text:
گیریش:
مصطفی هاشیم اوغلو مردانوو ۱۸۹۴-جو ایلده تیفلیسده دونیایا گؤز آچمیش و ۱۹۲۴-جو ایله قدر بورادا یاشامیشدی۱. تیفلیسین مدنی موحیطی اونون حیاتا باخیشینی هله اوشاقکن فورمالاشدیرمیشدی. بورادا گنج مصطفی تئاترا بؤیوک ماراق گؤستریردی. تیفلیسین موسلمان درام درنکلرینده ۱۹۱۰-جو ایلدن چیخیش ائدن مصطفی مردانوو ۱۹۲۱-۱۹۲۲-جی ایللرده تیفلیس آذربایجان دؤولت تئاترینین دیرئکتورو وظیفهسینده چالیشیر. تحصیلینی داوام ائتدیرمک اوچون موسکوایا، دؤولت تئاتر صنعتی اینستیتوتونا گئدیر، ۱۹۲۴-جو ایلده باکییا گلیر و آذربایجان دؤولت درام تئاتریندا اؤز فعالیتینی داوام ائتدیریر.
مصطفی مردانووون یوکسک آکتیورلوق تئخنیکاسی، اوبرازی اؤزونونکولشدیرمک باجاریغی، یومشاق یومور اونون صنعتی اوچون چوخ خاراکتئریک اولان جیزگیلر ایدی. او، اوبرازی سادهجه یاراتمیردی، اونونلا یاشاییردی، نفس آلیردی. هله ایلکین اولاراق یاراتدیغی روللاردا کلاسیک عنعنهلر چوخ گوجلو ایدی.
اونون اطرافیندا بؤیوک صنعتکارلار چالیشیردی. آذربایجانین فورمالاشمیش آکتیور مکتبی مصطفی مردانوو اوچون ده اصل تجروبه مکتبینه چئوریلدی. عباسمیرزه شریفزاده، صدقی روحالله، آغاصادق گرایبیلی، علعسگر علیاکبر اوو و اونلارلا گؤرکملی صنعتکارلاردان اؤیرندیکلری اونون صنعت یولونا ایشیق سالدی، یئنی یارادیجیلیق آختاریشلارینا روحلاندیردی. “حاجی قارا”دا کرمعلی، “یاغیشدان چیخدیق یاغمورا دوشدوک”- ده قمبر، “نادیر شاه”دا ادهم کیمی روللاری تیفلیس تئاتریندا یارادان آکتیور، باکی تئاتریندا داها جیدی روللار اوینامالی اولدو.
مصطفی مردانووون تئاتر یارادیجیلیغی بؤیوک بیر دؤورو احاطه ائدیر. او، میللی آکتیورلوق صنعتیمیزی اؤز گلیشی ایله زنگینلشدیردی، اونا یئنی رنگلر، چالارلار گتیردی. اوینادیغی تاماشالاردا همیشه نیکبین بیر روح حاکیم اولوردو. دئییرلر کی، او تئاترا مشقه گلنده همین گون چوخ خوش کئچردی. چونکی دئییب-گولن، شن بیر اینسان ایدی.
مصطفی مردانوو تئاتردا ایشلهدیگی واختلار تئز-تئز فیلملرده ده چکیلمهیه دعوت آلیردی. چونکی اونون آکتیور پلاستیکاسی، صیفت جیزگیلری، اوبرازی قاوراماق باجاریغی کینو آکتیورو اوچون اولدوقجا واجیب ایدی. ۱۹۲۹-جو ایلده چکیلن “سئویل” فیلمینده آکتیور آتاکیشینین رولونو ایفا ائتدی. آتاکیشی رولو اصلینده چوخ مورککب خاراکتئردیر. چونکی او، چوخ جیدی پسیخولوژی وضعیتلرله قارشیلاشیر، دوشدویو موحیط، اوغلو بالاشین آزغینلیغی اونو سارسیدیر. او، بوتون وضعیتلرده اوبرازی طبیعی تقدیم ائدیر و تاماشاچی قهرمانین طالعیینه حقیقتن آجیییر.
عمومیتله، ۲۰-جی ایللرین سونو، ۳۰-جو ایللرین اوللرینده یارانمیش اکثر فیلملرده بو آکتیورا روللار وئریلیردی و او دا سسسیز کینونون ایمکانلاری داخیلینده اؤز پئرسوناژلارینا حیات وئریردی. آما قارداشی، مشهور کینورئژیسور صمد مردانووون “کندلیلر” فیلمی مصطفی مردانوون یارادیجیلیغیندا یئنی بیر حادیثهایدی. بئله کی، او، فیلمده ایکی رول یارادیردی. بیر-بیرینه ضید اولان کندلی تهمز و مئنشویک روللاری آکتیور صنعتی باخیمیندان اولدوقجا تقدیر لاییقدیر.
بو بؤیوک صنعتکارین آذربایجان کینو صنعتینده ان اوغورلو روللاریندان بیری “او اولماسین، بو اولسون” فیلمیندهکی”اینتئلگئنت حسن بی” اولدو. بو اوبراز مصطفی مردانوون یئنی آکتیورلوق کیفیتلرینی اوزه چیخاردی. او، فیلمدهکی چوخ گوجلو آکتیور آنسامبلی ایچریسینده اؤز مخصوص ایفا طرزی ایله سئچیله بیلیر. خصوصیله قوناقلیق صحنهسینده مشدی عبادلا دیالوقو تاماشاچیدا خوش احوال-روحیه دوغورور. “احمد هارادادیر؟” فیلمینده محمد کیشی رولو مصطفی مردانوون یارادیجیلیغیندا خصوصی اهمیت داشیییر. بو، آکتیورون عؤمرونون یئتکین چاغیندا یاراتدیغی سون روللاردان بیری ایدی. یالنیز بوندان سونرا ۱۹۶۸-جی ایلده بیز اونو “قانون نامینه” فیلمینده گؤردوک. همین ایلین دئکابرین ۱۲-ده ابدی اولاراق گؤزلرینی یومدو. اونون اوزون ایللیک یارادیجی امگی یوکسک قییمتلندیریلمیش، آذربایجانین خالق آرتیستی کیمی یوکسک فخری آدا لاییق گؤرولموش، “قیرمیزی امک بایراغی” اوردئنی و مئداللارلا تلطیف اولونموشدور.
«۵۰ ایل آذربایجان صحنهسینده خاطیرهلریم” کیتابی ۱۹۵۹-جو ایلده چاپ ائدیلمیشدیر. اؤلوموندن سونرا – ۱۹۷۳-جو ایلده “منیم معاصیرلریم” خاطیره کیتابی نشر ائدیلیب اوخوجولارا چاتدیریلمیشدیر.
امکداشیمیز احمد عسگرپورون عرب الیفباسینا کؤچورتدویو «۵۰ ایل آذربایجان صحنهسینده خاطیرهلریم” کیتابینی سیز عزیز اوخوجولارا تقدیم ائدیریک:
مصطفی هاشیم اوغلو مردانوون فیلموقرافییاسی:
آغاصادق گرایبیلی (فیلم، ۱۹۷۴)
آذربایجان تئاترینین اوستالاری (فیلم، ۱۹۶۶)
باکیلیلار (فیلم، ۱۹۳۸)
بختیار (فیلم، ۱۹۵۵)
بسمالله (فیلم، ۱۹۲۵)
احمد هارادادیر؟ (فیلم، ۱۹۶۳)
امک و قیزیلگول (فیلم، ۱۹۶۲)
فتحعلیخان (فیلم، ۱۹۴۷)
گؤروش (فیلم، ۱۹۵۵)
حاجی قارا (فیلم، ۱۹۲۹)
ایییرمی آلتی کومیسار (فیلم، ۱۹۳۳)
کندلیلر (فیلم، ۱۹۳۹)
قانون نامینه (فیلم، ۱۹۶۸)
قارا داشلار (فیلم، ۱۹۵۶)
لطیف (فیلم، ۱۹۳۰)
مطبوعات فداییسی (فیلم، ۲۰۰۷)
موختلیف ساحیللرده (فیلم، ۱۹۲۶)
او اولماسین، بو اولسون (فیلم، ۱۹۵۶)
رنگلرده یاشایان کینو (وئریلیش، ۲۰۰۹)
رومئو منیم قونشومدور (فیلم، ۱۹۶۳)
سئویل (فیلم، ۱۹۲۹)
صبوحی (فیلم، ۱۹۴۱)
سحر (فیلم، ۱۹۶۰)
سحر (وئریلیش، ۱۹۹۵)
وولکان اوزرینده ائو (فیلم، ۱۹۲۹)
یئنی هوریزونت (فیلم، ۱۹۴۰)
******
مقدمه:
سون زامانلاردا آذربایجان تئاترشوناسلیغیندا معین بیر جانلاما نظره چارپماقدادیر. تئاتر تاریخینده آیری آیری تاماشالار گؤرکملی آکتیورلارین یارادیجیلیغینا حصر اولونموش؛ ایریلی خیردالی بیر چوخ کیتاب و مقالهلر نشر ائدیلمیشدیر. بونلارلا یاناشی قوجامان آکتیورلاریمیزین ” خاطیرهلری “ده چوخ اهمیته مالیکدیر: بو ” خاطیرهلر ” اؤزی اؤزلیینده قیمتلی اولماقلا برابر تئاترشوناسلیق ایچون ده اولدوقجا فایدالی بیر منبعدیر.
تئاتر تاریخینه دایر بیر چوخدیرلی معلوماتلار محض ” خاطیرهلر ” واسیطهسیله الده ائدیله بیلیر. بوتون صنعتلره نیسبتا ان چوخ اونودولان، تاریخده ان آز ایز بوراخان بؤیوک ” ایتکیلر ” وئرهن تئاتر صنعتیدیر. بونا گورا ” خاطیرهلر ” اولدوقجا بؤیوک اهمیت کسب ائدیر و بیر چوخ حالدا تئاتر حادثهلری حاققیندا تصوور الده ائتمک ایچون بلکه ده یگانه بیر منبع وظیفهسینی گؤرور.
آذربایجاندا اوزون مودت تئاترشوناسلیق علمی ضعیف اینکشاف ائتدییندن تئاتر تاریخیمیزین بیر چوخ قیمتلی صحیفهلرینین ایتیب باتدیغی نظره آلینماسا ” خاطیرهلر “ه نقدر بؤیوک احتیاج دویولدوغو داها دا آیدین اولار. واختیله حسینقلی سارابسکینین خاطیرهلری بو جهتده یگانه بیر تشبوث ایدیسه، ایندی دئمک اولارکی آکتیور ” خاطیرهلری ” آرتیق چوخ یاییلمیش بیر ژانر اولموشدور. نشر اولونموش خاطیرهلر ایچریسنده محمدعلی علیاوون ” بیر اکتیورون خاطیرات دفترچهسیندن ” م . موراداوو صدقی روحالله و باشقالارینین حسین عربیسکی حاققینداکی خاطیرهلر، ای. داغیستانلینین بؤیوک صنعت اوستاسی آ. م. شریفزاده حاققینداکی قئیدلری ها بئله بیر چوخ نشر اولونمامیش، لاکین تئاتر موزهیینده، تئاتر جمعیتینده ائلجه ده علملز آکادئمیاسینین معمارلیق و اینجه صنعت اینستیتوندا ساخلانیلان بیر چوخ دیگر ” خاطیرهلر ” تئاتر تاریخیمیزین اویرهنیلمهسی ایچون بیر منبعدیر.
آکتیور ” خاطیرهلری ” ایچریسینده خالق آرتئستی مصطفی مرداناوون ” خاطیرهلری ” ده چوخ گؤرکملی یئر توتور. ایلک دفه چاپ اولونان بو ” خاطیرهلر ” اولدوقجا ماراقلی و قیمتلیدیر. باشقا ” خاطیرهلر ” کیمی م. مرداناووندا ” خاطیرهلر”ی بیر طرفدن آکتیورون اؤزو حاققیندا، دیگر طرفدن اونون موحیطی، تئاترین کئچدیی یوللار، گاسترول تاماشالاری حاققیندا موعین معلومات وئریر. عینی زاماندا م. مرداناوون ” خاطیرهلری ” بیر سیرا خصوصیتلریله باشقا ” خاطیرهلردن “خیلی فرقلنیر. بو خصوصیتلرین ان باشلیجاسی اودورکی م. مرداناوو اؤز آکتیورلوغو فعالیتینی قاباغا چکمهیرک، آذربایجان تئاتری تاریخینه داییر مومکون قدرگئنیش معلومات وئرمهیه چالیشیر. آذربایجان تئاترتاریخینه عایید وئریلن معلوماتلار همیده اونا گورا نظری جلب ائدیرکی بونلار تئاتر تاریخیمیزین نسبتا اؤز معلوم اولان صحیفهلرینی ایشیقلاندیریر.
مسئله بوراسیندادیر کی، آذربایجان تئاتری دئدیکده تکجه آذربایجاندا فعالیت گؤسترن تروپالاری نظرده توتماق اولماز. ” آذربایجان تئاتری ” مفهومو داها گئنیشدیر. چونکی آذربایجان تئاتری عینی زاماندا گورجوستاندا، ائرمنیستاندا، اورتا آسیادا خصوصا تورکمنستاندا، هابئله جنوبی آذربایجاندادا اینکشاف ائتمیشدیر.
اوزون مودت قافقازیانین انظباطی و مدنی مرکزلریندن اولان تیفلیس شهرینده آذربایجان تئاتری هله کئچن عصرین آخیرلاریندان فعالیت گؤسترمهیه باشلامیش و بو فعالیت گئتدیکجه گئنیشلهنرک آذربایجان تئاترینین عمومی اینکشافینا ثمرهلی تاثیر گؤسترمیشدیر. مصطفی مرداناوو تیفلیسده دوغولوب بویودویوندن اونون صحنه فعالیتی بیر مودت محض بوراداکی آذربایجان تئاتریله باغلی اولموشدو. اودورکی اونون تیفلیس آذربایجان تئاتریندا گتیردییی ماراقلی فاکتلار آذربایجان تئاتری تاریخی ایچون چوخ قیمتلیدیر.
تیفلیسده کی آذربایجان تئاتریندان بحث ائدهرک مصطفی مرداناوو حاقلی اولاراق گؤستریرکی، بو تئاتر عمومیتله آذربایجان تئاتریندان تجرید اولونموش بیر شی دئییلدیر، عکسینه، تیفلیس آذربایجان تئاتری باکی تئاتریله، آذربایجان تروپالاریله یاخیندان باغلی اولموشدور: تیفلیسده کی تئاتر آذربایجان (باکی) تئاترینین تاثیری آلتیندا بویوموش، اونون رئپرتواریندان و یارادیجی قووهلریندن استفاده ائتمیش، مفکوره اعتباریله آذربایجان تئاترینین قاباقجیل مئیللرینه یاخین اولموشدور.
آذربایجان صحنهسینده چوخ شؤهرت قازانان دئموکراتیک و عوصیانکار روحلو اثرلر تیفلیس آذربایجان تئاترینین دا رئپرتوواریندا اساس یئر توتموشدور. ” اؤلولر “، “حاجی قنبر “، “باختسیز جاوان “، “داغیلان تیفاق “، “کاوه “، “قضاوت “، “قاچاقلار ” و ائلجه شرق دئسپوتیزمینی ایفشا ائدن “آغا محمد شاه قاجار ” و “نادرشاه ” کیمی پیئسلرین تیفلیسده موفقیتیله اوینانماسی موختلیف شهرلرده فعالت گؤسترن آذربایجان تئاترینین اساس عینی بیر مفکورهوی ایستیقامتده اینکشاف ائتدیینی گؤستریر.
تیفلیس صحنه سینده حسین عربینیسکینین بؤیوک نفوذ قازانماسیدا بو جهتدن چوخ سجیویدی. اینقلابدان اولکی آذربایجان تئاترینین ان گؤرکملی سیماسی اولان ح عربینیسکی آذربایجان تئاترینین قاباقجیل مئییللرینی تمثیل ائتمکله برابر، بؤیوک تاثیر و تلقین قووهسینه مالیکدی. عربینیسکینین تیفلیسده گؤرونمهمیش موفقیتله کئچن گاستروللاری تیفلیس آذربایجان تئاتری حیاتیندا موعین جانلانمایا سبب اولور. اونون اینکشافینی سورعتلندیریر. بیر چوخ باجاریقلی گنجلرین تئاترا گلمهسینه صحنه صنعتیله باغلانماسینا تاثیر گؤستریردی. مصطفی مرداناوون اؤز شخصی طالعینده عربینیسکینین مهم رول اویناماسی هئچ ده تصادفی دئییلدی.
تیفلیس آذربایجان تئاترینا حصر اولونموش صحیفهلردن بیر چوخ تانینمیش آذربایجان آکتیورلارینین، مثلن کرمانشاهلی علوی رجب، م. صنعانی، ا. قوربان اوو و باشقالارینین اؤز فعالیتلرینی محض تیفلیسده باشلاییب، سونرادان باکییا گلدیکلرینی اؤیرنمکله برابر، آذربایجان تاماشاچی و اوخوجولارینا اؤز معلوم اولان و بلکه ده هئچ معلوم اولمایان بیر سیرا گؤرکملی آذربایجان آکتیورلارینین دا حیات و یارادیجیلیغینا دایر ماراقلی فاکتلارلا تانیش اولوروق. بو آکتیورلاردان خصوصیله مشهور کومیک میرزه خان قلی اووی و گؤرکملی صنعتکار میرزه علی عباساوو قید ائتمک لازیمدیرکی ” خاطیرهلرین ” بیر چوخ صحیفهلرینده اونلارین فعالیتیندن حؤرمت و محبتله بحث ائدیلیر. ۱۹۰۵ینجی ایلدن اعتبارن تیفلیسده آذربایجان تئاترینا باشچیلیق ائدن، بیر دراماتورق، رئژیسور و آکتیور اولاراق قیزغین فعالیت گؤسترن، حیدر بی، نجف بی، کاوه، المنصور و اوتللو کیمی موختلیف و مرکب روللارین پارلاق ایفاچیسی اولان، آذربایجان تئاترینین گؤرکملی نومایندهلری عربینیسکی، اؤزئییر حاجی بیف، م. ا علیاوو، صدقی روحلله ایله یاخیندان امکداشلیق ائدن م. ا. عباس اوو آذربایجان تئاتر تاریخینده ان شؤهرتلی سیمالاردان بیریدیر. لاکین تاسوف کی، بو گؤزل صنعتکار حاققیندا بیزیم چوخ آز معلوماتیمیز واردیر و مصطفی مرداناوون ” خاطیرهلری ” گئنیش اوخوجو کوتلهسینی ایلک دفعه اولاراق م. ا. عباس اوون حیات و یارادیجیلیغی ایله آز دا اولسا تانیش ائدیر.
مصطفی مرداناوون ” خاطیرهلریندن ” ایستر تیفلیس و ایسترسه ده باکی تئاتر تروپالارینین ائرمنیستاندا، ایراندا و تورکیه ده گاستروللاری حاققیندا گئنیش معلومات وئریلیر. بو گاستروللارا حصر اولونموش صحیفهلر بیر چوخ ماراقلی احوالاتلارلا زنگیندیر. استانبول گاستروللاری حاققیندا وئریلن معلومات ایسه تئاترشوناسلیق علمیمیز ایچون تمامیله یئنیدیر. بو گاستروللارین بلاواسیطه ایشتراکچیسی اولان مصطفی مرداناوو استانبول تاماشالاری حاققیندا اطرافلی دانیشیر. استانبولدا چیخان ” تاماشا ” ژورنالیندان آذربایجان تاماشالارینا حصر اولونموش مقالهلردن پارچالار گتیریر. بو پارچالاردان آیدین اولورکی، مرتجع دائرهلرین مقاومتینه باخمایاراق، آذربایجان تئاترینین تاماشالاری گئنیش استانبول تاماشاچیلاری و قاباقچیل گوروشلو تئاتر متخصیصلری طرفیندن چوخ یاخشی قارشیلانمیش، اوینانان اثرلر وگؤرکملی آکتیورلار حاقیندا مثبت رایلر سؤیلنمیشدیر. استانبولدا ایکی تروپپانین پاریسه گاسترول دعوت ائدیلمهسی فاکتدا گؤستریر کی آذربایجان تاماشالاری بؤیوک رغبت قازانمیشدیر. ایرواندا “اؤلولر “ین، “کاوه ” و “نادرشاه “ین بیر چوخ چتینلیکلره و مانعهلره باخمایاراق موفقیتله گؤستریلمهسی، تبریزده قادینلار اوچون خصوصی تاماشا وئریلمهسی ده “خاطیرهلرین ” ماراقلی صحیفهلریندندیر.
آذربایجان سووئت حاکمیتی قورولماسی عرفهسینده سووئتلشمهنین ایلک ایللرینده آذربایجان تئاترینین فعالیتینه دایر ” خاطیرهلرده ” وئریلن معلوماتلارین اولدوقجا بؤیوک اهمیتی واردیر. چونکو تئاتر تاریخیمیزین بو دؤورونه عاید یازیلی منبعلرین وئردییی معلومات چوخ و ناتمامدیر. “همت “ین تشکیل ائتدییی تاماشالار، باکی مرکزی فعله کلوبونون فعالیتی ۱۹۲۰-۱۹۲۱ینجی ایللرده “تشویقات قاطاری “نین تاماشا و کونسرتلری حاققیندا مصطفی مرداناوون یازدیقلاری شبههسیز “خاطیرهلرین ” اهمیتینی خیلی آرتیریر. “خاطیرهلر “ده نریمان نریمانوون “تشویقات قاطاری “نا بؤیوک قایغی گؤسترمهسیندن، آذربایجان کندینده تبلیغات و تشویقات اصوللاری حاققیندا آکتیورلارا گؤستریش مصلحتلریندن ده بحث ائدیرلرکی، بودا چوخ قیمتلیدیر. “خاطیرهلر “ین یاخشی طرفلریندن بیریسی ده بودور کی، تئاتر حادثهلری تاریخی شرائطلر، اجتماعی موحیطله علاقهلی بیرشکیل ده ناغیل ائدیلیر. بو جهتدن آذربایجاندا و گورجوستاندا سووئت حاکمیتی قورولماسی عرفهسینده مصطفی مرداناوون هم اؤزونون همی ده آذربایجان تئاترینین فعالیتی،تاریخی شرائط فونوندا یاخشی ایشیقلاندیریلیر، تئاترین اجتماعی حیات دا رولو حاققیندا کنکرت بیر تصوور یارادیلیر.
م. مرداناوون “خاطرهلر ” یده ایلک باخیشدا خیردا گؤرونسه ده تئاتر تاریخی ایچون اهمیتلی اولان بیر چوخ ماراقلی فاکتلاردان بحث ائدیلیر. مشدی جمیل امیراوون “سیفالملوک ” آدلی اوپئراسی، م. ع. عابباس اوون “ممدعلی شاه “، کرمانشاهلینین “اوچ جریان ” آدلی پیئسلری، ا. حاقوئردیوفون۱۹۱۷و۱۹۱۸ینجی ایللرده تیفلیسده “موسلمان درام جمعیتی ” نه باشچیلیق ائتمهسی، عربینیسکینین، فردیناند(مکر و محبت) رولونو اویناماق ایجون هوسلنمهسی، سولطان فیکرتین هاملئت رولو اوزرینده ایشلمهسی، صابرین تیفلیسده “اوتللو ” تاماشاسینا باخماسی و س فاکتلار تئاتر تاریخچیلرینین دیقتینی جلب ائتمهیه بیلمز.
م. مرداناوون “خاطیرهلر”ی دئییلدیی کیمی، اؤز شخصی حیاتی و صحنه فعالیتیله ده یاخیندان باغلیدیر. آیدیندیر کی او اؤزونو تئاتر عالمیندن آییرمیر، اونون شخصی فعالیتی ده آذربایجان تئاتری تاریخینین عضوی بیر حیصهسیدیر. م. مرداناوو باشقا آکتیورلاردان داها چوخ، تیفلیس ایله باکی تئاترلاری آراسیندا علاقهلرین مؤحکملنمهسینه کؤمک ائتمیشدیر. م. مرداناوو بیر تئاتر خادیمی اولاراق همیشه بؤیوک تشکیلاتچیلیق فعالیتی گؤسترمیش، بیرچوخ تدبیرلرین گؤزل تشبثچو سو اولموشدیر. اودور کی اونون شخصی فعالیتی ده تئاتر تاریخی ایچون چوخ دیرلیدیر.
م. مرداناوون اوز “خاطیرهلر”ینده باشقا خاطیرهلره نیسبتا صنعتکارلیق مسئلهلرینه داها چوخ دیققت وئرمهسی، شوبههسیز تقدیره لاییقدیر. م. مرداناوو ساوادلی و مدنی بیر آکتیور کیمی تانینمیشدیر. بونون تاثیری “خاطیرهلر”ده ده گؤرونمکدهدیر. او یئری گلدیکجه، گؤرکملی صحنه اوستالارینین: ح. عربینیسکی، م. ا علی اوو، صدقی روحالله، م. ا. عابباس اوو، آ. م شریفزاده، علوی رجب، رضا افقانلی،. مرضیه خانیم داوود اووا، رضا طهماسیب و باشقالارینین صنعتکارلیغی حاققیندا صؤحبت آچیر. ایستانیسلاوسکی، نمیروویچ، دانچئنکو، داویداوودان میثاللار گتیررهک آکتیور یاراداجیلیغینا، صحنه رئالیزمینه دایر فایدالی فیکیرلر یارادیر. بو جهتدن آکتیورون “فرانسیز کومئدیاسی” تئاترینا دایر مشاهده و ملاحظهلری ده چوخ ماراقلیدیر. اونون مولیرین پیئسلرینده “دون ژووان “، ” ژورژ داندن “، “باغا قینینی بهینمز ” و س. اوینادیغی روللاری دوزگون باشا دوشمک ایچون بو موشاهیده و ملاحیظهلرین تاثیرینی نظره آلماماق اولماز.
م.مرداناوون صنعتکارلیق مسئلهلری اطرافینداکی فیکیرلری، اونون اؤز شخصی یارادیجیلیق پرینسئبلری و آیری –آیری روللارینا وئردییی تحلیللرله “مفتیش”ده خلئستاکوو، ” ۱۹۰۵ینجی ایلده” تاماشاسیندا امام وئردی، “محبتده ” ایسکندر، “سولغون چیچکلرده” عبدول و س خیلی تماملانیر و معین بیر شکیل آلیر.
م. مرداناوو رئالیست بیر صنعتکار اولماق اعتباریله حیاتیلیق، طبیعیلیک و سادهلیک طرفداریدیر. “آمپلئیا ” محدودیتی علیهینه چیخسادا او هر بیر اوبراز عالمی اولدوغونو، رولون بؤیوکلوک و کیچیکلییندن دئییل، کاراکتئریندن آسیلی اولاراق، موعین سبکه مئیل ائتمهسینی تصدیق ائدیر. بئله اولمایاندا آکتیور چوخ زامان موفقیتسیزلییه اوغراییر کی میثال اولاراق، اؤزونون آلتون بی “اود گلینی”نده رولونو گؤستریر.
م. مرداناوو هر بیر آکتیورون فردی یارادیجیلیق خصوصیتلری اولدوغو کیمی فردی ایش اصولو اولدوغونو و بو باره ده هر جور “ترافارئت” و “اتالون”ا قارشی چیخماق ضروریتینی خصوصی قئید ائتمکده تمامیله حاقلیدیر. او، یاخشی باشا دوشور کی، رئالیزم مئتودو اونا گورا ثمرهلی بیر یارادیجیلیق مئتودورکی حیات حقیقتینه، رئال وارلیغین توکنمز زنگینلیکلرینه موافیق اولاراق فردی خصوصیتلره، اسلوب، فورما و بدیعی واسیطهلر موختلیفلیینه گئنیش مئیدان وئریر. مقصد بیر هدف بیر– نئچه یوللار و موختلیف واسیطهلر رنگارنگدیر. بونا گورا دا هر بیر آکتیور حیاتی دریندن اویرهنرک، قاباقجیل دونیا گؤروشویله سیلاحلاناراق، اؤز استعداینین فردی خصوصیتلرینی اینکشاف ائتدیرمهیه چالیشمالی و اؤز روللارینا بو نقطه نظردن یاناشمالیدیر. محض بئله اولدوغو حالدا رولون بؤیوکلویی و یا کیچیکلییی اهمیتسیز گؤرونر. بو پرنسیبلره صادق قالدیغی ایچوندیرکی ۱۹۰۹ینجی ایلده ” خور-خور” وودئویلینده سیفالله رولوندا ایلک دفه صحنه فعالیتینه باشلایان م. مرداناوو اؤزونده م. ف. آخوندواوو.، ج. ممد قولیزاده.، ج. جاببارلی، حسین جاوید، صمد وورغون، مولیر، شیللر، شکسپیر،گوگول و سایر دراماتورقلارین اثرلرینده گؤرکملی صحنه صورتلری یاراتماق قابلیتی تربیت ائده بیلمیشدیر.
مصطفی مرداناوون ” خاطیرهلر”ی شوبههسیز، تئاتر اجتماعیاتی و گئنیش اوخوجو کوتلهلری طرفیندن ماراقلا قارشیلاناجاقدیر.
جعفر جعفراوو
******
خاطیرهنین باشلاییشی
من ۱۸۹۴ینجی ایلده تیفلیس شهرینده آنادان اولموشام. ائویمیز “کور”ون ساحیلینده، تیفلیسین ان گؤزل صفالی یئرلریندن ساییلان شهر کناری باغین یاخینلیغینداکی “وورونتوسوو ” کوچه سینده ایدی. (ایندی واختانقورقوجالی کوچهسیدیر).
۱۹۰۵ینجی ایلده تیفلیسده گیمنازیایا داخیل اولدوم. ۱۹۰۹ینجی ایلده گیمنازیانین دوردونجو صینفینده اوخودوغوم زامان حیاتیمدا ان بؤیوک حادیثهلردن بیری باش وئردی.
تیفلیسده ” کازیونی ” تئاتر دا (ایندی کی ۳٫ پالئیاش ویلی) آدینا تبیلیس دولت اوپئرا و بالئت تئاتریندا ) ش. گونونون “فاووست” اوپئراسی تاماشایا قویولموشدو. فاووست رولوندا گورجوستان اوپئراسینین بانیلریندن بیری، گؤرکملی آرتئست ساراجاشویلی چیخیش ائدیردی. بیر نئچه مکتبلی یولداشیملا همین اوپئرایا قولاق آسماغا گئتمیشدیم. بوراسینی قید ائدیم کی،او زامان طلبهلر تئاترا یالنیز گیمنازیا دایرئکتورونون ایجازهسیله، هفته ده بیر دفه، شنبه گونلری گئده بیلردیلر. ایجازه آلماق ایسه چوخ چتین ایدی. اودور کی چوخ واخت تئاترا اؤز باشینا گئدیب گالیورکادا اوتورار، فاصیلهلرده ایسه پولیسین و گیمانازیا نظارتچیلیرینین گؤزونه دیمهمک ایچون یئریمیزدن ترپنمزدیک.
بعضا فاصیلهلرده گالیورکانین دهلیزینده گزرکن بیردن یولداشلاریمیزدان کیمی ایسه اشاره وئرردی : “گیزلهنین حریف گلدی”. بیزده چیخیب هره بیر طرفده گیزلنردیک.
فاووست اوپئراسینین تاماشاسی، خصوصن قوجا دوکتورون دؤنوب جاوان اولماسی صحنهسی منه بؤیوک تاثیر باغیشلادی. او گوندن منیم بوتون استراحتیم پوزولدو، فیکریم ذیکریم تئاتر اولدو. هر گون مکتبه گئدنده ائوده منه پول وئرردیلرکی یئمهیه بیر شئی آلیم. من بو پولدان قناعت ائدیب تئاترا بلیط آلاردیم. یئریم همیشه گالیورکا اولاردی، بورا هم اوجوز، همده گؤزدن اوزاق ایدی. اونودا قئید ائتمک لازیمدیرکی، گالیورکادا اوتوران تاماشاچیلارین اکثریتی چوخ طلبکار تاماشاچی اولوب، مکتبلیلردن، طلبهلردن و اؤز معاش آلان ایداره قوللوقچیلاریندان عبارت ایدی. گالیورکا تاماشاچیسی آکتیورلاری چوخ سئویر، اونلاری صمیمی آلقیشلاییردی. آکتیورلار دا گالیورکا تاماشاچیسینی اونوتموردولار، پرده سالیندیقدان سونرا باش ایمهیه چیخدیقدا گؤزلرینی اونلاردان چکمیردیلر.
گالیورکا تاماشاچیسی چوخ طلبکار اولدوغو کیمی بو و یا دیگر آرتئستین اویونونا داها دوزگون قیمت وئره بیلیردی. فاصیلهلرده تاماشا باره ده آکتیورلارین اویونو باره ده اوردا بوردا قیزغین موباحثهلر گئدیردی، بیر چوخ گیمنازیستلر کیمی من ده بؤیوک ماراقلا بو صؤحبتلره قولاق آسیردیم.
من آکتیورلاری حیطده ده گورمک ایسته ییردیم. اودورکی،تاماشادان سونرا ساعاتلارلا تئاترین قاپیسینی کسیب اونلاری گؤزلهییردیم. بعضن تصادوفن اونلارلا سالاملاشیب بیر نئچه کلمه دانیشاردیم، بونا گورادا اؤزومو دونیادا ان خوشبخت آدام حساب ائدردیم.
بیر دفه ایشیم دوز گتیرمهدی: گیمنازیانین اینیسپئکتیورو منی تئاتردا گؤروب، آغلادا آغلادا اوپئرادان قوودو. لاکن مسئله بونونلا بیتمهدی. ایجازهسیز تئاترا گئتدییم ایچون ائرتهسی سحری منی دؤرد ساعات “کارسرده” (قارانلیق زیرزمیده) ساخلادیلار.
آنجاق نه اینسپئکتورون هدهلری (تهدیدلری) نه ده “کارسئرده” کئچیردییم آغیر ساعاتلار منی تئاتردان اوزاقلاشدیرا بیلمهدی. محض “کارسئرده” اوتورارکن، موطلق آکتیور اولاجاغیمی سؤز وئردیم.
تئاتر تاماشالاریندان علاوه هر ایل محرم آییندا ایجرا اولونان شبیه مراسیملریده منی چوخ ماراقلاندیراردی. بوش واختلاریمدا شبیه چیخارانلارین حتی مشقلرینه ده گئدردیم. شبیه منظوم شکیلده یازیلان و بیر نئچه احوالات احاطه ائدن بیر پردهلی دیالوقلار اساسیندا قورولموش دینی تاماشا ایدی. بو تاماشالار محرم آییندا ۱۰ینجی گونو مئیدانلاردا، قبریستانلیقدا و مسجیدلرین حیهطینده گؤستریلیردی. اساسن ایلده بیر دفه نوماییش ائتدیریلن شبیه تاماشاسی ائله قورولموشدوکی امامین طرفدارلاری موصیبته دوشموش فلکزده کیمی، یزیدین طرفدارلاری ایسه دهشتلی سؤزلر سؤیلهین ییرتیجیلار کیمی گؤستریلیردی. امامیله یزیدین آراسیندا ووروشما گئدیردی. تاماشاچیلار امام طرفدارلارینین سؤزلرینه هؤنکور هؤنکور آغلاییر، یزیدین طرفدارلارینین سؤزلرینه لعنتلر یاغدیریرلار.
شبیه گردان (تاماشانین رئژیسورو) همیشه تاماشادا ایشتراک ائدنلر آراسیندااولوب، کیمین نئجه حرکت ائتمهسینی گؤستریردی. “آرتئستلردن ” بعضیلری اؤز روللارینی ازبر بیلیردی، بعضیلری ایسه سؤزلری دفتر اوزوندن اوخویوردو. قادین روللارینی ایفا ائدهن کیشیلر قادین پالتاری گئیینمیردیلر، سادهجه اولاراق چیینلرینه عبا یا دا چادیرا سالیردیلار کی، بونلارین آلتیندان دا اونلارین شالوارو چکمهلری گؤرونوردی. امام و یزید روللارینی ایفا ائدن شخصلر ایسه گؤزل گئیینیر و تمام – کمال گیریم ائدیردیلر. بو شبیه تاماشالارینا خواننده و آرتئستلرده جلب اولونوردو. تیفلیسده یزیدین رولونو آرتئست م. ت. علسگراوو چوخ گؤزل اویناییردی.
بیر دفه بئله بیر احوالات اولدو. امام حسین ۱۵ یاشلی قیزی فاطمهنین رولونو میرزه خان قلی اوو(تیفلیسده آذربایجان تئاترینین مشهور کمیک آرتئستی) ایفا ائدیردی. شبیه تاماشاسینین سونوندا امام حسینین خیمهگاهینا اود وورولمالی، امامین عائله سی ایسه آه – فغان ائدهرک خیمهگاهدا قاچمالیدی. بو واخت م. خ. قلی اووین چینینه سالدیغی عبا تصادوفن اود توتوب آلیشدی. میرزهخان یانان عبانی جلد آتیب، چیغیرا-چیغیرا جماعت طرفینه قاچیر. جماعت امام حسینین قیزی فاطمهنین عوضینده بیغلی اوغلانی، داما داما شالوارگئیمیش میرزه خانی گؤردوکده قاه قاه چکیب گولدو.
البته بوتون یئنی تاماشالارا باخیردیم، حتی تئاتر تاریخینه عاید آیری آرتئستلرین اویونلاری حاققیندا روس دیلینده مقاله و کیتابلار اوخوماغا باشلامیشدیم. صحنه اثرلریندن ایلک دفه اوخودوغوم ح ب گوگولون “مفتیش” کومئدیاسی ایدی. خلئستاکوون مونولوگو منیم چوخ خوشوما گلدییی ایچون، ائوده تک قالاندا مونولوگو همیشه تکرار ائدردیم. البته او واختلار هئچ آغلیما گلمزدی کی، بیر زامان گلجک بو مونولوگو آذربایجان دولت درام تئاتریندا خلئستاکوو رولونو اوینارکن سؤیلهجهیم.
آکتیور اولماق، صحنه ده چیخیش ائتمک فیکری بیر آن بئله اولسون باشیمدان چیخمیردی، عکسینه بو فیکر بؤیوک بیر آرزییا چئوریلیردی. هر دفه بیر آرتئسته راست گلنده ائله بیلیردیم کی دونیادا ان بؤیوک بیر آدامی گؤرورم. بعلی من آرتئست اولماق ایستهییردیم.
اونودا دئملییم کی، منیم آرتئست اولماق آرزیما عائلهمیزده ضد گئدهن یوخیدی. البته، بو منیم ایجون بؤیوک خوشباختلیقدی. آتام حاجی هاشیم و عمیم عبدالمحمد مرداناوو تاجر اولمالارینا باخمایاراق، اینجه صنعتی، خصوصیله تئاتری چوخ سئویر، اونا یاخیندان کؤمک ائدیردیلر. چوخ واخت بازارا دوشوب اؤزلری تئاتر تاماشالارینین بلیطلرینی ساتیردیلار.
همین ایللرده موسلمان آرتئستلرینه او قدر ده اینانماییب، تئاتر بیناسینی اونلارا چتینلیکله اجارهیه وئریردیلر. آتام و عمیم بو ایشده آرتئستلره هر جور مادی و معنوی یاردیم گؤستریردیلز. آتامین بزاز توکانی تیفلیسده یاشایان مترقی آذربایجانلی ضیالیلارینین بیر نوع ییغینجاق یئری اولاردی. اورادا مکتب، تئاتر و ادبیات حاققیندا قیزغین موباحیثهلر گئدیردی. بو موباحیثهلرده “موللا نصرالدین” ژورنالینین رئداکتوری، بؤیوک یازیچیمیز میرزه جلیل ممد قولیزاده، ژورنالین امکداشلاریندان میرزه علیقلی نجف اوو(غمگسار)، عمر فائیق، “شرق روس” قزئتینین رئداکتوری ممد آغاشاه تاختینیسکی، موعللیملردن علیمیرزه نریمان اوو دا ایشتراک ائدیردیلر. آتامین یانینا تیفلیس آرتئستلریندن م. ت علسگراوو، میرزه علی عابباس اوو، اشرف یوزباش اوو، میرزه خان قولی اوو. حققی، باکی آرتئستلریندن حسین عربینیسکی، صدقی روحلله، میزه اغا علیوو، حسینقلی سرابسکی تئزتئز گلردیلر. من درسدن چیخان کیمی بیر باشا آتامین توکانینا قاچاردیم. اورادا گئدن صؤحبتلره دیققتله قولاق آساردیم.
من نئجه اولور-اولسون آرتئست اولماق ایستهییردیم. بیر دفه چوخ فیکیرلشندن سونرا صحنهیه چیخیب اؤزومو سیناماغی قرار آلدیم. ۱۹۰۹ ینجی ایل نوامبرین ۲۸ئینده بیرینجی دفعه اینیمه تئاتر پالتاری گئیدیم و بیرینجی دفعه “گیریم” ائتدیم.
ایلک تاماشامیز آذربایجان دیلینده ترجومه اولونموش ” خور-خور ” وودئویلی اولدو.
حیطده،قونشوموزون زیرزمیسینین قاپیسینا بؤیوک بیر آفیشا ووردوق. بلیطلرین قیمتی اوچ قپیک دن اون قپییه قدر ایدی. تاماشا گونو گلیب چاتدی، زیرزمی قارانلیق اولدوغو ایچون صحنهنی ایشیقلاندیرماق مسئلهسی بیزی خیلی چتینلیگه سالدی. بیر قدر فیکیرلشدیکدن سونرا هر “آرتئست” ائویندن بیر لامپا گتیردی، صحنهمیزی ایشیقلاندیردیق. سونرا دؤشک آغلاریندان پرده دوزهلتدیک. گیریم یئرینه کوموردن ایستیفاده ائتدیک.
ایکینجی زنگدن سونرا تاماشا سالونو آغزینا کیمی آداملا دولموشدو. آلتی مانات ۳۸ قپیکلیک بلیط ساتیلمیشدی، بلیطلرین یاریسینی من قونشولاریمیزا ساتمیشدیم، بو گلیردن دالاندارا ۴۰ قپیک، “سالون” کرایهسی وئریب، قالان پوللارا “تئاتریمیز ” ایچون لازیم شئیلر آلدیق. تاماشانی بیر هفته دن سونرا بیر داها تکرار ائتدیک. بو دفعه دؤرت مانات ۷۲ قپیکلیک بلیط ساتیلدی.
بو تاماشالاریمیزین فعال ایشتیراکچیلاریندان نادیر ایبراهیم اوو، ایبراهیم ایصفهانلینی (ایندی گورجوستان خالق آرتئستی) قئید ائتمک ایستهییرم. منیم کیمی اونلارا دا آرتئست اولماق آرزوسویله یاشاییردیلار.
ایکینجی تاماشامیزدا گیریم ائتمک ایجون تیفلیسدهکی آذربایجان تئاتریندان میرزه خان قولی اووی دعوت ائتدیک. او منی “خور-خور ” تاماشاسیندا سیفلله رولیندا گؤروب چوخ بیهندی. صاباحیسی اویونوم باره ده آتاما و عمیمه خبر وئریب منی تعریفلهدی. آتام صحنه ده اویناماغیما اعتراض ائلهمهدی، آنجاق بیرینجی نؤوبه ده درسلریمه فیکیر وئرمهیی تاپشیردی.
ایلک موفقیتدن روحلاناراق من اؤز ایشیمی داوام ائتدیردیم. بیر گروپ طلبه یولداشلاریملا روس دیلینده بیر نئچه تاماشا وئردیک. منه پ کاراتیگینین “وییسموندیر” وودئویلینده باش رول – اوسیپ اوسیپوویچ رازگیلدیلییئو-ین رولو تاپشیریلدی. تاماشا موفقیتله کئچدی. یئرلی مطبوعات تعریفلدی، منیم رولومو خصوصی اولاراق قئید ائتدی.
البته تعریفلر منی سئویندیردی، قوت و باجاریغیما اولان اینامیمی آرتیردی. عینی زاماندا منه یئنی. یئنی موفقیتلره روحلاندیردی.
کوجوریداکی تاماشامیزا سورن خاچاتوروو رئژیسورلوق ائدیردی. او دا منیم کیمی بوتون وارلیغیلا صحنهیه آتیلمیشدی. سونرالار س، خاچاطوروو دا آرزوسونا چاتدی. موسکووادا، واختانگوو آدینا تئاتردا اولجه آرتئست سونرا ایسه رئژیسور اولدو.
همین ایلدن (۱۹۱۰ینجی ایلدن) تیفلیسده کی آذربایجان درام تئاترینین آرتئستلریله دوستلاشدیم و اونلارین وئردییی تاماشالاردا ایشتراک ائتمهیه باشلادیم. تیفلیسین گؤرکملی آرتئستلریندن بیری اولان میرزه علی عابباس اوو ۱۹۰۵ ینجی ایلدن تیفلیس موسلمان درام هیئتینین فعال ایشتراکچیسی و تشکیلاتچیسی ایدی.
میرزه علی عابباس اوو شکسپیرین “اوتللو ” فاجیغهسینده اوتللونو، شمسالدین سمینین “کاوه آهنگر”(دمیرچی کاوه ) درامیندا کاوهنین، هنریش هاینهنین”المنصور” درامیندا المنصورو، میرزه فتعلی آخوندوون ” حاجی قارا ” کومئدیاسیندا حیدربیی، ا. حاقوئردیئوین “داغیلان تیفاق” فاجیعهسینده نجف بی اوپئراسینی یاراتماقلا برابر، اؤزونو استعدادلی بیر رئژیسورکیمی ده تانیتمیشدی. او تیفلیس صحنهسینده فعالیت باشلایان میر سیف الدین کرمانشاهلییا، ایبراهیم اصفهانلییا، نادیر ایبراهیم اووا، محسن صنعانییه، احمد نخجوانلییا، علسگرسیفییه، علی بایرامووا، حیدر ایسماعیل اووا، علی بالا شاه صباحلییا، اسد خلیل اووا و منه اولدوقجا فایدالی مصلحتلر وئرردی.
آذربایجان تئاتر صنعتینین اینکشاف ائتدیریلمهسینده کی بؤیوک خیدمتلرینی نظره آلاراق ۱۹۲۸ ینجی ایلده اونا گورجوستان س س ر نین آرتئستی آدی وئریلدی. میرزه علی عابباس اوو۱۹۴۲ینجی ایلده فعالیت ائتمیشدیر.
بیر دفه ایندیکی آ. س. گریبایدوف آدینا تیفلیس دولت روس درام تئاتریندا “اوتللو”نو تاماشایا قویموشدوق. او گئجه مشهور ساتیریک شاعریمیز م. ا. صابیر ده تئاترا گلمیشدی. اوتللو رولینی میرزه علی عابباس اوو، یاگو رولونو حبیب کوچرلینیسکی (کریم اوو)، دئزدئمونا رولونو ترلان خانیم برابانیوویچ اشرف یوزباش اوو، رودریقونو ایسه م. س کرمانشاهلی اویناییردی.
م. ا. صابیر خسته خانادان تزهجه چیخمیشدی. سالونداکیلاردان بیر چوخونون اؤزونو یاخشی آپارماماسی، آرتئستلره احترام گؤسترمهمسی شاعرین خسته قلبینی اینجیدیردی. گؤردوم کی صابیر چوخ عصبلشیر،آپاریب صحنه آرخاسیندا ایلشدیردیم. خسته اولماغینا باخمایاراق آخیرا کیمی قالیب تاماشا ائتدی. تاماشادان چوخ راضی قالدی. حتی آیری – آیری آکتیورلاری قوجاقلاییب اوپدی ده. اوتئللو رولو باره ده بؤیوک شاعر دئدی کی، اوتئللونو میرزه علی چوخ گؤزل اویناییر: اما بیر جهته داها آرتیق فیکیر وئرمهلیدیر. او دا شکسپیرین اوتئللو صورتینه مناسبتدیر. شکسپیر قارا عیرقه منسوب اولان اوتئللونو، اونو آغ ایرقه منسوب اولان آلچاق یاقوتدان یوکسک توتور. اوتئللنو رولونو اوینایان بیر آکتیور بو جهتدن فیکیر وئرمهلیدیر.
بؤیوک صابیر حاقلیایدی. دوغروداندا شکسپیر بو اثریله آغ عیرقه منسوب اولان اینسانلارین قارالاردان اوستون اولماسی کیمی چوروک بیر فیکره گولور و بو فیکری قامچیلاییردی.
تاماشادان سونرا بیز شاعری جلیل محمد قلی زاده نین ائوینه آپاردیق (صابیر اونلاردا قالیردی). شاعرین خستهلییی گوندن گونه شیدتلندیینه گورا ۱۹۱۱ینجی ایل اییون آیینین آخیرلاریندا صابرین اؤز خواهیشیله اونو یئنه شاماخییا آپاردیلار.
بؤیوک شاعرین مادی وضعیتی چوخ آغیر ایدی. ائله بو زامان “موللانصرالدین” ژورنالینین ۱۴ینجی نومرهسینده بئله بیر اعلان وئریلمیشدی:
اوخوجولاریمیزا
کئچن واختلاردا باکی دا و تیفلیسده چیخان موسلمان قازئتلریمیزده بعضی گؤزل اشعار چاپ اولوناردی. اوخوجولاریمیزین بیر حیصهسی اشعار صاحیبینی تانیاردی، اما چوخلاری دا تانیمازدی. لاکین میثیلسیز اولان شاعیریمیزین کلامی او قدر موزون و معنالی ایدی کی، اوخویان شخص ائلییه بیلمزدی کی، تحسین و تقدیر ائتمهسین. بس هانی او شاعریمیز؟ کمال یاسیله جاواب وئریریک کی همان شاعریمیز نئچه آیدیر کی، یورغون دؤشک ایچینده خستهدیر. مؤحترم اوخوجولاریمیزین نظرینه بو مطلبی یئتیرمک ایستهییریک کی، عزیز ادیبیمیز خستهلیینله برابر نه اینکی معالیجه خرجینه، بلکه عادی یومیه مصاریفینه ده محتاجدیر. . . . بو سوزلری یازماقدان مقصدیمیز بو مطلبی اوخوجولاریمیزا و آشنالاریمیزا یئتیرمکدیر کی خسته بو حین ده شاماخی شهریندهدیر. اعانه گؤندرمک خواهیش ائدیر. قارداشلار “موللا نصرالدین” ایداره سینه مراجعت ائده بیلرلر. . . .
او زامان روسیه نین و اورتا آسیانین بیر چوخ یئرلرینده “موللا نصرالدین” ژورنالی رئداکسیاسینا اعانه گلیردی. بیز آکتیورلاردا بیر تاماشا وئریب توپلانان پولو صابرین معالیجهسی ایچون گؤندردیک.
ییرمینجی عصرین اوللرینده تئاتر صنعتی یئنی حیات اوغروندا موباریزه ده، آذربایجان قاباقچیل ضیالیلارینین الینده مؤحکم بیر سیلاح ایدی. تئاتر گئت گئده قاباقجیل فیکیرلر تریبوناسینا چئوریلیردی. او دؤورده تئاتر ازیلن، جهالت ایچینده ساخلانان خالقین گؤزونو آچیردی. خالقا اونون دوست دوشمنلرینی تانیتدیریردی. خالقین حسابینا یاشایان طوفیلیلری ایفشا ائدیردی. خالقا یئنی یئنی موباریزه یوللارینی گؤستریردی. البته او ایللرین تئاتری بوتون بونلاری آچیقدان. آچیقا ائده بیلمهدییی ایچون، چوخ چتین ده اولسا، دولایی یوللار آختاریب تاپیردی. گؤستریلن تاماشالار خالقین قاباقچیل ضیالیلارینین یاخیندان ایشتراکی و کؤمهییله وئریلیردی. سؤز یوخ کی تیفلیسده اولان آذربایجان تئاترینین اینکشافینا باکی داکی تئاترین او زامانلار بؤیوک تأثیری اولموشدور.
تیفلیسده کی آذربایجان تئاتری گئتدیکجه بؤیومهیه، اؤز اطرافینا داها چوخ هوسکار آکتیور توپلاماغا، یئنی یئنی اثرلر تاماشایا قویماغا و خصوصن چوخلو تاماشاچی کوتلهسی جلب ائتمهیه باشلامیشدی. تیفلیس آذربایجان تئاترینین ایلک خادیملری دونیا مدنیتیندن بیرینجی نوبه ده روس خالقنین مدنیتیندن ثمرهلی صورتده ایستیفاده ائدیر. عینی زاماندا میرزه فتحعلی آخونداوون. ح ب وزیراوون. سونرالار ایسه أ حاقوئردیوون و ج محمدقلی زادهنین اثرلریله تربیهلنیردیلر.
بونونلا بئله آذربایجان تئاترینین قارا گونلری هله ده داوام ائدیردی. میللی تئاترین اینکشافینا دولت نه اینکی یاردیم ائتمیردی، بلکه ده جوربه جور یوللارلا مانعچیلیک تؤرهدیردی. تئاتر بیناسی یوخ، تاماشا حاضیرلاماق ایچون یئر یوخ، پالتار یوخ، آرتئستلر چؤرهک پولو قازانماق ایچون باشقا یئرلرده ایشلهملی اولوردیلار؛ آخیر، جان اوزوجو ایشدن سونرا ایسه اونون ـ بونون ائوینده مشق ائدیب، تاماشا حاضیرلاییردیلار.
یئرلی بورژووازیا نومایندهلری بئیلر (بیگلر)، خانلار، روحانیلر آذربایجان صحنهسینین آرتئستلرینه بیر اویونباز کیمی باخیردیلار، اونلاری آدام یئرینه قویموردیلار، آرتئستله قوهوم اولماغی اؤزلری ایچون تحقیر حساب ائدیردیلر.
تاماشا وئرمکدن اوتورو بینا آلماق ان چتین مسئلهلردن بیری ایدی. تیفلیسده«آرتئستی چئسکواوبشئستوونون»(ایندیکی ش. روستاوئلی آدینا تبیلیس دولت دراما تئاتری) و «کازیونی تئاترین» بیناسی آذربایجانلی آرتئستلره بؤیوک چتینلیکله ایجارهیه وئریلیردی؛ بو آرتئستلرده پردهنی آچدیرماقدان اؤتری چوخ واخت اوزوک و یا ساعاتلارینی گیروو قویمالی اولوردیلار. بورادا حسین عربینیسکینین «سحیرکار» اوزویویله میرزه علی عباس اوون قیزیل ساعاتینی خاطیرلاماماق اولماز.
حسین عربینیسکینین اوزویی آنجاق ایکی اوچ آی بارماغیندا اولاردی، قالان واختلار ایسه تئاتر صاحیبلری و آنترئپرئنیورلارین بارماقلاریندا گزدیریلردی. میرزه علی عباس اوودان سوروشدوقدا کی: گئت کازیونی تئاترین مودیریندن سوروش، ساعاتیمیز شریکلیدیر. من اؤزوم ائویمیزدن دفعهلرله خالچا آپاریب ساتمیشام، تئاتر کرایهسی ایچون بئی وئرمیشم.
شوبههسیز، بئله شراییطده آرتئستلرین وضعیتی اولدوقجا آغیرایدی. مشهور آرتئست حسین عربینیسکی چوخ واخت احتیاج ایچینده یاشایاردی، آنجاق اؤز آکتیورلوق ووقارینی ساخلاماق ایچون بیر کسه آغیز آچمازدی.
میرزه علی عباس اوو گوندوزلر قاپی ـ قاپی گزیب، تعمیر ائتمک ایچون ائولردن پالاز، خالچا ییغاردی. بیز چوخ واخت بو پالازلاردان مشق زامانی «ابولعلا»عصرینده سیاحین عباسی و یا اوتئللوون پلاشی کیمی ایستیفاده ائدردیک. آ ح اوسترووسکینین “مئشه” اثرینده کی هئسچاستلیوتسئو و سچاستلیوتسئو کیمی یوردسیز یاشایان، تئاتر بینالاری اولمایان ح عربینیسکی، صدقی روحالله ه. ق. سارابسکی، م. آ. کاظمووسکی، ا علی اوو. م. موراداوو. پ. دارابلی، ابولفتح ولی، م. م. کاظیووسکی، ا. قمرلیسکی، م. ا. عباس اوو. م. خ. قلی اوو. م. ت. علی عسگراوو. ا. یوزباش اوو. م. س. کرمانشاهلی، ن. حقی و باشقالاری چوخ واخت قافقاریانین آیری ـ آیری شهرلرینی گزیب اؤز صنعتلرینی نوماییش ائتدیرردیلر.
آذربایجان خالقینین قاباقجیل ضیالیلاری. ن. نریمان اوو. خ. ب. وزیراوو. اؤزئییرحاجی بی اوو. م. ماقومایئو. م. ماحمودبی اوو. بدل بئی. بدل بئیلی (بستهکار افراسیاب بدل بئیلینین آتاسی ) و باشقالاری ایسه تئاتر صنعتینین اینکشاف ائتدیریلمهسینده هوسکار آرتئستلره هر واسیطه ایله کؤمک گؤستریردیلر. بوتون بو چتینلیکلره، احتیاج و تعقیبلره باخمایاراق آرتئستلر گئری چکیلمیردیلر، آذزبایجان تئاترینی اینکشاف ائتدیرمکله برابر، اؤز صنعتکارلیقلارینی دا آرتیریردیلار.
محض بئله گونلردن بیرینده من اصیل صحنهیه قدم قویدوم. آرتئست اولدوم.
۱۹۱۰ینجی ایلده تیفلیس موسلمان آرتئستلرینی اولدوقجا سئویندیرن بیر حادیثه باش وئردی. «موللا نصرالدین ژورنالینین رئداکتورو جلیل محمد قلیزادهنین و بیر دسته آذربایجانلی ضیالیسینین تشبثو و کؤمهییله» تیفلیسده، شیطانبازلاردا، بوتانئیچئسکی کوچهده «آیدیتورییا» آچیلدی؛ همین واختدان باشلایاراق تیفلیسدهکی آذربایجانلی آرتئستلر اؤز بینالاریندا مشق ائدیب تاماشالار وئریردیلر.
بورادا منیم تروپاایله ایلک چیخیشیم، مولیئرین “زوران طبیب” کومئدیاسیندا نوکر والئریک رولوندا اولدو. او گون منه ائله گلیردی کی، یئر اوزونده مندن خوشبخت آدام یوخدور. سئویندیییمدن حتی آغلاماق ایستهییردیم.
معلومدورکی، ایلک رول آکتیورین بوتون حیاتی بویو یادیندان چیخماز. آکتیورون ایلک رولو، اونون یارادیجیلیق طالعینی حل ائدهن شرطلردن بیریدیر.
بیرینجی رولو آلاندان سونرا بیر نئجه گون ایشتیهام تامام کسیلدی، بوغازیمدان سودا کئچمیردی. گؤروب – گؤتورمیش آکتیورلارا یاناشیب، اوینایاجاغیم رول حاققیندا اونلاردان مصلحتلر آلیردیم. بوتون بو گونلری اؤزومده دئییلدیم، سانکی باشقا بیر عالمده یاشاییردیم.
نهایت تاماشا گونو گلیب چاتدی. هر گون گؤردویوم تئاتر بیناسی ائله بیل دهییشمیشدی، نه ایچونجه قورخوردوم صحنه نین یولونو گوج بلاهایله تاپیب آرتئستلرین اوتاغینا گلدیم، گئیینمهیه باشلادیم. سؤزون دوغروسو، نه جور اوینادیغیم یادیمدا دئییلدی، آنجاق دئدیلرکی، یاخشی اوینامیشام.
“زوران طبیب” کومئدیاسیندا طبیبین یولونو میرزه خان قولی اوو اویناییردی. اونو دئمهلییم کی میرزه خان قولیاوون هئچ بیر تحصیلی اولماسادا، او اؤزونو نه اینکی استعدادلی آکتیور، همده باجاریقلی بیر رئژیسور کیمی گؤستره بیلمیشدی. تاماشانین قورولوشونودا او وئرمیشدی.
میرزه خان قولیاوون اویونو ساده و سون درجه ایناندیریجی ایدی. ائله بونا گورادا خالق اونو سئویردی. “حاجی قارا” کومئدیاسیندا کرمعلینین، ” حاجی قنبر ” کومئدیاسیندا حاجی قنبرین، ” اللی یاشیندا جاوان ” اوپئرتاسیندا مورادخانین، مولیئرین ” ژورژداندن ” کومئدیاسیندا ژورژدان رولونو بؤیوک مهارتله ایفا ائدن میرزه خان قولیاوو قوجا قاری روللارینی دا چوخ یاخشی اویناییردی.
تیفلیس تئاترینین گؤرکملی نومایندهلریندن بیری اولان میرزه خان قولی اوو عؤمرونون سون گونلرینهدک صحنهدن آیریلمامیشدیر. منیم صحنه فعالیتیمده بو آرتئستین بؤیوک امهیی اولموشدور. او منه بیر نئچه تاماشادا رئژیسورلوق ائدیب، اولدوقجا فایدالی مصلحتلر وئرمیشدیر.
منیم ایکینجی رولوم حاجی قنبر اولموشدور؛ بو رولا منی تاماشایا رئژیسورلوق ائدن میرزه علی عابباس اوو حاضیرلامیشدیر. اوزهریمه دوشن مسئولیتین بؤیوکلویونو حس ائتدییم ایچون من جیدی چالیشیردیم. م. ا. عابباس اوون مصلحتییله رولومو ازبرلهدیم، چونکو بو آکتیور ایچون نه اینکی لازیمدیر کی،ایندینین اؤزونده ده سوفلیورا احتیاج حس ائتمیرم. حتا بعضن سوفلیور اولاندا ندنسه چتینلیک چکیرم، بیلدیکلریمده آز قالا یادیمدان چیخیر. بعلی، من حاجی قنبر رولونو حاضیرلاییردیم، اؤزیده بؤیوک سعی ایله.
تاماشا گونو گلیب چاتدی. بیز زوبالوو آدینا “خالق ائوینده” (ایندیکی آ. مارجاناشوویلی آدینا درام تئاتری) چیخیش ائدیردیک.
صحنه یه چیخاندا منی واهیمه باسدی. اؤزومو گوجله اله آلا بیلدیم. بیرینجی پرده قورتاردی. گؤردوم کی، تاماشاچیلار ال چالیرلار. بو منی روحلاندیردی، بیر قدر ساکیت اولدوم. سئوینجک آکتیور اوتاغینا طرف یوللاندیم. بیرده گؤردوم گیمنازیانین اینجپئکتورو قاپینین آغزیندا دایانیب. او، منی حاجی قنبرین پالتاریندا، گیریمده گوروب بئله دئدی:
صنیفده بیر کلمه دانیشا بیلمیرسن، دیلین توپوق وورور، بوردا بولبول کیمی اؤتورسن. آتانا دئه کی، صاباح گلیب سندلرینی آپارسین.
ائرتهسی گونو منی آرتئستلیک ائتدییمه گورا گیمنازیادان قوودولار. بیر نئچه گون اؤزومه گله بیلمهدیم. آخی من اوخوماقُ، ساوادلی اولماق ایستهییردیم: همده چوخ یاخشی باشا دوشوردوم کی آرتئست نه قدر ساوادلی اولسا صحنه ده چیخیشی دا بیر او قدر موفقیَتلی چیخار. منده ایسه اوخوماغا نه قدر بؤیوک هوس واریدی آنجاق صحنهنی سئویردیم. منه ائله گلیردی کی بالیق سودان قیراقدا یاشایا بیلمهدییی کیمی من ده صحنهدن کناردا قالا بیلمهرم. ایکی یولون آیریجیندا دورموشدوم. یا صحنهنی ترک ائدیب گیمنازیایا قاییتمالی، یادا صحنه ده قالمالی…. آردی وار
ایضاح: مصطفی هاشیم اوغلو مردانوون حیات و یاردادیجیلیغی بارهده وئریلن معلومات anl. az سایتیندان آلینمیشدیر.
۱٫ بعضی قایناقلاردا صنعتکارین دوغوم یئری ایران آذربایجانینین مرند شهری قید اولوبدور.
کؤچورن: احمد عسگرپور


c: text/html

text:
- ایپ نه قدهر اوزون اولسا، گلیب دوغاناقدان گئچر
- دهوه نه قدهر آریخ اولسا، گؤنی بیر یوکدی
- آراز آخیر گؤزون باخیر
- ناخیردان آیریلان دانانی قورد یئیر
- ائل اوچون آغلایان گؤز کور اولار
- فراستدی جوجه یومورتادا جیویلدار
- فراستدی اوغول نئینیر آتامالین/بئفر اوغول نئینیر آتامالین
- یاپاخ یونگول اولماسا، یئل آپارا بیلمز
- آغاج بار گتیرنده باشین آشاغی تیکر
- قیز آغاجی قوز آغاجی، هر یئتیرن بیر سئلبه آتار
- کئچینین بوینوزو قاشیناندا، چوپانین آغاجینا سورتر
- یامان گونده یامان قارداش
- یامان گونون عؤمری آز اولار
- اورهکدن اورهگه یول واردی
- گؤرسهنن کنده نه بلدچی
- گؤزلآقا چوخ گؤزلایدی، ویردی چیچکده چیخاردی
- کور نه ایستر ایکی گوز، بیری ایری بیری دوز
- گئچینین قوتورو بولاغین گؤزوندن سو ایچر
- ائشهگه گوجون چاتمیر، پالانی نییه دؤیورسن
- آغریماز باشا دسمال باغلامازلار
- اؤزونه اوماج اووا بیلمز، آمما اؤزگییه اریشده کسر
- قازان دیبی یئین قیزین تویوندا قار یاغار
- دره خلوت، تولکو بئی
- قارا قارغایا دئدیلر گئت بیر گؤزل گتیر، گئتدی اؤز بالاسین گتیردی
- هرکسین اؤز بالاسی اؤزونه شیریندی
- توستو کؤتوکدن چیخار
- گؤیول سئون گؤیچک اولار، نه آغی نه قاراسی
- سو آلچاقدان آخار
- کاسیپ همیشه مرد اولار
- یئتیمی دهوه اوسته بؤیو ویرار
- یانماسا یانماز، یا اتکله یا پیله
- قیزیم سنه دئییرم، گلینیم سن ائشیت
- اورهگدن چیخان سؤز، اورهگه اوتورار
- هر یئرین بیر آدامی وار، هر آدامین بیر یئری وار
- سن آقا من آقا، اینکلری کیم ساغا
- بیر الینن ایکی قارپیز گؤتورمک اولماز
- سو سهنگی سودا سینار
- گئدهر بوستان خیراسی، قالار اوزین قاراسی
- باغدا اریک واریدی سلام علیک واریدی، باغدان اریک قوتاردی سلام علیک قوتاردی
- آشاغادان باخانا آغاشداکی هاساند گلر
- هئچ کس اؤز آیرانینا تورش دئمز
- آغ آیرانی یئره تؤکرلر، قارا کیشمیشی جیبه تؤکرلر
- اتی بوددان کسرلر
- قورخولو گؤزه چوپ دوشر
- ایلان ووران آلا چاتیدان قورخار
- دادانان قودورانی یئیر
- قارین دویوران آشی گؤز تانییار
- آراندا اتنهدن اولدوخ باغداددا خورمادان
- هاوایی سؤزو یئل آپارار
- خطا خوریتدن بیت جیندادان چیخار
- سیررینی دوستونا دئمه، دوستوندا دوستو وار
- یانسین چیراغی، گلسین ایشیغی
- کور کورو تاپار، سو چوخورو
- کچل درمان بیلسه اؤز باشینا قویار
- بیرگون ده بیزیم آتیمزین آلنینا گون دوغار
- هر یاغان قار اولماز
- قالان ایشه قار یاغار
- الله آدامین عاغلین آلار، سورا مالین
- مجلیسده شوربا قیزدیرما
- اؤزگه آتینا مینن تئز دوشر
- آت کیمیندی مینهنین/ دون کیمیندی گئیهنین
- بیر گونونده بئلیگی بئیلیکدی
- قونشویا اومید اولان شامسیز یاتار
- اویناشا اومید اولان ارسیز قالار
- ایگیدین ایگیددن نهیی آرتیقدیریا، بیرجه سایاقلیغی
- گئچن گونه گون چاتماز جالاسان گونو گونه
- توخون آجدان خبری اولماز
- آتلینین پیادادان خبری اولماز
- پیس اولماسا یاخشینین قدری بیلینمز
- گون بولود دالیسیندا قالماز
- اؤزون اؤز اؤروشینه قورد گتیرمه
- آیین اوندؤردیندن دانیشما
- کؤهنه پالان ایچی تؤکمه
- گؤیلو بالیق اتی ایستهین گؤتون گرهک بوزلو سویا قویا
- دوز همیشه دوزده قالار
- دوزه زوال یوخدو چکهلر مین دیوانا
- قیسقی برک گلنده فند باجادان چیخار
- پیس گؤزه پیچاق باتسین
- سئرچهنی بزهییپ قناری یئرینه ساتیرلار
- قرهدن اویانا رنگ یوخدور
- هر دانا باشینا بیر چاتی اولماز
- ائششهگی یورولانا چوخ سؤز دئیرلر
- شاهیندا قاراچییا ایشی دوشر
- تزه گلدی بازاردان کؤهنه دوشدو نظردن
- کیشینین سوفرهسی همیشه آچیق اولار
- چوخ بیلن چوخ چکر
- الله دردی چکنه وئرر
- سن چؤرهگی آت دریایا، بالیق دا بیلمهسه، خالیق بیلر
- گمی ده اوتوروب گمیچینن دالاشما
- یاخچیلیق هئچ وقت ایتمز
- پیس یاددان چیخماز
- الله همیشه آداملاری امتحانا چکر
- اللهین آلتیندان قاشماق اولماز
- دالدادا کلهیه گلن آشکاردا دوغار
- قولاق گونده بیر سؤز ائشیتمهسه کار اولار
- یاریمادیق ایستیسیندن، کور اولدوق توستوسوندن

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
عیاللر تجارت مرکزی؛ بدخشانده عیاللر محصولاتلری بازاری رونق تاپکن
عیاللرنینگ بازارلرگه تۉغریدن-تۉغری قولتاپش امکانیتی و مستقل اقتصادي فعالیتلری، افغانستانده، اینیقسه بدهخشان ولایتیدهگی عیاللر اوچون اساسي قیینچیلیکلردن بیری حسابلنهدی. عیاللر اساسي ایشلب چیقرووچیلر صفتیده جمعیت نینگ اقتصادي فعالیتلر نینگ کتّه قِسمینی بجرهدیلر، اما مملکت نینگ چېکّه و قیشلاق جایلریده اجتماعي-مدني چېکلاولر قۉییلگنلیگی سببلی اۉز محصولاتلریگه اېگهلیک حقوقیدن محروم دیرلر.
اما سۉنگگی ییللرده، عیاللرنینگ معلوماتلری وقابلیتلری یوکسلگنی و شونینگدېک، ایش جایلری آرتیشی بیلن دهقانچیلیک، سوت و کسب-هنر ساحهلریده کۉپلب عیاللر ایشلب چیقریشنی کۉپهیتیردیلر و بازارگه قۉشیلیش آرقهلی اۉزلری نینگ درآمدلریگه اېگهلیک قیلیشماقدهلر.
بدخشان مرکزی فیضآباد شهریده عیاللر اوچون ایکّیته مخصوص بازار موجود بۉلیب، اولرده کۉپلب عیاللر اقتصادي فعالیت بیلن شغللنماقدهلر. بدخشانده محلي رسميلر و بیر قطار ایش بیلرمان عیاللر فېضآباد شهریده “عیاللر تجارت مرکزی” تشکیل اېتیلگنیدن بویان اولر نینگ تجارت فعالیتی انچه رواجلنگنلیگینی و اولر خلقگه کېرهکلی و صفتلی اشیالرنی ساتیش آرقهلی سان-سناقسیز خریدارلرنی اوزلریگه جلب قیلیشگه اورینهیاتگنلیکلرینی ایتیشهدی.
” جی . آی . زید” یا آلمان فدرال جمهوریتی نینگ دایمي اقتصادي رواجلنیش و ایش بیلن تأمینلش دستوری تامانیدن ۵،۷ میلیون افغانی مبلغ خراجتی بیلن قوریلگن اوشبو عیاللر تجارت مرکزی یخشی اقتصادي و ایش امکانیتلرینی بدخشان ولایتی عیاللریگه مهیا ایتکن.
تجارت ماللری، قولصنعتی و سوت محصولاتلرینی ساتیش اوچون هر کونی اوشبو مرکزگه کېلهیاتگان عیاللر دیدیلر، تۉرت آیدن کم وقت ایچیده اۉز تجارت میزنی کېنگهیتیریشگه و عایله و محلي اقتصادیاتنی مستحکملشگه موفق بۉلگنمیز. ۴۵ یاشلی ماه بېگم بدخشان ولایتی ارگو تومنیده استقامت قیلهدی. تومن ولایت نینگ مرکزی فیضآباد شهریدن ۳۰ کیلومتر اوزاقلیکده جایلشگن. بېگمخانم سوت محصولاتلرینی هفتهسیگه اوچ کون ساتیش اوچون عیاللر سودا مرکزیگه آلیب کېلهدی.
تدبیرکار عیال نینگ ایتیشیچه، اوشبو تجارت مرکزی نینگ تشکیل اېتیلیشی اونگه سوت محصولاتلرینی ساتیش آرقهلی درآمد آلیش و چارواچیلیک کسبینی رواجلنتیریشگه یاردم بېرگن. ماه بېگم چارواچیلیک تجارتینی کېنگهیتیریشگه و ارگو تومنیدهگی باشقه قیشلاق عیاللرینی ایش بیلن تأمینلش اوچون کۉپراق سوت محصولاتلری ایشلب چیقریشگه امید قیلماقده.
اوشبو عیاللر سودا مرکزیده محلي محصولاتلر و عیاللر قولصنعتی محصولاتلریدن تشقری بازار اوچون ضرور بۉلگن اشیالر هم ساتیلماقده. بدخشانلیک سوداگر عیال نازیه، خریدارلرنی جلب قیلیش و عیاللر تجارت مرکزینی رواجلنتیریش اوچون، بازار طلبیگه موافق ایریم ینگی بولیملرنی ایجاد ایتیش بیلن بیر قطار تنیقلی کمپنیلردن تورلی خیل مال و اشیالرنی عیاللریگه ساتیب آلیب، بیزنس مرکزیگه کیلتیریش نیتیده من ديدي.
نازیهخانم اوشبو مرکزده تجارت و سودا فعالیتی رونق تاپیشیگه امید بیلدیریب دیدی، کون سیین اوشبو بیزنس مرکزی نینگ مشتری سانی کۉپهییب بارهیاتگنینی و او اۉز بیزنس فعالیتینی کېنگهیتیریش آرقهلی بازار احتیاجلرینی قاندیریشگه حرکت قیلهیاتگنینی ایتهدی. نازیهخانم نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اوشبو مرکزده اقتصادي میکانیزملرنینگ شکللنیشی کۉپلب عیاللرنی ایش بیلن تأمینلش امکانیتینی بېرهدی و اولر ملَکهلی عیاللر و ایش بیلرمانلرنی تۉغریدن-تۉغری بازارگه باغلشگه حرکت قیلیشهدی.
بو سودا مرکزیده فعالیت قیلاتگان عیاللرنی کتّه قِسمینی عایله نینگ باقووچیسی بۉلگن و اۉز فرزندلری نینگ یشهش خرجتلری و اۉقیشلرینی تدبیرکارلیک فعالیتی بیلن تأمینلهیدیگن عیاللر تشکیل اېتهدی. اوشبو بیزنس مرکزیده ۴۰ گه یقین سوداگر عیاللر اقتصادي فعالیت بیلن شغللنهدیلر.
بدخشان خاتین-قیزلر ایشلری بویچه اداره متصدیلری “عیاللر تجارت مرکزی” نینگ تشکیل اېتیلیشی نهفقط عیاللر نینگ اقتصادي فعالیتی نینگ ترقهلیشینی آلدینی آلهدی، بلکه عیاللر نینگ اقتصادي فعالیتینی رواجلنتیریشگه کۉمکلشهدی و امکانیتلر یرهتهدی دیدی.
بدخشان عیاللر ایشلشلری بۉییچه اداره رییسی الیناغیاثی نینگ تأکیدلشیچه، تجارت مرکزی نینگ تشکیل اېتیلیشی و عیاللر نینگ محنت بازاریدهگی اېنگ قیسقه وقت ایچیده قیزغینلشیشی عیاللر نینگ اقتصادي و تجارت وسودا فعالیتی نینگ رواجلنیشیگه امید بېرگن.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، سۉنگگی ییگیرمه ییل ایچیده عیاللر نینگ امکانیتلری کېنگهیگنیدن سۉنگ، کسبلر، هنرمندچیلیک، دهقانچیلک و سوت محصولاتلری بۉییچه عیاللر ایشلب چیقریشی اۉسدی و عیاللر ایلگری بازارگه تۉغریدن-تۉغری کیریش امکانیگه اېگه بۉلمهگنلیکلری سببلی کېرهکلی درآمد آلیشلری ممکن اېمس اېدی.
بدخشان عیاللر ایشلری بۉییچه اداره رییسینی تأکیدلشیچه، عیاللر اوچون اوشبو ایکّیته مخصوص بازارنی یرهتیش و اولرگه ایش تاپیش امکانیتینی یرهتیش آرقهلی عیاللر محصولاتلرینی تۉغریدن-تۉغری اۉزلری ساتیشهدی و ساتووچیلر کۉپراق فایده آلیشلری ممکن.
او، عیاللرگه نسبتاً زۉروانلیک نینگ اساسي سببلریدن بیری، باشقه سببلرگه کۉره، اولر نینگ اېرککلرگه اقتصادی باغلیقلیگی اېکنلیگیده بیلب و شو سببدن بو اداره عیاللرنی بازارگه باغلش بیلن ، بوقتلمنی مالی مستقللیک گه ایرشتیریش اوچون قولی شزایطلریني مساعد ایتماقچی.


text:
ایتالیادا سیل اینگ آز 10 جان آلدی
2 سانیسی چاغا بوُلماق بیلن 4 آدام دا دِرِکسیز ییتدی
ایتالیانینگ آنکونا شهرینه قوُلایداقی یاشاییش یرلرینده سیل سبأپلی اینگ آز 10 آدام اؤلدی.
ایتالیانینگ آنسا حابار سریشدهسی نینگ برن حابارینا گؤرأ یوردونگ گۆن دوُغارینداقی مارکه ولایاتیندا آشاکؤپ یاغیشلار سیلا سبأپ بوُلدی.
دۆین باشلان یاغیشلار و سیل سبأپلی اینگ آز 10 آدام اؤلدی.
2 سانیسی چاغا بوُلماق بیلن 4 آدام دا دِرِکسیز ییتدی.
سیل سبأپلی اوترا، ترکاستلی و سنیگالیا یالی یرلرده ده قینچیلیق دوُوام ادیأر.
دِگیشلی حابارلار
ایتالیالیلارینگ سانی آزالیار
ایتالیانینگ رایات سانی نینگ 50 ییلدا 11.5 میلیون آدام آزالجاقدیغی چاق ادیلیأر
روس یوُلباشچی بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی
روسیانینگ جمهورباشلیغی ولادیمیر پوتین یوردوندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی


text:
۱۹۶۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۶۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و شوروی آتوْم سیلاحلارینین فضايا بۇراخیلماسینین قاداغان ائدیلمهسی حاقیندا راضیلاشمايا ایمضا آتیرلار.
- ۲۴ دسامبر - شوروینین «لونا ۱۳» فضایی گمیسی آی اۆزونه اۇغورلو ائنیش ائتمیشدیر.
- ۱۳ آقوست - تونس ده قیسا دامن گئيینمک قاداغان ائدیلدی.
- ۱۲ سپتامبر - اصالتاً جنوبی آذربایجاندان اولان آمریکا وطنداشی فضایا گئدن ایلک خانیم انوشه انصاری آنادان اولور.
- ۱ مارس - بعث حزبی سوریهده حاکیمیّتی اله کئچیردی.


text:
سمیر کهیه اوغلونون «منیم بیر آغ آتیم وار..» شعرینین یورومو
افراسیاب نوراللهی
بیزیم مملکتده
قیزلارین ساچلارینا
رؤزﮔار دهیمهسین یاساقدیر
گونش ایشیلداماسین تیللرینه _ دئمیشلر
بیزیم شهرده ، شعر ترسینه اوخونورسا
اوردو (انجمن )شعر صحنهسینده آلقیشلانماسى یاساقدیر
بیزیم تورکمان الف باء هجهسینده
بعض کلیمهلره کلبچه وورارلار
آزادلیغى ایستهینلره یاساقدیر_ دئمیشلر
بیزیم کؤچهلرده
تؤى شئنلیک ﮔونلرى اوزوموزه
بویاق سورتمک هر هانکى بیر رنگى ممنوع ائتدیلر
رومانتیک ماهنیلارى
سویلهمک و دینلهمک یاساقدیر_دئمیشلر
کوینهیمیزین دیزدن آلتا قیسسالیغى اینقلاب ائدر، بیزیم شهرده
بیزیم شعر آخشاملاریندا
گوزلریم گوزلرینده دوداقلاریم دوداقلاریندا دانیشارساق
تبریزین ساعات قاباغى آلتیندا
فکریمیزه او دوشونجهیى پایلاشارساق
ائلگولى باغچاسیندا
زور بیر تعبیر دئنیلر، یا!!
شعرله دانیشارساق ، بعضا کفر دئنیلیر بعضاده اعداما اولاشیر!!
بئینیمیزده کى زمانا
هایقریشلارمیز کوچه به کؤچه
سوقاق سوقاق
شهر شهر دولاندیریر
یاساق شعرلریمیزى ایپتن آسارلار..
شعریمیزده بوغولان
کسیلن باشیمیزى دفن ایتمکچین
ایپین پارهسین ایسترلر بیزدن..
بیر اؤوج توپراغا
بیر قدح قان ایسترلر
بونى بیر بویوک جنایت و تهمت داشییرلار بیزه
منیم نسیمى چاغیم گئتدى _هى هوار
منیم شهریار واختیم بیتدى _هى هوار
منیم سادهجه بیر آغ آتیم قالدى
کربلاء صحراسیندا دولاشیر بارماقلارى اؤسته
حسینى بن علىنین باشى اؤسته
ملائکهلر یاس توتموشلار..
بیلیرمیسنیز..!!؟
نبى داود مقتل عاشؤرایى اوخور قیامت ﮔؤنونده بوندان خبرنیز وارمى عجبا..!!؟
فرق ایتمز بئله
هوشنک جعفرىنین آغ آتیندان
او بیاز بیر آتلى شاعر
من سوسوز بیر فراتلى …؟؟
او ﮔونشین ﮔؤزونه شعر یازار
من شعر دئسم
شعر توربهمى قازار..
حایاتمیز یاساق اولدو..
حسابمیز قیامته قالدى..
شعریمیز یاریم قالدى _هى هوار فلگ..!!
دیلیمیز آه..دیلیمیز
یا.. اؤلدورور
یا.. یاشادیر بیزى آزادلیغا دوغرو..!
“عراق سؤزو، ندنسه، همیشه فراق سؤزونو منیم یادیما سالیر. فراق سؤزو ایسه فضولینین نامعلوم رسام طرفیندن چکیلمیش مشهور شکلینی گؤزلریمین قارشیسیندا جانلاندیریر. اونون کدر دولو گؤزلری، اخیشلارینداکی ایضاح ائدیلمز حسرت، اینتیظار بؤیوک نغمهکارین قوربت اودو ایله یانمیش قلبیندن نهلر سؤیلهییر!” رسول رضا
یانیلماسام رسول رضا ۴۶_۱۹۴۵ نجی ایللرینده بختیار واهابزاده ایله بیرگه، عراق تورکمان ائللرینه سفری اولوب. اونون اوردان دؤندوکدن سونرا “اوزاق ائللرین یاخین تحفهلری” مقالهسینین باشلانیشیندا گئدن بو سؤزلر و فضولینین گوزلرینه یازیلمیش ایضاح ائدیلمز حسرت و انتظار، بؤیوک نغمهکارین قوربت اودیلا یانمیش قلبیندن نلر سویلهییر؟!
اوستوندن یئتمیش ایله یاخین بیر زامان کئچسهده، سمیر بیین گؤزلرینده و سؤزلرینده او (نه لر) بیر داحا اؤز عکسصداسینی تاپیر و سمیر بی او (نه لر) ی یازمیش شعرینده و او (نه لر) ی چیزمیش و اوبرازلاشدیرمیشدیر شعرینده..
بو مقدمهدن سونرا سمیر بییین شعرینده ایکی جهتی اوزهللیکله بلیرتمک ایستیرم:
۱) شعرده “احساس” اورونو
۲) شعرده اوزچولوک
شعرده “احساس” اورونو:
شعرده بئله بیر دئییم وار؛ “یامان احساسلی شعردی” -دئیرلر. شعری اولوشدوران عنصرلردن بیریسی ده “احساس”دی. باخسانیز سمیر بییین یازی دیلینده ده او احساس قونوسو قاباریقدی.. ندنلرینه دؤنرسک، بو احساسی سیز افغان و کورد شاعیرلرینده ده گؤره بیلرسیز. اودا اونلارین زامان زامان ازیلدییندن و اوزولدویوندن خبر وئریر. بو حسابلا سمیر بییین بو شعری، بو دئییمین نمونهوی تصدیقیدیر.
شعرده اوزچولوگ:
سمیر بییین بو شعرینی اوخویونجا، سمیر بییی تانیماساقدا بئله اونون عراق تورکمان ائللرینه عاید اولدوغونو گونش کیمی گؤرمک اولور. او اوز ائلینی، اوز اوباسینی، اوز تاریخینی، ایقلیمینی و اؤز وارلیغینی، اؤز کئچمیشینی و ایندیسینی چووخ صمیمی بیر اورکله ترنم ائدیر.. شعر تپهدن دیرناغا اوزچولوک ترنمی، اوزچولوک زومزومهسیدیر.. بو شعری اوخورکن، سون واختلار ایشلهدییم “قلوباللاشما، بیز و ادبیاتیمیز” آدلی مقالهم دوشدو یادیما..اورادا یازا بیلمهدییم بیر اوبراز واردی.. همشه بو قلوباللاشمایی دوشوننده، بیر دیرمه ماسانی تصور ائلهمیشم: اورادا دونیا میللتلریندن شاعیرلر واردی. بیر آرایا گلیبلر و هرهسی ده اؤز شعر پایلاریلا.. هر کس سیرایلا گلیر اؤزونو افاده ائدیر و کئچیر..او دیرمه ماسانی دوشونونجه، سمیر بییی اورادا گؤرمک اولور، آما بیزیم چوخ سایلی اوزوموزدن ده اولموش اؤزگهدن اولموش گنجلییمیزی دوشوننده، دوغروسو اورادا اؤزوموزه بیر یئر گورمورن..
بو شعرده منیم ایلگیمی چکن باشقا جهت، سمیر بییین اوزونو بؤیوک وطنه، آذربایجانا، معنوی پایتختی تبریزه، نسیمییه، شهریارا و هوشنگ جعفرییه باغلاماسیدیر. بو بیر داحا داهی فضولینین یولونون تصدیقی و داوامیدیر..
“او بیاز بیر آتلى شاعر
من صوسوز بیر فراتلى …….؟؟
او ﮔونشین ﮔؤزونه شعر یازار
من شعر دیسهم
شعر توربهمى قازار..
حایاتمیز یاساق اولدو..
حسابمیز قیامته قالدى..
شعریمیز یاریم قالدى _هى هوار فلگ..!!
دیلیمیز آه دیلیمیز
یا اؤلدورور
یا یاشادیر بیزى آزادلیغا دوغرو..!!


text:
ارمنیستان عسگرلری آذربایجان مؤوضعلرینه آتیش ائتدی
کلبجر ائلینین یوخاری آیریم کندی ایستیقامتیندهکی مؤوضعلرین، دونن آخشام ساعاتلاریندا باسارگئچر ائلینین عزیزلی کندیندهکی ارمنی مؤوضعلریندن آتیش آلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، ارمنیستان اوردوسونا باغلی بیرلیکلرین سرحددهکی آذربایجان مؤوضعلرینه آتیش ائتدیگینی آچیقلادی.
باخانلیغین آچیقلاماسیندا، کلبجر ائلینین یوخاری آیریم کندی ایستیقامتیندهکی مؤوضعلرین، دونن آخشام ساعاتلاریندا باسارگئچر ائلینین عزیزلی کندیندهکی ارمنی مؤوضعلریندن آتیش آلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی.
آذربایجان اوردوسونون لازیم اولان تدبیرلری آلدیغی، پرسنل و تجهیزات باخیمیندان هر هانسی بیر ایتکی اولمادیغی، بؤلگهده وضعیتین ثابت اولدوغو، عملیات شرایطینین آذربایجان عسگرلرینین تام کنترلوندا اولدوغو بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ائرمنیستان سلاحلیلاری آذربایجانین کلبجر و توووز رایونلارینی آتشه توتوب
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی


text:
اؤزبگیستان دا تۆرکمن مایاقوُیوملاری بیلن 174 کأرحانا دؤرهدیلدی
اؤزبگیستان تۆرکمنیستانا اینگ کؤپ اؤنۆم ساتیان 10-نجی یورت
اؤزبگیستان ینگ جمهورباشلیغی شوکت میرضیایف قوُنگشی یورتلار بیلن حیذماتداشلیغی اؤسدۆرمهک بیلن باغلی بیانات بردی.
میرضیایف اؤزبگیستان ینگ قوُنگشی اۆلکهلری بیلن حیذماتداشلیغی نینگ سوُنگقی ییللاردا ایشجنگ یاغدایا اؤورۆلهندیگینی نیغتادی.
اؤزبک یوُلباشچی، یوردونینگ سوُنگقی 5 ییلدا قوُنگشی یورتلار بیلن سؤودا دوُلانشیغی نینگ 2.5 اِسسه یوُقارلاندیغینی و 6 میلیارد دلاردان گچندیگینی بِللهدی.
اؤزبگیستان ینگ ایقدیصادی بارلاغلار و رفرملار مرکزی ده تۆرکمنیستان بیلن اؤزبگیستان ینگ ایقدیصادی قاتناشیقلاری نینگ 2021-نجی ییلدا 902 میلیون دلارا یتندیگینی بیلدیردی.
2022-نجی ییلینگ یانوار- مای آرالیغیندا دا ایکی یوردونگ سؤوداسی نینگ پول مؤچبری 322.6 میلیون دلار بوُلدی.
اؤزبگیستان تۆرکمنیستانا اینگ کؤپ اؤنۆم ساتیان 10-نجی یورت.
2022-نجی ییلینگ مای آیینا چنلی اؤزبگیستان ینگ تۆرکمنیستانا ساتان اؤنۆملری 16.6 گؤتریم یوُقارلادی و 62.9 میلیون دلارا یتدی.
اؤزبگیستان ینگ تۆرکمنیستان دان ساتین آلان اؤنۆملری ده 1.9 گؤتریم آزالدی و 259.6 میلیون دلارا یتدی.
تۆرکمنیستان اؤزبگیستان دا مایا قوُیماغا دوُوام ادیأر.
تۆرکمنیستان ینگ سرمایاسی بیلن اؤزبگیستان دا 174 کأرحانا دؤرهدیلدی.
شو ییلینگ باشیندان بأری تۆرکمن سرمایاسی بیلن اؤزبگیستان دا 16 کأرحانا آچیلدی.
دِگیشلی حابارلار
بۆتین دۆنیأ چاروادارلار اوُیونلاری قوتاردی
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
تبسم عبدالله زاده | یوواسیز
تبسم عبدالله زاده | یوواسیز
گون اورتایدی، شوربا اوجاق اوسته پیشیردی، قادین یئرده اوزانیب ائوین توفاغینا گؤزتیکه _رک اؤز عالمینده سیرائدرکن دیل آلتیندادئییردی:
_اوغلوم گل بو داشلاری اتگیندن تؤک، …
*
آش گؤیو،کوکو گؤیو، یئمه لی
گؤی سسلمه سی کوچه دن اوشاقلارین های کویوایله قاریشیب ائوه باش اییب قادینین
باشین قازمالاییردی.
قیزی چادراسین حیطده کی شریت دن گؤتوروب باشینا آتیب کوچه دن بیر باغلی یئمه لی گؤی آلیب حووضون قیراغیندا
تخت اوسته قویوب تئزپیلله لری چیخدی ،خالچانین آلتیندان مین تومن پول گؤتوروب
گؤی لرین پولون وئریب ایچه ری قاییتدی.قادینین ألیندن توتوب سؤیله دی:آنا گل سنی حیطه آپاریم هاوان دئییشیلسین
قادین سَمَله لر کیمی آیاغا قالخیب آشا آشا یولا دوشدو پیلله لری بیربیر أنیب حووضون قیراغیندا دایانیب یئره اوتوروب نه ایندی نه دیندی.
لیلا آناسین اؤز حالینا بوراخیب باشی قاریشدی گؤیلری آریتداماغا،
قادین ائشیک قاپیسینا
گؤز تیکه _رک یئنه باشلادی سایاغلاماغی
_ کوچه یه چیخیب اوستو باشی توزتورپاق قاییداجاق دئیه دئیه بیردن بیره ائوه ساری قاچدی پیلله لری تئز چیخیب اوتاغین قاپیسین چیرپیب پالتار کومودوندان بیر قهوه چانتا یئره سالیب ایچیندن بالاجا بیر دون گؤتوروب حیطه قاییتدی حووضون قیراغیندا آیاغی بیر ساخسی گولدانا ده ییب گولدان یئره دوشوب سیندی اعتنا ائیلمه دن هؤیله _سک بالاجا قیزین توز تورپاق لی پالتارلارین سویوندوروب ال اوزون یویوب دونو گئییندیریب
منیم نازلیم دئیه رک قیزی قوجاقلاییب ایپک ساچلارین گوجسوز بارماق لاری ایلا بیریانا داراییب اؤپوش یاغماسین بالاجا قیزین ال اوزونه گؤز باشینا یاغدیریب تیتره ین سسی ایله دئدی: داها کوچه یه چیخیب اوستو باشینی توزتورپاق لی
ائله مه نازلی، شَهَرین کوچه لری قالابالیق دیر،چیخما چؤله دیلیم لال ،باشینا بیراویون گلر نازلی بالام.
لیلا آناسینین اؤزیله دانیشماغینا اوزولوب گؤی لری ییغیب ائوه گئدیب بیر حب بیر لیوان سو گتیردی
انجیر آغاجینین یام یاشیل یارپاقلاری تختین اوستونه کؤلگه سالمیشدی،آناسین زحمت ایله تخت اوسته قویوب حبی آت دئدی. قادین حبی تز آتیب لیلانین اللرین الینه آلدی. ویاواش یاواش بیله سین هوش آپاردی ،لیلا باشی اوسته اوتوروب آناسینین خسته لیگینن ال به یاخااولماقیناایچینده آغلاییب باشلارینا گلن بلالارا
فیکیر له شیردی
کی آناسی گؤزلرین آچیب دئدی:
کندیمیزدن کؤچن گون ائله توفاغیمیز داغیلدی قیزیم.
لیلا اللرین یاواش اللریندن آییریب آناسینین دن دوشموش ساچلارین ییغیب چارقادین آلتینا
سونرابیردنه ده حب آناسینین آغزینا قویوب سویو ایچیتدی.
قادین باشین توولاییب داها بوآجی داوالار منیم آجی روزگاریمی شیرین ائتمز آنجاق دردیمی آغیرلادیردئیب دیزلرینه ووروب داوام ائتدی: یوز یول دئدیم اوغول سئل قیراغیندا ائو سالان یوواسیز قالار آمما کیمیدی ائشیدن،
گلینیم گئدن گون ائویم ییخلیب قاپیم باغلاندی،کندیمیزدن کوچدوم جلالیم داغیلیب
بو یابانجی شَهَرده اوره ییم داغلاندی…
قادین سیزیلدایا سیزیلدایا
گؤزلرین یومولدو.
لیلا دیل سیزداماق سیز بیر بوجاغدا اوتوروب دویونجا آغلادی اوره گی داریخمیشدی کندلرینینه باغ باغاتین آغاجلارینا،داغ کؤوشنینه، آخشاملار بولاغ اوسته قیز گلینین سؤز سووونا ،دئییب گولمه سینه گون ایستیسی چای قیراغیندا پال پالتار یوماق بولاغ اوتی بلله سی یئمه یینه، حیس ائدیردی حیطین کوهنه کرپیج لری، قاپ باجانین سینیق سالخاق در دمیری، سارماشیقلارین دووارا سوواشان سارالمیش قول بوداغی، سینیق ساخسینین سولموش شمدانی لاری حوضون قیراغیندا ایسلاق دون ،حیط بوجاغیندا اجیزا اشیا…
اونا آغیز اییر.
****
انجیر بوداغلارینین آراسیندان گونش ساچاقی بویلانیب،ایشیلتی قادینین گؤزونه دوشوب یونگول یوخوسون قاچیدی گؤزلرین آچیب اطرافا دولاندیردی یئنه گؤزو حووضا ساتاشیب دوروب قاچا قاچا پیلله لری چیخیب چانتانین یئره تؤکولن پالتارلاریندان بیر دون گؤتوروب
حیطه قاییتدی آماداوالارکارائلییب نازلی نی اوردا گؤرمه دن دیدرگین کوچه یه ساری قاچیردی کی لیلا اونو قاباقلاییب حیط قاپیسین کیپله دی سونرا یالوار یاخاری ایلا آناسین آپاردی یاتاغینا ،هؤیله سک بیر لیوان سو ایکی دنه حب گؤتوروب قاییتدی، حبلری سویونان بوغازینا تؤکوب آناسینین زیل قارا گؤزلرینه گؤز تیکیب دئدی: آنا گئجه ایلان ووران یاتیب سن نه اؤزون باتیب نه سیزیلتی لاریندان منیم گؤزوم باغلانیب بیرآز هوشلان.
قادین سؤکولموش گؤزلرین لیلانین ایسلاق یاناق لارینا ،یورغون باخیشلارینا تیکیب _قیزیم، گئجه کندیمیزین داغین شلله لییب چیینیمه کؤوشنه آپارمیشام، کؤوشنی ییغیب اتگیمه چایاآخیدمیشام ، دئییب بیر اوزون آهی ایلا داوام ائتدی:ساچیمی سوپورگه الدیم اما عؤمورم زای اولدوقیزیم زای اولدو. سونرا اوتری بیر باخیش اطرافا دولاندیری ، یاناقلاری ایسلانیب چیینلری
تیتره دی .
لیلا دیزلزین قوجاقلایب دووارا دایانیب
خاطیرلایردی کی اوچ ایل بوندان اؤنجه قارداش آروادی ایکی طایفا آراسیندا اولان ایختیلاف اوسته بوشاناندان سونرا قارداشی ایکی آیاغین بیر آیاق قابیا گئیدی کی گره ک
کندیمیزدن کؤچک، بوتون یئر یورد لارین،قویون قوزولارین هامپالیقین ساتیب سووب،آنا باجیسین،
بالاجاقیزین گؤتوروب آدی
باتمیش شَهَره گلدی بیر ائو شَهَرین آشاغالارین دا آلیب
فهله لیینن باشلارین ساخلاییردی کی بیر گون گئدیب داها ائوه قاییتدمادی ،سؤز سووو چوخ اولوب هر آغیزدان بیر صدا گلدی گونلر گئچیب آی یادؤندو. آمما قارداشینین نه اؤلوسی تاپیلدی نه اؤزوندن بیر خبر چیخدی.
بئش آی او حادثه دن سونرابیر آن اوسالیق دان نازلی نی کوچه ده ماشین ووروب قاچدی
نازلی اوستوباشی توز توپراقلی
تیلیت قان ایچره آناسینین الینده جان وئردی .اوزاماندان آناسی خسته اولوب هردن نازلی نی اوستو باشی توزلو حووضون قیراغیندا، کوچه ده گورور،هردن کندلرینده یاشایان زاماندا یاشاییب کؤچمه ک اوسته اوغلویلا سؤزله شیر…
او گوندن اله بیلکی ایلقیت اسن یئللر یاشام چارداغلارین ییخیبدیر.
قادین _ آی بالا هر سوموگوم بیر ساز چالیر دئیه دئیه قیچ لارین اوزالدیب بیر ایچیم سو ایسته دی
شوربانین سویو چکیبلیب کول اولموشدو لیلا توستودن بوغازی توتولوب اسکوروب اجاقی سؤندوروب پنجره نی آچدی،گؤزلری سریلدی کوچه نین اورتاسینا گؤردویون اینانمیردی حیط قاپیسین چالان قارداشیدی ،،
هؤیله سک قاپی یا ساری قاچدی… یوخودئیردى ،رویا دئیردى قاپینی قارداشینین اوزونه آچیب اوننان قول بویون اولدو ،،،اه قارداش یامان گونلر گئچدى هاردایدین ؟؟ کیشینین چیینلری تترییب دئدى باشیمین قضاسی چوخدو آنام هاردا ،نازلی،یا داریخمیشام باجی،
لیلانین گؤزلری دولوب دئدى قارداش گل ائوه نیسگیلیمیز چوخدو لیلا آناسینین باشی اوسته قاچدی قارداشینین قاییدماقین موشدولوغ
وئره اما هرنه سسله دی داش دان سس چیخدی آناسیندان یوخ، اله بیل بوتون یوخوسوز گئجه لرین چیلله سی گؤزلرینه دولموشدو…


text:
ویکیپدیا:صفحه قوْروما ایستکلری/آرشیو۲
قوْروما ایستکلریدَییشدیر
سهلاندَییشدیر
واندالیزم مقالهنین گئچمیشینده بللیدیر.Trkgs (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۴۷ (UTC)
--آلپ ار تونقا✉ ۲۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۴:۵۶ (UTC)
سلاملار حؤرمتلی مودورلر
Eliekber1 آدلی بیر ایشلدن سهلان صفحه سینده یالان و قایناقسیز ده ییشمه لر ائدیر. من بحثلر ایله صحفه لر ویکی پدیایا آرتیرمیشام. هابئله کندین اصلی آدینین ساغالان اولدوغو حاقدا قایناقلار وئرمیشم. آنجاق Eliekber1 گلیب تکجه کند آدینی ساغلان یا سآلان ائدیب گئدیر!! ریجا اولونور اونون ایشلرینین قاباغینی آلین. ساغ اولونSaghalan a (دانیشیق) ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۱۱ (UTC)
سلام
اومورام داها هئچ کیمین بو قونودا شککی قالماسین.
رحیم بقال اصغریدَییشدیر
سلاملار. واندالیزم بو مقالهنین گئچمیشینده بللیدیر.Trkgs (دانیشیق) ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۴۱ (UTC)
صفیالدین اورمویدَییشدیر
سلام. مقالهنین گئچمیشینده آیپیلر واندالیزمی بللیدیر.Trkgs (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۵۸ (UTC)
- سلام حورمتلی @Trkgs: بو صفحهده نه واندالیزمی (خرابکارلیقی) گوروسوز؟Ziraksima (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۰۱ (UTC)
- @Ziraksima: مقالهنین تاریخچهسینه دیقت بویورساز ایکی گوندور آیپیلار و بیر تازا ایشلدن مقالهنین قایناقلی مطلبلرینه ال آپاریرلار. بو ایشین آدی فا ویکیده "جعل منبع" دیر.Trkgs (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۰۹ (UTC)
- حورمتلی @Trkgs: جعل منبع اولا بیلر. اما واندالیزم دییر. بو لینکه باخین.Ziraksima (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۵۱ (UTC)
- @Ziraksima: بلی واندالیزم دئیل. اما جعل منبع دیر و دییشیکلیکلری ایدامهسی وار و ایدامهسی ویکیپدیا:اۆچ قایتاریش پوْزونتوسو و ویکیپدیا:دییشدیرمه ساواشی'نا تبدیل اولا بیلر. بس منجه مقالهنین قورومایا احتیاجی وار. حؤرمتله.Trkgs (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۳۶ (UTC)
- حورمتلی @Trkgs: بو کی سیز ایشلدن سارا صفوی 10 ایله دانیشیرسیز منیم نظریمه چوخ یاخشی و دییرلی بیر ایشدیر و سیزین بو ایشیزی یاخشی نیت فرضی حسابینا قویماق لازیمدیر. ایجازه وئرین بو دانیشیق ایدامه تاپسین. حورمتله--Ziraksima (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۳۸ (UTC)
- @Ziraksima: بلی واندالیزم دئیل. اما جعل منبع دیر و دییشیکلیکلری ایدامهسی وار و ایدامهسی ویکیپدیا:اۆچ قایتاریش پوْزونتوسو و ویکیپدیا:دییشدیرمه ساواشی'نا تبدیل اولا بیلر. بس منجه مقالهنین قورومایا احتیاجی وار. حؤرمتله.Trkgs (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۳۶ (UTC)
- حورمتلی @Trkgs: جعل منبع اولا بیلر. اما واندالیزم دییر. بو لینکه باخین.Ziraksima (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۵۱ (UTC)
- @Ziraksima: مقالهنین تاریخچهسینه دیقت بویورساز ایکی گوندور آیپیلار و بیر تازا ایشلدن مقالهنین قایناقلی مطلبلرینه ال آپاریرلار. بو ایشین آدی فا ویکیده "جعل منبع" دیر.Trkgs (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۰۹ (UTC)
تیفانی تورنتوندَییشدیر
مقالهنین گئچمیشینده آیپیلرین واندالیزمی بللیدیر. منجه بیر آیلیق قورومایا احتیاجی واردیر.Trkgs (دانیشیق) ۷ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۶ (UTC)
قاباقجا بیر آیلیق قوْروندوغو اۆچون اۆچ آیلیق قوْروندو. --Alp Er Tunqa ☎ ۸ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۵۴ (UTC)
رحیم بقال اصغریدَییشدیر
بو مقاله واندال ایشلدنلر و آیپیلار طرفیندن تعقیب اولونور. گئچمیشده بو مقاله بیر آی موحافظت اولموشدور، لاکین بیر آیلیق قوروماسی قورتاراندان سونرا گینه ده واندال آیپیلار بو مقالهده خارابکارلیق ائدیرلر. تروللار بو مقالهنی گؤز آلتینا آلیبلار و منجه بو مقاله سونسوز قورومایا احتیاجی واردیر.Trkgs (دانیشیق) ۷ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۳ (UTC)
وپ:قوْرومایا باخاراق اۆچ آیلیق آیپیلر قاباغیندا قوْروندو. --Alp Er Tunqa ☎ ۸ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۵۳ (UTC)
تورک دیللریدَییشدیر
سلاملار. آشیری واندالیزم اۆزوندن قورونمالی دیر. لوطفا تایید اوْلونمامیش ایشلدنلره دییشدیرمه ایجازهسی وئریلمهسین. زحمت اولماسا ایخلال یارادان ایشلدن ده سوْنسوز باغلانسین. سایغیلارلا -- Bir Morty (دانیشیق) ۱۱ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۲۳ (UTC)
سلام. بوجور مقالهلر اؤنملی اولدوقلاری اوچون واندالیزم ایمکانی هر آن واردی، منجه بو مقاله و بونا تای مقالهلر سونسوز قورونمالیدیرلار.Trkgs (دانیشیق) ۱۱ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۳۴ (UTC)
هلهلیک ۲ هفتهلیک آیپیلر قاباغیندا قوروندو. وپ:قوْروما تکجه ایستیثنائی شرایطده سوْنسۇز قورما ایجازهسینی وئریر و ویکیپدیا سیاستلرینه گؤره مقالهلر اولدوقجا مووقت قوْرونمالیدیرلار.--Alp Er Tunqa ☎ ۱۳ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۳ (UTC)
بیرلشمیش عرب امیرلیگی میلّی فوتبال تیمیدَییشدیر
سلام. آیپیلر بو مقالهنین بیلگی قوتوسون سیلیرلر. مقالهنین گئچمیشینه باخین.Trkgs (دانیشیق) ۴ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۱۵ (UTC)
Alp Er Tunqa ☎ ۵ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۳۵ (UTC)
حسن دمیرچیدَییشدیر
تازا بیر ایشلدن حسن دمیرچی مقالهسینی بوشالدیر. Trkgs (دانیشیق) ۲۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۰ (UTC)
--Alp Er Tunqa ☎ ۲۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۲۲ (UTC)
ویکیپدیا:ویکیپدیا آد فضاسیدَییشدیر
سلاملار. منجه بو پروژه صفحهسی حساس بیر وضعیتی اولدوغو اوچون قوْرومایا احتیاجی واردیر. حؤرمتله Trkgs (دانیشیق) ۹ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۲۴ (UTC)
Alp Er Tunqa ☎ ۱۰ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۸ (UTC)
قوْرومادان چیخارتماق ایستکلریدَییشدیر
شابلون:آنا صفحه/تورک دیللی ویکیپدیالاردَییشدیر
دییشمه ایمکانی یارانماق اۆچون لۆطفا مووقت حالتده قورونمادان چیخاریلسین. تشکورلر -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۷ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۲۲ (UTC)
بیر هفتهلیک دییشدیرمه اۆچون آچیلدی. --Alp Er Tunqa ☎ ۲۷ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۲۹ (UTC)
بوکاندَییشدیر
بوکان مقالهسی ایدارهچیلر سطحینده قوْرونوبدور. منجه بو مقالهنین قوْروما سطحی تایید اولموش ایشلدنلر سطحینده اولمالیدیر. Trkgs (دانیشیق) ۹ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۲۸ (UTC)
قوْروما بوتونلوکله قالدیریلدی.Alp Er Tunqa ☎ ۱۰ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۸ (UTC)
قوْرونموش صفحهده دییشدیرمه ایستکلریدَییشدیر
مدیاویکی:Wm-license-cc-zero-explanationدَییشدیر
سلاملار حؤرمتلی Alp Er Tunqa بی. لوطفا بو مدیاویکیده اوْلان فارسجا یازینی آشاغیداکی یازی ایله دییشدیرین.
--Alp Er Tunqa ☎ ۸ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۳۰ (UTC)


text:
`آختاریش-قورتارما` نتیجهلر
خبرلر [26]
- ۲۱ اؤیرنجی قورتاریلدی
- تورکیه آلمانیا، ایتالیا و آوروپا بیرلیگینه نوتا وئریب
- تورکیه دوغو آغ دنیزده یئنی ناوتکس اعلان ائتدی
- ایزمیرده آختاریش-قورتارما ایشلری باشا چاتدی
- "اوروچ رئیس" کشفیات-آختاریش گمیسینین فعالیت مودتی اوزادیلیب
- الازیغ-دا باش وئرن زلزله قوربانلارینین سایی 39 نفره چاتیب
- داغینتی آلتیندا قالانلارین آختاریش- قورتارما ایشلری داوام ائدیر
- نیجریه-ده معدن قضاسی، 6 نفر اؤلوب
- تورکیه-نین آختاریش-قورتارما دسته لری آلبانیا-دا
- سوریه میللی اردوسو ترور تشکیلاتی ی.پ.گ / پ.کا.کا-یا مخصوص درونو دوشوروب
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 11.06.2019
- ایراندا سئل فلاکتی: 11 اؤلو
- سیپراس یئنی ایقتیصادیات پاکتینی آچیقلادی
- یونانیستاندا قورتارما پاکتی پروقرامی رسمی اولاراق سونا چاتدی
- دنیز آسلانی - 2018 آختارما قورتارما دعوت مانورو باشلادی
- عراقدا قائمی قورتارما عملیاتی باشلادی
- عراقدا، حویجه مرکزینی داعشدن قورتارما عملیاتی باشلادی
- ساواش گمیسی ایله یوک گمیسی توققوشدو
- ایستانبول بوغازی گمی کئچیدلرینه باغلانیلدی
- تورکیه میللی سیسمیک گمیسی اوروج رئیس خیدمته گیردی


text:
کمیسیون عضولری
سیلاو شکایت لرینی تیکشیریش کمیسیون نینگ سوزلاوچی و کاتبی دکتر محمد قاسم الیاسی نینگ حیات توغریسیدهگی معلومات:
دکتر الیاسی قویاش 1375 – ییل ( المصطفی(ص) العالمیه) بیلیم یورتی فقه و حقوق بولیمیگه ماسترلیک نی اوقیش اوچون شامل بولیب اوشبو بیلیم یورت دن 1378 – ییل فراغت حجت نی قولگه کیریتتی. شونینگ دیک اولر ایکینچی ماسترلیک حجت نی اسلامی فلسفه بولیمی ( امام صادق(ع) ) بیلیم یورتی ده قولگه کیلتوردی، شو کبی دکتر الیاسی دکترا دوره سینی فلسفه بولیمی ده (المصطفی العالمیه) بیلیم یورتی ده 1388 – ییل بیتیرگن. ایتیش کیره ک کیم، دکتر الیاسی تورت ییل گه قدر فقه، اصول، حکمت، عرفان و فلسفه درس لری گه قتنه شکن. شو باعث بوکیشی قوییده گی حجت لرگه قول تاپکن:
- اسلامی فرهنگ و معارف بولیمی ده لیسانس
- فلسفه بولیمی لیسانس
- حقوق بولیمی ده لیسانس
- اسلامی فقه و معارف ده ماستری
- فلسفه بولیمی ده ماستری
- فلسفه بولیمی ده دکتری
دکتر الیاسی 20 ییل دن آرتیق راق دن بویان اوقیتووچیلیک، تدقیقات، بیلیم یورت باشقیروچیلیگی، علمی، فلسفی، حقوقی و فرهنگی بولیم لرده اونملی فعالیت لر بجریب یاتماقده، بو جمله دن 12 ییل افغانستان و ایران اولکه لری نینگ بیلیم یورت لریده ایش بجرگن بونی یانیده عمومی توپلم آمری، فاکولته باشلیغی، تدقیقات اورین باسری، علمی اورین باسری، خاتم النبیین بیلیم یورتی ده اوقیووچیلیکف؛ پویش مجله سی نینگ باش دبیری و شونینگ دیک فلسفه و حکمت انجمن نینگ عضوی و ابوریحان یوکسک اوقوو موسسه سی نینگ باشلیغی اوله راق فعالیت قیلگن. بو کیشی حاضر گه قدر اون مینگ طلبه و اوقووچی ده یوزمه یوز تعلیم بیرگن و شونینگ دیک 500 ساعت گه یقین درس و تلویزیونی سوزلری بار. شو باعث دکتر الیاسی قوییده گی باشقیروچیلیک لرنی بجرگن.
- فاکولته باشلیغی
- عمومی گروه باشلیغی
- خاتم النبیین بیلیم یورت نینگ تدقیقات اورین باسری
- خصوصی بیلیم یورت لر بیرلشمه سی نینگ فرهنگی و تدقیقات اورین باسری
- خاتم النبیین بیلیم یورت نینگ اورین باسری
- ابوریحان البیرونی یوکسک اوقوو موسسه نینگ باشلیغی
- سیلاو شکایت لرینی تیکشیریش کمیسیون نینگ سوزلاوچی، کاتب و عضوی.
دکتر الیاسی حقوق و فلسفه بولیم لریده کوپلب تدقیقات لر بجرگن، بو کیشی دن 50 دن آرتیق تورلی بولیم لرده مقاله موجود بولیب کوپلب علمی و تدقیقی اخبارات لرگه ترقه تیلگن شونینگ دیک بو کیشی اونلرچه کتاب لرنی یازگن و اوشبو کتاب چاپ بولگن. و دکتر الیاسی یازیب چیقارگن کتاب و مقاله لری قوییده گی لردن شامل دیر.
- انتشار بیش از پنجاه مقاله علمی-پژوهشی در مجلات معتبر علمی-پژوهشی
- راهنمایی بیش از صد منوګراف لیسانس و پایان نامههای ماستری
- کتاب حقوق اساسی جمهوری اسلامی افغانستان
- کتاب حقوق بشر (زمینهها، مبانی و اهداف)
- کتاب حقوق بشر دوستانه
- کتاب مبانی نظری حکمت سیاسی
- فلسفه سیاسی
- دیدوارههای حکمت و سیاست
دکتر الیاسی 1397 – ییل اوقووچیلر، اوقیتوچیلر و خلق تمانیدن ملی کینگش سیلاو ده کاندید بولیش دهع چقیریلیب، کاندید و حاضر ایسه سیلاو شکایت لرینی کاتبی، سوزلاوچیسی، و عضو اوله راق ایش بجره دی.
حرمتلی محمد یونس طغرا نینگ حیاتی توغریسیدهگی قیسقه معلومات:
خضرقل طغرا نینگ اوغلی حرمتلی محمد یونس طغرا قویاش 1355 – ییل نینگ حوت آی نینگ 17 – سی میلادی 1977- ییل نینگ مارچ آیی نینگ 7 – سیده ماس کابل شهری ده یارقین فکر و دیندار بیر عایله ده توغیلگن، باشلنغیچ تعلیم لرنی سید الجمال الدین افغان مکتبی ده و لیسه دوره سی نینگ حبیبیه عالی لیسه سی گه اوقیب بیترگن.
عالی تحصیلاتی نینگ لیسانس و ماسترلیک دوره سینی تورکیه اولکه سی نینگ سلیمان دیمریل منجمنت بولیمی ده بیتیرگن اوندن کیین یوتوق لیک بیلن خلق ارا علاقه لر بولیمی انقره بیلیم یورتی دوکتورا برنامه سی ده شامل بولگن.
بو کیشی عالی تحصیلاتی توگه گندن کیین سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بولیم لرده کوپلب اونملی فعالیت لر اولکه ایچی وتشقی سیده بجرگن قوییده اوشبو فعالیت لردن قیسقه سینی ایسله یمیز:
ایش اوتمیشی و فرهنگی، سیاسی و اجتماعی فعالیت لری
2018 : امید و بیرلشوو نهاد نینگ باشلیغی
- افغانستان قشاق و کمبغل عیال لری، ناگران لری و یاش لری نینگ اقتصادی کوچه ییشی بوییچه فعالیت.
- قشاق و کمبغل لر اوچون سیمینار ترقه تیش.
- متقاضی لرنی قیینچیلیک لریده نقطقه قوییش یول قیدیریش.
- مملکت یاشلری اوچون ایش زمینه سینی یره تیب امید بیریش.
2014 – 2018 :افغانستان جمهورلیک ریاستی بیرینچی اورباسرلیگی نینگ خلق ارا علاقه لر بوییچه مصلحتچیسی.
-
ا.ج. ریاستی نینگ بیرینچی اورین باسری ده گزارش و ریجه تیار قیلیش.
-
بیرینچی اورین باسرلیک نی باشقه ایشلاوچیلریده سیمینار ترقه تیش.
- افغانستان جمهورلیک ریاستی نینگ بیرینچی اورین باسری نماینده لیگی دن سیاسی و دیپلوماتیک ییغین لر اشتراک قیلیب سوزلش.
- مملکت بیرینچی اورین باسری نماینده لیگی دن تشقی اولکه لر ایلچی لری بیلن اوچره شوو اوتکزیش.
- خلق ارا علاقه لر یخشی لنتیریش بیرینچی اورین باسر نماینده لیگی ده.
2010 – 2014 : کانادا مملکتی نینگ تورنتو شهریده خلق ارا ناگران لر یاده ( Special Olympics) نهاد نینگ مسئوولی.
-
کاناد – تورنتو ده 265 سپورت توپلم ده گی 6000 ناگران سپورتچی و 1200 مربی نینگ باشقیروچیلیگی.
-
منطقهای، ملی و خلق ارا بیلشوولرنی باشقیروچیلیگی.
- ینگی ایشلاوچیلرینی ایشگه آلیش و مالی یاردم لر ییغیش.
- ییل لیک ایش گزارشی و ریجه سینی تیار قیلیش.
2010 – 2014 : کاناده گی تورکتبار جماعه سی یا ده Turkish Society of Canada باشقیریش هیئتی نینگ عضوی.
- کاناده گی 80 مینگ کیشی دن شامل اورته آسیا مملکت لری نینگ فقرالری گه ایش زمینه سینی یره تیش، یولاوچلیک و اجتماعی خدمت لر ترقه تیش.
- افغان، تورک، عرب و شرقی اروپا فقرالری اویوشمه لری نینگ کوچه یتیریش.
- ملی و دینی کون لرنی نشانلش.
- کانادا دولتی نینگ ییریک رسمی لری، سیاسی حزب رسمی لری و ملی کینگش اعضالری بیلن اوچره شوو اوتکزیش.
2010 – 2012 : کانادا مملکتی تورنتو شهری نینگ بیلیم یورتی یاده ( University of Toronto ) اوقیتووچیلیک.
- ماسترلیک و دکتورا دوره سیده گی طلبه لرگه تیل شناس لیک بولیمی ده تورکچه تیلی نینگ اسیستانت بیر کورینیش تدریس قیلیش.
- رواجلنیش بولیم لریده خلق ارا رواجلنیش مطالعاتی دیپارتمنت گه اسیستانت.
- تیل شناسلیک بولیم لر یاده خلق ارا روجلنیش بولیم لرده تدقیقات بجریش.
- طلبه لر آره سیده اکادمیک علاقه لر قوریش.
2002 – 2008 : دروه ای بیر کورینیش انقره ده گی افغانستان ایلچی خانه سی گه قونسلیف سیاسی و فرهنگی مسئول
- تورکیه مملکتی بیلن دیپلوماتیک علاقه لر قوریش.
- سیاسی ییغین لرده اشتراک ایتیب سوزلش.
- بیلیم یورت لر و تدقیقات نهاد لری گه لکچرلر ترقه تیش.
- ایلچی خانه ده قونسلی، فرهنگی و سیاسی بولیم لرده یاردم بیریش.
- نگاهی به افغانستان مجله سی نینگ موسس و باشقیروچیلیگی.
2001 – 2004 : تورکیه تشقی ایشلر وزیرلیگی نینگ دیپلوماسی انستیتوت گه اوزگرتیروچی.
- تدقیقاتی، سیاسی و فرهنگی مرکزلرگه فعالیت قیلیب و تورکیه بیلیم یورت لری و تدقیقات مرکزلریده علمی سیمینارلر ترقه تیش.
- رسمی سفرلر جریانی ده افغانستان و تورکیه اولکه لری نینگ ییریک رسمی لری آره سیده ترجمانلیک قیلیش.
- افغانستان تشقی ایشلر وزیرلیگی نینگ دیپلومات لریگه ترینینگ بیریش.
- آیسف چوکاتیده گی تورکیه حربی کوچلریده افغانستان خلقی نینگ فرهنگ و تیل لری توغریسیده تیریننگ ترقه تیش.
حرمتلی یونس طغرا 2002 – 2008 – ییل گه قدر آلتی ییل جریانی ده اسلامی کنفرانس یاده OIC تشکیلاتی نینگ باشلیغی لری ییغینی ده، ناتو تشکیلاتی باشلیغ لری نینگ ییغینی، اقتصادی یاردم لر ECO تشکیلاتی نینک ییغین لر و باشقه منطقهای و خلق ارا ییغین لرده فعال اشتراک قیلگن و شونینگ دیک بو کیشی انگلیسی، ترکی، دری، پشتو، اوزبیکی و تورکمنی تیل لریده سوزلب بیلاله دی.
سیلاو شکایت لرینی تیکشیریش ایرکین کمیسیون نینگ عضوی سید قطب الدین رویدار نینگ حیاتی توغریسیده گی قیسقه معلومات:
سیدجلال الدین اوغلی حرمتلی سید قطب الدین رویدار، قویاش 1357 – ییل کاپیسا ولایتی نینگ تگاب تومنی ده توغیلگن. او باشلنغیچ اوقیش لرینی 1361 – ییل تا 1373 ییل گه قدر پاکستان مملکتی پشاور شهری نینگ الهجرت عالی لیسه سیگه اوقیب بیتیرگن و شونینگ دیک عالی تحصیلاتی نینگ هم احمدشاه ابدالی بیلیم یورتی ده لیسانس درجه گه قدر شرعیات بولیمی ده اوشبو شهرده اوقیگن.
حرمتلی سیدقطب الدین رویدار اداری و سیلاو بولیم لرده عالی تجربه گه ایگه دیر و قوییده گی مهم موقف لرگه ایش بجرگن:
- افغانستان دولتی نینگ پارلمان بوییچه وزیرلیگی نینگ اورین باسری.
- محلی ارگان لر و ولایتی کینگش لر نینگ عمومی انسجام و علاقه لر باشلیغی.
- افغانستان دولتی نینگ پارلمان بوییچه وزیرلیگی نینگ دفتر باشلیغی.
- سیلاو ایرکین کمیسیون نینگ ساحوی عملیات لر باشلیغی.
- پاکستان ده گی افغان بدرغه لری بوییچه سیلاو نینگ نینگ دفتر باشلیغی.
- اضطراری بویوک جرگه ده کوچی لر بولیمی ده گی سیلاو باشلیغی.
- منطقوی امن جرگه نی یولگه قوییش کمیسیون نینگ عضوی.
- مصلحتی بویوک جرگه نینگ یولگه قوییش کمیسیون نینگ عضوی.
- اساسی قانون بویوک جرگه سی نینگ تشریفات مسئولی.
رویدار جنابلری، سیلاو نینگ خلق ارا کوزه تیش بولیمی ده تورلی اولکه لردن قوییده گی حجت لرگه ایگه:
- 2005 – ییل سریلانکا مملکتی نینگ سیلاوی ده خلق ارا کوزه تووچی.
- 2004 – ییل بنگله دیش مملکتی نینگ سیلاوی ده خلق ارا کوزه تووچی.
- 2005 – ییل هند مملکتی نینگ سیلاو ده خلق ارا کوزه تووچی.
- سریلانکا مملکتی کلمبو شهریده یولگه قوییلگن یاش رهبرلرنی آموزشی برنامه سیده اشتراک قیلیب آلقیش نامه قولگه کیریتکن.
کانادا مملکتی نینگ ستند فرانسیس ژویر بیلیم یورتی ده 2011 – ییل یولگه قوییلگنم دادخواهی و خلق قتنه شیش برنامه سی دن دیپلوم قولگه کیلتورگن.


text:
تورکچه میمنه شهریده اوزبیک ملی تیلی نی نشانلش مراسمی دن قسقه گزارش لر
(29)میزان، اۉزبېک تیلینینگ ملی کونینی اولوغلهیمیز!
اۉتگن 1398نچی شمسی هجری ییل بیرقطار اَوغانستاندهگی اۉزبېک ضیألیلری همده مدنی جماعه و تشکیلاتچیلرتشبثیده یۉلگه تشلنگن مشترک تدبیر و ریجهلر نتیجهسیده، میزان آیینینگ (29)تاریخی، میلادی 2020- نچی یېل، اکتوبر آیینینگ(20) نچیسی اَوغانستان اسلام جمهوریتی پرزیدنتینینگ رسمی فرمانی اساسیده، اۉلکه بۉییچه اۉزبېک تیلینینگ ملی کونی دېب اعلان بۉلیب اۉلکه رسمی تقویمیده سیغدیریلدی.دېمک موندن 28ییل مقدم، خوددی انهشو تاریخده (اوکتوبر20نچیسی)قۉشنی تیلداش و قرداش اۉلکه، اۉزبېکستانده هم میلادی 1992- نچی یېلی، اۉزبېک تیلی بیرینچی تیل درجهسیده کۉتریلدی. اوندن اوّل اۉزبېک تیلی قۉشنی اۉزبېکستانده، روس تیلیدن کېین، ایککینچی اۉرنیده تورردی.معلوم که اوشبو یوتوق اَوغانستانده یشاووچی اۉزبېک اهالی اوچون کته بیرغلبه و ظفرحسابلنهدی. چونکه اَوغانستان دېب اَتهلگن حدودده میلادی 1747-نچی یېلدن باشلب 1978-نچی ییلگچه اوشبو چېگرهده یشاووچی اۉتراق اهالی اوشبو2-3-عصر مابینیده اۉزطبیعی حق – حقوقلری سنلمیش آنه تیللریده نه یالغیز اۉقیش – یازیش بلکه رسمی دولت ادارهلرده اۉزتیللریده سۉزلش حقیدن هم محروم اِیتیلیب، اوزاق ییللر مستبد و متعصب عملدارلر و اسطهسیده یَنچیلیب کېلدیلر.اَوغانستانده موندن 42-ییل مقدم، اَوغانستان دموکراتیک خلق حزبی پیروزلیککه اېریشمسدن بورون، اۉزبېک تیلیده اۉقیش-یازیش اوشبو اۉتراق اهالی اوچون قتهغان اِیتیلگن اېدی. قاله بېرسه اوشبو تیل و ادبیاتگه عاید نادر قۉلیازمه نسخهلر اوشبو ایکّی عصر اَرهسیده، شوکبی تورک _ اۉزبېکلر تاریخ و مدنیتیگه منسوب تاریخی آبدهلر، هدیره و قبرستانلر، کېیم و اوسکونهلر نابود اِیتیلیب، اوشبو اۉتراق اهالیگه منسوب یخشی اېکین یېرلر، دلهلر زور دن آلینیب، کېلگندی قوناقلرگه بېریلیب، اولرنینگ اصلی اېگهلری سۉرهی- سۉرهی اۉلدیریلیب، قالگنی سورگون اِیتیلیب باشقه منطقهلرده استقامت قیلیشگه مجبور اِیتیلدیلر.اتنولوژیک نقطه نظریدن اوشبو ایککی عصرده جاری اِیتیلگن ملی استبدادی سیاست طفیلی اۉنلب تورک – اۉزبېک قوم و اوروغنینگ اصل – نسلی اَوغانستانده یۉقالیب و قالگن قسمی هم تورلی سیاسی- اجتماعی تضییقلر بیلن اۉز اۉسمیرتیل و مدنیتلرینی یۉقاته باشلهدیلر. لیکن هرقلهی بۉلسه هم اوشبو باتیر و کورهشچن اېل هیچ قچان هم اۉز ملی کورهشلریدن وازکېچمهی عصرلر بۉیی دَدیللیک بیلن منتظم روشده اوشبو عدالتسیزلیک و ملی نا برابرلیک و تېنگسیزلیک ارتجاعی سیاستلربیلن کورهشیب، بو یۉلده چېکسیر محنتلرچېکیب، قربانلیکلر بېردیلر.افسوسلر بۉلسین کیم سۉنگی ایککی عصرمابینیده یازیلگن دولت ساخته تاریخلریده اَوغانستان دېب اَتهلمیش اۉلکه تاریخی-سیاسی ترقیاتیده تۉرک-اۉزبېک اهالینینگ سهم و اولوشی یوکسک و کته بۉلگن حالده هم، تورلی قرا نیّت و ارتجاعی سیاستلر طفیلی اوشبو اۉرین کم سیتیلگن. لېکن هر تقدیرده اوشبو خلقنینگ حقیقی موجودیتی هیچ قچان یشیریلمهی قالگن؛ چونکه اوشبو محنتکش و دَدیل خلق هردایم ارتجاعی قرا سیاستلر بیلن کورهشیب، اۉز اتنیکی و اجتماعی بارلیقلرینی اثباتلب کېلگنلر. اوشبو تاریخی و اتنیکی حقیقتلر طفیلی 1357-نچی ییل(میلادی1978ییل)اۉلکهده اَوغانستان دموکراتیک خلق حزبی حاکمیتگه اېریشگندن باشلب اۉزبېک خلقی اۉز اېرکین نفسلرینی آلیب، اوشبو اېل-اولوس و اولرنینگ تیل و ادبیاتی رسمی حجتلرده تن آلینیب، رسمیتگه تنیلدی. قالهبېرسه، سۉنگی 30-40ییل مابینی اَینیقسه 1381ییل(میلادی2001ییل)دن کېین یۉز بېرهدیگن سیاسي اۉزگریشلرده اۉزبېک اهالی اۉنیملی-اۉرینلی رۉل اۉینب کېلماقدهلر. قالهبېرسه، اۉزبېک تیلی ینگی اساسی قانونده اوچینچی رسمی تیل صفتیده تنیلیب، اوشبو تیلده تورلی میدیا و عاموی اخبارات واسطهلریده ترقتمه بېریلهدی. شونینگدېک اۉلکهده دموکراسی و سۉز اېرکینلیگی سیاستی عملگه آشیریلیشی طفیلی معارف وزیرلیگی واسطهسیده اۉزبېک اهالی فرزندلری اوچون، بیرینچی صنفدن باشلَب، 12صنفگچه اۉزبېکچه درسلیکلر چاپ بۉلیب و قالگن قسمی چاپ بۉلیش عرفهسیده، شونینگدېک یوکسک تحصیلات وزیرلیگی تشکیلاتی همده معارف وزارتی تشکیلاتیدهگی یوکسک دارالمعلمینلر چوکاتیده شمال و شمالشرق ولایتلرده اۉزبېک بۉلیملری آچیلیب، اوشبو عالی بیلیم اۉرگهنیش مؤسسهلرده اۉزبېک طلبهلر اۉز آنه تیللریده مسلکی بیلیم آلیب چیقهدیلر. البته منه بوگون بیز ایلک بار اَوغانستان تاریخیده اۉزبېک خلقینینگ منتظم روشده بېامان کورهش و مجاهدهلرینینگ قطعی ثمرهسینی کۉریب، میزان آیی(29)نچی کونی، اۉزبېک تیلینینگ ملی کونی صفتیده رسمی صورتده تن آلینیب، اۉلکه رسمی تقویمیده اونینگ سیغدیریلیشی شاهدی بۉلیب تورگنمیز.البته اوشبو ملی یوتوق اۉزیدن- اۉزی قۉلگه کېلمه¬ی حق-عدالت و حُریّت دېب، عصرلر بۉیی دَدیللیک و جسارت بیلن کورهشگن اۉزبېک قلمکشلری، ملی شخصیتلر، ضیألیلر، یاش اولوغلر، دین عالملری، آقسقال و برچه اېل-اولوسیمیزگه منسوب عدالتخواه و حُریّت طلب کوچلرنینگ ملی کورهشلری ثمرهسی سنلهدی. شو اوچون هم اوشبوگون برچه اېل و یورتیمیزده یشاووچی اۉزبیک اهالینینگ واقعی ملی بېرهمی بۉلیب، بیز اونینگ طفیلی اَوغانستانده اۉزیمیزنینگ سان و جمعیت اېمس، بلکه تاریخی و فرهنگی جهتدن دنیا مقیاسیدهگی تورک عالمی و اۉزبېک خلقینینگ بیراَجرهلمس قسمی صفتیده اثباتلهگنیمیزدن دلالت قیلهدی. شو اوچون هم میزان آیینینگ(29)نچیسی اَوغانستان اۉزبېک اولوسی تاریخیده بیر اونوتیلمس کون بۉلیب، عصرلر بۉیی استبدادی سیاستلر قربانی بۉلگن محنتکش و کورهشچی خلقنینگ واقعی بیرهمی بۉلیب، میلیونلَب وطنداشلریمیزنینگ خونبهاسی بدلیگه قۉلگه کېلگن.محمدکاظم امینی


text:
کتابین مقدمه سیندن بیر تیکه:
اؤنسؤز
چالیشدیغیم کومپانینین “بیتیک ائوی”سینی آراشدیریب، هئچ بیلمهدیگیم بیر بیتیک آختاریردیم. اؤنجه توپلومبیلیم بیرده یؤنَتگی ایله ایلگیلی قایناق یاپیتلار اؤزنه مدن کئچیردی. اؤتک قونولو بیتیکلری ده دوشونوردوم. بیر یئنی اؤیکو اولسایدی داها گؤزل! آما بوردا تورکجهسی یوخ دئیه، گؤزوم، یازاری “دکتر حسین پاینده” اولان “داستان کوتاه در ایران” آدلی اوچ جیلدلیک دَیَرلی بیر یاپیتا دوشدو. دورمادان ایلک جیلدین آردیجا ایکینجی هابئله اوچونجو جیلدین ده آلیب، اوخومایا باشلادیم. سایین دوقتور حسین پاینده “ادبی قورام ایله ائلئشدیری” قونوسوندا دوقتوراسینی بریتانیادا بیتیرمیش -فارس ادبیات اوزمانلاریندان بیری اولاراق- یازدیغی بو اوچ جیلدلیک بیتیکده سیراجا “گرچکچیلیک”، “دوغالچیلیق”، “یئنیجیلچیلیک” هابئله “یئنیجیلچیلیک اؤتهسی” ادبی آخیملاری، آیری-آیری بؤلوملرده تانیتیملاییب، اؤزللیکلرینی آچیقلاماقلا یاناشی هر بؤلومده تارتیشدیغی آخیم ایله ایلگیلی چاغداش فارس ادبیاتیندان بیر نئچه اؤرنکلر گتیریب، بیرده اونلاری ائلئشدیریرکن اؤیکولرین بوتون اینجهلیکلرینی اوزه چیخاریبدیر. بو یاپیتی اوخویوب باشا چیخدیقدان سونرا، اوخشار بیر یاپیتین بیزیم دیلیمیزده-ادبیاتیمیزدا اولمادیغی نیسگیلی منی بیرآز سارسیتدی. آنجاق اؤز پاییمدا، بو یاپیتین ادبی آخیملار ایله ایلگیلی بؤلوملرینی گئنل اولاراق تورکجهیه چئویریب، قلمداشلاریملا پایلاشماغی اؤزومه سؤز وئردیم.
ألیمیزده اولان بو بیتیک، داها دوغروسو سایین “دوقتور حسین پایندهنین “داستان کوتاه در ایران” آدلی اوچ جیلدلیک بیتیگینین “اؤزت چئویری” سیدیر. آنجاق فارس ادبیاتین یوخ، گئنل اولاراق “ادبیاتی” گؤز اؤنونه آلاراق اونون آدی “اؤیکولرده ادبی آخیملار” اولسا داها اویغون اولار دئیه دوشوندوم. دوغروسو، اینسان بئله بیر بیتیگی یازماغا باشلایاندا بیلیمسل دیلین نه اولدوغونو آنلاییر. ادبیاتیمیزدا بئله بیر یاپیتلارین آز اولدوغو بلکه ده اولمادیغیندان دولایی، ادبی تئرمینلره اؤز دیلیمیزده قارشیلیق تاپماق أن بؤیوک سوروندور. دئمک اینسان چئویرمنلیکدن داها چوخ، دیلچیلیک ایله اوغراشمالی اولور. بو بیتیکده، اوخوجو تورکجه چوخلو یئنی تئرمینلر، سؤزجوکلر هابئله یوزوملارلا قارشیلاشیر. بو قونو، ایلک باخیشدا بلکه بیرآز آشیریلیغی اوخوجویا أسینلهسین آما قاچینیلماز بیر گرچکدیر. تئز-گئج بو یولو گئتمهلیییک!. بونو دوشونهرک، اوخوجو هؤروتو اوخوماقدا چتینلیک چکمهسین دئیه هر یارپاغین آلت یازی بؤلومونده آچیقلاما وئریلیب هابئله سون بؤلومده بیر قیسا سؤزلوک یازیلیبدیر. بو قیسا سؤزلوکده، سؤزجوکلرین آماج ائدیلمیش آنلاملاری فارسجا آچیقلانیب. بونلارین هامیسینین دوز اولدوغو یوخسا ادبیات اوزمانلاریمیز وَریندن آلیندیغی سؤز قونوسو دئییل. آماج، یالنیز بیر ایلک آددیم آتماقدیر. رحمتلیک صمد بهرنگی دئمیشکن: “یولا دوشدوکده، قورخوموز تؤکولر”. بلکهده بو آخساق یازیدان دولایی اوستادلاریمیز داها آرتیق چالیشیب، بو یئنیشلی- یوققوشلو یولو بیزه هامارلادیلار.
سایقیلارلا – پوزغون توفارقانلی
اؤیکولرده ادبی آخیم لار
کتابین مقدمه سیندن بیر تیکه:


text:
سوئد، تورکیهنین ایستهدیگی سوچلونو قایتاراجاق
سوئد یارغیتایی، تورکیهنین دلهدوزلوق سوچوندان قیرمیزی اعلانلا آختاردیغی ۳۵ یاشلی شخصین قایتاریلماسینا قرار وئردی
سوئد، تورکیهنین دلهدوزلوق سوچوندان قیرمیزی اعلانلا آختاردیغی بیر نفری قایتارماق قراری آلدی.
سوئد دؤولت تلویزیونو اسویتینین خبرینه گؤره، یارغیتای، تورکیهنین دلهدوزلوق سوچوندان قیرمیزی اعلانلا آختاردیغی ۳۵ یاشلی شخصین قایتاریلماسینا قرار وئردی.
یارغیتایین قرارینی دگرلندیرن سوئد عدالت و ایچ ایشلری باخانی مورگان یوهانسون، بونون عادی بیر وضعیت اولدوغونا دقت چکدی.
۲۰۱۱ ایلدهن بری سوئدده یاشایان و بو مدتده سیغینما مراجعتی ده ائدن شخصین، تورکیهده دلهدوزلوقدان ۱۴ ایل حبس جزاسی اولدوغو قید ائدیلدی.
سؤزوگئدن شخصین تورکیهیه قایتاریلماماق اوچون دین دییشدیررک خریستیانلیغا گئچدیگی ادعا ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان:"مالیه سئکتورو قلوبال اقتصادی بحراندان ان چوخ تأثیرلنن ساحهلردن بیریدیر"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ایستانبول-داکی دولماباخچا اوفیسینده کئچیریلن قاتیلیم مالیه ایستراتژیسی سندینین تقدیمات ایجلاسیندا چیخیش ائدیب.
مصطفی شنتوپ اندونزیا-یا باش ساغلیغی وئریب
تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین صدری مصطفی شنتوپ اندونزیادا فوتبال ماتچیندا ایزدیهامدا حیاتینی ایتیرنلرله باغلی باش ساغلیغی وئریب.
ایبراهیم کالین ایستانبول-دا جیک سالیوان ایله گؤروشوب
جمهور باشقانلیغی سؤزچوسو ایبراهیم کالین ایستانبول-دا امریکانین میللی تهلوکهسیزلیک مسئلهلری دانیشمانی جیک سالیوان ایله گؤروشوب.


text:
چاتي گؤتوردو (اویون)
چاتي گؤتوردو — آذربايجانین قدیم اويونلارينداندير. "قاييش گؤتوردو" یا "قاییش قاپدی" دا دئييلير. کندلرده، اوبالاردا خوصوصاً تويلاردا جاوانلار کندین خیرمان یئرینده و یا مئیدانیندا اویناییرلار و کند کيشيلري بو نوماييشه ييغيشيرلار.
اويونون قايداسي[دَییشدیر]
بؤيوک دايره چکيلير. سونرا هالای گئديب، بئش-بئش ايکي يئره بؤلونورلر. يالاق دوزهليب چاتيلاري اورا قويورلار. اوينايانلاردان بئش نفري همين چاتيلارين، دايرهنين اوستونه دايانيرلار. بئش نفري ايسه دايرهنين جيزيغیندان کناردا. اويون شرطي بئلهدير کي کناردا دايانان بئش نفر، چاليشيرلار کي دايرهنين ايچيندهکي چاتيلاري، ايچريدهکيلرين آياغينين آلتيندان چکسينلر. آلينان چاتيلارلا ايچريدهکيلري دويورلر. او زاماناجانکی ايچريدهکيلر چولدهکيلرين بيرينين آياغيني آياغي ایله وورسون. ووراندا لازيمدير کي بير آياغي دايرهنين ايچينده اولسون. بئلهليکله ايچريدهکيلر دايرهنين کنارينا چيخيب، کنارداکيلار ايچري گيريب چاتينين اوستونده دورورلار. و اويون تزهدن باشلانير.


text:
قیریم تاتار تورکجهسی
قیریم تاتار تۆرکجهسی[۵]، قیریم تاتارجاسی، قیریم تاتار دیلی، قیریم تۆرکجهسی، قیریمجا یا دا قیریم دیلی ـ (قیریم تاتارجاسی: Qırımtatarca, Qırımca)، تورک دیللرینین قیپچاق قوروپونا باغلی بیر دیلدیر آنجاق بعضی اوغوز قروپونا عایید خوصوصیتلره ده مالیکدیر. رومینییانین دوبروجا بؤلگهسینده دانیشیلان شکلینه رومینییا تاتارجاسی آدی وئریلیر. قازان تاتارلاریندان آییرد ائتمک اۆچون قیریم تاتارجاسی آدلاندیریلیر. قیریم یاریمآداسینین یئرلی دیلی دیر.
آنا عونصورلرینی قیپچاق-دان آلمیش، لاکین باشقا تۆرک لهجهلری ایله ده قارشیلیقلی تاثیرده اولموشدور. عثمانلی دؤولتی ایله اولان سیخ علاقهلری اولان قیریم خانلارینین و باشبیلنلرینین عادتاً، ایستانبولدا تحصیل آلمالاری اوغوز دیالکتلرینین تاثیرلرینی گتیرمیشدیر. ایسماعیل قاسپیرالینین ایشلری ایله بو تاثیرلر یاخشیجا یئرلشمیشدیر. روس ایدارهسینه گیریلمهسی ایله ده روسجادان تاثیرلنمیشدیر. بوندان باشقا، سۆرگون ایللرینه گؤره اؤزبک دیلینین تاثیرلری ده گؤرولمکدهدیر.
آغیزلاریدَییشدیر
قیریم تاتارجاسینین اساس بو آغیزلاری وار:
- یالیبویو
- اورتایولاق (باغچهسارای)
- چؤل (شیمالی)
یالیبویو آغزی: یالیبویو ایفادهسی قیریمین جنوبوندا قارا دنیز ساحیلینده قالان و داغلارین وارلیغینا گؤره ده داخیلی بؤلگهلرله علاقه سی داها آز اولان اراضینی ایفاده ائدیر. بو بؤلگهده یئر آلان سوداق و باشقا بعضی قالالار قیریم خانلیغی اراضیسینده اولماسینا باخمایاراق بیرباشا ایستانبول (عثمانلی) طرفیندن ایداره ائدیلیردی. بو سببله آنادولودا یاشایان بیر چوخ اینسان مامورلوق، عسگرلیک و موختلیف معیشت واسیطهلری تامینی مقصدیله بو منطقهده مسکونلاشمیشلار. ائلهجه ده دنیز یولو ایله بلاواسطه عثمانلی لیمانلاری ایله علاقهلی اولمالاری سببی ایله ده موهوم تاثیر اولموشدور. بوتون بونلارین نتیجهسینده اورتایا چیخان یالیبویو آغزی، تورکیه تورکجهسینه اولدوقجا یاخین خوصوصیتلر گؤسترمیشدیر. بیر معنادا تورکیه تورکجهسینین بیر آغزیدیر، دئمک.
باخچاسارای آغزی؛ بیر طرفدن قیپچاق خوصوصیتلرینی داشییارکن بیر طرفدن ده ایستر قرامماتیک، ایسترسه ده لئکسیکاسی باخیمیندان اوغوز قروپونون خوصوصیتلرینی ده اولدوقجا چوخ ساخلایان بیر کئچید آغزیدیر. تورکیه تورکجهسی دانیشان اینسانلار طرفیندن کیچیک بیر سعیله باشا دوشوله بیلر. قبول ائدیلن ادبی دیل باغچهسارای آغزیدیر و یئرلی دیلده یازیلمایان اثرلرین چوخو بو دیلده قلمه آلینیر.
چؤل آغزی؛ قیریمین شیمالیندا قالان بوزقیر زوناسیندا یاشایان خالقین دانیشدیغی دیلدیر. تامامیله قیپچاق خوصوصیتلری داشیییر. نوقای دیلی و قازاق دیلینه یاخیندیر و تورکیه تورکجهسی دانیشان اینسانلار طرفیندن باشا دوشولمهسی داها چتیندیر.
تحصیلدَییشدیر
قیریمدا تاوریدا میلّی بیلیمیوردوندا و قیریم دؤولت موهندیسلیک و پداقوژی بیلیمیوردوندا قیریم تاتارجا موعلیملیک و ادبیات فاکولتهلری مؤوجوددور. همچنین قیریم بویونجا 16 عدد ایلک و اورتا مکتبینده قیریم تاتارجاسی درسلری سئچمهلی اولاراق وئریلیر.
باشقا دیللره گؤره قیریم تاتارجاسیدَییشدیر
قیریم تاتار، تورکیه تورکجهسی و آذربایجان تورکجهسیدَییشدیر
بیر ده باخیندَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- آنادولو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kırım Tatarcası»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۳ نووامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- ^ Crimean Tatar at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ The status of Crimea and of the city of Sevastopol is since March 2014 under dispute between Russia and Ukraine; Ukraine and the majority of the international community consider Crimea to be an autonomous republic of Ukraine and Sevastopol to be one of Ukraine's cities with special status, whereas Russia considers Crimea to be a federal subject of Russia and Sevastopol to be one of Russia's three federal cities.
- ^ To which languages does the Charter apply?. European Charter for Regional or Minority Languages. Council of Europe. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2018-12-25. یوْخلانیلیب2018-11-23.
- ^ Reservations and Declarations for Treaty No.148 - European Charter for Regional or Minority Languages. Council of Europe. یوْخلانیلیب28 December 2016.
- ^ ائتنولوگیا


text: بیرگون وارایدی، بیرگون یوخودو. بیر قاریشقا آناسینان یئرین تکینده یاشاردیلار. قاریشقالار یایدایئمک تاپارلار کی قیشدا آج قالماسینلار. قاریشقا و آناسی دا هرگون یئمک تاپیب، یووالارینا قویاردیلار. قاریشقا آناسینی چوخ سئوردی. بیرگون بیر سیچان گئدیب گؤردو قاریشقا آغلاییر. دئدی: « یولداش!نه یه آغلاییرسان>» قاریشقا دئدی: « بیرپیس اوغلان منیم آنامی آیاغینین آلتیندا ازیب.» سیچان دئدیب:« آغلاما! سنین آنان اؤلمییب.» بیردن قاریشقاائوه گئدیب، گؤردو آناسی یئمک پیشیریر. آناسینی اؤپوب، دئدی: «سنی چوخ سئویرم آنا!» قاریشقا و آناسی بیر یووا ایچینده چوخ محبتینن یاشایارلار. قاریشقا هئچ واخت سیچانین محبتین یادیندان چیخارتماز.


text:
گئجهنین گئج ساعاتلاریدی. قویونلارین سسلری قورتولمور، تؤولهنی آلیبدی باشینا اونلارین ملهمه سسلری. هئچ بیری یاتماق ایستهمیر، یاخود یاتا بیلمیر. بوجاغین یاخینلیغیندا ایکی قویون اوز- به اوز بیری- بیرینه باخیر. آمما ندنسه بیری ساکین و سسسیزدی. هئچده ملهمیر.
سسسیز قویون یانینداکی یولداشینا دئیر.
– آخی بو زاواللیلارا دئین یوخدور نهدن آغلیرسیز، آخیری اؤلومدو دا، یا قوربان بایرامی اولسون یادا باشقا بیر گون.
یولداشی قضبلی و آغلاییجی باخیشلاریلا اوزونو چئویرر اونا دئیر:
– هه دا، هامی سنین کیمی فیلوزوف اولماز کی. آخی! سنه من نه قدر دئدیم، گل بوردان قاچیب گئدک. هئچ سؤز ائشیتمهدین. گل ایندی بس نه ائدهک، صاباح قوربان بایرامیدی.
– آخی قوربانلیغین اوغلو قوربانلیق! هارا قاچایدیق؟
– واختیندا سن، او یاغلی قویروغونو ترپتسئیدین، چوخدان ایکیمیزده آوروپادایدیق.
– باخ گؤروم! مگر اوردا دا قویونلاری یئدیردیب ایچیردیب باشلارین کسمیرلرمی؟
– اولسون، اورالار یاشیللیقدی. ان آزی نئچه گونلوک عؤمورلرینده قویونلارا زیر زیبیل، کؤهنه کار- کاغیذ یئدیرتمیرلر.
سسسیز قویون، او بیری قویونلارین ملهمه سسلرینین ایچینده یولداشینا دئیر:
– یوخ بالام. منیم یئریم ائله بو تؤولهدی. منیم بوردا آنیلاریم وار. باخ بیر! هله ده گئچن ایل قوربانا گئدن آتامین قوروموش قیغلارینی تؤولهنین او بوجاغیندا ساخلامیشام.
سسسیز قویون بو سؤزلری دئیر، بیردن قویروغونو ساغا سولا سیلکهلر. بیر نئچه قیغ دنهسی یولداشینین اوز- گؤزونه توخونار. سونرا آه چکر و بوجاغا ساری گئدر.
قضبلی قویون اونون دالسیجا دئیر:
– اولسون آتانین قیغلارینی دا اؤزوموزله آپاراردیق آوروپایا، شاعیر فیلوزوف قویون.
– اوهههههه، سن نه دئییرسن یازیق. تکجه آتام دئییل کی. سن بیر باخ بورا. آتامین قیغلاری وار، آنامین کیلار دا وار. آتامین آتاسی……… بؤیوک آتامین آتاسینین…آخی من بو قدر قیغی نئجه داشییا بیلردیم آوروپایا.
یاخشیسی کی بوردا قالدیم. کؤهنه کار- کاغیذیمی، زیبیلیمی یئدیم. من اؤلندن سونرا دا قیغلاریم آنی اولاراق قالار اؤولادلاریما….
گئجهنین گئج ساعاتلاریدی. قویونلارین سسلری قورتولمور، تؤولهنی آلیبدی باشینا اونلارین ملهمه سسلری. هئچ بیری یاتماق ایستهمیر، یاخود یاتا بیلمیر. بوجاغین یاخینلیغیندا ایکی قویون اوز- به اوز بیری- بیرینه باخیر. آمما ندنسه بیری ساکین و سسسیزدی. هئچده ملهمیر.


text:
اونلاری یول آپاردی
موسی افندی- کؤچورن: ابوذر جعفری
وئیسل دلی دئییلدی. سادهجه، او، یولا چیخماقدان قورخوردو. قورخوردو، یول اونو آپارار. بو قورخو بیردن-بیره یارانمامیشدی، سببکاری دا اؤزو دئییلدی. هر شئی یاواش-یاواش جریان ائتمیشدی و بوتون اولانلار اونون اوشاقلیق واختلاریندان باشلامیشدی. اونون ایکی یاشی واریدی، آنجاق هله دانیشا بیلمیردی. اونلارین ائولری یول کناریدا یئرلشیردی. آتاسی ائوده اولاندا او، گونونو آتاسینین دیزی دیبینده، ماشینین آچارلاری ایله اوینایاراق کئچیریردی. بو اونون خوشونا گلیردی. دئمک اولار کی، ان سئودییی مشغولییت ائله بو ایدی. آتاسی ائوه گیرن کیمی، وئیسل اشاره بارماغینی قالدیرار، آتاسی دا جیبیندن آچارلاری چیخاریب اونا وئرردی. آمما، بیر گون آتاسی ائوه گلمهدی. او گوندن سونرا دا وئیسل آتاسینی هئچ گورمهدی. آتاسی گئدندن سونرا بوتون گونو آناسینین اتهییندن یاپیشاردی. آناسی ایسه وئیسل-ه او گون سادهجه بیر سؤز دئمیشدی: «هئچ واخت یولا چیخما، یول سنی ده آپارار». همین گون وئیسل-ین و آناسینین گؤزونه یوخو گیرمهدی.
«یول» اونون اؤیرندییی ایلک سؤز ایدی. آمما، آناسی وئیسل-ه باشقا سؤزلر اؤیرتمهیه چالیشیردی. «یول» سؤزونو دیلینه گتیرمهیی ایسه قاداغان ائتمیشدی. آناسی اینانیردی کی، وئیسل-ین آتاسینی یول آپاریب. باشقالارینا گؤره ایسه بو، سادهجه بیر ماشین قضاسی ایدی. وئیسل-ین اویونجاقلاری آراسیندا ماشین یوخ ایدی. او، تاختادان دوزلدیلمیش اویونجاق حئیوانلارلا بؤیویوردو. بئش یاشی اولاندا، یول کناریندا اوشاقلارلا فوتبول اویناماغا باشلادی. آمما مئیدانچا کیچیک اولدوغونا گؤره توپ تئز-تئز یولا دوشوردو. اوشاقلار اؤز آرالاریندا سؤزلشمیشدیلر-توپ یولا دوشنده اونلار نؤوبه ایله توپو گؤتورمهیه گئدیردیلر. وئیسل ایسه قورخوردو. سونرالار، فوتبول اوینامادی، هئچ اوشاقلار دا اونونلا اویناماق ایستهمیردی. گونلرینی آناسینین اتهیی دیبینده کئچیریردی، تاختادان دوزلدیلمیش اویونجاق حئیوانلار دا اونو تک قویموردو.
دئمک اولار کی همیشه سوسوردو. چونکو او، آنجاق آتاسی حاقدا دانیشماق ایستهییردی. آمما قورخوردو، دئیه بیلمیردی. هردن آناسینا سؤز دئیردی، بعضن سوال دا وئریردی. بیر گون قورخا-قورخا دئدی: «من یول پولیسی اولاجاغام». آناسی هئچ بیر جاواب وئرمهدی. همین گون وئیسل-ین و آناسینین گؤزونه یوخو گیرمهدی.
داخلی قورخولارینا غالیب گلمک بیر طرفه قالسین، او هئچ قورخولاری ایله اوزلشمک بئله ایستهمیردی. بونا گؤره ده، وئیسل، قیشی سئویردی، قاری سئویردی. چونکی، قار یاغاندا بوتون یوللارین اوستو اورتولوردو. او اؤز قورخولاری ایله اوزلشمک مجبورییتینده قالمیردی. وئیسل حیاتیندا بیر دفه قورخولارینا اوستون گلمک ایستهمیشدی-یول پولیسی اولماق ایستهینده.
مکتبه گئج گئتدی. دوققوز یاشیندا بیرینجی صینیفی باشلامیشدی. بوتون صینیف یولداشلاری اوندان ایکی-اوچ یاش کیچیک ایدی. وئیسل ایسه بونون سببینی بیلمیردی.
بیر گون درسه گئدنده او، قونشولوقدا یاشایان ایکی قادینین صؤحبت ائتدییینی گؤردو. وئیسل اونلارین یانیندان کئچنده ایسه بیر سؤز ائشیتدی، «آناسی کیمی او دا دلیدیر، آتاسی، یاخشی کی، بو دلیلرین آراسیندان جانینی گؤتوروب قاچدی». بو سؤزو دئینده قادین اونا باخیردی، بونو وئیسل ده گؤرموشدو. ائوه گلنده وئیسل آناسینا هئچ نه دئمهدی. آمما، آخشاما کیمی ده صبر ائده بیلمهدی. سوندا ماراق اونا قالیب گلدی و آناسیندان سحر قادینلاردان ائشیتدییی سؤزون معناسینی سوروشدو. آناسی ایسه هئچ بیر جاواب وئرمهدی. همین گون وئیسل-ین و آناسینین گؤزونه یوخو گیرمهدی.
وئیسل، اؤز صینیف یولداشلارینی سئومیردی. چونکی اونلار وئیسلی لاغا قویور، اونا دلی دئیر، بؤیوک قیرمیزی پاپاغینی اونون باشیندان چیخاریب بیر-بیرلرینه آتیردیلار. او، اؤز مکتب یولداشلارینی دا سئومیردی. هامی اونو عصبلشدیرمهیه، دولاماغا چالیشیر، پیللهکانلاردان قالخاندا اونا بادالاق وئریردیلر. وئیسل، عمومیتله، «یولداش» سؤزونو سئومیردی، کؤکو «یول» اولان سؤزلری سئومیردی… . معلملری ده اونو سئومیردی. چونکی، وئیسل درسلرینی یاخشی اوخوموردو، داها دوغروسو، باشا دوشموردو. بونون سببی، اونون معلملرینه آیدین ایدی-وئیسل عقلی جهتدن گئج انکشاف ائتمیش اوشاق ایدی، ائله بو سببدن ده او مکتبه گئج باشلامیشدی. اونلار بیر نئچه دفه وئیسل-ین آناسینا اوشاغی مکتبدن چیخارماغی خاهیش ائتمیشدیلر، چونکی، بونون وئیسل-ه هئچ بیر خئیری دَیمیردی. آمما آناسی وئیسل-ین مکتبه داوام ائتمهسی اوچون معلملره یالوارمیشدی.
بونلارا یاناشی، او، دئمک اولار، هر گون درسه گئجیکیردی. آمما، وئیسل-ین درسه گئجیکمهسینین سببینی معلملری بیلمیردی. دوشونوردولر کی، او، یاتیب قالیر. سبب ایسه باشقا ایدی و چوخ ساده ایدی: درسه واختیندا گئتمک اوچون او، مطلق ائوین یانینداکی بؤیوک یولو کئچمهلی ایدی، حیاتی بویو تک موهومو آیاقلامالی ایدی. آناسی اونا «یولا چیخما، یول سنی ده آپارار» دئمیشدی. وئیسل قورخوردو. بونا گؤره ده او، بیر نئچه کیلومئتر پییادا گئتمهیه مجبور ایدی. چونکی بو یول، ائولریندن بیر نئچه کیلومئتر آرالیدا تورپاق یولا چئوریلیردی، اوزاقدان باخاندا ایسه هئچ یولا اوخشامیردی. وئیسل هر گون کندین بو طرفینه گلر، یولون تورپاغا چئوریلمیش حیصهسیندن کئچر و یئنیدن یولون او بیری طرفی ایله گئرییه-مکتبه دوغرو آدیملایاردی. بونا گؤره ده، درسه گئجیکیردی. او بیلیردی کی، معلیملری اونون گئجیکمهییندن شیکایتچیدیرلر. بیر گون او، آناسینین یانینا گلدی. «من یولو کندین او بیری اوجوندان یوخ، ائله بوردان کئچمک ایستهییرم»-دئدی. آناسی ایسه هئچ بیر جاواب وئرمهدی. همین گون وئیسل-ین و آناسینین گؤزونه یوخو گیرمهدی.
سونرا او، مکتبدن ده چیخدی. بوتون گونونو یول کناریندا کئچیریردی. او، یول کناریندا بؤیودو. وئیسل یوللارین هاردا کسیشدییینی، هانسی یولون هارا گئتدییینی دقیق بیلیردی. یول بویو یئرلهشن بوتون منطقهلرین آدلاری دا اونون ازبرینده ایدی. یولدان کئچن ماشینلار اونا یاخینلاشار، سؤز سوروشار، دقیق جاوابلارینی آلیب اونا تشکر ائدر و یوللارینا داوام ائدردیلر. آمما، او هله ده یولا چیخمامیشدی. قورخوردو کی، یول اونو دا آپارار.
او اؤزو چوخ غریبه اینسان ایدی. غریبه اولان بیر شئی داها واریدی-«یول آپارماق» نه ایدی؟ بونو وئیسل-ین اؤزو ده بیلمیردی، سادهجه قورخوردو. قورخوردو کی، یول اونو دا آپارار. او، بو مساله حاقدا چوخ دوشونموشدو. یوللار اینسانی نئجه آپاریر؟ یولا چیخان اینسانی کولکمی سووروب اؤزو ایله آپاریر؟ یوخسا، آیاغینین آلتینداکی یولمو اینسانی اؤزونه چکیر؟ عمومیتله، یوللار اینسانی نییه آپاریر؟ آخی، اونون اوینادیغی اوشاقلار، صینیف یولداشلاری، مکتب تانیشلاری دا هر گون بو یولدان دفهلرجه کئچیردی. یول اونلاری نییه آپارمیردی؟ بیر دفه وئیسل آناسیندان بوتون بو سواللارین جاوابینی سوروشموشدو. غریبه اولان بیر شئی داها اولموشدو، بو دفه آناسی سوسمامیشدی. همین گئجهنی وئیسل ده، آناسی دا یاخشی یاتمیشدیلار. آناسی دئمیشدی کی: «یولو کئچه بیلن اینسانلار پیس اینسانلاردی. اونلار، یولو آیاقلاییر، اونو تاپدالاییر، بعضن توپورور، اونو آشاغیلاییردیلار. یوللار ایسه اونو سئون اینسانلاری آپاریر». آناسی باشقا بیر سؤز دئمهمیشدی. همین گون باشقا غریبه بیر شئی اولمادی. او، هله ده، بعضی سواللارینین جاوابینی بیلمیردی.
یوللار اینسانی نئجه آپاریر؟ سول آیاق دابانینین آرخاسی ایله ساغ آیاغینین توپوغونو ورورا-وورا وئیسل بو حاقدا دوشونوردو. هر شئی اؤز قایداسیندا ایدی، کندین بوتون اوشاقلاری یولو کئچنده اونا ساتاشیر، وئیسل یولا قدر اونلارین آرخاسی ایله قاچیر، یولا چاتاندا دایاناردی. سانکی، اونون آیاغینا کندیر باغلانمیشدیر و بو کندیر اونو یولا چیخماغا قویموردو. اوشاقلار یولون اورتاسیندا دایانیب اونو لاغا قویور، هردن داش دا آتیردیلار. بعضن، ائله اولوردو کی، درسه گئدن اوشاقلاردان ان جسارتلیسی اونون بؤیوک قیرمیزی پاپاغینی گؤتوروب یولا طرف قاچیر، درسدن قاییداندا یئنیدن اونون پاپاغینی اؤزونه قایتاریردی. آمما، بوتون حاللاردا مکتبلی اوشاقلار اوندان قورخوردولار. او ایسه، یولدان قورخوردور. قورخوردو کی، یول اونو دا آپارار. حقیقتن ده، اونون آیاغیندا بیر کندیر واردی، گؤزه گؤرونمهین قورخوسو اونون آیاقلارینی باغلامیشدی. آمما، او ایستهمیردی کی، اوشاقلار اوندان قورخسونلار. او ایستهمیردی کی، اوشاقلار اونو لاغا قویسونلار، بؤیوک قیرمیزی پاپاغینی باشیندان گؤتوروب اونو دولاسینلار. بو حاقدا آناسینا دا دئدی. غریبه بیر شئی اولمادی، آناسی هئچ بیر جاواب وئرمهدی. همین گون وئیسل-ین و آناسینین گؤزونه یوخو گیرمهدی.
«یولا چیخما، یول سنی ده آپارار»-هر گون اولدوغو کیمی بو گون ده ائودن چیخاندا آناسی وئیسل-ه دؤنه-دؤنه تاپشیردی. «یولا چیخما، یول سنی ده آپارار». وئیسل دلی دئییلدی. سادهجه، او، یولا چیخماقدان قورخوردو. قورخوردو کی، یول اونو آپارار. بو قورخو بیردن-بیره یارانمامیشدی، سببکاری دا اؤزو دئییلدی. هر شئی یاواش-یاواش جریان ائتمیشدی و بوتون اولانلار اونون اوشاقلیق واختلاریندان باشلامیشدی. وئیسل بونو باشا دوشموردو. اونون اورهیی دوغولدوغو گوندهکی کیمی پاک ایدی. هئچ کیمه پیسلیک ائتمهمیشدی. آمما، اوشاقلار هله ده اونو لاغا قویوردولار. سول آیاق دابانینین آرخاسی ایله ساغ آیاغینین توپوغونو وورا-وورا وئیسل بو حاقدا دوشونوردو. او نئجه ائتسین کی، اوشاقلار اونا گولمهسینلر؟
اوشاقلارا باخدی، سونرا دؤندو، اؤزونه باخدی. تئز آیاغینی ساخلادی. دابانی ایله توپوغونا وورماغی دایاندیردی. سونرا؟ سونرا نه فرق وار ایدی؟ بؤیوک قیرمیزی پاپاغینی باشیندان چیخاردی، الینده ساخلادی. باشقا؟ باشقا نه فرقی واردی؟ گولومسهدی… اوشاقلاردان باشقا قرقی قالمامیشدی. آرتیق اونو لاغا قویمایاجاقدیلار، آرتیق اونا گولمهیهجکدیلر، پاپاغینی آلیب اونو دولامایاجاقدیلار. آخی، او دا اونلار کیمی ایدی…
بیردن وئیسل-ین اوزوندهکی گولوش یوخ اولدو. سانکی کیمسه اونون اؤزوندهکی گولومسهمهنی بَینمهمیشدی، گولوشون گؤزللییینی قیسقانمیشدی و جیرماق آتیب اونون دوداقلاریندان بو معصوم گولوشو قوپارمیشدی. بونون سببی واردی. خارجی گؤرونوشجه او باشقا اوشاقلاردان فرقلنمیردی، آمما داخلی جهتدن تامام آیری آیری جور ایدی-وئیسل بونو باشا دوشمهمیشدی، سبب ده بو دئییلدی.
اونون اوزوندهکی گولوشو ایتیرن سبب او ایدی کی، مکتبین ان دجل، ان آوارا، ان جسارتلی اوشاغی، بؤیوک قیرمیزی پاپاغی اونون الیندن قاپمیش و یولا دوغرو شیغیمیشدی. سانکی، او پاپاغی اوغورلایان، هم ده اونون اوزندهکی گولوشو ده دارتیب جیرمیشدی. همین آن یولدان بیر سورعتلی ماشین کئچیردی. مکتبین ان دجل، ان آوارا، و ان جسارتلی اوشاغی بونو گؤرمهمیشدی، هئچ باشقا اوشاقلاردا فیکیر وئرمهمیشدیلر، اونلار کناردان دوروب سادهجه وئیسل-ه گولوردولر. همین آن او ماشینی گؤرن تک اینسان وئیسل ایدی. وئیسل درحال اونون پاپاغینی باشیندان گؤتوروب یولا شیغییان اوشاغین آرخاسینجا یولا چیخدی. جلد اوشاغا طرف آتیلدی. همین گون کند ساکنلرینین گؤزونه یوخو گیرمهدی. حادثه حاقدا یئددیدن یئتمیش یئددییه کیمی-هامی دانیشیردی. هره بیر سؤز دئیردی. هر شئی آنی-بیر گؤز قیرپیمیندا اولموشدو دئیه، گؤرنلر ده دقیق فیکیر دئیه بیلمیردیلر. هره بیر سؤز دانیشیردی. بو حاقدا وئیسل-ین آناسیندان دا سوروشدولار. اونون جاوابی ایسه هامییا عینی اولوردو. «وئیسل اوشاغی کنارا ایتهلهدی، اوشاغین هئچ بورنو دا قانامامیشدی. آمما اوغلومو یول آپاردی…».
اؤلوم-ابدی یوخودور، دئیرلر. وئیسل همین گون یاتدی. آمما، او گوندن سونرا آناسینین گؤزونه یوخو گیرمهدی…