text:
اویان نیوز :
تورکان اورمولو
گیریش
ائشیتلیک، بوتون گلیشمیش و دئموکراتیک توپلوملارین ان تانینمیش و واز کئچیلمز قاوراملاریندان بیریدیر. ائله کی، قارماشیق و سورونلو توپلوملاردا هر زامان اؤنجوللرین میللتلره وئردییی سؤزلرده و شوعارلاردا بو سؤزجویون دستهیی ایله حرکت ائتدیکلرینه شاهیدیک. ظولم، عدالتسیزلیک و اینسانی اینساندان اوستون توتماق کیمی فاسید عادتلرین بیر توپلومدا یئرلشدییی زامان، او توپلوم عوصیانا باشلار. بو زاماندا میللتلری قورتارماغا چالیشان قوووهلر هر شئیدن اؤنجه و بوتون تمل حاقلارین یانیندا ائشیتلیک سؤزجویونو ایشلهدیب بو ائشیتلییین نئجه ساغلانماسی حاقیندا فیکیرلر و مئتودلار بلیرلرلر.
ائشیتلیک، فرقلی ساحهلرده سؤز قونوسو اولا بیلر. اؤرنک اوچون ایقتیصادی ائشیتلیک، کولتورل ائشیتلیک ویا سوسیال ائشیتلیک. بو کیمی ائشیتلیکلر گئنلده توپلومون بوتونونو نظره آلاراق موذاکیره قونوسو اولور. هر کسه اورتادا اولان پاستادان بلیرلی و یئترلی پای وئرمک سؤزو وئریلیر. ائشیتلیک قاورامی(مفهوم) توپلومدان توپلوما دَییشیر، میثال اوچون بیر اؤلکهده هله ایلکل حاقلار قونوسوندا، مثلا آنا دیلی حاقیندا ائشیتلیک موباحیثهسی گئتدیگی زامان، بو کیمی سورونلاری آشمیش اولان و گلیشمیش باشقا بیر اؤلکهده تام فرقلی قونولار ائشیتلیک قونوسو اولا بیلیر. ائشیتلیک قونوسونو داها گئنیش دارتیشمادان، بو یازینین اساس آماجی اولان اینسانلارین آراسیندا اولان ائشیتلیک بحثینه بو قیسا اؤن سؤزله کئچمک ایستهییرم. چونکی، اؤزل و بللی آلانلاردا قونولارا کئچمهدن، اساس اولاراق بیر توپلومدا اینسانلارین، اینسان مقامیندا ائشیتلییی ساغلانمادیغی سورهجه او توپلومداکی دیگر آلانلاردا ساغلانان ائشیتلیکلر، او توپلومو ایدئال و اینسانا روحن حوضور وئرن بیر یولا گؤتوره بیلمهیهجکدیر. اینسان دئدییمیز، بو گون بوتون دونیادا جینسیت باخیمیندان طبیعی حاقلارا صاحیب اولان، اساس اولاراق ایکی تمل قروپا آیریلماقدادیر (ایستیثنالار خاریج): قادین و ائرکک. اینسانی توپلوملارین هر زامان یاریسی ائرککلردن و یاریسی ایسه قادینلاردان اولوشماقدادیر. یوخاریدا دا دئدیییمیز کیمی ائشیتلیک قونوسو بلیرلی ساحهلرده اینجلنمهدن اؤنجه، بو قونو اینسان ایلیشکیلرینین تملینده چؤزولمهلیدیر. عکس حالدا او توپلومون ایشیق و اوغور اوزو گؤرمه احتیمالی مومکون اولمایاجاقدیر. اینسانلیق تاریخینه باخدیغیمیز زامان اینسانین تمل ایکی جینسی اولان قادین و ائرکگین ائشیت دوروملاردا اولمادیغی آپ آیدیندیر. بو قونودا دیقت مرکزینه آلدیغیمیز تاریخین ایستیثنا دوروملاری و ایستیثنا توپلوملاری دیشیندا، دارتیشمانین بئله یئرسیز اولدوغو قدر آیدین بیر ائشیتسیزلیک دورومو اورتادادیر. ائرکک گوجو هر زامان قادینا حؤکوم سورموش، قادینی یؤنلتمهیه چالیشمیشدیر. دونیا ایرهلیلهییب مودئرنلشدیکجه بو دورومو دَییشمهیه چالیشان و ائشیتلیک حاقلارینی طلب ائدن عوصیانلار و باش قالدیریلارا شاهید اولموشوق. تاریخ بو ترپَنیشلرین ۱۸- جی یوزایللیکدن اعتیبارن غربده باشلادیغینا شاهیددیر. بورادا دا، اؤلکهمیز آذربایجاندا، ائشیتلیک قونوسونو قادین و ائرکک ائشیتلییی ساحهسینده اَله آلماق ایستهییریک. قادینلاری اؤز حاقلارینی تانیماق و زوربا گوجلرین قاباغیندا دایانماقدا ائرککلرله موقاییسهده ائشیتلیک آچیسیندان نه دورومدادیرلار؟ نه ائتمهلری گرکلیدیر؟ حاقلارییلا نئجه تانیش اولوب، اوغورلو بیر حیات و گلهجک اوچون نئجه آددیم آتمالاری بیزه گؤره آرتیق گونوموزون اَن اؤنملی قونولارینداندیر. بو یازی اساس اولاراق ایکی بؤلومه آیریلیبدیر. بیرینجی بؤلومده قادین حرکتینین تاریخی گلیشیمی و اؤنمی سؤز قونوسو اولاجاقدیر. ایکینجی بؤلومده ایسه آذربایجان قادینلارینین تاریخی و گونجل دورومو اَله آلیناراق، نییه بو گون آذربایجاندا قادین حرکتینه ویا باشقا دئییمله فئمینیزمه گرک دویولدوغو دارتیشیلاجاقدیر.
۱٫ فئمینیزم ندیر؟
بورادا اولان اساس سورویا، یانی “بو گون آذربایجانا ندن فئمینیزم گرکلیدیر” بؤلومونه کئچمهدن اؤنجه فرقلی بیر باشلیق آلتیندا ایلک اؤنجه فئمینیزمین نه اولدوغو حاقیندا گئنل بیر آچیقلاما گرکلی گؤرونور. ندنسه بیر چوخ یئرده فئمینیزم سؤزجویو گلدییینده یانلیش بیلگیلر نتیجهسینده اؤنیارقیلامالارا و ندنسیز قورخولارا شاهید اولوروق! سانکی، فئمینیزمین آماجی قادینلاری ائرککلردن آییرماق یا دا اوستون توتماقدیر. بیر چوخ یئرده شاهید اولدوغوموز کیمی فئمینیزمدن دانیشیلدیغیندا اونو بیر ائرکک دوشمانلیغی کیمی آلقیلاییرلار. فئمینیزمی فایداسیز و گرکسیز بیر ایش کیمی گؤرن قادینلاریمیزین ساییسی دا آز دئییلدیر. فئمینیزمی دوغرو اینجلهدیییمیزده، فئمینیزمی، ائرکک دوشمانلیغی دئییل، تام ترسینه ائرکک دوستلوغو اولدوغونو گؤروروک. عئینی زاماندا قادین دوستلوغو و بئلهلیکله اینسانلیق دوستولوغو اولدوغونو دا. فئمینیزمده قورخمالی و چکینمهلی هئچ بیر شئی یوخدور. بیر چوخ یئرده فئمینیزمدن یا دا قادین حاقلاریندان دانیشیلدیغی زامان بو آخیمین سورونلاری چؤزمک یئرینه اؤزونون بیر سورون اولدوغونو ایدیعا ائدنلری ده گؤروروک. حالبوکی، فئمینیزم تئوریلرینی دوغرو آنلاماق و اونون آنا خطلرینی و ایدئاللارینی دوغرو تعقیب ائتمکله بو آخیمی تعقیب ائتمهیی و ایلکهلرینین حیاتیمیزدا اویقولاندیغینین یاشامیمیزا گتیره بیلهجهیی اوغور و ایشیغا شاهید اولاجاغیق. فئمینیزم سؤزجویونون اورتایا چیخیش تاریخی حاقیندا فرقلی گؤروشلر واردیر. بیر گؤروشه گؤره بو تئرمین ۱۸۷۲ ده فرانسادا قادین حاقلاری حرکتینی تانیملاماق اوچون اورتایا چیخیب. باشقا بیر گؤروشه گؤره ایسه فئمینیزم ۱۸-جی یوزایللیکده اینگیلترهده دوغان جینسلرآراسی ائشیتلییی قادین حاقلارینین گئنیشلهدیلمهسی ایله ساغلامایا چالیشان بیر توپلومسال حرکتدیر. فئمینیزم تئرمینی ایلک اولاراق ۱۸۹۰-لاردا، اؤزللیکله غربده قادینلارا سس حاقینین تانینماسی و قادینلارا ائییتیم حاقی قازانیلماسیندان سونرا، فئمینیزم ایچیندهکی قاموسال آلاندا ائرککلرله ائشیت حاقلارا صاحیب اولما هدفی ایله عاییلهنین اؤزل آلانداکی دورومونو یاخشیلاشدیرماغی آماجلایان قادینلارین، ائرککلردن فرقلیلیکلرینین تانینماسی ایستکلری آراسیندا گؤرولن قالیجی قارغاشا داها دا بلیرگین فورمادا اورتایا چیخدی. گؤروندویو کیمی فئمینیزم آوروپا کؤکنلی بیر فیکیر جریانیدیر و بو اوزدن ده فئمینیزمین اورتایا چیخیش ندنلرینین بیری آوروپا تاریخی بویونجا قادینا یاپیلان حاقسیزلیقلار و ظولوملردیر. فئمینیزمین اورتایا چیخیشینین باشقا بیر سببی ایسه آیدینلانما چاغی فلسفهسی و بو فلسفهده ده قادینین یئرینی آلا بیلمهمهسیدیر. تمل بو گیریشدن سونرا دئیه بیلریک کی، فئمینیزم تخمینن ۲ عصر یاریملیق بیر تاریخه صاحیبدیر. بو قونو دونیانین ان چوخ دارتیشیلان گوندم ماددهلریندن بیرینی تشکیل ائدیر و هر زامان دایاندیغی اساس قونو، دونیانین یاریسینی تشکیل ائدن، بونا رغمن اینسانلیق تاریخی بویونجا سوسیال، ائکونومیک، دینی و سییاسال حیاتدان اوزاقدا توتولان، اوزاق توتولماسا بئله، ایستیثنالار دیشیندا دونیا تاریخینده آدلاریندان گئنلده سؤز ائدیلمهین وارلیقلار اولاراق قادینلارین یانلیزجا ۲۵۰ ایله یاخیندیر اؤزلری حاقدا دانیشماقدا اولمالاری، قادینلیق عالمینین سوسیال گلیشیمی اوچون چوخ اوزون بیر سورج دئییلدیر. فئمینیزمدن نئت بیر تعریف اورتایا قویماق ایسترسک بئله دئیه بیلریک: فئمینیزم، جینسیتچیلیک، جینسیتچی سؤمورو و باسقییا سون وئردیرمهیی آماجلایان بیر حرکتدیر. گیریشده گئنل ائشیتلیکدن دانیشدیق، آما فئمینیزمین اساس قایغیسی توپلومسال و نورمال حیاتداکی ائشیتلیکلرین یانیندا جینسیت ائشیتلیییدیر. بیر چوخ اینسان جینسیتچیلییی آنلایا بیلمهییر ویا آنلاییرسا بئله، بونو بیر سورون اولاراق اورتادا گؤرمور. بیر چوخ اینسان فئمینیزمین هر زامان و یانلیزجا ائرککلرله بللی آلانلاردا ائشیت اولماغی آماجلایان قادینلاردان عیبارت اولدوغونو دوشونمکدهدیرلر. مثلا فئمینیزمه قارشی چیخان دوشونجهلرین بیر چوخونون منطیقینده، قادینلارین دا ائرککلر کیمی چالیشیب پارا قازانماقلاری ویا ائییتیم گؤرمهلری یئرلشیر. بیر حالدا کی، فئمینیزم منطیقی و آماجی بو قونولارین یانیندا داها درین و جیدی بیر سوسیال قونونو اله آلماقدادیر. بیر چوخ اینسان قونونو ذاتن آتااَرکیل مئدیا یولویلا اؤیرندییی اوچون فئمینیزم حاقیندا یانلیش یوروملاری منیمسهییر. مثلا سؤز قونوسو اینسانلار قادین اؤزگورلشمهسینی، یانلیزجا کورتاژ ائتدیره بیلمه اؤزگورلویو، لئزبیین اولا بیلمه، تجاووز و ائو ایچی زوراکیلیغا قارشی چیخماق کیمی قونولارا اوداقلاندیغینی مئدیا سایهسینده اؤیرهنیر و بونلارین یانیندا ائشیت اوجرت و ایش گوجو اولدوقدان سونرا دا فئمینیزمی گرکسیز بیر اولای کیمی آلقیلاماغا باشلاییر. فئمینیزم حاقیندا دئیه بیلهجهییمیز اَن اؤنملی قونولاردان بیری ایسه، بیر چوخ اینسانین یانلیش آنلادیغینا رغمن بو حرکتین صیرف قادینلاردان اولوشمادیغیدیر. ائرکک اولمانین بیر آیریجالیق اولدوغو دوشونجهسیندن سییریلمیش بیر ائرکک فئمینیست موجادیلهده دَیرلی بیر یولداشدیر و ائرکک اولدوغوندان دولایی فئمینیست موجادیلهسینین بیر تهدیدی ویا دوشمانی ساییلماز. تام ترسی فئمینیست حرکت ایچینه سیزان و جینسیتچی دوشونجه یاخود داورانیشدان واز کئچمهین بیر قادین بو موجادیلهنین جیدی بیر تهدیدی ساییلیر. غرب اؤلکهلرینده فئمینیست حرکتی تانیتدیرماق اوچون قورولان بیلینج یوکسلتمه قروپلارینین ان گوجلو موداخیلهسی، بوتون قادینلاردان اؤز ایچلریندهکی جینسیتچیلیکله، آتااَرکیل دوشونجه و ائیلم ایله قوردوقلاری ایتتیفاقلا اوزلشمهلرینی و فئمینیست ائیلهمه باغلیلیقلارینی گؤزدن کئچیرمهلرینی طلب ائتمهلری اولموشدور. بو موداخیله بو گون ده گرکلیدیر. فئمینیست موجادیلهیه داخیل اولماق اوچون سادهجه قادین اولماق یئترلی دئییلدیر. بلکه بو موجادیلهنی سئچن هر کس اوچون آشیلماسی گرکن بیر مانعهدیر. اؤنجه اؤز ایچیمیزدهکی دوشمنی اؤلدورمهمیز گرکلیدیر. او دوشمنین آدی ایسه جینسیتچیلیکدیر. تهدید و دوشمن جینسیتچی دوشونجه و داورانیشدیر. قادینلار، اؤز ایچلریندهکی جینسیتچیلییی اَله آلیب اؤلدورمهدن فئمینیزمین بایراغینی داشیدیقلاری سورهجه، فئمینیزم حرکتین اورهیی خستهلنمهیه و یانلیش یوللارا گئتمهیه دوام ائدهجکدیر. جینسیتچیلیک قونوسو ایسه باشلی باشینا چوخ قاپساملی و دارتیشمالی بیر قونودور. یانلیز بورادا قونونون نئتلشدیریلمهسی اوچون بسیط بیر تعریف اورتایا قویماق ایسترسک بئله دئیه بیلریک کی، جینسیتچی بیر دوشونجهده یئرلشن اساس فیکیر قادینی ائرککدن آییریب بللی و تمامن فرقلی قونوملارا یئرلشدیرمکدن عیبارتدیر. بو دوشونجهده ایسه ائرککلر داها گوجلو، هر حالدا قورویوجو، اَزیجی و اؤزللیکله سوسیال حیاتدا ائگهمن بیر رولا صاحیبدیرلر. طبیعی، جینسیتچی دوشونجه و جینسیتچیلییین تعریفی سادهجه بوندان عیبارت دئییلدیر، آمما گئنل بیر آچیقلامادا تاریخ بویو بو داورانیشلارین حاکیم اولدوغونا شاهید اولموشوق و گونوموزده ده موجادیلهلر سونوجو بلیرگین آیریجیلیقلارین گؤرونوشده و بیر چوخ اؤلکهده قانونلاردا بئله دَییشدییینی گؤرسک جینسیتچی دوشونجهنین هله ده بوتون گوجو ایله دوام ائتمهسینه شاهید اولا بیلریک. بللی آلانلارین سادهجه ائرککلره عایید اولماسی کیمی خوصوصلار ویا حتّی بللی یییهجک یا دا ایچهجکلرین ائرکک مالی اولدوغوندان توتوب حیاتین اَن درین قاتلارینا قدر جینسیتچی دوشونجهیه صاحیب اولان ائرکک ائگهمن توپلوملاری گؤره بیلریک. طبیعیدیر کی، بو دوشونجهنین و ائگهمنلییین سونوجو اوزون سورهده و دریندن درینه توپلومون یاریسینی یوخ، بلکه بوتونونو قادینلی ائرککلی خستهلییه و موتسوزلوغا سوروکلهیهجکدیر.
۲٫ نییه بو گون آذربایجانا فئمینیزم گرکلیدیر؟
بو گون یاشادیغیمیز توپلومدا یعنی آذربایجاندا هم قوزئی آذربایجان و هم ایران سینیرلاری ایچهریسینده یئرلشن گونئی آذربایجانین سوسیال دورومونو گؤز اؤنونه آلیب اینجلهدیییمیز زامان، آرتیق چؤزولمهسی گرکلی اولان جیدی سورونلارلا اوزلشه بیلیریک. بو گون دونیا ایستانداردلارینا گؤره هله گلیشمک حالیندا بیر اؤلکه اولان آذربایجان، چوخ دا اوزاقلارا گئتمهسک اَن آزی کئچمیش ایکی یوز ایل ایچریسینده بیر چوخ ایجتیماعی، سیاسی، ایقتیصادی و کولتورل زیانلارا معروض قالمیش بیر اؤلکهدیر. ائله بیر زیانلار کی بیر میلت اوچون، بونلاری گؤز آردی ائدیب گؤرمزدن گلمک مومکون دئییل. بو گون آذربایجان میللتی داها آلنی آچیق، اؤزگور و اینسانی بیر حیات یاشاماق اوچون، تاریخ بویو آلمیش اولدوغو بو ضربهلرین و بلکه ده غفلتلرین جوبرانی اوچون بوتون ساحهلرده اَلیندن گلهنی ائتمهلیدیر. یازینین گیریشینده ده بلیرلهدیییمیز کیمی ساغلیقلی بیر حیات و ساغلیقلی بیر توپلومون یارانماسی اوچون اساس شرطلردن بیری، او توپلومدا اینسانلار آراسیندا ائشیتلییین ساغلانماسیدیر. ائشیتلییین ساغلانماسی اوچون فرقلی مئتودلار و ایدئولوژیلر اساس آلیناراق، توپلوملاردا ایرهلیلهییب و بو ایدئولوژیلرین ایلکلری یانلیلاری طرفیندن اویقولانمیشدیر. بو یازینین “فئمینیزم ندیر؟” بؤلومونده بو ایدئولوژی حاقیندا گئنل آچیقلامالاری اورتایا قویدوق. بو بؤلومده ایسه اساس آماجیمیز اؤز توپلوموموزو و سورونلارینی اورتایا قویوب فئمینیزمله توتوشدوراراق بو آخیمین بیزیم اوچون نییه گرکلی اولدوغونو آچیقلاماقدیر. بیر میللتین اؤزونو تانیییب، قورویوب، یاشاتماسی اوچون اساس سوروشدوغو سورو هر زامان “بیز کیمیک” سوروسو اولموشدور. بو سورونون جاوابی اوچون ده تانیدیغیمیز او اسکی بیلیم، تاریخه موراجیعت ائدیب اونون آغ- قارا صحیفهلرینی واراقلایاراق کیملیییینی اورتایا چیخارتمیشدیر. اونون حاقیندا دانیشیب پارلاق یؤنلری ایله اؤیونموشدور. آزبایجان تاریخی و گئننللیکله تورک تاریخی، پارلاق صحیفهلرله دولودور. ایمپراتورلوقلارین قورولدوغو، قیطعهلره حؤکوم سوردوکلری، قهرمانلیقلاری و فرقلی ساحهلرده اینسان و اینسانلیق اوچون ائتدیکلریمیزدن یئردن گؤیلره قدر دانیشیب اؤیونه بیلریک طبیعی. بیز تورک میللتی اولاراق، تاریخ بویو بوینو بوکوک بیر میللت کیمی تانینمادیق، آما هئچ بیر میللتین یئر کورهسی اوزرینده بوتون تاریخ صحیفهلری آلتین رنگینده یازیلمامیشدیر. بو بیزیم اوچون ده کئچرلیدیر. قونوموزلا بیر باشا علاقهلی اولاراق بو قونونو قادین سورونلاری باغلامیندا اله آلماق ایستهسک قادینلاریمیز حاقیندا تاریخی اؤیونجلریمیزدن چوخ دانیشیب، چوخ یازا بیلریک. بلکه ده دیگر میللتلرده تایی- بنزهری اولمایان اؤرنکلر گتیره بیلریک. میثال اوچون دکتر گولارا یئنیسئیین تورکلره فئمینیزم گرکلیدیرمی یازیسیندا بو کیمی اؤرنکلر گتیریلمیشدیر: “تاریخی گئرچکلری بیلمهمیز اوچون اؤنجه تورک توپلومونو تاریخ بویو ایداره ائتمیش تورک تؤرهسینی (یوز ایللردن بری عادت-عنعنهلرینی، اخلاق و داورانیشلارینی بلیرلهین یازیلمامیش یاسالار)، تورک یاشام فلسفهسینی خاطیرلامالیییق. تورک اینانجی و تورک تؤرهسی ان اسکی چاغلاردان گونوموزهک قادینی قوتسال بیر وارلیق اولاراق هر زامان اوجالتمیشدیر. سماوی دینلرین هئچ بیرینده قادین دین آداملاری اولمادیغی حالدا تورکلرده توپلومو ایداره ائدن قادین قام-شامانلار اولموشدور (بونون اَن سون اؤرنهیی اویغور بؤلگهسینده بیر نئچه ایل اؤنجه تاپیلمیش چوخ اسکی قادین قام مومییاسیدیر). اورال بویوندا، سیبیرده ان اوجقار یئرلرده ساده گئییملی چوخ اسکی قادین-آنا هئیکللری واردیر. اسکی تورکلرین یاشام بیچیمی یاری کؤچری ائلات و اکینچیلیک اولدوغو اوچون قادینلار هر زامان آزاد و کیشیلرله ائشیت حوقوقا صاحیب اولموشلار. هئرودوت آسیا چؤللرینده یاشایان ایسکیتلردن اولان ایسادونلار حاقیندا بئله یازمیشدیر :`عادیل اینسانلار اولاراق تانینیرلار، قادینلاری کیشیلرینه ائشیتدیر، عئینی یئتکیلر(صلاحیتلر)صاحیبدیرلر.` آمازونلارلا ایسکیتلرین ائولنمهسیندن یارانان ودون چایینین او بیری ساحیلینده یاشایان سوروماتلارین قادینلاری دا اسکی عادتلرینی سوردورور، آت اوستونده اوولانیر، اَرلرییله بیرلیکده و یا اونلار اولمادان ساواشا گئدیر، کیشیلرله عئینی گئییمی گئیینیردیلر. جوغرافی و ایقتیصادی شراییطین اسکی تورک قادینلارینا سوندوغو آزادلیق و کیشیلرله ائشیتلیک اولاناقلاری یوزایللر بویونجا داوام ائتمیش، بعضی تورک بؤلگرینده چئشیدلی فاکتورلارین ائتکیسییله قادینلار اوچون قارانلیق دؤنملر یاشانمیش، بعضی بؤلگهلرده ایسه قادینلارین توپلوم ایچیندهکی اؤزگورلویو، اؤزللیکله اویماقلاردا بو گونه قدر داوام ائتمیشدیر. اورتا عصرلرده تورک یوردلارینی گزیب گؤرموش اونلو عرب گزگینلری ایبن بطوطه، ابن فضلان وباشقالاری. تورک توپلولوقلاریندا قادینین آکتیو رولونو بیر عرب کیشیسینین چاشقینلیغی ایله ایزلهمیش،`تورک قادینلاری سارایدا و عاییلهده چوخ گوجلو و سایغیدیر قونومدادیرلار`جوملهلری ایله تورک توپلومونون قادینا دویدوغو احتیرام قارشیسیندا حئیرت ائتمیشلر. او دؤنملرده تورک یوردلاریندا سارا خاتون، کئباج خاتون، سویون بیکه و اونلارجا باشقا اونلو تورک خاتونلاری دؤولت ایداره ائتمیش، صنعتده، ادبیاتدا فعال رول اوینامیشلار. تورک قادینلارینین توپلومدا بونجا سایغین، اوجا، مؤحترم اولدوغو بو دؤورده عرب کیشیلری قادینلارا کؤله گؤزویله باخیر، آوروپا کیشیلری ایسه قادینلارا `جادوگر` دئییب تونقاللاردا دیری-دیری یاندیریردیلار. فارس شاعیری فیردووسی `شاهنامهسی`نده قادینی نیفرتله ساچلاریندان توتوب یئرده سوروکلهییر،قادین اوچون `ایتدن ده پیسدیر` دئیهرک آشاغیلاییردی. نیظامی ایسه تورک کیشیسینین قادینا دویدوغو سایغی و احتیرامییلا `ایسکندرنامه`سینده چینه یوروش سیراسیندا تورک بؤلگهسیندن کئچرکن تورک خاقانینا `قادینلارینیز اوزونه یاشماق توتسون` گؤستریشی وئرن ایسکندره `گونشین اوزو اؤرتولمز` دئیهرک تورک ادبینی اؤیرتمیشدیر. بیر باشقا تورک شاعیری مؤولانا ایسه قادینی بسیطلشدیرمک ایستهینلره قارشی چیخاراق او حاق نورودور،سئوگیلی دئییل، او یاراداندیر، یارادیلمیش دئییل` دئیهرک قادینی تانری سویییهسینه قالدیراراق اونو قوتسال بیر وارلیق اولاراق اوجالتمیشدیر. بؤیوک هون ایمپئراتورو آتیللانین ساراییندا بوتون اؤنملی ایشلر اونونلا گؤروشولمهدن اؤنجه خانیمییلا دانیشیلیردی. آوروپادا اینسان حاقیندان، قادین حاقیندان سس-سوراق اولمادیغی زامانلاردا تورک سارایلاریندا بَیلرله، بایانلار یان-یانا، چییین-چییینه قورولتای کئچیردیب، سس وئرهرک خاقان سئچیردیلر. گؤیتورکلر اسکی تورک گلنهیینی سوردورهرک آناسی تورک اولمایانی خاقان سئچمزدیلر. اولوغبَی ۱۵-جی یوزیلده سمرقندده تیکدیردییی بؤیوک مدرسهنین گیریش قاپیسینین اوستونه `قادین و کیشی بوتون موسلمانلارا علم اوخوماق فرضدیر` سؤزلرینی یازدیرمیشدی. بؤیوک تورک دؤولت آدامی موصطافا کئمال آتاتورک قادین اوچون `دونیادا گؤردویوم هر شئی قادینین اثریدیر` دئیهرک قادینی تورک کیشیسینین سایغی و سئوگیسییله اونورلاندیرمیش، اونو دونیانین ان عالی مقامینا گتیرهرک قودسامیشدیر.” هه، تاریخیمیز گؤزل، آدینی چکه بیلهجهییمیز خاتینلاریمیزین دا سایی چوخدور. طبیعی بو تاریخی اؤیونج و تورک قادینلارینین تاریخ بویو سوسیال حیاتلارینین نئجه اولدوغونو آراشدیرماق دا بو گئنل دَیرلندیرمهلردن آیری، اؤز آلانیندا دقیقجهسینه اینجلهنیب آراشدیریلمالیدیر. او باشقا قونو. آما کئچمیشیمیزده و تؤرهمیزده بئله، هر شئیین قادینلارین حیاتی باخیمیندان سورونسوز و گؤزل اولدوغونو وار سایساق دا، بونون گونوموز اوچون و بو چاغدا یاشادیغیمیز سورونلو و دردلی حیات اوچون نه ایشه یارادیغینی دوشونمهلیییک! بو گون یاشادیغیمیز توپلومدا یعنی آذربایجاندا و اؤزللیکله ده سسی و سویو ایله اورالی اولدوغوم اوچون درین قاتلارینا قدر تانیدیغیم گونئی آذربایجاندا، قادین سورونو دئیه بیر گئرچکلیک اورتادادیر. ندنسه هر زامان بوتون قادینلارین ایستر ائییتیم گؤرموش و سوسیال حیاتدا آکتیو اولان قادینلار ویا یانلیزجا ائو قادینلارینین گئنل بیر دردی وار. او دا بو توپلومدا قادین اولاراق دونیایا گلمکلریدیر! بو شیکایت صینیف، ائییتیم، ایقتیصادی و کولتورل دوروم نظره آلینمادان گئنل اولاراق توپلومون بوتون قادینلارینین دیلیندهدیر. طبیعی، اورکدن قادین اولدوقلاریندان دولایی ناراحات اولماسالار دا، یالنیز بعضی دوروملاردا بلکه بو اعتیراضین بویاسی، بویوتو و شیددتی فرقلی اولا! چاغداش حیات و دونیادا، اینسانلارین اؤزگورلوک اوچون ان چوخ دارتیشدیغی و اوداقلاندیغی بیر قونو وار: “اینسان حاقلاری”! اینسان حاقلاری ایسه صیرف قادینلارا عایید اولان قادین حاقلاری آدیندا اؤنملی بیر قولو وار. صیرف قادین و قادین حاقلاری ایله اوغراشان بیر ایدئولوژی ایسه بیلدیییمیز کیمی فئمینیزمدیر. من، شخصن قادین حاقلاری و اینسان حاقلاری ایله اوغراشان بیر قادین اولاراق، آذربایجان کیمی بو گون آتااَرکیل قایدالارین و ایلکهلرین حؤکوم سوردویو بیر یئرده، یعنی ائرکک جینسیتینین اوستونلویو و گوجو اؤن پلاندا اولوب قادینین ایکینجی و ضعیف بیر جینس کیمی گؤرولدویو نؤقطهده فئمینیزمی و ایلکهلرینی اینجلهدیکدن سونرا بو گون اونون اویقولانماسینی بو رذالتلردن قورتولماق اوچون اَن یاخین و ائتکیلی چیخیش یولو گؤرورم. گئنل کولتورو آتااَرکیل اولان آذربایجانین نییه بو گونه گلدییی اؤزو باشقا بیر سوسیولوژیک آلاندا دارتیشما قونوسودور. بو گون اورتادا اولان گئرچک دوروم بوندان عیبارتدیر. گلهنکسل قوراللار و بلکه ده گلهنک- گؤرهنک حالینا گلمیش قوراللار، عامیللرین بیری اولا بیلر. بو گون بیزیم اساس وظیفهمیز اؤز آلانیمیزدا سورونلاری بلیرلهییب چؤزوم یوللارینی تاپماقدیر. ائشیتلیک و قادینلارین اؤزگورلویو اوچون نه ائتمهلیییک؟ هانسی یولو سئچمکله اوغور قازانا بیلهجهییک؟ دؤنوب تاریخیمیزی تانیییب، تورک میتولوژیسیندهکی قادینلاری اؤرنک آلاراقمی؟ بو ندنسه منه بیر افسانه کیمی گلیر. هر شئیدن اؤنجه چاغ فرقلیلییی و دونیانین آرتیق اسکی دونیا اولمادیغی سؤز قونوسودور. بو گون، بو دونیانی یؤنتن بللی قوراللار، اینسان حاقلارینی قورویان اولوسلارآراسی اورقانلاردا ماسالارین اوزریندهدیر. اؤزگورلوکلرینه قوووشماغا چالیشان بوتون میللتلر دورمادان ایرهلیلهییرلر. اؤزگورلوک چاباسیندا اولان بیر میللت اولاراق بو گون آذربایجان میللتی گونونه و احتییاجلارینا اویغون یوللار سئچمهلیدیر. سئچدییی و اساس آلدیغی مکتبلری و ایدئولوژیلری ایسه یاخشیجا اوخویوب، آنلاییب، اینجلهمهلیدیر. آشیریلیغا و رادیکالیزم خطرینه دوشمهدن ساواشمالیدیر. آذربایجان قادینلارینین سورونلاری بو گون بیر زامانلار غرب اؤلکهلرینده یاشایان و سیتم آلتیندا اولان قادینلارین سورونلارینا بنزهییر. ائشیتسیزلیک، آتااَرکیل توپلومون قوراللارینا قارشی چیخماق، قادینلارین اؤز حاقلارینی تانیییب، اؤزلری اؤز یاشام قوراللارینی بلیرلیهرک قادین روحوندان و احتییاجلاریندان خبرسیز اولان ائرککلرین بلیرلهدییی قوراللارلا یاشاماماق! بو سورونلارین بو گون بیر چوخونا فئمینیزم ایدئولوژیسینده چؤزوم یوللاری بولونماقدادیر. بو گون گلیشمکده اولان اؤلکهلرده قادین حرکتلری و قادینلارین اؤزگورلوک یولوندا وئردیکلری گوجلو موجادیلهلره شاهیدیک. آذربایجاندا ایسه دوروم فرقلی دئییل، هم قوزئیده، هم ده گونئیده بعضی ساحهلرده فرقلی اولسا دا هله بیر اؤزگورلوک موجادیلهسی گئتمکدهدیر. قادینلارین سورونلاری ایسه اورتادا. بعضاً قادینلاریمیزلا کئچیریلمیش بعضی سؤیلهشیلر گؤزومه دَییر. قادین حرکتی یا دا فئمینیزم حاقیندا دوشونجهلری منی شاشیردیر دوغروسو! گئنل منفی جاواب دا بو اولور کی، یوخ بو گون بیزیم قادینلی ائرککلی بیر اورتاق دردیمیز وار، “میللی درد” ،بیز هله بو دردی چؤزمهلیییک و انرژیمیزی بوش یئره خرجلهمهمهلیییک! بورادا جیدییتله بلیرتمک ایستهییرم کی، قادین حرکتی و فئمینیزم ایلکهلری، بیزیم میللی ایستکلریمیزله چاتیشماماقدادیر و اورتاق دردلریمیزی چؤزمک یولوندا هئچ بیر زامان بیزی گئریده ساخلایان بیر مسله دئییل. اگر بیز بو گون بیر میللت اولاراق گلهجهییمیز اوچون اؤزگور و فراح بیر یاشام ایستهییریکسه بونون یولو ائشیتلیکدن، عدالتلی داورانیشدان کئچر. اؤزگورلویه چالیشان و ظولملردن اؤزونو آریندیرماق ایستهین آذربایجان و اؤزللیکله گونئی آذربایجانین بو آشاماسیندا، اساس اولاراق بو گون حاقلاریمیزی تانیمانین و بیرلشمهنین زامانیدیر. اگر توپلومون یاریسی اولان آذربایجان قادینی بو گون، اؤزو قادین روحو و قادینلیغا اؤزگو اولان دَیرلری ایله بوتون مئیدانلاردا حاضیر اولوب سؤز صاحیبی اولمازسا گلهجکده بو گوندن داها بؤیوک سورونلار یاشایا بیلر. بلکه بیر دردیمیز چؤزولر، آما بیزه یاراشان او ایدئال حیاتا قوووشماق اوچون دیگر سورونلارلا ایللر بویو بوغوشماق زوروندا قالاجاغیق. بو گون آذربایجانا فئمینیزم آخیمی تانیماییب، قادین حرکتینه گرکسیز بیر ایش کیمی باخانلار و بونویئرسیز انرژی خرجلهمک کیمی گؤرنلر واردیر. منجه بو فئمینیزم آخیمینی و قادینلارین گئرچکدن قادین کیمی یعنی اؤزلوکلری ایله، اؤز سؤزلری و روحلاری ایله، بیر ائرکک رولو اوینامادان، اؤزگورلوک مئیدانلاریندا اولماقلارینین گرکلیلییی و گلهجهییمیز اوچون نه درجهده اؤنملی اولدوغو جیدی شکیلده دوشونولمهلیدیر. بو گون سورون سادهجه قانونلاردا و کاغاذلار اوزرینده بیز قادینلارا حاق تانیماق دئییل، سورون بیر قادینین سادهجه چالیشیب پارا قازانا بیلمهسی ویا بیر ائرککدن مقام اولاراق داها اوستون بیر مؤوقئعده اولماسی دا دئییلدیر. بو گون هم سوسیال، هم اؤزل یاشامدا بیزیم اساس ایستهییمیز، اینسانا قادین و ائرککلییین فرقی اولمادان اینسان کیمی باخا بیلن و اینسانین روحونا، دویغولارینا و معنویاتینا جینسیتچی بیر باخیشلا دئییل، بلکه تام فرقسیز اینسانی بیر باخیشلا یاناشان ساغلیقلی بیر توپلومون یارانماسیدیر.
سونوج
بوتون دونیا اینسانلاری ازلدن بری هر زامان بیر- بیریلریندن اؤیرنمیشلر. تورک میلتیندن تاریخ بویو باشقا میللتلرین بیر چوخ شئی اؤیرندییی کیمی، بیز ده باشقا میللتلرین اورتایا چیخاردیقلاری و اؤزلویوموزو اونوتمادان بیزه گرکلی اولان اولوملو دوشونجهلرینی و دئنهییملرینی اؤیرنه بیلریک. بو دوشونجه و دئنهییملردن بیری بو گون آنا خطلری ایله آشیریلیغا و یانلیشلیقلارا یول وئرمهدن فئمینیزم ایدئولوژیسیدیر. کیمسهنین کیمسهیه حؤکم ائتمهدییی بیر دونیادا یاشادیغیمیزی دوشونک. قادینلارلا ائرککلرین بیر- بیریلرینه بنزمهدییی، آمما ایلیشکیلریمیزی فورمالاشدیران یاشام فلسفهسینین قارشیلیقلی اساسی اوزرینه اینشا ائدیلدییی بیر توپلومدا یاشادیغیمیزی دوشونک. هر بیریمیزین اؤزوموز اولا بیلدیییمیز بیر توپلومدا، ایچسل باریش اولاناقلارینین وار اولدوغو بیر توپلومدا یاشادیغیمیزی دوشونک. فئمینیزم دئوریم، تک باشینا بئله بیر دونیا یاراتماز طبیعی، یانلیز فئمینیزم اؤزونو بوتونو ایله گرچکلشدیرمیش قادین و ائرککلر اولاراق اؤزلهدیییمیز توپلومو یارادا بیلمهمیزی مومکون قیلا بیلر. اؤزگورلوک و عدالت خیاللاریمیزی گئرچکلشدیره بیلهجهییمیز هامیمیزین ائشیت یارادیلدیغیمیز حقیقتینی گئرچکلشدیردیییمیز بیر توپلومدا هپ بیرلیکده ایدئال یاشاما قوووشا بیلهجهییک. قادینلی ائرککلی اینسانی بیر حیات اوچون بو گون آذربایجانا فئمینیزم گرکلیدیر. فئمینیزم هر کس اوچوندور.
آوقوست. ۲۰۱۲
قایناقلار:
- Bell HOOKS, Feminizm Herkes İçindir. BGST yayınevi, ikinci basqı, İstanbul 2012
- Emine Öztürk, Feminist Teori ve Tarihsel Süreçte Türk Kadını. Rağbet yayınevi, İstanbul 2011
- Josefhin DONOVAN, Feminist Teori. Çevirənlər: Aksu Bora, Meltem Ağduk Çevrek, Fevziye Sayılan, İletişim yayınevi. 6-cı baqı, İstanbul 2010
- Necati GÜLTEPE, Türk Kadın Tarihine Giriş. Ötüken yayınevi, İstanbul 2008


c: text/html

text:
تورکیه ایله سعودی عربیستاندان اورتاق بیلدیری
"گؤروشمهلرده سیاسی، اقتصادی، حربی و گوونلیک داخیل ایکیلی ایلیشکیلرده یئنی بیر امکداشلیق دؤنمینین باشلانماسینا دایر قرارلیلیق وورغولاندی"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین رسمی گؤروشمهلر اوچون تورکیهده اولان سعودی عربیستانین ولیعهدی محمد بن سلمان ایله باشا باش گؤروشمهسیندن سونرا ایکی اؤلکهنین ایمضاسی ایله اورتاق بیلدیری یاییملاندی.
تورکیه-سعودی عربیستان اورتاق بیلدیریسینده،
"گؤروشمهلرده سیاسی، اقتصادی، حربی و گوونلیک داخیل ایکیلی ایلیشکیلرده یئنی بیر امکداشلیق دؤنمینین باشلانماسینا دایر قرارلیلیق وورغولاندی" ایفادهسی ایشلهدیلدی.
طرفلرین، بؤلگهنین گلهجگینه خیدمت ائتمک اوچون تاریخی قارداشلیق اساسیندا امکداشلیغی گلیشدیررک داوام ائتدیرمه قرارلیلیغینی وورغولادیغی بیلدیریلن اورتاق بیلدیریده، تیجارتین آسانلاشدیریلماسی، یاتیریم ایمکانلارینین آراشدیریلماسی، ملموس اورتاقلیقلارا چئوریلمهسی اوچون ارتباطین آرتیریلاماسینین دانیشیلدیغی بیلدیریلدی.
اورتاق بیلدیریده، عدلی، علمی، توریستیک، ساغلیق، اؤزل هاواچیلیق، اولوسال گوونلیک، انرژی و ایقلیم دییشیکلیگی ایله موباریزه ساحهلرینده ده امکداشلیق عزمی وورغولاندی.
ولیعهد محمد بن سلمان، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "نزاکتلی ائو صاحیبلیگیندن وسفر زامانی اونا و هیئتینه گؤستریلن یاخینلیق و محبتدن اؤترو" تشکورونو دیله گتیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
ائتکیسیز حالا گتیریلن ایکی تروریستدن بیری آختاریلانلار لیستینده
تروریستین ضررسیزلشدیریلمهسی ایله سییرتین پرواری ائلچهسی دوغان کندی اطرافیندا تروریستلر طرفیندن یئرلشدیریلن ال یاپیمی پاتلاییجینین پاتلاماسی نتیجهسینده شهید اولان اوزمان چاووش ارجان اؤزجانین قانی یئرده قالمادی
حولوصی آکار بن والاس ایله گؤروشوب
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار پایتاخت آنکارادا رسمی سفرده اولان اینگیلترهنین ساوونما ناظیری بن والاس ایله گؤروشوب.
بمت تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب
بمت افغانیستانا یاردیملارینا گؤره تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«تورپاق» و «توپراق»/ ناصر منظوری
تورپاق و توپراق
(بو گونلر، اجتماعی شبکهلرده، هردن، بئله بیر سورغو تاپیلیر: «تورپاق» یازیلمالی دیر یوخسا «توپراق»؟) بو سورغودان خوشگلیم بیر حیس یارانمیر. اونون دا دلیلی چوخ آیدین دیر. بونا گؤره آیدین دیر کی، بو ایکی سؤزجوک فرقلی آنلام داشیدیقدا بیربیرینین یئرینی توتا بیلمزلر.)
بیز بو نؤکتهنی «کتیبههای شفاهی ۹ (اساطیر یونانی در سیاهچالهی زبانـفکر)» کتابیندا آچیقلامیشیق! (فصل ۶)
او کتابین آلتینجی فصلینده، «تورـ» و «توپـ» سؤزلری بیر قایناقدا تاپیلدیسی آچیقلانیر:
Tor-
Top-
/ر/ سسینده «فعاللیق» مفهومو آنجاق /پ/ سسینده «توپلانتیلیق» مفهومو اولدوقدا بونلارین معنالاری فرقلنیر.
یئرین اوزهری ایکی مفهوملو اودوغو اوزدن یوموشاق حیصهسی «تورپاق» (خاک) و برک حیصهسی «توپراق» (زمین صفت، عوارض زمین) آدلانیبدیر.
تورپاق (تورـ) لاتین دیلینده: terrae فورماسیندا داوام ائدیب
توپ (توپـ) یونان دیلینده: tόπoς (topos) فورماسیندا داوام ائدیب
ایضاح اولونمالی دیر کی، /ر/ سسیله /ز/ سسینین ایلگیلنن مفهوملاری أن آزی اوچ کتابدا آچیقلامیشیق؛ یئتر کی آشاغیداکی قوشا گلن نئچه سؤزجوکلری توتوشدوردوقدا معنالارینی دا توتوشدوراسینیز:
گؤز گؤرـ (گؤرمک)
دیز دیرـ (دیرسک)
یوزماق یورماق
یارماق یازماق
. . . و
توز تورـ (تورپاق)
(مکمل مثاللارا «کتیبههای شفاهی» سیرا کتابلاریندا گؤره بیلرسینیز!)
گؤروندویو کیمی، «تورپاق» سؤزونون یئرینی و حاقلی اولدوسونو دانماق اولماز! (تورـ و توز) مجموعهسی «تورپاق»ـین حاقلی اولدوسونا کسگین بیر ثوبوت دیر. بو آد چوخ قدیم اولدوغو اوچون ده:
عربجهده: تـُراب کیمی
فرانسیزجادا: terre کیمی
لاتینجادا: terrae کیمی
اینگلیسجهده: لاتینجادان گلمیش territory کیمی
باشقا دیللرده ده وار دیر.
«توپراق» (توپـ) آنجاق اؤز سس قورولوشوندان گؤروندویو کیمی، یئرین برکلییی و اونون عوارضینی آندیریر. بو مفهوملا ایلگیلی یارانمیش آدلاردان:
توپ (توپ)،
توپلاماق (گرد آوردن و انباشته کردن)
توپوق (قوزک پا)
و . . .
بونلارین هامیسیندا توپلانمیشلیق و برکلیک آنلامی وار دیر!
بو سؤزجوک یونانجادا : tόπoς (توپوس: یئر، مکان، محل) معناسیندا دیر و ایندیلیکده: topology(توپولوژی، یئرین عوارضینین بیلیمی)، topography (توپوگرافی، یئرین عوارضینین ترسیمی) و . . . بو قایناقدان دیر.
«تورپاق» و «توپراق» سؤزجوکلرینین هر بیریسینین اؤز یئری و دَیَری وار دیر؛ انشاللاه کی هاوا یئره اؤز اینجی سؤزلریمیزی زیبیل قابینا آتمایاق.


text:
اویان نیوز: اوسلودا یالنیز گوناورتا واختینا قدر ۲۰۰دن چوخ انسانین دوموز گریبی بلیرتیسیله خستهخانالارا آخین ائتمهسی یئتکیلیلری حرکته گئچیردی نروژده خستهخانالاردا دوموز گریبی آلارمی وئریلدی.
باشکند اوسلودا یالنیز گوناورتا واختینا قدر ۲۰۰دن چوخ انسانین دوموز گریبی بلیرتیسیله خستهخانالارا آخین ائتمهسی یئتکیلیلری حرکته گئچیردی. خالق ساغلیغی اؤرگوتو هله اپیدمی اویاریسی ائتمهسه ده چئشیدلی شهرلردکی خستهخانالار حاضرلیقلارینی ان اوست سویهیه چیخاردی.
بعضی خستهخانالارین و ساغلیق مرکزلرینین قاتلاری بوشالدیلیب گلهجک دوموز گریبی خستهلرینه قارشی حاضر توتولورکن، بعضی یاشاییش یئرلریندکی خستهخانالار علاوه ساغلیق پرسنلی طلب ائتمهیه باشلادی. نوامبر آییندا پاتلاق وئرن دوموز گریبینده بو آنا قدر ۱۸۴ نفره خستهلیک تانیسی قویولدو. بونلاردان بیری اؤلومله سونوجلاندی.
ت.ر.ت. تورکی


text:
هئمولیز
هئمولیز — هئموقلوبینین قان پلاسماسینا چیخماسی ایله مۆشایعت اوْلونان ائریتروسیت لرین قیلافینین داغیلما پروْسئسی.
بۇ زامان پلاسما قیرمیزی رنگه بوْیانیر و شفاف اوْلور.(لاکلانمیش قان ینی پاریل دایان قان) .ائریتروسیت لرین داغیلماسی اوْسموتیک تزریقین آزالماسیندان تؤرنه بیلر.بئله حالدا ،اولجه ائریتروسیتلر شیشیر،سوْنرا پارتلایرلار - اوْسموتیک هئمولیز.ائریتروسیت لرین اوْسموتیک دؤزوملولویونون اؤلچوسو NaCl اۇن کوْنسئنتراسیاسیدیر.اینسانلاردا اوْسموتیک هئمولیز NaCl اۇن 0،4%-لی محلۇلۇندا باشلایر، 0،34% لی محلۇلۇندا ایسه ائریتروسیت لرین هامیسی داغیلیر.بعضی خستلیکلر نتیجسینده ائریتروسیت لرین اوْسموتیک دؤزوملولویو آزالیر و هئمولیز،پلاسمادا NaCl اۇن داها یۆکسک کوْنسئنتراسیاسیندا باشلایر.
- ائریتروسیت لرین زۆلال-لیپید قیلافینین داغیلماسینی تؤردن ماده لرین تاثیری ایله حاصیل اوْلان هئمولیز - کیمیوی هئمولیز آدلانیر.بئله ماده لره ائفیر، خلوْروْفوْرم،الکول،بئنزول،اؤد تۇرشولاری،ساپونین و دیگرلری آیددیر.
- قانی دوْندوردوقدا و دوْنموش قانی اریتدیکده تئرمیکی هئمولیز باش وئریر .
- قان قروپلاری اۇیغون اوْلمایان قان کؤچۆردوکده، بعضی ایلانلار چالدیقدا، ایمون هئمولیزینلر و ... تاثیریندن تؤرنن هئمولیز - بیوْلوژی هئمولیز آدلانیر


text:
۱۳ دسامبر
- ۱۸۰۸ - ناپلئون مادرید شهرینی تۇتموشدور.
- ۱۸۹۷ - روس اوْردوسو پورت-آرتورو ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۶۳ - معمر قذافینین حاکیمیّتی اله آلماسیندان سوْنرا٬ بریتانیا قوْشونو لیبیدن گئتمیشدیر.
- ۱۹۷۴ - مالتا جۆمهۇریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۸۳ - تۇرقوت اؤزال تۆرکیهنین ۴۵-جی حؤکومتینی قۇرموشدور.
- ۱۹۹۶ - کوفی عنان بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی باش کاتیبی سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۰ - جورج بوش آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین ۴۳-جۆ جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۳ - صدام حسین گیزلندیگی تکریت شهرینده تۇتولموشدور.


text:
ادا، اوهایو
ادا، اوهایو (اینگیلیسجه: Ada, Ohio) آمریکانین اوهایو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۵٫۳۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۹۵۲ نفر و اهالی سیخلیغی ۱۱۰۴٫۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۹۲ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- Ada Ohio Town Website Archived 2021-12-02 at the Wayback Machine.
قارداش پروژهلرده ادا، اوهایو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ada, Ohio»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
پنجاب بیلیمیوردو
پنجاب بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of the Punjab, فارسجا: دانشگاه پنجاب، عربجه: جامعة البنجاب)پاکیستاننین لاهور, قوجرانواله, جهلم (شهر) شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده پنجاب بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
شابلون:پاکیستان بیلیم یوردلاری
قایناقلار[دَییشدیر]
- Jhelum Campus. University of the Punjab. یوْخلانیلیب22 November 2012.
- ACU members. ACU Members,. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-10-29. یوْخلانیلیب9 September 2013.


text:
دونیا شؤهرتلی آذربایجانلی یازار «رضا براهنی» وفات ائتدی
چوخ تاسفله دونیا شؤهرتلی شاعر، یازیچی و ادبیاتشوناس «رضا براهنی» فروردین آیینین ۵نجی گونو ۸۶یاشیندا ایکن کانادانین تورنتو شهرینده وفات ائتمیشدیر.
رضا براهنینین اوغلو اوکتای براهنی اؤز شخصی اینستاگرام صحیفهسینده آتاسینین اؤلوم خبرینی اعلان ائتمیش و بئله یازمیشدیر: «۱۴۰۱ فروردین آیینین بئشینجی گونو آتام رضا براهنی دونیانی ترک ائدیب و گونشین گؤروشونه تلسدی.»
رضا براهنی ۱۳۱۴نجی گونش ایلینین ۲۱ آذرینده تبریزده آنادان اولموش، فارس مدرن شعر و ادبیاتشوناسلیغینین بانیلریندن اولموش و شاهلیق دؤرو سانسور علیهینه مبارزهده تعقیبه معروض قالمیش و حبسه سالینمیشدیر. او «ایران یازیچیلار اوجاغی(کانون نویسندگان ایران)»ین قوروجولارینداندیر.
رضا براهنی رومانچی، شاعر، ادبیاتشوناس و دانیشگاه اوستادی اولوب و ایران ادبیاتیندا اؤز امضاعسی ایله قاباقجیللار سیراسیندا تانینمیشدیر. او شعر، رومان و ادبی تنقید ساحهلرینده بیر چوخ کیتاب و مقالهلرین موللیفیدیر کی اونلاردان «طلا در مس»، «کیمیا و خاک»، «رازهای سرزمین من»، «آواز کشتگان»، «آزاده خانم و نویسندهاش»، «روزگار دوزخی آقای ایاز»، «گل بر گستره ماه»، «ظلالله»، «اسماعیل» و «خطاب به پروانهها» کیتابلارینی آد چکمک اولار.
رضا براهنی ۳۰ ایل بوندان اؤنجهدن کانادایا گئتمیش و تورنتو شهرینده مسکونلاشمیشدیر. او عؤمرونون سون ایللرینی اؤز آنا دیلی ایله ماراقلانمیش و آذربایجان تورکجهسیندن مدافعه ائتمیش و «سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنینین» عؤمورلوک فخری صدری سئچیلمیشدیر. بو قورومون منشوروندا بئله یازیلیبدیر: «پن عضولری هر زامان میلتلر آراسیندا خوش نیت و قارشیلیقلی حؤرمت نامینه بوتون تأثیر گوجلریندن استفاده ائتمهلیدیرلر: اؤزلرینی ایرقچیلیگی، صینفی و میللی دوشمنچیلیکلری محو ائتمک اوچون اللریندن گلنی ائتمهگه و تک بیر اینسانلیغین یاشادیغی تک بیر دونیا ایدهآلینی یوکسلتمهگه حصر ائتمهلی دیرلر. پن عضولری ممکون اولاندا اؤز اؤلکهلرینده، توپلوموندا، و بوتون دونیادا وار جدیتلری ایله افاده (بیان) آزادلیغینینین بوغولماسینین قارشیسیندا دایانمالیدیرلار.»
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی- امکداشلاری آدیندان گؤرکملی ادبی اجتماعی شخصیت رضا براهنینین ایتگیسینی حؤرمتلی عائلهسینه، دونیا ادبی اجتماعیاتینا و آذربایجان خالقینا باش ساغلیغی وئریر و اونودولماز خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۰۵/۰۱/۱۴۰۱


text:
تریس (استیل استوناتو) دمیر (III)
تریس (استیل استوناتو) دمیر (III) (اینگیلیسجه: Tris(acetylacetonato)iron(III)) بیر شیمیایی ماده. قیٛرمیزی و برک جیسم حالتینده تاپیلار.تریس (استیل استوناتو) دمیر (III) دمیر بیلشیکلری و گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی 180 دن 181 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tris(acetylacetonato)iron(III)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تریس (استیل استوناتو) دمیر (III) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`تاجیکیستان` نتیجهلر
خبرلر [27]
- قیرقیزیستان-تاجیکیستان سرحدینده چاتیشما
- قیرغیزیستان - تاجیکیستان سرحدینده تام آتیشکس
- سرگئی شویگو:" طالبان افغانیستان-ین اؤزبکیستان و تاجیکیستان سرحدلرینی نظارت آلتینا آلیب"
- تاجیکیستان یوز مین افغان قاچقینی قبول ائتمهیه حاضیرلاشیر
- ولادیمیر پوتین و امامعلی رحمانوو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- قیرقیزیستان جمهورباشقانیندان 'ائولرینیزه دؤنون' چاغریسی
- قیرقیزیستاندا ایکی گونلوک میللی یاس اعلان ائدیلدی
- قیرقیزیستان-تاجیکستان سرحدینده گرگینلیک
- مولود چاووش اوغلو افغانیستان پرزیدنتی اشرف غنی طرفیندن قبول ائدیلیب
- مولود چاووش اوغلو مالتا و تاجیکیستان خاریجی ایشلر ناظیرلریله تلفونلا دانیشیب
- دوغو اؤلکه لرینده کروناویروسلا باغلی سون وضعیت
- تاجیکیستانین اؤزبکیستان سرحدینده سالدیری
- اؤزبکیستان و تاجیکیستان-ین اورتاق حربی تعلیمی باشلادی
- اردوغان ذیروهده دانیشدی
- تاجیکیستاندا بیر زینداندا عصیان چیخمیش: 31 اؤلو
- تاجیکیستان و اؤزبکیستاندان اورتاق مانور
- افغانیستانین تخار ویلایتیندکی سالدیریدا 12 پولیس اؤلدو
- قازاقیستاندا قوتلاما
- اؤزبکیستان ایله تاجیکیستان آراسیندا سرحد سورونو
- طالبان افغانیستانین آی خانیم گؤمروک سرحد قاپیسینا سالدیری ائتدی


text:
یوجین لوی (اینگیلیسجه: Eugene Levy) کانادالی فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, کومدین, فیلم یاپیمجیسی, موسیقیچی و اوْیونچو. ۱۷ دسامبر ۱۹۴۶ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1969–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Spokesman.com وارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Eugene Levy»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده یوجین لوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
گوناز تی وی: خانم «وحیده کریمی»، همسر مهندس «سیامک میرزایی»، به مناسبت سومین سالروز بازداشت این زندانی آذربایجانی، پستی را در صفحه اینستاگرامی خود قرار داده است.
خانم «وحیده کریمی»، در متنی ترکی که صفحه اینستاگرامی خود قرار داده، چنین نوشته است:
«بوگون(تیر آیینین۲۴)، ایکی ایل بوندان اؤنجه حایاتیمی دوردوردوغوم، دوندوردوغوم و ویرگول قویدوغوم گوندور.
بو گون حایاتدا دئییلده، یوخولاردا، خیاللاردا و آنیلاردا یاشاماغا باشلادیم. سنسیزلییی باغریما باساراق هر گونوز آنیلارینی اوخشادیم و هر گئجه، یاتمادان قاباق گلدییینده نه یاپیب و نه ائده جه یی می پلانلادیم، یوخولاریما گلدیینده سحرله رین آچیلماسین ایسته مه دیم.
بو ایکی ایلده هئچ یورولمادان سنی سنسیز یاشادیم.
بیرلیکده آز یاشاساقدا، یاشامین تام آنلامین یاشادیق. سنله یاشایارکن منده جمهوریت یاراندی. دئموکراسی، گؤزلليكلر، سئوينجلر، هيجانلار جانلاندى، ياشادى و دالغالاندی.
سنله برابر یاشایاجاغیمیز چوخ شئی لر وار. یاشایاجاغیمیز اؤزگور وطن، اؤزگور دیل، اؤزگور اینسان و اؤزگور دوشونجه وار. او یوزدن اينانيرام كى سنلى گونلریم هله دالدادیر.
یادیمدا هر دفعه اردبیله آیاق باساندا سن درین نفس آلاراق:
آه ... وطن قوخوسو گلیر دییه دئییردین.
ایندی ایسه سنی وطن حسرتینده، وطن هاواسینا، سویونا حسرت دوشونه بیلمیرم.
داغا، داشا، چایا و دوغایا اولان دویغونو و دویان سئوگی نی بیله رک، ایندی ایسه آیا، اولدوزا حسرت قالدیغینی دوشونه بیلمیرم.»
لازم به ذکر است مهندس «سیامک میرزایی»؛ در تاریخ ٢۴ تیرماه ٩۵، در حین بازگشت از محل کارش در شهر «پارس آباد» موغان توسط ماموران امنیتی حکومت ایران دستگیر و به زندان اوین منتقل شد.
این فعال ترک آذربایجانی هم اکنون در بند ٨ زندان اوین محبوس است و امروز وارد سومین سال دوران حبس خود شده است.
گوناز تی وی
SH.A


text:
آبادان دا ییقیلان جای پاجیغاسیندا اؤلِنلرینگ سانی 16 آداما یتدی
بو جایینگ یرآستی مرتبهسینده چیقیپ بیلمه یأن آداملارینگ باردیغی حابار بریلدی
ایکی گۆن موندان اوُزال ایران ینگ خوزستان ولایاتی نینگ آبادان شهرینده متروپل ایش مرکزی ییقیلیپدی.
واقادا اؤلِنلرینگ سانی 16 آداما یتدی.
آبادان ینگ حدکیمی احسان عباسپور متروپل دینگی نینگ ییقیلیپ بیلجکدیگی بارادا دویدوریش بردی و اؤلِنلرینگ 16 آداما یتندیگینی آیتدی.
عباسپور 37 یارالینی دا چیقارماغی باشاراندیقلارینی بیلدیردی.
بو جایینگ یرآستی مرتبهسینده چیقیپ بیلمه یأن آداملارینگ باردیغی حابار بریلدی.


text:
حاتایدا عملیات
حاتایدا "ارن-۱۲" شهید ژاندارما عبدالله آکدنیز عملیاتی باشلادیلدی
حاتایدا بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکایا قارشی "ارن-۱۲" عملیاتی باشلادیلدی.
ایچ ایشلری باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامایا گؤره، پکاکا ترور هؤرگوتونو اؤلکه گوندمیندن چیخارماق و بؤلگهده اولدوقلاری دگرلندیریلن تروریستلری ضررسیزلشدیرمک مقصدی ایله حاتایدا "ارن-۱۲" (حاتای-آمانوس) شهید ژاندارما عبدالله آکدنیز عملیاتی باشلادیلدی.
عملیاتدا ۸۸۷ پرسنل ایشتیراک ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
ائتکیسیز حالا گتیریلن ایکی تروریستدن بیری آختاریلانلار لیستینده
تروریستین ضررسیزلشدیریلمهسی ایله سییرتین پرواری ائلچهسی دوغان کندی اطرافیندا تروریستلر طرفیندن یئرلشدیریلن ال یاپیمی پاتلاییجینین پاتلاماسی نتیجهسینده شهید اولان اوزمان چاووش ارجان اؤزجانین قانی یئرده قالمادی
حولوصی آکار بن والاس ایله گؤروشوب
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار پایتاخت آنکارادا رسمی سفرده اولان اینگیلترهنین ساوونما ناظیری بن والاس ایله گؤروشوب.
بمت تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب
بمت افغانیستانا یاردیملارینا گؤره تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب.


text:
بمت:" بو ایل دوزنسیز 190 کوچمن حیاتینی ایتیریب"
آوروپا ساحللرینه چاتماغا چالیشان یوزلرله آدام سولاردا باتیب.
بو ایل آغ دنیزی یولو ایله آوروپا ساحللرینه چاتماغا چالیشان دوزنسیز 190 کوچمن حیاتینی ایتیریب.
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی کوچمن لر عالی کمیسارلیغی و اولوسلار کؤچ تشکیلاتی (BMMYK) طرفیندن وئریلن اورتاق یازیلی شرحده بیلدیریلیر: "مارسین 10-دا تونیس-ین گونئی ینده کی سفاکس ساحلینه یاخین دوزنسیز کوچمن لری داشییان ایکی گمینین باتماسی نتیجهسی 39 کؤچکون حیاتینی ایتیریب. اؤلنلرین چوخو فیل دیشی ساحلیندندیر. چتین هاوا شرطلری سببیندن آرا وئریلن قورتارما ایشلری هله ده داوام ائدیر.
2021-جی ایلده آغ دنیزی یولو ایله آوروپا ساحللرینه چاتماغا چالیشان دوزنسیز 190 کوچکون حیاتینی ایتیریب. بوتؤولوکده ایسه آغ دنیزی سولاریندا 251 کؤچکون باتیب. بونونلا دونیا اوزره اؤلن دوزنسیز کوچکون سایی 446-ا یوکسلیب. قوزیی افریقا اؤلکهلریندن ایتالیایا آیاق باسانلارین سایی 5700 اولوب."
ایلگیلیلی خبرلر
اویوشدوروجو چتهسی ۶ پلیسی اؤلدوردو
زرهلی آراج و آغیر سلاحلارا صاحیب کارتل سالدیریسیندا بیری قادین اولماقلا ۶ پلیس یاشامینی ایتیردی، ۴ نفر یارالاندی
گئجه کلوبوندا ۲۲ نفر حیاتینی ایتیردی
یاشلاری ۱۳ ایله ۱۷ اولان اؤلنلرین اؤلوم سببلرینین هله بللی اولمادیغی و حادثهنین آراشدیریلماسی اوچون یوکسک سویهلی بیر عدلی طب اکیبینین وظیفه آلدیغی بیلدیریلدی
آمریکادا سلاحلی سالدیریلاردا ۴ نفر اؤلدو
سالدیریلاردا بیری ۵ آیلیق کؤرپه اولماقلا ۴ نفر حیاتینی ایتیردی


text:
برنی، تاسمانی
برنی اینگیلیسجه: Burnieاوسترالیانین تاسمانی اوستانینین قوزئی باتی تاسمانی بؤلگهسینده یئرلَشن بیر شهردیر. بۇ شهرین 19,329 نفر جمعیتی واردیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ برنی-سامرست بؤلگهسل ساییملاری (اینگیلیسجه). Australian Bureau of Statistics (31 October 2012). یوخلانیلیب 16 March 2013.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Burnie,_Tasmania»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴ مئی ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده برنی، تاسمانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بس اوندا نييه أره گئدیبسن؟!
جينسی سيخينتیلاری اولان، داها دوغروسو، واژينيزمدن اینجیـیَن خانیملارين أن چوخ إشيتديگی قينايیجی سورغو بودور: “إلهيه بيلميرسن’سه، اوندا نييه أره گئديردين؟! اوتورموشدون دا آتانين إوينده!”
بو سورغونو اوندان سوروشانلاردان خالا، یولداش، قونشو، قايينآنا و بونلارا تای اولا بیلر. اولدوغو کيمی، دوکتورلار دا لیستهیـه قاتيلير. سونونجونو تأسّۆف حيسّی’یله يازيرام. چۆنکی اؤزلجهسینـه جينسی سورونونوز وار’سا، بيرینـه بو حاقدا دانيشماق اولدوق’جا چتيندير. اؤزۆمۆزۆ توپلاييب دوکتورا گئتمک ايسه داها دا چتيندير. نه ايله اۆزلَشهجهگيميزی قاباقدان بيلمريک. هله اۆستهليک، تام دا جسارَتيميزی توپلاميشکن، دوکتوردان بئله قينايیجی بير قارشیلیق گؤردۆگۆمۆزده، اۆرهگیمیز’له ياناشی، اینجاریمیز دا قيريلميش اولور. سيز بونا، اومودو دا آرتیرا بيلرسينيز.
بير آز بالانسی قوروماق ايستهييرم. قادينلارين جينسی سيخينتیلاريندان يازارکن، کيشیلری اونوتموشام ظنّ إتمهگين. هر هانسی’سا بير جينسی سيخينتی ياشايان کيشیلر ده سانکی کيشیليکلريندن بير شئی آزالمیش کيمی حيسّ إديرلر اؤزلرینی. بو حاقدا اوزمانا باش وورماق اونلار اۆچۆن ده زامان آلير. قينانماقدان، دامغالانماقدان قورخارلار. چۆنکی اونلار دا نه ايله اۆزلَشهجکلرینی قاباقدان بيلمزلر.
بو سيرايا یاشامیولداشینین جينسی سورونو اۆچۆن (قادين و يا کيشى) اوزمانا گئدن اینسانلاری دا آرتیرا بيليريک. أخلاقی بير يانا قوياق، فیکری و دۆشۆنجه باجاريقلارا بئله قارشی اولان سؤز’له اۆزلهشيرلر (اؤرنک اۆچۆن: سن بونا نئيلهدين کی، بو دوروما دۆشدۆ؟؛ سن اؤزۆن سورونلوسان، اونون بوينونا ييخما و بونلارا تای سؤزلر…).
اؤلکهميزده هر 5 جۆتلوکدن 4-نۆن قارشیلاشديغی بعضی جينسی سورونلاری واردير. لاکين اونلارين سورونلارینی حل إتمک اۆچۆن اويغون، دۆزگۆن ياناشما اولمايا بيلير. يا دا بو سورونلاری حل إتمک اۆچۆن کيمه باش ووراجاقلارینی بيلمهيه بيلرلر. هله کی، اؤلکهميزده جينسی تانیم و موعاليجه ساحهسی تام اينکيشاف إدیلمهییبدیر، اوزمانلارین سايیسی اولدوق’جا آزدير. بو ساحهيه عاييد اولان ایستکلره دوکتورلار تانیش اولمايا بيلرلر. و يا دۆزگۆن تانیمی اولدوغو حالدا، موعاليجهسی اۆچۆن نه إتمهلی اولدوغونو بيلمهيه بيلر. بو حاللار دا خستهنین چاره آختاريشيندا، سيخينتیلار’لا اۆزلشمهگینـه سبب اولور.
بۆتۆن بونلاردان يۆکۆنۆزۆ بير آز دا اولسا آزالتماق اۆچۆن اوتانمازدان-سيخيلمازدان، آراشديرما روحونوزو گۆجلنديرهرک، پارتنئرینیز’له/یاشاميولداشينيز’لا بیرلیکده چيخيش يوللاری آختارماق فايدالی اولاجاقدير. جينسی سورونلارین حل إتمهگی اۆچۆن دۆزگۆن اوزمانی تاپماق نه قدر اؤنملیدیر’سه، پارتنئرین دستهگی ده بير او قدر اؤنملیدير. جۆتلۆک موعاليجهيه بیرلیکده قاتيلديقلاری چاغ موعاليجهنين سۆرهجی قيسّالميش اولار.
یازار: شبنم صادیقاووا
کؤچۆرۆب اویغونلاشدیران: آیهان میانالی


text:
ایران کوردوستانی
ایران کوردوستانی یا دا دوغو کوردوستان (کوردوجه: ڕۆژھەڵاتی کوردستان و یا قیساجا ڕۆژھەڵات) — ایران اؤلکهسینین باتیسیندا یئرلشن بعضی اراضیلره دئیلیر. بو اراضیلره تاریخی کوردوستان بؤلگهسینین دوغوسوندا یئر آلدیقلاری اۆچۆن دوغو کوردستان و یا شرقی کوردوستان دا دئیلیر. دوغو کوردوستان اراضیلری بۇگۆنکۆ ایران اؤلکهسینین کوردوستان، کیرمانشاه و ایلام اوستانلارینا شامیل اولارکن بیرسای نظرلره گؤره غربی آذربایجان اوستانینین گونئیاینده یئرلشن موکریان بؤلگهسینین کورد نوفوسلو اولان قیسمتلری ده کوردوستان منطقهسینه داخیل دیرلار.
تاریخ[دَییشدیر]
خالق[دَییشدیر]
اهالی[دَییشدیر]
دیل و ائتنیک[دَییشدیر]
دین و مذهب[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
تکه (اویون)
تکه - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
نوروز بایرامی عرفهسینده کئچیریلن سایا گزیسی شنلیگینده بوینونا نوختا و زینقیروو تاخیلمیش، اوزون ساققال ائرکک بیر کئچی اطرافیندا "تکهم، تکهم اویون ائیلر" سؤزلریله باشلایان اوخوما ایله ایجرا اولونان اویونلاردان بیریدیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بعضاً اویوندا حئیوان عوضینه "تکه ساققال کوسا" و یاخود کئچی گؤرکملی، کئچی ماسکالی بیر اویونچو چیخیش ائدیر. تؤرهنیش اعتیباری ایله قدیم آذربایجاندا اوینانیلان اساطیری بیر تاماشا، اورادا یاز فصلینی تمثیل ائتمیش "کئچی"–"تکه" صورتی ایله باغلی اولوب قیشین باشلانماسی، اونون شر قووّهلر طرفیندن اؤلدورولمهسی، یازین گلیشی ایسه، اونون دیریلمهسی کیمی قئید ائدیلمیشدیر. "تکه اویونو" "کوس-کوسا" مراسیم تاماشاسی ایله یاخیندان سسلشیر. اصلینده اونلارین آدلاری دا اوخشار و بیر-بیرینه باغلیدیر. "کوسا" سؤزو بیر چوخ تورک دیللرینده و ائلجه ده یئرلی لهجهلریمیزده "کئچی" ،"تکه" آنلامیندا ایشلهدیلیر.
قایناق[دَییشدیر]
• عبداله ب. ،بابایئو ت. نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی، 2008، ص.183.


text:
کیرپی (درگی)
"کیرپی" (درگی) — آذربایجان جومهوریتینده نشر اولونان ساتیریک کاریکاتور درگیسی.
بیلگی[دَییشدیر]
"کیرپی" ساتیریک درگیسی ۱۹۵۲-جی ایلدهن چیخیر. "ملا نصرالدین" عنعنهلرینی داوام ائتدیرمک، جمعیتدهکی نقصانلاری اوزه چیخارماق، حاقین، عدالتین اؤز یئرینی توتماسی "کیرپی"نین اساس ایش پرینسیپی اولوب. درگی اوزون ایللر روشوتخورلارین، ائل مالینی داغیدانلارین، مدنیتیمیزه بیگانه قالانلارین و س. ایفشا ائدیلمهسی اۆچون قتعیتله موباریزه آپارمیشدیر.[۱]
باش یازارلار[دَییشدیر]
عوض صادق، غلام محمدلی، سیف الدین داغلی، سلام قدیرزاده، شامل فرضعلیئو،ائیواز بورچالی و پولاد قاسموو آردیجیللیقلا "کیرپی" درگیسینه باش یازارلیق ائتمیشلر.[۱]
امکداشلار[دَییشدیر]
جسارتلی یازیلاری ایله اوخوجولارین رغبتینی قازانمیش ص. وروغون، س.روستم، س.رحیموو، ا.ولیئو، ا.شیخلی،ع.واحد، ن. عارف درگی ایله یاخیندان امکداشلیق ائتمیشلر.[۱]
رساملار[دَییشدیر]
درگینین اساس رساملاری: باش رسام نجفقولو اسماییلوو، و حسین علیئو، اومید حسینوو، حسن حاقوئردیئو، صادق شریفزاده، رضوان قولیئو، وسِووْلوْد ترناوسکی، ضیا کریمبَیلی، پیوتر شاندین، عارف علعسگروو، ادوارد عبدالهیئو، علیاکبر زینالوو، عادل ائلچین،حافظ نصیراوغلو، وفا آللاهیارووا.
۱۹۵۲-جی ایلده "کیرپی" ساتیریک درگیسینین نشره باشلانماسی دؤورون، زامانین طلبی ایدی. "کیرپی" درگیسینین نشره باشلانماسی کاریکاتور ژانرینین اینکیشافیندا موستثنا رول اوینامیش و بو ساحهده یئنی عنعنهلرین یارانماسینا تکان وئرمیشدیر. اساساً، شوروی ایدئولوژیسینه خیدمت ائتمهسینه باخمایاراق، "کیرپی" درگیسی موختلیف نسیللره منسوب اولان پئشهکار کاریکاتورچی رسساملاری بیر آرایا گتیره بیلدی.
کاریکاتور ژانرینا ماراغین آرتماسی، "کیرپی " درگیسینین اوخوناقلی درگی اولماسی بو ساحهیه پئشکار رنگکار رساملارین آخینی ایله موشاییعت اولوندو. ۱۹۵۰-۱۹۶۰-جی ایللرده آزربایجانین گؤرکملی رساملاری میکاییل عبدالهیئو،طاهر صالاحوو، اوکتای صادقزاده، کاظم کاظمزاده،گوللو مصطفییئوا و باشقالاری بو ساحهده لاییقلی اثرلر یاراتمیشلار.
ایلک علی ساوادلی پئشهکار قادین – کاریکاتورچوسو، شوروی خالق رسامی مکاییل عبدالهیئوین طلبهسی وفا آللاهیارووا دا «کیرپی» درگیسی ایله امکداشلیق ائدیردی. بو فاکت تاریخ علملری دوکتورو، یازیچی- پوبلیسیست صابر گنجهلینین رأیینده اؤز عکسینی تاپمیشدی: «...وفا ابراهیم قیزی آذربایجانین ایلک قادین کاریکاتورچو رساملاریندان بیری کیمی تانینمیشدیر. کاریکاتورلاریندا درین معنا و اینجه گولمزه واردیر...». «کورکودیل» درگیسینین نماینده هئیتی درگیلرینده چاپ اولونماسی اۆچون بوتون زاقافقازیا اوزره محض «کیرپی» درگیسینین امکداشی وفا آللاهیارووانین اثرلرینی سئچدیلر. بو بارهده آذربایجانین شوروی امکدار مدنیت ایشچیسی ، « ملا نصرالدین» درگیسینین امکداشی غلام محمدلی آذربایجان درگیسیتین ۷-جی قورولتاییندا قئید ائتدی: «...بو آذربایجانلی قیزین چکدیگی کاریکاتور« کورکودیل» درگیسینین اوخوجولاری آراسیندا گئنیش عکس- صدا دوغورموشدور...»»
"کیرپی" درگیسینین پوپولیارلاشماسیندا خالق رسامی، اسماییل آخوندووون موهوم خیدمتلری اولوب.۱۹۹۰-لارین اوّللرینده چتین واختلارینی یاشایان، درگی بیر مدت چاپ اولونمادی. عؤمورلرینی بو درگییه حصر ائتمیش، مرحوم باش باش یازار پولاد قاسموو، درگینین باش رسامی حافظ نصیراوغلو درگییه ایکینجی عؤمور وئردیلر.


text:
بؤلمه:آنا قوْنولار
بو ویکیپدیانین اساس مووضوع تصنیفاتلارنین لیستی دیر. اولار ویکیپدیانین باشاباشیندا مقالهلرین باغلانتیسین گوسترماق اوچون موختلیف ایستیناد سیستملرینده تشکیل اولوبلار مثلا: باخیشلار، عمومیپلانلار، سوزلوکلر، لیستلر، پوْرتاللار، ایندکسلر و بؤلمهلر.
ویکیپدیانین عمومی بؤلمه سیستیمینین ان اوست سوییهلری، هم ده مقالهلر و آیری پروژه صفحهلری بؤلمه:ایچیندهکیلر ده دیر.
دیقت:بو بؤلمهنین مقصدی اساس مووضوع تصنیفاتلارینی بیر یئرده قروپلاشدیرماقدیر و ویکیپدیانین ایستیفادهچیلری و ایشلدنلری اوچون داها آسانلیق و ایستیناد دیر. بو بؤلمه بیر جیدی سیلسیلهمراتیب قورولوشونا اویغون اولماق اوچون نظرده توتولمور.
بونا گوره ده، بو بؤلمهدن اولان بعضی مضمونلاری گوتورمیین چونکی بورایا داخیل ائدیلمیش بیر و یا چوخ بؤلمهلرده گورونور.
آلتبؤلمهلر
بۇ بؤلمهده، جمعی ۴۵-دن، آشاغیداکی ۴۵ آلتبؤلمه واردیر.
ا
ب
- بیلیک (۶ ب، ۲ ص)
ت
- تاریخ (۴۴ ب، ۹۰ ص)
- تشکیلاتلار (۹ ب، ۷ ص)
- تکنولوژی (۱۹ ب، ۷ ص)
- تیجارت (۴ ب، ۶ ص)
ح
- حادیثهلر (۱۰ ب)
- حربی گوجلر (۲ ب)
- حوقوق (۴ ب، ۱۸ ص)
- حۇکومت (۱۲ ب، ۲ ص)
خ
- خالق (بوش)
ذ
- ذهن (۳ ب)
ر
- ریاضیات (۱۴ ب، ۲۴ ص)
س
- ساغلاملیق (۱۸ ب، ۱ ص)
- ساغلیق (۳ ب، ۵۵ ص)
- ساغلیق علمی (۱۷ ص)
- سیاست (۱۳ ب، ۶۹ ص)
ش
- شابلونلار (۱۱ ب، ۸۹ ص)
ط
- طبیعت (۲۰ ب، ۱۵ ص)
ع
- علم (۲۸ ب، ۵۳ ص)
ق
- قانون (۱۳ ب، ۷ ص)


text:
ایران مجلیس باشقانلیغینا محمدباقر قالیباف سئچیلدی
مجلیس باش قورولوندا ۱۱.جی دؤنمین اوچونجو ایلی اوچون مجلیس باشقانلیغی سئچیمی ائدیلدی
ایران مجلیس باشقانلیغینا تهران میللت وکیلی محمدباقر قالیباف یئنیدن سئچیلدی.
ایرانین رسمی خبر آژانسی ایرنایا گؤره، مجلیس باش قورولوندا ۱۱.جی دؤنمین اوچونجو ایلی اوچون مجلیس باشقانلیغی سئچیمی ائدیلدی.
سئچیمده محافظهکارلارا یاخینلیغی ایله تانینان قالیبافدان باشقا، تهران میللت وکیلی مرتضی آقاتهرانی، کازرون میللت وکیلی فریدون عباسی و تهران میللت وکیلی الیاس نادری نامیزد اولدو.
قالیباف ۲۹۰ یئرلیک مجلیسده مجلیسده اولان ۲۸۱ میللت وکیلیندن ۱۹۴نون سسینی توپلایاراق سئچیمی قازاندی.
تهرانی ۵۳، نادری ۲۱، عباسی ۳ رای آلدی، ۱۰ رای ایسه گئچرسیز ساییلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
افغانیستان زلزلهسینده اؤلنلرین ساییسی آرتدی
زلزله نتیجهسینده ۳ مینه یاخین ائو داغیلدی و یا جدی زیان گؤردو
۱۸ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
سوریهده سالدیرییا حاضیرلاشان ۱۸ پکاکا/یپگ تروریستینین باشاریلی عملیاتلارلا ضررسیزلشدیریلدیگی بیلدیریلدی
میت، سلیمانیهده بیر تروریستی داها ضررسیزلشدیردی
تروریست دئلال عزیزاوغلو، میللی استخبارات تشکیلاتینین عراقین قوزئییندهکی سلیمانیه شهرینده تشکیل ائتدیگی عملیاتلا ائتکیسیز حالا گتیریلدی


text:
`امریکا` نتیجه لر
ینگی لیکلر [1631]
- دونالد ترامپ اوکراین ده گی اوروش نینگ اوچینچی جهان اوروشی گه سبب بوله دیگن لیگی نی بیلدیردی
- ینه امریکا قوشمه ایالتلریده قوراللی هجوم اویوشتیریلدی
- امریکا اوکراین گه ینه بیر میلیارد دالر یاردم بیره دی
- امریکا قوشمه ایالتلری بیلن چین اورته سیده گی مناسبت لر
- تورکیه نینگ امریکا قوشمه ایالتلری گه صادراتی 28 فایز گه آشدی
- امریکا قوشمه ایالتلریده اورمان یانغینلری یوز بیرماقده
- امریکا قوشمه ایالتلریده ینه قوراللی هجوم اویوشتیریلدی
- امریکا قوشمه ایالتلریده ینه قوراللی هجوم اویوشتیریلدی
- امریکا, تورکیه نینگ احتمالی سوریه عملیاتی حقیده نیمه دیماقده؟
- امریکا قوشمه ایالتلریده حربی اوچاق قولب توشدی
- امریکا قوشمه ایالتلری – قطر تشقی ایشلر وزیرلری نینگ اوچره شووی بولیب اوتدی
- ایندی نیویورک ده 21 یاشدن کیچیک کیشی لر گه یریم اتوماتیک قورال ساتیلمه یدی
- امریکا قوشمه ایالتلریده ینه قوراللی هجوم اویوشتیریلدی
- عراقده امریکا حربیلری جایلشگن قونلغه گه هجوم اویوشتیریلدی
- امریکا قوشمه ایالتلریده قوراللی هجوم اویوشتیریلدی؛ کوپلب کیشی حیاتی نی یوقاتدی
- بایدن جاپان گه تشریف بویوردی
- فلسطین لیک اوقووچی آنتونی بلینکن گه قول بیرمه دی
- تورکیه – امریکا قوشمه ایالتلری تشقی ایشلر وزیرلری اوزارا اوچره شوو اوتکزدی
- افغانستان اردوسی نینگ اوتیلیشی گه امریکا کوچلری نینگ چیقیشی کتته تاثیر قالدیرگن لیگی بیلدیریلدی
- تورکیه تشقی ایشلر وزیری چاووش اوغلی: اوکراین اوروشی نینگ دوام ایتیشی نی خواهله گن اولکه لر بار
- امریکاده کوپلب کیشی جان بیردی و یره لندی
- امریکا ترورچیلر بیلن همکارلیک ایتماقده
- تورکیه نینگ امریکا دن آلینگن ایلک ایف 35 اوروش طیاره سی
- اوکراین لیک پیلوت لر امریکا نینگ اوچووچیسیز اوچاق لری نینگ موثر ایمس لیگی نی بیلدیردی
- امریکا نینگ تروریستلر بیلن همکارلیک قیلگن لیگی اعتراف ایتیلدی
- امریکا لیک لر نینگ تی آر تی بیلن قیلگن مصاحبه سی
- امریکا ده بیر کلیسا ده اونلب کیشی اولدیریلدی
- امریکا قوشمه ایالتلری نینگ فلسطین مسئله سی بوییچه ایککی یوزله مه چیلیگی
- امریکا قوشمه ایالتلریده قتتیق طوفان بولدی
- امریکا نینگ ترکیه گه قره تیلگن شوم پلانی
- ترامپ نینگ ایتالیا سفری
- اردوغان بیلن ترامپ کیلیشیب آلدی
- بعضی افغان لر امریکا اوچاغی گه آسیلیب سفر قیلماقچی بولدی
- ترامپ گه قتتیق عکس العمل کورسه تیلدی
- جو بایدن 'انشاءالله' دیدی؛ اجتماعی ترماق لرده کینگ عکس ایتدی
- ترامپ نینگ عسکر کلاهی بیلن امتحانی!
- امریکا و شمالی کوریا رهبر لری اورته سیده بولیب اوتگن اوچره شوودن بیر ویدیو تصویر
- امریکا قوشمه ایالتلریده سقوط قیلگن طیاره نینگ ویدیوسی
- سوریه ده گی امریکا عملیاتی آرتیدن ایلک تصویر لر
- امریکا قوشمه ایالتلری 20 ییلدن کیین افغانستان نی ترک ایتماقده
- امریکاده قتتیق بیر یانغین حادثه سی یوز بیردی
- امریکا قوشمه ایالت لری حکومتی نینگ یامان وضعیتی
- چین نینگ امریکا قوشمه ایالتلری گه قرشی امکانیت لری
- تورکیه بیلن امریکا عملیاتی اورته سیده گی فرق
- داعش امریکا ده تروریستیک هجوم اویوشتیردی
- امریکا, فرانسه و انگلستان سوریه نینگ قیسی مرکز لری نی اوردی؟
- امریکا بیلن روسیه نینگ ویتو سی عادی اهالی گه ضرر بیرماقده
- انگلیس ییگیت ترامپ نی اولدیریش گه حرکت ایتدی
- ایندی یهودی لر هم اسرائیل گه مخالف
- امریکا قوشمه ایالتلریده گی ناراضی چیلیک نمایش لری توغریسیده فوتو گالری


text:
قند
قند یا قت بیر نوع صنعتی ماده دیر.شکر چوغوندورو یا قند چوغوندورندان حاصیل اولان بیر نوع ساکاروزدی.قندین اصلی ماده سی دی ساکارید دیر.گونی آذربایجاندا قند ایله چوخلو چای و قهوه ایچیلر.
تانینماغیدَییشدیر
شکر قمیشی هیندوستندا بیتیردی.هیندوستاندا بو قمیشین شیرن اولماسین بیلدیلر و اون جشنلرده و خاص گونلرده پایلاردیلار.سورنا شکر قمیشین دارتیب و قوروتماقدا اونو دونیادا پایلاشدیلار.بو گون ان چوخ بئجریلرن بیتگی شکر قمیشی دیر.
کلله قنددَییشدیر
ایش مرکزینده کلله قند شکیلینده برکیر و سونرا اونو ال یا ماشین ایله سیندیراللار.اشکیده قند کلله قند شکیلده ساتیلار و بعضی لری قند سیندیرماغی اوزلرینه کسب ائدیب.


text:
تورکیه-ده ان بؤیوک دنیز تمیزلمه سفربرلیگی اعلان ائدیلیب
اطراف محیط و شهرسالما ناظیرلیگی طرفیندن باشلادیلان سفربرلیکله باغلی تعلیمات مرمره دنیزینه ساحلی اولان یئددی ویلایتین بلدیهسینه گؤندریلیب.
اطراف محیط و شهرسالما ناظیرلیگی طرفیندن باشلادیلان سفربرلیکله باغلی تعلیمات مرمره دنیزینه ساحلی اولان یئددی ویلایتین بلدیهسینه گؤندریلیب.
خاطیرلاداق کی، بو ایلین فوریه آییندان اعتباراً مرمره دنیزینده هر گون آرتان سئلیک طبقهسینین منبعینین آراشدیریلماسی مقصدیله اؤلکهده دنیز علملری اوزره متخصص قروپو طرفیندن تدقیقات آپاریلیب.
لاییحه تورکیه-نین اطراف محیط و شهرسالما ناظیرلیگی طرفیندن حیاتا کئچیریلیر.
ایستانبولون موختلیف ساحللریندن مرمره دنیزینده کؤپوک حالیندا اؤزونو بوروزه وئرن بو قاتی سئلیک طبقهسی دنیزین داها چوخ دیب حیسهلرینده توپلانیر. بو دا دنیز جانلیلارینین تلف اولماسی ایله نتیجهلنیر. بوندان علاوه، سئلیک طبقهسی اطرافدا پیس قوخو ایله ده موشاهیده ائدیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی آرتیب
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی یوز نفری کئچیب.
بنگلادش-ده سئل:36 نفر اؤلوب
بنگلادش-ده دنیز سویهسینه یاخین اراضیلرده تأثیرلی اولان شدتلی یاغیشلار نتیجهسینده میدانا گلن داشقینلاردا 36 نفر حیاتینی ایتیریب.
آلمانیا: بنزینلی و یا دیزل اتومبیل ساتیشی ایله باغلی پلان یانلیشدیر
آلمانیا، آوروپا بیرلیگینین، یئنی بنزین و دیزل ایله ایشلهیهن اتوموبیللرین ساتیشینی ۲۰۳۵.جی ایلدهن اعتباراً قاداغان ائدن یاسال دۆزنلهمهسینی قبول ائتمهیهجکلرینی بیلدیردی


text:
دیریلری اؤلدۆرن تۏپلوم / آیهان میانالې
سؤز بئله باشلایېر:
ایندی بیز نئیلهیک، ملکنژاد؟
نیگار خیاوی
محمد ملکنژاد دا بوشونا گئتدی ادبیاتیمیزین بوش قالمیش الیندن. محمد ملکنژادین اؤلوم خبری سارسیتدی ایچیمی، اونو یازیب یاراتدیغی اثره ادبیات چئورهسینین سوسقونلوقلا یاناشماسی دیغلاتدی… ادبیات چئورهمیزین باندبازلیغی، شهرتبازلیغی، اوستادبازلیغی، دارگؤزلولویو… چَرلتدی. سن منی دوکتور عنوانلا، من سنی. سن منی معلم اوستاد عنوانلا، من سنی. بئله بیر بوغاناقلی اویونلار چرلتدی اونو. اونو بیزلر چرلتدیک، اونون اؤلوموندههامیمیز گناهکاریق، هئچ بیریمیز یاخا قاچیردابیلمریک بو جنایتدن.هانی بیزلری جزالاندیراجاق عدالت محکمهسی؟ هر بیریمیز بو محکمهنی اؤز ایچیمیزده قورماغا محکوموق.
قایناق: ishiq.net
اۆستهکی یازېلارې سایېن نیگار خیاویدن (سیز اۏخویون نیگار آنادان!) اۏخودوقدا، اؤز باشېما گلنلرین بوگۆنکۆ سارماشېغېنا دۆشۆنۆب، آیلارجا سوسقونلوقدا آغلایېشلارېما یئنیدن قاتلاشدېم!
ذاتن بیزلر هر زامانکې کیمی، دیریلری دارتېب بیتیرر کن، اؤلۆلری اؤزلهییب عزیزلهییریک.
اوزون زامانلارېن أمهڲینی، دنیزه بنزر بیر دویقو’یلا، بو ایل دۏغما تبریزیمده سرگیلهمهڲه حاضېرلانېردېم.
بیر ایلین ایچینده ۹۶ کیتاب!
بو بیر کیچیمسهنن ایشه اۏخشامازدې!
“دۆنیالېق بیر رئکۏرد و داها دۏغروسو تۆرک دۆنیاسېنېن باشې اوجالېغې…”
آما نهدن و نهدنینی بیلمزدن، بیردن-بیره بۆتۆن کیتابلارېم اؤنجه میللی کیتابخانادان، سۏنراسې مۆجوّیز سېراسېندان سیلیندی!!؟
بو حاقدا، و نهدنین بیلیب، سۏرونو حل إتمک اۆچۆن، سسسیز سمیرسیز چۏخ چالېشدېم؛ آما سانکی قیسمت دَڲیلمیش بو ایل دۆنیانېن أن سئویلن تۆرک شهرینه (آرتېرمالېیام، میانامدان سۏنرا) باشې اوجا آیاق قۏیام.
بو آرادا، تکجه سایېن “سعید موغانلې” جنابلارېندان، باشې اوجا یاشماق نشریاتېنېن باشچېسې و عزیز قارداشېم، گؤزل شاعیر و یازارېمېز “صالح سجادی” جنابلارېندان منیم و “یئنی قاپې”نېن اۏرادا اۏلۏب-اۏلماماغېنا ماراق گؤرسهدیجی سسلر گلدی.
عؤمۆر بۏیو أمهڲیمین سسینی سؤندۆرن أللر، هئچ اوتانمازدان، اؤزلرینی خبرسیز-اویمارسېز گؤرستدیلر!
آما نه ایسه بو یۏلا آددېم آتارکن بونلارا دۆشۆنمهلی’یدیم.
بونجا زامان، آرخامجا أن چیرکین سؤزلری، أن اویلانسېز ایفتیرالارې إشیتدیم؛ سوسدوم، داها گۆجلۆ چالېشدېم. یاشام یۏلداشېمېن و اۏغلانلارېمېن واختلارېنې چالېب، گئجه-گۆندۆز، دیلیمه-إلیمه چالېشدېم.
بیر “کؤلگهدهکی سس” کیمی، یئنی قاپېنېن و یئنی دۆشۆنجهنین کۆتله آراسې بسلنمهسینه، جانېمدان، ساغلېغېمدان بیله کئچدیم.
آما یئنه هر زامانکې کیمی، اۆرهڲیمی یارالایېب، یاراما دوز سپدیلر!
من بیلمزدیم بیزیم آیدېن دۆشۆنرلریمیز، اینسانې اۏنلاردان آلچاق اۏلارکن سئورلر!
آیاق توتوب اوجالدېقجا، بالتالاندېم، ایفتیرالاندېم….
ایندی آرامېزدان کؤچۆب گئدنلریمیزی داها یاخشې آنلایېرام.
اینسانې، یالتاق آخېنلارا باغلې اۏلمادېغېندا، أزیرلر، آیاقلایېرلار، اۆزۆرلر، اؤلدۆرۆرلر؛ “آیاقلارېنېن آلتېندا أزندن سۏنرا، باشلارېنېن اۆستۆنده یئرلشدیریب، آپارېرلار!”، حئییفسهییرلر، اۆزۆلۆرلر….
ایندی سؤزۆم اۏنلارادېر؛ اؤز دۆشۆنجهلرینده منی یېخېب سئویننلر، منی آیاقلایېب کئچنلر: باشېنېزې اوجا توتون، سئوینین، منی بو ایل أزدیلر، تبریزیمه یۏل وئرمهدیلر، سئوینین بو اۏلای اۆچۆن، سئوینین!
کئشکه ویجدانېنېز اۏلسایدې و بو ایکی سۏرغوما یانېت وئرسه’یدیز؛
منی نئچهیه و نهیه ساتدېېز!!!!؟؟؟
منی ساتاندان سۏنرا، أدبیاتېمزا نهیی قازاندېردېنېز؟
و نئچه سؤز دۆڲۆنلنمیش دردلی بۏغازېمدان:
آیهان میانالې هله آیاقدادېر؛ چالېشاجاق، هم ده داها آرتېق و داها گۆجلۆ!
آیهان میانالېنې، یالنېز اؤلۆم سؤندۆره بیلر!
یئنی قاپې هر زاماندان داها گۆجلۆ، داها یئنیلیڲه آیناشان گؤرۆنهجک؛ نهدن کی، یئنی قاپې، یئنی باخېشدېر تۆرک دۆنیاسېنا.


text:
بیر حالدا کی پازیریک فرشی یا همن پازیریق خالیسیندا ایشلهدیلن موتیفلر، خالینین توخونما و تاپیلما یئری هرنهیی آیدینجاسینا گؤسترمکدهدیر، آما یئنه ده، تورک میراثینی اؤز آدلارینا وورماغا جهد ائدن فارس، ائرمنی و باشقالاری تاریخین شاهاثرلریندن ساییلان بو خالینی دا اوغورلاماق ایستهییرلر.
باسیریق لوغتی باسدیرما یئری و قبریستان آنلامیندادیر و داغلیق آلتایدا باسیریق آدلی بیر قبریستانلیق واردیر. ساکا/ساقا شاهلارینا عایید اولان بو 2500 ایللیک قبریستانا، آلتای تورکلری اؤز لهجهلرینده پازیریق یا پازیریک دئییرلر. هریاندا پازیریک آدی ایله مشهور اولان او قبریستاندان، اینانیلماز درجه گؤزل بزنمیش خالچا، خالی، کئچه، گبه، جئجیم، کیلیم، قیمتلی پارچا، یؤین – یَهَر، ترلیک، یهراوستو دؤشکچه، دؤشلوک و باشقا – باشقا اثرلر تاپیلیب، پطربورگ آرمیتاژ موزهسینده ساخلانیلیر.
تاریخین درینلیگیندن بو گونه قدر، او پارچالارین ساغ سالامات قالماسینین ساده بیر ندنی واردیر. پازیریق قبریستانی یئرلشن اولگئن یایلاغی 1600 مئتیر هوندورلوکده اولدوغونا گؤره، اورانین سویوق هاواسی و دؤنموش سویو، بو اشیالاری اوول گون کیمی ساخلاییب، بو گونوموزه ارمغان وئریبدیر.
بو اشیالاردان ایکی خالی و بیر دؤشکچه دونیا شؤهرتی قازانیب تاماهکار خالقلاری قیجیقلاندیردی. بو خالیلارین بیری 24 خانایا بؤلونوب و هر خانادا فرقلی تامغالار توخونوبدور. تورکمن عالیمی آخمئت بئکمیرادوو، تورکییهلی نریمان خانیم کیرزیاوغلو و فؤاد تکچه و آذربایجانلی فیریدون جلیلوو بو خالی حاقدا آراشدیرمالار آپاریب، اونون ناخیشلارینی ایکی فرقلی تورکمن خالیسی ایله موقایسه ائدیب ناخیشلارین بیر کؤکدن و بیر موتیفدن قایناقلاندیغینی اورتایا قویوبلار.
بو بیلگینلره گؤره، بو اورتاق کؤک و قایناق همن 24 اوغوز بویلاری اسطورهسی و او بویلارین تامغالاریدیر. آما آجی اَتیمیزه شیرین داراشان، قونشو خالقلارین اوزلو عالیملری و اونلارین آردیجا سورونن جاهیللری، بو اثری نم هانسی ایتمیش بابالارینا پای وئرمک ایستهییرلر و بیز بونلاری تانیدیب گوندم حایاتیمزا یئتیرمکله، اونلارینا قارا مَشقلرینه قیرمیزی قلم چکهبیلریک.


text:
`قاسیم جوُمارت توُقایف` نتیجهلر
حابارلار [12]
- قازاغیستان ینگ جمهورباشلیغی قیرغیزیستان دا
- أردوُغان بیلن توِقایف پینگ پنگ اوُینادی
- قازاغیستان ینگ یوُلباشچیسی تۆرکیأ گلیأر
- پاپ فرانسیس قازاغیستانا ساپار قورار
- قازاغیستان ینگ جمهورباشلیغی پوتین و زلنسکی بیلن تلفن آرقالی گِپلهشدی
- قازاغیستان دا دوُلانشیقداقی حزب آدینی اۆیتگِهتدی
- تۆرکمنیستان بیلن قازاغیستان ینگ یوُلباشچیلاری تلفن آرقالی دوشوشدی
- اؤزبگیستان قازاغیستان بیلن قاتناشیقلارینی یوُقارلادیار
- قازاغیستان ینگ جمهورباشلیغی تۆرکمنیستاندا ساپاردا بوُلدی
- قازاغیستان ینگ جمهورباشلیغی تۆرکمنیستانا ساپار ادر
- قازاغیستان ینگ تأزه جمهورباشلیغی توقایف
- فوتبال: قاسیم پاشا ۲- آنکاراگۆیجی ۱


text:
اندونزیاده بس حادثه سیده کوپلب کیشی جان بیردی
جاوا آرالی منطقه سیده بس حادثه سی یوز بیرگن لیگی بیلدیریلدی
اندونزیانینگ جاوا آرالیده توریستلربولگن بس نینگ ریکلام بنری بیلن توقنه شیب قولب کیتگن حادثه عاقبتیده 14 کیشی اولدی، 19 کیشی یره لندی.
پولیس مرکزی ییتکچیسی لطیف عثمان شرقی جاوا ایالتی نینگ پایتختی سورابیا منطقه سیدن محلی سیاحلر بولگن بس نینگ توریستیک قصبه سی دینگ پلاتسو منطقه سیدن قیتیب کیلگونچه قتناو یولده گی ریکلام بنری بیلن توقنه شیب کیتگن لیگینی معلوم قیلدی.
عثمان حادثه عاقبتیده 14 کیشی نینگ اولگن لیگینی، 19 کیشی نینگ ایسه یره لنگن لیگینی بیلدیردی.
پولیس ییتکچیسی عثمان هیداوچی نینگ حادثه آلدی اویقیسیز ایکن لیگینی معلوم قیلیب حادثه بیلن تیگیشلی تیرگاو باشله تیلگن لیگینی قید ایتدی.


text:
گلهنک باجاسيندان باخاندا بونلاري گؤروروک: باکي، يوٍنگوللوکدن گؤيه ميللَنميش چرپلنگه [بادبادکه] اوخشايير، تبريز ايسه آغيرليقدان پاليچيغا اوتورموش گمييه. قوزئيده آسقيراق گليرکن ساغلامليق دئمک، قاپي کانداريندا [آستاناسيندا] گؤروشمکدن چکينمک، گونون فالينا دريندن اينانماق آلداتماسين بيزي. بونلارين گلهنهيه دخلي يوخدور، سووئت توتاليتاريزمينين تالاديغي ديني آيينلرين يئرينده اوتورموش دئفورمه آيينلردير بونلار. سونوج آيديندير: قوزئيده گلهنک بوشلوغو نه قدهر …
Read More “سئچمهلر: گلهنک، تبریز و باکی”
سؤزسوز، هر بیر دؤولتـمیللت دیلین پلانلی بیچیمده گلیشدیریلمهسینه دایر بللی تدبیرلر گؤرور. بونون آشیری اؤرنکلرینه نازیزم آلمانیاسیندان دئگول فرانساسیناجان، گاندی هیندیستانیندان سوکارنو ایندونئزیاسیناجان بؤیوک بیر أراضیده توش گلیریک. أن اوغورلو اؤرنکلر ایسه گؤز قاباغیندادیر. آتاتورک زامانیندان ایستانبول تورکجهسینده، رضا شاه زامانیندان ایسه فارس دیلینده آپاریلماقدا اولان ایصلاحاتلار هئچواخت دایاندیریلمامیشدیر. ایییرمینجی یوز ایللییین بوتون زامان کسیملرینده …
Read More “قیسا سئچمهلر: دیل موهندیسلیی بارهده | ایواز طاها”
اوْرتا چاغدا اینسانین حؤکومت قارشیسیندا یالنیز وظیفهسی واریدی. چونکی گوج صاحیبلری اؤز مشروعیتلرینی یا گؤیدن آلیردیلار، یا دا قیلینجدان. آمما رنسانسدان باشلایاراق “حاق” مسئلهسی قابارماغا باشلادی. اینسان، وظیفه ایله یاناشی حاق قازانمالی اولدو. بو، قاچیلماز ایدی. شارل مونئسکیو “قانونلارین روحو” کیتابیندا اجرا، یارغی و قانونوئریجی اورگانلاری بیربیریندن آییرماقلا حاکیمیت، سوْروملو [مسئولیتلی] بیر قوروم حالینا گتیرمهیه …
Read More “قیسا سئچمهلر: چاغداش اینسانین وظیفه ایله یاناشی حاققی دا واردیر”
کئچمیش زامانلارا باخین! حؤکمدارین بوینوندا وطنداشلارین حاققی یوخ ایدی، اونون اؤنونده یالنیز وظیفهلری واریدی. همین دؤنملرده مشروعیت قازانماغین یولو زوراکیلیغین گؤستریمیندن [بازآفرینیسیندن] کئچیردی. مشروعیتین قیلینجا باغلی اولدوغو چاغدا بو عادی بیر یاناشما طرزی ایدی. البته قیلینجلا قازانیلمیش مشروعیت یالنیز قیلینجلا گئده بیلیردی. حاکیم کوتله قارشیسینا اؤلوبـ اؤلدورمکدن باشقا بیر یول قویموردو. بیچاق سومویه دایاندیقدا وطنداش …
Read More “قیسا سئچمهلر: حاکیمین قورخونج مهابتی”
اعتیراف گوج قورولوشلارینین کوتلهیه قارشی ایرهلی سوردویو آخماق آرگومئنتدیر. بئله کی، گیروْو گؤتورولهرک محبس کونجونه سیخناشدیریلیمش وطنداشلارین آغزینا ایستهنیلن سؤزلر قویولور. کوتله، تلویزیون محکمهسینده اؤزونه قارشی تانیق روْلوندا چیخیش ائدیر. تانیقلا سانیق’ین [شاهدله متّهمین] قوْرخونج بیرلییی. اعتیراف گئدیشینده گوج قورولوشلارینین [قدرت ساختارلاری] ساده بیر دیلهیی وار: «سؤیله، سؤیله کی، آزادلیغین یوخلوغو سوچ دئییل، اونو کوچه …
Read More “قیسا سئچمهلر: اعتیراف”
موریال میراک وایسبارخ “گوج کورسوسونده مجنونلار” کیتابیندا عربلرین بئش دیکتاتورو بارهده یازیر: «بو دیکتاتورلار اؤزونهوورغونلوق، یانیلساما، شؤهرتسئوهرلیک و اؤز توپلوملارینین سیاسی-ایجتیماعی گئرچکلیکلرینی یئترینجه انلایا بیلمهدیکلری اوزوندن کوتلهنین گئنیش عوصیانی ایله قارشیلاشدیقدا چاشیب قالدیلار. اونلارین تپکیسینین ماهیتی گؤزلهنیلمز دئییلدی: شاشقینلیق، اینامازلیق، اعتیراضلاری دوشمنین قورغوسو سانماق، ناراضیلیقلاری انکار ائتمک و سون مقامدا زوراکیلیغا أل آتماق. وایسبارخا گؤره، …
Read More “قیسا سئچمهلر: دیکتاتور اؤز باخیشینین قوربانلیغی”
هر بیر حاکمیتین دیکتاتور و یا دئموکراتیک اولماسینین ایلکین گؤستریجیسی بودور: کوتله هانسیسا حؤکومتی بهیهنمهدییی تقدیرده گوج ایشلتمهدن اونو دئویره بیلیرسه او حؤکومت دئموکراتیکدیر، یوخسا دیکتاتور. دیکتاتور حؤکومت همیشه اؤزونه قارشی هر تورلو دیرهنیشی قانلی مجرایا سورکلهییر؛ هر بیر اعتراضی قورغو قورامینا [توطئه نظریهسینه] سیغیناراق تاپدالاییر. قورغو قورامینا اینانماق و یا ائله بیر قورامدان گئنه …
Read More “قیسا سئچمهلر: هانسی حاکیمیت دیکتاتوردور، هانسی دئموکراتیک؟”
اؤزلویون فرقينه وارميش اينسان، خاريجي آسيليليقلاردان قورتولموش و اؤزونو يئنيدن اينشا ائده بيلن وارلیقدیر. اؤزگورلویون يوخلوغو ايسه خاريجي بلیرلهنیملرینه/تعينلرینه بویون قویماق، هابئله مدني، اخلاقي و تئولوژيک دهيرلره آچيق اولما و بونلارين ایستکلرینین یئرینه گتیرمک اوغروندا حرکت ائتمک آنلامینی داشیییر. کؤکونه باخاندا مدني، اخلاقي و تئولوژيک دهيرلره تکرار ائتمکدن بئله چیخیر کی، سن اؤزونو گلیشدیریب جاوانلاشديرا …
Read More “قیسا سئچمهلر: یاشام توکهدیلهرک يانان ايشيقدير”
ائشتیرنئره گؤره، اؤزگورلوک “من”ین سئوگيسي اوچون چاليشماقدیرسا ندن ائگونون اؤزو باشلانغيج، اورتا و سونلوق اوچون سئچيلميرمی؟ اؤزومو اؤزگور ائدن من دئييلممي؟ ايلک بینؤوره اولان من دئييلممي؟ آنجاق اينسان زنجيرلرين ايچينده یاشام سورور، اؤزگورلوک ایسه گلهجکله باغلی دویولان اوموددان باشقا بير شئي دئييل. تک بير دوستاق حاليندا بئله اولسام دا وارام، مؤوجودام. قرارا گل: دوستاق حالدا …
Read More “قیسا سئچمهلر: اؤزلوک حقيقتدير”
اينسان اؤزگور دوغولموشدور، اؤزگور باشلاميشدير، اينسان اؤزگوردور، آنجاق “اؤز”ونو ایتیریب. چونکي مينلرجه ايلليک مدنيت اونون نه اولدوغونو آنلاشیلمازلاشدیرمیش، اونو، ائگويست اولمايان لاکين ايدئاليست اولان آدام اولدوغونا دا اينانديرماغا مجبور ائتميشدير. بو یالانچی اینانجدان قورتولماق گرهکیر! اؤزونو انکار ائدن و دقيق بیچیمده اؤزونو اؤزوندن یوخسول بوراخان (محروم ائدن) اؤزگورلویو آختارماق؛ اؤزونو آرا، ائگوْيست اول. بو سؤز …
Read More “قیسا سئچمهلر: اؤزونو آرا، ائگوْيست اول!”
هايکو ذئنين أدبي قوْلودورسا، ميستيک شعر عرفانين دانيشان ديليديرــ ضديتلي دانيشيق. نه ذئن دانيشماق ايستهيير، نه ده عرفان. بيرينجيسي سؤزلري سوسدورماغا چاليشير، ايکينجيسي ايسه «حالين شرح و بيانه سيغماديغي»ني وورغولايير. هم ميستيک [عرفانی[ شعر، هم ده هايکو قارالتيديرلار، ايلغيمديرلار. ياخينلاشديقجا اوزاقلاشيرلار. «ايلک گؤروٍنوشده اوْخوناقلي اوْلدوقلاري اوٍچوٍن، ياخين، لذّتلي، تانيش، اينجه، شاعرانه، و ايسيديجي اؤيوٍدلرين مکمل …
Read More “قیسا سئچمهلر: هایکو و میستیک شعر”
“اسليمي” صنعت، يا ” آرابئسک”arabesque دقيق هندسي شکيللر و يا استيليزه اوْلموش (سادهلشميش) بيتکي ناخيشلارينا أساسلانير. اسليمي داش، مرمر، پيشميش کرپيج، تاختا و موزائيک اوزهرينده ايشلنميش بللي ناخيشلارا دئييلير. بو ناخيشلاردا بيتکيلرين سادهلشميش فورمالاريندان آلينميش موْتيولر و گئومئتريک [هندسي] شکيللرين چئشيدلي نوعو ايشلهنير. بئله کي، بيتکيلرين قيوريم ساپلاريني و گئومئتريک شکيللري اؤرنک آلاراق ديوارلاري، ائو …
Read More “اسلیمی و یا آرابئسک”
“يئني دؤنم” The New Age ایصطیلاح ايييرمينجي یوزایللییین ايکينجي ياريسيندا غرب اؤلکهلرينده يارانميش مدني آخيما اشاره ائدير. 1968 اوْلايلاري آردينجا غرب آيدينلاري سانکي بؤيوک يئنيلگييه اوغراديلار. فرانسا باشدا اوْلماقلا غرب اؤلکهلري 1968ـجي ايل گئنيش اؤيرنجي حرکاتينين Evenments شاهیدي اوْلموشدو. بو اوْلايلار، بوتون غربده 60ـجي ايللرين اوْرتالاريندان باشلانميش گنجلر و اؤيرنجيلر عوصيانينين پارتلایيش نؤقطهسي ايدي. مؤوجود …
Read More “یئنی دؤنم”
عرفان، ايتکين اؤلکهلر سوْراغيندا بو ياشامدان اوْ دنيايا قوْيوب قاچماغي گئرچکلشديرمک ايستهيير، اينجهصنعت ايسه ايتکين اؤلکهني بوردا جانلانديرماق. بو آيريم، ياشامين صنعت گؤلوٍنه آتديغي داشين دالغاسيدير. بو آيريم مَدرَسله پاريسين فرقلي باخيشيندان کؤک آلير، باشوْ ايله مارينئتتينين، فضلالله نعيمي ايله نيکوْلاس ماکياوئللينين. چئستئرتونون سؤزوٍ دوْغرودور: «بودا ايزلهييجيلري غريبه احتراصلي باخيشلا ايچهري زيللهنيرلر، مسيح ايزلهييجيلري ايسه …
Read More “قیسا سئچمهلر: عرفانلا چاغداش اینجهصنعتين يوْللار آيريجي”
شعر، لايتناهي ياراديجيليق کؤمهيي ايله وار اوْلور، “سوْنسوز آچيليم” گئديشينده ألده ائديلير. آچيليمدان علاوه “آرتيم” دا وار. شعر صنعتين بير پارچاسي اوْلاراق، موجود دورومدا آرتيمدير، اينديني چوْخالدير. گادامئر دئميشکن «صنعت وجودون نَفَسقيران آرتيمـي کيمي بيزه بير شئي باغيشلايير. گئرچکلييين آرتيمي ايله چوخ ياخيندير بو قاورام». چوٍنکو شعر اولاي اوْلاراق هئچدن nihilo ex قالخير. شعر وارليغا Being عايد …
Read More “قیسا سئچمهلر: شعر آرتیمدیر”
اورتاچاغ “تانری”نی تاختا چیخارمیشدی، یئنیچاغ ایسه “تین”ی [ذهن، عاغیل، منلیک] و “دوشونجه”نی. لاکین چاغداش فلسفه “تین” و “دوشونجه”نی ده تاختیندان ائندیریر. چونکو، آرتیق “تین” و “دوشونجه” یالنیز اینسانی یاشامدا اورتایا چیخان فئنومئنلر اولاراق گؤروله بیلیرلر. اونلار أن اوزاغی آیری آیری مدنیتلرده اورتایا چیخان اوستیاپیلار، اینسانی یاشامین یانسیمالاری اولاراق گؤز اؤنونه آلینا بیلیرلر. بوتون اینسانلیغا ائگئمئن …
Read More “قیسا سئچمهلر: تاختدان دوشموش تانری، تین و دوشونجه”
اینسان اؤزونو هر شئیی قاپسایان بوتؤولویون، یعنی “کوسموس”ون بیر پارچاسی اولاراق قاوراییر. کوسموس’ـا تام گئنل، قاچیلماز و سونسوز بیر یاسا حاکیمدیر؛ طبیعتین یاساسی. بو یاسایا، اینسانلار کیمی تانریلار دا تابعدیر، جانسیز نسنهلر کیمی جانلی وارلیقلار دا عئینی بیچیمده تابعدیرلر. اینسان، “ماکروکوسموس” [عالم الاکبر] قارشیسیندا بیر “میکروکوسموس”دور [عالم الاصغردیر]. اینسانین تینی (اینسان ذهنی، اینسان عاغلی) نسنهلرین، …
Read More “قیسا سئچمهلر: فلسفهده أن یوکسک آماج”
آیدینلانما غرب مدنتینده گوجلو و تاریخین یؤنونو دییشدیرمیش بیر آخیمیدیر. آذربايجان جمهوريتينده بونا “معارفچيليک” دئييلير، فارسجادا “روشنگري”، انگلیسجهده ايسه Enlightenment. بو آخيم 18ـجي يوزايلليکده ياراندي. آيدينلانما، اوْرتاچاغين تابوتونا سوْن ميخي چالماق ايستهييردي. اوْنون باشليجا آماجي، کايناتدا قايناشان اوْوسونلاري بيليمين ألي ايله سوپوروب تاریخ زیبیللیییینه تؤکمک، اوسطورهلره قيرميزي قلم چکمک، و خيالسئوهرلييي دئويرمک ايدي. جاواب وئرمهيه …
Read More “قیسا سئچمهلر: آیدینلانما [روشنگری]”
چاغداش دونيا ايثارلا sacrifice کئفين enjoyment چارپيشماسيندا يوْغرولور. قوربانليق گئتمکله کامآلما آراسيندا. بو ساواشدا، کئفله ايثارين اوْرتاق يؤنو اؤلوٍمون گوٍجوندهدير. اؤلوٍمون گوٍجو: بير ياندان بدنين سيٌنيٌرلاريني آشماق، اوْ بيري ياندان ايسه يئني ياشامين واسيطهسي اوْلان اؤلوٍمو سيناماق. بو چکيشمهده صنعتسل ياراديجيليغا هئچ بير قوْنوم [جايگاه] يوْخدور. باشقا سؤزله، بوردا کئفدن مقصد بدن چرچيوهسيندن داها آرتيغيني …
Read More “قیسا سئچمهلر: کئف ایله ایثار آراسیندا”
فوتوریزمین باشچیسی مارينئتتي دئییر: «بيز فوتوريستلر ساواشين غيرائستئتيک آنلاييشينا قارشي عصيان بايراغي قالديرميشيق. ساواش گؤزهلدير. چوٍنکو گاز ماسکالاري، بيزي سيلکهلهين سسگوجلنديريجيلر [بلندگولار]، آفتوْماتلار، خيرداجا تانکلار ــ بونلارين هاميسي اسيرليييه دوٍشموٍش ماشينلار اوٍزهرينده انسان موتلولوغونو برپا ائديرلر. ساواش گؤزهلدير، چوٍنکو توٍفنگلري، توپلاري، مينآتيلانلاري، عطيرلري، چوٍروٍنتو قوْخولاريني سمفوْنيا گؤرکمينده بيربيرينه جالايير. ساواش گؤزهلدير، چوٍنکو يئني معمارليقلاري يارادير. …
Read More “قیسا سئچمهلر: فوتوریزم ساواشی قوتسالاشدیریر”
دیله سادەجه بیر اونسییت واسیطه سی کیمی باخیلمامالیدیر. ایراندا بعضن بئله فیکیرلر سسلنیر کی، نه ایستییرسینیز؟ بیر رسمی دیل وار، بونونلا دا اینسانلار ایستەدیکلرینی ایفاده ائدیر. آما، منیم باخیشیمدا بو دوزگون دئییل. چونکی، دیل تامامی ایله بیزیم وارلیغیمیزا تاثیر بوراخیر و هایدئگئر دئمیشکن، وارلیغیمیزین ائویدیر. بیز باشقا بیر دیلده کایناتدا اولدوغوموزو، وارلیغیمیزین ائوینده اولدوغوموزو حیس …
Read More “قیسا سئچمهلر: دیل یالنیز اونسییت واسیطهسی دئییل”
دیل ده داخیل اولماقلا اینسانین وئریلی [داده شده] فئنومئنلره اؤیونمهسی [فخر ائتمهسی] منطقیسیزلیکدیر. اونون هاردا آنادان اولماسی، هانسی قبیله و یا اولوسا باغلی اولماسی، هانسی دینه قوللوق ائتمهسی اوندان آسیلی دئییل، ایستهمهدن اونا وئریلمیشدیر. اخلاقی باخیمدان، بونلاری اوستونلوک، اؤیوش و آیریسئچکیلیک اؤلچوسونه چئویرمهیین آنلامی یوخدور. چونکو اونلارین قازانیلماسیندا اینسانین أمهیی یوخدور. آنجاق فلسفی باخیمدان، بو …
Read More “قیسا سئچمهلر: یاشامین چيرپينديغي هر يئرده، ديلين ايزي وار”
بعضن بئله بیر سؤز سسلهنیر: اؤنجه دیلی اینکیشاف ائتدیرمهلی، سونرا دوشونمهیه باشلامالیییق. بو اؤنسانیم [پیشفرض] یانلیشدیر. دیلی دوشونجهدن اؤنجه گلیشدیرمک ماراغی، دیله بایاغی باخیشدان ایرهلی گلیر. دیلین یالنیز دوشونجه آراجی اولماسی تصوووروندن. حالبوکی دیلله دوشونجه دیالئکتیک ایلگیدهدیرلر. اونلاری عین زاماندا بیربیرینین ایشیغیندا، بیربیرینین یاردیمی ایله گلیشدیرمک اولار. مشق آپاراراق، یوخلاما-یانیلما سورهجینده اونلاری ایرهلی گؤتورمک اولار. …
Read More “قیسا سئچمهلر: دیل دوشونجهنی اورهتهرک گلیشیر”
آنلام یاراتما سیستئمی باخیمیندان باکی هله ده موسکوانین ایالتیدیر. اونون حاشییهسینده نفس آلیر، اونون کیمی دوشونور، بو دوشونجهلر ایسه روسوفیل مدنیتین ایملر توپلوسوندا تظاهر ائدیر. شهوتله شراب بونون أن آیدین ایفادهسیدیر. روسوفیل دوشونجه اوربیتی چرچیوهسینده “اولوسال منلیک” ادعالاری جفنگیاتدان باشقا بیر شئی دئییلدیر. آلت بیلینجی سووئت کئچیمشی اؤزلمیندن دولوب داشان توپلومون او کئچمیشدن سییریلماسینا دایر …
Read More “قیسا سئچمهلر: باکی موسکوانین ایالتیدیر”
بادیو حقیقتی رئاللیقدان فرقلندیریر. رئاللیق ایندیکی دورومدور، حقیقت ایسه ایدهآل وضعیته عایددیر. او، بیلگینی یالنیز مؤوجود دوروملا ایلگیلندیریر: بللی اینتیظام اوزره اینکیشاف ائدن یاشام، گلهنکلر، یارانمیش اینجهصنعت أثری، رسمی قونوم قازانمیش دوشونوش طرزی، اوتوروشموش دیل. بونلار رئاللیقلاردیر، بیلگی بونلارا عایددیر. حقیقت آنجاق باش وئرهجک اولایدان باش قالدیریر: یئنی دوٍشوٍنجهدن، گؤزلردن آنسیزین جوشان سئوگیدن، ایندیجه دوغاجاق …
Read More “قیسا سئچمهلر: حقیقت و رئاللیق [واقعیت]”
آذربایجان جومهوریتینده یالانچی ضرورته چئوریلمیش ایندیکی دورومون آناجیزگیلری سؤیلمسل بیچیمده اؤتن یوز ایللییین ۳۰-جو ایللرینده چکیلدی. سونوجدا اؤز دوشونجه جوغرافیاسیندان قوپموش قوندارما “آذربایجان دیلی” یاراندی. م. قاسیمووون دریدن قابیدان چیخاراق جالاق [چند رگه] بیر دیلله سؤیلهدیکلری سؤزومون آیدین ثبوتودور: «آذربایجان دیلی ایندیهدک روس دیلی واسیطهسی ایله سایسیز حسابسیز عملیـتئکنیکی، اجتماعیـسیاسی و باشقا تئرمینلرله تکمیللشدیریلمیشدیر. آذربایجان …
Read More “قیسا سئچمهلر: آذربایجان تورکجهسینه قارشی چئوریلیش 1937 ده باش وئردی”
آنتونیو نئگری و مایکل هارتین نظرینجه، [چاغداش] ایمپئراتورلوق دؤنمینده قودرتین هئچ بیر مرکزی یوخدور. چاغداش ایمپئراتورلوقدان مقصد گلهنکسل ائورنسل دؤولت دئییل، گلوباللاشمانین رمزی ساییلان ائورنسل گوجدور. بو گوجون اینتئرنئت کیمی بللی مرکزی یوخدور. ایقتیدار تئریتوریاسی ایسه واشینگتوندان سیدنییه و یوهانسبورگدان موسکوایا قدهر بیر اراضییه شامیلدیر. حؤکمدارلار ایسه اوباما و یا پوتین دئییل، تویوتا، أپل، ژیللئت، …
Read More “قیسا سئچمهلر: ایمپئراتورلوق دیلی”
بیر چوخ اینسانلاردا “قایناق اؤزلمی” وار. بو نهدیر؟ ایستر دینی، ایسترسه ده لاییک خاراکتئرلی “اوریژینال قایناق origin، منشأ source، کؤک root و یا باشلانغیج beginning” حسرتی بوردان گلیر: گومان ائدیلیر کی، حقیقتین قایناغی یالنیز کئچمیشدهدیر. گومان ائدیلیر کی، فئنومئنلرین آرخاسیندا سرّلر گیزلهنیب. سون مقامدا او سرّی، او قایناغی اؤیرنمهدن فئنومئنلری تانیماق اولماز. لاکین فئنومئنلرین آرخاسیندا …
Read More “قیسا سئچمهلر: قایناق اؤزلمی [حسرت منشأ]”
یونان دوشونجهسینده کوتلهنین چئشیدلی آدلاری واردیر: “اوخلوس” بیچیمسیز قارماقاریشیق کوتلهیه دئییلیر. “دئموس” ایسه بعضی فرقلیلیکلرینه باخمایاراق دئموکراتیکجه ایداره اولونان بو گونکو وطنداش توپلومو [جامعهی مدنی] ایفاده ائدیر. ژاک رانسیئره گؤره، دانیشان حئیوانین باشلیجا اؤزللییی دیلی آنلاماقدا دئییل، بونو اوشاقلاردا باجاریر، دیلین اورهتیمیندهدیر. دیلین نیظاملانماسی ایله دئموس و وطنداش یارانیر، بوندان اؤنجه بیچیمسیز کوتله واریدی. رانسیئر …
Read More “قیسا سئچمهلر: کوتله، وطنداش و دیل”
اینسانین دوشونجهسی دیلده باش وئریر. هابئله، اینسانین وارلیغی دیلده گئرچکلشدییی زاماندان او، باشقا جانلیلاردان سئچیلمهیه باشلاییر. أرسطو اینسانین حئیوانلارا اوستونلویونون باشلیجا ندنینی “نیطق”ده گؤردوکده یانیلمیر. اینسان دانیشان حئیواندیر. بیر آز اوزاقلارا گئتسک، دیل نه اینکی اونون دوشونجهسینین، بلکه وارلیغینین دا ائویدیر. مارتین هایدئگئره گؤره، «دیل دازاینوارلیغینین واسیطهسی و یا اینساندان آسیلی اولان بیر آراج دئییل. …
Read More “قیسا سئچمهلر: دیل دوشونجهنین بئشییی”
روزا لوکسئمبورگون پارتییا بارهسینده سؤیلهدیکلری فردلره ده شامیلدیر: موخالیفلرین اؤزگورلویونه دهیر وئرمهین کیمسه، حاکیمیتی أله کئچیردیکده اؤزگورلویو بوغاجاق، دئموکراتییانی تاپدالایاجاق.
شعر بير معنالي فئنومئن دئييل. اونون ايجتيماعي ياشامدا ضديتلي رولو واردير. شعر ديليميزي ديري ساخلاميش ائتکنلردن [عاميللردن] بيريدير. آنجاق بو مثبت اوٍزون منفي آستاري دا وار. تاريخي شرايطيميزدن آسيلي اولاراق بيزده هله ده شعر نثره اوستوندور. ديليميزي آياقدا ساخلاميش ائتکنلرين باشليجاسي شعر اولسا دا، مدنيت آلانيندا شعرين تام ائگهمنلييي سيمپتوماتيک علامتدير. يعني خستهليک بلگهسيدير. أدبيات، …
Read More “قیسا سئچمهلر: ايمان دنيزيني شعر چالخالاياجاق”
پوستمودئرنیزم تام دورو، تام مئخانیکی بیر دیلین مؤوجودلوغونو داندی کی، قووولموش میستیکایا بیر داها لاییقلی یئر آیریلسین. همین آخیما باغلی دوشونرلره گؤره، دیلی هئچواخت جادولاردان، دویغوسال اؤزللیکلردن، دوروخمالاردان، بیلینجآلتی یانیلمالاردان آریندیرماق اولاسی دئییل. چونکو ژاک لاکان دئمیشکن دیلین قورولوشونون بیزیم قارانلیق آلتبیلینجیمیزین قورولوشونا بنزهییشی واردیر. پوستمودئرنیزم مودئرنلییین تنقیدینی “دیل”دن باشلادی. دیلی او قدهر قابارتدی کی، …
Read More “قیسا سئچهلر: پوستمودئرنیزم و دیل”
پوستمودئرنیزم گوج-اؤزنه ایلیشکیلرینین یاپیسؤکومو ایدی؛ آنلامی اورهتن پروسئدورا ایله باغلی تصووورلرین کؤکلو دییشمیی؛ دیل-دوشونجه ایلگیلرینین آلت-اوست اولونماسی؛ حقیقت، آنلام و وارلیغین حاضیر سانیلماسینین یانلیشلیغی؛ صنایع آلانیندا کوتلوی اورهتیم سیستئمیندن فردی سیستئمه کئچمهسی؛ معمارلیقدا کیبریت قوتوسونا بنزهر بینالارین اؤز یئرینی کومپوزیتیو پلانلی تیکینتیلره وئرمهسی، دمیر اورهتیمیندن ائلئکترون صنایعینه کئچمهسی؛ أدبی اثرده آنلامین یازارین بئینیندن متن جوغرافیاسینا …
Read More “قیسا سئچهلر: یاشامیمیزدا پوستمودئرنیزمین ایزلری”
موسلمان دوغونون دوشونجه منظومهسینی اولوشدوران آخیملار بونلار ایدی: ایکی تئولوگییا آخیمینین (أشعریلیک و مؤعتزیله کیمی) اوسچو و یا اوسچولوغا قارشی قوللاری، ابن سینانین باشچیلیق ائتدیی پئریپاتئتیک [مشایی] فلسفه و سؤهروردینین باشچیلیق ائتدییی ایشراق فلسفهسی. بو آخیملار بیر مسئلهده بیرلشیردیلر: اینسانین تانری تجللاگاهی اولان دوغایا اویغونلاشماسیندا. دوغو اینسانی، نئجه دئیرلر، طبیعت وورغونودور، چونکو بوتون ائورهنی تانرینین …
Read More “قیسا سئچمهلر: طبیعت وورغونلوغو”
اینتئرنئتین ویرتوال عالمی اؤزنه باخیمیندان تام پوستمودئرن بیر دوزاقدیر— قیرخیاماق منلییین دولاشدیغی چئوره. باشقا سؤزله، اوردا اؤزنه فرویدون سؤیلهدییی “اؤلوم دورتوسو” ایله اؤزونو پارچالاییر. بیرجه “من” نئچه نئچه “قیریق منلر”ه چئوریلیر. بونون اوچون باسقیچی agressive اؤزنهنین اونورغا سومویو و دوشونن بئینی اولان گلهنکسل “کیملیک” آنلاییشی داغیلیر. دوغرودور، اینتئرنئت اینسانین بؤیوک کشفیدیر. توپلومسال هؤرگو [شبکهلرین] رولونو …
Read More “قیسا سئچمهلر: اینتئرنئت؛ مرکزسیز چئوره”
سووئت ایدئولوگییاسیندا دیله غریبه بیر میفو-ائپیک روح اوفورمکله وارلیق و توپلوما منطیقی باخیش اولاناغینی کورلادیلار. کونسپیرولوگییا باخیشلی گوج قورولوشلاری بونو قصدن ائتدیلر کی، ایستالینی کورسویه قالدیرمیش اؤزنه، یعنی ایشچی صینیفی، گئرچکلیکلری اؤیرنمکده عاجیز قالسین و اؤندهرین آغزیندان چیخان جفنگیات گئرچکلیکلرین یئرینی آلسین. دیل ایلهتیشیم ایشلهوینی ایتیرهرک دؤولت، اؤزگورلوک، عدالت، دوشمن، کوتله، دئموکراتییا، پارتیا، حاق، ظولم …
Read More “قیسا سئچمهلر: سووئت دؤنمی؛ اؤیوشلر و سؤیوشلر”
آذربایجان توپلوموندا کونسپیرولوژی باخیش [توطئهنگری] یایغیندیر. بو ایسه دوشونجه باخیمیندان بیر نؤوع گئری قالمیشلیغین گؤستریجیسیدیر. بو باخیشین اؤزهیی بودور: بوتون اولایلار، فئنومئنلر، دوشونجهلر و أثرلر پلانلاشدیریلمیش بیچیمده باش وئریر، یا دا یارانیر. اوستهلیک بو ادعانین مغزینده هر شئیین آرخاسیندا هانسیسا شر گوجون گیزلندییی گومانینی سئزمک اولار. باشقا سؤزله، بعضیلرینین گومانینجا، بشر عالمینده هرنه باش وئریرسه، …
Read More “قیسا سئچمهلر: هر شئیین آرخاسیندا شر گیزلهنیب!”
هر بیر حاکمیتین دیکتاتور و یا دئموکراتیک اولماسینین ایلکین گؤستریجیسی بودور: کوتله هانسیسا حؤکومتی بهیهنمهدییی تقدیرده گوج ایشلتمهدن اونو دئویره بیلیرسه او حؤکومت دئموکراتیکدیر، یوخسا دیکتاتور. دیکتاتور حؤکومت همیشه اؤزونه قارشی هر تورلو دیرهنیشی قانلی مجرایا سورکلهییر؛ هر بیر اعتراضی قورغو قورامینا [توطئه نظریهسینه] سیغیناراق تاپدالاییر. قورغو قورامینا اینانماق و یا ائله بیر قورامدان گئنه …
Read More “قیسا سئچمهلر: هانسی حؤکومت دیکتاتوردور، هانسی دئموکرات؟”
موریال میراک وایسبارخ “گوج کورسوسونده مجنونلار” کیتابیندا عربلرین بئش دیکتاتورو بارهده یازیر: «بو دیکتاتورلار اؤزونهوورغونلوق، یانیلساما، شؤهرتسئوهرلیک و اؤز توپلوملارینین سیاسی-ایجتیماعی گئرچکلیکلرینی یئترینجه انلایا بیلمهدیکلری اوزوندن کوتلهنین گئنیش عوصیانی ایله قارشیلاشدیقدا چاشیب قالدیلار. اونلارین تپکیسینین ماهیتی گؤزلهنیلمز دئییلدی: شاشقینلیق، اینانمازلیق، اعتیراضلاری دوشمنین قورغوسو سانماق، ناراضیلیقلاری انکار ائتمک و سون مقامدا زوراکیلیغا أل آتماق. وایسبارخا گؤره، …
Read More “قیسا سئچمهلر: گوج کورسوسونده مجنونلار”
میشئل فوکو’نون “محبسین دوغولوشو” کیتابی بو جوملهلرله باشلانیر: «دامییَن شاهین جانینا قصد ائتدییی اوزوندن 1757-جی ایل مارتین ایکیسینده محکوم اولدو. او پاریس کلیساسینین اساس قاپیسی اؤنونده اؤز سوچونا اعتیراف ائدیب باغیش دیلهمهلی ایدی. سونرا اوردان بیرجه کؤینک أینیندهجه و بیر کیلولوق یانار موم الیندهجه آرابا ایله گرئو مئیدانینا آپاریلمالی، اورادا برپا اولونموش قاپوغا باغلانمالی ایدی. …
Read More “قیسا سئچمهلر: اینسانین بوینوندا یالنیز وظیفه یوخدور، اونون حاققی دا وار”
سیاست بارهسینده چوخواخت یانلیش تصور واردیر. بعضن اونو گوج قورولوشلاری [ساختارهای قدرت] ایله دییشیک سالیرلار، پولیسله پولیتیکانی عئینی سانیرلار. سیاستچیلرین تؤرهتدییی فاجیعهلر بیزی سیاستین گئرچک آنلامیندان یاییندیرمامالیدیر. چونکی قوزئیده گؤرمکده اولدوغوموز “سیاستسیزلیک” اولغوسو، توپلومو أیلنجه باتاقلیغینا سوروکلهیه بیلر. سياست اساسن تکذیبچیدیر. محض بو اؤزهللیییندن دولایی صنعتله ده عینی جبههده دایانیر. سیاستی گوج قورولوشلاري (پوليس) ایله …
Read More “قیسا سئچمهلر: پولیس و سیاست”
کئچمیش زامانلاردا حؤکمدارین بوینوندا وطنداشلارین حاققی یوخ ایدی، اونون اؤنونده یالنیز وظیفهلری واریدی. همین دؤنملرده مشروعیت قازانماغین یولو زوراکیلیغین گؤستریمیندن [بازآفرینیسیندن] کئچیردی. مشروعیتین قیلینجا باغلی اولدوغو چاغدا بو عادی بیر یاناشما طرزی ایدی. البته قیلینجلا قازانیلمیش مشروعیت یالنیز قیلینجلا گئده بیلیردی. حاکیم کوتله قارشیسینا اؤلوبـ اؤلدورمکدن باشقا بیر یول قویموردو. بیچاق سومویه دایاندیقدا وطنداش مجبورن …
Read More “قیسا سئچمهلر: حاکیمین قورخونج مهابتینی یئنیدن اورهتمک”
تهران دیل آکادئمیاسی وظیفهلرینین یالنیز بئشینجی مادهسینده، اؤزلری دئمیشکن “یئرلی مدنیتلرین قورونوب ساخلانماسی”ـنا ایشاره اولونور. بو ایشاره باشقا میللتلره کورون ایشیق ساچیرسا، جوملهنین داوامی اومیدلری پوچا چیخاریر. بللی اولور کی، آکادئمیکلر رسمی دیلی داها دا گوجلندیرمک اوچون اولکهنین قیراقـ بوجاغیندا گؤزدن قاچیمیش “فارسجا فولکلور، آدلار و ایصطیلاحلار”ی توپلاماغا وورنوخورلار. گؤزلهنیلمز دئییل، بو فرهنگیستانین سوی آغاجینین کؤکو …
Read More “قیسا سئچمهلر: تهران دیل آکادئمیاسی و بیزیم دیل”
قیش مؤوسیمی الیمی اوزاتدیم، قارین ایچیندن بویلانان چیچهیی دریم. علی آغباش هیجانلا سؤیلهدی: ـ بئله بیر شئی اولمازمی دئییرسن؟! آمما من گؤردوم ـ مؤوسیم قیش ایدی، هر یان قار ایدی. آدام بیر گول قوپاردی، الی یاندی! قایناق: یئددی گون، یئددی طالع، بیر انسان / ایواز طاها “جاهان” درگیسینین بیرینجی ساییسینین باش سؤزوندن


text:
مولود چاووش اوغلو ایسراییل-ده
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ایسراییله سفر ائدیب.
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ایسراییله سفر ائدیب.
مولود چاووش اوغلو سفری چرچیوسینده ایلک اولاراق هولوکاست موزه سینی زیارت ائدیب. هولوکاست عابیده سینین اؤنونه اکلیل قویان مولود چاووش اوغلو موزه دهکی خصوصی دفتره اورک سؤزلرینی یازیب.
قئید ائدک کی، تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری ایسراییل-ده کئچیرجگی گؤروشلر چرچیوسینده همکاری یائیر لاپیدله بیر آرایا گلجک.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان و دراگیدن اورتاق مطبوعات توپلانتیسی
"سالقینا باخمایاراق تیجارت حجمیمیز گئچهن ایل یوزده ۳۴ آرتاراق رکورد سویهیه چاتدی"
ایزمیر سولاریندا ۱۹ کؤچمن قورتاریلدی
احتیاجلاری قارشیلانان کؤچمنلر، اداری ایشلری تاماملاندیقدان سونرا ایزمیر کؤچ ایدارهسینه گؤندریلدی