text:
گنج تورکلر
گنج تورکلر یا ژؤن تورکلر، عوثمانلی ایمپراتورلوغونون سون دؤورونده اورتایا چیخان مشروطیتچی و سولطان 2. عبدالحمید حاکیمیتینه موخالیف اولان گنج و ضیالی نسیله وئریلن آددیر.[۱][۲]
اتیمولوژیسی[دَییشدیر]
ایلک دفعه ، 1828-جی ایلده چارلز مک فارلین (Charles Mc Farlane) طرفیندن دؤورون گنج عوثمانلی نسلینی نظرده توتاراق ایشله دیلمیشدیر.[3] داها سونرا 1855-جی ایلده، اوبیجئنی 2.محمود دؤورو رفورم حرکاتینا قاتیلان دؤولت مأمورلارینی، هم ده 1. عبدالمجید دؤورونون غربلیلشمه طرفداری تنظیماتچیلارینی ایفاده ائتمک اوچون " jevene turqvie de Mahmut " و " jevene Turqvie d’Abdul Medjid " ایفاده لریندن ایستیفاده ائتمیشدیر. بو ترمینلری قاورام اولاراق ایلک ایستیفاده ائدن Hippolyte Kastille اولموشدور.[۳]گنج تورکلر آنلاییشی یئنی بیر آنلاییش دئییلدیر. بو آنلاییشلاردان داها چوخ اوروپادا یارانان، حؤکومته موخالیف شخصلرین یاراتدیقلاری پارتیالارین بیر بنزری کیمی گؤرونمک اولدوغو اوچون ایستیفاده اولونموشدور. آلماندا گنج آلمانلار آخیمی (بوندان علاوه بو آخیم هم ده ادبی آخیمدیر)، ایتالیادا گنج ایتالیالیلار آخیمی، لهستاندا گنج پولیاکلار آخیمی دا بونون آنالوقلاریدیر. بو آخیملار سیاسی موخالیفت آخیملاری اولدوغو قدر، هم ده ادبی آخیملاردیر. داها سونرا ژؤن تورکلر آخیمیندا آدی کئچنلردن بحث ائدرکن اطرافلی فورمادا ادبیات منسوبلاری باره ده دانیشیلاجاقدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
بحث ائدیلن عوثمانلی دؤورونده کی بو ژؤن تورک قروپو کیمی اولان موخالیف قووّه لره هر دؤورده بونا بنزر آدلار وئریلمیشدیر. هر یئنیلیکچی کسیمه " گنج تورکلر، گنج عوثمانلیلار، ژؤن تورکلر " کیمی آدلار وئریلمیشدیر. خوصوصیله 1800-جو ایللردن سونرا بو آخیملار گوجلندیگی اوچون بو ترمینلره تئز-تئز راست گلینیر. مثلا، 1890-جی ایلده جورج بادیس آدلی بیر شخص سارایی گنج تورکیه آدیندا قانون-ی اساسی (آنایاسا) طرفدارلارینی اطرافیندا توپلایا بیله جک بیر قزئت قورماقلا تهدید ائتمیشدی. ژؤن تورکلرین ایدئولوژیسینه باخیلدیغیندا، اونلارین دوشونجهلرینین فرانسهدهکی بورژوازی طبقهسینین دوشونجه لری ایله یاخین اولدوغو آچیقجا حیس اولونور. نئجه کی فرانسهده بورژوازی گوجونو آرتیردیقدان سونرا ایدارهچیلیگه سسینی ائشیتدیرمک اوچون سیاسی بیر چکیشمهنین ایچینه گیردیسه، عئینی فورمادا ژؤن تورکلر اولاراق آدلانان شخصلر ده اوروپاداکی یئنیلیکلردن تاثیرلنیب ضیالی طبقهنین دستگی ایله رهبرلیکده کی شخصلره قارشی اوخشار بیر موباریزهیه گیرمیشدیر. بو موباریزه قانلی وطنداش موحاریبهسیندن چوخ ادبی یازیلارلا بیر طبقهنی ساوادلاندیریب، فورمالاشدیرما فورماسیندا اولموشدور. ژؤن تورک آدلاندیریلان شخصلرین تک اورتاق مقصدی سولطانلیق ایدارهچیلیگینین آلتیندا بیر ده سئچکیلی مجلیسین اولماسی ایدی. هئچ بیر زامان سولطانلیغی لغو ائدیب، جومهوریت قورولوشونون یارادیلماسینی ایستهمهییبلر. قارشی اولدوقلاری وضعیت 2. عبدالحمید ایدارهچیلیگینین ایستیبداد قورولوشو ایدی. تضییق و شیدّت شراییطینین حاکیم اولدوغو استروکتورا سئچکیلی مجلیس علاوه اولونارسا، وضعیتین یاخشیلاشاجاغینا اینانیردیلار. ژؤن تورکلر جمعیتینه 2000-ه قدر عوضو اولدوغو تخمین ائدیلیر. بو آدلار سیاسی اورتامدان دولایی عوثمانلیدا چوخ دا یاشامامیش و حیاتلارینین چوخونو اوروپادا یا دا میصیرده سورگون حیاتی اولاراق کئچیرمیشلر. بو جمعیتده ایرهلی چیخان، دیقت چکمکده اولان آدلار بونلاردیر: عبدالله جودت،عبدالرحمان بدیرخان، احمد رضا، احمد فضلی، احمد فریق، احمد کمال، احمد لطفالله، احمد نیازی، احمد ثایب، علی فخری، علی فهمی، علی حیدر، علی شؤکتی، بهاالدین شاکر، درویش هما، اتهم روحی، امیر شکیب آرسلان، خلیل جانم، حسین توسون، خسرو سامی، حسینزاده علی، ابراهیم تئمو، اسحاق سکوتی، اسمائیل جانبولات، اسمائیل انور بیگ، اسمائیل کمال، ماهموئل جلالالدین پاشا، ماهر سعید، محمد علی حلیم پاشا، حاجی ابراهیم پاشازاده حمدی، تارسوسیزاده مونیه، تونالی حلمی، یوسف آکچورا.
گنج تورکلر حرکاتینین ریشه لری 18. عصرین اینقیلابی سونلاری و 19. عصره گئدیب چیخیر. او، اؤز باشلانغیجینی بؤیوک فرانسه اینقیلابینین تاثیری ایله تورکیه ده مئیدانا چیخان تنظیمات حرکاتیندان گؤتورموشدور.
اوروپاداکی بورژوا حرکاتی ایله تانیش اولان تورک ضیالیلاری و طلبه گنجلر تورکیه ده ده آنایاسالی قورولوشا کئچیلمهسینی ضروری حساب ائدیردیلر. اونلار 1865-جی ایلده «یئنی عوثمانلیلار جمعیتی» یاراتدیلار. اونون یارادیجیلاری گؤرکملی ادیب اولان ابراهیم شناسی و یازیچی-دراماتورق نامق کمال اولموشدو. لاکین تئزلیکله «یئنی عوثمانلیلار» جمعیتینین فعالیتینه سون قویولدو. تشکیلاتین بیر چوخ عوضولری حبس ائدیلدی، قالانلاری ایسه خاریجه گئتمگه مجبور اولدولار.
1871-جی ایلده اونلار موهاجیرتدن اؤلکهیه قاییتماغا دعوت اولوندولار. «یئنی عوثمانلیلار» جمعیتی یئنیدن فعالیته باشلادی. 1871-جی ایلین ماییندا اونلار سولطان سارایی قارشیسیندا 40 مینلیک میتینگ تشکیل ائتدیلر. خالقین جوشماقدا اولان غضبیندن قورخویا دوشن حاکیم دایرهلر 1876-جی ایل مایین 30-دا سارای چئوریلیشی ائتدیلر. سولطان عبدالعزیزین یئرینی 5. مراد، سونرا ایسه 2. عبدالحمید توتدو. او، «یئنی عوثمانلیلار»ین لیدرلریندن بیری اولان مدحت پاشانی باش وزیر تعیین ائتدی. اونا آنایاسا لایحهسی حاضیرلاماق تاپشیریلدی. سولطان 2. عبدالحمید مدحت پاشانین حاضیرلادیغی آنایاسا لایحهسینی قبول ائتمگه راضیلیق وئردی. بو آنایاسایا گؤره تورکیه آنایاسالی مونارشی اعلان ائدیلیردی.
آنایاسایا گؤره ایمپراتورلوق اراضیسینده یاشایان بوتون اهالی عوثمانلی آدلانیر، اهالینین اتنیک و دینی منسوبیتیندن آسیلی اولمایاراق قانون قارشیسیندا برابر ایدیلر.
اؤز غدارلیغی ایله چوخ مشهور اولان 2. عبدالحمید رژیمی شراییطینده آنایاسانین ایجراسی غئیری مومکون ایدی. آنایاسا قبول ائدیلدیکدن بیر آز سونرا، 1877-جی ایلین فوریهسینده مدحت پاشا حبس اولونوب سورگونه گؤندریلدی، 1883-جو ایلده ایسه اؤلدورولدو.
«یئنی عوثمانلیلار»ین موترقّی آددیملاری هدر گئتمهدی. اونلاردان سونراکی موترقّی ضیالیلار سولطان آغالیغینا قارشی موباریزهنی داوام ائتدیردیلر. 1889-جو ایلده ایستانبولداکی حربی طیب مکتبینین بیر قروپ طلبهسی ابراهیم تئما، چرکز محمد رشید، عبدالله جودت و اسحاق سکوتی " ایتیحاد و ترقّی " آدلی گیزلی جمعیت یاراتدیلار. بو، تورکیه ده بورژوا-دموکراتیک حرکاتین باشلانغیجی حساب ائدیلیردی. 19. عصرین 90-جی ایللرینده خاریجده -ژنو ده، میصیرده بو جمعیتین قروپلاری فعالیت گؤستریردیلر. " ایتیّحاد و ترقّی " جمعیتینین عوضولرینی و اونون طرفدارلارینی «گنج تورکلر» آدلاندیریردیلار. اونلار 1876-جی ایل مدحت پاشا آنایاسانین برپاسینی طلب ائدیردیلر. 1907-جی ایلین سونلاریندا پاریسده " ایتیّحاد و ترقّی " جمعیتینین و اونا قوشولموش تشکیلاتلارین بیرلشمیش قورولتایی چاغریلدی. قورولتای، مؤوجود رژیمی سیلاحلی عوصیان یولو ایله دئویرمک و 1876-جی ایل آنایاسانی برپا ائتمک قرارینی قبول ائتدی،
«گنج تورکلر» روسیه و اینگیلیسین تورکیه نی اؤز آرالاریندا بؤلوشدورمک نیتلرینین قارشیسینی آلماق مقصدیله عوصیانا موعین اولونموش واختدان اول باشلاماغی قرارا آلدیلار، ایلک چیخیش مقدونیهنین رسِن شهرینده باشلاندی، شهرین کومندانتی لئیتنانت نیازی بیگ 1908-جی ایل ژوئیهنین 3-ده عوصیان بایراغی قالدیراراق، اؤز دستهسی ایله داغلارا چکیلدی. ژوئیهنین 6-دا انور بیگین کوماندانلیغی آلتیندا اولان دیگر حربی دستهده عوصیانچیلارا قوشولدو. عوصیان ادیرنهدهکی حربی حیصهلری ده احاطه ائتدی، حؤکومتین عوصیانچیلاری رام ائتمک سعیلری بوشا چیخدی. اهالی و بوتون اوردو عوصیانچیلار طرفینه کئچدیلر.
" ایتیّحاد و ترقّی " جمعیتینین مرکزی کومیتهسی 1908-جی ایل ژوئیهنین 23-ده مقدونیهنین سولونیک، موناستیر و باشقا ایری شهرلرینده تشکیل ائتدیگی ایزدیحاملی میتینگده آنایاسانین برپا ائدیلمهسی باره ده اولتیماتوم قبول ائتدی: سولطانا گؤندریلن اولتیماتومدا بیلدیریلیردی کی، اگر اوچ گونه قدر آنایاسا برپا اولونمازسا، ایستانبول اوزرینه حربی هوجوم تشکیل اولوناجاقدیر.
وضعیتین چیخیلماز اولدوغونو گؤرن 2. عبدالحمید همین گون 1876-جی ایل آنایاساسینین برپاسی و تئزلیکله پارلمان سئچکیلری کئچیریلمهسی باره ده فرمان ایمضالادی. تورکیه آنایاسالی مونارشی اعلان اولوندو. بو حادیثه تورکیه تاریخینه گنج تورکلر اینقیلابی و یا 23 ژوئیه اینقیلابی کیمی داخیل اولموشدور.«گنج تورکلر» اؤز تعصوبکئشلریندن عیبارت حؤکومت تشکیل ائتدیلر. 1908 -1909-جی ایللرده بو حؤکومتلره سعید پاشا، کامل پاشا و سلیمان پاشا باشچیلیق ائتمیشدیلر،
1908-جی ایل نوامبرین 2-ده پارلمانین ایلک ایجلاسی چاغیریلدی، پارلمانا سئچیلمیش وکیللرین (250 نفر) یاریدان چوخو (150 نفری) «گنج تورکلر»دن ایدی.
" گنج تورکلر»ین حاکیمیتی اوزون چکمه دی. 2. عبدالحمید اینگیلیسلرین حیمایه ائتدیگی " احرار (لیبراللار) پارتیاسی و روحانیلرین " ایتیّحادی موسلمان " (موسلمان جمعیتی) تشکیلاتی ایله بیرلیکده ایستانبول حربی پادگانی کوماندانلیغینین کؤمگی ایله چئوریلیش ائدهرک حاکیمیتی تامامیله اؤز الینده توپلادی. «گنج تورکلر» ایستانبولو ترک ائتمهلی اولدولار. لاکین چئوریلیش خالقین اکثریتی طرفیندن رغبتله قارشیلانمادی.
«گنج تورکلر» 1909-جی ایل آوریلین 23-ده مقدونیه اوردوسونو محمود شوکت پاشانین کوماندانلیغی آلتیندا ایستانبول اوزرینه یئریتدیلر. سولطان 2. عبدالحمید حاکیمیتدن اوزاقلاشدیریلدی. اونون ایرادهسیز قارداشی 5. محمد رشاد سولطان اعلان ائدیلدی. بو دا، «گنج تورکلر» اینقیلابینین یاریمچیقلیغیندان، کؤکلو اینقیلابی دَییشیکلیکلر ائتمک ایقتیداریندا اولمادیغیندان خبر وئریردی. ایتالیا-تورکیه (1911-1912)، بیرینجی (1912-1913) و ایکینجی (1913) بالکان موحاریبهلری تورکیه ده داخیلی ضیدیتلری داها دا کسکینلشدیردی. بئله بیر شراییطده " ایتیّحاد و ترقّی " پارتیاسینین طرفدارلاری 1913-جی ایل ژانویهنین 23-ده حؤکومت سارایینا هوجوم ائتدیلر. دؤولت چئوریلیشی ائتدیلر.
1914-جی ایلین اولینده «گنج تورکلر» " اوچلوگونون دیکتاتورلوغو قورولدو " . " اوچلوگه " حربی ناظیر و اوردو قرارگاه رئیسی انور پاشا، " ایتیّحاد و ترقّی " پارتیاسی مرکزی کومیته سینین صدری، داخیلی ایشلر ناظیری طلعت پاشا و ایستانبول شهرینین والیسی جامال پاشا داخیل ایدی. اینقیلابین یاریمچیقلیغینا باخمایاراق «گنج تورکلر»ین حاکیمیتی دؤورونده اؤلکه ده بیر سیرا موترقّی ایصلاحات و تدبیرلر حیاتا کئچیریلدی. 1914-جی ایلده ایقتیصادی تسلیمچیلیک رژیمی لغو اولوندو. «گنج تورکلر » حؤکومتی، اوردونو یئنیدن قورماق و ایقتیصادیاتی اینکیشاف ائتدیرمک ساحهسینده موهوم آددیملار آتدیلار .
دؤورون شرطلری[دَییشدیر]
ژؤن تورکلر جمعیتی عوضولرینین فیکیرلرینین فورمالاشماسیندا دؤورون شرطلری ده موهوم رول اوینامیشدیر. دؤورون موهوم سیاسی حادیثه لری بئله دیر:
- فورمال اولاراق تابع اولان بولغاریستانین قورولماسی
- مقدونیه ده حلّ ائدیله بیلینمهین پروبلملر
- یونان قولدور دستهلرینین فعالیتی
- عربلرین سیاسی باخیمدان اویانیشی
- عوثمانلیداکی تحصیل سیستمینین برباد وضعیتی
- مدحت پاشا دؤورونده ضعیفلهدیلمیش دین خادیملرینین اولکی گوجلرینی برپا ائتمهسی
- کرت آداسیندا تئز-تئز اولان عوصیانلار
- ائرمنیلرین موختار دؤولت قورما ایستکلری و فعالیتلری
- 2. عبدالحمیدین سیاسی رژیمی
بو سیاسی قاریشیقلیقلار ایچریسینده عوثمانلی دؤولتینین چوخ پیس سونلوغا دوغرو گئتدیگی بیلینیردی. لاکین بو سونلوغو عوثمانلی خالقی حیس ائتمیردی. چونکی عوثمانلی خالقی دئییلن اورتاق بیر آنلاییش یوخ ایدی. بو تورپاقلاردا یاشایان خالق، دین، دیل، عیرق فرقی اولاراق چوخ موختلیف اولدوغوندان بو سیاسی وضعیتی چوخ دا حیس ائده بیلمیردیلر. مسیحی اهالی اؤز دینلریندن اولان دؤولتین حیمایهسینه گیرمگی یا دا اؤز دؤولتینی قورماغی پلانلاییردی.
عوثمانلیدا مطبوعات حرکاتلاری[دَییشدیر]
عوثمانلی ضیالیسینی اورتایا چیخاران غربلیلشمه فیکری عوثمانلی دؤولتینین تنظیمات فرمانیندان بری ایزلهمگه چالیشدیغی سیاست ایدی. عوثمانلی ضیالیلاری غربی چوخ دا بیلمهدیکلری کیمی سولطانی دا چوخ دا تنقید ائتمزلردی. یئنه ده 2. عبدالحمید دؤورونده تاثیرلی اولان ضیالیلار اوّلکینه نیسبتاً داها ایرهلی گؤروشلو ایدی. بو دؤورده خاریجده اولان ضیالیلار اوروپانی یاخیندان تانیما فورصتی تاپمیشدیلار. 2. عبدالحمید رژیمینه قارشی تشکیلاتلانمیش و اساس مقصد کیمی ایسه آنایاسانین قبولونو قبول ائتمیشدیلر. اوروپایا قاچان ژؤن تورکلر بو دؤورده بیر چوخ قزئت و ژورنال چیخارداراق، ایستیبداد رژیمینی تنقید ائدیردیلر. یایینلادیقلاری ژورنال و قزئتلر موختلیف یوللارلا عوثمانلی ایمپراتورلوغونا گتیریلیردی. بو یایینلار 1900-جو ایللرده داها دا آرتمیشدی. بو سببله حؤکومت ژؤن تورکلر ایله یایینلارینی دایاندیرماق اوچون دانیشیقلارا بئله باشلامیش و بو وضعیت چتین وضعیتده اولان ژؤن تورکلره صرف ائتمیشدی. ژؤن تورکلر 1889-1908-جی ایللر آراسیندا چیخاردیقلاری قزئتلر و ژورناللار ایله فیکیر حیاتینا یئنی بیر یؤن وئرمگی باجارمیشدیلار. بو یایینلار بیرلشمیش کراللیق، فرانسه، اوتریش، بولغاریستان، ایتالیا، یونان، رومانی، سویس، برزیل، بلژیک، امریکا و قیبریس اولماقلا 13 اؤلکه و بؤلگه ده تورکجه و خاریجی دیللرده، 152-دن چوخ قزئت و ژورنال نشر ائتدیرمکده ایدی.
ژؤن تورک یایینلاری[دَییشدیر]
مشورت[دَییشدیر]
1895-جی ایلین، دسامبر آییندا احمد رضا طرفیندن تورکجه و فرانسیزجا اولاراق یاییملانماغا باشلانمیشدیر. قزئتینده آنایاسانی مودافیعه ائتمیش، خالقین سیاسی وظیفه بیلگیسینه چاتا بیلمهسی اوچون تحصیل گؤرمهسینین لازیم اولدوغو ایرهلی سورموشدور. بونلارلا یاناشی حؤکومتی چوخ آغیر فورمادا تنقید ده ائتمیشدیر. داها سونرالار تنقیدلرینی داها دا آرتیردیغینا گؤره فرانسه حاکیمیتی طرفیندن قزئتی بیر مودّتلیک قاپادیلدی. مشورت ایله عئینی واختدا میثیرده یاییملانان " میزان " قزئتینی سبب گؤسترهرک، احمد رضا بیگ، عئینی جمعیتین ایکی فرقلی تورکجه قزئت نشر ائتدیرمهسینی معناسیز حساب ائتدیگینی دئیهرک، مشورت قزئتینین نشرینی دایاندیرمیشدیر. آنجاق میزانچی مرادین سارای ایله راضیلیغا گلهرک، قزئتین نشرینه سون وئرمهسیندن سونرا تورکجه مشورت قزئتی یئنیدن نشره باشلادی. بو آرادا ژنو ده عوثمانلی قزئتینین یاییملانماسیندان سونرا احمد رضا مشورت قزئتینین نشرینی یئنیدن دایاندیرمیشدیر. مشورت یوکسک سوییه بیر دوشونجه قزئتی اولماقدان داها چوخ، حرکاتین رهبر قزئتی اولموشدور.
میزان[دَییشدیر]
1886-جی ایلین آوقوستوندا ایستانبولدا مراد بیگ طرفیندن چیخاریلمیشدیر. سیاسی و ایقتیصادی آزادلیقلا علاقهلی یازیلاری ایله حؤکومتین دیقتینی چکمهسی ایله مراد بیگ میصیره قاچمیشدیر. ایستانبولدا یاییملاندیغی دؤورلرده میزان، ایقتیصادی مؤوضولارا یؤنلمیشدی. میصیرده مراد بیگین ایستانبولداکی مولاییم سیاستی یئرینه سرت اینقیلابچی کیملیگینی اؤن پلانا چیخارمیش و ایتیّحادچیلارین دوشونجهلرینی مودافیعهیه باشلامیشدیر. مراد بیگ یازیلاریندا مطبوعات آزادلیغینین قانونی سرحدلر ایچینده تأمین ائدیلمهسیندن، محکمهنین ایصلاح ائدیلمهسیندن، مجلیس قارشیسیندا مسئولیت داشییان حؤکومتین یارادیلماسینی تبلیغ ائتمیشدیر. مراد بیگ اؤزو پان ایسلامیست اولموشدور. ان بؤیوک ایدئالی خلیفه واسیطهسیله موسلمانلارین یادائللی اسارتیندن قورتاریلیب، بؤیوک بیر ایسلام ایمپراتورلوغونون قورولماسی ایدی. خوصوصیله مطبوعات یولو ایله موباریزه سینده نامق کمالین تاثیرینده قالدیغینی و یازیلاریندا اونو تقلید ائتدیگی حیسّ اولونور.[۴]میزانچی مرادین دوشونجه حیاتینین بعضی دؤورلرده دییشمهسی سببیله احمد رضا ایله موناسیبتلری پوزولموشدور. بو سببدن ژؤن تورکلر بو ایکی نفر آراسیندا بؤلونموشدو. فیکیرلرینین دَییشمهسیندن سونرا، وطنینه گئری دؤنموش و میزانی گونلوک نشر ائتدیرمگه باشلامیشدیر. مراد بیگین بورادا ایتیّحادچیلارا قارشی موناسیبتی سببییله 31 مارس قییامیندان سونرا قزئتی قاپادیلمیش، اؤزو ایسه رودوس آداسینا سورگونه گؤندریلمیشدیر.
عوثمانلی قزئتی[دَییشدیر]
عوثمانلی قزئتی میزان قزئتینین قاپادیلماسیندان سونرا ایتیّحاد و ترقّینین ایلک قوروجولاری اسحاق سکوتی، عبدالله جودت، تونالی حلمی کیمی شخصلر طرفیندن قورولموشدور. فرانسیزجا، آلمانجا و اینگیلیسجه نشر اولونان ایلک ژؤن تورک قزئتیدیر. آنجاق سارای بو وضعیتدن ناراحات اولموش و آفریکایا گؤندریلن ژؤن تورکلرین آزاد ائدیلمهسی قارشیلیغیندا قزئتین قاپادیلماسینی ایستهمیشدیلر. قزئت بیر مودّت قاپالی قالمیش، یالنیز سارایین سؤزونو توتماماسیندان سونرا یئنیدن آچیلمیشدیر. قزئت ایلک دفعه جومهوریت ایدارهچیلیگیندن دانیشمیش، یازیلاریندا خالقی آیاغا قالخماغا سسلهمیشدیر. بیر مودّت سونرا قزئتین رهبرلیگینه داها سونرالار ژؤن تورکلری بیر داها دا بؤلهجک شخص اولان شاهزاده صباحالدین کئچیر. شاهزاده صباحالدین اؤز داییسی اولان سولطانی داها دا سرت تنقید ائدیر.
شورای اومّت قزئتی[دَییشدیر]
احمد رضا طرفیندن یاییملانماغا باشلانمیشدیر. مرکزچیلیگی مودافیعه ائتمیشدیر. ایلک سایییندا قزئتین مقصدلری بئله گؤستریلمیشدیر:
- 1876-جی ایل آنایاساسینی تکرار قووّهیه میندیرمک
- بوتون عوثمانلی اهالیسینده اورتاق بیر وطنپرورلیک حیسّی یاراتماق
- سولطانین خاندانینی و تاختینی قوروماق
رداکته شؤعبهسینده سلانیکلی ناظم، احمد سویب، یوسف آکچورا، سامی پاشازاده، احمد بیگ آغا اوغلو کیمی آدلار وار ایدی. مرکزیتچیلیگی مودافیعه ائدن احمد رضایا قارشی شاهزاده صباحالدین عدم-ی مرکزیتچیلیگی مودافیعه ائتمیش و تورکجه ترقّی آدلی کیچیک قزئت نشر ائتدیرمگه باشلامیشدیر. بو ایکی فیکیرین موباریزهسی آنایاسادان سونرا دا داوام ائتمیش و او دؤورده ایتیّحادچیلار احمد رضانین فیکیرلرینی منیمسهمیشدیلر. بونلاردان باشقا قانون-ی اساسی (1896، میصیر)، حاق (1899)، صدا-ی میلت (1898، میصیر)، ایقدام، موخبیر (1866)، عیبرت (1870) قزئتلری ده نشر ائدیلمیشدیر.
درگیلر[دَییشدیر]
داها چوخ علمی مؤوضولو یازیلار نشر ائدیلمیشدیر. موختلیف یئرلرده چاپ ائدیلمیشدیر.
- شیکایت درگیسی(1893، شیکایت)
- شرق و غرب (1896، پاریس)
- موساووه (1900)[۵]
- مجموع-ی کمال (1905)
- ایجتیهاد (1904)
ابراهیم شناسی افندی[دَییشدیر]
غربی نومونه کیمی گؤتورن ایلک شاعیر، ایلک درام یازیچیسیدیر. بوندان علاوه آگاه افندی ایله بیرلیکده ایلک شخصی ژورنالیستدیر. ایسلامی علملر اؤیرنرکن بیر فرانسه یازیچیسیندان دا فرانسیزجا اؤیرنمیشدیر. مصطفی رشید پاشانین حیمایهسی ایله پاریسه گؤندریلمیشدیر. ایستانبولا گئری دؤندوگونده کؤهنه وظیفهسینه برپا اولوب، مجلیس-ی معاریف عوضولوگونه تعیین اولوندو. لاکین حؤکومته محمد امین علی پاشا گلدیکدن سونرا ساققال پروبلمی اولدو و ساققال بهانهسی ایله وظیفهسیندن اوزاقلاشدیریدی. اصل سبب ایسه مصطفی رشید ایله یاخین اولماسی ایدی. 1860-جی ایلده آگاه افندی ایله ترجومان-ی احوالی چیخاردی. بو دؤورده شاعیر ائولنمهسی اثرینی یازدی.[۶]تصویر-ی افکاری قوردوقدان سونرا نامق کمال دا قزئته داخیل اولدو. داها سونرا پاریسه گئتمگه مجبور اولدو. داها سونرا فرانسه-پروسسیه موحاریبه سینه گؤره ایستانبولا گئری دؤندو. صفالت ایچینده وفات ائتدی. بو شخصی موهوم ائدن اساس خوصوصیت غرب مدنیتینی منیمسمهسی ایدی. عاغیل، علم، هومانیستلیک و عدالت اونون اوچون بؤیوک دَیرلر ایدی. بو سببدن نامق کمال و اونون دؤورونده کی بیر چوخ شخصه یؤن وئرن شخص اولدو. مشروطیتچی دئییلدی، سیاسی حاکیمیتله پروبلمی اولمامیشدیر.
نامق کمال[دَییشدیر]
نامق کمال یئنیلیکچی بیری اولموشدور.[۷]لاکین باب عالی ترجومه اوتاغینا ترجومهچی گیرمهمیشدن اول دیوان شعرلری ایله ده چوخ علاقه لی ایدی. ترجومه مأمورلوغو دؤورونده فرانسیزجا اؤیرندی و تانیش اولدوغو غرب مدنیتی چوخ ماراقلی گلدی. داها سونرا شناسی ایله تانیش اولدو و تصویر-ی افکاردا ترجومهلرینی نشر ائتدیردی. شناسی فرانسهیه گئتدیکدن سونرا، باش رداکتور اولدو. آرتیق داها چوخ فیکیرلرینی یازا بیلمه فورصتی تاپدی. ایتتیفاق-ی همیت آدلی گیزلی تشکیلات ایله علاقهسی اورتایا چیخدیقدان سونرا، حؤکومت طرفیندن ارزوروم والی کؤمکچیسی آدی ایله سورگون ائدیلدی. بورادا دا قالا بیلمهیهجگینی باشا دوشدوکدن سونرا، مصطفی فاضل پاشانین دعوتی ایله پاریسه قاچدی. فاضل پاشانین رهبرلیگینده اورادا یئنی عوثمانلیلار جمعیتینی قوردولار.تصویر-ای افکاردا خاریجی سییاستله وضعی سوسیال پروبلملری یازان نامق کمال، اوروپاداکی آزادلیقلارا حئیران اولموشدو. طبیعی کی جان لاک و ژان ژاک روسو کیمی معاریفچیلردن چوخ تاثیرلنمیشدیر. نامق کمال و دوستلارینین سیاسی موخالیفتی سولطانا دئییل داها چوخ علی پاشا ایدارهچیلیگینه ایدی. اوروپادان آلینان قانونلارین بیرباشا طتبیق ائدیلمهسینه قارشی ایدی. نامق کمال اوروپا ماجراسیندان سونرا علی پاشا ایله راضیلیغا گلهرک، ژورنالیستلیک ائتمهمک شرطی ایله وطنینه چاغیریلدی. علی پاشا اؤلدوکدن سونرا یازیلارینا داوام ائتدی. داها سونرا مدحت پاشا، نامق کمالی ایستانبولدان اوزاقلاشدیراراق گئلیبولویا سورگون ائتدی. لاکین بورادان دا قورتولماغی باجاردی و ایستانبولا گئری چاغیریلدی.
علی سعاوی[دَییشدیر]
اؤزونو دین خادیمی سایدیغی و اونا اویغون پالتارلار گئییندیگی بیلینمکده دیر. موخبیر قزئتینده علی پاشانی تنقید ائدن یازیلار یازمیش و محمد فاضلین بیر نئجه یازیسینی قزئتینده یاییملادیغی اوچون یئنی عوثمانلیلارین آراسینا گیرمیشدیر.[۸]بونلاردان سونرا کاستامونویا سورگون ائدیلمیشدیر. بیر چوخ یئنی عوثمانلیچی کیمی پاریسه قاچمیشدیر. لاکین سونراکی دؤورده بیر مسلهیه گؤره آنلاشمازلیق یاشاندی و موخبیر قزئتینی یاییملاماغی دایاندیردی (لندنده نشر اولونوردو). سعاوی، صبرسیز، آشیریلیغا مئییللی، اویومسوز، ایدیعالی، دوست ائدینه بیلمهین بیر اینسان اولموشدور. سونراکی دؤورده فرانسهده علوم قزئتینی چیخارماغا باشلادی. لاکین سونرادان اولکی یولداشلارینا قارشی گلهرک، آنایاسایا قارشی اولان " مووفقاً، علوم موشتریلرینه " قزئتینی نشر ائتدیردی.[۹]بونون سایه سینده ده 2. عبدالحمید ایله باریشدی، ایستانبولا دؤنهرک، گالاتاسارای لیسئیینه مودیر تعیین اولوندو. چیراغان باسقینیندا اؤلدورولموشدور. گنج عوثمانلیلار طرفیندن چوخ دا سئویلمزدی. حتّی اینگیلیس آگنتی اولدوغو بئله دئییلمیشدی. سولطان طرفداری اولمامیشدان اولکی دوشونجه لری بئله اولموشدور[۱۰]:
- جومهوریت دؤورونده مصطفی کمال آتاتورکون قوردوغو ایداره چیلیگه بنزر ایدارهچیلیکدن بحث ائدن ایلک شخصدیر.
- دونیویلیگی مودافیعه ائتمیشدیر.
- سولطانین قالماسی ایله جومهوریت قورولوشونا بنزر ایداره چیلیگه کئچمک
- سعاوی چوخ دا غربچی دئییلدیر، دین خادیملرینی حربیچیلره نیسبتاً داها اوتون توتوب
- تورکلرین اوستون عیرق اولدوغو فیکرینی مودافیعه ائدر
- ایسلامیته ان بؤیوک قاتقینین تورکلر طرفیندن اولدوغونو مودافیعه ائدیب
- تورکجهنین بؤیوک بیر دیل اولدوغونو دئییب، باشقا دیللردن کئچن سؤزلرین ایستیفادهسینه قارشی چیخیب. باشقا تورکلرله سیخ علاقه ده اولماغین طرفداری اولموشدور.
- مدرسه لر قاپادیلمالی، ساریق قالدیریلمالی، دین درسی تورکجه وئریلمه لیدیر
- عوثمانلیدا بانکلار قورولمالی و فابریکلر یارادیلمالیدیر.
احمد جودت پاشا[دَییشدیر]
جودت، پاشا اولاراق حلبه تعیین ائدیلدی. داها سونرا 1868-جی ایلده دیوان-ی عدلیه رئیسلیگینه گتیریلدی. بورادا فرانسه مدنی قانونو قبول ائتدیرمگه چالیشان مدحت پاشا و طرفدارلارینا قارشی مجلّه نی یازاراق قبول ائتدیردی. بو مودتدن سونرا موختلیف دؤولت مأمورلوقلاریندا اولدو و 2. عبدالحمیدین موهوم تاپشیریقلارینی گؤردو. همچنین ده مدحت پاشانی حبس ائتمک تاپشیریغینی دا جودت پاشا گؤرموشدور.[۱۱]فیکیرلرینه گؤره اؤنجه موسلمانلار بیر بایراق آلتیندا توپلانمالی، داها سونرا اوروپا فتحلری باشلانمالی ایدی. بو وضعیتده دؤولت داها اوزون عؤمورلو اولا بیلردی. جودت بیگ، ایسلام بیرلیگینی دستکلهییردی. آنایاسانی گرکسیز گؤروردو، اونا گؤره ایسلام شریعتی اؤزو قانون اساسی ایدی. اونون دوشونجه سینه گؤره عوثمانلینین اصل گوجو تورکلردن عیبارتدیر.
احمد رضا[دَییشدیر]
احمد رضا قالاتاسارای لیسئیینده تحصیل آلدیقدان سونرا فرانسهیه کند تصروفاتی تحصیلی آلماق اوچون گئتدی. بورادا پوزیتیویزمی منیمسهدی و آوقوست کومتهنین طلبهسی اولان پییر لافیتهنین درسلرینده ایشتیراک ائتدی.[۱۲]پوزیتیویزم متافیزیکانی ردد ائده رک، علمین اوستونلوگونو مودافیعه ائدن جریاندیر. پوزیتیویزم اونون اوچون ماراقلی ایدی، چونکی:
- مسیحیتله علاقهسی یوخ ایدی و دینین عوثمانلی جمعیتی اوزرینده کی تاثیرینی گؤروردو.
- عوثمانلی سولطانلارینین موطلق حاکیمیتینه قارشی ایدی.
- بؤیوک بیر سارسینتی قارشیلیغیندا دؤولت داغیلا بیلردی.
- جمعیته یؤن وئره جک اولان موتخصیصلرایدی.
احمد رضا ایتیّحاد و ترقّییه گیردی و مشورتی نشر ائتدیرمگه باشلادی. لاکین سونرا عیان مجلیسینه گیرهرک، ایتیّحاد و ترقّییه قارشی اولدو. احمد رضانین عوثمانلی ایرهلیلهمهسی اوچون اورتایا دیگرلریندن فرقلی بیر فیکیرله چیخمیشدی. اونون فیکرینه گؤره دؤولت ایدارهچیلیگی دئییل، اینسانلارین دوشونجهسی دییشمهلی ایدی.
عبداله جودت[دَییشدیر]
جودت ژؤن تورکلرین ایچینده ان اینتلکتوال و ان چالیشقان شخصلردن اولموشدور. سیاست، سوسیولوژی، پسیکولوژی، ادبیات کیمی مؤوضولاردا یازدیغی خئیلی کیتاب، مقاله و ائتدیگی ترجومهلر اهمیتینی و دَیرینی گؤسترمک باخیمیندان یئترلی اولا بیلر. آتئیست اولماسی فیکیرلرینین گئنیش ایجتیماعیت طرفیندن قبول ائدیلمهسینه مانع اولموشدور.[۱۳]
سولطانزاده صباحالدین[دَییشدیر]
صباحالدینه گؤره ایستیبداد جمعیتین سویهسینین بیر نتیجهسی ایدی. اگر جمعیتین سویهسی دییشمزسه، ایستیبداد تکرار یاشانا بیلهجک بیر وضعیتدیر. شاهزاده صباحالدین علی رضایا قارشی اولان عدم-ی مرکزیتچیلیگی مودافیعه ائدیر.[۱۴]1902-جی ایلده ژؤن تورک کونگرهسینده عدم-ای مرکزیتچیلیک فیکرینی گتیرن صباحالدین بیر بؤلونمگه یول آچدی. عدم-ی مرکزیتچیلیک اولاراق آیریلان قروپدا، صباحالدین، نهاد رشاد، دوکتور رفعت میرآلای ذکی، تشبوث کیمی شخصلر وار ایدی.
یوسف آکچورا[دَییشدیر]
1908-جی ایله قدر کی دؤورده آکچورا، مشورت و شورا-ی اومت کیمی قزئتلرده یازیلار یازمیشدیر. بو یازیلاردان ان اهمیتلیسی و مشهورو " اوچ طرزی سیاست " آدلی مقاله سی اولموشدور.[۱۵] بو مقاله نی یازارکن تاثیرلندیگی فاکتورلار واردیر:[۱۶]
- تاتار ایصلاحاتی و موعاصیرلیگی (ایقتیصادی و سیاسی اینکیشافین نتیجه سی کیمی). قازاندا ایسلامیت موعاصیرلشدیریلمیش، مدرسه لرده دونیوی علملر اوخودولماغا باشلانمیشدیر.
- ایسلامدان اولکی تورک تاریخینه اؤنم وئرمک، تورکلوگو ایسلامیت ایله بیرلشدیرمهمک. چونکی ایسلام ایسلامدان اوّلی ردّ ائدیر.
- دیگر تاثیرلندیگی فاکتور ایسه فرانسهده تحصیل مودتینده اولموشدور، ماتریالیزم متودو سایهسینده تاریخه و سیاسته دوشونجه و ایدئاللار یؤنوندن دئییل ده، ایقتیصادی یؤندن باخماغین لازیم اولدوغونو منیمسهدی. سوسیولوژی داروینجی گؤروشه گؤره ایسه گئرچک اولان حیات موباریزه سیدیر.
مشهور مقاله سینده اصل ایضاح ائتمگه چالیشدیغی شئی عوثمانلینین بیر میلت اولا بیلمهسینین مونکونسوزلوگودور.
انک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Ozan Örmeci (Eylül-Aralık, 2010). "Sovyet Gözüyle Jöntürkler". Öner Gürcan. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Şubat 2014.
- ^ Findley, Carter V. Dünya Tarihinde Türkler. 3. Baskı, Timaş Yayınları
- ^ M. Şükrü Hanioğlu, “Jön Türkler” C. 23, (Diyanet Vakfı Yayınları, Birinci Baskı), İstanbul 2001, s.584.
- ^ Murat Demireğer, “Osmanlı’da Basın Hareketleri”, 2008, s.3
- ^ Lewis, Bernard (1968). The Emergence of Modern Turkey. Oxford U.P.. ss. 141. ISBN 9780195134605.
- ^ Alim Kahraman, Şinasi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 39, Yıl 2010
- ^ Namık Kemal Hayatı Ve Şiirleri, Radikal, Erişim tarihi: 5 Haziran 2016
- ^ "Ali Suavi". 9 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Selahattin Çetiner. "Ali Suavi ve Çırağan Saray Baskını". 6 Mayıs 2015 tarihindekaynağından arşivlendi.
- ^ Murat Demireğer, II. Muhbir-Ulum Harekatı ve Ali Suavi, Erişim tarihi:02.05.2012
- ^ Prof. Dr. Nevzat Özkan. "Ahmet Cevdet Paşa'nın Türk Dili Hakkındaki Görüşleri ve Eserleri". 13 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Kabakçı, Enes. "Pozitivizmin Türkiye’ye Girişi ve Türk Sosyolojine Etkisi". 13 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2015.
- ^ lpay, Yalın. "A Glimpse into the first racist approcah in the Ottoman Empire: The "Scientific" racisim of Abdullah Cevdet". İstanbul. Erişim tarihi: 18 Aralık 2015.
- ^ Murat Kılıç, Türk Siyasi Hayatında Bir Muhalif İsim ve Hareket: Prens Sabahaddin ve Meslek-i İçtima, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 2010/2, Sayı 2
- ^ Sina Aksin, Türkiye Tarihi, C.3, Cem Yayınevi, Onuncu Baskı, İst. 2009, S.361
- ^ YUSUF AKÇURA’NIN DĠN VE TOPLUM ANLAYIġI


c: text/html

text:
بئش داش (اویون)
بئشداش (قرجیمداش) - آذربایجاندا ان چوخ یاز قاباغی (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلهجه ده باشقا چاغلاردا اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش بیچیمده اوینانیلان اسکی بیر اویون.
اویونون قورولوشو[دَییشدیر]
بو اویونو ایکی و یا دؤرد اوشاق اویناییر. هر اوشاق بئش بالاجا داش حاضیرلاییر. قورعه (چؤپ) آتیب اویونا باشلاییرلار. اویونا باشلایان داشین بیرینی الینده ساخلامالیدیر کی، بونا ساققا دئیرلر. ساققانی گؤیه توللاییب اوووجونون ایچینده اولان داشلاری یئره تؤکمهلی، ساققانی گؤیده توتمالیدیر. اوّل ساققانی یوخاری توللاماقلا داشلاری بیر-بیر اوووجونا ییغمالیدیر. اساس شرط اوندان عیبارتدیر کی، داش گؤتورولرکن نه باشقا داشا دَیمهلی، نه ده ساققا یئره دوشمهلیدیر. ایکی الـله گؤتورمک و ساققانی توتماق اولماز. داشلاری بیر-بیر گؤتوروب قورتاراندان سونرا یئره تؤکمهلی، یوخاریداکی شرطلره عمل ائتمهدن داشلری یئردن ایکی-ایکی، سونرا اوچونو بیردن، بیرینی تک، سونرا دؤردونو ده بیردن گؤتورمهلیدیر. بونلار قورتاراندان سونرا داشلاری بیر-بیر ایکی بارماغین آراسیندان کئچیرمهلی و بارماق آراسیندان کئچیریلمیش داشلارین هامیسینی بیر یئرده گؤتورمهلیدیر.
سونرا داشلار بارماقلارین هامیسینین آراسیندان بیر-بیر کئچیریلمهلیدیر، بو شرطی ده بیتیریب داشلاری بیر قاریش مسافهده بیر-بیریندن آرالی قویورلار. ساققانی یوخاری آتاراق یئردهکی داشلاری سوروشدوروب بیردن گؤتورمهلیدیر.
ساققادان باشقا بیر داش اوووجدا ساخلانیلیر. ساققانی یوخاری آتیب توتماقلا داشین بیرینی اوووجدان یئره سالیب، جلد بیرینی یئردن گؤتورمهلیدیر کی، بونا یومورتلاماق دئیرلر. ایکی-ایکی و اوچ-اوچ داشی یئره سالیب بیرینی گؤتورمک لازیمدیر. بوندان سونرا شاققیلداما گلیر. یعنی داشلاری یئردن بیر-بیر اوووجا ییغیرلار. آخیردا یولداشی بیر داشی ایتداش تعیین ائدیر. او داش ال دییلمهمیش قالیر. بو ایتداشی بیردفعهلیگه بارماقلارین آراسیندان کئچیرمک لازیمدیر. بونلارین هامیسینی سهوسیز، بیردفعهیه اوینایا بیلن غالیبیّت قازانیر. داشی یئردن گؤتوره، بارماق آراسیندان کئچیره بیلمهین، ساققانی یئره سالان و داشی گؤتوررکن الینی باشقا داشا ووران اودوزموش اولور.
قایناق[دَییشدیر]
- نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.45.
- شیفاهی خالق ادبیاتی، اوشاق فولکلورو. "آلتون کیتاب" نشریاتی، باکی-2007. ص. 64.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
جان چارلز
جان چارلز (اینگیلیسجه: John Charles) (دوْغوم:۲۷ دسامبر ۱۹۳۱ Swansea) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ولز میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Charles 2009, səh. 26
قارداش پروژهلرده جان چارلز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- CINII شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- Multiple شناسهسیله مقالهلر
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۳۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۰۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- لیدز یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- یوونتوس کولوبونون اویونچولاری
- ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
- کاردیف سیتی کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۵۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
بؤیوک و قوجامان آزربایجان تورک میللتی بیلدییینیز کیمی ایران آدلانان اؤلکه چوخ میللتلی بیر اؤلکه دیر. آنجاق بو گئرچگه باخمایاراق یوز ایلدن آرتیق دیر کی، بو سیاسی جوغرافییایا حاکیم اولان...
یئنی گاموحون ۱۰-جو قورولوش ایل دؤنومو ایله باغلی (گونئی) آزربایجان سیاسی قورولوشلارینین امکداشلیق پلاتفورماسینین بیلدیریشی عزیز آزربایجان تورک میللتی ۲۹ مارت (۹ فروردین) یئنی گاموح قورولوشونون ۱۰-جو قورولوش ایل دؤنومودور....
«بوی آتدیم، آیا چاتدیم، آیدان بیر سوزوب ایچدیم ایچیب یولومو سئچدیم، ائل گوجویله دورماغا، ائل اوجاغین قوروماغا» دوکتور لطیف حسنی-تبریز اطلاعات تجریدخاناسی-۲۰۱۰ عزیز آزربایجان تورک میللتی! گونئی...
بو ایل خالقیمیز اولکه نین باشقا خالقلاری کیمی قارشیدان گلن یاز بایرامینی ایللردن بری توتالیتر حاکمییتین میراث قویدوغو اقتصادی چتینلیک لرله یاناشی بوتون قورخو و اضطراب ایچینده قارشیلاماقدادیر. بو یاراماز...
زندانیان سیاسی حرکت ملی آزربایجان جنوبی با صدور بیانیهای در اعتراض به «بی عدالتی ملی-اتنیکی، عدم آموزش به زبانهای مادری، عدم به رسمیت شناختهشدن هویتها، عدم احقاق حقوق جمعی به...


text:
کؤمک:ایچیندهکیلر
بو صفحه ویکیپدیا حاقیندا ان چوخ یاییلمیش سواللارا کؤمک ائدیر.
سیز همچینین آشاغیداکی آختاریش قوتوسوندان ایستیفاده ائدرک ویکیپدیانین کؤمک صفحهلرینده آختاریش ائده و یا کؤمک منوسونو و یا کؤمک کاتالوقونا باخا بیلرسینیز.
بیر مقالهنی اوخویون و یا تاپین
اوخوجولارین چوخ سوروشولان سواللاری و بیزیم حاقیندا صفحهمیز ویکیپدیا حاقیندا ان چوخ آختاریلان معلوماتلاری ایحتیوا ائدیر.
ساده آختاریشلار اوچون هر صفحهنین یوخاریسیندا آختاریش قوتوسو وار. آختاردیغینیزی قوتویا یازین. قیسمن اویغونلوقلار آچیلان لیستده گورونهجک. همین صفحهیه گئتمک اوچون لیستدن ایستنیلن صفحهنی سئچین. و یا «گئت» دویمهسینی سئچین و یا تام آختاریش نتیجهسینه کئچمک اوچون ↵ Enter دویمهسینی باسین. پیشرفته آختاریشلار اوچون کؤمک:آختاریش-ا باخین.
ویکیپدیا مقالهلرینه باخماق و آراشدیرماغین باشقا یوللاری وار؛ چوخونو ویکیپدیا:ایچیندهکیلر-ده تاپماق اولار. ویکیپدیانین محدودیتلری ایله باغلی خبردارلیقلار اوچون ایمتینا بیلدیریشیمیزه باخین.
موبایل گیریش اوچون هر بیر دسکتاپ گورونوش صفحهسینین ان آلتینداکی موبایل گورونوش لینکینه باسین.
بیر مقالهنی دییشدیرین
ایشبیرلیک آساندیر: صفحهنی نئجه دییشهجهیینیزی گورون. ایشتیراک حاقیندا قیسا خولاصه اوچون ویکیپدیادا ایشبیرلیکه و دوستجاسینا درسلیک اوچون گیریش بؤلمهمیزه باخین. مووضوعیه گوره تقدیماتلار و درسلیکلرین لیستی اوچون باشلامایا باخین. سادهلشدیریلمیش ایستیل تعلیماتلاری و سورعتلی اؤیرنمه سیزه اساس ویکی ایشارهلهمهلرینی خاطیرلادا بیلر.
مقالهلری تکمیللشدیرمکده جسارتلی اوْلون! فکتلر علاوه ائدرکن، لوطفا، ایستینادلار تقدیم ائدین کی، باشقالاری اونلاری یوخلایا بیلسین. اگر مقالهنین مووضوعسو ایله باغلیسینیزسا، لوطفا، منفعتلر توققوشماسی حاقیندا تعلیماتیمیزا باخین.
واندالیزمین تمیزلنمهسی اوچون ساده بلدچی، ضررلی دییشدیرمهلری گئری قایتارماغا کؤمک ائده بیلر.
کؤمک ائده بیلهجیینیز یئرلری آختاریرسینیزسا، تاپشیریق مرکزی گئتمک اوچون یئردیر و یا ایجماع پوْرتالیندا باشقا نه باش وئردییینی یوخلایین. سیز قارالاما دفترینیزدهقارالاما دفترینیزده دییشدیریب و تجروبه ائده بیلرسینیز.
مقاله ایله باغلی پرابلیمی بیلدیرین
اگر اوزونوز، عائله عوضولرینیز، دوستلارینیز و یا همکارلارینیز حاقیندا مقاله ایله باغلی موشکول وارسا، لوطفا، یاشایانلارین بیوقرافیسین اوخویون.
مقالهده موشکول آشکار ائتسنیز، همین صفحهنین یوخاریسینداکی «دییشدیر» لینکینه کلیکلهمکله، اونو بیرباشا دوزلده بیلرسینیز. اطرافلی معلومات اوچون بو صفحهنین «بیر مقالهنی دییشدیرین» بؤلومونه باخین.
اگر مقالهنی اوزونوز دوزلتمهیه حاضیر دئییلسینیز، مقالهنین دانیشیق صفحهسینده مساج گوندرین. بو، مسئلهنی همین مقاله اوزرینده کی باشقا ایشلندلرین دیقتینه چاتدیراجاق. هر مقالهنین صفحهسینین اولینده «دانیشیق» لینکی وار.
بیزیمله ایرتیباط ساخلایا بیلرسینیز. اگر بو سیزین و یا تشکیلاتینیزین مقالهدیرسه، بیزیمله ایرتیباط - مووضوعلارا باخین.
یئنی مقاله یارادین و یا مدیا یوکلهیین
مووضوعنوزون اویغون اولوب اولمادیغینی یوخلاماق اوچون ایلک مقالهنیزی یوخلایین، سونرا مقاله ویزاردی مقالهنین یارادیلماسیندا سیزه یول گوسترجک.
مقاله یاراتدیقدان سونرا اونو نئجه تکمیللشدیرمک و نلری داخیل ائتمک (قایناقلارا ایستیناد کیمی) حاقیندا تعلیمات اوچون داها یاخشی مقالهلر یازماغا باخین.
عکسلر، سس و یا ویدئو فایللاری علاوه ائتمک اوچون عکسلرین یوکلنمهسینه گیریش بؤلمهسینه باخین. سونرا یوکلهمه ویزاردی بو پروسئسده سیزه یول گوسترهجک.
ایلیشیب؟
عومومی موشکوللره جوابلاری چوخ سوروشولان سواللاردا تاپا بیلرسینیز.
و یا سوال سوروشماق و یا نظر وئرمک اوچون هارادا یوخلایین.
ویکیپدیانی دییشدرمکده موشکولو اولان یئنی ایشلدنلر چایخانایا موراجیعت ائتمهلیدیرلر. کؤمک میزینده داها چتین سواللار سوروشولا بیلر. داوطلبلر باجاردیقجا جواب وئرهجکلر.
و یاو اورادا داوطلبلر سیزی زیارت ائدهجک!
کؤمک صوحبت اوتاغیندا دییشدیرمه ایله باغلی جانلی کؤمک آلا بیلرسینیز.
فنی مسئلهلرله باغلی کؤمک اوچون کند مئیدانیندان سوروشون.
واقعی سواللار
اگر ویکیپدیادا آختاریش سوالینیزا جاواب وئرمیرسه (مثلا، «دونیانین ان بؤیوک بالیقچیلیق دونانماسی هانسی اؤلکهدهدیر؟» کیمی سواللار)، قایناق میزینی سینایین. اوراداکی داوطلبلر ایستنیلن مووضوع ایله باغلی سواللارینیزی جاوابلاندیریلماغا و یا سیزه لازیم اولان معلوماتلاری گؤسترمهیه چالیشاجاقلار.
گونون نوکتهسی
ویکیپدیا:Tip of the day/دسامبر ۴
علاوه آختاریشلار
چوخ سوروشولان سواللاری آختار
کؤمک میزینین آرشیولرین آختار


text:
تأچ مأمِّت سوخانقولی
- مشخصات
- مجموعه: مشاهیر
- منتشر شده در پنج شنبه, 21 فروردين 1393 18:35
- تعداد بازدید: 3701
Täçmämet suhanguly
تأچ مأمِّت سوخانقولی
(1942 – 1865)
عرب خطینا اؤووریپ یازان: یاشار نیازی
/ مارقوش ترکمن صحرا
مشهور سازاندا, تورکمنستانینگ ایلکینجی موقامچی – کامپازیتورلارینینگ بیری تأچمأمِّت سوخانقولی سازیمیزینگ اولی وکیللریندندیر.
تورکمن خلق سازیمیزینگ پاجارلاپ اؤسمهگینده اونونگ خیذماتی چأکسیزدیر.
تأچ مأمِّت سوخان قولی 1865 – نجی ییلدا آخال ولایتینینگ گوکدپه اطرافینینگ یانگقالا اوباسیندا دونیأ اینیأر. آخال إطراپلارینینگ آمانگلدی گؤنی (Amangeldi Göni) ینه شولار یالی حالیپالاریندان هؤرپ باغلان تأچمأمِّت سوخانقولی واغتینگ گچمهگی بیلن زماناسینینگ اوسسات سازانداسی بولوپ یتیشیأر.
تأچمأمِّت سوخانقولی ایلکی-ایلکیلر زمانداش باغشیلارینینگ یانیندا ساز چالیپ گزیأر. سونگ-سونگلار بولسا اوسساتلارینگ صونغاتینا ایهریپ, اونونگ اؤزم موقامچیلارینگ حاطارینا قوشولیپ گیدیأر.
ییگریمینجی ییللارینگ آیاقلاریندا آشغابات شهرینده جملهنن باغشی-سازاندالارینگ آراسیندا تأچمأمِّت سوخانقولام باردی. شوندا اول گونشلی اولکأمیزینگ چار کونجوندن گلن باغشی – سازاندالارینگ باشتوتانلارینینگ بیری بولیار. آیدیم – ساز آنسامبیلینینگ ایلکی باشیندا باشلاماقلیق تأچمأمِّت سوخانقولینینگ پایینا دوشیأر.
تورکمنستان رادیوسیندا, سازلی دراما تئاترلاریندا, تورکمن دولت فیلارمونیاسیندا کؤپلری اؤزونینگ صونغاتینینگ ایزینا ایهردیپ, ساز چالیپ گزیأر.
اول اؤز اوغوللاری حوجا مأمِّتی, چارینی اؤکده سازاندالار ادیپ یتیشدیریأر. اؤزونینگ اولی صونغاتینی شول بییکلیگی بیلن اوغوللارینا اؤورتمأگه هؤتدهسیندن گلیأر.
اوتوزینجی ییللارینگ باشلاریندا بولسا خلق ساز قوراللاری آنسامبلینینگ اؤروسی گینگأپ باشلایار. شول ییللار اول بیلهکی باغشی – سازاندالار بیلن بیله موسکوا شهرینه گیدیپ، اوبا خوحالیغینینگ قازانانلارینینگ سرگیسینه قاتناشیار. سرگیده ساز چالیپ تورکمن دوتارینینگ قُدرَتینی گؤرکزیأر. اول اوتوزینجی ییللارینگ دَوامیندا تورکمن ایلیمیزینگ دورلی یرلریندن گلن باغشیلارا سازاندارلیق ادیأر.
1936 – ییلدا مسکوا شهرینه آیدیم – ساز یازغیسینا گیدیلیأر. شول یازغا گیدنلرینگ آراسیندا تأچمأمِّت سوخانقولام بولوپ، اول تورکمنستانینگ خلق باغشیسی سخی جبَارینگ, گیچگلدی آمانینگ, اوراز سالیرینگ, نورصحت باغشینینگ آیدان آیدیملارینا سازاندارلیق ادیپدیر.
تأچمأمِّت سوخانقولی دینگه مشهور موقامچی بولمان, اول موقامچی کامپازیتورلارینگام بیریدی. «آزادلیق»، «باغ ایچینده»، «تورکمنستانیم» آتلی سازلاری دؤرهدیپدی. شوندا اونونگ اؤز دؤرهدن «آزادلیق» آدلی سازی هم گرامپلاستینکا اوچین یازغا آلینیار.
تأچمأمِّت سوخانقولی «داغ آرمان», «قیز دوردی» یالی انه هنگلردن باشلاپ, موقام کروِنینگ حقیقی ایهسیدیر.
مشهور سازاندا 1940-نجی ییلدا تورکمنستانینگ آیدیم – ساز دؤرهدیجیلر بیرلشیگینینگ آغضالیغینا قبول ادیلیأر. تأ عمرونینگ آخرنا چنلی اول یاشلارا آیدیم – ساز اؤورهدیپ گزیأر. اونونگ تؤورهگیندأکی باغشی – سازاندالارینگ همهسی اونگا – حالیپام – دیییپ یوز توتار اکنلر. اوندان سازینگ اینچه سیرلارینی, اولارینگ تاقیق حسابلارینی سوْرارمیشلار. اول تورکمن خلقیمیزینگ ساز میراثینینگ قیزیقلی تاریخیندا گینگ صُحبت آچار یالی اولی نوسغالاری قویوپ گیدیپدیر.
تأچمأمِّت سوخانقولی 1942 – نجی ییلدا آرادان چیقیار. مشهور سازاندانینگ سونغات دأبینی اوغوللاری خوجامأمِّت تأچمأمِّت, چاری تأچمأمِّت, آغتیغی آتا تأچمأمِّت داغی دَوام اتدیلر.
سازاندانینگ قَوملاری حأضیر آشغابات شهرینده یاشایارلار.
چشمه: آقمحمّد آشیر, «قیرقلار» کتابیندان - 1993.
مارقوش ترکمن صحرا/ www.margush.ir


text:
یوخلوغون وارلیغی
شریف مردی
یوخلوغون وارلیغی:
رولان بارت قوراملاشدیردیغی آنلاتیبیلم چرچیوهسینده «قیرمیزیم» و «سوموکلری قالمیشدی» حیکایه توپلوسونون اینجهلهمهسی ایله، آنلاتی اوزره اؤزوتلهدیی آنلامسال بیرئیلرین تانیتیمی
اؤزت
غفور امامی زاده خیاوی ایکینجی کیتابینی «سوموکلری قالمیشدی» باشلیغی ایله اوخوجو کوتلهسینه سونموش؛ ایکی ایل اؤنجه ایسه، ۱۳۹۶دا، «قیرمیزیم» آدلی اؤیکو توپلوسونو یاییملامیشدی. بورادا آماجیم یازارین اؤیکولرینه تنقید گؤزو ایله باخاراق، فرانسیز گؤسترگهبیلیمچی و الشتیرمن، رولان بارت یؤنتهمی ایله آنلاتی بیلیم چرچیوهسینده اؤیکولرین یاپیسینی بلیرتیب، دولاییسی ایله بارتین اؤنه سوردویو قیسا تانیتیملا اؤنوموزده اولان متنین «اوخورجا» یوخسا «یازارجا» اولدوغونو دارتیشاجام. آنجاق ایلک اؤنجه رولان بارتین ۱۹۷۰ده یاییملادیغی اس/زد باشلیقلی کیتابیندا آنلاتی اوزرینده قوراملاشدیردیغی سونوجا اشاره ائدیب؛ ساووندوغو هر آنلاتینین توم قارماشیقلیقلارینا باخمایاراق بوتونلوکله بئش دوزگویله اؤرتوشدوردویونو آچیقلایاراق، همن دوزگولر اوزره قیسا تانیتیم وئرهجهیم. تانیتیملارلا برابر آدینی چکدیییم آنلامسال بیرئیلرین قاوراییشی قولای اولسون دئیه سون ایللرده یاییملانمیش اؤیکو یوخسا رومانلاردان اؤرنکلر گیترهجهیم. ایرهلیده ایسه غفور امامی زاده خیاوینین هر ایکی اثرینین بیرر اؤیکولرینی قیسا اؤزتلرییله اله آلدیغیم یؤنتم دوغرولتوسوندا آچیقلایاراق، یازارین حیکایهلرینده یارارلاندیغی دوزگولری و ده یارارلانمادیقلارینی گؤسترهجهیم.
مقالهنین سونوندا، اله آلدیغیم کیتابلارین اؤیکولرینین باشقا اؤزللیکلرینه قیساجا توخوناراق «جیلخ آنلاتی» قاورامینی ساوونوب، یازارین ایسه آنلاتیسیندا بو دوغرولتودا آددیملادیغینی وورغولایاجاغام.
آچار سؤزلر: رولان بارت، آنلامسال بیرئی، اوخورجا متن، یازارجا متن، قیرمیزیم، سوموکلری قالمیشدی
مقالهنی PDF فورمتینده بو آدرسدن ائندیرین:
https://ishiq.net/wp-content/uploads/2019/09/ishiq.net-Yoxlugun-Valrigi-şərif-mərdi-1.pdf


text:
بئیلقان رایونو
بئیلقان رایونو — آذربایجان جومهوریتینده اینضیباطی – اراضی واحیدی. اینضیباطی مرکزی بئیلقان شهریدیر.
تاریخیدَییشدیر
بئیلقان رایونو زنگین تاریخه مالیکدیر، بئیلقان رایونو ۱۹۳۹-جو ایلین ژانویه آییندا ژدانوو آدی ایله یارانمیشدیر. ۱۹۶۳-جو ایلده رایون لغو ائدیلهرک ایمیشلی رایونو ایله بیرلشدیریلمیش، مرکزی ایمیشلی شهری اوْلموشدور. ۱۹۶۴-جو ایلده یئنیدن آیریلاراق ژدانوو اوْلموشدور. آذربایجان شوروی ۱۹ مارس ۱۹۸۹-جو ایل تاریخلی قراری ایله رایونون آدی دییشدیریلهرک اراضیده خارابالیقلاری قالمیش قدیم تاریخی بئیلقان شهرینین آدی وئریلمیشدیر. قدیم بئیلقان شهرینین اساسینین ۴-جو عصرده قویولماسی ایحتیمال اوْلونماقلا ۱۳-جو عصرده داغیلدیغی تاریخی حقایقدیر. قدیم ایپک یوْلونون بورادان کئچمهسی بئیلقانین برده (شهر)، گنجه و تبریزله علاقهسینی گئنیشلندیرمیشدیر.
جوغرافی مؤقیعتیدَییشدیر
بئیلقان رایونو آغجابهدی، زرداب، فوضولی، ايميشلى رایونلاری ایله، هابئله ایران ایله همسرحددیر. رایونون اراضیسی ۱،۱۳ مین مربّع کیلومتردیر. مرکزی بئیلقان شهریدیر. بئیلقان رایونو ایله باکی شهری آراسینداکی مسافه ۲۶۵کیلومتردیر.
آذربایجان رایونلاریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "Şəhərlərarası telefon kodları". Aztelekom MMC. Aztelekom İB. Retrieved 19 August 2015. (لاتین تورک دیلینده)
قارداش پروژهلرده بئیلقان رایونو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کورلیک نینگ تداوی سی اوچون فضا ده علمی تدقیقات آلیب باریلماقده
ییر نینگ تارتیشیش کوچی نینگ صفر بولگن فضا دن فایده له نیله دی
یاروغلیک کوز گه کیرگندن سونگ, فوتورسیپتور لر دیب اته له دیگن نور گه سیزگیر حجره لرنینگ اونی الکتریکی سیگنال لر گه ایلنتیره دیگن اورگان نینگ آرقه سیده گی یوقه بیر طبقه دن عبارت بولگن retina (کوز توری) گه ییتیب باره دی. کیین ایسه اوشبو سیگنال لر انالیز ایتیلیش اوچون مییه گه یوباریله دی.
بو ایسه اینگ ساده بیر شکلده قنده ی قیلیب تیگره گی میزده نرسه لرنی کوریاتگن لیگی میز نی توشینتیریب بیرماقده بیز گه.
کوپلب کوز کسللیک لری فوتورسیپتور لر گه ضرر ییتکزیب کوریش معما لری و حتی کورلیککه سبب بولماقده.
میلیونلب کیشی نی قیزیقتیریاتگن اوشبو معما نینگ ییچیلیشی اوچون انیق بیر تداوی میتودی موجود ایمس. بیراق فضا نی هم قمره گن قیزیق پروژه لر موجود.
مصنوعی retina لر توغریسیده تدقیقات آلیب باریلماقده
لامبدا ویژن (LambdaVision) شرکتی, مصنوعی retina اوچون باتریور اودوپسین (bakteriorhodopsin) دیب اته له دیگن بیر پروتین دن فایده لنماقده.
اوشبو مصنوعی retina لرنینگ متضرر بولگن رسیپتور لرنینگ اورنی نی آلیب retina لری بوزیلگن کیشی لر نینگ کوریش قابلیتی نی قیتیریب کیتیریش اوچون علمی تدقیقات لر دوام ایتماقده.
مصنوعی retina لرنینگ هر قیسی سی, بیر ترماق غشاسی اوستیده 200 پروتین قتلمی نی قمره ماقده.
اوشبو قتلم لر قنچه منظم بولسه, امپلانت شونچه یخشی ایشله یدی. تولید جریانیده حتی ییر نینگ تارتیشیش کوچی قدر جوده کیچیک بیر کوچ نینگ هم بعضی معما لر گه سبب بولیشی ممکن.
ییر نینگ تارتیشیش کوچی نینگ صفر بولگن فضا دن فایده له نیله دی
هیچ قنده ی بیر قیین چیلیگی بولمه گن پروتین قتلم لری اوچون اورنه شیاتگن لامبدا ویژن, فضا ده مصنوعی retina لر ایشلب چیقاریش اوچون تدقیقات آلیب باریش گه قرار قیلدی.
لامبدا ویژن شرکتی مسئول لری, بوتونله ی اوتوماتیک سیستم لر گه ایگه کیوب لاب (CubeLabs) لردن فایده له نیب اوشبو توغریده تدقیقات آلیب باریش اوچون فضایی فعالیت لر بوییچه بیر شرکت دن عبارت بولگن Space Tango نینگ مسئول لری بیلن اوچره شدی.
ناسا دن 5 میلیون دالرلیک یاردم آلگن ایلک کیوب لابی نی میلادی 2018- ییلده خلق ارا فضا استیشنی گه یوباردی و اوندن کیین تورت تجربه عملگه آشیریلدی.
بیشینچی کیوب لاب ایندی دنیا گه قیتیب کیلدی و لامبدا ویژن نینگ ایلک انالیزی گه کوره, ایچیده گی 200 قتلم لی retina لر, دنیا ده ایشلب چیقاریلگن retina لردن منظم راق.
کیلگوسی ییل مابینیده ینه اوچ کیوب لاب نینگ خلق ارا فضا استیشینی گه ییتیب باریشی ریجه لنماقده.
لامبدا ویژن 2024- ییلده اوشبو retina لر نی فایده له نیش گه تیار بیر وضعیت گه کیتیریش نی امید قیلماقده.
اوشبو تجربه لرنینگ یوتوقلی بولیشی تقدیرده, قری کیشی لر ده کوز معما لری نینگ تداوی سی بوییچه هم علمی تدقیقات لر باشله یدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
دیجیتال چاغده تکنالوژی تیلی
باله لری نینگ انترنت ده نیمه لر قیلیاتگن لیک لری نی کوزه ته آلیش اوچون آته- آنه لرنینگ تکنالوژی تیلی نی بیلیش لری توصیه ایتیلماقده
کورلیک نینگ تداوی سی اوچون فضا ده علمی تدقیقات آلیب باریلماقده
ییر نینگ تارتیشیش کوچی نینگ صفر بولگن فضا دن فایده له نیله دی


text:
`کؤمور` نتیجهلر
خبرلر [12]
- قازاخیستانین آوروپا اؤلکهلرینه کؤمور صادراتی رکورد سویهیه چاتیب
- آوروپا بیرلیگی روسیادان کؤمور وارداتینا سون قویوب
- کمرووا ویلایتیندهکی معدنده هلاک اولانلارین سایی 52 نفره چاتیب
- روسیانین کؤمور معدنینده باش وئرن پارتلاییشدا 11 نفر حیاتینی ایتیریب
- کؤمور معدن ینده پارتلاییش: 14 نفر هلاک اولوب
- چین'ده کؤمور معدنینده پارتلاییش اولوب
- پاکیستان-دا معدن قضاسی
- چین-ده معدن قضاسی: 13 نفر اولوب
- پاکیستاندا معدنده میدانا گلن پارتلاییشدا 16 ایشچی اؤلدو
- ایران-دا معدنده باش وئرمیش پاتلامادا اؤلنلرین سایی آرتدی
- چینده کؤمور چیخاریلان بیر اوجاقدا یاشانان پارتلاییش نتیجهسینده 5 نفر اؤلدو
- چینده بیر کؤمور معدنینده میدانا گلن گریزو پارتلاماسیندا 4 نفر اؤلدو


text:
ائله گیزلهدیرلر سانکی اینسانلیغین أن بؤیوک سوچودور!
قادین باغینی(نوار بهداشتی) یئددی قاتا بوکوب پالتارینین آلتیندا گیزلهدیب گئدیر!
ساتیجی کیشی(فروشنده) أن قارا و کیفیر نایلونلارینی قادین باغینی قویماق اوچون حاظیرلاییب،ندنکی یا بیز اوتانمایاق،یادا اؤزو بو دوغال اولای اوچون باشآشاغی اولمایا!
بیر آنا کی بؤیوک اوغلونو بوتون قونولار حاققیندا اؤزگور بوراخیب و بوگونکیلردن گؤرونور گؤزلرده،قادین باغینین آدین بیله گتیرمکدن اوتانیب اوغلونون یانیندا اوشاق باغی(پوشک بچه)آدی ایلا سسلهییر بو بؤیوک گوناهی!!!
اوغلونو قاندیریب یوزدورماقدا آغریدان اؤزونه بورولور،سویوق تر آلینیندا یاغیشلانیر،سارالیر رنگی،گولومسهییب دئییر کی بیر شئییم دئییل باشیم آغریییر! ندن کی خسته گؤروشسون ایگیت آصلانینین گؤزونده!
بیزیم اؤلکهنین مئدیالاریندا قادین باغینین آدی بیله یئر تاپیب رئکلاملارا گیره بیلمیر!
مسلمان اولدوغوندان دولایی اوروج توتور،قادینلیق دؤنمینده(پریود) بیله اوروج توتماق مجبورلوغوندادیر ندن کی کیشیلرین آلچاتما باخیشلاری و قادینلارین اوتاناجاقلی باخیشلاریندان قوروماغی هر شئی دن اوستون بیلیر بو گونلرینده!
پریود دیر آغریدان درس کیلاسیندا دایانان حالی اولمایان چاغ ، یا دا سیناغین تام اورتاسیندا آغریدان گؤزلری قارانلیغا بوی آتان زامان اوستادا سورونو اولماغینی آچیقلاییر،آتاسینین خستهلیگی یا دا اؤزونون خسته اولماغین آنلاتیر،کیشی اوستادین سوروجو گؤزلرینه باخاراق پریود اولدوغونو دئمهمک اوچون باجاردیغی جان یالان سؤیلهییر….!
قادینلار قادینلیق اولایلارین اینکار ائدن یئرده،بیر دوغال اولایی خستهلیک آدی ایلا اؤرتوب گیزلهدن زامان،
جسارتله “من پریود-ام”سؤزونو اوتانماقدان دیله گتیرمهین چاغ ،کیشیلر و کیشی سئور توپلومدان نه قدر گؤزلهییشیمیز اولا بیلر؟
پریود یا قادینلارین آیلیق دؤنمی قادینلارین اَن تمل و قولای بیر اولایلاریندان دیر،آما سیر(راز) دئییل،داها یاخشیسی قادینلار یئرینه بیر اینسان قونوسو آدلاندیرماق دیر.
قادینلیق اولایلاریمیزدان اوتانمادان اونلاری گیزلتمهییب،اونلاری اینکار ائتمهیک،پریود،بویلولوق(حامیلهلیک)،اوشاق سالدیرماق….بونلار هامیسی دوغال و اولاناقلی اولایلاردیلار،کی اونلاردان تام بیر خاطیره کیمی یا دا بیر لذت،آغری و بونلارا بنزهر اولایلار کیمی چکینمهییب اوتانمادان دانیشماق اولار!
دانیشیقلاریمیزدا کئچمیشدهلرین ائتدیکلرینی حیا و سایغی سانیب اونلاری دستکلهییریک ،آما بونو هله بیلمهمیشیک کی هر دئوریمین اؤزونه قورالی قایداسی وار!
ایندی دردینی گیزلهدن اینسان ایچینده درد آغاجینی اکمکدهدیر.او گونلره وای کی بو آغاج حایاتیندا بیر اورمان یاردا.
اوتانمادان گرچک و دوغال اولایینی کیبارجاسینا سسله،
سن بیر قادینسان
سسله کسگینلیکله سسینه سس وئرهجک اینسانلیق!
یازار : س-م
چئویرن : آیهان میانالی
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
«فارسجادان آلينما سؤزلرين ترجومهسينده، هردن سهوه يول وئريلير. 90ـ جي ايللرده آذربايجان تورکجهسينده چيخان ايسلامي بيرليکقزئتينين آدي فارسجا وحدت اسلامي سؤزبيرلشمهسينين حرفي ترجومهسيدير. بو ترکيبين سوْنونا آرتيريلميش “ي” حرفي، منسوبييت أکيدير. بيزده بو “ي”، سؤزبيرلشمهسينين اورتاسينا دئييل، سوْنونا گلير. بونونلا دا ايسلام بيرلييي داها دوزگوندور.»
لاکین بو حؤکم هر یئرده کئچرلی دئییلدیر. اؤرنهیین، “نظری باخیمدان” سؤزبیرلشمهسی “تئوریک باخیمدان” آنلامینی ایفاده ائدیرسه، “نظر باخیمیندان” سؤزبیرلشمهسی “تئوری باخیمیندان”نین قارشیلیغی دئییل.
ائلهجه، “آللاه بیرلییی” ایله “ایلاهی بیرلیک” عئینی آنلامی داشیمیرلار. بیرینجیسی آللاهین بیرلییینه ایشارهدیر، ایکینجیسی ایسه بشرین تانریدان گلمه بیرلیییدیر. هابئله “تاریخ مسئلهسی” problem of history و “تاریخی مسئله” historical problem بیربیریندن یئردن گؤیه فرقلهنیرلر.
بونون اوچون بعضن بئلهجه ترکیبلری قوللانماق مجبوریتیندهییک. البته بو سورونو دا ایستانبول تورکجهسیندن یارارلانماقلا قیسمن آرادان قالدیرماق اولار. چؤزومیولو “سل” و “سال” أکلریندن یارارلانماقدادیر. اؤرنهیین قورام [نظریه] سؤزونو چتینلیک چکمهدن هر ایکی ترکیبده ایشلهده بیلهریک:
ــ قورام باخیمیندان، قورامسال باخیمدان.
بوتون بونلارا باخمایاراق، هلهلیک منسوبیت أکی اولان “ی” حرفینی باجاردیقجا سؤزبیرلشمهسینین سونونا بیتیشدیرمک داها یاخشیدیر.
٭ بو کيمي سؤز ترکيبلرينين ديليميزين قورولوشونا کؤکلو ائتکی باغيشلياديغينا گؤره “ساغلام ديل” باشليقلي أثريمده گئنيش آچيقلاميشام.
٭ اوستاد ابراهيم رفرف بو مدخلين حاشيهسينده قيد ائتميشلر: «نظره گلن هر ايکي ترکيب دوزگوندور، آنجاق فرقلي معنالاردا. Islamic unity, Unity of Islam.»
ایواز طاها


text:
پنتافلوئورید آنیوموان
پنتافلوئورید آنیوموان (اینگیلیسجه: Antimony pentafluoride، روسجا: ФTopид cypbMы(V)، عربجه: فلوريد أنتيموان خماسي) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و مایع حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.پنتافلوئورید آنیوموان فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Antimony pentafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پنتافلوئورید آنیوموان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اویان نیوز: کنیادا وحشی حیات حالا دارتیشمالی قونولار آراسیندا یئر آلیر. بونونلا بیرلیکده بؤلگه ده دگیشیم، اولکه نین قوزئیینده اوزون سورهدیر فعالیت گؤسترن Northern Rangelands Trust (NGT) آدلی وحشی یاشامی قوروما قورولوشو ایله بیرلیکده باشلامیشدی
کنیاداکی قبیله لر وحشی حیوانلاری قوروماق ایچین حرکته گئچدی.
کنیادا وحشی حیات حالا دارتیشمالی قونولار آراسیندا یئر آلیر. بونونلا بیرلیکده بؤلگه ده دگیشیم، اولکه نین قوزئیینده اوزون سورهدیر فعالیت گؤسترن Northern Rangelands Trust (NGT) آدلی وحشی یاشامی قوروما قورولوشو ایله بیرلیکده باشلامیشدی.
۲۶ کابیله دن اولوشان وحشی یاشام قورویوجولاری، (NGT)’نین ۸ ایللیک یؤنتیمینی قوتلاماق ایچین بیر آرایا گلدی. گابرا، بورانا، رندیلل، سومالی و سامبورو واهشی یاشامی کوروماک ایچین بیر آرایا گلن قبیله لردن ساده جه بیر نئچه سی.
(NGT)’نین قورولماسینین ایل دؤنومونو قوتلاماق ایچین ادیلن فعالیتده سئرگیلنن یئرلی دانسلار اثناسیندا اؤزللیکله قاچاق آولانمایلا ایلگیلی وحشی حیات و قورونماسینا دایر مئساژلار وئریلدی. آلینان بیلگیلره گؤره داها ۳ گون اؤنجه بؤلگه یه ۲۰ کیلومتره اوزاقدا ۳ فیلین قاچاق آولاندیغی بئلیرتیلدی.
(NGT)، کنیا وحشی یاشام سرویسی ایله یاخین چالیشاجاق بیرچوک ائتنیک کؤکندن گلن قوروجولارا ایستیخدام ساغلیر.ایندیه قدر ۷۰۰’دن چوخ کیشی ایش صاحبی اولدوغو توپلولوق، بوگومه گه دئوام ائدیر. (NGT) دیگر بؤلگه لری ده ایچینه آلان ۵ ایللیق ایستراتژیک پلانی ایله اولکه سطینده داها چوخ وحشی یاشام قوروما آلانی قورمانی هدفلیر.
ت ر ت


text:
بالکان ساواشلاری
بالکان ساواشلاری — عثمانلی ایمپیراتورلوغونین ۴ بالکان دؤولتینه قارشی ۱۹۱۲-۱۹۱۳-جو ایللرده آپاردیغی ساواش (۸ اۇکتوبر ۱۹۱۲ - ۲۹ سپتامبر ۱۹۱۳). مۆحاریبهنین اصل سببی بولغاریستانلا صربیستاننین بالکانلاردا آرتان فعالیّتی اوْلموشدور.
تاریخی[دَییشدیر]
۱۹۱۱-جی ایلده ایتالیا عثمانلی ایمپیراتورلوغونا مۆحاریبه اعلان ائتدی و تئزلیکله تریپولینی و دودکانیس آدالارینی ایشغال ائتدی. بۇنونلا عثمانلیلار سیخیشدیریلدی، بولقاریستان، صربیستان و یونان تۆرکیهیه قارشی مۆحاریبهده اؤز قوهلرینی بیرلشدیردیردیلر. اوْنلار عثمانلی اراضیسیندهکی بعضی اراضیلری ایشغال ائتمهیه اۆمید ائدیردیلر. تۆرکیه تئزلیکله مغلوب ائدیلدی، لاکین صربیانین گذشته گتمهسینه اۆمید بسلین بولقارلار ماکدونیانی اله کچیرمهیه ادعا ائتدیلر. بئلهلیکله، بیرینجی بالکان مۆحاریبهسیندن سوْنرا، ۱۹۱۳-جو ایلده ایکینجی بالکان ساواشی باش وردی. بۇ مۆحاریبهده صربیستان، یونان، رومانی و عثمانلیلار بولغاریستانین اۆزرینه هۆجوم ائدهرک اوْنو مغلوب ائتدیلر. آدریاتیک دنیزی اۆزرینده داغلیق اؤلکه اوْلان آلبانی اساساً موسلمان اهالیسینه مالیک اوْلماقلا برابر هم ده آوروپانین ان گئریده قالمیش بؤلگه و ایدی. صربلر هر ایکی بالکان مۆحاریبهسینده اوْنون بیر حیصّه سینی ایشغال ائتدیلر، لاکین یونانلار دا اوْنون دیگر حیصّه سینه ادعا ادیردیلر. صۆلحو قورویوب ساخلاماق اۆچون بؤیوک دؤولتلر موستقیل آلبانی کراللیغینین یارانماسینین طرفداری ایدیلر. بالکان مۆحاریبهلری دؤیوشن بۆتون طرفلری مۆحاریبهنین نتیجهلریندن ناراضی سالدی، بۆتون بونلار ۱۹۱۴-جو ایلده صرب میللتچیلری طرفیندن اوتریش تاختینین ولی عهدی هرسوق فردیناندین اؤلدورولمهسی و بیرینجی دونیا ساواشینین باشلانماسی ایله نتیجه لندی.


text:
بۏیوم دۆنیا اؤلچۆسۆنه…/ آیناز بزرگان (حیکایه)
سن بو دۆنیایا گؤره دَڲیلدین، یا دا بو دۆنیا سنین اۆچۆن دَڲیلدی، دئدیڲیمی اونود، بو دۆنیا هئچ کیمه گؤره دَڲیلدی، بو دۆنیا هئچ کیمین اؤلچۆسۆنه بیچیلمهمیشدی، اینسانلارېن بو دۆنیادا أن بؤیۆک بئجهریسی بۏیلارېنې بو اؤلچۆیه چېخارتماق یا أن آزېندان اۏنا یاخېنلاتماق ایدی.
هامې سنی تانېیېردې، اؤزۆوۆ گؤرمهسهلر بئله سسین هامېیا تانېش ایدی، چۏخ زامانلار إوینیزین یانېندان کئچن آداملار سسیوی إشیدنده، قاپېنېزدا بیرآن دایانېب باشلارېنې تۏولایېب، “یئنه باشلایېب” دئییب کئچردیلر؛ آما سن بو اۏلایلارېن نهدنینی آنلایا بیلمهییردین!! آژیر سسینی إشیدنده اؤزۆوۆ أله آلا بیلمهییردین، “وضعیت قېرمېز” اوجالان و دۆنیانې بۆرۆین بو سس، سنی بو دۆنیادان چېخاردېب داها هئچ بیر سس-سؤز سنی بو دۆنیایا باغلایا بیلمهییردی، آژیر سسی’له بیرلیکده، سنین ده آغلېن اوچوب گئدیردی، نهآناوېن هر درده درمان ایستی قوجاغې، نهآتاوېن گۆجلۆ قۏللارې، سنی دیندیره بیلمهییردی، هامې سنین سسیندن اوسانېردې؛ باجېن، قارداشېن، هله قۏنشولار، هامې سنین ساعاتلارجا اوسانمایېب آغلاماق سسیندن یۏرولوردولار، بیر تک سن یۏرولمایېردېن، بلکه ده یۏرولوردون آما داها اۆرهڲین گۆوهنین بو دۆنیادان ایتیریردی و هئچ بیرشئی اۏنو دینجَلده بیلمهییردی.
“وضعیت قېرمېز” زامانلار إوده هئچ کیم یئریندن ترپهنه بیلمزدی، قارداشېن اۏ بیری اوشاقلارا تای، طیّارهلر گؤگده اوچاندا، سئوردی چېخېب دامدان اۏنلارا باخسېن، آما سنه گؤره اۆرهڲینده قالېب حسرت’له إشیکدن گلن قۏنشونون اۏغلانلارېنېن سسینه قولاق آساردې، إوده هرکیم ایستهسه یئریندن ترپهنه سنین قېشقېرتېوېن قۏرخوسوندان، یاپېشېب دوردوغو یئرده، مېخلانېب قالاردې؛ هله بیر سئری باجېن إوده قارداشېوېنان اۏینایاندا بالېشې گؤڲدن یئره سالېب، اوجا سس چېخارتمېشدې، سن بۏمب یئره دۆشۆب دئیه، قۏرخوب آغلاماغا باشلامېشدېن. آتان باجېوا حیرصلَنیب بۆتۆن گۆنۆ اۏندان کۆسۆب دانېشمامېشدې، اۏ گۆن سنی اۏوودماق، ساعاتلارجا چکمیشدی، قارداشېن آناوا دئمیشدی: -“من بۏمبدان چۏخ باجېمېن آغلاماسېندان قۏرخورام”. سنین بو هیستیریک دورومون آتاوې حساسلاشدېرېب هرنه سن دئسَن اۏ اۏلاردې، ساعاتلارجا سنی قوجاغېندا داشېیېب سنین باشېوې قاتماق اۆچۆن، هرنـه کی إلهیه بیلر تئز-تئز تعریفلهیردی، هله اۏ هیجان’لا تعریفلهدیڲی بعضن سسینی اوجالدېب بعضن سسینی پېچېلتې کیمی آلچاتماسې ایندی ده قولاغېندا سسلَنیر.
باجېن’لا قارداشېن مدرسهیه گئدنده، بیر سن قالاردېن إوده بیر ده آنان، دارېخېب ساعاتلارجا گؤزۆن قاپېدا قالاردې، اۏنلارېن إوه قایېتماسېنې گؤزلهیردین، هله قایېدانا یاخېن، تئز-تئز قاپېنې آچېب گلیرلر دئیه، کۆچه باشېنا باخېب، باجېوې یا دا قارداشېوې گؤردۆڲۆن زامان، قاپېنې آچېق قۏیوب قوش اۏلوب اۏنلارېن قوجاغېنا اوچاردېن، قوجاقلایېب، “منه مدرسهدن نهگتیریبسن؟” سۏروشاردېن، اۏندا باجېن یا قارداشېن مدرسهدن آناوېن پنیر بللهسیندن بئزیب یئمهمیش چؤرهڲی سئوینجک چېخاردېب وئرردیلر؛
-باخ سنه نهگتیرمیشم؟!، مدرسه بللهسی!!
سن ده تلهسیک بللهنی آلېب سانکې دۆنیانېن أن دادلې یئمهڲی دیر دئیه یئمهڲه باشلایاردېن…
مدرسهیه گئتمهڲی، هرشئیدن چۏخ سئوردین، هرگۆن آناندان سۏروشاردېن:
-منیم آدېمې مدرسهیه یازدېرماغا نئچه گۆن قالدې؟
بو گۆنلر مدرسهلره آد یازدېرما چاغې گلېب یئتیشمیشدی، کۆچهده هامې اوشاقلارېنې یېغېب آپارېب مدرسهیه یازدېرېردې، آناوې بو سۏرقودان لاپ بئزدیرمیشدین، آنان سنه دئمیشدی:
-بو گۆنلرین بیرینده آپاراجاغام سنین ده آدېوې مدرسهیه یازدېرام.
هرگۆن باجېوېن وئردیڲی کیتابلارې قاباغېوا آچېب بارماغېوې کلمهلرین اۆستۆنه چکیب یالاندان اۏخوماغا باشلایاردېن، بیلیردین چۏخ آز قالېب اۏخویا بیلمهدیڲین کلمهلرین، سئحری چؤزۆلۆب، کلمهلر گؤزۆنده جانلانېب آنلام تاپسېن. بو گۆنلرده، سئوینجدن اۆزۆنده گۆللر آچېب إوده-حَیَطده آتېلېب دۆشۆردۆن؛ بو بۏمباردومان گۆنلرینده، مدرسهیه گئتمک، أن بؤیۆک آرزېن اۏلسا دا، گرچکلَشمهسینه چۏخ آز قالېردې، گئجهلر ساعاتلارجا دۆشۆنۆردۆن باجېوېن کیتابلارې کیمی، سنین ده کیتابلارېن اۏلاجاق، هله بونلارا دۆشۆنمک کی، ساعاتلارجا سئیر إلهییب اۏخویا بیلمهدیڲین کیتابلارېن سؤزجۆکلرینی، بوندان سۏنرا اؤرگهنیب اۏخویا بیلهجکسن دئیه، سنه اۏقدر سئوینج’له هیجان وئریردی کی هرشئیی حتتا آژیر سسینی ده سنه اونوتدوروردو…
مدرسهیه یازېلان گۆن، سحر چاغې گؤزلریوی آچاندا، دۆنیا سنه بام-باشقایدې، سئوینجک حیطده آتېلېب ناققېشدې گئده-گئده کاشېلارېن اۆستۆنده آتېلېردېن، قاپېنېن دؤڲۆلتۆسۆنۆ إشیتدیکده، إله ناققېشدې گئده-گئده قاپېنې آچدېن. قۏنشولارېن بیر-ایکیسی، بیر ده عمیوینیۏلداشې حیطه گیریب إوه کئچدیلر، إودن بیر-بیرینه قارېشان گاه اوجالان گاه آلچالان سسلری، حَیَطهجَن گلیردی. مدرسه کلمهسی سؤزلرینین ایچینده گزیب قولاغېوا دَڲنده، سنی ماراقلاندېردې، ایچهرییـه کئچیب نهدانېشېرلار دئیه قولاغېوې قۏناق اۏتاغېنا دایادېن. آدېن دیللرینده’یدی تئز-تئز سنین آدېوې دئییب بیر شئیلر دانېشېردېلار، نهدنسه اۆرهڲین چېرپېنماغا باشلادې، عمیوین یۏلداشې یاواشجا بیر سؤزلر دئییب سۏنرا اوجا سس’له سنی چاغېردې:
-قېزېم گل ایچهری سن’له ایشیم وار!!
بیر آز دایانېب سۏنرا قاپېنې آچېب اۏتاغا گیردین؛ پنجرهلرین اؤنۆنه چکیلن یاشېل رنگده کیرکیرهلرین آراسېندان گۆن ایشېغې، آغ تۏز ایمیش کیمی قالېلارېن اۆستۆنه سپیلیب، اۏتاغې ایشېقلاندېرېردې. قادېنلار سېرا ایله اۆستۆ آغ اؤرتۆکلۆ قېرمېزې رنگده، مۆخَددهلره سؤیکهنیب اۏتورموشدولار. آنان کی اۏنلارېن قاباغېندا باغداشېنې قوروب اۏتورموشدو، سنی یانېنا چاغېردې:
-گل بورا یانېمدا اۏتور.
گئتمهدین، إلهجه قۏناق اۏتاغېنېن قاپېسېنا دایانېب أللریوی بیر-بیرینه داراقلایېب باشېوې آشاغېیـا سالدېن. عمیوین یۏلداشې دوروب گلدی أللریندن یاپېشېب گتیردی قادېنلارېن ایچینده اۏتورتدو، اؤزۆ ده اۏتوروب یانېندا ألینی باشېوا چکیب، سۏنرا باشلادې بیر باجارېقلې دانېشمان کیمی دانېشماغا:
-بیر بو اوشاغېن اۆزۆنه باخېن، ساپ-سارې سارالېبدې، بو اوشاق اؤز گۆنۆنه اؤلۆر؛ هربۏمب یئره دۆشَنده حئیوان اوشاق دلی اۏلور؛ گۆنۆ-گۆندن سۏزالېر. سن بو اوشاغې هانسې اۆزۆنن آپارېسان مدرسهیه یازدېراسان؟ بو درس اۏخویا بیلرمی؟! آخې نهدرسی نهمدرسهسی، یازدېرما قۏی قالسېن إوده جنگ قورتولاندان سۏنرا، آپارېب یازدېراسان…
سنین گؤزلرین داها بیرشئی گؤرمهدی. قادېنلارېن سسی بیر-بیرینه قارېشدې، هرهسی سنه بیرحؤکم کسدیریردیلر، آناوا، اۏنون گؤزلرینه باخېب اۏردان قاچماغا بیرشئی آختاردېن، آما آنان إله قادېنلارېن دئدیکلرینه اویموشدو کی، آنلادېن اۏنلارېن أللریندن قاچماغا بیر یۏل یوخدو، گؤزلریوی تیکدین یئردهکی قېرمېزې رنگلی قالېنېن رنگ به رنگ گۆللرینه، قېرمېزې رنگلی قالېنېن ایچینده، سانکې گؤزل آل-ألوان بیر جنّت یاشایېرمېش. اۏردا اۏتوروب ساعاتلارجا دارېخمازدان قالېنېن رنگ به رنگ نقشلرینده یاشایا بیلردین، یقین بو نقشلری تۏخویانلار دۆنیانېن أن گؤزل یئرلرینده یاشایېب إولرینده دارېخماسېنلار دئیه، یاشادېقلارې جنّتین نقشلرینی تۏخویوب بو دۆنیادا، رسملرینی سۏنسوزلاشدېرمېشدېلار؛ سن ده اۏنون اۏرتادا اۏلان أن بؤیۆک گۆلۆنۆن ایچینه گیریب گیزلهنردین. اۏردان قۏل-قاناد آتېب بورولان گؤزل گۆللرینین آراسېندا، گزیب آرالارېندان گؤرۆنَن گؤزل جئیرانلارېنان اۏینایېب، قالېنېن بیر باشېندان قاچېب اۏ بیری باشېندان إشیڲه چېخاردېن. هله قاپېنېن قاباغېنا سالېنان کیچیک خالچا، سنین أن سئودیڲین خالچا ایدی، خانالارې بیر-بیرینه یئکه گۆللر’له یاپېشمېش خالچانېن، بئش خاناسې وار ایدی، قېشدا سۏیوق اۏلوب إشیکده آیاق-جېزېق اۏینایا بیلمهدیڲینده، بو خالچانېن اۆستۆنده ناققېشدې گئدیب اۏینایاردېن، خانالارېنېن بیریندن آتېلېب اۏبیریسینه دۆشردین، خالچانېن ایچینده اۏینایا-اۏینایا بیردن آتاوې گؤردۆن، بیر آز گرگین ایدی، قالېن قارا قاشلارېنې بیر-بیرینه چاتېب آچېق قهوه رنگلی گؤزلری، ایچینده ایتمیشدی. قاپېنېن قاباغېندا دوروب قادېنلارا باخېردې، سۏنرا بیر سؤز دئمزدن گلیب یاپېشدې سنین قۏلوندان قۏوزادې، غضبلی آناوا سسلَندی:
-گئت قېزېمېن سیجیللیسینی گتیر!
قادېنلار بیر آن سوسدولار، اۆلکۆمۆش باخېشلارېنې بیر-بیریندن اۏیان-بویانا قاچېرتدېرېردېلار…
آتاوېن أللری چۏخ یئکه’یدی، یۏخسا سنین أللرین چۏخ کیچیک ایدی؟! هر نهسه یۏل بۏیو، سنین أللریوی اۏ بؤیۆک و ایستی أللرینده مؤحکم توتموشدو، سن آتاوا اینانېردېن آتان سنه اینانېردې، سن ایسه دۆنیایا اینانېب، قورخولارېوېن تۆستۆ اۏلوب باشېندان چېخماغېنې گؤزلریوینَن گؤرۆردۆن…
Podcast: Play in new window | Download


text:
فرانسادا مئشه یانغینی 800 هکتار اراضیده بیتکیلری محو ائدیب
فرانسانین گونئیینده باش وئرمیش مئشه یانغینی نتیجهسینده آزی 800 هکتار ساحهده بیتکی اؤرتوگو محو اولوب.
فرانسانین گونئیینده باش وئرمیش مئشه یانغینی نتیجهسینده آزی 800 هکتار ساحهده بیتکی اؤرتوگو محو اولوب.
بو بارهده یانغین سؤندورمه خیدمتیندن بیلدیریلیب.
معلوماتا گؤره، یانغین کارکاسون-دان ناربون-ا گئدن اتوبانین یاخینلیغیندا باش وئریب.
"سون معلوماتا گؤره، 800 هکتاردان چوخ اراضی محو اولوب. یانغینین ساحهسی بؤیوکدور، بوتون قوهلر حاضیردا یانغینا قارشی موباریزهیه آتیلیب"، - دئیه یانغین بریقاداسینین نومایندهسی بیلدیریب. او قئید ائدیب کی، یانغینین فونکوورت کومونونا دوغرو یاییلماسی سببیندن قورتاریجیلار 120-دن چوخ اینسانی ائولریندن چیخارماق مجبوریتینده قالیب.
یانغینین سؤندورولمهسینده تخمینن 500 قورتاریجی ایشتیراک ائدیر. اؤلکهنین گونئی ینده ایستی هاوا و گوجلو کولک سببیندن رسمیلر یئرلی ساکینلری مئشهده اوجاق قالاماماغا و سیگارت کؤتوکلرینی آتمازدان اول تام سؤندورمهیه چاغیریبلار.
ایلگیلیلی خبرلر
بلینکن: چیندهکی اعتراضلاری دستکلهییریک
"ایستر چینده، ایستر ایراندا، ایسترسه ده دونیانین هر هانسی بیر یئرینده اینسان حاقلارینی، دینج اعتراض حاقلارینی، ایفاده حاقلارینی هر یئرده مدافعه ائدیریک"
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر


text:
امریکا ایران نینگ بیر اوچاغی نی اوریب توشیردی
اوشبو مطلب نی امریکا مرکز کوچ لری قوماندان لیگی بیلدیردی
امریکا قوشمه ایالتلری مرکز کوچ لری (سنتکوم) قوماندان لیگی, اربیل گه کیتیاتگن ایران گه عاید اوچووچیسیز بیر اوچاق نی اوریب توشیرگن لیک لری نی معلوم قیلدی.
سنتکوم قوماندانلیگی, ایران نینگ, عراق نینگ شمالی گه قره تیلگن هجومی و اوریب توشیریلگن اوچووچیسیز اوچاق حقیده یازمه بیانات بیردی.
بیاناتده, "(محلی وقت بیلن) توشدن کیین ساعت 2 دن 10 دقیقه اوتگنده امریکا قوشمه ایالتلری کوچ لری اربیل گه کیتیاتگن ایران گه عاید اوچووچیسیز اوچاق نی اوریب توشیردی" دییه قید ایتیلدی.
بیاناتده, اوشبو اوچاق نینگ, سنتکوم گه قرشی ریسک تشکیل ایتگن لیگی بیلدیریلدی.
عینی دمده بیاناتده, ایران انقلاب محافظ لری نینگ عراق نینگ اربیل شهری گه قره تیلگن هجوم لری قاره لندی.
ایران, عراق نینگ شمالی ده گی ترور تشکیلات لری مرکز لری گه قره ته راکت و اوچووچیسیز اوچاق لردن فایده له نیب هجوم اویوشتیررایکن, عراق نینگ شمالیده گی محلی رهبریت نینگ ساغلیق نی سقلش وزیری اوشبو حادثه عاقبتیده 7 کیشی نینگ اولگن لیگی و 24 نفر نینگ ایسه یره لنگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
بیرقطار اروپا اولکه سی ایران نینگ اتوم پروگرامینی کینگه یتیریش قرارینی قاره له دی
موضوع بوییچه انگلستان، فرانسه و آلمان تامانیدن مشترک بیانات بیریلدی
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی انگلستان نینگ بویوک ایلچیسینی چقیریب آگاهلنتیردی
ایران نینگ لندن بویوک ایلچیلیگی بناسیگه قره ته قول اوریلگن هجوم اوچون چقیریلگن


text:
آرشین مال آلان
آرشین مال آلان — اوزئییر حاجیبیگلینین ۱۹۱۳-جو ایلده یازدیغی سون اوپئرئتی. اثری اوزئییر بیگ سانکت-پئتئربورقدا کونسئرواتوریادا اوخویارکن قلمه آلمیشدی. اوپئرئتین سوژهسی قاراباغین شوشا شهرینین حیاتیندان آلینمیشدیر. ۲۰۱۳-جو ایلده یونسکو-نون باش کونفرانسینین ۳۶-جی اوتوروموندا آرشین مال آلان اوپئرتینین ۱۰۰ ایللیک یوبیلئیینین دونیا سویهسینده قئید ائدیلمهسی حاقیندا قرار قبول ائدیلیب.[۱][۲]
او حاجیبیگلی «آرشین مال آلان» اوپئرتینی تاماملادیقدان سونرا اونو ایلک دفعه سانکت-پئتئربورق کونسئواتوریاسینین دیرئکتورو، گؤرکملی روس بستهکاری آ.قلازونووا گؤسترمیشدیر. آ.قلازونوو اثری چوخ بَینمیش و اونو بوتون روسیهده ایلک اوپئرئت آدلاندیرمیشدیر. «آرشین مال آلان»ا وئریلن بو جور یوکسک قییمتدن سونرا اوزئییر بیگ اثرین پارتیتوراسینی و لیبرئتوسونو باکییا، دوستلارینا گؤندریر.
«آرشین مال آلان» اوپئرئتی باکییا گؤندرمزدن اوّل اوزئییر بیگ حاجیبیگلی آکتیور حسینقولو سارابسکیه سانکت-پئتئربورقدان مکتوب گؤندرمیشدیر.


text:
بی واقت آرامئزدان گیدن توركمن حالقی نئنگ گرچك اوغـلی
آنناقوربان قلیچ تقانی نئنگ یاغتی حاطئراسئنا
1998–نجی یئلیئنگ ژوئن آیینگ 10- نینا توركمنینگ ادرمن اوغلی آنناقوربان قلیچ تقانی آرادان چیقدی. اول مرحوم بوتین عمرونی توركمن حالقی نینگ مدنیتینی و دیلینی اؤسدورمکده جانی- تنی بیلن آلادا ادیپ گلدی. باریپ یاشلیق دؤوریندن باشلاپ گنبدقابوس دا „زهره- طاهیر“ یالی تئاترلاری یولا قویوپ، بو اوغوردا بار بولان اوقیبینی ایلینه حؤدورلأپدی. 1960- نجی ییللاردا گورگن رادیوسی نینگ آچیلماغی بیلن، ایلكینجی رادیو ایشگأرلریندن بولان مرحوم قلیچ تقانی، توركمن دیلی و مدنیتی نینگ اؤسمگینده هم اونی اؤسدۆرمکده، سینه سینی قالقان ادیپ، دوشمانینگ آبای- سیاساتیندان چكینمأن، آریامهرینگ حاوپسوزلیق قوللوغی بولان „ساواك“ ینگ قیسیشلارینا قارامازدان میللی مدنیتیمزی اولی ایله یایماقدا باتیرغای چیقیشلار ادیپ گلدی. مرحوم آنناقوربان قلیچ تقانی 1350- نجی ییلینگ گویزونده ییگریمی سانی اگیندیشی بیلن ساواك ینگ زندانیدا قیناغ آستینا چكیلدی، اندامینا آغیر شكست یتدی. اما اول یری گلنده آیتجاق سؤزونی مردلرچه آیدیپ گلن ییگیتدی. 1357- نجی ییلینگ بهمن آییندا گنبدقابوس ینگ پیشاهنگی سالونیندا تریبونا گچیپ ظالیم پادشالیق رژیمی نینگ گورگن رادیوسی بیلن حالقیمیزا نأحیل باسغی ادیأندیگینی آچیقدان-آچیق اورتا آتیپ، بو رادیو ایستگاه نینگ كوممت قاویزه گچریلمگینی ماصلاحات بردی. 1367- نجی ییللاریندا گورگن رادیوداسیندا بیله ایشلشمك، اونونگ داشیندان بیرنأچه دكومنتال فیلملرده اورتاق ایش آلیپ بارماق مانگا میسر ادیپدی. مرحوم قلیچ تقانی،“ توركمن دأبی“ و “ گؤزل“ دیین فیلملرده اساسی رولی یرینه یتردی. شول دؤورده آننا گونلری افیره بریلیأن“سأحرنینگیز شاولی بولسون“ آدلی برنامه دا، یورتداقی یاغدایا تانقیدی دوشونجه بیلن سین ادیپ، اخلاقی تئمالار اساسیندا قیزیقلی گپلشیک تاییارلایاردی. ایل آراسیندا بار بولان اولی حورماتی سبأپلی اول حایسی اوبا بارسا اونگا بوتین قافیلار آچیقدی، ایل اونی گولر یوز بیلن قارشی آلیاردی. اؤز اؤیی بولسا میداما باغشی- سازاندالاردان هم یازیجی شاهیرلاردان دولودی، سفره سی دا، ادیل گؤونی یالی آچیقدی. ادبیات عألمینده یانیپ- كؤین انسان حؤكمینده، آننا قوربان، توركمنصأحرانینگ بللی شاهیری ستار سوقی نینگ كتابینا سؤزباشی یازیپ، اونونگ ایل آراسیندا یایراماغیندا، شئیله- ده آلتی سانی كاست دن عبارات بولان توركمن حالق آیدیملار توپاری نینگ رادیونینگ آرشیوندان آلیپ، اونگا دوشوندیریش یازیپ ایله حؤدورلمگینده كؤپ آلادا ادیپدی. سؤور آقامیز آنناقوربانینگ اؤرأن ایر آرامیزدان چیقماغی بیزی دیسنگ قیناندیردی، اول هنیز-هنیز گركلیدی، نأدرسینگ تاقدیرا چأره یوق.
آ. گلی- سوئد