text:
آگلانما ، گؤزه ل ائو گوللریندن دیر کی چوخلو اونو آلا بولا گؤزه ل یارپاقلاریندان اؤترو ساخلاییرلار.
بو بیتگی گره کدیر آز چوخ ایشیق اولان یئرده قالسین . بو بیتگی چوخ داواملی و دؤزوملو بیتگی لردندیر و چوخ راحاتلیقلا آپارتماندا ساخلاماق اولار. هفته ده بیر دؤنه سو وئرمه ک بو گول اوچون گؤره ر . چوخ سو وئرمه ک بو گولون یارپاقلاری نین سارالماغینا سبب اولار.
آنجاق آییق اولون کی بئلنچی بیر گولو چوخ سویا باسمایین! البته یای دا هاوا قیزیشاراق گولدانین تورپاغی قورویاندا سووارین و هردن بیر یارپاقلارین اوستونه سو توزو سه پین!
بو گول دیبدن بئچه له ین قوللاری آییریب اکیب و پیل وورماق یولو ایله چوخالا بیله ر.
هاچان گؤردوز یارپاقلاری نین اوجو قورویان کیمی اولور ، چوخ احتمال وئریلیر کی سوسوزلوقداندیر.
بو گولو نه چوخ کؤلگه یئرده و نه ده چوخ گون آلتیندا ساخلایین.
پنجره قاباغی و ایشیقلی یئر بو گول اوچون یاخشی دیر.
هر ایکی اوچ هفته دن بیر بو گول اوچون سولو کوددان فایدالانماق داهادا آرتیق یارپاقلاری نین گؤزه للنمه یینه آرتیرار.
بو گولولون گولدان تورپاغی ، یارپاق تورپاغی کیمی یونگول اولمالی دیر.
قیش دا اون بئش درجه و یای دا ییرمی دؤرد درجه ایستی بو گول اوچون یاخشیدیر.
قایناق: اینترنت/بیتوته –
چئویره ن و آرتیران: الف . عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


c: text/html

text:
فلسطین لیکلرنینگ قیرغین ایتیلیشی دایره سیده 8 آی لیک چقه لاق هم جان بیردی
شهید بولگن فلسطین لیکلرنینگ سانی 62 کیشی گه باردی.
اسرائیل عسکرلری نینگ، غزه حدودیده، امریکا قوشمه ایالتلری نینگ بویوک ایلچی لیگی نینگ بیت المقدس گه کوچیریلیشی گه ناراضی لیک کورستیش و نکبه (بویوک فلاکت) نینگ 70 – ییل لیگینی نشانله ماقچی بولگن تینچ اهالی گه فیر قیلیشی باعث شهید بولگن فلسطین لیکلرنینگ سانی 62 کیشی گه باردی.
فلسطین ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده، اسرائیل عسکرلری نینگ توناو کون 51 یاشده گی ناصر احمد غراب آتیده گی تینچ اهالینی هم شهید ایتگن لیگی بیلدیریلدی.
حادثه ده یره لنگنلر سانی 2 مینگ 770 کیشی گه بارگن.
مذکور بیاناتده، شهیدلردن 8 کیشی نینگ 18 یاشدن کیچیک ایکن لیگی، یره لنگنلردن 225 کیشی نینگ باله لر و 86 کیشی نینگ خاتین – قیز ایکن لیگی قید ایتیلدی.
خوددی شو قتل عامده لیلا آتیده گی 8 آی لیک چقه لاق نینگ هم زهرلی گازدن اولگن لیگی بیلدیریلدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یـاران گلیـن فغـانـه، مــاه-ی-محــرم اوْلـدۇ
دۇتدۇ جهانی ماتهم، بیر اؤزگه عالهم اوْلدۇ
بیلمه م نه غمدی یارب، تازهلهنیر بۇ هر ایل
بـۇ دردیـدهن عـلاوه، اوْلـدۇ غریبـه موشکـول
اوْلمـاز بـۇ درده چـاره، اوْلدۇ بۇ تازه نیسگیـل
اوْل شاه-ی-کم سیپاهین، زوواری بر هم اوْلدۇ
نیسگیللهرون فداسی ائی شاه-ی-بیمددکار
اوْلمـادێ گــرچــی بـۇ ایـل، کـرب-وْ-بـلایه زووار
ساللێــق خییالـه قبـرون، اوْللـۇق سنـه عـزادار
بۇ ایلده بۇ موصیبهت غـم اۆسته بیر غـم اوْلـدۇ
هانسێ غمینله موْلا بیلمهم گلهک فغانـه
یـوْخدۇر دیلیمـده یارا، جوملـه چکیـم بیانـه
کیمدیر دؤزه سنین تک، بۇ درد-ی-بیکهرانه
کیم سن کیمی بلاکئش، ائی فخرئ عالهم اوْلدۇ
وئردیله عون-وْ-جعفر، اوْل چؤلده تئشنه لب جان
اوْلــدۇ علـی-ی-اکبـــر راه-ی-خـــۇداده قـۇربـــان
ائتدیله شیرئخواره طئفلون، نئشـان-ی-پئیکـان
ظۆلـم اۆستـه ظۆلـم-ی-تـازه، مـوْلا دۇبـاره اوْلـدۇ
لئیـلانـی ائتـدی مجنـون اوْل اکبـریـن فـراغــی
صبـر-وْ-قـراریـن آلـدێ، وصـلینیـن ایشتییاغــی
اؤلدۆردیلهر سیتهملـه، گؤرمـهدی توْی اوْتاغی
گـؤردۆ بـۇحالــی لئیـــلا دردیلــه همــدهم اوْلـــدۇ
قالماز اۆرهکده طاقهت، چۆن ذیکر اوْلاندا ائسمون
قالدێ قۇرۇ یئر اۆسته، اۆچ گۆن یارالێ جئسمون
آت چاپدێ نعشون اۆسته، موْلا اوْ چؤلده خصمون
اوْل چؤلده ایستی قۇملار، رخمیوه مرهـهم اوْلـدۇ
فریاد اوْلا اوْ وقتـهن ائـی سـروهر-ی-مدینـه
قتلگههی گزیـردی، نـازلـێ قێزێـن سکینـه
تاپدێ یارلێ نعشون، اوْل ماه-ی-بیقرینـه
وۇردۇ زی بسکـی باشـه، احوالـی بر هـم اوْلــدۇ
چکــدی نه درد-وْ-غملـهر، کرب-وْ-بــلاده زینـب
تـاب ائتـدی هــر بــلایــه، راه-ی-وفــاده زینـب
گؤردۆ سر-ی-حۆسئینی، نوکئ جیداده، زینب
غمـدهن آغـاردی زولفی، رعنـا قـدی خــم اوْلــدۇ
شاعر:دلریش
طبقه بندی:


text:
ایران سعودییه عربیستانینین یمندن پایتاخت ار-ریاضا آتیلان راکت بارهده اتهاملارینا جاواب وئریب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، ایران خاریجی ایشلر ناظیرلیینین سؤزچوسو بهرام قاسیمی سعودییه عربیستانی لیدرلییندهکی کوالیسییانین یمندن ار-ریادا ایران طرفیندن باللیستیک راکت آتیلماسی ادعالارینی عدالتسیز، مسولیتسیز و تخریبات کاراکترلی آدلاندیریب.
قئید ائدک کی، بوندان اؤنجه هوسیلر ار-ریادا راکئت ضربهسی ائندیرمک ایستهییب. اونلارین بوراخدیغی راکت سعودییه عربیستانی طرفیندن محو ائدیلیب. بوندان سونرا ار-ریاد بو ضربهده ایرانی اتهام ائدیب و هوسی لیدرلرینین باشی اوچون میلیونلارلا دوللارلیق موکافات تعیین ائدیب.


text:
منظومه (حیدر بابایه سلام) استاد شهریار
حیدر بابا
حیدر بابا ایلدیریملار شاخاندا
سئللر ,سولار ,شاقیلدییوب ,آخاندا
قیزلار اونا صف باغلییوب باخاندا
سلام اولسون شوکتوزه ,ائلوزه!
منیم ده بیر آدیم گلسین دیلوزه!
حیدر بابا ,کهلیک لرون اوچاندا
کول دیبیننن دوشان قالخیب ,قاچاندا
باغچالارون چیچکله نیپ ,آچاندا
بیزدن ده بیر ممکن اولسا , یادائله !
آچیلمیان اورکلری شاد ائله!
بایرام یئلی چارداقلاری ییخاندا
نوروز گولی, قارچیچه گی چیخاندا
آغ بولوتلار کوینکلرنین سیخاندا
بیزدن ده بیر آد ائله ین ساغ اولسون
درد لر یمیز قوی دیکلسین, داغ اولسون
حیدر بابا گون دالیوی داغلاسین !
اوزون گولسون بولاقلارین آغلاسین !
اوشاقلارین بیر دسته گول باغلاسین!
یئل گلنده , وئر گتیر سین بو یانا
بلکه منیم یاتمیش بختیم اویانا
حیدر بابا ,سنین اوزون آغ اولسون
دورت بیر یانین بولاق اولسون باغ اولسون
بیزدن سورا سنین باشین ساغ اولسون
دونیا قضو - قدر اولوم ایتیمدی
دونیا بویی اوغولسوز دی , یئتیمدی
حیدر بابا یولوم سنن کج اولدی
عومریم گئچدی ,گلنمه دیم گئج اولدی
هیچ بیلمه دیم گوزللرون نئج اولدی
بیلمزیدیم دونگله وار , دونوم وار
ایتگین لیک وار ,ایریلیق وار , اولوم وار
حیدر بابا ایگیت امک ایتیر مز
عومور گئچر ,افسوس بره بیتیرمز
نامرد اولان عومری باش ا یئتیرمز
بیزده ,والله اونوتماریق سیزلری
گورنمه سک حلال ائدون بیزلری
حیدر بابا " میر اژدر " سسله ننده
کنه ایچینه سسدن , گویدن دوشنده
"عاشیق رستم" سازین ,دیللندیرنده
یادوندادی نه هووله سک قاچاردیم ؟
قوشلار تکین قاناد چالیپ اوچاردیم؟
"شنگیل آوا " یوردی "عاشیق آلماسی "
گاهدان گئدیب , اوردا قوناق قالماسی
داش اتماسی ,آلما – هئیوا سالماسی
قالیب شیرین یوخی کیمی یادیمدا
اثر قویوب رو حوم دا , هر زادیمدا
حیدر بابا " قوری گولون" قازلاری
گدیک لرین سازاق چا لان سازلاری
کت – کوشنین پاییز لاری , یازلاری
بیر سینما پرده سی دور گوزومده
تک اوتوروب سئیر ائده رم اوزومده
حیدر بابا "قره چمن" جاداسی
چووشلارین گلر سسی, صداسی
کربلایه گئدنلرین قاداسی
دوشسون بو آج یولسوزلارین گوزونه
تمددنون اویوق یالان سوزونه
حیدر بابا شیطان بیزی آزدیریب
محبتی اورکلردن قازدیریب
قره گونون سرنوشتین یازدیریب
سالیب خلقی بیر ,بیرینین جانینا
باریشیغی بلشدیریب قانینا
گوز یاشینا باخان اولسا ,قان اخماز
انسان اولان خنجر بئلینه تاخماز
اما حئییف , کور تو تدوغون بوراخماز
بهشتیمیز جهنم اولماقا دور !
ذیحجه میز محرم اولماقدادور!
خزان یئلی یارپاقلاری توکنده
بولوت داغدان ائنیب کنده چوکنده
"شیخ الاسلام "گوزل سسین چکنده
نیسگیلی سوز اور کلره ده یه ردی
آغاج لاردا , آللها باش ایه ردی
"داشلی بولاق" داش – قومونان دولماسین!
باغچالاری سارالماسین , سولماسین!
اوردا ن گئچن آتلی , سوسو ز اولماسین !
دئینه : بولاق ,خئیرون اولسون , آخارسان
اوفق لره خومار – خومار باخارسان
حیدر بابا ,داغین داشین , سره سی
کهلیک اوخور ,دالیسیندا فره سی
قوزولارین , آغی -بوزی ,قره سی
بیر گئدیدیم داغ – دره لر اوزونی
اوخویایدیم : چوبان قیتیر قوزونی
حیدر بابا ," سولو یئرین" دوزنده
بولا ق قاینار چای , چمنین گوزونده
بولاغ اوتی اوزر سویون اوزونده
گوزل قوشلار اوردان گلیب , گئچللر
خلوتلیوب , بولاقدان سو ایچللر
بیچین اوستی , سونبول بیچن اوراقلار
ایله بیل کی , زلفی دارار داراقلار
شکارچیلار بیلدیر چینی سوراقلار
بیچین چیلر ایرانلارین ایچللر
بیر هوش دانیپ , سوندان دوروب , بیچلر
حیدر بابا کندین گونی باتاندا
اوشاقلارون شامین یئییپ , یاتاندا
آی بولوتدان چیخیب , قاش – گوز آتاندا
بیدن ده بیر سن اولارا قصه ده
قصه میزده چوخلی غم و غصه ده
قاری ننه گئجه ناغیل دئینده
کولک قالخیب , قاپ –باجانی دوئینده
قورد گئچی نین شنگی سین یئینده
من من قاییدیپ , بیزده اوشاق اولایدیم
بیر گول آچیب , اوندان سورا سولاسدیم
عمه جانین بال بلله سین یئیه ردیم
سوندان دوروب , اوس دونومی دئیه ردیم
باغچالاردا تیر ینگه نی دئیه ردیم
آی اوزومی او ازدیرن گونلریم !
آغاج مینیب , آ ت گزدیرن گونلریم !
" هچی خالا" چایدا پالتار یوواردی
"ممد صادق " داملارینی سوواردی
هیچ بیلمزدیک داغدی داشدی , دوواردی
هریان گلدی شیلاق اتیب , آشاردیق
آللاه , نه خوش غمسیز - غمسیز یاشاردیق !
" شیخ الاسلام" مناجاتی دئیه ردی
"مشد رحیم " لباده نی گئیه ردی
" مشد آجلی " بوز باشلری یئیه ردی
بیز خوشودوق خیرات اولسون توی اولسون
فراق ائله مز , هر نولاجاق , قوی اولسون
"ملک نیاز " ورندلین سالاردی
آتین چاپیپ , قئقاجیدان چالاردی
قرقی تکین گدیک باشین آلاردی
دو لایی یه قیز لاز آچیپ پنجره
پنجره لر ده نه گوزل منظره !
حیدر بابا ,کندین تویون توتاندا
قیز – گلینلر ,حنا , پیلته , ساتاندا
بیگ ,گلینه دامدان آلما آتاندا
منیم ده او قیزلاروندا گوزوم وار
عاشیقلارین سازلارین دا سوزوم وار
حیدر بابا , بولاقلارین یارپیزی
بوستانلارین گول بسری , قارپیزی
چرچی لرین اغ ناباتی , ساقیزی
ایندی ده وار داماغیمدا ,داد وئره ر
ایتگین گئدن گونلریمدن یاد وئره ر
بایرامیدی ,گئجه قوشی اوخوردی
آداخلی قیز , بیگ جورابین توخوردی
هرکس شالین بیر باجادان سوخوری
آی نه گوزل قایدادی شال سالاماق !
بیک شالینا بایراملیغین باغلاماق !
شال ایسته دیم منده ائوده اغلادیم
بیر شال آلیب تئز بئلیمه باغلادیم
"غلام "گیله قاشدیم شالی ساللادیم
"فاطمه " خالا منه جوراب باغلادی
"خان ننه می" یادا سالیب , آغلادی
حیدر بابا ,"میر ممدین "باغچاسی
باغچالارین تورشا – شیرین آلچاسی
گلین لرین دوزمه لری , تاقچاسی
هی گوزلر گوز لریمین رفینده
خیمه وورار خاطره لر صفینده
بایرام اولوب قیزیل پالچیق ازللر
ناقیش ووروب , اوتاقلاری بزللر
طاقچالاردا دوزمه لری دوزللر
قیز – گلینین فندیقچاسی , حناسی
هوسله نر آناسی , قایناناسی
باکی چی نین سوزی , سووی , کاغیذی
اینکلرین بولاماسی , آغوزی
چرشنبه نین گیردکانی , مویزی
قیزلار دئیه ر: آتیل ماتیل چرشنبه
آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه
یومورتانی گویچک , گوللی بویاردیق
چاققیشدیریب سینا الارین سویاردیق
اوینا ماق دان بیرجه مگر دویاردیق ؟
"علی " منه یاشیل آ شیق وئرردی
"ارضا" منه نوروز گولی درردی
"نوروز علی " خرمنده ول سووردی
گاهدان ائنیب , کولشلرین کورردی
داغدان دا بیر چوبان ایتی هورردی
اوندا , گوردون اولاغ ایاق ساخلاردی
داغا باخیب , قولاغلارین شاخلاردی
آخشام باشی ناخیر چیلار گلنده
قودوخلاری چکیپ , ووراردیق بنده
ناخیر گئچیب , گئدیب , کنده یئتنده
حیوانلاری چیلپاق مینیپ , قوواردیق
سوز چیخسایدی , سینه گریب , سوواردیق
یاز گئجه سی چایدا سولار شاریلدار
داش – قیه لر , سئلده آشیب , خاریلدار
قارانلیقدا قوردون گوزی پاریلدار
ایتلر گوردون , قوردی سئچیب , اولاشدی
قوردا گوردون , قالخیب , گدیکدن آشدی
قیش گئجه سی , طوله لرین اوتاغی
کتدی لرین اوتوراغی , یاتاغی
بو خاریدا , یانار اوتون یاناغی
شبچره سی , گیردکانی , ایده سی
کنده باسار گولوب – دانیشماق سسی
"شجاع "خال اوغلونون باکی سوقتی
دامدا قوران سماوری , صحبتی
یادیمدادی شسلی قدی , قامتی
"جونم مگین" تویی دوندی یاس اولدی
"ننه قیزین " بخت آیناسی کاس اولدی
حیدر بابا" ننه قیز " ین گوزلری
"رخشنده "نین شیرین – شیرین سوزلری
ترکی دئدیم , اوخوسونلار اوزلری,
بیلسینر کی آدام گئدر , آد قالار
یاخشی – پیس دن آغیز دار بیر داد قالار
یاز قاباغی گون گونئی دوینده
کند اوشاغی قار گولله سین سوینده
کور کچل لر , داغدا کورک زوینده
منیم روحوم , ایله بیون اوردادور
کهلیک کیمین باتیب, قالیب, قاردا دور
قاری ننه اوزاداندا ایشینی
گون بولوتدا اییرردی تئشینی
قورد قوجالیب , چکدیرنده دیشینی
سوری قالخیب دولائیدا ن آشاردی
بایدالارین سئتی آشیب ,داشاردی
"خجه سلطان" عمه دیشین قیساردین
"ملا باقر " عم اوغلی تئز میساردی
تندیر یانیپ توستی ائوی باساردی
چایدانیمیز ارسین اوسته قایناردی
قورور قامیز ساج ایچینده اویناردی
بوستان پوزوپ , گتیردیک اشاغی
دولدوراردیق ائوده تاختا – طاباغی
تندیر لرده پیشیر ردیک , قاباغی
اوزون ئییب , توخمالارین چیتلاردیق
چوخ یئمکدن , لاپ آز قالا چاتلاردیق
"ورزقان " دان آرموت ساتان گلنده
اوشاقلارین سسی دوشردی کنده
بیزده بویاندان ائشیدیب , بیلنده
شیلاق آتیب بیر قیشقیریق سالاردیق
بوغدا وئریب , آرمودلاردان آلاردیق
"میرزا تاغی" نان گئجه گئتد یک چایا
من با خیرام سئلده بوغولموش آیا
بیردن ایشیق دوشدی او تای باغچایا
ای وای ! دئدیک قورد دی قاییتدیق قاشدیق
هئچ بیلمدیک نه وقت کوللو کدن آشدیق
حیدر بابا ,آ غاجلارون اوجالدی
آمما حئییف , جوانلارین قوجالدی
توخلیلارون اریخلاییپ ,آجالدی
کولگه دوندی , گون باتدی , قاش قرلدی
قوردون گوزی قارانلیقدا بوراولدی
ائشیتمیشم یانیر الله چراغی
دایر اولوب مسجد یزون , بولاغی
راحت اولوب کندین ائوی اوشاغی
"منصور خان" ین الی – قولی وار اولسون
هاردا قالسا , آلله اونا یار اولسون
حیدر بابا ," ملا ابراهیم" وار یا یوخ ؟
مکتب آچار , اوخور اوشاقلار یا یوخ؟
خرمن اوستی مکتبی باغلار یا یوخ؟
مندن آخوندا یئتر رسن سلام
ادبلی بیر سلام ما لا مکان
"خجه سلطان" عمه گئدیب تبریزه
امما نه تبریز , که گلنمیر بیزه
بالام , دورون قویاق گئدک ائممیزه
"آقا" اولدی ,توفاقیمیز داغیلدی
قویون اولان , یاد گئدیبین ساغیلدی
حیدر بابا دونیا یالان دونیا یالان دنیا دی
سلیماندان , نوحدان قالان دنیا دی
اوغول دوغان درده سالان دنیا دی
هر کیمسیه هر نه وئریب آلیب دی
افلاطوندان بیر قوری آد قالیبدی
حیدر بابا , یار - یولداشلار دوندیلر
بیر – بیر منی چولده قویوب چوندیلر
چشمه لریم , چیراغلاریم سوندیلر
یامان یئرده گون دوندی آخشام اولدی
دنیا منه خرابه ی شام اولدی
عم اوغلینان گئدن گئجه "قیبچاغا "
آی کی, چیخدی , آتلار گلدی اویناغا
دیر ماشیردیق ,داغدان آشیردیق داغا
"مش ممی" خان گوی آتینی اویاتدی
تفنگینی آشیردی ,شاقیلداتدی
عم اوغلینان : پسر عمو...
حیدر بابا " قره کولون "دره سی
خشگنابین یولی , بندی, بره سی
اوردا دوشر چیل کهلیگین فره سی
اوردان گئچر یوردوموزون اوزنه
بیزده گئچک یوردوموزون سوزونه
"خشگنابی " یامان گونه کیم سالیب ؟
سید لردن کمیم قیریلیب کیم قالیب؟
آ "میر غفار " دام –داشینی کیم آلیب؟
بلوا گینه گلیب , بلوا گینه گلیب , گولی دولدورور؟
یا قورویوب , باغچالاری سولدرور؟
آ"میر غفار" سیدلرین تاجییدن
شاهکار شکار ائتمه سی قیقا جییدی
مرده شیرین ,نامرده چوخ اجییدی
مظلوم لارین حقی اوسته اسردی
ظالم لری قیلیج تکین کسردی
"میر مصطفی" دائی اوجا بوی بابا
هیکلی ساققاللی تولستوی بابا
ائیلردی یاس مجلسینی توی بابا
خشگنابین آبروسی, اردمی
مسجد لرین , مجلیسیلرین , گور کمی
"مجد السادات " گولردی باغلار کیمی
گورولدردی بولوتلی داغلار کیمی
سوز آغزیندا , اریردی یاغلار کیمی
آلنی آچیق , یاخشی درین قانادردی
یاشیل گوزلر , چیراغ تکین یانار دی
منیم آتام سفره لی بیر کیشیدی
ائل الیندن توتماق اونون ایشیدی
گوزللرین آخیره قالمیشیدی
اوندان سورا دونر گه لر دوندیلر
محبتین چراغلاری سوندیلر
"میر صالحین " دلی سولوق ائتمه سی
"میر عزیز ین " شیرین شاخسئی گئتمه سی
"میر ممدین "قورولماسی , بیتمه سی
ایندی دئسک ,احوالاتدی ,ناغیلدی
گئچدی , گئتدی, ایتدی, باتدی, داغیلدی
"میر عبدولون "آینا قاش یاخماسی
جویلریندن قاشی نین آخماسی
بویلانماسی, دام – دواردان باخماسی
شاه عباسین دوربینی , یادش بخیر !
خشگنابین خوش گونی یادش بخیر!
"ستاره عمه"نزیک لری یارپاقلاری
"میر قادر " ده هردن بیرین قاپاردی
قاپیب ,یئییب ,دایچا تکین چاپاردی
گولمه لیدی اونون نزیک قاپباسی
عمه مین ده ارسینی نین شاپباسی
حیدر بابا آ "میر حیدر "نئله ییر؟
یقین گینه سماوری قئینه ییر
دای قوجالیب ,الت انگینن چئنه ییر
قولاق باتیب ,گوزی گیریب قاشینا
یازیق عمه ,هاوا گلیب باشینا
خانم عمه "میر عبدولون "سوزونی
ائشیدنده ایر آغیر – گوزونی
ملیکامده وئر اونون اوزونی
دعوالارین شوخلو غونان قاتاللار
اتی یئییب ,باشی اتیب یاتاللار
"فضه خانم "خشگنابین گولییدی
آ"میر یحیی " عمیقیزی نین قولییدی
"رخساره "آرتیستیدی – سوگیلییدی
"سید حسین " "میر صالح" ی یانسیلار
آ"میر جعفر "غیرتلی دور قان سالار
سحر تئزدن ناخیر چیلار گلردی
قویون – قوزی دام باجادان ملردی
عمه جانیم کورپه لرین بلردی
تندیرین قووزاناردی توستی سی
چور کلرین گوزل اییی , ایستی سی
گویر چیلر , دسته قالخیب , اوچاللار
گون ساچاندا ,قیزیل پرده آچاللار
قیزیل پرده آچیب , ییغیب , قاچاللار
گون اوجالیب , ارتار داغین جلالی
طبیعتین , جوانلار جمالی
حیدر بابا قارلی داغلار آشاندا
گئجه ,کروان یولون آزیب,چاشاندا
من هارداسان ,تهراندا, یاکاشاندا
اوزااقلاردان گوزوم سئچر اونلاری
خیال گلیپ آشیپ, گیچر اونلاری
بیر چیخایدیم "دام قیه" نین داشینا
بیر باخایدیم گئچمیشینه , یاشینا
بیر گورئیدیم نه لر گلمیش باشینا
من ده اونو قارلاریلان اغلاردیم
قیش دوندوران اورکلری داغلاردیم
حیدر بابا , گول غنچه سی خنداندی
اما حئییف ,اورک غذاسی قاندی
زندگانلیق بیر قارانلیق زنداندی
بوزندانین دریچه سین ,آچان یوخ
بو دارلیقدان بیر قورتولوب , قاچان یوخ
حیدر بابا, گویلر بوتون دوماندی
گویلریمیز بیر بیر یندن یاماندی
بیر – بیرزدن آیریلمایین آماندی
یاغیشلیغی الیمیزدن الیبلار
یاخشی بیزی یامان گونه سالیبلار
بیر سوروشون بو قارقینمیش فلکدن
نه ایسته یر بو قوردوغی کلکدن؟
دئنه گئچیرت اولدوزلری الکدن
قوی تو کولسون بو یئر اوزی داغیلسین
بو شیطانلیق قوروقو سی بیر ییغیلسین
بیر اوچایدیم بو چیر پینان یئلینن
باغلاشایدیم داغدان آشان سئلینن
آغلاشایدیم اوزاق دوشن ائلینن
بیر گوریدیم آیریلیغی کیم سالدی؟
اولکه میزده کیم قیریلدی , کیم قالدی؟
من سنون تک داغا سالدیم نفسی
سنده قایتار , گویلره سال بو سسی
بایقوشوندا دار الماسی قفسی
بوردا بیر شئر قالیب , باغیریر
مروت سیز انسانلاری چاغیریر
حیدر بابا, غیرت قانین قاینار کن
قره قوشلار , سندن قوپوب , قالخار کن
اوسیلدیریم داشلارینان اوینار کن
قووزان , منیم همتیمی وارد گور
اوردان اییل , قامتیمی داردا گور
حیدر بابا , گئجه دورنا گئچنده
"کور اوغلونون" گوزی قارا سئچنده
"قیز آتینی" مینیب, کسیب بیچنده
منده بوردان , تئز مطلبه چاتمارام
"عیوض" گلیب , چارتمایینجا یاتمارام
حیدر بابا مرد اوغللار دوغگینان
نامرد لرین بورونلارین اوغگینان
گدیکلرده قوردلاری توت بوغگینان
قوی قوزولار آیین شایین اوتلاسین
قویونلارون قویر یقلارین قاتلاسین


text:
قیش مراسیملریندن چیلله گئجهسی
رقیه علیقُلیان “لاله”
قاریش- قاریش وطنیمیزین مین ایللیک ائل عادت و عنعنهلریندن ساییلان چیلله گئجهسی ائل ایچره بیر بایرام کیمیمرسومدور. بو مراسیم هر شهرده موختلیف شکیلده باشلانیب بیتیلیر. بئله دئمک اولار کی بوشنلیکلی گئجهنین داها آرتیق گؤزل توتولماغی هر شهرین اؤز ائلینین عادت و کولتورونه باغلیلیغی چوخدور. اورنگ اولاراق خراساندا چیلله گئجهسینین آدی “چیلله زری”یه معروف اولوبدور و اؤزونه گوره باشقا مراسیمیایله توتولور. آیری شهرلرده چئشیدلی آد قویوب بو گئجهنی شنلیکله باشلارلار. بو گئجه ده ایستر اسکی تورکلرین شامانلیق اینانجلاریندا، ایسترسه ده زرتشت دینینده، اود و اوجاق موقددس و قودسالدیر. بونلارین هر ایکیسینده ایشیق و ایستی و گوندوز خئیر؛ قارانلیق، سویوق، قیش و گئجه ایسه شَر ساییلیر.ن ئجه کی آتالاریمیز ” قورخ گئجه شَریندن” دئمیشلر.
چیلله گئجهسی هم ایلین اَن اوزون گئجهسیدیر، هم ده قیشین ایلک گئجهسی. کندلیلر بویله دئییرلر: قاباق قیشدیر، کیم نه بیلیر نه قدر مال- داوار پیَهلرده قیریلاجاقمیش؟ نئچه سود اَمر کؤرپهلر بَلهگینده دوناجاقمیش؟ کیم بیلیر بو ایل قیشی نه تههر باشدان سوواجاییق؟
قیشین قره قئییدی هر کسین جانین آلدیغینا گوره طبیعیدیر کی بیر شادلیق مراسیمیتوتماقلا بو گئجهنین شررینی بیر تههر باشدان آشیریب و قارا قیشین قارشیسینا گوجلو روحیه ایله چیخماق لازیمدیر. چیلله گئجیسی مراسیمیده ائله بو اؤزدن یارانمیشدیر. ایل تقویمینده، اساس قیش یئتمیش گوندن عیبارتدیر: ۴۰گون بؤیوک چیللهدیر (دی آیی نین اوللیندن بهمنین اونونا کیمی)، ۲۰گون کیچیک چیللهدیر (بهمنین اون بیریندن سونونا کیمی)، ۱۰ گون ده قاری ننه چیللهسی، (اودا ایسفندین بیریندن اونونا کیمیدیر.) قاری ننه چیللهسینده هم قارینین دهوهسی قیزار، هم ده جیتدادان۱ گلر و دییر:
جیتدادان- جیت
چیلله چیخیب بایرام اوچ گون قالیر
پینتی آروادلار قوورمانی قورتاریب
گؤزون تیکیب گؤدولده یارماسینه یارماسینه
آذربایجان نیسبتا سویوق اؤلکهدیر. قارلارا وئریلن آدلاردان دا همین مسئله آیدین اولور. آذربایجاندا قارا وئریلن آدلار بؤیلهدی: قار، قیروو، سولو قار، آلاچلپوو، قوش باشی، بئچه باشی، کئچی قیران، داناقیران، ائشک قیران و…..ایسفند آیینین قارلارینادا قار یئین دئیرلر، چونکو بو آیداکی قارلار بیر ایکی گوندن چوخ داوام گتیرمز و اَرییر، گئدر و اریدیکجه ده اؤزوندن قاباق یاغان قارلاری اریدر. قار یئین قارلارین دا هرهسینین بیر آدی وار. موشتولوقچو قار، بیلدیرچین قاری، قاراقا قاری، سئرچه قاری، چرشنبه قاری. محض بو قدر قارلی قیشلار گؤرن آذربایجانیمیزدا طبیعیدیر کی بیر چوخ قیش مراسیملریده اولسون. داها دوغروسو قیش کولتور باشلیغی آلتیندا دانیشاجاغیمیز چوخلو سؤزلروار. بو مسئلهنی آیدینلاشدیرماق اوچون خالق ادبیاتیمزدان بیر نئچه میثال وورورام:
اوچــو بیزه یاغیــدی
اوچو جننت باغیـدی
اوچــو ییغــار گتیـرر
اوچـو وورار داغیــدی
تاپماجادا قیش فصلی بیزه یاغی و دوشمن کیمیو یاز جننت باغی کیمیگؤستریلمیشدی.
بیر نئچه میثال دا آتالار سوزوندن:
قیش گلدی، قیلیش گلدی (قیش سازاغینین قیلینج کیمیکسدیگینه ایشارتدیر).
قیش گلر گئدر اوزو قارالیق کؤموره قالار. بیر آیریسی دا: قیشدان سوروشدولارهاردا قیشلادین؟ دئدی: اوشاقلارین جانیندا، چون قیشدا اولن اوشاق چوخ اولار. گؤروندوگو کیمیبوتون بو آتا سؤزلرینده قیش گوجلی بیر شر و اینسانلارین دوشمنی کیمیگؤستریلمیشدیر.
بعضی قیش عادتلری
قیشا گیرمزدن اول قیش تداروکی گؤرمک لازیمدیر. بیر چوخ یئرلرده بوتون پاییز آیلاری قادینلارین اساس فعالیتلری قیش زومارینا کئچیریلر. قوورما، تورشو، لاواشا، دن- دوش، یئرآلما- سوغان، قورو گؤی، روب و…. بو کیمییئمکلری حاضیرلاییب، قیش زوماری ائدرلر. بونلارین ایچینده بیرده چیلله قارپیزی اولمالیدیر. بؤیوک چیلله باشلانان گئجه یعنی چیلله گئجهسیهامیبیر- بیرینین ائوینه توپلانار و بیر چوخلو قورو یئمیشلر، قوورغا، گیردهکان، بادام، پاخلا، لب لبی، پشمک، میلاخ، آلما، آرمید، هیوا، اییده، قووت، بعضاده نار و بو کیمییاش میوهلردن قوناقلار اوچون گتیررلر. اَن سوندادا چیلله قارپیزینی دیلیم- دیلیم کسیبهامییا پایلارلار. چیلله قارپیزینیهامییئمهلیدیر. بیریسی ائوده اولماسادا پایینی ساخلارلار و بئله اینانارلار کی چیلله قارپیزینی یئسهلر اونلارا سویوق دیمیهجک. مثلن سربازین آناسی کی بالاسی یانیندا دئییل بؤیله سؤیلر:
قوچــاق بـالام گلمهدیــن
حســرتیمــی بیلمـهدیــن
چیللهم ایشیق گؤرمـهدی
قارپیــزدان یینمــهدیــن
چیلله گئجهسیندن بیر گون قاباق گلین گئدن قیزلارادا دده ائویندن خونچا آپارارلار. آداخلی قیزلارادا بیرگون قاباق، چیلله خونچاسی اَر ائویندن گلر. هر مئیوه کی بو گئجه یئییلر اونلارادا گؤندررلر.
هر مئیوه کی بو گئجه یئییلر بیر سمبولیک معناسی واردیر. مثلن چیلله قارپیزینین اوستونون گؤی اولدوغونا گوره بولودلارا بنزهییشی واردیر و ایچینین قیرمیزیلیغی گونشه بنزهییشیدیر، توخوملاری دا بار وئرمک، یارانیشین چوخالماغی و حایاتین داوامیدیر. ناردا هم بیرلیک و هم ده یارانیش گؤستریر(نار دانالارینا گوره) قیرمیزیلیغی دا گونشه بنزهییشدیر، چون تام قیرمیزیلار گونشدن آیریلیبدیر.
چیلله گئجهسینده فالادا باخارلار. آذربایجان کندلرینده و ائلات ایچینده اَن یایغین فال، بایاتی فالیدیر. بو گئجه هر حالدا خوش دئییب خوش دانیشماق لازیمدیر تا گلهجک آیدین اولسون.
خالق ایچینده بؤیله روایت واردیرکی بؤیوک چیلله ایله کیچیک چیلله ایکی باجیدیلار. بیر گون بونلار اییده آغاجینین آلتیندا اوتوروب دانیشیردیلار. کیچیک باجی بؤیوک باجیدان سوروشار کی سن گئتدین نئیلهدین؟ بؤیوک باجی دئیر:من گئتدیمهامینین اَللرین تندیرین اوستونه سالدیم، دوندوردوم، اوشوتدوم و ناخوشلاتدیم گلدیم. کیچیک باجی دئیر: بونلار بیر ایش دئییل کی، من گئتسم قاریلاری کورکدن، لولئیینلری لولوکدن، گلینلری بیلکدن، کؤرپهلری بَلکدن ائلهرم. بؤیوک باجی دئیر سنده بیر ایش گؤره بیلمزسن چونکو قاباغین یازدی، عؤمورون آزدی.
چیلله گئجهسی اوزون اولدوغونا گوره هم جاماعات یئییب ایچیب آییق قالار، همده اوجاقلاردان پنجهرهلردن نور پارلاماقلا گئجهنی کور ائدیب گلهجهیی ایشیقلاندیرارلار. آرزوم بودور ایللر بویو اوجاغیز اودونسوز و چیراغیز نورسوز اولماسین.. بو گئجه خاطیرینه بیر نئچه بایاتی سونورام.
چیللهنین خونچاسیندا
پـاییزیـن بوقچـاسینـدا
آنام یئمیش ساخلایـیب
ائومیزین تاخجاسینــدا
قیزیل گول قونچاسیندا
شِه دوندو قونچاسینــدا
سئوگیمه نار گؤندردیـم
چیللهنین خونچاسیندا
اوغــورلاییــب اولـــــدوزو
آنــامیــن گــؤزل قیـــزی
گؤی، گؤیدن گونش آلیب
چیــللهمیزیــن قــارپیزی
دیــل ده قوبار اولماسیـن
گول آچیلیب سولماسیـن
شنلیک بایــراملارینــدا
سوفره دَنسیز اولماسین
نارلارین دانالاری
گؤستریر بالالاری
حایاتا نفس وئریر
یوردومون آنالاری
هر یئر دوندو، سرینـدی
قار کؤوشـنه سریلـــدی
چیللهنین خونچاسینـی
دؤشهمیشم گل ایندی!
میـلاخلار شیرینلشیب
شنلیک دئییب بیرلشیب
هیـم بیر اولـوب پَشمگه
اوتـوروم شیرینلشیب
بـاشلادی قــار بـولودلار
سسلهدیهای بـولودلار
دئیین یـاریما گلسیــن
چوخ سوزوم وار بولودلار
اوجاقلار گور-گور یانیر
آلــوان آلــو قــوزانیــر
قـارا بولـــود دالینــدان
شَـن گــونشیم بویلانیر
اللــریـن سـازا بنـزر
بویون گول نازا بنـزر
بیرکره سنی گؤرسم
چیللهم ده یازا بنزر
گؤزومـده تـام آرزیـلار
گیزلهنیب تام آرزیـلار
هـامیشنلیــک اِدنـده
نــه اِدر تـــامـــارزیلار
پاییز گئتدی قیش گلدی
سونا گئتدی قوش گلدی
بیلمهدیم نه دانیشدیــم
سؤزوم سنه خوشگلـدی
اوجا داغــلار هــرهسـی
قالدی کهلیـک فرهسـی
سئوگیـم بیــزه گلئیـدی
قیشین اوزون گئجهسی
دئـدیم دور گل بئلهسی
آی گؤزومون گیلهسـی
سنله بیرگه اولایدیم
قیشین اوزون گئجهسی
بؤیوک چـیللــه گلنــده
شـاختـا سومــوک دلنــده
یوخسولون جانی چیخـدی
کــولـک قــاپـی دؤینــده
چیلله گلسین خوش گلسین
قـــار تــارلایا توش گلسین
آغـــیر قـــاردان بــرکــت
یوردوموزا خـوش گلسین
چیللهنین نـوبـارلاری
آغــاج دولو بــارلاری
قارا گئجهنیـن اوزون
آغ ائیلهدی قـارلاری
داغلار آشسین دوز اولسون
قـــار اریسین بوز اولسـون
ائلیمیــن شــنلیـکلـــری
ایللـــر بویــو یوز اولسـون
گلیــن اوجــاقلار قـوراق
کـَـدرلــری یــانــدیـراق
گئجهلر گونـدوز اولسـون
گــونــشی هــارایلییــاق
۲۷/۹/۹۳
۱ – بیر قوش آدیدیر


text:
حاقسیز شکیلده آلینمیش بو قراردان کدر دویوروق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری سعودییه عربیستانی، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، بحرین و مصرین دیپلماتیک علاقهلری کسمهسینه جاواب اولاراق قطرین خاریجی ایشلر ناظری التانی دئییب.
او، ادعالارین اساسی اولمادیغینی دا بیلدیریب. بونونلا بئله، ناظر ۴ اؤلکهنین آلدیغی قرارین وطنداشلارین نورمال حیاتینین داوام ائتمهسینه تأثیر ائتمیجیینی وورغولاییب.
قید ائدک کی، ترورا دستک وئردیی ادعاسی ایله سعودییه عربیستانی، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، بحرین و مصر قطرله دیپلوماتیک علاقهلری دایاندیریب.


text:
ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار!
دوکتور جئری
سووئتلر بیرلیگی چؤکمگه باشلایاندا، اوتایلی بو تایلی آذربایجانلیلار آرازین ایکی ساحیلینه توپلاشیب ووصال ماهنیلارینی سس-سسه وئریب اوخویاندا، بیزیم قلئیچی مورتوض اؤزونو چایا ووروب اوتایا گئچدی. چوخلو آختاریشلاردان سونرا، ایللر اوزونو، آیری دوشموش خاللی-تئللی خالاسینی تاپدی. گؤز یاشلاری آخیشیب داشاندا، خالا-بالا ساریشیب قوْووشاندا، قاپی-قونشو "ایسلام اؤلکهسیندن بیری گلیب" دئیه خبردار اولوب خالانین ائوینه دولوشدولار. سالام-صالاوات ایله قلئیچی مورتوضو یئنی آچیلمیش مچیدلرینه گؤتوروب، قاداغا قویولموش دینلری حاققیندا سورغو-سوالا باشلادیلار. آلنی مؤهور گؤرمهمیش قلئیچی مورتوض چتین دورومدا قالمیشدی. ددهلیگی شیخ آغانین آبیری گئتمهسین دئیه ناچارلیقدان یالاندان-دوغرودان بیر شئیلر قوشوشدوروب سورغولاری بیر تورلو جاوابلاندیرماغا چالیشدی. سیرا خالاسی ارینه یئتیشدی. شانسدان اوتایلی خالاسی ارینین آدی، بو تایداکی خالاسی ارینین آدی کیمی کئفلی ایسکندر ایدی! کئفلی ایسکندر بتر ایچن ایدی. اؤزونه بیر چیخیش یولو آختاریردی. ادب-ارکانلا گلیب قلئیچی مورتوض قاباغیندا اوتوروب سوروشدو:
- بورادا دئییرلر؛ چاخیر ایچنین نامازی آللاه درگاهیندا قبول اولماز. منده ایچمگی ترگیده بیلمیرم. بونون بیر چیخیش یولو وارمی؟!
قلئیچی مورتوض باش بارماغینی گیژگاهینا قویوب بیرآز فیکیرلشندن سونرا جاواب وئردی:
- ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار. سن ائلهیه بیلرسن سرخوشلوق باشیندان چیخاندا تؤوبه ائلهییب نامازینی قیلاسان، نامازدان سونرا گئنه ایچه بیلرسن!!
کئفلی ایسکندر سایغی ایله الینی دوشونه باسیب،" منه دئییردیلر ایچمه، دوزونو سیز دئییرسیز، شوکورلر اولسون کی یولو وار ایمیش!"دئینده، قلئیچی مورتوض آرتیردی:
- هله بو بیر شئی دئییل کی! من اوتایداکی خالام ارینی ایکی کره ده مکّهیه گؤندرمیشم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آفساید
دوکتور جئری
ایرانین برجام آنلاشماسیندان ایستهدیگی سونوجلاری الده ائده بیلمهمهسینین ندنلرینی آراشدیردیقدا، اؤلکه سیاستچیلرینین فوتبال اویونونون قایدا-قانونلاری ایله تانیش اولماماسی اورتایا چیخیر. سیاست، فوتبال یاریشی کیمی بیر اویوندور. ایران سیاستچیلری 5+1 دانیشقلارینا باشلایاندا اؤزلری بو قونویا ایشاره ائدهرک وورغولامیشدیلار:بو اویون بیر-بیر (یاخود اوتدو- اوتدو) نتیجهسی ایله سونوجلاناجاقدیر. [فوتبالدا بونا تبانی دئیرلر، فیفانین بوندان خبری اولسا تاخیملاری آغیر جزالارا محکوم ائدیب ددهلرینی یاندیرار!] آنجاق یاریش گونو، آنلاشیلان کیمی، 5+1 ایلک دقیقهده ایلک گولو ووروب سانتیریفیوژلاری سیرادان چیخاردیب اتم رئاکتورونا سیمان باساندا، ایران ایسه 90-نجی دقیقهده مساوی گولو ووروب میللت اورتالیغا تؤکولوشوب شنلیک ائلهینده، سیاستچیلر سئوینجلریندن بیر باخمادیلار، قیراقداور "ایرانین گولو آفسایددیر" دئیه بایراغینی گؤیه قالدیریب!
گؤنده ر بؤلوم لر: ساتیریك یازیلار
برجامین نتیجهسی نه اولدو؟
دوکتور جئری
دونن ائل باغیندا گزرکن اوستاد دفترییه توش گلدیم. بیرآز نیگران اولدوم. اوستاد اؤز- اؤزونه گولوردو! ال سیخیشیب یانیندا اوتوردوقدان سونرا سوروشدوم:
- اوستاد! کئفین دورودور ها بتر گولورسن؟!
مندیل ایله گؤزلرینین یاشینی سیله-سیله دئدی:
- "برجامین نتیجهسی نه اولدو؟"دئیه دوشونوردوم بیردن گئچمیشده اوخودوغوم بیر حئکایه یادیما دوشدو ده گولمهگیم گلدی..
- نه حئکایهسی سؤیله بیزده گولک!
اوستاد گولوشونو ییغیشدیریب سؤزه باشلادی:
- حاجی توراب بتر میرتجیل بیر آدام ایدی؛ بتر ده وارلی ایدی. کندده تکجه اونون تراختورو وار ایدی. بیر گون قونشو زمیلیسی مش حسن اؤکوز ایله یئرلرینی سورنده، حاجی توراب یانینا گئدیب بیرآز میرت ائلهمک ایستهدی:
- آللاه قووت وئرسین مشدی!!
- ساغ اول حاجی! سیزده یورولمایین!
حاجی توراب بارماغی ایله زمیسیندهکی تراختورو گؤستهرهرک دئدی:
- مشدی! ایستهییرسن او تراختور سنیکی اولا؟
- نییه ایستهمیرم حاجی!.. آمما منیمکی پولوم یوخدور!
حاجی توراب گولومسهدی:
- پول لازیم دئییل مشدی!.. منیم بیر شرطیم وار، اگر اونو یئرینه یئتیرسن، تراختور سنیکی اولاجاق.
مشحسن جوت ائلهمکدن ال چکدی:
- نه شرطی ؟!
حاجی توراب، مش حسنین الیندن یاپیشیب یاخینداکی آرخین قیراغینا چکدی. کیسمه آرخین ایچینه پیسلیک ائلهمیشدی. حاجی توراب پوخو مش حسنه گؤستردی:
- باخ مشدی! بو پوخو یئسن تراختور سنینکی اولاجاق!
مش حسن قیپ-قیرمیزی اولدو:
- حاجی ظارافات ائلهییرسیز؟!!
حاجی توراب سرتجه دئدی:
- ددهمین گؤرو حاققی دوز دئیرم، شوخلوق ائلهمیرم!
مش حسن بیر تراختورا، بیر پوخا باخدی:
- آخی چوخ یئکهدیر!!
- عیبی یوخدور سن یاریسینی یئسن ده گؤرر!!
- من یئیندن سونرا، بلکه سیز سؤزوزون آلتینا ووروب تراختورو منه وئرمهدیز؟!
- یوخ.. یوخ.. من بئله ایش گؤرمهرم، من سؤزومون اوستونده دوران آدامام!
- بئله ایسه گرهک بیر کاغیذ یازیب ایکیمیزده آلتینا بارماق باساق.
پوخ یئدی کاغیذی یازیلیب آلتینا بارماقلار باسیلدی. مش حسن گؤزون یوموب پوخی یئینده حاجی توراب بؤیرو اوسته ییخیلیب گولوردو...
مش حسن تراختورون اوستونه مینیب زمیسینی سورمگه باشلایاندا حاجی توراب گولمکدن یورولوب گؤردوگو ایشدن پئشمانلیق دویماغا باشلامیشدی. یاواش-یاواش مش حسنه یاخینلاشیب یوموشاقجا دئدی:
- مشدی اولماز بارماق باسدیغیمیز کاغیذی هئچ ائلهیک، من تراختورومو ایستهییرم؟!!
مش حسن ده پئشمان اولموشجاسینا فیسیلدادی:
- نییه اولماز حاجی!..آمما بیر شرطی وار!
- نه شرطی؟!
- پوخون یاریسینی دا سیز یئیهسیز!!
...
آخشام اوستو حاجی توراب تراختورونو کنده ساری سوروردو.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
رضاشاه-ین اؤلوسو نییه گولدو؟!
دوکتور جئری
شاه عبدالعظیم حرمینین یاخینلیغینداکی خارابالیقدان مومیالانمیش بیر اؤلونون تاپیلماسینین آردینجا، بیر قروپ اوزمان اولای یئرینه یئتیشَرک مومیایینین رضاشاه-ا عایید اولوب-اولمادیغینی آراشدیرماغا باشلادیلار. ژئنئتیک بیلیملرینین پروفئسورو دئدی:
- بیز مومیایینی اینگلیستانا گؤندرملیییک، هر نه اولسا اونلار رضاشاهین گؤزه-گؤزهسینه آرتیقراق تانیش اولدوقلاریندان بیزدن یاخشی جمدگین کیملیگینی آیدینلادا بیلرلر.
اسکی بیلیملرینین دوکتورو دیللندی:
- بو اولان ایش دئییل! بیزیم اؤز بیلگینلریمیز بو قونونو آراشدیرمالیدیرلار!
بو سؤزلرین آردینجا، اوزمانلار ایکییه بؤلونوب کیمی دوکتورون، کیمی ایسه پروفئسورون فیکرینی ساووناراق دارتیشماغا باشلایاندا اوستاد دفتری آرالیغا گئچدی:
- آغالار.. بیر دقیقه... بیر دقیقه...
هامی سوسدو.
- آغالار ایجازه وئرسهنیز من بیر دفیقهنین ایچینده مومیایینین رضاشاها عایید اولوب-اولمادیغینی آیدینلادیم.
اوزمانلار شاشقین-شاشقیق اوستاد دفترییه پول آچدیلار. اوستاد مومیایینین باشینا گئچدیکدن سونرا اگیلیب قولاغینا نسه پیچیلدادی. بیردن مومیایی قاققاناق چکیب گولمهیه باشلادی.
هره قورخودان بیر یانا قاچاندا، اوستاد دفتری دیکلَنیب گولومسوندو:
- قورخمایین.. گلین.. گلین!..جمدک رضاشاهینکی دیر!!
اوستاد دفترینین گولومسهمهسیندن اورکلهنن اوزمانلار توپلاشدیلار:
- سیز رضاشاهین مومیاییسینین قولاغینا نمنه دئدینیز گولدو؟!!
- من دئدیم: قوردوغون شئونیستی حوکومتین دئویلمهسیندن قیرخ ایل سونرا، دؤولت باشچیلاری، بیز تورکلره سؤز وئریبلر یاخین گلهجکده مدرسهلرده آنادیلیمیزده درس اوخویاجاغیق.
آچیقلاما:
اوُزمان: متخصیص
اولای: حادیثه
گؤزه: سلول، حوجره
بیلیم: علم
بیلگین: عالیم
قونو: مؤوضوع
ساوونماق: مدافیعه ائتمک
دارتیشماق: موباحیثه ائتمک
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیزه امنیت لازیم دئییل می؟!
دوکتور جئری
دونن کئفلی ایسکندردن ائشیتدیم،
قلئیچی مورتوضو آروادی ائودن ائشیگه اؤتوروب. سالیغینی توتدوقدا آنلادیم گئدیب
حاجی نیظامین کؤهنه حامامینین تولانبارخاناسیندا قالیر. تلم-تلَسیک اؤزمو اورایا
یئتیردیم. جیریلتی ایله قاپینی آچیب ایچری گیردیم. مورتوض ال-قولتوق
دیوارین دیبینده اوتورموشدو. اوست-باشی قاپقارا ایدی. منی گؤرجک آیاغا قالخدی.
- مورتوض بگ بورادا نه قاییریرسان؟- دئیه سوروشدوم. دولوخساندی؛ دینمهدی.
قوجاغیمی آچیب اؤپوشمک ایستهدیگیمده باشینی چیگنیمه قویوب هؤنکور- هؤنکور آغلادی:
- خویلو خانیم منی ائودن ائشیگه اؤتوروب!
- نه اولوب اولمایا گئنه بیلهسی ایله دالاشمیشسان؟!
باشینی توولادی:
- یوو.. گئچن هفته آخشام ائوه دؤننده، خویلو خانیم دئدی: "پول وئر گئدیم چؤرک
آلیم." دئدیم:" پولوم یوخدور، هله ایش تاپمامیشام." خویلو خانیم دا حیرصلهنیب سسینی آتدی باشینا:- "دئینده
پول وئر چای-چؤرک آلیم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده گازی،
برقی، کسیبلر پول وئر قبضیلری وئریم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئیینده
پول وئر اوشاقلارا پار-پالتار آلیم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئینده
اوشاق مریضدیر پول وئر دوکتورا آپاریم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده،
بؤیوک اوغلان نئچه واختدیر آخشاملاری گئج ائوه دؤنور، بورنونون سویونو ساخلایا
بیلمیر، سایمیرسان. دئیینده، قیزیمیز مشقه دوشوب یولداشلاری ایله گئتسین خلیج همیشگی فارسین
قیراغینداکی اؤلکهلرده ادامهیی تحصیل وئرسین، چگینلرینی سیلکهلهییرسن..."
سونرا اللرینی بئلینه ووراراق قیشقیردی: "دئیه بیلرسن سن بو
ائوده نهیه گرهکسن؟!".
خویلو خانیمی بیرآز یوشوتماق ایستهدیم: "بیلیرسن آرواد! من اولماسام
قونشوموز دونباگؤز عوض گئجه دیواردان آشیب ناموسونا توخانار! یا اونون مؤهتاد
اوغلو گلیب باشیزی کسیب مال-دؤولتیمیزی آپارار!."
مورتوضون سؤزلرینی کسدیم:
- خانیمین نه دئدی؟
- هئچ نه دئمهدی. سوپورگهنی گؤتورب منی ائوده ائشیگه اؤتوردو.
اوزونتو ایله دئدیم:
- ایندی نئجه اولاجاق؟!
- دئییرم، ایجازه وئرسن گلیب بیر نئچه گون سیزده قالیم گؤرک سونرا نه اولور!
- یوخ!.. یوخ!.. اولماز قارداش. بیلرسن آرواد منی ده ائوه بوراخمیر. قاپینی
تپکلهمهینجه اوزومه آچمیر!
شاشیردی:
- یانی قاپینی تپیکلهینده قورخوب اوزونه آچیر؟!!
آجی - آجی گولومسهدیم:
- یوخ بابا!.. آرواد قولتوغوم دولودور دئیه قاپینی اوزومه آچاندا تئز ایچرییه
سوخولورام!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آفتافا
دوکتور جئری
دئییرلر: قدیم أیامدا، اؤرت باسدیر ماحالینین باشکندی، ترس آوادا قلئیچی مورتوضون آفتافا ساتان دوکانی وار ایمیش. قلئیچی مورتوضون چیلخا میسدن تؤکولموش آفتافالاری، اوروسدان گتیریلدیگی اوچون نیقالای آفتافاسی آدی ایله خالق آراسیندا اون (شؤهرت) قازانمیشدی. نیقالای آفتافالارینین باهالی اولدوغوندان تکجه اؤرت باسدیر ماحالینین باشچیلاری بو آفتافادان فایدالانیب قارا خالق لولئهین ایشلهدردی. داناباش کندینین گؤرکملی تاریخچیسی اوستاد دفترینین آراشدیردیقلارینا گؤره، ائله او دؤنمدن آفتافا اؤلکهدارلیق سیمگهسینه چئوریلیبدیر. پلاستیک صنعتی اورتایا چیخدیقدا نیقالای آفتافالاری سیردان چیخیب یئرینی پلاستیک آفتافالارا وئردی. ایندی نیقالای آفتافالارینی یالنیز عتیقچیلرده گؤرمک اولار.
دئییرلر: بیر گون قلئیچی مورتوض سحر تئزدن دوکانینی آچیب موشتری یولو گؤزلهییرکن، ددهلیگی شیخ آغا الینده آفتافا [ایندی بو آفتافا پاریسین لوور موزهسینده ساخلانیلیر] ایچری گیریر:
- اوغلوم مورتوض ! منه وئردیگین بو آفتافا دلیکدیر ده سو ساخلامیر!.. آیاق یولونا گئدیب ایشیمی گؤرندن سونرا گؤرورم سویو گئدیب طهارت آلا بیلمیرم. مومکون اولسا بونو دگیشدیرهسن.
قئلیچی مورتوض سوفتهسی کور اولماسین دئیه آفتافانی دگیشدیرمک ایستهمیر. بیرآز دوشونوب دئییر:
- دده! اولماسا سیز اوّل آفتافا گؤتورون سونرا ایشیزی گؤرون!
دئییرلر: بو سؤز شیخ آغانین عاغلینا باتیر. آفتافانی قولتوغونا ووروب دوکاندان چیخیر.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یارانهنین مؤعجوزهسی
دوکتور جئری
کئچن آی اگری-بوروق ایدارهسینین باشچیسی یوز میلیارد تومن گؤتوروب کانادایا قاچاندا پولیس بیلدیردی:
- آی چیخمامیش سانیقی توتوقلاییب عدالت الینه تاپشیراجاغیق!
بو قیزیقلی خبرین آردینجا، آی باشی موخبیرلر پولیس ایدارهسینه توپلاشیب سانیق حاققیندا سوروشدولار.
پولیس باشقانی آچیقلادی:
- سؤز وئردیگیمیز کیمی، سانیقی توتوقلاییب تورمهیه باسدیق!
موخبیرلر شاشقین-شاشقین:
- بو بیر مؤعجوزهدیر؟! سیز نئجه بو ایشی باجاردینیز؟!..- دئیه سوروشدولار.
پولیس باشقانی باشی ایله موخبیرلرین سؤزونو اونایلادی:
- دوغرودور بو بیر مؤعجوزه دیر! یارانهنین مؤعجوزهسی!!
- یارانهنین مؤعجوزهسی؟!!!
باشقان گولومسهدی:
- ائلهدیر!.. بیز قاباقدان بیلیردیک، ایرانلیلار هر شئیدن واز گئچسهلر ده قیرخ بئش مین بئش یوز تومن یارانهلریندن واز گئچمهیهجکلر. بو اوزدن پوسقودا یاتدیق؛ سانیق اوغرونجا اؤلکهیه قاییدیب یارانهسینی آلاندا، خودپردازین قاباغیندا بیلهسینی یاخالادیق.
موخبیرلرین بیری دیللندی:
- بئله ایسه، نییه ایکی آی بوندان قاباق اوچ مین میلیارد تومن گؤتوروب قاچانی توتوقلامادینیز؟!
باشقان اوزونتو ایله یانیتدا دئدی:
- تاسفله؛ بللی اولمایان ندنلره گؤره، دؤولت اونون یارانهسینی کسمیشدی!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
منیم کئیکیمی کیم یئییب؟!
دوکتور جئری
دونن قزئتساتان، میرزه قلمچینین بوتکاسیندا اوتورموشدوق. اورتایاشلی بیر کیشی گلیب ایکی کیلو قزئت ایستهدی. میرزه قزئتلری ترهزیده دارتیب کیشییه وئردی. کیشی قزئتلری بیر-بیر ورقلهیهرک بعضی ورقلری آییریب میرزهیه قایتاردی:
- باغیشلایین مومکون اولسا بونلارین دگیشدیرین!
میرزه بیر شئی دئمهییب قزئتلری ترهزینین بیر گؤزونه قویوب آغیرلیغیجا آیری قزئت چکیب کیشییه وئردی. کیشی یئنه قزئتلری ورقلهییب تکرار بئش- آلتی ورق آییریب میرزهیه گئری وئردی:
- عؤذور دیله ییرم مومکون اولسا بونلاری دا دگیشدیرین!
میرزه بیر آز داریلدی:
- سیز قزئتلری نمنه اوچون ایستهییرسیز؟!
کیشی دئدی:
- کئیک آلتینا سالیرام.
میرزه دوداقلارینی بوزدو:
- بونلاری نییه دگیشدیریرسیز، بونلارکی هم تزه، هم تمیزدیرلر!!
کیشی باشینی آشاغی سالدی:
- آخی اونلارین اوزهرینده مسئوللارین عکسلری وار!!
میرزه قاشلارینی چاتدی:
- نه دخلی وار؟!!
کیشی بیر آز میس-میس ائلهیندن سونرا دئدی:
- نئچه واختدیر کئیکلری فیریندان چیخارداندا، گؤرورم قیراقلاری، یان-یؤوورهسی یئیبلیب، دئییرم اولمایا بو دا مسئوللارین ایشیدیر؟!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
جنته گئتمک ایستهمیرم!
دوکتور جئری
قیامت گونو ایدی. میزان-ترهزی قورولوب اینسانلارین عمللری دارتیلماقدا ایدی. سیرا قلئیچی مورتوضا گلدی. حساب-کیتاب ملگی قالین بیر دفتری قاباغینا آچیب اوخوماغا باشلادی. هردن آلتدان-آلتدان قلئیچییه باخیب باشینی اوزونتو ایله توولاییردی. ملگین داورانیشیندان قلئیچینین آیاقلاری تیترهمگه دوشدو. ملک آغزینی آچیب سورغو-سوالا باشلاماق ایستهینده اوزون بوی، یاراشیقلی بیر فریشته گلیب قولاغینا نسه پیچیلدادی. ملک قاباغینداکی دفتری قاپاتاراق،"سیز جنته گئدهجکسینیز"دئیه حوکم کسدی. قلئیچی اؤنجه بو خبردن سئویندیسه سونرا قورخماغا باشلادی. اولمایا بو ایشین ایچینده بیر ایش وار؟! ندن دونیادا ایشلهدیگی گوناهلاردان یانا هئچ سورغولانمادی؟! آنسیزین گوناهلاری سینما پردهسی کیمی گؤزونون اؤنوندن گئچمهیه باشلادی. دیوارین چاتیندان قونشونون آروادینا باخماسی، جومعه آخشاملاری خالاسی اری کئفلی ایسکندرله کالاوادا چاخیر ایچمهسی، محرملیکده، خالقدان ییغدیغی پوللاری سیم-سانجاق باشیندا کول ائتمهسی، دستمازسیز جاماعاتلا ناماز قیلماسی، گؤزدن ایراق، آیاق اوسته ایشهمهسی، تیریکلری ایمازادادا گیزلتمهسی، مچیدین خالچاسینی بیر پیکنیک گاز ایله دگیشمهسی، ائرمنی سرکیسله بیر کره دونقوز اتی یئمهسی، گئجهلری بیبیسی رادیوسونا قولاق آسماسی، ددهلیگی شیخ آغانین جیبیندن پول اوغورلاماسی...
ددهلیگی یادینا دوشنده بیردن بیر شئی بئینینده قیغیلجیم ووردو. ددهلیگی شیخ آغا سوباشینا گئدنده او تئز آفتافانی ایلیق سو ایله دولدوراراق آپاریب آیاق یولونا قویاردی. اولمایا بو خئیر ایش اوچون او جنتلیک اولموشدو. آمما یوخ!.. اون مینلرجه آفتافا سویو ایله اونون دونیادا چیخارتدیغی پوخلاری یوماق اولمازدی!
قلئیچی مورتوض بو فیکرلرده ایکن، حئساب-کیتاب ملگی سسلندی:
- سیز گئده بیلرسینیز، جنت سیزی گؤزلهییر!
قوشقو قورد کیمی قلئیچینین جانینا دوشدو:
- ائی آللاهین بؤیوک ملگی! ائله بیل بیر یانلیشلیق اولوب، سیز بیر کره ده دفتره باخین!
ملک گولومسوندو:
- یانلیشلیق اولماییب. سیزین بوتون گوناهلارینیز باغیشلانیب. سیزی شفاعت ائلهییبلر!
قلئیچی قیس-قیس گولدو:
- رحمتلیگین اوغلو ائله بیل باشینا هاوا گلیب، منی کیم شفاعت ائلهیهجک؟!..
قلئیچینین بو سؤزوندن ملک بتر اؤفکهلندی، قاپی آغزیندا دوران ایکی قولوچوماق فریشتهیه قیشقیردی:
- تئز بو دیلی اوزونو گؤتورون جنته آتین!
فریشتهلر قلئیچی مورتوضون قولتوقلارینا گیریب سورویه-سورویه ائشیگه چیخارتدیلار.
*
قلئیچی مورتوض گؤزونو آچدیقدا، اؤزونو اوجسوز-بوجاقسیز بیر باغدا گؤردو. گون دیک تپهسینه ووروردو. باغدا کیمسه یوخ ایدی. قو دئییردین قولاق توتولوردو."بورا جنتدیرسه هانی به حوری-غیلمانی؟!"دئدی اؤز-اؤزونه. جانینا قورخو دوشدو. باغدا خئیلک ایرهلیلهدیکدن سونرا بیردن قولاغینا تار-قاوال سسی دگدی. سئویندی. بیرآز دا قاباغا گئتدیکده باغین دیبینده گؤزو بیر ائوه ساتاشدی. تار-قاوال سسی ائودن گلیردی. سئوینجک آددیملارینی یئهینلشدیردی. بینانین قاباغینا یئتیشینده، ائوین قاپیسی آچیلیب ددهلیگی شیخ آغا ائشیگه چیخدی:
- اوغلوم قلئیچی مورتوض گلدین می؟.. تئز آفتافامی دولدور، آیاق یولونا گئتمهلییم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یومورتالامایان تویوقلار
دوکتور جئری
شیخ آغانین بؤیوک بیر تویوقلوغو (مرغداریسی) وار. تویوقلوغو، کیچیک قارداشی میرزه نیظام ایشلهدیر. بایراما بئش-آلتی گون قالان شیخ آغا، میرزه نیظاما زنگ ووراراق اوندان ایستهدی ییرمی-اوتوز سبد یومورتا بیلهسینه گؤندرسین. آخی شیخ آغا بایرام گونو، گؤروشونه، ال اؤپمهسینه گلنلرین هرهسینه، مقامینا گؤره اوچ-دؤرد بویانمیش یومورتا بایراملیق وئرر. میرزه نیظام تیترهک سسله دئدی:
- آغا باغیشلایین تویوقلار نئچه آیدیر یومورتالامیرلار!...
شیخ آغا آجیقلاندی:
- نئجه یانی یومورتالامیرلار؟!..بهیم اونلارا دن-سو وئرمیرسن؟!
- نییه وئرمیرم آغا؟! لاپدا یاخشیسیندان وئریرم، یئیرلر-ایچیرلر یومورتالامیرلار.تک-توک یومورتالایانلار وارسا دا اوبیری تویوقلار اونلارین یومورتالارینی سیندیریب ایچیرلر.
شیخ آغا جین آتینا میندی:
- بیر یانا گئتمه، گلیرم اورایا...
یاریم ساعات سونرا شیخ آغا وطن مالی - پراید ماشینی ایله اؤزونو تویوقلوغا یئتیردی. تویوقلار شیخ آغانی هئچ سایمادیلار. کیمی ییئیر، کیمی ایچیر،کیمی یاتیر، کیمی یانینداکی ایله قیدلاشیردی. بو داها بتر شیخ آغانی دلی ائلهدی، میرزه نیظامین اوستونه قیشقیردی:
- گئت پیچاغی گتیر!
میرزه پیچاغی شیخ آغانین الینه وئرنده او دئیینیردی:
- وزیر ایشلهمیر، وکیل ایشلهمیر، مدیر ایشلهمیر، ایشچی ایشلهمیر... بیر قالمیشدی تویوقلار، اونلاردا تنبللیگه اؤیرشدیلر، دئییرم نییه یومورتانین بیری اولوب مین تومن!!
تویوقلار پیچاغین آدینی ائشیتجک قولاقلارینی قاباردیب گؤزلرینی برهلتدیلر. بیردن شیخ آغا تویوقلارین اوستونه یومولدو. تویوقلار قورخودان پیریلداشیب قاچدیلار. شیخ آغا یئنه یومولدو، تویوقلار یئنه قاچدیلار. اوچونجو کز یومولاندا میرزه نیظام اتگلیندن یاپیشدی:
- آغا نئیلهییرسن؟!..
شیخ آغا کؤپورموشدو:
- یومورتالامایان تویوغون گرهک باشینی کسهسن!
میرزه نیظام ال-آیاغینا دوشدو:
- آغا!..سیز باغیشلایین اینشاالله بوندان بئله تنبللیگی یئره قویوب یومورتالارلار..سیز بونلاری منه باغیشلایین.
شیخ آغا بیرآز یوشودو:
- میرزه خاطیرین عزیزدیر! بو کز بونلارین گوناهیندان گئچدیم، صاباح یئنه گلهجگم. هانسیسی ایکی ساریلی یومورتا یومورتالاماسا باشینی کسیب چؤلمگه قویاجاغام!
*
ائرتهسی گونو شیخ آغا تویوقلوقدا ایدی. یومورتالیقلار یومورتا ایله دولو ایدی. اؤزو ده ایکی ساریلی یومورتالارلا!.. شیخ آغا گولومسهیهرک یومورتالاری گؤزدن گئچیرنده بیردن یومورتالارین آراسیندا گؤزو بیر بالاجا یومورتایا ایلیشدی. یومورتا، سانکی سئرچه یومورتاسی ایدی! شیخ آغا یومورتانی ایکی بارماغی ایله گؤتوروب تویوقلارا گؤستهرهرک باغیردی:
- بونو کیم یومورتالاییب؟!
تویوقلاردان سس چیخمادی. شیخ آغا داها بتر باغیردی:
- دئدیم بونو کیم یومورتالاییب؟!
کیمسهدن سس چیخمادی. دوروم چوخ گرگین ایدی. شیخ آغانین گؤزلری قیزارمیشدی. هاندی-هاندی ایدی قان تؤکولسون. هاندان-گئجدن تویوقلارین آراسیندان بیری سسلندی:
- آغا!..اونو من یومورتلامیشام!
باشلار سسه ساری چؤندو. خوروز ایدی!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
گؤرهسن شیخ آغا بو ایل نمنه بایراملیق وئرهجک؟
دوکتور جئری
بایرام گونو، شهرین تئرمینالیندا قلئیچی مورتوضا توش گلدیم. قاباغینا یئکه بیر زنبیل قویوب تاکسی یولو گؤزلهییردی. زنبیلین ایچینده، بیر چالخام کره، بیر دببه بال، بیر قاپلاما قاتیق، بیر توربا بادام-جویز، بیر قوطو کؤینگی، بیر جوت ده جوراب وار ایدی. اؤپوش-گؤروشدن سونرا ال آتیب زنبیلی یئردن اوزهرک دئدیم:
- ماشینی تئرمینالین ائشیگینده ساخلامیشام، دور گئدک!
زنبیلی الیمدن دارتاراق دئدی:
- دوکتور! بوگون ددهلیگیمین بایرام گؤروشونه گئدیرم، اینشاالله صاباح- بیری گون سیزه ده گلهجگم!
گؤزومو زنبیلدن آییرمایاراق دئدیم:
- بابا نه فرق ائدر بو گون گل گئدک بیزه، صاباح شیخ آغاگیله گئدرسن دااا!!
"یوخ" دئیه باشینی گؤیه آتدی:
- بیلیرسن دوکتور! من یئنی ایلین سوفتهسینی ددهلیگیم الیندن آلماسام اولماز، بونا گؤره ایلک اؤنجه اونون گؤروشنه گئمهلییم!
- حتمن شیخ آغانین بایراملیغی چوخ یاغلیدیر بو قدر گئتمهیه تلهسیرسن؟
گولومسوندو:
- گئچن ایللرده ددهلیگم بایراملیق پول وئرردی آنجاق بیلدیر قولتوق جیبیندن کیچیک بیر قوطو چیخاردیب اوزرینه اوفلهیهرک منه اوزاتدی. الینی اؤپوب قیزیل سیککه قوطوسو ساندیغیم قوطونو آلاندا ددهلیگیم آچیقلادی: اوغلوم مورتوض! الیمین دالی اولدوغونا گؤره، بو ایل پول یئرینه آللاهین دگرلی برکتینی سنه تؤحفه وئریرم. آپار ائوین دؤرد بوجاغینا سپ. آللاه باشیندان تؤکهجک.
قلئیچینین سؤزونو کسدیم:
- نئجه اولدو آللاه باشیندان تؤکدو؟!
باشی ایله اونایلادی:
- هه!.. اورمو گؤلونون قورودوغوندان بیر ایلدیر یئردن-گؤیدن باشیمیزا برکت یاغیر!
تاکسی قارشیمیزدا دایاندی. قلئیچی مورتوض ساغ اوللاشیب ماشینا میننده اؤز-اؤزومه دئدیم:
- گؤرهسن قلئیچی مورتوضا شیخ آغا بو ایل نمنه بایراملیق وئرهجک ؟
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
فولکلوریک ناغیل:
سیاسی خوروز
دوکتور جئری
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. بیر قاری ننه وار ایدی. قارینین گؤزل-گؤیجک، اوجا بویلو، گور سسلی، قیرمیزی بیر خوروزو وار ایدی. خوروز دانلی-دانیندا بانلایاندا قاری نامازینی قیلیب قورو چؤرهگینی سویا باتیریب یئیهرک تانرییا شوکور ائدردی.
گونلرین بیر گونو، خوروز کولکوکده ائشهلهننده قیزیل بیر پول تاپدی. جلد پولو گؤتورب ائوه قاچدی. قاری قیزیل پولو گؤرجک سئوینجیندن اویناماغا باشلادی. خوروز دا دامین اوستونه چیخیب بانلادی:
- آلتین پارا تاپمیشام قوققولوقو... آلتین پارا تاپمیشام قوققولوقو...
شهرین گؤز-قولاقلاری خوروزو جاسولادیلار. چوخ چکمهدی، حاکیمین وریندن ایکی گزمه گلیب قیزیلی قاریدان آلدیلار. خوروز بونو گؤرونجه آغاجین بوداغینا چیخیب بانلادی:
- وار-یوخوموز تالاندی قوققولوقو.. وار-یوخوموز تالاندی قوققولوقو...
حاکیم دورومو بئله گؤرونجه، تئز قیزیل پولو قایتاردی. بو کز خوروز دیوارین اوستونه قوندو:
- حاکیمی قورخوتموشوق قوققولوقو... حاکیمی قورخوتموشوق قوققولوقو...
حاکیم ال-آیاغا دوشوب خوروزون آغزینی باغلاماق اوچون بیر توربا قیزیل قارییا گؤندردی آنجاق خوروز بانلاماقدان ال چکمهدی:
- حاکیم بیزه روشوت وئریر قوققولوقو... حاکیم بیزه روشوت وئریر قوققولوقو...
حاکیمین بویروغو ایله گزمهلر توکولوشوب خوروزو دوستاغا آپاردیلار. خوروز دوستاقخانین دامینا چیخیب بانلادی:
- حاق دئیهنی توتورلار قوققولوقو... حاق دئیهنی توتورلار قوققولوقو...
آردی کسلمهین بانلاییشلاردان اؤفکهلهنن حاکیم، علاجسیز قالاراق خوروزون اعدام بویوروغونو وئردی. خوروزو اؤلومه گؤتورنده یئنه بانلاییردی:
- دوغرو دانیشانی آسیرلار قوققولوقو... دریسینه سامان باسیرلار قوققولوقو...
ایکی گون سونرا حاکیم بؤیوک بیر قوناقلیق وئردی. سوفرهلر آچیلدی. قیزاردیلمیش خوروزو گتیریب حاکیم قاباغینا قویدولار. خوروز گؤزونون قیراغی ایله دؤرد یانا گؤز گزدیردی. شهرین تانینمیش قیرخ اوغروسونو سفرهنین باشیندا اگلمیش گؤرورنجه بیردن پیلاو تپسیسینین باشینا چیخیب بانلاماغا باشلادی:
- اوغروباشی حاکیمه باخ قوققولوقو... اوغروباشی حاکیمه باخ قوققولوقو...
حاکیم قیزغین-قیزغین ایکی الی ایله خوروزو قارمالاییب آغزینا باسدی. خوروز دیرنمک ایستهسه ده حاکیمین بوغازی چوخ گئن ایدی. خوروز گورولتو ایله حاکیمین قارنینا یووارلاندی. خوروز اؤزونه گلینجه گؤردو: دوهچینین اوغورلانمیش دوهسی، ناخیرچینین ایتمیش اینگی، چوبانین قاچمیش قوچو هرهسی بیر بوجاغا قیسیلیب. خوروز بانلایا-بانلایا دوه، اینک، قوچ ایله قول-قولا وئرهرک یاللی گئتمهیه باشلادی:
- حاکیم یئین حارامدیر قوققولوقو... حاکیم یئین حارامدیر قوققولوقو...
حئیوانلار اوچ گون اوچ گئجه حاکیمین قارنیندا یاللی گئتدیلر. حاکیم نه قدر زور وئریردی خوروز قارنیندان چیخمیردی کی چیخمیردی!
سونودا حاکیمی حکیمخانایا آپاردیلار. اوچ ساعات عملیاتدان سونرا خوروز حکیمخانانین دامینا چیخیب بانلاماغا باشلادی:
- حاکیمین یانی جیریلدی قوققولوقو... منیم جانیم قورتولدو قوققولوقو...
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خبریز یوخدور!
دوکتور جئری
قهوهچی تئیمور آغانین شاگیردی چایلاری شاققاشاقلا میزین اوستونه دوزنده ائشیگده شیدیرغی یاغیش یاغیردی.
ماعاشلاردان دانیشیردیق؛ اوستاد دفتری دئییردی:
- من یازیق ایکی میلیون آیلیقلا نه ائدیم؟! ائوی گئچیندیریم؟! قیسطلاریمی وئریم؟! قیزیما جئهیز آلیم؟!
اوستاد فرهیخته اوزونتو ایله باشینی ترپهدهرک اوستاد دفترینین سؤزلرینی کسدی:
- رحمتلیگین اوغلو! من بئش میلیون آیلیقلا ائوین خرجینده قالمیشام. سن هله ایستهییرسن ایکی میلیونلا، قیسطلارینی وئریب قیز دا اره وئرهسن؟!
پروفئسور نصرالدین صؤحبته قاریشدی:
- منجه بو گون اون میلیون ماعاشلا بیر ائوی آنجاق ایداره ائتمک اولار.
من دانیشماق ایستهینده، تئیمور آغانین شاگیردی آیاق یالین صؤحبتین ایچینه قاچدی:
- آغالار باغیشلایین ها!..من فیکر ائلهییرم سیز موؤضونو بیرآز شیشیردیرسیز! نئجه یعنی ایکی میلیونلا، بئش میلیونلا، اون میلیونلا ائو گئچیندیرمک اولماز؟ من تئیمور آغادان آلان دوققوز یوز مین تومنله دؤرد باش عاییلهمی گئچیندیریرم...
اوستاد دفتری آجییا-آجییا اوزونو تئیمور آغانین شاگیردینه توتدو:
- اوغلوم اصلان! سیز اؤلموشسوز، خبریز یوخدور!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیزین گوناهینیز نمنهدیر؟
دوکتور جئری
قیام-قیامت اولموشدو. اینسانلار دؤرد-دؤرد گلیب سورغولانیردیلار. نؤوبت دوکتور جئری، قلئیچی مورتوض، شیئخ آغا و کئفلی ایسکندره گلینجه سورغو ملگی دئدی:
- اؤز دیلیزله دونیادا ایشلهدیگیز ان بؤیوک گوناهی سؤیلهسهز، گوناهیز باخیشلانیب جننته گئدهجکسیز.
دوکتور جئری باشینی آشاغی سالدی:
- من بیر کره عمل ائلهینده اونوتدوم قایچی خستهنین قارنیندا قالدی.
سورغو ملگی بارماغی ایله یان طرفدهکی بیر تشت سویو گؤسترهرک:
- گئت، کؤوثر سویوندا اللرینی یو گوناهین تمیزلنسین- دئدی.
دوکتور جئری اللرینی سودا یویاندا جنتین قاپیسی اوزونه آچیلدی.
سیرا قلئیچی مورتوضا گلدی. قیزارا-قیزارا دئدی:
- من دیوارین چاتیندان قونشونون آروادینا باخاردیم!
سورغو ملگی گولومسهدی:
- گئت کؤوثر سویوندا گؤزلرینی یو، گوناهدان آرین.
قئلیچی مورتوض گؤزلرینی تشتده یویاندا، کئفلی ایسکندر ایله شئیخ آغا پیچیلداشاراق سیرادا یئرلرینی دگیشدیردیلر. بو سورغو ملگینین گؤزوندن یایینمادی. قیزغین-قیزغین:
- سیز نییه یئرلریزی دگیشدیز؟- دئیه قیشقیردی.
کئفلی ایسکندر اوتانا-اوتانا فیسیلدادی:
- منیم گوناهیم چاخیر ایچمکدیر. ایجازه وئرسهنیز من اوّل آغزیمی یویوم گئچیم، آخی شئیخ آغانین گوناهی مملکتین ایچیه سیچماقدیر!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آنادیلی گونونون تاثیریندن دیر!
دوکتور جئری
دونن اوستاد دفتری مطبه گلمیشدی. چوخ پوزغون گؤرونوردو. قیساجیق بیر کئف-احوالدان سونرا دردی دئشیلدی:
- دوکتور! نئچه گوندور قولاغیمین دیبی گیجیشیر، باشیم-بدنیم قاشانیر، دریمین آلتیندا ائلهبیل یوزلرجه جوجو یئریییر.. برک داریخیرام..
گولومسهیهرک:
- بیر شئیین دئییل اوستاد، بیر، ایکی گون سونرا توختایاجاقسان!- دئدیم.
پرت اولدو:
- آخی سن موعایینه ائلهدین، دئییرسن بیر شئیین دئییل؟!
باشیمی قاشایا-قاشایا مسئلهنی آچیقلاماق ایستهدیم:
- بئش آلتی گوندور، یوزلرجه آدام سنین کیمی گلیب بو دردن شیکایتلهنیرلر...
تدیرگین-تدیرگین سؤزومو کسدی:
- اولمایا بو بیر سالقیندیر؟!
- یووو... سالقین دئییل! بیر-ایکی گون سونرا 21 فئورال، دونیالیق آنادیلی گونودور. بو آنادیلی گونونون تاثیریندن دیر!
شاشیردی:
-آنادیلی گونونون تاثیریندندیر ؟!!
وورغوسونو باشیملا دوغرولایاراق دئدیم :
- ایللر بویو، آنادیلی گونونو، باتون آلتیندا قوتلادیغیمیزدان اؤیرنجکلی اولموشوق؛ بو گون یاخینلاشینجا کؤتک یئرلری گیجیشمگه، قاشینماغا باشلایار.....
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
بهجت آباد خاطرهسی
توسط: وحید
گهگاه که دلم هوای شعر میکنه اولین گزینه، دیوان اشعار استاد شهریاره برام. مخصوصا اشعار تورکی استاد. دیشب یه غزلی تورکی میخوندم دیدم واقعاً حیفه ننویسمش اینجا.
یه توضیحی هم بدم که این غزل رو استاد در مورد خاطره ی یک شب فراموش نشدنی سروده، شبی که با معشوقهش تو باغ بهجت آباد قرار گذاشته بود اما خبری از اون نشد و استاد شهریار تا صبح تو باغ منتظر مونده بود.
بهجت آباد خاطره سی
اولدوز سایاراق گؤزلهمیشم هر گئجه یاری / گئج گلمهده دیر یار، یئنه اولموش گئجه یاری
گؤزلر آسیلی، یوخ نه قارالتی نه ده بیر سس / باتمیش قولاغیم، گؤر نه دؤشورمکدهدی داری
بیر قوش «آییغام» سویلیه رک، گاهدان اییلدهر / گاهدان اونودا یئل دئیه لای لای هوش آپاری
یاتمیش هامی، بیر آللاه اویاقدیر داها بیر من / مندن آشاغی کیمسه یوخ اوندان دا یوخاری
قورخوم بودی یار گلمیه، بیردن یاریلا صبح / باغریم یاریلار، صبحوم آچیلما سنی تاری
دان اولدوزی ایستهر چیخا، گؤز یالواری چیخما / او چیخماسادا، اولدوزومون یوخدی چیخاری
گلمز، تانیرام بختیمی، ایندی آغارار صبح / قاش بیله آغاردیقجا داها باش دا آغاری
عشقین کی قراریندا وفا اولمیا جاقمیش / بیلمم کی طبیعت نیه قویموش بو قراری؟
سانکی خوروزون سون بانی خنجردی سوخولدی / سینهمده اورک وارسا، کسیب قیردی داماری
ریشخندیله قیرجاندی سحر سویلهدی: دورما / جان قورخوسی وار عشقین اوتوزدون بو قماری
اولدوم قره گون، آیریلالی او ساری تئلدن / بونجا قره گونلردی ائدن رنگیمی ساری
گؤز یاشلاری هر یئردن آخارسا منی توشلار / دریایه باخار، بللی دی چایلارین آخاری
از بس منی یاپراق کیمی هجرانلا سارالدیب / باخسان اوزونه سانکی قیزیل گولدی، قیزاری
محراب شفقده اوزومی سجده ده گؤردوم / قان ایچره غمیم یوخ، اوزوم اولسون سنه ساری
عشقی واریدی شهریارین گللی چیچکلی / افسوس قارا یل اسدی، خزان اولدی بهاری


text:
قیرمیزی پاپیون مژگان صیامی آغ آپباق، گؤزهل، نازلی – دوزلو، سسسیز سایقیلی «سونا» خانیم! قوجاقلاردان دوشموردو. . . او قدهر تربیهلی- سئویملی و او عائلهده ده یئری وار ایدی کی سون بئشیک سایاغی اونو عزیزلهییردیلر. گؤزلری بال رنگینده، ساچلاری پامبیق کیمی، جانی هر زمان تر – تمیز. . . او ائوده دوغولموشدو. هر شئیی اؤزهل و آیریجا آلینمیشدی. بالاجا بیر ...Read More »
اؤلوم ائوی(۱) / قاسیم پناهی
اؤلوم ائوی(۱) قاسیم پناهی ایش یییهسی آیلیغیمیماسانین اوستونه آتیب بیر دنه ده حئسابی چوروتمه بلگهسی پولون یانینا توللاییب سیقارئتینی آغ بورما بیغنین آلتیندا ایتمیش دوداقلاریندان گؤتوروب بلگهنی گؤستهرهرَک: ـ اوغول بالا من سنین سهولرین اوچون سرمایهمیالدن وئره بیلمهرم. بورا بیر قول آت خوش گلدون. اوولجه نه باش وئردیگینی بیلمهدیم، «خوش گلدون» سؤزونو ائشیدرکن اؤزومه گلیب دیل_آغیز ائتمک اوچون یالواریشلی باخیشلا ...Read More »
اوشاقلیقدا قویلانان دومانلی گونلر / رحیم خیاوی
اوشاقلیقدا قویلانان دومانلی گونلر رحیم خیاوی احمد ییرمیدوققوز یاشا دولموشدو؛ اوجا بوی، شووهرک، قاشلاری چاتیلمیش؛ اوزوندهایسه آجی بیر تبسم گؤزه چارپیردی. دورومون گرگینلیگی، معاشین چتینلیگی، گئجه گوندوز آتاسی ایله برابر ایشلهمک، اونو سارسیتمیشدی. آتاسی، دان یئری سؤکولرکن یوخودان دوروب، مئیدانا گئدیب، الینه نه گلیرسه -سوغان، یئرآلما، پامادور- آلیب، هلههاوا تام ایشیقلانمامیش ساتیش یئرینه گتیرردی. او گلینجه، احمد آرابانی سیلیب، تمیزلهییب، ...Read More »
انتحار / شعبان جابوللو
انتحار شعبان جابوللو میکاییلی پسیخاترییا کلینیکاسینا گلینی و اوغلو گتیرمیشدی. ایچری گیرندن سونرا دئمیشدیلر کی، میکاییل اؤزونو اؤلدورمک ایستهییر. میکاییل ایسه، الاوستو جاواب وئرمیشدی کی، یوخ ایندی ائله بیر فیکریم یوخدور. ائوه گئتمک ایستهییرم. طب باجیسی اؤز ایشلرینی گؤرندن سونرا میکاییلا دئمیشدی کی، سن گرک حکیمله دانیشاسان. حکیم موعایینهسیندن کئچمهمیش من سنی ائوه بوراخا بیلمهرم. طب باجیسی: – دوکتور نؤوبتی ...Read More »
قارقا دوزو / رقیه کبیری
قارقا دوزو رقیه کبیری هتل قاپیسی کیمیطنطنهلی دئییلدی. ائو قاپیسی کیمیایدی. ایچری کئچدییمده من ده همسفرلریم کیمیاوستو اؤرتولو حیطین گؤزللییینه حئیران قالدیم. قولونو قاندال کیمیارینین قولتوغونا سالمیش مارالین اوووووف دئدییینههامیاونا ساری باخدی. منه ائله گلدی کی مارالین اری اوُودور، مارال ایسه اوُوچو. مارال اوف دییه- دییه دیواردان تاغا دوغرو آشیرما آشان گول- چیچکلره ساری قاچدی. اری قوزو کیمیاونون آرخاسیجا سوروندو. ...Read More »
چیبین / افسر عباسی تقی دیزج (افشار)
چیبین افسر عباسی تقی دیزج (افشار) هاوادا بیر تور آتیب گئنه گلیب اوزونه قوندو. بیرینین باشینا قیشقیرارجاسینا؛ «اَل چک سیرتیق!»- دئدی و الینیهاوایا توللادی، آما بوشا کئچدی. چیبین گئنه اوزونه قوندو. دیلسیز آغیزسیز چیبینله باش باشا قویماقدان اؤزونو کیچیک دوشورموشدو. بو سفر اَلی ایله چوخ یاواش چیبینی اوزاقلاشدیردی. چیبین اوتاغین اوزوناسین دولانیب گلدی. گؤورچین قوشو کیمیصاحیبینه دؤنوردو. آرالاریندا بیر انسیت ...Read More »
هدف / ائلیار پولاد
هدف ائلیار پولاد دونن گئجهدن یاغان قار هر یئری آغارتمیشدی. مدرسهنین حیطی طلبهلرین آیاق ایزلریله بزنمیشدی.های-کوی سالان گنج یئنی یئتمهلر زنگین سسی ایله سینیفلره دوغرو هجوم آپاردیلار. اونونجی سینیفین طلبهلری حیطده قالمالی اولدولار. اونلارین ایدمان ساعاتی ایدی. حیطده اولوب و ایدمان اویرتمنینی گؤزلهمهلی ایدیلر. *** ائلدار معلم مدرسهنین ایدمان اویرتمنیدیر. پئشهسینی جانلا- باشلا سئون بیر معلم، طلبهلرین قاییغیسینی چکن بیر ...Read More »
زهرا* / حسین واحدی
زهرا* حسین واحدی هئچ اؤزوم ده اینانمیردیم زهرا ایکی یاشینا کئچیر. سحرچاغی یوخودان دوراندان، اون دفعه؛ «آللاه سنی تانیمایانا لعنت! آللاه سنه مین شوکور» – دئمیشم. علی آلتیدا ایشه گئدنده ده نئچه دفعه تاپشیردیم «آخشام ائوه گلنده الی بوش گلمهها… اوشاغا دوغوم گونو کئیکی آل، یاددان چیخماسین سن آللاه!». بلی،هامینین دا یادیندان چیخسا، منیم یادیمدان چیخماز کی. فیکریم مین یانا ...Read More »
آبا بئینیمده توخونما توخویور/ سیدرضا حسینی مرند
آبا بئینیمده توخونما توخویور سیدرضا حسینی مرند ائوین تئلفونو دؤنهلرله زنگ چالیر. زنگین سسی بیر آن دایانیب یئنیدن یوکسهلیر. آنجاق کیمسه جواب وئرمیر. بو قوجا آروادهاردا قالیب؟ اولمایا یوخو درمانلاری یئنه اونو آغیر یوخویا باتیریب؟ اولمایا یئنه تئلفون خطی حیطدهکی سیمدن قیریلیب اونو تئلفونسوز بوراخیب. اولا بیلمز بو سسهاردان باغیریر بس؟ دئمک اولماز قاپیدا قونشولارلا قونوشا بیلر! قاپینین اؤنونده بیر ...Read More »
دووار یازیسی / حسین ساعدی
دووار یازیسی حسین ساعدی ایکی سئری مدرسهنین ناظیمینی یوخودا گؤردوم، قولاغیمدان یاپیشمیشدی. گئجه یوخوم گلمهدی. گؤرهسن حسن ده منیم کیمیندیر، گؤرهسن حسن ده ایندی اویاقدیر؟ ایکی اوچ ساهاتی ائله “گؤرهسن، دئیهسنلر”ینن سوودوم. حسننن مدرسهدن یوز مئتیر آشاغیداکی کوچهنین قاباغیندا گؤروشهجهیدیک. اولمایا بیری دووار یازاندا بیزی گؤرموش اولا؟ اصلن گؤرسون دای، جهنمه کی، آدام دا بئربئله قورخاق اولار، یازمیشیق دای. ائودن ...Read More »


text:
ترجمهی ۴ شعر کوتاه از «راسیم قاراجا» کیومرث نظامیان ۱ جای سوزن مفهوم عشق است به هنگامیکه زنی دگمه را روی لباسهایم میدوخت. ۲ زنی که در وسط حیاط لباس میشوید کفشهای همسرش را پوشیده است شاید به همین خاطر است در تمام کارهایش آرامش و یقین وجود دارد. ۳ لخت میشود زنی که تمامیفلسفههای لخت شدن را میداند ۴ ...Read More »
«عباس کیارستمی»دن قیسا شعرلر / چئویرن: مجتبی نهانی
«عباس کیارستمی»دن قیسا شعرلر چئویرن: مجتبی نهانی (۱) گولومسهییرم ندنسیز سئویرم اؤلچوسوز یاشاییرام قایغیسیز نئچه موددتدیر. (۲) قاپینین یاریغیندان شاختادا گلیر آی ایشیغی دا. (۳) ائودن خییاوانا سیغینیرام خییاواندان ائوه. (۴) باهاری اؤیمهیین و پاییزی دانلاماغین- نه فایداسی بیری گئتدیکده او بیریسی گلیر. (۵) آیین سوسقونلوغو اورهییمی سیندیریر. (۶) قارغالار ایلک قار اوچون سئویندیلر بوتون قارا گئییملی. (۷) کیچیک بیر ...Read More »
بیر شاعیرین شعری / برندا شائوگنسی* – انگلیسجهدن چئویرن: واهاب حاجی زاده
بیر شاعیرین شعری برندا شائوگنسی* – انگلیسجهدن چئویرن: واهاب حاجی زاده بوتون گونه سونولسام بو شعردن ائشیکده سؤزجویو باشدان یازارام. اونو ایلک سطیره قویدوم، سونرا ایکینجی سطیره، نهایت ائشیگه چیخماغا آلیشمادی. توزاغا دوشدو؛ چوخ اومودسوزام نهیسه کیچیک ائیوانیما گیردیم هر یئر قارلا دؤشنمیشدی و باخدیم دامان قندیللره، بیر سیقارئت چکدیگیمده آنجاق، اوسته چیخیب بیر تمیز اوجو بیز بیر اوزون قندیلی ...Read More »
من بیر آغاجام* / اورهان پاموک- آذربایجان تورکجهسینه اویغونلاشدیران: احمد عسگرپور
من بیر آغاجام* اورهان پاموک آذربایجان تورکجهسینه اویغونلاشدیران: احمد عسگرپور من بیر آغاجام، چوخ یالقیزام، یاغیش یاغدیقجا آغلاییرام. سیز آللهی بو دانیشاجاقلاریما قولاق وئرین. قهوهلرینیزی ایچین، یوخونوز قاچسین. گوزلرینیز آچیلسین، منه جین کیمیباخین. سیزه نه اوچون بو قدر یالقیز اولدوغومو سؤیلهییم. ۱-استاد نقالین آرخاسیندا آغاج رسمیاولسون دئیه جیلاسیز قالین کاغیذدا نئجه گلدی رسم ائدیلدییمیسویلهییردیلر.دوغرودو. ایندی یانیمدا نه باشقا کیچیک آغاجلار، ...Read More »
گئنل سئوگی / احمد شاملو (ا.بامداد) چئویرن: احد فرهمندی
گئنل سئوگی احمد شاملو (ا.بامداد) چئویرن: احد فرهمندی گؤزیاشی بیر سیرّدیر گولوش بیر سیرّدیر سئوگی بیر سیرّدیر سئوگیمین گولوشو ایدی، او گئجهنین گؤزیاشی ناغیل دئییلم سؤیلهیهسن ماهنی دئییلم اوخویاسان سس دئییلم ائشیدهسن گؤرمهلی بیر زاد دئییلم گؤرهسن بیلمهلی بیر زاد دئییلم بیلهسن من اورتاق دردم باغیر منی آغاج اورمانلا دانیشیر اوت چؤله ایله اولدوز کهکشانلا من ایسه سنله دانیشیرام سؤیله ...Read More »
آسیای مرکزی بمثابه منطقه فرهنگی- تاریخی (ریشههای کُهن نوروز) / اولگا آبیشوا- ترجمه و کوتاه شده از: رحیم کاکایی
آسیای مرکزی بمثابه منطقه فرهنگی- تاریخی (ریشههای کُهن نوروز) اولگا آبیشوا- ترجمه و کوتاه شده از: رحیم کاکایی دادههای قوم نگاری، باستان شناسی و منابع کتبی کهن خاورزمین حکایت از آن دارند که جشنهای تقویمی، مراسم و آیینهای ترکان کهن باستان پیوند تنگاتنگی با منافع اقتصادی مردم داشتند و در بسیاری موارد مشروط به فصل کشاورزی بودند. چرخه سالانه با ...Read More »
«یاشیل ماهنی» اثرینین توپلومسال لیریکاسی / همت شهبازی – چئویرن: افشین شهبازی
«یاشیل ماهنی» اثرینین توپلومسال لیریکاسی همت شهبازی – چئویرن: افشین شهبازی اسکی شعرده، لیریک شعر، سئوگیسل و صوفیستی آنلامدا گلیشمیشدیر. بو آنلامدا، ایچسل(درونی) صمیمیت، توپلومسال آجی-آغریلاری اؤزونده گیزلی ساخلامیشدیر. اسکی شعر لیریکاسیندا، شاعیر بوتونلوکله اؤزونو تسلیم ائدهرک، اومید و اومیدسیزلیینی باشقاسینین دوشونجه و دویغوسوندا آختاریر. داها دوغروسو اسکی لیریکانین قبول ائتدییی بیرجه قانونو واردیر: «من یاخشی دویغولاریمدا یاشاماق ایستهییرم». بونا ...Read More »
قیز قالاسی (قلعهی دختر) / نبی خزری – ترجمهی : ناصر داوران
قیز قالاسی (قلعهی دختر) نبی خزری – ترجمهی : ناصر داوران از پلههای باریک قلعه پائین آمدم. بعد از خنکی اندرون، آفتاب تابستانی آزارم می داد. خود را به سایهی بید مجنونی که روبهرویم بود، کشاندم و نشستم. باکو آرام ـ آرام سوت میکشید. تنها “قیز قالاسی” در سکوت فرو رفته بود و من، که غرق در افکار خود ...Read More »
یـوخـسول /غلامحسین ساعدی – چئویرن: علی گؤزلاوز
پـانـتومـیما (سـؤزسـوز تـئاتـر): یـوخـسول غلامحسین ساعدی – چئویرن: علی گؤزلاوز گؤهر موراد آدییلا تانینان ایرانلی [اصلن آذربایجانلی اولان] چاغداش یازار غلامحسین ساعدی، ۱۹۳۶-جی ایلده تبریزده دوغولدو. طب تحصیلی آلدی. یازیچیلیغا ۱۶ یاشیندا باشلادی. چوخ سایدا اؤیکو، رومان، پیئس و سئناری قلمه آلدی. گاو (اینک) آدلی اؤیکوسو کینویا اویغونلاشدیریلدی و بینالخالق موفقیت الده ائتدی. ساعدی، معده قاناماسی سببیله ۱۹۸۵ده پاریسده حیاتینی ...Read More »
اولدوز… (ستاره…) / خسرو باقرپور- چئویرن: ائلدار موغانلی
اولدوز… (ستاره…) خسرو باقرپور- چئویرن: ائلدار موغانلی (بهمنین اوندوققوزونا…) گؤروشونه گلدیم نغمه دولو چانتاملا و اورهک دولوسو یگانه سئوگیمله. «اؤپوشون یاغیش دادیندایدی، بوغازیندا سحر قوشو اینسان کدرینین ناغیلینی اوخویوردو؛ باخیشینین عصیان آتی صبیرسیزجهسینه اورهییمین چمنلیگینده چاپیردی. غضب چؤلوندن اسدیکده هرزه کولک اللرین، شقایق چتیری اولوردو یونجا گولو، سنه وورولوردو! گؤروشونون هیجانی بوغدالیقلارین کال کهکیلینی تیترهدیردی؛ گورولدادیقجا کینله دولو گورولتو اورکموش ...Read More »


text:
سپورت
افغانستان فوتبالچی خاتین-قیزلری سپورت میدانیگه ایگه بولهدی
ایلکبار کابلده فوتبالچی خاتین-قیزلر اوچون سپورت میدانی آچیلهدی.
بوگون (چهارشنبه) افغانستان فوتبال فدراسیونی نینگ تخنیکی اورین باسری یوسف کارگر خبری انجمن آلیب، بوییلنی مملکت سپورتی اوچون یوتوغلی بیله دی.
اونینگ خاتین-قیزلر سپورت میدانی بارهسیده ایتیشیچه، ملی تیرمه جماعهسی اوشبو سپورت میدانیده اوز ارا اورتاقلیک و رقابتی اویینلرنی اوتکزیشگه قوشیمچه مشق قیله آلهدیلر.
شونینگدیک مملکت فوتبال فدراسیونی نینگ باش محرری علیرضا آقازاده نینگ ایتیشیچه، جاری ییلده ایریم ولایتلرده سپورت میدانلری تصنع چمنلر بیلن توزه تیلهدی.
بو سپورت میدانی کیلگوسی نیچه آیگه قدر الکوزی شرکتی مالی یاردمی بیلن توزهتیلیب ایش آلیشگه تاپشیریلهدی.


text:
تورکیه باش وزیری ، عراق لیک کسبداشی بیلن اوچره شوو اوتکزدی
ایککی باش وزیر تیلفون آرقه لی ملاقات اوتکزدی
مذکور ملاقاتده عراق بیلن ایککی تامانلمه مناسبت و منطقوی موضوعلر قاله ویرسه پی کاکا و داعش کبی ترور تشکیلاتلریگه قره ته کوره ش اورغولنگن.
باش وزیرلیک منبع لریدن آلینگن معلوماتگه کوره، عبادی بیلن تیلفون آرقه لی عملگه آشیرگن اوز صحبتیده، ایککی تامانلمه مناسبت و منطقوی موضوعلر بحث بولیب اوتگن.
پی کاکا و داعش کبی ترور تشکیلاتلریگه قره ته کوره ش اورغولنگن و ایککی قوشنی و دوست اولکه اورته سیده گی یوکسک سویه لی تماسلرنینگ دوام ایتتیریلیشی توغریسیده موافق بولگنلیکلری بیلدیریلدی.


text:
اؤتن ایلین دئکابرین ۱۹-دا آلمانییانین پایتاختی بئرلینده یئنی ایل شنلیگی ایله باغلی تشکیل ائدیلهن یارمارکادا تیر آوتوموبیلی ایله تؤرهدیلهن تئررور آکتیندا علی اولان ۳ نفر تورکییهده ساخلانیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده تورکییه داخیلی ایشلر ناظرلیگی معلومات یاییب.
بئله کی، موهامماد علی خان، یوسئف دارویج و بیلال یوسئف محمود آدلی شخصلرین ایستانبولون آتاتورک هاوا لیمانیندا یاخالاندیغی بیلدیریلیب.
خاتیرلاداق کی، بئرلینده تیر-این یارمارکایا گیرمهسی نتیجهسینده ۱۲ نفر اؤلموش، ۵۰-دن چوخو ایسه یارالانمیشدی.


text:
د. خ. اونق:
(سوسیال – اقتصادی رفورمالار و سیاساتلار):
(دکتر منصور گورگنینینگ کتابی » ترکمنصحرادا یر خوجالئغی مسئله سی» آتلی اثرینه غئسغاچا آنالیز)
1979- نجی یئل ایرانداقی غوپغونلی واقالار اساسئندا، ایرانئنگ اهلی خلق رولیوتسیاسی عامالا آشئرئلدی. شول دؤورلرده بیرنآچه یئللاپ خلقئنگ آراسئندا دؤرآن طبیغی آقئمداقی دموکراتیادان ایرانئنگ اینتلکتوال غاتئنئنگ یرلیکلی پیدالانان طراپلاری آز بولمادی. اوندان اؤنگقی وقتدا آیدئپ – یازئپ بولمایان مسئله لر ارکین اورتا اوقلانئلدی. شولارئنگ بیری هم ایران ترکمنلرینینگ اینتلیگنتسیاسی دکتر منصور گورگنینینگ » ترکمنصحرادا یر خوجالئغی مسئله سی» آتلی کتابی بولوپدئر.
بو اثرده اساسی اورتا اوقلانیان مسئله پهلوی پادشالئغئنئنگ دؤورینده، ترکمنلرینگ آراسئدا یر و خوجه لئق رفورماسئنی نآدوغری و قالپلئق بیلن آلئنئپ بارئلماغی حقئندا حقیقی چشمه لرینگ و دکومنتلرینگ اساسئندا ماغلومات بریلیأر. …
بو اثر 3 بؤلوم و 4 پاصئلدان عبارت بولیار.
بیرینجی بؤلومده » ترکمنصحرا 1332-نجی ش. یئلئنئنگ توموس آیئنئنئنگ اورتاسئندا عامالا آشئرئلان دؤولت آغدارئلئش واقالاردان بیلأک» آدی بیلن موضوغا گیریشیأر.
کتابئنگ بیرینجی پاصلی » ترکمنلر و صحرا ثبیتلرینه بیر باقئش» آتلی موضوغ بیلن اثره ایچگین گیریشیپ باشلانیار. اوندا ترکمنصحرانئنگ ژئوگرافیکی و ژئو پالیتیکی تاریحئنی هم خاص ایرکی دؤورلردن آلئپ غایدئشی و یرینگ هیلی یالی مغلوماتلار بریلیپدیر. …
اثرده «ترکمن خلقی» آتلی پاراگراف دا، بلّی چشمه لره اساسلانئنپ، بو خلقئنگ بو یرلره خاصّ ایرکی ایّاملاردان بأری ایه لأندیگینی قانون اساسئندا فاکتلائین ثبوت ادمأگه گیریشیأر. اوندا غزنویلر و سلجوقلار دؤورینینگ بلّی علم تاریخچئسی بیهقی نینگ و گردیزینینگ هم بیلکی عالئملارئنگ کتاپلارئنی درنگأپ، ترکمن خلقئنئنگ یکه تأک غالان آراسّا تاریخلی بیر خلق دئغئنی بلأپ گچیأر. شیله هم ترکمن آتلارئنئنگ قدیمی دئغئنی، یاغنی بارئپ میلادی یئل حاسابئندان IV عصر اؤنگ پازرئق قبورلارئندان تاپئلان ترکمن آتلاری حقدا گؤرینگ گیدیأر. خیتایلی لار اولارا «آسمان آتلاری» -دییپ آتلاندئرئپدئرلار.
* ترکمنصحرا دا مارتع میدانلاری
تاریخ چشمه لریندن معلیم بولشئنا گؤرأ، سلجوقلئلار دؤرینده ترکمنلرینگ اترک، گورگن و قاراقومدا اؤری میدانلاری هم – ده، یورتلاری بولوپدئر. سلجوق سلطانلاری اولارئنگ یر – یورتلارئنی رسمی یورتلاری حاساپلاپدئرلار. سلطان سانجارئنگ دؤولت رسمینامالارئنئنگ معلیم ادیشینه گؤرأ، اول ترکمنلر حأکیم و قوشون ممکینچیلیکلرینی تایئنلاپ بریپدیر (سبأبی سلجوقلئلارئنگ اؤز آتا – بابا یوردی خاساپلانئپدئر.).
شول بویروقدا » ترکمنلر بیلن اونگات غاتناشئغی ساقلاماق. اولارا تأزه سالغئت گویبرمه سیزلیک هم – ده، بیری – بیرینینگ حقوقلارئنی قوراماق، » … یالی پرمانلاری، گؤنی حأکیملیگه گویبریلیپدیر. شیله هم گورگن ترکمنلرینینگ حأکیمینه گویبریلن پرماندا ترکمن طایپالارئندان خاص لایق جمغییت قاطلاغی حکمینده آغزالئپدئر.
کیتاپدا بریلیأن چشمه لره اساسلانئپ ترکمنلرینگ قدیمی گرگأن – ده (جورجأن، جورجن، …) یاشاندئغئنی و گورگن دریاسئنی ایه لأندیکلرینی عرپلارئنگ چوزوشئندان، اؤنگده دیگینی معلیم ادیلیأر.
یازئجی اؤنگکی اس اس ار- ینگ تاریخچی سی واسیلیان کیتابئنا سالغئلانئپ: » … انه سی حقیقی ترکمن بولان، جلال الّدین خوارزمینینگ مانغوللارئنگ ایلکی چوزوشلارئندا اوتوز مونگ ترکمن سؤوشجنگ ییگیتلری بیلن، مانغوللارئنگ سانسئز قوشونئنئ ایکأ بولندیگینی و اولار ترکمنینگ سؤوشده » غئ غاچ » گؤرنیشدأکی حاربی اندیکلرینی اولانئپ غاچئشئنی» نئغتاپ گچیأر.
کیتابئنگ ایکینجی بابی » 1312-نجی ه.ش. یئلا چنلی ترکمنصحرالاری» آتلی موضوغ دا، بیرینجی پاراگرف – دا، «صحرا دا کؤپچیلیکلیین ملّی ایه چیلیک» آتلی موضوغ بیلن باشلانیار.
1312- نجی یئلا چنلی ترکمنصحرالاری ترکمنلرینینگ یر ایه چیلیگینده دی. یغنی ترکمنلر أهلی اکه ران و خوجالئق یرلری کؤپچیلیکلیین اورتاق ایه چیلیگینده بولوپ «فئودال» و «دایخان- طالابان» غاتناشئقلاری بولماندیر. یر ایه چیلیک اصولی یوردینگ بیله کی یرلرینده بولشی یالی، بولماندئغئنی آیراتئنلاشدئریار. شونئنگ یالی یر ایه چیلیگینده هیچ کیم بیری–بیرینینگ یرینی اکیپ حاصل آلماغا ائلالاشئقسئز ائمتئلماندئرلار. هر بیر ترکمن طایپاسئنئنگ سرحدلشن بلّی یرلری بولوپ، اولار حرماتلانئپدئرلار. اونگا «یورت» دییلیپدیر.
یورتلارئنگ آراچأگی یونه کی طبیغی بللیکلر بیلن یاغنی جویا، یاپ، دپه، آرئق، اگین، دریا، آرنا، کأل، و کأریز یالی یر حرکتلری بیلن چأکلنیپدیر. شیله هم ترکمنلرینگ آراسئندا چاروا-چومور جمغییتچیلیکدأکی اورونلاری هم اولارئنگ اقتیصادی هنأرلری حقدا گوررینگ گیدیأر.
ترکمنصحراداقی ترکمنلرینگ خانئنگ درگینه یاشولئلارئنگ اورون توتوشی و گرکلی یرینده » ایل یاشولئسی» یا- دا » آق ساقال» آدی بیلن یوزه چئقیان مسئله لرینگ چؤزگیدینی تاپئپدئرلار.
ترکمنصحرادا همّه کیشی بیری – بیرینه کمک اتمأگه بورچلی بولوپدئرلار. اگر-ده، بیر کیشی یا-دا اؤی و اوبا قئنچئلئغا اوچراسا، مثال اوچین: – » سیل گلیپ اؤیلر داغاسا و اؤلیم – ییتیم بولان یاغدایئندا یا – دا قحطچئلئق بیلن غاباتلاشئلسا، ترکمنلر، دررو آق ساقاللاری و یاشولئلاری ماصلاحاتا چاغئرئپ یوزه چئقان قئنچئلئغئنگ چؤزگیدینی تاپئپدئرلار. شوندا هر بیر ایچری ماشغالا اؤز قورپ – یاغدایئنا گؤرأ، کمک اتمأگه پای دوشیپدیر. کأ حالاتلاردا، گرکلی یرینده بیری – بیرینه کمک اتمک اوچین کؤپچیلیکلیین تؤلگسیز ایش آلئپ بارئپ زیان گؤرنلره یاردام بریپدیرلر و شیله آرقالاشئقلارا » یاوار» دییپدیرلر» – دییپ، کتاپدا نئغتالیار.
شیله هم کیتاپدا ترکمنلرینگ اقتیصادیّتی، سؤودا و اؤزلریندن آرتئق اؤنیملری حقدا گینگدن صحبت آچئلیار. اولارئنگ اقتیصادیّتینده هیچ هاچان غاریپلئق (یوقسئزلئق) بولماندیر. ترکمنصحرالارئندا آرپا، بوغدای کونجی یالی اؤنیملر اؤندیریلیپ گرگن (استرآباد) شهرینه، خوراسان، مازاندرانا و دنگیز اوستی بیلن حاجیطرخان و قفغازا چنلی اکسپورت ادیلیپدیر. شیله هم قویون، قوزی، گچی، سئغئر، گأومیش، دویه، هالی – هالیچا و بیلکی یاشایئشئنگ حاجاتلارئنی بیتیریأن بده یالی حریدلاری هم ساتئپ غازانچ ادیپدیرلر.
یازئجی شونئنگ یالی مغلوماتلاری مازاندران و استرآباد حقدا ایش یازان ح. ۀ. رابینونئنگ و فرانتسیالی سیاساتچی عالئم پ. آ. مـده ژوبر یالی ترکمنلره باغلانئشئقلی اثر دؤردن عالئملارئنگ علمی ایشلرینی پیدالانئپدئر.
منصور گرگنی اؤز یازان شول کیتابئندا ترکمنصحرا اولکه سینی، یغنی گورگن جولگه سینه، سلجوقلئلار دؤوریندن حاضیرکی زامانا چنلی بیر مونگ یئللئق ترکمنلرینگ یورت ایه چیلیگینده بولاندئغئنی ثبوت ادیأر.
کیتابئنگ 3- نجی پاصلی » ترکمنصحرالارئندا فئودالیزم «آتلی موضوغ بیلن رضاخان پهلوینینگ خصوصی املأکلری و حالیصه فئودالیست» دییلن علمی آنالیزا گیریشیأر.
رضا خان میر پنچ دییلن شخص 1299- نجی یئلدا تهراندا انگلیسلرینگ کمگی بیلن ایرانئنگ بیرینجی قورانماق مینیسترلیگی، اونسونگ غاجار خاندانلئغئنئنگ اورنوندا ایرانئنگ پادئشالئغئنا دیکیلیپ، 1320- نجی یئلدا ینه – ده، انگلیسلرینگ بویروغی بویونچا 16 یئلدان سونگ پاتئشالئقدان دوشیریلیأر. اول باشدا شول اورونلاری ایه له مزیندن اؤنگ خاص پس درجه لرده گذران گچیرن آداملارئنگ بیری بولوپدئر. امّا 16 یئل مهلتینگ ایچینده یورتدا خاص اؤنیملی اوبا خوجالئقلارئنگ، املأکلرینی اؤز شخصی بایلئغئنا اؤویریأر. اثرینگ شو بؤلیمینده شول دؤور ایراندا یورت دولانشئقلارئندا نأهیلی قادا-قانونئنگ چئقئشی و رضاخان شاه حکمینده اونی اؤز شخصی بهبیدینه طاراپ گؤنیکدیریشی حقدا گؤرکزیلیأن داکومنتلرینگ بریأن مغلوماتلاری اساسئندا علمی نکتای نظردان دولی آنالیز گچیأر.
شیله هم ترکمنصحرانئنگ یر-یورتلاری باسئپ آلئنئپ رضا خانئنگ املأگینه اؤریلیپ، ترکمن دایحانلاری ایچری ماشغالاسی بیلن خوجالئق یرلرده موغتئنا ایشلتمک قراری یغنی شول قرارا «بیگأری» دییلیپ شول دؤور ترکمن دورموشئندا الهنچ واقالارئنگ بیری بولاندئغی حقدا یوزه چئقان حادثالارا چنلی گوررینگ قوزغالیار.
* سدّ وشیمگیر بر روی رودخانه گرگان در آنبارعلوم
… شیله لیک بیلن رضاخانئنگ پادئشالئغی ایکینجی جهان اوروشئنئنگ باشلانماغی بیلن، 1320-نجی ه.ش. /1940- نجی م./ یئلدا ایرانا قزل قوشونئنگ و انگلیسلرینگ گیرمگی بیلن تماملانیار. ترکمنلر اؤز یر – یورتلارئنی تاریخدا ینه بیر گزک ایه له یأرلر. شول یئلدا یردن آلئنان حاصئللار ترکمنلرینگ دورموشئنی یوقارئلاندئرئپ باشلایار.
رضاخانئنگ حکوم سورن دؤرینینگ سونگلارئندا ترکمنصحرا ترکمنلرینینگ اقتیصادی و جمغییتچیلیک یاغدائی آشاقداقئلاردان عبارت بولیار:
1. ترکمنلر کؤپچیلیکلیین عمومی املأکلرینی ییتیریپدی، صحرادا دینگه بیرجه کیشی ایه لیک ادیأردی و ایسلأن ایه چیلیگینی یولا قوییاردی.
2. آداملارئنگ ایش گؤیجی موغت گؤرنیشده » بیگاری» گؤرنیشده آغئر ایشلری یؤنگکه یأردیلر و هیچ کمینگ اونگا غارشئلئق اتمأگه حق – حقوغی یوقدی. هر دورلی غارشئلئغئنگ هر گؤرنیشی، آغئر جزالار بیلن غایتاوول بریلیأردی.
3. حلقئنگ صاندئغئنداقی ییغئنچاق بایلئقلاری باپ، مارتع، قراء گؤرنیشده رضاخانئنگ دیکمه لرینینگ، ژاندارملارئنئنگ و یر آرندا (اجاره) بریانلرِنگ کیسه سینه سینگیأردی.
اثرینگ 4 – نجی بؤلیمی: » 1320- نجی ه.ش. یئلئنئنگ شهریور آیئندان 1332 – نجی ه.ش. یئلئنگ مورداد آیئنا چنلی (1941- نجی م. یئلئنگ آلپ آرسلان آیئندان 1943- نجی یئلئنگ قورقوت آیلاری «غاراشسئز تورکم. یئل سنه سی بویونچا») «ترکمنصحرانئنگ یاغدائی» آتلی موضوغدا » دؤولت طراپئندا ایلاتا تابشئرئلان املأکلرینگ حلق آراسئنداقی دارتئشمالاری حقدا چئقارئلان قانون».
رضا خانئنگ ایکینجی جهان اوروشئندا یوردی تاشلاپ داشاری یورتلارا غاچئپ آتماغی بیلن اونونگ آلئپ باران یورت دولاندئرئش پرینسیپلرینه غارشی حلق آیاغا غالئپ ایرانئنگ ملّی شورا مجلیسینده ایلاتئنئنگ یر بابتداقی دارتئشما – داعوالارئنا یتیشیکلیک اتمک اوچین اساسی قانوندا 14-16-17 و 18-نجی ماددالاری قرار ادیلیپ گویبریلیأر. شول گؤرکزیلن ماددالارئنگ اساسئندا: » … یری الیندن آلئنان ایلات 6 آیئنگ دوامئندا اؤز عرضا- شیکأیتلرینی تابشئرئپ ایش غوزغاتماغا حقلئدئر!. » – دییلن قرار اؤر – بویونا غالیار. شیله – ده بولسا، بو قانون ینه – ده، اوبا خوجالئقلار اونق مولکدارلار حتّی ایری مولکدارلارئنگ هم قئنچئلئغئنی چؤزیپ بیلمأندیرلر. اونونگ سبأبی اثرده 5 مادّادان عبارات دلیللشدیرمه لر بیلن یازئجی دولی گؤرکزیأر. اونداقی اساسی گؤز اؤنگونه توتولمادئق مسئله، رضا خان طرافئندان گویجه دایانئلئپ، ایلاتئنگ الیندن یر-خوجالئقلارئنی، غصب ادیلیپ باسئپ آلئنماغی دی.
اثرینگ 40-نجی صاحیفاسئندا 1327-نجی ه.ش. یئلئنئنگ 15-نجی بأهمن آیئنئنگ (1948-نجی یئلئنگ بایداق آیی) واقاعسی و اونونگ ترکمنصحراداقی غالدئران تأثیرلری:
بو موضوغ دا، بلله نیلیپ گچیلیأن مسئله، شول واقادا تهران اونیورسیتتینینگ حقوق فاکولتتینینگ حولوسئندا محمدرضا پهلوینینگ ناصر فهراریّه آتلی اؤز غارشئداشلارئنئنگ بیری جانئنا قاصت ادیپ اونگا طاراپ اوق آتیار. محمّدرضا بو حادثه دان دیری قوتولیار ولین شونونگ تأثیرینه ایراندا بوتین آزادلئق ایسله یأن پارتیا-قورامالاری و غازیت-ژورناللاری یاپدئرئلیار. بو واقاعلار سبأپ بولوپ محمدرضا شانئنگ یوردئنگ «شاه سی» حکمینده گؤیجی آرتئپ مجلیسی هم بوزماغا-دا اختیار بریلیأر. 1328-نجی ه.ش. یئلئنگ ( 1949-نجی یئلئنگ اوغوز آیی) تیر آیئنئنگ 20-سینده ایرانئنگ «ملّی شورا مجلیسینینگ طاراپئندان چئقارئلان قرار بویونچا اؤنگکی پادئشاه (رضاخان) دگیشلی أهلی املأکلری ینه – ده، اونونگ اوغلی محمدرضا شاغا گچیریلیأر. شوندان بیلأک ترکمنصحراداقی ایلاتئنگ الینه غایتادان دوشن یرلری ائزئنا غایتارئلئپ آلئنیار.
ایران شاسی یوزه چئقان واقانی اؤز بهبیدینه طاراپ اولانیار. 1050-نجی یئلدان بیلأک أهلی یر- ملک لر » سازمان املاک و مستقلاّت پهلوی ( پهلویلرینگ شاسئنئنگ املأک قوراماسی) » اداراسئنئنگ غاراماغئنا بریلیپ ترکمنصحراداقی ائزئنا غایتارئلیپ آلئنئپ – بریلن یرلری ایلاتئنگ الیندن هر دورلی غئناغلار بیلن شانئنگ قوراماسئنئنگ خاسابئنا گچیریأرلر.
اثرینگ 42-نجی صاحئپاسئندا » 1329-نجی ه.ش. ( 1951-نجی م. یئل) یئلداقی شاهئنگ حیله گأر فرمانی آدی بیلن بریلن موضوغدا » شیله یاغدائلارئنگ یوزه چئقماغی ضرأرلی ترکمنصحرا دایحانلارئنئنگ آراسئندا اؤز – اؤزیندن جومّیش باشلانیار. نتیجه – ده بولسا، شاه بیلن دایحانلارئنگ آراسئندا نأسازلئق دؤره یأر. عمومان بو دؤرأن یاغدائلار یر حقدا تأزه دن رفورما گویبریلمگی طالاپ ادیلیأر. بو مسئله لر حقدا داشاری یورتلی علمی ایش آلئپ باریان عالیملار هم بلأپدیرلر. شاهئنگ پرمانی داشاری یورت نشریّاتلارئندا-دا، چئقارئلئپدئر. بو حقدا دکتر لوشتن شیله بلله یأر: » – 1951-نجی یئلئنگ یانوار آیئنئنگ 28- نه آنگلیانئنگ نشریّاتلاری خبر بریأر. شاه آتاسئندان یتن أهلی خصوصی املأکلرینی ایلاتئنگ آراسئندا پایلاماق اوچین پرمان چئقارئپدئر. یاتلانان املأکلر ال یتر باهادان اوزاق مهلتلی کردیت(قارض پول) بیلن ساتئلجاقدئر!» البتّه بو ایراندا چئقارئلان قانونا ترس گلیأردی. سبأبی بو یرلر شول بیر وقتئنگ اؤزینده » واقف» اداراسئنئنگ هم حاساباتئندا دوروپدئر.
البتّه بیله رفورمانئنگ گچیریلمگی آمریکان سیاساتچئلارئنئنگ کامونیسم و چپ توپارلارئنگ غارشئسئنا بیر حرکت حکمینده ایران شاسئنا مصلاحات بریأرلر. شیله لیک بیلن ترکمنصحرادا ملّی آرقالاشئق ( کئوپراتیو) شرکتلر و تأزه ارگانلار دؤره دیلیأر.
بیله واقاعلار ایرانئنگ ملّی قهرمانی دکتر محمد مصددئغئنگ وزیرلیگه گچن دؤوری بیلن غاباتلاشیار. دکتر محمد مصدّئق ایرانی اقتیصادی یر- خوجالئغی گینگلدیش، ایچری اؤنیملردن … و بایلئقلاردان عدالتلی درجه ده پایلاماق اوچین ملّی مالیّه سیاساتلاری توتوندی. اونونگ ائزی سوره ترکمنصحراداقی دایحانلار یرلرینی تأزه قورال لار و تکنیکالار بیلن مکانیزاتسیالاشدئرپ باشلادئـلار.
دکتر محمد مصدّقئنگ دؤولتینینگ دؤورینده ترکمنصحرانئنگ یاغدائی اؤزگریپ باشلادی. اقتیصادی آرقالاشئق جمغییتلری و شرکتلری اؤسدیریلدی. ترکمنلر بیله جوممیشلره «ملّی حرکت» -دییپ آتلاندئریاردئلار. سبأبی بیله حرکتلر اساسان اونق دایحانلارئنئنگ قوشولماغی بیلن یوزه چئقیاردی. اثرده بو اؤزگریشلرینگ تکنیک (قورال) تایدان حلقئنگ حال – یاغدیئنیئنگ نأ درجه – ده، یوقارئلاندئغی جقدا دولی مثالاّر بیلن بللنیلیپ گچیایأر.
اثرینگ ایکینجی بؤلیمی » 1979-نحی م. یئلئنگ 28-نجی مورداد آیئندان (1953-نجی م. یئلئنئنگ قورقوت آتا «غورغودآتا» آئی) 1357-نجی یئلئنگ بأهمن آیئنا چنلی (1979-نجی یئلئنگ بایداق آئینا چنلی) ترکمنصحرانئنگ حال – یاغدایی» اتلی موضوغ دا، 38-نجی مورداد آیئنداقی بولان دؤولت آغدارئلئشئق حرکتینده دکتر محمد مصدّقئنگ، حلقئنگ سایلان قانون اساسئنداقی دؤولتی آغدارئلئپ، آمریکانئنگ یولباشچئلئغئنداقی محمدّرضا کمک بریلیپ اول گویچ – قوواتا ایه بولیار.
بو موضوغ دا، آمریکانئنگ یولباشچئلئغئنداقی آلئنئپ بارئلان دؤولت آغدارئلئشئق و تأزه دن آمریکا باقنا دیکیلن دؤولتینگ یوزه چئقماغی بیلن ترکمنصجرانئنگ حال – یاغدایی اؤنکودن پسه دوشیپ باشلایار. سبأبی بوتین خوجالئق یرلری پهلویلرینگ ایچری – ماشغالا لاری و دوغان – غارئنداشلاری، دؤولت عملدارلارئنئنگ آراسئندا اولشیگه دوشیأر. عمومان دؤولتینگ تأزه یؤردیأن سیاساتلاری بیلن ترکمنلری اؤز قومی و ملّی حأصییتیندن (اثنیکاسئندان) پسه دوشیریپ، ملّی یویولوش تاپغئرئنی یولا قویولاندئغئنی آنالیز یر یلیأر. شیله هم اؤنگکی دؤورده اگر اونق ملکدارلار یر–یوردا ایه ادیلن بولسا، بو دؤورده اونی هم ملکدارلارئنگ الیندن آلئنئپ باشلانیار.
اثرینگ 6 – نجی بابی، «اونق ملکدارلارئنگ یر خوجالئغئنی باسئلئپ آلئنئش «اتلی موضوغ – دا، » 1329=نجی یئلئنگ (1950 م. ئ) حکومت پرمانی نأهیللی یرینه یتیریلدی؟ » – دییلن سوراغی اورتا آتئلئپ درنگه ودن گچیریلیأر.
دؤولت بیلن ایلاتئنگ آراسئندا شول چؤزیلمز یر مسئله سی ائزئنا آلئنئپ ینه – ده، ائزئنا بریلیپ دوران دؤورده کأبیر قانونلار هم ایلاتئنگ بهبیدینه اولانئلئپدئر. مثال اوچین یر ایه چیلیک مسئله سی باره دافی قانون دا 21-نجی ماددانئنگ اساسئنی شیله ترمینلشدیریلیپدیر: ایلاتئنگ اؤز الی بین آبادانلاشدیران «دستارمی» یرلرینی الیندن آلماق بولانوق. (» . «دستارمی» -دییلن سؤز قانون دا گورگن و کومّت قاووس صحرالارئندا یرلری جانلاندئران آداما بریلیأن ایه چیلیک حقوغی»). اول ایه چیلیک یر سندلریندن هم یوقاری درجه ده اهمیّتی بولوپدئر. شول دؤورده شیله قانونا بی پروایلئق بیلن سرادیلیپ، حلقئنگ الیندن یرلری آلئپ دؤولت عملدارلارئنا ساتئلئپدئر.
اثرده بریلیأن آچئقلامالارئنگ دوامئندا یازیجی شیله نتیجه لری چئقاریار: … «ایرانئنگ کؤشک شاسی ترکمنلرینگ مال – ملکینی دینگه بیر تالاماق سیاساتی بیلن چأکلنمأن، ایسم اونونگ ایکینجی ماقصادی ترکمنلرینگ بیر اوغوردان بیته وی لیگینی داغادئپ تهرانئنگ اؤزینه تابین بولان اتنیک توپارلاری صحرا گتیریپ ترکمن دأل ایلاتی کؤپلدیپ ترکمن قاومیّتینینگ ملّی لیگینی، دیلینی، مدنیّتینی، تاپغئرلایئن یویماق سیاساتئنی گؤز اؤنگونه توتوپدئرلار. شیله سیاساتلارئنگ ائزگیدرلی دوامئندا اونق ملکدارلارئنگ یئللارچا زأحمت سینگدیرن یر حوجالئقلاری الیندن آلئنئپ ساتئلیار.
اثرینگ 6-نجی بابئنئنگ اوچینجی موضوغئندا «شاهئنگ 32 قاضینیگ طراپئندان قاضیّت ده ینگیلمگی» دییلن آچئقلاما بریلیپدیر.
* گورگن بوی-« خوجه نفس بیلن خازار دنگزینیگ آرالئغی »
بو یرده یازیجی یر رفورماسی مسئله سی حقئندا، یر تابشئرئلئشئلئغئنا گؤزلگچیلیک توپارئنگ طراپئندان آلئنئپ بارئلان مونگلرچه ایشلرینگ بیرینی آغتارئپ آچئقلاما گویبریلیأر. اولاردا قرارلار اؤز وقتی و سانی (نومری) بیلن آیراتئنلاشدئرئلئپدئر. بو قرارلاردا ترکمنلرینگ قارشئسئنا دورلی ادن–اتدیکلیکلر آیدئنگلاشدئرئلیار.
شیله هم اؤنگکی دوزگینینگ عملدارلارئنئنگ ترکمنصحرانئنگ یر بایلئقلارئنی تالاماق اوچین هجوم اتمگی و شاهئنگ طراپئندان ترکمنلرینگ مسجیدلری، مدرسه لرینینگ، دایحانلارئنگ اؤیلرینینگ حتّی ترکمن اؤولیاء – قبورلارئنئنگ یرلری ساتئلئپ باشلانیار.
عمومان شول یئللاردان سونگ ترکمن دایحانلارئنگ یرلرینی دؤولت عملدارلاری طراپئندان بی قانون آلئنانی اوچین یوقاری قاضیّتلره یوز توتولئپ دورلی عرضا-شیکایات گویبریلیپدیر.
بو اثرده اونی ائزگیدرلی آچئقلانئپ «یر-خوجالئغی باسئپ آلماقدا قانون و جنایت» آتلی موضوغ-دا، گرکلی مثاللار، اونگا دگیشلی شخصیّتلرینگ غاتناشماغئندا علمی بارلاغ بریلیأر.
* مسئله زمین در ترکمنصحرا- شهرستان گنبد در سال 1358 ه.ش.
اثرینگ 76-نجی صاحئپاسی «ترکمنلر، پهلویلر حاندانلئغئنئنگ ییتی دیشلرینینگ آراسئندا» آتلی صحبتده، ترکمنلرینگ یرلرینینگ نأهیللی و نأ درجه ده الیندن باسئلئپ الئنئشی حقدا گوررینگ گیدیأر.
اؤنگده بلأپ گچیشیمیز یالی دکتر م. مصدّقئنگ دؤولتی دؤورینده یرلرینگ بیرنأچه موقداری ایلاتئنگ الینه پایلانئپ دوشندن سونگ حلق آراسئندا دورلی بیله لشیکلر و کئوپراتیولار آرقالاشئغی شرکت گؤرنیشده ملّی حرکت ادیلیپدیر. امّا 1240=نجی یئلدا (1961 م. ئ) آق قالا شهری نینگ گوندوغارئنداقی آنباراولوم اطرابئنئنگ یرلرینی «سلطانلئغئنگ حاربی شاه ملکی» (شاه مزرعه گارد سلطنتی) آدی بیلن ترکمنلرینگ مونگلرچه هکتار خوجالئق یرلرینی الیندن آلئنئپ اؤنگکی دؤردیلن ملّی آرقالاشئق اورگانلارئنگ یوغئنا چئقدئلار. محمدرضا پهلوی بو باسئپ آلئجی حرکتی یولا قویماقدان 4 یئل سیاسی ماقصادی ائزارلاپدئر. بیرینجی دن اؤزینی قورایان یؤریته قوشونی گلجکده أگیرت بیر گیرده جینینگ ایه سی بولجاقدئقلارئنا اومید بریپ، اولارئنگ وپادارلئغئنی اؤز پادشالئغئنا بولان سؤیگوسینی غازانماق ایسله یأردی. ایکینجی بیر طراپدان بو یرلردن اؤندیریلیأن آرپا، بوغدائی، ات و سویت – غاتئق اؤنوملری بیلن، بو قوشونی اوپجین اتمک ایسله یأردی. اوچینجی دن، ترکمن ایلاتی یرلرینی ییتیریپ ثبیتینگ بیله کی ترکمن دأل یورتلارئنا غاچماغا مجبور ادیأردی. دؤردینجی دن هم بو حاربی قوشون بیر گویچ حکمینده ایسلندیک وقتی ترکمنلری باسئپ یاتئرماغا تایئندی. ترکمنصحرا تا 1979-نجی یئلا چنلی شیله تاپغئرلاری باشدان گچیردی.
عمومان شیله واقالارئنگ یوزه چئقماغی بیلن ترکمنلرینگ نه آلاچلئقدا غالدئرئلئپدئر. شونئنگ اوچین دایحانلارئنگ آراسئندا یر باباتدا دورلی غارشی حرکتلر هم یوزه چئقمان دورماندئر. شولارئنگ بیری هم ترکمنصحرانئنگ آتا آباد اطرابئنئنگ دایحانلارنئنگ اؤز حق – حقوغئنی الدن برمه سیزلیک اوچین آلئپ باران جومّیشی، یرلیکلی حرکتلرینگ بیری حکمینده خاساپدا دوریار.
اثرینگ 7-نجی بابی «ایرانئنگ ائنقئلابئنئنگ ایلکینجی باسغانچاقلارئندا دورلی یر ایه چیلیگی» آتلی موضوغ-دا، «صحرادا دایحانلارئنگ جومّیشی» دییلن غئزئقلی واقع بلله نیپ، یادلانئلئپ باشلانیار. بو واقع 1377-نجی (1979 ئ.) یئلئنگ آلپ آرسلان آیئندان باشلاپ پهلویلر پادئشالئغی قووشاپ ایراندا أهلی حلق قوزغالانگی باشلانیار.
الف). قاصپ ادیلیپ ائزئنا بریلمدیک املأکلر: یغنی رضا شاهئنگ دؤرینده دایحانلارئنگ الیندن آلئنان یرلر سونگ اونونگ اوغلونئنگ دؤرینده عارضا-شیکایته چئقان آداملارئنگ یرلری ائزئنا بریلیپ عارضا-شیکایته چئقمادئقلارئنگ یرلرینی، «دؤولت املأگینیگ حاسابئنا گیرن یرلر» – بولوپ غالیار. ترکمنلر کؤپلنچ مرکزدن داشدا یاشانسونگلار کؤپیسی عرضا-شیکایته چئقماندئقلاری سبأپلی اولارئنگ یرلری دؤولت حاسابئنا گیریزیلیپدیر.
ب). قاصپ ادیلیپ ائزئنا بریلن یرلر: یغنی محمدرضا پهلوی نینگ دؤورینده مجلیسینگ چئقاران قراری بویونچا غاصپ ادیلن یرلری اؤز ایه لرینه بریلدی. یونه سونگا باقا 1332-نجی یئلئنگ 28-نجی مورداد آیئندان بیلأک شاهئنگ گویجی آرتئپ باشلاندان ائزئنا تابشئرئلان یرلری ینه – ده غاصپ ادیلیپ دؤولت حاسابئنا گچیریأرلر.
ج). اوچینجی : بولوپ گچن واقعلارا بؤلینیپ دایحانلارا تابشئرئلان یر خوجالئقلاری حقدا گوررینگ گیدیأر. بو واقع دا ترکمنصحراداقی ائزئنا بریلن یرلرینگ بیرآز بؤلگی پهلوی املأکچیلرینگ حقوق گنگشچیلرینینگ طراپئندان بریلن پأسگلچیلیکلره غارامازدان حلقئنگ ایه لیگینده غالئپ رضاخانئنگ ایه لیک اردرلری (سندلری) باطئل بولیار. شول بیر وقتـدا – دا اول یرلر ترکمن طایپا-تیره لرینگ ایه لیگینده غالیار (شونگا » – قرّعه دؤویلدی» دییلیأردی. «د. خ. اونق») شول خوجالئق یرلر، شاهئنگ سونگقی یر رفورماسئنئنگ قادا-قرارلارئنا دگیشلی ادیلیپ، «ایلاتا یر پایلانئلدی.» دییلن حاساباتا گیریزیلیأر.
شیله گؤرنیشدأکی یرلری ینه – ده دؤرت گؤرنیشده ایه لیک شرطلری دؤره دیلیپ، شوندا-دا دؤولت عملدارلاری دورلی پأسگلچیلیکلر دؤره دیپدیرلر.
اثرینگ 3-نجی بؤلیمی «ایسم- ده، یر حوجالئق مسئله سینینگ چؤزگیدینی نأهیللی تاپمالی؟» دییلن سوراغلی موضوغ بریلیأر. بو بؤلیمده اثرینگ بویدان-باش بریلیأن «باپ» ساناوئنئنگ 8-نجی بابی باشلانیار. مسئلأنی ایلکی بیلن حقوق تایدان سلجریپ انونگ چؤزگیدینه گیریشیأر.
رضاخان اینگلیس عملدارلارئنئنگ طراپئندان فاجار خاندانلئغئنئنگ یوغونا چئقئپ یورت یولباشچئلئغئنا دیکیلمزیندن اؤنگ، بیر غارئش یر-ملکی بولمادئق آدام 1924-نجی یئلدا ترکمنصحرانی باسئپ آلاندان بیلأک، ترکمنلرینگ بوتین اکران یر – خوجالئقلارئنی یورت حقوقلارئنی قاصپ ادیپ الیندن الئناندئغئنی و اوندان سونگکی یوزه چئقان واقالارئنئنگ نأ درجه دأکی بللی شخصیّتلری بیر آغئزدان گوأء گچیأرلر.
ایران اسلام جمهوریّتی دؤره دیلنده، یورت مینیستری، ( ایچری ایشلر مینیستری) بولوپ ایشه گچن ایرانئنگ اولی قاضیّت و حقوقدان درجه سیندأکی د. آخمد صدر خاج سیّدجوادی اؤز مطبوغات چئقئشلارئندا پهلویلرینگ دؤورینده ترکمنصحراداقی باسئلئپ آلئنان یرلرینگ همّه سینی ترکمن ایلاتئنئنگ آراسئندا عدالتلی پایلانمالئدئغئنا گوأء گچیپ، باسئملئقدا اولاری ائزئنا تابشئرئلجاقدئغئنی معقوللایار.
* ترکمنصحرادا اوبا خوجالئغئنئنگ عمومی کشبی
ایران اسلام جمهوریّتی دؤره دیلنده، انونگ ایلکینجی باش مینیستری جناب مهندس بازارگان و ائنقئلابئنگ بیله کی یوقاری شخصیّتلرینینگ هرسی اؤز گؤزیتیمینه گؤرأ، ترکمن حلقا بولوپ گچن ستم و ظلوم حقدا گؤأ گچدیلر. شولارئنگ آراسئندا اسلام ائنقئلابئنئنگ باشلئغی آتلاندئرئلان بیک مجاهد آیت الله طالقانی ترکمن حلقئنا یوللان خبری اولی اهمیّته ایه دیر. شیله هم اسلام ائنقئلابئنئنگ لیدیری هم شونونگ یالی قولداو گؤأ ناماسئنی گویبریپدیر.
شیله حادثه لردن بیلأک ترکمنصحرادا، یرلر دؤولت طراپئندان قولداو بریلیپ حلق طراپئندان کانفیکاتسیا بولوپ بؤلینیأر و دورلی علمی قورامالار دؤره دیلیأر. بو مسئلأنینگ عامالا آشئرئلماغئنئنگ دوامئندا اؤنگکی بی دوزگینلیکلرینگ دولی چؤزگیدینی تاپماق اوچین حقوق تایدان کأبیر قئنچئلئقلاری یوزه چئقارئپ ایلاتا چاقنئشئق یؤنگکلدی. شونونگ اوچین تأزه دؤره دیلن دؤولت بو مسئلأنینگ چؤزگیدینی تاپماق اوچین گرگن و کومت قاووسئنگ یر خوجالئقلارئنئنگ داعوا-جنجللرینی قانون اساسئندا چؤزمک ترتیبی و اونگا یتیشیکلیک اتمک مسئله سینینگ قرارئنی » ائنقئلاپ شوراسئندا» قرار ادیلیپ گویبریلیأر.
اؤنگده بللأپ گچیلیشی یالی ایه سینه تابشئرئلان کأبیر یرلری مایا قویوم بویونچا اونق دایحانلارئنگ اکیش قوربوندان آغئر بولانی سبأپلی، اولی سرمایادارلار اونی بیرنأچه یئللئق کأرنده لیگینه آلئپ، شرطنامادا کأرنده یئلی قوتاراندا-دا، اونی ایه سینینگ الینه برمأنی شول یری اؤزی غایتادان پیدالانئپ یؤریپدیرلر. شول اوغوردا عارضا-شیکایتلره – ده سر ادیلمأندیر. ائنقئلاپ دؤورینده شونونگ یالی یرلری هم، بیر یئل عارضا مهلتی بیلن، قانونا یوز توتوپ باشلانیار.
اثرینگ 9-نجی بابئندا مسئلأنی اقتیصادی گؤزیتیمدن دؤرینگ طالابئنا لایئقلئقدا چؤزمک اوچین نتیجه لی بیر میلنامانی آلئپ بارئلماغئنی ماصلاحات بریلیأر.
ترکمنصحرادا اؤنگکی دوزگون بویونچا کؤپ ستم ادیلن دایحانلارا خوت دؤولت طاراپئندان قولداو بریلمگینینگ ضرورلئغئنی آیدئنگلاشدئرئلیار. و نتیجه ده دینگه بیر ترکمنصحرادا دأل- ده، ایسم، أهلی ایرانئنگ حلقئنا بهبیدلی خوجالئق اؤنیملرینینگ بهره سینی گؤریلجکدیگینی ایکی اوچسئز حاساپلانیار. شونونگ اوچین ترکمنصحرادا دویپلی اقتیصادی، جمغییتچیلیک، مدنی و بیله کی رفورمالاری عدالتلی آلئنئپ بارئلماغئنئنگ ضروریّتینینگ یوزه چئقیاندئغئنی کتاپدا أپ – أشیگأر آچئقلانئلیار.
شول اوغوردا اساسان خئذماتداشلئق و آرقالاشئق شرکتلرینی قولداماق بیلن دونیأ استاندارتلارئنا غابات گلیأن تکنیکا بیلن حوجالئقلاری اوپجین ادیلیشی طالاپ ادیلیأر.
عالیم یازیجی دکتر منصور گورگنینینگ ادیل اؤز وقتئندا چاپدان چئقان بو اثری ترکمنستانداقی و بوتین ایران اینتللگنتسیاسئنئنگ آراسئندا گینگدن یایرادئلان و اونداقی بریلیأن ماصلاحاتلارئنگ اساسئندا 1979-1981-نجی یئللاردا ترکمنصحرادا » اوبا شورالاری» و » دایحان شورالاری» دیکلدیلیپ ترکمنصحرادا دویپلی رفورمانی گچیریلیپ باشلاندی. نتیجه سینده شول یئلئنگ دوامئنداقی یرلردن آلئنان حاصئلی اؤنگکی یئللارا قارانئنگدا انچمه اسـسه کؤپ و برکتلی بولدی.
شیله هم دکتر منصور گورگنینینگ گؤرکزیأن میلنامالارئندا » پول و اغتبار» اولغامئنی دوزگونلشدیرمک، مالدارچئلئق و مارتع میدانلاری اؤسدیرمک، ال صناغاتی قولداماق، سو و الکتریک اوپجینچیلیگینی آلئپ بارماق، اوقو و تربیّه ساغلئق و درمان» مسئله لرینی دولی اونس بریلیپ آلئنئپ بارئلماغئنی اورتا اوقلانئلیار.
بو اثر ترکمنصحرا دا اولی تأثیر غالدئرماغی بیلن اونونگ یرینه یتیریلمگی، حلقئنگ حال-یاغدائلارئنی اؤنگکی دن – ده، بیر اسـسه یوقارئلاندئرماغا اساس بولوپ دورار، دیسک یالنگئشمارئس. …. .
کانادا – تورنتو – د. خ. اونق


text:
عوموم دونیا ساغلیق تشکیلاتی
عوموم دونیا ساغلیق تشکیلاتی — ساغلیق تشکیلاتلارینین بینلخالق علاقهلرینی تأمین ائدن، دۆنیا اهالیسینین ساغلاملیغی ایله علاقه دار پروبلملرین حلینه چالیشان بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین ایختیصاصلاشمیش قۇروملاریندان بیری. ۱۹۴۶-جی ایلده نیویورکدا کئچیریلن بینلخالق ساغلیق کونفرانسیندا یارادیلمیشدیر. ۷ آوریل ۱۹۴۸-جی ایلده تشکیلاتین نیظامنامهسی قوهیه مینمینمیشدیر (همین گۆن عوموم دونیا ساغلاملیق گۆنو کیمی قئید اوْلونور). تشکیلاتین ائو-قرارگاهی ژنوده یئرلشیر. عضو دؤولتلرین سایی ۱۹۰-دیر. اۆست-نین اساس آماچ «بۆتون دۆنیانی یۆکسک ساغلاملیق حدینه چاتدیرماقدیر». اۆست-نین عالی اوْرقانی بۆتون عضو دؤولتلرین ایشتیراک ائتدیی عوموم دونیا ساغلیق مجمعسیدیر. اوْ، هر ایل چاغیریلیر. مجمع تشکیلاتین عۆمومی سیاستینی، فعالیّت ایستیقامتینی مویینلشدیریر، ساغلیق ساحهسینده پروقراملار حاضیرلاییر ایجراییه شوراسینین و باش مۆدیرون حساباتلارینی دینلییر، اۆست-نین بودجهسینی موذاکیره و قبول ائدیر. مجمعسی دؤورده اۆست-نین فعالیّتینی مجمع طرفیندن اۆچ ایل مودتینه سئچیلن و ۳۱ دؤولتی تمثیل ائدن ایجراییه شوراسی حیاتا کئچیریر. ایجراییه شوراسی مجمعنین قرارلارینی حیاتا کئچیریر، اوْنون گوندلیینی حاضیرلاییر. کومیتهلر یارادیر، فوقالعاده ایش تدبیرلر گؤرور. اۆست-نین اینضیباطی اوْرقانی باشدا باش مۆدیر اوْلماقلا، کاتیبلیکدیر. کاتیبلیک ایجراییه شوراسینا تابعدیر و اوْنون رهبرلیی آلتیندا فعالیّت گؤستریر. اۆست-نین نزدینده آلتی بؤلگه تشکیلات فعالیّت گؤستریر.


text:
روسییا لیبرال دموکرات پارتییاسینین صدری ولادیمیر ژیرینووسکی ایرانین آمریکا و ایسرایل آراسیندا نئجه بؤلونجیی ایله باغلی معلومات یاییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ژیرینووسکی بونونلا باغلی اؤز تویتر صحیفهسینده خریته یئرلشدیریب. او، بو خریتهنین ۲۰ ایل اؤنجه حاضیرلادیغینی دئییب.
قید ائدک کی، خریتهده ایرانین بیر نئچه یئره بؤلونمهسی عکس اولونوب. ژیرینووسکینین خریتهسینه اساساً، بو دییشیکلیکلردن سونرا بوتؤو آذربایجان، آیریجا کورد دؤولتی، فارس دؤولتی، بلوجستان و بؤیوک تورکمنیستان یارانیر.
ژیرینووسکی، همچینین، تورکییهنین بعضی اراضیلرینین ارمنیستانا وئریلجیینی خریتهسینده عکس ائتدیریب.


text:
ائرمهنی سلاحلی بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ۶۰ میللیمئترلیک میناآتانلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رئژیمینی عمومیلیکده ۳۷ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلیینین مطبوعات خیدمتیندن آخار.آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی ایجئوان رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن قازاخ رایونو جعفرلی کندینده، بئرد رایونونون چیناری کندینده یئرلشهن مؤقعلردن توووز رایونونون آغبولاق کندینده یئرلشن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ایشغال آلتیندا اولان ترتر رایونونون گؤیارخ، چیلبورت، آغدام رایونونون باش قروند، یوسیفجانلی، ساریجالی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون قاراخانبیلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، خوجاوند، فضولی و جبراییل رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
بیرینجی دونیا ساواشی سیراسی روسییا’نین ایکی موتتفیقی اینگیلتره (انگلستان) و فرانسا، ۳ نوامبر ۱۹۱۴ چاناققالا بوغازی اؤنلرینه گلهرک بوغاز داخیل حیصهلری اولان سدالبحر و قومقالا’نی بومباردیمانا باشلادی. ۵ نوامبردا اینگیلتره’نین و ۶ نوامبردا دا فرانسا’نین، عوثمانلی دئولتینه ساواش ائعلان ائتمهسی اوزهرینه، عوثمانلی دئولتی ۱۱ نوامبردا اتفاق دئولتلرینه ساواش ائعلان ائتدی. ۱۴ نوامبردا دا “جیهاد-ی مقدس” آدی وئریلهن چاغریشی ایله خلیفهلیک بوتون موسلمانلاری ساواشا چاغیردی. خلافت قونومونون جیهاد ائعلان ائتمهسینین آردیندان ایستانبولدا توپلانان عوثمانلی تورک دئولتینه دستک وئرهنلر آراسیندا، اللرینده آرسلان و گونش موتیفلی بایراقلاری ایله گلن قاجار دئولتینین تورکلری ده واردی. یعنی سوننی خلیفهنین جیهاد چاغریشینا، سوننی عربلر و یا سوننی کوردلردن دئییل تورک قاجار دئولتینین سوننی و شیعه تورکلری یانیت وئردیلر.
اؤزللیکله 16-جی یوزییلدان سونرا عوثمانلی و ایرانداکی تورک دئولتلری مذهبچیلیک آیمازلیغینا قاپیلاراق عادتن قارداش قیرغینینا ندن اولموشدورلار. آنجاق عوثمانلی دئولتینین سونلاری و ایراندا قاجار دئولتینین سونلارینا دوغرو هر ایکی تورک دئولتی تاریخسل سورهجدهکی بو آیمازلیغین آییردینا واریب آرتیق بونو دوزهلتمهنین و “اتحاد-ی اسلام”ین گئرچکلشمهسینین بیر زورونلولوق اولدوغونو آنلامیش بولونماقدادیرلار.
بو اولایلارین بیر دوامی اولاراق و عوثمانلی اتحاد-ی اسلام دوشونجهسینی پکیشدیرمک آدینا 1918’ده تورکائلینین باتیسی و قوزئیباتیسیندا باتی آزربایجان بؤلگهسینده «مجد السلطنه جمشید خان افشار» طرفیندن بؤلگهسل بیر «اتحاد-ی اسلام دئولتی» ده قورولموشدور. مجدالسلطنه جمشیدخان افشار و «اتحاد-ی اسلام دئولتی» و یانداشلاری اؤزللیکله شیعه و سوننیلر آراسینداکی “ایسلامی بیرلییه” یعنی «اتحاد-ی اسلام» آنلاییشینا وورغو یاپاراق سؤزده ایختیلافلارین گؤز آردی ائدیلمهسی و گلهجهیه یؤنهلیک تورکلرین بیرلشمهسی آچیسیندان یئنی قاپیلار آچمیشدیرلار. آنجاق عئینی دؤنهمده تبریز اوداقلی آزربایجان دئموکرات فیرقهسی (خیابانی و ائرمنی داشناکلاری) حرکتینده بونا قارشی بیر توتومون سرگیلندییینی آچیق و سئچیک بیچیمده گؤرمکدهییک. بونون باشلیجا سببی شئیخ محمد خیابانینین روس بولشئویکلره باغلیلیق ایچهریسینده اولدوغو و اونلارین سؤز قونوسو بؤلگهدهکی سیاستلرینین تعقیبچیسی اولماسیندان قایناقلانیردی. نیتهکیم، خیابانینین بولشئویکلرین دستکلهدییی ائرمنیلره قارشی اولومسوز بیر توتومون ایچینده اولمادیغینی گؤرمکدهییک. عئینی زاماندا قافقازدا عوثمانلی اوردوسو و تورک میللیتچیلرینین یاردیمی و فداکارلیغی ایله آزربایجان خالق جومهوریتی قورولدو. قافقازداکی بو اولوشوما قارشی ایراندا آزربایجان دئموکرات فیرقهسینین رهبری تورک کیملییی قارشیتی شئیخ محمد خیابانی ده تبریز مرکزلی آزادیسِتان حوکومتینی قوردو. خیابانی و ائرمنی-داشناک یانداشلاری قافقازدا تورک دئولتینین قورولماسینا دا تپکیده بولوندو.
تونجای اؤزتورک


text:
اوغوزتیوی:قیزیل اوردا خانی توختامیش ۱۳۸۲-جی ایلده کولیکووو دؤیوشوندن سونرا موسکوانی توتاراق یاندیرماسی و کئچمیش حیمایه داری امیر تیمورلا اوزون مدت قددار موباریزه آپارماسی ایله مشهوردور.
گنجلیینده (قیزیل اوردانین گلهجک حؤکمدارینین آتاسی حاکمیته اطاعتسیزلییه گؤره اعدام ائدیلدیکدن سونرا) توختامیش سمرقند امیری تیمورون یانینا قاچاراق اوندان کؤمک ایستییر. تیمور اوزون مدت توختامیشی حمایه ائدیر. اصلینده ائله امیر تیمورون کمکی ایله ده توختامیش قیزیل اوردا تاختینا صاحب اولور.
بئلهلیکله، ۱۳۸۸-جی ایلدهن اعتباراً قیزیل اوردا خانی کئچمیش حیمایه داری ایله موباریزه آپارماغا باشلاییر. توختامیش خان زاقافقازییا و غربی ایران تورپاقلارینین بیر حیصهسینی اله کئچیرسه ده، تئزلیکله تئیمور اونا گوجلو بیر جاواب وئریر. ۱۳۹۵-جی ایلده تئرئک چایی ساحلینده دؤیوشده قیزیل اوردا قوشونلاری آغیر مغلوبیته دوچار اولور. مغلوب اولان توختامیش خان تاختدان محروم اولور و همچینین تیمورون تعیین ائتدیی خانلارلا دایمی موباریزه آپارماق مجبوریتینده قالیر و فاتح تئیمورا صولح اوچون یالواریر.
کولت. آذ «وئستنیک کاوکازا» ایستینادا امیر تیمور و توختامیش خانین یازیشماسینی سیزه تقدیم ائدیر:
?بیرینجی مکتوب
«مرحمتلی و رحیملی اللهین آدی ایله! خییرخواهلیغی سایهسینده بیزی قارداش ائدن و بیر آغاجین تومورجوقلاری، کؤکلری کیمی بیزی اؤز حاکمیتی آلتیندا بیرلشدیرهن اللها حمد اولسون!
بو مکتوب شرفلی، ایسلامین قالاسی تیمور گورگانا گؤندریلیب!
سیز بؤیوک و حؤرمتلی سلطان – الله یئنیلمز قوت صاحبی اولان هر سؤزونوزدن راضی اولسون. منیم اوچون حقیقتا آتامی عوض ائتدینیز و اوزریمده حاقینیز دونیادا حسابلانا و تعیین اولونا بیلهجک هر شئیدن اوستوندور. من صادق و ایطاعتکار اوغلون ایندی سنه کئچمیش سهولریمی باغیشلاماغین اوچون یالواریرام.
ایندی صمیمیتله باغیشلانماغیمی قبول ائتسهنیز، ایستی هاوادا قورودولان باغ اوزرینه یاغان موبارک یاغیش کیمی اولاجاغام، همیشه و هر شئیده ذات-عالیلرینه اطاعت ائدجهیهم.
باغیشلایین! حؤرمتله توختامیش!
۱۳۹۱-جی ایلین قیشی».
?ایکینجی مکتوب
«مرحمتلی و رحیملی اللهین آدی ایله! اللهین قودرتی و موسلمان ایمانینین لطفو ایله!
قودرتلی توختامیش خان مکتوبوندا منیم مودریکلییمدن چوخ دانیشسا دا، اگر اونون وعدلرینه ایناناجاغیمی دوشونورسه، دئمک، منی آخماق حساب ائدیر. سن بو سؤزلری منه دفعهلرله وئرمیسن و هئچ واخت دا سؤزونو توتمامیسان. پیس آغاج یونانین همیشه بالتاسی گوناهکار اولور. توختامیش خانین دا همیشه مصلحتچیلری گوناهکاردیر!
من سنی اوغلوم کیمی قبول ائدرک گومان ائده بیلهجکلریندن داها آرتیغینی سنه وئردیم. آذربایجانی مندن آلماق ایستدین، داها سونرا خوارزمی منه قارشی آیاغا قالدیردین، امیرلریمی منه قارشی چیخارتدین، نهایت، منه خیانت ائدرک ماورانهرده آرخادان ضربه ائندیردین. ایندی سندن اوز دؤندردییم زامان مندن اولانلاری اونوتماغیمی ایستییرسن و خوش سؤزلر یازیرسان. من بو سؤزلره اینانمیرام! توختامیش خان خنجری توللاماییب، او خنجرینی بالا باتیریب.
سلطان جمشید تیمور گوراگان.
۱۳۹۱-جی ایلین یازی».
?اوچونجو مکتوب
«مرحمتلی و رحیملی اللهین آدی ایله! خیرخواهلیغی سایهسینده بیزی قارداش ائدن و بیر آغاجین تومورجوقلاری، کؤکلری کیمی بیزی اؤز حاکمیتی آلتیندا بیرلشدیرهن اللها حمد اولسون!
اللهین قودرتی و موسلمان ایمانینین لطفو ایله! بو مکتوب شرفلی، قودرتلی، ایسلامین قالاسی تیمور گورکانا گؤندریلیب!
منی دوستلوغوندان و حمایندن محروم ائدن بؤیوک سهولریمدن پئشمان اولماقدان ال چکمهیهجهم. لاکین منیم بو سهولر اوچون چوخ آغیر بدل اؤددییمی سیز اؤزونوز بیلیرسینیز. من باش وئرهن هر شئیی اونوتماغینیزی و خییرخواهلیق گؤسترمیینیزی ایستییرم. سیزین مودریکلیینیز بوتون دونیایا معلومدور و بونا گؤره سیزه بوتون حادثهلرین اصل گناهکارینین سیزی و منی آلداداراق آرامیزا دوشمهنچیلیک سالان، لیاقتسیز امیر ایدیکو اولدوغونو سؤیلهمهیه احتیاج یوخدور. ایندی هر کسه معلومدور کی، بوتون بو یاشانانلاردان بیر تک او منفعت الده ائدیب. اگر سیز منیم گوناهلاریمی باغیشلانما سیاهیسینا علاوه ائتسهنیز، او زامان من اطاعت یولوندان هئچ زامان آزمارام.
هر شئی سیزین مودریک سؤزلرینیزله حیاتا کئچسین، قودرتلی امیر!
توختامیش. دکابر ۱۴۰۴-جو ایل».
۱۴۰۵-جی ایلده امیر تیمور دونیاسینی دییشیر، بیر نئچه ایلدهن سونرا ایسه توختامیش اؤلدورولور.


text:
کومونیزم وعد ائدن سوسیالیزم، سوسیال برابرلیک، وارلی-کاسیبین اولمادیغی جمعیت مودلی...
البته کی، بوتون بونلارین بیر اوتوپییا و گؤرونتو اولدوغونو یاخشی بیلیریک. ان آزی اونا گؤره کی، همین «مودلده» یاشامیشیق و بو «مودئل»این هئچ ده صحنهده گؤروندویو کیمی اولمادیغینی بیزدن یاخشی بیلهن یوخدور.
آنجاق البته کی، فاناتلار، کومونیست پارتییاسینین کاغیذلاردا عکسینی تاپان مدعالارینی حیات کردوسونا چئویرنلر، ایدئولوگییایا حدسیز صادقلر ده واردی و آز دئییلدی.
اونلاردان بیری ده سووئت اتفاقی کومونیست پارتییاسی مرکزی کمیتهسینین کاتیبی میخایل آندریویچ سوسلوو ایدی. سوسلوف سؤزون حقیقی معناسیندا چوخ فداکار و تواضعکار بیر رهبر ایدی. تصادفی دئییل کی، او، عینی کوستیومو و پالتونو ایللرله گئیینرمیش. حتی بیر دفعه برژنف سیاسی بورونون عضولرینه تکلیف ائدیب کی، سوسلوفون کوستیومونو تزهلمک اوچون پول ییغسینلار و بئله ده ائدیبلر.
سوسلوو گؤزوتوخ، دونیا مالینا حسدی و نفسی اولمایان بیریسی اولوب. اونون ائویندهکی و باغینداکی مبل بئله اونا مخصوص اولماییب، اوزرینده «سوو.ایکپ مک-نین ایشلر ایدارسی» اینونتاری یازیلیبمیش. او، صحتینین ده کئشیینده دورماقلا چوخلارینا نمونه اولوب، هئچ واخت سیگارت چکمز، ایچکی ایچمزدی. رسمی قبوللاردا اونون بادهسینه آراق اوزینه قاینار سو تؤکوردولر.
معاسیرلرینین و پارتییاداشلارینین دئدیینه گؤره، سوسلوف هئچ بیر هدییهنی قبول ائتمزمیش، روشوتدن ایسه صحبت گئده بیلمزدی. مطالیعهنی سئورمیش، اوخودوغو کیتابلاری ایسه مؤلفیندن هدییه اولاراق آلارمیش. حاقیندا اونو دا دئییرلر کی، تابعلیینده اولان ایشچیلردن کیمسه جسارت ائدیب اونا هدییه تکلیف ائتسیدی، درحال ایشینی ایتیرمیش اولوردو. بیر دفعه هاکی ماتچیندا عالیب کوماندایا تلویزور باغیشلادیغینا گؤره تلویزور زاوودونون دیرکتورونو «مگر او، شخصی تلویزورونو وئریب؟» - عصبی ایله ایشدهن آزاد ائتمیشدی.
سوسلوو بوتون ساحهلرده نمونه گؤستریلهجک بیر کاراکتر صاحبی اولوب. ایصرافچیلیق کیمی شیلر اونون عمللرینه یاد اولوب. دئییلنه گؤره، خیدمتی ماشینینی ساعتدا ۶۰ کم-دن آرتیق سورمهیه اجازه وئرمیردی. برژنف موژایسکی شوسسینده آوتومبیللرین تام ساکیت حرکتینی گؤرنده دئییرمیش: «یقین، میخایل گلیر».
اونا حؤرمت ائدیر و حاقیندا خوش سؤزلر دانیشارمیشلار. برژنف شخصی صحبتلرده هامییا «سن»، آنجاق سوسلوفا «میخایل آندریویچ» دئیه مراجعت ائدرمیش.
سوسلوف اؤز جدی داورانیشی ایله هامینی حیران ائدیردی. خاریجی سفرلردن قاییداندان سونرا والیوتانی کاسایا قایتارار، یولداشلارلا بیرلیکده ائتدیی ناهارین حاق-حسابینی، اونا دوشن حیصهنی قپیینهجن اؤدیردی.
سوسلوف اوزون ایللر هئچ کیمه حس ائتدیرمهدن اؤز امک حاقینین بیر حیسهسینی صولح فوندونا کؤچوروب. او، اینتیظامی سئویردی، ایستییردی هامی دوزگون و تمیز اولسون، باشقالاریندان دا بونو طلب ائدیردی.
ایداره ائتمه قابیلیتی و باجاریغی چوخ گوجلو اولان سوسلوف سوویت حاکمیتینین یوکسک اشالونونون تمیزلیک و صافلیق نمونهسی ایدی...
قئید ائدک کی، میخایل آندریویچ سوسلوف (۱۹۰۲-۱۹۸۲) سوویت اتفاقی کومونیست پارتییاسینین ایکینجی کاتیبی اولوب. او، ایستالین دؤنهمیندن اؤلومونه قدر پارتییانین ان موهوم ایدئولوقو حساب ائدیلیب.


text:
اویون اصغر الهی- چئویرن: غلامرضا بوداغی بیر کونجده دایانیب دورماق اورهییمیزی سیخیردی. داریخدیریجی بیر تردّود ایچهریسینده نه ائدهجهییمیزی بیلمیردیک. گونشین سولغون و طاقتسیز شوعالاری سون نفسلرینی چکیردی. توتقون و حزین بیر غروب چاغی سانکی گونشین تمنّاسیز حمایهسیندن محروم اولموش کیمیقارانلیغا تسلیم اولوردو. چیسکینلی یاغیش سسسیزجه چیلهییردی. جانیمیزی اوشوتمهلی بیر سویوقلوق بوروموشدو. یوسف دئدی: ــ اوینایاق، اوشاقلار، بیر ایش گؤرگ. رجب: ...Read More »
کوراوغلونون پاریس سفری/ غلامرضا بوداغی
کوراوغلونون پاریس سفری/ غلامرضا بوداغی استانبول، تورکمن، ارضروم، توقات، روم، دمیرقاپی دربند و … سفرلرینده اولان کوراوغلونون پاریسه ده یولو دوشموشدو. قوچ کوراوغلونون اوزون سورن بو سون سفری، نه آز نه چوخ، دوز یوز آلتمیش ایل چکمیشدیر. بیر عصر یاریمدان آرتیق اؤز دوغما یوردوندان اوزاق دوشن کوراوغلو آخیر کی، چوخ چتینلیکله 10 ایل بوندان اوّل [1988- جی ایلده] باکییا دؤندو. ...Read More »
تورک دیللی حروفی ادبیاتی نئجه یارانیب؟/ غلامرضا بوداغی
تورک دیللی حروفی ادبیاتی نئجه یارانیب؟/ غلامرضا بوداغی یازیمیزا کؤچورن: حمید بخشمند فضلالله ابن ابومحمد تبریزی – نعیمی- (1389- 1393میلادی) حروفیلیک طریقتینین نظری اساسلارینی احاطه ائدن «جاویداننامه» و «محبتنامه» کیمینثر اثرلرینی استرآباد لهجهسی ایله قاریشیق فارس دیلینده یازمیش، اوتوز ایللیک رؤیالارینی «نؤومنامه» تراکتاتیندا محض استرآباد لهجهسینده قیده آلمیشدیر. فیلوسوف – شاعر 1120 بیتلیک «عرشنامه» مثنویسینی، ائلهجه ده شعر دیوانچاسینی ...Read More »