text:
«سویوق قبیریستانا بنزدی
داغیلدی دومان تک اوردوموز…” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۱۶).
میللی حکومت داغیلدیقدان سونرا آرتیق سورکلی “آه” چکن بیر شاعیرله قارشیلاشیریق. اونون یازدیغی هر اثردهایسه: آجی، آجلیق، اؤلوم، سورگون، نیسگیل، قارانلیق، زنجیر، قارا یئل، زیندان، دار آغاجی و س. کیمی منفی تئمالار بول-بول گؤزه چارپماقدادیر.
«گون چیخاندان قارا یئل اسدی
ییخیلدی قورغوموز، ائویمیز
اودلاندی، تالاندی خوی، تبریز
اورمو، آخار سولار دیاری
گولو سولوب رنگی سارالدی.
هر گون، هر گئجه قاپیمیزدان
آجلیق، اؤلوم گیردی ایچری…
هئچ اونودولارمی او گونلر؟
جنوبا یوللانان سورگونلر؟
کیم اونودا بیلر او قیشدا
آخشامادک قاردا یاغیشدا
قارا زیندانلارین اؤنونده
یئره سریلن آروادلاری؟…” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۱۶).
ساهیر، “اووولداییر دلی یئللر” آدلی شعرینده ۲۱ آذر فاجعهسینی آچیق بیر دیل ایله بئله دیله گتیریر:
“اووولداییر دلی یئللر… بودور
نه کؤز قالیبدی اوجاقدا،
یاغیشلی آخشامدا.
کدرلی خاطیرهلردی
کیتاب-کیتاب قالانیب
باغیم خزان اولاراق
یورد-یووام، ائویم تالانیب.
بوراخدیلار قارا یئل اسدی
شرقدن بیر گون.
نه قویدولار ائویمه قیش زامانی
گون دوشسون…
نه قویدولار کی اکین یاز چاغیندا
تئللنسین، نه قویدولار غزلین سون باهاری
گوللنسین…
خرابه زار ائلهدی اود دیارینی افسوس
قورو و ایستی دیاردان آخیب گلن اوردو…
ائلیم اسیر اولاراق اویماغیم کؤچوب گئتدی
و فارسلاشان آغالار
ساتدیلار گؤزل یوردو…”(سحر ایشیقلانیر ، ص. ۶۵-۶۶).
دوز بو تاریخدن باشلایاراق، یعنی فاجعه ایله سونوجلانان ۲۱ آذردن سونرا ساهیرین شعری ده اؤزو کیمی، درین بیر حزن و اوزگونلویه قاپیلیر:
“بویانارکن قیزیل سویا آخشاملار
گونچیخاندان اوز چئویریب او زامان
آل-اؤرپکلی گونباتانا باخارام.
الوان-الوان داوودیله بزنن
او مقدس پاییزی من اؤزلرم.
گئجهلری بیر تک چیراق یاندیریب،
آیدینلیغین کاروانینی گؤزلرم” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۷۳).
بئلهجه، شاعیرین یارادیجیلیغیندا بول-بول یاسلی خزان، یاسی پاییز، قانلی خزان کیمی سؤز بیرلشمهلرینه راستلاشیریق. “قار یاغیب اوستومه…” شعرینده ده:
“گونباتانا ساری اوزانیر یوللار
یوللارین سونوندا قانلی دیار وار
گئجهلر اورادا بایقوشلار بانلار
خزانی یاسلیدیر، باهاری گولمز” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۲).
و یا:
«بیر چوخ خزان گلیب کئچدی…
بیر چوخ کاروان قونوب کؤچدو
بیر خزاندا، یئتیم قالدیق.
بیر خزاندا سئودالاندیق
بیر خزاندا
آلوولاندیق… (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۱۸-۱۱۹).
میللی حکومت باسیلدیقدان سونرا آذربایجان تورکجهسیله چاپ اولونموش بوتون کیتابلار و درسلیکلر اودا چکیلیب یاندیریلیر، ساهیر بو سیتمی “جاهانین خبرسیز قالدیغی قانلی فاجعه”-دئیه دیرلندیریر:
«بو تایدا بیر چوخ یوردلار
ییخیلمیش… سؤنموش اوجاق
اودلانمیش یوروشلرده
کیتابلار قالاق-قالاق” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۵۴).
ویا:
«بو گونده اودلادیلار آذری کیتابلارین… آه!
بو قانلی فاجعهدن اولمادی جاهان آگاه…
او، یئنگی دونیالی اربابلارین سئویندیردی
سیچان دلیکلرینی، اول ساتین آلان جمجاه!” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۱).
بوتون بونلاری گؤز اؤنونده توتاراق ساهیری ۲۱ آذر فاجعهسینین یاسلیسی، آغیچیسی اولان شاعیر آدلاندیرمامیز یئرلی اولاجاقدیر، دئیه دوشونوروک. ساهیر، عؤمرو بویو آذربایجان میللی حکومت ییخیلیشینین بیر گرچک ماتمچیسی اولموش و بو ماتمی آذربایجان شعرینده تک باشینا یورودوب یاشاتمیشدیر. اونون بیر چوخ شعرلرینین مؤوضوعسونو میللی حکومتین آجیناجاقلی شکیلده سقوطا اوغرادیغی تشکیل ائدیر.
گونئی آذربایجان شاعیرلری ایچینده جرئتله دئمک اولار، هئچ بیر شاعیرین ادبی یارادیجیلیغی ساهیرینکی قدر بو میللتین توپلومسال تاریخی پروسئسلری ایله یوغورولوب دوغرولمامیشدیر. ساهیر، شعرینی هارادان باشلارسا سون اوجو آنجاق وطن دردی، ائل دردی و نهایت میللتین تاریخی دردلرینه قوووشوب دویوملنهجکدیر.
“ایللر بویو بیزه حؤکوم سوردو فارس
سیر اولدوق توی-دوگونلر اولدو یاس
بویونداکی زنجیرلری باسدی پاس
هانی یوردلار هانی ائللر هانی یار؟” (سحر ایشیقلانیر ، ص . ۸۴).
میللی حکومت ییخیلینجا شاعیریمیز ده بیر چوخ آذربایجان ضیالیسی کیمی میللی مسئلهلرله اوغراشماسی اوزرینه ایشدن قووولور، اردبیله سورگون سورولور (۱۹۴۶). ساهیر بو فاجعهنی بئله آنلادیر:
«۱۹۴۶-جی ایلده شاه اوردوسو آذربایجانا باسقین ائیلهییب هر شئیی، ادبیاتی، گؤزل صنعتی محو و تار و مار ائتدیلر. ۱۹۴۶-جی ایلده قیشین توفا-توفوندا یوردومدان قووولوب سورگونه گؤندریلدیم” (۱، س. ۱۳۹).
«ائللر کؤچدولر ده، بوش قالدی یوردلار
باسقین ائتدی شهره قان ایچن قوردلار” (۲۳، س. ۶۶).
ساهیر بو فلاکتلی سورگونلوک یولچولوغونا چیخما ماجراسینی “سورگون” آدلی شعرینده آچیقلامیشدی” (۲۰، س. ۱۷۷). شعرلرینده دؤنه-دؤنه میللی حکومتین دئوریلمهسیندن اورک یانغیسی ایله یاد ائدیر:
“ساکیت گؤرور هر کس منی
اورییمده توفان قوپار
یادا دوشسه “قانلی خزان”
گولمز اولور قیزیل باهار” (۲۰، س. ۱۷۷).
خاطیرلامالی کی، ساهیرین سورگون عنوانینی داشییان ایکی فرقلی تاریخده یازمیش اولدوغو شعری مووجوددور.
ساهیر، میللی حکومتین ۱۹۴۶-جی ایلین پاییزیندا سقوطا اوغرادیلماسینی نیسگیل دولو چئشیدلی آدلارلا خاطیرلایار: قانلی پاییز، قانلی خزان، یاسلی خزان، مقدس پاییز، غملی خزان و س. شعرلرینین چوخونلوغوندا دا دؤنوب- دؤنوب بو عنوانلارا مراجعت ائدیر. بونا باخمایاراق او، “مقدس پاییز”دان هله اومیدینی اوزمهمیش و گلهجکده گئرچکلشمهسینه اینانیر. نه یازیق کی، ساهیرین او اسکی یاراسی هله ده ساغالمامیش و اولدوغو کیمی دورور:
«الوان-الوان داوودیله بزهنن
او مقدس پاییزی من اؤزلرم
گئجهلری بیر تک چیراق یاندیریب
آیدینلیغین کاروانینی گؤزلرم” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۷۳).
سول میللییتچیلیک ایدئیاسی ایکینجی جاهان جنگیندن سونرا ایلک اولاراق گونئی آذربایجان آیدینلاری آراسیندا بیر چئشید یئنی اورتایا چیخمیش پولیتیک آخیم کیمی تانینمالیدیر، دئیه اینانجیندایام. بونون تملینی قویانلاردان بیری، بلکه ده ایلک شخص جسارتله دئمک اولار حبیب ساهیر ایدی. سهند (بولود قاراچورلو) ایسه گلیب اونو زیروهیه چاتدیردی، و بئلهجه، میللییتچیلیک گئت- گئده گونئیده گوجلندی. بو قونو ادبیاتیمیزدا بیر دؤنوش نقطهسی، بیر مستقیل قونو اولاراق گئنیش شکیلده اینجهلنمهلی، آراشدیریلمالیدیر.
ساهیرین واختیله مؤوجود اولان هر هانسی سیاسی تشکیلاتا قوشولماماسی، هر هانسی سیاسی قوروم آدینا قلم چالماماسینا باخمایاراق، اثرلرینین مضمونو اجتماعی- سیاسی مسئلهلرله دولغوندور، شعرینین چرچیوهسی ده ذاتاً بو مؤوضوعلار اوزرینده قورولور. اونون سیاسی دوشونجهسی توپلومدا اولان قوروملار و تشکیلاتین اؤتهسینده گئرچکلشیر. او، سیاسی قوروملار یاخود سیاسی چالیشمالاردان اوزاق گزسه ده اؤزونه خاص اولان سیاسی دوشونجه و یوکسک میللی شعور صاحبیدیر. بونا گؤره ده بولوندوغو تاریخی زامان دیلیمی ایستر-ایستهمز اونون شعرینه سیاسی بویالار قاتیر. ساهیرین ایچ دونیاسی چیلخا شاعیرانه دویغو و دوشونجهلرله یوغورولموش اولدوغونا باخمایاراق میللتینین دردی، اؤلکهسینین قارا یازیسی اونا صرف شعر و ادبیاتلا اوغراشمایا ایذین وئرمیر، او دیگر آذربایجانلی شاعیرلره ده میللی دردلرله اوغراشمانی تشویق و تکلیف ائدیر:
“گلین دوستلار بیز یاخیندان تانیشاق!
دوغما شعرین رواجیندا چالیشاق
ائلیمیزین آتشیله آلیشاق…
کاروان کؤچر یول اوزهره کول قالار
باغچاواندان چیچک قالار گول قالار” (کؤوشن، ص. ۸۹).
باشقا بیر شعرینده بئله دئییر:
«یاد الیله ویران اولان
یوردو اگر آباد ائتسک
قارا یئللر چؤلدن اسمز
بایقوش یووا سالا بیلمز
… دوشون بیر آز!
اؤز نسلینین ووقارینی
قویما خزان تباه ائتسین
گنجلیگینین باهارینی…
قارانلیقدا بوغولمادان
دور آیاغا چیراق یاندیر
زیندانی ییخ!” (کؤوشن ، ص. ۲۱).
او بیری یاندان دا توپلومسال سیخینتیلاری گؤرمزدن گلن و میللی ایدئیالارا قوشولمایان شاعیرلره تپکی گؤستریر، ائل دوشمنی، دیل دوشمنی خطاب ائدرک طنزلی بیر دیل ایله اونلارا اوز توتور:
“ندن دیلین دانیب شاعیر
یالتاقلانیب ثنا ائتدی؟
خنجر وئریب جللادلارا
قان ایچهنی دعا ائتدی؟” (کؤوشن ، ص. ۷۰).
«اوتور ائوده بورون کورکه!
داغدا واردی بوران شاعیر!
قاراباغدا خالان وارمی
خالان سنه قوربان شاعیر
…
بوراخ آشسین داشسین آراز
سن گئت شاها مدیحه یاز!
ائل دوشمنی دیل دوشمنی
گل آلداتما ائل اوبانی!” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۶۱).
ساهیرین میللی حکومتین ییخیلماسیندان ییرمی یئددی ایل سونرا یازدیغی بیر شعرین سونوندا وئردیگی تاریخ بئلهدیر:
۱۳۵۳/ آذر۲۱-۲۳ ، (۱۲-۱۴/۱۲/۱۹۷۴).
و بو میللی حکومتین سقوطا اوغرادیغی گونون ایگیرمی یئددینجی ایل دؤنومو دئمکدیر. او، “پاییز” آدلی شعرینی بئله باشلاییر:
«یئنه پاییز الهدی یوللارا قیزیل یارپاق
و شاعیرین کیتابیندا یازیلدی شعر-ی فراق
ایگیرمی یئددی ایل اول سؤنن اوجاقلار اوچون
سارایدا توی توتولوب، قیرمیزی چیراق یاناجاق…” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۱۰۰).
و بو حادثه محمدرضا شاه پهلوی دؤنمینده دؤولت طرفیندن بیر عنعنهیه چئوریلمیش اولاراق هر ایل ۲۱ آذر گونونو “روز نجات آذربایجان” (آذربایجانین قورتولوش گونو) – دئیه رسمی تعطیل اعلان اولونموش، طنطنهلی شؤلن کئچیریلیب آتشفشانلیق اولاردی. گویا کی، بو گون آذربایجان غصب ائدیلمیش اجنبی قوهلر الیندن شاه اوردوسو جانفشانلیغی ایله قورتاریلمیشدیر.
گؤرونور ساهیر هئچ حالدا بو تاریخی فاجعهنی اونودا بیلمیر، بوتون عؤمرو بویو ایچ دونیاسیندا نیسگیل ایله گزدیردیگی بیرساغالماز یارایا چئوریلرک قالیر. اونا گؤره ده هر زامان بو فاجعهنی باغیرماق، ایضاح ائتمک ایستهییر، حاققیندا قلم چالماقدان یورولوب اوسانمیر:
«بو گون او گوندو، اؤلوم کؤلگهسین یئره سالدی،
اسیر اولوب آنالار، کؤرپهلر مَلر قالدی.
دومانلیغی سئون اول قان تؤکن قودوز قوردلار
یوروش ائدیب ده بیزیم اود دیارینی آلدی…” ((سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۰).
ساهیر، ۲۱ آذرده آزربایجانین باشقا شهرلرینده ده اولوب کئچنلری اونودماییر اونلاری خاطیرلایاراق، یئرلی فئوداللار و بعضی ساتقین آیدینلارین بو مغلوبیتین خاطرهسی موناسیبتیله شنلیک کئچیردیکلریندن اوزگون و آجیقلیدیر:
«بو گون او گوندو قورولدو “ساراب”دا “اورمو”دا دار
و اؤرتدو ناحاق آخان یوللار اوسته قانلاری قار…
بو گون او گوندو ییغینجاق ائدیب و شنلیک ائدر
بیزیم چوروک فئوداللار و خائن آیدینلار” ((سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۰).
الی هر یئردن اوزولموش ساهیر یئنه اومیدینی گلهجهیه باغلاییر:
«گونش یاتیب دا، آچارکن اوفوقده قانلی چیچک
بو گون اؤتوب کئچهجک… باشقا غملی گونلر تک
بیزه دیوان توتان اول آریالی فاشیستلره، ائل
دیوان توتوب، گلهجکده تلافی ائیلهیهجک…
زوالا اوغراماز اصلا، بو اود دیاری، دوشون
بولوتدا قالسا دا سؤنمز اوفوقده قیرمیزی گون
گل آچ قارا لچهیین، ائی آنا وطن، ائللر
حاضیرلاشیر توی ائده، “قورتولوش” زامانی اوچون..” ((سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۰).
ساهیرین بیر چوخ شعرلری پاییز فصلینده، یعنی میللی حکومتین سقوطا اوغرادیلدیغی فصیلده یازیلمیشدیر. سانکی ساهیر بئلهلیکله، او قانلی پاییزین خاطرهسینی عزیزلمهیی بیر جور شخصی عنعنهیه چئویرهرک اؤز ایچینده یاشاتماق قرارینا گلمیشمیش. ۱۹۴۶-جی ایلین پاییزی اونون ایچ دونیاسیندا اؤزل و نیشانلی بیر پاییز هیکلی کیمی یونولاراق قالیر، پاییز فصلی اونون ذهنی دونیاسی ائلهجه ده شعر دونیاسیندا آنلاملی یئر آلیر. پاییز فصلی اونون اوچون هم سئویملی، هم ده هر زامان قاناماقدا اولان بیر یارایا چئوریلیر. او، بو یارانی اوسانمادان تکرار تکرار دیلینه گتیریر، اونا چئشیدلی نیسگیللی آدلار وئریر: یاسلی خزان، قانلی پاییز، غملی خزان، مقدس پاییز.
«گول آچدیساعؤمروم باهاری، تئز ده سوووشدو
بیر “غملی خزان” گلدی، سنی قوینونا آلدی
گون باتدی و گون چیخدی دا بیلمم نه سببدن
گؤنلومده “خزان”دان آجی بیر خاطره قالدی” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب، ص. ۱۱).
میللی حکومت باسیلدیقدان سونرا وطن اوستونه قانادلارینی آچان آنجاق استبداد قوشودور ، باشقا قوشلار قفسده سوسوب:
«هر شئی سوسوب، قفسده سوسوبدور قناریلر
یالنیز قیزیل بؤجکلر اوخور ایندی ایستیده
آختارما بوش یئره گؤزلیم! قیرمیزی شراب
باخ، ائوده بیر ایچیم سو دا یوخ ساخسی بستیده» (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۱۴).
اونون شعرینده حتی تبریزین قوزئیینده یئرلشن “ائینالی” داغی دا بو غمین حزنوندن دومانا بورونور. ساهیر بیر چوخ شعرینده بو داغی، اونون تورپاغینین قیرمیزی رنگ اولدوغونا گؤره “قیزیل داغ” آدلاندیریر و اونو میللی فاجعهنین بیر تمثیلچیسی کیمی یاد ائدیر:
“قیزیل داغی دومان بورودو
قوربتده، آه!عؤمور چورودو
کیملر بیزی چؤللره سوردو
یوخمو آگاه اولان بو سیردن؟” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۹).
و بیزی بو گونلره سالانی قارغیشلاییر:
“یئل سونبولون ساچینی یولسون!
گول درهنین گوللری سولسون!
بیزی قووان، قاراگون اولسون!
باغ باغچاسی دوشسون ثمردن.” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۹).
ساهیر، ائللری قیزیل مشعل یاندیرماقلا مبارزهیه چاغیریر:
«توزلودور تبریز یولو
شیطانلا یوردلار دولو
زینجیرلر دمیردنسه
پولاددیر ائلین قولو
دئسه ده توفان قان- قان
چکینمه قارانلیقدان
دور قیزیل مشعلی یاک(یاخ)
اود گؤروب قاچار شیطان” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۱۳).


c: text/html

text:
توماس ادیسون
توماس آلوا ادیسون آمریکالی ایختیراچی و بیلیم اینسان
آمریکا بیرلشمیش ایالتلریندا اوْنون آدینا ۱۰۹۸، خاریجده ایسه ۳ مین ایختیراع مؤوجوددور. اوْ تلقرافی، تلفونو، سینما آپاراتینی تکمیللشدیرمیش، الکتریک لامپینین صنایع اۆصولو ایله تولیدینی تشکیل ائتمیشدیر.
حیاتی[دَییشدیر]
توماس ادیسون اوْرتا مکتبده جمعی ۳ آی اوْخوموشدور. ایلک ۳ آیلیق تعلیمده جدی ایرلیلییش گؤستره بیلمدیینه گؤره، معلمهسی توماسی "کوتبیین" آدلاندیرمیش و بۇندان سوْنرا اوْ، ائوده آناسی طرفیندن تحصیل آلمالی اوْلموشدور. ادیسون یازیردی: "آنام منه اوْ قدر ایناندی، اوْ قدر امین اوْلدو کی، اوْنون اۆمیدلرینی قیرماماق اۆچون نسه ائتمهلی اوْلدوغومو آنلادیم".
توماس آلوا ادیسون ۱۸۷۶-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلاریندا آراشتیرما کاراکترلی ایلک آزمایشگاه آچمیشدیر.
دۆنیادا صنایع و ایجتماعی مقصدلر اۆچون ایشلهدیلهجک ایلک برق نیروگاهی محض ادیسونون رهبرلییی آلتیندا ۱۸۸۲-جی ایلده قۇرولموشدور.
هئچ بیر اینسان حیاتیندا ادیسون قدر ایختیراع آلمامیشدیر.
۸۵ یاشیندا آخیر ساعتلاریندا اوْ اؤز حیات یوْلداشینا دمیشدی: "اگر اؤلومدن سوْنرا نسه وارسا، بۇ یاخشیدیر. یوْخ یوْخدورسا، بۇ دا یاخشیدیر. من یاشادیغیم حیاتدا مۆمکون قدر یاخشی ایشلر گؤرمهیه چالیشدیم..."

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
محمد داوریار اردبیلی
بیر ادبی منتقد اؤز دؤرۆ اۆچۆن ایدهآل اولان شخصیت تیپینه بو طلبلری وئریردی:« شخصیت آییق، ساغلام، فعالیت گؤسترن، هر شئیه دۆزگۆن قیمت وئرمهگی باجاران، آتا ـ بابالاریمیزین یاشادیغی تورپاغی سئوهن آدام اولا بیلر.»
او، شخصیت ده معنوی، عقلی و فیزیکی(جسمانی) عنصرلرین وحدت ده گؤرتۆرۆلمهسینی ایرهلی سوروردو.
وطن حسی، تورپاق حسی، اوشالیقدان کؤرپه دُنیامیزا داخل اولان هیجانلار، عاطفهلر، دویغولار دُنیاسینین اعجازکار عالمینه قووشدوران بو حس عُمرۆمۆز بویو معنویاتیمیزین یول گؤستریجیسینه چئوریلیر. بیزی خلق، ملّت آدلی عنوانلا قیریلماز تئللرله باغلاییر، جانیمیزا، قانیمیزا هوپان، ایلیگیمزه ایشلهین بو حس روحوموزو، دریندن سارسیدیر، قانادلاندیریب هر بیریمیزی عادی دویغولاردان، بسیط حسلردن اوزاقلاشدیراراق یۆکسک آماللارا، مقدس مقصدلره، عالی هدفلره سسلهییر.
انسانی شخصیت کیمی اوجالدان، یارارلی ائدهن، اونون جمعیت ده نفوذ و موقعیتینی معیّنلشدیرن عامللر ایچهریسنده وطن دویغوسو، ملّی غرور حسی، شبههسیز داها چوخ تأثیره، دهگیشدیریجی و سفر بر ائدیجی قدرته مالکدیر.
ملّی غرور حسینین اؤیرهنیلمهسی، اونون مختلف جهتلرینین تدقیقی و تبلیغی، همده چوخ بؤیۆک عملی اهمیته مالکدیر، چۆنکی بو زمان اؤزۆنۆ درک ائتمه درینلهشیر، تفکّرون کامللشمهسی و جریانلارین ترقیسی داها دا سرعت تاپیر. غرور حسّینین عادی شعور سویهسینی آشاراق اجتماعی شعور سویهسینده فورمالاشماسی ملّت و خلقین واحد بیرلیگینین برقرار ائدیلمهسینده میثیلسیز اهمیتی واردیر.
محض بو حسّین یۆکسک تجهیز ائدیلمهسی تأثیری آلتیندا ملّی سیما و معنویاتا، ملّتین شخصیتینه ملّته عائد اولان اؤزۆنه مخصوص کیفیتلر داخیلدیر. بو حسّین یۆکسک ایدهیالاری، سنت و عادتلری آداملاری روحاً قوّتلی ائدیر. اونلاری یۆکسک یارادیجی امگه و خِیرخواه نیتلره سوق ائدیر. مختلف حسّلرین توپلوسوندان محکم عقیدهیه، گۆندهلیک داورانیش قایداسینا چئویریلن بو حس شخصیتین دُنیا گؤرۆش و داخلی عالمی ایله یاناشی، اجتماعی مناسبتلرین ده تنظیملنمهسینده بؤیۆک رول اویناییر. بو حسّین قوّتلنمهسی و محکملنمهسی اۆچۆن مادی و معنوی شرایطین بۆتۆن و هامیسی فعالیت گؤسترمهگه باشلاییر. بو حس عادی عاطفهلر، جلیز احوال ـ روحیهلر قینیندان سیریلیب چیخاراق آنایوردا، وطنه، دوغما دیارا ملّتین آدی ایله باغلی اولان نه وارسا هامیسینا شعورلو مناسبتین سیستماتیک افادهسینه چئوریلیر.
تورپاغا محبت، انسانا آنا سودونون جوهری ایله هوپدورولور و بو ایکی وارلیغی (تورپاغی و انسانی) همیشه جاذبه قوّهسی کیمی بیر ـ بیرینه باغلاییر. وطنپرورلیک حسی عصرلرله توپلانمیش بیر قوّه میدانا گتیرمیشدیر. بو حس قهرمان حاضرلامیش و اونلارین قانینی تؤکدۆرمۆشدۆر.
وطن و یوردا درین سئوگی و حرمت حسّی بیزیم ادبیاتیمیزین نجیب خصوصیتلریندن بیریدیر. وطن و خلقه بسلهنن درین محبت حسّی آذربایجان ادبیاتینین ان قدیم دُورلردن باشلانیب بو گۆنه قدهر دوام ائدهن و کامللشن حسلردن بیریدیر. صدیق ده مدنی شخصیت، وطنپرور عالِم و ادیب اولاراق خلقینی، وطنینی جانیندان آرتیق سئوهن شاعرلر، ادیبلر و بۆتۆن سؤز اوستالاری کیمی وطن اوغروندا اهالینین سعادتی اوغروندا، دائم فعال حیات موقعینده اولماقلا یازیب یاراتمیشلار.
صدیق سؤزۆن حقیقی معناسیندا وطنپروردیر. ائلینی ـ اوباسینی چیلغین بیر محبتله سئویر. وطنه باغلی اولماسی ایله فخر ائدیر. نمایندهسی اولدوغو خلقین عصرلردن بری کؤک سالان معنوی کیفیتلرینی گؤزهل عادت و سنتلرینی دریندن بیلیر و اونلارا دائم عمل ائدیر. «صدیق» وطنداش عالِمدیر. اۆرهگینده تهپر اولمایان، وطن غیرتی چکمهین شخص، وطنداش اولا بیلمز. وطنینی اۆرهکدن سئوهن، بۆتۆن وارلیغی ایله اونا باغلی اولان شخصلر، خلقه آرخا اولا بیلرلر. اۆرهگین ایستیسی، بئینین دۆشۆنجهسی و انسانی غیرت بیر وارلیقدا جمعلشدیکجه، او شخص وطنپرور اولا بیلر.
صدیقین اؤزۆنه مخصوص خصوصیتلریندن بیریده«ملّی مفکوره ملّی تعصبکشلیک حسّی»دیر. ان مهم ملّی مسئلهلر ایله علاقهده اولاراق اؤز وطنداش عالِم موقعینی سادهجه شعارلار سؤیلهمکله، ملّی حسّیاتی افاده ائتمهکله دهگیل، مصاحبهلر، مقالهلر، کتابلار، محاضرهلر، علمی مسافرتلر و سایر علمی آددیملارلا نمایش ائتدیریر. تدقیقاتلا کفایتلنمیر. ملّی ـ اجتماعی شعورون فورمالاشماسی اۆچۆن الیندن گلنی اسیرگهمیر. فعال حیاتی ـ علمی موقعی ایله بیر چوخ عالِم ـ ادیبلردن فرقلی اولاراق، حقیقی وطنداشلیق و اصل عالِملیک نمونهسی گؤسترمیشدیر. آذربایجان طبیعتینی، وطن جغرافیاسینی 10 ـ ایللر بویو شاعر قلبی ایله دویوب، عالِم قدرتی ایله اؤیرهنیب، تدقیق ائدیب، نظم و نثر ایله قلمه آلیب.
دوغما ائله، دوغما تورپاغا، محبتله دولو، وطنپرورلیک، ملّت سئورلیک آشیلایان اثرلرینده علمیلیکله یورد سئورلیک چولقالاشاراق قیریلماز بۆتۆنلۆک و بیرلیک تشکیل ائدیر.
«صدیق»، ایدهآللاری و ذوقۆ ایله خلقه باغلی آدامدیر. خلق ایچیندن چیخمیش، اونونلا نفس آلمیش، اونون کئچمیشی بو گۆنۆ ایله یاشامیشدیر. بو تۆکنمز خلق محبتینی خلقین دوغما اوغلونون وارلیغیندا، حیات یولوندا، اجتماعی ـ مدنی فعالیتینده، بدیعی ـ علمی یارادیجیلیغیندا گؤرمک ممکن دور. بیر یازیچی عالِم کیمی اونون اثرلرینه نفوذ ائتمیش وطنپرورلیک و انسان سئوهرلیک دۆشۆنجهلری درین خلق محبتیندن ایرهلی گلیر، بو محبتین عیانی افادهسی کیمی تظاهر ائدیر.


text:
دویغو کؤرفزی ع . ن . چاپار کؤرفز، گؤزلریمیزده – خیردا ببک لر کیمی، خیردالاندی … ییغیندی ! کؤرفز ، گؤزلریمیزده – ببک لر تک سیغیندی !.. ایچیمیزده ، دویغولار گئنیش اولدو ، آچیلدی- گونون گون اورتاچاغی بیر ماوی کؤرفز کیمی. … مین یئلکنلی مین رنگلی مین چلنگلی قاییق لار ، مین فیرتینا قوپاردی!. دویغولار کؤرفزینده – آتیلمادی ساحیلدن ایراغا ...Read More »
قوپ – قورو ناخیشلار/ ع.ن.چاپار
قوپ – قورو ناخیشلار ع.ن.چاپار گؤزه للیکلره سوسودوق ، یئر یاغیشا سوسایان کیمی. گؤزه للیکلر ایچیمیزده دولاراق ، سئوگیمیز اولدولار- تومورجوقلار ، دیبجک ده – گوله دولان کیمی!.. گؤزه للیکلردن دویدوق . سارسیدیق سونرا . یئر یاغیشدان دویوب ، شیرتاشیرتلی پالچیغا دؤنن تکین . گؤزه للیکلر ایچیمیزده قیژقیراراق ، سئوگیمیزی سولدوردولار ، – دیبجک ده کی – سارالیب – سولان ...Read More »
داش سيرغا/ ع.ن.چاپار
داش سيرغا ع.ن.چاپار قارانليق گئجه نين قولاقلاريندان بير داش كيمي بير دمير كيمي سا للانا – سا للانا آسيلاجاغام. قارانليق گئجه نين قولاقلاريندان آسيلي داش سيرغا د مير سيرغا … من ! قارانليق گئجه؛ اينديليك هله – مني ائشيدير ده مني، دويور دا.. من آسيلي داش سيرغا، د مير سيرغا – من !..Read More »
اؤلولر خورتلایان زامان / ع.ن.چاپار
اؤلولر خورتلایان زامان ع.ن.چاپار آهسته – آهسته ، قولاقلاریمدا چیرپینیر نفس. و گؤزلریمده تؤوشهییر گوندوزلرین آلاتورانلیغی ایله گئجهلرین قارانقولوغو. میسمارلانیر اورهییم، – کوپباکوپ – زامانهنین کوپونلوغوندان !. و ،های –هارای وادیسینده ، یونشاق – یونشاق باسیلیر بوغاز . من ، اؤلوم آیاغیندایام یقین … و ، مزاریم آچیر باغرینی مئییدیم اوچون !. دیریلیر آدیم مزار داشیندا . – اؤلولر خورتدایان ...Read More »
قیزیل بالیقلار/ ع.چاپار
قیزیل بالیقلار ع.چاپار یوخوما گلدیلر قیزیل بالیقلار یوخوم قیرمیزیلاشدی. هاوادان دولویدو یاتاق اوطاغیم نه ایله قوناقلاییم- قیزیل بالیقلاریمی؟!. سانکی بالیقلاریملا بوغولوردومهاوادان! ترلهییردیم – عاریمدان .. سیخیلدیقجا اریدیم یاتاق اوطاغی دولو، خیرداجا بیر – گؤل اولدوم. سوندا – منده چیمدیلر او قان رنگلی بالیقلار ، قیزیل بالیقلار!….Read More »
کولکلي گئجه / ع. ن- چاپار
کولکلي گئجه ع. ن- چاپار باياقدان ياغميش قار, کولهيين اللرينده اويناغان کيمي, گؤزلرينين اؤنونده اوْيناخلاييردي. کوْمبا- کوْمبا قار قوپاسيندان قوْپان قارلار, کولک نفسي ايله جانلانيرميش کيمي, اوجا بوْي روحلارا دؤنوردولر. بو قارانقولوقدا فضادا يالنيز ميدان اوْخويانلار, محض قاردان تؤرهنن آغ- آپباغ روحلار ايديلار. آرا بير, بولوتلارين هوجوموندان فاصيله دوشرهامان, آي اؤز سوْلغون قيافهسيني سمانين اؤن رتبهسينده ايتتيهام رديفينه چکهرک ساريمتيل- ...Read More »
يالقيزليق / ع.ن.چاپار
يالقيزليق ع.ن.چاپار يارپاق بوداغا باخمادي، بوداق آغاجا. يارپاق بوداقدان آيٌريلدي، بوداق آغاجدان. آغاج تك قالدي، ياريلدي اوْدون كيمي! … ايندي داها آغاج دئيٌيل، بير يٌاناجاقدير! يارپاق، بوداق، آغاج- آيٌريشديلار. كؤك تك قالدي، يٌالقيزجاسينا. توْرپاق قالاندي اوٍستوٍنده، داش ساليندي، آسفالت چكيلدي. ايندي، باتـير … تاپدالانير آيٌاقلارين آلتـيندا كؤك! يارپاق، بوداق، آغاج، ناغيل اوْلوب ديليميزده! اينانيريق سوْندا، داها- افسانه تك- اوْنا- بيز ...Read More »


text:
اوستاد شهریار و شوونیستلر
اوستاد شهریار و شوونیستلر !
حسن راشدی
1381- جی
ایلین شهریور آییندا، تبریزین مجلیس وکیلی علی اصغر شعردوست پیشنهادی و "شورای
عالی انقلاب فرهنگی" تصویبی ایله "اوستاد شهریار" ین وفات ائتدیگی گون
، یعنی شهریور آیی نین 27- سی " ایرانین ملّی شعر و ادب گونو" (روز ملی شعر
وادب ایران) تعیین اولوندو.
لاکین بو خبر مطبوعاتدا یاییلارکن شوونیست فارسلار ال- آیاغا دوشوب آذربایجانلی و تورک بیر شاعیرین آدینی ایرانین شعر وادب گونو آدینا قویولماسینی تحمل ائده بیلمه دیلر.
حتی شهریارین سویلهدیگی شعرلرینین اکثریتی فارسجا اولدوغو و معاصیر دؤورده ایرانلیلار ایچینده ان تانینمیش و مشهور شاعیراولدوغودا شوونیستلری راضی سالمادی !
آردینی اوخو - ادامه


text:
جیمز ولتون جانسون
جیمز ولتون جانسون (اینگیلیسجه: James Weldon Johnson) آمریکالی یازیچی - .۱۷ ژوئن ۱۸۷۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۷ ایل عومر ائلهییب و ۲۶ ژوئن ۱۹۳۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«James Weldon Johnson»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جیمز ولتون جانسون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باسکیتبال ده دنیا کپ قرعه لری اوتکزیلدی
باسکیتبال ملی جمغرمه سی نینگ رقیب لری معلوم بولدی
باسکیتبال ملی جمغرمه سی نینگ رقیب لری معلوم بولدی
تورکیه خاتین – قیز ملی باسکیتبال جمغرمه سی نینگ 2018 فیبا (FIBA) دنیا کپ پروسه سیده گی رقیب لری معلوم بولدی. پروسه گه میربانیک قیله دیگن هسپانیانینگ تنریفه شهریده اوتکزیلگن قرعه کش لیک ده تورکیه ایککینچی توربه دن کیریب (B) گروپ ده اورین آلدی. 22- 30 سپتمبرده بولیب اوته دیگن مسابقه لرده گروپ ده بیرینچی لیک اوریننی ایگلله گن جماعه سکسیزتیم آره سیگه اورین آلیش گه موفق بوله دی.


text:
آشیق باهارعلی دن بیر احوالات
نوروز بایرامی قاباخدادی، هامی اؤزونو بایراما حاضیرلاییر.آمما بخت آدامینان یولداش اولمایاندا، بایرامدا گلسه ائله بیل كی بیر بؤیوك درد گلیب آدامی تاپیر. آشیقلیغین بازاری كساددی آشیق باهاردا اوبیریسی آشیقلار كیمین ائوده اوتوروب بیر تویچو گؤزله ئیر كی گلسین تویا آپارسین.بلكه بیر بئش اون تومن پول آلا بایرامی سووشدیرا.
بو گؤنلرین بیرینده قاپی چالینیب ،آچیلاندان سونرا معلوم اولوب كی بزازدی ،گلیب كی بیر آز بورج حسابیندان آلسین. مجبورا اونی یولا سالیب باشلاییب آرواددان سوروشماقا كی بو نه بورجودو؟
آرواددا دئییب كی:یادیندادی بئش آلتی گؤن بوندان قاباق آنامینان قارداشیم گلمیشدیلر؟
آشیق جواب وئریب كی:بئلی، بو ایشین اونا نه ربطی واردی؟
آرواد دئییب كی: واردی نئجه یوخدو! اوگؤنو قارداشیم منه پای گئتیرمیشدی،اونا گؤره ده من بو بزازدان بیر چادیرالیق آلمیشام تا گئدنده ده ده م ائوینه بایرام _لاشماغا،سنین طرفیندن آناما پای وئرم.
آشیق ناچارلیغینان دئییب: آل آپار گؤره ك!
بو ایش، آشیغین احوالاتین پوزوب، اونو فكره سالیب. ائله بونا دوشونوركن، سینه سی جوشا گلیب،گؤروب بو دردی سازا دئمه سه اولمیاجاق.سازی آلیب سینه سینه بئله دئییب:
ائولره سالیرسان تالان،
گلنده نوروز بایرامی!
اوشاقا ساتیرام یالان،
گلنده نوروز بایرامی!
دئدیم آرواد بو نه هایدی،
دئدی دوستان گلن پایدی،
دئدیم كاش قیچی سینایدی،
گلنده نوروز بایرامی!
نیسیه نی بول كسدیریر،
بزازلارا قول كسدیریر،
اسلحه سیز یول كسدیریر،
گلنده نوروز بایرامی!
نوروز گلسه گؤللر آچیر،
بوشلولارین رنگی قاچیر،
باشا بیر بؤیوك درد آچیر،
گلنده نوروز بایرامی!
بختی آغدی بنزیر قارا،
قولاق وئر آشیق باهارا،
بیلمیرم باخ قاچیم هارا
گلنده نوروز بایرامی!
آردینی اوخو


text:
هئچ کیمسهیه اوخشامایان فروغ فرخزاد چئویرن: مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) او گلهجک من یوخومدا گؤرموشم من یوخومدا قیزیل بیر اولدوز گؤرموشم. گؤزوم سئیریییر باشماقلاریم جوتلهنیر کور قالیم یالان سؤیلهسم من او قیزیل اولدوزون یوخوسونو اویاقلیقدا گؤرموشم. او گلهجک او گلهجک او باشقادیر او یاخشیدیر او کیمسهیه اوخشامیر او آتاما اوخشامیر او «انسی»یه اوخشامیر او «یحیی»یا اوخشامیر او آناما اوخشامیر او یالنیز ...Read More »
منی قوجاقلا آنا !/ مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل)
منی قوجاقلا آنا ! مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل) (کندلی بیر قیزین دیلیجه آناسینین مزاری اوسته) قیرخین یئتیشدی آنا! مزارینا گلمیشم، سنسیز نه قرار تاپیب، نه یاتیب دینجلمیشم! قوش کیمیاوچدون گئتدین، یووامیزا سئل گلدی ائویمیزین یئرینده آغ چادیرلار دیکلدی! کنده گلن چوخ اولدی آه…آنا گؤرمهدین سن یایینا بیلمیردیم هئچ دوربونلرین گؤزوندن. توز النمیش باشیما سیغال چکن چوخ اولدو آنجاق یالان وعدهلر ...Read More »
باهار گلینی/ مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
باهار گلینی مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) حیات یولداشیما اتحاف آی عشقیمین نیشانلیسی، آی گول دوواقلی قیز آی شعریمین باهار گلینی، یاز سوراقلی قیز آی گؤزلرینده سونسوز اوفوقلر خیاللاشان آی ساچلاری دومان قوخولو، چن بویاقلی قیز آی سئوگی قوشلاری باخیشیندا قاتارلانان آی اللری سحر خینالی گون شافاقلی قیز آی عؤمرومون قیشی قوجاغیندا باهارلاشان آی لالهیه، بنؤوشهیه یاز تک باداقلی قیز آی لاپ ...Read More »
هردن… / مقصود تقیزاده هریس( نیسگیل)
هردن… مقصود تقیزاده هریس( نیسگیل) هردن دنیز اولسان دا هئچ- دالغالانیب آخماق اولمور. دونیانین چیرکین اوزونه اوز دؤندهریب باخماق اولمور. ثانیهلر قیفیللانیر آدام قویویا توللانیر اوستونه داغلار چوللانیر داش آلتیندان چیخماق اولمور. زامان کئچیر، کئچمیر آدام آغ- قارانی سئچمیر آدام بو دونیانی ایچ بینادان آمان آللاه، ییخماق اولمور. ایلیق- ایلیق یئللر اسیر یارپاق دوشمهیه تلهسیر اؤلوم لاپ قاپینی کسیر بیر ...Read More »
زلیمخان کؤچونو چاتدی / مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل)
زلیمخان کؤچونو چاتدی مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل) زلیمخان کؤچونو چاتدی دونیادان چمن یاسا باتدی، چؤل یاسا باتدی. بیر بوداق قیریلدی شعر آغاجیندان نغمه یاسا باتدی، دیل یاسا باتدی. داغلارین زیروهسین دومان- چن آلدی قارتالین قییهاسی بوغازدا قالدی عاشیقلار سینهده غم سازی چالدی بم نالهیه گلدی، زیل یاسا باتدی. سیزلادی کلبهجر، سیزلادی گؤیچه اولدو قاراباغین گوندوزو گئجه باکی قان آغلاییر کوچه ...Read More »
بو نه سس دی، بو نه خبر؟/ مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
بو نه سس دی، بو نه خبر؟ مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) بو نه سسدی، بو نه خبر دامارلاردا قان دایاندی. بو نه درددی، بو نه کدهر اورهییمیز پارچالاندی! بیتیشمهمیش یارامیزا هانسی ظالیم دوز باغلادی؟ دولوخسانمیش گؤزوموزده گؤز یاشلاری بوز باغلادی. بیر اووچو بیر گولله آتدی هاوادا سوزدو قورغوشون شعر- صنعت قاتاریندا یئری بوشالدی بیر قوشون. بیر بوداقدان بیر قوش اوچدو مین ...Read More »
شعرجیکلر / مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
شعرجیکلر مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) (1) آدینی تامسینیرام داماغیمدا پتک قویور آریلار… (2) دفتریم دنیز قوخویور گؤزلرینه چوخ شعرلر یازمیشام… (3) قورخولوغومو گؤتوردو آنام اؤز شکیلیم دوشدو تاوایا… (4) یاغیشلار چپهکی یاغیر بولودلارین قارنیندا بیر دوز باغیرساق یوخدو… (5) آتام داغی داغ اوسته قویاردی ایندی داغی داغ اوسته قویور… (6) گونش کیمی خیالیمدا دوغورسان گؤزومده قارلار اریییر… (7) اوره ییمین ...Read More »
«ایت» واژهسی ایله باغلی کنایهلر و دئییملر(هریس ماحالیندا)/ مقصود نیسگیل
«ایت» واژهسی ایله باغلی کنایهلر و دئییملر(هریس ماحالیندا) مقصود نیسگیل ایت الیندن سوموک گمیرمهلی دئییل/حددن آرتیق شولوق بیر یئر یا مجلیس کی گلنلره ماجال- مئیدان وئریلمیر ایتی مچیددن ائشییه سالان کیمی/ پیس وضعیتده و سرتلیکله بیرینی بیر یئردن چیخاریب ائشییه سالماق ایت دیشی چیخاردیر/ آغیر وضعیتده ایشلهییر، چوخ ایشلهییر ایت آیاغی یئییب/ بیر یئره چوخ گئدیر، گلیر ایتین گونوندهدیر/ فلاکتله ...Read More »
قیرمیزی شعر/ مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
قیرمیزی شعر مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) قیزیل گولون رؤیاسینا بیر گئجه لیک قوناق اولدوم… بیر رنگده گؤردوم او گئجه هر یانی یالنیز قیرمیزی. نئجه اولار اینسان گؤرسه دونیانی یالنیز قیرمیزی! داغلار قیرمیزی، باغلار قیرمیزی، سئوینج قیرمیزی، کدهر قیرمیزی، آخشام قیرمیزی، سحر قیرمیزی… هر شئی عطیرلی، تب- تمیز گؤز اؤنونده جانلانیردی قیرمیزی دالغالی دنیز. یئللر قیزیل ...Read More »
غزل/ مقصود تقی زاده هریس (نیسگیل)
غزل مقصود تقی زاده هریس (نیسگیل) گؤزلهرم یول نه قدهر گؤزلریمین وار ایشیغی گونشیم دؤن، قارالان عؤمرومه قایتار ایشیغی بیر گؤروش آرزیسینی باغریما باسدیم، نئجه کی- گون باتان واختی باسار باغرینا داغلار ایشیغی. او یاشیل گونلره کئشکه قاییدام بیر کره ده دوداغیندان سوزوله وارلیغیما نار ایشیغی. گؤزلریم اؤیله قاماشدی باخاراق اللرینه قایتارار قیشدا نه جور ...Read More »


text:
بیز واریق حسین خوجالی اوجاغا گلمیشیک اوجاغا یاشامیشیق وطن کولوندن قانادلانان عنقا قوشلاریدیر بالالاریمیز آیاغیمیز توپراغا، بیلکلریمیز شیمشکلره باغلیدیر کؤز داشییریق کؤکسوموزده سو داشییریق گؤزوموزده آردی کسیلمهین قیش فصیللرینین قار چیچهیییک بیز اللریمیز چاتلاق-چاتلاق، زامان ایشچیسیییک قیزیل-قیزیل قیزاران اوجاق دمیریییک قارا یئللرین آغ یازیسیییق بیز قارا بیرچکلرین آغ تئلیییک ننهلرین نیسگیلیییک توپراغین آغیز دادی ایسلاق یئللرده آلوو تپن ساوالان توپراغیییق، ...Read More »
ایکی شعر/ ع.ن.چاپار
ایکی شعر ع.ن.چاپار 📄 باخ منه . . . باخ منه قوی سنین گؤزلرینده تیرلهنیم بیرآز! و قابار – قابار سولوخلانمیش آیاقلاریمی– آلیز گوندوزلرین یورغونلوغوندان گؤزلرینین گئجهلر کیمی -قاپ قارا- و دینج ببکلریندن آسلاییم. نه اولار کی بس منیم آیاقلاریمین توک دامارلاریندان اورهییمده لاختالانان – ایلیق – ایلیق دورقون قانا آخسانا…. 📄 بویلو گؤز گولوشلریندن گوزوم بویلانیر! گؤزومدن دوغولاجاقسان – ...Read More »
قادین / افراسیاب نورالهی
قادین افراسیاب نورالهی قادین قادین آه! یئنه ایلیشدیم قالدیم کی آدیندا! نه گوزلمیش آدین! حله قالسین؛ مست ائدیجی عطرین، دادین حله قالسین؛ حوکمرانلاری دیز چوکدورن عینادین حله قالسین کی؛ وارلیغین بیر باشا جنتین اوزودور یوخلوغون جهنم و برزخ دیر اولوب اولمادان یادین حله قالسین کی؛ قادینلیغینی قادین کیمییاشامادین، دویمادین حله قالسین کی؛ حله لیک اوز ایچینده بوغولور، قیسیلیر فریادین حله ...Read More »
وطنداش / مهرداد فخری
وطنداش مهرداد فخری قار آدامام قارنی یئکه بئینی خیردا، یوغرولموشام اوردا – بوردا. الیم یوخدور گؤروشمهیه دیلیم یوخدور دانیشماغا. گؤزوم باخیر بیر کور کیمی قولاق آسیر لاپ کار کیمی. سکوت منیم همدمیم دیر پارلاق گونش قنیمیم دیر. آددیم آتسام اؤله جه یم گونه باخسام ایته جه یم. من آدامام وطنداشام مدنییم سحر- آخشام : هئیکل لاغلی اهینیم چیلپاق دوداق باغلی ...Read More »
آپاردی سئللر چارانی/ حسین رزمی
آپاردی سئللر چارانی حسین رزمی بو نه بیچیم درمان ایمیش سینهم کول اولدو،کول اولدو. هر داملا بیر عوممان ایمیش دوشدو سئل اولدو ،سئل اولدو. آپاردی سئللر چارامی هایاندان تاپیم،هارامی؟ یار باغلامادی یارامی اؤزن لیل اولدو، لیل اولدو. دانیلدیم قانلى حاق کیمی سولدان وورولان ساغ کیمی توتولدوم قاراباق کیمی بمیم زیل اولدو، زیل اولدو. بو! یانماغین منه بسدی بویانماغین صبریم کسدی ...Read More »
چرشنبه دی آتیل ماتیل جان گلیر/ رامین جهانگیرزاده
چرشنبه دی آتیل ماتیل جان گلیر رامین جهانگیرزاده اودون ییغیب، قالایاریق یاندیرریق، قانادلانار قوشلار تکین اوچار اود. گلیب گئدن سویوق یئله قاندیرریق ، آی نه گؤزل بختیمیزی آچار اود! دالبادالا دایاناریق دوزوللوک، قاتار- قاتار دوزولهریک، سوزوللوک، آتیلاریق اود اوستوندن اوزوللوک، قانادلانار قوشلار تکین اوچار اود آی نه گؤزل بختیمیزی آچار اود! بختیمیزدن کدر آلار، غم آلار، ایستیلییی ایچیمیزه تئز دولار، ...Read More »
دیلیم/ اکبر رضایی
دیلیم اکبر رضایی شیرین سَسسن، شیرین سؤزسن منه آهسته لای لای چال! گرایلیمسان، بایاتیمسان منه آهسته لای لای چال! منه قوشما، غزل سنسن منه ایلکین، ازل سنسن گؤزهللردن گؤزهل سنسن منه آهسته لای لای چال! گوموش تک آغ جامالسان سن قیزیلدان بول خارالسان سن خومار گؤزلوم مارالسان سن منه آهسته لای لای چال! منه آرامش جانسان داماریمدا قیزل قانسان منیم ...Read More »
ساری گلین / دومان یالچین
ساری گلین دومان یالچین گؤزومون کؤکو سارالدی هاردا قالدین ساری گلین؟ باغریمین باشی قارالدی هاردا قالدین ساری گلین؟ منی سنده قیناییبلار سنسیزلیییمه قیییبلار دردیمه سنی اویوبلار هاردا قالدین ساری گلین؟ الین بولودلار الیدی یوللاریما داش الهدی سنسیزلیک منی ملهدی هاردا قالدین ساری گلین؟ ساچین گوللری بوروسون بیر-بیر اولدوزو سوروسون آغزیمدا دیلیم چوروسون هاردا قالدین ساری گلین؟ آه… بو درهنین اوزونو ...Read More »
دیلسیزلیین دیلی / ع.ن. چاپار
دیلسیزلیین دیلی ع.ن. چاپار منه دیل یوخ، دیلسیزلییی اؤیرهدینیز! منه دئیین معناسینی – اوغرون – اوغرون باخیشلارین. منه دیل یوخ، ساده – بنیز سرگیسینده اؤیرهدینیز باخیشلارین ناخیشلارین! دئیین نهدن تاپیلیبدیر بیر لال دوران قیافهده – او باخیشلار؟!.. دئیین نهلر دئییر منه – بو گون دیلسیز بو ناخیشلار؟!.. کیلیدلی بو اسرارین قاپیلاری. آچین منه بو یوللاری … توتون منیم اللریمدن – ...Read More »
آنا دیلی/ بالاش آذراوغلو
آنا دیلی بالاش آذراوغلو بیر گون اسیر دوشموش بیر قهرمانی سورغویا سووالا چکنده جللاد، -سیزین الینیزده اؤلمهرم دئدی منی زامان- زامان یاشادار حیات دئدیلر: گؤزونو اویاریق سنین دئدی: یاشارام دئدیلر: قولونو قیراریق سنین، سیلاحین، کسرین دوشر الیندن دئدی: یاشارام! دئدیلر: قیچینا کونده ووراریق دؤزه بیلمزسن، باشیندا ائله بیر تونقال قوراریق دؤزه بیلمزسن دئدی: یاشارام! دئدیلر: نهیین وار آپاراریق بیز، بیرده ...Read More »


text:
دولقان تورکجهسی
دولقان تورکجهسی و یا دولقانجا (ДoлraH Tылa/Dolgan tıla, Caka-дyлraaH Tылa / Saka-Dulgaan tıla) تورک دیللرینین سیبری قولونا باغلی، ساخا تورکجهسی ایله عئینی کیمی اولان، دولقانلارین دانیشدیغی بیر دیلدیر. یوخ اولماق اوزره اولان تورک دیللریندن بیریدیر. تایمیر بؤلگهسینده دانیشیلیر.
ایچیندهکیلر
دانیشانلارین سایی[دَییشدیر]
1986 -نجی ایلده حیاتا کئچیریلن نوفوس ساییمینا گؤره 6945 نفردن تشکیل اولونان دولقان خالقینین آرتیق سادهجه 5100 نفری دولقان تورکجهسینی آنا دیلی اولاراق گؤستردیگی بللی اولموشدور. بو ساییمدا همچینین بیر نئچه ائوئنکلر و ساموئیدلر دولقان تورکجهسینی ایکینجی دیلی اولاراق گؤسترمیشدیر. بو اوزدن دولقان تورکجهسینین او موحیطده ترافیک دیلی اولدوغونو دئیهبیلریک. آنجاق دولقانلارین اؤزلری دیللرینی ساخا توررکجهسینین و یا یاکوت تورکجهسینین بیر دیالئکتی اولاراق حئساب ائدیرلر. 2010 ایلینین ساییمینا گؤره دولقان تورکجهسینی دانیشانلارین توپلامی 1054 نفر اولاراق موعین اولونموشدور.
دیالئکتلری[دَییشدیر]
- نوریلسکای (Hopилbckaй)
- پاسینسکای (пяcиHckaй)
- آوامسکای (aBaMckaй)
- خاتانسکای (xaTaHrckaй )
الیفباسی[دَییشدیر]
دولقان تورکجهسینین یازییا آلینماسی 1920 ایلینده لاتین الیفباسی ایله گئرچکلشمیشدیر. 1940 -نجی ایلدن اعتیباراً یاکوت تورکجهسی اوچون حاضیرلانمیش اولان اؤزل بیر کیریل الیفباسی دولقان تورکجهسی اوچون ده ایستیفاده اولونموشدور. بونون یانیندا روسلارین ایشلتدیگی کیریل الیفباسی ایله یازیلان دیگر بیر شکلی ده واردیر.
باغلانتیلار[دَییشدیر]
- [ http://www.ethnologue.com/language/dlg ائتنولوگ سایتیندا دولقان تورکجهسی]
- OHлaйH cлoBapb SakhaTyla.Ru آنلاین ساخا تورکجهسی-روسجا و روسجا-ساخا تورکجهسی سؤزلوک


text:
اسملر همیشه بیر شکیلده ایشلنمیر.چوخ وقت اونلارا شکیلچیلر قوشولور.مثلا: وطنه + وطنی+ وطنده+ وطندن... بورادا وطن کلمه سینین معناسی عوض اولونمور. بونا گوره ده بو شکیلچیلره سؤز دییشدیریجی شکیلچیلر دئییلیر. اسملرین بو شکیلچیلری قبول ائتمه سی یالنیز جمله داخیلینده اولور. جمله ده ایشلنن فعلین طلبینه گؤره شکیلچیلر فرق ائدر. مثلا اگر جمله ده "آلدیم" فعلی اولسا، او فعلین طلبی نتیجه سینده جمله ده آلینان شئیین آدینین آخرینه "ی" شکیلچیسی اولونمالیدیر. من کتابی آلدیم.
اسملرین جمله داخیلینده بئله مختلف شکیللره دوشمه سینه اسمین حاللاری دئییلیر. دیلیمیزده اسمین آلتی حالی واردیر:
١. آدلیق حال: بو حال اسمین بیرینجی شکلی و آدیدیر و شکیلچیسی اولماز. بو حال اسمین آدی اولدوغو اوچون، اونا "آدلیق حال" دئییلیر. بو حال "کیم"،"نه" و "هارا" سوآلینا جواب وئریر. مثلا: آنا- کیم؟، کتاب- نه؟، باکی- هارا؟
٢. ییه لیک حال: بو حال ایکی شئی آراسیندا صاحبلیک، ییه لیک مضمونو بیلدیریر. مثلا: فضولینین غزلی، شهریارین حیدر باباسی ترکیبلرینده فضولی "غزلین"، شهریار "حیدر بابانین" صاحبی، ییه سیدیر. ترکیبلرین بیرینجی طرفین آخرینداکی شکیلچیلر بو شخصلرین ییه و صاحب اولدوقلارینی بیلدیریر. بونا گؤره د بو شکیلچیلره ییه لیک شکیلچیلری و بو حالا ییه لیک حالی دئییلیر. بو حالدا اولان اسملر "کیمی؟، نه یین؟، هارانین؟ سوالینا جواب وئریر. مثلا کیمین غزلی؟- فضولینین. بو حالین شکیلچیلری آشاقیداکیلاردان عبارتدیر.
الف- اگر اسم سس سیز حرفله بیترسه، کلمه نین سون سسلی سی ایله موافق دؤرد جور "ین" ایشلنیر. مثلا: آذربایجانین، دوستون، گولون...
ب- اسم سسلی حرفله بیترسه، یئنه ده یوخاریدا کی شکیلچیلر ایشلنیر. اما بورادا ایکی سسلی حرف یان- یانا گلیر. اونلاری بیر-بیریندن آیئرماق اوچون "ن" حرفی اونلارین آراسینا علاوه ائدیلیر. مثلا: آتا+ ن+ ین، کوچه + ن+ ین، باجی+ن+ین.
بو حالدا اسم جمع اولاندا، جمع علامتی "لار- لر" دن سونرا فقط ایکی جور " ﹾین- ̂ین" شکیلچیلریندن بیری یازیلیر. مثلا: آنالارین، اؤلکه لرین..
٣. یؤنلوک حال: بو ایش و حرکتین جهتینی یا هدفینی بیلدیریر، اؤزوده کیمه؟، نه یه؟، هارایا؟، سوالینا جواب وئریر. مثلا: باغا گدیرم. هارا گئدیرم؟ "باغا"، کتابا باخیرام. نه یه باخیرام؟ - کتابا.
بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- سس سیز حرفله بیتن اسملرین سون سسلیسی قالین اولسا، یؤنلوک حال شکیلچیسی "آ" و اگر سون سسلیسی اینجه اولارسا، علامتی "ه" اولار: آغاجا- ائو- داغا- شهره..
ب- سسلی حرفله بیتن اسملرده، ایکی سسلینی بیر- بیریندن آیئرماق اوچون، یوخاریداکی شکیلچیلرله اسملرین آراسیندا "ی" سس سیز حرفی علاوه اولار. مثلا: آنا+ی+ ا، باجییا
اسملر جمع اولاندا، اولجه جمع علامتی "لار- لر" اسمه قوشولار و اوندان سونرا " آ- ه" شکیلچیلریندن بیری علاوه اولار. مثلا: آنالارا- کتابلارا..
۴. تأثیرلیک حال: بو حال او اشیانی بیلدیریر کی، فعلین تأثیری اونون اوستونه دوشور. بونا گؤره ده بو حالا " تأثیرلیک حالی" دئیلیر. بو حالدا ایشلنن اسملر "کیمی؟، نه یی؟ ، هارانی؟" سوالینا جواب وئریر. مثلا: معلمی گؤردوم. کیمی گؤردوم؟ معلمی. بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- اسم سس سیز حرفله قورتارسا، دؤرد جور " ﹾی٤"\ ﹾی- ̂ی- و - ۆ \ شکیلچیلریندن بیری اسمه قوشولور. مثلا: وطنی، اوتاغی، گؤزو..
ب- سسلی حرفله بیتن اسملرده، ایکی سسلینی بیر- بیریندن آیئرماق اوچون، یوخاریداکی شکیلچیلرله اسملرین آراسیندا "ن" حرفی علاوه اولار. آنانی، کؤرپه نی..
اسم جمع اولاندا، جمع علامتی "لار- لر" دن سونرا ایکی جور" ﹾی- ̂ی" شکیلچیسیندن استفاده اولونار. مثلا: بابالاری، ائولری..
۵. یئرلیک حال: بو حالدا اولان اسم ایشین و یا حرکتین باش وئردییی یئری بیلدیریر. بونا گؤره ده یئرلیک حالی آدلانیر. بو حالدا اولان اسملر "کیمده؟، نه ده؟، هارادا؟" سواللاریندان بیرینه جواب وئریر. مثلا: باکیدا؟، تبریزده؟
بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- سس سیز حرفله بیتن اسملرین سون سسلیسی قالین اولسا، علامتی "دا" اولار. مثلا: باغدا ، باکیدا..
ب- اسمین سون سسلیسی اینجه اولارسا، علامتی"ده" اولار. مثلا: ائوده، چمنده..
اسملر جمع ده اولارسا همین شکیلچیلر جمع علامتیندن سونرا ایشلنیر. مثلا: ائولرده..
۶. چیخیشلیق حال: بو حال ایش و حرکتین جیخدیقی نقطه نی بیلدیریر. بونا گؤره ده اونا چیخیشلیق حالی آدی وئریلمیشدیر. اسملر بو حالدا اولاندا " کیمدن؟ نه دن؟، هارادان؟" سواللاریندان بیرینه جواب وئریر. مثلا: آیدین مکتبدن گلدی. آیدین هارادان گلدی؟ مکتبدن. بو حالین شکیلچیلری بونلاردیر:
الف- اسمین سون سسلیسی قالین اولارسا، علامتی "دان" اولور. مثلا: آنادان، اودوندان
ب- اسمین سون سسلیسی اینجه اولارسا، علامتی "دن" اولار. مثلا: ائودن، الدن، مکتبدن..
اسملر جمع اولارسا همین شکیلچیلر جمع علامتلری "لار-لر" دن سونرا گلر. مثلا: بابالاردان، اوزاقلاردان...
اسملر هم منصوبیت، همده حال شکیلچیسی قبول ائدرکن، اولجه منصوبیت و اوندان سونرا حال شکیلچیلری یازیلیر. مثلا: قارداش+ یم+ ا= قارداشیما، قارداش+ یمیز+ دا، قارداش+لار+ یمیزدان، قارداش+ ین+ی= قارداشینی


text:
“بیر موسیقی ژانری خالق طرفیندن سئویلرک اوستونلوک قازانسا نورمالدیر. . . آنجاق بو یوخاریدان تحمیل اولونارسا، باشقا موسیقی نؤوع لرینین یئرینی کیچیلدر،” دئیه گونئیلی موسیقیچی محمد انصاری صنعت ساحەسینده آوتوریتار یاناشمالاری تنقید ائدیر.
اینگیلتره ده یاشایان گونئیلی بستەکار آمئریکانین سسی ایله صؤحبتده، آذربایجان جمهوریتی و ایران آذربایجانیندا مؤوجود اولان موسیقی ژانرلاری،”آذربایجان موسیقیسی” تئرمینینین آنلامی، آذربایجان و آنادولو موسیقیسینین تماس نؤقطەلری، گونئیین فرقلی بؤلگه لرینه مخصوص موسیقی نؤوع لرینین کیفایت قەدر تانینماماسی، ائلەجه ده موسیقی ساحەسینده آوتوریتار یاناشما کیمی مؤوضوع لارلا باغلی دوشونجەلرینی ایفاده ائدیب.
موسیقی اوزەره عالی تحصیلینی آذربایجان جمهوریتی و اینگیلتره اونیوئرسیتئتلرینده آلمیش گونئیلی موسیقیچینین سؤزلرینه گؤره، گونئی آذربایجاندا یئترلی ایمکانلار، او جوملەدن مئدیانین اولماماسی اوزوندن فرقلی بؤلگەلرین موسیقیسی آرادان گئتمکدەدیر. او، همچینین موسیقی ساحەسینده آپاریلان فارسلاشدیرما سییاستینه ایشاره ائدیب.
محمد انصاری گونئیین بعضی بؤلگەلری او جوملەدن، قربی آذربایجان، زنجان، همدان، کردستان، مرکزی، قم و کرمانشاه ویلایتلرینده یاشایان تورکلره مخصوص موسیقی نؤوع لرینین آذربایجانین دیگر بؤلگەلرینده کیفایت قەدر دیقته آلینماماسینین سببلری حاقیندا دا دانیشیب.
اونون دئدیکلەرینه گؤره، بونلارین هامیسی تورک مدنییتینین ائلئمئنتلری و اساسن آذربایجانین موسیقیسی اولاراق تانینمالیدیر. همچینین، اونون فیکرینجه، آذربایجاندا بعضی موسیقی نؤوع لرینه داها چوخ اوستونلوک وئریلدییی اوچون دیگر موسیقی نؤوع لری اینکیشاف ائتمیر.
محمد انصاری بیر موسیقی ژانرینین آنجاق خالق طرفیندن سئویلرک اوستون مؤوقئع قازانماسینین دوغرو اولدوغونو وورغولاییر و بونون یوخاریدان تحمیل ائدیلمەسینی دوزگون حئساب ائتمیر. اونون سؤزلرینه گؤره، حاکیمییتین موغام موسیقیسینه حدیندن آرتیق اؤنم وئرمەسی، باشقا موسیقیلرین کناردا قالماسینا سبب اولور.
“آذربایجاندا موغام خطرسیز بیر موسیقی کیمی گؤرولدویو اوچون داها چوخ دستکلنیر و بو باشقا موسیقی نؤوع لرینین یئرینی کیچیلدیر،” دئیه او سؤیلەییب.
اونون سؤزلرینه گؤره، گونئی آذربایجان بؤلگه لرینه مخصوص موسیقیلرین دیقته آلینماماسینین بیر سببی ده تانیتما ایشلرینین یاخشی آپاریلماماسیدیر.
21 آذر سیمفونیک پوئماسینین موللیفی مرکزی اورمو اولان قربی آذربایجان ویلایتینی موسیقی و کولتور باخیمیندان آذربایجان و آنادولونون تماس نؤقطەسی کیمی دەیەرەلندیریر.
“باتی آذربایجان بیر تماسی نؤقطەسی کیمیدیر. میثال اوچون بیز بو بؤلگەلرده آنادولوداکی موسیقی ایله یاخینلیق گؤروروک. بئله تماس نؤقطەلرینده، آذربایجان و آنادولونون تورک موسیقیلری بیر-بیرلرینین اوزانتیسیدیر،” دئیه محمد انصاری بو یاخینلیغین موثبت اولدوغونو وورغولاییب.
“بونلارین هامیسی تورک موسیقیسیدیر. . . تورک دیلینین فرقلی لهجەلری آراسیندا کسین سینیر چەکه بیلمەدیییمیز کیمی، تورک موسیقیسی اوچون ده بئله بیر سینیر مؤوجود دئییل. آنجاق، یوخاریدان بونلارین آراسینداکی فرقی بؤیوک گؤستەرمک شکلینده بیر یاناشما واردیر،” دئیه او علاوه ائدیب.
علیرضا قولونجو
بو یازی یوردنت طرفیندن عرب الیفباسینا کوچورولموشدور
موصاحیبه نی بو لینکدن دینله یه بیلرسینیز:
http://www.amerikaninsesi.org/content/guney-azerbaycan-musiqi/1966330.html


text:
دوکتور توحید ملک زاده دیلمقانی[1]
آذربایجان اراضی سینی تشکیل ائدن منطقهلر ان قدیمزامانلاردان بو گونه قدر تورکلرین یوردو اولموشدور . اسکی آذربایجان خالقلاریندان آس ، آراتتا ، ماننا ، اورارتو ،کیمئر و ساییر پورتو - تورکلر یاشادیقلاری آذربایجان اراضیسینده توپونیم و ائتنونیم واسطیهسیله ایزلرینی بوراخمیشلار . یالنیز بو اؤزل آدلار دئییل ، اسکی تورکخالقالارین ایزلرینی ، اسکی تورکلرین اینانج طرزی (توتئمیزم و شامانیزم ) یا دا اسکی حیات طرزی موتیولرینی شیفاهی ادبیاتدا دا گؤرمک مومکوندور . ایسلامیت ده ن سونرا اوغوز وسونرالارقیپچاق تورکلرین اذبایجانا قالابالیق گلیشلری خالقیمیزین اسکی تورکلردن میراث قالمیش معنوی حیاتی داها دا زنگینلشدی . بئله لیکله آذربایجان تورپاقلاریندا ساکین اولان تورک کؤچری خالقلاری قدیم آذربایجان دا یاشایان تورکلرله قاووشوب یئنی آذربایجان تورکو و میلّی ادبیات ، موسیقی و فولکلوروموزوتشکیل ائتدیلر .
1- آذربایجانین غرب منطقهلرینده فولکلور پوتانسیئللری :
آذربایجان دا یاشایان تورکلر دئدیگیمیز کیمی پروتو تورکلره قاریشمیش اوغوز وقیپچاق تورکلری ایدیلر . افشارلار ، بایاتلار ، بئگدیلی لر، قاراپاپاقلار ،آققویونلو و قارا قویونلولار تورک دؤولتلرینین قورولماسیندا چوخ تاثیرلی و اؤنملی روللاری اولموشدور. حتا چوخو میثال اولاراق افشارلار کیمی دؤولت قوروجولاردان اولموشلار . بعضی لری ایسه بایاندیر و چپنیلرکیمی آذربایجان و آنادولونون اورتاق حاکمیت آلتیندا یاشامالارینی باشارمیشلار .بیز بو مقالهده یالنیز آذربایجانین جنوبوندا و اونون غرب بؤلگه لرینده تاریخ بویو یاشایان اوغوز تورکلری بویلاریندان دانیشیب ، بو طایفالارین موعاصیر آذربایجان فولکلوروندا نه قدر مهم روللاری اولدوقلاریندان دانیشاجاغیق .آذربایجان غرب بؤلگهلری ایران ایچینده غربی آذربایجان ایالتی اولاراق تانینیر . مرکزی ایسه تورک یوردو اولان افشارلارین یاشادیغی مرکز، »اورمیه« شهری دیر .بو بؤلگهنین ان شیمالی منطقهسی اسکی تاریخیمیزده ایروان و ناخجیوان شهرلری ایله بیرلیکده چوخور سد منطقه سینی تشکیل ائدردیلر . »ماکو« شهری بایات تورکلرینین مرکزی دیر. بو شهر شیرین لهجه ایله دانیشان ماکولولار زنگین فولکلورا مالیک دیر لر . ماکو شهرینین ایکی یوزمین نفرلیک نفوسونون چوخو بایاتلارا منسوب دور .ماکو شهرینه باغلی شهرین جنوب منطقهلرینی تشکیل ائدن بؤلگهده بو گونه قدر قدیم آذربایجان حروفی لیک مفکورهسینی ساخلایان قارا قویونلو تورکلری یاشاییر .آذربایجان شیفاهی ادبیاتینا خصوصیله عاشیق صنعتی نین ساخلانیب انکیشافیندا قارا قویونلو تورکلرینین چوخ اؤنملی روللاری اولموشدور . اونلار هئترودوکس ایسلاما اینانیر واهل حق دن دیرلر . خالقیمیز اونلارا علی آللاهی یا گوران دئییرلر . بو منطقهده یاشان خالقیمیز آراسیندا قدیم آذربایجانین صوفی - تکّه عاشیق گلهنکلری دوام ائتمکده دیر. شیمال دان جنوبا گلیرکن ایکینجی شهر تاریخ بوْیو شؤهرتی اولان »خوْی« شهری دیر . خویدا ، موختلیف تورک بویلاریندان علاوه آذربایجان دا آدلاری آز گؤرونن ییوا (ایوا ) تورکلری یاشاماقدادیرلار . ائو اوغلو توپونیمی بونا شاهید دیر. اونلاردا زنگین فولکورامالیک خالقلاریمیزدان دیرلار .»سالماس« شهری شیمال دان جنوبا گلیرکن اوچونجو شهردیر .سالماسین شیمال - غربین ده یاشایان کوره سونلی ( گیره سونلی ) تورکلری دَگرلی فولکورا صاحیب اینسانلاردیرلار .باشقا یئرده تایلاری آز گؤرونن بو خالق » چپنی « ائلینه منصوب و شافعی اینانج لی تورکلردن دیرلر. سالماس ، خوی واورمیه ده نفوسلاری تخیمناً 150 ـ مین نفر اولار . اونلارین دانیشیق شیوه سی آذربایجان و آنادولو تورکلرینین کؤرپوسو ساییلیر .سالماس دا یاشایان بیر آیری تورک طایفاسی دا »لکلر« دیر. شاه عابباس زامانیندا سالماسا کؤچدورولن بو طایفا ،سالماسین دوققوز پارا کندینده یاشاییر و فولکلورباخیمیندان دگرلی قایناق ساییلیر . لک لرین چوخ آز قیسمیده آذربایجانین باشقا شهرلرینده یاشاییر .
غربی آذربایجان ایالتینین مرکزی »اورمیه« شهرینه گلیرکن قوجامان افشار ائلینی گؤروروک . منطقهنی قوروماق اوچون شاه عابباس زامانیندا بورایا کؤچدورولن افشارلار درین و زنگین فولکلور و تایی آز گؤرونن عاشیق صنعتینه مالیک اولان خالقیمیزداندیرلار . یوزلرعاشیقیمیز تاریخ بوْیو بؤلگهده عاشیق صنعتینی قوْرویوب اینکیشافیندا ایشتیراک ائتمیشلر .تبریز - قاراداغ عاشیق صنعتیندن فرقلی اولاراق ، اورمیه عاشیق صنعتی یالنیز اورتا آسیادا گؤرونن ، تک سازلا ایفااولونور . بورادا بالاباندان خبر یوخ . افشارلار هم شهرده هم ده کندلرده یاشاماقدادیرلار . اورمیه و سالماس و سایین قالادا نفوسلاری دؤرد یوزمین نفر اوْلار .
اورمیه شهری نین جنوبوندا مؤحتشم »قاراپاپاق« یوردو ،»سولدوز« شهری هرتورلوتضییق لره قارشی تورکلوگون ائله جه ده آتا - بابامیزدان میراث قالان فولکلوروموزو قوْرویوب ساخلاماقدادیرلار . 1800ـ جو ایللرده قاجار ـ روس ساواشلاری سیراسیندا آرازین شیمالیندان جنوبا کؤچن بوخالقیمیزین بیر قیسمی هله ده ایندیکی گورجستانا باغلی بورچالی دا ، بیر قیسمی دا تورکیهده قارص دا یاشاماقدادیلار و سولدوز ، سالماس و اورمیه ده نفوسلاری تخمیناً 150ـ مین نفردیر.
2- ایران دا فولکلور توپلاماق و تدفیق مرکزلری :
بیلیندیگی کیمی ممالک محروسه ایران 1925 ـ جی ایلدن بری آذربایجان تورکلری حاکمیتین دن چیخمیش و چوخ میلت لی شکلیندن تک میلت لی ( فارس - آریا ) مملکته چئوریلدی . بو دؤنوشون سببلری و گئدن آشامالاری آچیقلاماغینا بو یازی دا یئر یوخ آمما بو دؤنوشون فارس اولمایان خالقلاری خصوصیله آذربایجان تورکلرینه جیدی ضربه ووردوغونو قئید ائتمکده فایدا وار .پهلوی شاهلیق باشلایینجا مملکتین بوتون ایمکانلاری فارس کولتورونه وئریلدی و آذربایجان مدنیتی دوُردورولدو .آذربایجان جمهوریتینده مدنیتیمیز اینکیشاف ائتدیگی زامان ،ایراندا شاهین باسقی و تضییقی ایله آذربایجان مدنیتی گئری گتمهگه محکوم اولدو . شاه زامانی خالقیمیز یالنیز بویوک شهرلرده ا فولکلورلا هوبی اولاراق ماراقلانابیلیردی . آذربایجانین باشقا شهرلری فولکلوروموزونتوپلانماسیندا چوخ بؤیوک رول اوینامیشلار . تاسف لر اولسونکی او زامانلار رادیولار فولکلورون نشرینده کیتاب یایماغا گئچه بیلمه میشلر . آذربایجان تورکجه سینده کیتاب و مقاله اولاراق یالنیز دوکتور مجتهدی ، دوکتور جاویدین و دوکتورفرزانهنین کیتابلارینی گؤره بیلیریک . فارسجا اولاراق دا بهرنگی و تهران رادیوسوندا چالیشان انجوی شیرازی نین کیتابلارینی گؤرمک مومکوندور . قالان ایسه کور اوغلو ،اصلی کرم و بو کیمی خالق ناغیللا ریمیزین عاشیقلار دیلیندن آلینما هیئچ رئداکته اولمایان شکیل ده باسیلمیش کیتابلاریدی .
1979 ایسلام اینقیلابیندان سونرا تورکجه و آذربایجان مدنیتینه اویقولانما یاساق قالدیریلسا دا یئنه اسکی دؤولت پولیتیکاسی کیمی دؤولتین کولتور پروگراملارینا آذربایجان دیل ،ادبیات و فولکلورو نا هئچ یئر وئریلمهدی .موعاصیر ایران دا فولکلور توپلاما و تدقیقی اوچون هئچ بیر ایداره و یا انستیتو یوخدور . . آذربایجان فولکلورو ساحه سینده ده بو گونه قدر جدی بیر ایش گؤرولمه میشدیر .
3- آذربایجان دا فولکلورون بو گونکو وضعیتی:
90 ـ جی ایللردن اعتباراً آذربایجان تاریخینده یئنی صحیفهلر آچیلدی . او گونلردن بری اونیورسیته طلبه لری باشدااولماقلا ضیالیلاریمیز و مدنیتیمیزین قایغیکش اینسانلاریبو ایش ده چوخ موفقیتلره نائیل اولدولار . شوعورلوخالقیمیز تاریخیمیز ، فولکلوروموز و خولاصه مدنیتمیزین هر قولوندا نه قدر جیدی باشاریلار الده ائتسهلرده علمی مئتودلار و تئکنیک مسئله لرله تانیش اولان اینسانیمیز وتدقیقیمیز چوخ آزدیر . ایران اونیورسیتهلاریندا آذربایجانلیطلبهلر اوچون آچیلان آذربایجان تورکجهسی ، درسی کیفایتقدریله پروبلئمیمیزی حل ائده بیلمهدی .سوْن زامانلار اورمیه و تبریز اونیورسیتهلاریندا رسما ًآذربایجان تورکجهسی کورسوسو آچیلاماسی یاخین گلهجکده علمی کادرویا صاحیب اولمامیز دئمکدیر . بو ایسه بلکهآذربایجان مدنیتی تدقیقینده اولان علمی پروبلئم لریمیزی چؤزه بیلسین .
4- سالماس منطقهسینده توپلادیغمیز فولکلورا گؤره :
سالماس منطقه سیندن توپلادیغیمیز آلتی کاسئت ، خالق ناغیللاریمیز ، بایاتیلار ، سایا شعرلرینی ائحتیوا ائتمکده دیر . بو ناغیللارین باشیندا ناغیلی سؤیلهین ایلک باشدا اؤز آدی ، فامیلی ، آتا آدی ، نئچه یاشدا اولدوغو وکیمدن ناغیلی اؤیرندیگینی دئدیکدن سونرا ناغیلینی دئمهگه باشلاییر . ناغیللارین هر زامانکی ایلک جوملهسی ، »بیرگون واریدی بیر گون یوخ ایدی . آللاه دان ( یا خودتانریدان ) غیر از هئچ کیم یوخ ایدی« ، کیمی جوملهلرله باشلاییر . ییغدیغیمیز بعضی ناغیللارین آدلاری بئله دیر : یاخشیلیق ائیله آت دریایا بالیق دا بیلمهسه خالیق بیلر ، عزرائیلین ناغیلی ، ایکی قارداش، قبریستانلیق ، بیر سؤز دئیبلر ایکی یوخ ،گئچی نین ناغیلی ، شاه اسماعیل ناغیلی ، شاه عابباس ناغیلی ، زومروت قوشو ، فاطما خانیم ،اورهک یاراسی وساییره.
5- سالماس دا فولکلور توپلامادا قارشیلاشدیغیمیز بعضیپروبلئم لر :
بیز اساس اولاراق فولکلور توپلامانی آذربایجانین غرب ویلایتلریندن ساییلان سالماس شهرینده باشلادیق. آلتی کاسئته ییغدیغیمیز ناغیللار توپلوسو سالماس شیوهسیله آذربایجان ناغیللاری ، بایاتیلاری و خالق ماهنی لارینی ائحتیوا ائدیر . بو کاسئتلر یالنیز آذربایجان فولکلورو اوچون مهم دئییل . آذربایجان تورکجهسینده سالماس آغیزینین تدقیقی اوچون ده چوخ فایدالی اولاجاق . بوگون بوکاسئتلرین سالماس آغیزینی تدقیق اوچون تورکیهده عالی مکتبلر و دوچئنتلیک تئزی اولماسینا پلانلار وار .
اساس اعتباریله سالماس دا فولکلور توپلامادا بیز ایکی مهم پروبلئم له قارشی قارشییا گلدیک :
1- فولکلور سؤیله ین اینسانلا تانیش اولماماق
2- کاسئت و میکروفوندان مئیدانا گلن پروبلئم لر
سوسیال وضعیت باخیمیندان موسلمان اؤلکهلر عمومیتله باغلی اؤلکهلردیر . آذربایجان کندلری ده بو وضعیتدن مستثنی دئییلدیرلر . کیشی ، قادین موناسیبتلری نورمال بیرسوییهیه چاتمامیش . سوسیال علملرینده تدقیق اوچون مئیدان اولمادیغینا گؤره خالقیمیز بو کیمی آراشدیرمالارا عادت ائتمهمیشدیلر . بیزیم فولکلوروموزون اصیل قایناقلاری قادینلار اولدوغوندان یوخاریدا کی مسئله نی گؤزه آلاراق یاشلی قادینلارین یاخین قوْهوملارینا موراجیعت ائدهرک اونلاردان یاردیم ایستهدیک .هئچ بیر بیگانه اولمایان یئرده بو کاسئتلر یازیلدی ، عائله محیطینده قدیم ائشیتدیگیمیز ننهلریمیزین ناغیللاری کیمی ، بیزجه بوشیوه فولکلور توپلامادا داها ساغلام بیر شیوه دیر .فولکلور توپلامادا باشقا بیر پروبلئم ایسه کاسئت ومیکروفون اولان یئرلردیر. بئلنچی محیطلرده کیشی یاخود قادین اؤزونو تضییق آلتیندا حیس ائدهرک ، ایراندا »عیبارتی « سؤزویله مشهور اولان اصطلاح دا دانیشیق طرزینه گئچیر .ایجازه وئرین» عیبارتی « سؤزونو آچیقلاییم . بو ایصطیلاح پیسیکولوژیک تضییق آلتیندا خالقیمیزین آذربایجان تورکجهسینی فارس دیلی و گرامئری چرچیوه سینده ایفاده ائتمک دئمک دیر . بو طرز دانیشیق دا عموماً آذربایجان تورکجهسی گرامئری پوزولور و مکتبلرده تحصیل آلینمیش فارسجا گرامئر و ترکیب لری یئرینه اوْتورور . بوگون بودانیشیق طرزینه آذربایجانین تامام رادیو – تلویزیونوندا راست گلمک مومکوندور . ضیالی لاریمیز رسمی یئرلرده گؤرونن بو طرز دانیشیغا هَجو اولاراق فارکی ( فارسی + تورکی ) دئییرلر .بیز بو سورونو دا یوخاریدا دئدیگیمیز یؤنتئمی ایجرا ائتدیکدن سونرا حل ائدهبیلدیک و نهایتاً داها ساغلام کاسئتلر الد ه ائتدیک .
قایناقلار :
1- زهتابی - ایران تورکلرینین اسکی تاریخی . تبریز 1999
2- رئیس نیا - آذربایجان درسیر تاریخ ایران . تبریز 1989
3- ملک زاده دیلمقانی – سلماسین اون مین ایللیک تاریخی - سلماس 1999
4- نیایش - آلتایلاردان سهندیمیزه - تهران 2003
[1] آراشدیرماجی یازار tohidmelikzade@yahoo.com


text:
یازار: آلتای گؤیوشوو، تاریخچی – باکی، کؤچورن: رضا اصغری
ایلک نؤوبهده اونو دئییم کی، موقاییسهلی تحلیل دیل مسئلهسینین دونیادا داها چوخ سیاسی اولدوغونو گؤستریر، نه اینکی علمی. همچینین بیزده ده سیاسی عامل حلائدیجی رول اویناییب.
۱۹۱۸جی ژوئن آییندا آذربایجاندا جومهوریت حکومتی، دؤولت دیلینین تورکجه اولماسی حاققیندا قانونو قبول ائدیر. رومانتیک ائتنیک میللتچیلیین یئنی سیاسی نخبهلر آراسیندا آپاریجی موقعیته مالیک اولدوغو شرایطده بو تامامیله طبیعی ایدی، هم ده فاکتیکی تاریخی رئاللیغی عکس ائتدیریردی.
یعنی، مثلاً، محض ادبی دیلینه گؤره تاریخیمیزین بیر پارچاسی حساب ائتدییمیز فضولی بو دیلی «تورکجه» آدلاندیریردی.
میرزه شفی واضح دیلین تدریسی اوچون حاضیرلادیغی کیتابین آدینی «کیتابی- تورکی» قویوردو، باکیخانوو چوخلوغا خیطابن «اهالینین دیلی تورکجهدیر» دئییردی.
آخوندوودان باشلایاراق آیدینلاریمیز آذربایجاندا یاشایانلارین اکثریتینین دانیشدیغی دیلی «تورک دیلی» حساب ائدیردیلر.
جومهوریتدن سونرا گلن سووئتلرین دؤولت دیلی مسئلهسینه بیرمعنالی باخیشی یوخ ایدی.
تورک دیلیندن آذربایجان دیلینه
موسکودا عمومیتله بو آنلاییشدان تامامیله ایمتینا طرفدارلاری، باشدا لئنین اولماقلا، آز دئییلدی. هم ده اونسوز دا روس دیلینین رسمی دورومسوز دا آپاریجی مؤوقعیتینی قورویاجاغی تامامیله آیدین ایدی.
اما اؤز موقددراتینی تعیین ائتمه اوغروندا موباریزه آپارمیش دیگر ایمپیراطورلوق خالقلاری دیل مسئلهسینه اؤزئل اؤنم وئریردیلر. بو ضیددیتلی یاناشما سووئت حکومتینین ایلک ایللرینده رسمی سندلرده ده اؤزونو بوروزه وئریر.
فقط سووئتلرین ایلک دؤنهملرینده آذربایجان سووئتلر بیرلیگین ده چوخلوغا مخصوص یئرلی دیلین آدی مسئلهسینده هله کی، پروبلئم یوخ ایدی. جومهوریت دؤورو عنعنهسی داوام ائتدیریلیردی.
۱۹۲۱جی ایلینین فئوریهسینده بیزیم دیلین روس دیلی ایله پارالئل رسمی ایداری دیلی کیمی ایستیفادهسی مسئلهسی قانونیلشدیریلیر. بو سندده دیلیمیز «تورک دیلی» کیمی تانیدیلیر.
۱۹۲۲جی ایلده آذربایجان سووئت جومهوریتی، گورجوستان و ارمنیستانلا قافقاز سووئت فئدراسیونوندا بیرلشیر.
فئدراسیونون ۱۹۲۲جی ایل آنایاساسیندا میللی نیماد تصویرینده دیلین آدی «تورک دیلی» کیمی کئچیر، بو فئدراسیونون ۱۹۲۵جی ایل آنایاساسیندا ایسه رسمی سندلشمه دیللریندن بیری کیمی یئنه ده «تورک دیلی» تانینیر.
۱۹۲۲جی سووئتلر بیرلیگینین یارادیلماسی حاققیندا موقاویله ایمضالانیر. موقاویلهنین ۱۴جو ماددهسینده روس، اوکراین، بلاروس، گورجو، ارمنی و «تورک دیلی» کیمی قئید اولونان بیزیم دیل سووئتلر بیرلیگینین ۶ سندلشمه دیلیندن بیری کیمی تانینیردی.
۱۹۲۴جو ایلین ژوئن آییندا ایسه سووئت آذربایجانینین مرکزی ایجرائیه کومیتهسی «تورک دیلی»نی بو جومهوریتده هم ده دؤولت دیلی کیمی رسمیلشدیرمیشدی.
آذربایجان سووئتلر بیرلیگی ۱۹۲۷جی ایل آنایاساسیندا دؤولت دیلی آنلاییشی اولماسا دا، جومهوریتین بایراغینین اوستوندهکی یازیلاری تصویر ائدرکن یئنه ده «تورک» تئرمینی ایشلدیلیر.
۱۹۳۷جی ایلده ایسه وضعیت کؤکوندن دییشیر. بو ایلده قبول اولونموش آنایاسادا دؤولت دیلی آنلاییشی یئنه ده یئر آلماسا دا، آرتیق تصویرلرده و محکمه دیلینه عایید ماده ده «تورک دیلی» ایفادهسی «آذربایجان دیلی» ایفادهسی ایله اوز ائدیلیر.
۱۹۵۶جی ایلده ایسه «آذربایجان دیلینه» قانونی شکیلده رسمی دؤولت دیلی وضعیتی وئریلیر. بو وضعیت ۱۹۷۸جی ایل آنایاساسیندا دا عکس اولونور.
گؤردویوموز کیمی، «تورک دیلی» آنلاییشی بیر طرفدن اؤز دؤورونون سیاسی ایدهآللارینین تجسسومو اولماقلا یاناشی، تاریخی و فاکتیکی رئاللیغی دا عکس ائتدیریردی.
«آذربایجان دیلی» مفهومو ایسه محض سووئت حکومتی طرفیندن بیزلره تلقین ائدیلمیش آنلاییشدیر، صرف سیاسی مقصدلرله تطبیق ائدیلمیشدیر.
نیت ائتنیک آذربایجان میللتی قوروجولوغو و بیزلری تورکیه تأثیریندن اوزاقلاشدیرماق ایدی.
سووئت بیرلیگی داغیلاندان سونرا جومهوریتین، اونون خواصینین برپاسی و همچینین ائتنیک تورک میللتچیلیینین یئنی یوکسهلیشی زمینینده ۱۹۹۲جی ایلده دیل حاققیندا قانونا اساساً یئنیدن بیزده دؤولت دیلینین آدی «تورک دیلی»نه دییشدیریلیر.
لاکین حیدر علی ائوین تشببوسو ایله ۱۹۹۵جی ایلده قبول اولونموش آنایاسادا دؤولت دیلینین آدی کیمی «آذربایجان دیلی» ایفادهسی قایتاریلاراق «تورک دیلی» ایفادهسینی اوز ائدیر.
دیلین اؤزو
آیدینلانما (روشن فکری) دؤورونده آیدینلاریمیز آراسیندا بیزیم دیلین آدی مسئلهسینده فیکیر آیریلیغی اولماسا دا، ایستاندارد دیل، ادبی دیل مسئلهسینده جیددی موباحیثهلر واردی.
مثلاً، «موللا نصرالدین”ین ایلک نؤمرهسیندهکی خیطابیندا میرجه جلیل آنا دیلیمیزی «تورک دیلی» آدلاندیریر، اما «آنامین کیتابینداکی» صمد واحید اوبرازینین نومونهسینده ادیبین، اؤز دیلینی قویوب عوثمانلی ادبی دیلینده دانیشان آذربایجانلیلارا منفی موناسیبت گؤستردیگی بللی اولور.
او واخت جلیل ممدقولوزاده کیمی آیدینلاریمیز ادبی دیلی مملکتیمیزدهکی دانیشیق دیلی اساسیندا فورمالاشدیرماغا چاغیریردیلار.
بیر قیسیم حسین جاوید کیمی ادیبلریمیز ایسه عثمانلیدا ایستیفاده اولونان یازی دیلیندن ادبی دیل کیمی ایستیفادهیه اوستونلوک وئریردیلر. مطبوعاتدا دا اوخشار وضعیت یارانمیشدی.
سووئتلشمهدن سونرا ایسه بیرینجی ادعا داها مشهور اولور و جعفر جاببارلی کیمی ادیبلریمیز طرفیندن تکمیللشدیریلهرک، فرقلی ایستانداردلاشمیش آذربایجان تورکجهسینین فورمالاشماسی یولو داوام ائتدیریلیر.
فقط ۱۹۲۰-۱۹۳۰جو ایللر بویو هله بیزده عثمانلی یازی دیلینین قرامماتیک، سؤزجوک و سایره قایدالارینین گوجلو تأثیرینی گؤرمک مومکوندور.
۱۹۳۷جی ایلدن سونرا دیلین آدینین دییشدیریلمهسی ایله یاناشی دیلسل اصلاحاتلارلا اؤزو ده جدی دییشیکلییه معروض قالیر. پارالئل اولاراق تورکیهده ده اینتئنسیو دیل اصلاحاتلاری آپاریلیر.
یعنی، رئاللیقدا فاکتیکی ایکی موختلیف ایستانداردلاشدیریلمیش یازی و قونوشما دیلی: تورک و آذربایجان دیللری فورمالاشیر.
اوربانیزاسییانین (شهرنشینی)، علم و تحصیلین، تئلویزیونون تأثیری ایله بو قوطبلشمه هم دیکئی (عمودی)، هم یاتای (افقی) ایستیقامتده درینلشیر.
بیر آز ضارافات ائتسک، «قیچیم آغریدی»، یاخود «فیلان کس بئکاردیر» کیمی ایفادهلرین مزهلی شرایطلر یاراتماسی اوچون وئریملی موحیط فورمالاشیر.
خاطیرلاییرام کی، ایلک دفعه تورک فیلم و تئلویزیون پروقراملارینا باخاندا چوخ چتینلیکله باشا دوشوردوم.
اونلارین بیزیم ایستاندارد ادبی دیلی باشا دوشمهسی ایسه یقین کی، ایندی ده آسان مسئله دئییل.
یئری گلمیشکهن، اصلاحاتلارین طبیعتی سببیله بیزیم ایستاندارد دیل مرسوم کؤکلرینه داها یاخیندیر، نه اینکی تورکیهنین یازی و قونوشما دیلی.
پست – سووئت دؤورونده
۱۹۹۵جی ایلده قبول اولونموش آنایاسادا «آذربایجان دیلی» مفهومونون برپاسی سووئتلرین ائتنیک آذربایجان میللتچیلیینه و تورکیهنین مدنی-سیاسی تأثیریندن قورونماق سیاستینه قاییدیش ایدی.
لاکین آد فورمال مسئلهدیر. آدی فرقلی، اؤزو ایسه عینی دیللر ده مؤوجوددور. صرب و کروات دیللری وار، الیفبالاری دا فرقلیدیر، اما متخصصلر دئییر کی، بونلار تامامن عینی دیللردیر.
یاخود تاجیکیستاندا دؤولت دیلینین آدی «تاجیک دیلی»دیر (الیفبا کیریلدیر)، افغانیستان تاجیکلرینین دیلینین آدی ایسه «دری» کیمی رسمیلشدیریلیب.
«آذربایجان دیلی» نومونهسیندن فرقلی اولاراق، «تاجیک» و «دری» تئرمینلرینین درین تاریخی اساسلاری دا مؤوجوددور، هر ایکیسی فارس دیلینین اورتا عصرلرده ایستیفاده اولونموش آدلاریدیر.
لاکین بو گون تاجیکیستاندا، یاخود افغانیستاندا ایستیفاده اولونان ایستانداردلاشمیش دیللر دئمک اولار ایرانداکی فارس ادبی دیلینین عینیسیدیر.
یعنی، ایندی بیزده ده دیلیمیزین رسمی آدی فرقلی اولسا دا، ایران آذربایجانی اهالیسینین «تورک» آدلاندیردیغی دیلله عینیدیر.
اما اونلارا حال – حاضیردا تورکیه ایستاندارد دیلی داها گوجلو تأثیر ائتمکدهدیر، نه اینکی بیزیم ادبی دیل.
ائله بیزده ده سون ۲۵ ایلده تورکیه تئلویزونلارینین، علمی و بدیعی ادبیاتینین، تورکیهده عالی تحصیل آلانلاریمیزین، بوراداکی تورک مکتبلرینین رولو و تأثیری دانیلمازدیر.
اوستهگل، بیزیم ایستاندارد دیلین همین دؤورده کئیفیتلی محصول اورهتیم ائتمک باخیمیندان تنزولو ریقابت پوتانسیلینی ضعیفلدیب.
سووئت دؤورونده همچینین سرحدلرین باغلی اولماسی، قاپالی شرایطده ادبی «آذربایجان دیلی»نی گوجلندیریردی. اوندان قاباق ایسه محض بیزیم آیدین ادبیاتیمیز بؤلگهنین دب وئرهنی ایدی.
حال حاضیردا هم تأثیره آچیق، هم رقابته داوامسیزیق. تحصیلیمیز، علمیمیز، مطبوعاتیمیز، ادبیاتیمیز کئیفیتلی دیل آشیلاماق تابعسینین عهدهسیندن هله کی گلمیر.
بوندان علاوه، اکثریت هئچ اوخومور، باخیر. اوخومایانلارین اکثریتینین باخدیغی دا محض «کورتلار وادیسیدیر»، «او سس تورکیهدیر»، اسرا ارولدور و سایره.
گنج نسیل ایندی بو دیلی بیزدن قات – قات یاخشی بیلیر. اما گراییش حال- حاضیردا آشاغی – یوخاری بو جور اولسا دا، داواملی اولوب – اولمایاجاغینی دئمک چتیندیر. چونکی تکرار ائدک کی، سیاسی عامل بو مسئلهده اؤنملی رول اویناییر، دیل ایسه دینامیکدیر.
منبع: یولپرس


text:
فصلنامهی تورکی- فارسی «بوتا» مجوز نشر گرفت فصلنامه فرهنگی هنری «بوتا» به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی «محمد صبحدل» ناشر و نویسندهی آذربایجانی از هئیت نظارت بر مطبوعات کشور مجوز نشر گرفت. این فصلنامه به زبانهای تورکی، فارسی و تورکی استانبولی منتشر خواهد شد. صاحب امتیاز و مدیر مسئول فصلنامه «بوتا» آقای محمد صبحدل در جامعه ادبی آذربایجان بعنوان نویسنده ...Read More »
«آنا وارلیق» درگیسینین یئنی نومرهسی یاییلدی
«آنا وارلیق» درگیسینین یئنی نومرهسی یاییلدی «آنا وارلیق» اۆچ آیلیق تۆرکجه-فارسجا دیل، ادبیات، تاریخ و فرهنگ آراشدیرمالاری درگیسینین یئنی نومرهسی یاییلدی. درگینین یئنیجه یاییلمیش بئشینجی نومرهسینده (پاییز نومرهسینده) تانینمیش شاعیر حسن مجیدزاده (ساوالان) اوچون اؤزل پرونده حاضیرلانیبدیر. درگینین بو نومرهسینده دکتر حسین محمدزاده صدیق، ابراهیم رف رف، اسماعیلهادی، دکتر داود کوهی، دکتر شهرام پناهی، دکتر نبی کبوتریان، محمدرضا کریمی، دکتر ...Read More »
آجی چای قوناقلیغی / یاشماق
آجی چای قوناقلیغی یاشماق قوجامان شاعر، اوستاد مفتون امینینین سون اثری (آجی چای) بوتون تورکجه شعرلرینین تقدیمات مراسمیتهراندا، (الف کافهسینده) “انتشارات و مجتمع فرهنگی الف” کئچریلدی. مراسم آواز انتشاراتی، یاشماق کتاب ائوی، آذری مجلهسی و انجمن الف-ین امکداشلیغی ایله، شاعرین دوستلاری، سئونلری و اؤلکهنین تانینمیش ادبیاتچیلاری و… حضورو ایله سامباللی و طنطنهلی بیر آغیرلاما کیمیکئچریلدی. تقدیمات مراسمینده چیخیش سیراسیلا، رضوان ...Read More »
چاپ دوم «نظریههای ادبیات و نقد» منتشر شد …
چاپ دوم «نظریههای ادبیات و نقد» منتشر شد … چاپ دوم کتاب «نظریههای ادبیات و نقد» اثر «برنا موران» با ترجمه «ناصر داوران» منتشر شد. این کتاب که در چاپ اول خود با استقبال خوب خوانندگان مواجه شده بود مجددا از سوی موسسه انتشارات نگاه در تیراژی محدود در ۴۰۷ صفحه با قیمت ۳۶۰۰۰ تومان منتشر شد. کتاب «نظریههای ادبیات ...Read More »
رونمایی از کتاب «آجی چای» (مجموعه اشعار ترکی) استاد مفتون امینی
رونمایی از کتاب «آجی چای» (مجموعه اشعار ترکی) استاد مفتون امینی انتشارات «آواز» با همکاری کتاب «یاشماق» مراسم رونمایی از کتاب «آجی چای» (مجموعه اشعار ترکی) استاد مفتون امینی را برگزار میکنند. مجموعه اشعار ترکی استاد مفتون امینی که با نام «آجی چای» و توسط سعید موغانلی برای نشر آماده شده و انتشارات آواز آن را منتشر کرده است، با ...Read More »
شمارهی جدید مجله ترکی-فارسی «آذری» ویژهی «میرزا حسن رشدیه» منتشر شد
شمارهی جدید فصلنامه بینالمللی ترکی-فارسی «آذری» ویژهی «میرزا حسن رشدیه» منتشر شد شماره ۳۴ (شماره شانزدهم دورهی جدید) فصلنامه بینالمللی ترکی-فارسی «آذری» ویژهی «میرزا حسن رشدیه» پدر آموزش نوین ایران با سردبیری حسن ریاضی(ایلدیریم) منتشر شد. در این شماره آثار شعرا، نویسندگان و هنرمندان زیر چاپ شده است: بهزاد بهزادی، محمدعلی فرزانه، مفتون امینی، ابراهیم دارابی، حبیب ساهر،هاشیم ترلان، یحیی ...Read More »
اکبر برزگری(سرور موغانلی)نین خاطیرهسینه ادبی گؤروش کئچیریلدی
اکبر برزگری(سرور موغانلی)نین خاطیرهسینه ادبی گؤروش کئچیریلدی دی آیینین ۲۰سینده موغانین (پارسآباد)ین «اوستاد شهریار» آدینا ادبی انجومنینین تشبثی ایله شاعر اکبر برزگرینین(سرور موغانلی- نوید سرور) اؤلومونون بیرینجی ایل دؤنومو موناسیبتیله خیاو(مشگینشهر)ین شاعرلرینین اشتراکیلا ادبی تدبیر کئچیریلدی. بو محتشم ادبی گؤروشده موغان و خیاو شاعرلری اؤز اثرلریندن اوخویوب و مرحوم شاعریمیزین خاطیرهسینی عزیزلهدیلر. مجلیسده موغان شاعرلریندن: بهروز صدیق، اسماعیل خرمی، پریسا ...Read More »
تبریزین گول اوغلو، مهربان اوغلو؛ سیفاله اکبری(سیفی)نین ابدی آیریلیغی!
تبریزین گول اوغلو، مهربان اوغلو؛ سیفاله اکبری(سیفی)نین ابدی آیریلیغی! اورهک آغریسیلا دونن گئجهیاریسی هئچ گؤزلنیلمهدن خالقیمیزین سئویملی اوغلو، تبریزیمیزین مهربان بالاسی سیفاله اکبری(سیفی)نی، گنجلریمیزین «سیفی عمی»لرینی ابدیلیک الدن وئردیک. گؤزلریمیزین اؤنونده اوزون ایللر خالقین، زحمتکشلرین سعادتی و آزادلیغی اوغروندا دؤیونن سئوگی دولو اورهیی سون دؤیونتوسونو یاشادی. نه یالواریشلی باخیشلاریمیز، نه گؤزلریمیزدن آخان آغری، آجیلاریمز، نه ده اورهیینین باشینا حکیملرین دالبادال ...Read More »
دونیا سندن کیملر کئچدی / «ادبیات سئونلر گروهو»
دونیا سندن کیملر کئچدی «ادبیات سئونلر گروهو» تاسوفلرینن آلدیغیمیز قارا خبر اساسیندا «سیفالله اکبری» ادبیات سئونلر گروهونون سئویملی اویهسی بوتون عؤمورون زحمتکشلرین سعادتی یولوندا حصر ائلهین ائل وورغونو، وطن وورغونو، آزادلیق عسگری، قلم خادیمیآرزولاری یئرین آلمادان واختسیز- وعدهسیز بیزدن آیریلدی. ادبیات سئونلر بو دردلی، یاندیریجی آیریلیغی وطنیمیزین زحمتکشلرینه، آذربایجان خالقینا، اکبری عایلهسینه، بوتون دوستلارینا، قوهوم – اقرباسینا باش ساغلیغی وئریر. ...Read More »
حؤرمتلی «آذفمینا» ایزلییجیلری
حؤرمتلی «آذفمینا» ایزلییجیلری آذفمینا ۸ مارس – دونیا قادین گونو – موناسیبتی ایله ایکی آذربایجانلی یازار و شاعیر نیگار خیاوی و رقیه کبیری حاقدا اؤزل سایی ایشلمهیه قرار وئریب. بو حاقدا دیرلی یازیلارینیزی آذفمینا ایمیل، فیسبوک، توییتر و تلگرام واسیطهسی ایله دی آیینین سونونا قدهر بیزه گؤندرین. facebook: facebook.com/AzFemina-14967… twitter: twitter.com/Az_Femina telegram: t.me/AzFemina gmail: azfemina.ir@gmail.comRead More »


text:
تیراختور
تراکتور (لاتینجا tractor– "دارتیجی") اکینچیلیک ده دارتیجی کیمی تطبیق ائدیلن تکرلی نقلیات وسیله سی دیر. اؤز کیچیک سرعتی و یوکسک دارتما گوجو ایله فرقلهنیر. اکینچیلیک ایشلرینین یئرینه یئتیریلمهسینده و چتین کئچیلن یئرلرده گئنیش تطبیق تاپیر. تراکتورلار آرخا حیصهده آسیلمیش و یا چارخلار اوزرینده حرکت ائده بیلن اکینچیلیک، تیکینتی و یا صنایع مکانیزملری ایله تجهیز اوْلونورلار. بۇ زامان لازیم اوْلان آقرقات تراکتورون آرخا حیصهسیندهکی ایشچی واللا و موختلیف قالدیریجی قوللارلا بیرلشدیریلیر. ایش زامانی ایشچی همین مکانیزمی تراکتورون ایچریسیندن هیدرولیک ایداره ائتمه سیستمینین کؤمگی ایله حرکت ائتدیریر. تراکتورلار چتین شرایطده تربیق اوْلوندوغوندان اونلارین تکرلرینین هامیسی آپاریجیدیر. تکرلره ایری دیشلی رئزین اوزلوکلرین کئچیریلمهسی ایله چتین یوللاری قطع ائتمک اولور.
تراکتورلار موختلیف ساحهلرده تطبیق اوْلوندوغوندان اونلارین سرعتلرینین تنظیملنمهسی لازیم گلیر. بوندان علاوه تراکتورلاردا گئنیش تطبیق اوْلونان قاباق یوکلهمه یئری، بعضی حاللاردا ایسه بۇ اوست حیصهده یئرلشدیریلیر. حال-حاضردا بؤیوک تراکتورلارین کابیناسیندا دوزگون تهویه سیستمی یئرلشدیریلیر. باشقا نقلیات واسطهلریندن فرقلی اواراق تراکتورلار دیفرانسیل اؤتورمهیه مالیک اوْلوب آیری-آیری تکرلرین ایلنجینه ایمکان وئریر. تراکتورلارین حرکت سرعتینین گئتدیکجه آرتماسی (80 کم/ساعت) و تکرلره دوشن تضییق نتیجهسینده اونلارین فنر کومکلری قابیلیتینین آشاغی اولماسی اوجوندان اکثر تراکتورلارین قاباق حیصهسینده فنر کومکلری یئرلیشدیریرلر. بۇ چوخ واخت قابق اوخون یای و یا هیدرولیک اولاراق حیاتا کئچیریلیر.


text:
بیر دسته گول
حسین دوستی
قاراداغ شاعرلرینین تذکره سی
گؤزه للیکلر یوردو، قوچاقلیقلار بئشیگی اولان، مقدس تورپاغیمیز آذربایجان، ائله جه ده هنر و ادبیات اوجاغی اولموشدور. اینجه خیاللی، ده رین دوشونجه لی و عمومِ بشریت اوچون سعادت آرزیلی شاعرلر بئجرمیشدیر. قره داغ ماحالی، آذربایجانین بیر محتشم بؤلگه سی دیرکی اونودولماز شخصیتلر بئجردیب و آذربایجانین شعر و موسیقی اوجاقلاریندان ساییلیر. قره داغ، وطنیمیزین چیرپینان اوره گی، گؤره ن گؤزودور. اونون صفالی سیرا داغلاري، گؤزه ل هاواسی، یاشیل مئشه لری، دره لر بویو شاققیلتی ایله آخان سولاري، باش باشا وئریب، قره داغلی لار کیمی دوشونجه لی اینسانلار، هنرمندلر بؤیوتموشدور. سایسیز قالالار و مقدس آبیده لرین قره داغدا یئرله شمه سی، تصادفی حال دئیلدیر. قره داغلیلارین ایللر بویو یابانجیلار اؤنونده دایانیب، آزادلیق یولوندا مبارزه آپارماقلاری، ادعامیزی ثبوت ائدیر. اؤنا گؤره ده سنگرلرده بوي آتان آزادلیق سئوه ن بیر میلّت، سازسیز و سؤزسوز یاشایا بیلمه زدی. قره داغ، آشیقلار و شاعرلر مسکنیدیر. هله اونون آشیقلاري، شاعر دیلر. قره داغدا آنادان اولان اوشاقلار، ائله بیل شاعر دنیایا گلیرلر. آنالارین لایلاسیلان بوي آتیب، آشیقلارین سازینان توي ائله ییب، ننه لرین آغیلاري و اوخشامالاریناندا تورپاغا گئدیلّر!
قره داغ شاعرلري، وقارلی، کونلوتوخ انسانلاردیلار. اولار شهرت ایچون شعر یازماییبلار، ادعاسیز شعر یازیب، گئجه گوندوز اثرلر یارادیب، ادبیاتیمیزا بویوك خدمتلر ائدیبلر. اولارین شعرلري، خالقین اوره یینده یئر توتوب، دیلدن دیله آخیب، شهر به شهر یول آچیب، قولاغلاردا قالیب. کتابسیز، دفترسیز، بیر بویوك دیوان
یارادیبلار.
قره داغ شعرینده، ایسته رسه کلاسیک فورمالاردا، ایسته رسه سربست شعرده، وطن دویغوسو، خالقا باغلیلیق، سئوگی محبتی، دینی عرفانی ایدیال لار، طبیعت وورغونلوغو،… دالغا ووروب، اوخویانی ائشیدهنی واله ائدیر. قره داغ بؤلگه سینی مختلف ماحاللار تشکیل ائدیر. بو شعر مجموعه سینده قره داغین 18 ماحالینین شاعر لریندن سؤز آچیلیب. آللی گوللو یایلاقلاردان، دومانلاردا گیزله نن قایالیقلاردان، داغلارین آراسیندان، شوش قایالارین باشیندان، عطیرلی چیچکلرین اویلاغیندان، محبتلی سئوینجلی ائولرین اوتاغیندان، بوتون کندلردن، اوبالاردان، شهرلردن، شاعر لرین سراغینا گئدیب، اولاردان شعرلر گتیرمیشیک. اهر، کلئیبر، خودافرین، هریس، ورزقان، خاروانا، هوراند،…! شاعرلرین آدي، یاشاییش تاریخی اساسیندا یازیلیب و ردیفلنیبدی…
توضیحات:
- نام مجموعه شعر: بیر دسته گول
- شاعر: حسین دوستی
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 292
- حجم : 1 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:
لینکهای کمکی:دانلود از لینک کمکی اول دانلود از لینک کمکی دوم


text:
مکرون: ووراریق
مکرون، شیمیایی سلاح ایستیفاده ائدیلمهسینین فرانسانین "قیرمیزی چیزگیسی" اولدوغونو ایفاده ائتدی
فرانسا پرزیدنتی امانوئل مکرون، اسد رژیمینین سوریهده وطنداشلارا قارشی شیمیایی سلاح ایستیفاده ائتدیگینه دایر ثبوتلار اولماسی حالیندا شیمیایی سلاحلارین اولدوغو یئری ووراجاقلارینی آچیقلادی.
ائلیزا ساراییندا ژورنالیستلرله بیر آرایا گلن مکرون، سوریهده وطنداشلارا قارشی شیمیایی سلاح ایستیفاده ائدیلمهسینین فرانسانین "قیرمیزی چیزگیسی" اولدوغونو ایفاده ائتدی.
مکرون، بو گون اللرینده شیمیایی سلاحلارین وطنداشلارا قارشی ایستیفاده ائدیلدیگینه دایر ثبوت اولمادیغینی و بونو جدی شکیلده تعقیب ائتدیکلرینی ده بیلدیردی.
سوریه اینسان حاقلاری شبکهسی، اسد رژیمینین ایندییه قدر ۲۱۱ دفعه یاشاییشل یئرلرینه قارشی شیمیایی سلاح سالدیریسی تشکیل ائتدیگینی، بو سالدیریلاردا مین ۳۵۷سی شخصی مین ۴۲۱ نفرین حیاتینی ایتیردیگینی آچیقلامیشدی.


text:
دوخسانآلتینجى درس
فعللر (25)
فعللرین شکیللرى (فورملارى)
(فعللرین زامان، شخص و فورما علامتلرینه گؤره دگیشمهسى)
3. خبر شکلی (فورمو)
او فعللره کی، ایشین کئچمیشده باش وئرمهسى، ایندى جریاندا اولدوغونو و یا گلهجکده باش وئرهجهییندن خبر وئره، خبر شکیللرى دئییلیر. خبر شکیلینین اؤزل علامتى اولماز، آمما شخص و زامان شکیلچیلرى اولار. خبر شکیللرینین زامان علامتلرى بونلاردیر:
الف) شهودى کئچمیش علامتلرى
ب) نقلى کئچمیش علامتلرى
ج) داواملى کئچمیش علامتلرى
د) ایندیکى زامان علامتلرى
ه) قطعى گلهجک زامان شکیلچیلرى
و) غیر قطعى گلهجک زامان شکیلچیلرى
بو زامانلارین علامتینى کئچن درسلرده گؤرموشوک.
خبر شکیللرینین شخص علامتلرى آشاغیداکیلاردان عیبارتدیر کى، بۆتۆن شکیلچیلردن آخیردا یازیلار:
الف) شهودى کئچمیش (فعللرده بیتیشن شخص عوضلیکلرى بؤلومونه باخین): زامان و شخص شکیلچیلریله بیرلیکده شهودى کئچمیش زامانین تصدیقینین کامیل صرفى:
1- دوداقلانمایان فعللرده
*قالین، سسسیزله بیتن:
یازدیم، یازدین، یازدى، یازدیق، یازدیز، یازدیلار
قالین، سسلیله بیتن:
قالادیم، قالادین، قالادى، قالادیق، قالادیز، قالادیلار
* اینجه، سسسیزله بیتن:
وئردیم، وئردین، وئردى، وئردیک، وئردیز، وئردیلر
* اینجه، سسلیله بیتن:
دیلهدیم، دیلهدین، دیلهدى، دیلهدیک، دیلهدیز، دیلهدیلر
اینکاریندا کؤکدن سونرا "ما-مه" آرتیریلار: یازمادیم، وئرمهدیم، قالامادیم...
2- دوداقلانان فعللرده
* قالین، سسسیزله بیتن:
دوردوم، دوردون، دوردو، دوردوق، دوردوز، دوردولار
* قالین، سسلیله بیتن:
قورودوم، قورودون، قورودو، قورودوق، قورودوز، قورودولار
* اینجه، سسسیزله بیتن:
گؤردوم، گؤردون، گؤردو، گؤردوک، گؤردوز، گؤردولر
* اینجه، سسلیله بیتن:
سۆرودوم، سۆرودون، سۆرودو، سۆرودوک، سۆرودوز، سۆرودولر
اینکاریندا فعلین کؤکوندن سونرا "ما-مه" آرتیریلار، اونا گؤره ده دوداقلانمایانلار کیمى صرف اولار: دورمادیم، قورومادیق، گؤرمهدیز..


text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادو(9)
اسد رژیمی دمشقین عرب جوغرافیا کیتابلاریندا "یئر جنّتی" آدلاندیریلان ان گؤزل حومهسینه، غوطه بؤلگهسینه آمانسیز سالدیرلارینی داوام ائتدیریر
تورکیه پنجره سیندن اورتادو(9)
اسد رژیمی دمشقین عرب جوغرافیا کیتابلاریندا "یئر جنّتی" آدلاندیریلان ان گؤزل حومهسینه، غوطه بؤلگهسینه آمانسیز سالدیرلارینی داوام ائتدیریر. شرق غوطهدکیلر، قیشلاری، ایدلیبلیلر، قیساجا سوریهلیلر، قاتیللری نئجه بیرلیکده یاشایاجاقسا آرتیق؟
بو یازینین یازیلدیغی ساعتلاردا گلن خبرلره گؤره، سون اوچ گونده شرق غوطهیه کئچیریلن یوزلرله هاوا سالدیریسی نتیجهسینده، هلهلیک قیدیله 250 جیواریندا جان ایتکیسی، 800ون اوزرینده یارالی وار. بو ساییسی تأسف کی داها دا آرتا بیلر. بوتون دونیانین گؤزلری قارشیسیندا، هم ده شرق غوطه آستانا موقاویلهسینه گؤره روسیانین حمایهسی آلتیندا کونترولو التیندا چاتیشمازلیق، گرگینلیک آزالتما بؤلگهسی اعلان ائتمیشکن. تورکیهنین عفرین عملیاتییلا علاقهدار اولاراق "وطنداشلارا ضرر وئریلدیگی" بؤهتانی ایله دونیانی آیاغا قالدیرانلار، روسیا، سوریه رژیمی و آمریکا سؤز موضوعسو اولونجا "ابکم او لال"، یعنی کار و لال اولوب اوچ میمونو اویناییرلار. عینیله داها اول بوسنیادا و عراقدا اولدوغو کیمی: اؤلن اوشاقلار موسلمان اولاندا هر هانسی بیر دگر گزدیرمیرلر.
مرمره اونیورسیتهسی سیاسی معلوماتلار فاکولتهسی اوستادی پروفسور دوکتور چینگیز تومارن موضوع ایله باغلی (آنادولو آژانسیندان درج اولونان تحلیلی) قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
بیرلشمیش میللتلرین (بمت) بیچاره و بئله چارهسیز باش کاتیبی، شرق غوطه ایله باغلی جوغرافیا کیتابلاریندا کئچن "یئر جنِتی" سؤزونه بؤیوک احتیماللا فرقینده اولمادان تلمیه-ده تاپیلاراق، بؤلگهده محاصیرهیه آلتیندا بومباردمانا معروض قالانلار اوچون "یئر اوزونده جهنمی یاشاییرلار" بویورموش. غوطهده احاطه ائتمه آلتیندا ایسه آرتیق "اؤلومو گؤزلدیکلرینی" ایفاده ائدیرلر. چونکی رژیم سالدیرلاریندان خیلاص اولسالار دا احاطه ائتمه آلتیندا آجلیق و خستهلیکدن اؤلهجکلر. رژیم خصوصیله خستهخانالاری وورور. عینیله داها اوّل حلب و ایدلیبده ائتدیگی کیمی. عینیله اؤزو اوچون مین بیر گئجه ناغیللاری یازیلان مودریک عباسی خلیفهسی هارون رشید دؤورونده پایتخت اولان تاریخی شهر رقه آمریکا طرفیندن بئرهاوا ائدیلنده سس چیخارمادیغی کیمی.
گوده دئییلن بؤلگه، سوریهنین پایتختی دمشقی (شمالداکی کاسیون تپهسینی بیر طرفه قویساق) شرق، غرب و جنوبدان احاطه ائدن بیر دوزنلیک و تاریخ بویو یاشیل بوستانلاری مشهور. شامی بسلهین غوطه کند باخیمدان دونیانین ان محصولدار کؤلگهلریندن قبول ائدیلیر. قدیم عرب جوغرافیاچیسی بو منطقهنی چایلاری، میوه آغاجلاری و بوستانلاری مشهور، دمشق باشبیلنلرینین ایله بزدیلمیش، دونیانین گؤزل یئرلریندن بیری اولاراق وصف ائدیرلر. آدینا کیتابلار یازیلمیش غوطه بو گون اهمیتلی درجهده شهیرلشمیش اولسا دا، ساواشدن اوّل باهارلاری هله ده شام خالقینین بو ایلنجه حیسهسی. شامی اورتادان ایکییه آییران بارادا چای و کاناللاری بورادان کئچیر. عثمانلینین سون دؤورونده اللی مین اولان اهالیسینین حاضردا 400 مین جیواریندا اولدوغو تخمین ائدیلیر. بو اهالینین دؤردده بیری ساواش سببیله بؤلگهدن آیریلدیغیندان، شرق غوطهده ایندی 300 مین جیواریندا اینسانین یاشادیغی گومان ائدیلیر. اهمیتلی درجهده آرخولوژی اثرینه یاناشی، بیر چوخ صحابه مزارینین یئر آلدیغی غوطه، قودس فاتحی صلاح الدین ایوبینین ده ان سئودیگی یئرلردن.
سوریهده 2011ده باشلایان رژیم علیهینه مقاومتین ان اؤنملی مرکزلریندن اولان و پایتاخت دمشقه یاخین ایستراتژی اهمیتی داشییان شرق غوطه، 2013 آوریلیندن اعتباراً اسد گوجلری طرفیندن محاصیرهیه آلتینا آلیندی. هم توپچو آتیشلاری هم ده هاوا سالدیرلاری ایله شرق غوطهیه دایم سالدیری ائدن رژیم، بؤلگهیه ارزاق و اینسانی یاردیمین گیرمهسینی ده محدودلاشدیرمیش وضعیتده. شرق غوطهده (بعضن بیر-بیری ایله ده توققوشان) ایکی موخالیف قروپ حاکم وضعیتده. بونلاردان فیلاکور-راحمان (رحمان بیرلیگی) آزاد سوریه اوردوسونا باغلی. باشیندا سوریه اوردوسوندان کاپیتان روتبهسینده آیریلمیش عبدالناصیر شامیر وار. اللرینده اولان ان اینکیشاف ائتمیش سیلاح ایسه BGM-71 TOW آمریکان آندی تانک راکتلری. دیگر قروپ ایسه جیشولایسلام، یعنی ایسلام اوردوسو. شرق غوطهدکی ان بؤیوک مقاومت قروپو. آزاد سوریه اوردوسونا باغلی اولمایان قروپ سودیه دستکلی ال-جبهه الایسلامییه منسوب. الینده موختلیف راکتلر وار. بورادان دمشقه ائدیلن راکت سالدیرلاری، رژیمین شرق غوطهیه شیددت بومباردمان ائتمهسینه سبب اولور.
محاصیرهیه آلتینداکی بؤلگهنین خاریجی عالمله یالنیز ایکی علاقهسی وار. بیری دومادا ائلچین نظارت نقطهسی. بو نظارت نقطهسینین بیر طرفینده رژیم، دیگر طرفینده ایسه الجیش الایسلام فاکتورلاری وار. بیر ده عینیله غزه ایله میصر آراسیندا اولدوغو کیمی، دمشقین دیگر حومهلرینه اوزانان یئرالتی تونللری وار. آنجاق بو تونللر سون دؤورده رژیم طرفیندن باغلانمیش وضعیتده.
2017 سپتامبریندان بری بمت یاردیم تشکیلاتلارینین بؤلگهیه گیرمهسی چوخ محدودلاشدیرمیش وضعیتده. آنجاق نوامبر و دسامبردا بو تشکیلاتلارین منطقهیه بیر دفعه اولماسینا ایجازه وئریلمهسی حیسهسی بیر یونگوللوک ائتمیشدی. قیمتلرین دمشقه گؤره چوخ آرتدیغی شرقی غوطهده اینسانلار گونده یالنیز بیر دفعه یئمک یئیه. تخمینن 300 مین آدامین ارزاق یاردیمینا احتیاج دویدوغو بؤلگهده، خصوصاً خالقین اساس ایکی احتیاج ماددهسی اولان چؤرک و دوگو تاپیلمیر. یترسیز قیدالانمایا باغلی اوشاق اؤلوملری چوخ یوکسک. خستهلر بؤلگهدن چیخارمادیغی اوچون اؤلمهیه داوام ائدیر.
شرق غوطه اوزون زاماندیر بوشکا و میسکت بومبالاری و شیمیایی سیلاحلارلا وورولور. سون گونلرده بؤلگهده بمت طرفیندن لیستهلنمیش آلتی خستهخانا زیان گؤرموش وضعیتده. اوزون سورن محاصیره سببیله درمان و لازیمی قیدا واسطهسی تاپیلمیر. اسد رژیمی بؤلگهنی اوزون زاماندیر محاصیرهیه ائدهرک تام بیر اورتا عصر تکنیک آپاریر و یالنیز ایکی اوستونلوک وئریر: یا بؤلگهدکی قروپلارین تامامیله تسلیم اولماسی، یا دا بومباردمان و یا آجلیق و خستهلیکلر سببیله بؤلگهدکی بوتون خالقین اؤلمهسی. اوستهلیک، بوتون بونلار معاصر و مدنی بین الخالق توپلومون گؤزلری اؤنونده جریان ائدیر.
مرمره اونیورسیتهسی سیاسی معلوماتلار فاکولتهسی معلم پروفسور دوکتور چینگیز تومار-ین
قیمتلندیرمهسینی (آنادولو آژانسیندا درج اولونان تحلیلی) تقدیم ائتدیک.


text:
عفرینده شدتلی دؤیوشلرین داوام ائتدیی بیر دؤورده بؤلگهیه تورکییه دنیز قوهلری کوماندانلیغینین ان ائلیت دستهلری ساییلان سات، ساس و «تیمساحلار» آدلاندیریلان کوماندوسلار گؤندریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده تورکییه مطبوعاتی یازیب.
جئرابلوس و البابدا خصوصی تجروبهیه مالیک اولان سات و ساس کوماندوسلاری اساساً مسکونلاشما اراضیلرینده تهلوکهسیزلیک کوریدورلارینین یارادیلماسی و بؤلگهنین مینالاردان تمیزلهنمهسی ساحهسینده خصوصی تعیناتلی دستهلره یاردیم ائدیب. عملیاتا جلب اولونان تورکییهنین دنیز پیادالاری «تیمساحلار»دان ایسه دئمک اولار کی، «زیتون بوداغی»نین بوتون مرحلهلرینده ایستیفاده ائدیلیب.
قید ائدک کی، خصوصاً بورسیا داغیندا گئدن شدتلی دؤیوشلرده «بوردو بئرئلی» آدلاندیریلان تورکییهنین ان گوجلو حربی بیرلشمهلری ده دؤیوشه گیرمیشدی.


text:
روشوت ع. یالچین یاغیش گؤز آچماغا امان وئرمیردی. قاپینی آچار_آچماز اؤزومو تپدیم چؤرهکخانایا. زولاق-زولاق یاغمور دنهلری سیر -صیفاتیمدان اوزو آشاغی دیغیرلانیردی. اوستو باشیم جوم-جولوق سوایدی. ایکی نفر نؤبهده آیدی. – قارداش سیزدن ساوایی کیمسه نؤبهده وارمی؟- دئیه سوردوم. – یوخ – امما خمیرین ده آخیریدیر چاتا چاتمایا!- شاطیر سسلندی. اوست- باشیمیسهمانلاییب یئمکدن اومید یاخشی دئییب، گؤزلهدیم. گؤیون گورولتوسی شیمشکین شاققیلتیسی ...Read More »
ایستهمیرم/ ع.یالچین
ایستهمیرم ع.یالچین کؤنلوم توخ بو دونیادا دور –اینجی ایستهمیرم! غملی بیر اورهک وارسا سئوینجی ایستهمیرم! گؤی اوجا، یئرسه درین داشی دورداغی زرین بیر قورتوم سئوگی وئرین تاخت – تاجی ایستهمیرم! آیا تامارزی کؤنلوم گونش سئوگیم، امهلیم باخیشیندان تام دیلیم قیقاجی ایستهمیرم! اورهک دایانیب غمه ال آچماز چوخا –کمه آزادلیغی هئچ کیمه ال بورجی ایستهمیرم!Read More »
من سنی سئومهدیم کی! / ع. یالچین
من سنی سئومهدیم کی! ع. یالچین هارادان دوشدون کؤنلومه من سنی سئومهدیم کی! قوندون اغلیما، دیلیمه من سنی سئومهدیم کی! ساچیندا اله قیسقاندیم کولهیه، یئله قیسقاندیم یاخاندا گوله قیسقاندیم من سنی سئومهدیم کی! گؤزونده دالغالانیرام اودوندا آلیشیب یانیرام نییه دوشونوب آنیرام من سنی سئومهدیم کی! آری تک قونسام اوستونه قورغو قورسام گر قصدینه غوررهلنمه سن شسدینه من سنی سئومهدیم کی! ...Read More »
دنیز / ع. یالچین
دنیز ع. یالچین گونش ائنیب دنیزه سویا چکیر اؤزونو بوللور سولار ایچینده اکیر-اکیر اؤزونو سویا چکیر بلکه ده بویانا نورا دنیز اؤزون اکیر بلکه ده اویانا، دورا دنیز دؤنوب قارا –یاغیشا گؤیلره دؤندو بلکه چیرکاب بولودلاریندا اؤزونو یودو بلکه گؤیلرین پاخیری دا الندی بیرم –بیرم نه یاخشی کی دنیزه گونش ائنیر دئییرم . ۲/۱۲/۹۴Read More »
دایاناجاقدا / ع. یالچین
دایاناجاقدا ع. یالچین دایاناجاقدایام یاغمور یاغیر؛ بورونوب خیال کورکونه، بلهنیب یاغیشین یوکونه یول گؤزلهییرم. پاپیروزلاریم بیر –بیر اؤلور قارشیمدا، دوراقداکی سسسیزلییین جینگیلتیسی- دولانیر باشیمدا. تالا-تالا بولودلار بوشالیر دولور، دولور بوشالیر؛ قاش قارالیر جانیما بیر اوشوتمه آخیر، یاغمور یاغیر آغیر. دایاناجاقدا بیر منم، بیر کیریمیش سئرچه بالاسی بیرده هورکوموش دوشونجهلر، اوستومه هوجوم چکمهدهدیر ییرتیجی گئجهلر… قولاغیما بیر سس دوشور بیرآنلیق ایشیقلا ...Read More »
ایستهمیرم / ع. یالچین
ایستهمیرم ع. یالچین کؤنلوم توخ بو دونیادا دور – اینجی ایستهمیرم. غملی بیر اورهک وارسا سئوینحی ایستهمیرم. گؤی اوجا، یئرسه درین داشی دورداغی، زرین بیر قورتوم سئوگی وئرین تاخت– تاجی ایستهمیرم. آیا تامارزی کؤنلوم گونش سئوگیم، امهلیم باخیشیندان تام دیلیم قیقاجی ایستهمیرم. اورهک دایانیب غمه ال آچماز چوخا، کمه آزادلیغی هئچ کیمه ال بورجی ایستهمیرم.Read More »
مزارسیز شهیدلر/ ع. یالچین
مزارسیز شهیدلر ع. یالچین اياق اوسته اؤلدولر اؤلركن دوغولدولار بير ابدي يولدولار بو مزارسیز شهیدلر * اوجالديلار داغ كيمي قالخدیلار بایراق كيمي چنلي – دومانلي يولدا – ساچدیلار ماياق كيمي بو مزارسيز شهيدلر * آنالار بالام دئدي اويويان لايلام دئدي يوخونوز شيرين اولسون، قیزیل گول دونيام دئدي- بو مزارسيز شهيدلر * مزارلاري اورهکده مين آرزودا، ديلكده تئللري كؤكلهنيبدير گونشلی گلهجكده ...Read More »
دونن– بو گون/ ع. یالچین
دونن– بو گون ع. یالچین دوننهاوا سويوق ايدي تيترهييردين سن يامان. بوگونهاوا ايستيدي تر باسيب، قيزيشيبسان. ××× دونن پاييز گلمهميش خزهلايدين يئر اوسته. بوگون باخ باهار گليب قالخيرسان آستا-آستا. ××× هر گونونهاواسيلا دهييشير حالين، دئمک. هر آنين حؤکمو ايله وورور سينهنده اورهک. ××× آغلاييرسان، گولورسن حؤکمو ايله هر آنين. گؤرهن نئجه دهييشير وارليغيندا ويجدانين؟!Read More »
ع. یالچین/ سنسيز
ع. یالچین سنسيز آليب سني مندن آپاردي يوللار حسرت چيچکلندي کؤنول باغيندا. بير زامان اوزونه آچيلان قوللار بوينو بوکوک قاليب غم اوتاغيندا. قولاغيم تامارزي شوخ قهقههنه، سسيم نفسينله قيزينمير داها. يوللار غريبسهييب آياق سسينه، باخيشيم کولگنله گزينمير داها. سنسيز پوچورلامير نار آغاجي دا، شيلتاق لپهلرده سوسوب دانيشمير. سسيمه سس وئرهن قاغاييلاردا مندن اوز چئويريب، کوسوب دانيشمير. يولونا چيله نيب گوزومون ...Read More »
آیریلیقلار/ ع. یالچین
آیریلیقلار ع. یالچین آييرديلار گولو اتكدن آريني پتكدن آييران كيمي؛ چاتلادي آرزولار اوچوقلادي خياللار. دوشوندوك: بلكه بير گولوش ياكي، بير گؤروش ملهم اولا، ساغالدا بو چاتلاقلاري بو اوچوقلاري. اسدي حسرت اسيمي، الندي جانيميزا، قانيميزا غريبليك موسمي؛ اسيملر طوفانا دؤندو سيزيم لار طغيانا دؤندو يارغانلاندي آرزولاري چاتلاقلاري، قارغالاندي خياللارين اوچوقلاري. آييرديلار بيزي بيزدن اودو كؤزدن، ايشيغي گؤزدن آييران كيمي.Read More »


text:
قارا دنیزده قضایا اوغرایان طییارهده "حکیم لیزا" آدی ایله تانینان یئلیزاوئتا قلینکا دا اولوب.
آخار. آز خبر وئریر کی، اؤز ساحسی اوزره بؤیوک نفوذا مالیک اولان قلینکا بیر مدت اؤنجه ده روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین طرفیندن اوردئنله ده تلتیف ائدیلیب.
قلینکا اوزون مدت "عدالتلی یاردیم" بئین الخالق اجتماعی فوندوندا ایجراچی دیرئکتور اولوب و خسته اوشاقلارا، محاربه علیللرینه دایما دستک وئریب.
قئید ائدک کی، قارا دنیزده ساحلدن ۶ کیلومئترلیک مسافده تو-۱۵۴ طییارهسینین قالیقلاری و اؤلنلردن بعضیلرینین مئییتی تاپیلیب. طییارهده ۹ ژورنالیست، روسییا مدافعه نازیرلیینین "آلئکساندروو" آدلی ماهنی-رقص آنسامبلینین ۶۴ عضوو، ۸ عسگر، ۲ فئدئرال حکومت عضوو اولوب. ژورنالیستلر روسییانین بیرینجی کانالینین و «زوئزدا» تئلئکانالینین امکداشلاریدیر. طییاره روسییانین سوچی شهریندن سورییایا سفر ائدیردی.
روسییا ایستینتاق کومیتهسی باش وئرمیش طییاره قظاسی ایله باغلی جینایت ایشی آچیب.


text:
تورکیه نینگ وقف بانک جماعه سی اروپاده قهرمانلیک قولگه کیریتدی
تورتینچی مرته قهرمان بولدی
تورکیهنینگ وقف بانک خایتن - قیز والیبال جماعه سی، CEV قهرمانلرلیگی فاینل بیلشوویده رومانیا نینگ CSM Volei Alba Blaj جماعه سینی 3-0 مغلوبیت گه اوچره تیب 4- مرته اروپاده قهرمان بولدی. تورکیه جماعه سی وقف بانک بو 4 ییلده هم هیچ مغلوبیت گه اوچره مه ی قهرمان بولدی. جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان، واقف بانک خاتین – قیز والیبال گروهینی اروپاده قهرمانلیک قولگه کیریتگن لیگی اوچون جماعه نینگ باشلیغی عثمان دیمره نی قبول قیلیب الدی.


text:
Mar 6, 2016
غربه آچیلان پنجره – یوز یاشیندا عزیز نسین دن
حاضرلایان: بهرام حسینی
بیزیم اوراسی کیچیک یئردیر، بویوک شهردن اوزاق، چوخ کیچیک بیر شهردیر…
کیچیک یئرلرده بویوک گورونمک راحت اولور. منده هله مدرسه نینین اونونجی کلاسیندا اولاندا، ماحالین تک روزنامه سینده یازیلار یازماقا باشلامیشدیم. هرکس دئییردی ماشالله قلمی چوخ گوزلدیر.
مدرسه نی قورتاردیغیم ایلیدیرکی بیزیم ماحالدا قطار یولی چکیلدی. ایلک دفعه قطار گلجه ک. هرکس ولوله ده ایدی…
ملا افندی بیزیم اوزاق فامیلیمیزدیر. بیرینی یولایب منه خبر وئردی:” اماندیر منه بیر نطق یازسین قطارین گلدیگی گون من اونی اوخویاجاغام.”
ملا افندی چوخ علمیلی بیرآدام تانینمیشدی. اوشاقلیغیمیزدان بری هامیمیز بئله ائشیتمیشیک. بیزیم نظریمیزدن ملاافندینین بیلمه دیگی هئچ بیر شئی یوخدور. جوان و قوجا بونا اینانمیشدیق .اونون او زامانلار سانیرام یاشی یئتمیشی گئچمیشدیر. آغ آبباق اوزون ساققالی واریدی. ملا افندی اَئویندَن چوخ آزائشیگه چیخاردی. بونا گوره ده اونون آغیزیندان چیخان هر سوزون آیری بیر ده گری واریدی. بیز اونون چوخ درین علمینی، اونون دانیشمادیغیندان بیلردیک.
ملا افندی نین ان چوخ بیلدیگی تاریخ، بیزیم ماحالین تاریخی ایدی . بوتون محالین گئچمیش اتفاقلارینی بیلیردی . هانکی ائولرده کیملر یاشامیشدیلار، نه لر ائتمیشدیلر، هاردا یانقینلاراولموشدی، بیزانس لار زمانی، اسلام لشکرینین بو کندی فتح ائتدیگینی، هر شئیی، هر شئیی او بیلیردی . بویوکلردن بیری شهریمیزه گلنده، اونون زیارتینه گئدیب الینی اوپه ردی.
بونلارا گوره ده ملا افندینین، بو مهم و آغیر آدامین، شهریمیزه اول دفعه قطار گلمه گونی مراسیمینده دانیشیب و نطق ائتمه سی گره کیردی. اودا بو چوخ مهم نطقون یازماق مسئولییتینی منه وئرمیشدی . بو ایشین آغیرلیغی آلتیندا ازیلدیم . اویاشدا بئله استانبول و آنکارا کیمی بویوک شهرلر هله گورمه میشدیم، بوجور مراسم لرده نه لر گرک سویله نه، بیلمیردیم. منیم بوتون معلوماتیم، اوخودوغوم بیر نئچه کتاب، روزنامه و مجله دن آرتیق هئچ بیر شئی دگیلدی .
چوخ زحمتدن سونرا اوچ گونده، بیر نطق یازیسی حاضیرلادیم. اونی ملا افندیه گوندردیم.
قطارین گلدیگی گون بویوک مراسم باشلادی. شهرین بوتون جمعییتی قطار دوراقینا ییغیشدی. لوکوموتیو گلدی. قربانلار کسیلدی. اول شهردار نطقینی سویله دی سونرا ملا افندی…
ملا افندیدن چوخ، من هیجانلی دیم.
ملا افندی نطقینی باشلادی:
” قطارغربه آچیلان بیر پنجره دیر. بو پنجره دن ضیاء* گیره جکدیر، یالنیز تک ضیاء دگیل آیری شئیلرده گیره جکدیر. تمّدن تَکرلرین اوستونه مینه رک بیزه گلدی . تَکر نه دئمکدیر؟… تَکر تمّدونون آیاغی دیر. تَکر اولماسایدی، دنیادا هئچ بیریمیز اولمازدیق. بیز بوگون تَکرلرین سایه سینده یاشایب قاباغا گئدیریک. بو تونله، بو داغلارین ایچینه آچیلمیش ده لیک لره باخین. بو گوردوغوز ده لیک دن نه لر دوغولاجاقدیر نه لر. پارلاق گله جک بیزیمدیر. بو بیر خزانه دیر. الینه گئچیردیگین بو خزانه دن یاخشی استفاده ائت همشهری! یاخچی استفاده ائتسن، چوخ پول قازانارسان، ثروتین اولور و اعتبارین آرتار.
تَکرلر، ریل لر اوستونده زویولدویوب گئچه جکدیر و هر دفعه سینده سنی پوللی ائده جکدیر همشهری! چوخ دفعه اولدوقجان اوقدرده قازانیرسان. چتینی یول آچیلانا قدردیر. بیردفعه کی یول آچیلدی، آرتیق بوتون همشهریلریمیز بو یولون اوستوندن راحات راحات گئدیب گله جکلر. مال لاریمیزین دگری آرتاجاقدیر. سنده مالینین دگرینی و قدرینی بیل!…
جمهوریت سایه سینده بیزه راستلانان بو مالین قیمتینی بیلمه لی ایک. اونا مینه نده، اوستونه چیخاندا، ایچینه گیره نده تیتره ملی ییک. دقت ایله مینمه سک خراب اولار، بیزدن سونرا باشقالاری استفاده ائده بیلمز. اوزگه نین مالی دگیل کی هرنئجه گلدی ایشله دک. اوز مالیمیزدیر، بوتون همشهری لرین دیر . هامیمیزین شریک مالیمیزدیر…”
اون دوقوز یاشیندا، اطراف دا درس اوخویب یئنی قورتارمیش بیر گنج، بئله بئله شئیلردن آرتیق نه یازابیلیرکی…
ملا افندینین نطقی فکر ائتدیگیمیزدن ده چوخ آلقیشلاندی.
اوبیری نطقلردن هئچ بیری ملا افندینین کی قدر تاثیر قویمادی. قیامت بیر آلقیش! گل گوره سن…
هرکس دئیردی: بیزیم ملا افندی چوخ درین بیر آدام دیر…
سوزون دوزی ملا افندی ده نطقی هم یاخچی ازبرله میش، همیده گوزل و هیجانلی سویله دی. او گوندن سونرا، هاردا بیر مراسم، بیر اجتماع اولسا، ملا افندی نطق ائتمگه چاغیریلیردی. اودا هر گئتدیگی یئرده او نطقی تکرار ائدیردی. یالنیز نطقین ایچیندن قطار کلمه سینی چیخاردیب، او بیری یئرلرینی نئجه کی وار ایدی سویلوردی. نطق هرکسه او قدر گوزل گلیردی کی، هئچ بیریمیز اونی تکرار تکرار ائشیتمکدن یورولوب داریخمیردیق. جمهوریت بایرامیندا، بیر ایش یئری آچیلیشیندا، بویوک لردن بیرینین بیزیم کیچیک شهره گلیشینده، همشیه بو نطق سویله نیردی.
ضیاء آدیندا بیر فامیلیمیز واردیر، باباسی چوخ ثروتلی دی . بونلار استانبولدان ضیاء یه بیر گلین گئتیردیلر. تایی اولمایان بیر توی توتدولار. تویا و ضیافته بوتون فامیل، دوست و تانیشلاری چاغیردیلار. بیزده گئتدیک. توی صاحیبی چوخ متعصب بیرعائله دی دوغروداندا چوخ چوخ تعصبلی دیلر. خانم لار آیری و آقالاردا آیری اتاقلاردا یئمک یییرریلر.
نئجه ده اولسا گلین استانبوللی اولدوغونا گوره ، یئمکدن سونرا آقا خانیم هرکس بیر یئره ییغیشدی. ملا افندیدن دانیشماق ایچون خواهش اولوندی. سوزون دوزی ملا افندی دانیشماق ایسته میردی. اما اونا ائله زور ائتدیلرکی یازیق کیشی دانیشماقا مجبور اولدی. ایاقا دوردی باشلادی نطق ائتمگه:
” محترم همشهریلریم!
یئنی آچیلن بو یووا غربه آچیلان بیر پنجره دیر”
نطقین اولیندن راحات سیزلیق باشلاندی . عائیله نی پنجره یه، همیده غربهِ آچیلان پنجره یه بنزِتمه سی، بیزیم متعصب دوره میزین آدملارینی حیرصله ندیردی .
ملا افندی گلینی گوستردی و ادامه وردی:
” بو پنجره دن ضیاء گیره جکدیر، فقط تک ضیاء دگیل، تمّدن ده گیره جکدیر…”
اعصابی استانبولدان قیزآلدیغی ایچون، ملتین آراسیندا سوز بازلیقدان خراب اولان داماد ضیاء نین حالی قاریشماقا باشلادی. اونون الری تیتریردی.
ملا افندی ادامه وئردی:
” تمّدن، نورکیمین تمّدن، تَکرلره مینیب بیزه گلدی . اونو هامیمیز قوجاغلایب باغریمیزا باساجاغیق. چونکی او هامیمیزیندیر.”
حیرصلی اوسکورتولرینن، نطقی کسیردیلر.
” باخین گوزلروزون قاباغیندا تَکر!… تَکر یعنی نه دئمک؟ تَکر اولماسایدی، دنیادا هئچ بیریمیز اولانمازدیک. تَکر تمّدن دیر. بیز بوگون تَکریلن تمّدنونه یئتیشدیک.”
داماد ضیاء الینی جیبینه آپاردی. بیر جنایت قاباغا گئله بیلیردیر. بو قاریشق اوضاع دا ملا افندی نطقینا ادامه وئردی :
” بو تونله بیر باخین سیز! بو دلیک دن نه لر دوغولاجاق، نه لر؟ ایشقلی گئله جک بیزیم دیر.”
هر طرفده ن اوجالان زمزمه لری، هر زمانکی کیمین ملا افندی هنرینین تاثیری ساناراق، داماد ضیاء یه چونوب بئله ددی:
” بو بیر خزانه دیر. الینه گئچیردیگین بو خزانه دن یاخشی استفاده ائت همشهری! یاخچی استفاده ائتسن، چوخ پول قازانارسان، ثروتین اولور و مملکتده اعتبارین آرتار. ایشلر قاباغلارا تای آرتیق چتین دگلدیر. هر دفعه سی سنی پوللی ائده جکدیر! چوخ دفعه اولدوقجان اوقدرده قازانیرسان، گنج همشهری. “
یولداشلاری دامادین قاباغین آلماسایدیلار قان توکوله جکدیر.
قاین آتا ملاافندینین قولاغینا بیرشیئی لر دئدی…آغیر ائشیدن ملاافندی باشینی دبه ردیب نطقینا ادامه وئردی :
” چتینی یول آچیلانا قدردیر. بیردفعه کی یول آچیلدی، هرکس راحات راحات گئدیب گله جکدیر. جمهوریت سایه سینده صاحب اولدوغوموز بو قیمتیلی مالینین دگرینی بیلملییک. اونا میننده، اوستونه چیخاندا، ایچینه گیره نده، تیتره ملی ایک. دقت ایله مینمه سک تئز خراب اولار، باشقالاری استفاده ائده بیلمز. اوزگه نین مالی دگیل کی هرنئجه گلدی ایشله دک. اوز مالیمیز…”
دامادی، یولداشلاری ائشیگه چیخاردیقلاری ایچون، او ملانین سوزلرینین سونونی ائشیت مه میشدیر.
نطق دان سونرا اوردا سویوق بیر یئل اسدی… ملا افندی، آلقیشلانمادیغیندان چوخ چاشدی…!!!
اوچ گون سونرا، ضیاء استانبول دان گتیردیگی گوزل گلینی، استانبولا قایتاردی.
بوشاندیلار…
عزیز نسین ۱۹۶۰
” آه بیز ائشک لر ” کتابیندان
• * ضیاء کلمه سی ترکیه ده اوغلان اسمی دیر؛ “آیدین و روشنفکر “، همیده “نور” معناسیندا و صفتینده ایشله نر.
www.azer-online.com/azer/?p=26880


text:
آیی دوستلوغو
دئییر ایستهییرسن بیر گئرچهگی آرادان قالدیریب بیرباشقا دوشونجهنی یئرینه قویاسان، گرکلی دئییل تام اونا قارشی داوراناسان؛ سؤزو گئدن گئرچهگی یانلیشلیقلارلا دولو ساوونسان ایستهدیگین آماجا أل تاپمیشسان دئمک!
آنجاق داها آغیر، داها آدامی ایچینه کیمی یاندیران قونو بودور کی هئچ بیر آماجین اولمایاراق یانلیشلیقلارلا دولو ساووندوغون گرچگی هئچ ائتمهگین دیر، بیر حالدا کی اؤزون ده بونون فرقینده اولمایاسان؛ هئچ دوشمن وورا بیلمهیَن ضربهنی اؤزون ووراسان!
او "آیی دوستلوغو" ناغیلی گؤز اؤنونه گلیر؛ رامین جهانگیرزاده یاخشی یازیب:
" آیی
داش
چوبان
میلچک
آیی دوستلوغونو ثبوت ائتدی
داش قانا بویاندی
چوبان اؤلدو
میلچک هله ده یاشاییر "
بیزیم بیر چوخ قونودا بئلَنچی دوستلوغوموزو ثبوت ائتمکلریمیز چوخ اولوب و اولور؛ ائشیکدن باخان اووچونجو آدام چوخ یاخشی گؤره بیلر !!!
-
- ۹۳/۱۰/۲۹


text:
آینی تورکجهسی
آینی تورکجهسی، آینوجا (اؤزلری آدلاندیردیغی کیمی: ئەينۇ) کؤچری بیر تورک خالقی اولان آینیلار طرفیندن دانیشیلیر. بو خالق باتی چینده یاشاییر. قاریشیق بیر دیلدیر. آینی تورکجهسینین بیر تورک دیلی اولدوغونون ثبوتو اوچون بونو دئمک اولار کی اونون قرامئری تورکجهدیر، آنجاق سؤز وارلیغی فارسجا کلمهلردن تشکیل اولونور. 6570 دانیشانی اولدوغو دئییلیر.
ایچیندهکیلر
ساییلار[دَییشدیر]
آینی تورکجهسی و یا آینو دیلینده ساییلار فارسجادان آلینمیشدیر:
1 yäk
2 du
3 si
4 čar
5 pänǰ
6 šäš
7 (häp(t
8 (häš(t
9 noh
10 dah
20 bist
100 säd
1000 hazar
ایشلنمهسی[دَییشدیر]
آینوجانین ایشلدنلرینین اکثریتی یاشلی کیشیلردیر. ماراقلی اولان بودور کی بیر قادین و یا ائشیکده اولان بیر اینسانلا آینوجا دانیشماق اولماز. بئله بیر دوروملاردا اویغور تورکجهسی ایله دانیشیلیر.


text:
گوندم آنالیز: 18
سوریه-ده قلوبال قوهلرین موباریزهسی
حاضردا بولگه ده کی و قلوبال قوهلرین سوریه-ده کی موباریزهسی اؤلکهدکی ایچ ساواشین قارشیسینا کئچیب. اسد رژیمینین 2011-جی ایلده جمعیتین طلبلرینی رد ائدهرک، اؤلکهنی دموکراتیکلشدیرمک اوزینه ساواشا سوروکلمهسی سوریه مکانینین بیر سیرا بولگه سل و قلوبال آکتیورلار اوچون موباریزه میدانینا چئوریلمهسینه سبب اولدو. دؤیوش مئیدانینا دؤنن سوریه بیر طرفدن توققوشان داخیلی مسئلهلر و ترور پروبلئمی ایله بوغوشور. دیگر طرفدن بولگه ده اؤلکهلر آراسیندا وکالت ساواشی داوام ائدیر. روسیا، امریکا، بؤیوک بریتانیا و فرانسا کیمی قلوبال آکتورلارلا یاناشی، تورکیه، ایران، سعودی عربیستانی، قطر، ایسرائیل کیمی بولگه سل آکتورلار دا سوریه-ده فعالدیرلار.
قلوبال و بولگه سل آکتورلار سوریه-ده کی مقصدلرینه چاتماق اوچون بیر چوخ وکالت فاکتورلاردان ایستیفاده ائدیرلر. روسیا اسد رژیمینه ایرانلا بیرگه هاوادان و قورودان دستک وئریر، دیپلوماتیک و مادی دستکی ده اسیرگهمیر. بونلارا علاوه اولاراق، بیر چوخ روس مزدلو حربچیسی ده سوریه-ده خیدمت ائدیر. ایران ایسه مادی و حربی دستک وئرمکله یاناشی، سوریه اراضیسینه هم سوریه-لی، هم ده اجنبی منشألی میلیسلری یئرلشدیریر. بونلارین آراسیندا لبنان-لی حزب الله، افقان فاطمیون تیپی، عراق-لی نجبای حرکاتینی و پاکیستانلی زینبیون تیپینین آدلاری چکیله بیلر. ایران سوریه-ده یالنیز وکیل عنصورلار ایله دئییل، عینی زاماندا، اؤزونون اینقیلابی پاسدارلارینین قوهلریندن ده ایستیفاده ائدیر. روسیا و ایرانین سوریه-نین بیر چوخ یئرینده حربی بازالاری و ایستیفاده ائتدیکلری هاوا لیمانلاری موجوددور.
باشقا بیر جبههنی ایسه امریکا، فرانسا و اینگیلتره یارادیر. غرب بلوکونون یاراتدیغی جبهه داعش ایله موباریزه آدی آلتیندا ی.پ.گ ترور تشکیلاتینا سرمایه قویور. بو بلوک ی.پ.گ-نین رهبرلیگی آلتیندا یارادیلان سوریه دموکراتیک قوهلری ایله شیمال-غربی سوریه-ده کی منبج-دن جنوب-شرقدکی ابو کمال قدر اوزانان بیر خطه نظارت ائدیر. امریکا و فرانسانین بو ساحهده 25-ا قدر حربی بازاسی موجوددور. بو بازالارین آراسیندا 2 هاوا میدانی دا قرب بلوکو طرفیندن ایستیفاده ائدیلیر. همچنین اینگیلتره و امریکانین سوریه-نین جنوبونداکی تنف بؤلگهسینده 2 بازاسی وار. بو بولگه ده ایسه مقاویر الثوره آدلی بیر تشکیلاتلانما ایله حرکت ائدیرلر. سعودی عربیستانی سوریه-ده اوزون مودت سوریه موخالیفتینی دستکلهدی، سون دؤورده ی.پ.گ-نین رهبرلیک ائتدیگی سوریه دموکراتیک قوهلرینی دستکلمهیه باشلاییب. بوندان باشقا، سعودی عربیستانی رهبرلیگی آلتینداکی عرب اؤلکهلرینین سوریه دموکراتیک قوهلری طرفیندن نظارت ائدیلن بؤلگهلره حربچیلر یئرلشدیردیکلری بارهسینده صحبتلر گئدیر.
دیگر بیر جبههنی ایسه تورکیه یارادیر. تورکیه ادلیب بؤلگهسیندکی چاتیشمازلیک زوناسینا نظارت ائتمک اوچون 9 موشاهیده منطقهسی یارادیب. بو منطقهلرین سایینین 12-یه چاتدیریلماسی نظرده توتولور. تورکیه، عینی زاماندا، "فرات قالخانی" و "زیتون دالی" عملیاتلاری ایله داعش و ی.پ.گ ترور تشکیلاتلاریندان آزاد اولونان اراضیلرده حربی وارلیغینی داوام ائتدیریر. آرتیق سوریه خالقی اوچون تهلوکهسیز بؤلگه اولان عفرین، عزز، الباب و جرابلس بؤلگهلرینده تورکیه خصوصی تییناتلی قوهلرینین تعلیم کئچدیگی سوریه پولیس تشکیلاتی آساییشی تامین ائدیر. سوریه پولیس تشکیلاتی سوریه موخالیفتینین قوردوغو و اولوسلار آراسی عالمده قبول اولونان سوریه موقتی حکومتینه تابعدیر. یارادیلان میللی اردو دا سوریه موقتی حکومتینین تابعچیلیگیندهدیر. قطر ایسه "قطر بحرانی"ندان اول سوریه موخالیفتینی یاخیندان دستکلییردی، لاکین محاصرهدن سونرا قطرین سوریه-ده کی تأثیر دایرسی آزالیب.
آکتورلاردان بیری ده ایسرائیلدیر. ایسرائیل 1967-جی ایلده اولوسلار آراسی حقوقا ضد اولاراق ایلحاق ائتدیگی جولان تپهلری ایله سوریه-نین اراضیسینی غصب ائتمیشدی. 2011-جی ایلده باشلایان محاربهدن سونرا ایسه ایسرائیل جولان تپهلریندکی حاکمیتینی داها دا محکملندیردی. ایرانین وکالت فاکتورلارینین سوریه-ده آرتماسی و حزب الله-ین سوریه ساحهسینده گوجلنمهسینه گؤره ناراحات اولدوغونو بیلدیرن ایسرائیل زامان- زامان سوریه داخیلینده ایران و حزب الله هدفلرینه قارشی هاوا هوجوملاری حیاتا کئچیریر.
اسد رژیمینین 2011-جی ایلده خالقین طلبلرینی قبول ائتمهییب، اؤلکهنی محاربهیه سوروکلمهسیندن سونرا سوریه قلوبال و بولگه سل قوهلرین موباریزه میدانینا چئوریلدی. میللی اگمنلیگینی ایتیرن سوریه-نین بیر نئچه فرقلی تأثیر ساحهلرینه بؤلوندوگونو سؤیلهمک مومکوندور. لاکین سوریه ساحهسینده جریان ائدن محاربنی قلوبال و بولگه سل قوهلرین موباریزهسی سویهسینه ائندیرمک ده دوزگون دئییل. سوریه-ده هله ده داوام ائدن ایچ ساواشین اولدوغو اونودولمامالیدیر.
سیاست، ایقتیصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون امکداشی جان آجونون "قلوبال قوهلرین سوریه-ده موباریزهسی" آدلی آنالیتیک یازیسینی تقدیم ائتدیک.


text:
">
YOUR WEBSITES NAME
Anadili beinhaltet die Wünsche der süd-aserbaidschanischen Bevölkerung. Sie hat keine Beziehung zur Parteien und Vereinene
Die Selbstbestimmung ist unverzichtbares Recht des SÜD -azerbaidjanischen Volkes
Anadili qəzetəsi
Bonn- Germany, 30-ci
il , نجی ایل 30
ایل لیک آرشیوی 30 آنادیلی نین ـ Anadinin 30 illik arşivi
Milletler arası bilgi toru = Mabtor ـ İnternet) ـ (Internet ـ مـیـللتـلر آراسـی بـیلگی تـورو = مـابـتورـ,v
WWW.anadili.com : مابـتور عنوانیمیز
anadili@aol.com
Copyright © 1984 by "Anadili" . All Rights reserved . E-Mail : anadiliqanadili.com
ILGÖR"Təqvim"gapağı
2014-1393"
1393-ایـلگور(تقویم )قاپاغی2014 ـ
Tarixi günlər (il gözgüsü)
حورمتلی
وطنداشلار، مستملکه چی ،ایرقچی ، تئروریست ـ فوندامنتالیست تئهران
رئژیمی آذربایحانلی نین دیریسینده نده نیفرت ائدیر ، اولوسونده
نده ، آذربایجانلینی، اونون بوتون وارلیغینی دا یوخ ائتمک ایسنته ییر
. میللتیمیزین بئله تاریخی و میـللی ثروتلری مستملکه چی رئژیــم
طرفیندن داغیدیلیـب یوخ ائدیلمکده دیر. موغاندا جـانـانلــی
کندینده تاپیلان ،دونیادا میپثلی گورونمه
میش ایکینجی مومیانین دا، یوخ ائدیلیب، هارا آپاریلدیغی حاقدا بیلگی
سی معلوماتی اولانلار،ائله جه ده چیخدیغـی یــئرین شکیللری نی
آنادیلی غزئتی نین عنوانینا گونده ره بیلیرلر . بیز بو
معلوماتی بیئن الخالق قوروملارین اختیاریندا قویا بیله
ریک. بو میللی وظیفه نی یئرینه یئتیره نلره مینتدارلیغیمیزی بیلدیرمک
ایسته ردیک. خاطیرلاتماق یئرینده اولارکی بیرینجی مومیا ،آذربایجانین
خانیم شاهلاریندان اولموش اونون مومیاسی خییوو شهری نین یاخینلیغندا
تاپیلمیش ،کوردلر طرفینده ن یوخ ائدیلیب ،آلتین جیکاسی ،سینه ،بویون باغی ،
سیرقا وه باشقا جواهراتی،اونون یئشی یی نین ایچینه چکیلمیش
واراق آلتین ، وآلتین سیکه لری آلمانا گتیریلیب بون دا کی ایران ائلچیلی یی
واسیطه سیله ساتیلمیشدیر
http://video.google.com/videoplay?docid=7621684977698500744&ei=
_9FsSdHMEZSCiwLb0_maDw&q=xomarli&hl=en. شوجثیلی
سولطانی / گونئی آذربایجان . موغان . جانانلی کندی
یئنی اورتا دوغو(شرق) پیلانی، یوخسا فاجیعه سی؟
Yeni ortadoğu pıganı,yoxsa faciəsi
تاسوفله اوزلرینیو دئموکراسی نین اینسان حاقلاری نینن طرفداری کیمی گوستره ن
آمئریکا وه غرب اولکه لری نین . تاسوفله کئچه ن ایلده
گوتورد.کلری آددیملار بو ایدعانی تصدیق ائتمیر. 36 به ری بو منطقه ده
گوتوزولن آددیملار دینی فاناتیزمی کوروکله مک ، اینسانلارین دینی
ایناجلارینی مقصدلی فایدالانماغا خیدمت ائتمیشدیر
آردی وار.


text:
بیلیم
مکتبلرده تعلیمات لایحهسی اوزگریش ریجه جمهورلیک ریاستیگه یوباریلدی
مملکت معارف وزیرلیگی مسؤوللرینینگ ایتیشیچه، ینگی ریجهده مملکت مکتبلرینینگ درسی لایحه قیینچیلیکلری بیلگیلنگن و بو ریجه کیلهجک ییل سیناو شکلده مکتبلرده تطبیق ایتیلهدی.
سلاموطندارگه صحبت بیرگن معارف وزیرلیگینینگ برنامهلر ریاستی باشلیغی کبیر حقملنینگ ایتیشیچه، اوتگن ایکی ییلده مملکت مکتبلرینینگ درس لایحهسی اوستیگه ایش قیلیب و درس لایحهسیده ایریم اوزگریشلر کیریتگنلر.
جناب حقملگه کوره، ینگی درس لایحهسی اوستیگه یوزدن آرتیق اورگهتیش و تربیهلش ایشلری بوییچه ایش بیلرمان ایش قیلگن و ینگی لایحهده درسی کتابلر متنلری، عنوانلری و املایی بولیملریده اساسی اوزگریشلر کیریتگن. اونینگ ایتیشیچه، ینگی ریجه جمهور رییسگه یوباریلگن.
حقملنینگ کوپهیتیریشیچه، ینگی ریجهده بیرینچی، ایکینچی و اوچینچی صنفلرنینگ درس لایحهسی اساسی شکلده اوزگرگن و کیلهجک تعلیمی ییلده اوشبو لایحهنی تیل بولیمی ولایتلرنینگ ایریم مکتبلریده سیناو شکلده تطبیق ایتیلهدی.
معارف وزیرلیگی برنامهلر ریاستی باشلیغینینگ ایتیشیچه، اوشبو ریجه عملگه آشیریلگنیدن سونگ، اوچینچی صنفدن آلتینچی صنف گچه، آلتینچی صنفدن توقیزینچی صنف گچه و شونینگدیک، توقیزینچی صنفدن اون ایکینچی صنف گچه درس لایحهسی اوستیگه ایش قیلینهدی و اصلاحات هم کیریتیلهدی.
معارف وزیرلیگی برنامهلر ریاستی باشلیغینینگ کوپهیتیریشیچه، ینگی درس لایحهسی 2-3 ییلگچه بوتونلهی برچه مکتبلرده عملگه آشیریلهدی.


text:
تورکیه-نین توریزم گلیرلری آرتدی
تورکیهنین توریزم گلیری 18.9 آرتیب.
تورکیهنین توریزم گلیری، 2017-ده، 2016-جی ایله موقاییسهده 18،9% آرتاراق 26،3 میلیارد دولار تشکیل ائدیب.
تورکیه دؤولت ایستاتیستیک کومیتهسینین آچیقلادیغی 2017-جی ایله مخصوص توریزم ایستاتیستیکلری راپورونا گؤره توریزم گلیرینین 77،4% خاریجی توریستلردن، 22،6% فایزی ایسه خاریجده یاشایان تورک وطنداشلارین سفریندن الده ائدیلیب.
اؤتن ایل الده گلیرین 21 میلیارد 461 میلیون 603 مین دولارینی شخصی خرجلر، 4 میلیارد 822 میلیون 53 مین دولارینی ایسه سیاحت تورلاری تشکیل ائدیر.
همین دؤورده آدام باشینا خرجلنن میقدار 681 دولار، خاریجیلرین فرد باشینا اؤلکهمیزده خرجلهدیکلری 630 دولار، اؤلکه خاریجینده یاشایان تورکیه وطنداشلارین خرجلهدیکلری ایسه 903 دولار اولوب.
تورکیه سرحد قاپیلاریندان خاریجه چیخانلارین سایی ایسه 2017-ده، 2016-جی ایله موقاییسهده 23،1% آرتاراق 38 میلیون 620 مین 346 نفره چاتیب.