text:
صمدین یاشینینکیچیک اولماسی، اونون او دؤره فعال اشتراکینا، مانع اولورسادا، آنجاق اوشاقلیق دفترچهسینین صحیفهلرینده، او گؤردویو و ائشیتدیگی حادثهلرین ثبت اولماسینا مانع اولمامیشدیر. بیر یاندان، اوشاقلیق چاغلاریندا دائماً آنا دیلینده ائشیتدیگی لایلالار،نازلامالار و حتی آغیلار، اونون حافظهسینده بؤیوک یئر توتموشدو؛ دیگر طرفدن، تورک دیلینی آرادان گؤتورمهگی هدف توتان پهلوی رژیمی، فرهنگی باسغین و آسیمیلاسیون سیاستینتیجهسینده، تورک دیلینده هیچکیتاب ونشریهنین چیخماسینا اجازه وئرمیردی.
ملی حکومت دارماداغین ائدیلدیگدن سونرا، ۴۰نجی ایللرین اوللرینه قَدَر، آذربایجان دیلیندهنشریات بؤیوک بحرانا دچار اولموش و بو مدت عرضینده یالنیز، حسینکرد شبستری، امیر ارسلاننامدار، بیرسیرانوحهکیتابلاری و بیرده شهریارین „حیدر بابایا سلام“ اثرینشر اولونموشدور. آذربایجان دیلیندهنشریات، شاه رژیمی طرفیندن عملا” یاساق اولموشدور. بئله بیر دؤرده صمد بهرنگی بویا باشا چاتمیش. او هله „دانشسرا“نی اوخویارکن دوستلاریلا بیرلیکده „خنده“ آدلی بیر ژورنال چیخارمیشلار. دانشسرانی بیتیردیکدن سونرا، صمدده، باشقا معلملرکیمی چانتاسینی قولتوغونا ویریب وکندلره ساری یولا دوشموشدور. بیرینجی قدمده بؤیوک بیر حقیقتله اوز ـ اوزه گلمیش: دانشسرادا تحصیل آلدیقلاری و اؤیرندیگلری درسلری بیریانا بوراخیب و اؤزلری رئال یاشایشدان دوزگون معلم اولماق اصولونو اؤیرهنمهلیدیرلر. صمد و یولداشلاری (صمدین یاخین یولداشی بهروزدهقانیده عینا” بو پروسهنیکئچیردیبدیر، اونلارین یاشایشلرینین چوخ بؤلومو بیری بیریله عینیدیر.) کندلره گئدیب،کند محیطی ایله رابطه توتوب وکند اوشاقلارینا درس وئرنده، (یعنی عملده) بوتون وارلیقلاریلا حس ائدیرلرکی: آنا دیلینده دانیشاندا، اوشاقلار یاخشی و دوز ـ عمللی باشا دوشورلر، اما فارس دیلینده درس وئرنده، اونلار معلمین اوزونه هوروت ـ هوروت باخیرلار. اونلار، آنا دیلینین اهمیتینی، بیرینجینوبهده بو سایاق، عملده و چتینلیکلرله اوز به اوز اولدوقدا بیلمیشلر. صمد و یولداشلاری اؤز تربیتی محیطلرینین تأثیری آلتیندا، موجود واقعیتلردن، مهم و عمومی بیرنتیجه آلیرلار: هر شئیدن قاباق خلق گرگ شعورلانسین، اؤز ملی و حقیقی وارلیغینی دوشونسون. صمد بو یولون داوامیندا،نتیجه آلیرکی، ائله بو ایش اوز وئرسه ـ وئرمه سه، اوشاقلارین واسطهسیله انجام تاپاجاقدیر. اونون اوچون، بیرینجینوبهده، یازیلارینی وناغیللارینی اوشاقلارا خطابا” یازیر. بونا مثال اولاراق „اولدوز و قارغالار“کیتابینین مقدمهسینده اولدوزون دیلیندن بئله یازیر:
«…..آقای بهرنگ، منیمناغیلیمی اوشاقلار اوچون یازماغا سؤز وئریب؛ بونا خاطرکی یاشلی آداملارین فکرلری او قدر “پرت”دیرکی منیمناغیلیمدان حظ آلا بیلمزلر.»
صمد بهرنگی ۱۳۴۲نجی ایلده «پاره پاره»کیتابینینشر ائلهییر. بوکیتابین عنوانی آلتیندا یازیلدیغیکیمی، آذربایجان دیلینده اولان شعرلردن و بایاتیلاردان اوخوجولارا بیرنمونه وئرمکنیتی ایلهنشر اولونموشدور. پاره ـ پارهکیتابینین عمده مشخصهلریندن، اونون شعرلرینین دیلینین ساده و محتواسینین، اخلاقی ـ اجتماعی اولماسیدیر. بوکیتابین چاپ اولماسی صمدده و اونون یاخین یولداشلاریندا بؤیوک انرژینین یارانماسینا سبب اولور؛ بوکیتاب بو ایکی حقیقتی آشکارجاسینانشان وئریر: بیرینجی بوکی، صمدین دونیا گؤروشونه قَدَر یئتگیندیرکی،کیتابی احتواء ائدهن شعرلرین و بایاتیلارین چوخو، عصریمیزین اَن مترقی فکیرلری ایله دولغوندورلار.کیتابدا صابر، معجز و فضولی ایله بیرلیکده، صمد ورغون، رسول رضا و باشقالارینین دا شعرلری وئریلمیشدیر. ایکینجیسی، هر شئـیدن اول ۲۴ یاشیندا صمدین آذربایجان ادبیاتینا دایر معلومات دایرهسینین گئنیشلیگینه بویؤک بیر نشانهدیر. غلامحسین ساعدینین دئدیگینه گؤره، او (یعنی صمد) یالنیز بونا خاطیرکی، یالانچی شهرتدن آجیغی گلیردی، مستعار آدیلا (ص ـ قارانقوش)کیتابی چاپا وئردی … اما هله پاره پارهکیتابی، عمللی ـ باشلی یاییلمامیشدیکی، ساواک طرفیندن ییغیلیب و آرادان آپاریلدی…. محض بونا خاطیرکی آذربایجان دیلینده یازیلمیشدی!!….(۱)
صمدین آذربایجان ادبیاتی ایله علاقه دار بو بیرینجی ایشی اولسادا، آنجاق جدی باشلانیشی ایدی. بو بیر واقعیتدیرکی صمد اؤز دؤرونون بوتون مسئلهلرینی دقت مرکزینده قرار وئرهرک، آذربایجان حقده مسئلهلریده هیچ زامان گؤزدن اوزاقدا ساخلامامیشدیر. دئدیگیمیز بو ادعانین اثباتی اوچون، آذربایجان فولکولورونو توپلاماقدان باشلانارکن، اؤز دؤرونون سایجا آز اولان آذربایجان دیلیندهکیتابلارا تنقیدی یاناشمادان، آذربایجان دیلی حقده بیلگیلر وئرمکدن، آذربایجان موسیقیسی بارهده، شعری بارهده، عاشیقلار و … حقده مقالهلر یازماغا قَدَر گنیش بیر فعالیت عرصهسینی گؤسترمگ اولار. بونلار هامیسی گؤستریرکی او بیر یازیچی و ادبیات شناسکیمی اؤز زمانهسینین طرح اولدوغو مسئلهلرینهنه قَدَر مسئولانه یاناشیر. بو یتگینلیک یالنیز صمده عاید دگیل، صمد آدیلا طرح اولان مسئلهلرین چوخو، صمد قلمی ایله یازیلان یازیلارین چوخو بیرکیچیک جمعین اَمَگیکیمینظره گلیر؛ بوکلکتیوین بیر طرفی صمد اولسادا، او بیری طرفی بهروزدهقانی و علیرضانابدلدیر. اونلارین هر اوچونونده آذربایجان دیلینده تخلص سئچمهلری (ص. قارانقوش ـ ع. اوختای ـ آیدین) بو جمعین آذربایجان و ملی مسئلهیه نه اندازه باغلی اولماقلارینا عینی نمونهدیر. اونلارین ایش بیرلیگی او درجهیه چاتمیشدیرکی مثلا” «تاپماجالار ـ قوشماجالار»کیتابینین مقدمهسینده، صمد و بهروز، صمیمیتله اؤز یادداشتلارینی، مؤلفلرین (یعنی صمد ایله بهروزون) اختیاریندا قویان نابدلدن (علیرضا اوختایدان)، تشکرلرینی بیلدیریرلر. (۲) و یا آذربایجانناغیللارینین آذربایجانجا متنینده،ناغیللارین بیرینین (باراتناغیلینین) سونوندا، «ضبطِ علیرضا» سؤزو یازیلیبدیر. (۳)
صمدین دؤری مطبوعاتدا یازدیغی مقالهلری، جوابیهلری و تنقیدلری اوخویاندا، حقیقتا” آدام حیران قالیرکی، او نه اندازه باشاریقلا و نه قَدَر معلوماتلا زمانهسینین مسئلهلرینه فعال یاناشیر و نئجه ظرافتله بو پروبلملرین آرادان گؤتورولمهسینه یوللار آراییر و علاجلار تاپیر. ساعدینین «۵نمایشنامه مشروطیت انقلابیندان» آدلی تئاترینی تنقید ائدهرک، بئـله یازیر:
«گوهر مراد»ین گئچهجکه غصهلی باخیشی، باشقا واریانتلاری دا اؤزویله داشییر؛ او جملهدن دؤیوشکن بیر نفرتی و رئـال بیر امیدی. ساعدی هرزمان اؤزگهلرین قانی باهاسینا چورهک یئـین انسانلارین، خباثتینی و رذیللیگینیکشف ائتمگدهدیر. ساغ اولسون!» (۴)
یئری گلمیشکن دئییمکی ساعدینین ادبی فعالیتی بارده، بئله یازیر:
«او بوندان بئلهکی «پایتختنشین»دیر، آمما هَله اؤز «شهرستانلی» خصوصییتینی ساخلاییبدیر؛ هَله ساوالان داغینین اَتکلرینین سرین عطیری اونون ناغیللاریندان و پیسلریندن گلیر.» (۵)
و سونرا آرزو ائدیرکی:
«قوی هرزامان بئله اولسون، قوی اونون یازیلاریندا تریاک و هروئین قوخوسو یئرینه، «یام»ین گوم ـ گؤی یاماجلارینین سرینکولکینین، «ساوالان» ین زیروهسینین آغ و سویوق قارینین، «زنوز»ون قیرمیزی و ایری آلماسینین و «تبریز»ین گئنیش و گؤی سَماسینین دالینجا گزهک و اَلی بوش قاییتمایاق.“ (۶)
اوره گی هرزمان آذربایجان کولتورو و فولکولوریله دؤیونن صمد، ۱۳۴۵نجی ایلین تیر آییندا «راهنمایکیتاب» دا «ادبیات و فولکلور آذربایجان» آدلی بیر مقالهسینده بئـله یازیر:
«آذربایجان فولکولور خزینهسی او قَدَر گئنیش و رنگارنگدیرکی، آختاریشلارین ایلک آددیملاریندا آدامی حیرت بویویور. بونا مثال اولاراق بایاتیلاری گؤسترمک اولار.“ (۷)
و سونرا بایاتیلاری تحلیل ائدهرک، بئله یازیر:
«اونلار نئچه مینی آشدیقلاری حالدا، مضمون و ایشلندیکلری یئـر جهتیندن رنگارنگدیر. آذربایجانلیلار، اونلاری قبیر اوستونده، تویدا، شادلیقدا، غمده ـ غصهده، یالقیزلیقدا، جمعده، عاشیق ـ معشوق آراسیندا، وطندن اوزاقلاردا، آنایلا ـ بالا آراسیندا و …. اوخویارلار.» (۸)
همان آدینی چکدیگیمیز مقالهنین باشقا بیر یئرینده، فارس ادبیاتیندا، آذربایجان آتالار سؤزو و مثللرینین استعمالی بارده بئله بیر فکری ایرهلیه سورور:
«چوخ مثللرکی «علامهدهخدا»، «امثال و حَکَم فارسی» آدلیکیتابیندا یازمیش، «نظامی»دن گؤتوروب، آذربایجان حلقینین آتالار سؤزو و مثللریدیر کی نظامی اونلاری ترجمه ائدهرک (آنا دیلیندن، فارس دیلینه) اؤز شعرلرینه داخل ائتمیشدیر.» (۹)
سونرا بیر تحقیقاتچیکیمی، چوخ معقول بیر قرارا گلیر:
«بو ادعانین حقیقت اولدوغو یا اولمادیغی، یالنیز تحقیق و آراشدیرما یولو ایله ثبوتا یئتیشه بیلر؛ تحقیق یولودا بوندان عبارتدیرکی معلوم اولسون، نظامینین شعرلرینده اولان «امثال و حَکَم»، اوندان قاباق، فارس یازیچی و شاعرلرینین اثرلریندهده وار یا یوخدور؟؟ » (۱۰)
مقالهنین باشقا یئرینده صمد آذربایجان ناغیللارینین مختلف ژانرلاریندان صحبت ائدهرک، «دده قورقود»دان مفصل دانیشیر. سونرا آذربایجان شعرینین خصوصیتلریندن بحث آچاراق، اونا اویغون اولان هجا وزنیندن اطرافلی صحبت ائیلهییر. صمد بونلاری یالنیز « سهند» ین «سازمین سؤزو»کیتابی ایله علاقه دار مطرح ائیلهییر؛ او بو بارهده چوخ اطرافلی دانیشاندان سونرا بئله یازیر:
«ایندی سازمین سؤزو کیتابینین مؤلفی اؤز اثرینی خلقین قضاوتی اؤنونده قویوبدور؛ ظاهراَ ائله گؤرونورکی، بوکیتاب، شاعرین ایلک اثریدیر، اما دئیم طرزی و سؤزون پختهلیگی وآخارلیغی گؤستریرکی، او بو ایش ایله چوخدان مشغولدور و اؤزودهکیچیک آدام دگیل.» (۱۱)
بو مقالهنین سونوندا، صمد جان آغریسیلا بئله یازیر:
«سهند، شعرینده عادی دانیشیق دیلینده اولمایان بیر چوخ اصیل سؤزلردن استفاده ائدیبدیر، بوندان بئلهکیکیتابین سونونا، بیر سؤزلوکده علاوه اولونوب، شاید یئنه اوخوجو آسانلیقلا منظومهلری اوخویا بیلمهسین. البته بو شاعرین گناهی دگیل، اوخوجونون سوجودورکی آنا دیلینده آز کیتاب اوخویوب و ادبی دیلی اونودوبدور.» (۱۲)
صمد «آذربایجان افسانهلرینده، قهرمانین خصوصیتلری» آدلی بیر مقالهده، آذربایجانین فولکولوریک ناغیللارینی بؤلهرک، بو ناغیللاردا رول اوینایان، «کچل»، «وزیر»، «دیو»، «تولکو» و «قورد»ون شخصیتلرینین عمومی خصوصیتلرینی لازمینجه ایضاح ائتمیشدیر.
صمدین یازیلارینین بؤیوک بیر حصهسینی، عاشیقلارین و خصوصاَ کوراوغلونون معرفیسی تشکیل ائدیر؛ بلکه صمد یئنی دؤرده (۲۱ آذر حرکاتیندان سونرا) بیرینجی ضیالیلارداندیرکی پهلوی دؤرونون آتی دؤردنالا چاپدیریب، توزاناق سالدیغی زاماندا، عاشیقلاری تام یئنی معنادا معرفی ائدیب و اونلارین اصیل هنرینه، دوزگون قیمت وئرمیشدیر. اولا بیلسینکی بو ایش، گلهجک نسلین، عاشیقلاری دوزگون تانیماسینا و اونلارین صنعتینه لازمینجه دیهر وئرمهسینه، جدی یول آچمیشدیر. او «عاشیق شعری» آدلی بیر مقالهسینده، عاشیقلاردان سؤز آچاراق،کوراوغلو بارده بئله یازیر:
«کوراوغلونون قدرتی، خلقین توکنمز قدرتیدیر، بیر سونسوز قدرتکی بوتون قدرتلرین قایناغیدیر.کوراوغلونون اَن بؤیوک مشخصهسی، بو قدرته آرخالانماغی و اونا ایمان گتیرمهسیدیر… او حتی بیرآن دا کیم اوچون و نه اوچون مبارزه ائلهدیگینی اونوتماییر.» (۱۳)
همان بو مقاله حقده بهروزدهقانی بئله یازیر:
«کوراوغلو حقده، فارس دیلینده، ایلک دفعه صمد بهرنگی خوشه مجلهسینین ۳۳نجی نمرهسینده (۱۶ مهر ۴۶) بیر مطلب یازمیشدیرکی او زامانا قَدَر ان گؤزل قایناق ائله او اؤزو ایدی“ (۱۴)
همان مقالهنین باشقا یئرینده، «کورزاد»کیتابینین مترجمینه خطاب بئله یازیر:
«کوراوغلو داستانیندان «کوراوغلو وکچل حمزه» آدیلا نشراولونان، صمد بهرنگینین ترجمهسینین نثری، بئله داستانلارین ترجمهسینه یاخشی اؤرنک اولا بیلر.“ (ص ۳۳ ـ همان مقاله)
صمد بهرنکی هر بیر کیچیک امکاندان استفاده ائده رک، چالیشمیشدیرکی اؤز دؤرونده گئچن سیاسی، اجتماعی، ادبی و تاریخی مسئلهلره فعال یاناشسین و اوست ـ اوسته دئمک اولارکی بو ساحهلرده، حتی ساده و کیچیک بیرحرکتده، اونون دقیق باخیشلاریندان اوزاقدا قالمامیشدیر. او عرقچی و شووینیست تاریخچیلری افشاء ائدهرک، «شاه اسماعیل خطایی» آدلی بیر مقالهسینده، اونلارین «فارس» ادبیاتی تاریخچیلیگیندن (که سهواَ اؤزلرینی ایران ادبیاتی تاریخچیلری آدلاندیریرلار) آد آپارمیشدیر. او «ادوارد براون» ین ادبیات تاریخینه آرخالانان «دهخدا»نین لغتنامهده یازدیغی بو سؤزو:
«صفویه دؤرونده ادبیات و بؤیوک شاعرلر ساریدان، جامعهده عجیب بیر قیتلیق حؤکم سوروردو»“ نظرده توتاراق یازیرکی:
«آزجا دقت و منصفانه باخیشلا، دویماق اولارکی، بو سؤز بؤیوک بیر بهتاندیر و نئچه باتمان چریش ایله «صفویه»یه یاپیشماز. هله «فضولی» و باشقا بؤیوک شاعرلر بیر یاندا دورسون، یالنیز صفویهنین باشچیسی اولان «شاه اسماعیل» ین رنگارنگ اثرلریله تاریخچیلرین بو بؤیوک یالانینی آیدینلاتماق اولار. بئله بیر سهوین و تاریخچیلرین یالان دوزلتمهلرینین سببی یالنیز صفویه دؤرونون شاعرلرینین آذربایجان دیلینده شعر دئـمکلریدیر. » (۱۵)
صمد بهرنگی «حیدر بابایا سلام» اثرینه، اوست ـ اوسته دوزگون باخیشلا باخمیش. او اؤز دؤرونونسیاسی ـ اجتماعی متودلارینا اساسلاناراق، شهریارین بو اثرینده بعضی اخلاقی گؤستریشلری تنقید ائده رک، بو منظومهنی حقیقی معنادا شعر آدلاندیرمیش و یازمیشدیرکی، شهریار «حیدر بابایا سلام» منظومهسیله آذربایجانین یازیلی ادبیاتیندا یئنی بیر دؤر آچمیشدیر. عین حالدا صمد بهرنگی، حیدر بابا شعریندن اولان استقبالا و تضمینه، شک ایله یاناشاراق بئله یازیر:
«حیدر بابانین تأثیری ائله اولدوکی، بیر عده اوندان تقلید ائدهرک شعر دئدیلر، ائله تقلیدکی حتی شاعرلرین بعضیلری هَله وزن، قافیه و سؤزلر بیر یانا قالسین، شعرلرینین مضمونونودا حیدر بابادان گؤتوردولر. البته بو شعرلرین چوخو، یونگول بیر زاد اولدولار.» (۱۶)
سونرا حقلی اولاراق بو استقباللارین ایچینده بیر ایکینفری او جملهدن «حبیب ساهر» ی و «ب. ق. سهند» ی مستثنا ائدیب و اونلارین یازدیقلاری شعرلری تقدیره لایق گؤروب و سهند بارهده بئله یازیر:
« … سهندین شعری، سهند داغیکیمی حتی شهریارین اؤز شعرینهده،کؤلگه سالمیشدیر.» (۱۷)
ترسهسینه، محض تقلیدی شعرلردن، «مِعر» آد آپاراراق، بئله نتیجه آلیر:
«یالنیز بونا خاطیرکی فلاننظم، فلان دیلده یازیلیبدیر، گرهک دگیل بیز اونو شاه اثر آدلاندیراق؛ بونا دئیهرلر: دگماتیسم و اوشاقجاسینا قیمت وئرمک!!» (۱۸)
صمد بهرنگی آذربایجان ادبیاتیندا، بدیعی صنعتی، هر زاددان آرتیق سئویر.
صمدین مقالهلرینین بیر سیراسینی، آذربایجان دیلینین اینجهلیکلرینی و اونون گرامرینی آچیقلاماق تشکیل ائدیر. او بیر دیلچی کیمی، اؤز دؤرونده یازیلان آذربایجان دیلی حقده کیتابلارا،کسکین تنقیدله و گوجلو منطق ایله یاناشیر. تعریفلهمهلی یئرلری، باجاریقلا و متانتله تعریفلهییر و سهولری و یانلیشلاری، شجاعتله و منطق ایله گؤستریر. و بوتون بو ایشی اؤز آنا دیلینه بؤیوک بیر عشق ایله یئرینه یئتیریر. صمد اؤز تنقیدی باخیشیندا، ائله اینجه یئرلره، بارماق قویورکی، اوخوجو ۴۰ ایل اونون اؤلوموندن سونرا، یئنه حیرتلهنیرکی، صمدین آذربایجان دیلی و ادبیاتی بارهده نه قَدَر اطرافلی معلوماتی وارمیش!! ( دؤرو مطبوعاتدان گؤتورولموش و «مجموعه مقاله ها»کیتابیندا یئنیدن چاپ اولموش دیل حاقدا ۳ مقالهنی، بونا مثال گتیرمک اولار.)
صمدین بوتون ایران ادبیاتیندا اوینادیغی رول حاقدا دانیشماق، باشقا بیر فرصت ایستهییر، لاکین آذربایجان خلقی اوچون و آذربایجان ادبیاتی اوچون، صمد غنیمت بیر شخصیتدیر. او اؤز قیسا عؤمرونده، چوخ بؤیوک ایشلر گؤرموش و هر شئـیدن قاباغ اونون گلهجک نسیللری، وطن پرورلیک، ایگیتلیک، دوزگونلوق و حق اوغروندا مبارزه روحیهسیله یئتیرمکده، اونودولماز و بؤیوک رولی اولموشدور.
بیرسیرا یازیلاری دا، صمد اؤز قلم دوستو و یول یولداشی بهروزدهقانی ایله بیرلیکده ایشلهییب و یازمیشدیر. اونلارین شفاهی خلق ادبیاتیمیزی،سینهلردن و آغیزلاردان ائشیدیب و کاغذ اوسته گتیرمهلری، اؤزلرینین و او دؤرون بؤیوک و اونودولماز ایشلریندن بیریدیر. بونا خاطیرکی خلقیمیزین دویوملاری، دئییملری، آروزلاری و دیلکلری، ایستر افسانه یا ناغیل شکلینده، ایستر ایسه بایاتی، تاپماجا، قوشماجا و سایر فولکولور شکیللرینده، اگر واقتیندا ییغیلماسایدی، سونرالار گئج اولاردی. صمد و بهروز بیرلیکده اونلاری مختلف یئرلرده، مختلف آداملاردان ائشیتمیش و قلمه آلمیشلار. (۱۹)
اونلارین بو ساحهده ایشلرینین چتینلیگینی گؤسترمک اوچون، یالنیز «تاپماجالار ـ قوشماجالار»کیتابینین مقدمهسیندن گؤتوردوگوموز، صمد وبهروزون یازدیغی بو سؤزلر،کفایت ائیلر:
«…..آخشام باشیکنده یئتیشدیک، چوخلیکاغاذ ـ قلم ایله؛ «میر ولی»نین اؤگوزو اؤلموشدو، هیچکیم ایله دانیشمیردی؛ «مشدی زامان» اوشاغین شهره، دکتره آپارمیشدی. باشقالارینین دا باشلاری اؤز ایشلرینه قاریشمیشدی، چوخ چتین گؤرونوردوکی، ایکیکلمه سؤز اونلاردان ائشیدهسن. دوغرودور سینهلردن بو سؤزلری چیخارماغین، بئله ـ بئله چتینلیکلریده واردیر!!» (۲۰)
البته بو جمع اولونموش خلق شفاهی ادبیاتی، او دؤرهنین مخصوص وضعیتیندن آسیلی (شووینیستی دایرهلرین حاکمیتینه خاطیر)، آذربایجان دیلینده یوخ، بلکه فارس دیلینده نشر اولوندو. صمد بو بؤیوک مانعدن علاوه باشقا بیر عاملهده اشاره ائیلهییر و اودا اوخوجولارین اؤز دیللرینده آز کیتاب اوخودوقلاری و ادبی دیللرینی اونوتدوقلاریدیر. او «س. م. جاوید» ینکیتابینا دایر بئله یازیر:
«دوزو بویودوکی، بو مقاله همان دیلده یازیلسینکی،کیتاب اؤزوده او دیلده یازیلیبدیر (یعنی آذربایجان دیلینده)، آمما بیر ـ ایکی دانا آرتیق اوخوجو تاپماق سببینه اوندان واز کئچدیم.“ (۲۱)
و یا چارهسیزلیگدن فارس دیلینده یازدیغی اوچون، «اولدوز و دانیشان قولچاق»کیتابینین مقدمهسینده، قولچاقین دیلیندن، بئله دئییر:
«او بیچارهنی (آقای بهرنگینی) آرتیق دانلامایینکی،نییه فارسی باجارمیر، هاردان بللی اونون اؤزونونده هیچ خوشی گلمیر، بیر دیلدهناغیل یازسینکی باجارمیر؛ آمما چارهسینهدیر؟؟» (۲۲)
غلامحسین ساعدی، بهروزون و صمدین، گئجه ـ گوندوز چالیشمالارینتیجهسینده، «افسانههای آذربایجان»ین نئجه عمله گلدیگیندن دانیشاراق، یازیر:
«هیچناشر حاضر دگیلدی،ناغیللاری آذربایجان دیلینده نشر ائیلهسین…. گئجه ـ گوندوز چالیشدیقکی، صمدی و بهروزو قانع ائیلهیک، هَلهلیک ناغیللار فارسجا چاپ اولسون، چاپدا اولدو، اما صمد هیچ حالدا راضیلاشمادی، دفعهلرله دئدی و یازدیکی،نه زمان اونلار اصلی دیلینده چاپ اولاجاقلار؟ بیر آرزیکی، هَله بوگونه قَدَر یئرینه یئتیشمه ییبدیر…“ (۲۳)
بو ناغیللارین اصلی دیلینین متنینین، ایندیهکیمی هاردا اولدوغو کیمسهیه معلوم دگیلدی. حدوداَ اون ایکی ایل بوندان قاباق اونلارین، وارلیغیندان خبردار اولدوق و بیلدیککی صمد آز مدت ناغافل اؤلوموندن قاباق، اونلاری مرحوم محمدعلی فرزانهیه تاپشیرمیشدیر. (۲۴)
صمد و بهروز آذربایجان ناغیللاریندان باشقا، «تاپماجالار، قوشماجالار»کیتابینی چاپا حاضیرلادیلار؛ بوکیتابدا اونلار یاشادیقلاری و ایشلهدیکلریکندلرده، ۳۴۱ عدد تاپماجا و ۲۲ عدد قوشماجا، آغیزلاردان ائشیتمیش و قلمه آلمیشلار. اونلارین توپلادیقلاری فولکلورون مهم خصوصیتلریندن بیری بودورکی، اونلاری عینا” ائشیتدیکلری محاوره دیلینده،کیتابت ائتمیشلر.
صمد بهرنگینین عؤمرونون آزلیغینا باخمایاراق، واختیندا چوخ بؤیوک ایشلرین انجامینانایل اولدو؛ او هر شئـیدن اول بیر ضیالیکیمی، ملی مسئلهنی،سیاسی مسئلهدن آیری دوتماییب و بو ایکی اجتماعی پروبلمی بیری ـ بیرینه قارشی قویمادی. بو ساحهده حتی ساده وکیچیک بیر حرکتده، اونون دقیق و حساس باخیشلاریندان اوزاقدا قالمادی. پهلوی رژیمینین ضد ملیسیاستی قارشیسیندا، گله جکنسیله یول گؤسته ریجی بیر رول اوینادی. صمد بهرنگینین و اونون جان بیر قالیب یولداشلاری، بهروز دهقانینین و علیرضانابدلین و … خاطرهسی خلقیمیزین قلبینده و خاطیرینده، هر زمان دیریدیر.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ ـ آذربایجان سسی،نمره ۱۶ ـ ۱۵، ص ـ ۱۴ مقاله ریشه در خویش، غلامحسین ساعدی
۲ ـ تاپماجالار ـ قوشماجالار، ص ـ ۶، مقدمه
۳ ـ آذربایجان سسی،نمره ۱۴ ـ ۱۳، مقاله یکنویافته ارزشمند
۵ و ۴ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۳۵، مقاله درباره ۵نمایشنامه (از گوهرمراد)
۶ تا ۱۱ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۰۵، مقالهنظری به ادبیات امروز (درباره عزاداران بَیل)
۱۲ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۴۸ تا ۱۳۷، مقاله ادبیات و فولکلور آذربایجان
۱۳ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۶۵، مقاله عاشیق شعری
۱۴ ـ بهروزدهقانی، در شناخت ادبیات و اجتماع، مقالهکورزاد …. ص ـ ۳۱ ـ ۳۰
۱۶ و ۱۵ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۷۵، مقاله شاه اسماعیل خطایی
۱۷ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۴۳، مقاله ادبیات و فولکلور آذربایجان
۱۸ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۹۰، مقاله یادی از حیدر بابای شهریار
۱۹ ـ حمزه فراهتی، “از آن سالها….و سالهای دیگر”کیتابینین ۱۴۴نجی صحیفهسینده بئله یازیر:
“صمد و بهروز بیر دفعه (داغ برنامهلرینده) گئج قالمیشدیلار؛ هامی اونلار اوچوننگرانلیق چکیردی! اونلار ۲۰ دقیقهدن سونرا بیر شخصی ماشیندان یئندیلر. اوز ـ گؤزلریندن یورقونلوق و یوخوسوزلوق یاغیردی! معلوم اولدو، “آذرشهر”ده بیرناغیلچینی تاپمیشلار و ۳۰ تومن پول اؤدهیه رک، بوتون گئجهنی اونون دانیشیقلار وناغیللاینا قولاق وئریب و اونلاری یازمیشلار و بئلهلیکله “آذربایجانناغیللاری”نین بیر حصهسینی قلمه آلمیشلار!”
۲۰ ـ تاپماجالار ـ قوشماجالار، ص ـ۴، مقدمه
۲۱ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۲۰۵، آذربایجان دیلینه مخصوص صرف ونحو مقالهسی
۲۲ ـ اولدوز و عروسک سخنگو، مقدمه
۲۳ ـ آذربایجان سسی،نمره ۱۶ ـ ۱۵، ص ـ ۱۴ مقاله ریشه در خویش، غلامحسین ساعدی. (آذربایجانجاناغیللار سونرالار اسد بهرنگینین تلاشی ایله تبریزدهنشر اولموشدور.)
۲۴ ـ بو خبر بیرینجی دفعه آذربایجان سسینین ۱۶ ـ ۱۵ جینمرهسینده، «یکنویافته ارزشمند» آدلی بیر مقالهده اعلان و همزمان م. ع. فرزانهنین واسطهسیله وارلیق مجلهسینده یازیلان بیر مقالهده ایضاح اولوندو.
سؤزو م. ع. فرزانهنین اؤزوندن ائشیدمگ داها یاخشی اولار! او بئله یازیر:
«۱۳۴۷ ـ جی ایلین یاییندا من یئنه تبریزه گئتدیم.سیرادا صمد و دوستلاری ایله گؤروشدوم. بهروز، او ایل هانسیسیمیناردا اشتراک ائتمک اوچون اسپانیایا گئتمیشدی. بیز آیریلاندا صمد منی بیر طرفه چکیب دئدی: من فولکولور بارهده یازی ـ پوزولاریمیزی، هرنه وارساسیزه تاپشیراجاغام. بونو بهروزدا بیلیر.سیز اونلاردان ایسته دیگینیزکیمی، حتی بیزلردن آد آپارمادان بئله، یئری گلدیکده استفاده ائده بیلرسیز. دردینیزه دگمسهده بیر طرفه بوراخارسیز. ایندی ایستیرسیز من اونلاریسیزه گتیریم، ایستیرسیزده تهرانا گؤنده ریم. دئدیم: تهرانا گؤنده رمهنیز داها یاخشی اولور. آز مدت سونرا صمدین گؤندردیگی باغلاما، اَن تهلکهلی گونلرده منه گلیب چاتدی و من اونا اَل وورمادان، هَلهلیک اؤز الیازمالاریم ایله بیرلیکده بیریسینه امانت تاپشیردیم. او امانت بورادا دانیشماغا لزومو اولمایان سببلردن آسیلی اولاراق ۲۵ ایل سونرا گلیب یئنیدن منیم الیمه چاتدی وهلهنه یاخشیکی، گلیب چاتدی. اؤز یازی ـ پوزولاریمدان چوخ، صمد و بهروزون فولکلور بارهده توپلادیقلاری منی سئویندیردی». ( وارلیق مجلهسی، باهار ۱۳۷۷،نمره ۱ ـ ۱۰۸، ص ـ ۲۴، مقاله صمد بهرنگی و آذربایجان فولکلورو، م. ع. فرزانه)


c: text/html

text:
دیوید قریقوری (ریاضیاتچی)
دیوید قریقوری (ریاضیاتچی) (اینگیلیسجه: David Gregory (mathematician)) ایسکاتلندلی بیلیم اینسانی. ۴۹ ایل عومر ائلهییب و ۱۰ اوکتوبر ۱۷۰۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. دیوید قریقوری (ریاضیاتچی) آبردین (ایسکاتلند) بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«David Gregory (mathematician)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دیوید قریقوری (ریاضیاتچی) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سعودییه عربیستانینین ولیعهد شاهزادهسی محمد بین سلمان کورروپسییا ایله مباریزه کامپانییاسینا باشلاییب. لاکین ناظیرلرین و شاهزادهلرین حبسی بیر سیرا عرب موشاهیدهچیلری اوچون جسارتلی گؤرونسه ده، حاکمیتین کونسولیداسییاسی باخیمیندان ریسکلیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو ادعا ایله آمریکالی آنالیتیک دیوید ایگناتیوس «واشینگتون پوست» قزئتینده درج اولونان مقالهسینده چیخیش ائدیب. ایگناتیوس سعودییه عربیستانی بیزنسمنلریندن بیری ایله موذاکیره زامانی بین سلمانین یئنی اؤلکه یاراتدیغینی، لاکین بونون اوچون ریسکلی آددیملار آتدیغینی، عینی زاماندا بوتون شاهزاده و دینی کونسرواتورلارا میدان اوخودوغونو بیلدیریب. بیزنسمن همچینین حبس ائدیلهنلر آراسیندا کئچمیش کرالین اوغلو و میللی قواردییانین رهبری شاهزاده میتب بین عبداللهنین دا اولدوغونو بیلدیریب. محض بو ایستروکتورون کرال عائلهسینده معین قدر بالانس یاراتدیغینی و آرتیق بو بالانسین داغیلدیغی وورغولانیب.
ایگناتیوسون فیکرینجه، ولیهد شاهزاده بیلهرکدن سعودییه عربیستانیندا عنعنوی ایداره ائتمه سیستمینی محو ائدیر. بئله کی، گنج شاهزاده کرال عائلهسینده کونسنسوسا گئتمک اوزینه ایجرا ائدیجی حاکمیتی اله کئچیریر و اؤز گوندهمینی فورمالاشدیریر. بین سالمانین هدفی گنج سعودییهلیلر آراسیندا پوپولیار اولوب، یئنی کراللیغی یاراتماق ایستهیهنلری اؤز اطرافیندا سفربر ائتمکدیر. او، همچینین، اومید ائدیر کی، دینی الیتا دا اونون دییشیکلیکلرینی دستکلهیهجک.
مؤلفین سؤزلرینه گؤره، رفورم ریتوریکاسی و تمیزلیک چین کیمی آوتوریتار رژیملرین یاناشماسینی خاطیرلادیر:
«سی سزینپین کورروپسییادا آنالوژی سیستمدن یارارلاندی. بونونلا دا پارتییا و حربی ساحهدهکی لیدرلری دییشدیرمیی باجاردی».
ایگناتیوس همچینین محمد بن سالمانین آمریکا پرئازیدنتی دونالد ترامپ و اونون یاخین اطرافینین جدی دستییندن ایستیفاده ائتدیینی بیلدیریب.
«بؤیوک احتیماللا ترامپین باش موشاویری جارد کوشنرین کئچن آی شخصاً الریاضا سفری تصادفی کاراکتر داشیمیردی. دئییلنه گؤره، ایکی شاهزادزه گئجه ۴-ه قدر یاتمایاراق، ایستراتژی پلانلاشدیرما ایله باغلی فیکیر موبادیلهسی آپاریبلار».


text:
دیپلماتیک داشینماز املاکلاری گئری قایتارماق اوچون آمریکانین ایرلی سوردویو شرطلر قبول ائدیلمزدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا روسییا پرزیدنتینین سؤزچوسو دمیتری پسکوو دئییب. او بیلدیریب کی، املاکلار هئچ بیر شرط اولمادان گئری وئریلمهلیدیر.
پسکوو آمریکانین بو آددیمینی بین الخالق قایدالارین پوزونتوسو کیمی قیمتلندیریب.
قید ائدک کی، آبش کئچن ایل روسییانین اؤلکه اراضیسیندهکی بیر نئچه اوبیکتینه حبس قویوب. اوستهلیک، روسییانین ۳۰-دان چوخ دیپلماتی اؤلکهده کشفیات فعالیتی آپارماقدا اتهام ائدیلرک، آمریکادان قووولوب.


text:
50 مین ایللیک ماغارا آسلانی بالاسی تاپیلدی
نسلی توکنن بالانین چوروممهسی و اؤلنده 6 ایله 8 هفتهلیک اولدوغو تخمین ائدیلیر
سیبریده 50 مین ایللیک ماغارا آسلانی بالاسینین ایسکلتی تاپیلدی.
نسلی توکنن بالانین چوروممهسی و اؤلنده 6 ایله 8 هفتهلیک اولدوغو تخمین ائدیلیر.
سیبریان تایمز قازئتهسینه دانیشان دکتر آلبرت پروتوپوپوو، نیه اؤلدوگو معلوم اولمایان آسلان اوزرینده یارا ایزی اولمادیغینی و بوتون بدن عضولرینین بو گونه قدر گلدیگینی سؤیلهدی.
پروتوپوپوو، ایسکلتین چورومهدن گونوموزه گلمهسینین، نسلی توکنن جانلیلارین حیاتا قایتاریلماسی اوچون بؤیوک بیر اومود اولدوغونو بیلدیردی.
یاشادیغی دؤورده قوزئی یاریمکورهده ان بؤیوک آسلان نؤوعو اولاراق تانینان ماغارا آسلانلاری، آوروپادان آلاسکایا مدرن آسلانلارین آتاسی کیمی قبول ائدیلیر.


text:
ایران تحصیل ناظرلیگی معلملرله باغلی یئنی مئیارلار تعیین ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، تحصیل نازیرلیینین بو بیاناتی «فارس» خبر آگئنتلیینده درج اولونوب. بیناتا اساساً، ایران تحصیل نازیرلیینین یئنی قانونلارینا اساساً، تورک (آذربایجان) لهجهسینده دانیشان، بیر سیرا خستهلیکلردن اذیت چکهن شخصلر معلم اولا بیلمهیهجک.
بیاناتدا لهجهسی اولان اینسانلار اسب و پسیخولوژی خستهلیگی اولان شخصلر کیمی قلهمه وئریلیب:
«دانیشما پوزغونلوغو و ککهلهمه پروبلئمی اولانلارین پسیخولوژی و یا نئورولوژی سببی اولارسا، تحصیل نازیرلیینه، خصوصی ایله ده معلم پئشهسینه ایشه گؤتورولمهیهجک، لاکین ایداره ایشلرینده چالیشا بیلر. دییشمهسی مومکونسوز و قلیز لهجهسی اولان، چ، گ، ژ، ق و س. کیمی فارس حرفلری دوزگون تلفوظ ائده بیلمهیهنلرین ایبتیدای مکتبلرده معلم اولماسی و فارس ادبیاتی درسلیینی تدریس ائتمهسی قاداغاندیر».
سویداشلاریمیز بو مثلاًی سوسیال شبکهلرده موذاکیره ائدرک نازیرلیین یئنی قرارینا کسکین اعتراض ائدیبلر.
آذربایجانلی میللت وکیللری هلهلیک مؤوضویا موناسیبت بیلدیرمهییبلر.


text:
فاریاب نینگ قیصار تومنی طالبان تهدیدی آستیده
بو ولایت نینگ قیصار تومنی گه قره شلی شاخ دیب ناملنگن بازار،بوندن ایکی کون آلدین قوراللی طالب لرتصرفیگه اوتگن ایدی،قیصاراولوسوالی گه کوره بوبازار دوشنبه کونی قیته دولت نظارتیگه اوتگن. شونینگ دیک عبدالجمیل چنابلریگه کوره بادغیس وفاریاب ولایتی نینگ ایریم حدودلریدن قوراللی طالب لرتوپله نیب بوبازارنی اوزنظارت لریگه آلیشگه موفق بولگن ایدیلر، بیراق میمنه دن ملی اردوکوچلری ومحلدن هم پولیس کوچلری منطقه گه سفربرایتیلیب قیته بوبازرانی دولت تصرفیگه اوتکزگن لر. تومن حاکمی نینگ معلوم قیلیشیچه قیصار تومنیده ایکله تامان آره سیده یوزبیرگن توقنه شووده 3طالب هلاک ایتیلیب و5کیشی هم بو گروه دن یره لنگن. عبدالجمیل جنابلری یوزبیرگن بو اوروشده بیر ملی پولیس هلاک وباشقه بیرکیشی هم یره لنگنی نی ایتدی. اونگه کوره شاخ بازاری اطرافیده ، دولت کوچلری بیلن قوراللی لر آره سیده اوروش هلی هم دوام ایتماقده . بیرقطار قیشلاق لردن اهالی اوروش میدانیده قالمی اوز جانلری نی سقلب قالیش اوچون تاغلی حدودلرگه پناه ایلتگن لرینی ایتیله دی. محلی رسمی لرگه کوره شاخ منطقه سی قورالی لر نظارتی گه اوتگن تقدیرده قیصار تومنی نینگ بیر قطار قیشلاق لری اولرنینگ تهدیدی آستیده قاله دی. شو سبب بو گروه بومنطقه نی اوز اختیاریده آلیش اوچون هجوم آستیده آلگنی تاکیدلنماقده. بوندن آلدین هم نیچه مرته شاخ واونینگ یانیده جایلشگن قیشلاق لرقورالی طالب لربیلن دولت کوچلری آره سیده اوروش میدانیده ایله نیب هم دولت کوچلری وهم قوراللی لرگه تلفات ییتکزگن ایدی.
قیصار تومن حاکمی عبدالجمیل صدیقی بیلن صحبتنی تینگلش اوچون قوییده کی پلییرنی باسینگ.


text:
ائرمنیستاندا گلن ایلین آپرئلینده صلاحیت مدتی باشا چاتاندان سونرا پرزیدنت سئرژ سرکیسیانین نه ایشله مشغول اولاجاغینا دایر موذاکیرهلر قیزیشیب.
ویرتوالاز. اورگ خبر وئریر کی، بو بارهده موختلیف معلوماتلار وار. وئرسییالاردان بیرینه گؤره سئرژ سرکیسیان پرزیدنت پوستونون لغو اولونماسیندان سونرا تهلوکهسیزلیک شوراسینین صدری اولاجاق، باش ناظر ایسه ایندیکی کیمی آرام کاراپئتیان قالاجاق. لاکین قاراباغدا محاربه باشلاسا او زامان سرکیسیان عالی باش کوماندان و باش ناظر صلاحیتلرینی اوزرینه گؤتورهجک.
موخالیف «چیخیش» بلوکوندان میلت وکیلی، کئچمیش باش ناظر آرام سرکیسیان دئییر کی، پرزیدنت سرکیسیانین گلهجک پلانلارینا مانع اولماق هلهلیک اونلارین پلانلارینا داخیل دئییل. بونونلا بئله سرکیسیان علاوه ائدیب کی، اونلارین بلوکو سئرژ سرکیسیانین باش ناظر پوستونو توتماقلا حاکمیتینی اوزاتماسینا قطعی قارشیدیر.
آرام سرکیسیانا گؤره سئرژ سرکیسیان هله باش ناظر پوستونو توتماق پلانلارینی اعلان ائتمه دیینه گؤره اونلار هانسیسا آکتیو حرکته ال آتماق ایسته میرلر. لاکین ضرورت یارانسا اونلار سرکیسیانین بو پلانینی پوزماق اوچون اینسانلاری کوچهلره چیخاراجاقلار.
کئچمیش باش ناظر دئییب کی، سئرژ سرکیسیان هئچ اولماسا بو دفعه وعدینی یئرینه یئتیریب ۲۰۱۵-جی ایل کونستیتوسییا رفئرندومو عرفهسینده دئدیی کیمی نه باش ناظر، نه ایسپیکر، نه ده دیگر دؤولت پوستونو توتمالی دئییل. چونکی قاراباغ پروبلئمی مؤوجود اولان ائرمنیستان اوچون حاکمیتین بو جور فورماسی قطعییهن قبول ائدیلمزدیر.
«من چوخ ایستردیم کی، سرکیسیان بونو باشا دوشسون. ایندیکی پرزیدنت رفئرندومون تشویقات کامپانییاسیندا دؤنه-دؤنه دئییردی کی، بو رفئرندوم اونون حاکمیتینین عؤمرونو اوزاتماق اوچون کئچیریلمیر. دئییردی کی، اونون قطعیهن بئله مقصدی یوخدور و رفئرندوم ائرمنیستاندا دئموکراتییا اوچون کئچیریلیر. آچیق دئییب کی، او، نه باش ناظر، نه پارلامنت صدری، نه پرزیدنت اولمایاجاق. من چوخ ایستییرم کی، سئرژ سرکیسیان بو دفعه وعدینی یئرینه یئتیرسین. کیشی کیمی دئییبسه کی، اولمایاجاق، دئمهلی اولماسین، سؤزونه عمل ائتسین. یوخ، او، وظیفهده قالماقدا داوام ائدجکسه دئمهلی خالقی آلدادیب»-آرام سرکیسیان دئییب.


text:
تورکییهده «آذربایجان تورکلرینین اؤندرلری» کیتابی نشر اولونوب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، کیتابدا گونئی و قوزی آذربایجانندان اولان شیخ جمالددین، حسن بی زردابی، علی بی حسینزاده، احمد آغاوغلو، محمد امین رسولزاده، شیخ محمد خیابانی، سید جعفر پیشوری، محمد تقی زهتابی، جواد هئیت، ابولفضل ائلچیبی و س. کیمی تاریخی شخصیتلرین حیات و مباریزه فعالیتیندن بحث ائدن مقالهلر درج اولونوب.
تحقیقاتچی عالیملر طرفیندن قلمه آلینان مقالهلرده تاریخی شخصیتلرین حیات و فعالیتی ایله یاناشی، اثرلری و آذربایجان تاریخینه اولان تأثیرلریندن سؤز آچیلیب.
پروفسور نصیب نصیبلی طرفیندن توپلانان «آذربایجان تورکلرینین اؤندرلری» کیتابی آنادولو تورکجهسینده چاپ اولونوب.


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
صباح روزنامه سی: « دالر اورنیگه آلتین بیلن قرض آلینسین»
جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، خلقارا پول جمغرمهسی (IMF) اولکهلرنی اوز تأثیری آستیگه آلگنینی معلوم قیلیب، « قرضدار بولیش دالر اورنیگه آلتین بیلن بولیشی کیرهک» تکلیفینی ینه بیر بار تکرارلهدی. استانبولده اویوشتیریلگن گلوبال تشبثکارلیک کنگره سیده سوزگه چیققن ایردوغان، « تشبثکار تمایلی بولگن دولتلر جمعیتینی بو دنیاده اوزی تشکیل ایتگن تشکیلاتلرنی ینه یخشی ترتیبدن اوتکزیشی لازم، IMF نی تشکیل ایتگن بو دولتلر. مثال اوچون کتّه 20جی ییغیلیشیده « نیمهگه دالر بیلن قرضدار قیلهسیز. بو نینگ اورنیگه باشقه بیر پول بیرلیگیدن فایدهلنهیلیک» دیب تکلیف قیلدیم. مینیمچه بو قرضدار قیلیش ایش آلتین بیلن بولسین. دالر بیلن بیر بازار قیمتی باسیم آستیده قالینماقده. دولتلرنی و ملتلرنی اوشبو بازار قیمتی باسیمیدن قوتقریش لازم» دیب قید ایتدی.
ستار روزنامه سی: « روس دیپلوماتی: ایردوغاننی اورنک قیلیب آلیشیمیز لازم»
روسیه پارلمانی قویی قناتی دُمه مدافعه کمیسیون رئیسی نینگ بیرینچی اورینباسری الیکسندیر شرین، ملي منفعتلرنی قوریقلش اوچون جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان نینگ کورهشینی اورنک قیلیب آلیش کیرهک دیب قید ایتدی. روس رسمي تلویزیونی 1- کانالده جانلی روش دستوریده سوزگه چیققن دیپلومات شرین، « اگر ایردوغان کبی کورهشمسک امریکا قوشمه ایالتلری نینگ تأثیریدن قوتولیشیمیز جوده قیین. اوز منفعتلریمیزنی قوریقلش اوچون ایردوغان نینگ کورهشینی اورنک قیلیب آلیشیمیز لازم. اگر بیز هم ایردوغان اسلوبینی اوزلشتیرسک وشینگتن ساکنلشهدی» دیدی.
یینی شفق روزنامه سی: « چاووش اوغلی، فرانسه جمهور رئیسی ایمانویل مکرون نینگ یالغانینی فاش قیلدی.
تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی، فرانسه جمهور رئیسی مکرون « اسد حکومتینی اوریب تورکيهنی روسیهدن اوزاقلشتیردی» بیاناتیگه قتّيق ناراضیلیک کورسهتدی. ناتو باش کاتبی جینس استولتینبیرگ بیلن انقرهده مطبوعاتی انجمن اویوشتیرگن چاووش اوغلی، مکرون نینگ انقرهدهگی جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، روسیه جمهور رئیسی ولهدیمیر پوتین و ایران جمهور رئیسی حسن روحاني اشتراک ایتگن جلسه ده اورین آلماقچی بولدی فقط رد قیلیندی. چاووش اوغلی، مکرون بیرگن بیاناتی فرقلی اولکهلر تامانیدن هم رد ایتیلدی دیب قید ایتدی. « بیر جمهور رئیسدن اوزیگه یرهشهدیگن بیاناتلر کوتهمیز» دیب قید ایتیب و مکروننی درست بولیشگه چقیردی.
وطن روزنامه سی: « ملي حربي اوچاق TF-X مکیتی نمایش ایتیلدی»
تورک هواچیلیک و فضا صناعی، ایشلب رواجلنتیرهیاتگن تورکيه ججوره ماشینلی 5- نسل حربي اوچاقی TF-X پروزهسی مکیتینی ملیزيادهگی دی ایس2018 مدافعه کورگزمهسیده نمایش ایتدی.
تورک قوراللی کوچلری احتیاجینی قاندیریش اوچون باشلهتگن ملي محریب اوچاق پروژهسی بیلن تورک هواچیلیک قوماندانلیگیده موجود بولگن و 2030دن اعتباراً نوبتی دورهدن چیقریلیش نظرده توتیلگن ایف-16 اوچاقلر نینگ اورنی آلهدیگن مملکت نینگ امکانیت و قابلیتی بیلن پروژهلشتیریلگن زمانهوي اوچاقلر ایشلب چیقریلیشینی اوز آلدیگه مقصد قیلیب قویگن.
تورکيه، دنیاده امریکا قوشمه ایالتلری، روسیه و چیندن کیین 5- نسل بیر حربي اوچاق ایشلب چیقریش زیر بنا و تکنالوژي ایگه اولکهلر قطاریده اورین آلهدی.
خبر تورک روزنامه سی: « ترووا ییلینی» تورک هوا یول حمایه قیلدی»
مدنیت و توریزم وزیرلیگی تامانیدن بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تعلیم، فن و مدنیت بولیمی یونسکو نینگ جهان مدنیت میراثی رویخطیده قبولی نینگ 20- ییلیده 2018 ییلینی « ترووا ییلی « دیب اعلان قیلگن ایدی. تورک هوا یوللریده ایربس 321 مودلدهگی اوچاغیگه ترووا آتی فوتوصورتی بیلن بیزهتیلدی. تورک هوا یول نینگ ایربس 321 -200 روسومیدهگی TC-JTP نینگ آرقه قِسمیده جای آلگن اوچاق ترووا آتی فوتوصورتی و « The Year Of Troy » دیب یازیلدی.


text:
شعرترکی مکافات عمل
داش آتیر سان یولا هر، رهگذری ییخماق ایچون
فتنه لیک پیلله لرین ،فتح ائلئییب چیخماق ایچون
اوچیسان عرشیده گل ،ائیله بیر آز فرشه نظر
عاقل اول ،چؤن اؤجا یئردن یئتیشر باشه خطر
ائله فکر ائیلمه دنیا سن ایچؤن قالمالیدی
اَجه لؤن گلسه سنی قبر ائوینه سالمالیدی
اولما غافل کی مکافات عمل، هاممو یا وار
بیل کی آللاه خاطاکار، بنده لره اولمادی یار
چوخ عناد ائیلمه آللاه سنیلن قهر ائلییر
بوقالان زندگؤوی بالسا سنه زهر ائلییر
وئر بو مظلوملارین حققین اوزؤوه توشه قازان
تا کی قبرؤنده مجال اولسا بیر آز راحت اوزان
عدل و انصافیله رفتار ائله آللاهی تانی
فتنه لیگدن حذر ائت ،اورتالیقا سالما قانی
اوزؤوی حقّیده دوستلارؤوی نا حق تانیما
تشنه اولما زَلی تک ،قیرمیزی الوان قانیما
دنیانین فایداسی یوخدؤر ،بونا هئچ شک ائله مه
بیر قریش یئردن اوتؤر ،ال قولؤوی اولچه له مه
قولاغ آس قوی سنه بیر قصصه دئییم عبرت اولا
تا سنؤن تک خاطاکار لار اوخئییب درسین آلا
بیر نفر کامران آدیندا واریدی مؤلکی باغی
کوفلتی بیر اوزیدی بیر خانیمی دورد اوشاغی
دنیا دان هر نه دئسون وئرمیشیدی آللاه اونا
قاپو سیندا نوکری ، مین قویؤنؤ ، اللی دانا
آرپا بوغدا ییغیلیب، بیر داغ اولاردی باخانا
اوننان آرتیق دا قالاردی نئچه تای ایل چیخانا
شور، پنیر، قایماغی همده قاتیقی، بال کره سی
نئچه بارداغ دؤزؤلیب ،طاقچالارا گل گوره سی
آرتیراردی گونه گون ، مکنتینی دولتینی
خژلییردی ولی چوخ ، عززتینی شوکتینی
نه گلن یولچیا احسان ائله دی پاره چورک
نه ده یوخسؤللارا خیرات ائله دی قاره اؤرک
حیف او دولتدن اونین واردی ولی ،انصافی یوخ
یئدی مظلوملارین حققین کی اونین، قارنینا اوخ
گئشدی ایام دئمه لی گلدی اجل آلماقا جان
قورئییب دیر داماریندا کی آخان قیرمیزی قان
اوزانیب یئرده چیخیر جان بدنیننن آتانین
او کی ایمانی دینی بیر قوری مولکه ساتانین
اؤزؤلیب چاره سی الدن اجه له تسلیم اولؤب
تؤتؤلؤب قلبی کدردن سینه سی قانه دولؤب
داها عومری قوتاریب دنیانی ترک ائتمه لیدی
عزرائیل گلدی اودا سون ائوینه گئتمه لیدی
بؤتؤن ائولادی ییغیلدی باشینا آغلاماغا
تا اونین ئولمک همان گوزلرینی باغلاماغا
ساغ طرفده عیالی سولدا اوغؤل ،گلنی، قیزی
قاپوسیندا دایانیب دیر، نئچه نوکر ،کنیزی
دانیشاممیر ،گزیر امما گوزی هئی دوره سینی
ولی تاپمیر، نئچه یوز قوینؤ توتان توله سینی
قورئییب دیل دوداقی آمما وئرن یوخدی اونا
ذرره سو بلکه ایچیب ، جان تاپا هوشدان اویانا
باخیب حسرتله اوره کلندی گوزی، دولدی یاشا
ال آتیب تئز آغاجا ،آمما الی گئتدی بوشا
روح بدننن چیخانی یومدی الین آشدی گوزین
باغلاییب جار جاهازین قبر ائوینه سالدی اوزین
ولی من گورمه دیم هئچ بیر کفن آرتیق آپارا
گرچه غصبیله سالیبدی نئچه مؤلکی حاصارا
اوکی وئرمزدی گلن یولچیلارا پاره چورک
ایندی گل تورپاغین آلتیندا او کامرانی گورک
بیر قریش یئرده یاتیب یوخدی ایشیق روصه نه سی
بئچارا قورت قوش الیننن داریخیب حوصله سی
نه میتیل دن تشگی واردی نه الوان پالازی
نه قیزیلدان له یه نی واردی الا دستامازی
نه نوکرلر دایانیبدی قاپودا فرمان آلا
نه کنیزلر کی اونیلان گله هم صحبت اولا
نه توان اولمادی ائولاددا اونی یاد ائله سین
نه قالان مؤلکی اکیب اون کیمی آباد ائله سین
ایندی بیر یاخجی عمل دی یئتیشه فریادینا
اودا کی ذرره یوخیدی یازا دوران آدینا
هر بلا گلدی بیزه آنلامادیق عیلّتینی
جاهلییت شوتینا چکدیک اونین ذیلّتینی
اوره گی پاکلامادیق، بلکه گوناه لار پوزیلا
عوضینده یئرینه، بیر نئچه پاداش یازیلا
معنوییاتدان اوزاغ ،دوشمه گوزون قوربانییام
دئمه شیطانی گوروب ، حیله سینه آللانییام
ائله شیطان آدامین نفسیدی امماره ، آدی
سن گوناه ائیله دون امما ، اوسنی داننامادی
نه قدر دنیا مالی اولدی ، بیزیم همدمیمیز
او قدر زاهد اینان آرتدی بیزیم ده ، غمیمیز
بیست و یکم اردیبهشت سال هزارو سیصدونودو دو


text:
روسییا ناتو-دا تمثیلچیلیک سوییهسینی آشاغی سالماغا حاضیرلاشیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «ایزوستییا» قزئتی اینفورماسییا یاییب. خبرده روسییانین ناتو-داکی دایمی نمایندهسی آلکساندر قروشکونون اؤز پوستوندان گئتمهسیندن سونرا بئله بیر آددیمین آتیلاجاغی ادعا ائدیلیب.
ناتو-نون ایستهنیلن حادثه زامانی روسییا ایله کونستروکتیو دانیشیقلارا گئتمهمهسی و روسییانی اتهام ائتمک میلی بو آددیمین آتیلماسینا سبب کیمی گؤستریلیب. اگر روسییا-ناتو مناسیبتلرینده مثبت مجرادا ایرلیلییش مشاهده ائدیلمهسه، مسکوا بروکسلده یالنیز موقتی تعیین ائدیلمیش نمایندهسینی ساخلایاجاق.
قزئت روسییا خاریجی ایشلر ناظیرلییینه ایستینادا بیلدیریب کی، رسمی مسکوا مناسیبتلرین یولونا قویولماسینا و کونستروکتیو حل یوللاری تاپیلماسینا راضیدیر، لاکین دانیشیقلار هر دفعه اتهاما چئوریلدیکده بونون هئچ بیر آنلامی قالمیر.
خاطیرلاداق کی، روسییا-ناتو مناسیبتلری ۲۰۱۴-جو ایلین یازیندا کریمین روسییا فدراسییاسینین ترکیبینه قاتیلماسی و روسییانین شرقی اوکرایناداکی مناقشه یه مداخیلهسی ایله کسکین شکیلده پیسلشیب.


text:
پأکیستاندا بمبالی هۆجۆم قورالدی
واقادا ۳-ی یؤنه کی رایات بۇلماق بیلن ۶ آدام اؤلدی
پأکیستان ینگ دمیرقازیق وزیرستان ولایاتیندا عسگری اولاغی (نظامی ماشینی) هِدِپ آلان هۆجۆمده ۶ آدام اؤلدی.
یرلی مطبوغاتینگ حابارینا گؤرأ دمیرقازیق وزیرستان ینگ میرعلی بؤلگه سینده یۇلونگ قیراسیندا دوران بیر موتورسیکلتدأکی بمبا، عسگری اولاغینگ گچیأن ماحالی یاریلدی.
واقادا ۳-ی یؤنه کی رایات بۇلماق بیلن ۶ آدام اؤلدی.
هۆجۆمده یارالانان ۸ آدام باننو شأهِریندأکی کسلحانادا بجرگی آستینا آلیندی.
هۆجۆمینگ جۇغاپکأرچیلیگینی هنیز اؤز اۆستۆنه آلان بۇلمادی.


text:
روسییا چالیشیر کی، تبلیغات، سیاسی مانیپولیاسییا و کیبئرهوجوملار حسابینا قربده اؤز تأثیرینی گوجلندیرسین.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو ادعا ایله «ایستراتفور» شیرکتینین ائکسپئرتلری چیخیش ائدیبلر. شیرکت روسییانین یئنیدن گوجلو اویونچولار لیقاسینا قاییدا بیلمیجیینی سؤیلهییب:
«آمئریکا و ناتو موسکوانین آوراسییا اوزرینده آزاد حؤکمرانلیغینا ایزن وئرمهیهجک. آوروپا بیرلیگی و آمئریکا آیری سیاسی قوهلر اولاجاق. بو قوهلرین هر بیری روسییایا قارشی سانکسییالارین لغو ائدیلمهسینه فرقلی یاناشاجاق. قربین تأثیرینین ضعیفلهمهسی گرجستان و اوکراینانین روسییا ایله موباریزه اوچون باشقا اؤلکهلرله بیرلشمهلرینه شرایط یاراداجاق. بئله اؤلکهلر تیمثالیندا داها چوخ پولشا و تورکییه اولا بیلر».


text:
الجزایئر ساواشی (فیلم)
الجزایئر ساواشی
The Battle Of Algiers 1966
پوْنته کوْروْنون شاه اثری
@turkcesinema
الجزایئر ساواشی/1966/اؤلکه: الجزایر ایله ایتالیا/یؤنتمن: جیلو پوْنته کوْروْ/اوْیونچولار: ژان مارتین، سعدی یاسف، براهیم هگیاگ، توماسوْ نری و...
📽📽📽
۱۹۵۷ میلادی ایلینده فیرانسالی سوْرغوچولار (بازجولار) الجزیره شهرینده بیر الجزایئرلی ناسیوْنالیستی، علی لاپوْآنته آدلی الجزیرهلی چیریکلرین گیزلندییی یئری لوْوا وئرسین دئیه، ایشکنجه ائدیرلر. آنجاق ...
📽📽
پوْنته کوْروْ فئدریکوْ فئلینینین یاخین دوْستویدور. آنجاق اؤزو گئرچک سینئمانین راویسی اوْلان روْسلینینین وورغونو ساییلیردی.
اوْ چوْخ اؤنملی اوْلان بیر اوْلایی گؤسترمک اوچون الجزایئر ساواشی آدلی فیلمینی سینئما پردهسی اوزهرینه چیخارتدی. الجزایئر ساواشی آدلی فیلم الجزایئرین میللی جبههسینین ساواشلارینی ۱۹۵۴-دن ۱۹۶۲-اینجی ایللرینه قدر، وار اوْلان موباریزهلری تصویره چکیر. بو دایانیشمالار فیرانسالی نیظامی گوجلرین سرت تپگیلرینه ندن اوْلوب ۸ ایل بوْیونجادا بیر میلیون گوناهسیز اینسانین اؤلمهسینه سبب اوْلدو.
سعدی یاسف سئناریوْنون یازانی اؤزو فیلمده بیر اوْیونچو کیمی ده حاضیردیر. باشقا اوْیونچو اوْلمایان بیریلرینی اوْیونچو کیمی ایشه آلماسی پوْنته کوْروْنون گئرچهیی یانسیدماقدا هانسی درجهده مُصَمم اوْلدوغونا بیر گووهنمهلی قانیت (دلیل قابل اعتماد) ساییلیر.
یؤنتمنین فیلمده چوْخ گؤزل کادرلار باغلاماسینی گؤز آردی ائده بیلمهریک. یاری بلگهسل اوْلان ریوایتی ایزلهییجییه تایسیز هیجان بخش ائدیر. فیلمین گؤزل هم ده چوْخ دیرلی چکیلمهسینه گؤره سوْنرالار بیر چوْخ اؤلکهنین اوْردولاریندا چیریکلره قارشی اؤیرتیم صینیفلرینده سرگیلندی. (به نمایش گذاشته شد.)
ائنیوْ موْریکوْنه'نین گؤزل هم ده گوجلو موسیقیسینین واسیطهسی ایله گئت گئده، ایزلهییجیده فیلمین ایچ قاتیندا گیزلی اوْلان هیجان دا آرتیر.
پوْنته کوْروْنون شاه اثری اوْلان الجزایئر ساواشی، دوْغرولوغو یانسیدماقدان باشقا بیر شئیی ریوایت ائتمهین فیلم، وئنیز فئستیوالینین آلتین آصلان اؤدولونو ده قازانمیشدیر.
ح. م
تورکجه سینئما دوراغی
-
- ۹۵/۰۳/۲۸


text:
تورک عالم لر مصنوعی انسان تیریسی ایشلب چیقره دی
اوشبو مصنوعی انسان تیریسی بیر عالی بیلیم یورتی استاد لری تامانیدن ایشلب چیقریله دی
تورکیه ده استانبول ساغلیق بیلیم لری عالی بیلیم یورتی استاد لری مصنوعی انسان تیریسی ایشلب چیقره دی.
استاد ارکان تورک اَر بوران, آیدین تاهماسیبیفار و بنگی ییلماز مصنوعی انسان تیریسی نینگ ایشلب چیقریلیشی بیلن علاقه لی پروژه لری نینگ تورکیه علمی و تکنالوژیک تحقیقات لر اداره سی (توبیتاک) تامانیدن حمایه لنگن لیگی نی بیلدیردی.
خوددی شوو پروژه نینگ باشلیغی استاد ارکان تورک ار بوران, فرقلی طبقه لر دن تشکیل تاپگن و اوته مهم حیاتی فعالیت لر آلیب باریاتگن انسان تیریسی نینگ, کویش, جراحی مداخله لر و جنیتیک پراپلم لر سنگری ایریم معما لر سببلی اوز فعالیتی نی قولدن بیری قویشی نینگ حتی ایریم پیتلرده انسان لرنینگ حیات دن کوز یومیشی گه هم سبب بولیاتگن لیگی نی معلوم قیلدی.
عینی دمده استاد بوران, فرقلی سببلر بیلن یوق بولیب کیتگن و نتیجه سی اولیم بوله دیگن باکتریال کسللیک لرگه چلینگن تیری لر نینگ ینگی له نیشی یاکه مصنوعی تیری نینگ ایشلب چیقریلشی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیردی.


text:
وورغو سؤزون آهنگدار تلفظ اولونماسیندا و معنانین معینلشدیریلمه سینده مهم رول اویناییر. بعضی استثنالاری نظره آلماساق، آذربایجان دیلینده و اونون دیالکتلرینده وورغونون یئری ثابتدیر، یعنی همیشه سؤزون آخرینجی هجاسینین صایتی اوزرینه دوشور. تبریز دیالئکتینده ده وورغو ایله باغلی بیر سیرا فرقلنمه لر باش وئریر. بو دا دیالئکتین اؤزونه مخصوص تلفظ خصوصیتلرینه مالیک اولدوغونو گؤستریر.
١. بعضی سؤزلرده وورغو سونونجو صایتین دئییل، بیرینجی هجانین صایتی اوزرینه دوشور. یاخچی، انجیل، بالیخ..
٢. بیر سیرا مرکب سؤزلرده وورغو بیرینجی صایتی اوزرینه دوشور. مثلا: قینانا، قیناتا، قره یارا، قیرخ یاشار (بیبرین بیر نوعو)، آغیز آجیسی(هلوانین بیر نوعو )، اؤزی قاشدی(قوش آدی )، قییشدیدی (اویون آدی).
٣. ایکینجی شخص منصوبیت شکیلچیلی اسملرین یؤنلوک و تاثیرلیک حاللاریندا وورغو بیرینجی هجایا دوشور. مثلا: قاشووا، اوغلووا، قیزووا، ایتووه، قاشیوی، نه نه وی..
٤. قوشالاشان صامتلی سؤزلرده وورغو اونلاردان اولکی صایتین اوزرینه دوشور: کسسخ، ، اوتتوز، قاررانقوش، قیسسا..
۵. امر شکلینین ایکینجی شخص وورغو تکینده سؤزون بیرینجی هجاسینا دوشور. مثلا: دانیش، گئتگینن، باخگینن، ایته له...
۶. ایندیکی زامانین ایکینجی شخص تکینده وورغو سؤزون بیرینجی هجاسینا دوشور. مثلا: بولوسن، به یه نیسن، ایچیسن، گؤروسن..
۷. ایندیکی و غیری- قطعی گلجک زامانلارین اوچونجو شخص جمعینده وورغو سؤزون بیرینجی هجاسینا دوشور. مثلا: قویاللا، یازاللا، سایاللا..
٨.قطعی گلجک زامانین –آجاق، -اجک شکیلچیسی ده وورغو قبول ائتمیر. مثلا: قالاجاق// قالجاق، قویجاق، یاتاجاق، چاتاجاق "یوکله مک"، گوله جاق، گوپسه یه جاق "ییخماخ".
٩. فعلین شرط شکلینده وورغو – سا، سه شکیلچیسیندن اولکی صایتین اوزرینه دوشور. مثلا: گؤزله سام، چیخارساخ، توخداسوز، آجالسا "آجسا" ،جورلشسه...
١٠. فعلین شرط شکلینین مرکب فورماسیندا وورغو –سه شکیلچیسینین اوزرینه دوشور. مثلا: ساحلاسئیدیم، ساحلاسئیدوز، ساحلاسئیدیلا..


text:
روسییا پرئزیدئنتی ویلادیمر پوتین ساباح روسییا تهلوکه سیزلیک شوراسینین ایجلاسینی کئچیره جک.
آخار.آذ خبر وئریر کی, بونو ژورنالیست لره آچیقلاماسیندا پوتینین مطبوعات کاتیبی دیمیتری پئسکوُو سؤیله ییب کرئملینین رَسمی تمثیلچی سی گؤروشده اَساس موذاکیره مؤضوسونون روسییانین ایقتیصادی تهلوکه سیزلیگی مسئله لری اولاجاغینی بیلدیریب.
قئید ائده ک کی, نئفت قیمتلری نین اوجوزلاشماسی, روسییایا قارشی غرب سانکسییالاری و اؤلکه دن کاپیتال آخینی اؤلکه نین ایقتیصادییاتینا آغیر ضربه ووروب. موسکووانین سورییا و اوکراینا سیاستی غربده بیر چوخ سییاستچی نین روسییانین تجرید ائدیلمه سی فیکرینی سسلندیرمه سینه سبب اولوب.


text:
گنجعلی صباحی
گنجعلی صباحی (دوْغوم: ۱۲۸۵ ه.ش دوْندوران آیی مرند، اؤلوم: ۱۳۶۸ ه.ش زوْمار آیی تهران) مرندلی یازیچی. گنجعلی صباحی چاغداش آذربایجان تۆرکجهسینین نثرینین آتاسی ساییلیر.[۱][۲][۳] گنجعلی صباحی ۷ یاشیندا بۇگۆنکو آذربایجان جۇمهوریتینه کؤچور، گنجه شهرینده اوْرتا مکتبی بیتیردیکدن سوْنرا باکی شهرینین دیل و ادبیات دانیشکدهسینده دوْکتوراسینی آلیر. اوْرتا مکتب مۆدورو و اۇستادی کیمی نئچه واخت چالیشاندان سوْنرا سککیز ایل مۆدتینده سیبریهده سۆرگون کیمی یاشاییر. ۱۳۲۴-جۆ گۆنش ایلینده آذربایجانا قاییدارکن تبریز شهرینده یاشاییر. ساواکین اذیتلری اساسیندا نئچه واخت سۆرگونده یاشایاندان سوْنرا تهران شهرینه کؤچور. حیات فاجعهلریندن، قارتال (حیکایه توپلوسو)، شعریمیز زمانلا آدیملاییر و اؤتن گونلریم گنجعلینین یاراتدیغی اثرلردندیر.[۴]
ایچیندهکیلر
- ۱ یاشاییش
- ۲ یارادیجیلیق
- ۳ گنجعلی صباحی باره ده آراشدیرمالار و آغیرلاما
- ۴ صباحی آدینا قیسا حکایه اؤدولو
- ۵ قایناقلار
- ۶ آیریجا باخ
یاشاییش[دَییشدیر]
گنجعلی صباحی ۱۲۸۵-جی گۆنش ایلینین دوْندوران آییندا، "مرند" شهرینین یاخینلیغیندا "قانلی داغ" اتگینده یئرلشن "میاب" (میاپ) کندینده دۆنیایا گؤز آچمیشدیر. آتاسینین آدی یونُس اوْلوبدور.[۱]
قۇزئیه کؤچمک[دَییشدیر]
۱۲۹۲-جی گۆنش ایلینده، ۷ یاشیندا ایکن، یوْخسوللوق سیخینتیسی تاثیری آلتیندا عاییلهسی ایله بیرلیکده آرازین قوزئیینه کؤچور و "گدهبَی" ناحیهسینده ساکین اوْلور. گنجعلینین آتاسی گدهبَیین میس معدنلرینین[۳] بیرینده ایشلهمهگه مشغول اوْلور. ۱۹۱۴-جۆ ایلده بیرینجی دۆنیا ساواشینین باشلانماسییلا، گنجعلینین عاییلهسی ده یاشادیقلاری یئردن شامخور منطقهسینه کؤچوب و بۇ بؤلگهده آتاسی ایله بیرلیکده چؤرکچیلیک ایشیله مشغول اوْلور.
گنجعلی صباحی ۱۵ یاشیندایکن، آتا ـ آناسینین سؤزونه قۇلوق آساراق، قوْنشولارینین ۱۵ یاشلی قیزی "حبیبه" ایله ائولهنیر و چوْخ اۇشاقلی بیر عاییله قورور.
گنجعلی یئددینجی صینیفی بیتیردیکدن سوْنرا، اوْرتا مکتبده تحصیلینی داوام ائتدیرمک اۆچون گنجه شهرینه گئتمهلی اوْلور. نهایت ۱۹۲۴-جی ایلده گنجه شهرینده یئنی آچیلمیش عمله فاکولتهسینه گیریب[۱] و همین شهرده دبیریستانین باشا وورور[۳].
۱۹۲۸-جی ایلده، گنجعلی اوْرتا مکتبی بیتیردیکدن سوْنرا، عالی تحصیللی بیر مۆعلّیم اوْلاراق گدهبَیـه یوْللانیلیر. اوْ مکتب ایشلری ایله مشغول اوْلان زامان، ایجتیماعی فعالیتلرده ده چالیشیر، گنجعلی تئاتر و صحنه ایشلرینده جیددی چالیشیر و کیچیک اینتیقادی پیئسلر یازاراق، تاماشایا قوْیور.
۱۹۲۹-جی ایلده اوْرتا مکتبی بیتیریب، باکیدا پداگوژی انیستوتوسونون دیل و ادبیات ریشتهسینده تحصیل آلیر. سوْنرالار اوْرادا آذربایجان تۆرکجهسی و ادبیاتی ساحهسینده فعالیت ائدهرک، حمید آراسلی، دمیرچیزاده، محمد راحیم و احمد احمدزاده کیمی تانینمیش علمی و هنری شخصیتلرله بیر کیلاسدا اَیلهشیر[۱].
۱۹۳۲-جی ایلده باکی بیلیمیۇردوندا ادبیات ریشتهسینده دوْکتوراسینی قورتاریب همین بیلیمیورددا تدریس ایله مشغول اولور[۳]. بۇ ایلده گدهبَیده اوْرتا مکتب مۆدورو اوْلور و بیر ایل بۇ وظیفهده چالیشاندان سوْنرا، شامخوردا مکتب مۆدورو سئچیلیر. گنجعلینین دَیَرلی چالیشمالاری نتیجهسینده، معارف شؤعبهسی طرفیندن، بۇ مکتب نۇمونه مکتب سئچیلیر.[۱]
قازاغیستاندا سۆرگونلوک دؤنمی[دَییشدیر]
۱۹۳۷-جی ایلینین زوْمار آییندا، شامخور منطقهسینده یاشایان کؤچگونلرین وضعیتی دَییشیر. سوْوئت وطنداشلیغی پاسپورتو اولمایان شخصلر، خۇصوصییله ایران وطنداشلاری، جمعی صورتده توتولوب، دوْستاغا یوْللانیلیردیلار. گنجعلی ده آتاسییلا بیرلیکده یاخالاناراق گنجه شهرینه گؤندهریلیر.
نهایت ۲۲ آی زیندانداندان سونرا، گنجعلی حاققیندا وئریلمیش قرار اوْنا بیلدیریلیر. اوْ، ۵ ایل عاییلهسییله بیرلیکده قوزئی قازاغیستانا سۆرگون دۆشهرک ۱۹۳۸ اوْکتوبر آیینین ۲۴-نده قازاغیستانین سیبیرییه قوْووشان شیمال حیصهسینه یوْلا سالینیر.[۱]
گۆنئیه قاییدیش[دَییشدیر]
ایکینجی دۆنیا ساواشینین داوام ائتمهسی سببی ایله یارانان قاتـقاریشیقلیق وضعیته گؤره، گنجعلینین سۆرگونلوک زامانی ۵ ایلدن ۸ ایله قدر اۇزانیر. نهایت ۱۹۴۵- جی ایل مئی آییندا ایکینجی دۆنیا ساواشی سوْنا چاتیر. ساواشین بیتمهسی بۆتون سۆرگونده یاشایانلارا وطنه قاییتماق یوْلو آچیلیر. ۱۹۴۶-جی ایلین ژانویه آییندا، گنجعلی و عاییلهسینین پاسپورتلاریدا، ویزا ایله بیرگه، اللرینه چاتاندان سوْنرا آوریل آیینین ۱۵-ده باکییا گلیرلر. گنجعلی اوْردا یاشایان تانیش و دوْستلار واسیطهسی ایله، گونئی آذربایجاندا باش وئرن حادیثهلر و میلّی حوکومتین یارانماسیندان خبردار اوْلور.
یئددی یاشیندا گۆنئیی ترک ائدیب، آرازین اوْتایینا گئدن گنجعلی، نهایت 40 یاشیندا ایکن، آنا وطنه قاییدیر. ۱۳۲۴-جۆ ایلده، میلّی حۇکومت زامانی، تبریز رادیوسونون ادبی بۇراخیلیش قیسمتینده خالق شاعیری بالاش آذراوغلو ایله امکداشلیق ائدیر و تبریز بیلیمیوردونون دیل و ادبیات ریشتهسیندهده تدریس ائتمهگه باشلاییر.[۱][۵]
۱۳۲۵-جۆ ایل، آذرین ۲۳-ده تۇتولور و مینلرجه آذربایجانلی کیمی ایشکنجهیه معروض قالیر. نهایت "مۇهاجیر" و "متجاسر" آدییلا نئچه آی زینداندا قالدیقدان سوْنرا، لوْریستانین بدرآباد منطقهسینده یئرلشن "قلعه مظفر"ه سۆرگون ائدیلیر و ایکی ایل اوْرادا یاشاماغا مجبور اوْلور.[۱]
تهرانا کؤچمک[دَییشدیر]
۱۳۲۷-جی ایلده محمدرضا پهلوی عومومی عفو اعلان ائدیر و بئلهلیکله گنجعلی سۆرگوندن تبریزه قاییدیر. آنجاق اوْدا ظاهیرده عفو اوْلسادا اصلینده چتینلیکله اۆزبهاۆز اوْلدو. تبریزده هئچ بیر ایش تاپا بیلمهیهرک موختلیف ایتّیهاملارلا قارشیلانیر. بۇ دؤزولمز دۇروم بیر یاندان، آغیر ایتقیصادی وضعیت ایسه باشقا بیر یاندان، گنجعلینی تبریزدن کؤچمهگه مجبور ائدیر و نهایت ۱۳۲۹-جۇ ایلین یازیندا عاییلهسیله بیرلیکده، تهرانا کؤچور و قارداشی، آدلیم و گؤرکملی فیلم یؤنتمنی صمد صباحینین یاردیمی ایله ایشه باشلاییر.[۱] گنجعلی صباحی بولود قاراچولو ایله بیرلیکده ۱۵ ایل تجاری بیر شیرکتده ایشلهییرلر[۳].
“۲۸ مرداد” کۇدتاسیندان سوْنرا گنجعلی صباحی یئنیدن تعقیبه، آزار–اذیتلره معروض قالاراق بیر چوْخ ایجتیماعی حاقلاریندان محروم اوْلور. بۇ محرومیتلر، سوْنرالار ساواکین تئز- تئز اوْنو سوْرغو-سۇالا چکمهسی ایله داها دا آغیر بیر وضعیت یارائدیلیر. بۇ چتین شراییط ۱۳۵۷-جی ایل بهمن انقلابینین غلبهسینه قدر اۇزانیر.[۱]
اؤلوم[دَییشدیر]
چاغداش تۆرکجهنین دموکراتیک نثرینین آتاسی آدیلا آنیلان، اۇستاد گنجعلی صباحی ۱۳۶۸-جی ایل زوْمار آیینین ۱۵-ده، ۸۳ یاشیندایکن تهران شهرینده دۆنیاسینی دَییشیر و ابدیته قوْووشور.[۲][۳]
یارادیجیلیق[دَییشدیر]
گنجعلی صباحینین تهرانداکی یاشاییشیدا چوْخ آغیر اوْلماغا باخمایاراق اوْ اؤز ایجتیماعی و ادبی فعالییتلرینه داوام ائدیر. نفتین میلّیلشمه حرکاتی تاثیری آلتیندا، ایراندا سیاسی آتموسفر آچیلیر، گنجعلی بۇ آچیق فضادان یارارلاناراق محمدعلی فرزانه، غلامحسین ساعدی، رضا براهنی، فرهاد ابراهیمی، عزیز محسنی، محمود دستپیش، علینقی کاتبی و احمد صادقی اشرافی (الف. نورانلی) [۶] ایله بیرلیکده آذربایجانلیلار انجومنی و بۇ انجومنین یانیندا " آذربایجان یازیچیلار و شاعیرلر مجلیسی"نی ۱۳۳۱ ایلینده قۇرورلار. گنجعلی تهراندا یاییملانان "بشریت" و "بشیر آینده" گۆندهلیکلری و چوْخ تیراژلی "چلنگر" درگیسینده اؤز یازیلارینی یایماغا باشلاییر. گنجعلینین "خائین" آدیندا اوْلان حیکایهسی ایلک دفعه چلنگر درگیسینین سوْن اۆچ ساییندا یاییلیر.
۱۳۵۷ بهمن انقیلابیندان سوْنرا، تهراندا قۇرولان "آذربایجان یازیچیلار و شاعیرلر جمعییتی" و " آذربایجان انجمنی"نین یارانماسیندا جیددی ایشتراک ائدیر، "یوْلداش"، "وارلیق"، "اینقیلاب یوْلوندا"، "اۆلکر" و ... مجلهلرینده اؤز حیکایه و ادبی- تنقیدی یازیلارین یاییر، ادبی محفیللرده بیر آقساققال کیمی چالیشیر، تهراندا یاشایان شاعیرلر و یازیچیلار جمعییتینین اوْرگانی عۇنوانی ایله نشر اوْلونان "گۆنش" مجللهسینین بانیسی و آپاریجیلاریندان اوْلور، ایللر بوْیو ایشیق اۆزو گؤرمهیَن اثرلرینی چاپا حاضیرلاییر و آذربایجانین مۆختلیف شهرلرینده قۇرولان ادبی مراسیملرده ایشتراک ائدیر.[۱]
یاییملانمیش کیتابلار[دَییشدیر]
- حیات فاجعه لریندن - گنجعلی صباحی، دۆنیا یایین ائوی، تهران۱۳۵۹٫
- قارتال (حیکایه توپلوسو) - گنجعلی صباحی، فرزانه یایین ائوی، تهران ۱۳۵۷٫
- شعریمیز زمانلا آدیملاییر - گنجعلی صباحی، دۆنیا یایین ائوی، تهران ۱۳۶۰٫
- اؤتن گونلریم - گنجعلی صباحی، دۆنیا یایین ائوی، تهران ۱۳۷۲٫[۲][۷]
فارسجایا چئویرمه[دَییشدیر]
اؤتن گونلریم روْمانی اۆچ فرقلی چئویرمن و یایین ائوی واسیطهسی ایله فارسجایا چئوریلیبدیر:
- آن روزها، چئویرن: بهزاد هنری، پورشاد یایین ائوی، ۱۳۸۱[۸]
- روزهای سپری شده، چئویرن: پریسا برازنده، اندیشه نو یایین ائوی، ۱۳۸۶[۹][۱۰]
- روزهای سپری شده من، چئویرن: بهروز مطلبزاده، نشر دنیای نو، ۱۳۹۳[۱۱][۱۲]
عکاسلیق[دَییشدیر]
گنجعلی صباحی عکاسلیغا ماراقلی ایمیش. او سیبری، تبریز و تهراندا یاشایان زامانلار بۇ ایشله مشغول اوْلورموش. اوْنون عکاسلیق توکانی ۱۵ ایل مودتینده تبریزده ایشلهییرمیش[۳].
گنجعلی صباحی باره ده آراشدیرمالار و آغیرلاما[دَییشدیر]
گنجعلی صباحی باره ده آراشدیرمالار[دَییشدیر]
- متن انعکاسی از زمان و فضا (جامعه شناسی ژرفانگر نثرهای داستانی گنجعلی صباحی)، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه تبریز، ۱۳۹۱، استاد راهنما: حسین بنی فاطمه، استاد مشاور: مینو امیرقاسمی، دانشجو: توحید راعی دیزج[۱۳][۱۴]
آغیرلاما[دَییشدیر]
اۇستادین دیریلیک زامانیندان پلانلاشمیش آغیرلاما، اوْنون وفاتی ندنیایله باش تۇتمور. نهایت ۱۷/۷/۱۳۸۳ ده تهرانین بهمن مدنیت ساراییندا گنجعلی صباحی آدینا طنطنهلی بیر آخشام گئچیریلدی. بۇ مراسمده بیر چوْخ آذربایجان یازیچی، شاعیر، ضیالی، ژۇرنالیست، ادبی درنک و قلم اؤیهسی ماراقلا ایشتراک ائدیب اوْ داهینین عزیز خاطیرهسینی داها عزیرلندیرمیشلر. ساهر، صابر و نباتی ادبی انجومنلری، آذری مجلهسی و خانه فرزندان آذربایجان بۇ آغیرلامانی قؤرانلارداندیرلار.[۱][۲]
صباحی آدینا قیسا حکایه اؤدولو[دَییشدیر]
۱۳۹۲-جی ایلدن باشلایاراق گنجعلی صباحی آدینا ادبی اؤدول وئریلمکدهدیر. “ابوذر جعفری” و “آتابای تیکان تپهلی” بۇ اؤدولون ایجرایی هئیتینین عضولریندندیرلر. ۱۳۹۴-جۆ ایلده بۇ اؤدول اۆچونجو ایل اوْلاراق کئچیریلیر.[۱۵][۱۶]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ رضا همراز (۲۹ مرداد ۱۳۹۱). گنجعلی صباحی گونئی آذربایجانین چاغداش نثری نین آتاسی (تورکجه). رضا همرازین رسمی وبسایتی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۷ سپتامبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۱۱-۰۲-۲۰۱۳.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ائلدار موغانلی (۲۱ دی ۱۳۹۰). گنجعلی صباحینین حیات و یارادیجیلیغینا دایر (تورکجه). ایشیق؛ ادبیات و اینجه صنعت سایتی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۷ سپتامبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۱۱-۰۲-۲۰۱۳.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ حسین جوادی (به نقل از ایران نامه) (۷/۴/۱۳۹۴). سرگذشت نـامههای آذریها (فارسجا). آذریها. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ محسنی, عزیز (۱۳۶۹). اؤتن گۆنلریم (کیتابین باشلانغیجی) (تۆرکجه), ۷-۹.
- ↑ (فارسجا) تبریز بیلیمیوردونون تاریخی. رضا همراز. رضا همرازین رسمی وئبسایتی (2012). یوخلانیلیب ۲۰۱۲-۱۰-۰۹.
- ↑ ونوس بهنود (دوشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۲). گمنامی اولین داستان نویس اردبیل/ "نورانلی" راوی رازهای زندگی در گنجینه معنوی (فارسجا). خبرگزاری مهر. یوخلانیلیب ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ 110book.ir. (فارسجا) گنجعلی صباحی. 110book.ir. یوخلانیلیب ۱۱-۰۲-۲۰۱۳.
- ↑ معرفی کتاب (فاسجا). کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. یوخلانیلیب ۲۱ سپتامبر۲۰۱۵.
- ↑ روزهای سپری شده (فارسجا). پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه های ایران. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ پریسا عباس زاده برازنده (فارسجا). انتشارات سایه سخن. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ آیناز محمدی (۴/۱۰/۱۳۹۳). پیشخوان کتابفروشیها (فارسجا). ایران گۆندهلیگی. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ روزهای سپری شده من (فارسجا). من و کتاب. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ متن انعکاسی از رمان و فضا (جامعه شناسی ژرفانگر نثرهای داستانی گنجعلی صباحی) (فارسجا). ایران داک. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ پایان نامه نین قیساسی (فارسجا):نتیجه به دست آمده نشان داد که داستان «قارتال» روند مهاجرفرستی و افول جمعیتی، افول اقتصادی و صنعتی، فرار سرمایه و روند واپس گرایی فرهنگی در جامعه مورد بررسی را نشان می دهد. داستان های «ئوز آرامیزدا قالسین» و «قوجالیقدا یورقالیق» فروپاشی ارزش های سنتی تعدد زوجات و نظام فرهنگی – اجتماعی حامی اش را تصویر کرده است. داستان «آنا قلبی» نشانگر تحول در بینش زنان شهری و بالا رفتن حس مسئولیت پذیری شان در اداره زندگی خانوادگی و ایفای نقش های اجتماعی است. «گول دسته سی» انتقادی است از نظام ارباب – رعیتی و روابط اجتماعی حاکم بر آن. «عارسیز غافار» فروپاشی سیستم تجارت سنتی داخلی و قدرت گیری بورژوازی کمپرادور در کشور را مورد توجه قرار می دهد. در کنار این موضوع فروپاشی نظام ارباب – رعیتی و دیوانسالاری سنتی را نیز تصویر کرده است. در نهایت «کئفلی» سر در گمی بوروکراسی جدید در اداره امور جامعه را تصویر کرده است. در نهایت جهان نگری نویسنده در داستان هایش، جهان نگری انتقاد از وضع موجود است. ساختار معنادار موجود در داستان ها «افول مضاعف» جامعه و ساختار اقتصادی – فرهنگی است. در شئون مۆختلیف جامعه نیز این همخوانی ساختاری با توجه به مدارک و شواهد موجود است. یعنی «افول مضاعف» در بطن خود جامعه نیز وجود دارد.
- ↑ ایشیق سایتی (۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۲). “صباحي” ايلليك اؤيكو اؤدولو(بيرينجي ايل-1392) (تۆرکجه). ایشیق سایتی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵.
- ↑ حامید مورسلی (مهر ۲, ۱۳۹۴). صباحی قیسا حئکایه اؤدولو (تۆرکجه). بیلیم سسی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵.


text:
آمئریکا ژاپونییاداکی یوکوسوکا حربی بازاسینا «گلوبال هاوک» پیلوتسوز جاسوس طیارلرینی یئرلشدیریر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی نهک تلویزییاسی یاییب. تلویزییا ایلک بئله طیارهنین دونن بازایا گتیریلدیینی بیلدیریب. داها ۴ طیارهنین ایسه یاخین گونلرده گتیریلجیی گؤزلنیلیر.
بو طیارهلر ژاپونییادا اوکتیابرا قدر قالاجاق. اونلارین فعالیتی اوچون یوکوسوکا بازاسینا ۱۱۰ متخصص گلهجک.
بو طیارهلر ژاپونییادا شیمالی کورئیانین آتم و راکت پروگراملارینین ایزلنیلمهسی اوچون یئرلشدیریلیب.
قید ائدک کی، بو طیارهلر ۱۶ مین متر مسافهدن مشاهیده آپارماق ایمکانینا صاحیبدیرلر. اوچوشون ماکسیمال مدتی ۳۴ ساعتدیر.


text:
بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی تهلوکسیزلیک شوراسی فیلیسطینلیلری ایشغالچی ایسرایلین تجاووزوندن قورومالیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری فیلیسطینین بیرلشمیش میلتل تشکیلاتینداکی دایمی نمایندهسی ریاد منصور ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا دئییب.
او، قدسدهکی الاقصی مسجیدینه ایسرایل حکومتی طرفینده تطبیق ائتدیلن محدودیتی چیرکین حرکت کیمی قیمتلندیریب.
قید ائدک کی، ایسرایلین الاقصی مسچیدی یاخینلیغیندا مئتال دئتئکتورلارینین قوراشدیرماسی کوتلوی ایغتیشاشلارا سبب اولوب. حادثه نتیجهسینده ۳ فیلیسطینلی اؤلوب، ۲۰۰-دن چوخ فیلیسطینلی ایسه خسارت آلیب.


text:
افغانستان وترکمنستان اورته سیده کی قوشمه همکارلیگ قیلیش نينك بیش نچی جلسه سی دایر بولدی
مالیه وزیری اکلیل حکیمی بیریوقاری رتبه لی هیئت باشلیغیده شوییل عقرب آینینگ 15 نچی تاریخی ترکمنستان گه سفرقیلدی وایکله اولکه لراورته سیده کی قوشمه اقتصادی کمیسیونی بیش لمچی جلسه سیده اشتراک قیلدی بوجلسه دن هدف بودورکی ایکله اولکه لر اورته سیده کی تجارتی و اقتصادی همکارلیک قیلیش لیگ اوستیگه گپیریلدی
مالیه وزیری نینگ باشلیغی ده کی هیئت ترکمنستان بیلن تجارتی واقتصادی همکار لیگ لر، برق وسوو، ترانسپورت ، مخابرات ، ایکین ، معارف وعالی اوقیش بولم لریده کی همکارلیگ قیلیش لیک لری گه قول باسدی لر. بیرنیچه وقت آلدین افغانستان وترکمنستان اورته سیده بیر کیلیشوگه قول باسیلگن ایدی اونی یوزیدن ترکمنستان افغانستان بیلن تجارتی ، اقتصادی ،همکار لیگ قیلیش لرپول یوویش ، ورزش وتکنالوژی بولم لریده یاردم ایته دی.مالیه وزیری بیلن حرمت لیگ محمدالله بتاش ، اقتصادی بولم لرده جمهور رئیس نی مشاوری قیومی و تیکیشلیک اداره لرینی نماینده لری اشتراک قیلگن ایدی لر.


text:
شریف آغایارین شهریار دل گئرانی ایله کافه ده یاشادیقلاری بارهده ایستاتوس یازماسی چوخلارینین حیددتینه سبب اولدو. چوخ گومان کی، شریف آغایار بو حدیانلارا دؤزمدییندن سونرادان مؤوضوعنو گئنیشلندیریب بیر یازی دا یازدی – چادرالی قادینا سؤیوش.
شریف یازیدا بئله سوال وئریر:
«بو آداملار نیه اعتراض ائدیرلر؟ قادینین چادراسینا، دلینین سؤیوشونه، شهریارین نجیب حرکتینه، منیم بونو یازماغیما، یا نیه؟ »
حقیقتا بو آداملار نیه اعتراض ائدیرلر؟
فیکریمی بؤلوشممیشدن قاباق ایستییرم بیر مسئلهپ نی قید ائدیم. بیر نئچه ایله اول تورک یازیچی تونا کیرمیتچی «سئریاللاردا نیه توربانلی قادینلار اوینامیر؟» آدلی یازی یازمیشدی. او یازیدان سونرا مسئله تورک مطبوعاتیندا گوندمه گلمیش، تورکییهنین مشهور کؤشه یازارلاریندان بیری ائرطغرول اؤزکؤک ده بو مسئلهده قلمینی ترپتمیشدی. اؤزکؤکون همین یازیسی منیم ده قافامدا بعضی سواللار یاراتمیشدی.
کؤشه یازاری «ایللر بویو توربان بیزه نئجه تقدیم اولوندو؟ اینانجین، دوروستلویون، اخلاقین تیمثالی کیمی. اویسا هر کسین چوخ یاخشی بیلدیی بیر سیرر واردی: باشا توربان کئچیریلنده اینسانین کاراکتریندهکی «اینسانی شئیلر» ده دییشیلمیر» – دئیندن سونرا اوخوجویا بعضی سواللار عنوانلامیشدی کی، همین سواللار منی ده چاشدیرمیشدی:
«سئریاللاردا تجاوزه اوغرامیش توربانلی قادین گؤرمهیه حاضیرسیزمی؟
سئریاللاردا ارینی آلدادان توربانلی قادین سیر ائتمهیه حاضیرسیزمی؟
سئریاللاردا سئودیی آداملا اؤپوشن توربانلی قادین سیر ائتمهیه حاضیرسیزمی؟
سئریاللاردا جینایت تؤردن، اوغورلوق ائدن، دوستونا کلک گلن، گلینینی آرخادان بیچاقلایان توربانلی قادین سئیر ائتمهیه حاضیرسیزمی؟»
اؤزکؤکون ایللر اول وئردیی سوال بیزیم جمعیتده ایندی ده آکتوالدیر. یا زلزلهدن، یا ولولهدن دوشونجهمیزده چادرالی، باش اؤرتولو قادین هر زامان پاکلیق، عفت تیمثالی ساییلیب. گوندهلیک حیاتیمیزدا بو کلیشه لری هارداسا قیرمیشیق، آنجاق بو شئیلر آلت شعوروموزدا اؤزونه محکهم یئر ائدیب دئیه هله ده اوندان یاخا قورتارا بیلمیریک.
چوخ دا اوزاغا گئتمیک، گویا بیزیم سئریاللاردا دا سئوگیلیسی ایله اؤپوشن حجابلی قادین، ارینه خیانت ائدن حجابلی قادین گؤستریلرمی؟ یوخ. چونکی، دئدییم کیمی، دوشونجهمیزده حجابلی قادینلار «مقدس مریم»ا تایدیر: حجاب گئیینمین، چادرایا بورونمین قادینین اخلاقسیزی اولا بیلر، آنجاق حجاب گئیهنین یوخ.
من بیلمیرم، پسیخی پوزغونلوغو اولان همین آدام کوچهده سؤیوش سؤیدویو زامان اوردان چادرالی قادیندان اول عادی گئییملی (توتالیم دیزدن یوخاری یوبکادا، چینی آچیق کؤینکده) بیر قادین کئچیبمی؟ و همن قادین کئچن زامان شهریار نه ائدیب؟ و یا چادرالی قادینین یئرینه عادی گئییملی قادین کئچسیدی شهریار یئنه عینی حرکتی ائدردیمی؟
البته، بوردا محاکیمه اولونان شهریار دئییل، اونون اخلاقینین دوروستلویونه، دوشونجهسینین خوشمراملیلیغینا دا شبهم یوخدور.
سادهجه...
او احوالاتداکی قادین چادراسیز اولسایدی ایندی شرح یازیب اؤزونو «هلاک» ائدنلر اوندا همن ایستاتوسا هئچ لایک دا قویمازدیلار.
ایستاتوسا اعتراض ائدنلری هیددتلندیرن محض «چادرا» مسئلهسی، مؤلفین شعورآلتی اولاراق چادرالی قادینلارین عفتلی اولماسینا ایشاره وورماسی سبب اولوب. یعنی کی، آنجاق چادرالینین سؤیوش ائشیتمهسینین قارشیسی آلینمالی. چونکی اونلار عفتلیدیرلر...
بو دوشونجه ایسه اؤزوموزدن آسیلی اولمادان آلت شعوروموزا قازیلیب.
و مسئلهیه منجه بو نقطهدن باخمالی، بلکه او زامان تفکوروموزو «چادرا»لاردان آزاد ائده بیلک. اؤزو ده تکجه بو مسئلهده یوخ، بوتون مسئلهلرده.


text:
آلپ ارسلان
آلپ ارسلان عضد الدولة، بۆتون آد: أبو شجاع آلب ارسلان محمد بن چاغري بک داود بن ميكائيل بن سلجوق بن دقاق التركمانی، سلجۇقلولار دؤولتینین ایکینجی سولطانی ٤٢٠-نجی ه.ق ایلین محرّم آییندا آنادان اوْلوبدور.
ملازگیرت ساواشی[دَییشدیر]
آلپ ارسلان ٤٦٣-نجی ه.ق ایلده بیزانس حاکیمی رومانوس دیوجانوس یۆروشی ایله اۆزلندی کی بۇ ساواش موسلمانلارین قازانجی ایله سوْنا چاتدی. بۇ ساواش آنادولونون گلجگین تۆرک اۇلوسونون بۇ توپراقلارا حاکملیغی نفعینه دگیشدی.
آلپ ارسلاندان سوْنرا سالجۇقلولار[دَییشدیر]
آلپ ارسلان اؤلنده ١١ اۇشاغی واریدی کی اوْنلاردان معزّ الدّین ملک شاه، آلپ ارسلاندان سوْنرا حاکیملیغا یئتیشدی.
آلپ ارسلانین اۇشاقلارینین آدی:
- معزّ الدّین ملک شاه
- تاج الدّولة تۇتوش
- عزّ الدّین ارسلان ارغون
- بؤری بارس
- تۇغرول
- ایاز
- توْغان
- ارسلان
- تکیش
- عایشه
- زلیخا
قایناقلار[دَییشدیر]
- عظماء الإسلام کیتابی


text:
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ
کومپلئکسلیکلر(۱۶)
اورا گئتمهدن اؤنجه (دوزگون قورولوش)
دایانمادان گئتدیلر (یانلیش قورولوش)
بو قورولوشلارین ایکیسی ده تورکیهده ایشلک دیر. بیرینجیسی دوزگون، ایکینجیسی آنجاق یانلیش دیر.
سوال: بو یانلیشلیق هارادان تاپیلیبدیر؟
جاواب: بو یانلیشلیق فئعللرین مصدرینی تانیمامازلیقدان تاپیلیبدیر!
سؤزون مزهلی یئری بوراسیندا دیر کی بیزیم آیدینلاریمیز دوزگون قورولوشو آزاراق ایشلتدیکده آما یانلیش قورولوشو بوللوجاسینا قوللانیرلار.
سیز ده، یقین، ساغدان سولدان ایشلهنن بو قورولوش ترکیبلرینی هرگون ضییالیلاریمیزین دیلیندن ائشیدیرسینیز:
دایانمادان گئتدیک. («گئتدیکده هئچبیر یئرده دایانمادیق.» معناسیندا)
ایستهمهدن ائشیتدیم. («ایستهمیردیم آنجاق ائشیتدیم.» معناسیندا)
دئییلمهلی دیر: اوسته وئریلن اؤرنک جوملهلردهکی فئعل قورولوشوندا گلن ترکیب بئله دیر:
دایانمادان = دایانما + دان
ایستهمهدن = ایستهمه + دن
گؤروندگو کیمی:
«دایانما» و «ایستهمه» مصدر ایسمی دیرلر.
«ـدان» و «دن» [فارسجا دئییلرسه «از» آنلامیندا]
آما، بیرینجی باشلیق قورولوشدا [دوزگون قورولوش اولدوغو اوچون] دوزگون معنا داشیـنیر:
گئتمهدن اؤنجه: «گئتمکدن قاباق»
بو یانلیش قورولوشون نهدنینی باشا دوشمزلیگیمیز آنجاق و آنجاق دیلیمیزین فئعل مصدرلرینی تانیمازلیغیمیزدان دیر. اونا گؤره، آشاغیدا نئچه اؤرنک وئریلیر:
اؤسگورمک [مصدر]
اؤسگورمه [مصدر ایسم]
داریخماق [مصدر]
داریخما [مصدر ایسم]
قیزدیرماق [مصدر]
قیزدیرما [مصدر ایسم]
آسقیرماق [مصدر]
آسقیرما [مصدر ایسم]
ایندیسه، بو مصدر ایسملرینه سون أک (سون شکیلچی) یاپیشدیریریق:
اؤسگورمک (ـه) = اؤسگورمهگه (برای سرفه کردن)
اؤسگورمه (ـه) = اؤسگورمهیه (برای سرفه)
(بو شربت اؤسگورمه شربتی دیر، اؤسگورمهیه یاخشی دیر.)
اؤسگورمک (ـی) = اؤسگورمهگی (سرفه کردن را)
اؤسگورمه (ـی) = اؤسگورمهنی/اؤسگورمهیی/اؤسگورمهسی (سرفه را)
(بو شربت اؤسگورمهنی کسهر. اونون اؤسگورمهسینی ده کسهر!)
اؤسگورمک (ـده) = اؤسگورمکده (در [حالِ] سرفه کردن)
اؤسگورمه (ـده) = اؤسگورمهده (در [حالِ] سرفه)
(اؤسگورمهدهکی فیشاردانسا ریهلرین خیلطی آرینیر.)
اؤسگورمک (ـدن) = اؤسگورمکدن (از سرفه کردن)
اؤسگورمه (ـدن) = اؤسگورمهدن (از سرفه، از دستِ سرفه)
(گئجهلر اؤسگورمهدن پیس بیرزاد یوخ دیر.)
میثاللار:
داریخمادان پارکا چیخدیم. (از فرط دلتنگی به پارک رفتم.)
آسقیرمادان ائودن چیخمادیم. (بهخاطر عطسه از خانه بیرون نیامدم.)
گئجهلر اؤسگورمهدن یاتا بیلمیرم. (شبها از دست سرفه خوابم نمیبرد.)
نؤکته!
اوستهکی سونأکلر (سون شکیلچیلر) ایسم و صیفته یاپیشا بیلرلر صرف
اولونان فئعله یاپیشا بیلمزلر!
اونا گؤره، اوستلره وئریلن میثاللار منفی آنلامدا بئله اولمالی دیرلار:
دایانمازدان گئتدیک! (بدون توقف رفتیم.)
ایستهمزدن ائشیتدیم. (بیآنکه بخواهم شنیدیم.)
[«دایانماز»، «ایستهمز» صیفت دیرلر]
(صیفت + دان = قید)
بئله اولار کی بیر دیلده آشاغیداکی کیمی کومپلئکسلیک یارانیب دیلین بالا بالا نفسینی باغلایار (تزه یولا دوشموش بو یانلیش معنا کیمی):
داریخمادان پارکا چیخدیم:
(بیآنکه دلتنگ شوم به پارک رفتم.)
یوخسا
(از فرطِ دلتنگی به پارک رفتم.)
بیلدیگیمیز کیمی، بئله بیر قورولوش خالقین دیلینده یوخ دیر. بونون یئرینه بئله دئییلردی:
داریخمامیش پارکا چیخمارام.
داریخمازدان پارکا چیخمارام. (بیآنکه دلتنگ شوم.)
فیلانکس سایمازدان گلیر گئدیر.
دیلیمیز بو کومپلئکسلیکلردن گرگین حالا دوشور!
خالقیمیز اؤز دیلینی مینلر ایل دیر قورویوبدور؛ آنجاق بو اوزون سورهده بئله کومپلئکسلیکلر آرادا یوخ ایدی. ایندی آما بو کومپلئکسلیکلر ساغدان سولدان تاپیلیرلار. اونا گؤره ده، آنجاق تانرینین اؤزو دیلیمیزی گؤزویومولو تقلیدلردن بارا گلمیش بو کومپلئکسلیکلرین زاوالیندان قوروسون! یوخسا ضییالی قارداش تقلید اساسیندا آریستوکراتیک بیر مشقه دوشرسه قاباغینی هئچ فلک ده آلا بیلمز.


text:
بو گون گؤرکهملی عالیم، تاریخچی، سووئت اتفاقی قهرمانی، دؤولت موکافاتی لاورئاتی ضیا بونیادووون دوغوم گونودور.
آخار . آذ خاطیرلادیر کی، ضیا بونیادوو ۱۹۲۳-جو ایل دئکابرین ۲۱-ده آستارا شهرینده ضیالی عائلهسینده آنادان اولوب. ۱۹۳۹-جو ایلده اورتا مکتبی بیتیرهن بونیادوو طییارهچیلیک مکتبینه داخیل اولوب. لاکین طب کومیسسییاسیندان کئچه بیلمدییندن، یاشینا ایکی ایل علاوه ائدیب اورکونیکیدزه آدینا باکی پیادالار مکتبینده تحصیلینی داوام ائتدیریب. ۱۹۴۱-جی ایلین ماییندا حربی مکتبی لئیتئنانت روتبهسینده اعلاچی دیپلومو ایله بیتیریب.
بوندان سونرا اونو خیدمت یئرینه – بئسسارابییایا گؤندریبلر. او، بورادا – دنئستر چایی اوزریندهکی کیچیک لیمان شهری اولان بندرده ایلک دؤیوشونه گیریب. خسته خانالاردا کئچیردیی واختی (ایکی دفعه یارالانما و کونتوزییا) چیخماقلا، ضیا بونیادوو ایکینجی دونیا محاربهسینده بئرلیندک ووروشاراق، شرفلی دؤیوش یولو کئچیب.
ضیا بونیادووا ۱۹۴۵-جی ایل فئورالین ۲۷-ده سووئت اتفاقی قهرمانی آدی وئریلیر. تلطیف ورقینده دئییلیر:
«کاپیتان ز.م.بونیادووون ۱۲۳-جو الاهیدده اوردو روتاسی ۱۹۴۵-جی ایل یانوارین ۱۴-۱۶-دا دوشمهنین مانقوشئوسک ساحهسیندهکی مدافعه خطینین یاریلماسیندا ایشتیراک ائتمیش، مهارتلی کوماندانلیق نتیجهسینده دومبورووکی کندینین جنوب کناریندان و دمیر یولو خطیندن کئچهرک پیلیتسا چایینی بیرینجی کئچمیش، سول ساحلده اله کئچیردیی دؤیوش مؤوقعیینی ۸۹-جو قواردییا دیویزییاسینین اساس آتیجی حیسهلرینین گلیب چیخماسینا قدر ساخلامیشدیر. روتا دوشمهنین ۱۶۰ عسگر و ظابطینی اؤلدورموش، ۴۵ عسگرینی اسیر گؤتورموش، ۵ عدد آلتیلولهلی مینااتان، ۳ توپ، چوخلو سایدا آوتومات، توفنگ، سورسات، ارزاق و باشقا قنیمتلر اله کئچیرمیشدیر. روتا کوماندیری کاپیتان ز.م.بونیادوو سووئت اتفاقی قهرمانی آدینا لاییق گؤرولموشدور».
او، تکجه حربچی کیمی دئییل، علم خادیمی کیمی ده بؤیوک ایشلر گؤروب. بونیادوو بولشئویزم تئررورو و سیاسی رئپرئسسییالارین قوربانلاری ایله باغلی بیر نئچه سانباللی تدقیقات اثرینی اورتایا قویوب. اونون فعالیتینی آیدین گؤرمک اوچون حیدر الیئوین بو فیکیرلرینه دقت یئتیرمک کیفایتدیر:
«ضیا بونیادووون خیدمتلری چوخدور و اونون ان بؤیوک خیدمتلریندن بیری ده اوندان عبارتدیر کی، ۸۰-جی ایللرین آخیرلاری، ۹۰-جی ایللرین اوللرینده او، بیر داها بؤیوک عالیم کیمی، تدقیقاتچی کیمی آذربایجانین آچیلمامیش آرخیولرینه بیر داها گئتدی، او آرخیولردن آذربایجان تاریخینین ۲۰-جی عصره عایید صحیفهلرینی آچدی، تدقیق ائتدی، اؤز کیتابلاریندا، دؤوری مطبوعاتدا یازیلار وئردی و بئلهلیکله ده، اگر اوللر آذربایجان تاریخینین اورتا عصرلره عایید چوخ موهوم دؤورلرینی علمی اثرلرینده ایشیقلاندیردیسا، آچدیسا، گؤستردیسه، سون ایللرده اؤزونو بونا حصر ائتدی. او جملهدن، ایلک آذربایجان دئموکراتیک رئسپوبلیکاسینین یارانماسی ارفهسینده گئدن پروسئسلری ده، او دؤورو ده دوغرو-دوزگون تدقیق ائدنلردن بیری ده ضیا بونیادوودور».
گؤرکهملی عالیم ضیا بونیادوو ۱۹۹۷-جی ایل فئورالین ۲۱-ده یاشادیغی بینانین قارشیسیندا جینایتکار قروپ طرفیندن وحشیجهسینه قتله یئتیریلیب.


text:
چینقیرتیلی ساعات (1) كیمی كؤكله نیرم یاشاماغا. دونه نیم بو گونكو كیمی یارین بو گونكو كیمی. جانقاپان (2) اسیرگه میش اؤلومو مندن. "هاراگیری" نی (3) سئویرم دوغوموم كیمی.
بوسبوتون بكله نتیلریمله تانری بكله نتیلر ایچه ریسینده یم.
گئجه اوچونده ساعات قیشقیرتیسیندا اؤلمه لیم.
ساعات ایكی ده ساعات اینتیحار ائتدی. طاقچادان آتدی اؤزونو كئفلی ساعات. ساعات اؤلوم یازیسیندا ائگزیستانسیالیست (4) اولدوغوندان یازاركن آداملار منی ندن یاراتمیشلار ؟ سوروشموشدو .................... ر اؤزوندن.
اونون بئینینده اولان ایكی سورقوسو واریمیش:
بیر: زامان كئچیر منیم ایشیم نه چوخ وئجسیز (5) ایشدیر. زامان گؤرسه دن !!
ایكی: یاتانلاری اویاتماق! و اؤزونو یوخویا وورانلار نه چوخدورلار! گئنه ده وئجسیز بیر ایش.
.... نهایت منیم یییه م (6) منی اؤلدورن سانیر.
من وئجسیز بیر یارانمیشام
ساعات ایكی ده اؤزومو تونلایاجاغام طاقچادان.
........
آمان ! سول وریمده یاشایان ملك بیر سوچ (7) داها قازدی طومارمیدا. "ساعات ایكی سوچو!! "ساغ وریمده (8) یاتاغان ملك آریقلاییبدیر. ساعات ایكی سوچونو دونیانین ان بؤیوك گوناهی - آدام زامانیندان ایندیه قدر - سانیر سولملك.
ساغ ----- سول ملكین اورتاسیندا "اورتاملك" سانیرام اؤزومو... .
ساغ آقدیر. سول قارا. اورتا بز (Boz) (9).من بوزملكم.
"آدام اؤلندن سونرا آداملیق اؤلدو " بونو بوزملك دئییر.
" چینقیرتیلی ساعات اؤزونو اؤلدورندن سونرا منه زامان اؤلدو." من دئییرم. او آندا قیامت اولمویاجاق. بوزملك سوچلودورسا اؤنمی یوخ!!
لای لای لای لایلای
بو گؤی گؤلده اوزه رم
گؤیده اولدوز دوزه رم
وئر منه سن اللرین
یات یوخون اولسون شیرین
لای لای لای لای لایلای
یات ساعاتیم یات. دینجل بو قدر باشیوا دؤیدون منی اویاتماغا. شووه رنلر (10) یوخوسونو پوزان یئللرین سینلیگینده (11) قویلایاجاغام چینقیرتیلارینی. دیده جه یم (12) قوپوزون تئللرینله. یاندیراجاغام ساری گلین مئلودیسی چالیناندا. ساووراجاغام كولونو قورو گؤللره. گونشدن - آیدان - اولدوزدان یئزمیش سون گئجه نده " نیهیلیست" (13) ثانیه لره لعنت اولسون.
********
اتك یازی
1- چینقیرتیلی ساعات = زتگلی ساعات
2- جانقاپان = عزرائیل ملكی
3- هاراگیری = ژاپونلولارین قوتسال اؤلومو. (خنجر ایله قارینی سؤكوب بیدارلاماق)
4- ائگزیستانسیالیست = هستیگرایی
(Existentialism) اصطلاحیست كه به كارهای فیلسوفان مشخصی از اواخر صده
نوزدهم و اوایل قرن بیستم اعمال میشود كه با وجود تفاوتهای مكتبی عمیق در
این باور مشترك اند كه اندیشیدن فلسفی با موضوع انسان آغاز میشود نه
صرفاً اندیشیدن موضوعی. در هستیگرایی نقطه آغاز فرد به وسیله آنچه "نگرش به هستی" یا احساس عدم تعلق و گم گشتگی در مواجه با دنیای به ظاهر بیمعنی و پوچ خوانده میشود مشخص میشود.
5- وئجسیز = فایداسیز - خودورو یئره
6- یییه م = صاحب - مالك
7- سوچ = گناه
8- وریمده = طرفیمده
9- بز Boz = رنگ خاكستری
10-شووه رنلر = شوورن = بیر نوع بیتگی (گیاه) - خاكشیر
11- سینلیك = مزار - قبر
12- دیدمك = تكه پاره كردن .
13 - نیهیلیست- نیهیلیسم اوخولون (مكتبین) یولجوسو. پوچگرا
گؤنده ر بؤلوم لر: اؤیكو (حكایت)


text:
روس سیاحات آژانسلاری: تۆرکلره ویزا اولغامی بس ادیلمهلی
"تۆرکلر روسیا ویزاسیز ساپار قوراپ بیلمهلی"
روسیانینگ سیاحاتچیلیق آژانسلاری بیلهلهشیگینینگ باشلیغی سرگی شیپیلکو ویزا مسئله سی نینگ تۆرکیه دن روسیا گلیأن سیاحاتچیلارا یاراماز تأثیر یتیریأندیگینی آیتدی.
شیپیلکو، پایتاغت مسکوداقی مطبوغات گنگه شینده تۆرک رایاتلارینا قۇیلان ویزا قارامازدان شو ییل تۆرکیه دن روسیا ۲۰۰ مۆنگ سیاحاتچی نینگ گلمه گینه قاراشیاندیقلارینی آیتدی.
تۆرک رایاتلاری نینگ ویزا آلمانی روسیا گلمهلیدیگینی نیغتان شیپیلکو،
"ویزا مسئله سی تۆرکیه دن روسیا سیاحاتچی نینگ گلمه گینه پأسگل بریأر. روسیانینگ سیاحاتچیلیق پوداغیندا ایشله یأنلر ایکی یوردونگ رایاتلاری نینگ دا ویزا آلمانی ساپار قوراماغینی ایسله یأر. ویزا اولغامی نینگ بس ادیلمهلیدیگینی پیکیر ادیأریس" دیدی.
تۆرک رایاتلارینا ویزا آلماغینگ بس ادیلمهگیندن سۇنگ تۆرکیه دن روسیا گلجک سیاحاتچیلارینگ ۲ اِسسه یۇقارلاجاقدیغینی نیغتان شیپیلکو،
"ییلدا ۳۵۰-۴۰۰ مۆنگ تۆرک سیاحاتچی روسیا گلیپ بیلر" دیدی.


text:
ایراندا قتلده و نارکوتیک ماددهلرین قاچاقمالچیلیغیندا گوناهلاندیریلان ۱ نفر اعدام ائدیلیب، ۲ نفر ایسه بارهلرینده چیخاریلان اؤلوم حؤکمونون ایجراسینا حاضرلیق اوچون تکاداملیق کامئرالارا کؤچورولوب.
آخار. آز خبر وئریر کی، کورد سلاحلی قروپلاشمالاریندان بیرینه عضو اولماقدا و ۲ سئپاه عضوونون قتلینده گوناهلاندیریلان ۲۶ یاشلی مورتوزا رحمانی آدلی موتتهیم دارا چکیلیب.
نارکوتیک ماددهلرین ساتیشی و قاچاقمالچیلیغیندا گوناهلاندیریلاراق اعداما محکوم ائدیلهن ۲ موتتهیمین (سید پورهورموزی و حسین شاهی)، بارهلرینده چیخاریلان اؤلوم حؤکمونون ایجراسی اوچون حاضرلیق ایشلرینه باشلانیلیب.


text:
تۆرک هۇوا یۇللاری تأزه رکورد قۇیدی
تۆرک هۇوا یۇللاری ۲۰۱۸-نجی ییلینگ ایلکینجی ۳ آییندا ۱۷ میلیون یۇلاغچا حیذمات بردی
تۆرک هۇوا یۇللاری ۲۰۱۸-نجی ییلینگ ایلکینجی ۳ آییندا اوچارلارینینگ دۇلولیغیندا رکورد قۇیدی.
بو اۆچ آیدا تۆرک هۇوا یۇللاری نینگ اوچارلارینداقی دۇلولیق موقداری ۸۰.۵ گؤتریم بۇلدی.
تۆرک هۇوا یۇللاری ۲۰۱۸-نجی ییلینگ ایلکینجی ۳ آییندا ۱۷ میلیون یۇلاغچا حیذمات بردی.
اینگ کؤپ رکورد قۇیولان آی مارت آییندا بۇلدی.
شۇل آیدا دمیرقازیق آمریکا اوچان اوچارلارینگ دۇلولیغی ۱۲ بال، اۇرتا و گۆن اۇرتا آمریکا اوچارلاریندا ۱۰ بال، آفریقا ۱۰ بال و اوروپا ۵ بال یۇقارلادی.
مارت آییندا آلیپ باریلان یۆک موقداری ۲۹ گؤتریم یۇقارلادی.


text:
۲ مارس
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۸۰۷ - آمریکا کونقرهسی٬ هانسیسا بیر یابانچی شاهلیق٬ یئر و یا اؤلکهدن کؤله ایتحالاتینی قاداغان ائتدی.
- ۱۸۳۶ - تگزاس٬ مکزیکدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۸۵۵ - ایکینجی الکساندیر روس تزاری اوْلدو.
- ۱۸۸۸ - بیرلشمیش شاهلیق٬ آلمان٬ اوتریش-مجاریستان٬ ایسپانیا٬ فرانسه٬ ایتالیا٬ هولند٬ روسیه و تۆرکیه آراسیندا ایستانبول آندلاشماسی ایمضالاندی. بۇنا گؤره٬ ایرتیباطلی دؤولتلرین گمیلری هم ساواش هم ده باریش زامانیندا سوئز کانالیندان گئچه بیلهجکلر.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه ریزهنی روسیه الیندن قۇرتاردی.
- ۱۹۲۱ - تۆرکیه پوْسوْفو روسیه الیندن قۇرتاردی.
- ۱۹۲۳ - شوروی بیرلیگینین قۇروجوسو ولادیمیر لنین٬ اؤلوموندن اؤنجهکی سوْن یازیسی اوْلاجاق «داها آز٬ داها یاخشی» آدلی مقالهنی یازدی.
- ۱۹۳۳ - کینگ کوْنق فیلمی نیویورکدا گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۵۶ - مراکش٬ فرانسهدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۶۱ - تۆرکیه دموکراتیک آزادلیقلار بارهسینده اوروپایا گۆوَنجه وئردی.
- ۱۹۶۹ - کوْنکورد اۇچاغی فرانسهده ایلک تست اۇچوشونو گؤردو.
- ۱۹۸۸ - آذربایجاندا ائرمنیلرله تۆرکلرین ساواشمالاریندان سوْنرا شوروی بیرلیگی آذربایجانا عسگری بیرلیکلر یوْللادی٬ خیاوانا چیخما یاساغی قوْندو.
- ۱۹۹۰ - نلسون ماندلا٬ آفریقا میلّی کونقرهسی باشوزیرلیگینه سئچیلدی.
- ۱۹۹۲ - اؤزبکیستان و مولداوی٬ بیرلشمیش میلّتلر عۆضوو اوْلدو.


text:
ایران ائرمنیستانین آذربایجانین دوشمهنی اولدوغونو آرتیق باشا دوشمهلیدیر.
بونو آخار. آز-آ ایران پرئزیدئنتینین ائرمنیستانا سفرینی شرح ائدن پولیتولوگ، کئچمیش دیپلومات فیکرت صادیقوو دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، تهران حاظیرکی وضعیتی چوخ یاخشی درک ائتسه ده، ایروانلا یاخینلیغا داوام ائدیر:
«ایران ائرمنیستانین آذربایجانین دوشمنی اولدوغونو باشا دوشملیدیر. ائرمنیستانا تضییقلر گؤستریلمهلی، سانکسییالار تطبیق ائدیلمهلیدیر. چونکی بو، هم آذربایجانین ماراقلارینا، هم ده آذربایجان-ایران موناسیبتلرینه و ان اساسی ایسلام همرایلیینه ضیددیر. ائرمنیستان و ایران دؤولت باشچیلاری آراسیندا بوندان اؤنجه ده بیر نئچه دفعه گؤروشلر اولوب. تهرانین بو آددیمی منطیقه اویغون دئییل».
پولیتولوگا گؤره، ایسرایلله اولان موناسیبتلریمیز ایرانین ائرمنیستانلا اولان موناسیبتلری ایله موقاییسه ائدیله بیلمز:
«ایسرایل یاخین شرقین آپاریجی دؤولتلریندن بیریدیر. آذربایجانین ایسرایلله حربی تئکنیکی علاقهلری گئتدیکجه گوجلنیر. بو، داغلیق قاراباغ موناقیشهسینین حلی باخیمیندان چوخ اؤنملیدیر. بونا گؤره نئتانیاهونون باکییا سفری اولدوقجا اهمیتلی ایدی».
قئید ائدک کی، ایران پرئزیدئنتی حسن روحانی ائرمنیستانا گئدیب. روحانی ائرمنیستاندان سونرا قازاخیستان و قیرغیزیستانا سفر ائدجک.


text:
اغوز تیوی : توپلومسال حیاتدا مدنی اولماق ، مدنی دوشونمک ، مدنی حرکت ائتمک آن ایدهآل یاشام طرزیدیر ،دئموکراتیک توپلومون خصوصییتلرینده ن ساییلیر. دئموکراتیک اولکه لرین اوزلرینی مدنی آپارمالاری بو توپلوملارین دئموکراتیک سیاسی دوزه نینده ن ، وحقوق دولتی نین وارلیغی ایله علاقه داردیر. چونکی بو اولکه لرده یاسالارا دایانان بیر نظم ـ اینتیظام موجودور.
یعنی حقوق دولتی حاکیمدیر.بو اولکه لرین حاکمییت لری خالق طرفینده ن سئچیلیر قانون و میللت قارشی سیندا مسئولیت داشیییرلار. اونلارین وظیفه لری مقام، پول و قوهوم بازلیق یوخ ، اوز میللتلری نین و اولکه لری نین داهادا گلیشمه سی ، گله جه یی و خالقین ریفاهی اوچوندور. اولکه ده دولت ایشچیلری میللت ایشچیسی ساییلیرلار.چونکو اونلارین آیلیقلاری( امک ـ حقوقلاری ) میللتین وئردی یی وئرگیلردن تأمین ائدیلیر. یعنی دولتله ،میللت آراسیندا بویوک بیرتضاد موجود دئییلدیر. حتا اولکه داخیلینده فعالیت گوستره ن فیرقه لر، اولکه لری نین منافعی اورتایا گلدیکده بیرلیکده حرکت ائدیب ، بیر آغیزدان دانیشیرلار. طبیعی اولاراق اولکه وطنداشلاری اولکه یاسالارینا حورمتله یاناشاراق اوز اعتیراضلارینی قانونلار چرچیوه سینده مدنی شکیلده حیاتا کئچیریرلر. پولیس ده اونلاری قوروماق مجبورییتینده دیر ،عین زاماندا بو اولکه لرده یاشایان اهالی بو اولکه نین وطنداشلاریدیرلار. بو اولکه اوز اولکه لریدیر. مستعمره ده یاد حاکمیتی آلتیندا یاشامیرلار.
ایران دئییله ن اولکه یه گلدیکده بو اولکه نی هئچ بیر ساحه ده ،بئله دئموکراتیک اولکه لرله موقایسه ائدیلمه سی ایمکانسیزدیر. ایلک اولاراق بو اولکه ده دیکتاتور ، جینایتکار، فوندامنتالیست ـ ایرقچی بیر رئژیم حاکیمدیر. بو حاکمییت بو اولکه ده یاشاماق مجبورییتینده اولان خالقلارین حقیقی تمثیلچیسی دئییلدیر. عکسینه بو میللتلرین دوشمنی ساییلیر. بو جنابلار اولکه نی شخصی مالیکانه لری ساییب ، بوتون اولکه گلیرلرینی اوز گلیرلری حئساب ائدیرلر اونلاردان بو حاقدا سورغو حساب سوراجاق بیر اورقان موجود دئییلدیر. مادام العمرده اعدام و ایشکنجه ایله حاکمییتده قالماق ایسته ییرلر .سوزده آپاریلان سئچگی لرینده ، هئچ بیر قانونی کئچرلی یی یوخدور. چونکی سئچگیلر آزاد و دئموکراتیک قایدا ـ قانونلار اساسیندا آپاریلمیر.
آنجاق اونلارین ایسته دیکلری شخصلر سئچگیلره بوراخیلیرلار. . اولکه ده فعالیت گوستره ن هئچ بیر فیرقه یوخدور. بونا ایجازه وئریلمیر. مطبوعات ، رادییو ـ تئلویزییون و مطبوعات ایسه بو جینایتکار ـ ایرقچی رئژیمین کونترولو آلتیندادیر. اونلارین ایجازه سی اولمادان نه یازیلیر ، نه دئییلیر، نه ده گوسته ریلیر. چوخ دانیشان اولدورولور، دوسداق وایشکنجه ائولرینه گونده ریلیر. .اوسته لیک بو اولکه ده اعتیراض ، اوزونده ن مودافعه حاقی یوخدور.چونکو وطنداشلارین حقوقی حاقی یوخدور. دیوان ائولریده ، محکمه لرده رئژیمین کونترولو آلتیندادیر. وبوروغو ایله حرکت ائدیرلر. بو اولکه ده اعدام ائتمک ، آدام اولدورمک سو ایچیم قده ر راحاتدیر.
بو ساحه ده دونیادا بیرینجی ساییلیر. رئژیم اوز موخا لیف لرینی بو وباشقا شکیللرده یوخ ائمکده دیر. پولیس ، پاسدار، بسیجی ، امنیت تشکیلاتلاری و رئژیمه قوللوقچولوق ائده ن خبرچین لر میللتین جانینی شیشه یه توتماقدادیرلار. بیر تک سوزله دئسک ایران دئییله ن یئر بیر بویوک ایشکنجه ائوی و دوسداقدیر . بئله بیر زیندان دا دئموکراتیک اولکه لرده اولدوغو کیمی نئجه دییه رلر مدنی موباریزه و اعتیراضدان سوز گئده بیلمه ز، بئله بیر ایدعا آلداتیجی بیر فیکیردیر. ساده لوح لوق دیر. چونکی تئهرانین جینایتکار ، فوندامنتالیست ایرقچی رئژیمین حاکیم اولدوغو بیر محیط ده اونون ایدئولوژیک ، گوروشلری چرچیوه سینده حرکت ائتمک لازیمدیر. بودا دیکتاتور جینایتکار رئژیمین وارلیغینی قانونی قبول ائتمک ، اونا بویون ایمک دئمکدیر. بونا گوره ده موباریزه نین آیری مئتودلاریندان یارارلانماق لازیمدیر.
داوامی وار.


text:
۱۸ دسامبر
۱۸ دسامبر:
- ۱۴۱۲ - قاراقوْیونلو حؤکمداری قارا یوسیف کۆر چایی ساحیلیندهکی دؤیوشده شیروانشاه بیرینجی ایبراهیم و اوْنون مۆتّفیقلرینی مغلوب ائتمیشدیر.
- ۱۹۰۳ - پاناما کانالی داییمی اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نظارتی آلتینا کئچمیشدیر.
- ۱۹۱۰ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کونگرهسی ساوادسیز مۆهاجیرلرین اؤلکهیه گلمهسینی قاداغان ائدیر.
- ۱۹۱۷ - تۆرکیه و شوروی آراسیندا ارزینجان آنلاشماسی ایمضالانمیشدیر.
- ۱۹۴۰ - هیتلر شوروییه هۆجوم بارهده «بارباروس طرحی»نی تصدیق ائتمیشدیر.
- ۱۹۵۳ - ایلک رنگلی تلویزیون یاییمی گئرچکلشمیشدیر.
- ۱۹۵۶ - ژاپون بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینا قاتیلمیشدیر.
- ۱۹۶۹ - بؤیوک بریتانیادا اؤلوم حؤکمو لغو ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۷۰ - کاتولیک کیلسهنین مۆقاویمتینه باخمایاراق٬ ایتالیا حؤکومتی بوْشانمایا ایجازه وئرن قانونو قبول ائتمیشدیر.


text:
آوروپا بیرلیینین بوداپشتی روسییا ایله یاخینلیقدا اتهام ائتمهسی اساسسیزدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «دئر ایستاندارت» قزئتینه موصاحیبهسینده ماجاریستان خاریجی ایشلر ناظری پطر سیارتو دئییب. او، بروکسلین موسکوا ایله داها سیخ علاقهسینین اولدوغونو، اما بونو گیزلتدیینی بیلدیریب:
«اونلار اؤز بؤیوک بیزنسلرینی سطحی موباحثهلر فونوندا گیزلدیرلر. آوروپا بیرلیی ایله روسییا آراسیندا علاقهنین یوکسک اولماسینا ان بؤیوک ثبوت آوسترییا کانسلری سباستیان کورتسلا ولادیمیر پوتینین بیر ایلده ۴ دفعه گؤروشمهسیدیر. دیگر طرفدن، روسییا و فرانسا آراسیندا تلفن دانیشیقلاری آرتیب، فرانسانین لیدری ماکرون ایسه سانکت-پطربورگ اقتصادیات فورومونا گئدیب. آب یانلیش ایستیقامتده ایرلیلییر. آوروپا کومیسییاسینا کؤکلو دییشیکلیکلر لازیمدیر».


text:
پاکستان ایسکی باش وزیری نینگ ایککی فرزندی نینگ پاسپورتلری کنسل قیلیندی
آتلری مملکتده گی چیقیش کنترول رویخطی (ECL) گه آلیندی.
پاکستان نینگ ایسکی باش وزیری نواز شریف نینگ انگلستانده گی ایککی فرزندی حسن نواز و حسین نوازنینگ پاسپورتلری کنسل قیلینیب، آتلری مملکتده گی چیقیش کنترول رویخطی (ECL) گه آلیندی.
محلی میدیاده اورین آلگن خبرگه کوره، ایسکی باش وزیر شریف نینگ 10 ییل قماق جزاسی آلیشی گه سبب بولگن Avenfield دعواسیده آتلری تذکر بیریلگن حسن و حسین نواز نینگ پاسپورتلری ملی حساب بیریش دفتری (NAB) نینگ طلبی گه بنا کنسل قیلینگن.
(ECL) رویخطی گه آلینگن و پاکستان پاسپورتی بیلن سیاحت قیلیشلری منع قیلینگن شریف اکه – اوکه بیلن تیگیشلی قرار، مملکتده گی موقتی حکومت گه ارائه قیلینگن.
اوشلب آلینیشلری اوچون قرار چیقه ریلگن حسن نواز و حسین نواز بیلن تیگیشی اولراق هم خلق ارا کریمینال پولیس تشکیلاتی انترپولدن قیزیل بولتن چیقریلیشی طلب قیلینگن ایدی.
نواز شریف نینگ فرزندلری نینگ انگلستان پاسپورتلری هم بار.
شریف و قیزی لندنده اقامت قیله یاتگن پیتده Avenfield دعواسی باعث قماق جزاسی و پول توولش جزاسی آلگن ایدیلر و قماقخانه گه یاتیش اوچون پاکستانگه قیتیب بارگن ایدیلر.
ایسکی باش وزیر شریف و قیزی و ایککی اوغلی، "منبع سی معلوم بولمه گن پول آرقه لی" لندنده اقامت قیله یاتگن پیتده Avenfield آتیده گی بلاکدن لوکس پارتمانلر آلگن لیگی بیلن عیبله نیب محکمه قیلینگن ایدیلر.
شریف ایسه اوز آتیگه پارتمان بولگن لیگی ادعاسینی رد ایتیب فرزندلری نینگ آتی گه پارتمانلر بئلگن لیگینی قبول قیلگن ایدی. فرزندلری ایسه مذکور پارتمانلرنی شرکتلری نینگ عوایدی ارقه لی آلگن لیکلرینی ایتگن ایدیلر.


text:
افغان تجارت چی لری خوف سیزلیک معما لریدن خواطرده.
افغانستان تجارتچی لری همده صنعت کار لری دولت نی اوشبو اولکه تجارت کینگیشی اوچون ایترلی یینگیل لیک لر نی یره تیب بیرمه گن لیککه عیب لیدی .
نا قرار لیک لر، انرژی یوق لیگی ، اداره لر ده گی فساد همده قوییله یاتگن مالیه لر نینگ یوقاری لیگی افغانستان نجارت چی لری نینگ اساسی قیین چیلیگی بوله یاتگن لیگی ایتیلماقده.
اوشبو اولکه تجارت چی لریگه کوره قانون نینگ ناقص لیگی هم قیین چیلیک لر دن ینه بیری دیر. اگر دولت بو قیین چیلیک لرنی آلدینی آلیش اوچون حرکت قیلمه سه اوشبو اولکه صنعتی تیز آره ده سینیشی ممکن.
افغانستان نینگ تورلی ولایت لریدن بولگن قطار تجارتچی لر پایتخت کابلده یولگه قوییلگن بیر ییغیلشده اشتراک ایتیب، اولکه ده گی تجارت همده صنعت یولیده گی برچه قیین چی لیک لرنی اورگنیب ، افغان مقام لری اونگه ایتیشیشی نی سورب چیقدی لر.
تجارت چی لر گه کوره ناقرار لیک لر ، ییر همده برق یوق لیگی ، صادرات و واردات ده گی آرتیقچه مالیه لر شو بیلن بیرگه اداره لر ده گی فساد کبی قیین چی لیک لرنی حل ایتیش اوچون دولت حرکت قیلمه گن.
بیراق افغان مقام لری بو قیین چی لیک لر نی حل ایتیش اوچون بیر قطار برنامه لر نی یولگه قویگن لیک لری لیکن بو برنامه لر نی یولگه قوییش انچه وقتنی آلیشینی ایته دی.
بوندن آلدین هم افغان تجارت چی لر ، هرات ، قندهار ، ننگرهار همده بلخ ولایت لریده بو کبی ییغیلیش لر نی یولگه قوییب دولت دن بو قیین چیلیک لر گه ایتیشیش نی سوره گن ایدی لر.
بیراق افغانستان سودا وصنعت لر اتاقی نینگ اورین باسری خانجان الکوزی دولت حاضرگچه اینگ کیچیک معمالرینی ییچیش اوچون قندی بیر تدبیر آلمه گنینی ایته دی.
" دولت اینگ کیچیک قیین چیلیک لریمیزنی هم حل ایتمه گن.کون اوتیشی بیلن خصوصی سکتورلر قیین چیلیک لری کوپه یب بارماقده افسوس بیلن ایتیش کیرک که دولتی میز حاضرگچه خلققه ایش زمینه لرینی یره تیش وسوداگرلردن حمایه ایتیش اوچون انیق بیر ریجه نی قولگه آلمه گن.مالیه وزیرلیگی نینگ یالغیز بیر پالیسی سی بولیب اوهم پول توپله ش دیر.خلق نی حیاتی دن هیچ خبرلری یوق .خلق نیمه ییدی نیمه ایچه دی هیچ کیم سوره میدی .بیزگه یخشی شرایط نی یره تیش دولت نی ذمیه سیگه کیره دی . 1333نچی ییل تصویب ایتیلگن قانون دن حاضرگچه ایش آلینماقده."
کابلده بولیب اوتگن ییغینده تورلی صنعت لر نماینده لیگی ده اونلب سوداگر لر قتنه شگن ایدیلر.
سوداگرلر وصنعت کارلرگه کوره دولت حاضرگه قدرسودا ساتیق وصنعت دن حمایه ایتیش اوچون هیچ قندی بیر آچیق ریجه نی عمل گه آشیرمه گن.
.اولرنینگ ایشتیش لریچه تورت آی آلدین 4 مینگ کانتینرکیرکلی مال لر پاکستان کراچی سیده ونیچه هفته دن بویان نفت ماده لرینی تاشییدیگن 1600 تانکر افغانستان بیلن ایران چیگره لریده توخته تیب قوییلگن.
اوشبو شخص لر گه کوره بو زمینه ده شرط نامه امضالنگن بولسه ده بیراق دولت اوشبو کاروان لر افغانستان گه اوتیشی اوچون قوشنی دولت گه باسیم اوتکزه آلمیدی
سودا گر لر گه کوره صادرات خصوصیده هم خودی شو کبی قیین چی لیک لر موجود دیر.
عین حالده سرمایه یاتقیزوچی لر دن حمایت ایتش یاکی آیسا اداره سی نینگ اورین باسری شریف احمد زی تجارت ساحه سیده تورلی قیین چی لیک لر بارلیگینی تن آله دی . لیکن شوندی بولسه ده دولت بو قیین چی لیک لر نی حل ایتیش اوچون اینقسه اداری فساد همده خوف سیز لیک امنیت لرینی یولگه قوییش اوچون بیر قنچه برنامه لر نی یولگه قویگن.
بیراق احمد زی گه کوره بو قیین چی لیک لر افغانستان تجارتی یمان حالتده لیگی نی کورستمیدی بلکه حاضر هم تجارت چی لر بو قیین چی لیک لر گه قره می تورلی ساحه لر ده ایش کوریب کیلماقده لر.
شوندی ایکن بعضی بیر ایش بیلرمان لر گه کوره بو کبی قیین چی لیک لرسبب اولکه ده گی بازار لرده بیرنچی آذوق آوقت ماده لر نرخی جوده آشیب کیتگن.
شو بیلن بیرگه خوف سیز لیک قیینچیلیگی افغانستان ده گی تجارتچی لر یولیده گی حل بولمه گن اینگ اساسی معما لر دن سنه له دی .
افغانستان سودا همده تجارت اتاق لری تمانیدن بیریلگن رقم لر گه گوره سونگی 6 آی ایچیده 900 سوداگر افغانستان بویلب اوغیر لنگن همده اولم بیلن تهدید ایتلگن.
شوندی بیر حالتده ایسه افغان تجارت چی لری گه کوره اوشبو ییلده ، آلدینگی ییل گه نسبتا خوف سیز لیک تهدید لری انچه آشگن.


text:
بشیکتاش غالیب گلدی
"بشیکتاش" ایستانبولدا اطریش-ین لاسک لینز کلوبو ایله قارشیلاشیب.
بشیکتاش، یوفا آوروپا لیگینین 3-جو مقدماتی مرحله سینین ایلک موسابیقه سینده اطریش-ین لاسک کلوبو ایله قارشیلاشیب. تورکیه تمثیلچیسی 1 جاوابسیز گل ایله رغیبینی اوستهلهییب.
بشیکتاش، وودافون پارکدا اوینانان موسابیقه ده ریان بابئلین 6-جی دقیقهدکی گلی ایله اوستونلوگو اله کئچیردی. آنجاق قارشیلاشمانین قالان حیسهسینی گل سوز تاماملایان بشیکتاش میداندان 1-0 حسابلا غالیب آیریلدی.
بشیکتاش الده ائتدیگی نتیجه ایله آردیجیل اولاراق اوچونجو دفعه غلبه قازاندی.
قئید ائدک کی، اؤتن مؤوسوم یوفا شامپیونلار لیگی نین سون 16 مرحله سینده بایرن مونیخ کلوبونا 3-1 حسابی ایله مغلوب اولان قارتال لار بو مؤوسوم هر ایکی قارشیلاشمادا بی 36 توشهاونی مغلوب ائدیب.


text:
آذربایجان سلاحلی قوهلرینین کوماندانلیغی طرفیندن الده اولونان دقیق معلوماتا اساساً، ارمنیستان حربی بیرلشمهلری نؤوبتی دفعه تخریبات تؤرتمک مقصدیله دؤیوشه حاضرلیق وضعیتینه گتیریلیب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار. آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، ارمنیستان طرفیندن مقصدیؤنلو شکیلده یئنیدن پلانلاشدیریلان تخریباتین قارشیسینین و آلخانلی کندینده هلاک اولان دینج ساکینلرین قیصاصینین آلینماسی اوچون ایولون ۷-ده آذربایجان سلاحلی قوهلری ارمنیستان اوردوسونون دؤیوشه حاضرلیق وضعیتینه گتیریلن قوهلرینه، خصوصیله ده تابورون مدافعه رایونوندا یئرلشن سئچیلمیش هدفلرینه دقیق آتش ضربهلری ووروب.
"جبههنین فضولی-خوجاوند ایستیقامتیندهکی قوشونلاریمیزین حیاتا کئچیردیی بو فعالیت نتیجهسینده، ایلکین معلوماتا گؤره، دوشمهنین تابور مرکزینه داخیل اولان بؤلمهلرین خیلی جانلی قوهسی محو ائدیلیب، بیر نئچه دؤیوش تکنیکاسی تمامیله سیرادان چیخاریلیب و دیگر حربی اینفراستروکتور اوبیکتلری داغیدیلاراق برپا اولونماز وضعیته سالینیب.
دینج اهالییه و شخصی هئیته قارشی دوشمنین ایستهنیلن فعالیتینین قارشیسینی درحال آلماق و اونون آتش نقطهلرینه جواب ضربهلری ائندیرمک مقصدیله قوشون نؤعلری و قیسملری دؤیوش تطبیقی اوچون حاضر وضعیته گتیریلیب"، - ناظرلیکدن بیلدیریلیب.
حاضردا بوتون جبهه بویو عملیات شرایطی آذربایجان سلاحلی قوهلرینین تام نظارتی آلتیندادیر.


text:
سعودییه عربیستانیندا روشوت و کورروپسییا ایستینتاقی چرچیوهسینده اؤلکهنین ان زنگین سیمالاریندان بئشی حبس اولونوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، یئرلی مطبوعات اورقانلاری ولیعهد شاهزاده محمد بن سالمانین ائتدیکلرینی تاختا چیخمازدان اول گوج نماییشی اولاراق قیمتلندیریب.
معلوماتا گؤره، حبس اولونان شاهزاده و ناظیرلرین بانک حسابلاری دوندورولوب، شخصی طیارهلرینین ایسه اوچوشونا ایجازه وئریلمهییب. حبسلردن ساعتلار اول همین شخصلرین کردیت کارتلارینا بلوک قویولسا دا، کارتلاردان ایستیفاده ائتمهیهن میلیاردرلر بوندان خبر توتماییب. اونلاردان یالنیز ۵ نفرینین ثروتینین عمومی حجمی ۵۰ میلیارد دوللار گؤستریلیب. بونلاردان سعودییه عربیستانینین ان زنگین اینسانی شاهزاده والید بین طلالین دؤولتی ۱۹ میلیارد دوللار، ایش آدامی - اؤلکهنین ایکینجی ان زنگینی محمد ال-آمودینین ثروتی ۱۱ میلیارد دوللار، «بین لادین» قروپونون رهبری باقر بین لادینین ثروتی ۵ میلیارد دوللار، «راژهی» بانکینین صاحبی سلیمان ال-رازینین ثروتی ۷ میلیارد دوللار ، آرت مئدیا قروپونون رهبری صالح کامیلین ثروتی ایسه ۸ میلیارد دوللار اولاراق قید اولونوب.
قید ائدک کی، کورروپسییا عملیاتی چرچیوهسینده سون ایکی گونده سعودییهنین کرال عائلهسی عضولریندن ۳۰ نفوذلو شخص حبس ائدیلیب.


text:
آی آدینین کؤلگه سینده یاز عطیرلی خیاللاردا چیچک لنن آرزیلاریم آی سنسیزلیق سزاغیندا خزان اولان یوزلر یازیم گل....... باخیشلاریم سریلیبدیر یوللارینا گله جییم تاپشیریقدیر قوللارینادوداقلاردان
یئرسیز اوموب یئرلی کوسسم یئری وار بودارلانیب تالانمیشام بو یئرده شکر دیللی مین بیر اؤزلو حیله کار یاد الیله اوولانمیشام بو یئرده وفا سیزلار مین بیر جفا ائتسه ده آدیم سانیم واریم
برنامه هنري اوپرا سوليست، رضا رنج آزماي به افتخار دكتر رضا براهني در مراسم شعرخواني به دعوت اتحاديه ايرانيان در استكهلم
قوروتولوش سئوداسي بو اسينتي باشلانيشدير، يولدا وار طوفان هله بير قيغيلجيمدير الوودان، جوشمادا وولكان هله ائل گوجو سئل اولمادا، ييخسين تيفاغين مركزين مست خواب جهل دير، قوي يوخلاسين تهران هله كار
قیما گیزلنسین گولوم ظولمات زولفونده اوزون اسمه میش باد صبا سن گل نمایان ائت اؤزون یئخ حصارین اؤرتویون چیخسین گؤزه للیکلر اوزه جلوه یه حوسنون کور ائتسین زاهید ین ظالم گؤزون چال آزادلیق نغمه سین قووسون
اونودولماز شهیدلر (جاواد عابیدینی و بوتون قورتولوش شهیدلرینه اتحاف) ساوآلان کؤکسونده یانار سهندین گونشه اوز توتان قیزیل لاله لر قانلی بایراغیدیر هر بیر شهیدین قورتولوش یولوندا اوجالیب اسر
گونتاي گنج آلپ:چونکو من تورک اوغلو تورکم بیلمیش اول! سن ده گل، تورک اوغلو گل، یوکسلمیش اول!بیز سئور اولدوق سئویلگن بیر ائلی تورک دیلی ایستر کؤنول، تک تورک دیلی روحومو قایناشدیران
اسماعيل جميليوارلیق یازینین گوللو گولوستانی قادیندیر سئودا باغینین نرگیزی ریحانی قادیندیر قوتسال بئشیگینده حیاتین بارلی بوداغی تایسیز گؤزه لین آدی آنا سانی قادیندیر لایلای قانادیندا اوچوشان دادلی
اسماعیل جمیلی دوستاقلاردا کی سئوگیلیلریمیزه اتحاف سئوگیلیلر گونودور قیزیل گوللر سئوگی داشیر سئوینج گؤزلرده آلیشیر کوس دووارین سئوگی آشیر کوسگون اولانلار باریشیر سئونلره سئومک
اسماعيل جميلي: یالقیز(يالقيزين شعرلريني آچيق سؤز سايتيندا اوخوماق اوچون بورا كليك ائدين) قلم دوستو آره شین آیرلیغینا بلکه ده داها دؤزه نمیردی یا.....نه بیلیم دیلیمیزین یالقیزلیغیندا
اسماعیل جمیلی: دکتر رضا براهنی جنابلارینین دوغوم گونونه یازیلمیش بیر یاشیل دویغودور وارلیغین سنین نیسگیللی تبریزین آنا قوینوندا اینجه یاراشیقدیر دردلی اوره گین ائلین سئوگیسینین
بیر بهانه الده عنوان ائتمهلی بوندان سونرا بوس بوتون مخلوقه اعلان ائتمهلی بوندان سونرا ..... ( صابیر) ميللي
سون باهاردیر باغچالاردا خزان واردیر اوخول اوخول یوردوموزدا تالان واردیر آغاجلارین سوورولورو بوداق بوداق یارپاقلاری آنا دیلی یاساقلارین قئفیللانیر دوداقلاری باغ باغچادان کسیلمه ییر
سن آذربايجان سؤيله سن آذربايجان سؤيله نه چون آذر به جان اولدون اونوتدون اؤز درين دردين، يادين دردين آلان اولدون چتين گونلرده ايرانين بلاسيندا يانان اولدون وئريب ائولاديني قربان، اؤزون يالقيز
(شكيلده ايسوئچين باش ناطيري اولوف پالمه ستوكهولم كوچه لرينده، شيمالي ويتنام ديپلماتيك هيئتيله بيرليكده، آمئريكانين ويتناما قارشي حربي موداخيله سينه اعتيراض ائدير) برتولد برشت: (اعتراض باید کرد،


text:
یاخین گلهجکده دنستریانییا مولدووانین ترکیبینده خصوصی ایستاتوس وئریلمهسی ایله باغلی لاییحه تقدیم ائدیلهجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا مولدووا باش ناظری پاوئل فیلیپ سؤیلهییب.
«دنستریانینین خصوصی ایستاتوسو ایله باغلی سندلر آرتیق حاضردیر. اؤلکهده کونفلیکتین نیتراللاشماسی اوچون تکنیکی و سیاسی متودلاری الدهن قاچیرماق لازیم دئییل»، – دئیه او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، دنستریانی پروبلمی ۹۰-جی ایللردن بو یانا حؤکم سورور. موسکوانین آکتیو دسته ییندن یارارلانان قوندارما رژیم هله ده مولدووانین اراضی بوتؤولویونه قارشی چیخیر.


text:
یاپونییا میللی تهلوکسیزلیک شوراسی جنوبی کورئیادان ۵۷ مین اؤلکه وطنداشینین یاریمادادا یاراناجاق بحران زامانی ائواکواسییاسی حاقیندا قرار قبول ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، رسمی توکیو آرتیق سئوللا بو اؤلکهیه مولکی طیارهلرله یاناشی، حربی طیارهلرین گؤندریلمهسی حاقیندا دانیشیقلارا باشلاماق ایستدیینی بیلدیریب.
قید ائدک کی، آمریکا ایله شیمالی کورئیا آراسیندا مناسیبتلر کسکینلشیب. واشینگتن آرتیق شیمالی کورئیا نووه پروبلمینین حربی یوللا حل ائدیلمهسی واریانتینی استثنا ائتمهییب. اوستهلیک، آمریکا کورئیا یاریماداسی یاخینلیغینا «کارل وینسون» تییارهداشییان گمیسینی و راکت ائسمینئسینی گؤندریب.
آز اؤنجه ایسه آمریکا حربچیلرینین اؤز عائلهلرینی تعجیلی اولاراق سئولدان چیخارتدیغی حاقدا معلومات یاییلیب.


text:
نیگه مخابرات وزیرلیگی اسکی جهازنی فضا گه یوبارگن؟
افغانستان مخابرات وزیرلیگی یوتل ست شرکتی تمانیدن افغانستان اختیاریگه قوییلگن صنع یولداش ایشله تیلگن لیگی دن خبر بارلیگی نی معلوم قیلگن.
افغانستان مخابرات وزیری امیرزی سنگین ایریم تنقیدلرگه جوابن بی بی سی گه بیر صنع یولداشنی فضاگه اوزه تیشگه 250میلیون دن تا 300میلیون دالرگچه خرجت طلب قیلرلیگی نی ایتیب بونگه حکومت کوچی ییتمسلیگی نی تیل گه آلگن.
اما مخابرات وتکنالوژی بوییچه خذمت کورسته دیگن شرکت لر ایشلش امکانیتی چیکلنگن بو ستلایت بیلن قرارقیلیش گه حاضر ایمس لیک لرینی ایتگن لر.
حاضرگچه افغانستان رسمی شکلیده افغان ست بیر ناملی صنع یولداشنی فایده له نیشگه تاپشیرمسدن توریب قطار تنقیدلر گه روپه رو بولماقده.
بوتنقیدلرگه سبب بو ستلایت آلدینده ایشله تیلگنی اوچون کوپ مدت ایش بیرمسلیگی بولگن.
افغانستان مخابرات وزیرلیگی گه کوره بوندن قریب بیر ییل آلدین بومملکت صنع یولداش گه ایگه بولیش اوچون قرارآلگن ایدی.
بو مساله نی ایسه خلق ارا مقیاسیده کیم آشدی گه قویدی، بیراق ایکی شرکت بونگه قیزیقیش کورستگن ایدیلر، بیری یوتل سیت وینه بیری هم چینلیک وسریلانکالیک قوشمه شرکت ایدی.
مخابرات وزیری امیرزی سنگین اوشه پیتده بومملکت اونگیده ایکی یول تورگنی نی معلوم قیله دی.
بیری ینگی صنع یولداشنی آلیش وینه بیری هم ایشله تیلگن حاضرگی ستلایت ایدی، بونی عمری 5ییلدن 7ییلگچه بولگن.
افغانستان مخابرات وزیری افغان سیت صنع یولداشی برچه قیین چیلیک لری بولیشیگه قره مسدن افغانستان احتیاجی برطرف ایتیشی نی معلوم قیله دی.
"بوصنع یولداش مدارگه جایلشگندن کیین قویاشدن آله دیگن برق تامیناتی نینگ بیربولیمی فعالیت دن قالگن، لیکن باشقه بیربولیمی فعال، لیکن آلدینگی قدرت گه ایگه ایمس، بیزگه یوتل سیت شرکتی تمانیدن ایش بیره دی دیب کفالت بیریلگن، موجود امکانیت بیلن بیش ییل مدتی گچه افغانستان احتیاجی برطرف ایته آله دی"
سنگین جنابلریگه کوره ینگی صنع یولداشنی فضاگه اوزه تیش خرجتی 250میلیون دالردن 300میلیون دالرگچه طلب قیلیب وبونینگ فعال قیلیش گه 3ییل وقت کیره ک.
افغانستان گه تاپشیریلیشی کوتیله یاتگن بوصنع یولداش ایسه میلادی 2008ییلده فضاگه جونه تیلگن.
بیرصنع یولداش نینگ فعالیت مدتی 15ییل دیب ایتیله دی، بو ستلایت گه افغان سیت بیردیب نام قوییلگن، 48درجه شرقده جایلشتیریلیشی ایتیلماقده.
بو صنع یولداش تخنیکی معماسبب فضا اوزه تیلگنی ییللریده یوتل سیت نظارتی دن چیقیب 2ییلگه قدر فضانی گیزگن.
بو شرکت ایسه، میلادی 2009ییلده سوغورته قیلینگن شرکت دن 120میلیون دن کوپراق مبلغ نی بوتونلی خساره صفتیده آلگن.
اما بو تخنیکی قیین چیلیگی بولگن بو ستلایت قنچه لیک ایش بیریشی ممکن.
کابلده گی انترنیت خذمتی کورسه تیب کیله یاتگن شرکت لردن بیری اوچ خارجی شرکت بوجمله دن یوتل سیتدن انترنیت آلگن.
بو شرکت مسوولی خارجده تکنالوژی بولیمی نی بیتدیریب چیققن، بو صنع یولداش فعالیتی حقیده معلومات بیره دی.
"بیزشرکت مسووللری، اینیقسه مین بیرینچی دن اوزشرکتیم ادرسیدن گپیره من، بوشرکت کورسته دیگن خذمتی نی یخشی اورگنمه سک، بو بیلن قرارداد قیلمه یمیز، مخابرات وزیرلیگی بونگه کوپراق اعتباربیریشی کیره ک، کوپراق بونی ایش بیرر- بیرمسلیگی نی اورگه نیشی لازم، یوقسه بیرکون، اقتصادی ضربه کوریب وهم آبرو توکیلیشی گه سبب بوله دی" دییدی بوشرکت مسوولی خالق یار حیدری
مخابرات وزیرلیگی تمانیدن صنع یولداش گه ایگه بولیش اعلان ایتیلیشی دن ایکی هفته اوتیشی بیلن افغانستان بیرله شیش ویباستیده بیرتحقیقی گزارش نشرایتیلیب بونده افغانستان حکومتی بیلن یوتل سیت شرکتی آره سیده گی شرطنامه تنقیدآستیگه آلینگن.
بو گزارش یازووچی سی فرزاد بو قراردادگه شبهه بیلن قره ماقده.
"بوگون کوره میزکی افغانستان نینگ فضاده صنع یولداش امکانیتی گه ایگه بولیش آوازه سی چیقه دی، شونده ی حالت ده بیز شبهه گه توشه میز، بوندن مقصد کوپ مقدارده پول یاردم ایتیله دی، بو پوللر تورلی بهانه لربیلن مملکت دن چیقریله دی، یا بیرقطارلرچونتگی گه کیره دی، نهایتده بیرکونی افغانستان قرضداربولیب بونگه افغانستان خلقی جوابگر بوله دی" دییدی فرزاد جنابلری
اما مخابرات وزیری امیرزی سنگین جنابلری بو گزارشنی ناامیدلنتیرووچی بیرمساله دیب ایته دی.
افغانستان مخابرات وزیرلیگی افغان ست ناملی ستلایت نی 5ییلدن 7ییل گه قدر فعالیت قیلیشینی یوتل ست شرکتی کفالت قیلگنی نی بیلدیرگن.
افغانستان ییلیده بو صنع یولداشدن 15میلیون دالرمنفعت قولگه کیلتیره دی. بوندن 4میلیون دالرینی یوتل ست شرکتی گه بیره دی.


text:
روسییانین فوند بازارینین چؤکمهسی اینوستورلارین دقتینی جلب ائتمهمهلیدیر. موسکوا و واشینگتن آراسیندا چتین گئوسییاسی سیتواسییادا آمریکانین هانسی شیرکته ضربه ووراجاغینی دئمک چوخ چتیندیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو ادعا ایله آمریکالی اقتصادچی جون پول سمیت چیخیش ائدیب. اونون سؤزلرینه گؤره، اوزون مدتلی پرسپئکتیوده روبلون کورسو توتقون اولاراق قالاجاق:
«ایستهنیلن شیرکت آمریکا طرفیندن هدف سئچیله بیلر. بو ایسه اؤز نؤوبهسینده بؤیوک نتیجهلره سبب اولا بیلر. اینوستورلار روسییا دؤولتینین معین آکتیولرینه یاتیریمدا دقتلی اولمالیدیرلار. تزلیکله، بو اؤلکهده مالییه بحرانی باشلایاجاق کی، بو دا یئرلی والیوتانین دوالواسییاسینا شرایط یاراداجاق».
قید ائدک کی، سمیت ۱۹۹۸-جی ایلده روسییانین دفولتونو پروقنوزلاشدیران شخص کیمی تانینیر.


text:
افقانیستان تهلوکهسیزلیک قوهلری اؤلکهنین جنوب شرقینده نانقارهار ایالتینده تورا-بورا ماغارا کومپلئکسینی ایشید تئررورچولاریندان تام آزاد ائدیب.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، تئررورچولار دؤیوشلر زامانی آغیر ایتکی وئریبلر. افقانیستان مدافعه ناظرینین سلاهیتلرینی ایجرا ائدن تاریخ شاه بهرامی دئییب کی، ایشید تئررورچولارینین گئری قاییتماسینین قارشیسینین آلینماسی اوچون تورا-بورادا گوجلو حربی بازا یارادیلاجاق.
قئید ائدک کی، ایشید تئررورچولاری «طالبان» سلاحلیلاری ایله بیر نئچه گون داوام ائدن دؤیوشدن سونرا ایونون ۱۵-ده تورا-بورا ماغارا کومپلئکسینی اله کئچیریبلر. بو ماغارا کومپلئکسینده ۲۰۰۱-جی ایلین سونلاریندا «ال-قایده» تئررور تشکیلاتینین لیدئری اوسامه بئن لادئن گیزلنیب.