text:
تۆرکمنیستان بیلن آذربایجان حازار دنگیزیندأکی دوُستلوق نبیت یاتاغینی بیله لیکده ایشلهدِر
حازار دنگیزینده آذربایجان بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا یرله شیأن یاتاغینگ 60 میلیون تن نبیته ایه دیگی چاق ادیلیأر
آذربایجان بیلن تۆرکمنیستان، حازار دنگیزینده یرله شیأن دوُستلوق دییپ آدلاندیریلان نبیت یاتاغی نینگ بیله لیکده ایشله دیلمه گی باراسیندا ایلالاشدیلار.
آذربایجان ینگ داشاری ایشلر وزیری جیحون بایراموف، تۆرکمنیستانلی ایشدشی رشید مردوف بیلن دوشوشیق گچیریپ، دوستلوق آدلی نبیت یاتاغی نینگ گؤزله گلری نینگ، ایشله دیلمه گی نینگ و اولانیلماغی نینگ ایکی یورت تاراپیندان بیله لیکده یرینه یتیریلمه گی باباتیندا شرطناما قوُل چکدیلر.
آذربایجان ینگ جمهورباشلیغی الهام علی یف و تۆرکمنیستان ینگ جمهورباشلیغی قوربان قولی بردی محمدوف گؤنی ویدئوکنفرانس آرقالی قوُل چکیلشیک داباراسینا قاتناشدی.
تۆرکمنیستان دا سردار، آذربایجان دا بوُلسا کپز دییپ آیدیلیان یاتاغینگ هایسی یوردا دگیشلیدیگی و نأحیللی ایشله دیلجکدیگی بیلن باغلی مسئله ایکی یوردونگ آراسیندا انچمه ییللاپ دۆشنۆشمِزچیلیگه سبأپ بوُلوپدی.
حازار دنگیزینده آذربایجان بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا یرله شیأن یاتاغینگ 60 میلیون تن نبیته ایه دیگی چاق ادیلیأر.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکمنیستان، بۆتین دۆنیأ چاروادارلار یاریشینا قاتناشار
تۆرکمنیستان تۆرکیأنینگ بورسا شهرینده گچیریلجک بو یاریشلارا 30 تۆرگِن بیلن قاتناشار
قیرغیزیستان بیلن اؤزبگیستان سرحتلری اۆچین پروتکل ایلالاشیغینا قوُل چکدیلر
قیرغیز حؤکۆمتیندن بریلن ماغلوماتا گؤرد ایکی یوردونگ ماقاملاری بیشکک شهرینده دوشوشدی


c: text/html

text:
یاسوکند
یاسوکند شهری کۆردوستان اوستانی و بیجار شهرستانینین شهرلریندن اوْلاراق کرانی بخشینین مرکزی دیر. کرانی بؤلومو قوُزئیدن تکاب بؤلگهسی، دوْغودان زنجان اوستانی، گۆنئیدن سیلیتان بؤلومو و باتیدان دیواندره بؤلگهسی ایله قوْنشودور.بوُ شهر ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینین اساسیندا ۳٫۸۴۶ نفر جمعیتی واریدی. بوُ شهرین خالقی آذربایجان تۆرکجهسینده دانیشیرلار.
آد[دَییشدیر]
یئرلی اهالی بوُرا یاسیکند دئییرلر. یاسی یانی چوخور هابئله یاسلی آنلامیندا دا تعبیر ائدیبلر[۳]
خالق[دَییشدیر]
دیل[دَییشدیر]
یاسوکند شهرینین خالقی تۆرکجه دانیشیرلار.[۴]
سوی[دَییشدیر]
بوتونلوکده کۆردوستان اوستانینین دوْغو بؤلگهلرینده یئرلشن تۆرکلر باخیما گلن آوشار طایفالاریندان دیرلار کی ایندیلیکده بیجار شهرین قوُزئینده نئچه کنده مالیک دیرلر.[۵]
جمعیت[دَییشدیر]
یاسوکند شهرین ۱۳۸۵-جی آمارلارینین اساسیندا ۳٫۸۴۶ نفر جمعیتی وار ایمیش هابئله سوُسوزلوق اثرینده بوُ شهرین جمعیتی ۷۰۰۰ نفردن ۳۰۳۰ نفره آزالیبدیر و خالقین تهران و زنجانا کؤچمهلری چوْخالیبدیر.[۶]
سیاست[دَییشدیر]
ایندیلیکده یاسوکند بیجار بؤلگهسینین کرانی بؤلومونون مرکزی دیر.هابئله بیجار نومایندهسی بوُ شهرین شهریستان اوْلماغیندان خبر وئریب و او دئمیشکن یاسوکند شهریستانی ۱۰-جو دؤلتین سونوناکیمین قورولاجاق دیر.[۷] بوُ ایش هله گؤرونمَیبدیر. یاسوکند شهرینین جامع و تفصیلی طرحی ۱۲/۱۰/۷۸ده اوْلان هيأت وزيران، «شورايعالي شهرسازي و معماري ايران» توپلانتیسیندا ۳-جو وزارت آبادانی و مسکن آدین مسکن شهرسازی دییشمه نین ایکینجی یاساسیایلا ویزارتخانا الیله تعین و تصویب اولونوب.[۸]
شهر سورونلاری[دَییشدیر]
ایجازهسیز تیکینتیلر[دَییشدیر]
یاسوکند شهرینین اؤنملی سورونلاریندان بیری ایجازهسیز تیکینتیلردیر. بوندان باشقا آیری بیر پیس دوُروملار بوُ شهرین گئریده قالماغینا داوام وئریر. هابئله بوُ شهرده جیب تئلفونون آنتن وئرمهمزلیگی و دیجیتال شبکهسی دیر.ائلهجع بوُ شهرین یوْلو و ایشیغی اؤنملی سورونلارداندیر کی بیجار بؤلگهسینین مسئوللاری اؤز وئردیگی سؤزلره عمل ائتمهییبلر.[۹]
هاوا دورومو[دَییشدیر]
هاوا باخیمیندان یاسوکندین هاواسی سوْیوق و داغلیق دیر. هاوانین اوْرتالاما درجهسی ان ایستی آیدا ۳۲ درجه اولاراق، ان سوْیوق آیدا ایسه ۶ درجه سانتیگیراددیر. یاغینتی باخیمیندان ایللیک یاغینتی میقداری ۳۲۰ میلیمتر و نیسبی روطوبتی ایلده ۶۴٪ دیر.[۱۰]
ایقتیصاد و اکین[دَییشدیر]
منطقهنین هاوا دوُرومونا باغلی اوْلاراق، بورادا اکینچیلیک دَمیَهدیر. شهرین مۆختلیف یئرلرینده و اطرافیندا ساحهلی اۆزوم باغلاری یئرلشیبدیر. بوُ باغلارین محصولو قوْنشو بؤلگهلرهده گؤندریلیر. بوُ باغلار شهر اهالیسینین ایقتیصادینا اؤنملی گلیردیر. یاسوکندین اۆزومو اوْ بیریسی منطقهلره گؤره یاخشی کئیفیتی وار. یاسوکندین اوزومدن باشقا اَن اؤنملی اکین محصوللاری بوُنلاردیر: بوُغدا، آرپا، اۆزوم، آلما، آرمود، اریک.[۱۰]
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ پورتال وزارت کشور. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-24. یوْخلانیلیب2014-07-06.
- ^ فرهنگ جغرافیایی ایران - حاجعلی رزم آرا-۱۳۳۱ - ستاد ارتش - صفحه ۱۴۵
- ^ لغتنامه دهخدا[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ لغتنامه دهخدا[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ زیبا وب. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-05-30. یوْخلانیلیب2014-07-06.
- ^ خبرگزاری فارس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-07-05.
- ^ تولد شهرستان یاسوکند از دل بیجار تا پایان دولت
- ^ وزارت راه و شهرسازی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ خبرگزاری جمهوری اسلامی
- ^ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ سیری در ایران

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ویکیپدیا:شخصی حمله ائتمهیین
ویکیپدیانین هئچ بیر یئرینده شخصی حمله ائتمهیین. موحتوایا گؤره نظر وئرین ایشلدنلره گؤره یوْخ. شخصی حملهلر ویکیپدیا جامیعهسینه ضرر وۇرور ، یاخشی بیر بیلیکلیک یارادیلماسی اۆچون بیرگه چالیشما جَوی ضروریدیر. آیری ایشلدنلر بارهسینده تحقیر ائدیجی نظرلر هر ایشلدن طرفیندن سیلینه بیلر. تکرارلانان یا آغیر شخصی حملهلر بلوکلاما یا منع اوْلماق کیمی جزالارا یوْل آچابیلر.
ائتمهییندَییشدیر
آیری ویکیپدیا ایشلدنلرینه شخصی حمله ائتمهسی اوچون بیر منطیقی دلیل یوخدور! اونا گؤره شخصی حمله ائتمهیین!
منطیقی اولوندَییشدیر
فرقلی دییشدیرنلر بیر مقالهنین یازیلارینا گؤره فرقلی باخیشلاری اولا بیلر. یاددا ساخلایین، هر گروه اؤز باخیشینی مقالهده گیردیرمک ایستهییر. بوتون باخیشلاری یئرلشدیرن بیر مقاله، داها طرفسیزلیگی قوْرویور. بیز هامیمیز ویکیپدیا ایجتماعینین عوضوو اولدوغوموزو یاددان چیخارتمایین.
میثاللاردَییشدیر
- تهمتلی سؤز آتمالار: «فیلانی گیجدیر» یوخسا «فیلانی سفه ایشلدندیر» .
- منفی سؤز آتمالار : «من سندن چوخ باشاریرام» یوخسا «ایشین گوجون یوخدور» .
- نیژاد، دیل، جینسیت یوخسا مذهبله باغلی ایفتیرا و انگلر
یئرینه بونلاری ائدیندَییشدیر
- خصلرینه صیفتلرینه گوره یوخ واقعیتلر و اونلاری نئجه بیلیندیرمگه گوره دانیشین.
- بیر باخیشی تکجه اونو دئیینه گوره گئچرسیز آدلاندیرمایین.
- بیر دانیشیغین چوخ شخصی اولماسیندان قورخورسونوز، قضیهنین قالانینی ایمئیلله یوخسا خصوصی بیر موحیطده ایدامه وئرین.
- ویکیپدیا:ایختیلاف حلی صفحهسینی اوخویون.
حمله قاباغیندا نه ائدک؟دَییشدیر
- بیریسی سیزه شخصی حمله ائدیرسه، ال دایاندیریب ب صفحهنی اوخوماسینی ایستهیین. ال چکمزسه، ایختلاف حلی یوللاریندان فایدالانین. چوخ شیدتلی موردلرده واندالیزم میصداقی اولدوغو اوچون حمله ائدنین ایلدن حسابینی باغلاماق اولار. شخصی حملهلر ویکیپدیا:ایدارهچیلر بیلدیری تابلوسو صفحهسینده بیلیندیریلمهلیدریرلر.
شخصی حمله نتیجهسیدَییشدیر
دییشدیرنلر ادبلی جوابلاما و موداوم اولمایان شخصی حملهلری یوخ سایماغا تاپشیریلیرلار، آنجاق بئله حملهلر قبول ائدیلمزلر. بو حملهلر یاخشی نیت فرضی قاباغینی آلیر و ایخلال یارادان دییشدیرمه عونوانیندا نظرده آلینا بیلر. آیریلارلا چیرپیشما یولونو سئچن ایشلدنلر ایختلاف حلی مراحلیندن نتیجهیه چاتمازلارسا، ایدارهچیلر بیلدیری تابلوسوندا جدی نتیجهلری اولاجاقدیر.
شیدتلی موردلرده تک و موداویم اولمایان شخصی حملهلرده باغلانمایا باعیث اولا بیلرلر. قانونی تهدیدلر، اولدورمک تهدیدی و اوخشار موردلر ایخطارسیز باغلانمایا چاتا بیلرلر.جزیی شخصی حملهلر اوچون ایخطار، دانیشیق صفحهسی ایصلاح و سیلمه ایستگی کیفایت ائدر. جزیی حملهلر ایدامه تاپسا، پیللهلی باغلانمایا باعیث اولاجاقدیر. جزیی و ایخلال یاراتمایان حملهلرده ایدارهچیلرین باغلامادان فایدالانماماقلاری تاپشیریلیر.


text:
معصوما و موصطافا
شهرام گلکار
عمیمین اَلچیسیمیدی، ایشبیرلیکچیسیمیدی، آیدین دئییلدی. ایللرین ایشلک کئچیشی، دورقون دوزهنی، کیمسهیه ال آچماماسی عادی حالا چئوریلمیشدی. هر بیر سینیری قالدیریب، تور چکمیشدی گؤزلرینه تور آتانین. دنیزدن یانمیش بنیزی کیشیلرین تیراشینا، قیز-گلین خئیلاغینین ساچینی داراماسینا جیلالی آینا ایدی. فقط آلنینداکی قیریشلاری قاریشلاماقلا بیتمزدی. ایریلی، خیردالی نه تهر بالیق وئرسن بیر گؤز قیرپیمیندا دوغراییب، راحلاییردی. ایندی ایری کؤتوک اوسته دوغرادیغی تک.
عمیم دئدی:
– موصطافا بسدی قاییقلا، بالیقلا اوغراشدیغین. سنه بیر مصلحتیم وار. آمما یوخ دئمه.
– عشق اولسون! سنین بیر سؤزونو ایکی ائتدیییمی هئچ گؤردونمی!؟
– یوخ، آمما بو تامام سنلیکدی. یالنیز سنی ماراقلاندیریر.
– منیم ماراقلاریمی کاسیبچیلیق چوخدان اؤلدوروب، سن کی منی اؤزوندن یاخشی تانییب، بیلیرسن.
– ائله اونا گؤره ده دئییرم کی، آرتیق واختدیر.
– نهیین؟
– ائولنمهیین… باخ تام خویونا، یاشینا- باشینا، آغزینین دادینا لاییق بیریسیدی. نه دئییرسن؟
موصطافانین سونسوز دیلی بیر آزجیق دا دولاشیب، گؤزونون قیسا سورن ایشیلتیسینا باخمایاراق نه دئدییی آنلاشیلمادی، آمما عمیم کؤهنه ایش دوستونو آنلامیشدی دئیهسن. او سببدن همن آخشام موصطافایلا عمیم قیزگیلدهیدیلر و آرتیق ائلچیلیک ایشلملری سونا یئتمک اوزهرهیدی.
معصوما کند تربیهسی آلمیش، جانی سولویدو. بیر سؤزله عمی موصطافا اوچون دوغرو آدرئسه، دوزگون زیله باسمیشدی. دونیانین خیریم- خیردا نعمتلریندن اوزون ایللر محروم قالان، ایش- گوجوندن، ذلّتدن باشقا هئچ بیر شئی آنلامایان موصطافا، اؤزونو بلیرسیز، آما فرحلی قوخویلا دولو بیر اوتاقدا معصومایلا یالنیز بولوردو.
داها چوخ یوخویا بنزر بو گئرچکلیک اونو نئجه شاشیرتمیشدی، بتیملهیهمزسینیز. نه ائدهسن کی، بو گئرچک ایدی و اونلاری اوتاقدا ایلکین سؤزلری پایلاشسینلار دئیه، باش- باشا بوراخمیشدیلار.
یازیق موصطافا، بیر یاندان آیاغینی، الینی بیر یاندان دا ان واجیب توپوق دیلینی توپلاماغا چالیشیری. نهایت گلین اولا بیلهجک معصوما سئوینجک حیاسینا گیرمیش، داماد آدایینین ایلکین و خاطیرهلریندن بلکه ده ابدی سیلینمهیهجک، سؤزلری گؤزلهییردی.
ایندییه قدر تورلا، تیلوولا اوغراشان، الین دیشی میلچهیه بئله سورمهین موصطافا؛ غریب اورتامدا بیر یئرلرینین آنبهآن داها چوخ شیشیب، قابارماسینی حیسّ ائدیردی. گؤزو بَرهلیب، اؤرپشمیش دیلی چیخارتدی آغزینداکی پاخلانی. “…. م …معصوما……. معصوما…م .. م.. مَمهلر ……م … منیمدی.”
.


text:
ساری کانتارون
ساری کانتارون (اینگیلیسجه: Hypericum perforatum، فارسجا: گل راعی، لاتین تورکجه: Adi dazı، عربجه: عرن مثقوب، تورکیه تورکجهسی: Sarı kantaron، فرانسهجه: Echtes Johanniskraut، آلمانجا: Echtes Johanniskraut) بیر بیتکی نؤعو'دور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ساری کانتارون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hypericum perforatum»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
- ایشتە اۇنلارئن وارئپ قالاجاقلارئ یر جهننمدیر. اۇرادان بیر قاچئش یۇلو بولامایاجاقلاردئر.
- اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارئ دا اؤلۆمسۆز اۇلاراق سۇنسوزا دک قالماق اۆزرە ایچیندن ائرماقلار آقان جننتلرە سۇقاجاغئز. بو، آللاهئن وردیگی گرچک سؤزدۆر. آللاەتان داحا دۇغرو سؤزلۆ کیم اۇلابیلیر؟
- نە سیزین بکلنتیلرینیز، نە دە أهلی کیتابئن بکلنتیلری گچرلیدیر. کیم بیر کؤتۆلۆک یاپارسا، جزاسئنئ چکر. آللاە ایلە آراسئنا گیرەجک بیر دۇست وە بیر یاردئمجئ بولاماز.
- ایستەر أرکک ایستەر قادئن اۇلسون، کیم مۆمین اۇلاراق ایی ایشلر یاپارسا جننتە ایشتە اۇنلار گیرەجکلردیر. اۇنلارا ذررە قادار حاقسئزلئق یاپئلمایاجاقتئر.
- ایی داوراناراق کندینی آللاها تسلیم أدن وە ایبراهیمین دینی دۇسدۇغرو یاشاما بیچیمینە اویان کیشینین گیردیگی یۇلدان داحا گۆزل بیر یۇلا کیم گیرمیش اۇلابیلیر؟ آللاە، ایبراهیمی صامیمی بیر دۇست قابول أتمیشتیر.
- گؤکلردە نە وار، یردە نە وارسا حپسی آللاهئندئر. آللاە، هر شەیی چپەچەورە قوشاتمئشتئر.
- قادئنلار حاققئندا سندن فتوا ایستییۇرلار. دە کی: “اۇنلارلا ایلگیلی فتوایئ سیزە آللاە ورییۇر. یتیم (ایکن، باقئمئنئ اۆستلندیگینیز) وە حاقلارئ اۇلان ماللارئنئ تسلیم أتمەییپ کندیلرییلە أولنمک ایستەدیگینیز قادئنلار، حاتتا گۆچسۆز چۇجوقلار وە بۆتۆن یتیملرە حاققا اویغون داورانمانئز قۇنولارئنداکی فتوا، سیزە بو کیتابتا سئرالانان آیتلردەدیر. اییلیک اۇلاراق نە یاپارسانئز آللاە اۇنو موطلاقا بیلیر.
- بیر قادئن، قۇجاسئنئن آیرئلماسئندان وەیا یۆز چەویرمەسیندن قۇرقارسا، آرالارئندا اوزلاشمالارئ، ایکی طاراف ایچین دە گۆناە دگیلدیر. اوزلاشماق حایئرلئدئر. نفیسلر دۇیومسوزلوغا یاتقئن قئلئنمئشتئر. أگر گۆزل داورانئر وە یانلئش یاپماقتان ساقئنئرسانئز (بیلین کی) آللاە، یاپتئغئنئز شەیلرین ایچ یۆزۆندن حابرداردئر.
- نە قادار ایستەسنیز دە أشلرینیز آراسئندا عادالتی ساغلامایا گۆچ یتیرەمزسینیز. اؤیلەیسە بیر طارافا بۆسبۆتۆن مەیلەدیپ دیگرینی آسقئدا بئراقمایئن. أگر اوزلاشئر وە یانلئش یاپماقتان ساقئنئرسانئز (بیلین کی) آللاە، باغئشلار وە ایکرامدا بولونور.
- أشلر آیرئلئرلارسا آللاە، کندی ایمکانلاردان ورەرک هر بیرینی دیگرینە موحتاج اۇلماقتان قورتارئر. ایمکانلارئ گنیش اۇلان وە دۇغرو قارارلار ورن آللاەتئر.
- گؤکلردە نە وار، یردە نە وارسا حپسی آللاهئندئر. سیزدن اؤنجە کندیلرینە کیتاب وریلنلرە وە سیزە یۆکلەدیگیمیز گؤرەو شودور: “آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن!” آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنیرسنیز شونو بیلین کی، گؤکلردە نە وار یردە نە وارسا حپسی آللاهئندئر. بیر شەیە ایحتیاجئ اۇلمایان وە یاپتئغئنئ مۆکممل یاپان آللاەتئر.
- أوت، گؤکلردە نە وار، یردە نە وارسا حپسی آللاهئندئر. وکیل (دایاناق) اۇلاراق آللاە یتر.
- أی اینسانلار! آللاە، گرک گؤرۆرسە سیزی یۇق أدر وە یرینیزە باشقالارئنئ گتیریر. آللاە، بونون قورالئنئ قۇیموشتور.
- کیم دۆنیالئق ایستەرسە بیلسین کی، دۆنیالئق دا آحیرت قازانجئ دا آللاە قاتئندادئر. آللاە، دائیما دینلەر وە گؤرۆر.
- أی اینانئپ گۆوننلر (مۆمینلر)! کندی عالەیهینیزە، آنا-بابانئز وەیا أن یاقئنلارئنئزئن عالەیهینە بیلە اۇلسا حاققئ آیاقتا توتان، آللاە ایچین شاهیدلیک أدن کیشیلر اۇلون! عالەیهینە شاهیدلیک یاپتئغئنئز کیشی ایستەر زنگین ایستەر فاقیر اۇلسون؛ آللاە، اۇنلارا داحا یاقئندئر. کندی آرزونوزا اویمایئن کی، عادیل اۇلاسئنئز. لافئ أگیپ بۆکر وەیا شاهیدلیکتن قاچئنئرسانئز بیلین کی آللاە، یاپتئغئنئز هر ایشین ایچ یۆزۆنۆ بیلیر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاها، ألچیسینە، ألچیسینە ایندیردیگی کیتابا وە داحا اؤنجە ایندیردیگی کیتابلارا اینانئپ گۆونین! کیم آللاهئ، ملکلرینی، کیتابلارئنئ، ألچیلرینی وە آحیرت گۆنۆنۆ گؤرمزدن گلیرسە (اینکار أدرسە) درین بیر ساپئقلئغا دۆشمۆش اۇلور.
- اؤنجە اینانان، سۇنرا کافیر اۇلان، سۇنرا تکرار اینانان، آرقاسئندان یینە کافیر اۇلان، سۇنرا دا کافیرلیکلرینی سۆرکلی آرتئرانلار وار یا؛ آللاە اۇنلارئ نە باغئشلایاجاق نە دە بیر چئقئش یۇلو گؤسترەجکتیر.
- مۆنافئقلارا شو مۆژدەیی (!) ور: “اۇنلارئن پایئنا دۆشەجک اۇلان آجئقلئ بیر عاذابتئر.”
- اۇنلار، کافیرلری کندیلرینە مۆمینلردن یاقئن قۇنومدا توتارلار. کافیرلرین یانئندا اۆستۆنلۆک مۆ آرئیۇرلار؟ اۇیسا اۆستۆنلۆک تۆمۆیلە آللاەتادئر.
- آللاە، کیتابئندا سیزە شونو ایندیرمیشتیر: “آللاهئن آیتلرینین گؤرمزدن گلیندیگینی وە حافیفە آلئندئغئنئ ایشیتتیگینیزدە، باشقا بیر قۇنویا گچمەدیکچە اۇنلارلا اۇتورمایئن! یۇقسا سیز دە اۇنلار گیبی اۇلورسونوز!” آللاە، بۆتۆن مۆنافئقلارئ وە کافیرلری جهننمدە تۇپلایاجاقتئر.
- مۆنافئقلار سیزی گؤزتلەییپ دوران کیمسەلردیر. آللاە سیزە بیر باشارئ ناصیب أتسە: “بیز دە سیزینلە برابر دگیل مییدیک؟” دەرلر. آما أگر آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنن اۇ کیمسەلرین (اۇ کافیرلرین) لهینە بیر دوروم مەیدانا گلسە بو دفعا دا اۇنلارا: “سیزین آرقانئزدا دگیل مییدیک؟ سیزی مۆمینلردن قۇرومادئق مئ؟” دەرلر. ناسئل اۇلسا آللاە، تکرار دیریلیپ قالقئش (قئیامت) گۆنۆ آرانئزدا حۆکمۆنۆ ورەجکتیر. آللاە کافیرلرە، مۆمینلرین عالەیهینە اۇلاجاق بیر یۇلو آصلا آچماز.
- مۆنافئقلار، آللاها قارشئ اۇیون قورارلار، حالبوکی آللاە اۇنلارئن اۇیونلارئنئ باشلارئنا چەویریر. نامازا قالقارکن اۆشنەرک قالقار، اینسانلارا گؤستریش یاپارلار. آللاهئ آنجاق آرادا سئرادا حاطئرلارلار.
- ایکی طاراف آراسئندا قالئرلار. نە اۇنلاردان اۇلابیلیرلر نە دە بونلاردان. سن آللاهئن ساپئق سایدئغئ کیشییە بیر چئقئش یۇلو بولامازسئن.
- أی اینانئپ گۆوننلر! کافیرلری کندینیزە، مۆمینلردن یاقئن قۇنومدا توتمایئن! آللاها، عالەیهینیزە اۇلاجاق آچئق بیر دلیل می ورمک ایستییۇرسونوز؟
- مۆنافئقلار، اۇ آتشین أن آلت طاباقاسئندا اۇلاجاقلاردئر. اۇنلارا یاردئم أدەجک بیرینی بولامازسئن.
- آما دؤنۆش یاپان (تەوبە أدن)، کندیلرینی دۆزلتن، آللاها سارئلان وە دینینی آللاە ایچین صاف وە قاتئقسئز اۇلاراق یاشایانلار باشقا. اۇنلار، مۆمینلرلە برابردیرلر. آللاە، مۆمینلرە بۆیۆک بیر اؤدۆل ورەجکتیر.
- أگر اینانئپ گۆونمیش اۇلاراق گؤرەولرینیزی یرینە گتیریرسنیز، آللاە سیزە نە دییە عاذاب أتسین؟ آللاە هر اییلیگی بیلیر، قارشئلئغئنئ وریر.
- آللاە، کؤتۆ سؤزۆن آچئقچا دیلە گتیریلمەسیندن حۇشلانماز؛ حاقسئزلئغا اوغرامئش اۇلان سؤیلەرسە باشقا. آللاە دینلەر وە بیلیر.
- بیر اییلیگی آچئقتان یاپار وەیا گیزلەرسنیز یا دا بیر کؤتۆلۆگۆ عاففەدرسنیز (بیلین کی) آللاە چۇق عاففەدیجیدیر، عاففئنئ دا بیر قورالا باغلامئشتئر.
- آللاە ایلە رسوللرینی (اۇنلارئن گتیردیکلری کیتابلارئ) گؤرمزلیکتن گلن وە آللاە ایلە رسوللرینی (کیتابلارئنئ) آیئرماق ایستەین؛ “اۇنلارئن بیر قئسمئنا اینانئر، بیر قئسمئنا اینانمایئز” دیەن وە ایکیسی آراسئندا بیر یۇل توتماق ایستەینلر وار یا…
- ایشتە آصئل کافیرلر اۇنلاردئر. اۇ کافیرلرە آلچالتئجئ بیر عاذاب حاضئرلادئق.
- آللاە ایلە رسوللرینە (گتیردیکلری کیتابلارا) اینانئپ گۆونن وە اۇنلاردان بیرینی دیگرلریندن آیئرمایانلارا گلینجە، اۇنلارا اؤدۆللرینی آللاە ورەجکتیر. آللاە چۇق باغئشلار، ایکرامئ بۇلدور.
- أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار)، کندیلرینە گؤکتن بیر کیتاب ایندیرمەنی ایستییۇرلار. اۇنلار موسادان داحا بۆیۆک بیر ایستکتە بولونموش؛ “بیزە آللاهئ آپآچئق گؤسترسنە!” دەمیشلردی. یانلئش یاپمالارئندان اؤتۆرۆ اۇنلارئ یئلدئرئم چارپمئشتئ. سۇنرا اۇنلارا اۇنجا موعجیزە گلمیش آما یینە دە اۇ بوزاغئیئ ایلاە أدینمیشلردی. داحا سۇنرا اۇنلارئ بو سوچلارئندان دۇلایئ دا عاففەتمیش وە موسایا آپآچئق بیر یتکی ورمیشتیک.
- اۇنلاردان کسین سؤز آلماق ایچین اۇ داغئ (سینا داغئنئ) اۆزرلرینە قالدئرمئشتئق. بیر دە اۇنلارا: “اۇ قاپئدان بۇیون أگەرک گیرین!” دەمیشتیک. یینە اۇنلارا: “جومعارتەسی گۆنلری آشئرئ گیتمەیین!” دەمیش، بو قۇنولاردا اۇنلاردان ساغلام بیر سؤز آلمئشتئق.
- سؤزلریندن جایمالارئ، کافیرلیک أتمەلری (آللاهئن آیتلرینی گؤرمزلیکتە دیرنمەلری)، نبیلرینی بیر گرچگە دایانمادان ایعتیبارسئزلاشتئرما چابالارئ، وە؛ “بیزیم (بو سؤزلرە) قارنئمئز تۇق!” دەمەلری سببییلە دئشلاندئلار. آصلئندا کافیرلیکلری سببییلە آللاە، قالبلریندە ینی بیر یاپئ اۇلوشتورموشتور. پک آزئ حاریج آرتئق اۇنلار اینانئپ گۆونمزلر.
- کافیرلیکلری وە مریمە بۆیۆک بیر ایفتیرادا بولونمالارئ سببییلە دە دئشلاندئلار.
- “بیز، آللاهئن ألچیسی مریم اۇغلو عیسا مسیحی اؤلدۆردۆک،” دەمەلری یۆزۆندن دە دئشلانمئشلاردئر. حالبوکی اۇنو نە اؤلدۆردۆلر نە دە آستئلار، آما (اؤلدۆردۆکلری کیشی) اۇنلارا اۇنون گیبی گؤستریلدی. بو قۇنودا ایحتیلاف أدنلر تام بیر ایکیلم ایچیندەدیرلر. اۇنلارئن بو قۇنودا بیر بیلگیسی یۇقتور؛ سادەجە ظانلارئنا اویارلار. اۇنو کسینلیکلە اؤلدۆرمەدیلر.
- آصلئندا آللاە، اۇنو کندینە یۆکسلتمیشتیر. دائیما اۆستۆن اۇلان وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاەتئر.
- أهلی کیتابتان هر بیری، کندی اؤلۆمۆندن اؤنجە، اۇنا (عیسانئن آللاهئن ألچیسی اۇلدوغونا) موطلاقا ایناناجاقتئر. اۇ دا تکرار دیریلیپ قالقئش (قئیامت) گۆنۆ اۇنلارئن عالەیهینە شاهیدلیک أدەجکتیر.
- یاهودیلرین یانلئش توتوم وە داورانئشلارئ وە بیرچۇق کیمسەیی آللاهئن یۇلوندان أنگللەمەلری سببییلە داحا اؤنجە اۇنلارا حلال قئلئنمئش تمیز شەیلری حارام قئلدئق.
- (بونون دیگر سببلری دە) کندیلرینە یاساق أدیلدیگی حالدە فائیض آلمالارئ وە اینسانلارئن ماللارئنئ باطئل یۇللارلا یەمەلریدیر. ایچلریندن کافیر اۇلانلارا آجئقلئ بیر عاذاب دا حاضئرلادئق.
- فاقاط اۇنلاردان (کیتابتاکی) عیلمی قاورامئش اۇلانلار، سانا ایندیریلنە وە سندن اؤنجە ایندیریلنلرە اینانان مۆمینلر، حلە نامازئ تام قئلان، زکاتئ ورنلر، آللاها وە آحیرت گۆنۆنە گۆوننلر وار یا! ایشتە اۇنلارا موعاظظام بیر اؤدۆل ورەجگیز.
- بیز، نوحا وە اۇندان سۇنرا گلن نبیلرە ناسئل واحیەتتییسک سانا دا اؤیلە واحیەتتیک. ایبراهیمە، ایسماعیلە، ایسحاقا، یاعقوبا، تۇرونلارئنا، عیسایا، أییوبا، یونوسا، هارونا وە سۆلەیمانا واحیەتمیش وە داوودا دا بیر زبور (کیتاب) ورمیشتیر.
- داحا اؤنجە سانا قئصصالارئنئ آنلاتتئغئمئز ألچیلر دە آنلاتمادئغئمئز ألچیلر دە گؤندردیک. موسا ایلە دە آللاە دۇغرودان قۇنوشتو.
- ألچیلری مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلاراق گؤندردیک کی، اۇ ألچیلردن سۇنرا اینسانلارئن آللاها قارشئ بیر ماعذرتی قالماسئن. دائیما اۆستۆن اۇلان وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاەتئر.
- (سنی آللاهئن ألچیسی اۇلاراق قابول أتمەیەبیلیرلر) آما آللاە سانا ایندیردیگی (بو کیتاب) ایلە شاهیدلیک أدر کی اۇنو سانا، کندی بیلگیسییلە ایندیرمیشتیر. بونا ملکلر دە شاهیدلیک أدرلر. آصلئندا شاهید اۇلاراق آللاە یتر.
- کافیرلیک أدن (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنن) وە آللاهئن یۇلوندان چئقانلار، یانلئش یۇلا گیرمیش، قایبۇلوپ گیتمیش اۇلورلار.
- کافیرلیک أدن (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنن) وە یانلئش یاپانلارئ ایسە آللاە باغئشلامایاجاق، بیر یۇلا دا یؤنلتمەیەجکتیر.
- اۇنلارئ یالنئزجا جهننم یۇلونا یؤنلتەجکتیر. اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق سۇنسوزا دک قالاجاقلاردئر. بو، آللاە ایچین قۇلایدئر.
- أی اینسانلار! بو ألچی، راببینیزدن سیزە گرچک اۇلانئ گتیردی؛ اۇنا اینانئن کی سیزین ایچین ایی اۇلسون. یۇق أگر کافیرلیک أدرسنیز (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنیرسنیز)، بیلین کی گؤکلردە وە یردە نە وارسا آللاهئندئر. آللاە هر شەیی بیلیر، دۇغرو قارارلار وریر.
- أی أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار)! دینینیزدە آشئرئلئق أتمەیین! آللاە حاققئندا گرچک دئشئ بیر شەی سؤیلەمەیین! مریم اۇغلو عیسا مسیح؛ سادەجە آللاهئن ألچیسی، مریمە اولاشتئردئغئ؛ “اۇل!” سؤزۆ وە کندیندن بیر روحتور. اؤیلە ایسە آللاها وە ألچیسینە اینانئپ گۆونین! “اۆچ” دەمەیین؛ بوندان وازگچین کی سیزین ایچین ایی اۇلسون. شۆبهەسیز آللاە تک ایلاەتئر. چۇجوق أدینمک اۇنا یاقئشتئرئلاماز! گؤکلردە نە وار، یردە نە وارسا حپسی اۇنوندور. دایاناق اۇلاراق آللاە یتر.
- مسیح، آللاها قول اۇلماقتان گری دورماز. موقاررب ملکلر دە اؤیلە. کیم اۇنا قوللوقتان گری دورور دا کیبیرلنیرسە آللاە، اۇنلارئن حپسینی حوضورونا تۇپلایاجاقتئر.
- اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارا گلینجە، آللاە قارشئلئقلارئنئ اۇنلارا تام ورەجک، حاتتا لۆطفویلا داحا دا آرتئراجاقتئر. قوللوقتان گری دوران وە کیبیرلننلر ایسە آجئقلئ بیر عاذابا چارپتئراجاقتئر. اۇنلار کندیلری ایچین آللاە ایلە آرالارئنا گیرەجک نە بیر دۇست نە دە بیر یاردئمجئ بولاجاقلاردئر.
- أی اینسانلار! سیزە راببینیزدن (صاحیبینیزدن) بیر دلیل گلدی. سیزە گرچکلری گؤسترن بیر نور ایندیردیک.
- آللاە، کندیسینە اینانئپ گۆونن وە سئقئ سارئلانلارئ، ایکرامئ وە بۇل نیعمتی ایلە قوشاتاجاق وە اۇنلارئ کندیسینە گؤتۆرن دۇغرو یۇلا یؤنلندیرەجکتیر.
- سندن فتوا ایستییۇرلار. دە کی: “کلالە (باباسئ وە أولادئ /آلت سۇیو اۇلمایان کیشی) ایلە ایلگیلی فتوایئ سیزە آللاە ورییۇر: بیر کیمسە چۇجوغو (آلت سۇیو) اۇلمادان اؤلۆر دە، گریدە بیر قئز قاردشی قالئرسا، بئراقتئغئ میراثئن یارئسئ اۇنوندور. چۇجوغو (آلت سۇیو) اۇلمادان اؤلن قئز، قالان دا أرکک قاردشی ایسە میراثچئسئ اۇ اۇلور. قاردشلر ایکی قئز ایسە، میراثئن اۆچتە ایکیسی اۇنلارئندئر. قاردشلر أرککلی، قئزلئ ایسەلر؛ ایکی قئز قادار پای آلئر. دالالتە دۆشرسینیز (یانلئش یۇلا گیررسینیز) دییە آچئقلامایئ سیزە آللاە یاپئیۇر. آللاە هر شەیی بیلیر.


text:
خلیج فارس سوپر لیگی
ایرانین سوپر لیگی (فارسجا: لیگ برتر فوتبال ایران)، ایرانین بیرینجی فوتبال لیگی دی کی خلیج فارس جامی آدینان آدلانیبدیر.
خلیج فارس سوپر لیگینین اوستون تیملرین لیستیدَییشدیر
ایندیکی تیملردَییشدیر
۱۹ اینجی دورده ۱۶ تیم بو ریقابتلرده (۹۹-۱۳۹۸) حاضیر اولدولار.
تیملرین ساییسیدَییشدیر
خلیج فارس سوپر لیگینین کلی جدولیدَییشدیر
ایرانین سوپر لیگین باشلانیشنان بویانا ۱۸ دوره کامل اجرا اوْلوبدور.[۱]
آمارلاردَییشدیر
قهرمان اولان کولوبلار هر مووسومدهدَییشدیر
قهرمانلار شهر اساسیندادَییشدیر
ایرانین سوپر لیگینین استون گل ورانلاریدَییشدیر
یوخلاما تاریخی: ۵ مه ۲۰۱۸
بو سیاهی ایرانین فوتبال اویونچولارینین گوللارینین ساییسین گوستریر و خلیج فارس جامی (۲۰۰۱–۲۰۱۸)، حذفی جامی و آسیاداکی اویونلارین گوللاری حسابلانیب دیر.
اویونچولار کی آدی قالین یازیلیب ایرانین سوپر لیگینده هله اوینولار.
ایرانین سوپر لیگینین اوستون گل وورانلاریدَییشدیر
شامپیون مشقچیلر هر مووسومدهدَییشدیر
شامپیون مشقچیلردَییشدیر
شامپیون اویونچلاردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ ایرانین سوپر لیگینین تمام جدوللری
- ^ رکورد۱۲ امتیازی پرسپولیس در ناکامی! (۱۶ بهمن ۱۳۹۵). یوخلانیلیب ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۸.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Mahammad tt
قارالاما دفتری (صفحه تمرین)دَییشدیر
سلام بَی. یورولمایاسینیز. تمرین و تِست اۆچۆن بوردا تمرین ائده بیلرسینیز.--Mr,p balçi (دانیشیق) ۳۱ ژانویه ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۵۴ (UTC)
سلام قارداش اللریز آریماسین حتما ایستفاده ائلرم.ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۳۱ ایر بخشیندهده بیر موشکل وارسا دئین انشالله بوندان داها تورکجه ویکیدهده تاریخده بو گون بخشی بوش قالماز آیری ویکیلر کیمی Mahammad tt (دانیشیق) ۳۱ ژانویه ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۴۲ (UTC)
- سلامت اولاسیز. "ویکیپدیا:تاریخده بوگون" صفحهلریندن چوخ بیلگیم یوخدور. اما بئله دوشونورم کی بونلار اۆچۆن مخصوص بیر شابلون اولاجاق (البته مطمئن دئیلم). بو بارهده و شابلون بارهسینده ایشلدن:Ziraksima بَی تجروبهلیدیر.--Mr,p balçi (دانیشیق) ۳۱ ژانویه ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۵۳ (UTC)
یوخ شابلون نیاز دَییر ائله صفحهنین آلتیندا نچه صفحه وار مثلا ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ بهمن/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ ژانویه/رویدادلار بو مقالهده گرک ۲۹ ژانویهده اولان رویدادلاری یازاق بیر رویداد دا اولماسا گرک بوش یارانا من بونلاری فارسجا ویکیده اولاندا اورگنمیشم چوخ دا راحات ایشدیر تکجه گرک رویدادلار و دوغوملاری آیری دیللردن تورکجهیه چئویرق ایندیجنده بیر مشکل گورمدیم من، ایر گورسم حتما ایشلدن:Ziraksima دان سوروشارام Mahammad tt (دانیشیق) ۳۱ ژانویه ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۴۰ (UTC)
- ایشین دۆزدور اورمولو قارداش. فقط ویکیآراسی وئرمهیی ده یاددان چیخاتما. یاشا--Mr,p balçi (دانیشیق) ۱ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۱۱ (UTC)
چوخ یاشا قارداش لوطفون وار. ویکی آراسی دا ایر تاریخده بوگون صفحهلرین دییرسن اونلاری چون فارسجا دا وریلمَمیشدی منده ورمدیم Mahammad tt (دانیشیق) ۱ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۳۹ (UTC)
- سلام حورمتلی ایشلدنلریمیز Mr,p balçi و Mahammad tt: میلادی، جلالی و قمری تقویملر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر (مثلا ۷ دسامبر بعضی ایللرده ۱۶ آذر آییایله بیر گونه دوشور آما بعضی ایللرده۷ دسامبر، ۱۷ آذر آییایله بیر گونه دوشر)، اونا گوره فایللار، مناسبتلر، رویدادلار، دوغوملار و اولوملرین هر بیرینه اوچ (۳) مودل تقویم آیریب و بیر شابلون شکلینده اوز صحفهسینین آلتیندا گتیرماق لازیم دیر. قاباخ جان بو ایش تکجه بیر شابلون آلتیندا گلمیشدیر که دوز تقویم گوستریلمیردی. Ziraksima (دانیشیق) ۷ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۰۱ (UTC)
سلام ziraksima قارداش والله من کی اوجور شابلون یارادماقی باشارمیرام ائلهبیر تکجه سنین الیندن بو ایش گلیر بیرده بو شابلونلار مگر تاریخده بو گون صفحهلرینده گرک اولمایا؟ایندی بو آیین(فوریه) هچ تاریخده بوآیی یارانماییبدیر ایر زحمت اولماسا شابلون لارین زحمتین سن چک قالانیدا راحات ایشدی آیری دیللردن چئویرمق اولار. Mahammad tt (دانیشیق) ۸ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۴۶ (UTC)
Təşəkkürlərدَییشدیر
Sizdən çox təşəkkür edirəm dəyərli soydaşım, bu işlədən və Qəzvingram adlı bir başqa işlədən vikilərdə türklərə qarşı bilgi paylaşmağa çalışırlar. Mənim bildiklərim kimi Ahrirrr adlı işlədən Mors.Maku işlədəninin başqa hesabıdır və Qəzvingramda onlarla hesab özü üçün yaradıb(Azərbaycan qızı , göylərin ulduzu (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۰۴ (UTC))
Sağolasan bacım sən deməsəydin biz bilməyəcəkdik, indi bunlarinda dəyişdirmə tarixçələrinə baxaram, çox təşəkkürlər bilgilər üçün. Mahammad tt (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۲۶ (UTC)
Mən bu hesablara baxdim amma göstərdi Qəzvingram[۱] və Mors.Maku[۲] adı ila hesab yoxdur,eyləbir hesablarin adın düz deməyibsiz. Mahammad tt (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۵۰ (UTC)
Bunlara baxin:
Əlbətə Məhəmməd bəy, bunlarla dəyişdirmə savaşina daxil olmayin! Sadəcə bunlarin vandalizmin idarəçilərə bildirin.--Mr,p balçi (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۰۵ (UTC) @Mr,p balçi: Dəyərli soydaşım onların neçə hesabları vardır, örnək üçün Qazvingram adlı işlədən Ian Harte, Alcsih və başqa hesablar yaradaraq daha çox farsca vikidə təxribat törədir, mənim fikrimcə Ahrirrr də elə həmən Mors makunun ayrı bir hesabıdır.(Azərbaycan qızı , göylərin ulduzu (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۱۶ (UTC))
دوز بویوروسان بونلاری منده اونا گوره قایتاریرام کی دییشدیرندن سورا هئچ گلیب دییشدیرمهلرینه باش وورمولار. Mahammad tt (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۱۴ (UTC)
@Azərbaycan qızı , göylərin ulduzu:
Bəli, doğrudur. Bunlar Bu istifadəçi ilə də ilgili ola bilərlər. Təəssüf ki, bu istifadəçi ruhi xəstəliklərdən əziyyət çəkir. Burda bu istifadəçinin bəzi yədək hesablarini yazmişdim.--Mr,p balçi (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۳۲ (UTC)
Bu barədə bəlkə Turkmen bəy bizə yardım edə bilsin.--Mr,p balçi (دانیشیق) ۱۴ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۴۵ (UTC)
سلامدَییشدیر
یورولما گارداش منیم ایری مقاله لریمی لوطفا تصحیح الیوز Abolfazlyashar (دانیشیق) ۲ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۴۴ (UTC)
سلام بی بن نهجور دولانان ایمکانات دان بهره آپارا بیلرم
abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۱۲ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۳۹ (UTC)
سلام قارداش اوجور کی من بیلیرم دولانان اولماقین ائله بیر امکاناتی یوخدو چوختر وظایفدی، سن کی دولانانسان گرک یئنی یارانمیش صفحهلره باخیب اگر ویکیپدیا سیاستلرینی رعایت ائدسه اونو تایید ائدسن، باشقا ایشلدن و آیپیلرین دییشدیرمهلرینه باخاسان اگر خرابکارلیق اولماسا تایید ائدسن و خرابکارلیق اولسا قایتاراسان البته او ایشلدنلر کی اوتوماتیک دولاناندیلار لازیم دَییر یئنی صفحهلری و دییشدیرمهلرین تایید ائدسن چون اوتوماتیک تایید اولوب. Mahammad tt (دانیشیق) ۱۲ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۰۸ (UTC)
اللروز اقریماسین بن فقط بیلمیرم هانسی صفحه دیر کی منه گورممیش دییشدیرمه صفحه لری گورسدیر abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۱۳ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۰۴:۴۷ (UTC)
خواهیش ائلیرم والله متوجه اولمادیم منده ائله بیرآز اَللَشین شاید دوزله. Mahammad tt (دانیشیق) ۱۳ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۴۶ (UTC)
اللرینیز آغریماسین abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۱۴ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۴۸ (UTC)
سلام قارداش مترولارین لیستی صفحه سین جورنمیشم ایندی گوشوم چکمیر صفنی آچان خواهیش ائدیرم صفحه باخیز abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۵ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۱۳ (UTC)
- سلام Abolfazlyashar بی ایندی جورلندی؟ Mahammad tt (دانیشیق) ۵ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۰۹ (UTC)
بلی گارداش اللروز اقریماسین گارداش نه مد الیه بیللم مقاله نین آدین چندرم abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۲۶ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۷ (UTC)
- خواهیش ائلیرم اَشاغیدا "دسکتاپ" کلمهسینین اوستونه ووروب سورا گؤیده ساغ طرفده "بیشتر"ین اوستونه سورادا "داشی" کلمهسینین اوستونه ووروب مقالهنین آدین دَییشه بیلرسیز. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۶ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۴ (UTC)
آیی مقالسیدَییشدیر
سالام قارداش. من سرچ الدیم بیرزاد گتیرمدی اونا گوره تازاشدان یاراتدیم بیلمیردیم یوخسا بیلسئیدیم وار اونی کامل الردیم Səlmanöğlu (دانیشیق) ۲۳ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۵۲ (UTC)
یالان بیلگیلردَییشدیر
اسنلر سایین سویداش. اینگیلیسجه ویکیپدیادا بیر کورد ایشلدن semsuri آدیایله [۳] بئله بیر قوندارما مقاله یارادیب، حال بو کی اؤزونوزده بیلیرسینیز، دوغو آزربایجان ایالتینده بیر دنه ده اولسون کورد کند یوخ. بو جینایتین قارشیسینی نئجه آلماق اولار؟ بیلمیرم نه ائدیم. سیزی آند وئریرم تانریا یاردیم ائدین لوطفن.(Azərbaycan qızı , göylərin ulduzu (دانیشیق) ۱۴ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۵۲ (UTC))
سلاملار والله منیم ائله اوز اکانتیم بونلارا پانکرد دئمق اوچون سؤنسوز باغلانیب، اوردا ایدارهچیلره اطلاع وئرین کی دوغو آذربایجاندا کورد کندی یوخدور بو ایشلدن (331dot) چالیشقان ایدارهچیدیر شاید یاردیم وئرهبیله. Mahammad tt (دانیشیق) ۱۴ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۹:۳۱ (UTC) سالام لوطفن ابهر صفحهسینی مقصدلی تخریباتدان قورویون.بیلمیرم بورانین ایدارچیسی کیمدیر.(Azərbaycan qızı , göylərin ulduzu (دانیشیق) ۷ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۳۵ (UTC))
- سلام تکجه ایدارهچیلر قورویا بیلر بوردا دا چالیشقان ایدارهچی Alp Er Tunqa دیر. Mahammad tt (دانیشیق) ۷ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۴۸ (UTC)
سلاملار، لوطفا قورما ایستکلرینی بورایا یازین. حورمتله آلپ ار تونقا✉ ۸ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۴۲ (UTC)
واندالیزم(خارابکارلیق)دَییشدیر
سلام محمد خان قارداشیم یازدیغیمیز سوزلری پوزمایین کومک ائدین ویکیمیزی داها آرتیخ گئنیش لندیرک.(آما دوز یولدا) اولارین آرتیرماقینان اونلار بیر لیسته گیدیر کی بیر کس گلیب دوزلدسین و مقاله لرین کیفیتی نی داها یاخشی لاتسین. لوطفا مقاله یاراداندا یاخشی مقاله یارادین و یازدیغیمیز لار پوزمایین داها آریتیخ دیقت ائلمهلی سیز.
پوزمالاریزین بیر سیراسین قایتاردیم قالانین دا اوزوز قایتارین.
گوردوغونوز ایش چوخ پیس بیر ایشیدیرکی ویکیمیزی خارابلاندیریرسیز.Səlmanöğlu (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۹:۲۰ (UTC)
- قارداش گلیب قایناقی اولان مقالهلره قایناقسیز شابلونون آرتیریرسان سونرادا ویکیلشمیش مقالهلره ویکیلشدیرمک شابلونون آرتیریرسان سونرا گلیب منه واندالیزم دئیرسن؟ اولده ویکیلشدیرمکه مورید کی هئچ ندیر اوخویاسان چوخ یاخجی اولار. اونان سورا مقالهلری ویکیلشدیرسن شابلونونو وورماقیندان یاخجیتر دئیر؟
@Alp Er Tunqa: بی لوطفا سیزده باخین اشتباه کیمده. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۱۲ (UTC)
سلام بی لر، ایکینیزدن ویکیمیز اوچون چکدیگینیز زحمتلر اوچون تشکور ائدیرم. منجه سلمان اوغلو بیین ائتدیگی ایش واندالیزم دئییل آنجاق او شابلونلارین ایشلتیمی و هانکی یئرده ایشلنمهسینی بیلمیرلر. منیم یاراتدیغیم مقالهیه ده او شابلونلاری آرتیرمیشدیرلار.
@Səlmanöğlu: بی، باخین ویکیلشدیرمک شابلونو غئیراستاندارد مقالهلره آرتیریلمالیدیر. مثلا بو مقاله یوخسا بو مقاله غئیراستاندارد دئییلر و تکجه قیسا و کیچیک مقاله دیرلر و اونون اوچون ده قارالاما شابلونلاریمیز واردیر. انجاق مثلا بو ایشلدنین بوتون یاراتدیغی مقاله لری غئیراستاندارددیر و اونلاری ویکیلشدیریب یوخسا وقتینیز آز اولورسا ویکیلشدیرمک شابلونو آرتیرا بیلرسینیز.
قایناقسیز شابونونو دا هئچ بیر قایناغی اولمایان مقاله لره آرتیرمالیسینیز. مثلا بو مقالهنین قایناغی وارکن ندن بو شابلونو آرتیرمیشسینیز؟
بیلر لوطفا مقالهلرده دییشیک ساواشیندان اوزاق دوروب و ۳ قایتاریش پوزونتوسو قانونو ریعایت ائدین یوخسا هر ایکینیزی موقت باغلاماغا مجبور قالاجاغام. حورمتله.آلپ ار تونقا✉ ۲۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۹ (UTC)
من بله بیر ایش گورممیشم من سادجه مقاله آرتیرام یوخسا مقاله لرین کیفیتینی آرتیرام Reza sumarin (دانیشیق) ۲۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۱۳ (UTC)
- Alp Er Tunqa بی من هئچ سلمان بیه واندالیزمده دئمدیم بولدوم ایشی تجروبهسیزلیقدنده انتظاریم واریدیر دییشیلیکلیکلرین قایتاراندان سونرا ایشینین ایشتیباه اولماقین آنلایا آما گلیب منه واندالیزم دئیب سونرا یئنه ایشین گوجلو دوام وئرمقی حالیمی پؤزدو. یئنهده من سلمان بیدن ده ایستیرم تود دانیشماغیما خاطیر باغیشلاسین. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۱ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۵۹ (UTC)
آلپ بی چکدیگینیز زحمت لره گورا ساغولون لوطفا یازدیخ لاریمیزی پوزماییندَییشدیر
پوزوپ و یرینه بیر سطر جومله یازما تورک ویکیپدیانین کیفیت و دیرینی اسکیلدیر و ایشلدن لرین اشینه گلمز. Reza sumarin (دانیشیق) ۲۵ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۳۳ (UTC)
سلام بی، چکدیگینز زحمتلر اوچون تشکور ائدیرم. اولجه دانیشیغا گیریب ، سونوندا جواب وئردیگیز اوچون تشکور ائدیرم و یازدیغیم کیمی بوتون یاراتدیغیز مقالهلر ویکیپدیا ایستانداردلارینا گوره غئیر ایستاندارد و بعضا یازی قوراللارینا قارشی دیر. ویکی اوچون قیسا آنجاق ایستاندارد مقاله غئیرایستاندارد اوزون مقالهدن داها دیرلی و فایدالیدیر. ایستاندارد مقالهنی نئجه یازماغی تجروبه لی ایشلدنلرین یاراتدیغی مقالهلره باخماقلا اویرنه بیلرسینیز. حورمتله.آلپ ار تونقا✉ ۲۶ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۰۳ (UTC)
درسجیندَییشدیر
یاشا. من منبع گتیر میشم نیه گنه حذف اولدو سن توکجه الدین منبع وار ؟؟ BfthZ (دانیشیق) ۲۵ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۲۴ (UTC)
بورا یالان ویکی پدیا دی بورا تورکچه ویکی پدیا دی خواهشاً منبع ورین. BfthZ (دانیشیق) ۲۵ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۲۷ (UTC)
- سیز گتیرن قایناقلاردا، کیتاب قایناقلاریندا تکجه دئیلیب کی تات دیلیده او کندیده دانیشیلیر دئیلیمَیب کی تورکجه دانیشیلمیر. باشقا قایناقلاریزدا دا هئچ بو کندین دیلینه ایشاره اولماییب. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۶ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۳۱ (UTC)
من دییرم اورا تات دیلر منبع وردیم سن دییرین تورک دیلر منبع ورد دا . منبع سی هانو BfthZ (دانیشیق) ۲۶ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۲ (UTC)
- من دئمیرم اورا تاتدیر یا تورک من دئیرم سن وئردیقین قایناقلار آیدین دئیر. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۶ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۷ (UTC)
یاشا باقوشلا مزاحم الدوم BfthZ (دانیشیق) ۲۶ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۵۱ (UTC)
برهاندَییشدیر
منبع وردیم نیه حذف الدین BfthZ (دانیشیق) ۳ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۴ (UTC)
- فاشیستی و موناقیشهلی سؤزلر کی طرفسیزلیق قانونون پؤزور قایناقلی یا قایناقسیز یئری یوخدو. Mahammad tt (دانیشیق) ۳ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۶ (UTC)
ایشلدن:BfthZ بو ویکیده چالیشماق اوچون گلمیسیز یا واندالیزم اوچون؟ زاپاس حساب یاراتماق(پارس قیزی) سیزین حسابینیز سؤنسوز باغلانماغینا باعیث اولار. Mahammad tt (دانیشیق) ۳ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۳۲ (UTC)
قصبه بیلگی قوتوسودَییشدیر
سلام علیکم. سوروشا بیلرم کی بو ایشلریز[۴][۵][۶] نهدندیر نیه بئله بیر ایش گوروبسوز؟؟؟--Salman.oglu (دانیشیق) ۲۱ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۰۴ (UTC)
- بیرینجی او کی شابلونون آدین ایشتیباه معنی ائلهمیشدیز، ایکینجیده او کی ائتدیگینیز دییشیلیکلر شابلونو خرابلامیشدی و شابلون اؤلکه قیسمتین گؤرستمیردی. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۱ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۱۹ (UTC)
- بویورون ایندی اؤلکهنی ده گوستریر[۷]. آیری موریدی زادی دا اولسا بویورون.
- بیرده آدینا گوره من سوزلوکده باخدیم قصبه گتیردی و اونون ایشلتماقینا دا باخساق منطیقی بیر آددیر و حتی گوگل ترنسلیتده اونی گتیریر[۸] اگر سیز آیری آد بولورسوز بویورون.
- بیرده قارداشیم اگر بیر مقالهده ترجومه ائدیلیب، مثلا اگر ائروری زادی اولسا و من گورممیش اولسام سیز اونی منیم دانیشیق صفحهمده[۹] دئیین لوطفا زارت قایتارمایین چوخ ساغولون.--Salman.oglu (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۴۰ (UTC)
سلام محمد بَی و سلمان بَی. منجه قصبه دوز آد دئیل. قصبه بیزیم ویکیمیزده دِهِستان آنلامیندا گلیب و سیز دانیشدیغیز بیلگی قوتوسو قصبه و دهستان آنلامیندا دئیل. بو بیلگی قوتوسو اوچون تورکیه ویکیپدیاسیندا یئرلشیم بیلگی قوتوسو آدین وئریبلر و قوزئی آذربایجان ویکیپدیاسیندا دا یاشاییش منطقهسی آدین وئریبلر. منجه بیزده بولارین بیرین سئچمهلییک.Trkgs (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۲۸ (UTC)
@Salman.oglu: بی ایکی کیلاس اینگیلیسی ساوادیز اولسا بولرسیز settlement معنیسی اولار مسکن، یاشاماق یئری، منطقه مسکونی، یاشاییش یئری و هچواخ قصبه معنیسی وئرمیر سونرا دا سن گرک دیقتلی اولاسان کی هر ایکی ایشین واندالیزمایدیر. دانیشماغیز دا دا دیقتلی اولون زارت کلمهسین ایشلدمغین نه معناسی وار؟ Mahammad tt (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۱ (UTC)
- اول کی اوجور کی عرض ائلدیم خیدمتیزه سوزلوک لرده قصبه ترجومه ائدیلمیشدیر و قصبه معناسینادا باخساز ائله اوجور معنا اولونوب. ایکیمجی دقیقا نه ایش واندالیزم اولور؟ اوچومجو اوجور کی عرض ائلدیم خیدمتیزه من باخدیغیم سوزلوکلرده اونی یازمیشدیر گینهده من اوز سؤزومو یئریتماق دالیسی جان دئییرم ایجماع نمنه اولسا قبولوم دور دوردومجو زارت یانی بیر ایشده نه آلیپ نه ساتاسان ائله اوز ایشیوی گورسن.
- اینسان ممکن الخطادیر من او اؤلکهنین گورستمماقین عرض ائلدیم گورمَمیشدیم. آمما سیز بویوردوز منده جورلدیم[۱۰][۱۱] اصلا یاخچی دئییر دئممیشدن گئدیب قایتارماق وورماسی. چوخ ساغولون--Salman.oglu (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۳۵ (UTC)
@Trkgs: سالام قارداش، بله دوز بویروسوز و همچینین گوگل ترنسلئیتدهده [۱۲] یاشاییش منطقه ترجومهسینی گتیریبدیر و بیرده بو کی بیر کلمهنین نئچه دانا معناسی اولا بیلر و دئماق اولماز کی بیر کلمهنین تکجه بیر معناسی وار و قصبه آیری معنالاردا settlement معناسی وئریر گینه نظرلریزی بویورون بیر ایجماع اولسون و آدینی بویورون یازسینلار منه هئچ فرق ائلمز دوز ایش نمنهدی اونی گورون. ساغولون--Salman.oglu (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۵۲ (UTC)
- @Salman.oglu: بی سیز اؤزوز گرک دییشدیرمهدن سونرا گئدیب باخاسیز کی شابلوندا بیر ایشکال قاباقا چیخیب یا یوخ وقتی شابلونو دییشدیریب و بوله بولمهیه بوجور چوخ ایشلنن شابلونو خرابلاییب گئدیرسیز منیم قایتارماغیم لابدا یئرینه اولور سیز گرک اؤز دییشدیرمهلریزه شابلونلاردا دیقتلی اولوب چک ائلهممیش اؤتوروب گئدمیهسیز. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۶ (UTC)
- @Salman.oglu: بَی اوستده دیقت ائلسز یازمیشام بوردا بیزیم ویکیمیزده قصبه دهستان آنلامیندا گلیب پس بونا گؤره بو بیلگی قوتونون آدی قصبه اولماسا داها یاخشی اولار. منجه یاشاییش منطقهسی یاخشی بیر آد اولا بیلر. بیرده هم سیزدن و هم محمد بَی دن تقاضا ائدیرم کی بیربیریزیله حؤرمتله دانیشین و شخصی حمله و ویکیعشقی اونوتمایین! بوردا هامیمیز اؤز دیلیمیزین علمی اولماغینا چالیشیریق! بوجور متلک آتماق و کلّه دانیشماق منجه دوز ایش دئیل! آخیرده هر ایکینیزدن ده چکدیغینیز زحمتلر اوچون تشکور ائدیرم.Trkgs (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۰۷ (UTC)
@Mahammad tt:قارداشیم دئدییم کیمی اینسان ممکن الخطادیر و من اوبئله ترجومه آراسیندا بیر بالاجا ایرادیم واریدیر و اونو دا سیز بویوردوز و منده دوزلتدیم. انشااالله گلجکده من دیقتیمی داها آرتیق ائلرم و سیزده بیر مورد اولسا قایتارماقدان قاباق بوردا منیم دانیشیق صفحهمده[۱۳] منه بویورارسیز.یولوز داواملی اولسون.--Salman.oglu (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۲۱ (UTC)
@Trkgs:یاخچی قارداش سیز نجور راحات سیز منه فرق ائلمز من یالنیز دئدیم کی او معناسی دا وار و بوکی حاقسیز قارداش الله سیزی قوروسون.--Salman.oglu (دانیشیق) ۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۲۱ (UTC)
ویکی انباردَییشدیر
سلام قارداش. ویکی انبار دا تازا گلن بیر ایشلدن کی احتمالا ده زاپاس دی، جعلی و قایناقسیز خریطهلر یارادیر. بونونلا نئجه برخورد ائلمق اولار؟5.62.228.125 ۲۸ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۹ (UTC)
- سلام بی خریطهلری چونکی اؤزو جورلییر فیکر ائلهمیرم بیر ایش گورمک اولا. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۸ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۰۵ (UTC)
سسوئرمهدَییشدیر
سلام قارداش. لوطفاً بو سسوئرمه ده شیرکت ائدین و بو خریطهنین قالماغینا رای وئرین.2.176.58.117 ۱ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۰۹ (UTC)
سس وئرمهدَییشدیر
سلام حؤرمتلی ایشلدن @Mahammad tt: زحمت اولماسا بو سس وئرمهیه قاتیلین.Ziraksima (دانیشیق) ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۷ (UTC)


text:
ماتریکس (فیلم)
ماتریکس (فیلم) ۱۹۹۹ ایلینده دوزلیب یاییملانمیش بیر اکشن و علمی تخیلی ژانریندا فیلمدیر. واچووسکی قارداشلاری یؤنتمیش ماتریکس فیلمینده کی اهمیتلی روللاردا کیانوْ ریوئز، لارئنس فیشبیرن، کری-آن ماس، هوْقوْ وئوینق، جو پانتولیانو اوْیناییبلار. بو فیلم، ماتریکس آدلی دوغرولانمیش بیر اوخشارلیق یارادان(simulator) واسطهسیله ایندیکی اینسانلارا حیس اولا بیلن، بیر آنتی اوتوپیا گلهجگی (دیسوپتیا، قارانلیق و ایستَنیلمز گلجک، فاضله مدینه نین ترسی) توصیف ائدیر. ماتریکسی، دویغولو ماشینلار(sentient machines) اینسان ایجتماعینی بوْیون اَیدیرمک و باسقی آلتیندا ساخلاییب اونلارین بدنلرینین ایستیسی و الکتریسیتهسین انرژی قایناغی ائتمک اۆچون، دوزلدیبلر. نئو آدلی بیلگی سایار پروقرامئری (یازیلیمچی) بو حقیقتی اؤیرنیر و ماشینلار قارشیسیندا دوران عصیان ائدنلر و اویموش دونیادان(Dream World) آزاد اولان اینسانلارا قوشولور.
ماتریکس فیلمی بیرینجی آددیمدا آمریکا دا ۱۹۹۹ مارس آیینین ۳۱-نده اکران اولدو و دونیادا ۴۶۳.۵ میلیون دوْلاردان چوخ گلیر الده ائتدی. فیلم مونتقدلرین موثبت تنقیدلری ایله اوز-اوزه اولدو و ۴ اوسکار اؤدولو آلیب و بفتا و ساتورن جایزهلرینی ده قازاندی. سس وئرنلر، ماتریکسین یارادیجی و خلاقیتلی گؤرونوم ائتکیلر (ویژوال افکت) ، یوخاری کئیفیتلی عکس چکیمی و اَیلنجهلی اولماقدا تحسین ائتدیلر.
ماتریکس فیلمی ان یاخشی بیلیم-قورغو فیلملر آراسیندا یئر آلیب و ۲۰۱۲-ده آمریکانین ثبت اولونموش میلّی فیلملر آراسینا گیردی. فیلمین باشاری سی واچووسکی قارداشلارینی فیلمین ایکینجی(یئنیدن یوکلَنَن ماتریکس) و اوچونجو بؤلومونو (ماتریکس دئوریمی) دوزلتمگه آلقیشلادی. ماتریکس فرانشیزی (سس حقوقو) سونرادان چیزگی روْمانمشق(comic book)، ویدئو اویونلار، چیزگی فیلملر (کارتون) و قیسا فیلملرین یارانماغیندا، واچووسکی قارداشلارینی آغیرلیقلا مشغول ائتدی.[۱]


text:
روسیه پطرولی نینگ اوکراین آرقه لی اوروپا گه اوتیشی توخته تیلدی
اوشبو توغریده یازمه بیانات بیریلدی
روسیه پطرولی نینگ اوکراین آرقه لی اوروپا گه انتقال ایتتیریلیشی توخته تیلدی.
روس پطرول قووری شرکتی ترانس نفت (Transneft) تامانیدن بیریلگن یازمه بیاناتده, روسیه پطرولی نینگ اوکراین آرقه لی هنگری, سلواکیا و چک جمهوریتی گه تشووچی دروژبا قووری نینگ جنوبی قسمی اوچون اوکرترانس نفت (Ukrtransnafta) شرکتی گه آلدین دن پول توله شی کیره ک ایکن لیگی بیلدیریلدی.
پطرول نینگ انتقال ایتتیریلیشی اوچون اوکرترانس نفت گه تولنگن پول نینگ ترانس نفت گه قیتیب کیتگن لیگی بیلدیریلگن بیاناتده, پول نینگ اوروپا اتفاقی نینگ تحریم لری سببلی توله نه آلمه گن لیگی گه دقت قره تیلدی.
پول نینگ تولنمه گن لیگی سببلی اوکرترانس نفت نینگ ترانس نفت گه پطرول یوباریش نی توخته تیب قویگن لیگی و شوباعث روسیه پطرولی نینگ هنگری, سلواکیا و چک جمهوریتی آرقه لی انتقال ایتتیریلیشی نینگ 4- آگست دن باشلب توخته تیلگن لیگی بیلدیریلدی.
شرکت نینگ دروژبا قووری نینگ باشقه بولیم لریده پطرول انتقالی نینگ ایسه دوام ایتیاتگن لیگی, بلاروس آرقه لی پولند و آلمان گه پطرول ییتیشتیریلیب بیریلیشی بوییچه هیچ قنده ی بیر معما نینگ موجود ایمس لیگی معلوم قیلیندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
غله آرتیلگن ینه اون اوچ کیمه اوکراین دن جونه دی
اوشبو حقده تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
جمهورباشقانی علییئو لاچین شهرینه گئتدی
"بو، اونلارا درس اولسون چونکو بیزی هئچ کیمین و هئچ بیر شئیین دوردورابیلمهجگینی گؤردولر
آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئو، ۲۶ آگوستدا آذربایجان طرفیندن گئری آلینان لاچین شهرینه سفر ائتدی.
جمهورباشقانلیغیندان وئریلهن معلوماتا گؤره، ایلهام علییئو، بورادا دانیشماسیندا، لاچین شهرینین ایشغال دؤورونده ارمنیلر طرفیندن داغیدیلدیغینی دیله گتیررک بئله دئدی:
"ارمنیلر لاچینین بعضی یئرلرینه یاسادیشی اولاراق یئرلهشیبلر. سوریه و لبناندان ارمنیلری گتیریب بورادا قانونسوز اولاراق یئرلشدیرمیشدیلر. بو، بیر ساواش سوچودور، بوتون اولوسلارآراسی سؤزلشمهلرده ساواش سوچو اولاراق تانیملانمیشدیر و بو سوچ دؤدونیانین گؤزو قاباغیندا تؤردیلدی.
دونیا، اولوسلارآراسی قورولوشلار، بو ایشله بیرباشا مشغول اولان مینسک قروپونون باشقانلاری بونا گؤرمزدن گلدیلر. ارمنیستاندان قاراباغا، قاراباغدان ارمنیستانا گئدیب گلرکن بورادا یاسادیشی یئرلشیم تیکیلدیگینی، آذربایجانا عاید یئر آدلارینین گؤتورولدوگونو، تاریخی آذربایجان تورپاغی لاچینین ارمنیلشدیریلدیگینی گؤروردولر آنجاق گؤز یوموردولار. آذربایجان خالقی بونو قبول ائدهبیلمزدی".
ارمنیستانین سون آیلاردا آذربایجانا قارشی تخریباتلار تؤرتدیگینی و ساواشین باشا چاتماسینا باخمایاراق بؤلگهیه ارمنیلر طرفیندن یئرلشدیریلدیگینی بیلدیرن ایلهام علییئو، بئله داوام ائتدی:
"بیز بونا هئچ واخت فرصت وئرهبیلمریک. دفعهلرله ارمنیستانا بو ایشلردن ال چک دئدیک. نتیجهده ۱۳ سپتامبردا بیزه قارشی بیر تخریبات داها اولاندا آذربایجان اوردوسو جاواب وئردی و دوشمنی یئنه یئرینه اوتورتدو. اومود ائدیرهم کی، بو اونلارا درس اولسون چونکو بیزی هئچ کیمین و هئچ بیر شئیین دوردورابیلمهجگینی گؤردولر".
آذربایجان لیدئری،
"ارمنیستان باریش ایستهمهدیگینی و هله ده انتقامچی ایفیکیرلرله ایله یاشایدیغینی گؤروروک" ایفادهلرینی ایشلهدرک،
"هئچ کیمین چاغریشی، هئچ بیر بیانی، هئچ بیر گیریشیمی بیزی داوردورابیلمز. بیز اؤز تورپاغیمیزداییق و تورپاغیمیزی قورویوروق" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ائرمنیستان سلاحلیلاری آذربایجانین کلبجر و توووز رایونلارینی آتشه توتوب
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی


text:
`قیریم پلتفورمو` نتیجهلر
خبرلر [77]
- قیریم-دا روسیایا مخصوص حربی حیسهده پارتلاییش اولدو
- تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
- زلنسکی: ساواش، قیریمین قورتولوشو ایله بیتمهلیدیر
- روسیا، بیرلشمیش میللتلر هیئتینین قیریما گیرمهسینه اجازه وئرمهدی
- قیریمین الحاقی سببی ایله روسیایا تطبیق ائدیلن تحریملرین مدتی اوزادیلدی
- "تورکیه، سویداشلارینین یانیندا اولماغا داوام ائدجک"
- ایستانبول گؤروشمهسی سونراسی هیئتلردن آچیقلاما گلدی
- چاووشاوغلو، قیریم تاتار مرکزینه گئتدی
- تورکیهدن قیریم آچیقلاماسی
- اردوغان: قیریمین ایشغالینا سسسیز قالانلار ایندی بیر شئیلر سؤیلهییرلر
- تاتار تورکلریندن اوکراینایا دستک
- جامالا تورکیهیه گلدی
- پوتین: اوکراینا قیریمین الحاقینی تانیسین
- جمهورباشقانی اردوغانین اوکراینا سفری
- اردوغان، تاتار لیدئر عبدالجمیل قیریماوغلو ایله گؤروشدو
- تورکیه-اوکراینا آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلرین قورولماسینین ایلدؤنومو
- اردوغان: آرتیق ساواشی سیاست تاریخیندن سیلمک لازیمدیر
- مصطفی شنتوپ روستم عمروو قبول ائدیب
- زلنسکی: اولوسلارآراسی ایلیشکیلرده بیر کورهسل ایستیلشمهیه احتیاج وار
- اوکراینا-دان روسیایا قارشی تحریم قراری


text:
سناد لولیچ
سناد لولیچ (اینگیلیسجه: Senad Lulić) (دوْغوم:۱۸ ژانویهٔ ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) Mostar) بیر فوتبالیست. لاتزیو فوتبال کولوبو و بوسنی و هرزقووین میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Senad LULIC (Italian). یوْخلانیلیب18 September 2018.
قارداش پروژهلرده سناد لولیچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
ایرانین رسمی ساعاتی
ایرانین رسمی ساعاتی یادا ایرانین ایستاندارد ساعاتی (اینترنشنال کودی IRST یادا IT) زمانین بیر اؤلچوسیده که گرینویچه گوره ایستیفاده اولونار و گون اورتا خطی نن ۳:۳۰+ (یوتیسی ۳:۳۰+) ایضافه اولونار.
۲۰۰۵-۲۰۰۸-جی ایللر آراسیندا محمود احمدینژاد فرمانی ایله ایران یای ساعاتی (DST) رعایت ائتمدی.[۱] ۲۱ مارس ۲۰۰۸-جی ایلدن یئنیدن رعایت ائدیلمیشدیر. ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۲-جی ایلده ایران دیاستی-نی لغو ائتدی و ایندی ایل بویو ایستاندارد زامانی رعایت ائدیر.[۲][۳]
یای ساعاتینا کئچیدلر[دَییشدیر]
میلادی ایلینین ایکینجی یاریسیندا و گونش ایلینین بیرینجی یاریسیندا یای ساعاتی اعمال اولار که ساعات، بیر ساعات قاباقا چکیلر و ۴:۳۰+ (یوتیسی ۴:۳۰+) نظرده آلینار. ایرانین رسمی ساعاتی هر ایل فروردین آینین بیرینجی گونون ده ساعات ۲۴-ده بیر ساعات قاباقا چکیلردی و شهریور آینین ۳۰-جو گونون ده ساعات ۲۴-ده بیر ساعات دالیه چکیلردی.
سون و گلجک تاریخلر[دَییشدیر]
ساعات قورشاغی دییشیکلیکلری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Time zone and daylight saving time for Iran – Tehran between 2010 and 2019. Timeanddate.com.
- ^ Iran Considers Abolishing DST. یوْخلانیلیب13 May 2022.
- ^ Daylight Saving Time Ends in Iran (2022-09-21).
- ^ Time Changes in Tehran over the years.


text:
گونلر بیر بیرینین آردینجا گلیب سوووشور. حاج اکرم خانیم هر گون بزهنیر دوزهنیر، ارینین قاباغینا چیخیر. حاجی میر غافار ایسه گونو گوندن داها آرتیق سایمامازلیقلا اونو قارشیلاییر.. حاج اکرم خانیم بو سایمامازلیقی گؤردوکجه داها دا بئجیددهییر. جانی بوغازینا ییغیلمیش حاجی میر غافار نهایت دیله گلیر:
– آخی سن الله گؤر بیری سنی بو کؤکده گؤرسه نه دئیر. بئله گز، بئله دولان کی یاشیوا – باشیوا یاراشسین آخی. بو نه اویوندو چیخاردیرسان؟ آخی بو نه وضعییتدی؟
– وئیی بالام آغانین طبئینه دهییر! نه جوردو بس، ائله منه یئتیشنده اویون اولور؟ دیللنمهلیدی بس او بیریلره ده بیر دیللن دآا! یوخسا فقط منه دیلین وار؟ من ده اولدن دولانیشیغیمی بیلسئیدیم هئچ بو اویونلار منیم باشیما گلمزدی. خام دوشدوم. باشیمی سالدیم آشاغی اینهایله قویو قازدیم آغانی ائو ائلهدیم کی یاغی چؤرهیینین اوستونه چیخاندان سورا ایت محلی ده منه قویمویا. دای دئمه قاش – گؤز دورانیمیش. اننیک – کیرشان آپاریرمیش. دار دامن گئی بورجوت قوی آغانین آغیزینین سویو آخسین. گؤر ایندی من ده باشاررام یا یوخ؟ باشارماسایدیم دا اؤرگشدیم ایندی. بوندان بئله یئیهجهیم، گئیهجهیم، خشلهییب دولاناجام. گؤزو گؤتورمهینلرین قوی باغری چاتلاسین! سن ده لطف ائله قیتمیرلیغیوی آپار او بیری ائویوه؛ دای منیم بسیمدی.
– لاالاهه الا الله…! تحویل آلمیر کی من نه دئییرم! بابام خش صحبتی یوخدو یولووا آند اولسون. نه قدهر خشلهییرسن خشله. نه ائلیرسن ائله، آمما اؤز یئریوی بیل! آخی بو نه پالتاردی گئییرسن؟! اللهها خاطیر او هپیر- چوپورو اوز گؤزووه یاخیب منیم حئیثیتیمنن اویناما! آخی سنی بو قیلیخدا بیر اؤزگهسی گؤرسه نه دئیر؟!
– هئش من یازیق آیاغیمی ائودن ائشیگه قویورام کی منی بیری ده گؤره؟
– بس کیمه بیر بئله بزهنیر سن،… منه؟
حاج اکرم خانم دیشلرینی بیر بیرینه سیخدیقدان آز قالیر مصنوعی دیشلر آغیزیندا سینسین:
– سنه یوخ، اویناشیما بزهنیرم. بیلدین! اویناشیما.
– استغفرالله! یئنه ده سارساخلیب منیم کیفریمی چیخارداجاق هاا! بئله من کوپویوغلویا برهنیرسن اگر، من ایستهمیرم. بابام ال چک منیم یاخامنان دای. یولووا لعنت ال چک! ایستهمیرم بئله ایستهمیرم…
حاجی میر غافار قاپیلاری چیرپا – چیرپا ائودن چیخیر. حاج اکرم خانیم اوتوردوغو یئرده دونور قالیر. بیردن بیره یئریندن سیچراییر. حیطه قاچیر. پالتارلارین بیر به بیر سویونور باغچایا توکور. نفت سهپیر اودلاییر. دلیجهسینه اوتاغا قاییدیر، بوتون تیکدیردیگی پالتارلارین هامیسین حیطه آپاریر اودا تؤکور. سونرا خاررالایان پالتارلارین کناریندا اوتوروب هونکورتو چالیر آغلاییر.
***
او گوندن بری حاج اکرم خانیمین دونیاسی گونه بیر دارالیر. اونون گؤرکمسیز یاشاییشیندا بوتون سئویندیریجی، اومو دوئریجی ایلگیلر قیریلیر. مناسیبتلری گئتدیکجه لاپ سئیرهلیر. اؤزونه دالماسی، ایچریدن بوشالماسی اونون حالتسیز گؤزلریندن بللهنیر. باخیشیندا نه سئوینج دویولور نه کدر؛ نه محبت گؤرونور نه نیفرت. حاجی میر غافارین گلیب گئتمهسینه ایلگیسیزجه یاناشیر. نه تئز گلمهسیندن سئوینیر، نه یوبانماسیندان آجیییر. حاجی میر غافار ایسه اؤز اؤزونه دوشونور:
– گؤرهسن اکرمین بو یولکو نقشهسی نه اولاجاق؟!
او بیریلری ده هاکذا؛ هئش بیریسی حاج اکرم خانیمین احوال – روحییهسین درک ائلهییب دوشونه بیلمیر. تکجه فخری اونون احوالینین دهییشیلمهسینی باشا دوشور. او چالیشیر داها آرتیق آناسینا یئتیشسین، آمما اونون دا قایغیلاری کیفایت قدهر اثر باغیشلایا بیلمیر.
حاج اکرم خانیمین آییخلیق عالمی هر نه قدهر کی ایلگیسیزلیکله سووشور، ایچری عالمی، خصوصن اویغو عالمی اؤز درینلیگینده طوفانلی ماجرالار کئچیریر. او توما گئدنده گاه حاجی میرغافارلا اوز به اوز اولوب دئییر دالاشیر، گاه دا شمسیله چنگه چنگهیه قالخیب، کیلکه یولما ساواشیر؛ گاه ارینین سایمامازلیغیندان گیلئیلهنیب، اونلا کوسور باریشیر، گاه دا گونوسونون مئیدانی اونون الیندن چیخارماسیندان آلیشیب اودلانیر. اویغو عالمی ایسه داها دا گئنیش بیر عالمدیر. بیر گئجه بهشتده اونا توی توتولور. یوزلرجه قانادلی پری دؤرهسینده اوچوشور. باشقا بیر گئجهده حؤرمتسیزلیکله قولوندان یاپیشیب بهشتدن ائشیگه سالاندا، قاپییا ییغیلمیش مچید یولداشلاری اونو بارماقلاریلا بیر- بیرینه گؤستریب گولورلر.
آییخلیقدا دا بئله – بئله اویغولار هردن بیر ذئهنینی مشغول ائدیرسه ده، قالین بیر شاشقینلیغا واردیغیندان قارا بیرکؤلگه کیمی، دینمز – سؤیلهمز ائوده وئللهنیر، آمما کئچن گئجه گؤردوگو یوخو اونو کؤکوندن ترپهدیب، روحونو تپ – چئویر ائلهییبدیر. یوخودا گؤروب شمسی نئچه نفر ایشچیله اونون ائویندهدیلر. بزهنیب دوزنمیش شمسی الی بئلینده ائوین اورتاسیندا دایانیب دستور بویورور. ایشچیلر حاج اکرم خانیمین ایللردن بری ییغیب ساهمانلادیغی وسایللری اوتاقلاردان داشییب حیطه تؤکورلر. وسایللر قاریشیق صورتده حیطده قالاخلانیر. شمسینین وسایللری ایسه ماشین، ماشین گلیر اوتاقلارا دؤشهنیر. اونون اوغلو، گلینی، قیزلاری، کؤرهکنلری بیر به بیر گلیرلر اوتاقلارا باش چکیب شمسییه مبارک اولسون دئییب گئدیرلر. ایشچیلر تکجه شمسینین ایشین گؤرورلر. حاج اکرمه کمک ائلیین یوخدو. او حیطین اورتاسینا توپلانمیش بیر دونیا وسایله باخیب هویوخور. شوفرلرین پولون وئرمکده اولان حاجی میرغافارا ساری گئدیب دئییر: «حاجی، منیم وسایلیم یئر اوتاغینا یئرلشمز آخی، به من نئیلییم؟» حاجی دئییر: «بابام فمن یعمل دؤشه قوتار قوی گئتسین دآا، یئرده قالانین دا ییغ تندیر ائوینه!» حاج اکرم خانیم مظلومیانا: «تندیر ائوی دامیر واللاه، منیم وسایلیم اوردا خاراب اولار آخی!» دئدیکده حاجی غافار حوصلهدن چیخیر: «بعععهه، بابام آپار توک اورا قوتار دآآ! بیر آیاغین بو دنیادا، بیری او دنیادا وسایلی نئیلیسن آخی؟» حاج اکرم خانیم کور- پیشمان قاییدیر گئدیر تندیر ائوینه: دووارلار شوملاییب. توز – توپراق هر یانی بورویوب. خیریم – خیردا الیندن آیاق قویماغا بئله یئر یوخدو. توما گئدیب، نه ائدهجهیئنی بیلمیر. ایشچیلرین بیرینین سسیله اؤزونه گلیر:
– خانیم سیزی چاغیریر!
حاج اکرم خانیم ایچری گئدیر. تنبیده شمسی خانم اونون جئهیز یاخدانینین اوستونده اوتوروب قیچین آشیریب بیر بیرینین اوستونه. تحککومله سوروشور:
– بو یاخدانی نه اوچون قیفیللامیسان؟ گئت آچارین گتیر گؤروم!
حاج اکرم خانیم دوروخور:
– آچار؟! آچاری نئیلیرسن؟
– ایستیرم گؤرم نه گیزلهدیبسن بوردا.
– وئیی! آلله گؤرستمهسین، نه اولاجاغ اوردا، پالتاریمدی دآا.
– ائله من ده ایستیرم اونو گؤرم. ائشیتمیشم قشک تئیه پارچالارین وار، ائلهدی؟
– اوردا کی پارچالار سنین کاریوا گلمز.
– شاید ده گلدی، آچاری وئرسن بیلینر.
– منیم سنه وئرمهلی آچاریم یوخدو.
– «وئررسن جانین دا چیخار!» – دئیه شمسی حاج اکرم خانیما ساری یؤگورور. آرواد وحشتدن باغیریر. حاجی میر غافار ایچری گلیر:
– نه خبردی؟ اکرم گلمهمیشدن یئنه باشلادین داوییا؟!
– واللاه – بیللاه منیم اوننان ایشیم یوخدو، او حؤکمن دئییر یاخدانین آچارین وئر!
– وئر قوتار دای، نه وار اونون ایچینده، نئینیسن اونلاری، گورووا آپاراجاقسان؟
– «واللاه اوردا اونون کارینا گلن بیر شئی یوخدو.»- دئیه، حاج اکرم خانیم قهرلهنیر.
– بابام واللاه دای بیر شئییم قالماییب منیم. قالان گلینلیک پالتاریمدی، بیرده مشهددن آلدیغیمیز خلعت، بیر ایکی اوش تیکه ده تئیه پارچام قالیب؛ اولار دا ننهمین یادگاریدی.
– هر نه دی، وئر قوی باخسین!
– وئرمیرم. هئچ اؤلسه ده وئرمهرم.
– «دئدیم وئر!» دئییب، حاجی اونا ساری ایرهلیلهییر.
– «وئرمیرم»- دئیه، حاج اکرم خانیم عینادلا دایانیر. حاجی میرغافار اؤزوندن چیخیر. حاج اکرمه بیر سیلله آتیر. حاج اکرم باشین قاچیردیر. باشی تاققیلتییلا تختخوابین باش تاختاسینا دهیجک، یوخودان آییلیر.
یاریم ساعات، بلکه ده بیر ساعات یاتاقدا قالیر. یئر اونو توتوب سانکی. ترپنمهگه اینجاری یوخدو. اونا ائله گلیر کی لاپ الان، یوخسا بیر ساعاتدان سونرا قاپی دؤیولر، شمسی ایشچیلرله گلر، اونون وار- یوخون داغیدار. لاپدان یئریندن قالخیر یئکه بیر قیفیل گؤتورور آپاریر حیط قاپیسین دالدان قیفیللاییب گلیر اوتورور. گؤزو قاپیدا، قولاغی سسدهدیر. نئچه ساعات بو حالدا قالیر. بو نئچه ساعت اونا گونلر بویو اوزانیر. اؤز خیالیندا گاه قاپینین سیندیریلماسین گؤرور، گاه ایشچیلرین دوواردان آشماسین. اؤز- اؤزونه دانیشیر. یالواریب یاخاریر. سؤوور، سؤوولور، دؤیولور. اینلهییر، آغلاییر؛ قیزدیرما ایچینده آلیشیب یانیر. حیس ائلهییر بوتون بئل – بوخونو ازیلیب، ساچلاری یولونوب، اوز- گؤزو شیشیبدیر. تلفون دستگین آلیر اوغلونون نومرهسین ییغماق ایستهییر. واز کئچیر: «هئش بیریسینین قئیرتی یوخدو. هامی منی آتیب. منیم کیمیم وار، کیمیم وار منیم؟» دئیه، بیردن ایاغا قالخیر، حیطه دوغرو یوگورور. نفت قابین دولدوروب ایچری گیریر. کیبریتی گؤتورور، یوخلاییب جیبینه قویور. قیزدیرما تندیر اودو کیمی ایچیندن آلوولانیر. اوز – گؤزو پورتوب، بیر باشا سایاقلاییر. سؤزلری قاریشیق، آنلاشیلمازدیر. بیردن قاپی زنگی چالینیر. جاواب وئرمیر. یئنیدن چالینیر. بیر یول، ایکی یول، یئریندن ترپنمیر. بیر ده چالنیر. نهایت سس کسیلیر. حاج اکرم خانیم دوشونور:
– گؤر آچمادیم، عفریته!
حاجی میرغافار دربندین آغیزینا قاییدیر. باققال مولکعلی چارپایا اوستونده اؤزون گونه وئریب:
– سلام حاج آغا.
– سلام مشه مولکعلی. بیزیم حاجی خانیمی گؤرمهدین؟
– گؤرمهمیشم، من بویون چون سهمییه جنس گتیرمهمیشدیم باشیم سایخاشایدی، آمما حاجی خانیم گؤزومه دیمهییب. ائوده تشریفی یوخدوو؟
– بیلمیرم هارا گئدیب. بو زامان ائوده اولاردی. اذاندی بابام.
– نئیران اولما هریئرده اولسا ایندی گلر. ایلشین بیر چای سوزوم، تازا دمدی.
حاج میر غافار چایی ایچیر. بیر ربع، ییرمی دیقه اوتورورب سونرا دئییر:
– بابام به هاردا قالدی گؤرهسن؟!
– آچاریز یوخدو؟
– دوکاندادی، پالتوومون جیبینده قالیب.
– ایلهشین یا حاج خانیم گلر، یا دا اوغلان مدرسهدن گلر یوللارام گئدهر آچاری گتیرر.
اوغلان گلیر، گئدیر آچاری گتیریر. حاجی قاپییا گلیر آچاری سالیر، قاپی آچیلمیر: «الله اکبر!» دئیه، یئنیدن زنگی چالیر. قاپینی دؤیور. حاج اکرم دوشونور:
– گئتدی حاجینی گتیردی عفریته،…. من سنه ائو وئرسم ددهمین قیزی دئییلم…
حاجی قاییدیر مولکعلینین یانینا:
– آی مشه مولکعلی قاپییا دالدان قیفیل ویریلیب! بو نئجه ایشدیر؟!
– نه عرض ائلییم واللاه، بویورون باهم گئدک گؤرک.
قاپییا گلیرلر. مولکعلی چالشیر قاپینی آچا. حاجی میر غافار نیگران دایانیب، او تای بو تایا باخیر. بیر نئچه نفر قونشودان، یولدان کئچندن گلیر دایانیر. دانیشیق همهمه قوزانیر. حاج اکرم اوتاغین آستاناسیندا دایانیب دوشونور:
– گؤر نئچه نفر گتیریب. گل، گل گؤر سنه نئجه ائو وئرهجئیم!…
قاپییا گوجنمهنین شیددتی آرتیر. ییغیناغین سایی چوخالیر. بیردن بیر قادین سسی ائشیدیلیر. حاج اکرمین قولاغی شکلهنیر. اؤرهگی شیددتله چیرپینیر. قونشو حیطیندن سس گلیر. قادین سسیدی:
– نردیوان قویون!
حاج اکرم خانیم اوتاغا قاچیر نفت قابینی گؤتورور. مولکعلینین اوغلو حیطه دوشمک مقصدیله نردیواندان قالخیب دووارا دیرماشیر. حاج اکرم خانیم اوغلانین بویلانماسین گؤرجک نفت قابین چئویریر. نفت اوتاغا سئللهنیر. کیبریتی چکیر. مولکعلینین اوغلو آلوو – توستونو گؤرجک وحشتدن باغیریب حیطه دوشور. اونون باغیرتیسیندان جاماعات هجوم گتیریب قاپینی سیندیریر،…
***
حاج اکرم خانیمین یاخین آداملاری خستهخانا سالونوندا دایانیبلار. ائوین بیر طرفینین یانماسیندان او قدهر ده ناراحات دئییللر، چونکو حاج اکرم خانیمین اؤزونه ائله بیر شئی اولماییبدی. تکجه توستو ایچینده قالدیغیندان، بلکه ده وحشتدن بایینمیشدی. اونون هوشا گلمهسینین خبری وئریلیب، آمما یانینا کئچمهگه کیمسهیه رخصت وئریلمهییبدیر. هاچاندان هاچانا دوکتور گلیر. تانیشدی، خوش – بئش ائلهییب ایچری کئچیر. اوزون زاماندان سونرا دوکتور اوتاغدان چیخیر، دئییر:
– بیرینیز ایچری گله بیلرسیز.
حاج میرغافار قاباغا گلیر. دوکتور احتراملا اونون قاباغین آلیر:
– باغیشلایین حاج آغا! اجازه وئرین آغازاده گلسین.
حاجی تعجبله دؤرهیه باخیر. هامی باشین ترپهدیر. میر آغا ایچریه گئدیر. حاج اکرم خانیم تختین اورتاسیندا بارداشین قوروب دیم – دیک اوتوروب، اؤز اؤزونه قیمیشیر. سولوقلانمیش صیفتی قیپ قیرمیزی قیزاریر. چارقادسیز باشیندا آلازلانمیش قیوریم توکلری گؤزه چارپیر. میر آغانی گؤرجک دئییر:
– بایاخدان دوکتوره دئییرم گل منی آل، قوی بلکه دیغلادیم او کیشینی. سؤزومه باخمیر. آغا منه ناز ائلییر، هه هه هه…
میر آغانین گؤزلری بویویور. پرستار الین آغیزینا قویوب اوزون چئویریر. حاج اکرم گؤرور:
– نهیه هیریلدییرسان؟ اونون دا گولمهیی وار؟ هئچ آلماسین، جهنمه کی. یورتدا قالمامیشام کی،یوز دهنه ایستهینیم وار،…
میر آغا الین اونون آغیزینا قویور:
– آبااا!
حاج اکرم میرآغانین الین ایتهلهییر:
– چک الیوی گؤروم! دآباا! سنده قئیرت اولسایدی سنی قویوب اؤزگهیه نییه یالواریردیم؛ دوز دئییرسن، کیشیسن قولووو چیرما اؤزون آل منی!
میرآغا دوردوغو یئرده توموب قالیر. دوکتور ایچری گلیب اونون قولوندان توتوب یوخولو بیر آدام کیمی اوتاقدان چیخاردیر.
سون
۱۳۷۴- پاییز
گونلر بیر بیرینین آردینجا گلیب سوووشور. حاج اکرم خانیم هر گون بزهنیر دوزهنیر، ارینین قاباغینا چیخیر. حاجی میر غافار ایسه گونو گوندن داها آرتیق سایمامازلیقلا اونو قارشیلاییر.. حاج اکرم خانیم بو سایمامازلیقی گؤردوکجه داها دا بئجیددهییر. جانی بوغازینا ییغیلمیش حاجی میر غافار نهایت دیله گلیر:


text:
صورتا اینسان، سیرتا اینسانلئق دئشئ ماحلوقلار دورومونا دۆشمک، بەیینلری اویوشتورولموش کیشیلردن اۇلماماق ایچین، فابریکا عایارلارئ حۆکمۆندە اۇلان فئطراتئمئزا دؤنۆش یاپمالئیئز.
بیزلر؛ جان، بدن وە روحتان اۇلوشتوق. اینسانلئغا گچیشیمیز بیزە یۆکلنن روح ایلەدیر. روح؛ بیلگیسایارا یۆکلنن یازئلئم پرۇگرامئ گیبیدیر. یازئلئم پرۇگرامئمئز فئطراتتئر. ناسئل کی بیلگیسایار، یازئلئم پرۇگرامئ اۇلمادان هیچبیر ایشە یارامئیۇرسا، بیز دە یازئلئم پرۇگرامئنا اویغون یاشامازساق موتلو اۇلامایئز. اونوتمامالئیئز کی، ایسلام دینی “فئطرات” اۆزرەدیر.
فئطرات؛ أورنسل اۇلان بۆتۆن دۇغرولارئ ایچینە آلماقتادئر. هیچبیر اینسان سئنئرلارئن چیگننمەسینی، یالانئ، حئرسئزلئغئ، آدام اؤلدۆرمەیی، دەدیقۇدویو، ایفتیرایئ، زینایئ… دۇغرو سایئپ گۆزل گؤرمز. بونون یانئندا یرین وە گؤکلرین یاراتئجئسئنئن آللاە اۇلدوغونو آصلا اینکار أتمز.
حاق تعالا کیتابئندا بو گرچگی شو شکیلدە ایفادە أتمیشتیر:
وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ ﴿۳۸﴾ (سورة الزمر)
اۇنلارا: “گؤکلری وە یری، کیم یاراتتئ؟” دییە سۇرسان کسین اۇلاراق “آللاە” دەرلر. دە کی: “آللاە ایلە آرانئزا نەیی قۇیوپ یالواردئغئنئزا باقتئنئز مئ؟ آللاە بانا بیر سئقئنتئ ورمک ایستەسە، اۇنلار بو سئقئنتئیئ فارق أدەبیلیرلر می؟ یا دا بانا اییلیک أتمک ایستەسە، اۇنلار اۇنون بو اییلیگینی اؤنلەیەبیلیرلر می؟” دە کی: “آللاە بانا یتر. کندیلرینە دایاناق آرایانلار اۇنا گۆونیپ دایانسئنلار.” (زۆمر سورەسی؛ 38)
قوللانئلان بیلگیسایارا ویرۆس بولاشماسئ ایحتیمالینین هر زامان اۇلابیلەجگی وە ویرۆس بولاشماسئ ایچین پرۇگرامئنئ هر زامان گۆنجللنمەسی گرکتیگی بیلدیگیمیز داحیلیندەدیر.
گۆنجللـەمەسینین یاپئلمادئغئ بیلگیسایارلارئن ویرۆس قاپتئغئ گیبی، بیزیم یازئلئمئمئز دا ویرۆس قاپماماسئ ایچین گۆنجللنملیدیر. بو گۆنجللەمەیی دە آنجاق یرین وە گؤکلرین یاراتئجئسئ وە تک صاحیبی اۇلان آللاهئن واحیی ایلە یاپابیلیریز.
ایسلام یازئلئمئنئن تامامئنئ، هیچ کیمسە اؤرتەمز. حاق تعالا بو گرچگی آنلایاجاغئمئز بیر دیللە شو شکیلدە ایفادە أدر:
وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ ﴿۱۷۲﴾ (سورة الأعراف)
راببین، آدم اۇغوللارئندان، اۇنلارئن بللریندن نسیللرینی آلدئغئندا اۇنلارئ کندیلرینە قارشئ شؤیلە شاهید توتتو: “بن سیزین راببینیز دگیل میییم؟” اۇنلار دا “أوت! راببیمیزسین. بیز بونا شاهیدیز.” دەدیلر. آرتئق (مزاردان) قالقئش گۆنۆ: “بیز بونون فارقئندا دگیلدیک” دییەمزسینیز. (آعراف سورەسی؛ 172)
هر دۇغان اینسان، عاقیل-بالیغ اۇلونجایا قادار مۆسلۆماندئر. بللریندن نسیللرین آلئنماسئ بیزیم اۆرەمە چاغئنا گلیشیمیزین دلیلیدیر.
بیزلر، بولوغ چاغئنا گلدیگیمیزدە گؤردۆکلریمیزە “شاهید” اۇلویۇروز. بو حال بیزی “سۇروملولوقلارئمئزئ” اۆستلنمەیی گرکلی قئلماقتادئر.
شاهید اۇلابیلەجک هرکس، یاراتئلان هیچبیر شەیین کندییلیگیندن یاراتئلمادئغئنئ ایدراک أتمکتەدیر. اۆست بیر گۆجۆن یاراتتئغئنا وە یؤنلتتیگینە کسین اینانمئشتئر. کۆچۆککن آننە وە بابالارئمئزا سۇرولار سۇرار، جواب ورەمەیەجک دورومدا بئراقئردئق. عاقیل-بالیغ سۇنراسئ بو شکیلدە سۇرولارئمئزئن اۇلماماسئ، قاناعاتیمیزین تام اۇلماسئندان دۇلایئدئر.
کسین بیلییۇروز کی؛ آللاە واردئر وە تک یاراتئجئ اۇدور. یازئلئمئمئزئن بۇزولماسئنا سبب اۇلاجاق بیلگی کیرلیلیگینە قارشئ تدبیری، یاراتئجئدان آلمالئیئز. زیرا بیزی تربیە أدن راببیمیز، بیزە اؤگرتیلن بیلگیلری سۇرغولامایانلارئن عاقئبتینی شو شکیلدە آنلاتمئشتئر:
أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ ﴿۱۷۳﴾ (سورة الأعراف)
شونو دا دیەمزسینیز: “اؤنجەدن اۇرتاقلار اویدوران آتالارئمئزدئ. بیز ایسە اۇنلاردان سۇنرا گلن بیر نسیلدیک. اۇ بۇش ایشلرە دالانلارئن یاپتئقلارئندان اؤتۆرۆ بیزی یۇق مو أدەجکسین؟” (آعراف سورەسی؛ 173)
روح: عاقئل، شوعور، ویجدان، ایرادە وە فئطراتئن بیرلشیمیدیر. عاقئل، بیلگی أدینمەیە یارایان بیر گۆچتۆر. بو گۆچ ایلە بیلگی أدینیر وە اویغولامایا گچریز. بو بیلگیلری یاشارساق بدنیمیز بیزی بیر قالعە گیبی قوُرویاجاقتئر.
عاقلەدن بیر قالب دواملئ فاعالیەت حالیندەدیر. فاعالیەت آلانئنئ گنیش توتارساق، بیرچۇق اۇلاغاناۆستۆ گۆزللیکلرە شاهید اۇلاجاغئز. بو شاهیدلیک دە بیزی شهادتە ایتەجکتیر. شهادت، حایاتئمئزئ ایمانئمئزا شاهید قئلمامئزدئر. حایاتئنئ ایمانئنا شاهید قئلانلار آصلا اؤلمزلر. شاهید اۇلمامئز، اؤرنک وە مۇدل اۇلمامئز ایلە اۇلور.
آللاە سانا گۆناە ایشلەمە دەمز. گۆناهئ یاشام بیچیمی حالینە گتیرمە دەر.
بۆیۆک گۆناەلار یاپمادئغئمئز تاقدیردە حاق تعالا کۆچۆک گۆناەلارئمئزئ اؤرتەجکتیر. حاق تعالا بو حاقیقاتی شو شکیلدە بیلدیریر:
إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَنُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيمًا ﴿۳۱﴾ (سورة النساء)
سیزە قۇنان یاساقلارئن بۆیۆکلریندن قاچئنئرسانئز، گۆناەلارئنئزئ، قوصورلارئنئزئ اؤرتر وە سیزی شرفلی بیر یرە یرلشتیریریز. (نیسا سورەسی؛ 31)
گۆناەلار بللیدیر. قورئانئ کریمدە آللاە تعالا قومارئ، فوحشون بۆتۆن چشیتلرینی وە أشجینسللیگی، آللاە حاققئندا بیلمەدیگیمیز شەیلری سؤیلەمەمیزی، آللاهئن آیتلرینی تاحریف أتمەمیزی، ترؤرۆ کسینلیکلە منع أتمیشتیر.
هدفیمیز بو دۆنیا وە آحیرت موتلولوغو اۇلمالئدئر. بو هدفە اولاشماق ایچین دە یارئشمالئیئز. زیرا یارئشئن اۇلمادئغئ یردە تنبللیک واردئر.
آحیرت موتلولوغونا گیدن یۇلو حاق تعالا سانا شؤیلە آنلاتئر:
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ﴿۱۳۴﴾ وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ﴿۱۳۵﴾ أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ ﴿۱۳۶﴾ (سورة آل عمران)
(یارئشئ قازاناجاق اۇلانلار) بۇللوقتا وە دارلئقتا حایرا حارجایان، اؤفکەلرینە حاکیم اۇلان وە اینسانلارئن قوصورلارئنا باقمایانلاردئر. آللاە گۆزل داورانانلارئ سەور. اۇنلار اوتانچ وریجی بیر چیرکینلیک یاپار وەیا کندیلرینی کؤتۆ دوروما دۆشۆرۆرلرسە، درحال آللاهئ حاطئرلار وە گۆناەلارئنئن باغئشلانماسئنئ ایستەرلر. گۆناەلارئ آللاەتان باشقا کیم باغئشلایابیلیر؟ بیر دە یاپتئقلارئ یانلئشتا بیلە بیلە دیرنمزلر. اۇنلارئن اؤدۆللری؛ راببینین باغئشلاماسئ وە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلارئ، ایچیندن ائرماقلار آقان باحچەلردیر. بو چالئشمایئ یاپانلارئن آلاجاغئ قارشئلئق، نە گۆزلدیر! (آلی عیمران سورەسی؛ 136-134)
عاقلئمئز، ایرادەمیز وە ویجدانئمئز روحوموزون قایناغئدئر. روحوموزون صاحیب اۇلماسئ گرکن أن اؤنملی دۇنانئملارئدئر. کندیمیزی بو دۇنانئملاردان ماحروم أدرسک، باغئشئقلئق سیستمینی ضایئف بئراقمئش اوُلوروز.
حایاتئن آصلا بۇشلوق قابول أتمەدیگینین فارقئندا اۇلمالئیئز. هر بۇشلوق دۇلدورولمایا ماحکومدور. بۇش بئراقتئغئمئز آلانئ دا دۇلدوراجاق چۇق کیشیلر اۇلاجاقتئر. بونون ایچین اویانئق اۇلمالئیئز. بوندان دۇلایئ شوعور صاحیبی اۇلمالئیئز. شوعور، گؤرۆنن وە بیلینن ماعناسئندادئر. گؤرۆنن وە بیلیننە قارشئ حانگی گۆچ دورابیلیر؟
یاپتئغئمئز ایشین سۇنوجونو دۆشۆنمەمیز، باقئرئ آلتئن، کؤمۆرۆ ألماس ظاننەتمەمیز گیبیدیر. ظانلار چۇغونلوقلا آلداتئجئدئر. قالئجئلئغئ کسین اۇلمایان دۆنیا نیعمتلرینین، گلەجگی کسین اۇلان وە بۇرچلولارئن بۇرجونو اؤدەییپ مۆکافاتئنئ گؤرەجگی گۆنۆن اۇلمایاجاغئنئ ظاننەتمک دە بؤیلەدیر. اۇنون ایچین ویجدانئمئزدان گلن سسی دویمالئیئز.
ویجدان؛ ایییی کؤتۆدن آیئرابیلن، کؤتۆلۆک یاپتئغئمئز زامان اۆزۆلن، اییلیک یاپتئغئمئز زامان سەوینن ایچ بنیمیزدیر. آصلئندا بیلگینین قایناغئدئر. ویجدانئمئز أوت دەرسە، عاقلئمئز اوُنو آصلا یالانلاماز. ویجدانئمئز عاقلئمئزدان دائیما بیر آدئم اؤندەدیر.
ویجدانئنئن اۇنایلامادئغئنا عاقلئن جواز ورمەسی، عاقلئنئن ویرۆس قاپتئغئنئن دلیلیدیر. ویجدانئمئزئن سسینی کسمزسک، بو سس موحاققاق دویولاجاقتئر. اۇندان دۇلایئ ویجدانئمئزا ترس دۆشن بیر شەی ایلە عامل أتمەملیییز. زیرا حاق تعالا ایچیمیزە ایلهام أتمکتەدیر.
ایلگیلی آیت شو شکیلدەدیر:
فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ﴿۸﴾ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا ﴿۹﴾ (سورة الشمس)
سۇنرا یاپتئغئنئن کؤتۆ وەیا ایی اۇلدوغونو ایلهام أدنە یمین اۇلسون کی کندینی گلیشتیرن، اومدوغونا قاووشور. (شمس سورەسی؛ 9-8)
بیر شەیین یاپئلئپ یاپئلماماسئ، یاپئلاجاقلار آراسئندا سچیم یاپئلماسئ ایرادەمیز ایلە اۇلور. آللاە بیزی کندی ایرادەمیزلە کندیسینە یؤنلمەمیزی بکلەمکتەدیر. ایرادە صاحیبی اۇلمامئز سۇروملو توتولمامئزئن گرگیدیر.
آللاە تعالا، دیلەینین اینانماسئنا؛ دیلەمەینین دە اینانجئنئ اؤرتمەسینە ایذین ورمیشتیر. زیرا یاراتان بو حاقیقاتی آنلایاجاغئمئز بیر دیللە شو شکیلدە ایفادە أتمیشتیر:
وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا ﴿۲۹﴾ (سورة الکهف)
دە کی: “بو دۇغرولار راببینیزدندیر. ایمانئ ترجیح أدن اینانئپ گۆونسین، گؤرمزلیکتن گلمەیی ترجیح أدن دە کافیر اۇلسون. یانلئش یاپانلار ایچین پردەسی کندیلرینی قوشاتاجاق بیر آتش حاضئرلادئق. یاردئم ایستەرلرسە اۇنلارا، أریمیش ماعدن گیبی یۆزلری حاشلایان بیر سو وریلیر. نە کؤتۆ ایچەجکتیر اۇ؛ نە کؤتۆ یردیر اۇراسئ! (کهف سورەسی؛ 29)
هیچ عاقئلدان چئقمامالئدئر کی، باشئبۇش بئراقئلمایاجاغئز. اینسانلئغئمئزئ یاشامالئیئز. اینسانلئغئمئزدا اوتانماق وە عاف دیلەمک واردئر.
آدم وە أشی سئنئرلارئنئ آشاراق اۇ قادار اویارئیا راغمن شەیطانا اویدوقلارئندا جینسللیکلرینی فارق أتتیلر وە اؤرتمەیە چالئشتئلار. حایالارئ وە اوتانمالارئ، اوتانچ وریجی بیر ایش یاپتئغئندا اؤن پلانا چئقتئ وە قئناندئلار. قئنانان آدم وە أشی همن تەوبە أتتیلر.
حایالئ حارەکت أتمەمیز؛ قئنانما أندیشەسی ایلە قوراللارا آیقئرئ داورانمامامئزئ، اوتاناراق قاچئنمامئزئ وە وازگچمەمیزی ساغلایاجاقتئر. عاکسی تاقدیردە حایادان ماحروم اۇلمامئز، اینسان اۇلمادئغئمئزئن دلیلیدیر.
زیرا حایالئ اۇلماق یاراتئلئشئن، فئطراتئن گرگیدیر.
بونون ایچین دە گؤزلریمیزی باقئلماسئ یاساق اۇلان شەیلردن چەویرملیییز. قالبیمیزی قۇرومالئیئز. عیبادتلریمیزی راببیمیزین ایستەدیگی شکیلدە یاپمالئیئز.
آسیە تۆرکان – عائیلە دانئشمانئ


text:
قۇنوغوموز ستراتژیست مۆجتبا شنتۆرک. کندیسی لۇندرادا یاشئیۇر. تۆرکیەیە زامان زامان گلییۇر. بیز دە بو گلیشینی بیر فئرصات بیلدیک. اؤزللیکلە دۆنیادا عیلمین نە یؤنە دۇغرو أوریلدیگی قۇنوسوندا کندیسییلە بیر مۆلاقات یاپاجاغئز. بو ایشین طابیعی کی کؤکلرینە دە اینمک وە اۇلایئن تاریحسل بۇیوتویلا ایلگیلی کندیسیندن بیرتاقئم بیلگیلر آلماق ایستییۇروز.
موصطافا آرسلان:
أعوذ باللە من الشیطان الرجیم. بسم اللە الرحمن الرحیم. اؤنجەلیکلە تۆرکیەدە عیلمین گلدیگی نۇقطا وە نەرەیە گیتتیگینی آنلامایا چالئشئیۇروز. بونونلا بیرلیکتە بو گیدیشین دۆنیا ایلە باغلانتئلارئ وە بیزلرین باتئدان نە درەجە أتکیلندیگیمیزی ماسایا یاتئرماق ایستییۇروز. بو قۇنودا سیزدن بیر گنل چرچوە آلالئم، اۇندان سۇنرا دا دیگر سۇرولارئمئزا گچەلیم.
مۆجتبا شنتۆرک:
اؤنجەلیکلە شونو سؤیلەمک ایستەریم؛ بوگۆنکۆ دۆنیانئن شکیللنمەسیندە آنگلۇساکسۇن دەدیگیمیز سیستم یاقلاشئق ایکی یۆز سنەلیک بیر سۆرە ایچریسیندە آوروپادا اؤن پلانا چئقمئشتئر، اینگیلیز سیستمی اۇلان بو مۇدل یاقلاشئق 1689’لو یئللاردان ایعتیبارن مشروطی کراللئق چرچوەسیندە بیر دەولت سیستمی اۇلاراق آوروپایئ أتکیلەدی. یاقلاشئق یۆز سنە سۇنرا فرانساداکی ینی یاپئلانما دا أتکیلی اۇلدو. بو سیستم أسکیدن پروسیا دەدیگیمیز آلمانیایئ دا أتکیلەیەرک بۆتۆن اۇرتا آوروپادا أتکیلی اۇلدو. نۇروەچین بؤیلە بیر سیستمدە 1815’لردە قورولماسئ، یینە 1815’لردە آوروپانئن شکیللنمەسیندە اؤن پلانا چئقان ویانا کۇنگرەسینین اۇلوشماسئ گیبی أتکنلر، گۆنۆمۆز آوروپاسئنئن اؤز گچمیشیندە چۇق اؤنملی بیر یرە صاحیبتیر. أگیتیم وە بیلیم آچئسئندان قۇنویا باقتئغئمئز زامان 19-نجو یۆزیئل همن بۆتۆن عیلیملرین آشاغئ یوقارئ کولوچکا دؤنمیندن اۆرتیم دؤنمینە گچتیگی، اؤزللیکلە سۇسیال بیلیملردە، مثەلا پسیکۇلۇژیدە، مۇدرنیتە آنلایئشئندا، سیاست بیلیمیندە، اولوسلارآراسئ ایلیشکیلردە، أمپریالیزمین آنلاشئلماسئ وە قورومساللاشماسئندا، أکۇنۇمیدە بیرچۇق عیلمی فاعالیەتلرین بو دؤنمدە گلیشتیگینی گؤرۆیۇروز.
آلمانیادان اؤرنک ورەجک اۇلورساق؛ مثەلا هگلین چئقماسئ، اینگیلترەدە وفات أدن کارل مارکسئن یینە بو چەورەدن چئقماسئ، أنگلسین، روسیایئ أتکیلەین ترۇچکینین، کارل رابکین بو دؤنمدە یاشامئش اۇلماسئ بیر تصادۆف دگیلدیر. چۆنکۆ 19-نجو یۆزیئلدا جیددی درەجەدە عیلمی فاعالیەتلر اۇرتایا چئقمئشتئر. أوت بلکی بونون آلتئندا پۇزیتیویست بیر دامار اۇلابیلیر. آوروپالئلار شونو گؤرمۆشتۆ؛ آنجاق چالئشاراق بیر شەی ألدە أدیلەبیلیر، چالئشمادان بیر شەی ألدە أتمک مۆمکۆن دگیل.
سۆلەیمانیە واقفئندا دا زامان زامان دینلەدیگیم عالم کیتابئنئ دین وە بیلیم بیرلیکتەلیگی ایلە ینیدن اۇقوما فیکرینین کائیناتئ اۇقوما آیاغئ ایلە ایلگیلی یریۆزۆندەکی همن چۇغو؛ أکۇنۇمیک، بیۇلۇژیک، سیاسال، سۇسیال، فلسفی آراشتئرمالارئن بو دؤنمدە یۇغونلاشتئغئنئ گؤرۆیۇروز.
بو باقئمدان 19-نجو یۆزیئلئ آنلاماق آشاغئ یوقارئ بوگۆنکۆ مۇدرن دۆنیا دەدیگیمیز دۆنیانئن بۆتۆن کۇئۇردیناتلارئنئ گؤرمەمیزە یارئیۇر. 19-نجو یۆزیئل بو یۆزدن بیزیم ایچین دە چۇق اؤنملی. مثەلا ایلبر اۇرتایلئ بوندان 35-30 سنە اؤنجە “ایمپاراتۇرلوغون أن اوزون یئلئ” ایسیملی بیر کیتاب یازمئشتئ. گرکچەسی تام دا بویدو. چۆنکۆ باتئدا موحتشم بیر گلیشمیشلیک قایدەدیلمیشتی. اۇرتادا اینگیلترە وە اۇنو تاعقیب أدن فرانسا گرچگی واردئ. بو ایکی دەولت دۆنیانئن همن همن 70%’ینی فیعیلن ایشغال أتمیشلردی.
دار آنلامدا أگیتیمی قۇنوشاجاقساق، اینگیلترە اؤزلیندە قورومسال اۇلاراق جیددی اۆنیورسیتەلری وە آوروپادان بیرتاقئم چەورەلری دە أتکیلەین آنگلۇساکسۇن سیستمینین، أگیتیمدە دە اؤن پلانا چئقاراق، حپیمیزین بیلدیگی گیبی آبد’یی دە أتکیلەین اولوسلارآراسئ بیر سیستم حالینە گلدیگی تثبیتینی یاپمالئیئز.
موصطافا آرسلان:
یاعنی بیر باقئما بوگۆنکۆ بیلیمین دە متۇدیک تمللرینین آتئلدئغئ بیر دؤنمدن باحثەدییۇروز.
تمللر 19-نجو یۆزیئلدا آتئلئیۇر
مۆجتبا شنتۆرک:
أوت. بو باقئمدان 19-نجو یۆزیئلئ هر آچئدان ایی دگرلندیرمەمیز لازئم. شو آندا آوروپا بیر میراث یەدی دوروموندادئر. باعضئ چەورەلر، بیلییۇرسونوز؛ “یاشلئ آوروپا” دییۇر. نەدن یاشلاندئ؟ چۆنکۆ 19-نجو یۆزیئلدا گؤرمۆش اۇلدوغو اۇ یۆکسک پرفۇرمانسئن شو آندا دوامئ گلمەمکتە. ناسئل بیزدە 18-نجی یۆزیئلئن باشلارئندا لالە دەوریندەکی گیبی صانعاتتا، فلسفەدە، کۆلتۆردە بیر دوراغانلئق سؤزقۇنوسو اۇلدویسا، باتئدا دا بوگۆن اؤزللیکلە سۇسیال بیلیملردە بنزەرینی گؤرمکتەییز.
فاتیح اۇروم:
اۇنلار دا بونون فارقئندالار مئ؟
مۆجتبا شنتۆرک:
فارقئندالار. مثەلا اؤزللیکلە اینگیلترەدە یاقلاشئق 10 سنە اؤنجە باشباقان اۇلان تۇنی بلەیرین سؤیلەدیگی گیبی؛ “أگیتیم، أگیتیم، أگیتیم”. گؤرۆلۆیۇر کی، أگیتیمین حاریجیندە شو آندا دۆنیادا اؤن پلانا چئقارابیلەجکلری، دۆنیایئ تکرار هگەمۇنیالارئ آلتئنا آلابیلەجکلری باشقا بیر آلان قالمادئ. چۆنکۆ بیلیم وە تکنۇلۇژی بیلدیگینیز گیبی تامامن اوزاق دۇغویا قایدئ. بونا موقابیل، دۆنیا هگەمۇنیاسئندا سیاسال رژیم اۇلاراق آبد’نین ایکینجی دۆنیا ساواشئندان سۇنرا اؤن پلانا چئقماسئیلا اینگیلترەنین ألیندە قوللانابیلەجگی چۇق اؤنملی متاعلار دا قالمادئ. بو باقئمدان سادەجە کندی کۆلتۆر وە تاریحسل اۇلاراق اۇلوشتوردوغو بو میراثئ، موعاظظام بیر پرۇپاگاندا ایلە شو آندا پازارلامئیۇرلار.
موصطافا آرسلان:
بونو سۆردۆرۆلەبیلیر حالە گتیرەجک سیاستە دە ایحتیاج وار! بو قۇنودا چۇق دا باشارئلئلار.
مۆجتبا شنتۆرک:
أوت چۇق. اؤزللیکلە فرانسئزجانئن ایکینجی دۆنیا ساواشئندان سۇنرا گری قالماسئ. اینگیلیزجەنین تک باشئنا بیر دۆنیا هگەمۇنیاسئ اۇلوشتورماسئ هر آچئدان حاقیقاتن چۇق اؤنملیدیر. بوگۆن آرتئق سپۇردان دنیزجیلیگە، هاواجئلئغا، أگیتیمە، دیپلۇماسییە وب. عاقلئنئزا گلەبیلەجک هر آلاندا دۆنیادا لیتەراتۆر دیل اینگیلیزجەدیر.
شؤیلە بیر اؤرنک ورەییم. بوگۆن لۇندرادا یاقلاشئق 300 تانە دیل قۇنوشولماقتادئر. دیققات بویورون. آکسانلارئیلا برابر سادەجە لۇندرادا 300 تانە فارقلئ دیل قۇنوشولویۇر. دۆنیانئن همن همن بۆتۆن سیاسی حارەکتلرین، عاقلئنئزا گلەبیلەجک بۆتۆن آنارشیک حارەکتلرین، بۆتۆن موحالیف گروپلارئن تمثیلجیلیکلرینین بلکی دە أن اؤنملی مرکزلری لۇندرادادئر.
موصطافا آرسلان:
عۇثمانلئ دؤنمیندە ایستانبولداکی یاپئ دا بویدو. تام بنزەر بیر دوروم سؤز قۇنوسو.
مۆجتبا شنتۆرک:
أوت بیزدەکی گیبی. آنجاق بیر اینقیطایا اوغرامادئغئ ایچین اۇ دەولت گلەنگینی اۇرادا گؤرۆیۇرسونوز. بوگۆنکۆ مۇدرن اینگیلترە 1200’لۆ یئللاردا، 11-نجی یۆزیئلدا آلمان نۇرمانلار طارافئندان گلنلرین، کلتلر دەدیگیمیز ایسکۇچیا وە گالرلی اینسانلارلا ساواشمالارئ سۇنوجو قورولموش. بیزدەکی سلچوقلولارا تقابول أدییۇر. 1060’لئ وە 1070’لی یئللار عاینئ دؤنمدیر. عاینئ دؤنم ایچریسیندە طابیعی کی حئزلئ بیر شکیلدە آوروپالئلاشما سۇنوجوندا آلمان دیلیندن دەوشیریلمیش بیر اینگیلیزجە اۇرتایا چئقئیۇر. اۇندان اؤنجە اینگیلیزجە دییە بیر دیل ذاتن یۇقتو. اینگیلیزجە چۇق ینی بیر دیلدیر. بؤیلە اۇلونجا بۆتۆن آوروپا دیللرینین دە سۆزگجیندن گچمیش بیر دیل اۇلاراق، بیر کۆلتۆر، بیر مدنیەت اۇلاراق، بیلدیگیمیز گیبی 19-18-نجو یۆزیئلدا اؤن پلانا چئقئیۇر. اینگیلیزجەیی آرتئق دۆنیادا بیر کۆلتۆر وە بیر مدنیەت هگەمۇنیاسئ آراجئ اۇلاراق ألە آلابیلیریز.
أردم اویغان:
سؤیلەدیکلرینیزدن آنلادئغئمئزا گؤرە آرتئق بو آنگلۇساکسۇن سیستمین ایچریگی ضایئفلامئش، حاتتا گریلەمەیە باشلامئش، اۆرتیلەجک بیر شەیی قالمامئش. آنجاق اۇتورتولموش بیر أگیتیم سیستمی وار وە دۇکتۇراسئ، لیسانسئ، لیسانساۆستۆسۆ وب. ایلە قورومساللاشمئش. بۆتۆن دۆنیادا گچرلی اۇلان سیستم نە دورومدا؟ سیستمین کندیسی هیچ سۇرغولانئیۇر مو؟ اینگیلترەدە متۇد آنلامئندا بیر تارتئشما وار مئ؟ بوگۆن سیز اۇنلارئن قۇیدوغو قورالا، شابلۇنا اویمازسانئز آکرەدیتە اۇلامئیۇرسونوز. یا دا دۆنیادا گچرلی اۇلان تک شابلۇن بو. سیزین باشقا بیر شکیلدە أگیتیلیپ کندینیزی گلیشتیردیگینیز زامان بونو قارشئ طارافا ایثباتلاما شانسئنئز یۇق.
مۆجتبا شنتۆرک:
چۇق دۇغرو. سؤیلەدیگینیز گیبی ذاتن اۇ أپەی بیر زاماندئر سۇرغولانئیۇر. هم سۇسیال بیلیملردە سۇرغولانئیۇر هم دە بیلیم وە تکنۇلۇژیدە. اۆرتیمین اوزاق دۇغویا قایماسئندان سۇنرا تئۇریک اۇلاراق بیرتاقئم شەیلرین تکرارلانماسئندان ایلری گیدیلەمەدی. اؤزللیکلە فن عیلیملرینین وە دیگر عیلیملرین آبد’یە قایماسئ دا هم اینگیلترەدە هم قئطعا آوروپاسئندا بیر سۇرونسال. اۇنون ایچین یاشلئ آوروپا قاورامئ اۇرتایا چئقتئ. 19-نجو یۆزیئلدا یاپئلمئش کلاسیک اؤگرتیلرین تکرارلاناراق یینە میراث یەدی گیبی تۆکتیلدیگی بیر دوروم سؤز قۇنوسو.
أردم اویغان:
سیستم کندینی تکرار أدییۇر دییۇرسونوز…
مۆجتبا شنتۆرک:
مثەلا سیزە بیر اؤرنک ورەییم. جان لاک حاقئندا 70-80 تانە دۇکتۇرا یاپتئرئلئیۇر. حالبوکی لاکئن فلسفەسی نەدیر؟ ؛ یاشاما شارطلارئ نەیدی؛ أتکیلندیگی فیکیر وە دۆشۆنجەلر نەدیر؟ سؤیلەدیکلرینە باقئیۇرسونوز بو آنلاشئلابیلیر بیر شەیدیر. أن فاضلا بیرقاچ دۇکتۇرا ایلە حاللـەدیلەبیلەجک بیر قۇنویا 70-80 تانە دۇکتۇرا یاپتئرئلئیۇر. بونون آصلئندا بیر نویع أمپریال اینگیلیز پرۇپاگانداسئ اۇلدوغو آنلاشئیۇر. بو؛ “عیلمین سئنئرلارئنئ بیز بلیرلەریز” دەمکتیر. کندیلریندەکی أمپریال کۆلتۆرۆن آلت یاپئسئندا بو وار. ناسئل کی سیاسال اۇلاراق ایراندان فاسا قادار سئنئرلارئ چیزدیلرسە چۇق یاقئن زامان اؤنجەسینە قادار، بوگۆن بیلە اۇنون أتکیسی گؤرۆلمکتەدیر. کندیلرینی بیر دفعا اۇ هگەمۇن کۆلتۆر چرچوەسیندە حاکیم عونصور اۇلاراق گؤرۆیۇرلار. بۆتۆن فلسفەلرە، بۆتۆن دینلرە دە بو چرچوەدە باقئیۇرلار.
أردم اویغان:
دۆنیا دا اۇ چرچوەنین ایچیندە یاشامایا راضئ ذاتن.
مۆجتبا شنتۆرک:
طابیعی طابیعی. بو باقئمدان، شو آندا قۇنوموز اۇلماماسئنا راغمن، دمۇکراسی تارتئشمالارئ، تۇپلوملارئن اؤزگۆرلشمەسیندن باحثەدیلمەسی، سادەجە ظواهیری قورتارماق ایچین یاپئلان شەیلردیر. آصئل هدفلری کلاسیک اۇلاراق اینگیلترەنین منفاعاتلری، تاریحسل اۇلاراق اۇلوشتوردوغو منفاعات آغئ، منفاعات کؤپرۆلریدیر. أگر بونلارا هرحانگی بیر ضارار گلدیگی زامان -کی دۆنیادان بونلارا گلن موعاظظام درەجەدە قاتما دگر واردئر- اۇ زامان اینگیلیز دەولتینین وە سیاسال یاپئسئنئن زۇرلایئجئ بیرتاقئم اؤزللیکلرینی گؤرۆیۇروز.
أردم اویغان:
اۇرادا بو تاقئم شەیلرە قارشئ سسلر یۆکسلییۇر مو؟
100 بین سترلینە دۇکتۇرا
مۆجتبا شنتۆرک:
طابیعی کی جیددی درەجەدە آکادمیک چەورەلردن یازئلار اۇقویۇروز. اؤنجەلیکلە شونو سؤیلەمک لازئم: بللی اۆنیورسیتەلری وار. شو آندا 160-150 قادار اۆنیورسیتەلری وار. بونلار آراسئندا سادەجە یابانجئ اؤگرنجیلری قابول أدن، بیر نویع تیجاری قورولوشلار گیبی چالئشان ویکیپدی کۆلتۆرۆ دیەبیلەجگیمیز، قئسا قئسا، اؤزت قۇنولاردا ماستئر وە دۇکتۇرا یاپتئرئیۇرلار. مثەلا هنۆز گچنلردە بیر یاقئنئمئزا “سۆت اۆرتیمی وە سۆت داغئتئمئ” قۇنوسوندا ماستئر یاپتئرئلدئ. آبارتمئیۇروم، 35 صایفالئق، بنیم دە اینجەلەمە فئرصاتئ بولدوغوم بیر تز. دۇکتۇرا تزلری دە بونلاردان چۇق فارقلئ دگیل. اؤزللیکلە سۇسیال بیلیملر ایچین سؤیلۆیۇروم، مثەلا آکسفۇرد گیبی چۇق اؤزللری حاریج بونو تامامن بیر تیجاری متاع اۇلاراق گؤرۆیۇرلار. بیر دە طابیعی کی کۆلتۆر أمپریالیزمی اۇلدوغو ایچین پاکیستاندان، بانگلادشتن، اوزاق دۇغودان اینسانلارا بیرتاقئم درەجەلر ورەبیلمک ایچین! بونلار اۆلکەلرینە دؤندۆکلریندە چۇق دا یۆکسک درەجەدە ماعاش آلئیۇرلار. یۆکسک بیر رۆتبەیە، ماقاما گلەبیلدیکلری ایچین. همن سؤیلەمک لازئم بیر دۇکتۇرانئن مالیەتی شو آن یاقلاشئق یۆز بین سترلین.
أردم اویغان: اینگیلترەیە گیدیپ دۇکتۇرا آلماق ایستەین بیری یۆز بین سترلین می ورییۇر؟
بو أن آز. طئب گیبی آلانلاردا بو چۇق چۇق داحا فاضلا اۇلویۇر. چۆنکۆ سیز اؤگرنجی گؤندرییۇرسونوز، اؤگرنجینین دیگر ماصرافلارئ دا وار. بۆتۆن بونلارا باقتئغئنئز زامان أن آز یۆز بین پۇند. طئب گیبی آلانلاردا یئللئغئ ییرمی بش بین پۇندا چئقئیۇر سادەجە اۇقول اۆجرتی.
أردم اویغان: اۇ زامان سیز اؤنجە اینگیلیز أگیتیم سیستمی گیبی بیر مارکا اۇلوشتورویۇرسونوز. جب تلەفۇنو گیبی. بیریسی عاینئ تلەفۇنو یاپسا اۆچ یۆز لیرایا ساتاماز آما اؤبۆرۆنە اۆچ بین لیرایا قویروغا گیریلییۇر.
موصطافا آرسلان: بوراداکی دۆزنی اینگیلترە اۆزریندن قۇنوشویۇرسونوز. بونو باتئ اۇلاراق ألە آلاجاق اۇلساق دا سانئرئم دورومون چۇق فارقلئ اۇلمادئغئنئ گؤرەبیلەجگیز. ینی بیر شەی سؤیلەیەمەمە، بیر بینانئن اۆزرینە آرتئق ینی بیر قات چئقئلاماماسئ پۇزیسیۇنوندا. دیگر اۆلکەلر یاعنی بورایا اؤگرنجی گؤندرن اۆلکەلر بونون فارقئندا مئ؟ نتیجەدە یۆز بین پۇند دەدیگینیز پارایئ اینسانلار کندیلری قارشئلایامازلار. بیریلری بونلارا دستک اۇلور. یا بیر قوروم یا دا دەولتین وردیگی بورسلار شکلیندە. دەدیگینیز گیبی بو آداما بو یاتئرئمئ یاپتئقتان سۇنرا اۇ آدامئ آلئپ بیر یرە قۇیماق زۇرونداسئنئز. سۇنرا نییە گؤندردین؟ بونجا ماصرافئ نییە یاپتئن؟ دییە سۇرارلار آداما. بیزلر یاعنی تۆرکیەدەکی یاپئلار بو دورومون وەیا بو چۆرۆمەنین فارقئندا مئیئز؟
بن بونا اۇقتای سیناناۇغلو حۇجانئن کیتابئندان یاقلاشایئم. بوندان یئللار اؤنجە اۇقتای حۇجا، 1949 یئلئندا، عیصمت اینؤنۆ زامانئندا، تۆرکیە دەولتی ایلە آبد.’نین بیر آنلاشما یاپتئغئنئ سؤیلۆیۇر. یۆکسک اؤگرتیمدە سکیز کیشیلیک بیر قوروم اۇلوشتورولویۇر. آنقاراداکی آمەریکا بۆیۆک ألچیسینین اۇیو ایکی اۇی اۇلاراق قابول أدیلییۇر وە تامامن آمەریکان أمپریالیزمینە وە سیستمینە اویغون بیر اۆنیورسیتەلر آراسئ آنلاشما یاپئلئیۇر. اۆزریندن 60 سنە گچمیش. تۆرکیە ماعالأسف باتئیا سادەجە اؤگرنجی گؤندرن، آما بونون سۇنوجو اۇلاراق هرحانگی بیر بیلیمسل قاتقئ، بۆیۆک بیر فایدا ساغلامایان سۆرچ یاشامئشتئر. بو سؤیلەدیکلریم سادەجە بنیم قاناعاتلریم دگیل، چۇق فارقلئ أگیتیم سیستملریندن گلن آرقاداشلارئن دا دۆشۆنجەلری فارقلئ دگیل. بونلارئن ایچریسیندە طئب دۇکتۇرلارئ وار، مۆهندیسلر وار، بیلگیسایار حۇجالارئ وار، میکرۇ ألکتریک اوزمانلارئ وار، حوقوقچولار وار، پسیکۇلۇگلار وار. بیزیم دە لۇندرادا بؤیلە عیلمی بیر چەورەمیز وار وە هر هافتا أگیتیم سۆرچلری ایعتیبارئیلا اؤزللیکلە أیلۆل آیئندان مایئس آیئنا قادار سۆرکلی تۇپلانتئلار یاپارئز. اۇرتاق قاناعاتی سؤیلۆیۇروم. بو أگیتیم سۆرچلری بیزدە باتئیلا دیرسک تماسئ اۇلوشتورابیلەجک اینسانلار یتیشتیرمەدن اؤتەیە گیتمییۇر. بورایئ لۆطفن دیققاتە آلئنئز. باتئلئلار، تۆرکیە ایلە ایلیشکیلری سؤز قۇنوسو اۇلدوغو زامان موحاطاب آلاجاقلارئ، دیرسک تماسئ قورابیلەجکلری، اینگیلیزجەیی قارشئلئقلئ اۇلاراق آنلایابیلەجک سەویەدە اۇلان کادرۇلار قازانئیۇرلار. مثەلا چین دە روسیا دا اؤگرنجی گؤندرییۇر. چین، نۆفوس ایعتیبارئیلا باتئیا أن فاضلا اؤگرنجی گؤندرن اۆلکەلر آراسئندادئر. یینە دە نۆفوسونا گؤرە تۆرکیە بیر نومارادئر. تۆرکیەدن اؤزل اۇلاناقلارئیلا دا گیدنلر واردئر کی، بونلارا باقئلدئغئ زامان اۆلکەمیزدە قۇرقونچ درەجەدە بیر باتئ حایرانلئغئ اۇلدوغونو، پلاتۇنیک بیر باقئش آچئسئنئن وارلئغئنئ ماعالأسف گؤرەبیلییۇروز.


text:
7 آغ ساققالیمیزین لطیف حسنلی بئیدن ایستکی: اؤز آجیلیغیزا سون قویون، قوی عزیز جانیز ساغلام قالسین
- توضیحات
- منتشر شده در شنبه, 24 خرداد 1393 00:38
(آدلار آذوح-دا محفوظدور)
آذربایجانین قهرمان خالقینین آدیلا
آذربایجانین قهرمان خالقینین آدیلا
سایین وطنداشلاریمیز
بیلدیگینیز کیمی آذربایجانین ایگید و غیرتلی اوغلو دوکتور لطیف حسنی ملی ظولوملره قارشی چالیشدیقلاری اوچون 9-ایل حبسه محکوم اولموش و تبریز زیندانیندا حبسده دیر.
بو غیرتلی اینسان حبسین قرارینین عدالتسیز اولدوغونا و عائیله سینین یاشادیغی یئره یاخین کرج زیندانینا کوچمک اوچون 28 گوندور آجلیغا باشلامیش و هئچ بیر زاد یئمه مکده دیر.
بو آجیناجاقلی اولای اوچون بیز 7 نفرلی آغ ساققال توپلانتی سیندا سایین دوکتور لطیف حسنی جنابلاریندان ایسته ییریک اوز آجیلیغینا سون قویاراق بیز قوجالاری سئویندیرسین. قوی عزیز جانیز ساغلام قالسین؛ سیز عزیز قهرمانلار آنا یوردوموز آذربایجان اوچون داها گره کلی سینیز.
سیزه آرتیق جان ساغلیغی دیله ین؛
7 آغ ساققال.
تبریز– 1393/03/24


text:
حضرت محمّد (ص)
حضرت محمّد (ص)، حضرت محمّد، محمد بن عبدالله یوْخسا محمد (ص)، ایسلام دینینین بانیسی، آللاهین ائلچیسی (رسول الله)، پئیغمبرلرین سونو(ختم النبیین)، اصل دینین باشلیجا و آخیرینجی پئیغمبری.
اوشاقلیق دوورودَییشدیر
حضرت محمدین آنادان اوْلدوغو ایل عادتن ائرامیزین ۵۷۰-جی ایلی ساییلیر. محمدین اوشاقلیق و گنجلیک ایللری حاقیندا معلومات چوْخ جزعیدیر. صحیح معلوم اوْلان آنجاق بودور کی، او ائرکن یئتیم قالمیشدیر: آتاسی عبدالله اوشاق آنادان اولمازدان اول وفات ائتمیش، آناسی آمینه ایسه محمد آلتی یاشیندا اولارکن اؤلموشدور. بوندان ایکی ایل سوْنرا باباسی عبدالمطلب ده وفات ائتمیشدیر. آناسینین اؤلوموندن سوْنرا محمده باباسی باخیردی. اونون وفاتیندان سوْنرا یئتیم قالمیش اوشاغا عمیسی ابو طالب قایغی گؤسترمهیه باشلامیشدیر. محمد اونو محببت و قایغی ایله ساخلایان باباسینا و عمیسینه بوتون اؤمرو بویو درین میننتدارلیق حیسسی بسلمیشدیر.
اون ایکی یاشیندا ایکن محمد ابو طالبین تیجارت ایشلری ایله علاقهدار اولاراق اوزاق سوریه یا آیلارلا داوام ائدن سفرینده ایشتیراک ائتمیشدی. عربیستان یاریم اداسینین حدودلاریندان کناردا اؤزونون بۇ ایلک سیاحتی زامانی او، اؤزو اۆچون یئنی اولان، بیلاواسیته دوغولوب بویا-باشا چاتدیغی بوتپرست قبیله-طایفه موحیطی ایله چوْخ بؤیوک تزاد تشکیل ائدن خریستیان، یهودی و دیگر دینی ایجمالارین دونیاسی ایله تماسدا اولموشدور. بیر چوْخ شرحچیلر هئچ ده اساسسیز اولمایاراق بئله گومان ائدیرلر کی، بۇ یئنی عالمله تانیشلیق بالاجا محمده سیلینمز تأثیر باغیشلامیش، اوندا معنوی بیر گرگینلیک یاراتمیشدی. بۇ گرگینلیک محمدین بوتون سوْنراکی حیاتی بویو ضعیف له ممیش و اونو نتیجه اعتباری ایله یئنی دینین یارادیجیسی کیمی بؤیوک بیر ایش گؤرمهیه سؤوق ائتمیشدیر.
محمدین ۲۱ یاشی تامام اولاندا او، مکه جمعیتی ایچریسینده امین (صداقتلی، اعتیبارلی آدام) کیمی آد چیخارمیشدی. ابو طالبین مصلحتی ایله محمد خوویلید ابن اسدین قیزی، وارلی دول قادین خدیجهنین یانیندا پیرکئشلیک (تیجارت ایشلرینی ایداره ائدن شخص) وظیفهسی آلیر. خدیجهنین تیجارت ایشلرینی آپاران محمد سوریه یه داها بیر سفر ائدیر، هم ده یئنییئتمهلیک دؤورونده گئتدیگی یولو دئمک اولار ائتنیله تکرار ائدیر، حلبده و دمشقده اولور. موختلیف دینی ایجمالار، ایلک نؤوبهده خریستیان و یهودی ایجمالاری دونیاسی ایله بیلاواسیته یئنی تماس، اونلارین حیات طرزی و ایدئالوگیاسی ایله یئنییئتمهلیک دؤورونده اوْلدوغوندان داها شعورلو و حتی، دئمک اولار، داها مقسدیؤنلو تانیشلیق نتیجه اعتباریله اونون منوی تجروبهسینی آرتیرمیشدیر. بونو محمدین خریستیان راهیبلری ایله خصوصی گؤروشلریندن و صحبتلریندن بحث ائدن بیر چوْخ موسلمان روایتلری بیلاواسیطه نظره چاتدیریر. هم یهودی، هم ده خریستیان دینلرینین تک الله لیلیق حاقیندا اساس اومومی ائحکامی محمدین تک اللهلیلیق ایدئیاسینین قتیلشیب مؤحکملنمهسینه، شوبههسیز کؤمک ائتمهلی ایدی. عئینی زاماندا بۇ دینلرین بیر-بیرینی اینکار ائتمهسی، اونلارین «یولو آزماق»، «سهو یول ایله گئتمک» حاقیندا کسکین و سادهجه اولاراق دوشمن اتهاملاری محمده الله ا قوووشماق اۆچون اؤز دوغرو یولونو آختارماغا سؤوق ائدن علاوه عامل اوْلدو. قورانین ایدئیا-مؤضوع ایستیقامتی بونو تام آشکار شکیلده تصدیق ائدیر. اکثر حاللاردا عهدی-عتیق و عهدی-جدیدله سسلشن قورانین مزمونونون باشلیجا فرقلندیریجی خوصوصیتی ده ایلک نؤوبهده یهودیلیین و مسیحیتین محض بئله جهتلرینین تنقئیدیدیر کی، بونلارین اوستونده همین دینلر قدیم واختدان بری اؤز آرالاریندا شدتلی و آمانسیز موباحیثه آپارمیشلار.
عائیلهدَییشدیر
۵۹۵-جی ایلده محمد خدیجه ایله ائولنمیشدیر. همین واخت خدیجهنین یاشی قیرخا یاخین ایدی و او، ایکی دفعه ارده اولموشدو، اولکی ارلریندن ایکی اوْغلو و بیر قیزی واردی. بونا باخمایاراق محمدله خدیجهنین قارشیلیقلی محبتی دیللره دوشموشدور. محمدین بوتون یاخین آداملاری آراسیندا بیرینجی اولاراق خدیجه اونون پیغمبرلیینه اینانیب ایمان گتیرمیش و یئنی دین - ایسلام دینی اوغروندا موباریزهنین چوْخ چتین باشلانغیجیندا محمده کؤمک ائتمک قوهسینی و واریداتینی اسیرگممیشدیر. محمد بونون موقابیلینده خدیجهیه بؤیوک محبت، درین میننتدارلیق و حؤرمت حیسسی بسلمیشدیر. خدیجه ایله اؤمور سوردویو ۲۵ ایل عرضینده او، باشقا هئچ بیر قادینلا ائولنممیشدیر. خدیجهنین محمددن داها ایکی اوْغلو و دؤرد قیزی دوغولموشدور. ایکی یاشیندا اؤلن بؤیوک اوْغلونون آدی قاسیم ایدی. قدیم عرب عادتی ایله بۇ حادثهدن سوْنرا محمد حؤرمتله ابول-قاسیم (قاسیمین آتاسی) آدلاندیریلمیشدیر. ایکینجی اوْغلو عبدالله دا کؤرپه یاشیندا ایکن اؤلموش، محمدین زینب، روقیه، اومم کولثوم و فاطمه آدلی دؤرد قیزیندان ایسه یالنیز سونونجوسو اونون نسلینی داوام ائتدیرمیشدیر.
ایلکین وحیدَییشدیر
محمد ۴۰ یاشیندا ایکن دینی دوشونجهلر و آختاریشلار اونون حیاتیندا گئتدیکجه داها چوْخ یئر توتماغا باشلامیشدی، او بعضا بوتون بوش واختینی بونلارا صرف ائدیردی. هله یئنییئتمهلیک دؤورونده اونون داخیلینده باش قالدیران روحی هیجان حیسلی گؤرونممیش درجهده شیددتلنمیشدی، چوْخ واخت اصل سارسینتی وضعیتینه کئچیردی. او گئتدیکجه داها تئز-تئز وجده گلیر، گؤزونه آنلاشیلماز صورتلر گؤرونور و قولاغینا هلهلیک او قدر ده باشا دوشمدیگی سسلر گلیردی. محمد تئز-تئز مکه یاخینلیغینداکی حرا ماغاراسینا چکیلیب (خوصوصن گئجهلر) اؤز دینی خیاللارینا دالیردی. بئله مقامالارین بیرینده محمد اینسانلارا حقیقی سؤزو - الله ین سؤزونو اوخوماغی باشلاماق حاقیندا اونا امر وئرن ملیی قفلتن آیدین گؤرموشدور. (قوران، XCVI سوره). بۇ حادثه محمدی او قدر سارسیتمیشدی کی، او، اوزون مدت درین روحی دوشکونلوک وضعیتینده قالمیش، اونو بئله وضعیتدن چیخاران دا همین ملک اولموشدور. ملک اونا الله ین سؤزونو آداملارا چاتدیرماغی یئنیدن امر ائتمیشدیر (قوران، LXXIII، LXXIV سورهلر).
محمدی بیرینجی اولاراق دانیشیقسیز الله ین ائلچیسی کیمی تانییان خدیجه، اؤز عمیسی اوْغلو علی (ابو طالبین اوْغلو) و اوغوللوغا گؤتوردوگو زید اولموشلار. تئزلیکله آدلی-سانلی مکه تاجیری ابوبکر، اونون آردینجا ایسه عثمان، تلحه و ابدورحمان دا اونا ایمان گتیرمیشلر. محمدین طرفدارلارینین سایی اولجه ۵۰ نفردن آرتیق اولمایان، اساساً اونون قوهوم-اقراباسیندان عبارت اوْلان دستهسی مکه جمعیتینین قالان حیسهسینین، ایلک نؤوبهده ده نفوذلو قورئیشلیلرین آشکار عداوتینه، دئمک اولار، دوشمن موناسیبتینه راست گلدی. اونون طرفدارلارینین اون بیر نفرینینین (عائلهلیکجه) حبشیستانا تعجیلی کؤچمهسی ده بونو کیفایت قدر آشکار ثبوت ائدیر.
یاردیمجیلاریدَییشدیر
اؤز مردلیگی، جیددیتی و صمیمی فداکارلیغی ایله شؤهرت قازانمیش حمزه و عمر یئنی دینی ایجمایا قوشولاندا بۇ ایجمانین مؤوقئیی خئیلی مؤحکملندی. بونونلا بیرلیکده قورئیشیلرین همین ایجمایا و ایلک نؤوبهده اونون ایمامی محمده دوشمنچیلیگی آرتدی. ۶۱۰-جو ایلدن ۶۲۰-جی ایلدک دؤورو ایحاطه ائدن اونیللیک مکهنین اننوی بوتپرست جمعیتی ایله یئنی تکااللهلی دینین - محمدین فعال تبلیغ ائتمهیه باشلادیغی ایسلام دینینین طرفدارلاری آراسیندا آردی-آراسی کسیلمهین چکیشمهلرله دولو اولموشدور. ۶۲۰-جی ایلده خدیجهنین و بوندان بیر قدر، یعنی ایکی آی سوْنرا ابو طالبین وفاتی موباریزهنین کسکینلیینی آرتیرمیشدی. بئله سون درجه صداقتلی کؤمکچیلرینی ایتیرن، اؤز قبیلهسی طرفیندن دئمک اولار تامامیله ترک ائدیلن محمد مکهدن تقریباً یوز کیلومتر شرق طرفده یئرلشن طاییفده کؤمک آختاریب تاپماغا چالیشدی، لاکین مئوففقیتسیزلییه اوغرادی.
پیغمبره کؤمک اصلینده گؤزلمدیگی یئردن - اولجه یثریبدن، داها دوغروسو یثریبین خزرج و اووس قبیلهلریندن گلدی. همین قبیلهلرین اون ایکی نمایندهسی هر ایل مکهیه اننوی زیارته گلن بوتپرستلرین ایللیک زووارلیق مؤوسوملرینین بیرینده محمدله گؤروشموش، اونون تعلیمینی قبول ائدیب، اونا صادق قالاجاقلارینا و یاردیم گؤسترهجکلرینه آند ایچمیش و بونا گؤره ده سوْنرالار فخری انصار روتبهسی آلمیشدیلار. نؤوبتی زووارلیق مؤوسومونده بۇ آند ایچمه تکرار ائدیلمیش، لاکین بۇ دفعه آند ایچمه مراسیمینده محمدین یئتمیش یثریبلی طرفداری ایشتیراک ائتمیشدی. همین آندیچمهده اونلار محمده سؤز وئردیلر کی، اونونو دینینه رعایت ائتمکله یاناشی، هم ده بۇ دینی حیاتلاری باهاسینا قورویاجاقلار. محمده تامامیله آیدین اوْلدو کی، ایسلام ایدئیالاری یثریبده اوْلدوقجا الوئریشلی یئر تاپمیشدیر. بونا گؤره ده او، یثریبده مسکن سالماغی قرارا آلدی. بئله بیر قرارین قبول ائدیلمهسی تکجه محمدین تبلیغ ائتدیی ایدئیالارا یثریبلیلرین بسلدیکلری صداقتله دئییل، هم ده اونونلا باغلی ایدی کی، محمدی طرفدارلاری ایله بیرگه آشکار جیسمانی جزا گؤزلییردی.
اولجه محمد تعلیمینین صداقتلی طرفدارلاری (اونون اصحابهلری) عائلهلری ایله بیرلیکده یثریبه کیچیک قروپلارلا و قورئیشیلردن خلوتی اولاراق کؤچدولر. اونلاردان، یعنی یثریبه کؤچن ایلک موسلمانلاردان (موهاجیرلردن) سوْنرا ایسه محمد اؤزو ده عائلهسی و ان یاخین آداملاری ایله بیرلیکده مشهور هیجرت ائتدی. ۶۲۲-جی ایل یولون ۲۶-دا باش وئرن همین حادثه موسلمان ائراسینین باشلانغیج نقطهسی، رسمی موسلمان تقویمینین باشلانغیجی اوْلدو.
۵۳ یاشلی محمدین کؤچدوگو شهر سوْنرادان مدینه (پیغمبرین شهری) آدلاندیریلاجاق. یثریبه کؤچمهسی اونون اجتماعی ایستاتوسونو کؤکوندن دییشدیردی. او، یئنی دینین موبللیغیندن، دینی نسیحتچیدن و چکیندیریجیدن سؤزون تام معناسیندا آداملارا ایلاهی قانونلاری چاتدیران الله ائلچیسینه (اللهین رسولونا) چئوریلدی. آداملار یئر اوزوندکی حیاتلاریندا اونون سؤیلدیی قانونلارا رعایت ائتمهلی ایدیلر. موسلمانلارین حیات طرزی و یئنی دینین باشلیجا آیینلری حاقیندا بوتون اساس گؤستریشلری ده محمد اؤز پیغمبرلیینین محض مدینه دؤورونده یاراتمیشدیر.
محمدین اطرافیندا بیرلشمیش موهاجیرلر و انسارلار مدینهده اؤز ایجمالارینی - اوممتی یاراتدیلار. اومت عربیستان یاریم آداسیندا او واختادک اننوی اوْلان قبیله-طایفه بیرلیکلریندن فرقلی اولاراق قان قوهوملوغو اساسیندا دئییل، عئینی دینی تعلیمه منسوب اوْلماق اساسیندا قۇرولموشدو. بۇ ایجما تئوکراتیک تشکیلات ایدی، محمد عئینی زاماندا ایجمانین هم دینی، هم ده دونیوی باشچیسی رولونو اویناییردی. بۇ ایجما محمدین دینینی قبول ائدنلرین هامیسی اۆچون اصلینده آچیق ایدی. هیجرتدن بیر نئچه ایل سوْنرا مدینهنین بوتون ادب اهالیسی (داها دوغروسو، بوتپرست اهالیسی) محمدین ایجماسینا داخیل اولموشدو. شهرین یهودیلیه اعتیقاد بسلهین و اوندان ال چکمک ایستمهین دیگر ساکینلری سورگون ائدیلمیش، قیسمن ده قیریلمیشدی.
هیجرتدن سونرادَییشدیر
هیجرتین ایکینجی ایلی محمد قیبله نی دییشدیردی، ناماز قیلارکن اوزو قودسه طرف دئییل، مکهدکی کعبه معبدینه طرف توتماغی امر ائتدی. بۇ تدبیر تکجه یهودی مدینهلیلره قارشی گئتدیکجه داها دا شدتلنن موباریزهنین نتیجهسی دئییلدی: او، هم ده محمدین ان موهوم ایستراتئژی مقصدینی - بوتون قربی عربیستانین باش دینی مرکزی اوْلان مکه نی تابع ائتدیرمک مقصدینی ایفاده ائدیردی. محمدین مکهلیلره قارشی تشکیل ائتدیی ایقتصادی مۆحاریبه ده همین مقصده خیدمت ائدیردی. او، بۇ محاریبنی مکهلیلرین اساس گلیر و ریفاه منبعی اوْلان تیجارت کاروانلارینا مونتظم باسقینلارلا باشلامیشدی. ۶۲۴-جو ایلده بۇ یئر اوزرینده بدر کهریزلری یاخینلیغیندا اصل حربی چارپیشما باش وئردی و چارپیشمادا مکهلیلر مغلوبیته اوغرادیلار. لاکین اونلار ۶۲۵-جی ایلده اوحود داغی یانیندا مدینه قوشونونو دارماداغین ائدیب قیصاص آلدیلار، ۶۲۶-جی ایلده ایسه اؤز کاروان یوللارینی مدینهلیلرین تهلوکهسیندن تامامیله قورتارماق مقصدیله اونلارا قطعی ضربه ائندیرمهیه جهد گؤستردیلر. مکهلیلر بدوی طایفهلاری و مدینهدن سورگون ائدیلیب خئیبرده سیغیناجاق تاپمیش یهودیلرله اتفاق باغلاییب مدینه ایجماسینا قارشی بؤیوک یوروشه باشلادیلار. محمد عقللی حرکت ائدیب آچیق چارپیشمادان چکینمیی، لاکین مدینه نی اوزون موددتلی مدافعهیه حاضیرلاماغی قرارا آلدی. بۇ مقصدله شهرین اطرافیندا خندق قازیلدی و اوخاتانلار بۇ خندقده اوتوروب دوشمنی گؤزلمهیه باشلادیلار. عربیستان یاریم آداسیندا اوللر معلوم اولمایان، مکهلیلرین باشلیجا قوهسینی تشکیل ائدن بدوی سوواریلرینین دؤیوش ایمکانلارینی جیدی صورتده محدودلاشدیران بۇ یئنی تاکتیکا مکهلیلری چاشباش سالدی. شهرین بیلاواسیطه هوجوملا آلینماسی باش توتمادی. چوخلو یاغیش یاغان و سویوق شیمال کولکلری اسن سرت قیش شرایطینده شهرین محاصرهیه آلینماسی اوزون چکدی و اونو محاصرهده ساخلایانلار اۆچون اذیتلی اوْلدو. مکهلیلرین دوشرگهسینده دیدیشمهلر باشلانمیشدی. مکهلیلردن آسیلی وضعیتده اوْلدوقلارینا گؤره بدویلر عادتن اونلارا نیفرت بسلییردیلر. بوندان مهارتله ایستیفاده ائدن محمدین دیپلوماتیاسی دوشمن جبههسینده دیدیشمهلری داها دا شیددتلندیردی. محمدین ائلچیلری گوجلو طایفه اوْلان قتفان قبیلهسینین دستهلرینین باشچیلاری ایله گیزلی دانیشیقلار آپاردیغینا گؤره بدویلر نتیجه اعتباری ایله محاصرهچیلرین جبههسینی ترک ائتدیلر. اونلارین گئتمهسی مدینهنین محاصرهسینی پئرسپئکتیوسیز ایشه چئویردی و محاصره لغو ائدیلدی. بئلهلیکله، محمد چوْخ موهوم قلبه قازاندی. بۇ قلبه اونون مدینهدکی ایجماسینین داها سیخ بیرلشمهسینه، ائلهجه ده یئنی بدوی طایفهلارینین بۇ ایجمایا قوشولماسینا سبب اوْلدو.
هیجرتین آلتینجی ایلینده محمدین قوهلری ایله اونون دوشمنلرینین قوهلرینین نیسبتی ائله ایدی کی، مکهلی قورئیشیلرین حاکم مؤوقع توتان باشچیلاری مؤوجود پروبلئملری قارشیلیقلی گذشت اساسیندا حل ائتمک اۆچون محمدله برابر حقوقلو دانیشیقلار آپارماغا مجبور اوْلدولار. مثلا، هودئیبیهده یازیلی صورتده چوْخ واجیب بیر سازیش تثبیت ائدیلدی. سازیشه گؤره، مکهلیلر سوْنراکی ایل مدینه موسلمانلارینین کعبنی مانعهسیز زیارت ائتمهسینه ایمکان وئرهجکلرینی ود ائتمکله یاناشی، هم ده عؤهدهلیک گؤتوردولر کی، زووارلار مکهده اولاجاقلاری مدتده (۳ گون) شهری ترک ائدهجکلر. مدینهلیلر ایسه سؤز وئردیلر کی، بوندان سوْنرا مکهلیلرین کاروانلارینا باسقین ائتمهیهجکلر. ۶۲۸-جی ایلده موهاجیرلر و انصارلار کعبنی زیارت ائدنده مکهلیلر بیر داها شخصاً یقین ائتدیلر کی، محمد بوتون قربی عربیستانین دینی مرکزی کیمی اونلارین شهرینین نفوذونا قتین خلل وورمور. عئینی زاماندا قربی عربیستاندا مکهلیلرین سیاسی نفوذو دؤنمهدن ضعیفلمکده ایدی. بئله بیر شرایطده مکه رهبرلیگینین ان اوزاقگؤرن نمایندهلری باشا دوشدولر کی، محمدین ایجماسی ایله علاقهلری داها دا گئنیشلندیریب مؤحکملندیرمک یاخشی اولار. هله سون واختلارا قدر موسلمانلارین مدینهدکی ایجماسینا قارشی موباریزهیه باشچیلیق ائدن مکهلیلردن بیرینی - چوْخ نفوذلو ابو سوفیانین فاکتیک صورتده محمدین طرفینه کئچمهسی خصوصیله الامتدار و واجیب حادثه ایدی.
۶۳۰-جو ایلده مکه ووروشماسیز محمده تسلیم اوْلدو. محمد شهره ظفرله داخیل اولسا دا، اوللر مکهلیلره وئردیگی باشلیجا وعده لری یئرینه یئتیردی. مکه حقیقتاً سۆرعتله یاییلماقدا اوْلان ایسلام دینینین مرکزینه چئوریلدی. کعبه ایسه اوراداکی بوتون چوخااللهلیلیق بوتلری و رمزلری (قارا داش استثنا اوْلماقلا) نوماییشکارانه داغیدیلدیقدان سوْنرا یئنی دینین باش زیارتگاهینا چئوریلدی، اونون زیارت ائدیلمهسی یئنی دینین بئش دایاغیندان بیری اعلان ائدیلدی. مکهلیلرین اؤزلری محمدین ایجماسینا سادهجه اولاراق موسلمانلار کیمی، یعنی اؤزلرینی عیتائتکارجاسینا اللها و اونون ائلچیسینه تسلیم ائدن آداملار کیمی دئییل، مؤمنلر کیمی، یعنی اللها و اونون ائلچیسینه اورکدن و اعتیبارلی صورتده ایمان گتیرنلر کیمی قبول ائدیلدیلر. بئلهلیکله، اؤز دینی ایستاتوسلارینا گؤره مکهلیلر فاکتیک صورتده موهاجیرلر و انسارلارا برابر توتولدولار کی، بۇ دا اونلارا موسلمان ایسجماسینین بوتون ایشلرینده تام ایختیار صاحبی کیمی فال ایشتیراک ائتمک اۆچون گئنیش ایمکان آچیلیردی.
مکهلیلرین بۇ ایجمایا داخیل اولماسی اونون بدوی طایفهلارینا تأثیرینین مؤحکملنمهسینده و همین طایفهلار آراسیندا ایسلام دینینین داها دا یاییلماسیندا، شوبههسیز، موهوم رول اوینادی.
سون زامانلاریدَییشدیر
مککهنین تسلیم اولماسیندان سوْنراکی ایل، هیجرتین دوققوزونجو ایلی عرب-موسلمان تاریخینه «ائلچیلیکلر ایلی» کیمی داخیل اولموشدور. روایته گؤره، بوتون عربیستانین بدوی طایفهلاری همین ایل محمده تابع اوْلدوقلارینی و اونون دینینی قبول ائتمهیه حاضر اوْلدوقلارینی بیلدیرمک اۆچون بیر-بیرینین آردینجا مدینهیه صلاحیتلی نمایندهلر گؤندرمهیه باشلامیشدیلار. لاکین همین روایتدن بئله آیدین اولور کی، بۇ پروسس اصلینده هئچ ده ساده و روان گئتمیردی. مسئلن، تایفدکی سقیف قبیلهسی هوازین طایفهسی ایله اتفاقا گیریب حتی محمدین طرفدارلارینین بیرلشمیش مدینه-مکه ایجماسینا قارشی آچیق سلاحلی موباریزهیه قالخماغا جهد گؤسترمیش، لاکین هونئین وادیسینده موسلمانلار و اونلارلا موتتفیق اوْلان بدوی طایفهلاری طرفیندن تامامیله دارماداغین ائدیلمیشدی. بۇ قلبهدن سوْنرا موسلمانلار چتینلیک چکمهدن طایف شهرینی اله کئچیردیلر و اورادا ایلک نؤوبهده یئرلی ایلاهه ال-لاتین زیارتگاهینی داغیتدیلار.
هونین ووروشماسی و اونون آردینجا طایف اوزرینه یوروش محمدین عمرونون آخیرینجی ایکی ایلینده باش وئرمیش ان ایری حربی عملیاتلار اولموشدور. اساساً عربیستانین قوزئیندا بعضی آیری اراضیلرین اطاعت آلتینا آلینماسی داها کیچیک یوروشلرین کمکی ایله تامین ائدیلمیشدی.
هیجرتین اونونجو ایلینده، مقدس ذیلحیجه آیینین ۸-ده (۶۳۲-جی ایلین مارس آییندا) محمد بوتون عائلهسینین موشاییتی ایله مکهنین مقدس یئرلرینه اؤزونون ایلک و یئگانه تام زیارتینه یوللاندی. بۇ بؤیوک حج (الحج الاکبر) تاریخه حجت ال-ویدا (ویدالاشما حجی) آدی ایله داخیل اولموشدور. بۇ تدبیر ایسلام دینینین مرکزی کیمی مکهنین رولونو قطعی صورتده تصدیق ائتدی. بۇ واختدان سوْنرا مکه بوتون غئیری-موسلمانلار اۆچون حرام ساییلان مقدس شهره، موسلمانلارین هجج مراسیمی یئرینه چئوریلدی. بوتون سوْنراکی عصرلر عرضینده هجج مراسیمینه سؤزسوز و جدی عمل ائدیلمیشدیر و ایندی ده بۇ مراسیم ذیلحیجه آیینین ۸-دن ۱۲-نه کیمی واختیله محمدین اؤز ویدالاشما چجینه یوللاندیغی شکیلده تکرار ائدیلیر.
ویدالاشما حجیندن اوچ آی سوْنرا محمد وفات ائتدی. اونون ان یاخین سلاحداشی ابوبکر موسلمان ایجماسینین باشچیسی اعلان ائدیلدی و بئلهلیکله اللهین ائلچیسینین خلیفهسی اوْلدو.
آیریجا باخدَییشدیر
خاریجی کئچیدلردَییشدیر
- حضرت آدم Archived 2016-03-08 at the Wayback Machine.
- ایسلام Archived 2016-03-10 at the Wayback Machine.