c: text/html

text:
روبریکایا باخیش
قان یادداشی
۱۶ ایل بوندان اول مایین ۲۲-ده آذربایجانین گونئیینده خالق قیامی شهیدلرسیز اؤتوشمهدی. ایران تاریخی ۱۳۸۵-جی ایلین ۱ خوردادیندا…
گونئی آذربايجانين غرب بؤلگهسينده آذربايجانليلارين ائرمني و آسورلار طرفيندن سويقيريما معروض…
تاریخ اوزره فلسفه دوکتورو حسن صفري آذربايجانين هم قوزئیینده، هم گونئیینده زامان- زامان سويقيريملار، قتل عام لار حياتا…
واشینگتن دا ائرمنی فاشیزمینه میدان اوخوندو .
فورالین ۲۶-دا دونیانین دؤردبیر طرفینه سپلنمیش ایرانلی مهاجرلر، حیاتین سرت سیناقلاریندان چیخان مباریزلر، او جملهدن…
خوجالی سویقیریمی: بشریتین ان قانلی فاجعهسی
داغلیق قاراباغ تاریخاً آذربایجان تورپاغی اولموشدور. 1918-جی ایلده رئگیونال گوجلرین دسته یی ایله تاریخی آذربایجان…
محمد امین رسولزاده (۱۸۸۴-۱۹۵۵)
آذربایجانین گؤرکملی سیاسی و دؤولت خادمی؛ آذربایجان خالق جمهوریتینین بانیلریندن بیری، ملی شوراسینین صدری، آخج پارلامئنتینده…
شیخ محمد خیابانی ( ۱۹۲۰-۱۹۷۹ )
شیخ محمد خیابانی ( ۱۹۲۰-۱۹۷۹) آذربایجان ملی استقلال حرکاتینین گؤرکملی خادیملریندن بیری.. خیابانی شیخ محمد حاجی عبدول…
سید جعفر پیشه وری (۱۸۹۲-۱۹۴۷)
اجتماعی-سیاسی خادم ایراندا (خصوصیله جنوبی آذربایجاندا) انقلابی حرکاتین گؤرکملی خادملریندن بیری، پوبلیسیست. ۱۲ ایون ۱۸۹۲-…
آدف ۲۰۲۱ -تبریکلر و یئنی ایل آرزوالری ایله قدم قویدو
یئنی ایلین ایلک ایش گونودور. اما یئنه گؤزوموز اؤنونده اؤتن ایلین لؤوحه لری، ۲۰۲۱-جی ایلین گلیشی مناسیبتیله تبریکلر عنوانالدیغی…
۱۹ استاد دانشگاه تبریز در بین ۲ درصد برتر دانشمندان جهان
با انتشار اسامی ۱۶۰ هزار دانشمند دو درصد برتر دنیا توسط موسسه اسکوپوس، ۱۹ نفر از اعضای هیات علمی دانشگاه تبریز در لیست دانشمندان…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
احمد قوام
احمد قوام یا قوام السلطنة (1252-1334تهران) ابراهیم معتمدالسلطنة اوغلی و وثوق الدولة قارداشی کی 5 دفعه ایراندا صدراعظم اولدی ایکی دفعه قاجاریه زمانی و ایکی دفعه پهلوی زمانی
قاجار شاهلاری اونا قوام السلطنه لقبی وئردیلر و محمدرضا پهلوی اونا حضرت اشرف لقبی وئردی بو لقب محمدرضا و قوام آراسیندا خصومته گوره لغو اولدی امما سوندا بولقبی اونا قایتاردی.اونون لقلبری چوخودی منشی حضور (1315 ه.ق) وزیرحضور(1334 ه.ق) و دبیرحضور(1322 ه.ق) بو لقبلری شاهلاردان آلدی.
مشروطه فرمانی اونون الینن یازیلدی و او آذربایجان قائله سینده 1325 اینجی ایلده آذربایجان ضددینه چالیشدی و شوروی قوشونون ایراندان کوچمه سینه یاردیم اولدی .
یاشایش
1252اینجی ایلده تهراندا دونیایه گوز آچدی و آتاسی معتمدالسلطنة اونی ناصرالدین شاه درباریندا شاه پیش خدمتی ائتدی و او سون ایللرده دایی سی میرزا علی خان امین الدوله آذربایجان والی سی اولاندا اونون منشی سی اولدی .29 یاشیندا مظفرالدین شاه اورپایه اوچونجی دفعه گئدنده او مظفرالدین شاهین یول بیری اولدی .او بو مسافرت ده قوام السلطنة لقبین آلدی و مظفرالدین شاه منشی سی اولدی و دبیر حضور اولدی .و مشروطه چاغیندا مشروطه فرمانین یازدی و مشروطه چیلر وشاه آراسیندا رابط اولدی.امما مظفرالدین شاه اولندن سورا مقامیندان استعفا وئردی و اورپایه گئتدی درس اوخوسون.
مشروطه
احمد قوام تهران آلیناندا مشروطه زمانی خارجه دن ایرانا قایتدی و بو ایلده 1288 ایلین مهراین 8ی داخله ایشلر وزیرینه معاون اولدی و1296اۀتی اینجی ایلجا عدلیه و مالیه وداخله ایشلر وزیری اولدی و بو ایل بهمن این 8ی خوراسان والی سی سئچیلدی.او خوراساندا چوخلی پولی و مال دولت قازاندی و 1299 اینجی ایلده قزاق لار کودتا ائتدیلر و سیدضیاء الدین طباطبائی صدراعظم اولدی و سید ضیاء اوندان آجیخلی و دوشمانیدی و سیدضیاء امرینه کولونل محمدتقی پسیان اونی توتدی و 1300 اونجی ایلده اونی تهرانا یوللادیلار و او عشرت اباد زندانیندا حبس اولدی و اونون مال دولتی وپوللاری مصادره اولدی.
احمدشاه صدراعظمی
بو چاغدا احمد شاه کی سیدضیاء دن قورخولی اولموشدی و اونی شاهلیقینا خطر بیلیردی سیدضیانی عزل ائتدی و احمدقوامی زنداندان چیخالدیب و اوزونه صدراعظم ائتدی و او بوتون زندانی لری آزاد ائتدی و اولاری وزیر و ایشچی ائتدی و ایکی نفردن سورا بوتون کابینه وزیری زنداندان چیخان اولدولار.
سیدضیاء آداملاری بو چاغدا ایرانین هر طرفینده قاریشیق سالدیلار و او حاج باباخان اردبیلی نی زنجاندا و میرزاکوچکخانو خالو قربان واحسان الله خانی گیلاندا و محمدتقی خان پسیانی خوراساندا سرکوب ائتدی و قاریشقلاری یاتیتدی واحمدشاه شاهلیقنا دوام وئردی.
قوام انگلیسی سیدضیاء طرفی بلیردی و اونا گوره نفت شرکیتین آمریکائی استاندارد اویل شرکتینه وئردی و روس وانگلیس الین باغلادی.او 8 آی صدراعظم اولدی و آخیرده او دوکتور مصدقی مالیه ایشلر وزیری ائتدی و اونون الین بوتون دولتی و خصوصی مال دولتده آچیخ گویدی و اونا گوره مجلیس نماینده لری و بعضی انگلیس وروس ایشچیلری قاریشیق سالدیلار و او مجبور اولدی استعفا وئرسین وایشدن ال گوتوردی.
ایکنجی صدراعظم اولماسی
1301 اینجی ایلدهخرداد ایننی 26 التی سی یئنی دن احمدشاه قوامی صدراعظم ائتدی و او آمریکائی ایشلینلری مالیه ایشلره گوره ایرانا چاغیردی و بو آمریکائی ایشچیلر 12 نفر ایقتصادی ایش بیلن آرتور میلیسپو باشچلیقینان ایرانا گلدیلرو 5 ایل یاراندا مالیه ایشلری دولاندیردیلار.بو چاغدا رضا خان انگلیس یاردیمینان و قزاق قوشونی گوجوینن قوشون ایشلر وزیری اولدی و او نضامی حکومت شهرلرده یاراتدی و مجلیس بو ایشده قوامی مسئول بیلدی و آخیرده رضاخان اونی مجلیس الینن ایشدن سالدی و او مجلیسده استیضاح اولدی و کناره چکیلدی ویرین مستوفی الممالک آلدی و 1301اینیج ایلین بهمن آینین 5ی استعفا وئردی.او سوندا تهران نماینده سی اولدی و مجلیسه گلدی رضاخان کی اونی اوزونه دوشمن بیلیردی بیر دوزلینمیش ترور قوردی و اوندا قوامی رضا شاهی اولدورماقا متحم ائتدی و اونی توتدی و زندانا سالدی امما احمدشاه واسطه اولدی و او زنداندان چیخاندان سورا خارجه


text:
۱۸۹۹ (میلادی)
میلادی ۱۸۹۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ مارس - بایئر٬ آسپیرینی تیجاری بیر مارک اوْلاراق قئید آلتینا آلدی.
- ۲۹ نوْوامبر - بارسلونا فوتبال کلوبو یارادیلمیشدیر.
- ۲۷ فوریه - برمهده ایلک دمیریوْلو – رانقون-ماندالای آچیلدی.
- ۲۱ ژانویه - اوپل ایلک اوتوموبیلینی دۆزلتدی.
- ۱۹ مارس - اوتوموبیل یاغی دۆزلدن کاسترول شیرکتی قۇرولدو.
- ۱۶ دسامبر - میلان فۇتبال کولوبو يارادیلمیشدیر.
- ۱۵ نوْوامبر - «مورنینگ پوست» قزئتینین خبرچیسی اونستون چرچیل ساواشدا بۇرلار طرفیندن اسیر گؤتورولور.
- ۱۳ سپتامبر - آمریکادا ایلک تصادوف باش وئرمیشدیر.
- ۱۱ آوریل - ایسپانیا٬ پوْرت ریکونو آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینه بۇراخدی.


text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
لو ویقوتسکی
فایل:Lev Vygotsky.jpg دوغوم ۱۷ نوامبر ۱۸۹۶ اؤلوم ۱۱ ژوئن ۱۹۳۴ میلادی (۳۷ یاش) تحصیل یئری موسکو دولتی بیلیمیوردو تانینماق سببی Cultural-historical psychology, Zone of proximal development علمی منسبی ساحهلر [[ سایکولوژی ]] باشقا اؤیرنجیلری Alexander Luria ائتگیلر Wilhelm von Humboldt, Alexander Potebnia, آلفرد آدلر, Kurt Koffka, کورت لوین, ماکس ورتایمر, Wolfgang Köhler, Kurt Goldstein, Karl Marx, ژان پیاژه ائتگی گؤتورنلر Vygotsky Circle, Evald Ilyenkov, Urie Bronfenbrenner
لو ویقوتسکی ( اینگیلیسجه: ) بیلیم اینسان. ۱۷ نوْوامبر ۱۸۹۶ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۷ ایل عومر ائلهییب و ۱۱ ژوئن ۱۹۳۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. لو ویقوتسکی Lev Vygotsky موسکو دولتی بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«
Lev Vygotsky»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده
لو ویقوتسکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
فایللار
ویکیآمباردا


text:
اورمو دیوارلاریندا دونیا آنا دیلی گونونو قوتلاماق اوچون پوستر یاپیشدیریلیب
آزربایجانین اورمو شهرینده میللی فعاللار دونیا آنادیلی گونونو قوتلاماق اوچون شهرین دیوارلاریندا پوستر یاپیشدیریبلار.
آراز نیوزا گلن شکیللر و معلوماتا گؤره، دونیا آنادیلی گونونون یاخینلاشماسی ایله اورمولو میللی فعاللار بو گونو قید ائتمک و ایراندا یاشایان ۴۰ میلیون تورکون بیرینجی اینسان حاقلاریندان بیری ساییلان آنادیلینده تحصیل آلماق حاقلاریندان محروم قالماسینا اعتراض اولاراق شهرین دیوارلاریندا پوستر یاپیشدیریبلار.
دیوارلارا یاپیشدیریلان پوسترلرین اوستونده “آنا دیلی اینسانین کیملییینی اولوشدورور”، “۴۰ میلیون تورکون آنا دیلینده تحصیل آلماسینین قارشیسیندا دورماق ایرقچیلیق دئییلسه بو ظولمون آدی ندیر؟” کیمی سؤزلر یازیلیب.
دونیا آنا دیلی گونونون یاخینلاشماسی ایله برابر سون گونلرده اورمو شهرینده میللی فعاللار شهر خیابانلاریندا اوشاقلار آراسیندا تورکجه کیتاب پایلاماقلا بو گونو قید ائدیبلر.
دونیادا بوتون دیللری قوروماق اوچون، ۲۰۰۱-جی ایلدن هر فوریه آیی نین ایرمی بیرینجى گونو یونسکو طرفیندن دونیا آنادیلی گونو آدلانیبدیر.
دیل هر بیر میللتین مادی و معنوی ایرثینی قورویان و گلیشدیرن ان اؤنملی و ان گوجلو آراجدیر.
هر بیر اینسان اؤز آنا دیلینی یاخشی بیلمهلی و اونو قورومالیدیر. آنادیلی اینسانین معنوی دونیاسینین گلیشمهسینده، دونیاگؤروشونون گئنیشلنمهسینده، مکمل اؤیرتیم آلماسیندا، اؤز سویداشلاری ایله یاخشی ایلیشگی قورماسیندا اؤنملی رول اویناییر.
آنا دیلی میللتین اؤزللییی و وارلیغینی قوروماقلا یاناشی، چئویرمه (ترجومه) واسیطهسیله باشقا خالقلارین مدنی ایرثی ایله تانیش اولماغا، اونلارلا یاخشی ایلیشگی قورماغا ایمکان یارادیر.
ایرانین نئچه میللتدن اولوشان بیر اؤلکه اولماسینا باخمایاراق بو اؤلکهده یاشایان غیرفارس میللتلر آنا دیلینده تحصیل آلماق کیمی بیرینجى حاقلاریندان محروم قالیب و ایرانین یوروتدویو آسیمیلاسیون سیاستی ایه کولتورل بیر سویقیریما معروض قالیبلار.
ایندیه قدر یوزلر آزربایجان تورکو و دیگر تورکلر و ها بئله دیگر غیرفارس میللتلرین سیاسی و مدنی فعاللاری صرف آنا دیلی مسئلهسیله باغلی حبس ائدیلیب، ایشکنجه گؤروب و حبس جزالارینا محکوم اولوبلار.
حال حاضیردا آزربایجانلی سیاسی و میللی فعاللاردان علیرضا فرشی یئکانلی، توحید امیر امینی، بهنام شیخی، کیانوش اصلانی و حمید منافی نادارلی دونیا آنا دیلی گونونو قوتلاماق اوچون ایران حبسخانالاریندا اونلارا وئریلن حبس جزاسینی چکمکدهدیرلر.
وورغولامالییق کی، ایران دونیادا تکجه اؤلکهدیر کی، اوندا بیر میللت چوخونلوق اولاراق یئنهده اؤز آنا دیلینده تحصیل آلماق حاققیندان محرومدور.


text:
گونئی آذربایجان ادبیاتیندان خاطره لر” – عؤمور یولوندان صحیفه لر”(۳)
میانالی علیرضا
یادداشیمی شوملایان اولایلار تام آردیجیلیقلا سیرایا دوزولمهسهلر ده، بیری دیگریندن زامان باخیمیندان اؤنه کئچسهده، یاخود آرخایا قالسادا عینی دؤنهمی احاطه ائدن خاطرهلردیر. بعضیلری ضعیف ایشارتیلار، بعضیلری عؤمرومه ایشیقلی ایز سالیب کئچن پارلاق، مونس دوغما حادثهلردیر. بعضیلری خاطرلانا- خاطرلانا، دوشونوله- دوشونوله اونودقانلیقدان چیخاریلان اؤنملی و دیرلی اولایلاردیر. بعضیلری کؤنولدن سانکی بیر پارچا قوپاریب اؤزویله چوخ اوزاقلارا آپاریلان مقاملاردیر. بعضیلری ایسه اونوتماغا، بعضیلری اونوتدورولماغا محکوم اولان و اولونان خاطرهلردیر.
انسان یادداشی ایکی آلت و اوست قاتدان عبارت اولورموش دئمیشلر. اوست قاتدا گوندهلیک حیاتین چؤزومو، تصویری، رئاللیغی یئرلشدییی کیمی، آلت قاتدا هاچانسا یاشانان، نه واختسا آجیلی- شیرینلی یاشانمیش دؤنملردیر. بو دؤنملر بعضا زامان کهسیینده اوست قاتا داشینان گوندهمه چیخان یاشانمیش رئاللیقلاردیر. دی گل کی اونلاردان بعضیلری خاطیرلانماسادا سانکی گیزلی کودلارلا سنی یاشادان، حیاتینا معنا وئرن، سنی سنه چاغیران مقاملاردیر. نه یاخشی کی گونئی ادبیاتیندان خاطرهلریم تام بو کونودان کئچمیش مقاملاردیر؛ عؤمور یولومدان صحیفهلردیر او. صحیفهلردن یئنه بیر قاتینی آچماق ایستردیم:
×××
دئتاللاری دقیق یادیمدا قالماسادا، “آیپروزان” کندینه گئتمیشدیک. مقصدیمیز قوجامان شاعر “عباس بارز”له گؤروشایدی. هله بو گؤروشدن نه قدهر اؤنجه ائشیتدیییم، کؤنول دولوسو سئودیییم اونون یازدیغی بیر شعردن بیر دؤردلوک ایندی ده وار یادداشیمدا ایز سالیب، قالیب. بلکه هئچ بو یازیمدا اونسوز اولماسین. بلکه هر کس بو سطیرلری اوخویاجاقسا اونو دا اوخوسون و اورهک تئللرینین هانسیسا بیر قاتیندا، بیر دینج گوشهسینده عباس بارز اوچونده اولماسا، اؤزو اوچون عزیزلهییب، ساخلاسین. آخی گؤزللیک هر اورهیه یول آچان بیر نعمتدیر. او نعمتی داشییان و یاشییانلاردان بیریده ائله عباس بارز دیر.
“بارز” بیر سؤز دئدین آغلاتدین ائلی
باشینا اسمهسین آیریلیق یئلی
اورکدن داشلانان محبت سئلی
ساراسیز گلمیشدی سارالی گئتدی
جمعیسی بو دؤرد مصراعداکی طالعیمیزین ان آجی، قارانلیق، لکهلی بیر دؤنهمینی آچیقلایان “عباس بارز”له گؤروشدوک؛ ائوینده قوناق اولدوق؛ یئنی شعرلرینی دینلهدیک؛ مفتون اولدوق. قرارا گلدیک کی “بارز” شعرلرینی بیر آرایا توپلایاق و بیر توپلودا چاپ ائتدیرمهیه چالیشاق. اونونلا راضیلاشدیق و بئلهجه ایشه باشلادیق…
هر کونجدن بیر کاغاذ پارچاسی – اوزهرینده کؤنول اوخشایان بیر شعر. سیگارئت قوتوسو اوزونده یازیلمیش اورهک تئللریندن سوزوب گلن، بارز قلمینده مصراعلانان اورهک یانغیسیندان بیر غزل، بیر قوشما، بیر گرایلی. هانسیسا کیتابین اوز قابیغینین آرخا طرفینده یازیلمیش آغریلاریمیزدان بحث آچان، شیکایتله دولو سئوگی مکتوبو بیچیمینده بیر چارپارا. تزهجه مصراعیا چئوریلن هله هاراسا آتیلمایان جیبیندن چیخان مودروکلوکله دولو، آمما گنجلیک حرارتیله یازیلمیش بیر اثر …
بارز بارادیجبلیغینبن گؤستریجیسی اولان بو شعرلر طالعیمیزدن کئچدی. عؤمروموز، گونوموز کیمی، ادبیاتیمیز کیمی پارچا- پارچا.
نه واریدیسا هامیسینی ایکی باغلیدا اؤزوموزله گؤتوردوک. تاسف کی لازیمی سویهده اونلاردان فایدالانا بیلمهدیک. بعضیلرینین یاریسی یوخ، بعضیلرینین کاغاذ پارچاسی چوروموش، هاچانسا یازدیغیندان اوزهریندن یازیلار سیلینمیشدیر؛ بعضیلریایسه سیگارئت کاغاذیندا یازیلدیغیندان آردی ایکینجی یاخود اوچونجو کاغاذا کؤچورولدویوندن آردینی تاپا بیلمهدیک؛ یا کی اونلاری اوجلاشدیرانمادیق. یئنه “بارز”ی گؤرمهیه سفربر اولدوق. اونو اؤزوموزله تبریزه گتیردیک.
اونوتمامیشامسا شاعر سلیمان ثالثین و غلامحسن صدیقین ائولرینده هامیسینی اؤز سسیایله لئنته یازماغا باشلادیق. همیشه اولدوغو کیمی سلیمان ثالثین خانیمی ثریا خانیم و غلامحسن صدیقین خانیمی زهراخانیم نزاکتله، صمیمیتله قوناقپرورلیک ائدیب، بو ایشده بیزه اولدوقجا کمک ائتدیلر.
لئنته یازماغی باشلادیق. هر ایکی باغلینی بارزین قارشیسینا قویدوق. بعضیلرینین آردی اولمادیغینا باخمایاراق ازبردن اوخوندو. بعضیلرینی اؤزوده تام اوخویا بیلمهدی. بعضیلری حاقیندا خاطرهلرینه بویلاندی. سانکی معاصر آذربایجان ادبیات تاریخیندن اوزون-اوزادی کؤنول اوخشایان صحبتلر آچدی. بعضیلری ایله کؤنلو دولدو؛ گؤزلری یاشاردی؛ بعضیلریایله گولدو، بعضیلریایله آغلادی.
“آیپروزان” کندینین آیلی آخشامیندا داغین دؤشوندن سمایا باش قالدیران قوجامان چینارا اوخشار قالدی یادداشیمدا گؤزل شعرلر موللیفی، ساوالان شاعری “عباس بارز”. یام- یاشیل، تراوتلی، شوخ، قاینار، چیلغین قوللو- بوداغلی بیر چینار.
آذربایجان رایحهلی غزللری ایله سانکی بیرینجی کره عاشیق دوغولوب، ایکینجی عؤمرونو شاعر یاشایان بیرینی خاطرلادیردی بارز گرایلیلاری، بارز قوشمالاری، بارز غزللری.
مودروکلوکله دولو لنگرلی شعرلری هلهده وار روحومو اوخشاییر و اووسونلاییر. هلهده وار او ایپک دویغولو مصراعلارین خاطرهسی منی دینج بوراخمیر. گؤرهسن هاچان عزیزلهنهجک بو تمیزلیک تمثالی ائل آغساققالیمیز؟!


text:
نقده بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو
نقده بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو نقده بؤلگهسینین بؤلوملریندن بیری دیر.
قصبهلری[دَییشدیر]
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵-نجی ایلین نفوس سایینا گؤره بو بؤلومون توپلام ۹۶٬۰۸۷(۲۳٬۰۵۶ عائیله) نفر اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالینین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار. هابئله تجارت و دؤرلت ایشینده چالیشانلاری دا واردیر.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو بؤلومون اهالیسی ترکیبینده خصوصیله تورکلر اوستونلوک تشکیل ائدیر، آمّا بیر نئچه کندده کوردلر ده یاشاییرلار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی Archived 2011-02-26 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادیها بر حسب سواد» (فارسی). مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲.


text:
الیمیزه چاتان خبره اساسن، چوخ تاسفله زنگانین «سؤیلر» تخلصلی دهیرلی و گؤرکملی شاعری اوستاد «عباس بابایی» ۷۱ یاشیندا اردیبهشت آیینین ۲۷ینجی گونو دونیاسینی دهییشمیشدیر.
«عباس بابایی» ۱۳۲۳جو ایل زنگاندا دونیایا گلمیش، ۱۳۴۴ینجی ایلدن شعر یازماغا باشلامیشدیر. اونون فارسجا شعرلری تهراندا یاییلان فردوسی، روشنفکر، چاپار، صدا و… س کیمی درگیلرده یاییلمیشدیر.
مرحوم حسین منزوی و عمران صلاحی اونون یاخین یولداشلاریندان اولوب و اونون یارادیجیلیغینین اینکشاف و یاییلماسیندا دانیلماز روللاری اولموشدور. ۱۳۵۰ینجی ایل ایکی مین جیلدده “چراغ و چاه” آدیندا بیر شعر مجموعهسی چاپ اولور. کیتاب چاپدان چیخاندان سونرا “نگارش ادارهسی” یاییلماسینا اجازه وئرمهییب، دایاندیریلیر و سونرا کارتنسازی کارخاناسینین دهییرمانیندا دارتیلیر.
عباس بابایی ۱۳۶۹ ایلدن زنگاندا «ایشیق» درنهیینده فعالجاسینا اشتراک ائدیر و تورکجه شعر یازماغا اوز چئویریر. اونون شعرلری امید زنجان، بهار زنجان، پیک آذر و بایرام درگیلرینی ایشیقلاندیرمیشدیر. مرحوم شاعریمیزدن ایکی تورکجه کیتاب: “گلیرم” و “آییق گئجهلر” آدلاریندا و بیر جیلد فارسیجا “رد خون بر سنگ” آدیلا شعر مجموعهسی ایشیق اوزو گؤرموشدور و دؤردونجو کیتابی چاپا حاضیرلانیبدیر.
اوستاد عباس بابایینین وداع و تورپاغا تاپشیرما مراسیمی اردیبهشت آیینین ۲۸ دوشنبه گونونون آخشام اوستو ساعات ۱۶دا زنجانین «یوخاری مزار» قبریستانلیغیندا کئچیریلهجکدیر.
بیز «ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتینین امکداشلاری، ادبی جمعیتیمیزه اوز وئرهن بو ایتگینی بابایی عائیلهسینه، شاعرین دوست و تانیشلارینا و زنجان ادبی مدنی درنکلرینه باش ساغلیغی وئریر و اوستاد بابایینین خاطیرهسینی عزیزلهییریک.


text:
ایراندا بوکسور قادینلار فعالیت ائتمک اوچون ایزین گوُزلورلر
تورک قادینی-بوکس ایدمانینا ماراغلی اولان قادینلار، ایللردیر اویون اوچون رسمی ایزین گوُزلورلر.
بو قادینلار بیر گروب دوستلاری ایله بیرگه ، اوُز ائولرینین آلت قاتیندا، ساحیل کناریندا، داغدا، داشدا، بوکس ایدمانینی گلیشدیرمک اوچون چالیشیرلار تا کی بیر گون اولا اوُز آرزولارینا چاتالار.
بوندان قاباق؛ حمید قوبایی بوکس فدراسیونون کاتیبی ، قادینلارین بوکس اویونلارینا ایزین وئریلمهسی حاقدا دئمیشدی : ” قادینلارین بوکس ایدمانینا ایزین وئرمه، تکجه فدراسیون رئسینین ایستگی دئیل، بلکه بوکس سئون ایدمانجی قادینلارین ۳۰ ایللیک ایستک و مجادیله سیدیر . اوُلکهده بوکس ایدمانی، گورش و فوتبال کیمی اسکی بیر کئچمیشی واردیر . اما من بعضی اوزمان ایدمانجیلارین دوشونجه لرینه تعجب ائدیرم . حال حاضیردا، اوُلکه باشاباشیندا نئچه مین نفر قادین وارکی ، رسمی ایزین اولمادان بوکس ایدمانینا دوام ائدیرلر”.


text:
سالاد
سالاد، چوخلو بیتگی لر و میوه لرین ساده قاریشماسیندان یا اۆستونه سوْس و یوقورت تؤکمکله اولوشان یئمکدیر. سالاد چوخلو سویوق سرو اولار.سالاد ایچینده چوخلو سویوق یئمکلر و یئمه لی بیتگیلر وار .پیشمیش یومورتا,خیار,قیرمیز مامادور,یئرکوکو ,قیزارمیش یئرآلما و... سالادین ایچینده اولا بیلر.هابئله پیشمیش اَت,تویوق اَتی,پنیر و یوقورت قاتیلا بیلر.چوخلو سالاد سوزلری ,باغ سالادینا دئیلیر .باغ سالادی چوخلو بیتگیلردن هابئله خیار یئرکوکو ,کاهی,گول کلم ,کلم , یاپراق کلم و قیرمیز مامادور اولور.سالدلار نئچه جوره دی لوبیه سالادی .تون بالیقی سالادی,فاتوش, یونانی سالاد ,تورک سالادی,شیراز سالاد و...اولور.
بیرجور سالاددا میوه ایشلئنیر و اونا میوه سالادی دئیلیر .تویوق سالادی یا اولویه سالادی ومینلر آدا(Thousand Island) و گؤی سالادی یئمک اۆچون اولار.
چوخلو سالاد سرین سرو اولور .گونی آلمان یئرآلما سالادی ایستی سرو اولور.بیر جور سالاد ایستی قابدا اولور و سالاد شکلینده بیر جور ساندویچ ائیله سرو اولور.
بیر جور سالاد خورکدن قاباق سرو اولور کی مئیلی چوخادسین
- مئیل گتیرن سالاد.ایشیق سالاد آدلانیر اونی خورکدن قاباق سرو ائدیللر مئیلی چوخاتماق اۆچون.
- یئمک قیراغی سالاد:بو سالاد خورکیننقیرلیقدا سرو اولور و خورک قیراغیندا بیر آیری قابدا قویلور.
- کوک سالاد:بو سالاد خورک کیمی اولور و بیر قیسمت خورکدن هابئله تویوخ بودی یا قیرمیز ات اوندا اولور.
- چوغوندور سالادی :بوسالاد شیرین الور یا اوندا خاما یا شیرنی و میوه و ژلاتین ایشلئنیر.
سالاد سوزلری فرانسه دیلیندن گلیر.
قایناق[دَییشدیر]
[۱] اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
روس قیز تورکیهده ساغلیغینا قوووشدو
عائلهسی و یاخینلاری طرفیندن معالیجه اوچون بیر چوخ اؤلکهیه آپاریلان آلکساندرا نهایت تورکیهده ساغالتیلدی
آوروپانین بیر چوخ اؤلکهسینده معالیجهیه آلینان آنجاق ساغلیغینا قوووشاممایان روسیا وطنداشی مودلینا آلکساندرا تورکیهده ساغالتیلدی.
جراحی عملیاتدان قورخان آلکساندرا روباتیک سکولیوز جراحیسی ایله ساغلیغینا قوووشدو.
روسیادا یاشایان ۲۲ یاشلی مودلینا آلکساندرا ۱۲ ایل اؤنجه اونورغاسیندا اگریلیک اولدوغونو آنلادی.
عائلهسی و یاخینلاری طرفیندن معالیجه اوچون بیر چوخ اؤلکهیه آپاریلان آلکساندرا نهایت تورکیهیه گلدی.
اونورغاسینین اگریلیگینین گونو گوندن آرتدیغینی آنلایان آلکساندرا آراشدیرمالاری نتیجهسینده بورساداکی خستهخانانی ترجیح ائتدی.
آلکساندرا،
"مدرن تکنولوژینین سون نقطهسی اولان روباتیک اونورغا جراحیسینین یالنیز تورکیهنین بورسا شهرینده اولدوغونو اؤیرندیم" دئدی.
سکولیوز اگریلیگینین ۶۰ درجه اولدوغو تثبیت ائدیلهن روس قیز، روباتیک سکولیوز جراحیسی ایله سونوندا ساغلیغینا قوووشدو.
ایلگیلیلی خبرلر
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی


text:
الهام علی اف رئیس جمهور آزربایجان در اجلاس سازمان کشورهای ترک در ازبکستان گفت: من معتقدم زمان آن فرارسیدهاست که مسائلی مانند حفظ حقوق، امنیت و هویت ملی هم تبارانمان...
تورکییه جومهورباشقانى رجب طیب اردوغان ایله آزربایجان جومهورباشقانى ایلهام علییئو تلفون گوروشمهسى یاپدی. آزربایجان جومهورباشقانلیغیندان یاپیلان آچیقلامایا گوره، گوروشمهده، اردوغان ایله علییئو بیربیرلرینین رمضان بایرامینى قوتلادى و تورکییه و آزربایجان...
قاراباغ’ین ائرمنی ایشغالیندان قورتاریلماسینین اوزهریندن تام بیر ایل گئچدی. آزربایجان جومهورباشقانی ایلهام علییئو، قاراباغ ظفرینین ایل دؤنومونده اولوسا سسلهنیش دانیشماسی یاپدی. آزربایجان، یاخلاشیق ۳۰ ایل ائرمنی ایشغالی آلتیندا قالان توپراقلارینین...
آزربایجان جومهورباشقانی ایلهام علیئو، آزربایجان خالقی و دئولتینین ۱۵ جولای خاین چئوریلیش گیریشیمینی ایلک آندان اعتیبارن قینادیغینی بلیرتهرک تورکییه، هر قونودا آزربایجان’ی دستکلهدیگی کیمی آزربایجان دا هر زامان تورکییه’نین یانیندادیر.’...
جومهورباشقانی رجب طیب اردوغان، ناتو توپلانتیسینین آردیندان آزربایجان’ین فضولی شهرینه گئتدی. اردوغان، بورادا آزربایجان جومهورباشقانی ایلهام علیئو ایله بیر آرایا گلدی. جومهورباشقانی اردوغان، بروکسئل’دهکی ناتو توپلانتیسینین آردیندان آزربایجان’آ گئچدی. اردوغان،...


text:
گورجوستان
موختصات: 42°00′N 43°30′E / 42.000°N 43.500°E
گۆرجۆستان (گورجو: საქართველო، Sakartvelo) — گۆنئی قافقازدا یئر آلان بیر اؤلکه و دؤولتدیر. روسیه، آذربایجان، ائرمنیستان و تۆرکیه ایله سینیرلانیر. باشکندی تیفلیس شهریدیر.[۷]
تاریخدَییشدیر
اوزاق کئچمیشده بۇ اراضیلرده یونانلارا و رومالیلارا معلوم اوْلان ایکی دولت مؤوجود ایدی: عبریا و کولخیدا. بۇ دولتلر 337-جی ایلده مسیحیلیک قبول ائتدیلر. بیزانس ایمپیراتورلوغو و عربلر ایدارهسیندن قورتاریب گورکو ملیکلری XI عصرده توْرپاقلارینی بیرلشدیریب موستقیل گورجو شاهلیغینی یاراتدیلار. XII عصرده بۇ شاهلیق قونشو اراضیلری فتح ائدیب گوجلو بیر دولته دؤندور. XIV عصردن بری مونقوللار, ایرانلیلار و عثمانلیلار اؤلکهیه هجوم ائدیب موستقیللیگینده دفعهلرله سون قویوردولار. 1783-جو ایلده گورجو کارتلی-کاخئتی شاهی عیراقلی II روسیه ایله گئورگیوئسک موقاویلهسینی ایمضالادی. بۇ موقاویله اساساً روسیه گورجوستانا موحافیظه تعمین ائتسه ده, ایران هله ده اؤلکهیه قارشی هجوم ائتمهیه داوام ائدیردی. 1801-جی ایلده گورجوستان کؤنوللو اولاراق روسیهنین ترکیبینده گیردی. 1810 روسیه غربی گورجو ایمئرئتی شاهلیغینی دا اؤزونه تابع ائتدی. 1918-جی ایلده 1921-جی ایللر آراسیندا گورجوستان موستقیل جومهوریت ایدی. 1921-جی ایلده سووئت عسگرلری گورجوستانا داخیل اوْلوب, موستقیللیگی لغو ائدیب س.س.ر.ی.نین ترکیبینده گورجوستانا سووئت سوسیالیست جومهوریتینی یاراتدیلار. 1922-1936-جی ایللرده گورجوستان زاقافقازییا سووئت فدراتیو سوسیالیست رسپوبلیکاسینا داخیل ایدی. 1991-جی ایلدن بری گورجوستان جومهوریتی موستقیل اؤلکهدیر.
اهالیدَییشدیر
2006-جی ایلین یاناوارین 1-ه اوْلان معلوماتا گؤره گورجوستان اهالیسی 4401,3 مین نفر تشکیل ائتمیشدیر کی، اونون دا 52,5%-ای شهر و شهر تیپلی قصبهلرده, 47,5%-ای کندلرده یاشاییر. 2002-جی ایلده آپاریلمیش سوْنونجو سییاهییالامانین نتیجهلرینه اساساً اهالینین 83,8%-نی گورجولر, 6,5%-نی آذربایجانلیلر, 5,7%-نی ائرمنیلر, 1,5%-نی روسلار, 0,9%-نی اوسئتینلر, 0,5%-نی کوردلر, قالانلارینی ایسه اوکراینالیلار, یونانلار, چئچئنلر, آوارلار, یهودیلر, آبخازلار و دیگر ائتنوس تشکیل ائتمیشدیر.
اقتصادیاتدَییشدیر
گورجوستان اکین(تاریم)-صنایع اؤلکهسیدیر. 2004-جو ایلدن اعتیباراً اقتصادیات ثابیت آرتیم تئمپی, کیچیک حجملی بودجه کسیری (2006-جی ایلده ÜDM-ین 0,3%-ای حجمینده), والیوتا احتیاطلارینین صورتله آرتماسی, خاریجی دولت بورجونون ایداره اوْلونان سوییهیه دوشمهسی و اینفلیاسییا پروسسلرینین صورتلنمهسی ایله کاراکتئریزه اوْلونور.
2006-جی ایلده بورادا ایقتیصادی آرتیم 9,6%, آدامباشینا دوشن ÜDM 3153 لاری (1771 آمریکا دولاری) تشکیل ائتمیشدیر. سون 3 ایلده (2004-2006) بودجه خرجلرینین اوْرتا ایللیک 47% آرتماسی قیمتلرین باهالاشماسینی ستیموللاشدیراجاق 2006-جی ایلده 8,8%-ه چاتماسینی شرطلندیرمیشدیلر. خاریجی تیجارت بالانسیندا ایری حجملی کسیره باخمایاراق, اؤلکهیه اینتئنسیو آخیب گلن خاریجی اینوئستیسییالار داخیلی والیوتا بازاریندا تضییق یاراداراق آمریکا دولارینا نظراً لارینین مزننهسینی 2002-جی ایلین آپرئلیندن اعتیباراً داواملی اولاراق باهالاشدیرماقدادیر.
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "Article 8", Constitution of Georgia. In آبخازیا, also Abkhazian.
- ^ "Population". Retrieved 2 May 2016.
- ^ "2014 General Population Census Main Results General Information — National Statistics Office of Georgia" (PDF). Retrieved 2 May 2016.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ "Georgia - Gross domestic product". Retrieved 23 February 2017.
- ^ "Gini Index". World Bank. Retrieved 23 December 2016.
- ^ "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Retrieved 24 March 2017.
- ^ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa


text:
اوغوزلارین واختیندا قانلی قوجا دئییلن بیر مۆدریک کیشی واردی. بیر
یئتیشمیش ایگید اوغلو واردی. آدینا قانتورالی دئییردیلر. قانلی قوجا دئییر:
«دوستلار، آتام اؤلدو، من قالدیم. یئرینی-یوردونو توتدوم. صاباحکی گۆن
من اؤلرم، اوغلوم قالار. بوندان یاخشی نه اولا بیلر کی، اوغول، نه قدر کی،
ساغام، گل سنی ائولندیریم!». اوغلان دئییر: «آتا، منی ائولندیرمک
ایستییرسنسه، بیلیرسنمی منه لاییق قؽز نئجه اولمالیدیر؟... من یئریمدن
دورمادان او دورموش اولسون! من قاراجیق آتیما مینمهدن او مینمیش
اولسون! من قانلی کافیر ائلینه گئتممیش او گئدیب منه باش گتیرمیش اولسون!».
قانلی قوجا دئییر: «اوغول، سن قؽز ایستمیرسنمیش، بیر جسور پهلوان
ایستییرسنمیش، اونون آرخاسیندا یئیسن-ایچسن، گۆنونو خوش کئچیرسن!».
دئدی: «بلی، آتا جان، ائلسینی ایستییرم! بس گئدسن، بیر جیجیمیجی
تۆرکمان قؽزینی آلاسان، بیردن سۆروشوب اۆزرینه دۆشم، قارنی یؽرتیلا؟».
قانلی قوجا دئییر: «اوغول، قؽز گؤرمک سندن، مال-پول خرجلهمک
مندن!».
آتاسی بئله دئینده ایگیدلر ایگیدی قانتورالی دوردو. قؽرخ ایگیدینی اؤزو
ایله گؤتوردو. ایچ اوغوزو گزدی، قؽز تاپا بیلمهدی، قاییتدی، گئری دؤندو. ائولرینه
گلدی. آتاسی دئییر: «اوغول، قؽز تاپدینمی؟». قانتورالی دئییر: «یؽخیلسین
اوغوز ائللری، منه یارایان قؽز تاپا بیلمدیم، آتا!». آتاسی دئییر:
«هئی، اوغول! قؽز آلماق اۆچون گئدن بئله گئتمز». قانتورالی دئییر:
«بس نئجه گئدر، آتا؟». قانلی قوجا دئییر: «اوغول، سحر واختی گئدیب
گۆنورتا گلمک اولماز. گۆنورتا گئدیب آخشام گلمک اولماز. اوغول، سن
تلس، مال یؽغ، من سنه گئدیم قؽز آختاریم!».
قانلی قوجا سئوینجک، فرحله آیاغا دوردو. آغ ساققاللی پیرانی
قوجالاری دا یانینا سالدی. ایچ اوغوزو آختاردی، قؽز تاپمادی. دولاندی، داش
اوغوزا گلدی، تاپا بیلمهدی. دولاندی، ترابزونا گلدی. سن دئمه،
ترابزون تکورونون بیر گؤزل-گؤیچک، یاراشیقلی قؽزی وارمیش. ساغیناسولونا
ایکی قوشا یای چکردی. آتدیغی اوخ یئره دۆشمزدی. او قؽزین
«قالینلیغی-قافتانلیغی» اۆچون اۆچ حیوان ساخلانیردی. آتاسی ود ائتمیشدی کی،
هر کیم او اۆچ حیوانی باسیب قالیب گلسه، اؤلدورسه، قؽزیمی اونا
وئرجیم. باسا بیلمینین باشینی کسیردی. بئلهلیکله، اوتوز ایکی کافیر
بیینین اوغلانلارینین باشی کسیلیب قالا بۆرجوندن آسیلمیشدی. همین اۆچ
حیوانین بیری قودوز آسلاندی؛ بیری قارا بوغا، بیری ده بوغرا ایدی. بونلارین
هر بیریسی بیر اژداهایا برابردی. باشلاری آسیلان اوتوز ایکی نفر، قودوز
آسلانلا قارا بوغرانین اۆزونو گؤرممیشدی، آنجاق بوغا بوینوزوندا
هلاک اولموشدو.
قانلی قوجا بو باشلاری و حیوانلاری گؤرنده باشینداکی بیت آیاغینا
داراشدی. دئدی: «گئدیم، اوغلوما دۆزونو دئییم، هۆنری وارسا، گلیب
آلسین، یوخدورسا، کیمی آلساق، راضی اولسون».
آت آیاغی ایتی، اوزان دیلی چئویک اولور. قانلی قوجا قاییدیب گلدی، اوغوز
یوردونا چاتدی. قانتورالییا خبر وئردیلر، «آتان گلدی» – دئدیلر. او،
قؽرخ ایگیدله آتاسینین قارشیسینا گلدی. الینی اؤپدو، دئدی: «آتا جان، منه
یارایان قؽز تاپدینمی؟». دئدی: «اوغول، هۆنرین وارسا، تاپدیم». قانتورالی
دئییر: «قؽزیل-گۆموشمو ایستییر؟ قاتیر، دوهمی ایستییر؟». آتاسی دئییر:
«اوغول، هۆنر لازیمدیر، هۆنر!». قانتورالی دئییر: «آتا، قارایاللی قاضیلیق
آتیمی یهرلییم، قانلی کافیر ائلینه هۆجوم ائدیم، باش کسیم، قان تؤکوم،
کافیره قان قوسدوروم. قول-قاراواش گتیریم، هۆنر گؤستریم».
قانلی قوجا دئییر: «های-های، اوغول جان! هۆنر دئدیین او دئییل. او قؽز
اۆچون وحشی حیوان ساخلاییبلار. کیم او اۆچ حیوانی باسیب اؤلدورسه، او قؽزی
اونا وئریرلر. اؤلدورمهسه، اونون باشینی کسیب بۆرجدن آسیرلار».
قانتورالی دئییر: «آتا، بو سؤزو سن منه دئممهلی ایدین. بیر حالدا
کی، دئدین، البته، گئتملیم. باشیما قاخینج، اۆزومه ریشخند اولماسین.
خانیم آنا، بی آتا، سالامات قالین!». قانلی قوجا فیکیرلشدی: «گؤردونمو
من اؤزومه نه ائتدیم؟ اوغلانا قورخونج خبرلر وئریم، بلکه
گئتمهسین، دؤنسون»، – دئدی.
قانلی قوجا بو زامان سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلاییب-دئمیشدیر:
اوغول، سنین گئدجیین او یئرین
دولامباج-دولامباج یوللاری واردیر.
آتلیلار باتدیقجا چؽخا بیلمین
کئچیلمز پالچیقلیق، چامورلوقلاردیر.
اژداها ایلانلار دله بیلمین
قالین مئشهلردیر، سؽخ اورمانلاردیر.
گؤیلره باش چکن دیک قالالاردیر.
گؤز ووروب کؤنول آلان گؤزهلی وارسا،
»های!» دئممیش باش کسن جللادی دا وار.
ییهسینین چینینده قالخان اوینایار...
یامان یئره گئدیرسن، قاییت، دؤن گئری!
قوجالمیش آنانی آغلاتما بئله،
آتانی اینلتمه، قاییت، دؤن بری!
قانتورالی هیرسلنیب دئدی:
نه سؤیلییر، نه دئییرسن، آتا جان؟
بو شئیلردن قورخان آدام ایگیدمی اولار؟
ایگید اره قورخو وئرمک عیب ساییلار.
او دولامباج یوللاری الله قویسا، گئجه کئچیم.
آتلی باتان پالچیغینا قوملار تؤکوم، دؤشییم.
اژداهانین سؤکمدیی اورمانینا
چاخماق چاخیب، اود ووروم.
گؤیلره باش ووران قالالارینی الله قویسا، ووروم-یؽخیم.
اوغرون باخیب کؤنول آلان گؤزلینین بوینون اؤپوم.
چینینده قالخان اوینادان آتاسینین باشین کسیم.
ایندی گئدیم، گئتمییم؟
گئدرم! یا گلم، یا گلمیم؛
یا قارا بوغرانین کؤکسو آلتیندا قالام،
یا بوغانین بوینوزونا سانجیلام،
یا قودوز آسلانین جایناغیندا دیدیلیم...
گئدیم، گئتمییم؟ گئدیم، یا گلیم، یا گلمییم!...
یئنی گؤروشونجه بی آتا، خانیم آنا، ساغ-سالامات قالین سیز!
گؤردولر کی، ناموس گۆج گلیر، اییلمیر، دئدیلر: «اوغول، یولون آچیقوغورلو
اولسون! ساغ-سالامات گئدیب-گلسن!».
قانتورالی آتا-آناسینین اللرینی اؤپدو. قؽرخ ایگیدینی یانینا سالدی.
یئددی گۆن یئددی گئجه آت چاپدیلار. کافیرین سرحدینه چاتدیلار. چادیر
قوردولار. قانتورالی یۆیرک آتینی چاپاراق گۆرزونو گؤیه آتیر، یئره دۆشمهدن
قاپیب توتور، دئییردی:
هئی، قؽرخ دوستوم، یولداشیم!
قاچان اولسایدی، یاریشسایدیم،
گۆجلو اولسایدی، قاپیشسایدیم،
الله کؤمک ائتسیدی،
او اۆچ حیوانی اؤلدورسیدیم،
گؤزللرین باشی ساری دونلو
سئلجان خانیمی آلسایدیم،
ائویمیزه قاییتسایدیم،
دردیم اولماز، قؽرخ یولداشیم!
سیزه قوربان منیم باشیم!
بونلار بئله دانیشارکن تکورا خبر چاتدی: «اوغوز یوردوندان قانتورالی
دئییلن بیر ایگید وار، قؽزینی ایستمهیه گلمیشدیر»،-دئدیلر.
کافیرلر یئددی آغاج۵۴ گلیب اونلاری قارشیلادیلار، دئدیلر: «ایگید، دئ گؤرک
نیه گلمیسیز؟». «آلیشماغا-وئریشمهیه گلمیشیک»، – دئدیلر. هؤرمتیززت
ائلدیلر. آغ چادیر قوردولار، ایری خالی دؤشهدیلر، آغ قویونلار کسدیلر،
یئددییللیک آل شراب ایچیردیلر. اونلاری گؤتوروب تکورون یانینا گتیردیلر.
تکور تاخت اۆزرینده اوتورموشدو. یۆز کافیر آلتدان یاراقلانیب، اۆستدن
گئیینمیشدی. قانتورالی میدانی یئددی دفعه دولانیب گلدی.
قؽز میداندا بیر کؤشک دۆزلتدیرمیشدی. یانیندا اولان بۆتون قؽزلار
آل گئیینمیش، تکجه اؤزو ساری رنگلی دون گئیمیشدی. یوخاریدان تاماشا
ائدیردی. قانتورالی گلدی، بؤیوک قولدور دستهلی تکورا سلام وئردی. تکور
سلام آلدی. ایری خالی دؤشهدیلر، اوتوردو. تکور دئییر: «ایگید، هاردان گلیرسن؟».
قانتورالی یئریندن دوروب گلدی. ایرلی سؽچراییب، آغ آلنینی آچدی. آغ
بیلکلرینی سؽغاللاییب دئدی کی:
قارشیداکی اوجا داغینی آشماغا گلمیشم!
آشقین-داشقین سولارینی کئچمهیه گلمیشم!
دار اتیینه، گئن قولتوغونا سؽغینیب گلمیشم!
اللهین امری ایله، پیغمبرین رأیی ایله
قؽزین سئلجان خانیمی آلماغا گلمیشم!
تکور دئییر: «بو ایگیدین سؤزو اؤتکمدیر، اگر الینده هۆنری ده وارسا...
بو ایگیدی آنادانگلمه سویوندورون!». سویوندوردولار. قانتورالی قؽزیلی
اینجه کتان بئزینی بئلینه ساریدی. قانتورالینی چکیب میدانا گتیردیلر.
قانتورالی گؤزل و عقللی بیر ایگید ایدی. اوغوزلاردا دؤرد ایگید اۆزؤرتویو
ایله گزیردی. بیری قانتورالی، بیری قاراچکیر و اوغلو قؽرخقینیق، بیر ده بوز
آیغیرلی بئیرک ایدی. قانتورالی نیقابینی یانا آتدی. قؽز کؤشکدن باخیردی.
بئلباغیسی بوشالدی، ائهتیراسدان اؤوسل اولموش دانا کیمی آغزینین سویو آخدی.
یانینداکی قؽزلارا دئدی: «کاش الله-تعالی آتامین کؤنلونه رحم سالسین،
کبین کسدیریب منی او ایگیده وئرسین. بونون کیمی ایگید هئیفدیر کی، او
حیوانلارین الینده هلاک اولا!».
بو زامان دمیر زنجیرلی بوغانی گتیردیلر. بوغا دیز اۆسته چؤکدو،
بوینوزو ایله بیر مرمر داشی اوودو، پئندیر کیمی دیددی. کافیرلر دئییر:
«ایندی ایگیدی آتیب-یؽخاجاق، یئره سریب پؽرتداناغینی چؽخاراجاق. یؽخیلسین
اوغوز ائللری! بیر قؽزدان اؤترو قؽرخ ایگیدله بیر بی اوغلونون اؤلمهسی نیه
لازیمدیر؟». بونو ائشیدنده قؽرخ ایگید آغلاشدی. قانتورالی ساغینا باخدی،
قؽرخ ایگیدینی آغلار گؤردو. سولونا باخدی، یئنه آغلاییردیلار. دئدی: «هئی،
قؽرخ دوستوم، قؽرخ یولداشیم، نیه آغلاییرسینیز؟ کؤکلنمیش قوپوزومو
گؤتورون، تریفلیین، منی!». بورادا قؽرخ ایگید قانتورالینی اؤیوبتریفلمیش،
گؤرک، خانیم، نئجه تریفلمیشدیر:
سلطانیمیز قانتورالی، قالخیب یئریندن دورمادینمی؟
قارایاللی قازلیق آتینی مینمدینمی؟
آرقوبئلده، آلا داغدا قوش اوولاییب،
آتانین ائو-ائشیینه قاییدان باش
قاراواشلاری اینک ساغاندا گؤرمدینمی؟
«بوغا، بوغا!» دئدیکلری قارا اینیین بوزووو دئییلدیرمی؟
ایگید ارلر سنین دؤیوشوندن قورخوردو...
اودور، ساری دونلو سئلجان خانیم کؤشکدن باخیر،
کیمه باخسا، اؤز عشقیله اودا یاخیر!
قانتورالی ساری دونلو قؽزین عشقی ایله بیر «هو!» دئدی. «ایه، بوغانیزی
بوراخین گلسین»، – دئدی. بوغانین زنجیرینی آچیب بوش بوراخدیلار.
بوینوزو آلماز سۆنگو کیمی اولان بوغا، قانتورالینین اۆستونه جومدو.
قانتورالی محمدین عزیز آدینا سالاوات چکدی. بوغانین آلنینا
ائله بیر یومروق ووردو کی، دالی اۆسته چؤکدوردو. یومروغونو آلنینا دایادی،
سۆروب میدانین باشینا چؽخاردی. چوخ چالیشدیلار: نه بوغا، نه ده قانتورالی
اۆستون گلیردی. بوغا یاواش-یاواش یورولماغا باشلادی. آغزی کؤپوکلندی.
قانتورالی دئییر: «بو دۆنیانی ایگیدلر عقللا تاپمیشلار. بونون اؤنوندن
سؽچراییم، نه هۆنریم وارسا، بوندان سونرا گؤستریم!». آدی گؤزل
محمده سالاوات چکدی. بوغانین قاباغیندان قاچدی، بوغا بوینوزو
اۆستونده قالخدی. قانتورالی بوغانی قویروغوندان توتوب، اۆچ دفعه یئره ووردو.
بوغانین سۆموکلری سؽندی. باسیب بوغازلادی. بؽچاق چؽخاریب دریسینی
سویدو. اتینی میداندا قویوب، دریسینی تکورون قاباغینا گتیردی، دئدی:
«صاباح قؽزینی منه وئریرسن». تکور دئدی: «آیا، قؽزی وئرین، شهردن
قووون، چؽخسین-گئتسین!». تکورون قارداشی اوغلو واردی، دئدی: «حیوانلارین
باشی آسلاندیر، اونونلا دا اویون گؤسترسین، قؽزی اوندان سونرا وئرک!».
گئتدیلر، آسلانی چؽخاریب میدانا گتیردیلر. آسلان هایقیردی،
میداندا نه قدر آت واردیسا، قان قاشاندی. ایگیدلر دئدیلر: «بوغادان
قورتاردی، آسلاندان نئجه قورتولاجاق؟». آغلاشدیلار. قانتورالی ایگیدلرینی
آغلار گؤردو، دئدی: «ایه، آل قوپوزومو اله آلیب، منی تریفلیین! ساریدونلو
قؽزین عشقی ایله بیر آسلاندان دؤنوممو؟» یولداشلاری بورادا سویلامیش،
گؤرک، خانیم، نه سویلامیشلار:
سلطانیمیز قانتورالی،
آغ قامیشلیق ایچینده
ساری گؤنلو دایلار باسان،
شاه دامارینی دلیب، قانین سوران،
بؤیوک، ایتی پولاد قؽلینجدان قاییتمایان،
دستیی آغ توزلو برک یایدان چکینمین،
آغ للکلی کسکین اوخدان قورخمایان
حیوانلارین باشچیسی قودوز آسلانی قؽران
ایری کؤپک ایتینه اؤزونو دالادارمی؟
ایگید ارلر دؤیوش گۆنو اؤلوموندن قورخارمی؟
ساری دونلو سئلجان خانیم کؤشکدن باخیر،
کیمه باخسا، اؤز عشقیله اودا یاخیر!
ساری دونلو قؽزین عشقی ایله های چکن قانتورالی دئدی: «آی کافیر،
آسلانینی بوراخ گلسین!». سونرا فیکیرلشیب: «بؤیوک پولاد ایتی قؽلینجیم
یوخدور کی، چارپیشارکن ایکی بیچیدیم. سنه سؽغینیرام، اولو تانری، کؤمک
ائت!» – دئدی.
آسلانی بوراخدیلار؛ جومدو گلدی. قانتورالی بیر یاپینجینی دیز قاپاغینا
دولادی، آسلانین پنجهسینه وئردی. عزیز آدلی محمده سالاوات
گتیردی. آسلانین آلنینی گؤزلهییب ائله بیر یومروق ووردو کی، یومروق
حیوانین چنهسینه دییب پارچالادی. بوینوندان توتوب، بئلینی اۆزدو.
اوندان سونرا گؤتوروب یئره ووردو؛ آسلانین سۆموکلری سؽندی. قانتورالی تکورون
قاباغینا گلدی. دئدی: «صاباح قؽزینی منه وئر!». تکور دئییر:
«قؽزی گتیرین وئرین، بو ایگیدی گؤزوم گؤردو، کؤنلوم سئودی. ایستییر دورسون،
ایستمیر، گئتسین!» یئنه قارداشی اوغلو دئدی: «حیوانلارین باشچیسی دوهدیر.
اونونلا دا اویون گؤسترسین، اوندان سونرا قؽزی وئرک!».
اللهین کمکی ایله بیلر، پاشالار قانتورالییا خئییر-دعا وئردیلر.
تکور دئدی کی، دونین آغزینی یئددی یئردن باغلایین. لاکین کافیرلر
پاخیللیقدان باغلامادیلار، یۆین قاییشینی آچیب بوراخدیلار. قانتورالی
فؽرلانیب دونین قولتوغوندان گیریر-چؽخیردی. باشی قؽزیشمیش ایگید آرتیق ایکی
حیوانلا ساواشمیشدی. سۆروشوب یؽخیلدی. آلتی جللاد تئز باشینین اۆستونو
آلدی. یالین قؽلینج توتدولار. بورادا یولداشلاری سویلامیش، گؤرک، خانیم،
نه سویلامیشلار:
قانتورالی، یئریندن قالخیب گلدین،
قارایاللی گؤزل قازلیق آتینی میندین.
آلا گؤزلو ایگیدلرینی گتیردین.
آرقوبئلی، آلا داغی گئجه آشدین.
آشقین-داشقین سولاردان گئجه کئچدین.
قانلی کافیر ائلینه گئجه گیردین.
قارا بوغا گلنده خورد-خشیل ائتدین.
قودوز آسلان گلنده بئلینی بۆکدون.
قارا بوغرا گلنده نه یورولوب-دۆشدون؟
اوجا-اوجا داغلاردان خبر آشار،
قانلی، داشقین سولاردان هنیر کئچر،
قالین اوغوز ائللرینه خبر گئدر،
قانلی قوجا اوغلونون نه ائتدیینی دئیرلر:
قارا بوغایا دیز چؤکدورممیش،
قودوز آسلان گلنده بئلینی بۆکموش،
قارا بوغرا گلنده نه دؤیوکموش؟!.
بؤیوک-کیچیک آراسیندا سؤز-صحبت اولار،
قاری-قوجا قالماز، – شایعه یاییلار.
آغ ساققاللی آتانین بئلی بۆکولر،
قاریجیق اولموش آنان قان-یاش تؤکر.
آی خان، قالخیب یئریندن دورماسان،
جللاد قؽلینجینین آلتیندادیر انسن.
غفلتاً گؤزل باشینی کسرلر.
آشاغیدان یوخارییا باخمیرسانمی؟
قارشینا ایری قاز گلیب، شاهینی آتمیرسانمی؟
سئلجان خانیمین ایشارهسینی گؤرمورسنمی؟
«دوه بورنوندا ازیلر» دئدیلر، – بیلمیرسنمی؟
ساری دونلو سئلجان خانیم کؤشکدن باخار،
کیم اونا باخسا، عشقیله اودا یاخار!
قانتورالی ساری دونلو قؽز عشقینه بیر «هو!» دئییب آیاغا دوردو.
فیکیرلشدی: «آیا، من بو دونین بورنوندان یاپیشسام، قؽزین سؤزو ایله
یاپیشدی، – دئیرلر. صاباحی اوغوز ائللرینه خبر گئدر کی، دوه الینده
گیرینج اولموشدو، قؽز خلاص ائلدی». سونرا دئدی: «آیا، قولجا قوپوزومو
چالین، تریفلیین منی!. یارادان اللها سؽغیندیم. بیر بوغرادان
دؤنوممو؟ الله قویسا، بونون دا باشینی کسیم!».
ایگیدلری قانتورالینی اؤیوب-تریفلمیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشلار:
سرت قایالار باشیندا یووا قرآن،
اولو تانرییا یاخین اوچوب قاناد ووران،
مانجاناق داشی تک قؽژیلداییب یئره ائنن،
دورو گؤلون اؤردیینی شؽغیییب آلان،
سو دیبینه گیرن قوشو دارتیب اۆزن،
قارنی آجان زامان قالخیب سۆزن،
بۆتون قوشلارین سلطانی چال قاراقوش
اؤزونو هئچ ساغساغانا ووردورارمی؟
ایگید ارلر دؤیوش گۆنو اؤلوموندن قورخارمی؟
ساری دونلو سئلجان خانیم کؤشکدن باخار،
کیمه باخسا، اؤز عشقیله اودا یاخار!..
ساری دونلو قؽز عشقینه هایقیران قانتورالی آدی گؤزل محمده
سالاوات چکدی. دوهیه چینی ایله بیر ضربه ووردو، دوه باغیردی. بیر ده
ووردو، دوه آیاق اۆسته دورا بیلمهدی، یؽخیلدی. قانتورالی دونی باسیب، ایکی
یئردن کسدی، دوغرادی. آرخاسیندان ایکی قاییش چؽخارتدی، تکورون قاباغینا
توللادی. دئدی: «دؤیوشچولرین اوخقابیسینین باغی، اۆزنگیسینین قاییشی
اۆزولنده تیکمهیه گرک اولار».
تکور دئییر: «واللاه، بو ایگیدی گؤزوم گؤردو، کؤنلوم سئودی». قؽرخ
یئرده اوتاق قوردوردو. قؽرخ یئرده بؤیوک، قؽرمیزی بی-گلین اوتاغی تیکدیردی.
قانتورالی ایله قؽزی گتیریب اوتاغا سالدیلار.
اوزان گلدی، گلین هاواسی چالدی. اوغوز ایگیدینین سینهسی قاباردی،
قؽلینجینی چؽخاریب یئری چالدی-چاپدی. دئدی کی، یئر کیمی چاتلاییم، تورپاق
کیمی سوورولوم، قؽلینجیملا دوغرانیم، اوخوما سانجیلیم، اوغلوم دوغولماسین،
دوغولارسا، اون گۆنلوک اولماسین، اگر بی آتامین و خانیم آنامین
اۆزونو گؤرممیش بو اوتاغا گیریب یاتسام. چادیرینین ایپلرینی آچدی.
دوهلرینی نریلدتدی، آتلارینی کیشنتدی. گئجنی گۆندوزه قاتدی، کؤچدو...
یئددی گۆن یئددی گئجه گئدیب، اوغوز یوردونون سرحدینه چؽخدیلار.
چادیر قوردولار. قانتورالی دئییر:
هئی، قؽرخ دوستوم، یولداشیم!
قوربان سیزه منیم باشیم!
الله-تعالی یول وئردی، گئتدیم.
او اۆچ قودوز حیوانی اؤلدوردوم.
ساری دونلو سئلجان خانیمی آلیب گلدیم.
خبر وئرین، آتام منی قارشیلاسین!
قانتورالی باخدی گؤردو کی، بو دایاندیقلاری یئرده قوقو قوشلاری،
دورنالار، توراجلار، ککلیکلر اوچورلار. سویوق-سویوق سولار، چاییرلارچمنلر...
سئلجان خانیم بو یئری سئودی، بیندی. دۆشدولر، کئف مجلسی
قوردولار. یئدیلر، ایچدیلر.
او زامانلار اوغوز ایگیدلرینه نه بلا گلیردیسه، یوخودان –
یاتماقدان گلیردی. قانتورالینین یوخوسو گلدی، یاتدی. او، یاتارکن قؽز
فیکیرلشدی: «منیم عاشقلریم چوخدور. بیردن خلوتجه گلیب، ایگیدیمی
توتوب اؤلدوررلر! آغ اۆزلو من گلینی توتوب یئنه آتا-آنامین ائوینه
آپارارلار!». اونا گؤره ده قانتورالینین آتینی گیزلیجه یهرلتدی. اؤزو ده
آلتدان یاراقلانیب اۆستدن گئییندی. سۆنگوسونو الینه آلدی، بیر یۆکسک یئره
چؽخیب گؤزلهدی.
خانیم، دئیسن، تکور پئشمان اولموشدو. «ائله اۆچ حیوان
اؤلدوردویو اۆچون تکجه-بیرجه قؽزجیغازیمی آلدی گئتدی»،- دئیه فیکیرلشدی.
گیزلینجه قارا دونلو، گؤی دمیر قؽلینجلی آلتی یۆز کافیر سئچدی. گئجگوندوز
آت سۆردولر. بیردن گلیب قانتورالیگیل دۆشن یئره چاتدیلار. قؽز
حاضر ایدی. باخدی، لاپ ایرلی گلمیشدیلر. آتینی اوینادیب، قانتورالینین
اۆستونه گلدی. سویلادی، گؤرک، خانیم، نه سویلاییب دئدی:
قافیل اولما، قارا باشینی قالدیر، ایگید!
آلا-قؽیما، گؤزل گؤزونو آچ، دور، ایگید!
قوللارین و آغ اللرین باغلانمادان،
آغ آلنین قارا یئرلره چؽرپیلمادان،
بیرجه آندا گؤزل باشین کسیلمهدن،
قؽزیل قانین یئر اۆزونه تؤکولمهدن،
دۆشمن چاتدی، یاخیندادیر،
نه یاتیرسان، آیاغا قالخ!
سرت قایالار اوینامادان یئر اووولدو.
قوجا بیلر هئچ اؤلمهدن ائل بوشالدی.
قوشولاراق-قوووشاراق داغدان ائندی،
بیر سؽرادا دۆزولهرک اۆزرینه دۆشمن گلدی.
یاتماغا یئر-یوردمو تاپدین، سنه نه اولدو؟
- دئیه چاغیردی. قانتورالی گرنشیب اویاندی، دوردو. دئییر: «نه
سؤیلرسن، گؤزلیم!». سئلجان خانیم: «ایگیدیم، اۆستونه دۆشمن گلیب.
اویاتماق مندن، ساواشیب هۆنر گؤسترمک سندن!» دئدی. قانتورالی
گؤزونو آچدی، گؤز قاپاقلارینی قالدیریب باخدی. گؤردو گلین آت اۆزریندهدیر؛
گئیینمیش، سۆنگوسو ده الینده. یئری اؤپدو. دئدی: «آمننا و سددقنا!
اللهین قاپیسیندا مطلبیمیز یئرینه یئتدی». تمیز سودا یویوندو.
آغ آلنینی یئره قویدو، ایکی رۆکت ناماز قؽلدی، آتینا میندی. آدی
گؤزل محمده سالاوات چکدی. قارا دونلو کافیرین اۆستونه آت سۆردو،
ایرلی گئتدی. سئلجان خانیم آت اویناتدی. قانتورالینین اؤنونه کئچدی. قانتورالی
دئییر: «گؤزلیم، هارا گئدیرسن؟». دئییر: «ایگید بی، باش سالامات اولسا،
پاپاق تاپیلمازمی؟ بو گلن دۆشمن قاتی دۆشمندیر. ووروشاق، دؤیوشک:
اؤلنیمیز اؤلسون، دیری قالانیمیز ائوه گلسین!». بورادا سئلجان خانیم
آت سالدی، قؽریلانی قؽردی، قاچانی قوومادی، «آمان» دئینی اؤلدورمهدی.
ائله ساندی کی، دۆشمن باسیلدی. قؽلینجینین قبزهسی قان چادیرا گلدی.
قانتورالینی تاپا بیلمهدی.
ائله بو زامان قانتورالینین آتا-آناسی گلیب چؽخدی. گؤردولر کی، بو
«گلین» دئییلن آدامین قؽلینجینین قبزهسی قانلیدیر، اوغوللاری گؤرونمور.
خبر بیلدیلر، گؤرک، نئجه خبرلشدیلر. آناسی دئییر:
آنام گلین، قؽزیم گلین،
صبح تئزدن اؤز یئریندن دوروب گلدین،
اوغلوموزو توتدوردونمو؟
خبرسیزجه گؤزل باشینی کسدیردینمی؟
«خانیم آنا، بی آتا!» دئییب اینلتدینمی؟
سن گلیرسن، بیر بالام گؤرونمور،
باغریم یانیر، اؤز دیلینله خبر وئر منه!
دردلی باشیم قوربان اولسون، گلین، سنه!
قؽز بیلدی کی، گلنلر قاییناناسی و قاییناتاسیدیر. قامچی ایله ایشاره
ائلدی کی، اوتاغا کئچین، هارادا قارماقاریشیقلیق وارسا، توز وارسا، هارادا
قارغا-قوزغون دولاشیرسا، قانتورالینی اورادا آختاریم. آتینی ماهمیزلادی. بیر
یۆکسک یئره چؽخدی، گؤزلهدی؛ گؤردو کی، بیر درنین ایچینده توز گاه یؽغیلیر،
گاه داغیلیر. اورایا گلدی؛ گؤردو کی، قانتورالینین آتینی اوخلامیشلار. گؤزونون
قاپاغی سؽیریلمیش، اۆزونو قان بۆروموشدور. آخماقدا اولان قانینی سیلیر.
کافیرلر قؽلینج سیگیریب اۆستونه توپلاشیر، او ایسه اونلاری قاباغینا قاتیب قووور.
سئلجان خانیم بونو بئله گؤردو، ایچینه اود دۆشدو. بیر بؤلوک قازا
شاهین گیرن کیمی کافیرلرین اۆستونه آت سالدی. کافیرلرین بیر اوجوندان قؽریب
او بیری اوجونا چؽخدی. قانتورالی باخدی گؤردو کی، کیم ایسه دۆشمنی قاباغینا
قاتیب قووور. سئلجان اولدوغونو بیلمهدی، غضبلندی. بو واخت سویلامیش،
گؤرک، خانیم، نه سویلاییب-دئمیشدیر:
قالخیب یئریندن دوران ایگید، نه ایگیدسن؟
قارایاللی قازلیق آتا مینن ایگید، نه ایگیدسن؟
قفیلدن باشلار کسن،
اذنسیز دؤیوشه گیرن ایگید، نه ایگیدسن؟
اذنسیز دؤیوشه گیرمک بیزیم ائلده عیبدیر.
چؽخ، گئت! قؽزیلقوش اولاراق اوچوممو؟
ساققالیندان، بوغازیندان توتوممو؟
قفیلدن سنین باشینی کسیممی؟
آل قانینی یئر اۆزونه تؤکوممو؟
قارا باشینی آتینین ترکیندن آسیممی؟
آی خاتاسی چاتمیش ایگید، نه ایگیدسن، قاییت، دؤن گئری!
سئلجان خانیم بورادا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر:
هئی ایگیدیم، بی ایگیدیم!
نر دوهلر کؤشییندن دؤنرمی؟
هئچ قاراجیق، قازلیق آتلار قولونونو ازرمی؟
یایلاقداکی آغ قویونلار قوزوسوندان بئزرمی؟
ار ایگیدلر، ایگید ارلر سئودیینه قؽیارمی؟
ایگیدیم، بی ایگیدیم،
بو دۆشمنین بیر اوجو منیم، بیر اوجو سنین!
قانتورالی بیلدی کی، بو دۆشمنی باسیب-داغیدان سئلجان خانیمدیر. بیر
طرفدن ده اؤزو قوشونا گیریب قؽلینج چکدی. کافیرین باشینی کسدی. دۆشمن
باسیلیب مغلوب اولدو.
سئلجان خانیم قانتورالینی آتا میندیریب، یئدیینه آلدی، گئری قاییتدی.
گئدرکن قانتورالی اؤز-اؤزونه فیکیرلشدی:
سئلجان خانیم، یئریندن قالخیب-دوروب،
قارایاللی قازلیق آتینا مینیب،
آتامین ائو-ائشیینه گلنده،
اوغوزون آلا گؤزلو قؽز-گلینی بیلنده،
اطرافینا یؽغیشاراق گۆلنده،
هر کس اؤز سؤزونو سؤیلینده
سن ده دوروب اؤیونسن،
«قانتورالی یارالییدی،
آت بئلینه آلدیم، چؽخدیم» دئیسن!
گؤزوم دویدو، کؤنلوم دؤندو، اؤلدورورم سنی! – دئدی.
سئلجان خانیم ایشین نه یئرده اولدوغونو بیلیب، سویلامیش، گؤرک، خانیم،
نه سویلامیشدیر:
ایگید بی، اؤیونرسه، ار اؤیونسون، – آسلاندیر!
لووغالانماق آرواد اۆچون نقصاندیر.
اؤیونمکله آرواددان کیشی اولماز...
ایری یورغان آلتیندا قوجاقلاشمادیق،
شیرین داماق توتاراق اؤپوشمدیک،
آل دوواغیم آلتیندا دانیشمادیق.
تئز سئودین، تئز ده بئزدین، ابله اوغلو، ابله!
بیر الله بیلیر کی، من سنه سیرداشام، یارام، قؽیما منه!
قانتورالی دئییر: «یوخ، البته، اؤلدورملیم!». قؽز هیرسلنیب
دئدی: «آی ابله اوغلو، ابله! من آشاغی قولپا یاپیشیرام، سن یوخاری
قولپا یاپیشیرسان. آی ابله اوغلو، اوخلا یا قؽلینجلا ووروشورسان؟ بری گل،
دانیشاق!». آتینی سۆروب بیر یۆکسک یئره چؽخدی. اوخقابیندان دوخسان اوخونو
یئره تؤکدو. ایکی اوخ سئچیب، دمیر اوجلوقلارینی چؽخاردی: بیرینی گیزلتدی،
بیرینی الینه گؤتوردو. دمیر اوجلوقلو اوخلا آتماغا اۆریی گلمهدی. دئدی:
«ایگید، اوخونو آت!» قانتورالی دئدی: «قؽزلارین یولو بیرینجیدیر، اولجه سن
آت!». قؽز بیر اوخو ائله آتدی کی، قانتورالینین باشینداکی بیت آیاغینا یؽغیلدی.
قانتورالی اوخ آتمادی، ایرلی گلیب سئلجان خانیمی قوجاقلاییب باریشدی؛
اؤپوشدولر. قانتورالی سویلامیش، گؤرک، نه سویلامیشدیر:
پار-پار یانان، پاریلدایان اینجه دونلوم!
یئرینده یئره قدم باسمایان،
قار اۆستونه قان داممیش تک آل یاناقلیم!
قوشا بادام سؽغمایان دار آغیزلیم!
قلم ایله رسسام چکن قارا قاشلیم!
هؤروکلری قؽرخ توتاملیق قارا ساچلیم!
آسلان نسلی، سلطان قؽزی،
هئچ من سنی اؤلدورمهیه قؽیاردیممی؟
اؤز جانیما قؽیاردیم، سنه قؽیمازدیم؛
من سنی سؽناییردیم، -دئدی.
سئلجان خانیم بورادا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر:
قالخاراق یئریمدن دوراردیم،
قارایاللی قازلیق آتیما مینردیم.
آتامین دیک چادیریندان چؽخاردیم.
آرقوبئلده، آلا داغدا اوو اوولاردیم.
او یئرلرده سؽغین-کئییک قوواردیم.
یای دارتاندا بیر اوخلا نئیلیردیم؟
دمیر اوجلوقسوز اوخلا، ایگید، سنی سؽناردیم،
من سنی اؤلدورمهیه، ایگیدیم، هئچ قؽیاردیم؟..
اونلار یاخینا گلدیلر. قوجاقلاشیب قول-بویون اولدولار، شیرین-شیرین
اؤپوشدولر. آغ-بوز آتلارینی مینیب چاپدیلار، بی آتاسینین یانینا چاتدیلار.
آتاسی اوغلونو گؤردو، اللها شۆکورلر ائلدی. قانلی قوجا اؤز اوغلو و گلینی
ایله اوغوز یوردونا گیردی. بؤیوک و گؤزل چمنلیکده چادیر قوردوردو.
آتدان آیغیر، دوهدن بوغرا، قویوندان قوچ کسدیردی. توی ائتدی. قالین
اوغوز بیلرینی چاغیریب عزیزلهدی...
قانتورالی قؽزیل تاغلی گۆنلویونو قوردوروب، گلین اوتاغینا گیردی،
مورادینا-آرزوسونا چاتدی.
ددهم قورقود گلیب قوپوز چالدی. بوی بویلادی، سوی سویلادی. ایگیدلرین
باشینا گلنلری سؤیلهدی:
ایندی هانی دئدییم بی ارنلر؟
دۆنیا منیمدیر دئینلر؟
اجل آلدی، یئر گیزلتدی،
فانی دۆنیا کیمه قالدی؟
گلیملی-گئدیملی دۆنیا،
سون اوجو اؤلوملو دۆنیا!
اجل گلدیکده تمیز ایماندان آییرماسین، –
الله سنی نامرده مؤحتاج ائتمهسین!
الله وئرن اۆمیدین اۆزولمهسین!
آغ آلنین اؤنونده بئش کلمه دعا ائتدیک، قبول اولسون!
«آمین!» دئینلرین اۆزونو گؤرسن!
یؽغیشدیرسین، ساخلاسین الله گۆناهینیزی،
آدی گؤزل محمد مصطفییا باغیشلاسین، خانیم، هئی!!!


text:
کربلا دؤیوشو
کربلا دؤیوشو و يا کربلا حادیثهسی - ۱۰ اوْکتوبر ۶۸۰-جی ایلده بۇگۆنکو کربلا شهری یاخینلیغیندا ایسلام پئیغمبری حضرت محمدین نوهسی ایمام حسین ایله اموی خلیفهسی یزید آراسیندا باش وئرمیش دؤیوش. بۇ دؤیوش ایسلام عالمینده، خوصوصاً شیعه و علویليکده بؤیوک اهمیّته صاحیبدیر. حضرت محمدین قیزی حضرت فاطمهنین و ایمام علیابن ابوطالبدن اوْلان اوْغلو ایمام حسینین اؤلدورولمهسی، شیعه اؤلکهلرینده و شیعهلر طرفیندن هر ایل محرم آییندا عاشورا گۆنو آدی ایله قئید اوْلونور.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kərbəla döyüşü»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اوچوروم
کیان خیاو
واااای، آغزیندان آچیلان بو قان نه دیر؟ نییه منیم نبیضیم وورمور؟ گؤر نئچه گوندور بورادا اوزانیب یاتیب قالمیشیق! دؤیونمهین اورهییمین بؤیرونده اوزانیبسان، گؤرمهین گؤزونله منه باخیرسان. گؤر نه گؤزل دینجلمیشیک دونیانین آجی- آغریلاریندان! پالتارلاریمیز دولودور پالچیق چیلنتیلرییله. جیندیریمیزدان جین هورکر بؤیلهسی. ایندی سیزین یوخسا بیزیم شه هرده اولسایدیق، نئچه ساعاتلیق ائوه گئدیب، بیر دوش آلتینا گئدردیک. من آغارمیش ساققالیمی قیرخاردیم، سنسه بو لیی شالوارینی چیخاردیب بیر اتکلیک گئیردین….
او گون نئجه اتکلییین او دیب اوتاقدا یئللهنیردی، یادیندامی؟ نزیکلیییندن بودلارین گؤرونوردو. نئجه ده گؤزللشمیشدین! لاپ بئله ایندیکی کیمی سئومهلی اولموشدون. اینانمازدیم بو اوچوروم بونجا بیزی گؤزللشدیره بیلهجک. دوغروسو دیریلمهییم گلدی. دیریلیب سئومه ییم گلدی یئنه ده. گؤرهسن بیر ده دیریله بیله ریکمی؟ منجه بیز یئنه ده دیریلمه لیییک. دیریلیب یاشامالیییق. سئویب سئویلمه لیییک. آنجاق یوخ، بؤیلهسی داها یاخشیدیر. سونسوز بیر یوخودا سنی سورکلی گؤرمه یی چوخدان دیله ییردیم. ایندی بو اوچوروم بویدا بیر قفسده، ایکی قوش سئویشمهسیدیر بیزیم اؤیکوموز. تکی بورادا بو لیی شالوار یئرینه بیر اتکلییین اسکیکدیر. دئییرسن دور گئدک گئیین، یئنه بیر تهر گله ریک بورایا….
واااای، قیچین بئلیندن دؤنوب. کسین چوخ آغریییر، هه؟! منیم ده قولوم دیرسه ییمدن یوخدور. آنجاق نه دنسه آغریمیر. یاناقلاریندا قورویوب یئری قالان گؤزیاشلارینی گؤرورسنمی؟ دئییرم دور گل بو سال داشین اوستونده بیر آز اوتوروب دردله شک! ایکی آتدیم بئله آرامیز اولماز. بو سال داشی سانکی بیزیم اوچون بورا قویموشلار. قورخما، بورادا بیزدن باشقا بیر کیمسه یوخ. داها هانکیسا قورخونون، ایضطیرابین بیزه آنلامی یوخدور. دور گل اؤزوموزه وئردیییمیز رولو باشا چاتدیراق! بورادا کیمسه بیزی ایزله مهسه ده، نه اولسون؟! بیز کیمسهنین یئرینی دار ائتمیریک کی! بوسال داشین بیلیطلی یییهسی ده یوخ. بیر سن وارسان، بیر ده من. تکی نازلیم دا بورادا اولسایدی! آنجاق بیزیم کیمی یوخ هاااا. دوپ- دوز ائنلی ائنچه سییله. آغ دونو، آغ باشماغییلا. او یئنیجه آلدیغیم، چئورهسی اولدوزلو بیلرزییییله. او اوستونده اینجه قانادلی بیر کپه نه یی اوچان قیزیل اوزویویله. بیر آی ایدی به ینمیشدی او اوزویو. من ده بوتون بیر آیلیغیمی وئریب اونو آلدیم. توکانیمین ان باهالی اوزویویدو بو، دئییردی قیزیلچی. نئجه ده گؤزل یاراشیردی نازلیجامین دوپ- دولو بارماغینا! یاشامیندا اونجا سئوینمه میشدی. گئجهسی اوزویو بارماغینا تاخیب، سن آلدیغین سولو بویاسییلا، چوخ گؤزل بیر رسیم چکدی. آغاجی، قوشو، آدامی قاتمیشدی بیر- بیرینه. رسیم بو اوچورومجا گؤزل ایدی. من ده وار ایدیم، سن ده. رسیمینده، اؤزومو دونیانین ان موتلو وارلیغی سانیردیم. اونسوز دا نازلیملا موتلویدوم دا هاااا. بیردن بیره منه نه اولدو، بیلمه دیم. هئچ بیلمزدیم سئوگییه اوغرایان گونون آغی دا زیل قارا اولورموش! یوخسا ایندی هرهمیز اؤز ماسامیزین آرخاسیندا آغ کاغیذلاری نه یلهسه، نئجهسه قارالاییردیق. گؤزلریمیز بوتون نسنه نی گؤروردو، اورهییمیز ساعات کیمی ایشله ییردی….
دوغوردان دا، بیردن بیره بیزه نه اولدو؟ اولا بیلر ائرتهدن ایکیندییه کیمی نئچه ساعاتی بیرلیکده باشا ووردوقدا، الدن دوشوب یورولدوق. اونسوز دا بورادان سونرا بیر یئر یوخ ایدی. بوراسی دونیانین سون نوقطهسیدیر. و ده منیم سنین اوچون دئدیکلریم سون اؤیکو. اوخودوغوموز، یازدیغیمیز بوتون سؤز- سؤیون سونودور بوراسی. بورادان اویانا داها بیر هاراسا یوخ. بوندان سونرا دولو- دولو قارانلیقلار ایچینده یاشایاجاغیق. داها بیزدن جانی- باشی صاف- سولو بیر آدام بئله اولمایاجاق، امین اول! آنجاق اونون یئرینه کیمسه بیزیم یاشادیغیمیز آنلاری یاشامایاجاق. کیمسه بؤیله کیمسهنین دؤیونمهین اورهیینین بؤیرونده اوزانیب، گؤرمهین گؤزویله اونا باخمایاجاق. کیمسه کیمسهیه بونجا یاخین اولمایاجاق. باخ، بیزی یالنیز اوچ- دؤرد چاییر، اوچ- دؤرد چینقیل، اوچ- دؤرد چالا- چوخور بیر- بیریمیزدن آییریر. آنجاق نه دنسه چوخ ال چاتماز اولموشوق بیر- بیریمیزه! بیر- بیریمیزی گؤرموروک، ائشیتمیریک، دویموروق، دوشونموروک. بیلمیریک ده بو اوچورومون باشیندا بیزسیز نه لر اولور، نه لر اولماییر. آنجاق من داریخیرام. آخی بیز نییه بو ایشی گؤردوک؟ نئجه اولدو بیردن بیره سنین ساغ الینله منیم سول الیم بیر- بیرینه دویونلندی؟ بیز هئچ بیر- بیریمیزی ایته له مه دیک ده آخی. بو اوچورومون دیبی گؤرونموردو کی هئچ. بیز نئجه او سیخ دومانین ایچینده اونایکی- اوناوچ ثانییهلیک یولچولوغا چیخدیق؟ تکجه حاضیرمیسان، سوردوم. سن ده حاضیرام، دئدین….
نه گئجه یدی، نه گوندوز. ایکیندی چاغییدی. نه ایستییدی، نه سویوق. لام بیر هاوا ایچینده یدیک. یئرله گؤیون آراسیندا آسلاق و ایسلاق. گؤیده بولودلار بیزی چاغیریردی، اوچوروم دیبینده ایلان- چایانلار. دونیامیزدان اوزاق ایدیق. تانریلار بئله بیزی گؤرموردو. قاش گئت- گئده قارالیردی. دومان گئت- گئده سیخلاشیردی. من سالخیم سؤیوده سؤیکنمیشدیم، سنسه باشینی قویموشدون کؤکسومون سول یاریسینا. اؤنوموزده گؤز ایشله دیکجه اوچوروم. دیبسیز، اوجسوز، بوجاقسیز. دویونجا قورخموشدوق. بیر توو سیخ- سیخ قوجاقلاشدیق. قورخدوق، آنجاق یولوموزدان دؤنمه دیک. بیز بو یولو وارمالیییق دئییردیک. اؤنجه هانکیمیز دئمیشدیک، یادیندامی؟ بو یولو سئومیردیک. بو یولچولوغو گؤیلوموز ایسته میردی. آنجاق نه دنسه گلدیییمیز بو یولون دؤنوشو اولمادی. بیردن بیره باشلاندی بیزیم اؤیکوموز. سن بیر بیلیط، من بیر بیلیط، گلدیک بورایا. بیر ده گؤز آچدیق کی داها گؤرموردوک. نه بولودلار، نه ده ایلان- چایانلارین سسینی دینله میردیک….
سن بیر بیلیط، من بیر بیلیط گلدیک بورایا. قول-قولا، قوجاق- قوجاغا یولا دوشدوک. چیغیردیق، باغیردیق، گولدوک، سئویشدیک. کیمیلرینی سئودیییمیزدن دئدیک. کیمیلرینی ایسته مهدن سؤیدوک. شاققیلتییلا گولدوک، گولوشدوک. اوچورومون باشینا چاتاندا ایچیمیز دولدو. دومان داها سیخلاشدی. چئشید- چئشید آجی- آغری بیزی ایچدن سیخیشدیردی. هانکیمیزسا او بیریمیزه، نه اولور گل یاشایاق، دئدیک. “یاشاماک گوزل شئی به کاردشیم!…”
سنین ساغ الینله منیم سول الیم بیر- بیرینه ساریلاندا، قورخودان بیر باغیرماغیمیز گلدی. باغیرتی یئرینی آغلاماق آلدی. یاشامدا بونجا دریندن، بونجا ایچدن هئچ آغلامامیشدیم. آنجاق سنین آرد- آردینا گؤزلریندن دامان سولار اورییمی پارتلادیردی. اؤزومه یازیغیم گلدی. اؤزومدن چوخ سنی آندیم، دوشوندوم. منه بوش وئر، قاییت، دئدیم. قاییتمادین. اؤزوموزه چووووخ یازیغیم گلیردی. بیر آن سونرا ایکی یارادیق اؤزلرینه قییاجاقلار. دونیانین ان آجی قان- قاداسینی، ان آغریلی یارالارینی قبول ائدهجکلر. اتله آغاج، سوموکله داش بیر- بیرینه توققوشاجاق. تینیمیزدن گؤودهمیزه سیزاجاق آجی- آغریلار. سونسوز بیر قارانلیغا گئده جه ییک. یاپ یالنیز، کیمسیز، کیمسهسیز، کیملیکسیز بیر هاراسیزلیغا. ایندی ده کی بورادا اوزانمیشیق. بونجا آغاج، بونجا داش، بونجا اوت- آلاق ایچینده. صاباح، بیریگون ده هاوا قیزینجا، ایلان- چایانلار بیزی نئجه دویاجاقلار گؤرهسن؟! نئجه ده بورا تانیش گلیر منیم اوچون! باخدیقجا گؤزلریمه اینانا بیلمیرم. سانکی بورایا نئچه دؤنه گلمیشم. بوتون بو گؤرونوش، بو گؤرونتولری سانکی یوخودا گؤرموشم کیمییم. سانکی اؤنجه ده بورادا نئچه دؤنه اؤزومه قییمیشام. نئچه دؤنه باش- بئینیمی تؤکوب داغیتمیشام بورادا. نئچه دؤنه سنی بورادا اؤزله میشم. سنینله بورادا اؤلموشم. دؤیونمهین اورییمین بؤیرونده اوزانیبسان، گؤرمهین گؤزونله منه باخیبسان. منسه نئچه دؤنه سنه سون اؤیکومو یازمیشام….
آغزیندان یامان قان آچیلیب. منیم ده باشیمین کاساسیندا بیر آغری وار، گل گؤرهسن! آنجاق آغرینی دویمورام. تکی بارماقلاریمین اوجوندا میلیونلارجا سؤزجوک آغریسی وار. بو آغری هله ده مندن ال چکمیر. بارماقلاریمدان باشلانان بو آغرینین ایزییله گؤوده مین آناتومیسیندن باش آچا بیلیرم. گؤزهلریم سؤزجوک آغریلارییلا دولودور. آنجاق باش آغریمی هئچ دویا بیلمیرم. دیرسه ییمین ده آغریسی یوخدور. یالنیز بارماقلاریمدا سؤزجوک آغریسی. هامیسی بو! بارماقلاریم بیرر- بیرر قیریلسایدی، داها یاخشی اولاردی. آنجاق پروبلئم یوخ. اونسوز دا بارماقلاریمی اؤنجهدن تؤکموشدولر. سن بونو یاخشیجا بیلیرسن. بارماقلاریم ایلکینیندن اولماسایدی، ایندی اولا بیلر بورادا دئییلدیم. اورییم ده دؤیون- دؤیون دؤیونوردو. سنین ده گؤزلرین گؤروردو. دوزونو دئسم، ایسته سک گؤره ده بیلهریک، دؤیونه ده بیله ریک. آنجاق بونو ایسته میریک. نه ییسه ایسته مهیه آرتیق بیر نه دن قالمامیش. بیز بوسبوتون ایستکلریمیزدن کئچدیک. بؤیلهسی داها یاخشیدیر سانیرام. بؤیلهسینی بیز اؤزوموز ایسته میشدیک. ایندیسه دوپ- دولو ایستکلریمیزدن بیریسینه وارمیشیقسا، داها نه دن گیلئیلی اولاق؟ بوراسیندان دینج بیر یئرهارادا وار کی؟ یاشام بویو بؤیله بیر دینج یئر دیله میشدیک. ایندی ده بوراداییق. مین بیر آجی- آغری ایچینده دینجه لیش، کیمین پایینا دوشر کی؟ بیزی آراییب آختاران دا یوخدور. اولسا دا بیزی بولمایاجاق. بونو کسین بیل. آنجاق اؤز آرامیزدیر. بیز بؤیله بیر یاشاماغا آلیشمامیشیق. بیز داغلارین زیروهسینی سئویردیک ده، نه دن اوچوروما سالدیق اؤزوموزو، بیلمه دیک. نه یسه بورا چوخ های- هارایسیز بیر یئردیر. سنی بیلمیرم. من کی بوراسینی چوخ- چوخ سئویرم. یاشام بویو اؤز قینیما قاپانمیشام. سسسیزجه دینج بوجاقلارا سیغینمیشام. دوست اولماسین، دوشمان اولماسین دئمیشم چئوره مده. دوشمان اولسایدی دا دؤزوله سییدی. دوست دئدییین هئچ دؤزولهسی دئییل. دوشمان دوشماندیر دئییرسن، آنجاق بو دوست دئدییین، چوبان آلدادان قوش کیمیدیر. اینسانین باشینا چئشید اویونلار آچیر. اؤزللیکله قاچ قورتار نئچه اوزلو دوستلار الیندن. اونلاری بورادا، اؤلومون اوستونده گؤرمک ایسته میرم. آغلاماقلاری دا باشلارینا دیسین. اونلارین آغلاییش سسی منی اینجیده بیلر. بو سسسیز- سمیرسیز، درین، اوستو آچیق مزاردا، اوستومه بولودلار بیر آز سو چیلهسه، یئتر منه. اولا بیلر بو اوچورومدا یئنیدن گؤیه ره بیلدیم. گؤیرسم ده هپ بورادا ایلان- چایانلا یاشاماق ایستردیم. باخ، صاباح- بیری گون هاوا قیزاجاق. بو اوچورومدا قایناشان ایلان- چایانی، گؤز یاغینی یئدیرتدییین دوستلاردان دا داها گؤزل، داها سئویملی گؤرهجکسن. ایلانین آدی ایلانسا، دوست اؤزونه دوست سؤزونو تاخما آد کیمی یوکله میش، آللی- خاللی ایلاندیر بوتونلوکله. دوزونو دئسم، من دوشمانلارین اوزونو، دوست اوزوندن آغ گؤرموشم. دوشمانا باخما قیلینجی اوزدن باغلاییر. دوست دئدییینین پیچاغی آرخاسیندا گیزلیدیر. سنی بیلمیرم، من بو آرتیق دوستچایا دؤنن دوستلاردان هپ اوزاقدا یاشاماغی سئویرم. ایللر بویو، گئندن گئنه بویلارینا باخیب سئوینسم ده، اونلاردان اوزاقدا دایانیب دورموشام. آخ، بیر آیاغا دا دورا بیلسه یدیم!…
آیاغا دورا بیلسه یدیم، او آغزیندان آچیلان قانی سیلردیم. سنی باغریما باساردیم. دوز اورییمین باشینا. اییلیب آیاق بارماقلاریندان باشلاردیم یالاماغی. بوتون گؤوده نی اوزوناسینا اؤپوب تومارلایاردیم. اونوتمازدیم اؤنومده دوران قادیندیر. قادیناسا یاشاماق اؤلمکدن داها چوخ یاراشیر. آنجاق داها سن ده اونودوبسان منیم ائرککلیییمی. داها او آشیری ایستکلریمیزدن بیر سس- سوراق یوخدور. آرتیق قانسیز، جانسیز بیر پارچا قوخوموش اتیک. اوچ- بئش داملا اولان سویو چکیلمیش اوجقار بیر گؤل. هارداسا بیر گؤل ایچینه دوشموش بیر جوت کپک داش. تکی نازلیم دا بورادا اولسایدی! ناغیل کیتابلارینی توپلاییب، گتیریب سرسه یدی دؤرد بیر یانیما! سول بؤیرومده اوزانیب، باشینی چیینیمه قویسایدی! ناغیللاری بیرر- بیرر اوخوسایدیم او اینجه جیک قولاغینا! اونا بیر ده ناغیلداکی حئیوانلارین سس تونلارینی یانسیلاسایدیم گئجهنین بیر یاریسینا کیمی! گولوب- گولوب کئچینسه یدی بوینوما ساریلاراق! هله دئ گؤروم، اونا دا قیسقاناردینمی؟ یوخ آنجاق. نازلیما قیسقانسایدین، اونا هئچ ده سولو بویا آلمازدین. آلسایدین دا پیکاسو مارکالیسی اولمازدی. نازلیمی چیخ، قویمام منی باشقاسیندان قیسقانمایاسان. سن نه دئسن او اولاجاق، بونو بیل! باخ، گل اؤلک دئدین، گلدیم ده اؤلدوک. یئنه نه ایسته یین وارسا، دئ منه! اینان، اونو دا یئرینه یئتیره رم….
باخ، اؤیله قال، گؤروم سنه نه اولوب! نییه بونجا اوز- گؤزون بوزوشوبدور؟ اولما اوشویورسن؟ آخ، بیر یورقان گتیریب اوستونه چکه بیلسه یدیم! اؤزوم بئله ساغ بؤیرونده اوزانیب سنی قیزیشدیرسایدیم! نییه بورایا گلنده، اؤزوموزله بیر آغ ملفه بئله گتیرمه دیک؟ باشقا اؤلولره تای چیریل- چیلپاق سویونوب دا آرخایینجا اونا بورونوب یاتاردیق. هئچ اوشومزدیک ده. اولا بیلر اؤلولری اوشومهسین دئیه کفنه بوکورلر. گؤرن اؤلولر ده اوشویورلرمی؟ من کی چووووخ اوشویورم. اؤزو ده یاپ- یالنیز اولدوغوم چاغلار داها چوخ. نه اولاردی ایندی بو قانلی کؤینه ییمین آلتیندان سنین الین گؤیرسه یدی؟! کؤکسوم اوستونده گزیشیب بوتون گؤزهلریمی قیزیشدیرسایدی! بوندان اسکیلر اوشودویوم چاغلار بیر بوجاغا سیغیناردیم. یالنیزلیغیما قوشوق اوخویاردیم. هامیدان چوخ مارینا تسوه تایوادان. بیر ده آن سئکستوندان. نه لریسه دوشونوب داشیناردیم. اؤدباشی دا سنی آنیب دوشونردیم. سونرا دا بیردوش آلتینا گیرردیم. قول- قیچیمی سورتمهیه باشلایاردیم. واسواسیلار کیمی سودان آیریلماغیم دا چوخ چتین اولاردی. بیزده نه دنسه عطیر- اودکولون تاپیلمازدی. بول- بول دسمال اولاردی. اونلاری چوخ قوللانمازدیم. آغلایاندا دسمالی، گولندهسه آینانی هئچ سئومزدیم. داها دوغروسونو دئسم، ائو- ائشیکده اولان باشقا نسنهلردن، اؤیله آینایلا دسمالی سئوردیم. سن بیلمزدین، آنجاق سنی ده سئوردیم. اؤزو ده چوخ- چوخ سئوردیم. سنله اولاندا اوزومه باشقا بیر گیزلی- گیزملی دونیا آچیلیردی. او دونیانین هاراسینداسا بیر اوتاغیم وار ایدی. سن اونو یاخشی تانیییرسان. دیب اوتاغیمی دئییرم. گونباشی، گئجه باشی، نه آراییب نه بولسایدیم، دیب اوتاغیمین آلا تورانینا آپاراردیم. دیب اوتاغیمین ایچینده چئشید آنلار- آنیلاردان بؤیوک بیر موزئی دوزلتمیشدیم. هامیسینی مات شوشهلرین ایچینه قویموشدوم. کسین هله ده ال دیمه میش قالیبلار اؤز یئرلرینده. او آنلار- او آنیلارین آرد- آردینا یئرلرینی دییشیردیم. کیمیسینی گونباشی سول قولتوغومدا دولاندیریردیم. کیمیسینه دؤزوموم اولموردو دا، قویوردوم دیب اوتاغیمین بیر بوجاغیندا توز باسسین. سن بونلاری نییه گؤرمه دین، بیلمیرم. بوجاقباشیندا بیر گؤرونگو وار ایدی. گونباشی دویمادان باخیردیم اونلارا. اؤرنه یین آن سئکستونون گؤرونگوسو، یاشامیمدا ان قوشوقسو گؤردویوم گؤرونگویدو. باخیشیندا بیر چوخ قادین قوشوقچونو گؤره بیلیردیم. آن سئکستونون باخیشیندا سنجه سنی نئچه دؤنه گؤرسم یاخشیدیر؟ سنینله هانکیسا اوتاقدا گؤروشنده ده، هانکیسا خیاواندا گزیب دولاشاندا دا، هانکیسا رئستوراندا اوتوروب یئییب ایچنده ده، هارداسا بولوشوب سئویشنده ده، سانکی آن سئکستونلا چییین- چییینه، گؤز- گؤزه، دیز- دیزه، دوداق- دوداغا اولوردوم. بیر بیلسه یدین سیزین باخیشلارینیزی نئچه دؤنه دییشیک سالیب دورموشام! بونو بورا کیمی هئچ بیلیرمییدین؟ بوتون گؤزلرینی، آغیزینی، یاغیزینی، اللرینین فورماسینی، یئریش بیچه مینی، سس تونونو بئله هپ آن سئکستونا اوخشادیردیم. کسین او دا سنین کیمی بیر قادینمیش دئیه دوشونوردوم. بیریجییین ده گؤرونگوسو پیس دئییلدی. بورنو گؤزل، بورنونون اوجو گؤزل. سانکی هیندیستان گؤزلچهلرینین بوتون تؤکدوکلرینی او ییغیشدیرمیشدی. او اؤز اولدوغو کیمییدی. اونو اولدوغو کیمی ده دویوب دوشونن یوخ ایدی. بونو اؤزو دیب اوتاقدا نئچه دؤنه منه دئمیشدی. اونون گولوشلرینده ده، آغلاییشلاریندا دا اولان ایچدنلیکلری هله ده اونوتمامیشام. هله ده اونلاری بیر تور یاشاماقدا کیمییم. دوز دئ گؤروم، مندن اونا سنمی بیر سؤز دئمیشدین؟ آخی سنینله تانیش اولدوغوم گوندن، او اؤزونو اؤزگه قیلدی منیم سئودالاریما. تکی اونونلا بیر ساعات اولسایدیم، گؤزل بیردئوریمه ال قاتاجاقدیم. آرامیزدا اولان بوتون نه سهلری اونونلا اورتالیغا قویاجاقدیم. قویمادیم دا قویا بیلمه دیم آرتیق. ایندیسه بورادایام. سنین سونسوزلوقلارا دک قوروقچون کیمی. تکی داریخمایاسان!….
یوخ، سن داریخما! هامی بیر گون بیزیم گونه قالاجاق. ان اوجا زیروهلره وارانلارین دا، سونوندا بؤیله بیر اوچورومو وار. بیز اولدوق، اولمادیق، یاشام اؤز یئرینده سورونور. بیزیم اوچون دونیانین نه داماریندان بیر داملا قان، نه ده گؤزلریندن بیر دامجی یاش اسکیلمز. بیزقولایجا یانیلیب اونو اؤزوموزه بیر دوست سانمیشدیق. دوست دئدییین بودور آرتیق. اینسانی سونوندا داش قالاق ائیلر. اؤزو ده لاپ اوچورومون دیبینده. آنجاق یئنه ده داریخما! بو دونیا هئچ ایللر بویو ایلان کیمی قولتوغوموزدا بئجردیییمیز دوستلارا دا قالمایاجاق. ایندی زیروهده اولورلار اولسونلار،یوخسا بیزیم کیمی هانکیسا بیر اوچورومدا. بوتون گئتدیکلری یوللار هپ یاشامین سونونا گئدیب چیخاجاق. اؤلومون بیر تورو ده اونلارین یاخاسیندان یاپیشاجاق. قارا تورپاق چئشید اوچوروملاریندان بیرینی ده اونلارا آییریب ایندیدن. اوستهلیک، باخ، بیزیم اوچورومون اوج- بوجاغی یوخدور. گؤز ایشله دیکجه گؤیو، گؤیرتیسی وار. اونلارینسا اوچورومو یالنیز اؤزلری بویدا اولاجاق. دئمیرم داها اونلار دا بیزیم کیمی اوزو اوچوروما ساری اوچان قوشلاردان اولالار. هر قوشون دا ایشی دئییل، آشاغیدان یوخارییانی بوراخیب، یوخاریدان آشاغییانی اوستون توتسون. بیزیم ده باشیمیز اوستونده گؤی اوزو وار ایدی داااا، یوخمویدو؟ آنجاق بیز زیروهلری آلدیرمادیق دا اوچورومو سئودیک. اؤلمه یین ده گؤزل- چیرکینی وار آخی. بیر وار اؤزون بویدا بیر چوخوردا سونسوزا کیمی یاتمالی اولاسان، بیر وار هپ بوراسی کیمی آجون بویدا بیر اوچورومدا یاتاسان. بیر وار سنه بیر اؤلومو، بیر یوخلوغو یورودهلر، بیر وار اؤزون بیر اؤلوم تورونو سئچیب، اونونلا سئودییین کیمی سئویشیب، ان دیبسیز بیر بؤیوک بوشلوغا گئدهسن. یوخسا بیز باشقا جوره ده اؤله بیلردیک داااا، دئییلمی؟ دئییلسه، منی باغیشلا! اؤز گؤزللییینه منی باغیشلا! سن زیروهلرده یاشاماق ایسته یرکن، من سنی بو اوچوروما چکدیمسه، منی باغیشلا! اورییمین بونجا ایشدن دایانماسینا باخما، هله ده سنه دؤیونور. گؤزلرینه تاپشیر بونو گؤرسون داااا!…
بیز دوغوردان نییه اؤزوموزه قییدیق؟ اسکیلر کیمی ده اولا بیلردیک آخی. سن منی اؤز اللرینله اؤز خاچ گؤودهنین گوموشو گؤزللییینین اوستونده چارمیخا چکه بیلردین. بوندان داها دادلی اؤلوم اولا بیلرمییدی هئچ؟ بورایا گلمک یئرینه، سن منی دیب اوتاغیمدا اؤزونله بیرگه دوستاغا سالسایدین، داها یاخشی اولمازدیمی؟ لاپ بئله بیر- ایکی شیلله قویا بیلردین قولاغیمین دیبینه. اؤلمه منه گؤره، دئیه بیلردین. اؤلمه، یاشا سونونا کیمی منیمله! آنجاق آرتیق اؤنومو آلا بیلمه دین. من بیر توغرول کیمی اوچدوم، سن ده قانادیمین آلتینا سیغیندین. اوچوشدوق بیرلیکده اوزو آشاغی. هارا گئدیردیک، بیلمه دیک. آخی اوچورومون دیبی گؤرونموردو. بیردن بیره بیزه نه اولدو، بیر آن اؤزوموزو بئله اونوتدوق؟! یئرله گؤیون آراسینی اؤلچمهدن اوچدوق. اونایکی- اوناوچ ثانییهیه قات- قات دومانلاری یاریب کئچدیک. بوتون یاشامین توزونو پالتارلاریمیزدان چیرپیب، اوزاندیق بو اوچورومون دیبینه. بولودلار هاراسییدی؟ بیز تانرینین یانینا بئله اوچوب گئده بیلردیک. اوچمادیق دا آشاغینی یوخاریدان اوستون توتدوق. بیز آشاغییا اوچاندا پرن- پرن تینیمیز گؤیه اوچوردو. بونو گؤرمه دیم، آنجاق بؤیلهسینه ساندیم. اوچوروم اوزو آشاغی، یاریلا- یاریلا، سؤکوله- سؤکوله اوچوردو قانادلاریمیز. اوچورومون باشیندا بیر- بیریمیزه اوخویوب، سونرا جیریب اؤزوموزدن اؤنجه بورا سپدیییمیز قوشوق کاغیذلارینا اوخشاییردی تیکهلریمیز. صاباح- بیریگون ایلان- چایان اونلاری یئییب اوداجاق. ایچیمیزده خرونیک آجی- آغریلار دا چئینه نیب اودولاجاق. اوندا اولا بیلر بیر داها آجی- آغریسیز دیریلدیک. اؤیله اولسا، اؤیله بورادان، قالخینیش سورهمیزی سوردوره ریک داغلارین زیروهسینه. الیمیز چاتدی، چاتدی. چاتماسا دا اوچوروم قالیر، بیز قالیریق. دئییلمی؟ بورادان بو اوچوروم چوخ دا درین گؤزه گلمیر. بیز قالخینیش سورهمیزی باشلاساق، بوتون ایلان- چایانلار مات قالاجاقلار. یوخ، بیر ده اونلاری قولتوغوموزدا بئجرمه-یه جه ییک. اونلاری اؤزوموزه دوست قیلمایاجاغیق. اونلار اوزوموزه بئله دورماغا کؤند تاپمایاجاقلار. کؤند تاپسالار، بورادان دا درین بیر اوچوروما بیزی ساللایا بیلرلر. ساللاییب دا سونرا ایپیمیزی قیرا بیلرلر. قیردیلارمی یالاندان اوتوروب بیزه اوخشاما اوخشایارلار. سنی بیلمیرم، منیم ان یاخین دوستلاریم بئله، بو ایشلری قولایجا گؤره بیلرلر. نه گؤزل ده کی بورادا یوخدورلار. بوراخ، قوی یوخ اولسونلار! تکی نازلیم اولسایدی، بیزه یئتردی. ان آزیندان او دوپ- دولو بارماقلارییلا گؤزلریمیزی باغلایاردی. یوخ آنجاق. او بورادا اولماسا یاخشیدیر. اوره یی پارتلایا بیلر. اونون ایندی ان شیرینجیک بیر یوخودا اولماسینی دیله ییرم. آخ، بیر قوش اولسایدیم، اؤیله بو آن اوچوب گئدیب قوناردیم پنجرهمیزین هئرهسینه. نازلیم یوخودا اوستونو آچسایدی، لامجا یورقانی چیینینه چکیب گلردیم. بیر- ایکی ده اؤپوجوک گؤتوره ردیم گول یاناغیندان….
یالان دئیه نی دئییلم، منیم یئنه ده هاراسا اوچماغیم گلدی. بو آت کئچمز، بو قوش اوچماز داغلاردان، آشیب اوزاقلارا گئتمک کؤنلومدن کئچیر. قانادلاریمدا گوج اولسا بورادان ماساچوستا دا گئده رم. آن سئکستون مزارینی هاردا اولسا بولارام. سنی ده سول قانادیمین آلتیندا گؤتوره رم. لاپ بئله یولابوقانی دا یوخلایاریق. دوغودان باتییا کیمی، باتیدان دوغویا کیمی بوتون ائولره باش چکه ریک. قاپیلارین باشینا، پنجرهلرین هئرهسینه قوناریق. هارادا دیب اوتاق وارسا، اورادا دینجه له ریک. سئودیییمیز بوسبوتون ایشی گؤره ریک. یازار- قوشوقچولارین جیب دفترلرینه کیمی واراریق. اونلاری واراقلایاریق. نئجه کئچیردیکلری آنلاری، آنیلاری، آنی دفترچهلریندن اوخویوب ایچ ائدهریک. یاتاقخانالارینا بئله گئده ریک. ماراقلی نه سهلر بیزی دوشوندورر. کسین گؤردوکلریمیزین بیر چوخونو بورا کیمی گؤرمه میش اولاجاغیق. بؤیلهسی بوتون نه سهلر چیریل- چیلپاق سویونارلار گؤزوموزون اؤنونده. دوواقسیز گئرچکلیکلرله اوزله شه ریک. داها بالماسکه تؤرهنینه گره ییمیز قالماز. آنجاق قوشقونماغا گلمز. اؤزوموزو آلداتمایاق! نه منیم اورییم دؤیوننه اوخشاییر، نه ده سنین گؤزلرین گؤره نه. بوتون یاشامیمیزین دوزه نی پوزولوب آرتیق. قوراللارین هامیسی سیلینیب گئدیب ایشینه. بو اوچوروم داها بیزیم ان سون ائویمیزدیر. ان سون دیب اوتاغیمیز. دوزونو دئسم، گئت- گئده قورخورام بودیب اوتاقدان. بو اوج- بوجاغی واریلماز اوچورومدان. هاچان هاواسی قیزاجاق، بیلینمیر. هاواسی سویوق، دومانی سیخ، ایلان- چایانلاری هارداسا گیزلی. سنین قیچین، منیم قولوم اورتاسیندان قیریلمیش. آغزیمیزدان قان آچیلیب. گؤزلریمیز گؤرمزجهسینه بیر- بیرینه دیکیلیب قالیب. اوره ییمیز ده دؤیونمور. دئییرم سون دؤنه اولاراق، گل بیر ده اللریمیزی بیر- بیرینه چاتدیراق! بوراسی نئجه ده سسسیز- سمیرسیزدیر! نه بیر قورخو، نه بیر ایضطیرابیمیز وار. بیز آخی بورانی بوراخیب هارا گئدک؟ بورادان دیشاریدا بوتون نسنهلر بامباشقادیر. یاشامین قاش- قاباغی یئرله گئدیر. یاشام قاش-قاباغیندانسا اؤلوم گولوشو یاخشیدیر. بیز اؤیله بونا گؤره گلدیک داااا، بو اوچورومون دیبینه. اؤزوموزو قوش کیمی بوراخدیق دومان ایچینه. قول- قانادیمیزا باغلانان ایپلردن یامان قورتاردیق! قفسدن بیر تهر قاچدیق دا اوچدوق. یووووخ، بیز اؤزوموزه قییمادیق. اؤزقیییما اوغرامادیق. قولایجا قانادلاریمیزی آچدیق، اوچدوق. آرتیق چووووخ یورولموشدوق. ایندیسه دینجلمه ده ییک. گل گؤزلریمیزی یوموب دا یاتاق! نه پیس اولدو! بیز ایسته سک ده داها گؤزلریمیزی یوما بیلمه یه جه ییک. بیز گؤزو آچیق یاتمیشیق آرتیق. دیریلرین بئله گؤزلری بونجا آچیق اولا بیلمز. نئجه ده لام، نئجه ده یونگول یاتمیشیق! بوراسی انایین بیر دیب اوتاقمیش! تکی نازلیم دا بورادا اولسایدی! هئچ دئییلسه هرهمیزین اوستوموزه بیر مزارلیق قارا تورپاق آتسایدی! آخ، نازلیم هارادادیر؟ بو دؤیونمز اوره ییم اونا قوربان! ایندی منسیز گونلری نئجه کئچیر؟! دور بورادان کؤچک آخی! کسین سون ائودن سونرا دا باشقا بیر سون ائو ده واردیر. دور گئدک، دور! ائشیدیرمیسن منی؟!….
۸/۹/۱۳۹۰


text:
مونیسیپال ایستادیومو
مونیسیپال ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Stadium Municipal) تولوز شهرینده بیر ایستادیومدور. 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. تولوز تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۳۳٬۱۵۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی تولوزدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Restructuration du Stadium de Toulouse pour l'Euro 2016". projets-architecte-urbanisme.fr. 22 August 2013. Retrieved 4 April 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stadium Municipal»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده مونیسیپال ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مارتین جکابکو
مارتین جکابکو (اینگیلیسجه: Martin Jakubko) (دوْغوم:۲۶ فوریهٔ ۱۹۸۰ (۴۲ یاش) Chminianska Nová Ves) بیر فوتبالیست. روژمبرک فوتبال کولوبو و ایسلوواکی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Slovakia - Lithuania 1:1, Footballdatabase.eu
- ^ "Football PLAYER: Martin Jakubko". Retrieved 13 March 2017.
قارداش پروژهلرده مارتین جکابکو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ساترن رامنسکویه کولوبونون اویونچولاری
- خیمکی کولوبونون اویونچولاری
- مسکو کولوبونون اویونچولاری
- دینامو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- امکار پرم کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- روژمبرک کولوبونون اویونچولاری


text:
«محمدرضا کریمی»نین دؤرد کیتابی ایشیق اوزو گؤردو
تانینمیش آذربایجان یازیچی و تدقیقاتچیسی محمدرضا باغبان کریمینین امهیی سایهسینده حاضیرلانان دؤرد کیتاب ایشیق اوزو گؤردو. یاییلان کیتابلار ۱- «بدرقه» (یاشار کمال)دان ترجومه ۲- «قوتادغو بیلیک»(یوسف خاص حاجب)دن ترجومه و تدقیق ۳- «دیوان ترکی و فارسی جهانشاه حقیقی»نین حاضیرلانماسی و ۴- «اولدوزلار الهنیر» آدلی زتجان شاعرلرینین تانیتدیرما کیتابی عنوانلاریندادیرلار. کیتابلاری تهران، زنجان و آذربایجانین دیگر شهرلرینده آذربایجانجا یاییلان کیتابلارین ساتیش ماغازالاریندان الده ائتمک اولار.


text:
تشاتوبادهیایا تشاترجی
تشاتوبادهیایا تشاترجی (اینگیلیسجه: Bankim Chandra Chattopadhyay) شاعیر، رومانچی، ، ژورنالیست و یازیچی - ۲۷ ژوئن ۱۸۳۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۵ ایل عومر ائلهییب و ۸ آوریل ۱۸۹۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bankim Chandra Chattopadhyay»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تشاتوبادهیایا تشاترجی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
موغوللارین ژاپونا یوروشلری
موغوللارین ژاپونا یوروشلری (اینگیلیسجه: Mongol invasions of Japan) موغول فتوحاتینین بیر قیسمیدیر. ژاپون یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو ژاپون غلبهسیله بیتمیشدیر ۱۳. یوز ایلده بیر چوخ اؤلکهلَر کیمی ژاپون دا موغوللار هۆجومونا معروض قالدی. اؤلکهنین آدادا یئرلشمهسی موغوللارین ایستیلا نیییَتلَرینی دایاندیرا بیلمهدی. اوْنلار ایٛـکی دفعه ,۱۲۷۴ (میلادی) و ۱۲۸۱ (میلادی)-جی ایٛـللَرده ژاپون آدالارینا گئنیش میقیاسلی یۆروش جَهدی ائتدیلَر. بیرینجی دفعه ایٛـدی عادت ائتدیکلَری آتلی قوشونلا دئییل ساواش-دَنیز دونانماسی قوهلَری ایٛـله بۇنا نایل اوْلماق ایٛـستَییردیلَر کی ,بۇ دا اوْنلارینچین و کوره کیمی ایٛـستیلا ائتدیکلَری اؤلکهلرین دَنیز تَجروبَسینه آرخالانمادان ممکن دئییلدی. موغوللار هَمچین مۆسلمان دَنیزچیلَرینی ده بۇ ایٛـشه جَلب ائتمیش دیلَر.
بۇنلاردان بیری موغوللارین دَنیزده چینلی سون ایمپیراتورلوغونا قارشی اۆستونلویونو تامین ائتمیش ,زوانچژوودان اوْلان عرب یا دا ایٛـرانلی اَسیللی - مۆسلمان پو شووقن ایٛـدی.
ژاپونا یۆروش پلانی بارَده قوبلایخانا یاخین اوْلان ایتالیا-ونیزلی مارکو پولو دا خَبَردار ایٛـدی. عربلر و ایرانلیلار تورکلر – قارلوقلار ,کانقللار ,قیپچاقلار ,اویغورلار موغول اوْردوسونون مؤهوم حیصّه سینی تَشکیل ائدیردیلَر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Conlan 2001, pp. 261–263 cites a variety of estimate from various Japanese historians as well as the author's own.
- ^ Twitchett 1994, pp. 437-442.
- ^ Turnbull 2010, p. 32.
- ^ Turnbull 2010, pp. 55-57.
- ^ Turnbull 2010, pp. 49-50.
- ^ Turnbull 2010, pp. 69-76.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«موغوللارین ژاپونا یوروشلری»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده موغوللارین ژاپونا یوروشلری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «nb» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
اوستاد هاشم ترلانین خاطیرهسی عزیزلندی
اونودولماز ملی و مبارز آذربایجان شاعری اوستاد هاشیم ترلانین اؤلومونون ایل دؤنومی موناسیبتیله آبان آیینین ۲۹ ینجی گونو (آدینا گون) اوستادین مزاری باشیندا خاطیره ییغینجاغی کئچیریلدی.
اوستاد هاشیم ترلانین عائلهسی طرفیندن تشکیل ائدیلمیش بو مراسیمده عائله عضولریله برابر، اوستادین قوهوم اقرباسی و ادبی مدنی دوستلاری اشتراک ائتمیش و بیر داها خالقیمیزین سئویملی و اونودولماز شاعرینین خاطیرهسینی عزیزلهدیلر.
مراسیمده ادبی درنکلر طرفیندن شاعر حسین شهرک (میرزه) اوستادین ادبی اجتماعی شخصیتیندن سؤز آچاراق اونون هامی طرفیندن سئویلدیگینی وورغولادی و یاخین گلهجکده صابر ادبی انجومنینین تشبثیایله اوستادا خاطیره آخشامی کئچیریلهجهییندن خبر وئردی.
بو مراسیمدن بیر نئچه شکیلی تقدیم ائدیریک:


text:
کویمبرا بیلیمیوردو
کویمبرا بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Coimbra, فارسجا: دانشگاه کویمبرا، عربجه: جامعة قلمرية)پورتوقالنین کویمبرا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. کویمبرا بیلیمیوردو ۱۲۹۰ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Associação Académica de Coimbra logo.svg
The students' union of the university logo
- Universitat de Coïmbra - Sala d'actes.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کویمبرا بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تسای اینگ ون
سای اینگون (اینگیلیسجه: Tsai Ing-wen)، چین دیلینده. 蔡英文 ، پینیین دیلینده. Cài Yīngwén) (دوغوم گونو: 1956 ایلینین آوقوست آیینین 31نجی گونو) تایوان جومهوریتی نین سئچیلمیش جومهور رئیسی، و تایوان تاریخینده بیرینجی سئچیلمیش خانیم جومهور رئیسیدیر. بو خانیم دموکراتیک قالدیرما حزبینین باشچیسی (دئ دئ پئ پارتی سی) اولاراق 2012 و 2016جی ایللرینین جومهور باشقانلیغینا آداخلی اولدو، آنجاق ایکینجی دفعه 2016جی ایل ژانویه سی نین 16جی گونونده سئچیمده اوستون گلدی. سای اینگون 2008 دن 2012 ایلینه قدرحزبین عوضوو ایدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tsai Ing-wen»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ ژانویهسینین ۱۶سی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اورتا عصرلرده ایرتیش چاییندان دونای چایینا قدر اوزانان قیپچاق چؤلو بویونجا یاییلان داشبابا گله نه یی هله او چاغلاردا بو بؤلگهلرده اولان سیّاحلارین دقتینی چکمیشدی. بو دیکیلیداشلار چاغداش تاریخچیلرین ده گؤزوندن یایینمامیش، اونلارین اؤیرنیلمهسی اوچون چوخلو آراشدیرما آپاریلمیشدیر. آنجاق داشبابا گله نه یینین منشأیی و آنلامی حقینده هلهلیک اورتاق یوزومیادا واریلماسا دا، بو گله نه یین تورک بویلارینا مخصوص اولماسی فکری آرتیق علمی ادبیاتدا قبول اولونموشدور. تورکلرین قوتسال سایدیغی داشبابالار عادتا کاتاکومب و کورقان باسیریقلاریندا راست گلینیر. تونج چاغی انشان شکلی دیکیلیداشلار سونراکی ساقا، کومان-قیپچاق چاغیندا داشبابا و داشننه گؤرکَمینده دوام ائتمیشدیر. آنجاق داها قدیم چاغلارا عاید داشبابالارین آذربایجان و تورکیهده بولونماسی بو گله نه یین منشأیینی، ایلکین یاراندیغی بؤلگهنی علمی ادبیاتدا عنعنوی اولاراق تورکلرین آتایوردو ساییلان آلتایدا دئییل، پروتوتورک آتایوردونون اؤنآسیادا اولدوغونو اورتایا چیخاران اورمو تئوریاسینا اویغون اولاراق، ائله بورادا آختارماق گرَکیر؛ چونکی داشبابا گله نه یی تورک بویلارینین کؤچو ایله آوروپایا دا، آلتایا دا اؤن آسیادان آپاریلمیشدیر. داشبابالارین یاییلما جغرافیاسی تورک بویلارینین کؤچ ائتدیگی یؤنلری، یورد سالیب یاشادیغی بؤلگهلری گؤستهرن اؤنملی تاریخی بلگه، اونلارین گؤرکم تیپولوگیاسی و کانونیک اکونوقرافیاسی ایسه ائتنوگئنئز آراشدیرمالاریندا ائتنیک صفت کیمی اوزسوز توتالقا ساییلیر. اورمو تئوریاسی ایشیغیندا داها گئرچک اوزو ایله گؤرونن میفولوگیا، ائتنوقرافیا، آرخئولوگیا بلگهلری سیراسیندا تورکلرین داشبابا گله نه یی توتارلی توتالقا اولماقلا یاناشی، آذربایجاندان قیپچاق چؤلونه یؤنهلن تورک بویلارینین همین بوزقیرلارا تورک تاریخینین داش یادداشینی دا داشیدیقلارینی سرگیلهییر. بو سرگیده کی بلگهلرله تانیش اولماقدا سیزه بلدچیلیک ائدن الینیزدهکی بیتیک ایسه علمی ادعالاردان اوزاق اولوب، مینایللر بویو چؤللرده داها دا قاریمیش داشننه، قوجالمیش داشبابا بدیزلرینه، بو ساحهده آراشدیرما آپاران اوزمانلارین الده ائتدیگی بلگهلره و بیلگیلره منیم باخیشیملا باخماق آماجی داشیییر .باکی-خیزی، ۲۰۱۰ گیریش تورک ائتنوسونون قدیم تاریخینه ایشیق سالان بلگهلر سیراسیندا داشبابا گله نه یی اؤنملی یئر توتور. بو یؤنده آپاریلان آراشدیرمالاردا دوغرو و یانلیش یوروملار، آلینان نتیجهلر بیر داها گؤزدن کئچیریلنده آلینان سونوجلار اورمو تئوریاسینین پروتوتورکلرین آتایوردو کیمی تثبیت ائتدیگی اؤنآسیادان اولان مهاجرتلرله داشبابا گلهنهیینین آوراسیا چؤللرینه یاییلما چاغلارینی و یؤنلرینی آیدینلاتماغا یاردیم ائدن بیلگیلری ده آرتیردی. هم ده بللی اولدو کی، بلگهلر آرتدیقجا تورک میفولوگیاسینداکی داش کولتو قومنگاری داش نسنهلرین آیری-آیریلیقدا دئییل، یالنیز سیستملی شکلده اؤیرنیلمهسی ایله آیدینلاشا بیلیر. اونا گؤره ده، بو بیتیکده اساس موضوع داشبابا گله نه یی اولسا دا، بالبال، منگیر کیمی دیکیلیداشلار، داشبابا گله نه ییله بیرباشا باغلانتیسی اولان کورقان فرهنگی و باسیریق گله نه یینده داشدان یونولموش ماهیتجه داشبابا ایله اوخشار آت، قوچ هیکللری و داشبابا گلهنهیینین آذربایجاندان اطراف اؤلکهلره یاییلما یؤنلرینه ایشیق توتان باشقا داشایشلمه نسنهلریندن ده دانیشماق گرکیر. آذربایجاندا داشایشلَمه گله نه یینین تاریخی ایلکل انسانلارین ایلک داش آلتلری حاضرلاماسی تاریخیندن باشلانیر. کسمه، دئشمه، یونما و قاشیما اوچون داش قلپهلردن حاضرلانان بسیط آلتلر دوروندن داشلاتماسدا اولان انساناوغلو داشایشلمه صنعتینی بوگونهجن یاشادیر، ایندی تکنولوگیانین امکان وئردیگی آلتلرله داشلار یونولور، اویولور، هامارلانیر، اونا گؤزل بزکلر وورولور. بعضی یونولموش باسیریق داشلارینا آت، قوچ، مارال، قوش و باشقا آت (حیوان) فیقورلاری دا حکّ اولونور. هؤرگو داشینین اوزدن گوبود شکلده قاراچاپما اصولو ایله یونولماسی گئنیش یاییلمیشدی. داشلارین قاراچاپمادان سونراکی هامارلانما مرحلهسی ده ییشمه و جیلالاما اوصولو ایله آپاریلیردی. فورمالارینا گؤره یونولموش داشلار بوروق، یاستیغی، قوردقولاغی، ممهلی، تاغ و سایر تئرمینلرله فرقله نیر. تاریخا داشیونما صنعتینده اختصاصلاشما گئتدیگیندن داش اوستالاری داشکَسن، بنّا، حکاک، شبکه چی، هیکلتراش صنعتلری اوزره آیریلمیشلار. داشچیخارما ساحهسینده داشین دامارینی تاپیب اونو بیر نئچه یئردن بؤلمهیی باجاران داشکَسن اوستالاردان فرقلی اولاراق، بنّالار تیکینتیده آدی دیوار هؤرگوسوندن توتموش محتشم دکوراتیو عنصرلرله معمارلیق عابیدهلری تیکیر، حکّاکلارسا صندوقه، باشداشی، بالبال، داشیازی و انشاعاتدا دکوراتیو بزکلرله اوغراشیر، بدیزچیلر (هیکلتراش) داشبابا، خاطره و مونومنتال عابیدهلر اوزه رینده ایشلییردی. بوندان باشقا، دییرمان داشی، سو داشی کیمی داشایشلمه ساحهلرینین ده اؤز داش اوستالاری واردی. گؤروندوگو کیمی، آذربایجاندا داشایشلمه صنعتی بسیط ال آلتی فورماسیندان سانباللی تک ذهن اثرلره، مکمل دکوراتیو شبکهلرهجن انسانلیق تاریخی قدر بؤیوک زامانلا اوزون یول کئچمیشدیر. اورتا چاغلاراجان داشایشلمه صنعتی داش تاپیناقلار، محتشم قالالار، سارایلار، ونگلر، خاچداش، قوچداش، آتداش، سوداشی، دییرمان داشی، داشبابا، باشداشی، حاضرلانماسی اوزره یاییلمیشدیر. داشدان یونولموش فیقورلار اویغون اولاراق بورادا داشقوچ، داشات، داشمارال، بالبال، داشبابا، سینداش، داشننه (داشآنا)، بنگوداش کیمی آدلارلا آدلانیر. ن.ی. وسلووسکینین هله ۱۹۱۵ده کی «داشبابالار و یا بالباللار سورونونون چاغداش دورومو» آدلی یازیسیندا دئییلیر کی، داشبابالارین آنلامینی و یارانما نَدنینی تاپماغا جهت ائدن آیری-آیری ساحه اوزمانلارینین سایسیز آراشدیرمالاری اولسا دا، روس آرخئولوگیاسیندا داشبابالار سورونو قدر قارانلیق و دولاشیق بیر مسئلهیه چتین کی راست گلمک اولار[۱]. نه یازیق کی، بو دئییمدن یوزایل سونرا دا سورونون دورومو دییشمه میشدیر، باخمایاراق کی، هم تاپیلان عابدهلرین سایی آرتمیش، هم ده بونلاری آراشدیران اوچ یئنی نسلین یوزلرله یازیلاری چاپ اولونموشدور. گؤگتورک یازیلاریندا داشبابا گلهنهیی حقینده وئریلن بیلگیدن بللی اولور کی، اؤلهنین هیکلینه بدیز، اونو دوزلدن هیکلتراشا ایسه بدیزچی دئییلیر. یازیلی قایناقدان آیدین اولور کی، ۷۳۱ده اؤلن کولتیگینین یوغ تؤرهنینده آرتیق اونون بدیزی حاضریمیش.[۲] بئله تورک گلهنهیینی چین قایناغی دا قید ائدیر. تورکلرین اساس قومنگاری بلگهلریندن اولان داشبابا گلهنهیی علمی ادبیاتدا اوزون مدت یانلیش یوزولموشدور. حتی، «آلتایدا قدیم تورک داش هیکللری» (۱۹۸۴) و «ولاندیریک کورقانلاری» (۱۹۸۷) آدلی ایکی سانباللی کتابین یازاری آرخئولوق ولادیمیر کوباریئو بیرینجی کتابین اؤزَتینده «التایدا اؤنملی حصهسی مؤلف طرفیندن تاپیلیب تدقیق اولونان قدیم تورک داش هیکللرینین تام تصویری بو تکیازمادا وئریلمیشدیر»- یازسا دا، اوچ ایل سونرا نشر اولونان کتابی بو جمله ایله باشلانیر: “آلتایدا م.اؤ. VII-III عصرلرده گئنیش یاییلمیش پازیریک فرهنگینه عاید عابدهلر بیر چوخ عالملرین ده دئدیگی کیمی آوروپوید ایراندیللی بویلارا مخصوصدور».[۳] عینی اراضیده آرالاریندا زامان فرقی اولسا دا، عینی تیپلی تورک آتلی و بوکولو باسیریق گلهنهیی ایراندیللی ائتنوسا نئجه عاید اولا بیلر؟ گؤرونور، یازار آوروپوید ساقالاری تورک سایماغا جسارت ائتمیر، حالبوکی کورقان و آت باسیریقلی ساقا بویلاری آلتایا آوروپادان دئییل، اؤن آسیادان گئدن آوروپوید پروتوتورکلرین بیر قولو ایدی. جواهرلعل نهرونون سؤزلریله دئسک، «ساقالار تورکلرین بؤیوک کؤچری بویلاریندان ایدی».[۴]
آرخئولوژی-قومنگاری و یازیلی قایناقلار داشبابا گله نه یینین تورکلره عاید اولدوغونو آیدین گؤسترسه ده، پروتوتورکلرین آتایوردونا آلتای تئوریاسی ایله باخان بعضی یازارلار بو داش هیکللرین آوروپادا قدیمینی ایراندیللیلره، سونراکیلاری ایسه تورکلره عاید ائدیر. دوغوداکی داشبابا گله نه یینه ایسه حتی مونقوللاری دا شریک قوشانلار واردیر. حالبوکی، ل. ر. کیزلاسوو دوغرو اولاراق یازیر کی، مونقوللارین باسیریقلاریندا داش هیکل قویولماسی حقینده بلگه یوخدور.[۵] بعضی داشبابا بدیزی اوزهریندهکی یازینین (داشیازینین) تورکجه اولماسی دا آیدین گؤسته ریر کی، داشبابا یالنیز تورکلره عاید گله نکدیر. خاکاس ائلینده بولونان داشبابانین اوزه رینده تورک دامغاسی و گؤگتورک یازیسی اؤرنه یینده بونو آیدین گؤرمک اولور. تورگیش ائلینده بو یاشلی بیین هله ۲۶ یاشیندا ایکن قاراخانین یانیندا گؤرَو آلماسی بدیزین آرخاسینداکی داشیازیدا ساغدان سولا بئله یازیلمیشدیر: “قارا کان ایچره کی بَن ائزگئنه آلتی اوتوز یاشیما ائرتی. بَن اؤلتیم تورگیش ائل ایچینده بگ بَن بیتیگ”.[۶]داشبابا گله نه یینین قایناغی و اونون یاییلما یؤنلری اورمو تئوریاسی ایشیغیندا آیدینلاشا بیلیر. بو یؤنده آپاریلان آراشدیرمادان آیدین اولور کی، گونئی آوروپا و گونئی سیبیر بوزقیر و یایلالارینا آپاریلان داشبابا گله نه یی اؤنآسیاداکی پروتوتورک بؤلگهلریندن م.اؤ. IV مینایلین اورتالاریندان باشلانان مهاجرتلرله باغلیدیر. اونا گؤره ده، داشبابالارا آنجاق تورک بویلارینین یئرلشدیگی بؤلگهلرده و تورکلرین همین بؤلگهلرده یاشادیغی چاغلاردا راست گلینیر. موسی کاغانکاتلی آلبان ائلی اراضیسینده یاشایان اوزون ساچلی بویلارین داشدان هیکللر یونوب اونا ستایش ائتدیکلرینی، قوچ، آت، سیغیر قوربانلاری وئردیکلرینی وورغولامیشدیر. آذربایجان ادبیاتیندا داشبابا حقینده بیلگی وئرن نظامی گنجوی «اسکندرنامه» اثرینده یازیر کی، تورک بویلارینین قویدوغو بو دیکیلیداشلارا سجده ائدنلر اونا حؤرمتله یاناشیر، یانیندان کئچن هر بیر آتلی قیپچاق بورا بیر اوخ سانجیر، چوبانلارسا سورودن اونا بیر قوربانلیق قویون آییریر. بو بلگهنین آذربایجان تورکجهسینه ترجومهلری ضعیف اولسا دا، ک. لیپسکرووانین روس دیلینه چئویریسی داها اوغورلو آلینمیشدیر: [۷]
и пpиxoдяT kыпчakoB cюдa плeMeHa، и пepeд идoлoM rHëTcя kыпчakoB cпиHa. пeший пyTHиk пpидeT или яBиTcя koHHый، пokopяeT любoro kyMиp иx иckoHHый. BcaдHиk MeдлиT пpeд HиM، и koHя пpидepжaB، oH cTpeлy، HakлoHяcb، BoHзaeT Meж TpaB، зHaeT kaждый пacTyx، MиMo roHящий cTaдo، чTo ocTaBиTb oBцy пepeд идoлoM Haдo. [۱۴٫ ۳۵۴]
گؤگتورک دولتینین باتیدا اوج بؤلگهسی آزاق دنیزینین گونئی یاخاسیندا توموتارکان کندی واردی. «یوقور پولکو حقینده داستان» ایلک دفعه بورایا آیاق باسان روسلارین دا آزمان داشبابا بدیزینی گؤروب، اونا حیرتله تموتاراکان ایستوکانی دئمهسینی وورغولامیشدیر. بو بؤلگهلرده م.اؤ.VI عصردن ساقاقامر، سونرا هون، داها سونرا بولقار، اوندان سونرا خزر و داها سونرا مونقول آخینلارینا قدر قیپچاق (کومان) بویلاری یاشامیشلار؛ اونا گؤره روسیا و اوکراینانین گونئی چؤللرینه یاییلمیش یوزلرله داشبابا باشقا خالقا دئییل، آدی چکیلن تورک بویلارینا عایددیر. یونان قایناقلاری (کتسی، سیجیلیالی دیودور) قید ائدیر کی، ساقا بویلاریندان بیری اؤزلرینین قادین حکمداری زارینا (ساریانا) اوچون گئنیش اؤزول اوزهرینده قورولان کورقاندا اونون بؤیوک هیکلینی قویموشلار.[۸] چین قایناقلاریندا دا تورکلرین داشبابا و بالبال گله نه یی حقینده بلگهلر واردیر. بئله بلگهلره گؤیتورک یازیلارینین اؤزونده ده راست گلمک اولور.[۹] ابن فضلان اوغوز (قوز) بویلاریندا اؤلدورولن دوشمنین سایینا اویغون آغاج بالبال قویولماسیندان دانیشسا دا، داشبابا گله نه یینی قید ائتمه میشدیر. گؤرونور، خریستیان کومانلاردان فرقلی اولاراق، او چاغدا بعضی اوغوز بویلاریندا آرتیق بو گله نک آرادان چیخمیشدی. ابوالقاضی بهادرخان (XVII) ایسه اؤلهنین کیچیک هیکلینی دوزلدیب ائوده ساخلاماق گله نه یینی قید ائدیر.. XIII یوزایلده پلانو کارپینی و ویلهلم ده روبروک کیمی بللی سیّاحلار دا تورک ائللرینده گؤردوکلری داشبابا گله نه ییندن بحث ائتمیشلر. روما پاپاسینین ۱۲۵۳ده دوغویا ائلچی کیمی گؤندردیگی V. روبروک قیپچاق یوردلاریندا گؤردوکلرینی یازاراق قید ائدیر کی، کومانلار (قیپچاقلار) اؤلولرینین مزارینا ات و قیمیز قویور، مزارین اوستونده ائو ساییلان بیر تپه قوروب اوزه رینه ده اوزو دوغویا اولان و الینده کی کاسانی گؤبهیی اوزه رینده توتموش بیر انسان هیکلی دیکلهدیرلر، زنگینلرین مزاریندا بئله تپهلر بؤیوک پیرامیدانی خاطیرلادیر.[۱۰] عینی دورومو تصویر ائدن پ. کارپینی ده وورغولاییر کی، هر دفعه بیر حیوان کسنده بو هیکللرین پایینی گتیریب اونون قارشیسینا قویورلار.
کورقان اوزه رینده کی داشبابالار بیر مدت دوغو اؤلکهلرده یاشایان مشهور روس رسّامی ن. ک. رئریخین گؤزوندن ده یایینمامیشدیر، اورادا راست گلدیگی داشبالاردان بیر نئچهسینین شکلینی ده چکمیشدیر: داشبابالارین توپلانیب سیاهییا آلینماسی XIX عصردن باشلانسا دا، اونلارین سیستملی شکلده تدقیقی XX عصرین اوللریندن باشلانیر و بوگونهجن دوام ائدیر. تکجه دون ایله دنپر جایلاری آراسیندا ۳۳۰دان آرتیق داشبابا و باشقا دیکیلیداشلار قیده آلینمیشدیر، لاکین وقت آخاریندا یاغمور آلتیندا آشیلانان، داغیدیلان و موزهلره داشینانلار دا آز دئییل. داشبابا گله نه یی دوغوداکی تورک یوردلاریندا (آلتای، تووا، خاکاس) گئنیش یاییلدیغی اوچون اورالاردا داها چوخ سایدا قالمیشدیر، قیرغیز ائلینین توکماک بؤلگهسی ایسه (بورانا کندی) بو داشبابا گلهنهیینی سون وقتلاراجان ساخلامیشدیر. آلتای دیلینده داشبابا کزر-تاش، کزر کیژی تاش آدلانیر. اوزمانلارا گؤره، بورادا بدیز و داشبابا ایله باغلی کیژیتاش، کورتیایاک تاش، کیژیکورتایاکتاش دئییملری ده ایشلنمکدهدیر. داشبابایا خون چولو (داش آدام)، خؤشؤ چولو (داش کیشی) دئین قونشو مونقوللارداسا خون «آدام»، خؤشؤ «کیشی»، چول ایسه «داش» آنلامیندادیر.[۱۱] اونلار مارالداشا دا بوقان-چولوو دئییرلر. عمومیتله، علمی ادبیاتدا داشبابا و باشقا دیکیلیداشلارلا بیرباشا و دولایی باغی اولان تئرمینلرین ده هانسی آنلامدا ایشلنمهسینی گؤزاؤنونه آلماق گرَکیر؛ چونکی بو بیتیکده اساس موضوع داشبابا اولسا دا، داشبابا گلهنهیینین ماهیتینی آنلاماق اوچون دیگر داش نسنهلری حقینده دا معین بیلیک الده ائدیلمهلیدیر. بئله کی، روسجا علمی ادبیاتدا بالبال بولوان، داشبابا، داشننه ایزوایانیا، ایستوکان، کامئننایا بابا، داشقیز آدلانیر. آوروپا دیللرینده ایسه داشبابا انشان شکلی، بالبال ایستل آدلانیر، یونانجا بؤیوک داش (uέYaς λίθoς) آنلاملی مقالیت سؤزو ایشلهنیر، تک دیکیلیداشا منگیر، باشی ت فورمالی منگیرلر قورومونا تاولا، منگیرلرله قورولموش دایره و یاریمدایرهیه کروملئخ، اوزهرینه سالداش قویولموش دیکیلیداش قورومونا تریلیت، دام فورمالی داش قوروما دولمن، کورقانا تومولوس، داش کورقانا کایری، داش قوروملارینا سید دئییلیر. مشهور ایستوونه نج (ایستوونه نگه) مقالیت قورغوسونون آدینداکی ایکینجی حصهنین آنلامی بللی دئییل. تورکلرین داشبابا گله نه یی ایندییهجن یالنیز بؤلگهلر اوزره اؤیرَنیلدیگیندن هر اوزمان معین بؤلگهده کی داشبابا بدیزلرینین بوی اؤلچولرینی، گؤرکم تیپلرینی، اوزرینده کی دئتاللاری علمی مئتودلارلا دقیق تصویر ائتمیشدیر.[۱۲] آنجاق داشبابا گله نه یی بوتؤولوکده تاریخی-مقایسهلی مئتودلا و بوتؤو سیستم داخلینده اؤیرَنیلمه دیگیندن اونون ایلکین یارانما چاغی و آماجی، یارانما یئری و سونرا بؤیوک جغرافیادا یاییلما سببلری، تورک باسیریق فرهنگی ایله باغلی میفولوژی-قوم نگاری آنلام بیلیم (مفاهیم)سی هلهلیک تام آیدینلاشماییب. بو باخیمدان، آیری-آیری اوزمانلارین توپلادیغی چوخسایلی داشبابا بدیزلرینه عاید فاکتیک ماتئریالدان یارارلاناراق، بورادا سادالانان سورونلارا بو بیتیکده امکان داخلینده آیدینلیق گتیرمه آماجی گودولور، چونکی تورکلرین داش یادداشینی مینایللر بویو یاشاتمیش داشبابالارین اورمو تئوریاسی ایشیغیندا وئره جه یی بلگهلر و بیلگیلر تورک ائتنوسونون تاریخی اوچون چوخ اؤنملیدیر.
[۱۱] مونقول دیلی کیمی، ل~ش دیالکت فرقی ایله چوواش دیلینده ده داشا چول دئییلیر.
[۱۲] M. L. Ingraham, G. Summer, F. M. Muradova, V. Sevin, A. Schachner, D. Y. Telegin, M. Xəlilov, H. И. BeceлoBckий, P. M. BaидoB, P. Б. Гeйyшe , H. M. ГyлиeB, Д. Г. CaBиHoB, B. E. BoйToB, A. Д. Гpaч, Я. P. ДaшkeBич, Э. Tpыяpckи, Л. A. EBTюxoBa, B. Д. KyбapeB, A. A. ИecceH, Г. Л. EBдokиMoB, Л. P. KызлacoB, B. C. OлbxoBckий, Л. Л. ГaлkиH, C. A. ПлeTHeBa, PacиM ЭфeHди, C. A. yBapoB, O. Д. ФopocTюk, Я. A. Шep, Г. C.
و دیگر اوزمانلارین اثرلریندن، اوراداکی فاکتیک ماتئریالدان یارارلانماغیمیز ندنیله اونلارا مینتداریق.


text:
اژه دنگیزینده یر تیتره دی
بو یر تیتره مه سینده 1 آدام اؤلدی
یونان ینگ گیریت آداسیندا 5.7 ریشتر اولولیغیندا یر تیتره دی.
بو یر تیتره مه سینده 1 آدام اؤلدی.
تۆرکیأنینگ واغتی بیلن ساغات 9.17-ده بوُلان یر تیتره مه سی نینگ مرکزی نینگ یرینگ 9.62 کیلومتر آشاغیندا بوُلاندیغی بیلدیریلدی.
اوروپانینگ آق دنگیز سیسمولوژی مرکزی بو یر تیتره مه سی نینگ گۆیجۆنینگ 6.5 ریشتر بوُلاندیغینی بیلدیردی.
بو یر تیتره مه سیندن سوُنگرا 4.8 ریشتر اولولیغیندا ینه یر تیتره دی.
یونان ینگ حابار سریشده لری، ییقیلان یرلرینگ آشاغیندا قالان آداملارینگ باردیغینی بیلدیریأر.
دِگیشلی حابارلار
سرگی شویگو: اوکراینانینگ قشونی نوُیابردا ۸ مۆنگ ۳۰۰ ییتگی بردی
روسیانینگ قوُرانماق وزیری روسیا- اوکراینا آراسینداقی ساواش بارادا ماغلومات بردی
روسیادا نبیت آمباری اورولدی
کورسک شهریندأکی روس قوُنالغاسینا اوچارمانسیز اوچارلار بیلن هۆجۆم قورالدی
کریسترسون: سوئد ترورچیلیغینگ مرکزی یاغدایینا گِلمهلی دأل
سوئدینگ باش وزیری اولف کریسترسون یوردونینگ بیر ترور مرکزینه اؤورۆلمهلی دألدیگینی آیتدی


text:
جمهور باشقانی اردوغان:"بیز نه لازیمدیرسا، ائدجییک و بونو ائتمهیه حاضیریق"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان میتسوتاکیسین امریکا-دان تورکیه-یه قارشی یاردیم ایستهدیگینی بیلدیریب.
کیریاکوس میتسوتاکیس تورکیه-یه قارشی امریکادان یاردیم ایستییر. هر نه ائدیرسنسه ائت. بیز هر زامان نه لازیمدیرسا، ائدجییک و بونو ائتمهیه حاضیریق.".
بونو جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان پایتاخت آنکارادا کئچیریلن اولوسلار آراسی حافظ و قران-ی کریم موسابیقهسینین موکافاتلاندیرما مراسیمینده ائتدیگی چیخیشدا دئییب.
"تورکیه دئییلدیکده آغلا، اینسانی بحرانلار قارشیسیندا اقتصادیاتی، ساوونما و حربی ایمکانلاری، ویجدانی و پرینسیپلی موضعی ایله ایله سئچیلن بیر اؤلکه گلیر"، - دئیه جمهور باشقانی اردوغان بیلدیریب.
دؤولت باشچیسی دئییب کی، بایراغیمیزین دالغالاندیغی یئرده بیز وطنداشلاریمیز و اورادا یاشایانلار اوچون اینام و عدالتی تمثیل ائدیر و یوز میلیونلارلا مظلوم و گوناهسیز اینسانین اومیدینه چئوریلمیین آغیر مسئولیتینی قلبیمیزده حیس ائدیری.
اردوغان چیخیشیندا یونانیستانین باش ناظیری کیریاکوس میتسوتاکیسو دا تنقید ائدهرک، "یونانیستانا مخصوص قایق لارین اگه و آغ دنیزینده او گوناهسیز اینسانلاری نئجه سویا آتدیغینی گؤروروک. دونیانین سسی چیخیرمی؟ یوخ. بیزیم قایق لار اونلاری دنیزدن خلاص ائدیر. چونکی بیز مسلمانیق. ایندی یونانیستانین باش ناظیری امریکادان یاردیم ایستییر. او، تورکیه-یه قارشی کؤمک ایستییر. نه ائتسهنیز ائدین، بیز همیشه لازیم اولانی ائدجییک و ائتمهیه حاضیریق" دئییب.
ایلگیلیلی خبرلر
سؤزده سوروملو تروریست ضررسیزلشدیریلدی
اؤزونه باغلی عنصورلارلا بیرلیکده تخریبات ائیلملرینه قاتیلان تروریست، میت طرفیندن هدف لیستینه آلینمیشدی
میللی گوونلیک شوراسی توپلانتیسیندان سونرا بیلدیری یاییملاندی
"میللی گوونلیک شوراسی بیلدیریسینده، عملیاتلارین تک هدفینین ترور هؤرگوتلری اولدوغو، بؤلگهده هئچ بیر ترور هؤرگوتونون وارلیغینا و فعالیتینه ایجازه وئریلمهیهجگی وورغولاندی"
میت: داعش عضوو ۵ تروریست یاخالاندی
سوریهنین قوزئیینده ترور هؤرگوتو داعش منسوبو ۵ تروریست سلاح و تجهیزاتی ایله بیرلیکده اله گئچیریلدی


text:
اینصافعلی هیدایت
من بیر آز بوندان قاباخ آنامین جیب تلفونونا زنگ ایله میشدیم. آنام گیل آذربایجاندا “طبیعت گونو” آدلانان گوندن اعتیبارن، دوغما “کلان” کندیمیزه گئدیبلر. کلان کند 10-15 کیلومتر کلیبر شهریندن آراز چاینا گئدن ده و هوراند یولوندا اولور. کلان، آذربایجان جننه تینین بیر کیچیک پارچاسی دیر. اوردا دا هاوا سویوخ، چیسگین و دومانلی دئر. تورنتویا تای. تورونتودا دا هاوا چوخ سویوخ دور. ایله سویوخ دور کی ائودن اشیگه بیله چیخماخ اولمور.
آتام خبر وئردی؛ بوگون آذربایجان دا “رغاییب” یا “رقئییب بایرامی” دیر. رقئییب بیر بایرام دیر. قدیم زامانلاردا کی بو گونکو قدر ایمکانلار یوخوموش، بیر شیرین شئی حاضیرلایب و دیری نسله زحمت چکیب و اونلاری بویا باشا یئتیرین نسلین امه گینه حورمتی گوسترمک اوچون قبیر اوستونه گئدرمیشلر. بو شیرین بیر شئی “حالوا” خوصوصیله “اوماج” یا “اوون” حالواسی اولار میش. البتته بعضی لری دوگو (دویو) حالواسی دا بیشیرر دیلر. منیم نه نه م هر ایکی حالوانی یاخجی باشارار دیر.
بوندان دولایی بوگنون آدین “رقئییب بایرامی” قویموشلار. نیه کی هئچ اولمازسا، ایلده بیر دفه بو دونیادان الی کسیلن لرین توپراقلارینا باش ووروب و اولنلرین روحونون شادلئغینا دعا ادیرمیشلر. هله، ایندی ده رغاییب بایرامی یئرینده دیر.
آتام قبریستاندا، آناسینین قبرین تاپمایئب. بویوک نه نه مین قبرین یا زامان سوکوب داغیدیب یادا قار یاغیش یویوب، آپارئب. آتامین اورگی دولوب و بیر قارین آمما شیرین شیرین آغلایئب. اوزون بوشالدیب. راحاتلاشیب.
آمما من…
وطن هاردا … من هاردا … بابالاریم هاردا … من هاردا … بویوک آنالاریم هاردا … من هاردا …
فوربت دئدیگین بوندان عیبارت دیر …
کیمسیزلیک! … وطن سیزلیک …!
قوربت ده، توپراقدا بئله گوکون یوخ دور. زوغ آتمامئسان! شیرین شیرین آغلاماغا بیر توپراغین بئله یوخ دور. اولنلری ننین هئچ بیرینین قبری اوسته گئده بیلمیرسن.
وطنسیزلیک … غوربت … بیله اولور. گوزمه ین، یاشامایان بیلمز.
قوربت ده، آغلاماق ایسته سن بئله، آغلامایانمازسان. اورگین دولو قالار.
شیرین آغلاماغ اوچون بئله، وطن لازیم دیر.
وطن اورا دیر کی اونون توپراغین دان دوغولموسان!
آتا، آنالارین او توپراقلاردا دفن اولوبلار!
او اولنلرین ده گوروشونه گئدیب و بایرام اده بیلیرسن!
.طن ده، هئش کیمله گئل گئدین اولمازسا بئله، تک دئییلسن!
هامی سنه تای دیر!
سن رنگ ده دیر!
غریبه ده ییلسن!
اونلاردان سان!
اونلارین بیری. عاینی اوزله ری سن!
هنده وئرینده کی آداملارا بنزیزسن!
اونلارلا فرقین یوخ دور.
آمما تورنتو گوزل ده اولورسا دا
منیم بابالاریمی …
آنالاریمی…
باغرئنا باسان توپراقلار دئییل
منیم گئچمیشیمدن بیر نشان ساخلامایئب دیر!
منه اونلارین زیارتین “بایرام” ادن توپراق دئییل.
من بوردا هانکی توپراغا ائوز قویوب “مهدی بابا!”، “کابی بابا!”، “ترلان دایی!”، “سلطنت نه نه!”، “زینی شرف نه نه!”، و … دئییب، سسله نیم؟
بیر توپراغی قوجاخلایئب، بیر ده ده می سسله رسم …
هامی دیه جاخ بس
دئلی اولموشام.
منه
دلی گوزیله باخاجاقلار
و دییه جکلر:
“بو نیه توپراق اوسته آغلئر؟ یازیخ، روانی اولوب ها! زنگ ادین پولیس گلسین، بو آدام آپارسین! بلکه ائوزونه و هنده وئرینده کی لره زیان وورار.” دییه جکلر!
هله بو قوربت دردینین یارئسی دیر!
قالن یاریئسی بو دور کی …
بو غوربت ده قبیر بئله آز دیر.
چوخ آز آدام دا ایمکان وار اولوسون قویلاسین …
اونا بیر قبیر تیکسین.
یوزده 60-70 ی، اولنلرینه، اود ووروب، یاندیریرلار.
او بویوکلوک ده آدامدان …
بیر آوئج کول قالئر. وطن سیزلیک ده …
بعضی لری او کولو ساخلیر
بعضی لری ایسه
او کولو سویا وئریر …
یادا داغدا، داشدا یئله وئریر.
نیه؟
هامی بورا کوچکه دیرلر!
بورا هئش کیمین وطنی دئییل…
بوردا هامی وطن سیز
هامی کوکسوز
هامی زوغسوز دور
هامی ایستیر بورانی اوزونه وطن یاپسین
آمما دورد بش نسیلدن سونرا دا
بوردا وطنسیز دیر
و اولوسون یاندیریر
یئله وئریر
یئلین کوکو، زوغو یوخ دور …
بیز یئل اولوب، وطن سیز اولموشوخ!
بیر غریب دوستومون اوغلو جاوان جاوان درد ایچینده جان وئر دی.
چوخ نیسگیللی اولوم اولدو. کیشی بیر گونده قوجال دی…
وطنسیزلیک ده، کامئن آلمامئش اوغلون یاندیردیلار.
وطنسیزلیک ده …
کولون بئله بیر یئرده ساخلایامادیلار …
بیر سویا بئله وئرمه دیلر …
بیر داغدا
بیرداشدا
یئله …
یئره …
سئپمه دیلر. بورادا
یئر قه حطلیگی یوخ دور کی
دونیانین ایکینجی بویوک مملکتی
بیر آووج جاوان کولون
اوچ یئره بولدولر:
بیر حیسسه سی گیلانا …
بیر پارچاسی، فیلیپینه …
بیر آووجودا کانادا دا یئله وئریل دی.
هه… رعایئی بایرامی دیر.
بوگون …
شرف خانیم دان خاهیش ایله دیم
بو رغایئب بایرامین دا حالوا بیشیرسین.
بورداکی وطن عطیرین داشییانلاری آخشاما دعوت اده ریخ. وطن دن
اوزقدان اوزاقا بایراملاشاریخ
اولوله ریمیزله!
رغیئب بایرامئیز، وطن ده موبارک اولسون!!


text:
اویان نیوز : محمود فضلینین محکمهسی، عالی محکمه طرفیندن محکوملوق حکمونون پوزولماسی سببی ایله فئورالین ۱۹-دا کئچیریلهجک
محمود فضلینین محکوملوق حکمونون پوزولماسینا گؤره اؤلکهنین عالی محکمهسی، محکمه ایجلاسینی ۲۰۱۳-جو ایل فئورالین ۱۹-دا دوغو(شرقی) آذربایجان آپللیاسییا محکمهسینین ۴-جو شعبهسینده کئچیریلمهسینه قرار وئردی.
بونو قید ائتملیگیک کی، تبریز کشفیات بوروسونون بیلرکدن مدهنی فعالی شعبهیه کؤچورمهمهلری فعالین محکمه ایجلاسینین ایپتال اولونماسینا و ۲۰۱۳-جو ایل فئورالین ۱۹-نا کئچیریلمهسینه سبب اولدو.
دوغو(شرقی) آذربایجان آپللیاسییا محکمهسینین دانیشمانلاری، میکایل خوبیارپور، عباس ایمانزاده اولماقلا، علمان(مهدی) نورینین ده محکمه ایجلاسی عینی تاریخده کئچیریلهجک.
خبره گؤره و محمود فضلینین وکیلی فقیهینین سؤزلرینه ایستینادن فعالی محکمهیه کؤچورمکده کشفیات بوروسونون امکداشلیغی اولمازسا، دانیشمانلار غیابی حالدا دوسیایی اینجهلهیه بیلرلر.
بونو دا قید ائتملیگیک کی، محمود فضلییه عائلهسی ایله علاقه یاراتماقدا محدودیت یارادیلیر، مدنی فعال سون دفعه حیات یولداشی ایله ۲۰۱۳ ایل فئورالین ۱۷-ده بیر نئچه دقیقه دانیشا بیلیب.
محمود فضلی آذربایجانین ۲۸ نفر مدهنی فعالی ایله بیرلیکده ۲۰۱۱ ایل آوقوستون ۲۴-او اورمو گؤلو حاقدا دانیشیقلار آپاردیقلاری واخت توتولوب و تبریزین(دوریم)اینقیلاب محکمهسی بیرینجی شعبهسینده «میللی تحلوکهسیزلییه قارشی حرکت» ده اتهام ائدیلرک ۲۴ آی حبس جزاسینا محکوم اولونموشدو.
بو خبرین یایین حاققی اویان نیوز سیته سینیندیر و آنجاق قایناق وئررک یایینلانابیلر


text:
۱۲ دسامبر
۱۲ دسامبر:
- ۶۲۷ - نئینوا دؤیوشونده بیزانس ایمپیراتورو ایکینجی ایراکلیوس ساسانی شاهی خسرو پرویزه غالیب گلمیشدیر.
- ۱۰۹۶ - مرمره دنیزی ساحیلینده بیرینجی صلیب یۆروشونون اساس دؤیوشو باش وئرمیشدیر.
- ۱۵۷۴ - عثمانلی سولطانی ایکینجی سلیمان تخته چیخمیشدیر.
- ۱۶۴۲ - ایسپانیا و بؤیوک بریتانیا آراسیندا ساواش باشلامیشدیر.
- ۱۸۳۰ - عثمانلی ایمپیراتورلوغو صربیستان باغیمسیزلیغینی تانیمیشدیر.
- ۱۹۱۱ - هیندوستان باششهری کلکۆتهدن دهلییه کؤچورولموشدور.
- ۱۹۲۵ - رضا پهلوی ایران تختینه چیخمیشدیر.
- ۱۹۳۹ - شوروی-فنلاند ساواشی دؤورونده باش وئرمیش تولوایاروی دؤیوشونده فنلاند غالیب گلمیشدیر.
- ۱۹۴۵ - گۆنئی آذربایجان میلّی حؤکومتی قۇرولموشدور.
- ۱۹۴۹ - تۆرکیه پارلمانی اوروپا شوراسینا عۆضو اوْلماغا سس وئرمیشدیر.
- ۱۹۷۹ - رودزیا آدینی دییشدیرهرک زیمباوه آدلاندیریلمیشدیر.


text:
صربستانده یوز بیرگن ریل حادثه سیده ایککی کیشی جان بیردی
اولگنلرنینگ قاچقینلر ایکن لیگی قید ایتیلدی
صربستان نینگ شرقیده بلغاریا چیگره سیگه یقینیده بیر ریل توقنه شگن 2 نفر قاچقین حیاتینی یوقاتدی.
صربستان پولیس باقرووی تامانیدن بیریلگن بیاناتده، پیروت – دیمیتروفگراد تیمیر یولی اوستیده حادثه یوز بیرگن لیگی بیلدیریلدی.
حادثه ده 2 ته ایرکک قاچقین نینگ حیاتینی یوقاتگن لیگی شونده ی بولیب کیملیک تثبیت فعالیتلری نینگ دوام ایتیب تورگن لیگی معلوم قیلیندی.
بیاناتده، اروپا اولکه لریگه اوتیب بارماقچی بولگن قاچقینلرنینگ انچه سی نینگ ریل آرقه لی یولاوچیلیک قیلگن لیگی قید ایتیلدی.
بیاناتده، بلغاریا آرقه لی صربستان گه اوتیب بارگن قاچقینلرنینگ بو جایدن اروپا بیرلیگی اولکه لری بولمیش هنگری، کرواسیا و رومانیاگه کیتماقچی ایکن لیگی بیلدیریلدی.