text:
آذربایجان
آذربایجان یا دا ایران آذربایجانی ایرانین شومال-باتی ساحهسینده و آذربایجان جومهوریتینین جنوبوندا یئرلَشن بؤیوک بیر بؤلگهدیر. ان بؤیوک شهری تبریز دیر. آذربایجانین اهالیسی آذربایجان تورکجهسینده دانیشاراق تورک و یا آذربایجان تورکو آدلانیرلار. آذربایجان ایکی مین ایلدن چوخ یاشی اوْلان سیاسی بیر واحید تشکیل ائتمیشدیر و تاریخ بویو اورتاشرقین مدنیّت اوجاغی کیمی تانینمیشدیر. اورمو گؤلو ان بؤیوک گؤلو دور.
ایچیندهکیلر
- ۱ جوغرافیا
- ۲ ائتنیکلر
- ۳ آذربایجانین سینیرلاری
- ۴ گونئیلی آدلیملارین شکیللری
- ۵ تاریخی
- ۶ ایقتیصاد
- ۷ سیاسی وضعیت
- ۸ آذربایجان حزبلری
- ۹ قزئتلر (مطبوعات)
- ۱۰ تئاتر
- ۱۱ موسیقی
- ۱۲ ادبیات
- ۱۳ آیریجا باخ
- ۱۴ خاریجی کئچیدلر
- ۱۵ قایناقلار
جوغرافیا[دَییشدیر]
ایرانین قوزئی باتیسیندا یئرلَشن آذربایجان دوغودان خزر دنیزینه سؤیکنیر و گونئی سرحدلری ایراندا زنجان اوستانی و قزوین اوستانینین بۆتونونو و همدان و مرکزی اوستانلارینین بؤیوک قیسمتلرینه شامیل اولور. گونئی آذربایجان دوغو طرفدن آستارا بؤلگه سی نین واسیطهسی ایله خزر دنیزینه یولو وار. گونئی آذربایجانین ان بؤیوک گؤلو اورمو گؤلو دور. آذربایجانین تاریخی مرکزی تبریزدیر.
تاریخی قایناقلارا گؤره آذربایجان اراضیسی داغیستاندان داغیستانا قدر اوْلموش؛ یعنی بۇ گونکو ایران گؤبگیندن بۆتون مرکزی اوستانینی قاپسایاراق ایصفاهاندان باشلاییب روسیا داکی دربند شهرینه قدراوزانیر. بئله لیکله گونئی آذربایجان تاریخی اراضیسی؛ باتی آذربایجان اوستانی، دوغو آذربایجان اوستانی، اردبیل اوستانی، زنجان اوستانی، همدان اوستانی، قزوین اوستانی، البورز اوستانی، تهران اوستانی، مرکزی و قوم اوستانلاری و همچینین قوروه، بیجار، سونقور و آستارا بؤلگه لرینه شامیل اولور. همچنین بعضیلرین نظرینه گؤره عراق عجم ده بوتون آذربایجانین تاریخی اراضی لریندن دیر.
ائتنیکلر[دَییشدیر]
آذربایجان تورکلری[دَییشدیر]
آذربایجان اوستانی تورکلری آذربایجان سینیرلاریندا هابئله آذربایجان سینیرلاریندان ائشییده، ایرانین آیری اوستانلری و بؤلگه لرینده یاشاماقدا دیرلار. بونلار عومومیتده دغو آذربایجان، باتی آذربایجان، اردبیل، زنگان، قزوین، همدان، مرکزی، گیلان، کوردوستان، کیرمانشاه، البورز، تهران و قوم اوستانلرینده یئرلشیب لر.[۱][۲][۳][۴][۵][۶] گونئی آذربایجان تورکلری نین سایی ۱۹۹۸ اینجی ایلده ائتنولوگ سایتی نین تخمینی اساسیندا ۲۳٫۵۰۰٫۰۰۰ نفرایمیش لر. بۇ تخمینی ۳۰ میلیون نفره جن چوخالتماق اولار.[۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰]
لاکین ۱۹۹۹- جو ایلده جاماح آنالیتیک اینفورماسییا مرکزینین آپاردیغی دقیق آراشدیرمایا اساساً ایراندا یاشایان آذربایجان تورکلرینین سایی ۲۹ میلیون نفر اولارق بیلدیریلمیشدیر و همین تاریخده، بۇ رقم اؤلکه اهالیسینین ۴۱٫۴۲٪-ی آنلامینا گلیردی.[۳۱] آذربایجاندا همچینین چوخ آز سایدا تالیشلار، فارسلار، کوردلر، تاتلار و اِرمنیلر ده یاشماقدادیرلار. بونلارین چوخو اؤزللیکله کوردلرله ارمنیلر سوْنرالار آذربایجان توپراقلارینا کؤچوبلر.
ایبهاملی آمارلار[دَییشدیر]
ایراندا یاشایان تورک لرین سایی سی باره ده موختلیف قایناق لاردا، موختلیف سای لارا راست گلمک اولار. ایراندا یاشایان تورک لرین ایدیعالارینا گوره بۇ رقم ۳۷ میلیونا قدر چاتماق دادیر[۱] – ب.[۳۲] ائتنولوگ سایتی نین وئردیی آمار اساسی ندا ۱۹۹۸ اینجی ایلده ایراندا ۲۷٫۴۰۰٫۰۰۰ مین نفر تورک یاشاییرمیش لار.[۱][۷] ایراندا یاشایان تورک لرین نۆفوسو ایله ایلگیلی کسین بیر رقم وئریلمه کده دیر. ایرانداکی تورک لرین نۆفوسو ۲۵ میلیون،[۳۳] ۳۳ میلیون،[۳۴] ۲۰ میلیون،[۳۵] ۲۵ میلیون،[۳۶] اولاراق بیربیریندن فرقلی شکیلده وئریلمکده دیر. دونیا بانکاسی اؤلکه پروفیللری معلوماتینا گوره ۶۶٫۱ میلیونلوق ایران نۆفوسوْنون یوزده ۴۲ ایکی سینی تورک لر فورمالاشدیرماقدا اوْلوبگف بۇ نیسبت ده تخمینا ۲۵ میلیونلوق بیر تورک نۆفوسو گوسترمک ده دیر.[۳۷][۳۸] برندا شیفرین ده ایرانین تورک لری نین سایی سین ۲۵ میلیون نفر بیلیر[۳۹]
ایرانین هر اون ایلده باش وئرن نۆفوس سایی سیندا، ائتینک قوروپ لارین سایی داخیل اولماییب. بۇ مسئله ایراندا نئچه نفر تورک، فارس، کورد و… ائتنیک لردن اوْلدوغون موبهم بیر مسئله یه چئوریلیب.[۱] آبیش دولتی (آمریکا بیرلشمیش شیتاتلار) دولتی، ایراندا صورت تاپان ۱۹۵۶ (۱۳۳۵) اینجی نۆفوس ساییسین، ایران دولتی نین ائتنیک آز گوسترمکه چالیشماق اوچون، اعتیبارسیز بیلیر.[۴۰] نیکی کئدی ده یازیر «عومومیت ده ایراندا رسمی آمار، ایرانین ان بویوک ائتنیک قوروپون – آذربایجان لی لاری- اولدوغوندان آز گوستریرلر.».[۴۱] بعضی قایناق لار اساسیندا آذربایجان تورکلری و آیری تورک لر ایرانین یوزده ۲۵ تا ۳۷، کوردلر یوزده ۸، بلوچ لار یوزده ۳، عرب لر یوزده ۳ و تورکمن لر یوزدن ۲ اهالی سین تشکیل ائدیرلر.[۴۲] بعضی قایناق لار دا فارس لار ایرانین اهالی سینین یوزده ۵۰ سین تشکیل وئریرلر[۴۳] بعضی قایناق لاردا دا فارس لار یوزده ۴۵ دن آشاغا گوستریلیب لر.[۴۴][۴۵] بعضی قایناق لار تورک لر ایرانین اهالی سی نین اوچ دن بیر بیلیرلر[۴۶][۴۷][۴۸][۴۹]
فارسلار[دَییشدیر]
فارسلار عومومییتله تهران، مرکزی، همدان، قوم و قزوین اوستانلاریندا تورکلرله برابر یاشاییرلار.
کوردلر[دَییشدیر]
کوردلر عومومیتله کیرمانشاه، کوردوستان و باتی آذربایجان اوستانلاریندا یاشاییرلار.
ساییر ائتنیکلر[دَییشدیر]
ساییر ائتنیکلردن؛ تاتلار عومومن خالخال، تالیشلار آستارا و تالیش بؤلگهلرینده یاشاییرلار. ائرمنیلر، آشوریلر و باشقالاری بعضی شهرلرده یاشاماقدادیرلار.
آذربایجانین سینیرلاری[دَییشدیر]
آذربایجان سینیرلاری ان اسکی زامانلاردان بوگونه کیمین، دوولتلر و قودرتلرین دهایشمهسیله دهایشیب. ایسلامدان اونجه گونئی آذربایجان، هوریلر، لولوبیلر قوتیلر، مادلار و… دوولتلرین یوردو اوْلوب[۵۴] ساسانیلر زامانی آذربایجاندا اونملی دهایشیکلر اوز وئریر. خوسرو انوشیروان (سلطنتی ۵۷۸–۵۳۱ م. ا) ایرانی دورد یئره بولوب، دورد «سپهبد» ا تاپشیریر. بۇ بولوملر «کوست» آدلانیرلار. ایرانین کوستلاری بونلاردان عیبارتایدیلر:
۱- دوغو کوستو (خوراسان)
۲- قوزئی کوستو (آتورپاتگان)
۳- گونئی کوستو (نیمروز)
۴- باتی کوستو
شیروان و آران هر ایکیسی آتورپاتگان کوستوندا یئرلهشیدیلر و بونلارین شاهلاری آتورپاتگان سپهبدوندان تابئعدیرلر. آتورپاتگان سپهبدو ایرانین ان گوجلو سپهبدوایدی.[۵۵]
ساسانیلر دوورونده قالان بیر کتبهده دربندین آذربایجان سینیرلاریندا اولماغی آشکار اوْلونور:[۵۶]
من انوشیروان طرفیندان مأمور اوْلدوم، دربندین قوزئی حیصصهلرینده، قوزئی قبیلهلرین آذربایجانا هوجومونون قاباغین آلماق اوچون قالالار یارادام.[۵۷]شابلون:Sitatın sonu
ایسلامدان سوْنرا کی دوورلردهده موختلیف قایناقلاردا آذربایجان سینیرلارینا ایشاره اوْلونور. اورنک اوچون ۴۷۲-اینجی ایلده (۱۰۷۹ قمری ایلی) یازیلان «حدود العالم من المشرق الی المغرب» کیتابیندا آذربایجانین سینیرلاری بئله توصیف اوْلونور:[۵۸]
مشرق این ناحیت (=آذربایجان) حدود گیلان است و گونئی وی حدود عراق است و جزیره، و مغرب وی حدود روم است و سریر، و شمال وی حدود سریر است و خزران. و این جای هاست. بسیار با نعمتترین ناحیت هاست اندر اسلام؛ و ناحیت آبادان و با نعمت بسیار و آبهای روان و میوههای نیکو و جایگاه بازرگانان و غازیان …[۵۹]شابلون:Sitatın sonu
چئویرمه: "بو ناحیتین (=آذربایجان) شرقی گیلان و جنوبی عیراق لا جزیرهدیر، و قربی روم و سریر، و شومالی سریر و خزران دیر. "
خوارزمشاهلار دوروندهده، موحممدایبنی نجیب بکران «جهان نامه» کیتابیندا کی سولطان موحممد خوارزمشاها سونولوب بئله ایضاحات وئریر:[۵۵]
شابلون:Sitatın əvvəli کر جیحونی است در حدود آذرباذکان بر سه فرسنگی شهر بردعه که آن را کر خوانند.[۶۰]شابلون:Sitatın sonu
چئویرمه: «کور آذربایجان حودودوندا بیر چایدیر، بردعهدن ۳ فرسخ آراسی وار و کور آدلانیر.»
تئیموریلر دووروندن قالمیش(۱۴۰۰-اونجو ایل) بیرسندده "نخجوان من کوره آذربایجان" ایشاره اوْلونور. بۇ سندده "خوط، شینهئر، هالزور، طاتئف کیلسهسینین مولکلری" یندن سوز گئدیر. بۇ سند ۲۵ ربیع الاول ۸۰۳ / ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ – ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ یازیلیب.[۶۱]
سندین فارسجا یازیسی بئلهدیر:
مناصب الکاء قپانات و سیسجان تومان نخچوان من کوره آذربیجان در دارالقضات معسکر ضفر اثر تصدیق شده که تمامت محدوده شش دانک املاک قریه خوط و شینهر و حالزور اول وادی رودخانه قریه اورط که داخل میانه سنور قریه خوط و بوردی میشود و عبور الفاصله متیمد جاری بلسان المتعارف ابودرق ثانی یذهب الذی ذوغالودرق الی الفاصل ایضاً ذوغالو زمین و ثانی عبور متصله بالماء مشهور همید …[۶۱][۶۲] شابلون:Sitatın sonu
صفویلر دورونده «آذربایجان اوستانی» دورد بئیگلر بئیگییه بولونورموش:
تبریز بئیگلر بئیگیسی، چوخورسعد بئیگلر بئیگیسی، شیروان بئیگلر بئیگیسی و قاراباق بئیگلر بئیگیسی.[۵۵]
همین دوورده قاراغین کوچز ماحالیندا بیر مولکون شیشدانگ سندینده "آران قاراباغ من کوره آذربایجان" عیبارتیندن ایستیفاده اوْلونوب. سند ۹۸۱ / ۰ ژانویه ۱۵۷۳ – ۲۲٫۴.۱۵۷۴ تاریخینده یازیلیب.[۶۳][۶۴]
متن فارسجادا بئله یازیلیب: ... تمامت ششدانک ملک قریه خزاز من اعمال کوچز توابع اران قراباغ من کوره آذربایجان مع حدود اربعه …[۶۵]شابلون:Sitatın sonu
زندلرین حاکیمییتی دورونه عایید ایکی تاریخی مکتوبدا آذربایجانین سرحدلری گوستریلمیشدیر. بۇ مکتوبلاردا بیری کریم خان زند، دیگری سه علیمورادخان زند طرفیندن یازیلمیشدیر. همین مکتوبلاردا گنجه، اراک، و همدان داخیل اولماقلا، ایندیکی ایرانین مرکزی اوستانی، همدان اوستانی، تهران اوستانی وقوم اوستانینین بیر قیسمی و اوسته لیک کوردوستان اوستانی نین شرقی حیصصهسی و کیرمانشاه اوستانینین اوچده بیری و همچینین لوریستان اوستانی نین بیر حیصصه سی آذربایجان سرحدلری داخیلینده تقدیم ائدیلمیشدیر.[۶۶][۶۷][۶۸][۶۹][۷۰][۷۱][۷۲]
فرمان تعالی شد آنکه در این اوان عمدة المسیحیه پادری فرنسیه حکیم وارد حضور و بعرض رسانید که بموجب ارقام سلاطین جنت مکان صفویه انار اللّه برهانهم، همیشه پادریان فرنگیان و خلیفها در ممالک محروسه ایران جا و مکان داشته هر یک برسم و آئین خویش بعبادت مشغول و تجار و سوداگران این طایفه بتجارت قیام و عشور و متوجهات حسابی خود را مهمسازی عمال خیریت اعمال دیوان مینمودهاند، مشروط بر اینکه احدی از آنها مرتکب امری که خلاف ملت مقدس اثنی عشر علیهم صلوات اللّه الملک الاکبر باشد بحسب ظاهر نکرده، احدی را هم با ایشان رجوعی نباشد؛ و هرگاه جماعت ارامنه بآنها ضرر و نقصانی برساند بخلاف حساب متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمایند و پادریان کرملیان دو نیکان و جزونت و کنحوجی و اکوستن و غیره که در ولایت آذربایجان از شیروان و قراباغ و دار السلطنه تبریز و گنجه و نخجوان و قلمرو علیشکی دار السلطنه اصفهان و الکاء فارس از شیراز و بندرعباس و سایر ممالک محروسه میباشند و در هرجا که خواسته باشند توقف و سکنی کرده هر یک از ارامنه و عیسویان و اولاد ایشان که خواسته باشند نزد ایشان آمدوشد کرده تعلیم گیرند و درس بخوانند نیز ممانعت نکرده چنانچه جماعت مذکوره اموات خود را در مقامی که بجهت مدفون آنها تعیین مینمایند بدستور و آئین دین خود برده و دفن نمایند عایق و مانعی جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه دربارهٔ آنها به عمل آمده احدی نسبت به ایشان ظلم و ستم ننماید؛ و در خصوص صدق ادعایات و عرض خود ارقام مذکوره را بنظر رسانند. لهذا عالیجاهان بیگلربیگیان عظام و حکام گرام و غیره عمال ولایت محروسه در خصوص امور مذکوره بنحویکه حسب الارقام سلاطین بشروط مذکوره مقرر شده از آنقرار معمول و عشور متوجهات حسابی تجار و سوداگران را بازیافت و تخلف از فرموده مبارک جایز نداشته مراعات ایشان را منظور دارند و در عهده شناسند.
تحریرا فی شهرشوال المکرم سنه ۱۱۷۷.[۶۶] شابلون:Sitatın sonu
گونئیلی آدلیملارین شکیللری[دَییشدیر]
تاریخی[دَییشدیر]
آذربایجان تورپاقلاریندا ایلک اینسانلار و خالقلار[دَییشدیر]
بویوک ائحتیماللا، آذربایجان، مئدیترانه گولونون دوره-وری و آفریقانین قوزئییله برابر، بشریتین شیکل تاپدیغی ایلک یئرلردندیر.[۷۳] میلاددان ۴-مین ایل اؤنجهدن باشلایاراق، اوْرتا آسیادان دربند و داریول کئچیدلریله یاخین شرقه ائل آخینلاری اوْلموش و بۇ آخینلار آذربایجان (شیمالی و گونئی)، زاقروس داغلارینین شرقی و غربی اتکلری و عومومیتله ایرانین باتی اراضیسیندن کئچرکن، اونلارین بللی ائل، طایفه و قوللاریندان، اساس توپلوملاریندان آیریلاراق، بۇ یئرلرین موختلیف یئرلرینده یورد سالاراق قالمیشلار.
سومئر، عیلام آخینلاری کیمی تاریخه معلوم اؤنملی ائل آخینلاریندان علاوه، چوخ احتیمال باشقا آخینلار و خصوصیله کیچیک ائل، قبیله و اوبالاردا همین یول ایله اوْرتا آسیادان گلیب، همین یاخین شرق منطقهلرینده یورد سالیب قالمیش، سویداشلاری یئرلی اهالییه قاریشاراق، خالقلار شکلینده مدنیت و حاکمیت قورموشلار.
همین یاخین شرق منطقهسینین قوزئیدان مرکزینده یئرلَشن آذربایجان (شیمالی و گونئی)، همدان، قم، قزوین، زنجان، تختی سولیمان آرالاری یئرلریده بۇ موختلیف ایلتصاقی دیللی ائللر، سویلار و قبیلهلرین یورد سالاراق قالدیغی یئرلر اوْلموشدور.
بو گلن کؤچریلر ائتنیک باخیمیندان یاخین اوْلموش یئرلی اهالی ایله قاریشیب قوتتی، لوللوبی، هورری، ماننا، ماتیین، کاسسی، اورارتو، ساسپیر، کاسپی، آلبان، مسکوت، ماساجئت، سالک، ایشغور… توپلوملاری و کوتلهلرینی یاراتمیشلار کی، اونلارین بعضی سی زامان کئچیب آرتدیقجا، یاشادیقلاری اراضیده بللی مدنیت و حاکمیت قورموشلار.
بلاواسیطه آذربایجان اراضیسی و اورانین گونئی و گونئی شرقینده یئرلَشن همدان توْرپاقلاریندا م. ق ۳-مین ایللیکده فورمالاشان و تاریخده تانینمیش ایلک خالقلار قوتتی و لوللوبیلر اوْلموشلار. قوتتی و لوللوبی خالقلاری قوزئیدان کاسپیلر، ساسپیلر، قوزئی باتیدن هورریلر و ماننالار، گونئی و گونئی غربده کاسسیلر و اونلارین واسطهسی ایله و بلاواسیطه ایلاملارلا علاقهده اوْلموش و اونلارین، هابئله سومئر و اککئدیلرین قوردوغو مدنیتله تانیش اولاراق اونلاردان ائتگیلنمیشلر.
قوتتی-لوللوبیلر بۇ گون ایران تورکلرینین یاشادیغی بیتیشیک اراضینین ان گونئی بؤلگهسینده، همدان-اسداباد، قم، قزوین، زنجان، ماراغا، تختی سولیمان آراسینداکی اراضیده و آذربایجاندا یاشامیشلار. دئمک، گؤستردیگیمیز بۇ اراضینی اهالیسینین بۇ گون تورک اولماسی اوْلدوقجا قدیم تاریخه مالیکدیر، داها دوغروسو بۇ یئرلرین ساکینلری تاریخه معلوم ایلک چاغلاردان التصاقی دیللی- اسکی تورک، اوْلموش، همده آذربایجان و همدان اراضیسینده ایلک مدنیت قورموشلار.
بو مدنیت هیند-آوروپالی خالقلارین منطقهمیزه گلمهسیندن تقریباً ۱۵۰۰–۲۰۰۰ ایل اؤنجه اوْلموشدور.[۷۴]
ایقتیصاد[دَییشدیر]
آذربایجان اراضی سی اکینچیلیک، باغدارلیق باخیمیندان ایرانین ان کئیفیتلی و ال وئریشلی ماحالی ساییلیر. بۇ اکینچیلیک اراضینین ان یاخشیسی موغان ماحالیندا (گئرمی (موغان) بولگه سی، موغانشهر شهریستانی و بیله سووار بولگه سی) یئرلشیر.
ایرانین بویوک داماری تورک میلتی الینده و بوفارس لاردا قورخودان اونجه تورک یازی ادبیاتی و سوْنرا دانیشیق ادبیاتی آرادان آپاریرلار و بیزی اوزلرینه باغلی ائدیرلر بیز گرک اوز وارلیغیمیزی ساخلاییب واوز اؤلکه میزده ساغلیق و بیرلیک یولوندا ایشله دک. تورک ادبیاتی اویرتمک بیزلری ساخلار اقتصادیمیزی قاباغا آپارار. ثیروتمیز چوخ اولار.
سیاسی وضعیت[دَییشدیر]
آذربایجان و خصوصیله تاریخ بویو باغیمسیز ویا بیردیش گوجون خراجی آلتیندابللی سینیرلاری اوْلوب. آذربایجان تورکلری ۱۰۱ ایل بوندان اول مشروطیت، ۱۹۱۹ده ایسه شیخ ممد خیابانی الی ایله آزادیستان جمهوریتی، ۱۹۴۵ده دئموکرات فیرقه سی واسیطه سی ایله اوزه رکلیک  وایران ایسلام دئوریمیده ن سوْنرا شریعتمداری ماجراسیندا گوستر میش کی هر زامان میلّی ومدنی حاقلاری اوغروندا ساواشیر. گرچی بۇ یولدا یوز ایللیک بیر تاریخه صاحیبدیر ولی حله ده ایلکین حاقلارینی الده ائتمه مه سیندن دولایی ۲۰۰۶ دا یاشانان سوسک کریزی کیمی هر آندا ایرانا قارشی بیر تاور و داورانیشدا اولا بییر
آذربایجان حزبلری[دَییشدیر]
جامعه روحانیت مبارز استان آذربایجان
آذربایجان دموکرات فرقهسی جوانانلار سازمان
دموکرات ـ سوسیای فرقهسی ـ ارومیه
قزئتلر (مطبوعات)[دَییشدیر]
دئمک اولار تبریزده ایلک چاپخانانین تأسیس اولماسی (سربی چاپ ۱۱۹۶ گونش ایلی – ۱۲۳۳ قمری؛ داش باسماسی ۱۲۰۳ شمسی-۱۲۴۰ قمری)، مطبوعاتین یاییلماسیندا بویوک رولو اوْلوب.[۷۵][۷۶]
گونئی آذربایجانین ایلک قزئتی، «زارزاریت باهرا» (ایشیقلیق شوعاسی) ایمیش. بۇ درگی ۱۲۶۵[۷۷] (بعضی قایناقلاردا ۱۲۶۷ ه. ق[۷۵][۷۶][۷۸]) ایلینده نشره باشلاییر. ۱۲۶۰-اینجی ایللرینین سوْنوندا قزئتلرین سایی ۷ قزئته چاتیر. ۱۲۷۰ –اینجی ایللرده بونلارین سایی ۹ قزئتدیر و بوتونلوکله مشروطه فرمانی اعلان اوْلان زاماناجان ۱۴ قزئت گونئی آذربایجاندا یاییلیبمیش.
مشروطه اینقیلابیندان (۱۲۸۴ شمسی، ۱۴ جمادی الثانی ۱۳۲۴ قمری) قزئتلرین یاییلماسی گئنیش میقیاسدا آرتیر و اونلارین سایی ۱۲۸۰ –اینجی ایللرده ۸۴ قزئت و ۱۲۸۴ –دونجو ایلدن ۱۳۰۰ ایلینهجن ۹۰ قزئته آرتیر.[۷۶]
ریضاخانین حؤکومتی زامانیندا، ایستیبدادین گئنیشلشمهسیله قزئتلرین سایی آزالیر. ۱۳۰۰-اونجو ایلدن ۱۳۲۰ یهجن بوتونلوکده ۲۳ قزئت یاییلیر و ۱۳۱۰-اونجو ایللرینین سونلاریندا ان آشاغی حددینه یانی ۵ قزئته یئنیر.
ایکینجی دونیا موحاریبهسیندن سوْنرا موتتفیقلر ایرانا گیریب و ریضاشاه ایشدن کانارا قویولور. بۇ تاریخدن قزئت یایماق بویوک سورعتله گئنیشلشیر. گونئی آذربایجاندا یاییلان درگیلر ۱۳۲۰-اینجی ایللرده ۸۴ و ۱۳۲۰ دن ۱۳۳۲ ایللری آراسیندا ۱۱۰ قزئته آرتیر. بۇ دووره آذربایجان درگیلرینین ان اوغورلو دوورلریندیر.
۱۳۲۵-اینجی ایلده، گونئی آزبایجانین ایشقالیندان سوْنرا و همچینین دوکتور موصددیقین نخستوزیرلییندن سوْنرا درگیلرین یاییلماسی دایاندیریلیر و بیر روکود وضعیت حاکیم اولور. ۱۳۳۲-اینجی ایلدن ۱۳۵۷ –اینجی ایلهقدر قزئتلرین سایی ان آشاغی حدده یئنیر بئله کی ۱۳۴۰-ایللرده گونئیده تکجه بیر دنه یئنی درگی ایشه باشلاییر و بوتونلوکده بۇ ۱۳۳۲ –اینجی ایلدن ۱۳۵۷-اینجی ایلهجن بوتون یایلمیش درگیلرین سایی ۷ دنهدیر.
ایسلام اینقیلابیندان سوْنرا (۱۳۵۷-اینجی ایل) یئنیدن قزئت یایماق گئنیشلنیر و ۱۳۵۷-اینجی ایلدن ۱۳۶۱-اینجی ایلهجن ۳۰ قزئت گونئی آذربایجان یاییلیر. ۱۳۶۱-اینجی ایلدن آزادلیقلار آزالیر و ۱۳۶۰-اینجی ایللرده تکجه ۱۵ قزئته یاییلماغا ایجازه وئریلیر. بوتونلوکده ۱۳۶۱-اینجی ایلدن ۱۳۷۶-اینجی ایلهجن ۲۲ دنه یئنی قزئت یاییلیرمیش.
۱۳۷۶-اینجی ایلدن ۱۳۸۰-اینجی ایلهجن یئنیدن آزادلیقلار گئنیشلشیر و دورد ایل عرضینده ۲۱ یئنی قزئت یاییلماغا باشلاییر.[۷۶]
تئاتر[دَییشدیر]
۱۸۷۱–۷۴-جو ایللرده م.ف. آخوندزادهنین ۶ کومئدیاسینین فارس دیلینه ترجومه ائدیلهرک ایراندا یاییلماسی گونئی آذربایجاندا تئاتر صنعتینه ماراغی آرتیرمیشدی. ایلک تئاتر ۱۹۰۵–۱۱-جی ایللر ایران اینقیلابی دؤورونده یارادیلمیشدی. ۱۹۰۹–۲۱-جی ایللرده «آذربایجان آرتیستلری دستهسی» فعالیت گؤسترمیشدیر. ۱۹۲۰-جی ایلده تبریزده صیدقی روحالله، م. شفیزاده، م.ر. واعظ زاده و باشقالارینین تشببوسو ایله ایلک تئاتر بیناسی – «خئیریه تئاتری» تیکیلدی. تبریز، اورمیا و خوی شهرلرینده او. حاجیبیلینین مشهور کومئدیالاری تاماشایا قویولموشدو. آذربایجان میلی حؤکومتی زامانی تبریزده ایلک آذربایجان دؤولت تئاتری یارادیلمیشدی. ۱۹۴۶-جی ایلده تبریز دؤولت فیلارمونیاسیدا فالیت گؤسترمیشدیر. ۱۹۴۶-جی ایلین دئکابریندا اؤلکهده میلی آزادلیق حرکاتینا دیوان توتولدوقدان سوْنرا آذربایجان دؤولت تئاتری دا باغلاندی. یانلیز قیسا بیر مدت عرضینده (۱۹۴۸–۱۹۴۹) تهرانین «زیبا» تئاتر سالونوندا آذربایجانلی اینجه صنعت خادیملری طرفیندن تورک دیلینده بیر سیرا تاماشا و کوْنسرتلر وئریلمیشدیر. همین تدبیرلرین تشکیلینه و گؤستریلمهسینه مشهور ضیالی عالیم، یازیچی گنجهلی صاباحینین قارداشی صمد صباحی ده باشچیلیق ائتمیشدیر.
تورک دیلینده تاماشا و گؤستریلر قاداغان ائدیلدیکدن سوْنرا س. صباحی ۱۰ ایله یاخین مدتده (۱۹۴۹–۱۹۵۹) ۴۰-دان چوخ بدیعی اثری، او جملهدن ج. جاببارلینین، م.ف. آخوندزادهنین، ه. جاویدین، او. حاجیبه یلینین اثرلرینی فارس دیلینده تاماشایا قویور. ۳۰ ایله یاخین مدتده صحنهده فارس دیلینده اثرلری ایفا ائدن آذربایجانلی آکتیورلار پئشه کار صنعتچی کیمی ده بوتون اؤلکه تاماشاچیلارینین رغبتینی قازانمیش و ۱۹۷۸–۷۹-جو ایللر اینقیلابیندان درحال سوْنرا تورک دیلینده تاماشالارین یوکسک سویهده صحنهیه گتیریلمهسی اوزرینده چالیشمیشلار. نتیجهده بۇ گون ایرانین بیر سیرا ایری شهرلرینده، ائلهجه ده گونئی آذربایجانین تئاتر سالونلاریندا آذربایجانلی آکتیورلار طرفیندن تورک دیلینده درام اثرلری صحنهیه گتیریلمیشدیر. بیر سیرا کومیک اثرلرده باش رولدا چیخیش ائدن آذربایجانلی هاشیم چاووشی بوتون ایراندا تانینیر. آذربایجانلی تئاتر آکتیورو سیراسیندا سید خئیرخاه، یاقوب خئیروالله و اونلارجا باشقالارینین آدینی چکمک اولار. ۱۹۹۴-جو ایلده گنج آذربایجانلی رئجیسور حسین لله تۆرکجهده «آلین یازیسی» آدلی تاماشا و سوْنرا داهی صنعتکار م. شهریارین «حئیدربابایا سلام» پوئماسی اساسیندا عئینی آدلی موسیقیلی-ادبی کومپوزیسیا یاراداراق تهرانین «وحدت» آدلی ان بؤیوک کوْنسرت و تئاتر سالونوندا صحنهیه چیخارمیشدیر. سوْنونجو صحنه اثرینه تهراندا مینلرجه تاماشاچی باخمیش و سوْنرالار بۇ اثر همین رئجیسسورون سعیی نتیجه سینده باکی تئاتر سالونلاریندا صحنهیه چیخاریلمیشدیر.
موسیقی[دَییشدیر]
آذربایجان تۆرکجهسیندکی رادیو وئریلیشلرینین پروقرامینا، اساساً بۇ تایدا بستلنمیش و اورادا یاییلمیش بیر سیرا خالق ماهنیلاری و هاوالاری «محللی نغمه» آدی آلتیندا داخیل ائدیلیردی. بۇ یوللا آذربایجان موسیقیسی خالق آراسیندا یاییلیر و قورونوردو. تانینمیش بستکار علی سلیمینین بستلدیی ماهنیلار ۹۰-جی ایللره دک بۇ تایدا دا (شیمالی آذربایجاندا) آنونیم قالمیشدی. ۱۹۷۹-جو ایلدن بۇ طرفه آذربایجان موسیقیسینده بیر سیرا ایرلیلییشلر باش وئرمیشدیر. دایم صنعتکار کیمی فورمالاشمیش بستکار علی سلیمینین بۇ ایللرده «فانتازیا»، «ائلیم، گونوم، شؤوکتیم»، «جئیران سئوگیلیم» و س. فیلملر اوچون بسته لدیی موسیقی اثرلری نه اینکی ایراندا، ائلهجه ده بوتون دونیادا مشهورلاشدی. اونون «آمان،آیریلیق»، «سیزه سلام گتیرمیشم» ماهنیلاری بوتون دونیا آذربایجانلیلاری آراسیندا چوخ مشهوردور. اوْرتا موسیقی تهیلینی باکیدا آلان ا. سلیمی سوْنرالار تهران رادیوسوندا ایشلمیش، تبریزده اورکئستر رهبری و موسیقیشوناس اوْلموشدور. او، ۱۹۸۸-جی ایلده ایسلام مدنیتی و ایرشاد ناظرلیی طرفیندن ایرانین ان یاخشی بستکاری کیمی تانینمیش، قیزیل لؤوحهیه و مئدالا لاییق گؤرولموشدور.
گونئیلی حسن انامی بولبول آدینا اۇلوسلاراراسی موسیقی فئستیوالینین قالیبلریندن بیری اوْلوب. او، ۱۹۹۹-جو ایلده باکی موسیقی آکادئمیاسینین III کورس طلبهسی ایکن آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتریندا «سئویل» اوپراسیندا باش رولدا چیخیش ائدیب. وطنپرور موغنّی آراز ائلسس، آلمانیادا یاشایان و گؤزل سسی اوْلان یعقوب ظروفچو آذربایجانلیلار آراسیندا چوخ پوپولیاردیر. آوروپا و آمریکانین بیر چوخ شهرلرینده موهاجیرت حیاتی یاشایان چوخلو گونئیلو سنتچیلر واردیر. اونلارین آراسیندا ا. بئکالام، İ. احراری بۇ گون دونیانین ساییلان رساملارداندیر.
ادبیات[دَییشدیر]
XIX عصرین I یاریسیندا بوتون آذربایجان ادبیاتیندا اوْلدوغو کیمی، اونون گونئی قولوندا دا آشیق شعری و لیریک پوئزیا اساس یئری تۇتوردو. نباتی، حئیران خانیم، ا. قاراجاداغی، م. آجیز، م. دیلسوز، ه.م. شوکوهی، ه.ر. صراف، م.ا. للی، م. هیدجی و ب. لیریک شعرین گؤزل نومونهلرینی یاراتمیشدیر. ا. راجی و بیر چوخ باشقا شاعرلر لیریک شعرلرله یاناشی، دینی مؤوضولو اثرلر ده یازمیشلار. م. خلخالینین اثرلرینده ایجتیماعی قوسورلار تنقید ائدیلیردی. XIX عصرین II یاریسیندا مااریفچی ادبیات یاراندی. بۇ دؤورده م.ف. آخوندزادهنین بیلاواسیطته تأثیری ایله درام اثرلری یاراندی. م.ف. آخوندزادهنین داوامچیلاری ز. ماراغایی و م.ا. طالیبووون اثرلری (همچینین تورکیهدکی تنظیمات اینقیلابی، روسیاداکی اینقیلاب، تبریزدکی خالق حرکاتلاری) ۱۹۰۵-جی ایللر اینقیلابینین ایدئولوجی و سیاسی جهتدن حازیرلانماسیندا موهوم رول اوینادی. ۲۰-جی عصرین ۲۰-جی ایللرینده بوتون ایران ادبیاتیندا یئنیلشمه باشلاندی. ایراندا یئنی شعرین تمهلی «تجدود» (ش.ا. خیابانینین رهبرلیی ایله) قزئتینین اطرافینا توپلاشان تقی رفعت، جعفر خامنهای، شمس کسمایی کیمی آذربایجان شاعرلری طرفیندن قویولموشدور. بونونلا ادبیاتین هم فورما، هم ده مضمونوندا تجدود یارانمیش، سربست شعرین اساسی قویولموشدور.
ثقة الاسلام، ا. سفروو، س. سلماسی، ش.م. خیابانی و باشقالاری رئالیست دئموکراتیک آذربایجان ادبیاتینی توسعه ائتدیرمیشلر. صابیر ادبی مکتبینین گؤرکملی داوامچیسی م. مؤجوزون، ب. عباسزادهنین ساتیریک شعرلرینده ایجتیماعی ائیبجرلیکلر کسکین تنقید اوْلونوردو. گونئی آذربایجان تاریخینده مشروتیه حرکاتی میلّی ایستیقلالیتین، موباریزه تاریخینین باشلانغیجیدیر. ش.م. خیابانی حرکاتی اونون باشلانماسینا تکان وئردی. دئموکراتیک ادبیاتین یارانماسی س.ج. پیشورینین رهبرلیک ائتدیگی دؤوره دوشدو. بئلهلیکله، ۱۹۰۵–۱۹۱۱-جی ایللرده مشروته ادبیاتی، ۱۹۱۷–۱۹۲۰-جی ایللرده «تجددود» (یئنیلشمه) ادبیاتی، ۱۹۴۵–۱۹۴۶-جی ایللریده دئموکراتیک ادبیات میدانا گلدی. ۱۹۷۸–۱۹۷۹-جی ایللرین اینقیلابی ایله گونئی آذربایجاندا تزه آب-هاوا یارانماغا باشلاسا دا او، اوزون چکمهدی. ۱۹۴۶-جی ایلده میلّی حؤکومت طرفیندن تشکیل ائدیلمیش «آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی» نین بیر سیرا عضولری سوْنرالار هبس ائدیلدی، بیر قیسمی خاریجی اؤلکهلره موهاجیرت ائتدی، بیر حیسهسی ایسه گیزلی ایش شرایطینه کئچدی. تقریباً ۶۰-جی ایللره قدر آذربایجان مدنی حیاتیندا دورغونلوق یاراندی. ۱۹۴۵-جی ایلده چیخان م. شهریارین «هئیدربابایا سلام» پوئماسی بوتون یاخین و اوْرتا شرق موهیتینده گؤرکملی بیر ادبی حادثه کیمی قارشیلاندی. چاغداش فارس شعرلرینین اوستادی ساییلان م. شهریار اؤز ادبی ایستیقامتینی دییشهرک آذربایجان تۆرکجهسینده یازدیغی یئنی شعرلری ایله آذربایجان ادبیاتیندا یئنی ادبی مکتبین بونؤورهسینی قویدو.
شاه رژیمینین فارسلاشدیرما سیاستینه باخمایاراق، آنا دیلینده ادبیات ۵۰–۷۰-جی ایللرده توسعهدان قالمامیشدیر (سهند، علی کریمی، علی تبریزلی، حبیب ساهیر، صباحی، صمد بئهرنگی، ساوالان، سؤنمز، جوشقون، یهیا شئیدا و ب). آذربایجان فولکلورونون توپلانماسی و نشری ساحهسینده مویین تدقیقی ایشلر گؤرولموشدور (س. بئهرنگی، م. فرزانه، س. جاوید، آ. تبریزی، م. تربیت، م. تبریزی، ه. مممدزاده، پیروز دیلنچی، ق. کندلی، ق. بیقدئلی، م. موسددیق، م. منافی، ج. موجیری و باشقالاری) ۱۹۷۸–۱۹۷۹-جو ایلر ایران ایسلام اینقیلابیندان سوْنرا کئچن قیسا بیر مدت عرضینده آذربایجان تۆرکجهسینده اونلارلا کیتاب نشر ائدیلدی. اونلارین بیر نئچهسی تکرار ایشیق اوزو گؤردو.
آیریجا باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ (یاشار تبریزلی، ترکها و ایران (موجودیت، هویت، راهمان)، نشریه ایشیق، نشریه دانشجویان آذربایجانی دانشگاه علم و صنعت، کاری از مرکز تحقیقات مجمع دانشگاهیان آذربایجانی (آبتام) چاپ دوم صص ۳ و ۴
- ↑ مئهران باهارلی نین یازی لاری www.sozumuz.blogspot.com
- ↑ دکتر م. پناهیان، فرهنگ جغرافیایی ملی ترکان ایران زمین، ۱۳۵۱
- ↑ دکتر جواد هئیت، سیری در تاریخ زبان و لهجههای ترکی چاپ سوم ۱۳۸۰ ص ۳۰۷
- ↑ حسن راشدی، زبان ترکی و موقعیت گذشته و کنونی آن در ایران، ۱۳۸۳، صص ۸ تا ۱۰
- ↑ حسن راشدی، ترکان و بررسی تاریخ، زبان و هوین آنها در ایران، انتشارات اندیشه نو، ۱۳۸۶، صص ۱۱۹ تا ۱۲۴
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=AZB
- ↑ صرافی، ع. (۱۳۷۸) "ایران تورک لری نین دیلی و فولکولورو" نشریه وارلیق، شماره ۱۱۴
- ↑ سارای، محمد، (۱۹۹۹) تورک – ایران ایلیشک لری، آنکارا: آتاتورک آراشدیرما مرکزی
- ↑ براندا شیفر، مرزها و برادری، ایران و چالش هویت آذربایجانی، ترجمه یاشار صدقیانی آذر، ۱۳۸۵، ناشر: اولوس، ص ۲۴۴
- ↑ گولدیکن قدیر، (۱۹۹۸) "ایران دا یاشایان ۳۳ میلیون تورکو دوشونوز" نشریه آذربایجان، شماتره ۳۲۲، ص ۴۷
- ↑ چهرگانی، مجمود علی (۲۰۰۳)، "هدفیمیز میلّی کولتوروموزه صاحیب چیخماق" ۳۲۰۲، سایی ۱۴ آنکارا به نقل از دوکتور بیلگه هان ا. گوکداغ و محمد رضاهیئت، ایران تورک لرینده کیملیک مسئله سی، کوچورن رسول همدانلی، چاپ شده در "چالش هویت در آذربایجان"، ویژه نامه دان اولدوزو، نشریه مستقل دانشجویی دانشگاه صنعتی اصفهان
- ↑ http://books.google.com/books?ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&ct=result&id=YJwsAQAAIAAJ&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&q=۳۰-۳۵ The Continuum political encyclopedia of the Middle East
- ↑ http://books.google.com/books?id=j-BGfrath_sC&pg=PA۳۵&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&hl=en&ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۱&ved=۰CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=۳۰%۲۰million%۲۰South%۲۰Azerbaijan&f=false The Nobels' oil fate By Amir Pahlavan
- ↑ http://books.google.com/books?id=UrSJl5rjdbkC&pg=PA۱۸۷&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&hl=en&ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۲&ved=۰CC4Q6AEwAQ#v=onepage&q=۳۰%۲۰million%۲۰South%۲۰Azerbaijan&f=false The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute
- ↑ http://books.google.com/books?id=sHKSh_XltKMC&printsec=frontcover&dq=brenda+shaffer&hl=en&ei=QT1YTZrtNZDsOZr4wIAF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۳&ved=۰CDAQ6AEwAg#v=snippet&q=population&f=false
- ↑ cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf |title=Ethnic Groups and Languages of Iran |first=Library of Congress – Federal Research Division |last=Library of Congress|accessdate=۲۰۰۹-۱۲-۰۲}} ۱۶٪ estimated in 2009
- ↑ "Peoples of Iran" in Looklex Encyclopedia of the Orient. Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ "Iran: People", CIA: The World Factbook: 24% of Iran's total population. Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ G. Riaux, "The Formative Years of Azerbaijani Nationalism in Post-Revolutionary Iran", Central Asian Survey, ۲۷(۱): ۴۵–۵۸, March 2008: 25% of Iran's total population (p. ۴۶). Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ "Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity" in The Azerbaijani Population by Brenda Shaffer, pp. 221–225. The MIT Press (2003), ISBN 0-262-19477-5.
- ↑ Swietochowski, Tadeusz; Collins, Brian C. (۱۹۹۹). Historical dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3550-9. pg ۲۸: "۱۵ million (1999)"
- ↑ The Continuum political encyclopedia of the Middle East by Avraham Sela Publisher: Continuum International Publishing Group; Rev Upd edition (October 2002) ISBN 0-8264-1413-3 ISBN 978-0-8264-1413-7"
- ↑ The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute"
- ↑ UNPO : Southern Azerbaijan
- ↑ BABEK, NATIONAL HERO OF SOUTHERN AZERBAIJAN, DISTURBS IRAN
- ↑ AZERBAIJAN AND THE CHALLENGE OF MULTIPLE IDENTITIES: IN SEARCH OF A GLOBAL SOUL
- ↑ AZERBAIJANI PUBLIC OUTRAGED BY SLAUGHTER OF AZERIS IN IRAN
- ↑ http://www.photius.com/rankings/languages2.html
- ↑ http://www.petroleumworld.com/issues090506.htm
- ↑ http://camah.net/ereb/stat.php جاماح آنالیتیک اینفورماسییا مرکزینین استاتیستیک معلوماتی
- ↑ رندا شیفر، مرزها و برادری ایران و چالش هویت آذربایجانی ترجمه: یاشار صدقیانی آذر، چاپ اول ۱۳۸۵ ناشر: اولوس صص ۲۴۴–۲۴۳)
- ↑ هئیت و صرافی، ایران تورک لری نین دیلی و فولکولورو، وارلیق درگی سی ۱۱۴–۳ سایی، ۱۹۹۹ ص ۶۱
- ↑ قدیر گولدیکن، ایراندا یاشایان ۳۳ میلیون تورکو وشونوز، آذربایجان ۴۷–۴۸ اینجی سای، ۱۹۹۸، ص ۳۲۲
- ↑ رافائل بلئگا، ایران خالق لاری ال کیتابی، ۱۹۹۷
- ↑ موحممد سارای، تورک – ایران ایلیشکیلری، آنکارا، آتاتورک آراشدیرما مرکزی، ۱۹۹۹ ص ۲۶۱
- ↑ کاظیم اوتوک، Araftaki Ülke İran ۲۰۲۳ ۱۴ اونجوسای ۲۰۰۲ ص ۱۰
- ↑ دوکتور. بیلگه هان ا. گوکداغ و موحمد ریضا هئیت، ایران تورک لری نین کیملیک مسئله سی، کوچورن: رسول همدانلی، چالش هویت در آذربایجان، ویژه نامه نشریه دان اولدوزو، ص۸۷
- ↑ برندا شیفر، مرزها و برادری ایران و چالش هویت آذربایجانی ترجمه: یاشار صدقیانی آذر، چاپ اول ۱۳۸۵ ناشر: اولوس صص ۲۴۴
- ↑ "کتاب راهنمای مناطق ایران"، واشینگتن دی سی: اداره دولتی چاپ، ۱۹۱۷، ص ۸۱
- ↑ نیکی. آر. کئدی، ایران و جهان اسلام: مقاومت و انقلاب، نیویوک: انتشارات نیویورک، ۱۹۹۵، ص ۱۳۴
- ↑ شهرزاد مجاب و امیرحسن پور، سیاستهای ملیت و جدایی قومی – سعید رهنما و سهراب بهداد، ایران پس از انقلاب: نقطه عطف سرزمینهای اسلامی، لندن: آی بی توریس، ۱۹۹۵ صص ۲۳۰–۲۲۹
- ↑ پاتریشا جی هیگینز، پیوستگی اقلیتی در ایران این دوره، مطالعات ایرانی، جلد ۱۷، شماره ۱، زمستان ۱۹۸۴، ص ۴۷
- ↑ یرواند آبراهامیان، کمونیسم و اشتراک در ایران: توده و فرقه دموکرات، مجله بینالمللی مطالعات خاورمیانه، جلد ۱، شماره ۴، سال ۱۹۷۰، ص ۲۹۲
- ↑ س. علی اف، مۆشکول ملیتها در ایران، کتاب بازبینی آسیای مرکزی، جلد ۱۶، سال ۱۹۶۶، ص ۶۴
- ↑ جرج توماس کوریان، دایرةالمعارف جهان سوم، نیویورک، سال ۱۹۹۲، جلد ۲، ص ۸۶۹
- ↑ میلتون جی اسمن و ایتمار رابینوویچ، قومیت، پلورالیسم و دولت در خاورمیانه، لندن، انتشارات دانشگاه کربل، ۱۹۸۸، ص ۲۱۳
- ↑ جواد هئیت، پسرفت زبان و ادبیات آذربایجانی، ص ۹
- ↑ یرواند آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب ص ۱۲
- ↑ اصلی سند
- ↑ نخجوان من کوره آذربایجان ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ ایصلاح اولونموش متن
- ↑ Kərim xanın fərmanı – əsli sənəd1
- ↑ Kərim xanın fərmanı – əsli sənəd2
- ↑ ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، پروفسون موحممد تاغی زهتابی، اختر یایین ائوی
- ↑ ۵۵٫۰ ۵۵٫۱ ۵۵٫۲ پرویز زارع شاهمرسی. آذربایجان ایران و آذربایجان قفقاز.انتشارات اختر. تبریز ۱۳۸۵
- ↑ E. A. ПaxoMoB. ПexдлeBийckиe Haдпиcи ДepбeHдa, cTp. ۲۹
- ↑ دکتر حسین الیاری، نام شهرها و وضع راههای آذربایجان در قرون نخستین اسلامی، نشریه دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، تابستان ۱۳۶۳، شماره مسلسل ۱۳۲، ص ۹۳
- ↑ دکتر حسین محمدزاده صدیق، فرضیه زبان آذری و کسروی، انتشارات تکدرخت، ص ۴۷ ۱۳۸۹
- ↑ حدود العالم من المشرق الی المغرب، چاپ دانشگاه تهران، ص۱۵۷
- ↑ نجیب بکرانٔ محمد بن. جهان نامه. مسکو. ۱۹۶۰. انستیتوی ملل آسیا ص ۳۸
- ↑ ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ سرحدنامه سه قریه املاک کلیسای طاتف
- ↑ Papazian, Akop Davidovich. Persidskie dokumenty Matenadarana: II Kupchie (14-16 vv.). Erevan: Izdatel'stvo Akademii Nauk Armianskoi SSR, 1968. 55-57, 251-53, 413-16, 513-14
- ↑ Papazian, Akop Davidovich. Persidskie dokumenty Matenadarana: II Kupchie (14-16 vv.). Erevan: Izdatel'stvo Akademii Nauk Armianskoi SSR, 1968. 116-17, 316-17, 485-87, 582
- ↑ قباله شش دانگ ملک در ناحیه کوچز قراباغ
- ↑ Qarabağ Azırbaycan, islah olunmuş sənəd
- ↑ ۶۶٫۰ ۶۶٫۱ مفخم، محسن. "اسناد و مکاتبات تاریخی." بررسیهای تاریخی ٢، ٣-۴ (١٣۴۶): ۳۶۳–۳۶۶. ۳۶۵–۶۶
- ↑ قائم مقامی، جهانگیر. یکصد و پنجاه سند تاریخی: از جلایریان تا پهلوی. تهران: چاپخانهٔ ارتش شاهنشاهی ایران، ١٣۴٨: ۱۰۳–۱۰۴.
- ↑ اسناد و مکاتبات تاریخی: فرمان علی مرادخان (٢ صفحه – از ١٥١ تا ١٥٢ و ۳۶۶–۳۶۵). نشریه بررسیهای تاریخی – دی ١٣٤٦ – شماره ١١. نویسنده: مفخم، محسن (وابسته به: نشریه ستاد بزرگ ارتشتاران- کمیته تاریخ نظامی. دو ماهنامه بررسیهای تاریخی، تاریخ و تحقیقات ایرانشناسی، قطع: کتابی. هئیأت رئیسه افتخاری: تیمسار سپهبد اسدالله صنیعی، تیمسار فریدون جم، دکتر عالیخانی. هئیأت مدیره: تیمسار سپهبد غلامرضا ازهاری، تیمسار سپهبد علی کریملو، تیمسار سرلشگرحسین رستگار نامدار. هئیأت تحریریه: آقای دکتر خانبابا بیانی، دکتر عباس زریاب خوئی، سیدمحمد تقی مصطفوی، سرهنگ دکتر جهانگیر قائم مقامی)
- ↑ قائم مقامی، جهانگیر، یکصد و پنجاه سند تاریخی از جلایریان تا پهلوی، تهران، چاپخانه ارتش، ١٣٤٨.
- ↑ آذربایجان ین تاریخ و مدهنییهتینین بورژووا ساختالاشدیریجیلارینا قارشی. پروفئسور شٶوکهت تاقییئوا، باکی. ١٩٧٨
- ↑ علی مراد خان زند: قلمرو علیشکر (همدان، ساوه، اراک، یک دوم کردستان، یک سوم کرمانشاه،...) و قراباغ و شیروان و گنجه و نخجوان جز ولایت آذربایجان است ــ مئهران بهارلی
- ↑ فرمان کریم خان زند
- ↑ سیری در تاریخ آذربایجان، صمد سرداری نیا، نشراختر، تبریز، چاپ دوم ۱۳۸۷
- ↑ ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، محمد تقی زهتابی، ۱۳۷۹ ه.ش تبریز ص. ۲۱۱،۲۱۲
- ↑ ۷۵٫۰ ۷۵٫۱ آذربایجان خاستگاه روزنامهنگاری نوین در ایران
- ↑ ۷۶٫۰ ۷۶٫۱ ۷۶٫۲ ۷۶٫۳ بررسی اجمالی تاریخ روزنامههای آذربایجان از ۱۲۳۰ تا ۱۳۸۰، موسی مجیدی، کتابداری، دفتر ۳۷ ۱۳۸۰
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان بررسی عنوان یک کتاب، سید فرید قاسمی، رسانه، سال هفتم شماره چهارم، ص ۱۱۱
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان، سعید جلیلی، انتشارات مهد آزادی، تبریز ۱۳۷۵


c: text/html

text:
انزل بؤلومو
انزل بؤلومو فارسجا: بخش انزل، اورمو بؤلگهسی نین بولوم لریندن بیری دیر.
ایچیندهکیلر
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵ اینجی نوفوس سایی سی اساسیندا بو بولوم ده ۲۷٬۳۹۸ نفر اهالی یاشاییرمیش لار.[۲]
اینظیباطی بولمهلر[دَییشدیر]
ایرانین اینظیباطی بؤلوملری اساسیندا، بو بؤلوم ۲ قصبه و ۱ شهردن تشکیل تاپیب دیر. بونلارین آدلاری بئله دیر:
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
گوزل و گزملی یئرلر[دَییشدیر]
آدلیم لار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ایران ایسلام جومهوریتینین نوفوس ساییسی، ۱۳۹۰ (۲۰۱۱) (اکسل). ایران. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on ۲۰۱۶-۱۰-۰۶.
- ↑ ایرانین آمار مرکزی، ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایشلدن دانیشیغی:Wikiyazan
سالام٬ Wikiyazan. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!--آلپ ار تونقا✉ ۲۴ آوریل ۲۰۱۹، ساعت ۱۷:۳۸ (UTC)
آذربایجان[دَییشدیر]
سلام بی، ایشلدنلرین دانیشیقلارینا گوره آذربایجان یازیلیشی سئچیلیبدیر و مقالهلر آدی یوخسا متنینده گونئی آذربایجان، جنوبی آذربایجان یوخسا آزربایجان یازا بیلمریک.--آلپ ار تونقا✉ ۴ مئی ۲۰۱۹، ساعت ۱۷:۲۳ (UTC)
سلام @Alp Er Tunqa: نجه آذربایجانجا ویکی پدیا دا یوخسا تورکیه ویکی پدیاسیندا یازیلار بیز یازا بیلمیریخ؟؟ اوزوده ویکی پدیا اوزی بو دیلین آدین گویوب southern azarbaijani اوزوده دونیا سایت لاریندا بو دیل جنوبی یازیلیب بو رسمی منبعه باخین
بیرده بیر سوز دییم بو بوتون مقاله لرده صادق دیر کی گونئی سوزون بیزده چوخلی اینسان لار ایشلدر ایندی چون تورکیه دیلینده ده چون ایشلنیر بیز یازا بیلمریخ ؟ بو مقالده یوخ ها مثلا باشقا مقاله لرده گونئی سوزون سیلیسیز ، گونئی و گوزئی چوخ ایشلنیر بیزده .


text:
مراغه
ماراغا فارسجا: مراغهایرانین شرقی آذربایجان اوستانیندا بیر شهردیر. تبریزدن ۱۳۰ کیلومتر گونئی دوغودا و سهند داغینین گونئیینده یئرلشیر. ماراغا بؤلگهسینین اهالیسی ۳۰۰-مین نفر دیر و ماراغا شهرین اهالیسی ۲۰۰۶-نجی ایلده ۱۴۶٬۴۰۵ کیشی حسابلانیبدیر کی بۇ باخیمدان شرقی آذربایجان اوستانیندا -تبریز شهریندن سوْنرا- ایکینجی ان بویوک و نوفوسلی شهردیر.
ایچیندهکیلر
دیلدَییشدیر
ماراغا اهالیسی دوغو آذربایجانین آیری شهرلری کیمین آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار. ماراغا اهالیسینین لهجهسی آذربایجان لهجهلری بولومونده جیغاتی لهجهلریندن سایلیر.
تاریخچهدَییشدیر
ماراغا شهرینین بیر اوزون تاریخی واردیر و آذربایجانین ان تاریخلی شهرلریندن بیری ساییلیر. بۇ شهر اورتا عصرلرده ماراغا ایلخانی لر دؤولتی نین (ایرانین) باشکندی اوْلموش دیر. سوْنرالار ایرانین ترکیبینده ایکن پایتخت استاتوسونو الده ائتمه سه ده سیاسی ، ایقتصادی ، ایجتیماعی و مدنی باخیمیدان بؤیوک نقش اوینامیش دیر. XVIII عصرده شهر ماراغا خانلیغی نین مرکزی ایدی.
بو شهرده ایندیلیک ده چوخلی تاریخی و گؤزل بینالار یئرلشیلر کی هر ایل چوخلی توریست اؤزلرینه جذب ائدیرلر.
ماراغانین رادیوسیدَییشدیر
بو رادیو ۱۳۷۵ ایلینده افتتاح اؤلوب دور کی اؤنون وئرلیک(برنامه)لری آذربایجان دیلینه دوزلیر.رادیو مراغه نین وئرلیک لریندن سیزلر و مسئولار(منطقه نین سورون لارینا گؤره دوزلینیب دیر) و سحر گؤروشین آد آپارا بیلریک.
هؤتل لردَییشدیر
ماراغا دا ایکی دانا هؤتل واردیر کی مؤسافر لره خدمات وئریر. بیری هتل بزرگ مراغه دیر کی دؤرد اولدوزلی بیر هؤتل دیر و شهرین قوزئی باتی سیندا یئرلشیب دیر و ایکینجی ده آلیانس هؤتلی دیر کی اوچ طبقه و ۱۵ دانا اؤتاق واری و شهری گونئی باتی سیندا یئرلشیب دیر.
منطقهلردَییشدیر
مراغا شهری بونا گؤره کی بیر بویوک و نفوسلی شهر دیر، ایکی منطقهیه بؤلونوب دیر. بیرینجی و ایکینجی منطقه. بیرینجی منطقهنین نفوسی ۲۰۰۶-نجی ییلده ۶۸٬۴۸۶ کیشی و ایکینجی منطقه نین نفوسی ۷۷٬۹۱۸ کیشی ساییلیب دیر.
ماراغا دا نصیرالدین طوسی یاشاییب و بورادا اونون مشهور رصدخاناسی یئرلشیر.
گورملی و تاریخی یئرلردَییشدیر
ماراغا حتی مرمر محصولی ایله تانینیر
ماراغانین سوغاتلاریدَییشدیر
ماراغا صابونودَییشدیر
ماراغا صابونو آذربایجان و آذربایجاندان اوزاق یئرلرده شؤهرتلی بیر صابون آدی دیر و ماراغادا دوزلن بیر گلنکسل (سنتی) صابون آدی دیر.
- باسلوق
- سوجوق
- قره حالوا
- ایپک فرشی
- باقلوا
- قورو میوهلر
- آیران
- اوزوم دوشابی
- یئمیش
قارداشلیقدَییشدیر
آدلیملاردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ http://www.amar.org.ir/Portals/2/pdf/jamiat_shahrestan_keshvar3.pdf
- ↑ http://www.bpkgo.ba/stream.php?id=821
- ↑ http://www.gorazde.ba/index.php/images/vijesti/media/system/dokumenti/index.php?option=com_content&view=article&id=251:naelnik-upriliio-prijem-za-goste-iz-irana-&catid=27:vijesti&Itemid=34


text:
بؤلمه:بنقال دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
بو بؤلمه بنقال دیلی سؤزجوکلو مقالهلره شامیل دیر.
بو بؤلمهلرین اساس مقصدی دیگر دللرده متنین ال ایله و یا اوتوماتیک یوخلانماسینی آسانلاشدیرماقدیر.
بو بؤلمه یالنیز {{Lang}} شابلونلاری عایلهسی ایله بیرلیکده علاوه ائدیلملیدیر، هئچ وقت آچیقجه گوستریلمهمهلیدیر.
میثال اوچون: {{Lang|bn|متن بنقال دیلده بورادا}}, which wraps the text with  . Also available is {{Lang-bn|متن بنقال دیلده بورادا}} which displays as بنقالجا: متن بنقال دیلده بورادا.
نوت[دَییشدیر]
بو بؤلمه غیری موستقیم شابلونلاردان یارادیلیب:
«بنقال دیلی سؤزجوکلو مقالهلر» بؤلمهسینده صفحهلر
بۇ بؤلمهده جمعی ۷ صفحهدن، آشاغیداکی ۷ صفحه واردیر.


text:
کرت
گرید یوخسا کرت (یونان دیلی: Kpήtn Kríti؛ تؤرکجه: گرید، Girit؛ لاتین دیلی: Candia,Creta؛فرانسه دیلی:Crète) یونانا باغلی بیر آدادیر .گؤی دنیز آراسیندا و یونانین گونئی طرفینده یونانین ان بؤیوک آداسی و گؤی دنیزده بئشینجی دیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Crete»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کرت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هیچ محصولی وجود ندارد
محصول با موفقیت به سبد خرید اضافه شد
بخرید و 18,000 ریال تخفیف در خرید بعدی دریافت کنید !این محصول را در تلگرام به اشتراک بگذارید!
تاچ و ال سی دی ایسوس ASUS ME172
تاچ و ال سی دی ایسوس ME370 - ASUS GOOGLE NEXUS 7
ال سی دی ایسوس ME175 - ASUS MEMOPAD HD7
ال سی دی ایسوس ME170 - ASUS FONEPAD 7
تاچ و ال سی دی ایسوس ASUS AZENFONE 6
تاچ و ال سی دی ایسوس FE171 - ASUS FONEPAD 7
تاچ و ال سی دی ایسوس Z370 - ASUS ZENPAD 7.0
تاچ و ال سی دی ایسوس 2 ZE550ML - ASUS ZENFONE
تاچ و ال سی دی ایسوس ASUS ZENFONE 5
تاچ و ال سی دی ایسوس ASUS ZENFONE 4
تاچ و ال سی دی ایسوس ZE551ML - ASUS ZENFONE 2
تاچ و ال سی دی ایسوس ASUS ZENFONE SELFIE
تاچ و ال سی دی ایسوس ZB452KG - ASUS ZENFONE GO
تاچ و ال سی دی ایسوس ZE552KL - ASUS ZENFONE 3
تاچ و ال سی دی ایسوس ZC500TG - ASUS ZENFONE GO
تاچ و ال سی دی ایسوس ZE550KL - ASUS ZENFONE 2 LASER
تاچ و ال سی دی ایسوس ZE551KL - ASUS ZENFONE 2 LASER
تاچ و ال سی دی ایسوس ZC520TL - ASUS ZENFONE 3 MAX
تاچ و ال سی دی ایسوس ZC553KL - ASUS ZENFONE 3 MAX
تاچ و ال سی دی ایسوس ZC551KL - ASUS ZENFONE 3 LASER
تاچ و ال سی دی ایسوس Z380 - ASUS ZENPAD 8.0
تاچ و ال سی دی ایسوس Z170MG - ASUS ZENPAD C 7.0
تاچ و ال سی دی ایسوس ASUS ME170
تاچ و ال سی دی ایسوس ASUS ME372


text:
عتبة الحقائق
عتبة الحقائق، ادیب احمد یوکنکینین 12-جی عصرده، قاراخانلی بهیلریندن محمد داد سیپهسالارا هدیه ائتدیگی، حدیث و عربجه بئیتلره اساسلاناراق یازدیغی شئیرلرله، اخلاقلی اینسان اولماغین یوللارینی، اخلاق پرینسیپلرینی آچیقلامیش، موختلیف اخلاقی اؤیود-نصیحت وئرمیش، ایسلامی ایدئیا و فیکیرلره یول گؤستریجی اوْلموشدور. خاقانیه لهجهسی ایله یازیلمیشدیر. اثرین آدی گونوموزده "حقیقتلرین آستاناسی" شکلینده معنالانا بیلیر.
موعاصیر زاماندا ایلک معلوم اولاندا "هبة الحقائق" و یا "عیبة الحقائق" اولاراق، سهو بیر شکیلده آدلاندیریلمیشدیر. اثرده دونیانی، آللاهی، اینسانی بیلمگین یالنیز علم یولو ایله اولا بیلهجگی بیلدیریلیر. بیلیگین فایداسی و نادانلیغین زییانی حاقیندا اولان مؤوضونو ایشلهییب.
نظم واحیدی بئیت و روباعیلردن عیبارت اولان بو اثرینی شاعیر، یوسف خاص حاجب-این قوتادغو بیلیگی کیمی عروض وزنیله و کاشغر تورکجهسی ایله یازمیشدیر. شاعیرین بو اثرینی هارادا و نه زامان یازدیغی قطعی اولاراق بیلینمیر. اثرین کاشغر شیوهسی، اویغور حرفلرییله یازیلمیش ایلک یازماسی ایستانبولدا ایاصوفیه مسجیدی کیتابخاناسیندا یئرلشیر.
اؤزللیکلری[دَییشدیر]
- ادیب احمد یوکنئکی طرفیندن 12 عصر. دا یازیلمیشدیر.
- مؤوضوسو دین و اخلاق دیر.
- دیداکتیک (معاریفلندیریجی) بیر اثردیر. بیر نصیحتنامه خوصوصیت اوندادیر.
- غزل و قصیده یه بنزر طرزده شعرلر واردیر.
- 46 بئیت و 101 دؤردلوکلردن عیبارتدیر.
- عروض معیاری یازیلمیشدیر.
- تلیمح (خاتیرلاتما) صنعتی ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
- اثر 14 بؤلوم دن عیبارتدیر. باشداکی 5 بؤلوم گیریش، شاعیرین "نوی" آدینی وئردیگی 8 اصل موضوع، سونداکی 1 حیصهده بیتیریش بؤلومودور.
گیریش حیصه لری قصیده فورما (آا با جا دا)، اصل موضوع ایله باغلی حیصه لر و بیتیریش حیصه سی بندلرله (اا با) یازیلیب. گیریش حیصه سینده 40 بئیت، اصل مساله و بیتیریش حیصه لرینده 101 بند واردیر. اثرین هامیسی 484 میصراعدان عیبارتدیر.
- اثر کئچید دؤورو ادبیاتی محصولودور.
- عتبة الحقائقده اوزرینده دایانیلان باشقا بیر مساله ده، اینسانین دیلینه صاحیب اولماسیدیر.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
اوره گیمده او قدر سئوگی واریمدیر وطنه
نئجه کی، بولبولِ شیدا اولور عاشیق چمنه
ایندی فرهادی گره کدیر من اولایدیم بو گولون
چونکی من عاشیقیم هر خسروِ شیرین سخنه
گر زولیخاده وفا اولسا ایدی عالمده
جؤرلر قیلماز ایدی یوسفِ گول پیرهنه
قان اولور لاله کیمی عشقده عاشیق قلبی
هر باخان لحظه ده بیر دلبرِ غنجه دهنه
ای کؤنول، قان اولاسان، عشقه منی سن سالدون
سندن اولودو، او پریچهره جفا قیلدی منه
تکی، ای گول، سنه، فخر ائیله کی، عاشیق من اولدوم
یوخسا اسکیلمرم هر دلبرِ نازک بدنه
نولا، واحد، آزاجیق ساکیت اولا مجلیسیمیز
((شور)) دستگاهینی بیز خواهش ائدک تارزنه


text:
کئچن ایل عینالی نین طبیعت پارکیندا یاشایان حیئوانلارا اویغون شرایط نتیجه سینده و او حیوانلارا بایطارلیق نظارتینین آرتماسی نتیجه سینده، اوردا یاشایان داغ کئچی سی و قوچلارین ساییسی آرتیب دیر.
دئیلن شرایط نتیجه سینده 9 باش کئچی و قوچون دوغولماسی ایله، عینالی نین طبیعت پارکینداکی حئیوانلارین ساییسی 35 باشا آرتمیشدیر.
عینالی نین طبیعت و حیات وحش پارکی، عینالی توریستی منطقه سینین اهمیتلی توریسم جاذبه لریندن دیر. بو پارک عینالی مجموعه سینده یئرلشیب و 40 هکتارلیق بیر یئردیر. بو منطقه نین مناسب موقعیت ده اولدوغوندان دولایی هر گون چوخ سایی دا طبیعت سئور همشهری لرین مقصدی اولور.


text:
دانلود کتاب اوغوزنامه (Oğuznamə)-رشید الدین فضل اله
0 گؤروش
یازار: (ائلچی بَی)
اوغوزنامه کیتابی رشیدالدین فضل الله همدانینین جامع التواریخ کیتابینداکی یازیلاردان گؤتورلوب، گونوموزده المیزیده اولان کیتاب شکلینده باسقیلانیب یاییملانمیشدیر. رحمتلی پروفسور زهتابینین بوکیتابین اؤن سؤزون ده یازیسی وار.
کیتابدا اوغوزلارین آذربایجانا گلمهسی وبوردا مسکن سالمالاری حاقیندا نادیر معلومات وئریلمیشدیر.
آذربایجانین و اونا قونشو اؤلکهلرین تاریخینه عایید یئنی ماتئریاللار تقدیم ائدن بو کیتاب 10.اینجی یوزایللیگه دک باش وئرمیش بیرچوخ تاریخی حادیثهلره یئنی باخیمدان یاناشماق ایمکانینی ساغلاییر.
رشید الدین فضل اله - اوغوزنامه
چئویرن: ر.م شوکوراووا
کؤچورن: عبدالکریم منظوری خامنه
زبان تورکی آذربایجانی
حجم 3 مگا-160صفحه-کیفیت متوسط-فایل پی دی اف
جمعه 6 اسفند 1395


text:
کلیو، آلاباما
کلیو، آلاباما (اینگیلیسجه: Clio, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲۶٫۰۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۹۹ نفر و اهالی سیخلیغی ۵۶٫۳۴ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۶۰ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کلیو، آلاباما گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Clio, Alabama»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
سیاست
سیاست — دؤولت حاکیمیّتینین الده ائدیلمهسی٬ قوْرونوب ساخلانیلماسی و ایشلنمهسی ایله باغلی چالیشمالار. سیاسی چالیشما مۆختلیف ایجتیماع بؤلوملری و دؤولتلر آراسی مۆناسیبتلر اۆزرینده قۇرولور. حاکیمیّت مسألهسی ایله باغلی اوْلان هانسیسا بیر چالیشما سیاسی خۆصۇصیّت داشیییر. سیاست توْپلومون اینکیشافینین مۆعیّن مرحلهسینده یارانیر و اوْ خۆصۇصی مۆلکیّته اساساً ایستحصال فوْرمالارینین٬ ایجتیماع قۇرولوشونون و مدنیّتین فوْرمالاشدیغی دؤنمده اوْرتایا چیخمیشدیر. مۆختلیف توْپلوم دستهلری اؤز منفعتلرینی قوْرویوب ساخلاماق اۆچون خۆصۇصی ایداره ائتمه آپارانتی یارادیرلار. سیاسی حاکیمیّت مۆختلیف تأسیسات فوْرمالاری واسیطهسییله سۆرولور.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Siyasət»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۵ ژوئن ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آلساندرو ماندزونی
آلساندرو ماندزونی (اینگیلیسجه: Alessandro Manzoni) شاعیر و یازیچی - ۷ مارس ۱۷۸۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸ ایل عومر ائلهییب و ۲۲ مئی ۱۸۷۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alessandro Manzoni»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلساندرو ماندزونی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شهریار
سید محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار) (۱۲۸۵ - ۱۳۶۷), ایرانین آدلیم شاعیری، آذربایجان تورکجهسینده و فارس دیلینده بویوک اثرلر یارادیب. شهریار ۱۲۸۵ اینجی ایلده بوستان آوانین خشگناب(خوشگه نوو) کندینده آنادان اولدو و ۱۳۶۷ گونش ایلینده اؤلدو و اؤز وصیتینه گؤره تبریزین مقبرةالشعرا مزارلیقیندا قویلاندی. اونون اؤلوم گونو (شهریور آیینین ۲۷-سی) ایراندا میلّی شعر و ادب گونو آدلانیب.[۱]
ایچیندهکیلر
یاشاییش[دَییشدیر]
شهریار ۱۲۸۵ گونش ایلینده تبریزده آنادان اولارکن آتاسی حاج میر آقا خشگنابی تبریز ده وکالت ایشینه باخیردی. بۇ ایللرده، تبریز و باشقا آذربایجان یئرلری چتین بیر دورومدا یاشاییردیلار. آغیر دونیا موحاربهلری بیر طرفدن و آذربایجانین باشینا یاغان بلالار هر بیر طرفدن، او ایللرده مینلر آذربايجان تورکلری یوردونو ترک ائتمهیه مجبور ائدیردی. محمد حسین بهجت بئله بیر دورومدا عاییلهسیله تبریزدن خشگناب کندینه کؤچوب و اورادا اوشاقلیق گونلرین سووماغا مجبور قالیر. آنجاق بۇ گونلر اونون یارادیجیلیغینا لاپ بؤیوک تمل و اساس اولور و ایللر سونرا اونون ایزی شهریار آدلی بیر شاعیر اثرلرینده آیدینجا گؤرونور.
تهراندا یاشادیغی گونلرده ابوالحسن خان شیدا، شمس العلما، ملک الشعرا بهار، محمد علی ترقی، فرخی یزدی، عشقی، صادق هدایت، رضاخان هندی، درویش، نیما، سالار معتمد، کمالالملک، حبیب سماعی و اونلار باشقا بئله آدلیم صنعتکار صنعت کارلار جمعینده، بهجت شاعیر، شهریار شاعیره آد دئیشیر آنجاق دوغروسو هلهده بیر اؤزللیک و یئنیلیک یییهسی و مالیکی دئییل و آیری یازیچی و شاعیرلر کیمی نه تک گئییمده، داورانیشدا، سوژهلرده بئله، بیر گلیشه دولوسو فورمادا یاشاییر و گونو گوندن آتا بابادان قالدیغی آغیر وارلیق لاری ایتیرمک یولوندا داهادا ایتی گئدیر. آنجاق بۇ یول آزقینلیغی گئرچک حایاتیندا اولسادا، شاعیر یوخو و غیب عالملرده یئنهده ایتیردیی یولو دوشونور و دیله گلیر
بو آزقینلیق و یا دیگرگینلیک ۱۳۳۱ ایلینه کیمی داوام ائدیر. شهریارین آناسی بۇ ایلده وفات ائدیر. اونون وفاتی شهریارا آغیر بیر حوزون و غم یارادیر. آنجاق بۇ حوزون هامولار کیمی آنا اولوموندن دئییلمیش. شهریار اؤز کؤکونو دونیادان و یئر اوزوندن قیریلمیش و قورتولموش گورور. اونو بیر دهشت چولقاییر: (من کیمم؟) سوزونو دونه – دونه دیله گلیر. آنادان آیریلماغی، عئینی وطندن – دیلدن – مدنیت و کولتوروندن – بیرجه سوزده (کوتوک دن) قیریلماق گورور. الی و آیاغی هر یئردن اوزولوب، اوزونو یئر ایله گوی آراسیندا آغیر بیر بوشلوقدا گورور. بئله بیر دوشونجهلر اونو اوزونه گئتیریر. نئچه ایل غفلت یوخوسوندان آیریلانلار کیمی بیر ایلدن آرتیق هئچ نه یازیب و دئمهییر. بیر ایلدن سونرا تهرانین پاییزلی بیر گئجهسینده آناسینی یوخودا گورور و اوندان حلاللیق ایستهییر. همین گئجه شهریار حیدربابایه سلام پوئماسینین ایلک بولومون اصیل بیر عاشیقلارین قوشما وزنینده و اصیل بیر تورک دیلینده یارادیر.
آذربایجان خالقینین بۇ پوئمایا گوستردیی ماراق و ایستک بیر او قدر یوخاری و غریبه دیرکی شهریار اوزوده اونا حیرت قالیر. ائل قوجاغینا دونموش بیر سورگون کیمی، شهریار بۇ ایللرده تبریزه دونور و اوزو دئمیشکن: یئنی بیر حیاتی ساعاتین ضربهلریله باشلاییر. (تبریزین بلدیه ساعاتی ضربهلری). آنجاق اوز وطنینده یازیب و یارادان شاعیر و یازیچی دا هئچ آز دئیلمیش! اونلار سهند کیمی باشینی بولوتلاردان آییرماییب و هر آن اوجا باش ایله و آچیق آنل ایله وطن قایغیسینا قالیب و اوز آنا دیللری کئشینده دایانمیشلار. شهریار بۇ سئرایا قوشولماقدا ایتیردیی کوکونو تاپیر و حیدر بابانین ایکینجی حیصه سینی تبریزده یازیر.
بو شاه اثر شهریاری دوغروسو ائلینه بیر شهریار ائدیر و آنا دیلینین معجزهسی بوردا گورونور. حیدربابااثری مینلر کس واسطهسیله ازبرلنیر، اوخونور، اونلار دیگر دیله چئوریلیر، نومایشه یازیلیر و آذربایجان تورکجهسینده بیر دونوم نوقطهسی کیمی یئر آلیر. بۇ تاریخ دن سونرا شهریارین یازدیغی تورکجه شعرلر بیری بیریندن گوزل و معنالیدیر. بو، شهریارین روحونون آلدیغی صیقلی گوستریر تا نهایت اونو دوغولدوغو گون کیمی اصیل بیر آذربایجانلی گوروروک.
گؤرکملی عالیم ایواز طاها "شعر وارلیغین ائویدیر" کیتابیندا شهریار بارهسینده یازیر:[۲][۳]
شهریاردان باشلایاراق عرصهیه گلمیش گونئی آذربایجان چاغداش شعری، ایکی یول آیریجیندا دایاندی: یا نوستالژیک یولا گئتمهلی، یا دا سیاسی مؤوضوعلارا توخونمالی ایدی. باشقا سئچیم، عروض گلهنهییندن گلمه شعری سوردورمک، یادا چاغداش دونیانین بهیهندییی «اینجهصنعت، اینجهصنعت اوچون» آدلانان ائستئتیک یولا گئتمک ایدی. آنجاق واختیله آذربایجان توپلوموندا بونون نه آنلامی وار ایدی، نه ده بونا گرهک. گؤزونون قاباغیندا قالاق قالاق درسلیک کیتابلاری یاندیریلمیش بیر خالق، تارلادا یون آیاققابیلارلا اویناقلایان دووشان¬لارلا ماراقلانا بیلمزدی. شهریار ازلی خاطیرهلردن اویانان نوستالگییایا قاپیلدی، بیرینجی یولا گئتدی. شهریارین آنلاتیم [بیان] طرزی تاریخیلیک باخیمیندان هئچ ده باشقالارینین سئچدییی سیاسی آنلاتیم طرزیندن اؤنمسیز دئییلدی. ائله بیر آنلاتیم، سیاسی گئدیشلرین یاراتدیغی دورومدان گئریده قالمیردی هئچ، بلکه آذربایجان دیلینین رونئسانسی باخیمیندان ایکی قات اؤنم داشیییردی. چونکی کوتلهنین تاریخی یادداشی ایله اویغون گلهرک شیفاهی تحکیه ادبییاتینین اؤرنکلری کیمی قولایلیقلا منیمسهنیله بیلیردی. تصادوفی دئییل کی، تکجه کوراوغلو داستانی کوتلویلیک باخیمیندان حئیدربابایا سالاملا یاریشا بیلردی. شهریارین شعری ائستئتیکادان قیراقدا اولان ائلئمئنتلردن گوج آلدیغینا گؤره ایندی آرتیق بایاغی گؤرونور. منجه شاعیر بونو بیلهرکدن ائتدی. شاعیر، اؤز زامانیندا گؤزهللیک دونیاسیندان ادراک و اخلاق دونیاسینا دؤنمکله، دیلیمیزی عومومی حوزهلره داشیماق ایستهدی. بو باخیمدان او، اؤز صنعتینین گؤزهللییینی قوربان وئرهرک، قوربان وئریلمیش دیلی اؤلومدن قورتاردی. بوتون بونلارا باخمایاراق، شهریار کوتلهنین سایغی بسلهدییی مؤوضوعلاردان سوء ایستیفاده ائدهرک ائستئتیکانی قورماق ایستهمهدی. بونونلا دا اونون شعری، بو گونلر تریبونالاردان سؤیلهنیلن و هئچ جیزگیسی ایچهریسینده فیرلانان چفنگیات سوییهسینه ائنمهدی. منجه شهریار اولماسایدی، دیلیمیزین آلینیازیسی ایندیکیندن داها فرقلی، داها آجیناجاقلی اولاجاقدی.
اثرلر[دَییشدیر]
- حیدربابایه سلام
- تورکجه دیوانی کلیاتی
- فارسجا اشعار کلیاتی
الا تهرانیا شعری[دَییشدیر]
شهریارا گؤره باخیشلار[دَییشدیر]
باغچهبانین یازدیغی شعر[دَییشدیر]
جبار باغچهبان شهریارین حیدربابایا سالام شعری اساسیندا اونا بیر نئچه سؤز دئییر:
...
"فارس قيزلار آزديرميشدي عملين؟
کي فارسجايدي بوتون شعرين غزلين؟
حيدربابا يوردوندا بير گؤزلين
عشقينه بير قلم قويمازدين بئله
فارسيجا يازماقدان دويمازدين بئله
تهران گؤزللري يولونو کج ائتدي
کؤنلونو آپاريب سني گيج ائتدي
دي گؤروم يا فلک سنله لج ائتدي
دؤنگه وارميش دؤنوم وارميش بيلمه دين
آيريليق اؤلوم وارميش بيلمه دين
ايندي بيزي تازه گليب تاپيرسان
کؤنلوموزه کؤزلر قويوب ياخيرسان
حسرت ايله کئچنلره باخيرسان
گؤرورسن کي سولار آخيب گئديرميش
دوغولان قوجاليب اؤلوب ايتيرميش
چوخدا وئرمه، سيخينتي اؤز گؤنلونا
مهربان دير هر آتا اؤز اوغلونا
قاييتميسان ايندي کي سن يولونا
بويور گلين گؤز اوستونده يئرين وار
ائلين سني سئوينج ايله قارشيلار
سلام ائيلر بوتون ائليميز سنه
باغچاميز، باغيميز، گولوموز سنه
اوزون مدت سوسان ديليميز سنه
دي گؤرک دئمه لي داها نه يين وار؟
...
ايندي کي ديل آچدين سوسما، آغلا، گول
يامان سؤيله ياخشي سؤيله داغلا گول [۴]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- غربت شهریار در دانشگاه تبریز
- اوستاد شهریار اوچون سایت
- حیدربابانین دراماتیک یؤنلری / همت شهبازی [http://ishiq.net/m%c9%99qal%c9%99/13173/%d8%ad%db%8c%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%86-[%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9-%db%8c%d8%a4%d9%86%e2%80%8c%d9%84%d8%b1%db%8c-%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%b4%d9%87.html
- منيم ده بير آديم گلسين ديليزه/ همت شهبازي
] http://ishiq.net/m%c9%99qal%c9%99/2508/%d9%85%d9%86%d9%8a%d9%85-%d8%af%d9%87-%d8%a8%d9%8a%d8%b1-%d8%a2%d8%af%d9%8a%d9%85-%da%af%d9%84%d8%b3%d9%8a%d9%86-%d8%af%d9%8a%d9%84%d9%8a%d8%b2%d9%87-%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%b4%d9%87%d8%a8%d8%a7%d8%b2.html]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ زندگینامه استاد شهریار
- ↑ آنا دیلینده اولان معجزه - زهره وفایی
- ↑ شعر وارلیغین ائویدیر
- ↑ جبار باغچه بان (عسكرزاده)، مشاهيرشهر تبريز، دائرةالمعارف شهر تبريز، گردآوری و تنظيم: مهدی موتلو


text:
عرب منبعلریندهکی معلوماتلارا گؤره، آذری دیلی آذربایجانین شیمالدا دربنددن جنوبادا زنجانادک اوزانان حیصهسینده یاشایان اهالیسینین اساس حیصهسینین دیلی اولوب، خوراسان دیلینه یاخین بیر دیل ایدی و آذریلرین قونشولاریندان هئچ بیری بو دیلی آنلامیردی.
ا. کسروینین ،،کشفینه» گؤره ایسه، آذری دیلی آذربایجانین شیمالدا آراز چایینا قدر اوزانان حیصهسینده مؤوجود اولموشدو و آذریلر ده قدیم فارسلار ایدی. کسروینین آذری دیلینین نومونهلری کیمی تقدیم ائتدیی ماتریاللاری تدقیق ائدن سوویت عالیمی ب. میللئر ایسه، بئله بیر نتیجهیه گلدی کی، آذری دیلی یالنیز اردبیل ویلایتینده مؤوجود اولوب و اونا دا ان یاخین دیل معاصر هرزنی (خرزانی) و کئرینقانی تاتی تایلارینین دیلیدیر. تالیش دیلی ده آذری دیلینین قالیقلارینداندیر. سونرالار میللئرین گلدیی نتیجهلرله تانیش اولان کسروی "سهولرینی" اعتراف ائدرک اونونلا راضیلاشماق مجبوریتینده قالدی. آذربایجانلی عالیم قئیبوللایئو بو اویغونسوزلوقلا باغلی یازیردی کی، ۱۰-جو – ۱۲-جی عصره عایید عرب منبعلرینده حاقیندا معلومات وئریلن آذری دیلینین آدی اصلینده آذری دئییل، آذربایجان دیلیدیر و بو دیل همین دؤورده آذربایجان اراضیسینده یاشامیش تورکلرین دیلیدیر. کسروینین و میللئرین حاقیندا بحث ائتدیکلری آذری دیلی ایسه، تالیشلارین دا اجدادلارینین دیلی قیاس الدین قئیبوللایئوین گلدیی بو نتیجهدهکی حقیقت یاریمچیق ایدی. چونکی عرب دیلینده آذری دیلی ائله آذربایجان دیلی دئمکدی و کسروینین آذری دیلی کیمی تقدیم ائتدیی دیلین عرب منبعلریندهکی آدی دا آذری دئییل، ال – فهلوییه ایدی.
گونئیلی سویداشیمیز حاتم شاهسئوهن ۲۰۱۷ – جی ایلین مارت آیینین اوللرینده فسبووک صحیفهسینده ائتدیی پایلاشماسیندا یازیردی: ،،گونئی آذربایجاندا بیرینه آذری دئسهنیز ائشیدجیینیز سؤز یا ،،آذری ددهندی، من تورکم» اولاجاق، یا دا ،،بیز تورکوک، آذری یوخ !» ائشیدجکسینیز. چونکی آذری سویسوز دئمکدیر، آذری دیلی تورکلشمیش فارس کؤکنلی دئمکدیر». ۱۹۹۵ – جی ایلین نویابریندا آذربایجان رسپوبلیکاسیندا کئچیریلهن کونستیتوسییا رفرندومدان ۱۰ گون سونرا اردبیلده اولارکهن اردبیللی سویداشلاریمیز منه اعتراضلارینی بو فورمادا بیلدیردیلر: ،،بابا سیز نه ائدیرسینیز!؟ بیز تورکوک، دیلیمیزین ده آدی تورک دیلیدیر!».
آذربایجان رسپوبلیکاسیندا تاریخ علمیندهکی حاکم فیکره گؤره ایسه، آذریلر تالیشلارین و تاتیلرین اجدادیدیر. بو فیکرین ایفادهچیسی ده آکادمیک ایقرار علیئودیر لاکین آذری دیلینین منشعی مسئلهسی ایله طرفسیز و داها دریندن مشغول اولان بیر چوخ قوزئیلی تاریخچی و دیلچی عالیملر آذری دیلینین سونرادان یوخ، ازلدن (باشلانغیجدان) تورک دیلی اولماسی نتیجهسینه گلیبلر. مثلاً، ت. ائ. د.، پروفسور یوسیف یوسیفوو یازیر کی، آذری دیلی آذربایجانین ائرکن تورک اهالیسینین دیلیدیر . ف. ائ. د.، پروفسور قزنفر کاظیموو دا یوسیف یوسیفوولا عینی فیکیردهدیر . ق. کازیموو بو چوخ قیمتلی اثرینده آذری دیلینین آذربایجان تورکجهسی اولدوغونو یازان دیگر آذربایجان عالیملرینین ده فیکیرلرینه یئترینجه یئر وئردییندن تکرارچیلیغا احتیاج گؤرمورهم. سادهجه اونو دئمک ایستییرم کی، ا. کسروینین ،، ،،آذری دیلی کشفی» پهلویلر سلالهسینین حاکمیتینی محکهملهندیرمک مقصدیله آذربایجان تورکلرینه اونلاری پارچالاماق اوچون قورولموش بیر تله ایدی و آرازین هر ایکی ساحلینده یاشایان سویداشلاریمیز تأسف کی، بو تلهیه دوشدولر. اونلارا بیر داها خاطیرلادیرام کی، ناصیرالدین شاه قاجارین (۱۸۳۱ – ۱۸۹۶) حاکمیتی دؤورونده عالیملر هئیتی طرفیندن یازیلان ،،نامه دانشواران» آدلی اثرده ده آذری دیلی حاقیندا عرب منبعلریندهکی معلوماتلاری تحلیل ائدن عالیملر قروپو بئله بیر نتیجهیه گلمیشدی کی، بو دیل آذربایجان تورکلرینین دیلیدیر .
ا. کسروی و طرفدارلاری ایسه بئله بیر ادعا ایله چیخیش ائدیرلر کی، آذری دیلی اولجه آذربایجان اراضیسینده یاشامیش ایراندیللی طایفالارین دیلی اولوب و تورکلر اهالینین اکثریتینی تشکیل ائتدیکدن سونرا، گویا اونلار دا آنا دیللریندن یعنی آذری دیلیندن ال چکیب، اونو اونودوب تورک دیلینده دانیشماغا باشلاییبلار. اؤزو ده بو حادثه ۱۴-جو – ۱۷-جی عصرلرده باش وئریب. بو عالیملر ،،هارای، هارای من تورکم !» شعارینی هایکیران آذربایجان تورکلرینی ایناندیرماغا چالیشیرلار کی، یوخ سیزین ان آزیندان بؤیوک بیر حیصهنیز دیلینی اونوتموش تاتیلر و تالیشلاردیر. تدقیقاتلار گؤستریر کی، اورتا عصرلرده آذربایجان اراضیسینده ایراندیللیلرین تورکلشمهسی حادثهسی باش وئرمهییب. بونو ادعا ائدنلر حاقلیدیرلارسا و حقیقتا ده بئله بیر حادثه باش وئریبسه، اوندا قوی تورکلشمیش همین طایفالارین کونکرت آدلارینی دا گؤسترسینلر.
قیاس الدین قیبوللایئوین فیکرینجه ایسه، عرب مؤلفلرینین اثرلریندهکی آذریلر آذربایجانین حدودلاریندان هئچ واخت کنارا چیخمامیش یئرلی تورکلر، آذری دیلی ایسه اساسیندا یئرلی تورکلرین دیلینین دایاندیغی آذربایجان تورکجهسیدیر.
آذری دیلی پروبلمینین آچاری اولان اساس معلومات.
۱۰-جو عصر عرب مؤلفی شمس الدین ال – مقدسینین ۹۸۵ – جی ایلده یازدیغی ،،احسن التقاسیم فی – معریفت الاقالیم» (،،ایقلیملری درک ائتمک اوچون ان یاخشی بؤلگو») آدلی اثرینده آذربایجان اهالیسینین دیلی حاقیندا وئردیی معلومات بئلهدیر: ،،آذربایجاندا دانیشیلان دیل یاخشی دیل دئییل، ارمنیستاندا ارمنیجه، آرراندا آررانجا دانیشیرلار. آذربایجان اهالیسینین دیلی خوراسان دیلینه یاخیندیر».
۹-جو عصر عرب مؤلفی ابو عثمان امر بین بهر ال – جاهیز (۷۷۵ – ۸۶۹)) ،،تورکلرین فضیلتلری» آدلی اثرینده خوراسانلیلار و خوراسان دیلی حاقیندا آذری دیلی پروبلمینه آیدینلیق گتیرهجک معلوماتلار واردیر. همین معلوماتلاردان بئله بیر نتیجه چیخیر کی، خوراسانلیلار ایبراهیم پیغمبرین قانتورا آدلی قادیندان اولان اوغلانلاریندان دؤردونون خوراسانا گلهرک بورادا یاشاماسی نتیجهسینده اونلاردان تؤرهیهن خوراسان تورکلریدیر. خوراسانلیلارلا تورکلر قارداشدیر. خوراسانلیلارلا تورکلرین آراسینداکی فرق مکهلیلرله مدینهلیلرین آراسینداکی فرق کیمیدیر. طبیعی کی، بو اونلارین دیلینه ده عایید ایدی. یعنی خوراسان دیلی خوراسان تورکجهسی ایدی.
شاعر عزالدین حسنوغلونون (XIII عصرین ۲-جی یاریسی) شعیرلری خوراسان دیلینین نومونهلریندندیر. خوراسان دیلینین تأثیری شاه ایسماییل ختاینین ،،دیوانی»ندا دا اؤزونو گؤستریر .
منبع : تاریخچی، آرخیولوق. توفیق عزیزبیلینین آراشدیرممالاری


text:
ویکیپدیا:سیاستلرله تاپشیریقلار
ویکیپدیا سیاستلر ایله تاپشیریقلاری ویکیپدیا جامیعهسی طرفیندن ایختیلافلار حلّی، اۆصۇللاندیرماق و آچیق و گئچرلی بیر بیلیکلیگه چاتماق اۆچون قۇرولوبدور. بۆتون سیاستلری اوْخوماغا گرک یوْخدور آنجاق بئش کؤک داشی سیاستلرین قیساسی اوْلاراق اوْخوماغی اۇنوتمایین.
ایچیندهکیلر
اصلی سیاستلردَییشدیر
دییشدیرمهدن قاباق بۆتون سیاستلری اوْخوماغا گرک یوْخدور، آنجاق بۇ اهمیتلی سیاستلری ویکیپدیا کؤکو اوْلاراق، اوْخوماغی تاپشیریریق:
- ویکیپدیا ایجماع اۆستونده چالیشیر. ایجماع ویکینین ذاتیندادیر. (ویکیپدیا:ایجماعا باخین)
- ویکیپدیا بیر بیلیکلیکدیر. بۇ هدف ایله اۇیغون اوْلمایان یازیلار ویکیپدیادا اوْلمامالیدیر.
- بۆتون چالیشانلارا حؤرمت گؤسترین. ویکیپدیا ایشلدنلرینین فرقلی کۆلتورلر و باخیشلاری اوْلا بیلر، اوْنلارا حؤرمت گؤسترین. جمعی بیر ایشین باجاری سیرّی قارشیلیقلی حؤرمتدیر.
- کوْپیرایتی قوْرویون. ویکیپدیا بیر آچیق بیلیکلیک اولدوغو اۆچون، ایچیندهکیلر کرییتیو کامانز لیسانسی آلتیندا یاییلیر، کوْپیرایتی پوْزان یازیلاری بۇرا گیردیرمک، ویکیپدیایا چوْخلو چتینلیکلر یارادا بیلر.
- طرفسیز اوْلون. مقالهلر طرفسیزلیک ایله یازیلمالیدیر و بۆتون باخیشلار مقالهده گلمهلیدیر.
- مؤعتبر اوْلون. ویکیپدیا مقالهلری ویکیپدیا:یوْخلانیلابیلرلیک اوْلمالیدیر و بۇ قایناقلارا ایستاندارد اوْلاراق ایرجاع وئریلمهلیدیر.
بیرده باخدَییشدیر
ویکیپدیا قانونلاری ایله داها چوْخ تانیش اوْلماق اۆچون، بۇ صفحهلری اوْخوماغی تاپشیریریق.
- ویکیپدیا بئش کؤک داشی، دییشدیرمهلرینیزی باشلاماق اۆچون اوْنلاری بیلمک گرکدیر.
- ویکیپدیا:سیاستلر لیستی ، بۆتون ویکیپدیا قانونلاری ایله تانیش اوْلماق اۆچون.
ویکیپدیا قانونلاری ایکی یئره بؤلونور:
ویکیپدیا سیاستلری، بۆتون ویکیپدیالاردا عۆمۇمی توافوق ایله تعریف اوْلونوبدور و بۆتون ایشلدنلر اوْنلاردان ایطاعت ائتمهلیدیر.
ویکیپدیا تاپشیریقلاری، اوْلدوقجا اوْنلاری رعایت ائتمک ایشلدنلره تاپشیریلیر.
سیاستلرین یارادیلیشیدَییشدیر
سیاستلر چوْخلو ویکیپدیالارین بنزر وضعیتی اۆچون، اینگیلیسجه ویکیپدیادان آلینیبدیر، آنجاق اۇیغون اوْلمایان یئرلرینی ایجماع ایله دییشدیرمک اوْلار.
سیاستلر دییشدیرمهسی قایناغی بۇ یوْللاردان اوْلا بیلر:
- عملی و دانیشیقسیز اوْلاراق چوخلو ایشلدن طرفیندن قبول و عمل اوْلونان بیر یوْل یؤندم.
- بیر قاباقکی قانونو دییشدیرمک اۆچون قۇرولان سس وئرمهده ایجماعا چاتماق.
- جیمی ویلز، هیئت امنا یا دا گنیشلندیرنلر طرفیندن سیاست دییشدیرمه تصمیملری. بۇ سیاستلر چوْخلو کوْپیرایت، حۆقۇقی مؤوضوعلارلا ویکیپدیا سرورلرینه باغلی مؤوضوعلاردا اوْلور.
سیاستلر، یؤنرگهلر، اینشالار و غئیره فرقلریدَییشدیر
بۇ صفحهلرین هامیسی ویکیپدیا: آد فضاسی ایله باشلانیر.
- تاپشیریقلار: بۇ صفحهلرین ایچیندهکیلر: (۱) ایجراییدیر (بیر ایشین گؤرولوب یا دا گؤرولمهمهسی تاپشیریلیر) (۲) ایجماع ایله قوْیولوبدور. بیر یؤنرگه برک و دییشیلمز قایدا دئییل، اۇیغون اوْلمایان یئرده اوْنلاردان وازگئچیب یا دا ایجماع ایله دییشدیرمک اوْلار.
- یؤندملیک یازیلیش و آدلاندیرما مؤوضوعلاری ایله باغلی یؤنرگهلردیر.
- سیاستلر: یؤنرگهلر کیمی ایجماع ایله اوْنلاری دییشدیرمک اوْلار، آنجاق اوْنلارین ترسینه رسمی، و آز ایستیثنالیدیر.
- پروسهلر: ویکیپدیادا فرقلی ایشلرین گؤرولمهسینین یوْل-یؤندمینی آچیقلاییر. اؤرنک اوْلاراق سیلمه سیاستی ، مقاله سیلمهنین پروسهسینی آچیقلاییر.
- کؤمکلر: ایشلدنلره ویکیپدیادا چالیشماغی اؤیردن صفحهلردیر. کؤمکلر بیر ایشی نئجه گؤرمگی، یؤنرگهلر ایسه بیر ایشی نهدن و هاچان گؤرمگینی آچیقلاییرلار.
سیاستلر نئجه ایشلهییر؟دَییشدیر
سیز بیر ویکیپدیا دییشدیریجیسیسینیز! ویکیپدیانین باشچی و یییهسی یوْخدور و دییشدیرنلر آراسیندا سیرالاما ایله اۆستونلوک یوْخدور. بۇنا گؤره، ویکیپدیا دییشدیرنلری مقاله دییشدیرمهسی و دانیشیقلارا قاتیلماق کیمی یوْللارلا ویکیپدیا سیاستلرینین ایجراسینی تأمین ائدیرلر. آنجاق مدیاویکی یازیلیم و واندالیزم کیمی سیاستلره باغلی مؤوضوعلار حساس و اهمیتلی اوْلدوقلاری اۆچون، تکجه ایدارهچیلر طرفیندن گؤرولور.


text:
کیشیسن، آنجاقکی…!؟
حمید آرش آزاد
(آتا گونو مناسبتینه)
اوْلسا یوکسک مقامین، چوْخلودا ثروت، کیشیسن
قسمت اوْلسا سنه عالمده سعادت، کیشیسن
آنا سؤیلر کی: «اگر آروادی مجبور ائدهسن
ائلهیه عؤمرو بوْیو مندن اطاعت، کیشیسن»
باجینین فکری بودور کی، سن ائوینده قادینی
قوْیاسان ایللر ایله خوْش گونه حسرت، کیشیسن
قادینیندا نظرینده، آنانی، هم باجینی
ائتمهسن ائوده قوْناقلیقلارا دعوت، کیشیسن
اوْ دئیهر: «آغزینا چال هم آنانین، هم باجینین
بولار ائتمهزسه بیزیم ایشده دخالت، کیشیسن»
باجاناق بیر آرابا گؤردو، تئز ایستر سیویچی
«پئژو» نو وئرسن اوْنا هرگون امانت، کیشیسن
قارداشین ایستیری تئز- تئز اوْنا ضامن اوْلاسان
ائلهسن بوْرجلو دوشن گونده ضمانت، کیشیسن
قایین، عسکرلیگی وئرمیش باشا، ایشسیز دوْلانیر
سرمایا وئرسن، اوْدا ائتسه تجارت، کیشیسن
قوْنشونون اوْغلو، سنین اوْغلونو هئی تاپدالاییر
دینمهییب، گؤسترهسن بوْللو نجابت، کیشیسن
تعظیم ایستیر رئیسین گونده اوْتوز- قیرخ دفعه
گونده یوز یوْل ائدهسن عرضِ ارادت، کیشیسن
قصابین- باققالین البته توقعلری وار
سوْرماسانکی: «نییهبس قالخیری قیمت؟» کیشیسن
دوْستلارین لُطفو سنه چوْخدور، ارادتلری وار
شام- ناهاردا وئرهسن یاغلی ضیافت، کیشیسن
ایلده بیر سئچگی اوْلور، مینلر آدام کاندیدا
هامیسیندان ائلهسن دوزگون حمایت، کیشیسن
کیم «سلام» سؤیلهدی، وار حقّی سنین بوْینوندا
قوربان ائتسن اوْنا جانلا مالی راحت، کیشیسن
کیشی گؤردوم سنی «آرش»! جانینا آند ایچیرهم
سن اؤلها…، چونکی وارین بوْللو حماقت، کیشیسن


text:
ویلیام قلدینق
ویلیام قلدینق (اینگیلیسجه: William Golding) بریتانیالی شاعیر، رومانچی، اوْیون یازیچی و یازیچی - .۱۹ سپتامبر ۱۹۱۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۱ ایل عومر ائلهییب و ۱۹ ژوئن ۱۹۹۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Golding»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویلیام قلدینق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اگر هر شئی ده ن خبرسیز اولان او گنج قاتل لری میدانا گؤنده ره ن دولتلر و دایره لر، یئنی یاشاما دوغرو گئده ن یولو بئله آلچاق عمللرله باغلایا بیلمه یه اینانیرلارسا، دئمک کی اونلار یانیلیرلار.
Jan 12, 2015
منده بیر «شارلی» یام
س. حاتملوی
یئنه ده آیدین انسانلار جهالته و قارانلیق دوشونجه لره قوربان گئتدیلر.
دین، زامانیندا قارانلیقلارین و جهالتین تؤره مه سی ایدیسه، ایندی فاناتیزمین یانان اودونو دیر.
اگر هر شئی ده ن خبرسیز اولان او گنج قاتل لری میدانا گؤنده ره ن دولتلر و دایره لر، یئنی یاشاما دوغرو گئده ن یولو بئله آلچاق عمللرله باغلایا بیلمه یه اینانیرلارسا، دئمک کی اونلار یانیلیرلار.
حیات بئله بیر شئی دیر: شرط لر نه قدر چتین اولورسا- اولسون؛ یئنی لیک اؤز یولونو آچاجاقدیر.
غافل لر!
بیر رسم اوچون 12 آیدین انسانی اؤلدورمک له، یئنی فیکیرلره دور دئمک اولارمی؟ ...


text:
آذربایجانین بوتون شرقده شؤهرت قازانان شاعرلریندن بیری, سارای ادبییاتینین ایلک گؤرکملی نومایندسی قطران تبریزیدیر. قطران تبریزی 1012-جی ایلده تبریز یاخینلیغینداکی شادی-آباد کندینده آنادان اولموشدور. شاعرین تام آدی ابو منصور قطران جیلی آذربایجانیدیر. ایلک تحصیلینی شادی-آباددا آلمیش, سونرا تبریزده اوخوموشدور.
او زامان آذربایجاندا بیر نئچه فئودال دؤولت قورومو واردی. بونلاردان بیری ده پایتاختی گنجهده اولان شددادیلر دؤولتی ایدی. عرب خیلافتینین چیچکلندییی دؤورلرده گنجه موسلمان عالمینین شیمالیندا ایری مدنییت مرکزینه چئوریلیر. بورادا ئونیوئرسیتئتلر, مکتبلر, فردی و اجتماعی کیتابخانالار, رسدخانا و طیبب مرکزلری فعالیت گؤستریر. موسلمان مدنییتی قونشو خریستیان دؤولتلرینه محض بورادان یاییلیر. شرقین بیر چوخ اولکهلریندن عالیملر, شاعرلر, مئمارلار, صعنتکارلار گنجیه آخیشیر. قطران دا تحصیلینی باشا ووردوقدان سونرا بورایا گلیر. او, تئزلیکله گنجهده شددادیلرین سارایینا دعوت اولونور و آز بیر واختدا بؤیوک نفوذ قازانیر. همین دؤورده اولکهنین باشیندا ابدولحهسن لشکری دوروردو و طبیعی کی, قطران دا بیر چوخ شعرلرینی اونا و اونونلا علاقه دار باش وئرمیش حادثهلره حصر ائدیر. بو شعرلردن چیخیش ائدرک, قطرانین گنجهده یاشادیغی دؤورو مویینلشدیرمهک مومکوندور. شعرلریندن بیرینده قطران رووادیلر دؤولتینین باشچیسی ابو مانسور وحسودانین ابدولحهسن لشکرینین قوناغی کیمی گنجیه گلیشیندن دانیشیر. قطران یارادیجیلیغینی آراشدیران عالیملرین فیکرینجه, بو گؤروش 1035-1040-جی ایللر آراسیندا باش وئره بیلردی. 1042-جی ایلده ایسه شاعر آرتیق تبریزده شهرین یاریسینی یئرله یئکسان ائتمیش دحشتلی زلزلهنین شاهیدی اولموشدو. دئمهلی, قطران تبریزه بو طبیعی فلاکتدن اول قاییتمیشدی. لاکین بیر چوخ تدقیقاتچیلار قطرانین گنجیه زلزلهدن سونرا گلدییینی ادعا ائدیرلر. گؤرونور, شاعرین یئنیدن گنجیه دؤنوشونو ده استثنا ائتمک اولماز. 1046-جی ایلده قطران تبریزده بؤیوک ایران شاعری و فیلوسوفو ناصر خوسروولا گؤروشور. ناصر خوسروو اوزونون مشهور "سفرنامه" اثرینده قطران آدلی گؤزل بیر شاعرله گؤروشدویونو قئید ائدیر.
قطران بیر مدت ناخچیواندا, یئرلی حاکملرین سارایلاریندا یاشادیقدان سونرا وطنی تبریزه دؤنور. قطران تبریزی هله ساغلیغیندا ایکن ایستئدادلی شاعر, مودریک فیلوسوف و عالیم کیمی بیر چوخ اولکهلرده شؤهرت قازانیر. اوزونون یازدیغینا گؤره, اونو خوراساندا و ایراقدا یاخشی تانیییر و سئویردیلر.
قطران "تؤوسنامه", "قوشنامه", "وامیق و ازرا" آدلی اثرلرین, هابئله اساسن قسیدهلردن عبارت ایری هجملی دیوانین مؤلفیدیر.
ایی عصرده یاشامیش اورتا آسییا شاعری رشید وتوات یازیر کی, او عومرو بویو بیرجه حقیقی شاعر تانیمیشدیر-حکیم (مودریک) قطران تبریزینی.
قطران پوئزییا ایله گنج یاشلاریندان مشغول اولماغا باشلامیش و بو ساحهده بؤیوک یارادیجیلیق ئوغورلاری قازانمیشدی. شعر یارادیجیلیغیندا اساس یئری دؤورون موختلیف حؤکمدارلارینی تعریف ائدن قسیدهلر طوطور. بو اثرلر مواصیر اوخوجو و تدقیقاتچیلار اوچون قسیدهلرده مده اولونان قهرمانلارین سارایلاریندا باش وئرن تاریخی حادثهلری اویرنمک و آنلاماق باخیمیندان چوخ قییمتلیدیر. مثال اوچون, قطران تبریزینین شعرلرینده اوغوزلارین آذربایجانا بیر نئچه یوروشو اوز عکسینی تاپمیشدیر کی, همین معلوماتلار ایندی بیزیم اوچون بؤیوک احمییت داشیییر. اونون تبریز ذلزلسینه حصر اولونموش شعری قطرانا شؤهرت گتیرمیشدیر.
اورتا عصر منبعهلرینه اساسلانان آذربایجان تدقیقاتچیلاری قئید ائدیرلر کی, قطران تبریزی فارس لئکسیکوقرافییاسی تاریخینده فارس دیلینین ایلک ایضاهلی لوغتینین یارادیجیسی اولموشدور. بو بارده "لوغتی-فورس" ("فارس لوغتی") مؤلفی, شاعر و ترتیبچی اسدی توسی (خی عصر), "سیحاحول-فورس" مؤلفی محمّد ابن هیندوشاه ناخچیوانی (خییی عصر) و باشقالاری یازمیشلار.
مشهور ایران شاعری ناصر خوسروو الوی آدینی چکدیییمیز "سفرنامه"سینده قطرانین لوغت اوزرینده ایش پروسئسینی بئله تصویر ائدیر: "تبریزده من قطران آدلی بیر شاعرله گؤروشدوم. 0, آوازلا یاخشی شعر اوخویور, آنجاق فارس دیلینی پیس بیلیردی. او, دقیقی و منجیقین دیوانلارینی منه گتیریب, آوازلا اوخودو و آنلاشیلمایان سؤزلری ایضاه ائتمییمی خاهیش ائلدی. سونرا منیم ایضاهاتلاریمی قئیده آلیب, اوز شعرلرینی اوخودو." اکثر عالیملر ناصر خوسرووون بو فیکیرلرینی اونونلا ایضاه ائدیرلر کی, فارس (دری) دیلی قطرانین آنا دیلی دئییلدی و او, فارسجا یازان ایلک آذربایجان شاعری اولوب.
اورتا عصر مؤلفلرینین اکثر قیسمی بو لوغتی یارادیجیسینین آدی ایله سادجه "لوغتی-قطران", یاخود "فرحنگی-قطران" (هر ایکی ایفاده "قطرانین لوغتی" آنلامینا گلیر) کیمی قئیده آلیر. سونرالار ایسه بو لوغت "تفاسیر فی لوغاتول-فورس" ("فارس دیلی سؤزلرینین ایضاهلاری"), یاخود دا قیسا شکیلده "تفاسیر" ("ایزاحلار") آدلاندیریلیر.
قطران تبریزی آذربایجان و ایران خالقلارینین پوئزییا و لئکسیکوقرافییا تاریخینده درین ایزلر بوراخمیشدیر.
قطران 1088-جی ایلده تبریزده دونیاسینی دییشمیش و سورخاب محله سیندکی مشهور شاعرلر قبریستانلیغیندا دفن اولونموشدور
هارداسان, ائی کؤنلومه دینجلیک وئرن جان, هارداسان?
چوخ چاغیردیم, گلمهدین, ائی درده درمان, هارداسان?
فیرقته دؤزمک چتین, وصلینده کسدیم اولفتی,
شادلیغی, شعرییتی محو ائتدی هیجران, هارداسان?
هر زامان کؤنلوم سورار: نئیچون سوسوب ایلشمیسن?
بیر قمر هیجرینده کؤنلوم قالدی نالان, هارداسان?
داشلا سینسایدی قولو وصلین, تاپاردیم مومییا,
هیجر ایله سینمیش قولوم, قیل چاره, لوغمان, هارداسان?
بیر چیراغ ایمیش وصال, دوشدو قفیل طوفانلارا
نورومو ظلمتمی ئوددو, ائی چیراغبان, هارداسان?
هیجرینین, یا وصلینین خئیری ندیر, معناسی ن?
بیر قیلینج چکمیش زامان, وسلی طوطور قان, هارداسان?
فیرقتین بیر تانری حؤکمو... سن اوزون تانریم منیم!
تانری حؤکموندن نه جور قورتاریم جان, هارداسان?
بو واردا-حالدا, گؤزللیکده, سؤیله, کیم گؤرموش
جاهاندا تبریزه تای قئیری یئرده آیری محل?
زمانه نعمته قرق ائتمیش اوردا خالقی بوتون,
شهر تامام دولو اینساندی, واردی هر جور مال.
عمیر ده, بنده ده, سرکرده, فازیل, عالیم ده
بیر ایشله هر بیری مشغولدو, اوردا بیر مینوال.
او, حققه تاته دالمیش, بو, خالقا خیدمت ائدیر,
بو یانکی آد گزیر, اما او یانکی گزمهده مال.
قزلله موسیقی دینلر بو یانکی, جام گؤزلر,
او یانکی اوولاییر اوولاقدا وحشی ایتله مارال...
بو یئرده عرشه چاتان چوخلو قصرلر وار ایدی,
بو یئرده سرو وار ایدی, چکردی آیا سیغال.
هامانجا سرولرین قالمیش ایندی تکجه یئری,
هامانجا قصرلرین اولموش ایندی اسلی خیال
پارلایان دوردانه تك گؤیلریاغیش یاغدیر دیلار
قیرمیزی یاقوت كیمی باغلار یئتیردی تازه بار
چنگ ایله ساز ایله قوموری قوشد وُ شیرین نغمهلر
اؤز بوداغیندا بودم بیرتوی بوساط قوردی چینار
گؤزآچیب تورپاغه گو للرگو لدولر بیر دوست كیمین
آغلادی آنجاق بولوت لار گؤزلریم تك زار ـ زار
پارچا ـ پارچا آغ بولوت لار گـؤیده جرگه باغـلادی
عكس اوْلوندو اونلارا بیرگوزگو تك داغلاردا قار
باغری قان تك لاله لرآچدی چئتـیربو فصلیده
اوْلدو مئی ایچمیش كیمی نرگیز گؤزو مست و خومار
لاله بنظر قـیرمیزی مئیله دولو بیركاسیه
نرگیزین سه سوفرده دوزقابینا اوخشاری وار
باش اییب بوردا بنؤشه سوچلو تقصیر كاركیمی
بیرجزاگوزلردئیه، سوسموش، دایانمیش انتظار
لاله لر گؤم گؤی چمنده سایریشیرلار یان یانا
سانكی دریاد یر اوزونده اود توتوب شملریانار
اونلارین یاپراغلاریندا اینجی شبنم پارلاییر
سانكی یاقوت اوستونه دوردانه لر سپمیش باهار


text:
آرتور سی. کلارک
آرتور سی. کلارک (اینگیلیسجه: Arthur C. Clarke) بریتانیالی یازیچی - .۱۶ دسامبر ۱۹۱۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۰ ایل عومر ائلهییب و ۱۹ مارس ۲۰۰۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Arthur C. Clarke»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آرتور سی. کلارک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۰ دسامبر
۱۰ دسامبر:
- ۱۸۱۷ - میسیسیپی٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ۲۰-جی اوستانی اوْلاراق بیرلیگه قاتیلیب.
- ۱۸۴۸ - اۆچونجو ناپلئون فرانسهده تخته چیخیب.
- ۱۸۹۸ - ایسپانیا-آمریکا ساواشی سوْنراسی کوبا ایسپانیادان باغیمسیزلیق قازانیب.
- ۱۹۰۱ - ایلک دفعه نوبل جاییزهلری تقدیم ائدیلیب. آلفرد نوبئلین وصیّتینه گؤره٬ بۇ جاییزه علم آداملاریندان یالنیز ریاضیاتچیلارا وئریلمهییر.
- ۱۹۴۴ - شوروی و فرانسه آراسیندا قارشیلیقلی کؤمک و امکداشلیق حاقّیندا آنلاشما ایمضالانیب.
- ۱۹۴۸ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی باش اسمبلیاسی «اینسان حۆقوقلاری بیاننامهسی»نی قبول ائدیب.
- ۱۹۵۸ - موسکودا محمد فضولینین ۴۰۰ ایللیگی کئچیریلیب.
- ۱۹۶۴ - مارتین لوتر کینگ نوبل باریش جاییزهسینی آلیب.
- ۱۹۹۶ - گۆنئی آفریقا جۆمهوریتی یئنی آنایاسا قبول ائدیب و بۇنونلا دا آپارتاید رژیمی باشا چاتیب.
- ۱۹۸۸ - تۆرکیهده ایلک قاراجیگر نقلی عملیاتی ائدیلدی.


text:
استل پارسونز
استل پارسونز (اینگیلیسجه: Estelle Parsons) آمریکالی موغنی و اوْیونچو ۱۹۵۶–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Oscar-Estelle Parsons. Academy Awards. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on April 15, 2013. یوْخلانیلیبJanuary 26, 2013.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estelle Parsons»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده استل پارسونز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بؤیرک سیستمی
بؤیرک سیستئمی نه تئز-تئز راست گلینیر. مورفولوژی جهتدن اونلار موختلیف اولور. بؤیرک سیستلرینین اکثریتی آنادانگلمه کاراکتئر داشیییر. بونلارا مثال اولاراق سئروز سولیتار سیستلر، بؤیرک پولیسیستوزلاری، بؤی- رک ائخینوکوککو و س. گؤسترمک اولار.بؤیرکلرین سیستوز خستهلیکلری زامانی اوسم-ده بؤیرکلرین اؤلچوسونون بؤیومهسی و کونتورلارینین ناهامار اولماسی آشکار اولونور. سیست دقیق و آیدین کونتورا مالیک دایروی و اووال فورمادا، هوموگئن داخیلی ایستروکتورا مالیک تؤرهمه کیمی گؤرونور. بزهن پاراسئرویکال سیستلره راست گلینیر. سیستین آرخا دیواری اؤن دیوارا نیسبتهن داها آیدین گؤرونور کی، بو دا اونو چَتین توخومادان فرقلهندیرهن واجیب علامتدیر. بؤیرک سیستلرینی کت-نین کؤمکلیگی ایله ده آشکارا چیخارماق اولار (۰،۳ سم و داها بؤیوک اؤلچوده). سیستین اساس کاراکتئر علامتی اونون آشاغی سیخلیغا مالیک اولماسی (۹،۲ واهید)، کونتراست ماددهلره قارشی رئاکسییانم باش وئرمهمهسی، دقیق و هامار کونتورلارا مالیک اولماسیدیر.
ایچیندهکیلر
سئروز سولیتار سیستلر[دَییشدیر]
بو سیستلر ایچریسینده پراکتیکی اهمیته مالیک اولانی آشاغیداکیلاردیر:
- ساده سئروز سیستلر؛
- لیمفاتیک سیستلر؛
- مولتیسیستوز بؤیرک.
ساده سئروز سیستلر[دَییشدیر]
ساده سئروز سیست اکثر حاللاردا بیر بؤیرکده تک-تک، بعضی حاللاردا ایسه چوخلو میقداردا آشکار ائدیلیر. سولیتار سئروز سیستلر بیر چوخ حاللاردا تصادفهن قارین بوشلوغونو و یا سیدیک یوللارینی یوخلایان زامان آشکار ائدیلیر. بعضی حاللاردا سیست بؤیریین سطحینده فیبروز کاپسول ایچریسینده یئرلشیر. بعضی حاللاردا ایسه بؤیرک پارئنخیماسیندان اینکیشاف ائدرک کاساجیقلارا تضییق ائدیر و اوندا موختلیف دئفورماسییالار تؤرهدیر. سولیتار سیستلرین دیاقنوزونون قویولماسمدا رئنتگئنولوژی موایینه اصوللارینین بؤیوک اهمیتی واردیر. رئنتگئنولوژی موایینهده بؤیرک سطحینده یئرلشهن، بؤیریین سیلوئتیندن کنارا چیخان اووال و یا گیرده شکیلده، کنارلاری هامار اولان کؤلگهلیک تؤرهدیر. بؤیرک پارئنخیماسمدا یئرلشون سیستلر ایسه بؤیرک لیهنینده. گیرده چیخینتیلار شکلینده دئفئکتلر عمله گتیریر. بو زامان بؤیرک کؤلگلیینین اؤلچوسو بؤیوموش اولور. سولیتار سیستلر بؤیرک اطرافینا و یا بؤیرک لیهنینه پارتلایا بیلر. بعضی حاللاردا ایسه اونون دیواری کیرجلشیر. بو زامان رئنتگئنوقرامدا دیوارلاری توند کؤلگهلیکلی، گیرده فورمالی کؤلگهلیک آشکار ائدیلیر. دئرموید سیستلرده اگر سوموک و یا دیش اولارسا عادی رئنتگئنولوژی موایینهده کؤلگهلیک داخیلینده علاوه کؤلگهلیکلر ده گؤرونور. بؤیرک سیستلرینین آشکار ائدیلمهسینده اوبزور موایینه ایله یاناشی ائکسکرئتور اوروقرافییا، پیئلوقرافییا، آنگیوقرافییا و پنئومورئتروپئریتونئومون دا بؤیوک اهمیتی واردیر.
لیمفاتیک سیستلر[دَییشدیر]
لیمفاتیک سیستلر بؤیرک قاپیلارمدا یئرلشیر. کیچیک اؤلچودن تویوق یومورتاسی بؤیوکلویونه قدر اولور. پئلوینال لیمفاتیک سیستلر بزهن جمع حالدا موشاهیده ائدیلیر. بونلار بیری دیگری ایله لیمفا یوللاری واسطهسیله علاقهلنیرلر. بو نؤو سیستلر بؤیرک کنارلاریندا یئرلشدیی اوچون ائکسترارئنال سیستلر آدلانیر و بؤیرکده موهوم دییشیکلیک تؤرتمیر.
مولتیسیستوز بؤرک[دَییشدیر]
مولتیسیستوز بؤیرک زامانی موختلیف اؤلچولو سیست کونقلومئراتلاری بؤیریی توتور، سیدیک آخارلاری اولمور، بزهن ایسه قیسمهن و یا تام آتروفییایا اوغراییر. مولتیسیستوزلار بؤیرک پولیسیستوزلارینا چوخ اوخشاییر. بونلاری دیفئرئنسیاسییا ائتمک اوچون آشاغیداکی علامتلردن ایستیفاده ائدیلیر. مولتیسیستوزلار ان چوخ اوشاقلاردا راست گلینیر و بیرترفلی اولور. ائکسکرئتور اوروقرافییادا بؤیرک فونکسییاسینم تام پوزولماسی و کونتراست ماددنین خسته بؤیرکده گؤرونمهمهسی موشاهیده ائدیلیر.
پولیسیستوزلو بؤیرک[دَییشدیر]
بؤیرک پارئنخیماسیندان اینکیشاف ائدن سیستلر تدریجهن بؤیویهرک بؤیرکلرین نورمال شکلینی دییشدیریر. بؤیرکلرین کونتورو اؤز هامارلیغینی ایتیریر و دویونواری اولور. بؤیرک هم اوزونونا و هم ده کؤندهلهن ایستیقامتده بؤیویور. قئید ائدیلهن علامتلرله یاناشی بؤیرک کاساجیقلاری و لیهنی دئفورماسییایا اوغراییر. بو خستهلیک زا- مانی بؤیرک پارئنخیماسی کیچیک اؤلچولو بوشلوقلارلا اوز اولونور. بوشلوقلار موختلیف رنگلی مایئ ایله دولو اولور. چوخ واخت بؤیرک پولیسیستوزو اوزوم سالخیممی خاتیرلادیر.
موایینه اوسولو[دَییشدیر]
پولیسیستوزلو بؤیرک خستلیینین آشکار ائدیلمهسینده عادی رئنتگئنولوژی موایینه اوسولو ایله یاناشی پنئومورئتروپئریتونئوم، رئتروقراد پیئلوقرافییا آنگیوقرافییا اوسم-نین بؤیوک اهمیتی واردیر.
بؤیرک ائخینوکوککوزو[دَییشدیر]
باشقا عضولره نیسبتهن ائخینوکوکک بؤیرکلرده آز تصادف اولونور- قاراجیر، آغجیر، پیلیک قیشاسی، ازله و دالاقدان سونرا بؤیرک ائخینوکوککوزو ۶-جی یئری توتور. ایکیترفلی بؤیرک ائخینوکوککوزونا چوخ آز راست گلینیر. M.D.Cavadzadهنین قئید ائتدیینه گؤره آنادانگلمه بیرترفلی بؤیرک ائخینوکوککوزونا نادیر حاللاردا تصادف ائدیلیر. ائخینوکوکک سیستلری بیر و چوخکامئرالی اولا بیلر. اوزون مدت داوام ائدن ائخینوکوکک سیستلرینین خیتین و فیبروز کاپسوللاری کیرجلشه بیلر. پارازیت محو اولدوقدا ایسه مؤهتویات دا کیرجلشیر و بو زامان بؤیوک بیر ساحهده توند کؤلگهلیک گؤرونور.
قایناقلار[دَییشدیر]
http://fhn.gov.az/newspaper/?type=view_news&news_id=2422


text:
نیسگیللر ایچینده چابالیر سئوگیلی تبریز
بختی قارالیب، سؤزلر اولوبدور اؤلو سنسیز
حسرتلره یوخدور داها چوخ تاب و توانی
قورخوم بودو جان اوسته دوشه شاهگؤلو سنسیز
جمیلی
قوربت ده قورو گول كیمى سیزلار سوسوزوندان
آرزى باغیمیز سانما گله حاصیله سنسیز
تبریز دادیمى دادلى قیلان نیسگیل اولاندان
یورغون اورهییمدیر دوشور الدن اله سنسیز
عومرون یازى آرزیله شورا گلسه ده تئل- تئل
حسرتله غمیندیر چیخاریر هئى زیله سنسیز
گوندوز گونومو آیریلیغین آلسا دا مندن
رویامدا وصالدیر دولانان ال- اله سنسیز
س. رضی
دوشلر گئجهلر غملری حسرتله قوجاقلار
بیلمم نیه فیکریم اولو دیوانه ندنسیز
هر ائتدیگینه هر سؤزونه پولچوک ائدیرلر
دؤزمور اورهییم بیر بئله بهتانه ندنسیز
اؤزگورلویو رویادا دا گؤرمک قاداغاندیر
چیرپیر اؤزونو آرزولار هر یانه ندنسیز
حاقسیزلیغا حاق قوربان ائدیرلر بو دیاردا
سورما نیه ایمان گلیر عصیانه ندنسیز
اسماعیل جمیلی:
ساییلى گونلره سیغمازسادا سایسیز غمیمیز
یئنى دونیادا یئنیلمز سؤزوموز واردیر هله
قار قیروودا گول آچان آرزى یازیندا گولوموز
باغلانان یوللارا گؤزلر گؤزوموز واردیر هله
یازلانان قونچهلهنن قیشدا قلندر قلمین
بیز قیلان بیزلرى اؤلمز اؤزوموز واردیر هله
سئوگیمیز سئوگیلیمیز وورغون اورهكلرده یاشار
ساوالان تك سینهمیزده كؤزوموز واردیر هله
س. رضی:
سو سپیر کؤنلومه سؤزلر کی اومود واردیر هله
آیلار- ایللر اؤتر اولدو، نیه بیتمیر هلهلر؟
قورشالیرسان کی هله گول وئرهجک اکدیگیمیز
دؤزورم، یول دؤیورم، منزیله یئتمیر هلهلر
توم آغاجلار کاغاذ اولسا، توم قامیشلار دا قلم،
بو ائلین نیسگیلینی چکمهیه چاتمیر هلهلر
هله ده زیروهده قار، باشدا دوماندیر ساوالان
اورکده اود داشیساق دا، باشیمیزدان هله اؤتمور هلهلر


text:
ایرج شهین باهر، حضرت امام خمینی خاطیرلاما طرحی (طرح یادواره امام خمینی (ره)) اجرا اولونان بیر نئچه مدرسه دن گوروش ائتدیکده، دئییب: دئییلن طرحین اجراسی ایله، مدرسه شاگردلرینین واخت لاری، علمی، اعتقادی، تفریحی و تعلیمی کلاس لار ایله دولدورولاجاقدیر.
محوریتی انسان لارا چئویرمه یی بو طرحین اصیل هدف و آماجلاریندان بیلن، تبریز بلدیه رئیسی دئدی: مشترک بیر طرح اساسیندا، بیرگه و گروهی فعالیت لر، مدرسه شاگردلرینین آراسیندا متقابل احترام حسی، جمعی دوشونمه، و همکارلیغی ا چوخالدا بیلر.
شهین باهر، دئدی: دشمن مختلف یولار ایله مدرسه شاگردلری و جوانلارین روحیه و دوشونجه سینین تخریبی اوچون چالیشیر. بیز ایسه فایدالی و محتوالی ایشلر ایله اوشاق لار و یئنی یئتمه لرین تفکورون گوجلندیرمکله بو دشمن لرین قاباغیندا دایانا بیلریک.
تبریز بلدیه رئیسی، حضرت امام خمینی (ره) خاطیرلاما طریحینین ایللر بویو دوام ائتمه سی و موفقیت لریندن دانیشیب آرتیردی: بلدیه بو ایل داها آرتیق جدیت ایله بو طرح دن حمایت ائدیر.


text:
با شایسته ترین تبریکات ، تقدیم به مردم غیورآذربایجان و طرفداران تیم تراکتور سازی تبریز
یاشا قهرمان یاشا
شادلیق دان گـُز دولدی یاشا ، یاشا قهرمان یاشا
تورک میلـّتـی اولوپ پاشا ، یاشا قهرمان یاشا
دوخسان دَ قـَه های باسدیم من اورگـیمــــدَن
افتخاریلان گـُل ویردون سن یا شا قهرمان یاشا
آذربایجان ایفتیخاری ، آسیـانیـن دیلاوری
قهرمانلیق نشانیسان ، یاشا قهرمان یاشا
اورک لری شاد ایلدون دوداخلارا گـُلماخ گــَلدی
دیاریمیز شاد اولوبدور یاشا قهرمان یاشا
تبریزین ایفتخاری سان ، یوردوموزون چیراغی سان
ستار خانین واریثی سن ، یاشا قهرمان یاشا
دوست لیق گـُونی ، عشق گـُونی تیراختور قهرمان اولدی
"راد" ین عشقی تیراختوروم ، ! یاشا قهرمان یاشا
www.ehteshamirad.ir


text:
ویسنته بلاسکو ایبانز
ویسنته بلاسکو ایبانز (اینگیلیسجه: Vicente Blasco Ibáñez) یازیچی - ۲۹ ژانویه ۱۸۶۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۰ ایل عومر ائلهییب و ۲۸ ژانویه ۱۹۲۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vicente Blasco Ibáñez»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویسنته بلاسکو ایبانز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
داها آرزون نهده قالدی! / ستار گولمحمدی
داها آرزون نهده قالدی! ستار گولمحمدی چوخدا بئله اولما اوشاق حقیقته گل یاناشاق! ایری دوروب دوز دانیشاق ساتان ساتدی، آلان آلدی داها آرزون نهده قالدی! واخت اولوب کی چوخ سنهده آخیب زامان ترسینهده حاق بوغولوب هر سینهده سانما بونلار بیر میثالدی داها آرزون نهده قالدی! توپ توفنگسیز یاخشی ساتدین گؤر کندینه نهلر یاپدین شر ایچینده […]
نهدیر شعر؟ / ستار گولمحمدی
نهدیر شعر؟ ستار گولمحمدی گؤسترمز اؤزون هر یئتهنه دؤولت دیدار باغ ایچره گولون قدرینیهاردان دوشونر خار جاهیل نه بیلر عالم معناده نهلر وار دیل قانیدیر، گؤز نوریدیر، جان قیمتیدیر شعر عاریفلر ایچین معنوی ائل ثروتیدیر شعر حئکمت کیمیداییم آسیلار سؤز دلیگیندن هر قلبه آچار بیر یئنی یول اینجهلیگیندن داهیلره ده فئیض وئرر اؤز بیلیگیندن هر […]
اوزونو گؤرمهمیشم کی! / ستار گلمحمدی
اوزونو گؤرمهمیشم کی! ستار گلمحمدی ایللردیر وصلینه جان آتسام دا من هله هئچ اوزونو گؤرمهمیشم کی! درمان اوچون هیجران ووران یاراما باغیندان بیر چیچک درمهمیشم کی! فیرقتیندن دردیم چاتیب یوز یوزه قویما منی حسرتینده غم اوزه قارداش دئیه بیر دایانیب اوز اوزه قولومو بوینونا هؤرمهمیشم کی! آهیم توتار اؤتن عؤمرون جهدینی عاشیق اولان اونودارمیعهدینی دوداغیملا […]
داها آرزون نهده قالدی!/ ستار گولمحمدی
داها آرزون نهده قالدی! ستار گولمحمدی چوخدا بئله اولما اوشاق حقیقته گل یاناشاق! ایری دوروب دوز دانیشاق ساتان ساتدی، آلان آلدی داها آرزون نهده قالدی! واخت اولوب کی چوخ سنهده آخیب زامان ترسینهده حاق بوغولوب هر سینهده سانما بونلار بیر میثالدی داها آرزون نهده قالدی! توپ توفنگسیز یاخشی ساتدین گؤر کندینه نهلر یاپدین شر ایچینده […]
بس سنه کیم آغلایاجاق؟ / ستار گولمحمدی
بس سنه کیم آغلایاجاق؟ ستار گولمحمدی گون گلهجک من اؤلنده چوخ دوداقلار بوزولهجک حاییف دئیه گؤز یاشلاری یاناقلاردان سوزولهجک قاتار – قاتار میصراعلاریم دوداقلاردا دوزولهجک آیریلیغیم چوخ اورهیی چالین _ چارپاز داغلایاجاق بس سنه کیم آغلایاجاق؟ مجنون اولوب قالاسییام،محبتین چؤلونده من حسرتلره دؤنهسییم عشق اهلینین دیلینده من چینار اولوب بیتهسییم زامانلارین یولوندا من هئیکللهنن عؤمروم […]
اؤیونمه دوستوم!/ ستار گولمحمدی
اؤیونمه دوستوم! ستار گولمحمدی ياواش يئري ييخيلارسان آ دوستوم هئچ يويورن كام آلماميش بو داغدا هر باهارين بير قيشي وار دالينجا باشا چاتماز عؤمور گولون بو تاغدا … ياخشي دوشون ندير خئيير، ندير شر جاهيل اينسان بو دونياني منيمسر آلداتماسين سني قدرت، سني زر هر يئنيشين يوخوشو وار قاباقدا … اينانميرسان اوخودوغون درسينه ياتاق اولماز […]
سئوگی دبی/ ستار گول محمدی
سئوگی دبی/ ستار گول محمدی قان اولدو كؤنول مؤحنت اول ماه جبيندن سوزدوكجه شكر چاه-ي زنخدان لبيندن زار اولدو گئجه م، گوندوزوم افغان ايله كئچدي هئچ كيمسهيه سير وئرمهديم عشقين ادبيندن ليلا دئيه عشقيده سر كويونا دوشدوم هئچ سورمادي مجنونلوغومون بير سببيندن گر سجده اوچون بير گئجه محرابينه دوشسم بالله كي دوشر خسته جانيم تاب […]


text:
خویدا ایرانین میللی بیرژا دیرکتورو محمد رضا سرفراز طرفیندن اؤزل بیرژا بازاری آچیلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، خوی بورس بازارینین آچیلیش مراسیمینده محمد رضا سرافراز اؤزو ده ایشتیراک ائدیب.
«سرمایه بازاری اقتصادیاتین ان شفاف حیضهسیدیر و ان چوخ علاوه دیر ساحهلرینده ایشه توتولا بیلیر. سرمایه بازاری اینوستیسییا و سرمایه چینین سرمایهسی اوچون بللی میقداردا قازانج الده ائله بیلهجک ان اعتبارلی یئردیر. بیز سرمایه بازاری اولاراق بیرژا سرمایه دارلاری اوچون پولسوز تعلیم وئریریک کی، سرمایهچیلر داها راحت و امینلیکله بیرژایا سرمایه یاتیرا بیلسینلر»، – سرفراز چیخیشی زامانی بیلدیریب.


text:
"ایران یئنی باللیستیک راکتینی موفقیتله سیناقدان کئچیریب. ایراندا مدافعه خاراکتئلی و ایستراتژی سیستملرین سیناقدان کئچیریلمهسی اینتئنسیو شکیلده داوام ائدیب و ائدجک. بو آددیملار، اؤلکهنین مدافعه گوجونو آرتیرماق اوچون دایانمادان داوام ائدجک. دونهن ده همین موفقیتلی گونلردن بیری ایدی."
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ایسلام اینقیلابینین کئشیکچیلر اوردوسونون کوماندانی اوردو باشچیسی حسین سلامی مشهد شهرینده کئچیریلهن تدبیرلرین بیرینده چیخیشی زامانی دئییب.
حسین سلامی بیلدیریب کی، ایران یئنی و یئرلی باللیستیک راکئتی موفقیتله سیناقدان کئچیریب.
ه. سلامی بو راکئتین آدینی و خصوصیتلرینی آچیقلاماییب.
عینی زاماندا ایران مدافعه ناظرینین موعاوینی بریقادا گنرالی قاسیم تقیزاده "اوخشاری اولمایان راکت"این ایستحصال ائدیلدییندن و اونون آرتیق اوردویا وئریلدییندن سؤز آچیب.
راکتین "دوشمن اوچون سورپریز" اولاجاغینی بیلدیرن ایران حربی رسمیسی وورغولاییب کی، بو باللیستیک راکت اینکیشاف ائتمیش و هدفی دقیق وورا بیلهندیر.
خاطیرلاداق کی، ایران اؤتن گون مدافعه صنایعسی گونونده روسییانین س۳۰۰ سیستملریله رقابته گیره بیلن "باور ۳۷۳" هاوادان مدافعه سیستمینی نوماییش ائتدیریب.


text:
نقده بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو
نقده بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو نقده بؤلگهسینین بؤلوملریندن بیری دیر.
قصبهلری[دَییشدیر]
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵-نجی ایلین نفوس سایینا گؤره بو بؤلومون توپلام ۹۶٬۰۸۷(۲۳٬۰۵۶ عائیله) نفر اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالینین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار. هابئله تجارت و دؤرلت ایشینده چالیشانلاری دا واردیر.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو بؤلومون اهالیسی ترکیبینده خصوصیله تورکلر اوستونلوک تشکیل ائدیر، آمّا بیر نئچه کندده کوردلر ده یاشاییرلار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادیها بر حسب سواد» (فارسی). مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲.


text:
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ
دیلده دئیـَرلیکدن ائدرلیگه (۵)
دانیشیغین داوامی:
Oğlan: Süpürgə? Bəli ki, süpürgəmiz var. Tam, süpürgəmiz harda?
(Dostunun adı “Tam” dır.)
(بیرینجی پیلله!)
اوغلان نه دئییر؟
۱. اوغلان قیزا دئییر:«سوپورگه؟ بلی کی، سوپورگهمیز وار. تام، سوپورگهمیز هاردا؟»
۲. اوغلان:«سوپورگه؟» سؤزونو تکرار دئیهن کیمی سوروشدوقدا «بلی کی سوپورگهمیز وار،» دئییر. سونرا دوستونا اؤز توتاراق:«تام، سوپورگهمیز هاردا؟»سوروشور.
(ایکینجی پیلله!)
اوغلان نه ائدیر؟
۱. اوغلان «سوپورگه؟» دئمکله قیزین ایستهدیگینین دوزگون باشا دوشدوگونو یوخلاماق اوچون اونو بیر سورغو کیمی تکرارلاییر. سونرا، سوپورگهلرینین اولدوسونو تأیید إدیر. سونراسی دا، دوستو تام’دان سوپورگهلرینین هارادا اولدوسونو سوروشور.
۲. اوغلان «سوپورگه؟» سؤزونو، قیزین نه ایستهدیگینی دوزگون باشا دوشوب-دوشمهدیگینی یوخلاماق اوچون اونو بیر سورغو کیمی تکرارلاییر. سوپورگهلرینین اولدوسونو تأیید إتدیکدن سونرا دا، دوستو تام’دان سوپورگهلرینین هاردا اولدوسونو سوروشماق’لا، دئمک، اوندان سوپورگهلرینین تاپیب گتیرمهسینی ایستهییر.
(اوچونجو پیلله!)
سیزجه، بئله دئمک‘له اوغلانین سؤزلرینده نهکیمی بیر آنلام وار دیر؟ (اونون نه إتدیگینی اؤز ذئهنیمیزجه یوروروق!)
۱. منجه، «سوپورگه» سؤزونوبیر سورغو کیمی تکرارلادیقدا اوغلان، اوزلشدیگی گؤزلهنیلمز بیر دورومدا اؤزونو آلاـقولای أله آلیر. إلهلیک’له ده، متانت’له قیزی قارشیلاییر.سونراسی دا، أللریندن گلهنی أسیرگهمز بیر قونشو کیمی دوستوندان سوپورگهنی تاپیب گتیرمهسینی ایستهییر/ایستیییر.
قورولوشلارین مفهوم إتگینلیگی:
۱. منجه [عقیدهیه دؤنوش]
۲. «سوپورگه» سؤزونو بیر سورغو کیمی تکرارلادیقدا اوغلان،[وضعیت، دوروم]
۳. اوزلشدیگی گؤزلهنیلمز بیر دورومدا اؤزونو آلاـقولای أله آلیر. [إتگینلیک]
۴. إلهلیکله ده،[جومله قووشدوروجو]
۵. متانت’له قیزی قارشیلاییر. [إتگینلیک]
۶. سونراسی دا، أللریندن گلهنی أسیرگهمز بیر قونشو کیمی دوستوندان سوپورگهنی تاپیب گتیرمهسینی ایستهییر.[اصیل، ائدیجیلیک قورولوشو!]
سونوج:
پیلله ۱ـده، دئییلمکدن یارانان قورولوشلاری گؤردوک!
پیلله ۲ـده، إدیلمکدن یارانان قورولوشلاری گؤردوک!
پیلله ۳ـده، اؤز یوروموموزدان تؤرنمیش قورولوش پارچالارینی بوروشوقلو بیر قورولوش سیستئمینه دوزه بیلدیک! ائلهجه ده، ایکینجی پیلله سایاغیندا، إدیلمکدن یارانان قورولوشلاری گؤردوک.
دیلین دانیشیقدان (دیالوقدان) سؤیلهییشه (مونولوقا) چئوریلمهسینی بیر داها یوخلاییریق! (آشاغیداکی ایکی قورولوشو بیرلیکده توتوشدوروروق!)
۱. دانیشما (دیالوق):
اوغلان: سوپورگه؟ بلی کی سوپورگهمیز وار. تام، سوپورگهمیز هاردا؟
اوستهکی دیالوق بئلهجه مونولوقا چئوریلیر:
۲. سؤیلهییش (مونولوق):
منجه، «سوپورگه» سؤزونو بیر سورغو کیمی تکرارلاماق’لا اوغلان، اوزلشدیگی گؤزلهنیلمز اولان یاد بیر قیزین بیردنبیره قاپی آغزیندا تاپیلماسی کیمی بیر دورومدا اؤزونو آلاـقولای أله آلارکن، متانت’له قیزی قارشیلاییر. إلهجه ده، سوپورگهلرینین اولدوسونو تأیید إدندن سونرا، أللریندن گلهنی أسیرگهمز بیر قونشو کیمی دوستو تام’دان سوپورگهنین هارادا اولدوسون سوروشماق’لا، دئمک، اوندان سوپورگهنی تاپیب گتیرمهسینی ایستهییر/ایستیییر.


text:
شرقي آذربايجان واليسي جانيني کولک دن قورتاردي.
شرقي آذربايجان واليسي كي ورزقان شهرستانينين گولگینه توتولموشدو امداد گروه لارينين يارديميله جانيني خلاص ائتدي.
شرقي آذربايجان واليسي اسماعيل جبارزاده ورزقان شهرينين دورومونو يوخلاماق اوچون بو بؤلگه يه گئتميشدي كي كوله يه توتولدو آما بو يؤلگه ده حاضر اولان امداد قووه لرينين چابالاريله بو اولايدان قورتاريلدي.
شرقي آذربايجان واليسي بو منطقه نين دورومونو و بو شهرستاندا قارلا چووغوندا گرفتار اولان انسانلاري گؤردوكدن صونرا بو بؤلگه ده حاضير اولان قووه لرين چوخاديلماسينا امر ائتدي.
جبارزاده بو منطقه ده حاضير اولان قووه لردن كي واختلاريني ينسانلارين يارديم و دستك لرينه قويورلار دَگرله نديريب و تشكرونو بيلديردي.
ورزقان شهرستانيندا بير متردن چوخ ياغان قار بعضي پروبلئم لره او جمله دن گل- گئت ده اولان مشکل لره سبب اولوب.


text:
اجتماع
فاریاب ده ایکی عاشق صحرایی محکمه قیلیندی
فاریاب ولایتی نینگ المار تومنیده بیر-بیراوی نینگ سیویشگن بیر قیز و بیر ییگیت طالبان گروهی تامانیدن صحرایی محکمه قیلینیب و هر بیری 50-50 قمچی اوریلگن.
اوشبو خبرنی تصدیقلگن فاریاب پولیس قومندانلیگی سوزلاوچیسی عبدالرکیم یورش نینگ سلاموطندارگه ایتیشیچه، بیر-بیراوی نینگ سیویشگن 17 یاشیده بولگن زهرا کوهستان تومنیدن و 20 یاشیدهگی محمدرفیق المار تومنیدن بولگن.
اونگه کوره، محمدرفیق نیچه وقت آلدین زهرا نینگ کوهستان تومنیدن المارگه قاچیریب کیلگن، بیراق طالبان گروهی تامانیدن توتقونگه آلینگنلر.
فاریاب پولیس قومندانلیگی سوزلاوچیسی نینگ ایتیشیچه، طالبان گروهی اوشبو ایکی عاشق نینگ المار تومنی قرهیی منطقهسیده اهالی حضوریده قمچیلب و زهرا نینگ اوزلری بیلن آلیب کیتگن.
بو خبرنی طالبان گروهی هم تصدیقلهگن.
شو توغریده...
غور؛ طالبان گروهی بیر قیز و ایرککنی اوق آستیگه قرار بیرگن


text:
اوقنین ووکویویچ
اوقنین ووکویویچ (اینگیلیسجه: Ognjen Vukojević) (دوْغوم:۲۰ دسامبر ۱۹۸۳ (۳۵ یاش) Bjelovar) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. کوروواسی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ "2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players" (PDF). FIFA. 11 June 2014. p. 12. Retrieved 8 July 2014.
قارداش پروژهلرده اوقنین ووکویویچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قیرغیز رسپوبلیکاسی پرزیدنتی سوورونبای ژئنبکووون آذربایجانا سفرینین تاریخی بللی اولوب.
رئپورت خبر وئریر کی، قیرغیزیستانین دؤولت باشچیسی اوکتیابرین ۱۴-۱۵-ده آذربایجاندا کچیریلهجک تورکدیللی دؤولتلری امکداشلیق شوراسینین ۷-جی سامیتینده ایشتیراک ائدجک.
قیرغیز رسپوبلیکاسینین همین تدبیرده ایشتیراکی مسئلهسی بو گون آذربایجانین بو اؤلکهدهکی سفیری هدایت اوروجووون خاریجی ایشلر ناظری چینگیز حیدربئکوولا گؤروشونده ده موذاکیره اولونوب.
طرفلر همچینین ایکی اؤلکه آراسیندا اقتصادی، مدهنی-هومانیتار علاقهلرین اینکیشافیندا قارشیلیقلی ماراغین اولماسینی بیر داها تصدیقلهیهرک حکومتلرآراسی کمیسییانین نؤوبتی ایجلاسینین دا تفرعاتینی موذاکیره ائدیبلر.