text:
دانیشیق – 7 / ایراندا تورک قادینین دورومو و آزربایجاندا قادین حرکتی – دکتر صدیقه عدالتی
دکتر صدیقه عدالتی
توپلومون یاریسینی تشکیل ائدن قادینلار ، آتابی لیک قوراللاری اساسیندا تاریخ بویو ایکینجی درجه لی انسانلار کیمی آغیر شرایطده یاشامیشلار معاصر دوورده ایسه ایرقچی و آنتی تورک رژیملرین کولگه سینده ایراندا یاشان تورک قادینی نئچه قات علاوه ظلم و تبعیضه معروض قالمیش و اوز میللی کیملییندن اوزاقلاشمیش دورومدادیر ، آنجاق میللی – دموکراتیک حرکتین گوجلنمه سی قادینلارین ائشیت و برابر یاشایاجاغینا بویوک اومود یاراتمیشدیر . مصاحبه لریمیزین ۷-اینجی بولومونده تانینمیش سوسیولوگ و آزربایجان فدرال-دموکرات حرکاتی ایجرائیه هیئتی نین عوضوی سایین دکتر صدیقه عدالتی ایله » ایراندا تورک قادینین دورومو و آزربایجاندا قادین حرکتی » قونوسونو چئشیدلی بویوتلاردان اله آلدیق. سایین دکتر عدالتی چوخ دیرلی و آکادمیک تثبیت لر ایله میللی حرکتده قادینلارین داها آرتیق رول آلماسی اوچون اونملی آدیملارین آتیلماسینی وورغولاییب دیر ….
1-کئچمیشه باخاندا ، ایراندا فارس ناسیونالیسمی بیزی ییخماغا تاریخی قوللانمیشدیر، آزربایجان حرکتی ایسه اونون جوابیندا تاریخه سیغیندی و اؤزونو اثبات ائتمک اوچون مدرن دونیا و حقوق نورملارین یئرینه کئچمیشه دایاندی و بیر جور تاریخچی لیک حرکته حاکیم اولوب بو تاریخ حکمرانلیغی بعضأ حرکتی یاراماز نقطه لره گؤتوروب و حتی اونو بو گونون سورونلارینا دوشونمکدن اوزاق ساخلاییب ، سیزجه بو تاریخ سویلمی نه قدر یارارلی دیر یوخسا اونو بیر طرفه بوراخماق زمانی گلیب می؟
ایلک شکیللنمه مرحله لرینده بوتون سیاسی- ایجتماعی حرکتلر انسانلاری بیر آرایا گتیرمک، اورتاق بیر مسیرده حرکت ائتمک و حرکتی دوزگون بیر شکیله سالماق اوچون فرقلی هدفلری وسیله اولاراق استفاده ائدرلر. آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی نین ایلک شکیللنمه آشاماسیندا دا خالقیمیزین تاریخه سیغینماسی بیر طرفدن فارسلارین اورتایا آتدیغی تئزی چوروتمک ده و اوبیری طرفدن ده خلقیمیزی اورتاق بیر هدف اوچون بیر آرایا گتیرمکده اؤنملی ایدی. البته بو دا حرکتین ایلک مرحله لرینده گرکلی ایدی و یاخشی سونوجلاری دا اولدو. بیر طرفدن بو مسئله باعث اولدو ، خلقیمیز اؤز تاریخی نی اؤیرنمک اوچون فرقلی دیللرده قایناقلارا باش ووردو، آراشدیرمالارا یؤنلدی و بو قونودا دا اؤنملی آراشدیرمالار اورتایا چیخدی. او بیری طرفدن ایسه تاریخه سیغینماق بیر وسیله کیمین خلقیمیزین بیر آرایا گلمه سینده، بیرلشمه سینده و بو وسیله ایله جمعی هویت ین شکیللنمه سی و گوجلنمه سینده اؤنملی رول اوینادی . بونون ان جانلی اؤرنه یی اوچون 1385 ایلینین خورداد قیامینی قئید ائده بیله ریک ، میللتیمیز بیلینجلی بیر شکیلده » هارای هارای من تورکم » شعاری ایله اؤز وارلیغینی و میللی کیملیگینی منیمسه دییینی اثبات ائتدی.
ایندی آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی بو مرحله نی کئچیردیب، خالقیمیز نه ایسته دیگینی تام آنلامی ایلا بیلیر و میللی کیملیک یئرینده اوتورموش . ایندی چاغیمیزا و مدرن حقوق نورملارا اویماق اوچون بیزی هدفه یئتیرن، یولوموزو آیدینلاتان گلیشمیش تئوری لرله، انسان حاقلارینا اویغون معیارلارلا ، تمامأ دمکراتیک و مدرن ایستک لره دایاناراق ایلرله مه لی ییک.
2-آزربایجاندا بیر قادین حرکتی وار می؟ ایندیکی دورومو نه دیر و ایرانین گئنلینده اولان قادین حرکتی ایله نه فرقلری وار؟
آزربایجاندا ایرانین هر یئرینده اولدوغو کیمین قادین حرکتی واردیر . ان جانلی اؤرنک لری نی ده 8 مارت دونیا قادینلار گونونده کی قادینلاریمیزین فرقلی تشبثلرینده گؤره بیلیریک و عینی شکیلده وورغولاییم کی بیر میلیون امضا کامپانیاسی نین اؤنده گئدنلری و بو کامپانیانی قاباغا آپارانلارین بیر چوخو آزربایجانلی خانیملاردیر.
اما بودا بیر گرچکدیر کی حاکیم رژیم، ایدئولوژی و توپلوم طرفیندن اویقولانان محدودیتلر آزربایجاندا قادین حرکتلری نین تام اورتایا چیخماسینا و اؤز وار اولان پتانسیلی ایله ایلرله مه سینه مانع اولور .
توپلومون ائو و مدرسه ، تعلیم-تربیت سیستمینه حاکیم اولان گئری قالمیش دوشونجه لر سیاسی ، ایجتماعی و عمومی شکیلده جیدی مسئله لری کیشی ایشی اولاراق دیرلندیریر ، قادینلارین ایجتماعی و سیاسی فعالیتلرینی بویوک اولچوده ائتکی له ییر . بئلنچی گئری قالمیش دوشونجه لر حاکیم ایدئولوژی طرفیندن ده اؤزللیکله گوجلندیریلیر . البته بوگون آزربایجان قادینلاری بو ذهنیتله ساواشماقدالار. اونوتمایاق کی اونلارین وئردییی ساواش ایکی ساحه ده گئدیر ، بیرینجی سی توپلومون بوتون ساحه لرینه کؤک سالمیش بو گئری قالمیش ذهنیتله ساواشماق ، ایکینجی سی یاشادیقلاری توپلومدا دموکراتیک و میللی حقلری قازانماق اوچون آپاریلان مبارزه ده . ان آجی گرچک ده بودورکی عمل ده گؤرونوب کی میللی مسئله ایله مشغول اولان بعضی بئی لر طرفیندن ده قادینلاریمیزین فعالیتی باسدیریلیب و حتی گئری قالمیش دوشونجه لرین تأثیرینده قالاراق اونلارین فعالیتلری بویوک اؤلچوده اؤنله نیلیب.
اونوتمامالی ییق کی توپلومون یاریسینی قادینلار تشکیل ائدیر و بو قادینلار توپلومون ایکینجی یاریسینی دا یئتیشدیرن و اونلارا یول گؤسترن رولا صاحیب دیلر ، یعنی اگر آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی نین گئرچک و قالیجی بیر باشاری یا یئتیشمه سینی ایسترسک قادینلاریمیزین بو حرکته قاتیلیم لارینداکی انگللری اورتادان قالدیرمالیییق .
مدرن، دموکراتیک و مدنی بیر توپلوما صاحیب اولماغین ان تمل شرطلریندن بیری قادینلارین هر ساحه ده کی اکتیو قاتیلیمی دیر، آنجاق قادینلارین هر یؤنلو قاتیلیمی ایله میللی-دموکراتیک ایستکلریمیزه یئتیشه بیله ریک.
سورونون ایکینجی بؤلومونه گلینجه، آزربایجان و ایران گئنلینده کی قادین حرکتلری نین فرقلی لیکلری بیر چوخ عامیله دایانیر .
بورادا مقایسه لی بیر سورو سورورکن آماجیمیز تهران و آزربایجان شهرلرینی مقایسه ائتمک ایسه بونو گؤز اؤنونده توتمالیییق کی تهران بیر مئتروپولیتن دیر و البته کی مئتروپولیتن لرین اؤزلرینه گؤره اؤزللیکلری واردیر ، مثال اولاراق بو شهیرلر داها چوخ جمعیته صاحیب اولدوقلاریندان ، وشهرلشمه مکانیزماسی نین داها یئرلشمیش اولدوغوندان دولایی ، اورادا قاباغا آپاریلان مبارزه لرین داها چوخ اورگانیزه اولما امکانلاری واردیر .غیر دولتی قورولوشلارین داها راحات حرکت ائتمه لری ، کنترل مکانیزمینین داها ضعیف اولدوغو اوچون اعتراض حرکتلری نین شکیللنمه سی داها چوخ مومکوندور .کوچوک شهرلرده بونلارین هامی سی داها محدود بیر چرچیوه ده گئدیر . عینی شکیلده مذهب و عنعنه لرین ده رولو کوچوک شهرلرده داها گوجلودور ، بیلیریک بو ایکی عامل هر زامان قادین حرکاتی نی اولومسوز شکیلده ائتکی له میشدیر.
بونا گؤره قادین حرکاتی تهراندا داها آیدین و گوجلو بیر شکیلده دوام ائدیر. بونودا وورغولاماق ایستیرم کی تهران دا قادین حرکتینه قاتیلانلارین ایچینده آزربایجانلی لارین سایی سی ، فارس لاردان چوخ اولماسا ، آزدا دئییل. بونونلا برابر هئچ کیمسه ده ادعا ائده مز کی مثلأ تبریزده اؤز ائشیت سیاسی و ایجتماعی حقلری نی اله گتیرمک اوچون مبارزه ائدن قادینلارین سایی باشقا بویوک شهرلردن مثال اولاراق مشهد و اصفهان دان داها آزدیر .حال بو کی آزربایجان دا و اؤزللیکله تبریزده ایجتماعی و سیاسی حرکتلرین باستیریلماسی و بونلارا اویغولانان فشار چوخ یوخاری درجه دیر .
3- سئچیم سونراسی اعتراضلاردا تهراندا قادینلارین اؤنده اولدوقلاری و گوجلو حضورلاری اثبات اولدو ، بونون ندن لری نه دیر؟
گئنل لیکله اؤلکه ده بوتون سیاسی ایجتماعی حرکتلرده قادینلار هر زامان اؤز قاتیلیم لارینی گؤسترمیشلر . ایران توپلوموندا اؤزللیکله جمهوری اسلامی نین قورولوشوندان بویانا ، قادینلار ان چوخ شیددته معروض قالانلارداندیلار . گئنل اولاراق جينسى آپارتايد و قادينلارين تحقير ائديلمه سى ایران اسلام جومهوریيتی نین دونيا گؤروشونون تملی دیر و بو اساسدا ایران اسلام جومهورییتینین آنا یاساسی آچیقجاسینا جینسی آپارتایدا رسمیت و قانونیت وئریب دیر.
توپلومون بوتون ساحه لرینده قادینلار ایکینجی درجه لی وطنداش حساب اولورلار. اؤزللیکله اسلام جومهوریتی نین مدنی و قضایی قانونلاریندا قادینلار بویوک اؤلچوده حقسیزلیکلره و ائشیت سیزلیکلره معروض قالمیشلار . بونا گؤره اؤلکه ده قادینلار هر فرصتده ، حاکیم رژیمه و بو جینسی آپارتایدا قارشی اؤز اعتراضلارینی بیلدیرمک اوچون حرکتلره قاتیلمیشلار . اؤزللیکله سئچیم سونراسی حرکتینده قادینلارین قاتیلیم لاری هم داخیلده و هم خاریجده بویوک بیر ائتکی یاراتمیش و اؤلکه نین ایماژینی بویوک اؤلچوده دئییشدیرمیشدیر . عینی زماندا بو جینسی آپارتایدا و توپلومداکی قادین علئیهینه اولان قانونلارا قارشی اؤلکه ده ایلرله مکده اولان » بیر میلیون امضا کامپانیاسی » نین دا قادینلارین بو حرکتده کی گئنیش قاتیلیم لاریندا بویوک رولو واردیر . بو کامپانیانین سایه سینده ، مختلف طبقه لرده اولان قادینلار مدنی و قضایی قانونلارینداکی حاقسیرلیق لاری و ائشیت سیزلیکلری اؤیرنیب و آکتیو بیر شکیلده بو تبعیضلری آرادان قالدیرماغا چالیشیرلار .باشقا شکیلده اؤزومو ایفاده ائدرسم » بیر میلیون امضا کامپانیاسی » قادینلاری بیلینجلی بیر شکیلده حرکته گتیردی . بوکامپانیا سبب اولدو ، بیر چوخ یئرده تابو شکلینده اولان قادین مسئله سی ، آچیق و آیدین بیر شکیلده قونوشولسون و سوز قونوسو اولسون . » بیر میلیون امضا کامپانیاسی » بیر چوخ باغلی قاپینی آچیب ، ایچری گیریب و قادین مسئله سینی بیر سیر اولماقدان چیخاردیب توپلومون هر بیر یئرینه یایدی.
سون حرکتده کی قادینلارین قاتیلیمیندان بویوک موتلولوق و فخر دویدوغومو بلیرتمکله برابر بونودا سؤیله مه لی یم کی بورادا قادینلار اؤز قادین ایستکلری و قادین هویتلری ایله یوخ بلکی گئنل اعتراضی ایستکلرله و جمعی هویت ایله حرکته قاتیلمیشلار کی منجه دیققتلری بو مسئله یه و اکسیکلیکه چکمه میز گره کیر .
4- نه دن آزربایجاندا و میللی حرکتده قادینلارین اونملی یئری یوخ و بیزیم حرکت چوخلو کیشی لردن اولوشور؟
تاسفله میللی حرکت بیر چوخ اؤلکه ده کی میللی حرکتلر کیمین بیزده ده آغیرلیغی کیشی لره دیر و بیر کیشی حرکتی کیمین گئدیر . البته بیزیم خانیملاریمیزین دا بو حرکتده قاتیلیملاری گؤرونور اما بو اولماسی گره کن بیر شکیلده و تام پتانسیلی ایله دئییل . بونون بویوک بیر ندنی توپلومدا یئرلشمیش اولان پاتریالکال ( آتا-بی لی لیک یا پدرسالار ) دوشونجه لردیر کی حاکیم گوج و ایدئولوژی ده اویغولادیغی آپارتاید سیاستی ایله بو دوشونجه لری داها دا گوجلندیریر. بو دوشونجه لره گؤره کی عصیرلردیر بو توپلوما حاکیم اولوب و بو توپلومون بوتون دوشونجه لری نی مسموم ائدیر قادینلارین عمومی شکیلده سیاسته و جیددی مسئله لرله مشقول اولمالاری رد ائدیلیر. تأسفله بو توپلوما حاکیم گئری قالمیش دوشونجه لرین میللی حرکتده کی ائتکی سینی ده گؤروروک و بو قونو اؤزللیکله ده خانیملارین میللی مسئله یه قاتیلیم لارینی بویوک اؤلچوده آزالدیر . باشقا طرفدن ده قادینلارین یاشادیقلاری آجی تجربه لردن آلدیقلاری درسلر ، یعنی اؤنجه کی حرکتلرده هدفه یئتیشمک اوچون بیر وسیله اولاراق قوللانیلمالاری و هیچ بیر زامان اونلارین قادین ایستک و حاقلارینا اؤنم وئریلمه میشدیر، بو مسئله قادینلاریمیزین بو حرکته بویوک اؤلچوده دستک وئرمه لرینی اؤنله ییر . یعنی اگر مسئله یه درین بیر شکیلده باخساق گؤروروک کی قادین مسئله سی هله بیزیم توپلوموموزدا یئرینی آلمامیش و قادینلارین میللی حرکت ده کی قاتیلیملاریندان بحث اولونجا اونلارین ساده جه سایی اولاراق بو حرکتده وار اولمالاری و گؤرونمه لری بکله نیلیر. یعنی بو مسئله نین آنلامی و اؤنمی هله توپلوم طرفیندن آنلاشیلمامیش . بونا گؤره بئله دوشونورم کی بیز هر شئی دن اؤنجه بو مسئله نی تام آنلامی ایلا آیدینلاتمامیز و بو قونودا چوخ آراشدیرمالارا و دارتیشمالارا یئر وئرمه میز گره کیر. باشقا بیر مسئله ده بودور کی گونئی آزربایجاندا قادینلاریمیز هله اؤز تشکیلاتلارینی قورامامیشلار، کی بودا توپلومون اویغولادیغی او قیسیتلامالارین و بو مسئله نین اؤنمی نین داها تام آیدینلانماماسی نین نتیجه سیدیر .
قادین فعالیتلرینده کی ان گلیشمیش حرکت بودور کی قادینلاریمیز ایلک اؤنجه اؤز مستقیل تشکیلاتلارینی قورسونلار و سونرادا باشقا تشکیلاتلارلا ایلگیلرینی قوروب ، اونلارلا رابطه ده چالیشسینلار و اونلارا دستک وئرسینلر. بونو اونوتمامالیییق کی قادینلارین میللی حرکتده هر یؤنلو و هر ساحه ده کی قاتیلیملاری اولمازسا آزربایجان میللی-دموکراتیک حرکتی تمامأ کیشی حاکیم بیر حرکت اولوب ، دموکراتیک حرکت اولما اؤزل لییینه صاحیب اولمایاجاق. بونو تأکیدأ سویله مک ایستیرم کی قادینلار آنجاق آزربایجان میللی حرکتی نده اؤزلرینین ، ایستکلرینین و حقلرینین مدافعه اولدوغونو گؤردوکلرینده بو حرکته تام پتانسیل ایله قاتیلابیلیرلر.
5- بیلیرسیز کی بیزی آسیمیله ائتمک اوچون دیلیمیزی دئییشمک ان اونملی تاکتیک و استراتژی دیر- آسیمیله یه معروض قالان بولگه لریمیزده مطالعه ائتسک خانیملارین و قیزلارین بو اسیمیلاسیون قارشی سیندا قات- قات چوخ آسیمیله اولدوقلاری چوخ آچیق گورولور. بونون ندنلری سیزجه ندیر؟
بو گئرچه یی گؤز اؤنونده توتمالیییق کی اؤلکه نین گئنلینده قادینلار ایکینجی درجه لی وطنداش حسابا گلیرلر و ایراندا غیر فارس میللتلر ، فارسلارا گؤره داها آشاغی بیر استاتوسا صاحیبلر . بونا باخینجا ایران توپلومونون هیرارشیک سیستمینده فارس کیشی لر بیرینجی درجه لی، فارس قادینلار ایکینجی درجه لی، غیر فارس کیشیلر اوچونجو درجه لی و غیر فارس قادینلار دؤردونجو درجه وطنداش حسابا گلیرلر. بودا بو دئمکدیر کی دوغوشدان اعتبارأ جینسیتینه گؤره ایکینجی درجه لی وطنداش استاتوسوندا اولان قادینلاریمیز اؤز میللی هویتلری نی قبول ائتدیکلرینده دؤردونجو درجه وطنداش استاتوسونا دوشه جکلرینه اینانیب ، اؤز جینسی کیملیک لرینی اینکار ائده مه دیکلریندن میللی هویتلری نی اینکار ائتمکله داها آشاغی بیر استاتوسا دوشمه یی اؤنلمه یه چالیشیرلار.
بیر طرفدن ده پهلوی رژیمی گلیشدیردییی آسیمیلاسیون سیاستینی روانی باخیمدان باشاریلی قیلماق و تورکلری اؤزلرینه یابانجی ائتمک ، اؤز گوونلرینی و بو وسیله ایله ده، میللی هویتلرینی یوخ ائتدیرمک اوچون گنیش ضد تورک پروپاگاندالارا باش ووردو. بونلاردان ان اؤنملی سی تورکلرین ایماژلارینی توپلومون بوتون ساحه لرینده خارابلاماق ایدی. بونو ان گئنیش شکیلده انعکاس وئرن و تبلیغ ائدن ده فارس مئدیاسیدیر کی تورکلری چوخ آشاغی یئرلرده و رول لاردا گؤستریر. اؤزللیکله مئدیادا تورک قادینی یازیق، بیلینج سیز و ساوادسیز گؤسته ریلیر و البته کی بو تورکلرین علئیهینه اولان روانی تئرورون اثری توپلومدا چوخ درین اولموشدور.
بیزیم قادینلاریمیزدان بعضی لری اؤز میللی کیملیک لرینی اینکار ائدرک استاتوس لارینی قوروماق و بو قارالامالاردان اوزاقلاشماق ایسته ییرلر. بیر گئری قالمیش دوشونجه ده بیزیم قادینلاریمیزین ایچینده اولابیلیر کی فارسلاشما، مودرنلشمه آنلامیندا دوشونولور ، البته بو اؤزوده فارس مئدیاسینین ائتکیسینین سونوجودور. چوخ حاللاردا فارسلاردان منظور باش کند » تهران » نظرده توتولور . تهراندا قادینلارین نسبی آزادلیقی و ایجتماعی رابیطه لرین باشقا شهرلرله فرقلی اولماسی و چئشیتلی N.G.O و جمعیت لرین وار اولماسی ، او شهرین فارس اولوب اولماماسی ایله هئچ علاقه سی یوخدور . تهراندا فارس لارلا برابر ایراندا یاشایان باشقا مللیت لر و اؤزللیکله آشاغی یوخاری 4-3 میلیون تورک یاشاییر. شیراز ، اصفهان، مشهد، یزد و کرمان اوست-اوسته فارس شهرلری دیر. بوشهرلرین هئچ بیرینی مطلقا تهرانلا موقایسه ائتمک اولماز . بئله بیر دوشونجه لر ایستر- ایسته مز قادینلاریمیزین گنیش شکیلده آسیمیله اولمالارینا سبب اولموشدور.
6- قادینلار ایله باشقا قونو اونلارین ساغلیق، تحصیل و …….. دورومودور. ایراندا تورک قادینلارین آراسیندا بو یاشام استانداردلاری نه سوییه ده دیر؟
بو سورویا دقیق جواب وئرمک اوچون تورک و غیر تورک بؤلگه لرینده کی آمارلارا باخماق لازیمدیر. آمارلارا گؤره گئنل اولاراق آزربایجاندا ساوادلی لارین ساییسی باشقا بؤلگه لرله مقایسه ده اؤلکه ده 20 -اینجی مقامدادیر. بورادان یولا چیخیب و دوشونه بیلیریک کی قادینلارین آراسیندا دا ساوادلی لارین سایی سی فارس بؤلگه لرینه نظرأ داها آزدیر . گئنل اولاراق قادینلارین تحصیلی و ساغلیق دورومو نئچه عامیلدن آسیلی دیر کی ایلک باشدا یاشادیقلاری بؤلگه و عائله نین اقتصادی وضعیتی وار . آزربایجاندا اقتصادی یاتیریملارین و دوؤلتین بو بؤلگه یه وئردیگی اقتصادی دسته یین گئتدیکجه آزالماسی بؤلگه نین و اورادا یاشایانلارین اقتصادی دورومونو اولدوقجا اولومسوز شکیلده ائتکیله ییر . بونون مستقیم ائتکی سینی او بؤلگه ده یاشایانلارین عموم شکیلده و اؤزللیکله ده قادینلارین تحصیل و ساغلیق دوروموندا گؤره بیلیریک . آیریجا آزربایجاندا قادینلارین تحصیل درجه سی نین آز اولماسی بونداندیر کی تورک بؤلگه لرینده تحصیل آنا دیلینده اولمادیغی اوچون ساوادلی لارین سایی فارس بؤلگه لریندن داها آزدیر . چونکو بو بؤلگه ده بیر چوخ اوشاق تحصیل دیلینی آنلایامادیغی اوچون مدرسه نین ایلک گونلرینده تحصیلی بوراخیر . تحصیله ادامه وئرنلرین بیر چوخو ایسه عینی سبب دن یوکسک درجه ده باشارییا نائل اولمورلار . بو عامیللر زنجیر کیمین بیربیرینه باغلی دیرلار. تحصیلی اولمایان و یا آشاغی تحصیلی اولانلارین ، داها یاخشی ایشه صاحیب اولوب ، داها یاخشی اکونومیک دورومدا اولمالاری بکله نه مز و بو اونلارین یاشاییشینی بیر بوتون اولاراق ائتکیله ییر کی ساغلیق دورومودا بونون بیر پارچاسی دیر . دئمک اولارکی آزربایجان دا ساوادسیزلیغین یوخاری اولماسی و ساغلیق دورومونون یاخشی اولماماسی بو خالقین ، دوؤلت طرفیندن معروض قالدیغی ائشیت سیز ( نابرابر ) معامله دن دیر.
7- بئیین لرده یئرلشمیش بیر ذهنیت تورکلرین داها آرتیق قادینلارا قارشی اولدوقلارینی و یا قادین حاقلارینین پوزولماسینی ادعا ائدیر بو ذهنیت نه قدر دوغرودور؟
بودا توپلومدا حاکیم اولان ، آنتی تورک پروپاگاندالاردان بیری دیر کی تأسفله ایران توپلوموندا بویوک ائتکی بوراخمیشدیر . بو فرضیه نی چوروتن بیر چوخ سند وار اما اثبات ائدن هیچ بیر گرکچه یوخدور ، وارسا سونولسون بیزده اؤیرنک. یوخاریدا دا بحث ائتدیگیم کیمی ، قادین دورومو و قادینلار حاققینداکی ذهنیت بیر چوخ عامیلدن ائتکیله نیر کی میللتلرین یاشادیقلاری جغرافی اؤزللیکلری، او بؤلگه لرین اکونومیک دورومو و گلیر قایناقلاری بونلاردان ایکی سی دیر.
بیر داها سیزه جان ساغلیغی دیله ییب و قاتقینیز اوچون صمیم قلبدن تشککور ائدیریک
2 دیدگاه »
-
[…] دانیشیق – 7 / ایراندا تورک قادینین دورومو و آزربایجاندا… […]
بازتاب توسط گفتگو – 8 / مصاحبه اختصاصی با ابوذر آذران: هویت حرکت ملی آذربایجان نه سیاسی که مدنی است « کانون دمکراسی آزربايجان | 17 مارس 2011 |
-
[…] دانیشیق – 7 / ایراندا تورک قادینین دورومو و آزربایجاندا… […]
بازتاب توسط گفتگو – 1/ مصاحبه اختصاصی کانون دمکراسی آذربایجان با هدایت سلطانزاده « کانون دمکراسی آزربايجان | 17 مارس 2011 |


c: text/html

text:
`مدال` نتیجهلر
خبرلر [40]
- جمهور باشقانی اردوغان ایدمانچیلاری تبریک ائتدی
- المپیک اویونلاریندا مدال سیرالاماسی
- فرهاد آریجان برنز آلدی
- تورک اوخچو المپیک شامپیونو اولدو
- تورک اوزگوچولردن آوروپادا بؤیوک باشاری
- تورکیه ۳ مدال آلدی
- تورکیه کاراته میللی تیمی بیرینجی اولدو
- ملی گولشچیلر ۴ مدال قازاندی
- موزه دن کمونیزم دؤورونه عایید اشیالار اوغورلانیب
- ایکی آوروپا رکوردو قیردی
- اوچونجو گونده ۶ مدال
- ۱۵ ایل سونرا قیزیل گلدی
- ۴.جو کز آوروپا قهرمانی اولدو
- قیزیل قیز
- قیریق آیاغی ایله مدال آلدی
- بوسه توسون قیزیل مدال آلدی
- بیر گوموش ایکی برنز
- تورک گنجلر ۴ مدال آلدی
- دونیا کؤچری اویونلاریندا تورکیهلی اوخچولار ذیروهده
- تورکون یئیین اوغلو یئنه قیزیل آلدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیرینجی مکزیک ایمپیراتورلوغو
مکزیک ایمپیراتورلوغو ایسپانیا دیلی Imperio Mexicano)، قیسا عؤمورلو بیر دؤولت ایدی و مکزیک ایلک موستقیل موستملکه سوْنراسی دؤولتدیر. ایسپانیا ایمپیراتورلوغو موستقیللیکدن سوْنرا بیر مونارخیانی قوران تک کولونییا ایدی و قیسا مدت عرضینده برزیل ایمپیراتورلوغو ایله بیرلیکده آمریکا قارهسی ایکی ایمپراتورلوغودان بیری ایدی. بیرینجی مکزیک ایمپیراتورلوغو قیسا عؤمورلو ایدی، ایکی ایلدن آز بیر واختدا مؤجود ایدی.
کوردووا مۆقاویلهسینین ایمضالانماسی و ۱۸۲۳-جو ایلین سپتامبر آییندا مکزیک ایمپراتورلوغونون موستقیللییینین اعلان ائدیلمهسیندن، موقتی حکومتین اقتدارا گلدیی و ۱۸۲۴-جو ایلده بیرینجی مکزیک جومهوریتی اعلان ائدیلدیی ۱۸۲۳-جو ایلین مارس آییندا ایمپراتورون ایمتیناع ائتمهسینه قدر مؤوجود ایدی. ایلک و تک مونارخ، آقوستíن ده ایتوربیدئ ایدی و آقوستíن'ین شاه اوْلاراق سککیز آیدان داها قیسا مدت حؤکم سورموشدو. ایمپئراتورلوق قیساجا ۱۸۶۴-جو ایلده فرانسه طرفیندن یئنیدن قۇرولدو.
یارادیلیشی[دَییشدیر]
مکزیک مۆختلیف موستقیل فراکسییا ایسپانیا مکزیک موستقیللییی اۆچون اۆچ پرینسیپ یا دا «زمانت» اطرافیندا بیرلشدی: مکزیک موهافیزکار بیر اوروپا شاهزادهسینین ایداره ائتدیی موستقیل بیر مشروطیت اوْلاجاغینی؛ دین و یاریمآدا بۇندان بئله برابر حۆقوقلارا و ایمتیازلارا صاحیب اوْلاجاقدی؛ و روم-کاتولیک کلیساسی توْرپاقلارین رسمی دین اوْلاراق ایمتیازلارینی و مؤقیعتی قورویاجاغینی سؤیلهدی. بۇ اۆچ زمانت، موستقیللیک هدفینی و بیر آنا یاسانی کاتولیک مونارخییاسینین قورونماسییلا بیرلشدیرهرک بۆتون مکزیک فراکسییالارینی بیر آرایا گتیرن اینقیلابچی پلان اوْلان ایقوالا پلانینین اساسینی قوردو. چوخ ویلایتین قاتیلدیغی ایگوالا'نین ۱۸۲۱-جی ایلین ۲۴ فوْریهیندا پلانا اۇیغون اوْلاراق مکزیک قورولتای، ایتوربیدئ باشچیلیغیندا بیر نایبلیک شوراسی قوردو.
۱۸۲۱-جی ایلین ۲۸ سئنتیابیریندا مکزیک ایمپراتورلوغونون موستقیللیک بیاننامهسینی ایمزالادیقدان سوْنرا، مکزیک قورولتایی، ایسپانیا ایمپیراتورلوغو VII فرناندو'نون دا مکزیک ایمپراتورو اوْلاجاغی بیر اوْرتاق دؤولت قورماغی حاضیرلادی و هر ایکی اؤلکه ده آیری قانونلار و فوْرملارلا ایداره ائدهجکدی. آیری قانونوئریجیلیک اوْرقانلاری. اگر کرال مؤوقئییندن ایمتیناع ائتسه، قانون بوربونلار ائوینین بیر باشقا عضوونه مکزیک تاختینا قاتیلماغا قرار وئرمیشدی. بۇنونلا بیرلیکده، مقصد سوْن کرالچیلاری راهاتلاشدیرماق اۆچون یالنیز سیاسی بیر تاکتیکا و تام موستقیللیک گؤزلنیلیردی. آنجاق کرال فرناندو، مکزیک موستقیللیینی تانیماقدان ایمتیناع ائدیب و ایسپانیا ایمپیراتورلوغو هر هانسی بیر اوروپا شاهزادهسینین مکزیک تاختینی آلماسینا ایجازه وئرمیجیینی سؤیلهدی.
ایتوربیدئ[دَییشدیر]
کرال ظابطلییی ائدن مکزیک بیر کریوللو اوْلان ژنرال آگوستین ده ایتوربیدئ، ساواشین سوْن مرحلهلرینده اۆچ قارانتییا اوْردوسونا اداره ائتدی و موقتی حکومتین باشچیلیغینا و ایمپئریانین رهبرلیینی الینده ساخلایان حؤکمدارین باشینا سئچیلدی. ایتوربیدئ، موستقیللیک ساواشسیندهکی باشارییندن سوْنرا سوْن درجهده مشهور اوْلموشدو و ۱۸۲۲-جی ایلی مارس آیینین ۱۸-نین آخشامیندا، ایتوربیدئ'نین دؤیوش اثناسیندا اداره ائتدیی جئلایا آلایی طرفیندن تشکیل ائدیلن بیر کۆتلوی (توده) نۆماییش، مکزیکو سیتی کوچهلرینه گئتدی و باش کوماندیرین تاختا گلمهسینی ایستهدیلر. فرامئ|ایمپئراتور I آگوستین|لئفت|۳۴۳خ۳۴۳پخ۱۸۲۲-جی ایلین مئی آیینین ۱۹-دا مکزیک قورولتایی، ایتوربیدئ'نی آنا یاسالی بیر ایمپراتور اوْلاراق آدلاندیردی. ۲۱ مئیدا، بۇ گؤروشو تسدیقلین بیر فرمان نشر ائتدی. بۇ قرار، رسمی اوْلاراق بیر اوروپا حؤکمدارینین مکزیک ایداره ائدنلرین قدر کئچیجی بیر تدبیر اوْلاراق آلیندی. ایتوربیدئ'نین رسمی تیتولو "ایلاهین تقدیری و میلّی کوْنقره سی، مکزیکین ایلک آنا یاسالی ایمپراتورو" ایله (ایسپانیا دیلی: پور لا دیوینا پروویدئنجیا ی پور ائل جونگرئسو ده لا ناجیون، پریمئر ائمپئرادور جونستانتوجیونال ده مéخیجو) ایدی. اوْنون تاجقویما مراسیمی ۲۱ جۇلای ۱۸۲۲-جی ایلده مکزیکو سیتی رئاللاشدی. شابلون:مکزیک تاریخی ۱۸۲۲-جی ایلین آگوست آییندا مونارخیانی دئویرمک مقصدلی بیر سوی-قصد آشکار اوْلوندو و ۲۵ آگوستدا، ۱۶ قورولتای عضوونو ده ائهتیوا ائدن چیزیجیلئر حبس اوْلوندو. قورولتای فراکسییا ایتوربیدئ'نی و سیاستلرینی سرتجه تنقید ائتمهیه باشلادیقجا، ایمپراتور ۳۱ اۇکتوبر دا جسهدی اریتمهیه قرار وئردی. بۇ، اوستان عۆصیانلارینا یوْل آچدی، بۇنلارین ان اهمیتلیلری، داها سوْنرا تگزاس ایالتی آیریلیق دؤورونده مکزیک باشچیلیغینا گلهجک اوْلان آنتونیو لوپئز ده سنتا آننا رهبرلییندهکی وئراکروز'داکی قارنیزون و فلاکت مکزیک-آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ساواشی'نده. سنتا آننا و بیرلیکلری، ۱ دسامبر
۱۸۲۲-جی ایلده قورولتای برپاسینی طلب ائدن ایتوربیدئ'یه عۆصیان ائتدی. سنتا آننا، ایمپئراتورلوق گۆجلرینین کوماندیری ژنرال ائچáوارری'نی، طرفلری دییشدیریب اعلان ائدیلمهیه حاضیر اوْلدوغوندا اینقیلابی بۆتون مکزیک اعلان ائدیلمهیه حاضیر اوْلاندا دستکلهمک اۆچون گیزلیجه راضی ائتمیش دی. موستقیللیک قهرمانلاری ویسئنتئ قوئررئرو، نیکولاس براوو و قوادالوپئ ویکتورییا یاخیندا بیرلشهرک، ۱۸۲۳-جو ایلین ۱ فوْریهیندا، قورولتای برپاسینی طلب ائدن کاسا ماتا پلانینی ایمضالاییبلار.
داغیلماسی[دَییشدیر]
دیگر مکزیک ژنراللار، قوبئرناتورلار و یۆکسک روتبهلی دؤولت وظیفهلیلری طرفیندن یاخیندا ایمزالانان کاسا ماتا' پلانی بیرینجی مکزیک ایمپراتورلوغوسینی تانیمادی و یئنی بیر قوروجو قورولتای توپلانماسینی ایستهدی. قیاملار تکلیفلرینی ایالت حکومتلرینه گؤندردیلر و پلانا اۇیغون گلمهلرینی ایستهدیلر. یالنیز آلتی هفته بویونجا، کاسا ماتا پلانی تگزاس ایالتی کیمی اۇزاق یئرلره گئتدی و فوری فوری بۆتون ایللر پلانی دستکلهدی.
پلانی قبول ائدن هر اوستان حکومتی بئلهجه ایمپیراتورلوغو حکومتینه اوْلان باغلیلیغینی گئری چکدی و اؤز اوستان ایچینده سووئرئنلییی بوْینونا گؤتوردو.
بۇ، ایمپراتور آگوستین'i مکزیکو سیتی خاریجیندهکی آز دستکله و ایمپیراتورلوغو اوْردوسونون بیر نئچه فراکسیانیندان آیری توتدوم. نتیجه اوْلاراق، داها اوّل قالدیردیغی، تاختدان ایمتیناع و ۱۸۲۳-جی ایلین مارس آیینین ۱۹-دا اؤلکهنی ترک ائتدیی قورولتای یئنیدن قوردو. [[شکیل:پولیتیجال دیویسیونس اوْف مئخیجو ۱۸۲۱ (لوجاتیون ماپ سجهئمئ).سوگ|تهومب|مکزیک سیاسی بؤلمهلری. ۱۸۲۱|۳۰۳خ۳۰۳پخ]] سنتا آننا و کاسا ماتا پلانینین دیگر مۆدافیهچیلری، ائرتهسی سونراکی ایلده یئنی بیر آنایاسا لاییحهسینین حاضیرلانماسینی و بیرینجی مکزیک جومهوریتی قۇرولماسینا نظارت ائتمهیه داوام ائتدی.
اراضیسی[دَییشدیر]
مکزیک ایمپئریاسینین توْرپاقلاری، کوبا باش کاتیبی، سانتو-دومینقو و فیلیپین چیخماقلا، ایسپانیا ایمپیراتورلوغو سرحدلرینه مُعادل ائتدی. گواتمالا کؤهنه باش کونسولونون اورتا آمریکا توْرپاقلاری، قۇرولوشوندان قیسا بیر مدت سوْنرا ایمپراتورلوغویا علاوه و بیرینجی مکزیک ایمپراتورلوغونون شومالی آمریکا ۴٬۵ میلیون km² ان بؤیوک اؤلکه ایدی.
بیرینجی ایمپیراتورلوغو دؤورونده، مکزیک، کالیفورنیا ایالتی، باشلانغیجدا مکزیک ایمپراتورلوغونون بیر پارچاسی حالینا گلمیی قبول ائتمه یَن آنجاق موستقیللیکلریندن قیسا بیر مدت سوْنرا ایمپراتورلوغویا قاتیلان اورتا آمریکا اوستان قدر (کولومبیانین بیر پارچاسی اوْلان پاناما خاریج) ان بؤیوک توْرپاق سرحدینه چاتدی.
ایمپراتور ائودن آیریلدیقدان سوْنرا، ۲۹ مارسدا آیریلان مکزیک ژنرال ویسئنتئ فیلیسولا، یئنی بیر اورتا آمریکا قورولتای چاغیردی و ۱ جۇلای ۱۸۲۳-جو ایلده اورتا آمریکا اوستان، مرکزی آمئریکانین فدرال جومهوریتیسینی قوردو، یالنیز چیاپاس'این قالماسی اۆچون سئچیلن ایلدی. مکزیک ایالتینین بیر حیصّه سی. اؤنوموزدهکی اوْن ایللر بویونجا (اساساً آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اۆچون) مکزیک آردینداندا توسعه ائدن بؤلگه توسعه سوْنوندا مکزیک ماکسیموم اؤلچوده یارییا ائندیرردی.


text:
ایوبیلر
ایوبیلر دؤولتی ۱۱۷۱–جی میلادی ایلدن ۱۲۶۰–جی میلادی ایللر آراسیندا اورتا دوغونون بؤیوک بیر بؤلومونده حؤکمسۆرن دؤولتایمیش. ایوبیلرین ان گۆجلو چاغینین اولایلاریندان بیری صلاحالدین باشچیلیغیایله بیت المقدسین صلیبیلردن قورتاریلماسیایدی. ایوبیلرین آدلیم سولطانی صلاحالدین، زنگیلر دؤولتینین اوردو باشچیلاریندانایدی.[۱] اما نور الدین محمود زنگینین بۇیوروغوندان چیخمیشدی و اونون اؤلوموندن سونرا اؤزون سولطان آدلاندیردی. صلاح الدین بیت المقدسی صلیبیلر الیندن قورتارماسی اۆچون موسلمانلار آراسیندا احتیراما اییه دیر.


text:
کیف
کیف - گؤبلک نؤعو اوْلوب، اساساً یئیجک محصوللاری اۆزرینده یاراناراق چوخالیر.
کیف چؤرک اۆزرینده یاشیل نقطهلرله، میوه لرده ایسه مخمری خاللارلا مۆشاهیده اوْلونور. تاخیل و تاخیل محصوللاری باشدا اوْلماقلا، دویو، فیندیق، فیستیق کیمی ارزاقلاردا کیفلهنمهنی تؤرهدن گؤبلکلر «آفلاتوکسین» دییلهن زهرلی ماده عمله گتیریر. اوْرقانیزمه فوری تأثیر اتمهیهن آفلاتوکسین تدریجهن یاییلاراق بدنین باغیشیکلیک سیستمینی، داخیلی اوْرقانلاری، خصوصیله ده، قاراجییری زدلییر، سیروزا، بؤیرک چاتیشمازلیغینا، سرطان نوخوشلوقه سبب اوْلور.
تهلوکهسی[دَییشدیر]
کیفلنمیش یئیجک محصوللارینین کیفلی حیصّه سینی آییریب، قالانیندان ایستیفاده ادیریک. هالبوکی اکسپرتلر، کیفین بۆتون محصولا یاییلدیغینی و تدریجهن اوْرقانیزمین باغیشیکلیک سیستمینی ضعیفلتدیینی، داخیلی اوْرقانلاری و قاراجییری زدلدیینی سؤیلییرلر. چونکی کیف اوْرقانیزمه اؤلدوروجو تأثیر گؤستریر. یئیجکلاری هازیرلایارکهن گیگینیک قایدالارا دقت ادیلمهمهسی، مثلاً، کیفایت قدر بیشیریلمهمهسی نتیجهسینده بدنه فایدادان چوْخ، ضرر وره بیلر. کیفلنمیش ارزاقدان قناعت آماچ ایله ایستیفاده ادیلمهسی قاراجییر نوخوشلوقلرینه یول آچیر.
کیفلی یم ییهن حئیوانلارین سودو، یومورتاسی و اتی ده اینسانلارا جدی ضرر وریر.
قایناق[دَییشدیر]
- کیفلنمیش یئیجک اؤلدوروجو تأثیره مالیکدیر Archived 2010-04-05 at the Wayback Machine.


text:
سیکلوسرین
سیکلوسرین (آیوپاک آدی: (R)-4-Amino-1,2-oxazolidin-3-one, اینگیلیسجه: Cycloserine, عربجه: سيكلوسيرين ، روسجا: ЦиkлocepиH) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۱۰۲٫۰۹۲ دیر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر. سیکلوسرین آنتیبیوتیک اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سیکلوسرین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`انگلستان` نتیجه لر
ینگی لیکلر [173]
- انگلستان افغانستانلیک ایشلاوچیلرینی تخلیه قیلیش اوچون فعالیت آلیب بارماقده
- انگلستان نینگ نماینده سی طالبان بیلن اوچره شدی
- تورکیه افغانستانلیکلر اوچون پناهنده لیک مرکزی قوریلیشی بوییچه ادعالرنی رد ایتدی
- تورکیه - انگلستان تشقی ایشلر وزیرلری اوز ارا سوزلشوو اوتکزدی
- تورکیه اوچووچیسیز اوچاق سکتوریده جوده مهم اورین ایگلله ماقده
- انگلستان ملی تیرمه جماعه سی آلمان گه قرشی غلبه قازاندی
- بوریس جانسون یشیرین روشده اویلندی
- تورکیه - انگلستان تشقی ایشلر وزیرلری اوز ارا سوزلشدی
- انگلستانده پارتلش یوز بیردی
- اوچ کوزلیک بوزاق همه نی حیرتلنتیریب قویدی
- انگلستان حربیلری افغانستان نی ترک ایتیب چیقه دی
- تورکیه بیلن انگلستان اورته سیده گی مناسبت لر بوییچه ینگی بیر دور باشله یدی
- تورکیه بیلن انگلستان مدافعه وزیرلری تلفن آرقه لی سوزله شدی
- انگلستان دن تورکیه گه اوچیش لر باشله دی
- بوگون انگلستان ده واکسین پروسه سی باشله دی
- انگلستان تورک عالم نینگ شرکتی تامانیدن ایشلب چیقاریلگن واکسین نینگ کینگ قوللنیلیشی نی معقول له دی
- انگلستانده سپورت بیلله شوولریگه تماشاچی آلینیشی بوییچه قرارقبول قیلیندی
- تورکیه تشقی ایشلر وزیری انگلستانلیک کسبداشی بیلن تیلفون آرقه لی صحبت قیلدی
- ناتو چوکاتیده تورکیه – انگلستان حربی اوچاقلری تعلیمی اوچیشلری اجرا ایتیلدی
- تورک و انگلیس مقام لری اورته سیده اوچره شوو بولیب اوتدی
- انگلستان ده واکسین پروسه سی باشله دی
- انگلستان پارلمانیگه قره تیلگن تروریستیک هجوم باره سیده ینگی بیر ویدیو
- تورکیه انگلستان گه طبی یاردم یوباردی
- نوکلر سنترال نینگ ییقیلیش آنی


text:
الیز، ساردینیا
الیز، ساردینیا (ایتالیاجا: Ales, Sardinia) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۹۴ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1410 نفر ایمیش.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ All demographics and other statistics: National Institute of Statistics (Italy) (Istat).
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ales, Sardinia»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده الیز، ساردینیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بارسلونا بیلیمیوردو
بارسلونا بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Barcelona, فارسجا: دانشگاه بارسلونا ، عربجه: جامعة برشلونة )ایسپانیانین بارسلون, کاتالونیا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۵۰٬۳۱۰ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولردَییشدیر
- Catalunya en Miniatura-Universitat de Barcelona.jpg
مزونلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده بارسلونا بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
- Mordechai Feingold. Universities and Science in the Early Modern Period. Springer, 2006. Page 273.


text:
یازیلمایان روْمانلار- اوچونجو بؤلوم- بیرینجی فصیلین سوْنو-
مرتضی مجدفر
اوْ گونون آخشامی، دوْستلاریمیزین بیرینین ائوینده قوْناقلیق ایدی. سهرابلا منی ده اوْرایا چاغیرمیشدیلار. سهراب حاضیرلاشانا کیمی، مطالعه ائتمکله اؤزومو مشغول ائتمیشدیم. مجلّه اوْخویوردوم.
قافلان ایچری گیردی و دئدی:
– مطالعهنیزی قطع ائتمک اوچون عذر دیلهییرم. سهراب حاضیر دیر.
دئدیم:
– عیبی یوْخ! مطالعه ائتمیردیم. واختیمی کئچیردیردیم.
– یوْخ اوْغول! بئلهلیکله واخت کئچیرتمک اوْلماز! اوْنو دقتله اوْخوماق لازم دیر.
بوُ سس آقای افشارمندین سسی ایدی. آیاغینا قالخدیم و سلام دئدیم. سلامیما جواب وئردی و آرتیردی:
– بوُ مجلّهده قارانلیق کئچمیشلرده یاشایان بیر مجعول میللتین طرفیندن چیخاریلان مجلّهلر و اؤزلرینه اوْنلاردا جعلائتمیش مدنیت حاققیندا مقاله وار. مقاله منیمکی دیر. اوْنو دقتله اوْخو اوْغلوم.
میزین اؤستونه آتدیغیم مجلهیه، یئنیدن باخدیم و «گلجک» آدینی یادیما تاپیشیردیم؛ و آقای افشارمنده، اوْنو قوْناقلیقدان قایتیدیقدان سوْنرا، دقتله اوْخوماغیما، سؤز وئردیم.
قافلان، نؤکرلره مخصوص اوْلان باشیآشاغیلیقلا سالوْندان ائشییه چیخدی.
سهراب، نئچه مدّت ایدی حاضیر اوْلموشدور. بیرلیکده، سهرابین آتاسیندان اذن آلیب، قوْناقلیغا ساری یوْللاندیق. بیز یوْلا دوشن زامان، آقای افشارمند اؤزونه موزیک لنتاسی حاضیرلامیشدی.
آقای افشارمند، اوُجا بوْی، ساریشین، بیغلاری یئکه اوزونده چکیلمیش، آغلی- قارالی ساچلی، آتاما اوْخشار بیر جدّی کیشی دیر. آتاملا اوْنون فرقلندیگی زاد، آتامین اوُزونده اوْلان همَشه کی گوُلوش دوُر. آقای افشارمند هر حالدا ساکت و متین دیر. آمما آتام، دانیشاندا، اَلی ایله گؤیو یارار و اوُجا توْنلا دانیشار. البتّه بوُ مؤوضوع آتامی بینمهدییمه دلیل اوْلابیلمز. چونکی من هر بیر زامان اوْنونلا افتخار ائدیرم. آنجاق بعضی واختلار، آتامین سس- سمیرسیز ایشلهییب، دانیشدیغینی آرزولایارام.
شَهَر ماشینلاری ایله «کیومرث»گیله سارییوْلا دوشدوق، اوْ، بوُ گئجه بیزیم قوْناقچیمیز ایدی. قوْناقلیغین مقصدی معلوم دییلدی. قوْناقلیق هم پروفسور آلفونون وفاتینین ایل دؤنومه گؤره حصر اوْلونا بیلَردی، هم ده دوْغوم گونو ییغیجاغی کیمی بیر زاد. هرنه اوْلورسا، قوناقچیمیز، منله سهراب اوْرادا درس اوْخویان مدرسهنین شاگیردلاریندان بیری و ایکی صینیف بیزدن یوُخاریدا اوْلان دوْستوموز ایدی.
کیومرث، بیزی ایچری گیردیکده، قارشیلادی و ایییرمیدن آرتیق چاغیردیغی قوْناقلارا تانیتدیردی. جور- بهجور یئمکلر و ایچگیلر بوْل ایدی. بیر- بیریله دانیشانلارین سایی، اوْینایانلاردان چوْخ گؤزه دییردی. بیز قوْناقلیق اوْتاغیندان ائشیکده اوْلان باغدا ایلشمیشدیک. افراز اؤز یاشیندا اوْلان بیر قیزلا اوْرادا ایدی. ایلنجهلی موزیک سسی ائشیدیلیردی. کیومرثگیلین ائولری، شَهَرین آراسیندان کئچن چایین، شمالداکی قیراغیندا ایدی. ائوین قاباغیندا، گوللو- چیچکلی باغلاردا گزنلر، هم ده کیچیک قاییقلاردا، سو اوستونده دوْلانانلار وار ایدی. دئدیکلره گؤره، قدیم زامانلار، بوُ چای، چوْخکیرلی و هئچ واخت سوُ ایله دوْلمایان بیر گئدرگی سوُ ایمیش. ایندی ایسه، اوْندا کیچیک قاییقلار دا سورمک اوْلور.
شام یئمک اوچون، «کیومرث» هامینی سسلهدی. تئزلیلکه هامی ییغیشیلدی.
شام میزینین دالیسیندا، سئودیگیمیز یئمکلردن فایدالاندیق . یئمک زمانی ایسه، ایللردیر بیزلرین آراسیندا معمول اوْلدوغوکیمی چوْخ آز ایدی.
شامدان سوْنرا، قوْناقلارا ایچگی وئریلیردی. یئتمیش یاشلی بیر قوجا نؤکر، آرادا دولانماقدا ایدی . اوْ هامی ایله حؤرمتله یاناشیب، قوُللوق ائتمهیه چالیشردی.
قوْناقلاردان بیری، اوْنو سسلهیهرک، دئدی:
– آی گئده، تئز اول!گئجهنی بوُرادا قالماق ایستهمیریک! بوشوشهنین قاپاغین آچ!
قوجا، اَل- آیاغی تیترهیه- تیترهیه و شوشهنین قاپاغین آچماق ایستهیهرک،دئدی:
– باغیشلایین! عذرلر دیلهییرم! الحال آچاجاغام.
اوْنو سسلهیهنین آدی«فرهاد» ایدی. اوْ یئنیدن باغیردی:
– مئیمونا بنزر قوْجایا باخ! گئت قیراغا گئده! اؤزوم هله اؤلمهمیشم.
نؤکر تازادان، عذرلر دیلهمهیه باشلامیشدی. فرهاد ایسه شوشهنین قاپاغین آچماغا مشغول اوْلموشدو.
اوْ قوْجا نؤکر، اوْرادان گئتدیکده، کیومرث، فرهادا ساری باخاراق، دئدی:
– بئلهده دانیشماق اوْلار؟
دانیشیغی آرام اوْلدوغو حالدا، غضبلی ایدی. فرهاد، کیومرثه باخیب، گوله- گوله دئدی:
– نه دئییرسن؟
کیومرث دئدی:
– اوْ قوجانین نه تقصیری وار. داها قوْجالیب، شوشه قاپاغینی آچماغا ایسه اوْندا زوْر قالماییب!
فرهاد یئنه گولدو و کیومرثدن سوروشدو:
– اونون تقصیری اوْلماسادا، سیز تقصیرکارسینیز. نییه اوْنو قوْجالار ائوینه یوْللامیرسینیز؟
کیومرث دئدی:
– هر حالدا اوْ بیزیم نؤکرلریمیزدن دیر، و اوْنا دستور وئرمک منیم وظیفهلریمدن دیر. بیرده اوْنا «گئده» دئمکدن خوْشوم گلمیر.
فرهاد تعجبله اوْنا باخدی و سوْروشدو:
– اوْغلان! سنه نه گلمیشدیر؟ ایندییه قدر، نؤکرلره «گئده» دئییلیبدیر.
کیومرث دئدی:
– اوْنلاردا بیزیم کیمی انسان دیرلار.
فرهاد گوله- گوله، سوْروشدو:
– بیزیم کیمی؟ هه… هه… هه… .هَلَم- هَلبَت ماترژی شوراسی تصمیم توُتسا، بیز اونلارا نؤکرده اوْلا بیلهریک. همده شَهَریمیزین شوْرالارینین عضولریندن نئچهسی، نؤکرلردن اوْلا بیلر… هه… هه… اوْغلان نه دئییرسن.
کیومرث دئدی:
– نه عیبیوار، چوْخ دا یاخشی دیر. بیز نه حقله اوْنلاری اؤزوموزه نؤکر ائتمیشیک؟
هامی گولنلر سوُسدو.
ائو صاحیبلاری ایله نؤکرلر آراسیندا اوْلان توْققوشمالار، هر یئرده وار. آنجاق اوْنو ذهنینده جانلاندیران اینسانلارین سایی چوْخ آزدیر. اصلاً بوُ حاقدا دانیشماق، شَهَر قانونلاری جهتیندن یاخشی دییل.
فرهاد قوْناقلیغی ترک ائتمک و بحثه سوْن قوْیماق ایستهدی. آنجاق کیومرث یئنه ده سؤزه باشلادی:
– ایندییه قَدَر، نؤکرلرین ائولره گیردیکلرینین بیرینجی گونونه، فیکیرلشمیسینیز؟
فرهاد، غضبله جاواب وئردی:
– اصلاً اوْنلارا فیکر ائتمهیین نه فایداسی وار. اوْنلار وحشی و مدنیتدن اوزاق انسانلاردیرلار. اوْنلار اؤز ایستکلری و بیزیم آتا- آنالاریمیزین اذنی ایله شَهَرلره گلمیشلر. گلمهدیکلری حالدا، یا ییرتجی حئیوانلار طعمهسی اولوب، یادا، پیسگونلو حیاتلارینی، آجلیقدا، فلاکتده باشا وئرهجک ایدیلر.
کیومرث دئدی:
– بوُ حاقدا یئنیدن تصمیم توُتماق، چوْخ دا یاخشی اولا بیلر! اصلاً بوُنلاری بوُراخین. کئچهجکلره گؤره نظرینیز نهدیر؟ اوْنلارین مدنیت صاحیبی اوُلدوقلاری زامانلاری دئییرم.
فرهاد جاواب وئردی: اوْنلار هر بیر زامان، مدنیتسیز و وحشی اوْلموشلار.دیللری ایسه آنلانیلماز و دوشونولمز بیر دیل دیر.
کیومرث دئدی:
– اوْنلار وحشی دییلدیلر. یئنی حیات باشلادیقدان سوْنرا، مدنیتسیز و وحشی اوْلوبلار.
فرهاد، کیومرثین سؤزونو آغزیندا قوْیاراق، یئنه سؤزه باشلادی:
– یئنی حیات باشلامامیشدان قاباق، اینسان مختلف دؤورهلر گؤرموشدور. ایلک زامانلار نهایت درجهده وحشی ایدی. سوْنرالار، ماشینلا تانیش اوْلموش، اوْنو کامیللشدیرمیشدی. ائله بوُ ماشینلارلا دا، انرژی منبعلرینی آرادان آپارمیشدی. اوْ زامانکی اینسان نفتی، داش کؤمورو، گازلاری اوْداچکدی و انرژیلر توکنمهیه باشلادی. سوْنرا، ایییرمیبیرینجی عصرین اوللرینده، میللتلر آراسیندا، انرژی اَلده ائتمک اوچون، دؤیوشلر آپاریلدی و میلیونلار اینسان آرادان گئتدی. یئنی حیاتین باشلانماسینا دا، پروفسور آلفون و اوْنونلا ایشلهین ذکاوتلی اینسانلار سبب اوْلموشلار، یوْخسا ماترژی یارانمازدی؛ ماترژی بوْرجلاری دا ها بئله. پروفسور آلفونلا ایشلهمهین میللتلرین، هامیسی وحشی دیرلر و آرادان گئتمهلیدیرلر.
فرهاد سؤزلرینین سوْن جملهسینی دئدیکده، دقتله منیم اوزومه باخیردی.آنجاق من اوْنون بئله باخدیغینی دوشونه بیلمیردیم.
کیومرث دئدی:
– اوُزاق اؤلکهلرده یاشایانلارین وحشی اوْلمالارینین سببی، اوْنلاری شَهَرلردن اوُزاق ساخلاماق دیر. اوْنلار شَهَرلره گله بیلسئیدیلر، متمدن و مدنیت صاحیبی اولاردیلار. بوُندان باشقا، شَهَرلره گلمک ایستهینلری ده قیرغین ائدیرلر.هم ده اوْنلارین دیللرین باشاردیقلاری قَدَر آرادان آپاریبلار.
افرازلا گلن قیز، اعتیراضلا دئدی:
– مرکزی ماترژی شوراسینین تصویبینه گؤره، شَهَرلرین جمعیتی، یوزمیندن زیاده اوْلمامالیدیر. اوْنلار شَهَرلره گلسئیدیلر، بیزیم ده مدنیتیمیزی اَلیمیزدن آلاردیلار. سیزین آرانیزدا مدنیتی، امنیتی ایستهمهین واردیرمی؟هَلم –هَلبَت یوخ… حتماً یوخ…
کیومرث یئنه ده دئدی:
هئچ ده بئله دییل. ایندیلیکده بیزیم حددن آرتیق ماترژی، غذا، گئییم و باشقا زادلاریمیز وار دیر. بوُنلارلا نئچهمین نفری دوْلاندیرماق اوْلار.
– «فرشاد» آدلی بیر اوغلان، کیومرثدن سوْروشدو:
– سیزجه، گرک بیز شَهَردن اوُزاق اوْلان اینسانلارین آزادجاسینا شَهَرلره گیرمکلرینه یول وئرهرک، ایییرمینجی عصرده یاشانلار کیمی، قوْیون- قوُزو دستهلری تک یاشامالییق؟
کیومرث تؤرتدییی بحثین عبثه چکیلدییینی و هامینین اوْنونلا مخالیف اوْلدوغونوگؤرهرک، دئدی:
– هئچ اولماسا… اوْنلارا وحشی دئمهیک… هرنه اوْلسا، اوْنلارین بیرسیراسی، بیزلرله یاشاییرلار… منظوروم نؤکرلردیر.
فرهاد یئنه عصبانیتله کیومرثه جاواب قایتاردی:
– اوْغلان بوُراخ… نه دئییرسن. اوْنلار « وحشی و مدنیتسیز» سؤزلزینه عادت ائتمیشلر. اوْنلار دوْغرودان تمدنسوزدورلر…
من اوُشاق اوْلدوغوم واختلار، قافلاندان، نئچه- نئچه ناغیللار ائشیتمیشدیم. او ناغیللار اصلاً بیزلرده، دئییلمز. اوْ ناغیللاردان من چوْخ دیرلی سؤزلر اؤیرنمیشدیم. ائله اوْنا گؤره فرهاد سؤزونو قوُرتارا- قوُرتارا، من دئدیم:
– اوْ جور ده کی سیز دئییرسینیز دییل. من اؤز نؤکریم، قافلاندان بعضی ناغیللار ائشیتمیشم. اوْ ناغیللار، بیزلرده، یوْخدور. بوُنونلا بئله، اوْنلار نؤکردیر، بیزلر آقا. بیزلره اوْنلار حاققیندا دانیشماق، هئچ بیر زامان یاراشماز. قوُرتارین بوُ دانیشیقلاری.
شَهَر حاکیملرینین بیرینین اوْغلو اوْلدوغوما گؤره، هئچکس، منه بیر سؤز دئمهدی. تکجه فرهاد دئدی:
– کیومرث و کیومرثلره بیر سؤزوم وار. البته اؤز قوْناقچیملا بئله دانیشماق اوچون، عذر دیلهییرم. آنجاق بوُ سؤزو دئمهلییم و اوْ دا بوُ کی: هر کیمین نؤکرلردن چوْخ خوْشو گلیر، اوْنلارین بؤلگهلرینه گئتسین، دوواری آشسین و مئشهلره ساری یوْللانسین. یقینکی وحشی قارتال اوْنون انتظاریندادیر. ایسترسهنیز اوْنلارین دیلی ایله ده دانیشا بیلرسینیز.
فرهادین بوُ سؤزوندن هامی اوُجا سسله گولدولر. بیر هامیمیز کیچیک اوْلدوغوموز زامان، آنالاریمیزدان وحشی قارتال حاققیندا بعضی سؤزلر ائشیتمیشدیک. وحشی قارتال یا خود اوُشاق توتان کیشی، اوزاق بؤلگهلرده یاشایان وحشیلر آراسیندان، شَهَرلره گلیر. دووارلاردان آشیر و ادبسیز اوُشاقلاری، وحشیلر مئشه سینده اوْلان یوُواسینا آپاریر.اوْنون یوُواسینین آلتیندا دا بوْز قورد یاشاییر. وحشی قارتال، بوْز قورد و اوْرادا یاشایان اینسانلار، آنلاشیلماز بیر دیل ایله قوْنوشورلار.
فرهادین سوْن سؤزلری، دانیشیقلاری مسخرهیه چکدی و بئلهلیکله کیومرث ده، بحثدن واز کئچدی.
نؤکرلر، بوتون یئمکلری و ایچگیلری ییغیشدیردیلار. گؤی، تام حالدا قارانلیق ایدی. چایین اوستونده اوْلان بیر قاییغین یانان چیراقلاری گؤرسنیردی. نئچه قاییغین دا، اوُزاقدان سسلری ائشیدیلیردی.
شَهَرلردن اوُزاق بؤلگهلرده یاشایان وحشیلرین، اوْ جملهدن وحشی قارتالین، آج، ماترژیسیز و آنلاییلمایان دیل ایله دانیشان و فلاکتلی حیاتلارینا دوشونه-دوشونه، کیومرث و باشقا اوُشاقلاردان آیریلدیق. هامی گئتمکده ایدی. ساعات اونبیریاریمدا، سهرابلا من، ائوده ایدیک…….. (آردی واردیر.)


text:
بیری وارمیش، بیری یوخموش. اوجا داغین اتهییندهکی آغاجین باشیندا بیر قوش یووا قورموشدو. گونلرین بیر گونونده، ناغیلیمیزین قوشو یوواسیندا، اوچ یومورتا قویار و بالالاری یومورتالاریندان چیخانادک اونلارین اوزهرینده یاتار. سونوندا او گون گلیب چاتار و قوشون بالالاری یومورتالارینی سیندیریب، ائشیک دونیاسینا آددیم قویارلار.
نئچه گون گئچندن سونرا یومورتادان یئنی چیخان بالالار، اؤز آنالارینین سسینه ایلگی گؤسترمهمکلری آنا قوشو فیکر- خییالا سالار. سونوندا بالالارینین کار اولدوقلارینی و هئچ بیر سسی ائشیده بیلمهدیکلرینی آنلار، آمما آنانین اصیل دردی اوندان سونرا باشلار. آنالارینین سسینی ائشیده بیلمهین بالاجا قوشلار، اؤز آنا دیللرینده ده اؤتمهیی باجارمادیلار. بئلهلیکله آنا قوشون دردی ایکی قات اولدو. آرتیق اوچماقلارینی باجارانا قدهر او کار و دیلسیز بالاجا قوشلاری، بؤیوتمهدن باشقا چارهسی یوخودو.
تاکی او گون گلیب چاتار. کیچیک قوشلار آرتیق یئترینجه بؤیوموشدولر و اوچماق واختلاری یئتیشمیشدی، آمما نه یازیق کی آنا قوش نه قدهر چالیشدی، هئچ بیر شکیلده اوشاقلارینا اوچمایی اؤیرهده بیلمهدی. یازیق آنانین آرتیق بئلی بوکولدو. قول قانادی سینمیش کیمی، آغاجین بیر بوداغیندا سس سیز- صداسیز اوتوردو و کدرلی کدرلی اؤولادلارینا باخیب آغلادی و سونوندا اوتوردوغو بوداقدا یوخوسو توتدو.
یوواسینی اونون اوزهرینده قورموش اولان آغاج، آنا قوشون آغلاماق سسینی ائشیدر و اورهیی رحمه گلر. گئجه یاریسی آنانین و اوچ بالاسینین یوخولارینا گیرر و او دؤرد قوشا اؤنملی بیر سیر آچیقلایار: ” آنا دیلینده اؤته بیلمهین قوش، هئچ بیر زامان اوچا بیلمز. ”
آغاج، قوشلارین رویالاریندا بونلاری دئییب و اؤز سؤزلرینه گئنه داوام ائتدی:
“منیم یئددی گئجه سیزین رویالاریزا گیرمه حاققیم وار. سیز اوچ بالاجا قوش! منه یاخشی قولاق آسین. دوزدور کی حقیقی دونیادا ائشیده بیلمیرسیز، آمما رویالاریزدا کی آنازین سسینی ائشیدیب و آنا دیلینیزده اؤتمهیی اوندان اؤیرهنه بیلرسیز. آنا دیلیزده اوخویا بیلسز، ایستهدیغیز یئرلره راحات راحات اوچا بیلرسیز”
رویالارینا اینانیب و آغاجین اونلارا دئدیکلریندن موتلو اولان آنا قوش و بالاجا قوشلارین بیریسی، بیرآن یوخولاریندان دیک داشلاندیلار. اؤتمهیه و اوچماغا اؤنم وئرمهین ایکینجی بالاجا قوش، تیکسینیب و یوخوسوندان دوردو، آمما گئنهده باشینی قویوب یاتدی. رویالارا اینانمایان اوچونجو بالاجا قوش یئریندن هئچ دبشمهدی. سانکی رویا بئله گؤرمهمیشدی.
ائرتهسی گئجهدن تام یئددی گئجه بویونجا، سئحیرلی آغاج، آنا قوشو اؤز یانینجا بالاجا قوشلارین رویالارینا آپاردی. آنا قوش رویالاریندا، بالالارینا اوخودو. اوچ بالاجادان، یالنیز بیرینجیسی کی رویالارینا اینانمیشدی، آناسینا قولاق آسیردی.
ایکینجی بالاجا، آناسینین سسینی ائشیدیردی. حتتا اونون کی کیمی اؤتوب، اوچا بیلهجهیینی ده بیلیردی، آمما اوچماغین اؤنملی اولدوغونو دوشونموردو. آناسینین بیرگون یووادان آیریلاجاغیندان و تک باشلارینا، آج و سوسوز شکیلده او یووادا قالاجاقلاریندان دا هئچ بیلگیسی یوخودو، بونا گؤره ده آناسینا قولاق آسمیردی.
اوچونجو بالاجا ایسه رویالارا اینانمادیغیندان دولایی، نه آناسینی یوخوسوندا گؤردو، نه ده اوندان اؤتمهیی اؤیرندی. شیرین شیرین باشینی قویوب یاتدی و هئچ بیر رویا گؤرمهدن گئجهنی سحر ائلهدی.
سککیزین گونون سحریسی، بیرینجی بالاجا قوش ائلهدیغی ایشه هئچ اؤزو ده اینانمادی. آناسی کیمی اؤتمهیه باشلامیشدی و اؤتونجه ده، اؤز سسینی ائشیده بیلیردی. آرتیق هم اوخویوب هم ده ائشیدیردی. سونرا بیرآن نفسینی سینهسینده حبس ائلهدی و قانادلارینی چیرپمایا چالیشدی.
یووادا قالان ایکی بالاجا قوش، گؤی اوزونده آنالاری و بیرینجی بالاجا قوشو یانی قارداشلارینین اوچماقلارینی و یاواش یاواش یووادان اوزاقلاشماقلارینی گؤروردولر، آمما هله گئنهده، اونلارین اؤز آنا دیللرینده اؤتمهلرینی ائشیده بیلمیردیلر و یالنیزجا او حسرت دولو باخیشلاریلا، اوچوب گؤزدن ایتمهلرینه باخیردیلار.


text:
مَثَل های پندآموز در زبان و ادبیات ترکی
پیش درآمد:
ضربالمثل گونهای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پندآموز در پس بعضی ازاین بیان ها نهفته است. بسیاری از این داستانها از یاد رفته اند، و پیشینهٔ برخی از امثال بر بعضی از مردم روشن نیست. با این حال، در سخن بهکار میرود. شکل درست این واژه «مَثَل» است و ضرب در ابتدای آن اضافه است. به عبارتِ دیگر، «ضرب المثل» به معنای مَثَل زدن (به فارسی: داستان زدن) است. همچنین ضرب المثل ها به عنوان پدیدۀ زبانی به حلقه گسترده علم بیان تعلق دارند و در این معنی، ضرب المثل در واقع زنجیره ای است از واژهایی که چگونگی شکل گیری آن کمتر با قواعد نحوی یا معنایی قابل توضیح است.معنای ضرب المثل ها با توسل به اجزای تشکیل دهندۀ آن، یعنی واژه ها، به دست نمی آید و معنای کلی آن کمتر قانون مند به معنای تک تک واژه ها است.
ضرب المثل ها در میان مردم و از زندگانی مردم پدید می آید و با مردم پیوند ناگسستنی دارد. این جملات کوتاه زاییده ی اندیشه و دانش مردم ساده و میراثی از غنای معنوی نسل های گذشته است که دست به دست و زبان به زبان به آیندگان می رسد و آنان را با آمال و آرزوها، با غم و شادی، با عشق و نفرت، با ایمان و صداقت و با اوهام و خرافات پدران خود آشنا می سازد.زبان شیرین پارسی در نتیجه ی فکر موشکاف و باریک بین و طبع بذله گو و نکته سنج ایرانی، از لحاظ امثال و حکم از غنی ترین زبان های دنیاست.
از سویی دیگر اگر بخواهیم قصه پیچیده و طولانی جایگاه ضرب المثلها در فرهنگ عامیانه را ببینیم باید به رابطه مثل ها و فولکور هر منطقه اشاره کرد.
در زیر مهم ترین مثل های ترکی مرسوم در ادبیات اقوام آذربایجانی را به شکل الفبایی می آوریم:
- آت ، آت اولانجا ییه سی مات اولار
- آت آتینان ساواشار آرادا اشه یین قیچی سنار
- آت آلماغا جوان یوللا ، قز آلماغا قوجا
- آت آلمامیش تویله دوزه لدیر
- آت اؤلاندا میدان اولماز ، میدان اولاندا آت
- آت اولنده ایتین بایرامدی
- آت اولنده یهری قالار ، آدام اولنده آدی
- آت داکی داش دوروب اوسته کی داش دورمور
- آت مینه نین تانیر
- آت مینیش اورگده ر، دون یریش
- آتامین اؤلماغن نان قوخمورام ، قورخورام عزرائیل قاپمی تانیسن
- آتنان آتی بیر یره باغلاسان ، هم رنگ اولماسا دا هم خوی اولار
- آج آداما اولی اتی حلال دی
- آج تویوق یوخودا داری گورر
- آچل مامش سفره نین بیر عیبی وار ، آچل میشین مین بیر عیبی
- آدام دوز چوره گی ایتیرمز
- آدامین آغزیندان سؤز آلیر
- آدامین آنینین یازی سی نه اولسا او باشنا گئله جاخ
- آدن ندی رشید ، بیرین ده ، بیرین ائشید
- آدین قویدون رشید ، بیرین ددین بیرین ائشید
- آرپا اکن بوغدا بچمز
- ارمنی نن سمنی قویما
- آرواد آلماموش اوغول آرزوسی ایلمه
- آز دانیش ، ناز دانیش
- آژ تویوخ یاتار یوخودا داری گورر
- آشاغی دا ایلشماغی بینمیر ، یوخاری دا یئر یوخدو
- آشئنا سویوخ سو قاتیب
- آغ ایتین پانبوخچیا زیانی وار
- آغ توپورجه گؤرنده ، خیال ائلیر ایکی قیرانلخ دی
- آغ گون قره گونی یاددان چخاردار
- آغ یارما ٬ قارا گون اوچوندور
- آغاج بار گتیردخ جان باش ایر
- آغاجی ایچیندن قورد یییر
- آغریمین باشا دسمال باغلامازلار
- آغرین دیشی چک گتسن
- آغزیننان سوت ایسی گلیر
- آغلامیان اوشاغا سوت وئرمزلر
- آغیز یاندیران آشی گوز تانور
- آغین آدی وار ، قره نین دادی
- آلا ایت دن مشهور دی
- آلتنا ایشه ماغی بس دییر ، شیرین چای دا ایستیر
- آللاهدان اوزولمه سه ، اؤلوم یوخدی
- آندوی اینانم یا خوروزون قویروغون؟
- آنقیران اشیین باشننان ورما
- آنلیان آداما قول اولاسان
- آننئن یازیسننان قاشماغ اولماز
- ال الی یووار الده دونر اوزی یووار
- احتیاط ، اییدین یاراشغی دی
- ات گتیموب کوفته ایستیر
- اششه ساتان کؤششه آلا بولمز
- اصلانین ارکک ، دیشی سی اولماز
- الی بؤش ، اوزی قره
- اوت دئدیم دیلیم یاندی
- اوتونان پامبغن نه دوستلوغو؟
- اوجا یر سو ایشمز
- اوجوزلی ائتین شورباسی چخماز
- اوچ تومننخ اششیین اون بش قرانلخ بالاسی اولار
- اوددان کول تورنر ، کولدن اوت
- اورتولی بازار ، دوسلوقی پوزار
- اورک یانماسا ، گوزدن یاش چخماز
- اوز گوزونده دیره یی گورمور ، اوزگه نین کینده توک گورور
- اوزگه آتینا مینن تئز دوشر
- اوزگه سوزی ائو ییخار
- اؤزگه مالین گورسه دیب ، اؤز مالیین قالب ائلیر
- اؤزومون قشه یین چاققال ییر
- اوزونه اوماش اوغانمر ، اوزگیه اریشته کسیر
- اؤزووه اینه باتر ، اؤزگویه چووالدز
- اوزی بزح لی ، ایچی تزح لی
- اوغری پیشیک آغاش گورجاخ قاچار
- اوغورلوغونون اولی دوشر آی ایشیغینا
- اول قردشلغوی ثابت ائله ، سورا ارث و میراث ایسته
- اولاندا حالم حالای ، اولمیاندا حالیم قولای
- اولدوز گورمه میش جان وئرمز
- اؤلسون او پیس کی یئرینه یاخجی سی گه له جاخ
- اؤلماخ اؤلماخ دی ، جان وئرماخ نه دی
- اولمه اششییم یونجا بیتین جه
- اؤله ن یوخدی قبرنه سیچاسان
- اولی ائششه آختاریر نالن چئکه
- اؤلی دوروب میرده شوری یوغور
- اؤلی یه اوز وئرسن ، سیچار کفنین باتیرار
- ایت ایتدغن نان ال چکر سومسوم ماغیننان ال چه مز
- ایتین ایاغیندان تیکان چیخاردیر
- ایتین سوتچیه نه خیری
- ایچریم اوزومی یاندیرر ، ایشیییم اوزگه نی
- ایری اوتوراخ ، دوز دانیشاخ
- ایش گوردورنین دی ، گورنین دییر
- ائششیی باغلاسان آت یاننا ، یا خویون گوتورر یا خاصیتین
- ائششییم اؤلمه ، یونجا بیتینجه ، یونجام سارالما ، توربا تیکینجه
- ایشله میین ، دیشله مز
- ایشی آستا گور ، اوستا گور
- ایکی دولتدی ساواشار ، آرادا کاسبین باشی سنار
- ایکی گارپئزی بیر الینده توتوپ
- ائل گوجی ، سئل گوجی
- ایلان سانجان آلا (آغ قره) ایپدن قورخار
- ایلان هر یئره ایری گتسه ، اوز یوواسنا دوز گدر
- ایلان یئییب اژدها اولوب
- ایلانین زهله سی یارپزدان گدر ، اودا گوزینون قاباغندا بیتر
- ائله بیر فیل بورنوننان دوشوبدی
- ائله قورخور ، جین دمیردن قورخان کیمی
- ائله یئرده یاتماز آلتینا سو چیخا
- اینه هامنی بئزر ، اؤزی لوت گئزر
- ائوز دییر کی ، دابان داشدی
- ایید اوغلان ، داییسینا چئکر ، خانم قیز ، خالاسنا
- اییدی کوللوخدان گوتی ، چوریین الله دان ایسته
- باخما اوزونون قاره سینه ، باخ آنینین آچخ لغینا
- بارلی آغاجین باشنا دولانالار
- باشاردیقی ایشه گئدن ، پشمان اولماز
- باشدا آغیل اولماسا بدن عذابدا اولار
- باشوا داش سالاندا ، اوجا یئردن سال
- باشوا کول اله سن اوجا یردن اله
- باغ صاحبی باغنا قیئدی ، باغبان بیر سالخم اؤزومه قیئمادی
- باغ صاحبی تئلئس سه ده ، اوزوم واختینده یئتیشر
- باغبانین بار وخدی قولاخلاری ائشیتمز
- باغدا اریک واریدی ، سلام علیک واریدی ، باغدان اریک کوتاردی ، سلام علیک قوتاردی
- باغلی قاپنین بیر عیبی وار ، آچیق قاپنین مین عیبی
- بالابان سسی اوزاخدان یاخجدی
- بالالی قارقا بال یمز
- بالی یئمه میش ، بلاسین چکیروخ
- بقال داشدان کسر ،جن یمیشدن
- بو ایلکی قوشلار ، بیلدیرکی قوشلارا جور جور اورگدیلر
- بوردا منم ، بغداد دا کور خلیفه
- بؤرکووی قوی قاباغیوا ، قاضی ائله
- بورنون توتسان جانی چیخار
- بوستان وقتی ، بوستان چئنن قولاغی کار اؤلار
- بوش سفریه نه دعا؟
- بوشلی بوشلونون ساغلیغین ایستر
- بولاغ گرک یریندن بولاغ اولا ، سو توحماغینان بولاغ اولماز
- بوننان فاتیا تومان اولماز
- بونون ایپینین اوستینه اودون یغماق اولماز
- بویوح آغاجین ، کولگه سی ده بویوح اولار
- بؤیوک باشین ، بؤیوک بلاسی اولار
- بویونون ، صاباحی دا وار
- بیر باشی وار ، مین سئوداسی
- بیر تیکه نی بولمیین ، مین تیکه نی ده بولمز
- بیر ساعاتدی تانباکی یانر ، ایندی دییر نه توسسودی
- بیر طرفه باخرام بوغدی ، بیرطرفه باخیرام سققل
- بیر گئجه نین اوغروسی بوله نی ، اون ایلین مالاسی بولمز
- بیرلخ هاردا ، دیریلخ اوردا
- بیلدیرچینه بئی لخ یتیشنده اول آناسنن امجیین کسر
- بیئ وئرن آتن دیشلرین سایمازلار
- پالانا بورون ، ائلینن سورون
- پوفونن پیلو اولماز ، یاغنان دویی ایستر
- پوللی لیخدا ، پول سوزلوغا ، پول ساخلا
- پیچاخ اوز دسته سین کسمز
- پیچاخ دسته سینی کسمز
- پیچاخ ورسان قانی چخماز
- پیس تویوخ برک یوموتلار
- پیشیین آغزی ائته چاتماز دیر منداردی
- پیشیین الی اته یتیشمز دییر واخ واخ
- تاری یازانی بنده پوزا بیلمز
- تازا یونجا ائششیه باش آغریسی گتیرر
- تلافی ائتمه بدخواهه ، اوزی اوز قازدیغی چاهه ، دوشر آهسته آهسته
- توتولماموش اوغری ، خاننان ایره لی دی
- توستی گئدر گوزل لره ساری
- تولا ایتدن ده مندار اولار
- تولکویه دئدیله هانی شاهدین ، دئدی قویروغوم
- تولکی اولسان درین اون بش قرانا دیمز
- تولکی وار باش قوپادیر ، قوردون آدی بد نامدی
- توی دان سورا حنانی نینیه للر
- تویوغون پیسی بح یوموتدار
- تیکه قارین دویورماز ، محبت آرتیرار
- جالانان سو دا کوزیه قییتمز
- جان وئرر ، مال وئرمز
- جهنمه گئدن اوزونه یولداش آختارار
- جوانا گئتمین قز ، قوجیه یالوارا یالوارا گئدر
- جوانلیخدا ، قوجالیغا جان ساخلا
- جواهر جیندا آراسیندا اولار
- جوجه نی پائیزین آخیرینده سایاللار
- جوجه یومرتادان چیخار قابیغینی بئینمز
- چادراسز لخدان ائوده قالیپ
- چاغریلمامش قوناغین دالسی سوزلی اولار
- چالما قاپمی ، چالارلار قاپوی
- چای گورمه میش ، چرمالانما
- چراغ اؤز دیبینه ایشیق سالماز
- چوبانن گؤلی اولسا گئچینین بوینوزوننان سوت چئخادار
- چوبانن گؤیلی اولسا قره سودان قیماخ توتار
- چؤخ دولانان چؤخ بولر
- چوخ گزن ، چوخ بولر
- چوره گی آت سوغا ، بالیخ دا بولمه سه ، خالق بولر
- چوریی آت سوغا ، بالیخ دا بولمسه ، خالیق بولر
- چولمک دغیرلانار قاپاغین تاپار
- چؤمچه آشدان ایستی اولوب
- حالوا حالوا دئماغنان آغیز شیرین اؤلماز
- حامام سوغونان اوزونه دوست توتور
- حکیم اششح اتی بویوروب
- حلال کسب عبادت دی
- حلال مالا زوال یوخدی
- حمام سوئونان دوست تاپر
- حنالی ال ، جیبه قویولماز
- حورن ایت قاپماز
- حیرسین دولته زیانی وار
- خاتن قز خالاسنا چکر ، قوچ اییت دایی سنا
- خالص ایشک دن ناخئر اولماز
- خالق یخانی مخلوق نجه قؤزار
- خالقا ایت هورسه بیزه چاققال هورر
- خلیفه کیسه سینن بغیشلیر
- خمیر چوخ سو آپارار
- خوروز یؤخیدی ، سحر آچیلمیردی؟
- داغ داغا چاتماز ، آدام آداما چاتار
- داغدا جیران گؤرسه دیر
- دالدان گلن داش تؤپوغا دئیر
- دالی یا قالسان دییللر گیج دی ، قاباغا گئچسن دییللر بیژ دی
- دت دی دئین گل اولار
- دت گلنده خالوارینان گلر ، چخاندا میثقالینان چخار
- دده سین گورمی ین ، شاهلخ ادعاسی ائلیر
- دلی دلی نی گورنده ، چوماغن گیزله در
- دلی قوییه بیر داش آتار ، یوز اغیللی چیخاردا بولمز
- دلی یه همشه بایرامدی
- دلی یه یئل وئر ، الینه بئل وئر
- دمیر قاپی نین تخته قاپیه ده ایشی دؤشر
- دنیا مؤمنه زنداندی ، کافره میدان
- ده وه اویناسا ، قار یاغار
- ده وه چی نن قوهوم اولانن گرح دروازاسی گن اولا
- ده وه دن بیر قل دا غنیمتدی
- ده وه نی آپاران ائششح دی
- ده وه نی چؤمچه نن سووارمازلا
- ده وه نین آیاغی آلتیندا قاریشقا ازیلمز
- دوز یرده یریه بولمور ، شوخومدا شیلاخ آتر
- دؤز یییب ، دوز قابنی سیندرمازلا
- دوست باشا باخار ، دشمن ایاغا
- دؤست منی یاد ائله سین ، بیر ایچی بوش گیردکاننان
- دوشانا دییر قاش ، تازیه دییر توت
- دولانان ایاغا داش دیئر
- دولت دوشانی آرابا نان توتار
- دوننی دئمه بویونی ده له په نی دئمه دویونی ده
- دونیانی بوغدا توتسادا ، کهلییین روزوسی چینقل دی
- دوه یه دئدیله بوینون ایریدی ، دئدی هارام دوزدو کی
- دویمه قاپمی دویمه سینله قاپووی
- دئدی نئجه سن بیرسوز دییم چاتدیاسن ، دئدی نئجه سن آنلامیم پاتدیسن
- دیشون آغریر چح قوتول ، قونشون پیس دی کوش قوتول
- دین سیزین کی ، ایمان سز دی
- دییللر تویوغون بیر قچی وار
- زر قدرینی زرگر بولر
- ساخلا سامانی ، گلر زمانی
- سارالا سارالا قالماخدان ، قیزارا قیزارا ائولماخ یاخجدی
- سامان سنیندی ، سامانلئخ کی سنین دییر
- ساواشان باریشار ، پیسلیق سوزبازا قالار
- سرروی دوستوا دمه ، دوستووندا دوستی وار
- سنین کیمی دوستی اولانا دشمن لازیم دییر
- سو گئلن ده اؤز یولونی تاپار
- سوری دن قالان ، قوتور اولار
- سوز سوزی گتیرر ، آرشن بئزی
- سؤز سؤزی گتیرر ، آرشین بزی
- سوز وار آدامی داغا میندیرر ، سوز وار آدامی داغدان اندیرر
- سوزی آت یره صاحیبی گوتورر
- سوزی آت یئره صاحابی گؤتورر
- سوزی باجووا دئمه ، باجوین دا باجیسی وار
- سوزی پیشیر صورا دوشور
- سیل دن گئچنده ، دار یر آختارما
- سینان قول ، بویوندان آسلانار
- شر گوجالسا ، اوزونه کپنک قونار
- شرعه گیدن ، اؤز سوزون دانشار
- شوربا وار پلودان یاخجدی
- صبرینن حالوا پیشر ای قورا سن نن ، بسله سن اطلس اولار توت یپراقننان
- ضررین یارسننان قییتماخ منفعت دی
- طرف شئر غزل دیییر
- طرفین بورنی یئللی دی
- طویله ده یاتپ ، بالاخانا یوخوسی گورمه
- ظلمونن آباد اولان ائو عدلینن برباد اولار
- عادت قانون دییر ، آمان قانون قه در حکمی وار
- عجله ایشینه شیطان قاریشار
- عزیزیم عزیزدی ، تربیتی اوننان عزیزدی
- عقربی ائله گوردوم کی ایلانا پناه گتیردیم
- عقربین قره سینه ده ، ساریسینا دا
- غضبین ، دولته زیانی وار
- فلکین الوان الوان بورکی وار
- قاپوی گن قوی ، دوه سین الاه دان ایسته
- قارا گونون عمری آز اولار
- قارقادان گوزل قوش ایستدیلر ، ائوز بالاسن گتیردی
- قارین توخ اولاندا ، چوخ زاد یادا دوشر
- قارینا گئیدن ، قارداشدی
- قازان قازانا دئیر اوزون قره دی
- قازان قازانا دییر دیبین قره دی
- قاشین دوزلدن دئیردی ووردی گوزینی چیخاتدی
- قالان ایشه قار یاغار
- قدیم کیشی لر سوزون جوهرین چکیبله
- قره بخت داغلارا چخسا ، داغلاری دومان آلار
- قره قارقانین بالاسی دا اؤزونه شیرین دی
- قره گونون عمری آز اولار
- قره گونون عمری آز اولار
- قره گونون عمری آز اولار
- قش چخار ، اوزی قره لخ کؤموره قالار
- قلش یاراسی دوزه لر ، اورح یاراسی یوخ
- قوتدان قورخان ، قویون ساخلاماز
- قوجا کرپیشده گوره نی ، جوان آینادا گورمز
- قوخموش آداما قویونون باشی جوت گورونر
- قودوران قئخ گون یاشار
- قورت دومانلی گون آختارار
- قورخ او آدامنان کی قوخماز آللاهدان
- قورخ اوننان کی قوخمور آللاهننان
- قورین گوزه چوپ توشر
- قوناق قوناغی ایسته مز ، ائو ییه سی هئچ بیریسین
- قونشی پایی یاخجی دی ، بیرگون سنده بیرگون منده
- قونشی قونشیدان سحر اویانماغی اؤرگه شر
- قونشیه اومود اولان شامسیز قالار
- قوهوم آدامین اتین ده یسه ، سومویون ائشیه آتماز
- قؤوری قؤوری قؤوربانین اؤلوم
- قویونی قازان گن قازار ، درین قازار ، اؤزونه قازار
- قویی قازان اوزون درینده گورر
- قیز قالدخجا قزئلا دونر
- قئزی اولان قرمزی دون گیمز
- قیزیم سنه دییرم ، گلین سن ائشید
- قیزینی دؤیمین ، دیزینه دؤیر
- کورا نه گئجه نه گوندوز
- کوسولنده ، باریشماغا ائوز ساخلا
- کار ائشیتمز ، اوخشادار
- کاسب اوشاغی ، گؤرمه میش بالاسی اولمیه سن
- کاسب پول تاپسادا ، خشله ماغنا یئر تاپماز
- کاسب تازا پالتار گیسه دییلله هاردان تاپدین ، دولتدی گیسه دییللر مبارحدی
- کاسبن بیر اوغلو اولدی اونوندا بوینو ایری دی
- کاسبن دوواری آلچاق اولار
- کاسبن سؤزو ، یورقونون گؤزو
- کاسبن گونی ، ایتین گونی
- کاسبی دئوه اوستونده بووه سانجار
- کاسیبی دوه اوسته بووه سانجار
- کچل باخار گوزگیه ، آدنی گویار اوزگیه
- کچل داوا بولسه اوز باشینا یاخار
- کچلین آدن قویاللار زلفعلی
- کره کره دایی ده کره ؟
- کور آتین کوردا نال بندی اولار
- کور آلاهدان نه ایستر ، ایکی گوز بیری ایئری بیری دوز
- کور توتدوغون بوراخماز
- کور توتدوغون بوراخماز
- کورونان چورح یه اللاهی آرادا گور
- کوزه چی سنئخ کوزه ده سو ایچر
- کولش تئز یانار ، تئزده کول اولار
- کیشی توپوردوغون یالاماز
- کیشینین قیمتی انگینین آلتندادی
- گامشی وکیل ایله سن انباری اوزونه چخار
- گاه نالا دویر ، گاه مخا
- گچه جاخ گچیپ ، گله جاخدان صحبت ائله
- گزن ایاغا داش دئیر
- گشمه نامرد کؤرپوسوننن قؤی آپارسن سل سنی
- گلین اوجاغا گلر
- گوردون یئماخ نه دئماخ
- گؤزل آغا چوخ گؤزلیدی ، بیرده بیر چیچه چیخاتدی
- گونوز چیراغ یاندیران گجه قارانلوقدا قالار
- گونوزون شرری ، گئجه نین خئیریندن یاخجی دیر
- گؤیلی بالیق ایستین گوتون قویار بوزلی سوغا
- گئجه دن اؤدونا گئدن چوخ اولار
- گئجه سیلاحلی ، گونوز کولاهلی گرح
- گئجه شهره گئدن چوخ اولار ، قیشدا بوستان اکن
- گئچی جان هایندا ، قصاب پیئ آختارر
- گئچی نین اجلی گلنده ، باشین چوبانن چوماغینا سورتر
- گئچینین قوتوری ، سرچشمه دن سو ایچر
- گئدر بوستان قئراسی ، قالار اوزون قره سی
- گیر مجنونون گؤزونه ، باخ لیلینین اؤزونه
- گئلین اوینیه بولمز ، دییر اوتاق ائیریدی
- لالین دیلین ننه سی بولر
- لالین دیلین نه نه سی بولر
- اللاه ایکی یوموروغی بیر باشا ورماز
- اللاه بو گوزی اوبیری گوزه موحتاج اله مه سین
- اللاه پخیله پای ورمز ، ورسه ده خیرین گورمز
- اللاه داغئنا باخار قار وئرر
- لای لای بولوسن نیه یاتمسان
- الله داغینا باخار قار ورر
- الله دان اوزولمیه نه اولوم یوخدی
- مال گئدر بیریانا ، ایمان گئدر مین یانا
- مالم خراب اولانجا ، قارنم خراب اولسون
- ماما چوخ اولاندا اوشاق تئرسه گلر
- مثلده معرفت اولماز
- مچید قاباغی ائششح باغلامالی یر دییر
- مچیدین قاپیسی آچیخدی ، ایتین حیاسنا نه گلیپ
- مرند اولوسو کیمین اوزاندی
- مصاحبین باب ایله ، گورن دسین هابیله
- موساهیبین باب ائیله ، گؤرن دئسین هابئیله
- موفت اولسون کوفت اولسون
- ناشی آداما ضرنا وئرسن ترسه چالار
- نامرده بئل باغلاما
- نانجیب دن بورج ائله مه ، بورج ایلدین خرج ائله مه
- ننیه باخ قئزن آل
- نه فه سی ایستی یئردن چخر
- نیسیه ، گیرمز کیسیه
- هاردا خوش گئشسه اورا وطندی
- هاردا یئدین ، اوردا یات
- هامییه ایت هورر ، بیزه ده چاقال
- هر اوستی اونلی دئیرمانچی اولماز
- هر دده سینین گوزن چخاردان کوراوغلی اولماز
- هر کیم ائششح اولدی ، سن ده اونا پالان اؤل
- هر نه اهسن ، اؤنودا بیچه سن
- هر نه توهسن آشوا او دا چیخار قاشیغیوا
- هر یرده آش وار ، اوردا باش وار
- هر یئمیشین بیر دادی وار
- هرنه سالسان آشووا ، او چخار قاشغوا
- هش کیم اوز یوغوردونا تورش دئمز
- هم خدانی ایستیر ، هم خرمانی
- همدان اوزاخ کَردیسی یاخین
- همه شه جوجه سبد آلتندا قالماز
- همه شه شعبان ، بیر گون ده رمضان
- هیز ایت ، آغاج گؤرنده ، قاچار
- هئش کیم آتاسی اؤلن قدر یاسلی دئییر
- یا حسن کئچل ، یا کئچل حسن
- یاتانین آییخ دان خبری اولماز
- یاتما تولکی کولگه سینده قؤی یسین اصلان سنی
- یاخجی بیچین چی ، خرجین یردن چخاردار
- یاخشی دوست ، یامان گونده بولونر
- یاد گلیب قوهوم اولانجا ، قوهوم یاد اولار
- یار دردینی ، یار چکر
- یار قاداسینی ، یار آلار
- یار گئتدی ، یئری قالدی
- یارا دوزه لر ، یئری قالار
- یارا وار باغلیللر ، یارا وار داغلیللر
- یازانا باخما ، یازدغنا باخ
- یازدا ایلاندان قورخان، قیشدا چاتیدان قورخار
- یازدا بوزا یئریحلین ، قیشدا گؤبه له یه یئریحلر
- یاش آغاج تئز اییلر
- یاش دا یانار قوری اوتونا
- یاشنا باخما ، باشنا باخ
- یاغ ایچینده بؤیرح کیمی اوزور
- یاغ گئدر یاغ اوسته ، یارما یاوان قالار
- یاغ یؤغوتداندی ، یؤغوت یاغدان
- یاغش یاغار ، یئر دویماز
- یاغشدان چخدوخ ، دامجیا دوشدوخ
- یاغشدان قاچان دولی یه دوشر
- یاغماسادا گورولدور
- یاغی اوت ائریدر ، قاری گون
- یاغی توکوب یاغ اوسته ، شوربانی یاوان قویان الله
- یاغیش ایسلادار، گون قورودار
- یالان اوز قرالدار
- یالان ایاخ توتار آممان یئریمز
- یالان گوجئرر ، آممان بیتمز
- یالانچی چوخ آند ایچر
- یامان گونون عمری آز اولار
- یامان گؤنون عمری آز اولار
- یای وار، قش وار ، چوخ ایش وار
- یتیمه وای وای دیین چوخ اولار ، چورح ورن اولماز
- یخه مه سنجاخ ساشمیبسن کی
- یخینده کی اوت علف ، اوزاخداکی آرپادان یاخجدی
- یخینه گئلمه اییین گئلیر ، اوزاغا گئتمه جانم چئخر
- الیننن گئدنی آتاسنا احسان وئریر
- الینین دوزی یوخدی
- یوخاری باخیب غم ایئلینه جان ، آشاغا باخوب دم ائیله
- یورقانا بؤرون ، ائلینن سؤرون
- یورقانوا گوره قچوی اوزات
- یوغوت توکولسه یئری قالار ، ایران توکولسه نه یی قالار؟
- یومورتاسی ترسه گئلن تویوخ کیمی دیر
- یومورتاسیندان چیخمامیشدان باش یارر
- یئر برک اولاندا ، اوکوز اوکوزدن گورر
- یئکه باشن ، یئکه بلاسی وار
- یئماغنان دویمیان یالاماغینان دویماز
تاکنون ۱۰ نظر ثبت شده است.
واقعا عالی بود ، دسستون درد نکنه
چوخ دوزگون و مکملیدی ،اللریزه ساغلیغ
سلام
عالی بود .ضرب المثل ترکی معادل ضرب المثل فارسی : از کوزه همان برون تراود که در اوست چی میتونه باشه .من پیدا نکردم
سلام استاد رستمی عزیز ممنون از زحمات شبانه روزیتون، همیشه موفق و موئد باشید.
سلام استاد رستمی عزیز ممنون از زحمات جنابعالی، همیشه موفق و موئد باشید.
سلام و عرض ادب. پدر مرحوم ما گاهی به شوخی به کسی که در موضوعی پافشاری کرده و می خواست حرف خودرا به کرسی بنشاند می گفتند : حکایت ایسلاتمیشام قیرخاجیام اولوب. خواستم ببینم حکایت یا ضرب المثلی تحت این عنوان داریم یا به نظر شما رسیده یاخیر.
باتشکر


text:
کریم باقری
کریم باقری، (دوغولوب ۱ بایرام آیی ۱۳۵۲ - تبریز) ایران آذربایجانیندان اوْلان فوتبالچی ایدی. او، تراختور، کشاورز، آرمینیا بیلهفلد، النصر، چارلتون، السد و پرسپولیس کیمی تیملرده اویون اویناییبدیر.[۲]
یاشاییشی و فعالیتلری[دَییشدیر]
کریم باقیری ۱۳۵۲-جی ایل بایرام آیینین ۱-ده تبریز شهرینده آنادان اوْلوب. ایرانین دونیادا اَن تانینمیش و آدلی-سانلی فوتبالچیلارینداندیر. اونا «ایرانین ائریک کانتوناسی» لقبی وئریلیب. پئشهکار فوتبالچی ۱۶ یاشیندا تبریزین تراختور فوتبال باشگاهندا باشلاییب. آز سوْنرا ایرانین گنجلردن عبارت میلّی ییغما کومانداسینین، داها سوْنرا ایسه میلّی ییغما کومانداسینین هئیتینه جلب ائدیلیب. ۱۳۷۳-جی ایلده تئهرانین اکینچی (کشاورز) تیمی ایله موقاویله ایمضالاییب. چوْخ کئچمهمیش تئهرانین ایران قهرمانلیغیندا چیخیش ائدن ۲ گوجلو کلوبوندان بیری - پرسپولیسه ترانسفئر اوْلونوب. او، هابئله آلمانینین «آرمینیا»، اینگیلیسین «چارلتون»، قطرین «السد» و ایماراتین «النصر» کولوبلاریندا چیخیش ائدیب. ۱۹۹۳-جو ایلدن چیخیش ائتدییی ایران میلّی ییغماسیندا فوتبال ایشینی ۱۳۸۹-جی ایلین قیروو (آبان) آییندا برزیل ایله یولداشلیق گؤروشونده باشا ووروب.[۲]


text:
1385 – جي ايلين اورديبهشت آيينين 22 – سينده «ايران» قزئتينده توركلر عليهينه چَكيلَن توهينلي كاريكاتورا اعتراض اوْلاراق 8 گون سوْنرا و خُرداد آيينين بيرينجي گونو، تبريز شهرينده، گنج اؤيرنجيلردن توتدو دانشگاه اوستادي، معلّیم، ايشچي، تاجیر و عادي كسبهيه قَدَر يوز مينلرله اینسان، تبريز خيابانلاريندا توپلوم و مدني اعتراضا ال آتاراق «ايران» گوندهليگينده، اوتانمادان و حياسيزجاسينا ميليونلارلا تورك اینسانينا سرت حورمتسيزليگي قيناييب اؤلكه مسئوللارينا و بوتون دونيايا اعتراضلاريني بيلديرديلر.
تبريز اهاليسينين شدتلي اعتراضيندان سوْنرا، اوروميهليلر، اوْندان سوْنرا «سولدوز» (نقده)، قوشاچاي، زنجان، خياوْ، موُغان ، اردبيل و آذربايجانين باشقا شهرلري و حتّا تهراندا ياشايان توركلر بو عمومي اعتراضا قوشولاراق آذربايجان میلّتينه توهين ائدَنلره و شوونيستي دوشونجهني «ايران» قزئتي يولو ايله يايانلارا اؤز غضبلريني گؤسترديلر.
تأسّفلر اوْلسون آذربايجانليلارين بئله مدني اعتراضلارينا و قانوني ايستَكلرينه گؤزلهنيلمَز سرت جاوابلار وئريلدي و اوْنلارین مدني اعتراضلاري آل قانلارینا بویانماقلا سونوجلاندی!
1385- جي ايلين خُرداد آييندا آذربايجان شهرلريندهكي اعتراضلار گؤستردي كي، آذربايجانليلار اؤز حقلريني دريندن دوشونَركن، بو حقلرين تاپدالانماسينا و توركلرين نسبي اكثريت اوْلوب اقليّت حقوقوندان محروم قالماسينا بيتفاوت قالماغي و اوْنلارین هويّت و شخصيتلرينه توهين ائدَنلري جاوابسيز قويماغي جايز گؤرمورلر.
خُردادين بيرينجي گونوندن باشلاياراق يئدديسينه قَدَر و آرديجيل داوام ائدَن آذربايجان شهرلرينين اعتراضلاريني، يالنيز دؤلت اورگاني ساييلان «ايران» قزئتينده گئدَن حورمتسيزليگه قارشي اعتراض آدلانديرارساق، يانيلميش اولاريق؛ بلكه بو گئنيش اعتراض، اوُزون ايللر و مختلیف يوللارلا اوْ جملهدن راديو- تئلويزيون، مطبوعات، سينما، تياتر، درسي و غير درسي كیتابلار، چيخیشلار و باشقا جمعي ارتباط وسيلهلري ايله آذربايجان میلّتي عليهينه اوْلان تحقير و توهينلر نتيجهسينده آذربايجانليلارين بوغازلاريندان قالخان نیفرت پوسكورتوسو ایدی!
خُرداد حادثهسي گؤستردي كي، آذربايجانليلار دؤزوملو اینسان اولاركَن، اوْنلارین دؤزوملرينين حدّي- حدودو وار، اوْنلارین دؤزوم كاسالاري داشارسا اوندا داها اوْنلارین قاباغيني آلماق چتيندير!
1385- ایل و خُرداد قیامی بير داها ثابت ائتدي ايراندا شوونیستی و پان ایرانیستی سیاست ایله اؤلکهنی اداره ائتمک اولماز، بلكه ايران آدلانان اؤلكهده ياشايان میلّتلرين ديل، مدنيّت، شخصيت و هويّتلرينه حورمتسيزليك ائدیب فارسلاشدیرماق سیاستی يئرينه اوْنلارا سايغي و احترام گؤزويله باخماق و اوْنلارین فرهنگي، مدني، اقتصادي، اجتماعي حقلريني اوْنلارا چاتديرماقلا حقيقي بيرليك و اتحاد ياراتماق مومكوندور.
دونيا ديللري ايله مقايسهده ،دونيانين ان قانونلو ديللريندن اولان و دونيانين بير چوْخ بيليم يوردلاريندا تدريس اوْلان تورك ديليميز نهدن اؤز اؤلكهميزده ان آزينليق (اقليت) ساييلان ارمني ديلي قَدَرده تدريس و تحصيل اولما حقّينه مالك دئيلدير؟
بو اؤلكهده هر بير امكاني،يالنيز فارس ديلي اختياريندا قويماقلا و هر بير امتيازي يالنيز فارس میلّتی و فارس آدينا ثبت ائتمكله حقيقي و گئرچك بيرليگه و اتحادا چاتماق اولارمي؟
ايران كثيرالمله بير اؤلكهدير، بو كثيرالمله اؤلكهنين انكیشاف و آبادليغي اوندا ياشايان بوتون میلّت و قوميّتلرين حقلرينين قورونماسي و ياشاديغي يئرلرين و اوستانلارين آبادليغي ايله مومكون اوْلا بيلَر.
تهران شهرينده 20 تئلويزيون كاناليندان نئچهسي بو شهرين ان آزي ياري جمعيتيني تشكيل ائدَن توركلرين ديلينده برنامه يايير؟
هانسي تئلويزيون سرياللاريندا تورك لهجهسي ايله دانيشان آدامي اجتماعي رفتاري بيلمهين، يوْخسول و كوت بئيين يوخ، فيلسوف، پروفسور، دوكتور، مهندس و يوكسك مدنيّتلّي و يوخاري سويهلي شخصيّت روللاردا گؤستريرلر؟
مگر بو اؤلكهده تورك فيلسوفو، تورك دوكتورو و تورك مهندسي يوخدورمو ؟
آذربايجان اوستانلارينين راديو- تئلويزيونلاريندا نهدن برنامهلرين 85% فارسجا و قالان 15%ي ده اوزدن ايراق «فاذري!» ديلينده گئدير و بو باصطلاح آذری دیللی برنامه لرین اتک یازیلاری نه دن تئلویزیون صحیفهسینده فارسجا یازیلیر؟!
:نهدن درسي و غير درسي كیتابلاردا تورك سؤزو و تورك آدينا حورمتسيزليك و توهين ايله ياناشيرلار و نهدن آذربايجان اهاليسي آللاه بخش ائتميش گؤزل طبيعته مالیك اوْلاراق، بو منطقهده ايش مركزلرينين يارانماماسيندان و اقتصادي دورومون آغيرليغيندان عالي تحصيل آلميش جاوانلاريندان توتدو عادي اینسانلارينا قَدَر ايش تاپماقدا تهران، اصفهان، شيراز، يزد، كرمان، مازندران و باشقا فارس ديللي شهرلرين يولوندا ديدرگين و سرگردان اولماليديرلار؟
نهدن ان آزی %40 ایران نفسونو تشکیل ائدن و ایراندا جمعیت باخیمیندان نسبي اكثريته مالیك اوْلان توركلر، حتّا ابتدايي مكتبلرده اؤز ديلينده درس اوخوماقدان محروم قالديغي حالدا فارس ديليني خارجهليلره اؤيرتمك اوچون اجنبي اؤلكهلرين اؤيرنجيلرينه مملكت بودجهسيندن بورسيه وئرير و فارس ديليني اؤيرتمهيه تشويق ائديرلر و هر ايل فارس ديلينين انكیشافينا گؤره سئمينارلار و توپلانتيلار قورولور و آغير هزينهلرله خارجي قوناقلاري بو سئمينار و توپلانتيلارا دعوت ائديرلر؟
نهدن 1400 ایلدن بو طرفه فارس دیلینده اؤزونه یئر آچان و هر کسین او سؤزلره عادت ائتدیگی و معناسینی بیلدیگی اسلامی- عربی کلمهلری قیراغا قویوب فارس معادلینی دوزلتمهیه میلّت جیبیندن هر بیر کلمه سینه میلیونلار تومن پول خرجلهنیر آمما بیزیم کؤرپهلریمیز ساوادلی اولماغا و علم قازانماغا دونیانین ان قایدالی – قانونلو دیلی اولان اؤز آنا دیلینده یوخ، آغزیندا دولانمایان فارس دیلینده درس اوخوماغا مجبوردور!
خارجي سياستدهايسه اؤلكه مسئوللاري، فلسطين مظلوملاريندان حمايت ائدهركن تجاوزکار اسرائیل دؤلتینی رسمی دؤلت و اؤلکه تانیمادیقلاری حالدا نهدن ديلي، ديني، مذهبي، تاريخي و كئچميشي بيزله بير اوْلان اسلامي و شيعه اؤلكهسيني، يعني آذربايجان جمهوريتي تورپاقلاريني اشغال ائدَن تجاوزكار ارمنستان دؤلتي ايله دوستلوق و اقتصادي امكداشليقلاريني گونو- گوندن گوجلنديرير و بیر بیرلری ایله باجی – قارداشلیق ائدیرلر؟
بونلار و يوزلرله بونا اوخشار علتلر و آذربایجان میلّتینه قارشی تحقیر، توهین و عدالتسیزلیکلر آذربايجان اهاليسيني 1385- جي ايلين خُرداد آييندا ايران قزئتينين توكلره ائتديگي توهيني ايله خيابانلارا چكدي و گؤستردی کی، آذربایجانلیلار اؤلومه راضی اولارلار آمما تحقیر و توهینه، قول و برده کیمی یاشاماغا یوخ؛ اونلار سینارلار آمما اگیلمزلر!!
حسن راشدی: 25 اوردیبهشت 1398


text:
آلبودیته
آلبودیته (ایسپانجا: Alguazas) Albudeite ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۱۷٫۰۲ کیلومتر موربّع دیر. ۱۸۱ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۳۵۰ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Albudeite»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آلبودیته گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- مقاله with short description
- Short description is different from Wikidata
- یاشاییش یئری معلومات قوتوسو نامعلوم پارامترلریله صفحهلر
- یاشاییش یئری معلومات قوتوسو اؤلکهسیز صفحهلر
- شهرلر قارالامالاری
- Wikipedia articles with WorldCat-VIAF identifiers
- ایسپانیا شهرلری


text:
سلنقا چایی
سلنقا چایی (اینگیلیسجه: Selenga River، فارسجا: رود سلنگا ، آلمانجا: Selenga ، ایتالیاجا: Selenga ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Selenge Irmağı ، روسجا: CeлeHra) اۇزونلوغو۹۹۲ کیلومتر دیر. بۇ گۆن سلنقا چاییندان ثانییهده ۲۸۴ متر مکعب سۇ آخیر. و دریاچه بایکالنا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سلنقا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Selenga River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
فرانسادا نوماییشلره بو دفعه وکیللر ده قاتیلدی
فرانسا-دا آیلاردیر داوام ائدن حکومت علیهینه نوماییشلره بو دفعه لیون-داکی وکیللر ده قاتیلدی.
فرانسا-دا آیلاردیر داوام ائدن حکومت علیهینه نوماییشلره بو دفعه لیون-داکی وکیللر ده قاتیلدی.
حکومتین امکلیلیک إصلاحات ایله باغلی پلانلادیغی دییشیکلیکلرین آنایاسایا ضد اولدوغونو دیله گتیرن وکیللر اعتصابا باشلادی. اونلار عدلیه ناظیرلیگینین قارشیسیندا نوماییش تشکیل ائتدیلر.
وکیللر اؤزلریله گتیردیکلری جزا حقوقو، آنایاسا و تیجارت حقوقو کیتابلارینی، مورس الیفباسیندا کؤمک چاغیریشی معناسینی وئرن SOS حرفلرینی یئره دوزوبلر.
قئید ائدک کی، پایتاخت پاریس-ده اؤلکه باشچیسی ماکرون حکومتینین امکلیلیک اصلاحاتینا قارشی تشکیل ائدیلن نوماییشده پولیسین فعاللارا زوراکیلیق تطبیق ائتدیگی 9 ژانویه حادثهلریله علاقهدار ایکی سوروشدورما باشلانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
مکرونا بیر دفعه داها یومورتا آتیلدی
یومورتا آتان شخص، ائیلمی سیراسیندا، "یاشاسین دئوریم" ایفادهسینی ایشلتدی
سوپرمارکتده قانلی سالدیری
سالدیرقان، ان آز بیر نفرین اؤلومونه سبب اولدوقدان سونرا حادثه یئرینده حیاتینا سون وئردی


text:
محاکمة اللغتین
محاکمة اللغتین ـ 15. یوزایل امیر علیشیر نوایینین طرفیندن تورکجه و فارسجانی توتوشدوراراق چاغاتای تورکجهسی ایله یازیلمیش بیر اثردیر.
اثر حاقّیندا[دَییشدیر]
نوایی، ادبی دیل اولاراق تورک دیلینین فارسجایا نظرا اوستون اولدوغونا اینانمیش و آرالیق 1499دا تاماملانمیش محاکمة اللغتینده ده ایدیعاسینی ساوونموشدور. اونلو اثرینده ایکی دیلین قارشیلاشدیرماسینی سؤز وارلیغیندان اؤرنکلرله گؤررکن فارسجایا اوستونلوغونو قانیتلامایا چالیشتیغی اؤز دیلینی تورکی، تورکجه شکلینده بیان ائتمیشدیر.[۱][۲] اؤزللیکله تورک دیلینین حیوان آدلاری و فعل زنگینلیگی باخیشیندان فارسجادان داها اوستون اولدوغونو گؤستریر.
اون بئشینجی یوزایلده چاغاتایجانین (چاغاتای تورکجهسینین) کلاسیک بیر یازی دیلی اولاراق کیملیک قازانماسیندا علیشیر نوایینین اؤنمی بیلینمکدهدیر. نوایی اؤنجهسینده و نوایی’نین چاغیندا، تیمورلولار دؤولتینده تورکجه یازان صنعنتچیلر آزدیر. نوایی، تورکجهنی ادیی دیل اولاراق ایشلتمهین، فارسجا یازان چاغداشلارینا چاتار. چاغداشلارینین فارسجانین قارشیسیندا ادبی دیل اولاراق تورکجهنی یئتئرسیز گؤرمهلرینی الشدیریر؛ اگر امک وئریلیرسه تورکجهنین ده فارسجا قدر، حتی داها آرتیق آنلاتیم اینجهلیکلرینه صاحیب اولدوغونون گؤرولهجهیینی بلیردیر. بو گؤروشلرینی محاکمة اللغتینده گؤروروک.[۳]
علیشیر نوایی بو اثرده یئر اوزوندهکی باشلیجا دیللری عربجه، هیندجه، تورکجه (بوگونکو آلقییلا چاغاتایجا) و فارسجا اولاراق سایار. عربجهنین ان اوستون و هیندجهنین ان دهیرسیز دیل اولدوغونون بیلینن بیر گئرچک اولدوغونو ایفاده ائتدیکدن سونرا، گئری قالان ایکی دیل آراسیندا هانکیسینین داها اوستون اولدوغونو موختلیف دلیللره دایاناراق موناقشه ائدر. سونوج اولاراق چاغاتایجانین فارسجادان داها اوستون بیر دیل اولدوغونو ایثبات ائدر.
نوایی، اثرینده بیرچوخ دفعه تورکجه کلمه داغارجیغینین فارسجایا نظرا داها زنگین،گوزهل و اسنک اولدوغونو دوشوندوگونو دیله گتیرمکدهدیر.
اثرین یازیلماسینین اؤنملی بیر سببی، او دؤنمده تورک آیدینلاری آراسیندا فارسجا قوللانیمی یؤنونده یایقین بیر اؤزهنتی اولماسیدیر. شعر یازماغا مساعد بیر دیل اولماسی سببییله فارسجا رغبتده ایدی. محاکمة اللغتین بو باخیمدان گئرچکدن ائتکیلی اولموش و علیشیر نواییدن سونرا تورک دیلینه رغبت آرتمیش، اؤزللیکله شعر بویوک گلیشمه گؤسترمیشدیر،
تکملهلر و ردّيهلر[دَییشدیر]
امیر علیشیر نوائی «محاكمة اللغتین» آدلی اثرینده توركجهنین فارسجادان داها زنگین دیل اولدوغونو كسگینلیكله گوسترمیشدیر. گونوموزه قدر بو اثر هئچ بیر ردیه یازا بیلمهمیشلر. آما اونون تأییدی و تکمیلینده دوکتور جواد هیئت مقایسة اللغتین آدلی اثرینی یازمیشدیر.
اثرین نشری[دَییشدیر]
امیر علیشیر نوائینین بیر ایل اؤلومونه قالمیش یازدیغی بو شاه اثر، هجری ۹۰۵ ده یازیلیب و بیرینجی دفعه تبریزلی پروفسور تورخان گنجهاینین همتی ایله گونش ایلی ۱۳۲۷ ده تهراندا ایشیق اۆزو گؤرموشدو. کیتاب ۳۶ صحیفهده نشر اولموش، ۶ صحیفهسی تورخان گنجهیینین اؤن سؤزو و دورد صحیفه علیشیر نوائینین ایضاحیندان سونرا یوز دنه لوغتین اؤزلری ایله برابر ایضاحلاری وئریلمیشدیر کی، فارسلاردا بونلارین معادیللری یوخ دور. محاکمةاللغتین دفعهلر چاپ اولسادا، اونون گؤردویوموز چاپلارین بئله گؤسترمک اولار.
۱ ـ تورخان گنجهیینین متنینه اساسیندا گونش ایلی ۱۳۶۳ ده افغانستاندا ارغون توخمنهاینین همتی ایله بیر متن ده چاپ اولموشدو. بو متن ده تورخان گنجهینین متنینده گؤره بیر سیرا مطبعی سهولر قورونموشدو. کیتاب ۵۰ صحیفهده نشر اولونموشدو.
۲ ـ محاکمةاللغتین بیر دؤنهده ۱۹۹۶ دا آنکارادا F.SEMA BARUTCU OZONDER طرفیندهن ۲۴۴ صحیفهده نشر اولونموشدو. بو کیتابین مصححی بو جزوه ده چوخلو زحمتلره قاتلاشسادا، آنجاق بیر سیرا سهولره یول وئریلمیشدیر. کیتابین سونوندا محاکمةاللغتیننین الیازمالاریندا بیر اوْرژینال دا وئریلمیشدیر.
۳ ـ کیتاب بیر دونهده میلادی ۱۹۶۸ ده امیر علیشیر نوائینین اثرلری ایچره چاپ اولموشدو. محاکمةاللغتین بو کیتابین ۱۹۰ ینجی صحیفهسیندن باشلایاراق ۲۱۷ ینجی صحیفهده سونا چاتمیشدیر. بو اثر تورکیهده تاریخ قورومو طرفیندهن آنکارا شهرینده باسیلمیشدیر.
۴ ـ محاکمةاللغتیندهن بیر علمی ـ تنقیدی متنینی، رضا همراز همتی ایله چاپا حاضیرلانمیشدیر.
آیریجا باخ[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
- ↑ Şükrü Halûk Akalın, “Türk Dünyasında Dil”, Yeni Türkiye, Temmuz-Ağustos 2013, Yıl 9, Sayı 53-54, Ankara, s. 362. ISSN 1300-4174
- ↑ A. Deniz Abik, “Nevâyî'nin Üç Eserindeki Deyimlerin Farsça İle Karşılaştırılması” Archived 2016-03-10 at the Wayback Machine.
- ↑ Deniz,ABİK,"NEVÂYÎ'NİN ÜÇ ESERİNDEKİ DEYİMLERİN FARSÇA İLE KARŞILAŞTIRILMASI[دائمی اولو باغلانتیلی]",Türkoloji Makaleleri Archived 2016-03-31 at the Wayback Machine.
- ↑ همراز، رضا؛ سؤزلۆکلر سؤزلۆیۆ: تۆرکلرین ۱۰۰ دن چوْخ یازدیقلاری سؤزلۆکلرین سییاهیسی، تبریز: 1384گونش ایلی/2005م.


text:
اگر تانریم بیرجه آنلیق، منیم کؤهنه بیر قولچاق اولدوغومو اونودوب، منه بیر پارچا حیات باغیشلاسایدی؛ احتمال کی، اوندا بوتون عاغلیما گلنلری سؤیلهمزدیم. بلکه سؤیلهدیکلریم حاقدا دریندن دوشونردیم. منجه هر شئین دیری، اونا وئریلن ظاهری دیردن یوخ، داشیدیغی معنادان آسیلیدیر. اوندا آز یاتاردیم، گونومون چوخونو رؤیادا کئچیرهردیم. اونسوزدا گؤزلریمیزی قاپادیغیمیز هر بیر دقیقهده ۶۰ ثانیه ایشیق ایتیریریک. هامی دایانارکن من یول گئدردیم. هامی یاتارکن اویاق قالاردیم. هامی دانیشارکن، من قولاق آساردیم. شوکولاتلی دوندورما یئمکدن نه حظ کی آلمازدیم!
اگر تانریم منه بیر پارچا حیات باغیشلاسایدی، چوخ ساده گئینیب گونشی قارشیلایاردیم. گؤزلریمی گونشین اوزونه دیکه- دیکه جیسمیمله برابر روحومودا سویوناردیم.
تانریم! اوندا، سینهمده اورهییم دؤیونرکن، نیفرتیمی بوز اوزهرینه یازار و گؤنشین دوغماسینی گؤزلهییردیم … اوندا من اولدوزلارا «ونگوگ»۱ رؤیالی، «بئندیت»۲ نفسلی شئعیرلریمی رسم ائدردیم و آیا «سیرات»-ین۳ شیرین سسی ایله سئوگی نغمهلری باغیشلایاردیم. گؤزیاشلاریملا قیزیل گؤللری سوواراردیم، تیکانلارینین آجیسی، لئچکلرینین شیرین- شیرین اؤپوشو جانیما سینسین- دئیه.
تانریم! اگر بیرجه پارچا عؤمروم اولسایدی، سئودییم اینسانلارا: سیزی سئویرم دئمهدن گونلریمی کئچیرمزدیم، بوتون کیشیلر و قادینلاری اؤز سئوگیمه ایناندیراردیم. سئوگییه ساریلیب سئوگی قوینوندا یاشایاردیم. اینسانلارا گؤسترهردیم کی، قوجالیقدا روحدان دوشوب سئوه بیلمهیهجگلرینه ایناندیقلاری اوچون یانیلیرلار. اونلار بیلمیرلر کی، قوجالیق اونلارین سئوه بیلمهدیکلری آنلاردا اونلاری حاقلایا بیلر. کؤرپهلره ایکیجه قاناد وئریب و بوراخاردیم کی، اوچوشو اؤزلری اؤیرنسینلر. قوجالاری ایسه باشا سالاردیم کی، اؤلوم قوجالیقلا یوخ، اونودقانلیقلا گلر.
آخ اینسانلار، اینسانلار! سیزلردن نهلر، نهلر کی، اؤیرنمهمیشم. یاخشی بیلیرم کی هامی زیروهیه دوغرو جان آتـیر، بونو بیلمهدن کی، اوغور اونلارین اللرینده کی اؤلچولردن آسیلیدیر. یاخشی بیلیرم کؤرپه، او تومبول و یوموشاق اووجوندا ایلک دفعه آتاسینین بارماغینی سیخارکن، آتانی عؤمورلوک تورا سالیر. اینانمیشام کی، اینسان او زامان باشقاسینا اوجادان باخماغا حاقلیدیر کی، او آدامی اؤز آیاقلاری اوسته دایانماغا، یوخارییا دوغرو قالخماغا ایناندیرا بیلسین.
من سیزلردن چوخ شئی اؤیرنمیشم. نه یازیق کی، آرتـیق، اونلاردان یارارلانا بیلمهیهجهیم. چونکی، اونلاری چمدانـیما یـیغارکن اؤلومده منی حاقلایاجاق!


text:
یوتیکا، نیویورک
{{Infobox settlement |official_name = یوتیکا، نیویورک |settlement_type = شهر |nickname = The Handshake City, Sin City, The City that God Forgot, Elm Tree City |motto =
|image_skyline = خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States" does not exist. یوتیکا، نیویورک (اینگیلیسجه: Utica, New York) آمریکانین نیویورک ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۴۴٫۰۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۲۲۳۵ نفر و اهالی سیخلیغی ۱۳۹۷٫۳۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۳۹ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یوتیکا، نیویورک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Utica, New York»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۲
۱۲ ژانویه: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۲/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژانویه/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/رویدادلار
- ۱۹۴۵ - استالین، رۇزولت و چرچیلین ایشتیراک ائتدیگی يالتا کوْنفرانسی باشا چاتیب.
- ۱۹۴۵ - سوْوئت قوْشونلاری شرقی اوروپادا گۆجلو عکس-هۆجوما کئچیب.
- ۱۹۹۰ - سوْوئت اتفاقینین رهبری میخایل قورباچوفون ویلنوسه سفری زامانی اوْرادا ۳۰۰۰۰۰ نفر مۆستقیللیک طلبی ایله تظاهورات کئچیریب.
- ۱۹۹۰ - رۇمانی ایلک شرقی آوروْپا اؤلکهسی اوْلاراق کوْممونیست حیزبین قاداغان ائدیب.
- ۱۹۹۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کوْنقرسی جوْرج بۇشا عراقدا سیلاح تطبیق ائتمهيه صلاحیت وئریب.
- ۲۰۰۶ - حج زیارتی زامانی شیطان داشلاما مراسیمینده، باساباس زامانی 362 زووار هلاک اوْلوب
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژانویه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژانویه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.