text:
ایستعمار قونو و موضوعسو آشاغیداکی بیچیملرده
اورتایاچیخابیلر:
1-
حاکیم اولماق ایستعمارچیلیغی:
نیظامی باخیمدان آشاما آشاما (مرحله ای) ایشغال ائتمک
بیر مملکتی ایشغال ائتمک حاکیم اولماق ساییلار.
حاکیم اولماق ایستعمارچیلیغی نین آماج و هدفی:
-حاکیم اولماق ایستعمارچیلیغیندا اقتصادی آچیدان
سؤمورمک؛ هر هانکی کیتله و خالقین مملکتی نین اقتصاد
دامارلاری هر هانکی اؤزگه دیل و مدنیته باغلی اولان
قووه لر طرفیندن اله کئچیریلر و اونا حاکیم کسیلر، یئر
آلتی و یئر اوستو قایناقلاریندان فایدالانماقلا بو
تورپاقلاری اؤز ایستراتئژیک سیاستی نین خیدمتینه آلار.
- حاکیم اولماق ایستعمارچیلیغیندا سای آچیسیندان
ایستعمار گوجونون هر هانکی بیر تورپاقدا وارلیغی نین
آز گؤرونمه سینه باخمایاراق ایداره چی، تاجیر و نیظامی
مسئوللار گؤرئو و وظیفه لرینی یئرینه یئتیردیکدن سونرا
آنا وطنلرینه گئری دؤنر.
- حاکیم اولماق ایستعمارچیلیغیندا آنا وطن طرفیندن
ایستیبدادی حاکیمیت ایستعمارا معروض قالمیش خالقا
ایالت و ولایت سیستیمی اساسیندا اویقولاناراق اونلارا
قیومچولوق وظیفه سینی اوستلنمگه چالیشار، اؤرنک
اولاراق ایران حاکیمییتی نین گونئی آذربایجانلیلاری
اصیل آریالی و فارس قلمه آلمالاسی و اونلارین دیل و
مدنیتلرینی دانماغا چالیشماسی و ساییره.
2- دایاناجاق مستعمره: دایاناجاق مستعمره دنیز
قووه لرینی باریندیرما سونوج و نتیجه سینده اورتایا
چیخار.
آماج و هدف:
دایاناجاق مستعمره-ده دولاییلی یول ایله بیر بؤلگه نین
مالی و اقتصادی اولاناق و ایمکانلاریندان فایدالاناراق
اؤز گوجونو بؤیوتمک و ظاهیرده موستقیل گؤرونن بیر
تورپاغین کنترولونو اله کئچیرمک (اؤرنک اولاراق
مالاککا یاریم آداسی دایاناجاق مستعمره ساییلارمیش.
1511-اینجی ایلدن 1641- اینجی ایله دک پورتاغالین دنیز
ساوینما گوجلری طرفیندن
Afonso de Albuquerque
باشچیلیغی آلتیندا اله کئچیریلر. پورتغاللیلار اورادا
باریناراق او بؤلگه ده پورتغال ایستعمارچیلیغی نین
منافعینی قوروماغا چالیشارلار) چالیشیلار. و یا
هونگهونگ (1841- 1997)، سینگاپور (1963) و عدن (1937-
1963) دایاناجاق مستعمره ساییلارمیشلار.
3-. یئرلشیک مستعمره: یئرلشیک مستعمره نیظامی
یاییلما ایستعمارچیلیغی نین سونوچ و نتیجه سینده
اورتایا چیخار.
آماج و هدف:
- یئرلشیک مستعمره-ده اوجوز جغرافی بؤلگه و اؤزگه
انسان گوجلریندن فایدالانماق، آنا وطنده خوش
قارشیلانمایان آزینلیغین مدنی و اجتماعی یاشاییش
بیچیمینی حیاتا کئچیرمک نیتینه خدمت ائدیلر،
4- ایستعمارچیلیغا اکینچیلیک و ایش صاحابلیگی دونو
گئییندیرمک: ایستعمارچیلیغا اکینچیلیک و ایش
صاحابلیگی دونو گئییندیرمگین سونوج و نتیجه سی
آشاغیداکی بیچیملری اولوشدورار:
آ) یئنی انگلیس بیچیمی (شکل): انسانلارین دیل و
مدنیتلرینی دگیشدیرمک، بعضن ایلک و تمللی یئرلیلرین
یاشاییشلارینا سون قویماق، اؤرنک اولاراق انگلیستانین
یئنی مستعمره لری کانادادا (انگلیس/ فرانسه) و
آوستئرالیادا (انگلیس).
ب) آفریکا بیچیمی (شکل): یئرلی انسانلاری اقتصادی
باخیمدان آسیلی (وابسته) دوروما دوشدورمک، اؤرنک
اولاراق الجزایرلیلر فرانسه طرفیندن و گونئی
آفریکاداکی قارا دریلیلر آغ دریلی لر طرفیندن. بو گون
گونئی آذربایجانلیلار دا بو مقوله دن خاریج دئییللر.
گونئی آذربایجانین یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلاری نی
فارس حاکیمیتی و اونون منسوبلاری ایش صاحابی دئیه خام
مال اولاراق ایرانین فارس ولایتلرینه داشییار و
آذربایجانلیلار عائیله لرینی یاشاتماق اوچون ایش دئیه
فارس ولایتلرینه آخین ائتمک مجبوریتینده قالارلار.
ج) کاریبیک بیچیمی (شکل): ایشچی کؤله لر وارد ائتمک؛
اؤرنک اولاراق باردادوس و جامایکادان انگلیستان، ساینت
دومینگودان فرانسیزلار، ویرجینیادان اینگلیستان،
کوبادان اسپانیا، بئرزیلدن پورتوغال ایشچی کؤله سی
وارید ائدن مملکتلر آراسیندا یئر آلارلار[i].
ایستعمارچیلیق و ایستعمارچی ایمپراتورلوق
ایستعمارچیلیق
آفریقالی فیلیپ کورتین-ه گؤره هر هانکی اؤزگه بیر دیل
و مدنیت ایله بیر خالقا حاکیم اولماق ایستعمارچیلیق
ساییلار[ii].
ایستعمارچیلیق مقوله سی حاکیمیتچیلیگی و مدنی اؤزگه
لیگی اعمال ائتمگی و یئرلی توپلومو اؤز کؤکوندن
آییراراق ایستعمار مدنیتی ایله عئینیلشدیرمگی ایچرمکده
(شامیل اولماقدا) دیر. ایران ممالیکی محروسه سینده
فارس اولمایان ائتنوسلارا فارس دیلی نین حاکیم اولماسی
ایستعمارین قاباریق گؤرونتوسو قلمه آلیندیغینا
باخمایاراق میللی بیلینجدن آرینیب یوخسوللاشمیش بیر
چوخ آذربایجان تورکلری شیعه اولدوقلاری اوچون دیل
باخیمیندان دوغما ساییلماسی لازیم اولان تورکیه
تورکلری و تورکمنلردن فارسلاری داها دا اؤزلرینه یاخین
قلمه آلارلار. بو دا ایسلامیتده کی امتچیلیگین شیعه
لیک پارامئترینه اساسلانمیش مقوله ساییلار. گؤروندوگو
کیمی ایسلام امتچیلیگی زامان آخاریندا شیعه لیک
اساسیندا یوروملانماغا باشلانمیش. آذربایجان تورکلری
نین میللی منلیک و کیملیکلری علیهینه ایدئولوژیلر حد و
اؤلچودن آرتیق درین و ساغالماز یارالار وورموشلار.
آذربایجان میللی کیملیگی و منلیگی علیهینه یؤنلمیش
ایدئولوژی باسقی سی وسیله سی ایله ووررولموش یارالارین
آرتماسینا دورمادان تانیق و شاهید اولوروق. کیتله
اولاراق کئچمیشده آذربایجان تورکلری میللی بیلینجدن
یوخسول اولدوقلاری اوچون آذربایجان تورکلوگو شیعه لیک
اساسیندا فارس ایستعمارچیلیغینا قوربان اولوردوسا،
بوگون شیعه لیگین یانی سیرا کمونیستلیک، فارس دیل و
مدنیت راسیستلیگی (اوخو: سلطنت طلبلیک، فارس جبهه
میللیچیلیگی، فارس میللی مذهبیلیگی و فارس مجاهید
خالقلیغی و فارس فدائی خالقلیغی) آذربایجان تورکلری
نین میللی کیملیکلری و منلیکلرینی فارس
ایستعمارچیلیغینا قوربان ائدرلر.
بئله لیکله ده آفریقالی کورتین طرفیندن اورتایا
آتیلمیش ایستعمارچیلیق دئییمینی داها دا دقیقلشدیرمک
واجیب گؤرونر.
بیرینجی
ایستعمارچیلیق مقوله سی آقا و کؤله آراسیندا اولان بگه
نیلمیش ایلگی و ایلیشگی دئییل، بونون ترسینه
ایستعمارچیلیقدا بیر توپلوم اؤز کئچمیشیندن قوپاریلار
و اوزاقلاشدیریلاراق خاریجی گوجلر طرفیندن یؤنله نر،
اونا جهت وئریله رک میللی کیملیک و منلیک باخیمیندان
آلت اوست ائدیلر. بو توپلوم اؤز یئر آلتی و یئر اوستو
قایناقلاری نین تالان اولماسی نین بیله فرقینا وارماز.
مودئرن ایستعمارچیلیق حاشیه ساییلان توپلوملاری پایتخت
اوچون داها دا خادیم ائده جک گؤروشلره اساسلانار.
دئمک، بوگون ایش، امرار و معاش دئیه آذربایجان شهر و
کندلری نین بوشالدیلماسی اونلارین تهران، اصفهان و
فارس ولایتلرینه آخین ائتمکلری مودئرن ایستعمارچیلیق
گؤروشلرینه اساسلانمیش بیر فارس ایستعمارچیلیق پلانی
نین آیریلماز بؤلومو ساییلار.
ایکینجی
موستعمره ائتمک و مستعمره اولموشلار آراسیندا اولان
اؤزگه لیک تور و نوعو اولدوقجا اؤنملی و اهیمیتلیدیر.
ایستعمارچی گوجلر مستعمره اولموشلارین میللی و مدنی
ایستکلرینه جاواب وئرمه یه رک اونلاری اؤز ایستعمارچی
مدنیتی اساسیندا یؤروملاق و اونلارا ایستعمار مدنیتینی
آشیلایاراق اونلاری اؤز مدنیتی ایله عئینیلشدیرمک نیتی
نی گؤز اؤنوندن اوزاغا قاچیرمازلار.
اوچونجو
ایستعمارچی قووه اؤز وحشی و غیر انسانی داورانیشی نی
گؤز آردی ائده رک ائله بیل باسقی آلتینا آلمیش توپلومو
مدنی ائتمک، او توپلومو یئنی مدنیت ایله تانیش ائتمک
اوچون اؤز دیل و مدنیتینی او توپلوما آشیلاماغا
چالیشار. بو گون فارس ایستعمارچیلاری و فارس مدنیت
راسیستلری نین فارس دیل و مدنیتینی اوستون سایمالاری،
تورک و عرب دیل و مدنیتلرینی کیچیمسه دیکلری
باخیمیندان دیققت چکیجی ساییلار. بیلیندیگی کیمی فارس
ایستعمار قووه لری آذربایجان تورکونون میللی بیلینجینی
باسدیرماق اوچون آذربایجان تورکلرینی موغوللارین
قالیقلاری کیمی گؤسترمگه چالیشارکن هیندوستان و
افغانستاندان تورک سلاله لری (غزنه لر و سلجوقلار)
واسیطه سی ایله دیوان دیلی دئیه ایران ممالیکی محروسه
سینه گتیریلمیش دیل و مدنیتی یالنیز فارس ولایتلرینه
عایید دئییل، بوتون بو ممالیکی محروسه یه، او جومله دن
آذربایجانا نسبت وئرمگه چالیشارلار. دئمک، ایستعمارچی
قووه لرین روح و دوشونجه لرینی تانیمادان ایستعمارا
معروض قالمیش و ایستعمارا آسیلی (وابسته) اولان
توپلومون قورولوش و توخوشونو (ساختار) معینلشدیرمک
ناقص ساییلار.
ایستعمار ایمپراتورلوغو
ایران ممالیکی محروسه سینده کی ییرمینچی عصرین اول
ایللرینه دک حؤکوم سورموش حاکیمیتلر ایستعمار اساسلی
طایفا ایمپراتورلوق حاکیمیتلری اولموشلار. بو
حاکیمیتلرین نیظامی و اینتظامی گلیر قایناقلاری اکینچی
و مالدارلیق و تاجیرلیک ائدنلردن آلینمیش سورسات،
وئرگی و مالیاتلارین یانی سیرا نفوذ داییره لرینده
اولموش محللی حاکیمیتلر و بگلیکلردن آلینمیش باجلار
اساسیندا اولموش. یئنی ایستعمار مفکوره سی آسیا و
اؤزللیکله ایران ممالیکی محروسه سینده انگلیسلرین
آسیایا آیاق باسماسی و شرقٍ هند کومپانی سینی یولا
سالماسی ایله اورتایا چیخمیش. انگلیستان ایمپراتورلوغو
آسیا و آفریقا مملکتلرینی مستقیم اؤز ایستعماری آلتینا
آلماسینی باهالی و صرف ائتمگن و مسئولیتلی بیر ایش
دئیه قلمه آلدیغی اوچون اورالاردا حاکیمیت ائتمه نی
اؤز الی آلتینداکی عامیللر واسیطه سی ایله حیاتا
کئچیرمگه، یالنیز ایستعمارچی ایمپراتور اولاراق
حاکیمیت باشچیلارینی ساعات کیمی کؤکلمگه و اؤز چیخار و
منفعتلری دوغرولتوسوندا اونلارا یؤن و جهت وئرمگه
چالیشمیش. انگلیستانین "،آچیق، علنی
formal
" و " گیزلین، غیر علنی
informal"
دئیه اؤز چیخار و منفعتلرینی نیظامی آچیدان ظعیف و
اقتصاد باخیمیندان گئری قالمیش مملکتلرده گونجه و
تأمین آلتینا آلما تشخیصی "آچیق و گیزلین
ایمپراتورلوق" آنلاییشینا یول آچمیش. آمریکا بیرلشمیش
شتاتلاری و ژاپون دا انگلستانین بو ایدئولوژی گؤروشونو
اویقولاماغا و حیاتا کئچیرمگه باشلامیشلار. اؤرنک
اولاراق 1902 اینجی ایله دک اسپانیا ایستمعارچیلیغی
آلتیندا ایداره اولونموش کوبا مملکتی 1959 اونجو ایل،
فیدل کاسترو، حاکیمیتی اله آلان گونه دک اقتصادی
باخیمدان آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین الینده اولدوغو
اوچون آمریکا حاکیمیتی مختلیف یوللار ایله کوبانین ایچ
سیاستینه مداخیله ائتمگه چالیشارمیش. بو اساسدا کوبا
یاریم باغیمسیز "semi-souverän"
دئیه آمریکانین مستعمره سی ساییلارمیش. ژاپون حاکیمیتی
ایسه اویونجاقلاری واسیطه سی ایله " تایوان
(1895-1945)، کوره (1910-1945)، منچو (1931-1945 اینجی
ایللر)، بو تورپاقلاردا آچیق و علنی ایمپراتورلوغونو
تکمیللتمک اوزره ایمیش. آلمان ایمپراتورلوغو دا 1914
اونجو ایللردن اؤنجه چین، لاتاین-آمریکا و عثمانلی
ایمپراتورلوغوندا "گیزلین ایمپراتورلوق" سیاستی
اولوشدورماغا چالیشارمیش. آلمانلارین عثمانلی
ایمپراتورلوغوندا آپاردیغی سیاسته پارالئل و موازی
اولاراق انگلیسلر ده قاجار ممالیکی محروسه سینده
"گیزلین ایمپراتورلوق" سیاستی یئریتمگه چالیشیرمیشلار.
1909 اونجو ایل انگلیستان ایمپراتورلوغو قاجار
حاکیمیتی ایله "دارسی آنلاشماسی (قرارداد دارسی)" دئیه
عربستان (خوزیستان) نفتینی ایستعمار ائتمک و سؤمورمک
اوچون
Anglo-Persian Oil Company
آدلی نقت شیرکتینی یاراتمیش. عثمانلی ایمپراتورلوغونون
ائتنیک دابانلار اساسیندا داغیلماغا محکوم اولماسی و
ایران ممالیک محروسه سینده کی ائتنیکلر آراسیندا و
اؤزللیکله گؤنئی آذربایجانلیلار تاریخ بیلینجیندن
یوخسول و میللی بیلینجلری نین دوشوک اولمالاری رضاخان
کیمی اویونجاغی تورکیه فورمولوندا حاکیمیت ائتمک اوچون
انگلیستان چیخارلارینا اویقون حئساب ائتدیریرمیش. بو
اساسدا رضاخان آشاما آشاما (مرحله ای) حاکیمیتی اله
کئچیرمک اوچون اویقون مهره ساییلمیش. رضاخان قاجار
شاهلیغی باشدا احمد شاه حاکیمیتینه سون قویماق اوچون
تورکیه ده قورولموش جمهوریت (1923 آبان آییندا)
شعارینی اؤز اوزونه الک کیمی توتماغا چالیشمیش (1923
اسفند آییندا). او زامان ایرانداکی شیعه روحانیتی،
معنوی قدرتی نی شاهلیق سیستیمینه اویقون "شاه ظٍل
الالله (شاه الله-ین کؤلگه سی)" و جمهوریتی اؤز
منافعینه ترس گؤردوگو اوچون، جمهوریتی ایسلاما ضد قلمه
آلمیش. بئله لیکله ده قاجار حاکیمیتینی فارسلیق
حاکیمیتی ایله دگیشمکده قرارلی اولان قووه لر رضاخانی
شاه اولماغا یؤنلندیرمیشلر. 1924 اونجو ایل مارت آیی
نین 27 سینده (1303 فروردین آیی نین آلتیسیندا) رضاخان
فارس ماللالاری باشلاریندا حاج شیخ عبدالکریم حائری
یزدی، میرزاحسین نائینی و سید ابولحسن اصقهانی ایله
گؤروشه رک "جمهوریت" مسئله سینه سون قویماق
نیتینده اولدوغونو و یالنیز شاه اولاجاغینی اونلارا
بیلدیرمیش. رضاخان شاهلیق تختینه اوتورماق اوچون
قمداکی مجتهدلرین رغبتینی قازانماغا و جمهوریت
سئوگیسینده اولانلاری، او جومله دن میرزاداه عشقی
همدانی نیلری تئرور ائتدیرمیش.
بئله لیکله مئیدان فارس مئییللی قووه لرین الینه دوشه
رک قاجار شاهلیغی علینیه اولموش دوشمنلیک تورکلوک
علیهینه جانلانماغا باشلامیش. فارس میللتچیلری ایران
تورپاق بوتونلوگونو فارس حاکیمیتی آلتیندا
ساخلایابیلمه لری و ایرانداکی ائتنیکلری ده ایران
باشلیغی آلتیندا آلداتابیلمه لری اوچون دیل بیلیمینده
اورتایا آتیلمیش "ایران دیللری" دئییمیندن "ایران"
کلمه سینی آدینی فارسلیق اوچون اویقون حئساب ائده رک
فارس حاکیمییتی تهرانداکی خاریجی دؤلتلرین
سفیرلیکلریندن یازیشمالاریندا غصب اولونموش "ممالیکی
محروسه
ایران"
آدی یئرینه یونان ادبیاتیندان آلدیقلاری ایتالیالیلار
"پِرسییا
(Persia)"،
فرانسه لیلر "پِغس
(Perse)"،
انگلیسلر "Persian"
و آلمانلار
Persien“"
کلمه سی یئرینه "ایران" کلمه سینی ایشلتمه سینی
ایسته میش[iii].
بئله لیکله ده 1909 اونجو ایل دارسی آنلاشماسینا
اساساً قبول اولموش
Anglo-Persian Oil Company
سی نین آدی همان ایل، 1935 اینجی ایل
Anglo-Iranian Oil Company
آدی ایله دگیشیلمیش. 1953 اونجو ایل مورداد آیی نین
28-اینده مصدق- حزب توده و محمدرضا شاه قارشی دورماسی
نین زیروه نقطه سینده آمریکا حاکیمیتی فارس حاکیمیتی
نین آچیق قیوملوغونو انگلیستاندان تحویل آلمیش. آمریکا
و انگلیستانین ایران حاکیمیتینه آغالیق ائتدیکلرینه
داییر رضاخانین خانیمی و محمدرضانین آناسی تاج
الملوکون تاریخی خاطیره لریندن ائشیتمک فایدالی اولار:
"
ساواك
را خود آمريكائیها درست كرده بودند. محمدرضا میگفت،
من بايد احترامم دست خودم باشد. وقتی آمريكائیها
احترام میگذارند و رعايت اخلاق را میكنند و رسما از
ما اطلاعات میخواهند ما بايد خواست آنها را فراهم
كنيم. چون آنها با قدرتی كه دارند خيلی راحت میتوانند
اين اطلاعات را كسب كنند!
محمدرضا خصوصی به من گفت، همين رئيس ساواك و معاون او
ومديران ارشد، همه شان با آمريكائیها ارتباط دارند و
برای حفظ ظاهر می آيند و از من اجازه میخواهند،
درحالی كه قبل از كسب اجازه اطلاعات مورد نياز را به
آمريكا و انگليس رد كرده اند! بعضی وقتها هم میآمدند
قدرت نمايی میكردند. مثلا درحالی كه ما نمی دانستيم
محمدرضا بيماری معده دارد، سفيركبير انگليس میآمد و
پيشنهاد میكرد اعليحضرت برای معاينه پزشكی و معالجه
به لندن برود! من میخواهم اعتراف بكنم، يك اعتراف
صريح برای ثبت درتاريخ. خلاصه بگويم كه بعد ازاينهمه
سال كه به خاطر بيست سال سلطنت شوهرم و سی هفت سال
سلطنت پسرم، يعنی بالغ بر57 سال ازنزديك درجريان
كورانهای سياسی و مسايل ريز و درشت مملكت بودم هيچ سر
از سياست و پيچيدگیهای آن در نياوردم"[iv].
تاج الملوک گئنه ده تاریخی خاطیره لریندن آنلاتمیش:
" بعد ازآنکه محمدرضا به مصر رفت تلفنی با من بارها
صحبت کرد. از مراکش و از پاناما و از مکزیک و جاهای
دیگرهم تلفنی صحبت ها کردیم. گفت مادرجان من نمی
خواستم سلطنت را رها کنم اما سفیرکبیر انگلستان آمد
پیش من و بدون مورد و بدون مقدمه و بدون احتیاج
همینطور بی خود و بی جهت ماجرای کودتای افغانستان و
قتل عام خانواده داودخان را برای من مثال زد! و من
فهمیدم باید شماها را به خارج بفرستم و خودم هم دنبال
شما بیایم. همین مطلب را سفیرکبیر آمریکا به صورت دیگر
به محمدرضا گوشزد کرده بود. معلوم است منظورآنها این
بوده محمدرضا را وادار به خروج ازمملکت کنند. شما
اطلاع ندارید و نمی دانید که ازسال های قبل یک عده
شروع به رفتن کردند. ساواک گزارشات زیادی می آورد
واطلاع می داد که پولدارهای بزرگ دارند می روند و
محمدرضا با تعجب می پرسید چرا؟! یک عده مثل ثابت پاسال
جهود ازسال 1345 بارخودشان را بستند و رفتند آمریکا!
چون با سیاستمداران آمریکا وانگلیس واسرائیل دوست و
همکار بودند ومی دانستند که قراراست تغییرات زیادی
درمنطقه بشود"[v].
تاج الملوکدان گئنه ده اوخویوروق:
" يك روز محمدرضا كه خيلی ناراحت بود به من گفت:
مادرجان! مرده شور اين سلطنت را ببرد كه من شاه و
فرمانده كل قوا هستم و بدون اطلاع من هواپيماهای ما
را برده اند ويتنام.
آن موقع جنگ ويتنام بود و آمريكائیها كه ازقديم
درايران نظامی داشتند هر وقت احتياج پيدا میكردند از
پايگاههای ايران وامكانات
ايران
با صلاحديد خود استفاده میكردند وحتی
اگراحتياج داشتند ازهواپيماها و يدكیهای ما استفاده
میكردند. برای پشتيبانی ازنيروهای خودشان در ويتنام.
حالا بماند كه چقدرسوخت مجانی میزدند و اصلا" كل
بنزين هواپيماها و سوخت كشتیهايشان را ازايران
میبردند... همين آقای ارتشبد نعمت اله نصيری
كه ما به او میگفتيم نعمت خرگردن او يك گردن
كلفتی مثل خرداشت! میآمد خدمت محمدرضا، و گاهی من هم
در اين ملاقاتها بودم، میگفت آمريكايیها فلان
پرونده وفلان اطلاعات را خواسته اند! محمدرضا میگفت
بدهيد!"[vi].
ایستعمارچیلیق آچیسیندان بؤیوک و کیچیک قارداش دئیه
ایکی درجه چیخار و منفعت قورویاجاق ایستعمار منظور
اولونار:
1-
ایستعمار حاکیمیتی
(آچیق و آشکار ایمپراتورلوق):
ایستعمار حاکیمیتینده یئرلی و محللی پست و مقاملار
اؤزلرینی مرکزه باغلی قلمه آلان اؤزگه شخصلره وئریلر
(اؤرنک اوچون گونئی آذربایجان میللی حکومتی رئیسی نین
پوستو، فارس حاکمیتی طرفیندن منسوب اولونموش استاندارا
وئریلر). ایستعمارچیلیقدان اؤنجه کی سیاسی قوشول و
شراییط داها دوروش گتیره و اؤز حیاتیینی سوردوره
بیلمز. وئرگی آلما، حق اوزره تعیین تکلیف ائتمک (مدنی
و قضایی و باشقالاری)، پولیس و ژاندارمئری ریاستی ده
ایستعمار گوجونون نماینده لیگینه وئریلر. ایستعمارا
تابع توتولموش توپلومون بوتون ائشیگه دؤنوک سیاسی،
اقتصادی و مدنی رابیطه لری ایستعمار نماینده لیگی نین
الینده اولار.
1976 اینجی ایراندا محمدرضا شاه تاریخده کی ایلک بشر
حاقلاری نین قوروجولوغونو یالانچی باریش بگی کوروشا
نسبت وئرر و ایرانیت مقوله سینی دونیا اجتماعیتی و
اؤزللیکله بؤیوک قارداش "Big
Brother"
ساییلان آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین گؤزونه سوخار و
ایچریده بشر حاقلاری دئیه حتی فارس مخالفتینه ده
فعالیت اجازه سی وئرمزکن آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری
کیچیک قارداش ساییلان محمدرضا شاه رئژیمی ایله
حئسابلاشمانی ماسا اوزرینه یاتیرمیش دئسک،
یانیلمامیشیق. دئمک، او زامانلار فارس جبهه میللی و
نهضت آزادی تشکیلاتینا منسوب اولان ابراهیم یزدی نین
آمریکادا آمریکا مقاملاری ایله شاه حاکیمیتینی دئویرمک
و حاکیمیتی لیبراللارا وئرمگی و ایسلامیت واسیطه سی
ایله ده روسیه سؤیئتلیگی نین قارشیسیندا ایسلام
قورشاغی چکمگی آمریکا چیخارلاری اوچون اویقون اولان
گؤروش ساییلمیش. ایراندا خالق باخیمیندان انقلاب بهمن
دئیه حاکیمیت چئوریلیشی باش وئردیکدن سونرا مهدی
بازرگان حاکیمیتی نین کابینه سی جبهه میللی، نهضت
آزادی و پان ایرانیست حزب ملت تشکیلاتلاریندان
اولوشدو. موقت حکومت تهرانداکی آمریکا بیرلشمیش
شتاتلاری نین ائلچیلیگی ایله حاکیمیتین گلجک سیاستلری
اوچون دورمادان مصلحت آپاردی. عباس امیر انتظام، جبهه
میللی تشکیلاتینا منسوب اولان ذات حکومت موقت و آمریکا
سفیرلیگی آراسیندا گؤروش داشیجی ماشینینا دؤنموش بیر
ذات اولدو. آمریکا سفیرلیگی نین عباس امیر انتظام
واسیطه سی ایله فارس حاکیمیتینه وئردیگی مساژلار،
آمریکانین کاپیتالاسیون مقوله سینه دوشمن کسیلمیش آیت
الله خمینی و یاخینلاری آراسیندا دارتیشماغا یول
آچاراق مهدی بازرگان کابینه سی، سورقو سوآللارا جاواب
وئره بیلمدیکده 1979 اونجو ایلین بهمن آیی نین اون
بئشینده تهرانداکی آمریکا ائلچیلیگی دینجی کسیم
طرفیندن "دانشجویان پیرو خط امام" آدی آلتیندا
باسیلاراق مهدی بازرگان کابینه سی ایستعفایا گئتمک
زوروندا قالدی. یالنیز مصطفی چمران امامی تک قویماریق
دئیه جمهوری ایسلامی حاکیمیتی ایله ایش بیرلیگینی
سوردوردو. آمریکا سفیرلیگی باسیلدیقدان سونرا مهدی
بازرگان بهمن انقلابی نین تحلیل ائتمک باهاناسی ایله
بؤیوک قارداشدان "Big
Brother"
اومدوقلارینی اله گتیره بیلمه دیگینی آشاغیداکی جومله
ایله دیله گتیرمیش:
"ما از خدا باران خواستیم اما سیل آمد". مهدی بازرگان
حاکیمیتدن اوزاقلاشدیریلماسینا باخمایاراق 1979 اونجو
ایلین آذر آیی نین دوققوزوندا محمدرضا شاهی بیر توواب
اولاراق ایرانا گئری چاغیرماق و بئله لیکله ده آمریکا
بؤیوک ائلچیلیگینی حزب اللهی لر الیندن خلاص ائتمک
چابالارینی دا مکتوب واسیطه سی ایله گؤزدن قاچیرمادی.
بازرگان مکتوبوندا محمدرضانین ایرانا گئری دؤنمه سینی
و بئله لیکله ده حزب اللهی لر طرفیندن آمریکا سفارتی
نین آمریکالیلارا تسلیم ائدیلمه سی ایله آمریکا و
ایران مناسبتلری نین کئچمیشده کی کیمی اورک آچیجی
اولماغینی دولاییلی یول ایله آرزو ائتدی[viii].
هامان ایل، 1979 اونجو ایلین آذر آیی نین 28- اینده
عباس امیر انتظام آمریکایا جاسوسلوق ایتیهامی ایله
توتولاراق بوگونه دک حبسه محکوم اولدو.
بؤیوک قارداشین "Big
Brother"
اقتصادی منافعینی قارشیلاماق اوچون ایستمارا بنزر
کنترولا آلینمیش دؤلت بیر وسیله ساییلار.
ایستعمار حاکیمیتی نین ترسینه اولاراق ایستعمارا بنزر
کنترولا آلینمیش دؤلتین چوخلو بؤیوک قارداشلاری "Big
Brothers"
اولابیلر. بو مسئله تاج الملوکون آنلاتدیغی فاکتلارا
اساسن پهلوی شاهلاری اوچون کئچرلی ساییلارمیش. دئمک،
پهلوی شاهلیغی ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس
اولمایان ائتنیکلره قارشین فارس ایستعمار دؤلتی
ساییلارکن انگلیستان، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری و
اونلارین متحدلری قارشیسیندا ایستعمارا بنزر کنترولا
آلینمیش دؤلت ساییلارمیش.
بوگونکو جمهوری ایسلامی حاکیمیتی فارس توپلوموندان
باشقا و آیری ائتنیکلرین دیل و مدنیتلرینی پهلویلر
زامانیندا بیناسی قویولموش سیاسته تابع توتدوغو (زبان
واحد، کشور واحد، ملت واحد) و فارس ایستعمار سیاستینی
باشقا ائتنیکلر حتی ایرانداکی شیعه چوخلوغونو
اولوشدوران آذربایجان تورکلری علیهینه اویقولادیغی
اوچون
فارس
ایستعمار حاکیمیتی ساییلار. دئمک، جمهوری ایسلامی
ایران حاکیمیتی، ایسلام آدینی داشیماسینا باخمایاراق
ایسلامیت باخیمیندان اومتچیلیک مقوله سینه اولدوقجا
اوزاق ساییلار.
قایناقلار:
[i]
Jürgen Osterhammel, Kolonialismus, 2001,
München, S. 16-18.
[ii]
Philip D. Curtin, The Black Experience of
Colonialism of Imperialism, in: Sidney W.
Mintz (Hrsg.), Slavery, Colonialism and
Racism, New York 1974, S. 23.
[iii]
Wipert v. Blücher
(ehemaligem deutschen Gesandten in Teheran),
Zweitenwende in Iran (Erlebnisse und
Beobachtungen), Biberach an der Riss, 1949,
S. 322-325.
[iv] تاج
الملوک: من 57 سال در كوران حوادث سياسی ريز و
درشت ايران بودم:
http://www.peiknet.com/1384/hafteh/04azar/hafteh_page/50taj.htm
[vii]
Jürgen Osterhammel, Kolonialismus, 2001,
München, S. 25-26.
[viii]
نامه مرحوم مهندس بازرگان به محمد رضا
پهلوی،
اعليحضرت سابق آقاي محمد رضا پهلوي،
تهران، نهم آذر ماه 1358 (ابراهیم یزدی، نامه
محرمانه مرحوم مهندس بازرگان به محمدرضا
پهلوی):
http://www.bazargan.info/la_persian/sokhanrooz/sr_870806_0002.htm


c: text/html

text:
اورمیه و سولدوز’و وئبلاگ ایله قورتاردیق!
آوریل 27, 2008 at 5:48 ب.ظ. بیان دیدگاه
گئچنلرده آنایوردوم وئبلاگیندا، وئبلاگ یازاق می؟ یازمایاق می؟ وئبلاگین دگری وار می؟ یوخ مو؟ 3-4 سطیر مطلب یازماق ایله هارانی توتاجاغیق کی؟! بحثلریندن صؤحبت اولموشدو. گئدیب او یازینی آختاریب تاپدیم و سیزه سونورام:
دونن وئبلاق بحثي دوشدو…اوچ-دؤرد نفرين آراسيندا بئله بير دانيشيق اولدو:
- نئچه ايل دير سندن بير ايش-ميش، شئعر-مئعر گؤرموروك!
- يوخ داي ايستيرم بوندا سونرا چاليشام، بير دنه وئبلاق ووروب و اوندا شئعرلريمي ياياجايام.
- وئبلاق!!!؟… وئبلاق دا اولدو ايش!؟ منيم بئش-اون(!) دنه وئبلاق واريم ايدي(!). لاپ ايشي دوز وئبلاقلارا گونده 4-5 نفر باش وورور.
- …
آرخايينام كي وئبلاق ووران يولداش، سوستلاشدي! دليلي ايسه، تك باشينا بئش-اون دنه وئبلاق وورانين، وئبلاقين نه اولدوغونو بيلمهمك، ايدي. اصلي نهدن ايسه من و سن كيمي وئبلاق يازيب-اوخويانلارين تقصيري دير كي وئبلاق كيمي مودئرن ايليشگي تئكنولوژيسي نين اؤنملريني تانيتديرماييب و تكجه فيكريميز بو وئبلاقين گونجهلهمهيينده اولوبدور؛ البته قارقيش اولسون بيز ايچين
گئج و دونيا ايچين يئيين گئچن زمانهيه!
بو گون سولدوز و اورمیهده سئچیمی اوتموشوق. نه ایله اوتموشوق؟ بیر-ایکی دنه وئبلاگ، ایکی-اوچ دنه CD، و گونده بیر-ایکی ساعات واخت ایله…
آزربایجانی …ستان یاپماق ایستهینلر، آزربایجان ایرادهسی قارشیسیندا بیر داها ازیلدیلر. «وئبلاق دا اولدو ايش!؟» دئین آداملار عیبرت آلسینلار. ساواشی اوتدوق، باریشی اوتماغین تکجه یولو یئنه یازماقدیر… دوشمان تپهنین دالیندا گیزلنیب، هاوا قارالینجا آخین ائدهجک. یوخو واختی دئییل. اویانماق گرکدیر. اویانماق، اویانماق…
Entry filed under: کورد یاییلماچیلیغی-تئرورو, اورمیه, تورکجه. Tags: سولدوز(نقده), غربی آزربایجان ویلایتی.
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
لنکران دؤولت درام تئاترینین آکتریساسی، خالق آرتیست بؤیوکخانیم الیئوا خستخانایا یئرلشدیریلیب.
آخشام. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده آکتیور رحیم رهیموو معلومات وئریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، خالق آرتیستینین وضعیتی قفیل پیسلشیب و او، حاضردا رئانیماسییادادیر.
ر.رهیموو همچینین قئید ائدیب کی، بؤیوکخانیم الیئوایا تجیلی اولاراق منفی رئزوسلو ۳-جو قروپ قان لازیمدیر.
قئید ائدک کی، آکتریسا ۱۹۴۵-جی ایلده آنادان اولوب. ۷۲ یاشلی صنعتچی اؤمرونون ۴۲ ایلدهن آرتیق بیر دؤورونو صنعته حصر ائدیب.
خاتیرلاداق کی، ب.الیئوانین حیات یولداشی، امکدار آرتیست توککول الیئو بو ایلین یانواریندا ۶۵ یاشیندا اورکتوتمادان وفات ائدیب.


text:
افغانستان لیک اوزبیک لرنینگ فیس بوک گه بولگن قیزیقیش لری
افغانستانده گی اوزبیک لر سانی فیس بوک صحیفه سیدن فایده لنیش لری کون سه یون کوپه یماقده.
اوشبو انترنت ترماغیدن کوپراق یاش لر فایده لنه دیلر.
شو نینگ دیک اوزبیک سیاسی مقام لر، فرهنگی لر، و ضیایی کیشی لری فیس بوکگه فعال بیر شکلده اورین آلیب، فیس بوک ده گی اورتاق لریگه تورلی موضوع لرنی ترقه ته دیلر.
کابل شهریده یشه یاتگن اندخوی لیک لردن نجیب الله گه کوره، او اوز اوییده انترنت دن سیم سیز یا وایرلیس شکلده فایده لب، فیس بوک ده گی اورتاق لری بیلن، تورلی معلومات لرنی المشتیره دی.
نجیب الله نینگ معلوم قیلیشیچه، او، کوپراق اوزبیکی تیلیده ترقه تیلگن تورلی موضوع لرگه قیزیقیب، شونینگ دیک، اوزی هم معلومات لرینی اوزبیکی تیلیده اوزگرتیریب، ترقته دی.
شو نینگ دیک باشقه بیر یاش اوزبیک نادر بیک گه کوره، او هم فیس صحیفه سی دن کوپراق موبایل طریقی دن فایده لنه دی. نادر بیک جنابلری نینگ معلوم قیلیشیچه، افغانستانده سواد سیزلیک کوپ بولگنی اوچون بیر قنچه کیشی لر قیز لر آتیده هم فیس بوک توزه تیب، باله لرنینگ اوز لریگه مشغول قیله دیلر.
افغانستان لیک اوزبیک لری فیس بوک ترماغی دن کوپراق انترنت کلپ لرده ، دفتر لرده شو نینگ دیک موبایل لریدن هم فایده لنه دیلر.
عین زمانده چیت ایل مملکت لرده طلبه بولیب حیات کیچیره یاتگن یوزلب اوزبیک یاش طلبه لر هم مذکور ترماغدن فایده لنه دیلر.
شو نینگ دیک اوشبو صحیفه دن فایده لنه یاتگن لرنینگ بیر قنچه سی ادبی، فرهنگی و سیاسی، گروپ لر توزه تیب، تورلی موضوع لر توغری سیده اورتاق لری نینگ فکر لرینی مذکور گروپ لر آرقه لی ترقته دیلر.
افغانستان اوزبیک یازوچی و ژورنالیست لریدن محمد عالم کوهکن زمانوی اخبارات واسطه لری نینگ اینگ قوله ی و عامه پسند ترماغ لریدن بیری فیس بوک دیر دیب ایته دی.
کوهکن جنابلری نینگ معلوم قیلیشیچه، فیس بوک صحیفه سی نینگ باشقه ترماغ لردن کوره اینگ یخشی افضل لیگی، انسان لر دنیا نینگ هر ییری دن بیر بیراوی بیلن رابطه قوریب، دنیا نینگ تورلی موضوع لریدن آگاه بوله دیلر.
عین زمانده کوهکن جنابلری، افغانستان لیک اوزبیک یاش لری، آنه تیل لری نی اورگنیش لری اوچون، فیس بوک صحیفه سیده، تیل شناس لر تمانیدن تورلی موضوع لر ترقه تیلیشی نی هم معلوم قیلدی.
فیس بوک صحیفه سی، مارک زاکربرگ ناملی بیر امریکا لیک یاش تمانیدن 2004 نچی میلادی ییل ده یولگه قوییلدی. زاکربرگ بیرینچی دن مذکور صحیفه نینگ امریکا ده گی هاردوارد عالی اوقویورتیده گی طلبه لری نینگ بیرلشتیریش مقصدیده یولگه قوییدی لیکن انچه وقت اوتیشی بیلن مذکور صحیفه کینگه ییب کیتدی و حاضر ایسه دنیا بویلب یوزلب ملیون انسان فیس بوک دن فایدلنه دی.
بو حالتده قرگنده، افغانستانده، انترنت کوزگه کورینرلی درجه ده رواج لنمه گن. بیر یاقدن انترنت خرجتی یوقاری لیگی باشقه تماندن افغانستان ده سواد سیز انسان لرنینگ کوپ لیگی مذکور ترماغ دن فایده لنه یاتگن کیشی لر سانی باشقه مملکت لردن کوره آزراق بولیشیگه باعث بولگن.


text:
عیاللر وضعیتی باره سیده گی بیرینچی حسابات بیرلشگن ملتلرتشکیلاتیگه تاپشریلدی
افغانستان حکومتی نینگ بیر هیاتی عیاللر حقلری بویچه حساباتینی سویس نینگ ژنو شهریده قرارتاپگن عیاللرگه قرشی تبعیض نی برطرف ایتیش کمیته سیگه تاپشیردی.
افغانستان انسان حقلرینی سقلش مستقل کمیسیونی هم عیاللر وضعیتی باره سیده گی فکرینی اوشبو کمیته گه تاپشیرگن.
افغانستان هیاتی تمانیدن حسابات تقدیم ایتیلمسدن آلدین انسان حقلرینی سقلش تشکیلاتی بیر خبرنامه نشر ایتدی، خبرنامه ده یازیلیشیچه" افغانستانده عیاللرگه قرشی زوروانلیک لر عادی بیر حالت گه ایلنگن و شوندی عمللرگه قول اوره یاتگن شخصلرنینگ اکثریتی جزالنمیدی."همده اوشبو تشکیلات گه کوره افغان قیزلریدن قریب یریمی مکتب باریشگه قادر ایمس لر.
افغانستان 187 مملکت لردن بیری بولیب عیاللرگه قرشی تبعیض نی برطرف ایتیش کنوانسیون نی امضاله گن، شو اوچون مذکور کیمته نینگ ایش بیلرمانلریدن 23 کیشی سی منظم شکلده بو کنوانسیوننی قندی عملی بولیشی خصوصیده گزارش بیریشگه مسوول.
کمتیه تمانیدن افغانستان اوتمیشی باره سیده آلیب باریلگن تیکشروو نتیجه سی جاری میلادی ییل جولای آی نینگ 26 – سیده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تمانیدن ترقه تیلیشی کوتیله دی.
عیاللرگه قرشی زوروانلیک لر آلدینی آلیش قانونی خصوصیده قرشی لیک لر
جاری ییل می آیده افغانستان پارلمانی عیاللرگه قرشی زوروانلیک لر الدینی آلیش قانون لایحه سی نی تصدیق قیلیشگه قادر بولمه دی.
بوقانون ملت وکیللری آره سیده پیدا بولگن قرمه قرشیلیک لر سبب تصدیق لنمه دی. ایریم ملت وکیللری مذکور قانون لایحه سینی شریعت حکملریگه قرشی بولگنینی ایتدیلر.
قانون لایحه سی تصدیق لنمه گنی اوچون قطار قرشی لیک لر بیلن هم بیرگه بولدی، عیاللر حقلریدن مدافعه ایتوچی تشکیلات لر مذکور قانون لایحه سیدن حمایت بیلدیردی.
عیاللرگه قرشی زوروانلیک لرنی برطرف ایتیش کنوانسیونی میلادی 1979 –ییل بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تمانیدن تصدیق لندی 1981 ییل سپتامبر آیی نینگ اوچینچیسیده عملده جاری ایتیلدی. افغانستان 1980 ییلی بو کنوانسیون نی امضا له دی


text:
شیمالی ایراق کورد موختاریتینده فعالیت گؤسترهن تورکمانلارین سیاسی پارتییالاری و درنکلری سینجار بؤلگهسینی ایشغال ائدن پکک ایله باغلی اورتاق بیاننامه یاییب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بیاننامهده پکک-نین سؤزوگئدن بؤلگهنی تئز بیر زاماندا ترک ائتمهسینین واجیبلیگی وورغولانیب.
«تورکمان سیاسی پارتییالاری و درنکلری اولاراق، پکک و اونا بنزر سلاحلی قروپلارین سینجارداکی وارلیغینین ثابتلییه جدی تهلوکه یاراتدیغی و گلهجک موناقیشهلره زمین هازیرلادیغی قناتیندییک. بؤلگهدهکی بوتون سیاسی و حربی قروپلار ایراق و کورد موختاریتینین امری ایله حرکت ائتمهلیدیر. بو سببدن دوشونوروک کی، پکک سینجاری تئز بیر زاماندا ترک ائتمهلیدیر»، - دئیه آچیقلامادا بیلدیریلیب.
قئید ائدک کی، سؤزوگئدن بؤلگه فاکتیکی اولاراق پکک-نین نظارتیندهدیر.


text:
قوندولین بروکس
قوندولین بروکس (اینگیلیسجه: Gwendolyn Brooks) آمریکالی شاعیر و یازیچی - .۷ ژوئن ۱۹۱۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳ ایل عومر ائلهییب و ۳ دسامبر ۲۰۰۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gwendolyn Brooks»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قوندولین بروکس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یارالار سینوْندا قارداش، گۆل-ی-گۆلسیتانه بنزهر
آغارێب منیمده زۆلفۆم، چمن-ی-خزانه بنزهر
نئجه شرح ائدیم برادر باشێمێن مصیبتیندهن
کی گؤرۆندۆ بیر نمونه بشرین قیامتیندهن
نئچه ساعتین ایچینده، غم-وْ-جور شدّتیندهن
باجۇوۇن رشیده قدّی، اگیلیب کمانه بنزهر
نئجه زینبۇن ریضادێر، سنی یاندێرا حرارت
بیلیسهن کی سایهبانه، یوْخ الیمده ایستطاعت
بۇ مکاندا دود-ی-آهیم، ائلهییر منه حمایت
کسر ایستینین قاباغێن، سنه سایهبانه بنزهر
بۇ جنازهلر کی باشسێز تؤکۆلۆبدۆ ریگزاره
نه جلالیلهن سالێبلار، سنی دورهدهن حیصاره
اوْلارێن باشێ جیداده، دۆزۆلۆبدۆ چون سیتاره
وَسَطینده قانلێ باشۇن منه آسمانه بنزهر
سن اۇشاق ایدون، اؤپهردی اۆرهگۆن بابام پیمبر
بۇ یئره دییهردی بیر گۆن دَیهجک یارا مکرّر
گؤرۆرهم دگیب کئچیب اوْخ، سوْرا سانجێلێبدێ خنجر
بۇ یارا بابام محمّد، دئدیگی نیشانه بنزهر
جیگروندا وار حسین جان، علی اکبرین یاراسێ
اۆرهگۆن قانێلا سیراب، اوْلۇر هز زامان بناسی{؟}
دۆشهجَکدی شرق-وْ-غریه، اوْ یارانێن انجلاسی
تر-وْ-تازه دیر همیشه، گۆل-ی-ارغوانه بنزهر
اوْ زامان گؤرهنده شئمرین قانا خنجری بوْیانمێش
حَرمون، باجۇن، کنیزون، باشۇوا گلیب دوْلانمێش
قاچا-قاچدا بۇ مکانه اوْ قدهر آیاق توْخانمێش
کی کنار-ی-قتلگاهون، ره-ی-کاروانه بنزهر
بالاجا قێزۇن رقیّه، اوْ عزیزه نازدانه
دوْلانێبدێ آت دؤشۆنده، اۆرهگی دؤنۆبدۆ قانه
یۆزۆنه دَگیبدی سیلی، باشێ اۆسته تازیانه
سارالێب سوْلۇبدۇ رنگی، ساری زعفرانه بنزهر
سن ای آفتاب-ی-عزّت، ائله نئیزهدهن نیظاره
نئجه گؤره بیزه اێشێق گۆن، گئجه تک اوْلۇبدۇ قاره
هامێ اَختَران-ی-عصمت، دۆزۆلۆبدۆ بیر قطاره
ره-ی-قبلهنین دلیلی، صف-ی-کهکشانه بنزهر
اۆرهگیم باشێن آلاندا، غم-وْ-محنتون سحابی {بۇلۇد}
اوْ بیلیر عزالیام من، یۆزۆمه سپهر گۆلابی
تؤکۆلۆر سرشگ-ی-چشمیم، یئره ایسلادێر ترابی
گؤزۆمۆن یاشێ آخاندا، مژه ناودانه بنزهر
گزهرهم بۇ گۆلسیتاندا، گلهنی صفالی گؤررهم
آچێلان گۆلۆن ایچینده، دۆزۆلهن تیکانی دررهم
قطرات-ی-اشگیم ایله گۆله؛ گۆلشهنه سۇ وئررهم
گؤرهسن وفالی زینب، نئجه باغبانه بنزهر
دل-ی-یحیوی ده دائم اوْلۇ جیلوهگر بۇ نیّت
گینه بیر گئجه جمالون یۇخۇدا ائده زیارت
بیلیسهن کی آشیانی نه قدهر تاپار شرافت
دوْلانۇر سرای-ی-مئسکین، اوْ گئجه جنانه بنزهر
شاعر یحیوی
- چهارشنبه
- 24
- آذر
- 1389
- ساعت
- 11:55
- نوشته شده توسط
- سعيد رضايي


text:
ومنها انّ لازم العقد وجوب تسلیم كلّ من المتبایعین العوضین
تسلیم گوجو اوچون ایستیدلال اولان دلیللردن بیریده بودور: عقد، هر ایكی موبایعه اولونان عَوَضین قارشی طرفه تسلیم اولونماسینین واجیبلیگی ایله لازیم اولار. نتیجهده تسلیم گوجونون اولماسی واجیبدیر چونكی آللاهین ایمكانسیز بیر شئیه امر ائتمهسی محالدیر.
بو ایستدیلالین ضعیفلیگینه بئله دلیل گتیریبلر:
عقدین لازیم اولماسیندا تسلیمین موطلق اولاراق واجیب اولماسی (گوجون چاتیر و یا یوخ) نظرده توتولورسا، بیز مولازیمهنی قبول ائتمهییب ردّ ائدیریك. آما اونون واجیبلیگی موطلق اولاراق نظرده توتولورسا نتیجهده گوجون چاتماسینا مشروط اولماسی ایله مونافاتی یوخدور. عقددن سونرا عاجیزلیك عاریض اولدوغو وضعیّتلر كیمی.
بو ضعیفلتمگهده اعتیراض اولوب: سن دئییرسن تسلیم، گوج چاتماغا موقیّددیر بیزیم شكّیمیز واردیر كی موقیّددیر یا یوخ. اصل اونون موقیّد اولمادیغیدیر. یعنی موطلق اولاراق واجیبدیر.
سونرا بو اعتیراض دفع اولور: بئیعین بو شرطه موقیّد اولمادیغینین اصل اولماسی اونونلا تعاروضو وار.
[شئیخ انصاری دئییر:] هم اعتیراضلاری و هم موعاریضهلری ایشكاللیدیر. بیل گینن. (اعتیراضین ایشكالی: ایطلاقینا ال آتماغا لفظی دلیل لازیمدیر. واجیبلیگین موقیّد اولمادیغی (موطلق اولدوغو) او یئرلردهدیر كی بو واجیبلیك لفظ ایله ثبوت ائدیله. مثلاً دئیه: «عقدده تسلیم واجیبدیر». آما بوردا دئییب: «عقدین لازیم اولماسی اوچون تسلیم واجیبدیر». یعنی تسلیم اولمایینجا عقد صحیح اولدوغو حالدا آما هله لازیم اولماییر. موعاریضه ایشكالی: بونلارین موعاریضهسی یوخدور بلكه اصللرین بیری او بیرینه موقدّمدیر. بیری حؤكمدور كی«بیلمیرم بو وجوب موقیّدیر یا یوخ؟» بیریده موضوع یعنی «بئیع»دیر. اوّل بیر بئیع گلر، آرخاسینجا تسلیم واجیبلیگی گلر. نتیجهده ایكی اصلیمیز وار: بیری موضوعدا بیری حؤكمده. هر یئرده بئله اولورسا موضوعداكی اصل حؤكمدهكی اصله حاكیمدیر. مثلاً بیر نفر بیر ائوین اوچ دانگینا شریكدیر. موشترییه دئییر: «بعتُك نصف الدار» یعنی «ائوین یاریسینی سنه ساتدیم!» بو سؤزده بیر «بعتُ»نون ظهورو وار یعنی اؤز سهمیمی ساتدیم. بیر ده «نصف»ین ظهورو وار یعنی ائوین یاریسینی ساتدی. یاری اؤز سهمیم و یاری شریكیمین سهمی. «نصف» موضوع اولدوغو اوچون اونون ظهورورنو موقدّم ساییریق.)
تسلیم گوجو اوچون ایستیدلال اولان دلیللردن بیریده بودور: بئیعین مقصدی ایكی طرفین الده ائتدیكلریندن فایدالانمالاریدیر. بو دا تسلیمسیز ایمكانی یوخدور.
بو دلیلینده ایشكالی وار: موطلق فایدالانماق تسلیمدن آسیلی دئییل. بلكه منع ائدریك بونو كی: اوندا مقصد یالنیز تسلیمدن سونراكی فایدالانماقدیر. نه خئیر بئیعدن مقصد موطلق اولاراق فایدالانماقدیر. (مثلاً قاچاق قولو آللاه یولوندا آزاد ائتمك مومكوندور.)
تسلیم گوجو اوچون ایستیدلال اولان دلیللردن بیریده بودور: ال چاتمایان بیر شئیه پول وئرمك عاغیلسیزلیق ساییلار و منع اولونموشدور. او ثمنی یئمكده مالی باطیل قارشیلیغیندا یئمكدیر.
اونوندا ایشكالی وار: الده ائدیلمك احتیمالی اولان كولّی میقداردا مال اوچون آز پول وئرمك عاغیلسیزلیق ساییلماز بلكه عَوَضین الده ائدیلمهمك احتیمالینا دایانیب اوندان واز كئچمك، عاغیلسیزلیق ساییلار. بیل گینن. (یعنی بو وئردیگیم جاواب بو دلیله دایانیر. یوخسا مطلبین اؤزو دوز دئییل. چونكی غرردن نهی اولماق اینسانی عقل اوزو ایله دئییل كی بونلارا دایاناق. بو بیر شرعی حؤكمدور و اونا بویون اگمهلیییك.)
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
ان بؤیوک یالان هانسیدیر؟!
دوکتور جئری
داناباش کندینین میللت وکیللری، ایبیش ایله قیبیش رستوراندا یئییب ایچدیکدن سونرا گارسونو چاغیریب دئدیلر:
- بیز مرج باغلامیشیق هر هانکیمیز ان بؤیوک یالانی سؤیلهسه، میزین حسابینی او بیریسی اؤدهیهجک. بو اوزدن سیزدن ایستهییریک بیزیم آرامیزدا قضاوت ائلهیهسینیز.
گارسون گولومسهیهرک راضیلیغینی بیلدیردیکده، ایبیش دئدی:
- بیز مجلیسده بیر لایحه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده اورمو گؤلو فلاکتلی دورومدان قورتولوب اسکی حالینا قاییداجاق.
بونون آردینجا قیبیش سؤزه باشلادی:
- بیزده مجلیسده بیر لایجه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده آذربایجانلیلارین میللی-مدنی حاقلاری وئریلیب مدرسهلرده تورکجه اوخوتدورولسون.
گارسون بیر ایبیشین، بیر قیبیش اوزونه باخدی. میللت وکیللری ماراقلا گؤزلرینی گارسونون آغزینا تیکدیلر. گارسون میزین حسابینی الینده بوزوشدوره رک دئدی:
- ایکینیزده منده قوناقسینیز!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
Posted
3:28 PM
by Mehran Baharlı
یا شاهچيراغ آتما قیراق
شیراز سفرنامه سی
سيد حيدر بيات
heydarbayat@yahoo.com
بیرینجی بؤلوم
شیراز`ین آدی فارسلارلا ایلگیلی بیر آد اولسا دا آنجاق تورک مدنیيتینین ائتگیيسی بو شهه رده دانیلمازدیر. بو شهه ر یوز ایللر بویو تورک سولطانلارینین حاکميیتی آلتیندا ايداره اولوبدور. ايسلامدان سونرا ایلک تورک حؤکومتینین باش کندی ده شیراز اولوبدور.(باخین: دولت سبکری نخستین حکومت ترکان در ایران)
سعدی، حافيظ کیمی شاعیرلر ده بوردا تورک شاهلارینین مدحینی دئییبلر. و سعدی اؤز تخللوصونو ابوبکر سعد زنگی , تورک حاکیمیندن آلمیشدیر. بو دؤنه ایکینجی دؤنه دیر شیراز`ا گلیره م. موردادین اؤن دؤردو مشروطه گونونون یوز ایل لی یی و اوغلوم ارسلانین بیر ایل لی یی دیر. خانیمین اؤنه ری اوزره ارسلان´ین دوغوم گونون شیراز`دا خالاسی گیلده قوتلایاجاییق. صوبح ساعات 6/5 قوم`دان یولا دوشوروک، بیر جیلیکس، ايصفاهان`ا کیمی بیزی یئتیریر، سوروجو ايصفاهانلی بیر فارسدیر، آمما نه ایسه چوخ محببتلی، اینسان سئوه ر بیر گنجدیر، و ايصفاهان`ا کیمی بیزدن باشقا موسافیر ده آلماییر و ايصفاهان`ا یئتیشدیکده کاوه تئرمینالی نین پارکینگینه گیریب، بیز شیراز بیلیتی تاپینجا بیزدن آیریلماییر، نهایتده پارکینگ قبضینی حئساب ائتمک ایذینی ده وئرمه ییر. من بوندان اؤنجه ده ايصفاهانلی وطنداشلاریمیزدان بئله محببتلر گؤرموشه م. شیراز بیلیتینی ساعات10/5 آلساق دا ساعات 12 ده وولوو اتوبوس یولا دوشور. ارسلان همیشه کی کیمی هئی شئیطنت ائدیر و اونا بونا قاش گؤز آتیر، اوردا بیر 25 یاشیندا گنج آرتیق ارسلان`لا ایلگی قورور، و نهایت ارسلان`ی اؤز یانینا آپاریر. بو گنج سفرداشلا آرتیق دانیشدیقدا پاسدار اولماسی اوزه چیخیر, نه ایسه من بو سفرداشی آرتیق کؤنول ائویندن منیمسه یه بیلیره م.
ماشین گئدیر, ارسلان دیل آچماسا دا من اونلا تورکجه دانیشیرام, پاسدار سفرداشیم دیله گلیب و تورک اولماغین سؤیله ییر. دئییر: من بورا تورکلریندنه م. من ایسه اونون قاشقایلاردان سانیرام, ائل سؤزو درگیسیندن سؤز آچیرام دئییر: هه یئشیدیبه م, دئییره م سیزین دانیشغینیز آرتیق قوم - ساوه شاهسئونلرینه بنزه ییر, سونرا بیر آز دانیشدیقدا اونون دانیشغیندا باشقا دیل اؤزه للیکلرینه ده اوغراشماق اولور. البته من ارینگج بیریسی اوردا اونلاردان نوت گؤتورمه دیکدن هامیسی اونودولور گئدیر. یادیمدا قالان تورکيیه ده قوللانیلان «سیجاق» سؤزجویون بونلاردا قوللانیرلار و دئییر: بندر ده یییر چوخ سیجاقدیر. یادیمدان چیخمامیش دئییم کی بیزیم بو سفرداشیمیز شیراز`ین یئرلی تورکلریندن اولاراق قاشقای ساییلماییر, بلکه شیراز`دا قاشقایلاردان باشقا خمسه طایفاسی دا واردیر من آلا بیلدیيیم بیلگی یه گؤره بو طایفا ییغجام شکیلده «فسا»نین قره بولاق ماحالیندا 20 کند حودودوندا اولاراق یاشاییرلار. سفرداشیم دئییر: شهه رلرده داها تورکجه اونودولور, آمما کندلرده دوروم یاخشیدیر, سفرداشیم بیر یاشیندا بیر اوغلوم وار دئییبدیر منه اؤنجه دن, او اساس ایله سوروشورام: «سن اؤز اوشاغینلا نه دیلده دانیشیرسان» دئییر: «من اؤزوم تورکجه دانیشیرام, آناسی ایسه فارسجا»»
سؤز آرتیق ایرانی`ن آسیمیله سیاستیندن سورور و سونرا سيپاهدا اولان تحلیللرین پامبیغین آتماق و.... بئله لیکله آتابابالار دئمیشکن یولا نردووان قویوروق.
ساعات 7/5 آرغین یورغون شیراز`ا چاتیریق. بالدیزیم اوغلو ایله ایکیسینه قارشییا چیخیب تئرمینالدا بیزی آلیرلار, یولدا گله گله بالدیزیمین اوغلو قاشقایلارلا قونشو اولدوقلارین سؤیله ییر. ائعتیياددان سؤز گئده نده تئز سوروشورام «قاشقایلارین دا موعتادی وار؟» بالدیزاوغلوم «یوخ» سؤیله یه نده درین بیر سئوینج جانیما چؤکور, «گؤی تانری یا شوکور اولسون» دئییره م. دئمه لی یم کی شیراز`ین موعتادی داها چوخدور و موعتاد گنجلرین خییاوانلاردا دیله نمه یی و پارکلاردا تزریق ائتمه سی هامییا آیدیندیر..
قاشقایلاردان داها آرتیق سوروشوارام, بالدیزیم دئییر: بیزیم قونشو خانیم, لاپ سنین تاییندیر» من نئجه دئمه میش آرتیریر: «اوشاقلارینا فارسجا اؤیره تمیر, اوشاقلاردان کیمسه فارسجا بیر زاد سوروشاندا اوشاقلار هامیسی تورکجه جاواب دئییرلر» یئنه گؤی تانرییا شوکور اولسون دئییره م. گئجه یاریدان سووشور, اینتیرنئته بیر باش ووروم دئییره م. یا للعجب بورا داها قوم`دان دا بتر بوتون سیته لریمیز فیلتئردیرلر. یاهو مسئنجئری آچیب بوتون اد اولانلار مسئج گؤندریره م منه بیر فیلتئرقیران گؤنده رسینلر, اونلار فیلتئرسیندیران منه گؤنده ریرلر آمما بوتون فیلتئرقیرانلار اؤزلری ده فیلتئردیرلر. نهایتده سونونجو فیلتئر قیران دادیما چاتیر, سیته لری آچیرام, بای بک سیته سینده کئیهان قزئته سینین دیلینجه یازیب: گره ک اینتئرنئته بیر دوزگون فیکیر ائده ک. و احمدی نژاد`ین ایلک گونلری یادیما دوشور, او گونلرده بهار زنجان درگیسی زنگ ائدیب مندن بیر موصاحیبه آلدی. ایلک سورغوسو بوایدی کی میللی حرکتین دورومو احمدی نژاد`دان سونرا نئجه اولاجاق؟ من میشیل فوکو`نون «بو زامان گوج ايرتيباطات و ایلگیله شمه لرده دیر» سؤزون نقل ائده ره ک, اینتئرنئتی باغلاماسالار حرکت دایانان دئییل جاواب وئرمیشدیم..
یاری گئجه سوووشور و من ساعات بیریاریم جومعه گونو بیر اوزون سفردن سونرا یوخویا گئدیره م. سفرنامه نین بیرینجی قيسمتین بیتیرمه دن باشلیقدا گله ن «یا شاهچيراغ آتما قیراخ» تومله جین آچیقلامالییام. بیزیم کندده پاییز و قیش گئجه لرینده تویلاردا به ی الینه خینا یاخدیقدان سونرا «اوزوک اوزوک» آدلی بیر اویون اویناردیلار, و اوردا گول = پوچ آلاندا بو تومله جی بیر دوعا کیمی قوللانیردیلار. سونرالار شاه چيراغین شیراز`دا بیر ایمامزادا اولدوغون بیلدیم. آمما اؤنه ملی بودور کی هم شاه هم چیراغ کلمه سی ایکیسی ده تورکجه یوخسا تورکجه - موغولجا بیر کلمه دیر, و منجه بو ایمامزایا تورکلر بو لقبی وئرمیشلر, دئمه لی چیراع بوردا اوجاق و حاجت وئره ن اوجاق آنلامیندا اولاجاغدیر و شاهچيراغ یانی حاجت وئره نلرین شاهی, بؤیويو( باب الحوائجلرین بؤیويو» بورادا تکجه سؤزجوکلر یوخ بلکه سؤزجوکلره باغلی ایناملار دا بوسبوتون تورک ایناملاریندان آسیلی اولدوغو بلله نیر. بو ایمامزادانین اصلی عربجه آدی «احمد بن موسی الکاظم (ع) دیر.
آردی اولاجاق....
شیراز
جوما/ 85/5/13
-


text:
یادیما گلندن بئله ایدی. باغیشلایین، یادیما گلندن یوخ، دوشونمهیی دوشونندن بئله ایدی. آخی اوشاقلیقدان یادیمدا قالانلار چوخ آز دیرلار. اوشاقلیق چاغلاریندان(ایکی یاشلا دؤرد یاش آراسیندا) یادیمدا قالانلار وایه(وایهنی آنامگیل ائله بوجور خاطیرلاماغا ایشلهدیرلر) کیمی قالیبلار. بیرلری شاها سویوش دئییردی، بیرلری شاهی سئویردی. بیر ده گوللهلر یادیما گلیر، سسلهنیب نئچه نفر دوشوردو. یئرلری ده تام اولاراق یادیمدا دئییل. آمما بیر اولایین یئری ده یادیمدا قالیب، او دا عمیمین توی گونو ایدی. داها دوغروسو عمقیزیمین گلینچیخان گونو ایدی. گلینین اؤرتویو گوللو آغ پارچایدی. یئری؛ ایندی خارابا قالمیش، ددمگیلین دده ائولری ایدی. منیم همهشهکی خوش خاطیرلادیغیم ائو.
او گون من آرالاردا فیرلانیردیم. یادیما گلیر چوخ یاخین ایدیم، گلینه. گلین آت اوستوندهیدی یا یوخ، اوراسی یادیمدا قالماییب. آمما اوجادایدی. اوندان سونراکی خاطیرلادیقلاریم چوخ دا سئویندیریجی دئییللر. هردن هردن، ائویمیزدن بیرلری اؤلوب گئدیردی. لاپ آجیسی ائله او گلین چیخان گلینباجیمین اؤلوم ایدی. هر کس آغلاییردی.
دئدیکلریم ایلک خاطیرلادیغیم، اولایلاریدیلار. وایه کیمی یادیمدا قالان اولایلار. اوندان سونرا سورعتله هر نه دهییشیردی. گئدیبگلمهینلر اولوردو. گئجهلر چیراقلار سؤندورمهیه کوچهلرده سسلنن کیمسهلرین سسی، دالیسیندان هارانی ووردولار. تکجه بیلدیییم طیارهلر بومب سالیردیلار. لاپ کیچیک عمیم عسگرایدی. هرکس، نیـیاران ایدی. چوخلارین خبری گلیردی. آنالار اوغولسوز قالیردی.
عمیم گلنده،بیز کنده گئدیردیک. هر کس گؤروشه گلیردی. سونرالار بؤیودوکجه، عسگرلییین نهقدر تهلیکهلی اولدوغونو باشا دوشوردوم. جنگ ایدی، جنگده گولله ایدی. هر یئری ووردولار، بیز ده شهردن کنده گئتمیشدیک. تئهراندان قاییدانلار دا وارایدی. تئهرانلیلار شهره گلیب، بیز ده کنده گئدیردیک.
بو آرادا بیز ده، داش-داش اوینویوردوق. داشلار دا هر دن دهییب یارالاییردی. قیزلاری دا اؤزوموزه قاتیردیق. آمما اونلار قوناق-باجی اوینوردولار، بیزی ده اویناتمیردیلار. بیز ده گئدیب، ائوجیکلرینی ییخیردیق. اوخولدا دا داشلاشیردیق. هر یئردن داش یاغیردیق.
یاواش-یاواش دونیانی فرقلی گؤرمهیه باشلامیشدیق. خبرلر آجی خبرایدیلر. هر یئردن اؤلو خبری گلیردی. تویلاردا دا ساواشیردیلار. جنگ قورتولموشدو. اسیرلر قاییدیردیلار. هر کس اسیرلری گؤرمهیه گئدیردی. شوخلوق دهییل 8 ایل خبرسیز قالانلار وار ایدی. بیز ده گؤرمهیه گئدیردیک. یاواش-یاواش خبرلرله ماراقلانیردیق. هر یئرده جنگ خبرایدی. خبرلرده شهریمیزله، کندیمیزی آختاریردیق. تاپانمیردیق. هردن قیش واقتی شهریمیزین آدی گلیردی. لاپ سویوخ شهر، سئوینیردیک، بیزیم شهریمیز یاددان چیخماییب، هئچ اولماسا سویوق اولدوغونو دیللر ده دئییلیردی. سئوینیردیک. آمما سویوق کسیردی. چوخ گولنمیردیک.
جنگ سسی قووزانیردی. صدام گئنه دلیلهمیشدی. بو دؤنه کووئیتی آلمیشدی. آمریکا دا، صداما بومب تؤکوردو. قاچقینلار بیزیم شهره دولموشدولار. هر کس قاچیردی. بیر تای اونو بیر آرابایلا دهییشیردیلر.
شورهوی داغیلیردی. آرازین اوتایینا گئده بیلردیک. نئچه ایللیک گیزلی قاپیلار آچیلیردی. آراز آییران دهییل ایدی. قووشدوروردو. آمما جنگ سسی گلیردی. ائرمنیلر "قاراباغ"دا موسلمان آذربایجانلیلاری قیریردیلار. نه قدر قولاق وئریردیک موسلمانلارین ظفریندن خبر یوخ ایدی. دئییردیلر قاچقین وار، آمما قاچقین بیزیم شهره گلمهمیشدی.
سونرا چچنلیلر، روسلارلا ساواشیردیلار. اؤزگورلویوک اوچون ساواشیردیلار. روسلار هر زامانکی قانسیز ایدیلار. آمما گئنه ده ظفر قازانانلار روسلار ایدی. تاریخین سون ایکی یوز ایلی ائله بئله اولوب. افغانیستان دا هر زامانکی کیمی ساواش ایدی. پاکیستانلا هیند ده ائله، تورکیهده ده ساواش وار ایدی. هر یئردن اؤلوم خبری گلیردی.
اؤلوم خبرینین آردی کسیلمهدی. داها چوخالدی، هر یئردن اؤلوم خبری گلیردی، بوسنودان، کوزوودان، عرب اؤلکهلهرینین بوتونلویوندان، کئشمیردن، قیرقیزلاردان، اویغورلاردان، ایندونوزیادان، هر یئرده اؤلنلر بیزه یاخین ایدی.
داها خبرلردن وورولموشدوق، گونئی آذربایجاندان یئنه خبر یوخ ایدی.
هر یئرین خبرلرینی بیرلری دئییردی. گئنه ایستهدیییمیز خبرلری دئین یوخ ایدی. قاباقجا لاپسویوق یئر اولماق خبرینی ائشیدیب سئوینن، ایندی اؤزونه گؤره خبرلری ائشیدنمیردی.
سئوینمک اوچون، آختاردیغیم آنلاری تاپانمیرام. بیر دامجی سئویندیرن آنلار، بیر چووال کدرلندیرن آنلارین ایچینده دیر. من ایسه کدردن دولو بیری. کدرلی گؤردوکده گؤزلریمی یوموب آنلاری آتلاییرام. سئویندیریجی آنلار دا آتلانیرلار!


text:
افغانستان انسان حقلری بویچه تشکیلاتی نینگ تشکیل حقیده خواطر
انسان حق لرینی کوزه تووچی تشکیلات افغانستان انسان حق لری نی سقلش مستقل کمیسونی اعضالریدن بیری اوز وطیفه سیدن برطرف ایتیلیشی نی سوره گن.
آسیا بوییچه انسان حق لری نی کوزه تووچی تشکیلات افغانستان حکومتی دن تیزلیکده، بو مملکت نینگ انسان حق لری نی سقلش مستقل کمیسونیدن بیر اعضاسی سینی تیزلیکده، اوز وظیفه سیدن چیتنلتیریشی نی طلب قیلگن.
انسان حق لرینی کوزه تووچی تشکیلات گه کوره، افغانستان جمهور رئیسی افغانستان خلقی حق لریدن مدافعه ایتیشی اوچون عیاللرگه قرشی زوره وانلیک لرنی توسیش قانونی گه قرشی بولگن بیرکیشی تنیشتیرگن.
بو تشکیلات نینگ معلوم قیلیشیچه، اوافغان لرحق لریدن مدافعه ایتیش کوچی گه ایگه بولمه گن.
بو تشکیلات تمانیدن نشر ایتیلگن بیناتده افغانستان انسان حق لرینی سقلش مستقل کمیسونی نینگ ینگی کمیشنری بولگن عبدالرحمن هوتک دن آت توتیلگن، بو بیاناتده کیلیشیچه، هوتک جنابلری عیاللرحق لرینی آیاغ آستی قیلیش یولینی ایزله گن.
انسان حق لرینی کوزه تووچی تشکیلات ایسه، نیویورک تایمزده هوتک جنابلری دن اقتباس قیلیب یازیشیچه عیاللرگه قرشی زوره وانلیک لرنی توسیش قانون لایحه سینی ایشلب چیققن کیشی لرافغان جمعیتی بیلن ناتنیش بولگن لری یوزه سیدن عبدالرحمن هوتک نینگ افغانستان انسان حق لرینی سقلش کمیسیونی نینگ اعضا لیگی گه قرشی لیک کورستیلگن.
عیاللرگه قرشی زوره وانلیک لرنینگ آلدینی آلیش ایشلب چیقیلگن قانون لایحه سی، بوندن اوچ ییل آلدین افغانستان جمهور رئیسی حکمی بیلن عملگه آشیب واوتگن آی مجلس گه تصویب ایتیلیشی اوچون کیلگن ایدی اما بیر قطار ملت وکیللری بونگه قرشی لیک کورسه تیب تصویب ایتیلمی قالدی.
رویترز خبرگزارلیگی ونیویرک تامیز کونده لیگی هوتک جنابلری دن نقل قیلیب معلوم قیلیش لریچه، عیاللرگه بولگن زوره وانلیک نی توسیش قانون لایحه سی نی توزگن لر افغانستان نی کابل سیما سیگه کورگن لر، حالبو کی او، بو قانون اسلام دینی گه قرشی بولگن دیب بیلدیرگن.
انسان حق لری نی کوزه تووچی آسیا بوییچه باشلیغی براد آدامز گه کوره ، شخصیتی انسان حق لرینی سقلش مستقل کمیسونی نینگ کمیشنری صفتیده تعیین لنگن هوتک جنابلری شخصیتی باره سیده کوپ گینه سواللربارایدی بوهمه سواللرگه او، کیشی کامل جواب بیرگن دیب ایتگن.
آدامزجنابلری، جمهور رئیس کرزی، پرنده لر اویی نینگ قوریشینی، تولکی گه تاپشیرگنی نی ایتگن. او بونینگ حل یولی، کرزی جنابلری تمانیدن بوکمیشنر اورنیده انسان حق لریدن مدافعه ایتیش گه قادر بولگن بیر کیشی نی تنیشتیریشی کیره ک لیگی نی معلوم قیلگن.
عبدالرحمن هوتک بو کمیسون نینگ 9 عضوی دن بیری بولیب بوندن ایکی هفته دن بیری وظیفه بجریب کیلماقده.
هوتک جنابلری بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده خلق ارا رسانه لر، اونینگ سوزلرینی با شقه چه قیلیب ایتگن لرینی بیلدیرگن.
او حاضرگچه عیاللرگه قرشی زوره وانلیک لرنی توسیش قانونی نی اوقیب چیقمه گنی نی ایتدی، شو نینگ دیک او ملی کینگاش اعضالری بو قانون نینگ ایریم ماده لری باره سیده کورستگن قرشی لیک لری گه توختلگنی نی معلوم قیلدی."مین اولرگه عیاللرگه زوره وانلیک نی توسیش قانونی گه قرشی من دیب ایتگن یوق من، افسوس بیلن مجلس گه یوباریلگن قانون، قیتریلگن لیگی نی تیل گه آلدیم، قرمه قرشی حاللری بولگن قسم لری چیقاریلیب تیزلیکده اصلاح ایتیلسین دیب ایتگمن" دییدی او
هوتک جنابلری گه کوره، افغانستان عیاللری کوپلب زوره وانلیک لر بیلن دوچ کیلیب تورگن لر، شو سبب او، انسان حق لری ، اسلام و عیاللر توغریسیده بولگن خلق ارا، اساس لرنی باشقه لرگه نسبتن کوپراق حرمت کورسته من.
هوتک جنابلری، طالب لرنینگ مهم اعضا لریدن بیری بولیب، میلادی 2001ییل گچه قدرت ده ایکنی ایتیله دی.
بوندن آلدین بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی هم افغانستان انسان حق لرینی سقلش مستقل کمیسونی نینگ ینگی تعیین ایتیلگن اعضا لری باره سیده قرشی لیک کورستگن ایدی.
بو تشکیلات، بو کمیسیون اعضا لری مستقل، تعهدلی حرمت گه لایق انسان لرآره سیدن تنله نیب تعیین ایتیلیشی نی معلوم قیلگن ایدی.
افغانستان جمهور رئیسی حامد کرزی عین مدت دن 18آی اوتیشی بیلن، بوندن قریب 3هفته آلدین انسان حق لرینی سقلش مستقل کمیسونی نینگ بیر قطاراعضا لرینی تعیین ایتگن ایدی.


text:
"مخدر ماده لرقاچاقیگه عیبدارآلتی یوزدن آرتیق شخص قولگه آلینگن"
ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ مخدرماده لرگه قرشی کوره شیش اداره سی اوتگن اوچ آی جریانیده آلتی یوز کیشی نینگ مخدر ماده قاچاقیگه عیبدارتانیلیب قولگه آلینگنیدن خبربیردی.
پلیس مقاملریگه کوره قولگه آلینگن قاچاقچیلردن اونته سی چیت ایللیک بولگن. ایران، پاکستان وبریتانیا لیک لرهم چیت ایللیک لر اره سیده موجود لیگی اورغولنگن.
ایککی بریتانلیک شخص ایسه الکولی ایچیم لیک سودا قیلیشی گه عیبدارتانلیب توتقینگه آلنگنی ایتیلماقده.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اورین باسری، دنیاجماعت چیلیگی نینگ یاردم لری کمیسه، تریکا ایکمی و مخدر ماده لر سوداسی آرتیب باریشدن خواطر اظهارایتدی.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اورین باسری بازمحمد احمدی آنه شو اوچ آیلیک فعالت لر جریانیده، کمیده 140 تن مخدر ماده قولگه کیریتیلیب همده 649 کیشی نینگ بوماده قاچاقیگه عیبدار قولگه آلگنیدن خبربیردی :"مخدرماده لرقاچاقیگه عیبله نیب قولگه آلینگن شخص لر جمله سیدن اونته سی چیت ایللیک دیر، بیش نفری پاکستان لیک اوچته سی ایران لیک، همده ایککیته سی بریتانلیک بولگن، بولر هرات، کابل وخوست ولایتلریدن قولگه آلینگن."
شونینگ دیک احمدی جنابلری جاری ییل نینگ اوچ آی اولیده بیش ییریک قاچاقچی اوشلنگنینی تیلگه آلیب کتته قاچاقی دیب روی خط گه آلینگن ینه اون قاچاقچینی قولگه آلیش اوچون جدی سعی حرکت بوله یاتگنینی معلوم قیلدی.
باشقه تماندن احمدی جنابلر 2014 میلادی ییلدن کیین دنیا جماعت چیلیگی نینگ یاردمی کمیسه، تریاک ایکیمی و مخدر ماده لر قاچاقی آرتیب باریشدن خواطر اظهارایتدی.
هرچند مخدر ماده لرگه قرشی کوره شیش اوچون نیچه اداره قوریلیب، کوزه کورنرلی مادی هزینه بیلن ایریم برنامه لر یولگه قویلیب کیلماقده، لیکن شوندی بولسه هم افغانستان هلی هم تریاک ایشلب چیقاره دیگن بیرینچی مملکت دیه کورسه تیلماقده.


text:
نوترینو
نوترینو فیزیک ده اتوم ایچره بیر پارجاجیق (ذره) دیر.نوترینو فرمیونلاردان (یاریم اسپین) ساییلیر.ایشیق گئدیمینه یاخین پارچاجیقدیر.الکتریک یوکو صیفر دیر.یونان الیفباسیندا nu ایله سیمگه له نیر.الکترو مغناطیس گوجلری اونو چکمیر چون الکتریک یوکو یوخدور.
نوترینو اتوم چکیردکی آچیلاماقدا بتا ایشیقیندا گوروشور هابئله گونش ایشیقیندا و اتوم راکتورلاردا واردیر یوخسا اؤزای گؤیدن گلن ایشیقلارین اتوملار ایله توققوشماقیندا نوترینو گوروشور.
چئشیدلری[دَییشدیر]
اوچ چئشید نوتروینو بیلینیب. الکترون نوترینو، میون نوترینو و تاو نوترینو هابئله هر نوترینو پارچاجیق اوچون بیر قارشی پارچاجیق پادنوترینو آدیندا بیلینیب.
هر ثانیه ده گونشدن 65 میلیارد نوترینو پارچاجیقی یئرین بیر کؤب سانتی متیرینه گلیر.


text:
قان قروپلارین اینسان ساغلاملیغینا و حتی خاصیتینه اولان تأثیری موختلیف اؤلکهلرین متخصصلری طرفیندن اؤیرنیلیر.
ساغلام اولون. آذ-این معلوماتینا گؤره، یاپونییادا قان قروپلارینین اینسان خاصیتینه اولان تأثیرینه اساسلاناراق حتی ایدمان کوماندالاری ییغیلیر، بو گؤستریجی ایشه قبول اولاندا نظره آلینیر. یاپونییادا بو مؤوضویا چوخ حساس یاناشیرلار.
آراشدیرمالار گؤستریب کی، ۱-جی (۰) قان قروپو اولان اینسانلار دیگر قان قروپلاری ایله مقاییسهده داها چوخ یاشاییر.
۱-جی قان قروپو ان قدیم ساییلیر. بئله نظریه وار کی، اول بوتون اینسانلاردا یالنیز ۱-جی قان قروپو وار ایدی. داها سونرا ایسه دیگر قروپلار عمله گلیب. ۴-جو قان قروپو ان جاوان ساییلیر. بو ان آزسایلی قان قروپودور. حال حاضردا عالیملر بئله حساب ائدیر کی، قان قروپلاری اصلینده ۴ دئییل، داها چوخدور.


text:
نیمروز ولایتی نینگ سابق پلیس قوماندانی 10 ییل قماق جزاسیگه محکوم بولدی
مخدره ماده لر قاچاقی گه قولی بارلیک عیب لاوی بیلن جاری ییل اسد آیی ده توتقین گه آلینگن نیمروزولایتی سابق پولیس باشلیغی محمد کبیر انداربی مخدره ماده لرگه قرشی مخصوص محکمه تماندن اون ییل قماق جزاسیگه حکم ایتیلگن. انداربی جناب لری دوسیه سی بوکون بیر علنی محکمه ده فیصله بولگنی نی معلوم قیلینماقده. افغانستان مخدره ماده لرگه قرشی عدلی وقضایی اداره سوزچی سی احمد خالد موعد نیمروز ولایتی سابق پولیس باشلیغی گه قوییلگن عیب لر نیمه لردن عبارت بولگنی نی بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده معلوم قیلدی. "او مخدره ماده لر قاچاقی گه عیبدارتانیلگنی دن علاوه ایککی اوچه مرته پولیس عملیات لری عاقبتیده قول گه آلینگن مخدره ماده لرنی دیپودن چیقاریب قاچاقچی لرگه ساتکن . بو نگه قوشیمچه بیرنیچه قاچاقچی دن پول وپاره الیب اولرنی محبس دن قوییب یوبارگن، عموما آلگن ده بو شخص کوپ لب مراتبه وظیفوی صلاحیتی دن سو استفاده قیلگن" دییدی موعد جنابلری. مخدره ماده لرگه قرشی کورش عدلی و قضایی اداره سوزچی سی اندرابی جناب لری گه نسبتا اعلان ایتلگن بو حکم یکونی قرار ایمس لیگی نی ایتیب بو حکم ایکینچی و اوچینچی محکمه تامانیدن تصدیق لنگن دن کیین عملی بولیشی نی تیل گه آلدی. اونگه کوره مخدره ماده لرگه قرشی کورش عالی محکمه سی اوتکن التی ای جریانیده مخدره ماده لرقاچاقی عیب لوی بیلن التی یوقاری مرتبه لی پولیس ملازملری نی محکمه قیلیب اوزاق و قیسقه مدت ازاد لیگ دن محروم ایتکن. موعد جنابلری عین دمده بو محکمه ده باشقه 9 پولیس ملازملری نینگ دوسیه سی هم عین جرم لر بیلن ییتیب بارگنی دن خبربیریب کیلگوسی بیر ای گه قدر اولرگه قرشی محکمه حکمی اعلان ایتلتیشی نی معلوم قیلدی. افغانستان دنیا ده اینگ کوپ مخدره ماده ایکیب وایشلب چیقاره دیگن مملکت حسابلنه دی بوماده نینگ یوقاتیش اوچون دینا مملکت لری یاردمی بیلن افغانستان حکومتی تاماندن نیچه ییلدن بیری سعی وحرکت یولگه قوییلیب کیلماقده. اما شونگه قره مسدن هلی هم بو ماده کوپ مقدارده ایکیلیب کیین خارجی مملکت لرگه قاچاق ایتیله دی. بوماده نینگ ایکیلیشی وسودا ساتیغی گه کوپراق حکومت قوراللی گروه لرنی عیب لب کیلماقده بوندن تشقری بیر قطار دولت گه علاقه دارکیشی لرهم قولی بارلیگی ایتیله دی. آلدین لرگچه حکومت نینگ آدم لری کیم لیگی وقیسی لوازمده بولیش لری فاش ایتیلمه گن ایدی. اخیرگی وقت لرده پولیس قوماندانی مقیاسیده بولگن کیشی قولگه آلینیشی اوتمیشده بولگن عیبلاولرنی اثباتلماقده.


text:
کورسو قورماق
هر ایل بو زمانلار یا بیر آز بوندان ایره لی، مرغئیده کورسولر قورولوردو. اول ساعات سوروشولوردو. ساعات خوش اولاندا کورسو قورولان اوتاغی تمیز ائلئییب، کورسونون پایا یئرلرینی آچیب و کورسو قورولوردو. کورسونون اوستونه اول ججیم، اوستوندن کورسو یورغانی و اونون اوستوندن گنه بیر یئنگی ججیم سالینیردی. هامیسینین اوستوندن بیر "کورسو اوستو" پارچا سالاردیلار. کورسو اوستو، راحاتجاسینا سیلکلنن بیر پارچاایدی. کورسونون ایستیتمه سیستمی، اودون و ذغال دیر. بیر دمیر تشت(تشت آهنی) ایچینه کول دولدوروب، اوجاق باشیندا اوت یاندیریب و اوت قیزارمیش ذغال حالتینه دونندن سورا، اونو تشت ایچینه توکوب و کورسونو یاندیرماسین دییه، اوستونه کول سپیرلر. سورا تشتی کورسو آستینا قویوب، چوخ ایستی اولورسا آشاغی کشه نی آچیق قویارلار. ایلک(اول) کورسو قورولان گون، کورسونون تفتی اولار(دی اکسید کربن) و کورسو باشیندا یاتماغین و اوتوماغین بوغولما خطری وار. آمما سوراکی گونلر عادی حالته دوشر. کورسونون اطرافیندا دورد دانا اوتورمالی یئر وار. بو اوتورماق یئرلره مرغئیده کشه دییرلر. بیر دانا یوخاری کشه، ایکی دانا یان کشه و بیر دانا آشاغی کشه. قوناق گلنده معمولا یوخاری کشه ده اوتورار. ائو صاحاب اوشاقلاری آشاغی کشه ده. سفره ده کورسو اوستونده آچیلار. اوشاقلار بعضا کورسو اوستونده اوتوروب یئمکلرینی یییرلر. یاتماق زمانی دا هر کیم کشه لرین بیرینده یاتار. جمعیتی چوخ اولان عائله لرده ایکی کورسو قورولار. بئش آلتی ایلدی مرغئیه گاز چکیلندن داها ائولرده کورسو قورولمور و چوخونلوقدا "بخاری گازی" استفاده اولونور. آمما هله کورسو قورانلار وار. باهارین ایلک(اول) آییندا کورسولر ییغیلیر کی اونوندا بیر رسم و رسوماتی وار.
نوع مطلب :
برچسب ها :
کورسو قورماق،
لینک های مرتبط :


text:
دییللر بوردان سن چیخ گئت
نینییم ،هارا گدیم ،گوی ماویدی ،تانریم
ایر ال چکسمده آنامنان بوردا
آیاق چکممرم آنا توپراقدان ،تانریم
گویون وفاسی یوخدور هچوده بیزلره
توپراقی آتساندا گویه ،تز قاییدار یره ،تانریم
گوی گاه ماوی اولار ،گاه توتولار ،آغلار
آغلاشیر بولاقلاردا ،سوزور یاناقیننان ،تانریم
قاینایار هردنده ایسدی سو بولاقلاردان
نه درماندی قاینار سو آنامین قیچینا ،تانریم
یل اسسده ،شاخدا وورسادا ،کولکده قار یاغسادا
قاینار سو آخار آذربایجانین داغلاریننان ،تانریم
ایگیتلرین ،آصلان قیزلارین ،ایر بوجاقلاردا قالسادا
دووش زامانی گرک چیخسین تولکی یوواسیننان ،تانریم
چاققاللار همشه گوزلری وار بیزیم وطنده
قوی اولاسین بوز قورداریم مشده ،تانریم
ایر ال چکمسه لر اونلار توپراقیمنان
قیراجاغام ال اوزونون الین کولوننان ،تانریم
احد یای وطن ماهنیسین ئولکوه
اوجادان اوخو،چیغیر اورکدن،قوی چیخسین جانیم ،تانریم


text:
قادینلاریمیز و بیزیم توپلوم
◘◘◘ قادینلاریمیز و بیزیم توپلوم ◘◘◘
شَهَرین ایچینه کی چیخیرسان بیر چوخ گؤرونتو، سنین اؤزهنینی(توجهونو) اؤزونه ساری چهکیر. فرقلی فرقلی اینسانلار گؤرورسن، فرقلی فرقلی دوشونجهلر و فرقلی فرقلی پئشهلرله راستلاشیرسان. توپلومون چاخلاشماسین، ترپهنیشین، جانلی اولاراق چالیشماسینی گؤز آردی ائدهبیلمیرسن. بوتون چتینلیکلر، فلاکتلر، یوخسوللوقلار، ایشسیزلیکلره، بیرجه سؤزده دئسهم " آغری و دردلره" رغمن یئنه یاشاییشین چیرکین اوزون گؤردویونه بیله، هلهلیک جانلیلیغین ایلکین یانسیدیجیلارینین ایزلرینی گؤردویونده بیر تههَر بوتون بونلارا قاتلاشیب اؤزونو ساواش مئیدانینین اورتاسیندا گؤرورسن. من بونون آدین قویورام "یاشام موجادیلهسی".
یاشادیغیمیز توپلومدا بیر چوخ گئری قالمیشلیکلار وار، بلکی باشقا اؤلکهلرده یاشاسایدیق بیر چوخ داورانیشلاریمیز، بیر چوخ قایدا قوراللاریمیز، بیر چوخ یازیلمامیش یاسالاریمیز بیزی هویوخدورموش، قورخوتموش " نئجه بئله اولا بیلر آخی؟" سوروسونو دئیه سوروشدورموش کیمی اولاردی. آنجاق زامان سورهجی بیزیم تاریخسل آلت بیلینجیمیزه ائتکیسین بوراخمیش کیمی دورومدادیر. بو گلیشمهلر داها بیزی بیر تههر کوبوتلاشدیریب، داها عادیلشمیش بیر چوخ مسئلیه گؤرمزدن گلمهگیمیزه، دایاناقلی ندهن اولوب دور. بیر چوخ بئلنچی سورونلاریمیز وار کی داها سورون بیله ساییلمیرلار نیه کی زامان او چاتیشمازلیقلاری اؤز ایچینده بوغوب، گلهنک و دینی-مذهبی یاپیلار بو سورهجه توو وئریب داها قاباریق آجیلارین أللریندن آلیب لار. بونلارین بیریسی و اؤنملیسی ساییلان "قادنینلار و قادین حاقلارینین دورومودور" منجه. "بیل کیلینتون" آمئریکانین کئچمیش پیرئزیدنتلریندن اولان بیریسی دانیشیقلارینین بیرینده دئمیشدی "قادین دهییشیلیرسه توپلوم دهییشیلهر" آنجاق منجه بو سؤز دوغرو دا اولسا یئتهرلی دئییل نیه کی قادینا قارشی باخیشلار، قادینین بیلگیسیز قالماغی، قادینلارلا ایلگیلی بیر چوخ توپلومسال قورال و قایدالار، قادین حاقلارینا ائرککلرین سایقیلا یاناشمالاری و... کیمی قونولار ائتکیلی درجهده داخیلدیرلر؛ تکی قادین یوخ سایدیغیم اؤرنکلر ده اویغونلانیب، یئرینده بلکی دهییشیلمهلیدیرلر.
بوگون بیر آنانین اؤلوم اعلامییهسین بیر دووارا یاپیشدیریلمیشین اولدوغونو گؤردوم. آنجاق سؤزو گئدن اعلامییهنی گؤردوکده توپلوموموزدا قادینلاریمیزین دورملارینین نهقدهر آغیر اولدوقلاری یئنیدن گؤزومون اؤنونه گَلدی. بیزیم توپلومدا دونیاسین دهییشمیش قادینین اؤز شَکیلین اعلامییهسینه وورمازلار !!! ؛ اونون یئرینه، بیر زامانلار دینی کیتابلاریمیزدا 14 معصومدان بیریسینی گؤسترمک ایستهدیکلری کیمی بیر ایشیقلی اؤرتو یا دا ایشیقسیز بیر اؤرتویله گؤستَرَرلر. آنجاق بوگون گؤردوگوم شکیلده او ایشدن علاوه رحمته گئندن قادینین بؤیوک اوغلونون شکیلین ده وورموشدورلار. و آنانی اوغلویلا تانیتدیرمیشدیرلار ! بیلمیرم نیه ولی چوخ اوزولوب ایچیمدن یازیقلاندیم.
بو دئمک اولار قادینلاریمیزین مینده بیر اولان آغریلارینین گؤستهرگهسیدیر. و گؤستهریرکی نهقدهر زامان ایستیر بو گؤروشلر دهییشیب ایدهآل بیر توپلوما یییه اولاق. هله بونا دیلسیزلیق و او اعلامیهنین اؤز دیلیمیزده یاییلماماسینین نیهلیگین ده آرتیرساق بو آغرییا ساخلاشماق داها چتین اولاجاق. آنجاق بؤیوک دهییشیم و بؤیوک اوغورلار بالاجا آددیملاردان اولاشیر. بو بالاجا دهییشیملر یئرینده ائعمال اولسالار بؤیوک دئویرمهلری آز زاماندا گؤرهبیلهجهییک، دییه دوشونورم.
18/10/93 حامید مورسلی.


text:
پرو حاکمیت اورگانلاری کئچمیش پرزیدئنت آلژاندرو تولدونون حبسینه گتیریب چیخاراجاق اینفورماسییا اوچون ۳۰ مین دوللار مکافات تعیین ادیب. اوندان اول حاکم اونونلا باغلی ۲۰ میلیون دوللارلیق روشوت اتهامی ایله کئچمیش پرزیدنتین حبسینه قراروئریب.
آخار. آb بی بی سی-یه ایستینادا خبر وئریر کی، تولدو حکومت کمقاویله لرینین وئریلمهسی موقابیلینده برازیلییانین اودبرشت تیکینتی فیرماسیندان روشوت آلماق÷دا اتهام اولونور. اونون اؤزو بو ایتیهاملاری رد ائدیر. پئرو رسمیلری اینانیرلار کی، او، حاضردا آبش-این سان فرانسیسکو شهریندهدیر و ایسرایله سفر ائتمهیه حاضیرلاشیر.
۲۰۰۱-۲۰۰۶-جی ایللرده پرزیدنت اولموش تولدو سان فرانسیسکو یاخینلیغینداکی ایستانفورد اونیورسیتتینده محازیره اوخویور و اونون آروادی الیانه کارپین ایسرایل وطنداشلیغی وار. او، آمئریکا و ایسرایل حکومتلرینه آرتیق رسمی مراجعت ائدیلیب.
اودئبرشت فیرماسینا گلینجه ایسه، اونونلا باغلی چوخ بؤیوک روشوت قالماقالی آمئریکا عدلیه ناظرلیگی طرفیندن آراشدیریلیر. فیرما ناظرلیکله جزانین یونگوللشدیریلمهسی مقابیلینده لاتین آمئریکاسی بویونجا ۸۰۰ میلیون دوللار روشوت وئردیینی اعتراف ائدیب. فیرما همچینین پرودا ۲۰۰۵ و ۲۰۱۴-جو ایللرده مقاویله لر آلماق مقصدیله ۲۹ میلیون دوللار روشوت وئردیینی بیلدیریب.


text:
اؤلۆرهم عم اوْغلۇ گؤزۆن فدا، باشا چوْخ چتین محنیم گله
نفهسیم دۆشۆبدۆ شومارییه، دئ حۆسئینلهن حسنیم گله
∞∞∞∞∞
دئ عم اوْغلۇ گلسین اۇشاقلارێم، بۇ چتین زامانێ گؤرۆم گئدیم
اؤز الیمله بیرده حۆسئینیمه، سۇسۇز اوْلسا گر سۇ وئریم گئدیم
گله زینبیمی یاواش-یاواش، بیر الیمله زولفون هؤرۆم گئدیم
کی چتیندی زولفونه زینبین، آنا تک بیر ال چکهنیم گله
∞∞∞∞∞
اؤز ائویمده من گؤرهن ایشلهری، داخێ قوْرخۇرام گؤرهن اوْلمایا
آیێلێب {آیێنێب} سۇ ایستهسه هر گئجه، بۇ حۆسئینه سۇ وئرهن اوْلمایا
نده زولف-ی-زینبی من کیمی دارایێب داخێ هؤرهن اوْلمایا
نه شریک-ی-غم اوْلانێم گله، نده دردینی بیلهنیم گله
∞∞∞∞∞
بالالارێم عطریمی بۇ یانان قاپێدان آلارلار عم اوْغلۇ جان
یانا یانا آه-وْ-فغان سسی، بۇ ائوه سالارلار عم اوْغلۇ جان
ندی چاره بۇ گئجهدهن داخێ، نهنهسیز قالارلار عم اوْغلۇ جان
داخێ قوْیما آه-وْ-نوایه چوْخ، حسنیم شیرین سخنیم گله
∞∞∞∞∞
گئجه وقتی غوسلیمی وئر اؤزۆن، اؤز الینله ائیلهگیلهن کفن
خوْش اوْلار کی ایستهمییهنلهره بۇ قضیّه اوْلمایا چوْخ علن
منه ائوده بزم-ی-عزا قۇرۇن، گر اوْلماسا یاسێما گلین
کی گؤزهلدی شیوهنه زینبیم، اوْ هزاره-ی چمهنیم گله
∞∞∞∞∞
منی اوْخشاسێن بئله زینبیم، نهنه مونئس-ی-غم اوْلان نهنه
غم-وْ-غصّهسی چوْخ اوْلان نهنه، ولی عؤمری چوْخ کم اوْلان نهنه
ستم-وْ-جفای زمانهدهن، اۇجا قامهتی خم اوْلان نهنه
داخێ موشگول ایشدی کی بۇ ائوه، نهنه سن کیمی گئدهنیم گله
- شنبه
- 29
- آبان
- 1389
- ساعت
- 16:41
- نوشته شده توسط
- سعيد رضايي


text:
« مجاهد » عنوانی، ایلک دؤنه ایران دا و مشروطه دؤرونده تبریزین غیبی مرکزینده یئرلندی کی کربلایی علی مسیو بینؤره سین تؤکمیش دیر. دئمه ک اولار غیبی مرکزین ده یه رلی و شورلو ایشی ، آزادلیغی ساخلاماق و زورون قاباغیندا دایانماق اوچون مجاهد تؤره تمه ک و مسلّح سازمانی جورله مه ک ایدیر.
تبریز مسجدلرینده دانیشانلار منبره گئدیب آداملاری دؤیوش فنّ لری و توفنگ اؤرگشمه گه تشویق ائتدیلر. بازاردا توفنگ آل وئری و توفنگ اؤرگه شمه ک باشلادی و هامی آت سورمه ک ، نئجه دؤیوشمه کلردن دانیشدیلار.
تهرانین مشروطه چی لری ، مشروطه فرمانلاری نین چیخماسین و مجلسین آچیلماسین هدفه چاتماق اوچون کیفایت بیلیردیلر و تبریزلی لرین انقلاب اوچون توفنگله اوز به اوز اولماقلارین سایا سالماییردیلار. آمما سونرادا کی فیرتانالار ثابت ائتدی کی بیر انقلابی یئرینه یئتیرمه ک ساده لوحلیق ایله اولا بیلمه ز.
اگر مجلسین بمب باران گونو، تهرانین آزادلیق ایستییه نلری ، او بئله قورخمامازلیق ایله ائلییه بیلمه دیلر دؤیوشو باشا وئره لر سببی آماده اولماماق ایدی. بو مجاهدلرین بیر بؤلومو تهران دا آذربایجان انجمنی نین عضولری ایدیلر.
بو دؤره گؤرموش خالقین ایچیندن ، ستارخان، باقیرخان، حسین خان باغبان و میر هاشم خان کیمی ایگیت لر انقلاب مئیدانیندا آددیم آتدیلار . بوتون بو چالیشلار علی مسیو نین نظری آلتیندا اولموشدو و او پولاد کیمی بئله بیر خطرلی ایشی بوینونا آلمیشدی.
قایناق: کتاب تبریز – شهر اولین ها / دوکتور صمد سرداری نیا
چئویره ن : الف. عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
کامپوتر اویونلارینین استرس و عصبیلیگی آزالتدیغی، دپرسییا ایله مباریزه آپاردیغی معلوم اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر، کاتالونییا اونیورسیتتی عالیملری ۱۲۲ علمی آراشدیرمانین نتیجهسینی تحلیل ائدیبلر. تحلیلدن سونرا بئله قرارا گلیبلر کی، کامپوتر اویونلاری دقتی و یادداشی یاخشیلاشدیریر. بؤیوک اویون ایستاژی اولان اویونچولارین بینینده یادداشا جاوابده اولان هیپوکامپ حیصهسی بو اویونلاری اوینامایان اینسانلارلا مقایسهده بؤیوکدور.
عالیملرین فیکرینه گؤره، کامپوتر اویونلاری بیینین قوجالماسی ایله باغلی اولان آلزایمر و س. بو کیمی خستهلیکلرین پروفیلاکتیکاسیندا کمک ائده بیلیر.


text:
اوْوسون نغمه لري
آشاغيداكي نغمه لر ، جادي و اوْوسون كيمي ، طبيعتده تاثير قويماق نيّتي ايله اوْخونور :
اوْوچولار اوْوو نيشانلاييب ، اوْخ آتاركن بئله دئييرلر :
هاش گئده ،
هوش گئده،
بو اوْخ سنه
توش گئده.
اوْوچونو يولا سالاركن اوْنون دالينجا بو ويردلري اوْخويارلار:
اوْواگئدن ، اوْوون توش
اوْوون اوْلسون مارال ، قوش
قورد –قوشو سحر –آخشام
لرزه –لرزه سالان گل
بدهئيبتدن ،بداصيلدن،
بدنظردن دولان گل.
بيراوشاقين بوْغازي آغريياندا اوْنون بؤيوگو اليله بوْغازيني سيغارلاييب بو ويردي اوْخويار:
گئجه گلميسن ، گئجه قاييت
گوٍنوز گلميسن ،گوٍنوز قاييت
هاواخت گلميسن ،او واخت قاييت
وبئله اينانارلار كي خسته ليك،نوْخوشلوق گوٍنون هانسي ساعاتيندا گلميشدي سه ائله اوْ ساعاتد ا دا نوْخوشون جانيندان چيخيب، گئده جك.
بيزلرده بئله بير اينانج واردير كي اوزرليك دنه لرين اودا توتوب يانديرساق ائودن قادا ،بالا سوْووشاجاق، پاخيللارين ،گؤزو پارتلاياجاق و دوشمنلر كور اولاجاقدير . اوزرليگي اود اوستونده كي قابا تؤكه تؤكه بو شعيرلري اوخويارلار:
اوزرليكسن هاواسان.
مين بير درده داواسان.
درد قاپيدان گيرنده،
سن باجادان قوواسان.
بير،ايكي،اوچ، دؤرت،بئش،آلتي، يئددي،
قادا ،بالا قويدو گئتدي.
خوراسان توركلري ايسه بئله شعيرلر اوخورلار:
گؤز وورانين گؤزو چيخسين
ديل وورانين ديلي شيشسين
گؤتوره بيلمه ينين بئلي سينسين
قادا بالا بيزدن گئتسين.
بير پارا اووسونلار دا واردير كي نثر پارچالاريدير.مثلا:
اوشاغي بله يندن سونرا آناسي اوچ يول اليني يئره چاليب،اوشاغين كورگينه وورار و دئير:
هامي نين يوخوسو سنين اولسون.
و اينانير كي اوشاق آغير ياتاجاق.
ايرانين قوٍزئي دوْغوسوندا اوْلان شاهرود شهرينين بير پارا كندلرينين اهاليسي توركدور . "ابر"آدلي همين كندلرين بيرينده شوملانميش زميلره توخوم سپمك موعيّن مراسيم ايله
Filed under: آذربایجان ادبیاتی Azərbaycan ədəbiyati | Tagged: نغمه لر,اووسون,خالق ادبیاتی |


text:
سوئد دؤولتی اوستوکهولمون بیر مسجیدینین مینارهسیندن اذانین یایی
سوئد دؤولتی اوستوکهولمون"بوت شیرکا" مسجیدینین مینارهسیندن فقط جومعهلر اذانین یاییلماسینا ایجازهسینی وئردی.
مهرین وئردیگی خبره گؤره، اوستوکهولمون جنوبوندا یئرلشن بوت شیرکا کومونونون مقاملاری تازالیقدا، بو کومونون «فیتیا» ماحالیندا یئرلشن مسجیدینه مینارهلردن اذان پخش ائلهمگه ایلکین ایجازهنین وئریلمهسیندن خبر وئردیلر.
اذانین مسجید مینارهسیندن یاییلماسینا یالنیز جومعه گونو ایجازه وئریلیر. بئله ایجازهنین صادیر اولماسی سوئدین سئکولار جامیعهسینده طبیعتاً عکس العملسیز قالمادی. دئییلن ایدعالارین بیری بئلهدیر: مذهب آزادلیغی فقط مذهب سئچمهده آزادلیق معناسیندا یوخ بلکه اهالینین بیر مذهبی طرد ائلهمکدهده آزاد اولمالاری معناسیندادیر. اذانین مینارهدن یاییلماسینا ایجازه وئرمک، اهالینین قوناق اوتاقلارینا قدر مذهبی زورونان تحمیل ائلهمک معناسیندادیر. بو دا سوئد جامیعهسینه حاکیم اولان سئکولاریزم اصولونون ضیدّینهدیر.
بئله اعتیراضلارا گؤره اذانین یاییلما ایجازهسی بوت شیرکا مسجیدینده هلهلیک آسیلی قالیبب.


text:
پروقراملار
تورکیه
اسپارتا-دا حربی اوچاق دوشدو
تورکیهنین اسپارتا شهرینده "جاسا" تیپلی حربی نقلیات اوچاغی قضایا اوغرادی.
ناتو باش کاتیبینین معاوینی تورکیهیه گلیر
ناتو باش کاتیبینین معاوینی رُز گوتمولر گلن هفته تورکیهیه گلیر.
تورک دونیاسی
نظربایئو: بیزیم ده نوکلئر سلاحلاریمیز وار ایدی
"سانیرام قازاقیستان نوکلئر سلاح آرخاسیندا اولان دیگر اؤلکهلره بو بارهده سؤز سؤیلهمک حاقینا صاحبدیر"
روم رهبرلیگینین آدادا و بؤلگهده گرگینلیگی آرتیراجاق آدیملار آتماسی "سون درجه تهلوکهلیدیر".
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی خاریجی ایشلر ناظرلیگینین آچیقلاماسیندا دئییلیب: "روم ایجماسینین آدادا و بؤلگهده گرگینلیگی آرتیراجاق آدیملار آتماسی "سون درجه تهلوکهلیدیر".
باکی ایله صوفیا آراسیندا اوچوشلار باشلادی
"بولقاریستان وطنداشلاری ایندی بو مؤحتشم اؤلکهیه یالنیز ۲۹ یورویا اوچابیلهجک"
بؤلگه
روحانیدن ترور اوردوسو آچیقلاماسی
روحانی، آمریکانین سوریه ایله باغلی یئنی پلانینین اولوسلارآراسی قانونلارا ضد و سوریهنین باغیمسیزلیغینا تهدید یاراتدیغینی بیلدیردی
لیبرمن اعتراف ائتدی
لیبرمن اونجه لیکلی هدف لرینین غزه-ده اسیر آلینان ایسرائیل-لی عسگرلری قورتارماق اولدوغونو قئید ائتدی.
بارزانی، تیلرسونا تشکر ائتدی
بارزانی، بغداد ایله پروبلئملرین حل ائدیلمهسی اوچون هر زامان دانیشیقلارا حاضر اولدوقلارینی بیلدیردی
دونیا
یالنیزلیق باخانلیغی قورولدو
یاییملانان بیر راپور، یالنیزلیغین گونده ۱۵ سیگار چکمک قدر پیس اولدوغونو اورتایا قویموشدو
شمالی کوره، آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپی پسیکوپات دئیه قیمتلندیریب
دونالد ترامپین 3 ژانویهده نوکلئر سیلاحلی شمالی کورهنین لیدری کیم یونگ اونا خیطابن آتدیغی منیم دوگوم سنینکیندن داها بؤیوک توییتر اوزریندن باشلایان سوز ساواشی دیرماشیر
اقتصاد
نفت یئنیدن اوجوزلاشماغا باشلادی
امریکادا خام نفت ذخیره لری آزالماقدا داوام ائدیر. انرژی اینفورماسیون ایدارهسینین بو گون آچیقلایاجاغی رسمی رقملرین "بلوومبرگ"ین آنکتینی تصدیقلیجگی گؤزلنیلیر.
تورکیه-ده صنایع اوره تیمی آرتدی
تورکیه ایستاتیستیک قورومونون معلوتاتینا گوره، صنایع اوره تیمینده ایللیک 6.9 آرتیم قئید اولونوب.
ایدمان
رونالدینیو وداع ائتدی
۳۷ یاشلی اولدوز اوچون برزیل، آوروپا، آسیا و میلی تیم سویهسینده چشیدلی ؤرنلر دوزنلهنهجک
"فنرباخچا" 1:4 فینالدا، "بورساسپور"لا "ترابزونسپور" دایاندی
فوتبال عذره تورکیه کوپاسیندا 1/8 فینال مرحلهسینین جاواب اویونلاری کئچیریلیر.
بیلیم و تکنولوژی
تورکیهدن10 اونیورسیته، دونیا اونیورسیتهلری ایله 24 ساحهده رقابت ائدیر
سیرالاما، تورک یوکسک اؤغرتیم سیستمینین بین الخالق آرئنادا موجود دورومونون دگرلندیریلدیگی "قلوبال رقابت شرایطینده میسیون فرقلنمهسی و ایختیصاصلاشما توپلانتیسی"ندا آچیقلانیب
تورکیهده یئنی بیر بؤجک نؤوعو تاپیلدی
قیرمیزی گؤزلو بؤجگه اوشاک شهرینه اتحافا "مئگاستیگموس اوشاکئنسیس" آدی وئریلدی
کولتور و صنعت
ت.ر.ت-نین ادعالی سریالی "محمتچیک/عسگر کوت العمارهنین" تقدیماتی کئچیریلیب
پرزیدنت کوللیهسینده گئرچکلشن تقدیماتا، پرزیدنت رجب طیب اردوغان ائو صاحبلیگی ائدیب
جمهور باشقانی اردوغان کوت العماره سریالینین تقدیماتینا قاتیلدی
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ت.ر.ت 1 کانالیندا یاییملاناجاق "کوت العماره" سریالینین تقدیمات مراسیمینه قاتیلدی.
تورک دیلی امتحانی صاباح 35 اؤلکهده کئچیریلهجک
خاریجی وطنداشلار اوچون نظرده توتولان تورک دیلی امتحانی صاباح 35 اؤلکهده عمومی لیکده 41 منطقهده هم زمان کئچیریلهجک.
ساغلیق و چئوره
۸۱ نفر دوناراق اؤلدو
بونلارین بیر چوخو کوچهلرده دئییل، قیزدیرماسی یئترلی اولمایان ائولرده حیاتینی ایتیردی
یمنده دیفتری ویروسوندان شوبههلی ساییسی 678-ه یوکسلیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتی، طرفیندن درج اولونان راپوردا، یمنده سون ایکی آیدا 678 شوبههلی دیفتری حالی آشکار ائدیلدیگی، 48 نفرین ایسه ائپیدمی سببیله اؤلدوغونو قید ائدیلیب


text:
ایراندا مهافیظه کارلارین پرزیدنتلییه اساس نامیزدی ابراهیم ریسی اصفهانین «نقشی-جهان» میدانیندا طرفدارلاری قارشیسیندا چیخیش ائدرک، حسن روحانییه قارشی جدی اتهاملار سسلندیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ریسی روحانی حکومتینین آتم سازیشی (برجام) ایله باغلی بیرطرفلی اولاراق غرب اؤلکهلرینه چوخلو امتیازلار وئردیینی، عوضینده هئچ نه الده ائتمدیینی بیلدیریب:
«بیز نه کئچمیشه قاییتماق ایستییریک، نه ده ایندیکی وضعیته دؤزوروک. بیزیم استراتژیمیز خالقین خیرینه دییشیکلیک ائدیلمهسیدیر. سؤز، شعار و دانیشماق دورو آرتیق باشا چاتیب و حاضردا نوبه تدبیر و عمله گلیب چاتیب. جناب روحانی! منیم اورییم سیرلر صاندیقچاسیدیر. آغزیمی آچیب دانیشسام، هئچ کس منیمله باجارا بیلمهیهجک. لاکین پرزیدنت اولماق ایستین شخص سیرر ساخلاماغی باجارمالیدیر».
خاطیرلاداق کی، سئچکی کامپانییاسی آپارماق اوچون مازانداران ایالتینین مرکزی ساری شهرینه سفر ائدن ایران پرزیدنتی حسن روحانی سئچکیدهکی اساس رقیبی ابراهیم ریسینین واختیله اعدام حؤکملرینین ایجراسینی سرعتلندیرمهسینه ایشاره ائدیب و خالقی سئچکیلرده دوزگون سئچیم ائتمهیه چاغیریب.


text:
یار دئدیم سینه مده یارام قانادی
دیلیم لال اولدو ، قانیم چاغلادی
گؤزلریمده یاش دورمادی آغلادی
عذابلار ایچینده تنهایام ظالیم
یادیما دوشموسن بو آخشام یئنه
خیالیم دؤنوب دولانیر سنه
اصلینده نه اولوب بیلمیره م منه
حسرت اودونا یانیرام ظالیم
قلبیمده آیریلیغا دؤز دئییب
الویداع سؤیله دیم عادی سؤز بیلیب
سئوگی دونیام منی ویران ائدیب
سنین له سنسیز قالمیشام ظالیم
گؤزلریم یاشاردی، دیلیم توتولدو
محبت ساراییم چؤکدو، اوچولدو
آغلایان گؤزلرین قارشیمدا دوردو
یئنه ده سنه مؤحتاجام ظالیم
کوسکون م ، قلبیمی دویان یوخ هله
قلبی قلبیم له ووران یوخ هله
گئری دؤن آرادا هیجران یوخ هله
سنین له ویصالا قووشام ظالیم ...!


text:
قیرخاۆچونجو درس
"صیفتلر (5)"
2. دۆزهلتمه صیفتلر:
ایسمى صیفتلر:
روس و باشقا آوروپا دیللریندن دیلیمیزه کئچمیش اؤن و سون قوشمالارلا دۆزهلن صیفتلر:
سون ایکی عصیردن بری، بۆتۆن آسیا خالقلارى کیمى، خالقیمیز دا آوروپا خالقلارى ایله مدنى شراییطده یاشادیغى اۆچۆن ، بیر سیرا آوروپا دیللرینین اؤن و سون قوشمالارى دیلیمیزه کئچیب، مۆعین صیفتلر دۆزهلدیب. دئییلمهلیدیر کى بو شکیلچیلرله یالنیز آوروپا کلمهلریله صیفتلر دۆزهلدیر.
اؤن قوشمالار:
آنتى) نفى معناسى بیلدیرن صیفتلر دۆزهلدر: آنتى فاشیزم، آنتى امریالیست، آنتى سوسیالیست، ...
آ) یئنه ده نفى معناسینى بیلدیرر: آنورمال، ...
ایزم) دونیا گؤروشو و نظرییه معناسى وئرن صیفتلر دۆزهلدر: فاشیزم، سوسیالیزم، رومانتیزم، کوبیزم، ...
ایست) بیر نظرییهنین طرفدارى اولان شخصى بیلدیرن صیفت یارادار: سوسیالیست، فاشیست، فولکولوریست، ...
یو (iv)) بو شکیلچیله چوخ نادیر آوروپا سؤزلریندن صیفت یارادار: آکتیو (فعال)، اوبیئکتیو (واقعى)، سوبیئکتیو (ذهنى)، پاسیف (غیرفعال)، ...
ل) بو شکیلچى ده غیرفعالدیر: فورمال، نورمال، سوسیال، ...
لوژى) دونیا گؤرۆشۆ و نظرییه مضمونو داشییان صیفتلر دۆزهلدر: سوسیولوژى، پسیکولوژى، تئرمینولوژى، ...
تیک) داواملیق و آردیجیللیق مضمونو داشییان صیفتلر یارادار: سیستئماتیک، پروبلئماتیک، گراماتیک، فونئتیک، ...
ژى) چوخ نادیر ایشلهنر: پئداقوژى (مۆعللیملیک)
یک) مورفولوژیک، ائتیک، تیپیک.


text:
آخوندووون یئنی الیفبا اوغروندا موباریزهسی
آخوندووون یئنی الیفبا اوغروندا موباریزهسی
میصیر محمدلی
موستملکهچیلیک اؤزونون بوتون پیس طرفلرینه باخمایاراق، اگر آز-چوخ موترقّی سیویلیزاسییایا عاییداتی وارسا، حاکیم اولدوغو جوغرافییادا اینفراستروکتور و مکتب، تئاتر، کیتابخانا کیمی مدنی اینستیتوتلارین اینکیشافیندا خوصوصی رول اوینایا بیلیر. بو باخیمدان 19-جو عصر چار موستملکهچیلیگی ده آذربایجاندا سوسیال-مدنی اینکیشاف اوچون موعین واجیب شرطلری یاراتدی.
ماراقلیدیر، گؤرهسن روس ایستیلاسی و چاریزمین تأمین ائتدیگی دونیوی تحصیل موحیطی اولماسایدی، حادیثهلرین سئیری نئجه دَییشردی؟ مثلا، روس تحصیللی بیر ضیالی و چار ظابیطی اولان ایسماییل بَی قوتقاشینلی شخصی وسایتی حسابینا شاماخی شهر مکتبینی آچماسایدی، میلّی مطبوعاتین بانیسی حسن بَی زردابی دونیوی تحصیل آلا بیلردیمی؟ یوخسا موللاخانا تحصیلینی داوام ائتدیریب، سیرادان بیر آدام کیمی یاشاییب عؤمرونو باشا ووراردی؟ و یا میرزه فتعلی آخوندوو آذربایجاندا سئکولار تحصیلین ایلک جیدی مودافیعهچیسی میرزه شفیع واضحله معلوم صؤحبتیندن سونرا حیاتینین ایستیقامتینی دَییشهجک قراری وئریر؛ عبدالرحیم بَی حاقوئردییئو م.ف.آخوندووون اؤلومونون اللینجی ایل دؤنومو موناسیبتی ایله قلمه آلدیغی "میرزه فتعلینین حیات و فعالیتی" آدلی مقالهسینده، "میرزه شفیع قیسا بیر مودتین ایچریسینده میرزه فتعلینین دونیاگؤروشونو تامامیله دَییشدیردی، روس دیلینی اؤیرهنیب دؤولت ایدارهلرینده قوللوغا گیرمگی اونا مصلحت گؤردو" – یازیردی. نتیجهده میرزه فتعلی روحانی اولماق فیکرینی باشیندان آتیر و شکییه قاییداراق ائله او اثنادا آچیلان ایبتیدایی روس مکتبینه داخیل اولور، روس دیلینی اؤیرنمهیه باشلاییر. او، داها سونرا تیفلیسده روس دیلینی تام اؤیرهنیر و موختلیف ساحهلره عایید روس و دونیا ادبیاتینا چیخیش الده ائدیر. فیرودون بَی کؤچرلی "آذربایجان ادبیاتی" اثرینین بیرینجی جیلدینده بو بارهده قئید ائدیر کی، "قوللوق ایشلریندن فاریق اولدوقدا آسوده واختلارینی میرزه روس کیتابلارینین موطالیعهسینه صرف قیلیب، بیر چوخ معلوماتلار کسب ائدیب. اونون آرتیق سئودیگی فلسفهیه دایر، سیاسی و ایقتیصادی عئلملرینه مخصوص کیتابلار ایمیش". عومومیتله ایسه، م.ف.آخوندوو کیمی همین دؤورون بیر چوخ فیکیر آدامینین آوروپا ایجتیماعی-سیاسی دوشونجهسی و فلسفهسیندن بحث ائدن اثرلرله تانیشلیغیندا، هومانیست ایدئیالاری منیمسهییب تبلیغ ائتمهسینده روس دیلی موهوم واسیطه اولوب.
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
منطیق
منطیق ((یونانجا:λoYιkή))— «مۆلاحیظهلر حاقّیندا علم» ، «فیکیرلرده و فعالیّتده علاقهلر حاقّیندا علم» — منطیقی دیلله جامع درک ائتمهنین قانونلاری، متودلاری و فوْرمالاری حاقّیندا علمدیر. منطیق حاقّیندا بیلیکلر تفکّورله آلیندیغیندان اؤترو، اوْ دۆزگون تفکّور حاقّیندا علم کیمی ده گؤتوروله بیلر. عئینی زاماندا منطیق دوْغرولاما و یا دانما متودلاری حاقّیندا علم کیمی ده قبول ائدیله بیلر. منطیق قازانیلمیش تجرۆبه و درک ائتمه واسیطهسییله حقیقتین الده ائدیلمهسی علمی ده آدلاندیریلیر.
منطیق بیلیمینین اینکیشافیندا ارسطو و قوتتلوب فرگهنین رولو بؤیوکدور. منطیق اساس اوْلاراق ایکی حیصّه یه بؤلونور. قدیمی منطیق اۆزرینده قۇرولموش فورمال منطیق و فورمال منطیق اۆزرینده قۇرولموش ریاضی منطیق.
منطیق بۆتون علملرین اینسترومنتی کیمی گؤتورولور.
ایچیندهکیلر
منطیقین مضمونو[دَییشدیر]
کلاسیک منطیقی نظریه خصوصی دیلده ایضاح ائدیلیر، مادی نومونهلرله مولاهیزه ایرلی سورولور. اوْرادا سهولر اۆزرینده نظارت هله قۇرولماییب، ماسشتابلی دۆشونجه تام فورمالاشماییب، تسویرلرین محدودیت خطی ایشلهنمهایب و س.
آنجاق بونونلا بئله دوزگون مولاهیزه یوروتمک مدنیتی منطیق بیلیمینه قدر ده یارانا بیلمیشدی. مویینتمه، سینیفلاندیرما، تصدیق، تکذیب و س. منطیقی اوْپراسییالار هر بیر اینسان طرفیندن فیکیر دونیاسیندا اؤزوندن وابسته اوْلمادان و مۆافیق سهولرله باش وریر. بونا گؤره ده بعضیلری بئله حساب ادیر کی، شخصی تفکّور طبیعی پروسسدیر و آنالیزه احتیاج یوخدور. حساب ائدیلیر کی، دانیشیق - تفککورورون اؤزو دمکدیر.
تفکّور ایسه سادهجه اوْلاراق منطیقی آردیجیللیق دییلدیر. ایستهنیلهن مثلاًین حلینده هر شی واجیب اوْلا بیلیر: آردیجیلیق، تصادف، اینتیوسییا، اموسییا، شخصی تجروبه، دونیانی درکتمه ماسشتابی و س.
منطیقین اساس وظیفهسی بۆتون دؤورلرده عینی اوْلوبدور :نتیجه چیخارتماق مۆمکون اوْلان هر شیی تتدیق و آنالیز اتمک. بونونلا بئله، حساب ائدیلیر کی، نتیجه اوْبیکتین مضمونووندان دییل، اوْنو تتدیق یوْللاریندان بیرباشا وابستهدیر. اوْنا گؤره ده تتقیقات یوْللارینی رنگارنگلیگی و سوبیکتیو باخیشلارین چوْخلوغو آرزوولوناندیر.
منطیقین کونکرت ساحهلری بۆتون تاریخ بویو تدریجهن دییشیلیبدیر.
دیگر علملره موناسیبتی[دَییشدیر]
تاریخاً منطیق فلسفهنین بیر حیصّه سی کیمی اؤیرنیلیب. حال-حاضیردا اوْ موستقیل بیر علم کیمی قبول اوْلونور. بیرده سیموولیک منطیقریاضیات و اینفورماتیکانین بیر حیصّه سی کیمی ده اؤیرنیلیر.
منطیق بیلیمینین اساس آنلاییشلاری[دَییشدیر]
خاریجی کچیدلر[دَییشدیر]
ادبیات[دَییشدیر]
- KoHдakoB H. И.: Лorичeckий cлoBapb-cпpaBoчHиk. — M. : Hayka، ۱۹۷۵. — ۷۲۰ c.
- KoHдakoB H. И. BBeдeHиe B лorиky. — M.: Hayka، ۱۹۶۷ Ha caйTe PyHиBepc
- ИBлeB Ю. B. yчeбHиk лorиkи: CeMecTpoBый kypc: yчeбHиk. — M. : Дeлo، ۲۰۰۳. — ۲۰۸ c — ایٛسبن ۵-۷۷۴۹-۰۳۱۷-۶
- БoчapoB B. A. ، MapkиH B. И. OcHoBы лorиkи: yчeбHиk. — M. : ИHФPA-M، ۲۰۰۱. — ۲۹۶ c. — ایٛسبن ۵-۱۶-۰۰۰۴۹۶-۳
- ИBиH A. A. Лorиka: yчeбHoe пocoбиe. — Изд. ۲-e. — M. : ЗHaHиe، ۱۹۹۸. — (Ha пopTaлe «Филocoфия B Poccии»؛ Ha caйTe CлaBы ЯHko)
- ИBиH A. A. ، HиkифopoB A. Л. CлoBapb пo лorиke — M. : TyMaHиT، BЛAДOC، ۱۹۹۷. — ۳۸۴ c — ایٛسبن ۵-۶۹۱-۰۰۰۹۹-۳.
- Гopckий، ДMиTpий ПaBлoBич Лorиka: yчeбHoe пocoбиe для пeдarorичeckиx yчилищ. — Изд. ۳-e. — M. : yчпeдrиз، ۱۹۶۱. — ۱۶۰ c.
- ЧeлпaHoB، Гeoprий ИBaHoBич yчeбHиk лorиkи. — M. ، ۱۹۹۴.
- И. Я. ЧyпaxиHa، Бpoдckий، Иocиф HycиMoBич. Л، ЛГy، ۱۹۷۷، [۱]


text:
اردبیل
اردَبیل تلفظ راهنما·اطلاعات (تاریخی آدی: اورتا ائلشابلون:قایناق؟) ایرانین بؤیوک شهرلریندن و اردبیل ایالتینین اورتاسی، ایرانین قوزئی باتی (شومالی باتی) بؤلگهسینده یئرلشمکدهدیر.
بو شهر ایسلامیتدن اؤنجه و سوْنرا آزربایجان مرکزی اولموشدور.
اردبیل شهری آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر اردبیل اوستانینین مرکزی اولاراق، ۴۱۲٬۶۶۹ نفر نۆفوسا مالیکدیر.[۱] اردبیل شهری ساوالان داغی نین اتگینده یئرلشیب و آذربایجان جومهوریتی ایله ۲۵ کیلومتر فاصیلهسی واردیر. اردبیل شهرینین اهالیسی آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار. بۇ شهر آذربایجانین قدیم شهرلریندن دیر و ۵۰۰۰ ایله یاخین قیدمتی واردیر. بۇ شهر بنیامیه حوکومتی زامانی آذربایجانین مرکزی اولوبدور و سونرالار بابک خرمدین قیامینین مرکزینه چئوریلیبدیر. صفویلر زامانیندا حوکومتین رسمی مرکزینه چئوریلیر و شهرین ان آبادانلیق دوروانی بۇ ایللره عایید دیر. بۇ شهر ۱۳۷۲ -اینجی ایلده اردبیل اوستانی قورولاراق بۇ اوستانین مرکزی اولور.[۲]
ایچیندهکیلر
تاریخ[دَییشدیر]
«اردبیل» ین تاریخی حاقّیندا تدقیقات آپاران یازیچیلار، شرقشیناسلار و آذربایجانشیناسلارین سؤزلری اساسیندا و هابئله سومر عابیدهلرینده قید اولونان اثرلردن نتیجه آلماق اولور کی بۇ شهر ۵٬۰۰۰ ایللیک بیر تاریخه مالیک دیر.[۳]
آد[دَییشدیر]
اردبیل یا اورتا ائل تورک کلمهسی دیر، ایکی کلمهدن ترکیب تاپیب «اورتا» معنیسی «مرکز» سونرالار «ارد» ا چئویریلیبدیر و «ائل» شهر معناسینا گلیر، ترکیب تاپیب.
اردبیلین آدی ایسلامی قایناقلاردا اردویل (حدودالعالم؛ مسالک وممالک اصطخری؛ سکه ابوبکربن محمدازاتابکان آذربایجان وتاریخ میافارقین ابن ازرق)، اردبیل (تقویم البلدان ابوالفدا) و ایسلامی جوغرافیاچیلارین چوخونون اثرلرینده اردبیل کیمی یازیلیبدیر (ابن خرداذبه، ابن رسته، یعقوبی، ادریسی، مقدسی، ابن الفقیه، قزوینی، مستوفی ویاقوت حموی). بلاذری، ایسلامین باشلانیشینا حصر اولونموش اثری، فتوح البلداندا بۇ شهرین آدین اردبیل یازیبدیر. اردبیل آدی ۴و۵و۶و۷و۸ عصرلرده ضرب اولونموش سکهلر اوستونده اردبیل کیمین حک اولونوبدور (ابوبکر بن محمدین سکهسین استثنا ائدرک). ائرمنی تاریخچیسی «لووند» میلادی سگگیزینجی عصرین سونوندا (هجرینین ایکینجی عصری) اردبیلین آدین «ارت ویت» کیمین یازیبدیر. مارکوارتا گورا بۇ آد سونرالار «ارت ویل» آدینا چئوریلیبدیر.[۴][۵]
قایناقلارین گوستردیگینه گوره اردبیل و یا ارویلین آدی هئچ قایناقدا «ارتاویل» کیمین یازیلماییبدیر. بۇ آد «اردویل» آدینین یئنیدن جورلانماسیکیمی اورتایا آتیلیبدیر.[۶]
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
یئتدی گوز کورپوسی
چایلار[دَییشدیر]
اردبیل شهرینین اورتاسیندان بالیقلی چای آدی اوْلان بیر چای کئچیر کی نئچه تاریخی کؤرپو ده بۇ چایین اوستونده تیکیلمیشدیر، بۇ کؤرپولرین ان معروف لاری یئددی گؤز کؤرپو، یعقوبیه کؤرپوسو، ایبراهیم آباد کؤرپوسو و نادیری کؤرپوسو دورلر.
محلهلر[دَییشدیر]
بو شهرین اصلی قدیم محله لری اوچ دوکان، نیار، پیرتملیک، تاوار، اونچی مئیدان، آلا قاپی و چشمه باشی دان عیبارت دیر.
بازارلار[دَییشدیر]
بو شهرده چوخلو قدیمی و اوستو اؤرتولو بازار لار واردیر کی بعضی لرینین نئچه یوز ایل قیدمتی وار دیر کی راستا بازار، قیزیلچی بازار، دمیرچی بازار، باشماقچی بازار و بؤرکچی بازاری نومونه اوچون آد آپارماق اولار کی اردبیل بازارینین خوللاری حساب اولونورلار
قارداشلیق[دَییشدیر]
آدلیملار[دَییشدیر]
آیت الله موسوی اردبیلی
الهی اردبیلی
بابا صفری
بیضا اردبیلی
منزوی اردبیلی
جابر عناصری
صدر الممالک اردبیلی
اکبر عبدی
جمشید هاشم پور
رسیمخانا[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ http://amar.sci.org.ir/ ایرانین آمار مرکزی اردبیل اوستانینین آماری
- ↑ اردبیل بلدیه سی نین سایتی پیشینه تاریخی اردبیل
- ↑ حسن ماکوئی (زنگیمارلئ)، " اردبیل " تاریخ لر شهری
- ↑ عادل ارشادی فرد، پیشینه تاریخی اردبیل، آراز درگیسی، سای 101
- ↑ یوزف مارکوارت، ایران شهر، 206
- ↑ عادل ارشادی فرد – آراز درگیسی، سای 101
- ↑ http://www.irna.ir/fa/pagenotfound.htm?aspxerrorpath=/NewsShow.aspx


text:
آیدین شافاق (221)
بیر حئکایه علیرضا ذیحق-دن
دخیلی سیندیردیم و قره پوللاری جیبیمه دولدوروب، گؤتورلندیم سینامایا. دوققوز یاشیندایدیم. جومموشدوم فیلمین سئیرینه. مدلو، پوزلو گؤزل بیر قیز وئریلمیشدی كاسیب بیر اوغلانا. او اوغلان دان قیزین باشینا چوخلی مصیبتلر گلركن، گؤز یاشلاریم سئل كیمی آخیردی. هردن ده هیچقیرتیلار ایچره، گولمكدن آز قالا قیریلیردیم. نییه كی فیلیم ده «تقی پلنگ» آدیندا دوزلو بیر كیشی وار ایدی كی سئوگیلیسی «ویتامین»له چالیب اویناركنهامینین گولوش سسی قولاقلاری جینگیلدهدیردی. فیلمی دفعه لرجه گؤردویوم یادیما گلسه ده هاچان یاتدیغیم هئچ یادیما گلمیر؛ فقط اونو بیلیرم كی آتام قولاغیمدان یاپیشاراق، منی سورویه – سورویه یوخودان آییلتدی و تَپیك گوجونه سیناما-دان آتدی ائشییه. آغیز بورنوم تیلیت قان اولاراق گؤردوم گئجهدی و آنامین گؤزلری قان چاناغینا دؤنوبدی. آنام منی باغرینا باسیب فایتونا میندیریردی آتام دا آغزیندان چیخانی دئییردی.
«داش آغلییان» مسجیدینه چاتدیقدا، فایتونچو دایاندی و من آغلایا آغلایا آنامین چادیراسیندان یاپیشیب یولا دوشدوم. ائوه چاتدیقدا یئنه اونون قوجاغینا قیسیلیب هؤنكور – هؤنكور آغلیردیم. آتام میتباخداكی ایپلردن آسیلمیش قیرمیزی بیبارلاردان بیرینی قوپاردیب او بیری اوشاقلارا كی مندن باشقا یئددیسی ده وارایدی عیبرت اولسون دئیه اووجوندا اَزدی و گلدی منه ساری. آغزیمی بركدن یومسامدا آخیردا آچیلدی و آجی بیبارین دَنهلری دیل بوغازیمی ائله یاندیردی كی گؤزلریمدن اود قالخدی. آنام منه گیزلینجه گول قند وئریب اؤز یانیندا یاتیرتدی. نئیلهسم ده صوبح اذانی نا جان یاتانمادیم. آمما آنامین دوعالارینی ناماز اوسته ائشیده رك، بالا-بالا گؤزلریم آغیرلاشدی. صوبح اؤزومو تاپانا، گؤردوم كوچهمیزین باشیندا كی داش كؤرپو ده، «اؤلو یویان بیت قابیغی» اوتوروب منی گؤزلهییر. اونو گؤرركن قورخدوم قاچدیم كی بیر دن بیره دَیدیم فالا باخان عرب آغایا. او آغیر-آغیر قیچلارینی یئرده سورویه سورویه جیبیم ده كی خیردا پوللارین سسینی ائشیدنده منی چكدی خان كَروانساراسینین آغزینا و تك دستهلی گؤزلویونون آلتیندا، ایری گؤزلری گولهرك دئدی:
- پوللارینی وئر منه كی بو گون سوفته سندندی. ایندی تاس آتیب كیتاب آچاجایام كی گؤرهم طالعینده نه لر وار.
او تاختا تاباغینی آچیب دؤشكجهسینین اوستون ده اوتوراراق آنا ددهمین آدینی سوروشوب میس تاسلاری بوش جاما آتدی.
سن بؤیوك بیر كیشی اولوب اورهیینده كی آرزولارین بیر آزینا چاتاجاقسان، بیر آزینادا یوخ. اؤلو یویاندان دا قورخما كی اودا اونون چؤرهك آغاجیدی. قورخسان قورخ ایكی اوزلولردن! –عرب آغا سورا منیم پوللاریمی قایتاراركن دئدی: «ددهن بیلسه كی بیر قیران پول خَشلیییبسن، قورتولاجاغین اولمویاجاق. ددهن ابراهیم خلیلی من سندن یاخجی تانیرام. سن جهنمده گلیب یاپیشاجاقسان منیم یاخامدان. چیغیر باغیرا حؤوصلهم یوخدی.»
هاوا یاواش-یاواش ایشیقلانیردی كی من گئتدیم توكانیمیزی آچیب دؤشهیم كی فرشچی بازارین آغزیندا «پیشیك بیغی» گؤردوم. او «عبدیل فیشقاچی»نین باشماقلارینا نال چالاراق اونلاری بُویویوردی. عبدیلین ایشی یای لاری آیران ساتماق ایدی و چییینلرین ده بؤیوك بیر میس گوروم دولاندیراراق بئله دئیهردی:
«آیران دی بوزدی یاریسی سودی. ایش سن ده بودی ایشمهسن ده.»
پیشیك بیغ لا عبدیل فیشقاچینین یولداشلیقلاری منه چوخ عجیب گلدی. نییه كی عبدیلین ایشلریندن بیری ده گون بوُیو بازاردا پیشیك بیغی جینلندیرمك ایدی. او پیشیك بیغین یانیندان كئچهرك ماویلداردی و پیشیك بیغ دا پینهچیلییینی اؤتوروب باشلاردی اونو قاوالاماغا. آمما هر آغیز-دان بیر ماویلتی چیخدیقدا، او بیلمزدیهایانا گئتسین كی آخیردا دئیینه-دئیینه قاییداردی ایشینین باشینا. ایشی قاتان عبدیل اولسادا جماعت بیر- بیرینه گؤز-گؤز ائدیب معركهنی قیزیشدیراردیلار. آنجاق آرواد اوشاق بازارا چیخاندا و آل وئر شیرینلشدیك ده، شوخلوقلار كسیلردی. آمما دوز بو واختلاردا دا «بامادور» تاپیلاردی. قوجا بیر كیشی كی بامادور دئدیكده باشلاردی یامان یوغوزا. آرواد اوشاق دا بیلهسینه كار ائتمزدی. وای وایلی ایدی كی بازار دا شولوغ اولا كی اوندادا لاپ اَنگی قیزیشاردی. «الوان علسگر»ده كی الده چوماغ شَهَری گزهردی، اونون سسینی ائشیدهرك توتماسی توتوب آزقالا دلیلردی و گئدیب یاپیشاردی «یورقان علی» نین یورقانا بنزهر چاكئتیندن كی نییه بامادوری اَزمك عوضینه ایشین اولوب «حوققا ماشا»ینان دئییب گولمك.
«حوققا ماشا» كی یایی قیشی قالین پالتووونو چیخارتماق بیلمزدی و ایشی اَل ده سیچان تلهسینن ماشا ساتماق ایدی، «الوان علسگری» گؤرهن كیمی جینلری توتوب دابانا قووت قاچاراق اونا پیس-پیس یامان لار دئیهردی.
آمما ایندی بازاردا هئچ بیرهای-كوی یوخ ایدی و ائشیدیلن سسلر چؤرهكچی خانادان ایدی بیر ده پیشیك بیغلا عبدیلین اِهمالجا پیچیلداشمالاری. من كی آغزیم آجیشیردی و اؤلو یویانی گؤرندن بئری اونون خوفی هله جانیمدان چیخمامیشدی بیلمم نه اولدو كی بیردن بیره ماویلدادیم و گؤتورلهنیب قاچاراق، پیشیك بیغ دوشدو دالیمجا. قاچدیم بؤركچو بازارا و اوردان خَرَزی بازارا كی پیشیك بیغ منی توتها توت دا بیری ماویلداراق منی بوراخیب قاچدی اونون دالیجا.
یئتیرمیشدیم توكانیمیزا و آچاری سالیب قیفیلی آچاراق خفهیی قاغزایاندا گؤردوم رنگی روفوم آغارسادا، پارچالانمیش دوداغیمدا بیر نئچه دامجی قوروموش قان واردی. باشیمی آشاغی سالیب توز سیلكنله آینالارین توزونو آلاراق بیردن بیره بوتون آینالاردا اؤلو یویان بیت قابیغینی گؤروب دیكسهنركن باشیم دَیدی اونلارا. آینالار سیندی تیكهلری پول-پول اولوب نئچه سی تانقیلدی باشیما. اؤزومه گلدیك ده گؤردوم توكان دولدی آدامنان و منی دیشاری چكهرك «علی قارقا» تورباسینا ییغدیقی جیریق كار كاغاذلارینان باشلادی باش گؤزومون قانین سیلمهیه. اؤلو یویان دا كی سحری گلمیشدی بازاردان سیدیر كافور آلا منی آتدی حامبال عابباس زاده-نین پالانی اوسته. حامبال عابباس زاده منی مریضخانایا قاچیرداراق دئدی:
-آدیم حامبال اولوب پالان گزدیرسمده ایندییهجان حامباللیق ائلهمهمیشم. اصلن من اگر حامبال اولسایدیم سن یونگوللوك ده یوكی آپارا-آپارا بَیه زیققیلداردیم؟ بیر زامان گؤردوم كی آدام لاردان بئزمیشم و دئدیم گرك آداملیقدان چیخام. اَلیمی آغ قرهیه ویرمادان بیر پالان آتدیم چیینیمه و منی داها هئش كیم آدام حئسابلامادی. نییه كی كاسیبی بو دونیادا هئش واخت آدام حسابلامازلار. ایندی چوخ راحَتم. جماعت دلی بازدی و او زاماندان بویانا اعصابیم دا راحت!
مریضخانایا چاتدیقدا، پول وئریب قبض آلمادان منی معاینه ائتمهدیلر كی عابباس زاده بیردن بیره منی اورا قویوب قاچدی، آمما چوخ چكمهدن گؤردوم «جوما آخشامی» نین اَلین دن یاپیشیب چكدی ایچَری. جوماآخشامینین مسجیدلرده باشماق جوتلهمهسین گؤرموشدوم و بیلهسینه سئفئه دییهردیلر. اونلار تئز قبض آلیب منی آپاردیلار دوكتورون یانینا. دوكتورون تاپشیریغینان باشیما بخیه ووروب، ایینهلر اَتیمی سانجاركن آنا-آنا دئییب بركدن چیغیردیم و گؤزلریمی آچدیقدا گؤردوم آنام باشیم اوستوندهدیر. اونون یاشیل گؤزلرینی دانیشدیقجا سئل آپاریردی و آتام دا گوله-گوله دئییردی:
- بیرده او اولار اوغورلوقجا سینامایا گئتمز. اؤزوده او سینامایا كی قاباغی دولودی قرهخال سالیب خوروز دؤیوشدورنلرینن.
گؤزلریم قره لدی گؤردوم اؤلو یویان بیر دسته آغ كفنلی آداملارلا گلیر اوستومه و اونلاری آناما گؤسترهرك قیسیلدیم قوجاغینا. اودا آتاما هیسله نیب دئدی:
- بو اوشاغین باشینا هاوا گلمهسه یاخجی دی! قیرنیسلیق دا بسدی و دیلنچیلیییندن ال گؤتور. بیر تئلویزیون آل كی اوشاقلار كوچه باجادان ییغیشیب ائوده بیر دیلخوشلوقلاری اولسون. جومعهدن جومعهیه او خارابا توكانیدا بئش دَیقه باغلا بونلاری چیخات گزیب دولانماغا تا بو اوشاقلاردا بیلسینلر كی ددهنین ائله تك ایشی اوشاغی دؤیوب اوننان ایش چكمك دَییل! واللاه دا بیخمیشام. دئییردیم بو قَدر اوشاقی قویمایاق اولسون كی، دئییردین مچید ده دئییرلر اوشاق سالدیرماق یا حامیله اولماماق اوچون حب یئمك بؤیوك بیر گوناهدی. ایندی ده باهانان بودی كی عالیملر دئییرلر داما آنتئن ویرماغینان موسلمان دامینا خاچ آسماغین هئش فرقی یوخدی. آمما بولورم كی همهشه سنه موهوم اولان بئش تومن جیبین پولودی. قورخوردون كی دوكتورا گئدیب پول خَشلییم و ایندی ده تئلویزیون آلمیرسان كی جانیندان پول چیخماسین. آمما نوزول وئرنده به نییه هئچ او مچید ده ائشیتدییین سؤزلر یادان دوشمور؟! دوزی لاپ بئزمیشم! سنین دردین منی اؤلدورمهسه یاخجیدی!
آذربایجان-دا یاشایان غئیراینسانی عادت
خوی دا، 1338-جی ایلده دوغولان رمانچی، شاعیر و خالق فرهنگینین آراشدیریجیسی «علیرضا ذیحق»، حئکایه ادبیاتیندا مخصوص اوزللیکلره صاحیب اولان چاغداش یازاردیر و یازدیغی حئکایه لرین دیلی و غیرمعمول ایفاده سی اونون یارادیجیلیغینی تخیل ساحه سینده و بیان نوعوندا گؤرکملی و سئچکین ائدیر.
بو یازار یوخاری دا یازیلان حئکایه سینده، آذربایجان-دا یاشایان غیراینسانی بیر فرهنگه ایشاره ائدیبدیر. گئچمیشده؛ البته نه چوخ اوزاق بلکه یاخین گئچمیشده، آذربایجان جامعه سینده اینسانلارین ایشلرینه، عادتلرینه و ذهینسل-فیزیکسل قصورلارینا باخاراق بیر لقب دوزلدیب، او آدامی بو لقب ایله تانیدیب و اونو بیر عمور بو چیرکین آدینان یاشاماغا محکوم ائدیردیرلر. دبنگ آداملار دا بو لقبی تیکرار ائله مک له، لقب صاحیبینی کیچیلدیب، اینجیدیب و بونونلا اؤزلرینه خوشلوق و گولمک یارادیرمیشلار. بو لقب-لر: «الوان عسگر»، «حوققا ماشا»، «یورقان علی»، «پیشیک بیغی»، «عبدیل فیشقاچی»، «اؤلو یویان بیت قابیغی» و «فیشقا جاواد»، «جاواد نعره»، «کورپه حمید»، «تورش الچه»، «توش لومی»، «کاظم سیبیل»، «جین عسگر»، «حسين اوش دوداخ»، «كار غلامرضا»، «كور نادر»، «مال یوسوف»، «قره یوسوف»، «شوربا تقی»، «كچل اصلان»، «ساری تقی»، «يانيق عاباس»، «قئرئخ حيدر»، «كور ميررحيم»، «مير قارقا»، «ساری قولوخان»، «يوسوف سيناما»، «عُمر حسن»، «افعی حميد»، «كتدی اكبر» و…بو چیرکین عادته میثال اولا بیلر.
اومود کی ایندی آذربایجان-دا بو اوتانمالی و مذموم فرهنگ اورتادان قالدیریلمیش اولا!


text:
لیمونون اینانیلماز فایدالاری
سویوق دیمه، قریپ کیمی خستهلیکلره توتولما ریسکی مینیموما ائنهجک. حتی آسم خستسیسینیزسه، توتمالارا مانع اولاراق داها راحت نفس آلمانیزا کؤمک اولاجاق.
2-3 دیلیم لیمون اوتاغینیزین قوخوسو دییشهجک، عینی زاماندا ایچریدکی باکتری و ویروسلار قیسا زامان عرضینده یوخا چیخاجاق.
سویوق دیمه، قریپ کیمی خستهلیکلره توتولما ریسکی مینیموما ائنهجک. حتی آسم خستسیسینیزسه، توتمالارا مانع اولاراق داها راحت نفس آلمانیزا کؤمک اولاجاق.
آخشامدان قالما منفی حیس و هیجانلاری اوزرینیزدن آتاراق داها یاخشی و راحت فورمادا یاتاجاقسینیز.
لیمونون ترکیبیندکی آنتیاوکسیدانتلار باش آغریسینین قارشیسینی آلیر.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
۱ – GUNEL AZER GIZI
۲ – GUNEL AZER GIZI
۳ – GUNEL AZER GIZI
۴ – GUNEL AZER GIZI
۵ – GUNEL AZER GIZI
۶ – GUNEL AZER GIZI
۷ – GUNEL AZER GIZI
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: azari qizi,azari qizi gunal,azary qeze goonal,azeri kizi günel mp3,Azeri kızı Günel,Günel,günel mp3,goonel,gunal,mp3,mp3 gunel,گونل,گونل ماهنیلاری,گونل آذری قیز,گونل آذری قیزی,آهنگ های گونل,آهنگهای گونل,آذری قیز,آذری قیز گونل,آذری قیزی,آذربایجان قیزی,دانلود موزیک گونل آذری قیز,دانلود گونل,دانلود آهنگ های گونل,داونلود آهنگهای گونل |


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
خانیم قیز + کریمی مراغه ای
ناز ائیله کی من موشتریم نازه خانیم قیز
نازیندا ولی گوزله بیر اندازه خانیم قیز
سنسیز گول و گولزاره منیم یوخدی علاقم
گول ماه جمالوندی ترو تازه خانیم قیز
قاصید منه گر موژده ی دیداریوی وئرسه
روحوم گلر شوقیله پیشوازه خانیم قیز
گوساله پرست اولمازدی میلت موسا
باخسایدیلار سن تک بت طنازه خانیم قیز
گؤردوقجا جمالیندا اولان دانه خالی
کونلوم گلیری قوش کیمی پروازه خانیم قیز
مرمر کیمی ماهیچه لرون دامنون آتدان
خوش منظره دور عاشیق جانبازه خانیم قیز
بیر بوسه وئر زاهده ایکی یوز حوری باغیشلار
تذویری آشیب گئچمه سه ایغمازه خانیم قیز
عشق اهلینه گل باغلاما دروازه وصلی
امنیت اولان یئرده نه دروازه خانیم قیز
قویسان باشیوی سینمه قول بوینووا ساللام
آگاه ائده رم دلده اولان رازه خانیم قیز
Filed under: کریمی مراغه ای,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: قیز,مراغه ای,کریمی,گولملی شعر,گولمه لی شعرلر,اشعار طنز ترکی,تورکی شعر,تورکی شعر + گولمه لی,تورکجه شعرلر,خانیم قیز,شعر ترکی,شعر طنز آذری,شعر طنز ترکی |


text:
تورات
تَوْرات یوخسا اسکی عهد. (عبرانیجه: תּוֹרָה) (عبری یازیدا: توراه) جویوتلر(یهودیلر)ین مقدس کیتابی و موسی یا وئریلمیش شریعت یازیلار.جویوتچولوق دؤنوشونده مقدس و شریعت یازیلاری بۇ کیتابدا اولور.
ینی ایسرائیل اینانیشیندا بۇ کیتاب یهوه طرفیندن موسی یا نازیل اوْلوب.
ایچیندهکیلر
تنخ[دَییشدیر]
تورات بیرینجی بؤلوم تنخ کیتابینداندی وبئش کیتابچا اولور.بو کیتابلار هابئله "بئش اسفار": یوخسا "بئش موسی کیتابی" آدلانیر.
اسفار(سفرلر)[دَییشدیر]
بئش سفر بئله دی
- برشیت בראשית (باشلانیش)
- شموت שמות (چیخیش)
- وییقرا ויקרא (لاویلر)
- بمدیبار במדבר (ساییلار)
- دواریم דברים (تثنیه)(چاغیریش)
اسکی عهد و یئنی عهد[دَییشدیر]
بو کیتاب جویوتلردن سوْنرا نصرانیلر کیتابیندا اسکی عهد آدیندا انجیل کیتابندا گلیب.اسکی عهد و جویوتلر توراتی آزجا فرقیلی اولور.نصرانیلر و جویوتلردن سوْنرا سامری لر بۇ کیتابی مقدس بولور.
قایناق[دَییشدیر]
- تورات-باشلانیش چیخیش لاویلر ساییلار تثنیه اسفاری
- انجیل اسکی عهد


text:
11 اسفند 1389 @ 14:47| شاعیر: :: Mesud Haray :: | چاپ ائت
تورپاق( خوجالی شهیدلرینین خاطیره سینه) ــ کیان صفری
ائوین ائشییینده قار شیددتله یاغماقدایدی. «شامیل» پنجره اؤنونده دایانیب قارانلیق حیهطین اورتالیغینداکی شاختایا، بورانا دؤزهن یالقیز توُت آاجینا باخیردی.
یئنیجه دؤیوش بؤلگهسیندن یئتیشیب، هله أینیندهکی دؤیوش پالتارینی دهییشمهمیشدی. اصلان اوتاغین سوکوتونو سیندیردی:
ـ اوغلوم شامیل! دؤیوش بؤلگهلرینده نه وار ـ گل اوتور سؤیله گؤرهک!
او آتاسینا ساری دؤنهرک ، آرام لحن ایله : «آتا! تئزلیکله بورادان گئتمهلیییک.» ـ دئدی.
ـ نئجه، نه دئدین، بورادان گئنکهلیییک، نییه اوغلوم نه اوچون؟!
ـ هر آن ایمکانی وار قوُدوز دوشمن بورایا باسقین ائتسینلر. جبههلرده دوروم یاخشی دئییل. دوشمن وار گوجویله یوروش ائتمکده دیر. بو گون ـ صاباح ...
ـ یوخ اوغلوم من بو شهری ترک ائده بیلمرم، خوجالی منیم دوغما یوردوم دور. من بورادا بوی آتمیشام، یاشا دولموشام. نئجه من بورالارین داغ ـ داشیندان ، سرین سولاریندان، مئشهلریندن أل چکه بیلرم منیم هر زادیم بورادادیر. من بورادا کؤک سالمیشام.
شامیل دریندن کؤکس اؤتوردو:
ـ آتا من سنی یاخشی باشا دوشورم، آمما نه ائتمک اولار. بو گون ـ صاباح او دیغالارین آیاغی بورایا آچیلسا ، هئچ کیمسهیه رحم ائتمهیهجکلر. اونلار دیریلر قالسین بیر یانا، اؤلولره ده رحم ائتمیرلر. هانسی کندده، قصبهیه چاتیرلار قبیرلری ده سؤکورلر. آتا! چوخ چتین گونلر کئچیریریک. دوشمن گون به گون تورپاغیمیزدا ایرهلیلمکدهدیر.
اصلان اورهیینده آغیر بیر درد حیس ائدیردی. اونون یانیندا اوتوران بالاجا اوْغلان نوهسی دانیشیقلارا قولاق آسیردی. آتا اوغلونون دئدیکلریندن بئله راحاتجاسینا کئچهبیلمیردی. آخی او، اؤزو ده ایکینجی دونیا محاربه سینده چتین گونلره راست گلیب، محاربهنی یاخیندان تجربه ائتمیشدی. باشینی آیاق اوسته دوران اوغلونا ساری قوْوزادی. شامیل اونون ایکی گؤزونون درینلییینده نفرتله انتقام حیسّینی دوُیوردو.
سسینده آیدینجا آنلاشیلمایان بیر غم واریدی:
-اوغلوم!تورپاغی کی باشینا بوراخیب ،دوشمنه وئرمک اولماز.بو تورپاقدان هره نین بیر پایی وار. هامی ایمکان قده ر اؤز پایینی قورومالی دیر.اونون قارشیسینداکی وظیفهمیز چوخ آغیردیر. قارینج-قارینجیندان وار گوجوموزله مدافعه ائتمهلیییک. اولورسا بو تورپاغی چییینلریمیزده داشیمالیییق. آمما اونو دوشمن الینه وئرمهمهلیییک. من بیلمیرم بس سیزلر نئیلیرسیز، اؤلکهمیزین میللی اوْردوسو نییه دوشمن باسقینینین قاباغینی آلمیر؟!
ـ آتا بیرین بیلیرسن، بیرین بیلمیرسن. دوشمن باشدان ـ آیاغاجان سیلاحلانیب، روس ایمپریاسی آمریکا، فرانسا، آیری بوینو یوغون اؤلکهلرله بیرلیکده قالماسین یاردیمی ائرمنیلره ائلهییرلر. اونلارین کؤمهیی اولماسایدی، ائرمنیلر کی جرأت ائدیب بیزیم توْرپاقلارا گؤزلرینین اوُجو ایله ده باخما بیلمزدیلر. قالدی بیزیم اؤز اوردوموزون احوالاتی، آدام اوتانیر سؤزونو دانیشسین. دؤیوش بؤلگهلرینه اولان قوّهلریمیز وار گوجلری ایله دؤیوشورلر. قانلاریندان، جانلاریندان کئچیرلر، آنجاق تأسفلر اولسون کی چاتیشمامازلیقلاردا آز دئییل. گؤرورسن نئچه گون اولور کی آرخا جبههدن اوْردویا یاردیم اوْلونمور. الی بوش، آرخاسیز دوشمن اؤنونده نه ائتمک اولار.
اصلان”ین گؤزلری یاشارمیشدی:
ـ ایلاهی نه گونلره قالدیق، گؤرهسن آخریمیز نئجه اولاجاق. کاشکی ال ـ آیاغیمدا گوج اولایدی، سیلاح گؤتوره بیلهیدیم. اوندا اونلارا گؤسترهردیم کی آذربایجان تورپاغیندا او آلچاقلارا یئر اولا بیلمز.
بالاجا اوشاق هوروت ـ هوروت بؤیوک آتاسینا باخیردی:
ـ اصلان بابا سن قوجالمیسان، داغدا قاچا بیلمزسن، قوی من آتاملا گئدیم دوشمنله دؤیوشوم.
اصلان الینی اونون باشینا چکهرک:
ـ آی ساغ اول منیم قوْچاغیم! آمما واقف! سن هله چوخ بالاجاسان، بؤیویئب بویا ـ باشا چاتمالیسان، سن بؤیویهنه آللاه ایسترسه محاربه قورتارار، امن ـ آمانلیق اولار.
×××
نئچه گون ایدی کی اصلانین عاییلهسی شامیلین اصراری ایله خوْجالینی ترک ائدیب آغداما گلمیشدیلر. او گونلرده خوجالینی ترک ائدهن عایلهلرین سایی چوخ آز ایدی.
دؤیوش بؤلگهلرینده قیزغین محاربه گئدیردی. دوشمنین اشغال ائتدییی تورپاقلار گون به گون آرتیردی. آرتیق گوللـهلرین، بوْمبالارین پارتلاماسینی خوْجالینین یاخینلیغیندا ائشیتمک اولوردو.
چوخ چکمهدی کی رادیو ـ تلویزیون واسیطهسیله دهشتلی، آجی بیر خبر ائشیدیلدی:
ائرمنی قوّهلری وحشیجهسینه خوْجالیدا یوزلرله گوناهسیز اینسانی اؤلدوروب، ائولرینی یاندیریب داغیتمیشلار.
بو سارسیدیجی خبر اؤلکه ده بومبا کیمی سس سالیب، هامینی غم، کدره چولغادی. خوجالی اطرافیندا یئرلهشن قارقار ساحیلینده کی مئشهده هلهده آرابیر گوللـه سسی ائشیدیلیردی. مئشهیه پناه آپاران سیلاحسیز اهالی آجلیقلا، شاختا ـ بوْرانلا مبارزه ائتدیکده هارادا وحشی دوشمن واسیطهسیله تاپیلیردیسا گوللـهلنیب، یادا اسیر توتولوردولار. اوْنلار نه قوجایا نه ده آرواد ـ اوشاغا رحم ائتمهییردیلر.
مئشهنین بیر بوجاغیندا شامیل اؤز دستهسی ایله بیرلیکده ووروشاراق نئچه آرواد ـ اوشاغی تهلکهدن قورتارماق ایستهییردی. او بو ایشی گؤره بیلسهده بو یولدا نئچه حرب یولداشینی الدن وئریب، اؤزو ایسه قوْلوندان شیددتله یارالاندی.
×××
«آغدام»ین دام ـ دوواریندان کدر یاغیردی. سانکی «آغدام»، «خوجالی»یا یاس توُتموشدو. شامیل آخشام چاغینین سوْیوغو دوشمکده یورغون ـ آرغین گلیب، ائوه چاتدی. بالاجا واقف هؤولهسک آتاسینین قوجاغینا قاچیب، شنلیک ائدیردی:
ـ دئ گؤروم آتا دوشمن قوّهلریندن نئچهسینی اؤلدوردون، خوْجالیداکی ائویمیزی قوْرویا بیلدینمی؟
آتا باشینی آشاغی سالاراق : «سؤیلهیهجهیم» دئدی. اصلان کیشی چلییینه سؤیکهنهرک یارالی اوغلونو باغرینا باسدی:
ـ اوغلوم یارالانمیسان؟! هانسی الی قوُروموش قولونا گوللـه ووردو؟
شامیل دولوخساندی:
ـ آتا خوْجالینی اشغال ائتدیلر. ائرمنیلر هامینی اؤلدوروب، یا دا اسیر توتدولار. ائولریمیزی داغیتدبلار، تورپاقلاریمیزی قوْرویا بیلمهدیک آتا!
بو آندا واقف سورعتله اوتاقدان چیخیب، تئزلیکله الینده بیر پارچا ایله اونلارین یانینا قایتدی. او پارچانی اصلان کیشی ایله آتاسینین گؤزلری اؤنونده آچدی:
ـ بیر باخین بورا من اؤز پاییمی قوْروموشام.
پارچا آراسیندا ایکی اوووج قدهر خوجالی توْرپاغیندان وار ایدی. اصلان بیر حالداکی یاشلی گؤزلرله اوشاغی سیخ باغرینا باسمیشدی شامیل الیندهکی سیلاحی مؤحکمجهسینه سیخیردی.
* بو حیکایه 1376 دا "وارلیق" درگیسنده چاپ اولونموشدور.


text:
اویان نیوز: تورکیهنین اسکی شهیر آدلی شهرینده “قادین گولرسه” آدلی توپلانتی کئچیریلهجکدیر. ۸ مارت، ساعات ۱۴٫۰۰-ده باشلایان بو توپلانتی، پانئل و کونسئرتدن عیبارت اولاجاقدیر.
گونئی آذربایجاندا قادین مسئله سی دیقت مرکزینده اولان بو توپلانتینین پروقراملاری بئله اولاجاقدیر:
بیرینجی بؤلوم- چیخیشچی لار؛
۱٫ دوکتور سیمین صبری(اینسان حاقلاری و قادین حاقلاری آکتیویستی): گونئی آذربایجاندا قادین حرکتی، مانعلر و ایمکانلار
۲٫ سهیلا عزیزی(قادین حاقلاری آکتیویستی): فمینیزم ندن گرکلیدیر؟
۳٫ افسانه سولدوزلو(قادین حاقلاری آکتیویستی): آذربایجان، فمینیزم و قادین حاقلاری
۴٫ آنکارا اونیوئرسیتهسی قادین چالیشمالاری بؤلوموندن قوناق چیخیشچی
۱۵ دقیقه آرا وئردیکدن سونرا پروقرامین ایکینجی بؤلومو باشلایاجاقدیر.
ایکینجی بؤلوم- موسیقی:
اوزان حجت تبریزلی
بو توپلانتی، “اسکی شهیر آذربایجانلیلار درنگی” طرفیندن کئچیریلهجکدیر.
یئر: یونس امره کولتور و صنعت مرکزی
تاریخ/ ساعات: ۸ مارت(شنبه گونو)، ساعات ۱۴٫۰۰


text:
افغانستان و پاکستان اورته سیده ینگی سودا ترانزیت بیتیمی امضا لندی
اوچ کونلیک بحث و مذاکره لردن کیین ، افغانستان و پاکستان اورته سیده کی ترانزیت بیتیمی ایریم اوزگریشلر بیلن امضا لنگن.
هر چند اوشبو بیتیم بوندن تورت آی مقدم پاکستا نده هر ایککی اولکه سودا وزیرلری تمانیدن امریکا دولت کاتبه سی هیلری کیلنتن حضوریده امضالنگن ایدی. اما ایریم بند لریده کی قینچیلیکلر باعث پاکستان دولتی تمانیدن عملگه آشیریلمه ی قالگنلیگی ایئتلگن ایدیو
اما حاضر افغان رسمیلری برچه معما لر ایچیلگن و کیله جک کونلرده اوشبو بیتیم هر ایککی مملکتده عملگه اشیریلیشینی ایئتماقده لر .
اوشبو بیتیم ده قرمه قرشی لیک لر گه سبب بولگن بند لریدن بیری ، افغانستانلیک سودا گرلرنینگ ، اوز ماللرینی پاکستان حدودیدن الیب باره یاتکنده ف مذکور دولت گه ضمانت پولی تولشی ایدی. افغانستانلیک سودا گرلر ایسه ف اونی اوته " آغیر" توشیشینی ایئتگن ایدیلر.
افغانستان سودا وزیری انورالحق احدی ننیگ ایئیتشیچه ، هر ایککی اولکه اورته سدیه کی ، سودا لر اوچون ضمانت بیریلیشی بوییچه معما لر حل ایتیلگن .و ایندی افغانستان سودا گر لری ، اوز ماللری اوچون ، ضمانت بیریشگه مجبور ایمسلر بلکه او نینگ اورنیگه بیمه تولشلری کیرک .
شونینگدیک جناب احدیگه کوره اوشبو بتیم نینگ عملگه اشیریش اوچون یینه معما لری موضوع لردن بیری ، بو ، سودا ماللرینی آلیب باروچی شخصلر نینگ بیومتریک کیملیکلری نی رویخط گه الیش بولگن.
اونگه کوره حاضر کی پیتده ، بیتیم ننیگ اوشبو بولیمینی هر ایککی اولکه ده هم عملگه آشیریش اوچون امکانیت یوق.
پاکستان سوداگرلیک وزیرلیگی نینگ اورینباسری ظفر محمود اوشبو بیتیم امضا له نیشینی هر ایککله دولت منفعتیگه اته ب و بو نی منطقه سوداگرلیگی اوچون ینگی بیر باسقیچنی آچیشیگه امید بیلدیردی.
اوشبو بیتیم اساسیده بوندن کیین ، افغانستان سودا نقلیه واسطه لری ، پاکستان حدودینی کیسیب اوتیشی ممکن و عینی شکلده پاکستانلیک نقلیه واسطه لری هم ، پاکستان لیک سودا مالرینی افغانستان ارقه لی مرکزی اسیا مملکت لریگه الیب باریشگه قادر بوله دیلر .
هر چند پاکستان رسمیلری اوشبو بیتیم نینگ عملگه آشیریشگه تیار ایکن لیکلرینی تاکید له سه هم ف لیکین ایریم افغانستانلیک سودا گر لر ، بو بیتیم بیلن هر ایککی مملکت اورت هسیده کی سودا معما لری حل بولیشیگه شبهه بیلن قره ماقده لر .