text:
آدیمی یازیرام، نکواریما کیمی بئله. فیسبوک رمزیم، ایمیل…
- نه جور اولدو؟ هاردان گلدی؟ هانسی فینجان ایدی؟ منه ربطی یوخایدی…ههیه سن دئیهن دی!
پنجرهسیز اوتاقدا، دمیر قاپی، قارا دؤرهلی قرنیز داشی، طوسی موکت، بیر جیلد قرآن و بیر جیلد مفاتیحالجناندان سونرا باشقا بیر شئی یوخدور. بیر چئورهنی ریوایت ائدن ایکی گؤزومدور، بیرده بئنیمدهکی نیاگارا شلالهسی کیمی آخان داریخدیریجی و قورخونج دوشونجهلریم. سسسیزلیک و قارانلیق، سیندان اوزهرینده چیرپیلان دمیر کیمی جمجمهمی سیخیر. گؤزلریمی آچیرام. قرآن و مفاتحه ساری ایمکلهییب بیراز ورقلهییب تانریلا دانیشیغا کئچیرم. سس قیتلیغیدیر و گؤرونتو یوخلوغو. قرآنین تاریخی ناغیللاریندا یاتان دوشونجهلرده روحوم سیغاللانیر. کتابی قاتلاییب اوزانیرام. بیر داها دیوارلاردیر و بئینیمده شلاله کیمی فیکریمدن آشیب داشان داریخمالاریم. «یالانچیا نه دئسن دئ… بیلمیرم نه جور اولدو، آمما اؤزو اؤزونه اؤلدو.» بئینیمدهکی سسلری پوزوم دئیه جونو بارماقلاریمی ائلیه بیلدیییم قدر قولاغیما سوخورام. بوردان نئجه باش چیخارتدیغیمی هئچ بیلمهدیم، هر شئی بیر آخلیم(شهابسنگ) سرعتی و قیسالیغیندا باش وئردی. «آسیلاجاقسان» دئدیکلرینده بوردا کیمیلرینین چوخ میرت اولدوغونا گولمهییم گلیردی. قورخوم یوخ ایدی کی، بوشلایارلار، چتینی بیر هفته بوردایام.
دیوارلار محلهمیزده کی بورنو فیرتیقلی یاور کیمیدیر، هاراسینا دؤنورم هر نه قدر باخیرام یئنه ده اوزومه قاییدیر. توپو حهیهتیمیزه دوشوب پنجرهمیزین شیشهسینیده سیندیرسایدی بئله، یئنه گلیب گؤزومه زیللهنیب سیرتیقجاسینا توپونو ایستهیهجکدی. چتین بیر ایش کیمی گؤزومه دوران دیوارلار. قاپینین آلتینداکی بیر بارماقلیق فضادان سالوندا یانان آغ مهتابینین ایشیغی بیراز قاپینین اؤنونو آغ بویا ایله ایشیقلاندیریب و اوتاغین ساری ایشیغیلا قاریشیر. ائشیکده بیر گؤرونتو گؤروم دئیه، بیر قیرخ ورقلی دفتر نازیکلییینده اولان قاپینین آلتینداکی جیریغین اؤنونده اوزانیب باشیمی توزلو موزائیکین اوستونه قویورام. توز اوستومه یئریییر، قاشینما دوشور باشیما. بئنیمدهکی چیرپیشان آداملارین سسی، هردن بوتون فیکیریمین دار-دودوک کئچیدلرینی باشینا گؤتورور.
«من نه بیلیم هاردان گلدی؟ باجادان دوشدو، من اؤلدورمهدیم کی. نه یه دئسن آند ایچیم، جره جهنمه کی….»
سورغولاما اوتاغینداکی گوندهلیک دانیشیقلار بئینیمده دولانیر! دیبی بودور ایکی هفته ساخلارلار. یئنه ده بئینیمده نئچه نفرین های-هارایی قالخیب، سسلرین یئددی ائولی قونشویا کیمی گئده بیلدییینی دویورام. باشیما آغری دوشور، کیمیلری ساواشیر، کیمیلری ده اونلاری آرالاشدیرماقدا. آروادیمین قیشقیرتیسی، قوجا ننهنین شیونی، شیلله تپیک، قیزیم یئنه ساپ ساری سارالمیش، بورنونون قانی اوستونه تؤکولمهسین دئیه باشینی آغلایا-آغلایا یوخاری قالخیزیر. هئچ بیرینی باشا سالا بیلمیرم، باغیریرام، آروادیمین کؤهنه رادیو کیمی کسیلمز دئیینمهلهرینین سسی بیر قیییغ کیمی بئینیمه سوخولوب چیخیر، یالنیز دئیینمهیی باجاریر، ساچلاریندان توتوب دال حهیهطده سوروتلهییرم، هرنه قدر آلاتیرام باشا دوشمور نه ایسه! گئجهلر فیسبوکا گیرمهییمه دئیینمهیی لاپ قانیمی قارالدیردی. «خالخین دا اری وار منیم ده!» قورتارمیردی بئینیمده میلچکلهنن دئیینمهلری. «قوووورتااااااار» دئییب قیشقیریرام. باجا آچیلیب بیر ال ایچری سوخولور، هئچ بیر سؤز دئمهدن باش بارماغینی اوووجوندا سیخماقلا نه ایسه بیر سؤز آنلاتماق ایستهییر، «کس سسینی»دیر دئیهسن دئدییی. اوخوماغا باشلاییرام. میزیلدانیرام اؤز اؤزومله. «ساری ساچلارینی دلی کؤنلومه، باغلامیشیم چؤزولمویور میهریبان» چوخ اوزاقلاردان بیر ضعیف اذان سسی گلیر. اذان سسینی ائشیتجهیین بئنیمده ساواشان عائیلهلر و اوشاقلار سوسورلار. ائله بو هفته بوراخیلارام…گلن هفته…دای آتداکی هفته یوزه یوز…بیر آی….ایکینجی آیین ایچیندهیم. بونو ضعیف اذان سسلرینی سایماقدان الده ائتمیشم. «آخشام اذانی نم هارانین شرعی واختیلا!» هانسی شهری دئدییین سئچه بیلمیرم و هر دؤنه بو ضعیف و اومود وئریجی سسی ائشیتدیییمده دیوارین بوجاغیندا بیر جیزیق سالمیشام. اذان سسلری بیر آنا کیمی الینی دویغولاریمین اوستونده چکیب کؤنلومو توختادیر. بیر تهر دؤزه بیلیم دئیه، ایرمیدؤرد ساعتیمی چئشیدلی ایشلره بؤلورم. یئددی ساعت یاتماق، یاریم ساعت تووالئت، یاریم ساعت یئمک، سگگیز ساعت یئریمک، بیر ساعت قاریشقا اویناتماق، ایکی ساعت قرآنلا مفاتح اوخوماق، نماز و دعا، ایکی ساعت ده دیوارا باخیب بئینیمده ساواشانلاری آرالاشدیریب، آروادیملا قایینلاریمی باشا سالماق! اوتاق دا هر دقیقه ده اللی قدم وورورام، بیر ساعت ده اوچمین قدم اولور، سکگیز ساعتده ایرمیدؤردمین قدم. دئمک اللی گون ده آلتییوز کیلومتر یول.
ناهار واختیدیر. یئمهییمی دمیر قاپینین اوستونده کی ال بویدا باجادان، واختیندان واختینا گتیریرلر. بیر ال دیر، گلیب باجادان سوخولوب وئریب گئدیر. اللر هر ایکی گوندن بیر دهییشیلیر. بیری آغ-آپپاقدیر توکسوز و پارلاق، هئچ قیریشیغی اولمایان، ایرمی یاشیندا بیر قیز الی کیمی، بیراز ائوه آپاردیغیم ساری ساچلی قیزین الی کیمی. یئمهیی آلان لحظه الی توتوب اؤپوب سیغاللاماغیم گلیر، چوخ مهربان بیر ال، بیری ایسه توکلو قهوهای ال. دیرناقلارینی آی دا بیر سئری توتور، آلتینا قارا چیرک توپلاشاندان سونرا. قهوهای الین ایکی بارماغیندا یوغون قاشلی اوزوکلری ده وار. بعضا یئمهیی وئریب گئری قاییداندا باجانین قیراغینا ایلیشیر. بیر سئری یئمهیی آلاندا اوستو جیزیلمیش آغ الین نارین قاسناغینا الیمی چکمک ایستهدیم. نه ایسه و هارداسا ایندی جیزیلمیشدی. تاکسی دان دوشنده قاپیا سورتولوب، بلکه ده بالاجا قیزی یوخسا اوغلو جیزیب. ال بیر آن دونوخدو و بارماقلارینی اووجونا ییغیب اشاره بارماغینی منه ساری اوزادیب، سانکی «گؤزلروو چیخاردارام ها بیر ده منه توخونسان!» سؤزونو دئمک ایستهدی. سونرا دا غضبلی بیر حالدا باجانی باغلاییب گئتدی.
ناهاری یئمیشم. ایندیسه قاریشقا اویناتماق واختیدیر. یئردن اونبئش سانت یوخاریدا بیر دئشیه گیر-چیخدادیلار. یومورتاسی ترسه گلمیش قاریشقالار. دئشیکدن نارین-نارین قوملاری باشلاری اوستونده گتیریب قرنیزین بیر بارماقلیق فضاسینا تؤکورلر. ایکی آی بویوندا ایشلهدیکلری و داشیدیقلاری قوم ایکی قاشیق اولار. یووالارینا دویو حببهسی قویورام. قوملاری ائشیه داشیییب دویونو ایچری سوروتلهییرلر. اوچ دنه قاریشقادیر. بیلمیرم ایچری ده یووالاری نه سایاقدیر، آمما هر حالدا اوچ یاتاقلی بیر یووا اولمالیدیر… تخمینن بیر ساعت واخت آپاریر دویو حببهسینی یووالارینا سوروتلهسینلر. ایندی یقین ساریساچلی قیزین گؤودهسیده قاریشقالار یوواسی اولوب، ائوه آپاردیغیم او بیری دؤرد دنه ساریساچلی قیز اؤلمهمیشدی، آمما بیلمیرم بونا نه گلدی! ایندی یقین قاپیسیندان گیریب باجاسیندان، بورنوندان گیریب گؤزوندن چیخیرلار، دوداغینی…حئییف ساچلارینا، یوخ…ساچینا بیر ایش گؤره بیلمزلر، آمما فیکر ائلهمیرم اوزو، دوداقلاری، یاناقلاری ایندیه کیمی قالسین! گئندن گؤرن «مظلومدور» دئییر بو قبیرلرده آدام یئیهن قاریشقالاری! ساچلیمین اوغروسو اولدوغونو دوشوندویومده قاریشقالارین اوچونوده اشاره بارماغیملا ازمهییم گلیر، آمما هلهلیک منی یالقیزلیقدان چیخاردیرکی، گئدنده اؤلدوررم. هردن قاریشقالارین بیری قارا قرنیز داشین اوستوندن کاریخیب ایرهلیلهنیب، یئرده طوسی موکتین اوستونه دوشور. بیزیم اؤلچوده سانکی انسان آلتی قاتلی بینادان یئره دوشور. آمما قاریشقایا هئچ نه اولمور. نه قیچی سینیر نه توپوغو چیخیر. آیاق یالین جورابسیز باشماقسیز آدام یئیهن زهلم گئتمیش قاریشقا! ایکی ساعت دن چوخ چکیر اون سانتلیق قرنیز داشی یوخاری قالخیب یوواسینا قاییتسین. هئی زویروشوب یئره دوشوردو. اؤنجه «ناپلئون بناپارت» یادیما دوشدویونده اوغورسوز چیخمالارینا گؤز تیکیردیم. آمما دؤزه بیلمهییب، باشیمی بیر تهر قال ائلهمهلیایدیم. پلاستیک قاشیغی قاریشقایا ساری اوزاتدیم و قاشیغا میندیریب، یوواسی آغزیندا یئره سالدیم.«قوی قالسین! هه، قوناق اولئ، گئت سونرا وئررسن» کرایه اوستونده تعارفلاشیردیم. سسیمی باشیما آتمیشدیم. باجا آچیلیب قهوهای ال اوتاغا سوخولدو، «دئیهسن جانون قاشینیرئ»، بارماقلار بیراز منه هده بیچیب باجادان گئری قاییدیب گئتدی. اوندان سونرا قاریشقالارلا داها یاواش دانیشماغا آلیشدیم. پلاستیک قاشیغی قاریشقالارین آسانسورو اولاراق یووانین قیراغینا قویوب، اونلاری آشاغی-یوخاری آپاریردیم.
ناهار چاغیدیر. بوگون قهوهای الین شیفتیدیر. یئمکدن بیر ساعت سوووشمامیش باجانی آچیب ایچری گیردی. گؤزباغلایانی وئریب «باغلا گؤزووه»نی بارماغیلا اشاره ائتدی. بویون دیرناقلارینی توتموشدو. آغ الین ترسینه اولاراق چوخ عصبلی و دهشتلی ایدی. پارچانی گؤزومه باغلاییب حاماما آپاریب، قایتاردی. اوزانیب باشیمی قارا پتونون اوستونه قویورام. آزی بئش دنه قارا قویونون یونوندان چیرپیلیب، دوزلمیش پتو. قویونلارین قیرخیلان لحظهدهکی های-هارایلارینی ائشیتمک رؤیاسینا دالیرام. اوچ آیدان چوخدور بوردا اولدوغوم. سسلری زادی اونودموش کیمی، هر هانسی آغزیمدان بدنیمدن چیخان سسدن سونرا قولاقلاریم باشقا بیر سسه یئریکلهییر. یئنه ده قیچ آغریم توتوب. باشیمی پتونون اوستونه بؤیرو اوسته قویموشام. قولاغیم قاتلانیب و باشیمین آلتیلا پتو آراسیندا سیخیلیر، دئشییی توتولور بو حاللاردا اورک دؤیونتولریمین نبضینی قولاغیمدا دویورام. نفسلریم ساییلیر. دوروب اوتورورام. بوگون آغ الین شیفتیدیر. گلیب باجادان ایچری گیریر و گؤز باغلایانی وئررک اشاره بارماغینی گؤزومه ساری توتوب، آشاغی یوخاری آپاریر. «اونسوزدا ائله بیلیرم کی اونو گؤزومه وورمالیام و پانتومیم ایضاحی لازیم دئییل.» دئییرم اورهییمده؛ گؤبود و تیریشکهلی قهوهای ال سانکی ایندیجه درگز وورماقدان قاییدیب. دانیشیق اوتاغینا آپاریر. سورغولایان کیشی چوخ مهربان بیریسی ایدی، ایستی و سئویملی سسی همیشه اومود وئریجیایدی:
- هاردان تانیش اولدوز
- اینترنت دن، اوتوز زاد یاشی اولاردی، خبریم اولمادی کی. صوب دوردوم هئله گؤردوم
سانکی سورغولایان کیشی او بیری دؤرد دنه ائوه آپاردیغیم قیزدان دا خبری وار ایدی آمما اوستونو وورموردو، بلکه ده بو کیشی همین آغ ال ایمیش. ساری نی دوشوندویومده اورهییم سیخیلیر.گؤزل بیر قیز ایدی. ماوی گؤزلو. آخشام نئچه ساعت اوتاغیمدا دانیشدیق، قهوهسینه نئچه دنه یوخو داواسی قاتمیشدیم، آمما یوخو داواسی اؤلدورمز کی، گونده من اؤزوم لاپ بئشینی ده آتیردیم. قاییداندا هانسی داوالاری قهوهسینه قاتدیغیمی دقت ائتمهیی دوشونوردوم، یالنیز اونون درین یوخویا دالماسینی ایستهییردیم. یوخولو قیزلارلا داها راحت اولوردوم. او بیریلری سحر دوروب گئدیردیلر، آمما بو سونونجوسو! سحر قورو گؤودهسینی یاتاغیمدا بؤیرومده گؤردوم، اوشاقلیقدا حهیهطیمیزدن دریب دفتریمیزین آراسینا قویدوغوموز یارپاقلار کیمی قوروموشدو. آلتیمینیجی آیین سونلاری ایدی، آغ ال اوتاغیما سوخولوب و گؤز باغلایانی وئریب منی ائشیه آپاردی. اوتاغیمدا یئریدیییم مسافت تخمینن اوچمینآلتییوز کیلومتر اولموشدو.
قبیر کیمی اوتاغیمین فضاسیندان ائشیه چیخماق، بیر اؤلونون قبیردن خورتلاییب یاشاما قاییتدیغی کیمی بیر اولای ایدی. یئنی قوخولار، هاوا، ایستی، سویوق، سسلر. بوتون دویولاریم ایشه باشلامیشدی. ایکی ساعت ماشیندا یول گئدندن سونرا گؤزومو آچدیلار. بئشیوز نفرلیک دؤرد اوتاقلی بیر یئردهایدیم. آدام گؤرمک هیجانیندان دیلیم توتولوب. دویولاریمین کیرکیرهسینی یوخاری چکن کیمی گؤرمه، اییلهمه، ائشیتمه، دویولاریمین ایشلهنیلمه هیجانینی یاشاییردیم. آمما نه ایسه قبیر سیخینتیلی اوتاقدا او برزخ داریخماسیندان سونرا جهنمه بنزهین بیر یئر ایدی. دؤرد اوتاقلی و من اوچونجو اوتاقدا. بیزیمکینده یوزاللی نفره یاخین آدام یاتیر. هر ایکی مترده آلتی-یئددیسی. یئره سریلن موکتین ایللر بویو یویولمادیغی اوچون اوزهرینده کی چیرکلر قیرا چئوریلیب. دیوارلار نئچه ایللر برزخ ده اولان آداملارین قارا چیرک ایچینده، بیر کوچه بازار ادبیات دفتری، کامیونلار زیغ گیرینده یازیلان عشقلاتی سؤزلرین آنتولوژیسی ایدی «رفیق بی کلک مادر، برو بی وفا، دیدارمان به قیامت، تو دیگه چرا!»
یئریییب ایک ستونون یانیندا اَیلهشن دؤرد نفرلیک جمعین یانیندا اوتورورام. هر جمع بیرلیکده همخرج اولاراق یاشاییرلار. نئچه ساعت سوووشوب، اوخولا ایلک گون گئدن بیر اوشاق دویغوسوندا اولان کیمی سوسارکن دانیشیق و شوخلوقلارینی ایزلهییرم، «خوش گلیبسن عمو!» دئییر بیری. قیرمیزی هر یانی شیرتو-شپلو قیرمیزی چیرکلی بیر لیواندا چای سوزور، «بویور چای ایچ» دئییر، «ساغول» دئییب و قنددانا داراشمیش میلچهیی قووالایاراق بیر قند گؤتورورم. سانکی بوردا هر کیمسه بیر نئچه نفرله بیرلیکده همخرج اولاراق یاشامالیدیلار. بؤیرومده بیر نفر اوزانیب و سقفه زیللهنیب. آلنیندا اوزون بیر پیچاق ایزی اولان اوغلان، دمپاییسینی باشی آلتینا قویوب اوزانیب، آغ رکابی گئیمیش یئکهپر جاوان اوغلانین خالکوبیلرینه دونوخموشدوم. هندی فیلملر کاراکترینه بنزهین ساچلاری گلیب بوینوندان سینهسینه تؤکولموش گؤزل بیر قیزین تابلوسونو یوغون قولونا دؤیدورموش، قیزین گؤزلرینده کی کیرپیکلری ساییردیم، «عمو راحت اول» سؤزو ایله اؤزومه گلدیم. «قوربانام یاشا» دئییب، چیمچهشه-چیمچهشه چیرکلی پلاستیک لیوانین قیراقلارینا دوداغیمی دایامادان چایی باشیما چکدیم. الیمده کی پتونو بؤیرومه قویوب دیرسکلهنیرم. آغ رکابیلی اوغلان دوروب اوتوروب، علیموجی دیر ائله بیل آدی، منه چای تؤکن آریق قارا بیر اوغلانلا کئچن هفتهکی یئمک ایچمکلرینین حساب-کتابلارینی وورودولار، «سیام ساللاخ گئت تختیمین آلتیندا کاغاذ وار اونو گتیر» سیام فنر کیمی آتلانیب تخته قونور و قیرمیزی بیستون سیگار بوکسونون آغ طریفینی کاغاذ اولاراق گتیریر و حساب-کتابا اوتورورلار. ناهار چاغیدیر. هرهنین درین قدیمی میس کاساسی وار و اوندا یئمک یئییر. سودا پیشمیش یئرآلما ایله یومورتانی سویوب، ازیب بللهلهییریک. علیموجینین بیر مئتیر دوخسان زاد اوجالیغی اولار. او بیری قولوندادا غضبلی بیر قارتال شکیلی دؤیولموش، ساغ بیلنگینه همیشه بیر یزدی دستمال دولاییر. «توالئته گئدیم، گلیم» دئییر. سیام ساللاخ یاواشجاسینا بوینونو ایرهلیلهییب دئییر «عمو! سیملری قاریشاندا هئچ کیمی تانیمازهاااااا.» «آدی موجی دی نیه؟» دئییرم. «اوشاقلیغیندا ننهسی اؤلنده او قدر باشینی قبیر داشینا چیرپیب کی قاریشدیریب» دئییر. بوردا بیر تهر باشیمی ساخلاییم دئیه، علیموجیله آرانی سازلاماغی دوشونوردوم، توالتین سالونوندا گؤی کاشیلی ستونا دایانیب بیر سیگار آلیشدیریرام. او بیری دؤرد دنه ده اوزه چیخسا قورتاراجاغیم اولمایاجاق دوشونوردوم، آمما سورغولایان اونلارین هئچ اوستونوده وورمامیشدی، بلکه ده بیلیندیرمهییر و سوندا اورتایا چیخاراجاق! قورخو بیت-بیره کیمی جانیما دوشموشدو، سیگارین سونلاریدیر، سیام ساللاخ یاخینلاشیر:
- گؤرم او اوتوو!
سیگارینی آلیشدیریر.
- کارتیندا پول اولار؟
- نئجه؟
بیراز یئمک آلاجیوخ.
«اولار دئدیم ایکراه لا!» باشقا چارهم یوخ ایدی. بیری پول ایستهینده ناموس یامانی کیمی آلیردیم، ساری ساچلیلاریندا ایکیسیله پول اوستونده ساواشدیغیم یادیما دوشور…اؤنجه پول سونرا…
بیر هفته دیر بوردایام. یوزمین زاد پولومدان گئدیب، سیام و علی گیلین گوندهکی خرجلری منه دوشور، آمما علیله آرانی سازلامیشام، علییه هرنهیی دئمیشدیم، اودا هئچ نه دئمهدن یالنیز قولاق آسمیشدی، همیشهلیک بوردا قالمالی اولدوغومو بویون بیلمیشدیم. آیاقلاریم کئییییب، بئنیمدهکی ساواشان آداملارین سسی شیددتلنمیشدی. آیاغا دوروب سالونا، توالته زادا گئدنده گؤزوم قارالیر، هر یئرده بیردن دایانیب یئره اوتوروردوم. بوگون موقتی اولاراق ائشیه چیخاریلاجاقدیم. علی اصلا دانیشمازدی آمما هاوامی ساخلاردی چیخاجاغیم گونون سحریسی منی کوریدوردا قیراغا چکیب، «ائشیه چیخدین قالما، گئت، منیم بوکان دا دوستوم وار، چوخ اخییم بیلهسینن، دئنن علیموجینین یولداشیام، هر نهیی اؤزو یئر به یئر ائدر» شومارهنی کؤینک جیبیمه قویوب بیر سیگار آلیشدیردیم. آمما گئده بیلمهرم دوشونوردوم، هر حال دا ساغول دئدیم. ساغوللاشدیق…
شهر تزه بیر اؤلکه کیمی، تانینماز و اؤزگه یاناشیردی منه. تاکسیلار، تیزر تلوزیونلارینداکی تبلیغلر، کهف اصحابینین دویغولاری کیمی بیر شئی. یئددی آی، یئتمیش ایل سوووشوب. موبایلیمی الیمده قوردالاییب خیابانی اوتایا کئچیردیم، سارینین سون مئساژلارینی اینجهلهیم دئیه، «ائوی بوشالت صاباح گئجه اونبیرده گلهجم» یئددی آی بوندان قاباغین مئساژی ایدی، آروادیمی ننهسینین عیادتی بهانهسیله، «گئت صاباح دا من گلهجهیم» دئییب کنده یوللامیشدیم. آیاغینی ساخلاجا و الینی سیقنالا باسمیش کؤهنه آغ بیر پژونون ترمزیلا اؤزومه گلدیم، قولاغیمین بؤیروندن ویژیلتیلا سووشموشدو. شوفرشاگردی طرفیندن بیر باش ائشیه چیخیب بیر ایکی یاغلی یامان دئییب قورشون کیمی سوووشموشدولار.
بو یئددی آی دا حتی بیر دؤنه ده اولموش اولسا سراغیمی توتمایان آرواد، یقین ایندی کندده ددهسی ائوینده اولمالی ایدی. بوشانمیشدی بلکه ده. هرگون قزئته آلدیغیم دکهچی اکراهلا منی گؤرمک ایستهدی. باخیشلارینی اوغورلاییب قزئتهلره گؤزونو تیکدی، یانی کی منی گؤرمهدی! بیر جزامینین دویغوسوندا اولماغی یاشاییردیم. تار-تانیش بیر جورلوکله ائله یاناشیب یانیمدان سوووشوردو کی سانکی منی گؤرمهدی. باش چهارراه دا کی الده سیگار ساتان لال دکهچیه یاخینلاشیب ایکی گیله کنت ایستهدیم. دوداغیمدا سیگاریمی آلیشدیراراق، اوجا سسله «اَبه…اَبه!» دئییب باشینی بوللالاییب دوداغینی بوزدو. سیگارا درین بیر پوک ووروب گولومسهییب وداعلاشدیم. ائوه گئتمک اوچون تاکسی دوراغیندا دایاندیم، اوشاقلیق محله یولداشیم بهرامسیبیل ده دوراقدایدی، اویان-بویانا باخیب یاواشجا یاخینلاشدی، «اده لامصب اؤزو یامان ایشه قویوبسان ها، قارداش من دئیه ن اولسا چیخ گئت قالما!» و…
ناهار چاغی سایخینلیقدان کوچه ده ایت اولاییردی ، قاپینی آچیب ائوه گیردیم. آروادیم ددهسی ائوینه گئتمیشمیش، بیر چوپ ده قویمامیشدی، هر نهیی سوپوروب آپارمیشدی. آشپزخانه ده چوروک کابینتلر قالمیشدی، قاپیسینین آشاغی لولاسی چیخمیش کؤهنه سویودوجو، ساریلاری آپاردیغیم اوتاغین لامپینا کیمی آچیلمیشدی، حهیهطه چیخیب ایواندا پلهده اوتوردوم. ائو بوم-بوش ایدی و بیر ساری ائوه گتیرمهیه یاخشی بیر واخت، آجی بیر گولومسهمه سیچرادی دوداغیما، اورهییم قیزیشان کیمی، اللریم اسدی! بیر سیگار آلیشدیردیم. پلهلرین قیراغیندا کی اوچ دنه تورپاغی آغارمیش گلدانین یانیندا اوتوردوم، گولون بوداغی قوروموشدو. ننهم یادیما دوشدو. حهیهطینین قبالهسی منیم ائشیکده اولماغیم اوچون گیروو قویولموشدو. گئتمهیی دوشونوردوم، هئچ کیمی گؤرمهدن! قوجا ننهم سکته زاد ائلهر اؤلر. طایفا اوزومه توپورهجک؟ قیزیم دا کی هئچ! ۱۲ یاشینا کئچندن آغلی بعضی شئیلری کسیر. کنده گئتمهیی دوشونورم، آروادیم گیله، ننهم هارای چکیب آغلاییر بئینیمده، آروادیم قیشقیریر، قیزیم باشینی قاپیا چیرپیر، قایینلاریمین اللرینده پیچاق آرخاما دوشوب داردودوک کوچهلرده قووالاییرلار، بیر چیخماز کوچهیه گیریرم. پیچاقلاییب یئرده اوزادیبلار، قونوم قونشو فار-فامیل هامیسی جنازهمین اوستونه توپورور، الیمی باشیما چیرپیرام، بئینیمدهکی سسلری سیلیب، فیکریمی بیر یئره توپلاییم دئیه. الیمی پئنجهییمین جئبینه سالیب بالاجا آینانی چیخاریب اوزومه زیللهنیرم. آینادا اؤزومو گؤرنده باشیمداکی سسلرده پوزولور. آخشام اوستو دور. هاوا قارانلیقلاشماق اوزره، خیاوانا چیخیرام. عسگر چئتانین مئیدان قیراغینداکی سیگار دکهسینه چاتیرام. بیر سیگار آلیشدیریب کؤهنهقالایا ساری گئدیرم.
گوندوزلری یوخو داواسی آتیب گئجهلری بایقوش کیمی چیخیب داردودوک کوچهلری شهر قورتارانا کیمی دولانیردیم. محله باشیندا کی مشهباباخان دان ایکی دنه کلوچه کارتونو آلیب اوتاغا سرمیشم. آخشاملار کوچهلری آددیملاییرام. سیگار چکیب دار باجالاردان گؤرسهنن ائولرین اوتاقلارینا بویلانیرام. ماویگؤز ساری ساچلی گؤزل بیر قیز گؤروم دئیه. اونون کیمی بیر قیز. مدرسهیه بیرلیکده گئتدیییمیز گونلر کیمی، ال-اله وئریب ائوه قاییداق، اون ایل سئوگی یاشاتسایدیقدا، آمما چیخیب گئتمیشدی، اوزاق بیر شهره، «اونوت هر شئیی» دئمیشدی…
نئچه گوندور یاتا بیلمیرم. یوخو داواسی آلمیشدیم. بیر دنه ده ساری ساچلی تاپسایدیم داها همیشهلیک گئدردیم. علیموجینین بوکانلی یولداشینین شمارهسینی یوخلادیم. آدی کریم ایدی، گئتمک ایستهسم اونون یانینا گئتمهلییم، منی مرزدن ائشیه چیخاردا بیلردی، بئش میلیونا زادا باخاجاقدی، الیمی کؤینک جیبیمه سالیب شمارهسینین جیبیمده اولماغینی سینادیم. سحر چاغی ایدی، یاتاماق اوچون ائوه قاییدیردیم.
هله فیسبوکداکی قدیمی دوستلاریمین ایرمیسینین چیراغی یانیر. او ساری ساچلی قیزین فیسبوک چیراغی ایسه سونولو. اونون آدینا یئتیشنده خشلی سیدی کیمی اولوردوم. بیئنیم خیشیلداییردی.
تخمینا اوچ آی زاد اولاردی کی همیشهلیک سؤنوب. عینا او بیری دؤرد دنه ساری ساچلی قیز کیمی. گئجهلر سحره کیمی دانیشدیغیم، سسی، گؤزلری، اندامی، هر شئیی. اوشاقلیقداکی سئوگیلیمله سئچیلمیردی. اون-اونایکی یاشیمداکی سئوگیلیم. گیزلین پالانج اوینایاندا همیشه ایکیمیزده قاچیب باباخان ایندی توکان ائتدییی بلوکلو یئرین آرخاسیندا گیزلنردیک. تاپیلانا قدر قوجاقلاشیب اؤپوشردیک. همیشه دیجاللیق ائدیب گؤز یوممازدیق، نه من، نه ده او. دوداقلاری باشی دایره قیرمیزی سورمالارین دادینی وئرردی. اؤلردی او آغ ساپلی قیرمیزی سورمادان ساری. آمما بؤیودوک، اوزاق بیر شهره تحصیل اوچون گئتدی، همیشهلیک! یوخو داواسیندان نئچهسینی آتیب یاتمیشدیم. گئجه ساعت ۱۰ زاد اولاردی. یوخودان دوردوم، صبحانهنی یئییب ائشیه چیخدیم. نئچه گئجه سوووشوب، آمما یوخوسوزلوق اینجیدیر. گوندوزلر یاخشی یاتا بیلمیرم. داوالاریمی چوخالتمیشام. یاخشی و راحت یاتا بیلیم دئیه، بیر ورق اولوب. ایکی دنه ده یخچالداکی آغری داواسیندان، ایکی دنه ده سینمهمین چیرکینه داوا، داوالاری اسمارتیز کیمی اووجوما ییغیردیم نئچه گون ایدی. گئجهنی صوبحه کیمی دولاندیم. صاباحیسی دا یوخوم گلمهدی. سحر تئزدن شهرده دولانیردیم. داها هئچ کیم مندن قاچمیردی. سید قفهسینه گئتدیم. تانیشلاردان نئچهسی اوردایدی. مندن دانیشیردیلار. سلام وئریب بوش صندل ده اوتوردوم، سانکی من یوخ کیمی بیر شئی، دیندیریب دانیشدیرمادان سلامیمی دا آلمادیلار. کوسوب یامانلاییب چیخدیم. بوش میزی آشیریب دیشیمین دیبیندن چیخان سؤزلری دیلیمین آلتیندا دئیهرک ائشیه چیخدیم. تاکسییا دایاندیم قوجا خالام یادیما دوشدو، مین تومن وئریب، «منی ولیآبادا آپار» دئدیم. خالام گیله کئچدیم. ایکی قیچینین آراسینداکی یئره سرمیش سبزینی آریتلاییردی. سلام وئردیم. هئچ باشینی دا قووزامادی. اورهییم دولموشدو، گؤزلریمله بئله. چیخیب ائوه ساری قاییتدیم. ائوه کئچدیم، پلاستیک بیر توپ دوز گلدانلارین یانینا دوشدو. قاپیمیز چالیندی. حهیهط ده ایدیم. قاپیا ساری گئتدیم آمما هر نه قدر چالیشدیم آچیلمادی. بیرازدان سونرا دیوارین اوستونده یاوری گؤردوم، منی هئچ وئجینه سایمادان توپونو گؤتورمک اوچون حهیهطه دوشدو. اوتاقدان ایچری بویلاندی، من ده اونون آرخاسی سوره، اوتاغا گیردی، قیشقیریب توپو یئره آتیب دهشتلی چیغیرتیلارلا کوچهیه قاچدی… بوش اوتاقدا کلوچه کارتونو اوستوده بیر نفر اوزانمیشدی. منه بنزهییردی، چوخدا عجیب بنزهییردی، یاخینلاشدیم. سیچانین بیری قولاغی یانیندان بیر ده سینهسی اوستوندن یئره آتیلیب قاچدی. قوپ-قورو تاختا کیمی اوزانمیشدیم، هئچ کیمینسه خبری یوخ. بیر هفتهلیک اولاردیم!…
سحریسی محله قونشولاری باسدیرمیشدیلار، قاریشقالارین قونشولوغوندا، باجاسیز بالاجا اوتاغیم کیمی، هئچ بیر خیردا ساری شمع یانمادان دا، قاریشقا قوناقلیغیدیر. قاپیمدان گیریب باجامدان چیخیر. اوتاقدا اولارکن او اوچ قاریشقانی اؤلدورمهدیییمین حسرتی لاپ داریخدیریردی
ایضاح: بو حیکایه تبریز ادبی اؤدولونون حکایه بؤلومونده بیرینجی یئری قازانمیشدی.


c: text/html

text:
همت شهبازی
همت شهبازی ـ آذربایجانلی یازیچی، شاعیر و ادبی تنقیدچی.
یاشامی[دَییشدیر]
همت شهبازی ۱۳۵۰-ده موغانین اونگوت ماحالینین نریمانکندی کندینده دونیایا گؤز آچدی. ۱۳۶۲-دن موغانین پارسآباد شهرینده یاشاییر. ایلک دفعه شعره ماراغی تخمینا ۱۶ یاشیندان اوْلموشدور. آذربایجان ادبیاتینا ماراغی ایسه، آذربایجان بؤیوک شاعیرلری فضولی و شهریارلا باشلادی..
ایلک شعری «وطن» حاقّیندا عنوانیندا «اسلامی بیرلیک» هفتهلیینده ۱۳۶۹ (یا ۱۳۶۸) یاییلدی. ۱۳۷۰-ده تبریز دانشگاهیندا فارس ادبیاتی اوخوماق اۆچون قبول اوْلدو. بۇ زاماندان دوشونجهلری دَییشیلمهیه باشلادی. آرتیق کلاسیک ادبیاتلا یوخ چاغداش ادبیاتلا مشغول اوْلدو. بو زاماندان تنقیدی مقالهلر و آراشدیرمالار و مقالهلری قزئت و درگیلرده یاییلماغا باشلادی. هر بیر تئرمده بیر کونفرانس وئردی. بو کونفرانسلار دا عمومیتله آذربایجان ادبیاتی ایله باغلی ایدی. سیاحتنامه ابراهیم بیک (بو دا تهراندا نشر اوْلان «ادبیات معاصر» درگیسینده یاییلدی) – سهندیه (پیک آذر درگیسینده یاییلدی) – نیما یوشیج - نقد اجتماعی شعر معاصر و … اونلار هامیسی سونرالار بیر مقاله کیمی یاییلدی. اَن ماراقلیسی فضولی حاقدا وئردیگی کونفرانس ایدی. کونفرانس وئردیکدن بیر هفته سوْنرا یونسکو طرفیندن ۱۹۹۴ جو ایلینی فضولی ایلی اعلان اولوندو. ۱۳۷۴ ده لیسانس آلدی؛ اوزون زامان ایشسیز قالدی. تبریز، تهران و اسلامشهرده کؤهنه کیتاب ساتماقلا مشغول اولدو. نهایت ایشه گیردیکدن سوْنرا ۱۳۸۳-ده «نقد شعر معاصر آذربایجان» باشلیقلی کیتابی ایشیق اوزو گؤردو. بو کیتاب، گونئی آذربایجان شعری حاقدا ایلک تئوریک و مدرن بیر تنقیدی آراشدیرما ایدی. بونا گؤره اوخوجو طرفیندن ماراقلا قارشیلاندی. کیتابدا گئدن بعضی بؤلوملر، اؤنجه قزئتلرده آذربایجان تورکجهسینده یاییلمیشدیر. کیتابدان باشقاایندییهدک تخمینا 2۰۰-دن آرتیق مقاله و چئویرمهلری چاپ اوْلموشدور.[۱]
اثرلریندن[دَییشدیر]
- اثرلرینین سیاهیسی: [۱][دائمی اولو باغلانتیلی]
- آذربایجان چاغداش شعرینین تنقیدی
- نقد شعر معاصر آذربایجان (با تحلیل شعرهای ساهیر، سهند، باریشماز و سحر)، نشر اختر، تبریز ۱۳۸۳ [۲] Archived 2020-11-26 at the Wayback Machine.
- آخشاماوستو ساعات بئشده، فدریکو گارسیا لورکا، اویغونلاشدیران همت شهبازی، تهران تکدرخت،1391.[۲]
- حکایهنین امکانلاری (بیر حکایه، بیر تنقید)، اویغونلاشدیران همت شهبازی تهران پردیس دانش 1391 [۳] Archived 2020-11-26 at the Wayback Machine.
- مدرنیته و مدرنلیک، (فلسفی-ادبی-سوسیولوژی مقالهلر)، اویغونلاشدیران همت شهبازی، پردیس دانش 1392.[۳]
- من بوی دارچین میدهم، جمال ثریا، ترجمه همت شهبازی، تهران نشر امرود 1392 [۴] Archived 2020-11-26 at the Wayback Machine.
- نقد شعر معاصر آذربایجان، همت شهبازی چاپ دوم تبریز نشر اختر 1393.[۴]
- تویوغلار، قاضی برهانالدین احمد، مقدمه و متن همت شهبازی، ارومیه بوتا نشر 1395
- آبی چشمانت آسمان چهکسیست، شعرهای عاشقانه آتیلا ایلهان، ترجمه همت شهبازی، تهران انتشارات سرزمین اهورایی، 1396 [۵][دائمی اولو باغلانتیلی]
- چوراق اؤلکه :تی. اس. ائلیوت، تورکجهدن چئیرن و آچیقلایان همت شهبازی، لاچین درگیسینین اؤزل سایی ۱۳۸۹ یاز فصلی[۵][۶]
الکترون کتابلاری[دَییشدیر]
- مدرن شعریمیز حاقدا [۶]
- ددهقورقود داستانلاری، فاروق سومر، کؤچورن همت شهبازی [۷]
- زردوشت بئله دئدی ، فریدریش نیچه، کؤچورن همت شهبازی [۸]
- قیرمیزی عاغیل (عقل سرخ)، شهابالدین سهروردی، اویغونلاشدیران همت شهبازی [۹]
- پرسههای اشتیاق (مجموعه مقالات در زبان وادبیات آذربایجان)، همت شهبازی [۱۰]
مقالهلر[دَییشدیر]
- محمد فضولی، رند دلسوخته
- مدیا و پست موْدرن تاریخ
- تویوغ " لار و قاضی برهان الدین
- اورخون آبیدهلری کیتابهسیندن
- ویجدان تمیزلییی (مرحوم گنجعلی صباحینین «قارتال» حئکایهسینه بیر باخیش)
- منظوم و بدیعی قوشما
- منیم ده بیر آدیم گلسین دیلیز
- حیدربابانین دراماتیک یؤنلری / همت شهبازی [۱۱]
- ایشیق سایتی:[۱۲]
- Ədəbiyyatın müasiri, klassiki yoxdur: [۱۳]
- [Ədəbiyat özü üçün dil seçir:[۱۴]
- دوشرگه وئبلاغیندا اولان بوتون یازیلارین فایلی:[۱۵]
- حبيب ساهر، از نوگرايي درشعر فارسي تا سبك آفريني در ادبيات تركي [۱۶]
- ﺳﻮررﺋﺎﻟﯿﺴﻢ ﺣﺒﯿﺐ ﺳﺎﻫﺮ [۱۷]
- نقدی بر شعر کؤلگهدهکی سس از نیگار خیاوی [۱۸][دائمی اولو باغلانتیلی]
ترجمهلر[دَییشدیر]
حاققیندا یازیلان یازیلار[دَییشدیر]
- Hümmət Şahbazinin şeirləri, yaxud “DİŞİMDƏ BOĞULAN HARAY : cavanşir yusifli [۲۱]
Hummat Chahbazi. La poésie moderne d’Azerbaïdjan : fransiz dilinə çevirən: Cavanşir yusifli fransiz dilinə çevirən: Cavanşir yusifli [۲۲]
- دکتر سلیم زحمت دوست، نگاهی به کتاب “نقد شعر معاصر آذربایجان” نوشته: همت شهبازی [۲۳]
قایناق[دَییشدیر]
- ↑ دوشرگه
- ↑ آخشام اوستو ساعت بيشده[دائمی اولو باغلانتیلی]. کنسرسیوم محتوای ملی.
- ↑ مدرنيته و مدرنليك (مقاله لر توپلوسو)، کنسرسیوم محتوای ملی.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ نقد شعر معاصر آذربايجان (با تحليل شعرهاي ساهر، سهند، باريشماز و سحر)[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ کتاب[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ کنسرسیوم محتوای ملی ده همت شهبازی[دائمی اولو باغلانتیلی] نین اثرلری.
3.ایشیق سایتی: [۲۴]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دواء
درمان — اینسان و حیوانلاردا خستهلیکلری مۆالیجه ائتمک اۆچون ایستیفاده ائدیلهن فارموکولوژی واسطه.طیبی عملده اولدوقجا چوْخ درمانلار ایشلدیلیر. اودور کی، اونلار حاقیندا تام تصوّر یاراتماق اۆچون درمانلاری اوخشار خصوصیتلرینه گؤره قروپلاشدیریرلار. ان گئنیش یاییلمیش سینیفلاندیرما درمانلارین هم فارماکولوژی تأثیر خصوصیتلری و هم ده کیمیوی ترکیبی اساس گؤتورولهن قاریشیق سینیفلاندیرمادیر.[۱]
ان باهالی درمانلار[۲][دَییشدیر]
بعضی آزتاپیلان درمانلارلا مۆالیجه کورسونون ایللیک خرجی خستهیه یوز مینلرله دوللارا باشا گلیر. فوربس ژورنالی دۆنیانین ان باهالی درمانلارینین سیاهیسینی ترتیب ائتمیشدیر.
ژورنالین معلوماتینا گؤره، دۆنیادا ان باهالی درمان الکسیون فارموکولوژی شیرکتینین اۆرتیم (تولید)ی اولان سولیریس دارویدیر. بۇ درمانلا ایللیک مۆالیجه کورسو ۴۰۹،۵ مین دوللارا باشا گلیر. سولیریس ایمنی سیستمینین اونیکال پوزغونلوغوندان اذیّت چکهنلره یاردیم ائدیر. اینسان یاتاندا اونون قانیندا قیرمیزی قان هیسسجیکلری (پاروخیسیمال نوجتورنال هئموگلوبینوریا) پارچالانیر. درمان بازارا ایکی ایل اؤنجه داخیل اولوب.
سولیریس درمانینین یازیلدیغی ایمنی سیستمینین پوزولماسی خسته لییندن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا ۸ مین اینسان اذیّت چکیر. بۇ درمانین ساتیش حجمی ۲۰۰۹-جو ایلده ۳۰۰ میلیون دوللارا چاتیب.
ژورنال قئید ائدیر کی، خستهلیک نادر اولدوقدا اونون درمانی دا باها اولور. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا جمعیسی ۵۰۰ نفر هانتئرا سیندرومو کیمی تانینان ژنتیک خستهلیکدن اذیّت چکیر. بۇ خستهلر اۆچون حاضیرلانمیش ائلاپراسئ درمانینین ایللیک خرجی ۳۷۵ مین دوللاردیر. شیره دارویی شیرکتی طرفیندن ایشلنمیش ائلاپراسئ درمانی اؤتن ایل تکجه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری بازارلاریندا ۳۵۳ میلیون دوللار حجمینده ساتیلیب.
داها بیر نادر دارو بیومارین دارویی شیرکتینین اۆرتیم (تولید)ی اولان ناگلازیمئ درمانیدیر. بۇ درمان خستهیه ایلده ۳۶۵ مین دوللارا باشا گلیر.
ان باهالی درمانلار سیاهیسیندا مۆالیجه کورسو ۲۰۰ مین دوللاk اولان ۹ آدلی درمان داخیل ائدیلیب.
همچینین باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ درمانلار
- ↑ دۆنیانین ان باهالی درمانلارینین آدلاری آچیقلاندی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-04-05. یوْخلانیلیب2017-11-07.


text:
ویکیپدیا:دانیشیق صفحهسی
ویکیپدیاداکی هر صفحهنین بیر دانیشیق صفحهسی ده واردیر. بیر مقاله یا دا پروژه صفحهسینین دانیشیق صفحهسینین هدفی٬ ایشلدنلره اوْ مقاله یا دا پروژه صفحهسی ایله باغلی دییشیکلیکلری بحث ائده بیلهجکلری بیر یئر تامین اتمکدیر.
دانیشیق صفحهلری٬ ایشلدنلرین شخصی گؤروشلری اۆچون بیر آچیق یئر دئییلدیر.
دانیشیق صفحهلریندهکی بعضی یازیلار محصولدارلیغی آزالدارکن بعضیلری ده گؤزل بیر مقاله یازیمینا کؤمک ائدر. بیر دانیشیق صفحهسینده دیقّت ائدیلمهسی لازیم اوْلان اهمیتلی نؤکتهلر اۆنسیّت٬ نزاکت و حؤرمتدیر. آشاغیداکی لیست ویکیپدیاچیلارین دانیشیق صفحهلرینی فایدالی ایشلده بیلمهلری اۆچون حاضیرلانمیشدیر.
دانیشیق صفحهلرینین نوعلاری[دَییشدیر]
۱- مقاله دانیشیق صفحهلری
۲- ایشلدن دانیشیق صفحهلری
دانیشیق صفحهلرینین اصلی قانونلاری[دَییشدیر]
ویکیپدیا سیاستلرینین اعمالی[دَییشدیر]
دانیشیق صفحهلری، ویکیپدیا بیر بؤلومو اوْلاراق، بۆتون سیاستلری اعمال اوْلونمالیدیر.
دانیشیق صفحهلرینی دۆز ایشلتمک[دَییشدیر]
- ایرتیباط قۇرون: موضوعا گؤره آیری ایشلدنلرله دانیشیب، بیر عۆمۇمی ایجماعا چاتماق اۆچون چالیشین.
- حاشیهیه گئتمهیین: تکجه مقالهیه گؤره دانیشین، ربطسیز دانیشیقلار سیلینه بیلر.
- طرفسیز اوْلون: دانیشیقلاردا عدالت ایله انصافدان اۇزاق اوْلماییب، طرفسیز اوْلون.
- گئچرلی اوْلون: چالیشین بۆتون دانیشیقلارینیز قایناقلی و یوْخلانیلابیلرلی اوْلسون.
- پایلاشین: هلهلیک قایناقسیز اوْلان یازیلاری، قایناق تاپینجا دانیشیق صفحهسینه آرتیرین.
- دییشدیرمهلره گؤره دانیشین: مقالهده اوْلان دییشدیرمهلره گؤره، دانیشیق صفحهسینده دانیشین.
- اؤنری یازین: مقالهنین یاخشیلاشماسینا گؤره اؤز اؤنریلرینیزی دانیشیق صفحهسینده پایلاشین.
- ایمضالایین : یازیلارینیزی دانیشیق صفحهلرینده امضالایین.
- قیسا و ساده یازین : دانیشیقلاری قیسا و ساده ساخلایین.
- آرشیولری اوْخویون : یئنی بیر دانیشیق باشلاتمادان قاباق، آرشیودهکی قاباقکی دانیشیقلاری یوْخلایین.
- تۆرکجه یازین : کیم اۆچون یازماغینیزا باخمایاراق و اوْنون هانسی دیللرله تانیش اوْلدوغونا باخمایاراق، اوْلدوقجا دانیشیقلاری آذربایجان تورکجهسینده یازین یوْخسا آیری دیلده یازیلان دانیشیقلاردا تۆرکجه چئویرمهسینی آرتیرین. بۇ ایش اۆچون ائلچیلیکدن کؤمک آلین.
- تۆرکجه سیاستلره ایرجاع وئرین : اوْلدوقجا دانیشیقلاردا تۆرکجهده چئویریلمیش سیاستلره ایرجاع وئرمهیه چالیشین.
دانیشیق دییشدیرمهسی[دَییشدیر]
آیری ایشلدنلرین دانیشیقلارینی دییشدیرمک[دَییشدیر]
دانیشیق صفحهلری چاپ اوْلونمایاجاق و یاییلمایاجاق، اوْنا گؤره اوْلدوقجا آیری ایشلدنلرین دانیشیقلارینی دییشدیرمکدن چکینین.
بۇ وضعیتلرده باشقالارین دانیشیقلارینی دییشدیرمک اوْلار:
- یازار ایجازه وئرسه.
- قاداغان اولموش، توهین و شخصی حملهلری سیلمک اۆچون.
- ایمضاسیز یازینین سوْنوندا یازارین آدینی یازماق {{ایمضاسیز|ایشلدن یوْخسا آیپی آدی}}
- اؤز دانیشیق صفحهنیزده آیریلارین دانیشیقلارینی سیله بیلرسینیز، (یاریمچیلیق یوْخ بۆتؤو)، آنجاق اوْنلاری آرشیو ائتمک داها یاخشیدیر.
اؤز دانیشیقلارینیزی دییشدیرمک[دَییشدیر]
اوْلدوقجا اؤز قاباقکی دانیشیقلارینیزی دییشدیرمهمهیه چالیشین٬ یوْخسا اوْنلاری سیلمک یئرینه   قاباقکی یازی   دستورو ایله خطلهیین.
ایستانداردلار[دَییشدیر]
- یئنی دانیشیقلاری، صفحه سوْنونا آرتیرین.
- موناسیب و طرفسیز باشلیق سئچین.
- دانیشیقلاری قیسا و ساده ساخلایین.
- دانیشیقلاری سیلمهیین، آرشیو ائدین.


text:
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی اوچ نفر ترورچی یوق قیلیندی
اوشبو مطلب نی تورکیه مدافعه وزیرلیگی بیلدیردی
سوریه ده زیتون ناوده سی عملیاتی منطقه سی گه هجوم اویوشتیریش اوچون تیارگرلیک اوتکزیاتگن ترور تشکیلاتی پ.ک.ک- وای پی جی اعضاسی 3 نفر ترورچی یوق قیلیندی.
تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی تویتر آرقه لی بیرگن بیاناتیده, تورکیه قوراللی کوچ لری نینگ تروریزم گه قرشی کوره شی نینگ اوزلوکسیز دوام ایتیاتگن لیگی نی بیلدیردی.
بیاناتده, کوماندو لرنینگ, زیتون ناوده منطقه سی گه هجوم اویوشتیریش اوچون تیارگرلیک اوتکزیاتگن 3 نفر ترورچی نینگ یوق قیلینگن لیگی بیلدیریلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان افغانستان بوییچه مهم بیانات بیردی
تورکیه گه کیلگن طالبان هیئاتی اوچره شووی حقیده هم سوز یوروتدی


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۳۱
نائورو اؤلکهسینده : ایستیقلال گونو
- رویدادلار
- ۱۳۵۷ - سئید روحالله خمینینین ایرانا قاییدماسی
- ۱۳۵۷ - فجر اونلوغو
- ۱۹۵۸ - جیمز وان آلن وان آلن قارشاقینی کشف ائتدی (شکیل)
- ۲۰۰۳ - بلژیک هیجینسچیلرین ائولنمکلرین رسمیّته تانیدی
- دوْغوم گونلری
- ۱۷۹۷ - فرانتس شبرت، اتریشلی اوخوجونون دوغوم گونو
- ۱۹۲۹ - رودولف لودویگ موسباور، آلمانلی فیزیکدانین دوغوم گونو
- ۱۹۸۹ - جاستین تیمبرلیک، آمریکالی اوخوجونون دوغوم گونو
- اؤلوم گونلری
- ۱۹۳۳ - جان قالزورثی، اینگیلیسی یازیچینین اؤلوم گونو
- ۱۹۷۳ - راقنار فریش، نوروژلی بیلیمجینین اؤلوم گونو
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ بهمن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ بهمن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ بهمن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
باجا-باجا (اویون)
باجا-باجا - آذربایجاندا نوروز بایرامی گونلرینده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
باجا-باجا اویونو ایلآخیر چرشنبهده و نوروز بایرامی آخشاملاریندا ایجرا اولونان اویونلاردان بیریدیر. خوصوصیله سوبای گنجلر طرفیندن ایجرا اولونان "قورشاق آتدی" ،"پاپاق آتدی" ،"قورشاق ساللادی" ،"توربا آتدی" مراسیم اویونلاری ایله مضمونجا عئینیدیر. قدیم واختلاردا ائولر ایندیکی کیمی، شیفرلی، کیرمیتلی اولمامیشدیر. ائولرین اوستو هامار و دامین اورتاسیندان باجا اولموشدور. گنجلر شال، یایلیق، تنظیفدن حاضیرلانمیش اؤرپک ساللاییب نوروز پایی آلاردیلار. اویون اوستاد شاعیر محمد حسین شهریارین (1905-1988) سؤزلرینده دقیق عکس ائتدیریلمیشدیر.
بایرام ایدی، گئجه قوشو اوخوردو،
آداخلی قیز، بیگ جورابین توخوردو،
هرکس شالین بیر باجادان سوخوردو
آی نه گؤزل قایدایدی شال ساللاماق.
بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق.
شال ایستهدیم، من ده ائوده آغلادیم،
بیر شال آلیب تئز بئلیمه باغلادیم.
غلام گیله قاچدیم شالی ساللادیم،
فاطما خا لا منه جوراب باغلادی،
خان نه نه می یادا سالیب آغلادی.
باجا-باجا اویونو آذربایجانین بیر سیرا بؤلگهسینده "نوننونو" ،"نوننو گئتمه" ده آدلانیر. حسینقولو سارابسکی یازیر:
"نوننونو گئدن آدام ایپ اوجونا کیچیک بیر توربا باغلار، اونو مطبخ باجاسیندان (گر مطبخده آدام اولارسا) و یا سادهجه ائوین دامیندان، باجاسیندان ائوه ساللار، اؤزونو تانیتدیرماماق مقصدیله شهادت بارماغینی بورنونا وورماقلا نوننونو سسی چیخاریب ائو یییهسینی خبردار ائدردی. بئله نوننونو گزنلر قطعیاً بوش قایتاریلمازدی. اونلارین تورباسینا حؤکماً بیر شئی سالماق لازیم ایدی".
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
باجا-باجا اویونو ایلآخیر چرشنبه و نوروز بایرامی آخشاملاریندا قارانلیق دوشندن سونرا بایرام پایی آلماق اوچون قاپیلاری (کئچمیشده ایسه باجالاری) دؤیور، گیزلینجه شالی (توربا، پاپاق و س.) ایچری آتارلار. ائو صاحیبی قاپیدان (باجادان) ایچری آتیلان (ساللانان) شالین (توربا و یا پاپاغین) اوجونا (ایچریسینه) شکربوُرا، کته، شورقوغال، قیرمیزی یومورتا، لبلبی، قووورغا، قوز، فیندیق، کیشمیش، ایگده، بادام، پوسته، قایسی قوروسو، قاخ و س. چرزلر باغلاییر. بعضاً نیّتلری حاصیل اولان ننهلر، آنالار، گلینلر شالا جوراب، عطیرلی صابون، ال دسمالی و یا باشقا قیمتلی نسنه قویورلار. خالق ادبیاتیندا اوشاقلارین باجادان شال-توربا ساللامالارینی عکس ائتدیرن دئییملردن بیری بئلهدیر:
شالین ساللاندی باجادان،
جان گولوم، جان-جان!
آل پایینی باجادان،
جان گولوم، جان-جان!
سال هئیبهنی، چک پایینی،
جان گولوم، جان-جان!
جان گولوم، جان-جان!
قایناق[دَییشدیر]
- نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.40.
- آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 479


text:
OECD: تۆرکیأنینگ ایقدیصادی اؤسۆشی شو ییل 8.4 گؤتِریمه یتیپ بیلر
تۆرکیه G20 یورتلاری نینگ آراسیندا هیندیستان بیلن حیتایدان سوُنگرا ایقدیصادی اؤسۆش تایدان اۆچۆنجی اۆلکه بوُلار
ایقدیصادی حیذماتداشلیق و قالقینیش قوراماسی (OECD) تۆرکیأنینگ ایقدیصادی اؤسۆش موقداری باراسینداقی چاقلاماسینی یوُقارلاتدی.
بو قوراما تۆرکیأنینگ ایقدیصادیهتی نینگ 2021-نجی ییلداقی اؤسۆشی نینگ 5.7 گؤتریم بوُلجاقدیغینی چاق ادیأردی.
OECD بو چاقلامانی، 8.4 گؤتریمه یتیردی.
شیله لیک بیلن تۆرکیه G20 یورتلاری نینگ آراسیندا هیندیستان بیلن حیتایدان سوُنگرا ایقدیصادی اؤسۆش تایدان اۆچۆنجی اۆلکه بوُلار.
OECD شو ییل گلوبال ایقدیصادی اؤسۆشینگ 5.7 گؤتریم، یورو یورتلاری نینگ ایقدیصادی اؤسۆشی نینگ بوُلسا 5.3 گؤتریمه یتجکدیگینی بیلدیریأر.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیأنینگ مبلمان پوداغینداقی داشاساتوو موقداری 9 آیدا 3 میلیارد دلاردان گچدی
تۆرکیه مبلمان پوداغیندا اینگ کؤپ آمریکا، ایسرائیل، فرانسیا و انگلستانا اؤنۆم ساتدی
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
`ایران اورانیوم حجمی` نتیجهلر
خبرلر [1859]
- سوریهده سالدیری: ۱۰ وطنداش جان وئردی
- ایران-دا کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 124 مین نفری کئچیب
- ایران-دا کوروناویروسدان سون گونده 194 نفر اؤلوب
- میت، وانداکی ایران جاسوسلوق شبکهسینی سوچ اوستو باسدی
- ایران-دا کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 123 مینی کئچیب
- ایران-دا داها 276 نفر کوروناویروسدان اؤلوب
- آذربایجاندان ایرانا: تروریست آختارانلار، اطرافینا باخسین!
- آذربایجاندان ایرانا: سوروملو اولون!
- ایران-دا 222 نفر کوروناویروسدان اؤلوب
- ایران-دا 4 شدتینده زلزله باش وئریب
- آنکارا-دا تورکیه و ایران آراسیندا سیاسی مصلحتلشمهلر کئچیریلهجک
- ایران-دا کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 122 مینی اؤتوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسا 10 میندن چوخ یولوخما اولوب، 216 نفر اؤلوب
- آذربایجان هاوا یوللاری، ارمنیستان هاوا ساحهسینی قوللانماغا باشلادی
- ایران-دا سون گونده 216 نفر کوروناویروسدان اؤلوب
- علییئودن ایرانا تپکی
- ایران-دا داها 238 نفر کوروناویروسدان اؤلوب
- ایراندا ۵،۷ بؤیوکلوگونده زلزله
- آذربایجان، ایرانین ادعالارینی یالانلادی
- ایران، آذربایجان جمهوریتی سرحدینده مانورا باشلادی
- ایراندا بیر توی
- اردوغان ایرانا گئتدی
- ترامپ ایرانا هوجوم ائدر می؟
- اردوغان ایراندا
- ایران-دا داشقین لار نتیجهسینده آزی 7 نفر اؤلوب
- آمریکا-ایران آراسینداکی گرگینلیگین پرده آرخاسی
- سئل جان آلدی
- ایران امریکانین عراق-داکی بازالارینا ضربه لر ائندیریب
- سلیمانینین جنازهسی عراق-داکی مراسیمدن سونرا ایران-ا آپاریلیب
- ایرانین استانبول باش کنسوللوق چالیشانی ترت امکداشینا سالدیردی
- ایران جاسوسلارینین واندا یاخالانما گؤرونتولری
- ایران تلویزیونوندا تورک شاعیر فضولییه سایغیسیزلیق
- ایران اسکی پرزیدنتی رفسنجانی تورپاغا وئریلدی
- آمریکا، روسیانین ایران هاوا لیمانینی ایستیفاده ائتمسینه اعتراض گؤستردی
- ایران والیبال ملی تیمیندن تورکجه ماهنی
- ان گؤزل ایرانلی اکتورلاری
- ایران-دا اعتراض گؤستریلری
- ترامپین ایران ایله نوکلئر آلاشمادان چکیلمهسینه دونیادان اعتراضلار


text:
ایلهام علیئو
ایلهام حیدر اوْغلو علیئو (د. ۲۴ دسامبر ۱۹۶۱، باکی، آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، شوروی) — آذربایجانلی بیر سیاستچی دیر کی ۲۰۰۳-جی ایلدن آذربایجان جومهوریتینین جومهورباشقانی دیر.
حیاتی[دَییشدیر]
ایلهام علیئو ۱۹۶۱-جی ایل دسامبرین ۲۴-ده باکی[۱] شهرینده آنادان اولموشدور. ۱۹۶۷–۱۹۷۷-جی ایللرده باکی شهریندکی ۶ سایلی اورتا مکتبده تحصیل آلمیشدیر. ۱۹۷۷-جی ایلده موسکو دؤولت بینالخلق موناسیبتلر اینستیتوتونا (MDBMİ) داخیل اولموشدور.
MDBMİ-نی بیتیردیکدن سوْنرا اینستیتوتون آسپیرانتوراسینا قبول ائدیلمیش، ۱۹۸۵-جی ایلده دیسسئرتاسییا مۆدافیعه ائدرک تاریخ علملری نامیزدی علمی درجهسی آلمیشدیر.
۱۹۸۵–۱۹۹۰-جی ایللرده موسکو دؤولت بینالخلق موناسیبتلر اینستیتوتوندا معلم ایشلمیشدیر.
۱۹۹۱–۱۹۹۴-جو ایللرده اؤزل بیزنئز ساحهسینده چالیشمیشدیر. بیر سیرا ایستحصال-کوممئرسییا موسیسهلرینه رهبرلیک ائتمیشدیر.
۱۹۹۴-جو ایلدن ۲۰۰۳-جو ایلین آوقوست آیینادک آذربایجان جومهوریتی دؤولت نفت شیرکتینین ویتسئ-پرزیدنتی-ی، بیرینجی ویتسئ-پرزیدنتی اولموشدور. حیدر علیئوین نفت ایستراتئگییاسینین حیاتا کئچیریلمهسینده فعال ایشتیراک ائتمیشدیر.
سووئرئن آذربایجانین نفت سیاستینین گئوسییاسی آسپئکتلرینه دایر بیر سیرا تدقیقات ایشلرینین مؤلفیدیر. سیاسی علملر دوکتورودور.
۱۹۹۵-جی و ۲۰۰۰-جی ایللرده آذربایجان جومهوریتی میلی مجلیسینه دئپوتات سئچیلمیشدیر. ۲۰۰۳-جو ایلده آذربایجان جومهوریتینین باش ناظیری وظیفهسینه تعیین ائدیلمهسی ایله علاقهدار اولاراق دئپوتات صلاحیتلرینه خیتام وئرمیشدیر.
۱۹۹۷-جی ایلدن آذربایجان میلّی اولیمپییا کومیتهسینین پرزیدنتیدیر. ایدمانین و اولیمپییا حرکاتینین اینکیشافیندا بؤیوک خیدمتلرینه گؤره بینالخلق اولیمپییا کومیتهسینین آلی اوردئنی ایله تلطیف ائدیلمیشدیر.
۱۹۹۹-جو ایلده یئنی آذربایجان پارتییاسی صدرینین موعاوینی، ۲۰۰۱-جی ایلده صدرین بیرینجی موعاوینی، ۲۰۰۵-جی ایلده ایسه پارتییانین صدری سئچیلمیشدیر.
۲۰۰۱–۲۰۰۳-جو ایللرده آوروپا شوراسیمجلیس آسسامبلئیاسیندا (آشپا) آذربایجان جومهوریتی میلی مجلیسینین نماینده هئیأتینین رهبری اولموشدور.
۲۰۰۳-جو ایلین ژانویهسینده آوروپا شوراسیمجلیس آسسامبلئیاسی صدرینین موعاوینی، آشپا-نین بورو عضوو سئچیلمیشدیر.
۲۰۰۴-جو ایلین آوریلینده آشپا-نین فعالیتینده فعال ایشتیراکینا و آوروپا ایدهآللارینا صداقتینه گؤره آشپا-نین فخری عضوو دیپلومو و آشپا مئدالی ایله تلطیف ائدیلمیشدیر.
۲۰۰۳-جو ایل آوقوستون ۴-ده میلی مجلیس طرفیندن تصدیق ائدیلدیکدن سوْنرا آذربایجان جومهوریتینین باش ناظری تعیین ائدیلمیشدیر.
۲۰۰۳-جو ایل ۱۵ اوْکتوبردا آذربایجان رئپوبلیکاسینین پرزیدنتی سئچیلمیشدیر. پرزیدنت سئچکیلرینده سئچیجیلرین ۷۶٪-دن چوخو ایلهام علیئوین لئهینه سس وئرمیشدیر. ۲۰۰۳-جو ایل اوْکتوبرین ۳۱-ده وظیفهسینین ایجراسینا باشلامیشدیر.
۲۰۰۸-جی ایلده یئنیدن پرزیدنت سئچیلمیشدیر و حاضردا پرزیدنت وظیفهسینی ایجرا ائدیر.
«تایمز» ژورنالی ایلهام علیئوی ۲۰۱۲-جی ایلده نفوذلو اولاجاق ۱۰۰ شخص سیاهیسینا داخیل ائدیلیب.[۲]
روس، اینگیلیس، فرانسیز و تورک دیللرینی سربست بیلیر.
عائلهلیدیر. اوچ اؤولادی، اوچ نوهسی واردیر.
فخری دوکتورو اولدوغو اونیوئرسیتهلر[دَییشدیر]
- آذربایجان جومهوریتی باکی دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- بیرلشمیش ایالتلر لینکولن اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- روسیه موسکو دؤولت بینالخلق موناسیبتلر اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- قازاخیستان L.N.Qumilyov – آوراسییا میلی اونیوئرسیتهسینین پروفئسورو؛
- تورکیه بیلکنت اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- اوکراین وئرگیلر اوزره میلی آکادئمییانین فخری دوکتورو؛
- رومانی پلوئستی نفت و گاز اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- بولغاریستان میلی و دونیا ایقتیصادیاتی اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو؛
- جنوبی کوره کیونگ هئ اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- مجاریستان کوروینوس اونیوئرسیتهسینین ایجتیماعی علملر اوزره فخری دوکتورو؛
- روسیه M.V.Lomonosov آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو؛
- اوکراین تاراس شئوچئنکو آدینا کیئو میلی اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- تورکمنیستان مخدومقولو آدینا تورکمنیستان دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو؛
- بلاروس بئلاروس دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو.[۳]
فخری وطنداشلیغی[دَییشدیر]
- روسیه هشترخان شهرینین فخری وطنداشی.[۴]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتینین رسمی سایتی
- آذربایجان پرزیدنتینین رسمی یوتیوب ویدئوکانالی
- ایلهاملا ایرهلی Archived 2009-05-01 at the Wayback Machine.
- ایلهام علیئو[دائمی اولو باغلانتیلی]
- آذربایجان پرزیدنتلری Archived 2016-03-11 at the Wayback Machine.
- آذربایجان جومهوریتینین پرزیدنتی ایلهام علیئوین نیطقلری، چیخیشلاری، موصاحیبهلری، بیاناتلاری Archived 2012-02-25 at the Wayback Machine.
- ایلهام علیئو و آذربایجانین نفت دیپلوماتییاسی Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine.
- ایلهام علیئوین خاریجی سیاست فعالیتی. الکترون نشر
شکیللری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Prezident.az - ترجومهیی-حال
- ↑ http://gun.az/politics/26812[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-01-04. یوْخلانیلیب2012-09-29.
- ↑ http://news.day.az/politics/301857.html


text:
ویکیپدیا:ایدارهچی ایستاتوسونا عریضهلر
ایدارهچی ایستاتوسونا عریضه — یالنیز سس وئرمه ایختیارینا مالیک، تجروبهلی ایشلدن طرفیندن تقدیم ائدیله بیلر. ایشلدن ایستاتوسونا عریضه تقدیم ائتمکله ایشلدن ویکیپدیاداکی عومومی فعالیتی ایله یاناشی سس وئرمه زامانی قایدا-قانونا نظارت ائتمهگی، تکنیکی دستک وئرمهگی و یاراناجاق موباحیسهلری ویکیپدیا قایدالارینا اویغون حل ائتمهگی اؤز عؤهدهسینه گؤتورموش اولور.
ایستاتوس اوچون اویغون شرطلر[دَییشدیر]
ان آز 1.000 ديَیشیکلیک ائتمیش اوْلماق بیرینجی شرطدیر. (اساس آلێناجاق اوْلان، ایشلدننین سئچیملرینیز نیشانێ حساب ائتدیگی سايێ دئيیل؛ بۇ چالیشما سايێ کیمی .) بۇنۇن کناردا کوْنکرئت ایستاندارتلار يئرینه شخصین ویکیپئدیيا قایدالارینا باغلێ بیلگیسی و داورانێشلارێ بیرینجی پلان تۇتۇلۇر. بیرایشلدننین ایدارهچی اوْلماسێ اۆچۆن، طرفسیز اوْلماسێ، ویکیپئدیيا قۇرۇلۇشۇنۇ بیلن اوْلماسێ و بیرلیک ایشینه اۇيغۇن اوْلماسێ لازێمدێر. آيرێجا مۆشکللر قارشێسێندا سوْيۇققانلێلێغێنێ قوْرۇماسێ دا اؤنملی بیر طلب دیر. طبیعی دیر کی، بۆتۆن بۇ خۆصۇصيتلرینی ایشلدن اوْلاراق ائتدیگی چالیشمالاردا گؤسترمیش اوْلماسێ لازێمدێر. ایجما، عریضه وئرنلرین بیر چوْخ فرقلی اولمالارین آختارار و هر کسین بۇ مؤوضۇدا اؤزۆنه عاید فیکیرلری واردێر؛ ایجما ائدنلرین سێخلێقلا نهلره باخدێغلاری، نهلر آختاردێغلاری و بیر عریضه وئرنن نهلر گؤزلهدیگلرینه دایر داها ياخشێ بیلگی صاحبی اوْلماق اۆچۆن آرشیولئنمیش کؤهنه مۇراجعته گؤز آتا بیلرسینیز.
نامیزدلیگه سس وئرمه باشلایان کیمی سس وئرمهنین باشلاما تاریخی و ساعتی، عینی زاماندا سس وئرمهنین بیتمه تاریخی و ساعتی موطلق گؤستریلمهلیدیر. ایدارهچیلرین و بوروکراتلارین سئچیلمهسینده سس وئرمه مدتی یالنیز ۱۵ گون داوام ائده بیلر. سس وئرمه او زامان باش توتموش حساب اولونور کی، سس وئرمه حقوقو اولان ایستیفادهچیلرین سسلرینین جمعی (یاناشی، قارشی و طرفسیز سسلر ) ۱۵-دن آز اولماسین.
سس وئرمهنین یئکونونو اعلان ائتمک یالنیز ویکیپدیا بوروکراتینین ایختیاریندادیر. یالنیز سس وئرمهنین یئکونو اعلان ائدیلدیکدن سونرا بوروکرات ایشلدنه ایدارهچی و یا بوروکرات "تکنیکی بایراغینی" تقدیم ائده بیلر. ایدارهچی او زامان سئچیلمیش حساب ائدیلیر کی، اونون یاناشی ییغدیغی سسلرین سایی عومومی سسلرین ۲/۳ حیسهسینی، یعنی ۶۶،۶%-نی تشکیل ائتسین. بوروکرات سئچکیسینده موثبت سسلر عومومی سسلرین ۳/۴ (۷۵ %) حیسهسینی تشکیل ائتمهلیدیر.
هلهلیک ایشلدنلرین سسی آز اولدوغو اوچون بو قایدایا عمل اولونمور.
عریضهنین تقدیماتی[دَییشدیر]
ایدارهچیلیگه عریضه وئرمزدن اؤنجه ویکیپدیا:ایدارهچیلر، ایدارهچیلرین فعالیتی و ویکیپدیا:سسوئرمه صفحهلری ایله تانیش اولون.
نامیزدین آدینی "/" ایشارهسیندن سونرا یازین و "یارات" دویمهسینی وورون:
ایدارهچی نامیزدلیگینه عریضه سربست فورمادا، لاکین جدی یازیلیر. زارافات و یا یومورلا یازیلان متن جدی قبول ائدیلمهیه بیلر.
سیزه وئریلن بوتون سواللارا جاواب وئرمهنیز واجیبدیر.
عریضه مقالهسی حاضر اولاندان سونرا اونون آدینی آشاغیداکی سیاهییا داخیل ائدین.
تقدیم اولونموش عریضهلر سیاهیسی[دَییشدیر]
ویکیپدیا:ایدارهچی ایستاتوسونا عریضهلر/نامیزدین آدیRostamxani


text:
سامسونگ اسپیاچ-آی۵۰۰
سامسونگ اسپیاچ-آی۵۰۰ اینگیلیسجه: Samsung SPH-i500 کورهلی سامسونگ شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل. سامسونگ اسپیاچ-آی۳۰۰-دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز سامسونگ اسپیاچ-آی۵۵۰ (cancelled) موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Samsung SPH-i500»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سامسونگ اسپیاچ-آی۵۰۰ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
علیآغا واحد؛ فضولی عنعنهسینین داوامچیسی
حسن مجیدزاده (ساوالان)
فخر ائیلهمه ای بولبول شیدا چمنیم وار
قوی فخر ائلهییم من کی، گؤزل بیر وطنیم وار
– دئین شاعر، فطرتاً شاعر دوغولوب، گؤزللییی سئویب، عؤمرو بویو ائلینه، یوردونا اورهکدن باغلی اولوب، همیشه وطن و گؤزللیک عشقیله اورهیی چیرپینان عصریمیزین یگانه شاعری، بؤیوک عارف شاعریمیز فضولینین نجیب خلَفی و لیاقتلی وارثی، محمدقلی اوغلو علیآقا واحددیر.
زمانیمیزین فوقالعاده استعدادلی شاعری واحد، اؤز سئودییی ائل و خلقینین شعر انکشافیندا گوجلو تأثیری اولموشدو. او، اؤز صمیمیّتی ایله اوستون یئر توتور؛ او، بؤیوک انسانلاردا اولان صفتلره یییهلنمیش بیر صنعتکار اولوب، حیالی و ایگیدلییی ایله بیرلیکده تواضعکار شاعردیر. او، آلتی یوزدن آرتیق گؤزل غزللریله فضولیمیزین عنعنهلرینه دوامچی اولاراق شعرلرینین بیرینده دئییر:
دئیردیم اهل قلم، واحد، عفو ائدرسه منی،
بؤیوک فضولیمیزین یادگاری من اؤزومم!
بو فخردیر منه واحد، کی خلق شاعرییم،
بؤیوک فضولیلرین خاک پایینین بیرییم.
البته بونو دا قید ائتمک گرکلیدیر کی، فضولی یادگاری و فضولی عنعنهسینی داشیماق و یا بو ادّعانی ائتمک نهقدر بؤیوک و نهقدر چتیندیر.
۱۶-جی عصر، فضولی عصریندن بری چوخلاری غزل دئییب و یا باشقا سؤزله دئمک اولار کی، هر شاعر اؤزونو سیناماق اوچون ده اولسا غزل و یا غزللر یازیب و بعضاً بیر، ایکی و یا بئش قطعه گؤزل غزل یازانلار دا اولوب؛ اما دیلیمیزده دؤرد-بئش یوز اعلا غزللر فضولی و سیّد عظیمیچیخساق قوشان اولماییب. البته ذاکر، راجی، صراف، صابر ذکری و فکری اردبیلی، خورشید خانیم ناتوان، نباتی، حئیران خانیم و یا مثال اوچون بؤیوک غزل شاعری حاج سید عظیم شیروانی بیر چوخ اعلا غزللر یازمیشلار؛ اما بونلارینهامیسیندان چوخ اوخونان واحدین غزللری اولموشدور.
حتی بؤیوک ادبیاتشناس و غزلشناس و عالیملر ده واحدین غزللرینه صنعتکارلیق باخیمیندا کامل، سادهلیک و معاصرلیک، خلقیلیک و حیاتیلیک کیمیاؤزللیکلره یییهلهنن، گؤزل و اعلا سجیّهویدیر – دئمیشلر.
او، فضولی و سیّد عظیم کیمیقدرتلی شاعرلرین دوامچیسی اولدوغو اوچون اونو بیر غزل شاعری کیمیتانیییرلار؛ اما واحد شعرین هر نوعوندا اؤزونو سیناییب، موفقیتله، عالی وضعده سیناقدان چیخمیشدیر. ایکی یوز اللیدن چوخ اجتماعی، تنقیدی معنالار داشییان، صابر مکتبیندن الهام آلمیش صابرانه اعلا طنز شعرلری واردیر. مثلاً بیر آز بازارین تعاونیلشمیش یعنی «تولیددن مصرفه» دوشموش وضعیتینه گؤره بعضی انصافسیزلارین ایشی رونقدن دوشور. بازارداکی آل-وئرچیلرین دیلیجه یازیلمیش بیر طنزیندن نئچه مصراعسینی اوخویاق:
چیخدی صد حیف، الیمیزدن اوْل عدالت کانی،
او، ژولیکلر یاتاغی؛ کؤهنه قوبا میدانی.
وار ایدیق بیر نئچه دلّالهامیپاکیزهنژاد،
مختصر کیم بیزیم الیمیزده ایدی هر بیر زاد،
خلق گر حیلهده شیطانی ساییر کان فساد،
بیزه شاگرد اولامازدی، هله قالسین اوستاد،
حیله و مکر ایله فسخ ائتمیش ایدیک شیطانی.
***
ایشیمیز صبح و مسا عالمیآلداتماق ایدی،
بیره بئش خلقه باها قیمته شئی ساتماق ایدی،
غرض، عادت بیزهآسوده یئییب، یاتماق ایدی،
گؤز گؤره خلقی بوتون کاریمیز آلداتماق ایدی،
بیزه یارب! یئنه قسمت ائله، او دوورانی!..
واحدین نیّتی طنز یازماقدا اجتماعی شعورون اویانماسی، کوتلهوی شکیلده انکشاف تاپماسینا یاردیم ائتمک اولوب، بو ایشده موفق ده اولوب؛ مثلاً:
لذّت خِیری گؤرن شرّ ایشه اقدام ائتمز
مرد عاقل اؤزونو ناکس ایّام ائتمز
او، جامعهسینین چیرکین دوشونجهلی بدخواهلارینا دفعهلرله گؤزل شکیلده کسگین جوابلار وئریر؛ مثلاً:
مظلومه ظلم ائدن یئتهجکدیر جزاسینا،
مطلق بودور عدولارا قطعی جوابیمیز.
***
بدخواه خلق اولان گؤرهجک اؤز قیامتین،
وقتا، قورولدو عدلیله یومالحسابیمیز.
***
اؤلسک ده خوشدو حق و عدالت یولوندا بیز،
دشمن مین اولسا، ذرّهجه یوخ اضطرابیمیز.
او، جامعهسینده وفاسیزجاسینا جامعهنی سایمایان حیاسیزلارا و خلقین احتیاجلارینا اعتناسیز اولوب، انصافسیزلیقلا پول توپلایانلارا:
اولما وفالی، عهد و وفادن نه فایده؟
اول بی ادا، وفا و ادادن نه فایده؟
***
وئرمه فقیره، سعی ائله ییغ بانگا پوللاری!
اهل سخاوت اولما، سخادن نه فایده؟
***
خلقین مالینی جهد ائله یئ، خوش کئچیرت گونون،
قدر حیانی بیلمه، حیادن نه فایده؟..
ع. واحد دورونون عالیم، یازیچی، شاعر و مترقّی انسانلاری ایله صمیمیعلاقه ساخلاییب، تئز-تئز محیطینین دهیرلی شخصیتلری ایله گؤروشو اولارمیش. او «ملانصرالدین» مجموعهسینین مدیری، جلیل محمّد قلیزاده ایله گؤروشونو بئله نقل ائدیر: «ایلک دفعه منی ادبیاتشناس عالیم «سلمان ممتاز» ۱۹۲۵-جی ایلین بهاریندا میرزه جلیل ایله تانیش ائتدی. میرزه جلیل منی خوش و گولر اوزله قارشیلادی و منه ایلک گؤروشده بیرجه بونو دئدی: «بیز گرک چوخدان تانیش اولایدیق؛ سن «ملانصرالدین» اوچون تئز-تئز شعرلر یازایدین. ایندی ده هئچ گئج دئییل» – دئییب، منی یئنی طنز یازماغا روحلاندیردی.
من، ائله ایلک گؤروشده میرزه جلیلدن موضوع ایستهدیم.
– چوخدور موضوع، – دئدی. نوروز بایرامییاخینلاشیر؛ گؤتور بیر بایرام نغمهسی یاز!
من میرزه جلیلین تاپشیریغینا عمل ائدیب، دئدییی «بایرام نغمهسی»نی یازدیم و همین شعر ژورنالین ۱۹۲۵-جی ایل ۱۴ مارت تاریخلی ساییسیندا چاپ اولوندو.
۱۹۲۷-جی ایلین آپریلینده یئنی یازدیغیم «طنز» شعری گؤتوروب میرزه جلیلین ادارهسینه گئتدیم.میرزه جلیلین عائلهسی ده ادارهنین یئرلشدییی بنانین اؤزونده یاشاییردی. او، میزین آرخاسیندا اَیلشمیشدی. قاباقکی اوتاقدا مجموعهنین ایشچیلری اوتورموشدولار. قاباغیندا، اوستو گوندهلیکلر و مجموعهلرله قالاخلانمیش بیر میز وار ایدی. قاپینین ساغ یانیندا یاناشی قویولموش ایشقابلاردا، مختلف کتابلار گؤزه چارپیردی. میرزه جلیل منی گؤرن کیمیآیاغا قالخیب قاباغا گلدی؛ قاپی آغزیندا منی قارشیلادی، گؤروشدو، چکه-چکه گتیریب یانینداکی صندلده اَیلشدیردی.
– بیزه تزه نه گتیریبسن؟ – دئیه سوروشدو.
– الیبوش گلمهمیشم، میرزه! شهریمیزین عمومیخدمات ادارهلرینین پیشخدمتلریندن بیر مستزاد یازمیشام – دئدیم. میرزه جلیل شعری اوخوماغی مندن خواهش ائتدی. من شعری اوخودوم. شعر، میرزه جلیلین خوشونا گلدی و دئدی:
– لاپ صابرانه یازیلیب دئدی. – او، مجموعهنین امکداشلاریندان بیرینی چاغیریب تاپشیردی: – بو شعری حاضیرلا گؤندر مطبعهیه!
ایش گونونون آخری ایدی. میرزه ساعتینه باخیب سونرا پنجرهدن باتان گونشه بیر باخدی؛ آیاغا قالخیب قولومدان یاپیشدی. بویورون گئدک بیر چای ایچک – دئیه منی ائوینه دعوت ائتدی. دوغروسو، من اوتاندیم، گئتمک ایستهمهدیم.
– میرزه! باشقا بیر گونده گلسم داها یاخشی اولمازمی؟ – دئدیم.
– خیر، بو گوندن یاخشیسی اولماز.او، قولومو بوراخمادی. میرزه جلیلین منزلی ایکی اوتاقدان عبارت ایدی. آروادی حمیده خانیم کی، اؤزو اوخوموش بیر ادیبه خانیم ایدی، بیزی آستانادا قارشیلادی.میرزه جلیل گوله-گوله دئدی:
– سن شاعرلره خدمت ائتمهیی سئویرسن؛ شاعر واحده بیر یاخشی چای حاضیرلا! حمیده خانیم گولومسونوب دئدی:
– بویورون ایچری.
کئچیب اوتاقدا میرزه ایله اوتوردوق؛ حمیده خانیم ائو پالتاریندا ایدی. دن دوشموش ساچلاری چیینینه تؤکولموشدو. گولر اوز و خوش سیما قادین ایدی. او بیری اوتاقدا اوشاقلار اوجادان دانیشیردیلار. میرزه ده اوجادان دئدی: – «مدحت»! درسلرینیزی اوخویون، آدام قوناق یانیندا اوجادان دانیشماز داها. او اتاقدان سس-سمیر ائشیدیلمهدی.
حمیده خانیم اوّل چای، سونرا دا شام یئمهیی گتیردی. یئمکدن سونرا یئنه مربا ایله چای ایچدیک. میرزه جلیل منه مجموعهنین ایشی حقینده دانیشدی و گلهجک ساییلارا یازاجاغیم شعر، لطیفه و گولمهلی موضوعلاری آیدینلاشدیردی. حتّی او، منه بیر نئچه مخفی امضالار دا سؤیلهدی کی، اگر قورخسام دا شعرلریمیمستعار «تنبل شاعر»، «ملحد»، «تنبل»، «حاجی عقرب»، «قاهر عیّار»، «نوفئل»، «آوارا قولو» امضالایام. من گئتمک اوچون گؤروشوب آیاغا قالخاندا، قاپی دؤیولدو. «اوردوبادی» گلدی.
– سعید، گئجیکیبسن، کوفتهنی واحد یئدی – دئیه میرزه جلیل اونو دا دوزلو ظرافتله قبول ائلهدی.
محمد سعید گولومسهنیب، – شاعرین پایی شاعره حلالدیر!– دئدی. من قالمالی اولدوم. یئنیدن مجلس قیزیشدی؛ اردوبادی اؤز یازدیغینی چای ایچه-ایچه اوخودو.میرزه قاشلارینی چاتمیشدی، دقّتله قولاق آسیردی؛ حمیده خانیم یانیمیزدا آیاق اوسته دایانمیشدی. ساغ الینی میرزه جلیلین چیینینه قویموشدو.اوردوبادی اوخودو. میرزه موضوع و یازینی بهیندی.
بیز گئجهدن چوخ کئچمیشدی، میرزه جلیل ایله، حمیده خانیملا خداحافظلشیب آیریلدیق».
واحدین اؤزونهمخصوص مدریکلییی، ذکاسی، تواضعکارلیقلا مؤدبلییی و حاضرجوابلیغی حیرتلندیریجی ایدی.اونون دوستلاریندان بیری میرزه جواد شیرینوو واحدین حقینده خاطرهلرینین بیر قسمینده یازیر:
«او، جوانلیغیندا «رندانه» آدلی شعر مجلسینه گئدیب-گلنلردن ایدی.بورادا مشهدی آذر، عبدالخالق یوسف، آقا داداش منیری، عبدالخالق جنّتی، صمد منصور کیمیاو چاغین گؤرکملی، ماهر شاعرلری اشتراک ائدردیلر. بورادا، آذربایجان، تورکیه و فارس شعرینین اینجهلیکلرینه واقف اولان بو شعر زرگرلری اولوردو. بیر گون بئله بیر مجلس «بُوزوْونا»دا مشهدی آذرین دانیشیغی، یعنی اونون قدرتلی شاعرلرین شعرلرینی آراشدیریب، تحلیل ائتمه صحبتلرینی ائشیتمهیه گئتمیشدیک. دانیشیق فضولی یارادیجیلیغیندان گئدیردی. فضولینین حبیبی غزلینه یازدیغی تخمیس اوخوندو، آراشدیریلیب، تحلیل اولدو. صحبت اثناسیندا علی فهمیواحددن سوروشدو: – سنین ادبی انکشافینا فضولینین نه کیمیتأثیری اولموشدور؟!
واحد دئدی: – منیم اوستادلاریم میرزه عبدالخالق یوسف، میرزههادی ثابت دؤنه-دؤنه فضولینین اؤلمز غزللرینی منیم اوچون اوخویوب تحلیل ائتمیشلر. نه تکجه من، میرزههادی ثابت دئیردی کی، «فضولی اولماسایدی، من شاعر اولا بیلمزدیم». میرزه عبدالخالق یوسفی، عبدالخالق جنتّینی، مشهدی آذری، میرزه آقا داداش منیرینی،هاشم بیک ثاقبی ده شاعر ائدن فضولی یارادیجیلیغی، خصوصاً اونون اؤلمز غزللری اولموشدور.
سونرا مجلسین آغساققالی علی آقادان خواهش ائلهدی کی، هئچ یئرده نشر ائدیلمهمیش و ائشیدیلمهمیش غزللریندن اوخوسون. علی آقا واحد اَیلهشنلردن عذر ایستهیهرک الینی پئنجهیینین قولتوق جیبینه سالیب، بیر توپا ازیک کاغذ چیخاریب آراسیندان بیرینی سئچیب بو مطلع ایله:
ای گول! سنی کیم آیری سالیبدیر چمنیندن؟
آچ گیزلی معمّانی او غنچه دهنیندن.
باشلانان غزلینی سونونا قدر اوخودو، سونرا بیر قورتوم عطیرلی چاییندان ایچیب:
قارا زلفو او مه رخساره ای گول سایهبان ائتمه،
هلالی، ظلمت شبده بولود ایچره نهان ائتمه!..
مطلعی ایله باشلانان غزلینی سونان قدر اوخودو؛ مجلسدهکیلردن کیم ایسه وجده گلیب دئدی:
– احسن واحد! بو بیتلرین دوغرودان دا فضولییانه دئییلیب. یئنه ده واحد تواضعکارلیقلا: – آ کیشیلر! سیز نه دئییرسینیز؟! من فضولینین شاگردینین شاگردی اولا بیملرم. او کیشی عالیم اولوب، آد قویوب گئدیب؛ اونون اثرلری دریادیر. من ده او دریادان بیرجه قاشیق گؤتورموشمسه، او دا چای قاشیغیدیر! من بو بارهده یازمیشام:
بؤیوک فضولیلرین خاک پایینین بیرییم…
بورادا یئرلیدیر کی، واحدین دوستو میرزه جواد شیریناوو اوچون دانیشدیقلاریندان بیر قیسمینی ده اوخویاق:
– من میرزه عبدالخالق یوسفله تانیش اولاندان سونرا، اونون ائوینده تشکیل اولان ادبی ییغینجاقلاردا اولاردیم. اورانین ثابت عضولری مشهدی آذر، سید زرگر، میرزههادی ثاقب، حسن سیّار،هاشم بیک ثاقب، عبدالخالق جنّتی، آقا داداش منیری کیمیغزل شاعرلری اونا حرمت ائدر، تئز-تئز ائوینه ییغیشاردیلار. شیرین صحبتلری اولاردی؛ کئچمیش شاعرلرین مثلاً نظامی، سعدی، حافظ، فضولی کیمیبؤیوک شاعرلرین شعرلرینی تحلیل ائدر و نظیرهلر یازاردیلار. یازدیقلاری نظیرهنی مجلسده اوخویوب مذاکره ائدردیلر. من اونلارا نسبتاً جوان اولدوغومدان یانلاریندا چوخ دانیشماز، مجلسین آشاغی باشیندا اَیلهشیب، اونلارین شیرین کلام صحبتلرینه دقّتله قولاق آساردیم. من هر دفعه مجلسدن چیخیب ائوه گئدنده، ائله ظن ائدردیم کی، بوتون علملری تحصیل ائدیب گئری قاییدیرام. اونو دا دئییم کی، مجلسده دئییلن شعرلرین چوخونو ازبرلردیم…
واحد سؤزونه دوام ائتدیریب دئییر:
– بیر گون یئنه ده مجلس آراسته ایدی.قوناقلارین قارشیسیندا دملی خوش رنگ چایلا لبالب استکانلار بوغلانیردی. شعردن صحبت آچیلمیشدی؛ صحبت حاج سیّد عظیمدن دوشدو. اونو تعریفلهین ده، تنقید ائدن ده اولدو. میرزه عبدالخالق یوسف، سیّد عظیمین یارادیجیلیغینا مثبت قیمت وئردی. سؤزونو دَییشدی، بیر قافیه آچ! – دئیه عبدالخالق جنّتییه مراجعه ائتدی. جنّتی قاشلارینی چاتدی. بالاجا فکره گئدندن سونرا دئدی:
پیر طبعیمدن جوانلار ایستهمیشلر تازه سؤز،
اونلارین ظنّیجه وار طبیعمده بیاندازه سؤز.
بونا یوسف بئله جواب وئردی:
عارفاً بالله اولان هر گون یازار مین تازه سؤز
صاحب طبع سلیم یازمازدی بیاندازه سؤز.
یوسف بیتی قورتاراندا من هیجانا گلدیم؛ ائله بیل یوسف منیم بو حالیمیسئزدی.
– اوغلوم، علی آقا! بلکه دالینی گتیرهسن…
یوسفین گولر اوزله، ایناملا منه اوز توتماسی اورهییمه سئوینج، الهامیما قوّت وئردی؛ هئچ بیلمیرم سؤزلر ذهنیمه نه وقت دولدو. آشاغیداکی مصراعلاری سؤیلهدیم:
تنگدیر غنچه دهانین، گئج گلیر آوازه سؤز،
بیر صنمدیر نازنین قویموش اؤزونو نازه سؤز.
سوردوم آغزین سرّینی هر کیمسهدن، ای تازه گول!
تاپمادی، یوز مین خیال ائتدی بو مخفی رازه سؤز.
اولماسا اوستاد بزمینده سؤزون بالله قبول،
پیرلر یازسین جوانلارچین یئنه بیر تازه سؤز.
شعری قورتاران کیمیمیرزه عبدالخالق یوسف یئریندن قالخیب، گلدی آشاغا باشدا منی قوجاقلادی و آلنیمدان اؤپدو و دئدی:
– علی آقا! بو دوزدور کی من سنه اومیدسیز باخیردیم، ایندی، بئله مجلسیمیزین هم عضوی، هم ده واحد شاعری اولدون. من بوندان سونرا سنه «واحد» لقبی وئریرم و بو غزلین آخیرینجی بیتیندن «بالله» سؤزونو «واحد» سؤزو ایله عوض ائت، یعنی:
اولماسا اوستاد بزمینده سؤزون واحد قبول،
پیرلر یازسین جوانلارچین یئنه بیر تازه سؤز.
واحد تئز بیر زماندا مجلس عضولرینین نظرینی جلب ائتدی و اونلارین آراسیندا مشهورلاشدی. بو معروفلاشما ادیبلر، شاعرلر و ضیالیلار آراسیندا ایدی. غزل بهادری واحدین ائل، خلق و بوتون جمعیت آراسیندا معروفلاشماسی، ذاتی و فطری استعدادینداندیر. اونو، طبعینین روانلیغی معروف ائدیردی؛ هر کس بیرجه یول واحدی گؤرسهیدی، دانیشدیرسایدی، اونون فوقالعاده اولان استعدادینا حیران اولاردی. او، چوخ قدرتلی بدیهه شاعری اولوب. او، هر یئرده، هر موضوع اوچون گرکلی اولان شعر دئمکده سیخیلماییب، چتینلیک چکمهمیشدیر. بیر گون ۱۹۳۹-جو ایلده فیلارمونیادا مغنّی قادینلاردان حقیقت خانیم، ثریّا قاجار، منوّر خانیم و یاور خانیم کلنترلی و جهان خانیم تالیشینسکی اونو دورهیه آلیب ظرافتله دئییرلر: – آی واحد قارداش! سن بو قدر گؤزل غزللر یازیرسان، بس نییه بیزی یادا سالمیرسان؟ واحد گولومسهنیب: – «سیز همیشه منیم اورهییمدهسینیز» دئییب همان لحظهده آشاغیداکی بیتی سؤیلهییر:
«حقیقت»یمده «جهان» پارلاییر «ثریّا» تک،
«منوّر» اؤلکهمین هر بیر زماندا «یاور»یم.
واحدین آیری بیر حاضرجوابلیغی، اونون آذربایجانین مشهور خوانندهلری ایله، او جملهدن جبّار قاریاغدی اوغلو، سیّد شوشونسکی، علعسگر عبداللهئو، اسلام عبداللهئو و باشقالاری ایله صمیمیدوستلوغو و گؤروشلری اولارمیش. بیر گون واحدی، ایچری شهرده دوستونون اوغلونون تویونا چاغیریبمیشلار. مشهور خوانندهلردن مطلّم مطلّم اوغلو دا اوردا ایمیش؛ اوندان تویا عائد بیر وصفیّه اوخوماسینی ایستهییرلر. او دا اوزونو واحده توتوب دئیر: «منی بو داردان سن قورتاراجاقسان!» واحد گؤز اوسته – دئییب بداهتاً بو غزلی دئییر:
چکدی سنی طالع بو گلستانه گؤزل قیز،
شوقیله یاناش بولبول نالانه، گؤزل قیز!
بو غزل «ز» حرفی سیراسیندا کتابدا چاپ اولدوغونودان بیر بیتله کفایتلهنیریک. بوردا میرزه جوادین واحد حقینده اولان خاطرهلریندن بیرینین ده گتیریلمهسی یئرینه دوشر. ۱۹۳۹-جو ایلین پاییز فصلی ایدی؛ بیر گون واحد منه دئدی:
– صمدی اورهییم ایستیر، دور گئدهک اونون یانینا. من ممنونیّتله راضی اولدوم. او وقت صمد وورغون «فیولئتوف» کوچهسینده ۶۰ نمرهلی بنادا یاشاییردی. قاپینی دؤیدوک؛اورتا یاشلی، باشی گنجه کلاغایلی قادین قاپینی آچدی. ایچری کئچدیک. حرمتلی یازیچی و شاعریمیز عبدالله شائقی ده صمد وورغونون یانیندا گؤروب چوخ شاد اولدوق. اونلار بیز گلهنه قدر اوخویورموشلار. ائو صاحبی بیزی مهربانلیقلا قارشیلادی. واحدین قولوندان یاپیشیب، دیوانین «بؤیوک مبل»ون اوستوده اَیلشدیلر.
– نه یاخشی گلیبسن؛ من سنی گؤرنده همیشه بؤیوک فضولی یادیما دوشور. منه ائله گلیر کی، او دا سنین کیمیخوشصفت، اورهیی محبّتله دولو بیر شاعر اولوب.
شائق معلم صحبته قاریشدی:
– آی صمد! واحدین آذربایجاندا فضولی یادگاری اولدوغونو من ده تصدیق ائدیرم. اما گرک اونو بیر امتحانه چکم.
شائق گؤزلرینی یومدو؛ واحده خطاباً فضولیدن بو بیتی اوخودو:
دئییلسن چوخدان ای گردون جهان سئیرینده یولداشیم،
نولا خم اولسا قدّین، سندن آرتیقدیر منیم یاشیم.
صمد اوزونو واحده توتوب دئدی:
– هه، آی آذربایجانین یئنی فضولیسی! معلمیمیز فضولینین بو سؤزلرینه، نه آرتیریب، نه علاوه ائده بیلرسن؟!
واحد صمیمیگولوشله:
– اجازه وئرین – دئدی، فضولینین بو بیتینی تخمیس ائدیم. بداهتاً باشلادی:
دیار عشقه سلطانم، بلالر چوخ چکیب باشیم،
جلال شوکتیم غمدیر، هجوم درد فرّاشیم،
عؤمورلردیر آخار کویینده یارینقانلی گؤزیاشیم،
«دئییلسن چوخدان ای گردون جهان سئیرینده یولداشیم،
نولا خم اولسا قدّین، سندن آرتیقدیر منیم یاشیم».
صمد ووروغون عبدالله شائقه اوز توتوب دئدی:
– شائق معلم! فضولینین شاگردی امتحاندان نئجه چیخدی؟
شائق گولومسهنیب دئدی:
– واحد بو امتحاندان واحد کیمیچیخدی.
البته واحدین بئله تئز، گؤزل و اعلا، یاراشیقلی و بدیعی شکیلده وئردییی جوابین اساس کؤکو بیرینجی اونون اؤزونهمخصوص اولان استعدادی ایسه، ایکینجی عنصر اونون شعر نوعلرینده چوخ ایشلهمهسی و چوخ شعر یازماسیندان تؤرهنیر.
ع. واحدین شعرلری ۱۹۱۴دن چاپ اولماغا باشلاییب ۱۹۲۵-جی ایلده کتابی، ۱۹۳۸ده دیگر کتابی، ۱۹۳۹دا غزللر کتابی، ۱۹۲۴ده دؤیوش غزللری، ۱۹۴۴ده باشقا بیر غزللر کتابی، هر ایکی ایلدن، اوچ ایلدن بیر واحدین یئنی یازدیغی غزللری چاپ اولوب خلقه چاتدیریلیب. او، شعر دئمکده هئچ چتینه دوشمهمیشدیر. هر ساده دانیشیق سؤزلریندن آغیر معنالار داشییان روان غزللر یازیب؛ ائله بونا گؤره او غزل شاعرلری آراسیندان ان چوخ اوخونان شاعر اولوب.اونون آلتمیش ایلدن چوخ یازیب یاراتدیغی سؤزلرینهامیسی مغنیلر طرفیندن اوخونوب خلقه چاتمیشدیر. او، دانیشدیغینینهاراسیندا سؤزون کسنده دانیشدیغی شعر مصرعی و سؤزون کسیلن یئر قافیهسی اولوب، یعنی واحدین شعرلرینده بؤیوک صنعتکارلیقلا بدیعی شکیلده ایشلهنن سادهلیک وحدتی آز شاعرین شعرینده تاپیلار.
ادیب و شاعر تبریزلی علینین، واحد حقینده مفصل یازدیغیندان نئچه سطرینی اوخویاق: «واحد واحی و یالانچی بیر خیال عالمینده گؤزه گؤرونمز بیر معشوقه (بت) دوزلتمیر؛ اونون واقعی غزللری روح ایله دانیشدیغی حالدا، اوخویانی و ائشیدنی اویدورمور، سارساخلاتمیر. واحدین غزللری انسانی تأثیر آلتینا آلیر، آغلادیر، گولدورور، متأسف ائدیر، ذوقه گتیریر، باریشدیریر، کوسدورور». واحدین شعرینین قوّتلی جهتی چوخ اوستادلیقلا ساده یازیلماسیندادیر. مثلاً:
دیندیرمهدی ای دل سنی جانان، عجب اولدو!
و یا بو مصراعلار:
گؤزَلیم! ائل دویار آخر، منه آز قاش-گؤز ائله!
بیر ده آلدانمارام اؤلسم ده وفاسیز گؤزله
واحدین یارادیجیلیغیندا همین خصوصیتلری آشاغی بیتلرده داها دا آیدین گؤروروک:
آلاجاقسان، بیلیرم، جانیمیمین نازیله،
چوخ گئجیکدیرمه گولوم! هر نه بیلیرسن تئز ائله!
باشقا یئرده:
اورهکدن ائیلهمیشم من بو عهدی تاریم ایله،
گونوم کئچهیدی همیشه او نازلی یاریم ایله.
و یا بو غزل:
هر کیم محبّت اهلینی سالمیش اذیّته،
یوخ اؤزگه قارقیشیم اونا، دوشسون محبّته.
و یا بو غزل:
یا رب! ایتیرمیشم نئچه گوندور نگاریمی،
تئزلیک ایله یئتیر منیم اول نازلی یاریمی.
و یاخود دلبرین وصفینده ساده یازدیغی، اوخوجونو ماراقلاندیریر:
هر کسین دهرده سن تک گؤزَلیم، دلبری وار،
خوش اونون حالینا دونیاده نه دردسری وار!
قورخورام، نازیله چوخ باخما، یامان گؤز چوخدور،
هر گؤرن سؤیلهییر حسرتله: عجب گؤزلری وار!..
بو مصراعلارداکی افاده طرزی دانیشیق دیلی قدر جانلی، طبیعی، عینی زماندا بدیعی تأثیره مالکدیر: «گؤزو چیخسین»، «انشاءالله»، «اؤزو بیلسین»، «آخیری یوخدور»، «بس ایندی نئجه اولسون»، «بیردهنهسن»، «هردن بیر»، «ائوده قالیب» و بو کیمیردیفلرله یازیلان غزللری، هر ائشیدن و اوخویان تئز باشا دوشور.
واحدین بیر چوخ شعرلرینده طبیعی معنالار داشیماقدان علاوه نجیب خلقیلیک گؤز اؤنونه گلیر:
اؤزگه بیر اووچونون آهوسونا ذوقوم یوخدور
یالنیز آوارهیم اؤز سئوگیلی جانانیم اوچون
هر سئویملی گولون اؤز عاشقی، اؤز بولبولو وار
من ده بیر بولبولم اؤز غنچهی خندانیم اوچون…
و یا بو غزلده:
هر عاشقه اؤز ایستهدییی یاری گؤزَلدیر
هر بولبوله اؤز سئودییی گلزاری گؤزَلدیر
و یا دیگر غزلده:
اؤزگه معشوقهسینی ایستهمهرم حوری اولا
ربّیم هر عاشقین اؤز ماهلقاسین وئرسین
واحدین اسلام بایراغینی داها یوکسکلره اوجالدان، شهیدلرین آقاسی، مردلیک و ایگیدلیک مرشدی و پیشواسی امام حسین (ع) حقینده یازدیغی نوحهلری ده ائله غزللری کیمیآغیر معنالی، درین مضمونلو و ساده سؤزلودور:
شمر دون ایله حسین (ع) عشقین دوشوب سئوداسینا
ری هواسینه بیری، بیرسی بلا صحراسینا.
***
شمر دون یغمایا وئردی دین ایله ایمانینی،
ملک ریدن اؤترو ترک ائتدی بوتون وجدانینی،
تشنه اؤلدوردو سو اوسته کربلا مهمانینی،
باخمادی نه اصغر و نه اکبر و عبّاسینا.
***
بادهی عشقی حسین (ع) جرعه کیمینوش ائلهدی،
جانینی، اولادینی یکسر فراموش ائلهدی،
محنت و درد و غمه اؤز جانینی توش ائلهدی،
آتدی بیر دمده اؤزون عشقین درین دریاسینا.
***
وئر خبر باد صبا یعقوبه، سونراهاجره،
آغلاما اسماعیله، یا یوسف مهپیکره،
اؤلمک اوچون زینت ائیلر لیلی اوغلو اکبره،
بیر باخین عشق حسینه (ع)، اکبر و لیلاسینا.
***
عشق ملکینی حسین تک کیمسه آباد ائتمهدی،
کیمدی منصور؟ کیمدی مجنون؟ بؤیله بیر آد ائتمهدی،
اوز وئریب یوز غم اونا، بیر لحظه فریاد ائتمهدی،
مرحبا، صد مرحبا بو عاشقین سئوداسینا.
***
وار یئری اولسا اگر عیسی بن مریم چاکری،
نوح و موسی پاسبانی اولموش، آدم چاکری،
بو حسینون اولدو بالله جمله عالم چاکری،
مریم و سارا کنیز اول زینب علیاسینا.
***
کعبهی کویین اگر اولسایدی قسمت واحده،
جملهی حضّار ایلن اول پاک تربت واحده،
روز محشرده فراموش ائتمه رحمت واحده،
جانینی ائتدی فدا بو امتین خولیاسینا.
واحدین بؤیوک ایگیدلییی ده بوندا اولوب فقر ایله یاشاییب، جامعهسینی ریاسته فدا قیلان یاغلی تیکهلر اوچون هر نهلرین ساتانلاری سایماییب؛ نئجه کی دئیر:
روزی فکرین چکمه واحد، اعتقادین پاک قیل،
خلق ائدن کس ناامید اولما دولانماق وئرمهسین.
قید ائتمهلیییک بیزیم قدرتلی نوحه و مرثیه شاعرلریمیز وار؛ بو شاعرلردن بعضیسی هم یاخشی مرثیه شعری قوشوبلار، هم ده یاخشی عرفانی غزل یازیبلار. او جملهدن تبریزلی مرحوم حاج رضا صرّاف و باشقالاری. آما بیر نئچه شاعرلریمیز واردیر کی، ائمهی اطهار (ع) حقینده بیر نئچه مرثیهدن چوخ یازماییبلار، آما اورهکلری او مقدّس نقطهیه برک باغلی اولوب، یازدیقلاری غزللرینده فقهی و مذهبی کلمه، سؤیلم و دئییملردن استفاده ائدیبلر. بونلارین باشدا گلنی آذربایجان شعری و ادبیاتینین فخری بؤیوک عارف شاعریمیز ملامحمد فضولیدن سونرا مرحوم حاج سیّد عظیم شیروانیدیر. آما بو نوع شعرین چوخ روان، عامّهفهم یازانی علی آقا واحددیر. واحد اؤز غزللرینده بو سبکدن یاخشی بارینیب، یازدیغی غزللرینده چوخ ساده، خلقین اعتقادینا باغلی ائل آغزیندا ایشلهنیب، راحت آنلاشیلان بیر طرزیله شعرلرینی یازیب. مثلاً:
گل جور ائله من یالواریم حقّه، سن اینانما
تانریم گؤرهک آخر سنی نئیلر، منی نئیلر!..
واحدین ذاتیندا اولان تمیز شخصیتی اونون مصراعلاریندا گؤرمک اولور، نئجه کی:
واحد! دوشون اؤز قدرینی، نامرده اَییلمه،
گؤز تیک ائله بیر قدرته کی، روزیرساندیر!..
و یا بو بیت:
التجا ائیلهمز هئچ بیر کسه حقدن غیری،
ظلمدن تنگه گلن دردینی سرداره دئیر.
و یا بو بیتی اوخویاق:
محبّت ایله سئویر قلبیمیز گولاوزلولری،
حقیقت اهلیییک، اهل مجازیمیز یوخدور.
او، اؤزوندن اوتوز ایل سونراکی گلهجهیی نه گؤزل گؤرورموش:
چکیلدی پردهی ظلمت، ییخیلدی اهل نفاق
یاییلدی عالمه گون تک ضیاسی عرفانین.
و یا:
شرفله عمرونو صرف ائت معارف اوغروندا
گؤزهتله عزّت نفسین، اونوتما وجدانین.
شاعر اؤز معشوقونو خیالیله خلوت ائدیر، گؤرک نه دئییر:
بیگانه منی حسرت وصلینله قوجالتدی،
چوخ چکمز اونو حق اؤزو مندن بئتر ائیلر.
«اؤزگهدور» ردیفلی غزلینده:
نازنینلر بیر طرف، بیر یاندا رند مِیپرست،
بیر اشاره عارفه ائیلر کفایت، اؤزگهدور.
ائل آراسیندا اولان فقهی و مذهبی کلمهلردن گؤر نه یاخشی بارینیر:
ذکات حسنون ایله آل تصدّق عاشقدن،
همیشه فکر و خیال ائیلهمه، وجاهت اولور!
و یا بو بیتلر:
آپاریر آیه فلک مهر جمالیندان نور،
بدنظرلر نظریندن ائلهسین حق سنی دور.
خط گلیب عارض جانانی توتوب سرتاسر،
ساناسان ملک سلیمانی توتوب لشکر مور.
واحدین چوخ شیرین، اوخومالی و ائشیتمهلی عشق ماجراسی واردیر.زولفیه آدلی بیر اؤزبک قیزینا برک عاشق اولور، اونون آردیجا اورتا آسیایا اؤزبکستانا گئدیر، اوردا اؤزبک ادیبلری و شاعرلری ایله نئجه گؤروشور و پاک بیر عشق ماجراسیندان یازاجاغیق. انشاءالله بونو دا عزیز اوخوجولاریمیزا چاتدیرماغی وعد ائدیریک. بورادا شاعر سلیمان رستمین واحد حقینده قوشدوغو ۳۸ بیتلی شعریندن ۸ بیتینی گتیریریک. او، واحدی غزل دونیاسینین سونبئشییی آدلاندیریر:
«ماسازیر» کندیندن گلن بیر اوشاق،
باکیدا قوجامان شاعره دؤندو.
او، غزل مولکونده یاندیری چیراق،
گئجهنین ظلمتی گؤزونده سؤندو.
***
گؤردوم اوزو گولر اونو هر زمان،
گؤرمهدیم حیاتدا اوساندیغینی.
توز کیمیهوایه سوووردو یامان،
اوزون ایللر بویو قازاندیغینی.
***
قولوندا بیر گؤزل گؤرن اولمادی،
لاکن گؤزللره یازدی مین غزل.
دونیانین دردینی وئجه آلمادی،
چیرکین ده گؤزونه گؤروندو گؤزل.
***
آدینی چکدیلر هر یئرده تکرار،
اؤزونو مجلسه چاغیرمادیلار.
او، بونو درد ائدیب گیلئیلنمهدی،
اؤز غزل تختیندن یئره ائنمهدی…
بو دا بللیدیر نییه چاغیرمادیلار؛ چونکو او حقیقتاً شاعر ایدی، حاکملر مدّاحی، اویون آشیغی یوخ.
دلا! منّت چکینجه بو وفاسیز آشنالردن،
یاخینلاش درگه حقّه، اوزاقلاش بیوفالردن.
واحد، ۱۸۹۵-جی ایلده باکی شهرینین یاخینلیغیندا ۱۳ کیلومترلییینده اولان «ماسازیر» کندینده فئورالین ۱۸-ینده آنادان دوغولموشدور. ایلک تحصیلینی آلاندان سونرا عائله دولانیشیغی آغیر وضعیتده اولدوغونودان، علی کیچیک و آز یاشلاریندان ایشلهمهیه باشلامیشدیر. بیر مدّت بقّال و سونرا خرّاط شاگردی اولموشدور. البته بو استاد خراط واحدین اؤز داییسی اولور. استعدادلی اولدوغوندان، آز بیر زماندان قابل اوستادلار جرگهسینه کئچن واحدین دوغوم تاریخی بوتون یازیلی متنلرده اوسته اولدوغو کیمیدیر. آما من اؤزوم بو سون سفریمده باکیدا گؤردویوم واحد حقینده بیر ادبی گئجهنین آپاریجیسی واحدشناس محمد آقا معلّم بئله دئدی: «هامیواحدی ۱۸۹۵-جی ایل ماسازیر کندینده دوغولدوغونو یازیر و دئیرلرسه بو سهودیر. واحد ۱۸۹۴-جی ایل فئورالین ۱۸ینده باکینین قدیرلی کوچهسی ۱۱۳ نومرهلی ائوده دونیایه گلیبدیر.» – دئدی.
واحد حیاتینین یوخسوللوق فیرتیناسیندان باشی اوجا چیخیب، دیریلییینده ذرّهجه یالتاقلیق و خیانت اولماییب. ائلینی و یوردونو قیزغین محبّتله سئوه-سئوه یاشاییب، و ائل ده اونو سئویب. اونون شعری بیر چوخ جهتلردن قوّتلیدیر. شعریّت، عشق، امید، وطنسئورلیک، اجتماعیلیک، معاصرلیک و ذاتیندا اولان ایگیدلیک و پاکلیق گؤزه چارپیر. او، حقیقتاً قدرتلی بیر شاعردیر.
واحدین ده بعضاً شعرلرینده قوشا هدف وار. بو هدفلر معنا باخیمیندان آیری اولسالار دا، هر هدف اؤزلویونده گؤزل معنا داشیییر، مثلاً:
مجنونلا لیلی بیر گئجه ووردو آراسینی
رسوای قیلدی عالمه بخت قراسینی
فرهاد ووردو باشینه شستیله تیشهنی
شیرین الیله باغلادی شیرین یاراسینی
بوردا شاعر تبریزلی علینین واحد حقینده یازدیغینین نئچه سطرینی ده اوخویاق:
«واحدین غزللری روحی و عاطفهنی خیال عالمینده دولاندیریر، بوتون اورکدن کئچن و اومیده باغلی اولان آرزولاری تجسّم ائدیر، انسان شاعرانه بیر دونیادا قاناد چالیب اوچور، غزل دونیاسیندا ایستهدییی یئرلری گزیر، گلزارلاردا یاسمن، بنفشه و قیزیل گوللر یانیندا اوتورور؛ سانکی اونلارین عطریله مست اولور. دونیا اونا گئنیشلهنیر، بوغونتولاردان آزاد اولور. یاواش-یاواش سئودییی معشوقهسین یانیندا گؤرور، ائله سانیر کی بو غزللر اؤز اورهییندن چیخیب و هجران شکایتلرین اؤز سئوگیلیسینه سؤیلهییر. لاکن واحدین غزللری روحی و عاطفهنی خیال عالمینده دولاندیرسا دا، همان عالمده دولاندیریر کی وجودی وار، خرافی بیر دونیا دئییل.
واحدین غزللری انسان غریزهسیدیر، انسان آرزوسودور، همان آرزولار کی، هر بیر سالم و ساغلام یاشایان انسان اوچون بو آرزولار لازم و گرکلی¬دیر و آدام غریزتاً واقعیتده اونلارا ال تاپا بیلیر».
واحدین کیچیک یاشلاریندا اوخودوغو مکتبین حیات شرایطینی عمومیتله آغیر و سیخینتیلی قیش زمانینی بئله تصویر ائدیر:
قار، سویوقدا شوشهسیز پنجرهسی
قاپیلار بیر یانا دوشموش هرهسی
اوچولور ائو هله تورپاق تؤکولور
داشا، دیوارا دَییرسن سؤکولور
قورو، بوش منزل،هامیتیر-تیر اسیر
قاباغیندا قوطو، آلتیندا حصیر…
ایندی یازیمیزین بوراسیندا عزیز اوخوجولاری یورماماق اوچون علی آقا واحدین اساس حیات و یارادیجیلیغی حقینده اطرافلی دانیشیقلاریمیزی آیری بیر فرصته بوراخیریق. واحدین حقینده دانیشماغا چوخ موضوعلار وار؛ او جملهدن واحد و شهریار:
واحد! بو شعری تبریزه گؤندرمک ایستهرم،
قسمت اولایدی، بیر گؤروشک شهریار ایله.
بو کیمییازاجاغیمیز سؤزلر قالیر؛ چونکو واحدین حقینده ۱۳۳۳دن بو یانا معلوماتلاری توپلامیشامسا حیف اولا ایندییهدک سیز عزیز وطنداش و دیلداش واحد سئونلره چاتدیرماغا فرصت اولماییب، آما ایندی آللاها شکر مقدّس اسلامیانقلابیمیزین سایهسینده اؤز دیلیمیزده مطبوعات، گوندهلیک، روزنامهلر، مجلهلر و کتابلار چیخیر. هلهلیک واحدین غزللرینی سیز عزیز اوخوجولاریمیزا چاتدیراق، انشاءالله!
موسیقی ذوقو هلاکولارا تأثیر ائتمیش
اوخو تاریخی گؤر اوردا نه روایتلری وار.
بیر گون آذربایجانین ماراغا شهرین اؤز حکومتینه پایتخت قرار وئرمیش موغول سلسلهسیندن هلاکوخان بیر قادیندان پیس بیر عمل گؤرور، وزیری خواجه نصیر طوسییه امر ائدیر: صاباح سحر من یوخودان آییلانا قدر بوتون قادینلاری قیلینجدان کئچیرتمیش اولارسان!.. وزیر گؤرور بو بؤیوک بیر فاجعه و مصیبت تؤرهده بیلن امر یئرینه یئتیشسه، کیم اوشاقلاری ساخلار، کیم چؤرک و یئمک حاضیرلار و کیم بیر دوینا بو کیمیایشلری گؤرر؟! چارهسیز قالیب بئینینه بیر آز گوج گتیریر کی، نئیلهسین. آخیردا نه قدر لایق و اوستاد صعنتکار قادین طایفاسی واریمیش ییغیر گتیریر، اونلارا قاندیریر کی، سیز چالقیچی قادینلار بو گئجه ائله بیر موسیقی سسی و ائله بیر چالقی چالاجاقسیز، بلکه اؤزونوزون و باشقا قادینلارین جانلارینی نجات وئرهسیز. خانیملارین بیری چنگ، بیری ساز و هئی بو کیمیهرهانسینی یاخشی چالیردیسا الینه آلیب چوخ گؤزل، جاناسینر بیر موسیقی سسی و خوش بیرهاوا چالینیر. اوّللری آستاجا، یاواش-یاواش گئتدیکجه اوستالیقلا جاناسینر حالا گلنده هلاکو خان یوخوسوندا همان خوشا گلن، جاناسیر موسیقی سسینی ائشیدیر. آییلماق ایستهمیر، آنجاق آییلیر و گؤرور ائشیتدییی موسیقینی یوخوسوندا دئییل، آشکاردا صنعتکار چالقیچی قادینلاردیر چالیر. یاخشی قولاق آسیب، سونرا وزیری چاغیریر. وزیر حاضر اولور. هلاکوخان سوروشور: حؤکمو یئرینه یئتیردینمی؟! وزیر تئز دئییر قوربان هله سحره چوخ قالیر. هلاکو دئییر: او حؤکمدن کئچ!..
واحد ۱۳۴۴-جو ایلین پاییزی مهر آیینین یئددیسینده ۱۹۶۵-جی ایل سنتیابرین ۳۰وندا اولو تانرینین چاغیریشینا لبّیک دئییب الله تبارک و تعالینین رحمتینه قوووشدو. همان گون واحدین اؤلوم خبرینی رادیودان ائشیدیب بو مرثیهنی قوشدوم:
پاییز چاغی سولدو ائلیمین گوللری واحد،
مأیوس اولوب آغلاشدی دا بولبوللری واحد.
بو سس یاییلیب تئزلیکیله صحن چمنده،
غملندی بوتون سوسنی، سونبوللری واحد.
«واقف»له «ودادی» کیمیتعریف ائلهدین چوخ،
شعر ایله گؤزل اینجه اولان بئللری واحد.
دهشتلی خبر چون یاییلیب ائللریمیزده،
یاس توتدو گول اوزلرده قارا تئللری واحد.
ای طبعی روان! اینجی تؤکوردون قلمیندن،
آخدی ائلینه شعر و غزل سئللری واحد.
شعرینله «فضولی» و «نوائی» کیمیدائم،
سئیقللهدین اؤز دوغما بیزیم دیللری واحد.
سن قبرده راحت یاتیب اؤز اؤلمهدییین بیل،
ساخلار اورهیینده سنی تورک ائللری واحد.
گؤزیاشی تؤکورکن دئدیم ای دان یئلی تئز گئت!
اؤپ قبرینی، قوی اوستونه خوش گوللری! واحد.
ایستر ساوالان قبری اونون نوریله دولسون،
قیمتلهنیب آثاری، گزر اللری واحد…
حرمتلی عالم دوست و قلمداشلارین بیری یازیر: «علی آقا واحد آذربایجان، ایران و تورکستان اؤلکهلرینده غزل شاعری کیمیشهرت قازانمیشدیر. واحد ۱۸۹۵ده باکینین یاخینلیغیندا ماساجیر کندینده آنادان اولموشدور».
آیری یئرده یازیر:
«او، مستقل اولاراق شعر اصولونو اوخویوب ۱۹۱۴ده ایلک شعرینی اقبال قزئتینده نشر ائتدیرمیشدیر. واحدین گنجلییینده داها چوخ غزل شاعرلری طرفیندن قورولان و اداره ائدیلن شعر مجلسلری دایر ایدی. واحد ده بیر مدّت باکیدا بئله رندانه شعر مجلسینه (عبدالخالق یوسفین ائوینده توپلانان شعر مجلسینه) گئدردی. بو مجلسده زمانین ان گؤرکملی ماهر شاعرلری اشتراک ائدردیلر. کلاسیک آذربایجان، ایران و تورک شعرینین اینجهلیکلرینه واقف اولان بو شعر زرگرلرینین فکرینه گؤره شعرین معناسی نه قدر معمّالی اولوب نه قدر چتین آنلاشیلسا، شاعرین هنری ده او قدر چوخ قیمتلندیریلیردی. اونلار بو ساحهده هنرلرینی گؤسترمک اوچون بعضاً بیر-بیریله یاریشلارا گیرردی. او، عشق و محبّت شاعری اولان فضولی یولونو تعقیب ائتمیش و معاصرلری طرفیندن فضولی یادگاری لقبی آلمیشدیر.
واحدین ۱۹۱۶جی ایلده «طمعین نتیجهسی» آدیندا ایلک منظوم کتابچاسی چیخمیشدیر. ۱۹۳۸ده «ملّاخانا» و ۱۹۳۹دا «غزللر» آدلی کتابلاری نشر ائدیلمیشدیر. ۱۹۴۳-جو ایلده اونا اینجهصنعت خادمی فخری آدی وئریلمیشدیر».
بورادا باشقا بیر عالیم و پروفسور دوستومون، بؤیوک صنعتکار و بؤیوک غزل شاعری علی آقا واحد حقینده دانیشدیغی سؤز و قوشدوغو شعرینین ده گتیریلمهسینی یئرلی گؤرورم؛ او دئییردی: «غزل اوستادی واحدین اؤلوم خبرینی ائشیدیب، ائوینه گئتدیم. چوخ داریسقال و یوخسول بیر اوتاقدا جنازهنی آغاج تابوتدا نیمداش بیر جئجیمله اؤرتولموش گؤردوم، چوخ درین کدرلندیم».
واحدی داخمادا یاتمیش گؤردوم
گنجی ویرانهده باتمیش گؤردوم
آیین اؤرتموشدو بولود چهرهسینی
گونشی مغربه چاتمیش گؤردوم
بو وفاسیز فلکین هرزه الی
یوسفی هئچ نهیه ساتمیش گؤردوم
او غزل مولکونه سلطان اولانین
بالینا آغونو قاتمیش گؤردوم
یئنه باخدیم، کیمیگؤردومهامیسین
بیر دَرین ماتمه باتمیش گؤردوم
گؤی گؤلو، خان آرازی، میل دوزونو
بوسبوتون شنلییین آتمیش گؤردوم
حُسنو، وورغونلوغو، شعری، غزلی
ماتمین زهرینی دادمیش گؤردوم
بیگدلی!واحدیمیز اؤلمزدیر،
شاعری، شعری یاشاتمیش گؤردوم
باکی، سنتیابر، ۱۹۶۵
بو یئرده حورمتلی شاعریمیز مرحوم محمدعلی فخرالدینی (محزون) دا وقتیله واحدین دونیادان کؤچمهسینی ائشیدیب اؤز تأثیراتینی بیر غزل کیمییازمیشدیر:
دیللرده قالدی سئوگیلی واحد غزللرین
افسوس توتماز اولدو قلم بیر ده اللرین
اوچدون خزان بولبولی تک لالهزاردن
پژمرده اولدو باغ حیاتیندا گوللرین
شعر و غزلله روح وئریب جمله عالمه
وصفین جهانه یایمیش ایدین سن گؤزللرین
قلبین همیشه باغلی ایدی خلقه، اؤلکهنه
ساخلار وطن دؤشونده سنی، آغلار ائللرین
شعر و غزل زمانهده چوخلار یازیب، ولی
واحد! سن ایدین ازبری هر یئرده دیللرین
هردن «فضولی»دن آلیب الهام شعرینی
یازدین غزل جمالینه سن اینجهبئللرین
گه «واقف»ین اثرلری تک هر غزلدهسن
تعریف قیلدین هر صنمین قاره تئللرین
آسوده یات کی، دائمیدیر شعر گلشنین
سولماز چمندی آفتی دَیسه مین ایللرین
محزون! دئیرسن اؤلمهمیسن، وارسان هر زمان
هر عصر، هر زماندا اوخورلار غزللرین!
و بو یئرده عزیز دوستلاریم ع. ک. منظوری، ک. م. سؤنمز، علی خالط آبادیدن و بیر چوخ عزیز و حرمتلی دوستلاریم کی، منیم بو ایشه شوق و ذوقومو آرتیریب، اؤز یاردیملارینی اسیرگهمهدیلرهامیسیندان تشکر ائدیرم. او دوستلار کی بو کتابین چاپا حاضیرلانما زحمتلرینی اؤز عهدهلرینه گؤتوردولر، بو ایشیمده منی داهادا جدّیلشدیردیلر ساغ اول دئییب تشکرلریمیبیلدیرمکله، بو شخصلره ادبیاتیمیز اوغروندا داها چوخ موفقیّتلر آرزو ائدیرم و دیلیمیزده بو کیمیکتابلارین چیخماسینا هر یئرده قلم ووروب زحمت چکن قارداشلاریمیزا قادر آللاهدان سلامتلیک و موفقیتلر آرزو ائدیرم. سون اولاراق اوغلوم بابکدن بو کتابین ایلک چاپیندا دوزنلهمه ایشلرینه ائتدییی کؤمهیی اوچون و اوغلوم آسلان¬ین کتابدا وئرمکدن اؤترو واحدین شکلینی چکمهسی اوچون هر ایکیسیندن تشکر ائدیب اؤز ایش و درسلرینده موفق اولمالارینی آرزو ائدیرم. بیر ده حرمتلی دوستلاریم آقالار ذکریّا طرزمی، مظفر روحنواز و بالاوغلان روحنوازدان قلباً تشکر ائدیرم کی، بو کتابین چاپ اولوب چیخماسی اوچون همت و محبتلریله اؤز یاردیملارینی اسیرگهمهدیلر.
تهران، ۱۳۷۱
منبع: ایشیق


text:
یئددینجی یوزایل آذربایجان تورکجهسینین ذیروهسی
محمدرضا باغبان کریمی
گونو – گوندن آذربایجان ادبیاتینین اسکی قایناقلاری و یازیلان اثرلری دونیانین ادیبلری و آراشدیریجیلاری گؤزو قارشیندا جانلانیر. بو عصرده هم ادبیاتیمیز و هم دیلیمیز چیچکلهنیب، گؤزل اثرلرین یارادیلماسینا شاهد اولوروق. بورادا تکجه لغت کیتابلارینین یازیلماسینا اشاره ائدهجهییک. بیلدیگیمیز کیمی، بو یوزایلده اوچ دهیرلی لغت کیتابی آذربایجاندا یازیلیر. بونلار عبارتدیرلر:
۱) تحفه ی حسام – خویلو حسام الدین
۲) صحاح العجم – نخجوانلی هندوشاه
۳) ابن مهنا لغتی – تبریزده؟
گؤروندویو کیمی بو اثرلر بیزیم ایراندا یازیلیر و اوچ ایرانلی آذربایجانلی طرفیندن. بیرینجی اثر تورک و فارس دیلینین قاریشیقلی سؤزلویودور و نظم ایله یازیلماقدادیر و شعریمیزین ده ذیروهیه چاتدیغینی گؤستریر. ایکینجی اثر فارسیجا – تورکجه لغتدیر و تورک دیللی آذربایجانلیلارا فارس دیلینی اؤیرتمهیه چالیشیر و اوچونجو اثر تورکجه – تورکجه بیر سؤزلوکدور. بونلارین بیر عصرده یازیلماسی، دیلیمیزیندیرچلمهسی و اساس یئر توتدوغوندان باشقا نهیه دلالت ائده بیلر؟ سؤز یوخدور کی تورک دیللی آذربایجانلیلار آنادیللرینی کامل صورتده منیمسهمیش و فارس دیلینی ده اؤیرنمهیه مشتاقدیرلار. بونا گؤره لغت کیتابلاری بیر – بیرینین آردیجا یازیلیر. ایندی بو اوچ کیتابی قیسسا صورتده تانیالیم:
تحفه ی حسام[۱
بو دهیرلی اثرین یازاری، یئددینجی یوزایلین بؤیوک دیلچی، عالیم و شاعیری خویلو حسام الدین حسن ابن عبدالمؤمندیر کی ۶۰۰ – ۶۱۰ قمری ایللری آراسیندا خوی شهرینده دونیایا گلمیشدیر. تحفه حسامین یازیلدیغی تاریخ ده ۶۴۰ – ۶۵۰ ایللری آراسیندا اولموشدور. حسام الدین، سلجوقلارین سارایی ایلهسیخ باغلی اولاراق، اثرلرینی او سولالهنین سولطانلارینا تقدیم ائتمیش و نهایت ۶۸۶ اینجی ایلده دونیادان کؤچموشدور.
بو کیتاب بیر سؤزلوک اولاراق، نظم ایله ۳۰۲ بیتده، ۲۰ بؤلومده و ۲۰ وزنده یازیلمیشدیر. بو قدهر الوان بحرلرده یازیلماغی هم شاعیرین باجاریغینی گؤستریر، هم ده کیتابین الوانلیغی گؤز اؤنونده جانلاندیریر. حسام الدین اوچ دیله – عربجه، فارسجا و تورکجهیه تسلطی اولاراق، اوچ دیلده ده اثرلر یازمیشدیر. اونون اثرلریندن بیر نئچهسی بونلاردیر:
نصیب الفتیان و نسیب التبیان / نزهه الکیتاب و نحفه الاحباب / قواعد الرسائل و فوائد الفضایل / دیوان / ملتمسات / تحفه حسام
تحفه ی حسام کیتابی، بیر دیلچی یازارین دیل حاققیندا معلوماتی و شعر هنرینی بیرگه گؤسترمه دهدیر. بو اثرین یازی تاریخی ادبیاتیمیزین آچیقلاماسیندا بؤیوک بیر رول اوینایا بیلیر. حسام الدین بو اثری تورکجه یازمیش و تورک دیللی خالقینا فارسجانی اؤیرتمهیه چالیشیر. بورادا ۱۲۵۰ دن آرتیق تورکجه سؤزجویو و همین ساییدا فارسجا سؤزجویو قارشی – قارشیا قویوب و معنالاییر. بئله شعرله دیل اؤیرتمه اوصولو “نصاب” آدلاناراق، نمونه لرینی تاریخده چوخ گؤرموشوک؛ آنجاق تورکجه – فارسجا نصابلارین بلکه ده ایلک نمونهسی همین کیتابدیر.
تحفه ی حسام اثری تورکلره فارسیجانی اؤیرتمه تکلیفینی بوینونا آلمیشدیر؛ باشقا سؤزله، تورک دیلی، خالقین اساس دیلی اولموش و فارس دیلی ایکینجی دیل کیمی حؤرمت قازانمیش و اونو اؤیرنمهیه ماراق یارانمیشدیر. تحفه ی حسام دا دیل اؤیرتمه اوصولونو و مقصودونو شعر ایله یئرینه یئتیرمکدهدیر. گاهدان ایلک سؤزجویو تورکجه سئچیب، فارسجا معناسینی وئریر و گاهدان دا ترسینه، فارسیجا سؤزجویو وئریب و تورکجه معناسینی آنلاتماغا چالیشیر. بو ایشی شعرده گؤرمک داها ادبیات ساحهسینده یازارین تسلط و باجاریغینی گؤسته ریر. بورادا گاهدان ساده بیر یول ایله، ساده کلمه لری و ساده معناسینی وئریر، گاهدان ترکیبی سؤزجوکلری اورتایا گتیریر، گاهدان دا اصطلاحلاری، دئییم لری و حتا آتالار سؤزلرینی میدانا گتیریر. باشقا معلومات اوچون اؤنجه کی مقالهیه رجوع ائده بیلرسینیز.[۲]
اؤرنک اولاراق بوردا بیرسیرا سؤزجوکلر چوخ ادبی و ائرکن سؤزجوکلردیر کی بوگون ده اؤز گؤزه للیگینی ساخلامیشدیر: اوس = خرد، عقل / اوسلو = خردمند – هوشمند / یئلکن = بادبان / بللی = هویدا / تانیق = گواهی / سرب = قورشون / تونج = روی / سایریلیق = خستگی / اؤیکن = شش، بؤیرک / چیق = ویژه / کنه ز = آسان / اوچماق = مینو / نفجه = راسو / کؤیون = بسوز / تؤره = آیین / فربه = سمیز/ نسنه = شئی / و ..
صحاح العجم
بو کیتابین یازاری هندوشاه بن سنجر بن عبدالله صاجب گرانیدیر کی فخرالدین لقبی ایله تانینیر و ایراندا ایلک دفعه “تجارب السلف” اثری ایله تانینمیشدیر. بو اثری ۷۲۴قمری ایلینده لرستان آتابیگی اولان نصرت الدین احمده تقدیم ائتمیشدیر. سونرا صحاح الفرس اثری ده چاپ اولموش و صحاح العجم اثری حاققیندا یانلیش معلوماتلار ایره لی سورولموشدور. آنجاق پروفسور غلامحسین بیگدلی اونون بو اثرینی تاپمیش و ایراندا یایماقلا بوتون یانلیش فکرلره ده سون قویموشدور. ایران ادیبلری او قدهر یانلیشلارلا اوز – اوزه اولموشلار کی اثری پراتیسلاویادا اولدوغونو دئیه رک – بیری پراتیسلاویانی لهستاندا و باشقاسی چکسولواکی دا بیلیرلر و اؤزلرینه زحمت وئرمیرلر کی بیر دفعه جغرافیا نقشه لرینه باخالار؟! بورادا یئری گلمیشکن بونو آرتیرماق ایستردیم کی ایران – روسیه ساواشلاریندا بیر چوخلو الیازمالاریمیز روس دولتی طرفیندن غارت اولموش و روسیه تورپاقلارینا آپاریلمیش و سونرالار باها بیر قیمته بیزیم اؤزوموزه ساتمیشلار. یانی روس عالیملری بو اثرلری باشدان تانیتدیراراق بیزی حیرتده قویماقلا اؤز قیمتلرینی آرتیرمیشلار. و بو اثرین ده الیازماسی بئله بیر احوالاتی داشییر. دکتر حسن زرینه زاد تبریزی بو اثری ۱۲۸۵قمری ده تانیتدیریر. بو اثرین بیرینجی بؤلومو اولان صحاح الفرس آدینی داشییر و تکجه ۲۳۰۰ لغتی داشییر. اونون ایکینجی بؤلومو ۶۰۰۰دن آرتیق لغتلری احتوا ائده رک، صحاح العجم آدینی گتیریر و همان یازارین ۱۶۰۰۰ لغتدن دانیشدیغینی واقعیته یاخینلاشدیریر. پرفسور بیگدلی بو الیازمانینین ایکینجی بؤلومونو ۱۳۳۵جی ایلده قازان شهرینده تاپیر. بو کیتابی فتحعلی شاه زمانیندا گریبایدوف الینه دوشموش و سونرالار ایرانا سفیر سئچیلدیقدا باشقا بیر طمع ایله ایرانا گلیر. پروفسور بیگدلی بو الیازمادان بیر فتوصورت الده ائده رک، ایرانا دؤندوکده ۱۳۶۱جی ایلده ایران چاپا حاضیرلاییر. اصل الیازما ۳۳۷ صفحه ده اولارق فارسیجا – تورکوجه لغتلری احتوا ائدیر.
هندوشاه نخجوانی ۷جی یوزایلین بیرینجی یاریسیندا و ۸جی یوزایلنده بیرینجی یاریسیندا یاشاییب و نهایت ۷۳۰ قمری ده وفات ائدیبدیر[۳] و بو اثری احتمالا ۷جی عصرین سونلاریندا بیتیریبدیر. هندوشاه اؤز زمانینین بیلگین لریندن اولاراق، دوزگون بیر تاریخچی، گوجلو یازار، شاعر و دیلماج اولموش و عصرینین تانینمیش عالیملریندن ساییلیرمیش. صحاح العجم اوچ بؤلومدن عبارتدیر:
بیرینجی بؤلمده ۴۰۰۰ سؤزجوک- اسملر و فعللری- فارسیجا گتیرمیش و اونلارین تورکجه معنالارینی یازمیشدیر. ایکینجی بؤلومده فارس دیلینین گرامرینی آذربایجان تورکجهسینده یازمیش و فارسجا ایله تورکجه اؤرنکلر گتیرمیشدیر. اوچونجو بؤلومده فارس دیلینین گرامرینی عربجه وئرمیشدیر. بو، هندوشاهین هر اوچ دیله دریندن واقف اولدوغونو دا گؤسترمه دهدیر. بونا تاکید ائتمک لازمدیر کی بو زمان تورک دیللی آذربایجانلیلار فارس دیلینی اؤیرنمهیه هوس تاپمیش و فارسینی دا اؤیرنمهیه رغبت نشان وئریرلر. اونا گؤره یازار بو کیتابی فارس دیلینه رغبت گؤسته رنلره هدیه ائده رک کیتابین آدینی دا “تحفه العشاق” قویور. بو کیتابین نثریندن بیر نمونه:
“بیل گیل کیم مصادر عربی نئجه کیم اصلدور اوندان صادر اولور. اسماء و افعال آنجیلایین مصادر فارسی اصلدور اوندان منشعب اولور . قالان اوزان و امثال و غیره. اول مصادر فارسی ایکی دورلودور. اما بیری متعدی دور. اول ایکی دن هر بیریسی یا مفرددور یا جمع دور. بو مجموعه دن هر بیریسی یا مثبت دور یا منفی دور. مصادر لازمین مثالی کی هم مفرد و هم مثبت دور دانستن و غیرها. مصادر منفینین مثالی ندانستن و غیرها. مصادر لازمین کیم هم جمع هم مثبت اولا دانستنها، منفی اولانین مثالی ندانستنها، مصادر متعدینین مثالی کیم هم مفرد هم مثبت اولا بخشائیدن ، منفی اولانین مثالی نبخشائیدن. مصادر متعدینین مثالی کیم جمع و هم مثبت اولا بخشائیدنها، منفی اولانین مثالی نبخشائیدنها”.
بو کیتابی ایراندا پروفسور بیگدلی و سونرالار اسماعیل جعفرزاده دانشگاه شیرازدا نشر ائدیرلر.
ابن مهنا لغتی
ابن مهنّا لغتی یا اصل آدی اولان “حیله الانسان و حلاوت اللسان” ۷جی یوزایلین دهیرلی اثرلریندن اولاراق، جمال الدین ابن مهنّانین یازیسیدیر کی اونون ۵ الیازما نسخهسی اروپا کیتابخانالاریندا و بیر الیازماسی دا استانبولدا ساخلانیلیر. ایلک دفعه روس عالیمی ب. میلورانسکی ۱۹۰۰ ایلینده بئش نسخه نی الده ائده رک، “تورک دیلی حقینده عرب فیلولوگو” آدیلا نشر ائتدیریر. سونرا کیلیسلی رفعت ۱۳۴۰ – ۱۰۵ایل بوندان قاباق، استانبولون “همایون موزهسی” کیتابخاناسی الیازماسی اساسیندا نشر ائتدی. اؤنملی بودور کی بو زمان هله دیوان لغات التورک نشر اولمامیشدیر. آنجاق بو اثر تورکجه – تورکجه اولاراق، تورک دیلینین بیر علمی دیل اولدوغونون دا اثباتی اوچون دهیرلی بیر سنددیر. جالب بوراسیدیر کی بوتون آراشدیریجیلار بو اوچ اثری – تحقه حسام، صحاح العجم و حیله الانسان و حلاوت اللسان اثرلرینی آذربایجان دیلینده بیلیرلر و آذربایجان تورکجهسینین علمی دورومونو اینانیرلار. بورادان بیر نئچه سؤزجویون گتیرمهسی اونون درین بیر اثر اولدوغونا اثبات کیمی توخونماق اولار:
آجون = دونیا / بیر یازیسی دا آژون دور
آچقو = آچار، آنختار
آچماق = قاپالی اولما حالینی قالدیرماق، آچیق سؤیله ییب آنلاتماق / یایماق / آچیقماق
آچیق = قاپالی و اؤرتولو اولمایان
چاغیرماق = دعوات ائتمک و قاندیرماق
بو اوچ کیتاب بیر عصرده و اؤزو ده آذربایجاندا یازیلدیغی ، آذربایجان دیلینین گوجلو و ادبی بیر دیلی اولدوغونا گوجلو بیر قایناق و سنددیر. شوبهه ائتمک اولماز کی بو زمان بوتون آذربایجانلیلار تورک دیللی اولموش و فارسیجانی دا سئویرمیشلر و اونو اؤیرنمک اوچون ده چالیشیرلار. بئله بیر دوروم قطران زمانیندان آذربایجاندا واریمیش و بو یوزایلده داها گوجلو صورتده اؤزونو گؤسته ریر و بئله – بئله کیتابلار یازیلیر. بونلارین یانیندا تورکجه یازیلان اثرلر ده بو یوزایلده داها چوخدور، حسن اوغلو ایلک تورکجه غزللر یازیر؛ خواجه احمد فقیه، خواجه علی خوارزمی و مصطفی ضریر یوسف و زلیخا اثرینی یازیرلار. یوسف مداح طرفیندن ۵ مثنوی اورتایا گلیر، همین یوزایلده خواجه دهانی غزللر دیوانی ترتیب ائدیر، گلشهری، عصار تبریزی و باشقا باشقا شاعرلر اؤز آنادیللرینده اثرلر یارادیب و شعر اوجاقلارینی آلیشقان ساهلاییرلار. بئله لیکله ادعا ائتمک اولار کی ۷جی عصر آذربایجان ادبیاتی تاریخینده بیر ذیروهدیر!
_____________________________________
[۱] تحفه ی حسام بارهسینده یازدیغیمیز مقاله یاخشیجا یئرینه دوشوب و آلقیشلاندی. بو مقاله ایلک دؤنه نوید آذربایجاندا چاپ اولدو و سونرا نوید آذربایجاندان گؤتوروله رک بیر چوخ درگیلرده وسیته لرده یاییلدی.
[۲] نوید آذربایجان، نمره ۵۲۰، تاریخ ۲۵/۶/۱۳۹۲٫
[۳] دکتر هیئت سیری در لهجه های ترکی کیتابیندا سهو ائده رک، اونون وفاتینی ۷۹۰ قمری یازیر.


text:
اویان نیوز:
یازار: آغالار قوت
کؤچورن: وحید نریمان
۱.
بو یازیم سون ایللر آذربایجان دیلینین تورکییهجهنین تأثیری آلتینا دوشمهسی حاقیندا یازدیغیم اوچونجو یازیمدیر. پروبلئم بودور کی، بو یازیلاریما اعتراض بیلدیرهنلرین چوخوسو عؤمورلرینده بیرجه دفعه ده اولسون نه فیلولوژی، نه لینقویستیک کیتاب دئمیرم، هئچ مقاله ده اوخومادیقلاری اوچون، اَسکی تورکجهنین تاریخیندن، یازیلی عابدهلریندن، تورک دیللری عائلهسی آتلاسیندان، آیری-آیری سؤزلریمیزین ائتیمولوگییاسیندان، دیلین فلسفهسیندن، بیر سؤزون آذربایجانجا (تورکجه) اولماسی اوچون گرکن ضروری فیلولوژی شرطلردن، تورک دیللرینه، بو سیرادا آذربایجان دیلینه خاص مئتاتئزئ، هاپلولوگییا، روتاسیزم کیمی قانونلاردان، آذربایجان دیلی حاقیندا م.کاظایم بَی، ب.چوبانزاده، ا.دمیرچیزاده، م.شیرعلیائو و ب. کیمی گؤرکملی دیلچیلریمیزین جیلدلرله اثرلریندن، آذربایجان دیلینین ۱۳-جو-۱۴-جو یوز ایللیکلرده یازیلمیش لوغتلریندن (مثلاً، ف.هیندوشاه ناخچیوانی-نین «اَس-صیحح اَل-اجمییه» لوغتیندن)، آذربایجان دیلینین دؤرد جیلدلیک تاریخیندن، ۲۷ مینلیک دیالئکت سؤزلریمیزین لوغتیندن، گونئی آذربایجان دیالئکتینین یوز ایللردیر آراشدیریلمادان قالمیش، توتومو اونمینلرله اؤلچولن آنادیللی لوغت فوندوندان و س. خبرسیز اولدوقلاری اوچون و اوستهلیک بو خبرسیزلیکلریندن ده خبرسیز اولدوقلاری اوچون، دوروم-موروم سؤزلریله دانیشماغا باشلامیش بو بیساواد آداملارا دیلین فلسفی معنادا نه اولدوغونو، آنا دیلیمیزی نه اوچون قورومالی اولدوغوموزو، تورکییهجهنین نئجه بیر «دیل» اولدوغونو آیدینلاشدیرماق منه اولدوقجا چتیندیر.
۲.
اصلینده من اونلاری یاخشی باشا دوشورهم، یازیلاریندا تورکییهجه بیلدیکلری بئش-آلتی سؤز ایشلتمکله دوشونجهلرینین دایازلیغینی و آدیلیینی اؤرت-باسدیر ائتمهیه چالیشیرلار. اؤزلری ده دویورلار کی، جیزما-قارالاری قوجا ننهلرینین سؤزلریندن مزمونجا چوخدا فرقلی دئییل. بونا گؤره ده تورکییهجه سؤزلر اونلار اوچون باشقالاریندان سئچیلمک، معاصر و یئنی گؤرونمک آرزوسو و چارهسیدیر. تحصیلسیزلیین سون اوجو بئله ده اولمالییدیر. بیر سؤزله، آذربایجان کولتوراسیندا عننوی تئرمینبازلیق خستهلیگی، تاریخی «عربجه دئ، شئیخ، عربجه» (م.جلیل) فئنومئنیدیر ایندی تکرارلانان. آنجاق تورکییهجه حئیرانلیغینین سببی تکجه بو دا دئییل؛ اؤزوندن ایرهنمه، اؤزگهیه یالمانما، ووقارسیزلیق، سینمیشلیق، نؤکرچیلیک، قول شعورو، قولتوق آلتیلیق دا باشلیجا رول اویناییر.
ایجازه وئرین، اوشاقلیغیمدان بیر خاطرهمی بورادا سیزینله بؤلوشوم. آنام حَیَطیمیزده تویوق-جوجه ساخلایاردی. تویوقلارین ایچینده بیر دنهسینین خوروزا موناسیبتی او بیری تویوقلاردان باشقا جوره ایدی: خوروز بیردن باشینی قالدیریب آجیقلی سسله قییه چکن کیمی، بو تویوق ۱۵-۲۰ مئتر مسافهدن اؤز ائشلنمهسینی دایاندیریب، یئره یاتاراق، «حاضر» وضعیت آلاردی… او بیری تویوقلار خوروز اونلارین اوستونه حتی جومسا بئله، بیر آز او یان-بو یانا قاچار، آسانلیقلا اَل وئرمزدیلر… آنجاق بو تویوق خوروزون اوزاقدان عادی بیر چیغیرتیسی قارشیسیندا آرتیق دومبالمیش اولاردی. ائویمیزده بؤیوکلرین بو تویوغا آیاما دا وئردیکلرینی بیلیردیم، ائشیتمیشدیم، بوردا یازماق اولماز. بیر چوخ آزربایجانلینین تورکییهجه قارشیسیندا داورانیشی منه همین او تویوغوموزو خاطیرلادیر ایندی.
مثلاً، بیر قزئتین «بوش رئاکتور»او سوسیال شبکهده کلاویاتوراسینی تخمیناً بئله دؤیهجلهییبمیش: «بیز «قرب» اوزینه «باتی» دئییریک، «شرق» اوزینه ده «دوغو»، بئله ده دئیجییک، عجب ائلییریک، «نئرویلنمیین»
اَدبیات تاریخیمیزده و اَدبی دیلیمیزده اؤزوموزون «باتاری» (ا.مممدخانلی، «بابک» رومانی)، «گونباتان» سؤزلریمیز وارکن، نه اوچون «باتی» دئییرسینیز؟ «دوغاری» (یئنه اورادا)، «گوندوغان»، «گونچیخان» سؤزلریمیز وارکن، نیه «دوغو» دئییرسینیز؟ دیلیمیزده سومئرلیلرین دیلی ایله اورتاق اولان -آری، -اَری سونلوقلاری یؤن بیلدیریرلر (دیشاری، ایچهری و س.)؛ بیزیم باتاری و دوغاری سؤزلریمیز بؤیوک فیلولوژی اوستالیقلا قورولموشدور. بس، سیز نیه باتی-ماتی دئییرسینیز؟ من دئییم نیه.
اؤز دیلینیزی آنجاق نیطق سوییهسینده بیلدیینیز اوچون اؤز ادبیاتینیزی اوخومادیغینیز اوچون همیشه گوجلونو، کوتلویلیگی، دَبی دوغرو یول سایدیغینیز اوچون قول شعوروندا سوروندویونوز اوچون اؤزونوزو آنجاق قیللی قولتوق آلتیندا راحت حیسس ائتدیینیز اوچون اینتئللئکتوال اَمهیی سئومهدیینیز، کسه یولدان سوخولوب، باشقالارینین اَمهیینه اورتاق اولماق ایستدیینیز اوچون دوشونمک تک قالماق و اوریژینال اولماقدیر؛ دوشونه، تک قالا، اوریژینال اولا بیلمهدیینیز اوچون ازبرچی اولدوغونوز اوچون.
«بیز تورکچویوک» دئییب، اؤز ساوادسیزلیغینیزا و نؤکرچیلیینیزه تورکچولوک دونو گئییندیرمیین. من بوندان قاباقکی مقالهلریمده ده چوخلو سؤزلریمیزی مثاللار گؤسترهرک ثبوت ائتدیم کی، سیز اؤزوموزون یوز ایللرله یاشی اولان تورکجه سؤزلریمیزی توپوروب، «کابینئتده قایریلما» تورکییهجه سؤزلری آغزینیزا تپیشدیریرسینیز. گؤرممیشلیینیزین آدینی حئیرانقولو قویمایین، سیزینکی نه تورکچولوکدور، نه ده دیلی تورکجهلشدیرمک.
۳.
باشقا بیر نفر ایسه سوسیال شبکهده کلاویاتورا دویمچهلرینی بئله تیققیلدادیب: «بیز بالاجا اؤلکه اولاراق نه بؤیوک دیل یارادا بیلریک، نه ده فارسجا، روسجا، اینگیلیسجه قارشیسیندا اؤزوموزو قورویا بیلهریک. تورکییه تورکجهسینی دینمزجه، قوزو بالاسی کیمی قبول ائتمهلیییک، بو، بیزیم خلاص یولوموزدور.» (یازیقلاشمایا دقت – آ.ق.)
اؤزونو یازیچی ساناسان، یاشین ۵۰-نی اؤتسون، اؤز دیلینین ایمکانلارینی بیلمهدن، یوخلامادان، هئچ بیر آراشدیرما آپارمادان، اوتانمازجاسینا، بئله مسولیتسیز، بئله روسوایچی سؤزلر بیان ائدهسن. دیلیمیزی اورتا عصرلرده فارسجا و عربجه ایله کیرلندیرهنلر ده عینیله بو جور دوشونور، عینی آرقومئنته سؤیکهنیردیلر: «…قوزو بالاسی کیمی قبول ائتمهلیییک، بو، خلاص یولوموزدور.» همین بابالارین سینمیش معنوی نوهلری بو دفعه دیلی گویا عربجه و فارسجادان آریندیرماق و قوروماق اؤرتوسو آلتیندا عینی دوشونجه سپکیسینی داوام ائتدیریرلر. بیر دیلین ییهسی – او دیلین شاعرلری، یازیچیلاری، دراماتورقلاریدیر، علم آداملاری، دیلچیلری، فیلوسوفلاریدیر، اَن بیرینجی ده او خالقین اؤزودور، کندلیسیدیر. بیزده ایسه دیله ییه چیخمالی اولان آداملارین چوخونون بونا نه بیلیکلری چاتیر، نه ده تپرلری.
آذربایجان دیلی تورکییهجه قارشیسیندا آرتیق «کندچی دیلی» ایستاتوسونا دوشمک اوزرهدیر، آنجاق دیللهنن یوخدور، بیابیرچیلیقدیر.
۴.
آذربایجانلیلارین آلدانیشلاریندان بیری «تورک دیزی»لریندن ائشیتدیکلری سؤزلری «آنادولو تورکجهسی» سایماقلاریدیر. باشا دوشون، آنادولو کندلیسینین دانیشدیغی دیل – ۱۱-جی یوز ایللیکدن اعتباراً اوغوزجا ایله قیپچاقجانین قوووشماسیندان فورمالاشماغا باشلایان آنادولو تورکجهسی – بیزیم ده آنا دیلیمیز ساییلیر، باشقا سؤزلرله دئسک، آنادولو تورکجهسی بیزیم دوغما دیلیمیزدیر.
من ایسه سیزه ۱۹۳۰-جو ایللرده، تورکییه دیل ایدارهسی کابینئتلرینده، بیر نئچه دیلئتتانت ایشچی طرفیندن، تلهم-تلسیک یارادیلمیش اونمینلرله کؤکسوز، یانلیش، لابوراتوریال-ائکسپئریمئنتال ایشارهلر توپلوسوندان – تورکییهجهدن دانیشیرام. (مثلاً، «اوچاک» سؤزو ۱۹۳۵-جی ایلده دوزلدیلهرک اصلینده «آئروپورت» اوچون تکلیف ائدیلیب، اما جاماعات بو سؤزو «تییاره» معناسیندا باشا دوشوب، نتیجهده دیل ایدارهسی ۱۹۴۴-جو ایلده اوچاک سؤزونو تییاره معناسی اوچون رسمیلشدیرمهیه مجبور قالیب، بئلهجه، اوچاک اولوب تییاره. بیر سؤزله، تام تصادف؛ اؤز آرامیزدیر، اوچاک تورک خالقی طرفیندن، تصادفن، توالئت معناسیندا دا باشا دوشوله بیلردی، اوندا آذربایجانلیلار ایندی توالئته اوچاق دئیهجکدیلر. ائله بونا گؤره ده تورکییه دیلچیلری آنادولو تورکجهسینه «آنادولو آغزی»، سیزین تورک تئلئسئریاللارینا باخا-باخا اؤیرندیینیز قوراما دیله ایسه «یئنی تورکجه» آدی وئریرلر. باخ، بو «یئنی تورکجه»یه من تورکییهجه دئییرم.
تورکییهجه نئیینکی آنادولو تورکجهسی دئییلدیر، منه قالسا، هئچ دیل دئییلدیر، سادهجه دؤولتین اینضیباطی گوجویله خالقا یئریدیلمیش سسلی ایشارهلر توپلوسودور.
گلین، بئله بیر خیال قوراق: صاباحدان آذربایجان دؤولت باشچیسی فرمان ایمضالاییر، سیاسی رهبرلیین بوتون اینضیباطی رئسورسلاری ایشه دوشور، دیلی تورکجهلشدیرمک آدی ایله، آیری-آیری سؤز و تئرمینلری دییشدیرمهیه باشلاییرلار، مثلاً، سیاسته «سامانسو»، حقیقته «دوزگئدر»، صحییهیه «ساغلاملاما» دئمهیه قرار وئریرلر؛ «قاپالیلاماق»، «دوزگونج»، «گئنقول»، «اؤزقیچ»، «دیشارماق» کیمی سؤزلر قوراشدیریلیر، هابئله، فیش، ژو، بوم، زوی دئیه چوخلو سونلوقلار دا اویدورولور، ایسیم کؤکو، فعل کؤکو فرقی قویولمادان، کؤک و سونلوقلارین ائتیمولوژی معناسی نظره آلینمادان، ایختیاری و تصادفی فورمادا مینبیر سؤز یارادیلیر، هرهسی اوچون ده عوضلمهیه عربجه، فارسجا قارشیلیقلار تاپیلیر، بو یئنی لوغت فوندو رسمی دؤولت دیلی اعلان ائدیلیر، یئنی سؤزلر لوغتی خالقا هاوایی پایلانیر، درسلیکلر بو سؤزلرله یازیلیر، رسمی خبرلر بو سؤزلرله اوخونور، دؤولتین وطنداشلا یازیشمالاری بو سؤزلرله آپاریلیر، عمل ائتمهیهنلره جزالار نظرده توتولور، ترجومهلری بو سؤزلرله ائدنلره دؤولت موکافاتلاری وئریلیر و س. حئیران اولدوغونوز تورکییهجه بئله یارانمیشدیر.
دوغولان یئنی نسیللرین بیر دیلی تورکجه سایماقلارییلا او دیل دؤنوب تورکجه اولماز. هر بیر دیلین کونوئنسیونال-تئکنیکی یول-نقلیات نیشانلاری کیمی ایشارهلر توپلوسوندان پرینسیپیال فرقی واردیر. آیری-آیری نسنهلرین آدینی اؤز ایتینه ایختیاری آد سئچرجهسینه تصادفی قوراشدیرماق، سونرا دا خالقی بو قوراما دیلده دانیشدیرماق اولار؛ او دیل آسان و راحت اولا بیلر، آنجاق هئچ واخت دوغروچو معنادا دیل اولا بیلمز.
تورکییهلیلر بیزیمله عینی سویدان اولا، آذربایجان دؤولتینین سیاسی مؤوقئیینی اوردا-بوردا سسلندیره بیلرلر، آز-چوخ سیاسی-حربی موتتفیقلیک ده ائده بیلریک، تورکییهده منیم کیمی ایللرله تحصیل آلمیش، دیسسئرتاسییا یازمیش، بو دیلی حتی تئرمینولوژی سوییهده اؤیرنمیش ده اولا بیلریک، تورکییهلی چوخلو دوستلاریمیز، اورتاقلاریمیز دا اولا بیلر، بیلدییمیز یئگانه خاریجی دیل تورکییهجه اولا بیلر، حتی تورکییهجهنی چوخ سئوه ده بیلریک و س. آنجاق بوتون بونلار آذربایجان تورکجهسینی تورکییهجهنین آیاقلاری آلتینا آتماق دئمک اولمامالیدیر.
۵.
اوخوماغیم اوچون منه کیتاب آدلاری سادالاماغیندان، بیلیک سوییهسیندن و یازی سپکیسیندن یئنییئتمه یاشلاریندا اولدوغونو دویدوغوم بیر نفر گونئیلی دوستوموز منه جاواب وئرمک اوچون بیر مقاله یازمیشدیر. گلین، اونون دئدیکلریندن ایندیلیک آنجاق بیرینه باخاق:
«دوغا سؤزو هر شئیدن اَوَل، تورک دیلی کورومو آدلانان تشکیلاتین اویدوردوغو سؤز دئییل» دئییر. بو جملهدن سونرا مؤلفدن گؤزلهنیلن «دوغا» سؤزونون ایشلنیلدیی همین اَسکی قایناق(لار)این آدینی چکمهسی ایدی. آنجاق او، بو سؤزو هانسی اَسکی تورک دیللی قایناقدا گؤردویونو یازمیر، یازا دا بیلمز، چونکی «دوغا» سؤزو اَسکی تورک دیلینین هئچ بیر یازیلی قایناغیندا یوخدور سادهجه اولاراق، او، معلوماتسیز اوخوجونو سؤز دومانی یاراتماق تاکتیکاسی ایله آلداتماغا چالیشیر. تورکییهجهنین آپولوگئتلریندن دیلچی پروفئسسور ت.گولئنسوی یازیب: «دوغا» سؤزو تورکییه دیل ایدارهسی طرفیندن ۱۹۳۵-جی ایلده «مزاج» (کاراکتئر) معناسیندا، ۱۹۴۲-جی ایلده ده «طبیعت» معناسیندا تکلیف ائدیلمیشدیر (Bax.: Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi, səh. 292. Ankara, 2007).
دوغ- (اَسکی قایناقلاردا توغ-، توغ- کیمی فورمالاردا) فعل کؤکو دیلیمیزده البته واردیر؛ فعل کؤکوندن آدلار دوزلدن -آ، -ا سونلوقلاری دیلیمیزده البته واردیر، یارا، اؤته کیمی سؤزلر بو سونلوقلارلا یارانیبلار. من بونلاری بیلمیرممی؟!
من دوغا سؤزونون سئمانتیک باخیمدان یانلیشلیغینی ادعا ائتمیشهم؛ دوغا سؤزو نسنهسینه (طبیعته) آدئکوات دئییلدیر، طبیعتده هر شئی دوغماز دئمیشهم؛ اوستهلیک، دوغا سؤزونو یارادانلار طبیعت سؤزو قارشیلیغیندا اَسکی تورک دیللی قایناقلاردا تئز-تئز قارشیمیزا چیخان سؤزه بامباشقا معنا وئرمکله اورتالیغا باتیریبلار، دئمیشهم. عمومیتله، «طبیعت» قارشیلیغیندا یئنی بیر سؤزون یارادیلماسی یانلیش اولموشدور، دئمیشهم. چونکی نئجه اولا بیلردی کی، آز قالا بوتونلوکله «طبیعتسیز» شرایطده یاشایان عرب خالقی طبیعت سؤزونو یارادا بیلدی، آنجاق یوز ایللرله آوراسییانین اَن دولغون طبیعتینده یاشامیش اَسکی تورکلر طبیعته آد قویا بیلمهدیلر؟
یئری گلمیشکهن، دوغا سؤزو یانلیش اولدوغو اوچون، دوغال سؤزو ده یانلیشدیر.
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق : مئیدان تی وی
ایلگیلی یازیلار:
آذربایجانلیلارین «تورکییهجه» دانیشماق و یازماق سئوگیسی — ایکینجی بؤلوم
آذربایجانلیلارین «تورکییهجه» دانیشماق و یازماق سئوگیسی — بیرینجی بؤلوم


text:
لی هو
لی هو (اینگیلیسجه: Lee Ho (footballer, born 1984)) (دوْغوم:۲۲ اکتبر ۱۹۸۴ (۳۶ یاش) سئول) بیر فوتبالیست. جنوبی کوره میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لی هو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- زنیت سن پترزبورق کولوبونون اویونچولاری
- سئونقنام کولوبونون اویونچولاری
- العین کولوبونون اویونچولاری
- اولسان هیوندای کولوبونون اویونچولاری
- چونبوک هیوندای موتورز کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- موانقتونق یونایتد کولوبونون اویونچولاری


text:
خوآن رامون خیمنس
خوآن رامون خیمنس (اینگیلیسجه: Juan Ramón Jiménez) شاعیر و یازیچی - ۲۳ دسامبر ۱۸۸۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۶ ایل عومر ائلهییب و ۲۹ مئی ۱۹۵۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Juan Ramón Jiménez»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده خوآن رامون خیمنس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ائل اوبا – ابن زوبئیر ولید ائلچیسیندن خبری ائشیدیب : « بیر آزدان گله رم » دئییب مسجیددن چیخیب ائوینده گیزلندی.
گون باتان چاغی دا نئچه ائلچی دالیسیجا گلدی یئنه حاضیر اولمادی.
ولید ایلک آخشام ابن زوبئیری چاغیرماغا نئچه نفر یاساوول گؤندردی. او قارداشی جعفری ولیدین یانینا گؤندردی جعفر ولیده دئدی :
آللاه کؤمکین اولسون ائلچیلرینین چوخلوغوندان عبداللاهین قلبینه قورخو سالمیشسان ال چک اوندان ، صاباح قوللوغونا یئتیشر ان شاالله.
ولید ایسه یاساووللارین داغیلماسینا امر وئردی.
دیگر طرفدن ابن زوبئیر رجب آیینین 27 – ده شنبه گئجه سی امام حسین هجرت ائتمزدن بیرگئجه اول قارداشی جعفر ایله بیرلیکده کورا یوللا مکه یه دوغرو یوللاندی . مکه یه چاتدیقدا اورانین والیسی ابن سعیده دئدی : من گلمیشم آللاهین ائوینه سیغینام.
امام حسین علیه السلام مدینه مسجیدینده
ولید و اونون آداملاری شنبه گونو 28 رجب آخشامادک ابن زوبئیرین طلبینده مشغول اولدولارسا اونا ال تاپا بیلمدیلر. ولید گئجه امام حسینی (ع) چاغیرماغا گؤندردی.
امام حسین (ع) ائلچیه « سحره کیمی سیزده فیکیرلشین بیزده فیکیرلشک » دئدی ایسه او گئجه نی امامدان ال چکدی …
امام ایکی نفر صحابه لری ایله مدینه مسجیدینه گئتدی.
ابوسعید مقبری بو بارده ده دئییر : امام حسینی صحابه لرنیین گاه بیرینه بعضا دیگرینه دایاناراق یزید بن موفررغین شعرینی اوخودوغو حالدا گؤردوم کی مسجیده گیریر:
لا ذعرت السوام فی فلق الصبح – مغیرا
ولا دعیت یزیدا یوم اعطی من المهایه ضیحا – والمنایا یرصدننی ان احیدا
یعنی : اؤلوم اولسون منه اگر آدیملا چاغیریلدیقدا ، قویونلاری اوتارماغا آپارماسا ، هر گاه بو ایش کیچیلمگیمه سبب اولورسا ، بیر حالداکی ، بؤیوکلوکله اؤله بیله رم.
ابو سعید آرتیریر : اؤز – اؤزومه فیکیرلشدیم « امام بو شعری اوخوماقدا بیر ایش گؤرمک ایسته ییر» و ایکی گون کئچمده ن امامین مکه یه گئتمه گینی ائشیتدیم.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا