text:
قانی ایله شئعیر یازان، میلتی اوچون دؤولت قوران نومان چلبی جیهان
قانی ایله شئعیر یازان، میلتی اوچون دؤولت قوران نومان چلبی جیهان
علی شامیل
آذربایجانلا كریم آراسیندا سیخ باغلانتیلار اولماسینا باخمایاراق نومان چلبی جیهان كیمی بیر میلت پروری بورادا ندنسه تانیمیرلار. اؤنجه لر ائله دوشونوردوم كی، بونا سبب سووئت رئژیمیدیر. سووئتلر بیرلیگی داغیلدیقدان، آذربایجان موستقیللیگینه قوووشدوقدان سونرا دا اونون حاقیندا سیلسیله یازیلارا، رادیو-تئلئویزیا وئرلیشلرینه راست گلمه دیم. تك-تك میلت چیلر آزسایلی قزئت و ژورناللاردا بو مؤوضودا بیر شئی یازیبلارسا و من اونو اوخویا بیلمه میشمسه عوذر ایسته ییرم.
سونرا یادیما دوشدو كی، ییرمینجی یوزیللیگین باشلاریندا، یعنی 1905-1920-جی ایللرین آذربایجان مطبوعاتیندا دا نومان چلبی جیهان حاقیندا بیر یازی اوخومامیشام. همین ایللرده آذربایجاندا چاپ اولونان قزئت و ژورناللاردا كریم تاتارلاری حاقیندا مقاله لره بول-بول راست گلینیر. بو یازیلار دا آذربایجانلا كریم آراسیندا سیخ مدنی، ادبی علاقه لر اولدوغوندان خبر وئریر.
روسییا كریمی ایشغال ائتدیكدن سونرا كوتلوی حبسلر، سورگونلر، كؤچورمه لر حیاتا كئچیرمكله عوثمانلی دؤولتی ایله سرحدلرینده اولان تورك خالقلارینی آزالتماغا جالیشمیشدی. 1862-63-جو ایللرده كریمدان عوثمانلییا كؤچلر باشلادی، آنجاق بو، میلتین عزمینی، آزادلیق عشقینی سؤندوره بیلمه دی. كریم توركلری اؤز حاقلارینی گاه سیلاحلا، گاه دا قلمله مودافیعه یه قالخیبلار. وطن و میلت اوغروندا موباریزه یه آتیلانلار بعضاً بیر-بیرینه ده قارشی دوروبلار. بو قارشی دورما، اصلینده، عئینی آمال، عئینی مقصد اوغروندا چالیشانلارین موباریزه مئتودلارینداكی فرقدن دوغوب.
چیلغین طبیعتلی نومان عؤمرونو میلتی و وطنی یولوندا مشعله چئویرن، خالق آراسیندا بؤیوك نوفوذ صاحیبی اولان اینسانلارا قارشی دا سرت داورانیب، اونلاری گوزشتچیلیكده، چار ایداره چیلیگینه قارشی قطعیتلی موباریزه آپارماماقدا ایتتیهام ائدیب. نئجه دئیرلر، قارشیداكی گوجون بؤیوكلوگونو، غدارلیغینی حسابا آلمادان هموطنلرینی ایمپئریا قوووه لرینه قارشی آچیق موباریزه یه سسله ییب. اونون فیكرینجه خاریجی عامیللر، زامان، شراییط او قدر اؤنملی دئییل. اؤنملی اولان میلتین داخیلی گوجو، موقاویمت گؤسترمك باجاریغیدی.
نومان 1885-جی ایلده كریمین قوزئیینده، جانكؤی یاخینلیغینداكی سوناكی كندینده یاشایان ایبراهیم چلبی نین عاییله سینده دوغولوب. اونو كند مكتبینه گؤندریبلر. لاكین مكتب حؤكومت طرفیندن قاپادیلدیغیندان او تحصیلینی بؤلگه ده كی آكچوكرا مدرسه سینده، سونرا ایسه آغمسجیدده كی ، یعنی ایندیكی سیمفئروپولداكی روشدییه و باغچاسارایداكی مشهور زینجیرلی مدرسه ده داوام ائتدیریب.
اونون دونیاگؤروشونون فورمالاشماسیندا موصطافا افندی نین رولو بؤیوك اولوب. تحصیل ایللرینده ایسماییل بَی قاسپیرالی نین " ترجومان " ، رشید مئدییئوین " وطن خادیمی " قزئتلرینی و ایستانبولدان گلن كیتابلاری دیقتله اوخویان، روس دیلی اؤیرنن و بو دیل واسیطه سیله اینقیلابچیلارین اثرلری نین اوخویان، اونلارین میتینقلرده كی چیخیشلارینی دینله ین نومان عوصیانكار بیر روحدا بؤیویوب. 1905-جی ایل اینقیلابی، اینقیلاب نتیجه سینده بعضی ایصلاحاتلارین حیاتا كئچیریلمه سی، چارین خالقین خئیرینه بعضی گوزشتلره گئتمه سی گنج نومانی داها دا روحلاندیریب. ایمپئریا گوجلریندن خالقینی قورتارماق، حاقسیزلیغا، قانونسوزلوغا سون قویماق اوچون یوللار آختاریب.
یئنی یئتمه ایكن كریمدا و ایستانبولدا نشر اولونان قزئتلره مقاله لر یازان نومان قوهوملاری عبدولحاكیم چلبی و ابوبكیر چلبی نین ماددی یاردیمییلا 1906-جی ایلده تحصیلینی داوام ائتدیرمك اوچون ایستانبولا گئیب دینی بیلیكلرینی درینلشدیریر. سونرا اونیوئرسیتئتین حوقوق فاكولته سینده تحصیلینی داوام ائتدیریر. جعفر سئید احمد كریم ار ایله تانیش اولور. تانیشلیق دوستلوغا چئوریلیر و عؤمرونون آخیرینادك داوام ائدیر. ایستانبولداكی كریملی گنجلرله بیرلیكده " وطن " آدلی گیزلی بیر تشكیلات یارادیر. اونلار وطنی آزاد ائتمك، میلتی اویاتماق اومیدییله حئكایه لر، شئعیرلر، مقاله لر، خالقا موراجیعتلر یازاراق گیزلی چاپ ائتدیریب یاییرلار.
1908-جی ایل دئكابرین 30-دا نومان چلبی جیهان جعفر سئید احمد، عالیم سئید جمیل، عبدولحاكیم حیلمی و عبدالرحیم سوكوتی ایله بیرلیكده كریم طلبه جمعیتی آدلی بیر تشكیلات یارادیرلار. تشكیلاتا نومان چلبی جیهان رهبر سئچیلیب. پروقرام و نیظامنامه ده كی موباحیثه دوغوراجاق فیكیرلر اونلارین یوللارینی آییردیغیندان تشكیلاتین عؤمرو او قدر ده اوزون اولماییب. 1909-جو ایل سونلاریندا نومان چلبی جیهان، جعفر سئید احمد، یاقوب كئرچی، احمد شوكرو " وطن " جمعیتینی یارادیرلار. تشكیلاتین عوضولری میلتی اویاتماق، كریمی آزاد ائتمك اومیدییله حئكایه لر، شئعیرلر، مقاله لر، خالقا موراجیعتلر یازاراق گیزلی چاپ ائتدیریب، كریما گؤندره رك یایماقلا یاناشی، روسییانین اسارتی آلتینداكی دیگر تورك خالقلاری نین میللی آزادلیق موباریزه سینی دیقتله ایزله ییب، اونلارین ضیالیلارییلا سیخ علاقه قورورلار.
آذربایجاندان علی بَی حوسئین زادنین رئداكتورو اولدوغو " فیوضات" ژورنالینا، " حیات " ، "ایرشاد " قزئتلرینه خوصوصی ماراق گؤسترمكله یاناشی ساتیریك " موللا نصرالدین " ژورنالینی دا اوخویور و یاییرلار.
1909-جو ایلده ایستانبولا گلن ایسماییل بی قاسپیرالی نین قارشیلانماسیندا و اونون چیخیشلاری نین دینلنمه سینده نومان و دوستلاری خوصوصی فعاللیق گؤستریرلر.
نومان هم یئرلیسی، گنج شاعیر، گله جگین بؤیوك توركولوقو بكیر چوبانزاده ایله ایستانبولدا تانیش اولور و هر ایكیسی شئعیرلرینی بیر یئره توپلاییب 1911-جی ایلده كیتاب كیمی چاپ ائتدیریرلر.
1912-جی ایلده ایستانبولدان وطنه دؤنن نومان سانكی كریما سیغمیر. موباریزه، فعالیت اوچون داها گئنیش مئیدان آختاریر. پئتئربورقا گئده رك اورادا پسیخونئروولوژی اینستیتوتا قبول اولونور. یاشامینی تامین ائتمك اوچون ان آغیر ایشلر گؤرمكدن بئله چكینمیر. اورادا یازدیغی " تاتار خسته " اثرینی دوستو جعفر سئید احمده گؤندریر. یازی اوزون ایللر آكتواللیغینی ایتیرمه دیگیندن 1917-جی ایلده "ترجومان " قزئتینده چاپ اولونور. بیر ایل سونرا ایسه، یعنی 1913-جو ایل اییولوندا عقیده و مسلك دوستو جعفر سئید احمدله گؤروشمك اوچون یئنیدن ایستانبولا دؤنور. ایستانبولدان گئری دؤنركن كریمدا سئیید عبدی حاجی نین قیز ایله ائوله نیر.
عقیده دوستلاری 1914-جو ایلده " وطن " جمعیتی نین شؤعبه سینی قورورلار. همین ایلین پاییزیندا گؤزلَوده جعفر سید احمدله گؤروشدوكدن سونرا جمعیتین عوضولریله ولی ایبراهیمین آغمسجیدده كی چایخاناسیندا گیزلی بیر توپلانتی كئچیریر و گله جكده گؤره جكلری ایشلری پلانلاشدیریرلار.
1914-جو ایل سئنتیارین 11-ده باخچاسارایا، " ترجومان " قزئتی نین رئداكتورونون یاسینا گلن نوماینده لر قارشیسیندا ایسماییل بی قاسپیرالی نین فیكیرلری نین روحونو آچیقلایان نومان اینقیلابین یاخینلاشدیغینی و یاراناجاق وضعیتدن ایستیفاده ائده رك كریمی ایشغالدان آزاد ائتمگین واجیبلیگینی وورغولاییر. بیرینجی دونیا ساواشیندا روسییا اودوزماقدا اولدوغونو گؤره رك اونیوئرسیتئت طلبه لرینی حربی كورسلارا جلب ائدیر. موسكوادا حربی كورسو بیتیرن جعفر سید احمدی بئسسارابییا جبهه سینه، گؤزلوده حربی كورسو بیتیرن نومان چلبی جیهان دا آغمسجیده گؤندریلیر. حربی خیدمته یولا دوشمه زامانی چیلغین طبیعتلی نومان اونو یولا سالان دوستلاری و قوهوملاری قارشیسیندا قفلتن سول بیلگی نین دامارینی كسه رك قانی ایله دیوارا یازیر:
ساغلیقنان قال، تاتارلیق!
من گئتمم جنگكه،
هامی نین باشی آیلاندی آخیرت بتكه.
سنین اوچون یاشادیم، سنسیز اؤلسم،
بیلمم ناسیل گیررم بوش جنّته...
1917-جی ایلین فئورالیندا اؤلكه ده یارانمیش قاریشیقلیقدان قورتارماق، روسییانی خیلاص ائتمك اوچون چار2. نیكولای كؤنوللو اولاراق حاكیمیتدن ال چكیر. كرئنیسكی نین باشچیلیغی ایله كئچید حؤكومتی یارادیلیر.
كریملی وطن سئورلر خیلاص یوللاری آراییردی. گیزلی فعالیت گؤسترن " وطن " جمعیتی نین عوضولری نومانین خسته لندیگینی بهانه گتیره رك اونو اودئسساداكی حربی هوسپیتالا گؤندریرلر. بئسسارابییا جبهه سینده اولان جعفر سید احمد و عقیده یولداشلاری خلیل چاپچاكچی، احمد اؤزانباشلی دا اونون یانینا گلیرلر. اوزون موزاكیره دن سونرا كریمدا فعالیت گؤسترن گیزلی تشكیلاتلاری بیرلشدیرمك و خالقی آزادلیق موباریزه سینه قالدیرماق قرارینا گلیبلر. كریملا سیخ خبرلشمه و تشكیلاتی علاقه یارادا بیلیرلر.
1917-جی ایل مارتین 25-ده كریمین شهر، قصبه و كندلریندن گلمیش 1500 نوماینده نین ایشتیراكی ایله قورولتای كئچیریلیر. قورولتای كریم موسلمانلاری مركزی ایجرا كومیته سی یارادیر و كومیته یه 45 عوضو سئچیر. كومیته عوضولری نین اكثریتی گیزلی تشكیلاتدان سئچیلیر. بو كومیته مدنی موختاریات فونكسییاسینی یئرینه یئتیرمه لی اولدوغو حالدا كریمین آزادلیق موباریزه سی نین رهبرینه و یئنی موستقیل دؤولتین قورولماسی نین یول گؤستره نینه چئوریلیر. 1917-جی ایل مارتین 26-دا كریم خالق جومهوریتی ائلان ائدیلیر.
كریم موسلمانلاری مركزی ایجرا كومیته سی نومان چلبی جیهانی كریم موفتیلیگینه، جعفر سید احمدی ایسه وقف ایشلری مودیرلیگینه سئچیر. بئله لیكله چلبی جیهان یالنیز كریمین دئییل، عئینی زاماندا باتی موسلمانلاری نین، یعنی پولشا و لیتوا موسلمانلاری نین دا موفتیسی اولور. یئنی یارانمیش روسییا حؤكومتی بو وظیفه لری تصدیقله ییر. اودئسسادا حادیثه لرین گئدیشینی دیقتله ایزله ین و اونو ایداره ائدن نومان چلبی جیهان و جعفر سید احمد كریما گلیرلر. نومان وظیفه باشینا كئچن كیمی سرت تدبیرلره ال آتیر. 1917-جی ای نین آپرئلینده نومان چلبی جیهان، سئییدجلیل خطاط، احمد اؤزانباشلی و جعفر سئید احمد طرفیندن بیر نیظامنامه حاضیرلانیر. قیسا بیر زاماندا ساوادسیز، جسارتسیز، روسییا یؤنلو، میللی دوشونجه دن اوزاق اولان موفتیلری، قاضیلاری ایشدن چیخاریر، یئرلرینه گنج وطن سئورلری تعیین ائدیر. میللی مكتبلرین سایینی آرتیریر. همین ایل مای آییندا آغمسجیدده كئچیریلن موعلیملر كونقرئسی آچیق-آیدین روسلاشدیرما سییاستینه قارشی دورور، روسییا حؤكومتی نین ایشغال ائتدیگی اراضیلرده اؤزونه كیچیك مأمورلار حاضیرلاماق اوچون آچدیغی روس تاتار مكتبلرینی میللی كادرلار حاضیرلایان مكتبلره چئویریر. بو ایصلاحاتلارین حیاتا كئچیریلمه سینده، مكتبلر اوچون مئتودیك وسایط و پروقراملار حاضیرلانماسیندا حسن صبری آیوازوو كیمی تجروبه لی پئداقوق و یازیچی نین تشكیلاتچیلیق باجاریغیندان ایستیفاده ائدیلیر.
كریمدا آنا دیلینده چیخان قزئت و ژورناللارین سایی آرتریلیر. آسان صبری آیوازوو كریم موسلمانلاری مركزی ایجرا كومیته سی نین اورقانی كیمی " میلت " قزئتینی (1918-19-جو ایللرده قزئت باكیدا نشر ائدیلمیشدیر. قزئتین باكیدا 187 سایی چاپ اولونسا دا تأسوف كی، آذربایجان كیتابخانالاریندا قزئتین جمعی 106 سایی ساخلانیلیر. -ع.ش.)، خالید چاپچاكچی و علی بادانینسكی "قولوس كریم " ، " تاتار صداسی " قزئتلرینی چاپ ائتدیریرلر. اونلارین آردینجا " گؤك بایراق " ، " ایشچی خالق " و " آل بایراق " قزئتلری ده نشره باشلاییر.
حیاتا كئچیریلن ایصلاحاتلار یارم آداداكی موستملكه چیلیك دوشونجه سیندن آیریلا بیلمه ین روسلاری و روسییا یؤنلو غئیری-روسلاری بئله برك ناراحات ائدیر. روس دیللی مطبوعاتدا حیاتا كئچیرلن تدبیرلرین علئیهینه كسكین مقاله لر چاپ اولونور.
یئنی یارادیلمیش تاتار ایراده-ای میللیییه تشكیلاتی كریمین موختار رئسپوبلیكا كیمی ایداره ائتمه یه باشلاییر. كئرئنسكی حؤكومتی نین تاوریداكی ایالت كومیسساری بوقدانوو بوندان برك ناراحات اولاراق تشكیلاتی باغلادیر و 1917-جی ایل اییولون 20-ده نومان چلبی جیهانی حبس ائتدیریب آكسارایا (سیمفروپول) گؤندرتدیریر. نومانین حبس ائدیلمه سی یالنیز كریمدا دئییل، روسییانین بوتون موسلمان تورك تشكیلاتلاریندا اعتیراضلا قارشیلانیر. میتینق و نوماییشلر آرا وئرمه ییر. اوچ گون سونرا چلبی جیهان حبسدن آزاد ائدیلیر، بوقدانوو و موعاوینی بییانسكی ایشدن چیخاریلیر. تاوریدا ایالتی اینقیلاب كومیته سی نین صدری نوویتسكیی رسمن نومان چلبی جیهاندان عوذر ایسته ییر. بو حادیثه كریمدا خالقین موباریزه یه اینامینی آرتیریر و احوال-روحیییه سینی یوكسلدیر.
1917-جی ایل مایین 1-11-ده موسكوادا روسییا موسلمانلاری نین قورولتایی كئچیریلیر. اورادا اسارت آلتینا آلینمیش تورك-موسلمانلارین تهلوكه سیزلیگینی، میللی-معنوی و سیاسی حوقوقلارینی قوروماق مقصدییله " حربی قوروملار حاقیندا " قطعنامه قبول ائدیلیر. 1917-جی ایل اییولون 21-31-ده قازاندا كئچیریلن نؤوبتی قورولتاییندا قطعنامه ده ایره لی سورولن وظیفه لرین رئاللاشماسی اوچون عسگری شورا یارادیلماسی قرارا آلینیر. آذربایجان توركو اسدوللایئوین ده داخیل اولدوغو عسگری شورا تئزلیكله یالنیز موسلمان عسگر و ظابیطلردن عیبارت حربی بیرلشمه لرین فورمالاشدیریلماسی ایستیقامتینده عملی فعالیته باشلاییر. قورولتایین قراری ایله بو موهوم وظیفه نین ایجراسی عوموم تورك و عوموم موسلمان مسله لرینده فعال مؤوقئعیی ایله سئچیلن گئنئرال ماسئی سولكئویچه حواله اولونور. ماسئی سولكئویچسه سویداشلاریندان فرقلی اولمادیغینی گؤسترمك اوچون ایسلام دینینی و محمد آدینی قبول ائدیر.
بیرینجی رومینییا جبهه سینده دؤیوشن، قافقاز-وولقابویو موسلمانلاری نین چوخلوق تشكیل ائتدیگی عسگری بیرلیكدن " موسلمان كورپوسونو " فورمالاشدیرماق قرارا آلینیر. موسلمان دؤیوشچولردن عیبارت اوچ دیویزییانین یارادیلماسی و تجیلی شكیلده سیلاح-سورساتلا تامین ائدیلمه سی حاقیندا گئنئرال سولكئویچین مئموراندومو 1917-جی ایل نویابرین 10-دا عومومروسییا موسلمان شوراسی نین " خبرلر " اینده درج اولونور. مئموراندومدا گؤستریلیر كی، " موسلمان اوردوسونون " اساس وظیفه سی كئچمیش روسییا ایمپئرییاسینداكی تورك-تاتارلاری بیرلشدیرن دؤولتی یاراتماقدی. " موسلمان كورپوسو " 1917-جی ایلین پاییزیندا ایندیكی مولدووا اراضیسینده - تیراسپولدا تشكیل ائدیلمه یه باشلاییر.
روسییادا یارانمیش قاریشیقلیق نتیجه سینده كریمدا دا میللی، دینی، عقیده موختلیف لیگی ایله بیر-بیریندن فرقلنن كومیته لر یارادیلیر. روسییانین پایتاختی پئتئربوروقدا بولشئویكلر چئوریلیشله حاكیمیتی اله آلیرلار. وضعیتین گئتدیكجه گرگینلشدیگینی گؤرن جعفر سید احمد كریمین مودافیعه سینی تشكیل ائتمك اوچون 1917-جی ایل اوكتیابرین 30-دا كریم اركان حربییه سی(مودافیه ناظیرلیگی) یارادیر و واخت ایتیرمه دن كییئوه یولا دوشور كی، دانیشیقلار آپاراراق اوكراینا جبهه سینده كی كریم تاتار سوواری دسته لرینی وطنه گتیرسین. یارانمیش قاریشیقلیق، بین الخالق وضعیتین گرگینلیگی، دمیر و شوسه یوللاری نین نورمال ایشله مه مه سی جعفر سید احمد ده پلانلارینی حیاتا كئچیرمه یه ایمكان وئرمیر.
كریمی موختار بیر قوروم كیمی ایداره ائدن یئنی قورولموش حؤكومت یالنیز مودافیعه مسله لرینی دوشونمور. قاسپیرالی آدینا دارولفن (پئداقوژی تئخنیكوم)، صنعت و صنایع مكتبی، باغچاسارایداكی خانساراییندا میللی موزئی آچیلیر. كریمین هر یئرینده گؤی رنگلی میللی بایراق دالغالانماغا باشلاییر. كریمدا ایداره ائتمه نین رئسپوبلیكا فورماسی سئچیلیر. بونا جیدی حاضیرلیقلار دا گؤرولور.
1917-جی ایل نویابرین 1-ده كریم تاتارلاری نین كومیته لریندن سئچیلن نوماینده لر آغمسجیدده قورولتایا توپلاشیرلار. قورولتای كریمدا یاشایان خالقلارین دینینه و دیلینه، عادت-عنعنه سینه سایغی گؤستره جك، اونلارین دینی، میللی و سیاسی حاقلارینی قورویاجاق كریم خالق جومهوریتی قورولدوغونو ائلان ائدیر. یئنی قورولان حؤكومتی قوروماق اوچون بیر دونیا ساواشینا جلب ائدیلمیش كریملی عسگر و ظابیطلری وطنه گتیرمك قرارا آلینیر.
1917-جی ایل نویابرین 17-ده كریمدا ایلك دفعه قادینلارین دا تام حوقوقلو وطنداش كیمی ایشتیراك ائتدیگی بیر سئچكی كئچیلیلیر. دئپوتاتلار نویابرین 26-دا باخچاسارایا گلیرلر. خان جامیده ناماز قیلدیقدان سونرا نوماینده لر دیوان-ای عالی اوداسینا دوغرو ایره لیله ینده اونلاری كوماندیرلرین امریله عسگرلر حربی قایدادا سالاملاییر، " حریت " مارشی چالینیر، بو گونلری گؤرمك آرزوسویلا یاشایان خالق كوتله لری، طلبه لر اونلاری آلقیشلاییرلار. ساعات 2.00-دا كئچیریلن ایجلاسدا كریم موسلمانلاری ایجرا كومیته سی آدیندان نومان چلبی جیهان اونلاری سالاملاییر و توپلانتینی آچیق ائلان ائدیر. توپلانتی نین ایلك ایجلاسینا یاشدا هامیدان بؤیوك اولان حاجی علی افندی صدیرلیك ائدیر. قورولتایین ریاست هئیتینه نومان چلبی جیهان، جعفر سئید احمد، عبدولحاكیم حیلمی، حاجی بدرالدین و شفیقه قاسپیرالی سئچیلیر.
آرالاریندا قادینلار دا اولان (ایسماییل بی قاسپیرالی نین قیزی شفیقه خانیم دا دئپوتاتلار آراسیندایدی - ع.ش.) 76 دئپوتات جیددی موزاكیره لرله قانون وئریجیلیك آكتلاری حاضیرلاییرلار. قورولتایدا كریم خالق جومهوریتی نین آنایاساسینی حاضیرلاماق اوچون كومیسسییا یارادیلیر. بو كومیسسییایا نومان چلبی جیهان، جعفر سئید احمد ، جعفر آبلای، حسن صبری آیوازوو عوضو سئچیلیر. اونلارین حاضیرلادیغی آنایاسا گئنیش موزاكیره دن سونرا قورولتای ایشتیراكچیلاری طرفیندن دئكابرین 13-ده قبول اولونور. قبول ائدیلن آنایاسانین 3-جو مادده سی نین 1-جی بندینه دایاناراق قورولتایی پارلامئنته چئوریرلر. قورولتای كریمدا بوتون حیاتی ایداره ائتمك اوچون جیدی آددیملار آتیر. یئنی قورولان میللی حؤكومتین تشكیلی نومان چلبی جیهانا حواله ائدیلیر. دئكابرین 26-دا آخشام نومان چلبی جیهان یئنی حؤكومتین تركیبینی ائلان ائدیر: نومان چلبی جیهان - حؤكومت رییسی و عدلییه مودیری، جعفر سئید احمد - حربییه و خاریجییه مودیری، احمد شوكرو - دین ایشلری مودیری، ایبراهیم اؤزنباشلی - معاریف مودیری، سئییدجلیل خطاط - مالییه و معاریف مودیری.
بولشئویكلر بوندان برك ناراحات اولور. آكیارداكی (سئواستاپول) حربی اینقیلاب كومیته سی قارا دنیز دونانماسی نین گمیلرینی یاریم آدانین لیمان شهرلرینه حربی عملیاتا گؤندریر. صولحدن، خالقلارین حوقوق برابرلیگیندن، سوسیال عدالتدن دم ووران بولشئویكلر اؤزلرینه دوشمن سایدیقلاری، آچیق دؤیوشلر آپاردیقلاری، آغ قواردییاچی آدلاندیردیقلاری روسییانین سیلاحلی دسته لرینه رهبرلیك ائدن گئنئراللارلا دا ایتتیفاقا گیریردیلر كی، كئچمیش روسییانین اسارت آلتینا آلدیغی خالقلار موستقیللیك الده ائتمه سینلر. آنجاق اكثریتی روسلاردان عیبارت اولان موخالیف مئنشئویك پارتییاسی نین یئرلی تشكیلاتی یئنی قورولان حؤكومتی دستكله ییردی.
دینج یوللا یئنی یارانمیش حؤكومتی اؤزلرینه تابئع ائده بیلمیه جكلرینی گؤردوكده بولشئویكلر حربی موداخیله یه ال آتیرلار. بونا بهانه كیمی ده گؤزلَوده كی ایكی واقون سیلاحین آغمسجیده (سیمفئروپولا) گتیریلمه سی اولور. یاریمادانین موختلیف یئرلرینده -گؤزلَو، یالتا، كئفئ، كئرچ و ب. ساحیلیانی شهرلرده توققوشمالار باشلادی. بولشئویكلرین آكیارداكی 10 مینه یاخین عسگری بیرلیگی آغمسجید اوزرینه هوجوما كئچدی. بئلبئك ستانسییاسی یاخینلیغینداكی دؤیوشده بولشئویكلر مؤوقئعلرینی بوراخیب گئری چكیلمه لی اولدولار. میللی حؤكومتین عسگری بیرلیكلری سیلاح و حربی سورسات چاتیشمامازلیغیندان، نیظام-اینتیظام ضعیفلیگیندن دؤیوشو سونادك داوام ائتدیره رك آكیاری آلا بیلمه دی.
دؤیوشلرین شیددتلی واختیندا آغمسجیدده كی نارودنیی دوم (خالق ائوی) بیناسینی میللی قوووه لر توتدو. بو یاریم آداداكی روسلارین بؤیوك اكثریتی نین غضبینه سبب اولدو. هر یئردن مولكی و سیلاحلی روسلار آغمسجیده آخیشماغا باشلادیلار. گرگینلیگی آرادان قالدیرماق اوچون میللی حؤكومتین ناظیرلر شوراسی نارودنیی دوم (خالق ائوی) بیناسیندان گئری چكیلمگی قرارا آلدی. بونونلا راضیلاشمایان نومان چلبی جیهان ایستئعفا وئردی. وضعیتی موزاكیره ائتمك اوچون پارلامئنت عوضولری آغمسجیده دعوت ائدیلركن بولشئویكلر شهری توتدولار و نومان چلبی جیهانی آكیارا آپاردیلار.
اوردوسونو و ایداره ائتمه اورقانلارینی یئنی فورمالاشدیرماقدا اولان گنج كریم حؤكومتینی بولشئویكلر قان ایچینده بوغدولار. نومان چلبی جیهانا حبسخانادا آغیر ایشگنجه لر وئردیكدن سونرا 1918-جی ایل فئورالین 23-ده اؤلدوره رك جسدینی دنیزه آتدیلار. لاكین بولشئویكلر یاریم آدانی الده ساخلایا بیلمه دیلر. الدن-اله كئچدكدن، مووققتی حؤكومتلر بیر-بیرینی عوض ائتدیكدن سونرا 1920-جی ایلین نویابریندا سووئت روسییاسی كریمی یئنیدن ایشغال ائتسه ده بورادا كریم MSSR قورماق مجبوریتینده قالدی. دئمك نومان چلبی جیهان و اونون مسلكداشلاری سیلاحلی موباریزه ده مغلوب اولسالار دا ایدئیالاری غالیب گلدی. حتّی اونلارا دوشمن اولان بولشئویكلر بئله موختار رئسپوبلیكا ایداره چیلیك فورماسینی قبول ائتمه لی اولدولار.
نومان چلبی جیهانین " آند ائتكئمئن " شئعیری ایسه دیللر ازبه دینه چئوریلدی. او، یازیردی:
آند ائتكئمئن میلتیمین یاراسینی سارماغا،
ناسیل بولسون ائكی كارداش بیر-بیرینی گؤرمئسین؟
اونلار ایچین اؤگونمئسئم، موغایماسام، جاشاسام.
گؤزلئریمدئن آكان یاشلار دئریا-دئنیز كان بولسون.
آند ائتكئمئن شو كارانگی جورتكا شاولئ سئرپمئگئ،
ناسیل بولسون بو زاواللی كارداشلاریم اینلئسون؟
بونو كؤروپ بوسانماسان، موغایماسام، جانماسام
یورئگیمدئ كیزیل كانلار كایناماسین، كوروسون.
آند ائتكئمئن، سؤز بئرگئمئن میللئت ایچین اؤلمئگئ
بیلیپ،كؤروپ، میللئتیمین كؤز یاشینی سیلمئگئ.
بیلمیی كورمیی، بین یاشاسام، كورولتایگا خان بولسام.
یئنئ بیر گون مئزارچالار كئلیپ مئنی كؤممئگئ.
كؤچورن : عباس ائلچین


c: text/html

text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
قوچ داشلاري یازان: علي .ب.تورک
تورك اولوسلاري بير يوكسك كولتوره و فرهنگه صاحيب اولدوقلاري اوچون بو كولتورلريني هر آلاندا و ياشيشلارنين هر بير ساحسينده يايغين بير شكيلده اورتايا قوياراق ،كؤكلي و گركلي اينانجيلارين ايللردن بري سوردوررك هر بير ياشايش آلانيندا ايزلر بوراخميشلار.بو كولتور و گلنگي حتا اولومدن سونرادا ياشادماقا دوام ائتديرميشلر،كي بونلارين آراسيندا توركلرين مزار داشلاري بو كولتورون بير اورنگيدير.
هيچ بير تورك مزاري اوندان كي اونون اوستونده بير تورك سيمگه سي و تورك نيشانه سي اولمايا بولونماماكدادير.بو سيمگلرين و نيشانه لرين آراسيندا قوچ علامتي ان يايقين و ان اسكي اولاراك اوزون ايللردن بري بوتون تورك اولوسي و يا تورك قومي سايلان قوملاريندا گورمك ممكوندور.
اسكي چاغلاردان الميزه گليب چاتان توركلره اييت ال صنعتلرينده قوچ و اونون نقدر اونملي اولدوقوني و اونلاراوچون نقدر اونم داشديقيني راحاتليقلا دوشونمك ممكوندور. اصلينده قوچ و قوچلا ايلگيلي اينانجلار توركلر بير اسكي تاريخه صاحبدير و دئمك اولار كي توركلرين اورتايا چيخديكلاري گوندن بري اونونلار بير ايليشگيلري اولوب.
ان اسكي تورك دولتلريندن سايلان ماننا دوورلريندن اليميزه گليب چاتان بير چوخ ال صنعتينين نقشيلرنين اوستونده ده قوچ رسيملري چوخ گوزل بير شكيلده چكليب و او دوورانلاردا قوچ و داغ قويونلارينا نقدر اونم داشديقيني اورتايا چيخاردير.سيلك تپه و مارليك و حسنلو تپه لريندن تاپيلان بير چوخ قاب و بوشقابلار و بير چوخ دامغالارين ان گوزده اولان سيمگلري قوچ و بيرنيزلي داغ قويونلارديرلار.بيلديگميز كيمي بو تپه لردن بولونان تاريخي قالينتيلار بيرينجي و ايكينجي ميلاددان اونجه يه آييتديرلر.حتا مارليك تپه سينده تاپيلان 9و10 نجي يوز ايللره آيت حيات آغاجي آدلانان بير قابين اوسونده كي حيات وياشايشي گورسدن حيوان بير بيرنيزلي داغ قويوني اولوبدور كي دوغوموندان تا اولومه قدر بو حيوان حياتي جانلانديرير.
اما بونلاردان دا اسكي آذربايجان توپراقلاريندا بولونان وتاريخلري ايلك اينسانلارا آييت و ايلك آذربايجان توپراقلارينا يئرلشن اينسانلاردان قالينتيلار ؛قوبيستان نقيشلريديرلر كي بو نقيشلرين چكيلن تاريخ 12 الا 14 مين ايل بوندان قاباقلارا سانيلماقدادير شليللر آراسيندا ان چوخ گورونون رسيملرين و حيوانلارين آراسيندا لاپ چوخ قوچ وبورنوزلي قويونلارديلار كي بودا بوحيوانين ان اسكي اينسانلارين يانيندا نقدر اونم داشديقيني گورسدير.
ماننا تورك دولتيندن سونرادا قوچ و اونون اونمي ماد دولتينه قدر سورمكديدير و او دونملردن قالان بوتون تونجلر و ريتون لارين و شاهلارا آييت شراب جاملارين شكيلري قوچ باشي گورنور ،اما بو دونمدن سونرا ايراني دولتلر ايش اوسته گلديكدن سونرا ريتون شكيللري قوچ شكليندن خيالي قوشلارا و خيالي ياراتيقلار شكليني آلميش.بو دونملرده توركلرين ايقتيداردان و توپلومسال قوجلريني اللرينده اولماقلارينا گوره او دورانلاردان چوخ آز بير قوچ شكلينه راسلاماق اولنور.سون ايران دولتلري توركلرله قارشيليقلاري اولدوقي اوچون گئنه قوچ سيمگه سي ايراندا اولان توركلرين آراسيندا گئنه جانلاناراك يئريني تاپميش.
باشقا اوزاق تورك توپراقلاريندا ياشايان توركلر آراسيندا قوچ اينانجي سورمكديدي مثلا قازاقيستاندا ميلادان اونجيه آييت بير چوخ مزارواردير كي اونلارين داشلارنين اوستونده قوچ دامغلاري وار و بعظا قبير داشي يئرينه قوچ هيكلي عين بويوتدادير.بوقوچلارين عين شكلينده آذربايجان و ايران و آناتولونون شرقي قيسملاريندادا راسگلمك ممكوندور.
هونلارين ان چوخ تانري اوچون قوربان ائديلن حيوان قوچ اولاردي . گوك تورك آدلانان قومون تانري اوچون قوربان ائتديكلري ايكي حيوان واريميش كي بيرسي آت وديگري داغ قويونوي يا همان قوچي دي ؛كي آت گوي تانري اوچون و قوچ دا توپراق اوچون قوربانليق وئرلرميش.
دده قورقود داستانلاريندا دا بيرچوخ يئرده قوربان ائديلن حيوانلاربوجور دئيليب كي “آت لاردان آيقير ،دوه لردن بوغرا ،وقويونلاردان قوچ قوربان ائدين”.حتا قزاقيستاندا دده قورقود مزاري آدلانان قبرين ياخينلاريندا بير بويوك قوچ هيكلي واردير.(قازاقلار دده قورقودا” قورقوت آتا” دئيلر و دئديكلرينه گوره دده قورقودون قبري سيحون چاي سولارنين آلتيندا قالديقينا گوره قوچ هيكلي اولان يئر دده قورود اوچون دوزليب)
قوچ هيكلري و قوچ دامغالي مزارداشلاريني آلتايلاردان آناتولنون دوغي قيسمتلرينده(شرقه) قدرتورك مزارلاريندا گومك ممكوندور،اما خاطيرلاتماق گركير كي قوچ تكجه توركلر اوچون تكجه مزارلاردا اونم داشمير بلكه اونلارين ديريليكلرينده قوچ اونملي عنصورلردن بير سايلير.
قازاق توركلرنين آراسيندا قوچ ارليك،ايگيتليك،و اوزگورلوك و آزاده ليق نيشانه سيدير.اسكي زمانلار قازاق ساواشچيلارنين قالخانلارنين اوستونده قوچ دامغاسي اولارميش. ماناس داستانيندادا ،ماناسين بوتون پالتارلارنين و سيلاحلارنين اوستونده قوچ دامغاسي واردير.قازاقلارين قهرمانلارنين “آديدا قوچكار” دئنيلير.
آذربايجان و آناتولي توركلرنين ده آراسيندا قوچ ايگيتليك و قورخمامازليق نيشانه سي سايلير ؛حتا آذربايجان و آناتولي خلقينين آراسيندا بوتون قهرمانلار قوچاق دئيلير.(قوچاق نبي؛قوچ كوروغلي)
توركمنلرين آراسيندادا قورخمازليق ؛غيرت ؛كيشيسليك ؛اريك نشانه سيدير.حتا بوتون اوغلان اوشاقلارينا توركمنلر ختنه اولدوقدان سونرا “قوچ بولدي”دئيلر كي اوغلان اوشاقنين ار اوئلدوقوني گورسدندير.توركمنلر آراسيندا ايلگينج بير گلنك واردير كي قوچ و مزار داشلاريلا ايلقيلي اولابيلير. توركمنلرين آراسييندا بير ايكيت و جوان اولدوگونده مزار داشينين اوستونه قوچ بيرنيزي تاخيلير كي توركمنلرين اينديده بير چوخ مزارليقيندا گورمك ممكون دور.
تورك آدلاريندا دا قوچ آدينا چوخ راسلاماق اولار و بير چوخ تورك آدي واردير كي قوچ سوزيله دوزليب؛اورنك:قوجقار؛قوجان ،قوجوق،قوچار(دده قورقود قهرمانلاريندان)قوچان،قوچ اوغلان قوچ آلي ؛قوچولي،قوچاي،قوچاي شن،قوچو،قوچي بي،كوچ؛كوج تكين كيمي آدلار.حتا تورك خاقانلاري اوغولارنين آدلاريني قوچ اولارميش.
اصلينده قوچ سوزي توركجه ده كي قوج و زور و قووت سوزوندن آلنميش بير سوزدور.ديوان لغات تورك كيتابيندا كاشغارلي ماحمود قوچ سوزون بوجور اچيخلير كي؛”كُجْ (كُوج):زور،قوج ،قودرت ؛كج تكين”
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri Etiketlənmiş: | آذربایجان مقاله لری,آزربایجان مقاله لری

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بو دانیشیق تبریزده یاشایان ده یرلی موسیقی چی، اوستاد آشیق «چنگیز مهدی پور»لا، شنبه گونو 26 دسامبر
2015 -ینجی ایلده آیدین شافاق ایچین آپاریلیب. بو دانیشیق اوزون و مفصل اولدوغو اوچون، آیدین شافاقین 182-نجی سایی سیندان باشلانیب و نئچه سایی یا قدر سوره جکدیر.
دانیشیق آپارانلار: ترانه ناظری، لیلی خاقانی
بئشینجی بؤلوم:
دالغا قوروپو نو هانسی آماج ایله قورموسونوز و ایندیه قدر نه فعالیتلر ائدیب دیر؟
منیم آماجیم 1990 میلادی ایلینده قوردوغوم دالغا قوروپون دان، آشیق هاوالارینین یئنی و معاصر یؤنتیملرله ایجراسی، آشیق صنعتینده انودولموش آلت لر، هاوالار، مئتدلار و بو ساحهنین صنعتچیلرینین چاغداش گؤرکمده صحنهیه چیخاتماقلاریندان عبارت دیر. دالغا قوروپوندان آماجیم بیر تک آذربایجان وتورک خالقی دئییل، روحو موسیقی ایله قیدالانان بوتون دونیا خالقلارینی نظرده توتدوغوم اوچون ایستر ایفا، ایستر بستهکارلیق، ایستر خوانندهلیک و ایسترسه دیگر صنعت اثرلرینی یاشادماق مقصدی ایله، دالغا اؤز یولونو داوام ائتدیردی و بو گون اونون یئتیشدیردییی گنج موسیقی نسلی اختیصاص اولاراق بو صنعت ایله ایلگیلنیر و انون اؤزهللیکرینی علمی چرچیوهلرده و دونیانین اینکیشاف ائتمیش موسیقیلری ایله مقایسهده تقدیم ائده بیلر. بو مرکز بوتون ساحهلرده موسیقی تدریسی ایله یاناشی گوستردییی پرفورمانسیلاری، چیخیشلاری، کاست و دیسک لری ایله خالق آراسیندا اؤز یئرینی آلماغی باجارمیشدیر. سؤزومون جانی بو کی دالغا قوروپو روشن موسیقی مکتبینین اساس قولو اولاراق بو مکتبین علمی تئکنیکی محصوللارینی موختلیف کانسئرتلر اساسیندا اؤلکه نین ایچینده و ائشیکینده آیری-آیری میللت لره تقدیم ائتمکله اؤز میللی بورجونو یئرینه گتیرمیش و آذربایجان آشیق صنعتینی محدود سرحدلری سیندیراراق دونیایا گؤسترمهیی باجارمیشدیر.
بو قوروپ بئش نفرله یعنی ایکی ساز(قوپوز)، بیر بالابان، بیر قاوال و بیر آشیق خوانندهسی ایله، یئنی بیر آرانژمانلا اؤز ایشینه باشلادی. دالغا قوروپو اوز ایشینه باشلادیغی ایلدن بئش ایل سونرا، یعنی ان قیسّا زاماندا بیر نئچه موسیقی فئستیواللارینا قاتیلیب، بیرینجی یئری قازانماقلا، خالقیمیزین ایچینده اؤزونه یئر آچا بیلمیشدیر. دالغا قوروپو رسمی اولاراق 1997-جی ایلده، تبریز شهرینده، 800 نفرلیک معللیم آدینی داشییان کانسئرت سالونوندا، کئچیردییی ایلک کانسئرتینده، خالقیمیزین رغبتینی قازانمیشدیر. همین کانسئرت دورت گون داوام ائدهرکن خالقیمیزین طرفیندن چوخ یوکسک سویهده قارشیلاندی و بونون آردینجادا خالقیمیزین گنج و یاشلی کوتلهسی آشیق صنعتینین یئنی بیر اوسلوبدا صحنهیه گلمهسینه سئوینیب و آلقیشلادیلار. دئمک اولارکی او زامان خالقیمیز، خصوصی اولاراق گنج نسیل، یاواش- یاواش آشیق موسیقی سیله باریشماغا اوز گتیردی. دالغا قوروپو بو یئنیلییی داوام ائدهرک، بیر چوخ چاتیشمایان نوقطه لرله اوزبهاوز اولدو. میثال اولاراق.
1. کوراوغلو یا ائپیک هاوالارینین ماهییتیندهکی جنگآورلیک وار، قاوال بیر ریتم آلتی اولاراق تکلییینده یئترلی اولمادیغی اوچون، باشقا ریتم آلتلرین قوروپا آرتیریلماسینی دوشوندوم. چونکو قاوال بزمی موسیقی آلتی اولدوغو اوچون شاد هاوالاردا یاخشی آلینیر؛ آمما ائپیک هاوالاردا جنگآورلیک حیسّینی دوغرولدا بیلمهییر. او اوزدن ناغارا، قوشاناغارا، دف، تنبک، دویول، طبیل، تومبا، کاخون، و پئرکاشئن ریتم آلتلرینی قوروپا آرتیرماقلا، آشیق موسیقی سی سئونلرین سایی سینین داهادا آرتیردیم.
2. قوروپدا ایفا زامانی مئلودیالارین سسلنمهسی، رنگارنگلیک باخیمیندان یوروجو اولدوغونو حیسّ ائتدیییم اوچون، ائله بو باره ده یئنیدن بیر تدقیقاتا باشلادیم. بیر نئچه ایل آختاریشدان سونرا بو نتیجهیه یئتیشدیم کی کئچمیشده آشیقلار داستان دئدیکلری زامان داستانداکی شخصییتلرین دیلینجه بئله بیر افاده ائدیرلردی: «کرم آنا سازینی یا تاوارسازینی آلدی سینه-سینه گؤرهک نه دئییر، طرفیندن من دئییم سیز خوشبخت اولون» یا «اصلی جورهسازینی آلدی سینه سینه گؤرهک نه دئییر، طرفیندن من دئییم سیز خوشبخت اولون» بو فاکت لارکئچمیشده بو سازین اوچ نوعو اولدوغونو اثبات ائدیر یعنی آناساز، تاوارساز، جورهساز. من بونلاری دوشونرک بئله بیر قرارا گلدیم کی بونلاری صحنهیه گتیرمک لازیمدیر. اؤزومده سازبند اولدوغوم اوچون سازلارین نئجه دوزلینمهسینی باشقا سازبندلرله ده اورتایا قویوب و ایلک دفعه اولاراق 2010-جو ایلده تهراندا میلاد آدینی داشییان 2300 نفرلیک کانسئرت سالونوندا دالغا قوروپونون ترکیبینده صحنهیه چیخاردیم. بیرده قوروپدا سسلرین زیل سسلنمهسینی دویدوغومدا بیر باس(بم) بالابانین آرتیریلماسینی دوشوندوم. دئملی آناسازین، تاوارسازین، جوره سازین و باس بالابانین دالغا قوروپونون ترکیبینه آرتیریلماسیدا، یئنی بیر سسلنمه گؤزهللییینی اورتایا قویدو. بیرده اوچ ساز، هرسی بیر اوکتاوا بیری-بیریندن فرقلی اولدوغو اوچون همین سازلاردا، اثر ایفا ائتمه ایمکانینی یاراتدی. همین کانسئرتده موسیقی عالیمی «موتزارت»ین تورک مارش اثرینی کووارتت اولاراق دورت سازدا ایفا ائتدیییمیزده، تاماشاچیلار طرفیندن چوخ آلقیشلاندیق.
دالغا قوروپونو یاراداندان سونرا، خالقیمیز، ایلک دفعه اولاراق آشیق صنعتینده بئله بیر ایفالارلا و یاخود یئنی لیکلرله اوزبه- اوز اولوردو. بو مودت ده دالغا قوروپونون فعالییتینین تاثیری آلتیندا، بیر چوخ آشیق قوروپلاری یاراندی. فاکت اولاراق دئمهلییم کی 2013- جو ایلده تبریز شهرینده، تبریز بلدییهسی طرفیندن تشکیل اولان آشیق فئستیوالیندا ییرمی دن آرتیق آشیق قوروپو ایشتیراک ائتمیشلرکی بونلارین هامیسی دالغا قوروپونو تمثیل ائدیردیرلر. دالغا قوروپونون تک جنوبی آذربایجاندا یوخ بلکه شومالی آذربایجاندادا تاثیری آلتیندا بیر نئچه آشیق قوروپو یارانمیشدی.
دالغا قوروپونون هدفلریندن ان اؤنملی سی، آشیق صنعتینده ایتیب باتان هاوالاری احیاء ائدیب و صحنهیه گتیرمهسیدیر کی، بو یولدادا چوخ دهیرلی آددیملار آتا بیلمیشدیر.
حال حاضیردا دا ایراندا یاشایان بوتون خالقلار خصوصی اولاراق فارس میللتی، دالغا قوروپونون ایفالارینی اؤز موسیقیلری کیمی سئودیکلرینه هئچ شوبهم یوخدور. دالغا قوروپو دفعه لرله تهرانداکی کانسئرتلرینده 3500 نفرلیک کانسئرت سالونونون یاریسیندان چوخو فارس و یاخود باشقا میللت لر اولدوغونون شاهیدی اولموشدور. "دالغا" موسیقی قوروپو داخیلی و ان آزی 30 خاریجی فئستیواللاردا اشتیراک ائتمیش و دهیرلی عنوانلار هابئله مقاملار قازانمیشدیر کی بو اوغوردا خالقیمیزا، آشیق صنعتینه، هم ده دالغا قوروپونا عاییدیر.
کنسرت لرینیزدن نه خاطیره لر واریزدی؟
منیم 26 یاشیم واریدی و اوستاد سلیمینین باشچیلیغی آلتیندا تبریزین رادیو تلویزیون اورکسترینده فعالییت ائدیردیم. او زامان دئمک اولار کی تبریزده بیر سولو ایفاچیسی کیمی کنسرتیم اولوردو. بیزیم رسمی اولاراق بلیط ساتیب کنسرت قویدوغوموز ایلک کنسرت 1376 -نجی ایلینده اولوب. یوخاریدا قئید ائتدیییم کیمی بو قوروپ بئش نفرله یعنی ایکی ساز(قوپوز)، بیر بالابان، بیر قاوال و بیر آشیق خوانندهسی ایله، یئنی بیر آرانژمانلا اوز ایشینه باشلادی. اوندان اؤنجه کنسسرتلریمیز، موختلیف مناسبتلرده ایرشاد و یا باشقا ادارهلرین واسطهسیله دعوت اولونوردو. همن ادارهلرین واسطهسیله ده بیر نئچه خاریجی اولکهلره او جوملهدن کانادا، تورکیه، آلمانیا و اسپانیایا، کنسرته دعوت اولونموشدوم و اسپانیادا فیتور موسیقی فئستیوالینا قاتیلیب بیرینجی مقام دا اله گتیرمیشدیم. ایلک کنسرتیمیز تبریزده «معلم تالاریندا»، دورت گئجه سوردو. 80 نفرلیک سالون، هر گئجه دولدو، بیرسیرا انساندا ایاغ اوسته قالدی. همن کنسرت منیم فیکریمجه دالغا قوروپونون ان اؤنملی کنسرتلریندن بیری ساییلا بیلر. دالغا قوروپونون عضولری باشلانیشدا بالابانچی حسن نامی ایدی کی او گئتدی یئرینه جلیل حمیدی گلدی. خوانندهمیز آشیق نوروزچمنینین یئرینه آشیق محبوب خلیلی گلدی. 1376 -نجی ایلینده قوروپ، یئنی بیر ترکیبله ایشینه باشلادی و همن دورت گئجهلیک کنسرتده، خالقیمیزین گنج و یاشلی کوتلهسی، بوتون موسیقی هوسکارلاری، و تبریزین ضییالی لارینین ایشتیراکی ایله دالغا قوروپو بؤیوک اوغورلار اله گتیره بیلدی. بو کنسرتی گؤرن و دینلهین اینسانلار سؤیله دیلر کی سیز باشاردینیز آشیق موسیقی سیندن اوزاقلاشانلاری او جومله دن یئنی نسیلی، جوانلاری، اونیوئرسیته اؤیرنجیلرینی و...باشقالارینی بو صنعتله باریشدیراسیز و یا پیشهوری نین میللی حکومتی زمانیندان بویانا تبریزده هئچ بئله بیر کنسرت قویولمامیشدی و بئله-بئله سؤزلر. آمما بیر عیده ده واریدی کی آیری جور باخیردیلار. اونلار «تخریب جلسهسی» آدلی بیرجلسه قویموشدولار کی من هئچ ایستهمیرم بوردا اوندان سوز آچام. آمما، دالغا قوروپو ایشینی ائله بیر جور باشلادی کی بوگون داها اوسؤز صحبتلر یغیشیلدی گئتدی.
سونرا 1378 ایلینده بوش کنسرت سالونو اولمادیغیندان، فلسطین سینماسیندا کنسرت قویدوق و اونون کاستی ده دالغا قوروپونون ایلک اثری اولاراق هر یئرده یاییلدی. دئیه بیلرم دالغا قوروپو اوردان تانینماغا باشلادی. سونرا هر ایل بیزیم تهراندا و تبریزده کنسرتلریمیز اولدو. یاواش-یاواش او بیری اؤلکهلره ده دعوت اولوندوق.
آردینی گلن سایی دا اوخویون


text:
فولكوریك حیكایه لر
نوع مطلب :فولكوریك حیكایه لر ،
نوشته شده توسط:علی اكبر ادهم ماراللو آموزگار ششم استان اردبیل شهرستان پارس آباد
فولكوریك حیكایه لر
قره قویونون سودو و ...
بیر آدام علاج سیز بیر مرضه دوشموش و دوكتور دئمیشدیر: ساغالان دئییل، اؤله جك. بو كیشی بیر گون چؤلده بیر سورونون یانیندان كئچنده ، كؤنولو ایسته ییر بیر آز سود ایچسین. چوبانین قابی یوخ ایدی. اورالاردان بیر قورو كله تاپیر گتیریر، چوبان بیر قره قویونون سودون كلله یه ساغیر دولدورور. كیشی چوبانا دئییر: سو قالسین، من بیر آز هوشلانیم دوروب ایچرم. كیشی باشین قویوب یاتیر . اویاندان بیر ایلان گلسین، سوددن ایچسین و زهه رین سودون ایچینه تؤكسون.
كیشی آییلیر سودو ایچیر. گون كئچیر، كیشی ساغالیر. گئدیر دوكتورون یانینا دئییر: دئمیشدین من ساغالمارام. هئچ یئره منی یئره سوخوردون. گؤر نئجه آنادان دوغما ساغالمیشام.
دوكتور سوروشور، كیشی نئجه گئدیب چؤلده قورو كلله ده سود ایچدیگینین ماجراسینی دئییر. دوكتور دئییر: من هاردان باكیره قیزین كلله سین، قره قویونون سودون، آفی (افعلی) ایلانین زهه رین تاپاردیم سنی ساغالداردیم.
فیته ده گئتدی
قدیملر بیر آدام مكّه دن گلنده یا ائحسان وئرنده یا توی دویون اولاندا، شام- ناهار بیشیرمگه آشپاز گتیرردیلر. ایندی چوخلاری اؤزونو راحاتلاییب، قوناقلارا كارت گؤندرمكله اونلاری چاغیریب تالاردا شام – ناهار وئریرلر. البته ائوه آشپاز آپاران دا اولور.
آشپازلار هارایا گئدردیلرسه، یانلارینجا مالاغان، كفگیر، ال الرینی تمیزله مك اوچون بیر فیته آپارار و ایشله ینده بو فیته نی چیگین لرینه آتاردیلار.
ایش قورتاراندان سونرا، ایش یییه سی آشپازا پیلو و پایی وئرردی. آشپاز اتلری آلتدان، پیلوو اوستدن مالاغانا دولدورار، قازماق دا قویار، فیته یه باغلاییب ائوینه آپاراردی.
بیر گون بیر آشپاز ایشین قورتاریر، پیلو و پایینی مالاغانا دولدورور، كفگیر له بیرلیكده فیته یه بوكور، بیر آغاجین بوداغیندان آسلاییر.
بیر آناسی نین اوغلو آشپازین گؤزون اوغورلاییر، باغلامانی آغاجدان گؤتوروب اكیلیر. آشپاز دؤنور گؤرور پیلوو یوخدور. باغلامانی نییه آغاجا قویدوم دئیه، كور پئشمان ائوه قاییدیر.
آرواد آشپازی الی بوش گؤردوكده سوروشور: كیش بو گون پیلو و گیترمه دین، فیته – مالاغان هانی؟ آشپاز دئییر: فیته ده گئتدی پیلو وون پو...نا.
كیشی
یای ایدی . بیر كیشی گئجه یاریسی هامی یاتاندان سونرا، قمه نی گؤتورور دوشمنی نینی اؤلدورمك اوچون ائوی نین دیواریندان آشیر. اوتاقین قاپی – پئنجره سی آچیق ایدی. كیشی گؤرور دوشمنی نین آروادی نین اوستو آچیلیب، جانی لوت دو. چادرانی گؤتورور اوستونه آتیر.
كیشی فیكیر لشیر اگر بونو اؤلدورسه، آرواد اویاناجاق، و گؤزو آرواداین لوت جانینا دوشه جك. قاییدیرو دئییر سونرا اؤلدوره رم. قیچی نم – نه یه ایلیشیر سس قؤوزانیر.
دوشمن یوخدان آییلیر، الی قمه لی بیر كشینی گؤردوكده، توفنگینی گؤتورور گلن- گئدنی قاریشدیریر، لوله سینی كیشی یه ساری اوزادیب باغیریر: دایان! كیشی دورور. یاخینا گلیب سوروشور: سن منیم ائویمه نییه گیریبسن؟
كیشی دئییر: گلمیشدیم سنی اؤلدورم . دوشمن سوروشور: به نییه اؤلدورمه دین؟ كیشی دئییر: گؤردوم سنی اؤلدورسم، آروادین اویاناجاق، گؤزوم اونون لوت جانینا دوشه جك. اؤلدورمه دیم، دئدیم سونرا اؤلدوره رم.
دوشمن دئییر: سن كیشی آدامسان. توفنگی یئره آتیر، گلیر كیشی نین قاباغیندا دورور و دئییر: ایندی اؤلدور. كیشی دئییر: ایندی كی بو كیشی لیگی سندن گؤردوم،داها سنی اؤلدور مكدن داشیندیم. او گوندن ایكیسی ده محبت لی یولداش اولورلار.
پولو من ده!
بیر آدام بیرینه مال ساتیردی. مال الان دئدی : پولونو سونرا وئره جگم. ساتیجی دئدی: یوخ، من نقد ساتیرام. پولونو ایندی ایسته ییرم. اونلارین یانینداكی بیر اوچونجو آدام، ساتیجی یا دئدی: وئر، پولو من ده! بونون سؤزونه ساتیجی مالی نیسیه وئردی.
اون گون، ایگیرمی گون دی دی بیر آی كئچدی، مال آلان گتیریب ساتیجی نین پولون وئرمه دی. ساتیجی ضامین اولان آدامین یانینا گئدیب دئدی: دئییر دین پولو من ده! گتیریب منیم پولومو وئرمیر، دی وئر دا! ضامین دئدی: قاچیب می؟ اؤلوب مو؟ قاچارسا،اؤلرسه، پولو من ده!
داغین دالی
قوجالاریمیز دئیرلر: قدیملر بیر ائل، داغین دالیندا بیر آدام راست گلر، دیلینی قانمازلار. بو آدامی اؤز ایچلرینه گتیرر ائولندیررله. بیر اوشاغی اولار. طبعا اوشاق بویودو كجه هم آناسی، هم آتاسی نین دیلین اؤیره نیردی. اوشاق یئكلدی، اونونلا او كشینی دانیشدیردیلار!
گرك منیمله بارشاسینیز
دئیرلر: (هالای پؤزان) كوراوغلونون دلی لریندن ایمیش. اوچ گون یئیر، اوچ گون یاتار، اوچ گون گزرمیش. بیر گون چنلی بئله خبر گلیر دلیلرین نئچه سینی توتویلار. كوراغلو دلیلری ایله آت بئلینه دولور، هالای پوزانی یاتدیغینا گؤره اویاتمیرلار.
كور اوغلو دلیلر ایله گئدیر توتولموش دلیلری آزاد ائدیرلر. بویاندان هالان پوزان اویانیر گؤرور دلیلر یوخدورلار. سوروشور، ماجرانی دئییرلر. هالای پوزان آتینی مینیر گلیر او شهره چاتیر. ائله شهرین قاپیسیندان گیرندن، هر كیمه یئتیشیر بیر چوماق ووروب یئره سریر.
شهرین بؤیوكلری گلیب دئییرلر: بابا كور اوغلو ایله باریشدیق، دلیلری ده بوراخدیق. هالای پوزان دئییر : كور اوغلو كیمدیر گرگ منیمله باریشا سینیز. هارا یئتیشه جك، كور اوغلو یا خبر وئریرلر، اؤزو گلیر هالای پوزانی یوشودوب آپاریر.
حیله
بیر آدام دوه ایله یولدان كئچیردی. گؤردو بیر گنج خانیم اوتوروب داری گؤزتله ییر. بللی ایدی بوخلوت یئرده كیشی نین خییالیندان نه لر كئچه جك ایدی
حیله ائدیب دئدی: خانیم، حویك (حئیف) منه، حویك سنه، حویك دوه یه، حویك داری یا. خانیم دئدی: نئجه میه؟ كیشی دئدی: من سنه ال ووراجاغام، سن چیغیراجاقسان، كنددن تؤكولوب گله جك لر، منی اؤلدوره جكلر، دوه نی آپاراجاقلار، دارینی آیاقلایاجاقلار، سنین ده آبیرین گئده جك.
خانیم چوخ ساده ایدی، كیشی نین حیله سینه آلدانیب اؤزونه دئدی: دوز دئییر دا! جواب وئردی یاخشی دا،چیغیرمارام!
قیسمت اولسا گلریمن دن
قدیم زامان بیر تاجیر یمن دن پارچا گتیریب ساتاردی. یمن ده آلدیغی پارچالاری توپ- توپ باردانا دولدورماغا مشغول اولدوقدا، یمن ده كی تاجیر طرفی ، بیر بادامی سیندیریر و ایچینی تاجیرین آغیزینا قویماق ایسته ییر. بادامین ایچی تاجیرین دوداغیندان زویور و باردانین ایچینه دوشور.
پارچالاری بارداندان چیخارتماق زحمتی، بادام ایچینی تاپماغا دیمزدیر. تاجیر گتیریر اؤز شهرینده پارچالاری بارداندان چیخارداندا، تاجیرین اوغلو بادام ایچینی گؤرور و گؤتوروب آغیزینا قویور. تاجیر دئییر : قیسمت اولسا گلریمن دن، قیسمت اولمازسا، دوشر دهن دن.
دایین كیم دیر؟
بیر سویقونچو، یولدا بیرینی سویماق ایسته ییردی. او آدام سوروشدو: سنین دده ن كیم دیر؟ سویقونچو دئدی: منیم دده م خلیل دیر. او آدام دئدی: دده نی تانیییرام، سن آدام سویانمازسان. سویقونچو توفنگین گلن – گئده نین قاریشدیریب، دیزین یئره سویكه دی و دئدی: هر نه یین وار چیخارت قوی یئره. وورورام ها! او آدام سوروشدو: دایین كیم دیر؟ جواب وئردی: عظیم. او یانا آدام دئدی: دایی نی تانیییرام، سن آدام وورا بیلرسن، اویاندا كئچرسن. بونو دئیرك هر نه یین چیخار دیر قویور یئره.
بویوك توی و اینقیلاب
اینقیلاب زامانی (پیركندی) نده، چوخ یاشلی بیر قوجا كیشی وارایدی. خوی دا ایدی. هر دن اوغلو كنده گلنده، شهرین دوروموندان سوروشاردی، بوقوجا شاه رئژیمی نین دئویریلمه سینه اینانمازدی.
بیر گون یئنه اوغلو كنده گلمیشدیر. دئدی: ماكی قاپیسیندا، حاجی پاشا گیل بؤیوك تو چالیر و گووك گئدیرلر. قوجا كیشی دئدی: بئله اولارسا، اونلارینكی قوتولوب. اونلارین هئچ زادی قالماییب دیر. شاد و گوجلو اولماغا تظاهور ائدیرلر. اوگونون صاباحیسی اینقیلاب غالیب گلدی و شاه رئژیمی دئویریلدی.
بالیغی نییه كسمزلر؟
شدّاد جماعته دئدی: سیزین الله ینیزی ووراجاغام. اوجا بیر میناره تیكدیردی،بو میناره ائله اوجا ایدی كی بویونا اوشاق دوشن بیر آرواد، میناره نین باشینه چیخیب یئره قاییتدیقدا دوغاردی!
شدّاد چیخدی بو میناره نین باشیندان گؤیه اوخ آتدی. آللاه شدّادین قلبین سیندیر ماسین دئیه، باغیلغی توتودو اوخون قاباغینا، اوخ بالیغا دیدی و قانی شدّادین الینه توكولدو. دئدی بودور باخ، آلله ینیزی ووردوم، بو دا قانی!
بالیق آلله ا شیكایت ائیله دی : نییه منی كافرین اوخونون قاباغینا توتدون؟ گؤیدون سس گلدی: بیچاغین آجی سین سندن گؤتوردوم. بوندان بئله بیچاق سنه حرامدیر. اودوركی بالیغی كسمزلر بلكه آتالار توپراغین اوستونده جان وئریب اؤلر.
شدّداین جنّتی
شدّاد جنّت قاییتدیردی قالدی قاپیسی. جنّته لاییق قاپی تاپیلمادی. جبراییل تانری نین امری ایله جنّتین قاپیسین نین بیر تایین گتیردی یئر اوزونه. بیر قوجا كیشی صورتینده، آپاردی بازاردا ساتماغا. شدّادا خبر یئتیشجك اؤزو گلدی. گؤردو بلی لاپ جنّته لاییق بیر قاپی تاییدیر. سوروشدو: بو قاپی تایینی نئچه یه ساتیرسان؟ قوجا دئدی: قاییردیغین جنّتین یاریسینا. شدّاد راضیلاشیر، كاغذ یازیر و هر ایكیسی كاغیذی ایمضالاییرلار.
شدّادین جنتی هله كامیل لشمه میشدیر. قاپی نین بیر تایی قالمیشدیر. شدّاد برك ویرنیخیردی قاپی نین او بیریسی تایینی دا تاپسین. نئچه گون سونرا جبراییل آلله ین امری ایله همان قوجا صورتینده جنّت قاپیسی نین اوبیریسی تایینی دا گتیردی.
شدّادسوروشدو: نئچه دئییر سن؟ قوجا دئدی: قاییردیغین جنّتین او بیریسی یاریسینا. شدّاد كاخ قالدی، نئیله سین! ائله گؤزل ایدی كی قاپیدان كئچنمیردی. جنّتین هامیسین نئجه ساتسین! وزیر و وكیل لری ییغدی بیر یئره،اونلارا گییشدی.
دئدیلر: نئیله یر آل قوجا كیشی دیر ووراریق اؤلر. شدّاد جنّتی نین قالان یاریسینی دا قاپی نین اوبیریسی تایینا ساتدی. كاغیذ یازدیریب ایمضالاشدیلار. جنّتین هامیسی اولدو قوجا كیشی نینكی.
جنّت قاییریلیب قورتولموشدور. شدّاد آتی مینیر، گلیر جنّته گیرسین. عزرائیل گؤزونه گؤروشوب دئدی: واختین قورتولوب جانینی آلاجاغام. شدّاد دئدی : زحمت چكیب جنّت قاییتدیرمیشام، بیر ساعات ایذین وئر بو جنّتی گؤروم.
عزرائیل دئدی : اولماز واختین قورتولوب. شدّاد آیاقلارین آتین قارینینا گوپسه ییب آتا بیر قامچی ووردو كی چاپیدیب جنّته گیرسین. عزرائیل آمان وئرمه دن در حال جانین آلدی.
شدّاد مملكتین گؤزل قیز،گلین و آروادلارینی حوری و ملاكه دئیه جنّته ییغمیشدیر. بونلار، شام دا قالمالی اولدولار. شام اهلی اونلارین سویونداندیلار. او دوركی هامی لیقجا گؤزل اولارلار.
ائو اولمادین باری ائشیك اول
بیر آدامین ائوی دامیردی. چیخدی ائشیگه گؤردو یاغیش كسیب و گونش چیخیب دیر. الین دامینا توتوب دئدی: ائو اولمادین باری ائشیك اول!
فیرووون (فرعون)
فیروون بیر آروادا ظولم ائله میشدیر. آروادین اورگی آجیشیب دئدی: آلله یاتیبسان، آییل، آییقسان ائشیت! گؤرورسن سنین بنده ن منه نئجه ظولم ائیله ییر.
بیر گون آرواد دنیز قیراغیندا پالتار یویوردو. گؤردو اوزاقدان سویون اوزونده بیر شئی گلیر. یاخینلاشیدیقدا گؤردو بیر كلله دیر، و ساققالیندا نم – نه قده ر میرواری و جواهیرات واردیر. كلله نی توتور،آیاغی نین آلتینا قویور و جواهیراتی بیر- بیر ساققال دان قوپارتماغا باشلاییر.
غئیب دن سس گلدی: بیلیرمیسن آیاغی نین آلتیندا كی كیمین كلله سیدیر؟ بو همان سنه ظولم ائدن فیرووون كلله سیدیر. ظولملری چوخالمیشدیر، اونو دنیزده بوغوب بو حالا سالمیشیق. گؤر آلله یه آییقدیر یا یوخ!
آقا فرماندارین راحات یوخوسو
ایكینجی پهلوی زامانی، خوی ون فرماندارلیغی و بلدیِه ایداره سی بیر بینادا یئرلشردیلر. بو بینا آشاغی ماكی خیابانیندا (ش ، صمدزاده) ایدی. فرماندارین ائوی ، بو بینانی دال حیطینده اولاردی.
گئجه لر اوچ نفر بلدیّه ماموری آییق قالار، قورباغالار قورولدایاندا، حووضا داش آتاردیلار قورباغلار سسین كسردی. بئله لیكه آقا فرماندار راحات یاتاردی.
پامبیق
بیر آدام پامبیق اكردی. محصول یاخشی اولاندا دئیردی: آللاه چوخ شوكور، پامبیغین بو دونیا یادا خئیری وار، او دونیا یادا . آمما هر عیلّت اوزره بیر ایل پامبیق محصول وئرمزسه ایدی، آجیشییب پامبیقا دئیردی: زهه ر اولاسان، یاخشی اولارسا ایدین، نییه اؤلونون گؤ ... و نه تیخیر دیلار.
نوخدا سیز
شئیطان یول ایله گئدیردی. دالدان بیر كیشی گلیب چاتیر سوروشور: هارایا گئدیرسن؟ شیطان جواب وئریر: گئدیرم بو قاباقداكی كنده. كیشی دئییر: من ده او بیریسی كنده گئده جگم. یولداش اولور گلیرلر. كیشی شئیطانین الینده نئچه گؤزل ایپ گؤرور و سوروشور: او ایپلری نئیله ییرسن؟ شئیطان جواب وئریر: قاباقداكی كند ده نئچه آدامین باشینا نوخدا nokhda ووراجاغام. كیشی دئییر: بیرین ده منیم باشیما ووردا! شئیطان دئییر: سن منیمله گلیرسن، سنه نوخدانین گركی یوخدور.
ماشا جیزیق چكنده
بیر قفه چی نین، قفه دن ائشیكده دوكانچی موشتریسی وارایدی. ساوادی اولمادیغینا، قفه نین سوواخلی دیوارنیدا بو موشتریسی اوچون بیر یئر آییرمیش، اونا آپاردایغی چایلارین سایینجا مانقال ماشاسی ایله دیوار دا جیزیق چكردی.
حئسابلاشاندا او جیزیقلارین سایینجا چای پولو آلاردی. دوكانچی موشتری گؤردو مثلا ایچدیگی چایلارین سایی یئتمیشه چاتماز، قفه چی اوندان یوز دنه چایین پولون آلیر. قفه چیه اعتراض ائدنده، قفه چی ده اؤزونه آرخایین ایدی كی ایشینده ایری لیك یوخدور. آند- ماند ایچردی یوخ ائله بو سایی دا سنه چای وئرمیشم.
موشتری، قفه چی ماشا ایله جیزیق چكنده گؤرموشدو، دئدی: سن ماشانین بیر قولو ایله جیزیق چكنده، بیلمیرسن، آنجاق ماشانین اوبیریسی قولو دا بیر جیزیق سالیر. یعنی هر بیر دنه چایا ایكی دنه جیزیق چكیرسن. بو دؤنه جیزیقلاری میخ ایله چك، گؤر حئساب دوز چیخر یا یوخ؟!
قوجا كیشی نین اوغولو قیز مدرسه سینده
بیر قوجا كیشی تانییاردیم. باققال ایدی. بو كیشی نین اوغولو معلیم اولور، قیز مدرسه سینه وئریرلر. كیشی بیر زوپا گؤتورور، گئدیر دؤیه – دؤیه اوغولون مدرسه دن چیخاردیر، منیم اوغولوم قیزلارا درس وئره؟!
باش پولو
اورمیه طرفینده اربابلار بیر دب قویموشدولار، جماعتدن (باش پولی) آلاردیلار. بو وئرگی اوشاقلاری توتمازدی، یالنیز بولوغ یاشینا چاتانلار وئرملی ایدیلر.
بیر آدام بو ظولومدان جانا گلیر، (بی باش كی اؤزونو ساخلایانمایاجاق نه یر گركدیر) دئیه بیچاغی چكیب اؤز بوغازین كسیر.
او منطقه نین اربابی، بو عملی آردینجا باش پولو دبینی ییغیشدیرار.
ساغ اول، امنیه اول
ساوا شهری ری نین تورك كندلری نین بیرینده، ایكی اوغرو بیر امنیه ایله قارشیلاشدیقدا، اوغرولار امینه نی توتور و دوه نین بئلینه باغلاییرلار. امنیهه چیغیر- باغیر سالیر. یولدان كئچن لر سوروشورلار: بو آدام كیم دیر؟ نییه چیغیر – باغیر سالیب دیر؟ اوغرولار دئییرلار: بو بیزیم غارداشیمیز دیر. دلی اولوب اودور كی دوه نین بئلینه باغلامیشیق. امنیه سسلیه نیر: یالان دئییرلر، من امنیه یم. منی توتوب باغلاییبلار. اوغرولار دئییرلر: اولسون ، ساغ اول، امنیه اول.
آزدیر
ساوا شهرینین كندلرینین بیرینده، بیر آرواد ارین ائودن ائشیگه اؤتورور. ار چیخیر دامین باجاسیندان ایچری باخیر. آرواد شام سوفره سین سالمیش و اوشاقلارا غذا چكیردی. بیر قابادا غذا چكیب قیراغا قویدو. كیشی باجادان سسلندی: دوزدی من كوسموشم، آمما او غذانی هر كیمه چكدینیز، آزدیر.
حضرت موسی
بیر گون حضرت موسی ، موناجاتیندا تانری یا دئدی: بیر گون تانری لیغینی منه وئر. تانری بویوردی: باشارانمازسان. حضرت موسی دئدی: تانریم نه اولار، بیر گوندی دا! تانری بیر گون تانری لیغینی حضرت موسی یا وئردی.
ایندی حضرت موسی یئرین – گؤیون تانریسی دیر. هر نه یی گؤرور هر نه یی ائشیدیر، هر نه یی دویور، گؤردو بیر دنچی دییرماندا بوغداسین اویودور. دنی نین شاهادین (دییرمانچی حققی) ، بیر قوجا آروادین دنیندن چیخدی. حضرت موسی دنچی یه بارماغین سیلكه لدی. دنچی یوكون چاتیر، ائششه یی قاباغینا قاتیر، كندینه ساری یول لانیر. یولدا بیر دره دن كئچنده ، حضرت موسی یاغیشا امر ائیله دی یاغدی، بیر سئل آتلاندی كی گل گوره سن، سئل، كندلینی و ائششه گینی گؤتوروب داغ- داشا چیرپدی و یولون اوستونده كی اون – اون بئش كندی یویوب آپاردی. تانری بویوردو : ما موسی گؤردون باشارانمازسان!
خوش بختلیك
بیر گون قارغا یوواسینا گلیر، گؤرور بالاسی باشین قویوب چیگینی نه،غوصّه لی اوتوروب. سورشدو: بالا نییه كئفین یوخدور؟ قارغانین بالاسی دئدی: هاردان كئفیم اولسون، من خوشبخت دئییلم. قارغا دئدی: بالا من دونیانی دنین اتین گتیریریم سن یئییرسن ، نییه گرك خوشبخت اولمایاسان؟! بالاسی دئدی: منه سود وئرمیرسن!
آروادین سویوق اری
بیر آرواد بیر شئیخین یانینا گئدیر و دئییر: آقا شئیخ منه بیر دوعا یاز، اریم منه باخمیر. منیمله سویوق داورانیر.
آقا شئیخ آروادین سیر- صوفتینه، اوستو- باشینا باخیر، گؤرور اوزو توكلو، و ایین-باشی پینتی دیر. آروادا آجیقلانیب دئییر: گئت اؤز تمیز لیگینه باخ، بو پینتی لیكله یازیق كول – باش ارین سنه نئجه باخسین.
چیچك و قیزیلجا
چیچك ایله قیزیلجا دانیشیردیلار. چیچك دئدی: من گئدیرم گؤزون آپارام. قیزیلجا دئدی: من گئدیرم اؤزون آپارام.
ایشسیزلر
ایكینجی پهلوی زمانی هویدا باش ناظیر (نخست وزیر) اولاندا، مشكین شهرین گنجلری گؤتوروب بیله سینه مكتوب یازیر دئییرلر: شهریمیزده دیپلومه لر ایشسیز دیلر، سحردن آخشاما خییابانلاری اؤلچورلر.
هویدا بونلارین جوابیندا نه دئیرسه ایدی یاخشی ایدی؟ هویدا گنجلرین جوابیندا یازدی: سن فخر ائیله یین مملكتیمیزده ایشسیزلرین معلومات سوییه سی دیپلوم حدّینه چاتمیشدیر.
خوی ون اؤزوندن دئییم: موعیّّن گونلر، خان كاروانساراسی قاباغیندا رئژه مراسیمی اولاردی. سیر ورزیشكارلارا یئتیشر، ورزیش كلوبو عوضولری (اعضای باشگاه ورزشی) اولاراق، بیر بایراقین آردینجا قالابالیق حالتده، شاهین شكیلی نین قاباغیندان كئچنده،هر یئردن سس قووزاناردی: ایشسیز دیپلوم لار.
تولكو آغلاییر
بیر تولكونون گؤزو آغریییردی. حكیمه گئتدی. حكیم دئدی: گرك تمیز بیر اوجاق باشی نین توپراغیندان گؤزلرینه سالاسان. تولكو باشلادی آغلاماغا. حكیم سوروشدو: نییه آغلاییرسان؟ تولكو دئدی: آخی اوجاق باشی قالماییب من سـ... مامیش.
چاناغی اؤز باشیندا سیندی
خرمنی دؤیوب بوغدانی سوووراندن سونرا، موباشیر گلر، بوغدانی چاناق – چاناق اؤلچدورر، ایكی چاناق اكینچی یه بیر چاناق دا اربابین پایین آییراردی.
چاناق دئدیگین تاختادان قاییریلمیش اوستوانه شكیلینده بیر قاب ایدی. مثلا دیبی بوتون و قیراقلاری اوجا خلبیر كیمی.
چاناغین آغیر طرفی دایره سی نین قوطرو (قطر) بویونجا، بزازلارین دمیر آرشینلاری كیمی دمیر لئنت اولار و ایكی طرفه یاپیشاردی. بوغدانی اؤلچنده چاناغا دولدورار، ائلی و اوزون بیر تاختایلا چاناغین آغیزین سیییراردیلار كی بوغدانین آرتیغی یئره تؤكولسون. چاناغین آغیزین سیییراندا، الده كی تاختا، دمیرین اوستونده حركت ائدردی ...
موباشیر، بیر اكینچی نین بوغداسینی اؤزو اؤلچوردو، كندلی نین پایین اؤلچنده چاناغین آغیزین سیییریر، اربابین پایین آییراندا ایسه،سیییرمادان قالاما اؤلچوردو.
اكینچی موباشیره ائعتیراض ائدیر. موباشیر هیرسله نیر، چاناغین دمیریندن یاپیشیب گؤیه قالدیریر و دئییر: چاناغی ووراجاغام كلله نه ها! موباشیرین خیانتی بیر یانا،بو داورانیشی دا كندلی نین برك آجیغینا گلیر و یاپیشیر. چاناغی موباشیرین باشینا چالیر. كندلی گوجلو ایدی. موباشیر چاناغی قووزادیغی حالدا، الی قاتلانیر، چاناق دیییر موباشیرین باشی یاریلیر و چاناق دا سینیر.
تایپ شده از: سررسید آذربایجان (گنجینه تاش)، تالیف حسن ضیایی جباری
توسط: علی اكبر ادهم ماراللو - نوروز 88


text:
قدیم و اورتا عصرلر آذربایجان دؤولتچیلیك تاریخی موعاصیر ایران تاریخشوناسلیغیندا
واحید عؤمراوْو،
فلسفه اوزره فلسفه دوكتورو
موعاصیر ایران تاریخشوناسلیغیندا، تأسوف كی، آذربایجان دؤولتچیلیك تاریخی تحریف اولونموشدور. عبداله فاضیلی قئید ائدیر كی، ایران تاریخچیسی احمد كسروی (تبریزی) ساسانی حاكیمیتی دؤورونده آذربایجان حاقیندا یازیر: " ساسانیلرین واختیندا ایرانشهر آدلانمیش اؤلكه دؤرد حیصه یه (كۇستا) بؤلونموشدور.كۇست سؤزونه پهلوی دیلینده یازیلمیش ادبیاتدا دا تصادوف اولونور. لاكین سونرالار بو تئرمین آرادان چیخمیشدیر.ا.كسروییه گؤره، كۇستلارین آدی آشاغیداكی كیمی اولموشدور:
1. خوراسان (شرق). بورایا موعاصیر خوراسان، خارزم، بوخارا، سوْغد، گورگان، سیستان، بلوجیستان و ایرانشهرین شرقینده اولان باشقا ایالتلر داخیلدیر.
2. خوْربَرانه (غرب). بورایا ایراق، كیرمانشاه، كوردوستان، هابئله، غرب ایالتلری داخیلدیر.
3. باختر (شیمال). بورایا آذربایجان، ائرمنیستان، گورجوستان، قافقاز، تپوریستان و دماوند داخیلدیر.
4. نیمروز (جنوب). بورایا خوزیستان، پارس، كیرمان، سكیستان و سند داخیلدیر.
ساسانی شاهلاری هر ایالت و ویلایته (كۇست) آیریجا حاكیم تعیین ائدیردیلر. بو حاكیملر پازۇسپان، یاخود مرزبان آدلانیردی. پازۇسپان حؤكمدار، حاكیم، مرزبان ایسه سرحدچی دئمكدیر. لاكین هر دؤرد كۇست آیریلیقدا خاریجی تورپاقلارلا همسرحد اولدوغونا گؤره، كۇستپانلار هم ده سرحدچی (مرزبان) وظیفه سینی ایفا ائدیردیلر.
ا.كسروی یازیر كی، ساسانی حؤكمرانلیغی دؤورونده ایرانشهرین (ایران اؤلكهسینین) دؤرد حیصه یه بؤلونمهسی و هر بیر حیصهنین كۇست آدلاندیریلماسینا قدیم منبعلرده ده تصادوف ائدیلیر. بئله كی، ایلك دفعه همین دؤورون ائرمنی مؤلیفی موْوسئس خورئناسی اؤز اثرینده ایرانشهرین دؤرد كۇستا بؤلونمهسینی قئید ائدیر و هر شهرین آدینی چكیر. دئییلدیگینه گؤره، 7. عصرده پهلوی دیلینده یازیلمیش " شاتریستانهایِ ایران " اثرینده فورمال اولسا دا هر كۇستون آدی و اونلارین شهرلری حاقیندا معلومات وئریلیر. همین كیتابدا اولجه خوراسان، خوربران، نیمروز، هابئله، آذربایجان و شیمال كۇستلارینین باشقا شهرلریندن دانیشیلیر.
ا.كسروی " پازوسپان " تئرمینیندن بحث ائدهرك گؤستریر كی، بو، " پاز " ، " كۇست " و " پان " حیصه لریندن عیبارتدیر. مؤلیفه گؤره، " كۇست " سؤزونه " پان " آرتیریلاراق " كۇستپان " شكلینی آلمیشدیر كی، بو دا كۇستو ایداره ائدن و یاخود اونو قورویان دئمكدیر. " پاز " ایسه پادشاه سؤزونده اولدوغو كیمی، بیر سیرا آد و تیتوللارین اوّلینه سونرادان علاوه ائدیلمیشدیر. سونرالار آسان تلفّوظ ائدیلمهسی خاطیرینه بو سؤزو پازوسپان فورماسیندا ایشلتمیشلر. ایرانلیلار اؤلكهنین هر دؤرد حیصهسیندن بیرینه پادكۇس آدی وئرمیشلر. بونا گؤره ده، هر كۇستون حاكیمینه پازوسپان دئییلمهسینه باخمایاراق، سؤزون اصلی كۇست اولموشدور.
سعید نفیسییه گؤره، بیر سیرا ایالتلرده مرزبانلاردان باشقا حاكیملر ده مؤوجود اولموشدور. بو حاكیملر اوستاندار آدلانیردی. پهلوی دیلینده اولان اوستانشاها مخصوص اولان شهره و یاخود ماحالا دئییلیردی. قدیم ائرمنی دیلینده ده اوْستان (واستان) سؤزو همین معنا داشیییر. حاضیردا ایران آذربایجانی شرق و غرب اوستانلارینا بؤلونموشدور. ساسانی دؤورونده اولان اوستاندارلار شاهین ایالت، ماحال و یاخود شهرلرده اولان املاكینین موحافیظهچیلری ایدیلر. لاكین سونراكی دؤورلرده اونلار اؤز تابئعلیگینده اولان تورپاقلاردا حربی حاكیمیت تشكیل ائتمیشدیلر. ساسانیلرین سون دؤورونده اؤلكهنین بوتون داخیلی و حربی ایشلری اونلار طرفیندن ایداره اولونوردو. ساسانیلرین سقوطوندان سونرا بو تیتول (اوستاندار) سپهبوْز(spəhboz) مفهومو ایله عوض ائدیلمیشدی. بئله كی، تبریستان حاكیملری عربلرین دؤورونده ده اؤزلرینی سپهبوز آدلاندیرمیشلار. عربلر سپهبوز ایسپهبوز فورماسیندا یازمیشلار.
س.نفیسییه گؤره، آذربایجان ایرانین الوئریشلی جوغرافی مؤوقئعیه مالیك اولان محصولدار ایالتلریندن بیریدیر. ان قدیم دؤورلردن اعتیبارن بو ایالت زنگینلیگینه و آبادلیغینا گؤره، باشقالاریندان فرقلنمیشدیر. آنجاق عربلرین دؤورونده بو اراضیدن تیجارت یوللارینین كئچمهمهسی اونون ایقتیصادی حیاتینا منفی تاثیر گؤسترمیشدیر. لاكین مونقوللارین دؤورونده شیمال اؤلكهلری ایله آپاریلان تیجارت آذربایجانین ایقتیصادی اهمیتینی یئنیدن برپا ائدهبیلمیشدیر. س.نفیسی بئله بیر فیكیر ایرهلی سورور كی، آذربایجان اردبیل، مرند، جابیروان (تبریز یاخینلیغیندا) و آراز ساحیلینده اولان وَرسان ماحاللارینا مالیك اولماقلا برابر اونون پایتاخت شهری پارتاو اولموشدور. بو اراضینین ایللیك گلیری دؤرد میلیون یاریم دیرهمه برابر ایدی. نفیسی یازیر كن، ائرمنی تاریخچیسی مووسئس خورئناسی ایران اؤلكهسینی دؤرد كۇستا بؤلور: غربده خوربئران، جنوبدا نیمروز، شرقده خوراسان و شیمالدا ایسه كاپگوه (قافقاز). معلوم اولدوغو كیمی، ایرانین دؤرد ایالته بؤلونمهسی هله 1. خوسرووون دؤورونه عاییددیر.
س.نفیسییه گؤره، مووسئس خورئناسینین اثرینده وئریلمیش ایران ایالتلرینین آدی ائرمنی دیلینده یازیلدیغینا و یاخود یونان دیلیندن ائرمنی دیلینه چئوریلدیگینه گؤره تحریف ائدیلمیشدیر. باشقا دیللرده اولدوغو كیمی، ائرمنیلر ده جوغرافی و هابئله، شخص آدلارینی اؤز دیللرینین خوصوصیتینه گؤره دییشیردیلر. دئمهلی، تاریخی و جوغرافی آدلار ایلك دفعه یونان مؤلیفلری، سونرالار ایسه ائرمنی تاریخچیلری طرفیندن مووافیق اولاراق یونان و ائرمنی دیللرینه اویغون صورتده دییشدیریلمیشدیر. آلمان عالیمی ماركوارت " ایرانشهر " آدلی اثرینده بیر سیرا تاریخی و جوغرافی آدلاری تدقیق ائدیب اونلارین منشایینی آیدینلاشدیرمیشدیر. لاكین منشایی آیدینلاشدیریلمایان تاریخی و جوغرافی آدلارا دا چوخ راست گلمك اولور.
پهلوی دیلینده یازیلان " شاتریستانهایِ ایران " اثرینده ده ایرانین ساسانیلر دؤورونه عایید ایالت و شهرلرینین بیر نئچهسینین آدی قئید ائدیلمیشدیر. بو اثرده ده ایرانین دؤرد كۇستا بؤلوندویو كؤستریلمیشدیر: خوراسان (خوربران)، نیمروز (نیمروز)، آتورپاتكان (آزربایجان) و خاوران (غرب). بورادان معلوم اولور كی، اثر ساسانیلر دؤورونده یازیلسا دا، 1. خوسرووون حاكیمیتیندن سونرا ترتیب ائدیلمیشدیر.
" شاتریستانهایِ ایران " كیتابیندا دا آذربایجان كۇستونون آدی چكیلیر. بو منبعده بیزی ماراقلاندیران اساس مسله آذربایجانا عایید اولان یئر آدلاریدیر. اورادا، آز دا اولسا، ساسانیلر دؤورونه عایید آذربایجان شهرلرینین آدلارینا تصادوف اولونور.
ایران تاریخشوناسلیغیندا كئچمیش سووئت آذربایجانی، موعاصیر آذربایجان رئسپوبلیكاسینین اراضیسینی ده تحریف ائدیلمیش شكیلده تقدیم اولونور. عبدالهفاضیلی یازیر كی، قدیم یونان و روما تاریخچیلرینین وئردیكلری معلوماتا گؤره، موعاصیر سووئت آذربایجانی (ایندیكی آذربایجان رئسپوبلیكاسی-و.عؤ.) اراضیسی بوتؤولوكده، هئچ ده، عنایتاله ریضانین گؤستردیگی كیمی، آلبان تورپاغینا عایید اولمامیشدیر. سترابونون وئردیگی معلوماتا گؤره، بؤیوك آنتیوخون سركرده لری-آرتاكسی و زاریادین دؤورونده ائرمنیستان كیچیك بیر اؤلكه ایدی. بؤیوك آنتیوخون مغلوبیتیندن سونرا اونلار حؤكمدار اولدولار و گئتدیكجه اؤز اراضیلرینی گئنیشلندیردیلر. ائرامیزدان اول 2. عصرده ایسه بیر سیرا قونشو اراضیلرین، او جوملهدن، میدییالیلارین الینده اولان كاسپیانا، فاوینتیدا و باسرونئدانی ضبط ائتدیلر. سترابونون بو معلوماتی گؤستریر كی، هر ایكی ایالت ایشغال ائدیلنهدك محض میدییانین تركیبینده اولموشدور. باسئروپئدا موعاصیر ناخچیوان اراضیسینین، كاسپیانا ایسه میل دوزونون كئچمیش آدی اولموشدور.
ك.و.ترئوئر پلینییه ایستیناد ائدهرك یازیر؛ " بو طایفا (آلبان طایفاسی) قافقاز داغلاریندان كۆر چایینا قدر مسكن سالیب ائرمنیستان و ایبئرییا سرحدییه كیمی یاییلمیشدیر. "
پلینی آلبانلارین قافقاز داغلاریندان كور چایینا، هابئله، ائرمنیستان و ایبئرییا سرحدینه كیمی یاییلدیقلارینی گؤسترمیشدیر. كؤرونور، بو دؤورده آلبانلار جنوبدان آتروپاتئنلیلرله سرحد اولموشلار. بو فاكتی بیر سیرا ائرمنی منبعلری ده تصدیق ائدیر. یونان و روما منبعلرینده كاسپیانا (پایتاكاران) آدی ایله معلوم اولان اراضی " 7. عصر ائرمنی جوغرافییاسی " آدلی اثرده ده همین آد آلتیندا وئریلمیشدیر. پایتاكاران اینضیباطی نؤقتئیی-نظردن آتروپاتئن اراضیسینین تركیبینده اولموشدور.
ال-طبرینین معلوماتینا گؤره، آذربایجان سرحدینین باشلانغیجینی اهر و زنگان داخیل اولماقلا، همدان، آخیرینی ایسه خزرلرین دربندی حساب ائدیرلر و بو اراضیده اولان اون-اون ایكی شهری آذربایجان آدلاندیریرلار. 13. عصرین تاریخچیسی امین احمد راضی آذربایجانین باكیدان خالخالا قدر اوزاندیغینی قئید ائدیر. 12. عصر سیاحی اؤولییا چلبی قاراباغی " كیچیك آذربایجان " آدلاندیریر.
آذربایجان بیر سیرا حاللاردا اول اینضیباطی، داها سونرالار ایسه جوغرافی مفهوم كیمی هر ایكی حیصه یه عایید اولموشدور. بو باخیمدان دا، آذربایجان آدینین آنجاق آراز چایینین جنوبوندا یئرلشن اراضییه عایید ائدیلمه سی فیكری ایناندیریجی دئییلدیر.
ع.ریضا آریلری آلبان اراضیسینین ایلك ساكینی حساب ائدیر. حالبوكی الیمیزده اولان منبعلرده آلبانییا اراضیسینده موختلیف طایفالارین، او جومله دن، آلبانلارین، اوتیلرین (اودینلرین)، خزرلرین، لئقلرین، قارقارلارین و دیگر ائتنیك قروپلارین یاشادیقلاری گؤستریلیر.
مؤلیف بعضاً اؤز فیكرینین علئیهینه چیخمیر. بئله كی، او، ایبن ال-فقیهه ایستیناد ائدهرك، یازیر: " ...آذربایجانین سرحدی زنجانا قدردیر. او، اراضینین شهرلری برگری، سالماس، موغان، خوی، ورسان، مییانا، مرند، گولسارا و برزهیدیر.
آذربایجانین شیمال سرحدی حاقیندا ایبن ال-فقیه یازمیشدیر: " آذربایجانین سرحدی اولان آراز و كور چایلاریدیر. دئمهلی، آذربایجانین شیمال سرحدی ع.ریضانین گؤستردیگی كیمی آراز چایی یوخ، هم دا كور چایی اولموشدور.
ساسانی دؤورونون پهلوی دیللی منبعلریندن بیری ده " ایدرزئ/ Əidərze خوسروو (انوشیروان) " دور. همین اثرده 1. خوسرووون آشاغیداكی سؤزلری وئریلمیشدیر: " اؤلكهنین شیمالیندا اولان ایالتلری و اونلارین ساكینلرینی یاخیندان گؤروب تانیش اولماق و شیمالدان گؤزلهنیلن هوجوملارین قارشیسینی آلماق مقصدیله تیكیلمیش ایستحكاملاری یوخلاماق اوچون سفره چیخدیم. نهایت، همدان و آتورپاتاكانا (آزربایجانا) طرف حركت ائدیب. چۇل، دربند و فیروز-خوسروو شهرلرینه چاتدیم. كؤهنه شهرلری آباد ائتمك و سرحدلری مؤحكملندیرمك مقصدیله یئنی قالالارین تیكیلمهسی امرینی وئردیم. خزر خاقانی بو اراضییه گلمهییمی ائشیدیب قورخویا دوشدو " .
ع.فاضیلی یازیر: " یوخاریداكی فاكتلارا اساسن، احتیمال ائتمك اولار كی،1. خوسروو همدان شهری ایله دربند آراسیندا اولان اراضینی بوتؤولوكده آتروپاتكان آدلاندیرمیشدیر. عربدیللی منبعلرده برده و بئیلقانین آذربایجان شهری اولماسی، آذربایجانین شرق سرحدینین برده دن باشلانماسی، آذربایجانین باكیدان خالخالا قدر اولان اراضینی احاطه ائتمهسی و هابئله، آذربایجان سرحدینین دربنده كیمی گئدیب چاتماسی فاكتلارینا راست گلمك اولور.
ایبن حوقلین یازدیغینا گؤره، بو اؤلكهنی شرقدن جیبال و دئیلم، همچنین، خزر دنیزینین غرب حیصهسی، غربدن آلانلارین سرحدلری.
جزیرهنین بیر حیصهسی، شیمالدان آلانلار و قافقاز داغلاری، جنوبدان ایران سرحدلری و جزیره نین شرق حیصهسی احاطه ائدیر. ایبن حوقل ارمنییه، آران و آذربایجانی بیر ایقلیم حساب ائدیر. عرب جوغرافییاشوناسی ایستخرییه گؤره، آذربایجان شرقدن كوهیستان و خزر دنیزی، غربدن ائرمنیستان و شیمالدان آلان كبك داغلاری، جنوبدای ایراك و جزیره ایله همسرحددیر.
بیر سیرا منبع و تاریخی سندلر آران و شیروان اراضیسینین هله قدیمدن آذربایجان آدلاندیریلماسینی تصدیق ائدیر. هله ع.ریضادان چوخ اول ایرانین بیر سیرا تاریخچیلری، او جومله دن، سئیید حسن تاغیزاده، ا.كسروی، ای.پورداوود، م.مشكور، ح. كاتیبی و باشقالاری سووئت آذربایجانینین آذربایجان آدلاندیریلماسی علئیهینه مطبوعاتدا چیخیش ائتمهیه باشلادیلار. ع.ریضا ایسه واختیله گؤستردیگیمیز تاریخچیلرین كؤهنه بایاتیلارینی تكرار ائدیر.
آراز چایینین هر ایكی ساحیلینده یئرلشن اراضی، هابئله، اونون ساكینلری ائتنیك تركیبلرینه گؤره، تاریخن بیر منشالی اولموشلار. آذربایجان آدینین هر ایكی ساحیله شامیل ائدیلمهسی علمی جهتدن دوزگوندور.
ع.ریضا سؤزونه داوام ائده رك یازیر كی، " كئچمیشده اؤلكهسینی عوثمانلی توركلریندن مودافیعه ائتمیش آذربایجانلیلار باشقا اراضییه همین آدین وئریلمهسیله راضیلاشماییب شئیخ محمد خیابانی و اونون طرفدارلارینین تكلیفی ایله آذربایجانین آزادیستان آدلاندیریلماسی فیكرینی ایرهلی سورموشلر " . ع.ریضایا گؤره، آذربایجانین آزادیستانلا عوض ائدیلمهسی فیكری آرازین شیمالینا آذربایجان آدینین وئریلمه سیله علاقه دار اولموشدور. حالبوكی مؤلیف همین اثرین باشقا بیر یئرینده یازیر: " شئیخ محمد خیابانی قییامی دؤورونده اونون یاخین سیلاحداشی، قوجامان اینقیلابچی (حاجی ایسماییل آغا امیر خیزی) آذربایجانین مشروطه اینقیلابینداكی رولونو، هابئله، ایرانا آزادلیق وئرمهسینی نظره آلاراق اورانی آزادیستان آدلانماسینی تكلیف ائتمیشدیر.
ع.ریضا ا.كسروینین و دیگر تاریخچیلرین آذربایجانین آدی حاقینداكی فیكیرلرینی تكرار ائدیب خالقیمیزین كئچمیش تاریخینی ساختالاشدیریر. گؤروندویو كیمی، ایران تاریخشوناسلیغیندا آذربایجان دؤولتچیلیگی تاریخی جیدی تحریف اولونور.
كؤچورن: عباس ائلچین


text:
بقیعه
عادت ائدیب شاه لافتی گئجهلر
گوندوز گلهنمیر ائدیر ناله و نوا گئجهلر
گۆنۆز گلهنمیر ائدیر ناله و نوا گئجهلر
خجالتیله باتیر گۆن ائشیتمهسین سسینی
آیێندا عشقی یوْخ حتی اوْلا نما گئجهلر
گئجه اوْلاندا گئدهر قۇشلار آشیانهسینه
بقیعده دوْلانێر غصهلی هما گئجهلر
هامێ یاتێر اؤز ائوینده خیال-ی-راحتیلهن
آلێر قوجاغه بالاسێن یاتێر آنا گئجهلر
ولی یاتانمێر علی چون اؤلۆبدۆ زهراسی
یئرینی بوْش گؤرۆر ائیلیری بکا گئجهلر
نه زحمتلهن علی یۇخلادێر بالالارێنی
گلیر بقیعه تاپا دردینه دوا گئجهلر
یواش آتێر قدمین دورماسێن حۆسئن یۇخۇدان
یاتانمێری آناسێز چون اوْ مه لقا گئجهلر
و لیک بعضی گئجه تا دۇرۇر حۆسئن یۇخۇدان
دئییر بابام گئدیری ای خدا هارا گئجهلر؟
ساغا سوْلا باخێرێ دشمن ائتمهسین تعقیب
قالێب نه حاله خدا شاه اؤلیا گئجهلر
ملکلر آغلێر علی اوْخشایاندا فاطمهنی
ائوینی ترک ائدیری شاه لافتی گئجهلر
خطاب ائدیر یانا یانا یارالێ زهرانی
سن اؤلدۆن، اوْلدۇ علی درده مبتلا گئجهلر
گۆنۆز قۇرانمێرێ اؤز منزلینده بزم عزا
قۇرۇبدۇ مجلس ترحیم مرتضی گئجهلر
گۆنۆز قۇجاخلێرام اؤز منزلیمده دیزلریمی
مزارون اۆسته واریم دلده آه و وا گئجهلر
دعا ائله منی الله سنه ائده ملحق
کی بلکه خاتمه تاپسێن بۇ غم فزا گئجهلر
نقدری سسلیر حبیبی و لیک سس گلمیر
دوباره سئوگیلیسین سسلهنیر آقا گئجهلر
اوْ گۆنکی منزله دشمن تؤکۆلدۆ وحشتیلهن
بیر اوْلدۇ گؤزلریمه گۆندۆزۆم و یا گئجهلر
ملک اؤپهن قاپێمێز مقتل اوْلدۇ محسنیمه
ائویمده یوْخدۇ گۆنۆز رونق و صفا گئجهلر
مزارون اۆسته علی دلده غم گؤزۆنده سرشگ
حسین و زینبه ائیلیری دعا گئجهلر
چوْخ آرزو ائدیری قهرمان-ی-بدر و حنین
علینین اؤلمهیینه حق اوْلا رضا گئجهلر
یارالێدێر اۆرهگیم وئر جواب مرهم قوْی
مریض اوْلمۇشام هجرونده قێل شفا گئجهلر
تؤکۆلسۆن آز قالێرێ توْپراق اۆسته اۇلدۇزلار
تؤکهنده گؤز یاشێ شاه کربلا گئجهلر
یئری وار عرض اوْلا ای شهریار-ی-کون و مکان
عنان-ی-صبرون الوندان اوْلۇب رها گئجهلر
خانمون آیرێلێغێ حالیوی پوْزۇبدۇ سنین
کی ایستیرسهن اؤلۆم آللاهیدن اوْلا گئجهلر
قوْلۇندا واردێ توان، ذوالفقار الونده هله
هامێ باشۇندادێ جز خیرةالنسا گئجهلر
گۆنۆز گلیر ائوه مقداد و بوذر و سلمان
سنه تسلی وئرهن یوْخ فقط شها، گئجهلر
صلاح دینه گؤره ذوالفقاری چکمیرسن
اسیر، گلهنده سسون قوم اشقیا گئجهلر
خرابه ده نئجه اما دؤزۆب قێزون زینب
ائدهردی صبحه کیمی خالقه ثنا گئجهلر
سنین گئدیبدی الوندان وفالی بیر خانمون
بقیه اهل حرم واردێ جابجا گئجهلر
سنیله سس سسه ائوده وئریرلر آغلۇللار [آغلێرلار]
حسین و زینب و کلثوم و مجتبی گئجهلر
و لیک زینبین اؤلمیشدی یار و انصاری
یۇخۇیا گئتمهزدی صبح اوْلا، دجا گئجهلر
دییهردی یاتسام حسینین بالالارێ قوْرخار
خرابه قوْرخۇلۇدۇ سقفی یوْخدۇ وا گئجهلر
نماز شب قاپسیز، سقفسیز، مکاندا عجب
وئرهردی زینبه لذت ائدیر دعا گئجهلر
و لیک حضرت سجاد نقل ائدیر گؤردۆم
نشسته قێلدێ نمازین اوْ با وفا گئجهلر
دئدیم نئچه گئجهدیر شاهدم نمازیوه من
عبادتون وئریری روحیمه جلا گئجهلر
نمازیوی بۇ گئجه سن نشسته قێلدون عجب
دئدی توانیم علی یوْخدۇ بر ملا گئجهلر
یزید سهم غذا گؤندهریر اسیرلره
کفایت ائیلهمیری قێزلارا غذا گئجهلر
اوْ دۇر کی دیزلریمین طاقتی گئدیبدی علی
دۇرانمێرام ایاغا نئیلیم بالا؟ گئجهلر
بقیع منظرهسیندهن پوْزۇلدۇ «عینی فرد»
الهی بیرده گؤرهر اوْردا با صفا گئجهلر؟
نوع مطلب :
برچسب ها :


text:
عاشیق قانینی وسمهلی قانین نهان ایچر،
جؤوهرلی تیغ قین آرا پیوسته قان ایچر
ائتدوکجه قان کؤنوللری اول لعلی آتشین،
آبی حیات تک قارا زولفون روان ایچر
تا بیر پیاله وئردی، کباب ائتدی باغریمی،
هر کیم اونون الیندهن ایچر باده، قان ایچر
ایللر یاشار خیضر کیمی هر کیم کی، گئجلر،
گول اوزلو یاریلن مئیی چون ارغوان ایچر
آدم نهدیر کی، ایچمسون اول وئردیگین شراب،
وئرسن اگر، فرشته مئیی بیگمان ایچر
ساقی منیمله شیشهی پیمانه نئیلهسون،
دریانی بیر نفسده بو ریگی روان ایچر
تئزراق چکهر ندامته بد مستیلیک یولو،
هر کیم کی، یاخشی ایچسه شرابی یامان ایچر
صائیب کی، من اونون سؤزونو یئره سالمادیم،
بیلمن نچون منیم قانیمی آسمان ایچر
صائب تبریزی


text:
چئویرن: بولاق
1. بوتون موتلو عائیلهلر بیربیرینه بنزهییر، آمما هر موتسوز و بدبخت عائیله اؤزونه مخصوص بدبختلیكلری وار. («آناكارنیا» نوشته لئو تالستوی / ۱۸۷۸)
2. بو حقیقتی بوتون دونیا قبول ائدیر كی وارلی و سوبای بیریسی اؤزونه حایات یولداشی آختارمالیدیر. («غرور و تعصب» نوشته جین آستین / ۱۸۱۳)
3. ان یاخشی دؤنم ایدی، ان پیس دؤنم ایدی، تدبیر دؤنمی ایدی، ایمانین اوج نوقطهسی، شوبهنین(قوشقونون) اوج نوقطهسی، آیدینلیق فصلی، قارانلیق فصلی، اومودون یازی، قیشین اومودسوزلوغو ایدی، هر شئی بیزیم بیر آددیملیغیمیزدا ایدی، هر شئیی آرخادا قویموشدوق، هامیمیز دوز بهشته گئدیردیك، هامیمیز دوز اَیری یؤنده گئدیردیك. («داستان دو شهر» نوشته چارلز دیكنز / ۱۸۵۹)
4. آوریل آیینین آیدین و سویوق بیر گونو ایدی، ساعات اون اوچ سئری دانقیلدادی. («۱۹۸۴» نوشته جرج اورول / ۱۹۴۹)
5. منیم بارهمده هئچ بیر شئی بیلمیرسیز، مگر «تام سایر ماجرالاری» آدلی كیتابی اوخوموش اولاسیز، آمما هئچ ده اؤنملی دئییل. او كیتابی مارك تواین یازمیشدی هامیسی گئرچك ایدی دئمك. («ماجراهای هاكلبری فین» نوشته مارك تواین / ۱۸۸۴)
6. دوغوردان بو اولایدان باش چیخارماق ایستهییرسیزسه، حتماً بیرینجی شئی كی بیلمك ایستیرسیز بودوركی هاردا دوغولموشام و مزخرف(ساچما) اوشاقلیغیم نئجه ایدی و آنام آتام نه ایش گؤررمیشلر و من دونیایا گلمهمیشدن قاباق نه ایش گؤررمیشلر و بوتون بو مسخره دیویدكاپرفیلدی مسالهلر، آمما دوزون ایستهسز منیم حالیم یوخدوكی بو سؤزلری دانیشام. («ناتوردشت» نوشته جی. دی. سلینجر / ۱۹۵۱)
7. جانسیز و گنج اولدوغوم ایللرده، آتام منه بیر نصیحت ائتدی، او واخت دان بو نصیحت بئینیمده دولانیر، بئله دئدی كی، هر هاچان بیریندن ایراد توتماق ایستیرسن، اونوتما كی، دونیانین بوتون میللتی سنده اولان شانس و بخت دن محروم ایمیشلار. («گتسبی بزرگ» نوشته اف. اسكات فیتزجرالد / ۱۹۲۵)
8. گرگور سامسا بیر گون آجی بیر یوخودودان اویاندیغیندا، اؤزونو یاتاقدا دئو بیر پیسپیسدایا دؤنوشموش اولاراق تاپدی.
9. بوتون اوشاقلار، بیریندن سونرا، یئكهلیرلر. («پیتر پن» نوشته جی. ام. بری / ۱۹۱۱)
10. قاچینیلماز ایدی، آجی بادامین عطری همیشه نافرجام عشقینی یادینا سالیردی. («عشق سالهای وبا» نوشته گابریل گارسیا ماركز / ۱۹۸۵)
11. سویوقلوق كؤنولسوزجه یئردن قالخیردی و شئه بویاسیزلاشدیقجا بیر قوشون گؤرسدیردی كی تپهنین اوستونده اوزانیب یورقونلوقلارینی آلیردیلار. («نشان سرخ دلیری» نوشته استفن كرین / ۱۸۹۵)
12. خلیج ده بالیق توتماقلا مشغول اولان بیر قوجا كیشی ایدی و هشتاد دؤرد گون ایدی كی بالیق توتمامیشدی. («پیرمرد و دریا» نوشته ارنست همینگوی / ۱۹۵۲)
+0 بهین


text:
بیر شاعرده کؤچدو یئنه دونیادان؛ اوستاد علی میثمی
بیر شاعرده کؤچدو یئنه دونیادان؛ اوستاد علی میثمی
تاسفله قوجامان ادبیات خادیمی و «صابر ادبی انجومنی»نین قدیمی عضوی اوستاد «علی میثمی» ۹۳ یاشیندا حیاتا گؤز یومموشدور و دیآیینین اوچونجو گونو تهرانین بهشتزهرا مزارلیغینین بئشینجی قطعهسینده تورپاغا تاپشیریلمیشدیر
اوستاد میثمی گنج چاغلاریندان اجتماعی- مدنی فعالیته باشلامیش و عؤمرونون سونونا قدهر مدنیتیمیزین تبلیغینده یورولمادان چالیشمیشدیر.
اوستاد علی میثمینین وداع مراسیمی و خاطیره تؤرهنی یکشنبه گونو ۴/۱۰/۱۳۹۵ تهرانین کارگر شمالی خیابانینین انتهاسیندا یئرلشن «مسجدالنبی»ده کئچیریلهجکدیر.
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری بو ایتگینی ادبی- مدنی جمعیتینه، قارداش صابر ادبی انحومنینه و اوستاد میثمینین محترم عائیلهسینه باش ساغلیغی وئریر و اوستادین خاطیرهسینی عزیزلهییر.
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۰۴/۱۰/۱۳۹۵
صولح ماهنیسی / علی میثمی
قوی آغ گؤیرچینلر اوچسون گؤیلرده
قوی صوٍلحه سس وئرسین ائللر هر یـئرده
قوی حاققین اوزوندن آچیلسین پرده
چالینسین ائللرین شن ترانهسی
پارلاسین هر یـئرده صولحون اوٍلکری
آچیلسین ائللرین آیدین سحری
قالماسین ظوٍلمتین, جهلین اثری
اوجالسین گؤیلره صولحون نغمهسی
هیتلئر مکتبیندن درس آلانلارین
ووروشما اودونو یاندیرانلارین
اوغورسوز بایقوش تک بانلایانلارین
بوتون اؤلکهلردن کسیلسین سسی
صوٍلحه سس وئریلسین بوتون جاهاندا
بئشیکلر بومبادان قالسین آماندا
قیزیل گوللر آچسین آذربایجاندا
بزهنسین امکدن حیات صحنهسی.
چالینسین ائللرین ظفر نغمهسی.
۱۳۳۰- تبریز زیندانی
Check Also
«علی میثمی»ده ابدیته قووشدو / صابیر ادبی انجومنی
«علی میثمی»ده ابدیته قووشدو صابیر ادبی انجومنی ایللر بویو اجتماعی و ائلینین دردینی گؤزللیکله سؤیلهین ...
پاسخ دهید
برچسب ها : ادبی ,اوستاد ,میثمی ,قووشدو ,صابیر ,انجومنی ,قووشدو صابیر ,ابدیته قووشدو ,صابیر ادبی ,ادبی انجومنی ,میثمی»ده ابدیته ,ابدیته قووشدو صابیر ,می


text:
ایراندا حقّیمیز – حقوقوموز
حسن راشدی
ایران اؤلكهسی كثیرالمله بیر اؤلكه دیر . تاریخ بویو و سیاسی سرحدلر زامان – زامان دگیشمیش و امپراتورلارین ، سلطانلارین و پادشاهلارین اراده لری اساسیندا اؤلكه لره معین آدلار وئریلمیشدیر .
بوگونكو ایران آدلانان اؤلكهده یاشایان میلّتلر ، مینلر ایلدیر بو اؤلكه ده یاشامیش و تاریخین آجیلی و شیرینلی خاطره لرینی آرخادا قویموشلار.
هله اسلامدان قاباق ، اؤزللیكله میلاددان قاباق یازیلان تاریخلر داها چوخ افسانه لرله قاریشیق اولسادا اسلامدان سونرا یازیلان ایران تاریخی مختلیف تاریخچیلر طرفیندن چوخ آچیق – آیدین و مختلیف دیللرده یازیلمیشدیر .
غزنویلر دؤنمیندن قاجار دؤرونون سونونا قَدَر و ۱۰۰۰ ایل آردیجیل اولاراق بو اؤلكه یه حؤكم سورَن تورك امپراتورلاری و سلطانلاری دؤرونده اوچ دیل ، یعنی تورك ، عرب و دری (فارس ) دیلی بیر بیرینین یانیندا ایشلَنمیش و گلیشمیشدیر .
حتی فارس دیلی كئچمیش مین ایلده شعر دیلینه و دربار دیلینه چئوریلدیگینه گؤره و تورك سلطانلاری فارسجا شعر سؤیلهین شاعیرلره قیزیل و گوموش انعاملاری وئردیكده شاعیرلر شعرلرینی داها چوخ بو دیلده یازیب سلطانلار دربارینا تقدیم ائتمیش و او زامانلاردا داها چوخ فارس دیلینده شعر دیوانلاری یازیلمیش و بو گونه میراث قالمیشدیر .
بیر سؤزده دئمك اولار كی ، فارسلارین هخامنشلر و ساسانیلر سلطانلاری دؤنملرینده هئچ بیر ادبی اثرلری یارانمامیش و اونلارین كئچمیش قرنلرده یارانمیش و افتخار ائده بیلهجكلری فارسجا ادبی ، تاریخی و سایره اثرلری نین %۹۸ تورك سلطانلاری حاكمیتی دؤرونده یارانمیشدیر !
اوچ دیلین تبعیضسیز بو اؤلكهده ایشلنمهسی قاجار دؤرونون سونونا قَدَر داوام ائتمیشدیر ؛ لاكین رضاخان ایش باشینا گلندن سونرا یالنیز فارس دیلی ایراندا رسمی و اجباری تحصیل دیلی اولموش و غیر فارس دیللرین ، اؤزللیكله ناصرالدین شاه زامانینندا و میرزا حسن رشدیه طرفیندن ایلك دفعه ایراندا مدرن تحصیل سیستیمی آذربایجان توركجه سینده و تبریزده درس وئریلدیگینه باخمایاراق بو دیلین تدریس و تحصیلی یاساق اولموشدور !
تاسفلر اولسون رضاخانین غیر عادلانه قانونو بو گونه كیمی داوام ائتمكده دیر !
ایران كثیرالمله بیر اؤلكه دیر ، بورادا یالنیز فارسلار یاشامیرلار كی ، اؤلكهنین بوتون امكانلاری فارس دیلی ، ادبیاتی و فرهنگی اختیاریندا اولسون . بو اؤلكهده توركلرین جمعیتی فارسلارداندا چوخدور و ان آزی فارسلار قدری بو مملكتده حقلری و حقوقلاری وار ، باشقا غیر فارس دیللرینده جمعیتلری اساسیندا اؤلكه امكانلاریندان فایدالانماغا حقلری وار .
بیز اگر بو اؤلكهده یاشاییریقسا، فارسلاردان چوخ نفوسا مالیك اولمامیزا باخمایاراق فارسلار قَدَری اؤلكه امكانلاریندان فایدالانماغا حقّیمیز وار یعنی :
۱ – دیلیمیز رسمی و سرتاسری دیل اولاراق فارس دیلی ایله یاناشی ابتداییدن توتدو بیلیم یوردونون ( دانشگاهین ) سونونا قدر و بوتون تخصصلرده درس وئریلمهلیدیر
۲ – فارس دیلی كیمی دیلیمیزده آكادمی ( فرهنگستان ) آچیلمالی و دیلیمیز لازم اولمایان یابانجی سؤزجوكلر و كلمه لردن سیلینمهلی و تورك دیلینین كؤكلرینه دایاناراق یئنی سؤزجوكلر یارانمالیدیر
۳ – تهراندا سرتاسری تلویزیون كاناللارینین تعدادی مثلا ۱۲ اولورسا، نفوس چوخلوغو اساسیندا اونون ۵- ی توركجه ، ۵- ی فارسجا، و ۲- سی باشقا غیر فارس دیللره حصر ائدیلمهلی و وئرلیش یایمالیدیر، رادیو وئرلیشلریده بو نسبت اساسیندا بؤلونمهلیدیر
۴ – فارس موسیقیسی گلیشمهسینه نظرده توتولان بودجه و اجرالار تورك موسیقیسینهده نظرده توتولمالی و اجرا اولمالیدیر، عین حالدا باشقا غیر فارس موسیقیلرینهده جمعیتلری چوخلوغو اساسیندا اؤنملی یئر وئریلمهلیدیر
۵ – دؤلتی بودجه ایله مركزده نشر اولان مطبوعاتین یاریسی تورك و یاریسی فارس دیلینده اولمالیدیر و باشقا دیللردهده اوستان مركزلرینده دولت بودجهسیایله نشریه بوراخیلمالیدیر
۶ – دؤلت بودجهسی ایله حاضرلانان سینما فیلملری ،تلویزیون سریاللاری و تئاتر نمایشلری ایكی دیلده ( توركجه و فارسجا ) اولمالیدیر
۷ – مجلیسده ، محكمهلرده و باشقا دؤلتی ادارهلرده هر ایكی دیلین (توركجه و فارسجا ) ایشلنمهسی آزاد اولمالیدیر
۸ – رسمی و دؤلتی تابلولار هر ایكی دیلده (توركجه و فارسجا) یازیلمالیدیر
۹ – تورك دیللی شهرلرده ابتدایی و دبیرستان مكتبلرینین درسلری توركجه اولمالی لاكین فارس وطنداشلارلا ارتباط قورماق اوچون معین مقطع ده ، مثلا یئددینجی صنفدن دبیرستانین سونونا قَدَر ، بیر كیتابدا فارس دیلی و ادبیاتی بو مكتبلرده تورك دیلی یانیندا درس وئریلمهلیدیر
۱۰ – فارس دیللی شهرلرده ابتدایی و دبیرستان مكتبلرینین درسلری فارسجا اولمالی لاكین تورك وطنداشلارلا ارتباط قورماق اوچون معین مقطع ده ، مثلا یئددینجی صنفدن دبیرستانین سونونا قَدَر ، بیركیتابدا تورك دیلی و ادبیاتی بو مكتبلرده فارس دیلی یانیندا درس وئریلمهلیدیر
۱۱ – هر شهرین جمعیتی تورك و فارس تركیبلی اولورسا ، هر ایكی دیلده و توركلر تورك دیللی مكتبلرده و فارسلار فارس دیللی مكتبلرده تحصیل آلمالیدیرلار ، بو مكتبلرده بوتون امكانلار برابر بؤلونمهلیدیر
۱۲ – تورك دیللی شهرلرده یئرلهشن بیلیم یوردلارین ( دانشگاهلارین ) تحصیل دیلی مختلیف بؤلوملرده ( رشته لرده ) توركجه اولمالیدیر ، لاكین بو بیلیم یوردلاریندا فارس دیللی فاكولتهلرده (دانشكدهلرده ) اولمالیدیر ، بو فاكولتهلرین تحصیل دیلی فارسجا اولمالی دیر
۱۳ – فارس دیللی شهرلرده یئرلهشن بیلیم یوردلارین ( دانشگاهلارین ) تحصیل دیلی مختلیف بؤلوملرده ( رشته لرده ) فارسجا اولمالیدیر ، لاكین بو بیلیم یوردلاریندا تورك دیللی فاكولتهلرده (دانشكدهلرده ) اولمالیدیر ، بو فاكولتهلرین تحصیل دیلی توركجه اولمالی دیر
۱۴ – تورك و فارس تركیبلی شهرلرین ( تهران و كرج كیمی ) بیلیم یوردلاریندا هر ایكی دیلده و مختلیف تخصصلرده فاكولتهلر اولمالیدیر
۱۵ – فارس دیلی كیمی تورك دیلینده ده دؤلت بودجهسی ایله سئمینارلار قورولمالی و تورك دیلی اوزمانلاری بو سئمینارلارا دعوت اولمالی و تورك دیلی ساحهسینده آراشدیرمالار آپارمالیدیرلار
۱۶ – توركلرین دوزگون تاریخی یازیلمالی و مكتب – مدرسه و بیلیم یوردلاریندا تدریس ائدیلن عرقچی و آریا یؤنلو نژادپرستانه تاریخ اصلاح اولمالیدیر
۱۷ – بوتون ساحهلرده فارسلار و غیر فارسلار آراسیندا برابر حقوق پروقراملاری نظرده توتولاراق اؤلكهده دوستلوق، انسان سئورلیك و انسانلارین دیل، اینانج و سوی -كؤكلریندن آسیلی اولمایاراق قاریشیلیقلی (ایكی طرفلی و برابر ) سایغی و سئوگی دویغولاری گوجلندیریلمهلیدیر.
۱۸ – اؤلكه نین مادی و اقتصادی امكانلاری و میلّی سرمایهلری یالنیز مركزی شهر و بؤلگهلرده یوخ ،بلكه اؤلكهنین بوتون شهرلری و بولگهلرینین برابر گلیشمهسی و توسعه تاپماسی اوچون هزینه اولمالی و اقتصادی جهتدن دالی قالمیش بؤلگهلرده داها چوخ سرمایه ایشه آپاریلمالی دیر .


text:
«قافلان» هفتهلییی شهریمیزین ان فعال نشریهلریندن بیری، موخاطبلریایله داها یاخین ارتباط قورماق اوچون اساماس سامانهسینی ده یولا سالمیش و هرزامان سیزین پیشنهاد، انتقاد و نظرلرینیزی گؤزلهییر.
فرهنگی بؤلومه مربوط اساماسلر همن صفحهده، «سیزین سؤزلرینیز» آدلی ستوندا چاپ اولونابیلر
اس ام اس سامانه سینین شوماره سی: 10004152239970
یوخاریداکی شومارهنی سئیو ائدیب نظرلرینیزی بوتون اوخوجولارلا پایلاشین!
Gaflan_news@yahoo.com و مدیرمسئول، آقای قادر حسن زاده-نین موبایل شومارهسی : 09143232700 باشقا ارتباط کؤرپولریمیزدیر.
یئری گلمیشکن سایین «قادر حسن زاده» جنابلارینا، آذربایجان دیلی، فرهنگی و مدنییتی ایله باغلی مخصوص یئر آییردیقلاری اوچون تشککورومو بیلدیریرم.


text:
اولان اولوب، كئچن كئچیب بلكه ده،
ایندی داها كؤورلمه یین یئری یوخ.
عؤمروم بویو بئله گلیب منیم كی.
اوّلیندن بیری واردی، بیری یوخ!
اوزاقدایدی من ایسته ین اوجاقلار،
اوره ییمدن گلیب گئچدی سازاقلار،
آتالییدی،آنالییدی اوشاقلار،
بیزیم ائوده بیری واردی،بیری یوخ.
گؤزلریمه دولدورموشام یاغیشی،
بیر كؤینكده چیخارمیشام من قیشی.
شالوار-پئنجك گئیینردی تای-توشوم،
منده ایسه بیری واردی، بیری یوخ.
اوزوم گولدو طلبه یم دئینده،
سیخیلیردیم دوست پئنجه یی گئینده.
معلّمله دیل تاپا بیلمه ینده
قیمتمین بیری واردی، بیری یوخ.
بقیه در ادامه مطلب
قلبیم یاندی ایلك سئوگیمدن،عشقیمدن،
دارا دوشدوم،ال اوممادیم هئچ كیمدن
مجلسلرده جان دئییب، جان ائشیدن
دوستلاریمدان بیری واردی، بیری یوخ.
من اوردویا نه لر گؤروب گئتمیشدیم،
اوره ك آلیب، اوره ك قیریب گئتمیشدیم.
ایكی قیزا كؤنول وئریب گئتمیشدیم،
قاییداندا بیری واردی، بیری یوخ.
اوزاق گزدی عمی، دایی، بی بی لر،
سؤز آراسی منه "ائولن"دئدیلر
نیشان اوچون ایكی شئی ایسته دیلر
منده ایسه بیری واردی، بیری یوخ.
واخت گله جك، بو گونو گؤره جك سن،
چوخ سوالا گؤزونو دؤیه جك سن.
واخت گله جك سن اؤزون دئیه جك سن
دئیه جك سن:«بیری واردی، بیری یوخ!»
نصرت كسمنلی
دوشنبه 20 آبان 1392-10:12


text:
اورکده بوغولموش آرزولار Ürəkdə boğulmuş Arzular
اورکده بوغولموش آرزولار
یازان: حسین واحدی
آنا، اوشاغین قولوندان چكه-چكه، كوچهدن ائوه آپارماق ایستهییردی، قیزجیغاز ایسه، آغلایا- آغلایا، "منه دوندویما آل، من دوندویما ایستیرم!" دئییردی. آنا قونشولارین یانیندا اوزو قیزارا-قیزارا اوشاغی ائوه آپاردی. چورویوب پاسلانمیش قاپینی ایشیللهییب، حیطه گیردیلر.
اوشاغین آغلاماق سسی ائوی آلتینا آلمیشدی. اوشاق حیطده قالیب گؤز یاشلاری اونون تكجه یولداشی اولدو.
آنا، اوتاقدان، گئجه یاغیش یاغان زامان ایچهرییه قویان قابلاری حیطه گتیریب تاواندان دامان سولاری كردییه بوشالتدی. قیزجیغاز، باشین حیطده اولان بؤیوك تاغارا دایاییب، درین یوخویا جومموشدو.
قاپی دؤیولدو، آنا قاپینی آچماغا گئتدی، قاپینی آچارکن ارینی گؤروب:
"آى كیشی نه اولدو؟" "یئنه قاییتدین؟" – حزین سسله دئدی.
کیشی باشینی آشاغی سالیب، اوزوجو سسله: «اوچ ساعاتدی، فحله مئیدانیندا بونا-اونا یالوارماقدان یورولدوم، ایش یوخویدو» -دئییب، یاواشجا ایچهری گیردی.
Latin əlifbsı ilə ardında . . .
آدسیز حیکایهجیک
حاضیرلایان: حسین واحدی
ـ آلو، سالام آنا...
ـ علیکوم سالام... هاراداسان؟
ـ آنا قیزلار گئدیر گزمهیه... منده گئدیم؟
ـ من بیلمرم ... اونو آتان بیلر... دهستهیی وئردیم اونا...
ـ سالام آتا...
ـ سالام، نه اولوب؟
ـ آتا برزیل بوگون اویونون اوددو؟
ـ هه...
ـ یاخشی دستهیی وئر آناما...
ـ آنا آتام هه دئدین ائشیتدین؟ من گئتدیم!
آناسینین قیز کیمی بؤیوتدوگو هئمینقوئی
آناسینین قیز کیمی بؤیوتدوگو هئمینقوئی
حاضیرلایان: حسین واحدی
ائرنئست هئمینقوئی اؤز ادبی نسلی، اؤزوندن اول و سونراکی یازیچیلار آراسیندا یقین کی ان رنگارنگ حیات یاشایان یازیچیدیر. آخی نهیه ده اولماسین؟! نئچه یازیچی ایسپانیالی وطنداش ساواشی 2-جی دونیا ساواشیندا اولوب، اورادان ان ایستی خبرلری مطبوعاتا اؤتوروب؟ او، 1-جی دونیا ساواشیندا ایتالیادا قیرمیزی خاچ تشکیلاتینین تعجیلی طبی یاردیم ماشینی سوروب، اوستهلیک آیاغیندان یارالانیب. بوتون بونلار اونون اثرلرینده اؤزونو عکسینی تاپیب. یازیچی ادبیات دونیاسینین ان یاخشی ایکی موکافاتی - پولیتزئر و نوبئل موکافاتلارینا لاییق گؤرولوب.
پاریس، کی-اوئست، کوبا، تورونتو، شیکاقو و دیگر یئرلرده یاشایان هئمینقوئی آفریقادا یاشادیغی واختلاردا ایکی دفعه اوچاق [طیاره] قضادان ساغ چیخیب. اونون ف.ایسکوت فیتسجئرالد و جئیمس جویسلا ایچمهیی، دؤرد دفعه ائولنمهیی هئچ کسه سیرر دئییل. آما یازیچی حاقیندا داها 10 فاکت اؤیرنمک یاخشی اولار:
1. هئمینقوئیله ژ.د.سئلینجئر[آمئریکالی یازیچی] 2-جی دونیا ساواشیندا گؤروشوبلر. سئلینجئر 12-جی پیادا آلاییندا [پیادا نظام] ووروشورموش.
2. یازیچینین پاریس حیاتی ایله باغلی "همیشه سنینله اولان بایرام " آدلی خاطیرهلر کیتابی 20-جی ایللرده یازیلسا دا، 1964-جو ایلهدک چاپ اولونماییب.
3. ایکینجی دونیا ساواشیندا خبرمن [خبرنگار] کیمی چالیشاندا جسورلوغونا گؤره بورونج اولدوز موکافاتی ایله اهدا اولونوب.
4. یازیچینین باجیسی، قارداشی، اوستهلیک آتاسی دا حیاتینی انتحارلا سونا چاتدیریب.
5. یازیچینین بیوقرافیاسینی یازان کئننئت لینین یازدیغینا گؤره، هئمینقوئی گون عرضینده مختلف ایچکیلردن ایچهرمیش. آخشام دا ایچکیلردن موطلق دادارمیش. سحری گون یئنه عینی قیوراقلیقلا ایچمهیه داوام ائدرمیش.
6. یازیچینین اعلا اووچولوق قابلیتی وارمیش. بیر دفعه گون عرضینده 400 دووشان اوولاییب. هله بو ندیر کی؟! گون عرضینده 2 مینه یاخین بالیق اوولایان یازیچی آلچاق کؤنوللوک له: “بالیقچیلیق منیم اوچون ایلنجهدیر”،- دئییب. اووچولوغون اونا اؤیرتدیگی یاخشی بیر درسی وار ایدی: “اگر حیوان اؤلدورمک ایستیین یوخدورسا، اونو یئمک حاقین دا یوخدور”.
7. آناسی 4 یاشینا قدر هئمینقوئیی قیز کیمی گئییندیریر، اوزون ساچلارینی هؤرور، اونو ائوجیکله [بالاجا ائو اویونجاغی]، گلینجیکلرله اویناماغا مجبور ائدرمیش. یقین اونا گؤرهدیر کی، یازیچی حیاتی بویو هامیدان داها “کیشی”، “ارکک” اولماغا جان آتیب.
8. هئمینقوئی اوچ ساواشدا ایشتیراک ائتسه ده، هئچ واخت عسگر اولماییب. بونا اونون گؤز ضعیفلیگی مانع اولوب.
9. یازیچینین نوهسی 24 یاشلی دری[Dri] هئمینقوئی حاضیردا مودئل کیمی فعالیت گؤستریر. آنجاق دری موصاحیبهسینده باباسینین اثرلرینی چوخ جانسیخیجی حساب ائتدیگینی و اوستونلوگو “هری پاتئر” کیتابلارینا وئردیگینی دئییب.
10. یازیچینین آتاسی ایله آناسی ائولندیکدن سونرا باباسی (آناسینین آتاسی) ائرنئست هوللون ائوینده یاشاییبلار. هئمینقوئی عائلهنین ایلک نوهسی اولدوغونا گؤره اونا باباسینین آدینی وئریبلر. آنجاق ائرنئست آدی، اوسکار وایلدین[Oskar Vayld] “جدی اولماق نئجه ده واجیبدیر” اثریندکی سادهلوح، حتی آخماق قهرمانین آدیندان گؤتورولدوگو اوچون یازیچی آدینی هئچ سئومزمیش.
Ernest Hemingway اینگیلیزجه: /Ernest Heminqueyذربایجان تورکجهسینده: آ *
شکیللر...
دیغیر دول/ حسین واحدى
دیغیر دول/ حسین واحدى
اوغلوم آراز، «آتا، آتا، گل منی پارکا آپار، چرخ سوروم.» دئییب، زور ایله بیلگی سایارین باشیندان آییردى. اینترنتدن چیخیب، بیلگی سایاری سؤندوروب، آرازلا بیرگه «ائلیمیز» پارکینا گئتدیک. پارکین کوچهمیزدن ایکی خیاوان آراسی وار ایدی. او آرانیدا آراز چرخی سورهرک پارکا چاتدیق. گئدیب پارکین بؤیوک حووضونون یانینداکی صندلده اوتوروب، آرازین چرخ سورمهسینی ایزلهدیم. اونوتمامیش دئییم: آرازین یئددی یاشی واردیر.
آراز حووضون یانیندان اوزاغا گئتمهیرک اورالاردا فیرلانیردی. گؤزومو بویان-اویانا آتیب اورا گلنلره باخدیم. بیری دیزی اوستو بیلگی سایار ایله باشین قاتمیشدی. بیری کتاب اوخویوردو. بیری سئوگیلیسی ایله دانیشیردی و…. آراز ایسه سئوگی ایله چرخ سوروردو.
اونلارا باخا-باخا اؤز اوشاقلیغیم گؤزلریمین قاباغینا گلدی. کوچهده یئددی داش، پیللهدسته، شعبه-شعبه، زو- زو، … اویونلارین اوینایاردیق. او اویونلارین یانیندا ان چوخ سئودیگیمیز باش قاتما «دیغیر دول»ایدی. کوچهمیزده یئددی-سگگیز ائو وار ایدی. هر یئر تورپاقلیقایدی. اون یولداش ایدیق. آنجاق، یالنیز اوچوموزون دیغیر دولو وار ایدی. او اوچ نفرین، بیری ده منایدیم. یولداشلاریمین ایچینده «بایرام» ایله هامیدان چوخ صمیمیایدیک. آتا-آنالاریمیز قویسایدیلار گئجهنی ده کوچهده دیغیر دوللاریمیزلا اوینایاردیق. دیغیر دول بیزه تکجه چرخین بیر تکری دگیلدی. او، دونیا ایدی بیزیم اوچون.
گونلرین بیرینده، یئنه دیغیر دول یاریشی قویموشدوق. ساعاتلارجا اوینایاندان سونرا بایرام ایلکین اولدو. پول ییغیب بیلهسینه کانادا آلدیق. اوست-باشیمیز بوتون توز-تورپاق اولوب آلنیمیزدان تر سوزوردو. آنجاق، دیغیر دول سورمکدن دویمایاراق، یئنه اویناماقدان ال چکه بیلمهییردیک. گون باتیب، آی گلمیشدی. اوزاقدان بیر کیشی بیزه ساری گلیردی. بیزه یاخینلاشاندا آتامدیر گؤردوم. گؤزلری باشینا چیخمیشدی. یاخینیما گلیب، «هئچ بیلیرسن ساعات نئچهدی؟ نه زامان ائوه دؤنهجکسن؟ گل جهنم اول گؤروم!»-دئییب، قولومدان یاپیشیب سوروتلهیه-سوروتلهیه، ائوه سارى آپاردی. بیر الیم ایله دیغیر دولومدان یاپیشمیشدیم. یاری یولدا آتام دیغیر دولا باخیب الیمدن آلیب، گوجو وارکن تولازلادی. روحوم بدندن آیریلدی، ساندیم. آغلامایا باشلاییب، «آتا، نهدن آتدین؟ قوی گئدیم گتیریم. سن آللاه!»-دئییب دیغیر دولا ساری قاچماق ایستهدیگیمده، آتام یئنه الیمی توتوب قولاغیمین دیبین قیزدیردی! سونرا یئنه قولومدان یاپیشیب ائوه آپاردی.
ائوده، شام یئمهمیش یاتدیم. صبح آتام ایشه گئدندن سونرا، کوچهیه گئدیب، هر یئری آختاردیم، آنجاق، دیغیر دولومو تاپا بیلمهدیم. ائوه سارى قاییتدیم. یولدا، اوشاقلار اویناماق اوچون منی ده چاغیردیلار. آنجاق اونلاری سایماییب، ائوه گئتدیم.
آنام نه قدر، «نه اولوب؟ نهدن توموبسان؟ کیمله ساواشیبسان؟ … »-دئدی. هئچ زاد دئمهدیم. اوتاغا گئدیب، دیزلریمى قوجاقلاییب، سسسیزجه آغلاماغا باشلادیم. اورهگیم پارتلاماق ایستهییردى. بیلمیردیم نه ائدم. گئجه-گوندوزوم الدن گئتمیشدی. دونیادا یاشاماق ایستهمیردیم.
ایکی گون بئله کئچیب، گئتدی. آنام گلیب، دیله توتماق ایستهدی. بوغازیم پارتلاییب، آغلاماغا باشلادیم. آنام باغرینا باسیب، «یاشار بالام نه اولوب سنه؟ دئ گؤروم آنانا»-دئدی.
اورهکدن آه چکیب، «آنا، دیغیر دولوم! آتام دیغیر دولومو ائشیگه آتیب. من دیغیر دولومو ایستهییرم.»-دئدیم. آنام ایسه باشیمی تومارلاییب، «اولسون، بیر دنه آیریسینی تاپاریق.»-دئییب، اورهگیمی یوموشالتمایا چالیشدی.
بیر یئددیجه دیغیر دولومو ایتیردیگیمدن کئچمیشدی. نئچه سفر بایرام قاپیمیزا گلمیشدی، آنجاق یئنه ائشیگه چیخمامیشدیم. اورهگیم چوخ داریخیردی. گون اورتا ایدى. حیهطده اوتوروب جوجهلریمه دن وئریردیم. بیردن قاپینین ایشگیلی آچیلدی. آتام ایدی. آیاغا قالخیب سلام وئردیم. یاخینیما گلیب، اوزومو اؤپدو.
-منیم گؤزل اوغلوم، سنه بیر زاد آلمیشام. بوگون چرخچی احمدین یانینا گئدیب اوندان بیر دیغیر دول آلدیم. گئت قاپینین دالیندان گؤتور.
ـ آتاجان چوخ یاشا. سنى چوخ سئویرم. سؤز وئریرم یاخشی اوشاق اولام!
ـ سن یاخشیسان. لاپ یاخشی اولاجاقسان انشاللاه!
سئوینه- سئوینه کوچه قاپیسینی آچیب دیغیر دولو گؤتوروب بایرامگیلین قاپیلارینا ساری گئتدیم. گؤیلرده اوچوردوم. بایرام قاپیلاریندا تک باشینا اوتورموشدو. منی گؤردوگونده دیغیر دولا باخیب او دا سئویندی. ایکیمیز ده، دیغیر دوللاریمیزى سوره-سوره دیغیر دول میدانینا گئتدیک. ساعاتلارى بیلمهیرک، گونشین ساغاوللاشما چاغیناجان، هئچ دایانمادان، اوینادیق. گونش بالا-بالا داغین دالیندا گیزلنیردى. بیز ایسه دونیامیز دیغیر دولدادیر دئیه هله ده اویناییردیق …
اوشاقلیق خاطرهلریمده یاشاماقدان، آیریلماق ایستهمزدیم، آنجاق، آرازین بیر داها، «آتاجان» سسى ایله پارکا قاییتدیم! آراز، «آتا، من دوندورما ایستهییرم.»-دئییب، الیمى توتدو. آیاغا قالخیب، دوندورماچى یانینا گئدیب، اوشاقلیغیمدان ایسه آیریلدیم…
تورکجه یاز! تورکجه اوخو! !Türkcə yaz! Türkcə oxu
!Türkcə yaz! Türkcə oxu
توركجه یاز, توركجه اوخو!
!Türkcə yaz! Türkcə oxu
سن یازماسان, من یازماسام,
,sən yazmasan, mən yazmasam
كیم یازار؟
?kim yazar
كیم اوخویار؟
?kim oxuyar
آتا بابا سؤزلرینی!!
!! ata-baba sözlərini
اوشاق لاریمیز و آذربایجان ناغیل لاری
اوشاق لاریمیز و آذربایجان ناغیل لاری
حسین واحدی
هامیمیزین اوشاق لیغیندا، ناغیل خاطیره لری واردیر و بؤیوك اولدوغوموزدادا او گون لری خاطیرلایاندا گؤزل دویغوسال آن لار (لحظه لر) یاشادیریق. او دؤوراندان الوان خاطیره لریمیز قالیر و بو خاطیره لرده او زامانین ناغیل لاریندان آلینیب دیر. عیبرتلی و فایدالی ناغیل لاریمیز ایندیده قولاق لاریمیزدا سسلنمكده دیر. آمما ایندیكی اوشاق لار بئلنچی ناغیل لاردان اوزاق قالیبلار.
آتا- آنالاریمیزدان اوشاق لیق لاریندان سوروشاندا، او زامانین تندیر داملاریندان، كورسو باشیندان و ناغیل سؤیله مه لریندن دئیه جكلر و او گون لردن سؤز آچماق دا، اونلارا یاخشی لحظه لر یارادیر.
چئشیتلی ائشیتملی آذربایجان ناغیل لاری، گئتدیكجه اونودولوب گئتمكده دیر و نسیلدن نسیله گلن او عیبرتلی ناغیل لار كولتوروموزون بیر بؤلومو اولاراق، اونودولوب گئدیرسه كولتوروموزده آرادان گئده جك دیر. ایندینین اوشاق لاری باتی (غرب) اؤلكه لرین ناغیل لارینین بیر- بیر آدلارین ساییب قهرمان لارین دئییرلر و بو ایش گئتدیكجه اوشاق لا اؤز كولتورونون آراسیندا آرا آچیب اؤزگه كولتورونه یاخینلیق دویغوسونو یاراداجاق دیر.
قاباقجالار عاییله نین بؤیوك آتا یوخسا آناسی، اوشاق لاری بیر یئره ییغیب اونلارا ناغیل سؤیله ردیلر. اوشاق ایسه او ناغیل لاردا اؤزونو ناغیلین قهرمان لارینین یئرینه قویوب درین بیر خییالا جوماردی. آنجاق بو ناغیل لار اؤزوموزون ایدیلر و قهرمان لاریدا بیزیم قهرمان لارییدیلار. زیرناچی ناغیلی، پیس پیسه لی پوسته خانیم، قوردون ناغیلی، گؤزل فاتما ایله ساری اینك، تولكو ایله قارغا، یالانچی چوبان، ... و مین لرجه بئله گؤزل ایله ائشیتملی ناغیل لاریمیز اؤز یئرلرین، بیزیم كولتوروموز ایله غریبه اولان و ساواشجیل باتی ناغیل لارینا وئریرلر.
تلویزیون ایله رادیودادا بو ناغیل لار اؤز یئرلرین ایتیریب لر و یئرلرینه یابانجی اؤلكه لرین كارتون لارین گونو گوندن داها چوخ یاییرلار. اوستانی شبكه لر بو قونودا اؤنملی رول اویناییرلار و آنا دیلیمیزده اولان ناغیل لارین كارتون لارین توركجه ده دوزلدیب اوشاق لاریمیزا گؤسترمكده كئچمیشدن قالان گؤزل ناغیل لاریمیزیدا دیری ساخلایا بیله جكلر.
آتا- آنالار ایسه بو ناغیل لار ایله تانیش اولوب اونلاری گله جك نسیل لره تاپشیرمالیدیرلار. بونلارین یانیندا اوشاق لار باخچالاری ( مهد كودك لری) داها مهم نقش ایفا ائدیرلر. اوشاقلارین چوخو اوشاق واختی بو یئره گئدیرلر و اورادا رسمی دیلیمیزین یانیندا اوشاق لارین آنا دیللرینین دیری قالماسی و كئچمیشدن قالان كولتوروموزو دیری ساخلامالیدیرلار و فایدالی و تجروبه لی آذربایجان ناغیل لارین سؤیله مكله گله جك نسیل لره بؤیوك قوللوق ائده بیلرلر.
ناغیل لاردا ایسلامی و ایرانی (هر بولگه ده اؤز دیل لرییله) كولتوروموزه یئر آییریب بو روحیه نی اوشاق لارا وئرمه لییك. ناغیل عؤمور وار كن اوشاغین ذهنینده قالیر و اوشاق اؤزون او ناغیل لار ایچینده یاشادیر. چوخلو اوشاق لار نصیحتدن قاچارلار و بونا گؤره چوخلو سؤزلری ائله بو ناغیل لارلا اوشاق لارا دئیه بیله ریك و اوشاغا نصیحتیده ناغیل عونوانیندا چاتدیرا بیله ریك.
عزیز آنام
عزیز آنام
یازان: حسین واحدی
آنام چوخ سئویر منی، من ایسه آنامی. او، «بالا جاندیر، آتا- آنا اولمایینجا بیلمه یه جكسینیز بونون آنلامین.»- دئییر. نه یسه، بونو بیلم، یوخسا بیلمه یم، منیم سئوگیمی، آنامین اوره ییندن آزالدا بیلمه یه جك!
آنام هر گون، منى یوخلار. منی ایش ائوینه گئتمك اوچون یولا سالار. باشقا آنالارا تاى، دالیمجا دا، دوعا ائدر. آنالار یورولمایان بیر موجوددورلار. اونلار، هئچ زامان اوشاقلارا محبت ائتمك دن داریخمازلار. اوركلرین سیندیران زامان ایسه، بیزی اونوتماییب، تئزجه، آللاها: «آللاهیم من اوشاغیمی باغیشلادیم، سنده باغیشلا، نه اولار؟»-دئییرلر!
آنامین باخیشلاری دا منه گوج وئریر. ائودن ائشیگه چیخاندا، اؤنجه گؤزلرینه باخیرام. منه باخسا سئوینه-سئوینه ائشیگه گئدرم. آنام ایسه منیم باخیشمی گؤزله ییر. ائله بیل او دا، اوغلوم ائودن چیخاندا منه باخسین ایسته ییر. آنا قایغیسی، قورتولماز قایغی دیر. آنام، هر زامان منی باش اوجا گؤرمك ایسته ییر. او، من گلنده، فخر له، «اوغلوم-دور گلیر»-دئییر. منیم دیلیمی بئله، تكجه آنام بیلیر!
آنامین توكلری ندن بئله آغارماقدادیر؟ بیلمه ییرم! دایماً نامازیمدا تانریدان اونا بركتلی ایله اوزون عؤمور ایسته ییرم. آللاهیم عؤمرومو ایسته میرم، آل، آناما وئر. آنام یاشاسا محبت یاشایاجاقدیر. محبت یاشاسین ایسته ییرم.
بیلمیرم ندن، هامی چالیشیر دوز ایش گؤرمك له جنته گئتسین. بیلمه ییرلر، جنت آنانین آیاغی آلتیندادیر ...
آناجان! سنى چوخ سئویرم.


text:
بیر گوزل آذربایجان ماهنی سی موبایل زنگینه :
آذربایجان قیزی
( گل باهالی یاریم…گل گول اوزلی یاریم … )
mp3 فرمت ده داونلود الیین
wave فرمت ده داونلود الیین
رحیم شهریاری دان بیر گوزل آهنگ سیزین موبایلیزا :
یالواریرام
( سنه چوخ یالواریرام … سنسیز من آغلاییرام … گئجه لر سیزلاییرام … صوبحه قدر اودلانیرام )
mp3 فرمت ده داونلود الیین
wave فرمت ده داونلود الیین
بیر شاد و سئوگی آهنگ اگر موبایلینیزا ایستییر سیز داونلود الیین :
اولارمی
( اولارمی اولارمی … اولارمی اولارمی … سن دن باشقاسین سئومگ اولارمی ؟؟؟؟؟ )
mp3 فرمت ده داونلود الیین
wave فرمت ده داونلود الیین
Filed under: تورکی اس ام اس و موبایل Türkcə sms və mobil zəngi Etiketlənmiş: | mp3 موبایل تورکی,موبایل زنگی تورکی,تورکی موبایل آهنگ لری,دانلود موبایل زنگی


text:
فراکسیون_تورکان_ایران- آراز یوردسئون
رژیم دیئشیک یوللارلا میللی حرکتی پارچالیب و یونئتمک ایسته یر. فراکسیون اویونجاغیدا رژیمین اوز قوشدوغو و قوردوغو بیر پیلاندی که گویا ایشقالچی دیکتاتور رژیم دموکرات اولوب و تورکلره بیر بیرلیک یارادیر. اصلینده بو پیلانلارلا سانکی اسیر میللته بیر شی لر ورمیش کیمی میللی حرکتی ساکین لش دیریر.
دانشگاه لاردا آنا دیلی تورکی ده یوخ #آذری دیلی تدریسی موشدولوقلاری که هله هیچ بیر رسمی مقامدان بونا دایر خبر یوخ اولسا هله نه یازار، رژیم زورنانی ترسه سینه چالاجاق سونرادا دییه جک بابا زورناداندا سس چیخمیر ، رژیم پلکانی یوخاریدان آشاغی گلیر عوض اینکه بو آنا دیلی جوجوخ باخچالاریندان و بیرینجی صینیف لاردان باشلانا گتیریب دانشگاهدان قویوب علنن یالانچلیق و شییادلیق. اساسینده بیز دمیشیک دیلده کولتورده و بیر میللته عاید اولان هر بیر شی بیر میللتین میللی دولت ایله تعریف اولور میللی دولتمیز اولمویانا قدر دیلنجی طبیعت اولاجایق بیر گون آنا دیلی، بیر گون موسیقی، بیر گون......البته رژیمده ورمیجک اویله فیلیملر اوینویاجاق سونوندا میللت اوزو پیشمان اولاجاقدی.
فراکسیون تورکان ایران و.....
بیر طرفدنده گچن گونلرده #طرح_نودا او قدر تحقیرلر
ایران سرتاسری تلویزیونوندا کانالین مجری سینه قدر هامی کوردی پالتارلا برنامه قویوب باتی آزربایجانی کوردوستان آدلاندیرماق.
* فارس فاشیزمینین اوزونه گوره بیر پولیتیکاسی واردی
* کورد تروریزمینین اوزونه گوره بیر پولیتیکاسی واردی
* ارمنی نین اوزونه گوره بیر پولیتیکاسی واردی
*** گونئی آزربایجان تورک میللتینینده و انسانی نیندا بیر سیاسی پولیتیکاسی اولمالی البته بونودا سیاست حایاتیندا اولاراق الده اده بیلجک. سیاسی گوندمده و فعالیتلرده اولماقلا میللی حرکت اوزو بیر یونیورسیته و بیلیم یوردودور که اوندا اولان بیلیملری پراتیک و تئوریک اولاراق دونیانین هیچ یونیورسیته سینده نه اویرتیرلر و نده اوخونور. بیز بو میللی حرکتدن میللتیمیزین وطنیمیز ین و دولتیمیزی یاراتماق اوچون یارارلانمالیق.
آشاغیدا ایران دولتینین یازدیغی مکتوب نجه رسمی یازیلیب و پرینت اولونوب و #فراکسیون_تورکانین یازیسینا بیر دیقت الین تام بیر رذالت ، بیر غولون اربابیندا بیر شیی ایستمک اوچون مکتوبو.
گونئی آزربایجان تورکو یا اوزونه گوونیب حاکیم اولمالیدیر یادا ایشقالچی نین یالانلارینا اینانیب و گوونیب محکوم اولمالیدی.
یا اوزونه دامارلاریندا دولانان قانینا گوونره ک اوزگور و باغیمسیز انسان کیمی یاشامالیدیر یادا فارس ایشقالچیسینین بویوندوروغو آلتیندا بیر آغاسینین اسیری و غولو کیمی رذالت و اسارت حایاتین سوردورملی دیر.
ایران آدلانان زیندانین باشیندا اولان فارسین حکومتده اولماسی و ظالمین ظولمو بیر چوخونلوغون ظولمه بویون ایدیخلریندن دولایی اولموشدور.
اسیر انسان اویله اوغرتیلمیش کی هر شیی اربابیندان آغاسیندان گرک عرب دیلینده #طلب و تورک دیلینده دیلنسین #آنا_دیلی #موسیقی و......
هله بعضی اوزلرین چوخ آیدین بیلنلرده بو فارسین منجیخلی بویوندوروغون بویونلاریندا شاققا شاق سسلندیره رک غرور دویورلار که فارس آغالاری رحمه و مدنیته گلیب و سوز وریب که هله 40 ایلدن سورا #آنا_دیلی ورجک، بو قارانلیق قویولارین جاهیللری میللته اوزلرین آیدین تانیتدیرانلاردیلار. اوستن گونئی آزربایجان کوینکین و آلتدان فارسین تاپانچاسین اوز میللتلرینه قارشی باغلیانلاردیلار.
جسارتی اسارتین میندار اللری ایله بوغانلار
ایگیتلیغی کوللیغه ساتانلار
عار اولسون آنا یوردونون دردینه و یاراسینا گوز یومانلارا
بیر سوزومده فارس فاشیزم سیلاحلی دسته لرینده قوللوق ادیب و فارسین چیرکین پیلانلارین گورموین گونئی آزربایجان تورکلرینه دی. فارس فاشیزمی کورد تروریزمین اوز قالخانی اولاراق گونئی آزربایجان میللی حرکتی ، میللتی و آنا یوردو اوچون حاضیرلایر، یا سیز پاسدارلار، ارتشی لر، ژاندارمری و بسیج آدیندا رژیمه قوللوق الینلر هیچ بو کوردلری فارس فاشیزمی طرفیندن قوللانمالارین ندنین بیلمیرسیز؟ یا بیر یاوان چوریه میللتینیزین، یوردونوزون گلجین ساتیب سیز، بیر قارین چوریه؟؟؟
یتر مدنیت قالخانلاری آرخاسیندا گیزلننلره
یتر 90 جی دقیقه ده رقیبه 4 گول آتماق ایستین فوتبولجولارا
یتر شعر و غزل ایله فارسین ایستدیغی غزلیجات ایله اونلارلا ساواشانلارا
ای قارداشیم ای یولداشیم وطنداشیم ای سئر داشیم اگر بو اولوم یوخوسوندان اویانماسان صاباحیندا گلجینده سونسوز قارانلیقلاردا اولاجاقدی.
بیر ایشقالچی دولت بیرده اونون دولتینه قوللوق ادنلرین طلب لری ایستکلری و......
دولت صاحابی گور نجه قانون قویور و اسیر میللتین نماینده لری گور نجه آغالارینا عریضه یازاراق طلب ادیرلر بیر شی لری.
اسارتدن قورتولماق اسارت ادنین یولو و فورمولو ایله اولور نجه کی ایشقالچی تشکیلاتلانماق و سیلاحلانماقلا بیزی ایشقال اتمیش. بیزده فارس ایشقالچیلیغینا قارشی تشکیلات لانماق سیلاح لانماق و ایشقالچینین کوکون کسمکله آزادلیغا اولاشیب و باشقا میللتلر کیمی انسان جاسینا یاشیا بیله جیک. البته بودا بیر گونده اولمور و اولمویاجاق.
گونئی آزربایجان ایستیقلال پارتیسی 2004دن اعتبارن اولاراق میللتین گنیش و درین اولچوده سیاسی و تشکیلاتی بیلگیلنمسین هر زامان دمیشدی و حال حاضیردا دییر عینی زاماندا هر قونونو رژیمه قارشی سیلاح لاندیرماق بسیط اورنک اولاراق دکان لارین آدلارین تورک آدلاری ایله سیلاح کیمی فارس فاشیزمینه قارشی، اوشاقلارین آدلارین تورک آدلاری ایله و.....بیر سوزده #تورکچولوغون_دیریلیش_حرکاتی و آردیندان امکان داخیلینده فیزیکی اولاراق سیلاح لانماق و محله ده و کندلرده فامیل ایچینده کیچیح گروه لار و دسته لر اولماق و هر هانسی بیر چوریلیشه حاضیرلیقلی اولماق.
آزادلیغین بیر باهاسی وار و اونو هر آزادلیغی سئون کیشی (انسان) وئرملی دی
اسارتین زنجیرلرین قیریب انسان کیمی یاشامالیق
انسانلیغیمیزی الیمیزدن آلیب بیزی اسیر ادنلرین کوکلرین یوردوموزدان کسملیک.
یاشاسین گونئی آزربایجان میللی آزادلیق حرکاتی
اولوم اولسون فارس فاشیزمینه
اولوم اولسون فارس ایشقالچی دولتینه
نه موتلو تورکم دیینه
آراز یوردسئون
27 اوگوست


text:
-
جمعه ۳ دی ۱۳۹۵ - ۱۷:۲۵حسن راشدی:دورنانیوز - تورکجه سئرویسی: دوكتور زهتابي دوْغما وطنه گلَن گوندن میلّتيميزين ديل و مدنيّتي اوزهرینده فعاليته باشلادي. تبريز دانشگاهيندان (بيليم یوُردوندان) باشلاماق هر يئردن داها لازم و گركلي ايدي. تبريز بيليم یوُردوندا آذربايجان توركجهسي و عربديليني تدريس ائتمهيي وظيفه گؤتوردو . هر ايكيديله احاطهسي وار ايدي، بوديللرده دوكتورلوق و پروْفئسورلوق درجهسي آلميشدي، سگگيز ايلدن چوْخ دا عراقدا درس دئميشدي، اما بوُدا چوْخ سورمهدی!
-
یکشنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۵ - ۲۲:۵۵بهرام اسدیدورنانیوز - تورکجه سئرویسی: دئمهلی بیر سطر تورکجه متنی اوخویا بیلمهین آذربایجان جمعیّتی هر محرملیکده جور به جور تورکجه نوحهلری بولبول کیمی اوخودو و بو ایش هر ایل و هر ایلین آراسیندا دؤنه – دؤنه مذهبی هیئتلرده تکرار اولدو و بو وسیله ایله دیلیمیزین کتبی فورماسی و یازیلیب اوخونماسی نوحه کتابلاریندا قورونوب ساخلاندی آنجاق اوزون ایللر بویو مکتبسیز قالان خلقیمیز و شاعرلریمیز اؤز یئنی نوحهلرینده دیلیمیزین ادبی فورماسیندان اوزاقلاشدیلار ...
-
جمعه ۲ مهر ۱۳۹۵ - ۲۳:۳۴حسن راشدی:دورنانیوز - تورکجه سئرویسی: ۱۳۲۴- ۱۳۲۵ هجری شمسی ایلینده و یالنیز بیر ایل آنا دیلیمیز اولان آذربایجان تورکجهسی گونئی آذربایجاندا رسمی و دؤلت دیلی اولدو و مکتب - مدرسه لریمیزده آنا دیلیمیزده درس وئریلدی.
-
دوشنبه ۸ شهریور ۱۳۹۵ - ۱۱:۲۱افسانه لر...دورنانیوز - تورکجه سئرویسی : نبي تخمينينا 1233 هجري شمسي ايلده قوبادلي ماحالينين آشاغا موللو كندينده آنادان اولموشدور.قاچاق نبی نی آرتیق تانیماق ایسته ییر سیز ایه ر دورنانیوز وب سیته سین دن کیتابین ائندیره بیلیرسینیز .
-
یکشنبه ۷ شهریور ۱۳۹۵ - ۲۲:۵۷قیسا حیکایه:دورنانیوز - تورکجه سئرویسی : كوچهنين باشيندا يئرلشن بير تئلئفون كؤشكونون [کيوسک] قاباغيندا جاماعات صف باغلاييب. هاوا سويوقدور. ياغيش ياغير. دؤزومسوز آداملار گؤزلريني كؤشكون ايچينه زيللهييبلر.
-
یکشنبه ۷ شهریور ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۰متخصص لر بیلدیریردورنانیوز - تورکجه سئرویسی : متخصصلر، حدیندن آرتیق ایستیلره دقت ائتمهین آنالارین ارکن دوغوم ریسکی ایله قارشی-قارشییا اولدوغونو بیلدیردی.
-
شنبه ۶ شهریور ۱۳۹۵ - ۷:۴۳صبرایله آخیرا کیمی اوخویوندورنانیوز - تورکجه سئرویسی : قادین هر سحر اولدوغو کیمی او گونده آغ ده یه نه یی الینده اوتوبوسا مینمیشدی . شوفر دئدی : خانیم سولدان اوچونجو سیرا بوش . قادین 32 یاشیندا بیر گوزل قادینیدی و یولداشی دا اولدوقجا یاراشیقلی بیر دنیز ضابیطی ایدی .
-
جمعه ۵ شهریور ۱۳۹۵ - ۱۵:۴۰بیر تدقیقاتچی گروپو معین ائدیب کی...دورنانیوز - تورکجه سئرویسی : بیر چین لی تدقیقاتچی گروپو معین ائدیب کی ، اینسان بیر آیدان چوخ یوخوسوزلوق دان اذیت چکیرسه ، بو ، اونون باش بئینینده کی آغ مادده نین ساختارینا پیس تاثیر گوستریر .
-
دوشنبه ۱۸ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۳:۴۸15 ژوئیه کودتاسی/دورنانیوز - تورکجه سئرویسی : داها 3 هفته اوّل موستقیللیگینه نظرده توتولموش، تورپاقلاری ایشغالین ائشیگیندن دؤنموش، اگمنلیگی الیندن آلینماق ایستنمیش.
-
سه شنبه ۵ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۰:۵۹خبر:دورنانیوز - تورکجه سئرویسی : روسیادان اییولون 22-دن اعتباراً تورکیهیه اوچاق سفرلری یئنیدن باشلایاجاق.