text:
اوستاد یئکانلی، او قدر ایستهنیلن بیر اینسان دیر کی بیر یول تانیشدینیز، أل چکمک ایمکانسیز اولور. اوستادین سایغی دَیَرلیگی، گئنیش اورهکلییی، خوش گؤرولویو، گولر اوزلولویو، چالیشقانلیغی، ساوادی، آلچاق گؤیوللولویو اینانیلماز بیر کیملیک سرگیلهییر. اوستادین آغیرلاما تؤرهنینین قورولما گرهیی نئچه ایل ایدی وورغولانیردی. قاباغا دوشن بیری اولسایدی، نئچه ایل بوندان اؤنجه قورولا بیلردی. آنجاق بو وورغولامار خویدا اورتاق بیر سؤیلهمه چئوریله بیلهجک قدر چوخالمیشدی. بیربیرلرینی تانیمایان کولتورل چالیشقانلار، آیری-آیری وورغولاییردیلار بو تؤرهنین گرکلیگینی. دَیرلی یازار، خوینیگار درگیسینین باشیازاری ابراهیم اصلانی ایله ایلک تانیشلیغیمیزین ندنی اوستاد یئکانلینین اثرلرینین تانیتدیرماغی ایدی. اوستاد یئکانلینین بیر تانیتدیریلماغی اؤنملی ایدی، بیر ده یازدیغی کیتابلارین چاپا یئتیریلمهیی.
یانیلماسام، تؤرهنه یئتدی گون قالان ایدی، مندن ایستهنیلدی بو تؤرهنده آپاریجی اولام. آپاریجیلیق قالسین، تریبون دالیسینا چیخما تجروبم اولمادیغینا گؤره ایلک جاوابیم، یوخ ایدی. بئله بیر آغیر تؤرنلره دئنهییملی آپاریجیلار گرهکیر. زنگ آچان عزیز یولداشا دئدیم باشقا ایش هر نه وار دئیین گؤروم، آنجاق بو ایش ألیمدن گلمز. تؤرهنی یئکونلاشدیرانلارین قرارلاری ایدی بو. جاواب وئرمهییم قالدی سونرایا. او بؤیوکلوکده تؤرهنه حاضیرلیقلار گؤرولموشدو، بیر ایکی باشقا یولداشین آدینی وئردیم آپاریجیلیغا، قبول اولونمادی. چاراسیزلیقدان باشلادیم دانیشانلارا گؤره بیلگی توپلاماغا. دانیشیغا چاغیریلانلارین ایچیندن موهندیس صرافینی یاخیندان تانیییردیم. اوستاد ذیحق، ها بئله دوقتور شهانقی ایله بیر ایکی یول گؤروشموشدوم. اوستاد نصیری ایله سایین محمد رحمانیفرله یاخیندان گؤروشمهسم ده، اثرلریندن اوخوموشدوم. ایکی نسلین اؤنده گئدن آیدین دوشونجهلی، فیکیر یئیهلری ایدی چاغیریلان قوناقلار. بو آغیر یوکو بوینومدان آتماغا چالیشسام دا اوغور قازانانمادیم. ایش یئرینده ایشیمین چوخ اولدوغونا گؤره، گئجهلری یورقونلوق، آرتیق چالیشمایا ماجال وئرمیردی. مطلبلری حاضیرلاماغا، بیر ایکی نفردن کؤمک ایستهسم ده ألیمه چاتانلار دئیه بیلرم، یوزده بئش اولمادی.
تؤرن جوماآخشامی گونو اولاجاق دیر. چرشمبه آخشام، تئهراندان یوللانیب، صوبح خویا چاتدیغیمدا یورقونلوق جانیمدا ایدی. واقت گلیب چاتمیشدی، بیر ساعات قالان تؤرن یئرینه گئتدیم. سئنین آفیشلرین آسیردیلار. خوشبختلیکله سس سیستئمینی دولاندیران اوردایدی. تؤرن یئرینده، خویون یازیچیلار درنهیین دبیری سایین سعید فرجی ایله، گونهباخان درنهیینین سوروملولاریندان سایین علمقلیلو ایله فرشاد کریمزاده ها بئله یارپاق درنهییندن سایین سالار کورلو اوردایدیلار. اوردا قرار اولدو، سعید فرجی تؤرهنه گؤره بیلگیلری چاتدیرا. اوردا اؤیرندیم سایین موهندیس صرافی گله بیلمهیهجک، آنجاق بیر یازی گؤندرمیشدی، قرار ایدی اوشاقلاردان بیری اوخویا. شهر سوروملولاریندان کیمین دانیشدیغین سوروشدوغومدا، "آموزش و پرورش" ایدارهسینین باشقانینین آدین وئردیلر. تؤرهنین باشلانیش ساعاتین؛ 15:30 وورموشدولار. قرار واقتی یاخینلاشیردی آنجاق هله گلن چوخ آز ایدی. اوستاد یئکانلینین واقتلی گلمهسی اورَک وئریجی ایدی. اوستاد عائیلهسی ایله بیرلیکده گلدیلر. اوستادا سئنین اوستونده یئر آیریلمیشدی. "آموزش و پرورش" ادارهسینین رئیسی حؤرمتلی قدیر محمدی معاونی ایله بیرلیکده گلمیشدیلر. دئیهسن دانیشماغینی وورغولادیقدا راضیلاشمامیشدی دانیشماغا. راضی سالماق منیم بوینوما دوشمودو! چوخ احتراملی ایدی، نئچه کلمه آرامیزدا دانیشدیق، قرار اولدو بیرینجی دانیشان اولاراق سئنه چیخسینلار.
قوناقلارین بیر چوخونون گلیب چاتماسی، 15:45-ده چَکدی. تؤرن او دَیقهدن، موقدس قورانین قراعتی ایله باشلادی. قاری سایین عسگر نوری ایدی. جمهوری اسلامینین میللی سورودوندان سونرا، نوبت چاتمیشدی قوناقلاری چاغیرماغا. سایین قدیر محمدی بیرینجی دانیشان ایدی. دانیشیقلاردان چوخ یادیمدا قالانی یوخ ایدی. یادیمدا قالان خسروی آدیندا بیر مدرسهنین خویون "آموزش و پرورش" ایدارهسینین موزهسینه چئوریلمه خبری ایدی، دوقتور محرم آقازاده ایله سایین ابراهیم اصلانیدن ده احتراملا آد چکدیلر.
بو آرادا آیاق اوسته دورانلار ایله تؤرهنی دولاندیرانلارین طرفیندن قولاغیما هردن بیر سؤزلر گلیب، بیر کاغاذدا وئریلیردی. تؤرنی قورانلارین سایدیغیمدا اسپانسئرلر ایله بیر ایکی اورقانین آدی دئییلمهمیشدی. بیر کاغاذدا یازیب وئردیلر.
ایکینجی دانیشان، سایین اوستاد بهروز نصیری ایدی. بیر بالاجا تانیتیم ایله سئنه چاغریلدی. اوستاد بیر فارسجا یازی حاضیرلامیشدی، سانیرام اوستاد یئکانلییا حاضیرلانان دفترچهده اولمالی ایدی. او دفترچه قرار ایدی تؤرن گونو اورا قاتیلانلارا وئریله، آنجاق تأسوف ایله چاپ ایشلری قورتولمامیشدی. اوستاد نصیری دانیشدیغی واقتدا خویون فرمانداری حؤرمتلی حسین سیوانی ایله چوخ دَیرلی اینسان حؤرمتلی اژدر طالیبی گلدیلر. بویوروقلاری چاتدیرانلار دئدیلر "فرماندار ایله دانیشیبلار دانیشماغی قبول ائلهمهییبلر، ائلهیه بیلسن دانیشماغا چاغیر". فرمانداری یاخیندان گؤرمهمیشدیم؛ اوزاقدان اوزاغا چالیشمالاریندان خبرلر واسیطهسی ایله خبردار اولموشدوم. حؤرمتلی اینسان سؤزوموزو یئره سالماییب، سئنه چیخدی. دانیشماقدان قاباق، اوستاد یئکانلینین یانینا گئدیب، حؤرمت ائدیب سونرا دانیشدیلار. دانیشیقلاریندان یادیمدا قالان درس اوخودوغو ایللرین خاطیرهلری ایله، بئله بیر تؤرنلرین اؤنمینی وورغولاماق ایدی.
دؤردونجو دانیشان، حؤمتلی اوستاد ذیحق ایدی. اوستاد ذیحق، ایللر بؤیو قلم ووروب، مینتسیز بو میللتین شفاهی وارلیقلارینی قلمه آلمیشدیلار. دانیشیقلاری دا بو وارلیقلار ایله دولو ایدیلار. قرار ایدی اوستاد ذیحقین دانیشیغیندان سونرا، موسیقی قوروپو صحنهیه چیخا. قوروپون حاضیر اولمادیغینا گؤره، سایین دوقتور حمید سفیدگر شهانقی دانیشیغا چاغیریلدی. دوقتور شهانقی سامبالی بیر دانیشیق حاضیرلامیشدی. مؤحتشم بیر دانیشیقلا آذربایجانین فولکلور ایله کولتورونه گؤره دانیشدی. دانیشیقلارینین سونونودا بئله بیر تؤرنلری شهرین باشقا بؤیوک اینسانلارینا دا قورولماغینی اؤنردی.
دوقتور شهانقینین دانیشیقلاریندان سونرا، لاچین موسیقی قوروپو سایین رضااوغلونون باشچیلیغی ایله سئنه چیخدیلار. موسیقی یاخشی آلیندیغینا گؤره، سالوندا اولانلار موسیقینین آردی توتولماغینی ایستهدیلر. موسیقی جانلی چالیرکن، خبر وئردیلر سایین محمد رحمانیفرین دانیشیغینا واقت قالماییب. بیر داها ایرشاد ایدارهسی ایله دانیشماغا گئتدیم. حاج منصور اکبری، دوقتور سیوانی ایله بیر یئرده اوتورموشدولار. واقتین آز اولدوغونو وورغولویوردولار. هر نه دانیشدیم راضی سالانمادیم. مندن ایستهدیلر سایین محمد رحمانیفره دئیم دانیشیقلاری اولمایاجاق. بئله بیر ایشی بویونوما آلانمازدیم. دئدیم "هر کس سایین محمد رحمانیفر دعوت ائلهییب، او یاخشی ائلهیه بیلر سؤزو چاتدیرا. منده او اوز یوخ دیر دانیشیغا چاغیریلان حؤرمتلی بیر قوناغا دانیشمایاجاقسان خبری وئرم". موسیقینین نئجه گئچدیگینی بیلمهدیم. سئنه چیخدیقدا، سایین محمد رحمانیفر ایله سایین موهندیس صرافینین تانیتیملاری اوخومامیشدان قاباق اوزگون اولاراق دئدیم، واقتیمیزین آز اولدوغونا گؤره سؤزلرینی ائشیدَنمهیهجهییک. تؤرَنین باشلانیشیندا اولان ایستیرئسیم گئچمیشدی، آنجاق بو لحظهلر أن چتین گئچن آنلار ایدی. اؤنجهدن پلانلانیب، خبر وئریلیب، یازی آلینان قوناقلارین دانیشانماماغی آسانلیقلا سیندیریلَن بیر قونو دئییل ایدی. هر نئجه ایدی گئچدی او آنلار.
اوستاد یئکانلینین اؤز دانیشیق واقتی گلیب چاتمیشدی. اوستاد دیللره گؤره دانیشیردی. اوستادین دانیشدیغی واقت، گئنه پروقراملاردا دَییشیکلیک وئریلیردی. تؤرهنین سونو اؤدوللر ایله بیتمهلی ایدی. اؤنجهدن آدلاری اؤدوللری قوناقلارا وئرنلرین لیستهسینده اولانلارین آدلاری اؤدول آلانلارین لیستهسینه گئچمیشدی. هر لحظه بیر نفر آرتیریلیر، بیر نفر آزالیردی. اوستادین دانیشیغیندان سونرا، اؤدوللر وئریلدی. اؤدوللرین ایچینده بیر اؤزل اؤدول وارایدی؛ ستارخانین عکیزی اوستا یارادیجی حؤرمتلی "کورهپزین" ألی ایله خالچادا سرگیلنمیشدی. اؤدولو عزیز دوستوم سایین موهندیس عباسپور؛ سالونداکیلارا گؤستهرهرک اوستادا وئردیلر. تؤرنده ایرانین خط اوستادی حؤرمتلی "محمدباقر جعفرزاده"، خویون تانینمیش یازاری سایین "حسین کرلو"، سئویملی یازار "عباس احمداوغلو"، تانینمیش یازیچی دوستوم "حمید آرغیش"، حؤرمتلی "عباس کؤچری" خط اوستادی، پئره شهرینین شهرداری جناب "نصرا..پور" گیل ده وار ایدیلار، یئرلری سئنده بوش ایدی.
اؤدوله چیخاندان سونرا، اوستاد صاحبدل، یازیچیلار درنهیی طرفیندن، سایین موهندیس عباسپور دا درنکلر طرفیدن دانیشدیلار. تؤرنده بیر چوخلارینین یئری بوش ایدی: آدلیم یازاریمیز حؤرمتلی ابراهیم اصلانی، سئویملی شاعیریمیز اوستاد هاشم عابد، حؤرمتلی یازاریمیز روقیه خانیم کبیری، خویون گنج آراشدیریجیسی علیرضا مقدم، عزیز یازار شهریار گلوانی یادیما گلن آدلار ایدی.
بو آرادا سئویملی یئکانلی دوستلاریمیزدان بیر شئعر حاضیرلامیشدیلار. اونلارا دا واقت اولمادی، بیر بؤیوک اوزگونلوک ده اونلارا بوشلویوق. ماراقلی قونولاردان بیری، بیر چوخ فوتوگرافچینین تؤرهنه قاتیلماقلاری ایدی. تانییانلار دئییردیلر، دؤرد بئش خبر دوشرگهسیندن او تؤرهنه قاتیلانلار وار ایدی. آنجاق شنبه گونونو دک هئچ بیر خبر پایلاشیلمامیشدی!
فوتولار؛ بیر چوخو خوینیوز سایتیندان آلینیب دیر.


c: text/html

text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(49)
غربین سوریه ایفلاسی او قدر دقته چارپان و دقیق کی، آرتیق پارلامنتلرینده بئله آچیقجا دیله گتیریلیر. آلمان فدرال مجلیسییندکی سوریهیه دایر ایجلاس بونون بیر گؤستریجیسی
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(49)
1990-جی ایللرین ایلک یاریسیندا بوسنیده یاشانان اتنیک تمیزلیک جهدینه اعتراض اولاراق آمریکادا مشهور اولموش بیر تامپون استیکری بئله دئییردی: بوسنالیلار قانی، اینسانلیغین اوزونده بیر لکهدیر. 1991-1995 ایللری آراسیندا داوام ائدن بوسنیا توپلومون یارانما موباریزهسینده اون مینلرله اینسان حیاتینی ایتیرمیش، یئرلریندن ائدیلمیش و هر جور ظلمون همصحبتی اولموشلار. او ایللرده روسیا، دونیا سیاستینده بؤیوک اؤلچوده دؤوره خاریجی قالمیشدی. بونا باخمایاراق 1990-جی ایللرین باشیندا غرب اؤلکهلری، بوسنی بحرانیندا قیدسیز و تاماشاچی قالماغی سئچیم ائتمیشدیلر. قرارلی بیر توتوم منیمسمیش اولسالار، بوسنیادا آخان قان و دیشلنن اینسانلیق قورورو چوخ قیسا مدت ایچینده سون بولابیلیردی.
سون بئش ایلدیر، بوسنیده گؤزلملنندن داها بؤیوک بیر لاقیدلیک و بیگانهلیک حالی سوریهده یاشاندی. بو گون شرق حلبه گلینن نقطه، غربین سوریه سیاستینین باشاریسیزلیگینین بیر نتیجهسیدیر. بیر موشاهیدچینین ده ایفاده ائتمیش اولدوغو کیمی، "شرق حلب، غرب آلدیرمازلیغینین باشکندی" دیر بو گون. روسیا دستکلی اسد نیظامی گوجلری حلبه مخالیفلرجه ساوونما اولونان سون بؤلگهسینه دوغرو ایرهلیلمکده. دونیا ایسه اؤنلمکده باشاریسیز اولدوغو نیظامی و اینسانی فلاکتین خرجلرینی حساب ائتمکله کیفایتلنهجک کیمی گؤرونور.
غربین سوریه ایفلاسی او قدر دقته چارپان و دقیق کی، آرتیق پارلامنتلرینده بئله آچیقجا دیله گتیریلیر. آلمان فدرال مجلیسییندکی سوریهیه دایر ایجلاس بونون بیر گؤستریجیسی. بو ایجلاسدا دانیشان آلمان فدرال مجلیسی خاریجی ایشلر کومیسیونون صدری نوربرت رؤتگن، غرب اؤلکهلرینین، سوریهنین حلب شهرینده یاشانانلاری دایاندیرماقدان کیفایتسیز و قابیلیتسیز قالدیغینی سؤیلمکدن چکینمهدی. رؤتگن غرب اؤلکهلرینین حلبده یاشانان اینسانلیق فاجعهسی قارشیسینداکی موقعیتینی بیر هوشونو ایتیرمه حالی اولاراق خاراکتریزه ائتدی. اونا گؤره "حلب، غرب خاریجی سیاستینین سون ایللردکی ان بؤیوک فلاکتینین سمبولو" ایدی.
تاریخین قارا صحیفهلرینه کئچهجک اؤلچودکی بیر اینسانی فلاکته شاهید اولور بوتون دونیا بو گونلرده. بو فلاکته گئدن یولو، روسیانین 2015-جی ایلین آوریلینده نیظامی گوجونو دؤورهیه سوخماسی آچدی. 2015-جی ایلین ایلک روبونده اسد رژیمینین ایران، عراق و لبنان اصیللی حزب اللهدان آلدیغی دستهیه باخمایاراق وعدهسینین دولدوغو بلیرگینلشمیشدی.
آنجاق غرب "اسدسیز سوریه" موضوعسوندا ایکیرجیکلی بیر توتوم ایچینده ایدی. آیریجا داعش فاکتورونون اورتایا چیخمیش اولماسی خصوصیله آمریکانی داعش اوزرینه یوغونلاشماغا یؤنلتدی. بو وضعیت روسیا باخیمیندان بیر فورصت اولاراق قیمتلندیریلدی و اسد رژیمینی قوروماق اوچون نیسبتسیز بیر نیظامی گوجو دؤورهیه سوخدو. روسیا آوریل 2015-جی ایلدن بری غیری-اهالی، خستهخانا و مکتب آیری-آمریکالیگی گؤسترمهدن چوخ بیر هاوا سالدیریسی کامپانیاسی ایجرا ائتدی. چوخ هاوا سالدیرینین یانیندا، شرق حلب سوسوز قالمیش وضعیتده و یئمک چتینلیگی یاشانماقدا. بو هاوا سالدیریلاری هفتهلردیر سوریهنین ان چوخلیق شهری اولان حلبه مخالیفت نظارتی آلتینداکی قیسیمینی هدف آلمیش وضعیتده.
آوریل 2015-جی بو زامانا قدر تشکیل ائدیلن روسیا هاوا سالدیریلاریندا 2،700دن چوخ اینسانین حیاتینی ایتیرمیش وضعیتده. 26 نوامبردان بری شرق حلبدن ان آز 25 مین نفر آیریلمیش حالدا. و هله بؤلگهده 50 میندن چوخ نفرین قالماغا داوام ائتدیگی تخمین ائدیلیر.
روسیا، 20 ژانویهیه قدر اولان مدت ایچینده شرق حلبه مخالیف گوجلردن تمیزلمهیه چالیشیر. یئنی باشقانینین آند ایچمه ائدجگی زامانا قدر بیر کئچید پروسسینده اولان آمریکا رهبرلیگین روسیانین آتدیغی آددیملار قارشیسیندا حرکتسیز قالاجاغی فرضیهسیندن حرکت ائدیر. اؤزوندن بکلنممسینی باخمایاراق ترامپ رهبرلیگینین آغیر بیر رفتار آلما احتیمالینین اولماسی، روس لیدرلیگینی داها چوخ نیظامی گوج ایستیفاده یؤنلدیر. شرق حلب داخیل اولماق عذره مومکون اولدوغو قدر چوخ بؤلگهنین مخالیفلرین تمیزلنیلمهسیدیر یئنی باشقانی سوریهدکی یئنی حقیقتی قبول ائتمهیه ایتهجگی دوشونولور.
ایکینجی دونیا ساواشیدان بو زامانا یاشانمیش ان بؤیوک سیویل قتل عامی بیری یاشاندی سوریهده. آنجاق یاشانان او قدر تعریفی غیری-مومکون چتینلیگه باخمایاراق شرق حلبده دوکتورلار و مختلیف وطنداش میدانا گلمهلر آغریلارین دیندیریلمهسی اوچون فوق العاده بیر تلاش گؤستریرلر. بو گون سوریهده مینلرله جانا قصد باهاسینا قیسا وعدده هر جور شدتی ایستیفاده ائدنلری، بیر گون هر شئی دورولدوغوندا ساواش گوناهکاری اولاراق تاریخین محکمهسینده محاکیمه گؤزلییر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«جنوبی کؤره»
آراشدیرماچیلاری بیلدیلر کی مغناطیس میدانی باعیث اولور سرطان تومورلاری اؤزلرینی
محو ائلهسینلر و بئلهلیکله اینسانین سرطان علیهینه گوجلو سیلاحی اولسون.
جنوبی کؤره
عالیملری بیر یول تاپیبلار کی مغناطیس میدانیندان سلوللاری هدف توتماق اوچون
ایستیفاده ائدیرلر و نتیجهده بو سلوللار اؤزلرینی آرادان آپارسینلار.
بو آراشدیرماچیلار
گؤرسدیبلر کی بو پروسه باغیرساق سرطانی بارهده اثرلیدیر.
اونلارین قصدی وار بو یولی
آیری سرطانلارین اوستوندهده سینایالار.
مخصوص سیقنالین جوابیندا
محو اولماغا محکوم اولموش سلول ییغیشیر و تیکه- تیکه اولور. آما سرطانلی موریدده
بو سلول اؤلومو, باشا چاتمیر و سلوللار کونترولسوز صورتده چوخالیر.
مغناطیسله موعالیجه کیچیک
دمیر نانو ذرّهلره شامیل اولور کی آنتیبادیلره مربوط اولورلار. آنتیبادیلر
خطرلی مادهلرله ساوشاماق اوچون, بدنین موحافیظه سیستمی واسیطهسی ایله دوزَلمیش
پروتئینلردیر. بو دمیر نانو ذرّهلری تومورون سلوللارینا یاپیشیر و مغناطیس
میدانی اولان زمان, بو مولکوللار بیر یئره ییغیشیب و اوتوماتیک اولاراق اؤلوم
سیقنالینی آزاد ائدیرلر.
بو آراشدیرمادا, قورساغین
سرطانلی سلوللاری نانو ذرّهلرین معرضینده و ایکی میدانین آراسیندا یئرلشدی .
سلوللارین یاریسیندان چوخو مغناطیس تأثیری آلتیندا اؤلدو, بیر حالدا کی بو پروسه
ساغلام سلوللارا اثر قویمادی.
بو آراشدیرمانین نتیجهلری نیچر
متریالز مجلهسینده یاییلیب.


text:
شعراربعین - تُرکی
زبانحال حضرت زینب
غمگینترین مرثیه
اربعین – مرثیه ادبیاتی
عاشورا حماسه سین دیری ساخلایان ، قادینلار قادینی ، زینب حضرتلری (س) باره سینده دانیشماق بیزیم اوچون چوخ چتیندیر. ایسلام دینی نین بایراغینا دایاق زینب حضرتلری نین آجیلیقلاری هئچ تدقیقاتچییا گیزلین اولمایاراق، ایمکانی یوخدور کی « اربعین » کلمه سی گؤزه دَه یَه ، « زینب حضرتلری » یادا دوشمه یه . بو گونلرین مناسبتینده ، آغیر غم یوکو داشییان خانیم ، کربلا شهیدلری نین زیارتینه گئتمیشدیر.
حضرت زینبین(س) دیلیجه – مرثیه
داغدار ائتدی حسین(ع)! پوزغون مزارون زینبی
آتش عشقه سالیب ، صبر و قرارون زینبی
غم قوجالدیبدیر منی ائیلیبدی گیریان قارداشیم!
گؤز یاشیملا بیر آخیر گؤزلرده کی قان قارداشیم!
چوخ مصیبتله یئتیشدیم قبریوه، جان قارداشیم!
ائیله دی نیسگیل داغی محزون غبارون زینبی
سؤیله ییم آخیر سنه من هانسی بیر فرجامدن؟!
کوفه دن یا دیر راهیب دن یا راه شام دن؟!
گل دئییم بیر قورخولی ویرانه قالمیش دام دن
گؤر نئجه سوزان ائدیبدیر طفل زارون زینبی!
باغریما اود سالدی هیجران،قانه دولدی شامده
غصّه دن بیر نوگولون آج یاتدی سولدی شامده
هئچ سوروشمورسان رقیّه ن پس نه اولدی شامده
جان وئریب یاندیردی نازلی یادگارون زینبی
محبس اولدی روحیمه او مُلک شامی قارداشیم!
شرمسارم کی دییه م من چوخ کلامی قارداشیم!
اکتفا ائت بو سؤزه آل بو سلامی قارداشیم
یاندیریب یاخدی خلاصه روزگارون زینبی
قالمادبق ساکت ولی پوزغونلو بیر آمالده
عرصه نی دار ائیله دیک ظولمه خروشان حالده
فرصتی دشمن دن آلدیق، وقت قیل و قالده
صبره تسلیم اولدو چون دوتدی وقارون زینبی
ائیله دیک رسوا یزیدی شامده سجّاد ایله (ع)
ناگران اولما کی جنگیم وار گئنه بیداد ایله
هاشمی بولبوللری قویمام گزه صیّاد ایله
عارف فاضل ائدیب عطر بهارون زینبی
خطبه میز یارمیشدی دشمن باغرینی شمشیر تک
گؤز یاشی آنجاق سلاح اولموشدو کسکین تیر تک
روبهان کوفه و شامی ووروردوق شیر تک
ائیله دی سؤزلر دَنیزی اقتدارون زینبی
باخما معناده بئله نیسگیللی محزون هیئته
دولموشام آللهه آند اولسون سراسر حیرته
یئندیریب جانون تکان وئر قلب شاه امته
گؤرنه حاله سالدی قانلی لاله زارون زینبی!
اولموشام افسرده هیجرانیندان ای دریای داد
گل دعا ائیله بو تئزلیکله آچیم وصله قاناد
قالماییم دونیاده گؤرموم بیر بئله جور و فساد
ائیله دی مفتون او راز آشکارون زینبی
دونیانین باغرین گرک بو کربلاده داغلییام
نیسگیلین چوخدور یئری وار هرنه قدری آغلییام
قالمادی فرصت منه قارداش! یاراوی باغلییام
غرق ماتم ائتدی حزن بیشمارون زینبی
قوی غریبلیکلرده یانسین قوربانون اولسون باجون
چیرپینان قلبی دایانسین قوربانون اولسون باجون
باشیوه پیدر دولانسون قوربانون اولسون باجون
اودلادی دونیاده چشم اشکبارون زینبی
روحیوی قایتارماغا بیر یول چالیش منله حسین! (ع)
آیریلیقلار آتشینده دور آلیش منله حسین!
دلشکسته قالمیشام گل بیر دانیش منله حسین!
الامان ائیلیبدی حال انتظارون زینبی
اَللری قوینوندا باخ گؤر نه نوا ائیلیر رباب!
سینه داغین غملی حالدا برملا ائیلیر رباب
ایسته ییر دردین دئسین اما حیا ائیلیر رباب
اودلادی بو همسر بی اختیارین زینبی
ناز بالاسین وئر آنا بیر آرزییا چاتسین حسین!(ع)
باغرینا باسدیقجا بیر بیر غملرین آتسین حسین!
اصغرین راحتدی راحتتر ولی یاتسین حسین!
یاندیریب یاخدی عجب دیلسیز هزارون زینبی
من دئییم یالقیز بالاندا ، سنده اکبردن (ع) بویور!
من دئییم نازلی رقیّه ندن، سن اصغردن بویور
من دئییم یاسدان ، سن عباس دلاوردن بویور!
قارداشیم! چوخ یاندیریبدی روزگارون زینبی!
اؤلمه ییبسن آمما سن ای عارف عالی مرام
حق یولوندا اؤلمز هئچ بیر شخص مخصوصاً امام
بو آخان گؤز یاشی اولموش آیریلیقدان، وَالسلام
عزّته مالیک ائدیب پروردگارون زینبی
شاعر: ابواالفضل عظیمی بیلوردی
(دادا دادگر )


text:
یازان: عسگر علیائی کلیان -یاشیل خلخال
کاغیذکونان بولگهسی 1358_ جی گونش ایلینهدک خلخال شهرینین بئشینجی حوزهسی ساییلیردی. بو بؤلگه 1358_جی ایلین قیش فصلینده خلخال شهریندن آیریلیب میانا شهرینه باغلی اولدو. تاریخ بویو خلخال ایله کاغیذکونان بؤلگهلری اورتاق بیر مدنیتله آذربایجانیمیزین مدنیت و فولکلورونون قورونوب ساخلانیلماسیندا دانیلماز پایی اولموشدور. ایندی کاغیذکونان بؤلگهسینین کندلرینده اؤزللیکله کلگان(کلیان) کندینده و خلخال شهرینین باشقا کندلرینده دام باسدیرما مراسیمی طنطنهلی بیر مراسیم اولاراق خالقیمیزین بیرلیگینی ساخلاییب کولتورونو منیمسهمیشدیر.
کئچمیش زامانلاردا و هابئله ایندی ده بو بؤلگهلرده بو مراسیم ان بؤیوک بیر مراسیم ساییلیر. کند ائولرینین اوستونو اؤرتوب باسدیرماق اوچون نئچه گون اؤنجهدن ائو یییهسی کندین بیر نئچه قودرتلی اورتا یاشلی و گنج کیشیلرینی چاغیریر و هابئله قوواق (قلمه، تبریزی) یا سویود آغاجلاریندان اولان تیرلری و آتمالاری دامین اوستونه داشیییب، اونلاری یئرلشدیررلر. اونون اوستونو بعضا ایسه تاختا و چوخلو آغاجلارین یاش قول بوداغیندان اله گلن چیرپی ایله اؤرترلر.
ائو یییهسی دام باسدیرما مراسیمیندن بیر گون اؤنجه تورپاق ایله بوغدا سامانینی سو ایله قاتیر و بئلهلیکله پالچیق دوزلدرلر. آنجاق بیر گون قاباق دان ائو ییهسی واسیطهسی ایله نئچه نفر ایشلهیه بیلن آدام بو مراسیمه دعوت اولونار. صوبح ائرته ایکن چاغیریلان آدملار گلیب و بیر نئچهسی پالچیغی قاریشدیریب کونده دوزلدرلر. بیر نئچهسی ده آرخالارینا سبد تاخاراق کوندهلری دام اوستونه داشییارلار. بیر نئچه نفر ده کوندهلری دامین بوش یئرلرینده یئرلشدیریب دامین اوستونده کی آچیق یئرلری توتارلار. آنجاق بیر نفر ده مالا الینه آلیب دامین اوستونو هامارلایار
منبع:نشریه ائل بیلیمی
:: برچسبها:


text:
ایرانین کئچمیش پرزیدنتی هاشیمی رفسنجانینین دفن مراسمی زامانی اعتراض آکسییاسی کئچیریلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، اعتراض آکسییاسینی رفسنجانینین طرفدارلاری ساییلان رفورمیستلر تشکیل ائدیبلر. اونلار آکسییا زامانی «روسییایا اؤلوم» شعارلاری سسلندیریبلر. اعتراضچیلارین سسی او قدر یوکسک اولوب کی، حتی دفن مراسیمیندن جانلی یاییم وئرهن تلویزییالار جانلی سسی حزنلو موسیقی ایله عوض ائتمهلی اولوبلار.
اعتراضچیلار ایرانین درحال سورییادان چیخماسینی ایستهییبلر. اونلار ائلجه ده روسییانی سورییانین باشینا گلن بوتون بلالارین اساس گوناهکاری ساییبلار.
قید ائدک کی، رفسنجانی ۱۹۸۹-۱۹۹۷-جی ایللرده ایران پرزیدنتی اولوب. او، خمینی نین یانیندا دفن اولونوب.


text:
ساتیریك سؤزون جاذیبهسی
ساتیریك سؤزون جاذیبهسی
فاتیمات محمدووا،
كولتورولوگییا اوزره فلسفه دوكتورو
گؤرمه! - باش اوسته، یومارام گؤزلریم.
دینمه! - موطیعم، كسرم سؤزلریم.
بیر سؤز ائشیتمه! - قولاغیم باغلارام.
گولمه! - پئكی، شام وسحر آغلارام.
قانما! - باجارمام، منی معذور توت،
بؤیلهجه تكلیفی-محالی اونوت!
قابیلی-ایمكانمی اولور قانماماق؟!
معجمری-نار ایچره اولوب یانماماق؟
بو غریبه هاوالی بدیعی - سینتاكتیك كونستروكسییا ائله بیر نیدایا كؤكلهنیب كی، بو نیدا صابیر دئمكدیر. بیر عصردن آرتیقدیر كی، " معجمری - نار " ایچینده یانا - یانا یازیلمیش " هوپهوپنامه " دوشونن و دوشونمك ایستهین اوخوجوسونون الیندن دوشمور. چونكی دونیاداكی هر شئی ائله سؤزدور. شعئیری قیدالاندیران دیل نتیجه اعتیباریله تاریخدیر. و تاریخ پوئتیك سؤزون تجسسوم اولوندوغو زاماندیر. اینسان یارادیجیلیغینین هر بیر محصولو كیمی پوئزییا دا تاریخین یئتیشدیرمهسیدیر. ساتیریك پوئزییا زامانین و مكانین یئتیرمهسی اولاراق اؤزونده زامانا خوصوصی موناسیبتی احتیوا ائدیر. آیدین، معنالی، غریبه بیر دینامیكا ایله یازماغا قادیر اولان صابیرین یارادیجیلیغی آذربایجان خالقینین آفوریستیك تفككورونو، ایفاده طرزینی ائله بیر اوستالیقلا عكس ائتدیریر كی، ادبی - بدیعی دیلیمیزین گؤزللیگی قارشیسیندا مات قالیرسان:
سس سالما، یاتانلار آییلار،
قوی هله یاتسین،
یاتمیشلاری راضی دئییلم،
كیمسه اویاتسین.
تك - تك آییلان وارسا دا،
حق دادیما چاتسین.
من سالیم اولوم،
جومله جاهان باتسا دا باتسین؛
میللت نئجه تاراج اولور اولسون،
نه ایشیم وار؟!
دوشمنلرهمؤحتاج اولور اولسون،
نه ایشیم وار؟!
بو میصراعلارداكی " یاتماق " سؤزونون تكراری، " اولور اولسون " ، " نه ایشیم وار " ایفادهلری هم اینجه سس پولیفانییاسی یارادیر، هم ده كلاسسیك شعئیریمیزدن گلن تكرارلار كیمی اینجه و كامیل شكیلده دوزولهرك ساتیریك معنا كسب ائدیر. صابیر یارادیجیلیغیندا ساتیریك سؤزون جاذیبهسی او قدر گوجلودور كی، دقیق سئچیلمیش سؤزلر، خالق دیلیندن گؤتورولموش ایفادهلر اوخوجونو دوشوندورور، دوشوندوردوكجه تأسوفلندیریر، تأسوفلندیردیكجه هیچقیریقلار ایچینده گولوش دوغورور. میرزه علی اكبر صابیر ساتیریك شعئیری موكمل ایجتیماعی - ائستئتیك مقاما یوكسلتمیش، هجوچیلیكدن اوزاق سرت ساتیرا یاراتمیشدیر. صابیرین سارسیدیجی دیلینین كؤكو آذربایجان دیلینین ان قدیم دؤورلریندن باشلاییر. میللتین اؤزونهمخصوص یومورو، فرازئولوگیزمینین درینلیگی و زنگینلیگی اونون یارادیجیلیغینا هوپموش، ساتیریك سسینین هارایینین هر تئلینده سسلنمیشدیر. بؤیوك شاعیرین " موللا نصرالدین" صحیفهلرینده موللا نصرالدین یومورو ایله یوغرولموش ایفادهلری دیللر ازبری اولموشدور:
ترپنمه، آماندیر،
بالا، غفلتدن آییلما!
آچما گؤزونو، خابی - جهالتدن آییلما!
لایلای، بالا، لایلای!
یات، قال دالا، لایلای!
بویوك صنعتكارین ایشلتدیگی سؤزلرین لئكسیك - سئمانتیك خوصوصیتلری دیلیمیزین پوئتیك سرحدلرینی گئنیشلندیرمیش، اوریژینال ایفاده طرزی، خطابلاری، تكرارلاری میثیلسیز بیر جسارتله اینسانلارین آغیر حیاتینی، حوقوقسوزلوغونو عكس ائتدیرمیشدیر:
مظلوملارین گؤز یاشلاری
دریا اولاجاقمیش،
-دریالاری، عوممانلاری نئیلردین، ایلاهی؟!
باشقا بیر اؤرنك ده:
فهله، اؤزونو سن ده
بیر اینسانمی سانیرسان؟!
پولسوز كیشی، اینسانلیغی آسانمی سانیرسان؟!
باشقا بیر اؤرنك ده:
آلدی دولو الدن سرو سامانینی، نئیلیم؟
یاینكی چییرتكه یئدی بوستانینی، نئیلیم؟
وئردین كئچن ایل بورجونا
یورغانینی، نئیلیم؟
اول ایندی پالاس ساتماغا آماده ، اكینچی!
لال اول، آ بالام، باشلاما فریاده، اكینچی!
صابیر یاشادیغی جمعیتین معنوی عئیبجرلیگینی قامچیلایاركن هئچ كسه بنزمهین بیر اوسلوب یاراتدی. پروفئسور توفیق حاجییئو صابیر حاقیندا دئییر: " صابیر، عومومیتله، سون حددی سئویر، او، اورتا مؤوقئع توتان دئییلدیر؛ شاعیرین گؤستردیگی عئیبجرلیكدن او یانا عئیبجرلیك، گؤزللیكدن او یانا گؤزللیك، ایدئال یوخدور؛ اونون اوسلوب پرینسیپی بئله دیر: ان عئیبجر عئیبجرلیك، بونون موقابیلینده ایسه ان گؤزل گؤزللیك " ! بو، بؤیوك شاعیرین اینقیلابی تفككورونون ماهیتیدیر. صابیرین پئسسیمیزمی دئكادانس یوخ، اینسانلارین گوناهلارینی یوماق اوچون قودرتلی ائهتیراسدیر. اؤزونون خوصوصی یولو ایله گئدن شاعیر زامانین تاپماجاسینی حلّ ائتمهیه، حیاتین معناسینی، ایضطیرابین جاوابینی آمانسیزلیق و عدالتسیزلیك اوچوروموندا تاپماغا جهد ائدیر:
اینسان اولانین جاه و جلالی گرك اولسون،
اینسان اولانین دؤولتی، مالی گرك اولسون.
هوممت دئمیرم،
ائولری عالی گرك اولسون.
آلچاق، اوفاجیق داخمانی
سامانمی سانیرسان؟
آخماق كیشی، اینسانلیغی آسانمی سانیرسان؟!
بؤیوك سؤز اوستاسی تكرارلانان سؤزلرین موختلیف معنالاریندان چوخ معنالیلیق، اومونیملیك یارادیردی:
هر نه چكسن، چك، برادر،
چكمه دوز میزانینی،
چكمه سن میللت غمین، چكمه،
چك اؤز قلیانینی.
" چك " سؤزونون شعئیرده بو اویناقلیغی بدیعی دیلی قوووتلندیریر، ایفایا گؤزللیك وئریر. صابیرین یارادیجیلیغیندا سؤزون ماكسیموم آغیرلیغی، قودرتی عومومی كینایهنی آچماغا، ساركازمی گوجلندیرمهیه خیدمت ائدیر:
بعضی یئرلرده تصادوف اولونور آشه، اته،
موفته گؤرجك توتورام
كندیمی بؤزباشا، اته!
نوش اولور جانیما ات،
خاصه او هنگامدا كیم،
من یئیم، خیردا اوشاقلار باخا،
آغلاشا اته!
اؤیله زهلم گئدیر، آللاه دا بیلیر،
میللتدن،
اولورام سوست آدی گلجك،
دؤنورم داشا، اته!
و یا:
نوری چئشمانیممیسان،
ائی پول، جانیممیسان؟
عیصمتیم، ناموسوم، عیرضیم،
غئیرتیم، قانیممیسان؟
مذهبیم، دینیممی، آیینیممی،
ایمانیممیسان؟
بو شعئیرین هر سطرینده ایشلنن اداتین یاراتدیغی گوجلو كینایه خاراكتئرین آچیلماسینی نه قدر دقیقلشدیرمیشدیر. میللی دیلین قودرتی شاعیره اؤزونو ایستهدیگی كیمی ایفاده ائتمهیه ایمكان وئرمیش، او، اؤز آغریسینی، آجیسینی، كدرینی، غضبینی یازدیغی سطیرلره سپهلهمیشدیر. بؤیوك سؤز اوستاسینین ان عادی سؤزلره ده غئیری - عادی معنالار وئره بیلمهسی بدیعی خاراكتئرلری، صورتلرین تابلوسونو یاراتماقدا عوضسیزدیر. پروفئسور توفیق حاجییئو - " صابیرین میصراعلاری و سؤزلری شؤعلهلهنیر. صابیرین صنعتكار شاعیر قلمی عئینی زاماندا هم بستهكار چوبوغو، هم ده رسّام فیرچاسیدیر. او، یازیر، بستهلهییر و لؤوحه چكیر " - دئمكده حاقلیدیر:
قاباق دیشیم تؤكولوب،
آزیلاریم سؤكولوب،
منه قوجا دئمزلر،
بیر آز بئلیم بوكولوب.
صابیر سانكی رسامدیر - شاعیر و رسام - تقدیم ائتدیگی تیپین معنوی كئیفیتلرینی بئله یارادیر:
آی آداما اوخشاماز، بیر اوزونه باخسانا!
بومبوز اولوب ساققالین،
رنگ و حنا یاخسانا!
مؤمین اولوب بیر اوزوك
بارماغینا تاخسانا!
تا كی دئسین خاص و عام: آی باراكاللاه سنه!
بو میثاللار منن شیكست، اینسانلیقدان كنار شخصلرین پورترئتینی ائله دقیقلیكله گؤستریر كی، سانكی رسم قالئرئیاسینداسان. صابیر بنزرسیز، تكرارسیز اوبرازلار یاراتدی، اونلارا ساتیریك دون گئییندیردی. و بو اوبرازلار رسسامین یاراتدیغی تابلویا دوزولدولر. ائله بو آندا قولاغیمیزا شاعیرین:
دیندیریر عصر بیزی، - دینمهییریز،
آچیلان توپلارا دیكسینمهییریز!
- فریادی گلیر. عصرین طلبینه اویغون اونونلا دانیشا بیلمهین، علمه، معاریفلنمهیه، مدنیته چاغیران توپلارین سسینه دیكسینمهین وطنداشلارینین دردی اونو آغریدیب اینجیتمیش، اینجیتدیكجه دوروست سئچیلمیش ایفادهلری ایله اونلاری آمانسیز ساتیریك آتشه توتموشدور. جانلی نیطق، دینامیكا، ساده، معنالی ایفاده طرزی بؤیوك شاعیرین پوئتیكاسینین اساس مزیتی، عئینی زاماندا، اوخوجونو مفتون ائدن جسارتیدیر. بو جسارت اونو نوواتور شاعیر كیمی تانیدیر. اونون شعئیرلرینده كی دیالوژی نیطق ماراقلیدیر:
-یولداشیم، یاتمیشمیسان؟
-یوخ، بیر سؤزون وارسا، بویور!
-اون مانات قرض ایسترم...
-یوخ، یوخ، برادر، یاتمیشام.
صابیرین پوئتیكاسیندا كلاسسیك شعئیر عنعنهلرینه سربست موناسیبت اؤزونو گؤستریر. او، 20. عصر اینقیلابی - ساتیریك پوئزییاسینی یاراتمیش، كامیل نومونهلری ایله همین پوئزییانی زنگینلشدیرمیشدیر. گؤركملی ادبیاتشوناس، پروفئسور جعفر خندان صابیر حاقیندا بئله دئمیشدیر: " سابیر صنعتین ائله یوكسك بیر زیروهسینه چاتمیشدی كی، اورادان هر شئی آیدین گؤرونور، قارانلیقلار ایچریسینده كی چیركابلاری دا سئچمك اوچون صنعتین گور ایشیقلاری اونا كؤمك ائدیردی " . صابیرین هر شعئیری بیر اوستادلیق نومونهسی، آذربایجان ادبی دیلینین ان زنگین ایفادهسیدیر. او، خالق ایفادهلرینی شعئیرینه ائله آسانلیقلا، طبیعی فورمادا گتیریردی كی، بدیعی كامیللیك، بدیعی تصویر خالق بدیعی تفككورونون " بابالین بوینوما " ، " بختور اولسون باشین " ، " آغرین آلیم " ، " شوكر آللاها " كیمی ایفادهلری شعئیرین ایدئیا مضمونونون آسانلیقلا قاورانماسینا، ازبرلهنهرك دیللر ازبری اولماسینا سبب اولوردو:
آغرین آلیم، آی مشد سیژیمقولو،
آلتمیشا یئتدین دئمه اولدون اؤلو،
شوكر اولا آللاها، جانیندیر سولو،
چوخ دا كیشی، توتما بئش اللی پولو،
وئر پولونو، دادلی، لذتلی زاد آل!
قوی بابالین بوینوما، گئت آرواد آل!
باشقا بیر اؤرنك ده:
اوغلوموز، آی خانصنم،
بیر یئكه پلوان ایمیش!
بختور اولسون باشین،
بختیمیز اوغلان ایمیش!
دورموش ایدیم كوچه ده،
بیر دهنه گؤردوم، همان
آغریسینی آلدیغیم فیضی گلیر لاپ پییان،
چاتجاق اوروب بیر قوجا سایلی قوسدوردو قان،
گؤزلرینه دؤندویوم
سانكی بیر آسلان ایمیش!
بختور اولسون باشین،
بختیمیز اوغلان ایمیش!
جان سنه قوربان، صنم،
نسلیمیز اینسان ایمیش!
بو جور " نسلی " ایله " غورورلانان اوبرازلارین " اینسانی كئیفیتلری باشقا شعئیرینده بئله تقدیم اولونور:
بو دا سؤزدور، قازاندیقلاریمیز پارهلری
هئی وئرك، بوغمالاسین
زنگهزور آوارهلری.
بیزلره دخلی ندیر،
- یوخدور اگر چارهلری،
قوی آغارسین فوقاره گؤزلرینین قارهلری،
چكسین اونلار گئجه
- گوندوز نیگارانلیق، بیزهنه؟!
تاپماییر آج - یالاواجلار گوزارانلیق،
بیزهنه؟!
بؤیوك شاعیرین اثرلرینی اوخودوقجا بو داخیلی آهنگ، شعئیریتین موسیقیسی اینسانین حیسلرینی ائحتیزازا گتیریر، عئینی زاماندا، بو دویغولاری كونكرئتلشدیریر، اینسان حیاتینین آنلارینی میللی كولوریته بلهییر.
قودرتلی سؤز صنعتكارینین اوشاقلار اوچون یازدیغی شعئیرلرین بدیعی تصویر فورماسی، اوشاق ذؤوقونه آشیلادیغی ائستئتیك حظّ، همین شعئیرلرین داخیلی مئلودییاسی، شاعیرین بیر رسام كیمی چكدیگی تابلو حددیندن آرتیق مفتون ائدیجیدیر.
سابیرین ساتیریك تفككورو، سؤزلرینین جاذیبهسی آرتیق بیر عصردیر كی، گولدورور، دوشوندورور. " موللا نصرالدین" صحیفهلرینده " توركون آچیق آنا دیلینده " یازیب - یاراتمیش، دیلیمیزین ایدئال درجه ده گؤزللیگینه بیزی ایناندیرمیش شاعیرین آمالی " پیسی پیس، اَیرینی اَیری، دوزو هموار یازماق " ایدی. " حق سؤزو دئركن اوتانا بیلمهین، گؤیده گونشی دانا بیلمهین " شاعیر " آیینه ده اؤزلرینی اَیری گؤرنلره " حیات درسی وئریردی. بو درس اوستاد شاعیرین اورك آغریلاری ایله دولو ایدی. بو آغریلارا یئنیلمهین، ناراحات عؤمرونو خالقین ساوادلانماسی، اؤز حاقینی تاپماسی، حوریته قوووشماسی اوغروندا مشعله چئویرمیش شاعیرین عیبرتلی نیدالاری، خطابلاری، رومانتیك پوئتیكاسی همیشیاشاردیر:
من گئدرسم، وار اولسون آمالیم!
یاشاسین شهرییاری- حوریت!
قایناق:
Xalq qəzeti.- 2012.- 7 avqust.- S. 6.
كؤچورن: عباس ائلچین


text:
چیلله گئجهسی میلاد تاریخی ایله دئکابرین 21-دن 22-ا کئچن گئجهدیر. بو گئجه اساسن گونئی آزربایجاندا، قوزئی آزربایجان، تورکییهده و ایراندا قئید ائدیلیر. بو گئجهده قار یاغماسی چوخلو سئوینجه سبب اولور. همین گئجه عائله
عضولری، قوهوم، دوست، تانیش صمیمییتله بیر یئره ییغیشیر و ایلین ان اوزون
گئجهسینی مئیوه و چوخلو شیرنیات یئمکله قئید ائدیرلر. بو گئجهنین ان اهمیتلی آتریبوتلاریندان بیری قارپیزدیر. اهالی
قارپیز یئییر کی، سویوغا یوخ دئسین. بئله کی، هر عاییله همین گئجه موتلق
بیر قارپیز آلمالیدیر. اگر یئنی ائولننلر وارسا اونلارا دا والیدئینلری
طرفیندن قارپیز هدیه وئریلیر. بو گئجه آزربایجانین ان دوغما، قدیمی و یئگانه گئجه بایرامیدیر. جویز
(قوز) هالواسی، هویج (کؤک) هالواسی، پاخلاوا (باقلوا)، توخوم
(سئمیچکا)(توم) و مئیوهلر و دیگر شیرنیاتلار دا بو گئجهده سوفرهده
اولمالیدیر. آزربایجان كندلرینده و شهرلرینده بو گئجهاوچون چئشیدلی عادت – عنعنهلر
موجوددور. كورسو دوورونو ییغیلیماق، فامیلین بویوگلرینین ائولری گئتمك،
گئجهلر "تاپماجالار" و "بایاتیلا" سویلهمك بو گئجهنین
عادت-عنعنهلریندندیرلر. هر حالدا "چیلله قارپیزی" یئمك بو گئجهنین تمل
عادتیدیر. قیش فصلینین ان اوزون سورن بؤیوک چیللهسی اؤز قار توفانینا، سویوق و
دوندوروجو شاختاسینا گؤره ائل آراسیندا قاراقیش دا آدلانیر. بؤیوک
چیللهنین باشلاندیغی گونو، یعنی 22 دئکابری بزن چیلله بایرامی دا
آدلاندیرمیشلار. همین گونون گئجهسی ایلین ان اوزون گئجهسی اولدوغوندان
بونا چیلله گئجهسی ده دئییلمیشدیر. چیلله گئجهسینین آخشامی آداملار
قیشدان قورخمادیقلارینی نوماییش ائتدیرمک اوچون تونقاللار یاندیریر،
اودون اوستوندن هوپپانیر، تونقالین اطرافیندا رقص ائدیر، اهیلنجهلی
اویونلار، تاماشالار گؤستریرلر. بؤیوک چیللهنین شرفینه هر ائوده آچیلمیش
سوفرهیه جانا ایستیلیک گتیرن دادلی-لذتلی یئمکلر قویولور. بؤیوک چیلله
سوفرهسینین ان ساییلیب-سئچیلن، یایدان محض بو گون اوچون ساخلانیلان
چیلله قارپیزیدیر. خالق بو قارپیزین شانینه سؤز ده قوشوب: قارپیز ائله، قارپیزی، قالیب ایله قارپیزی. بؤیوک چیلله آدییلا دوشوب دیله قارپیزی. دوشوبدو دیله قارپیز. ییغیلیب خورجونلارا، گئدیر یارگیله قارپیز. چیلله قارپیزینی عادتن ائوین بؤیوگو کسیر. او اولجه قارپیزین زوغو اولان
طرفینی دایروی کسیب قابیغی دؤرد حیسهیه بؤلور. اؤزو و دیگر عاییله
عضولری اورکلرینده نیت توتورلار. او همین قابیقلاری یئره آتیر.
قابیقلارین نئجه دوشمهسینی هر کس اوریینده توتدوغو نیتی ایله یوزور.
قارپیزی کسن اونو دیلیملهییر. عائلهنین هر بیر عضوو بو قارپیزدان یئییر.
قونشولارا دا پای گؤندریلیر. چیلله قارپیزینین توملاری ییغیلیب
ساخلانیلیر. ایناما گؤره، چیلله قارپیزینین توملاری آتیلارسا، اوندا
قارشیداکی ایلده محصول بوللوغو اولماز. بؤیوک چیللهنین ان مشهور آیینی،
سؤزسوز کی، سمنی گؤیرتمک و اوندان حالوا بیشیرمکدیر. بو، بیر واخت
دوغرودان-دوغرویا سمنی بایرامی آدلانان بایرامین چوخسایلی مراسیم
آیینلریندن بیریدیر. باهاری چاغیرماق، بونونلا دا طبیعتی یاشیل گؤرمک،
اؤز اکدیگی تاخیلین گؤیرمهسی آرزوسونون صونعی رمزینی یاراتماق تشببوسوندن
ایرهلی گلن سمنی گؤیرتمهیین تاریخی اجدادلاریمیزین ایلکین امک، تصرروفات
حیاتی ایله باغلیدیر. یاشاییشینی، دولاناجاغینی تصرروفات ایلینین –
باهارین، یازین باشلانماسیندا گؤرن اولو اجدادلاریمیز تاخیلی صونعی شکیلده،
یعنی ائو شرایطینده گؤیرتمکله تئز گلمهسینی، بونونلا تورپاغین
اویانماسینی، محصولون جوجریب بؤیومهسی آرزوسونو ایفاده ائتمیشلر. سؤزسوز
کی، بورادا تقلیدی سئحر آکتی آپاریجیلیق تشکیل ائدیر. بو تقلیدی سئحرین
باشا دوشولن معناسی بئلهدیر: "محصولوم، سنی ائوده گؤیرتدیگیم کیمی، اکین
ساحمده، تورپاغیمدا دا بئلهجه گؤیر، بؤیو" خونچانی بهی (داماد)ین عاییلهسی پای اولاراق گلینین ائوینه آپاریر.
خونچانین ایچینده قارپیزدان علاوه حریر و باهالی پارچالار، میوهلر، آجیل و
شیرینیلر گورمك آپاریلیر. عادت اولاراق خونچانین قارپیزی گوزل صورتده
بزهنمهلیدیر. چیله چیخار بایراما بیر آی قالار پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار گئدر باخار گودول ده یارماسینا باخ فلكین گردش و غوغاسینا داش ماكیدا چیلله گئجه سی بو نغمه نی اوخویارلار: آی چیلله ، چیلله قارداش آتین قامچیلا قارداش. بیر گلدین دانیشمادیق، قلبیم آچیلا قارداش قوشا چایدا میاندابدا چیلله آخشامی گون باتاركن اود یاندیریب، اوٍستوندن آتیلارلار . سوْنرادا اوْدو قاریشدیریب ، داغیدیب، بئله اوْخویالار : چیلله قوْودو ،چیلله قوْودو سحر مینجیق ، سحر مینجیق. 40 سحر مینجیق دئدیكده ساباهیسی گون مینجیق – مینجیق یاغیش یاغماسینی آرزیلارلار
ایلین "یاغی" فصلی ساییلان قیش فصلی ایبتیدای تصووور و اعتیقادلاردان
باشلانغیج گؤتورمکله ایندینین اؤزونده ده اوچ خوصوصی چیللهیه بؤلونور.
بیرینجی بویوک چیلله
قیشین باشلانغیج گونوندن، یعنی دئکابرین ایگیرمی ایکیسیندن (چیلله
آیینین 1-ندن) فئورالین اوولیندک (دوندوران آی / بهمنین 10-و) اولان قیرخ
گونلوک واختدیر. بؤیوک چیللهنین یاریسی قدر - ایگیرمی گون اولان و ائل
آراسیندا "قیشین اوغلان چاغی" دا آدلانان کیچیک چیللهنین عومرو فئورالین
ایگیرمی ایکیسینه قدردیر. فئورالین ایگیرمی ایکیسیندن (بایرام آیی
/ایسفندین 1-سی)، ایلین اوزون-قیسالیغیندان آسیلی-اولاراق، مارتین
ایگیرمی، ایگیرمی بیر، ایگیرمی ایکیسینه (آغلار گولر آیی/فروردینین 1-ی)
قدر اولان و بوز آی آدی ایله تانینان موددت ایسه هر بیری یئددی گوندن عبارت دؤرد بالاجا چیللهیه، باشقا سؤزله، چیللهبئچهیه بؤلونور.
یئر کورهسینین قوزئی یاریمکورهسینده، ایلین 365 گونونون ان اوزون گئجهسیدیر. بو گئجه، شمسی ایلینین، دئی آیین باشلانقیج گئجهسی، آذر آیینین سونونجو گئجهسی و 3 آی نووروز بایرامینا قالمیش بیر گئجهدیر.
چیلله گئجهسینین عادت عنعنهلری
چیلله قارپیزی
عزیزیم، چیلله قارپیز،
سویودوجو اولمایان زامانلار بوستانلاری اولانلار، بیر-ایكی یاخچی قارپیزی طاغینین اوستونده ساخلاییب، اوزونه هالاخ و جیویر توكردیلر تا سویوق و حئیوانلاردان اماندا قالسین. بونلاری چیللهگئجهسی اوچون گوتورردیلر. بوگونكو گونده آزربایجان خالقی، قارپیزلارین میناب، دزفول و اهواز شهرلریندن الده ائدیرلر.
خونچا
چیلله گئجهسی اوچون بایاتی
بؤیوک چیلله - آزربایجان میللی تقویمینده قیش آیینین ایلک 40 گون.
ایلین "یاغی" فصلی ساییلان قیش فصلی ایبتیدای تصووور و اعتیقادلاردان باشلانغیج گؤتورمکله ایندینین اؤزونده ده اوچ خوصوصی چیللهیه بؤلونور. بیرینجی بویوک چیلله قیشین باشلانغیج گونوندن، یعنی دئکابرین ایگیرمی ایکیسیندن (چیلله آیینین 1-ندن) فئورالین اوولیندک (دوندوران آی / بهمنین 10-و) اولان قیرخ گونلوک واختدیر. بؤیوک چیللهنین یاریسی قدر - ایگیرمی گون اولان و ائل آراسیندا "قیشین اوغلان چاغی" دا آدلانان کیچیک چیللهنین عومرو فئورالین ایگیرمی ایکیسینه قدردیر. فئورالین ایگیرمی ایکیسیندن (بایرام آیی /ایسفندین 1-سی)، ایلین اوزون-قیسالیغیندان آسیلی-اولاراق، مارتین ایگیرمی، ایگیرمی بیر، ایگیرمی ایکیسینه (آغلار گولر آیی/فروردینین 1-ی) قدر اولان و بوز آی آدی ایله تانینان موددت ایسه هر بیری یئددی گوندن عبارت دؤرد بالاجا چیللهیه، باشقا سؤزله، چیللهبئچهیه بؤلونور.
کیچیک چیلله - آزربایجان میللی تقویمینده قیش آیینین 40-اینجی گونوندن 60-اینجی گونونهجن 20 گون.
میلاد تاریخی ایله دئکابرین 21-دن 22-ا کئچن گئجهدیر. بو گئجه اساسن گونئی آزربایجاندا، قوزئی آزربایجان، تورکییهده و ایراندا قئید ائدیلیر.
بو گئجهده قار یاغماسی چوخلو سئوینجه سبب اولور. همین گئجه عائله عضولری، قوهوم، دوست، تانیش صمیمییتله بیر یئره ییغیشیر و ایلین ان اوزون گئجهسینی مئیوه و چوخلو شیرنیات یئمکله قئید ائدیرلر.
بو گئجهنین ان اهمیتلی آتریبوتلاریندان بیری قارپیزدیر. اهالی قارپیز یئییر کی، سویوغا یوخ دئسین. بئله کی، هر عاییله همین گئجه موتلق بیر قارپیز آلمالیدیر. اگر یئنی ائولننلر وارسا اونلارا دا والیدئینلری طرفیندن قارپیز هدیه وئریلیر.
بو گئجه آزربایجانین ان دوغما، قدیمی و یئگانه گئجه بایرامیدیر. جویز (قوز) هالواسی، هویج (کؤک) هالواسی، پاخلاوا (باقلوا)، توخوم (سئمیچکا)(توم) و مئیوهلر و دیگر شیرنیاتلار دا بو گئجهده سوفرهده اولمالیدیر.
آزربایجان كندلرینده و شهرلرینده بو گئجهاوچون چئشیدلی عادت – عنعنهلر موجوددور. كورسو دوورونو ییغیلیماق، فامیلین بویوگلرینین ائولری گئتمك، گئجهلر "تاپماجالار" و "بایاتیلا" سویلهمك بو گئجهنین عادت-عنعنهلریندندیرلر. هر حالدا "چیلله قارپیزی" یئمك بو گئجهنین تمل عادتیدیر.
قیش فصلینین ان اوزون سورن بؤیوک چیللهسی اؤز قار توفانینا، سویوق و دوندوروجو شاختاسینا گؤره ائل آراسیندا قاراقیش دا آدلانیر. بؤیوک چیللهنین باشلاندیغی گونو، یعنی 22 دئکابری بزن چیلله بایرامی دا آدلاندیرمیشلار. همین گونون گئجهسی ایلین ان اوزون گئجهسی اولدوغوندان بونا چیلله گئجهسی ده دئییلمیشدیر. چیلله گئجهسینین آخشامی آداملار قیشدان قورخمادیقلارینی نوماییش ائتدیرمک اوچون تونقاللار یاندیریر، اودون اوستوندن هوپپانیر، تونقالین اطرافیندا رقص ائدیر، اهیلنجهلی اویونلار، تاماشالار گؤستریرلر. بؤیوک چیللهنین شرفینه هر ائوده آچیلمیش سوفرهیه جانا ایستیلیک گتیرن دادلی-لذتلی یئمکلر قویولور. بؤیوک چیلله سوفرهسینین ان ساییلیب-سئچیلن، یایدان محض بو گون اوچون ساخلانیلان چیلله قارپیزیدیر. خالق بو قارپیزین شانینه سؤز ده قوشوب:
قارپیز ائله، قارپیزی،
قالیب ایله قارپیزی.
بؤیوک چیلله آدییلا
دوشوب دیله قارپیزی.
دوشوبدو دیله قارپیز.
ییغیلیب خورجونلارا،
گئدیر یارگیله قارپیز.
چیلله قارپیزینی عادتن ائوین بؤیوگو کسیر. او اولجه قارپیزین زوغو اولان طرفینی دایروی کسیب قابیغی دؤرد حیسهیه بؤلور. اؤزو و دیگر عاییله عضولری اورکلرینده نیت توتورلار. او همین قابیقلاری یئره آتیر. قابیقلارین نئجه دوشمهسینی هر کس اوریینده توتدوغو نیتی ایله یوزور. قارپیزی کسن اونو دیلیملهییر. عائلهنین هر بیر عضوو بو قارپیزدان یئییر. قونشولارا دا پای گؤندریلیر. چیلله قارپیزینین توملاری ییغیلیب ساخلانیلیر. ایناما گؤره، چیلله قارپیزینین توملاری آتیلارسا، اوندا قارشیداکی ایلده محصول بوللوغو اولماز. بؤیوک چیللهنین ان مشهور آیینی، سؤزسوز کی، سمنی گؤیرتمک و اوندان حالوا بیشیرمکدیر. بو، بیر واخت دوغرودان-دوغرویا سمنی بایرامی آدلانان بایرامین چوخسایلی مراسیم آیینلریندن بیریدیر. باهاری چاغیرماق، بونونلا دا طبیعتی یاشیل گؤرمک، اؤز اکدیگی تاخیلین گؤیرمهسی آرزوسونون صونعی رمزینی یاراتماق تشببوسوندن ایرهلی گلن سمنی گؤیرتمهیین تاریخی اجدادلاریمیزین ایلکین امک، تصرروفات حیاتی ایله باغلیدیر. یاشاییشینی، دولاناجاغینی تصرروفات ایلینین – باهارین، یازین باشلانماسیندا گؤرن اولو اجدادلاریمیز تاخیلی صونعی شکیلده، یعنی ائو شرایطینده گؤیرتمکله تئز گلمهسینی، بونونلا تورپاغین اویانماسینی، محصولون جوجریب بؤیومهسی آرزوسونو ایفاده ائتمیشلر. سؤزسوز کی، بورادا تقلیدی سئحر آکتی آپاریجیلیق تشکیل ائدیر. بو تقلیدی سئحرین باشا دوشولن معناسی بئلهدیر: "محصولوم، سنی ائوده گؤیرتدیگیم کیمی، اکین ساحمده، تورپاغیمدا دا بئلهجه گؤیر، بؤیو"
خونچانی بهی (داماد)ین عاییلهسی پای اولاراق گلینین ائوینه آپاریر. خونچانین ایچینده قارپیزدان علاوه حریر و باهالی پارچالار، میوهلر، آجیل و شیرینیلر گورمك آپاریلیر. عادت اولاراق خونچانین قارپیزی گوزل صورتده بزهنمهلیدیر.
چیله چیخار بایراما بیر آی قالار
پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار
گئدر باخار گودول ده یارماسینا
باخ فلكین گردش و غوغاسینا
داش ماكیدا چیلله گئجه سی بو نغمه نی اوخویارلار:
آی چیلله ، چیلله قارداش
آتین قامچیلا قارداش.
بیر گلدین دانیشمادیق،
قلبیم آچیلا قارداش قوشا چایدا میاندابدا چیلله آخشامی گون باتاركن اود یاندیریب، اوٍستوندن آتیلارلار . سوْنرادا
اوْدو قاریشدیریب ، داغیدیب، بئله اوْخویالار :
چیلله قوْودو ،چیلله قوْودو
سحر مینجیق ، سحر مینجیق. 40
سحر مینجیق دئدیكده ساباهیسی گون مینجیق – مینجیق یاغیش یاغماسینی آرزیلارلار
ایلین "یاغی" فصلی ساییلان قیش فصلی ایبتیدای تصووور و اعتیقادلاردان
باشلانغیج گؤتورمکله ایندینین اؤزونده ده اوچ خوصوصی چیللهیه بؤلونور.
بیرینجی بویوک چیلله
قیشین باشلانغیج گونوندن، یعنی دئکابرین ایگیرمی ایکیسیندن (چیلله
آیینین 1-ندن) فئورالین اوولیندک (دوندوران آی / بهمنین 10-و) اولان قیرخ
گونلوک واختدیر. بؤیوک چیللهنین یاریسی قدر - ایگیرمی گون اولان و ائل
آراسیندا "قیشین اوغلان چاغی" دا آدلانان کیچیک چیللهنین عومرو فئورالین
ایگیرمی ایکیسینه قدردیر. فئورالین ایگیرمی ایکیسیندن (بایرام آیی
/ایسفندین 1-سی)، ایلین اوزون-قیسالیغیندان آسیلی-اولاراق، مارتین
ایگیرمی، ایگیرمی بیر، ایگیرمی ایکیسینه (آغلار گولر آیی/فروردینین 1-ی)
قدر اولان و بوز آی آدی ایله تانینان موددت ایسه هر بیری یئددی گوندن عبارت دؤرد بالاجا چیللهیه، باشقا سؤزله، چیللهبئچهیه بؤلونور.
آخرین پست ها
شعر بسیار زیبا برای خیابان خیام اورمیه..........سه شنبه 6 خرداد 1393
دانلود آهنگ شاد تركی / آذری(بهزاد فیت)..........سه شنبه 6 خرداد 1393
عكس/سعید شكاری!!سئوگیم تیراختورا سون سوز..........سه شنبه 6 خرداد 1393
بویوک چیلله و کیچیک چیلله نین حیکایه سی..........سه شنبه 15 بهمن 1392
تورکجه ساغلیق وئرمک لر اس ام اس..........سه شنبه 3 دی 1392
جدیدترین کد های آوای انتظار همراه اول ، آذری ، ترکی،اصغر صیفی پور..........شنبه 16 آذر 1392
آخرین تصویر هوای از دریاچه اورمیه..........پنجشنبه 18 مهر 1392
اس ام اس های ترکی/ترکی اس ام اس/تورکجه اس ام اس لر /اس ام اس های آذری..........دوشنبه 15 مهر 1392
دانلود آهنگ قدیمی از پیمان تبریزی به نام قیزیل گولوم..........جمعه 8 شهریور 1392
جدیدترین كدهای آوای انتظار همراه اول احمد کایا (4) ..........شنبه 19 مرداد 1392
جدیدترین كدهای آوای انتظار همراه اول آذری و تركی(3)..........سه شنبه 1 مرداد 1392
با گرم شدن هوا ، هجوم ریز گردهای نمکی دریاچه ارومیه آغاز شد!!..........پنجشنبه 27 تیر 1392
جدیدترین كدهای آوای انتظار همراه اول آذری و تركی (2)..........یکشنبه 19 خرداد 1392
دانلود آهنگ بسیار زیبا شاد ترکی و فارسی رضا عزیزیان به نام آمان آمان از دست تو..........دوشنبه 13 خرداد 1392
دانلود آهنگ ترکی/ آذری بسیار زیبا از شهروز ابدالی به نام آنا من غریبم..........دوشنبه 13 خرداد 1392
همه پستها


text:
سونونجو قازاخ خانی کئنئساری قاسیم اوغلونون شرفلی اؤلومو
سونونجو قازاخ خانی کئنئساری قاسیم اوغلونون شرفلی اؤلومو
علی شامیل
روس ایشغالچیلارینا قارشی ساواشدا شهید اولموش سون قازاخ خانی کئنئساری حاقیندا چوخ آز یازیلیب، یازیلانلارین دا بؤیوک بیر قیسمی یانلیشلیقلاردان عیبارتدیر. بونون دا اساس سببی تاریخچیلرین بؤیوک قیسمینین حاکیم سییاستین - گوجلونون طرفینی توتوب سوسماسی، حقیقتی دانماسی اولوب. سووئتلر زامانیندا روس چارلارینین یئریتدیگی سییاست، اونلارین ایدارهائتمه اوصوللاری تنقید ائدیلسه ده ایشغال آلتینا دوشموش خالقلارین اوغوللارینین قهرمانلیق تاریخینه کؤلگه سالینیب. بو سببدن ده کئنئساری قاسیماوغلو لازیمینجا تانیدیلماییب.
آبلای خانین نسلیندن اولان قاسیم خانین 1802-جی ایلده دوغولان اوغلونا کئنئساری آدی وئریلیب. لاکین سونرالار اونون آدی و سویآدی قایناقلاردا کینئ ساری سولطان، کئنئساری قاسیماوو کیمی یازیلیب. کئنئساری دوغولاندا گوندن-گونه گوجلنن روسییا آرتیق قازاخلاری اؤز تاثیری آلتینا سالمیشدی. روسییا کاروان یوللارینین اوزرینده تیکدیگی قالالار، بو قالالاردا ساخلادیغی عسگری بیرلیکلر واسیطهسیله تیجارتدن الده ائدیلن گلیردن خراج توپلاییردی.
لاکین روسییانین یئنی ایشغال ائتدیگی اراضیلری الده ساخلایا بیلهجک قدر نه اوردوسو، نه ده او یئرلری ایداره ائده بیلهجک سایدا مأمورلاری واردی. بونا گؤره ده اؤنجه هیندیستاندان و چیندن گلن کاروان یوللارینی نظارتده ساخلاماقلا کیفایتلندی و کیچیک یئرلی خانلارا تاثیر گؤسترسه ده، اونلارین داخیلی ایشلرینه قاریشمادی.
1715-جی ایلدن اعتیبارن قازاخ خالقینین آتا-بابا یوردوندا یاشاماغینا انگل تؤرهدن، یایلاق، قیشلاق کؤچلرینین نیظامینی پوزان روسییا 1731-جی ایلده قازاخلارین کیچیک ژوزونون خانی ابول خئیرینی اونلارا تابئع اولماغا مجبور ائتمیشدی.
1750 -جی ایلدن سونرا روسییا قالالارینین سایینی سورعتله آرتیراراق تاثیر دایرهسینی داها دا گئنیشلندیرمیشدی. بئلهلیکله، قازاخلارین اورتا و بؤیوک ژوزو دا روسییانین اسارتی آلتینا دوشموشدو. لاکین خالق بونونلا راضیلاشماق ایستهمیردی. کیچیک دستهلر شکیلینده، پراکنده ده اولسا، روسلارا موقاویمت گؤستریردی.
ضعیفلهمیش، مرکزی حؤکومتلرینی ایتیرمیش خالقلار روسییانین گئتدیکجه اونلارین تورپاقلارینی ایشغال ائتمهسینه، حرکتلرینین محدودلاشدیریلماسینا اعتیراض ائتسهلر ده، گوجلو دوشمنه قارشی سرت و قطعی موباریزه آپارا بیلمیردیلر. 1785-1797-جی ایللرده کیچیک ژوزدان باتیر سیریم آدییلا مشهورلاشان سیریم داتاوغلونون اؤندرلیگی ایله روسییایا قارشی عوصیان باش وئریر. عوصیان غدارلیقلا یاتیریلیر. بوندان سونرا قازاخلار ایساتایین رهبرلیگی ایله یئنیدن آیاقلانیرلار. عوصیان دالغاسی صورتله بؤلگهنی بورویور. اوچ ایل داوام ائدن بو عوصیان روسلارین ایساتایی آلداداراق اؤلدورمهلریله باشا چاتیر. کئنئساری دوغولاندان 10 ایل سونرا ایسه بوکئی اوردا موقاویمت حرکاتینی باشلاییر. 1822-جی ایلده روسییا کیچیک و اورتا ژوزدا خان حاکیمیتینی لغو ائدیر. 1827-جی ایلده بوکئی اوردا موقاویمت حرکاتینی، 1836-37-جی ایللرده ای.تایمانوو و م.اؤتئمیسووون باشچیلیق ائتدیگی عوصیانلار دا روسییانین حاکیم دایرهلری طرفیندن قان ایچینده بوغولور.
لاکین بوتون بونلار خالقین ایراده سینی قیرا، آزادلیق عشقینی سؤندوره بیلمیر. آز سونرا قازاخ چؤللرینده روسییا علئیهینه یئنی بیر حرکات - آیاقلانما باشلانیر. بو حرکاتا سون قازاخ خانی کئنئساری باشچیلیق ائدیر.
آتاسی قاسیم خان و بؤیوک قارداشی سارجان خان اؤلدوکدن سونرا میلّی موباریزهنین باشینا کئچن کئنئساری 1820-1830-جو ایللرده کی عوصیانلاردان اؤزونه درس گؤتورور و یئنی تاکتیکا سئچیر. او، روسییانین گوندن-گونه گوجلندیگینی، قالالارینی مؤحکملتدیگینی، اوردوسونو، تجهیزاتینی یاخشیلاشدیردیغینی گؤرور. یاخشی بیلیردی کی، نیظامی اوردو، مرکزلشمیش حاکیمیت اولمادان دوشمنه قالیب گلمک مومکونسوزدور.
اودور کی، گوجونو ایکی ایستیقامته یؤنلدیر. بیرینجیسی، روس عسگری بیرلیکلرینه، قالالارینا و کاروانلارینا غفلتن باسقین ائدهرک سونرا دا گؤزدن یایینیر. ایکینجیسی، قازاخلار آراسیندا مؤوجود اولان بؤیوک، اورتا و کیچیک ژوزلاری - طایفالاری، ائلجه ده تورکوستانداکی کیچیک حاکیملری بیر مرکزده بیرلشمهیه مجبور ائتمهیه چالیشیر.
کئنئساری قاسیماوغلو روسلارین آلداداراق اؤلدوردویو ایساتایین دؤیوشچولرینی ده اؤز طرفینه چکیر. اونون باشلادیغی حرکات ایلک گونلر نه ایشغالچیلارا قارشی ساواشی، نه ده عوصیانی خاطیرلادیردی. کئنئسارینین دستهسی سانکی بیر یولکسن، قولدور دستهسی ایدی. اونلار روس قالالارینین ضعیفلرینی، کاروانلارین آز موحافیظه اولونانینی سئچهرک اورایا باسقین ائدیردیلر. باسقینی اوغورلا باشا ووردوقدان سونرا غنیمتی ده گؤتوروب گئنیش قازاخ چؤللرینده " یوخا " چیخیردیلار.
روس عسگری بیرلیکلری کئنئسارینین دستهسینی آختارا-آختارا الدن دوشور، سونرا دا اوغورسوزجاسینا گئری دؤنوردولر. بو دؤیوش تاکتیکاسی ایله کئنئساری هم سیلاح و حربی سورسات الده ائتمیش اولور، هم ده روس عسگری بیرلیکلرینی بیر سکسکه، قورخو ایچینده یاشاماغا مجبور ائدیردی. بیر- بیریندن مین کیلومئترلرله اوزاق اولان قالالارا ارزاق، حربی سورسات آپاران کاروانلارا باسقین ائدهرک " یوخا چیخان " کئنئساری خان حاقیندا افسانهلر دولاشماغا، خالق ماهنیلاری یارانماغا باشلاییر. قازاخلار اونون تیمثالیندا مودافیعهچیلرینی، خیلاصکارلارینی گؤرور و اطرافیندا توپلاشماغا باشلاییرلار.
بئلهجه، کئنئساری خانین سیلاحلی دستهسی گوندن- گونه بؤیودوکجه یئرلی خانلار و حاکیملر ده اونونلا حسابلاشمالی اولورلار. 1841-1845-جی ایللر کئنئسارینین روسییایا قارشی آپاردیغی موباریزهنین ان یوکسک مرحلهسی اولور. بو ایللرده او، جسور و قورخماز بیر دؤیوشچو، باجاریقلی سرکرده، ماهیر سییاستچی و دیپلومات اولدوغونو گؤستریر.
کئنئساری سریشتهلی، اوزاقگؤرن بیر لیدئر ایدی و بو مزیت دؤیوشلرده اونون غلبه چالماسینا کؤمکلیک گؤستریردی. هله 35 یاشیندا ایکن آکتاو اطرافیندا روس قوشونلاری ایله قارشیلاشیر و دوشمنی مغلوب ائدهرک خئیلی میقداردا سیلاح-سورسات الده ائدیر. بو قلبه اونو یئنی آچیق دؤیوشلره روحلاندیریر. 1838-جی ایل آپرئلین 26-دا آکمولا قالاسینا هوجوما کئچهرک قیسا موحاصیره دن سونرا اورانی آلیر.
کئنئسارینین بو غلبهسی روسییانین حاکیم دایرهلرینی برک ناراحات ائتسه ده، اونون هوجوملارینین قارشیسینی آلا بیلمیرلر. کئنئسارینین رهبرلیک ائتدیگی دستهلر آکمولدان تورقایا قدر اولان اراضینی روسییا ایشغالیندان آزاد ائدهرک گونئیه دوغرو ایرهلیلهییر.
کئنئساری دؤیوشلری غلبه ایله باشا وورماق اوچون داخیلده سرت اینتیظام یاراتماغا چالیشیر. روسلارلا ایشبیرلیگینده اولان بوی - طایفا بَیلرینی جزالاندیریر، همچنین قونشولوقداکی کیچیک خانلیقلارلا مؤحکم دیپلوماتیک موناسیبتلر یارادیر. گونئیده کی بوخارا امیرلیگی، چین ایله دیپلوماتیک و دوستلوق موناسیبتلری قورور. اوردودا دا ایصلاحاتلار آپاریر. نیظامی اوردو و کشفیات تشکیلاتی یارادیر.
اورتا و کیچیک ژوزو اؤزونه تابئع ائتدیکدن سونرا کئنئساری بوتون قازاخلارین خانی ائلان ائدیلیر. بئلهجه او، 1841-45-جی ایللرده بوتون قازاخیسانی ایداره ائدیر. بو سریشتهلی، اوزاقگؤرن خان روسلارلا آپاردیغی بوتون دؤیوشلردن غلبه ایله چیخیر. خیوه خانی و بوخارا امیرلری ده اونا حربی یاردیملار ائتمهیه باشلاییرلار.
روسلار 1844-جو ایلده بؤیوک قووّه توپلایاراق کئنئساری خانین اوزرینه هوجوما حاضیرلاشیرلار. کئنئساری اونونلا ایتتیفاقا گیرمهین، روسلارا یاردیم گؤستره بیلهجک کوکاند خانینی جزالاندیرماق اوچون 1845-جی ایلده یوروشه باشلاییر. بوندان خبر توتان روسلار قوزئیدن، بایکال گؤلو طرفدن قفیل قازاخیستانا هوجوما کئچیر. روسلارلا کوکاند خانلیغینین حربی قووّه لری آراسیندا موحاصیره ده قالان کئنئساری قارداش خالقا - قیرغیزلارا موراجیعت ائدیر.
لاکین ایستگینه نایل اولا بیلمیر. چونکی روسلار قیرغیزلاری اؤنجه دن ایناندیرا بیلیر کی، چینله ایتتیفاقا گیرمیش کئنئساری خان کوکاند خانلیغینی مغلوب ائتدیکدن سونرا قیرغیزلارین اوزرینه هوجوم ائدهجک. دوشمنین بو حیلهسینه اینانان قیرغیزلار کئنئسارییا کؤمک ائتمهمکله هم قازاخلارین، هم ده اؤزلرینین روسییا ایشغالی آلتینا دوشمهسینه شراییط یاراتمیش اولورلار.
قازاخلارین میلّّی شوعورونون اویانماسینا بؤیوک تاثیر گؤسترمیش کئنئساری خان 1845-جی ایلده روس اوردوسونون موحاصیرهسینه دوشور. بؤیوک اومید بسلهدیگی دینی بیر، دیلی بیر قیرغیزلاردان کؤمک آلا بیلمیر. مغلوبیتین قاچیلماز اولدوغونو گؤرسه ده دؤیوشو داوام ائتدیریر. هر زامان مردلیکله دؤیوشن سرکرده بو دفعه ده پرینسیپینه صادیق قالیر. بؤیوک قازاخ چؤللرینی، داغلارینی یاخشی تانییان، موحاصیرهنی یاراراق قاچماق ایمکانی اولان کئنئساری قاسیماوغلو سونادک دؤیوشو داوام ائتدیریر. لاکین اودلو سیلاحلارلا تجهیز اولموش، توپلاردان ایستیفاده ائدن روس اوردوسو قهرمانلیقلا دؤیوشن قازاخ عسگری بیرلیگینی دارماداغین ائدیر، اونون جسور رهبری کئنئساری خان قاسیماوغلونو دؤیوشده اؤلدوردور. بونونلا دا قازاخیستان یئنیدن روسلارین اسارتینه دوشور.
کئنئساری خان وطن، میلّت و دین اوغروندا شهید اولور. قازاخ خالقی روسییانین اسارتینی قبول ائتسه ده ایشغالچیلارا قارشی زامان-زامان عوصیانلار، اعتیراض حرکاتلاری باش قالدیریر. 1918-جی ایلده قورموش اولدوقلاری آلاش اوردا دؤولتینی بولشئویکلر داغیدیرلار.
سون آیاقلانما ایسه 1986-جی ایلین دئکابریندا آلماتیدا باش وئریر. همین گون یوزلرله اینسان شهید اولسا دا، اونلارین قانی یئرده قالمادی. بو آیاقلانما سسری دئییلن نهنگ ایمپئرییانین یاخینلاردا چؤکهجگیندن خبر وئریلیر. نهایت، آزادلیق آختاران خالقلار ایستکلرینه نایل اولورلار.
آلماآتی آیاقلانماسیندان سونرا سسری-نین ترکیبینده کی رئسپوبلیکالار سووئرئنلیک آکتلارینی ایمضالادیلار. بئلهجه، قازاخیستان دا 1991-جی ایلده موستقیللیگینه قوووشور، کئنئساری خان قاسیم اوغلونون آرزولاری 146 ایل سونرا رئاللاشیر.
کؤچورن: عباس ائلچین
کئنئساری قاسیمخان اوغلو- آستانا


text:
اسکی تورکلرین قوتسال سایی - دوققوز
اسکی تورکلرین قوتسال سایی - دوققوز
نامیق حاجیحئیدرلی
کؤچورن: عباس ائلچین
تورکلر دوققوز رقمینی قوتسال قبول ائدر و اوندان آرتیغینا اعتیبار ائتمزلر.
میرزه اولوغ بیگ «دؤرد اولوس تاریخی»
«ساها تورکلرینین برکت و دوغوم تانریچاسی آیزیت`ین دورومو، دوققوز ائرکک و دوققوز قیز ائولادلی بای-اولگئن`ین حالی توپراغا باغلی کولتورلرین تصوورلریدیر دئییلمکدهدیر ».
(سعادتالدین گؤمئچ «شامانیزم و اسکی تورک دینی»)
«ایبن فضلان سیاحتنامهسینده ده آغهونلارین باقییهسی اولان دوققوز کارلوق بویوندان بیرینین بولاقلار اولدوغو بلیرتمکدهدیر».
(بیلدیریلر کیتابی، 1 جیلد، ائدیتور: اولکو چئلیک شاوق، آنکارا-2011 ص.52)
«شامانلارین، آیینلرده دوققوز قات گؤیه چیخیب، دوققوز قاتی دا دولاشاراق تکرار ائندیکلری سؤیلهنیر»
( دوکتور. بایرام دوربیلمز. «قریم تورک خالق آنلاتیلاریندا سایی سیمگهچیلیگی»)
«ماناس`م دیریلدیگی گئرچک ایسه، قویوندان دوققوز آلاییم، سیغیردان دوققوز آلاییم، دوهدن دوققوز آلاییم، آت سورولریندن دوققوز آلاییم. قیرخ جوُرانین هربیری اوچون بیرهر دوققوز گئنه دیلک ائدیب قوربان ائدهییم " . قیرغیز حیاتیندا توغوزدا-دوققیزدا- عددی سون ایللره قدر اؤنملی کادار ا رول اوینامیشدیر. آلتای-یئنیسئی تورکلرینین دستانلاریندا دا بو دوققوز ساییسنا چوخ راستلانیر».
(پروف. عبدوالقادیر اینان «اسکی تورک دینی تاریخی»، ایستانبول 1976 ص.138)
«اسکی اینانجلارا گؤره، گونش همیشه دوققوز داغین آرخاسیندان چیخیر، دوققوز گؤیون اوستونده گزیردی. بعضی ناغیللاردا «دوققوز داغ آشدی»، «دوققوز زیروهلی داغا راست گلدی» ایفادهلری ایشلهنیر. بو، یوکسکلیک، اوزاقلیق، الچاتمازلیق معناسینی وئریر».
(ر.قافاروو. «آذربایجان تورکلرینین میفولوگییاسی» ف.ائ.د. عالیملیک درجهسی آلماق اوچون یازیلمیش دیسسئرتاسییانین آوتورئفئراتی، باکی-2010، ص.21-22)
«دوققوز یاشیندا آتادان یئتیم قالان و آتاسینین رقیبلری طرفیندن اؤلدورولمهیه جهد ائدیلن تئموچین آناسی و قارداشلاری ایله برابر بیر سیرا ساواشلاردا باشاریلار قازانمیش بیر سیرا طرفدارلار توپلامیش...»
(آیدین مدد اوغلو «تورکلر تاریخی اوچئرکلر» باکی، 2012 ص. 270)
«کومانلاری پولووئتس آدی ایله وئرن قدیم روس سالنامهلری اونلارین ایچینده... دوققوزوبا آدلی...» بویدان بحث ائدیر.
(ف.آغاسی اوغلو. «داشبابا تورکون داش یادداشی» باکی، 2013)
«بو زامان سارایدان ایکی اؤکوز و ایکی دفعه آردیجیل اولاراق دوققوز قویون گتیردیلر. اؤکوزلردن بیرینی، قویونلاردان ایسه دوققوزونو گونش (یئر) ایلاههسینه قوربان کسیرلر... دوققوز قویونو دونیاسینی دییشمیشه قوربان کسیرلر»
(نیظامی تاغیسوی «ائتنوس و ائپوس: کئچمیشدن بو گون» باکی، 2010)
«قورد زالخا» میفینده زالخا باشی آچیق چؤله چیخاندا قورد دریسینی اونون اوستونه آتیر. زالخا دوققوز آی قوردلارلا گزیر...»
(رامیل علییئو «میفولوژی شوعور و اونون ستروکتورو»)
«درسه خانین ائلخانیلر سارایی ایله علاقهلری چوخ سیخ اولموش، بو دؤولتین سانجاقبگی کیمی دوققوز دفعه آغیر دؤیوشلرده قهرمانلیقلار گؤسترمیش...»
(عزیز علی اکبرلی «دده قورقود کیتابی: داستاندا گیزلنن تاریخ»)
«اویغور کاغانینی زییارت ائدن چین ائلچیسی وانگ-یئن-تئ`یه گؤره، اویغورلار، اوچونجو آیین دوققوزوندا، یعنی 9 مارتدا بیر فئستیوال (سویوق یئمک فئستیوالی) دوزنلهییردیلر. اونلار بو فئستیوالدا بیربیرلرینین اوزرینه سو آتماق صورتیله اگلنمکدهایدیلر »
(سالیم کوجا «اسکی تورکلرده بایرام و فئستیواللار»)
«شامانین میستیک سیاحتلرینده قولاندیغی باشقا آراجلار دا واردیر. مثلن قایین آغاجیندان دوزلتدیگی دوققوز باساماقلی نردیوان، گؤک قوشاغی کیمی»
( دوکتور. س. گؤمئچ. « تاریخده و گونوموزده ساها تورکلری»).
لئو قوُمیلیوو «قدیم تورکلر» اثرینده اللری و آیاقلاری دوشمنلر طرفیندن کسیلمیش و بیر قوردون صاحیب چیخدیغی دوققوز یاشلی تورک اوغلوندان (باکی، «گنجلیک» 1993، ص.47)دانیشیر،
قییاس الدین غئیبالهیئو «قدیم تورکلر و ائرمنیستان» اثرینده غربی آذربایجانین قارنیباسار ماحالینا دوققوز آدلی یاشاییش یئرینین مؤوجودلوغوندان (آذربایجان دؤولت نشریاتی، باکی 1992، ص.51) بحث ائدیر...
دوققوز آغاج، دوققوز بوی، دوققوز اوغوز، دوققوز بوداقلی آغاج، دوققوز قات گؤی، دوققوز قوجا، دوققوز قوربان، دوققوز چوبانلی سورو، دوققوز دوه، دوققوز اینک...
دوققوز، دوققوز، دوققوز...
اسکی تورکلرین هر داستانیندا، ناغیلیندا، اینانجیندا بیر سؤزله حیاتینین بوتون مقاملاریندا دوققوز وار. ندن دوققوز؟ اسکی تورک ندن بئشی، آلتینی و دیگر سایلاری دئییل ده دوققوزو قوتسال اولاراق گؤردو؟ منجه بونون کؤکونو تورکون تانریچیلیغیندا آراماق گرکدی. تورک هئچ زامان بوتپرست اولمادی. تاختایا، هئیکلجیکلره، الدهقاییرما فیقورلارا ایمان ائتمهدی. هله دینلردن و آدیبللی پئیغمبرلردن مین ایللر اؤنجه تورک وارلیغی و اؤز کیملیگینی دوشوندو و بوتون گؤردوکلرینین عالی بیر یارادیجی - تانری طرفیندن یارادیلدیغی سونوجونا واردی و یارادیلیشین سیررینی چؤزمهیه چالیشدی. تانرینین مقامینی ایسه ان اوجادا آرادی - دوققوز قاتلی حساب ائتدیگی گؤیلرین دوققوزونجو قاتیندا. تانرینین مقامی اولان دوققوزونجو قات دا بئلهجه قوتسال ساییلدی. اون مین ایللر اؤنجه دن دوققوز تانرینین قرار توتدوغو گؤیلر قاتینین سیراسی ایدی تورکون دوشونجهسینده. دوققوزون قوتسال ساییلماسینین ان اؤنملی ندنی بو اولا بیلردی. ائله بونا گؤره ده اسکی تورکلرین حیاتلارینین بوتون مقاملاریندا «دوققوز»و گؤرمکدهییک.
شامانلیق دؤنمینده اؤزل اولاراق شامان اولماق اوچون یئتیشدیریلمیش گنجین شامانلیغا قبولو خوصوصی تؤرنله قئید اولوناردی. شامانلیغا قبول ائدیلهجک گنج، یاشلی شامانین دئدیکلرینی تکرار ائدهرک آند ایچردی، «ضعیفلرین قورویوجوسو، یوخسوللارین آتاسی، یئتیملرین آناسی...» اولاجاغینا سؤز وئرردی. آند ایچمه تؤرهنینده شامانلیغا قبول ائدیلن گنجه شامان جوببهسی گئییندیریلر، الینه آت توکو ایله بزهدیلمیش عصا وئریلر، ساغیندا و سولوندا دوققوز ایگید، دوققوز قیز دایاناردی.
آلتای و سیبیر شامانلیغیندا اینانجا گؤره شامانلار گؤیه چیخارلار، گؤیون دوققوز قاتینی گزرلر (مئعراج ائدرلر). شامان گؤیه چیخمازدان (مئعراج ائتمزدن) اؤنجه بیر تؤرن دوزنلهنیر و شامان بیر آغ کئچه اوزرینه اوتورور. اوزرینده شامانین اوتوردوغو بو کئچه دوققوز شخص طرفیندن یوخاری قالدیریلیر و دوققوز دفعه دؤندریلیر.
خاکاس تورکلری قارا روحلاری ائودن قووماق اوچون دوققوز قوشبورنو بوداغی، دوققوز پارچا قوش اوزومو آغاجی بوداغی و دوققوز قارا داشدان ایستیفاده ائدردیلر، شامانین یاردیمی ایله قارا روحو قارا آتلا ائودن قوواردیلار. قارا روحو مکاندان قووان شامان گیریش قاپیسینی دوققوز دفعه ووراردی.
یاز زامانی ایلاهه آیزیتین شرفینه تؤرن کئچیریلردی. آیزیت گؤزللیک و عشق سیموولو ساییلیردی. آغ شامان الینده سازی گلر و آیزیتین شرفینه ایلاهیلر سؤیلردی. بو زامان دوققوز قیز، دوققوز اوغلان سئچیلردی. اونلار بیر قیز بیر اوغلان اولماقلا عسگر کیمی سیرایا دوراراق ال-اله توتاردیلار.
اسکی تورک میفولوگییاسیندا دوققوز قارداش چایینین قوللاری آراسیندا اولان «بیاض قوببهلی، دؤرد کؤشهلی، تک قاپیلی» زیارت یئرلریندن بحث ائدیلیر.
آلتای، ماجار، چوواش، مونقول، یاکوت اینانجلاریندا و شامانیزمده قوتسال حساب ائدیلن یاشام آغاجی (اولوقایین، اولوغ قایین) تانری طرفیندن دونیا ایله بیرلیکده یارانمیش و گؤیلر بو آغاجین بوداقلاری اوزرینده دایانمیشدیر. دوققوز بوی تورک بو آغاجین دوققوز بوداغیندان تؤرهمیشدیر. بوداقلاری گؤیون اوزونده اولان بو آغاجین یئر آلتیندا دوققوز کؤکو وار. دونیاسینی دَییشنلرین روحلاری بو آغاجین بوداقلاری آراسیندا اوچوشار.
ساکلار، هونلار و گؤیتورکلر طرفیندن اوینانیلمیش ان آزی 4 مین ایللیک تاریخی اولان تورک اویونلاریندان بیری «دوققوز داش» اویونودور. بو تاریخی اویونون ایزلری قازاخ تورکلری طرفیندن «توغیز کومالاک» آدییلا یاشادیلماقدادیر.
اسکی تورکلر خاقانی تاختا چیخاریرکن اونو کئچه اوزرینده اوتورداردیلار. کئچه اوزرینده اوتورموش یئنی خاقانی دوققوز کیشی گؤیه قالدیرار و یؤنو دوغودان باتییا دوغرو اولماقلا دوققوز دفعه چادیرین یؤرهسینده دؤندرردیلر. خاتونلار دا خاقانلار کیمی خوصوصی تؤرنله تاختا اوتوردولاردی. بو زامان اونلار دا تاختیندا دوققوز دفعه چادیرین اطرافیندا دؤندریلر و تاخت اوزرینده اؤزل اولاراق خاتون اوچون حاضیرلانمیش چادیرینا آپاریلاردی.
ساخا تورکلرینین ان اسکی داستانی اولان اَر ساقاتوْح داستانینین قهرمانی اون دوققوز یاشینا چاتاندا اؤزونده غئیری-عادی گوج اولدوغونو حیس ائدیر. اونون گورزونون آغیرلیغی دوققوز یوز کیلو ایدی. اونون چادیری دا دوققوز دایاق اوزرینده قورولموشدو. چادیرینین دوغو قاپیسیندا بوداقلاری گؤیون دوققوز قاتینا یئتن آغاجلار واردی.
ان اسکی تورک داستانلاریندان بیری «دوققوز اوغوز اون اویغور» آدلانیر. بو داستاندا اوغوزلارین باباسینین ایلاهی وارلیقلارا بنزهین ایکی قیزیندان و بو ایکی قیزین گؤیلردن ائنمیش بوز قوردلا ائولنمهسیندن سؤز آچیلیر. بوز قوردون بو قیزلاردان دوققوز اوغوز و اون اویغور اؤولادی اولدو.
ارگنکون داستانیندا ایل خاقانین قوهوملاریندان بیرینین آدی دوققوز اوغوزدور. او، ایل خاقانین اوغلو کایی ایله بیرگه دوشمانلارا اسیر دوشسهلر ده اورادان آتلانیب قاچماغی باجاریرلار.
«اوغوز خاقان داستانیندا» دا گؤیلرین دوققوز قات اولماسی، کارلوک تورکلرینین دوققوز گون داغدا قالان «آلپ بیر بی»دن تؤرمه سی و بو بیگه اوغوزون کارلوک آدینی وئرمهسیندن بحث اولونور.
«آی-آتام افسانه سی»نده دئییلیر: «چوخ-چوخ اسکی چاغلاردا... دوققوز آی دورمادان یئل اسدی. سو، آتش، تورپاق و یئل اینسانا جان وئرمک اوچون بیرلشدیلر. دوققوز آی سونرا اینسان چیخدی اورتایا. آدینا آی-آتام دئدیلر».
«یارادیلیش داستانی»ندا: «یئر اوزونده قولسوز-بوداقسیز بیر آغاج یاشاردی. تانری بو قولسوز-بوداقسیز آغاجدان خوشلانمادی. «قوللاری، یارپاقلاری اولمایان آغاجلارا باخماق گؤزل دئییل. بو آغاجین دوققوز قولو اولسون!-دئدی». قولسوز-بوداقسیز آغاج بیردن دوققوز بوداقلی اولدو. تانری، «دوققوز بوداغین هر بیرینین کؤکوندن دوققوز کیشی تؤرهسین، بونلار دوققوز اولوس اولسون»!-دئدی» - دئییلیر. سونرا بونلاردان تورونگئی (تؤرونگئی) و قادینی ائژئ پیسلیگین و شرعین تمثیلچیسی ارلیگین (ائرلیک) حیلهسینه اویاراق تانرینین یاساق ائتدیگی یئمیشدن یئدیگی اوچون تانرینین غضبینه گلیر. » تانری: «منیم سؤزومو دینلمهدیگین اوچون دوققوز اوغلون، دوققوز قیزین اولاجاق. بوندان سونرا من اینسان یاراتمایاجام. آرتیق، اینسانلار سیزدن تؤریهجک»! -دئییر. غضبلنن تانری ارلیگی ده یئرین دوققوز قات درینلیگینده اولان قارانلیق دونیایا آتیر.
اسکی تورک دؤولتلرینده یؤنهدیجی هئیت (یؤنتیم قورولو، شورا) دوققوز نفردن عیبارت اولوردو. بونلاردان اوچو ایچ، آلتیسی ایسه دیش ایشلردن سوروملو ایدی.
اورخون یازیلاریندا «اوتوز تاتار»، «دوققوز اوغوز» و «دوققوز تاتار» بوی بیرلیکلرینین آدی چکیلیر.
چوواش میفولوگییاسیندا دوققوز یارادیجی واردی؛ روحلارین یارادیجیسی، چوجوقلارین یارادیجیسی، چؤرگین یارادیجیسی، ائو آداملارینین یارادیجیسی، ائولرین یارادیجیسی، زنگینلیگین یارادیجیسی، چیچکلرین یارادیجیسی، گوج و ساغلیغین یارادیجیسی، یئر اوزونون یارادیجیسی.
«اوغوز داستانی»ندا اوغوز مملکتلر فتح ائدهرک اوزون بیر سفردن یوردونا دؤنمهسی شرفینه دوغسان مین قوچ و دوققوز یوز قیسراق (قیسراق-هله دوغمامیش گنج دیشی آت) کسیر.
«ماناس» داستانیندا ماناس اؤلدوکدن سونرا دوققوز گون گؤزلهدیلیر، دوغسان قیسراق کسیلیر، خالقا دوققوز قات قوماش پایلانیر (ائحسان ائدیلیر).
اسکی تورکلرده قوربان کسیلرکن دوققوز سایدا قوربان سئچیلر، تانرییا دوعا ائدیلرکن دوققوز قوربان کسیلهجگی و یا دوققوز حئیوان آزاد ائدیله جگی وعد ائدیلردی.
سیبیر تورکلرینین بیر ناغیلیندا ماغارا دلیگیندن یئر آلتینا دوشن اوشاقدان دانیشیلیر. یئر آلتیندا پیس روحلار اوشاغی دوققوز زنجیرله باغلاییب حبس ائدیرلر.
آلتای تورکلرینین اسکی اینانجینا گؤره هر شئیین یارادیجیسی گؤیون 17-جی قاتیندا قرار توتان تانری قارا خاندیر. قارا خان یئر اوزونو یاراتدیقدان سونرا دوققوز بوداقلی شام آغاجی یاراتمیش، بو دوققوز بوداقدان دوققوز کیشی تؤرتمیش، بو دوققوز کیشیدن دوققوز اولوس یاراتمیشدیر.
تورک میفولوگییاسیندا دوققوز بوداقلی بوینوزو اولان سیغینلاردان بحث ائدیلر. شامانلارین سیمووللاریندان بیری دوققوز بوداقلی سیغین بوینوزو ایدی.
دوغو تورکلرینین اینانجینا گؤره گؤیلر دوققوز قات ایدی.
آباکان تورکلرینه عایید بیر داستاندا داستانین قهرمانی کارتاقا مئرقان باجیسینی آختارارکن آتاسینین بؤیوتدویو قارتاللارا بالالارینی یئدیزدیرمهسی اوچون دوققوز قیسراق وئریر. بو داستاندا یئر آلتیندا دوققوز دنیز اولدوغو قئید ائدیلیر.
آلتای شامانلارین گئییمینده حرکت ائتدیکجه سس وئرن دوققوز مئتال اولاردی، بو قارا خانا ان یاخین - 16-جی قاتدا اوتوران یاخشیلیغین و گؤزللیگین سیموولو بای اولگئنین دوققوز قیزینین رمزی ایدی.
یاخشیلیق تانریسی (یاخشیلیق ملگی) اولگئنین یئددی اوغلو، دوققوز قیزی واردی. اولگئنین قیزلاری آغ قیزلار دئیه آنیلیردی. آغ سؤزو تانریسال تمیزلیگی و گؤزللیگی ایفاده ائدیردی. آلتای تورکلرینده ایسه آغ جنّت دئمک ایدی.
اسکی تورک و مونقول اینانجینا گؤره یئرآلتی دونیانین صاحیبی، تانری طرفیندن لعنتلنمیش، پیسلیگی و شرعی ایفاده ائدن ارلیک خانین دوققوز اوغلو وار. او، اؤز خالقینی دوققوز بوداقلی آغاجدان یاراتمیشدیر.
اسکی تورکلر نه زامانسا قییامت گونونون اولاجاغینا اینانیردیلار. بونا «کالغانچی چاغ» دئیردیلر. «کالغانچی چاغ» گلدیگینده دونیا داغیلاجاق، یئر و اینسان محو اولاجاق. گؤی اوغولدایاجاق، داغلار اوچاجاق، درهلر داغیلاجاق. او زامان دنیز دیبیندن دوققوز قارا داش چیخار، دوققوز داش دوققوز یئریندن یاریلار، هر داشدان دایرهوی دوققوز صاندیق چیخار، هر صاندیقدان دمیر آتلی دوققوز کیشی چیخار. بو کیشیلردن ایکیسی باشچی اولاجاق.
بؤیوک مونقول ایمپئرییاسینین قوروجوسو چینگیز خانا و اونون آردیجیللاری اولان حؤکمدارلارا گلن هدییهلرین سایی دوققوز اولوردو. گؤی تانرییا اینانان چینگیز خان تانرییا شوکورلرینی تانری قارشیسیندا دوققوز دفعه دیز چؤکمکله بیلدیریرمیش؛
چوخ سونرالار - 1386-جی ایلده محض بو عادتدن خبردار اولان شیروان شاهی 1. ایبراهیم چینگیز خانین نسلیندن اولان امیر تئیمورون گؤروشونه گئدرکن هر هدییهدن دوققوز عدد تقدیم ائتمیشدی. تکجه قوللارین سایی سککیز ایدی. قولون سایینین ندن سککیز اولدوغونو سوروشدوقدا شیروانشاه ایبراهیم «دوققوزونجو قول من اؤزومم»!- جاوابینی وئرمیشدی. امیر تئیمورا خوش گلن بو داورانیش شیرواندا قان تؤکولمهسینین قارشیسینی آلمیشدی.
چینگیز خان ایچکی مجلیسلرینده قدحیندن یئره بیر دامجی شراب آخیدان شخصه جزا اولاراق دوققوز قدح شراب ایچیرردی.
خاکاس تورکلرینین «آلتون آریغ داستانی»ندا ان یاخشی آت: «...دوققوز قولاج بویلو، قارا-کورَن آت» - دئیهرک اؤیولور.
«دده قورقود داستانی»ندا بئیرک کافیرلر:
تانری مانا یول وئردی، گئدر اولدوم،
مره، کافیر، اوتوز دوققوز ییگیدیم امانتی!..
مره، کافیر، بیرین اسکیک بولسام،
یئرینه اون اؤلدورریم» - دئییر.
گؤیتورکلرده و اویغورلاردا خاقانین بویروق آدلانان یاردیمچیلاری واردی. بویروقلارین سایی دوققوز نفردن عیبارت اولوردو.
17-جی عصرده یاشامیش ابوالقاضی باهادور خانین «تورکمنلرین شجرهسی» کیتابیندا یازدیغینا گؤره اوغوز خاقانین اوغلو گون خان دا آتاسی کیمی تؤرنلرده دوققوز یوز آت ایله، دوققوز مین قویون کسدیریر، دریدن دوزلدیلمیش دوققوز حوووضا راکی دولدورار، دوغسان دری حوووض دا قیمیز حاضیرلاتدیراردی.
تورکلر ارگنکوندان دوققوز مارتا چیخماغا باشلادیلار. چیخیش مارتین یگیرمی بیرینده تاماملاندی.
ائدیگئی باتیر داستانینین قریم تورکلری آراسیندا یاییلمیش واریانتیندا »...ائدیگئی دوققوز نوفوذلو شخصین دوققوز اوغلو ایله تئیمور خانین یانینا دوغرو گئدرکن یولدا دوققوز باشلی، بیر قویروقلو ایلانلا راستلاشیر. دوققوز ایگید ایلانین دوققوز باشینی کسیر». عومومیتله قریم تورکلرینین ناغیل و داستانلاریندا «دوققوز اوغول صاحیبی اولما»، «دوققوز نوفوذلو شخص»، «دوققوز باشلی ایلان»، «دوققوز قویروقلو ایلان»، «دوققوز کوسا»، «دوققوز صاندیق»، «دوققوز آت» کیمی ایفاده لره چوخ راست گلینیر.
دده قورقود داستانیندا دلی دومرول دوغولاندا آتاسی دوققوز بوغا کسیر، اوغوز بیلرینین تویوندا دوققوز یئرده مجلیس قورولار، دوققوز قاراگؤزلو کافیر قیزلاری باده سوزر، اوغوز ارلری اؤیوننده دوققوز دوشمنی یئره ییخدیغینی دئیر، آنالار «دوققوز آی قارنیمدا گزدیردیگیم، اوغول»!-سؤیلر...
ائلخانیلر سولالهسینین قوروجوسو هولاکو خانین قادینینین آدی دوققوز خاتون ایدی.
اسکی تورک اینانجیندا اینسانین 4 عونصوردن و دوققوز گؤیدن یارانماسی اینانجی دا واردی. دؤرد عونصوره «دؤرد آنا»، دوققوز قات گؤیه «دوققوز آتا» دئییلمیشدیر. یونوس ایمره نین «بن بنده بولدوم» آدلی شئعیرینده؛
یونوس بنم، اوممی بنم
دوقوز آتام دؤرتدور آنام- سؤیلهمهسی ده بو اینانجدان قایناقلانیر.


text:
آذربایجان جومهور باشقانی ایلهام علیف، قاراباغ سورونونون چؤزومونده ارمنیستانین غیری جیدی توتومونون دوام ائتدیگینی سؤیلهدی.
رسمی بیر سفر اوچون باکیدا اولان اطریش جومهور باشقانی هینز فیشر ده پروبلمین باریش یولویلا چؤزومونون اؤنمینه ایشارت ائتدی.
فیشر، جومهور باشقانی ایلهام علیف طرفیندن رسمی تؤرنله قارشیلاندی.
جومهورباشقانی علیف، قاراباغ پروبلمینین یاخین زاماندا چؤزولهجگینه ایناندیغینی بلیرتهرک آذربایجانین توپراق بوتونلویونون ساغلاناجاغینی قید ائتدی.
فیشر ده سورونون باریش یولویلا چؤزولمهسی گرکدیگینی ایفاده ائدهرک، آذربایجان ایله سادجه سیاسی آلاندا دئییل اکونومی، بیلیم و توریزم آلانیندا دا ایش بیرلیگینه گئدهجکلرینی بلیرتدی.
داها سونرا ایکی اؤلکه آراسیندا اگیتیم، توریزم، انرژی، اولاشدیرما(حمل -نقل) و بیلیشیم(ایرتیباطات) آلانلاریندا اؤن آنلاشما ایمضالاندی.


text:
ایمان مشتریسی
آمان اللاه یِئنه شیطان گلیب ایمان آپارا
قُورویون قُویمایون ایمانوزی شیطان آپارا
منیم ، اینسانلیغمین گُؤرنه حصاری یاوادیر
کـی گونوز غـولِ بیابان گلیر اینسان آپارا
خرمنی ساققیزا وِئردیک نه یامان چَرچی دی بو
هِی گلیر کَنده بیزه درد وئره درمان آپارا
چورَگ آلمیش اَلینه ، آج نئجه طاقت گتیسین
اِئله بیریازگئجه سی قیزگلیب،اوغلان آپارا
قانلی دیرناخلارینان«انگلیس» اَل قاتدی بیزه
باخیسان«روس»دا آرازدان کئچیر ایران آپارا
آرادان بیرده بیزی بُؤلسه لر اربابلاریمیز
قورخورام قُویمیالار تبریزی ، تهــران آپارا
قارا طوفان کی داخی خلقیله شوخلوق اِئله مز
سِئل گرَک اِئل داغیدا،اِئو ییخا،ایوان آپارا
بو قارانلیق گئجه لرده قاپوموز پیس دُویولور
نه بیلیم ،بلکه اَجَل دیردایانیب جان آپارا
آناما سُویله یین اُوغلون ییخیلیب سنگرده
تِئللرین باس یاراما ، قُویما منی قان آپارا
سَلقه لی اُغرو تاپیلمیشسا بو باشسیز یئرده
«شهریار»دان دا گرَک بیر دُولی دیوان آپار


text:
دونالد ترامپ دوریده امریکا نینگ مصر بیلن فلسطین توغری سیده گی سیاستی قنده ی بوله دی؟
دونالد ترامپ دوریده امریکا نینگ مصر بیلن فلسطین توغری سیده گی سیاستی قنده ی بوله دی؟
میلادی ۲۰۱۶ نچی ییلی نوامبر آیی نینگ ۸ نچی کونیده امریکا قوشمه ایالتلریده دولت رهبرلیگی سیلاو لری بولیب اوتدی. اوشبو سیلاو نتیجه سیده جمهوریتچی کاندید دن عبارت دونالد ترامپ امریکا نینگ ینگی دولت رهبری اوله راق سیلندی. اوتگن هفته ده گی متنی میزده ترامپ نینگ دولت رهبرلیگی دوریده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ اورته شرق بیلن علاقه لی قنده ی بیر سیاست آلیب باریشی نینگ ممکن ایکن لیگی باره سیده بحث ایتگن ایدیک. بوگلگی متنی میزده ایسه ترامپ دوریده امریکا نینگ مصر و فلسطین خصوصیده قنده ی بیر سیاست تعقیب ایتیشی نینگ ممکن ایکن لیگی توغری سیده بحث ایته میز عزیز دوست لر.
عینی دمده اوتگن هفته ده گی متنی میز ده ترامپ نینگ اسلام نینگ تروریزم دن عبارت ایکن لیگی گه تیگیشلی بیر مفکوره گه ایگه ایکن لیگی نی ایسله تیب اوتگن ایدیک. اوشبو مسئله نینگ اوزی ایسه افسوس که اسلام هراس لیک مفکوره سیدن عبارت البته که. خودی منه شوو وضعیت نینگ اوزی, اسلامی حرکت لرنینگ چیت لنتیریلیب قویلیشی گه سبب بوله دی. اوشبو دایره ده مصرده گی اخوان المسلمین سنگری اسلامی حرکت لر هم ترور تشکیلاتی اوله راق قبول قیلینماقده. شونده ی قیلیب اوشبو دایره ده, مصر جمهوررئیسی عبدالفتاح السیسی بیلن ترامپ نینگ مشترک بیر فکر گه ایگه ایکن لیگی کورینماقده.
ترامپ نینگ اوشبو مفکوره سی, اونینگ, السیسی کبی اوتوریتر رهبر لر نی یخشی کوریشی گه سبب بولماقده. ترامپ, تروریزم گه قرشی خشونت قیلینیشی کیره ک ایکن لیگی و خشونت اوچون هم کوچلی رهبرلر گه ضرورت ایکن لیگی نی اویله ماقده. شوباعث, سپتامبر آییده نیویورکده بولیب اوتگن اوچره شووده ترامپ, السیسی نینگ اینگ مهم شخصیت ایکن لیگی نی بیلدیرگن ایدی. ترامپ, تروریزم گه قرشی کوره ش بوییچه مصر بیلن همکارلیک ایته دیگن لیگی نی بیلدیریب کیلماقده. عینی دمده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ, هر دایم مصر نینگ ایشانرلی و صادق بیر دوستی دن عبارت ایکن لیگی نی معلوم قیلیب کیلگن ترامپ.
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی عمومی کینگشی ییغیلیش لری جریانیده مصرلیک وکیل لر بیلن اوچره شگن ترامپ نینگ تشقی سیاست بوییچه مشاوری ولید فاریس هم ترامپ نینگ اخوان المسلمین نی ترور تشکیلاتی اوله راق تن آله دیگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی. اوشبو جهت دن آلیب قره گنده ترامپ گه قونگغراق قیلیب اونگه اوز تبریک لری نی بیلدیرگن ایلک کیشی نینگ السیسی دن عبارت ایکن لیگی نینگ اوزی جوده معنی لیک بیر ینگی لیک دن عبارت البته که. میلادی ۲۰۱۳ نچی ییلیده امریکا نینگ مداخله سی بیلن اقتدار گه کیلگن السیسی رهبریتی نی اوباما رهبریتی جوده راحت بیر شکلده تن آلگن ایدی. بیراق, ایریم پیت لرده واشنگتن قاهره رهبریتی نی تنقید ایتیب کیلگن ایدی. عینی دمده مصر تامانیدن ساتیب آلینگن قورال لرنینگ تاپشیریلیشی پروسه سی و حربی قرضه لرنینگ اوتکینچی بیر شکلده معطل قیلینیب قویلگن لیگی هم بیلدیریلگن ایدی. السیسی و اونینگ طرفدارلری اوشبو سیاست نی اوباما رهبریتی نینگ اخوان المسلمین دن طرفدارلیک سیاستی اوله راق بهالنتیرگن ایدی.
السیسی نینگ دمشق ده گی بشار الاسد رهبریتی بیلن بولگن مناسبت لری نی یخشی لشتیریب قویگن لیگی کورینماقده. عینی دمده سعودی عربستان بیلن بولگن مناسبت لری نینگ اونچه لیک یخشی ایمس لیگی سببلی, ایندی روسیه بیلن مناسبت لری نی یخشی لشتیریش گه حرکت ایتیتگن لیگی کورینماقده السیسی رهبریتی نینگ. عینی دمده مصر نینگ تاریخده ایلک مراتبه اسرائیل نینگ بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی کمیسیون لریدن بیری گه سیله نیشی بوییچه رای بیرگن لیگی هم کورینماقده. السیسی, ترامپ دوریده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ اورته شرق بیلن علاقه لی سیاست لری نینگ بویوک مقیاسده اوز رهبریتی سیاست لری بیلن بیر خیل بوله دیگن لیگی نی اویله ماقده.
ترامپ دوریده, امریکا قوشمه ایالتلری سیاست لریدن اینگ کوپ منفی تاثیرله نه دیگن تمان نینگ فلسطین دن عبارت ایکن لیگی کورینماقده. سیلاو کمپاینی نینگ باشلب کیتگن ایلک کون لرده ترامپ, اسرائیل بیلن فلسطین آره سیده گی مسئله نینگ ییچیلیشی بوییچه طرف سیز بیر سیاست آلیب باره دیگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی. عینی دمده اسرائیل گه بیریلیتگن میلیارد لب دالر لیک عسکری یاردم لرنینگ منطقی نینگ هم تحقیق ایتیلیشی کیره ک ایکن لیگی نی معلوم قیلگن ایدی. بوندن تشقری ترامپ, اوشبو جغرافیه ده ایککی فرقلی دولت نینگ موجود بولیشی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیررایکن, بیت المقدس نینگ اسرائیل پایتختی بولیشی گه مخالفت ایتگن ایدی.
بیراق, سیلاو کمپاین لری نینگ کیینگی دور لریده, هیلاری کلینتن نینگ اوشبو خصوصده گی تنقید لری آرتیدن, فلسطین مسئله سی نینگ ییچیلیشی توغری سیده سیاست لری نی جدی بیر شکلده اوزگرتیب یوباردی. ایلک سیلاو لر آرتیدن دموکرات برنی ساندرسدن تشقری ایککی حزب نینگ کاندید لری هم اینگ کوپ اسرائیل نی حمایه لیتگن بیر سیاست آلیب باریب باشله دی. شونده ی قیلیب ترامپ, فلسطین مسئله سی بوییچه ایککی دولت لیک بیر ییچیم یولی خصوصیده بحث ایتیش نی توخته تیب قویدی. ترامپ, امریکا لیک بولیش نینگ اینگ هم خصوصیت لریدن بیری نینگ اسرائیل نی حمایه ایتیش دن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیریب باشله دی. شونده ی قیلیب او اسرائیل نی هیچ قچان اشغالچی بیر کوچ اوله راق بهالنتیرمه گن لیگی نی بیلدیریب باشله دی. غربی نوارده گی یهودی تورر جای لرنینگ جدل روشده آرتیب کیتیشی نی هم حمایه له گن ترامپ, بیت المقدس نی اسرائیل پایتختی اوله راق تن آله دیگن لیگی نی و امریکا قوشمه ایالتلری سفارتی نی او ییر گه انتقال ایتتیره دیگن لیگی نی معلوم قیلدی.
سیلاو نتیجه لری نینگ اعلان ایتیلیشی آرتیدن اورته شرقده اینگ کوپ خرسند بولگن کیشی لر آره سیده السیسی دن تشقری, اسرائیل باش وزیری بونیامین ناتانیاهو نینگ هم موجود ایکن لیگی کورینماقده. ترامپ گه اوز تبریک لری نی بیلدیرگن ناتانیاهو, اونگه سیلاو کمپاین لری جریانیده گی وعده لری نی ایسلتدی. یهودی تورر جای لرنینگ قوریلیشی بیلن علاقه لی پروژه نینگ اینگ مهم حمایه چی لریدن بیری بولگن اسرائیل معارف وزیری نافتالی بینیت هم, امریکا ده گی سیلاو نتیجه سی نینگ ایککی دولت لیک ییچیم پلانی و بیر فلسطین دولتی نینگ قوریلیشی فکری نینگ یوق بولیب کیتگن لیگی معنی سی گه ایگه ایکن لیگی نی بیلدیردی. عینی دمده غربی نوار ده گی یهودی منطقوی کینگش نینگ باشلیغی یوسسی داگان هم سیلاو نتیجه سی نی یهودی تورر جای لرنینگ قوریلیشی بیلن علاقه لی فعالیت لرنینگ توسیق سیز بیر شکلده دوام ایتیشی اوله راق بهالنتیردی.
خوب, ترامپ نینگ سیلاو کمپاینی جریانیده گی اسرائیل سیاست لریدن قیتیشی ممکن می؟ دولت رهبری نینگ اورینباسری مایک پینس داخل, ترامپ نینگ تیگره گی ده گی تیم نینگ همه سی اسرائیل طرفداری کیشی لردن تشکیل تاپماقده. اوشبو جهت دن آلیب قره گنده ترامپ نینگ خودی منه شوو سیاست لری بوییچه جدی بیر اوزگریش نینگ بحث موضوعی بولمیدیگن لیگی کورینماقده. بیراق, ترامپ نینگ فقط گینه بیت المقدس نینگ اسرائیل نینگ پایتختی بولیشی بوییچه سیاستیدن واز کیچیشی ممکن خلاص.
ناتانیاهو بیلن ترامپ نی بیر بیر لری گه یقین لشتیرگن باشقه بیر خصوص ایسه, ترامپ نینگ ایران بیلن بولگن هستوی کیلیشوو توغری سیده قیته باشدن مذاکره ایتیلیشی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیریتگن لیگی دن عبارت. اوشبو دایره ده ناتانیاهو بیلن ترامپ نینگ اوز ارا همکارلیک ایتیش لری نی کوتیش ممکن. بیراق, ترامپ رهبریتی نینگ ایران گه باسیم قیلیب باشله شی تقدیرده, روسیه بیلن اورته شرقده گی سیاست لری بوییچه ایریم قیین چیلیک لر گه دوچ کیلیب قالیشی احتمالی موجود.
لیکن ترامپ نینگ مصر و اسرائیل/فلسطین سیاست لری بیر بیر لرینی تکمیل قیله دیگن بیر خصوصیت گه ایگه. اسرائیل نینگ حماس گه قرشی سیاست لری بیلن مصر نینگ اخوان المسلمین گه قرشی سیاست لری بیر بیر لری گه اوخشه ماقده. شونده ی قیلیب اوشبو وضعیت ترامپ نینگ تروریزم گه قرشی کوره ش سیاست لری گه هم اویغون سیاست دن عبارت. بوندن تشقری مصر بیلن اسرائیل آره سیده گی مناسبت لر نینگ یخشی له شیشی, اسرائیل نینگ خوف سیزلیگی جهتی دن مصر نینگ واز کیچیله آلمیدیگن بیر اولکه دن عبارت ایکن لیگی مفکوره سی نی هم مستحکم لشتیرماقده.


text:
اوشاق فوْلكلورو
اوشاق فوْلكلورو مضمون باخيميندان اوشاقلارين ياش خوصوصيتلريني و پسيكولوژيسيني نظره آلماقلا يارانير.
اوشاق فوْلكلورونون يارانماسيندا هم اوشاقلار هم ده بؤيوكلرين رولو واردير . بؤيوكلر هميشه اوشاقلارين تربيه ائتمكله مشغول اوْلموشلار . اوشاق فوْلكلورو اونلارا ديل ، سايي اؤيرتمكدن باشلاميش اخلاقي اويون و تربيه وي مسأله لره قدر موضوعلاريني احتيوا ائدير . عئيني حالدا ، اوشاق فوْلكلورونون بير چوخ حيصه لري اويون و ايلنجه اوٍچوندور.
آشاغيدا اوشاق ادبيات ينين چئشيتلي نؤعلريني تانيتديرماق اوٍچون اوْنلاردان اؤرنكلر وئريل هجكدير:
كيچيك اوشاقلارا اوْخونان شعيرلر
بو شعيرلر چوخ كيچي ك اوشاقلار اوچون اوخوناركن عئيني حالدا اوْنلارين ياشلاري ايله موناسيب بير نوع ساده اويونلارلا بيرليكده ، هم ده اوشاقلارين پئسيكولوژيك ايستكلرينه اويغون اونلاري نوازيش ائتمه ايله توامدير.مثلا:
لولو لولو حوْوضه
اوشاغين اليني اللرينه آليب ، آووجوندا بارماق ايله بير داييره چكيب،اوْخورلار:
–لوٍلو،لوٍلو حوْوضه
–دؤرت بير ياني سبزه
(سونرا جيري بارماغي بوٍكرك) :
–بير قوش گلدي سو ايچمگه،
(ايكينجي بارماغي بوٍكرك ):
–بوتوتدو،
(آرا بارماغي بوٍكرك):
–بو پيشيردي،
(دؤردونجو بارماغي بوٍكرك):
–بو يئدي،
(سونرا باش بارماغين باشينا چالاراق) دئيرلر:
–بونا دئديلر: كوٍله قالاسان، بؤيوموي هسن، كوٍله قالاسان، بؤيوموي هسن.
بربرينجي،
بير اوشاغين بارماقلارين ساياراق بئله اوخويارلار.
ايگنه – ايگنه ،
اوجو دويمه
بربرينجي ،
شام آغاجي
شاطير كئچي ،
قوز آغاجي
قوتور كئچي
هاپپان ،
هوپپان
ياريل ،
ييرتيل
سو ايچ ،
قورتول
سينيق قول
بير اوشاغين اليندن توتوب اهمالجا قاوزاييب، ائنيديرر و بو شعرلري اوْخويارلار
سينيق قول ها سينيق قول
سويا گئدر سينيق قول
سودان گلير سينيق قول
بير تيكه چؤرك گؤرنده
(قولونو داهادا قاوزاياراق):
دوٍم – دوز دورار سينيق قول
دوٍم – دوز دورار سينيق قول
ككليگيمين باشي ساري،
نئچه اوشاق دوْوره اوْتوروب، بير خيرداجا اوشاغي دا آرالاريندا اوْتوردوب، باشلارينا بير چادرا يادا ملافه چكرلر. سونرا اللريني خيرداجا اوشاغين باشينا چكرك ،بو شعيرلري اوْخورلار:
ككليگيمين
باشي ساري،
(ساچلاريني تومارلاياراق):
ساچي ساري،
(ياناقلاريني اوْخشاياراق):
ديمديگي ساري،
(قوللاريني)،
قاناتي ساري،
(و نهايت آياقلارينا ال چكرك):
آياغي ساري،
سوْنرا دا بيردن اللرينين آرخاسيله ملاف هني يئللنديريب، اوْخورلار:
ككليگيم ققوو،ققوو،ققوو
ككليگيم ققوو،ققوو،ققوو
مرزي هابالا مرزي
بير اوشاغين باشيني ديزلرينين اوستونه قويوب، كوٍرگينه ووراراق دئيرلر:
مرزي هابالا مرزي
گئتديم گؤردوم :
در هده بير آت اؤلوبدور
آشي گيريب قاشينا،
قارقالار ييغيليب، باشينا
قارقاسان ،سرچه؟
دئسه اوْنو سانكي قارقالار ديمديكله ييرميش كيمي قار-قار دئي هرك قيرتارلار،) « قارقا » (اوشاق
دئسه اونو جوك-جوك دئي هرك آزجا يوموشاق چيمديكلرلر.) « سرچه » (اوشاق
يا موندادي ياموندا
كيچيك بير شئيي آوجوندا گيزلدرلر تاپماسي اوچون يومولموش اللرين اوستونه بير-بير چاليب، اوخويارلار:
ياموندادي،
ياموندا.
حالواچي
توكانيندا.
دد هم
دئدي :
آچ
بون
دا.
Filed under: آذربایجان ادبیاتی Azərbaycan ədəbiyati Etiketlənmiş: | نغمه لر,اوشاق,اوشاقلار,خالق ادبیاتی


text:
"هامی اوغول بؤیوتموشدو"
"هامی اوغول بؤیوتموشدو"
رامیز رؤوشن
یئتیم قولو او قاپیدا، بو قاپیدا یئتیمچیلیکله بؤیوموشدو؛ دامدان ییخیلا-ییخیلا، چایدا بوغولا-بوغولا، دونیانین بوتون پیس ناخوشلوقلارینی چیخارا-چیخارا بؤیوموشدو. آنجاق دامدان ییخیلاندا قیچی سینمامیشدی، چایدا بوغولاندا باتیب اؤلمهمیشدی، او کی قالدی ناخوشلوقلارا، بوردا مسله بیر آز غلیظلشیر. چونکی یئتیم قولو اوشاق واختی ناخوشلوغا دوشوردوسه، کنددهکی نئچه-نئچه اوشاغی دا همین ناخوشلوغا سالیردی. قولو چیچک چیخارتدی، کنددهکی نئچه-نئچه اوشاق دا چیچک چیخارتدی. قولو تامام ساغالدی، هئچ او چیچگین ایزی-توزو دا قالمادی، آنجاق کنددهکی نئچه-نئچه اوشاغین سیر-صیفتینده او چیچکدن چوپور قالدی. قولونون باشی یارا تؤکدو، کنددهکینئچه-نئچه اوشاغین باشی دا یارا تؤکدو. قولو تامام ساغالدی، هئچ او یارانین ایزی-توزو قالمادی، آنجاق کنددهکی نئچه-نئچه اوشاغین باشیندا او یارادان کئچللیک قالدی. بلی، یئتیم قولو بؤیودو، بیر جاوان اوغلان اولدو. تای-توشلاری باشلادیلار ائولنمهیه: صیفتی چوپورلار دا ائولندیلر، باشی کئچللر ده. تکجه یئتیم قولو بو قیوریمساچ باشیینان، بو گول کیمی صیفتیینن ائولنمهدی کی، ائولنمهدی. یئتیم قولو ائولنمهیه قورخوردو. قورخوردو کی، ائولنه - اوشاغی اولا، اؤله - اوشاغی یئتیم قالا... یئتیم قولو ائولنمهدی کی، اوشاغی یئتیم قالماسین. تای-توشلاری اوغول-اوشاق صاحیبی اولدولار. قولو اؤلمهدی. اوغول-اوشاق بؤیودو، بئش یاشینا چاتدی، اون یاشینی اؤتدو، اون بئش یاشیندان آدلادی، - قولو اؤلمهدی و باشلادی پئشیمان اولماغا. فیکیرلشدی کی، ائی دادی-بیداد، ائولنسیدیم، ایندی اوغلومون اون بئش یاشی اولاردی... یئتیم قولو ائولنسیدی، اوغلو ایندی ایییرمی یاشینا چاتاردی کی، دعاوا باشلادی. اوغول-اوشاغی آپاردیلار دعاوایا. قولو فیکیرلشدی کی، ائی دادی-بیداد ائولنسیدیم، اوغلوم اولسایدی، ایندی دعاوایا گئدهجکدی... اوغول-اوشاقدان باشلادی قارا کاغیذلار گلمهیه. پوستچو(پوچتالیون) صمد جاماعاتین قاپیسینی قورخا-قورخا دؤیمهیه باشلادی، پوستچو صمد جاماعاتین قاپیسینی دؤینده جاماعات قورخماغا باشلادی و قولو فیکیرلشدی کی، ائی دادی-بیداد، ائولنسیدیم، اوغلوم اولسایدی، دعاوایا گئتسیدی، ایندی قارا کاغیذ گلهجکدی... و بو جوره فیکیرلشه-فیکیرلشه گونلرین بیر گونو حیس ائلهدی کی، پوستچو صمددن قورخور. یازیق پوستچو صمدین بو کندده قورخمادیغی بیرجه قاپی واردیسا، او دا قولونون قاپیسییدی. بو یاندان دا کی، قولو باشلادی اوندان قورخماغا. هر دفعه پوستچو صمد قاپیسینی دؤینده قولونون اورگی دوشوردو، رنگی-روفو قاچیردی. یئتیم قولو اونون نییندن قورخوردو، نییه قورخوردو، - او یازیق هئچ جوره باشا دوشه بیلمیردی. آنجاق یئتیم قولو ائله صیدق-اورکدن قورخوردو کی، یازیق پوستچو صمد بوندان قورخماغا باشلادی، بونون قاپیسینی قورخا-قورخا دؤیمهیه باشلادی. و ایکیسی ده بیر-بیریندن او جوره قورخا-قورخا، چکینه-چکینه آخیردا بیر-بیرینی ائله شئیه ایناندیردیلار کی، کیمه دئسن اینانماز. اگر گونلرین بیر گونو بو کنده بیر قارا کاغیذ گلسیدی و بئله معلوم اولسایدی کی، همین قارا کاغیذ یئتیم قولونون دعاواداکی اوغلوندان گلیب، - نه قولو بیر دامجی حئیرتلنردی، نه ده پوستچو صمد. بلی، بونلار ایکیسی ده صمیمی قلبدن اینانمیشدیلار کی، یئتیم قولونون بیر جاوان اوغلو وار، اؤزو ده دعاوادادی... آنجاق غریبه بوراسییدی کی، ایکیسی ده قولونون اوغلوندان مکتوب-زاد گؤزلهییب ائلهمیردیلر. قولونون اوغلوندان تکجه قارا کاغیذ گله بیلردی... یئتیم قولوینان پوستچو صمد بیر-بیریندن بو جوره قورخا-قورخا، چکینه-چکینه آیلاری اؤتوردولر، ایللری یولا سالدیلار و گونلرین بیر گونو باخیب گؤردولر کی، دعاوا قورتاریب. دعاوادان قارا کاغیذی گلمهینلر اؤزلری بیر-بیر قاییدیب گلیردیلر. بو حسابنان گرک قولونون اوغلو دا قاییدایدی. یئتیم قولو بوتون کندین گؤزونون قاباغیندا حسرتنن اوغلونون یولونو گؤزلهییردی و بو بویدا کندده بیر آدامین عاغلینا دا گلمیردی کی، یاخشی، بو قولو هانسی اوغلونون یولونو گؤزلهییر؟.. بو قولونون اوغلو نه گزیر؟!.. چونکی هامی گؤزلهییردی، بوتون کندین گؤزو یولدایدی، دعاوایا گئدن اوغول-اوشاغیندان قارا کاغیذ گلنلر ده گؤزلهییردیلر. یئتیم قولو دا گؤزلهییردی... ..قاییدانلار قاییتدیلار، جاماعاتین بیر پاراسی گؤزونو یولدان چکدی. قاییتمایانلار قاییتمادیلار، قالان جاماعات دا یاواش-یاواش باشلادی اینانماغا کی، بو قاییتمایانلار دئیهسن هئچ بیر ده قاییتمایاجاقلار، بونلار دا گؤزلرینی یولدان چکدیلر. بئله-بئله بوتون کندین گؤزو یولدان چکیلدی و بوتون کند گؤزونو زیللهدی قولویا؛ چونکی قولونون گؤزو هله ده یولدایدی. دعاوادان گلنلر ده اؤزلرینی ایتیرمیشدیلر، تعجوبنن گاه جاماعاتا باخیردیلار، گاه قولویا. هئچ جوره باشا دوشه بیلمیردیلر کی، بو احوالات نه اولان شئیدیر؟.. جاماعات احوالاتی بونلارا دا باشا سالدی و دعاوادان گلنلر بو احوالاتا گولدولر. دوغرودو، بو احوالات اصلینده گولمهلی دئییلدی، آغلامالییدی. آنجاق بو دعاوادان گلنلر مین جوره اودون-آلووون ایچیندن چیخمیشدیلار، مین جوره اؤلوم-ایتیم گؤرموشدولر و ایندی بو دونیاداکی چوخ-چوخ آغلامالی شئیلر بونلارا گولمهلی گؤرونوردو. دعاوادان گلنلر باشلادیلار قولویا ساتاشماغا؛ هامیسی جوربجور ناغیللار قوراشدیریب دانیشیردی، او ناغیللاردان بئله چیخیردی کی، گویا بونلار هامیسی دعاوادا یئتیم قولونون اوغلونا راست گلمیشدیلر، اوننان بیر یئرده ووروشموشدولار و نظره آلاندا کی، بو آداملارین هئچ بیریسی دعاوادا بیر-بیرینه راست گلمهمیشدی، اوندا بئله معلوم اولور کی، یئتیم قولونون اوغلو قوش کیمی بیر شئی ایمیش، بونون یانیندان اونون یانینا اوچورموش، اونون یانیندان بونون یانینا اوچورموش. آنجاق او قوشو هاردا وورموشدولار، کیم وورموشدو، - بونو قولویا دئین یوخ ایدی. بلی، دعاوادان گلنلر دانیشیردیلار، یئتیم قولو کؤورهله-کؤورهله، دولوخسونا-دولوخسونا قولاق آسیردی، خلوته چکیلیب آغلاییردی و جاماعاتین باشی قولویا ائله قاریشمیشدی کی، پوستچو صمد هئچ کسین یادینا دوشموردو. مسله بئلیدی کی، یئتیم قولونون اوغلوندان صؤحبت دوشنده پوستچو صمدین ده احوالی دییشیردی، گؤزو دولوردو و صؤحبتین او یئرینده کی، دای یئتیم قولو اؤزونو ساخلایا بیلمیردی، بیر خلوته چکیلیردی کی، دویونجا آغلاسین، پوستچو صمد ده جاماعاتین آراسیندان چیخیب بوزوشه-بوزوشه ائوینه گئدیردی... و گونلرین بیر گونو او یازیق یئنه ائلجه بوزوشه-بوزوشه ائوینه گئدندن بیر آز سونرا کنده خبر یاییلدی کی، بس پوستچو صمد اؤلور.... ...پوستچو جان وئریردی. یازیغی دالیقاتلی تاختین اوستونه اوزاتمیشدیلار، آروادی باشینین اوستونده دورموشدو، اوشاقلاری آیاغینین بؤیرونده دایانمیشدیلار. پوستچو صمدین آروادی هؤنکور-هؤنکور آغلاییردی، آنجاق اوشاقلاری هله چوخ بالاجایدیلار، آغلامیردیلار. و بلکه ده پوستچو صمدین آروادی اونا گؤره بئله هؤنکور-هؤنکور آغلاییردی کی، اوشاقلار چوخ بالاجایدیلار، آغلامیردیلار. پوستچو صمدگیله چوخلو آدام ییغیلمیشدی و او یازیغین دوداقلاری ترپننده، سون نفسده قولونو چاغیراندا بو آداملار چاشیب اؤزلرینی ایتیردیلر... اورا یئتیم قولو، بورا یئتیم قولو!.. قولونو تاپیب گتیردیلر. یئتیم قولو ایچری گیرنده پوستچو صمد تامام حرکتدن دوشموشدو، نفسی ده گلمیردی، آنجاق اؤلمگینه ده هله اؤلمهمیشدی. گؤزلری آچیغیدی، قاپییا زیللنمیشدی. قولونو گؤزلهییردی. هامی قولونو گؤزلهییردی. پوستچو صمدین آروادی دا بیر قیراغا چکیلیب کیریمیشدی، آغلامیردی. ائله ساکیتلیک ایدی کی، میلچک اوچسا، ویزیلتیسی ائشیدیلردی. و دوغرودان دا میلچک اوچوردو، ویزیلتیسی ائشیدیلیردی. او میلچک ویزیلدایا-ویزیلدایا دوز پوستچو صمدین گؤزونون قاباغیندا هرهلهنیردی. آنجاق پوستچو صمدین او میلچگی قووماغا هئیی یوخ ایدی. قورخوسوندان گؤزونو ده قیرپا بیلمیردی. چونکی بیلیردی کی، گؤزونو قیرپسا، دای آچماغا هئیی چاتمایاجاق، ائله او جور گؤزویومولو اؤلوب گئدهجک. قولونو دا گؤرمهیهجک. و ائله کی قولو گیردی ایچری، گلدی دایاندی او یازیغین باشینین اوستونده، هامی دا ماراقنان باشلادی گؤزلهمهیه کی، گؤرن پوستچو صمد بونا نه دئیهجک، او یازیق یاواشجادان پیچیلدادی: - قولو، سن آللاه بو میلچگی قوو... قولو میلچگی قوودو. پوستچو صمد یئنه یاواشجادان پیچیلدادی: - قولو، اؤلورم، حالال ائله... قولو باشینی ترپتدی، یعنی کی حالال ائلهییرم. و پوستچو صمد بو دفعه لاپ یاواشجادان پیچیلدادی: - قولو، بو نئچه ایلی سنی آلداتمیشام، آللاه گوناهیمدان کئچسین... دؤشگین اوجونو قالدیر، اوشاغین قارا کاغیذی اوردادی... جاماعاتین گؤزو برلدی: هانسی اوشاغین قارا کاغیذی؟.. نه قارا کاغیذ؟.. قولو الییله دؤشگین اوجونو قالدیردی. هامی دؤرد گؤزنن باخیردی؛ آنجاق دؤشگین آلتی بومبوش ایدی... جاماعات راحات نفس آلدی. یئتیم قولو چئوریلدی پوستچو صمده دئسین کی، بس دؤشگین آلتیندا هئچ نه یوخدو. ...پوستچو صمد اؤلموشدو... /1970
کؤچورن:عباس ائلچین


text:
تازالیقدا موحقیقلر ائله
بیر تکنولوژییه ال تاپیبلار کی ائلیه بیلیر پیس و خطرلی فیکیرلری هله اینسانین
بئینینده تشکیل تاپمامیش تاپسین.
تحقیقلر گؤرسدیر کی
اینسانین گؤرمه محدودیتی, گؤرمه منطقهنین گئنیشلیگی و گؤزون یورقونلوغو, باعیث
اولور فقط گؤرمه علمیندن ایستیفاده ائلهمک چتین اولسون. بو تکنولوژی «خطری تانیییب
و هوشدار وئرمه» سیستمیندن(CT2WS) ایستیفاده ائلهمکله
و شبکهیه وصل اولموش ایکی گؤزلو بیر دوربینله, ائلیه بیلیر خطرلی فیکیرلری کی
ایمکانی وار سربازلارین ذهنینده یارانسین, تانیییب مهار ائلهسین.
دالغالاری تشخیص وئرن بؤرک
شاید بو تکنولوژی تخیّولی
ناغیللارا بنزهیه آما دئمک لازیمدیر کی CT2WS
تکنولوژیسی بیر واقعی و علمی اساسدا قورولوب. بو علم ثابیت ائدیر کی آداملار ذاتی
صورتده بیر-بیرلرینین فیکیرلرینی اوخویا بیلرلر.
دستگاه بالقوه بیر خطرلی
حرکتی تشخیص وئرنده مثلاً بئیینده آنی بیر حرکت گؤرنده, بئینین دالغا شومارهسینی
300 نیشان وئریر. CT2WS سیستمی بو دالغالاری درجهبندلیک و ترجومه ائدیب و آخیرده بیر
هوشدار زنگیله او قورخولو فیکری موشخص ائدیر.
بیرینجی آددیم بئییندن
یوللانان دالغالاری ثبت ائلیه بیلن بؤرکوله شخصین فیکیرنی کونترول ائلهمکدیر.
اوندا کی دستگاه ائلیه بیلدی 120 پیکسللی و 120 درجهلی بیر دوربینله فیکیری
موشخص ائده, شخصین باشینا قویولان و سیستمه وصل اولان بؤرک تصویرلر ثبت ائدیر.
بو پروسهنین آخیر مرحلهلری
ده بوروشوق اعمالدیر کی بیر لپتاپدا ایجرا اولور.


text:
سالون آیاقدان باشا دولموشدو. آپاریجی اونون آدینی سسله دی. تمکینله صحنه یه طرف آدیملادی. اوندان اول ایکی نفرده صحنه ده یدیلر. اویونون قایدالاری آپاریجی طرفیندن سؤیله نیلدی. اونلار کامپیوتر آرخاسیندا بیر اویون اوینامالی ایدیلار. اویونلار بؤیوک اکراندا نمایش ائدیلیردی.
اویون گئنیش بیر شاهمات صحفه سینه اوخشاییردی، آنجاق آغ-قارا ائولر یئرینه بوتون ائولر آچیق چؤهرایی رنگیندهیدی. ائولرده انسان کاراکترلری یئرلشمیشدی. اونلاری جوتلشدیردیکده سیمالاری آیدینلاشیب ائولردن چیخیردیلار. اویونون گئدیشاتی محدود اولدوغوندان تدبیرلی اولمالاری گره کلی ایدی. صحفه نین آشاغی سول بوجاغیندا سایغاجلا قالان گئدیشات گؤستریلیردی.
او کاراکترلری جوتلشدیریردی. سیمالار آیدینلاشیب صحفه نی ترک ائتدیکده یئنی کاراکترلر یئرلرینی آلیردی. اویونون چتین اولدوغونو آنلاییردی. بوراجان بوتون حرکتلری نتیجه سیز اولدوغوندان گرگینلیک ایچینده قوورولودو.
بیر آن الینی ساخلاییب دونوخدو. کاراکترلری بیر-بیر گؤز اونوندن کئچیردی. ایکی کاراکتر اونو اؤزونه چکدی. بیری اوغلان، او بیریسی قیز کاراکترلری ایدی. یئنیدن صحفه نی گؤزدن کئچیردی. صحفه نین باشیندا بیر کاراکتر اونون گؤزونو اوخشادی. بو غریبه بیر کاراکتر ایدی. یاری اوغلان، یاری قیز ایدی.
گئدیشات سایغاجینا باخدی. دوققوز گئدیش ائده بیلردی. چوخ دوشونندن سونرا گئدیشه باشلادی. آخیرینجی گئدیشله اونلاری بیرلشدیردی. سیمالار دهییشدی. حیات یولداشی، قیزی و اوغلویدی. اونلار ال-اله توتوب فیرلاندیلار. اونلار فیرلاندیقدا بوتون ائولرده کی کاراکترلر گوله چئوریلیردیلر. بوتون صحفه نین ائولری گوله غرق اولدو. سالونو آلقیش صداسی بورودو.
او، هیجان ایچینده و سالونون آلقیش صدالاری آلتیندا اوره ک اوخشایان بیر سس ائشیتدی:
-آتا…آتا…دور درمانلارینی گتیرمیشم.
گؤزونو آچدی؛ یاتاق ائوینده یورقان-دوشک ایچینده، اوغلونو باشی اوستونده گؤروب گولومسوندو……
قیزدیرما / ائلیار پولاد
سالون آیاقدان باشا دولموشدو. آپاریجی اونون آدینی سسله دی. تمکینله صحنه یه طرف آدیملادی. اوندان اول ایکی نفرده صحنه ده یدیلر. اویونون قایدالاری آپاریجی طرفیندن سؤیله نیلدی. اونلار کامپیوتر آرخاسیندا بیر اویون اوینامالی ایدیلار. اویونلار بؤیوک اکراندا نمایش ائدیلیردی.


text:
آنا دیل
آلفونس دوده فرانسه لی یازیچی - توركجه یه چئویرن : ر.صفری
قایناق: اینفو تورك ( تبریزین ارك قالاسی) سایتی
او گون اوخولا گئجیكمیشدیم و اؤیرتمنیمین منه قارشی نئجه داورانیشیندان یامان قوْرخوردوم. اؤزللیكله ده كی او گون ” دیل گرامری “ درسینی سوروشاجاقمیش و من او درسدن بیر كلمه بیله اؤیرنمه میشدیم.بیر آن خاطیریمدن كئچدی كی درس هابئله اوْخولو بوراخیب چؤل –باییرا ساری گئدم. هاوا ایستی و اوره یه یاتیم ایدی و قوشلار اورماندا اوخویوردولار . بونلار , دیل درسیندن فازلا منی اؤزونه ساری چكیردی اما اؤزومو ساخلاشدیریب و حیزلیجا اوْخولا ساری گئتدیم.
كد خدانین ائوینین اؤنوندن كئچركن , ملتین اورادا دایانیب و دوواردا اولان اعلانی اوخومالارینی گؤردوم. ایكی ایل اولاردی كی كنده یئتیشن كدرلی و پیس خبرلر اوردان یاییلاردی . او اوزدن ایدی كی دایانمادان كئچیب و اؤزو- اؤزومه بئله دئییردیم كی ” گؤره سن بیزه یئنه نه یوخو گؤروبلر؟“ و اوخول یولونو اؤنومده دوتوب تلم – تله سیك اؤزومو اوْرایا چاتدیردیم. عادی زامانلاردا, درسین باشلانغیجیندا ,اؤیرنجی لرین های – كوی سالمالاری و اوُجادان درسی تكرارلامالارینین سسی كندین كوچه - باجالارینی بورویردی و اویرتمن ده الینده كی آغاجینی ماسالا چیْرپیب ( ساكت اولون ) دئیه ردی. او گونده من بئله دوشونوردوم كی دوروم قاباقكیلار كیمی اولاجاق و هامینین های – كویونون ایچینده یاواشجاسینا صینیفه گیریب بیری بیلمه دن یئریمده اوتوراجاغام.اما او گون منیم دوشوندوكلریمین تام ترسینه اوْلدو اوخولدا ائله ساكیت لیك و سس سیز لیك حاكیم ایدی كی سانكی بیریسی بیله اورادا یوخ ایدی.پنجره دن صینیفین ایچریسینه باخدیم. اؤیرنجی لر اؤز یئرلرینده اوْتورموشدولارو اؤیرتمن ایسه قورخونج آغاجی الینده ایكن درس اوْتاغیندا آددیم آتیردی. قاپینی آچیب و او سس سیزلیك و سكوتدا اوتاغا گیرمم گره كیردی. گؤرونوردو كی نه قده ر بو ایشدن چكینیرم. اما اؤزومه گوج وئریب اوتاغا گیردیم.اؤیرتمنیم هئچ آجیقلی و توتغون اولمادان مهربانجاسینا منه باخیب سایغیلیقلا دئدی: یئرینده اوتور ؛ آز قالیردی درسی سنسیز باشلایاق. صندللرین قیراغیندان كئچیب دایانمادان یئریمده اوتوردوم. قوروخوم توكولوب و دینج اولدوقدان سونرا تزه جه باشا دوشوردوم كی اؤیرتمنیمیزین گونده كی كهنه گئییمی اَینینده دئییل و رسمی گئییمینی گئییبدیر. اوندان علاوه صینیفی رسمی آنلارا عایید اولان اؤزل بیر گؤزللیك و شكوه بوروموشدو.اما هامیسیندان شاشیرتیجی اولان اتاغین سون سیراسیندا كی عادی زامانلار دا بوش قالان صندللرینده اوتوران, كندین بؤیوكلری ایدی. اونلارین آراسیندا كدخداو پستچی مامورونو و نئچه نفر آغ ساققاللاردان گؤرونوردو.هامیسی توتقون و كدرلی گؤرونوردولر.بیر یاشلی كیشی اسكی الفبا كیتابینی دیزلری اوسته آچیب , ایری گؤزلویونون آرخاسیندان اونون حرف و خطلرینه باخیردی. او زامان كی من بو احوالاتدان شاشیریب قالمیشدیم اؤیرتمنی اؤز یئرینده اوتورموش و من اوتاغا گیرن آندا منیمله دانیشدیغی كیمی ایستی اما سرت سسله دئدی: ” اوُشاقلار ! بو سونونجو دونه دیر كی من سیزه درس دییه جه یم . دشمنلر امر ائدیبلر كی بو بؤلگه نین اوْخوللاریندا , اؤز دیللریندن باشقا بیر دیلده درس وئریلمه سین. یئنی اؤیرتمن یارین گله جك و بوُ میللی دیلینیزده اوْلان سوْن درسدیر كی بو گون اوخویورسوز. سیزدن ایسته ییرم كی بو درسه دقت ائدین.“ بو دانیشیقلار منی چال – چئویر ائتدی. بللی اولدو كی كد خدانین دوواریندا وورولان اعلان بو ایمیش: ” بوُندان سوْنرا كندین اوُشاقلارینا مللی دیللرینی اؤیرتمك یاساقدیر“. بلی بوُ منیم دیلیمده اوْلان سوْن درس ایدی. اوْنو داها اؤیرنمه یه جه ییمه مجبور ایدیم و ائله او قده ر بیلدیییمه قناعت ائتمه لی ایدیم.بوندان اؤنجه اؤمرومون اوُزون ساعاتلارینی نئجه هدر ائتدیییمدن و اوْخولا گئتمك یئرینه باغا – چؤله گئدیب و باشی سویوقلوق ائتدیییمه گؤره تاسف له نیردیم. او كیتابلار كی بو زامانا كیمی منه آغیر و غم گتیرن ایدی دیل و تاریخ درسی كی چوخ چتینلیكله اونا باخا بیلیردیم ایندی منه اَن اسكی دوستلار یئرینده ایدی كی اونلاردان آیریلماق منی اینجیدیردی.اؤیرتمنیمه گؤره ده بئله دوشونوردوم.اوندان آیریلماق و داها اونو گؤرمه مك فیكری , منه ائتدییی تنبیه لرین و آغاج چارپمالارینین آجیسینی خاطیریمدن چیْخاردیردی. ایندی بللی اولدو كی اؤیرتمنیمیز نییه اَن یاخشی گئییمینی گئییب و نییه كندین آغ ساققاللاری صینیفین آرخاسیندا اوتوروبدولار. اونلار بوندان اؤنجه اوْخولا گلمه دیكلرینه گؤره تاسف له نیردیلر و بئله سانیردیلار كی بو سون درسده حاضیر اوْلماقلا اؤیرتمنین گئجه – گوندوز چكدییی 40 ایل بویوندا اولان زحمتلریندن و اوخولدا خدمت گؤستردیییندن تشكر ائتمك اولوردو.
بو فیكیرلره دالمیشدیم كی منی آدیملا سسله دیلر. آیاق اوسته دوُروب و درسه جواب وئرمه لی ایدیم.او آندا بوتون وارلیغیمدان كئچه بیلردیم كی تكجه دیل گرامری درسینه یاخشی جواب وئرم اما ائله بیرینجی آندا دایانیب قالدیم . باش قالدیْریب اؤیرتمنین گؤزونه باخماغا هئچ گوجوم یوخ ایدی. بو آرادا اونون دانیشیغینی ائشیتدیم كی مهربانجاسینا دئییردی: ”اوْغول ؛ سنی قینامیرام , چون اؤزون آرتیق دانلانیبسان . گؤرورسن كی نه اوز وئریبدیر.انسان هر آن اؤزونه دئییر كی واخت واردیر. اؤیرنه جه یم .اما گؤرورسن كی نه اوْلایلار اوز وئره بیلر. یازیقلار اولسون كی بیز اؤیرنمه یی باشقا گونه بوراخیریق. ایندی بو ملیت كی زور ایله بیزه باشلیق ائدیرلرحاق لاری واردیر كی بیزی دانلاییب و دئسینلر: ” سیز نئجه دئییرسیز كی اؤزگور و مستقل سیزآنجاق هله اؤز دیلینیزده یازیب اوْخویا بیلمیرسیز ؟ “ بونونلا بئله اوغول تكجه سن سوچلو دئییلسن . بیز هامیمیز دانلانیلمالیییق. آتالار و آنالار دا سیزین تربیت و یئتیشمه نیزده اسیرگه نیبلرو سیزی بیر ایشه گؤندرمكدن و پول – پارا قازانمانیزدان داها چوخ خوشلانیبلار. مگر من اؤزوم دانلانیلمالییام ؟ ! سیزی درس اوْخوماغا تشویق و وادار ائتمك یئرینه ,دؤنه لر باغیمین سووارماغینی ایسته مه دیم می؟ و اوْووا چیخماق گؤیلومه دوشنده سیزی اؤز باشینا بوُراخمادیم می؟ . اؤیرتمن هر قوْنودان سؤز آچدی و سوْنوندا سؤزو ملی دیله چاتدیردی و دئدی: ” بیزیم دیلیمیز دونیانین اَن شیرین و یئتگین دیللرینین سیْراسیندادیر و بیز اؤز آرامیزدا اوْنو قوْرویوب ساخلامالیییق ؛ چون بیر ملت دوشمن الینده اسیر اولوب و یابانجیلارا مغلوب اولدوغو زامان اؤز دیلینی قورویوب ساخلاماقلا بونا بنزر كی دوستاقدا ایكن اورانین آچارینی الینده ساخلاییبدیر.
سونرا بیر كیتاب گؤتوروب دیل گرامری درسینی وئرمه یه باشلادی. او گون او درسی نئجه راحاتجاسینا اؤیرند یییمه شاشیردیم. هر نه دئییردی منه چوخ راحات گلیردی و بئله دوشونوردوم كی هئچ بیر زامان ایندییه كیمی بو درسه بو قده ر ماراقلی اولمامیشدیم. و اؤیرتمن ده ایندییه دك بئله دقتله درس اؤیرتمه میشدی. دئیه سن بو ایستكلی كیشی آیریلمادان اؤنجه بوتون بیلیك و علمینی بیزیم قافامیزا قویماغی ایسته ییردی. درس سونا چاتدیقدان سونرا سیْرا تاپیشیریقلارا یئتیشدی.اؤیرتمن بیزه یئنی باشلیقلار سئچمیشدی كی اونلارین باشیندا ” وطن , دوغما یورد, میللی دیل “ كیمی سؤزلر گؤزه چارپیردی. میزلریمیزین قیراغینا آسیلان بو باشلیقلار صینیفین دؤرد بوُجاغیندا سانكی گؤیلرده اَسیلن میللی بایراغا بنزه ییردی. بوتون اؤیرنجی لری نئجه درس و تاپیشیریقلاریندا دقتلی و هوسلی اولدوقلارینی و نه قده ر سكوتا دالماقلارینی بیله بئینینه سیغیشدیرماق اولمازدی. او سكوتدا كاغیذ اوسته چكیلن قلملرین سس یندن باشقا بیر سس قوُلاغا دَیمیردی.
قوشلار اوخولون دامیندا یاواشجاسینا اوخویوردولار و من اونلارین سسینه قولاق آسا- آسا اؤزومده بئله فیكیرلشیردیم كی گؤره سن بونلاریدا یابانجی دیلده اوْخوماغا مجبور ائده جكلر؟
هردن باخیشیمی دفترین صحیفه سیندن گؤتورنده اؤیرتمنی ترپنمه دن اؤز یئرینده دوُرموش گؤروردوم كی برلمیش باخیشلاری ایله اؤز چئوره سینه باخیردی. دئیه سن ایسته ییردی بوتون اوخولون شكیلینی كی دئمك اولاردی اونون ائوی ساییلیردی اوره یینده ساخلاسین. فیكیرائدین!
تامام 40 ایل اوْلاردی كی او بورادا یاشاییب و بوُ اوْخولدا درس اؤیرتمیشدی. تكجه بورادا دَییشن لر میزلر و صندللریدی كی زامان بویوندا چورویوب بوْیاسیز اولموشدولار و نئچه كیچیك آغاجی كی تزه گلدییینده اوخولون باغینا اكمیشدی ایندی آرتیق بؤیوك و اوجا آغاجا دؤنموشدولر . اونلاری قویوب ترك ائتمك نه قدر بو كیشییه اوزگون و آجی اولاردی . تكجه اوخولون حیطی یوخ بلكه وطن توپراغینی ابدی اولاراق ترك ائدیب اونونلا وداع لاشماق چوخ چتین اولابیلردی. بونونلا بئله اونون اوركلی اولماغی و قانی سویوقلوغونون چوخلوغوندان درسین سون ساعاتلارینی باشا چاتدیردی. تاپیشیریقلاری یازاندان سونرا تاریخ درسینی اوخودوق. او زامان اوشاقلار اوجا سسله درسی تكرارلادیلار. اوتاغین سوْن سیْراسیندا اوْتوران كندین یاشلی كیشیلریندن بیریسی كی كیتابی دیزلری اوسته آچیب و ایری گؤزلویونون آرخاسیندان اونا باخیردی اؤیرنجی لر ایله سس سسه وئریب اونلارایله بیرگه درسی تكرارلاییردی. اونون سسی ائله سئوینج و هیجانلا چیخیردی كی بیز اونو ائشیتدیكده قریب بیر حالا دوشوب و گولمكده آغلاماغا بیله هوس ائدیردیك.
یازیقلار! اوخولون بو سون گونونون خاطیره سی هر آن بیزیم اوره ییمیزده قالاجاق.
بو آرادا واخت سونا چاتدی و گون اوْرتا اولدو بو آندا مشق و تمریندن قاییدان یابانجی عسگرلرین شیپور سس لری كوچه نی بورودو. اؤیرتمن رنگی سولموش حالدا آیاغا قالخدی , او گونه كیمی اونو بئله عظمتلی گؤرمه میشدیم دئدی: ” ... دوْستلار,اوُشاقلار, من ... من “
اما قهر وكدر بوْغازیندا سسی سیندیردی. سؤزونو سونا چاتدیرا بیلمه دی.سونرا اوزونو دؤندریب بیر تیكه گچ گؤتوردو و هیجان و آغری دان اَسن اَلی ایله قارا تاختادا بو یازیلاری گؤزل یازی ایله یازدی: ” یاشاسین وطن“ او آن یئرینده دوُروب باشینی دوُوارا سؤیكه دی و بیر سؤز دئمه دن اَل اشاره سی ایله بیزی بئله باشا سالدی كی : گئدین , آللاه سیزی قوْروسون.
سون.
یازان: آلفونس دوده


text:
Ala Goz 从专辑: Chords
Ala Goz 从专辑: Piano Sheet Music
Ala Goz
器乐
音乐流派:
钢琴独奏 ,
阿塞拜疆
中级
与指法的建议
2014
从音乐专辑: Piano Sheet Music
曲目: 894
曲长: 3:19
音乐页: 2 页
Ala Goz / 其他网站
Ala Goz / 带音乐页
Ala Goz
歌手: Rashid Behbudov
دوشر اوسته آلا گز شیرین جانوم آلا گز قارا گز جان آنام دورجانان اولور آنا گز
)آلا گز آی آلا گز یا مان اولور آلا گز )2
بلبل گلر یازیله یاروم اوینار سازیله هر باخاندا ناز ایله اورگیمی چالا گز
)آلا گز آی آلا گ اورگیمی چالا گز )2
یار باغی نی ازرم گول لرینی اوزرم منه دیمه گول درمه منیم اولا آلا گز
)ز آلا گز آی آلا گ اورگیمی چالا گز )2
)نینیم نینیم آی آلا گوز منیم اولا آلا گز )2


text:
روسیادان تورکیهیه اوچاق سفرلری باشلایاجاق
دورنانیوزون آلدیغی بیلگی لره گوره ، روسیا فدرال هاوا نقلیاتی آگئنتلیگینین وئردیگی آچیقلامایا گؤره، تورکیه اراضیسینده و هاوا لیمانلاریندا روسیا وطنداشلارینین یوکسک تهلوکهسیزلیگینه دایر یوبادیلمادان گؤرولن تدبیرلر حاقیندا تورکیه طرفیندن گارانتی آلدیقدان سونرا، ۲۲ جولای ۲۰۱۶- جی ایل تاریخیندن روسیادان تورکیهیه اوچوشلار حیاتا کئچیرن بوتون هاوا یوللاری شیرکتلری اوچون طریفلی اوچوشلار برپا اولونور.
قئید ائدک کی، ترور تشکیلاتی فئتونون ۱۵ جولای گئجهسی حیاتا کئچیردیگی چئوریلیشه جهددن سونرا روسیا هاوا یوللاری شیرکتلرینین تورکیهیه معین اوچاق سفرلرینی موقتی اولاراق دایاندیریلدیغی بیلدیریلمیشدی.