text:
نفسیم وارکن…/ اولکر تبریزلی
«اندیشه نو»(فرزانه) یایین ائوینین قوروجوسو «یوسفآغا قوسی» ایله دانیشیق
نفسیم وارکن بو یولدا یاشاییب، ادبیاتیمیزا چالیشاجاغام.
«سویداشلاریمیز گرک کیتابا چوخ دهیر وئرهلر. کیتاب آلالار..اوخویالار…اوخویالار…گینه اوخویولار…»
بو قالابالیق توستو قوخوموش خیابانلارین ایچینده یابانجیلاشیرکن بیر تانیش سس، تانیش باخیش سنی اؤزونه گتیره بیلر. آنان اوخودوغو لای- لالار، ماهنیلار،…بئینینده فیرلانیرکن، آنادیلینده شعر دادینی تامسینماغا، تورک دونیاسینین یازی گوجونو خاطیرلاماغا ایستر- ایستهمز دوشونجه ایزینی کیتاب یارپاقلاریندا آختاریرسان.
بو ۷۲ میللت شههرینده (تهران) «یوسف قوسی» منلیینی ساخلاییب، قورویان بیر آذربایجانلی کیمی کیتابلار ایچینده اؤزونه، سویداشلارینا بیر گؤزل، زنگین دونیا یارالدیب.
«اندیشه نو» یایین ائوینین قوروجوسو اؤزونو بئله تانیدیر:
«۱۳۱۵نجی گونش ایلینین بهمن آیینین ایلکینده تبریز شههرینین قدیمی محلهلرینین بیرینده(چای قیراغیندا) دونیایا گؤز آچمیشام. ایلک، اورتا اوخول،…ائله تبریز شههرینده منیژه، همام، منصور کیمی اوخوللاردا بیتیردیکدن سونرا ۱۳۳۲ نجی ایلده تهرانا گلمیشم. بیر نئچه واخت تیکینتی شرکتلرینده چالیشمیشام. ۱۳۴۷ ده کیتاب ایشینه ماراغلاندیم.
قارداشیم اوستاد «محمدعلی فرزانه» ایله، آقای «ایروانی» ایله دونیا یایین ائوینده ۳-۲ایله یاخین امکداشلیغیم اولوب. او زامانلار تهران بیلیم یوردونون قارشیسیندا «خوارزمی» نشرینین ساتیش سوروملوسو(مسئولو) اولموشام. اوندان ساوای بیر چوخ یایین ائولرینده چالیشمیشام. او جملهدن: نیل، جیب کیتابلارین شیرکتی،…
بیز بئش قارداشیدیق. سوی آدیمیز «قوسی»دی؛ آنجاق «فرزانه» یایین ائوینی قوردوقدا، ائله هر کس بیزی فرزانه آدیله تانییب. تهراندا هرکس کیتاب، ادبیاتلا تانیش اولسا بیزی تانییار. بو بیزه بؤیوک ایفتخاردیر.
۲۰ ایل اؤنجه قورولان «اندیشه نو» یایین ائوینده ۱۲۰ یاخین شعر، ادبیات، ساحهلرینده تورکجه، هم ده آذربایجان قونوسوندا یاییلیبدیر. ۶۰ باشلیغا(عنوان) یاخین باشقا قزئته، کیتابلارین دا یاییلماسیندا یاردیم ائلهییبدیر…»
آقای قوسی یایین ائوینده قارداشینین چوخلو دیرلی کیتابلارینی یاییبدیر؛ او جملهدن: اوستاد فرزانهنین «بایاتیلار»ی، ۶ جیلدلیک «آنادیلی»،… ایندی تهراندا بیر اوجاق کیمی تانینان بو یایین ائوی بیر چوخ ادبیات، کولتور، اصلینده کیتاب سئور سویداشلاریمیزین احتیاجلارین یاخشیجاسینا قارشیلاسادا، آنجاق آقای قوسی دئییر:
«چون من بو ایشین باشلانیشیندان گؤرموشم، منجه تورکجه کیتابلارین یایینی چوخ یاخشیلاشیب؛ آنجاق باشقا کیتابلارین قارشیسیندا دا هله ده آز ساییلیر. او زامان ایده آل اولا بیلر کی یایین ائولرینین اؤنونده سیرا باغلانسین؛ یانی کیتابا ماراق بوردا یاشایان تورکلرله قیاسدا چوخالسین.»
کیتابا ماراق نئجه آرتا بیلر سورغوسونون قارشیندا بئله جاوابلاییر:
«اؤز آنا دیلیمیزده کیلاس، درسیمیز اولا گرک، میللتیمیز اوشاقلیقدان گرک دیلیمیزین قایدا- قانونلاریلا تانیش اولسونلار. بوگونه کیمی نه لر یازیلیب یاییلیب سئوگی اساسیندادیر، یوخسا کیمسه آلقیشلاماییب. اگر بیرگون دیلیمیز اوخول، بیلیم یورد وسیلهسیله یاییلا، اوندا کیتابلاریمیزدا آرتیق یاییلار.»
آقای قوسی کیتاب تانیتماقدا تبلیغات ایشینین اؤنمین وورغولایارکن،دئییر:
«بو ایش چوخراق سرگیلرده اولور. اؤرنک اوچون شهریارین کیتاب، سیدی، پوسترلرینین ساتیشی هر سرگیمیزده چوخ اولار، آنجاق باشقا کیتابلاری دا بیز گرک تانیداق. هر کیمین کی بیر تورک کیمی اؤز دیلینه ماراغی وار گرک بو ایشی یایا.»
هانسی کیتابلارین ساتیشی چوخراق اولوب؟
«ایندیلیک بیزیم منلییمیزه(هویتیمیزه) باغلی اولان کیتابلار، اؤرنک اوچون تورکان آدلی کیتابیمیز، اوستاد فرزانهنین بایاتیلاری، بیر سیرادا رومانلار، عاشیق کیتابلاری، هم ده اوستاد شهریارین شعرلرینین ساتیشی چوخدور.»
بلکه اوستاد محمدعلی فرزانهنین قارداشلاری، اونون کؤلگهسینده تانینمامیش قالیبلار دئیه، آقای قوسی دن، باشقا قارداشلارینین یازیلاریندان سوروشورام:
«بیزیم باشقا قارداشلاریمیز دا ائله بو ساحه لرده چوخ چالیشیبلار. جعفرآغا قارداشیم عؤمرون ائله بو یولدا صرف ائلهدی؛ «آذربایجان» قزئتهسین چیخاریب، سوناجان کیتابلا یاشادی. باشقا قارداشیم یعقوب دراماتیک اوخوموشدو، اوندان دا بیر نئچه پیئسلری تئلوزیون دا یاییلیب.»
سیزی بو یایین ائوینه باغلایان نه دیر؟
«من اولدن ائله پول فیکرینده اولمامیشام. منیم ۷۲ یاشیم وار. منه ساوادلی، فرهنگی اینسانلارلا یاشاماق، تانیشماق بؤیوک سعادتدیر. بونو هئچ یئرده تاپماق اولماز، ائله گون اولار کی هر موشتری بیر شعر اوخویوب، توکانا گیرر. بونا باخمایاراق کی بو ایشده هئچ مالی یاردیملار اولمور، بلکه بیز عاییلهمیزدن ده اوزو کؤلگهلی اولوروق، آنجاق منیم ایشیمده جاذیبه لیدیر. نفسیم وارکن بو یولدا یاشاییب، ادبیاتیمیزا چالیشاجاغام. بیزیم ادبیاتیمیز چوخ زنگین، هم ده دریندی؛ اونون ایچینه گئدر آنلار.»
سئوگیله نشر ایشینده چالیشان آغای قوسینین ۴ قیزی وار کی بیریسی ادبیات ساحه سینده چالیشیر.
چوخراق اوخوجولاری اؤیرنجیلر اولان ناشریمیزدن آذربایجان ادبیاتی، کیتابلارینین بوشلوقلارین سوروشورام، دئییرلر: «بیزیم دیلیمزده یاخشی شعر، هم ده شعر کیتابی چوخدور، آنجاق نثر، چئویرمه آزدیر. اوندان آرتیق هله ده دونیا کلاسیک ادبیاتیندان چئویرمهلرین یئری بوش گؤرونور.
سون دا آغای قوسینین قارداشی اوستاد فرزانه دن اولان خاطیرهلریندن بیزی قوناقلاماغین ایستهییریک. بئله دئییر:
«قارداشیم فرهنگی اینسان ایدی. او بیزیم قارداشیمیز، هم ده آتامیز اولوب. ایللر بویو بیزه یاردیم ائلهییب. یادیمدادیر، بیز اوشاقکن دیلینین آلتیندا میزیلداییب، یازیلار یازاردی. سونرالار حایات یولداشی «اختر خانیم» بیرسیرا یازیلارین بیزه گتیردی. اوستاد فرزانه چوخلو مقالهلرین، هم ده بیر تورکجه- فارسجا سؤزلویون کی گلهجکده یایاجاغیق قدیمی ایمتحان واراقلارینین اوستونده سلقهلی، ائله بیل مینجیق کیمی دوزموشدو. بو یازیلار ائله دیققتلی یازیلیب کی اونلاردا بیر کیچیک یانلیش دا تاپماق اولماز.»
آغای قوسینین سون سؤزو ده بو اولور کی، «سویداشلاریمیز گرک کیتابا چوخ دهیر وئرهلر. کیتاب آلالار..اوخویالار…اوخویالار…گینه اوخویولار…»


c: text/html

text:
مسیحیت
مسیحیّت و یا خریستیانلیق — اوْرتا شرق کؤکلو ، تکتانریلی ،عیسینین یئنی عهددهکی تعلیماتینا دایانان ابراهیمی دین. عیسینین آدینا عطفاً عیسویلیک، مملکتینه عطفاً نصرانیلیک ده دئییلیر. مسیحیتین مۆقدس کیتابی اینجیلدیر. ۲٫۴ میلیاردان چوْخ اینانانی ایله دۆنیانین اَن بؤیوک دینیدیر.
مسیحیتین مذهبلری
مسیحیتده آشاغیداکی مذهبلر وار :
تعلیماتی
مسیحیتین اساس احکامی اوْدور کی، عیسانین اؤلومو و دیریلمهسی واسطهسیله گوناهکار اینسانلار آتا ایله باریشمیش، ابدی حیاتی الده ائتمیشلردیر. خریستیانلار اینانیرلار کی، بشریتین نجاتینا گؤره مسح ائدیلمیش عیسی عهد- عتیق پیغمبرلیینی یئرینه یئتیرمک اۆچون دونیایا گلمیشدیر. خریستیانلار بیر ده اینانیرلار کی، اوْ شخصلنمیش تانریدیر، بیر ده تماماً ایلاهی و تماماً اینسانی. بۇ اوْ دئمکدیر کی، عیسانین ایکی طبیعتی واردیر: ایلاهی و اینسانی. نجاتا ایلاهی ایلتیفات واسطهسیله نایل اوْلونور. مکتبینده آدامین اؤلوموندن سوْنرا اوْنون روحو جنته و یا جهنمه گئدیر (کاتولیسیزمده بیرده اراف وار). محشردن سوْنرا اؤلولر دیریلمیش اوْلاجاقلار.
تاریخی
ایلک چاغلار
اساس مقاله: مسیحیتین یارانماسی
مسیحیتین تاریخی کؤکلرینه و یارانماسینا دقت یئتیردیکده، اوْنون بیر طرفدن قدیم یهودی دینینه، باشقا بیر طرفدن ایسه آنتیک دؤور دونیاگؤروشو و فلسفهسی ایله سیخ صورتده علاقهلی اوْلدوغو معلوم اوْلور. بونونلا یاناشی باشقا دینی عنعنهلرین (مس. میترائیزمین) ده مسیحیت تعلیمینین فورمالاشماسیندا تأثیری اوْلموشدور. تاریخدن معلوم اوْلدوغو کیمی، بیرینجی عصرده یهودی دؤولتی روم ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدی. بۇندان سوْنرا یهودی جمعیتی پارچالانمیش و درین بحران ایچینده ایدی. یهودیلر ده روم ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغالا معروض قالمیش بۆتون خالقلار کیمی آزادلیغا جان آتیردیلار. چونکو ایمپراتورلوقدا هر آددیمباشی عدالتسیزلیک و ایستیبداد حؤکم سورمکده ایدی. نتیجهده ایسه، ایمپراتورلوقدا داخیلی چکیشمهلرین سایی آرتیر، جمعیتین طبقهلشمهسی و پارچالانماسی گئتدیکجه داها دا درینلشیردی. بۆتون بۇ پروسسلر یهودی جمعیتینده اؤزونو داها دا قاباریق شکیلده گؤستریردی. بۇ جور آجیناجاقلی وضعیتدن چیخماقدان اؤترو ایمپراتورلوقدا یاشایان خالق کۆتلهلری اؤز اۆمیدلرینی داها چوْخ دینلره باغلاییردیلار. بۇ سببدن ده یهودی خالقی آراسیندا ایسراییلی خلاص ائدن مسیحین گلمهسینین یاخین اوْلدوغو ایدهسی گئنیش یاییلمیشدی. حتی اوْ زامانلار بیر نئچه شخص اؤزلرینی پیغمبر اعلان ائدرک عصیان ائتمهیه جهد ائتسهلر بئله، سوْندا فعالیّتلری مغلوبیت ایله نتیجهلنمیشدی.
بۇ جور گرگین اجتماعی-سیاسی وضعیتده، یهودیلر آراسیندا عیسی آدلی بیر آدام پیغمبرلیک ائدرک، بیر سیرا یئنی دینی و اخلاقی پرینسیپلری ایفاده ائتمیشدیر. اوْ، قدیم یهودی دینینین بعضی مودعالارینا یئنی باخیشلارلا چیخیش ائتمیشدیر. روایتلره گؤره عیسی اؤزونو بیر مسیح کیمی تقدیم ائتمیشدی. عیسی پیغمبرین بیزیم زمانهمیزه گلیب چاتمایان، اینجیل آدلی ایلاهی کیتاب گتیردیی حاقیندا روایتلر اوْلسا دا، اصلینده بۇ کیتاب یالنیز شیفاهی اوْلاراق اوْنون طلبهلرینه (حواریلره) معلوم ایدی. چونکو بوگون مؤوجود اوْلان مۆختلیف اینجیل آدلی کیتابلارین عیسادان سوْنرا یونان دیلینده یازیلدیقلاری هئچ ده سیرر دئییلدیر. حالبوکی عیسانین یونان دیلینده دانیشابیلمهسی حاقیندا هئچ بیر دلیل یوخدور. عیسانین فعالیّتیندن ناراضی اوْلان یهودی کاهینلری چوْخ چکمهدی کی، عیسانی اؤلدورمک فیکرینه دۆشدولر و بۇ ایشی حیاتا کئچیرمک اۆچون روم ایمپراتورلوغونون فیلیسطینده اوْلان جانیشینینه مراجعت ائتدیلر. مقصد ایسه عیسانین ایسراییلی خلاص ائدن مسیح اوْلمادیغینی ثبوت ائتمک ایدی. بئله کی، مغلوب اوْلان آدام مسیح اوْلا بیلمزدی. مسیح یالنیز خالقی خلاص ائدن آدام اوْلمالی ایدی. بۇ مقصدلرینه نایل اوْلماقدان اؤترو ایسه، اوْنلار آز سوْنرا اعلان ائتدیلر کی، عیسانی توتوب موحاکیمه ائتدیکدن سوْنرا چارمیخا چکهرک اعدام ائتمیشدیرلر. بئله بیر حادثهنین باش وئردیینین، حتی شاهیدلرینین بئله اوْلدوقلاری بارهده معلوماتلار مسیحیت عنعنهسینده ده اؤز تصدیقینی تاپدی. عیسانین آردیجیللاری آراسیندا اوْنون اؤلومو، و یا غیبه چکیلمهسی حاقیندا واحید فیکیر یوخ ایدی. داها سوْنرالار عیسانی آرتیق پیغمبر کیمی قبول ائتمیش بعضی یهودیلر، اؤز عقیدهلرینی روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف یئرلرینده یایماغا باشلادیلار. بئله کی، چوْخلو سایدا دینی دعوتچیلر بۇ ایشی حیاتا کئچیرمهیه باشلادی. نتیجهده ایسه، درین معنوی بحران کئچیرن روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف سوسیال طبقهلری آراسیندا یئنیلشمیش یهودی دینینه مییللر گونو-گوندن آرتماغا باشلامیشدی. عنعنهیه گؤره مسیحیتی یایماغا حواریلر پتروس و پول باشلامیشدیلار. روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف بؤلگهلرینده عیسانین ایلک آردیجیللاری ییغینجاقلارینی کئچیریردیلر و اؤزلری بوتپرستلییه قارشی اعتراض سسلرینی اۇجالدیردیلار. عیسانی اوْنلار خریستوس آدلاندیریردیلار. بۇ سؤز ایسه یهودیلرین «ماشیاخ» (مسیح) سؤزونون یونانجایا ترجومهسیدیر. روم ایمپراتورلوغوندا خریستیانلیق اوّلجه قوللار، میسکینلر آراسیندا یاییلیردی. دؤزولمز شرایطده یاشایان بۇ آداملار مسیحیتده نجات یولونو تاپیردی، بۇ ایده اوْنلارا معنوی یئیهجک وئریردی. لاکین سوْنرا مسیحیتی تدریجاً وارلی زومرهلرین نمایندهلری ده قبول ائتمهیه باشلادیلار. مسئله بوندادیر کی، روم ایمپراتورلوغوندا قدیمی یاییلمیش بوتپرست اینانجلار آرتیق جمعیتده تأثیر گۆجونو ایتیرمیشدی. اوْنلار آرتیق روم ایمپراتورلوغوندا حؤکم سورن عدالتسیزلیین و ایستیبدادین رمزینه چئوریلمیشدی. بونا گؤره ده ایمپراتورلوقدا مۆختلیف غیری-قدیمی دینلر یاییلمیشدی. اوْنلارین آراسیندا میصر تانریلاری ایزیدا و اوْسیریس، ایران تانریسی میترانین کولتلارینی خصوصیله قید ائتمک لازیمدیر. بئله کی، بیر واختلار اوْنلار خریستیانلیقلا جدی رقابت آپاریر، حتی بعضی آراشدیرماچیلارا گؤره، مثلاً میتراییزمین بعضی اینانجلاری سوْنرالار خریستیانلیغا داخیل اوْلموشدور. بئله کی، مثلاً، اؤلن و دیریلن تانری ایدهسی میتراییزمین اساسلارینلان بیری ایدی. لاکین سوْندا خریستیانلیق بۇ رقابتدن غالیب چیخابیلدی.
رومدا گئنیش خالق کۆتلهلری طرفیندن مسیحیتین قبول ائدیلمهسی پروسسی کلیسانین و کشیش زومرهسی اوْلان کلروسون (یپیسکوپلار، آرخیپیسکوپلار و س.) یارانماسی ایله نتیجهلهندی. گئتدیکجه بۇ دینده تشکیلاتلانما پروسسی گۆجلندی و اوْنون یاپیسال(ساختار)لاری ایمپراتورلوغون اجتماعی-سیاسی حیاتیندا آپاریجی رول اوْیناماغا باشلادی. ایمپراتور کونستانتینوسون (شابلون:لانگ-لا) (۳۰۶-۳۳۷) حاکمیّتی زامانی ایسه، کلیسالارین دؤولت ماراقلارینا قوللوق ائتمهسی آماجی ایله، خریستیانلیق رسمی دؤولت دینی اعلان ائدیلدی. بۇندان سوْنرا بۆتون بوتپرست معبدلرینین باغلاماسی پروسسی باشلاندی. نهایت ۴۵۱-نجی ایلده کالکدون عوموم دونیا کلیسا ییغینجاغی سوْن اوْلاراق رومون هم غربینده، هم ده شرقینده مسیحیتی رسمی دؤولت دینی کیمی تصدیق ائتدی. گونئی قافقازدا یئنی دین یاراناندان یاییلماغا باشلامیشدیر. آلبانیالی حواری یلیسی، اورشلیمین بیرینجی پاتریارخی حواری یعقوب طرفیندن قافقاز آلبانیاسی پاتریارخی تعیین اوْلونموشدو. ۳۱۳-نجو ایلده تزار اۇرنایر مسیحیتی قافقاز آلبانیاسیندا دؤولت دینی اعلان ائتدی.
قید ائتمک لازیمدیر کی، خریستیانلیقلا بوتپرستلیین موباریزهسی تکجه ایدئولوژی موباریزه موستویسینده آپاریلمیردی. مثلاً، ایمپراتورلاردان نرو (۵۴-۶۸)، دومیتیانوس (۸۱-۹۶)، ترایان (۹۸-۱۱۷)، مارکوس آورلیوس (۱۶۱-۱۸۰)، سپتیمی سور (۱۹۳-۲۱۱)، ماکسیموس (۲۳۵-۲۳۸)، والریان (۲۵۳-۲۶۰)، دیالکتیان (۲۸۴-۳۰۵) اؤز حاکمیّتلری زامانی خریستیانلارا قارشی تعقیبلر و زوراکیلیقلار حیاتا کئچیرمکله یاددا قالمیشدیرلار. بونون اساس سببی ایسه، خریستیانلارین ایمپراتورلاری تانری کیمی تانیمامالاری ایدی. اؤز نؤوبهسینده خریستیانلیق دا غالیب گلندن سوْنرا بوتپرستلییه قارشی هوجوما کئچدی. بئله کی، بوتپرستلرین معبدلری محو ائدیلیر، کاهینلری اؤلدورولور، ادبیاتلاری ایسه یاندیریلیردی. مثلاً، II تودوسیوسون و III والنتینوسون امری ایله ۴۴۸-نجی ایلده پورفیرینین مشهور «خریستیانلارین علیهینه» کیتابی تونقاللاردا یاندیریلمیشدی. ۳۰ ایل اوْندان قاباق ایسه میصرین ایسکندریه شهرینده هیپاتییا آدلی تانینمیش ریاضیاتچی عالیم قادین مسیحی یپیسکوپو کیریلین (جیریل) ایشتیراکی ایله تعصوبکش کۆتله طرفیندن وحشیجهسینه اؤلدورولموشدور. بۇ حادثهلردن سوْنرا اوروپادا آزادفیکیرلیلیک قاداغان اوْلونموش و هامی مسیحیتی قبول ائتمک مجبوریتینده قالمیشدی.[۱]
مسیحیتین پارچالانماسی
۸۵۸-نجی ایلده کونستانتینوپولیس کلیساسینین پاتریارخی وظیفهسینه فوتیوس(لاتینجه: Photius) آدلی دونیوی بیر آدام تعیین اوْلونموشدو. پاتریارخ اوْلماسی اۆچون اوْنو، آلتی گونون عرضینده قیراتچیدن یپیسکوپا قدر بۆتون کلیسا روتبهلریندن کئچیرمیشدیلر. اوْندان اؤنجهکی پاتریارخ ایقناتیوس (لاتینجه: Ignatius)ایسه، ایمپراتور ۳-ئجو میخائیلله بیرلیکده ایمپراتورلوغونو ایداره ائدن، داییسی واردا ایله اوْلان ایختیلافدان سوْنرا وظیفهسیندن گئتمیشدی. لاکین اوْنون طرفدارلاری بونا قارشی اعتراض ائدرک، فوتیوسو غصبکار اعلان ائتمیشدیلر. بۇندان سوْنرا کلیسادا پارچالانما باش وئرمیشدی. ۸۵۹-نجو ایلده کونستانتینوپولیسده (ایستانبولدا) ییغیلان کلیسا مجلیسی ایقناتیوسون طرفدارلارینی پیسلهمیشدیر. لاکین، اوْنلار روم پاپینا مراجعت ائدرک، ۸۶۱-نجی ایلده داها بیر کلیسا مجلیسینین ییغیلماسینا نایل اوْلدولار. بۇ دفعه ده اوْنلارین مؤقیعتی پیسلهنمیشدی. لاکین روم پاپی نیکولاس ۸۶۳-نجو ایلده هر ایکی کلیسا مجلیسلرینین قرارلارینی اعتبارسیز اعلان ائتدی. بۇندان سوْنرا غرب و شرق کلیسالاری آراسیندا ایلک دفعه اوْلاراق، و سوْندا کلیسانین پارچالانماسینا گتیرهن، بیر ایختیلاف باش وئرمیش اوْلدو. پاپ نیکولاس بۇ آددیمی بولقاریستان کلیساسینین اۆزرینده حاکمیّتی الده ائتمک و بۇ کلیسانی بیزانس پاتریارخلارینین حاکمیّتیندن آلماق اۆچون آتمیشدی. اصلینده ایسه، مسیحیت کلیساسینین بؤلونمهسی آرتیق بیر ضرورته چئوریلمیشدی. مسئله بوندادیر کی، هم روم پاپلاری، هم ده کونستانتینوپولیس پاتریارخلاری بۆتون مسیحیت دونیاسی اۆزرینده باشچیلیق ائتمک ایستهییردیلر و اوْنلارین آراسینداکی رقابت گئتدیکجه درینلهشیردی.
پاپ نیکولاسین حرکتینه جواب اوْلاراق، پاتریارخ فوتیوسون طرفدارلاری ۸۶۷-نجی ایلده کونستانتینوپولیسده داها بیر کلیسا مجلیسی چاغیردیلار. اوْرادا پاپ نیکولاسین وظیفهسیندن آزاد اوْلونماسی حاقیندا قرار قبول ائدیلدی. لاکین بۇندان سوْنرا، بیزانسدا سارای چئوریلیشی باش وئردی و بونون نتیجهسینده فوتیوسون اؤزو وظیفهسیندن دئوریلدی. بۇندان سوْنرا ۸۶۹ - ۸۷۰-نجی ایللرده رومون تاکیدی ایله کونستانتینوپولیسده داها بیر کلیسا مجلیسی ییغیلمیشدی. بۇ مجلیسی غرب (کاتولیک) کلیساسی VIII عوموم دونیا کلیسا مجلیسی کیمی تانینیر. شرق (اوْرتودوکس، و یا پراووسلاو) کلیساسی ایسه، اوْنو عوموم دونیا کلیسا مجلیسی کیمی تانیمیر. مجلیسین قراری ایله، فوتیوس کسکین صورتده پیسلهنیب، وظیفهسیندن آزاد ائدیلمیشدی. اوْنون یئرینه کونستانتینوپولیس پاتریارخی وظیفهسینه ایقناتیوس برپا ائدیلدی. بونا باخمایاراق، فوتیوس کونستانتینوپولیسده بؤیوک نفوذا مالیک ایدی. ۸۷۷-نجی ایلده، ایقناتیوسون اؤلوموندن سوْنرا، اوْ یئنیدن پاتریارخ اوْلدو. بۇندان سوْنرا، ۸۷۹ - ۸۸۰-نجی ایللرده داها بیر کلیسا مجلیسی ییغیلدی. بۇ مجلیسده پاپ نیکولاسین نمایندهلری، اوْنون تاختدان سالینماسینا گؤره فوتیوسدان عذر ایستهمهسینی طلب ائتدیلر. لاکین فوتیوس عذر ایستهمهدی. بۇ مجلیسده شرق کلیساسینین نمایندهلری غربده یاییلمیش بعضی اینانجلاری و آیینلری ده پیسلهمیشدیرلر. «فیلیوقوئ» آدلانان اینانج خصوصیله پیسلهنمیشدی. مسئله بوندادیر کی، شرقده و غربده کلیسا عنعنهلری، بعضی آیینلر، بیر-بیریندن فرقلهنیردی. بۇ عامل ده کلیسانین پارچالانماسیندا بللی رول اوْینامیشدی. بۇ کلیسا مجلیسی غربده اوّلجه عوموم دونیا کلیسا مجلیسی اعلان اوْلونموشدور. لاکین سوْنرا، بۇ کیفیتده، فوتیوسون عوضینه ایقناتیوسو پاتریارخ کیمی یئنیدن تانییان، ۸۶۹-۸۷۰-نجی ایللرده کئچیریلهن، مجلیس تانینمیشدی.
عئینی زاماندا، یوخاریدا قید اوْلوندوغو کیمی، مسیحیتین احکاملاری و اینانجلارینین اساسلاری دا غرب و شرق کلیسالارینین مۆباحیثه هدفینه چئوریلمیشدیر. معلوم اوْلدوغو کیمی، خریستیانلار تانرینین اۆچ صیفتدن عبارت اوْلدوغونو ادعا ائدیرلر. بۇ صیفتلرین اۆچونجوسو اوْلان مقدس روح، حیاتوئریجی کیفیتلرینه مالیک اوْلان صیفتدیر. اوْنون آتادان و یا اوْغولدان چیخماسی حاقیندا گرگین مۆباحیثهلر، کلیسانین عقیده نؤقطه-نظریندن پارچالانماسینا گتیریب چیخارمیشدی. غربده آمبروسیوس، هیرونیموس، آوقوستینوس کیمی کلیسا آتالاری، مقدس روحون تکجه آتادان دئییل، هم ده اوْغولدان چیخماسینی (لاتینجه: filioque) ادعا ائدیردیلر. VII عصرده ایسپانیانین تولدو شهرینده کئچیریلن کلیسا مجلیسینده فیلیوقوئ کریستیان عقیدهسینین اساسلارینا (سیمبولونا) داخیل ائدیلمیشدیر. بونا دلیل اوْلاراق عیسانین سؤزلری گتیریلیردی:
"بونو دئدیی زامان، اوْنلارا اۆفوردو و: «مقدس روحو قبول ائدین»، – دئدی.
لاکین شرق کلیساسی فیلیوقونی قبول ائتمهمیشدی. اوْنلارین فیکرینجه مقدس روح یالنیز آتادان چیخیر، اوْغولدان چیخماز. غرب آتالارینین فیلیوقوئ حاقیندا دئدیکلرینی ایسه، کلیسانین دئییل، اوْنلارین شخصی فیکیرلری اوْلدوغونو دئییردیلر.
بولقاریستان اۆزرینده غرب و شرق کلیسالری آراسیندا گئدن مۆباحیثهلر ایسه، سوْندا، شرق کلیساسینین خیرینه حل اوْلوندو. بولقاریستان کلیساسی کونستانتینوپولیسین نظارتی آلتینا کئچدی. X عصرده ده غرب و شرق کلیسالری آراسیندا صۆلح الده ادیلممیشدی. کونستانتینوپولیس کشیشلری روم پاپسینا یالنیز موستسنا حاللاردا مراجعتلر ادیردیلر. بۇ عامل ایسه کلیسالری بیری-بیریندن داها دا اۇزاقلاشدیریردی. ۱۱-جی عصرده غرب و شرق کلیسالری آراسیندا موناسیبتلر بیر قدر فاللاشدیرمیشدیر، لاکین بۇ فاللاشما سوْندا اوْنلارین پارچالانماسی ایله نتیجلنمیشدیر. اوْ دؤورده روم پاپسی اوْلان IX لو گونئی ایتالیادا کونستانتینوپولیس پاتریارخینین تابچیلیینده اوْلان کلیسالرده غرب (لاتین) آیینلرینین ایجرا اوْلونماسینی طلب اتمیشدیر (قید اوْلوندوغو کیمی غرب کلیسالرین بعضی دینی آیینلری شرق اوْرتودوکس آیینلریندن فرقلهنیردی). اؤز نؤوبهسینده کونستانتینوپولیس پاتریارخی میخال کللواریوس (لاتینجه: Michael Cerullarios)کونستانتینوپولیسده پاپنین تابلیینده اوْلان کلیسا و موناستیرلارین باغلانماسی حاقیندا سرانجام ورمیشدیر. وضعیتین گرگینلشمهسینی گؤرهن بیزانس ایمپراتورو کونستانتینئ مونوماخوس لاتینجه: Constantine Monomachus) غربله موناسیبتلرینی پوزماق ایستهمیردی. اوْ، پاپ ایله دانیشیقلار آپاراراق، کونستانتینوپولیسه پاپ طرفیندن گؤندریلمیش نمایندهلری قبول اتمهیه حاضیر اوْلدوغونو بیلدیرمیشدی. لاکین نمایندهلرین گلیشیندن سوْنرا، اوْنلارین شرق (یونان) کشیشلری ایله شدتلی ایختیلافی باش ورمیشدیر. بۇ ایختیلاف نتیجهسینده پاپنین نمایندهلری کونستانتینوپولیس پاتریارخینی و اوْنا تابع اوْلان بۆتون شرق کلیسالرینی هرسده (بیدتچیلیک) و دینسیزلیکده اتهام ادرک، اوْنلارین کریستیان کلیساسیندن خاریج ادیلمهسی حاقیندا مکتوب یازاراق اوْنو رسمی عبادت زامانی کونستانتینوپولیسین مقدس سوفییا (آیا سوفیا) کلیساسینده یونان کشیشلرینه تقدیم اتدیلر. اؤز نؤوبهسینده پاتریارخ میخال کللواریوس ۱۰۵۴-جو ایلده کلیسا مجلیسی ییغاراق پاپنین نمایندهلرینی لنتلمیش، روم کلیساسی ایله بۆتون علاقهلرین کسیلمهسی حاقیندا سرهنجام ورمیشدیر. بۇ حادثهلردن سوْنرا کریستیان کلیساسی پارچالانمیشدیر. شرق (یونان) کلیساسی اوْرتودوکس (پراووسلاو)، غرب (لاتین) کلیساسی ایسه کاتولیک آدلاندیریلمیشدیر.[۲]
(سمبوللاری)
اساس مقاله: کریستیان سیموولیکاسی
خاج. خاچ مسیحیتین ان گئنیش یاییلمیش رمزیدیر، عیسانین اعدام ائدیلدیی آلتین تصویریدیر. لاکین بۇ رمز مسیحیتدهن اؤنجه قدیم میصرده حیات سمبولو اوْلموشدور و آنکه آدلانیردی. خاچین یوخاریسیندا اوْلان دایره قادین، آشاغی حیصّهسی ایسه کیشی باشلانقیجینی سیمبولیزه ائدیر. عومومیتله خاچین تصویرینی خریستیانلار میصر عنعنهسیندن آلمیشدیلار. مسیحیتده خاچین رمز کیمی یارانما تاریخی ۲-نجی-۳-نجو عصرلره تصادف ائدیر. خاچلارین بیر نئچه نوعلاری واردیر. لاتین خاچی، یونان خاچی، قولقوفا (عیسینی اعدام ائدیلن تپهنین آدی) خاچی و یا پیللهلی خاچ، روس اوْرتودوکس (پراووسلاو) کلیساسینین خاچی، روم پاپازلارینین خاچی، خاچ سویونا سالینما مراسیمینه عایید اوْلان خاچ، غلبهنین رمزی اوْلان یونان خاچی، کوره اۆزرینده غلبهنین سمبولو اوْلان خاچ، مقدس پتروسون چئوریلمیش خاچی، اورشلیم(قودس) خاچی و سایر.
بالیٛق. بالیق ایلک کریستیان سیمبوللاریندان بیری اوْلموشدور. اوْ عیسانین رمزی معناسینی داشیییردی. بونا سبب شکیلده گؤستریلهن یونان حرفلرینین آبرویاتوراسیدیر (ایختوس). بۇ آبرویاتورا یونان دیلینده "خیلاصکار عیسی مسیح تانرینین اوْغلودور" سؤزلرینین بیرینجی حرفلریندن یارانمیشدیر. "ایختوس" سؤزو ایسه یونانجا بالیق دئمکدیر. عئینی زاماندا عیسانین ایلک آردیجیللارینین بیر نئچهسی بالیقچی اوْلموشدور. بونا گؤره خریستیانلار اؤزلرینی "اینسان روحونو توتانلار" آدلاندیریردیلار.
گمی. گمی ده مسیحیتین ان قدیم رمزلریندن (سیمبوللاریندان) بیریدیر. مثلاً مشهور روم ایلاهیاتچیسی هیپپولیتوس (III عصرده یاشامیشدیر) کریستیان کلیساسینی "دالغالار اۆزرینده اۆزن و هچ زامان باتمایان" گمییه بنزدیردی. باشقالاری اوْنو "نجات گمیسی" آدلاندیریردیلار
لاباروم . لاباروم (لاتین سؤزودور) ایمپراتور کونستانتینوسون بایراغی اوْلموشدو. اوْنون حاکمیّتی دؤوروندن باشلایاراق، مسیحیتین رمزینه چئوریلمیشدیر. بایراغین اۆزرینده "خریستوس" سؤزونون یونانجا ایلک ایکی حرفی و "هوج وینجئ" (بونونلا غلبه چالاجاغیق) سؤزلری یازیلمیشدیر. روایتلره گؤره ۳۱۲-نجی ایلده میلوییا کؤرپوسو یاخینلیغیندا باش وئرن دؤیوشدن اؤنجه ایمپراتور کونستانتینوس و اوْنون ۴۰ مینلیک اوْردوسو گؤیده بؤیوک بیر خاچی گؤردولر. بۇ خاچ حتی گونشی ده باغلامیشدی. باشقا روایته گؤره، بۇ دؤیوشدن اؤنجه کونستانتینوس یوخودا لابارومومو گؤرهرک ایٛن هوج سیگنو وینجس (بۇ رمزله غلبه چالاجاقسان) سؤزلرینی ائشیتمیشدی. بۇ یوخونو گؤرندن سوْنرا، کونستانتینوس اؤز عسکرلرینه گؤردویو لابارومو اؤز قالخانلارینین اۆزرینده تصویر ائتمهیی امر ائتمیشدی. بۇ دؤیوش اوْنون غلبهسی ایله بیتمیشدی و بۇندان سوْنرا کونستانتینوس روم ایمپراتورو اوْلموشدو. اوْنون حاکمیّتی دؤورونده ده خریستیانلیق دؤولت دینی ایستاتوسونو آلمیشدی.[۳]
آذربایجاندا خریستیانلیق
خریستیانلیغ آذربایجان اراضیسینه ارانین ایلک عصرلریندن، هله عیسی مسیحین هواریلری دؤورونده قافقاز آلبانیسی واسطهسیله نفوذ اتمیشدیر. ۷۰-جی ایلده یروسلیمین (قودسون) سوقوطوندان سوْنرا یهودیلرین قافقازا کؤچورولمهسی گۆجلنیر. گلنلر عیسینین گؤستردیی معجزهلردن دانیشیرلار. بۇ جور تبلیغین تأثیری آلتیندا بؤلگهده ایلک کریستیان ایجمالاری یارانیر.
آلبانیدا مسیحیتین یاییلماسیندا بۇ دؤور هواری (سیروفیل) دؤورو آدلانیر و هواریلردن وارفولومی و فاددیین آدلاری ایله باغلیدیر. هواری فاددیین شاگیردلریندن اوْلان یلیسی یروسلیمین بیرینجی پاتریارخی یقوبون خییر-دعاسی ایله ینی دینی تبلیغ اده-اده آقوان دیارینا گلیب چیخمیش و کیش آدلی یرده کلیسا تیکمیشدیر. بۇ کلیسا ارمنیستانداکی بیرینجی کریستیان کلیساسیندن قاباق تیکیلمیشدیر.
سوْنرا یلیسی چولایا (دربنده) یوللانمیش، داها سوْنرا ایسه سامور چایینی کچیب دینین تبلیغینی داوام اتدیرمیش، هلمس کندینده بوتپرستلر طرفیندن اؤلدورولهرک بیر چالایا آتیلمیشدیر. سوْنرالار آلبان ملیکی واچاقانین گؤستریشی ایله یلیسیین جسدینین قالیقلاری خروق کندینده تورپاغا تاپشیریلمیش، چالانین اۆزرینده ایسه کیچیک بیر مبد تیکیلمیشدیر.
۳۱۳-جو ایلده روم ایمپراتورو کونستانتین خریستیانلیغا اعتیقاد اۆزریندن قاداغانی گؤتورهنده آلبان حؤکمداری اۇرنایر کریستیانلیغی دؤولت دینی اعلان ادیر. بۇ واختدان اعتباراً آذربایجاندا مسیحیتین یاییلماسینین قرکوفیل دؤورو آدلانان ینی دؤورو باشلانیر. آکادمیک ز.بونیادوو گؤستریر کی، اۇرنایر، ۲-جی واچئ و ۳-جو واچاقان اؤلکهده کریستیانلیغی یایماق اۆچون موباریزه آپارمیشلار. ۴-جو-۵-جی عصرلرده روحانیلیک و کلیسا ایرارخییاسی تشکول تاپیر. کاتولیکوسون گؤستریشی ایله فوداللار اؤز اراضیلرینده کلیسا اۆچون خصوصی یرلر آییریردیلار. بؤلگهده کلیسالر تیکیلیر، دینی کیتابلار سیریانی، آرامی و یونان دیللریندن آلبان دیلینه ترجومه ادیلیردی. سینایدا آشکار ادیلمیش "آلبان یازیسیندا و آلبان دیلینده" لکسیوناری دونیادا مسیحیتین ان قدیم کۆتلوی(توده) قیرات کیتابلاریندان ساییلیر.
۴۵۱-جی ایلده خالکیدون کلیسا توپلانتیسیندا آلبانی مونوفیزیتلییه اۆستونلوک وریر. ۵-جی-۶-جی عصرلرده اؤلکه اپازیسینده مونوفیزیتلرله دیوفیزیتلر آراسیندا موباریزه گۆجلنیر. ۶-جی عصرین سوْنو – ۷-جی عصرین اوّللرینده آلبان کلیساسی دیوفیزیتلیگی قبول ادیر. آلبان کاتولیکوسونون ایقامتگاهی چوقای شهرینده یرلشیردی. ۵۵۲-جی ایلده ایقامتگاه بردهیه کؤچورولموشدور. ایسلام فوتوهاتلاریندان، خصوصیله آلبان ملیکلیینین سوقوطوندان سوْنرا اؤلکهده مسیحیتین رولو زیفلمیش، آلبان دیلی سیخیشدیریلیب چیخاریلمیشدیر. ۸-جی-۹-جو عصرلرده آذربایجان اراضیسینده موستقیل دؤولتلر یاراناندا آلبان کلیساسی یئنیدن آوتوکفال کلیسا ایستاتوسونو برپا اتمیشدیر.
۱۰-جو-۱۱-جی عصرلرده بؤلگهده شرق کریستیانلیغی نفوذونو بللی درجهده قورویوب ساخلایا بیلمیشدی. بۇ دوروم ۱۸-جی عصره کیمی بئلهجه داوام اتمیشدیر. ۱۸۳۶-جی ایلده چار حکومتی سینودون تقدیماتی ایله آلبان کلیساسینی لغو ادیر، کلیسانین بۆتون املاکی اچمیدزین کاتولیکوسلوغونا وریلیر. ۲۰-جی عصرین ۸۰-۹۰-جی ایللرینده آلبان کلیساسی بیر داها برپا اوْلونور. ۲۰۰۳-جو ایلده آلبان-اۇدی کریستیان ایجماسی دؤولت قیدیاتیندان کچیر. بۇ، شکیدهکی کیش کلیساسینین برپاسیندان سوْنرا اوْلموشدور. حاضیردا قبهله رایونونون نیج کندیندهکی کلیسانین ده برپاسی داوام اتدیریلیر.
آذربایجاندا خریستیانلیغ اؤزونون پراووسلاولیق، کاتولیکلیک و پروتستانتلیق قوْللاری، هابله مۆختلیف سکتانت ایجمالاری ایله تمثیل اوْلونموشدور. دؤولت قیدیاتیندا ۵ قریقوریان ایجماسی واردیر. پراووسلاولیق آذربایجانا ۱۹-جو عصرین اوّللریندن اعتباراً روس چاریزمینین بؤلگهده یریتدیی "کؤچورمه سیاستی" چرچیوهسینده نفوذ اتمهیه باشلامیشدیر. باکیدا ایلک پراووسلاو کلیساسی ۱۸۱۵-جی ایلده فعالیّته باشلامیشدیر. روس پراووسلاو کلیساسینده باش ورهن پارچالانمانین آغیر نتیجهلریندن سیغورتالانماق اۆچون سکتانت خریستیانلارین قافقازا سورگونو باشلانیر. آذربایجاندا ایلک روس کؤچکونلری ۱۸۳۴-جو ایلده شاماخی قضاسیندا آلتی-آغاج کندینی، ۱۸۳۸-جی ایلده لنکران قضاسیندا ول کندینی، ۱۸۴۲-جی ایلده یلیزاوتپول قوبرنییاسیندا روس بوریسی، ۱۸۴۴-جو ایلده ایسه سلاویانکا کندلرینی سالیرلار. ۱۸۶۸-جی ایلده باکی قوبرنییاسینین اراضیسینده ۲۱ سکتانت کندی وار ایدی کی، بورادا ۱۳ مین سکتانت یاشاییردی.
کاتولیسیزم. باکیدا ایلک روم-کاتولیک پریخودو ۱۹-جو عصرین ۵۰-جی ایللرینده روس اوْردوسو طرفیندن حربچی کاتولیکلرین قافقازا سورگون ادیلمهسی ایله علاقه دار اوْلاراق یارادیلمیشدیر. پریخود تتری-سکاروداکی (گورجوستان) روم-کاتولیک حربی پریخودونا تابع ایدی. ۱۸۸۲-جی ایلده باکی پریخودو موستقیللشیر. ۱۸۹۵-جی ایلده مقدس مریهمین باکیره حامیلهلیگی شرفینه کلیسا، ۱۹۰۳-جو ایلده ایسه باکی قبیریستانلیغیندا مقدس خاچ کلیساسی تیکیلیر. ۱۹۰۹-۱۹۱۲-جی ایللرده باکینین گؤزل معمارلیق عابیدهلریندن ساییلان ینی مقدس مریهمین باکیره حامیلهلیگی کلیساسی قوتیک اۆسلوبدا اینشا ادیلیر. سووت دؤورونده کلیسا داغیدیلمیشدیر. ۱۹۹۹-جو ایلده باکیدا روم-کاتولیک ایجماسی یئنیدن برپا اوْلونور. ۲۰۰۱-جی ایلده ایجما اؤز عبادت اوینی یارادیر. حاضیردا باکیدا روم-کاتولیک کلیساسینین اینشاسی اۆچون توْرپاق ساحهسی آیریلمیشدیر. ۲۲-۲۳ مئی ۲۰۰۲-جی ایلده روم-کاتولیک کلیساسینین سابیق باشچیسی پاپ ایوانن ۲-جی پاول باکیدا رسمی سفرده اوْلموشدور.
باپتیزم. اینجیلچی-لوتران کلیساسینین آردیجیللاری باکییا هله ۱۹-جو عصرین ایکینجی یاریسیندا نفت یاتاقلارینین ایستیسماریندا ایشتیراک ادن آلمان صنایعچیلری سیراسیندا گلمیشلر. اوْنلارین گلیشینین بیر سببی ده ۱۹-جو عصرین اوّللرینده آلماندا باش ورمیش سیاسی و دینی ایغتیشاشلار ساییلمالیدیر. اوْ واخت اؤلکهده بئله بیر مؤوهومی شاییه یاییلمیشدی کی، غربده قیامت گونو یاخینلاشیر، نجات آنجاق شرقدهدیر. اهالی، خصوصیله سکتانت دیندارلار روسیهیا و قافقازا کؤچمکله قیامت گونونون سورغو-سوالیندان یاخا قورتارماغا چالیشیردیلار. ۱۸۱۹-جو ایلین اوّلینده آذربایجاندا ۲۰۹ آلمان عائلهسی واردی. باکیدا اینجیلچی-لوتران ایجماسی ۱۸۷۰-جی ایلده یارادیلمیشدیر. ۱۸۹۹-جو ایلده ایجمانین عضولری شهرده اؤز مبدلرینی – کیرخانی (ایندیکی کامرا و اوْرقان موسیقیسی زالی) تیکمیشلر. یلنندورفدا (ایندیکی خانلار) کیرخا داها اوّل تیکیلمیشدیر. ۱۹۳۷-جی ایلده لوتران کلیساسینین کشیشلری باشقا دینی ایجمالارین نمایندهلری ایله بیرلیکده سورگون ادیلمیش، گولللنمیشلر. ۱۹۹۴-جو ایلده لوتران ایجماسی باکیدا یئنیدن فعالیّته باشلامیشدیر.[۴]
خاریجی کچیدلر
- Yeniheyat.com
- Azerincil.net Archived 2012-05-11 at the Wayback Machine.
بیرده باخ
قایناقلار
- ^ آیدین علیزاده. خریستیانلیق: تاریخ و فلسفه ۱-جی فصیل، ایلک مسیحیتین قیسا تاریخی ایجمالی
- ^ آیدین علیزاده. خریستیانلیغ: تاریخ و فلفهسه ۸-جی فسیل، غرب و شرق آراسیندا ایختیلافلار و کریستیان کلیساسینین پارچالانماسی
- ^ آیدین علیزاده. خریستیانلیق: تاریخ و فلفسه مسیحیتین سیمبوللاری
- ^ آذربایجاندا دینلرین تاریخی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-11-05. یوْخلانیلیب2016-11-06.
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hristiyanlık»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا بللی بیر سوال آردیجیل تکرارلانیر. چوخ واخت مندن سورولان بیرینجی سوال بودور: «سیز گونئیده نئچه میلیونسونوز؟» بیر جاواب بودور: «جانیم من ایستاتیستیکا [آمار] اوزمانی دئییلم، فلسفه اوخویورام.» قارشی طرف دئییر: «هئچ اولماسا بیر تخمین ایرهلی سوره بیلرسنیز کی!» دئیهنده «ایگیرمی میلیون»، قارشی طرف آجیقلانیر: «سیزده هئچ میللی روح یوخدور کی، اؤزونوزو آز گؤستریرسینیز.»
مسئلهنین او بیری طرفی ده وار. دئیهنده کی «بیز قیرخ میلیونوق»، یئنه آجیقلی تپکی گؤستریلیر: «آده سیز نه چلیمسیز آخماقلارسینیز کی، قیرخ میلیون اولا-اولا اؤلکهده آزلیق تشکیل ائدن فارسلارین عؤهدهسیندن گله بیلمیرسیز؟!»
سانکی بیزیم هم چوخلوغوموز باشا بلادیر، هم ده آزلیغیمیز!


text:
کئچی ممهسی (رقص)
کئچمهمهسی و یا کئچی ممهسی — ائل شنلیکلرینده و تویلاردا گئنیش اوینانیلان آذربایجانین ان قدیم کیشی رقصلریندن بیری. اساساً شیروان زوناسی و باکی کندلرینده مشهوردور. چوخ گؤزل ملودیلی و آهنگدار موسیقیسی وار. رقص بیر قدر آرام و جلد تِمپله ده ایفاده اولونا بیلر. بو رقص اورتا ماهور و بایاتی-قاجار اوزرینده قورولموشدور. موسیقیسینین توندان-تونا کئچمهسی اونو داها دا جوشقون و آهنگدار ائدیر.
بعضاً بو رقصی سهواً"کئچی ممهسی" آدلاندیریرلار کی، بو دا مضمونا اویغون گلمیر. اصلینده رقصین "کئچمهمهسی" آدلاندیریلماسی، رقص ائدنلرین بیر-بیری ایله یاریشا گیرهرک گؤزل و چئویک رقص حرکتلری نوماییش ائتدیرمکله رقابت آپارماسینا، بیر-بیرینی کئچمهسینه ایشاره ائدیر.


text:
2016-جی ایلده بؤیوک پولیتولوق حئیدر جامالی ایتیردیک، 2018-ده ایسه آدلیم ژورنالیست اورخان جامالی. طبیعت بایرامی کیمی جفنگییاتلا مشغول اولان گونئی آذربایجان مئدیاسی نه حئیدرین اؤلومونو اؤنمسهدی، نه ده اونون اوغلو اورخانین قتلینی. حئیدر جامال اؤز اجلی ایله فانی دونیایا گؤز یومدوسا اورخان جامالین اؤلومو فاجیعهوی ایدی. 31 اییول 2018-جی ایلده مرکزی آفریکا رئسپوبلیکاسیندا غئیرفورمال سیلاحلی …
Read More “اورخان جامال مرثییهسی | ایواز طاها”
ناظیم حئکمتین ایذنی ایله أوَت، من ده وطن خاینییم. سیز وطنپرورسینیز، سیز یوردسئورسینیز، من یورد خائنی، من ده وطن خاینییم. وطن تارلالارینیزسا، داغ أتهیینده دینجلمهسارایلارینیزسا، پولصاندیقلارینیزسا، دستهچئکلرینیزسه، میلیاردلارجا یولسوزلوقدورسا، وطن؛ وطن جایناقلاریسا آغالارین، یوخسوللوقدورسا نئفت قویولاری چئورهسینده، فهلهلرین قابار ألی گؤرهو-لیلرین قابار آلنیدیرسا وطن، من ده وطن خاینییم! شوسه یوللار اوزونو آجلیقدان گبرمک، قیزدیرمادان …
Read More “من ده وطن خاینییم | ایواز طاها”
1990-جی ایل یانوارین ایییرمیسینه کئچن گئجه آراز رادیوسوندان قارا خبرلر گلمهیه باشلادی. باکی ایشغالینا دیرهنهرک شهید دوشموش اینسانلار بارهده خبرلر دمیر سرحدلری نئجه آشیردی؟ سووئت [شوروی] قوشونلاری باکیداکی اؤتوروجولری [فرستندهلری] سوسدورسالار دا، خبرلری شوشاداکی اؤتوروجولردن دینلهییردیم؛ آغیر نویزلار ایچینده. باشقا بیر قایناق، وئرلیشلرینی مونخئندن یایان آزادلیق رادیوسو ایدی. بو رادیو ساواش آلانینا سوروکلنمیش باکی اهالیسینین …
Read More “ایییرمی یانوار، سووئت تابوتونا سون میخ | ایواز طاها”
بؤیوک حکیم جاواد هیئت عؤمرونون سون آیلاریندا بیر کیتاب اوزهرینده ایشلهییردی. ائله محض او زامانلار اونون گوندهلیک زیارتی منه قیسمت اولدو. باکیدا ایکی اوچ آی سورن بو گؤروشلرین آماجی حکیمین حاضیرلادیغی برتراند راسلین “غرب فلسفه تاریخی”نین رئداکتهسی ایدی. آذربایجان جومهورییتی بیلیمیوردلارینین بیری بو ایشی منه تاپشیرمیشدی. بو گوروشلرده من حکیمدن دفعهلرله خاطیرهلرینی قلمه آلماسینی ریجا …
Read More ““نؤقطهلی ویرگول” | ایواز طاها”
گونئی آزربایجانین أدبی دیلینده بؤیوک جانلانما وار. بو گئدیشده دیلله یئترینجه تانیشلیغین یوخلوغوندان دولایی گئنیش یانلیشلیقلار بوراخیلیر. بونون اوچون گونئی یازارلاری رئسپوبلیکانین رسمی دیلینی دقیق اوخومالیدیرلار. گونئی دیل باخیمیندان قوزئیه مؤحتاجدیر. آنجاق بیزده موًثبت مقام دا وار–طنطنهلی دیلدن اوزاقلاشماق. بیز آذ تیوینین یاری روس، یاری فارس تورکجهسینی قوللانماقدانسا دوغما سؤزلره اوًستونلوک وئریریک. “داخیل اولماق” یئرینه …
Read More ““داخیل اولماق” یئرینه “گیرمک”دن اوتانیریقمی؟ | ایواز طاها”
“سیاسال” سؤزو صیفت اولسا دا اونو ایسم کیمی ده ایشلهدیرلر. بو، اینگیلیسجه the political ایصطیلاحینین قارشیلیغیدیر. آذربایجان تورکجهسینده ایندییه قدهر ایشلنمهمیش بو تئرمینین (بوندان اؤنجه اونو بیر نئچه کز قوللانمیشام) ایستانبول تورکجهسینده قارشیلیغی “سیاسال”دیر، فارسجادا ایسه “أمر سیاسی”. “سياسال” تئرمینی گوج قورولوشلارينا (پوليس) قارشی اولدوغوندان آنلام قازانیز. و “سیاست” سؤزوندن ده فرقله نیر. سیاست اؤلکهنی …
Read More “سیاسال [امر سیاسی]”
اینسان توپلومون اینکیشافینا و سیاسی چئورهنی دییشدیرمهیه قالخیرشیرکن اؤزنهلهشیر. بئله بیر اؤزنهنین بعضی اؤزهللیکلری اولمالیدیر؛ مثلن بیلیک، أخلاقی یاناشما، عقلانیت و دیرهنیش روحو. فعالیت آپاریلاجاق آلاندا بیلیکلی اولماقدا هئچ بیر شوبهه یوخ. یوخسا سون مقامدا یانلیز جهالت ظولمه غلبه چالاجاق. آمما سون اوچ اؤزهللییه گلدیکده، دیرهنیش روحو و أخلاقی یاناشما طرزی ایله …
Read More “غلامرضا أمانینین خاطیرهسینه | ایواز طاها”
آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا بللی بیر سوال آردیجیل تکرارلانیر. چوخ واخت مندن سورولان بیرینجی سوال بودور: «سیز گونئیده نئچه میلیونسونوز؟» بیر جاواب بودور: «جانیم من ایستاتیستیکا [آمار] اوزمانی دئییلم، فلسفه اوخویورام.» قارشی طرف دئییر: «هئچ اولماسا بیر تخمین ایرهلی سوره بیلرسنیز کی!» دئیهنده «ایگیرمی میلیون»، قارشی طرف آجیقلانیر: «سیزده هئچ میللی روح یوخدور کی، اؤزونوزو آز گؤستریرسینیز.» …
Read More “بیز نئچه میلیونوق؟ | ایواز طاها”
۱. سکسنینجی گونش ایللرینین اوللرینده مدنی فعال رحمتلیک نصیریان دونیایا گؤز یومدو. اونون ختم تؤرهنلرینی طنطنهلی کئچیردیک. دوستلارلا بیرلیکده خئیرال مسجدینده پلانلاشدیردیغیمیز مراسیم اوچون تورکجه یاخشی چیخیش ائدن، عینی حالدا مدنی فعالیتله ماراقلانان بیر عالیم آرادیق. بو آختاریشدا یولوموز اردبیل چئورهسینده گیلانده کندینه دوشدو. دوستلارلا بیرلیکده حجت الاسلام عظیمی قدیمی مراسیمه دعوت ائتدیک. ائرتهسی گونو …
Read More “کیمسهنی اینانجیمیزا فدا ائتمکده حاقلیییقمی | ایواز طاها”
سؤزجوکلر قالابالیغیندایام، سؤزجوکلر کوتلهسینین داریخدیریجی أحاطهسینده. ایکیلی دانیشیقلار، جیب تلفونلارینین زنگلری، چئورهمدهکی دوداقلارین تلهسیک ترپهنیشی، و یانیمدا اوتورموش کیشینین قارماقاریشیق مونولوگلاری. بوتون بونلارین آخاریندایکن غریبه حادیثه باش وئریر؛ هئچ بیر ریتوآلا [آیین] گرهک قالمادان سؤزجوکلرین آنلامی سامان کیمی سوورولوب گئدیر. سؤزلر بوشیئره خرجلهنیر. بوردا چوخلاری بوشبوش دانیشیر. بونون آدی “دانیشان دیلسیزلیک”دیر. گونئی شعرینده بئله …
Read More “سؤزجوکلرین نیسگیللی اؤلومو | ایواز طاها”
هارون قولچاغی آنارکن پوپ موسیقیسینه خور باخیرام. دئمیرم قولاق آسمیرام، آسیرام. آمما سیلئندیونون داریخدیریجی ماهنیلارینا نیسبت آندرئا بوچئللیدن یورولمورام. لاکین بوتون بونلارا باخمایاراق پوپ موسیقینین بعضن وازکئچیلمز سیمالاری وار. دوغرودور، نزار قبانینین “قارئه الفینجان” شعری عبدالحلیم حافظین دیلیندن سسلندیکده آزقالا زامانین دونوب قالماسینی دیلهییرم. آمما بو، هئچ ده پوپ مغنیلری الیسا و یا ماجده الرومی …
Read More “اورومچودان قاراچایاجان ایستانبول تورکجهسی | ایواز طاها”
پلمهلی گونلر ائلچیسی، قورباغالار، هاچان گلیب چاتاق؟ کدهرلی ایدیم. ایچکین بیر دوستلا بالیقلی چایین اوزهریندهکی تاختا کؤرپودن سویا زیللندیک. شن قورباغالار وارگوجلریله قورولداشیر، هردن ده اوستوفجا سئویشیردیلر. ندنسه بئینیمه یاز یاغمورو هوپدو. طبیعت آمان وئرمهدی. یاغیش دلیجه یاغماغا باشلادی. یاغیش آلتیندا چتیرسیز یورومهیه باشلادیق. ایسلاندیقجا تورپاغین سوسقون قوخوسو گؤزهللیک آیهسی کیمی دیللندی: اورهیینیزه طراوت باغیشلادیم، …
Read More “باهار یاغمورو | ایواز طاها”
اوچ گون اؤنجه وجودومون بیر بؤلومونو اؤز ألیمله تجرید ائتدیم. یاندیم. اینیلدهین چارهسیز حئیوان کیمی. ایتکین اوغلونو لیمانلاردا گؤزلهین اومودسوز آنانین اورهک یانغیسی گلدی عاغلیما. ضرورت [جبر] دوشونجهسینی چؤزه بیلمهین عالیمین چارهسیزلییی نهدیر کی، منیم وورنوخمام قارشیسیندا. دیزلریمده هئی قالمامیشدی، بیلمیرم دیز چؤکدوممو، چؤکمهدیم. گئجهنی اؤزومله خلوته دالدیم، نه یازا بیلدیم، نه ده اوخویا. گؤزومو …
Read More “بو یازینی منیم اوچون اوخویون | ایواز طاها”
رسمی آذربایجان تورکجهسینده یابانچی سؤزلر چوخدور. آمما همین سؤزلرین ائگهمنلیییندن [هژمونیسیندن] قورتولماغین یولو، ألیمیزه کئچن دوغما سؤزلری دیله سوخوشدورماق دئییل. یابانچی سؤزجوکلرین قارشیلیغی [معادل] اولاراق یئنی یانلیشلیقلار قوندارماقلا، دیلی تمیزه چیخارماق اولماز. اصلینده سؤزجوکلرله اویناماق چتین ایش دئییل. هر کس ایستهدییی یابانچی سؤزجویه ایستهنیلن سؤزلوکلردن دوغما قارشیلیق تاپا بیلر. لاکین باشقا سؤزلرله اویوم ایچینده اولمایاراق …
Read More “یازی قایداسی و سؤز آنارشیزمی | ایواز طاها”
“سیاست” اجرا آپاراتی دئییل، بیرباشا تفککورون محصولودور. پولیتیکا ایجتیماعی دییشیملر، چتینلیکلر، گرگینلیکلر، اینکیشافلار و ضدیتلردن یارانان تفککورون محصولودور. هانریخ هاینئ بونو داها آشیری بیچیمده وورغولاییر. باخمایاراق کی، اونون سؤیلهدیکلرینین شاعیرانه چالارینی خیلی یوموشالتماق گرهکیر. آیزایا بئرلین هاینهنین دیلیجه دئییر کیِ، کیتابخاناسیندا سوسقون و توختاق اوتورموش فیلوسوف بارهده اؤزونوزو گؤرمزلیییه وورمایین. کانت اوسچو [عقلگرا] تئولوقلارین …
Read More “اؤزگورلورک و دوشونجه ایضطیرابی | ایواز طاها”
آذربایجان سؤزو ایله باغلی بعضن منفی تپکیلرله قارشیلاشیریق. تورکلوکله آذربایجانلیلیق قارشیقارشییا قویولماقلا بو تپکیلرحیاتا کئچیریلیر. سبب ایسه “آذری” آدلانان دیل و کیملیکدن یاخا قورتارماقدیر. بیرینجیسی، بو یئرین تاریخی آدی آذربایجاندیر. اؤتن یوز ایلده گوج قورولوشلاری همیشه بو آددان قورخو کئچیرمیشلر. یئری گلدیکده ایسه بو آدی کؤلگهده ساخلامیشلار. آذربایجان آدینین زنگان و اردبیل ایالتلری اوزهریندن گؤتورولمهسی …
Read More “بو یوردون آدی “آذربایجان”دیر | ایواز طاها”
عالیم قاسیمووون “خاطیرهدیر” ماهنیسی گئرچک آنلامدا گؤزل أثردیر. سؤزوم بوندا دئییل، شعرین سؤزلریندهدیر. ماهنینی دینلرکن بیر میصراع منی دیکسیندیردی: «نییه چیخدیق یولا بیز». آذربایجانین ماهنی شاعیرلریندن بو حکیمانه میصراعنی گؤزلهمزدیم. میصراع آنتیک بیر وورنوخمانی ییغجام بیچیمده اؤزونده یئرلشدیریر. بو وورنوخما یاشامین آنلامی بارهده حئیرانلیغا عایددیر. آمما دیکسینتیم او آنداجا خیال قیریقلیغینا چئوریلدی. بابا وزیراوغلونون بو میصراعسی …
Read More ““نییه چیخدیق یولا بیز؟” (عالیم قاسیموو) | ایواز طاها”
أسکی یونان دوشونجهسینده کوتلهنین چئشیدلی آدلاری واردیر: “اوخلوس” بیچیمسیز قارماقاریشیق کوتلهیه دئییلیر. “دئموس” ایسه بعضی فرقلیلیکلرینه باخمایاراق دئموکراتیکجه ایداره اولونان بو گونکو وطنداش توپلومو ایفاده ائدیر. ژاک رانسیئره گؤره، دانیشان حئیوانین باشلیجا اؤزللییی دیلی آنلاماقدا دئییل، بونو اوشاقلاردا باجاریر، دیلین اورهتیمیندهدیر. دیلین نیظاملانماسی واسیطهسی ایله دئموس و وطنداش یارانیر، بو سیاست آنیدیر. بوندان اؤنجه بیچیمسیز …
Read More “سیاست، دیل و دئموس | ایواز طاها”
شعر بیر معنالی فئنومئن دئییل. اونون ایجتیماعی یاشامدا ضدیتلی رولو واردیر. دئمک اولار، شعر دیلیمیزی دیری ساخلامیش ائتکنلردن [عامیللردن] بیریدیر. آنجاق بو مثبت اوزون منفی آستاری دا وار. تاریخی شراییطیمیزدن آسیلی اولاراق بیزده هله ده شعر نثره اوستوندور. دیلیمیزی آیاقدا ساخلامیش ائتکنلرین باشلیجاسی شعر اولسا دا، اونو یئرینده اوتورتماغین واختی گلیب چاتمیشدیر. چونکو، مدنیت آلانیندا …
Read More “شعردن نثره دوغرو | ایواز طاها”
سیزلر اوچون دیلکلریم وار، آیدان آری، سودان دورو: گلهجک یولونوز هامار، اورهیینیز ایشیقلی، وجودونوز ساغلام، یاشامینیز آنلاملی، گونلرینیز شن، کؤنوللرینیز گول تکیناولسون. وارلیغیمیز قیزمار سئوگیلره، یاشیللیغا، اوسساللیغا، اینسانلیغا تام بویانسین. یالان، جفنگ، سؤیلنتی بایرام تونقالیندا آلوولانسین. دوشونجهمیز لیللنمهسین، دیلیمیز اوخوللاردا دیل آچیب، دیللنسین، اؤزگورلوک قاناد آچسین، برابرلیک ایشیق ساچسین. گون گلسین، تیکاندان چیچهیه، گئریلیمدن اینکیشافا، …
Read More “سیزلر اوچون بایرام دیلکلریم | ایواز طاها”
فلسفه، 19ـجو عصر بشر اويغارليغيندا بيرينجيليک قونومونو ايتيرمهيه باشلادي، شعر ايسه ايييرمينجي عصرده. بونلارين هر ايکيسي، قيسمن ده اولسا اؤز يئرلريني بديعي نثره، داها چوخ رومانا، باغيشلاديلار. گادامئرين فيکرينجه، بو اولاي شوپنهايئرين آلچالديجي [تحقيرآميز] نيطقلري سونوجوندا باش وئرمهدي. فلسفه طالعينين آناجيزگيسي اونا قارشي چيخان بؤيوک يازيچيلارين ألي ايله يازيلدي. کيئرکئگارد، نيچه، و داها چوخ آدليم …
Read More “شعر و فلسفهنین یئنیلگیسی [مغلوبیتی] | ایواز طاها”
اؤزومه و هرکسه هئچ اولماسا عؤمرونده بیرجه کز رادیکال قوشقویا قاپیلماغی [شک ائتمهیی] اؤنهریرم. بو قوشقو اینسان وجودونون بوتون آلانلارینی، بوتون بیلگیلرینی، بوتون اینانجلارینی، بوتون داورانیشلارینی سارمالیدیر. بئله بیر چتین، بوروشوق [پیچیده] و قورخونج دوروما دوشمهدن دوزگون دونیا گؤروشونو منیمسهمک چتیندیر. بو قوشقونون سونوجونون گئرچک آدی “آزادلیق” اولا بیلر. اینسان وئریلی بیر وارلیق دیر. چونکو …
Read More “بیر یاز اؤنجهسی کارتئزین قوشقو [شک دکارتی] | ایواز طاها”
من نیفرت أدبیاتینا قارشییام. گئرچک و یا فرضی دوشمنه یاغدیریلان سؤیوشلر عاغیل گؤستریجیسی دئییل، گئریقالمیشلیغین علامتیدیر. آچیغینی دئییم، واخت وار نه دئمک اؤنملی دئییل، نئجه دئمک اؤنملیدیر. دوشمنه قارشی زوراکی بیر دیلله دانیشان اؤزنه [فاعل]، دوستا دا رحم ائتمهیهجک. بدیعی بیر اثر، ایچیمی [مضمونو] ایله دئییل، بیچیمی [فورماسی] ایله اؤلچولمورمو؟ باخمایاراق کی، دوشمنین اؤزو ده …
Read More “جاهیلانه نیفرت | ایواز طاها”
بیز دیل و دوشونجهمیزی عینی زاماندا گلیشدیرمهلی، تنقید سوزگجیندن کئچیرمهلیییک. آنالیتیک فلسفهدن باشلایاراق دیلین اؤنمی قاباردیلدی. حتتا فلسفهنین دیلین چاتلاریندا یارانماسی بارهده فیکیرلر سسلندی. بونون اوچون، من اؤنم باخیمیندان دیلله دوشونجهیه بیر گؤزله باخیرام. سؤزسوز، باشقا اولوسلار کیمی بیزیم ده دوشونجه طرزیمیزده یانلیشلیقلار وار. بو سهولری یالنیز منطیقدهکی یانیلغی [مغالطه، پارالوژیزم] قوراللارینا سؤیکهنهرک اوزه …
Read More “دوشونجهمیزین یانیلغیلار گراماتیکاسی (ایچلیک) | ایواز طاها”
ماندئلا غریبه شخصیت ایدی. او، بعضی اوتوپیک اوخوللارین “بیکتین اینسان” آدلاندیردیقلاری وارلیغین اؤرنهیی ایدی؛ سوموت، پارلاق و جانلی اؤرنک. نیفرت آلووو و قودرت توتقوسوندان کئچمهسن گئرچک اینسانلیغا قوووشا بیلمزسن! 28 ایل اؤز آماجلاری اوغروندا آپارتاید رژیمینین دوستاغی اولموش آدلیم بیر اؤندهرین، اؤز موخالیفلرینه قارشی قانلی دیوان توتماسی گؤزلهنیلمز اولمازدی. بونا اونون هم حاققی چاتیردی، …
Read More “ماندئلا تانری و اینسان آدینا نیفرت یاغدیرمادی | ایواز طاها”
باليق بازاري استانبولدا ان چوخ سئوديييم يئردير. يانيلمايين من اوشاقليقدان باليغا اؤيرهنمهميشم. ائوده ايسه هردن كيريخاندا بارماقلاريمي باليغين ياغينا باتيريرام. آمما بو بازارين منيم اوچون بونجا اؤنملي اولماسي، اورداكي كيتابلاردان گلير: ايكينجيأل [دست دوم] كيتابلاردان. «تاكسيم»ي ايلك کز شعر سؤزجوکلرینده دويموشدوم: استانبولون بو نوستالژيك كوچهسيني. ترامواييني سونرالار گؤردوم. آمما بو «ايكينجيأل كيتاب ساتيش ائويني» هئچ …
Read More “باليق بازاريندا كيتاب آزاري | ایواز طاها”
بو ماتئريال ا. طاهانين و فردا کسکينين يازيلاري اساسيندا حاضيرلانميشدير. «اؤزنه* [سوبیئکت] و ايقتيدار»ين بارهسينده يازيلان متنلر، دئکارتدان گونوموزه قدهر غرب دوشونجهسينده هاراداسا اؤنملي بير يئر توتان اؤزنه و شعور فلسفهسينين حاکيميتيني سارسيدان يئني بير دوشونمه فورماسيني تمثيل ائدير. 1960-جي ايللردن اعتيبارن، خوصوصيله نيچه و هايدگئرين تاثيرييله اورتايا چيخان بو يئني دوشونمه بيچيمي، ميشئل …
Read More “اؤزنه و ايقتيدار | س. ايسماعيل قيزي”
1 دونیا شهریارین سؤیلهدییی قدهر یالان اولماسا دا، گی دوبورن دویدوغو قدهر آجیدیر. شرفخانه ساحیلینده چیمدیییم ایکی ایل اولماییب. ناطیق حئیوانلا دالغالی اورمو دنیزینین قووشاغیندا جانسیز قوملارا آنلام باغیشلایان وارلیغین دویغوسونا قاپیلمیشدیم دئسم یالان اولمازدی. دوغرودرو، دنیزله تورپاق سینیریندا اویناق یاشامین وارگوجویله جریان ائتدییینین سئوینجینه دالمیشدیم بو آجی دونیادا. دورو، سو قدهر دوزلو، شعر و …
Read More “شرفخانه ساحیلی: دنیزله ساغ اوللاشماق ایستهمیریک / ایواز طاها”
بيليم حقيقتي بوُلور، اينجهصنعت ايسه گؤزهللييي يارادير. بونلاري دَييشيک ساليرکن ايشلرين گئديشي آخسايير. گؤزهللييي کشف اتئمهيه، حقيقتي ياراتماغا قالخيشيرکن يانليشليق باش وئرير. شعر بيليمين گؤرهويني اؤز اوزهرينه گؤتورور، بيليم ايسه شعرين. هر شئي آيديندير. گؤزهللييي قويوب، حقيقتي ياراتماق ايدئاليزمه قاپيلماقدير. گئرچکليکله ايلگيسي اولمايان ذهني سيستمي چئورهيه يوکلهمکدير. حقيقت گئرچکليکدهدير، دويولان، گؤرونن دنيادا. گؤزهلليک ايسه بيلينجآلتي …
Read More “ياشامين آرخاسيندا حقيقي دونيا يوْخدور | ایواز طاها”
گلهنک [سنت] باجاسيندان باخاندا بونلاري گؤروروک: باکي، يوٍنگوللوکدن گؤيه ميللَنميش چرپلنگه [بادبادکه] اوخشايير، تبريز ايسه آغيرليقدان پاليچيغا اوتورموش گمييه. قوزئيده آسقيراق گليرکن ساغلامليق دئمک، قاپي کانداريندا [آستاناسيندا] گؤروشمکدن چکينمک، گونون فالينا دريندن اينانماق آلداتماسين بيزي. بونلارين گلهنهيه دخلي يوخدور، سووئت توتاليتاريزمينين تالاديغي ديني آيينلرين يئرينده اوتورموش دئفورمه آيينلردير بونلار. سونوج آيديندير: قوزئيده گلهنک بوشلوغو نه …
Read More “گلهنک، تبریز و باکی | ایواز طاها”
یئنی تحصیل ایلی موناسیبتی ایله “ایواز طاها”نین موراجیعتی 1 اوشاقلاریمیز اوخوللارا گئتدیلر، باجیلاریمیز، قارداشلاریمیز ایسه بیلیمیوردلارینا. هئچ بیرینین قولتوغوندا آنادیلینده بیرجه کیتاب یوخ. 2 بو یاخینلاردا مدنیت ناظیرلییی ایکی کیتابیمین نشرینه ایجازه وئرمکدن چکیندی. ندنلرین بیری بو ایدی: سن دئمه کیتابلاریمین یازی قایداسیندا فارسجا و عربجهنین سؤزلرینه سایمازلیقلا یاناشیلیب. دؤولت مأمورونون آرگومئنتی داها …
Read More “دیلیمیزی ائوده قویوب مکتبه گئتدیک”
جاهان درگیسی بیرینجی ساییسینین باش سؤزو • بیرینجی گون: ایلغیم ادیبلرین چوخو ادبیاتی هر شئیدن اوستون ساییرلار. شاعیرلر شعری اینسان دوشونجهسینین جؤوهری، صنعتچیلر ایسه موسیقینی کاینات هارمونییاسینین شلالهسی حساب ائدیرلر. فیلوسوفلار دا بئله دوشونورلر کی، سن دئمه بیزیم دونیامیزین آلینیازیسی اونلارین کیچیک بئینینده فورمالاشیر. هئرمان هئسه «هؤلدئرلینین بیرجه بیت شعری بوتون سیاستچیلرین عاغلینا دَیَر»، سؤیلهسه …
Read More “یئددی گون، یئددی طالع، بیر انسان / ایواز طاها”
اوستاد علی قافقازیالینین ” ایران تورکلری” اثرینه بیر باخیش Ali Kafkasyalı, İRAN TÜRKLƏRİ, (İstanbul, Bilgəoğuz, 2010) تورکیستان ایله تورکیه آراسیندا اؤنملی بیر کئچیش بؤلگهسی اولان ایران جوغرافیاسی تاریخ بویونجا اولدوغو کیمی، ایندی ده تورکسویلو اینسانلارین چوخلوقدا اولدوغو، اکثریتین تورکجه دانیشدیغی، تورک مدنیتینین جانلی بیر شکیلده یاشادیغی قدیم بیر تورک یوردودور. نه یازیق کی، تورکیهنین، …
Read More “اؤزوموزدن خبرسیزمیشیک بیز / ایواز طاها”
هفتهده آنجاق هفتهده ایکی ساعات درس ایران دؤولتی غیرفارس بؤلگهلرین بیلیمیوردلاریندا آذربایجان تورکجهسی، کوردجه، تورکمنجه و عربجهنین تدریسی بارهده قرار قبول ائدیب. بو قراره گؤره آدی چکیلن دیللرین دانیشیلدیغی بولگهلرده، غیرمجبوری اولاراق هفتهده ایکی ساعات درس کئچیریله بیلر. بو گیریشیمین ایرهلییه دوغرو آتیلمیش بیر آددیم اولدوغونو وورغولایانلارا رغمن، بونا «اوتوز ایل گئرییه قاییدیش» آدی …
Read More “میللی کیملیک و چاتیشماز گیریشم / ایواز طاها”
سوْن واختلاراجان غريبه بير سؤز آغیزلاردا گزیردی: «توٍركجهميز دونیانين ان قايدالي ديليدير». بو ادّعانين دوْغرو اولوب اوْلماماسيندان آسيلي اوْلماياراق، ديلين تام قايدالي اوْلماسیني بیلیم اونایلامیر. بو، هئچ بؤیوک اوٍستونلوک ده دئییل. بيلگي آليش ـ وئريشی گئنیش اوْلمايان چاغلاردا تام قایدالی دیل گئرچك گؤرونسه ده، ايندي بویوک خال دئييل، چاتيشماز یؤندور! ديلين اينكيشاف مرحلهسينده، اؤزلليكله باشقا ديللرله …
Read More “ایستئثنانین گوجو | ایواز طاها”
يئني تحصيل ايلي موناسيبتي ايله يارپاق قزئتينين باش يازاري ايواز طاهانين ايراندا يئني تحصيل ايلينين باشلانماسي موناسيبتي ايله شاگيردلر و اؤيرهنجيلره آچيق مکتوبو ايراندا 14 ميليون شاگيرد و 3 ميليونا ياخين اؤيرنجي تحصيل اوجاقلارينا گئتديلر. مکتبلرين زنگينين چالينماسي ايله صينيفلره يوللانميش بو اوشاقلارين 60 فايزينين آنا ديلي فارسجا دئييل. اونلارين اکثريتي آذربايجان تورکجهسينده، قالاني ايسه …
Read More “کيمليييميزي دانان سئوگي مکتوبو”
اوستاد بهزادی نین اؤلومو موناسیبتی ایله “یارپاق” یارادیجی کوللئکتیوی نین موراجیعتی بؤیوک بیلگین اوستاد بهزاد بهزادی دونیامیزدان کؤچدو، بونونلا دا گؤیلرینده قارا بولودلار هرلهنن آذربایجان مدنییتینین دوزهنلییینده بؤیوک چات یاراندی. اوستاد آذربایجان دیلی و معاریفینه ائتدییی عؤمورلوک قوللوق سونوجوندا مدنییتیمیزین سماسیندا دان اولدوزونا، یاشام رمزینه و مقصد گؤستریجیسینه چئوریلدی. اونون یاراتدیغی چئشیدلی اثرلر، اؤزهللیکله ایکی …
Read More “بو کیچیک تابوتدا بیر جاهان گئدیر”
هر بير تاريخي شخصیتين بارهسينده اولدوغو كيمي، بابكله باغلی اولایلارین تاريخي بلگهلرینده بؤیوک چاتیشمامازلیق گؤرونور. تام ظولم و زوراكيليق اوزهرينده قورولموش بؤيوك بير خلافته ديرهنديييندن، بابك حركتیني تحريف دوماني بوروموشدو. بو، اولدوقجا طبيعيدير. چونكي، يالنيز قیلينجا آرخالانان عباسيلر كيمي بير حؤكومتين تورپاقلاريندا، تاريخ آنجاق گوج و قيلينجين ايشيغيندا يازيلا بيلردي. اسلام تاريخينين بير چوخ يازيلي …
Read More “بابك و 150 ايل سوسقونلوق / ایواز طاها”


text:
چیناریارپاق آغجاقایین
چیناریارپاق آغجاقایین (اینگیلیسجه: Acer pseudoplatanus، فارسجا: افرای چناری، لاتین تورکجه: Çinaryarpaq ağcaqayın، عربجه: قيقب دلبي كاذب، تورکیه تورکجهسی: Dağ akçaağacı، فرانسهجه: Berg-Ahorn، آلمانجا: Berg-Ahorn) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Acer pseudoplatanus»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده چیناریارپاق آغجاقایین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بوخارا خانلیغی
بوخارا خانلیغی (اؤزبک تورکجهسی: Buxoro Xonligi) تاریخده آلتین اوردو خانلیغینین ییخیلماسیندان سونرا ۱۶-نجی میلادی عصرین اورتالاریندان ۱۸-نجی عصرین سونلاریناجا اورتا آسیا دا گوج صاحیبی اولان خانلیق ایدی. بو خانلیق تاریخی ایکی قیسم دیر، شیبانیلر عایلهسینین خانلیقی و اشترخانیلر (جانیلر) عایلهسینین خانلیقی. بوخارا خانلیقی ایکینجی عبد الله خان چاغیندا اورتا آسیانین ان گوجلی دؤولتی ایدی.
بو خانلیغین باشکندی ۱۵۳۳-نجی میلادی ایلهجه سمرقند ایدی. عبید الله خان چاغیندان سونرا باشکند بوخارایا کؤچورولوب خانلیق اؤز آدین بو شهردن آلدی.
شیبانیلر عایلهسینین دؤنمی[دَییشدیر]
بو دؤنمده دینجلیک چوخالیب، ادب ایله صنعت اینکیشاف ائتدیریلیب و تورک ادبیاتی گوجلندی. شیبانیلرین تورکجهیه توجهلری اثرینده، بو دیلده یئنی اثرلر یازیلیب و فارسجادان نئچه تاریخ کیتابی تورکجهیه چئویریلدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اوزبکیستان میلّی انسکلوپدیاسی، بیرینجی جیلد، تاشکنت ۲۰۰۰-نجی میلادی ایل
- ^ Vegetation Degradation in Central Asia Under the Impact of Human Activities, Nikolaĭ Gavrilovich Kharin, page 49, 2002


text:
21 آذر حرکاتینین 74-جو ایلدؤنومو موناسیبتیله
آذربایجان دئموکرت فیرقهسی مرکزی کمیتهسی صدرینین تبریکی
عزیز وطنداشلار، دوستلار و یولداشلار!
اجازهنیزله آذربایجان میللی حکومتین یارانماسی مناسیبتی ایله هامینیزی اورکدن تبریک ائدیب، سئوینجیمی سیزینله بؤلوشمک ایستهییرم. 74 ایل اؤنجه تاریخی ضرورت اساسیندا س.ج.پیشه وری و اونون سلاحداشلارینین آپاردیغی گرگین مبارزه نتیجهسینده 21 آذر حرکاتینین غلبه چالاراق آذربایجان میللی حکومت یاراندی. آذربایجان میللی حکومتی، قاضی محمدین رهبرلیگی آلتیندا یارانان مهاباد جمهوریتی ایله بیرلیکده قیسا زامان کسیگینده منطقهده کؤکلو سیاسی، اقتصادی و مدنی دییشیکلرین باش وئرمهسینه سبب اولدو. میللی حکومتین گؤردوگو ایشلر و ائتدیگی خیدمتلر آذربایجان خالقینین شعورودا درین ایز سالمیشدیر. بو ایز و خاطرهلر گلهجکده آذربایجان و ایرانین باشقا بؤلگهلرینده کؤکلو دهییشیکلیک و اینکیشافین منبعینه چئوریله بیلر.
مرتجع مرکزی دؤولت، اونون ال آلتیسی اولان فئوداللارین تخریباتلارینا باخمایاراق آذربایجان میللی مختار حکومتی اجتیماعیتین زحمتکئش و اورتا طبقهسینین خئیرینه مختلیف قانونلاری قبول ائدیب اونلاری ایجرا ائتدی. میللی حکومت حیاتا کئچیردیگی سیاسی، اقتصادی و مدنی تدبیرلرین تکجه ایراندا دئییل، بوتون اورتا شرق ده مثلی گؤرونمهمیشدیر. اجازهنیزله بورادا شاهیدی اولدوغوم بو گؤرولن تدبیرلردن بیر نئچه نومونهسینی سیزلره بیان ائتمک ایستهییرم.
-اؤلکهمیزین تاریخینده ایلک دفعه اولاراق قادینلاریمیز سئچیب، سئچیلمک حقوقونا صاحب اولدولار. کیشیلرله برابر مجلیس، ایالت، ویلایت، محل و کند انجمنلری سئچکیلرینده اشتراک ائتمک حاقینا ییهلندیلر.
تحصیلین بوتون پیللهلرینده آنا دیلینده تحصیل آلماق رسمیت تاپدی. بو حاق آذربایجاندا یاشایان باشقا دیللره منسوب آزلیقلارا دا شامیل اولوردو.
- ۱٣۲۵.۱.۲۵ -جی ایلده تبریزده ۶۰۰ نفردن عبارت تشکیل اولان کندچیلر قورولتاییندا تورپاق اصلاحاتی اوچون مالیک-رعیت آراسیندا مناسیبتلرین دهییشمهسی مذاکیرهلریدن سونرا خالصه و آذربایجاندان قاچیب میللی حکومته قارشی ووروشان مولکهدارلارین تورپاقلاری مصادره اولوناراق تورپاقسیز کندچیلر آراسیندا بؤلونمهسی قرارا آلیندی. کند تصروفاتی ادارهسی واسطهسی ایله مولکهدار و کندچی آراسیندا ایکی طرفلی راضیلیق اساسیندا مناسیبتلر دهییشدی.
- میللی حکومتین چیخاردیغی ایش و بیمه قانونلارینا اساساً، ۸ ساعت ایش واختی قرارا آلینماسی، جمعه گونلری استراحت گونو تعیین اولونماسی، رسمی تعطیل گونلرین معاشلی اولماسی، ایللیک معزونیت گونلرین اولماسی، ایلده ایکی دست ایش گئییمینین وئریلمهسی، همکارلار اتفاقینین یارادیلماسی و بو تشکیلاتین واسطهسی ایله فهله و صاحبکار آراسیندا مناسیبتلرین نظاملانماسی، هر بیر فابریک، کارخانادا مینیموم، علاوه امک حاقی و گئجه ایشلمهسی اوچون امک حاقینین وئریمهسینین نیظما سالینماسی، ۱٣ یاشیندان آشاغی اوشاقلارین ایشلمهسینین قاداغان اولونماسی۱٣-۱۶ یاشیندا اولان یئنی یئتمهلرین یالنیز پئشه اوؤیرنمهسی ایله علاقهدار ایش واختی ۴ ساعت معاشلی اولماسی. معاشین اؤدنیلمه قایداسی، فهلهلرین معاشینین اؤدنیلمهسینین واجیب شرط اولماسی، مناقیشهلرین حلی شوراسینین یارادیلماسی، کیشیلرله قادینلارین معاش برابرلیگینین اولماسی. قادینلارین آغیر ایشله مشغول اولمالارینین قاداغان اولونماسی. حامیله قادینلارین دوغوشدان اؤنجه و سونرا آلتی هفته معاشلی استراحته چیخماسی. اوشاقلی قادینلارا سود وئرمک اوچون هر اوچ ساعتدا یاریم ساعت استراحت وئریلمهسی. کووپئراتیولرین تشکیلی و فهلهلر اوچون اعتراض حقوقو تانیماق، بیر مای گونو بینالخالق فهلهلر گونو رسمی بایرام کیمی قئید ائدیلمهسی رسمیت تاپدی.
- ۱٣۲۵.٣.۲۵-جی ایلده تبریز ده ایلک دفعه اولاراق آذربایجان فهلهلرینین قورولتایی کئچیریلهرک ایش وبیمه قانونلارینین اجراسی یوللاری مذاکره اولوندو. فهلهلرین یاشاییش شرایطینین یاخشیلاشدیریلماسی ایله یاناشی، استحصالین آرتیریلماسی یولللاری دا مذاکره ائدیلدی.
-مرکزی حکومت خالقین میللی بانکدا اولان ۱۵۰ میلیون امانتینی تهرانا کؤچورمهسینه، آذربایجاندان باشقا منطقهلره اخراج اولان ماللارین پولونون قایتاریلماسینین قارشیسینی آلماسینا و بئلهلیکله میللی حکومته اقتصادی تضییق ائتمهسینه باخمایاراق، آذربایجان حکومتی داخیلی صنایع استحصالین اینکیشافی اوچون تدبیرلر حیاتا کئچیرمهیی قرارا آلدی. بو تدبیرلره اساساً میللی حکومت استحصالین یاخشیلاشدیریلماسی اوچون مختلیف یوللارلا زاوودلارا مالیه یاردیمی ائتمهیه باشلادی
-مالیه و اقتصادیاتین اینکیشافی اوچون میللی حکومت ۵۰ میلیون کاپیتال یاتیریم یاتیرماقلا آذربایجان میللی بانکینی تأسیس ائتدی. سلمچیلیگین قاشیسینی آلدی. کووپئراتیو و دؤولت مغازهرینی یاراتماقلا ضروری محصوللاری اوجوز قیمتلرله خالقین اختیاریندا قویدو. بیر میلیون ریال قیمتلی کاغیذ(پول) چاپ ائتمکله اجتماعیتده یارانمیش نقد پول بحرانینین قارشیسینی آلدی. بیرباشا وئرگیتوتما یولو ایله دؤولتین گلیرینی آرتیردی.
-میللی حکومتین یارانماسیندان ٧۰ ایلدن آرتیق کئچمهسینه باخمایاراق، خالقین یاردیمی ایله او دؤورده گؤرولن آبادلیق و انشاعات ایشلریندن دئمک اولار کی، هر بیر منطقهده ایندی ده یادگار اولاراق قالماقدادیر. او جملهدن، آذربایجان میللی بانکی، آذربایجان میللی مجلیسی، قیزلار گیمنازیاسی، تبریز اونیوئرسیتئتی... تبریز موزهیی، تبریز و باشقا شهر، قصبهلرده اونلارلا مکتب، ایدمان سارایلاری، سینما، ییغینجاق سالونلاری، کوچهلرین آسفالت اولونماسی، پارکلارین سالینماسی، کندلر آراسی یوللارین چکیلمهسی. کؤرپولرین تیکیلمهسی و تعمیری. کهریزلرین و سو آنبارلارین تیکینتیسی، بونا بنزر بیر چوخ ایشلرین گؤرولمهسینی گؤسترمک اولار.
صحیه و خالقین ساغلاملیغی ساحهسینده جدی آدمالار آتیلدی. او جملهدم، مختلیف منطقهلرده ۵۰ خستهخانا و ساغلاملیق مرکزلرینین آچیلماسی. مختلیف کند و قصبهلرده طب اوجاقلارینین یارادیلماسی. یولخوجو خستهلیکلرله مبارزه مقصدیله واکسیناسیا اصولونو اؤیرتمک اوچون تعلیم مرکزلرینین آچیلماسی. تبریز اونیوئرسیتئتینده طب فاکولتهسینین یارانماسی. مامالیق اؤیرتمه مرکزلرینین آچیلماسینی آد آپارماق اولار.
ابتدای مکتبلر اوچون درسلیکلرین چاپ ائدیلهرک ذربایجانین مختلیف یئرلرینه گؤندریلمهسی. آذربایجان چاپخاناسینین تأسیس ائدیلمه سی، تبریز و باشقا شهرلرده ۵۰ نوع مطبوعاتین نشری. جاوانلار و قادینلار اوچون ایدمان سالونلارینین یارادیلماسی. تبریز و باشقا شهرلرده شاعر-یازیچیلار جمعیتینین تشکیلی و اونلار اوچون هر جور شرایطین یارادیلماسی. کند، شهر و زاوودلاردا ساوادسیزلیقلا مبارزه آپارماق اوچون گئجه کورسلارینین تشکیلی ، آذربایجان میللی حکومتینین مدنیت ساحهده گؤردوگو اساس ایشلردن ساییلیر.
اینجهصنعت ساحهسینده آذربایجان میللی تئاترینین برپاسی، سابقهلی آکتیور و گنج اوغلان-قیزلار قروپونو یاراداراق اونلار واسطهسیله آذربایجان شهرلرینده موختلیف سسئناریلرین اجرا ائدیمهسینی گؤسترمک اولار. همچینین ایلک دفعه اولاراق تبریزده معاصر شکیلده موسیقی آنسانبیلی تشکیل اولاراق اؤز فعالیتینه باشلادی. موسیقی ساحهسینده اونلارلا ا اینجهصنعت خادیملری و رقاسلار تربیه اولوندو.
- میللی تهلوکهسیزلیگی قوروماق اوچون پولیس و ژاندار سیستمینی لغو ائدهرک حقوق-محافظه اورقانلارینین باشیندا خالقین رغبتینی قازانمیش شخصلر تعیین اولوندو. اسکی ژاندار و پولیسلری فدایلر نظارتینده خیدمته جلب ائتدیلر. بو کؤنوللو فدائی دستهلری قولدورلاری محو ائتمکله اؤلکهده ائله بیر امین-آمانلیق حؤکم سوردو کی، بوحیرتائدیجی تدبیر میللی حکومتین دوشمنلرینی ده تعجبلندیردی.
- چیخاریلان قانونا اساساً نظام-انتظام قوهلرین فردی و اجتماعی اخلاقسیزلیغا قارشی آمانسیز مباریزهلری نتیجهسینده دئمک اولار کی، تقریباً فاحیشهلیک، روشوتخورلوق، معتادلارین کؤکو کسیلدی. بومسئله لر بارهده بیر چوخ تاریخچیلر عینی فیکیردهدیرلر.
- ۱٣۲۶.۱.۲۵-جی ایلده سیناق اولاراق تبریز رادیوسوندان "دانیشیر تبریز" سسی ائشیدیلرکن هر بیر آذربایجان و ایران آزادلیقسئورلری اورکدن سئویندیلر.
یوخاریدا قئد اولونانلار آذربایجان میللی حکومتی طرفیندن بیر ایل مدتینده حیاتا کئچیردیگی چوخشاخهلی تاریخی خیدمتلریدن بیر داملادیر. طبیعی کی، آذربایجان مختار دؤولتی طرفیندن گؤرولن بو تدبیرلردن ایران ارتجاعسی و اونون خاریجی حمایهدارلاری راضی دئییلدی. چونکی مملکتیمیزین ترقی و اینکیشافیندان اؤلکه تالانچیلاری، غارتچیلری و اونلارین غرب آغالارینین- آمئریکا-اینگیلتره دؤولتلرینین منافعلرینه ضد ایدی. اونا گؤره ده آذربایجان میللی حکومتی و مهابات جمهوریتینی دئوریمک اوچون دریدن-قابیقدان چیخاراق مین بیر حیلهیه آل آتدیلار. نهایت، آمئریکا و اینگیلترهنین یاردیمی ایله شاه اوردوسو فئوداللاری، منطقه ارتجاعچیلارینی تشکیلاتلاندیراراق آذربایجانا وحشیجهسینه هچوم ائدهرک اؤلکهمیزی قان دریاسینا بوغاراق، اودا چکدیلر. مینلرله گوناهسیز اینسانلاری قتل عام ائتدیلر، اون مینلرله وطن اؤولادلارینی اؤز یورد-یوواسینییندان دیدرگین سالدیلار.
آذربایجان میللی حکومتینین دئویرلدیگی تاریخدن ۷٣ ایل کئچمهسینه باخمایاراق، آذربایجانلیلار باشقا خالقلارلا همدیل اولوب بیرگه مبارزه آپاراراق ۱٣۵۷-جی گونش ایلده بهمن انقیلابی واسطهسی ایله شاهلیق سولالهسینه سون قویدولار. یعنی پهلوی سولالهسی خالقین مبارزه عزمی ایله ایران تاریخیندن سیلیندیر. لاکین چوخ چکمهدن ایران خالقلارین بو اینقیلابی دا قارشییا قویدوغو مقصدن اوزاقلاشاراق، مغلوبیته اوغردیغینین شاهیدلریییق. یئنه ده ارتجاع آمانسیزجا اؤز تالانچی سیاستینی داوام ائتدیرمک اوچون اؤلکه خالقلارینا حاکم اولاراق وطنیمیزین مترقی و اینقیلابچی قوهلرینی مهو ائتمهیه باشلادی.
آذربایجان دئموکرات فیرقهسینین عضو و طرفدارلاری!
بیلدیگینیز کی، اؤلکهمیز درین بحران ایچینده چیرپینیر. آرتیق بیچاق خالقین سومویونه دیرنیب. ۱٣٩۸-جی ایلین آبان آیینین قیامی آیدین شکیلده بو هرطرفلی بحرانین درینلیگینی گؤستردی. حاکمیت خالقین بو عصیانیندان قورخاراق اونو یاتیرماق اوچون قوهلرینی کوچهلره چیخاراراق اؤلکه اهالیسینه وحشیجهسینه دیوان توتدو. داخیلی بحراندان علاوه منطقه و دونیانین شرایطی بو آغیر بحرانی داها دا درینلشدیرمیشدیر. بو مرکب شرایط اؤلکهنین میللی-دئموکراتیک و اینقیلابچی قوهلرین وظیفهسینی چتینلشدیرهرک نئچه قات آرتیرمیشدیر. بو آغیر شرایطده دوشمهنین حیلهلرینی نظره آلاراق هر جور ایفراتچیلیقدان اوزاقلاشاماق و بیرلی یئرده اولماق گونون ضرورتینه چئوریلمیشدیر.
اینانیریق کی، اؤلکهمیزین خالقلاری چیگین-چیگینه وئرمکله بوتون چتینلیکلره سینه گریب و اؤز دوشمنلرینی دیزه چؤکدوروب آزاد، فراوان و فئدرال ایرانی انشاء ائتمهیه قادیر اولاجاقلار.
بیر داها آذربایجان میللی حکومتینین یارانماسینین ایلدؤنومو مناسیبتیله بوتون ایران خالقلارینی، آذربایجان خالقینی، اؤلکهنین مترقی و آزادیقسئور قوهلرینی تبریک ائدیرم.
سیاسی محبوسلاری، شهید عائلهلرینی، خصوصیله آبان آیینین عصیانیندا شهید اولانلارین عائلهلرینی سالاملاییر، اونلارین قارشیسیندا باش اییرم.
بو آغیر و تهلوکهلی شرایطده مبارزنی داوام ائتدیرن زحمتکئشلرین، قادینلارین، گنجلرین، طلبهلرین، معلملرین، یازیچیلارین، اینجهصنعت آداملارینین و ژورنالیستلرین تک-تک اللرینی محکم سیخیرام.
ظلم ایچینده یاشایان خالقیمیزین خوشبخت یاشاماسی و اؤلکهمیزین چچکلنمهسی امیدیله.
دؤکتور عادیله چئرنیک بلند
۱٣٩۸- جی ایل آبان آیی


text:
قارا بالیقدان قار یاغیر
قارا بالیق اوچماغا چیرپینارکن، قار الدی قارانلیق لارا، هر دنه سی داغدان آغیر. قاری ننه نین قیزیلی جوجه سی تور توخویان هؤروچک لرین جانینا تیترتمه سالدی، قارابالیغین تانریچاسی زومار آیی نین دوققوزو آرازدا بوغولدوسا دا، اونون قلمینده سایسیزجا اوچماق دوشونن فیکیر دوغولدو.
صمد بهرنگی، آذربایجان اوشاق لارینین گنج اؤیرتمنی 1318-جی ایلده تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچدی، درسینی قورتاران همن، 18 یاشیندان دوغو آذربایجان شهرلرینده اوشاق لارین گؤزلرینی اوخول لاردا ایشیقلی بیر دونیایا آچماغا چالیشدی، 1341-جی ایلده اؤیرتمنلیک ائدرکن اینگیلیسجه لیسانسینی تبریز بیلیم یوردوندان آلدی و سینیر سئومز اؤیرتمنیمیز ادبییاتدا دا سینیرلاری ییخیب باتی یازارلارینین گؤزل ایش لرینی چئویرمه یه قول قویدو، یازارلیقدان و چئویرمنلیکدن آرتیق، آذربایجان فولکولوروندا آراشدیرماغا دا باشلامیشدی، آنجاق دونیانین دار گؤزلری صمدی آرتیق گؤره بیلمه دی و 1347-جی ایلینین زومار آیینین دوققوزونجو گونو، 29 یاشلی صمده آرازین قوجاغیندا همشه لیک اولاراق لای-لای دئدی.
زومار آیی نین دوققوزو، صمد بهرنگی نین دونیایا گؤز یومدوغو گونون ایل دؤنومونو باش ساغلیغی وئریریک.


text:
ایشلدن دانیشیغی:AlperTeo
سالام, AlperTeo. بۆتونلوکله کؤنوللو ایستیفادهچیلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تورکجه دیلینده اوْلان وِرژِنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اولمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارانان مقالهلری دَییشدیرمگه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلری بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیزلیک و غرضسیزلیک اوْلماسینا دقت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سواللارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپماسینیزسا، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایستیفادهچیلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دقت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سونرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بونلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سس وئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیلدا ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- موضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صحیفهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین.
ویکی پدیا ایستیفادهچیلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقّیندا مقاله یارادا بیلمزلر. بوجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر. --Ilğım (دانیشیق) ۸ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۴۵ (UTC)
مقاله باشلیغیندا ؽ حرفیدَییشدیر
سلاملار حؤرمتلی AlperTeo بَی. هر شئدن اؤنجه چکدیگینیز زحمتلردن تشکور ائدیرم. خواهیش اوْلونور مقالهلری یاراداندا اوْنلارین باشلیغیندا ؽ حرفین ایشلهتمهیین. هم ایلک هیجادان سوْنرا آیری هیجالاردا یازیلماسی یازی قایدالارینا ضیددیر همده دۆز یازیلمیر و بۆتونلوکله باشلیغی اوْخونوشدوان چیخاردیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۰ (UTC)
- بیرده کی خواهیش اوْلونور عددلری اینگیلیسجه یوْخ عربجه یازین. یازی دیلینیزی تۆرکجه سئچسهنیز بو چتینلیک حل اوْلاجاقدیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۲۳ (UTC)
یاری ایلتکن مقالهسیدَییشدیر
سلام بی. آذربایجان تورکجه ویکیپدیاسی یاریم گئچیریچی سؤزجوگون ایشلدیبدیر و گئچمک ایلتمکدن آرتیقراق اۇلوسوموز آراسیندا یایغیندیر. مقاله آدین ایجماعا یئتیشممیشدن دگیشمگیزین دلیلی نه دیر؟--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۲۶ (UTC)
- سلاملار
گچیرمک: بیر نقطهدن رد ائتمک یا سووشتورماق معناسؽندادؽر. (Pass) [۱]
ایلتمک: داشیماق یا نقل ائتمک آنلامیندادیر.(Transmit) [۲]
یاریم گچیریجی/یاری ایلتکن کی الکترونلاری بیر نقطه دن کی رد المیر، الکترونلاری بیر مسافه ده داشییر. AlperTeo (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۰:۱۰ (UTC)
بیر سؤز - دیاکتریک علامتلردَییشدیر
سلاملار، ایلک سیزه یورولماسین دئییرم. سونرا سیزه بیر سؤزوم واردیر. منجه هر یئرده دیاکتریک علامتلر لازیم دئییل. بیرده ائلهبیل سیز دیاکتریک علامتلری یانلیش یازیرسینیز. اؤرنک اِش یئرینه ائش ایشلتمهلیییک. سایقیلارلا Arjanizary (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۵۹ (UTC)
- سلاملار سایؽن Arjanizary، ایراندا گۆجلۆ بیر استانداردؽمؽز اولمایؽب و من ده نئچه گۆندور آذب ویکی سینه گلمیشم، بوندان اؤنجه لاتین کاراکترلرله یازاردؽم. اۇمارام کی گلجکده سنین کیمی اۇزمانلارؽن یاردؽمؽیلا داها یاخچؽ چالیشام. سایقیلار
- AlperTeo (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۲۴ (UTC)
- عزیز یولداش نه اوْزمانی!!! من بوردا هامینین کیچیگییم. یولونوز دواملی اولسون. گوله گوله Arjanizary (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۵۲ (UTC)
- آرتیرمالییام ایندی من سیزین یازیلارینیزدا چوخلو مربع (ؽ-نو مربع گؤرورم) گؤرورم. Arjanizary (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۵۳ (UTC)
- عزیز یولداش نه اوْزمانی!!! من بوردا هامینین کیچیگییم. یولونوز دواملی اولسون. گوله گوله Arjanizary (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۵۲ (UTC)
- Arjanizary ، آذب ویکی سینده اولان کیبوردو اندیرمیشم و قوللانیرام(https://azb.wikipedia.org/wiki/ویکیپدیا:تۆرکجه_کیبورد)
AlperTeo (دانیشیق) ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۰۹ (UTC)
سلاملار. تاسوفلرله ؽ حرفی اوْ کیبورددا دۆز تعریف اوْلونماییبدیر. بعضی سیستملرده مربع گؤرسنهنیر. قالانیندادا اوْبیری حرفلردن خیردا گؤرسهنیر. بیرده کی یازی قۇراللاری اساسیندا تکجه ایلک هیجادا سسلیلر اۆچون حرکه قوْیماق لازیمدیر. اوْدا قۇراللاردا اوْلان شرطلری گؤزلمک شرطی ایله. حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۳:۴۶ (UTC)
- سایقیلی Ebrahimi-amir، منیم اوز سیستمیمده موشکولوم یوخ، بو صفحهده:(https://azb.wikipedia.org/wiki/ویکیپدیا:تۆرکجه_کیبورد) ایکی فونت دا وار ، سورونلو سیستم لرده بو فونتلارین قورولماسی گرکلی دئیل می؟ و آیریجا کیبورد دوز تعریف اولمامیشسا، کیبورد ینی دن تعرف تعریف اولمالیدیر. سایقیلار AlperTeo (دانیشیق) ۱۵ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۹ (UTC)
- من کیبوردون دۆیمهلرین نئجه تعریف اوْلماسین باشارمیرام، یوخسا اوْندا بعضی دَییشیکلیکلر ائدردیم. اؤرنک اۆچون بو ئ بیزیم اۆچون چوخ لازیم اولان بیر شئیدیر. اوْنو شیفت ایله یوْخ اصلی صفحهده قوْیماق لازیمدیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۲۲ (UTC)
- سایقیلی Ebrahimi-amir، من باشاریرام MKLC پروگرامی ایلا تعریف اولونور(https://download.microsoft.com/download/1/1/8/118aedd2-152c-453f-bac9-5dd8fb310870/MSKLC.exe) ، سئوینرم یاردیم اده بیلسم، ایسترسینیز ینی بیر دۆزن اولوشتورن و ینی بیر کیبورد تعریف ائدک. سایقیلار AlperTeo (دانیشیق) ۱۵ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۴ (UTC)
- من کیبوردون دۆیمهلرین نئجه تعریف اوْلماسین باشارمیرام، یوخسا اوْندا بعضی دَییشیکلیکلر ائدردیم. اؤرنک اۆچون بو ئ بیزیم اۆچون چوخ لازیم اولان بیر شئیدیر. اوْنو شیفت ایله یوْخ اصلی صفحهده قوْیماق لازیمدیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۲۲ (UTC)
- چوْخ گؤزل. اوْندا بۇ کیبورددا بیر آز دَییشیکلیک ائتمک اۆچون دانیشیق آپاراریق. دانیشیقلار اساسیندا سیزه زحمت وئرهریک. درین حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۸ (UTC)
- سلاملار بَی. من بوردا بیر دانیشیق و سسوئرمه آچمیشام. سیزده اوْردا اؤز نظرلرینیزی یازا بیلرسینیز. حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۱۷ (UTC)
- چوْخ گؤزل. اوْندا بۇ کیبورددا بیر آز دَییشیکلیک ائتمک اۆچون دانیشیق آپاراریق. دانیشیقلار اساسیندا سیزه زحمت وئرهریک. درین حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۸ (UTC)
سیزده ایشتیراک ائدیندَییشدیر
سلام حؤرمتلی AlperTeo بَي یورولماین، سیزدن تشکور ائدریم سیزده فیکرینیزی بوْردا بیلدیرین.بیرده منم سیزین ایشلدن صفحهنیزی بیر فاصیله ایله یاراتدیم تا قیرمیزی شکیلدن چیخسین(ایجازهنیزله) حؤرمتلهE THP (دانیشیق) ۲۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۰۵ (UTC)
- سلام عزیز قارداش یئنی مودیریت سس وئرمه ده [۱] ایشتیراک ائدین و اوز باخیشینیزی یازین چوخ ساغ اولون اللرینیز آغریماسین --Amir a57 (دانیشیق) ۲۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۱۰ (UTC)
نئچه مسألهدَییشدیر
سالاملار سیزه. لۆطفاً آشاغیداکی نۆکتهلری چالیشمالارینیزدا نظرده ساخلایینیز:
- ایچین ← اۆچون
- دییشـتیرمک ← دییشـدیرمک
- یازی قایدالارینا گؤره «ئ» آلینما کلمهلرین باشلانغیجیندا و اوْرتاسیندا یازیلماز. ائنئرژی ← انرژی (اِنرژی)
- بۇنون کیمی دییشدیرمهلر کیچیک ساییلماز.
- «ت» سسی٬ ایکی و یا چوْخ هجالی سؤزلرده ایکی سسلی آراسینا دۆشرسه «د» سسینه چئوریلر. ایشلَت ← ایشلَدیر.
حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۷ آوریل ۲۰۱۶، ساعت ۱۷:۳۸ (UTC)
سلاملار سایین Ilğım اوچون یازماغا گوره: سیز ددگینیز 100% دوغرو، قوزئی آذربایجاندا اوچون یازیر ..آما بیزیم قایناغیمیز 100% قوزئی دن اولمامالی میثال اونلار دییر: "شهر شیغیجی طیاره لر طرفیندن هجوما معروض قالدی" بیزیمکی:"شیغیجی طیاره لر شهره هجوم ائتدیلر."(ترکی هنر است - اسماعیل هادی ص267). دیلی گوزللشدیرمک ده اونودولمامالی(البته اصولی و قاعدلی). بیز ویکی پدیا وورقونو دئیلیک یوخسا فارسجا دا یازارادیق، دیلیمیزه گوره بوردا چالیشیریق. (من دوغدوغوم یئرده و گونئیین چوخلو یئرلرینده "ایچین" ایشلندیگینه باخمایاراق)ایچین یا اوچون ایکیسیده اولسا گرامره و قواعده نه تاثیری اولاجاق! (چوخ اینسانلاردان ائشیتمیشم ایچین داها چکیجی و گوزلدیر. گرامره ده اثرسیز و ایشلتمه سیده داها راحات. یانی تلفوظو داها راحتدیر ). گینه ده ایستانداردا تاکیدلی اولسونوز من "اوچون" یازارام. سونسوز سایقیلار AlperTeo (دانیشیق) ۷ آوریل ۲۰۱۶، ساعت ۱۸:۴۰ (UTC)
- ایلتیفاتینیز اۆچون تشکّورلر؛ مۆمکون قدر یازی قایدالاری کیمی یازماغیمیز مصلحتدیر. حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۹ آوریل ۲۰۱۶، ساعت ۰۵:۲۴ (UTC)
سسوئرمهدَییشدیر
سلاملار. سیزده فیکرینیزی بیلدیرین.حؤرمتله.--E THP (دانیشیق) ۱۵ آقوست ۲۰۱۶، ساعت ۰۵:۳۲ (UTC)


text:
قیر
قیر (قیر) — کاربوهیدروژئنلردن و اونلارین اوکسیژنلی، گوگوردلو، آزوتلو تؤرملریندن عیبارت قاترانا اوخشار طبیعی و یا سونی مورکب عوضوو مادهلرین عمومی آدی.
ایکی نؤعه بؤلونور – سونی و طبیعی. برک و اؤزلو نئفت قیرلاری یئر قابیغیندا قومداشی و آهکداشی لایلارینا هوپاراق همچئنین چاتلاری دولدوراراق یاتاقلار عمله گتیریر. قیر یاتاقلاری نفتلی، قازلی ساحهلرله علاقهداردیر. سونی (تئخنیکی قیر) اساساً، ترکیبینده آسفالت–قاتران مادهلری چوخ اولان آغیر نفت قالیقلارینی (مازوت، قودرون و س.) 300 – 350° C-ده یوکسک واکویومدا دیستیلله ائتمکله و نئفت اعمالی قالیقلارینی (قودرون و س.) 260 – 280° C-ده هوانین اوکسیژنی ایله اوکسیدلشدیرمکله آلینیر.
قیر عادتن یول اینشیاتیندا، پلاستیک کوتله و س. حاضیرلانماسیندا ایشلدیلیر. صنایعده ایشلدیلن قیرین عمومی مقدارینین 90% سونی قیر نؤعلرینین پایینا دوشور.


text:
ان یاشلی کیشی 113 یاشیندا
113 یاشلی خوان وینسنت مورا گیننس رکوردلار کیتابینا دوشوب.
112 ایل 355 گون عؤمور ایله ان اوزون یاشایان کیشی اولان مورا، اوزون عؤمور سورمهسینین سیررینین "الله سئوگیسی، عائله سئوگیسی و ایشه ارکن قالخماق" اولدوغونو سؤیلهییب. مورا هر گونه بیر فینجان قهوه ایله باشلادیغینی و یئمک واختلارینی عائلهسی ایله کئچیردیگینی ده وورغولاییب.
مورانین 11 اؤولادی، 41 نوهسی، 18 نتیجهسی و 12 کؤتوکجهسی وار مورا بیلدیریب کی، دوستلاری و عائلهسی اونون ان بؤیوک حیات یولداشلاریدیر.
مورا، 1937-جی ایلده ادیوفینا دل روزاریو گارسیا ایله ائولنیب. 60 ایل بیرلیکده یاشادیقدان سونرا 1997-جی ایلده حیات یولداشینی ایتیردیگینی و سون 20 ایلین اونسوز کئچدیگینی دئییب. ایلک فوتوشکیلینی 51 یاشیندا آغ-قارا چکدیردیگینی ایفاده ائدن مورا انترنت و تلویزیون کیمی بیر چوخ مهم اختراع لارین اولینی و سونراسینی گؤردوگونو وورغولاییب.
ایلگیلیلی خبرلر
بیر کامیونون ایچینده ۴۲ نفرین جسدی تاپیلدی
ترک ائدیلمیش بیر کامیوندا کؤچمن اولدوقلاری دوشونولهن ۴۲ نفرین جسدی تاپیلدی
استولتنبرگ: سوئد و فنلاند تۆرکیهنین قایغیلارینی نظره آلمالیدیر
استولتنبرگ، سوئد و فنلاندنین ناتو-یا عضولوک مراجعتلری ایله باغلی جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانلا گؤروشدوگونو و اردوغانی ۲۸ ژوئنده مادریدده گئچیریلهجک دؤردلو دیروهیه دعوت ائتدیگینی بیلدیردی


text:
۱۲ مارس
۱۲ مارس:
- ۱۶۶۴ - نیوجرسی٬ اینگیلیس شاهلیغینین بیر مۆستعمرهسی اوْلدو.
- ۱۸۹۴ - کوکا کولا ایلک دفعه شۆشهده ساتیلمایا باشلاندی.
- ۱۹۱۳ - اوستورالیانین گلهجکدهکی باشکندی رسماً کانبرا اوْلدو. ملبورن کئچیجی اوْلاراق ۱۹۲۷-یه قدر باشکند اوْلاراق قالدی.
- ۱۹۱۸ - موسکو٬ روسیهنین باشکندی اوْلدو.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه ارزروم و آرحاوینی آزاد ائتدی.
- ۱۹۳۰ - هیندوستاندا ماهاتما قاندی٬ دۇز ایستحصالینداکی حؤکومت تکالینه قارشی چیخماق هدفی ایله٬ احمدآباددان دنیزه ۳۰۰ مایللیق دۇز یئریییشینه باشلادی.
- ۱۹۳۸ - آلمان عسگری بیرلیکلری اوتریش توْرپاقلارینا گیردی. صاباحیسی رسماً اوتریش آلمانا قاتیلدی.
- ۱۹۸۵ - تۆرکیهنین اوْتووا کوْنسوللوغونا ائرمنی ترورچولاری هۆجۇم ائتدی. بیر کانادالی پوْلیس اؤلدو. باشکوْنسول جوْشکون کیرچا یارالی اوْلاراق قۇرتولدو.
- ۲۰۰۰ - پاپ ایکینجی ژان پوْل٬ کیلسهنین کئچمیشده یهودیلرین٬ مۆخالیفلرین٬ قادینلارین و یئرلیلره قارشی ایشلتدیگی گۆناهلاردان اؤترو عفو دیلهدی.
- ۲۰۰۰ - صربیستان باشوزیری زوران دیندیچ٬ بلقراددا اؤلدورولدو.


text:
قوربان بایرامی: تقوا، یؤرهلگأ و أردِمه یاقین دورماق
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
دورموش اوزاق ماراتن یالی، دینووسیز آلادالاردان عیبارات. ایزیگیدرلی تاغاللا، نأمه دیر بیر زاتلاری یتیرتمهک و بیر زاتلارینگ "عهده سیندن گلمهک" آلاداسیدیر. دورموشدا کؤپ زادینگ عهده سیندن گلیپ بیلریس اِمما یۆرهگیمیزده المیداما بیر سانجی قالیار. باشارماق باسیشی بیلن اۆزنۆکسیز آلادالارینگ آراسیندا کأده دورماق، اۆنسدن دۆشۆرِنلریمیزه یؤنهلمِهک ایسلهیأریس. کیم چاغداش- معاصر، پست مدرن، پست حاقیقات زینگلیملرینگ آراسیندا ییتیرِنلریمیزی، گلجگیمیزه/ چاغالاریمیزا بریپ بیلمهدیکلریمیزی، بیزه یؤریته قیمماتلیقلاریمیزی یاتلاماق، اوُلارا دوُلانماق ایسلهمهز کی؟
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
اینه بایرامچیلیق شیله بیر پورصاتدیر. دورموشینگ آلادالاری نینگ آراسیندا دورماغینگ، صاپلانماغینگ دورلانماغینگ واغتی...
قوربان دؤرت مۆنگ ییللیق دأپدیر. ینه ده بیر گزه ک قوربانلیغی و قوربان بایرامینی باشدان گچیریأریس. کلاسیک ادبیاتلار اۆچ سانی دین، یهودیلیک، هریستیانلیق (مسیحیچیلیک) و اسلام تاراپیندان پیغامبار قابول ادیلیأن حضرت ابراهیم ینگ میلاددان اوزال 2000-نجی ییللاردا یاشاپ گچندیگینی بیان ادیأر. ابراهیم وپادالاریغینی گؤرکِزمهک اۆچین اوغلی اسماعیلی الله یولوندا قوربان چالماق ایسلأپدی. ابراهیم ینگ وپادارلیعی گؤرۆلِندن سونگ، قوربان اۆچین اؤلدۆریلن ایلکینجی قوُچدان بأری قوربان دأبی 4000 ییلا قولای واغت بأری دووام ادیأر. قوربان ادیلن شول قوچ نأحیللی باغتیار، عاداتی دأل یاغدایدا جانی بلکم دۆنیأنینگ اینگ قادیمی، اینگ موقاددس دأپلریندن بیرینه، یؤرهلگِهسینه، أردِمینه حیذمات ادیأر.
قوربان بؤلشمهکدیر، انفاقدیر. شیله بیر دأپ ولین، قوربان بایراملاریندا اؤلدۆریلن قوربانلیقلارینگ ضرور بولانلارا پایلانماغی گلوبال درجه ده کؤپچۆلیکلهیین عادات یالی. یاشغا واغتلاردا دا شکر اتمه گینگ عالاماتی حؤکمۆنده قوربانلیق مال چالماق و ضرور بولانلارا پایلاماقلیق هؤوسلِندیریأر.
دؤوره باپ (چاغداش- معاصیر) آداملارینگ گدونیست چمهلِشمه بیلن شخصی صاپاسی نینگ ایزیندا ایلغایان، باشغالاری اۆچین یاشاماغی پیکیر اتمه گینگ، قازانانلارینی اولار بیلن هم پایلاشماغینگ گچن دؤۆرلره دگیشلی یالی قابول ادیلیأن زاماناسیندا قوربان هامالا دیه رسینگیز تاریحینگ چونقلوقلاریندان ادیلیأن چاغیریش بولسا گره ک.
قوربانلیق یاتلاماقلیقدیر، رحیما دولانماقلیقدیر. قوربان دینگه بیر ماددی تایدان بؤلۆشمهکلیک دأل، شول بیر واغتدا دویغینی پایلاشماقدیر. اؤزۆنه باغیشلاناندیغی اۆچین قوربان بیر تاراپدان الله نی یاتلاماق بولسا، بایرامچیلیق تاراپی بیلن دوست یاریمیزی، انه آتالاریمیزی، آیاتدا بولان یا دا دۆنیهدن اؤتن یاقینلاریمیزی یاتلاماقدیر. دؤوره باپ دورموشینگ آلاداسی اۆنسدن دۆشۆرن قیمماتلیقلاریمیز بیلن جبیسلِشمهکدیر. دورموشینگ ایچینده ایشجنگ بولانلار بلکم شول یاتلامانینگ قیمماتینا دولی دۆشۆنمأن بیلر. بیر ییللاپ یاتلانماغا، قاپیلاری نینگ قاقیلماغینا قاراشیانلار نأمه؟ یتیشدیریپ، اولالدانلارینگ دولانیپ حورمات سیلاغ اتمه گینه قاراشیانلار! اولار اۆچین بایراملارینگ قیمماتی نأمه بیله اؤلچۆلیپ بیلرکأ؟
قوربان هیچ کیمی بولمایانلارینگ کیمی بولماقلیقدیر. قوربان بؤلۆشمه ک و بایرامچیلیق تایدان شِکسیز یاقین تؤوهرِکدن باشلایار. اِمما قوتاریان یری نینگ چأگی یوق. چۆنکی کؤنگلینگ چأگی بولمایار. قارریلاری، یتیملری گؤرمه ک بیلن باشلاپ، آلئس یورتلارا قوربانلیق آلیپ گیتمأگه، اول یردأکی ضرورلیق چکیأن آداملارینگ دِردلری بیلن دِرتلِنمأگه چنلی اوزاپ گیدیأر.
قوربان صاپلانماق، تقوی یاقین دورماقلیقدیر. قوربان سؤز تایدان یاقین دورماق، شکر دویغولاری نینگ بیانی، سوغات، باغش اتمه ک دیمه کلیگی آنگلادیار. قوربان آلله غا یاقین دورماق اۆچین بیر سبأپدیر. اگر شیله بولسا آیاتدا نأحیللی یرلیکلی بیان ادیلیپدیر: "قوربانلارینگیزینگ اتلری هم، قانلاری هم آلله غا بارماز. اونگا سیزینگ تقوی نگیز بارار. شیله لیکده دوغری یولی سالغی برندیگی سبأپلی آلله نی بیک تاناماغینگیز اۆچین قوربانلیقلاری سیزینگ حیذماتینگیزا بردی. یاغشیلیق انلری بوشلا"
شو گۆنکی گۆنده گۆن باتاردا و گۆن دوغاردا اینگ اساسی ضرورلیقلار شولار دأل می ایسهم؟ یؤرهلگأ، قیمماتلیقلارا، أردمه، بؤلۆشمهکلیگه، یاغشیلیغا یاقین دورماق، ایچگینلیک، یاغیش نیت، چوغاپکأرچیلیک بیلن حرکت اتمهک؟
قوربان ال چکمه ک و ترک اتمهکلیکدیر. قوربان، شولار بیلن بیرلیکده گره ک بولان حالاتیندا مالینگ و جانینگدان گچمهکدیر. الله غا یاقینلاشماق، دینگه بیر اونونگ اؤزۆنه یاقینلاشماق دیمهک دألدیر. اونگا آلیپ گیدیأن أهلی زادا یاقینلاشماق، اوندان داشلاشدیریان أهلی زاتدان ال چکمه ک و أهلی زادی ترک اتمه کلیکدیر. یاغنی عادالاتدان، یاغشیلیقدان، گؤزهللیکدن، بؤلۆشمه کدن، احسان دان محروم ادیأن أهلی زاتلاردان ال چکمه ک، اولارینگ أهلیسینی ترک اتمهک...
قوربان حاسابات، وجدان و مۆمکینچیلیکدیر. أهلی زادی ماددی دورموش، بأحبیت و پیدا گؤرمه ک بیلن دۆشۆندیرمه یأن، داشلارینگ داشلاریندان گلیأن سسه قولان آسماق، چونگقور عادالات، وجدان و مۆمکینچیلیک بیلن دورموشا چمه لِشمهکدیر قوربانلیق.
قوربان بوُیون اگمهکدیر. آدامزات اۆچین اساسی زات قانونی، حلال و معقول بولانی اوتغاشدیریپ حرکت اتمه کلیکدیر. سبأبی هر قانونی بولان قانونی، هر قانونی بولان حلال، هر حلال بولان قابول ادیلمأن بیلر. حقوقدا قانونیلیق، جمغیتده قانونیلیق، اسلامدا حلاللیق، کؤنگۆلده وجداندا گؤوۆنجایلیق طالاپ ادیلیأر. نأدرجه آغیر، غوصصالی و چیداماسی قین بولان هم بولسا، أردِمه بویون اگمه ک آدامزات اۆچین چؤزۆلمه دیک مسئله قالمازمیقا دییأن.
قوربانلیقلاریمیز دؤرت مۆنگ ییلدان بأری الهی بویروغا بویون بولیار. بیز هم حاقا بویونگ بولوپ بیلسهک...
شاهیر عبدالرحیم قاراقوچ اینجیتما آدلی قوشغوسیندا أهلی گؤزهللیکلرینگ و عادالاتینگ اؤنگۆنده بوینومیزینگ قیلدان اینچه بولاندیغینی اینحأ شیله آیدیار:
"یوللار اوزین، یوللار اینچه
یول قیسغالار عشق گلینچأ
یات قوربان بول اسماغیلچا
پیچاق سندن اینجینماسین"
المیداما قادالارا، قیمماتلیقلارا، تقوا یاقین دورماق، حاقیقاتا بویون سئنماق و المیداما احسان دویغوسی بیلن یاشاماغینگیزی آرزوو ادیپ، قوربان بایرامینگیزی قوتلایارین. دردلر بؤلۆشیلندیگی سایین آزالار، شاتلیقلار بؤلۆشیلندیگی سایین آرتار. بۆتین آدامزات ماشغالاسینا آسودا، کؤنگۆللری راحاتلاندیریجی بایرام دیلهیأرین.
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقادینگیز.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه کرمنچوک شهرینه قورالان هۆجۆمه قینانچ بیلدیردی
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی، اوکراینانینگ کرمنچوک شهرینده بیر سؤودا مرکزینه قورالان هۆجۆمه قینانچ بیلدیردی


text:
نیترو بلو تترازولیوم کولورید
نیترو بلو تترازولیوم کولورید (اینگیلیسجه: Nitro blue tetrazolium chloride) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگلی کریستال، تۇز حالتینده تاپیلار. و اتر کیمی تانینیر.نیترو بلو تترازولیوم کولورید نیتروژن بیلشیکلری و کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nitro blue tetrazolium chloride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده نیترو بلو تترازولیوم کولورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یارا
یارا یادا جراحت(اینگیلیس دیلی:wound).بدنده بیرجور اینجیکلیک و نوخوشلوق دیر.بدنده کسیلماق، دلینماق، جیزیلماق، سویولماق یا شیشماق دیر.
یارا ساغلیق بیلگیلرینده چوخلو حادیثه لردن اؤز وئریر و یارالی اینسان علاجه احتیاجی اولار.بدن دریسینده یا اتده و سوموکده سلوسلارین بیر بیرندن آیرلماسی یا آرادان گئدماغی یارا سببی دیر.
یارا بؤلومو[دَییشدیر]
یارا نئچه بؤلومه تانینیب.اولوسالار آراسی قیزیل صلیب کمیته سی یارانی نئچه بؤلومه و دیگر نوعلارا ساییلیب.هابئله(E, X, C, F, V, و M)اینگیلیسی حرف لر ایله گؤستریلیب و هر حرف بیر نوع یارا بؤلومودور.
- E :یارانین ایچئری قوطرو و بؤیوکلوغو
- X:یارانین ائشیک قوطرو و ائشیک گؤرونتوسو
- C:یارانین دئرینلیغی ایکی بارماق ساییندا اولماسی(هن یا یوخ ایله بللی اولور)
- F:سینیق اۆچون سایی بیر یازیلیر و سالیم اولماقدا سایی هئچ یازیلیر.
- V:یارانین حیاتا باغلی اثری(بئیینده ، آغ جییرده،داماردا) هن یا یوخ ایله بللی اولور.
- M: رادیوقرافیدا فیلیزی بیر آلات بدنده گؤروشماغی هن یا یوخ ایله بللی اولور
قایناق[دَییشدیر]
فارسیجا ویکی پدیا


text:
پرال د آرلانسا
پرال د آرلانسا (ایسپانجا: Peñaranda de Duero) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۶۴ کیلومتر موربّع دیر. ۸۵۲ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۵۸۳ نفر و اهالی سیخلیغی ۹٫۱ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peñaranda de Duero»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پرال د آرلانسا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۲۰۰۳ (میلادی)
میلادی ۲۰۰۳-جۆ ایل گریگوری تقویمی اساسیندا ایکی مین اۆچونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
ژانویه[دَییشدیر]
فئوریه[دَییشدیر]
مارس[دَییشدیر]
آوریل[دَییشدیر]
مئی[دَییشدیر]
ژوئن[دَییشدیر]
ژولای[دَییشدیر]
آقوست[دَییشدیر]
سپتامبر[دَییشدیر]
اوْکتوبر[دَییشدیر]
نوْوامبر[دَییشدیر]
دسامبر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ نوْوامبر - القاعدهنین صعودیه عربیستانیندا کرال سارایینا تررور هۆجومو نتیجهسینده ۲۰-یه یاخین اینسان هلاک اوْلموشدور.
- ۸ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری افغانیستاندا حربی بازالار قۇرماغا باشلادی.
- ۷ آوریل - باغداد٬ بۆتونلوکله آمریکا بیرلیکلرینین الینه کئچدی.
- ۷ اوْکتوبر - فیلم اوینایان آرنولد شوارتسنقر کالیفورنیانین فرمانداری سئچیلمیشدیر.
- ۲۶ دسامبر - بم شهرینده ۶.۶ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی.
- ۲۳ آوریل - سارس ویروسو سببی ایله چین خالق جۆمهۇریتینده مدرسهلر ایکی هفته باغلاندی.
- ۲۲ نوْوامبر - ائدوارد شئواردنادزه علئيهدارلاری گۆرجوستان مجلیسینه باسقین ائتمیشدیر. شئواردنادزه اؤلکهده وضعیتین گرگین اوْلدوغونو نظره آلاراق فوق العاده وضعیت اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۰ مارس - عیراق ساواشی: آمریکا بیرلشمیش ایالتلری عیراقی ایستیلا ائتمهیه باشلادی. باغداد بوْمبالاندی.
- ۱۹ مارس - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین قوْشونلاری عیراقا گیردی؛ اۇچاقلاری دا عیراقین غربینی بوْمبالامایا باشلادی.
- ۱۹ دسامبر - لیبی لیدری معمر قذافی اؤلکهسینین اتوم و شیمیایی سیلاح الده ائتمک آماجیندان ال چکدیگینی سؤیلهمیشدیر.
- ۱۵ مارس - هۇ ژینتائوْ چین خلق جۆمهۇریتینین ۴-جۆ دؤولت باشقانی اوْلدو.
- ۱۴ مارس - تۆرکیه جۆمهۇریتینین ۵۹-جۇ دؤولتی٬ رجب طیب اردوْغان باشوزیرلیگینده قۇرولدو.
- ۱۳ دسامبر - صدام حسین گیزلندیگی تکریت شهرینده تۇتولموشدور.
- ۱۰ آقوست - يوری مالنچنکو کوسموسدا ائولنن ایلک اینسان اولدو.
- ۱ مئی - آمریکا باشقانی جوْرج بوش عیراقداکی دؤیوشلرین سوْنا چاتدیغینی آچیقلادی.


text:
فردی قوارین
فردی قوارین (اینگیلیسجه: Fredy Guarín) (دوْغوم:۳۰ ژوئن ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) Puerto Boyacá) بیر فوتبالیست. شانقهای قرینلند شنهوا فوتبال کولوبو و کولومبیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فردی قوارین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- بوکاجونیورز کولوبونون اویونچولاری
- سن-اتین کولوبونون اویونچولاری
- پورتو کولوبونون اویونچولاری
- اینتر میلان کولوبونون اویونچولاری
- شانقهای قرینلند شنهوا کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۵ کونکاکاف قیزیل کاپ اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
خارزم خالق جومهوریتی
خارزم خالق جومهوریتی (اینگیلیسجه: Khorezm People's Soviet Republic، فارسجا: جمهوری خلق شوروی خوارزم، عربجه: جمهورية الخوارزمية الشعبية السوفيتية، فرانسهجه: République soviétique populaire de Khorezm، آلمانجا: Volksrepublik Choresmien، ایتالیاجا: Repubblica Sovietica Popolare Corasmia، روسجا: XopeзMckaя HapoдHaя CoBeTckaя Pecпyблиka) آسیادا بیر اسکی دؤولت. و اؤزبک تورکجهسی رسمی دیلیدی. خارزم خالق جومهوریتی 1920 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1925 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (27 آوریل)
آذربایجان-دا "کووید-19"لا باغلی سون وضعیت.
آذربایجان جمهوریتینده کوروناویروس (کووید-19) انفکسیونونا 1307 یئنی یولوخما فاکتی قئیده آلینیب، 2383 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب.
معلوماتا گؤره، کووید-19 اوچون گؤتورولن آنالیز نمونهلری مثبت چیخمیش 27 نفر وفات ائدیب.
ایندییهدک اؤلکهده عمومیلیکده 315 مین 119 نفرین کوروناویروس انفکسیونونا یولوخماسی فاکتی معین ائدیلیب، اونلاردان 282 مین 786 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 4429 نفر وفات ائدیب، آکتیو خسته سایی 27904 نفردیر.
سون گون عرضینده یئنی یولوخما حاللارینین معینلشدیریلمهسی ایله علاقهدار 11 مین 649، اؤتن مدت عرضینده ایسه عمومیلیکده 3 میلیون 206 مین 917 تست آپاریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
"آذربایجان-تۆرکیه-قازاقیستان آراسیندا تاریخی گؤروشمه اولدو"
آذربایجان، تۆرکیه و قازاقیستان خاریجی ایشلر باخانلاری و نقلیات باخانلارینین بیرینجی اوچلو گؤروشمهسی گئرچکلشدی
شنتوپ: دونیانین، تۆرک دؤولتلرینین سسینه احتیاجی وار
"اولوسلارآراسی دوغو-باتی اورتا دالانی و خزر گئچیشلی آذربایجان-ناخچیوان باغلانتیسیسی کیمی آددیملارلا بیربیریمیزه داها سیخ باغلانمالیییق"
علییئو لاوروو قبول ائتدی
"باریش آنلاشماسی تکلیفیمیز جاوابسیز قالدی آنجاق یئنه ده بو تکلیفین قبول ائدیلهجگینی اومود ائدیریک"


text:
بروکلین کؤرپوسو
بروکلین کؤرپوسو ۱۸۸۳– جو ایلده نیویورک دا رؤبلینگ طرفیندن سالینمیش ان قدیم آسیلقان (معلق) کؤرپولردن دیر. او، نیو یورک سیتی ده ایست ریور چایینین اوزه ریندن کئچره ک شهرین منهتن و بروکلین اراضی لرینی بیرلشدیریر. تیکلدییی دؤورده بروکلین کؤرپوسو دونیانین ان بؤیوک کؤرپوسو ایدی. بو کؤرپو او دؤورده مؤوجود اولوب بوتون کؤرپولری اوزونلوغو و ائنینه ۵۰% کئچمیشدیر. تیکیلندن سونرا او تئزلیک له نیو یورک اۆچون عظمت رمزینه چئوریلهرهک "گؤزل حیاتی" سیموولیزه ائدیردی.
بروکلین کؤرپوسو آلمان اصیللی معمار جوهن آوقوست رؤبلینگ طرفیندن لایحه له ندیریلمیشدیر. تیکینتی یه باشلایاندان آز سونرا بیر قضا (حادثه) نتیجه سینده رؤبلینگ خسارت آلیر و اوچ هفته سونرا وفات ائدیر. بوندان سونرا لایحه نین رهبرلی ینی اونون اوغلو موهندیس واشینقتون رؤبلینگ داوام ائتدیریر. او آتاسینین ۱۸۶۷- جی ایلده باشلادیغی کؤرپوسو تیکیب باشا چاتدیریر. بو کؤرپونون ازونونلوغو ۱۵/۱کیلومتر ، ائن ایسه ۴۸۶متر – دیر. بروکلین کؤرپوسو او دؤورده دونیادا پولاد مفتیل لردن حاضیرلانمیش ان بؤیوک آسیلقان (معلق) کؤرپو ایدی. بروکلین کؤرپوسو نیویورک لا منهتنی (بیر محله آدی دیر) بیرلشدیرهرهک نقلیه شبکه سینین اینکیشافیندا اؤنملی رول اوینامیشدیر.


text:
حمید رضا اوغلو محمدزاده ۱۹۲۴-جو ایل مارت آیینین ۱۸-ده تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچیب. ایلک تحصیلینی تبریزین «نجات» و «پرورش» مکتبلرینده آلیب. ۱۹۴۲-
اورتا مکتبده معلیملیک ائتدیگی ایللر اؤلکهده اجتماعی و سیاسی حادیثهلرله زنگین اولموشدور. او، تبریزه قاییتدیقدان سونرا هم معلیملیک ائدیر، هم ده یئنی یارانان آذربایجان دموکرات جاوانلار تشکیلاتیندا و اونون اورقانی اولان «جاوانلار» قزئتینین فعالیتینده یاخیندان ایشتیراک ائدیر. سونرا ایسه تبریز اونیوئرسیتهسینین تاریخ و ادبیات شعبهسینه داخیل اولور . ح.محمدزاده ایلک مقالهلرینی ۱۹۴۶-جی ایلده تبریزده “آزاد ملت” ،”جاوانلار” قزئتلرینده چاپ ائتدیریر.
۱۹۴۶-جی ایلده ۲۱ آذر حرکاتینین خیانت نتیجهسینده یاتیریلماسیندان سونرا حمید محمدزاده ده بیر چوخ دؤیوش و موباریزه دوستلاری کیمی باکییا مهاجرت ائتمهلی اولور. دوشدویو یئنی محیط اونون تحصیلینی داوام ائتدیرمک ساحهسینده یئنی پئرسپئکتیولر آچیر. او، اولجه آذربایجان عالی پارتیا مکتبینده، عینی زاماندا آذربایجان دؤولت اونیوئرسیتهسینین ژورنالیستیکا فاکولتهسینده تحصیلینی داوام ائتدیریر. عالی مکتبی بیتیرن محمدزاده آذربایجان علملر آکادئمیاسی نظامی آدینا دیل و ادبیات اینستیتوتونون آسپیرانتوراسونا داخیل اولور. بورادا ایشلهدیگی ایللرده «انقلابچی، ژورنالیست، یازیچی پیشهوری (حیاتی، محیطی، یارادیجیلیغی)» موضوسوندا علمی ایش یازاراق فیلولوگییا علملری نامزدی عالیملیک درجهسینه لاییق گؤرولور. اینستیتوتدا باش علمی ایشچی ایشلرکن «آخوندوو و شرق» موضوعسوندا دوکتورلوق دیسسئرتاسیاسینی مدافعه ائدیر. بوندان سونرا او، نظامی آدینا آذربایجان ادبیاتی موزهینده علمی فوندلار شعبهسینین مدیری،یاخین و اورتا شرق خالقلاری اینستیتوتونون ایران فیلولوگیاسی شعبهسینین بؤیوک علمی ایشچیسی وظیفهلرینده ایشلهمهیه باشلاییر.
ح.محمدزاده بیر قلم صاحیبی کیمی پوبلیسیستیک یارادیجیلیغا قئید ائتدیگیمیز کیمی،۱۹۴۶-جی ایلده تبریزده نشر ائدیلن «آزاد ملت» و «جاوانلار» قزئتلرینده چیخان مقالهلری ایله باشلامیشدیر. ایلک حئکایهلری ایسه «پیونئر» و «آذربایجان» ژورناللاریندا درج اولونموشدور.
ح.محمدزاده “م.ف.آخوندوو و شرق” ،علیشیر نوایی، حافظ شیرازی، شهریار، م.ش.واضح و باشقالارینین ادبی یارادیجیلیغینا عاید سندلر توپلاییب نشر ائتدیریر. اونون م.ت.زهتابی،رضا قاضی، ابوالفضل حسینی، علی توده و باشقالاری ایله یازیشمالاری وار. ان ماراقلی اثرلریندن اولان “مشروطه انقلابی عرفهسینده و دؤورونده ایران ادبیاتی”، “بهار شیروانی”،سید جعفر پیشهوری” ، “تبریز خاطیرهلری” و س. اثرلری بو گون ده اؤز آکتواللیغینی ساخلاییر. بدیعی یارادیجیلیق نمونهلری اولان “فدایی” پووئستی، “شمال حئکایهلری” ،”اوغورلانمیش آبیده” ،”تبریز تبسسومو” ، “آزادلیق حسرتی”و س. حکایهلری ده ماراقلی موضوعلارا حصر اولونوب. “۱۹۴۱-۴۵-جی ایللرده جنوبی آذربایجان ادبیاتی” ، ” انقلابدان سونراکی دؤورده جنوب شعیرینده وطن و وطنپرورلیک موتیولری” ،”ملا نصرالدین ژورنالی تبریزده” ،”جنوبی آذربایجان شاعیری سهند حاقیندا” ،”صادق بی صادقی افشار” ، “میللی آزادلیق حرکاتینین ترننومچوسو” ،”عباس پناهی (ماکولو)”،محمدی مدرسی-تبریزی” ،”جنوب فولکلورو” ، “آذراوغلو”، ستارخان حاقیندا رومان، حیدر عمواوغلو حاقیندا رومان، “شیخ محمدخیابانی” ، “زینالعابدین مراغهای” ،”حمید نطقی” و س. علمی مقالهلرینده ایسه ح.محمدزاده بیر چوخ پروبلئملر، شخصیتلردن بحث ائتمکله جنوب موضوعسونو داهادا گئنیشلندیرمیشدیر.
ناثر محمدزادهنین ادبی پروفیلینی و یارادیجیلیق سپئکترینی معینلشدیرن حکایهلری مهاجرت ایللرینده ایشیق اوزو گؤرموشدور. گنجلیک ایللرینده یاشادیغی اؤلکهنین آداملارینین دونیاگؤروشون، پسیخولوگیاسینا یاخشی بلد اولان حمیدین نثر اثرلرینده میللی کولوریت، رئژیمین فورمالاشدیردیغی اعتراض پسیخولوگیاسی چوخ گوجلودور. مؤلف، حتّی وطندن کناردا یاشادیغی سئوگی و محبت ماجرالاری تصویرینده ده اؤز یارادیجیلیق کرئدوسونا صادیق قالیر. ادیبین «حکایهلر» (۱۹۵۷)، «فوتبولچو»، «ایلک محبت» (۱۹۶۷)، «تبریز خاطیرهلری» (۱۹۷۸)،”اوغورلانمیش آبیده”(۱۹۸۴) آدلی کیتابلاریندا توپلانمیش حکایهلری بو باخیمدان چوخ خاراکتئریکدیر.
فارس دیلینین اینجهلیکلرینه یاخیندان بلد اولان ادیب بو ثروتدن باجاریقلا استفاده ائدهرک آذربایجانین ترجومه ادبیاتی خزینهسینه گؤزل اینجیلر بخش ائتمیشدیر. اونون چئویردیگی «خسرو و شیرین» پوئماسی (نظامی گنجوی)، همچنین جلیل محمدقلیزاده حکایهلری (فارس دیلینه ترجومه)، زینالعابدین ماراغالینین «ابراهیم بیین سیاحتنامهسی» اثرلرینین ترجومهلری بارهده یالنیز خوش سؤزلر دئمک اولار.
ح.محمدزادهنین ادبیاتشناسلیغا دایر مقالهلری ده همیشه یوکسک قیمتلندیریلمیشدیر. بو باخیمدان ترتیب و نشر ائتدیردیگی کیتابلار – نسیمینین فارسجا دیوانی و شهریارین تورکجه شعیرلر کلیاتی و اونلارا یازدیغی مقدمهلر متنشناسلیغیمیزین ساییلیب-سئچیلن نمونهلریندندیر. «وارلیق» ژورنالیندا منتظم چیخیش ائدهن ح.محمدزادهنین مقالهلرینده، ائلجه ده پوبلیسیست یازیلاریندا میللی معارفچیلییه چاغیریش و بو استقامتده آراشدیرمالار باشلیجا یئر توتوردو.
اونون ادبی تنقید ماتریاللاری سیراسیندان م.شهریار و حمید نطقی ایله باغلی یازیسینی تقدیم ائتمک ایستردیک. ح.محمدزاده “حیدربابا یالقیز قالدی” آدلی مقالهسینده «حیدربابایا سالام» اثرینی «خوش طالعلی اثر» آدلاندیریر و دؤورونون ان مهم ادبی حادیثهسی کیمی سجیهلندیریر. عینی زاماندا شهریارین آذربایجان، بوتؤولوکده شرق ادبیاتینداکی موقعینی معینلشدیریر: “شهریار دا نسیمی، فضولی، صائب، نباتی کیمی سلفلرینین عنعنهسینی لیاقتله داوام ائتدیردی. فارسجا و تورکجه گؤزهل سؤز اینجیلری یاراتدی. ایرانین ایکی بؤیوک خالقینین سارسیلماز محبتینی قازاندی”
ح.محمدزاده. نطقینین بدیعی یارادیجیلیغی اوزهرینده گئنیش دایانیر، اونون گونئی شعرینه گتیردیگی یئنیلیکلری معینلشدیرمهیه چالیشیر: «اونون بدیعی یارادیجیلیغی وطنده انسانلارا، طبیعته توکنمز سئوگی ایله دالغالانیر. شعرلرینده درین فلسفی مضمونلا بیرلیکده یئنی فورمایا خصوصی دقت وئریر و بو ساحهده معین اوغورلار قازانمیشدیر».
ادبیاتشناس عالیم کیمی شمالدا و جنوبدا یاخشی تانینان حمید محمدزادهنین نثر ساحهسینده ده اوغورلو اؤرنکلر یاراتدیغینین بیر داها شاهیدی اولوروق. حمید محمدزاده “تبریز خاطیرهلری” آدلی کیتابیندا درج اولونان «انجیر آغاجی” حکایهسینده انسان حیاتینی آغاجلا مقایسه ائدیر. آتا قوروموش انجیر آغاجینین کؤکوندن پؤهرلندیگینی گؤروب حسدله فیکیرلشیر کی، انجیر آغاجی بو باغی همیشهلیک ترک ائتمیر، انسان ایسه آغاج عؤمرو قدر یاشامیر. ائله بو واخت اونو سسلهییرلر، -آتا بیز گلدیک، -اوشاقلارین شن، شاقراق سسینی ائشیدن آتا قاپیلدیغی حیس دن بوسبوتون آیریلیب اونلارلا اَیلنمهیه باشلاییر… یازیچی بونونلا انسان حیاتینین ابدیلیگینه اشاره ائدیر.
حمید محمدزادهنین ح.م. غریب امضاسی ایله قاراباغ موضوعسونا حصر اولونموش «قبیرلری سؤکوردولر» حکایهسی ده چوخ تاثیرلی و گونوموز اوچون آکتوالدیر. حکایهده بیر جنوبلونون تصادوفن بیر قاراباغلی طلبه ایله راستلاشیب بیرلیکده گیزلی یوللا یاخین واختلاردا اشغال ائدیلمیش کندلرینه گئدرکن یولدا گؤردوکلری حادثه لردن دانیشیلیر.
ساکینلر طرفیندن ترک اولونموش کند قبرستانلیغیندا بؤیوک بیر بولدوزری گؤرن اوغلانلار چوخ تعجوبلهنیرلر. قبرستانی نظردن کئچیررکن چوخلو سؤکولوب داغیدیلمیش قبیرلر گؤرورلر… مؤلیف حکایهده اوغلانلارین بیرینین دیلی ایله بو گونوموز اوچون چوخ ماراقلی اولان بیر تاریخی فاکتی یادا سالیر:
«بیر دونیا ساواشیندان سونرا عثمانلی امپئریاسی گوجدن دوشنده ائرمنیلر بوندان استفاده ائدیب «بؤیوک ارمنستان» یاراتماق خیالینا دوشور. پاریس صولح کونفرانسینا و فرانسا، اینگیلتره، آبش دؤولتلرینین باشچیلارینا مراجعت ائدیب آنادولودا ارمنیلرین اکثریت تشکیل ائتدیگینی ادعا ائدهرک اورانین ارمنیلره وئریلمهسینی ایستهییرلر.
آمریکا پرزیدئنتی ویلسون ژنرال هارورتون باشچیلیغی ایله یارادیلمیش هئیته همین اراضینین اهالینین ترکیبینی یوخلاماغی تاپشیریر. ارزرومدا بو هئیت بلدیه رئیسی ذاکر بی قارشیلامیش و قوناغی کابینئتینده کیپنجره اؤنونه چاغیریب یاخینلیقداکی قبرستانلاری و کیچیک مزارلیغی گؤستریب دئمیشدی: «بونلار هامیسی تورک قبیرلریدیر، شهرین دیگر یئرلرینده ۱۰ بئله قبرستانلیق دا وار، او دا ارمنی مزارلیغیدیر. ارمنیلر اؤلولری یئمهدیلر ها!».
مؤلیف کیچیک بیر حکایهده ارمنیلرین تاریخن کئچدیگی ساختاکارلیق یولونو، ادعالارینین اساسسیزلیغینی صنعتکارلیقلا جانلاندیرا بیلیر. یازیچینین تاریخه مراجعتی حکایهیه بیر سندلیلیک، ایناندیریجیلیق اوقاتی دا بخش ائدیر. حکایهده گؤستریلیر کی، همین او ادعالی ارمنیلر «دوننکی سهولرینی» دوزلتمهیه چالیشیر. قاراباغداکی آذربایجانلی قبیرلرینی سؤکوب ایزینی ایتیرمهیه سعی گؤستریرلر. تکجه قبیرلریمی؟! هله نئچه ایللر اؤنجه تکجه قاراباغدا دئییل، بوتون آذربایجاندا مدنیت آبیدهلری اوزهرینده اؤز خیرلرینه “دوزهلیشلر” ائدهن خصوصی تعلیم کئچمیش ارمنی اوستالارینا فرصت دوشدوکجه اونلاری مدنی صورتده اوغورلاییب آذربایجاندان اوزاقلاردا اؤزونونکولشدیرن ارمنی “صنعتکارلارینا” آذربایجاندا او قدرده اهمیت وئرمیردیلر. لاکین اونلارین اشتاهاسی گئتدیکجه چوخالدی. اونلار آذربایجان تورپاقلارینین بیر حیصهسینه صاحب چیخماق اوچون ادعا قالدیریب قاراباغی آذربایجاندان آییردیلار. تاریخ ساختاکارلیغی سئومیر، حقیقت گئج ده اولسا بیر گون اوزه چیخاجاق!!!
سون ایللرده ایراندا یاشایان ادیب حکایهلرینی و ادبی-تنقیدی مقالهلرینی منتظم اولاراق تورکدیللی مطبوعاتدا چاپ ائتدیرمیشدیر. او، اوزون مدت آذربایجان دیلینده نشر ائدیلن «وارلیق» درگیسی ایله امکداشلیق ائتمیش، «یول» آدلی ادبی، اجتماعی-سیاسی ژورنالین تاسیسچیلریندن بیری اولموشدور. حمید محمدزاده ۱۹۴۷-جی ایلدن جنوبی آذربایجان یازیچیلار جمعیتی اداره هئیتینین، ۱۹۵۸-جی ایلدن ایسه آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین عضوو اولموشدور. او، هارادا یاشاماسیندان آسیلی اولمایاراق حیاتینین بوتون مرحلهلرینده آذربایجان ادبیاتینین، هابئله آذربایجان ادبیاتشناسلیغینین شرفینی یوکسک توتموش و اونون علمی-ادبی دیرلرینین کئشیگینده دایانمیشدیر.


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
İ alahi، الهی! Mən kiçik bir körpəyəm. اوز مرهمت دوشوندن بسل مِنی، سِنین مِهَبَت آغوشوندا بیویت مینی، سِنین تَربیَه مِکْتَبِندِ مِنْتَینِکِرَمِلِم. قارانلیقدان قورتر، پارلاق بیر ایشیق ایله مِنی; qəmginlikdən ذخیره eylə, gülşənin gülü eylə məni; سئنین آستناندا بیندلیک اتمک وچون من ایذن ور، پاک مومینلرین خاسییه و اگزلاقی باغیشلا منه. مِنِی انسان آلمینه خئییر وِرِن ایله و اِبِدی هَیات تاچی ایل خوبیمی شَرَفَلَندیر.
هقیقتن، سانسان قوووتلی، قودرتلی، گورن و عشیدن.
-ابدول-بهاء عباس
اوشاقلار اوچون دوالار
اوشاقلار اوچون دوالار
بو اوشاغی اوز بینندهنلرینین آراسیندا کمیل بیر روح کیمی یتیشدیر.


text:
۱۵ دسامبر
- ۵۳۰ - ایمپراتور يۇستینیانین امریله روم حۆقوق سیستمی ۶-جی عصرین طلبهلرینه اۇيغونلاشدیریلیب.
- ۱۰۵۵ - سلجوق حؤکمداری توْغرول بَي بغدادی فتح ائدیب
- ۱۲۵۶ - هولاکو خان قوْشونلاری الاموت قالاسینی يئرله يئکسان ائدیب.
- ۱۸۰۶ - ناپوْلِوْنون اوْردوسو وارشاوانی تۇتوب.
- ۱۹۱۷ - موْلداوی خالق جومهوریسی اعلان ائدیلیب.
- ۱۹۸۹ - رۇمانیده کومونیست حیزبینین حاکمیتینه قارشی چێخیشلار باشلايیب.
- ۱۹۹۰ - قیرقیزیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۲۰۰۰ - چِرنوْبیل اتمی نیروگاهینین سوْنونجو - ۳-جو بولوکونون ایشی داياندیریلیب. بۇنونلا دا، نیروگاهین فعالیتینه سوْن قوْيولوب.


text:
«فارص کاتیباوغلو» حیاتلا وداعلاشدی
یاییلان خبر اساسیندا، اورمونون تانینمیش اجتماعی شخصیتی و شاعری «دده کاتیب»ین اوغلو شاعر «فارص طیار قولونجو(کاتیب اوغلو) اسفند آیینین ۲۳-نجی گونو خرچنگ خستهلیگی سببیندن حیاتلا وداعلاشمیشدیر.
«فارص طیار قولونجو(کاتیب اوغلو) ۱۳۴۳-جی ایل اورمونون «انزل» ماحالینین «قولونجو» کندینده دونیایا گؤز آچیر، بویا باشا چاتدیقدا اؤز آتاسی «دده کاتیب»ین تعلیم تربیهسی ایله آذربایجان ادبیاتی خصوصیلهده شفاهی خالق ادبیاتی و عاشیق شعرلری ایله تانیش اولور و اؤز آنا دیلی و دوغما ادبیاتینا علاقه بسلهییر. تحصیلینی اقتصاد رشتهسینده دیپلمه قدهر داوام ائتدیریر و ۱۳۸۸-جی ایلده آذربایجان جمهوریسینده تورک ادبیاتی اوزره لیسانس و ۱۳۹۳-نجی ایلده یوکسک لیسانس آلیر.
فارص کاتیباوغلو ۱۳۵۹-نجی ایلدن شعر یازماغینا رغمن، آتاسی «دده کاتیب» قید حیاتدا اولانا کیمی اؤز اثرلرینی نشر ائتدیرمکدن چکینیر. آتاسینین وفاتیندان سونرا اثرلرینین بیر حصهسینی «کؤنولدن دیله» عنوانی آلتیندا نشر ائتدیریر.
فارص کاتیباوغلونون شعرلری آذربایجان عاشیقلاری طرفیندن صمیمیتله قارشیلانیب و اونون بیر چوخ شعرلری عاشیقلار طرفیندن ایفا اولونوبدور.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان «فارص کاتیباوغلو»نون ایتگیسینی اونون مؤحترم عائلهسینه، قوهوم- اقرباسینا و ادبی جمعیتیمیزه تسلیت دئییر و خاطرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۲۴/۱۲/۱۳۹۸


text:
دمیرقازیق عیراق دا 6 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
گارادا 4 ترورچی، متینادا 2 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
تۆرکیأنینگ میللی حابار آلما تشکیلاتی (میت) عیراغینگ دمیرقازیغیندا ترورچیلارا قارشی حرکت قورادی.
حرکتده آیرالیقچی ترور قوراماسی پ. ک. ک / ک. ج. ک نینگ 6 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
میت تاراپیندان پ. ک. ک/ ک. ج. ک ترور قوراماسینا دمیرقازیق عیراق دا 2 حرکت قورالدی.
شیله لیک بیلن گارادا 4 ترورچی، متینادا 2 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
دِگیشلی حابارلار
سوریه و عیراغینگ دمیرقازیغیندا 19 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی ترورچیلارینگ تأثیرسیز یاغدایا گتیرلندیگینی تاصصیقلادی
أردوُغان: آمریکانینگ کؤمِکلری یونان-ی حالاص اتمهز
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، یونان ینگ چِنیندن آشان سؤزلرینه جوُغاپ بردی


text:
تۆرک میللی تیمی لوکزامبورگو قوناق ائدیر
ایندیه دک اوینادیغی ۴ اویوندا هئچ گل یئمهدن قازانان تۆرک میللی تیمی، ۱۲ پوئنله لیدئردیر
تۆرک میللی تیمی، اولوسلار ج لیگی ۱.جی قروپدا بو گون لوکزامبورگو قوناق ائدهجک.
ایندیه دک اوینادیغی ۴ اویوندا هئچ گل یئمهدن قازانان تۆرک میللی تیمی، ۱۲ پوئنله لیدئردیر.
میللی تیم بو اویوندان ۱ پوئن بئله آلسا، سون اویونلار اؤنجهسی ب لیقگینه یوکسلمهیی تضمین ائدهجک.
تورکیه، اشنفان کونتس ایله ۱۱.جی اویونونو اوینایاجاق.
میللی تیم، آلمان مربی ایله ۷ غلبه، ۱ برابرلیک و ۲ مغلوبیت آلدی.
۲۸ گل ووران تۆرک میللی تیمی، ۹ گل یئدی.
باشاکشهیر فاتح تئریم ایستادیوموندا اوینانیلاجاق قارشیلاشما، تۆرکیه ساعاتی ایله ۲۱.۴۵ده باشلایاجاق و ترت ۱دن جانلی یاییمنلاناجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه میللی قادین ولیبال تیمی 1/4 فینالدا
تورکیه-نین قادین والیبال تیمی صربیستان-ین دومینیکن جمهوریتینه 3:0 حسابی ایله غالیب گلمهسی ایله 1/4 فینالا یوکسلیب.
تورکیه-نین قادین والیبال تیمی آلمانیانی 3:0 حسابی ایله مغلوب ائدیب
تورکیه-نین قادین والیبال تیمی FIVB دونیا شامپیوناتینین 2-جی تور F قروپونون ایلک اویونوندا آلمانیانی 3:0 حسابی ایله مغلوب ائدیب.
شامپیونلار لیگی: "بارسلونا" مغلوب اولدو، "بایرن مونیخ"دن دارماداغین
بو گون یوفا شامپیونلار لیگینین قروپ مرحلهسینده 3-جو تورا ایستارت وئریلیب.


text:
۲۳ آوریل
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۸۲۷ - ویلیام رووان هامیلتون٬ ایشیق سیستملری تئوریسینی حاضیرلادی.
- ۱۹۰۶ - روسیهده تزار ایکینجی نیکولای اساس یاسالار اوْلاراق آنایاسانی اعلان ائتدی.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین آچیلیشی.
- ۱۹۲۳ - لوزان باریش کونفرانسی ۲۳ آوریل ۱۹۲۳-ده ایکینجی دفعه کئچیریلدی.
- ۱۹۴۸ - ایکینجی دۆنیا ساواشیندان بری باغلی ساخلانان توْپقاپی سارایی موزهسی و ایستانبول آرکئولوژی موزهسی خالقا آچیلدی.
- ۱۹۸۲ - ت.ر.ت٬ هفتهده ایکی گۆن رنگلی تلویزیون یایینینا باشلادی.
- ۱۹۹۴ - قاقاووزیا قۇرولدو.
- ۲۰۰۳ - سارس ویروسو سببی ایله چین خالق جۆمهۇریتینده مدرسهلر ایکی هفته باغلاندی.
- ۲۰۰۶ - ماراپی یانارداغی پاتلادی.


text:
`ناتو مقابله قوهلری` نتیجهلر
خبرلر [452]
- ناتودان روسیا آچیقلاماسی
- اردوغان: بیز دونیانین بیر پارچاسیییق، نه دوغونون نه ده باتینین
- اوکراینا باش قرارگاهی: "سون گونده روسیانین 660 حربچیسی محو ائدیلیب"
- اردوغاندان یونانیستانا تپکی
- "تۆرکیه اولمادان ناتو گوجلو دئییل"
- فخرالدین آلتون، آپا خبر آژانسینین سواللارینی جاوابلادی
- روسیا اوردوسونا مخصوص تانکلار کیئوده نوماییش ائتدیریلیر
- ناتو-دان خبردارلیق: بو حالدا موداخیله ائدجییک!
- اوکراینا-نین مارگانتس شهرینه هوجوم اولوب: 10-دان چوخ آدام اؤلوب
- بکر بوزداغ :"سوئد و فینلاندیا-دان جاواب گوزله ییریک"
- فرانسا:"اوچلو آنلاشما" دیگر عضولر اوچون مجبوری عهده لیگی یوخدور"
- ینس استولتنبرگ تورکیه-یه تشککور ائدیب
- کوزوودا گرگینلیک؛ ناتو، موداخیلهیه حاضیر
- ناتو اوکراینایا حربی و مالیه یاردیمی گؤسترمهیه داوام ائدهجک
- سوئد باشباخانی: تورکیه ایله ائدیلن آنلاشمایا عمل ائدهجهییک
- اردوغان: یانلیشلاری اولسا، لازیم اولانی ائدریک
- لاوروو: ناتونون فعالیتلریندن جدی شکیلده قایغیلیییق
- سوئد باشباخانی آندرسون: تورکیه ایله ائدیلن آنلاشمانین آرخاسینداییق
- اردوغان، بایدن ایله گؤروشدو
- تورکیه، سوئد و فنلاند آراسیندا اوچلو آنلاشما ایمضالاندی
- تورکیه سلاحلی قوهلرینین "فرات قالخانی" عملیاتی بارهده آچیقلاما
- تورک اوچاغی، ناتو اوچاغینا هاوادا یاناجاق دولدوردو
- روسیا ناتو اوچون بیرباشا تهدیددیر
- ناتو، بؤیوک بیر دییشیمین باشلانقیجیندا


text:
آلیسون هانیقان
آلیسون هانیقان (اینگیلیسجه: Alyson Hannigan) آمریکالی اوْیونچو آلیسون هانیقان نورتریجدهکی کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو دا درس اوْخویوب. ۱۹۸۶–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Alyson Hannigan to Star in ABC Comedy From Kerry Washington". The Hollywood Reporter (in انگلیسی). Retrieved August 25, 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alyson Hannigan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آلیسون هانیقان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.