text:
قاناخما
قاناخما — هر هانسی تراوما زامانی قان دامارلارینین زدهلهنمهسیدیر. قان بدن بوشلوقلارینا آخارسا، داخیلی قاناخما آدلانیر.
قاناخمانین نؤولری[دَییشدیر]
- آرتئریال
- وئنوز
- کاپیلیار
کاپیلیار قاناخمالار[دَییشدیر]
بو قاناخمالار قان دؤورانی سیستئمینین اوست طبقهسی زدلندیی حالدا باش وئریر. بۇ حالدا قان یاواش آخاراق یارانی نازیک قاتلا اؤرتور.
وئنوز قاناخمالار[دَییشدیر]
بو زامان ایشلنمیش قانی اورقانلاردان اوریه داشییان دامارلار زدهلنیر. اوکسیگئنله زنگین اولمایان بئله قان توند قیرمیزی رنگده، یاپیشقان و قاتی اولور. بۇ زامان قان عئینی هجمده اولماقلا یاواش آخیر. علامتلر:
- قان یارادان ساکیت آخیر.
- قان توند-قیرمیزی رنگلی اولور. کاپیلیار قاناخمادا یارا قان وئریر و آخان قان تئز لاختالاشیر.
آرتئریال قاناخمالار[دَییشدیر]
بو حالدا قانی اورکدن اورقانلارا داشییان دامارلار زدهلنیر. اوکسیگئنله زنگین اوْلان بئله قان دورو و آچیق قیرمیزی رنگده اولور. بئله قاناخما زامانی قان، یارادان گوجلو فونتان شکلینده آخیر، قان اورک نبزینه اویغون اولاراق پولساسییا ائدیر.
علامتلر:
- سۆرعتلی قاناخما.
- زدهلهنمه ناهییهسینده آغری.
- آل-قیرمیزی رنگلی قان.
- قانین تضییق ایله آخماسی.
ایلک تیببی یاردیم[دَییشدیر]
ان تهلوکهلی قاناخما آرتئریال قاناخمادیر. بۇ زامان فوواره شکلینده آل قیرمیزی قان سۆرعتله داماردان خاریج اولور و زررچکمیش بیر نئچه دقیقه عرضینده چوخلو قان ایتیره بیلر. درحال قاناخمانی ساخلاماق اۆچون تدبیرلر گؤرولمهلیدیر. تورنا و یا ال آلتیندا اوْلان هر هانسی واسطهدن (ایپ، رئزین، پارچا، بئل کمری و س.) ایستیفاده ائتمکله زده ناهییهسیندن یوخاریدا ایری ماگیسترال دامارلاری تورنا ایله سیخماقلا قاناخمانی ساخلاماق لازیمدیر. ال آلتیندا هئچ نه اولمادیقدا ایری ماگیسترال داماری بارماقلا سومویه دوغرو سیخماق لازیمدیر. تورنانین قویولدوغو واخت قئید ائدیلمهلیدیر. چونکی ۱-۲ ساعتدان سوْنرا ۲-۳ دقیقهلییه سارغینی بوشالتماق لازیمدیر کی، اطرافین قیدالانماسی پوزولماسین. عکس حالدا قانقرئنا باش وئره بیلر. وئنوز قاناخما زامانی توند آلبالی رنگده قان فاصیلهسیز یاواش آخینلا خاریج اولور. بۇ زامان سیخیجی سارغی قویماقلا قاناخمانی دایاندیرماق اولار. کاپیلیار قاناخما زامانی عادی سارغی قویدوقدا قاناخما دایانیر. بوتون حاللاردا سارغینین اوستوندن بوز قوووغو قویماق آغرینی آزالتماغا و قاناخمانی دایاندیرماغا کؤمک ائدیر. بورون قاناخماسی زامانی بورنون ایچریسینه هیدروگئن پئروکسید مهلولو ایله ایسلائدیلمیش پامبیق و یا بینت یئرلشدیرمک، بورون پرلرینی بیر-بیرینه سیخماق، بورنون اوزرینه بوز قویماق لازیمدیر. آغ جیرلردن قاناخما اولارسا (بو زامان کؤپوکلو آل قیرمیزی قان گلیر) زررچکهنه یاریموتوراق وضعیت وئرمک، دؤش قفهسی اوزرینه بوز دؤشهمک، اؤسکوریی آزالدان درمانلار وئرمک لازیمدیر. قانلی قوسما اولارسا (بو زامان قوسونتو کوفئ چؤکونتوسونه اوخشاییر) خستهیه تام ساکیتلیک وئریلمهلی، قارنینین اوستونه بوز قویولمالی، یئمهیه و مایئ قبولونا ایجازه وئریلمهمهلیدیر.
داخیلی قاناخما[دَییشدیر]
بو زامان علامتلر تراومادان بیر مدت سوْنرا اؤزونو گؤستریر:
- تراوما ناهییهسینده گؤیرمه.
- یومشاق توخومالارین آغریلی، شیشکین اولماسی، قارین بوشلوغونا قانسیزما زامانی – «سرت» قارین.
- زررچکمیشده هیهجان و ناراحاتلیق هیسسینین اولماسی.
- تئزلشمیش تنففوس.
- درینین سرین، نم و آوازیمیش اولماسی.
- اورکبولانما و قوسما.
- سوسوزلوق هیسسیاتی.
- شعور سوییهسینین دییشکهنلیگی.
- طبیعی دلیکلردن (آغیز، بورون، قولاق، آنوس، جینسی اورقانلار) قان آخماسی.
علامتلری[دَییشدیر]
- سویوق و نم دری.
- ضعیفلیک.
- ناراحاتلیق.
- آغیزدا قورولوق، سوسوزلوق.
- ضعیف، تئزلشمیش نبز.
- تئزلشمیش تنففوس.
- شعورون قاریشیقلیغی.
- شعورون ایتمهسی.
داخیلی قاناخما زامانی ایلک یاردیم[دَییشدیر]
- یوخاریدا قئید اوْلونان تدبیرلر کومپلئکسی.
- آغری و شیشکینلیگی آزالتماق مقصدیله سویوق کومپرئسسین قویولماسی.
- سویوق کومپرئسس ساعتدا ۱۵دقیقه عرضینده قویولا بیلر.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- http://fhn.gov.az/newspaper/?type=news&c_id=18
- http://www.med.az Archived 2019-09-09 at the Wayback Machine.
- http://kayzen.az/blog/qan-damar/2163/qanaxmalar.html
- http://vital.az/tty.html


c: text/html

text:
ايلك اول دنيز ايشچى نى اوز
آغزينيزدان بيزه و اوخويانلارا تانديرين زحمت اولماسا؟
اجازه وئرسز؛ اولّجه سیزدن تشکز ایله یم بو فرصتی فراهم ایله دیغیز اوچون.منیم قلم آدیم "دنیز ایشچی" دیر و اگر اختیاریم اوز الیمده اولسایدی؛ دوغوم آدیمی دا دنیز ایشچی قویاردیم. آنامین دئدیغینه گوره من باهارین اوچونجو آینین اون بئشینده مین اوچ یوز اوتوز بئش ایلینده سولدوز محاليندا دا دنیایا گوز آچميشام. بیزیم ائویمیز ایکی اطاق بیر قهوه خانایدی و بو ایکی اطاقین بیریسی قوناق اطاقی سایلاردی.
بیزیم هامیمیز نئچه قارداش و نئچه باجی بیر اطاقدا یاشیاردیخ. من اوبیری باجی و قارداش لاریم چوخو کمین او ائوده دوغولوب و دنیایا گلدیم.
منیم آتام، بیر ایشچی اولاراخ اونا بونا ایشله یردى، او وارلی اکینچی لره ايشچيليق ایله ردی. من دوغولدوغوم دان سونرا آتام داها ترقّی ائليب و بیر باقّال توکانی آچاراخ، اکینچی كندلى لرله پایاپای معامله شکلینده بازارلیغا باشلامیشدی. اما آنام کی بيزلردن چوخ ايلگى لَنيردى، سولودوزون بیر تانینمیش اکینچی عائله سیندن اولدوغو اوچون، اکینچیلیخ و باغدارلیخ قونوسوندادا بیزیم ائوده زنگین تجربه سی واریدی.
آتام یوخسول بیر باقالیّدی. اما بونا باخمایاراخ اوز ایشینه و کسبینه چوخ فخر ائلَردی، اما بیزیم عائله نین حیوانی و اکین –پیچینی اولماديغى ايچون اونون گليرى ده آز اولاردى. بونودا آرتيرماق اولار کی سولدوز اوزو بیرینجی بيچيمده بیر اکین پیچین و سونرا حیواندارلیغا باغلى اولان بیر بویوک کند، یا کیچیح شهریدی که تازا تازا بیر عده توكانجى دا اوردا کاسيب چیلیخ ایشینه باخیردیلار. بئله بیر محیط ده دنیایا گلیب و یاشادیم کی چوخ آغیر و چتین اوشاقلیق دورانینا شامل اولوردو. اما بونا باخمایاراق، بو چتین لیخلر قيراغيندا بعضا حيات چوخ ساده و دولاشیق سیزیدیر. او زامان بیزیم محیط ده هامی هامینی تانیردی و هامی نین ایچینده بیر "ائلدارلیخ" رابطه سی واریدی کی هیچ کس اوبیریلرینين گوزوندن اوزاق اولمایاراخ، چوخ دارلیخ و چتینلیخ چکمیردی و هامی بیر بیرینین دالیسین ساخلایردی. هامی بیربیرلریله سلام علیکی و کیف احوالی واریدی.
من ابتدائی تحصیلاتیمی سولدوزدا اوخویاندان سونرا، چون سولدوزدا "ریاضیات" رشته سینده دبیرستان یوخویدو، قارداشیمین "اورمیه" ده ریاضی اوخوماسینا گوره ، دبیرستانین ایکینجی کلاسیندان اورمیه یه کوچدوم. کورپه یاشیمدا آنامدان، باجی، قارداشلار، عزیز یولداشلاریمدن و دوغما دیاریمدان آیری دوشمك ایستر- ایسته مز منده "غریب" اولماق و دوغما دیاريمين حسرتین چکمك دردینی اورگيم ده یاراتدی.
بایرامدان- بایراما و یایدان- یایا سولدوزا دونوب و بیر طرفدن منی عزیزلریم و دوغما دیاریمنان گئنه تازاشدان باغلاندیریردی، اما بیر طرفدن ده گوروردوم کی من چوخلو اولایلاردان اوزاق اولاراخ، بیر پارچا سولدوزون وارلیغ لاريندان و اولان لاريندان قیراخدا قالمیشام. دبیرستانی قورتاریب، بیر ایل اورمیه ده "راه و ساختمان" اوخویوب؛ سونرا تهرانين "ملّی یونیورسیته" سینده "اقتصاد" رشته سینده قبول اولاراخ تهرانا كوچدوم. منیم تهرانا گئتمگغیم، ملتین حرکتینین جوشقونلوغو و باشلانیشی لا عینى زامان دا اولدوغو اوچون، منده یونیورسیته نین بیرینجی ایلینده دئوریم حرکت لرینه قاریشدیم. قالانین دا حدس وورابیلرسیز. ایندی ده سیزین خدمتینیزده وارام.
سولدوزون اولدوزلارى كيتابى دورد اوزل قيسمت يا دورد جيلد كيتابا بولونوب، اونلارى تانديريب هر جلدين ندنلرين آچيقلايين لطفاً.
بو رومان ناغيلينى دورد جیلد ده یازمیشام. بیرینجی جیلدی منیم اوشاق لیق زامانيما شامل اولور. زمانین دئيشمه سی، مثلاً داشقالار و آرابالارین يئرين یئنی تکنولوژی ماشین لار و اتوبوس لارين توتماسی، سولدوزدا اسكى و يئنى توقوشماسى و اوشاقلیخ دورانی نین توخونتو پوزماسی باعث اولدو تا من بیرینجی جیلدی او دورانا اختصاص وئره م. او دوران کی سولدوز: باغدارلیخ، اکینچیلیخ، حیواندارلیق، اكونوميك و كولتور توخونتولاریلا بير بيره گئچيب و حياتى دولانیردی. بونلار پوزولماخدایدی و يئنى بير كورالار قورلماق داي دير. او دوره نین اوزنه گوره گوزللیخلری-چتینلیخلری؛ دردلری- سئوینج لری و گوزل رزمی و عاشقانه خاطره لری واریدی کی بو پوزلماى یلا آرادان گئتمه یه مجبور و محكوم قالمیشیدلار. اوزومه بورج بیلیردیم باجاردیغیم قدر او گونلری دوغرولدوب و گلن نسیل لره او زمانه نى و باش وئرميش حاديثه لرى يئتيرم.
ایکنجی جیلد دئوریم و انقلاب دوره سینه مربوط اولور. منیم نظریمه دئوریم رابطه سینده سولدوز اوز گوجوندن داها چوخ یوک چکیب و نقش اوینادی. من بونو اوزوم ایچینده اولدوغوم اوچون دئیرم. او بیری طرفدن؛ بو دئوریمین نئتیجه سی هر نه اولورسادا؛ سولدوز نئچه باخیمدان مظلوم واقع اولدو. بو سببدن دولايى "سولدوزون اولدوزلارین" بیر داها پارلادیب؛ دیکلدیب اوزه چکمه گين كوركلريمده بير يوك اولاراخ بونو اوزومه بیر وظیفه بیلدیم. او "اولدوزلار" دان کی من صحبت آپاریرام هله هیچ بیری باغلانتی لارین سولدوزدان کسمه یبلر، بویوک زیروه لره چاتسالاردا؛ گئنه ساده و باشی آشاغی یاشایّلار؛ نئجه کی دئمیشلر بارلی آغاج باشی آشاغی اولار.
اوچونجو جیلد، دئوریمدن سورنرا، سولدوزدا اوز وئرن اولای لاريلا ایلگیلی اولان حادثه لره ايختيصاص وئريب و اوردا گنج لرين نه طورلو تشکیلات قوروب، چالیشمالارينى تصويره چكميشم. نه جوره خفقان، باسقی، ارتجاع، توتولمالار، زندانلارا سالینمالار و گنج لرین اولدورولمه لری قارشیندا، سون آنلارا قدر ساواشیب و اوزلرین باسقی شرایطی له وفق وئریب ساواشا ادامه وئريب ادامه تاپیر، باشارديغيم قدر اونلارى تصويره چكميشم.
دوردونجو جیلدی اورادان باشلایر کی سولچو فدائی لر تشکیلاتی نین باش شهر کمیته سی بیر گئجه بوندان قاباخ کی اونلارا حمله اولونسون، اضطراری اوتوراغیندا تصمیم توتور تک به تک هامیسی شهر دن چیخیب، هر بیریسی ایری، ایرانین مختلف شهرلرینه كوچسونلر. بو مساله نین اونلارا کی ائو، ایش و عائله وارلاريدى نه قدر چتین اولماسینی حدس وُرا بیلرسیز. البته شهر کمیته سی اضطراری پلان لاری قاباخدان گوز اونونه آلميشدى، اوز یئرلرینه باشقا شهر کمیته سین تعیین ایله میشدی، و دایانیب اوزلرین دشمن توسطیله توتولوب و زنداندا چورودوب، اولدورولمه لرین بیر تدبيرسيزلیخ بیله رك، اوزون خصمدن بیر قدم قاباخ گوروب و بو طریقیله شهری ترک ائتمكلرى بویوک اولچوده اونلارین سیاسی ساواش رابطه سینده پیشمیش اولماخلارین گوستریردی. دوردونجو جیلد، بیزیم دورد ایل قاچاقاچ دا ساواش و مقاومت لری گوستریر کی بو رمان دا اوندان سونرا ایراندا گیزلی قاچاراخ چالیشمالاریمیزی تصویره چکیر. یادمیزدان چیخماسین کی بو دوران، ایران عراق ساواشی و مین لرله سیاسی زندانی لرین اعدام اولونماسیلا عین زمان دا اتفاق دوشوردو.
بو كيتابى يازماق بير اينام دان قايناق لانمالى دير، بو اينامين نه اولدوغون و گلجك ايچون ده بير پرسپكتيو اولدوغون آچيقلارسينيز.
اوشاق لیخ زامانیندان آنامین ارباب لارین ظلمیندن دانیشیب و رعیت لرین نه اندازه بو رابطه ده مظلوم قرار تاپمالاریندان دانیشمالاری، منیم صاف اورگیمی هر بیر طورلو ظلمه قارشی تاثیر بوراخ میشدی. بو ظلم و انسانین استثمار اولونماسى، ارباب رعیتی سیستمین گئدیب و تازا سرمایه دارلیخ نظامی نین گلمه سی، عينى ظلم و حاقسيزليق لار بو سرى بير آیری شکیلده توپلومدا اوزون گوستریردی. اسكى ارباب لار، عينى دولت له اوزل ايليشگى سى اولان يئنى سرمايه صاحيبلارينا چئوریلمیشدیلر. وارلى و يوخسول فاصله سینین چوخالماسی، میلیونلارجا انسانلار کندلرین بیراخیب، شهرلرین كنارلارینا هجوم آپاریب و حلبی آباد لاری یاراتمالاری بو ظلمون آیدین گوستریجى نشانه لريدير.
بونون قیراغیندا، پهلوى حكومتى نه فقط بیر دیکتاتور حكومتى دير، اونان زياده ده هیچ بیر دئيشیک دوشونجه نین آچیلیشماسینا امکان وئرمیردی و او دوشونجه لرین صاحاب لارين دوستاق لاردا اولدوروب آرادان آپاریردی. بو سیاست همان غرب و آمریکانین سیاستی کی" بیر یاخجی سولچو؛ بیر اؤلموش سولچو دور" بیرلیغی واریدی. کافی دیر، اندونزی، لاتین آمریکا و اونلارا تای اولکه لرده اولان قیرقین لاری یادیمیزا سالاق کی میلیون لار انسان اوز دوشونجه لرینه خاطر اولدورولوب، آرادان آپاريردیلار. ایران دا آپاریلان سیاست اپوزیسیون رابطه سینده دئدیغیم سیاست دن آیری دگیلدی.
او دورانین سویوخ ساواش لا بیر زمانه دوشمه سی، ظلمه قارشی عدالت سئورلیخ آلترناتیوین فقط سوسیالیستی نظام دا گوستریليردى. اونا خاطر بوتون عدالت و آزادلیخ سئور انسان لار، بیر رومانتیک سوسیالیستی نظام و سیستمی یارادماغی دوشونوردولر کی اوندا هم عدالت اولسون، هم آزادلیخ. هیچ بير انسانین او بیری انسانين استثماریندا اولماسین. بوتون سندیکالار، سیاسی حزب لر و فردی حق لر آزاد اولونسون. آزادلیخ یولوندا ساواشیب جانلارین الدن وئرنلر، یئر آلتی مخالفت دنیاسیندا بویوک احترام لا قارشیلانیب یادلاردا ساخلانیردیلار.
بیزیم نسل یاراتدیغی دئوریم، تنها بیزیم نسله عاید دئيلدى، بلکه مشروطه انقلابیندن باشلانان ساواشلارین دوامینده اولوب، نئچه نسل بیزدن قاباق دا کیلره عاید اولوب و اونلارین ساواش لارینین دوامی نین سونوجودور. بیزیم یاراتدیغیمیز دئوریمده بویوک فداکارلیخلار و قهرمانلیخلار آزادلیخ یولوندا اوز وئریلدی. جوانلار کی زنداندا چورودوخلری حالدا اوز سئوگی لي لرینین مجبور اولارق باشقاسیلا ائولنمه لرینه شاهد اولاراخ، بونون دردین دوستاقلاردا زندانچی لارین قيرباج لارى آلتیندا تحمل ائليرديلر، بونلارین بیر دئیلمه میش نمونه لریندن سایلیر.
او بیری ياندان شاهدیخ که بیزیم نسلی قیریب، اولدوروب و آرادان آپاران لار نه چیرکینليكه بیزیم نسلی و بیزیم تاریخیمیزی یالانجا سینا تحریف ائديب و قارالار یاخيب و قارانليق يازيرلار. بیزیم نسلین دستانین یازیب و گلن نسيللره يئتيرمك بیزیم ایچیمیزده ديرى قالان لارین وظیفه سی دير. بونا خاطر بو آغیر، شیرین و گوزل وظیفه نی اوز بوینومدا احساس ایله یَرَك، بو ایشه باشلادیم. البته چوخلو آیری دلیل لری ده واریدی. بیریسی ده بویودو کی "سولدوز" شهری نین دَستانين یازماخ، بوتون ایران و خصوصا آذربایجان عرصه سینده بیر کیچیک شهرین سرنوشتین دیکلدیب و اونا عمومیت وئرمگى ده اوزومه بورج بيلرديم.
بیر آیری عيلته ده اشاره ایله مه لیم كى: اودا بودور کی بو رومانی من "آذربایجان تورکجه"سینده یازمیشام. منیم بيرينجى شخصى هدفیم بو ایشدن بویويدور کی آذربایجان ادبیاتین محاوره، خیردا شعرلر و قیسا نئغیل لر مقیاسیندان یوکسلدیب و بویوک دنیا عرصه سینده تانینمیش رومان لار عرصه سینه یوکسلده بیلم و اونلار کی بیزیم ادبیاتی قینایب و محاوره اندازه سینده کیچیلدیللر گوروسنلر کی آذربایجان دیلینین و ادبیاتی نین نه اندازه گوجو وار کی بئله بویوک رومان لار یازماغا باجاری سی وار. دوغرودان دا آنا دیلینده یازاندا نه اندازه بیزیم دویغولاریمیز گوزلجه سینه بیان اولونور.
سولدوزون اولدوزلارى كيتابيندا روايت سولدوزدان باشليب و هابئله آذربايجان و ايرانيين فرقلى شهرلرى و يورد ديشينا كيمى اوزانير. بو چكليش و بو فرقلى محيط لر سيزه و كيتابا ائتكى بوراخماسى اولدوغون دوشونورم. بو ائتكى لرى وارسا آچيقلايا بيلرسيز؟
چوخ بیر اینجه سورون سوروشدوز. ایران رابطه سینده بو قدر اشاره ایله یه بیله رم کی اشاره ایله یم، بیزیم زمانیمیزدا، تهرانداکی و تبریزده کی سولدوزلو اویرنجی لر هامیسی بیربیرلریله چوخ یاخین ایلیشگی لری وارید. بیر بیرلرینین ائولرینه گل گئت ائدیب و چوخ یاخین بیر مناسبت له بیر- بیرلریله یاشایردیلار. بو مساله حتی اورمیه ده کى سولدوزلا او قدر آراسى یوخویدودا، صدق ائليیردی. اونلار سولدوزداکی اوشاقلیخ یولداشلیخلارین و ائلدارلیخ فرهنگین و کولتورون اوزلریله هر یئره آپاریب بیر عائله کیمین یاخین یاشایردیلار. بیلمیرم سولدوزون توپراغیندا، گادار چایی نین آخاریندا، سلطان یعقوب داغی نین بو شهره بیر بویوک بابا کیمین باخماسیندا نه لر واردی كى بو اندازه ائلدارلیخ گوجون چوخالدیب. اوتوز بئش ایل سولدوزدان اوزاق اولاندان سونرا، او زامان كى من ائشیدیرم بیر نفر سولدوزدان بیزیم شهره گلیب، بئله بیر حيس منه ال وئریر کی بیر نفر مینم عائله منن بورا گلیبدیر.
تورکیه ده اولاندا، "احمد" قارداشیمین ایل دونومونده اوزومنن عهد ایله دیم کی همیشه ذهنیمی آچیخ ساخلایام و هیچ زامان اوزومو قورو دوشونجه لر زندانی سی ایله میيَم. بیرده عهد ایله دیم کی باجاردیغیم قدر عومرومون قالانین آزادلیخ و انسان سئورلیخ یولوندا گئچیردیم. بونا باخاراخ من بئله ايدعا ائده بيلرم کی من بیر آزاد و آنسانلیخ سئون سولدوزلویام کی دئوریم دورانین باشیندان گئچیردیب و اوز نسلی و باجاردیغی قدر اوزوندن قاباق نسلین باشه گلن اولایلارین قلمه چکمغه چالیشیر.
من بو گئچن اوتوز ایلده هر زامان مطالعه ایله یب، مقاله لر یازیب، دوشونوب و اوز دوشونجه لریمی سیناوا چکیب، تکمیل ایله یب و اصلاح ائتمكله مشغول اولموشام. بونو دئيرَك، من اومانیسم سکولار و آزادلیخ سئورلیخ دوشونجه سی له دنیایا باخاراخ، چالیشمیشام افراطی و ائدئولوژیک دوشونجه لریندن تاثیر آلمایاراخ "آبژکتیو" اولاراخ اوز نسلیمین اولایلارین یازام. البته سولچولار تشکیلاتین و چالیشمالارین یازاراخ، بو اولایلاری او طورلو کی بیزیم ذهنیمیزده واریدی و بیز دوشونوب و عمل ائليرديك قلمه چکمیشم. ممکن دیر بونو "ایدئولوژیک" آدلاندیرانلار اولسون. من او دوستلاری قینامیرام، اونلار اوز دوشنجه لرینده آزاد دیلار.
من چوخلو قدیم دورانین عزیز یولدواشلاری و تانیشلاری گورنده، گوروره م کی اونلار کوچه به کوچه، قاپی قاپی، " داش دوزرلی " (سنگ فرش) کوچه لری و آت داشقالاری و سامان داشیان چتن لری و مال داشیان آرابالاری و زمی لرده کی جوت لری مندن داها یاخجی خاطيرله یللر. بونو دئيرَك، تاسفله من اوشاق اولدوغوم اوچون سولدوزدان چیخدیغیما خاطر گوروره م کی او دوست لارا نسبت، ظریف خاطره لر ذهنیمده قالمادیغی اوچون، احساس ایله یره م بلکه آز باجارمیش اولموشام او زامانین وارلیغین تصویر ایله میش اولام. بیر جمله ده منیم سولدوزدان اوزاق دوشوب اوزون ایللری قوربت ده یاشاماغیم بونو دئيشمه یب کی سولدوز منیم دوغما دیاریم دی. بلکه منیم ذهنیمین اوزون ایللردن برى اوز ایچینده داها آچیلدیغی سبب اولوب کی تعصّب سیز و دیدیغیم کیمین "آبژکتیو" اولایلارا باخیب و انسان سئورلیخ و آزادیخ آرزوسویلا اوز نسلیمین داستانین یازمیش اولام.
من آنلاديغيم قدر سولدوزون اولدوزلارى كيتابى بير تاريخى واقعيته ائشاره ائديب و اونلارى روايت ائدير، اولسون آرادا مستعار آدلار دا ايشلنيرلر. دوشونورم كى آرادا چوخ شى لرى يادا ساليب يازماق هم شيرين اولار و هم ده آرادا آجى دا اولا بيلر. يعنى روايت لر هر زامان آجى و شيرين دير، ايندى بو روايت لردن اَن شيرين و اَن آجى سين تعريف آئده بيلرسيز؟
اشاره ایله دیز بو مساله یه کی بو رومان چوخو واقعیت دیر. منجه بوتون رمان لار واقعیت لردن الهام الیب لار. من یازدیغیم رومان دا بو قاعده دن استثنا دگیل. بلکه من یازدیغیم سیز دیدیغیز کیمین، چوخ و اندازه دن آرتیخ واقعیت اساسیندا اولسون. بو سوز نن دن مخالفتیم یوخدور. اما بو مساله لرین هیچ بیری یازدیغیم رومانین ارزشین اشاغیا گئتیمیر. محمد سعید اردوبادی یازدیغی "دومانلی تبریز" ده خاطره لر و واقعیت لرین اساسیندا یازیلیب. اگر بو رومان سولدوزون اولدوزلاریندان صحبت آپارسا، بونا مشابه اولدوزلار اورمیه، تبریز، سراب، اردبیل و بوتون آذربایجان شهرلرینده آیاغا قالخیب و تازا و پارلاخ بیر صفحه انسانیت و آزادلیخ عرصه سینده تاریخ ده یازماق ایسته مك بلكه بير هوسى ياراتدى. بو رومان اونلارین هامیسینین خاطره لری دیر.
شیرین خاطره لر چوخدولار. البته هامیسیندان شیرین خاطره نی سئچيب دئمك چئتیندی. بیرینجی دفعه انقلاب دان قاباخ سولدوزدا نئچه گنج اویرنجی ، اوز اللریله چاپ دستگاهی دوزلدیب و یازدیخلاری اعلامیه نی "سولدوز انقلابی کمیته سی" آدیلا شهرده اصلی خیاباندا دیوارلارا ياپيشديرمالارى و جماعت یئغیشیب و اونلارین اعلامیه لرین اوخوماقلاری او قدر سئوینج و هیجان بیزیم ایچیمیزده یارادیردی بلكه آغيزا سيغينمايان دير. یا مثلاً بیزیم گیزلی و یئر آلتی تشکیلاتیمیز باجاراندا بوتون شهرده اوخول و اداره لرده عمومی اعتصاب یولا سالسیين گوستریردی کی گئجه قارانلیخدا بیر دامدا اوتوروب و اجلاس قورماغیمیزلا بیزیم نه اندازه گوجوموز واریدی و سونرا اوتوروب دالدان باخاندا بو بيزه چوخ شيرين گليردى. بونلارايا تای کیچیک- کیچیک خاطيره لر گوستریردی کی ملّت بیزی تانیردی، بیزیم سوزلریمیزی ائشیدیردیلر و اونلارا نسبت عکس العمل گوستریردیلر. بیزيله اوز به اوزه گلدیخلری زمان تازا و گنج نسله گووَنیب و اونلارین گلَجگی یارادماق داکی نقش لرینه گووَنیب و اونلارين اومودلو باخيشلارى بیزه یورولمیاسان دئمك آنلاميندا اولدوغو و بیزیم بوتون یورقونلوخلاریمیزی و اوزوموزو تهلكه يه سالماخلاریمیزی یادیمیزدان چیخاردیردی.
شاید دیه سیز نه دن انقالابین قازانماخ لحظه سینی ان شاد لحظه لردن سایمادیم. او لحظه ده نه قدر کی منیم اورگیم ایستیردی کی تهران دا اولایلارین لاپ ایچینده اولام، اما من اوزوم ایسته یه رك سولدوزا گلمیشدیم. سولدوزدا بهمن آینین ایگیرمی ایکی سینده بیر تظاهرات اولوب و بیرینجی مرحله ده شهربانی بوشالیب و تسلیم اولوندو. سونرا تظاهرات ژاندارمری سمتینه گئدنده، اورادان قورشون آتيليب و یئدی- سگیز نفر گولله له نیب و جانلارین الدن وئردیلر. اونلاردان بیرین من شخصا تانیردیم. بونا خاطر او لحظه بیر کدرلی خاطره یله بیر یئره گلیر.
ان کدرلی خاطره لردن نه اولا بیلر. کدرلی خاطره البته یولداش لارین ساواش دا و بیزیم یولدا جان لارین الدن وئرمخ لریدی. بلکه لاپ کدرلی خاطره لردن بیری "رحمان" منیم یانیما گلیب و منه "قولو" نون، ايشکنجه آلتیندا اولدورولمه سینین خبرین گئتیرمغى دير. بئله بیر صحنه لری من چوخ آز بوتون عومروم ده گورموشم. توکانین ایچینده اوطرف بو طرفه گئدَرك، تئز- تئز دانیشا- دانیشا، دانیشغیندا عادی و نورمال گوروشَرك، گوزلریندن گوز یاشی سئل کیمی آخیردی. او کی هیچ زامان یامان سوز آغزیندان چیخمازدی؛ اوزونو ساخلایا بیلمیه رك، نئچه کلمه یامان قولاندى "قولونو" اولدورن جلاد لارين علينه. من ده بیر گوشه دن دونوب، یاریمچیلیخ اؤلموش کیمین یامان دئمكدَدن سونرا هیچ بیر ایش الیمدن گلمه دير: نه جوره اینانا بیله ریخ کی "قولو" کی ایللر بويو شاه زمانی زندان چکديخدن سونرا، تهران دا بیزيله آیلار بیر یئرده قالیب و بیزلره بیر مهربان معلم کیمین اولوب، ايشکنجه آلتیندا بو رژیم توسطیله اولدورولموش اولار. بئله سیله "غلامرضا رستمی" تاریخ ده ابدیّته قاریشدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دکتر ح. م. صدیق
حبیب ساهرین یارادیجیلیغینی دؤرد یئره بؤلمک اولار:
- مین اوچ یوز اون ایللیگیندن 1320- نجی ایله کیمی، ایراندا فارس یئنی شعری نین یارانماسیندا اولان رولو. (1300 - 1321)
- ساهرین تورکجه میزده رمانتیسم و خلقی لیک و یئنی لیک گتیرمه سی (1320 - 1332).
- ساهرین دایانیش و مقاومت شعریمیزین بیر سارسیلماز تمثیلچری سی کیمی یاشاماسی (1325 - 1356).
- انقلابی احوال - روحیه: فلسفی دوشونجه لر و مذهبی شعرلر یازما حرکتی (1356 - 1364).
من بورادا قصدیم وار بو دؤرد مرحله حاققیندا دانیشام و اونون فارسی یئنی شعرینده اولان یارادیجی رولونو و تورک یئنی شعرینده کی مقامینی آچیقلایام.
بو دؤرد مرحله نی قیساجا شرح ائتدیگیدن اؤنجه بونو قید ائتمه لی یم که ساهر، اولا عمرونده هئچ بیر سیاسی حزبه و تشکیلاتا وارد اولمامیش، آزاده و رها یاشامیشدیر و علمی - ادبی شأنی قوروموشلار. لاکن هر دوشونجه و ایدئولوژی چرچیوه سینده اولان اؤنملی شخصیت و یا اثری تعریفله میشدیر و اؤزوده چوخ یؤنلو بیر شاعر و ادیب اولموش.
آچیق سیاستده حاضر اولمامیش و یالنیز بیر معلم کیمی هامیا اؤیود وئرمگه باشلامیشدی.
اوخودوغو مدرسه ی مبارکه ی محمدیه ده (احمد خرم، تقی برزگر، یحیی آرین پور) کیمی شخصیت لر یئتیشدی. اورادا حاج اسماعیل امیرخیزی شاگردلری عروض قالبلرینده شعر دئمگه و تقی رفعت یئنی شعر یازماغا چاغیریردیلار.
اونون آزاده بیر شاعر کیمی یاشاماسی اوچون هئچ کس و هئچ بیر ایران معاصر ادبیاتینی تدقیق ائدن، اونا اعتنا ائتمه میشدیر. مثال اوچون چوخ تعجب دوغوراندیر کی یحیی آرین پور گرچه ساهری مدرسه یاشلاریندان تانییردی، یازدیغی «از صبا تا نیما» کتابیندا اوندان هئچ آد آپارمیر و نیمانی فارس یئنی شعری نین بانیسی حساب ائدیر!
ایکینجی بوکی ایندیه کیمی مظلومجاسینا آدی آنیلماقدادیر. اونون بیر قالان اثرلری ناخلف اولادی طرفیندن گیزله دیلدی و اتیب باتدی. او جمله دن قرآن کریمین تام متنی نین سجعلی نثر ایله تورکجه میزه چئویرمه سی دیر. مثال اوچون قدر سوره سی نین ترجمه سینی سیزه اوخویورام:
سلامتلیک
لیله ی قدرده بیز قرآنی نازل ائیله دیک
لیله ی قدر نه دیر؟
مین آیدان داها گؤزل بیر گئجه دیر.
او گئجه،
روح ایله ملائکه
تانری نین امریله
تورپاغا نازل اولور
تانری نین پیغامیله
او گئجه صاباحا دک
امن وار، امان واردیر - سلامتلیک
او، هر سوره دن ائتدیگی ترجمه یه بیر عنوان دا قویموشدو مثلاً اوخودوغوم قدر سوره سی نین ترجمه سینه «سلامتلیک» عنوانی، یا مثلاً الرّحمن سوره سی نین ترجمه سینه «تانری نین نعمتلرین نه دن دانیرسیز؟»تیترینی قویموشدور کی فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ عبارتی نین ترجمه سیدیر. من، اونون قرآن ترجمه سیندن الیمده اولان آز نمونه لری واختیله سهند هفته لیگینده درج ائتمیشم. لاکن قرآن ترجمه سی نین تام متنی و باشقا اللی یه یاخین الیازمالارینی اوغلو حمید ایندیه کیمی گون ایشیغینا چیخارمامیشدی. حتّی منی ده کی ساهرین دیریلیگینده اونون حاققیندا یازان یگانه بیر شخص ایدیم، تهدید ائله دی. بئله کی اللی دن چوخ قالین - قالین دفترلرینی منه گؤستریب، دئدی:
«آقای صدیق بولار بابانین اثرلریدیر، هامیسینی بیر به بیر من چاپ ائده جگم. هر کیم بابامدان بیر کتاب نشر ائتسه اوندان شکایت ائده جگم.»
ایندیه کیمی ده کی اوتوز بئش ایل بو سؤزوندن کئچیر، حتی بیر صفحه ده اؤز آتاسی حاققیندا نشر ائتمه میشدیر.
اوچونجو مسأله اونون آدی و دوغوم یئری مسأله سیدیر. آتاسی «میرقوام» آدلاندیریلیردی. ساهر 1283 نجو ایلده میانانین ترک کندینده دنیایا گلمیشدیر. اؤزوده بونا تأکید ائدیر. اونون بیر قارداشی «میرمحمد قوامی» بیر باجیسی «سیده صغری قوامی» واری ایدی. بئش یاشیندا ایکن آتاسینی مشروطیت حادثه لری ایله علاقه دار الدن وئرمیش و یتیم بؤیوموشدو. ایلک تحصیلی تبریزین «شازده باغی» دالیندا یئرلشن «زیور خالا مکتبینده» اوخوموشدور. سونرالار ششگیلان محله سینده یئرلشن «مدرسه ی مبارکه ی محمدیه» یه گیرمیشدی.
1306- نجی ایلده استانبولا گئتمیش و 1313- نجو ایلده باکی یولو ایله ایرانا قاییتمیشدی.
میر حبیب میر قوامی استانبولو «ادبیات جدیده» یا «ثروت فنونچولار» آدلانان یئنی ادبی حرکاتا قوشونموش و او جمیعت آراسیندا اولان جناب شهاب الدین، نامق کمال، احمد هاشم، توفیق فکرت و خصوصیله جلال ساهردن تبعیت و تقلید ائتمیشدیر. جلال ساهره او قدر وورلموشدو کی حتی اؤزونه سئچدیکی تخلص، اونون تخلصی اولموشدور و اؤلن گونه کیمی «حبیب ساهر» تانینمیشدی.
جلال ساهر (1883 – 1935)
بیر ثروت فنونچو یا (ادبیات جدیده) شاعر اولموش و TDK - نین دؤرد قوروجوسوندان بیری ایدی و «ملی ادبیات» جریانینا قوشولموشدو. دیلین ساده لیگی و محتوانین یئنیلیگیندن مدافعه ائدیردی. شعرلرینی هجا اؤلچوسونده یازمیش اوندان بیر نئچه کتاب قالیبدیر:
1. بیاض کؤلگه لر (1899)
2. بحران (1909)
3. سیاه کتاب (1911)
و بیر نئچه ادبیات درس لیک کتابلاری یازمیشدیر.
ادبیات جدیده جریانی اؤنچولری (1901 – 1896)
جناب شهاب الدین، توفیق فکرت، اسماعیل صفا، سلیمان نظیف، خالد ضیا شعرلریندن:
سئوگیسیز سئوگیلیه
اگر اولسایدیق من دنیز، سن قایا
اتکلرینده آغلایا آغلایا
سرد قلبینه بیر مرحمت وئرردیم
اگر اولسایدیق من بولود سن آی
یئره دوشسه نوروندان بیر کیچیک پای
قیسقاناردیم، داملا – داملا اویردیم
اگر اولسایدیق من بولبول، سن گول
اینلیه رک سنی اگلندیرردیم.
او «قادین شاعری» نه مشهور ایدی. بیر یئرده یازیر:
قادین کی اولماسایدی یتیم قالاردی اشعاریم
حبیب ساهرده یارادیجیلیغی نین ایلک مرحله سینده اوندان تام تقلید ائدیردی.
بیر یئرده دئییر:
زن است منبع الهام شاعران جهان
به نغمه رنگ زند او، به شعر بخشد جان
ساهر و شهریارین یئنی فارس شعرینی نجات وئرمه لری
ساهرین یارادیجیلیغیندا بیرده ان اؤنملی مسأله اونون یئنی فارس شعرینی ابتذال و اخلاق سیزلیقدان نجات وئرمه سیدیر. پهلوی رژیمی زمانیندا، یئنی فارس شعری جارجیلاری، نیچه، فروید و مارکس - ین وئردیکلری تئوریلر اساسیندا اینجه صنعت یارادیجیلیغینا باخیردیلار. نیچه دئییردی: «اینجه صنعتی هر جوره اخلاقی و دینی بویوندروقلاردان قورتامالییق.» ایران شاعرلری ده اونا آلداناراق، «یئنی شعر» بهانه سی ایله غیراخلاقی شعرلر یازماغا جان آتیردیلار. ساهر کی اوزو فارس یئنی شعری نین جارجیسی ایدی و دئییردی:
نخست من ز رخ این عروس افسونکار،
شبانه پرده گرفتم، به خلق بنمودم.
نخست من بشکستم طلسم عرف قدیم،
به سوی عالم زیبا دریچه بگشودم.
*
به «سایه ها» بزدم سایه روشن رنگین،
که سایه بر رخ شوکمن فرو افکند.
اگرچه کهنه پرستان گر بستند به من،
و لیک نسل جوان زد به شعر من لبخند.
و آردینجا دئییرکی:
به شوره زار محیط ارچه بذر من یک چند،
خار خشک بیابان نداد غنچه و بر.
و لیک کم کم باران بر آن فرو بارید،
شکفته گشت ز بزمم نهال بار آور.
ساهر، تبریزین ان آدلیم تحصیل اوجاغی اولان «مدرسه ی مبارکه ی محمدیه» ده تحصیل آلمیشدیر. او، تقی رفعتین شاگردی ایدی. اوخودوغو مدرسه ده اولان شاگردلرین چوخو گله جکده ادبی - اجتماعی شخصیت لر اولدولار. اصلینده یئنی شعری فارس دیلینه تقی رفعت گتیردی و اوندان سونرا ساهر اونون یولونو دوام ائتدی و نیما یوشیج چوخ سونرالار تاپیلدی.
لاکن مهم مسأله بوراسیندادیر کی فارس شعری یئنی چیلری، بیر طرفدن اخلاقسیزلیغا و باشقا طرفدن دینی - مذهبی قراغا قویدوقلاری اوچون، شونیسم و کور ناسیونالیسی اونا جانشین ائتدیلر. ساهر اونلارین هامیسینی نصیحت ائدیردی. مثال اوچون فروغ فرخزاد خطاب یازدیغی بیر شعرده دئییر:
مدح آن شاعره گویم که ندارد ممدوح،
مدح آن شاعره گویم که بود آزاده.
مدح آن شاعره گویم که نگفته ست به عمر،
دادگر بر کس خونخوار و به نادان دانا.
مدح آن شاعره گویم که نگفته ست به خلق،
به همه درد بساز و به همه رنج بسوز.
من به آن شاعره اهدا کنم اشعار نوین،
که ز درد دگران باخبر و آگاه است.
من از آن شاعره اندرز پذیرم به جهان،
به گنه دامنش آلوده نگردیده هنوز.
(اشعار برگزیده ص 81)
فروغ فرحزادین شعر مجموعه سی چیخدیقدان سونرا، یئنه ده اونا خطاب شعر یازیر و دئییر:
کوش تا همره ما سوی سحر روی آریم،
آن سحرگه که در او انده و دلتنگی نیست.
منجه فروغ فرخ زاد، حبیب ساهرین نصیحت لرینه آز - چوخ قولاق آسدی سونرا ایلک نشر اولان اوچ کتابینی دگرسیز (= بی ارزش) آدلاندیردی و ساهرانه شعر یازماغا باشلادی:
من نوای چنگ بودم در شبستان ها،
من شرار عشق بودم سینه ها جایم.
می نهادم گاهگاهی در سرای خویش،
گوش بر فریاد خلق بی نوای خویش.
تا ببینم دردهاشان را دوایی هست،
یا چه می خواهند آن ها از خدای خویش.
بیزینجی دؤره اونون فارسجا یئنی شعر دالغالارینا سرعت وئرمک و تقی رفعتدن آلدیغی و اؤیره ندگی شعرده فورما و محتوا یئنی لیگی یاراتماق ایدی اصلینده دئمک اولار کی او، ایراندا تورکیه نین «ثروت فنون چو» شاعرلری نین ایده یا و آمالینی فارس دیلینده پیادا ائدیردی.
او بو موضوعدا کهنه اسلوبدا و اسکی میش محتوالار ایله شعر یازانلار خطاب و عتاب ائدرک بیر چوخ شعرلر یانویب. مثلا بیر غزلینده دئییر:
نخست قافیه ها را به رشته کش، زان پس
به ساز شعر پریشان ز روی عشق و هوس
نویس فی المثل از من، چمن به دفتر خویش
و یا یریش نویس و حشیش و کیش و سریش
چو شاعران سلف، با تصنع و اغراق
گهی ز چرخ بگو گه زا نفس و آفاق
ز رنج و محنت مردم همیشه غافل شو
ز حق کناره بگیر و مرید غافل شو
همیشه کهنه پرست و مدیحه گو می باش
که پایدار بماند هماره کاسه و آش! ...
و یا تورکجه بیر شعرینده یازیر:
غزل یازیب گؤزللردن
پریلردن بحث ائدردی
اولدوزلارلا دردلشدرک
بیلمز ایدی ندیر دردی.
او، جناب شهاب الدین، احد هاشم، توفیق فکرت و خصوصیله جلال ساهردن تأثیرلر آلمیشدی. حتی شعر تاخا آدینی دا جلال ساهرین آدیندان گؤتورموشدو.
لاکن منیم یئتیشدیریگیم ساهر شناسلار اؤز امکانلاری داخلینده بو نیسگیللی شاعریمیزه خدمت ائتمیشلر:
- آقای دکتر مهندس محمد صادق نائبی، ترک شهری نین شهر شوراسیندا مسأله نی طرح ائتمیش، بو شهرین گیره جگینده ساهر آدینا بلوار سالینمیش و ساهرین درین معنالی متفکر هیکلی اورادا تیکیلمیشدیر. او، ساهرین آدی و ترجمه ی حالیینی «مشاهیر میانه» کتابینادا داخل ائتمیشدیر.
- آقای دکتر مرتضی مجدفر، اؤلکه میزین سطحینده، همشهری گؤنده لیگی طریقی ایله ساهری ایران شعر اجتماعیتینه تانیتمیشدیر.
- مرحوم دکتر حسن ایلدیریم «ساهر ادبی انجمنی» تشکیل وئرمیشدیر. اونا نئچه ایل قاباق، منیم چاپ ائتدیره بیلمه دیگیم ساهرین ایکی شعر دفترینی وئردیم و خبر آلدیغیما گؤره حاضرلادیغی کتابلاری، اونون لایق اولادی نشر ائتمکده دیرلر.
- فخری دوکتورا صاحبی اولان آقای دکتر بهروز ایمانی، اونون بیر پارا شعرلرینی توپلاییب، «سورگون» آدی ایله بیر کتاب نشر ائتدی و من ائشیتدیم کی حمید گلیب اوندان 100 دلار خسارت آلیبدیر. بونلاردان باشقا، آقای همت شهبازینی یاد ائتمه لییم. او فارسجا یازدیغی «نقد شعر معاصر آذربایجان» کتابی نین ایلک فصلینی ساهر یارادیجیلیغینا حصر ائتمیشدیر. اونو حسرت شاعری آدلاندیریر. حقلی اولاراق اونا «خزان شاعری» لقبی ده وئریر. هم او و همده مرحوم حسن ایلدیریم ساهرین شعرلری نین علمی تحلیلی ایله علاقه دار دگرلی مقاله لر یازمیشلار. خصوصیله همت شهبازی ساهر یارادیجیلیغیندا یئرلشن گئرچک چیلیک حال و هواسینی و اونون باشقا رئالیست چیلر ایله فرقلی اولدوغونو آیدینلاشدیرا بیلمیشدیر.
بونلاردان باشقا، ساهر، تورات و انجیل دن بیر چوخ سفرلر و بؤلوملری و کلیله و دمنه نین دئیه بیلرم کی بوتون حکایه لرینی، یونان اساطیری و تورک اساطیرینی تورکجه شعره ترجمه ائتمیشدیر. اونون 1356 - نجی ایلده تهراندا نشر ائتدیردیگیم «نمونه هایی از ادبیات منظوم ترک» کتابینا بونلاردان نمونه لر درج ائتدیم. ساهر اوزوده، من ورود ائتدیگیمدن ایللر اؤنجه اساطیر و اشعار برگزیده آدلی نشر ائتدیگی کتابلاریندا بونلاردان بعضی فارسجا نمونه لر
وئرمیشدی. لاکن تورکجه ترجمه لری اوغلو حمیدین الینده حبس اولوبدور.
- فرانسه شاعری شارل یودلردن بیر دیوان قدر تورکجه و یا فارسجا ترجمه لری واردیر.
ساهر هر گون شعر یازاردی. بیر گون منه دئدی: «گون اولماییب کی من شعر یازماییم، اما ... آه ... نئیله مک!» سیز فکر ائدین کی اگر او گونده فقط بیر شعر یازسا ایدی، ایندی نه قده ر اثری الده اولاجاق ایدی.
حبیب ساهر، عثمانلیجا متنلره، فارسجا کلاسیک ادبی دیلینه، عربجه اسکی و یئنی ادبی متنلره، فرانسیزجا شعر دیلینه و آذربایجان تورکجه سی نین تاریخی دیلی، متنی و یئنی ادبیاتینی چوخ یاخشی دریندن بیلن بیر معلم کیمی ظهور ائتمیشدی. اونون انقلابدان سونرا اؤلکه میزده لاییقلی یئرینی تاپماماسی نین سببی، یالنیز بیر چوخ مدنی و فرهنگی ساحه لرده تصمیم توتولان یئرلرده فرانسادا 19 - نجو و 20 - عصر عصرلرده حاکم اولان «دولت - ملت» تئوریسیدیر.
بو تئوری نین ایندی مبلّغی و حتی اسلاما ضد اولان نظریه صاحبی سید جواد طباطبایی دیر. او، تخصص کی هئچ، حتی ایلکین بیلگیسی اولمایان و تورک دیلی و ادبیاتی مسأله سینده یئرسیز دخالت ائدن بیر «همه کاره» آدامدیر. اونون «ایرانشهری» آدی ایله معروف و بعضیلر اوچون جاذبه لی اولان تئوریسی، حال حاضردا تبریزده کلّی مسئوللار طرفیندن دانیشیلان فارسی - تورکو لهجه یه باخیب دئییرکی گویا تورک دیلی ضعیف بیر دیلدیر و «حیدر بابا» دان باشقا بیر اثری یوخدور و بوتون تورک دیلی اثرلرینی بیر ترمده تدریس ائتمک اولار. حالبوکی بونو درک ائده بیلمیر کی دیل یوخ، بلکه دیلی و لهجه نی اؤیرنمه دن و مختلف شرایطه تابع اولاراق دانیشانلار ضعیفدیرلر. اصلینده بشر تاریخینده یارانان هر دیل اؤز خلقی اوچون ان گؤزل، مکمل و گوجلو دیل حساب اولور. یالنیز بو دولت دیلی دیرکی هر دولتین گوجلو و حاکم اولماسینا گؤره گوجله نیر و تاپداق آلتیندا قالان دیلی دانیشانلار اؤز دیللرینی ضعیف ائدیرلر.
او، کسروی کیمی علمین هر ساحه سینه دخالت ائدیر حالبوکی ادعاسی «سیاسی فلسفه» بؤلومونده تحصیل ائتمه سی دیر. تأسفله بو جوّ اؤلکه میزده حاکمدیر، بیزه ده کی «پان تورکیست» آدی وئریلمیشدیر. من ایلده بیر نئچه دفعه قسمت اولار بعضی مسئوللاریمیز ایله ملاقات ائدیب دانیشارام. اونلارین یانینا گئتمزدن اوّل اؤزومه دئیرم باخ بولار سنه پان تورکیست گؤزو ایله باخیرلار ها!
بیر نئچه ایل قاباق «تاریخ معاصر ایران» درگیسینده، منیم ایشلریم و کتابلاریم علیهینه «دشمنی آشکار و بی پرده با ایران و ایران و فارس ها و زبان فارسی» عنوانلی 45 صحیفه لیک تام تهمت و توهینلر ایله دولو مقاله یازیلمیشدی. من شکایت ائتدیم و مجله نین باش یازارین محکمه یه چکدیم. لاکن بیر اویون چیخدی کی محکمه، آلتی ایله قده ر پرونده نی مسدود ائتدی. آلتی ایل سونرا منه زنگ ائدیب چاغیردیلار گئتدیم چاغیران چوخ حرمتلی و مهربان بیر سید روحانی ایدی. یاریم ساعاتا یاخین بیرلیکده دانیشدیق. معلوم اولدو کی من شکایتیمدن انصراف وئرمیه جگم و مطلق محکمه نین قورولماسینی طلب ائدیرم. اوندا منه دئدی:
«خب، بیا در پرونده ات بنویس که پان تورکیست نیستی!»
دای او حرمتلی روحانی ایله من بحث ائتمه دیم، و یازدیم: سونرا اللریمی قاوزاییب آللاهدان ایسته دیم کی منی بو چیرکین تهمت دن قورتارسین. من ییر عمردور یازیرام «والله، بالله، من پان تورکیست نیستم.» اما یئنه ائله اؤز تهمت لرینه، معناسینی دا بیلمه دن تأکید ائدیرلر.
ساهر، هئچ منجیللیگی و یئرسیز غرورو اولمایان بیر انسان ایدی. معلّم ایدی و معلم لیک خویونو عمرونون سون گونلرینه کیمی ساخلادی. حسین منزوی و عمران صلاحی یه رسماً معلم لیک ائتمیشدیر و اونلارا درس دئمیشدی. هامیّا سئوگی بسله یردی. قیسقانجیلیق و حسادت و آج گؤزلولوک اوندا یوخ ایدی. چون کی بیلیردی بو صیفتلرین کیمسیه فایداسی یوخدور. هامیا درس وئرردی لاکن اولادینا بونو اؤیرده بیلمه دی.
مشروطیت دؤنمینده، ادبی یئنی لیک لر ایراندا باش وئرمگه باشلارکن، اسلام جغرافیاسی نین ایکی اساس حوزه سی یعنی «استانبول» و «قفقاز» حوزه سی، بیرینجی و اصلی تأثیر ائتدیجی عامل ساییلیردی. بو عامل، شاعرلرین ایراندان استانبولا مهاجرتی ایله اساسلانیردی. ایلک مهاجرت جریانیندا، عارف قزوینی، میرزاده عشقی، ابوالقاسم لاهوتی استانبولا گئتدیلر. ایران عمومیتله، باتی مدنیتی ایله تانیش اولماق ایسته ییردی. لاکن بو تانیشلیق یالنیز استانبول کؤرپوسوندن کئچیردی.
روسلارین ایرانا باسغین وئرمه سی ایللریندن، عباس میرزا باشدا اولماقلا ایران آیدینلاری باتی یا ساری اوز گتیرمیشلر. استانبولدا ایسه لاله دورینده یعنی 1720- نجی میلادی ایللرینده، اوچونجو سلطان احمد زمانیندا باتی یا یؤنلمه باشلامیشدیر.
اما ماراقلی بوراسیدیر کی هم عثمانلی تورپاقلاری و هم ایراندا باتی یا یؤنلمه، خلق ایچیندن یوخ، یوخاریدان و دربارلاردان باشلامیشدیر.
عثمانلیلار یئنی چریلرین تشکیلاتینی لغو ائتدیکدن سونرا، اؤزلرینی تجدد و یئنی لیگه سوق وئردیلر و ایرانلیلارین یوخاری سطح لرده فعالیت گؤسترین ادیبلر، شاعرلر و دوشونجه صاحبلری، ایچ استبداد و دسپوتیزمدن جانا گلمه لری نتیجه سینده دسته - دسته استانبولا مهاجرت ائتدیلر. یوز ایله یاخین استانبول، ایرانلی آیدین دوشجه لری، شاعرلری و ادیبلری نین تجمع مرکزی ساییلیردی. بیر چوخلو ایرانلی طلبه ده اورادا تحصیل آلیردیلار. حتی «مشروطه» کلمه سینی ده ایرانلیلار عثمانلیلاردان آلیب گتیردیلر. دارالفنون تأسیس ائتمه ده بیر جوره قاجارین عثمانلیلار ایله رقابتی ساییلیردی. «رشدیه» کلمه سی ده یئنه ده عثمانللاردان آلینمیشدیر. بو ساحه ده ایسه ایرانین شمال غرب حصه سی یعنی آذربایجان، داهادا مدنی لشمیش و یئنی لشمگیه دوغرو گئدیر و ایرانین قالان حصه لری آذربایجاندا اولان شانسدان محروم ایدیلر. آذربایجان تورکجه سی فارس ادبیاتی اوچون یئنی لیک گتیرمه ده اساس رول اوینا ییردی. تقی زاده دئمیشکن اصلینده آذربایجانلی شاعرلر و ادیبلرین گؤزلری استانبولو آچیلمیشدیر. بو شاعرلر تورک و فارس شعرینده آلیش وئریشی گئرجک لشدیردیلر.
البته فارس و تورکجه شعرلری آراسیندا آلیش وئریشین اوزون اوزادی بیر تاریخی واردیر. بیلیریک کی تورکلر عروض قالیبلارینی آلدیقدان و منیمسه دیکدن سونرا، بیر سورو فارسجا و عربجه ترکیبلر و کلمه لر، دیوان ادیباتی دئییلن رسمی شعره داخل ائتدیلر.
نامق کمال و ضیا پاشانی رسمی دیوان ادبیاتی علیهینه قیام ائدن ایلک یئنی شعر بشارتچیلریندن سایماق اولار. بو ایکی بؤیوک شاعر قطعیاً اسکی شیوه علیهینه چیخیردیلار. مثلاً نامق کمال دیوان ادبیاتینی «حقیقت و طبیعت عالملریندن خارجده اولان اوهامدان اقتباسلارین ارتباط سیز تصویرلری» آدلاندیریردی و ایجاد ائتدیگی یئنی فورمالاردا شعر یازماغا باشلاییردی.
ایرانلی شاعرلرده اونو و دیگر یئنی چیلری اؤزلرینی اولگو ائدیردیلر. مشروطه دورونده پارلایان شاعرلر و ادیبلرین دئمک اولار کی یوزده دوخسانی استانبولو گؤرموش و اورادا یاشامیشلار. ایرانلیلار تورکلرین بیر چوخ اثرلرینی ایرانا گتیریردیلر و حتی فارسجایا ترجمه ده ائدیردیلر. مثلاً نامق کمالین «جلال الدین خوارزمشاه» اثرینی ترجمه ائتدیلر و اونون «آمالیمیز، افکاریمیز اقبال وطندیر» شعرینی هر یئرده و هر مکاندا اوخوردولار. کسروی «تاریخ مشروطه» کتابیندا بو شعرلردن چوخ نمونه وئریب و حتی دئییر: «در تبریز آن ها را به نام ایرانیان گردانیده و بسیاری خواندندی.»
آمالیمیز افکاریمیز اقبال وطندیر،
سرحدیمیزه قلعه بیزیم خاک بدندیر،
عثمانلی لاریز زینتیمیز قانلی کفن دیر،
دعوا غوغادا شهادتله بوتون کام آلیریق بیز،
ایرانلیلاریق عثمانلیلاریز جان وئریریز نام آلیریق.
ساهرین شعرلرین کؤکلرینی بیز، عاشیق ادبیاتیندا گزمه لیک. عاشیق مدنیتی، بیزیم فولکلوروموزون اساس قولودور، ساهرین شاعرلیگینده اگر عثمانلی شاعری جلال ساهر. نامیق کمال، توفیق فکرت، سلیمان نطیف، ناظم حکمت و جلال ساهردن اؤیرنمیش.
نیما، شهریار و فروغ فرخزادا اوستادلیق ائتمیش و اونلاری نصیحت ائتمه دن چکینمه میشدیر. شهریاری آجی سؤزلری ایله اویالتماق ایسته ییر، خصوصیله منظوم مکتوبدا، خاطرات عنوانلی شعرینده.


text:
ائل گوجو دالغا وورار یورد اولار آزاد «دمیرچی»
ائلیمین غیرتینه اولدوغو ایمانیم اوچوندور
بو گۆن آذربایجانین تانینمیش فعال، موزیسین و ایللر بوْیو میللتی نین قایغی سینی چکن، رحمتلیک اوستاد «حسن دمیرچی هرگلی»(حسن آذربایجان)_ین دؤردۆنجۆ ایل دؤنۆمۆدۆر.
رحمتلیک اوستاد حسن دمیرچی آذربایجانین تانینمیش فعالی، تۆرک دیلی، موسیقی اوغروندا چالیشان و آغ ساققال سیمالاریندان ساییلان ایللر بوْیو مدنی و سیویل فعالییت لریندن آسیلی امنیتی قووهلر وریندن توتوقلانیب، ایشکنجه یه معروض قالیب و دوستاغا محکوم اوْلموشدور. اوْ رحمتلیک عؤمرۆنۆن سوْنونا دک موباریزه ائدیب و سؤزلۆ تار ایله وطن حسرت ینی و نغمه لرینی هایقیریردی.
عباس لیسانی، اینستاگرام و تلگرام صحیفه سی نین ادمینلری رحمت لیک اوستاد «حسن آذربایجان» جنابلارینا اولو تانریدان رحمت دیله ییب و اوْنون ایل دؤنۆمۆنۆ بۆتۆن سایغی ایله آنیریق.
«مکانی اوچماق و یئنیدن آذربایجان میللتی نین باشی ساغ اوْلسون دئییریک»
گوناز تی وی
SH.A


text:
اینسانسیز اوچوش وسیلهسی و یا پیلوتسوز اوچوش آپاراتی (اینگیلیسجه:. unmanned aerial vehicle ، قیساجا UAV) اوزاقدان اوچوردولان اوچوش وسیلهسینه دئییلیر.
بیر ام کیو۹ ریپر (MQ-۹ Reaper) بیر سالدیریجی آری اوچاق
آلتی گئیتور بیر سیویل آری اوچاغی
بیر اوچاق آری هاوا گوجویله گؤیه آتیلیر
رایان فایربی (رایان اود آریسی) ، هدف آری اوچاقلار سریسیندن
آری اوچاقلاری نین بیر چوخوندا ثابیت قانادلار اولسا دا، ام.کیو-۸بی فایر اسکات کیمی بئله روتورکرافت (دؤنر قاناد) دا دوزلیبدیر
شیبل اس-۱۰۰ نئچه یونگول راکت آتابیلیر
آمریکادا آری اوچاق سرگی سی، ۲۰۰۵
2013ده دی.اچ.ال داوا تاپشیریقلارینین گؤندرمه یینی میکرودرون ام دی ۴-۱۰۰۰ ایله سینادی
اینتراسپکت یو.ای.اس بی ۳.۱ اوکتوکوپتر ، آلوئر (تیجاری) آماجلی کارتوقرافیک هاواچیلیق و اوچ بؤیودلو نقشه چکیمی اۆچون
بیر هیدرا تکنولوژیز اهکاتل بیر گؤزَتلَمه ماموریتینه اوچودولور
بیر آری اوچاق قوما دا، مونوسکو نون باریش قوروماق ماموریتی اۆچون اوچوردولور
ای.ای.آی شیرکتی نین آئروسوندو
پریدئیتور هئلفایر راکتی آتماقدا
کَمکلون تی۲۱ آری اوچاغی بیر الکتریک خطینی گؤز آلتیندا آلیب یوخلاییر
آر.کیو۷ کؤلگه (شادوو) کیچیک دمیر قوتولاری جیبهه نین بیرینجی خططینه آپاریر
بیر یاماها آر-مکس، ژاپوندا گؤیدن اکینچیلیک یئرلرینی گؤز آلتیندا آلیب
کراس بلئید واسیطه سی ایله، دیک اَنیش-قالخیش تکنولوژیلرین ایشلَتمه سینی سیناییرلار
آمریکانین گومروک و سینیرلار قوروماسیندا آری اوچاقلارین کونترول و مونیتورینگی
های-مَت اوزاقدان کونترول سیستمی (گؤرونتو: ناسا ۱۹۸۴)
یو ای ال آری اوچاغی-۷۴۱ لاخلایان موتورو


text:
دونیانین ان یاخشی برندلری بللی اولدو
اپل، ۲۶۳،۴ میلیارد دلار مارکا دگری ایله دونیانین ان دگرلی مارکاسی اولاراق تعیین ائدیلدی
دونیانین ان قیمتلی برندی 'اپل' اولدو.
اولوسلارآراسی مارکا (برند) دگرلندیرمه قورولوشو برند فینانس طرفیندن حاضرلانان "دونیانین ان دگرلی ۵۰۰ مارکاسی-گلوبال ۵۰۰-۲۰۲۱" آراشدیرماسینا سونوجلاندی.
بونا گؤره، اپل، ۲۶۳،۴ میلیارد دلار مارکا دگری ایله دونیانین ان دگرلی مارکاسی اولاراق تعیین ائدیلدی. اپل، ۲۰۲۰ آراشدیرماسیندا ۱۴۱ میلیارد دلارلا اوچونجو سیرادا یئر آلمیشدی.
اپلی، تقریباً ۲۵۴،۲ میلیارد دلار مارکا دگری ایله آمازون، ۱۹۱،۲ میلیارد دلار مارکا دگری ایله گوگل ایزلهدی.
لیستده آمریکانین مایکروسافت شیرکتی ۱۴۰،۴ میلیارد دلارلا ۴.جو، گونئی
کرهلی سامسونگ ۱۰۲،۶ میلیارد دلارلا ۵.جی، آمریکانین والمرت شیرکتی ۹۳،۲ میلیارد دلارلا ۶.جی، آمریکانین فیسبوک شیرکتی ۸۱،۵ میلیارد دلارلا ۷.جی، چینلی ایسیبیسی ۷۲،۸ میلیارد دلارلا ۸.جی، آمریکالی وریزون ۶۸،۹ میلیارد دلارلا ۹.جو، چینلی ویچت ۶۷،۹ میلیارد دلارلا۱۰.جو سیرادا یئر آلدی.
آراشدیرمانین نتیجهلرینه گؤره اؤلکهلر سیرالاماسیندا آمریکا ایلک سیرادا یئر آلدی. گلوبال ۵۰۰ لیستینده شیرکتلردن ۲۰۴ونو آمریکالی شیرکتلر اولوشدورورکن، ۷۵ینی چین، ۳۴ونو ژاپن، ۳۳ونو فرانسه، ۲۲سینی آلمان و ۱۹ونو اینگیلتره شیرکتلری اولوشدوردو.
ایلگیلیلی خبرلر
فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.
یولچو اوچاغیندا بومبا تهدیدی
بیر یولچو چامادانیندا بومبا اولدوغونو ادعا ائدرک کابین چالیشانلارینا سالدیردیقدان سونرا اوچاغا مشایعت ائتمک اوچون ساواش اوچاقلاری هاوالاندی
ناتودان روسیا آچیقلاماسی
"روسیا، نۆوه ساواشین قازانیلمایاجاغینی و هئچ واخت بو ساواشا گیریلمهمهسی گرهکدیگینی بیلمهلیدیر"


text:
الفاراز دو سایاقو
الفاراز دو سایاقو (ایسپانجا: Alguazas) Alfaraz de Sayago ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و سامرا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۷۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۹۴ نفر دیر. اهالی سیخلیغی ۲٫۷ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alfaraz de Sayago»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده الفاراز دو سایاقو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کاردمیر قرهبوکایسپور فوتبال کولوبو
کاردمیر قرهبوکایسپور فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Kardemir Karabükspor) بیر فوتبال کولوبودور. اوْیونلارینی دا ۱۴٬۰۰۰ نفرلیک دوکتور نجم الدین شیخ اوغلو ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ (Error: {{Link language}}: unrecognized language tag: تورک. دیلینده)[[بؤلمه:Error: unrecognized language tag: تورک. دیلینده خاریجی لینکلری اولان مقالهلر]] Club details
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kardemir Karabükspor»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کاردمیر قرهبوکایسپور فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`تورک سلاحلی گۆجلری` نتیجهلر
خبرلر [1650]
- تیکا لوبنانا گونش انرژیسی سیستمی دستکی وئریب
- روسیادا اوخولا سلاحلی سالدیری
- تۆرک میللی تیمی لوکزامبورگو قوناق ائدیر
- تورک سولارینا دوغرو قایتاریلان۵۱ کؤچمن قورتاریلدی
- کماندولار ۲ تروریستی ضررسیزلشدیردی
- ایستانبول هاوا لیمانی آوروپادا یئنه بیرینجی سیرادا
- سرحد بویو عملیاتی دوروم آذربایجان اوردوسونون کنترلوندا
- ۴ پکاکالی تروریست ضررسیزلشدیریلدی
- اردوغان: آمریکانین یانلیش آددیملارین داوام ائدیر
- اوکراینا باش قرارگاهی: "سون گونده روسیانین 660 حربچیسی محو ائدیلیب"
- تورکیه-دن چاد-دا اینسانی یاردیم
- مولود چاووش اوغلو فرانسالی همکاری ایله گؤروشوب
- تورک هاوا یوللاری اوچاغیندا دوغوم
- ۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
- تورک ساوونما صنایعی شیرکتلری مسپو سرگیسینه قاتیلاجاق
- جمهورباشقانی یاردیمچیسینا سلاحلی سالدیری گیریشیمی
- ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
- بوگون ۳۰ آگوست ظفر بایرامی
- داها 6 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب
- روسیا اوردوسونا مخصوص تانکلار کیئوده نوماییش ائتدیریلیر
- تورک سلاحلی گوجلرینین گؤز بهبهیی مینی اینسانسیز هاوا آراج لار
- "سوُنقور" تۆرک سلاحلی گؤجلرینه تحویل وئریلدی
- تورکیه سلاحلی قوهلری "آتش سربست-2020" مانورو کئچیریر
- آرژانتینده جمهورباشقانی یاردیمچیسینا سلاحلی سالدیری
- تورکیه سلاحلی قوهلرینین "فرات قالخانی" عملیاتی بارهده آچیقلاما
- سلاحلی انسانسیز دنیز آراجینین ایلک باشاریلی آتیشی
- تورک آخینی گاز کمری
- تورک اولدوزلاریندان اولاغان اوستو گؤرونتولر
- تورک اولدوزلاری
- 39 ایل اول ارمنی تئررورچولارینین اؤلدوردوگو تورک دیپلومات
- تورک عسگری و سوریهلی اوشاق
- "تورک، اسارت قبول ائتمهیهن بیر میللتدیر"
- سولو تورک چاناققالادا
- تورک دونیاسی پارلامنت بیرلیگی توپلانتی سی
- قیبریسلی تورکلرین حیاتدا قالما مجادلهسی
- آوروپاداکی تورکلر اوی وئرمهیه باشلادی
- شاختابابا، بو ایل قوناق گلمه بیزه
- روسیانین سالدیریلاریندان قاچان عائلهلره کولندا تورکلر صاحب چیخدی
- تورک اوردوسونون اوپراسیونو
- افغانیستانلی کؤرپه، تورک عسگرینین گوونلی اللرینده
- تورک یئمکلری
- تورک گولشچیلر تاریخ یازدی
- آذربایجانا سلام اولسون!
- تورک کنهشی
- تورک روبات "آدا"
- آمریکادا "تورک ائوی"
- تورک دونیاسی خریطهسی
- تورک خالقی رفرندومون نتیجهلرینی بؤیوک سئوینجله قارشیلادیلار
- تورک قیزیلآیی تل ابیضده
- انرژیده ایستراتژیک اورتاقلیغین بؤیوک پروژه'سی: تورک آخیم


text:
`ارمنستان` نتیجهلر
خبرلر [121]
- ارمنیستان آتیشکسی پوزماغا داوام ائدیر
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (24 آوریل 2022)
- ارمنیستان ساوونما باخانی وظیفهدن آلیندی
- علییئودن ایرانا تپکی
- آذربایجان، ارمنیستانی عدالت دیوانینا شکایت ائتدی
- ارمنستان، یئنه آذربایجان مؤوضعلرینه سالدیردی
- ارمنستانین سالدیریلاری داوام ائدیر
- پاشینیان یئنیدن ارمنستانین باشباخانی اولدو
- ارمنستان اوردوسو، آذربایجان مؤوضعلرینه سالدیردی
- ارمنستان، آتیشکسی پوزماغا داوام ائدیر
- آذربایجان: ارمنستان آتیشکسی پوزور
- ارمنستان اوردوسونون تخریباتی داوام ائدیر
- ارمنستان آتیشکسی پوزدو؛ بیر تورک عسگری شهید اولدو
- ارمنستان ساوونما باخانی استعفا ائتدی
- علییئو: باریشی دوشونمهنین زامانی گلدی
- آذربایجان، ۱۵ ارمنستان وطنداشینی قایتاردی
- بایراموو: ارمنیستان بؤلگهنی مینلرله زهرلهدی
- بایراموو: ایکیلی گؤروشمهلره باشلاماغی تکلیف ائدیریک
- ارمنستاندا سئچیمین ایلک نتیجهلری بللی اولدو
- ارمنستان عسگرلری، آذربایجان عسگرلرینه آتیش ائتدی


text:
دیل و دانیشیق گوجلندیریلمه سی اوشاقلاردا (تقویت گفتار و زبان کودکان):
مدت زمان تخمینی مطالعه: 2 دقیقه
فهرست مطالب
اوشاقلارین دیل و دانیشقلارینین گوجلندیریلمه سی (تقویت گفتار و زبان کودکان) اوچون بیر چوخ فعالیت وار.
دوغومدان ایکی یاشا قدر اولان اوشاقلارین دانیشما و دیل اینکیشافنی گوجلندیرمک اوچون تدبیرلر:
چوخ یولار اوشاقینیزین سوز آنلاماسینا و ایشلدمه سینه کؤمک ائده بیلر.
- “با”، “ما” و “لا” سسلرین چیخاردین و اوشاقی اونلارین دیمه و او سسلین چیخادماسینی تشویق ائدین.
- اوشاقینیز سس چیخارداندا اونون اوزونه باخین. یا اونا ساری قئییدین. اوشاقینیزینان دانیشین و گوزلیین گورون او نه دیییر. تصور ائدین کی اونونلا دانیشیرسیز و ائله الییین.
- گولمه سینه و اوز ایفاده سینه جاواب ورین. بو نی تقلید ائتمکله و یا اوزونوزون ایفاده سینی دییشمکنن ائده بیلرسیز.
- اوشاقینیزا اویردین کی سیزین ایشلریزدن تقلید ائدسین.
- اونونلا بانیودا (حامامدا) غذا ورنده و گئییم گئدیرنده دانیشین.
- نه ائدییینیزی و هارادا گئدییینیزی اونونلا دانیشین.
- کیمی و نه گؤرنجیینیز بارده دانیشین.
- اونلارا رنگ و شکیل گوسترین و اونلارین حاقیندا دانیشین.
- گؤردؤیؤنؤز شئی لری سایین.
- گؤسترمک کیمی جیستیلردن ایستیفاده ائدین.
- حیوان سسینی گتیرین. بو کؤمک ائدر کی توشاقیز سس و حیوان شکیلینین آراسیندا علاقه قورسون. مثلن ایت هوپ هوپ هوپ ائدر.
- سوز یایما تخنیکاسیندان ایستیفاده ائدین.
- اوشاقینیز دییر “ماما” سیز دیین مامان بودور. ماما سنی سئوریر .
- اوشاقینیزا کیتاب اوخویون. کیتابین سوزلرین و کلمه لرین لازیم دییل اوخویاسیز. اونو شکیللریننین باره سینده دانیشین.
- بویوک و تمام رنگلی اولان شکیلی کیتابلاردان ایستیفاده ائدین. اوشاقدان سوروشون بو نهدیر؟ اونا گوسترین و آدینی دیین.


text:
تورکیه: قیبریس-دا یگانه حل یولو ایکی دؤولتلی قورولوشدور
میللی ساوونما ناظیرلیگی قیبریس-دایگانه حل یولونون ایکی دؤولتلی بیر قورولوش اولاراق گؤرولمهسی لازیم اولدوغونو بیلدیریب.
میللی ساوونما ناظیرلیگی قیبریس-دایگانه حل یولونون ایکی دؤولتلی بیر قورولوش اولاراق گؤرولمهسی لازیم اولدوغونو بیلدیریب.
میللی ساوونما ناظیرلیگیندن وئریلن یازیلی آچیقلامادا یونان ترور تشکیلاتی ائوکا-نین 1958-جی ایلدن سیستملی شکیلده قیبریس تورکلرینه هوجوملارا باشلادیغی خاطیرلادیلاراق،"بو هوجوملار زامان کئچدیکجه تورکلره قارشی ایشگنجه و آمانسیز قتللرله سوی قیریما چئوریلدی" دئییلیب.
23 دسامبر 1963-جو ایلده قیبریس-دا تورکلرین بوتون دونیانین گؤزو قارشیسیندا وحشیجهسینه و آمانسیزجاسینا قتله یئتیریلمهسینین "قانلی نوئل" اولاراق یادداشلارا حک اولوندوغونا دقت چکیلن آچیقلامادا بو ایفادهلر یئر آلیب:
"ترورچولار و اونلارین قورخاق دستکچیلری اوشاق، قادین، قوجا فرقی اولمادان سویداشلاریمیزی محو ائتمک اوچون اوزون مدت هوجوملارینی داوام ائتدیردیلر. قهرمان تورک سلاحلی قوهلری بو ظلمه سون قویماق اوچون 1974-جو ایلین جولای آییندا حرکته کئچدی. هم تورکلرین، هم ده روملارین تهلوکهسیزلیگی ضامین اؤلکه اولما حقوقلاری چرچیوهسینده 48 ایل اول حیاتا کئچیریلن قیبریس باریش حرکاتیندا تامین ائدیلدی. قیبریس باریش حرکاتینی ایشغال آدلاندیرانلار تاریخی فاکتلاری گؤرمهمزلیکدن گلمک و دونیانین 1958-1974-جو ایللر آراسیندا باش وئرن قیرغینلاری گؤرمهسینه مانع اولماغا جهد ائدنلردیر".
آچیقلامادا باریش حرکاتیندان سونرا آدادا بیر نفر ده اولسون جان ایتکیسینین اولمادیغی، آدایا باریش، امین-آمانلیق و تهلوکهسیزلیگین گلدیگی وورغولانیب:
"قیبریس-دا یگانه حل یولو ایکی دؤولتلی قورولوشدور. قیبریس-لی تورک قارداشلاریمیزین حاق ایشینده هر زامان یانیندا اولماغا داوام ائدجییک!".
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی


text:
اویان نیوز : معلول و مادی دودومو پیس اولان اؤیرنجیلره دستک اوچون “قافقازدا بیر فیدان یاشادالیم” آدلی پروژه حاضرلاندی
آذربایجانلی سیویل توپلوم اؤرگوتلری و ت.ر.ت اؤنملی بیر اورگانیزاسیونا داها ایمضا آتمایا حاضیرلانیر.
معلول و مادی دودومو پیس اولان اؤیرنجیلره دستک اوچون “قافقازدا بیر فیدان یاشادالیم” آدلی پروژه حاضرلاندی. بو پروژه چرچیوهسینده اؤیرنجیلرین ال امگی گؤز نورو حاضیرلادیغی اورونلر آذربایجانلیلارین بگنیسینه سونولاجاق. الده ائدیلن گلیرلر یئنه اونلارین اولاجاق. بعضیسی رسیم چئکیر، بعضیسی فوتوگراف چئکیر، کیمی ایسه ماهنی سؤیلهییر … آذربایجاندا مادی ایمکانی اولمایان اؤیرنجیلر باجاریقلارییلا حیران بوراخیر. بوتون دونیا اوشاقلارینین اولدوغو کیمی اونلارین دا خیاللاری وار. بو سیرالاردایسا اؤیرنجیلرده سیخ بیر چالیشما وار. بوتون بو حاضرلیقلار تخمینا بیر آی سونرا گرچکلشدیریلهجک کؤمک اورگانیزاسیونو اوچون.
“قافقازدا بیر فیدان یاشادالیم” پروژهسی چرچیوهسینده گرچکلشدیریلهجک ائتکینله کمکه محتاج عائلهلرین احتیاجلاری قارشیلاناجاق. کؤمکسئور وطنداشلارین پروژهیه ماراغی اولدوقجا چوخ. پروژهنین مئدیا اسپونسورو ایسه ت.ر.ت اولدو.
ت ر ت تورکی


text:
حضرت امام حسین نینوا دوشرگه سینده
اهل بیت کاروانی نینوا منطقه سینه چاتیب اورادا اوتراق ائتدیلر. کوفه دن بیر آتلی گلیر گوردولر. آتلی گليب حر بن يزيده و اونون آداملارينا سالام وئردی.
لاکین امام حسین عليه السلاما سالام وئرمدی. او زیاد اوغلوندان حر بن یزیده بو مضموندا بیر مکتوب گتیرمیشدی:
ائلیچیم بو مکتبو سنه چاتدیردیقدا حسینی سویو ، پوسقوسو اولمایان قورو بیر یئرده دوشوردوب ساخلا. اؤز ائلچیمه اورادا قالیب سنین ایشینه نظارت ائدیب خبرینی گتیرمک امرینی وئرمیشم.
حر مکتوبون مضمونونو بيليب زیاد اوغلونون حوکمونو امام حسینه و اونون اصحابینا خبر وئردی.
دیگر طرفدن امام حسین علیه السلامين اصحابیندان ابو شعثا آدلی بیر نفر، آجیقلا زیاد اوغلونون ائلچیسینه باخیب دئدی: سن ای نسیر اوغلو مالک!
کنده ائلیندنسنمی؟ او، «بلی» دئدی.
آنان ماتمينده اگلشسین بو مکتوبدا نه گتیریبسن؟ دئیه سوردو.
اودئدی: نه گتیرجه یم، اماميما اطاعت انديب بيعتيمه وفا ائتمیشم.
سونرا ابو شعثا اونا دئدی: اوز نفسینین هلاکتینده آللاهينا عاصی اولوب ، امامینا اطاعت ائتدین ، دونیادا عارسیزلیغی آخرتده ايسه جهنم اودونو قازاندین.
آللاه تعالی قصص سوره سینده بویوروب:
«وجعلناهم أئمة يدعون الى النار ، و يوم القيامة لاینصرون»
یعنی اونلارا (اؤز عمللری نتیجه سینده) جهنم اودونا دوغرو چاغیران قاباقجیللار قرار وئرمیشیک ، قیامت گونو ده کومک اولونمازلارا سنین امامین اودورمو؟
بئله لیکله یزید اوغلو حر او عصمت و طهارت کاروانینی سوسوز و ساکینسیز چولده ائنمک مجبوریتینده قویدو . امام حسین صحابه لریندن حره «قوی بو شهرلرین بیرینده نینوادا غاضریه ده یاخود شفيه ده اینک» دئدیلر.
حر ، واللاه «ائله یه بیلمرم» دئدی «چونکی زیاد اوغلو بو آدامی منه جاسوس گونده ریب.»
زهیر بن قین دئدی: ای پیغمبر بالاسی بو جماعتله ساواشماق سونرا گلنلرله ساواشماقدان بيز اوچون داها آساندير ، جانیما آند اولسون سونرا اوقدر آدام گله جک کی ، قاباقلاریندا دایانماغا طاقتیمیز اولمایا جاقدير.
امام بویوردو : بونلارلا ساواشی من باشلامارام.
زهير دئدی: بیزی فرات قيراغيندا يئرلشن و چوخلو پوسقوسو اولان بوشهره آپار، گئتمگیمیزه مانع اولارسالار اونلارلا ساواشاريق.
امام حسین (بوشهرين آدي ندير»؟ دئیه سوردو.
زهير «العقر دير » دئدی. حضرت بویوردو : ایلاهی من بو شهرده ن سنه سيغينيرام ، سونرا کاروانین ائنمه سينه امر وئری.
بوایسه 6۱۔ نجی هجرت ایلی محرمین ایکیسی جمعه – آخشامی گونو ایدی.
سبط ابن الجوزی روایت ائدیر: حضرت «بویئرين آدی ندير ؟» دئیه سوردو.
«کربلادير » دئدیلر نینوا شهری بورادادیر. حضرت آغلاییب دئدی:
چتینلیک کرب و بلا. سونرا آرتیردی: ام سلمه منه دئییب کی: جبرائیل پیغمبرین قوللوغوندا ایدی سن ده منیم قوجاغیمدا. آغلادین. پیغمبر بویوردو : بوشلابالامی. من سنی بوشلادیم. پیغمبر سنی قوجاغینا آلدى.
جبرائیل « یا رسول الله سئویرسنمي اونو ؟ » دئیه سوردو.
حضرت (بلی) دئیه جاواب وئردی. جبرائیل دئدی: اونو امتين اؤلدوره جکدیر. ایسته ییرسنسه اونون اولدوگو یئرین تورپاغینی سنه گؤستریم.
حضرت پیغمبر «گؤستر » دئدی و سونرا جبرائیل کربلا چؤلونون اوزه رینه قانادلارینی آچیب او تورپاغی پیغمبره گؤستردی ، حضرت او تورپاغی قوخولادی…
سونرا امام حسین علیه السلام آرتیردی: بودور ، آللاها آند اولسون جبرائیلین پیغمبره خبر وئردیگی یئر بورادير، من ده بورادا اؤلدورله رم.
سعد اوغلو طبقات کیتابیندا شعبي ده ن نقل ائدیر:
حضرت علی علیه السلام صفین دعواسینا کربلادان کئچر کن، فرات قيراغيندا يئرلشن نینوا شهرينه چاتدیقدا دایانیب امام حسین علیه السلاما بویوردو :
ای ابا عبدالله بو يئره نه دئییرلر؟ کربلاء دئیه جاواب وئردی.
حضرت آغلاییب گؤزلریندن یاش تؤکولد و ، سونرا دئدی: بیر گون پیغمبرین قوللوغونا یئنیشیب گوردوم آغلاییر. «نیه آغلاییرسان» دئیه سوردوم.
حضرت بویوردو : بير آز بوندان اول جبرائیل یانیمدا ایدی. منه خبر وئردی کی ، بالام حسینی فرات قیراغیندا کربلا آدلی بیر یئرده اؤلدوره جکلر، جبرائیل اورانین تورپاغیندان بیر اوووج دا گتیردی من اییله دیم و گؤز یاشیمین قارشیسینی آلا بیلمدیم.
سعد اوغلونون کوفه دن کربلایه چیخماغی
روايته گؤره زیاد اوغلو، کوفه لیلردن دؤرد مین نفر سعد اوغلونا قوشوب دستبی (دشتبه کلمه سینین عربجه ساختالاشماسيدير) منطقه سینه گؤندردی.
چونکی دئیلم ائلی عصیان ائتمیشدی. بئله لیکله زیاد اوغلو ری ولایتینین حؤکومتینی یازیب سعد اوغلونا وئریب حرکت ائتمگینه امر ائتدی ، سعد اوغلو دؤرد مین نفر له کوفه دن چیخیب «اعين حمامی» آدلانان بیر یئرده چادر قوردو.
امام حسین علیه السلامين ایشی بو یئره یئتیشیدیکده زیاد اوغلو عؤمر بن سعدی ایسته ییب دئدی: حسین اوستونه گئت اونون ایشینی قورتارديقدان سونرا ری شهرینه گئدرسن.
سعد اوغلو «آللاه کؤمگین اولسون، بو ايشدن منی معاف ائده سن.» دندی.
زیاد اوغلو دئدی: بو شرط ایله معاف ائدرم کی ، وئردیگیم حؤکمو گیری قایتاراسان.
سعد اوغلو فیکر ائتمک اوچون بو گونو مهلت وئر دئدی…
سونرا او ، اؤز مشاورلری ایله مصلحتلشیب، هامیسی اونو حسين دعواسيندان چکیندیریردی. باجیسی اوغلو حمزة بن مغیر داییسینین یانینا گلیب دئدی:
آللاها آند ایچیرم کی ، حسین ساواشینا گئتسن تانرینین اؤنونده گناهکار اولوب رحمتینی گسه جکسن. بئله لیکله آند اولسون آللاها ، دونیادان ، دونیانین مالیندان و شاهلیغیندان ال چکسن ، قیامت گونو حسین قانی اوسته تانرینین قارشیسیندا دایانماغیندان سنه یاخشیدیر.
عؤمر بن سعد باجیسی اوغلونا دئدی: انشاء الله سن دئیه نی ائده رم.
عبد الله بن يسار جهنی دن ، اوغلو عماردان ، عوانه بن حکمه چاتان خبری هشام بئله نقل ائدير : عبد الله بن يسار دئییر:
امام حسینله ساواشماغا امر اولوندوغو زامان سعد اوغلونون یانینا گئتدیم. او منه دئدی: امیر زیاد اوغلو عبيد الله حسئینین دعواسينا گئتمگيمه امر ائدیب منی. من اونون گئتمگینه مانع اولوب دئدیم:
تانری سنه دوز یول گؤستريب هدایت ائتسین ، اوتور یئرینده ، بوایشی گؤرمه ، وحسين دعواسينا گئتمه. عبدالله دئییر:
سونرا من اونون یانیندان چیخدیم ، آز زامان سونرا بير نفر گلیب منه دئدی: سعد اوغلو حسين دعواسينا قوشون توپلاییر.
قاییتدیم سعد اوغلونون یانینا اوتوروب گؤردوم. منی گؤردوکده اوزونو آیری یانا دؤندردی. بیلدیم کی ، حسین دعواسينا گئتمک قرارينا گلیب ، من ده اورادان چیخدیم.
یئنه عبدالله بئله روایت ائدیر: عؤمر بن سعد زیاد اوغلونون حضورونا گلیب دئدی: آللاه گؤمگین اولسون ، سن منی بو ایشه سئچیب و ری حؤکومتینی یازدین. اهالی ده بونو ائشيد يب. ایسته ییرسنسه بو حوکمو منه وئر لاکین حسین ساواشینا کوفه اعیانلاریندان بوقوشون ایله گؤندر. من باجارمارام.
زیاد اوغلو دئدی: کوفه اعیانلارینی منه تانیتديرما . سنین امرينله دئییل ، هر کیمی ایسترسم گؤندره رم. ایسته ییرسن قوشونلا گئت ، یوخسا حوکمو گئرى قايتار.
عؤمر بن سعد زیاد اوغلونون عناد ائتمگینی گؤروب دئدی: گئده رم بئله لیکله سعد اوغلو ، دؤرد مین نفر قوشونلا حرکت ائدیب کربلادا حسین قارشیسیندا اوندان بیر گون سونرا ائندی.
شیخ مفید ارشاددا محمد بن ابی طالب مقتليندن بوخبری بئله نقل ائتمیشدیر:
زیاد اوغلو ، عؤمر بن سعدی دوققوز مین نفر ايله ، يزيد بن ركاب کلبینی ایکی مین نفر ايله ، محصين بم تمیم سکونی نی دؤرد مین نفر ايله ، مازنی نی اوچ مین نفر ایله و نصر بن فلانی نی ایکی مین نفر ایله حسين دعواسينا گوندردی. جمعلیکده ایگیرمی مین نفره یاخین پیادا و آتليدان عبارت قوشون.
شافعی مطالب السئوول دا قوشونون ایگیرمی ایکی مین نفر اولدوغونو قئيد ائدير. شیخ صدوق ایسه ، حضرت امام صادق عليه السلامدان قوشونون سایینی اوتوزمین نفر نقل ائدیر
سبط الجوزی روایت ائدير: محمد بن سیرین دئییر: علی بن ابیطاليبين کرامتی بوندادیر کی ، بیر گون سعد اوغلونو گنجليگينده گؤروب دئدی: وای حالينا سعد اوغلو. نه جور اولاجاقسان بیر گون جنتله جهنمی سئچمک مجبوریتینده قالیب و جهنمی سئچمگیندن؟
عبد الله جهنی نین روايتينه گؤره ، سعد اوغلو امام حسین عليه السلامين بو يئره گلمه گینین سببینی سورماق اوچون عزرة بن قيس احمسی نی گؤندرمک ایستدی، او ، امام حسینه دعوت مکتوبو یازانلاردان اولدوغو اوچون اوتانیب گئتمدی سونرا سعد اوغلو کوفه اعيانلاریندان هر کیمه اوز توتدوسا مکتوب یازدیقلاری اوچون گئتمکدن چکیندیلر.
کیثربن عبدالله الثعبی آدلی شجاعتلی و اوتانماز بیر پهلوان قالخيب «من گنده رم» دئدی «و آند اولسون آللاها ای سعد اوغلو! ایسته سن اونو دوغرارام دا» سعد اوغلو ، «دوغرانماسینی ایستمیرم» دئدی «لاکین گئدیب اوندان نه اوچون بورايا گلمگینی سور. بئله لیکله او معلون امام حسینه دوغرو دؤندو .
ابو ثمامه صائدي اونو گؤروب حسينه «آللاه کؤمگین اولسون ای ابا عبدالله یئر اوزونون ان شرارتلیسی و ان جرأتلیسی ، قان توکن بیر آدام سنه دوغر گلیر » دئدی ، سونرا الينده قیلینج كثيرين قارشیسینی آلیب «قیلینجینی آت يئره» دئیه هایلادی.
کثیر «اولماز واللاه» دئدی «من بیر ایکی کلمه سؤز دئمگه گلن ائلچییم ، قولاق آسسانيز دئیه جم ، یوخسا گئری قاییداجاغام.»
ابوثمامه دئدی: من قیلینجینین دسته سیندن یا پیشیم سن سؤزونودئی.
کثیر، «يوخ واللاه الين منیم قیلینجیما دگمز» دئدی.
ابوتمامه دئدی: سؤزونو منه دئی ، حسینه یاخینلاشماغا قويمارام سنی. چونکی سن بیر اجلاف و فاسق آدامسان…. اونلار بیر – بیرلرینه پیس سؤزلر دئدیلر ، و کثیر دؤنوب ماجرانی سعد اوغلونا دئدی.
سعد اوغلو قرة بن قيس حنظلینی چاغیریب «وای حالينا » دئدی «ای قرة گئدیب حسينله گؤروش و اونون بورا یا گلمگینه نه کیمی عاملرين سبب اولدوغونو سور .
امام حسین علیه السلام قرة بن قیسین گلمگینی گؤروب اصحابینا دئدی: بونون کیم اولدوغونو تانییرسینیزمی؟ مظاهر اوغلو حبيب ، «بلی» دئدی «بو حنظله آدلی بیر آدامدير ، تمیم ائلیندن، و باجیمیز اوغلودور ، من دوغرودان دا بونو خیرخواه آدام تانییردیم ، و بو وضعيتده اولاجاغینی ظن ائتمیردیم.
نهایت قرة بن قیس گلیب سالام وئرندن سونرا ، سعد اوغلونون تاپشیریغینی امام حسین علیه السلاما دئدی. او حضرت جاوابیندا دئدی:
شهرينیزین اهالیسی منه مكتوب یازیب گلمگیمی ایستمیشلر. ایندی مندن چکینیرلرسه گئری قاییدارام.
قیس اوغلو قاییدیب امامین جاوابینی سعد اوغلونا یئتیردی… سعد اوغلو، «تانریدان ، حسینین دعواسيندان و اولدورمگیندن منی معاف ائتمگینی دیله ییرم دئدی. سونرا زیاد اوغلونا بو مضموندا بیر مکتوب یازیب گوندردی.
بسم الله الرحمن الرحيم
حسینین قارشیسینی آلیب اونون بورایا گلمگینین سببینی و نه ایستدیگینی سورماق اوچون بیر ائلچی گوندردیم. حسینین جاوابی بئله دیر:
بوشهر اهالیسی منه مکتوب یازیب و ائلچی گوندریب کوفه یه گلمگیمی ایستدیلر. من ده اونلارین چاغیریشلارینی قبول ائدیب گلمیشم. ایندی ، اگر مندن چکینیرلرسه یا خود فیکیرلری دگیشیلیبسه ، منصرف اولوب گئری قاییدارام.
مکتوبو زیاد اوغلونا اوخودوقدا او ملعون بو شعری اوخودو
الان اذ علقت مخالبنا به
یرجو النجاة ولات حین مناص!
(یعنی: ایندی المیزه کئچدیکده اؤزونه قورتولوش یولو آختاریر)
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
سطر
سطر شهری کیرمانشاه اوستانین یئنی شهر اولموش شهرلریندن اولاراق ایرانین باتیسیندا یئرلشیب. بو شهر سنقر بولگه سینده یئرلشیب.1385 جی ایل سایلمیش نفوس آمارلاری اساسیندا ۱۰٫۲۹۱ جمعیتی واریدی.[۲] سطر شهری سنقر هابئله میانکوه آدلان داغین باتیسیندا یئرلشیب.[۳]
کندلر[دَییشدیر]
- سردره
- آئینله
- نجف آباد
- گلاویژ
- کانی طوران
- بَرووسان
- شوراوا
- ورداران
- آگاهان
- کانی قلا
- بابا شیخ علی
- داشتیبلاغ
خالق[دَییشدیر]
سطر شهرین خالقی کوردجه و تورکجه دیللرده دانیشیرلار و هابئله دین لری موسلمان و مذهب لری ده شیعه دیر.[۴]


text:
ایندیریلن دینین یرینە اویدورولان دین:
أمویلرلە باشلایئپ عابباسیلرلە کمیکلشن یاپئدا “حیکمتە“، آللاهئن دگیشمز قانونو آنلامئنا گلن “سۆننت” دەنمیش؛ سۆننتە، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئ آنلامئ یۆکلنمیش؛ نبی ایلە رسول دە عاینئ سایئلدئغئ ایچین رسولە ایطاعاتی أمرەدن آیتلرە دایانئلاراق شؤیلە بیر سۇنوجا وارئلمئشتئر:
“آللاهئن رسولۆنۆن سۆننتی؛ آللاهئن آدئنا اۇنون، اؤزل وە گنل حۆکۆملردەکی مورادئنئ آچئقلار. آللاە، سۆننت ایلە حۆکمەتمەیی کیتابئ ایلە أش توتموش وە سۆننتی کیتابا باغلامئشتئر.”
سۆننت، آللاهئن مورادئنئ یاعنی ماقصادئنئ آچئقلئیۇرسا قورئاندان اؤنملی اۇلاجاغئ ایچین بو ایددیعا، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئنئن، قورئاندان چئقاردئغئ حیکمتلر اۇلدوغونو اونوتتورموشتور. اوندان اۆرتیلن هیچبیر شەی اون اۇلمادئغئ گیبی، قورئاندان اۆرتیلن حۆکۆملر دە قورئان دگیلدیر. پاستانئن اوندان یاپئلدئغئنئ بیلمەینلرین پاستا ایلە اون آراسئندا چلیشکی گؤرمەسی گیبی، حیکمتین نە اۇلدوغونو بیلمەینلر دە سۆننت ایلە قورئان آراسئندا چلیشکی گؤرمەیە باشلامئش، ایکیسیندن بیرینی فدا أتمە یاعنی نسحەتتیرمە قۇنوسو تارتئشئلمئشتئر.
ایمام شافیعی بو قۇنودا اؤزتلە شؤیلە دەمیشتیر:
“قورئان، سۆننتی؛ سۆننت دە قورئانئ نسحەدیپ یۆرۆرلۆکتن قالدئراماز. سۆننت آنجاق بیر باشقا سۆننتلە نسحەدیلەبیلیر.”
“سۆننت، قورئان ایلە نسحەدیلیر، دەنیرسە رجیم جزاسئنئن؛ «زینا أدن قادئنلا زینا أدن أرککتن هر بیرینە یۆز قامچئ وورون…» (نور سورەسی؛ 2) آیتییلە نسحەدیلمیش اوُلماسئ ایحتیمالی اوُرتایا چئقار.”
ایمام شافیعی، سۆننت قورئانئ نسحەدەمز دەمیش آما رجیم جزاسئنئ قوُروماق ایچین نیسا سورەسینین 16-15-نجئ آیتلری ایلە نور سورەسینین 2-نجی آیتین حۆکۆملرینی، عوبادە بین أصصامیت کانالئیلا گلن شو حادیثە دایاناراق دگیشتیرمیشتیر:
« بندن آلئن، بندن آلئن. آللاە اۇنلار ایچین بیر یۇل آچتئ. بکار، بکارلا زینا أدرسە 100 قامچئ وە بیر یئل سۆرگۆن؛ دول، دول ایلە اۇلورسا 100 قامچئ وە رجیم گرکیر. »
ایمام شافیعینین بو قۇنوداکی سؤزلری اؤزتلە شؤیلەدیر:
“بو حادیثلە، آیتلردەکی حاپیس وە أذیەت جزاسئ قالدئرئلمئشتئر. « زینا أدن قادئنلا زینا أدن أرککتن هر بیرینە یۆز قامچئ وورون… » (نور سورەسی؛ 2) آیتیندەکی 100 قامچئ جزاسئ دا حۆر اۇلان دوللار ایچین بو حادیثلە یۆرۆرلۆکتن قالدئراراق رجیم جزاسئنا چەوریلمیشتیر.”
قورئان، سۆننتی نسحەدەمز دیەن ایمام شافیعییە گؤرە بیر حادیثلە بیرقاچ آیتی نسحەدەبیلمیشتیر.
آللاە تعالا سۇن کیتابئنئ قۇروما آلتئنا آلدئغئ ایچین؛ آیت اویدورولاماز آما حادیث اویدورولابیلیر.
شیعی-سۆننی بۆتۆن مذهبلر؛ قورئانا آیقئرئلئغئ آچئق اۇلان حادیثلرە دایاناراق رجیم جزاسئنئ، دیندن دؤننی اؤلدۆرمەیی، چۇجوقلارئ أولندیرمەیی وە داحا نیجە قۇنویو ایتتیفاقلا قابول أتمیشلردیر.
أولنمەدە طارافلارا وریلن یتکیلر، أشلرین فارقلئ اینانچلاردان اۇلماماسئ، بۇشانما، شارطلئ بۇشانما، قادئنلارئن شاهیدلیگی، قادئنلارا بۇشانما حاققئ تانئنماماسئ، غایرئ مۆسلیملرلە ایلیشکیلر گیبی بیرچۇق قۇنودا قورئانا دا سۆننتە دە تامامن ترس بیر یۇل ایزلنمیشتیر.
فائیض قۇنوسوندا دا کلیمە اۇیونلارئیلا تیجارتین اؤنۆ تئقانمئش، فائیضین اؤنۆ سۇنونا قادار آچئلمئشتئر.
بنزەر دوروم، تفسیردە وە اینانچ أساسلارئندا دا واردئر. مثەلا قورئانئن آنا قۇنولارئندان اۇلان “شیرک“، کلام عیلمینین آنا قۇنولارئندان دگیلدیر. شیرکلە ایلگیلی تمل کلیمەلرین آنلامئ دگیشتیریلەرک تفسیر وە مئاللری اۇقویانلارئن اۇ قۇنودا یترلی بیر بیلگییە صاحیب اۇلمالارئنئن اؤنۆ تئقانمئشتئر.
قادر دە قورئانداکی آنلامئنئن دئشئنا چئقارئلدئغئ ایچین مۆسلۆمان، کندینە گۆونی اۇلمایان، زۇرا گیرینجە “قادریمدە نە وارسا اۇ اۇلور” دیەرک مۆجادلەیی بئراقان بیر کیشیلیگە بۆرۆندۆرۆلمۆشتۆر.
مەوجود دورومون بیر قئسمئنئ، عالی بارداق اۇغلونون شو سؤزلری، گۆزل بیر شکیلدە اؤزتلەمکتەدیر:
« ایسلام تۇپلومونداکی حوقوق تفککۆرۆنۆن وە بونلارئن اۆرۆنۆ اۇلان بیلگیلرین اۇلوشوموندا قورئان، سۆننت، ایجماع وە قئیاس هیەرارشیسی دۇغرو دگیل، بلکی بونون ترسی دۇغرودور. یاعنی اۇلوشومدا آصئل بلیرلەیجی فاکتؤر، رەیدیر. بۆتۆن فئقئە کۆللیاتئنئن رەی اۆزرینە، بیرەیسل چابا وە باقئش آچئسئ اۆزرینە قورولدوغونو سؤیلەرسک آبارتمئش اۇلمایئز.
بونلار آراسئندا داحا آز ایشلەوسل اۇلانئ سۆننت، أن آلتتا دا قورئان یر آلئر. بونو ایفادە أتمک بلکی دە مۆسلۆمانلارئن اینانچ دۆنیالارئیلا، دینە باقئشلارئیلا، تەوحید عاقیدەسییلە ایلک پلاندا چلیشکی گیبی اۇلاجاغئ دۆشۆنۆلەرک دائیما بو ترستن قورئان، سۆننت، ایجماع وە قئیاس اۇلاراق ایفادە أدیلمیشتیر.
عئراق وە سوریەنین باعضئ بؤلگەلرینی ألە گچیریپ دەولت قوردوغونو ایعلان أدن عئشیدین، أسیرلرە یاپتئغئ موعاملەیە، شیعی-سۆننی هیچبیر مذهب عالیمینین قارشئ چئقاماماسئ، کیتابلارئندا فارقلئ بیر شەیین اۇلماماسئندان دۇلایئدئر. عؤمر ناصوحی بیلمن، بو قۇنودا اؤزتلە شؤیلە دەر:
“ساواش أسیرلری ایلە ایلگیلی اۇلاراق یتکیلی ماقامئن سچیم حاققئ واردئر. مۆسلۆمانلارئن منفاعاتلرینە گؤرە حارەکت أدرک ایستەرسە اۇنلارئن ساواشچئلارئنئ اؤلدۆرەبیلیر؛ ایستەرسە کؤلە وە جاریە یاپئلمالارئیلا یتینیر.”
بونلار، رۇما وە یونان حوقوقوندان آلئنئپ ایسلام حوقوقو گیبی گؤستریلن شەیلرین کۆچۆک بیر بؤلۆمۆدۆر. بو مذهبلرە گؤرە قورولاجاق هیچبیر دەولت، عئشیددن فارقلئ اۇلمایاجاقتئر. »
ساواش أسیرلری ایلە ایلگیلی اۇلاراق آللاە تعالا شؤیلە بویورموشتور:
فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا… ﴿۴﴾ (سورة محمد)
کافیرلرلە ساواشتا قارشئلاشئنجا بۇیونلارئنئ وورون؛ اۇنلارئ أتکیسیز حالە گتیرینجە دە سئقئ گۆونلیک چنبرینە آلئن. سۇنرا قارشئلئقسئز وەیا فیدیە آلاراق سربست بئراقئن… (موحاممد سورەسی؛ 4)
نبیمیزین اویغولاماسئ بو آیتە گؤرە اوُلموشتور.
عؤمر ناصوحی بیلمنین ناقلەتتیگی بیلگیلرین اؤزتینی ورەلیم دە اویدورولان دینین نەیە دایاندئغئ داحا یاقئندان گؤرۆلەبیلسین:
“أسیرلری قارشئلئقسئز سربست بئراقماق، حانفی، مالیکی وە حانبلی مذهبلرینە گؤرە جائیز دگیلدیر. أسیرلری پارا قارشئلئغئندا سربست بئراقماق دا حانفی مذهبیندەکی مشهور گؤرۆشە گؤرە جائیز دگیلدیر.”
آللاە أمرەدەجک آما مذهبلر اوُنو جائیز گؤرمەیەجکلر. ایشتە اویدورولان دین بودور!
حیکمت اوُرتادان قالقئپ مۆسلۆمانلار، چؤزۆم اۆرتەمز حالە گلینجە قورئانا وە سۆننتە اۇلان گۆون سارسئلمئشتئر.
تاحسین گؤرگۆنۆن شو سؤزلری، گۆونسیزلیگین واردئغئ بۇیوتو گؤسترمکتەدیر:
“بوگۆن یاشانئلان أن اؤنملی سئقئنتئ، زامان ایچریسیندە گچرسیز حالە گلمیش اۇلان سۆننت یرینە نەیی ایقامە أدەجگیمیز وەیا سۆننتی ناسئل ایحیا أدەجگیمیزدیر. چۆنکۆ قورئان، باشئندا سۆننت واسئطاسئیلا تاحاققوق أتتیگی گیبی، بوگۆن دە سۆننت وەیا سۆننت یرینە ایقامە اۇلوناجاق باشقا بیر شەی واسئطاسئیلا تاحاققوق أدەجکتیر. تمل سۇرو بونون، اۆمرا (دەولت) مئ، تۇپلوم (اۆممت وەیا میللت) مو، فرد می، بللی بیر صئنئف (مثەلا عولما) مئ، یۇقسا بونلاردان فارقلئ بیر شەی، مثەلا کیتابلار مئ اۇلدوغو نۇقطاسئندا دۆگۆملنمکتەدیر.”
سۇنوچ
گؤرۆلدۆگۆ گیبی نبیمیزین، مۆسلۆمانلارلا ایلگیلی أندیشەسی گرچکلشمیش وە مۆسلۆمانلارئن بۆیۆک بیر بؤلۆمۆ، یاهودی وە حئریستیانلار گیبی شو آیتین قاپسامئنا گیرمیشلردیر:
اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿۳۱﴾ (سورة التوبة)
بیلگینلرینی، دین آداملارئنئ وە مریم اوُغلو مسیحی آللاەتان اؤنجە بیرر راب سایاراق اوُنلارا سارئلدئلار. اوُیسا اوُنلارا وریلن بویروق، سادەجە تک بیر تانرئیا قول اوُلمالارئدئر. اوُندان باشقا تانرئ یوُقتور. آللاە، اوُنلارئن شیرکیندن اوزاقتئر. (تەوبە سورەسی؛ 31)
ألمالئلئ حامدی یازئرئن بو آیت ایلە ایلگیلی آچئقلامالارئندان قئسا بیر اؤزت ورەلیم:
“… آللاهئن أمیرلرینی گؤز آردئ أدرک عالیملرە کۆچۆجۆک بیر حۆکۆم قۇیما یتکیسی تانئماق، آللاەتان باشقاسئنئ راب اۇلما سەویەسینە چئقارماقتئر. شەیطانلارا، طاغوتلارا، نمرودلارا، فیرعاوونلارا، پوتلارا وە هەیکللرە تاپماق ناسئل شیرک وە کۆفۆر ایسە عالیملرە، آللاها قول اۇلمالارئنئن اۆستۆندە بیر دگر ورمک دە شیرک وە کۆفۆردۆر…” (حاق دینی، قورئان دیلی)
کیتابا وە حیکمتە اویغون چالئشمالارلا مەوجود یاپئنئن یانلئشلارئنئ اۇرتایا قۇیوپ دۇغروسونون نە اۇلدوغونو گؤسترمەیە چالئشتئغئمئز حالدە هیچبیر قۇنویو تارتئشمایا یاناشمایان؛ اۆستەلیک أتکیلی وە یتکیلی چەورەلرین دستگی ایلە بیزی دئشلایئپ ایعتیبارسئزلاشتئرمایا چالئشان گلەنکچی وە ینیلیکچی یاپئیا، عیسانئن (ع) شو سؤزلرییلە سسلنمک ایستەریم:
“کندی گلەنگینیزی سۆردۆرمک ایچین تانرئ بویروغونو بیر کنارا ایتمەیی نە دە گۆزل بجرییۇرسونوز!” (مارکۇس اینجیلی)
اونوتمایالئم کی، عیسایئ (ع) کافیر ایعلان أدرک چارمئحا گرمک ایچین ألیندن گلنی یاپان یاهودی عولماسئنئن بۆتۆن غایرتلری، اۇنون ایعتیبارئنئ آرتئرما دئشئندا بیر سۇنوچ دۇغورمامئشتئر.
پرۇف. دۇک. عابدولعازیز بایئندئر
ایستانبول اۆنیورسیتەسی ایلاهیات فاکۆلتەسی اؤگرتیم اۆیەسی


text:
جیمیز ماتیس و ینس استولتنبرگ افغانیستان-دا
آمریکانین مودافعه ناظیری جیمز ماتیس ایله ناتونون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ، افغانیستانین پایتاختی کابیله سورپریز سفر ائدیبلر.
آمریکانین مودافعه ناظیری جیمز ماتیس ایله ناتونون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ، افغانیستانین پایتاختی کابیله سورپریز سفر ائدیبلر.
افغانیستان ناتو قوهلریندن وئریلن معلوماتا گؤره، ماتیس و استولتنبرگ، کابیلدکی ناتو دوشرگهسینی گزدیلر.
عسگرلره خطاب ائتمه لری ده گؤزلنن ایکیلی، دؤولت باشقانی اشرف غنی ایله ده گؤروشهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا اینتحار سالدیریسی
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.


text:
“گارانتیلی ایشیم اۇلسون، دەولتە آتانایئم دا حایاتئم باشلاسئن” گیبی أسکی تیپ پارا قازانما مۇدللری؛ أسکی بیر آلتئن ماعدنینە گیدیپ گلیپ هر گۆن أسکی گۆنلری آنماق وە واهلانماق گیبیدیر.
پارایلا آرانئز ناسئل؟ پارا، وارلئغئ بیر درد، یۇقلوغو یارا مئ دییۇرسونوز؟ پارایلا ایلگیلی گۆزل شەیلر سؤیلەمک عایئب وە گؤرگۆسۆزلۆک سایئلئرکن، پاراسئزلئغئ یۆجلتن بیر تۇپلومدا یاشئیۇروز. بیر دە آتاسؤزلریمیز وار، پارایا قارشئ گنل دوروشوموزو یانسئتان:
“پارایلا ساعادت اۇلماز.”
“اینسان اؤنجە پارا قازانماق ایچین ساغلئغئنئ وریر، سۇنرا دا قایبەتتیگی ساغلئغئنئ قازانماق ایچین پاراسئنئ.”
أگر سیز دە بنزەر فیکیردەیسنیز آما گیزلیدن گیزلییە پارانئن یۇقلوغوندان موضداریبسنیز، بو یازئ تام سیزە گؤرە.
پارایلا تانئشمایا حاضئر مئسئنئز؟ آچئقتان قۇنوشولماسئ عایئب سایئلان، آنجاق هر بیر ایلیشکیدە باش رۇلدە اۇلان پارا ایلە ایلگیلی اوفقوموزو گنیشلتمەیە نە دەرسینیز؟
اؤنجەلیکلە پارانئن آدئنئ قۇیالئم؛ دەنیلدیگی گیبی پارا ألینیزین کیری، سیزی آزدئران، یۇلدان چئقاران دۆشمان مئ، یۇقسا دۇستونوز مو؟ حایاتئمئزئن هر آنئندا بیزیملە اۇلوپ، حایاتی اؤنمە صاحیب پارایلا اۇلومسوز اینانچلارئمئز وارسا پارا بیزە نییە گلسین؟ پاترۇنونوزدان ضام ایستەرکن راحات مئسئنئز؟ أشینیزدن پارا ایستەرکن راحات مئسئنئز؟ أشینیز وە چۇجوغونوز سیزدن پارا ایستەرکن بو کز یینە راحات مئسئنئز؟ پارایلا ایلگیلی أن راحات داورانان چۇجوقلار اۇلمالئ. اۇنلار دا، تا کی بۆیۆیۆنجەیە قادار.
پکی نە اۇلویۇر دا پارایا قارشئ نە اۇنونلا، نە اۇنسوز بیر سەوگی-نفرت ایلیشکیسی اۇلوشویۇر؟ پاراسئ اۇلانلار ایچین آیرئ بیر درد وار کی، اۇ دا: “بنی پارام ایچین سەوییۇرلار”دۆشۆنجەسی. آنجاق بو دا، باشقا بیر یازئنئن قۇنوسو.
پارایا یا دا آلتئنا نییە ایحتیاجئمئز وار؟ ایکیسی دە یەنیلمییۇر، ایچیلمییۇر. بوگۆن ایکیسی دە دۆنیادان تۆکنسە (آلتئن سادەجە بیرقاچ یردە فیزیکسل اۇلاراق قوللانئلئیۇر) حایاتتا قالاماز مئیئز؟ حایاتتا قالماق ایچین تمل شەیلر هاوا، سو، غئدا. سو ایچمەدن، نفس آلمادان یاشایامایئز دا پارایا وە آلتئنا بیزی بو قادار باغئملئ قئلان نە؟ هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ؟
بیلییۇروز کی “لیدیالئلار” پارایئ بولدو، نییە پارایا ایحتیاج دویدولار؟ پازار یرینە گتیردیکلری اۆرۆنلرینە قارشئلئق ایحتیاجلارئ اۇلان اۆرۆنلری راحاتچا دگیشتیرەبیلمک یاعنی تاقاص أدەبیلمک ایچین.
حپیمیز تملدە ایکی کاتگۇریدە اۆرتیم یاپئیۇروز. فیزیکی اۆرۆن؛ أکمکتن اوچاغا قادار عاقلئنئزا گلەبیلەجک هر تۆردن اۆرۆن؛ یا دا حیذمت اۆرۆنۆ؛ بدنیمیزلە وەیا عاقلئمئزلا اۆرتتیگیمیز هر شەی. بیر یردە صاباحتان آقشاما بکچیلیک أتمک، پرۇگرام یازماق یا دا بیر دووارئ بۇیاماق گیبی بدنسل وە ذیهینسل حیذمتلر.
یومورتا اۆرتن پازارا چئقتئغئندا یومورتاسئنئ بوغدایلا دگیشتیرەبیلیر، بونو اۇرگانیزە أتمەسی نیسبتن قۇلایدئر. بیر دە موحاسبەجی اۇلدوغونوزو دۆشۆنۆن، پازارا چئقئپ یومورتاجئیا: “بن حسابئنئ توتایئم، 2 یومورتا آلایئم.” دەمک زۇروندا قالدئغئنئزئ دۆشۆنسنیزە! یا دا دۇماتس آلماق ایچین: “تارلانئزئ ایکی گۆن بن سولایایئم دا بانا 3 کگ دۇماتس ور!” دەمک.
حایات تام بیر کائۇس اۇلور، کیمسە پازاردان ایستەدیگینی آلئپ چئقاماز. یومورتاجئنئن موحاسبەجییە ایحتیاجئ یۇقسا یومورتاسئز، دۇماتسلری باشقاسئ سولویۇرسا دۇماتسسیز قالئرسئنئز. سیزین اۆرتتیگینیز اۆرۆنە ایحتیاجئ اۇلان اینسانئ بولوپ اۇنون اۆرتتیگینی آلامامایا ماحکومسونوز.
ایشتە تام بورادا پارا دەورەیە گیرییۇر. حیذمت وە اۆرۆنە بدل بیچیلەرک اینسانلار آراسئندا حیذمت وە اۆرۆنلرین قۇلایجا دگیشمەسینی ساغلئیۇر. بورایا قادار هر شەی مۆکممل. سۇرون چؤزۆلدۆ. سیستم شاهانە… هر اۆرۆنە بیر فیات بیچیلدی وە شیمدی هرکس اۆرۆن آلماق ایچین اۆرۆن وەیا حیذمت سونماسئ گرکتیگینی ایکینجی پلانا آتئپ پارانئن پشینە دۆشتۆ. چۆنکۆ اۆرۆن آلماق ایچین آرتئق حپیمیز بیلییۇروز کی پارایا ایحتیاجئمئز وار. پکی پارا نەرەدە وە بو اۆرۆن وە حیذمتلرین اۆزرینە قۇناجاق پارایئ کیم بلیرلییۇر؟
پارایئ لیدیالئلار بولدو، ساتۇشی ناکامۇتۇ دا دیژیتال پارایئ.
شو آن پشینە دۆشتۆگۆمۆز، فیزیکسل پارا چۇق یاقئندا یرینی دیژیتال پارایا بئراقاجاق، آرتئق کاغئد یرینە راقاملارا دایالئ بیر سیستمە گچەجگیز. بانکا کارتلارئ وە کرەدی کارتلارئیلا ذاتن بیر دیژیتال دؤنمە گیریش یاپمئشتئق، شیمدی دیژیتال پارالارلا ایش اییجە آنلاشئلماسئ زۇر بیر حالە گلەجک. فیزیکسل پارایئ اۆست اۆستە قۇیوپ سایماق قۇلایدئ، شیمدی ایسە راقاملارلا باش باشا قالاجاغئز. اۇ یۆزدن بیر آن اؤنجە پارا قاورامئیلا بارئشمالئیئز.
گرچکتن نەیە ایحتیاجئمئز وار؟ چۇق پارامئز اۇلسا حایات بایرام اۇلور مو؟
شونو چۇق ایی بیلەلیم؛ ایحتیاجئمئز اۇلان شەی چۇق پارا دگیل؛ آصلئندا چۇق پارا صاحیبی اۇلمانئن حایالینی قورویۇروز، أوت آما تام ایستەدیگیمیز بو دگیل. حاطئرلاتئرئم؛ بو اۆلکەدە همن همن 15 سنە اؤنجە حپیمیز اؤنجە میلیۇنردیک؛ سۇنرا میلیاردر اۇلدوق. نە زنگیندیک آما!
ماعاشلارئمئزئ میلیار میلیار آلئیۇردوق، چۇق پارامئز واردئ آما پارا میقدارئ آرتتئقچا اۆرۆنلرین دە فیاتلارئ آرتتئ. بیز میلیاردر اۇلموشتوق آما قالان 60 میلیۇن اینسان دا میلیاردر اۇلموشتو. ایستەدیگیمیز سۇنوجا یینە اولاشامادئق، چۆنکۆ آصلئندا تام اۇلاراق بیزە لازئم اۇلان چۇق پارامئزئن اۇلماسئ دگیل؛ باشقالارئنئن صاحیب اۇلدوغو پارادان داحا چۇق پارایا صاحیب اۇلماق.
کیلید نۇقطاسئ بوراسئ: پازار یرینە چئقتئغئمئزدا ألیمیزدەکی پارایلا داحا چۇق اۆرۆن وە حیذمت ساتئن آلابیلیریز. هرکس بنزەر میقداردا پارایا صاحیبسە، ایستەرسە میلیۇنر اۇلوپ حالن یۇقسول قالابیلیرسینیز. بیر میلیۇنلا ساقئز آلئندئغئ گۆنلر هنۆز چۇق ینی.
پارانئن پشینە دۆشەلیم، مرکز بانکاسئ اۇلمادئغئمئزا گؤرە پارایئ بیز باسامایئز؛ پکی پارایا ناسئل اولاشئیۇروز؟
همن باسیط بیر سۇرو سۇرالئم:
سۇقاقتا قارشئلاشتئغئنئز هرحانگی بیر اینسانئن
جبیندەکی پارایئ کندی جبینیزە ناسئل چکرسینیز؟
دۇغرو یۇلدان گیدرسک؛ اۇ اینسانئن ایحتیاجئ اۇلان بیر اۆرۆن ساتارئز یا دا بیر ایشینی گؤرۆرۆز، اۇ دا قارشئلئغئندا ألینی جبینە آتار. قورومسالدا ایسە، تکلیف تۇپلار، کندینجە أن اویغونونو سچر وە قورومدان ایستەدیگی حیذمتی وە اۆرۆنۆ اؤزگۆر ایرادەسییلە سچر وە بۆدجەسینە گؤرە آلئمئنئ یاپار.
بیر باشقا یۇل ایسە؛ قارشئمئزداکی اینسانئن مالئنئ یا دا پاراسئنئ صاداقا وەیا زکات اۇلاراق بیزدن بیر اۆرۆن یا دا حیذمت بکلەمەدن قارشئلئقسئز ورمەسی. قورئاندا صاداقا وە زکاتتان اؤوگۆیلە باحثەدن بیرچۇق آیت واردئر. یاعنی اۆرتن اۆرتەمەینە فاضلاسئندان پایلاشاجاق. اۆرۆنۆندن ورمییۇرسا کندی ایستەدیگینی آلسئن دییە جبیندن چئقارئپ پاراسئنئ پایلاشاجاق.
إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ ﴿۱۸﴾ (سورة الحدید)
آللاها گۆزل بیر اؤدۆنچ ورەرک صاداقا (زکات) داغئتان أرککلرلە قادئنلارا، قارشئلئقلارئ قات قات وریلەجکتیر. اۇنلار ایچین بۆیۆک بیر اؤدۆل واردئر. (حادید سورەسی؛ 18)


text:
`لاتین` نتیجهلر
خبرلر [20]
- لاتین امریکا اؤلکه لرینده کووید-19-دان اؤلنلرین سایی 390 نفره چاتیب
- تورک دونیاسیندا یئنی استراتژی: الیفبا
- «آذربایجان» قزئتینین تام کلکسیونو لاتین الیفباسینا کؤچورولور
- اؤزبکیستان لاتین الیفباسینا گئچیر
- قازاقیستان یئنی الیفباسینی تانیتدی
- گوایدونون توخونولمازلیغی لغو ائدیلدی
- آکسوی:"تورکیه مادورو حکومتینی اؤلکهنین قانونی حاکمیتی اولاراق تانیییر"
- ونزوئلا: نیکولا مادورویا سوی-قصدده، اوچ لاتین آمریکا اؤلکهسی رول اوینامیش
- آمریکا: لاتین آمریکاسینین باریش و امنیتی اوچون مادورونون گئتمه زامانی گلدی
- 8-جی آمریکا دولتلری ایجلاسی پرودا کئچیریلیر
- قازاقیستان لاتین الفباسینین یئنی سورومونو سوندو
- قازاقیستان آددیم آددیم لاتین الیفباسینا گئچیر
- مسی 1-جی، نیمار 6-جی اولدو
- "یئنی الیفبا قازاق دیلینین اؤیرنیمینی آسانلاشدیراجاق"
- قازاقیستاندا، لاتین الیفباسی ایل سونونا قدر حاضر اولاجاق
- تورکیهنین، عضولوگو تصدیقلنهرک رسمیلشدی
- بینالی ییلدیریم گواتمالا خاریجی ایشلر ناظیرینی قبول ائتدی
- ایستانبول-دا تورکیه-لاتین آمریکا انتگراسیون سیستمی کئچیریلهجک
- قزاقستاندا لاتین الفباسینا گئچیلدی
- مولود چاووش اوغلو دومینیک-ده


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
وطن گزیته سی: 29 سپتامبر 2022 ده تورکیه نینگ اتوموبیل فابریکه سی نینگ رسمی آچیلیشینی قیله میز" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان، ییتکچیسی بولگن عدالت و ترقیات حزبی نینگ قوریلیشی نینگ 21 – ییل لیگیده قیلگن صحبتیده تورکیه نینگ وطنی اتوموبیلی توگ نینگ تیار ایکن لیگینی معلوم قیلیب " 29 سپتامبر 2022 ده تورکیه نینگ اتوموبیل فابریکه سی نینگ رسمی آچیلیشینی قیله میز. 2023 ییل نینگ ایلک چاره گیده اتوموبیلیمیز یوللرگه توشه دی" دیدی.
ستار گزیته سی: "امریکا قوشمه ایالتلریدن تورکیه گه ف-16 چقیریغی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره تورکیه دن عسکری بیر هیئات ف-16 حربی اوچاغی آلیش و مودنلشتیرووچی جریانی بیلن تیگیشلی اوچره شوولر اوچون امریکا قوشمه ایالتلریگه باردی. ملی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده، هیئات نینگ امریکا قوشمه ایالتلری نینگ چقیریغی گه بناً کیتگن لیگی بیلدیریلدی.
یینی شفق گزیته سی:" فرانسه مطبوعاتی نینگ کون ترتیبی تورکیه و سیهالر سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره دنیا وطنی و ملی تورک سیهالریدن بحث قیلیش گه دوام ایتماقده. فرانسه مطبوعاتی بیراقدار ت ب2 و قیزیل المه نی کون ترتیبی آلدی. ت ب2 اوکراین اوچون "کوچلی متفق" دیب اتلدی. تورکیه ایشلب چیقرگن سیهالرنینگ دنیاگه کتته یوتوقلر کیریتگن لیگی بیلدیریلدی. قیزیل المه گه هم دقت قره تیلدی.
حریت گزیته سی: "بیرلشگن ملتلر تشکیلاتیدن تورک توریزمی گه اولیملی پیام" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی دنیا توریزم گروهی باش کاتبی زوراب پولولیکاشفیلی، تورکیه بیلن تیگیشلی "تورکیه شبهه سیزکی توریزمده تیپه ده توره دی. کوپراق سیاح کیلیشی اوچون ییترلی درجه ده انسان منبعی و توریزم منطقه سیگه ایگه دیر" دیدی.
خبرتورک گزیته سی: " استانبول قونلغه سی اوتگن هفته اروپاده اینگ گاوجوم قونلغه بولدی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره استانبول قونلغه سی 8-14 اگست آییده کونده لیک اورته چه 1 مینگ 332 اوچیش بیلن اروپاده بیرینچی بولدی.


text:
امریکا قوشمه ایالتلری کنگره سی نینگ ایلک حجابلی اعضاسی ترور هجومی بیلن تهدید ایتیلگن
کیم لیگی نامعلوم بیر عیال تامانیدن لوس انجلیسده بیر هوتلده ترور هجومی بیلن تهدید ایتیلگن لیگی بیلدیریلدی.
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ ایلک حجابلی مسلمان اعضاسی الهان عمرنینگ بیر پروگرام آرقه لی بارگن لوس انجلیسده بیر هوتلده ترور هجومی بیلن تهدید ایتیلگن لیگی بیلدیریلدی.
The Blast آتیده گی انترنیت سایتی تامانیدن قولگه کیریتیلگن محکمه اسنادلریگه کوره، عمر 23 – مارچ کونی اویوشتیریلگن مسلمان اجتماعی حق - حقوقلری بیلن تیگیشلی پروگرام گه صحبت قیلووچی اوله راق اشتراک ایتماقچی بولیب Woodland هوتلده قالگن. بیراق 19 مارچ کونی کیم لیگی نامعلوم بیر عیال کیشی قونغراق قیلیب مذکور پروگرامنی کنسل قیلیشینی خواهله گن.
کوریلمه گن نمبر بیلن قونغراق قیلیب عمرنینگ بو هوتلده قالیشی و پروگرام نینگ اجرا ایتیلیشی گه رخصت بیریلیشی تقدیرده هوتل نی پارتله تیب یوباریلیشی بیلن تهدید قیلگن.
بونینگ آرتیدن هوتل ملازیملری لوس انجلیس پولیس مسؤللریگه خبر بیریشی بیلن هوتل گه کیلیب هوتل نینگ تیلی سکرتر (برقی سکرتر) یده "اگر الهان عمرنینگ هوتل گه کیریشی گه رخصت بیرسنگیز، هوتلینگیز انفجار بیریله دی. او امریکا جمعیتی و سیزنینگ هوتل اوچون خطرلی دیر. اوز خوفسیزلیگینگیز اوچون اونینگ هوتل گه کیریشی گه رخصت بیرمنگ و پروگرامنی کنسل قیلینگ" دیب پیام قویگنینی انیقلب آلگن.
پروگرامنی اویوشتیرگن امریکا اسلام مناسبتی تامانیدن انترنیت سایتی آرقه لی نشر قیلینگن بیاناتده، تهدید توغریسیده اوزلری نینگ آگاهلنتیریلگن لیکلرینی بیلدیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ارمنستان عسکر لری آذربایجان موضع لری گه قره ته اوق اوزدی
سومالیا ده پارتلش یوز بیردی؛ کوپلب کیشی حیاتی نی یوقاتدی
هیران والیسی علی جایته عثمان, هیران منطقه سی رهبرلیک مرکزی گه قره ته اوچ هجوم اویوشتیریلگن لیگی نی بیلدیردی


text:
آسیا اۇیونلاری: تۆرکمنیستان حأضیر ده بیرینجی
تۆرکمن یاریشچیلار شو واغتا چنلی ۲۱۱ مدالا ایه بۇلدی
یاپیق بینالاردا و ساواش صونغاتی بۇیونچا ۵-نجی آسیا اۇیونلاری تۆرکمنیستان ینگ پایتاغتی آشغابات دا دۇوام ادیأر.
المپیک شأهِرجیگینده گچیریلیأن یاریشلاردا شو واغتا چنلی تۆرکمن تۆرگِنلر ۷۹ آلتین، ۵۸ کۆمۆش و ۷۴ بۆرۆنچ مدال بیلن بیرینجیلیگینه دۇوام ادیأر.
تۆرکمن یاریشچیلار شو واغتا چنلی ۲۱۱ مدالا ایه بۇلدی.
حیتای حالق جمهوریتی نینگ تۆرگنلری ۲۶ آلتین، ۲۱ کۆمۆش و ۱۷ بۆرۆنچ مدال بیلن ایکینجی اۇرونی ایه له یأر.
ایران اسلام جمهوریتی ۲۲ آلتین،؛ ۱۸ کۆمۆش و ۵۳ بۆرۆنچ مدال بیلن اۆچۆنجی یرده دوریار.
اؤزبگیستان، قازاغیستان، تایلند و گۆن اۇرتا کره بیله کی اۇرونی ایه له یأر.
شو ییل ۶۲-دن قۇوراق یورت بو یاریشلارا قاتناشیار.
دِگیشلی حابارلار
بۆتین دۆنیأ چاروادارلار اوُیونلاری قوتاردی
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
تۆرکمنیستان دا بیتاراپلیق دابارالاری گچیریلدی
آشغاباتدا تۆرکمنیستان ینگ همیشه لیک بیتاراپلیغی نینگ ۲۲ ییللیغی قوتلاندی
شو ییل تۆرکمنیستانا بیرلشن میللتلر قوراماسی تاراپیندان بریلن همیشه لیک بیتاراپلیغی نینگ اۆستۆندن ۲۲ ییل گچدی.
یورتدا شو گۆن میناسیبتلی دۆرلی چأره لر و ماصلاحاتلار گچیریلدی.
ماصلاحاتلارینگ اینگ اولیسی داشاری ایشلر وزیرلیگی نینگ حالقارا قاتناشیقلاری انستیتوسی نینگ ماصلاحاتلار سالونیندا گچیریلدی.
"حالقارا قاتناشیقلاریندا بی تاراپلیق سیاساتی و اؤنگۆنی آلیش دیپلماسی: تۆرکمنیستان ینگ تجریبه سی و اۇنونگ أهمیتی" آدلی حالقارا داشاری یورتلی عالیملار و سیاساتچیلار هم قاتناشدی.
دِگیشلی حابارلار
بۆتین دۆنیأ چاروادارلار اوُیونلاری قوتاردی
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
محمد مصدق السلطنۃ نین بوگون فارس ایستعمارچیلاری و مدنیت راسیستلری اوچون اولگو اولماسی
بیلیندیگی کیمی فارس دیلی ایلک اولاراق غزنه لیلر و سونرا سلجوق تورکلری آتلاری نین اوزنگیسینده دیوان و شعر دیلی دئیه بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سینه گتیریلمیش بیر دیل ساییلار[i]. تورک شاهلاری دوققوز یوز ایله یاخین بو دیله رغبت ایله یاناشمالارینا و فارس مداح و شاعیرلرینه مرحمت الرینی اسیرگمه مدیکلرینه باخمایاراق خاریجی عامیللر واسیطه سی ایله ایش اوستونه گلمیش فارس میللیتچیلیگی و مدنیت راسیستلیگی بو ممالیکی محروسه ده فارس ایستعمارچیلیغینی فارس دیل و مدنیتی اساسیندا حاکیم ائتمیش. تورک میللی کیملیگی و منلیگیندن یوخسول اولموش آذربایجان تورکلریندن اولان بیر سیراسی او جومله دن، احمد کسروی، تقی ارانی، سیدحسن تقی زاده، حسین کاظمزاده (ایرانشهر)، محمود غنی زاده سلماسی، محمد مصدق السلطنۃ قاجار، ابولحسن صدر ثقۃ الاسلاملار دا فارس دیل و مدنیتینی بیر ایستعمار دیلی اولماقدا قوللایاراق (دستکله یه رک) فارس میللیتچیلرینه اولمازین کؤمگینی ائتمیشلر. فارس میللیتچیلری و فارس مدنیت راسیستلری ایش اوسته گلدیگی گوندن باشلایاراق اله کئچیردیکلری ممالیکی محروسه نی ایران دؤلتی (بیر دؤلت، بیر ملت، بیر بایراق) و اورادا یاشایان میللی توپلوملاری ایران ملتی نین آیریلماز ترکیب حیسسه سی آدلاندیرمانین یانی سیرا اونلارین دیل و مدنیتلرینی دیلده محلی آدلاندیرمالارینا باخمایاراق عملده بو توپلوملارین میللی و مدنی ایستکلرینی بیر تهلوکه و خطر کیمی قلمه آلماغا چالیشمیشلار.
خاریجی عامیللر واسیطه سی ایله ایش اوستونه گلمیش رضا خان و اونون آذربایجانا گؤندردیگی ایالت باشچیلاری (عبدالله مستوفیلر) و معارف (آموزش و پرورش) باشقانلاری نین (محسنی لرین) آذربایجاندا اویقولادیقلاری فاشیستلیک و راسیستلیگه اساسلانمیس ایستعمارچی سیاستلری نسبی ده اولسا، گونئی آذربایجان تورکلوگونون اوخوموش کسیمینده فارس حاکیمیتینه قارشین بیر قارشی دورما دویقوسو یاراتمیش ایمیش. بئله لیکله ایکینجی دونیا ساواشی زامانی، روسیه بؤلشویکلری گونئی آذربایجان تورپاقلارینی ایشغال ائتدیکلری زامان، یارانمیش فرصتی غنیمت حئساب ائدن آذربایجان دئموکرات فرقه سی گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا "آذربایجان میللی مختار دؤلتی"نی قورماغا چالیشمیش. ایکینجی دونیا ساواشی سونا اردیکدن و آمریکا بیرلشمیش دؤلتی نین روسیه کمونیست حاکیمیتینه اویقولادیغی باسقیلار نتیجه سینده گونئی آذربایجان حؤکومتی و تهران آراسیندا (مظفر فیروز) 10 مادده لی آنلاشما اوزرینده راضیلاشیلدیقدان سونرا سیدجعفر پیشه وری آذربایجاندا محللی دؤلت مسئولیتلرینی والی (استاندار) آد وئریلمیش سلام الله جاویده تحویل وئرمه لی اولموش. روسیه گوجلری گونئی آذربایجانی ترک ائتدیکدن سونرا فارس حاکیمیتی سید جعفر پیشه وری ایله راضیلاشدیغی آنلاشمانی یوخ سایاراق گونئی آذربایجانی ایشغال ائتمیش. بئله لیکه بیر ایل اؤز دیل و مدنیتی ایله ایداره اولونموش گونئی آذربایجان تورکلری نین بیر داها فارس ایستعمارچیلیغینا تابع توتولموشلار[ii]. ایکینجی دونیا ساواشیندان باشاریلی چیخان انگلیستان و آمریکا بیرلشمیش دؤلتلری نین حاکیمیت باشچیلاری (چئرچیل و روزوئلت) کمونیستلیگین ایران ممالیکی محروسه سینده قارشیسینی آلماق اوچون فارس حاکیمیتی نین ایران ممالیکی محروسه سینده محللی قلمه آلدیغی میللیتلره دیل و مدنیت موختاریتی نین وئرمه سی نین فایدالی اولاجاغینی وورقولامیشلار. انگلیستان و آمریکابیرلشمیش دؤولتلری نین تکلیفلری فارس ایستعمار یانلیلاری و فارس مدنیت راسیستلری او جومله دن فراماسون محمد مصدق السلطنۃ قاجار و ابوالحسن صدر ثقۃ الاسلامی تبریزلیلرین خوشلارینا گلمه میش.[iii] اونلار تهراندا اون دؤردونجو مجلیسین 179 اونجو اوتوروموندا ایراندا وئریلمه سی لازیم اولان دیل و مدنیت آزادلیغی ایله دوشمنلیک ائتمیشلر، بو خوش خدمتلیک و خیانتی بوگون ده فارس یایین، باسین اورقانلاری و پان ایرانیستلر بیر اؤرنک کیمی سرگیلمگه چالیشار. ثقۃ الاسلامی دئمیش:
" چنانچه کمیسیون مزبور به مسائل دیگری مانند السنه محلی ایران بخواهد توجه کند کاملاً بیمورد است زیرا در ایران اختلافات نژادی وجود نداشته، زبان تمام اهالی ایران زبان فارسی است و هیچ مقام خارجی حق ندارد در ایران فرض بودن چندین زبان را بکند و هر تصمیمی برخلاف اصول حاکمیت و وحدت ملی ایران گرفته شود قابل قبول نیست"[iv].
اوسته گؤروندوگو کیمی دیل و مدنیت باخیمیندان آزقینلاشمیش و تهرانداکی فارس حاکیمیتینه قوللوقچولوغو اؤز میللی منلیگی و کیملیگینه اوستون توتموشلار فارس ایستعمار قووه لرینه نئجه خوش خدمتلیک ائتمیشلر. ایکینجی دانیشان گئنه ده فارس مدنیت راسیستلیگی و فراماسونلوغو ایله تانینمیش حزب نژادپرست جبهه میللی ایران- فارس باشچیسی محمد مصدق السلطنۃ اولموش[v]. مصدق ده دانیشیغینی ابوالحسن صدر ثقۃ الاسلامی دئدیکلرینه اساسلاندیراراق حکیمی دؤلت کابینه سینه خیطاب اولاراق دئمیش: "هر دولت وطنپرستی باید بدون مطالعه، این قبیل پیشنهادها را رد نماید"[vi].
اوسته گؤروندوگو کیمی راسیستلیک و فاشیستلیک مقوله لرینده داها هر هانکی بیر مسئله نی گؤتور و قوی یوخسا "مطالعه ائله" دئیه ده بیر آنلاییش اولماز. بئله لیکله آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری ایرانداکی نفت چیخارلاری باخیمیندان انگلیس دؤلتی ایله ترس دوشمک ایستمدیگی و کمونیستلیگین قارشیسیندا فارس حاکیمیتینی باشقا دیل و مدنیتلره ده یاشاما حاققی تانیماسینا یؤنتمک اوچون امکلی اولموش، سونرا بیر داها حاکیمیت داییره لرینده خدمت ایله مشغول اولان سپهبد علی رزم آرا آدلینی فارس حاکیمیت باشچیلیغینا تداروک گؤرموش. بئله لیکله رزم آرا 1949 (1328) اینجی ایل فارس حاکیمیتی نین بیرینجی وزیری اولاراق مجلیس سئچیملری نین اون آلتینیجی دؤنمینده دخالت ائده رک اؤزونو محمدرضا شاها تحمیل ائتمیش. رزم آرانین کئچمیش رقیبی ژئنرال زاهدی تهران شهربانی سی نین باشچیسی اولدوغو اوچون رزم آرا یالنیز تهران سئچیملرینده مداخیله ائده بیلمه یه رک تهران سئچیمینده جبهه میللی آد وئریلمیش فارسچی رادیکال قوروپو (محمد مصدق یانچیلاری) سئچیملری قازانمیش[vii]. بئله لیکله تهران میللی مجلیسینده محمد مصدق و باشقا سکیز جبهه میللی یولداشلاری رزم آرانین باریشماز رقیبی اولموشلار[viii]. ارزم آرا شاها وفادار اولدوغونا آند ایچدیگینه باخمایاراق آمریکا مقاملارینا آرخالاندیغی اوچون مجلیسده تریبون آرخاسینا کئچه رک دئمیش:
" ملت ایران عرضة ساختن لولهنگ را هم ندارند، آن وقت چطور میخواهند دستگاه عظیم نفت را اداره کنند"[ix].
رزم آرانین اوسته کی سؤزلری محمدرضا شاهین خوشونا گلمه یه رک بو ایکی مقام آراسیندا بیر بیرلرینه قارشی آچیق دوشمنلیک باشلامیش. بئله لیکله شاهین سازمان امنیت مأمورلاری رزم آرانی اؤلدوره رک بو مسئله نی فدائییان اسلام یانچیسی اولان خلیل طهماسب نین بوینونا باغلامیشلار[x].
1953 (1332) اینجی ایل 28 مورداد اولایلاریندا، اوچ بؤیوک دؤلتین منافعی اوغرونداکی قارشی دورمادا- محمد مصدق آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری یانلیسی، آیت الله کاشانی، انگلیس یانلیسی، حزب توده ایران، روسیه کومونیستلیگی یانلیسی- محمد مصدق آمریکا مقاملارینا اؤز لیاقتسیزلیگینی ثابیت ائتدیکدن سونرا آمریکالیلار بیر داها محمدرضا شاهی کومونیستلیک قارشیسیندا اؤز منافعلرینه اویقون حئساب ائده رک مصدقی حاکیمیتدن اوزاقلاتمیش.[xi] بو آجی گلیشمه لره باخمایاراق محمد مصدق اؤزونو فارسلیغا شیرین ساتماق اوچون 1324-1325 اینجی ایل حکیمی حؤکومتی نین آمریکا مقاملاری نین تکلیفینه مناسبت بیلدیرمه سینی داها گئنیش بیچیمده ایفاده ائتمگه چالیشمیش، اوخویوروق:
"علت مخالفت من با اختیاراتی که (حکیمی) میخواست به استانها بدهد این بود که در دوره چهاردهم دولتین امریکا و انگلیس به عنوان کمیسیون سه جانبه میخواستند،اختیاراتی به بعضی از استانها داده شود که از آن سوءاستفاده نمایند و من در مجلس چهاردهم با تشکیل کمیسیون سه جانبه آنقدر مخالفت کردم تا هژیر (وزیر مالیه دولت حکیمی) به مجلس آمد و انصراف دولت را از تشکیل کمیسیون سه جانبه به مجلس اظهار نمود"[xii].
اوسته کی محمد مصدغین ایشاره ائتدیگی مقاملار آذربایجان دموکرات فرقه سی نین یئنیلمه سیندن (شکست یئمه سیندن) سونرا آمریکا و انگلیس گوجلری نین کمونیستلیگین قارشیسینی آلماق اوچون فارس اولمایان ائتنیکلره فارسلیق حؤکومتی آلتیندا دیل و مدنیت آزادلیغی وئریلمه سی قونو و موضوعسونا اساسلانار. گؤروندوگو کیمی فارس مدنیت راسیستلیگینده غرق اولموش محمد مصدق گئنه ده کئچمیش یانلیش داورانیشلاریندان عبرت درسی آلمایاراق او یانلیش داورانیشلاری بیر داها وورقولامیش. بو دا محمد مصدق و بیر چوخ اؤز میللی منلیک و کیملیکلرینه خیانت ائتمیشلرده میللی کیملیک آچیسیندان دیل و مدنیت بیلینجی اولمادیغینا اساسلانار. محمد مصدق آمریکا بیرلشمیش دؤلتلری نین رزم آرا واسیطه سی ایله حیاتا کئچیرمک ایستدیگی مسئله یه آچیقلیق گتیرمک ایسترکن دئمیش:
" اگر فراموش نکرده باشم،در تابستان 1329 مرحوم رزم آرا به خانه من آمد و گفت: - میخواهم نخستوزیر بشوم و آمدهام با شما مشورت بکنم ببینم به مصلحت میدانید یا نه... گفت: برنامه من دادن اختیارات بیشتر به استانها است. گفتم: -دادن اختیارات به استان هامخصوصاً به بعضی از استانها که ساکنین آن از نظرنژاد،زبان و مذهب با ما اختلاف دارند صلاح نیست. به جهت این که دول بزرگ از اختیاراتی که به آنها داده باشید، سوءاستفاده میکنند و دولت ایران را در بنبست عظیمی قرار میدهند. اکنون اختیاراتی که میتوان به محلها داد این است که میتوانیم پیشبینی کنیم اختیارات داده شود که اعضای شورای بلدیه خود را انتخاب کنند،نمایندگان خود را به مجلس شورای ملی بفرستند. به من جواب داد که برنامه بیش از اینها است که شما در نظر گرفته اید. من،به او گفتم چنانچه شما دولتی تشکیل بدهید که برنامه آن از آنچه من عرض کردم تجاوز کند،من شدیداً با شما مخالفت خواهم کرد"[xiii].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس ایستعمارچیلاری و مدنیت راسیستلری دوشونجه لرینه اساسن وطنداش قلمه آلدیقلاری فارس اولمایان میللی توپلوملارا دیل و مدنیت آزادلیغی نین وئریلمه سی بیله نظرده آلینمادیغی نین یانی سیرا اونلارین دیل و مدنیتلرینی داناراق فارسلیقدا یوخ ائتمک ایسترلر. خاریجی گوجلر هر هانکی باخیمدان بو انسانلارا دیل و مدنیت آزادلیغی وئرین دئیه طلب ائتدیکده بیله بئلنچی ایستگی یئرینه یئتیرمکده مأموریت آلمیش کیمسه نی سپهبد علی رزم آرا نی تئرور ائتدیکلری کیمی یوخ ائتمک ایسترلر. بودور فارس ایستعمارچیلیغی نین اصل ماهیتی!
اتک یازی و قایناقلار
[i] ایشیق سؤنمز، ایران دؤلتی و ایران دیل قوروپو آدی نین اورتایا آتیلماسی: http://www.isiqsonmaz.com/Seite269.htm
[ii] آذربایجان میللی حؤکومتی بوتون ائتنیک آذربایجان تورپاقلارینی ایچرمیش (ایچینه آلمیش) دئییلمیش.
[iii] ابوالحسن صدر ثقۃ الاسلامی تبریزی 1269 اونجو ایل تبریزده دونیایا گلمیش. او روسلار طرفیندن آسیلمیش و تانینمیش روحانی میرزا علی آقا ثقۃ الاسلامی نین قارداشی اولموش. احتیمالن قارداشی نی روسلار اؤلدوردوکلری و آذربایجان دمکرات فرقه سی نین روسیه کمونیستلرینه نسبت وئریلدیگی اوچون ابوالحسن صدر ثقه الاسلامی آذربایجان دمکرات فرقه سی و حزب توده علیهینه دؤنه دؤنه چیخیش ائتمیش. مسئله بونلا دا سونا چاتمایاراق آذربایجان تورکلری نین دیل و مدنیتلرینی دانماغا چالیشمیش.
[iv] سالار سیف الدینی، روزنامه ايران، شماره 5568 به تاريخ 7/11/92، صفحه 10: http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/5568/10/2692/0
[v] جبهه ملی ایران آدی بیرینجی یول تهرانداکی اون آلتینجی مجلیس سئچکیلری عرفه سینده محمدرضا شاه درباریندا تحصن ائتمیش بیر قوروپا آد وئریلمیش. محمد مصدق ده بو قوروه عضولریندن بیری اولموش.
[vi] سالار سیف الدینی، باخ اورادا.
[vii] محمد مهاجری، حسن لاسجردی، مریم صدرالادبایی، علی رزم آرا چگونه و چرا به گلوله بسته شد؟، پنجشنبه 26 اسفند: http://www.khabaronline.ir/detail/135535/root/history
[viii] محمد مهاجری، حسن لاسجردی، مریم صدرالادبایی، باخ اوسته.
[ix] محمد مهاجری، حسن لاسجردی، مریم صدرالادبایی، باخ اوسته.
[x] صدرالدین الهی، خاطرات سیدضیاء در باره کودتای رضا خان، پیک نت، اگر آن دیگری این یکی را کشته بود!، 24 فروردین 1391: http://pyknet.net/1391/12farvardin/24/page/31Razmara.php : "... در این اثنا در باز شد. کسی شتاب زده بر آستانه در ظاهر گردید و بدون این که مرا دیده باشد و یا شاید بر اثر هیجان، با صدای بلند گفت: - تمام شد قربان. شاه مثل کسی که خبر آرام بخشی را شنیده باشد راحت توی صندلی افتاد. چشم ها را بست و پس از لحظه ای چشم گشود و به من گفت: - آقا، فردا، پس فردا بیائید که حرفمان را تمام کنیم. من که برخاسته بودم، سر برگرداندم و آقای اسدالله علم وزیر کشور را بر آستانه در دیدم. در سراسری کاخ شنیدم که سپهبد رزم آرا را درحالی که برای برچیدن ختم ایت الله فیض همراه علم به مسجد شاه رفته بود با تیر زده اند و نخست وزیر در جا جان سپرده است. افسر برجسته ای بود. ولی خیلی خطرناک. خیلی خطرناک. خلیل طهماسبی از فدائیان اسلام اعتراف کرد که او ترور را انجام داده است."
[xi] ایشیق سؤنمز، فارس جبهه میللیچیلری نین تاپیندیقلاری محمد مصدق السلطنه اینگیلیس و آمریکا منافعینه خیدمت ائتمیش فراماسون مو، یوخسا بیر چوخلاری نین خیال ائتدیکلری میللی شخصیت؟: http://www.isiqsonmaz.com/Seite63.htm
[xii] سالار سیف الدینی، باخ اورادا.
[xiii] وزارت جنگ، اداره دادرسی ارتش، محمد مصدق، پروتکل بازجویی 28 مرداد 1332، سند بازجویی صحیفه 1 و 2، تاریخ بازجویی:16- 10- 1332.
ایشیق سؤنمز، 29.01.2014


text:
ساوا چایی
ساوا چایی (اینگیلیسجه: Sava، فارسجا: رود ساوا، آلمانجا: Save، ایتالیاجا: Save (Danube)، عربجه: سافا، روسجا: CaBa) ایسلوونی اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۹۹۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن ساوا چاییندان ثانییهده ۱۶۰۹ متر مکعب سۇ آخیر. و دانوبنا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ساوا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sava»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
`آلپ` نتیجهلر
حابارلار [11]
- سلطان آلپ آرسلان ینگ سکهسی سِرگیلهندی
- أردوُغان ملازگرد ینگیشی نینگ ییللیغینداقی دابارا قاتناشدی
- ایتالیانینگ آلپ داغیندا 7 آدام اؤلدی
- تۆرکیه ده اینگ کؤپ داقیلان آدلار بِللی بوُلدی
- ملازگرد ینگیشی قوتلاندی
- تۆرکیه ده، تۆرکمنلرینگ و تۆرکلرینگ قاهرامانی آلپ آرسلان یاتلانیار
- شو گۆن تۆرکمنلرینگ تاریحی ینگیشی نینگ ییللیغی
- شیطان قالاسی توریستلارا قاراشیار
- مون بلان داغیندا سیاحاتچیلارا قینچیلیق دؤرهدی
- دۆنیأنینگ اینگ اوزین تونلی آچیلیار
- آلپ داغیندا قار پاجیغاسی


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مئی ۲۱
، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ شوّال/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ شوّال/رویدادلار
- ۱۸۷۱ - کمون پاریس فرانسهنین میلی دولتینین علیهنه قیام ائیلهدی.
- ۱۹۹۱ - راجیو گاندی (عکسده)، هیندوستانلی سیاستچی و قاباقکی باش وزیری، ترور اولدی.
- ۱۹۹۸ - ژنرال سوهارتو اندونزینین قاباقکی رئیسجومهور ، خالق اعتیراضلارینا گوره، مجبور لوادی قودرتدن کنار دورسون.
- ۲۰۰۳ - الجزاییرین شومالیندا بیر زلزله ایکیمیننن چوخ اولن و اونلارمین یارالی و حدود ۱۵۰٬۰۰۰ نفری ائوسیز قویدو.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ شوّال/دوغوملار
- ۱۴۷۱ - دوغومگونی: آلبرشت دورر آلمانلی رسّام
- ۱۵۲۷ - دوغومگونی: ایکینجی فیلیپ ایسپانیا پادشاهی
- ۱۶۸۸ - دوغومگونی: الکساندر پوپ اینگیلیسلی شاعیر و نقدچی
- ۱۸۴۴ - دوغومگونی: هانری روسو فرانسهلی رسّام
- ۱۹۱۶ - دوغومگونی: هارولد رابینز آمریکالی یازیچی
- ۱۹۲۱ - دوغومگونی: آندره ساخاروف شورویلی فیزیکچی، نوبل صولح جایزهسین قازانان
- ۱۹۷۵ - دوغومگونی: همایون شجریان ایرانین سوتنی موسیقیسینین خوانندهسی و تنبک و کامانچا چالانی
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ شوّال/اولوملر
- ۱۴۷۱ - اولومگونی: آلتینجی هنری اینگیلیسین پادشاهی
- ۱۷۸۶ - اولومگونی: کارل ویلهلم شیله آلمانلی-سوئدلی داروساز
- ۱۹۴۹ - اولومگونی: کلاوس مان آلمانلی یازیچی و توماس مانین اوغلو
- ۱۹۶۴ - اولومگونی: جیمز فرانک آلمانلی فیزیچی، ۱۹۲۵ اینجی ایلده نوبل فیزیک جایزهسین قازانان
- ۲۰۰۰ - اولومگونی: جان گیلگد اینگیلیسلی اویونچو، خواننده و فیلم یؤنئتمنی، اسکار جایزهسین قازانان
- ۲۰۱۴ - اولومگونی: علیرضا سلیمانی ایرانلی کشتیگیر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ اردیبهشت/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ مئی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ شوّال/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ اردیبهشت/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ مئی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ شوّال/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ اردیبهشت/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ مئی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ شوّال/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
آکار:"اومید ائدیریک کی، اگه و آغ دنیزی باریش و ثابتلیک اوچون دوستلوق دنیزی اولاجاق"
حولوصی آکار دونن (11 آوقوست 2022) آنادولو مئدیاسینین اورتاق یاییمیندا "آنادولو سوروشور" پروقرامینین جانلی یاییمینا قاتیلاراق گوندمله باغلی سواللارا جاواب وئریب.
"اومید ائدیریک کی، ائگئی و آرالیق دنیزی سوله و ثابتلیک اوچون دوستلوق دنیزی اولاجاق."
بونو میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار دونن (11 آوقوست 2022) آنادولو مئدیاسینین اورتاق یاییمیندا "آنادولو سوروشور" پروقرامینین جانلی یاییمینا قاتیلاراق گوندمله باغلی سواللارا جاواب وئررکن دئییب.
حولوصی آکار تورکیه-نین گوجلوو، اعتبارلی و تأثیرلی بیر متفیق اولدوغونو هر کسین بیلمهسینین واجیبلیگینی دیله گتیریب.
"باریش و ثابتلیک اوچون اگه و آغ دنیزینین بیر دوستلوق دنیزی اولماسینی دیلییریک. بیز تورکیه-نین و قیبریس-داکی قارداشلاریمیزین حقوقلارینی، قانونلارینی و منافعلرینی قوروماقدا قرارلی و عزملییک. بونو یئرینه یئتیرمک قابیلیتیمیز ده وار"، دئیه ناظیر قئید ائدیب.
بیر عصر اول یونانیستانین یرنج ایشغال جهدینه و قددارلیغینا سون قویان بؤیوک ظفرین 100-جو ایلدؤنومونون قئید اولوناجاغینی خاطیرلادان آکار یونانیستانین تاریخدن درس آلمالی، خیال قیریقلیغی ایله نتیجهلنهجک یئنی ماجرالار آردینجا گئتمهمهسینین لازیم اولدوغونو وورغولاییب.
حولوصی آکار سوریه-یه قارشی مومکون آنتیترور عملیاتی ایله باغلی سوالی جاوابلاندیرارکن بؤلگهده ترورچولارا یئر اولمادیغینی، ائدیلهجکلره قارشی لاقئید و حرکتسیز قالمایاجاقلارینی دئییب.
حولوصی آکار بؤلوجو ترور تشکیلاتی عضولرینین سوریه اراضیسیندن چیخاریلماسی ایله باغلی هم امریکا، هم ده روسیا ایله موقاویله ایمضالادیقلارینی و بو ایکی اؤلکهنین راضیلاشمایا عمل ائتمهلی اولدوقلارینی بیلدیریب:
"خصوصاً ده سون واختلار تعل رفعت و منبیج-دن تعقیب و زورلامالار آرتیب. اوراسی عینی ایله ترور یوواسینا چئوریلیب. اگر بئله تعقیب و هوجوم جهدلری اولارسا، چکینمهدن اونلارا عینی شکیلده جاواب وئرجییک".
تورکیه-نین روسیا-اوکراینا محاربهسی باشلایاندان بری ایکی اؤلکه ایله دیالوقدا اولدوغونا دقت چکن میللی ساوونما ناظیری مونترؤ موقاویلهسی (1936) چرچیوهسینده قارا دنیزده هم سرحد اولان اؤلکهلرین باریش، دیالوق و فیراوانلیق ایچینده یاشاماسی اوچون سعی گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اوکراینا و روسیا گوبرهسینین لازیم اولان بوتون اؤلکهلره گؤندریلمهسی اوچون سعی گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
جمهور باشقانی اردوغان ایله ولادیمیر پوتین اوکراینا محاربهسینی موذاکیره ائدیبلر.
تورکیه اولوسلار آراسی آتوم انرژی آژانسینین ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب
تورکیه 2022-2024-جو ایللر اوچون اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین (UAEA) ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب.