text:
پایتون
پایتون یازیلیملاماق دیلی یوروملانان، یوکسک مرتبهلی و گئنل آماجلی بیلگی سایار یازیلیملاما دیلیدیر.[۱] بو دیلین یارادیلماق فلسفهسی اونون اوخونابیلمگینین راحاتلیغینا قاییدیر. بو دیل ۱۹۹۱-نجی میلادی ایلده هلندلی خودو فان روسوم ساغیندان یارادیلیبدیر.
اوخونا بیلمهسی چوخ قولای اولان پایتون دیلین «سی» دیلیایله توتوشتورورساق، سمیکولن (;) و براکئتلر ({}) یوخدورلار، سی دیلینده براکئتلر کودون بولوملرین آییرماق اۆچون ایشلنیرلر و سمیکولن عیبارتلری آییرماق اۆچون، پایتون گیرینتیلمک (indentation) یاردیمیلا بو سورونو چؤزور.
اؤرنک اۆچون:
#!/usr/bin/python3
x=10
if x==10:
print("x onla esittr.")
print("Basga yazi. X ondur.")
else:
print("x onla esit olmasa bu yazilacag.")
print("x onla esit olmasa bu da yazilacag.")
قوللانما[دَییشدیر]
پایتون دیلین ایشلدن سیستملر و شیرکتلردن:
- گوگل (Google)
- ناسا (NASA)
- سرن (CERN)
- پاردوس (تۆبیتاک ساغیندان گلیشتیریلن لینوکس داغیتیمی) (Pardus)
- جنگو (Django)
- زوپ (Zope)
- یوتیوب (Youtube)
- بیت تورنت (Bit torrent)


c: text/html

text:
«بان» درگیسینین ایلک ساییسی گلن گونلرده یایینلاناجاق
تورکجه و فارسجا یاییلاجاق آیلیق بان درگیسینین ایلک نومرهسی یاخین گونلرده ایشیق اوزو گؤرهجکدیر. مدنی و اجتماعی موضوعلاری اؤزونه مقصد گؤتورن بو درگینین صاحبی و مسئول مدیری تانینمیش شاعریمیز «دومان اردم»دیر. شاعر دومان اردمله آیخان علیزاده، حامد احمدی، مهدی سمساری و … امکداشلیق ائدیر. درگینین ایلک نومرهسینین یاییلماسی موناسیبتیله یاییلان خبر بئلهدیر:
«بان درگیسینین اصیل هدفی، تریبونسوز جوان یازیچیلاریمیزا تریبون اولماق، کند ادبیاتیندان قوپوب شهر ادبیاتینا، شهر مفاهیمینه چاتماقدیر.»
«نئجه باشلاییریق؟
بیز اؤلولردن دانیشمیریق. آنجاق اؤلولری دانیشدیریب، گلَجهیه باش ووروروق. اؤلولرین قارانلیق سیراسیندان چیخیب، دونبهلن دوز گون اورتا چاغی گولوستان باغینین اورتاسیندا سؤیود آغاجی کیمی دیک دوروروق. بو بیزیک! گولوستان باغیندا بیر سؤیود آغاجیییق. مینبیر اَلی وار، مین بیر بوداغی. بئلهجه توخونور سیزه بو شهر. بیز شهردن یازیریق، شهردن!»
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجه سایتی امکداشلاری آدیندان «بان» درگیسینین اداره هئیتینه و امکداشلارینا تبریک دئییر، و حؤرمتلی قلمداشلاریمیزا اوغورلار آرزولاییریق.
«بان» درگیسینیه یازی گؤندرمک ایستهینلر آشاغیداکی آدرسله علاقه ساخلایا بیلرلر:
Ban.magazine.az@gmail.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بؤیوک تورک یازیچیسی “یاشار کمال”لا مصاحبه*
چئویرن: حسن ایلدیریم
- · سیزین آجیناجاقلی تجروٍبهلر، قریبه ماجرالارلا دولو حیاتینیز، یارادیجیلیغینیزدا، رومانلارینیزدا نئجه و نه کیمی تأثرلر بوراخمیشدیر؟
بئش یاشیم وار ایدی کی، آتام طایفا دعوالارینین بیرینده اؤلدورولدو. اونون اؤلوٍموٍندن سونرا بیزیم وار- یوخوموز الیمیزدن چیخدی. یامانجا کاسیبلادیق. او سرت و دؤزوٍلمز شرایط نتیجهسینده، من باشقا آداملارین تارلالاریندا ایشلهمگ مجبوریتینده قالدیم. ۹ یاشیمداکن عائلهمیزین معیشتینی تأمین ائتمک اوٍچوٍن فعلهلییه باشلادیم. گئجهلری «آنا»یا گئدیب، فابریکالارین بیرینده ایشلهییردیم؛ گوٍندوٍزلرسه اورتا مکتبده اوخویوردوم. آنجاق بو وضعیت منیم اوٍچوٍن چوخ چتین و دؤزوٍلمز ایدی. اونا گوره تحصیلدن ال چکیب، تارلالاردا ایشلهمهیه باشلادیم. ایش واختی کندلیلرین، اکینچیلرین اوخودوقلاری و سؤیلهدیکلری ماهنیلارا، نغمهلره قولاق آسیر و اونلاری ازبرلهییردیم. بعضنده کیچیک حجملی قصیدهلر یازیر و اونلاری هئچ کیمسهیه اوخومادان اؤز اورهییمده گیزلهدیردیم.
دوٍیوٍ زمیلرینده سوچولوق وظیفهسینده ایشلهدیییم زامان «آدنا» کیتابخاناسینین موٍدوٍروٍ ایدیم. بو زامان بوللو- بوللو کیتاب اوخویوردوم و یاواش- یاواش فیکیرلریم آیدینلاشیر، تجروٍبهلریم آرتیر و حیات مشاهدهلریم درینلشیردی. او واختلار دوٍنیانی «بؤیوٍک»لریایله تانیش اولوردوم. ایلک کیتابیم. شعر کیتابی اولموشدور. او شعرلر آنادولودا سؤیلهنن «آغی»لار اوٍسلوبوندا یازیلمیشدی. او کیتابیم ۱۹۴۱دا نشر اولوندو.
۱۹۶۶ده عسگر گئتدیم. عسگرلیک زامانی ایلک حیکایهلریمی یازماغا باشلادیم. ۱۹۵۱نجی ایلده ایلک رومانیمی یازدیم. ۱۹۵۳ده «اینجه ممد» رومانینی یازماغا باشلادیم و ۱۹۴۵دهده اونو تاماملادیم. ۱۹۵۶-نجی ایلده توٍرک ادبیاتینین یوٍکسک اوردئنی ایله تلطیف اولوندوم. اوندان سونرا آنادولو حاققیندا اونون تاریخی، انسانلاری، آنادولو جماعتینین عادت و عنعنهلری، اورادا باش وئرن اجتماعی حادثهلر منیم اثرلریمین موضوعسونا چئوریلمیشدیر.
آنادولی طبیعتی و اونون انسانلارینین گؤزل اوٍرکلری، منی همیشه مفتون ائتمیشدیر. ایندی ایسه بؤیوٍک حجملی بیر رومان یازماق نیتیندهیم کی موضوعسو توٍرکیهده کاپیتالیزمین وضعیتی حاققیندادیر. آز زاماندیرکی یئنی رومانیمی سونا چاتدیرمیشام. بو رومانین موضوعسو منیم شخصی بیوگرافیام و هابئله عائلهمیزین طالعی بارهسیندهدیر. من بیوگرافیا یازمیرام، آنجاق بو بیر حقیقتدیر کی هر بیر یازیچی بیوگرافیا اوٍسلوبی ایلهده تانیش اولمالیدیر.
دئمهلی بو سوآلین جاوابی بئلهدیر کی حیاتیمدا قازاندیغیم آجیلی- شیرینلی تجروٍبهلر، باشیمدان اؤتن چئشید- چئشید ماجرالار منیم یارادیجیلیغیمدا درین تأثر بوراخمیشدیر. بو تجروٍبهلر رومانلاریمی زنگینلشدیریب، حیاتیلشدیریرسهده، آنجاق بیر رومان اثری اوٍچوٍن کیفایت ائدیجی دئییل. منیم رومانلاریم رومان صنعتینین تئکنیکاسی اساسیندا رومان قورولوشونون اوٍزهرینده یارانمیشدیر. اونو دئمک ایستهییرم کی هر بیر یازیچینین حیات تجروٍبهسی اونون صنعتکارلیغینا بؤیوٍک تاثیر بوراخسادا اوندان یاخشی رومانچی اولماسینی مطلق صنعتکارلیغی تأمین ائتمهلیدیر. چوٍنکی صنعتین اؤز عالمی، اؤز سیرلاری وار و صنعتکار ایسه بو سیرلارلا تانیش اولمالیدیر.
۱۹۶۰-نجی ایلده هارداسا استانبوللولارا دانیشیردیم. چیخیشیمین موضوعسو آی سفری بارده ایدی. اورادا بئله بیر سؤز دئدیم: بو سفر (انسانین آیا سفری)، بو نائلیت انسانین باخیش اوٍفوقلرینین داهادا گئنیشلنمهسینده، اونون معنوی عالمینین، علم ساحهسینین، تخیل قدرتینین اولدوقجا زنگینلشمهسینده دیرلی تاثر بوراخاجاق، آنجاق حقیقته چاتماق اوٍچوٍن هله بو آزلیق ائدیر. بیز تاریخین ایلکین واختلاریندان ایندییه کیمی حقیقت آردینجا اولموشوق، آنجاق اونون کیچیک بیر ساحهسینی فتح ائده بیلمهمیشیک. منه بئله گلیر کی اگر بیز بیر زامان تامام حقیقته چاتا بیلک، او حقیقت ائله پارلاق اولاجاق کی، اونون ایشیغیندا گؤزلریمیز قاماشاجاق و بیزی حیرت بوٍروٍیهجک…
۲۵ایلدیر کی «چوخور اووا» دان یازیرام، چوٍنکی بو یئرین داغ- داشینی، تورپاغینی قاریش- قاریش گزمیشم. اونلار منه دوغمادیر. بیتگیلری، قوشلاری انسانلاری، اونون تاریخی منه ائله تانیشدیر کی اونلاری اووجون ایچی کیمی تانیییرام. آمما ایللردیرکی استانبولدا یاشاییرام. اورادا یاشاماغیما باخمایاراق، استانبول حاققیندا بیرجه سطیرده سؤز یازمامیشام. چوٍنکی استانبوللا منیم آرامدا فاصله چوخدور. استانبولدا دنیزی و بیرده دنیزچیلری سئویرم. اونلار منیم ان یاخشی دوستلاریم اولموش، بو قراره گلمیشم کی دنیز و دنیزچیلیک حاقدا بیر رومان یازام.
منیم ایلک ژورنالیستلیک تجروبهلریم طیبعت حاقدا اولوب، داها دوغروسو ایلک یازیلاریم مئشهلرین محو ائدیلمهسی علیهینه اولموشدور. بیر یازیچی و سیاستچی کیمی دئیه بیلیرم کی انسانلا طبیعتین باغلیلیغینی منیم اوٍچوٍن ان مهم موضوعلارین بیریسیدیر. سیزه معلومدور کی ایندی انسان الی ایله طبیعت گؤزهللیکلری محو اولونماقدادیر. انسان طبیعتین گوزهللیکلرینی پوزوب و اونو چیرکینلهییب و عئیبهجر حالا سالماقدادیر. بو موضوع منی چوخداندیر کی دوٍشوٍندوٍروٍر.کرخانالارین فضولاتی «قارادنیزی» چیرکابلار سوجوغونا چئویرمکدهدیر. آز چکمز کی بو دنیز اؤلو بیر دنیزه چئوریلر. تورپاغین قایغیسیندا ایدیم کی دنیزین ده دردی اونا آرتدی. منیم رومانلاریمین بیرینده بئله بیر عبارت وار: «سئرچهلرده کؤچمکدهدیرلر» طبیعت بیر گؤر نه گوٍنه قالیب! بو فاجعه دئییلمی؟ اوجسوز- بوجاقسیز تارلالار محو اولونور و اونلارین یئریندهجه عئیبهجر، قریبه بینالار تیکیلیر. چیچکلی بنؤوشهلی تورپاقلاردا دوٍنیانین سونوندان خبر وئرن دهشتلی هوٍندوٍر بینالار اوجالیر. بشریتی هدهلهین ان قورخونج تهلکهلرین بیرینجیسی انسانلا طبیعتین آراسینداکی یارانان اوچورومدور. اگر بیر گوٍن انسانلا طبیعت بیر- بیریندن آیریلسا، او گوٍن ماشینلارین، کرخانالارین، توستوسونده بوغولان گوٍنوٍموٍز اولاجاق.
- · سنین رومانیندا قادینلارین اهمیتی کیشیلردن آرتیقدیر، بو سؤز دوغرودور؟
چوخ مهم بیر مسلهیه توخوندونوز. بو موضوع چوخ دیرلی بیر موضوعدور بونو ایضاح ائتمک اوٍچوٍن آنادولو حیاتینا داها، دوغروسو بیر آز تاریخه قاییتمالیییق. آنادولو ائللرینده قادینلارین نقشی چوخدور. یاخشی یادیمدادیر۱۹۵۳-نجی ایل «مارماریس» ماحالیندا «بوربورون» کندینده تحقیقات ایشی آپاریردیم. بو کنده گیرین گوٍندن منی تعجوٍبلندیرن حادثهلرین بیرینجیسی بو اولموشدور کی من کنده، گوٍن اوٍزوٍنوٍ بیر کیشی ایله بئله توش گلمیردیم، تارلالاردا آنجاق قادینلار ایشلهییردیلر. گوٍن به گوٍن بو صحنهلرین شاهدی اولدوم. سونرالار منه دئدیلر کی بو کندین کیشیلری ان باجاریقلی آشپزلردیرلر. قارا دهنیزین یاخینلیغیندا کی «سیرمان» کندینده تحقیقات آپاریردیم. اوندا دا گؤردوٍم کی تکجه قادینلار تارلالاردا ایشلهییر. بونون سببینی سوروشدوم. دئدیلر کیشیلر شهره ایش دالیسیجا گئتمیشلر. اولسون کی، دنیزچی ایمیشلر. بیر دفهده آنادولونون مرکز ماحاللاریندا قادینلاری ایشلمکده، کیشیلری ایسه قهوهخانهلاردا قومار اویناماقدا گؤردوٍم. تانیشلارین بیری منه دئدی کی: عثمانلی امپراطورلوغو دؤورونده کیشیلر۹-۱۰ ایل عسگرلیکده اولوردولار. تکجه بیر نئچه گوٍن مأذونینده اولدوقلاری زامان واخت تاپیب کندلرینه، عائلهلرینه باش چکیردیلر. بونا گؤرهدیرکی بئله یاشاییش طرزی ایندی ده اوز تاثیرینی ایتیرمهمیش و عنعنه حالیندا قالیر: قادینلار ایشلهییر، کیشیلر ایسه… آمما نه اوٍچوٍن منیم حیکایهلریمده قادینلارین اهمییتی بؤیوٍکدوٍر. اینجه ممدی تهلکهدن اونون آناسی «هورافا» قورتارمیشدی. اینجهممدی ارباب دوستاق ائدیر، آنجاق اونو دوستاقدان خلاص ائدهنلر کندچی قادینلار اولور، نه اوٍچوٍن بئلهدیر: قادینلارین کیشیلر طرفیندن شکنجه و اذیت چکدیکلرینی، قادین حقوقونون تاپدالانماسیندان هامی سؤز آچیر و بلکهده بونا گؤره قادینلار کیشیلردن داها آرتیق عصیانچی اولورلار. منجه آنادولو کیشیلری همیشه حکوٍمت ژاندارمالارینین، یئرلی فئوداللارین قورخوسو آلتیندا یاشاییرلار. حال بو کی قادینلاری بو قارا قوهلرله بیر باشا طرف دئییللر. اونا گؤره دیر کی قادینلار دا آزادهلیک دویغوسو گوٍجلوٍدوٍر. چوخلو عادت و عنعنهلر واردی کی قادینلارین کند حیاتیندا کی اجتماعی موقعلرینین یوٍکسکده دایاندیغیندان ایرهلی گلیر. میثال اوٍچوٍن بیزلرده بئله بیر عنعنه وارکی طایفا دعوالاریندا قادینلار لچکلرینی باشلاریندان آچیب، ساواشانلارین آیاغی التیندا آتیرلارسا، مطلق داوا دایاندیریلیر. بو قادین حؤرمتیدیر. ۱۹۴۶-نجی ایلده منده اربابینی آنادولو کندلرینین بیرینده قادینلار داش قالاق ائتمیشلر. او سؤز بوٍتوٍن ماحاللارا یاییلیب، ایندی ده آغیزلار دا گزیر. بو بئله دیر کی عثمانلی دؤورونده اجتماعی حرکاتلاردا قادینلارین رولو میثیلسیز اولموشدور.
- · سیز خالق یازیچیسیسینیز، بئله کی رومانلارینیز، حیکایهلرینیز جامعهنین بوٍتوٍن صینفلرینی و صینف توققوشمالارینی، یوخسوللارا خصوصی حؤرمتینیزی بیلدیریر. سیزین رومانلارینیرین هامیسی سیاسی مندرجهلی اولور، بیر سؤزله سیز اؤزوٍنوٍزوٍ خالقین سسیمی سانیرسینیز؟
بؤیوٍک بیر اراضینی احاطه ائدن عثمانلی امپراطورلوغو دؤورونده ادبیات «دیوان ادبیاتی» اولموشدور. بو ادبیاتین دیلی خالق کوٍتلهلرینین دیلی یوخ، بلکه فارس، عرب، توٍرک دیللرینین قاریشیغی بیر دیل اولموشدور. عثمانلی امپراطورلوغو ییخیلدیقدان سونرا، دیوان ادبیاتی دا محو اولماغا و اونون دایرهسی دارالماغا باشلادی. ۱۹۰۸-نجی ایلدن اعتبارن توٍرک ادبیاتیندا یئنی بیر دؤور باشلادی. بو دؤور ایندی «آرینما» دؤوروٍ آدلانیر. بو ادبی حرکاتین اساس غایهسی توٍرک دیلینی عرب و فارس و کؤهنهلنمیش سؤزلردن تمیزلمک اولاراق، ادبی دیلی خالقین دانیشیق دیلینه داها یاخینلاشدیرماغی اؤزوٍ اوٍچوٍن مهم بیر ملی وظیفه کیمی قبول ائتمیشدیر و چوخلو توٍرک شاعری، یازیچیسی و تنقیدچیسی بو ایشده امک صرف ائتمیشلر. بئلهلیکله توٍرک دیلی آرینمیش و جیلالانمیش و گئرچک حیاتلا باغلانمیش و خالقین حیاتینی و آمال ایستکلرینی ایفاده ائتمک اوٍچوٍن ال وئریشلی بیر وسائطه چئوریلمیشدی. «دیوان ادبیاتی» خالقین حیاتی ایله یوخ بلکه سارای طالعی ایله ماراقلانیر و حاکیم قوهلرین مفکورهلرینی تبلیغ ائدیردی. حال بو کی توٍرک خالقینین، فعلهلرین، کندچیلرین، امکچی آداملارین آمال و ایستکلرینی ترنم ائدهن بیر ادبیات، دؤورون طلبلرینه جاواب وئرهن بیر ادبیات لازیمایدی توٍرک خالقینا؛ من اؤز رومان و حیکایهلریمده چالیشیرام کی خالقیما یاخینلاشام. ائله کی آنادولونو گزیب، دولاشان سینهسی سؤز دولو، داستانلاری توٍکنمک بیلمهین عاشیقلارا بنزهییرهم، ائله کی، حیکایهلریمی خالقین قولاغینا چاتدیرا بیلم.
- · بس دئمک اولار کی سیزین رومان و حیکایهلرینیزین حقیقی قهرمانلاری باش قهرمانی «دیلدیر» ائلهدیرمی؟
دئمک اولار کی یئنی توٍرک دیلی ایله خالقین حیاتینی ایفاده ائدهن و او دیلی زنگینلشدیرن یازیچیلارین بیریده منم. بیر نئچه ایل قاباق «یاشار کمال سؤزلوٍیوٍ» آدلی بیر لغت کیتابی نشر ائدیلدی. بو کیتابی ۹۰۰ سؤز احتوا ائدیردی. بو سؤزلری من خالقین دیلیندن آلیب و بیرینجی دفه اولاراق ادبی دیله داخل ائتمیشم و آمما دیلچی عالیملرین بیری دئییرکی من ۳۰۰ دن آرتیق یئنی سؤزوٍ خالقین دانیشیق دیلیندن چیخاریب و ادبی دیلیمیزه بخش ائتمیشم. هر حالدا منیم سؤز یارادیجیلیغی ساحهسینده کی ایشیم، اساسن آنادولو خالقینین دانیشیق دیلی اوزهرینده قورولوب. منجه خالق دیلی توٍکنمز بیر خزینهدیر. بو دیلی تمیزلمک، اونو یوٍکسک ادبی دیل سویهسینه قالدیرماق ایشی ایله من یئنی یئتمه دؤورمدن الیمه ایلک قلم آلدیغیم گوندن مشغولام. دئیه بیلرم کی بو یارادیجلیغین کؤکوٍ همین اوشاقلیق ایللرینده ازبرلهدیییم ماهنیلاردان، شعرلردن سو ایچیر…
- · سن رومانچیسان یوخسا ایپک شاعیریسن؟
من ایپک وٍسعتلی ادبیاتا منسوب اولسامدا، آرتیق رومانچییام. یئنی اوٍسلوبلا یازان رومانچی شاندل و فالکنره بنزهین بیر یازیچییام. بو ایکی یازیچی هوٍمئرین ارث قویدوغو عنعنهلری داوام ائتدیریب. اونو تقلید ائتمهدن بو عنعنهنی زنگینلشدیریب و اؤز دؤورهلرینه اویغون بیر وضیعتده انکشاف ائتدیرمیشلر و معاصر حیاتی آچیق- آیدین تاملیقلا تصویر و تمثیل ائتمیشلر. فرانسیزلار منی ایپک شاعیری آدلاندیریرلار، منجه یانلیشدیر. اونلار منیم بیر نئچه افادهمه اساسلاناراق بو فیکری یورودورلر کی من ایپک روحلو اثرلر اوٍسلوبوندا یازماغی سئویرم؛ بو یانلیشدیر.
- · اگر قرار اولسایدی یازیچی، رسام یاخود موسیقیچی اولاسینیز، بیرینجیسی هانسی صنعتی سئچردینیز؟
بیرینجی یازیچی اولماغی سئچردیم، ایکینجی، رساملیغی و سونرا تیراکتور سوروجوسو اولماق ایستردیم.
- · هانسی موسیقینی داها آرتیق خوشلاییرسینیز؟
من خالق هاوالارینی، خالق ماهنیلارینی سئویرم. بو موسیقی اونا دئییرم کی اوشاقلیغیمدان ایندییهدک منیم اوٍرهییمی اوخشاییب، روحوما دینجلیک باغیشلایا بیلیر. من کلاسیک توٍرک موسیقیسینی خوشلاییرام. حیات یولداشیم «تیلدا» آوروپادا جریان ائدهن کلاسیک موسیقی حاققدا های- کوٍیده منه چوخ کمک ائلهدی. من ایندیلیکده موزارت، بتهونله یاناشی چایکوفسکینی چوخ سئویرم.
- · هانسی یازیچیلاری داها چوخ سئویرسینیز؟
روس یازیچیلاریندان چوخونو، داستایوسکینی، فرانسیز یازیچیلاریندان شاندلی، آمریکا یازیچیلاریندان فالکنری. انگلیس یازیچیلاریندان دیکنزی، شکسپییری سئویرم. آلمان دیللی یازیچیلاردان کافکانی و… من کافکانی بؤیوٍک یازیچی سانیرام و اونو یاخشی باشا دوٍشوٍرم، آمما اونون دوٍنیاسی دهشتلی حالدا قارانلیق و توتقوندور. بوٍتوٍن یازیچیلار کافکا کیمی دوٍشوٍنوٍب، یازسالار داها دوٍنیانین آرپا دهنهسی بویدا دا دهیری اولماز. نه یاخشی کی او اؤز اؤزلوٍیوٍنده تکدیر.
من اؤزوٍمو فالکنره داها یاخین حیس ائدیرم. بیزی بیر- بیریمیزه یاخینلاشدیران جهت بودور کی، او حیاتین جنوبی آمریکا فاجعهسینین تصویرینه حصر ائتدی. من ایسه حیاتیمی آنا دولو تورپاغینین قهرمانلیق داستانلارینین تمثیلی ایله صرف ائتمیشم.
- · اؤزوٍنوٍ ایتیرمه فاجعهسی سنین رومانلاریندا اساس بیر موتیو کیمی تئز- تئز تیکرار اولونور. بو حادثهنی نئجه ایضاح ائده بیلرسینیز؟
اؤزونوٍ ایتیرمه فاجعهسی معاصر مدنیتینین انسانلارا باغیشلادیغی هدیهدیر. انسانین حیاتیندا باش قالدیران بحرانین کؤکوٍ دئمک اولار کی انسان دهیرلرینین پوزولماسیندان سو ایچیر. معاصر انسان معنوی و اخلاقی سجیهلریندن اوزاقلاشدیقجا روحن پوزقونلاشیر، یوخسوللاشیر. سرمایهدارلارین سؤزلرینه قولاق وئریرسینیز؟ اونلار همیشه وار-دولتدن سؤز آچیر، اونلارین بیرینجی سئوگیسی پولدور. پول سرمایهدارلارین شیرین رویالاری، آرزولاریدیر. من اؤز آپارتومانیمدان (استانبولدا) قارشی کورفزه باخیرام، قایقلاری گؤروٍرم، قایقلارین صاحیبلرینی دوٍشوٍنوٍرم. اونلار بو قایقلارلا اؤیونور. بو اونا بنزهییر کی بیر قادین اؤزوٍنوٍ بزهییب- دوٍزهییب خیاوانا چیخیر و سئوینیرکی نه یاخشی بزهنیب. بو چوخ گولونج بیر حالدیر. فاجعهدیر کی آدام تکجه وار- دولتی ایله فرحلنسین، اوزوٍ پارلاق ایچی قارا پوللولارین معنویات یوخسوللوغونا آجیییرام.
من بیر یازیچی کیمی داستایوسکینی، کافکادان داها آرتیق سئویرم. داستایوسکینین قهرمانلاری قارانلیقلار ایچینده ایشیق آراییرلار و نهایت ایشیغی تاپیرلار. داستایوسکینین هر بیر سطریندن اوٍمید سوٍزوٍلوٍر. چخوفدا اوٍمیدسیز دئییل. اونون مأیوسلوغودا کؤورکدیر. اونون اثرلری جانیندان بال سوٍزوٍلن یئتیشمیش شیوهلره بنزهییر. فالکنر دئییرکی هر دؤورهده انسانین ان پارلاق سیموولی، دوٍزوٍم اولموشدور و منده یازیرام کی بلکه انسان اؤز یولونو قورخونج دولایلارین ایچیندن سئچه بیلسین.
*: خاوران مجلهسی نوٍمره۲- ۱۳۶۹. مصاحبه فرانسزجادان فارسجایا ترجمه اولونموشدور. بیزسه فارسجادان چئویرمیشیک.


text:
یازیچی
یازؽچؽ — سؤز صنعتی ایله مشغول اوْلان، اؤز ادّعا و فیکیرلرینی سؤز واسطهسیله یازییا چئویرن اینسان و ایش نؤعو. یازیچی کلمهسینین گئنیش و دار معنالاری مؤوجوددور.
یازیچی پشهسیدَییشدیر
یازیچی سؤزون گۆجو ایله، اؤزل اینکیشاف ائتمیش یازیلی ایفاده طرزی ایله اثر یارادان اینساندیر، مؤلفدیر. اساساً بدیعی ادبیاتلا مشغول اوْلان اینسانین پئشهسینی بیلدیریر. حکایه، رومان، درام، سسناری، شعر یازانلار یازیچی حساب اوْلونورلار. چوْخ زامان شاعیر سؤزو آیریجا ایستاتوس آلیر و یازیچی سؤزو نثر شکلینده بدیعی ادبیات یارادیجیسینا عایید ائدیلیر. بۇ، یازیچی سؤزونون ان دار معناسیدیر. داها گئنیش معنادا شاعیر ده یازیچیدیر. سؤزون ان گئنیش معناسیندا ایسه، عومومیتله، هر هانسی مؤلف یازیچیدیر، یعنی مؤلف سؤزو یازیچی سؤزونون سینونیمیدیر. یازیچی سؤزو اینگیلیس دیلینده (Writer) و بیر سیرا دیگر دیللرده محض سؤزون ان گئنیش معناسیندا ایشلنیلیر اینترنت هر کسه یازیچیلیقلا مشغول اوْلماق ایمکانی وئرمیشدیر. مثلاً، ویکیپدیا یازیچیلیغی، بلوق یازیچیلیغی و ...


text:
کئچمیش زامانلاردا، اوزون گئجهلرده، ایلنجهلی یئرلرین چوخ اولماماسینا گؤره، ائوده اوتورارمیشلار. آمما گئجهلری جور به جور ناغیللارلا ایلنجهلی ائیلرمیشلر.
ایندیسه عزیز یازیچیلار گئجه گوندوزوموزو اؤز ایستهدیییمیز کیمی یاراتماق ایچون «ناغیل، حیکایه… کمپین»ینه دعوتلیسینیز.
بیر گون وارایدی، بیر گون یوخویدو. «کرونا»دان باشقا هر شئی وارایدی.
چوخ اوزاق کئچمیشلرده، کرونا اولمایان چاغلار، اینسان قورخویلا، جور به جور دئولرله، ییرتیجی حئیوانلار، ویروسلارلا و … ال به یاخا اولاردی. بیر سیراسینی اؤلدوروب، بیر پاراسینی دا قوواردی. آمما اؤزونو باشقا وارلیقلارا اوستون توتمازدی، هله قالسین هم جینسلرینه. آمما آستاـ آستا بیلیمی آرتاندان سونرا داها قورخمادی. دئدی بس، آللهلار آللهی اولوب. کیمسهیه بندهلیک ائلهمهدی. اؤلدوردویونو اؤلدوردو، اؤلدوره بیلمهدیکلرینی ده اؤلومجول ائلهدی. ائله بیلیردی هر شئی اونون اوچوندور و اونون الینده. بلکه ده بیلمیردی قارشیسینداکی اؤزونو گوجلندیریر یوخسا بیلیمینی یوکسلدیر.
کرونا گلمهمیشدن اول بیر به بیر دؤیوشچولرین یوللاییردی، اولمایا انسانین بوش دامارین اله گتیرمک اوچون چالیشیردی. سارسدان، مرسدن، ابولادان و … هرهسی بیر دؤنه گلیب انسانین جانینا قورخو سالیب، بیر آز دا قیریب، سونرا اؤلموشدولر. آمما معلوم اولور کی هامیسی اؤلمهمیشدیر. اونلار اؤزلرینی گوجلندیریب باشقا بیر دونا گیرندهن سونرا، یئنیدن قاییدیب و بوتون دونیانی هورکوتموشدولر.
ایندیسه کرونانین آدی قولاغینا دهییب؛ هر یئرده، هر کسه حکم وئره بیلرم دئییر. نییه بس، کئچمیش زامانلاردا شاهلار هر ایش گؤره بیلردیلر. کیمیسینی حبسه سالاردیلار، کیمیسینی اؤلدوروب، کیمیسینی بوغارمیشلار…
ایندی بو کرونا اؤزونو شاهلار شاهی سانیب، هامینی حبسه سالاندان سونرا، بیرینی بوغور، بیرینی اؤلدورور، بیرینی… الیندن گلهنی اسیرگهمهییر.
او اوّلکی شاهلاردان دا چوخ بیلیر، ائله هامی آیریسیندان اؤیرنر، منیمسهیر، بیلیمینی چوخالدار. ائله بیر سیاست گؤتوروب کی، هامی کؤنوللو اولاراق ، ائشییه چیخماییم بیردن کرونا منی ده یاخالار دئیه، اؤزونو حبس ائدیر.
بو کرونانی دا دییهسن قدرت کور ائلهییب، سانکی شاهلارین آخیر عاقبتلرینی اوخوماییب، بلکه ده اوخویوب، یادیندان چیخاردیب.


text:
جونیچی ایناموتو
جونیچی ایناموتو (اینگیلیسجه: Junichi Inamoto) (دوْغوم:۱۸ سپتامبر ۱۹۷۹ (۴۳ یاش) Yusui, Kagoshima) بیر فوتبالیست. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players" (PDF). FIFA. 4 June 2010. p. 16. Archived from the original (PDF) on 2019-01-10. Retrieved 20 April 2014.
قارداش پروژهلرده جونیچی ایناموتو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۰۰ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۱ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۵ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- آرسنال کولوبونون اویونچولاری
- کاردیف سیتی کولوبونون اویونچولاری
- اینتراخت فرانکفورت کولوبونون اویونچولاری
- فولام کولوبونون اویونچولاری
- قالاتاسرای کولوبونون اویونچولاری
- قامبا اوساکا کولوبونون اویونچولاری
- کونسادول ساپورو کولوبونون اویونچولاری
- کاوازاکی فرونتال کولوبونون اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- کاقوشیما اوستانینده دوغوملولار
- ساکای، اوساکا دوغوملولار
- رن کولوبونون اویونچولاری
- وست برومویچ آلبیون کولوبونون اویونچولاری


text:
`روسیا پرزیدنتی` نتیجهلر
خبرلر [2178]
- آذربایجان و ائرمنیستان بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگونو تانیییب
- پراگ-دا علی یئو و پاشینیان گؤروشهجک
- زاپروژیا سانترالی روسیانین فدرال ملکیتینه وئریلهجک
- اوکراینا بیر نئچه یاشاییش منطقهسینی آزاد ائدیب
- پوتین اوکراینانین 4 ویلایتینین روسیایا بیرلشدیریلمهسی ایله باغلی سازیشلری تصدیقلهییب
- زلنسکی اونلارلا یاشاییش منطقهسینین ایشغالدان آزاد اولوندوغونو بیلدیریب
- جو بایدن اوکراینالی همکاری ولودیمیر زلنسکی ایله تلفون دانیشیغی آپاریب
- قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
- اردوغان:"مالیه سئکتورو قلوبال اقتصادی بحراندان ان چوخ تأثیرلنن ساحهلردن بیریدیر"
- چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
- بمت روسیانی قیناییب
- روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
- جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- جمهور باشقانی اردوغان ولادیمیر پوتین ایله تلفونلا دانیشاجاق
- اوکراینا تورپاقلاری روسیایا باغلانیر
- کرملیندن آچیقلاما
- آوروپا بیرلیگی روسیایا قارشی سککیزینجی تحریم لر پاکتینی آچیقلاییب
- روسیا ایله افغانیستان آراسیندا بوغدا داشینماسی ایله باغلی راضیلیق الده اولوندو
- روسیا و چین آراسیندا اویدو سیستم لری ایله باغلی سازیش ایمضالانیب
- روسیا اوسکارا فیلم گؤندرمهیهجک
- پرزیدنت اردوغان و روسیا پرزیدنتی پوتین ایله آنلاشدی
- روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین آنکارایا گلیر
- روسیادا پاتلاما
- روسیادا اوچاق دوشدو
- ۵.جی نسیل ساواش اوچاقلارینی اینجهلهدی
- روسلار بانکوماتلارین قارشیسیندا سیرایا گیردی
- قار آلتیندا بیر شهر
- روسیا اوچاق لارینین ایستانبول-داکی شووسو
- روسیانین اوکرایناداکی ایرلیلهییشی
- کنترللو اوچقون دوشمهسی
- کیئو روسیانین هاوا هوجوملارینا معروض قالیب
- روسیا اوردوسونا مخصوص تانکلار کیئوده نوماییش ائتدیریلیر
- دونیا کاپی روسیا
- روسیادا بیلیم یوردوندا آتیشمادا 8 نفر اؤلوب
- روسیا پولیسی محاربه علیهینه اعتراض بیلدیرنلری دؤیدو
- سوچی-ده تورکیه و روسیا پرزیدنتلرینین گؤروشو
- آمریکا و روسیا، توتوقلو دییشیمینی تورکیهده گرچکلشدیردی
- کیئو ویلایتیندهکی بورودیانکا قصبهسینین درون ایله چکیلمیش گؤرونتوسو
- روسیانین سالدیریلاریندان قاچان عائلهلره کولندا تورکلر صاحب چیخدی
- روسیا-دا ماسک ظارافاتی


text:
بیر چوخ توپلومسال آراشدیرمالارا گؤره، آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتی آیدینلارین ائتگیسی آلتیندا یارانمیش اولان بیر حرکت ساییلیر. منجه بو باخیش تام دوغال و تام گئرچکچی بیر باخیشدیر. ایراندا باشلانمیش اولان و ایرهلیلهمکده اولان باشقا ملتلرین توپلومسال حرکتلری ایله توتوشدوراندا آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتی تام مودئرن ایلکهلره دایانان بیر حرکت ساییلا بیلر.
اؤرنهیین، کیمیلری بوگون کوردلرین حرکتی بیزیمکیندن داها گوجلودور، سؤزونو دیله گتیرمکدهدیرلر. آنجاق، کوردلرین مرکزه قارشی بیرلشمهلرینده مذهب مسألهسینین چوخ اؤنملی رول اوینادیغینی اونوتمامالیییق. دئمک، مذهب باخیمیندان اؤزلرینی ایرانداکی رسمی مذهبدن آیری گؤرن، حتی بو باخیمدان آیری-آیری سیخینتیلار آلتیندا قالان کوردلرین سنتی، مذهبی هابئله عوام قاتی ایستر-ایستهمز مرکزه قارشی دوران توپلومسال-سیاسال آخینلارلا یولبیرلیک ائتمهیه یؤنلمیشدیر. آنجاق، آذربایجاندا دوروم بیرآز فرقیلیدیر. آذربایجان تورکلرینین سنتی، مذهبی هابئله عوام قاتی ان آزی مذهب باخیمیندان مرکزجیل بیر طبقه ساییلا بیلر!
آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتینین تمللرینه هابئله اورتایا قویدوغو ایستکلرینه باخدیغیمیزدا بو حرکتین تام بیر مودئرن حرکت اولدوغونا هابئله مودئرن یاشاییش ایلکهلرینین پئشینده اولدوغونا اینانمالی اولوروق (باخمایاراق کی حرکتیمیز دونیا چاپیندا اوز وئرمیش اولان دوشونسل گلیشمهلردن ائتگیلهنهرک بیر پارا پوستمودئرن اؤزللیکلره ده یییهلنمیشدیر). مذهب مسألهسینه باخمایاراق توپلومون سنتی، مذهبی هابئله عوام قاتی مودئرن ایستکلری آلقیلاماقدا چتینلیک چکر. سؤز ائتدیییمیز بو قات داها چوخ دویولا بیلن، گؤرونه بیلن اولایلارلا ایلگیلهنر. بونا گؤره ده، اینسان حاقلاری کیمی، دیل حاققی کیمی، کولتورل حاقلار کیمی، حتی قادین حاقلاری کیمی، یاشاییش چئورهسینین حاقلاری کیمی… قاوراملار اونلارجا دویولماز هابئله آلقیلانماز اولور. بیلدییینیز کیمی بورادا سادالادیغیم حاقلارین اوغروندا چالیشماق، بوگون آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتینین چالیشقانلارینین دیغدیغاسی ساییلیر.
سؤزسوز، بو حرکت، آذربایجان ملتینین بوتون حاقلاری اوغروندا چالیشمالیدیر. اؤرنهیین یوخسوللارین دورومو، توپلومداکی عدالتسیزلیک، ایشسیزلیک…کیمی سورونلار گؤز آردی ائدیلمهمهلیدیر. آنجاق، یانلیش بیر توتوم اولسا دا، آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتی بئله قونولاردا چوخ گوجلو چالیشا بیلمهییبدیر. بونا گؤره ده، حرکتیمیزین بئله قونولارا قایغیسیز اولدوغونو دیله گتیرنلر ده واردیر. اونلارین نه قدر، حاقلی یوخسا حاقسیز اولدوقلارینا باخمایاراق، حرکتیمیزین بو باخیمدان آخساماسینی بوینوموزا آلمالیییق.
سؤزو بوندان داها آرتیق اوزالتماق ایستهمیرم. آنجاق، ائله یوخاریدا وورغولادیغیم قونولارا باخدیغیمیزدا حرکتیمیزین، ایندینین ایندیسی ده، بوتون باشاریلارینا باخمایاراق، سنتی، مذهبی هابئله عوام قاتدان اوزاق اولدوغونو آنلایا بیلریک. سؤزسوز، بو اوزاقلیغی اورتادان قالدیرمالیییق. آنجاق، بورادا سؤز قونوموز باشقادیر. بونا گؤره ده، من بو قونودا دایانماقدانسا، آذربایجان گنجلییینین بو حرکتده گئنیش هابئله ائتگین اولدوغوندان دانیشماق ایستهییرم.
آذربایجان گنجلییی یئنی دوشونجهلره هابئله یئنی بیلگیلره یییهلندییینه گؤره، ایلک باشدان آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتینین گوجلو قولو اولوبدور. توپلومسال آراشدیرمالارا گؤره، حرکتیمیزین آیدینلارین ائتگیسی آلتیندا یارانمیش اولان بیر حرکت اولدوغونو بیر داها وورغولاماق ایسترم. بو حرکت، توپلومون ایچ قاتلارینا یول آچمادان قاباق، داها آرتیق، بیلیمیوردلاریندا گنج اؤیرنجیلرین چالیشمالاریندا گئرچکلشمیشدیر. بونو داها یاخشی آنلاماق اوچون ییرمی-اوتوز ایل بوندان قاباغی گؤز اؤنونه گتیرمهلیییک. او زامانلار، حرکتیمیزین بوگون اورتایا قویدوغو قونولار یا بیلیمیوردلاردا گنج اؤیرنجیلرین آراسیندا سؤز قونوسو اولا بیلردی یا دا توپلومون قوجامان آیدینلاری آراسیندا.
بو قوجامان آیدینلارلا گنج اؤیرنجیلرین ایلیشکیلرینین هابئله قارشیلیقلی ائتگیلشمهلرینین سونوجو اولاراق، حرکتیمیز گونو-گوندن گئنیشلنمهیه هابئله گلیشمهیه دوغرو آددیملادی. ” قارشیلیقلی ائتگیلشمه” سؤزونو بیلهرکدن قوللاندیم. ایلک باشدا یالنیز گنجلریمیزین قوجامان آیدینلاریمیزدان ائتگیلنمهلری ذهنیمیزه چاتسا دا، بو ائتگیلنمهنین ایکی باشلی بیر اولای اولدوغونو دوشونورم. آذربایجان گنجلییی قوجامان آیدینلاریمیزی دورغونلوقدان هابئله یالنیزلیقدان قورتاردی؛ اونلارا یئنی بیر گوج باغیشلادی؛ اونلاری توپلومون ایچینه گتیردی! آذربایجان گنجلییینین باشقا اؤزللیکلریندن دانیشمالی اولساق، اونلارین، یاش اقتضاسینا گؤره، ایدهآلیست، چالیشقان هابئله شورلو اولمالاریندان سؤز آچمالیییق. بو اؤزللیکلرسه، هر بیر حرکتین چالیشما موتورو ساییلا بیلرلر.
سون سؤز: آذربایجان گنجلیییندن دانیشمادان آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتیندن دانیشماق اولماز. دانیشساق دا سؤزوموز قیسیر قالار. بوگون، آذربایجان گنجلییی بو حرکتین آرخاسیندا دئییل، اؤنونده گئدیر. توتوقلولاریمیزین آمارینا باخدیغیمیزدا دا بونو آنلاماق اولور. آذربایجان ملی دئموکراتیک حرکتی، آذربایجان گنجلییینه گوونمهلیدیر. بو گنجلیک بوتون چتینلیکلری اورتادان قالدیرماغا چابا گؤسترمکدهدیر، بونو دا باشاراجاقدیر. یئتر کی بیرلیییه اینانا، یئتر کی بیرلیکده آددیملایا، یئتر کی حرکتین قوجامان چالیشقانلارینی اؤزللیکله ده آغساققاللارینی اؤز یانیندا گؤره!


text:
چوخ تاسفله، گؤرکملی فولکلور تدقیقاتچی و خوانندهسی قاشقایلی پروین بیبی بهمنی مهر آیینین ۲۹-نجی گونو آغ جییار کانسری سببیندن ۷۲ یاشیندا حیاتلا ابدیلیک وداعلاشدی.
گؤرکملی ائل صنعتکاری و خالق موسیقی تدقیقاتچیسی «پروین بیبی بهمنی»نین اؤلومو فولک موسیقی صنعتینه خصوصیلهده قاشقای موسیقی و اینجه صنعت اجتماعیاتینا بؤیوک بیر ایتگیدیر. «ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان بو ایتگینی موسیقی صنعتی جمعیتیمیزه، قاشقای ائلینه، خصوصیله ده دهیرلی صنعتکارین حؤرمتلی عائلهسینه باش ساغلیغی وئریر، خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
***
پروین بهمنی ۱۳۲۸-نجی ایل فیروزآبادین(فارس ایالتی) جایدشت قیشلاغیندا قاشقایلی بیر عائلهده دونیایا گؤز آچمیش، اوشاق یاشلاریندان آتاسی(غلامرضاخان بهمنی)ایله برابر موسیقی و شعر مجلیسلرینده اولموش و بو واسیطهایله قاشقای فولکلور نغمهلرینین تانینمیش صنعتکاری سوییهسینه یوکسلمیشدیر. ابتدایی مکتبی بیتیردیکدن سونرا اورتا مکتبده بیر چوخ قاشقایلیلار کیمی «عشایری دانشسراسی»نا داخیل اولور و دانشسرانی بیتیردیکدن سونرا اون آلتی ایل مدتینده قاشقای ائلینده معللیملیک ائدیر و معللیملیکله برابر موسیقی صنعتینین خصوصیله ده خالق موسیقیسینین سیرلرینی محمدحسین کیانی، حبیبخان گرگین و محمدقلی خورشیدی کیمی اوستادلارین نزدینده اؤیرهنیر.
پروین بهمنی ایران موسیقیسی ردیفلرینی ایکی ایل مدتینده تهراندا «هنگامه اخوان» و «مرتضی شریف»دن اؤیرهنیر، سونرا ایسه ایکی ایل ایتالیادا موسیقی تحصیلاتینی تکمیللشدیریر. ۱۳۷۲-نجی ایلدن قاشقای موسیقی گروپونون باشیچیسی کیمی «آینه آواز» فستیوالیندا ایلک اورکستراسیون ایفاسینی اجرا ائدیر. سونرالار مستقل گروه کیمی اؤلکه مقیاسیندا مختلف ایفالاری اولور و نهایت ۱۳۸۰-نجی ایلدن «حاوا موسیقی گروهونو» تشکیل ائدهرک بو گروهون چرچیوهسینده بیر چوخ کونسئرتلر ایران، روسیا، آلمان، دانمارک، قزاقستان، ایتالیا، تورکیه، تاجیکستان، امارات و …دا کئچیریر.
پروین بهمنی تانینمیش ائل صنعتکاری کیمی ایفا ائتدییی «لایلالار»لا خصوصیله ده «منیژه حکمت»ین رئژیسورلوق ائتدییی «سه زن» فیلمینده ایفا ائتدییی «لایلالار»لا داها دا آرتیق شؤهرت قازانیر. اونون بو ایفاسی نه اینکی ایران چرچیوهسینده، باشقا اؤلکهلرده ده گئنیش رغبتله قارشیلانیر و قاشقای موسیقیسینین یاییلماسیندا و تانینماسیندا جیددی رول اویناییر. بونون اوچون ده مختلف مکافاتلارا و فخری آدلارا لاییق گؤرونور. او جوملهدن:
– بیرینجی درجهده فخری دوکتورا (مدنیت ناظرلییی)؛
– دونیا تورک مدنیتینین فخری قادین صنعتکاری (آتاتورک دانیشگاهی)؛
– پروین بهمنی آدینا تورکیهنین گیرئسون دانیشگاهیندا کئچیریلن موسیقیچیلر فئستیوالی؛
– اؤلکهنین موسیقی زمینینده سئچیلمیش آلتی قادینیندان بیری؛
– ایران اینجهصنعت وئترانلاری موسسهسینین عضوی؛
– دونیا تورکلرینین سئچیلمیش مدنیت خاتینی؛
– اؤلکهنین گؤرکملی سیمالاری درنهیینین عضوی؛
– اؤلکهنین سئچیلمیش صنعتکاری؛
– و … سایر.
پروین بهمنی اوزون ایللر ایران و تورک فولک موسیقیسی اوزهرینده تدقیقلر آپارمیش و بیر چوخ مقالهلرین و کیتابلاری موللیفی و موللیف هئیاتینین امکداشی کیمی فعالیت ائتمیشدیر. او جوملهدن:
– پروفسور علی کافکاسیالی ایله امکداشلیقدا آلتی جیلدلیک «تورک موسیقیسی، ادبیاتی و مدنیتی حاققیندا»؛
– «ایران اویونلاری ائنسیکلوپئدیاسی» موللیفلر هئیاتی عضوی؛
– «ایران بؤلگهلری موسیقی ائنسیکلوپئدیاسی»نین موللیف امکداشی؛
– «ایرانین سیملی و ضربی آلتلری ائنسیکلوپئدیاسی»نین موللیف امکداشی؛
– «اصلی و کرم منظومهسی»نین موللیفی؛
– «قاشقای صنعتکارلارینین بیوگرافیالاری»نین موللیفی؛
– «گؤرکملی قاشقای قادینلاری»نین موللیفی؛
– «قاشقای عاشیقلارینین موسیقیسی» کیتاب و اوچ آلبوم؛
– «قاشقای ماهنیلاری» (تدقیقی آلبوم) محمدحسین کیانی ایله برابر؛
– «آللاهیم من غریبم» آلبومو؛
– «فرودون خاطیرهسینه» آلبومو؛
– «قاشقایلارین ناغیللی لایلالاری»
– و بیر چوخ دیگر اثرلر.
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۳۰/۰۷/۱۴۰۰
.


text:
ائشکلیک گونلریمدن (1)- درویش اوغلو
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 15 تیر 1394 23:18
آلماندا یاشادیغیم کئچن اوتوز ایله یاخین بیر زامان ایچینده همیشه اؤزلوگومو ساخلاماغا، دیلیمه، دینیمه، موسیقی مه، مدنیتیمه، کولتورومه، تؤره مه، فیکیریمه باغلی قالماغا چالیشمیشام. آلمانجانی چوخ کؤکلو- اساسلی اؤیرندیگیمه قارشین، اؤزلوگومدن چیخیب، آلمان کولتورو ایچینده ارییب گئتمکدن اوزاق دورموشام. ایلک گلدیگیمده، داها گنج ایکن بئله، عینی زاماندا و بیرلیکده گلدیگیمیز جوانلاردان بیر پاراسینین چوخ تله سیکجه، آنلامینی بیلمه دیکلری بیر نئچه کلمه آلمانجا گؤوشمه گه باشلادیقلارینین یانیندا، ساچلارینی ساری بویاییب، ییرتیق جین شالوار گئیمک ایله اؤزلرینی آلمانلارین تؤر-توکونتو جوانلاررینا بنزتمک لری چوخ آجیغیما گلردی. بیریسی، اؤز قارنینی دویورانمادیغنا قارشین، کیچیک بیر تولا بئله آلمیشدی. آلمانیادا کئچیردیلن بایراملار، شنلیکلر، ایل باشی گئجه سی، کارناوال گونلری ده اورگیمه یاتمازدی. بئله گونلرده انسانلارین بوش و ایچریکسیز، یالانچی بیر شادلیق کئچیردیکلرینی حس ائدردیم و هئچ بیر زامان بو شادلیغی پایلاشابیلمزدیم. تصادف اثری کارناوال مراسیمینین ان درین و ان تاریخی کؤکو اولدوغو شهرده، دئملی کؤلن ده یاشاییردیم و هر ایل بو مصیبتی چکمه گه مجبور ایدیم. بیرینجی حیات یولداشیم نازلی ایله ده بئیله بیر مسئله اوستونده چوخ آغیر آنلاشمازلیقلاریم چیخمیشدی. آلمانیادا اولدوغونون ایلی بئله دولمامیش کن، دیل کورسوندا تانیشدیغی بیر قیزین قویروغو اولوب، کارناوالا قاتیلماق ایسته ییردی. بو مسئله اوستونده ایشیمیز وکیله، محکمه یه قدر چکمیشدی. بئیله اؤزللیکلریم بیرچوخ یئرده اجتماعیاتا قاتیلابیلمه گیمین قاباغینی آلماقدا و یاشام یولومدا بؤیوک سورونلار و انگللر یاراتماقدا ایدی. یالنیز بیرینجی حیات یولداشیمی یوخ، عینی زاماندا اونون کیچیک، قارا، سئویملی قیزینی و اوندان سونرا ایکینجی، اوچونجو و دؤردونجو حیات یولداشلاریمی دا بئیله خصوصیتلریمه خاطر الدن وئرمیشدیم. ایش حیاتیمدا دا عینی چتینلیکلریم وار ایدی. تاکسی تصدیغیمی آلینجا ، چوخ آخداردیقدان سونرا تاپابیلدیگیم ایلک امکاندا ایش صاحیبیم ایله تاکسی نین اوسدونده "پاشا"* تبلیغی اولدوغو اوچون بؤیوک آنلاشمازلیغیم چیخمیشدی. سونوندا دا "جهنم اول، گئت هاردا ایشله ییرسن ایشله، منه شوفر لازیمدیر، پیغمبر یوخ" دئمیشدی ایش صاحیبی.
ایکی مین اون ایکی ایلینین باشیندان یالنیز ایدیم. یاشیم دا آرتیق ائللی آلتینی دولدوردوغو اوچون یالنیزلیغی اؤنجه کیلر کیمی تحمل ائده بییلمیردیم. یای آیلاریندا، هاوا نین گؤزل اولدوغو گونلرده، اوزمه گه گئتمک ایله، باخچادا گؤی گؤیرتی اکیب، بیجار ائتمک ایله مشغول اولوردوم. آنجاق پاییزین گلیشی ایله چوخ داریخماغا و یالنیزلیغی دایانیلماز حس ائتمه گه باشلایینجا فیکیرلیریمده ده دگیشیکلیکلر اورتایا چیخدیغینی حس ائدیردیم.
"گئده ! بیر آز دا فیکیرلش! اؤزوه گل! بو کهنه بئیینلیگی بیراخ! سن یاشداکی لارین ایگیرمی – ایگیرمی بئش یاشیندا اوشاقلاری وار، بو محیطده بؤیویوبلر، بو دیلده مکتبه گئدیبلر، بو کولتورو آلیبلار،" وایح ناختین"** دا ائولرینه نوئل آغاجی تیکیرلر، آتا آنا لاری دا اونلارا گؤره بیر چوخ شئئی قبول ائله ییرلر، ایل باشی گئجه سی اونلار ایله بیرلیکده تاراققا پاتلاتیرلار. باخ..... بیر پاراسی اوشاغینین هومو سکسئول اولدوغونو بئله قبول ایله ییر، اونون ایله بیر سفره ده اوتوروب یئمک یئییر، "اوغلوم"، "قیزیم" دئیه باغرینا باسیر، اوشاغینین هوموسکسئول یولداشینی بئله ائوه گئتیرمه گینیه گؤز یومور. سن نه قدر داشلاشمیس، متحجر بیر انسانسان، آهان باخ، جماعات راحات راحات ایشله ییر چؤرگینی قازانیر، تاکسینین اوسدونده کی تبلیغه ده باخمیر. سن ده،
" یوخ، مگر من قورومساغام اوسدونده "پاشا" تبلیغی اولان ماشین سورم"
دئیه پیغمبرلیک ائله، بیر جوت باشماق آلماغا پولون اولماسین، بونلار نه سؤزدور،
"یوخ من اصلیمه باغلی قالماق ایسده ییرم" ، بیلمیرم " یوخ، جوهری اولان دگیشیلمز....." ساباح تک اؤله جکسن، جنازه ن آیلارجا اوتاقدا قالیب قوخاجاق.....
"واللهی بوندان سونرا تانیشاجاغیم خانیم نه دئسه، ائله ائله یه جگم، "یوغورد قارادیر" دئسه " بلی خانیم قاپ قارادیر" دییه جگم
پائیزین گونلری قیسسالدیغجا، هاوا سویودوقجا، ائشیکده کی مشغولیت امکانلاری آزالدیقجا من ده یالنیزلیغیمدا درینلشیر و اؤزومو دانلاماقدا داها دا قدارلاشیردیم. نوامبر آینین اورتالارینا یاخین آرتیق بوتون ایشیم گوجوم سحردن آخشاما اوتاغین ایچینده یئرییه یئرییه اؤزومه دانلاق وورماق اولموشدو. الله گؤرستمه سین، او "دپرسیون" دئییلین شئی بلکه ائله بو ایمیش. بیلمیرم، آنجاق دانلاقلاریم گئت گئده درینلشیر و فردی چرچوه دن چیخیب اجتماعی و فلسفی بوی لارا چاتیردی:
"اوغول باخ، ماتریالیزم دیالکتیکده بیر اصل وار، "تاثیر و تاثیر متقابل". دئملی انسان اورتامیندان تاثیر آلمالی و آنجاق او زامان دیر کی اورتامینا تاثیر قویابیلر......."
بئله "کلمات قصار" لار منیم اوچون تازا دگیل ایدی. اؤز اوستومده هئچ ده تاثیری اولمایان بئله سؤزلری بیر چوخ یئرده اونا - بونا ساتمیش و اؤزومون نه قدر بیلگین و درین انسان اولدوغومو اثباتلاماغا چالیشدیغیم گونلریم آز دگیل ایدی. آنجاق سونوندا بیچدیگیم حاصیل یالنیزلیق، ایشسیزلیک، اومیدسیزلیک و اؤزومو دانلاماق اولموشدو. یالنیزلیغیمدا ایلک یول ایللرجه آیریلارینا تحویل وئردیگیم "کلمات قصار" این اؤز اوستومده نه قدر ائتکی سیز، تاثیرسیز و آنلامسیز اولدوغونو آچیقجا حس ائدیردیم.
آینانین قاباغیندا دایانیب دوردوم. ساغ المین بیرینجی بارماغینی تهدید اشارتی اولاراق آشاغی – یوخاری تئرپه درک:
"اوغول، باخ، بوردا منم، سن، آیری بیر آدام یوخدور، سنه دئییرم، اؤزوو دگیشدیرمگی، انعطافلی اولماغی، تازا شرایطی قبول ائتمگی و وار اولان امکانلاردان یارارلانماغی اؤیرندین ایسه، یاشایا بیله جکسن، یوخسا بو ایللر سون ایللرین اولاجاق، بیر داهاکی نوامبر آیینی بئله گؤره بیله جگیندن شبهه ائدیرم....."
دئیه تهدید ائتدیم.
"بو اینترنت، بو چتلشمک، بو اس.ام.اس یازماقلار تازا نسلین بئینینی خاراب ائیله ییر، بو جوانلار گونده دؤرت ساعات اینترنت ده چت لشه جکلری یئرده بیر نئچه صفحه اؤیردیجی کیتاب اوخوسالار داها یاخچی اولار......."
کیمی فیکیرلریمی سیلیب، بیر قیراغا آتیب و اینترنتین باشینا اوتوروب،" سینقلز"*** بؤلوملرینده آخدارماغا باشلادیم. دسامبر آیینین اورتالارینا دک جوانلی، قوجالی بیر نئچه خانیم ایله دانیشدیم و بیریسی ایله ده قهوه ایچمه گه گئتدیم، آنجاق دالیسی گلمه دی. اومودسوزلشمه گه باشلادیغیم یئرده، قدیم یولداشلاریمدان چوخ گووندیگیم و بیلگین لیگینه ایناندیغیم قنبر، یاخچی بیر اوگود وئردی.
"بئیله کندلی مندلی گؤرونوش ایله اولماز، بیر آز دا ظاهرینی دگیشدیرمه لی سن"
دئدی.
اوندان سونرا ساققلایمین آشاغیسینی قیرخمادیم، بیر نئچه گون سونرا گؤزه گورنن قدر اولموش کئچی ساققالیم ایله آینا دا اؤزومو بیر آز "اینتلکتوئل" گؤرودوم. کئچی ساققالیم نه قدر چوخ اوزانسا ایدی بیر اوقدر داها "اینتلکتوئل" گؤرونه جک ایدیم. بیر نئچه گون سونرا بیت بازایندان قدیم روس اوردوسوندا گئییلن جیللیققالارا بنزر کؤهنه بیر جیللیقا آلدیم. بئیله جه اؤزومو آینا دا بیر آز داها "اینتلکتوئل" گؤروب، اینترنت ده راست گله جگیم بیر سونراکی خانمیا اؤزومو بیر یازار و فیلسوف اولاراق تانیتابیلمک امکانی ذهنیمه گلدی. شانسین خوشلوغوندان، چوخ چکمدی، بیر نئچه گون سونرا چت لشدیگیم و سونراسی فیس بوک دا گؤروشدوگوم آلمانلی خانیم اللی بیر یاشیندا اولدوغونو ادعا ائدینجه آیاغیم یئره یاپیشدی. من اونو بلکه ده اوتوز یئددی – اوتوز سکگیز یاشیندا تخمین ائده بیلردیم. گنجلیگی، گؤزللیگی، ادبی، تربیه سی، سایغی سی، احترامی، هر شئیی یئرینده بیر خانیم ایدی. من اونون ادبینه، معرفتینه وورلدوغوم کیمی او دا منیم "اینتلکتوئل" لیگیمه وورولموش دئیه فیکیرلشیردیم. نه ایش گؤردوگومو، نه قدر پول قازاندیغیمی، ائویم، ماشینیم، اضافه حقوقوم اولوب اولمادیغینی سوروشموردو، آنجاق اجتماعی مسئله لردن، انسانلیقدان، قادین حقلریندن، محیط زیست دن فیلاندان دانیشیردیق. دانیشماغیمیزین سونونا یاخین دا بیر سونراکی جمعه ائرته سی، آخشام ساعات آلتی یاریمدا رودولف پلاتس دا آخنر اشتراسه نین چیگینینده کی بؤیوک میخانا دا قارارلاشدیق و ائیله جه ساغ اوللاشدیق.
گل کئیفیم گل، دپرسیونوم کئچدی، اورگیم گئنه یاشام هوسی ایله دولدو.راحاتجا نفس آلماغا باشلادیم. بیر ساعات اؤنجه یه قدر قارانلیق گؤردوگوم گله جگیم اومید ایشیقلاری ایله آیدینلاندی. آینادا گؤزومون اییچیندن ایشیق ساچدیغینی، اوزومون قیریشلارینین آچیلدیغینی و رنگیمین آیدین و اومود دولو بیر پارلاقلیق ایله جلالاندیغینی آپ- آیدین گؤروردوم. سول الیمین بارماقلارینین اوجو ایله کئچی ساققالیمی سیغارلارکن دیل دوداغیم آراسیندا:
"امشب دلم میخواد تا فردا می بنوشم من
زیبا ترین جامه هایم را بپوشم من
دیم دام دارام دام...دام دارام دام دیم، داریم دام دام
ریم دام دریم ریم، ریم دارام رام رام، دارام رام رام
بعد از جدائی ها، آن بیوفائی ها
فردا تو می آئی
فردا تو می آئی
ریم دام دریم ریم ریم، رام ریم دارام ریم رام
ریم رام دارام ریم رام
رام ریم دارام ریم رام
....................................................
......................................................"
دئیه تیکرار تیکرار اوخوماقدان،آیاق پنجه لریم اوستونده آتیلا آتیلا یئریمکدن، گئنه گلیب آینانین قاباغیندا دوروب کئچی ساققالیمی سیغارلاییب، "اینتلکتئول" لیگیمین دادینی چیخارتماقدان دویا بیلمیردیم. گئنه پنجه لریم اوسته آتیلا آتیلا شراب دیلابیمین قاپیسینی آچدیم. بئش لیتیرلیک بؤگوتگن (تمشک) شرابلاریمدان بیریسینی گؤتوروب، دیبینده کی چؤکونتونون قالخیب شرابی بولاندیرماماسی اوچون شیشه نین الیمده تیتره مه مه گینه دیققت ائدرک یاواشجا میطباغا آپاردیم. کیچیک بیر شوشه نی دولدوروب، قوش قونماز کؤکو پیشیرمک اوچون دوزلتیلمیش اوجا بویلو قابلامانین ایچینده کی ایستی سویا قویوب، ایچینه ده بیر آز بال تؤکدوم. آلمان کولتورنده قیشا یاخین، هاوالار سویودوغوندا ایستی و شیرین شراب ایچیلر. شرابیمی ایچندن سونرا دا تلویزیونون قارشیسیندا نه زامان یوخلادیغیمدان خبریم اولمامیشدی.
ایکی گون سونراسی قارار ساعاتینین ثانیه سینده، الیمده بیربوتاق قیرمیزی گول ایله قارارلاشدیغیمیز میخانا نین قاپیسیندان ایچری گیریب، ساغیما – سولوما باخدیم. بیر اؤنجه کی آخشام فیس بوکدا گؤروشدوگوم خانیما بنزر بیریسی یوخ ایدی اوردا. گئنه ساغا- سولا باخاراق بارین قاباغینا یاخینلاشدیم و بارداکی گئنچ قیزدان بئیله بیر خانیمین اورایا گلیب – گملمه دیگینی سوروشماق ایسده ییردیم، آنجاق جوابیمی دا اؤزومده تاپدیم،
"سنین کیمی سوروشدوغونو هاردان بیلسین بو قیز؟"
نه ایسه بو فیکیرلر ایله میخانا نین اورتاسیندا آوارا ایکن بیر ده قاپیدان بیر آز اوجا بویلو، چوخ گؤزل بیر خانیمین، دیزیندن بیر آز آشاغییاجان اولان چوخ قیمتلی خز پالتوو، باشیندا گئنه چوخ قیمتلی گؤرونن، دوره سینده قیرمیزی ایپک دستمال ایله گول دوگونلنمیش قهوه رنگلی شاپوسو، بوینوندا شاپوسونون رنگینه اویغون ایپک شالی ایله، ایچری گیریب، منه ساری گلدیگینی گؤردوم. اولدوغوم یئرده قورویوب قالدیم،
"یوخ، بو اولابیلمزدی، من بئله بیر خانیم گؤزله میردیم. بو یالنیز فیسی، افاده سی ایله منیم وار – یوخومو آلیب ساتاردی"
آنجاق تمکینلی آددیملار ایله منه ساری گلدیگینی گؤرونجه، آدینی خاطرلاماغا چالیشدیم، اونوتاجاغیمی بیلدیگیم اوچون سول الیمین بیرینجی بارماغینین ایچری یانینا یازدیغیم حرفه باخدیم؛ آ،
"آ دئمک آنیتا می ایدی یوخسا آنگلیکا می؟"
بو چاشقینلیق ایچرسینده ایکن خانیم منه یئتیشیب، چوخ دوغرو بیر تلفظده آدیم ایله چاغیراراق گؤروشمک اوچون الینی اوزالدیب،
" من آنیتا"
دئیه اوزونو تانیتدیردی.
چاشقینلیغیمی گیزلتمک مومکون دگیل ایدی. منیم آدیم عربجه دن گلیر و عربجه یازی شکلینی بیلمه یه ن لردن هئچ کیمسه اوگونه قدر منیم آدیمی دوغور تلفظ ائده بیلمه میشدی. او ایسه منیم چاشقینلیغیمی حس ائتمیش کیمی، دونوقلوغومو آچماق اوچون الی ایله میخانا نین گوشه سینده خلوت بیر میزه اشاره ائدرک
"بویورون اوردا خلوت بیر گوشه ده اوتوراق"
دئدی.
بیر – ایکی قوردوم آرپاسویو ایچدیکدن سونرا، باشداکی چاشقینلیغیم چکیلدی، دونوم آچیلدی و بو خانیم ایله آرامدا ایللردن بری تانیشیرمیشیق کیمی بیر یاخینلیق و راحاتلیق یاراندی. سؤز آپاریجیسی نین من یوخ، او اولدوغونو حس ائدیردیم. من ایسه بئله سینه داها راحات ایدیم. سؤز آپاریجیلیغی منه دوشسه ایدی، گئنه دونوب قالاجاق ایدیم. بیر- ایکی قورو ودویغوسوز سورودان سونرا اوسدومه سوسقونلوق و آغیرلیق چؤکه جک ایدی. اسنه مه گه باشلایاجاق ایدیم. او ایسه دانیشیغیندا انرژی ساچیردی سانکی، حرارتلی و ایستکلیجه دانیشیر و مندن چوخ شئیلر سوروشوردو.
"سنیین کیمی بیریسینی چوخدان دیر آخداریردیم"، "چوخ اورگیمه یاتدین"
دئییردی. من ایسه اونا حیران اولموشدوم. قاپی دان گیردیگینده گؤردوگوم و قورخدوغوم باهالی پالتارلار ایچینده کی آرواد دگیل ایدی سانکی، خز پالتوونو چیخاردیب یانداکی صندلیین اوستونه آ تمیشدی، شاپوسونو دا گئنه چیخاردیب میزین اوسدونه قویموشدو. گئیدیگی کشمیر یونوندن اولان پولیور بدنینده گئنه - بول یوخ، بیر آز دار کیمی دوردوغو اوچون دؤشلرینین نوماسی ایله بئلینین اینجه لیگینی آیدینلیقلا گؤرمک مومکون ایدی. او پولیورین آلتیندا مرمر کیمی بیر بدن اولسا ایدی گرک. شاپوسونو چیخاردینجا خورما رنگی اوزون ساچلارینین چیگینلرینه تؤکولوشو، بیر آز اوزونسو و خوشتراش چهره سینین یان طرفینی اؤرتدوگوندن دوغرودان دا اینانیلماز بیر گؤزللیک وئرمیشدی اونا. دانیشارکن کلمه لر آغزیندان یوخ، بال رنگلی گؤزلرینین ایچیندن چیخیردی سانکی، هر کلمه سی انسانین ایلیگینه دک ایشله ییردی. ایچی بوش بیرانسانا بنزمیردی.
اوندان کیم و نه چی اولدوغونو سوروشماغیما جسارت ائتمه یه جگیمی آنلامیش کیمی، اؤزو آنلاتماغا باشلادی:
"من کؤلن اونیورسیته سینده سوسیال پسیکولوژی بؤلومنده آزاد معلمه یه م"
ائشیتدیگیمه اینانمادیم. کؤلن اونیورسیته سینین معلمه سی نه اوچون گلیب منیم ایله فیس بوک دا چئت ائله ییب ده، اوندان سونرا منیم ایله یولداشلیق قورماغا چالیشسین؟ نه ایسه، "منیم ده بیر نئچه مسلگیم وار، آنجاق ایندیلیک کامیون شوفرلیگی ائله ییرم، یان بیر مشغله اولاراق دا یازماق ایله، بیر آز دا موسیقی ایله مشغول اولارام"
دئدیم.
دققت ایله گؤزومون ایچینه باخاراق:
"سیزین موسیقی نیزده خاص بیر "دردکشلیک" وار ، بونون کؤکونو تانییرسان می؟" دئیه سوروشدو.
"دوغرودور، موسیقی میزده آغیر بیر کدر وار، آنجاق بونون هاردان گلدیگینی من بیلمیرم"
دئدیم.
"عینی فنومن (پدیده) گونلوک دانیشیغینزدا، ادبیاتینزدا، شعرلرینیزده ده گؤرونور"
دئدی.
"دوغروسونو ایسدرسن، بونا دققت ائله مه میشم"
دئدیم.
"کلاسیک شعرلرینیزین چوخو یا یالواریش دیر یا دا درددن، آغری دان، خسته لیکدن شکایت دیر"
سول الیمین بارماقلارینین اوجو ایله بیغیمی، کئچی ساققلالیمی بیرنئچه یول یوخاریدان آشاغی تومارلاییب، گئنه سول الیم ایله باشیمین دالیسینی، بوینومون کؤکونو اوخشادیقدان سونرا دئیه جک بیر شئی تاپابیلمه دیگیم اوچون:
"بلی اولابیلر، من شعر ایله چوخ مشغول دئیلم"
دئدیم.
"دور او زامان من بیرآز سنه آنلادیم، من بو شیئلر ایله مشغولام و سن ده منه گلجکده یاردیمچی اولابیلرسن"
دئیه سوزونه ادامه وئردی.
"باخ، بیزده، فرانسه ده، اسپانیادا، بوتون آوروپادا بیریسی بییریسنه راست گلدیگیینده، اونون کیفینی سوروشدوغوندا، سوروشولان "یاخچییام"، "چوخ یاخچی دگیلم"، "ساغ اول"، "اوزون نجورسن" کیمی بیر شئی دئیر، سیزین کولتوروزده بیریسنین کئفینی سوروشاندا هئچ ده ارتباطی اولمایان شئیلر آنلاتماغا باشلار، "نوکرم"، "کیچیگم"، "تورپاغام" "مخلصم"، "قوربان اولوم".... دئملی بیر یاندان مدیونلوق، بورچلولوق، بیر یاندان دا اؤزونه حقارت، کیچیکلیک، آلچاقلیق گئتیرن صفت لر ایشله در اؤز باره سینده. آوروپادا کارناوال گونلری یا دا آیری شنلیکلرده جماعات گروه گروه کوچه لرده گئده گئده چالیب اوخویارو شنلیک ائدر، سونرا دا گئدیب میخانالاردا آلکول ایچییب، دئییب گولوب دانیشلارلار. سیزلرده ایسه ایلین بللی آیلاریندا جماعات گوروه گوروه کوچلرده گئزه رلر، اؤزلرینی دؤگرلر، اؤزلرینی یارالارلار، سونرا دا گئدیب بؤیوک بیر دام دا اوتوروب هامی لیقجا باشلارینا ووروب آغلارلار. بئیله اجتماعی مراسم لرین تاثیری او کولتورون هر گوشه سینده گؤرونور، شعرده، ادبیات دا، موسیقی ده، نقاشی ده، سیناما دا، تئاتردا، و البته کی انسانلارین خصوصی و فردی رفتار و عادت لرینده....."
آنیتا بونلاری آنلاتیرکین بیر لحظه ده بوقدر ایلدیر کارناوالدان زهله م گئتدیگینین، کارناوالدا جماعاتین شادلیغینی و شنلیگینی بوش و آنلامسیزحس ائتدیگیمین و بو شادلیغی پایلاشابیلمه دیگیمین ندنینی تاپدیم کیمی اولدوم. جماعاتی کوچه ده دسته دسته یئریرکن گؤردوگومده اونلارین اؤزلرینی دؤگه دؤگه و آغلایا آغلایا یئریمک لرینی گؤزله ییرمیشم. دئملی گؤزوم بئیله عادت ائتدیگی اوچون جماعاتین گوروه گوروه یئیریب شادلیق ائتمک لری، شیرینی و گول پایلاماقلاری منیم اوچون آنلامسیز گلیرمیش.
گؤزلریمین دالغینلیغیندان ذهنیمین آیری یئرلره اوچدوغونو حس ائتمیش کیمی،
"باغیشلایاسان، ایلک گؤروشومده سنه بو قدر آیدین دانیشیرام، بونلاری اؤزونه توهین فیلان کیمی آلما، من بو موضوعلار ایله مشغول اولدوغوم اوچون، هاوادان سودان، سریال فیلم لردن فیلاندان صحبت ائتمگی باجارمیرام. ..."
سؤزونو یاریدا کسدیم،
"یوخ جانیم، سن راحات اول، من ده بئله موضوع لار اوسدونده دانیشماغی یئی بیلرم."
یالاندان قولاق آسیردیم، ذهنیم آیری یئرلرده ایدی: آلمانا تازا گلدیگیم ایل لرده کؤلن شهرینده، هوهن تسولررینگ ده(شهرین گئزمه لی خیاوانلاریندان) هر سکس شاپ ین قاباغیندان کئچدیگیمده اؤزوم اؤزومه دئگینیردیم؛
"بیلمیرم، کارل مارکس ین، فریدریش انگلس ین یاشادیغی جامعه ده بو توکانلار نه دیر؟ بونلارین یئرینه ایندی کیتابچی توکانلاری اولایدی گرک!" بیز بو انسانلارین آرمانلاری اوچون، ایدئولوژی لری اوچون نه لره دایانمالی ییق، بو اینسانلارین بیر سطیر یازیسینی اوخوماق اوچون مین بیر سیچان دلگینه گیریب چیخمالییق، بونلارین جوانلاری دا سکس شاپ لاردا گئزیرلر......"
نئچه آیلار، نئچه ایللر بو فیکیرلر ایله ایچیمی یئدیگیمی، آلمان توپلوموندا یاشایان جوانلارا "تعیین تکلیف" ائله دیگیمی ودانیشیلان دیلینی بئیله داها اؤیره نه بیلمه دیگیم بیر توپلوما بئنیمده کی پلانلاریمی یوکله مه گه چالیشدیغیم گونلریمی، اؤزومون هامی دان چوخ بیلدیگیمی تصور ائتدیگیم اوچون، توتدوغوم یاشام استراتژی سینین ده ان دوغرو و هر کس اوچون کئچرلی اولدوغونو دوشوندوگوم و هر کسه یوکله مه گه چالیشدیغیم گونلریمی و سونوندا دا هئچ بیر سونوجا یئتیشمه دیگیمی خاطرلایینجا ایچیمدن گولمه ک ایله آغلاماغین قاریشیغینا بنزر بیر "پیق پیق" چیخیدی. آنیتا تعجب ایله گوزومون ایچینه باخاراق،
"نه اولدو؟ من گولمه لی بیر شئی دئمدیم"
دئدی وگئری چکیلیب صندلیسینیه سؤکنرک آرپا سویو لیوانینی گؤتوروب ساغلیق فیلان وئرمه دن قورتوملاماغا باشلادی. اوتانجیمدان باشیمی آشاغی سالدیم. سول دیرسگیمی میزه سؤکه ییب چه نه می سول الیمین یوموروقلادیغیم بارماقلارینین اوستونه دایاییب گئنه فیکره گئتدیم. بیر آرواد ایله تازا تانیشیب، اونون ایله یولداشلیق باشلاماق ایسته ین بیریسی کیمی یوخ، اعتراض محکمه سینه حاظیرلانماق اوچون اومودسوزجا وکیلی ایله خصوصی بیر گؤروشمه ده اولان اؤلومه محکوم کیمی ایدیم. بوگون اؤزومدن سیلیب آتماغا چالیشدیغیم بو فیکیرلریمی ایللر بویو آیری جوانلارا، اؤزگه لره یوکله مه گه، بوگونکو تعبیریم ایله اونلاری زهیرله مه گه چالیشمیشدیم و بونو اؤزومه افتخار بیلمیشدیم. آرپاسولاریمیزین سون قورتومونو ایچدیکدن سونرا آنیتا،
"من گئتمه لییم، سونرا گؤروشریک"
دئدی و آیاغا قالخدی.
آنیتادان آییریلیب، رودولف پلاتس تراموای دوراغینین دمیر پیلله لری اوسته آشاغی ائنمه گه باشلادیم. سانکی ایکی ساعات اؤنجه کی من دگیل ایدیم. هر شئیی آیری جور گؤروردوم. اطرافیمداکی انسانلارا اؤنجه کی لر کیمی یوخاریدان باخیب، اونلارا نه جور بیر یاشام استراتژی سی قاباغا آپارماقلارینی ذهنیمده دیکته ائتمیردیم آرتیق، دووارداکی تبلیغ لری بئله اؤنجه کی لر کیمی "کاپیتالیست سیستمین میندار و نامشروع استثمار وسیله سی" اولاراق یوخ، منیم اوچون آرتیق هئچ بیر آنلامی اولمایان شکیللر کیمی گؤروردوم. تراموای دوراغیندا قوجاقلاشیب، اؤپوشن جوان قیز و اوغلانلارا دا گئنه ذهنیمده "خیاواندا اؤپوشه جکلری یئرده، جیددی بیر مسئله اوسدونده ایکی کلمه دانیشسالار ایدی، بو جامعه ده چوخدان انقلاب اولاردی" کیمی یاشام یولو تعیین ائله میردیم. تراموایا میندیگیمده، حیاتیمدا ایلک یول بلیطسیز توتولارام قورخوسوندان یوخ، بلیط آلماغین تراموای دان یارارلاناماق اوچون گرکلی بیر شرط اولدوغونوآنلایاراق و حس ائدرک، بلیط اوتوماتینا پول آتیب و گئده جگیم یول اوچون بلیط آلدیم. "بو توپلوم امپریالیستی بیر توپلومومدور،بو توپلومدا هر قایدا – قانونو پؤزماق، منیم اوچون مشروع دور" فیکرینین هاردان گلدیگینی بیلمیردیم، آنجاق کئچن ایگیرمی نئچه ایل ده بو منیم یاشام فلسفه م اولدوغونو و عینی زاماندا دا دوغرو بیر فیکیر اولمادغینی ایلک یول حس ائدیردیم. بو یاشام فلسفه سینی اؤیرندیگیم ایلک گونلریمی خاطرلاماقدان بئیله چکینیر و اوتانیردیم. بئیله بیر یاشام فلسفه سینی کیمسه منه ایسده یه رک، و اؤیرتمک نییتینه درس وئرمه میشدی. آنجاق ایلک گلدیگیمده مندن بیر نئچه آی اؤنجه گلن یولداشلاریم و تانیدیقلاریمین بئیله بیر دونیا باخیشی تاپدیقلارینی گؤرونجه، بو توپلومدا بیزلر اوچون دوغرو اولانین بو اولدوغونو اؤیگرنمیشدیم. بیلمیرم بلکه انسانلیق تاریخینده یوزمین ایللرجه کؤچه ریلیک و دؤگوشچولوک ایله یاشایان نسللردن ژنلریمیزده قالیب بئیله بیرشئی. دئملی" تازا یئتیشدیگین یئرده سوی، چاپ، تالان ائت، یول، ییخ، بیراخ گئت" کیمی بیر یاشام فلسفه سی؟ بو فیکیرلرده ایکن بیر نئچه دوراق سونرا ائنیب مینن لرین آراسیندا جوان بیر قیز ایله جوان بیر اوغلانین دانیشا دانیشا میندیکلرینی گؤرونجه اختیاریمدا اولماقسیزین اورگیم چیرپینماغا باشلادی. قاپیلار باغلانینجا ایکیسی ده کیملیکلرینی گؤسته ررک اؤزلرینین بلیط کونترولچوسو اولدوقلارینی بیلدیریب، کونتورول ائتمه گه باشلادیلار. آرامیزدا اولان اون آددیملیق بیر اوزقلیقدا، اون – اون بئش نفری کنتورول ائدیب منه چاتینجایا قدر اورگیم آز داها سینه می ییرتیب چیخاجاق ایدی. نفسیم دارالمیشدی. آغزیم قوروموش و دیشیم ایسده گیمده اولمادان قیسیلماقدا ایدی. جیبیمده بلیطیم اولدوغونو یاخچی بیلیردیم، آنجاق بو قورخونون هاردان گلدیگینی بیله بیلمیردیم. بیر سونراکی دوراقدا تراموای دوران کیمی قاپی یا ساری هجوم گئتیردیگیمده، جوان اوغلان قاباغیمی توتدو.
"لطفا بیلیطینیزی گؤسترین اوندان سونرا ائنین"
اونسوز دا شالواریمین جبینده بلیطی الیمده حاظیر توتموشدوم. آنجاق بو نئچه دقیقه ایچینده الیمین بلیطی یاش ائده جک قدر ترله دیگینیه دیققت ائده بیلمه میشدیم. الیمی جیبیمدن چیخاردیب ایچینده کی یاش و بوزوشموش بیلطی جوان اوغلانا گؤستریم. آلیب دیققت ایله باخدی و تمکین ایله،
"بیرآز چتین اوخونور، آنجاق اوخونور"
دئیه رک گئری وئریب و قاپینی گؤرسه ده رک
"بویورون"
دئدی.
تراموایین قاپیسیندان آشاغی آتلایان کیمی قاچماغا باشلادیم. آنجاق نیه سینی و هاراسینی بیلمیردیم.
او گئجه، نه زامان و نه جور ائوه گلدیگیمی یاخچی خاطرلایابیلمیرم. ائرته سی گون، گون اورتایا یاخین اویاندیغیمدا باشیمدا بیر آغری، بوتون بدنیمده بیر آغیرلیق و یورقونلوق، بئینیمده بیر گیجلیک و سمه لیک حس ائدیردیم. بئنیمین ایچینده آری پتگی نین ایچی کیمی بیربیرینه اویمایان نئچه یوز فیکیرآخیردی. من بیرنفر یوخ اوتوز- قیرخ نفر کیمی ایدیم. اوتوز قیرخ نفرین ذهنیندن کئچنلر قاریشیق و چاخناشماز بیر شکیلده بئنیمده ویزیلدا ییردی. گؤزومو آچیب یان – یؤوره مه باخینجا ائوده اولدوغومو آنلادیم. آنجاق عجاییب بیر وضعیت ایدی. قالخیب یاتاغین اوسدونده اوتوردوم. شالواریم ایله یاتمیش ایدیم. شالواریم ایسه پالچقلی ایدی. دیزلرینده داها چوخ پالچیق گؤرسه نیردی. باشیمدان کئچنلری خاطرلایابیلمک اوچون ذهنیمی بیر یئره ییغماغا چالیشدیم، آنجاق مومکون دگیل کیمی ایدی. خاطرلایا بیلدیکلریم گؤزومون اؤنوندن سرعت ایله کئچن قاریشیق آنی لار ایدی. آلتی یاشیمدا ایکن چؤرک یاپان فیضه خالانین منه کوکه یاپمادیغی اوچون آغلادیغیم ایله بیر اؤنجه کی هفته یولداشیم قنبرین
"بو کندلی – مندلی قیافه ایله اولماز"
دئدیگی سانکی بیر گون و بیر ساعات ایچینده اولوب کئچن اولایلار ایدیلر. بیردن بیره اوبیری اوتاقدان آیاق سسی ائشیدینجه آیاغا قالخماغا چالیشدیم، آنجاق باشیم گیجه للنن کیمی دیزلریم گئری بوکولدو و دالی دالی یاتاغین اوستونه دوشدوم. چاشقینلیق ایچینده یولداشیم قنبرین منه آیاغا قالخماغیما یاردیم ائتدگینی گؤرونجه هله یوخودا می، یوخسا آییق الدوغومو آنلایابیلمک اوچون
"گئده قنبر، دوغرودان دا سن سن؟"
دئیه سوروشدوم.
قنبر ایسه گوله رک
"اده، بس من یوخ، کیم اولاجاغینی گؤزله ییرسن؟"
دئیه الیمی توتوب آیاغا قالخماغیما یاردیم ائتدی. پالتاریمی دگیشیب، بیر دوش توتونجا قنبر گؤزل بیر قاینالتی حاضیرلامیشدی. بیر- ایکی ایستیکان چای، بیر – ایکی تیکه چورک دن سونرا قنبر آنلاتماغا باشلادی.
"گئده دونن آخشام گؤردوم کلودویق پلاتس دا (شهرده بیر میدان) اؤز اؤزووه دئیینه دیئنه گئدیرسن، قاباغینی توتودم، سلاملاشدیم، منی تانیمادین، "چکیل قیراغا قارداش، گئدیرم تئرسه چوئیرم" دئدین." نه یی تئرسه چئویرسن؟" دئیه سوروشدوم. "بوتون دونیانی" دئدین و جیبیندن عراق شیشه سینی چیخاردیب آغزینا دایاییب تئرسه چئوره رک "آها بئله باخ، بوتون دونیایی ترسه چئویرمک ایسده ییرم، چونکو ایندیه جن ترسه باشادوشموشم" دئدین. باخدیم کی قاباغینی توتابیلمه یه جگم. چکیلدیم قیراغا، اون آددیم دالینجا گلیردیم. گیردیگین هر کیوسکدان بیر شوشه عراق آلیب چیخیردین. فریزین پلاتسا (شهرده بیر میدان) جان دالینجا گلدیم. فریزین پلاتس دا "داس دینگ" دیسکوسونون اؤنونده دورب سیگار چکمک اوچون ائشیگه چیخمیش جوان اوغلانالار لا قیزلارا باخیردین و "هر شئی ترسه ایمیش، ترسه چئویرمک لازیمدیر" دئیه دئیینیردین. بیر آز سونرا چکیلیب بیر قیراغدا یئره اوتوردون. بیر آز سونراسی دا اللرینی یئره قویوب باشین اوسته دورماغا چالیشیردین، آنجاق دورابیلمیردین، ییخیلیردین. من ده سنی تانیمیر کیمی اوزاقدان دوروب باخماقدا ایدیم. اونسوزدا قاباغا گلدیگیمده تانیمایاجاق ایدین. باخدین کی میل دورابیلمیرسن قالخیب خیاوانین قیراغینداکی چینار آغاجینین یانینا گئتدین. چینار آغاجینین یانیندا میل دوردون آیاقلارینی آغاجا سؤکه دین و "آهان، دوزلدی، ایندی دوز گؤرورم" دئیه دئگینمه یه باشلادین. ییخیلیردین، قالخیردین، میل دوروردون، گولوردون، "آهان ایندی دوز گوره جگم، آهان ایندی دوز گؤرورم" دئییردین. جوان اوشاقلار چپیک چالیردیلار، بیر پاراسی خیردا پول آتیردیلار، اوشاق کیمی سئونیردین "سونوندا دوزلتدیم، باخ دوزلتدیم" دئییردین. آخیردا یورولدون، چینار آغاجینین یانیندا یوخلاماغا باشلادین. بیر تاکسی چاغیردیم، تاکسیا میندیریب ائوه گئتیدریم"
دئدی.
* کؤلن شهرینین فاحشه خاناسینین آدی "پاشا" دیر.
**" وایح ناختین" کریسمیس بایرامیندان بیر هفته اؤنجه توتولان مذهبی بایرام دیر.
کلمه سینی متنین اورتاسیندا لاتینجه یازابیلمه دیم. Singels ***
بو ناغیل اوچ بؤلوملو بیر ناغیل در. ایکینجی و اوچونجو بؤلوملری سونرا یاییلاجاق.


text:
تواریخی موسیقییون
تهواریخی موسیقییون کیتابی خوتهن شهرینده ماللا عیصمت الله ایبن نعمت الله معجزی طرفیندن یازیلیپ دیر . بو اثرین ایلک سون قولیازماسی ، علیشیر نوایی کوللییاتی بیرله توپلانیپ ساخلانان بیر ریسالهده تاپیلیپ دیر . بو گۈن چین اؤلکهسینین ایجتیمایی فنلر آکادئمییاسینین کیتاپائوینده 909.217/149 ساییسیندا ساخلانیلیر . بو قولیازما 1338 هیجری قمری ایلندهن اؤنجه یازیلیب دیر و سونوندا مۈفتی مۈحمد امین باقی آدلی بیر نفرین موهری باسیلیب دیر . مۈفتی مۈحمد امین باقی بو قولیازمادا ایشاره ائدیپ کی بو کیتابی آیری آدام اونا وئریب دیر .
قولیازما خوتهنین سامان کاغاذیندا ، نستعلیق خططی بیله یازیلیپ دیر . بۈتۈنلۈکده اوتوز توققوز یاپراق دیر . یاپراقلارین ئهن بویو 15*22 سانتی مئتیر دیر . یازیلار یاپراقلارین 9*19 سانتی مئتیرین توتوپلار . هامی یاپراقلاردا بیر بیرینه اوخشار 15 سطیر سؤز یازیلیپ دیر . قولیازمادا اصلی یازیلار قارا بویاقدا ، قونولار قیرمیز بویاقدا یازیلیپلار .
یازیلیش تاریخیدَییشدیر
یازیچی اثرین سونوندا یازیلیش تاریخین ابجد سیستئمی بیرله بهلگی ائدیپ دیر :
پۈتۈک تاریخین ، تاریخین ، دهپ ایدیم - بیلهلمهسمیکین دهپ عجب غم یئدیم
تۈکهت سـؤزنی معـجـیز غریب بیـنـاوا - اولوغ یولــغا کـیرگـیل بـولـوپ ماسـیـوا
تاریخین سؤزۈ ابجد سیتئمینده 1271 ساییسین گؤستریر بوندان بیلینیر کی یازیچی بو اثری 1271نجی هیجری قمری ایلده یعنی میلادی 1845نجی ایلده یازیپ دیر .
یازیچییا گؤرهدَییشدیر
بو کیتابین یازیچیسیندان چوخ آز بیلگی ئهلده وار . بو بیلگیلریده ائله یازیچی اؤز کیتابینین موقدمهسینده وئریب دیر . بو کیتابین موقدمهسین اوخوماق ایله یازیچینین فارسجایا، عربجهیه تانیشلیغی بهلگیلهنیر نییه کی موقدمهده یازیلیب دیر یازیچی "تاریخی رشیدی" ، "تهواریخی روضه الصفا" ، "تهواریخی عجم" آدلی فارسجا و "تهواریخی طبری" ، "تهواریخی حوکما" ، "تهواریخی عرب" آدلی عربجه کیتابلاردان ایستیفاده ائدیب دیر . بو یازیچی علیشیر نوایییه چوخلو ایرادتی وار ایدی ، اؤز اثرینین آیری آیری یئرلرینده نوایینی "اوستازیم" و "پیریم" سؤزلری ایله خیطاب ائلیییپ دیر و یازیپ دیر :
سن کیم کسبینگ هم موسیقی دور هم ابیات . مملکتینینگ بولبولوار سولطانی ، ادبیات مولکینینگ طوطی شیرین لیسانیدورسن . هم خوش پۈتکۈچی هم دیلکش آیتقوچی سندورسن .
کیتابا گؤرهدَییشدیر
بو کیتابدا 17 موسیقیچییه گؤره ایضاحلار یازیلیپ دیر . بولاردان ایکیسی یعنی "قادیرخان یارکندی" ایله "امان خان نفیسی" دوغروسوندا یازیلان سؤزلر اویغور موسیقیسینه گؤره چوخلو بیلگیلر وئریر . بو ایکی موسیقیچینین اوزاق یوردلاردان اؤگرنجیلری واریدیر .
بو کیتابدا موغاما گؤره چوخلو بیلگیلر وئریلیبدیر و موغامین موختلیف بؤلۈکلری آچیخلانیب دیر . معجزی بیزه تانیتدیران 17 موسیقیچینین اون دؤردۈ 15-16نجی میلادی یۈزلۈکلرده یاشایان شاعیرلردن دیرلر . بو کیتابین یازی دیلی 14نجی میلادی ایلدن 20نجی میلادی ایلهجه ایشلهنهن اویغور جاغاتای تۈرکجهسی دیر . بو کیتابین دیلی جاغاتای تۈرکجهسی اولاراق بو گۈنکی اویغور تۈرکجهسینه چوخ یاخین دیر .
بو کیتاب تۈرک موسیقیسینین تاریخینین و ادبیاتینین تانیماقدا گۈجلۈ رول اویناییپدیر ، آمّا ایشکالدان دا بوش دهگیل ، معجزی بو کیتابدا چوخلو افسانهلیک ریوایتلری گهتیریب دیر مثلا دفین کشف اولماغین دئولره منسوب ائدیپ دیر .
معجزی باشقا ایسلامی تاریخچیلر تهک میللتلرین تشکیلین حضرت نوح (ع)ین اۈچ اوغلونا منسوب ائدیپ دیر : حام ، سام ، یافث و یافثی تۈرکلرین بؤیۈک آتاسی تانیدیپ دیر .
کیتابدان قیسساجادَییشدیر
ای حیکمتیدین گولغه بیریپسن بوی رنگ - بولبولنی قیلیپ چمنده خوش آهنگ
صنعونگله قیلور نـاله ریـباب و تـنبور - دوتار سه تـار ئـود ایـله قانـون یئنه چنگ
ایلاهی شهوقینگ چهمهنیده چهچهکلهرنی کۈلدۈرگۈچی سهن ، گۈل-غونچهلر عیشقیدا بۈلبۈل-طوطیلارنی سایراتقوچی ، ییغلاتقوچی سهن . لهیلی زۈلفۈن مهجنون کؤنگلیغه کهمهند قیلغاندیک ...
قایناقلاردَییشدیر
- تواریخی موسیقییون- ماللا عیصمت الله ایبن نعمت الله معجزی - انور بایتور حمید تؤمور - میللتلر نشرییاتی
- Moҗизи Moллa ИcMaTyллa биHHи Moллa. TaBapиxи MycиkийyH. ypyMчи, 1982. C. 59


text:
باغیمسیز کوروواسی دؤولتی
باغیمسیز کوروواسی دؤولتی (اینگیلیسجه: Independent State of Croatia، فارسجا: دولت مستقل کرواسی، عربجه: دولة كرواتيا المستقلة، فرانسهجه: État indépendant de Croatie، آلمانجا: Unabhängiger Staat Kroatien، ایتالیاجا: Stato Indipendente di Croazia، روسجا: HeзaBиcиMoe rocyдapcTBo XopBaTия) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. باغیمسیز کوروواسی دؤولتی 1941 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1945 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Mussolini and Pavelic 1941.jpg
- Ustasa guard, Jasenovac.jpg
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
۱۹۱۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۱۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۴ آقوست - بیرینجی دونیا مۆحاریبهسی ارفهسینده لیبئریا آلمانا مۆحاریبه اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۹ سپتامبر - جان راکفلر "ایستاندارد اویل" شیرکتینین اساسینی قویدو.
- ۲۹ آوریل - بیرینجی دۆنیا ساواشی: کوتالعماره مۆحاصیرهسینده خلیل پاشا باشچیلیغینداکی عثمانلی ۶-جی اوْردوسو٬ عیراق جبههسینده کوتالعماره قصبهسینده اینگیلیس قوْشونلارینی تسلیم آلدی.
- ۲۱ فوریه - بیرینجی دۆنیا ساواشینین ان قانلی عملیاتلاریندان اوْلان وردن دؤیوشو باشلاندی. تاریخچیلر بۇ حادیثهنی «وردن جهنمی» آدلاندیریرلار.
- ۱۵ سپتامبر - سوم دؤیوشونده اینگیلیسلر دونیادا ایلک مارک ۱ تانکینی تستدن کئچیرمیشلر.
- ۱۵ ژوئن - لویی لسر، تاجر آمریکایی
- ۱۵ ژوئن - آلبرت هوتوم-شیندلر، پژوهشگر انگلیسی


text:
استولتنبرگ، تورکیه ایله ایش بیرلیگینین اف-35لردن چوخ داها گئنیش اولدوغونو دئدی
کولورادو ایالتینده کئچیریلن ایللیک امنیت کونفرانسینا قاتیلان استولتنبرگ، تورکیهنین، روسیادان اس-400 قبول پروسهسینی یاخیندان تعقیب ائتدیکلرینی و مسئله علاقهدار اورقانلار آراسیندا دانیشدیقلارینی دانیشیب
ناتو باش کاتیبی ینس استولتنبرگ، تشکیلاتین تورکیه ایله ایش بیرلیگینین اف-35لردن چوخ داها احاطهلی اولدوغونو دئدی.
آسپن اینستیتوسو طرفیندن آمریکانین کولورادو ایالتینده کئچیریلن ایللیک امنیت کونفرانسینا قاتیلان استولتنبرگ، تورکیهنین، روسیادان اس-400 قبول پروسهسینی یاخیندان تعقیب ائتدیکلرینی و مسئله علاقهدار اورقانلار آراسیندا دانیشدیقلارینی دانیشیب.
استولتنبرگ،
نه نوعو ساوونما سیستملرینی آلاجاقلارینا هر بیر اؤلکه اؤزو قرار وئریر. اما ناتو اوچون اهمیتلی اولان شئی (بو سیستملرین ناتو سیستملریله) اویغون ایشلهییب ایشلممهسیدیر". ایفادهسینی ایستیفاده ائتدی.
استولتنبرگ عینی زاماندا، "تورکیهنین آلدیغی اس-400 سیستملری ناتو-نون هاوا ساوونما سیستمینه اینتگراسیون اولمایاجاق چونکی بونلار بیر آرادا چالیشابیلن سیستملر دئییل. اونسوز دا تورکیه ده بئله بیر طلبده اولمادی". قیمتلندیرمهسینی کئچیریب.
تورکیهنین ناتویا کؤمک و ناتونون تورکیه ایله ایش بیرلیگی، اف-35لردن چوخ داها درین و احاطهلیدیر. "دئین استولتنبرگ، داعش ایله موباریزهده آچار بیر موتتفیق اولان تورکیهنین عینی بالکانلار، کوسوواوا افغانیستاندا بیر چوخ ناتو عملیاتلارینا قاتقی وئردیگینی بیلدیریب.
استولتنبرگ،
"بیر ناتو موتتفیقی کیمی تورکیه، اس-400دن چوخ داها چوخ دگرلیدیر. تورکیه ناتو-نون هاوا ساوونما سیستمینین اینتگراسیون بیر پارچاسی، بئله اولماغا دا داوام ائدهجک". دئیه دانیشدی.
تورکیهنین آمریکادان پاتریوت سیستملری و یا ایتالیا-فرانسا اورتاقلیغی یوروسامدان موشک سیستملرینی آلماق مقصدیله بیر سیرا گؤروشمهلرینی داوام ائتدیردیگینی ده قئید ائدن استولتنبرگ، بو گؤروشمهلرین اؤنمینی قئید ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.
یولچو اوچاغیندا بومبا تهدیدی
بیر یولچو چامادانیندا بومبا اولدوغونو ادعا ائدرک کابین چالیشانلارینا سالدیردیقدان سونرا اوچاغا مشایعت ائتمک اوچون ساواش اوچاقلاری هاوالاندی
ناتودان روسیا آچیقلاماسی
"روسیا، نۆوه ساواشین قازانیلمایاجاغینی و هئچ واخت بو ساواشا گیریلمهمهسی گرهکدیگینی بیلمهلیدیر"


text:
گؤیداشی
گؤیداشی – (meteorlar, meteoritlər) یئر کوره سینین آتمسفر قاتینا داخیل اولارکن گؤرونن ایز بوراخان خیردا سما جیسم لری. عادتا بو جیسم لر آتمسفره داخیل اولارکن سورتونمه دن یارانان یوکسک تمپراتوردا بوخارلاناراک یوخ اولورلار ، لاکین معین ترکیب لی و بؤیوک حجملی گؤیداشیلار (بولیدلر) آتمسفر قاتینی کئچره ک ، یئر سطحینه دوشور. بؤیوک حجملی گؤیداشی و بولیدلر دوشرکن گؤیده مؤحتشم قؤرونتولر یارادیر. بوندان علاوه گؤیداشیلارین قووتلی پارتلایش لار تؤرتدییی ده گمان ائدیلیر. بئله کی 30 ژوئن 1908 ایلده روسی یا فدراسی یانین تونقوسکا آدلانان اراضی سینده گمان ائدیلن گؤیداشی پارتلاییشی نتیجه سینده ،6000 کیلومتر مربع مئشه (شام آغاجی) ساخه سی محو اولموشدور.[۱]
آیریجا باخ[دَییشدیر]
قايناق[دَییشدیر]
- ^ ويکي پديا


text:
`موصل` نتیجهلر
خبرلر [22]
- میت، تروریست محمد اردوغانی موصولدا ائتکیسیز حالا گتیردی
- عراقدا توپلو مزار تاپیلدی
- عراق-دا داعش-لی 37 ترورچونو محو ائدیب
- آمریکا حربی مرکزینه سالدیری
- تورک دالغیجلار بیر جسد داها تاپدی
- 40 نفر اؤلدو
- انتحار سالدیریسیندا ۲ نفر اؤلدو
- تورکیه، تورکمنلره ائدیلن سالدیرینی قینادی
- بیر توپلو مزار داها تاپیلدی
- فؤوقالعاده وضعیت اعلان ائدیلدی
- ییخینتی آلتیندان ۲ مینه یاخین جسد چیخدی
- رستوران یاخینلیغیندا پاتلاما
- ۳ شهر ۳ سالدیری
- 7 میندن چوخ وطنداش اؤلدو
- سالدیریدا اؤلن وطنداشلارین جسدی آلینابیلمیر
- داعشین الیندهکی ساحه کیچیلیر
- "خرافات دؤولتی چؤکدو"
- مین اوستونه چیخان ژورنالیست حیاتینی ایتیردی
- جیمز ماتیس عراق-دا سفرده دیر
- کوالیسیون قوه لری یانلیشلیقلا 20 نفری ووردو


text:
صرب کراینا جومهوریتی
صرب کراینا جومهوریتی (اینگیلیسجه: Republic of Serbian Krajina، فارسجا: جمهوری صرب کراینا، عربجه: جمهورية كرايينا الصربية، فرانسهجه: République serbe de Krajina، آلمانجا: Republik Serbische Krajina، ایتالیاجا: Repubblica Serba di Krajina، روسجا: Pecпyблиka Cepбckaя KpaиHa) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. صرب کراینا جومهوریتی 1991 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1995 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
آذربایجان ماناتی
آذربایجان ماناتی ، آذربایجان جومهوریتینین پول واحیدی دیر.
یئنی آذربایجان ماناتی ۲۸ دکابر ۲۰۰۵ – جی ایلده اؤلکه ایجتیماعییتینه تقدیم اولونموشدور. میلّی بانکین سیفاریشی اساسیندا ویتام رئکلام شیرکتی طرفیندن حاضیرلانان تقدیمات مراسیمی Excelsior هتل ینده باش توتموشدور. تقدیمات مراسیمینده اؤلکه پرزیدنتی و یوکسک وظیفه لی دؤولت مامورلاری ایله آذربایجاندا فعالیت گؤسترن دیپلماتیک کورپوس نوماینده لری ده ایشتیراک ائتمیشلر.
اسکیناس لار[دَییشدیر]
۱ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده آذربایجانین میلّی موسیقی آلت لرینین – تار، کامانچا ، و دفین گرافیکی تصویرلری وئریلمیش دیر.آرخا فوندا قدیم آذربایجان خالچاسینین ناخیشلاری واردیر. اسکیناسین آراخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری و آذربایجانین میلّی اورنامئت لر وئریلمیشدیر.
۵ مانات[دَییشدیر]
اسکیناس اوز طرفینده ادبی سیمالار ، قدیم کیتابلار ، دؤولت هیمنیندن پارچا چاپ اولونموشدور.اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری وئریلمیشدیر. آذربایجانین اینکیشاف تاریخی – قوبوستان قایا هیروگلیف لری ، اورخان – یئنی سئی آبیده لری الیفباسی ، لاتین گرافیکالی الیفبا ایله معاصیر یازیمیز چاپ ائدیلمیشدیر.
۱۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده قدیم باکی ، شیروان شاه لار سارایی ، قیز قالاسی ، کهنه قالا دیوارلارینین فونوندا وئریلمیشدیر. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، آذربایجان خالچاسینین تیپیک ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
۲۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده قدرت نیشانه سی –قیلینج ، دبیلقه ، قالخان و صولح رمزی"خاری بولبول" تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ،آذربایجانین میلّی ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
۵۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده گلجه یین تیمثالی ، یوکسه لیش علامتی – پله لر، گوج و ایشیق نیشانه سی – گونش ، علم رمزی – کیمیه وی و ریاضی سیموول لار تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، قدیم آذربایجان خالچالارینین اورمامئنت لری چاپ اولونموشدور.
۱۰۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده اینکیشافین قدیم دن بو گونه معمارلیق رمزلری ، آذربایجان ماناتینین و ایقتصادی آرتیمین سیموول لاری تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آراخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، عنعنه وی آذربایجان خالچاسینین سجییه وی ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
۲۰۰ مانات[دَییشدیر]
بو ایسکیناسین اوستونده حیدر علیف مرکزی نین تصویری گوروشور. بو اسکیناس ان دیرلی اسکیناس دیر.
قپیک لر[دَییشدیر]
آیریجا باخ[دَییشدیر]
- باکی
- باکی – تبیلیسی – آخال کالاکی – قارص دمیریولو - BTAQ
- باکی – تبیلیسی – جیهان بورو خطی
- آذربایجان سیلاح لی قووه لری
کئچیدلر[دَییشدیر]
- آذربایجان میلّی بانکی Archived 2013-06-18 at the Wayback Machine.
- آذربایجان ماناتی


text:
برادنتون، فلوریدا
لوآ خطاسیماژول:Location_map-ین 388-جی/جو خطینده: The value "-35.W" provided for longitude is not valid. برادنتون، فلوریدا (اینگیلیسجه: Bradenton, Florida) آمریکانین فلوریدا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده برادنتون، فلوریدا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bradenton, Florida»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اردوغان، ۳۴ هیدروالکتریک مرکزینین آچیلیش مراسیمینه قاتیلدی
"سون ۲۰ ایلده اؤلکهمیزه بو گون آچیلیشینی ائدجکلریمیز ایله بیرلیکده ۶۰۵ یئنی هیدروالکتریک مرکزی قازاندیردیق"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، تورکیهنین هیدروالکتریک ظرفیتینی قیسا مدتده ۲،۵ قات آرتیراراق ۴۴ میلیارد کیلووات ساعاتدان ۱۱۰ میلیارد کیلووات ساعاتا چیخاردیقلارینی سؤیلهدی.
اردوغان، باشکند آنکاراداکی بئشتپه میللت کنگره و مدنیت مرکزینده دؤولت سو ایشلری طرفیندن تیکینتیسی باشا چاتدیریلان ۳۴ هیدروالکتریک مرکزینین آچیلیش مراسیمینه قاتیلدی.
اردوغان، تورکیهنین الکتریک اۆرهتیم ظرفیتینه ایلده ۱،۹ میلیارد کیلووات ساعاتا یاخین قاتقی وئرهجک ان یوکسک سد یوسفائلینین، بیتمه آشاماسینا گلدیگینی سؤیلهدی.
جمهورباشقانی،
"سون ۲۰ ایلده اؤلکهمیزه بو گون آچیلیشینی ائدجکلریمیز ایله بیرلیکده ۶۰۵ یئنی هیدروالکتریک مرکزی قازاندیرمیش و توپلام رقمی ۷۳۰ رقمینه چاتدیرماقلا غرور دویوروق" ایفادهسینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
چین آیا، سیچرایان بیر کشف آراجی گؤندرهجک
گونش انرژیسی ایله ایشلهیهبیلهن آراجین، کراترلرین گونش گؤرن یاماجلاریندا اؤزونو شارژ ائتدیکدن سونرا قارانلیق بؤلگهلره دالاراق تورپاق آراشدیرمالاری ائدهجک
چین، بیر رابطه اویدوسو داها اوزایا گؤندردی
پلانلانان اوربیته یئرلشدیگی بیلدیریلن اویدونون، یوکسک کیفیتلی سس، بیلگی، رادیو و تلویزیون سیگنالی گؤندرمه خیدمتلرینی تامین ائدجک
تورک ساوونما صنایعی شیرکتلری مسپو سرگیسینه قاتیلاجاق
مسپویا ۲۰۱۳.جو ایلده "لیدئر اؤلکه" اولاراق قاتیلان تورکیه سرگیده ایکینجی دفعه بو ایستاتوسلا یئر آلاجاق


text:
رویالاردان قوپاریش
رویالاردان قوپاریش
دکتر حسین فیض الهی وحید
سولماز، قان تر ایچینده مانتوایله مقنعه سین حیرصله چیغاریب، کتابلارین اوستونه آتاراق دئییر:
- ایستی بیر یاندان، توسدو بیر یاندان! بیری یاندیردی، بیر بوغدو! خراب قالاسان هی! جهنمین آدین قویوبلار تهران.
آیسان گولوم سییرک دئییر:
- دئمه دیم بوگون گئتمه، ایکی آیاغینی بیر باشماغا گیردین دئدین گرگ بو گونو ارشادا گئدم، گئتدین؟! تالواسادان دوشدون؟! نه اولدو، اسکی حمامدی، اسکی تاس ؟!
سولماز ، درین نفس چکه – چکه الیله اوزونو یئللیر:
- آقا لارین های – بودوروقلاری یئر – گؤیو گؤتوروب دئییرلر بیز اونلاردان دئییلیک! دئدیم داشیدی آتاق! به یه کتابا اجازه وئردیلر.
- دالیدان آتیلان داش توپوقا دَیَر، هاموسی بیر بِزین قیراغیدیلار، هله نه دئدیلر؟!
- قیفیل چیلار، آرشین – آرشین، آچارچیلار، قاریش – قاریش! دوققوز یوز صفحه لیک کتابی اونلار یوز، بونلار یوز اللی صفحه ائله دیلر: اللرینه قیچی- چسبی آلیبلار سئودیکلری یئرلری کسیلر، بیچیرلر، یاپیشدیرلار! یازیچیلارلا- شاعرلر اؤزلری حیران قالیب لار اؤز اثرلرینه، چوخو اؤز کتاب لارین تانیمیر. بونلار دئییرلر« بو کتاب منیم دئییل! » اونلار دئییرلر «بو کتاب سنین دی!» ایکی طرفده بوینوز چیخاردیبلار!!
ائلناز اوخودوغو شاهنامه کتابیندان باش قالدیریب بیر نوع طعنیله دئییر:
- پس سنده بللی دیر همیشه کی کیمین قبول ائتمه دین، اولمایا ائتدین؟!
سولماز ترسه – ترسه اونا باخاراق آشپزخانایا گئدیر. قاب – قاشیق سسی آشپزخانادان قالخیر.
آیسان، آینا قاباغیندا ائلنازا آینادان باخا- باخا دئییر:
- خانیم «گُرد آفرید!» ، سولماز بو شاهنامه ده کی سهراب دئییل الیندن قورتولاسان ها! بو سنی بیر قاشیق سودا بوغار ! سنینده جوابینی وئرمدیکجه اوجون آلیب اوجوزلوغا گئتمه؛ بیرآز، آز گوشه- کنایه گل! سنین باشین اؤز ایشینده اولسون، قوی گؤراق اوقدر اؤلدورم – بولدورم لرین صاباح هارا چاتاجاق. گؤراق مریمین «ایلیاد – اودیسه» سینین ،یا فرحنازین «مهابهاراتا» سینین توپوقونا چاتاجاق یا یوخ؟!
ائلناز، الینی شاهنامه اوستونه دؤیه – دؤیه دئییر:
- سن هارداسان بالا ! بو شاهنامه نین اؤز آغیرلیغی قدر فیش ییغمیشام، صاباح دانشگاهی گلین خونچاسی کیمی باشیما آلاجاغام، کنفرانسیم توپ کیمی سسلّنّجک، قوی صاباح اولسون ، ایندیدن دقیقه لری- ثانیه لری ساییرام، دئییرم :«آچیل گونش، آچیل گونش / سن بختیمه ساچیل گونش» بقول فردوسی :
چو فردا برآید بلند آفتاب / من و گرز و میدان افراسیاب !
-یاخشی- یاخشی! سن هله سهرابین الیندن قوتول، افراسیاب پئشکش!یئریمه میش یوگورمه! کنفرانس لار هله مهابهاراتانین کؤلگه سینده دیلر!
سولماز ،ایکی یومورتالیق قیقاناقی تاوادا گتیریب، بالاجا سفره نی آچیب، تاوانی چؤرک لر اوستونه قویاراق دئییر «بویورون!». قیزلاردان بیرسس چیخمیر. آیسان باشیله تشکر ائدیر . ائلنازدا باشینی یوخاری آتیر یانی یئمیرم.سولماز ایلک تیکه نی گؤتوروب آغرینا قویور. هله یاخشی چینمه میش ائلناز دئییر:
- منیمده عمیم زندانا دوشموشدو، یازیغین دیرناقلارین چکیب بعضی لرینده چکیشله ازمیشدیلر، حتی نئچه سینده ، سیندیرمیشدیلار کی سونرا آللاه گؤرستمه سین اَیری- بوروق بیتمیشدیلر! یازیق – بناوا، چوخ –چوخ آغیر شکنجه لر اولموشدو! کنده، اوشاقلیقدا کُرسی باشیندا هردم اوگونلردن خاطره لر تعریف لردی. اون ایل زندان چکمیشدی. باشینا لاپ شام مصیبتی گتیرمیشدیلر. یولداش لارینین چوخونو اعدام ائتمیشدیلر ،بونودا اؤلدورجاقیدیلر بیرآز ساوادسیزلیغی جانینی قورتارمیشدی. محکمه هله تخفیف وئره – وئره اون ایل حبس چکدی. یازیق ایندیده او شکنجه لردن قول – قیچ آغری لاری چکر. کنده زمیده چوخ ایشلییه بیلمزدی. ایندی یورقان – دوشگه دوشوبدور اَلی قولاغیندادی بوگون- صاباحا شاید اؤله! قیزل قلعه اونو ایاقدان سالمیشدی. بیر یییرردی، بیر ایچردی، بیر قیزیل قلعه دن دیییردی، دئمه به زندان دئییلمیش ، سلاخ خانایمیش !
قیزیل قلعه آدینی ائشتیدیکده سولماز بیر سؤز دئمه دن سفره نی آچدیغی کیمی ییغیب، تاوانی دیک گؤتوروب آشپزخانایا گئدیر. آیسان ترسه – ترسه ائلنازا باخیر. او، اوتاندیغیندان آیسانلا گؤز – گؤزه گلمیر.
- باری! بارا قویاندا سفره باشیندا قویما، بوغازین بیچیب دینجله دین؟!
- بو دفعه واللاه لاپ آغزیمیدان قاچدی، بیرده بونون دده سینین خاطره لرین کیم اوخویوب، کیم بیلر؟! یالنیز بیلیریک کی یئتدی ایل شاه زندان لاریندا مخصوصاً قزیل قلعه ده قالیبدی. هر زمان دئدیک وئر خاطره لرین اوخویاق دئدی قوی چاپ اولسون هره زه بیرین وئره جاغام، ایندی گؤزله گؤزون وار اولسون، ائششگیم اؤلمه یونجا بیتینجه، یونجا سارالما توربا تیکینجه. دوه اینه دن گئچنده دده سینین خاطره لریده ممیزیدن سانسوردان گئچیب کتاب اولار. بقول اؤزو، قیفیل چیلار گئدیب، آچارچیلار گلیب اما ارشاد قاپیسی کهنه قاپی، کهنه دابان، فیرلان ها فیرلان! بیرده هله …
سولماز الینده بیر بارداق ایستی چای ایچری گیریر و ائلناز سؤزون تئزکسیر. سولماز چایی میزین اوستونه قویا – قویا دئییر:
- آتامین خاطره لرین بو گوندن اوخویا بیلرسینیز. دده قورقود کتابیندا بیر هفته لیک امانت آلدیم، اوخویان، اوخوسون. بیرده فرحنازی دوستلاریله گؤردوم، آییق اول! صاباح کنفرانسیدا اوستونه کومه کشلیق اولاجاق، گؤزله اوردادا بیله – بیلمه یه بارا قویما، برک گیر بازاری اولاجاقدی ها!
- قورخما ! ائله فولام کی قاباغیمدا فردوسی اؤزوده دایانا بیلمز. گلجک لری وارسا، گؤره جک لریده وار! به قول فردوسی: چنانش بکوبم به گرز گران / که یک سر روند تا به مازندران!
آیسان ایستیر هاوانی بیر آز یوموشاتسین. سولمازین ایستی چایینا باخاراق شیرین گولوشله دئییر:
- تهراندا دئییرلر تورک لری هاردان تانیراق؟ جهنمده ایستی چای ایچمه لریندن!
سولماز سانکی ائشتیمه ییب ال آتیر مانتوسویله مقنعه سین گؤتوروب، چایی ایستی – ایستی ایچیب ، اتاقدان چیخیر. آیسان دالینجا دوروب سسله ییر:
- آیاق ساخلا منده گلدیم! بو داریخما منی ده اؤلدوردو. دایان پارکا گئدّک!
قاپینین ایشکیللنمه سسی قولاغا چاتیر. آیسان تر – تله سیک گئییمین گئییب اؤزونو قاپیدان ائشیگه آتیر.
ائلناز بیرآز تومدوقدان سونرا اؤزونه گلیب دوروب آشپزخانایا گئدیب بیر ایستیکان ایستی چای گتیریب قویور میز اوستونه. چایین ایستی بوخاری بورولا- بورولا گؤیه قالخیر. صندلینی قاباغا چکیب ایستیر شاهنامه کتابین آچسین، بیردن گؤزو «زندان خاطره لر» کتابیله دده قورقود کتابینا دوشور. بیر آز دایانیب فیکره گئدیر، ایکی اورکلی قالیر و بیر داها دا کتابلارا باخدیقدان سونرا شاهنامه نی آچیر. رستمین آغ دئوله ساواشی شانس اثری گلیر. بیر نئچه بیت اوخویور. یازیلیب دیر: ایرانلی لار، مازندران اؤلگه سینین جنت کیمی گؤزل بیر یئر اولدوغون ائشیتدیکده، بیردن – بیره آرادا هئچ بیر دشمن لیک اولمادان اونلارین اؤلگه لرینه باسغین ائدیب، آروادلی – اوشاقلی، بؤیوکلو – کیچیک لی هر کیم وارسا قیلینجیدان گئچیریب، شهری غارت ائدیب، اودلاییرلار:
بشد تا درِ شهر مازندران / ببارید شمشیر و گرز گران
زن و کودک و مرد با دستوار/ نیافت از سر تیغ او زینهار
همی کرد غارت، همی سوخت شهر/ بپالود برجای تریاک، زهر
ز شمشیر تیز آتش افروختند/همه شهر یکسر همی سوختند
چو یک هفته بگذشت ایرانیان/ ز غارت گشادند یکسر میان
ائلناز، ائله شهرین اودا چکمه سیندن، و او جنت شهرین جهنم دؤنمه سیندن شوکه اولور کی هئچ بیر فیکر ائتمه دن ایستی چایی بیردن گؤتوروب سوکیمی باشینا چکیر. داغ چای اونون دیل دوداغین، قارین- باغیرساغین ائله یاندیریرکی دیک داشلانیب یاریم متر گؤیه آتیلیب – دوشور، سونرا ، ائوین ایچینده باشلیر ناققیشلی گئتماغا. شاید سولماز گؤرسیدی، طعنیله دئییردی« ایندی باشلادون تهران لیلارین دئدیکلری تورک اولماغا ! ایستی هاوادا ایستی داغ چای ایشماقا »
بیر ربع سونرا سانکی بوتون بدنی، ایستی و دار کوره دن، یا یاندیریجی سولو بیر تونل دن گئچیب ،آغزی باشلیرسویوماغا. دیل – دوداقین ائلناز یاواش – یاواش یوخلادیقدان سونرا گلیب اوتورور میز باشیندا آمما بو دفعه آز قالیر شاهنامه نین صفحه لرین ماشا ایله دؤندرسین! همان قسمتی بیرده اوخویو، و سونرا بیر آز ذوقه گلیب باشلاییر همان بیت لری آنادیلینه ترجمه ائتمگه. گئت – گئده ترجمه لر روانلاشیر و او، یانمیش دیل- آغیزیلا اوخویور:
گلیب چاتدی مازندران شهرینه / ال آتدی آغیر گُرزه، شمشیرینه
نه آرواد – اوشاق، نه قوجا، نه جوان/ تاپا بیلمدی قان قیلیجدان امان
قالاندی اودا، غارت اولدو شَهَر / قیلیجلاردان اود یاغدی، بیرده زهر
قیلیج لاردان اود دوشدو یاندی شَهَر / کیمه چاتدیلار، باسدیلار، کسدیلر
بیر هفته بئله گئچدی ایرن لیلار / قیریب تؤکدولر، چالدیلار، هر نه وار
ائلناز بیر آز دایانیب فکره جومور، سونرا الینی یانمیش دیل – دوداغینا چکیب یاواش – یاواش یئنه شعرلری تکرارلاییر:
نه آرواد – اوشاق، نه قوجا، نه جوان / تاپا بیلمدی قان قیلیجدان امان
قیلیج لاردان اود دوشدو یاندی شَهَر / کیمه چاتدیلار، باسدیلار، کسدیلر
گئت – گئده ، عمیسی گؤزونون اؤنونده جانلانیر:
«شاه اوردوسو الینه گلنی قیردی، چالدی، چاپدی، تالادی، کیمه لری گناهسیز – گناهسیز، فرقه چی دیر دییه گوللله دیلر. قان تؤکدولر قان اولسون، قان اوددوردولار قان ایچنلر تبریزه، قان آغلادی قاری – قوجالار، کؤربه – اوشاقلار! ائولر تالاندی ائولر اولسون! اؤلدوردولر دئدیلر بونلار قَتَله دیلر یانی قتل اولونمالیدیلر»
ائلناز شاهنامه نی باغلاییب، دده قورقودلا زندان خاطره لری کتابلارین گؤتورور و دده قورقودو وراقلاماغا باشلاییر. یاواش – یاواش کتابین دستان لارینی اوخوماغا ماراقلانیر. باشلیر اوخودوقجا – اوخویور، فیکره جومدوقجا جومور. بیردن باش قالدیریب قاش قارالدیغین گؤرور. دورور بیر آز اَت گتیریب باشلیر دوغراماغا ، سونرا اَت ماشینین گتیریب دوغرانمیش اَت لری ماشینا چکیر. اَتلر دالبادال ماشینین گؤزلریندن رشته لر کیمی آشاغیدا کی کاسایا تؤکولور.ائلناز اَت لری گؤتوروب آشپزخانادا گاز اوستونده قووورماغا باشلاییر. اَت لری قوووردوقدان سونرا بیر آز سوغان، یئرآلما، بامادور اونلارا قاتیب قویور پیشماقدا اولسونلار. او، بیر ایستی چایلا، یئرینه دؤندوکده شاهنامه نی یئنه ده گؤزدن گئچیریر. یاواش – یاواش فکره دالیر: «بونلار دئولرله ساواشیردیلار یا قاری – قوجا، کؤرپه اوشاق لارلا ؟! دئولرین کؤهول لرین اودا چکیب تالیردیلار، یوخسا انسانلارین شَهَرلرین؟! بونلار کیمی آللادیرلار؟!»
عمیسی یورقان- دؤشکده تب ایچینده سانکی اود توتوب اودلانیر: «ناموس بیلمه دی ناموسوزلار، شاه – شاه دییه ، جاوید شاه دییه الی سیلاحلی دامدان- دوواردان ائولره گئجه لر تپیلدیلر ، سحری کئفلی – کئفلی ائولردن آشا – آشا چیخدیلار. نئچه – قیزگلین لر اونلاردان سونرا اؤزلرین اؤلدوردولر! بیز ارک قالاسیندا ایدیک، ارکی دؤره له دیلر، چوخ آتیشدیق، کمکچی یوخودو تک قالدیق، آخیرده علی سماورچیله بیرلیکده بیر تّهّر شَهَردن چیخدیق، اؤلن لرین جنازه لرین فایتونلارین، داشقالارین دالینا باغلایب شهری گزدیردیلر…»
ائلنازین آنلیندان تر آخیر. چایا ال آتیر گؤرور بوم – بوز اولوب. آشپزخانایا گئدیب سویوموش چایی بوشالدیب، ایستی چایی تؤکور، چرخ لنمیش اَت لری قاریشدیریب گلیر زندان خاطره لری کتابینی اَلَه آلیر.
زندان خاطره لر کتابین آچارکن گؤزو ایلک صفحه لرده راوینین بیر رویاسینین روایتینه دوشور. ائلناز صفحه نی دؤندرمک ایستیر آمما ائله بیل بیر قدرت اونو بو رویانین اوخوماسینا طرف چکیر. بیر آز ایکی اورکلی قالدیقدان سونرا چایی یاریسینا قدر ایچیب ، ایلک رویانی اوخوماغا باشلیر:
«سس سیزلیک هر یئری توتوب، هامی بیر – بیرینین اؤزونه باخیر. هیچ کیمدن سس چیخمیر، فرشته دئییر:
- اوچونجو دفعه نی دئییرم، اگر بو دفعه ده کؤنوللو اولماسا مجبورام قرعه کشلیق ائلییم، بونودا بیلین بونئچه گون ایچینده هامونوز مجبورسونوز بو «زر عالمین» (روح دنیاسین) ترک ائدیب گئده سینیز. ایندی ایستر بیرینیز روس قیلیغیندا، یا فارس قیلیغیندا، ایستر تورک، ایستر تاجیک، گرجی یا ارمنی …، بوگون بیر عده «یئر»کُرّه سینه، صاباح بیرعده سیزه بیلنمیین یئرلره. چوخ یاخشی، ایندی بیر دفعه ده آختاردیغیمیز کؤنوللونون اؤزل لیک لرین یئنه ده ساییرام، هر کیم ایسته سه بو صفت لره صاحب اولسون اَلین قووزاسین. بو صفت لر حقدن عطا اولوناجاقدیر: ایگیت، قورخماز، ساواشچی، آت مینیجی، اوخ آتیجی !»
هامی بیر – بیر ینین اؤزونه باخیر، هیچ کیم، روح عالمین ترک ائتمک ایسته میر، فرشته آدلاری قرعه چرخینه تؤکجک چرخ فیرلانیر و منیم آدیم چرخین بیر گؤزوندن اوزون رشته کیمین سالانیب «یئره» دوشور. بیردن آیاغیمین آلتی بو شالیب بولوت لاردان «یئره» طرف گؤیدن – گله- گله فرشته نین سسین ائشیدیرم: «تورک گئتدی!»
عشق بر کشتن عشاق تفال می کرد / اولین قرعه که زد بر من بد نام افتاد»
ائلناز، اَت ماشینین گؤتوروب گؤزلرینده قالان خیردا اَتلری آریدیب یوماق ایچین آشپزخانایا آپاریب باشلیر جوجه گؤزلرین یوماغا. سونرا باشقا قسمت لرین یودوقدان سونرا سویا چکیب گلجک زمانلاردا ایشلتمک ایچین قویور قوروسون! قاشیقینان بیر آز اَت لری تاوادا قاریشدیردیقدان سونرا بیر باراداق ایستی چایلا دؤنور زندان خاطره لری کتابینین صفحه سین دؤندریر.
بیرینجی رویانین آردینجا، راوی ایکیینجی رویاسین روایت ائدیر. ائلناز ایستیرکتابین متنینه گئتسین آمما سانکی بیر گوج اونا مانع اولور. بیر آز چکیش – بکیش دن سونرا ایکینجی رویانی اوخوماغا باشلاییر:
«طبیل لرله ناغارالارلا شیپورلار گور سس لرله چالینماقدادیر. ساواشچیلارلا ایگیت ارن لرین نعره لری گؤیه یوکسلیب دیر. چاووش لارلا جارچیلار آت لارینی قمچی لرکن توز – دومان آراسیندا دؤرد نالا آت چاپا – چاپا اعلان ائدیرلر: «صف لر دوزلسین! ایگیت لر حاضیرلشسین! خاقان گلیر، خاقان گلیر…». اسلحه خانا قراولونا تکراراً دئییرم: «مگر ائشیتمیرسن جارچیلار نه جارلیرلار، اوغوزخاقان گلیر، بوگؤن عدالت اوردوسونون ظلمه قارشی دنیانین دؤرد بیر یانینا آخینی وار، او سسی لری، ائشیده – ائشیده یئنه منیم میزراغیمی (نیزه می ) وئرمیرسن؟! باخ! ایلخچی آتی، زره چی، زره هی، قیلینجی چی، قیلینجی، اوخ – کمانچی، اوخ کمانی ، سنده میرزاغیمی وئرمیرسن، مگر بو گون او دئییلن «اولوغ گون» (بؤیوک گون) دئییل؟!
یانیقلی – یانیقلی اؤزومه باخاراق دئییر: «بیلِرم، اونا گؤره ده سنه اورّگیم یانیر، اما نئجه ائلییم سنین آدین نیزه آلان لاردفترینده یوخدور. ایندی هله ده گئج اولماییب، تئز گئت یوزباشی یانینا بلکه او سنه بیر چاره قیلا، حتماً او علتین بولور!»
یوزباشی یانینا گئدیب اونون بویوروقیله « گلجک لر اوردوسونون» صفی نین اّن سونوندا دایانیرام! نئجه لحظه دن سونرا توز – دومان لار گؤیه قالخیب اوغوزخاقان آلپاقوردلارلا(گاردیلاریله) بیرلیکده گؤرونور. «یاشاسین اوغوزخان» سسی عالمی تیتردیر. اوغوزخان دنیز کیمی شَپَه لنن اوردونون اؤنونده دایانیب کسکین سسله سؤزه باشلاییر: «عدالت سیزلیک یئر اوزونه کؤچوب، قارا ظلمت قانات لارین بشریت اوستونه آچیب ،اوناگؤره گؤی تانریدان اؤز اوردوسونا بوروق گلیب. دنیا عدالت اوردوسو هر ائل – اوبادان بیر بایراق آلتیندا توپلانیب، اؤز گؤرولرینه اودا قلانیب، ایندی قره خان، قوزییه، قیزیل خان، گونئی یه، گؤی خان، گون دوغانا، آق خان گون باتانا، آخین ائدجک لر. گؤی تانری گؤیلردن سیزه باخیر هایدی ای گؤی تانری اوردولاری ترپنین، هایدی ایگیت لر، هایدی آلپ ارن لر، آخین… آخین … آخین!
بیردندن طبیل، شیپور سس لری گؤیه یوکسلیب ، مین لر پرچم هاوادا اویناییب، یوزلرمین آتلی یئریندن قوپوب دؤرد بیریاندان دؤرد یانا چاپیرلار. اولوغ گون ایمیش دئمک بوگون ، بیرمدتدن سونرا یالنیز چؤل اورتاسیندا گلجک اوردولاری قالیر. بعضی لری باشدان ایاغا دمیر گئیینیب ، رزه لی آتلار اوسته دایانیب، بعضی لری منیم کیمی سلاح سیز، پیادا دیرلار! بؤیوک شامان بؤیوک طبیل بوینوندان آسیلی اوغوزخاقانین یانیندا دوروب هر بیر یانی قارتال کیمی گؤزلریله نظارت ائتمه ده دیر. عدالت اوردوسو افقده گؤرونمز اولدوقدا اوغوزخان اوزدؤندریر بیزلره دئییر: «اونلار گئتدیلر، ایندی سیزلرده گئده جک سینیز. اونلار منیم بویوروقوم آلتیندا، سیزلر اؤز اختیارینیزدا. اونلار ائتدیک لری ایش لرین منه و سیزلر ائتدیک لرینیزی آناوطنه بیلدیرجک سینیز. سیز گؤی تانرینین اَن سئودیگی آلپ ارلری سینیز. گؤرَوینیز یئکه -کیچیکده اولسا بوگؤرو کوتسال دیر. گؤی تانریدان الهام آلان بؤیوک شامان ایندی سیزین گئده جک یئرلرینیزی اعلام ائده جک، ترپه نین! سیزده هایدی ایش باشینا. ترپه نیش باشلاسین کی گلجک اوردوسونا، گلجک گرگ دیر!!
شامان بیر آددیم اؤنه گئچیب اوجا سلسله سسله ییر:
- آتیلا، اورپایا گئتملی، هایدی سن اورپایا!
باشدان آیاغا دمیر پولادلار ایچینده غرق اولموش، دمیر زره لی آغ آتلی بیر سوار اوزاقدان دؤرد نالا چاپا-چاپا گلیب شامانین گوللو – چیچک لی طبیلینین یانیندان گئچنده اونون ایچینه چکیلیب بیر لحظه ده یوخ اولور!
هر کیمین آدی سسلنیر او بیر آندا طبیلین ایچینه چکیلیب گؤزدن ایتیر. شامان دالبادل آدلاری سسلیر:
- بومین خان، ایستمی خان، چینه، ساتوق بغراخان، تورکستانا، آلپ ارتونقا، تورانا، عباس میرزا ایرانا، بابورخان، هندوستانا، توقتامیش خان روسیایا، فاتح آنا دولویه، بایبرس، مصره، شامیل داغستانا، بابک، آذربایجانا…
بیر ساعت سونرا توز- دومان لار یاتدیقدا او بؤیوک اوردان چؤلده یالنیز من قالمیشام بیرده شامان! شامان باشدان – آیاغا منی سئیر ائتدیکدن سونرا دئییر:
- گل یاخینا !
گئدیرم، جوری بارماق بویوندا بیر قلم اَلیمه وئریب دئییر:
- دمیر پالتارلیلار، زره آتلیلار، قیلیج قوشان لار، اوخ آتان لار، آت چاپان لار گئتدیلر. آل بودا سنین سیلاحین، بوننان اؤز آنادیلینی قورو. ایندی سنده گئت آذربایجانا !!
جوری بارماق بویدا قلمه باخیب آغزیمی آچیرام تا دئیم بودا سیلاح دی وئردین الیمه؟! نئچه مِتیرلیک نیزه نی آلیب، بارماق بویدا قلم قویورسان اووجوما؟! ساواشا گؤندریرسن یا اسیر چیلیگه؟! سؤز آغزیمدان چیخمامیش شامانین طبیلی ایچینه چکیلیرم. طبیلین ایچی قاپ قارانلیقدیر. سونسوز بیر تونل دیر، اوزونلوغو ابدیت بویونجا، تونلده بیر باشا دایانمادان زویورم. قرن لر اَری- بوروق یوللاردان گئچیب، بیردن تبریزده یئره دوشنده ایکی اَل گؤیده منی توتور، بیر اَلیله ساخلاییب او بیری اَلیله یانیم اوستوندن بیر شاپالاق چکیر! اینقه- اینقه سسیم توپ سسی کیمی گؤیه قالخیر! ماما سئوینجک دئییر: «موشتولوقلاری بورج اولسون اوغلاندی! دکتر باخ-باخ! اوغلاندی! »
دکتر دئییر: «عمل اتاغینین راپورون یازین گتیرین امضا لیییم.»
زمان، مکان، دیلی اؤزوم سئچمه دن بیردن اولورام « آذربایجانلی تورک!» هاردا؟ او یئرده کی آذربایجان تورکجه سینده یازیب – اوخوماق یاساق دیر. بیرینی دمیر پولاد گئیدیریب زره لی، آغ مراد آتینا میندیریب اورپایا گؤندریرلر، بیرینی ده بیر جوری بارماق بویوندا قلم له لوت – پوت آذربایجانا!
ایل لر سونرا اوغوزخانین دئدیک لری یادیما دوشور. قالماقللی باشیمیزین ماجرالارین، ایل لر بویو چالیشیب، باغشاه لار، قیزیل قلعه لر، قصرلرده چکدیگیمیز اسارت لری بیر دفتره یازیب دفتری باغلادیقدا اوستونده یازیرام «آذربایجان توپراقینا راپورت یا زندان خاطره لری»!!(گزارش به خاک آذربایجان یا خاطرات زندان)
آشپزخانادان یانیق اَت قوخوسو گلیر. دئمک چرخ لنمیش چیی اَت لر هم پیشیب، هم دییه سن یانیب!! ائلناز تر-تله سیک اؤزونو آشپزخانایا سالیب اَتی قاریشدیرر ،آلتین گئچیردیر. سونرا بیر ایستیکان ایستی چای بوشالدیب گتیریر میز اوستونه قویور. بیر آز اوتوردوقدان سونرا اَل آتیب دده قورقود کتابین گؤتوروب اوخودوقجا اوخویور. اونو یئره قویماق زندان خاطره لر کتابین آچیر. ایلک فصلین آدی «چایینی ایچ، سویودو» دور! بازجو، راویه چوخلو توهین – تحقیر لر ائدیب آتا – آناسینا، باجی – قارداش لارینا یامان- یووز دئییب چوخلو کتک لر ووروب آغیز- بورنونون قانین بیر – بیرینه قایتب اوستو- باشینی تیلیت قان ائتدیکدن سونرا اونا بیر چای سفارش وئریر. راوی چایی ایچمیر، چای قالیر سویویور. بازجو تحکم له دئیییر: «چایینی ایچ، سویودو»! او، آخیتدیغی قان لارین فیکرینده یوخ بلکه ایستی چایین سویوماقینین فیکرینده دیر. ائلناز اوخودوقجا اوخویور تا گؤزلری یومولور، چای قالیر سویویور و بوم- بوز اولور!
آیسان لا سولماز نه زمان گلیب، نه زمان شام لارین یییب، یاتیب دورمالاریندان ائلنازین هئچ بیر خبری اولمور. قیزلارین اورکلری قیمامیش اونو یوخودان اویاتسین لار ، او بیری اتاقا سس سیزجه گئدیب یاتیب سحر ارکندن دوروب اتاقا گلیب دئییرلر:
- قیز دور کنفرانسا چاتمالییک !
ائلناز تر- تله سیک دوروب سلام – علیک ائتدیکدن سونرا گئدیب اَل- اوزون یوووب اتاقا دؤنوب بیر آز آینا قاباغیندا اوز – گؤزونه یئتیشینجک سولماز آغیزآلمانی گتیریر بیر – ایکی تیکه یئدیکدن سونرا بیرلیکده قالخیرلار. اونلار بیر ساعت سونرا کنفرانس محلینه چاتیب دوستلاریله کئف – احوال ائدیرلرتا کنفرانس زمانی چاتیر.
بوتون اؤرنجیلر صندل لرده اوتورلار. سالون باشا – باش دولودور. بوتون آدلیم ادبیات استادلاری بو کنفرانسا دعوت دیرلر. ائلناز کرسی یه دعوت اولوب میکروفون آرخاسیندا دایانیر تا فردوسی و شاهنامه حاققیندا ائتدیک لری تحقیق لردن سؤز آچسین. ائلناز میکروفونی امتحان ائتدیکدن سونرا اوجا سسله دئییر:
- بؤیوک استادلاریم! عزیز اؤرنجیلر! بیلدیگینیز کیمی هر آیدان یا اون بئش گوندن بو آمفی تئاتردا نئچه ادبیات کلاس لارینین اَمکداش لیغیله دنیا اِپیک و حماسی دستان لاریندان مختلف کونولاردا کنفرانس لار قویولور، بو گونه قدر عزیز اؤرنجیلریمیز طرفیندن، یونان لیلاردن« ایلیاد – اودیسه» ، فرانسالیلاردان «شانسون دو رولان»، هندیلردن «مهابهاراتا»، آلمان لیلاردان« نیبلونگن»، ارمنی لردن «داوید ساسونی» کتابلار یندان چیخیش لار اولوبدور.
من بوگون «شاهنامه» دن و فردوسودان سؤز آچماق ایستردیم لاکن فیکریمی دَگیشیدیریب بوگون بوتون پروگراما قارشی اؤز آنادیلیمین اِپیک شاه اثری اولان «دَدَه قورقود» دان کنفرانسیمی سونماق ایسترم. بیزیم باشقا اؤرنجیلریمیز واردیرکی او وظیفه نی چوخ گؤزل یئرینه یئتیره بیلرلر. اما منیم باشقا گؤرَویم وار اودا دده قورقوددا تحقیقلر له و آختاریش لار آپارماق دیر. بؤیوک ائل شاعریمیز استاد حبیب ساهر دئمیشکن:
دده قورقود باغی آچمیشسا چیچگ / بیزه شاهنامه عزیزیم گرگ…
سون


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۱
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۴۸۰ - اوقرا گؤروشو باشا چاتمیشدیر.
- ۱۸۸۷ - شیکاگودا پارتلاییش تؤرتمکده تقصیرلی بیلینن آنارشیست حربچیلر اعدام ائدیلمیشدیر. بوگۆن تاریخه «قارا جۆمعه» آدی ایله داخیل اوْلموشدور.
- ۱۸۸۹ - واشینقتون آمریکانین ۴۲-جی ایالتی اوْلموشدور.
- ۱۹۱۸ - بیرینجی دۆنیا ساواشی باشا چاتمیشدیر.
- ۱۹۳۸ - عصمت اینونو تۆرکیه جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۴۲ - مۆتّفیق طرفیندن قۇزئی آفریقا حربی جبهه نین آچیلماسینا جاواب اوْلاراق فاشیست آلمان فرانسه نین گۆنئی بؤلومونو ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۶۵ - آفریقانین سوْنونجو اینگیلیس مۆستعمره سی اوْلان رودزیا بیرطرفلی قایدادا باغیمیسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۷۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوْکیناوا آداسینی ژاپونا قایتارمیشدیر.
- ۱۹۷۳ - میصر و ایسرائیل آراسیندا صۆلح باغلانمیشدیر.
- ۱۹۷۶ - تۆرکیه شوروی دن الکتیریک انرژیسی آلماق اۆچون ۱۰ ایللیک مۆقاویله ایمضالامیشدیر.
- ۱۹۹۳ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی تهلۆکه سیزلیک شوراسی ارمنی قوْشونلارینین ایشغال اوْلونموش آذربایجان رایونلاریندان چیخاریلماسینی طلب ائدن ۸۸۴ سایلی قطعنامه نی قبول ائتمیشدیر.


text:
ایلهام علیئو
ایلهام حیدر اوْغلو علیئو (د. ۲۴ دسامبر ۱۹۶۱، باکی، آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، شوروی) — آذربایجانلی بیر سیاستچی دیر کی ۲۰۰۳-جی ایلدن آذربایجان جومهوریتینین جومهورباشقانی دیر.
حیاتی[دَییشدیر]
ایلهام علیئو ۱۹۶۱-جی ایل دسامبرین ۲۴-ده باکی[۱] شهرینده آنادان اولموشدور. ۱۹۶۷–۱۹۷۷-جی ایللرده باکی شهریندکی ۶ سایلی اورتا مکتبده تحصیل آلمیشدیر. ۱۹۷۷-جی ایلده موسکو دؤولت بینالخلق موناسیبتلر اینستیتوتونا (MDBMİ) داخیل اولموشدور.
MDBMİ-نی بیتیردیکدن سوْنرا اینستیتوتون آسپیرانتوراسینا قبول ائدیلمیش، ۱۹۸۵-جی ایلده دیسسئرتاسییا مۆدافیعه ائدرک تاریخ علملری نامیزدی علمی درجهسی آلمیشدیر.
۱۹۸۵–۱۹۹۰-جی ایللرده موسکو دؤولت بینالخلق موناسیبتلر اینستیتوتوندا معلم ایشلمیشدیر.
۱۹۹۱–۱۹۹۴-جو ایللرده اؤزل بیزنئز ساحهسینده چالیشمیشدیر. بیر سیرا ایستحصال-کوممئرسییا موسیسهلرینه رهبرلیک ائتمیشدیر.
۱۹۹۴-جو ایلدن ۲۰۰۳-جو ایلین آوقوست آیینادک آذربایجان جومهوریتی دؤولت نفت شیرکتینین ویتسئ-پرزیدنتی-ی، بیرینجی ویتسئ-پرزیدنتی اولموشدور. حیدر علیئوین نفت ایستراتئگییاسینین حیاتا کئچیریلمهسینده فعال ایشتیراک ائتمیشدیر.
سووئرئن آذربایجانین نفت سیاستینین گئوسییاسی آسپئکتلرینه دایر بیر سیرا تدقیقات ایشلرینین مؤلفیدیر. سیاسی علملر دوکتورودور.
۱۹۹۵-جی و ۲۰۰۰-جی ایللرده آذربایجان جومهوریتی میلی مجلیسینه دئپوتات سئچیلمیشدیر. ۲۰۰۳-جو ایلده آذربایجان جومهوریتینین باش ناظیری وظیفهسینه تعیین ائدیلمهسی ایله علاقهدار اولاراق دئپوتات صلاحیتلرینه خیتام وئرمیشدیر.
۱۹۹۷-جی ایلدن آذربایجان میلّی اولیمپییا کومیتهسینین پرزیدنتیدیر. ایدمانین و اولیمپییا حرکاتینین اینکیشافیندا بؤیوک خیدمتلرینه گؤره بینالخلق اولیمپییا کومیتهسینین آلی اوردئنی ایله تلطیف ائدیلمیشدیر.
۱۹۹۹-جو ایلده یئنی آذربایجان پارتییاسی صدرینین موعاوینی، ۲۰۰۱-جی ایلده صدرین بیرینجی موعاوینی، ۲۰۰۵-جی ایلده ایسه پارتییانین صدری سئچیلمیشدیر.
۲۰۰۱–۲۰۰۳-جو ایللرده آوروپا شوراسیمجلیس آسسامبلئیاسیندا (آشپا) آذربایجان جومهوریتی میلی مجلیسینین نماینده هئیأتینین رهبری اولموشدور.
۲۰۰۳-جو ایلین ژانویهسینده آوروپا شوراسیمجلیس آسسامبلئیاسی صدرینین موعاوینی، آشپا-نین بورو عضوو سئچیلمیشدیر.
۲۰۰۴-جو ایلین آوریلینده آشپا-نین فعالیتینده فعال ایشتیراکینا و آوروپا ایدهآللارینا صداقتینه گؤره آشپا-نین فخری عضوو دیپلومو و آشپا مئدالی ایله تلطیف ائدیلمیشدیر.
۲۰۰۳-جو ایل آوقوستون ۴-ده میلی مجلیس طرفیندن تصدیق ائدیلدیکدن سوْنرا آذربایجان جومهوریتینین باش ناظری تعیین ائدیلمیشدیر.
۲۰۰۳-جو ایل ۱۵ اوْکتوبردا آذربایجان رئپوبلیکاسینین پرزیدنتی سئچیلمیشدیر. پرزیدنت سئچکیلرینده سئچیجیلرین ۷۶٪-دن چوخو ایلهام علیئوین لئهینه سس وئرمیشدیر. ۲۰۰۳-جو ایل اوْکتوبرین ۳۱-ده وظیفهسینین ایجراسینا باشلامیشدیر.
۲۰۰۸-جی ایلده یئنیدن پرزیدنت سئچیلمیشدیر و حاضردا پرزیدنت وظیفهسینی ایجرا ائدیر.
«تایمز» ژورنالی ایلهام علیئوی ۲۰۱۲-جی ایلده نفوذلو اولاجاق ۱۰۰ شخص سیاهیسینا داخیل ائدیلیب.[۲]
روس، اینگیلیس، فرانسیز و تورک دیللرینی سربست بیلیر.
عائلهلیدیر. اوچ اؤولادی، اوچ نوهسی واردیر.
فخری دوکتورو اولدوغو اونیوئرسیتهلر[دَییشدیر]
- آذربایجان جومهوریتی باکی دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- بیرلشمیش ایالتلر لینکولن اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- روسیه موسکو دؤولت بینالخلق موناسیبتلر اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- قازاخیستان L.N.Qumilyov – آوراسییا میلی اونیوئرسیتهسینین پروفئسورو؛
- تورکیه بیلکنت اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- اوکراین وئرگیلر اوزره میلی آکادئمییانین فخری دوکتورو؛
- رومانی پلوئستی نفت و گاز اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- بولغاریستان میلی و دونیا ایقتیصادیاتی اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو؛
- جنوبی کوره کیونگ هئ اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- مجاریستان کوروینوس اونیوئرسیتهسینین ایجتیماعی علملر اوزره فخری دوکتورو؛
- روسیه M.V.Lomonosov آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو؛
- اوکراین تاراس شئوچئنکو آدینا کیئو میلی اونیوئرسیتهسینین فخری دوکتورو؛
- تورکمنیستان مخدومقولو آدینا تورکمنیستان دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو؛
- بلاروس بئلاروس دؤولت اونیوئرسیتهسینین فخری پروفئسورو.[۳]
فخری وطنداشلیغی[دَییشدیر]
- روسیه هشترخان شهرینین فخری وطنداشی.[۴]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتینین رسمی سایتی
- آذربایجان پرزیدنتینین رسمی یوتیوب ویدئوکانالی
- ایلهاملا ایرهلی Archived 2009-05-01 at the Wayback Machine.
- ایلهام علیئو[دائمی اولو باغلانتیلی]
- آذربایجان پرزیدنتلری Archived 2016-03-11 at the Wayback Machine.
- آذربایجان جومهوریتینین پرزیدنتی ایلهام علیئوین نیطقلری، چیخیشلاری، موصاحیبهلری، بیاناتلاری Archived 2012-02-25 at the Wayback Machine.
- ایلهام علیئو و آذربایجانین نفت دیپلوماتییاسی Archived 2011-10-09 at the Wayback Machine.
- ایلهام علیئوین خاریجی سیاست فعالیتی. الکترون نشر
شکیللری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Prezident.az - ترجومهیی-حال. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2021-08-09. یوْخلانیلیب2012-09-29.
- ^ http://gun.az/politics/26812[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-01-04. یوْخلانیلیب2012-09-29.
- ^ http://news.day.az/politics/301857.html


text:
دیغیر دول/ حسین واحدى
اوغلوم آراز، «آتا، آتا، گل منی پارکا آپار، چرخ سوروم.» دئییب، زور ایله بیلگی سایارین باشیندان آییردى. اینترنتدن چیخیب، بیلگی سایاری سؤندوروب، آرازلا بیرگه «ائلیمیز» پارکینا گئتدیک. پارکین کوچهمیزدن ایکی خیاوان آراسی وار ایدی. او آرانیدا آراز چرخی سورهرک پارکا چاتدیق. گئدیب پارکین بؤیوک حووضونون یانینداکی صندلده اوتوروب، آرازین چرخ سورمهسینی ایزلهدیم. اونوتمامیش دئییم: آرازین یئددی یاشی واردیر.
آراز حووضون یانیندان اوزاغا گئتمهیرک اورالاردا فیرلانیردی. گؤزومو بویان-اویانا آتیب اورا گلنلره باخدیم. بیری دیزی اوستو بیلگی سایار ایله باشین قاتمیشدی. بیری کتاب اوخویوردو. بیری سئوگیلیسی ایله دانیشیردی و…. آراز ایسه سئوگی ایله چرخ سوروردو.
اونلارا باخا-باخا اؤز اوشاقلیغیم گؤزلریمین قاباغینا گلدی. کوچهده یئددی داش، پیللهدسته، شعبه-شعبه، زو- زو، … اویونلارین اوینایاردیق. او اویونلارین یانیندا ان چوخ سئودیگیمیز باش قاتما «دیغیر دول»ایدی. کوچهمیزده یئددی-سگگیز ائو وار ایدی. هر یئر تورپاقلیقایدی. اون یولداش ایدیق. آنجاق، یالنیز اوچوموزون دیغیر دولو وار ایدی. او اوچ نفرین، بیری ده منایدیم. یولداشلاریمین ایچینده «بایرام» ایله هامیدان چوخ صمیمیایدیک. آتا-آنالاریمیز قویسایدیلار گئجهنی ده کوچهده دیغیر دوللاریمیزلا اوینایاردیق. دیغیر دول بیزه تکجه چرخین بیر تکری دگیلدی. او، دونیا ایدی بیزیم اوچون.
گونلرین بیرینده، یئنه دیغیر دول یاریشی قویموشدوق. ساعاتلارجا اوینایاندان سونرا بایرام ایلکین اولدو. پول ییغیب بیلهسینه کانادا آلدیق. اوست-باشیمیز بوتون توز-تورپاق اولوب آلنیمیزدان تر سوزوردو. آنجاق، دیغیر دول سورمکدن دویمایاراق، یئنه اویناماقدان ال چکه بیلمهییردیک. گون باتیب، آی گلمیشدی. اوزاقدان بیر کیشی بیزه ساری گلیردی. بیزه یاخینلاشاندا آتامدیر گؤردوم. گؤزلری باشینا چیخمیشدی. یاخینیما گلیب، «هئچ بیلیرسن ساعات نئچهدی؟ نه زامان ائوه دؤنهجکسن؟ گل جهنم اول گؤروم!»-دئییب، قولومدان یاپیشیب سوروتلهیه-سوروتلهیه، ائوه سارى آپاردی. بیر الیم ایله دیغیر دولومدان یاپیشمیشدیم. یاری یولدا آتام دیغیر دولا باخیب الیمدن آلیب، گوجو وارکن تولازلادی. روحوم بدندن آیریلدی، ساندیم. آغلامایا باشلاییب، «آتا، نهدن آتدین؟ قوی گئدیم گتیریم. سن آللاه!»-دئییب دیغیر دولا ساری قاچماق ایستهدیگیمده، آتام یئنه الیمی توتوب قولاغیمین دیبین قیزدیردی! سونرا یئنه قولومدان یاپیشیب ائوه آپاردی.
ائوده، شام یئمهمیش یاتدیم. صبح آتام ایشه گئدندن سونرا، کوچهیه گئدیب، هر یئری آختاردیم، آنجاق، دیغیر دولومو تاپا بیلمهدیم. ائوه سارى قاییتدیم. یولدا، اوشاقلار اویناماق اوچون منی ده چاغیردیلار. آنجاق اونلاری سایماییب، ائوه گئتدیم.
آنام نه قدر، «نه اولوب؟ نهدن توموبسان؟ کیمله ساواشیبسان؟ … »-دئدی. هئچ زاد دئمهدیم. اوتاغا گئدیب، دیزلریمى قوجاقلاییب، سسسیزجه آغلاماغا باشلادیم. اورهگیم پارتلاماق ایستهییردى. بیلمیردیم نه ائدم. گئجه-گوندوزوم الدن گئتمیشدی. دونیادا یاشاماق ایستهمیردیم.
ایکی گون بئله کئچیب، گئتدی. آنام گلیب، دیله توتماق ایستهدی. بوغازیم پارتلاییب، آغلاماغا باشلادیم. آنام باغرینا باسیب، «یاشار بالام نه اولوب سنه؟ دئ گؤروم آنانا»-دئدی.
اورهکدن آه چکیب، «آنا، دیغیر دولوم! آتام دیغیر دولومو ائشیگه آتیب. من دیغیر دولومو ایستهییرم.»-دئدیم. آنام ایسه باشیمی تومارلاییب، «اولسون، بیر دنه آیریسینی تاپاریق.»-دئییب، اورهگیمی یوموشالتمایا چالیشدی.
بیر یئددیجه دیغیر دولومو ایتیردیگیمدن کئچمیشدی. نئچه سفر بایرام قاپیمیزا گلمیشدی، آنجاق یئنه ائشیگه چیخمامیشدیم. اورهگیم چوخ داریخیردی. گون اورتا ایدى. حیهطده اوتوروب جوجهلریمه دن وئریردیم. بیردن قاپینین ایشگیلی آچیلدی. آتام ایدی. آیاغا قالخیب سلام وئردیم. یاخینیما گلیب، اوزومو اؤپدو.
-منیم گؤزل اوغلوم، سنه بیر زاد آلمیشام. بوگون چرخچی احمدین یانینا گئدیب اوندان بیر دیغیر دول آلدیم. گئت قاپینین دالیندان گؤتور.
ـ آتاجان چوخ یاشا. سنى چوخ سئویرم. سؤز وئریرم یاخشی اوشاق اولام!
ـ سن یاخشیسان. لاپ یاخشی اولاجاقسان انشاللاه!
سئوینه- سئوینه کوچه قاپیسینی آچیب دیغیر دولو گؤتوروب بایرامگیلین قاپیلارینا ساری گئتدیم. گؤیلرده اوچوردوم. بایرام قاپیلاریندا تک باشینا اوتورموشدو. منی گؤردوگونده دیغیر دولا باخیب او دا سئویندی. ایکیمیز ده، دیغیر دوللاریمیزى سوره-سوره دیغیر دول میدانینا گئتدیک. ساعاتلارى بیلمهیرک، گونشین ساغاوللاشما چاغیناجان، هئچ دایانمادان، اوینادیق. گونش بالا-بالا داغین دالیندا گیزلنیردى. بیز ایسه دونیامیز دیغیر دولدادیر دئیه هله ده اویناییردیق …
اوشاقلیق خاطرهلریمده یاشاماقدان، آیریلماق ایستهمزدیم، آنجاق، آرازین بیر داها، «آتاجان» سسى ایله پارکا قاییتدیم! آراز، «آتا، من دوندورما ایستهییرم.»-دئییب، الیمى توتدو. آیاغا قالخیب، دوندورماچى یانینا گئدیب، اوشاقلیغیمدان ایسه آیریلدیم…


text:
عرفان
عرفان (يۇنانجا. uuσtιkός - ميستیکوْس) یعنی اولوهیت سیرلرینه "قاتیلان آدام" و سیرلره ایشتیراک معناسینی وئرن uuσtήpιa (ميستِریا) تِرمینیله ایلگیلیدیر. سؤزون منشأيی حاقینداکی فیکیرلردن بیری يۇنانجادا دوْداق و گؤزلری باغلاماق معناسینی وئرن مۇئیندن گلدیگی ایستیقامتیندهدیر. آنجاق ایندیکی واختدا عرفان سؤزو اولوهیت سیرلریندن داها چوْخ نئوْپلاتوْنجو معنوی حقیقت و يا تانری ایله دوْغرودان تجروبه، حیس و يا ایچه باخیش يوْلويلا قايناشما و يا يئنی بیر ایدراک سویهسینه چاتما معناسیندا ایستیفاده ائدیلمکدهدیر. بۇ تجروبه يوْلويلا مۆدریکلیه چاتیلار.
بیرده باخیندَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mistisizm»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۱ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Philosphy, Psycohology, Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979
- Sufi Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979


text:
قوییده، ایران اۉلکهسینینگ تبریز شهریده توغیلیب و او ییرده ایجاد اېتیب کیلهیاتگن شاعر و یازووچی حرمتلی ناصر داوران جنابلرینینگ شعرلریدن بیرینی ترجمه قیلیب (آذرچهدن اۉزبیکچهگه)، سیز عزیزلرگه تقدیم اېتماقدهمن. کۉنگلینگیزگه یاقهدی دېگن امیدیم بار.
(محبوبالله توران)
استکان تاشدی
آنهمنینگ بیر کۉزی
قیرق یاشیده یامغیرگه تۉلدی،
بیر کۉزی اېسه یۉلینگده قالدی،
اونینگ یورهگی ایکّی پارچهدیر،
بیری کېتیشینگ و،
بیری کېلیشینگنینگ نشانهسیدیر.
اۉتّیز ییلدیر که اچّیق حقیقتگه تن بېرهآلمهدی!
اوزوم ییگنیده،
نماز قیلگنیده،
سېنینگ نامینگ ایله سرخوش بۉلور او،
سولوو کېلینچککه مېنگزهیدی آنهم.
مېنگه چای قویگنیده
استکان تاشدی،
انگلهدیم که سېنگه قویورمیش اېدی.


text:
بنفیکا فوتبال کولوبو
بنفیکا فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: S.L. Benfica) بیر فوتبال کولوبودور. Primeira Liga دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۶۴٬۶۴۲ نفرلیک ایستادیو دا لوز ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
seating capacityوارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«S.L. Benfica»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بنفیکا فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۲۵ مارس
۲۵ مارس:
- ۱۸۰۷ - بیرلشمیش شاهلیق مجلیسی کؤله تیجارتینی یاساقلادی.
- ۱۸۱۱ - پرسی شلی «تانریتانیمازلیغین گرکلیگی» آدلی مقالهسیندن اؤترو آکسفورد بیلیمیوردوندان آتیلدی.
- ۱۸۲۱ - یونان عثمانلی ایمپیراتورلوغوندان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۱۲ - احمد فرید تک٬ تۆرک اوْجاغینی قۇردو.
- ۱۹۱۸ - بلاروس خلق جۆمهۇریتی قۇرولدو.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه اولتونو آزاد ائتدی.
- ۱۹۲۹ - ایتالیادا فاشیست ایدارهچیلیگی گئنل سئچیملرده رأیلرین یۆزده ۹۹-ۇنون اؤزلرینین آلدیقلارینی آچیقلادی.
- ۱۹۴۱ - یوقوسلاوی٬ میحور دؤولتلرینه قاتیلما قراری آلدی.
- ۱۹۴۹ - شوروی حؤکومتینین قرارییلا لیتوانی٬ ایستونی و لتونیدن ۹۲٫۰۰۰ نفر سۆرگون ائدیلدی.
- ۱۹۵۷ - روم شهرینده بیر آرایا گلن فرانسه٬ آلمان٬ ایتالیا٬ بلژیک٬ هولند و لوکزامبورق٬ اوروپا تیجاری توْپلولوغو و اوروپا اتوم انرژیسی کومیسیونونون قۇرولماسینا گؤره روم آندلاشماسینی ایمضالادی.


text:
لاتین دیلی
لاتین دیلی یا دا لاتینجا اوروپانین قدیم دیللریندندیر. قدیم روم اراضیسینده ایشلدیلمیشدیر. چوخ علمی ایصطلاحلار بۇ دیلدن گؤتورولموشدور. مثلاً، "hydro" — سو، "ferrium" — دمیر، "vita" — حیات دئمکدیر. و بۇ گون جنوبی اوروپا دیلرینین او جمله دن " ایتالیا، فرانسه، پورتغال، اسپانیا و بیر چوْخ دیللرین کؤکو ساییلیر. بو گون کاتولیک کلیساسی نین رسمی دیلی لاتین دیلی دیر.
تاریخیدَییشدیر
لاتین دیلی هیند-اوروپادیل عائیلهسینین ایتالیا دیل قروپونون بیر عضۆودور. لاتین دیلینین الیفباسی قدیم ایتالیا الیفباسی اساسیندا یارانیب و کؤکلری داها قدیمه یونان و فینیک الیفباسینا قدر گئدیر. لاتین دیلینین تاریخی بیزیم میلاد دان اونجه اؤنجهسینه عایددیر و تیبر چایی اطرافینداکی لاتیوم بؤلگهسینین اساس ایستیفاده ائتدیی دیل اوْلوب. عینی زاماندا لاتیوم بؤلگهسی حاضیردادا بؤیوک بیر جوغرافیادا اؤز تأثیرنی گؤسترن رومان مدنییتینین (گونئی اوروپا، لاتین آمریکا ) ایلک اینکیشاف ائتدیی بؤلگه اوْلوب.
روم ایمپیراتورلوغونون غربی و شرقی روم پارچالانماسی و بیزانس دؤولتینین یارانماسی ایله یونان دیلی علمی ساحهدهده لاتین دیلینی گئریده بوراخمیشدیر.
مشهور فیلسوفلاریندان توتموش، علم آداملارینادک بۆتون اؤز فیکیرلرینی، علمی کشفلرینی، نظریهلرینی و ایدئولوژیلرین لاتین دیلینده یازییا چئویریبلر. بۇ باخیمدان لاتین دیلی سؤز زنگینلیگی جهتدن عربجدن سوْنرا ایکینجی اَن زنگین دیلدیر. لاکین مۆختلیف مدنیتلرین بیر-بیرینی عوض ائتمهسی، بۇ دیلده دانیشانلارین آخیرینا چیخسا دا، لاتین دیلی بوگوندک اؤز قۆدرتینی قوروماغی باجاریب. بۇ باخیمدان لاتین دیلینین اؤیرنیلمهسینه و تدقیقینه بؤیوک احتیاج وار. چۆنکی لاتین دیلی بۇ گۆنکو اوروپادایللریندن بیر نئچهسینین (فرانسه، ایتالیا، رومان، ایسپانیا، پورتوقال دیلی) یارانماسیندا اؤنملی رول اوْینامیشدیر.
آیریجا باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^
"Schools". Britannica (1911 ed.).