text:
«ذکیه ذولفقاری» ; تبریز گلینی، دوکتور ژاله اصفهانی
مستانه اصفهانی (اطل سلطانی) اومود شاعیری آدیلا تانینان، اصفهانلی خانیم 1300- اینجی ایلده اصفاهاندا دونیایا گؤز آچدی. آنجاق دئیلنلره گؤره او زامانین یالنیش فرهنگیندن دولایی، بو تاریخ اونون دوغوم ایلی دئییلمیش، آتاسی بو گؤزل قیزی تئز اَره وئرسین دئیه آناسینین موخالیف اولدوغونا رغما، سیجیللیسینی گئرچک یاشیندا بؤ یوک آلمیشدیر.
آنجاق خوشبختلیکله، آناسینین ایصراریلا ژاله خانیم تئز اره گئتمهیب، اوستهلیک مدرسهیه گئدیب عالی تحصیلات آلیب، ادبیاتدا، شعرده، استعداد و باشاریقلارینی سرگیلمَگی باجارمیشدیر.
ژاله خانیم اؤزو دئییرمیش:
” او زامان آینا قاباغیندا دوروب، آیناداکی قیزا دئییردیم: باخ سن آدام اولمالیسان، هئچ- پوچ اولورسان سا، من سنی اؤلدورم.”
بئلهلیکله ژاله خانیم آیناداکی قیزا وئردیی سؤزه چوخ کیچیک یاشلاریندا عمل ائدیر و یئددی یاشیندا، ایلک شعرینی دئییر. و بیر داهاثابیت ائدیر قادین ایسترسه، هئچ بیر مانع ایستر عائله، ایستر کولتور، جامعه اونون یولوندا اولا بیلمز.
1323- جی ایلده تهراندا ، ادبیات و اینسانی علملر فاکولتهسینه داخیل اولوب تحصیله باشلاییر. همن بو ایللرده توده حیزبیله تانیش اولور و نهایت “شمس الدین بدیع تبریزلی” له تانیش اولور و بو تانیشلیق و فیکیرداشلیق اونلارین ائولنمگینه سبب اولور.
13 یاشلاریندا ژاله آدینی سئچدیسه ده ، ائولهنندن سونرا تبریز گلینی، ژاله تبریزی آدیلا اورکلرده یئر آلیر.
ژاله خانیمین بیرینجی شعر مجموعهسی اؤیرنجی اولدوغو زامان، 1323 ده” وحشی چیچکلر” عونوانیلا یاییلدی.
او پروین اعتصامی دان سونرا ایلک قادین شاعیردیر کی، اؤیرنجلیک ایللرینده دئییلن شعرلرینی یایبدیر.
ژاله خانیم بؤیوک شاعیر نیما یوشیجین خانیمیسی، عالیه جهانگیریله بانکدا دوست اولوب، نیمانین گؤرمگینه گئدیر و سونرالار نیما حاقدا بیر کیتاب یازیر.
1325 – جی ایل تهراندا یازیچیلار انجمنینین بیرینجی و سونونجو کونگرهسیینده اشتراک ائدیر. ژاله خانیم اوردا اولان ملکالشعرای باهار، علی اصغر حکمت و بدیع الزمان فروزانفر کیمی بؤیوک شاعیرلرین قارشیسندا اؤز شعرلریندن اوخویوب و چوخ آلقیشلانیر. او همچنین بو کنگره ده ناطیق شاعیرکیمی ده چیخیش ائدیر.
بو کنگرهده اونلاردان باشقا، فاطمه خانیم سیاح، علامه دهخدا و صادق هدایت کیمی بؤیوک شاعیر لرینده حوضورو واریمیش.
ژاله خانیم حیات یولداشیلا بیرگه آذربایجاندا دموکرات فیرقه سیله یول بیر اولوب، آزادلیق و عدالت یولوندا چالیشیر.آنجاق آذربایجاندا دموکرات فیرقهسی پهلوی فاشیستلرین اَلیله چوخ آجیناجاقلی شکلده، دارماداغین اولاندان سونرا 1325 -جی ایلده حیات یولداشی ” شمس الدین بدیع تبریزی” له بیرگه اوتا ی آذربایجانا قاچماق زوروندا قالیرلار.
او باکی دئولت یونیورستهسینده فارس دیلینده ادبیات بؤلومونده بئش ایلده لیسانسینی بیتیریر. همچنین تورکجهنی کامیل اوردا اؤرگشیب، آذربایجانین معاصیر و کلاسیک شاعیرلرینین 1000 بیت شعرلرینی فارسجایا چئویریر.
ژاله خانیم 1333-جی ایلده مسکووایا گئدیر، اوردا دا “لامانوسف” آدیندا دئولت یونیوئرستهسینده ادبیات بؤلومونده دوکتورا مدرکیله ماذون اولور. سونرا “ماکسیم گورگی” آدیندا ادبیات انستیتوسوندا، ایشه باشلاییر . اوزامان” نیمایوشیج، فارسجانین یئنی شعرآتاسی” آدیندا روس دیلینده بیر رساله یازیر کی مسکوادا یایلیر.
او، مسکو، باکی و تاجیکستاندان فارس شاعیری عونوانلا تانینیب و کیتابلاری دفعه لرجه ترجمه اولور.
ژاله خانیم 2002-جی ایلده،” کلرادو” دا کئچیرلن،” قادین تدقیقات مرکزی” نین ایللیک کونفرانسیندا ایلین بیرینجی قادینی سئچیلیر.
ژاله خانیم 60 یاشیندا، ایران اینقلابیندان سونرا ، 1359-جی ایلده بو تصوورله کی ایراندا آزادلیق نسیمی اسمکدهدیر، ایرانا قایدیب فرهنگی ایشلرله مشغول اولدو. آنجاق چوخ چکمدی توتوقلاندی و بیر سوره ائوین زیندانیندا قالاندان سونرا لندنه هجرت ائتدی.
او، عؤمرونون چوخونو ایراندان اوزاق قوربتده کئچیرتدی، آنجاق اؤزو بئله دئمیشدی:
“من غوربت سؤزونو ایشلتمکدن خوشلانمیرام، اینسان بو ندنله( من دوغولدوغوم یئرده اؤله بیلمیرم) باشقا اؤلکه یه گئدیر، اوردا یازیر، چالیشیر، بس غریب دئییل. آنجاق همشه اوزو وطنه دوغرودور، هر حالدا من غوربتی سئومیرم و اینانمیرام”
اونون خوشونا گلمهین باشقا سؤزلوک ” جنسیت” سوزویدو. او آلمان تلویزیونویلا بیر دانیشیقدا دئمیشدی” … بیلیرسیز من بیر هونری- ادبی اثرده هونرمندین جنسیتینی دوشونمورم، اونون گئنیش معرفتینی، انسانیت، دوزگون استعدادینی و گؤزل یارادیجیلیغی سئویرم. ایندی بو یاردان ایستر قادین اولسون ایستر کیشی…”
دوکتور ژاله خانیم نهایت 1386- جی ایلده 86 یاشیندا لندن ده بیر خسته خانادا بیر عؤمور ادبی ایشلردن سونرا، قوربتده نیسگیل دولو دونیاسینی دئیشدی.
ژاله خانیمین اَن مشهور شعرلریندن بیری:
“زندگی صحنه یکتای هنرمندی ماست”) حیات، بیزیم هونریمیزین تکجه صحنه سیدیر)
بشکفد بار دگر ناله رنگین مراد.(آرزیلارین الوان غونچالاری چیچکنلر.)
غنچه سرخ فروبسته دل بازشود. (اورین بوزولموش قیرمیزی غونچاسی آچیلار)
من نگویم که بهاری که گذشت آید باز.( کئچن یاز گئری قادیدار،
روزگاری که به سر آمده آغازشود. (بیتمیش گونلر باشلانار دئمیرم.)
روزگار دگری هست و بهاران دگر.( آیری چاغلار باشقا یازلار واردیر.)
شادبودن هنر است، شادکردن هنری والاتر. (شاد اولماق هونردیرسه، شاد ائتمک ان یوکسک هونردیر.)
لیک هرگز نپسندیم به خویش.( آنجاق اؤزومه یاراشدیرمادیم،
که چو یک شکلک بیجان شب و روز.(کی، جانسیز بیر شکیل تک گئجه گوندوز
بی خبر از همه خندان باشیم. (هر یئردن خبرسیز گولر اوزلو اولام.)
بی غمی عیب بزرگی است. (غمسیزلیک بؤیوک عیبدیر،
که دور از ما باد.( بیزدن ایراق اولسون.)
کاشکی آینهای بود درونبین، (کشکه ایچ دونیانی گؤرسدن بیر گوزگو اولاردی،
که در آن. (کی اوندا،
خویش را میدیدیم، اؤزوموزو گؤرردیک.)
آنچه پنهان بود از آینهها میدیدیم،( گیزلی قالان یئرلری گوزگودن گؤرردیک.)
میشدیم آگه از آن نیروی پاکیزهنهاد،( او پاک ایچ دونیامیزی تانیاردیق)
که به ما زیستن آموزد و جاویدشدن،(بیزه حیات سوروب ابدیلشمگی اؤرگدردی
پیک پیروزی و امیدشدن،( قلبهیله اومود پیکینی).
شادبودن هنر است،(شاد اولماق هونردی،
گر به شادی تو دلهای دگر باشد شاد،( سنین شادلیغیندان باشقا اورکلر شاد اولسا اَیه)
زندگی صحنه یکتای هنرمندی ما ست، حیات بیزیم هونریمیزین تکجه صحنه سیدیر.
هر کسی نغمه خود خواند و از صحنه رود،( هامی اؤز نغمهسینی اوخویوب صحنه دن گئدیر.)
صحنه پیوسته به جا ست،( آنجاق صحنه قالارقیدی)
خرم آن نغمه که مردم بسپارند به یاد، (عشق اولسون خالق یادیندا قالان نغمه لره.)
ژاله خانیمین سایر اثرلرینی بئله سیرالاماق اولار:
گلهای خودرو( وحشی چیچکلر)، زنده رود،( جانلی چای)، کشتی کبود( گؤی گمی)، نقش جهان( دئنیا ناخیشی)، اگر هزار قلم داشتم ( مین قلمیم اولسایدی اَیه)، البرز بی شکست ( یئنیلمز البرز)، ای باد شرطه(ای شرطه یئلی)، خروش خاموشی سؤنن قیشقیرتی)، سرود جنگل جنگلین آوازی)، ترنم پرواز اوچماق نغمه سی)، موج در موج ( دالغا دالغا ایچینده).
نیمایوشیج: پدر شعر نو( نیمایوشیج، یونی شعرین آتاسی)
عارف قزوینی: شعر و موسیقی مبارزش. ( عارف قزوینی: مبارز شعرله موسیقیسی)
هر گل بویی دارد: ترجمه اشعار خارجی به فارسی.( هر گولون اؤز قوخوسو وار: خارجی شعرلرین فاسجا ترجمهسی)
ترجمه چند نمایشنامه از زبان ترکی. ( نئچه نمایش ترجمه سی تورکجهدن بیر نئچه تاماشانین ترجمهسی)
سایه های سال، خاطرات.( ایللرین کؤلگهلری) خاطیره لر.
https://t.me/Adabiyyatsevanlr


c: text/html

text:
ستولتنبرگ ناتونینگ هند – تینچ اوقیانوس منطقه سیده همکارلیک ایچیده بوله جگینی ایتدی
ناتو باش کاتبی چین نینگ سیاستی گه دقت ایتیشیمیز کیره ک، دیدی
ناتو باش کاتبی ینس ستولتنبرگ تشکیلات نینگ هند – تینچ اوقیانوس منطقه سیده همکارلیک ایچیده بوله جگینی قید ایتدی.
ستولتنبرگ اسپانیانینگ پایتختی مادریدده ناتو کینگشی دایره سیده مطبوعاتی کنفرانس اویوشتیردی.
ستولتنبرگ کینگش نینگ توناون گونگی جلسه سیده هند – تینچ اوقیانوس منطقه سیدن شریکلر بیلن اوچره شگن لیکلرینی شونده ی بولیب چین نینگ سونگگی پیتلرده هسته ای قورال قاله ویرسه حربی کوچینی کوچه یتیرگنینی تیلگه آلدی.
"چین نینگ حرکتلرینی بیلیب آلیشیمیز کیره ک" دیب ناتونینگ مدافعه، ینگی تکنالوجیلر، خوفسیزلیک و اقلیم اوزگریشی ساحه لریده هند – تینچ اوقیانوسی منطقه سیده همکارلیک ایچیده بولیشینی معلوم قیلدی.
جلسه ده اوکراین اوچون اوزاق مدتلیک بیر همکارلیک پاکتینی تصدیقله گن لیکلرینی خبر بیرگن ستولتنبرگ بوسنی هرزگوین، مولدوا و گرجستان نی روسیه گه قرشی قوللب – قوتلش گه دوام ایته جکلرینی ایتدی.
ستولتنبرگ عین دمده ناتونینگ جنوب قناتیدن کیلگن تهدیدلرگه جواب بیریش گه دوام ایته جکلرینی شونده ی بولیب موریتانیا اوچون بیر چاره – تدبیرلر پاکتینی تصدیقله گن لیکلری و جنوبی افریقادن یوز بیره دیگن ناقانونی کوچ گه قرشی کوره شه جکلرینی افاده ایتدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تۆرکیه داشاری یورتلارا موبایل ساتیار
داشاری یورتلی تکنولوژی شرکتلری تۆرکیه ده موبایل اؤندۆرمأگه دوُوام ادیأر
دۆنیأنینگ اؤنگده باریجی تکنولوژی شرکتلری تۆرکیه ده مایا قوُیماغا دوُوام ادیأر.
داشاری یورتلی تکنولوژی شرکتلری تۆرکیه ده موبایل اؤندۆرمأگه دوُوام ادیأر.
7 آیدا تۆرکیه ده اؤندۆریلن 62 مۆنگ 653 موبایل داشاری یورتلارا ساتیلدی.
تۆرکیه دن 28 یوردا 9.4 میلیون دلار دگأرینده موبایل ساتیلدی.
تۆرکیه دن اینگ کؤپ هلند، لبنان، دمیرقازیق قبرس تۆرک جمهوریتی، حیتای، امارات و کوزوو یالی یورتلارا موبایل ساتیلدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیأنینگ ایقدیصادیهتی 3.9 گؤتریم یوُقارلادی
تۆرکیأنینگ ایقدیصادیهتی 2022-نجی ییلینگ اۆچۆنجی اۆچ آیلیق دؤورۆنده 3.9 گؤتریم یوُقارلادی
تۆرکیأنینگ اکتبرداقی داشاساتوو موقداری 21.3 میلیارد دلار
یانوار- اکتبر آرالیغیندا تۆرکیأنینگ داشاساتووی 15.4 گؤتریم یوُقارلادی و 209 میلیارد 394 میلیون دلارا یتدی
تۆرکیه دن ۱۱۵ یوردا قوری اریک ساتیلدی
مالاتیادان 347 میلیون 905 مۆنگ دلار قیممات باهاسیندا 90 مۆنگ 203 تن قوری اریک ساتیلدی


text:
اویان نیوز: دونیانین ان سویوق یئری، هئچ بیر جانلینین یاشامادیغی، ایستیلیگین آیلار بویونجا صیفیرین آلتیندا ۸۰.جی ایللرده سئیر ائتدیگی آنتارتیکا قارهسی
دونیادا هاوا ایستیلیگینین ان چوخ دوشدوگو یاشاییش یئری، سیبیرده یاقوتیستان اؤزارک جمهوریتینده وئرخویاسک قصبهسی اولاراق بیلینیر. یاخینداکی اویمیاکون قصبهسی ساکینلری ایسه، اصل رکوردون اؤزلرینده اولدوغونو ساوونور. دونیانین ان سویوق یئری، هئچ بیر جانلینین یاشامادیغی، ایستیلیگین آیلار بویونجا صیفیرین آلتیندا ۸۰.جی ایللرده سئیر ائتدیگی آنتارتیکا قارهسی. آنجاق ایندییه قدر قید ائدیلن ان سویوق یئرلشیم یئری، بیر تورک یوردو اولان یاقوتیستانداکی وئرخویانسک قصبهسی اولدو.
قیدلره گؤره، وئرخویانسکتا ۱۸۸۵.جی ایلده هاوا ایستیلیگی صیفیرین آلتیندا ۶۷ ویرگول ۸ درجه اولاراق اؤلچولدو. اویمیاکون قصبهسی ساکینلرینه گؤره ایسه، اؤز قصبهلری داها سویوق. ۱۸۸۵.جی ایلدکی درجهلرین حساس اؤلچوم ائدهبیلمیهجیینی مدافعه ائدن اویمیاکونلولار، اصل رکوردون اؤزلرینده اولدوغونو مدافعه ائدیر. یاقوتیستانداکی ۵۰۰ اهالیسی اولان اویمیاکون قصبهسینده قیش مؤوسومو ۸ آی داوام ائدیر.
ت ر ت


text:
۲۱ دسامبر
۲۱ دسامبر:
- ۱۸۹۱ - ایلک بسکیتبال اوْیونو کئچیریلدی.
- ۱۹۲۵ - شوروی مرکزی رهبرلیگینین قراری ایله ناخچیوان مۇختار جومهوریتینین الدره٬ لئهواز٬ آستاروز٬ نۆودی و آیری یاشاییش یئرلری ائرمنیستان شوروی جومهوریتینه قاتیلمیشدیر و بۇ توْرپاقلاری ییغان مئهری بؤلگهسی یارادیلمیشدیر.
- ۱۹۳۷ - ایلک اۇزون٬ سسلی و بوْیالی جیزگی فیلمی٬ والت دیسنینین «پامبیق شاهزاده و یئددی جۆجه»نین قالاسی کئچیریلدی.
- ۱۹۵۸ - شارل دو قول فرانسهنین ایلک جومهور باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۴۸ - ایرلند باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۶۳ - قانلی نوبل بایرامی: قیبریس تۆرکلرینه قارشی سیلاحلی هۆجۇملار باشلاندی.
- ۱۹۶۴ - اینگیلیس پارلمانی اؤلوم جزاسینی لغو ائتدی.
- ۱۹۷۲ - شرقی برلینده ایکی آلمان آراسیندا آنلاشما ایمضالاندی.
- ۱۹۷۹ - شوروی افغانیستانی تۇتدو.
- ۱۹۸۷ - تۆرکیهده ایکینجی تورقوت اؤزال حؤکومتی قۇرولدو.
- ۱۹۸۹ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری پانامانی تۇتدو.
- ۱۹۹۱ - روسیه٬ بلاروس٬ اوکراین٬ قازاخیستان٬ مولداوی٬ آذربایجان٬ ائرمنیستان٬ اؤزبکیستان٬ تاجیکیستان٬ تۆرکمنیستان و قیرغیزیستان رهبرلری٬ بیر آرایا گلهرک شوروی ایتّیفاقینا سوْن قوْیولدوغونو و باغیمسیز دؤولتلر بیرلیگینی یارادیلدیغینی آچیقلادیلار.
- ۱۹۹۵ - بیتاللحم شهرینین ایدارهسی ایسراییلدن فلسطینه کئچدی.


text:
گۆزگۆ / سۏناسې ولییئوا (حیکایه)
بو، هر گۆن تکرار اۏلونور. هامېنې منیم دَلی اۏلمادېغېما ایناندېرماق. دۆز دیر، بیر-ایکی دفعه حکیملر ثوبوت إتمهڲه چالېشدېلار کی، گویا من دَلی اۏلموشام. آخې هر گۆن بو آغ اۏتاقدا گۆزگۆ قارشېسېندا دایاناندا باشقا گۆزگۆلر ده تاپېلېردې و من همین گۆزگۆ ایزدیحامېندان قورتولماغېن مۆمکۆنسۆزلۆڲۆنۆ درک إدنده باشېمې اۏتاقداکې أن نهنگ گۆزگۆیه چېرپېردېم. باخ، اۏندا مؤعجۆزهوی شکیلده کیملر’سه منی تاپېردې، حکیم چاغېرېردې و حکیملر ده منی مۆعایینه إدیب بو قناعَته گلیردیلـر کی، من عاغلېمې ایتیرمیشم.
اینسانلارسا داها جیدّی ایشلر’له مشغول دېر. اۏنلارېن منیم کیمی بۆتۆن گۆنۆ گۆزگۆنۆن قارشېسېندا دایانېب اؤزلرینه تاماشا إتمهڲه واختلارې یۏخ دېر. اۏنلار قاپېلارې آرخادان باغلې اۏلان آغ اۏتاقلاردا دا یاشامېرلار. و بۆتۆن گۆنۆ اۏرا-بورا قاچان بو اینسانلارېن إولرینده قالاق-قالاق یېغېلمېش مۏبللارېن، أشیالارېن سایې یئره-گؤڲه سېغمېر: دۏلابلار، اۏتورقالار، ماسالار، پردهلر، خالچالار….
بلکه من ده اۏن مرتبهلی بینانېن ایکینجی، اۆچۆنجۆ یاخود دؤردۆنجۆ، بئشینجی مرتبهسینده یاشاسایدېم، إویم ده، چئشیدلی أشیالار’لا دۏلوب-داشسایدې، هامېنېن اومدوغو همین اینسانلارا بنزهیَردیم. لاکین، من جېرېلتېسې ایله میلچکلری ده یوخوسوندان إلهین سېنېق-سالخاق یاتاقدان و گۆزگۆدن عیبارتم.
بیر واختلار ایندی آدلارېنې خاطېرلامادېغېم آداملار’لا إله إولردن بیرینده یاشایېردېم. بیر واختلار دئیَنده 90-نجې ایللرین أوّللرینده. اۏ ایللر بیزده ساواش ایدی، یئکه ساواش، أرزاق قېتلېغې ایدی، چؤرک یۏخ ایدی، یئمک یۏخ ایدی، آلما یۏخ ایدی، آلمالارې سئومیردیم، کپهنکلر ده، کپهنکلری ده سئومیردیم، إویمیزدهکی دووارلارېن رنگینی، منیم اۏتاغېمداکې آغ، آنامېن اۏتاغېنداکې چهرایې، بیر ده دقیق خاطېرلامېرام یا قارداشېمېن بلکه ده باجېمېن اۏتاغېنداکې ماوی، اۏنلار دا ایرگنج ایدی. همین اینسانلار دا جیدّی ایشلر’له مشغول اۏلدوغوندان یاشادېغېمېز إوده چۏخلو أشیالار وار ایدی. لاکین، منی اینجیدن چۏخلو أشیالار و یاخود اینسانلار دَڲیلدی. سادهجه من إودهکی گۆزگۆنۆ هامې’یلا بؤلۆشمک مجبورییَتینده’یدیم.
دئیهسن، إله اۏندا آنلادېم کی، بۆتۆن فیکیرلریمی اؤزۆنده سیرّ کیمی ساخلایان گۆزگۆمۆ هئچ کَسدن قۏرویا بیلمهیهجم. من گۆزگۆمۆن تۏخانېلمازلېغېنې قورماق اۆچۆن ألیمدن گلهنی إدیردیم. قېشقېر-باغېر سالېردېم، إودهکیلر’له دالاشېردېم. آخېردا منی اؤز یانلارېندان آیېرېب باشقا إوه، داها سۏنرا باشقاسېنا و سۏندا آغ خالاتلې آداملارېن گزیشدیڲی آغ اۏتاقلاردان بیرینه کیلیتلهدیلر. آنجاق، بورادا خۏشبختم. چۆنکی، آرتېق اؤزۆمه اؤزل گۆزگۆمه دۏیونجا باخا بیلیرم. و بو حیسّ منه ذؤوق وئریر. ایندی گۆزگۆنۆن قارشېسېندا دایانېب هر گۆن دفعهلر’له تکرارلادېغېم شئیلری یئنیدن دانېشماق. بیرجه گۆزگۆمۆن آرخاسېندان گؤرۆنن چۏخلو گۆزگۆلر منی اینجیدیر. اۏنلار هر گۆن منه باش چکیرلر. دۆنن، سېراغاگۆن، اۏندان اؤنجهکی گۆن، بو گۆن ده.
بَلی، بو گۆن ده گلیبلر. هئچ واخت منی یالقېز بوراخمېرلار. اۆستهلیک غریبه مخلوقلارا بنزهڲَن گۆزگۆلرین أللری و آیاقلارې دا وار. منسه دۆنن، سېراغاگۆن، اۏندان اؤنجهکی گۆنده اۏلدوغو کیمی، بو گۆن ده قاچېب جانېمې اۏنلاردان قورتارا بیلمیرَم. اۏنلار بیر نفر کیمی منی دؤورهیه آلېر و من گۆزگۆلرین إحاطهسینده چارهسیز دورومدا دۏنوب قالېرام. سانکی نهسه دئمک ایستهییرلر. لاکین، من آنجاق بیر گۆزگۆ’یله دانېشا بیلهرم، دۆشۆنجهلریمی جمعی بیری’یله بؤلۆشه بیلهرم. تاوانېن گئنیش چاتلارېندان سۆزۆلن ایشېغېن دووارلارېن آغ رنگینه قارېشېب گۆزگۆده عکس اۏلونماسې اۆرَکبولاندېرېجې دېر.
چارهسیزلیک و اۆرَکبولانمانېن إتکیسی’له باشېمې، منی دؤورهلهین گۆزگۆلردن أن نهنگینه چېرپېرام. هوشومو ایتیریرَم.


text:
قاراخانلیلار
قاراخانلیلار دؤولتی (لاتین تورکجه: Qaraxanlılar Dövləti، فارسجا: آل افراسیاب) ۸۴۰-۱۲۱۱-جی میلادی ایللر آراسیندا اوْرتا آسیادا خانلیق ائدن بیر تۆرک دؤولتی ایدی. تاریخ یازیلاریندا بو خانلیقدان، آلافراسیاب ایله ایلکخانلیلار آدلاری ایله آد آپاریلیبدیر.[۱] بۇ خانلیقدا آیری تۆرک خانلیقلاری کیمی، بۇیۇرۇقلار ایله باشقا ایشلر، هامی قاغان آدلی فردین نیظارتی ایله اوْلاردی. کاشغر، بالاساغۇن، اؤزگن ایله سمرقند بالخلاری بۇ خانلیغا باشکندلیک ائدیبلر.
قاراخانلیلارین کیملیگی[دَییشدیر]
قاراخانلیلار، تانری داغینین باتیسیندا یاشایان قارلۇق، چیگیل و یاغما اۇرۇغلار ایله آیماقلارین بیرلیگی ایدی.[۲] بۇ بیرلیک ۹-جو میلادی یۆزلۆکده آدلیم تۆرک ساواشچیسی بیلگه کۆل قادیر خان گۆجو ایله وارلیق تاپدی. بۇ چاغلاردا اوْرتا آسیادا اوْلان یئددی سۇ ایله تاریم چؤلۆنده چوْخلۇ ایلهریشلر اۆز وئریب ، بؤیۆک تمدۆن تشکیل تاپدی.
ایلک مۆسلمان تۆرک خانلیغی[دَییشدیر]
قاراخانلیلار تۆرک تاریخینده ایلک چوخلوقلا ایسلام گتیرن خانلیق تانیلیرلار، بۇ خانلیقدا ایلک دفعه اوْلاراق سۇتۇق بۇغرا خان آدلی تۆرک تگین ( قاغانین اوْغلۇ ) گنجلیک چاغیندا بیر تاجیر واسیطهسی ایله ایسلاملا تانیش اولوب، بۇ دوْغرۇ یوْلا اینانیب ایسلام گتیردی. اوْندان سوْنرا بیر نئچه چکیشملردن ایلهری قاغانلیغا یئتیشیب ایسلام دینین قاراخانلیلارین رسمی دینی اعلام ائتدی. سۇتۇق بۇغرا خانین ایسلامین یاییلیشینا گؤردوگو ایشلر اۆچۆن اۆنا عبدالکریم ایله غازی لقبلرین وئردیلر.[۳] قاراخانلیلارلا یاخین چاغدا ایتیل بولغارلارینین خانی، آلمیش ایلتبر، داها ایسلام گتیرمیشدی.
تاریخ یازیلاریندا آدلین دیر کیم 940نجی میلادی ایلده عبد الکریم سۇتۇق بۇغرا قاراخان قاغانلیغی چاغیندا 200میندن آرتیق چادیر تۆرکلردن ایسلام دینینه مۆشرّف اوْلدۇلار.[۴]
اوْرتا آسیانین آچغیسی[دَییشدیر]
ایلک دفعه اوْنۇنجو میلادی یۆزلۆگۆن سوْنلاریندا، قاراخانلیلار، هارۇن بۇغرا قاراخان باشچیلیغی ایله، تۆرک توْپراقلارین سامان اوْغۇللارینین الیندن چیخارتماق اۆچۆن، اوْرتا آسیانین باتی ساغینا یۆرۆش ائتدیلر. بۇ یۆرۆشلرین نتیجهسینده سایرام، فیرغانا، ایلاق و سمرقند بالخلاری سامان اوْغۇللارینین الیندن قۇرتۇلۇپ، تۆرک خانلیغینین بایراقی آلتینا گئچدی. بۇ اوْلایلاردا هارۇن بۇغرا قاراخان سامان اوْغۇللارینین باشکندی اوْلان بۇخارا شهرین آچاندان آز سوْنرا بیر ایگلیک اثرینده اؤلۆب بۇخارا قاراخانلیلارین الیندن چیخدی. اوْندان سۆنرا هارۇن یئرینه علی موسی ارسلان خان یۆرۆشلری باشچیلیق ائدیب، اوْغلۇ، نصر، بۇخارانی آزلی مۇقاویمت ایله یئنهدن اله گئچیرتدی.[۵]
قاراخانلیلارین ایکی بؤلۆنمسی[دَییشدیر]
11نجی میلادی یۆزلۆگۆن ایلک یاریسیندا قاراخانلیلارین بیرلیگی پوْزۇلۇپ بۇ خانلیق ایکیه بؤلۆندی.
قاراخانلیلار دؤنمینده تۆرک ادبیاتی[دَییشدیر]
بۇ دؤنمده تۆرک دیلی اؤلکهنین رسمی دیلی اوْلاراق گۆجلنیب، بۇ دیلده دَیهرلی ادبی اثرلر یاراندی[۶]:
- دیوان لغات الترک - محمود بن حسین کاشغری
- قۇتادغۇ بیلیگ - یوسف حاجب خاص بالاساغونی
- کاشغر تاریخی - ابو الفتوح عبد الغفار بن حسین کاشغری
بۇ دَیهرلی ادبی اثرلر یانیندا بۆتۆن رسمی یازیشمالار، حساب دفترلری، خلق ایچیندهکی وثیقهلر، آلیش وئریش دفترلری و خاطیره دفترلری تۆرک دیلینده، اسکی اۇیغور الیفباسی ایله یازیلاردی. قاراخانلیلارین سوْن چاغلاریندا عرب الیفباسی آرتیقراق یاییلیب اسکی اۇیغور الیفباسینین یئرین تۇتوبدۇر.[۷]
قاراخانلیلار دؤنمینده حکومت عنوانلاری[دَییشدیر]
بۇ دؤنمده حکومت عنوانلاریندان آلتداکیلاری آد آپارماق اوْلار[۸]:
- بۇغرا خان: آلپلیق و قوْرخمازلیق اۆچون وئریلن عنوان.
- قارا بۇغرا خان: آلپلیق و قوْرخمازلیق اۆچون وئریلن عنوان.
- تونقا خان: آلپلیق و قوْرخمازلیق اۆچون وئریلن عنوان.
- قادیر خان: گۆجلۆ نفوذا ایگه خان.
- قیلیچ خان: مصمملیک و اؤتکۆرلوگه ایگه خان.
- گؤل بیلگه خان: گؤل کیمی درین بیلیگ اۆچون.
- تونقا تگین: تونقا کیمی آلپ قوْرخماز قاغان اوْغلو.
- یاغان تگین: یاغان (فیل) کیمی گۆجلو قاغان اوْغلو.
- آلپ تگین: آلپلیق ائدن قاغان اوْغلو.
- یۇغرۇش: تۆرکلر آراسیندا اۇلوس آراسیندان قالخان بیر کیمسهنین آدی دیر کیم وزیرلیک مرتبهسینهجه قالخیبدیر. فارسلاردان بیر شخص نئجهده وارلی اوْلسا بۇ آد اوْنا ایشلنمز. یۇغرۇش قاغاندان بیر درجه اشاغیلیق دیر. ایستی ایله سوْغۇق دا باشینا توتماق اۆچون اونا قارا حریردن بیر چتیر وئریلر.[۹]
- تایانقۇ: قاغانین حاجیبی; دیوان اللغات الترکده بئله گلیبدیر کیم تۆرکلر آراسیندا حاجیب سؤزی یاییلاندان تایانقۇ سؤزۆنون ایشلنمسه آزالیبدیر. بۇ سؤزۆن کؤکی تایاندی فعلیندن دیر کیم خاقانین دایاغی اوْلماق معنیسین یئتیریر.[۱۰]
- ئیلیک خان
- چۇوای
- یابغۇ
- توْقسین
- باشقان
- ئیدیقۇت
- ایلیمغا: قاغان ایله تایانقۇلارین یازیچیسی.
- سۆ باشی: اوْردۇ باشچیلیغی ائدن.
- سؤکمن: اوْردۇدا باغاتۇرلوق ائدن.
- تارخان
- بگ
- بای
قاراخانلیلار خانلاری[دَییشدیر]
- بیلگه کۆل قادیر خان (٨٤٠-٨٩٣)
- بازیر آرسلان خان (٨٩٣-٩٢٠)
- اوْغۇلجاق خان (٨٩٣-٩٤٠)
- سۇتۇق بۇغرا قاراخان (٩٢٠-٩٥٨)، ٩٣٢-نجی میلادی ایلده ایسلام گتیریبدیر.[۱۱]
- موسی بۇغرا خان (٩٥٦-٩٥٨)
- سلیمان آرسلان خان (٩٥٨-٩٧٠)
- علی آرسلان خان (٩٧٠-٩٩٨)
- احمد آرسلان قاراخان (٩٩٨-١٠١٧)
- منصور آرسلان خان (١٠١٧-١٠٢٤)
- محمد توْغان خان (١٠٢٤-١٠٢٦)
- یوسف قادیر خان (١٠٢٦-١٠٣٢)
- علی تگین بۇغرا خان (١٠٢٠-١٠٣٤) سمرقندده خانلیق ائدیبدیر.
- ابو شجاع سلیمان خان (١٠٣٤-١٠٤٢) (قاراخانلیلارین ایکی بؤلۆنمهسی)
باتی قاراخانلیلار
- محمد آرسلان قاراخان
- تابغاچ خان ابراهیم (بؤری تگین)
- نصر شمس الملک خان
- خضر خان
- احمد خان
- یعقوب قادیر خان
- مسعود خان
- سلیمان قادیر تابغاچ خان
- محمود آرسلان خان
- جبرئیل آرسلان خان
- محمد آرسلان خان
- نصر خان
- احمد قادیر خان
- حسن جلال الدنیا خان
- ابراهیم رکن الدنیا خان
- محمود خان
- ابراهیم تابغاچ خان
- علی چاغری خان
- مسعود تابغاچ خان
- محمد تابغاچ خان
- ابراهیم آرسلان خان
- عثمان اۇلوغ سلطان
دوْغۇ قاراخانلیلار
- ابو شجاع سلیمان خان
- محمد بن یوسف خان
- ابراهیم بن محمد خان
- محمود خان
- عمر خان
- ابو علی الحسن خان
- احمد خان
- ابراهیم بن احمد خان
- محمد بن ابراهیم خان
- یوسف بن محمد خان
- ابو الفتح محمد خان
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Qara-khanids, Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Vol.1, Ed. Jamie Stokes, (Infobase Publishing, 2009), 578.
- ^ Svatopluk Soucek (2000). "Chapter 5 - The Qarakhanids". A history of Inner Asia. Cambridge University Press.
- ^ شرقی تۆرکۆستان تاریخی ، محمد امین بۇغرا
- ^ قاراخانىلارنىڭ قىسقىچە تارىخى ، حاجی نۇرحاجی
- ^ Davidovich, E. A. (1998), "Chapter 6 The Karakhanids", in Bosworth, C.E., History of Civilisations of Central Asia, 4 part I, UNESCO Publishing, pp. 119–144
- ^ اۇیغۇر کیلاسیک ادبیات تاریخی ، تۇرسۇن مقصود
- ^ شرقی تۆرکۆستان تاریخی ، محمد امین بۇغرا، ص164
- ^ شرقی تۆرکۆستان تاریخی ، محمد امین بۇغرا،ص163
- ^ دیوان لغات الترک، کاشغارلی محمود، حسین محمدزاده صدیق، ص 458
- ^ دیوان لغات الترک، کاشغارلی محمود، حسین محمدزاده صدیق، ص 496
- ^ Rene Grousset, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia, 145.


text:
۱۴ اوْکتوبر
۱۴ اوکتوبر: بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی قاراباغا گؤره ۸۷۴ سایلی قطعنامهنی قبول ائتدی (۱۹۹۳)
۱۷۴۳ — شیرواندا عوصیان: عوصیانچیلار آغسو شهرینی اله کئچیردیلر.
۱۹۲۴ — تاجیکیستان شوروی یارادیلدی.
۱۹۲۶ — لندنده وینی-پوح حاقدا ایلک حیکایت چاپدان چیخدی.
۱۹۶۴ — لئونید برژنو سوو.آیکاپی امکانین بیرینجی کاتیبی سئچیلمکله شوروی ایتیفاقینین رهبری اولدو.
۱۹۶۴ — مارتین لوترکینگ نوبل صولح جاییزهسینه لاییق گؤرولدو.
۱۹۹۴ — یاسر عرفات، شیمون پرس و ایسحاق رابینه نوبل صولح جاییزهسی وئریلدی.
۲۰۰۶ — داغلیق قاراباغین آذربایجان ایجماعسی آذربایجان جومهوریتی عدلیه ناظیرلیینده قئیدیاتدان کئچدی.
۲۰۰۹ — بورسادا تورکیه و ارمنیستان میلی تیملری آراسیندا فوتبال موسابیقهسی کئچیریلدی.


text:
اویان نیوز: دونیا آنا دیلی گونو موناسیبتیله آمریکادا یاشایان گونی آذربایجانلیلار آکسییا کئچیرهجکلر
آ ب ش-دا (آمریکا بیرلشمیش ایشتاتلاری) یاشایان سویداشلاریمیز دونیا آنا دیلی گونو موناسیبتیله آکسییا (یوروش) کئچیرهجکله جوما گونو فئورالین ۲۲-ده (ایسفندین ۴-ده) آ ب ش-این خاریجی ایشلر نازیرلیینین اؤونده کئچیریلهجک. آکسییادا راسیست ایران رژیمینین ۳۰ میلیوندان آرتیق آذربایجان تورکونون دیلینی قاداغان ائتمهسی و اونلارا قارشی یورودولن آسسیمیلیاسییا سیاستی پیسلنیلهجک. همچینین گونئی آذربایجاندا فعاللارین خالقیمیزین مدنی حقوقلاری اوغروندا چالیشمالارینا گؤره حبس ائدیلمهلری و ایران رژیمینین ایرقچی سیاستی محکوم ائدیلهجک. معلوماتدا آمریکادا یاشایان آذربایجان تورکلرینین آکسییایا دعوتلی اولدوغو بیلدیریلیر..
۲۲۰۱ C Street Northwest
Washington, DC 20520
گوناز تی وی


text:
بایرام حاقیندا ملاحظه لر
بایرام یا خود نوروز بایرامی حاقدا بو گونه کیمی ایستر فارسجا اولسون ایستر سه ده تورکجه ادب سئورلر ؛ آراشدیریجی لار و عالیم لر وریندن اونلار یازی ؛ تحقیق , شعر و مقاله یازیلیب یا خود نشر ائدیلمیشدیر . بو یازی لارین بیر سیراسی نه ایسه یئنی لیک داشییا بیلمه دن دئمک باشقالارینین یازیلارینا بنزه میشدیر . آما بونلارین بیر سیراسیندا دقیق و گوزل آراشدیرمالار دا گئتمیشدیر .آنجاق بیر هوسکار کیمی نوروز بایرامینین عنعنه لرین و ساییر لرده کیمی موضوع لارا گوره تحقیق آپارماغی سایین عالیم لریمیزه تاپیشیریب نئچه ایلدن بری حاضیرلادیغیمیز کیچیک یازی نی تقدیم ائتمک ایستردیک . بلکه ده اورک لرینیزجه اولدو .
بیر سیرا یازیچی و عالیم لرین دوشونجه لری و فیکیرلری جه بایرام ایکی ترکیب دن اورتایا گلیب . بای + رام = بای همان به ی و بیگ دئمک دیر و رام رام ائتمک ؛ اوزونه تابع ائتمک و باش ایمک آنلامین داشییر . بو فیکری قبول ائتسک رحمتلی میرزه علی اکبر دهخدانین دا سوزو ایله راضی لاشمالی ییق نییه کی او یازیر : " بایرام تورکجه آدلاردان دیر و بلکه ده بهرام ین بیر اوزو دور " ص 3744 حالبوکی بیز دهخدانین بو یازی سینین بیرینجی حیصصه سی ایله راضی لاشساق ایکینجی حیصصه سی ایله راضی لاشا بیلمه ییریک نییه کی ؛ بو گون تورکمن لر ایچره دهخدانین فیکرینین عکسی ایشه آپاریلیر و بهرام سوزو ائله بایرام کیمی دئییلیر . دهخدا سونرا بهرام سوزونون آلتیندا بئله ایضاح ائدیر : اشکانلی شاه لاریندان و سوی آدی بویوک اردوان ایدی . بورادا بیر یئنی حقیقت ده آنلانیلیر اودا بو کی قبول ائتسک کی اشکانلی لر سوی تورک ایدی لر عالیم لریمیزین فیکیرلری و آراشدیرمالاری دا بو نو تصدیق ائدیر ؛ اوندا چوخ احتمال کی بهرام سوزو ده ائله تورکجه اولا بیلسین . بیز بیلیریک کی ؛ اردوان همان ار + دوون دی و اونون فارسجایا چئوریلمیشی مرد افکن اولموشدور . بو آرا فردوسی نین بئله بیر فیکری ده اولموشدور:
چو زو بگذری نامدار اردوان
خردمند و با رای روشن روان
چو بنشست بهرام از اشکانیان
ببخشید گنجی به ایرانیان
بئله لیک له قبول ائتسک بایرام خان آدلاریندان دا اولموشدور بو گون کندلریمیزده " بایرام قولو " آدی دا ایشله نمک ده دیر . داها سونرا تورکیه ده ایشیق اوزو گورن دیوان لغات دیزینی کیتابیندا دا بایرام حاقدا بئله بیر ایضاحا راست گلیریک و ختن و کنجک سوزونده ه اضافه ایشله نیب . اورنک اولاراق : هاما – ما ؛ هاتا- آتا ؛ ب ؛ ه ؛ ر؛ ا ؛ م = بایرام ؛ سئوینج و ایلنجه گونو . بو کلمه اوغوز جا دیر . بئیرام ؛ بئیرم گلیب کی ؛ سئوینج و ایلنجه گونو دئمک اولار . بزرم کلمه سیندن آلیندیغی دا دوشونولور . چونکو اسلامدان اول بایرام بیلمزدیلر کی آدی دا اولسون . اولموش اولسایدی دا بونو یالنیز تورک لر بیلردی لر . بونو آنجاق دیللرینده ذ حرفینی ی یاپانلار بیلی یور . بیر چوخ کلمه نین بو ایکی کلمه بایرام ؛ بدچرام شکلینده آلینمیشدیر . بوگونکو کوللانیش دا بوجور دوشونولور . بو یازی دان دا آیدین لاشیرکی بایرام اسلامدان سونرا تورکلر ایچره تاپیلیب سا ؛ اما طبیعی دیرکی , بایرام با خود موبارک گون ؛ یئنی گونون کوکو تورک لرده ان قدیم دوورلره گئدیب چاتیریعنی سومر و ایلام زامانلارینا و ائله بایرام سوزو ایله شنلیک گلیر ؛ خوشلوق گلیر ؛ یاشیل لیق گلیر . بایرام یا خود نوروز گونو گلنده قارا قیشدا چول – پالازین ییغیشدیریب گئدر . نوروزون گلمه سی ایله آجیلیقلار ؛ سویوقلوقلار ؛ قارا – قوره سیچان ده لیگینین ساتین آختارارلار گئتسین لر . بایرام هامی لارین دوداقلاریندا گولوش قونچه سین اوتوردار . بو گونده بیر چوخ کوسولولر باریشار ؛ بو گونده کیدورتلر سیلینر و دئمک طبیعته ده شاعیر یالقیز دئمیشکن اعتدال حوکم سوره ر:
ائتدین گئجه – گوندوزو برابر
احسن بو اعتداله بایرام
بیر گوزده گوروبدو قویمادین فرق
لیل ایله بو گون نهاره بایرام ...
بایرام سوزو شعرلریمیزده :
دونیانین بیر چوخ ادبیاتیندا اولدوغو کیمی ؛ ائله جه ده آذربایجان ادبیاتیندا دا بایرام سوزونه اوزل بیر یئر آچیلمیش و شاعیرلریمیزین بیر چوخو بایرام حاقدا شعرلر قوشموش و یا شعرلرینده یئری گلدیکده بایراما ایشاره لری اولموشدور . آشاغیدا تقدیم ائده جه یمیز بیت لر اونلارین بلکه ده مین دن بیری حسابلانا بیلر :
1- شیروانلی عماد الدین سید علی نسیمی:
باهار اولدو گل ای بولبول تماشا قیل بو گولزاره
بوراخدی غنچه لر پرده بشارت وئردی بو زاره
شقایق پرده دن چیخدی بویاندی باغ ایله بوستان
ایریشدی گولشنین حوسنو بویاندی رنگ ازهاره
2- قاسیم بیگ ذاکر:
بایرام گونودور ذوق و صفاخانه لر ایچره
جانانیم اوتورموش نئچه جانانه لر ایچره
3- شبسترلی میرزه علی معجز:
بایرام گونو دوشابی توکنده پیاله یه
قورخوم بودور کی شیربینینجی اوشاقلار یارالی یه
4- میر مهدی سید زاده:
بیر قوش اوچدو بیزیم باغا
سحر – سحر اوخوماغا
قوندو یاشیل بیر بوداغا
دئدی گوزل بایرام گلیر
5- ؟
وصل یار ایله یئتیشدی هامی بایرامه کونول
یئتمه دین دولت دیدار ایله سن کامه کونول
6- اوستاد سید محمد حسین شهریار :
بایرام ایدی گئجه قوشو اوخوردو
آداخلی قیز به ی جورابین توخوردو
هر کس شالین بیر باجادان سوخوردو
آی نه گوزل قایدا دی شال ساللاما
به ی شالینا بایراملیغین باغلاماق
7- آذربایجاندا اوخونان بیر ماهنی دان :
گل عیش ائده ک بیر سورمه چک گوزه بایرام گونلری
آغ اوزونو گول یاناغی به زیر بایرام گونلری
شهلا گوزون ؛ گونش اوزون ؛ شرمنده قیلیر ماهی
گل قدح له بیر نوش ائدک تزه بایرام گونلری
8- کوندورولو عاشیق قشم جعفری :
سیاه تئللر چولقانیبدیر شالا بایرام گونلری
عاشیق اولان مجنون کیمی ایسته دیگین آختارار
قیزلار توکر هوروکلرین دالا بایرام گونلری
باخ گوزل لر گئیینیب لر آلا بایرام گونلری
9- تبریزلی مجید یالقیز :
... چون یاخشیلیغا آدین چیخیب دیر
چک پیسدن اوزون کناره بایرام
طبعین بو طبیعتین دیشدین
قیش دوندو گوزل باهاره بایرام
ائتدین گئجه گوندوزو برابر
احسنت بو اقتداره بایرام
بیر گوزده گوروبدو قویمادین فرق
لیل ایله بو گون نهاره بایرام
10- سردریلی محمد افتخاری:
ایسته سن شاد ائده سن میللتی بایرام گئجه سی
یوخسولون قویما گئده حورمتی بایرام گئجه سی
ایسته سن ثروتیوی خرج ائده سن یاخشی یئره
یول یاخین دیر اوزاغا گئتمه نه داغ وار نه دره
یوخسولون خرجینی چکمک له قیزین سن وئر اره
چوخ اوزاتما آرادا صحبتی بایرام گئجه سی
11- تبریزلی حمید سخا مهر:
... بایرامین صحبتی اولدوقجا اوشاقلار سئوینیر
سانکی عاشیق ائوینه سئوگیلی جانان گلیری
ایندی دن منده سیزه بایرامی تبریک ائدیره م
گورورم پنجره دن شاد و خورامان گلیری
12- اهرلی عباس بارز:
یوزلر ایل دیشیله یوز بایرام گله
احساسیم بوغماسا اولمه ره م حله
سالیر مین فیرتانا قورور مین تله
بیزی آللاتماغا نوروز بایرامی
13- اوستاد حاج موسی هریسی نژاد :
بایران دی اصل آدی سوران اولسا کنهونی
قازلام شاه عصری صادر اولوب بو آدا جاواز
14- حاج علی عطائیه ( نجار اوغلو ) :
یوخسول اوز حقینه چاتسا اونا بایرام اولاجاق
زحمت ایله قازانان پوللاری جیبده قالاجاق
توتاجاق بایرامی چرشنبه ده چیلتیک چالاجاق
نجار اوغلو گوره جک اولکه ده بایرام اولورو
دئییری شنلیک ایله یوخسولا بایرام گلیری
15- بایاتلی محمد فضولی :
انتظار مئی گلرنک ایله بایرام آیینا
باخا – باخا ائنه جک دیر گوزوموزه قاره سو
بایرام سوزوندن ترکیب لر :
آشار – داشار و توکنمز شفاهی ادبیاتیمیزدا دونه – دونه بایرام ترکیب لرینه راستلاشیریق . بیز اونلارین بیر سیراسین مقاله میزین بو بولومونده تقدیم ائدیریک .
1- بایرام آخشامی 2- بایرام گئجه سی 3- بایرام گونو 4- بایرام آیی 5- ایل بایرامی 6- بایراما یاخین 7- بایرامدان سونرا 8- بایرام قاباغی 9- بایراما کیمی 10- بایراما قدر 11- بایراما جان 12- بایراملیق 13- بایرام یئمیشی 14- قارا بایرام 15- بایرام سایاغی 16- بایراملاشما 17- بایرام قوردو 18- بایرام آغزی 19- بایراملی 20- بایرامدان سونرا 21- بایرام صاباحیسی 22- بایرام سوفره سی 23- بایرام پایی 24- و ...
بایراملاردان :
ایل بویو بعضی گونلریمیز بایرام اولور . او گونلردن بونلاری گوسترمک اولار:
1 - ایل بایرامی ( نوروز بایرامی ) 2- اوشاق بایرامی 3- یاز بایرامی 4- بیر مای بایرامی 5- اوکتبر بایرامی 6- ایدمان بایرامی 7- قارا بایرام 8- قوربان بایرامی 9- قدیر بایرامی 10- اوروج بایرامی 11- فیطیر بایرامی 12- حاجی لار بایرامی 13- اسلام پیغمبری نین آنا دان اولان گونونه ده بایرام دئییرلر ( مولود بایرامی ) 14- اولولر بایرامی 15 ( رغییب ) – و ...
بایرام سوزو آدلاریمیزدا :
بایرام سوزو حله ده آذربایجانین بیر چوخ یئرلرینده خصوصی ایله کندلرده بیر آد کیمی قبول اولونماقدادیر . بو آدی معمول اولاراق او اوغلان اوشاغینا کی بایرام گونلرینده آنادان اولار قویارلار . اورنک اولسون دئیه بونلاری گوسترمک اولار :
1- بایرام 2- بایرامعلی 3- بایرام قولو 4- بایرام اوغلو 5- بایرام حوسین 6- بایرام پاشا 7- بایرام خان 8- ائنپلی یو خان ( ایلام شاهلارینین بیریسی نین آدی ) 9- و ...
آتالار سوزونده بایرام :
تورک خالقلارینین آتالار سوزو دونیانین ان زنگین و سای باخیمیندان ان چوخ لاریندان حسابلانا بیلر . بایرام سوزو آتالار سوزونده ده ؛ شن لیک رولو داشییر باخین :
1- دلی یه هر گون بایرامدی 2- باشماقلاریندا توی- بایرامدی 3-بو بایرام حامام , او بایرام حامام ( چوخ آز بویونان آداما و یا حاماما آز گئدن و سودان قورخان آداما اشاره دیر ) 4-سنین اوزونو گورمک بایرام دی 5- توی دان سونرا ناغارا / خوش گلدین بایرام آغا 6- و ...
قایناقلار:
1- دهخدا سوزلوکو – قزوینلی میرزه علی اکبر خان دهخدا
2- بو سطیر لری یازانین شخصی یادداشت لاری
3- آدلاری متن لرده گلن شاعیرلرین شعر دیوانلاری


text:
ساری گلین
ساری گلین (لاتین الیفباسیله Sarı Gəlin، آنادولو تورکجهسی Sarı Gelin، ائرمنیجه Sari Aghjik)، آذربایجان تورکلری، آنادولو تورکلری و ائرمنیلر آراسیندا اولان و یاخین زامانلاردا فارسلار آراسینا وارید اولان بیر خالق موسیقیسیدیر. ساری گلین هر دیلده بیر فرقلی شعری وار اما موسیقیسی بیردیر.
دیله باغلی، ساری گلین-ین موختلیف آنلاملاری اولا بیلر، او جوملهدن ساری توکلو گلین، داغ قیزی، یادا سادهجه ساری پالتارلی گلین. باشقا قدیم زامانلاردان قالان فولکلور ترانهلری کیمی بونون دا اورژینال آنلامی بللی دئییل نئیه کی اونون تاریخچهسی و کؤکونو معین ائتمک چتیندیر.
ساری گلین بیر قیپچاق خیریستان ( مسیحی) قیزینا باش وئردی شیخ صنعان هاردان گلدی؟ و اونلار هاردا گؤرشدولر؟ چوخ اؤنملی بیر نوقطه دیر؟ اما قایناق لار بونو اونوتمادی تورک پرفسورو فخر الدین کیزیر اوغلو (Professor Fəxrəddin Kirzıoğlu ) اییرمی اینجی 20 عصرین اول لرینده شرقی آنادولو و جنوبی قفقاز لاردا راس گلن ساری گلین افسانه سین بئله تصویر ائدیر، [۱][۲] 10 اینجی یوز ایل لرده عبدلقادیر گئیلانینن طلبه سی شیخ صنعان بو اؤلکه لره گلیب ایسلامی تبلیغ ائتمه سی اۆچون پنَک چایین اؤزرینده کی ، پَنک شهرین شاهی قیچاق ملکین قیزینا عاشیق اولور و اونو ایستک و چوخلو دوعا ائدن دن سونرا موسلمان ائدیر ، بو سئوگیه قارشی چیخان قیپچاق ملکین الیندن قاچارکن ،شیخ صنعان و 40 موریدی و ساری قیزینان برابر، سارای اوردوسونون عسگرلری طرفیندن ،الله اکبر داغیندا قتله یئتیریرلر باش وئرن لر بو اراضی نی افسانه لشدیریر ساری گلین آرتیق بو اراضی لره باغلی دیر . پنک شهری و الله اکبر داغی،40 لار مزاری ،شیخ صنعان مزاری آرتیق تفلیس اراضیلرده قالدی قایناق لارین اساسیندا بیر تاریخ یاراندی ندن؟ 20 اینجی یوز ایللیین اووللرین ده اوغوز تورکلرین عثمانی دولتینین سون گونلری،خیریستیان دونیاسی یئنی دونیا بیله بیر یئنی گوجه صاحیب اولور و قفقاز لار اراضی سین صاحیبیم ادعا ائتدیر! اؤزه ییر حاجی بئی و حسین جاوید بئله بیر زمان دا شیخ صنعان حادثه سین آنلاتماق ایسته ییرلر قایناق لاردن آیدین اولور کی اوزه ییربئی اوپرا اوزرینده ایشلیر کن شیخ صنعانین داستانی نظمه چکمک اۆچون میرزا سمندر شیروانلی شاعیری باکیه دعوت ائدیر میرضا سمندره سیفارش ائدیر کی شعر دئسین و اونون اوچ آی باکی دا قالیب داستان نظمه چکمیه یی و همین شعرلری اؤزه ییر بئی تقدیم ائدیر اما بللی دئیل کی کیمین تحریکی ایله میرزا سمندر ایلک تاماشایا آز قالمیش بو شعرلری اؤزه ییر بئی دن آلیر و اؤزه ییر بئی شعرلرین یئرلرینه دار مجال دا شیفاهی خالق ادبیاتی ایله عوض ائتمیش دی عصرین اولین ده گیزلی اَللر ارمنی کیملینی دوزتمه یه باشلادیلار، عین زاماندا بو کیملیه بیر قوندارما مدنیت دونو دا گئین دیر دیلر، بو حوققا بازلیغین قاباغین آلماق قارشی چیخماق اۆچون ، اوزه ییر حاجی بئ لی، حوسین جاوید ، اَن آزین سؤزده ، موسیقی ده ، خالق دیلینده یاشانان میراثلاری، یازیسین و یادااشت ائتمک ایسته دیلر شیخ صنعان موسیقی و اپراسی دوزلمه سینده بیر عیلتی بو ایدی، شیخ صنعان اُپراسی 1999 اینجی ایلده،ایلک دفعه اوینانیب دیر ساری گلین ماهنی سی دا ایلک دفعه بوردا سسلندی اراضی تانیتماق اۆچون دا قیپچاق اوغوز قارشی دورماسیندا یانی خیریستان و موسلمان قارشی ، عین سوی دان گلن عین میلتین قارشی دورماسینی آنلاساق ، ساری گلینین ماهیتینی آنلایاجاییق
ساری گلین آذربایجان خالق ماهنی سی.آذربایجان جومهوریتی،ایران،عیراق و تورکیه ده یاشایان تورکلر آراسیندا یاییلمیش بیر ماهنی دیر.لاکین ماهنی سون دوره لرده تورکلرله یاناشی ائرمنی لرده ایفا ائدیرلر.
ائتیمولوژی[دَییشدیر]
ساری گلین آذربایجان اساطیرینده گونش دیر. اساطیره گؤره گونش یارادیلیشین اۆچونجو مین ایللییینده اوغورلانیر. گونشی اسارتدن آزاد ائتمک ایسته یی و اونون حسرتی آذربایجان موسیقیسینده ماتئریالیزه اولور. ساری گلین ماهنیسی اۆچون آذربایجاندا گؤزل بیر رقص وار. بو رقصده کی فیقورلار تمننا و ایستک حیسسینی اویادیر. قوللار گؤیه دوغرو آچیلیر و ۴/۳ مئلودیله یوموشاق یئریش و فیقورلار گؤستریلیر. “ساری گلین” ماهنی سی ایللر بویو دیللرده دئیلیب و خلق صنعت کارلاری او جمله دن “قدیر روستم اف” هابئله باشقا صنعتکارلار اونو اوخویوبلار. حوسئین علیزاده نین “Endless Vision” آلبومیندا، ایلقار مورادوف ایله افسانه رسایی (تورکجه و فارسجا) و جیوان قاسپاریان (ائرمنیجه) دیللرده اوخویوبلار.
شعر سؤزو[دَییشدیر]
آذربایجان تورکجهسی[دَییشدیر]
ساچین اوجون هؤرمزلر،
گولو سولو درمزلر،
ساری گلین
ساچین اوجون هؤرمزلر،
گولو سولو درمزلر،
ساری گلین
بو سئودا نه سئودادیر
سنی منه وئرمزلر
نئینیم آمان آمان
نئینیم آمان آمان
ساری گلین
بو سئودا نه سئودادیر
سنی منه وئرمزلر
نئینیم آمان آمان
نئینیم آمان آمان
ساری گلین
بو درهنین اوزونو،
چوبان قایتار قوزونو قوزونو،
بو درهنین اوزونو،
چوبان قایتار قوزونو قوزونو،
گون اولا من بیر گؤریدیم،
نازلی یاریمین اوزونو،
نئینیم آمان آمان،
نئینیم آمان آمان،
ساری گلین
گون اولا من بیر گؤریدیم،
نازلی یاریمین اوزونو،
نئینیم آمان آمان،
نئینیم آمان آمان،
ساری گلین
باشقا دیللرده[دَییشدیر]
آدلیم ايفاچيلار[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- ساری گلین Archived 2012-06-27 at the Wayback Machine.
- ساری گلینین فریادی Archived 2012-04-15 at the Wayback Machine.
- ساری گلین کلیپ
- یوتیوب دا باخ
- علیخان صمدوف جانلی ایفا
- صفورا علیزاده
- [ https://www.youtube.com/watch?v=DLq0osAPpO8 ساری گلین حاقّیندا تاریخی سؤزلر ]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ https://www.youtube.com/watch?v=DLq0osAPpO8
- ^ Professor Fəxrəddin Kirzıoğlunun “Qars tarixi İstanbul. 1953. səh.381 ”


text:
۲۹ آوریل
۲۹ آوریل:
- ۱۹۱۶ - بیرینجی دۆنیا ساواشی: کوتالعماره مۆحاصیرهسینده خلیل پاشا باشچیلیغینداکی عثمانلی ۶-جی اوْردوسو٬ عیراق جبههسینده کوتالعماره قصبهسینده اینگیلیس قوْشونلارینی تسلیم آلدی.
- ۱۹۴۵ - ایتالیاداکی آلمان بیرلیکلری تسلیم اوْلدو.
- ۱۹۴۵ - آدولف هیتلر٬ اوا براون ایله برلینده ائولندی و آدمیرال کارل دونیتزی ولیعهدی تعیین ائتدی.
- ۱۹۴۵ - شوروی تانکلاری برلینه گیردی.
- ۱۹۵۵ - گۆنئی ویئتنامدا ایچ ساواش باشلاندی.
- ۱۹۹۲ - لوس آنجلسده چیخان خالق آیاقلانماسیندا اۆچ گۆن ایچینده ۵۴ نفر اؤلدو و یۆزلرجه بینا داغیلدی.
- ۲۰۰۵ - سوریه٬ ۲۹ ایل سۆرن ایشغالین آردیندان لۆبناندان بۆتونلوکله چکیلدی.
- ۲۰۱۱ - بیرلشمیش شاهلیقدا پرنس ویلیام٬ کئیت میدلتون ایله ائولندی.


text:
گیرونکه(اؤلچو بیریمی)
گیرونکه— ریاضیاتدا اسکی چاغلاردا چکینی اؤلچمک اۆچون ایستیفاده ائدیلن چکی اؤلچو بیریمی.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
گیرونکه ان چوخ ایشلهدیلن چکی بیریملریندن بیریدیر. بیر گیرونکه 400 ق-آ برابردیر. چکیسی 400 ق اولان چکی داشینا دا گیرونکهلیک داش دئییلیر. واختیله گیرونکه داها چوخ ارزاق تیجارتینده ایشلهدیلمیشدیر. گیرونکه هم ده سو اؤلچو بیریمی کیمی ایشلهدیلمیشدیر.
قایناق[دَییشدیر]
آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 460. ایسبن 978-9952-34-152-2


text:
اویان نیوز: عراقین قوزئییندهکی موصولا باغلی تلعفرده تشکیل ائدیلن انتیحار سالدیریسندا بیر ژنرال اؤلدو
موصول امنیت مودورلوگوندن بیر یئتکیلی، بو سحر موصولون ۸۰ کیلو متر قوزئییندهکی اکثریتی تورکمن اولان تلعفر شهرینین الوحده سمتیندکی ائوینین قارشیسیندا بیر انتیحار ائیلمچیسینین اوزریندکی پاتلاییجی قورشاغی پاتلاتدیغینی و حادثهده ساوونما باخانلیغینا باغلی باش کشفیات اوخولو مودورو توغ ژنرال آونی علی عبدین حیاتینی ایتیردیگینی ایفاده ائتدی.
یئتکیلی، حادثهده آیریجا ژنرال قورومالاریندان ۳ نفرین اؤلدوگونو و حادثه یئرینه گلن امنیت قوهلرینین سوروشدورما باشلاتدیغینی بیلدیردی. بو آرادا، بو سحر یئنه تلعفر شهرینده باشقا بیر انتیحار ائیلمچیسینین اوزریندکی پاتلاییجینی بیر کنترل نقطهسینده پاتلاتدیغی و حادثهده اؤلن و یارالانان اولمادیغی قید ائدیلدی.
ت ر ت


text:
آلاکناندا چایی
آلاکناندا چایی (اینگیلیسجه: Alaknanda River، آلمانجا: Alaknanda، ایتالیاجا: Alaknanda (rivière)، روسجا: AлakHaHдa) هیندوستان اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۹۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن آلاکناندا چاییندان ثانییهده ۴۳۹٫۳۶ متر مکعب سۇ آخیر. و گنگنا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلاکناندا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alaknanda River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
جاهان درگیسی بیرینجی ساییسینین باش سؤزو • بیرینجی گون: ایلغیم ادیبلرین چوخو ادبیاتی هر شئیدن اوستون ساییرلار. شاعیرلر شعری اینسان دوشونجهسینین جؤوهری، صنعتچیلر ایسه موسیقینی کاینات هارمونییاسینین شلالهسی حساب ائدیرلر. فیلوسوفلار دا بئله دوشونورلر کی، سن دئمه بیزیم دونیامیزین آلینیازیسی اونلارین کیچیک بئینینده فورمالاشیر. هئرمان هئسه «هؤلدئرلینین بیرجه بیت شعری بوتون سیاستچیلرین عاغلینا دَیَر»، سؤیلهسه …
Read More “یئددی گون، یئددی طالع، بیر انسان / ایواز طاها”
“جاهان”؛ ژورناللاری ورقلرکن سلسلهسیندن ادبی مکانین بوشلوغو شرایطینده، ـ کی، آیریـآیری تظاهرلری، قابارما و چکیلمهلری چیخماقلا، بیزده پوستـسووئت ادبیاتی ائپوخاسی اساساً بونونلا سجیهویدیر، ـ هر نؤوع، هر یؤن اؤزگه ادبیـبدیعی، ائستئتیکـنظری ماتئریالین بورا آخاری، یئریمهسی طبیعی، معلوم. چونکی مدنی توپلوم واکووم سئومیر. بو آرادا ایلین اولیندن آرتیق اوچ سایی چیخمیش، ایستر تیراژ (2500) ، ایسترسه …
Read More “جاهان درگیسی / تهران عالیشاناوغلو”
آذربایجان ادبیاتینا، مدنیتینه اؤتهری نظر یئتیرسک چوخ تئز بیر زاماندا بیر نتیجهیه گله بیلهریک: مدنیتیمیزده، سیاستیمیزده، تفککوروموزده میللیلیک حددن آرتیق چوخدور. نه چاتیشمیر بیزده؟ آداخلیبازلیغا گلمیش مشدی عیباد کیمی بوتون علم، صنعت، سیاست نمایندهلریمیز دیققتله گوزگوده اؤز تورشوموش، حددن آرتیق میللی صیفتلرینه باخیر، گلدیکلری دهشتلی نتیجهنی کیمسهیه، حتتا اؤزلرینه بئله دئمکدن چیکنیرلر. بشریلیک ـ بیزده …
Read More “جاهان درگیسی حمید هئریسچینین باخیشیندا”


text:
نبی خزری
بابایئو نبی علی اکبر اوغلو (نبی خزری)- شاعیر، دیلمانج، سئناریست، یازیچی و آذربایجانین خالق شاعیری ۱۹۲۴-جۆ ایل دئکابرین 10-دا باکی شهری یاخینلیغینداکی خؽردالان کندینده تاجیر عائلهسینده آنادان اولموشدور. نبی خزری'نین آتاسی کربلایی علی اکبر بابا اوغلو (۱۸۷۳-۱۹۳۳) کندین تانینمیش تاجیرلریندن اولوب. آناسی پریخانیم جعفر قؽزی (۱۸۸۲-۱۹۶۹) ائودار قادین ایدی. "چیچکلنن آرزولار" آدلی ایلک شعرلر کیتابی ۱۹۵۰-جی ایلده چاپ اولونموشدور. او، ۱۹۴۵–۱۹۴۷-جی ایللرده آذربایجان دؤولت بیلیم یوردوسوندا، ۱۹۴۷–۱۹۴۹-جو ایللرده لئنینقراد دؤولت بیلیم یوردوسوندا، ۱۹۴۹–۱۹۵۲-جی ایللرده ماکسیم قورکی آدینا ادبیات اینستیتوتوندا عالی تحصیل آلمیشدیر. دنیزی حدسیز سئودیگیندن، خزری کۆلهیینین ده اینسانلارا دنیز عطرینی بخش ائتدیگینه گؤره ۱۹۵۸-جی ایلده "خزری" تخلّوصو گؤتورموشدور.
نبی خزری ۲۰۰۷-جی ایلده وفات ائتمیش و 1-جی فخری خیاباندا دفن ائدیلمیشدیر.


text:
حولوصی آکار آلکساندر کوبراکوو ایله تلفونلا دانیشیب
میللی ساوونمام ناظیری حولوصی آکار اوکراینانین آلت یاپی ناظیری آلکساندر کوبراکوو ایله تلفونلا دانیشیب.
میللی ساوونمام ناظیری حولوصی آکار اوکراینانین آلت یاپی ناظیری آلکساندر کوبراکوو ایله تلفونلا دانیشیب.
بو بارهده ناظیرلیکدن وئریلن آچیقلامادا آکار و کوبراکوو آراسیندا باش توتان گؤروش زامانی قارا دنیزدن تاخیل داشینماسی ایله باغلی فیکیر موبادیلهسی آپاریلدیغی بیلدیریلیب.
تاخیل داشیمالارینین سرعتلندیریلمهسی اوچون گؤروله بیلهجک علاوه تدبیرلرین قیمتلندیریلدیگی گؤروشده ایستانبولداکی بیرگه کووردیناسیون مرکزینده گؤرولن ایشلردن ده ممنونلوق ایفاده ائدیلدیگی دیله گتیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
میت: داعش عضوو ۵ تروریست یاخالاندی
سوریهنین قوزئیینده ترور هؤرگوتو داعش منسوبو ۵ تروریست سلاح و تجهیزاتی ایله بیرلیکده اله گئچیریلدی
بیر تۆرک عسگری شهید اولدو
"پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو عضولری ایله چیخان چاتیشما نتیجهسینده یارالانان قهرمان سلاحداشیمیز، ندیم قورخماز ائدیلن بوتون موداخیلهلره باخمایاراق شهید اولدو"
ترت وورلد فوروم ۲۰۲۲
ترت وورلد فوروم، دونیانین هر یئریندن لیدئرلر، متخصصلر، آکادمیسینلر و مشهور شحصیتلری بیر آرایا گتیررک، قلوبال پروبلئملری موذاکیره ائتمه و حل یولو اؤنریلری سونماغی هدفلهییر


text:
والتر نرنست
والتر نرنست (اینگیلیسجه: Walther Nernst) آلمانلی بیلیم اینسانی. ۲۵ ژوئن ۱۸۶۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۷ ایل عومر ائلهایب و ۱۸ نوْوامبر ۱۹۴۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. والتر نرنست زوریخ بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری قوتینقن بیلیمیوردودیر. اوْ شیمی ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Walther Nernst»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده والتر نرنست گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ایلک کره ایدی بؤیوک ننهمله مسجیده گئدیردیم. ننهم، مسجید آللاهین ائوی دیر دئییردی.
-اوردا من آللاهی گؤرهجهیم مَشهدی ننه؟!
-یوخ قیزیم. آللاه گؤزه گؤرونسه بیزیم بیریمیز اولار دا. او گؤزه گؤرونمز.
– اؤز ائوینده ده گؤرونمز؟!
– هه. اوز ائوینده ده گؤرونمز.
تانرینین نئجه اوز ائوینده ده گؤرونمزلیگی اوشاقلیق بئینیمه سیغیمیردی. آخی آدام هر یئرده ده گؤرونمهسه اوز ائوینده گؤرونسون گرک. مثلن بیز هئچ یئره گئتمهسک اؤز ائویمیزده گؤرونوروک.
– بس تانری نه دن اؤز ائوینه گلمیر ننه؟!
-او هر یئرده دیر، آمما هئچ یئرده دئییل. بیزیم بویونوموزون داماریندان دا بیزه یاخیندیر. شیخ منبرده دئییردی.
هر یئرده اولماق آمما هئچ یئرده اولماماق سینیرلاریمی پوزوردو. نئجه هر یئرده اولوب آمما هئچ یئرده اولماماق اولار؟!
نئجه هئچ یئرده اولماییب بویون داماریندان بندهلره یاخین اولماق اولار؟!
نه ایسه قاریشدیریردیم. بئینیمین کلفلری بو سوزلردن پیرتلاشیردی. ننهم سَزیب «اوزولمه. یئکهلنده درس اوخویوب بیلهجکسن»- دئدی.
بئینیم سورغو-سواللا دولو اولسا دا، سورغولاریمی ایچیمه چکیب بؤیوک ننهمله مسجیده ساری یولا دوشدوک. مسجیدین دار-دودوک پیللهلریندن شبستانا چیخدیق. من جیلیز بیر قیزجیغاز ایدیم. پیشیک کیمی پیللهلری سوزوب باشیندا دوردوم، بؤیوک ننهم آغریلی دیزلریندن یاپیشیب، تؤشویه- تؤشویه هله پیللهلرین آیاغیندا ایدی. هر بیر پیلله چیخدیغجا بیرآز دایانیب نفسینی دَریردی. سونرا یئنه بیر پیلله چیخیردی. بویوک ننهمه یازیغیم گلدی.کئشگه اونو دالیما گؤتوروب پیللهلری چیخاردا بیلهیدیم. آخیر پیللهیه یاخین الینی توتدوم. گولومسهیرک الیمدن یاپیشیب اوچ پیللهنی ده یوخاری چیخدی.تئللریمی سیغاللاییب آلنیمدان اؤپدو. من اونون خینالی اللرینی چوخ سئویردیم.
باشماقلاریمیزی باشماق یئرینه قویوب شبستانا کئچدیک. نئچه قاری ننه و گنج قادین دا دیوارلارا دایانیب اوتورموشدولار. بعضیلری ناماز قیلیردیلار. بعضیلری ده عمّ جزء اوخویوردو.
آللاهین ائوی چوخ بؤیوک ایدی. جان وئریردی قاچان- قاچان اویناماغا. آخی توخانماق اوچون هئچ نمنه آرادا دئییلدی. ائوده قاچاندا، ننهم آماندی سیماوارا توخونارسان، آماندی چایدانی آشیرارسان و… بئله-بئله دئییردی. آللاهین ائوی بیزیم ائوین نئچه برابری ایدی. او بویدا ائوده تکی بیر کونجده بیرآز قورآن کیتابی، بیرآز مؤهور جاناماز، بیرآز دا ننهلرین ناماز چادیراسی وار ایدی. هله آللاهین ائوینین آلت قاتی و هر ایکی قاتدا چایخاناسی دا وار ایدی.
ننهم دستاماز آلیب قاییتدی.نورلو اوزو داها ایشیقلانمیشدی. سو دَنهلری آغ بنیزینده گول اوستونده سحر شئهینه بنزهییردی. گؤزلری بؤیوتلو گؤزلوک آرخاسیندان ایشیلداییردی. بؤیوک ننهم لاپ مَلَک اولموشدو. قارا چادراسینی چیخاردیب آغ کئشلی ناماز چادراسینی اؤرتموشدو. او دا ناماز قیلدی.
من ایسه رنگ به رنگ شوشهسی اولان پنجرهنین قاباغیندا اوتورموشدوم. گون اورتا گونشینین ایشیقی بویالی شوشهلردن ایچری کئچیردی. من بیر تالا رنگلی ایشیقا قیچلاریمی اوزادیب، اللریمی- آیاقلاریمی بویالی ایشیقلارین قاباغینا توتموشدوم. بویالی ایشیقلار ال- آیاغیمین اوستونده رقص ائدیب جانیمی قیزدیریردیلار. من او ایشیقلاردا ننهم دئین بوینومون داماریندان یاخین تانرینی گؤروردوم. همین مهربان و باغیشلایان تانرینی. ننهم نامازدا حضورلانیردی، من ایسه جانیمی ایسیدن بو سئحیرلی نوردا و بویالاردا.
قریب بیر خلسهده ایدیم…ایچیمده بیر شئی اریییب ایلیق-ایلیق دامارلاریما سوزوردو…
ننهم نامازینی قورتاردی. منی بؤیرونه چاغیردی. آمما من بو بویالی حوضورو الدن وئرمک ایستهمیردیم. آذان وئردیلر.ننهمله باشقا قادینلار یئنه ناماز قیلدیلار. سونرالار ننهم دئدی کی اوّل قیلدیغی قیسا ناماز مسجید نامازی ایدی. یانی آللاهین ائوینین حؤرمتینه قیلیب. گون داها او سئحیرلی پنجرهدن چکیلمیشدی.
نامازدان سونرا بیرینجی قاتدا شیخ دانیشدی. من شبستانین دووارینین دئشیکلریندن شیخه و اوردا اوتوران کیشیلره باخدیم. او ننهم دئین منبرده اوتورموشدو. اوزون دون گئیمیشدی. باشینا دا یووارلاق آغ بورک قویموشدو. ساققالی دا آغ- قارا، اوزون ایدی. من او قدر اونون نه دئدیگینی دوشونموردوم. آمما ننهلر ائشیتدیکجه سیلکهلهنیردیلر.
یورولدوم. بیر ایکی آنا یوخسا بؤیوک آنالاریلا مسجیده گلن اوغلان- قیز اوشاقلاریلا مسجیدین مئیدانینی گئن گؤروب اورا- بورا قاچیشدیق. بالاجا تپیکلریمیزین آلتیندا، آلتی بوش شبستان تیترهییردی. بیز داها موحکم قاچیب کئف ائلهییردیک. ننهلریمیز بیزه گوز آغاردیب، چکیب یانلاریندا اوتورتدولار.
شیخ سؤزلرینی قورتاراندان سونرا ننهلر بیربیرینه آللاه اجر وئرسین، آللاه ثاواب وئرسین دئییب، گؤروشوب اؤپوشدولر. سونرا ائویمیزه گئتمکدن اؤتورو دار- دودوک پیللهلره ساری گئتدیک. بیز مسجیددن چیخاندا نارین یاغیش یاغیردی. پیادا یولونون آغاجلاری یاغیشدا یویونوردولار.
ائویمیز مسجیده یاخین ایدی دئیه بویوک ننهم مومکون اولسایدی نامازلارینی مسجیدده قیلیردی. ثاوابدیر دئییردی.
مسجیدده منه نه اولموشدو بیلمیرم. آمما قاییدان باش، سانکی گؤی یئره یاخینلاشمیشدی. گونش آرتیق گونش اولموشدو. بالاجا اورهییم سئرچه اورهیی کیمی دؤیونوردو. آیاغلاریم سانکی یئرده دئییلدی. بیر للک کیمی یونگوللهشیب یئر ایله گوی آراسیندا اوچوردوم.
چیسگین یاغیش بالاجا اوزومه چیلهییب کئفیمی داها تاماملاییردی.
سونرالار بؤیودوم. نه دن چات گؤتوردو اینانجلاریم بیلمهدیم!! بویوک ننهم دئین کیمی اولمادی. بیلیکلریم چوخالدیغجا تانری پیلله- پیلله مندن اوزاقلاشدی. او قدر اوزاقلاشدی حیطیمیزده کی لاپ اوجا نردووانلا دا اونا چاتا بیلمهدیم. او اولدوزلاردان دا اوزاغا گئتدی.
داها نه او مسجید تیکرار اولدو، نه او بویالی شوشهلر، نه او حوضورلو گون اورتا چاغی. نه ده من داها او «من» اولدوم.
کئشکه بؤیوک ننهم ساغ اولسایدی، بو سیرری اوندان سوروشاردیم. بلکه سئحیرلی صاندیغچاسیندا بو سورغونون جاوابی تاپیلایدی. آخی او گولاب اییسی وئرن صاندیغچادا من سئودیگیم چوخ شئیلر وار ایدی.
ایلک کره ایدی بؤیوک ننهمله مسجیده گئدیردیم. ننهم، مسجید آللاهین ائوی دیر دئییردی.
یک پاسخ
-
چوخ گوزل
سحرخانیم خیاوی نین شئعری کیمی نثری ده چوخ بیتگین و یئتگیندیر.باشارلار اولسون/ صمدی


text:
کورال اسپرینقز، فلوریدا
کورال اسپرینقز، فلوریدا (اینگیلیسجه: Coral Springs, Florida) آمریکانین فلوریدا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۶۲٫۱۵ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۲۱۰۹۶ نفر دیر. بۇ شهر ۳ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کورال اسپرینقز، فلوریدا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Coral Springs, Florida»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «N» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
اویان نیوز: پئیک داللئسده ویرجینییا ایشتاتیندا اوربیتال پئیک ایستئسالی اوبیئکتلرینده ایشلنیلیب حاضیرلانیب
کوسمیک تخنولوگییالار ساحهسینده آپاریجی شیرکتلردن بیری اولان اوربیتال سجیئنجئس جورپوراتیون (NYSE: ORB) فئورالین ۶-دا Azercosmos اوچون Azerspace/Africasat-1a کوممئرسییا رابطه پیکینین یئکون بوراخیلیش مرحلهسینده اولدوغونو بیان ائدیب. پیک داللئسده ویرجینییا ایشتاتیندا اوربیتال پئیک ایستئهسالی اوبیئکتلرینده ایشلنیلیب حاضیرلانیب.
پئیک فرانسا قویاناسیندا یئرلشهن کورو کوسمودروموندان «آریانئ-۵ راکئت داشیییجیسی واسطهسیله اوربیته چیخاریلاجاق.
بوراخیلیشدان سونرا پئیک اوربیتده سیناقدان کئچیریلهجک. سونرا گمی پئیک اؤز اوربیتال مؤوقئیینی توتاجاق و تدریجهن پیکین ایداره اولونماسی اوزره معلوماتلار باکی و ناخچیوان ایداره اتمه مرکزلرینین گمی-پیکی ایله ایشلهیهجک Azercosmos -آ تقدیم اولوناجاق.
ایدارئتمه مرکزلری اوربیتال-این ایشتیراکی ایله Azercosmos طرفیندن لاییهلندیریلیب و اینشا ائدیلیب. او جملهدن یئروستو آنتئنلر، رادیوالکترونیکا، کامپوتر پلاتفورماسی و کوماندا اوچون پروقرام تأمیناتی، Azerspace/Africasat-1a پیکینه نظارت و ایداره اولونماسی داخیلدیر.
«آذربایجانین ایلک تلکوممونیکاسییا پیکینین بوراخیلماسی آمریکا صنایعسی ایله اوغورلو امکداشلیغین موهوم مقامیدیر»، – آذربایجانین آ ب ش-داکی سفیری ائلین سولئیمانوو بیلدیریب. «بیز بوراخیلیشی سبیرسیزلیکله گؤزلییریک. بو، آذربایجان، قافقاز، اورتا آسییا، آوروپا و آفریقانین جاری و گلهجک رابطه طلباتینی حل ائدجک»، – او قئید ائدیب.
Azerspace/Africasat-1a مالایزییانین « Measat Satellite Systems» شیرکتی طرفیندن ایستیفاده اولونان و «آزرکوسموس» آ س ج-یه ایجارهیه وئریلهن ۴۶ درجه شرق اوزونلوق دایرهسینده گئوستاسیونار اوربیتده یئرلشهجک.
« Azerspace/Africasat-1a پیکی آذربایجان اوچون موهوم کومپونئنتدیر و کومونیکاسییا اینفراستروکتورونون گئنیشلندیریلمهسینه ایمکان وئرهجک، دونیانین دیگر حیسهلری ایله علاقهنی یاخشیلاشدیراجاق»، – Orbital Sciences Corporation شیرکتینین باش ویتسئ-پرئزیدئنتی کریستوفور ریچموند بیلدیریب.
آمریکا سسی


text:
`قاسیرغا` نتیجهلر
خبرلر [26]
- تورکیه فیلیپینه باش ساغلیغی وئریب
- فیلیپین-ده قاسیرغا نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب
- عمان-دا "شاهین" قاسیرغاسی آزی 12 نفرین اؤلومونه سبب اولوب
- ژاپندا قاسیرغا اویاریسی
- امریکانین ویرجینیا ایالتینده فوق العاده وضعیت اعلان ائدیلیب
- هیندوستانین دوغو ساحللری گوجلو قاسیرغانین تأثیرینه معروض قالیب
- فیلیپین-ده "دوژوان" قاسیرغاسی سببیندن 50 مین اینسان تخلیه ائدیلیب
- ژاپونیا-دا یوز مینلرله ساکین گوجلو "هایشن" تایفونو سببیندن تخلیه اولونور
- فیلیپین-ده “تیسوی” قاسیرغاسی 13 نفرین حیاتینا سون قویوب
- فیلیپین-ده “تیسوی” قاسیرغاسی 13 نفرین حیاتینا سون قویوب
- ۲۵۰۰ انسان ایتکین
- اؤلو ساییسی ۳۰ نفره یوکسلدی
- امریکا-دا گوجلو فیرتینا نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 8 نفره چاتیب
- تورکیه قاسیرغا فلاکتینین زیان ووردوغو موزامبیکه یاردیم گؤندریر
- هیندیستاندا قاسیرغادا اؤلن'لرین ساییسی 40ا یوکسلیب
- هاوایی-ده آدا یوخا چیخدی
- قاسیرغا، آنا ایله بالاسینین جانینی آلدی
- قاسیرغا اؤلکهنی فلج ائتدی
- ژاپن-دا گوجلو قاسیرغا
- قاتیل قاسیرغا


text:
یهوه شاهیدلری کیملردیرلر؟
بیز دونیانی یارادان تک بیر آللهی عبادت ائدیریک. مقدس کیتابدا آللهین آدی «یَهُوَه» یازیلیب. عیسی مسیح پیغمبرین یولوایله گئدییمیز اوچون مسیحی آدلانیریق. بیز یوزلر مختلیف ملت و کولتوردن اولساقدا، مقصدیمیز بیردیر. هر بیریمیز باشقالارینا مقدس کیتاب و آللهین پادشاهلیغی، یعنی سماوی حکومتی بارهده اؤیرتمهیه چالیشیریق. یهوه الله و اونون پادشاهلیغی حاقیندا شهادت وئردییمیز اوچون همده یهوه شاهیدلری تانینیریق. لطفا بیزیم سایتیمیزی آراشتیرین. مقدس کیتابی آنلاین اوخویون. اوزوموز و اعتقادلاریمیزلا تانیش اولون.


text:
فرانکوت تون (اینگیلیسجه: Franchot Tone) آمریکالی اوْیونچو. ۲۷ فئوریه ۱۹۰۵ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۳ ایل عؤمر ائلهییب و ۱۸ سپتامبر ۱۹۶۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی کورنل بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1926–68 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Franchot Tone»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده فرانکوت تون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
کۏرلوق \ قېزبستی سولطان (شعر)
سَندَن یئتیم أللریم سنی ایستهییر ایندی،
ساچېن’لا اۏیناماق اۆچۆن دارېخېر بارماقلارېم.
سۏن دفعه تۏخاندېغېن ساچلارېمېن اوجوندا
گئدیب گلیب هر دفعه دوروخور بارماقلارېم.
ایندی سنه بۏیلانان یالقېز گۆنهباخانام،
إویمین پنجرهسی اۆرهڲینه آچېلېر.
بیلیرم کی، بیلمیرسن آدېنې إشیدنده،
گؤزلریمدن دۆنیایا نئجه ایشېق ساچېلېر.
اوزون واخت دېر ایچیم، یاخشې دَڲمیر گؤزۆمه،
حَسرَتینین آلۏوو اۆرهڲیمی قارسېبدې.
هر شئییم اۏلان یئرده سَندَن کۏرلوق چکیرم،
باخېب گۆزگۆدهکینه دئییرَم نه کاسېبدې.
بو گۆن بولودلارېمېز سنی چکمیشدی گؤڲده،
یاواش-یاواش داغېلدېن، یۏخ اۏلدون یاواشجانا.
إله سَنین کیمی’یدی سن ده بئله گئتمیشدین،
آما من گئدنمیرَم سَندَن باشقا هئچ یانا.
سَنین یئرینده اۏلسام آللاه حاقّې گَلردیم،
گَلردیم کی، گؤرهسن گئدنلر قایېدېرلار.
سئومک شیرین یوخونون أن آجې طرفی’یمیش،
گئدیشلر عاشیقلری اؤلنده آیېلدېرلار.


text:
فلپس فلپس
فلپس فلپس (اینگیلیسجه:Phelps Phelps) آمریکالی وکیل، سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو. بون شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ویلیامز کالجی دا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- Pages using infobox officeholder with ambassador from or minister from
- ۱۸۹۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین دومینیکندهکی سفیرلری
- نیویورک سیاستچیلری
- نیویورکلو نیظامیلر
- بون دوغوملولار
- جرزی سیتی سیاستچیلری
- آمریکا سامواسی دموکراتلاری
- ۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر


text:
سوئد و فنلاند هیئتلری تورکیهیه گلیر
جمهورباشقانلیغی سؤزچولوگوندن وئریلهن بیلگییه گؤره، گؤروشمه تورکیه ساعاتی ایله ۱۳.۰۰دا جمهورباشقانلیغی ساراییندا باشلایاجاق
سوئد و فنلاند هیئتلری ناتویا عضولوک باشوورولاری ایله باغلی مصلحتلشمهلر اوچون تورکیهیه گلیر.
خاریجی ایشلر باخانلیغیندان وئریلهن بیلگییه گؤره، سوئد باشباخانلیق اوفیسی دؤولت کاتیبی اوسکار ستنستروم و فنلاند خاریجی ایشلر باخانلیغی موشاویری ژوکا سالووارانین باشقانلیغینداکی سوئد و فنلاند هیئتلری باشکند آنکارایا گله&zw...
-
-
30.06.2022
-
-
30.06.2022
-
30.06.2022

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
دیلیمیزی ائوده قویوب مکتبه گئتدیک / ایواز طاها
(بو موراجیعت بیرینجی کز 1389-جی ایلده یئنی تحصیل ایلی موناسیبتی ایله یازیلمیشدی. اونون بعضی پارچالارینی بیر داها نظرینیزه چاتدیریرام. )
1. اوشاقلاریمیز اوخوللارا گئتدیلر، باجیلاریمیز، قارداشلاریمیز ایسه بیلیمیوردلارینا. هئچ بیرینین قولتوغوندا آنادیلینده بیرجه کیتاب یوخ.
2. فارس دیلی آکادئمیاسی وظیفهلرینین یالنیز بئشینجی مادهسینده، اؤزلری دئمیشکن “یئرلی مدنیتلرین قورونوب ساخلانماسی”ـنا ایشاره اولونور. بو ایشاره باشقا میللتلره کورون ایشیق ساچیرسا، جوملهنین داوامی اومیدلری پوچا چیخاریر. بللی اولور کی، آکادئمیکلر رسمی دیلی داها دا گوجلندیرمک اوچون اولکهنین قیراقـ بوجاغیندا گؤزدن قاچیمیش “فارسجا فولکلور، آدلار و ایصطیلاحلار”ی توپلاماغا وورنوخورلار. گؤزلهنیلمز دئییل، بو فرهنگیستانین سوی آغاجینین کؤکو 1935ـجی ایله گئدیب چیخیر. همین ایلده ممالک محروسهده یایغین اولان آذربایجان تورکجهسی ایله یاناشی باشقا دیللری فارسجانین خیرینه محو ائتمک اوچون بیرینجی فرهنگستان یاراندی. اینگیلیسلر بویورموشدولار، بیر زامان توپلارینی ویئنا داروازاسینا سؤیکهمیش تورکلردن زهلهلری گئدیر.
واختیله فرهنگستان چئورهلری گومان ائدیردیلر چاغداش نسیل توراپاغا قاریشدیقدا دیلدن یالنیز خاطیره قالاجاق، سونراکی نسیل مکتب گوجونه کوتلهیه سیرینمیش یئنی دیله آلیشاجاق.
3. نهایت “بیزی بونا آلیشدیراجاقلار” دئیه، 89 ایلدیر بئله اولور. 89 ایلدیر زورلا وئریلمیش کیتابلاری قولتوغوموزدا ساخلاییریق، آنا دیلیمیزی ایسه اورهییمزده. من اورحان پاموکا یازاندا کی، بیزیم بیریمیز ائویمیزی ایتیرمیشیک (قاراباغدا)، او بیریمیز ایسه دیلمیزی (تبریزده)، سؤز دیلین اوغورلانمیش “یازی”سیندان گئدیردی، بیریا مظلومیتینین باهاسینا کؤنلوموزده قورویوب ساخلادیغیمیز دانیشیق دیلیندن دئییل. هر ایل دیلیمیزی ائوده قویوب مکتبه گئتدیک، آمما دیلسیزلییه آلیشمادیق. شاهلار سانیردیلار زامان آخاریندا رضا خانین یوخولاری چین اولاجاق، اولمادی. شاه دئییردی اوردونون [ارتشین] مطبخ ایشچیلری ده متجاسرلره (پیشهوری بئله آدلاندیریلمیشدی) قولاق بورماسی وئرمهیی باجاریرلار. آمما بئله اولمادی، پیشهوری دوغما کور نیفریتیمزده یاندیسا، شهریارین ساده دیلینده دیلیمیز پؤهرهلندی. دیل آستارادان استرآبادا قدهر آیاقلانیب یئریمهیه باشلادی، بوغونتو ایللرینده “سازیمین سؤزو” کیمی دیل آبیدهسی یاراندی.
4. اوشاقلاریمیز اوخوللارا گئتدیلر، باجیلاریمیز، قارداشلاریمیز ایسه بیلیمیوردلارینا. هئچ بیرینین قولتوغوندا آنادیلینده بیرجه کیتاب یوخ. تکی دوغما کیملیک وئرگیسی بئیینلریندن، سئویملی آنادیل سئوگیسی ایسه اورهکلریندن اکسیک اولماسین.
باجیلاریم، قارداشلاریم، مکتب یاددیرسا، دیلی یادیرغامایین، دیلیمیزی ائوینیزده یئترینجه اؤیرهنین!
1389 ـ جو ایلین مهر آیی


text:
سوخو ۳۵
سوخو سو-۳۵ (روس دیلی: Cyxoй Cy-35)ناتو راپورت آدی فلانکر -ای . بیر نوخدالی و بیر کابینلی ساواش اوچاقی .نئچه جوره ایش گورن و جوت موتور چوخ اونملی و گوزه گلیم ایشلری وار.روسیه ده قوشولوب.
سوخو 27 ساواش اوچاقی اوزوندن یئنی اولوب و قوشولوب.باشدا آدی سوخو 27 ام تانینیدی هابئله یئنی ایشلرینه گوره آدی سوخو 35 و یئنی بیر ورژن اولدو.ایندی 10 اوچاقدان چوخ روسیه اوردوسوندا روس شوالیه لری ال آلتیندا ایشلئنری بو اوچاق برزیل و هیند و گونئی کوره اۆچون بیلندیریلیب.
1980 جی ایلده روسیه سوخو 27 اوچاقلارین یئنی ائتماقدا بیر یئنی و اونملی آیرودینامیک ایش یاراتدی اونون مانور ایشلری اونملی موتورلاری گوجلو و گئدیمی یاخشی اولدو.الکتورنیک و رادار و اوچاق ایرتیباط ایشلری یئنی تکنولوژودان فایدالانیب.بیرینجی اوچاشی 1988 جی ایلین ژوئن آیندا اولدو.هابئله ایندی سوخو 37 بو اوچاقین یئنی اولنموشو اولور و سوخو 37 ائلیه بیلر اوز اوچماق مسیرین بیر لحظه ده دئیشسین .لاب تکنولوژیک و اونملی ایش سوخو 35 بی ام 4++ قورودا اولور و 5 جی اوچاقلارا لاب یاخین اوچاقدی.2010 جی ایلده سوخو 35 اس دوزلینیش فابریکاسی روسیه ده ایشه سالیندی.
قایناقدَییشدیر
[۱] اینگلیسیجا ویکی پدیاده یارانمیش (اوکتوبر 2016)


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېرانلار: آیهان میانالې، علیرضا فرشی
اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې
قابریئل قارسییا مارکئز (رۏمان) (اۆچۆنجۆ بؤلۆم)
ایکینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی…
ساعات بئشده تشویش ایچینده اۏیاندېم، چۆنکی منیم بازار گۆنۆ مقالهم گۆندۆز اۏن ایکیده دۆزنلهمهده ماسانېن اۆستۆنده اۏلمالې ایدی. اؤز دقیق زامانېندا، آی بدیرلهنن واخت دالېمدا همیشهکی آجېشمانې حیسّ إدهرَک، باغېرساغېمې بۏشالتدېم و سویو بوراخماق اۆچۆن زنجیری چَکَنده دویدوم کی، بۆتۆن کئچمیش حیرص-حیکّهم، اینجیکلیکلریم یویولوب کانالا آخدې. ماتېر و گئیینمیش حالدا اۏتاغا قایېداندا قېز یاتاقدا یانپؤرتۆ دورومدا اوزاناراق آیاقلارېنې آرالایېب، صۆبح چاغېنېن دینجلیک گتیرَن شفقلری آلتېندا اؤز باکیرهلیڲینین اۏرتاقسېز آغاسې کیمی یاتمېشدې. «آللاه سنی قۏروسون»، – من پېچېلدادېم. جیبیمدهکی پوللارې – اؤزۆمده قالاسې و اۏنا چاتاسې پوللارېن هامېسېنې یاستېغېنېن اۆستۆنه قۏیوب، همیشهلیک آیرېلاراق، آلنېندان اؤپدۆم. بۆتۆن گؤرۆش إولری کیمی بو إو ده صۆبح چاغې داها چۏخ جَنّته بنزهییردی. هئچ کیم’له راستلاشماماق اۆچۆن باغا آچېلان قاپېدان چېخدېم. کۆچهده، گۆنَشین آلتېندا یئنه دۏخسان یاشېمېن آغېرلېغېنې حیسّ إتدیم و بو گئجهنین دقیقهلریندن اؤلهنه قدر قالان آنلارېمې سایماغا باشلادېم.
اۆچۆنجۆ بؤلۆم
من بو خاطیرهلری گۆوهنین، آغاجقوردونون ایچین-ایچین یئدیڲی رَفلرین اؤز-اؤزۆنه اوچدوغو کیتابخانادا، آنا-آتامېن کیتابخاناسېندان قالمېش چۏخ آز شئیین إحاطهسینده یازېرام. جۆربهجۆر سؤزجۆکلریم، دۏن بئنیتۏ پئرئس قالدۏسون «میللی إپیزۏدلار» سېراسېندان بیرینجی کیتابې و آنامېن وریندن یارانان خسته چاغېنې آنلاماغې اؤرگندیڲیم «سئحرلی داغلار» بو دۆنیادا ایلک-سۏن گؤرهجهییم ایشلر اۆچۆن، دئمه، کیفایت ایمیش.
قالان مۏبلدان و مندن فرقلی اۏلاراق، ایری یازې ماسام، گؤرۆنۆر، أعلاء وضعيّتده دیر، واخت اۏنا تۏخانمایېب، چۆنکی اۏنو آتا بابام، کئچمیش گمی دۆلگهری نجیب آغاجدان دۆزلدیب. حتتا هئچ نه یازماسام دا، هر سَحَر داها یاخشې ایشلره توتوشدوراسې عینادجېللېق’لا، عوجباتېندان نه قدر عئشقبازلېقدان ألیمین چېخدېغې بو ماسانېن آرخاسېندا اۏتورورام. بیلگی کیتابلارې همیشه ألیمین آلتېندا دېر: «ایسپانیا کرال آکادئمیسینین بیرینجی آندامانلې لۆغتی»نین 1903-نجۆ ایل نشری ایکی جیلدده؛ دۏن سئباستیان کاوارروبیاسېن «کاستیل و ایسپان دیلینین اینجیلری»؛ آندرئس بئلۏنون قراماتیکی، هانسې’سا سؤزۆن آنلامېنې دقیقلشدیرمهڲه إحتیاج یارانار’سا؛ دۏن خولیۏ کاسئراسېن أن یئنی «ایدئۏلۏژی لۆغت»ی، أساسن آنتۏنیم و سینۏنیملره گؤره؛ آنامېن بئشیکدن بیلدیڲیم دیلینده منه یاردېمچې اۏلان نیکۏلا زینقارئللینین «Vocabolario dela Lingua İtaliana» و اۏ بیری ایکی دیلین اولو باباسې اۏلدوغو اۆچۆن آنا دیلیم حئساب إتدیڲیم لاتېن دیلی لۆغتی.
یازې ماسامېن سۏل طرفینده بازار گۆنۆ یازدېغېم مقالهلر اۆچۆن همیشه بئش عدد اؤزل فۏرماتلې کتان کاغېذ و مۆرَکَّب اۆچۆن قومقابې اۏلور، چۆنکی اۏنو ایندیکی سوچکن یاستېقدان اۆستۆن توتورام. ساغدا جالامایۏ و قېزېل اوجلو قلم اۆچۆن یۆنگۆل آغاجدان آلتلېق دورور، چۆنکی هله ده أل’له، قشنگ خط’له یازېرام، بونو دا منه سۏن نفسینه قدر نۏتاریوس و وکیل ایشلهین أرینین ایلان-قورباغا دفترخانا خطینه اۏخشاماسېن دئیه فلۏرینا دئ دیۏس (Florina de Dios) اؤرگهدیب. ایلک چاغلاردا قورقوشون حرفلرین حجمینی حئسابلاماق و متنی صفحهلمک آسانلاشسېن دئیه قزئتدن تاپشېرمېشدېلار کی، ماکینادا یازاق، آنجاق من بو سفئح یؤنتَمی منیمسهیه بیلمهدیم. بونا گؤره سېخېلسام دا، قۏجامان أمکداش حاققېمدان یارارلانېب، یئنه أل’له یازېردېم، سۏنرا ایسه آغاجدَلَن کیمی متنی بیرنفَسه ماکینایا دؤیَجلهییردیم. ایندی تقاعۆده چېخسام بئله، سېرادان چېخمامېشام، منی اینجیتمهسینلر دئیه تئلئفۏن سؤندۆرمک و چیڲنیمین اۆستۆندن یازدېغېما گؤز قۏیان اۏلماسېن دئیه إوده ایشلهمک کیمی یۆکسَک ایمتیازدان یارارلانېرام.
***
من تک یاشایېرام – نه ایت، نه قوش ساخلایېرام، چتین گۆنلریمده دادېما چاتان و هفتهده بیر دفعه منه باش چَکَن وفالې دامیانادان ساوایې بیر خیدمتچیم ده یۏخ دېر، آنجاق اۏ دا کۆت اۏلماغې جهنَّم، اۆستهلیک، فرسیز دیر. آنام اؤلۆم آیاغېندا منه یالواردې کی، گنج آغ قادېن’لا إولَنیم و بیزیم، أن آزې، اۆچ اوشاغېمېز، اۏنلاردان دا بیری قېز اۏلسون کی، بو قېزا اۏنون، اۏندان اؤنجه آناسېنېن، ننهسینین داشېدېغې آدې وئرک. آنامېن خواهیشینی اونوتمامېشدېم، آنجاق گنجلیک چاغېم اۏ قدر اوزانمېشدې کی، منه إله گلیردی، إولنمک هئچ واخت گئج دَڲیل. اۏ واختا قدر کی، پرادۏماردا گۆناۏرتانېن ایستیسینده، پۏلۏمارئس دئ کاسترۏنون عائلهسی یاشایان إوده قاپېنې سهو سالېب، اۏنلارېن کیچیک قېزې خیمئنا اۏرتیسی سیئستا زامانې یاتاق اۏتاغېندا چېلپاق دورومدا گؤردۆم. اۏ، کۆرهڲی قاپېیا طرف اوزانمېشدې و باشېنې إله تئز دؤندردی کی، گیزلَنمهڲه ماجال تاپمادېم. «اۏی، عۆذر ایستهییرم»، – نهایت، دیللندیم، اۆرهڲیم ایسه آز قالېردې سینهمدن چېخسېن. قېز گۆلۆمسهییب، جئیران کیمی چئوریلهرَک، اؤزۆنۆ بۆسبۆتۆن منه گؤرسَتدی. اۏتاقدا اۏندان باشقا هئچ کیم و هئچ نه یۏخ ایدی. اۏ، تامام لۆت دَڲیلدی، چۆنکی مانعهنین اۏلَمپیکی کیمی قولاغېنېن دالېنا نارېنجې لچکلری اۏلان زَهَرلی گۆل تاخمېشدې، ساغ بیلهڲینده قېزېل قۏلباق، بۏینوندا ایسه خېردا میرواریدن بۏیونباغې گؤزه دَڲیردی. تَصَوّۆرۆمه گتیرمزدیم کی، نه واخت’سا بوندان دا والهإدیجی بیر شئی گؤره بیلهرم و ایندی إعتیراف إدیرم کی، دۆز فیکیرلشمیشَم.
اؤز یؤندمسیزلیڲیمدن اوتانېب، اۏنو همیشهلیک اونوتماق مَقصَدی ایله قاپېنې اؤرتدۆم. آما خیمئنا اۏرتیس اۏنو اونوتماغا ایمکان وئرمهدی. عۆمومی تانېشلارېمېز واسیطهسی ایله گؤندَردیڲی مکتوبلاردا گؤرۆشه چاغېرېردې، حدهلهییردی و بیر کلمه بئله کسمهسک ده، شاییعه بوراخدې کی، گویا، بیر-بیریمیزدن اؤترۆ دَلی-دیوانهییک. مۆقاویمَت گؤرسَتمک مۆمکۆن اۏلمادې. اۏنون گؤزلری چؤلپیشیڲینین گؤزلرینه اۏخشایېردې، پالتاردا دا چېلپاق اۏلدوغو قدر جاذیبهلی ایدی، قېزېلې گۆر ساچلارې ایسه اۏ درَجهده قادېن ایینسهییردی کی، گئجهلر یاستېغې قوجاقلایېب، هؤنکۆر-هؤنکۆر آغلایېردېم. بیلیردیم کی، آرامېزدا محبّت دئییلن شئیدن صؤحبَت گئده بیلمز، آنجاق اۏنون ایبلیسانه جاذیبهسی منی یاندېرېب-یاخېردې و من قارشېما چېخان یاشېلگؤزلۆ فاحیشهلر’له یاتا-یاتا راحاتلېق تاپماغا چالېشېردېم. آنجاق پرادۏمارداکې یاتاق’لا باغلې خاطیرهنین ألۏوونو سؤندۆره بیلمهدیم، اۏنا گؤره سیلاحې یئره قۏیدوم – اۆزۆک تاخېب، ترۏیتسا بایرامېنا قدر تۏی اۏلاجاغېنې بیلدیرمک’له، رسمَن إولنمک تکلیفی إتدیم.
بو خبر کۆبار کلوبلارېندان چۏخ، چین محلهسینده های-کۆی یاراتدې. منیم نیشانېم مسیحی أخلاق نۏرمالارېنا رعایَت إدیلمک’له گلین إوینین إیوانېندا، آمازۏن اۏرکیدهلری و آیېدؤشهڲی دیبچکلرینین إحاطهسینده اۏلدو. آغ کتان کۏتشالواردا هديه ایله – نهسه خېردا بیر شئی، یا ایسویچره شۏکۏلاتې ایله آخشام ساعات یئددیده اۏرایا گلدیم و اۏ دؤور رۏمانلارېنداکې آرادۆزَلدن قادېنلار کیمی مۆرگۆلهین آرخئنید خالانېن نظارَتی آلتېندا یارې إیهام’لا، یارې جیدّی آخشام ساعات اۏنا قدر صؤحبَت إتدیک.
بیر-بیریمیزی یاخېندان تانېدېقجا خیمئنا اؤزۆنۆ آچېق-آشکار إحتیراصلې آپارېردې، یایېن ایستیلری باشلایاندان ایسه کۏفتاسېنېن یاخاسې بیر آز دا آچېلدې، یوبکاسې داها دا گؤدهلدی و بۆتۆن بونلارېن قارانلېقدا هانسې داغېدېجې گۆجه مالیک اۏلاجاغېنې تَصَوّۆر إتمک چتین دَڲیلدی. نیشانلاناندان ایکی آی سۏنرا دانېشماغا سؤزۆمۆز قالمامېشدې و اۏ، بیر کلمه ده دئمَزدن، سادهجه، یۆن ایپدن پاپېش تۏخوماغا باشلاماق’لا اوشاق مسألهسینی گۆندهمه گتیردی. تربییهلی آداخلې کیمی من ده تۏخوماغې اؤرگندیم و بیز تۏیا قدر قالان ساعاتلارې بئله آنلامسېزجاسېنا کئچیرتدیک، من اۏغلان اوشاقلارې اۆچۆن ماوی، اۏ ایسه قېزلار اۆچۆن چهرایې پاپېشلار تۏخویوردو، کیمین دۆز تاپاجاغېنې بیلنه قدر بیر یېغېن پاپېش هؤردۆک. ساعات اۏنو وورار-وورماز فایتۏنا مینیب، لذّتلی بیر گئجه یاشاماق اۆچۆن چین محلهسینه جوموردوم.
سوبای یاشامېم’لا ویداعلاشمام شَرَفینه های-کۆیلۆ مراسیملرین تشکیل إدیلدیڲی چین محلهسی اۆزۆجۆ مراسیملرین کئچیریلدیڲی عۆمومی کلوبون تام عکسی ایدی. همین تضاد بو ایکی عالَمدن هانسېنېن، حقیقتن، منیم اۏلدوغونو آنلاماغېما کؤمَک إدیردی و ایللۆزییا یاراندې کی، ایکیسی ده منیم دیر، آنجاق هر بیری اؤز واختېندا: اۏنلارېن بیرینده اۏلاندا اۏ بیرینین دَنیزه چېخان گمی کیمی یانېقلې آه-ناله ایله نئجه اوزاقلاشماغا باشلادېغېنې حیسّ إدیردیم. تۏی عَرَفهسینده «تانرې قۆدرتی» فاحیشهخاناسېنداکې ضیافت شهوتدن باشېنې ایتیرمیش ایسپان کئشیشینین عاغلېنا گلَن مراسیم’له سۏنا چاتدې. منیم’له سۏن نَفَسهجن مۆقَدَّس قایدا-قانونلار’لا کبینده اۏلمالارې اۆچۆن اۏ، بۆتۆن فاحیشهلرین اۆزۆنه دوواق اؤرتۆب، نارېنج چیچهڲی ایله اۏنلارې بزهدی. بو، بؤیۆک کۆفر گئجهسی ایدی، چۆنکی اۏنلارېن ییرمی ایکیسی منی سئوهجکلرینه و منه ایطاعت إدهجکلرینه، من ایسه قبرهجن اۏنلارا صادیق قالاجاغېما و دایاق دوراجاغېما آند ایچدیم.
باغېشلانماز سهو إتدیڲیمی دۆشۆندۆڲۆمدن، گئجهنی یاتا بیلمهدیم. دان یئری سؤکۆلۆردۆ، من ایسه اؤتۆب کئچن عؤمرۆمۆ یاشایاراق، قۆلّهدهکی ساعاتېن یئددینی – کیلیسادا اۏلاجاغېم واختې بیلدیرَن قۏرخونج زنگینی سایېردېم. تئلئفۏن ساعات سککیزده چالماغا باشلایېب، بیر ساعاتدان آرتېق اوزون-اوزادې، عینادکارلېق’لا جینگیلدهدی. جاواب وئرمک نهدیر، نفسیمی ده دَرمیردیم. ساعات اۏنا یاخېن قاپېنې یومروق’لا دؤڲمهڲه باشلادېلار، سۏنرا تانېش، حیرصلی سَسلر إشیدیلدی. قۏرخوردوم کی، قاپېنې دا قېرالار، آنجاق ساعات اۏن بیره یاخېن إوه بؤیۆک فلاکتدن خبر وئرَن آغېر سۆکوت چؤکدۆ. من اۏندا آغلادېم، هم اۏنا، هم ده اؤزۆمه آغلادېم و اۆرَکدن دوعا إلهدیم کی، عؤمرۆمۆن سۏنوناجان هئچ زامان اۏنون’لا گؤرۆشمهییم. گؤرۆنۆر، هانسې’سا مۆقَدَّسین قولاغې آلېبمېش، چۆنکی خیمئنا اۏرتیس إله همین گئجه اؤلکهدن گئدیب، بیر ده ییرمی ایلدن سۏنرا، اوغورلو نیکاحدان منیم اۏلا بیلهجک، یئددی اوشاق تؤرهدیب قایېتدې.
جمعيّته مئیدان اۏخودوغوما گؤره ایشده قالماغېم و «Diario de-la-Pas»دا کؤشهمی ساخلاماغېم منه بؤیۆک چتینلیکلر باهاسېنا باشا گلدی. آنجاق مقالهلریمی اۏن بیرینجی صفحهیه هئچ ده بو نهدَندَن کئچیرمهدیلر، سادهجه، یاشامېمېزا هئچ نه ایله حئسابلاشمایان 20-نجی عصر سۏخولدو. شَهَرده آنجاق ترقّیدن دانېشېردېلار. هر شئی دَڲیشمیشدی؛ طَيّارهلر اوچوردو و هانسې تدبیرلی آدامسا «یۆنکئرس»دن مکتوب دۏلو تۏربا آتېب، آویاپۏستو ایختیراع إتدی.
یئگانه دَڲیشمهڲن شئی منیم بازار گۆنۆ قزئتده درج اۏلونان مقالهلریم ایدی. گنج نسیل داییم بو مقالهلری تنقید إدیردی، اۏنلارې یاندېرېب کۆله دؤندریلهسی قدیمدن قالما مۆمیا آدلاندېرېردې، آنجاق من تسلیم اۏلموردوم و یئنی آب-هاوایا اویمازدان اؤز ایشیمده ایدیم. من هئچ نهیه فیکیر وئرمیردیم. قېرخ یاشېم وار ایدی، گنج دۆزنلهییجیلر مقالهلریمه چَرَنچینین کؤشهسی آدېنې قۏیموشدولار. دایرئکتۏر منی اۏتاغېنا چاغېرېب، مقالهلریمی یئنی آب-هاوایا اویقونلاشدېرماغې خواهیش إتدی. ایندیجه اؤزۆ فیکیرلَشیب تاپېبمېش کیمی طَمطَراق’لا دئدی: «دۆنیا ایرهلییه گئدیر». «بَلی، من بیلدیردیم، – همیشهکی کیمی ایرهلی گئدیر، آنجاق گۆنَشین باشېنا فېرلانېر». اۏ، منیم بازار گۆنۆ مقالهلریمه تۏخانمادې، چۆنکی باشقا خبر ترتیباتچېسې تاپا بیلمهدی. ایندی اۏنون حاقلې اۏلدوغونو آنلایېرام و نهیه گؤره حاقلې اۏلدوغونو دا دئیه بیلهرم. یاشام بورولغانېنېن قامارلادېغې منیم نسلیمین جاوانلارې جان-باش’لا گلهجَک حاققېندا خۏش آرزېلارا اویموشدولار، آنجاق سرت گرچکلیک گلهجهڲین هئچ ده اۏنلارېن آرزېلادېغې کیمی اۏلمادېغېنې گؤرسَتدی و اۏندا خیفّت إتمهڲه باشلادېلار. بازار کؤشهلریم ده بئله ایدی، کئچمیشین قالېقلارې آراسېندان قازېلېب اۆزه چېخاردېلان آرکۏلۏژی تاپېنتې کیمی اۏ یالنېز قۏجالارا یۏخ، قۏجالماقدان قۏرخماماق اۆچۆن گنجلره ده یارایېردې. مقالهلریم یئنه أن اۏخوناقلې یازېلار جرگهسینه کئچدی، حتتا بعضن بیرینجی صفحهیه ده چېخاردېلېردې.
مندن سۏروشانلارا همیشه حقیقتی دئییرَم: گزهڲـَن قادېنلاردان ماجالېم اۏلمادې إولَنهم.
آنجاق إعتیراف إتمک لازېم دېر کی، بو ایضاح دۏخسان یاشېم تامام اۏلدوغو گۆنه قدر، رۏزا کابارکاسېن إویندن چېخېب، بیر ده هئچ واخت طالئعیمی سېناغا چکمهیهجهڲیمی قطعی قرارا آلان دقیقهیهجن عاغلېما گلمهمیشدی. من اؤزۆمۆ باشقا آدام سانېردېم. پارکېن دَمیر چَپَری یانېندا موندیرلی آداملار’لا راستلاشاندا اۏوقاتېم دَڲیشدی. دامیانانې دیزلرینی یئره قۏیوب، دؤشهمهنی یویان واخت گؤردۆم و اۏنون یاشېنا گؤره طراوَتلی قالمېش بودلارېنا گؤزۆم ساتاشاندا، بَدَنیمدن چۏخدان اونوتدوغوم تیترتمه کئچدی. یقین بونو دویدو، چۆنکی یوبکاسېنې آشاغې چَکدی. نه قدر ایستهسهم ده، اؤزۆمۆ ساخلایا بیلمهییب سۏروشدوم: «دامیانا، دئیین گؤرۆم، نهلر’سه یادېنېزا دۆشۆر؟» «هئچ نه یادېما دۆشمۆردۆ، – اۏ دئدی، – آنجاق سیزین سوالېنېز بونو یادېما سالدې». اۆرهڲیم سېخېلدې. «من هئچ واخت سئومهمیشم»، – إعتیراف إتدیم. اۏ، درحال جاواب وئردی: «من ایسه سئومیشَم. – و اؤز ایشینی دایاندېرمادان سؤزۆنۆ بیتیردی: – من ییرمی ایکی ایل سیزین دردینیزدن اؤلمۆشَم». اۆرهڲیم چېرپېندې. وضعيّتدن لَیاقت’له چېخماق اۆچۆن دئدم: «بیز بیر-بیریمیزه هئچ ده پیس یاراشمازدېق». «بونلارې منه ایندی نییه دئییرسینیز، – اۏ حیدَّتلَندی، – بو ایندی هئچ تَسَلّی اۆچۆن ده یارامېر». من إودن چېخاندا اۏ، چۏخ عادی طرزده دئدی: «سیز اینانمایاجاقسېنېز، آنجاق آللاها شۆکۆر، من هله ده قېزام.» سۏنرا گؤردۆم کی، إوین هر یئرینده وازالارا قېرمېزې قېزېلگۆللر قۏیوب، یاستېغېن اۆستۆنه ایسه آچېقجا: «یۆز ایل عؤمۆر سۆرمهنیزی آرزېلایېرام». بیر گۆن قاباق یارېیا قدر یازدېغېم مقالهنی بو خۏشاگلمز دویقو ایله داوام إتدیردیم. اۏنو بیرنفَسه بیتیردیم، اۆرهڲیمدهکیلرین هامېسېنې بۏشالتدېم، آنجاق آغلایان اۆرهڲیمین هؤنکۆرتۆسۆنۆن إشیدیلمهسینه ایمکان وئرمهدیم، إله بیل، قو قوشونون بۏغازېنې بیردن اۆزدۆم.
گئجیکمیش ایلهامېمېن جۏشقون واختېندا اؤز اوزون و شرفلی یاشامېما، أصلا اؤلمک فیکرینده اۏلمازدان، عریضه ایله نؤقطه قۏیماق قرارېنا گلدیم.
مقالهنی دۆزنلهمهنین قبول اۏتاغېنا وئریب، إوه قایېتماق ایستهدیم. آما مۆمکۆن اۏلمادې. آد گۆنۆمۆ قئید إتمک اۆچۆن دۆزنلهمهنین أمکداشلارې تام هئیأتده یېغېلېب منی گؤزلهییردیلر. بینادا تعمیر گئدیردی، هر یانا تاختا-توختا، زیر-زیبیل یېغېلمېشدې، آنجاق آد گۆنۆم مۆناسیبتی ایله ایشی دایاندېرمېشدېلار. هاچاآیاغېن اۆستۆنه بَزَکلی کاغېذلارا بۆکۆلمۆش هديهلر، سببکارېن ساغلېغېنا ایچمَکدن اؤترۆ ایچکیلر دۆزۆلمۆشدۆ. هامې ایله بیر-بیر خاطیره شکلی چکدیرهنه قدر فۏتۏآپاراتلارېن گۆر ایشېق پارتلایېشلارېندان قولاغېم عمللیجه باتدې، گؤزلریم قاماشدې.
آنجاق رادیۏدان، شَهَر مطبوعاتېندان: مۆحافیظهکار «پرئنسا» و لیبئرال «إرالدۏ» سَحَر قزئتلریندن، سئنساسییالار اۆزره ایختیصاصلاشمېش، اۆرَکپارچالایان إحتیراصلاردان بحث إدن کیچیک رۏمانجېغازلار چاپ إتمک’له جمعيّتدهکی گرگینلیڲی گؤتۆرمهڲه چالېشان آخشام قزئتی «ناسیۏنال»دان گلَن ژورنالیستلری گؤرنده سئویندیم. اۏنلارېن بورادا اۏلماسې تعجّۆبلۆ دَڲیلدی. شَهَر بئله کؤکلَنمیشدی: مارشاللار نشرییّات ساواشلارې آپاراندا عادی دؤڲۆشچۆلرین دۏستلوغو قۏرویوب ساخلاماسې همیشه یاخشې قبول اۏلونوردو.
ایش واختې اۏلماسا بئله، رسمی سئنزۏر کرۏنیمۏ اۏرتئقا دا بورادا ایدی، بیز اۏنو موردار قار آدامې آدلاندېرېردېق، چۆنکی گئجه همیشه عئینی ساعاتدا اؤز قانلې مۆستبید قلمی ایله تاپېلېردې. و سحرکی بوراخېلېشدا مۆخالیف بیر حرف قالمایانا قدر اۏتوروردو. قرامماتیک آراشدېرمالارېما، یا ایسپانجادان منه داها ایفادهلی گؤرۆنن ایتالیان سؤزلری ایشلَتدیڲیمه، سیام إکیزلری کیمی قېرېلماز صورتده بیر-بیرینه باغلې اۏلان ایکی دیلدن قوللانماقدا نۏرمال حال سایېلدېغېم اۆچۆن اۏنلارې دېرناغا آلمادېغېما و کورسیو’له سئچدیرمهدیڲیمه گؤره اۏنون منیم’له هئچ آراسې یۏخ ایدی. دؤرد ایل بو حیسّدن اینجیییب، نهایت، هر ایکیمیز بونو اؤز شعوروموزون مۆکممل اۏلماماسېنېن حئسابېنا یازدېق.
کاتیبهلر اۆستۆنده دۏخسان شام یانان کئیکی سالۏنا گتیرنده ایلک دفعه یاشادېغېم ایللرین سایېنې حیسّ إتدیم. تبریک ماهنېسې اۏخونان واخت گؤز یاشلارېمې زۏر’لا ساخلایاندا، هاچانسا خاطېرلایاجاغېمې عاغلېما بئله گتیرمهدیڲیم اۏ قېز گئجیکمیش مرحمَت حیسّی ایله قفیل یادېما دۆشدۆ. بیردن ساکیتلیک چؤکدۆ و کئیکی کسمک اۆچۆن کیمسه پېچاغې منه وئردی. آتماجالاردان قۏرخوب، هئچ کیم نیطق سؤیلهمک ایستهمیردی. جاواب نیطقی سؤیلهمک ایسه منیم اۆچۆن اؤلۆمدن بئتَر ایدی. مراسیمین سۏنوندا هئچ واخت رغبت بسلهمهدیڲیم دۆزنلهمه مۆدۆرۆ اینصافسېزجاسېنا بیزی گؤڲدن یئره إندیردی. أعلاحضرَت سببکار، ایندی ایسه دئیین، مقالهنیز هانې؟
دۆزۆنۆ دئسَم، بۆتۆن بو واخت ایچینده مقاله کؤز کیمی جیبیمی یاندېرېردې، آنجاق مراسیم منی إله هیجانلاندېرمېشدې کی، اۏنو ایستئعفا عریضهمله کۏرلاماغا اۆرَک إلهمیردیم. من دئدیم: «بو دفعه یۏخ دېر». دۆزنلهمه مۆدۆرۆ کئچن عصردن بری باش وئرمهین بو یۏلوئریلمز خطادان چۏخ
ناراضې قالدې. «باشا دۆشۆن، – اۏنا ایضاح إتدیم، – چۏخ آغېر گئجه کئچیرمیشَم، یوخودان دوراندا باشېمې قالدېرا بیلمیردیم.»
«باخ إله بوندان یازاردېنېز، – اؤزۆنه خاص اۏلان ایستئهزا ایله دئدی. – دۏخسان یاشدا یاشامېن نئجه اۏلدوغونو ایلک منبعدن اؤرگنمک اۏخوجویا ماراقلې گَلردی». کاتیبهلردن بیری صؤحبَته قارېشدې. «بلکه، بو سیر دیر، اۏ، منه بیج-بیج باخدې. – دۆز دئمیرَم؟» عمللیجه پؤرتدۆم. «لعنته گلهسن، – دۆشۆندۆم، – نه شیت هنک دیر». باشقا بیر کاتیبه گۆلهرَک، بارماغې ایله منی گؤرسَتدی. «نه گؤزَل دیر! اۏ هله قېزارماق قابیلییَّتینی ده قۏرویا بیلیب». اۏنون أدبسیزلیڲیندن داها آرتېق قېزاردېم. «یقین، قېزقېن گئجه اۏلوب، -بیرینجی کاتیبه دیل بۏغازا قۏیموردو. – پاخېللېغېم توتور!» و بۏیالې دۏداقلارې ایله یاناغېما مؤهۆر باسدې. فۏتۏقرافچېلار بیر هایا بند ایدیلر. گۆر ایشېق پارتلایېشلارېندان گؤزۆم قاماشمېش حالدا ألیازمانې دۆزنلهمه مۆدۆرۆنه وئریب، گؤتۆر، دئدیم، هَنَک إدیردیم و سۏن آلقېش سسلری آلتېندا تئز آرادان چېخدېم کی، یارېم عصر کۆلۆنگ ووردوغوم حۆجرهدن ایستئعفا وئردیڲیمی جماعت بیلنـده اؤزۆم اۏرادا اۏلمایېم.
ناراحاتلېق حیسّی آخشام إوده هديهلری آچاندا دا منی ترک إتمهمیشدی. لینۏتیپچیلر یانېلېب، اؤنجهکی آد گۆنلریمده باغېشلانان اۆچ قهوهبیشیرندن بیرینی ده ایندی وئرمیشدیلـر. مَطبَع ایشچیلری حئیوان یئتیشدیرمه مۆسّیسهسیندَن آنقۏرا پیشیڲینی گؤتۆرمهڲیمه بلدییهنین ایجازهسینی آلمېشدېلار. رهبرلیک نهلر اۆچۆن’سه رمزی گۆذَشتلر وئرمیشدی. کاتیبهلرین هديهسی دۏداق بۏیاسې ایله اؤپۆش ایزلری قۏیدوقلارې اۆچ جۆت ایپک آلت پالتارې و اۏنو سۏیوندورماق اۆچۆن اؤز خیدمتلرینی تکلیف إتدیکلری آچېقجا ایدی. فیکیرلَشدیم کی، قۏجالېغېن گؤزَللیکلریندن بیری ده بو دېر – گنج قېزلار سَنین داها هئچ نهیه یارامادېغېنې دۆشۆنۆب، بئله دیلخۏشلوغو اؤزلرینه روا گؤرۆرلر.
آشکئنازینین ایفاسېندا شۏپئنین ییرمی دؤرد پرئلۆدییاسې یازېلمېش والې کیمین گؤندَردیڲینی بیلمهدیم. دۆزنلهییجیلر أساسن دَبده اۏلان کیتابلار باغېشلامېشدېلار. هديهلرین هامېسېنې آچماغا ماجال تاپمامېش تئلئفۏن زنگ چالدې و رۏزا کابارکاس إشیتمک ایستهمهدیڲیم سوالې وئردی: «قېز’لا آرانېزدا نه اۏلوب؟» -«هئچ نه»، – فیکیرلشمَزدن جاواب وئردیم. «حتتا اۏنو اۏیاتماماغې سن هئچ نه حئساب إدیرسن؟ – رۏزا کابارکاس سۏروشدو. – ایلک گئجهسینده کیشینین اۏنا لاقئید اۏلماسېنې قادېن هئچ واخت باغېشلامېر». من إعتیراض إتدیم کی، قېز یالنېز دۆڲمه تیکمکدن بئله اۆزگۆن اۏلا بیلمَزدی، چۏخ گۆمان، پیس داورانېشدان قۏرخدوغونا گؤره اؤزۆنۆ یوخولولوغا ووروب. «اۏ پیسدی کی، – رۏزا دئدی، – قېز إله بیلیب، گویا، سن، دۏغرودان دا، آرتېق هئچ نهیه قادیر دَڲیلسن، من ایسه ایستهمیرم بونو عالَمه جار چکسین.» منی قفیل یاخالاماقدان ممنونییت دویماسېنا ایمکان وئرمهدیم. «هر نئجه اۏلسا دا، – ایصرار إتدیم، – قېز یازېق إله حالدا دېر کی، یوخولو، یا اۏیاق اۏلسون، بیلمیرسن اۏنون’لا نه إدهسن: اۏ، خستهخانالېق دېر». رۏزا کابارکاس سَسینین تۏنونو آلدې: «ایشی تلهسیکلیک کۏرلایېب، آنجاق گؤرَرسَن، هر شئیی یۏلونا قۏیماق اۏلار». اۏ وعد إتدی کی، قېزې اۏلانلارې اۏلدوغو کیمی دانېشماغا مجبور إدهجک، أڲر دۏغرودان دا، من دئیَندیرسه، پولو قایتارداجاق: «راضېسان؟» «قۏی هر شئی اۏلدوغو کیمی قالسېن، – من إعتیراض إتدیم، – هئچ نه اۏلماز، عکسینه، بو منه دَرس اۏلدو، ایندی بیلیرم کی، بئله ایگیدلیکلر منلیک دَڲیل. بو یئرده قېز حاقلې دېر: آرتېق یارامېرام». تئلئفۏنو قۏیدوم و یاشامدا ایندییهجن دادمادېغېم آزادلېق حیسّی ایچیمی دۏلدوردو: نهایت، اۏن اۆچ یاشېمدان منه أذيّت وئرَن کؤلهلیکدن قورتولدوم.
آخشام ساعات یئددیده اینجهصنعَت سالۏنونا، سئزار فرانکېن اسکریپکا و فۏرتئپیانۏ اۆچۆن سۏناتاسېنې مشهور جاک تیبۏ و آلفرئد کۏرتۏنون ایفاسېندا دینلهمهڲه فخری قۏناق کیمی دعوت اۏلونموشدوم و فاصیلهده اۏلمازېن تعریفلر إشیتدیم. قۆدرتلی موسیقیچیمیز مائسترۏ پئدرۏ بیاوا ایفاچېلارا تقدیم إتمک اۆچۆن منی، آز قالا، سۆرۆیهرَک صحنه آرخاسېنا آپاردې. اۏ قدر کارېخدېم کی، شومانېن ایفا إتمهدیکلری سۏناتاسېنا گؤره اۏنلارې تبریک إتدیم و کیمسه آداملارېن ایچینده، کۏبودجاسېنا سهویمی دۆزلتدی. ایشتیراکچېلار إله بیلدیلر ایکی سۏناتانې، سادهجه، نادانلېقدان دۏلاشېق سالمېشام و کۏنسئرت حاققېندا یازدېغېم مقالهده، بونو کیفایت قدر قارما-قارېشېق طرزده دۆزلتمهڲه چالېشماغېم وضعيّتی لاپ آغېرلاشدېردې.
بو اوزون یاشامېمدا ایلک دفعه حیسّ إتدیم کی، کیمی’سه اؤلدۆرمهڲه قادیرم. اۆزۆجۆ ناراحاتلېق’لا إوه قایېتدېم، شئیطان منیم قولاغېما واختېندا عاغلېما گلمهین سارسېدېجې جاوابلار پېچېلدایېردې و نه کیتابلار، نه موسیقی غضبیمی سۏیوتمادې. بختیمدن رۏزا کابارکاسېن تئلئفۏندا چېغېرا-چېغېرا
دئدیکلری منی بو دهشتدن قورتاردې: «خۏشبختلیڲه باخ، قزئتده اۏخودوم کی، دۏخسان یاشېن قورتولوب، من إله بیلیردیم یۆز دیر». من اؤزۆمدن چېخدېم: «نهدیر، گؤزۆنه إله حالدان دۆشمۆش گؤرۆنۆرَم؟» «عکسینه، – اۏ جاواب وئردی، – یاخشې گؤرۆندۆڲۆنه گؤره تعجّۆبلندیم. چۏخ أعلاء دېر کی، یاخشې قالدېغېنا هامېنې تعجّۆبلَندیرمک اۆچۆن یاشېنې آرتېق دئیَن قۏجالارا اۏخشامېرسان. – و کئچیدسیز-فیلانسېز دئدی: – سنه هديهم وار». من صمیمی قلبدن تعجّۆبلندیم: «نه هديه؟» «قېز». بیر آن بئله دۆشۆنمهدیم. «ساغ اۏل، – دئدیم، – بو جنجال ایش منلیک دَڲیل». اۏ، اؤز سؤزۆنۆ یئریتدی: «من اۏنو یاخشېجا قېزاردېب، اۆستۆنه سۏس تؤکۆب، صندَل چوبوقلارې ایله بیر یئرده گۆمۆشۆ زرکاغاذا بۆکۆب، دۆز سَنین إوینه یۏللایاجاغام، هامېسې دا هاوایې». من متانت’له دؤزۆردۆم، آنجاق رۏزا دا دئدیڲیندن دؤنمۆردۆ و منه إله گلیردی کی، صمیمی دانېشېر. دئدی کی، همین جۆمعه گۆنۆ قېز ایکی یۆز دۆڲمهنی ایڲنه-ساپ و اۆسکۆک’له تیکمکدن ألدن دۆشۆبمۆش. دۆز دیر، زۏرلانماقدان قۏرخوردو، آنجاق اۏنا نئجه لازېم دېر مصلحَت وئرمیشدیلـر و قېز بونا حاضېر ایدی. دۏغرودان دا، وان اۏتاغېنا دَڲمک اۆچۆن گئجه دوروب، اینتهاسې، من إله برک یاتمېشام کی، اۏیاتماغا قېیمایېب، سَحَر اۏ، یوخودان آیېلاندا ایسه من آرتېق گئتمیشممیش.
بو بۏش یالانلار منی حیدَّتلَندیردی. «یاخشې، – رۏزا کابارکاس سؤزۆنۆ داوام إتدیردی، – ایندی ده لاپ سن دئیَن دیر، اۏ، پئشمان اۏلوب. زاواللې قېز بورادا، منیم یانېمدا دېر. ایستهییرسَن دستهڲی اۏنا وئریم؟» «یۏخ، یۏخ، آللاه خاطیرینه»، – من إعتیراض إتدیم.
کاتیبه دۆزنلهمهدن زنگ ووراندا من یازماغا باشلامېشدېم. دئدی کی، دایرئکتۏر سَحَر ساعات اۏن بیرده سنی گؤرمک ایستهییر. من دۆز واختېندا گلدیم. دؤزۆلمز های-کۆی بینانې باشېنا گؤتۆرمۆشدۆ، کۆرزۆن تېرېلتېسېندان قولاق باتېردې، سیمان تۏزوندان، بوتون بوخارېندان نفس آلماق اۏلموردو، آنجاق دۆزنلهمه بو های-کۆیده دۆشۆنمهڲه آرتېق اؤرگشمیشدی. مۆدۆرلۆڲۆن اۏتاقلارې ایسه، عکسینه، سرین و ساکیت ایدی، إله بیل، بیزیم یۏخ، باشقا بیر ایدهآل اؤلکهنین تۏرپاغې’یدی.
یئنییئتمهیه اۏخشایان 3-نجۆ مارک توللی منی قاپېنېن آغزېندا گؤرنده تئلئفۏن’لا دانېشا-دانېشا آیاغا قالخېب، ماسانېن اۆستۆندن ألینی منه اوزاتدې و باشېنېن حرکتی ایله اۏتورماق تکلیف إتدی. أوّل فیکیرلَشدیم کی، تئلئفۏنون اۏ بیری باشېندا هئچ کیم یۏخ دېر، منده تأثّۆرات یاراتماق اۆچۆن بو تئاترې چېخاردېر، آنجاق تئزلیک’له آنلادېم: اۏ، قوبئرناتۏر’لا دانېشېردې و بو، ایللرین دۆشمنلرینین چتین دانېشېغې ایدی. آنجاق دۆشۆنۆرَم کی، رهبرلیک’له آیاق اۆسته دانېشسا دا، دایرئکتۏر، هر حالدا، منیم قارشېمدا اؤزۆنۆ ایشگۆزار گؤرسَتمهڲه چالېشېردې.
گؤرۆنۆر، سۏن دَرَجه دقیقلیک اۏنون قوصورو ایدی. ایلک عؤمۆرلۆک پرئزیدئنتدن، فاحیشه آلوئریندن وار-دؤولت قازاناندان سۏنرا تجرۆبه کؤلگهسینده ژورنالیست اۏلان آتا باباسېندان فرقلی اۏلاراق، اۏ، ییرمی دۏققوز یاشېندا آرتېق دؤرد دیل بیلیردی و اۆچ اولوسلار آراسې دیپلۏمو وار ایدی. دایرئکتۏر اؤزۆنۆ آزاد آپارېردې، یاراشېقلې و ساکیتدی، اۏنون اۏبرازېنا اویوشمایان یئگانه شئی سَسینده دویولان ساختا نۏتلار ایدی. اۏ، یاخاسېنا دۏغال اۏرکیده تاخېلمېش ایدمان اۆسلوبلو پئنجکلر گئیینیردی و گئییمی بَدَنینه إله اۏتوروردو کی، سانکی، اۏنون بیر حیصّهسی ایدی، أڲنیندهکیلرین هئچ بیری یاغېشلې هاوا اۆچۆن نظرده توتولمامېشدې، هامېسې یالنېز اۏنون اۏتاغېنداکې پارلاق یاز هاواسې اۆچۆن ایدی. بورایا گلنده گئیینمهڲه، آز قالا، ایکی ساعات واخت ایتیرمیشدیم و بیردن اؤز کاسېبلېغېما گؤره اوتاندېم، بو دا منی لاپ حیرصلَندیردی.
هر شئیدن علاوه، قزئتین 25 ایللیک یوبیلئیی مۆناسیبتی ایله أمکداشلارېن بیرلیکده چکدیردیکلری، اؤلنلرین باشېنېن اۆستۆنه خاچ ایشارهسی قۏیولموش فۏتۏشکیلدن اؤلدۆرۆجۆ زَهَر یاغېردې. من ساغدان اۆچۆنجۆ ایدیم؛ قېراقلارې قاتلانمېش بۏرک، ایری دۆڲۆن وورولموش، میرواریلی سانجاق تاخېلمېش کراواتدا، مۆلکی پۏلکۏونیک کیمی قېرخ یاشېنا قدر ساخلادېغېم بورما بېغېم’لا و گؤرۆش سئمینار اؤرگنچیسی کیمی یارېم عصر سۏنرا داها إحتیاجې دویمادېغېم مئتال ساغاناقلې گؤزلۆکده. بو فۏتۏشکلی چئشیدلی ایللرده چئشیدلی اۏتاقلاردا گؤرمۆشدۆم، آنجاق یالنېز بو دفعه اۏنون آنلامې منه چاتدې: لاپ اؤنجهدن بورادا چالېشان قېرخ سککیز آدامدان یالنېز دؤردۆ هله ساغ ایدی و بیزدن أن کیچیڲی چۏخسایلې قتللره گؤره ییرمی ایللیک حَبس جزاسې چکیردی.
دایرئکتۏر تئلئفۏن صؤحبَتینی بیتیردی و منیم فۏتۏشک’له باخدېغېمې گؤرۆب گۆلۆمسهدی. «خاچلارې من قۏیمامېشام، – دئدی. – منجه، بو یاخشې ایش دَڲیل. – اۏ، ماسا آرخاسېنا کئچیب، باشقا طرزده دانېشدې: –
ایجازه وئرین دئییم کی، تانېدېغېم اینسانلار آراسېندا أن آنلاشېلمازې سیزسینیز. – و تعجّۆبۆمه رغمَن، بیرباشا مَطلبه کئچدی: – من سیزین ایشدن چېخمانېز’لا باغلې عریضهنی نظرده توتورام». من زۏر’لا ماجال تاپېب دئیه بیلدیم: «بو – منیم یاشامېم دېر». اۏ إعتیراض إتدی کی، إله اۏنا گؤره ده بو چېخېش یۏلو دَڲیل. مقاله ایسه اۏنون چۏخ خۏشونا گلیب و قۏجالېق حاققېندا دۆشۆنجهلریم اۏنون اۏخودوقلارې آراسېندا أن یاخشېسې دېر، بو نهدَندَن ده مقالهنی بۆتۆن وطنداشلېق حاقلارېندان مرحوم إدیلمه قرارې ایله بیتیرمهڲین هئچ بیر آنلامې یۏخ دېر. «خۏشبختلیکدن، – دایرئکتۏر دئدی، – موردار قار آدامې مقالهنی اۏخویاندا یازې آرتېق صفحهلنیبمیش و مقاله سئنزۏرا قبولإدیلمز گؤرۆنۆب. هئچ کیم’له مصلحَتلَشمَزدن مقالهنی اؤز تۏرکوئمادا قلمی ایله قارالایېب. سَحَر بوندان خبر توتاندا حاکیمییَت اۏرقانلارېنا إعتیراض نۏتو گؤندَرمهڲی تاپشېردېم. بو منیم بۏرجوم دېر، آنجاق اؤز آرامېزدا قالسېن، بۏینوما آلېم کی، اؤزباشېنالېغېنا گؤره سئنزۏرا میننتدارام. آنجاق نۏتون دیققتدن قېراقدا قالماسېنا ایمکان وئرمک فیکریم یۏخ دېر». اۏ، اۆرَکدن خواهیش إدیر: گمینی آچېق دَنیزده ترک إتمهڲین. و سؤزۆنۆ طَمطَراق’لا بیتیردی: «بیز هله سیزین’له موسیقی حاققېندا چۏخ دانېشاجاغېق».دایرئکتۏر سؤزۆنده إله قطعیَّتلی ایدی کی، آرامېزداکې ضیدیيَّتلری هانسې’سا بیر بهانه ایله درینلَشدیرمکدن قۏرخدوم. أصلینده، گمینی ترک إتمک اۆچۆن إله بیر نهدن یۏخ ایدی و آنجاق واخت اودماقدان اؤترۆ بو دفعه ده هه دئیهجهڲیم فیکری منی دهشته گتیردی. گؤز یاشې آخېداجاق قدر آبرېسېزجاسېنا کؤورَلدیڲیمی گیزلَتمک اۆچۆن اؤزۆمۆ أله آلمالې اۏلدوم. و ایللر کئچَندن سۏنرا دا، همیشهکی کیمی، یئنه هره اؤز فیکرینده قالدې.
شنلیکدن داها چۏخ های-کۆیۆ ایله یاددا قالان هفتهنی یۏلا وئریب، چاپچېلارېن باغېشلادېغې پیشیڲی گؤتۆرمک اۆچۆن حئیوان یئتیشدیرمه فیرماسېنا گئتدیم. حئیوانلارا، إلهجه ده، هله دیل آچمامېش کؤرپهلره اویقونلاشا بیلمیرَم. منه إله گلیر، اۏنلارېن اۆرهڲی لال دېر. دئیه بیلمهرَم کی، اۏنلارې سئومیرَم، سادهجه، اۏنلارا دؤزمۆرم، چۆنکی اۏنلار’لا داورانماغې اؤرگنمهمیشم. کیشینین اؤز ایتی ایله آروادېندان داها یاخشې دیل تاپماسې منه غئیری-طبیعی گؤرۆنۆر. اۏنا یاشامې، هانسې ساعاتلاردا یئییب-یئمهمهڲی اؤرگهدیر، اۏنون’لا دانېشېر، باشآغرېسېنې بؤلۆشۆر. آنجاق چاپچېلارېن باغېشلادېغې حئیوانې گؤتۆرمهمک اۏنلارېن خطرینه دَڲردی. اۆستهلیک ده، بو پیشیک پارېلتېلې تۆکلری، یانار گؤزلری اۏلان قشنگ آنقۏرا پیشیڲی ایدی، إله ده مییۏلدایېردې، دئییردین، بو ساعات دانېشاجاق. اۏنو سبَدده، شهادتنامهسی و قاتلانان چرخ کیمی ایستیفاده اؤرگهتیمې ایله بیرلیکده وئردیلر.
سرهنگ سان نیکۏلاس پارکېنا گیرمک ایستهین آداملارېن سندلرینی یۏخلایېردې. بئله بیر شئی’له هئچ واخت راستلاشمامېشدېم، بونون منده یاراتدېغې آغېر إتگیسی ایسه قۏجالېق علامتی سایدېم. أفسرلری، آز قالا، یئنییئتمهیه اۏخشایان سرهنگ دؤرد نفردن عیبارت ایدی. سرت داغلېق أراضیدن اۏلان بو ساغلام اۏغلانلاردان بورداق اییی گلیردی. دَنیز هاواسېندان یاناقلارې قېزارمېش ضابیط دیققت’له اۏنلارا گؤز قۏیوردو. اۏ، شخصییَّت و ژورنالیست وثیقهمی یۏخلایېب، سبَدده نه اۏلدوغونو سۏروشدو. «پیشیک دیر»، -دئدیم. باخماق ایستهدی. پیشیڲین سېچرایېب قاچاجاغېندان قۏرخوب، سبَدین قاپاغېنې چۏخ إحتیاط’لا آچدېم، آنجاق سرهنگ سبَدین دیبینی یۏخلاماق ایستهدی و پیشیک اۏنو جېرماقلادې. «أعلاء آنقۏرا پیشیڲی دیر»، – ضابیط دئدی. نهسه پېچېلدایا-پېچېلدایا پیشیڲی سېغاللادې، پیشیک اۏنا تۏخانمادې، آنجاق اۏنا فیکیر ده وئرمهدی. «نئچه یاشې وار؟» – ضابیط ماراقلاندې. «بیلمیرَم، – دئدیم، – اۏنو منه ایندیجه باغېشلایېبلار». «قۏجا اۏلدوغونا گؤره سۏروشورام، یقین، اۏن یاشې اۏلار». ایستهدیم بونو هاردان بیلدیڲینی و بعضی باشقا شئیلری اؤرگهنم، آنجاق أدبلی داورانېشېنا، گؤزَل تلفّۆظۆنه باخمایاراق، اۏنون’لا دانېشماغا هئییم یۏخدو. «منجه، اۏنو آتېبلار، ألدن-أله کئچیب، – ضابیط دئدی. – اۏنا دیققت’له یاناشېن، مجبور إتمهڲین کی، سیز ایستهیهنی إلهسین، عکسینه، سیز اۏنون ایستهدیڲینی إلهمهڲه چالېشېن، اۏنون إعتیبارېنې قازانانا قدر گؤزلهیین». اۏ، سبَدین قاپاغېنې اؤرتۆب سۏروشدو: «بس سیز نه ایله مشغولسونوز؟». «ژورنالیستم». «چۏخدان؟». «بیر عصر دیر»، -جاواب وئردیم. «إله بو جۆر ده فیکیرلَشیردیم»، – اۏ دئدی. ألیمی سېخدې و هلهلیکلَشنده دئدیڲی سؤزلری هم خئییرخواه مصلحَت، هم ده خبردارلېق کیمی قبول إتمک اۏلاردې: «اؤزۆنۆزدن موغایات اۏلون».گۆناۏرتا تئلئفۏنو سؤندۆردۆم کی، چۏخ نفیس سئچیلمیش موسیقینین سئحرینه دالېم: واگنئرین اۏرکئستر ایله کلارنئت اۆچۆن راپسۏدییاسې، دئبۆسسینین ساکسیفۏن اۆچۆن راپسۏدییاسې و أثرلرینین کسگین دؤنۆشلرینده جنّت دینجلیڲی پای وئرن برۆکنئرین سیملی آلَتلر اۆچۆن کوینتئتی. من اۏتاغېن آلاقارانلېغېنا قاپېلدېم.
و بیردن حیسّ إتدیم کی، ماسانېن آلتېندان نهسه کئچدی، منه إله گلدی کی، بو جانلې وارلېق دَڲیل، فوُقالطبیعی سوبستانسییا دېر، اۏ، منیم آیاغېما تۏخاندې، سَس، آردېنجا ایسه سېچرایېش إشیدیلدی. بو، پیشیک ایدی، قشنگ تۆکلۆ قویروغو ایله سیرلی-سئحرلی لنگ، میفیک وارلېق و منیم تۆکلریم بیز-بیز اۏلدو: اۏتاقدا اینسان اۏلمایان جانلې وارلېق’لا تک قالمېشدېم.
قۆلّهده ساعات یئددینی ووراندا قېزارمېش سمادا بیرجه دَنه یالقېز پارلاق اولدوز قالمېشدې و هانسې’سا گمی ساحیلدن آرالانېب حَسرَتلی ویداع فیتی وئردی، باش توتا بیلهسی، آنجاق باش توتمایان بۆتۆن سئوگیلرین قَهَری منی بۏغدو. داها دؤزه بیلمهدیم. تئلئفۏنون ألیمه آلدېم، اۆرهڲیم آز قالېردې سینهمدن چېخسېن، چاشمایېم دئیه دؤرد رقمی یاواش-یاواش توتدوم و اۆچۆنجۆ سیقنالدان سۏنرا سَسی تانېدېم.
«یاخشې، – راحات نفس آلدېم، – سحرکی حیرصلَنمهڲه گؤره منی باغېشلا». رۏزا هئچ نه اۏلمامېش کیمی دئدی: «عئیبی یۏخ دېر، سَنین زنگینی گؤزلهییردیم». من خبردارلېق إتدیم: قۏی آللاه اۏنو نئجه یارادېبسا، اۏ جۆر ده اۏلسون، صیفتینه هئچ بیر بۏیا وورماسېن. اۏ، برکدن گۆلدۆ. «اؤزۆن بیلن یاخشې دېر، سۏنو، اۏنون پالتارېنې بیر-بیر چېخارتماق لَذَّتیندن اؤزۆنۆ محروم إدیرسن، بیلمیرَم نییه، آنجاق قۏجالار بئله إتمهڲی خۏشلایېرلار». «من ایسه بیلیرم، – جاواب وئردیم. – سۏیوندوردوقجا اۏنلار بیر آز دا قۏجالېرلار». اۏ راضېلاشدې. «اۏلدو، – دئدی، – دئمهلی، دۆز آخشام ساعات اۏندا، نه قدر کی ایستهییر، اؤزۆنۆ یئتیر.»
اۆچۆنجۆ بؤلۆمۆن سۏنو
رۏمانېن باشقا بؤلۆملرینی اۏخوماق اۆچۆن آشاغېداکې سئچهنَکلره تۏخانېن!
بیرینجی بؤلۆم ایکینجی بؤلۆم اۆچۆنجۆ بؤلۆم دؤردۆنجۆ بؤلۆم بئشینجی بؤلۆم آلتېنجې بؤلۆم


text:
پاپ فرانسیس
پاپ فرانسیس (لاتینجه: Franciscus) (دوغوم ۱۷ دسامبر ۱۹۳۶ بونئوس آیرس، آرژانتین) اصلی آدی ایله خورخه ماریو برگولیو (ایسپانیاجا: Jorge Mario Bergoglio) — واتیکانین حوکمداری و ۲۶۶-جی روم پاپاسیدیر.
حیاتی[دَییشدیر]
خورخه ماریو برگولیو ۱۷ دسامبر ۱۹۳۶ دا بونئوس آیرسده ایتالیالی موهاجر عائیلهسینین ایچینده دونیایا گلدی. عائیلهنین ۵ اوشاقیندان اَن کیچیک اوشاقی اولوب. بونئوس آیرسین ویلا دووتو مدرسهسینده تحصیل ائدیب و فنی شیمی دیپلمونو آلیب. ۱۱ مارس ۱۹۵۸ ده عیسی اوردنینه داخیل اولوب. شیلیده آزمایشی دورهلر (راهیب اولماق اوچون) کئچیدیب و سونرا دا تحصیلاتینی کالج سنت جوزفده ادبیات، فلسفه و الهیات درسلرینده ادامه وئریب.[۱]
۱۹۶۹-جو میلادی ایلینده کالج سن میگوئلده پایتخت آرژانتینده الهیات پروفسورونا منصوب اولوب. ۱۹۷۰-جی ایللرده آرژانتینین مسیحیت اوردنینده موختلیف وظیفهلری واریمیش. ۱۹۸۶-جی ایلده دوکتورلوق ریسالهسیندن دفاع ائدیب و بیر دین آدامی و روحانیه تبدیل اولوب.[۱]
۱۹۹۲-جی ایلده بونئوس آیرسین یاردیمجی یئپیسکوپو تایین ائدیلیب. ۱۹۹۸-جی ایلدن کاردینال کواراسینو اولدوکدن سونرا اونون وظیفهلرینی ایجرا ائتمهیه باشلاییب. ایکینجی پاپ ژان پل ۲۰۰۱-جی ایلده اونا کاردینال روتبهسینی وئریب.[۱]
خورخه ماریو برگولیو ۱۴ مارس ۲۰۱۳-جو ایلده روم پاپاسی سئچیلیب. روم پاپاسی سئچیلیکدن سونرا فرانسیس آدینی قبول ائدیبدیر.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ 2013-cü ilin adamı seçildi: O, kimdir?
- ^ Yeni Roma papası Fransisk adını qəbul edib — YENİLƏNİB. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-03-16. یوْخلانیلیب2021-03-08.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- اینستاگرام'دا پاپ فرانسیس
- توییتر'ده پاپ فرانسیس


text:
علیشیر نوایی نینگ 571 ییللیگی مناسبتی بیلن
« نوایی » رمانی ترجمه سی حقیده / شرعی جوزجانی بیلن مصاحبه/ صحبتداش: محمود سعدی
زمان خواندن: (تعداد واژه ها: )
افغانستانلیک اوزبیک ادیبی، مدنیت و دولت اربابی عبدالحکیم شرعی جوزجانی نامی ریسپوبلیکه میزده (جمهوریتیمیزده) کوپچیلیککه یخشی تنیش. اونینگ ملی ادبیاتیمیز و حقوقشناسلیگیمیزگه دایر مقاله لری گزیته لریمیز و ژورناللریمیزده منتظم روشده باسیلیب توره دی. عالم نینگ "تصوف و انسان"، "شرق و انسان حقوقلری"(ا.سعیدوف بیلن بیرگه لیکده)، "مرغینانی و اونینگ ایزداشلری"، "اسلام حقوقشناسلیگی: حنفی مذهبی و اورته آسیا فقیه لری" (مونوگرافیه)، "شرق سیویلیزاتسیه سی (تمدنی- ت): انسان وحقوق (اوتمیش و حاضرگی زمان)" (ا. سعیدوف بیلن همکارلیکده) کتابلری تاشکینتده باسیلیب چیققن.
ع. جوزجانی استقلال ییللریده، "افغانستانده شریعت ترقیاتی" موضوعیده نامزادلیک، "اسلام حقوقشناسلیگی و حنفی مذهبی ترقیاتیده اورته آسیا فقیه لری نینگ اورنی" موضوعیده دوکتورلیک دیسسیرتتسیه(رساله) سینی موفقیتلی یاقله دی. حقوقشناس عالم بو گونگی کونده تاشکینت اسلام اونیویرسیتیتیده اسلام حقوقی کفدره سی مدیری لوازمیده ایشلب کیلماقده.
عبدالحکیم شرعی جوزجانی بوندن ییتمیش ییل مقدم سرپل شهریده توغیلگن. شرعی علملر مدرسه سی و کابل اونیویرسیتیتیده تعلیم آلگن. "انیس"، "اصلاح" گزیته لری، "فولکلور" ژورنالی، آریانا قاموسی و افغانستان رادیوسیده ایشلگن. او اوزبیک تیلیده گی بیرینچی گزیته - "یولدوز"نی تأسیس ایتیش، افغانستان معارف وزیرلیگی و فنلر اکادمی سیده اوزبیک تیلی دپارتمنتلرینی آچیشده باش- قاش بولدی.
افغانستانده گی یازوچیلر اویوشمه سینینگ " امیر علیشیر نوایی" مکافاتینی آلگن عبدالحکیم شرعی جوزجانی آی بیک نینگ «نوایی» رمانی، ش. رشیدوف نینگ «ایککی دل داستانی» اثری همده اوزبیک تیلیدن کوپلب مقاله و رساله لرنی فارس تیلیگه ترجمه قیلیب نشر ایتدیرگن.
"بویوک عالم ابوریحان بیرونی" کتابی نینگ مؤلفی ش. جوزجانی عرب تیلیدن یوسف السباعی، طاها حسین، سلامه موسی، لطفی منفلوطی نینگ بیر قطار اثرلرینی ترجمه قیلگن. عموما شرعی جوزجانی عرب، دری- فارس، پشتو و تورک تیللرینی یخشی بیله دی، اوزبیک و فارس تیللریده ایجاد ایته دی.
عبدالحکیم شرعی جوزجانی ایجادیده آی بیک نینگ "نوایی" رمانی ترجمه سی علیحده اورین توته دی. ذاتا اولوغ علیشیر نوایی افغانستان خلقلریگه هم جاندیک عزیز. انسان پرور شاعرنینگ نورلی، تازه روحلی اثرلری، جوشقین اجتماعی فعالیتی برچه اوچون ابدی اورنک دیر. حضرت نوایی عمری نینگ انه شو ماهیتی آی بیک نینگ "نوایی" رمانیده یارقین آچیب بیریلگن. رمان نینگ اصل مضمون- ماهیتی ایسه، اثرده گی قوییده گی سوزلرده یخشی افاده لنگن: «هرنیچون فلاکتنی دفع ایتماققه غیرت قیلماق کیرک- دیدی نوایی قطعی، ایشانچلی آواز بیلن. – مبارک وطن نینگ، ایل- اولوس نینگ سلامتلیگی اوچون فداکارلیک کورستماق وظیفه میزدیر. سیزدن تیله گیم شولکه، بیر- بیریمیزگه، دولتگه، یورتگه وفا- صداقت، محبت بیلن باغله نیلیک. وفا و محبت - اولوغ قدرتدیر. بو قدرت بیلن توله کونگللر حیاتنی نورلنتیرر، اولر فلاکت دروازه لریگه سد چیکیب، سعادت دروازه لرینی آچورلر.
محمود سعـدی: بوندن اوتتیز ییل اوّل آی بیک نینگ "نوایی" رمانینی دری تیلیگه ترجمه قیلیب، نشر
ایتدیرگن ایکنسیز. بو خیرلی ایشینگیزگه نیمه لر سبب بولگن ایدی؟
عبدالحکیم شرعی جوزجانی:
- مین باله لیگیمدن امیر علیشیر نوایی اثرلریکه قیزیقیب کیلگنمن. اوشه دورده بیزنینگ سرپل شهریمیزده نوایی نینگ تاش باسمه ده چیققن "غرائب الصغر" دیوانی نینگ نسخه لری بار ایدی. دیوان، قیزلر و باله لر مکتبلریده سواد چیقریش اوچون اوقیتیلردی. نوایی اثرلری نینگ قولیازمه نسخه لری هم ضیالیلرنینک اویلریده تاپیلردی.
مین "غرائب الصغر"نی 14 یاشلریمده اوقیگنمن. اوندن کیین شاعرنینگ شاه اثری بولمیش "خمسه" نینگ روسیه سانسوری 1893 ییل 13 دیسمبرده باسیشگه رخصت بیرگن چیرایلی مقوالی نسخه سینی اوقیشگه توتیندیم. بیزنینگ شهریمیزده اونینگ فقط بیرته تاشکینت تاش باسمه نسخه سی افغانستانلیک بویوک ادیب و شاعر استاد عظیمی جوزجانی کتابخانه سیده بار ایدی. مین تاغم و استادیم بولگن بو ذات نینگ انه شو کتابیدن هردایم فایده لنیب کیلردیم.
اون بیش یاشلریمده قیش فصلی نینگ دم آلیش آیلریدن فایده لنیب کتابنی اوقیشگه کیریشدیم. ایریم جایلری و بعضی سوزلرینی یخشی توشونمسم هم، بیشینچی دفتر (" سد اسکندری" داستانی) نینگ آخریگه چه اوقیب تمامله دیم. شو- شو نوایی مین اوچون حیاتیمده یولچی یولدوز بولیب قالدی. اونینگ داستانلریدن اوزیمگه یاققن پرچه لرینی کوچیریب آلیب تکرار- تکرار اوقیردیم. شاعرنینگ مثلسیز ایجادی جسارتی ثمره سی بولمیش بیتلر ذهنیمگه اورنه شردی. مثلا شاهلرگه اوگیت صفتیده بیتیلگن منه شو بیت:
گرچه سینوق ایگنه حق الناس دور
بغرینگ ارا خنجر الماس دور
یا که مثلسیز بدیعی افاده گه مثال بولمیش تانگ آتیشی تصویرلنگن اوشبو بیت:
کویدی قویاش اوتیده ظلمت تونی
اوچتی هوا اوزره نجوم اوچقونی
شو کبی آلتینگه بیرگوسیز بیتلر سیره تیلیمدن توشمس ایدی.
کابل یقینیده پغمان تومنیده گی شرعی فنلر عالی مدرسه سی و کابل دارالفنونی نینگ شرعیات فاکولته سیده اوقیگن ییللریمده هم "خمسه" نینگ اوشه نسخه سی هردایم همراهیم بولدی. کتاب حاضرهم مینده.
کابلده بخارادن کیلیب قالگن اتاقلی عالم، شاعر و ادیب استاد هاشم شایق(شایق افندی- ت) و تاشکینتلیک داملا بیدل لقبلی مشهور شاعر قاری شرف الدین شرف نینگ اوغلی حسام الدین اکه دن علیشیر نوایی نینگ بیرقنچه کتابلرینی آلیب مطالعه قیلدیم.
حسام الدین اکه "خزائن المعانی" نینگ بیر قولیازمه نسخه سینی مینگه اوقیشگه بیردی. بو نادر قولیازمه جوده عالی سویه ده کوچیریلگن، سلطان حسین بایقرادن باشلب کوپ شاه و شاهزاده لر کتبخانه لریده بولیب، اولرنینگ مهرلری باسیلگن ایدی. بو تبرک کتاب حاضر امریکاده یشه یاتگن حسام الدین اکه عایله سی اعضالری تصرفیده بولسه کیرک.
بیزلر کریل خطی بیلن تنیش ایمسدیک. 60- ییللرنینگ باشلریده بولسه کیرک، زلفیه خانم نینگ کیچیک حجمده گی تنلنگن شعرلر کتابی قولیمگه توشیب قالدی. روس الفباسینی اورگنیب آلگچ، اوشبو کتابنی اوقیشگه اورینیب، بعضی اوزبیکچه حرفلرنی تانیب آلدیم.
مثلا، توپلمده گی
کیلتیرردینگ مینگه بیر زمان
ایندی سینگه مین ایلته من گل،-
دیگن مصرعلر همان یادیمده.
کیینراق اوزبیکستان رادیوسی آرقه لی آی بیک، شرف رشیدوف و باشقه زمانوی اوزبیک شاعر و یازوچیلری نینگ ناملری، یازگن اثرلری بیلن تنیشدیم. آی بیک نینگ نوایی حقیده رمان یرتگنیدن خبر تاپدیم. سونگره «علیشیر نوایی » فلمینی کوردیم. شو طریقه مینده آی بیک نینگ «نوایی» رمانینی اوقیب کوریش ایستگی کوچیدی.
کوپ ییللر اوتیب، شرایط اوزگرگچ دوستلریمدن بیری تاشکینتدن رماننی مین اوچون آلیب کیلدی. اثرنی قونت بیلن قیته قیته اوقیدیم. فارس تیلیگه ترجمه قیلیشگه اوریندیم. لیکن رماننی نشر ایتیش اوچون شرایط موجود ایمس ایدی. اما وقتی کیلیب شوندی امکانیت تاپیلدی. بیر دوستیم، "ژوندون" ("حیات") ژورنالی نینگ مدیری رمانگه قیزیقیب، اونینگ نامینی «علیشیر نوایی» دیب نشر ایتماقچی بولدی. چونکه کابل نینگ کتته بایلریدن بیری اوزیگه نوایی تخلصینی آلیب شو نام بیلن شهرده ییریک سوپر مارکیت آچگن ایدی. شوندی قیلیب رمان آی بیک نینگ رسام چیزگن صورتی، ترجمۀ حالی بیلن "ژوندون" نینگ 1974ــ 1975 ییلگی سانلریده باسیلدی. افسوس که بعضی سیاسی حادثه لر یوز بیریب، اثر ترجمه سیدن آزراغی نشر ایتیلمی قالدی.
م. سعـدی: ـــ رمان ترجمه سیده قندی قیینچیلیکلرگه دوچ کیلدینگیز؟
ش. جوزجانی: ـــ آی بیک نینگ اوزیگه خاص اسلوبی، تیلی بار. او خلق مقاللری، صاف تورکی سوزلر و مفهوملرنی کوپ ایشله ته دی. عرب یازوویده فارسچه – اوزبیکچه یاکه تورکچه- اوزبیکچه لغتلر(قاموسلر) موجود بولمگنی اوچون توشونیشیم قیین بولگن سوزلرنی اوزبیکچه - روسچه لغتلر یاردمیده توشونیب آلیشگه اورینردیم. بو لغتلردن اوزبیکچه سوزلرنی ایضاحلب بیرگن روسچه سوزلرنی یازیب آلیب، کیین روسچه- فارسچه لغتلردن اوشه روسچه سوزلرنی قیدیریب تاپیب، معناسینی انگلشگه انتیلردیم. بیریلگن معنالردن بیرینی رمانده گی معناسیگه قرب اوشه قیین سوز صفتیده تنلب آلیب، ترجمه قیلردیم. اوزبیک شیوه لریگه (لهجه لریگه- ت) خاص بولگن بعضی بیر سوزلر معناسینی اوشه پیتده کابلده خدمتده بولگن دوستیم عبد رحیم منانوف دن سورردیم. ایریم سببلرگه کوره مینینگ اثرلریم و ترجمه لریم اولکه مطبوعاتیده مستعار (باشقه) ناملر، مثلا، ایلدرم، اونگوت، ایلغار، شبتاب، ش.ج تخلصلری بیلن باسیلردی. "نوایی" رمانی ترجمه سی هم ع. ح. ایلدرم امضاسی بیلن باسیلدی.
م. سعـدی: ـــ "نوایی" افغانستان کتابخوانلرینی قیزیقتیردیمی؟ اولر رماننی قندی قبول قیلدیلر؟ افغانستانلیکلر اوچون اثر قندی اهمیتگه ایگه؟
ش. جوزجانی: ـــ سیزگه معلوم که نوایی یشب، ایجاد قیلگن دور، یعنی تیموریلر دوری فنده شرق رنسانسی دوری دیب اعتراف ایتیلگن. بو دورده علم- فن گللب- یشنه دی: اولوغ بیک رصد خانه سی، بویوک عالم نینگ "زیج کورگانی" اثری، سمرقند و هرات شهرلری، اولوغ اوزبیک مصوری کمال الدین یرتگن هرات میناتورچیلیک مکتبی، عبد رحمان جامی و علیشیر نوایی نینگ داهیانه اثرلری، عصرلر آشه یشب کیله یاتگن آبده لر...
نوایی انه شو اویغانیش دوری نینگ ایککینچی باسقیچیده هراتده بویوک معنوی- مدنی حرکت نینگ اولکن رهنمالریدن بیری بولدی. بو دورده افغانستان توپراغیده تینچلیک و برقرارلیک حکم سوردی، فن- مدنیت رواجی اوچون کینگ کولمده شرایط یره تیب بیریلدی.
تیموریلر دوریدن قالگن آبده لر آخرگی کوپ ییللیک اوروشلردن کوپ خساره کورگن بولسه- ده، حاضر هم اوز عظمتی و چیرایی بیلن کوزلرنی قمیشتیره دی. قیسقه چه قیلیب ایتگنده نوایی نینگ ایجادی- اجتماعی فعالیتی افغانستان تاریخی نینگ آلتین حرفلر بیلن یازیلگن اجرلمس بیر فصلی حسابلنه دی. شو سببلی افغانستان برچه خلقی، تاریخچیلر و ضیالیلری علیشیر نوایی نینگ افغانستان اوچون قیلگن بویوک خدمتلریگه کتته اعتبار بیریب، اونگه نسبتا چوقور احترام و صمیمیت کورسه ته دیلر.
"نوایی" رمانی بویوک وزیر حیاتی نینگ تورلی قرره لری و اوشبو دورنینگ برچه خصوصیتلرینی بدیعی شکلده گوده لنتیریب بیرگنی سببلی کتته تاریخی- بدیعی قیمتگه ایگه. شو باعث هم رمان ترجمه سی افغانستان ضیالیلری تامانیدن کتته قیزیقیش بیلن کوتیب آلیندی.
م. سعـدی: ـــ سیزنینگچه رمان نینگ بدیعی اهمیتی نیمه ده؟
ش. جوزجانی: ـــ آی بیک فقط گینه عالی استعدادلی یازوچی ایمس، بلکه اقتدارلی شاعر هم بولگنی اوچون نوایی نینگ هم تشقی، هم ایچکی دنیاسینی چوقور تصویرلشگه انتیلگن. ادیب اوزبیک اوتمیش تیلینی تاریخی رمان ژنری معیارلریگه ماسلشتیریب ایشلتدی. خلق مقاللریدن، نوایی ادبی تیلیگه خاص بولگن سوزلر و اته مه لردن کینگ فایده لنیب آنه تیلیمیز نینگ افاده امکانیتلرینی کینگیتیردی. او ایشلتگن سوزلر، یرتگن جمله و عباره لر بولاق نینگ تینیق سوویدیک ضمیریمیزده گی مضموننی یارقین افاده لیدی. آی بیک نینگ جمله و عباره لری کوپینچه موجز(قیسقه) بولیشیگه قره مسدن، تولیق معنا ومضموننی انگله ته دی.بو اورینده آی بیک عرب کلاسیک ادبیاتیده گی"اینگ یخشی بیان کوپ معـنیگه دلالت قیلوچی قیسقه سوزدر" دیگن قاعده گه عمل قیلگنگه اوخشیدی.
ایککینچیدن، آی بیک نوایی شخصیتینی مجسملشتیریشده اونینگ فقط ظاهری سیماسی، یوریش- توریشلری، سوزلش و کولیشلری، بعضا ایسه غضبلنیش حالتلرینی مهارت بیلن بدیعی کورسه تیبگینه قالمی، بلکه اونینگ روحی دنیاسی، یککه و تنها لیگی، موسیقیگه علاقه سی و ارمانلرینی افاده لشگه موفق بوله دی.
آی بیک رمانیده نوایی اولوغ دولت و سیاست اربابی، فن و مدنیت ترقیاتی نینگ یلاو برداری، برچه علم و صنعت اهلی نینگ حامیسی، اوروش و قیرغین دشمنی، تینچلیک، صلح و اهیللیک ساقچیسی، تورلی خلقلرارا دوستلیک و برادرلیک جرچیسی و بویوک انسان سیور صفتیده گوده لنه دی.
م. سعـدی: ـــ سیز هرات شهرینی یخشی بیله سیز. آی بیک "نوایی" رمانیده تصویرلگن هرات اصل هراتگه قنچه لیک اوخشیدی؟
ش. جوزجانی: ـــ مین بیلمیمن، آی بیک هرات شهرینی کورگنمی یاکه کورگن ایمسمی. هرحالده اونینگ سحرگر قلمی اوشبو شهرنینگ 15 عصرده گی قیافه سینی شوندی مهارت بیلن تصویرلیدی که، مین رماننی اوقیگنده بعضا هیجانلنیب کیتیب اوزیم خراسان پایتختینی اوشه دورده یقیندن کوریب، او ییرده یوز بیرگن حادثه لرنینگ شاهدی بولگندیک بولردیم.
نوایی هرات خیابانینی جوده سیوردی. اونینگ اثرلریده خیابانگه بغیشلب یازیلگن شعرلرنی کوپ اوچره تیش ممکن. جمله دن، "حیرة الابرار"- ده:
الله الله، نی هری بو هری
بیر- بیریدن طرفه انینگ هر بیری
ایککی ثوابت فلکیدن نشان،
ایککی خیابانی ایکی کهکشان.
"دیوان فانی"ده:
شهراه سوی جنت فردوس که جویند،
فانی به یقین دان که خیابان هرات است.
ترجمه سی: " ای فانی، آدملر قیدیریب یورگن جنتگه آلیب باروچی شاه کوچه، در حقیقت هرات خیابانیدر.
آی بیک هرات شهریده اوقوچینی کیزدیریب، عادی آدملر کورالمیدیگن نرسه لرنی کورسه تیب بیره دی. اونینگ اوتکیر نگاهی قیلنی قیرققه یاریب (موشگافانه- ت)، حیات نینگ جوده نازک و مرکب تامانلرینی کورسه تیشگه قربی ییته دی.
مؤلف نینگ تصویرلش اسلوبی شو قدر کوچلی که اثرنی اوقیگن کتابخوان هرات شهریده کیزیب عظمت مناره لر، حشمتلی مسجدلر، آدملر بیلن گوجوم کوچه لر و بازارلر، تورلی متاعلرگه توله دکانلر، علم وفنگه چنقاق طالبلر درس آله دیگن ییریک مدرسه لر، اوزاق اولکه لردن ییتیب کیلگن سودا کروانلری و ینگی آتگن قویاش نورلری بیلن سوزلشیب تورگندیک کاشینکارمهابتلی رواقلر، طاقلر و گنبذلرنی یقیندن کورگندیک بوله دی. کیمیاگرلر، شیشه سازلر، موسیقه چیلر و باشقه تورلی- تومن کسب و هنر ایگه لری بیلن تولیب- تاشگن عظیم شهر هرکونی مینگلب مسافرنی قبول قیله دی و مینگلب مسافر اوندن چیقیب کیته دی. هر ییرده شعر و ادبیاتگه قیزیقیش بار. مدرسه لردن بازار رسته لری، حلواپز دکانلریگه چه آدملر شعریت، اینیقسه، نوایی ایجادیاتی بیلن قیزیقه دیلر.
آی بیک نینگ سحرلی قلمی بیلن بیتیلگن اوشبو اثرده نوایی نینگ انساندوستلیک تویغولری اونینگ برچه خط - حرکتیده یققال کوزگه تشلنیب توره دی. آی بیک نوایینی اینگ عالی انسانی فضیلتلرنی اوزیده جمعلگن، برچه انسانلرگه نسبتا مهر و شفقت منبعی و حتی حیوانلر اوچون هم رحم و عاطفه لی بولگن بیر اولوغوار ذات صفتیده گوده لنتیریشی اوقوچی قلبیده اونگه نسبتا چوقور حرمت و محبت تویغوسینی اویغاته دی. سیاسی ماجرالرنی تینچلیک یولی بیلن ییچیش و یوز بیرگن قوزغالانلرنی عادلانه تدبیرلر آرقه لی توخته تیش نوایی نینگ مثلی کم بولگن سیاسی رهبر ایکنلیگینی اثباتلب بیره دی.
توغری، حاضرگی دور میزانلری اساسیده فکر یوریته دیگن بولسک، رمان نینگ ایریم صحیفه لریده توتالیتر توزوم (استبدادی نظام- ت) مفکوره سینینگ تأثیری سیزیله دی. مثلا فن و مدنیت حامیسی، اوزبیک ممتازادبیاتی (کلاسیک ادبیاتی)نینگ اولوغ نماینده سی سلطان حسین بایقرا اوبرزی (تمثالی) انه شو مفکوره اساسیده یره تیلگن. بیراق بوندی کمچیلیکلر رمان نینگ اهمیتینی پسه یتیرمیدی.
اوزبیک رمانچیلیگی نینگ اورنه گی (مقصود شیخزاده) بولگن. آی بیک نینگ "نوایی" رمانی ملی ادبیاتیمیزده تاریخی- بیوگرافیک ژنرنی باشلب بیرگنلیگی بیلن هم اوزاق ییللر اوز قیمتینی سقلب قالیشی شبهه سیزدیر


text:
اویان نیوز : تورک تاساریم اکیبی دیزایننوبیس، “دونیا چئوره اوسکارلاری” اولاراق بیلینن آمریکاداکی گرین دوت آواردز یاریشماسیندا اوچ اؤدوله بیردن لاییق گؤرولدو
اورتادوغو تکنیک اونیورسیتهسیندن تاساریم اکیبی دیزایننوبیس، “دونیا چئوره اوسکارلاری” اولاراق بیلینن آمریکاداکی گرین دوت آواردز یاریشماسیندا اوچ اؤدوله بیردن لاییق گؤرولدو.
آمریکادا دوزنلنن گرین دوت آواردز یاریشماسی ۲۰۱۲ ایلی سونوجلاری آچیقلاندی. اولاشیم، معمارلیق، اورون و خیدمت آلانلاریندا ایلین ان سیرادیشی چئورهچی پروژه و چالیشمالارینی اؤدوللندیرن و چئوره اوسکارلاری اولاراق دا آنیلان یاریشمادا، اورتادوغو تکنیک اونیورسیتهسی اندوستری اورونلری تاساریمی بؤلومو اؤگرتیم اویهسی دکتر حاکان گورسو و اکیبینین پروژهلری اؤدوللندیریلدی. قروپون تاساریملاری، گئری دؤنوشوم، آتیق ملزمه قوللانیمی و سوردورولهبیلیر انرژی کیمی آلانلاردا یئنیلیکچی یاخلاشیملاری دولاییسی ایله اؤدولهلره لاییق گؤرولدو.
ت ر ت تورکی