text:
سورگونده گونئی آذربایجان میللی پارلامئنتی یوخسا انجمن غئیبی؟
اورتایا آتیلمیش گونئی آذربایجان پارلامئنتوسونون چیخیش یولو!
2014-اونجو ایلین مارت آیی نین اون بئشینده دانئمارکانین کؤپئنهاک شهرینده بیر سئری انسانلار گؤنئی آذربایجانلیلارین سورگونده موقت پارلامئنتی دئیه بیر اوتوروم کئچیرمیشلر. بو اوتورومدان قوزئی آذربایجان مطبوعاتی یولو ایله "گونئی آذربایجان موقتی مهاجیر پارلامئنتی" دئیه گونئی آذربایجانلیلار آراسینا بیلگی و معلوماتین یول آچاماسی خاریجده کی گونئی آذربایجانلیلار آراسیندا قارشی دورمالارا یول آچمیش[1]. بئله لیکله ضرری قیسیتلاماق و یئنیدن دوزگون گؤتوروشمک اوچون بئلنچی بیر پارلامئنتین قورولمادیغی، آنجاق اونون بیر تکلیف کیمی اورتایا اولدوغونو بیر سیرا بو اوتوروما قاتیلانلار طرفیندن ساوینیلار و دیفاع ائدیلرکن بیر سیراسی بو مسئله-ده عزملی و جزمیلی اولاراق بو قارشی دورمالاری و بو اوتوروم اوزره یاییلمیش الشدیری و تنقیدلری بیله گؤز اؤنونه آلمایاراق "آتام بیزه کؤر دئدی، ائشگینی سور دئدی" دئیه آدی چکیلن تشکیلاتین "مرامنامه و نظامنامه"سینی ده 24.07.2014 تاریخینده یایماغا باشلامیشلار[2].
بو مرامنامه نین گیریشینه باخدیقدا بو سند دؤلتلر قاباغینا قویولاجاق بیر تحفه ساییلماز. بیرلیکده اوخویوروق:
" انگلیس لرین و روسلارین یاردیمی ایله کودتا نتیجه سینده حاکمیتی اله کئچیره ن رضا میرپنجین دیکتاتور حاکمیتی ایلک گونده ن فارس ایرقیچی لیغینا دایانمیشدیر"[3].
اوسته گؤروندوگو کیمی تاریخده دونیا دؤلتلری طرفیندن تانینمیش پهلوی شاهلیغی یئرینه "رضامیرپنج" قلمه آلینارکن "فارس ایستعمارچیلیق سیستیمی" یئرینه "دیکتاتورلوق" مقوله سی اورتایا آتیلار. بئله لیکله دونیا دؤلتلری و یئتگیلیلری طرفیندن سوروشولابیلینر: - هر هانکی بیر دیکتاتور حاکیمیتی آرادان قالدیرماق اوچون او مملکتده کی و اونون ائشیگینده کی موخالیف تشکیلاتلار ایله ایش بیرلیگینه گئتمگه و حاکیمیتی یاماق و رئفروم یولو ایله اصلاح ائتمگه چالیشماق دوزگون مو، یوخسا دیکتاتور حاکیمیتی نین اینحصاریندا اولان و سیزین ده میللتی تمثیل ائدن پارلامئنتی و مجلیسی یوخ سایماق و اونون علئیهینه پارالئل مجلیس یاراتماق؟
دئمک، سؤز قونوسو و موضوع اولان فارس عیرقچیلیغی نین هانکی اساسدا آذربایجان تورکلری اوزره اعمال اولوندوغو دیققتدن یایینمیش، یالنیز آذربایجان میللی مسئله سی کوچومسه مک، تحقیر ائتمک، اقتصادی باخیمدان دالی ساخلاماق و اریتمک بیچیمینده ایفاده اولونموش[4]. بئله لیکله فارس حاکیمیت سیستیمی سیاسی آنلامدا تعریف ائدیلمه میش. گئنه ده اوخویوروق:
" ایسته رکئچمیش رژیم، ایسته رسه ده انقلاب آدی آلتیندا آمریکا وغربلی لر طرفیندن محمد رضانین یئرینه گتیریله ن خمینی رژیمی ده ئوز خلف لری نین سیاستلرینی داها شدتلی و رادیکال شکیلده حیاتا کئچیرمه یه چالیشیب و چالیشیر"[5].
اوسته کی ایفاده لر داخیلی مصرف دئیه آذربایجان تورکلری اوچون بیر سیاسی یاناشما اولدوغونا باخمایاراق غرب دؤلتلری قارشیسینا قویولاجاق، اونلاردا آذربایجان میللی مسئله سینه ماراق اویاندیراجاق بیر پارلامئنت مرامنامه سینه اویقون ایفاده-لر دئیه قلمه آلینابیلمز. بئله بیر ایماج سرگیلندیکدن سونرا اوخویوروق:
" داها میللتیمیزین صبر کاساسی داشمیش، تهراندان اوز چئویرمیش، ئوز گله جه یینی دوشونمه یه باشلامیشدیر. طبیعی اولاراق بئله ایستکلرین سسلندیریلمه سی، رژیمی و بوتون فارس ایرقچیلارینی جین آتینا مین دیرمیشدیر. اونلارین جهدلری بو حرکتی داغیتماق، وطنیمیز آذربایجاندا قبریستان لیق سوکوتونو یاراتماق،ئوز مستملکه چیلیک سیاست لرینی سوردورمکدیر"[6].
بیر اوسته کی بؤلوم و بند-ده گؤروندوگو کیمی فارس حاکیمیتی نی غرب دؤلتلری نین عامیلی دئیه تقدیم ائتدیکدن سونرا "ایستعمار" مقوله سینی اورتایا آتماقلا گونئی آذربایجان میللی مسئله سی اوزره غرب دؤلتلری یانیندا ایلگی و ماراق دوغورماق داها دا چتین گؤرونر. گئنه ده اوخویوروق:
" ئولکه میز گونئی آذربایجاندا چاغداش پارلمانتاریزم اوصولونا دایانان حقوقی دولتینی قورماق، اجتماعی عدالتی یاراتما یولوندا آدیملاییر. بومقدس یولدان داها دونه جک دئییل دیر"[7].
یئری گلمیشکن مرامنامه نین ایچریگی ایله تانیش اولاراق نه اؤلچوده بو مرامنامه نین چاغداش یازیلدیغی اوزره ده بیلگی الده ائتمیش اولاق، اوخویوروق:
" بو پارلامنت ئولکه میز مستقل اولدوقدان سونرا قورولاجاق میللی پارلامنت دن (ائل اوجاغیندان) فرقلی دیر. بورادا تاسفله طبیعی آزاد سئچیم امکانیمیز یوخدور. بو پارلامنت آنجاق او پارلامنتین، مستقل وطنین گله جه یی نین پایاسینی قویماغا، مستقل وطن نین چئشیدلی ساحه لرینده لازیم اولان قانونی تاسلاقلارین ( لایحه لرین ) و پروژه لرین حاضرلانماسی وظیفه سینی عهده سینه گوتورموشدور"[8].
بئله لیکله سوروشولار: -آزاد بیر سئچیگینی (سئچیب و سئچیلمک حاققینی) خاریجده کی اؤز دیلداشلارینا و وطنداشلارینا تانیمایان بیر قوروم نئجه اؤزونو سورگونده-کی میللی پارلامئت دئیه تقدیم ائده بیلر؟ اوسته لیک هانکی گوج ایله اؤزونه مشروعیت وئره رک خیال ائتدیگی گلجکده-کی وطن مستقیللیگی نین اساسلاری اوزره تاسلاق و لایحه حاضیرلایابیلر؟ هانکی اساسدا گله جکده خالق سس وئرمه سینه و خالق حاکیمییتینه احترام قویاجاغینی دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی یانیندا تضمین ائده بیلر؟ بئله بیر چیخماز دورومدا هانکی تاسلاق و لایحه لردن سؤز و صؤحبت اولونا بیلر؟ گئنه ده اوخویوروق:
" بونودا سونوندا قید ائتمک ایستردیک کی، گونئی آذربایجان کئچیجی سورگون پارلامنتی گوجونو میللتیمیزده ن آلماقدا، تکجه اونون قارشی سیندا مسئولیت داشیر و سوروملو دور(جواب ده دیر"[9].
اوسته کی ایفاده لری اوخورکن، سوروشولار: - بو گوج و اختیار هانکی دئموکراتیک اوصول ایله یازیلمیش اساسنامه-دن یولا چیخیلیب دا ایفاده ائدیله رک، دونیا دؤلتلر تشکیلاتی و قوروملاریندان سیاسی کؤمک اومولارکن دونیا دؤلتلر تشکیلاتی قبول ائتمیش اساسنامه لری نین قارشیسیندا نه-دن سوروملولوق دویولماز؟ بئله بیر دویارسیزلیق سرگیلندیکدن سونرا پارلامئنتین وظیفه لر بؤلومونده اوخویوروق:
" گونئی آذربایجان کئچبجی سورگون پارلامنتی گونئی آذربایجانین مستقل لیگینه قده ر خارجده اونون حاقلارینی مدافعه ائده ن، اونون مستقل لیگی، باغلی سیزلیغی، آزادلیغا دایانان حقوق دولتی نین برپاسی اوغروندا مبارزه آپاران، گله جکده اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ساحه لرده لازیم اولاجاق تاسلاقلاری (لایحه لری) و پروژه لری حاضرلایان بیر قوروم دور. خارجده بو مقصدلر اوچون مبارزه آپاران هر بیر آذربایجانلی مستقیم و غیرمستقیم شکیلده اونون سئچگیلرینده اشتراک ائده بیله ر"[10].
اوسته گؤروندوگو کیمی بو پارلامئنت آدلاندیردیقلاری تشکیلات یالنیز خاریجده گونئی آذربایجان تمثیلجیسی دئییل، گونئی آذربایجان نین گلجکده مقدراتینی دا اؤز الینه آلاجاق بیر قوروم دئیه اؤزونو ایفاده ائدر. بئله لیکله گونئی آذربایجان توپلومونون قاتیلیمی اولمادان هر هانکی بیر توتالیتئر تشکیلات کیمی بوتون ساحه لر اوزره دوشونجه و فیکیر یئریتمیش اولار. قدیمدن دئمیشلر: چؤرگی وئر چؤرکچی-یه بیرینی ده آرتیق وئر"! آذربایجان واقعیتلریندن ایللردیر اوزاق دوشن بو انسانلار دورومو یئرینده دگرلندیرمدن نئجه آذربایجان توپلومونون اقتصادی مسئله لری اوزره تاسلاق و لایحه حاضیرلایابیلر مسئله سی ده بیر سورقو اولاراق اوسته کی یاناشما ایله اورتایا چیخار. دئمک، بو ایفاده لر گؤز بویاماقدان آرتیق اؤنم و اهمیت ده داشییا بیلمز. گئنه ده اوخویوروق:
" گ.آ.ک.س.پ.ی بللی بیر قورومون، تشکیلاتین مجلیسی یوخ، بلکه گونئی آذربایجانین استقلالیتی نی، اراضی بوتوولوگونو، باغلی سیزلیغینی و آزادلیغینی ایسته ین هربیرآذربایجانلی نین پارلامنتی دیر"[11].
دئمک، بو پارلامئنت آد وئردیکلری قورومدا هر هانکی بیر فئدرالچی شخص و تشکیلاتلار دئییل، یالنیز آذربایجان ایستیقلالیتینه دوشونن شخص و تشکیلاتلار یئر آلابیلر دئیه دوشونولموش. دونیابیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین اساسنامه سینه اساسن هر بیر خالقین اؤز گله جگینی بلیرلمه سی خالق سس وئرمه یولو ایله حیاتا کئچدیگی و بو حق و حقوقدا بو تشکیلات واسیطه سی ایله چئینندیگی اوچون بو تشکیلاتا سورگونده-کی گونئی آذربایجان پارلامئنتی آدی دئییل، یانلیز "گونئی آذربایجان ایستیقلالچیلار جبهه سی" آدی داها اویقون گؤرونرمیش! دئمک، بو تشکیلات دموکراتیک بیچیمده قورولارسا، بوتون آذربایجان ایستیقلالچی تشکیلاتلاری و شخصیتلرینی بیله اؤز ایچینده باریندیرابیلر. گئنه ده اوخویوروق:
"هر بیر دمکراتیک ئولکه پارلامنتی اولدوغو کیمی، سلیقه، دونیاگوروشو، دینی و ایرقی فرق لیکلرینده ن آسیلی اولمایاراق تشکیلات نماینده لری کیمی ویا فردی شکیلده بومجلیسده اشتراک ائدیرلر"[12].
اوسته ایشاره ائتدیکلری "آزاد سئچیم ایمکانی اولمایان" بیر اورتام و شراییطده دئموکراتیک بیر پارلامئنت یاراتماق دا اولماز. دئمک دئموکراتیک اؤلکه پارلامئنتلری ایله بو منظور ائتدیکلری پارلامئنتی مقایسه ائتمک ده دوزگون ساییلماز. عضولیک اوزره اوخویوروق:
" 1- گ.آ.ک.س.پ.نین نظامنامه و مرامنامه سینی ، گونئی آذربایجانین استقلالیتینی، باغلی سیزلیغینی، اراضی بوتوولوگونو، حقوقی آزادلیق لاری قبول ائده ن هربیرتشکیلات و قوروم نماینده لری وشخصیت لر بو مجلیسه عضواولا بیلرلر. 2-عضولوک فردی و کونول لودور. 3- باشقا بیر تشکیلاتین عضولری ده فردی اولاراق اشتراک ائده بیلرلر،بیرشرط له کی پارلامنتین نظامنامه و مرامنامه سینی قبول ائتمیش اولسونلار"[13].
اوسته گؤروندوگو کیمی، منظور ائتدیکلری تشکیلات، پارلامئنت اولمادیغی اوچون باشقا تشکیلات عضولریندن سؤز و صؤحبت اولونار. اوسته لیک فئدرالچی تشکیلاتلارا دا بو قوروما قاتیلماق ایمکانی تانینماز. عضویت قایدالاری اوزره اوخویوروق:
"عضولوک قایدالاری:
1-عضو اولماق ایسته ین شخصلر مجلیسین عضویت کمیته سینه یازیلی مراجعت ائتمه لیدیرلر.
2- مجلیسین اوچده ایکیسی نین راضی لیغی ایله عضولوگه قبول
اولونور. 3-
عضو اولماق
ایسته ین شخصلر آشاغیداکی سندلری گونده رمه لیدیرلر:
آد ، سوی
آد (سیجیللی ده اولدوغو کیمی)، لقب
؛ عنوان (آدرس
)،
تحصیلات،
اختصاص) مهاجرت
سببی).
- ئولکه ده ن چیخیلدیغی تاریخ ( او تاریخده ن سونرا اورا مسافرت ائتمیشدیرمی؟)؛ حاضیردا یاشادیغی ئولکه ده کی ایستاتوسو علاقه کوردیناتلاری ئوزو حاقدا مفصل بیلگی"[14].
اوسته گؤروندوگو کیمی پارلامئنتین نئجه قورولدوغو و نئجه اونون مسئوللاری نین وظیفه لندیگینه داییر دئیینمدن عضویت کمیته سی دئیه "انجمن غئیبی" اورتایا قویولار. بو انجمن سیرلی اولدوغو اوچون نئجه سئچیلدیگی و گلجکده نئجه ایداره اولوناجاغی اوزره ده ایستر خاریجده یاشایان آذربایجان میللی فعاللاری و ایسترسه ده آذربایجان اجتماعیتینه بیلگی وئریلمز. مسئله بئله اولدوقدا آذربایجان فئدرالچیلاری بیر یانا قالسین، بو انجمن نین نئجه آذربایجان ایستیقلاچی تشکیلاتلاری و شخصیتلری نین اعتیمادینی اؤزونه جلب ائتمه سی ده سؤز قونوسو اولاراق سورقو آلتینا آلینار. بئلنچی باغلی و آچیلماز داورانیشلار بیر یانا دورسون عضو اولاجاق شخصلر اوزره اوخویوروق:
" 1- هر جهتلی اولاراق اخلاقی باخیمدان تایید ائدیجی شخص اولمالیدیر. کئچمیشده هر هانسی بیراخلاقی و حقوقی جهتده ن منفی جهتی اولمامالیدیر.
2- آغزی بوتون اولمالیدیر. مجلیسین سیرلارینی قورومالیدیر. باش وئریلر، سیروئریلمز اصولونا رعایت ائتمه لیدیر.عکس تقدیرده مجلیسین عضولوگوندن اوزاقلاشدیریلیر.."[15].
اوسته گؤروندوگو کیمی پارلامئنت قورولمادان "سیرلی انجمن (انجمن غئیبی)" یارانمیش و عضویت قبول ائدرکن ده شرطلرینی سیرالاراق آتالار آراسیندا یایقین اولان مثلی خاطیرلاتمیش اولار[16]، دئییلمیش: "دوه گؤردونی، قیغین گؤرمه دینی". دئمک، بو بیر آچیق پارلامئنت دئییل. آذربایجان مشروطه حرکاتی زامانی تبریزده قورولموش "انجمن غئیبی" کیمی بیر محفل ساییلار. بئله بیر محفلی پارلامئنت آدلاندیرماق دا مودئرن دونیادا دوزگون ساییلماز. بو "انجمن غئیبی"نین محفل اولدوغونا باخمایاراق مختلیف قوللارا دا اساسنامه سینده یئر وئریلمیش، اوخویوروق:
" مجلسده آشاغیداکی کمیته لر یارادیلیر.
- خارجی سیاست و علاقه لر و بین الخالق موناسیبتلر کمیته سی
- انسان حاقلاری کمیته سی
-دولت قوروجولوغو کمیته سی
-قادین و اوشاق کمیته سی
گنجلر کمیته سی
- تحصیل ، اجتماعی سیاست، هومانیتر مسئله لرکمیته سی
- سوسیال رفاه، صحیه و ساغلیق، مدنییت کمیته سی
- اقتصادیات و انرژی کمیته سی
-اردو و ملی تهلوکه سیزلیک کمیته سی"[17].
بو انجمن نین اساسنامه-سیندن آنلاشیلدیغینا گؤره قورولوشو بللی اولمادیغی اوچون بو انجمن ایله ایلگی و علاقه یاراتماق دا او قدر راحات اولمایاجاق گؤرونر. آنلاشیلدیغینا گؤره، انجمن قوروجولاری لازیم گؤردوکلری زامان بعضی مسئله لری ایستر اؤز آرالاریندا و ایسترسه ده بعضی یایین و باسین اورقانلاریندا حاللاندیرابیلر و ترس دورومدا بو انجمن آرتیق سیاسی بیر ماهیت داشییابیلمز گؤرونر.
اورتایا آتیلمیش گونئی آذربایجان پارلامئنتوسونون چیخیش یولو!
کئچمیش یازیدا پارلامئنت قونوسونا دئیینیلدیگی کیمی پالامئنت موضوعسو هر هانکی بیر سیاسی تشکیلات آنلاییشی ایله دگیشیک سالیناجاق بیر موضوع دئییل[18]. پارلامئنت دؤلت قوروجولوغونون اؤنملی قوروملاریندان بیری ساییلار. دئمک، پارلامئنت هر هانکی بیر دیکتاتورلوق حاکیمیتچیلیگی نین مشروعیتی اوچون دوشونولموش "مشروعیت قورومو" دئیه نظره آلینارکن دمکراتیک توپلوملاردا دمکراسی نین گونش دگ پارلایاجاق یئری ساییلار. گونئی آذربایجان تورکلری بوگون دؤلتسیز اولدوقلاری و ایچریده دؤلت و پارلامئنت یارانماسینا ایمکان اولمادیغی اوچون گؤروندوگو کیمی خاریجده-کی گونئی آذربایجان شخص و تشکیلاتلاری آراسیندا "سورگونده گونئی آذربایجان پارلامئنتی" دئیه بیر دئییم اورتایا آتیلمیش. "پارلامئنت" و "میللی شورا" دئییم لرینی بیر چوخلاری هر هانکی بیر تشکیلات آنلاییشی ایله بیله رکدن دگیشیک سالاراق اؤز گؤروشلرینی بئلنچی آدلار آلتیندا ایفاده ائتمک ایله گلدیکلری قناعته اساسن داها دا آرتیق خالق کیتله سینی اؤز یانلارینا آلابیلر دوشونجه سینه قاپیلمیش گؤرونرلر. اوندان یانا دا بئلنچی قوروم و تشکیلاتلارین یارانماسینا آچیق اوتوروم چاغیریشی وئریلمه-دن اساسنامه یازاراق بو اساسنامه-نی تشکیلات آدینا باشقا گؤروشده اولان شخص و تشکیلاتلارا دا سیریماق و تحمیل ائتمک ایسترلر. بئله لیکله عربجه دئییلمیش "خلق الساعه" و آدینا اویقون اولمایان بیر تشکیلات اورتایا چیخار (هرهانکی بیر دؤلت آنلاییشینا سؤیکنمگن، آنجاق دؤلت و میللتلشمه آنلاییشینی داشیماغا چالیشان قوروم).
اوسته گؤروندوگو کیمی هرهانکی بیر آدین اورتایا آتیلماسی و سیاسی بیر محفلین یارادیلماسی دئییل، دؤلت قورماق اوچون دؤولت قوروملاری نین، او جومله-دن میللت مجلیسی نین نئجه دوغرو و دوزگون یارادیلماسی اوزره دوشونمک لازیم. بئله اولدوقدا بوگون گونئی آذربایجان تشکیلاتلاری گنج اولدوقلارینا و دؤولت قورما گوجوندن یوخسول اولماقلارینا باخمایاراق سورگونده پارلامئنت یاراتماق اوچون هر هانکی بیر دونیا گؤروشو و حاکیمیت سیبستیمی (فئدرال، کونفئدرال و ایستیقلالیت) آنلاییشینا تاخیلیب قالمادان آچیق اوتوروم اوچون چاغیریش وئریلمه لیدیر. بو آچیق اوتورومدا موختلیف دوشونجه لی و فیکیرلی شخص و تشکیلاتلار وکیللر سئچیلمه لیدیرلر. هر دوشونجه و فیکیر اوچون وکیللر سئچیلدیکدن سونرا سئچیجیلر ائولرینه دؤندوکلرینه باخمایاراق مسئولیت آلمیش وکیللر بیر هفته یوخسا داها آرتیق زامان ایچریسینده منظور اولموش پارلامئنت اوچون اساسنامه اولوشدورمالی و اونون مختلف بندلری اوزره اؤز آرالاریندا سس وئرمه یولو ایله آنلاشمالیدیرلار. بو ایشی گؤررکن گلجکده اساسنامه-ده بیر داها سس وئرمه یولو ایله اساسنامه نین هرهانکی بندی نین ده دگیشمک یولو آزاد قویولمالی و دگیشه بیلمه سی ده قئید اولونمالیدیر. بو یاناشیم ایستیقلالچیلارا دا گلجگه دوغرو یولو آچمیش اولار. بئله لیکله دوغرو و دوزگون پارلامئنت یوخسا میللی شورا اساسنامه سی اورتاچیخار. تمل و اساس دوغرو و دوزگون قویولدوقدان سونرا دوزگون تمل اساسیندا هر هانکی سیاسی وظیفه نی ده آدی چکیلن قورومون اوستلنمه سی دوزگون ساییلار. پارلامئنتین یارانما و تشکیل اولما قایداسینا باخمایاراق پارلامئنت اولدوقجا هزینه لی بیر قوروم ساییلار. دئمک، بو قورومو یاراتماغا دوشونن تشکیلاتلار و شخصیتلر اونون هزینه سی نین ده قئیدینه قالمالیدیرلار (حالوا حالوا دئمک ایله آغیز دادلی و شیرین اولماز).
گونئی آذربایجان سیاسی تشکیلاتلاری و شخصیتلری بئله بیر اولقونلوغا و یئتکینلیگه وارمامیشسالار یوخسا حاضیرلیقلاری یوخدورسا، اونون باشقا بیر یولو "تمثیلچیلیک" یاراتماق ساییلار. تمثیلچیلیک ده، یارانما باخیمیندان پارلامئنت کیمی آچیق اوتوروم و سس وئرمک یولو ایله وکیللر سئچیله رک اورتاق بیر اساسنامه اوزرینده آنلاشماق ایله یارادیلار. آنجاق تمثیللیگی یاشاتمانین هزینه سی پارلامئنت ایله قارشیلاشدیردیقدا داها آز اولار. باشقا یاندان تمثیلچیلیگین هزینه سی آز اولدوغونا باخمایاراق سورگونده اوستلنمیش "گونئی آذربایجان پارلامئنتی" وظیفه سینی "گونئی آذربایجان تمثیلچیلیگی" ده یئرینه یئتیره بیلر.
قایناق:
[1] Musavat.com-a Kopenhagendən göndərilən və Güney Azərbaycan Müvəqqəti Mühacir Parlamentinin yaradıldığını elan edən bəyanat da daxil olub, YAYIM TARİXİ: 15 Mart 2014, saat 19:51: http://musavat.com/news/son-x%C9%99b%C9%99r/G%C3%BCney-Az%C9%99rbaycan-M%C3%BCv%C9%99qq%C9%99ti-M%C3%BChacir-Parlamenti-yarad%C4%B1ld%C4%B1---SENSAS%C4%B0YA_187059.html?welcome=2
[16] گونئی آذربایجان کئچیجی سورگون پارلامنتی نین مرامنامه و نظامنامه سی، باخ اورادا. عضولیک وظیفه لری.
[18] İşıq Sönməz, Parlament haqqında Işıq Sönməz ilə Birlik-Mediasının apardığı danışıq: http://isiqsonmaz.com/Seite%20340.htm
ایشیق سؤنمز، 18.08.2014


c: text/html

text:
قوتاما بودا
قوْتاما بۇدا -۵۶۳–۴۸۳م. اؤ آراسیندا هیندوستاندا یاشادیغی تخمین ائدیلن رۇحانی عالیم و بۇدیزمین قۇروجوسو.
آدی[دَییشدیر]
سیدارتا، عائیلهسینین اوْنا وئردیگی آدیدیر. «آماجینا چاتمیش» دئمکدیر. قوتاما ایسه، بۇدانین منسوب اوْلدوغو عائیلهنین آدیدیر. بۇدا اوْلاراق تانیلان سیدارتا قوتاما، تاتاقاتا (قوصورسوز بیلگهلیگه چاتمیش کیمسه) اوْلاراق دا بیلینیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
دوْغوم و اؤلوم تاریخلری کسین بللی دئییل. میلاددان اؤنجه ۵۶۳ ایلینده آنادان اوْلدوغو تخمین ائدیلیر. آنجاق ائدیلن یئنی آراشدیرمالار بۇ تاریخی دییشمیشدیر. الده ائدیلن بۇ یئنی بیلگیلره گؤره، سیدارتا تخمین ائدیلن تاریخدن اوْن ایل، بلکی ده یۆز ایل سوْنرا آنادان اوْلموشدور. ۲۰-جی یۆزایل بیلیمآداملارینین چوْخو اؤلومونو م. اؤ ۵۶۰ دوْغومونو م. اؤ ۴۸۳ بیلرکن، اؤلومو اۆچون ۴۱۰ ایله ۴۰۰ ایللرینی تخمین ائدن تاریخچیلر ده واردیر. بیر سؤیلنتییه گؤره، سیدارتا قوتاما، هیندوستانین قۇزئیشرقینده بۇگۆنکو نِپال سرحدّینین یاخینلیقلاریندا یئر آلان لومبینیده آنادان اوْلموشدور. نپال سرحدّینین یاخینلیقلاریندا کاپیلاواستو شهرینده حؤکم سۆرن ساکیا خاندانینا منسوبدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[[:tr:Gotama Buda]] Gotama_Buda]»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
قیرقیزستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی
قیرقیزستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Kirghiz Soviet Socialist Republic، فارسجا: جمهوری سوسیالیستی قرقیزستان شوروی، عربجه: الجمهورية القيرغيزية السوفيتية الاشتراكية، فرانسهجه: République socialiste soviétique kirghize، آلمانجا: Kirgisische Sozialistische Sowjetrepublik، ایتالیاجا: Repubblica Socialista Sovietica Kirghisa، روسجا: Kиprизckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka) آسیادا بیر اسکی دؤولت. قیرقیزستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی 1936 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1991 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
(5)
أولیانئن یاردئمئ
سایغئ دویولان بیری اۆزریندن دین سؤمۆرۆسۆ یاپماق ایستەینلر، اۇنو آللاە ایلە قوللار آراسئنا یرلشتیریپ بیر یؤنۆیلە آللاها، بیر یؤنۆیلە دە اینسانا بنزتەرک آراجئ تانرئ حالینە گتیریرلر. کیمی حئریستیانلارئن عیسایئ آللاهئن اۇغلو، مککە مۆشریکلرینین پوتلارئنئ آللاهئن قئزلارئ؛ بۆیۆکلرینی آرایا قۇیانلارئن دا اۇنلارئ، آللاهئن اؤزل دۇستو سایمالارئ بونداندئر. بونلار، آللاهئ کرالا بنزتیر وە اۇنا آراجئلارلا اولاشئلابیلەجگینی سؤیلەرلر. بونا ایناندئرئلانلار، اینسانا شاە دامارئندان دا یاقئن اۇلان آللاهئن یرینە آراجئلارئ قۇیاراق مۆشریک اۇلورلار. آرتئق اۇ آراجئنئن چەورەسیندە ینی بیر دین وە بیر سؤمۆرۆ آغئ اۇلوشتورولموش اۇلویۇر.
شەیح أفندی: عابدولقادیر گەیلانی حاضرتلری، بیر شیعیریندە بویورورلار کی:
مریدی اذا ماکان شرقا و مغربا
أغیثە اذا ما صار فی أی بلدة
مۆریدیم ایستەر دۇغودا اۇلسون ایستەر باتئدا،
حانگی یردە اۇلسا دا یتیشیریم ایمدادا.
بایئندئر: دەمک کی سیز، آللاهئن یرینە عابدولقادیر گەیلانییی قۇیدونوز. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۶۲﴾ (سورة النمل)
داردا قالان بیری یاردئم ایستەدیگیندە، اۇنا قارشئلئق وریپ سئقئنتئلارئ گیدرن، سیزی یریۆزۆنۆن حاکیملری یاپان کیمدیر؟ آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا ایلاە مئ وار؟ بیلگینیزی نە قادار آز قوللانئیۇرسونوز! (نمل سورەسی؛ 62)
داردا قالئنجا، عابدولقادیر گەیلانینین ایمدادئنئزا یتیشتیگینە اینانئیۇرسانئز، آرتئق سیزین ایچین آللاە آرقا سئرادادئر.
شەیح أفندی: عابدولقادیر گەیلانییە اینانمئیۇرسان، سنینلە قۇنوشاجاق بیر شەییمیز یۇقتور.
بایئندئر: عابدولقادیر گەیلانییە اینانماق، ایمانئن قاچئنجئ شارطئدئر؟ بانا گؤرە، بو ذاتلارلا ایلگیلی بیلگیلرین چۇغو اویدورمادئر. اۇقودوغونوز شیعیر دە اۇنلارداندئر. آللاهئن نبیسی ایچین حادیث اویدورانلار، عابدولقادیر گەیلانی ایچین نییە بیر شەیلر اویدورماسئنلار؟
آما عابدولقادیر گەیلانینین کندیسی گلیپ بو سؤزۆ سؤیلەسە، “بیر بیلدیگی واردئر: دەمز، ترددۆدسۆز رددەدریز. بیز گەیلانیدن دگیل، قورئاندان حسابا چکیلەجگیز.
(6)
شەیحین هیممتی
“هیممت”، یاردئم، قایئرما، لۆطوف وە ایی داورانما آنلاملارئنا گلیر. طاریقاتتا ایسە هیممت، شەیحین ماعنوی یاردئمئ دەمکتیر. مۆریدلر، شەیحلرینین هیممتینە ایناندئرئلئرلار.
مۆرید: ایستەر اینانئن، ایستەر اینانمایئن، شەیحیمین هیممتی سایەسیندە هر یردە ایشلریم غایت ایی گیدییۇر. بن بونو گؤرۆیۇر وە یاشئیۇروم.
بایئندئر: شەیحیمین هیممتی دەرکن، اۇنون ماعنوی یاردئمئنئ قاصدەدییۇرسونوز، دگیل می؟
مۆرید: دۇغرو. مثەلا حاججا گیتتیگیمدە شەیحیم تۆرکیەدەیدی؛ آما اۇنون هیممتییلە عارافاتتان اؤیلە قۇلای ایندیم کی، شەیطانئ دا تاشلادئقتان سۇنرا صاباحئ سکیزیندە اۇتلدە ایدیم.
بایئندئر: نییە آللاهئن یاردئمئ دەمییۇرسون دا، شەیحیمین هیممتی دییۇرسون؟
مۆرید: شەیحیم آللاهئن یانئندا دگرلی اۇلدوغو ایچین، آللاە اۇنون مۆریدلرینە یاردئم أدر.
بایئندئر: پکی، یا سنینلە برابر وەیا داحا اؤنجە اۇتلە گلنلرە کیم هیممت أتتی؟
بو قۇنودا چۇق آیت گچتی؛ آما بیرآز دا شو آیتلر اۆزریندە دۆشۆنەلیم:
قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِهِ فَلَا يَمْلِكُونَ كَشْفَ الضُّرِّ عَنْكُمْ وَلَا تَحْوِيلًا ﴿۵۶﴾ أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ وَيَرْجُونَ رَحْمَتَهُ وَيَخَافُونَ عَذَابَهُ إِنَّ عَذَابَ رَبِّكَ كَانَ مَحْذُورًا ﴿۵۷﴾ (سورة الإسراء)
دە کی: آللاها یاقئن سایدئقلارئنئزئ چاغئرئن؛ نە سئقئنتئنئزئ گیدرمەیە، نە دە باشقا طارافا چەویرمەیە گۆچلر یتر. بونلارئن یاردئما چاغئردئقلارئ دا، کندیلرینی راببینە داحا چۇق یاقلاشتئراجاق وسیلە آرارلار. اۇنون ایکرامئنئ بکلەر، عاذابئندان قۇرقارلار. چۆنکۆ راببینین عاذابئ قاچئنئلماسئ گرکن شەیدیر. (ایسرا سورەسی؛ 57-56)
سیز شەیحینیزین آحیرتتە سیزە شفاعات أدەجگینە دە اینانئرسئنئز!
مۆرید: ألبتتە اینانئرئز.
بایئندئر: شەیحینیزین سیزی هم دۆنیادا، هم دە آحیرتتە قورتاراجاغئنا ایناندئیسانئز سیزین ایچین اۇ، هر شەیدن اؤنملی اۇلور. آرتئق آللاها یالوارما گرگی دویمازسئنئز.
ایشتە بو شیرکتیر. أگر تەوبە أتمزسنیز، سۇنونوز چۇق کؤتۆ اۇلور.
(7)
یۆزۆ سویو حۆرمتینە دوعا
مۆرید: بۆیۆک ذاتلارئن یۆزۆ سویو حۆرمتینە دوعا أتمییۇر مویوز؟ “یا راببی! موحاممد حاققئ ایچین أولیایی کیرام، شهیدلر وە صالیحلر حۆرمتینە دوعامئ قابول أت!” دییە یالوارمئیۇر مویوز؟
بایئندئر: یالوارئیۇرسونوز آما یانلئش یاپئیۇرسونوز. حانفی عالیملردن ایبن أبیلعیز شؤیلە دەر:
« کیشینین، آللاەتان باشقاسئنئ دوعاسئنئن قابولۆنە سبب قئلماسئ وە وسیلە قئلماسئ جائیز دگیلدیر… “فالانجا سنین صالیح قوللارئندان اۇلدوغو ایچین دوعامئ قابول أت!” دەمک ایستەر. اۇنون آللاهئن صالیح قولو اۇلماسئیلا، بونون دوعاسئ آراسئندا نە ایلگی اۇلابیلیر؟ بو، دوعادا آشئرئلئقتئر.”
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ ﴿۵۵﴾ (سورة الأعراف)
راببینیزە ایچین ایچین یالواراراق، گیزلیجە دوعا أدین. اۇ، آشئرئلئق أدنلری سەومز. (آعراف سورەسی؛ 55)
بو گیبی دوعالار، سۇنرادان اویدورولموشتور. موحاممددن (ص)، صاحابەدن، تابیعیندن وە ایماملارئن بیریندن بیزە اولاشان بؤیلە بیر دوعا یۇقتور. بو، آنجاق جاهیللرین وە باعضئ طاریقاتچئلارئن طئلسئملارئندا بولونابیلیر. » (شرح العقائد الطحاویة)


text:
“زنجیر”دن قېرېلان حالقالارېن جینگیلتیسی… / إلیار پۏلاد (کؤشه یازې)
مۆباریز جعفرلینین یئنی رۏمانې اۆزهرینده نۏتلار…
مۆباریز جعفرلینین بو گۆنه قدر بئش رۏمانېنې اۏخوموشام. “برپاچې”، “بنّا”، “باغمان”، “ایکینجی آدم” و “زنجیر”. بونلاردان اۆچۆ – “برپاچې” (تئهراندا “یوخو” آدې ایله چاپ اۏلونوب)، “بنّا” و “باغمان” دا تئهراندا نشر إدیلیب. “ایکینجی آدم” و “زنجیر” رۏمانلارې ایسه چاپا حاضېرلانېر.
مؤللیفین أثرلری حاقّېندا یازماق منیم اۆچۆن اۏلدوقجا چتیندیر. چۆنکی اوستاد یازېچېنېن حئیرانلېق دۏغوران اۆسلوبو و یازې تئکنیکاسې حاقّېندا نه ایسه یازماق اؤزۆ درین آراشدېرما و بیلیک طلب إدیر. اۏلا بیلسین کی، اۏنون رۏمانلارېندان آلدېغېم تأثّۆراتې یئتَرینجه إحاطهلهیه، أثرلرینین حقیقی گۆجۆنۆ، وئردیڲی سۏنسوز إنئرژینی تام ایفاده إده بیلمهیهجهڲَم. بلکه کیچیجیک بیر یازېدا بو مۆمکۆن ده دَڲیل. بئله مۆکممل أثرلره هرطرفلی باخماق، دۏلقون قیمَت وئرمک اۆچۆن بعضن آیلار، ایللر گَرَک اۏلور. بو رۏمانلار هر دفعه اۏخودوقجا آداما تزه گؤرۆنن، اۏنا یئنی نه ایسه تاپدېغېنې آشېلایان و هئچ واخت کؤهنهلیب طراوَتینی ایتیرمهڲن أثرلر سیلسیلهسیندندیر.
سۏنونجو اۏخودوغوم رۏمان “زنجیر” آدلانېر. بو رۏمان دا مؤللیفین باشقا رۏمانلارې کیمی، میستیکا روحلودور، یازېچې بو دفعه ده دۆشۆنجهلرینی میستیکا أحوال-روحیّهسی ایله اۏخوجویا اؤتۆرۆر. و بونون’لا دا یئنیدن بؤیۆک اوغور ألده إده بیلیر. باشقا سؤز’له دئسَم، یازېچېنېن گۆجۆ ده إله بورادادېر. رۏمانېن قاتلارېنې میستیکا و ألچاتماز اۏلایلاردا گیزلَدیر، اۏخوجونون آلتشعورونو أله آلماق’لا اۏنو تلاشا سالېر، اینتیظاردا ساخلایېر.
رۏمان پیشیڲین اؤلۆمۆ ایله باشلانېر. ألبتّه، پیشیک، اینسانلارېن یالقېزلېقدان پناه آپاردېقلارې إو حئیوانې سیموۏلیکادېر أثرده، ایندی هر بیریمیزین چئورهسینده بئله بیر تانېشېمېز وار کی، حئیوانلار’لا اۆنسیيّت غرور و حیسّلرینی اۏنلار’لا بؤلۆشور. بو یالقېزلېق اۏلا بیلسین کی، اینسانلارن پسیخی دورومونا إتکی گؤرسهدیر، بعضن اۏنلارې اینتیهارا دا سۆرۆکلهییر. منجه، رۏمانېن دا قایهسی إله اینسان و یالقېزلېقدان یارانان، داها دۏغروسو، میلیۏن آدام آراسېندا دا تک-یالقېزلېقدان قورتولا بیلمهڲنلرین یاشادېغې فاجیعهوی سۏنوجلاردېر…
رۏمان گاه روایت، گاه دا قهرمانېن دیلی ایله نقل اۏلونور. أثر بۏیو اینسان و اؤلۆم فلسفهسی أساسېندا ماراقلې أحوالاتلار’لا اۆزلشیریک. خیالی صحنهلر اۏ قدر جانلې یارادېلېر کی، اۏخوجو اۏنون ایزینی ایتیرمیر، نهایتده آنلایېر کی، بۆتۆن اۏلایلار و أحوالاتلار اؤزۆ بیر خیالی هالهیه بۆرۆنمۆشدۆر.
یازېچې روایتین گئدیشاتېندا خیالی-حقیقی اۏلایلار’لا قهرمانېن ایچ دۆنیاسېنې و اۏنون پسیخی دورومونو اۏخوجویا چاتدېراراق، گۆنۆمۆزۆن – اینسان یالقېزلېغېندان تؤرهین – فسادلارېنېن اۆستۆنۆ اینجه دئتاللار’لا آچېر و اۏخوجودا درین ماراق اۏیادېر.
رۏماندا قهرمان نسیل آختارېشېنا باشلایېر. و بو نسلی بیر زنجیر حالقالارې کیمی آرد-آردا سالاراق قېرېلان رابیطهلری قوردورماغا چالېشېر. حالقالارېن سَسی و جینگیلتیسی (گئدیشاتېن اۏلایلارې) اۏخوجونو قارشېسې آلېنماز فیکیر آخېنېنا یؤنلندیرهرَک، اۏندا یئنی بیر قایغې و اؤزۆنهقایېدېشا نهدن اۏلاراق، کئچمیشی حاقدا دۆشۆنمهڲه وادار إدیر.
بو رۏماندا “سَس” و “بۏیا” اؤزل اؤنَم داشېیېر. مؤللیف بعضن دئمک ایستهدیکلرینی اون و رنگ’له اۏخوجویا چاتدېرېر. هاوا و گۆنَش شۆعاعسېنېن غئیری-عادی رنگده گؤرۆنمهسی، قهرمانېن چؤهرهسینین آوازېماسېنې، آغآپپاق آغارماسېنې، بعضن سَسلرین إشیدیلمز اۏلماسې اۏخوجونون شعورآلتېسېنې سیلکهلَییر. منجه، هر بیر اۏخوجو اؤز ایمکانې ایچینده، گؤتۆره بیلهجهڲی قدر جعفرلی “بولاغ”ېندان قیدالانېر.
اۏنو دا وورغولاماق ایستردیم کی، مۆباریز جعفرلینین بو رۏمانلارې ایراندا اۏخوجولارېن رغبتینی قازانسا دا، اۏ تایلې، بو تایلې آذربایجان أدبیاتېنېن اینجیسی سایېلسا دا، من بیلدیڲیمه گؤره، نهدنسه، هله کی یازېچېنېن اؤز وطنینده کیتاب حالېندا نشر إدیلمهییب…
سۏندا گؤرکَملی یازېچېیا اوغورلار دیلهییب داها بیر مۆکممل رۏمان یازدېغېنا گؤره اۆرَکدن تبریک إدیرم. اینانېرام کی، “زنجیر”ین شاقراق أدبی جینگیلتیسی عصرلر بۏیو إشیدیلهجَک…
تبریز
03.01.2020
قایناق: أدبیات قزئتی


text:
فولکلور فرانسه جه دن آلینمیش ایکی فولک(خالق) و لور(ادبیات، بیلگی…) کلمه لریندن تشکیل تاپمیش مرکب بیر کلمه دیر.
آذربایجان عالملری بونو «شفاهی خالق ادبیاتی» آدلاندیراراق، اونو یالنیز آغیز ادبیاتینا (آغیزدان چیخان سؤزلره) حتی بعضا یالنیز منظوم سؤزلره شامل ائتمیشلر. هر چند کی، فولکلوریک ادبیاتیمیز چوخلوقدا شعر حالتینده دیر، لاکین گؤرونورکی، بو معنا و مضمون هئچ ده بیزی مقصودوموزا یاخینلاشدیرا بیلمز. چوخ شئی لر وارکی، آغیزدان چیخماقدا شفاهی خلق ادبیاتی ساییلمیر. آمما فولکلور ساییلا بیله ر. مثلا : عادتلر، عنعنه لر، توی- یاس و سایره مراسملر، اویونلار و غیره لر… فولکلورون ان اؤنملی بیر حیصه سی کیمی نظره آلینا بیلرلر. چونکی اونلاردا هئچ یئره یازیلماییب و گؤر- گؤتور سایاغی ایله نسل لردن نسل لره کؤچوب و خالقلارین فرهنگ لرینی (کولتورونو) تشکیل ائدیر. بونا گؤره فارس فولکلور شناسلاری کیمی اونو «فرهنگ عامیانه» (عوام کولتورو)، خالق کولتورو کیمی معنا ائتسه ک داها دا مقصودا اویغون اولا بیلر.
فولکلور دا بیر میللتین گئچمیشی یاشاییر. او بیر گوزگو کیمی خالقین گوردوگو حادثه لری و باشلارینا گله ن بلالری، اونلارین ظلمه، عدالتسیزلیگه قارشی آپاردیقلاری مبارزه لری، شن لیک لرینی، غصه لرینی، امید و آرزولارینی، نفرت و ایسته کلرینی، عادت و عنعنه لرینی عکس ائتدیریر.
آذربایجان فولکلوری ایسه داها زنگین و چئشیتلی و آرتیق دقته لاییق دیر. سؤز یوخ کی بورادا گتیریلن فولکلور نمونه لری تک «یکاناتا» منحصر اولماییب، بلکه آذربایجان فولکلورونون بیر حیصه سی دیر. حقیقتدهده ده ائلیمیزین هر یئری ال ده یمه میش سؤز خزینه سیدیر. شمال آذربایجانیندا ایللرجه بو باره ده ده ایشله نیلدیگینه گؤزه دئمک اولارکی اورادا اولان فلکلوریک موضوعلار تقریبا بوتونلوکلهییغیلیب، چاپا وئریلمیشدیر. لاکین جنوبی آذربایجانین هر طرفینده فولکلور داغارجیقلاری و سؤز خزینه لری قالاخ- قالاخ، اوست- اوسته قالانیب، قالمیشدیر. دئمگ اولار کی جنوبی آذربایجان بو باخیمدان اکیلمه میش بیر زه می و یا بیچیلمه میش بیر تارلا. کیمیدیر. گئچمیشده شفاهی خلق ادبیاتیندان دانیشماق یازیلی ادبیات اوچون بیر جوره باش آلچاقلیق ساییلیردی. اونا گؤره ده جنوبدا بو باره ده چوخ ایش گؤرونولمه میشدیر. گؤرونولن لرده چاپ اولمادیقلارینا گؤره آرادان گئتمیشدیر. بودا تورکجه کتاب چاپ اولونماسی نین قدغان اولماسی و آیری چتین لیک لر نتیجه سینده دیر. بو سون ایللردن گئچنده یالنیز۱۳۱۴- نجی هجری قمری ایلینده (۱۹۰۶ میلادی) آخوند میرزاعلی حاجی ملا مصطفی اوغلو، باکویی آدلی بیر شخصین تهراندا داش باسما ایله، و فارسی ترجمه لری ایله، چاپ ائتدیگی «تجرید اللغات» آدلی بیر کتابدیر. (بو باره ده بیر زامان تهراندا، کیهان روزنامه سی طرفیندن چاپ اولونان «یول مجله سی نین بئشینجی نمره سی نین بئشینجی صحیفه سینده چاپ اولونان، منیم مقاله مه مراجعه اولونسون.)
آنجاق او کتابین بعضی آتالار سؤزونو بورادا اختصار ایله نقل ائدیرم. بونودا دئیه ک کی کتابین املاسی و جمله قورولوشو بی نهایت غلط و دوشونولمه سی چتین دیر:
«آلجی قوشنک دندقی اکری اولور»! بونو بو گونکی املاء ایله یازماساق دوشونمک اولماز.
«آلیجی قوشون دیمدیگ اه یری اولار.»
یا:
«قولدون قوزین آز اولور قیچدن قوزین چوقدور.»
بو گونکی املاء ایله- قولدان قووزایان آز اولار، قیچدان قووزویان چوخ اولار. فارسی ترجمه لری داها دا افتضاح دیر. هر چند بعضا فارسی کلمه لر تورکجه لرین دوشونولمه سینه کؤمک لیک ائدیر. مثلا بیرینجی جمله نی بئله معنا ائتمیشدیر «گیرنده مرغرا منقارش کج می شود»! بعضا ده کلمه لری یئرسیز اولاراق بیر- بیرلرینه یاپیشدیریر:
قوشمندا شاقی ششدی قیقوسی بزه دشدی
یا:
آشاغی تکرم سقال یخاری تکرم بغدر (پائین تف می کنم ریش بالا تف می کنم سبیل است)! قوشی قوشین (قونشو ایله ن) تن اولماسه کنکرک ( برابر نباشد فراخ باید)!!! قوشی قوشیه باخار گوری اوده یاخار (همسایه نگاه می کند قبرش را به آتش می سوزاند)!
بو کلماقین بر آغلاما قیوار! (بو گولمه گین بیر آغلاماغی وار) اولکن (اؤرکن) یوز قصه (قیسا) اولسا کلور (گلیر) دوقاغدن کئچر. اؤزگه آتنه منن تز دشر (اؤزگه آتینا مینه ن تئز دوشر) بیر آیری موضوع کی بورادا دئیلمه لیدیر. بودور کی ۱۳۲۰- نجی ایلده (۱۹۴۱م.) سووئت قوشونو ایرانا گئچدیکده بیر نئچه فارسی و تورکی نشریه لر چیخارتدی بیری فارسجا ایدی ظاهرا تهراندا چاپ اولوردو. آدی «دوست ایران » ایدی. بیری ده تبریزده تورک دیلینده نشر اولوردو آدی «وطن یولوندا» ایدی و قیزیل اوردو طرفیندن منتشر اولوردو بورادا چوخ مهم آداملار او جمله دن جعفر خندان، میرزه ابراهیموف، غلام محمدلی، سلیمان رستم و سایره لری هله جوان یاشلاریندا درین عشق و علاقه ایله یو روزنامه نی چیخاردیردیلار. بو روزنامه نین تورک دیلی و ادبیاتی نین تحرکی و تشویقی و انکشافی ساحه سینده تاثیری بی اندازه چوخ اولدو آذربایجان خصوصا تبریزده جوانلار جذب اولاراق شعر دئمه گه باشلادیلار آز زاماندا نهنگ شاعرلر عرصه یه چیخدی و اونلارین هله ده بیر چوخو شمال آذربایجانیندا ان مشهور یازیچی، شاعر و تاریخچی و سایره لر کیمی آد چیخارتمیشدیلار. بو روزنامه نین وئردیگی حرکت ایللرجه اثرینی حفظ ائتدی و ایران اسلامی انقلابینا چاتدیردی و انقلابدان سونرا یئنه ده تورک دیلی انکشاف تاپماغا امکان تاپا بیلدی. منظور بو دورکی او روزنامه جنوبی آذربایجان ادبیاتی نین تاریخینده بیر « دؤنوش نقطه» و اونودولماز بیر حادثه ایدی. همان روزنامه نین بیر ستونونون باشلیغی بئله ایدی: « آذربایجان شفاهی خالق ادبیاتی توپلاییریق» و اونون آلتیندا هر نمره ده گرندریلن بیر نئچه آتالار سؤزو یا بایاتیلار چاپ اولوردو او واقتا کیمی بو جور شئی لره اهمیت وئرمیه ن آداملار بونلارین نه قده ر ظریف، گؤزه ل شیرین و اوره یه یاتیملی اولدوقلارینی حس ائده رک علاقه مند اولدولار.
هر حالدا بورادا بوندان آرتیق حاشیه یه چیخماق مناسب ده ییل آنجاق بو یولدا چالیشانلارین بیر نئچه سینی آد آپاراراق سؤزه سون قویوروق.
۱۳۴۴-نجی گونش ایلینده. دوقتور س. جاوید بیر بالاجا جیبی کتاب (۲۸۷ صحیفه) تهراندا چاپ ائتدیردی و انقلابدان سونرا دا کیچیک جزوه لر چاپ ائله تدیریردی. سونرا آقای فرزانه، دوقتور ج- هیئت، خانم زهره وفایی، حسین دوزگون و سایره لر بو باره ده ایشله میشدیلر.۱
من اؤزوم ۴۵- ایل بوندان قاباقدان بیر حجم لی کتاب حاضیرلادیغیما رغما و اوندان سونرادا همیشهبو ساحه ده فعالیت ائتدیگیمه باخمایاراق کتاب نشر ائتمگه موفق اولمامیشام ۱۳۳۶- نجی ایلده بیر مقدار اونلاردان بیر قوندارما ناشره وئردیم اودا اونلارین بیر حصه سینی اوغورلویوب اؤز آدینا چاپ ائتدی. حتی شعرلرین بیر حیصه سینی «عاشیق غریب و شاه صنم جلد۲» آدی ایله عاشیق غریب آدینا چاپ ائتدی (بو باره ده گئچه ن یایدا- ۱۳۷۴ ش- تبریزده نشر اولان مهد آزادی روزنامه سینده منیم، ایکی نمره ده چاپ اولان، مقاله لریمه مراجعه ائدین)
آمما بو باره ده نئچه مقاله فارسجا و تورکجه نشر ائتمیشم او جمله دن «کیهان سال ۱۳۶۵» و یول مجله سی ( نمره ۱۶ و سایره لرده) و «وارلیق» ژورنالی نمره ۸۲ ص ۶۷) و بیر نئچه آیری نشریه لرده آذربایجان فولکلورو باره ده چوخلو مقاله لریم چاپ اولونوبدور. بونودا بیلیرم کی منیم کیمیلرین سایی آز ده ییلدی چوخلاری بو یولدا زحمت چکیب لر لاکین چاپ ائتمگه امکان تاپمامیشدیلار.
فولکلور و یارادانلارین کیم اولدوقلاری بللی ده ییل. اونون صاحیبی عموم خلق کوتله لری دیر. فولکلور خالقین معنوی ثروتی دیر. اونلاری ییغیب، نشر ائتمگ دیلیمیزین، کولتوروموزون وتاریخی معلوماتلاریمیزین آرتیق زنگین لشدیریلمه سینه کؤمک ائده بیلر.
فولکلور همیشه یارانماقدادیر. بعضا اونلارین نئچه وجودا گلدیکلری باره ده داستانلار دا نقل اولونور. بو باره ده بیر مثال گتیریریک.
گئچمیشده بیر دؤولتلی شخصین «بسدی» آدلی بیر قیزی وارایدی. بو شخصین بیر کاسیب قارداشی اولدوغونا گؤره، قارداش اوغلوسونو اؤزونه چوبان ائتمیشدیر. بو ایکی جوان عمی اوغلو و عم قیزی بیر- بیرینه علاقه مند اولورلار. بسدی عمیسی اوغلونا یادگار اولاراق بیر رشمه ( دؤرد ایپ ایله توخونان آغ- قره رنگلی قاتما) توخویور عمیسی اوغلو گئجه لر کندین قیراغیندا اولان آغیلدا قویونلارین یانیندا یاتارمیش، بیر گئجه کوردلر قویون سوروسونو باساراق اونون قوللارینی همان رشمه ایله باغلاییرلار. او ایسه اونلاردان بیر آغیز اوخوماغینی خواهش ائدیر. کوردلر راضی اولورلار. او زامان او اوزونو کنده ساری توتاراق اوجا سسله بئله اوخویور:
عمیم قیزی بسدی گه ل ۲
کورد سورونو باسدی گل
سن توخویان رشمه لر
قوللاریمی کسدی گه ل
بو سس کندده بسدی نین قولاغینا یئتیشدیکده، قیشقیراراق دئییرکی: گئدین کوردلر سورونو باسیبلار» آداملار اؤزلرینی یئتیره رک سورونو کوردلرین الیندن آلیرلار. بئله لیکله عشق سورونون قورتاریلماسینا سبب اولور. ها بئله بیر مالینی اوغرو وورموش بزرگان آتینی گؤتوروب قاچدیقدا بیر ائوه مراجعه ائده رک آتی اوچون بیر توربا سامان ایسته ییر پولو اولمادیغی اوچون سامان وئره ن ائو قادینی قاوالی اونا وئره رک دئییر کی بو قاوالی چالیب و بیر آغیز اوخوسان سامانی آپارا بیلرسن او کیشی مجبور اولاراق قاوالی آلاراق چالیر و فی البداهه قوشدوغو بو شعری اوخویور:
عزیزیم زمانه چالار
عاشیق زمانه چالار
مین تومنه چالمایان جانیم
بیر توربا سامانه چالار
دئدیگیمیز کیمی فولکلور همیشه یارانیلماقدادیر. آشاغیداکی بایاتی لار عصریمیزین معلوم اولان شخص لری طرفیندن قوشولموش، یا نقل اولموشدور.
مثلا بو بایاتینی رحمت لیگ گنجعلی صباحی ۳ هر واقت سؤز دوشنده گوله- گوله دئیه ردی:
کبابچیام شیشیم یوخ
قوجالمیشام دیشیم یوخ
بو دونیادا کئف چکدیم
او دونیایلا ایشیم یوخ
بو بایاتینی دا اوتایلی مشهور حکیم و جراح نورالدین رضایف قوشموش و دوغرو داندا شاعر اولمادیغی حالدا نئجه گؤزه ل و شاعرانه دئمیشدیر. نورالدینین قیزی آذربایجانین گؤرکملی شاعری بختیار وهاب زاده نین اوغلو ایله ائولنمیشدیر. قضادان نورالدین معلم شیعه اولدوغو حالدا بختیار وهاب زاده سوننو دور. بئله لیکله توی گونو نورالدین شوخلوق ایله شاعرلیک هوسینه دوشه ره ک بو بایاتینی فی البداهه قوشوب، اوخوموشدور:
عزیزیم کیمه نئیلر
شاعر حکیمه نئیلر
سن سننو سن من شیعه
گؤره ک کیم- کیمه نئیلر
بو بایاتینی دا ۱۳۷۰- نجی ایلده تبریزده نظامی گنجوی قورولتاییندا اشتراک ائدرکن، بیری نین دیلیندن ائشیتدیم:
قوهوم اولدوم یادلارا
اؤز ائلیمه اولدوم یاد
هر دیلده عالم اولدوم
اؤز دیلیمده بی سواد
ائله اوجوره ده مختلف موضوع لار باره سینده دوزه لینن تاپماجالار/ آتالار سؤزو و یا لطیفه لر باره سینده دانیشماق اولار.
همچنین آتالار سؤزو یئردن- یئره، زماندان- زمانه دگیشیک لیکلره معروض قالیر نئجه کی حاضرداکی کتابدا عباس میرزانین «سفرنامه کجلر» ینده بو آتالار سؤزونو گؤرموشوک «سالیاندا قورد آزیدی بیری ده گمی ایله گلدی.»
بیر حالدا کی ایندیلیکده بو آتالار سؤزو خصوصا یکاناتدا بو شکیلده دئییلر.
«آدادا قورد آز ایدی بیری ده گمی ایله گلدی»
بعضی آتالار سؤزو مخصوص بیر یئر اوچوندور. مثلا:
«شهرچایی کوفته گتیرسه بیزه بیر لپه دن آرتیق یئتیشمز»
بو مثلی اورمودا، «زهرا خانم فرشاد» دان ائشیتمیشم. شهر چایی اورمو شهری نین بیر یانیندان گئچن بیر چایین آدیدیر/
بو آتالار سؤزونون نظیره سی یکاناتدا بئله دیر:
«دونیانی بؤلسه لر بیزه بوندان آرتیق یئتیشمز»
بو مثلی ده ۱۳۴۹- نجی ایلده زنجاندا فردوسی مهمانخاناسیندا ایشله ین حسین آدلی بیر قوللوقچونون دیلیندن ائشیتمیشم.
«آچیلمامیش سفره نین بیر عیبی اولسا، آچیلمیش سفره نین مین عیبی اولار» بو آتالار سؤزونوده مشهد شهرینده یاشایان، بجنورد تورکلریندن اولان «حاجی محمد نوروزی» نین دیلیندن ائشیتمیشم:
«جوان گلدی، ده لی قاچ»
بو معنالی آتالار سؤزونو او بیر نئچه جوانین غریبه بیر ایشلر گؤردوکلری زمان چوخ یئرلی اولاراق ایشلتدی. بعضی آتالار سؤزونون ده داستانلاری وار. او جمله دن «باغلا دیلیمه» عنوانلی بیر آتا سؤز دور:
«بیر آتلی غریبه کیشی، گونون باتان چاغی بیر کنددن گئچیردی. بیر نفر قاپیسی نین قاباغیندا دورموشدو. اؤز یانیندا دءییر. بو مسافر کی بو تله سیک لیک له گئدیر، منیم تعارف ائتمگیم له یولوندان قالان دئییل، قوی یالاندان کیشیله نیم. اودور کی سسله یره ک دئییر:
– آی قارداش بویورون قوناغیمیز اولون…!
دئمه بو مسافرده ائله آللاه دان ایسته ییر میش، تئز آتی نین باشینی دؤنده ررک آتدان یئنیب، تشکور ائده رک دئییر:
– آتی هارایا باغلاییم
او کیشی نین کی نه قوناغا یئری وار ایدی و نه آتا، دئییر:
– باغلا دیلیمه
شفاهی خلق ادبیاتی یازیلی ادبیات، خالق موسیقی سی و هنر عالمی اوچون توکنمز بیر قایناقدیر. لاکین شفاهی ادبیات یازیلی ادبیاتدان چوخ آز استفاده ائتمیشدیر. بعضا شاعرلرین بعضی حکمت لی شعرلری خالقین آغزیندا ایشله نیلره ک آتالار سؤزو شکلینی تاپمیش و یا بعضی شوخ آداملارین ماراقلی سؤزلری لطیفه شکلینه دوشموشدور. شفاهی خالق ادبیاتی اوشاقلارین تعلیماتی اوچون چوخ مهم بیر وسیله ساییلا بیلر.
گئچمیشده سواد و تحصیل ائتمک مسئله سی یوخاری طبقه لرین اختیاریندا و خدمتینده اولدوغو اوچون و بوگونکی چاپ وسیله لری نین اولماییب یا عمومیت تاپماسی سببینه، شفاهی خالق ادبیاتی، اوشاقلار اوچون مهم بیر اؤیره نمه وسیله سی ساییلیردی. اوشاقلارا لازم گؤرونن معلوماتلاری و اونلاری اجتماع ایله تانیشلادیب و شخصیتلرینی تکمیل لتمه گی، بو جور ساده یول لار ایله اونلارا تعلیم وئریب، اؤرگدردیلر. بو باره ده سؤزون داهادا آرتیق تاثیرلی اولماسی اوچون دئییله ن سؤزلری شعر قالیبینا تؤکره ک، خالق هاوالاری و موسیقی سی ایله تکمیل لدیب، اونلارین هر بیرینی اؤزلرینه ناسب آهنگ لرایله اوخویارلار.
بعضا بو معلوماتلار تاپماجا و یا اوشاق اویونلاری شکلی تاپیر. بئله لیکله اوشاقلار اونلاری اؤیره نمک اوچون هوسله نیر و هم ده بو ایش اونلار اوچون آسانلادیر.
مثلا اوشاقلارا ساده یول ایله سای اؤرگتمک اوچون آشاغیداکی سؤزلری دوزلدیبلر:
بیر، ایکی- بیزیمکی
اوچ، دؤرد- قاپینی اؤرت
بئش، آلتی- داش آلتی
یئدی، سککیز- فیرنگیز (فرنگیس)
دوققوز، اون- قیرمیزی دون
یا اوشاقلارین فیکرلرینی ایشه سالیب، آچماق اوچون دوزلنین تاپماجالاری نظردن گئچیره ک:
هادی یابانی
هودی یابانی
آلتی قیچی
ایکی دابانی
بئله لیکله بو تاپماجا ایله ال تره زیسی نین نه شکیلده اولدوغونو اوشاغا اؤرگدیرلر. هر حالدا سؤزو اوزاتماماق اوچون بوندان آرتیق بو باره ده بحث ائتمک ایسته میریک دالیجا گله ن نمونه لر مسئله نی آرتیق آیدینلاشدیراجاقدیر.


text:
آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (25 آوریل)
آذربایجان-دا "کووید-19"لا باغلی سون وضعیت.
آذربایجان جمهوریتینده کوروناویروس (کووید-19) انفکسیونونا 2 مین 245 یئنی یولوخما فاکتی قئیده آلینیب، 1541 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب.
ناظیرلر کابینهسی یانیندا اوپراتیو قرارگاهدان وئریلن معلوماتا گؤره، "کووید-19" اوچون گؤتورولن آنالیز نمونهلری مثبت چیخمیش 29 نفر وفات ائدیب.
آذربایجاندا ایندییهدک عمومیلیکده 313 مین 006 نفر کوروناویروس انفکسیونونا یولوخوب. اونلاردان 279 مین 179 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 4 مین 371 نفر وفات ائدیب، آکتیو خسته سایی 29 مین 456 نفردیر.
اؤلکهده سون گون عرضینده 11 مین 492، حاضیرکی دؤوردک ایسه 3 میلیون 189 مین 536 تست آپاریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
اللینی حاخلادی عؤمرون ایللری
عؤمور میوه سینین کالی وار هله.
یاشاماق دئدی یین عینی حیاتدی
زه هری وار هله ، بالی وار هله.
هله قارشیدادی ایللر، فصیللر
بئزیب لنگیسمده بعضا حیاتدا.
بیر کؤنول دؤیه جک دورمادان هله،
هله من عنواندا، هله من آد دا.
هله اؤتن عؤمرون گیرووندایام.
قارشیما چیخاسی خوش گونلر قالیر.
اودور گؤزلهمکدن یورولمامیشام
هله اؤتن گونلر همدمیم اولور.
بویلانیب باخیرام کئچمیشه بعضا
گؤر نه لر قالماییب، گؤر نه لر قالیب.
عؤمرون فیکیر یولو دهییشیبسه ده
عؤمرون کؤنول یولو دهییشمز اولوب.
آخی فیکیرکی وار، کؤچری قوش تک
هر ائلدن، اوبادان بیر ایستک تاپیب.
دی گل کؤنول کی وار، او یورد یئرینده
بابالار قالایان اوجاقدان قوپوب.
بئله جه عؤمر ائدیب یاشامیشام من!
نیفرتده یاشیمدان قوجایام بیر آز.
دی گل محبتده اوشاق کیمییم
نئیله ییم بونودا گیزلتمک اولماز.
ائله اونا گؤره دوشمنه دئییل،
یالانچی دوستا من چوخ آلدانمیشام.
دوشمندن آلدیغیم اوداردان دئییل
ساختا دوست سؤزوندن یارا آلمیشام.
ایندی نه دئیه سن اولوب کئچنه!؟
آخی اونودولمور او گئدیش- گلیش.
بؤیوک ایشلرده وار کئچمیشده ، آنجاق
بوگون عادی ایشدیر اؤتن عالی ایش.
اللینی حاخلادی عؤمرون ایللری.
عؤمور میوه سینین کالی وار هله.
یاشاماق دئدی یین عینی حیاتدیر،
زه هری وار هله، بالی وار هله.


text:
اوسطورلاب
اۆسطۆرلاب (یونان. ἀσtpoλάBoς،astrolabos؛ اولدوزلاری گؤتورن، عرب.ٱلأَسْطُرلاب) — فضادا بوجاقلارین اؤلچولمهسی اوچون تطبیق ائدیلن جیهازدیر. تاریخی منبعلره گؤره ایلک دفعه اولاراق بو جیهاز اِراتوستین طرفیندن میلادان اؤنجه250-جی ایلده دوزلدیلمیشدیر. باشقا منبعلره گؤره بو جیهاز ایسگندریهلی قادین-مونجّیم و ریاضیاتچی هیپاتیا طرفیندن (370-415) ایختیراع ائدیلمیشدیر. همین جیهاز بو گون ایسفریک اوسطورلاب کیمی تانینیر. بو جیهازلا بطلمیوس اوچون سما اولدوزلارینین کاتالوقونو ترتیب ائدیر.
سونرالار ایرانلیلار اوسطورلابلارین تکمیللشدیریلمهسی ایله مشغول اولورلار و اونو گئجه و گوندوزون اوزونلوغونون و یئر اوزرینده یاتای (اوفوقی) بوجاقلارین تعیینی، همچنین بعضی ریاضی حساباتلارین آپاریلماسی اوچون تطبیق ائدیرلر. خیلافتین اینکیشافی دؤورونده 9— 11. عصرلرده اوسطورلابلارین تطبیقی داها دا گئنیشلهنیر. چونکی، اونلارین دوزلدیلمهسی درین ریاضی و نوجوم بیلیکلری طلب ائدیردی. بونلار ایسه شرق دؤولتلرینده داها گوجلو اینکیشاف ائتمیشدیر.
اوسطورلابین دوزلمهسی و ایشلهمه پرینسیپینی ایلک دفعه اولاراق بیرونینین "اوسطورلابین حاضیرلانماسیندا بوتون مومکون ایمکانلاردان ایستیفاده ائتمک" کیتابیندا (تخمیناً. 995-جی ایل) تصویر ائدیلمیشدیر. او، بو کیتابدا جوخ سایدا اوسطورلابین دوزلمهسینی ایضاح ائتمکله برابر، اونلارین تطبیقی و همچنین فضا جیسیملرینین موختصّاتلارینین تعیین اولونماسیندا یارانان خطالارین قییمتلندیریلمهسی حاقیندا دا تؤوصیهلر وئریر.
اوسطورلاب اساساً بوشقابا اوخشایان بیر متاللیک لؤوحهدن عیبارت اولوب، اونون داخیلینده بوتون مکانیزم یئرلشدیریلیر. بو لؤوحهنین اوزرینه اوچ یاستی دایروی لؤوحهلر یئرلشدیریلیر. بو لؤوحهلرین اوزرینه سما موختصات شبکهسینین خطلری (ایسترئوقرافیک)، سما نصف النهارلاری، دونیا قوطبونو و اوفوقونو گؤسترن خط قئید اولونور. وئریلن جوغرافی ائندن آسیلی اولاراق دونیا قوطبونون وضعیتی و سما موختصات شبکهسینین پروجکسیونو موختلیف اولور. اونا گؤره ده، لؤوحهلرین اوزرینده موختلیف جوغرافی ائنلر اوچون سما موختصاتلاری قئید اولونور. جیهازین مرکزی اوخونا برکیدیلمیش نیشانلاما خطکشینی اؤلچولن اشیایا توشلاماقلا اونون اوزرینده قئید اولونموش تاریخی و یا واختی تعیین ائتمک اولور. بو جیهازین کؤمگی ایله هم ده گونشین و آیین وضعیتی، همچنین آیین اوزونون توتولماسی فضالارینی تاپماق اولور. اوسطورلابین موثلثات حسابلامالارا اساسلانان ایشلهمه پرینسیپینین دقیقلیگی، اونون حیصهلرینین حاضیرلانما دقیقلیگیندن آسیلی ایدی.
اوروپادا اوسطورلابلار 15-18. عصرلرده گمیچیلیکده یؤنو بیلمک اوچون تطبیق اولونماغا باشلاییر. اوّلجه بورادا ایران اوسطورلابلاری تطبیق اولونور، سونرالار ایسه اونلارین اساسیندا اؤزلری دوزلتمگه باشلاییرلار. اونلار سِکستانتلارین اؤندری ایدیلر. بو زامان اوروپالیلار اؤز حساباتلارینی آپاریرلار کی، اوروپایا اویغون جوغرافی ائنلیکلرین موختصاتلارینی اؤلچه بیلسینلر.


text:
باتی آذربایجان دا" ترور اکن لر "اینسان حاققی" بیچه بیلمزلر- مهسا مئهدیلی
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 22 دی 1392 22:17
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی دیکتاتورلوغا و عئینی حالدا شوونیست بیر رژیمه قارشی ؛ایلکل انسان حاقلارینا؛ ساغ دویو و مدنی موباریزه یه دایالی؛ اجتماعی لشمک ده دیر.عئینی حالدا بوتون بو اینسانی و اوزگورلوکچو حاقلار اوچون اجتماعی بیر دابان(بستر)اولوشماسی دا شرط دیر.آیریجا گونئی آذربایجاندا یاشایان تورک اولمایان آزینلیق لارین حاقلارینی دا تمثیل ائده بیله جک ظرفیتی واردیر.
باتی آذربایجاندا یئرلشن و گئت گئده چوخالان آزینلیق لارین وارلیغی بیر گرچک دیر. بولگه ده ترور اسدیرن قروپلار بو نفوسون چوخالماسینا دایاناراق ؛ باتی آذربایجانین آدینی دییشمه و توپراق ایددیعالاری و بو بولگه نین ماددی معنوی دیرلرینه مسلط اولماق یونونده حرکت ائدیرلر.
دونیادا رسمی تروریست لیسته لرینده قئیده گئچمیش (پ ک ک ) و (پژاک ) کیمی ترور گروپلارینین عملیات بولگه لرینین بویوک بیر بولومو ده باتی آذربایجان توپراقلاری دیر. بو اوزلرینین آچیق آچیق اعلان ائتدیگی و اعلانیندان داچکینمدیکلری بیر گرچک دیر.
حاق و اوزگورلوک اوچون دئولته قارشی سیلاحلی ساواش؛ اوستوندن دانیشماق ایسته میرم کی بو بیر حاق دا اولا بیلیر آما دئولته قارشی کوردلرین حاقلارینی آلماق اوچون ساواشماق ایدیعاسیندا اولان بو ترور قروپ لارینین هدفی نین بویوک بیر پارچاسی دا سیلاح سیز دیفاع سیز باتی آذربایجانلی لاردیر.
باتی آذربایجان دا ترور و وحشت اسدیررک آیریجا نفوس چوخالتما سیاستیندن ایستیفاده ائدرک هم تورک لرین اوز یوردوندا امنیت سیزلیک و کوردلره قارشی بیر نفرته سبب اولورلار هم ده اوز خالقلارینی فلاکته سوروک له ییرلر جان اوستوندن جان بازارلاماسیلا بیر وحشی ساواشدیر بو...
آنا دیل حاققی و دموکراتیک حاقلار اوستوندن ایشغالچیلیق و توپراق ایددیعالاری و سیلاح و ترورا دایاناراق زوربالیق ائتمگه بیرده تر تمیز اینسان حاقلاری قیلیفی گئیدیرمک ده بیر قانلی ساواشین خبرچیسیدیر.
ترور قروپلاری توپراق ایددیعالاریندان و باتی آذربایجانی استراتژیک بولگه لری اولاراق اعلان ائتمه لرینین یانیجا اونلارین اوزانتیسی اولان خبر آژانسلاری اوزللیک له بعضی اینسان حاقلاری قوروملاری دا بیلگی کیرلیلیگی یاراداراق
عئینی چیزگیده حرکت ائدیرلر.
آیریجا جمهوری اسلامی دن تایید آلیب مجلسه گئتمیش بعضی کورد نوماینده لرین ده عئینی چیزگیده حرکت ائلمه لری دیققت چکیجی دیر.
نییه دئییریک ترور قروپلاری اوزانتی سی؟
بعضی اورنک لر وئررک دیققتینیزی چکمک ایسترم.
بونودا آچیقلاماقدا فایدا وار کی جمهوری اسلامی نین تاییدین آلمیش نوماینده لری؛ اولور اولسون؛ یوخسا داغدا چیگنینه سیلاح گوتورن تروریست اولسون ؛یوخسا مدنی فعال آدینی داشییان لاری اولور اولسون؛ غالیب بیر اورتاق هدف وار او دا باتی آذربایجانی کوردوستان گوستریب، یئری گلدیگینده دئموکراتیک اورتاملارا؛ یئری گلدیگینده اینسان حاقلارینا؛ یئری گلدیگینده اینسان اولدورمه گه سیغینماقدیر.
بوردان بئله بیر نتیجه چیخیر؛ سیلاحلی سی،سیلاحسیزی، رژیمه باغلی اولانی و اولمویانی نین بو چیزگیسی دییشمیر: باتی آذربایجاندا توپراق ایددیعالاری و بو ایددیعا اوستونده اورقانیزه اولماق.
اورنکلر و او دییشمه ین چیزگی:
-1325-1324آذربایجان میللی حکومتی ایله چیگین چیگینه گورونن مهاباد دا قاضی محمد باشچیلیغیندا قورولان حکومتین؛ بویوک قایغی سی باتی آذربایجانین قوزئی شهرلریندن ان آز یاری ایداره حاققی قازانماق و آذربایجان میللی حکومتینین بو بولگه ده گوجونو آزالتماقدیر. بو حالدا کی او زامان کورد لرین ساییسی بو بولگه ده یوخ دئییله جک قدر آزایدی.
اورنک اوچون قاضی محمد، قوام السلطنه یه بئله بیر اونری گوتورور و حاضیر اولور قارشیلیغیندا آذربایجان مییلی حکومتینین علیهینه قوام اسلطنه ایله بیرلشه شرطی بودور:آذربایجان میللی حکومتی آذربایجان دا سقوط ائدن دن سونرا، اورمونون حکومتی پستلارینین، یاریسی کوردلره وئریلسین.
-ایران انقلابیندان سونرا کوردوستان دموکرات حیزبینین (قاسملو باشقانلیغیندا)چلیشگیلی داوراندیغی و منفعتینی باتی آذربایجان ا مسلط اولما یونونده چیزدیگی آچیق و آشگار دیر
بو حیزب 32 ایل گیزلی چالیشمادان سونرا جمهوری اسلامی نین قورولماسیلا بیرلیکده کوردوستان.(اوزه رک)خودمختار بولگه سینین طرحین وئریر و بو حکومتی هاردا قورماق ایستدیگینی بئله آچیقلاییر:
"ک.دئموکرات حیزبینین اورتایا قویدوغو اوزه رک کوردوستانین سینیرلاری، ایرانین کوردوستان یوردونون هامیسینی ایچریر(شامیل اولور)کوردوستان سینیر لاری تاریخی جغرافیایی و اقتصادی شرطلره گوره و چوخونلوغون ایستکلرینه گوره بلیرلنیر" .
ک.دئموکرات حیزبینین باشچیلارینین خمئینی یه آچیق مکتوبو (آیندگان(1358 /5/15):
"جناب آیت الله بیزیم حیزبیمیز کورد خالقینین ایستکلرینی انقلابدان سونرا اورتایا قویوبدور سیز اوزوز یاخین گوروشوموزده بیزه بویوردوز جمهوری اسلامی ده آیری سئچگی لیک(تبعیض)یوخدور .ندن سالماسین و اورمونون یوز مینلرجه کوردونون بیر نفر ده نوماینده سی شورالاردا یوخدور"
بو حیزبین سولدوزون مئیدانیندا مسلحانه میتینگ اصراری و سولدوز ساواشی و بوتون بوردا وئردیگیم اورنکلردن آنجاق بو سونوج چیخا بیلر کی یئری گلنده باریشجیل(مسالمت آمیز) قیلیف گئین تئروریست قروپلار ؛باتی آذربایجان دا بیر چوخونلوق یاراتماق و چوخونلوق کیمی گورونمک اوچون اللریندن گلن هر ایشه متوسل اولورلار. ایکی مسئله نیده آرتیریم کی هر هانچی بیر خالقین خودموختارلیق ایسته مه سی اونون حاققی دیر آما بو خودموختارلیغی قونشو خالقلارینین توپراقلاریندا و بوردا بیزیم توپراقلار اوستونده قورماق ایسته می آنجاق بیر متجاویز و اشغالچی ذهنیت و سیستمدن قایناقلانیر.
ایکینجی مسئله چوخونلوغا ایصرار لاریندا؛ ایشلدیلن حیله لردیر کی 30 ایل بوندان اونجه بئله ؛سلماسین یوز مین نفر نوفوسو یوخویموش کی اوردا یئرلشن آزینلیق یوز مین اولسون...
1358 رادیو بی بی سی:سولدوز کوردوستانین قاپی سیدیر
چمران سولدوز میتینقی حاققیندا بئله دئییر:
«تعجب ائلملی دیر کی یوزده 12 کورد نفوسو اولان بیر شهر نییه میتینق مرکزی اولاراق سئچیلیر»
-اوجالان آ. ک. پ حکومتی ایله باریش سورجینی باشلاتدیق دان سونرا وئردیگی یئنی ایل(نوروز) مساژیندا اوز خالقینی خیطاب ائدرک "زاگرس دان آغرییا قدر ساکن اولان کوردلرین آزادلیق ساواشیندا اولدوقلارینی بلیرتدی".(باتی آذربایجان دا بو چیزگی ده دیر)
-هله ده کوردوستان دئموکرات حزبی شعار وئرنده فدرالیسم و ایراندا سیتم آلتیندا اولان خالقلارین حاقلاریندان و حتی ایش بیرلیگیندن دانیشیر؛ تامام بورا قدر سورون دییل ؛آما گوتوردوگو سیاست ده "آذربایجان غربی"اوستانی نین آدینی"اورمیه "اوستانی اولاراق بلیرلیر.آذربایجان آدینین اینکارینین ندنی ندیر؟؟؟آیریجا وئردیگی بیلدیریلرینده اورمو و آذربایجان شهرلرینی کوردوستان کیمی گوسترمه گه جهد ائدیر؛بو ایل یئنی ایل مساژلارینین بیر بولومونو اورنک اوچون گتیریرم:
(شما مردم شجاع ...از ایلام قصر شیرین-سرپل ذهاب-پاوه-کرمانشاه-تا مرگه ور و ارومیه از سنندج و مریوان در تمامی شهرهای کوردوستان...)
-خدیجه منصوری اورمو شهر شوراسینین اویه سی اولاراق ؛ ساغ دویو ایلا اونا اوی وئرن اورمو خالقینین جوابین بوجور وئردی
او سنندجین "هاوار"قزئته سیله دانیشیغیندا(19 آبان 1386) اورمیه دن ماکی یا دک قوزئی کوردوستان اولدوغونو ایددیعا ائتدی .ایلگینج اولان دا بودور کی بو قزئته آتدیغی باشلیقدا اورمونون شورا اویه سی سئچیلن منصوری نی "دختری از خطه کوردوستان" اولاراق تانینتدی.بونو دئمک ده ده فایدا وار کی بو قزئته نین سوروملو مودور (مدیر مسئول)و باش یازاری سنندجین اوستانداری سینین مسئول و ارشد مودورلریندن ایدی.(سید هاشم هدایتی :مدیر کل صنایع استان ... و مشاور استاندار...)(محمد علی توفیقی:مدیر ارشد استانداری ...)
-بهاءالدین ادب سنندجین نوماینده سی ایران مجلسینده اورمونو بویوک ک.و.ر.د.س.ت.ا.ن.ی.ن قلبی اولاراق آدلاندیردی.
-خاتمینین زامانینداکی یاردیمجیسی(معاونی)رمضان زاده تبریز بیلیم یوردونداکی بیر دانیشیغیندا اورمو و سولوزو ک/و.ر.د.س.ت.ا.ن.ن آیریلماز پارچالاری اولاراق بیلدیردی.
-عابد فتاحی اورمونون نوماینده سی پ ک ک طرفدارلارینین تورکیه ده گئچیردیگی آجلیق آکسیاسیندان حیمایت ائدرک اونلاری ساووندو.
-اوجالانین توتوقلانماسی سیراسیندا سنندج نوماینده لری مجلسدن سسله نیب تورکیه کالالارینین تحریم ائدیلمه سینی ایسته دی.
-روحانی نین ائتنیک حاقلار اوستونده آچیقلادیغی طرح دن سونرا روحانییه یازیلان ایلک طلب لردن بیری کوردلردن گلدی و بو ایستک باتی آذربایجان اوستونده اولدو.60 سیاسی و مدنی فعال ایمضا سیلا یازیلان بو مکتوب دا ؛ باتی آذربایجانین تاریخی توپراقلاری؛کوردوستان اولاراق بلیرله نیر. ندنسه هر دییشیم ده و هر فورصت ده ترور اوزانتیلاری هرشی دن اونجه باتی آذربایجان دا ایستکلرینی اورتایا قویورلار.
-گئچن آیلاردا کورد اوستاندار همتی نین باتی آذربایجانا اوستاندار اولاراق آدای گوسترمه چاباسیندا؛ تورکیه دکی کوردچولر له ایران داکی حکومته یاخین کوردلرین ؛عئینی چیزگیده حرکت ائتمه سیده دیققت چکیجی ایدی.
باتی آذربایجاندا خالقینین تاریخی حافیظه سینده بوراخیلان یارالار ساغالمادان بو پروژه تزه دن بو قایغی نی یاراتدی:" اوتوردوغوموز یووامیزدا باشیمیز یئنه می؛ بورا قوناق گلیب گئتمیین لر الیله کسیله جک..."
-ایلگینج دیر تورکیه ده کوردچو بیر قزئته باتی آذربایجانا کورد نوماینده سئچیلمه سینی بئله دویوردو
طرف قزئته سی:
"ایران دا قیسا سوره اونجه جمهور باشقانلیغینا سئچیلن روحانی کوردلرین یوغون اولاراق یاشادیغی اورمیه شهرینده کورد کوکن لی بیر والی آتادی(منصوب ائلدی)
ایران دا کوردلرین یوغون اولاراق یاشادیغی بولگه لر کور.دوستان اولاراق تانیملانیر"
قزئته بئله دوام ائدیر:"
کورد والی (اوستاندار)همتی نین پ ک ک ایلا ایلیشگیسی یاخشی ایدی.کورد کوکنلی اولان همتی 1992-1998 پ ک ک نین اوست دوزئی یونتیجیلری ایله دوغرودان (مستقیم) ایلیشکیلری اولان اونم لی بیر سیاستچیدیر.
عثمان اوجالانین اورمیه ده یاشاماسی اوچون ایذین آلا بیلمه سینی ده همتی ساغلامیشدی"
من اورمونو تانیمایان بیری اولوب بو خبری اوخوسام بیلمره م بو همتی بی رسمی آدی "باتی آذربایجان" اولان بیر اوستانا والی سئچیلیراورمیه نین کوردوستان اولدوغونو آنلارام.
و
عثمان اوجالانا ان گوه نیلیر یئر ین سنندج دییل اورمو اولاراق تانینماسی دا دیقت چکیر
و...
هله تکجه بو اورنک لر دییل بوتون خبر آژانسلاری و اینسان حاقلاری قوروملارینا گوز آتینجادا اوردا اوزللیک له باتی آذربایجان شهرلری او جومله دن ماکی ؛خوی سالماس اورمو سایین قالا تیکان تپه سولدوز ...کوردوستان کیمی گورسدیلیر یعنی فیکیر همن فیکیردیر قیلیفی فرق ائدیر.
ان اونملی خبر و انسان حاقلاری اورقانلاریندان اولان کورد پا و موکریاندا گئچن بعضی تیترلره دیققت :
تخریب آثار باستانی کوردستان در منطقه سلماس
اعدام زندانیان در مناطق کورد نشین...اورمیه
آثار دیدنی کوردستان ...ماکو سلماس سولدوز سایین قالا
کشته شدن پیشمرگان ...در ماکو
آژانس کورد پا: کوردستان در نقشه جهان قرار گرفت(بو خریطه ده باتی آذربایجانین بوتونو یئرلشیب دیر)
تورکیه دکی ترورا دایالی حرکت ائدن کوردچولر له؛ ایران داکی ایستر دئولت آدامی ایستر موخالیف؛ ایستر داغا چیخان تروریستی؛ هامیسی هم دئموکراتیک اورتام لاردا بیلگی کیرلیلیگی و گرچکلری منحرف ائدرک ؛ ده باتی آذربایجانا تسلط استراتژیلری یونونده گئدیشلری گورونور..
سون اولایلاردا باتی آذربایجانین توپراقلاریندا کوردوستان اوستانی قورولماسی ایددیعاسیندادا همن اوزو گوردوک ؛کی هر دفعه گوروردوک. هله اوزل لیک له سنندج نوماینده سینین سفسطه لری بو دییشیلمه ین متجاویز و تجاووز یولو ایله تسلط چیزگیسینی داها دا بلیرتدی.
بوتون آزینلیق و چوخونلوقلارین اینسانی حاقلاری اوغروندا ساواشماسی سایقی دویولمالیدیر آیریجا میللی حرکتین ماهیتی مدنی و بوتون خالقلارین حاقلارینا سایقیلی دیر. آما هر هانچی بیر دئولته قارشی ایستک لری اوچون ساواشان هئچ بیر قروپ هر آد آلتیندا اولورسا اولسون آذربایجانین مظلوم خالقینین توپراقلاریندا ترور و وحشت اسدیررک بو خالقین روانی و فیزیکی امنیتینی هده له یه بیلمز.
دوغرودان یا دولایی لی یوللارلا ؛بو چیزگیده گئدن قروپلار و فردلر داغدا؛ مجلس ده ؛یا دا دموکراتیک قوروملار آلتیندا آنجاق و آنجاق اینسانلیق وآذربایجانلی دوشمانی دیرلار.
باتی آذربایجان بولگه سینده تورک لره قارشی تبلیغات آپارماق
باتی آذربایجانی کوردوستان کیمی گورستمک
شورالار و شهر سئچگی لرینده تورک شهرلریندن کورد کاندیدالارا رای قازاندیریب او بولگه ده اکثریت کیمی گورونمک و بئله لیک له آذربایجان تورکلرینه روانی فیشار
بینالمللی و دمکراتیک اورقانلارلا ایرتیباطا گئچرک اینسان حاقلاری قوروم و قورولوشلارینی آلدادیب کورد آزینلیغی بهانه ائدیب باتی آذربایجانی کوردوستان اولاراق تانیتماق
ترور و وحشت اسدیررک باتی آذربایجانلیلارین آراسیندا قورخو و امنیت سیزلیک یارادیب موهاجیرتلرینه سبب اولماق
پ ک ک نین باتی آذربایجان دالی پژاکین هدف و پروقرامیلاریدیر
ایندی جلالزاده ده همن چیزگیده گئدیر اوز خالقینین حاقلارینی ساوونماق طبیعی و اصلینده سایقی دویولماسی گرکن بیر داورانیشدیر؛ آما آذربایجانین مظلوم خالقینین علیهینه تبلیغات آپارماق؛" آذربایجانا کوردوستان دئییلمز" دئیینلره پان تورک دئمک؛ بئلنچی سفسطه لر آنجاق بونون اثباتی دیر:
حاق دا،حقوق دا بهانه دیر. هدف باتی آذربایجان اوستونده کوردوستان قورماق هدف خیالی کوردوستانین بو پارچاسینی تاماملاماقدیر. آیریجا ایران دا کوردلرین حاقلارینین مرکزیتی سنندج و کرمانشاه دیر اورمو دییل دیر. کوردلرین آلاجاق حاققی وارسادا مرکزی فارس حاکمیت دیر .وئریلجک حساب وارسادا باتی آذربایجان خالقینی قتل ائدن جیلولار و سولدوزدا قانلی ساواشلار باشلادانلار دی....
آما بونو دا اونوتمایاق باتی آذربایجان توپراقلاری اوستونده کوردوستان سویلمینی یارادا بیلمک ایشغالچیلارین گئچیجی باشاریسیدیر ... هم ده یوخولاریندان اویانما زامانینین گلدیگینین خبرچیسیدیر...


text:
علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی 14
کئچمیش دانیشیقلاردا علی شریعتی نین "ایران فرهنگی" دئیه فارس مدنیت راسیستی اولدوغو اوزره بیلگی وئردیک. بو دانیشیقدا ایسه ایران آدینی بو ممالیکی محروسه یه افغانستاندان گتیرمیش تورک شاهلارینا "تورک غلاملار (غلامان تورک)" دئیه علی شریعتی نین ایشلتدیگی ایفاده لر اوزره گؤروش بیلدیرمگه چالیشاجاییق. علی شریعتی ده باشقا فارسچی مؤللیفلر کیمی ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم اولموش تورک شاهلارینی "تورک قولاملار (غلامان ترک)" دئیه قلمه آلمیش. بو دوغرولتودا علی شریعتیدن اوخویوروق:
"... تاریخده هئچ بیر مذهب اسلام قدر و خصوصا پیغمبر دک سؤزده و عملده قبیله جاهیللیکلری، ائتنیک و نژاد اساسیندا دوشمنلیک، قوهوملوق و فامیللیک شوونیستلیگی علیهینه موباریزه ائتمه میش؛ ائله جه ده عرب، عجم، قریش و حبشلرین حقوق برابرلیگیندن سؤز آچمامیش. بو آنلاییش "ملتلر آراسی اسلام (انترناسیونالیسم اسلامی)" ساییلار. بو سایدیقلاریمیزا باخمایاراق یوز ایللر مذهب آدینا عرب اشرافیتی و تورک قولاملاری نین مذهب آدینا قوراشدیردیقلاری وحشی امپریالیسمدن باشقا هئچ نه اولمامیش. آزادلیق، بؤیوکلوک و انسان کرامتینه دعوت ائدن اسلام، انسانلاری، اونلارین مدنیتلری و اصالتلری نی یوز ایللر فلان عرب اولمایان قبیله (اوخو: تورک) باشچیسی نین قوللوغو کمندینه سالان وسیله اولموش. بو (کمنده دوشموش) انسانلار قیبط[i]، فارس، ایتالیان (روم) و یونان اولدوقلاری اوچون کیچیمسنمیش و تحقیر اولورموشلار"[ii].
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی کئچمیشده فارسلیغا حاکیم اولموشلار دئیه، عرب ائتنیکی نین حاکیم کسیمی نی "اشراف" و تورک ائتنیکی نین حاکیم کسیمینی اسلامیته تمکین ائتدیگی اوچون "غلامان ترک" دئیه قلمه آلاراق بو حاکیمیتلری وحشی امپریالیسم دئیه قلمه آلارکن ییرمینجی عصرده اورتایا قویولموش امپریالیسم آنلاییشینی کئچمیشده کی فئودال سیستیملره نسبت وئرمگه چالیشمیش. تورکلر ایسلام دونیاسیندا حاکیمیته گلدیکلری زامانلار فردوسی نین آنلاتدیغی نین ترسینه فارسلار کابل و بلخ آراسیندا یئرلشمیش بیر کیچیک توپلوم اولدوقلارینا باخمایاراق "ایرانیت" آنلاییشی نین او زامانلار بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سی ایله هر هانکی بیر ایلگی و ایلیشگیلری اولمامیش. دئمک، قزنلیلر و سلجوقلولارین فارسچانی دیوان دیلی ائتمکلری بوگونکو فارسلیغا و فارس ایستعمار عامیللرینه یامان و چاره سیز بیر درد اولموش گؤرونر. دوققوزونجو دانیشیغیمیزدا اشاره اولدوغو دک علی شریعتی فارس اوخوموشلارینا فارسلیق اوچون سامان چؤپوندن بیر فیل دوزتمگی سفاریش ائتمیش و فارسلیق اوچون تاریخ یونتاماغی، کئچمیشده کی ایران ممالیکی محروسه سی تاریخی نی فارسلیغا چیخماغی اونلارا وظیفه دئیه تکلیف ائتمیش[iii].
اؤنجه ایشاره اولدوغو کیمی ساسانیلره نسبت وئریلمیش، فهلوی یوخسا پهلوی آد وئریلمیش دیل بوگونکو فارس دیلی نین اسکی و قدیم واریانتی دئییل. بو مسئله اوزره اونونجو دانیشیمیزدا ایرانشناس کارل سالئمان نین دا گؤروشلرینی اورتایا قویاراق سندلی دانیشیدیق. ساسانیلره نسبت وئریلمیش زردوشتلوک، زردوشت زامانینا عایید "اویستا" کتابی یوخسا ال یازماسی دئیه هر هانکی بیر یازیلی قایناق بیله گلیب گونوموزه چاتمیش دئییل. زردوشته نسبت وئریلمیش "اویستا" کتابی اون اوچونجو یوز ایل میلاددان سونرا بیرینجی دفعه یازیلمیش و کتاب حالینا گلمیش[iv]. بو تاریخدن اؤنجه ایسه "زردوشت آیینی" افغانیستان و هندوستانین شمالینداکی مؤبدلر طرفیندن داستان و ناغیل حالیندا بلکه ده کیچیک اَل یازماسی اولاراق نقل ائدیله رک دؤشدن دؤشه (سینه-دن سینه یه) کؤچورولموش. بئله لیکله زردوشتچولوک کئچمیشده بیر دؤلتچیلیک دین اینانجی دئییل، کیچیک، ایمکانسیز محفل و توپلوملارا عایید اولدوغو دا اورتایا چیخمیش. دئمک، تاریخ بویو بؤیوک ساواشلار اولماسینا باخمایاراق دینی توپلوملار او قدر ده راحات یئر اوزوندن سیلینمه میش. اورادا بورادا، آدا بودا مانیچیلیک، مزدکچیلیک عقیده سی اولموشسا دا، زامان آخاریندا یئنیلگه یه اوغرایاراق یوخ اولماغا محکوم اولدوقلارینا باخمایاراق اونلاردان آز دا اولسا، یازیلی متن گونوموزه گلیب چاتارکن اسلامیتین گلمه سی ایله ساسانیلر غربدن شرقه دوغرو بیر گونده دئییل، 18 ایل ایچینده گئری اوتوردوقلارینا باخمایاراق اؤزلریندن هر هانکی یازیلی بیر قایناق و میراث قویمامیشلار. مانیچیلیک اوزره او زامانلار یازیلمیش متنلر بو دئدیکلریمیزی اثبات ائدر. آنجاق زردوشتچولوک و اویستا کتابینا گلدیکده میلادین مین اوچ یوزونجو ایلیندن اؤنجه هر هانکی زردوشت دینی و اینانجینا عایید اوستا کتابی دئیه بیر متن اورتادا یوخدور. دئمک، یالان نه قدر بؤیوک اولارسا، راحات ایناندیریجی گؤرونمه سینه باخمایاراق بؤیوک یالانلارین بیلیم آچیسیندان ثابت ائدیلمه سی او قدر ده چتین و ایمکانسیز ساییلار. علی شریعتی تورک شاهلارینی "غلامان ترک" و ایسلام خلیفه لیگینی "اشراف" دئیه پیسلدیکدن سونرا اسلام عدالتی اوزره یازمیش:
"محمد تکلیف ائتدیگی اسلامین ملتلر آراسی خلیفه لیک اسلامی (بین الملل اسلام) ایله فرقی بورادان بللی اولار: - انسانلاری صینیفلاندیرماق مسئله سی اوزره انصار، مهاجر دئیه دارتیشما و بحث اولارکن بیر یهودیدن ساتین آلینمیش سلمان[v]، مدینه لی "انصار" و یا مهاجر مسلمان ساییلمادیغی اوچون اونون دورومونو و وضعیتنی پیغمبره مطرح ائتمیشلر، پیغمبر دئمیش: "سلمان بیزیم ائوین عضولریندن بیری ساییلار"[vi].
اوسته گؤروندوگو کیمی بورادا گئنه ده علی شریعتی فارسلیق اوچون سامان چؤپوندن داغ دوزتمگه چالیشار. او بیر یاندان انصار و مهاجر دئیه صینیف و طبقه آنلاییشینی اورتایا قویارکن باشقا یاندان ساتین آلینمیش سلمان آدلی قولامی بیر طبقه دئیه مطرح ائتمگه چالیشار (دئمک، سلمان اؤزو ایلک غلام ساییلارمیش. عربلر اونو یهودیلردن ساتین آلاراق آزاد ائتمیشلر). علی شریعتی بئله کیچیک بؤیوک و صغری کبری ائتمکله ایسلامیت قارشیسیندا باشقا بیر ایسلام دئیه آنلاییش "تشیع علوی" دئیه دیکتمگی منظور ائدر. اوسته لیک او "تشیع علوی" آنلاییشی نی اورتایا قویماقلا آذربایجاندا یئرینه اوتورموش شیعه لیگی و تورکلوگو اؤز کئچمیشینه اؤزگه یاشاتماغی هدف توتار.
اوخویوروق: "اسلامی مطرح ائتمک. اسلام یانلیش و غلط اولاراق "مدنیت" دئیه "مدنیت" و "ملیت" آنلاییشی ؛ او جومله-دن "ایران مدنیتی و ملیتی" قارشیسیندا تبلیغ اولونارمیش. اسلامی یوز ایللر رسمی و دواملی عربلر، تورکلر و موغوللار بیر گوجلو قورخو وسیله سی اولاراق بیزیم شخصیتمیزی چولاق ائتمک و وارلیغیمیزی یوخ ائتمک اوچون بیزلره حاکیم ائتمیش و بیزلره حؤکوم سورموشلر. اونلار بیزلری کئچمیش تاریخیمیزدن (اسلامدان اؤنجه کی تاریخیمیزدن) آییرماق و بیر ملت اولاراق صیفیرلمک اوچون اسلامدان بیر قیلینج دوزلده رک بیزیم تاریخی باغلاریمیزی اسلامدان اؤنجه کی تاریخیمیزدن قوپارماغا چالیشمیشلار. بیر ملت کی کئچمیش گوجلو تاریخی باغلاریندان قوپموش. اینانج و ایمان باخیمیندان گوجلو اولان بو ملتین ایسلام آدینا روحونو قیرمیشلار. بئله لیکله (بو ملت) اونلارین باسقیسینا بویون اگمه لی اولموش. سونوچ و نتیجه اولاراق اؤز شخصیتینی، اصالتینی، اؤزونه اینانجی نی و اعتمادینی، وارلیق، لیاقت و آغالیق حیسسی نی الدن وئرمیش ملت اؤز تحقیر اولماسینا تمکین ائتمیش و قانع اولموش. بئله لیکله اوموی، عباسی، غزنوی، سلجوقی، اوغوز، تورک، تاتار و موغوللارا تسلیم اولماق اونون اوچون آغیر، دؤزولمز و ننگ دئیه قلمه آلینمامیش"[vii] .
حاکمیت مسئله سی نین زور مسئله سی اولدوغونو نظره آلار، کئچمیشده کی ایران ممالیکی محروسه سینده کی حاکمیتلری ده ایستر خلافت و ایسترسه ده شاهلیق سیلسیله حؤکومتلر دئیه قبول ائدرسک، کئچمیش 1000 ایلده فارس دیلی نین تورک سیلسیله شاهلیق حؤکومتلری طرفیندن دیوان دیلی ساخلانیلماسی و یازیلماسی فارسلیق بیلینجی و شعورونون قورونماسینا کؤمک ائتمه سینه خدمت ائتمک لرینی نظره آلاراق فارس اوخوموش کسیمی نان کؤرلوک یئرینه تورک شاهلیقلارینا سجده ائتمه لیدیرلر. دئمک، غزنه لیلر اومتچیلیک تئوریسی اساسیندا سامانیلرین یئنیلمه سی ایله تورکچه یازیلی بیلینج و شعورلاری باسدیریلماسینا باخمایاراق، عربچه نی ایسلامیت دیلی دئیه قبول ائتسه ایمیشلر، دیوان و بیلیم دیلی عربچه و قوشون دیلی تورکچه اولماسی ایله فارسچانین فاتحه سی اوخونارمیش. دئمک، علی شریعتی و اونون دوشونجه باخیمیندان معنوی قالیقلاری (فارس ملی - مذهبیلری) کئچمیشه دوغرو بیر ده نظره سالاراق تورکلوگه نانکؤرلوک ائتمک یئرینه بورجولو و مدیون اولدوقلارینی اونوتمامالیدیرلار. مدنیت (فرهنگ) مسئله سی ایسه، ایستر دیل و ایسترسه ده دین و ایدئوولژی مقوله سی نین اتگی و تأثیری آلتیندا بیچیمله نر و شکیل تاپار. دئمک، دین و ایدئولوژیلر ده زامان آخاریندا انسانلارین داورانیشلارینا اتکی و تأثیر قویار. بئله لیکله مدنیته جهت وئره بیلر. انسانلار اؤز داورانیش و رفتارلاری ایله مدنیتلرینی بیچیملندیرر و شکیللندیرر.
علی شریعتی نین تاریخ بیلینجی و شعورونو سیلمک مسئله سینی مطرح ائتمه سی ایسه، ییرمینجی یوز ایلده ایران ممالیکی محروسه سینده اورتایا قویولموش بیر فارس مدنیت راسیستلیگی آنلاییشی ساییلار. کئچمیش یوز ایلده ایران و اسلام آدینا حاکیم اولموش پهلوی و جمهوری ایسلامی حاکیمیتلری فارسلیق آنلاییشینی رسمی و فارس اولمایان دیل و مدنیت صاحابلارینی و اونلارین تاریخ آنلاییشلارینی غیر رسمی دئیه سیلمک ایله علی شریعتی توخوندوغو جنایتلرین هامیسینی بیر بیر حیاتا کئچیرمگه چالیشمیشلار. بئله لیلکه ایستر دیل، مدنیت باخیمیندان و ایسترسه ده تاریخ بیلینجی و شعورو باخیمیندان فارس اولمایان ملی توپلوملار علیهینه ایراندا سوی قیریم (نسل کشی فرهنگی) مسئله سینی حیاتا کئچیرمگه چالیشمیش و چالیشارلار. دئمک، علی شریعتیلر ده ایستر ایستعمارچیلیق دوشونجه سی و ایسترسه ده ایستعمار عامیلی دئیه بو دوغرولتودا قلمه وورماق باخیمیندان فارس اولمایان ائتینکلری سوی قیریما (نسل کشی فرهنگی) تابع توتماق و توتدورماق باخیمیندان قلمی قانا باتمیش جانیلردن بیری ساییلمالیدیر.
علی شریعتی غربین شرق اوزره اعمال ائتدیگی ایلگی چکیجی و جذاب گوجونو منظور ائده رک فارس دیلی و مدنیتینه سؤیکنمگه مجبور قالان، فارسلیقدان بئزمیش و اؤزگه لشمیش و ائلیمنه اولموش "ایران ممالیکی محروسه سی" آیدینلارینا دا اؤیود و نصیحتلر وئرمگه چالیشمیش. آنجاق بو نصیحتلر فارس اولمایان ائتنیک و ملی توپلوملاردا اؤز دیللرینده یازیلی بیلینج و شعورا مالیک اولمادیقلاری و اونلار دا فارسلیق آخین و جریانلارینا قوشولدوقلاری اوچون بو مسئله نی فارسلیق ملی کیملیگی دئیه باشا دوشموشلر دئسک، یانلیش اولماز. پهلوی شاهلیغی دئوریلدیکدن و حاکیمیتدن اوزاقلاشدیقدان سونرا ملیتلر مسئله سی نین آغیرلیق باسمادیغی و گونون موضوعسو اولمادیغی بو دئدیکلریمیزی تأیید ائدر. علی شریعتیدن اوخویوروق:
"بئله بیر تاریخ ملی کیملیگی باخیمیندان ایچریگی و ایچی بوشالمیش انسان دئیه فریدون هویدا یازدیغی "قرنطینه" کتابی نین باهادیری و قهرمانیدیر. اونون غرب وورقونلوغو و حئیرانلیغی نی گؤزوموزله بو کتابدا گؤروروک. بو ناغیل و داستان نین باهادیری و قهرمانی بیر یوکسک تحصیل آلمیش میصیرلی اولماسینا باخمایاراق فرانسه-ده تحصیل آلدیغی، فرانسه مدنیتی ایله بؤیودوگو اوچون یالنیز آد و قیافت باخیمندان میصیرلی ساییلار، اؤزونو فرانسه لی حیس ائدرکن فرانسه لیلر اونو فرانسه لی تانیمازلار. او بو ایکی اؤزگه لیگین و اؤزگه اولمانین آراسیندا اؤزونو ایتیرمیش. فرانسه-ده میصیرلی، میصیرده فرانسه-لی ساییلار. او هارالیدیر؟ بیر "سرحد قرنطینه سی"ینده شاندل یورومو و تفسیری ایله دئمک جایزسه، کؤکوندن قوپموش، باغا آتیلمیش بیر آغاچ دک اولموش. او آغاچ داها یاشامیر، اؤلموش. انسانین روحلوق دونیاسی مدنیتیندن تغذیه آلارکن شخصیتی ده تاریخی ایله ایلگیده و رابیطه-ده شکیللنر"[viii] .
اوسته کی گؤروشلری آذربایجان تورکلوگونه منصوب اولان اؤز دیل و مدنیتینه اؤزگه لشمیش بیر انسان نین دوروم و وضعیتین خاطیرلادار. فارس چئوره و موحیطینده یاشامیش و فارسچا تحصیل آلمیش و اؤزونو فارس توپلوموندا فارسلیق ایله ایضاح ائتمگه چالیشان، فارسلار طرفیندن تورک دئیه قبوللوق گؤرمگن، آذربایجان تورکلوگونده ده فارس دئیه قبوللوق گؤرمگن بیر انسان اؤز روحلوق و معنویات دونیاسیندان قوپدوغو اوچون علی شریعتیلره گؤره او شخص باغا آتیلمیش بیر اؤلو آغاچین بوتاغی ساییلار. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق علی شریعتی ایران ممالیکی محروسه سینده کی مختلیف دیل و مدنیت صاحابلارینی ایران آدی باشلیغی آلتیندا فارس ملتی خیطاب ائدر. علی شریعتی یازدیغی بئلنچی ایچریک و محتوا دا بعضیلرینده بو ذاتدا سالیم عقل و فراصت یوخوموش دئیه قوشقو و شکی یئری بوراخماسین دئیه بو دوغرولتودا بیر آز ایضاح وئرمک یئرلی ساییلار. علی شریعتی او زامانلار فارس دیلی، مدنیتی نی اساس گؤتورموش "ایران ملی و مذهبیلری" اوچون بیر ایدئولوق و نظریه چی کیمی "فارس و شیعه" اساسلی بیر ملت آنلاییشی اوزرینده اوداقلانمیش بیر شخص اولموش. سعدی رحمتلیک بئلنچی شخصلری نظره آلاراق دئمیش:
" چو پیروز شد دزد تیره روان ---- چه غم دارد از گریه کاروان"[ix].
(اؤزونه دوشونن اوغرو اوغورلوغونو باشاریقلا ائتدیکدن سونرا کاروان نین آغلاماسی اونون نه وجهینه-دیر؟)
دئمک، فارس ایستعمارچیلیق آتینی مینن شخصلر، تاریخ بویو فارس دیل و مدنیتی نی قوروموش تورک شاهلیقلارینا تشکور ائتمک یئرینه فارسلیق و شیعه لیک "ایرانیت" آنلاییشی اولمالی دئیه تورکلری بنده چکمگه و یئری گلرکن بادالاق دا آتماغا چالیشمیش و چالیشارلار.
علی شریعتی نین شیعه لیگی فارسلیق خدمتینه آلاراق وورقو یاپماسی
علی شریعتی مارکسیسم و کاتولیکیسم ایدئولوژیلری اوزره یازار:
"آنجاق مارکسیسم بیر بللی و مشخص فلسفه اولاراق بو اصالته (ملت آنلاییشینا) ساواش آچمیش. او (مارکسیسم) ملیتلر چئوره سی و اطرافلارینا چکیلمیش (مدنیت) حئصاری و دیوارلاری نی ییخاراق دونیا چاپیندا بیر صینیف و طبقه یاراتماغا چالیشمیش. او (مارکسیسم) صینیفلر مدنیتی نی ملی مدنیتین قارشیسینا قویماغا چالیشمیش. (بئله بیر صحنه یه بیز) روسیه کومونیستلیگینده ایکی دونیا ساواشی آراسینداکی زمان و ائله جه ده شرق آوروپا مملکتلرینده ایکینجی دونیا ساواشینی تانیق و شاهید اولوروق. مسیحیت کلیساسی غرب ایستعمارچیلیغی دوغرولتوسوندا اوینادیغی و حیاتا کئچیردیگی نقشه نی مارکسیسم روسیه کمونیست حؤکومتی نین قورولوشو دوغرولتوسوندا حیاتا کئچیرمیش. کاتولیکیسم و انتئرناسیونالیسم بنزر بیر شکیلده یاییلماق و قودرت اولوشدوراراق داوام تاپماق اوچون ملتلری و مذهبلری اؤزلرینه اهلی ائده رک شرق و غرب امپیریالیسمینه یول صاف ائتمکده اؤنجول و جلودار اولموشلار. بو بیزیم چاغیمیزین و عصریمیزین بؤیوک، ایلگینج و جالیب مسئله لریندن بیریدیر. بنزرلیک بورادا: - هر ایکی سی اؤز گوجلری نین آرخاسیندا ملتلری، اونلارین تاریخی اصیللیکلرینی و مدنیتلرینی یوخا چیخارمیشلا"[x].
اوسته کی گؤروشلرده علی شریعتی مارکسیسم و کاتولیکیسم ایدئولوژیلرینی ایستعمارچیلیق خدمتینه آلماغی ایضاح ائتمک دئییل، بو ایدئولوژیلر اوینادیغی یول و متودو فارسلیق خدمیتینه آلمانی دولاییلی یول ایله فارس ائلیتی و سیاسی کسیمینه شیعه لیک و فارسلیق دوغرولتوسوندا آشیلاماغا و تزریق ائتمگه و یول گؤسترمگه چالیشار. دئمک، مارکسیسم و کاتولیکیسم بیر ایدئولوژی دئیه بو ایدئولوژیلردن گوج اولوشدورماغی و باشقا ملی توپلوملاری بنده چکمگی آنالیز و تجزیه تحلیل ائتمک یئرینه علی شریعیتی فارسلیغا شیعه لیک اساسیندا "تشیع علوی" آدلی بیر اویدورما ایدئولوژی تئوریزه ائتمه نی داها دا اویقون قلمه آلار و فارس اولمایان ملی توپلوملاری فارسلیق اسارتینه توتولماقلارینا یول آچار. دئمک، علی شریعتیلر گؤز وئره جک و فارس اولمایان ملی توپلوملاری یاشاداجاق دئییل، اونلاری کؤر ائتمگه ده چالیشمیش و چالیشارلار.
[i] مصیرده کی خریستیان آزلیغی منظور اولموش.
[ii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص.169 - 170
[iii] علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی (آریا عیرقی یوخسا آریا نژادی؟!) 9: http://www.isiqsonmaz.com/Seite%20385.htm
[iv] Biographisch-Biographisches Kirchenlexikon, Band XIV, 1998;Verlag Traugott Bautz Spalten 344-355
[v] ایرانلیلار دئدیکلری سلمان فارسی منظور اولموش.
[vi] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص. 170
[vii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 113 – 114.
[viii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 117.
[ix] سعدی، دیوان گلستان، سعدی » گلستان » باب دوم در اخلاق درویشان حکایت شماره 19.
[x] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 117 – 118.


text:
۱۹۳۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۳۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْتوز بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ ژانویه - تۆرکیهده «میلّیّت» قزئتهسی نشره باشلادی.
- ۲۸ فوریه - والاس کاروترس٬ نایلوْنو کشف ائتدی.
- ۲۱ مارس - ریضا شاه پهلوی٬ اۇلوسلارآراسی توْپلولوغا سسلنهرک اؤلکهسینین «پرشیا» اوْلاراق دئییل٬ «آریانلارین اؤلکهسی» آنلامینا گلن «ایران» اوْلاراق آدلاندیریلماسینی ایستهدی.
- ۲۱ اوْکتوبر - آلمان میلتلر جمعیتیندن رسماً آیریلدی.
- ۱۶ مارس - آدولف هیتلر٬ ورسای آندلاشماسینی ایبطال ائتدیگینی آچیقلادی.
- ۱۵ سپتامبر - نورنبرق قانونلاری ایله یهودیلر وطنداشلیقدان محروم ائدیلمیشلر، آلمانین دؤولت نمادی سینمیش صلیب اولموشدور.
- ۱ مارس - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی ۵-جی دؤنم چالیشمالارینا باشلادی. آتاتۆرک٬ ۴-جۆ دفعه جومهورباشقانی سئچیلدی. تۆرکیه مجلیسینده ایلک دفعه ۱۸ قادین میلّتوکیلی یئر آلدی.


text:
اؤزبکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی
اؤزبکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Uzbek Soviet Socialist Republic, فارسجا: جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی، عربجه: الجمهورية الأوزبكية السوفيتية الاشتراكية، فرانسهجه: République socialiste soviétique d'Ouzbékistan, آلمانجا: Usbekische Sozialistische Sowjetrepublik, ایتالیاجا: Repubblica Socialista Sovietica Uzbeka, روسجا: yзбekckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka) آسیادا بیر اسکی دؤولت. اؤزبکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی ۱۹۲۴ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۹۹۱ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
برگزاری تجمع اعتراضی در مقابل سفارت ایران در سوئد در محکومیت احکام صادره برای فعالین سیاسی آذربایجان+ تصاویر+ ویدیو
آذوح: ظهر روز یکشنبه، 6 مرداد، جمع کثیری از فعالین سیاسی و منسوبان تشکلات آذربایجان جنوبی با حضور در مقابل سفارت ایران در استکهلم، نسبت به برخودهای شدید امنیتی با فعالین آذربایجانی اعتراض نمودند.
به گزارش آذوح در این تجمع که از ساعت 14 آغاز گردید در ابتدا حاضرین با سردادن شعارهای ملی و درخواست آزادی زندانیان سیاسی آذربایجان به سمت درب سفارت شروع به حرکت نمودند که در میانه ی راه با مخالفت ماموران پلیس سوئد روبرو شده و از ادامه ی راهپیمایی آنان ممانعت به عمل آمد.
در ادامه ی این تجمع تعدادی از فعالین آذربایجانی و نمایندگان تشکیلاتها(آقایان سجاد رادمهر، ستار سئوگین، محمود بیلگین، امیر مردانی و خانم افسانه سولدوزلو) ضمن بیان گوشه هایی از مشکلات و سختیهای بوجود آمده در مسیر احقاق حقوق ملی آذربایجانیان اعتراض خود را به سیاستهای شونیستی رژیم ایران ابراز داشتند. درخواست آزادی بی قید و شرط زندانیان سیاسی آذربایجان علی الخصوص شورای مرکزی یئنی گاموح آقایان لطیف حسنی، یوروش مهرعلی بیگلو، شهرام رادمهر، بهبود قلیزاده و محمود فضلی و دیگر فعالین شجاع آذربایجانی همچون سعید متین پور، مهدی حمیدی، حسن ارک و... از مهمترین خواسته های حاضرین در این تجمع به شمار می روند.
معترضین که از شهرهای مختلف سوئد همچون گوتنبورگ، استکهلم و... حضور یافته بودند در پایان این تجمع ضمن قرائت بیانیه ای از تمامی فعالین آذربایجانی خواستند نسبت به صدور احکام سنگین حبس و شرایط بسیار وخیم زندانیان سیاسی آذربایجان واکنش نشان داده و تجمعاتی را برگزار نمایند. ایشان با محکوم نمودن صدور حکم 45 سال زندان برای شورای مرکزی یئنی گاموح آزادی بی قید و شرط آنان و دیگر فعالین آذربایجانی را وظیفه ی فوری رژیم ایران دانسته، عواقب ادامه ی وضعیت وخیم زندانیان را متوجه حکومت ایران دانستند.
متن این بیانیه که توسط سخنگوی جنبش دانشجویی آذربایجان-آذوح(آقای امیر مردانی) قرائت گردید در ادامه آورده شده است.
این تجمع اعتراضی که با دعوت دو تشکل گادپ و آذوح و با حمایت صمیمانه ی جمعی از فعالین سیاسی ساکن استکهلم برگزار شد پس از نزدیک به 1.5 ساعت به کار خود پایان داد.
آذوح
ایستوکهولمدا ایران سفیرلیگی اؤنونده کئچیریله ن آکسییادا ایشتیراک ائدنلرین بیلدیری سی
دیرلی یوردداشلار،
بو گون چؤکمکده اولان ایرقچی ایران ایسلام رئژیمی درین بیر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بحرانلارلا قارشی-قارشییا گلهرک سون دوراغینا چاتمیشدیر. بو توتالیتئر و تئرورچو رئژیم اؤز اساسینی قان اوزرینده قویموشدور. اون مینلرله فرقلی سیاسی دوشونجه و اقیدهیه مالیک اولان سوچسوز اینسانلاری آغیر و قئیری اینسانی ایشکنجهلر آلتیندا و یاخود 10-15 دقیقهلیک گولونج محکمهلردن سونرا وحشیجهسینه اؤلدورن بو رئژیم، دونیانین ان قددار و سیاسی باخیمدان ان حیثیتسیز و رزیل رئژیملریندن بیری ساییلیر.
آنجاق، چاغیمیز بوتون ظلم آلتیندا و موستملکه اولان میللتلرین قورتولوش چاغیدیر. دونیانین دؤرد بیر بوجاغیندا موستملکچیلییه معروض قالان میللتلر اؤز حاقلارینی الده ائتمک اوچون آیاغا قالخیب، جدی شکیلده موجادیله وئرمکدهدیرلر. آذربایجان تورک میللتیده دونیانین باشقا زنجیرده اولان میللتلری کیمی آزاد و اؤز گلجیینی اؤزو بلیرلمه نیتیندهدیر. او، بوتون حاقلارینی الده ائتمک، اسارت زنجیرلرینی قیرماق، نه تهر یاشادیغینی و تالئیینی اؤزو بللی ائتمک ایستییر. بو هر میللتین دوغال حاقیدیر و دونیانین هئچ بیر گوجو بو قوتسال ایستهیه مانه اولا بیلممیشدیر.
آذربایجان میللی حرکاتی تامامیله موستقیل، دئموکراتیک و مدنی بیر حرکاتدیر و نئجه کی عملدهده گؤسترمیشدیر، ایران آدلانان اؤلکهنین هئچ بیر مرکزیتچی پارتی، قوروم و ایران آدلی حرکتلرله بیر ایلگی و ایلیشگیسی یوخدور. بو گون آذربایجان تورک میللتی، میللی شعور باخیمیندان اؤز گلیشمهسیله میللت-دؤولت سوییهسینی باشا وورموش و میللی گلوبال دوزن قایدا قانونلارینا اویقون اولاراق مودئرن و چاغداش میللت و دؤولتلرله چاغیمیزا اویغون دوزگون علاقهلرینی قورماق ایستییر.
سایین سویداشلار،
هر میللتین تاریخینده درین ایزلر بوراخان و اونون تاریخی یادداشیندان هئچ بیر زامان سیلینمهین ائله بیر حرکتلر و اونا اؤندرلیک ائدن شخصیتلر اولموشدور کی، او میللتلر یاشادیقجا اونلاردا یاشایاجاقلار.
بیلدیگینیز کیمی ایران شووینیست رئژیمینین میللی فئاللاریمیزا وئردیگی قئیری-اینسانی، سیاسی حؤکملر اساسی ایله آرتیق 16 گوندور میللی سیاسی قهرمانلاریمیز دؤکتور لتیف حسنلی، یوروش مئهرلیبیلی، محمود فزلی، ساوالان رادمئهر و بئهبود قولیزاده قوندارما حؤکملره ائتراز اوچون آجلیق آکسییاسی کئچیردهرک اؤز جانلارینی جدی تهلوکهیه سالمیشدیرلار. وورغولاماغی گرکیر ایران رئژیمی بو عزیزلریمیزه توپلام 45 ایل حبس جزاسی وئرمیشدیر.
بیز ایسوچده یاشایان میللی سیاسی اکتیویستلر و سیاسی تشکیلاتلار منسوبلاری، یئنی گاموه لیدئرلئرینین آجلیق آکسییالاریندان حمایه ائدیر، بو فاللاریمیزلا بیرلیکته بوتون دیرلی میللی و مدنی فاللاریمیزا صاحب چیخاراق ایران رئژیمینین بو حقوقسوزلوغونو و اینسانلیق دیشی سیاستلرینی شدتله قینایاراق بو فاللاریمیزین ان قیسا زاماندا سربست بوراخیلماسینی طلب ائدیریک. عینی زاماندا بوتون سیاسی و اینسان حاقلاری چرچیوهسینده چالیشان تشکیلاتلار و ائلهجهده بوتون میللی فاللاریمیزین بو اوزوجو و تاریخی اولایی گؤز آردی ائتممهلرینی و بیرلیکته جدی تپکیلرینی اورتایا قویاراق بو میللی فاللاریمیزا دستک اولمالارینی دیلییریک.
عشق اولسون وطنیمیزین آزادلیغی اوغروندا تؤکولن مقدس قانلارا!
یاشاسین آذربایجانیمیزین قورتولوشو یولوندا برابرلیگیمیز و بیرلیگیمیز!


text:
اؤزگه – حسن ثمودی قلعهلر
اؤزگه – حسن ثمودی قلعهلر
شام
اؤزوم پیشیرمیشم. کریمین آز قالیر اوشاغی اولا؛ قارنی چوخ گلیب قاباغا. اتی سودا پیشیرمیشم. «چوروک» آرواد بیلمیرکی یاغ یانی نمنه؟! فقط باشاریر چؤپ اوزالدا. تاوانی سوفرانین وسطینه قویورام. اوتورورام کریمین یانیندا، دیزیم- دیزینه دهییر. کریم قاشلارین آتیر اوسته کی یانی ایندی یوخ… بیلیرم گئجه دانلایاجاق: سنه مین دفه دئمهمیشم «پری»نین یانیندا فیلیم وئرمه!؟هن!؟… منده دئیهجم اؤتور قوجا آروادی، گل قوجاغیما… هر شئی یادیندان چیخاجاق… چوروک گلدی سوفرا باشینا، الینده چؤرک… هئچ واقت قویماز چؤرهیی من گتیرم. نئینیرم بودوبا قیچیمی کریمین قیچینا سورتورم فقط حیرسی چیخسین. قویون کیمی باشین سالیب آشاغییا یانی گؤرمورم. منده بیلیرم آروادلار بو ایشلردن گئچمزلر… نه یاپیشیر آللاه! …
– آرواد هانی دوز؟
کریم گئنه سسین آتدی باشینا، منه دورتمه ویریر گئدم دوزقابی گتیرم آمما چوروک مندن تئز دورور.
-بو نه سوفراسیدی؟ نه دوز وار، نه سو وار، نه آلدیغیم گؤی وار! …
– اونو صابا آش ائلییهجهیم.
– سس سالما آرواد، اودا توخودوغوز فرشدی… گونده ایکی لایدا توخوموسوز! …
نفسیمی وئریرم ائشییه. ایندی ایشیم یوخدو قوی گئجه اولسون! قوی چیراغلاری ویراق! چوروک دوزقابی گتیریر، بیلمیرم کریم بونو نیه آلیب، شاید او زامان کندلرینده بیر صاف – سوللو قیز یوخوموش. چرقدینن اوتوروب سوفرا باشیندا، ائله بیل بوردا اؤزگه وار. کریم دئییر: «ات نیه بوجور اولوب؟»
پری ایستهییر جواب وئرسین دئییرم: «اؤزوم یاغ سیز پیشیرمیشم… باخ قارنیوا! …»
الینده بیر تیکه چؤرک وار. قارنینا باخیر، پرییه باخیر، تیکهنی قویور آغزینا. پریدن سوروشور: «ناصر» گلهجک دالینجان یا «نادر؟»
آللاه چوخ شوکور بیر آی گئدیر کندلرینه، کریمینن راحات اولاجاغام.
چوروک دئییر: «ناصر گلهجک.»
کئفیم سازدی. بیر آی بو ائوین تکجه آروادی اولاجاغام. اوووووف… کریمینن تکجه… به به … دایی قیزیمدان بیر سیدی آلمیشام کریمی قوزایاجاغام دوراق ایکی میز اوینایاق، دورماسادا زورونان قوزایاجاغام… بو آی پاتلاداجاغام… ائی وای نه واقت صاباح اولاجاق!؟
سوفرانی ییغیشدیریرام. یئرده – گؤیده دورمورام. کریم دئییر: «آی بالا باخ گؤر گرمکن یانیر من باشیمی بیر توتام سو آلتینا؟»
چوروک گئدیر حاماما سویو آچیر… هاوالار چوخ سویویوب… گلیر دئییر:«هن، سو ایندی ایستیدی…»
حامام
یا آللاه دئییب دورورام. قیرمیز حولونو گؤتوروب گئدیرم، پری آلت پالتارلاریمی گتیرر. دامپایا گئییرم چیخیرام حیطه. واخ واخ هاوا نه سویویوب آی بالا… قاپینی آچیرام گیریرم حاماما. هئچ یئری گؤرمورم… آت پالتارلاریمی چیخاردیرام، اول باشیمی سونرا ساغ طرفیمی سونرا سول طرفیمی توتورام سویا. هئچ بیلمهدیم نیت ائلهدیم یا یوخ… صابا پری گئدیر… هوشوم باشیمدا دهییر. نه واقت یانیمدان گئدر، داشقانین چولایا توشمهسی یادیما توشر… باشیندا چؤرک وار ایدی… نه قدر گوج وئریردیم داشقا چولادان چیخمیردی… دئدی: «عمواوغلو چیخمیر؟!» دئدیم: «یوخ…» گئنه گوج وئردیم… دئدی: «بلکه آجیبسان!؟هن!؟ …» بیر تیکه چؤرک کسدی وئردی… گولدوم دئدیم: «یوخ، آج دهییرم…».دئدی: «آل!»
اوتانیردیم، چؤرهیی آلدیم یئدیم، داشقایا ال آتدیم چیخدی گلدی… پری گوله _گوله گئتدی… من بیلمهدیم نه اولدو. دؤنموشدوم دالدان باخیردیم بیلهسینه. گئتدیم ننهمه دئدیم: «پرینی ایستهییرم.»
پری گیردی ایچرییه. همهشه گلیب کورهییمی سورتر. ایندی اوتانیرام یانیندا لوت اولام. دئییرم به خیانت ائلهمیشم. گئنه بوبیری کؤپهیین قیزیندان اوشاق اولسایدی اورهییم ساکیتلشردی. من نئینیم آخی دؤهتور اؤزو دئدی: بوندان اوشاغین اولماز! … پری دئییر: «کریم! نهیه فیکیرلشیسن؟»
کورهییمی سورتور. دئییرم: «هئچ… گئدیسن ناراحاتام.» دئییر: «گئدیرم گلم، قالمایاجاغام کی کتده. سیزده بیزآز راحات اولارسیز…»
چؤنورم باخیرام گؤزلرینه، الینده لیف کفلهنیب. چیرمالانیب. نازیک اللری – قیچلاری گؤرسهنیر… دئییرم: «بیز راحاتیق…»
بیلهییمدن یاپشیر ایستهییر منی چئویره… چؤنمورم. الین اوستومدن گؤتورمور، آمما فیشاردا وئرمیر. دئییرم: «سن گئتسن من هئچ ایش گؤرنمهرم. نه چؤرهیین وار نه اؤزون.»
باخیر اوزومه دئییر: «نمنه دئییسن؟»
دئییرم: «ایستهییرم صاباحدان اوروج توتام، یایدا بیر گونده توتمامیشام.»
– رحیمه سنی اؤلدورر…
– پوخ یئیر… اوچ ایلدی گلیب هئرساد یوخدو… بیر اوشاقدا چیخاردانمادیق.
– یاخجی دؤن.
کورهییمی وئریرم اونا ساری. سورتور. تازا آت پالتارلاریمی ویریب آسقییا. ایستهییر حامامدان چیخا، دئییرم: «پری؟»
چؤنوب اوزومه باخیر.
– هاوا سویوقدو، چرقدیوی وئر گئجه باغلاییم باشیما.
باشیندان آچیر وئریر. بیلمیرم نمنه دئیم، حامامدان چیخیر. چوخداندیر اؤزومو ایتیرمیشم.
آشپزخانانین پنجرهسی
اللریمی سینکده صابینلاییرام. آینایا باخیرام، باشیم آغاریب… نامازیم قالیر، گؤرهسن «رحیمه» کریمه نه دئیهجک، دستاماز آلیرام، بیردن دیسکینیرم، دئییرم به کریم دالدان گلیب منی قوجاقلایا. آمما یوخدو. باشیمدا چرقد اولسا بو فیکیرلر باشیما گلمز. دای او گونلر سوووشوب، چوخداندیر کریم دالیمجان گلمیر. آشپزخانانین پنجرهسیندن باخیب گؤرردیم گلیر، قاچیب قاپینین دالیسیندا گیزلهنردیم، قاپینی آچاندا دالدان آتیلاردیم اوستونه. بوینون قوجاقلاردیم. ایندی داهی آشپزخانانین پنجرهسی «سئلاب»آ باخیر. اوچ ایلدی گلمیشیک تبریزه. نمنه ائو وار بوردان گؤرسهنیر. قوی گؤروم قیزلار بویون نه ایش گؤرورلر… ایکی قیز تاپمیشام، اوتاغین وسطینده اوینایاردیلار، بویون یوخدولار، چیراقلاریدا یانمیر. آشپزخانادا یاتیرام. کریم بورا برقی بخاری قوروب. آیری اوتاق یوخدو. بؤیوک اوتاقدا اونلار ایکیسی یاتار. کریم اون بیر خبرینه باخار سونرا چیراقلاری گئچیردر. ایستهمهرم اوندان سونرایا فیکیرلهشم. فیکریمی آپاررام کنده. گئنه عمه اولموشام. صابا گئدهجهیم قارداش اوغلومون یانینا. «کلثوم» پیس مریضلهییب، گرک یانیندا قالام. کریم کتده اوروج توتاردی؛ یاییدا- قیشیدا. گلدی تبریزه، الینه شیلانکی آلدی چمن سولادی. اوروج توتمادی. ائوه گیرنده ائلهبیل اؤزگه گیریر. نه سلام نه صاباح، فقط بیر قوری چای. رحیمهنین یانیندا. داهی اوزونه باخیب گولنمیرم. رحیمهده منه گؤره اؤزو اولانمیر. بیلیرم! آرواد بوجور اولماز کی! بیر- بیریمیزه اؤزگه اولموشوق.
بؤیوک ننهم دئیردی: «ددهن یئره بوغدا اکنده، بیر گون سونرا گئت زمینین قیراغیندا سنده الینده بیرآز اک. بوغدانی گؤتورنده، گئت بوغداوی قات ددهوین بوغداسینا، هر چؤرک یاپاندا اوندان بیرآز ایشلت.» کریمه هئچ واقت دئمهمیشم، کیشیلر بیلمزلر، بیلسهلرده گلیب، مسخره ائلرلر. باشیمدا چرقد یوخدو جانیم قیزیشیر. کریم بو اوچ ایلده چرقدیمی آلمامیشدی. کتده نه واقت حامامدان چیخاردی باشینا باغلاردیم. شاید داهی ایستهمیر اوشاغا فیکیرلشه. بیلمیرم!
کتده بیلمهزیدیم نجور گرک بیر کیشینی اؤپم. گئجه یاتاندا الیمی اؤپردیم. اورهییم کریمی ایستهییر. آز قالیرام کریمی چاغیرام. آمما اولماز. بیلیرم، باشیما چرقد باغلاسام هاوادان توشهرم. آیری چرقد آختاریرام. بوخجالارین بیرینین پالتارلارین تؤکوب یئره، چرقد تاپیب، باشیما باغلاییرام. رحیمهنین سسی گلیر، سانکی آغلاییر، یامان- یوووز دئییر. آشپزخانانین قاپیسی آچیلیر. رحیمه جومور منیم اوستومه، کریم دالدان گلیر…
– من سنی گرک بوغام کؤپهیین قیزی… سن کریمه دئییبسن اوروج توت!؟هن!؟


text:
جمهور باشقانی اردوغان ناتو-نون باش کاتیبی استولتنبرگ ایله گوروشوب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ناتو-نون تورکیه ایله بوگونکو کریتیک دؤورده هم رایلیگینی دقیق گؤسترمهسی لازیم اولدوغونو سؤیلهییب.
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ناتو-نون تورکیه ایله بوگونکو کریتیک دؤورده هم رایلیگینی دقیق گؤسترمهسی لازیم اولدوغونو سؤیلهییب.
رسمی سفرده اولدوغو بلژیک-ین پایتاختی بروکسل-ده ناتو-نون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ ایله بیرگه مطبوعات کنفرانسی کئچیرن اردوغان بوراداکی چیخیشیندا دئییب:
"تورکیه 9 ایلدیر سوریه-دن قایناقلانان تهدیدلرله موباریزه آپاریر.
داعش ایله توققوشان و بو سببدن شهیدلر وئرن یگانه ناتو اؤلکه سییک.
ناتو بو آغیر گونلرده تورکیه ایله هم رایلیگینی دقیق شکیلده گؤسترمهلیدیر.
دوزدور، ناتو تورکیه-نین اؤزونو مودافعهسی و ترورلا موباریزهسینه دستک وئریر، اما متفیقلریمیز آیری-سئچکیلیک سالمادان، خصوصی سیاسی شرطلر ایرهلی سورمهدن بیزیمله هم رایلیک نوماییش ائتدیرمهلیدیر.
تورکیهنین گونئی سرحدلری ناتو-نون دا گونئی سرحدلریدیر. هئچ بیر آوروپا اؤلکهسی سوریه-ده کی قارشیدورمالارا و اینسانی فاجعهلره لاقئید قالمامالیدیر".
ایلگیلیلی خبرلر
جمهورباشقانی اردوغان، زلنسکی ایله تلفندا دانیشدی
اردوغان، ساواشین باریشجیل دانیشیقلار یولو ایله حلی اوچون لازیم اولان هر جور قاتقینی وئرمهیه حاضر اولدوقلارینی سؤیلهدی
مصطفی شنتوپ ولفگانگ کوبیکینی قیناییب
مصطفی شنتوپ آلمانیا فدرال مجلیس صدر معاوینی ولفگانگ کوبیکینین جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان حاقیندا دئدیکلرینی آلمانیا فدرال مجلیس باشقانی بائربئل باسا عنوانلادیغی مکتوبدا قیناییب.
تورکیهیه گیرمهیه چالیشان تروریست یاخالاندی
"سرحدلریمیزین گۆونلیگی اوچون قهرمانجا وظیفه یئرینه یئتیرهن سرحد قارتاللاریمیز، یاسادیشی یوللارلا یونانیستاندان تورکیهیه سیزماغا چالیشان ۲ نفری یاخالادیلار"


text:
قول(اؤلچو بیریمی)
قوْل — اساس آرخدان آیریلان بیلک یوغونلوغوندا سو آخیدان آرخ.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
اکینلری سووارارکن آخیدیلان سویون میقدارینی اؤلچمک اۆچون قوْل سؤزوندن ایستیفاده ائدیلمیشدیر. قوْل اساس آرخدان آیریلان شیریمدیر. قوْل تخمیناً بیلک یوغونلوغوندا سو آخیدان آرخیدیر. چایین قوْلو ایفادهسی ده یوخاریداکی معنایا اویغون گلیر. بؤیوک چایلارا قاریشان خیردا چایلار قوْل آدلانیر.
قایناق[دَییشدیر]
آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 459. ایسبن 978-9952-34-152-2


text:
جاوا
جاوا (Java)، سان مایکروسیستمز شیرکتی گلیشتیرمهیه باشلادیغی، آچیق کوْدلو، چوخ ایشلئولی (multipurpose)،نسنه یؤنلیملی یازیلیملاما دیلیدیر. بو دیل یازیلمیش کوْدلار، دئیشیلمهدن چشیتلی(موختلیف) ماشینلاردا ایشلهیه بیلمهیه گؤره یارادیلمیش دیر. بو دیلین سینتکسی سی دیلینه بنزردیر.
جاوا کوْدلاری نئجه چالیشدیریلیردَییشدیر
- یازیلیمچی و بیلگیسایار مۇهندیسلری جاوا کوْدون یازار.
- بو کوْد بیر جاوا درلییجیسی (کامپایلر) ایله درلنیر (کامپایل اولونور). سوْنوجدا بایت کود آدلی ماشین کوْدو (فایل شکلینده اولاراق) اله گلیر. جاوا بایتکوْدو تۆم ایشلدیم سیستملرینده چالیشا بیلر.
- بایتکوْد JVM (جاوا مجازی ماشینی) طرفیندن ایشلدیلیر.
میثالدَییشدیر
جاوادا سلام دونیا پروقرامی:
class SelamDunya {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Selam Dünya!"); // Prints the string to the console.
}
}
قایناقلاردَییشدیر
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Java (programlama dili)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹آوریل ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
بایئندئر: بیزە شاە دامارئندان یاقئن اۇلان آللاە تعالا ایچین بو سؤز ناسئل سؤیلنەبیلیر! بو، مۆشریکلرین اینانجئدئر. شیرک، آللاە ایلە قول آراسئنا آراجئ قۇیوپ، آللاهئ گری سئرایا قۇیماقتئر.
زۆمر سورەسیندە بونا دیققات چکیلیر:
أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ ﴿۳﴾
بیلین کی، آللاهئن دینی، آرئ-دورو دیندیر. آللاەتان اؤنجە أولیایا سارئلانلار دەرلر کی: “بونلارا قوللوق أتمەمیز صئرف، بیزی آللاها داحا چۇق یاقلاشتئرسئنلار،” دەدیلر. آللاە تارتئشئپ دوردوقلارئ هر قۇنودا، یۆزلرینە قارشئ حۆکمۆنۆ ورەجکتیر. آللاە، کندینی دۇغرولارا قاپامئش بیر یالانجئیئ یۇلونا قابول أتمز. (زۆمر سورەسی؛ 3)
بانا سؤیلەر میسینیز؛ یاراتان، بسلەین، بۆیۆتن وە سیزە، سیزدن یاقئن اۇلان آللاە مئ سیزی داحا ایی تانئر؛ یۇقسا شەیح أفندی می؟
مۆرید: طابیعی کی، آللاە تانئر.
بایئندئر: پکی شەیح أفندی، سیزین نەیینیزی آللاها تانئتاجاق؟
مۆرید: ؟!!
(25)
رابئطا
بایئندئر: بیر دە رابئطانئز وار!
شەیح أفندی: أوت؛ “رابئطا”: “بیر مۆریدین، مۆرشیدی کامیلینین روحانیەتییلە برابر، صورتینی قالب گؤزۆنۆن اؤنۆنە گتیرەرک حایال أتمەسی وە قالبییلە اۇندان یاردئم ایستەمەسیدیر.
بایئندئر: یاعنی مۆرید شەیحینی یۆکسکلردە گؤرۆیۇر، اۇنون بیرچۇق یتکییە صاحیب اۇلدوغونو دۆشۆنۆیۇر، کندیسینی دە دۆشۆک سەویەدە سانئیۇر. سۇنرا شەیحینین حایالینی قارشئسئنا گتیرییۇر وە اۇندان یاردئم ایستییۇر. بونو شەیحینین یانئندا یاپمئیۇر دگیل می؟
شەیح أفندی: دۇغرو. باق، بو ایشی بیز اویدورمادئق. حالیدی باغدادی حاضرتلری، ریسالەیی حالیدیەسیندە شؤیلە بویورور:
“رابئطانئن أن اۆستۆن درەجەسی، ایکی گؤزۆن آراسئندا اۇلان حایال حازینەسی ایلە مۆرشیدین روحانیەتینین یۆزۆنە حاتتا ایکی گؤزۆنۆن آراسئنا باقماقتئر. زیرا اۇراسئ فەییض قایناغئدئر. اۇندان سۇنرا مۆرشیدە قارشئ کندینی آلچالتاراق، سۇن درەجە تواضوع ایلە یالوارماق وە اۇنو مەولا ایلە کندی آراسئنا وسیلە قئلماق اۆزرە، مۆرشیدین روحانیەتینین حایال حازینەسینە گیریپ اۇرادان قالبینە وە درینلیکلرینە یاواش یاواش ایندیگینی دۆشۆنۆپ، سنین دە یاواش یاواش اۇرایا آقتئغئنئ وە ایندیگینی حایال أدەرک، شەیحینی، کندی نفسیندن گچینجەیە قادار حایال گؤزۆندن قایبەتمکتیر.”
بایئندئر: آمان آللاهئم! سؤیلەر میسینیز بانا، بونو نەیە دایاندئرئیۇرسونوز؟
شەیح أفندی: بونون دلیلی واردئر. أبو بکیر (رض)، قاضایی حاجت ایچین أفندیمیزدن (ص) حالی بیر یر بولامادئغئندان، بو دورومو أفندیمیزە شیکایت أتتی. أفندیمیز دە اۇنا روحصات وردی.
بایئندئر: یاعنی أبو بکیر، تووالتتە، آللاهئن ألچیسینین روحانیەتییلە برابر، صورتینی قالب گؤزۆنۆن اؤنۆنە گتیرەرک حایال أدیپ، قالبییلە اۇندان یاردئم مئ ایستییۇردو؟
مۆرید: حایئر؛ یاعنی أبو بکیر، تووالتتە ایحتیاجئنئ قارشئلارکن بیلە، موحاممدی (ص) حایال أدییۇردو.
بایئندئر: چۇق سەودیگی کیشینین حایالی، اینسانئن گؤزۆنۆن اؤنۆندن گیتمز. شاعیر، سەوگیلیسی ایچین: “گۆندۆز حایالیمدە، گجە دۆشۆمدە،” دییۇر. أبو بکیر، موحاممدی (ص) چۇق سەودیگی ایچین تووالتتە بیلە عاقلئندان چئقارامادئغئنئ سؤیلەمیش اۇلابیلیر. سیزین تاعریف أتتیگینیز رابئطایلا بونون نە ایلگیسی وار؟
سیز رابئطا سئراسئندا، شەیحین روحانیەتینین مۆریدین یانئنا گلدیگینی ایددیعا أدییۇرسونوز. شەیحین روحانیەتی مۆریدین یانئنا نەرەدن گلییۇر کی، مۆرید اۇندان یاردئم ایستەسین؟
شەیح أفندی: روحانیەتین گؤزۆکتۆگۆنۆن دلیلی وار! یوسوف سورەسیندە شؤیلە بویورولویۇر:
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ … ﴿۲۴﴾ (سورة یوسف)
(یوسوف قاصئدسئز اۇلاراق، ألیندن گلمەیەرک) اۇنا (زۆلەیحایا) مەیلەتتی. راببیسینین بورهانئنئ (دلیلینی) گؤرمەسەیدی، (اۇ مەیلینە گؤرە حارەکت أدەبیلیردی)… (یوسوف سورەسی؛ 24)
بو آیتین تفسیریندە أکثری مۆفسسیرلر، آللاە دۇستلارئنئن تاصارروف وە ایمدادئنئ، گۆجۆنۆ وە یاردئمئنئ آچئقلامئشلاردئر. مۆفسسیرلردن کششاف، دۇغرولوقتان آیرئلدئغئ وە موعتزیلە مذهبینین گؤرۆشۆیلە واصئفلاندئغئ حالدە یاعقوبون (ع) روحانیەتینین، شاشقئنلئغئندان پارماقلارئنئ ائسئرمئش اۇلدوغو حالدە یوسوفا (ع) گؤزۆکەرک: “اۇ قادئندان ساقئن!” دەدیگینی آچئقلامئشتئر.
بایئندئر: اۇ تفسیری اۇقوسایدئنئز بو سؤزۆ سؤیلەمزدینیز! یوسوف سورەسینین 24-نجۆ آیتیندە زۆلەیحانئن یوسوف (ع) ایلە بیرلشمک ایچین یاپتئقلارئ آنلاتئلئرکن، شؤیلە بویورولور:
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ … ﴿۲۴﴾ (سورة یوسف)
قادئن اۇنو چۇق ایستییۇردو. راببینین بورهانئنئ گؤرمەسەیدی، یوسوف دا ایستەردی… (یوسوف سورەسی؛ 24)
کششافتا، آیتتەکی بورهانئن دۇغرو آنلامئ وریلدیکتن سۇنرا، شؤیلە آچئقلاناراق دوام أدیلیر:
یوسوف (ع) بیر سس دویدو؛ “آمان قادئنا یاقلاشما!” دییە آما آلدئرمادئ. ایکینجی کز دویدو، دمینی بۇزمادئ. ایکینجی کز دویدو، برییە چکیلدی؛ آما یاعقوبو (ع) پارماقلارئنئ ائسئرمئش حالدە گؤرۆنجەیە قادار بیر شەیدن أتکیلنمەدی…”
کششافتا بو گؤرۆش صاحیبلری ایچین عاینن شو ایفادەلر یر آلئر:
“بو وە بونون گیبی شەیلر، حورافەجی زۇربالارئن توتوندوقلارئ شەیلردیر. آللاە تعالایا وە نبیلرینە ایفتیرا، بونلارئن دینی اۇلموشتور…”
بیرآز دۆشۆنۆلسە، بونون یوسوف سورەسیندەکی باشقا آیتلرە دە آیقئرئ اۇلدوغو گؤرۆلۆر. بیر آیتتە شؤیلە بویورولور:
وَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا أَسَفَى عَلَى يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ ﴿۸۴﴾ (سورة یوسف)
(یاعقوب) اۇنلارا سئرت چەویردی وە: “واە یوسوفوم واە!” دەدی. اۆزۆنتۆدن گؤزلرینە آق دۆشتۆ. آجئسئنئ ایچینە گؤممۆشتۆ. (یوسوف سورەسی؛ 84)
بو اۇلای، یوسوفون مئصئرا گلن قاردشلریندن بۆنیامینی آلئقۇیماسئندان سۇنرا اۇلموشتو. أگر یاعقوب، بۆنیامینی یوسوفون آلئقۇیدوغونو بیلسەیدی، بؤیلە اۆزۆلۆر مۆیدۆ؟
لۆطفن بونو رابئطانئن دلیلی سایئپ دا کندینیزی داحا دا کؤتۆ دوروما سۇقمایئنئز.
شەیح أفندی: عوبەیدوللاە أل-آحرار أس-سمرقاندی حاضرتلری، “صادئقلارلا برابر اۇلون” (تەوبە سورەسی؛ 119) آیتینین تفسیریندە شؤیلە بویورموشتور:
“شۆبهەسیز صادئقلارلا برابر اۇلماق، صورتتە وە ماعنادا اۇنلارلا برابر اۇلماقتئر. سۇنرا دا ماعنوی برابرلیگی، رابئطا وە حوضورلا تفسیر أتمیشتیر کی بو، أهلینجە ماعلوم اۇلان مشروع بیر ایشتیر.”
بایئندئر: صورتتە وە ماعنادا صادئقلارلا، یاعنی دۆرۆست کیمسەلرلە برابر اۇلماقتان نە آنلئیۇرسونوز؟ بیر کیمسەیلە برابر اۇلماق هم اۇنون یانئندا یر آلماق، هم دە اۇنونلا عاینئ دویغو وە دۆشۆنجەلری پایلاشماق آنلامئنا گلیر. یانئندا اۇلدوغونوز کیشی ایلە عاینئ دویغو وە دۆشۆنجەلری پایلاشمئیۇرسانئز، بو تام برابرلیک سایئلماز. عاینئ دویغو وە دۆشۆنجەیی پایلاشتئغئنئز کیشینین یانئندا یر آلمازسانئز، یینە برابر اۇلموش سایئلمازسئنئز. بورادا آنلاتئلان اۇدور. بونون رابئطا ایلە نە ایلگیسی وار؟
باعضئ شەیحلر مۆریدلرینە رسیملرینی داغئتئیۇر وە رابئطا یاپارکن اۇنا باقماسئنئ سؤیلۆیۇرلار. سیز دە بونو یاپئیۇر موسونوز؟
مۆرید: بیزدە اؤیلە بیر شەی یۇقتور. نبیمیز یاساقلامئشتئر.
بایئندئر: أگر نبیمیز یاساقلامامئش اۇلسایدئ، یاپار مئیدئنئز؟
مۆرید: بلکی یاپاردئق. چۆنکۆ رسمە باقماق، شەیحی قالب گؤزۆنۆن اؤنۆنە گتیرەرک حایال أتمکتن قۇلایدئر. اۇ زامان شەیحین صورتی باش گؤزۆیلە گؤرۆلمۆش اۇلور.
بایئندئر: دینیمیزدە هەیکل یاساق اۇلماسا، هەیکلینی دە یاپاردئنئز دگیل می؟
مۆرید: هەیکل یاساق آما!
بایئندئر: یاساق اۇلمادئغئنئ فارض أدینیز.
مۆرید: بلکی اۇ دا یاپئلئردئ. هر مۆریدین أویندە شەیحین بیر هەیکلی بولونابیلیردی!
بایئندئر: اۇ زامان مۆرید، شەیحینین پوتو قارشئسئنا گچەجک، اۇنا رابئطا یاپاجاق وە اۇنون روحانیەتیندن یاردئم ایستەیەجکتی. اۇنا قارشئ کندینی آلچالتاراق، سۇن درەجە تواضوع ایلە یالواراجاقتئ. پوتا تاپانلارئن یاپتئغئ ذاتن بوندان باشقاسئ دگیلدیر. آرادان هەیکلی قالدئرئپ، یرینە شەیحین حایالینی گچیرمک نەیی دگیشتیریر؟ پوتا تاپانلار دا، ذاتن تاشتان وەیا آغاچتان بیر شەی بکلەمییۇر؛ اۇنون تمثیل أتتیگی وارلئغئن روحانیەتیندن یاردئم بکلییۇرلاردئر.
تاعریف أتتیگینیز رابئطایا سادەجە شو آیت دلیل اۇلابیلیر:
أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ ﴿۳﴾ (سورة الزمر)
بیلین کی، آللاهئن دینی، آرئ-دورو دیندیر. آللاەتان اؤنجە أولیایا سارئلانلار دەرلر کی: “بونلارا قوللوق أتمەمیز صئرف، بیزی آللاها داحا چۇق یاقلاشتئرسئنلار،” دەدیلر. آللاە تارتئشئپ دوردوقلارئ هر قۇنودا، یۆزلرینە قارشئ حۆکمۆنۆ ورەجکتیر. آللاە، کندینی دۇغرولارا قاپامئش بیر یالانجئیئ یۇلونا قابول أتمز. (زۆمر سورەسی؛ 3)
بو آیت، قورئاندا شیرکی تانئملایان آیتتیر.


text:
بو گون قالخا بیلمهدی، ائلهجه یوخوسوندا اؤلدو، نه ائتدیلرسه، باشینین اوستوندهکیلر نه قدهر قیشقیرسالار دا اویانمادی، روحو عناد ائتدی، بدنه قاییتمادی، سانکی یورغون دوشموشدو. الینه دوشن فرصتدن استفاده ائتدی، اوچدو گئتدی، بیر ده گئری قاییتماق ایستمهدی. بدنی اورتادا قالدی، کیم نه قدهر آغلاماغیندان آسیلی اولمایاراق بدن اشیا کیمی یاتاقدان اورتالیغا ائندیریلدی. اونو دفن ائدنه قدهر چوخ یئره قویوب گؤتوردولر. بدنی تورپاغا تاپشیردیلار، او گئتدی، قالانلارین درددن آز قالیردی اورهگی پارتلاسین، آما کیمسهنین اورهگی پارتلامادی، درد کیمسهنی بیردن اؤلدورمور، ایچیندن یئییر. بو دفعه ده ایچیندن یئیه بیتیرهجکلرینی سئچیب سئچدیکلرینین اورهگینده اوتوردو.
روحونسا بو اولانلارا نه عایدیاتی واردی، نه ده بیر قایغیسی، دونیانین بو واختیندا، بو قدهر گناهلارین ایچینده ساخلایا بیلمیشدی اؤزونو، نه کیمسهنین قلبینی قیرمیشدی، نهده کیمسهنین چؤرهگینی الیندن آلمیشدی، ان باشلیجاسیسا کیمهسه پیسلیک ائتمهمیشدی…دونیانین قارالمیش اوزونه داهادا بیر لکه سورتمهمیشدی… اونا گؤره ده آغ دونیاسیندا سوزوردو…
انسان اولماق بو ایدی، بیر گون گلیر، هامی، ان آزیندان آتا-آناسی اونو گؤزلهییر، سونرا دا کیمسهنین گؤزلمهدیگی بیر واختدا گلدیگی کیمی ده گئدیر. گلیش-گئدیش آراسینداکی مسافهده نهلر اولورسا او گلیب گئدنله ده بیتیر، بعضاً حتّی توکهنیر، سنین یوخلوق کدرین سندن سونرا جوخ آز مدّتده موجود اولور، دوغمالارین بیر-بیر گئدیش یولونو توتدوقجا سنین یوخلوغوندا او قدهر گئرچکلشیر… و نهایت بیر گون سن تماماً بیتیرسن، کیمسهنین یادداشی، کدری، داریخماسی، خاطیرهلرینده قالمیرسان… سنین یاشادانلار، سنین موجود اولدوقلارین دا موجود اولمور… بونا دا حیاتین قانونو دئییرلر. بئلهجه هر شئی عوضلنمهلر و بیتمهلر اوزریندن یورودولور…
سئودیگی کیشی… والسالام…تکجه اونون اوچون موجود ایدی… باشقا کیمسه مزاریندا گیزلهدیلندن سونرا نیسگیلله اونو آختارمایشدی، کیمسهده کیجیک بیر اوتاغین پنجرهسیندن باییردا یاغان یاغیشا باخا-باخا اونو آختارمامیشدی. کیمسه اللری قوینوندا گئجهلرین قارانلیغیندا اونو خاطیرلامامیشدی، کیمسه اونون قوخوسونو هله ده ساخلایان گئییملری بورنونا توتوب هؤنکور-هؤنکور آغلامامیشدی.بیر او کیشیدن باشقا…
کیشینین وارلیغی اونون توکنمهمهسی ایدی و بو اونو ممنون ائدیردی، اؤلوموندن سونرا کیمینسه اونو گئجهنین قارانلیغیندا آختارماسینی حسّ ائدیردی، او کیجیک پنجرهنین قارشیسینا گلیردی، اونو آختاران کیشینی سئیر ائدیردی، کیشی اونو یوخ، او کیشییه تاماشا ائدیب بعضاً کدرله، بعضاً ده سئوینجله اورادان اوزاقلاشیردی. کیشینی سئویردی، اونون اوچون داریخاجاغینی دا بیلیردی، آما بونون بو قدهر نیسگیللی، کدرلی، بعضاً ده مست ائدیجی اولاجاغینی بیلمیردی. او حیاتین دونیا دئییلن مکانیندا بو کیشیدن باشقا کیمسهنی قلبینده اؤزو ایله آپارمامیشدی، کیشینین بونو بیلدیگینین فرقینده ایدی و اونو دا بیلیردی کی، کیشی محض بونو بیلدیگی اوچون گئجهنین قارانلیغیندا اونو آختاریر…
بو سئوگی ایدی… بو اونا ایندی داها چوخ بللی ایدی…
بیر ده پشیماندی، بو سئوگینی داها باشقا یاشایا بیلردی، او کیشینین اللرینی هئج بوراخمادان، گؤزلرینی گؤزلریندن آییرمادان… آما نه ائتمک اولاردی، او بیر انسان ایدی و انسانلار اؤلومله یاشامادیقلاری اوچون بونون دا فرقینده اولمورلار…
هر شئی بیتندن سونرا آنلادیقلاری ایسه آرتیق اونونکو دئییلدی، اونا توخونماق، یانیندا اولماق، اللرینین ایستیسینی دویماق، بوینوندا گزن هنیرتینی حسّ ائتمک…
بونلار بیر انسانین یاشادیغی، آما دیرینی بیلمهدیگی خوشبختلیکلر ایدی. او دیرینی ایندی آنلامیشدی، آما آنلادیقلارینی یاشایا بیلمیردی…
انسان اولماقدا نه قدهر خوشبختلیکلر وارمیش…
بونو ایندی آنلادی، ائله ایندیجه، سویوق گئجهنین آیازیندا کیشینین قارانلیغا دیکیلمیش نظرلرینی ایزلهینده، اوشوین کیشینی ایسیده، اووودا بیلمیهجگینی، آغوشونا آلیب عزیزلهیه بیلمیهجگینی آنلایاندا بیلدی…
کیشی نظرلرینی قارانلیغا دیکمیشدی، اورادا سئودیگینی آختاریردی، اوشویوردو، آما یاتماق، ایسینمک ایستمیردی، سئودیگینین اونو اووودوب ایسیتمهسینی، آغوشونا آلماسینی ایستهییردی، آما بونلار اولا بیلمزدی، بونو آنلاییردی، اما عنادلا دا پنجرهده سئودیگینی آختاریردی… یوخاریدا کیشی دایانمیشدی. آشاغیدا، او سویوغون ایجینده سئودیگی قادینین روحو…
عینی شئیلری ایستگی وئردیلر، آما ممکنسوز اولانی…
اصلینده یاشادیغلاری واختلار یانلاریندا، اللرینین آلتیندا اولان، آما یاشایا بیلمهدیکرینین حسرتینی چکیردیلر… ایندی اللرینی آلتیندا هئج نه یوخدو…
بیر گون یئنه پنجرهیه گلدی…کیشی یوخدو، پنجرهدن باخیب اونو آختارمیردی، گؤزلهدی، کیمسه اونو گؤرموردو، گؤرهمزدی ده…
ماشین سسی ائشیدیلدی، باخدی، کیشی دوشدو، بیر قادینلا یوخاری قالخدی. یئنه گؤزلهدی، بللی اولانلارا اینانماق ایستمهدی، پنجرهدهکی ایشیق یاندی، کیشی گؤزه دَیمیردی، اما گؤزلهییردی… خئیلی ده گؤزلهدی…
بللی اولانا اینانماق لازیم ایدی…
داها پنجرهدن گئجهنین قارانلیغیندا اونو آختاران یوخدو…
او بو گون اؤلدو، ایندییه قدهر دونیاسینی دَییشمیشدی، بو گونسه اؤلدو…
داها کیمسهنین کدرینده، داریخمالاریندا، گؤزلرینده، نیسگیلینده، گئجهلرین قارانلیغیندا پنجرهدن باخان باخیشلاریندا یوخدو…
اونو دونیاسینی دَییشمک یوخ، اونودولماق توکتمیشدی…
اؤز مزارینی ایلک دفعه زیارت ائتدی، قبوللاندی یئنی ائوینی و کوسدویو بو دونیانی همیشهلیک ترک ائتدی.
زومرود یاغمور ۱۹۷۱-جی ایل مارتین ۲۰-ده ماساللی رایونونون محمدخانلی کندینده آنادان اولموشدور. باکی دؤولت اونیوئرسیتئتینین فیلولوگییا فاکولتهسینده تحصیل آلمیشدیر. ۹۰-جی ایللردن ادبی یارادیجیلیغا باشلامیشدیر. دؤوری مطبوعاتدا حئکایهلری، علمی، فلسفی مقالهلری درج ائدیلمیشدیر. ۲۰۰۹-جو ایلده “گوناهکارین اؤلوم” حئکایهلر کیتابی نشر اولونموشدور. بو کیتاب ۲۰۱۲-جی ایل تبریزده ده یاییلمیشدیر. ایلک رومانی “آللاه قاییدیر!؟” اثری سیاسی روماندیر.