text:
`دونیا جمعیت گونو` نتیجهلر
خبرلر [612]
- تورکیه میللی قادین ولیبال تیمی 1/4 فینالدا
- بؤیوک بیر آستروئید یئره یاخینلاشیر
- دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
- آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
- اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
- دونیا بانکی تورکیه-یه 512،2 میلیون دولار وام آییردی
- یوسف قرضاوی دفن ائدیلیب
- کوروناویروس ان آشاغی سویهیه چاتدی
- دونیادا ۷۷۱ میلیون اینسان اوخوما یازما بیلمیر
- بوگون ۳۰ آگوست ظفر بایرامی
- مصطفی شنتوپ اوکراینانی موستقیللیک گونو موناسیبتیله تبریک ائدیب
- کوروناویروسون یئنی علامتلری آچیقلاندی
- دونیادا کووید اؤلوملرینین سایی 35% آرتیب
- دونیا اهالیسینین سایی 8 میلیاردی اؤتدو
- دونیادا کوروناویروسا یولوخانلارین سایی 580 میلیونو کئچیب
- تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی آغساققاللار شوراسی توپلانتیسی باشلادی
- کروناویروسا یولوخما حاللاری سون ۷ هفتهده ایلک دفعه آزالدی
- ایقلیم بحرانی آوروپایا آغیر ضربه ووردو: ایستی دالغالاری داها دا شدتلنهجک
- ان چوخ کووید-19 خسته لری ژاپونیا-دا
- دونیا ساغلیق تشکیلاتی میمون چیچگی ایله باغلی قاپالی ایجلاس کئچیریب
- ایستانبول-دا گنجلر 28 می – جمهوریت گونو ایله باغلی ویدئوحاضیرلاییب
- دونیا-دا کروناویروس قوربانلارینین سایی
- 20 ژانویه – حزن و قورور گونو
- 2020 بئله گئچدی
- دونیا عذره کروناویروسوندان حیات ایتکیسی و یولوخما سایی
- تورکیه و دونیادا نئلر باش وئریب
- تورکمنیستانین باغیمسیزلیق گونو
- عفرین عملیاتینا دونیا باخیشی
- دونیا کاپی روسیا
- بیر اینجی اوچون دونیا رکوردو
- 15 ژوئیه دموکراسی و میللی بیرلیک گونو
- دونیا مطبوعاتیندا هاوا لیمانی آچیلیشی
- دونیا کاپی ترت1ده
- تورکیه-ده کی اتنیک جمعیت لر باریش بولاغی حرکاتینا دستک وئریر
- آذربایجان-دا دؤولت بایراغی گونو بو ایل شوشا ظفرینین سئوینجی ایله بیرلیکده قئید اولونور
- اول آخیر دونیا بیزیم اولاجاق!
- گوندمه داییر باشلیق لار 19 اوکتبر 2018
- دونیا لیدرلری لوبنان خالفینا باش ساغلیغی وئریب
- 18 اوکتبر دؤولت موستقیللیگی گونو موناسیبتیله تورکیه میللی مودافعه ناظیرلیگی کلیپ حاضیرلاییب
- 41-جی دونیا شطرنج اولمپیادی باکیدا باشلادی
- فیلیسطین تورپاق گونو
- باکیدا ظفر گونو یوروشو
- آذربایجان جمهوریتینده قاراباغ شهیدلرینی آنما یوروشو
- تورکمنیستانین باغیمسیزلیق گونو
- دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمی
- 15 ژوئیه دموکراسی ظفری و شهیدلری آنما گونو
- گؤبکلی تپه ، یونسکو دونیا میراث لیسته سینده
- غزّه- اعتراض


c: text/html

text:
تانینمیش ادیب و یازیچی دکتر غلامحسین فرنودون سون ایل لرده آذربایجانین دؤرو مطبوعاتیندا نشر ائتدیردیگی یادداش و قیدلری، بیر مجموعهده “ستوده” یایین ائوی طرفیندن نشره بوراخیلدی.
“در بساط نکته دانان” عنوانلی بو کتاب ایلین سون آییندا کتاب ماغازالاریندا ساتیشا بوراخیلدیغی اوچون، یازیچینی سئونلر طرفیندن بیر بایرام هدیه سی کیمی قبول اولوندو. بو کیتابدا فرنودین ادبیات، سینما، فلسفه، ادبی تنقید، اینجه صنعت و …س کیمی موضوعلاردا یازدیغی مقاله، یادداش و قیدلری گؤزل ترتیباتلا تانینمیش آذربایجان یازیچی و ژورنالیستی “حمید بخشمند”ین تشبثی ایله ایشیق اوزو گؤروبدور. کیتابین قیمتی ۸۰۰۰ تومن دیر و اونو بوتون کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک اولار.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
جاکومو کازانووا
جاکومو جیرلامو کازانووا دو سینگال (2 آپریلده 1725-جی ایلده دوغولوب و 4 جون 1798 ده وفات ائتمیش) ونیز جمهوریتیندن ایتالیالی مشهور یازیچی، ماجرا پرست و سیاحیدیر.
حیاتی[دَییشدیر]
کازانووا 18-جی عصرین 28 نووامبر 1742-جی ایلده پادووا ئونیوئرسیته سینده دونیوی و کیلیسا حوقوقو اؤیرنه رک دوْکتور تیتولو آلیر. ناپل،رم، ایستانبول و پاریس شهرلرینی سیاحت ائتدیکدن سونرا ونیزه دؤنور و کوفورلیکده گوناهلاندیزیلاراق 1755-جی ایلده دوستاغا آتیلیر. اونون اساسا حبس اولماغی اوندا زوهر کیتابی تاپیلدیغی اولموشدور. 1756-جی ایلده او،پاریسه قاچاراق ،اورادا یئرلی ایجتماعی و شخسی حیات طرزینی اؤیرنمه گه باشلاییر. اونون خاطیراتیندا یازمیش اولوغو کیمی،یئنی ایمیجله آوروپادا پیدا اولان کازانووا برلینه گلرک بؤیوک فریدریک ین پرستیشینی قازانیر.1760-جی ایلده پاپ کلمنت 13ـه معرفی اولونور.ائله بو واخت کازانووا "قیزیل شپور" اوردئنینه لاییق گؤرولور. 1767-1765 ایللرده روسیه یه گئدرک سنتپترزبورگ دا کاترین 2 ایله گؤروشور. داها سونرا او، اوتریش،آلمان،فرانسه،ایسپانیا و ایتالیا دا سیاحت ائدیر و سرگردان بیر حیات سورور. اونون تانیشلارینین ایچینده وولتر،یوهان وولفانگ گوته و وولفقانق آماد موتزارت کیمی موتفککیرلر اولموشلار.1775-جی ایلده ونیزه دؤنمک اۆچون ایجازه آلان کازانووا شهری داخیلی ایشلر خیدمتینین اینویزیسیا تریبولانین گیزلی مامورو اولور.1782-جی ایلده آللقریک رومانیندا زادگن گریمالدینی نحقیر ائتدی دینه گؤره ونیزی ترک ائدرک چک ـه گلرک کیمیا و کابالا ایله مشغول اولان گراف والدشتین قصرینه یئرلشیر


text:
مکتوب / هئرمان هئسئ
حؤرمتلی گۏلکئ جنابلارې،
رسّام توشو’یلا یازدېغېنېز دَڲرلی مکتوبونوزا گؤره سیزه مینّتدارام. سیزین إتۏدلارېنېز منیم خۏشوما گلیردی، اۏنلارېن هر بیری منه یاخېن ایدی و منی سئویندیریردی.
دۆنیا تاریخی، ساواش، هر شئیین آنلاملې و یا آنلامسېز اۏلماسې قۏنودا سیزین دۆشۆنجهلرینیز منیم اؤز دۆشۆنجهلریمه داها یاخېندېر. بیزیم فیکیرلریمیز چۏخ اۏخشاردېر. لاکین یاشامداکې داورانېش اۆچۆن أساس اۏلان بیزیم فیکیرلریمیز یۏخ، بیزیم ایمانېمېزدېر.
من هئچ بیر میستیک اؤنهریلره اینانمېرام. اینسانلارې یارادېب و اۏنلارا داش بالتالاردان توتموش چئشیدلی سیلاحېنـا’جان دَگیشیک واسیطهلر’له بیر-بیریلرینی قېراراق، بونون’لا فخر إتمهگـه ایمکان وئرن بیر تانرېیـا اینانمېرام. بو قانلې دۆنیا تاریخینین اۆستۆنده یۆکسلمیش گؤگدهکی حؤکمدارېن بیزی چۏخ گؤزل، خۏشنيّتلی مقصد’له یارادان بیر تانرېیـا من اینانمېرام. بونا باخمایاراق، منده حیسّییاتا چئوریلمیش بیر اینام وار.
اینسانېن خۏشخاصیتلی، عالی جناب، صۆلحسئور و فداکار اۏلماسې بارهده بیر سۏنوجا گلمک چتین دیر. لاکین من قطعی أمینم کی، بئله ایمکان وار و نۏرمال دورومدا بو ایمکان بۏی وئرهرک چیچکلـهنه بیلر. بودا، سۏقراط، عیسی کیمی دۆهالار، هیندلیلرین، چینلیلرین، یهودیلرین مۆقدس کیتابلارې و اینجهصعنت عالَمینده اینسان روحونون یۆکسک درجهسینـه اوجالان یارادېجېلېق منیم بو أمینلیگیمه أساس وئریر. مۆقدسلرین سیمالارې، مۏنتئوئردی، باخ، بئتهۏوئنین موسیقیسیندن بیر پارچا، رۏژیئ، قواردی و رئنوارېن رسملریندن بیر حیصّه کیفایت دیر کی، بۆتۆن موحاریبهلر و ایشگنجهلر یئرینـه مۆکافاتلاندېرېلاق، بیزیم ایچیمیزده باشقا-خۏشبخت بیر عالَم آچېلسېن. حتی اۏنا گؤره کی، اینجهصعنت’له ایفاده، گۆج واسیطهلریندن فرقلی اۏلاراق، مینایللیکلردن گلیب چېخېر، اۏ داها دایانېقلې و إعتیبارلېدېر.
بیز زۏر دئمکلیگه اینانمایانلار و اۏندان اوزاق دورانلار إعتیراف إتمهگـه مجبوروق کی، هئچ بیر پرۏسئس گئتمیر و دۆنیانې همیشهکی کیمی کاریئریستلر، حاکیميّتسئونلر و ظۆلمکارلار ایداره إدیرلر، بونلارېن هامېسېنې بیر دقیق ایفادهیه چئویرسک، اۏنو فلاکت آدلاندېرماق اۏلار. بیز بعضن غضبلی، بعضن اومودسېز حالدا دؤولتچیلیک و زۏر دئمکچیلیک سیستئمینین إحاطهسینده عؤمۆر سۆرۆرۆک (سیز بونو ایستالینقراددا حیسّ إتدینیز). بیز قلبیمیزین اوچوشلارې اۆچۆن صۆلح، گؤزللیک، آزادلېق حسرتینی چکهرک، بعض آرزېلایېرېق کی، بو دهشتلی أتۏم سیلاحلارې اۏنلارې ایستیحصال إدنلردن داها تئز پارتلاسېن. لاکین بو غضبیمیزه باخمایاراق، بیز بو وحشی آرزېلارېمېزې ایچیمیزده بۏغوروق. بیز حیسّ إدیریک کی، زۏراکېلېغا زۏراکېلېق’لا جاواب وئرمک قاداغاندېر. بیزیم غضبیمیز و بو نالاییق ایستکلریمیز بیزه گؤرسهدیر کی، اینسان عالَمینده شرّ و خئییر قارېشېقدېر. شرّ آنجاق کاریئریستلر و ظالیملرین ایچینده دَگیل، بیزیم – اؤزۆنۆ بارېشسئور و خئییرخواه سایان اینسانلارېن ایچینده ده یئرینی آلېر. شۆبهه یۏخدور کی، بیزیم غضبیمیز “حاقلېدېر”. اۏ حاقلېدېر. لاکین اۏ هردن مجبور إدیر کی، بیز دؤولتچیلیگـه نیفرت إدنلر بو اینتیظامسېزلېغا سۏن قۏیوب، اۏنو نیظاما سالماق اۆچۆن بعضن اؤزۆمۆز دؤولتچیلیگی آرزې إدک. بو هَیَجانېمېزدان اوتاناراق، بیز اۏندان همیشهلیک قورتولا بیلمیریک. دۆنیاداکې ساواش و شرّده بیزیم ده پایېمېز وار. و بو حاللارې هر دفعه درک إدرکن بیزه آیدېن اۏلور کی، دۆنیانې شیطانلار ایداره إدیر. آیدېن اۏلور کی، اۏنلار بئله پیس حاللارا غضبدن یۏخ، هانسې’سا کۏر-کۏرانلېق و یا تصادوف نتیجهسینده یۏل وئریرلر.
بو پارادۏکسلار منطیقی یۏل’لا حَلّ اۏلونمور. شرّ دۆنیادا، بیزیم ایچیمیزده مؤوجوددور، اۏ، یاشامېمېز’لا سېخ باغلیدېر. لاکین بونا باخمایاراق، بیز بشریّتین شن و گؤزل آنلارېنې دویوردوق. اۏنلار بیزی تسلّیوئریجی شکیلده ساکیتلشدیریب، بیزه اومود بسلهیهرک، بیزی خۏشبخت اۏلماغا چاغېرېر و بیز بارېشسئورلر بونو یاخشې آنلایاراق، أمین إدیریک کی، باشقالارېنېن ایچینده ده بئله حال مؤوجوددور. بیری-بیریمیزه اویقونلاشدېرېب، محبّت ایچینده یاشاماق اۆچۆن بیر إحتیمال وار.
کؤچۆرۆب اویقونلاشدیران: آیهان میانالې


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېرانلار: آیهان میانالې، علیرضا فرشی
اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې
قابریئل قارسییا مارکئز (رۏمان) (ایکینجی بؤلۆم)
بیرینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی…
هاچانسا دۆشۆندۆم کی، بو یاتاق حئسابې منیم دۆشکۆن یاشامېم حاقّېندا حیکایَتین تَمَلی اۏلا بیلر، آدې دا، إله بیل، گؤڲدن دۆشدۆ: «اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې». منیم گؤز قاباغېنداکې یاشامېم، عکسینه، آز ماراقلې ایدی: آتاسېز-آناسېز یئتیم، گلهجهڲی اۏلمایان سوبای، اۏرتاباب ژورنالیست، Cartagena de Indias -داکې چیچک اۏیونلارېنېن دؤردقات فینالچېسې و عئیبهجرلیکده تایې-برابری اۏلمایان بیر آدام کیمی کاریکاتۏرچېلارېن سئویملی اۏبیئکتی. قېساسې: پوچ اۏلموش یاشام و بو یاشام اۏن دۏققوز یاشېمدا آنامېن ألیمدن توتوب، ریتۏریکا و ایسپان دیلی دَرسلرینده یازدېغېم مکتب یاشامېندان بحث إدن مقالهمین چاپ اۏلونوب-اۏلونمایاجاغېنې بیلهجهڲینی اؤرگنمک اۆچۆن منی «Diario de-la-Pas»ا آپاردېغې گۆندن أڲری گئتدی. مقاله بازار سایېندا مکتب دایرئکتۏرونون گلهجهڲیمه بؤیۆک اومودلار بسلهدیڲیندن دم ووردوغو اؤن سؤزۆ ایله چاپ اۏلوندو. ایللر کئچَندن سۏنرا بیلنده کی، آنام همین و سۏنراکې یئددی نشر اۆچۆن پول وئریب، اوتانماق آرتېق گئجدی، اۏ واختا قدر منیم هفتهلیک کؤشه یازېم داها آیاق توتموشدو، بوندان باشقا، خبر ترتیباتچېسې و موسیقی تنقیدچیسی ایدیم.
ایکینجی بؤلۆم
باکالاور دَرَجهسی و أعلاءچې دیپلۏمو آلان کیمی، اۆچ کالئجده ایسپان و لاتېن دیلیندن دَرس دئمهڲه باشلادېم. من لازېمې تحصیلی اۏلمایان، ایشه هَوَسسیز یاناشان و آنا-آتالارېنېن ظۆلمۆندن قورتولماق اۆچۆن مکتبه گئتمهڲین أن آسان چېخېش یۏلو اۏلدوغونو دۆشۆنن بدبخت اوشاقلارا بیر دامجې دا رحمی گلمهین پیس اؤرگتمَن ایدیم. إلهیه بیلدیڲیم بیر شئی وار ایدیسه، اۏ دا سئودیڲیم میصراعلارې تاختا خطکئشین قۏرخوسو آلتېندا اۏنلارا أزبرلَتمَکدی: «ایندی بۆتۆن گؤردۆکلرین، فابیۏ، داغلار، کدرلی تپه، ترک إدیلمیش وادی بیر زامانلار شؤهرَتلی ایتالیکۏ آدلانېردې». یالنېز قۏجالاندان سۏنرا شایېردلارېمېن منه وئردیڲی ایرگنج آیامادان خبر توتدوم: کدرلی تپه.
والسّلام، یاشام منه بونلارې وئردی، داها چۏخ شئی ألده إتمک اۆچۆن ایسه هئچ نه إتمهدیم. درسآراسې فاصیلهده تک ناهار إلهییردیم و ساعات آلتېدا اولدوزلو گؤڲدن سیقناللار توتماق اۆچۆن دۆزنلهمهیه گلیردیم. ساعات اۏن بیرده، دۆزنلهمه باغلاناندان سۏنرا ایسه منیم أصل یاشامېم باشلایېردې. هفتهده ایکی-اۆچ دفعه گئجهنی چین محلهسینده کئچیدیردیم، اؤزۆ ده إله جۆربهجۆر آداملار آراسېندا کی، ایکی دفعه ایلین مۆشتریسی إعلان اۏلونموشدوم. یاخېنلېقداکې «رۏما» کافهسینده شام إلهیَندن سۏنرا بخته-بخت هانسې’سا بیر فاحیشهخانانې سئچیب، آرخا قاپېدان سیویشیب ایچهری کئچیردیم. من اۏرایا کئف چکمک اۆچۆن گئدیردیم، آما واخت اؤتدۆکجه بو منیم ایشیمین بیر حیصّهسینه چئوریلدی، چۆنکی بئله یئرلرده سیاسَت قوردلارېنېن دیلی آچېلېردې، اۏنلار بیر گئجهده اؤز معشوقهلرینی دؤولت سیرلریندن آگاه إلهییردیلر، هئچ فیکیرلشمیردیلر کی، کارتۏن آراکسمهلرین آرخاسېندا اۏنلارا گئنیش ایجتیماعییت قولاق آسېر. إله بو اوصول’لا – باشقا نه جۆر اۏلا بیلردی -بیلدیم کی، منیم قایغېسېز سوبای یاشامېمې کارمئن کۆچهسیندهکی یئتیم اۏغلان اوشاقلارېنېن کؤمهڲی’له سۏیوتدوغوم اوشاقبازلېق هَوَسیم’له ایضاح إدیرلر. باشقا شئیلر کیمی بونو دا اونوتماق منه قیسمت اۏلدو، چۆنکی إله اۏرادا اؤزۆم حاققېندا خئیلَک یاخشې شئیلر ده إشیتدیم و بونو لازېمېنجا قیمَتلَندیردیم.
منیم هئچ واخت یاخېن دۏستوم اۏلمایېب، ایسینیشه بیلدیڲیم تَکَمسئیرک دۏستلار دا آرتېق نیۏیۏرکدا ایدیلر. باشقا سؤز’له دئسک، اؤلمۆشدۆلر، چۆنکی، منجه، اؤز کئچمیش یاشاملارې حاققېندا حقیقتی چئینهمهمک اۆچۆن دردلی اۆرَک صاحابلارې محض اۏرایا یۏللانېرلار. تقاعۆده چېخاندان سۏنرا ایشیم آزالدې، جۆمعه گۆنلری گۆنۆن ایکینجی یارېسېندا قزئته مقاله آپارېردېم، بیر ده بعضی فایدالې مشغولییتلریم اۏلوردو: «بئلل آرتئس» سالۏنوندا کۏنسئرتلر، أساسېنې قۏیدوغوم عۆضوۆ اۏلدوغوم و اینجهصنعَت مرکزینده رسم سَرگیلری، ایجتیماعی آبادلېق جمعيّتینده مۆحاضیره، آرابیر ده «آپۏلۏلۏ» تئاترېندا فابرئقاسېن فیلملرینین نۆماییشی کیمی اؤنملی ایشلر. گنجلیڲیمده یای کینۏ-تئاترلارېنا گئدیردیم؛ اۏرادا آی توتولماسېنې ایزلهمک ده، عئینی اوغور’لا قفیل یاغان لئیسان نتیجهسینده ایکیطرفلی سَتَلجم اۏلماق دا مۆمکۆندۆ. آنجاق منی فیلملردن چۏخ، بیلیت قیمَتینه، بعضن مۆفته، بعضن ده بۏرجا وئرَن گئجه قوشلارې ماراقلاندېرېردې. قېساسې، فیلم – منیم ژانرېم دَڲیل. شیرلی تئمپلین أدبسیزلیڲینه سیتاییش ایسه، عۆمومییَّت’له، منیم صبیر کاسامې داشدېران سۏن دامجې اۏلدو.
اۏتوز یاشېما قدر وور-توت دؤرد دفعه چیچک اۏیونلارېنا گئتمک اۆچۆن کارتاخئنا دئ-ایندیاسا سفر إتمیشم، بیر دفعه ده ساکرامئنتۏ مۏنتئلانېن دعوتی ایله اۏنون فاحیشهخاناسېنېن تنتَنهلی آچېلېشېندا ایشتیراک اۆچۆن موردار بیر گئجهده مۏتۏرلو قایېق’لا سانتا مارییایا اۆزمۆشم. إودهکی یاشامېما گلینجه، واسواسې دَڲیلم و آز یئییرَم. دامیانا قۏجالاندان سۏنرا یئمک حاضېرلاماغا گلمهدی، اۏ واختدان منیم داییمی یئمهڲیم دۆزنلهمه باغلاناندان سۏنرا «رۏما» کافهسینده یئدیڲیم کارتۏو تۏرتیلی اۏلدو.
بئلهلیک’له، دۏخسانایللیڲیم عَرَفهسینده رۏزا کابارکاسېن زنگینی گؤزلهیهرَک ناهار إتمهدیم، کیتاب اۏخوماغا دا صبریم چاتمادې. گۆناۏرتا ساعات ایکیده، دهشتلی ایستیده جېرجېرامالارېن سَسی عالَمی باشېنا گؤتۆرمۆشدۆ و گۆنَش آچېق پنجرهیه یاخېنلاشېردې، اۏنا گؤره تۏر یئللنجهڲین یئرینی اۆچ دفعه دَڲیشهسی اۏلدوم. منه همیشه إله گلیردی کی، آنادان اۏلدوغوم گۆن ایلین أن ایستی گۆنۆدۆر و بونون’لا بارېشمېشدېم، آنجاق همین گۆن ایستییه دؤزمک مۆمکۆن دَڲیلدی. ساعات دؤردده پابلۏ کازالسېن ایفاسېندا یۏهان سئباستیان باخېن ویۏلۏنچئل اۆچۆن یازدېغې آلتې سۆیتاسېنېن کؤمهڲی ایله اؤزۆمه گلمهڲه چالېشدېم. اۏنلارې موسیقیده أن مۆدریک آدام سایېرام، دی گل همیشه ساکیتلشدیردیڲی حالدا، ایندی بو موسیقی منده روح دۆشکۆنلۆڲۆ یاراتدې. بیر آز های-کۆیلۆ سایدېغېم ایکینجی سۆیتادا منی مۆرگۆ باسدې و یوخودا ویۏلۏنچئلین اینیلتیسی ساحیلدن آرالانان گمینین اۆرکسېخېجې فیت سَسینه قارېشدې. دئمک اۏلار، درحال دا تئلئفۏن زنگینه اۏیاندېم و رۏزا کابارکاسېن کاللاشمېش سَسی منی یاشاما قایتاردې. «آخماقلارېن بختی گتیریر، – اۏ دئدی. – بیر دَنه کَکلیک تاپمېشام کی، سن ایستهدیڲیندن ده یاخشې دېر، آنجاق بیر أنگَلی وار: اۏن دؤرد یاشې یئنیجه قورتارېب». «عئیبی یۏخ، آلتېنې دَڲیشهرم “، – اۏنون نهیه ایشاره ووردوغونو آنلامازدان هَنَک إتدیم. «صؤحبَت سَندَن گئتمیر، – قادېن دئدی، – بس منیم اۆچ ایل حبسخانادا یاتماغېمېن حاققېنې کیم وئرهجک؟”
هئچ کیم حاقّ وئرهسی دَڲیلدی، اۏ دا اۏلا رۏزا کابارکاس. اۏ، اؤز چؤرهڲینی محض آزیاشلېلارېن حئسابېنا چېخاردېردې، اۏنلار دۆکاندا آچېق ساتېلان مال ایدیلر، اۏنون یانېندا قېزلار ایلک آددېملارېنې آتېردېلار و داها سرت پئشهکار یاشامې یاشاماق اۆچۆن مشهور قارا إوفئمییا فاحیشهخاناسېنا کئچهنـه قدر اۏنلارېن شیرهسینی سېخېب چېخاردېردې. رۏزا کابارکاس هئچ واخت جَریمه اؤدهمیردی، چۆنکی اۏنون إوی قوبئرناتۏردان توتموش مئرییانېن سۏنونجو دفترخانا سیچۏوولونا قدر، یئرلی حاکیمییَتده کیم کیم، هامېسې اۆچۆن جنّت ایدی و چتین تَصَوّۆر إتمک اۏلاردې کی، قانونو ایستهدیڲی کیمی پۏزماغا بو فاحیشهلر فاحیشهسینین گۆجۆ چاتماسېن. اۏنون گئج اۏیانمېش ویجدانې، گؤرۆنۆر، اؤز خیدمتینی باها ساتماق مَقصَدی گۆدۆردۆ: نه قدر تهلۆکهلی دیرسه، بیر اۏ قدر باها دېر. أنگل علاوه ایکی پئسۏ ایله آرادان قالدېرېلدې، دانېشدېق کی، ساعات اۏندا پئشین بئش پئسۏ ایله اۏنون إوینه گلیرَم و پولو قاباقجادان اؤدهییرَم. بیر دقیقه ده تئز اۏلماز، چۆنکی قېز کیچیک قارداشلارېنې یئدیردیب یاتېزدېرمالې و یئل خستهلیڲیندن أذيّت چَکَن آناسېنې یاتماق اۆچۆن حاضېرلامالېدې.
دؤرد ساعات قالمېشدې. واخت کئچدیکجه اۆرهڲیم آجې کؤپۆک’له دۏلوردو، بو دا منی نفس آلماغا قۏیموردو. واختې قېسالتماق اۆچۆن گئیینیب حاضېرلاشماق’لا باشېمې قاتماغا چالېشدېم. أڲر حتتا دامیانا دا دئییر’سه کی، سئنیۏر یئپیسکۏپ کیمی گئیینیرَم، طبیعی، بوندا فۏقالاده بیر شئی یۏخ دېر. اۆلگۆج’له اۆزۆمۆ قېرخدېم، گۆن قېزدېرمېش سویون بۏرولاردان آخېب گئتمهسی اۆچۆن دوشدا گؤزلهمهلی اۏلدوم. آنجاق دستمال’لا قورولانانا کیمی یئنه ترلهدیم. گئجه منی گؤزلهیَن حادیثهیه اویقون گئییندیم: آغ کتان کۏتشالوار، گؤی زۏلاقلې، یاخالېغې نیشاستالې کؤینک، چین ایپهڲیندن کراوات، سینکلی آغ بۏیا ایله تزهلَنمیش شتیبلئتلر و کۏتشالوارېن یاخاسېنداکې ایلگهیه تاخېلمېش صاف قېزېلدان زنجیرلی ساعات. سۏندا بیر قارېش بالاجالاشدېغېم بیلینمهسین دئیه، شالوارېن بئلینی ایچهری قاتلادېم.
هامې منی سیمیج کیمی تانېیېر، چۆنکی بئله إوده یاشادېغېما گؤره کاسېب اۏلدوغوما اینانمېرلار، آنجاق دۏغروسو، بو جۆر گئجه جیبیمه اویقون دَڲیل. یاتاغېمېن آلتېنداکې صاندېقچادا ساخلادېغېم پولدان اۏتاغا وئرمک اۆچۆن ایکی پئسۏ، فاحیشهخانانېن صاحیبهسی اۆچۆن دؤرد، قېز اۆچۆن اۆچ، شام یئمهڲی و باشقا خېردا خرجلر اۆچۆن اؤزۆمه بئش پئسۏ گؤتۆردۆم.
باشقا سؤز’له دئسک، بازار سایېندا چاپ اۏلونان مقالهلریمه گؤره قزئتین اؤدهدیڲی همین اۏن دؤرد پئسۏنو. اۏنلارې قورشاغېمداکې گیزلی جیبه قۏیوب، «Lapman And Kemp-Barslay And Co» فیرماسېنېن «Aqua de Florida» اۏدئکۏلۏنوندان اۆست-باشېما پۆسکۆرتدۆم. بو یئرده قۏرخو منی بۆرۆدۆ، آنجاق کیلیسا زنگی ساعات سککیزی ووران کیمی قۏرخودان ترلهمیش حالدا ألهاواسېنا قارانلېقدا پیللهلری دۆشۆب، بؤیۆک اومودلار بسلهدیڲیم نَشهلی گئجهنین قۏینونا گیردیم.
هاوا سرین ایدی. کۏلومب پرۏسپئکتینده، ایشلَک یۏلون اۏرتاسېندا جرگه ایله سېرالانمېش بۏش تاکسیلرین آراسېندا کیشیلر دسته-دسته تۏپلانېب، فوتبال حاققېندا برکدن مۆباحیثه إدیردیلر. کیچیک نفسلی اۏرکئستر سیچۏوولقېران اۏلئاندرلارېن چیچکلَدیڲی خیاباندا والس چالېردې. نۏتاریوسلار کۆچهسینده آبېرلې مۆشتری آختاران بدبخت فاحیشهلردن بیری همیشهکی کیمی مندن سیقار ایستهدی، من ده همیشهکی کیمی اۏنا دئدیم: آرتېق اۏتوز اۆچ ایل، ایکی آی، اۏن یئددی گۆن دیر کی، سیقارې ترگیتمیشَم. «قېزېل زېنقېرۏو»اون یانېندان کئچنده ایشېقلې ویترینه باخېب، اؤزۆمۆ حیسّ إتدیڲیمدن داها قۏجا و پیس گئیینمیش گؤردۆم.
ساعات اۏنا آز قالمېش تاکسی توتوب، هارا گئتدیڲیمی باشا دۆشمهسین دئیه عۆمومی قبریستانلېغا سۆرمهسینی خواهیش إتدیم. سۆرۆجۆ گۆزگۆده منه باخېب، قېمېشاراق دئدی: «حؤرمَتلی آغا، منی قۏرخوتمایېن، آللاه إلهسین، من ده سیزین کیمی اوزونعؤمۆرلۆ اۏلوم». قبریستانلېغېن قارشېسېندا ماشېندان بیرلیکده دۆشدۆک، چۆنکی اۏنون خېرداسې یۏخ ایدی، اۏنا گؤره ده پولو «قبیر»ده، سَحَره کیمی ایچیب، اؤز عزیز مرحوملارېنې آغلایان عيّاشلارېن تۏپلاشدېغې کاسېب قلیانآلتېدا خېردالامالې اۏلدوق. حئسابې اۆزۆنده سۆرۆجۆ جیدّی شکیلده دئدی: «آغا، إحتیاطلې اۏلون، رۏزا کابارکاسېن إوی چۏخدان دېر اؤنجهکی إو دَڲیل». اۏنا میننتدارلېق إتمکدن ساوایې علاجېم قالمادې و هامې کیمی مؤحکَم صورتده ایناندېم کی، کۏلومب پرۏسپئکتیندهکی تاکسی سۆرۆجۆلرینین بیلمهدیڲی شئی یۏخ دېر.
بیر واختلار گؤردۆڲۆمدن أثر-علامت قالمامېش کاسېبلار محلهسینه گیردیم. همین إنلی، گۆندن قېزمېش قوملو کۆچهلر، قاپېلارې تای با تای آچېق، دووارلارې یۏنولمامېش تاختادان، داملارې آجې پالما یارپاقلارې ایله دؤشنمیش و حَیَطلرینه چېنقېل تؤکۆلمۆش إولردی. آنجاق بوراداکې ساکینلر ساکیتلیک و راحاتلېق نه اۏلدوغونو اونوتموشدولار. إولرین چۏخوندا جۆمعه گۆنۆنۆن شادیانالېغې حؤکم سۆرۆردۆ، موسیقیچیلر اؤز ناغارالارې و سینجلری ایله إولری سیلکهلَییردی. کیم اۏلسا أللی سئنته ایستهدیڲی قاپېدان گیره بیلردی، آنجاق إوین قارشېسېندا، کۆچهده یېخېلانا قدر اۏینایا دا بیلردی. من گئده-گئده بو باهالې کۏتشالوارېما گؤره خجالتدن یئره گیرمک ایستهییردیم، آنجاق إوینین آستاناسېندا مۆرگۆلهین آرېق مولاتدان ساوایې هئچ کیم منه فیکیر وئرمهدی.
– آللاه آمانېندا، آغا، – اۏ، منی اۆرَکدن سلاملادې.
اۏنا نه جاواب وئره بیلردیم؟ یالنېز میننتدارلېق إتدیم. دیکی چېخانا قدر نفسیمی درمک اۆچۆن اۆچ دفعه دایانمالې اۏلدوم. اۆفۆقدن قالخان میس رنگلی ایری آیې گؤردۆم، بو یئرده منی سانجې توتدو، قۏرخدوم، آنجاق کئچیب گئتدی. کۆچهنین سۏنوندا إولرین قورتارېب، مئیوه آغاجلارېنېن باشلادېغې یئرده
رۏزا کابارکاسېن دۆکانېنا گیردیم.
بو آرتېق همین رۏزا کابارکاس دَڲیلدی. بیر زامانلار نهنگ بَدَن قورولوشونا، هم ده اؤز مکانېندا عئشق ألۏوونون عؤهدهسیندن جلدلیک’له گله بیلدیڲینه گؤره بیز حتتا اۏنو یانغېن-سؤندۆرمه خیدمَتینین سئرژانتې رۆتبهسی ایله تلطیف إتمک ایستهییردیک. آنجاق یالقېزلېق اۏنو یوماغا دؤندرمیشدی، دریسینی قېرېشدېرمېشدې و سَسینی إله نازیلتمیشدی کی، بو نهنگ قادېن قۏجا قېزا اۏخشایېردې. قاباقکې رۏزادان بیرجه أعلاء دیشلری قالمېشدې و اۏنلاردان بیرینه نازلانماق اۆچۆن قېزېل قاپاق سالدېرمېشدې. اۏ، أللی ایل بیر یئرده یاشادېغې أرینه یاس ساخلایېردې و بو ماتم قییافهسینه أنگللی ایشینده اۏنا کؤمَک إدن یئگانه اۏغلو اۆچۆن قارا یاس بؤرکۆ ده آرتېرېلمېشدې. تکجه پارېلتېلې، قدّار گؤزلری دیری قالمېشدې و اۏندان باشا دۆشدۆم کی، أصلینده، اۏ دَڲیشمهییب.
دۆکانېن دووارېنداکې لامپا زۏر’لا کؤزهریردی، هامېنېن بیلدیڲی و گؤرمزلیڲه ووردوغو مشغولییتینی، هئچ اۏلماسا، اؤرت-باسدېر إتمک اۆچۆن ده رَفلرده مال یۏخ ایدی. من ساکیتجه ایچهری گیرَنده رۏزا کابارکاس مۆشترینی اؤتۆرۆردۆ. بیلمیرَم، اۏ، منی، دۏغرودانمې، تانېمادې، یۏخ’سا اؤزۆنۆ إله گؤرسَتدی. اۏنون بۏشالماسېنې گؤزلهمک اۆچۆن اۏتورقادا اۏتوردوم و هر شئیین نئجه باش وئردیڲینی یادېما سالماغا چالېشدېم. گؤزَل چاغلارېمېزدا اۏ، بیر نئچه دفعه منیم دادېما چاتمېشدې. یقین، رۏزا فیکریمی اۏخودو، چۆنکی دؤنۆب منه إله ضن’له باخدې کی، اینجیدیم. «واخت سنه تۏخانمایېب»، – اۏ، غۆصّه ایله کؤکس اؤتۆردۆ. اۏنون گؤڲلۆنۆ آلماق ایستهدیم: «سنه ایسه تۏخانېب، آنجاق یاخشې معنادا». «جیدّی سؤزۆم دیر، -دئدی، – اؤلۆوای آت صیفتین حتتا بیر آز جانلانېب». «یقین، باشقا إولرده اۏتلاماغېمدان دېر»، – من اۏنو سانجدېم.
قېز ساعات اۏندان اۏتاقدادې، – اۏ دئدی. – گؤزَل، تمیز، تربییهلی قېز دېر، آنجاق قۏرخودان اؤلۆر، چۆنکی قایرېدان اۏلان یۆکداشېیانا قۏشولوب قاچان بیر رفیقهسینی ایکی ساعات اؤزۆنه گتیره بیلمهییبلر. بو دا آیدېن دېر، – رۏزا اؤز إحتیمالېنې ایرهلی سۆردۆ، – بو قایرېلېلار مشهور دېلار، اۏنلار إرکک إششهڲه قۏدوق سالدېرېرلار. – و یئنه مسألهیه قایېتدې: – یازېق قېز، اۆستهلیک، هله فابریکادا ده جان قۏیور، دۆڲمه تیکیر». بو منه إله ده آغېر ایش کیمی گؤرۆنمهدی. «کیشیلر بئله فیکیرلشیر، – اۏ إعتیراض إتدی، – بو، داش قېرماقدان آغېر ایشدی». بیر ده إعتیراف إتدی کی، اۏنا برۏم’لا پیشیکاۏتو قارېشېغې ایچیردیب و قېز ایندی یاتېر. فیکیرلَشدیم کی، بو رحمدیللیک، گیلئی-گۆذار قیمَتی قالدېرماق اۆچۆن نۏبَتی کلَکدیر، آنجاق اۏ دئدی یۏخ، منیم سؤزۆم سؤزدۆر. اۏنون پۏزولماز قایداسې یئنه قۆوّهسینده ایدی: هر خیدمته گؤره – سیکّه ایله و ایلک اؤنجهدن آیرېجا حئساب. باخ بئله.
حَیَطین اۏرتاسې ایله اۏنون آرخاسېنجا گئتدیم و طراوَتینی ایتیرمیش دریسی، عادی پامبېق جۏراب گئیدیڲی شیشمیش آیاقلارېنې یئره نئجه چتین باسماسې منی یومشالتدې. بدیرلنمیش آی سمانېن اۏرتاسېنا چاتمېشدې و دۆنیا، إله بیل، گؤڲ سولارا باتمېشدې. اۏنون إوینین یاخېنلېغېندا شَهَر حؤکۆمتینین دعوت إتدیڲی موسیقیچیلر اۆچۆن پالما بوداقلارېندان دؤشهمه دۆزلدیلمیشدی، یانیؤورهده دری اۏتوراجاقلې چۏخلو کتیل وار ایدی، تۏر یئللَنجَکلر آسېلمېشدې. آرخاسېندان مئیوه باغلارېنېن باشلادېغې حَیَطه کرپیجدن تیکیلمیش، آنجاق آغاردېلمامېش، قوشلارېن گیرمهمهسی اۆچۆن پنجرهلرینه تۏر وورولموش آلتې اۏتاق باخېردې. یئگانه توتولموش اۏتاق آلا-قارانلېقدا ایتمیشدی و زنجی تۏنیا رادیۏدا اوغورسوز محبّتدن اۏخویوردو. رۏزا کابارکاس نَفَسینی دردی: «بۏلئرۏ – یاشام دېر». من اۏنون’لا راضې ایدیم، آنجاق ایندییه کیمی بونو یازماغا جۆرأت إتمهمیشدیم. اۏ، قاپېنې ایتهلهییب، اۏتاغا گیردی و درحال دا قایېتدې. «هله ده یاتېر، – قادېن دئدی. – بَدَنی ایستهدیڲی قدر دۏیونجا یاتماسېنا ایمکان وئرسن، یاخشې اۏلار، سَنین گئجهن اۏنونکوندان اوزون دېر». من چاشقېنلېق ایچینده ایدیم: «سنجه، بس من نه إتمهلییم؟» «اؤزۆن بیلرسن، – اۏنون حالېنې پۏزماماسې یئرینه دۆشمۆردۆ، – إله اۏنا گؤره ده مۆدریکسن». رۏزا دؤنهرَک، منی دهشت ایچینده تک قۏیدو.
قاچماغا یئر یۏخدو. من اۏتاغا گیردیم اۆرهڲیم آز قالېردې سینهمدن چېخسېن و قېزې آنادانگلمه چېلپاق وضعيّتده ایری، یاد یاتاقدا معصومجاسېنا یاتان گؤردۆم. اۏ، بؤیرۆ اۆسته اۆزۆ قاپېیا اوزانمېشدې، اۆستدن دۆشن گۆر ایشېق اۏندا گیزلین بیر یئر قۏیمامېشدې. من یاتاغېنېن قېراغېندا اۏتوروب، بۆتۆن بئش حیسیيّاتېم’لا گؤردۆکلریمی جانېما هۏپدوراراق، حئیرانلېق’لا اۏنا تاماشا إلهییردیم. اۏنون قارابوغدایې بَدَنیندن حرارَت یاغېردې. گؤرۆنۆر، اۏنو حاضېرلامېشدېلار، باشېندان قاسېغېنداکې نارېن تۆکلره قدر یویوب، بَزَک-دۆزک وورموشدولار. ساچلارېنې بورموشدولار، أل و آیاق دېرناقلارېنا اؤز طبیعی رنگینده لاک چکمیشدیلر، آنجاق میس رنگینه چالان دریسی جۏد ایدی و قوللوق گؤرمهمیشدی. یئنیجه چېخان دؤشلری هله اۏغلان دؤشلرینه اۏخشایېردې، دی گل اۏنلاردا فېشقېرماغا حاضېر گیزلی إنئرژی حیسّ اۏلونوردو. یقین، یئره یۆنگۆلجه باسدېغې، أللریندهکی کیمی اوزون، حیسیيّاتلې بارماقلارې اۏلان آیاقلارې هر طرفدن قشنگ ایدی. حتتا ایشلهڲـَن وئنتیلیاتۏرون آلتېندا بئله، بۆتۆن بَدَنینده تر دامجېلارې پارېلدایېردې، گئجهیه یاخېن ایستی لاپ دؤزۆلمز اۏلموشدو. قۏیما کیرپیکلری، سۆرمهلی قاش-گؤزۆ و شۏکۏلات رنگینده بۏللوجا بۏیا یاخېلمېش دۏداقلارې ایله أنلیکلی صیفتینی قالېن دۆڲۆ پودراسېنېن آلتېندان تَصَوّۆر إتمک مۆمکۆن دَڲیلدی. آنجاق نه پالتار، نه بَزَکلر اۏنون کاراکتئرینی گیزلهده بیلر: دۆزگۆن قورولوشلو بورون، چاتماقاش، قشنگ آغېز.
فیکیرلَشدیم: ظریف، دؤڲۆشکن جؤنگه دیر کی وار.
ساعات اۏن بیرده همیشهکی ایشیمین دالېنجا وان اۏتاغېنا گئتدیم، قېز اؤز میسکین پالتارېنې بورادا سۏیونموشدو، آنجاق اۏتورقانېن اۆستۆنه إله سلیقه ایله یېغمېشدې کی، گویا، باهالې پالتاردې: سینتئتیک پارچادان کپهنکلی دۏن، ماداپۏلامدان سارې تومان، کندیر’له باغلانان صندَل. پالتارېن اۆستۆنه اوجوز قۏلباق و اوجونا بند اۏلموش میدالدا مریم آنانېن تصویری اۏلان نازیک زنجیر قۏیولموشدو. دۏداق بۏیاسې، کیرشان، آچار و خېردا قپیکلر اۏلان أل چانتاسې دا بورادا، رفده ایدی. هامېسې إله اوجوز، ایشلَنمیش و کؤهنه ایدی کی، بئله کاسېبلېغې هئچ تَصَوّۆرۆمه ده گتیرمزدیم.
أڲنیمدهکیلری سۏیونوب، آسېلقاندان إله آسماغا چالېشدېم کی، ایپک کؤینهڲیم، اۆتۆلۆ کتان کۏتشالوارېم قېرېشماسېن. سو دۏلوب بۏشالان زنجیرلی چَنین آلتېنداکې اونیتازا ایشهدیم، اؤزۆ ده بو ایشی اۏتوروب گؤردۆم. بونو منه هله اوشاق اۏلاندا چاناغېن قېراقلارېنې باتېرمایېم دئیه فلۏرینا دئ دیۏس اؤرگتمیشدی و آلچاقگؤڲۆللۆک نه لازېم، شېرناق تارېم و روان ایدی، لاپ آزاد آیغېرېنکې کیمی. وان اۏتاغېندان چېخمامېشدان تاسېن اۆستۆندهکی گۆزگۆیه باخدېم.
گۆزگۆدن منه باخان آتصیفَت آدام اؤلۆوای دَڲیلدی، آنجاق رۏما پاپاسېنېن چنهسی کیمی ساللانمېش چنهسی، شیشمیش گؤز قاپاقلارې و نه واخت’سا گۆر اۏلان سئیرَلمیش ساچلارې ایله قاش-قاباقلې ایدی.
– زیبیل، – من اۏنا دئدیم. – منی سئومیرسن’سه، آخې من نئیلهیه بیلهرم؟
قېزې اۏیاتماماغا چالېشېب، سۏیونموش حالدا یاتاغېنېن قېراغېندا اۏتوردوم، قېرمېزې ایشېغېن آلدانېشلارېنا اؤرگنمیش گؤزلریمی اۏنون هر قارېشېندا گزدیردیم. شهادت بارماغېمې ترلی بۏینونون دالېنا چکدیم، اۏ، آرفانېن سیملری کیمی تیترهدی، نهسه مېزېلدایېب، منه طرف چئوریلدی، آجېتهر ایستی نَفَسی اۆزۆمه ووردو. بورنونو توتوب، آزاجېق سېخدېم، اۏ دیکسیندی، باشېنې یانا چکیب، کۆرهڲینی منه طرف چئویردی، آنجاق اۏیانمادې. قفیل جۏشقونلوق دویدوم و دیزیم’له آیاقلارېنې آرالاماغا چالېشدېم. ایلک ایکی جَهدیمده یالنېز دیزلرینی برک-برک سېخدې. من اۏنون قولاغېنا اۏخودوم: «دئلقادینانېن یاتاغې باشېندا ملکلر دوروب». اۏ، بیر آز بۏشالدې. قان دامارلارېمدا قاینادې و منیم اؤز ایشینی یادېرغامېش یاواشگل یېرتېجېم اوزون یوخودان سۏنرا آیېلدې.
دئلقادینا، جانېم منیم، قۏورولاراق اۏنا یالواردېم.
دئلقادینا… اۏ، کدر’له هېچقېردې، آیاقلارېمدان قورتولوب، آرخاسېنې منه چئویردی و ایلبیز کیمی اؤز قابېغېنا یېغېلدې. پیشیکاۏتو ایچمک، گؤرۆنۆر، تکجه اۏنا یۏخ، منه ده یاخشې تأثیر إتمیشدی، چۆنکی هئچ نه باش وئرمهدی. آنجاق واجیب دَڲیل. فیکیرلَشدیم کی، اؤزۆمۆ بئله عاجیز حیسّ إدیرم’سه، بئله کدرلییم’سه، اۆستهلیک، مۏلیوسک کیمی سۏیوغام’سا، آخې اۏنو نییه اۏیادېم.
قۆلّهنین زنگی دۆز واختېندا گئجه اۏن ایکینی ووردو و یئنی گۆن – 29 آقوست، شهید خوان باوتیستا گۆنۆ باشلادې. کۆچهده کیمسه برکدن آغلایېردې، آنجاق اۏنا فیکیر وئرَن یۏخ ایدی. من اۏنون اۆچۆن دوعا إلهدیم، اۏنون بونا إحتیاجې واردې’سا و بۆتۆن یاخشېلېقلارا گؤره شۆکۆرلر إتدیم: «آلدانمایېن، فیکیرلشمهیین کی، سیزین گؤزلهدیڲینیز، اومود إلهدیڲینیز، گؤزۆنۆز گؤردۆڲۆندن داها اوزون سۆرهجک». قېز یوخودا اینیلدهدی و من اۏندان اؤترۆ ده دوعا إتدیم: «قۏی إله بئله ده اۏلسون». سۏنرا یاتماق اۆچۆن رادیۏنو و ایشېغې سؤندۆردۆم.
دان یئری سؤکۆلنده اۏیانېب، هارادا اۏلدوغومو کسدیره بیلمهدیم. قېز آنا بطنیندهکی اوشاق کیمی قېورېلېب آرخاسې منه طرف هله ده یاتېردې. ایچیمده دومانلې بیر دویقو وار ایدی، إله بیل، اۏنون قارانلېقدا دوردوغونو، وان اۏتاغېندا آخېدېلان سویون شېرېلدادېغېنې إشیتمیشدیم، آنجاق اۏلا دا بیلسین، بونو یوخودا گؤرمۆشدۆم. منده نهسه یئنی بیر شئی یارانمېشدې. شیرنیکدیرمک اۆچۆن حیله نه اۏلدوغونو هئچ واخت بیلمهمیشدیم، معشوقهنی بیر گئجهلیڲه گؤزهیارې، اۏنون گؤزَللیڲیندن چۏخ، قیمَتینه گؤره سئچمیشدیم و بیز عئشقبازلېق’لا عئشقسیز، أکثر واخت دا یارېسۏیونموش دورومدا و اۏلدوغوموزدان یاخشې گؤرۆنمک اۆچۆن همیشه قارانلېقدا مشغول اۏلموشدوق. همین گئجه چۏخ بؤیۆک بیر حظّ کشف إتدیم – من یاتان قادېنېن بَدَنینه باخېردېم و اوتانجاقلېق، اۆزۆجۆ هَوَس منه مانع اۏلموردو.
ساعات بئشده تشویش ایچینده اۏیاندېم، چۆنکی منیم بازار گۆنۆ مقالهم گۆندۆز اۏن ایکیده دۆزنلهمهده ماسانېن اۆستۆنده اۏلمالې ایدی. اؤز دقیق زامانېندا، آی بدیرلهنن واخت دالېمدا همیشهکی آجېشمانې حیسّ إدهرَک، باغېرساغېمې بۏشالتدېم و سویو بوراخماق اۆچۆن زنجیری چَکَنده دویدوم کی، بۆتۆن کئچمیش حیرص-حیکّهم، اینجیکلیکلریم یویولوب کانالا آخدې. ماتېر و گئیینمیش حالدا اۏتاغا قایېداندا قېز یاتاقدا یانپؤرتۆ دورومدا اوزاناراق آیاقلارېنې آرالایېب، صۆبح چاغېنېن دینجلیک گتیرَن شفقلری آلتېندا اؤز باکیرهلیڲینین اۏرتاقسېز آغاسې کیمی یاتمېشدې. «آللاه سنی قۏروسون»، – من پېچېلدادېم. جیبیمدهکی پوللارې – اؤزۆمده قالاسې و اۏنا چاتاسې پوللارېن هامېسېنې یاستېغېنېن اۆستۆنه قۏیوب، همیشهلیک آیرېلاراق، آلنېندان اؤپدۆم. بۆتۆن گؤرۆش إولری کیمی بو إو ده صۆبح چاغې داها چۏخ جَنّته بنزهییردی. هئچ کیم’له راستلاشماماق اۆچۆن باغا آچېلان قاپېدان چېخدېم. کۆچهده، گۆنَشین آلتېندا یئنه دۏخسان یاشېمېن آغېرلېغېنې حیسّ إتدیم و بو گئجهنین دقیقهلریندن اؤلهنه قدر قالان آنلارېمې سایماغا باشلادېم.
ایکینجی بؤلۆمۆن سۏنو
رۏمانېن باشقا بؤلۆملرینی اۏخوماق اۆچۆن آشاغېداکې سئچهنَکلره تۏخانېن!
بیرینجی بؤلۆم ایکینجی بؤلۆم اۆچۆنجۆ بؤلۆم دؤردۆنجۆ بؤلۆم بئشینجی بؤلۆم آلتېنجې بؤلۆم


text:
تترافلوئوروبرات گوموش
تترافلوئوروبرات گوموش (اینگیلیسجه: Silver tetrafluoroborate, روسجا: TeTpaфTopoбopaT cepeбpa، عربجه: رباعي فلوروبورات الفضة) بیر شیمیایی ماده. آغ، تۇز حالتینده تاپیلار. تترافلوئوروبرات گوموش فلوئور بیلشیکلری و گوموش بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Silver tetrafluoroborate»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تترافلوئوروبرات گوموش گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سیدنی پولاک (اینگیلیسجه: Sydney Pollack) آمریکالی فیلم یؤنئتمنی, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱ ژولای ۱۹۳۴ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۳ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۶ مئی ۲۰۰۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1950–2008 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sydney Pollack»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده سیدنی پولاک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
(2)
اؤلۆدن یاردئم ایستەمە
مۆرید: شو حادیثی قابول أتمەمیشسین:
« ایشلرینیزدە نە یاپاجاغئنئزئ شاشئردئغئنئزدا، قابیرلردەکی اؤلۆلردن یاردئم ایستەیینیز. »
بونون نەسینە قارشئ چئقئیۇرسون؟ قابیردەکی اؤلۆدن یاردئم ایستەمک، اۇندان عیبرت آلماق دەمکتیر.
بایئندئر: اؤیلەیسە نەدن اؤلۆلردن عیبرت آلئن دەنمییۇر دا، یاردئم ایستەیین دەنییۇر؟
حادیث دییە اویدورولموش اۇ سؤزۆن ایچیندە؛ اؤلۆدن “استَعِینُوا = یاردئم ایستەیین”، دەنییۇر! حالبوکی فاتیحا سورەسیندە، یالنئز آللاەتان ایستەمەمیزی اؤگرتن “ایَّاکَ نَستَعِین = یالنئز سندن یاردئم ایستەریز”، آیتی واردئر. “حادیث” دەدیگینیز یوقارئداکی سؤزلە، بو “آیت” آچئقچا چاتئشمئیۇر مو؟
فاتیحایئ هر نامازدا اۇقویوپ، بو بیلگییی ذیهنیمیزدە دیری توتمامئزئن بیر آنلامئ یۇق مو؟
یوقارئداکی سؤزۆ، موحاممدە (ص) ایفتیرا أدنلرین یانئندا یر آلماق، سیزە آغئر گلمییۇر مو؟ هیچ دۆشۆنمز میسینیز، تمل گؤرەوی قورئانئ آنلاتماق اۇلان نبیمیزین قورئانا آیقئرئ سؤزۆ اۇلور مو؟ سۇنرا بو سؤزۆ اۇندان دویان یۇق. اۇنونلا بیرلیکتە یا دا اۇندان سۇنرا یاشایانلاردان، بؤیلە بیر سؤز سؤیلەمیش اۇلان یۇق. بونو ناقلەتمیش “صاحیح” بیر حادیث کیتابئ دا یۇق. بونلارئن هیچبیری یۇق.
بونو دویورالئ چۇق اۇلدو؛ آما سیز دە بیر شەی بولامادئنئز. چۆنکۆ اۇلمایان شەی بولوناماز.
مۆرید: عاجلونینین “کشف الخفا” آدلئ کیتابئندا وار یا. اۇنون کیتابئندا اۇلماسئ بیزیم ایچین یترلیدیر. “عاجلونی”، بۆیۆک بیر حادیث عالیمیدیر. اۇ دا ایبنی کمالین “أل-أرباعینیندن” آلمئشتئر.
بایئندئر: عاجلونی اۇ کیتابئ، حالق آراسئندا حادیث دییە بیلینن سؤزلرین دۇغروسو ایلە آصئلسئز اۇلانئنئ آیئرماق ایچین یازمئشتئر. بو سببلە، اۇ کیتابتا چۇق سایئدا اویدورما حادیث واردئر. عاجلونی، حافئظ ایبنی حاجرین شو سؤزۆنۆ ناقلەدر:
آصلئ اۇلمایان حادیثی کیم ناقلەدرسە، بوحاریدن ریوایتلە، موحاممدین (ص) شو سؤزۆنۆن قاپسامئنا گیرر: “کیم بندن سؤیلەمەدیگیم بیر شەیی ناقلەدرسە، جهننمدە اۇتوراجاغئ یرە حاضئرلانسئن.”
عاجلونی، کیتابئنا آلدئغئ حادیثلرین قایناقلارئنئ وریر. بو سؤزلە ایلگیلی اۇلاراق سادەجە، “ایبنی کمال پاشانئن ‘أل-أرباعینیندە’ بؤیلە گچمیشتیر.” دەر. ایبنی کمالین ‘أل-أرباعینینە’ باقتئغئمئزدا دا، حادیث دییە سؤیلەدیگی اۇ سؤز ایچین هیچبیر قایناق ورمەدیگینی گؤرۆرۆز. یاووز سولطان سلیمین شەیحۆل-ایسلامئ “ایبنی کمال”، نبییی (ع) گؤرمەدیگینە گؤرە، آصلئ آستارئ اۇلمایان بو سؤزە حادیث دیەنلرین، جهننمدە اۇتوراجاقلارئ یرە حاضئرلانمالارئ گرکیر.
مۆرید: یاشایان بیر اینساندان یاردئم ایستەمییۇر مویوز؟ بیر ولی اؤلۆنجە روحو، قئنئندان چئقمئش قئلئچ گیبی اۇلور وە داحا چۇق یاردئم أتمە ایمکانئ ألدە أدر؛ بیرچۇق تاصارروفتا بولونور.
بایئندئر: آللاهئن یانلئشئنئ چئقارمایا مئ چالئشئیۇرسونوز؟ اؤلۆدن یاردئم ایستەمکلە، دیریدن یاردئم ایستەمک عاینئ مئدئر؟
یاشایان اینساندان یاردئم ایستەمە قۇنوسونا بیرآز سۇنرا گلەجگیز. آما ولی اؤلۆنجە، روحونون قئنئندان چئقمئش قئلئچ گیبی اۇلدوغونون قورئان وە سۆننتتن بیر دایاناغئ وار مئدئر؟ موحاممد (ص) دە اؤلمۆشتۆر؛ آما هیچبیر دوعامئزدا اۇندان بیر شەی ایستەمەییز. چۆنکۆ اۇ زامان حئریستیانلارئن عیسایا (ع) یاپتئغئنئ یاپمئش اۇلوروز کی؛ بو، یۇلدان چئقماقتان باشقا بیر شەی اۇلماز.
اؤلمۆش بیر ولینین داحا چۇق تاصارروفتا بولوندوغونو، یاعنی داحا چۇق ایش چەویرەبیلدیگینی ایفادە أتتینیز. بو قۇنودا دایاندئغئنئز نەدیر؟
مۆرید: بیر ولی اؤلۆنجە، روحونون قئنئندان چئقمئش قئلئچ گیبی اۇلدوغونو سؤیلەین بۆیۆک عالیملر وار.
بایئندئر: آما هر شەیی بیلن آللاهئن کیتابئ آچئقچا بونون بؤیلە اۇلمادئغئنئ سؤیلۆیۇر:
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى … ﴿۴۲﴾ (سورة الزمر)
آللاە اؤلۆم أثناسئندا روحلارئ آلئر، اؤلمەینلرینکینی دە اویقودا آلئر. اؤلۆمۆنە حۆکمەتتیگینی توتار. اؤتەکینی بللی بیر واقتە قادار سالئوریر… (زۆمر سورەسی؛ 42)
آیتە گؤرە آللاە، اؤلۆلرین روحلارئنئ توتماقتا، بدنینە گری گؤندرمەمکتەدیر.
قابیردەکیلرلە ایلگیلی اۇلاراق دا شؤیلە بویورولور:
وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ ﴿۲۲﴾ (سورة فاطر)
دیریلرلە اؤلۆلر بیر اۇلماز. آللاە ترجیح أتتیگینە ایشیتتیریر. سن قابیردەکیلرە بیر شەی ایشیتتیرەمزسین. (فاطئر سورەسی؛ 22)
عیسانئن (ع) آحیرتتە یاپاجاغئ قۇنوشمایئ ورن شو آیتی دۆشۆنمک گرکیر:
… وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۱۱۷﴾ (سورة المائدة)
… آرالارئندا بولوندوغوم سۆرەجە اۇنلارا شاهیدتیم. بنی وفات أتتیردیکتن سۇنرا اۇنلار، سادەجە سنین گؤزلمین آلتئندایدئلار. هر شەیە شاهید اۇلان سنسین. (مائیدە سورەسی؛ 117)
عیسا (ع)، اۆممتیندن حابرسیزسە، اؤلن ولینین روحو قئنئندان چئقمئش قئلئچ گیبی اۇلور مو؟ شو آیت، قۇنویا نۇقطا قۇیاجاقتئر:
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ ﴿۵﴾ (سورة الأحقاف)
قئیامت گۆنۆنە قادار کندینە جواب ورەمەیەجک بیر کیمسەیی، آللاە ایلە آراسئنا قۇیاراق یاردئما چاغئراندان داحا ساپئق کیم اۇلابیلیر؟ اۇیسا بونلار، اۇنلارئن چاغرئسئنئن فارقئندا دگیللردیر. (آحقاف سورەسی؛ 5)
باعضئ مئاللر، آیتلردەکی دوعا کلیمەسینی، عیبادت دییە ترجۆمە أدەرک غاریب بیر توتوم ایچینە گیرمیشلردیر. مثەلا بو آیتتە: “یدعو = یاردئما چاغئرئر”، وە “دعاء = چاغرئ” کلیمەلری واردئر. بونلارئ “یعبد = قوللوق أدر” وە “عبادة = عیبادت، قوللوق” دییە ترجۆمە أتمک دۇغرو اۇلماز. چۆنکۆ قورئاندا اۇ ایکی کلیمە دە واردئر. آللاە اویغون گؤرسەیدی، بورادا اۇ کلیمەلری قوللانئردئ.
اؤرنک اۇلاراق “حاسان باصری چانتایئن” آیتە ناسئل مئال وردیگینە باقالئم:
آللاهئ بئراقئپ دا، کندیسینە قئیامتە قادار جواب ورەمەیەجک کیشییە (نسنەیە) تاپماقتا اۇلان کیمسەدن داحا ساپئق کیمدیر؟ حالبوکی بونلار، اۇنلارئن تاپمالارئندان دا حابرسیزدیرلر.
بو گیبی تفسیر وە مئاللری اۇقویانلار، آیتی پوتا تاپانلارلا سئنئرلئ توتار؛ چەورەلریندە گؤردۆکلری شیرک اویغولامالارئیلا ایلگی قورمازلار.
عارابچا تفسیرلردە دوعانئن عیبادت ماعناسئندا اۇلدوغو سؤیلنیر. بیر عارابئن اۇ آچئقلامایا ایحتیاجئ اۇلور. چۆنکۆ موحاممد (ص) شؤیلە دەمیشتیر: “دوعا، عیبادتین کندیسیدیر؛ دوعا عیبادتین ایلیگیدیر، اؤزۆدۆر.”
عاراب اۇ آچئقلامایئ اۇقویونجا، دوعا ایلە عیبادت آراسئندا ایلگی قورار. آما دوعا کلیمەسی، عیبادت دییە ترجۆمە أدیلینجە، آیتتە گچن کلیمەنین دوعا اۇلدوغونو بیلەمەیەجگی ایچین، بیر تۆرک بؤیلە بیر ایلگی قوراماز. بو دا آیتین آنلامئنئ تاحریف اۇلور.
یوقارئداکی مئالدە “من دون اللە = آللاهئن دونوندان” ایفادەسی، “آللاهئ بئراقئپ دا…” شکلیندە ترجۆمە أدیلمیشتیر. بو، بیرینی اۇلاغان دئشئ یۇللا یاردئما چاغئرانئن آللاهئ یۇق سایدئغئ آنلامئنئ ایچریر. حالبوکی بؤیلە بیری آللاهئ یۇق سایماز. یاردئما چاغئردئغئ وارلئغئ، بیر یؤنۆیلە آللاها، بیر یؤنۆیلە دە کندینە یاقئن گؤرۆر. اۇنون هم آللاها، هم دە اینسانا عائید اؤزللیکلر تاشئدئغئنا ایناناراق، اۇنون آراجئلئغئیلا آللاها اولاشمایا چالئشئر. اۇنون آراجئلئغئ ایلە یاپتئغئ دوعانئن قابول أدیلەجگینە اینانئر. “بو، اۇ وارلئغئ ایلاهلاشتئرماقتئر.”
آللاە اینسانا شاە دامارئندان یاقئن اۇلدوغو ایچین بو اینانچ، آللاە ایلە ایلیشکییی کسر وە اینسانئ مۆشریک یاپار. بو، اینسانلارئن تمل یانئلغئسئدئر. ذاتن شەیطانلار اینسانئن آیاغئنئ، آللاهئن آدئنئ قوللاناراق قایدئرئرلار.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
… وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ ﴿۳۳﴾ (سورة لقمان)
اۇ چۇق آلداتان (شەیطان) دا، سیزی آللاە ایلە آلداتماسئن. (لۇقمان سورەسی؛ 33)
اینسان وە جین شەیطانلارئ، بو یۇللا اینسانلارئ کندیلرینە قول أدرلر. تک دایاناقلارئ، بۆیۆکلردن گلن سؤزلردیر. آللاها عائید ساحادا بیریلرینی یتکیلی گؤرمک، اۇنو اۇ قۇنودا آللاها اۇرتاق سایماقتئر. ایشتە شیرک بودور. یۇقسا هیچ کیمسە آللاهئ یۇق سایماز.
آتئیستلرین آللاهئ یۇق سایدئغئ ظاننەدیلیر، آما باشلارئ دارالئنجا آللاها سئغئنئرلار. بو، اۇنلارئن آللاهئ یۇق سایمادئقلارئنئ گؤستریر.
مۆرید: قابیرلرە گیدەرک حاستالئقلارئنا شیفا بولانلار وار. بونلار أن گۆونیلیر ذاتلارئن آغزئندان آنلاتئلئیۇر، اۇنا نە دیەجکسین؟
بایئندئر: بنیم بیر شەی دەمەمە گرک یۇق. چۆنکۆ آیتلر بونون اۇلامایاجاغئنئ سؤیلۆیۇر.
مۆرید: بیر بۆیۆگۆمۆز، بایرام صۇحبتیندە شؤیلە دەمیش:
“بنیم بیر قئز قاردشیم واردئ، یۆرۆیەمزدی. آدانادا اۇ زامان بولونان بۆتۆن دۇکتۇرلارا گیتتیک؛ دئشارئدا حپسینە گؤستردیک، چارە بولامادئلار. نیهایت بیزە دەدیلر کی؛ تۇرۇسلاردا بیر ذاتئن تۆربەسی وار، حاستایئ گؤتۆرۆن، اۇرادا بیر گجە دوردورون. آللاهئن ایذنییلە اۇ ذاتئن دوعا وە روحانیەتی شیفا وسیلەسی اۇلور. بیز آرتئق هر تۆرلۆ طئببی اۆمیدیمیز کسیلدیکتن سۇنرا، اۇرایا آننەملە بیرلیکتە قاردشیمی سئرتئمئزدا گؤتۆردۆک. گجەلەیین بیردن بیر فریاد أتتی. آننەم، عاجابا عاقلئنا شوعورونا بیر شەی می اۇلویۇر، قۇرقویۇر مو، دییە همن یانئنا فئرلادئ. قاردشیم حالا باغئرئیۇردو. ایی اۇلدوم، ایی اۇلدوم، یۆرۆیۇروم، آمان آللاهئم، دییە حایقئرئیۇردو. صاباحئ بکلەمەدن اۇرادان دؤندۆک. سئرتئمئزدا گؤتۆردۆگۆمۆز قاردشیم، یۆرۆیەرک أوە گلدی.”
بو دگرلی ذاتئن سؤزۆ وە تجرۆبەسی بیزیم ایچین اؤنملیدیر. بو قۇنودا سن نە دیەجکسین؟
بایئندئر: “آللاهئن ایذنییلە اۇ ذاتئن دوعا وە روحانیەتی شیفا وسیلەسی اۇلور” سؤزۆ، آللاهئن آدئنئ قوللاناراق اینسانلارئ آلداتما دئشئندا بیر آنلام تاشئماز. آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ ﴿۵﴾ (سورة الأحقاف)
قئیامت گۆنۆنە قادار کندینە جواب ورەمەیەجک بیر کیمسەیی، آللاە ایلە آراسئنا قۇیاراق یاردئما چاغئراندان داحا ساپئق کیمدیر؟ اۇیسا بونلار، اۇنلارئن چاغرئسئنئن فارقئندا دگیللردیر. (آحقاف سورەسی؛ 5)
اؤلۆلر دیریلردن حابری اۇلماز. بو آیتی ایندیرن آللاە، اۇ ذاتئن روحانیەتینی ناسئل شیفا وسیلەسی یاپار؟ اینسانلارئن اؤنۆنە دینی لیدر دییە گچنلر، هیچ قورئان اۇقومازلار مئ؟
هر تۆرلۆ طئببی اۆمیدین کسیلمەسیندن سۇنرا، بیر اؤلۆنۆن قابرینە گیدیپ اۇندان شیفا بکلەمک عاقئل کارئ مئدئر؟ هیچ دۆشۆنمز میسینیز، دیریلرین یاپامادئغئنئ اؤلۆ ناسئل یاپار؟
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ ﴿۲۲﴾ (سورة فاطر)
دیریلرلە اؤلۆلر بیر اۇلماز. آللاە ترجیح أتتیگینە ایشیتتیریر. سن قابیردەکیلرە بیر شەی ایشیتتیرەمزسین. (فاطئر سورەسی؛ 22)
مۆرید: بن بو ذاتئن دۇغرو سؤیلەدیگینە بۆتۆن قالبیملە اینانئیۇروم. سن، شیمدی بونون اۇلمادئغئنئ مئ ایددیعا أدییۇرسون؟
بایئندئر: بو ایددیعا دگیل، آیتلرین حۆکمۆدۆر.
اۇ حاستا اۇرادا گرچکتن شیفا بولموش اۇلابیلیر؛ آما بونون سببی اۇ قابیردە یاتان ذاتئن دوعا وە روحانیەتی اۇلاماز. أگر اؤیلە بیر شەی اۇلسایدئ، اۇ قابرین بولوندوغو یرە آسفالت یۇللار، اۇتللر وە قۇناقلاما تەسیسلری یاپئلئردئ.
روفاعی وە قادیری طاریقاتلارئنئن منسوب کیشیلر، وۆجودلارئنا شیش باتئرئرلار. باعضئلارئ بونو، اۇ طاریقاتا ماحصوص بیر کرامت سایار. دیگر طارافتان هیندلیلر، دینی گۆنلریندە وۆجودلارئنا قئلئچ ساپلارلار. بیلک قالئنلئغئنداکی قامئشلارئ بیر یاناقلارئندان سۇقوپ دیگر یاناقلارئندان چئقارئرلار. أگر قادیریلرینکی کرامت ایسە، بونو داحا بۆیۆک کرامت سایماق گرکیر. آصلئندا هر ایکیسینین دە دین ایلە ایلگیسی یۇقتور؛ بیر هیپنۇز اۇلایئدئر. هیپنۇز، چشیتلی متۇدلارلا مەیدانا گتیریلن اویقو بنزەری حالدیر. بو سایەدە اویوشتورمادان عاملیات بیلە یاپئلابیلییۇر. تلەویزیۇندا بو شکیلدە بیر آچئق بەیین عاملیاتئ گؤردۆم. دۇکتۇر عاملیاتلا مشغول ایکن، حاستایا آجئ دویوپ دویمادئغئ سۇرولویۇردو؛ اۇ دا غئدئقلانما گیبی بیر شەیلر حیسسەتتیگینی، آما آجئ دویمادئغئنئ سؤیلۆیۇردو!


text:
سوسریایله میلچک، زهلهمی تؤکن یارادیقلاردان ساییلیر. سوسریدن قورخمارام، چیمچهشهرم. آیاقلاریندا بیر تُن میکرب داشیدیغی میلچکدن ده ایرهنهرم. هله قالسین کی یاپیشقان پاییز میلچهیی اولسون.
“گوناه اؤلندهدیر، اؤلدورنده یوخ، دئمیشلر آتا- بابالاریمیز.” بو گونه جان بو سؤز دفعهلرجه قولاغیما توخونسایدی دا، فلسفهسینه فیکیر وئرمهمیشدیم. اما دونن اینسانین باشقا اوزونو اؤزومده گؤردویومده، بو سؤزون ترسهسینین فلسفهسی منه آیدینلاشدی. حتی هیتلرین آدام یاندیران کورهلرینین قورولدوغونون ندنلرینی دونن یاخشی دوشونه بیلدیم.
آیین سون گونو اولدوغونا گؤره، دؤولت نوکرلرینین مزدلرینی هله حسابلارینا تؤکمدیکلرینه گؤره، ائودن چیخاندا اؤز- اؤزومه «یئمهلی گؤی، بیرده سود آلمالییام» دئدیم. ترهوز- مئیوه ساتان دوکانیندا حال- هاوام دییشدی سانکی!
او قدر دادلی مئیوه، یام- یاشیل گؤی- گؤیرتی، یاش پوستهنی گؤردویومده، بو گونون جاوانلاری دئمیشکن منی « جوّ توتدو». دوکان صاحیبیایله دانیشا- دانیشا بیر نئچه نایلون کیسهنی دوزموشدوم دیجیتال ترهزینین کنارینا. – اینانین کیسهلری دولدورمامیشدیم هااااا…. قوربان پایی کیمی، هر کیسهنین دیبینه ایکی- اوچ دَنه مئیوه آتمیشدیم.
ایش گلدی حساب- کیتابا. بانک کارتیمی چیخارتدیم. شاخ اسکناس کیمی دوکانچینین الینه وئردیم. ایکی دفعه کارتی چکدی. حسابیم پارانی دوکانچینین حسابینا بوراخمادی. بیردن بیره یادیما دوشدو کی، حسابیمدا اییرمی یئددی مین دن آرتیق پارا قالماییب. اوتانا- اوتانا دوکانچییا:«پوسته قالسین، او بیریلری حئسابلا» دئدیم. دوکانچی ایکی آیاغین تپدی بیر باشماغا:« حاجی خانیم،آپار! آی باشی گلیب حسابلارسان» اوندان اصرار، مندن ایکراه! ایکی آیاغیمی تپدیم بیر باشماغا، اوتانجاغیمدان پؤرته- پؤرته، ایلاه- بیلاه آپارمارام، دئدیم. چهرایی رنگینده، اوزومه گولن پوستهلری دوکانچییا قایتاراندا، اؤز- اؤزومه توختاخلیق وئردیم:«جهنمه، گوراااا، یاش پوسته یئمهسَخ اولمهریخ کی! ساغلیخ اولوسون»
سود دن واز کئچمک اولماز. رنگ- به رنگ داوالارین زهرینی گئنه بو اینک سودویله، چیندن گلمیش توز سودونون قاریشیمی آلیر. اولمایاندا، معدهمین آجیشماسینا دایانا بیلمیرم. یولومون اوستونده کی سوپرمارکتدن بیر پاکات سود آلدیغیمدان سونرا کیفیمدهکی بئش مین پولدان اوچ مین بئش یوز تومن قالدی. سوپرچی قالان ایکی یوز اللی تومن یئرینه، همیشهکی کیمی بیر دَنه نانی شوکولات آتدی سود نایلونونا.
آرغین- یورغون اؤزومو ائوه سالدیم. کیسهلری بوشالدیب- بوشالدمامیش قولاغیمین دیبینده بیر میلچک ویزیلدادی. سایمادیم. ائله بیل میلچهیین توتماجاسی توتموشدو. آز قالیردی ایت میلچهیی کیمی گؤزومه گیرسین. نه بیلیم بلکه ده آج ایدی. آشپازخانانین پنجرهسینی آچدیم، اوچوب، گئتسین. اوچوب گئتمک یئرینه ایکیلشدیلر. قولاغیمین دیبیندن، گؤزومون اؤنوندن جت کیمی ویزیلدایاراق اوچوب کئچیردیلر. دوغروسو اوچلشمهلریندن قورخدوم. ایکیسینین ویزیلتیسینا دؤزوموم یوخایدی، اوندا قالسین اوچلوک قوروب، اوچسونلار.
هله گؤی ساتان دوکانچینین اصرارلی سسی قولاغیمدایدی. پؤرتموش یاناقلاریمین حیرصی سویومامیشدی قفیلدن یادیما دوشدو کی، مین مصیبتایله بیر آی قاباقدان واخت آلدیغیم قلب دوکتورونا گئتمهیه بئله پارام قالمامییب. اؤزومدن ده آجیقلیایدیم، مزدوموزو گئجیکدیرن ایش یئریمدن ده. میلچکلرین ویزیلتیسی بیر یاندان؛ پولسوزلوغون حرصیده اوستهلیک گلدی. بوتون آجیغیمی، اؤفکهمی میلچک اؤلدورهنین دستهسینه ییغیب، بیر ثانیهجیک میز اوستونده اوتوران پاییر میلچهیینی ائله تاپدالادیم کی، لئشی میز اوستونه یاییلدی. اؤز ایشیمدن اورییم بولاندی. دئمک منیم ده اؤلدورمک قابلیتیم واریمیش. دئییرم گؤرهسن بئله شقاوتله بیر میلچهیی اؤلدورن من، باشاق یارادیقلاری دا اؤلدوره بیلرمیشم؟!
۱۳۹۲.۸.۱


text:
تورکیهده ایران اطلاعاتینا ایشلهین شیرکته میت عملیاتی
ایران استخباراتینین بعضی مخالیفلری تورکیهدن قاچیرما پلانلارینا کؤمکچی اولان ۱۴ شبههلی، میت و ایستانبول امنیت مودورلوگو قروپلاری طرفیندن تشکیل ائدیلهن عملیاتلا گؤزآلتینا آلیندی
ایرانلی بعضی مخالیفلری تورکیهدن قاچیرما وظیفهسینی اوستلنن شبههلیلر، اوچونجو گیریشیملرینده میت و ایستانبول امنیت قروپلاری طرفیندن یاخالاندی.
ایران اطلاعاتینین بعضی مخالیفلری تورکیهدن قاچیرما پلانلارینا کؤمکچی اولان ۱۴ شبههلی، میللی استخبارات تشکیلاتی (میت) و ایستانبول امنیت مودورلوگو قروپلاری طرفیندن تشکیل ائدیلهن عملیاتلا گؤزآلتینا آلیندی.
گوونلیک قایناقلاریندان آلینان معلوماتا گؤره، بای ساغلام آدلی ساوونما شیرکتینین صاحبی احسان ساغلام ایله یانیندا ایشلهتدیگی ایران وطنداشی مرتضی سلطان سنجرینین ایرانلی مخالیفلری تورکیهدن قاچیرما آراییشیندا اولدوقلاری معین ائدیلدی. ساغلام و سنجرینین ایران استخباراتی آدینا فعالیت گؤسترهن سیدمهدی حسینی و علی قهرمانی حاجیآباددان تاپشیریق آلدیغی معین ائدیلدی.
ایرانلی مخالیفلرین قاچیریلماسی اوچون ساغلام و قروپونا آرالیقلارلا ۱۵۰ مین دلار اؤدندیگی، قاچیریلماسی پلانلانان دیگر شخصلر اوچون ایسه ایران استخباراتی یئتکیلیلری طرفیندن آیریجا اؤدهمه ائدیلهجگی وعدهسی وئریلدیگی اؤیرنیلدی.
ائدیلهن استخباری چالیشمالار نتیجهسینده پلانین، ایران استخباراتینین قاچیریلماسینی ایستهدیگی شخصلرین آدلارینی ساغلام و سنجرییه چاتدیرماسی ایله باشلادیغی، سونراکی مرحلهده یئرلرینین معین ائدیلدیگی، قاچیریلاجاق ایرانلیلارین یاشادیقلاری بؤلگهنی تاپان ساغلام و سنجرینین بو شخصلرله تانیش اولاراق اعتمادلارینی قازاندیغی معین اولوندو.
اسکی اوردو منسوبو ایران استخباراتینا تسلیم ائدیلدی
ایران استخباراتینین قاچیریلماسی اوچون وئردیگی آدلاردان بیرینین ایران اوردوسوندا وظیفه یئرینه یئتیرمیش آلبای یعقوب حافظ اولدوغو، ساغلامین، دنیزلیده یاشایان بو مخالیفه چاتماق اوچون حافظی تورکیهیه گتیرهن قاچاقچینی ایشگنجه ایله دانیشدیردیغی اورتایا چیخدی.
سنجری و ساغلامین، تانیش اولدوقلاری حافظی، گوونینی قازانماق اوچون ایران استخباراتینین آرخاسیندا اولدوغونو سؤیلهیهرک ایستهسه عائلهسی ایله باشقا بیر اؤلکهیه قاچیرما وعدی وئردیکلری، بونا اینانان حافظ و عائلهسینین، عراق اوزریندن باشقا بیر اؤلکهیه قاچاجاقلارینی دوشونرکهن ۱۷ فوریه ۲۰۱۹دا قاچاقچیلار طرفیندن ایرانلی استخباراتچیلارا تسلیم ائدیلدیگی معین ائدیلدی.
قاچیرمانی پلانلادیغی شخصله عینی رستوراندا ایشه باشلادی
ایران استخباراتینا چالیشان سیدمهدی حسینینین، مرتضی سلطان سنجری و احسان ساغلاما ۱ میلیون دلار قارشیلیغیندا ایران دنیز قوتلرینده وظیفه یئرینه یئتیررکهن تورکیهیه قاچان م. ر-نین ایرانا گتیریلمهسی تاپشیریغی دا وئردیگی اؤیرنیلدی.
الده ائدیلهن بیلگیلره گؤره، ۲۰۱۹ ایلی اکتبر آییندا، یالووا شهرینده بیر رستوراندا چالیشدیغی معین ائدیلهن م. ر ایله یاخینلاشماسی اوچون احسان ساغلام و سنجرینین قروپوندان حاکان ساغلام وظیفهلندیریلدی. عینی رستوراندا ایشه باشلایان حاکان ساغلام، صمیمی اولدوغو م. ر ایله احسان ساغلام و سنجرینی تانیش ائتدی. بو ایکی نفر، م.ر-یه آمریکایا قاچاق گئدهبیلمهسی اوچون کؤمک ائدجکلرینی سؤیلهدی. آنجاق پلان، ایران استخباراتینین م. ر-نی ایرانا گتیرمهسی اوچون وظیفهلندیردیگی بیر باشقا شخص اولان خداوئردی چیتاکین دؤورهیه گیرمهسی و م. ر-نین شبههلهنمهسی ایله پوزولدو.
سون پلان "میت"ین تعقیبینه تاخیلدی
ایران استخباراتینا چالیشان علی قهرمانی حاجیآباد، گئچهن ایل اکتبر آییندا احسان ساغلامدان تورکیهیه قاچان ایرانلی س.گ-نین اؤلکهیه گتیریلمهسینی ایستهدی.
سنجری و قیز یولداشی بهناز ابراهیمی حاجیسرایینین، س.گ-نین زونگولداکداکی آدرسینی معین ائتمهسینین آردیندان احسان ساغلام و کامیل داشچی آدلی شخص دؤورهیه گیردی. میت، قاچیرما پلانینین رمزینی چؤزهرک بیلگیلری ایستانبول امنیت مودورلوگو ترورلا مبارزه شعبهسی ایله پایلاشدی.
میت و ایستانبول ترورلا مباریزه قروپلارینین بیرگه چالیشماسی ایله ایکی ایران وطنداشی و ۱۲ تورکیه وطنداشی گؤزآلتینا آلیندی. سوروشدورما چرچیوهسینده ایران وطنداشی ۳ نفر حاقیندا آختارما قراری چیخاریلدی. ۱۴ نفر، ۹ فوریهده چیخاریلدیقلاری محکمه طرفیندن توتوقلاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، یهودی وطنداشلاری تبریک ائتدی
"مختلیف اینانجلارا منسوب وطنداشلاریمیزین عصرلر بویو باریش و دینجلیک ایچینده بیر آرادا یاشاییر اولماسی اؤلکهمیزی هر زامان گوجلو قیلان ان اؤنملی اؤزللیکلردن بیریدیر"
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی
بیرلشمیش میللتلردن تۆرکیهیه تشکر
آنتونیو گوترش، روسیا ایله اوکراینا آراسیندا ۲۰۰دن چوخ ساواش اسیرینین دییشیمیندهکی رولو ندنی ایله تۆرکیهیه تشکر ائتدی


text:
ویکیپدیا:یدک حساب
کۇکلا و یا یدک حساب ویکیپئدیا ایستیفادهچیلرین طرفیندن ایستیفاده ائدیلن علاوه بیر ایستیفادهچی حسابی دیر. بۇ ایستیفادهچیلر بیردن چوْخ آد آلتیندا ديَیشیکلیک ائدرلر. کۇکلا ایستیفاده ویکیپئدیستلئر کۇکلاجی اوْلاراق آدلاندیریلارلار. کۇکلا ایستیفاده چوْخو وضعیتده اۇيغون اوْلمايان بیر وضعیتدیر، جیمبوْ والئسین (Jimbo Walesin) دئدیگی کیمی:
بۇنون اۆچون معين بیر سیاست يوْخدور، لاکین عومومیتله اعتیبارلی بیر سببینین اوْلمادیقجا خوْش قارشیلانماز. منیم سؤيلهيهجهيیم، بیردن چوْخ ایستیفادهچی آدینی عینی آندا ایستیفاده ائدن ایستیفادهچیلر يالنیز بۇ شکیلده بیر نؤع ناراحاتلیق و يا بلا ياراتدیقلاریندا پروْبلئم اوْلارلار. مثلا، سسوئرمهلرده گؤرونمک و يا بیردن چوْخ سس وئرمک و يا جمعیتین دقتیندن قاچماق اۆچون. [۱]
کۇکلالارین خوْش قارشیلانماما سببی، بیر سسوئرمهده بیردن چوْخ سس وئرمک و يا ویکیپئديا قانونلارینی آلداتماغا ایستیقامتلی سۇیی ایستیفاده اؤتریدیر. بعضی ایستیفادهچیلر ایکینجی بیر ایستیفادهچی حسابی آچیلماسینی دستکلهيیرلر، دیگرلری ایسه دۆزگون داوراندیقجا مودتجه ضررسیز اوْلدوقلارینی فیکیئرلشیرلر.
بۇندان باشقا بۇ صحیفهده دیگر بیرلیکلری نئجه تأثیر ائتمیش اوْلدوغو حاقیندا معلومات صاحیبی اوْلا بیلرسینیز.
چوْخلو حساب ایستیفادهسینین قانونی اوْلدوغو وضعیتلر واردیر. لاکین کۇکلا اوْلا بیلهجک بیر وضعیته گلمهمک اۆچون دقت ائتمهلیسینیز و بیر باشقاسینین وضعیتینی دستکلهمک اۆچون ایستیفاده ائتمهمهلیسینیز، قێساجا کۇکلا وضعیتینه دۆشمهمهلیسینیز. اگر بیری بیردن چوْخ حساب ایستیفادهسی، اوْنون دیگر ایستیفادهچی حسابلارینا علاقه وئرمهسی لازیمدیر بئلهجه عینی آدام اوْلدوقلاری بیلینه بیلر.
کۇکلالارین قاداغان اوْلان ایستیفادهلری[دَییشدیر]
سس وئرمه[دَییشدیر]
ویکیپئدیا ایستیفادهچیلری بۆتون سسوئرمهلر و بنزر مۆزاکیرهلر اۆچون "بیر آدام، بیر سس" پرینسیپینی منیمسهمیشلر. آنجاق بۇ شکیلده هر فردین فیکیرلری عدالتلی بیر شکیلده سايیلا بیلر. بۇنا گؤره، آيری بیر فیکری دستکلهمیش اوْلما تأثیری ياراتماماق اۆچون ایستیفاده ائتمهمهلیدیرلر. سسوئرمهلرده بیردن چوْخ سس ایستیفاده و يا بیر مۆذاکیرهده، ویکیپدیا:سیلینمهیه کاندید مقالهلرده و يا ایدارهچیلره مۇراجعتلرده بیردن چوْخ حساب ایستیفاده ائدهرک آلداتما ائدیلمهمهلیدیر. بۇ شکیلده ایستیفاده ائدیلن و اثبات ائدیلن کۇکلالار مودتسیز اوْلاراق مانعه تؤرهدیله بیلر.
آلداتما و تقلید ائتمه[دَییشدیر]
جۆت سسوئرمهده علاوه اوْلاراق، سوْک پۇپپئت (sock Puppet) آلداتماغا ایستیقامتلی مقصدلرله و يا بیر مؤوقعی گئنیش بیر سئقمئنتین دستکلهدیگی گؤرونوشونو ياراتماق اۆچون ده ایستیفاده ائدیلمهمهلیدیر. بۇ شکیلده بیر داورانیش، سوْک پۇپپئتلارین هر هانسی بیر قانونی ایستیفادهسی باخیمیندان داغیدیجی و گرکسیزدیر. خۆصوصی اوْلاراق، پیس نیتله ایستیفاده ائدیلن دیگر بیر ویکیپئدیيا ایستیفادهچیسینی تقلید ائدن حسابلار مودتسیز اوْلاراق بلوْکلانمالیدیر.
آلترناتیو حسابین بیلدیریلمهسی[دَییشدیر]
قانونی آلترناتیو حسابا صاحیب اولان ایشتیراکچیلار، آلترناتیو بیر حساب اولوشتورما آماجی ایله چئلیشمهدیغی سۆرهجه، آلترناتیو حسابلار و اصلی حسابلارین موشخص ائتمهلیدیرلر. آلترناتیو حسابلارا {{آلترناتیو حساب}} و اصلی حساب اۆچۆن {{آلترناتیو حسابا صاحیب اولان}} و یا {{آلترناتیو حساب آدی}} شابلونلاریندان ایستیفاده اولونور.


text:
رونالد روس
رونالد روس (۱۸۵۷-۱۹۳۲) — فیزیولوژی و یا طیب ساحهسینده ۱۹۰۲-جی ایلده نوبل اؤدولی لاورئاتی [۱]
حیاتی[دَییشدیر]
رونالد روس ۱۸۵۷-جی ایلده هیندوستاندا ظابط عائلهسینده دوغولموشدور. ۸ یاشیندا ایکن تحصیل آلماق اۆچون اینگیلیسیه یولا دوشهن روس آتاسینین تکیدیله طیب کالجینه داخیل اولموش و ۱۸۸۱-جی ایلده "هیندوستان طیب خیدمتی" آدلی تشکیلاتدا چالیشماغا باشلامیشدیر. بورادا ایشلدیی ایلک دؤورلرده ادبیاتلا دا مشغول اولموش، حکایه و رومانلار یازمیشدیر. بونونلا یاناشی، مالاریا خستلیینین تؤردیجیلری بارهده آراشتیرمالار آپارمیشدیر. بو مقصدله اینگیلیسده باکتریولوژی کورسلارینا داخیل اولان روس، داها سونرا هیندوستانا قاییداراق آراشتیرمالارینی داوام ائتدیرمیشدیر.
فعالیتی[دَییشدیر]
۱۸۸۰-جی ایلده شارل لئوران مالاریا تؤردیجیسینین پلازمودییا آدلی بیرهوجئیرهلی پارازیت اولدوغونو آشکارا چیخارمیشدی. مۆعاصیر علمی معلوماتلارا اساساً، پلازمودییالار اینسانین ائریتروسیتلرینه (قیرمیزی قان هوجئیرهلری) توپلانیر و اورادا جینسیتسیز چوخالیر. داها سونرا ایسه بو پلازمودییالار چوخالاراق آیپارا شکیللی فورما آلیرلار. یولوخدوروجولار خستلنمیش شخصلردن آغجاقانادلار واسطهسیله ساغلام اینسانلارا کئچیر. پلازمویدلرین جینسی اینکیشافی آغجاقانادلاردا حیاتا کئچدییندن، اینسان اونلار اۆچون آرالیق صاحب حساب ائدیلیر.[۲] ۱۸۸۰-جی ایللرده کامیلو قولجینین آراشتیرمالاری اساسیندا پلازمودییالارین اینساندا جینسیتسیز چوخالماسینین مرحلهلری معین ائدیلمیشدی. لاکین اونون تؤرهمه سببلری تام آیدینلاشمامیشدی. رونالد روس پارازیتلرین هاوا دامجی یولو ایله کئچدیینه دایر او دؤورده گئنیش یاییلمیش نظریهنی تنقید ائدرک خستلیین یارانما سببینین قاندا باکتریالارین آرتماسی ایله علاقهلهندیریردی. ایلک واختلار او، شارل لئورانین گلدیی نتیجهلری رد ائدیردی.[۳] ۱۸۹۴-جو ایلده روس اینگیلیسده حکیم-پارازیتولوق پاتریک مئنسونلا تانیش اولموشدو. او، ائلئفئنتیاز آدلی خستلیین آغجاقاناد واسطهسیله اینسانا کئچهن پارازیتلر طرفیندن تؤردیلدیینی آشکارا چیخارمیشدی. مئنسون، مالاریانین دا بو یوللا یاییلدیغینی تخمین ائدیردی، لاکین بونو تجروبی یوللا اثباتلایا بیلممیشدی. روس داها سونرا یازیردی: "اونون فیکیرلری منی چوخ ماراقلاندیردی و هیندوستانا قاییدان کیمی بونو درحال تجروبهدن کئچیرمک قرارینا گلدیم". روس هیندوستان سئکونداراباد شهرینده تجروبی یوللا آغجاقانادلاردا پلازمویدلرین آشکار اولونماسینا چالیشمیشدیر. یالنیز ایکی ایل سونرا بعضی آغجاقانادلارین قانیندا پلازمویدلره بنزر سیستلر آشکار ائتمیشدیر. روس بو سیستلرین پلازمویدلرین باشقا فورماسی اولدوغونو تخمین ائتمیش و چوخسایلی تجروبهلرله بونو ثبوتا یئتیرمیشدی. او، آغجاقانادلارین توپلانماسی و چوخالماسی ایشینی حیاتا کئچیرمیشدیر. تجروبهلر اوغورلا باشا چاتمیشدیر. نتیجهده معلوم اولموشدور کی، پلازمویدلر آغجاقانادلارین یالنیز بیر نؤوونده اینکیشاف ائدیر. داها سونرا روس هیندوستان راجپوتانا و کلکوتته بؤلگهلرینده قوشلارداکی مالاریا خستلیینین آراشتیرمالاری ایله مشغول اولموش، اونون تؤردیجیسینی آشکارا چیخارمیشدیر. او، ۱۸۹۹-جو ایلده هیندوستان طیب خیدمتیندهکی وظیفهسیندن آیریلاراق اینگیلیسیه قاییتمیش، لاکین علمی تجروبهلرینی داوام ائتدیرممیشدیر. اونون آراشتیرمالارینین نتیجهسیندن باتتیستو قراسسی و آمیکو بینیامینین رهبرلیک ائتدیی ایتالیا عالیملر قروپو علمی آراشدیرمالاریندا ایستیفاده ائتمیشدیلر. اونلار اینسانلار آراسیندا یاییلان مالاریا خستلیینی تامامیله آشکار ائتمیش و اونون قارشیسینین آلینماسی اۆچون تدبیرلر ایشلهییب هازیرلامیشلار. روس همین عالیملرین گلدیی نتیجهلرله رازیلاشمامیش، اونلاری یانلیش حساب ائتمیشدیر.
نوبل اؤدولی[دَییشدیر]
نوبل کومیتهسی ۱۹۰۲-جی ایلده رونالد روسسو "مالاریا خستلیینین آراشدیریلماسینداکی خیدمتینه گؤره" نوبل اؤدولینا لایق گؤرموشدور. تلتیف مراسیمینده سوئد آراشتیرماچیسی مئرنئر چیخیش ائدرک، اونون آراشتیرمالارینین مالاریا خستهلیگی ایله موباریزه اۆچون موستسنا اهمیتی اولدوغونو وورغولامیشدی. رونالد روس سونراکی فعالیتینده مالاریا خستلیینین پروفیلاکتیکاسی و ائپیدئمیولوژیسی ایله مشغول اولموشدور. او، لیورپول تروپیک طیب مکتبی، بریتانیا حربی ناظرلیگی و لندن تروپیک طیب اینستیتوتوندا چالیشارکهن، یولوخدوروجو آغجاقانادلارین محو ائدیلمهسی تکلیفینی ایرلی سورموشدور. مالاریایا قارشی کئچیریلهن تدبیرلر زامانی اونون توصیهلری نظره آلینمیشدی. رونالد روس تروپیک طیب جمعیتینین یاشکان، همچینین سوئد کارولین اینستیتوتونون و آوروپاداکی بیر سیرا علمی جمعیتلرین فخری عضوو اولموشدور. بریتانیا حربی نازیرلیینده ایسه مقدس میخایل و مقدس گئورگی اوردئنلری و زادگان تیتولو ایله تلتیف ائدیلمیشدی.
اؤلومو[دَییشدیر]
رونالد روس ۱۹۳۲-جی ایلده لندندا وفات ائتمیشدیر.[۴]
قایناقلار[دَییشدیر]
== ایستینادلار ==
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-04-21. یوْخلانیلیب2016-08-28.
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-03-19. یوْخلانیلیب2016-08-28.
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-10-13. یوْخلانیلیب2016-08-28.
- ^ http://nobeliat.ru/laureat.php?id=224


text:
Abolfazlyashar ایشلدن چالیشمالاری
۲۴ جولای ۲۰۲۲
- ۰۷:۰۴۲۴ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۰۴ فرق گئچمیش +۱۶ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۳ جولای ۲۰۲۲
- ۰۶:۵۶۲۳ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۵۶ فرق گئچمیش +۴۱ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۲ جولای ۲۰۲۲
- ۱۲:۵۱۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۵۱ فرق گئچمیش −۷ ایستانبول بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: واگردانی دستی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۴۷۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۷ فرق گئچمیش +۷ ایستانبول بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۴۶۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۶ فرق گئچمیش +۵۶ ایستانبول بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۴۳۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۳ فرق گئچمیش +۹۴ ایستانبول بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۴۱۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۱ فرق گئچمیش +۱۸ ی شابلون دانیشیغی:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری صفحهنی ' {{دانیشیق}}' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۴۰۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۰ فرق گئچمیش +۲۰ شابلون:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۴۰۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۰ فرق گئچمیش +۱۸ ی شابلون دانیشیغی:Largest cities in تورکیه صفحهنی ' {{دانیشیق}}' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۰۶۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۰۶ فرق گئچمیش +۶ شابلون:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۰۵۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۰۵ فرق گئچمیش +۳۶ شابلون:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۱:۵۶۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۶ فرق گئچمیش ۰ شابلون:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۱:۵۶۲۲ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۶ فرق گئچمیش +۳۸۵ شابلون:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۱ جولای ۲۰۲۲
- ۱۸:۳۴۲۱ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۳۴ فرق گئچمیش +۱۵۳ شابلون:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۲۹۲۱ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۹ فرق گئچمیش +۲٬۴۹۳ ی شابلون:تورکیهنین ان بؤیوک شهرلری صفحهنی ' {{Largest cities | name = Largest cities in Turkey | country = Turkey | list_by_pop =   | class = {{{class| nav }}} | collapsed_state = {{#ifeq:{{{class| nav }}}|nav|collapsed}} | stat_ref = TÜİK's address-based calculation from December 2017. <r...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۲۶۲۱ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۶ فرق گئچمیش +۱ ایشلدن:Abolfazlyashar/شابلونلار بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۲۶۲۱ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۶ فرق گئچمیش +۶۸ ایشلدن:Abolfazlyashar/شابلونلار بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۰ جولای ۲۰۲۲
- ۱۵:۴۰۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۴۰ فرق گئچمیش −۵۲ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۵:۲۴۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۲۴ فرق گئچمیش +۱۵ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۵:۱۴۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۴ فرق گئچمیش +۸ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۵:۱۲۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۲ فرق گئچمیش +۵۳ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی ←اردبیل اوستانینین شهرلرین لیستی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۵:۰۱۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۰۱ فرق گئچمیش +۷ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی ←اردبیل اوستانینین شهرلرین لیستی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۴:۳۴۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۴ فرق گئچمیش −۱۷ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۴:۳۰۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۰ فرق گئچمیش +۴٬۰۱۰ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه پیوندهای ابهامزدایی
- ۱۴:۲۰۲۰ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۲۰ فرق گئچمیش −۲٬۲۴۳ ایشلدن:Abolfazlyashar/قارالاما دفتری صفحهنی بوْشالتدی ایندیکی اِتیکِتلر: بوْشالتما موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۱۹ جولای ۲۰۲۲
- ۱۶:۵۱۱۹ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۵۱ فرق گئچمیش −۶۳ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۱۷ جولای ۲۰۲۲
- ۱۹:۱۵۱۷ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۵ فرق گئچمیش +۴ تبریز بیلیمیوردو ←تاریخی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۱۴ جولای ۲۰۲۲
- ۱۹:۴۲۱۴ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۴۲ فرق گئچمیش +۲٬۷۶۴ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی ←زنجان اوستانی شهرلرینین لیستی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۹:۴۱۱۴ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۴۱ فرق گئچمیش +۶۲ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی ←دوغو آذربایجان شهرلرین لیستی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۹:۳۷۱۴ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۳۷ فرق گئچمیش +۶۴ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی ←دوغو آذربایجان شهرلرین لیستی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۹:۳۱۱۴ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۳۱ فرق گئچمیش +۵٬۴۹۹ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه پیوندهای ابهامزدایی
- ۱۹:۲۷۱۴ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۷ فرق گئچمیش +۱۴٬۰۹۹ جنوبی آذربایجان شهرلرینین سایلامی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۸ جولای ۲۰۲۲
- ۰۶:۴۰۸ جولای ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۰ فرق گئچمیش −۳۷ ایشلدن:Abolfazlyashar بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۲ ژوئن ۲۰۲۲
- ۱۴:۰۸۲۲ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۸ فرق گئچمیش ۰ آذربایجانلیلارا قارشی تؤردیلن سویقیریملارین لیستی بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۹ ژوئن ۲۰۲۲
- ۰۶:۱۵۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۱۵ فرق گئچمیش +۵۸ بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۶:۱۴۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۱۴ فرق گئچمیش +۵۸ بؤلمه:زنجان اوستانینین کندلری بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۳ مئی ۲۰۲۲
- ۱۶:۴۲۲۳ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۴۲ فرق گئچمیش +۴۲۲ ایشلدن دانیشیغی:Multituberculata ←Translation request: یئنی بؤلمه ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۶:۳۹۲۳ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۹ فرق گئچمیش +۱۸ ی ایشلدن دانیشیغی:Multituberculata صفحهنی ' {{دانیشیق}}' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۱۹ آوریل ۲۰۲۲
- ۰۹:۰۳۱۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۳ فرق گئچمیش +۴۲ آذربایجان قالماقالی ←قایناقلار ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۹:۰۲۱۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۲ فرق گئچمیش +۲۷۰ آذربایجان قالماقالی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۹:۰۰۱۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۰ فرق گئچمیش +۵۴۹ ی آذربایجان قالماقالی صفحهنی ' '''آذربایجان قالماقالی''' آذربایجان ۱۳۸۵ آیاقلانماسی ندا باش وئریلن قیرغینا دئیلیر. {{Infobox civilian attack|بیر پارچاسی=۱۳۸۵ آذربایجان آیاقلانماسی|title=آذربایجان قالماقالی|date=۱۳۸۵-خرداد|قربانی=۴۰-۱۵۰|مورتکیب={{flagicon|Iran}}...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۸:۵۲۱۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۲ فرق گئچمیش +۴۵۷ آذربایجانلیلارا قارشی تؤردیلن سویقیریملارین لیستی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۱۴ آوریل ۲۰۲۲
- ۱۸:۲۴۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۴ فرق گئچمیش ۰ ی بؤلمه:قیبریس شهرلري بوش صفحه یاراندی ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۲۳۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۳ فرق گئچمیش +۹۱ ی مورفو Abolfazlyashar، مورفو صفحهسینی گؤزلیورت-ه آپاردی: تورکجه و آذربایجان ویکیپدیاسیندا بو آدایله قئید اؤلونوب ایندیکی اِتیکِت: یئنی یوْللاندیرما
- ۱۸:۲۳۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۳ فرق گئچمیش ۰ ک گؤزلیورت Abolfazlyashar، مورفو صفحهسینی گؤزلیورت-ه آپاردی: تورکجه و آذربایجان ویکیپدیاسیندا بو آدایله قئید اؤلونوب ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۲۱۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۲۱ فرق گئچمیش +۳٬۵۷۱ گؤزلیورت بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۱۱۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۱۱ فرق گئچمیش +۴۴ قوزئی قیبریسداکی شهرلرینین سیاههسی بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۰۹۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۰۹ فرق گئچمیش −۲۷ قوزئی قیبریسداکی شهرلرینین سیاههسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۴:۰۸۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۸ فرق گئچمیش +۴۶ قوزئی قیبریسداکی شهرلرینین سیاههسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۰۶۱۴ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۰۶ فرق گئچمیش +۱٬۳۲۸ ی قوزئی قیبریسداکی شهرلرینین سیاههسی صفحهنی ' قوزئی قیبریس-ده 9 یاشائیش منطقهسی شهر ساییملاما مالیکدیر {{cite web|url=http://www.citypopulation.de/TurkCyprus.html|title=Northern Cyprus: cities and municipalities}} . {| class="wikitable sortable" width="100%" ! class="unsortable" |شهر ! class="unsortable" |اهالی ! class="unsortable" |بؤلگه |- | align="center" |''لفکوشا'' | align="center" |61 378 | align...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه


text:
آغدنیز بؤلگهسی
آغدنیز بؤلگهسی، تۆرکیهنین یئددى جوغرافى بولگهسیندن بیریدیر.آنادولونون جنوبوندا آغدنیز صاحلى بويو اوزانير. أنى ۱۲۰-۱۸۰ كم اراسيندا دئيشير. غارب و ﺵﻤﺎل غاربنده اژه بؤلگهسی، ﺵﻤﺎلنده مرکزی آنادولو بؤلگهسی، شارقينده جنوب شرق آنادولو بؤلگهسی، جنوبوندا اسه آغدنیز يرلشير. جنوب-شارقدان سوریه اله قونشودور.
جوغرافىا[دَییشدیر]
صاحل اوزونلوغو شارقده سوریه سرحديندن غاربده مارماریسه قادر ۱۵۴۲ كيلومتردير. آغ دنيز بؤلگهسینين ارازى قورولوشو اولدوقجا داغليق و كله-كوتورلوكدور. بؤلگهنين اوز شكيللرينين أساس جيزگيلرينى توروس داغلارى معین أدير. تورکيەنين، بیشهر و اغیردیر کيمى بویوک شيرين سو گوللەرى بورادادير. غارب توروس داغلارى، ديک ﻡﺎﺋﻞى یاماجلاريندان إنەن بول سولو چایلار تارافيندان پارچالانميش و ادەتەن بویلا اوزانان دەرين دەرەلەر اورتایا چيخميشدير. اورتا توروس داغلارى، جەنوب غاربدەكى طاشۀلى یایلاسى ايله شمال شارقداكى اوزون يایلا اراسيندا اوزانير. لوبنان تورپاقلاريندان چيخاراق شيمالا دوغرو اخان و آنتاكیا یاخينليغيندا ديک بير نقطئ-نظرلا غاربه قایتان آ عاصی چایى، آميک دوزونون جەنوب-غارب تارافيندا، كەنيش أساسلى بير دەرەدەن كەچير و سمعانداغ یاخينليغيندا دەنيزه توكولور. چوکوروا، شارقده نور داغلارى، غاربده اسه اورتا توروسلار اله ماهدودلاشير. بۇ كنيش دوزنليک غاربده سيهان چايى شارقده جيهان چايلارينين داشيديغى اللويلرله يارانميش بويوک دلتا دوزنليغيدير. چوکوروا نين شيمال حصهلرى بۇ ایکی چاين قوللارى اله ئر ئر پارچالانميش بير يايلا شكلينددير . بؤلگهدكى أن أهمیتلى اخار سولار شارقدن غاربه دوغرو سيرا اله عاصی، جيهان و سیحان چايلارى اله گوكسو، كورپو سويو، آغسو، أشن و دالامان چايىدر.
ايل|اوستانلر[دَییشدیر]
آغدنیز بؤلگهسی سرحادلرى اچريسيندكى ايللر اشاغداكيلاردير:
- آدانا
- آنتالیا
- بوردور
- ختای
- اسپارتا
- مرسین
- عثمانیه
- قهرمان مرعش (بعضی ايلچهلرى خارج)
- قرامان (بعضی ايلچهلرى خارج)
- افیون قرهحصار (بعضی ايلچهلرى)
- دنیزلی (بعضی ايلچهلرى)
- غازی عینتاب (بعضی ايلچهلرى)


text:
تجزیه شیمیسی
آنالیتیک کیمیا — ماده لرین ترکیبینین تدقیقات مئتودلاری حاقّیندا علم. آنالیتیک کیمیانین پرئدمئتی آنالیز مئتودلاری ایشلیب حاضیرلاماق، اوْنلارین پراکتیکی حیاتا کئچیریلمسینی معینلشدیرمکله یاناشی بۇ مئتودلارین نظری اساسلارینی یاراتماقدان عیبارتدیر. اوْ ایکی مۆختلیف بؤلمدن عیبارتدیر: کئیفیت آنالیزی (وصفی آنالیز) و میقداری آنالیز. وصفی آنالیز اۆصوللارینین کؤمی ایله بیزی ماراقلاندیران ماده نین هانسی کیمیوی کوْمپونئنتلردن تشکیل اوْلوندوغونو معیین ائتمک اوْلار. میقداری آنالیزین مقصدی آنالیز اوْلونان ماده نین ترکیبینه داخیل اوْلان کیمیوی ائلئمئنتلرین میقدارجا نیسبتینی معیین ائتمکدیر. ائلجه ده آنالیز اوْلونان نۆمۇننین واحید حجمینه و یا کۆتلسینه داخیل اوْلان ائلئمئنتین و یا دیگر ترکیب هیسینین کۆتلسینی و یا قاتیلیغینی بیلمک چوْخ واجیبدیر
نوع لری[دَییشدیر]
کیمیوی آنالیز سیراسیلا کالیتاتیف (کئیفیت) و کانتیتاتیف (نیجئل) اوْلماق اۆزره ایکی شکیلده تطبیق اوْلونور. بیر ماده نین هانسی کوْمپونئنتلردن ( ائلئمئنت و یا مۆرکبلردن) مئیدانا گلدینی تاپماغا یارایان آنالیز نؤونه کالیتاتیف; بۇ کوْمپونئنتلردن هر بیرینین نه فوْرمادا اوْلدوغونو تاپماغا یارایان آنالیز نؤونه ده کانتیتاتیف آنالیز دئیلیر.
کانتیتاتیف آنالیز، مئتودلار جهتدن کلاسیک و معاصیر اوْلماق اۆزره ایکیه آیریلار. کلاسیک مئتودلار ماده نین آغیرلیق و حجم خۆصوصیتلرینه سؤیکنن مئتودلاردیر. ماده نین آغیرلیغی گؤز اؤنۆنه آلیناراق ائدیلن آنالیزه گراویمئتریک، حجم گؤز اؤنۆنه آلیناراق ائدیلنه ده ووْلۇمئتریک آنالیز دئیلیر. گراویمئتریک و ووْلۇمئتریک آنالیزلرین هر ایکیسی ده ایندیکی واختدا چوْخ ایستیفاده ائدیلمکددیر. خۆصوصیله فن و شهرچیلین اینکیشافیلا، مدنیتی تهدید ائتمیه باشلیان اطراف مسئله رینین تثبیتی ایشلری بۇ مئتودلارین اهمیتینی بیر قات داها آرتیرمیشدیر.
معاصیر مئتودلارا اینسترۇمئنتال مئتودلار (ائنسترۆمئنتال آنالیز) ده دئیلمکده اوْلوب، ۱9۳0-جۇ ایلدن سوْنرا سۆرتلی اوْلاراق اینکیشافا باشلامیشدیر. بۇ مئتودلار، ماده نین ایشیق آبسوربسیونو، ایشیق ائمیسیونو، ماگنئتیک، ائلئکتریک، رادیواکتیفلیک کیمی خۆصوصیتلری اۆزرینه قۇرولموشدۇر. بۇ گۆن یالنیز بیر خۆصوصیت اۆزرینه قۇرولموش اوْلان مئتودلار دریلرله کیتاب دوْلدورولاجاق قدر چوْخالمیشدیر. اینسترۇمئنتال آنالیز کلاسیک آنالیزدن داها حساس، داها آز زامان آلیجی و داها آسان اوْلماقلا بیرلیکد، نتیجلندیررینین قیمتلندیریلمسی باخیمیندان مۆتخصیص کیمیاچیلارا ائحتیاج گؤسترر.
بیر آنالیز اۆچون تطبیق اوْلوناجاق آنالیز مئتودۇ ماده میقدارینا باغلی اوْلاراق دیشر. 50 مگدن داها چوْخ ماده میقداری ایله ائدیلن آنالیزه ماکروْ آنالیز، ۱0-50 میلی گرم آراسینداکی میقدارلا ائدیلن آنالیزه یاری-میکروْ آنالیز، ۱-۱0 میلی گرم آراسینداکی میقدارلا ائدیلن آنالیزه میکروْ آنالیز، 0،00۱-۱ میلی گرم آراسینداکی میقدارلا ائدیلن آنالیزه اۇلترا-میکروْ آنالیز و 0،00۱ مگین آلتیندا قالان میقدارلا ائدیلن آنالیزه ده سۇب-میکروْ آنالیز دئیلیر. میکروْ، اۇلترا-میکروْ و سۇب-میکروْ آنالیزلره علمی ایشلرده مۆراجیعت ائدیلر.
آنالیز مئتودلاری[دَییشدیر]
غیری - اۆزوی ماده لری آنالیز ائتدیکده هر شئیدن اول کیمیوی ائلئمئنتلر و یونلار تعیین ائدیلیر. اۆزوی طبیعتلی ماتئریاللار و یا ماده لری تعیین ائدرکن ائلئمئنت و موْلئکۇلیار آنالیز چوْخ گئنیش تطبیق ساحسینه مالیکدیر. اوْ، مۆهۆم تصرۆفات و علمی-تئکنیکی مسئله رین حل ائدیلمسینده چوْخ واجیبدیر. اریدیلمه زامانی پوْلادین ترکیبینین آنالیزی مئتاللورگیا پروْسئسینینین لازیمی شرایطده آپاریلماسینا کؤمک ائدیر. سۇیو و هاوانی چیرکلندیرن قاریشیقلارین قاتیلیغینی تعیین ائتمدن اطراف مۆحیطین وضیعتینه نظارت ائتمک اوْلور. داغ معدنلرینین و فیلیزلرینین کیمیوی آنالیزی قیمتلی مینئراللارین آختاریشینین و کشفیاتینین مۆهۆم ترکیب هیسیدیر. کوْسمیک تدقیقاتلارین مقصدی ایسه کوْسمیک اوْبیئکتلرین – وئنئرانین آتموسفئریندکی قازلارین، مارس داکی داغ معدنلرینین آیداکی قرۇنتلارین کیمیوی آنالیزیدیر انالیز اوْلونان نۆمونوی پارچالامادان – حل ائتمدن، اریتمدن .آپاریلان غیری-دئسترۇکتیو آنالیز مئتودلارینا چوْخلو بیلیک، سئچیجیلیک، یارادیجیلیق ائنئرژیسی صرف ائتمک لازیمدیر. ان مۆرکب مسئله ردن بیری اۇزاق مسافدن آنالیز مئتودلارینین یارادیلماسیدیر. بۇ مئتودلار اوْکئانین دیبینده و کوْسموْسدا گئدن پروْسئسلری لابوْراتوریادا آنالیز ائتمیه ایمکان وئریر. ائلجه ده سۆرتله و عئینی زاماندا دقیق آنالیز آپارماق اۆچون ائکسپرئس-مئتودلار لازیمدیر.[۱]
تاریخی[دَییشدیر]
آنالیتیک کیمیا بؤیۆک اینکیشاف یوْلۇ کئچمیشدیر. اون سککیز عصرده و اوندوکوز عصرین باشلانغیجیندا بۆتون کیمیا چوق درجده آنالیتیک کیمیایا مئیللی اوْلموشدور. حقیقتاً ده مۆختلیف طبیعی بیرلشملرین ترکیبینین اؤیرنیلمسی، یئنی ائلئمئنتلرین کشفی، ماده لرین کئیفیت ترکیبینین معیین ائدیلمسی مۆختلیف آنالیتیک مللرین حلی ایله حیاتا کئچیریلدی کیمیوی آنالیز تئرمینی اون سککیز عصرده اینگیلیس روْبئرت بوْیل تکلیف ائتمیشدیر. اون سککیز عصرده و اوندوکوز عصرین باشلانغیجیندا کارل ویلهئم شئیئلئ، انتۇان لاوۇازیئ، ق.دئوی، یئنس یاکوو بئرتسئلیوس گؤرکملی آنالیتیکلر اوْلمیشدۇلار. آنالیتیک کیمیا ایله ان چوْخ مشغول اوْلان سوئیس علمی ت.بئرقمان اوْلموشدور. اوْنۇ ایلک پئشکار آنالیتیک-کیمیاچی حساب ائتمک اوْلار. کیمیوی آنالیزین اهمیتینی باشا دۆشرک م.و.ایضاح و اؤز تدقیقاتلاریندا اوْندان ایستیفاده ائتمیشدیر.
اوندوکوز عصرده کلاسیک آنالیز مئتودلاری – قراویمئتریک، تیتریمئتریک، قاز آنالیز مئتودلاری اینکیشاف ائتدی. اوندوکوز یۆزیللین سوْنۇندا و.وْستوالد محلۇلدا ایوْنلارین تارازلیغینا اساسلاناراق آنالیتیک کیمیانین نظری اساسلارینی یاراتدی.
یئرمی عصر آنالیتیک کیمیانی چوْخ ائففئکتیو آنالیز مئتودلاری ایله زنگینلشدیردی. معاصیر آنالیتیکلر اؤز ایشلرینده کیمیوی، فیزیکی-کیمیوی، فیزیکی و حتتا بیوْلوژی تدقیقات اۆصوللاریندان ایستیفاده ائدیرلر. ان دقیق آنالیز مئتودلاریندان بیری رادیاکتیواسیا مئتودودور. بۇاۆصول نۆمۇنده کیمیوی ائلئمئنتین میلیوْندا بیر فایزینی معیین ائتمیه ایمکان وئریر. بۇنون اۆچون معاصیر جیحازلار یارائدیلیر، صنایئده جۆربجور آنالیتیک رئاکتیولر ایستحصال اوْلونور
ایستیفاده اوْلوندوغو ساحلر[دَییشدیر]
علمین، تئخنوْلوْگیانین، کلینیکالارین ائحتیاجلارینا گؤره مۆختلیف جیحاز و مئتودلار اینکیشاف ائتدیریلمیشدیر. مثلاً شکر فابریکلرینده نیظاملانمیش پوْلاریمئترئلئر کؤمیله شکر چۇغۇندورونداکی شکر نیسبتی اؤلچوله بیلدی کیمی، کلینیکالاردا قان و سیدیکدکی تؤره، شکر، آزوْت; نیظاملی واسیطه لرله تعیین ائدیله بیلمکددیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ G.L. David - Analytical Chemistry
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- http://www.ufuksaglam.com/۲0۱۳/۱۲/0۳/analitik-kimya-klasikleri[دائمی اولو باغلانتیلی]
- Skoog, D.A.; West, D.M.; Holler, F.J. Fundamentals of Analytical Chemistry New York: Saunders College Publishing, 5th Edition, ۱988.
- Bard, A.J.; Faulkner, L.R. Electrochemical Methods: Fundamentals and Applications. New York: John Wiley & Sons, ۲nd Edition, ۲000.
- Bettencourt da Silva, R; Bulska, E; Godlewska-Zylkiewicz, B; Hedrich, M; Majcen, N; Magnusson, B; Marincic, S; Papadakis, I; Patriarca, M; Vassileva, E; Taylor, P; Analytical measurement: measurement uncertainty and statistics, ۲0۱۲, ISBN 978-9۲-79-۲۳070-7.


text:
`کووید - ۱۹` نتیجهلر
خبرلر [1729]
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 7 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 7 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 27 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 47 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 44 نفر اؤلوب
- ادی راما: "تورکیه پرزیدنتی اولماسایدی، آشی لاریمیز اولمازدی"
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 62 نفر اؤلوب
- ایران-دا سون گونده کوروناویروسدان 56 نفر اؤلوب
- ایران-دا سون گونده کوروناویروسدان 56 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 62 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 62 نفر اؤلوب
- "کووید-19" و میمون چیچگی ویروسلارینا یولوخانلارین ساییندا آرتیم اولوب
- دونیادا کووید اؤلوملرینین سایی 35% آرتیب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 67 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 78 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 71 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 84 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 90 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 49 نفر اؤلوب
- ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 54 نفر اؤلوب
- پکنده وطنداشلار یئمک ذخیره ائدیر
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (4 مارس)
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (11 مارس)
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (17 مارس)
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (25 فوریه)
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (9 مارس)
- تورکیه-نین "کووید-19" ایله موباریزهدکی اوغورونون رمزی
- ایستانبول-دا "کووید-19" ویروسو ایله موباریزهنین مرکزی جراح پاشا طب فاکولتهسی


text:
جیزگی فیلمی
جیزگی فیلمی یا انیمئیشن (اینگیلیسجه: Animation) متودلار دی لار کی فیقورلارین حرکت وریلمسیندن حرکت ادن شکیل لر دوزلدیلیز. قدیم فورم دا بو شکیل لری رسام لیق نان چکیرمیش لر آما ایندی کامپیوتر نن بیر چاغدا 2D و سنرا 3D یرینه دوزلدی . انیمیشن لر ایندیکی زامان دا چوخ کارتون لار و کامپیوتر اویون لارینان تانیلیر آما گتدیقجه یئنی فورم لار دا گلیر لر بیریسی متاورس دونیاسی.
گئچمیشی[دَییشدیر]
سینماتوقرافی دن چوخ اؤنجه تئاتر لاردا و باشقا گؤستریجی لرده بو شکیل لری بیرینین یانینا دوزمک نن انیمیشن دوزلتمیش لر .آما یئنی دؤنم لر ده سینما لاردا و تیلویزیون لاردا انیمیشن لر گوستریلدی لر و گتدیقجه داها آدلاندی لار.
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- The making of an 8-minute cartoon short
- "Animando", a 12-minute film demonstrating 10 different animation techniques (and teaching how to use them).
- Bibliography on animation – Websiite "Histoire de la télévision"
- جیزگی فیلمی Curlie دا


text:
معجزون شعرلرینده قارداش و داداش قاوراملاری - ابراهیم ساوالان
گئنل اورتاملاردا آداملار آتا واسیطهسیله و یاخین محیطلرده آنا واسیطهسیله تانینیرمیشلار
میرزهعلیمعجزون شعرلرینده ایلگینج بیر لوغت آنلاییشینا توشگلدیم. او شعرلرده بیر آنادان اولان آداملار بیربیرینی قارداش و بیر آتادان اولان آداملار بیربیرینی داداش سسلهییر و بو آنلاییش چوخ دا دوغرو نظره گلیر منجه.
بو ایکی لوغتده گؤرونن «داش» پسوندی یولداش (همـراه)، چاغداش (همـزمان)، سیرداش (همـراز)، دیلداش (همـزبان)، یوردداش (همـوطن) لوغتلرینده اولدوغو کیمی، فارسجا «هم» آنلامی وئریر و قارداش اصلینده قارینداش اولاراق، جنسیّت فرقی اولمادان بیر قاریندان دوغولموش آداملارا، داداش یا ددهش فرقلی آنا و بیر ددهدن اولان آداملارا و بیر آتا- آنادان اولانلارا، آنا باغلانتیسینی اوستون توتاراق ائله همن قارداش لوغتینی ایشلهنیرمیش.
بونلاردان علاوه او شعرلرده باشقا بیر آنلاییش دا واردیر؛ اینسانلار گئنل و عمومی محیطلرده بیربیرینی چوخلو داداش و اؤزل، خصوصی، صمیمی و داها یاخین محیطلرده چوخلو قارداش سسلهییرلر، یانی گئنل اورتاملاردا آداملار آتا واسیطهسیله و یاخین محیطلرده آنا واسیطهسیله تانینیرمیشلار.
ایلگیلیلی خبرلر
ائرمنیستان سلاحلیلاری آذربایجانین کلبجر و توووز رایونلارینی آتشه توتوب
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی


text:
بهرام اسدی
اورمو لهجه سینده و اونون تاثیری ایله بیر پارا یازی لاردا بو ایکی چئشیتلی فعل بیری – بیری ایله دگیشیک دوشور مثلا « کاش من ده اورادا اولاردیم » دئیه نده جمله میز ایرادلی دیر چونکی تورک دیلینده ایستک و آرزونو گؤسترمگه ( اولاردیم ) دگیل ( اولایدیم ) دئمه لی ییک بئله بیر فعل لر اورمو لهجه سینده ، اورمو رادیو – تلویزیونوندا و بیر پارا شعرلرده و اثرلرده چارپیر بونلارین یانلیش اولدوغونو بیلدیره رک ( اولاردیم ) فعلینین معناسینا دقت ائدیریک:
دیلیمیز لغت باخیمیندان اولدوغو کیمی فعل باخیمیندان دا چوخ وارلی بیر دیلدیر مثلا فارس دیلینده ( نگاه می کردم ) مرکب فعلی دیلیمیزده اوچ نوع ساده فعله ترجمه اولا بیلیر.
الف- باخایدیم = کئچمیش زاماندا الدن گئتمیش ایستک و آرزونو گؤستریر ( کاش سیز باخاندا من ده باخایدیم ).
ب- باخاردیم = کئچمیش زاماندا بیر ایشین آردیجیل و استمراری حالتده تکرار اولدوغونا اشاره دیر ( من گونده مدرسه یه گئدنده یولومون اوسته کی ماغازالارا باخاردیم – بو ایش گونده تکرار اولورموش )
ج- باخیردیم = کئچمیش زاماندا بیر ایشین بیر دؤنه اتفاق دوشمه سی و اونون آز بیر مدت دوام تاپدیغینی گؤستریر: ( ایکی ماشین توققوشاندا من اونلارا باخیردیم – بو ایش بیر دفعه اولوبدور و بیر دفعه اولدوغوندا بیر مدت ادامه سی اولوب).
همین فعل لر مضارع ( آینده ) زامانیندادا صرف اولا بیلیر:
الف- کاش سیز باخانلارا من ده باخام.
ب- من گونده مدرسه یه گئدنده یولومون اوسته کی ماغازالارا باخارام.
ج- من سؤروجولرین توققوشماسینا باخیرام.


text:
۲۶ مارس
۲۶ مارس:
- ۱۵۸۳ - اینگیلیسین عثمانلی توْرپاقلارینداکی ایک ائلچیسی ویلیام هاربورن ایستانبولا چاتدی.
- ۱۸۱۲ - ونزوئلانین کاراکاس شهری٬ شیدّتلی بیر یئرتیترنمهسینده داغیلدی.
- ۱۹۱۳ - ائدیرنه شهری٬ بولغار-صرب قوْشونلارینا تسلیم اوْلدو.
- ۱۹۱۵ - بیرینجی دۆنیا ساواشی: بیرینجی غزه دؤیوشو.
- ۱۹۱۷ - بیرینجی دۆنیا ساواشی: چاناققالا بوْغازیندا آنادوْلو یاخاسیندا خیدمت ائتمک اۆزره عثمانلی ۱۵-جی قوْلاوْردوسونون تشکیلی.
- ۱۹۳۴ - بیرلشمیش شاهلیقدا ایلک دفعه موْتورلو آرابا سۆرهجکلره سۆروجولوک ایمتیحانیندان کئچمه شرطی گتیریلدی.
- ۱۹۳۹ - تۆرکیهده میلّتوکیلی سئچیملری کئچیریلدی.
- ۱۹۷۱ - ایستانبولدا ایکی بؤلوم بیرلشدی. بوْغاز کؤرپوسونون بۆتونلشمهسی ایله شهرین آسیا اوروپا یاخالاری بیربیرینه باغلاندی.
- ۱۹۷۱ - بنقلادش٬ پاکیستاندان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۷۹ - ایسرائیل-میصر باریش آندلاشماسی: انور سادات٬ بگین و جیمی کارتر واشینقتوندا آندلاشمانی ایمضالادیلار.
- ۲۰۰۰ - روسیهده کئچیریلن سئچیملر سوْنوندا ولادیمیر پوتین باشقان اوْلدو.


text:
گؤی تانری
گؤی تانری (اسکی تۆرکجه: تئنگری، تئنقری؛ مغولجا: TeHrepи، تئنگئری؛ چینجه: 腾格里) — تۆرکلرین پانتئوْنوندا باش تانری.
گؤی تانری اینانجی[دَییشدیر]
اوْرخوْن-يئنی سئی کیتابهلرینده الله کیمی نظرده تۇتولان گؤی تانری بۆتون اینسانلاری يارادان و همده اوْنلارا واخت قوْيان (ياشايیش مدتی)، دۆنيادا هر شئيی اؤز نظارتینده ساخلايان ایلاهی گۆج کیمی گؤتورولوب. قرآندا آللاهین وئردیگی گۆجله، سايجا آز اوْلانلارین ياغیلارا غالب گلمهسی حاقدا آيهلر وار. حتی «فیل» سۇرهسینده ابابیل قۇشلارینین فیللرین اۆزرینه نؤمرهلنمیش داشلار ياغدیرماسیندان، نتیجهده دۆشمنین محو ائدیلمهسیندن دانیشیلیر. رۇنیک عابدهلردهده بئله مقاملارا راست گلیریک. «تانری گۆج وئردیگی اۆچون آتام خاقانین قوْشونو قۇرد تک ایمیش، ياغیسی قوْيون تک ایمیش» (کۆلتیگین عابدهسی، شرق طرف، سطر 12). و يا: «تانری يار اوْلدوغو اۆچون ائللینی ائلسیزلشدیرمیش، خاقانلینی خاقانسیزلاشدیرمیش، ياغینی تابع ائلهمیش، دیزلینی چؤکدورموش، باشلینی سجده ائتدیرمیش». اللهدان باشقا هئچ کسده قۆدرت و قۆووتین اوْلماماسی، بۆتون غلبه و مغلوبیتلرین، اۇغور و اۇغورسوزلوقلارین اللهین ایرادهسی ایله اوْلدوغونا ایشاره: «تۆرک اوْغوز بَيلری، خالقی، ائشیدین: اۆستده تانری اَزمهسه، آلتدا يئر دلینمسه، تۆرک خالقینی، ائلینی، قانونونو کیم داغیدار؟» (کۆلتیگین، شرق طرف، 22). قرآندا دا هر بیر خالقین يالنیز اؤز يوْلوندان ساپدیغی حالدا اللهین غضبینه معروض قالماسی، «ظالم قؤومو اللهین دوْغرو يوْلا چکمهمهسی» حاقدا آيه وار.
قرآندا کایناتی، بۆتون اینسانلاری اللهین ياراتدیغی و هر بیر کسین، حتی بیتکینین بئله طالعيینین، يارپاغین دۆشمهسینین بئله اوْنون نظارتی آلتیندا اوْلدوغو دئيیلیر. رۇنیک عابدهلردهده خئيیرین و شرعین تانریدان گلمهسی، بۆتون مسئلهلرده تانريا توکل اینانجینین اوْلدوغونو گؤروروک: «اینسان اؤولادی هامیسی يارانیب کی، گؤي طرفیندن قوْيولموش واختدا اؤلسون» («بیلگه خاقان» عابدهسی). و يا: «کیچیک قارداشیم کۆلتیگین هلاک اوْلدو. دۆشوندوم. گؤرن گؤزوم گؤرمز تک، بیلن بیلیگیم بیلمز تک اوْلدو. اؤزوم دۆشوندوم: «بختی تانری يازار، اینسان اؤولادینین هامیسی اؤلوملو يارانمیش» (کۆلتیگین، شیمال طرف، 10-جۇ سطر). اؤلومدن سوْنراکی حیات، یعنی قیامتده دیریلمهيه اینامین ایزلریده وار دئيیلن عابدهلرده.قرآن داکی «سیزی يارادان اوْدور، اوْ دا دیریلدهجک» فیکری و بۇنون گؤيلرده اوْلماسی يئنه همین کۆلتیگین عابدهسینده بئله ایفاده اوْلونوب: «گؤيلرده دیری ائدیلنهجن...» (کۆلتیگین، جنوب-شرق طرف، جۆمله ياریمچیق قالیب). ائله آدی چکیلن عابدهلرده اوْلان ياد قاریشیقلاری آتیب، يۇخاریداکی اؤرنکلری گؤتورنده، بئله اینانج يارانیر کی، بۇ، بیر تک تانریلیق اینانجیدیر.
تنگریچیلیکدا دا جبر يوْخ، ایراده مسئلهسینین اوْلدوغونو گؤروروک. یعنی تانری خالقا و فرده سئچیم ایرادهسی وئریب، هر کسین حرکت و يا حرکتسیزلیگی، لياقتلی و يا لياقتسیز داورانیشی طالعينین ياخشیدان پیسه و عکسینه ديَیشمهسینه سبب اوْلا بیلر. داها بیر دقته لايیق مقام اوْندان عبارتدیر کی، تۆرک خالقینا خاص بیر کئيفیت وار کی، بۇ گؤی تانری طرفیندن بَيهنیلن بیر کئيفیتدیر و اوْندان واز کئچیلمهسی اوْنون غضبینه سبب اوْلور. بۇ اینانجدا دا قرآن دا اوْلدوغو کیمی، اللهدان باشقا قۆهلردن قوْرخماق بَيهنیلمز کئيفیتدیر. کؤلهلیک تقدیر اوْلونمور: «تابع اوْلدوغوم اۆچون تانری اؤل دئمیش. تۆرک خالقی اؤلدو، مهو اوْلدو» (توْنيوکوک عابدهسی، 1-جی داش، 3-جۆ سطر). يئنه همین عابدهده اوْخويوروق: «تانری يار اوْلدوغو اۆچون «اوْنلار چوْخدور» دئيیب قوْرخمادیق». (توْنيوکوک عابدهسی، 1-جی داش، 40-جێ سطر). بۇنونلا ياناشی همین عابدهلرده سؤز صاحبی کیمی يئر-سۇ، اۇمای و باشقا ایلاههلرینده آدی چکیلیر، عابده يازیلدیغی واخت آرتیق گؤی تانری حاقدا آنتروْپوْموْرفیک تصورلرین مؤحکم اوْلدوغو گؤرونور.
اوْرخوْن-يئنیسئ داشیازمالاری[دَییشدیر]
سوْنرالار گؤی تانری اینانجی باشقا فوْرمادادا اۆزه چێخیب. مشهور رۇس عالیمی پوْتاپوْو آياس خان آدیندا گؤرونن گؤيو تمثیل ائدن بیر وارلیقداندا بحث ائدیر. اوْنون دئدیگینه گؤره قاملاما زامانی آياس خانی «آيلی کۆندو آياس کاغان» - آيلی-گۆنلو آياس خان آدلاندیریرلار. بئله چاغیریش-دۇعالاردان بیرینده دئيیلیر: «آغ پۇلوتتی آغیرقان» - «آغ بۇلودلاری دیگیرلهين». باشقا بیر يئرده ایسه «سحر تئزدن چێخان گۆنش و گئجه ایشیق وئرن آيین» اوْنون قراری و امری ایله «آياس کاغانین يارقیسی» ایله اوْلدوغو دئيیلیر. بۇ، قرآن آيهسی ایله سسلشیر: «گۆنش و آي حساب ایلهدیر» (رحمان، 4). بیر باشقا يئرده اوْنون آيی و گۆنو حرکت ائتدیردیگی دئيیلیر («آيدی-کۆندو يێلیشتیقان»). بئلهلیکله، آياس خان گؤرونن آتمسفرین و ایشیقلی سما جیسیملرینین آغاسی کیمی تصویر اوْلونور. بئله حساب ائدیلیر کی، آياس خان اوْبرازی گؤی تانری حاقدا تصورلرین آلتايلارداکی قالیغیدیر. پوْتاپوْوون بیر فیکرینه ایسه هئچ جۆره حاق قازاندیرمايا بیلمیرسن: «ائله کی قدیم تۆرکلرین دؤولتی اؤز دۆشمنلرینه مغلوب اوْلماغا باشلادی، تانری کۇلتو دا ضعیفلهدی و ایکینجی درجهلی گؤی ایلاههلری مئيدانا چێخماغا باشلادی».
میفوْلوْژی تصورلر[دَییشدیر]
تۆرک میفوْلوْژی قايناقلاریندا تنگریچیلیکدان قالانلار ایسه بئلهدیر. دۆنيانی اوْن يئددی ایلاهه ایداره ائدیر. بۇنلار آشاغیداکیلاردیر: گؤی تانری، يئر-سۇب، اۇمای،ائرلیک، يئر، سۇ، اوْد، گۆنش، آی، اۇلدوز، هاوا، بۇلود، کۆلک، قاسیرغا، شیمشک و ایلدیریم، ياغیش، گؤی قۇرشاغی (مغوللاردا بیر قدر فرقلیدیر، اوْنلار کایناتی 99 ایلاههنین ایداره ائلهدیگینی دۆشونوردولر). گؤي تانرینی عدالتلی، مرحمتلی، باغیشلايان، آمّا يئری گلنده جزا وئرن کیمی تصور ائدیردیلر. اوْنا يالواراندا اللری يۇخاری تۇتار، دیز چؤکوب سجده ائدردیلر. دۇعا ائدردیلر کی، تانری جان ساغلیغی و عاغیل وئرسین، عدالتلی مۆباریزهده اوْنلارا غلبه نصیب ائلهسین. باشقا مسئلهلرده ياردیمی تانریدان ایستهمزدیلر. تانریا کؤمکچیلر قوْشولموشدو و هر ساحهده دۇعانین کوْنکرئت عنوانی واردی.
قدیم تۆرکلر اوْنو دا دۆشونوردولر کی، اینسان اؤزو آکتیو اوْلمالیدیر. چۆنکی تانری اوْنا سايغی ایله ياناشانلارا و چالیشقانلارا ياردیم ائدیر. تانرینین هم ده خاقانلارا تاخت-تاج و عاغیل وئرمهسی اینانجی واردی. «بیلگه خاقان» عابدهسینین اؤزونده بئله تانری ایله ياناشی آلتئرناتیو گۆج منبعلریندن ده ياردیم ایستَندیگی گؤرونور: «آتامین اؤلوموندن سوْنرا تۆرک تانریسینین و تۆرک مقدس يئر-سۇبونون ياردیمی ایله اؤزوم خاقان اوْلدوم». «گؤيده تۆرک تانریسی و تۆرک مقدس يئر-سۇبو دئدیلر: «قوْی تۆرک خالقی اؤلمهسین، محو اوْلماسین. خالق اوْلسون».
«يئر-سۇب» دئدیکده تۆرکلر گؤرونن دۆنيانی دۆشونوردولر و «يئر-سۇب» بعضا وطن آنلامینا دا گلیردی. بئله دۆشونولوردو کی، وطنین اینسان اۆزرینده حقی وار. وطنه خيانتدن اوْنا گؤره چوْخ قوْرخاردیلار. چۆنکی يئر-سۇبون حالاللیغی اوْلمادان اینسانین خوْشبخت اوْلا بیلهجهيینی دۆشونه بیلمیردیلر. بۇ و يا دیگر خالق حاقیندا تانری قرار چێخاراندا ایسه وطندن ده رای سوْروشولماسی هر کسی دقتلی اوْلماغا مجبور ائدیردی. قدیم تۆرکلر يئر-سۇبو قادین اوْلاراق تصور ائدیردیلر. بلکه ده «آنا وطن»، «آنا توْرپاق» ایفادهلری ده اوْ اینانجدان قالیب.
باشقا بیر ایلاهه اوْلاراق ایسه هۇمای قبول ائدیلمیشدی. اوْنو قادین کیمی تصور ائدیردیلر و سانیردیلار کی، بۇ خئیرخواه ایلاهه گؤی تانرینین زوْجهسیدیر. هۇمايین گؤيده ياشادیغی گۆمان ائدیلیردی. حساب ائدیلیردی کی، هۇمای اینسانلارا شعاع ساچیر. بۇ شۆا اینسانین بدنینه داخیل اوْلور و اؤلنهدک اوْرادا قالیر. بۇ، بیر انرژیدیر. قدیم تۆرکلر هۇمايا ائو حئیوانلاریندان قۇربان کسمزدیلر. اوْنون اۆچون ات و سۆد يئمکلری بیشیرردیلر. قدیم تۆرک دؤولتلرینین سقوطو ایله هۇمای ایلاههده ترانسفوْرماسيايا اۇغرادی و ایندی آلتای تۆرکلرینده دوْغان قادینلارین و چاغالارین هامیسی ستاتوسوندا قالیب. دۆشونورلر کی، هۇمای آنا اوْلماسا، پیس رۇحلار گئدیب آنا بطنینده بئله اۇشاغا ضرر وۇرا بیلر.
يئر. قدیم تۆرکلر يئر ایلاههسینیده گؤی تانرینین حیات يوْلداشی سايیردیلار. قدیم تۆرک میفوْلوْژی تصورلرینده (مغوللاردا دا بئلهدیر) اینسانلاری تانرینین يئر ایلاههسی ایله نیکاحینین نتیجهسی کیمی گؤتوروردولر. حساب ائدیردیلر کی، يئر آنا کیمی اینسانی دوْيورور. اؤلنده ایسه اؤز قوجاغینا آلیر. يازدا اکینچیلیک ایلی اؤنجهسی و پايیزدا – محصول يێغیمیندان سوْنرا يئره تشککور ائدردیلر – سۆد، قێمیز و چايی يئره چیلهمکله.
سۇ. قدیم تۆرکلر سۇيو يئرین بؤيوک آبیجیسی سايیردیلار. چۆنکی کئیهانی افسانهيه گؤره، اوّلجه تکجه سۇ وارمیش. «سما اؤردگی» سۇيا باش وۇروب اوْرادان قۇم، گیل و لیل چێخاریب. نتیجهده قۇرو - يئر يارانیر. بۇندان سوْنرا تانری توْرپاقدان کیشی، کیشینین قابیرغاسیندان ایسه قادین يارادیر.
اوْد. اوْ واختکی تۆرکلر اوْدو تانرینین نوهسی، گۆنون اوْغلو حساب ائدیردیلر. يئرده ياشاسادا، اؤلندن سوْنرا تۆستو شکلینده گؤيه گئتمهسی آتا-بابايا دوْغرو حرکت سايیلیردی.
گۆن. تانرینین يئردن اوْلان اوْغلو سايیلیردی. قدیملرده تۆرکلر آراسیندا گۆنشی قارشیلاما مراسیمیده واردی. هۇنلار چادیرین اۆزونو گۆنه طرف قۇراردیلار. قدیم تۆرکلر دۇعا ائدنده اۆزلرینی گۆنه طرف تۇتاردیلار.
آی. گؤی تانرینین يئردن اوْلان قێزی سايیلیردی.
قدیم تۆرکلرده تانریچیلیغین اوْ قدر ده قدیم اوْلمادیغینی دۆشونمک اوْلار. چۆنکی تۆرک میفوْلوْژیسینده ائولی اوْلاراق تکجه گؤی تانریدان سؤز آچیلیر. آمّا قدیم يۇنانلار هله ائرامیزدان 8 -10 عصر اوّل بۆلوغ حددینه چاتمیش بۆتون «الله»لارینی ائولندیرمیش، قۇدالیق علاقهلری قۇرموش، اۆستهلیک، اینسانلارلا دا نیکاح علاقهسینه گیرمهيه «ماجال تاپمیشدیلار».
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Göy Tanrı»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]
- Əski türk mifologiyasında inanclar və kultlar Archived 2015-01-12 at the Wayback Machine.
- The Gods of the Turks (Tengrianism) Archived 2007-05-29 at the Wayback Machine.
- Circle of Tengerism: an organization dedicated to the preservation of Siberian and Mongolian shaman traditions Archived 2006-09-09 at the Wayback Machine.
- Excerpt from Tengrianizm: Religion of Turks and Mongols, by Rafael Bezertinov Archived 2006-01-05 at the Wayback Machine.
- Shamanism (Tengerism) in Mongolia
- Julie Stewart's course in Mongolian shamanism--introduction
- Virtual Temple of Tengri Archived 2010-04-03 at the Wayback Machine.
- Tengri on Mars Archived 2011-06-14 at the Wayback Machine.
- Circle of Tengerism: an organization dedicated to the preservation of Siberian and Mongolian shaman traditions Archived 2006-09-09 at the Wayback Machine.
- Excerpt from Tengrianizm: Religion of Turks and Mongols, by Rafael Bezertinov Archived 2006-01-05 at the Wayback Machine.
- Virtual Temple of Tengri Archived 2010-04-03 at the Wayback Machine.
- Shamanism (Tengerism) in Mongolia
- Julie Stewart's course in Mongolian shamanism--introduction
- Bog je Jedan blog: Avar Tengrism in Croatia Archived 2011-07-08 at the Wayback Machine.
- "Tenri on Mars" by HB Paksoy Archived 2011-06-14 at the Wayback Machine.
- [۱] Archived 2006-08-24 at the Wayback Machine.


text:
۶ ژانویه
۶ ژانویه:
- ۱۸۱۰ - ایستانبول باریش آنلاشماسی ایمضالاندی. باریشا اساساً عثمانلی دؤولتی قیریمی روس ایمپیراتورلوغونا وئردی.
- ۱۸۳۸ - ساموئل مورز تلقرافی تقدیم ائتدی.
- ۱۹۲۶ - آلمانین لوفتهانسا شیرکتی قۇرولدو.
- ۱۹۳۰ - ایستالینین بۇیوروغو ایله شورویده فردی تصرّوفات سیستمی پوْزولدو. عئینی زاماندا «یئنی ایقتیصادی سیاست» دؤورونون سوْنا چاتدیغی دا اعلان اوْلوندو.
- ۱۹۳۵ - تۆرکیهده «میلّیّت» قزئتهسی نشره باشلادی.
- ۱۹۶۷ - ویئتنام ساواشی باشلاندی.
- ۱۹۸۴ - تۆرکیهده والیوتا مۆبادیلهسی سربستلشدیریلدی.
- ۱۹۹۲ - آذربایجان توْرپاقلارینین ایشغالی ایله یارادیلمیش اوْلان «داغلیق قاراباغ جومهوریتی» یارادیلدیغینی اعلان ائتدی.
- ۲۰۰۵ - کامیل علییئفین یاراتدیغی شخصی خالچا موزهسینین آچیلیش مراسیمی کئچیریلدی.


text:
۲۶ سپتامبر
۲۶ سپتامبر: اوروپا دیللر گونو؛ نیظامی گنجوی، آذربایجان شاعیری و موتفکیر آنادان اوْلوب ۱۱۴۱؛ هونقکونق چینین نظارتی آلتینا کئچیر ۱۹۸۴؛
۲۰۰۸ — آذربایجان خانیملارینین ۳-جو کونگرهسی کئچیر یلمیشدیر.
۱۸۱۵ — اوتریش، روسیه و پروس، پاریسده «موقدس ایتیفاق» یارادیرلار.
۱۸۸۷ — توماس ادیسون ایلک فونوقرافی ایختیراع ائدیر.
۱۹۳۲ — تورکیهده تورک دیل کونگرهسی توپلانمیش، ایلک دفعه "دیل بایرامی" قئید ائدیلمیشدیر.
۱۹۴۷ — اینگیلیسده فیلیسطینلیلرله یهودیلرین اؤز گلهجکلری ایله باغلی اؤزلرینین قرار وئرمهلی اوْلدوقلاری بیان ائدیلمیش، فیلیسطینین بوشالدیلماسی قرارا آلینمیشدیر.
۱۹۶۰ — کوبا رهبری فیدل کاسترو بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی جلسهلری تاریخینده ان اوزون نوطقی سؤیلهییر. کومونیست رهبرین چیخیشی ۴ ساعت ۲۹ دقیقه داوام ائدیر.
۱۹۹۲ — آذربایجان، ارمنیستان و روسیه مودافعه ناظیرلری سوچیده «سیلاحلی قوهلری گئری چکمک حاقیندا» پروتوکول ایمضالاییرلار.


text:
باکتری
باکتریلر - تکسلولی میکرو اورقانیزم لردیر. پروکاریوتیک میکرواورقانیزملرین اکثریتینی تشکیل ائدن قروبدور. بؤیوکلوکلری ۰،۱ - ۱۰ µم آراسیندادیر. باکتریلرین دونیا اوزرینده ۳،۵ میلیارد ایلدیر یاشادیقلاری بیلینمکدهدیر. دونیادا ان چوخ یاییلمیش اورقانیزملردیر و یئرنده یاشاییشین داوام ائتمهسی اۆچون بؤیوک اؤنم تشکیل ائتمکددیرلر.
باکتریلرین موختلیفلیگی[دَییشدیر]
بیر قرام توپراقدا تخمیناً ۴۰ میلیون، ۱ میلیلیتر شیرین سودا ده ۱ میلیون قدر باکتری سلولی تاپیلیر. یئرندهکی توپلام باکتری کوتلهسی بوتون مؤوجود بیتکی و حئیوان جمعیندن داها چوخدور[۱]. یاشادیقلاری موحیط شرایطیندن آسلی اولاراق باکتری لر گئنیش موختلیفلیه مالیکدیر. اونلار سلوللرینین فورماسی، تنفوس قیدالانما و دیگر خصوصیتلرینه گؤره ده بیر بیریندن فرقلنیر. قیدالانما تیپلرینه گؤره باکتریلر آوتوتروف و هتروتروف باکتری لرا بؤلونور.
آوتوتروف باکتریلر[دَییشدیر]
آوتوتروف باکتری لر کربون قازینی منیمسهیهرک و کربوندان ایستیفاده ائدرک آلی ماددهلر یاراتماق قابیلیتینه مالیکدیر. غئیری-آلی ماددهلردن عضوی ماددهلر سینتئز ائتمه قابیلیتینه مالیکدیرلر. بونلار اؤزلری ده انرژیدن ایستیفادهسینه گؤره ایکی قروپا، فوتوتروف و شیموتروف باکتری لرا بؤلونور.
فوتوتروف باکتریلر[دَییشدیر]
یاشیل بیتکی کیمی، فوتوسینتز پروسِسینی حیاتا کئچیرهرک اورقانیک بیلشیکلر سینتز ائدیر. اونلار انرژی منبعی کیمی گونش انرژیسیندن ایستیفاده ائدیرلر. بو باکتری لر یاشیل و قیرمیزی باکتری لر، همچینین سیانو باکتری لر عاییددیر. لاکین دیگر فوتوسینتزائدیجی باکتری لردان فرقلی اولاراق، سیانوباکتری لر دوغال چئوره ده اوکسیژن قازی خاریج ائدیر.
شیموتروف باکتری لر[دَییشدیر]
فوتوتروفلار کیمی ، غئیری-عضوی ماددهلردن عضوی ماددهلر سینتز ائدیر (مثلاً، دمیر و کوکورد باکتری لری).
هتروتروف باکتری لر[دَییشدیر]
هتروتروف باکتری لر ده کربونو یالنیز حاضیر اورقانیک بیرلشمهلردن منیمسهییر. باکتری لرین اکثریتی هتروتروف یوللا قیدالانیر. لازیم اولان اورقانیک بیلشیکی خاریجی موحیطدن آلیر. بو سببدن پارازیت و ساپروفیت باکتریلره بؤلونور. پارازیت باکتری لر دیگر جانلیلاردا پارازیتلیک ائدرک اونلارین اورقانیک بیلشیکی ایله قیدالانیر، نتیجهده نوخوشلوق تؤرهدیر. بیتکی، حئیوان و اینسانلاردا خستهلیک تؤرهدن بیر چوخ پارازیت باکتری لرا راست گلینیر. ساپروفیت باکتری لر اورقانیک قالیقلارلا قیدالانیر. ایفراز ائتدیکلری ماددهلرله اؤلموش جانلیلارارین پارچالانماسیندا و چئورومهسی پروسسینده ایشتیراک ائدیر. هتروتروف چورونتو باکتری لری بیتکی و حئیوان قالیقلارینی چورودهرک مینراللاشدیریر. ساپروفیت باکتری لرا قیجقیرما باکتری لری دا عاییددیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ (1998) «Prokaryotes: the unseen majority». Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 95 (12): 6578–83. DOI:10.1073/pnas.95.12.6578. PMID 9618454.


text:
۵ قیریم تاتار تورکو گؤزآلتینا آلیندی
"قیریمداکی روس ایشغالچیلارین قورخوتما و اذیت ائتمه سیاستی داوام ائدیر"
روسیا گوونلیک گوجلری قیریمدا ائولرینه باسقین ائدن ۵ قیریم تاتار تورکونو گؤزآلتینا آلدی.
قیریم دایانیشما پلتفورموندان وئریلهن آچیقلامادا، یئرلی واختلا ساعات ۰۵:۰۰ده ائولرینه باسقین ائدیلهن ۵ قیریم تاتار تورکونون روسیا گوونلیک گوجلری طرفیندن گؤزآلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی.
اوکراینانین خاریجی ایشلر باخانی کؤمکچیسی امینه جپار توئیترده "قیریمداکی روس ایشغالچیلارین قورخوتما و اذیت ائتمه سیاستی داوام ائدیر" دئیه یازدی.
سحر ساعاتلاریندا قیریم تاتارلارینین ائولرینه یئنی بیر باسقین دالغاسی ائدیلدیگینی قید ائدن جپار، ان آز ۵ نفرین ساخلانیلدیغینی ایفاده ائدرک آدلارینین روستم تایروو، جبار بئکیروو، زائور عبداللهیئو، رایف فوضییئف و روستم موراسوو اولدوغونو آچیقلادی.
اوکراینا پرزیدنتی ولادیمیر زلئسکی، روسیا گوونلیک گوجلرینین قیریم تاتار تورکلرینین ائولرینه باسقینلارینا تپکی وئردی.
زلنسکی، توئیترده ائتدیگی آچیقلامادا، روسیانین قیریمدا بیر داها انسان حاقلارینی پوزدوغونو ایفاده ائتدی.
بو سحر قیریم تاتارلارینین ائولرینه باسقین ائدیلدیگینی و بعضی انسانلارین نظارته آلیندیغینی خاطیرلادان زلئسکی، بو قبول ائدیلمز ظلملرین ان قیسا زاماندا دوردورولمالی اولدوغونو و ساخلانیلانلارین سربست بوراخیلمالی اولدوغونو قید ائتدی.
زلنسکی دونیانی بو پوزونتولارا تپکی وئرمهیه چاغیردی.
اوکراینا خاریجی ایشلر باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، ائدیلهن باسقینلارین قیناندیغی و بونون ۲۳ آگوستدا گئچیریلهجک قیریم پلتفورمو ذیروهسی اؤنجهسی "تخریبات" اولدوغو بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی