text:
اینگیلیس پرمیر لیگی
پرمیر لیگ (اینگیلیسجه: Premier League) یوْخسا اینگیلیس پرمیر لیگی، اینگیلیسین ان اۆست فوتبال لیگی دیر. بۇ لیگده هر مؤوسۆم ۲۰ تاخیم یارؽش ائدیللر. پرمیر لیگ ۱۹۹۲–جی ایلده باشلانیب و ان باشاریلی تاخیمی منچستر یونایتد دیر کی ۱۳ شامپیونلیق قازانیب دیر. پرمیر لیگ دۆنیانین ان یاخشی لیگی کیمی تانینیر.
تاریخچهدَییشدیر
کؤکنیدَییشدیر
اینگیلیس فوتبالی ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰-جی ایللرین باشلارینداکی اؤنملی آوروپا باشاریلاریندان سوْنرا، ۱۹۸۰-جی ایللرین سوْنوندا دالاقالدی. یئترسیز استادیوملار و هولیقانلیق آرتدی و ۱۹۸۶دکی هیسل فاجیعهسیندن سوْنرا گلجک بئش ایل بوْیونجا اینگیلیس کولوبلاری آوروپا کوْپالاریندان منع ائدیلدی.[۱] ۱۸۸۸-جی ایلدن بۇیانا اینگیلیس فوتبالینین ان اۆست لیگی اوْلان اینگیلیس بیرینجی فوتبال لیگی، ایتالیانین سری آ و ایسپانیانین لالیگا کیمی ان اۆست بین الخالق لیگلریندن دالا قالدی و بیر چوْخ یۆکسک سویهلی اینگیلیس اوْیونچولاری خاریجه ترانسفئر اوْلدو.[۲]
۱۹۹۰-جی ایللرین باشیندا اینگیلیسدکی دۆشوک وضع، دؤنمگه باشلادی: فیفا دونیا کاپی ۱۹۹۰دا، اینگیلیس میلی فوتبال تیمی یاریم فینالا چیخدی؛ یوفا، اینگیلیس کولوبلارینین آوروپا یاریشلاریندا، ایشتیراکینا بئش ایللیک قاداغانی لغو ائتدی و نتیجهده منچستر یونایتد ۱۹۹۱-جی ایل اوروپا کاپلار کاپینی قازاندی. هیلز بورو فاجیعهسیندن سوْنرا، تیلور حئساباتی، ا ایلین نوْوامبر آییندا نشر اوْلوندو، بورادا اوْتوراجاقلاری اوْلان بۆتون استادیوملارین تشکیلی کیمی یۆکسک تهلوکهسیزلیک ایستانداردلاری داخیل ائدیلدی.[۳]
۱۹۸۰-جی ایللرده اینگیلیسین بؤیوک کولوبلاری تیجاری یؤنتیمه کئچرک کولوب یؤنتیمینه تیجاری قایناق گتیرمگه باشلامیشدی. منچستر یونایتددن مارتین ادواردز، تاتنهامدان دن ایرونیق و آرسنالدان دیوید دین بۇ چئوریلمهنین لیدرلریندن ایدیلر. بو گوجلو کولوبلارا داها چوْخ گوج وئردی. آیریلما تهلوکهسی ایله بیرینجی لیگدکی کولوبلار سس وئرمه گوجونو آرتیرا بیلدیلر. ۱۹۸۶دا تام تلویزیون و ایسپانسرلیک گلیرلرینینین ۵۰٪-نی آلدیلار.[۴] تلویزیوندان گلن گلیرلر داها دا اؤنملی حالا گلدی: فوتبال لیگی اۆچون ۱۹۸۶-جی ایلده ۶٫۳ میلیون £ اۆچون ایکی ایللیک موقاویله ایمضالاندی. آنجاق ۱۹۸۸-جی ایلده ITV ایله ائدیلن آنلاشما ایله بو رقم ۴ ایلده ۴۴ میلیون £'ا یۆکسلدی. آپاریجی کولوبلار بو پولون ۷۵٪-نی آلیبلار.[۵][۶] ۱۹۸۸-جی ایلده آپاریلان دانیشیقلار، اوْن کولوبون تک باشینا "پرمیر لیگ" قورماسی تهلوکهسی آلتیندا کئچیریلدی، لاکین نتیجهده موقاویلهنین آسلان پایینی آلان ان یاخشی کولوبلار قالماغا راضی اوْلدولار.[۵][۷][۸] استادیوملار اینکیشاف ائتدیکجه زیارت و گلیرلر آرتماغا باشلادی. اؤلکهنین ان یاخشی تاخیملاری بۇ ایدمان نؤوعونو یئنیدن مالیهلشدیرمک اۆچون فوتبال لیگینی ترک ائتمگیده دۆشوندولر.[۸]
قورولوش (۱۹۹۰-جی ایللر)دَییشدیر
۱۹۹۰دا لندن ویکند تلویزیونو (LWT) باشقانی، قرئق دایک بیر آخشام یئمگینده اینگیلیسدکی "big five" آدی وئریلن بئش بؤیوک فوتبال کولوبونون (منچستر یونایتد، لیورپول، تاتنهام، اورتون و آرسنال) تمثیلچیلری ایله بیر آرایا گلدی.[۹] گؤرونوشون مقصدی اینگیلیس فوتبال لیگیندن چیخماق اۆچون یوْل آچماق ایدی. دایک، LWT اۆچون یالنیز اؤلکهنین ان بؤیوک کولوبلارینین میللی تلوزیونلاردا گؤرونمسینین و تلویزیون حوقوقلاریندان الده اوْلونان گلیرین داها بؤیوک بیر حیصهسینده ماراقلی اوْلوب اوْلمایاجاقلارینی مۆعینلشدیرمگین داها گلیرلی اوْلاجاغینا اینانیردی.[۱۰] بئش کولوب بۇ تکلیفله راضی لاشدی و بۇنا اویغون حرکت ائتمک قرارینا گلدی. آنجاق فوتبال بیرلیگینین (FA-ین) دستگی اوْلمادان لیگین اعتیبارلی اوْلمایاجاغینی دۆشونوردولر و FA-ین بۇ فیکری قبول ائدیب ائتمدیگینی اؤیرنمک اۆچون آرسنالدان دیوید دین دانیشیقلار آپاردی. آنجاق FA بۇ تکلیفی فوتبال لیگینین مؤوقعینی ضعیفلتمک اۆچون بیر یوْل کیمی گؤردو.[۱۱]
۱۹۹۱ مؤوسۆمونون سوْنوندا عومومیتله اوْیونا داها چوْخ پول گتیرجک یئنی بیر لیگ قورماق تکلیفی وئریلدی. ۱۷ جولای ۱۹۹۱-جی ایلده ان یاخشی کولوبلار طرفیندن ایمضالانان قوروجو اۆیهلر سازیشی، FA پرمیر لیگینین قورولماسی اۆچون لازیم اوْلان اساس پرینسیپلری اوْرتایا قوْیدو.[۱۲] یئنی قورولان بۇ اۆست لیگ، فوتبال فدراسیونوندان و فوتبال لیگیندن تیجاری جهتدن باغیمسیز اوْلاردی و FA پرمیر لیگینین اؤز یاییم و ایسپانسرلیق مۆقاویلهلرینی مۆذاکیره ائتمسینه ایجازه وئریردی. اوْ واخت تقدیم اوْلونان آرقومنت کولوبلارینین آوروپاداکی تاخیملارلا رقابت آپارماسینا ایمکان وئرجک ایدی.[۲] دایک، پرمیر لیگین قورماسیندا اهمیتلی روْل اوْیناسادا دایک و ITV، بیایسکایبینین بئش ایل بوْیونجا ۳۰۴ میلیون £ تکلیفله قازاندیغی یاییم حوقوقلارینی ایتیردی. بیبیسی ایسه "گۆنون ماچی" آدلی پروقرامدا پرمیر لیگده اوْیناندیغی اوْیونلارین قوْللارینی یاییملاما حاققینی آلدی.[۹][۱۰]
۱۹۹۲-جی ایلده بیرینجی لیگ کولوبلاری فوتبال لیگینی کۆتلوی شکیلده ترک ائتدیلر و ۲۷ مئی ۱۹۹۲-جی ایلده FA پرمیر لیگی محدود بیر شیرکت اوْلاراق قورولدو.[۲] بئلهلیکله، اوْ واختا قدر دؤرد لیگ اوْلان ۱۰۴ ایللیک فوتبال لیگی پارچالانمیشدی. پرمیر لیگ واحید لیگ اوْلاراق دوام ائتسهده، فوتبال لیگی اۆچ لیگله دوام ائدجک. تور فوْرمتینده هئچ بیر دییشیکلیک اوْلماسادا، یوخاری لیگدکی تاخیملارین سایی عینی ایدی. پرمیر لیگ ایله یئنی بیرینجی لیگ آراسیندا یۆکسلیش و دۆشمه پروْسسی، اسکی بیرینجی و ایکینجی لیگ آراسیندا عینی فوْرمتده قالدی، اۆچ تاخیم یۆکسلیب و اۆچ تاخیم آلت لیگه دۆشوردو.[۸]
لیگین ایلک مؤوسۆمو ۹۳–۱۹۹۲-جو ایللرده اوْینانیلیب. همین مؤوسۆمده لیگده ۲۲ تاخیم یاریش ائتدیلر. "شفیلد یونایتد" "منچستر یونایتد"ه ۲–۰ حئسابی ایله قالیب گلدیکده برایان دین پرمیر لیگین تاریخده ایلک قوْلونو وۇردو.[۱۳] یئنی قورولان لیگین ایشتیراکچیلاری: آرسنال، استون ویلا، بلکبرن روورز، چلسی، کاونتری سیتی، کریستال پالاس، اورتون، ایپسویچ تاون، لیدز یونایتد، لیورپول، منچستر یونایتد، منچستر سیتی، میدلزبورو، نوریچ سیتی، ناتینقهام فارست، اولدهام اتلتیک، کویینز پارک رنجرز، شفیلد یونایتد، شفیلد ونزدی، ساوتهمپتون، تاتنهام و ویمبلدون ایدی.[۱۴] لوتون تاون، نوتس کانتی و وستهام یونایتد، کئچمیش بیرینجی لیگین ۹۲–۱۹۹۱ مؤوسۆموده آشاغی لیگه دۆشدوکلری اۆچون پرمیر لیگین آچیلیش مؤوسۆمونده یئر آلا بیلمدیلر.[۱۵]
"Top Four" حاکیمیتی (۲۰۰۰-جی ایللر)دَییشدیر
۲۰۰۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا پرمیر لیگده "Top Four" آدلاندیریلان آرسنال، چلسی، لیورپول و منچستر یونایتد تاخیملاری اۆستونلوک تشکیل ائدیردی.[۱۶][۱۷] بۇ اوْن ایل عرضینده اوروپا قهرمانلار لیگینده ایشتیراک ائتمک حوقوقو قازانان لیگین ایلک دؤرد سیرالارینا حاکیم اوْلدولار و ۰۴–۲۰۰۳ ایله ۰۹–۲۰۰۸ آراسیندا ۶ مؤوسۆمون ۵-اینده ایلک دؤرد یئری توتدولار. ۲۰۰۰-جی ایللرده هر مؤوسۆم "Top Four" آوروپا اوْیونچوسو اوْلدولار و کوپالارین سئچمه مرحلهسینده ایشتیراک ائتدیلر. آرسنال ۰۴–۲۰۰۳ مؤوسۆمونو مغلوبیتسیز باشا چاتدیردی. آرسنالین بۇ اوغورو پرمیر لیگ تاریخینده ایلک و تک دیر.[۱۸]
۲۰۰۰-جی ایللرده، "Top Four"دان باشقا یالنیز دؤرد تاخیم قهرمانلار لیگینه قاتیلماق حاققی قازاندیلار؛ لیدز یونایتد (۰۰–۱۹۹۹)، نیوکاسل (۰۲–۲۰۰۱ و ۰۳–۲۰۰۲)، اورتون (۰۵–۲۰۰۴) و تاتنهام (۱۰–۲۰۰۹) – اۆچۆنجۆ سئچمه مرحلهسینده قاتیلان بۇ تاخیملار قهرمانلار لیگینین قروپ مرحلهسینه یۆکسله بیلدیلر. (۰۳–۲۰۰۲ مؤوسۆمونده نیوکاسل تاخیمی ایستیثنا اوْلماقلا).
۲۰۰۸-جی ایلین مئی آییندا کوین کیقان، "Top Four" اۆستونلوگون بؤلونمگی تحدید ائتدیگینی ایفاده ائدرک، " بۇ لیگ دۆنیانین ان داریخدیریجی، لاکین ان بؤیوک لیگلریندن بیری اوْلماق تهلوکهسی آلتیندا دیر" دئدی.[۱۹] بۇنا جاواب اوْلاراق پرمیر لیگین باشقانی ریچارد اسکودامور دئدی: "پرمیر لیگده، یوخاریدا، اورتادا و لا آشاغیدا اوْلماغینیزدان آسیلی اوْلاراق، ماراقلی حالا گتیرجک بیر چوْخ فرقلی موشکول وار دیر".[۲۰]
۲۰۰۵ و ۲۰۱۲-جی ایللر آراسینداکی سککیز قهرمانلار لیگی فینالیندان یئددیسینده پرمیر لیگ تمثیلچیلری وار ایدی و یالنیز "Top Four" کولوبلاری بۇ مرحلهیه چاتدیلار. لیورپول (۲۰۰۵)، منچستر یونایتد (۲۰۰۸) و چلسی (۲۰۱۲) شامپیونلوغا چاتدیلار، آرسنال (۲۰۰۶)، لیورپول (۲۰۰۷)، چلسی (۲۰۰۸) و منچستر یونایتد (۲۰۰۹ و ۲۰۱۱) فینالدا رقیبلرینه بوْیون ایدیلر.[۲۱] لیدز یونایتد "Top Four"دان باشقا اوْلان تاخیملاردان (۰۱–۲۰۰۰) قهرمانلار لیگینده یاری فینالا چیخان تک تاخیم اوْلدو.
"Big Six"'ین اوْرتایا چیخیشی (۲۰۱۰-جی ایللر)دَییشدیر
ایسپانسرلردَییشدیر
شامپیونلاردَییشدیر
تاخیملار مؤوسۆم اساسیندادَییشدیر
کولوبلاردَییشدیر
۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمودَییشدیر
آشاغیداکی ۲۰ کولوب ۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمونده پرمیر لیگده یاریشماقدادیلار :
- فولام، وست برومویچ و شفیلد یونایتد ۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمو اۆچون چمپیونشیپه دۆشدولر و ۲۱–۲۰۲۰ مؤوسۆمو چمپیونشیپده نوریچ سیتی، واتفورد و برنتفورد سیرا ایله شامپیون، ایکینجی و پلی-آف قالیبلری اوْلاراق پرمیر لیگه یۆکسلدیلر.
- برایتون اند هوو آلبیون، ایلک یۆکسلیشیندن بۇ یانا پرمیر لیگده ۵ مؤوسۆم (۳۰ مؤوسۆم آراسیندان) قالان تک کولوب دیر.
- * : پرمیر لیگین قوروجو اۆیهسی
- ° : پرمیر لیگدن هئچ واخت آشاغی دوشمییب
- ^ : فوتبال لیگینین اوْرجینال اوْنایکی تاخیملاریندان بیری
لیگین آماریدَییشدیر
ان چوخ اوْینایانلاردَییشدیر
ان چوْخ گوْل وۇراندَییشدیر
یوخلاما تاریخی: ۲۳ مئی ۲۰۲۱[۲۴]
- بوْلد اوْلان آدلار ایندی پئشهکار اوْلاراق پرمیر لیگده اوْیناییرلار.
ان باشاریلی باشمشقچیدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "1985: English teams banned after Heysel". BBC Archive. BBC. 31 May 1985. Archived from the original on 8 June 2017.
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ A History of The Premier League. Premier League. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-11-18. یوْخلانیلیب2021-09-16.
- ^ The Taylor Report. Football Network. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2006-10-16. یوْخلانیلیب2021-09-16.
- ^ Taylor, Matthew (18 October 2013). The Association Game: A History of British Football. Routledge. p. 342. ISBN 9781317870081.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ Taylor, Matthew (18 October 2013). The Association Game: A History of British Football. Routledge. p. 343. ISBN 9781317870081.
- ^ Crawford, Gerry. Fact Sheet 8: British Football on Television. Centre for the Sociology of Sport, University of Leicester.
- ^ "Super Ten Losing Ground". New Straits Times. 14 July 1988.
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ The History of the Football League. Football League.
- ^ ۹٫۰ ۹٫۱ Conn, David (4 September 2013). "Greg Dyke seems to forget his role in the Premier League's formation". The Guardian.
- ^ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Rodrigues, Jason (2 February 2012). "Premier League football at 20: 1992, the start of a whole new ball game". The Guardian. Archived from the original on 3 January 2019.
- ^ MacInnes, Paul (23 July 2017). "Deceit, determination and Murdoch's millions: how Premier League was born". The Guardian.
- ^ "In the matter of an agreement between the Football Association Premier League Limited and the Football Association Limited and the Football League Limited and their respective member clubs". HM Courts Service. HM Government. 2006. Archived from the original on 27 September 2007.
- ^ Shaw, Phil (17 August 1992). "The Premier Kick-Off: Ferguson's false start". The Independent.
- ^ Final 1992/1993 English Premier Table. Soccerbase. Racing Post. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-05-15. یوْخلانیلیب2021-09-18.
- ^ Lovejoy, Joe (2011). Glory, Goals and Greed: Twenty Years of the Premier League. Vol. 3. The Big Kick-Off. Random House. ISBN 978-1-78057-144-7.
- ^ Northcroft, Jonathan (11 May 2008). "Breaking up the Premier League's Big Four". The Sunday Times.
- ^ "The best of the rest". Soccernet. ESPN. 29 January 2007. Archived from the original on 23 December 2007.
- ^ "Arsenal make history". BBC Sport. British Broadcasting Corporation. 15 May 2004. Archived from the original on 27 March 2009.
- ^ "Power of top four concerns Keegan". BBC Sport. British Broadcasting Corporation. 6 May 2008. Archived from the original on 9 May 2008.
- ^ "Scudamore defends 'boring' League". BBC Sport. British Broadcasting Corporation. 7 May 2008. Archived from the original on 10 May 2008.
- ^ UEFA Champions League - History: Finals by season. UEFA.
- ^ Barclays renews Premier sponsorship. premierleague.com. Premier League (23 October 2009). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-10-25. یوْخلانیلیب2021-09-14.
- ^ Barclays Premier League Statistics. Premier League.
- ^ Premier League player stats. Premier League.


c: text/html

text:
ینس استولتنبرگین صلاحیت مودتی اوزادیلدی
ناتو-نون حاضیرداکی باش کاتیبی ینس استولتنبرگین وظیفه مودتی 2022-جی ایل سپتامبرین 30-دک اوزادیلدی.
ناتو-نون حاضیرداکی باش کاتیبی ینس استولتنبرگین صلاحیت مودتی 2022-جی ایل سپتامبرین 30-دک اوزادیلدی.
بو بارهده قوزیی آتلانتیک اتفاقینین مارسین 28-ده بروکسل-ده یاییلان بیاناتیندا بیلدیریلیر.
ناتو عذره متفیقلر باش کاتیب ینس استولتنبرگین وظیفه مودتی داها ایکی ایل - 2022-جی ایل سپتامبرین 30-دک اوزاتماق بارهده راضیلیغا گلدیلر.
قئید اولونوب کی، متفیقلر باش کاتیبین ناتو-نون آداپتاسیاسی و مودرنلشدیریلمهسی عذره ایشینه دستکلرینی ایفاده ائدیبلر.
ینس استولتنبرگ بو بارهده شخصی تویتر صحیفهسینده یازیب کی، ناتو عذره متفیقلرین منیم صلاحیت مودتیمی 2022-جی ایل سپتامبرین 30-دک اوزاتماسینی اؤزومه شرف بیلیرم. حاضردا جدی تهلوکهسیزلیک مسئلهلریله قارشی-قارشییاییق. بئله بیر زاماندا آلیانسیمیزین گلهجهیه اویغونلاشدیریلماسی اوچون اونون آداپتاسیاسی و مودرنلشدیریلمهسینی بیرلیکده داوام ائتدیرجییک.
خاطیرلاداق کی، 60 یاشلی استولتنبرگ ناتو-یا 2014-جو ایلدن رهبرلیک ائدیر.
ناتو-نون 13-جو باش کاتیبی اولان استولتنبرگ 2000-2001 و 2005 ایله 2013-جو ایللرده نروژ-ده باش ناظیر وظیفهسینده اولوب.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگیندن ایرانا چاغری
"ایرانین اعتراضلاری زوراکیلیقلا یاسدیرماغی عاجیل اولاراق دوردورماسینی و اینترنت ایله سربست بیلگی آخیشینی تامین ائتمهسینی گؤزلهییریک"
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
وطن گزیته سی: "اسرائیل بیلن ینگی باسقیچ " سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان بیلن اسرائیل باش وزیری یایر لاپید اوزارا تیلفون آرقه لی سوزله شدی. اوزارا بویوک ایلچی تعیینلش" قراریگه تماس قیلگن ایردوغان نینگ ینگی بویوک ایلچیلرنینگ تعیینلش توغریسیده تیزده عملی آدیملر آته جکلرینی معلوم قیلدی.
ستار گزیته سی: "تورکیه هرکیم بیلن تماس قوره دیگن بیر اولکه" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور رئیسلیک علاقه باشقرووی، فرانسه نینگ پایتختی پاریسده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کینگشی ریفورمی پروگرامی اویوشتیردی. پروگرامده سوز یوروتگن خلق ارا پولیتیکالر تیکشیروو مرکزی (CeSPİ) تورکیه وکیلی والیریئا جیئانوتتا تورکیه کبی رواجلنگن کوچ نینگ رولینی ینه بیر مرته اویلب کوریشیمیز کیره ک. اولکه نینگ دیپلوماتیک اورنیشی و جغرافی اورنی بیلن تورکیه هرکیم بیلن تماس قوره دیگن بیر اولکه، دیدی.
یینی شفق گزیته سی:" عبدالحمیدخان کیمه سی دستلبکی قازووگه باشله دی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره انرژی و طبیعی منبعلر وزیری فاتح دونمز، تورکیه نینگ تورتینچی بورغولش کیمه سی عبدالحمید خان نینگ شرقی اورته ییر دینگیزیده یورورکلر-1 قدوغیده بورغولش گه باشله گن لیگینی بیلدیردی. بورغولش کیمه سی جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان قتنشگن مراسم آرقه لی 9 اگست کونی ایلک وظیفه جایی بولمیش یوروکلر -1 قدوغی گه قره ب جونه تیلگندی.
حریت گزیته سی: "آلمان مطبوعاتی تورک سیهالرنی مقته دی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره تورکیه نینگ حربی صنایعینی تیکشیریب چیققن آلمان فوکوس انترنیت سایتی قیزیق بیر تیکشیروو نشر قیلدی. خبرده بیراقدار ت ب2 قوراللی هیداوچیسیز هوا واسطه سی اوچون "روسیه دولت باشلیغی ویلادیمیر پوتین قاله ویرسه دنیاده گی مشتریلرگه الهام بیره دی"" دییلدی.
خبرتورک گزیته سی: " مالیزیا ملیکه سی، کپه دوکیاده یشه ماقچی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان نینگ دعوتی گه بناً انقره گه تشریق بیورگن مالیزیا قرالی سلطان عبدالله رایة الدین المصطفی بالله شاه نینگ تورموش اورتاغی ملیکه تونکو عزیزه، کپه دوکیانی کیزدی. کیپه دوکیاگه حیران بولیب قالگن عزیزه "بو جاینی کوریش کوپ خواهلردیم. آلدین هم کیلماقچی ایدیم بیراق فرصت بولمه دی، منه ایندی کیلدیم. قایادن توزیلگن بیر اوی آلیب اوجایده یشه ماقچی من" دیدی.


text:
ویکیپدیا
ویکیپدیا (اینگیلیسجه: Wikipedia)(/ˌwɪkɪˈpiːdiə/ ( ) wik-ih-PEE-dee-ə یادا /ˌwɪki-/ ( ) wik-ee--)، دونیانین بیر چوخ دیللرینده ویکی تکنولوژیسیندن یارارلاناراق کؤنوللو ایشلدنلر طرفیندن یازیلان و اینترنتده آزاد شکیلده یاییملانان بیلیکلیک. یاراندیغی دؤوردن، یعنی ۲۰۰۱-جی ایلین اوّللریندن ویکیپدیانین ایشلدنلری و مقاله ساییسی دورمادان آرتیر، بیلیکلیک هر کئچن گون داها آرتیق آدلیملیق قازانیر.
تاریخدَییشدیر
نۇپدیادَییشدیر
ویکیپدیا باشلامازدان قاباق موختلیف همکارلیقلار آنلاین بیلیکلیکلره گوره جهد ائدیلدی، اما محدود مووفقیت قازادنی.[۳] ویکیپدیا، نۇپدیا اوچون بیر تاماملاییجی (موکمیل) پروژه کیمی باشلادی. پولسوز آنلاین اینگیلیس دیلی بیلیکلیک پروژهسی، مقالهلری تجروبهلیلر طرفبندن یازیلمیش و رسمی پروسئسده نظردن کئچیریلمیشدیر.[۴] بو، ۹ مارس ۲۰۰۰-جی ایلده وب پورتال شیرکتی اولان بومیس-ین مالیکییتینده یارادیلمیشدیر. اونون اساس شخصلری بومیس-ین باش دایرکتوری جیمی ویلز و لری سنقر ایدی کی نۇپدیا و داها سونرا ویکیپدیا اوچون باش دییشدیریجی اولدولار.[۱][۵]
باشلاما و بویومهدَییشدیر
wikipedia.com (سونرادان wikipedia.org سایتینا یونلندیریلجک) و wikipedia.org دومئینلری ترتیبیله ۱۲ ژانویه ۲۰۰۱-جی[۶] و ۱۳ ژانویه ۲۰۰۱-جی[۷] ایلده قیدیاتا آلیندی و ویکیپدیا ۲۰۰۱-جی ایل ژانویه ۱۵-ده www.wikipedia.com سایتیندا واحید اینگیلیسدیلی نوسخهسی ایستیفادهیه وئریلمیش[۴] و سنقر طرفیندن نوپدیانین نامه لیستینده اعلان ائدیلمیشدی.[۸] اونون آیریلماز «طرفسیزلیک باخیش»[۹] سیاستی ایلک بیر نئچه آیدا تدوینلشدیریلدی. عکس حالدا، اولجه نیسبتا آز قایدالار وار ایدی و او، نوپدیا-دان آسیلی اولمایاراق فعالیت گوستریردی.[۸] بومیس اولجه بونو منفعت اوچون بیر ایش کیمی نظرده توتموشدو.[۱۰]
پروژهنین تاریخی ۱۹۹۹-جۇ ایلدن باشلاییر. پروژهنین باش رداکتوْرو، تشکیلاتچیسی لاری سانگر (Larri Senger) و بوْمیس (Bomis) کوْمپانییاسینین ایجراچی دیرکتوْرو، لاییحهنی مالیهلشدیرن جیمی اۇلس (Jimmy Wales) ویکی تکنوْلوْژیسی اساسیندا آنلاین بیلیکلیک یاراتماق قرارینا گلهرک اوْنو نۇپدیا (NuPedia.com) آدلاندیردیلار.[۱]
نۇپدیا ویرچوال بیلیکلیگی (مجازی بیلیکلیگی)، ۲۰۰۰-جی ایلین مارس آییندان فعالیته باشلادی. اینگیلیس دیلینده یارادیلمیش بۇ بیلیکلیگی ویکی-سایت حساب ائتمک اوْلمازدی. اوْنون اساسینی عالیم و مۆتخصيصلر طرفیندن مقالهلرین دقیق یوْخلانماسی تشکیل ائدیردی. نۇپدیادا مقالهلرین داخیل اوْلونماسی پروْسهسی چوْخ لنگ گئتدیگیندن اوْنون باغلانماسی حاقیندا قرار قبول ائدیلدی و ۲۰۰۳-جۆ ایلین سنتیابر آییندا باغلاندی. نۇپدیا بیلیکلیگی باغلانارکن اوْرادا ۲۴ تاماملانمیش، ۷۴ یوْخلاما پروْسهسینده اوْلان مقاله وار ایدی.
نۇپدیا بیلیکلیگی اساسیندا یارائدیلمیش ویکیپدیا آچیق بیلیکلیگی ۲۰۰۱-جی ایلین ۱۵ ژانویه تاریخینده اینترنتده فعالیت گؤسترمگه باشلاییر. نۇپدیادان فرقلی اوْلاراق ویکیپدیادا مقالهلر کؤنوللو اینترنت ایستیفادهچیلری طرفیندن یوْخلانیلیر، بۇ ایسه بیلیکلیگین چوْخ سورعتله زنگینلشمهسینه سبب اوْلموشدور. بیلیکلیگین آدی اینگیلیس تکنیکی ترمینی اوْلان "wiki" (سایتین فعالیتینین اساسینی تشکیل ائدن تکنوْلوْژی؛ سؤز اؤزو هاوای دیلینده "تئز" دئمکدیر) و "encyclopedia" (بیلیکلیک) سؤزلریندن یارانیب.
نوتلاردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Sidener, Jonathan (December 6, 2004). "Everyone's Encyclopedia". U-T San Diego. Archived from the original on October 11, 2007. Retrieved October 15, 2006.
- ^ Chapman, Roger (September 6, 2011). Top 40 Website Programming Languages.
- ^ The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed?.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ (2016) «Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges». International Journal of e-Collaboration 12 (2): 1–8. DOI:10.4018/IJeC.2016040101. ISSN 1548-3681.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Meyersوارد نشدهاست
- ^ WHOIS domain registration information results for wikipedia.com from Network Solutions (September 27, 2007).
- ^ WHOIS domain registration information results for wikipedia.org from Network Solutions (September 27, 2007).
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
SangerMemoirوارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
NPOVوارد نشدهاست
- ^ Finkelstein, Seth (September 25, 2008). "Read me first: Wikipedia isn't about human potential, whatever Wales says". The Guardian. London.
- ^ Wikipedia Statistics (English).
- ^ Wikistats - Statistics For Wikimedia Projects. Wikimedia Foundation.
خاریجی لینکلردَییشدیر
- رسمی وبسایت – نئچه دیللی پورتال (بوتون دیل نوسخهلرینه لینک وار) (wikipedia.com هله بورایا یونلاندیریلیر)
- ویکیپدیا Curlie دا
- ویکیپدیا گوره، سئچیلمیش خبرلر و تفسیرلر قاردینن ده
- Wikipedia topic page at نیویورک تایمز
- Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia
- ویکیپدیا توئیتر ده


text:
قادین دوشمنلیگی
قادین دوشمنلیگی (اینگیلیسجه:Misogyny) قادینلارا قارشی دویولان سویوقلوق، بَینمهمک و یا شیشیردیلمیش دوشمنچیلیکدیر. اینگیلیس دیلینده کی "Misogyny" تئرمینی یونانجا قادین (gyne) و نیفرت (misein) سؤزلریندن عمله گلیب.[۱]
قادینا قارشی جینسیتچیلیکله موقاییسه ائدیلدیکده، قادین دوشمنلیگی عومومیتله کیشیلرده، ائلجه ده بعضی قادینلارین بونا دایر باخیشلاریندا گؤرولور.
فمینیست نظریه ده قادین دوشمنلیگی عیرقچیلیک و یا آنتی یهودییه بنزر سیاسی ایدئولوژی کیمی باخیلیر، بورادا کیشیلرین قادینلاری ایکینجی پلانا قویدوغو دوشونولور.
پسیکی پوزغونلوقدان قایناقلانا بیلدیگی کیمی، چوخ واخت فردین اوشاقلیق تجروبهلری، خوصوصاً ده آنا و آتا ایله علاقهلی اولانلاریندان قایناقلانیر. هم کیشیلرده، هم ده قادینلاردا گؤرونه بیلر. اودیپ کومپلکسی دؤورونده یاشایان اوشاقلارا والیدئینلرین یانلیش موناسیبتی، گؤستردیکلری یانلیش داورانیش بئله بیر وضعیته سبب اولا بیلر.
بعضی آتالارین قیزلارینا قارشی خورگؤرمه و آلچالدیجی، داورانیشلاری، اوغلونون قیزدان اوستون توتولماسی بئله موناسیبته سبب اولان عامیللردندیر. قادین دوشمنلیگی بعضاً او قدر ایفراط درجهده اولا بیلر کی، بوتون قادین اوبیئکتلرینه دوشمن کیمی باخیلیر.
مثلا، آنانین اوشاغی آختا ائلهمه یولو ایله قورخوتماسی قادینلارا قارشی بئله دوشمنچیلییه سبب اولا بیلر. (اودیپ کومپلکسی نین منفی طرفی)


text:
اورهک دؤیونتولری
علیرضا ذیحق
چیچکلری ماشینین اوستوندن قوپارداراق، اؤز سرنیویشتینی دوشونوردی کی اونو ن توی دویونی ایله ایلگیلیایدی. بیر زامانلار اورهیی باشقا بیر هاوالاردا گزیردی و ائولیلیکله عشقدن قاچیردی. موسیقی اؤیرهنمک اوچون باشقا بیر اؤلکهدن باش آچمیشدی و اؤزونو آزاد حیس ائدیردی. ایللر چکدی کی ائده بیلدی موسیقینی عالی مکتبلرده بیتیرسین و اؤز آرزوسونا چاتسین. امما یالنیز ایدی. خزان وورموش بیر یاپراق کیمی. سورعتله کئچن عؤمرو دوشونوردی. یارادیجیلیق و هونر ساحهسینده چالیشماق، اونون حیاتینا رنگ سپسهده قلبی یاپ یالنیزایدی. سینما فیلملرینده اولان عشقلره موزیک یازسادا، اؤزو عشقی هئچ تجروبه ائتمهمیشدی.
کیمسه یوخ ایدی کی عشقی اونون یادینا سالا و صاباحلاری گؤزونده ایشیقلانا. صنعتچی بیری اولورسادا، عشقی تکجه موزیک ایدی و بیر قادینین ایستهدییی دویغولاردان اوزاق دوشموشدی. آنالیق دویغوسو و سئوگی دولو باخیشلار کی کؤنولدن قوپموش اولا، اونون حیاتی ایله غریبه ایدی. یاشلاندیقجا عشق داها بیلهسینه چتین گلیردی و عاشیق اولماق اونا بیر رویا کیمی ایدی. نظرینه گلیردی کی عشق اوندان قاچاراق بختی ده خوشبختلیکدن قاچیری. حیس ائدیردی قوجالیری وبیرگون بو ایشلره چوخ گئج اولاجاقدی. تاکی بیرگون بیری اونون یاشامینا گیردی. سینمادا مونتاژ یاپیردی و ایشلری اوزره گاهدان بیر بیرلری ایله گؤروشوردولر. بو گؤروشلردن بیر عشق دوغولوردی و اینانیلماسی چتین اولسادا، او آیاغینی قاباغا قویوب بیلهسینه ائلچی دوردی. آمما قادین دئدی:
– سن موسیقییه عاشیق اولوبسان منه یوخ !
و اودا جوابدا دئدی:
– عشق بیر نور دی کی چیلیر ، و اوندا کی چیلهدی ایشیقلیقی هر مرزی کئچیر. سن ایله موسیقینی بیر بیریزدن آییرماق اولماز. دنیز و آدا کیمی هممهشه یان- یاناسیز.
دئدی :
– بو عشق دن حذر قیل. بیرینین دالیجا گز کی فاصیلهلر چوخ اوزاق دئیییللر.
و او دئدی:
– زمانین فاصیلهسین دولدورماق اولار، آمما قلبلرین فاصیلهسین یوخ. اگر کؤنلون عاشیقدیر، فاصیلهنی هئچ دوشونمه! من بؤیویم سن کیچیک دییه بیر شئی یوخ .”
اورهیینین پیچیلتیلارینا قولاق آساراق ایستیردی کی ایلک دفعه اولورسا دا عشقه اینانا. حیاتیدا سینما کیمی سانمالی ایدی و گؤزلهنیلمز ایشلره گرهک حیاتیندا یئر وئرهردی. بو اوزدن ایسه قلبینین سسلرینه قولاغ آسیب عقد سوفراسیندا اوتورماغا قرار وئردی. ایللراونلاری بیر- بیریندن آییرمادی وآییرادا بیلمز. بیر عشق اودونان قلبلری دولودی کی یاشامی مشترک دوشونجه و دویغولارلا آلاولاندیریرلار.
گول- چیچکلری توی ماشینینین اوستوندن قوپارداراق، حیاتی بیر سینما پردهسی کیمی گؤزونون قاباغیندان کئچیب دئدی:
– عسقه اینانماق آساندیر. اصل اودورکی آدام، هردن گرهک فیلملره ده اینانا .


text:
ایران: قاتقی وئرمهیه حاضریق
ایرانین خاریجی ایشلر باخانی حسین امیرعبداللهیان و اوکراینالی قونومداشی دمیترو کولئبا آراسیندا تلفندا دانیشدی
ایرانین خاریجی ایشلر باخانی حسین امیرعبداللهیان، قارا دنیزده قورولاجاق گوونلی تاخیل دالانی آنلاشماسینا قاتقی وئرمهیه حاضر اولدوقلارینی بیلدیردی.
ایران خاریجی ایشلر باخانلیغیندان وئریلن بیلگییه گؤره، حسین امیرعبداللهیان و اوکراینالی قونومداشی دمیترو کولئبا آراسیندا تلفن دانیشیغی اولدو.
تلفن دانیشماسیندا، ایکیلی ایلیشکیلر و اولوسلارآراسی پروسهلرین موذاکیر ائدیلدیگی بیلدیریلیر.
۲۹ ژوئنده ایران حمهورباشقانی ابراهیم رئیسی ایله روسیا درولت باشقانی ولادیمیر پوتین آراسیندا باش توتان گؤروشمهیه ایشاره ائدن عبداللهیان، اؤلکهسینین اوکرایناداکی ساواشا قارشی اولان توتومونو بیر داها تکرارلادیغینی بیلدیردی.
ایران و اوکراینا آراسیندا ایلیشکیلرین همیشه دوستلوق، سایغی، قارشیلیقلی چیخارلار و امکداشلیق چرچیوهسینده داوام ائتدیریلدیگینی بیلدیرهن عبداللهیان:
"بیز قارا دنیزده تاخیل دهلیزینین آچیلماسی ایله باغلی آنلاشمایا قاتقی وئرمهیه حاضیریق" دئدی.
اوکراینانین خاریجی ایشلر باخانی دمیترو کولئبا ایسه، اکینچیلیک و تاخیل مسئلهسی داخیل اولماقلا ایکیلی ایلیشکیلری اینکیشاف ائتدیرمهیه حاضیر اولدوقلارینی سؤیلهدی. دمیترو کولئبا تهران و کیئو آراسیندا مثبت ایلیشکیلرین گلیشدیریلمهسی اوچون دیالوگون داوام ائتدیریلمهسینین اؤنمینی وورغولادی.
دونیانین ان بؤیوک تاخیل اۆرهتیچیسی اولان روسیا و اوکراینا آراسینداکی ساواشین ارزاق بحرانینا چئوریلمهسینین قارشیسینی آلماق اوچون بیرلشمیش میللتلر، روسیا، اوکراینا و تورکیهنین ایشتیراکی ایله بؤلگهدهکی میلیونلارجا تون تاخیلین دونیا بازارینا چیخاریلماسی پلانلاشدیریلیر. پروژه مرحلهسیندهکی پلانا اساساً، تاخیل محصوللاری قارا دنیز اوزریندن دونیا بازارلارینا چیخاریلاجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب
سوریه-نین قوزیی ینده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینه هوجوم ائتمهیه حاضیرلاشدیقلاری معین ائدیلن بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.
ایران-دا داوام ائدن اعتراض لار داوام ائدیر
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان نوماییشلر 16 گونور داوام ائدیر.
تهراندا پلیس اونیوئرسیته اؤیرنجیلرینه موداخیله ائتدی
گؤستریچیلرین رژیم علیهینه شعارلار سسلهندیرمهسیندن سونرا اونیوئرسیتهنی قوشادان گوونلیک گوجلری قالابالیغا گؤزیاشاردیجی گازلا موداخیله ائتدی


text:
معاصیر دونیا سیاستینده کیپر (قبرس) پروبلئمی
آذربایجان میللی علملر اکادئمیاسینین شرق شوناسلیق
اینستیتونون علمی آراشدیریجیسی (دکترانت) سبحان طالیبلی
معاصیر دونیا سیاستینده حل اولونمامیش پروبلئملریندن بیری ده کیپر مسئله سیدیر. 20- نجی یوزیللیگین یاشیدی اولان بو پروبلئم یونانیستانین «ائنوسیسEnosis-» سیاستی نین اعلان ائتدیگی واختدان باشلانیر.
یاخین شرق و آوروپا آراسیندا استراتئژی تیجارت باخیمیندان کؤرپو رولوندا چیخیش ائدن شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی تورکیه دن 70 کیلومتر، سورییادان 132 کیلومتر، میصیردن 370 کیلومتر، یونانیستان ساحیلریندن ایسه 700 کیلومتر اوزاقلیقدا یئرلشیر. گیرینتیلی- چیخینتیلی خصوصیتلرینه گؤره 782 کیلومترلیک ساحیل اوزونلوغونا مالیک آدا 350 شیمال پاراللئلی و 350 شرق مئریدیانی اوزرینده یئرلشیر. آدا شیمالدا کورماکیتی یاریماداسیندان باشلایاراق کارپات یاریماداسینا قدر اوزانان و ان یوکسک زیروه لری 1000 متری آشان گیرنه- کارپات داغلاری، جنوبدا ایسه ترودوس داغلاری و بونلارین آراسیندا 100 کیلومتر اوزونلوغوندا، 10-15 گئنیشلیگینده بیر آلچاق ساحه دن عیبارتدیر. آدانین شرقده و قربده کی بورونلاری اولان آندرئاس و درئپانا آراسیندا مصافه 227 کیلومتر، جنوب و شیمال بورونلاری اولان گاتا و کورماکیتی آراسینداکی مصافه ایسه 97 کیلومتردیر.
تورک دیلینده کیبریس، عرب دیلینده کوبروس (کوبپوش)، غرب دیللرینده «جیپروس»، «جیپرئ»، «گیپروس» و «جیپرئن» آدلاندیریلان آدا میصیر و هئت منبعلرینده «الاشیا» (الاسیا)، سونرادان میصیر منبعلرینده «اسی»، آسسور منبعلرینده «یانتاما» و یا «یا» کیمی ایشلنمیشدیر. کیپر آدینی ایلک دفعه هومئر ایشلتمیشدیر. بوندان علاوه، آدادا چوخلو میس یاتاقلاری اولدوغونا گؤره، لاتینجا «جوپروم»، هاواسی گؤزه ل اولدوغونا گؤره «ائریا»، داغلیق اراضی اولدوغونا گؤره «کئراشیتسی» و س. آدلانلدیریلمیشدیر.
رئلیئفی نین خصوصیتلری آنادولونون رئلیئفینه یاخیندیر. ایقلیم باخیمیندان دا آنادولویا اوخشارلیغی وار. آرالیق دنیزینه خاص ایقلیم تیپیی مؤوجوددور. یایی ایستی، قیشی ایسه ایلیق و یاغیشلی اولور.
آدانین اهالیسی اساساً یونان اصیللی روملاردان و تورکلردن عیبارتدیر. حاضیردا کیپرده 1 میلیونا قدر اهالی یاشاییر، اونون 80 فاییزی روملار، 20 فاییزی ایسه تورکلردیر. لاکین آدانین تورک اهالیسی نین سایی بیله رکدن روم ایداره چیلیگی طرفیندن گیزله دیلمیش، حقیقتی عکس ائتدیرمه یه رقملر وئریلمیشدیر. دؤولت دیلی تورک دیلی، پول واحیدی ایسه تورک لیره سیدیر.
سیجیلییا و ساردانییادان سونرا آرالیق دنیزینده اوچونجو بؤیوک آدا اولان کیپر آداسی هر ایکی طرفدن آغ دنیزین گؤی سولارییلا احاطه له نیب. شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی 4 اساس یاشاییش مرکزینه – لئفکوشا، قاضی ماغوسا، گیرنه و گؤزه ل یوردا بؤلونوب. آدا 1571-جی ایلده عوثمانلی دؤولتی طرفیندن فتح ائدیلدی و قیبریس ایمپئراتورلوغون بیر پارچاسی اولدو. 1878-جی ایله دک عوثمانلی ایمپئراتورلوغونون ایداره سی آلتیندا اولموشدور. بو دؤور عرضینده آنادولو یوردلاریندان خیلی سایدا تورکلر کیپره کؤچه رک اورادا مسکونلاشمیش، نسیللر آرتیرمیشدیر. عوثمانلی دؤولتی 1878-جی الده آانی انگیتره یه ایجاه ی وئریر. 1918-جی ایلده یونانلار اورتودوکس طرفیندن دستکلنن «ائنوسیس» (قیبریسین یونانیستانا بیرلشدیریلمه سی) حرکاتینا باشلاییرلار. لوزاننا مقاویله سیندن (1925) سونرا قیبریس بریتانییا ایمپئراتورلوغونون بیر پارچاسی اولور.
اورتودوکس کیلسه سی ائنوسیس کامپانییاسینی گئنیشلندیرمه یه باشلادی. اصلینده قیبریسلی یونان اهالی ائتنیک باخیمیندین قطعیاً یونان دئییل. سادجه اولاراق اونلاری دیل باخیمیندان یونان حساب ائتمک اولار. معاصیر یونانیستان ایله قیبریس آداسی آراسیندا یگانه علاقه بوتون دؤورلرده اورتودوکس کیلسه سی واسیطه سیله اولوب. بوندان باشقا، ائنوسیس فیکری نین ائتنیک کؤکلریندن باشقا سببلری ده واردیر.
عوثمانلی حؤکمدارلیغی آلتیندا اورتودوکس روحانی صینفی اؤزو اوچون ساغلام بیر یئر الده ائتدی و باش یئپیسکوپ دینی بیر فیقوردان داها چوخ سیاسی لیدئرلیک میسسییاسینی یئرینه یئتیرمه یه باشلادی. عوثمانلی نسلیندن اولان قیبریسلی تورکلر هر زامان قطعیتله «ائنوسیس» ایدئیاسینا قارشی چیخمیشلار. چونکی بو اونلار اوچون ساده جه ایشغالچی بیر دؤولتین – اینگیلتره نین، دیگر بیر ایشغالچی دؤولتله، یئنی یونانیستانلا عوضلنمه سی دئمک ایدی. بئله بیر وضعیت قیبریسلی تورکلرین گله جگینی سؤال آلتینا آلیردی. بئله اولان تقدیرده قیبریس تورکلری تورکیه دن کؤمک ایسته مه یه مجبور اولدولار. بوتون باش وئرن تهلوکه لی اولایلار تورکیه نین حادیثه لره موداخیله سینی واجیب ائتدی.
تورکلرین کوتلوی شکیلده سویقیریما معروض قویان قیبریسلی مباریزلرین میللی تشکیلاتی (EOKA) پولکوونیک قریواسین رهبرلیگی آلتیندا 1953-جو ایلده یارادیلدی. تشکیلاتین سیلاحلی فعالیتی بیرباشا اینگیلیسلره قارشی دئییل، عئینی زاماندا قیبریسین تورک ایجماعسینا و حتّی اونلارلا اوخشار فیکیرلرین داشیییجیلاری اولمایان یونانلارا قارشی یؤنلمیشدی. تورکلر ایسه اینگیلیسلرین فعالیتسیزلیگینی گؤروب اؤزلرینی مودافیعه ائتمک مقصدیله 1956 – جی ایل آوقوستون 1-ده «کیپر تورک مقاویمت تشکیلاتینی قوردولار». 1959-جو ایلده قیبریس تورک ایجماعسینی قوروماق اوچون تورکیه نین ده قوشولدوغو سوریخ مقاویله سی حاضیرلاندی و 1960-جی ایلده لوندوندا ایمضالاندی. موقاویله ده موستقیللیگین شرطلری ده معینلشمیشدی. مقاویله یه گؤره، یونانجا دانیشان ایجماعنین تامامیله «ائنوسیس» فیکریندن داشینماسی لازیم ایدی. سازیش آدانین بؤلونمه سینی و باشقا اؤلکه یه بیرلشدیریلمه سینی قاداغان ائدیر، دینی، مدنیتی و دیلی فرقلی اولان ایکی ایجماعیا سیاسی و آدمینیستراتیو صلاحیتلر نظرده توتوردو.
1960-جی ایلده قیبریس رئسپوبلیکاسی نین یارادیلماسی، پرئزیدئنتی یونان، ویتسئ- پرئزیدئنتی تورک و 35-ی یونان، 15-ی تورک اولماقلا 50 نفرلیک پارلامئنتدن عیبارت دؤولت قورولمالی ایدی. هر ایجماع پارلامئنته اؤز نماینده لرینی سئچه جکدی. قیبریسین تورک ایجماعسینا اوچ ناظیرلیک حواله اولونموشدو: مودافیعه، صحییه و کند تصروفاتی ناظیرلیکلری. قیبریس رئسپوبلیکاسی اینگیلتره، یونانیستان و تورکیه نین ضمانتی و مودافیعه سی آلتیندا اولاجاقدی.
کونستیتوسییایا اساساً یارادیلمیش ماکاریوس حؤکومتی چوخ کئچمه دن کونستیتوسییانین دفن ائدیلدیگینی بیان ائده رک 1963-جو ایل دئکابرین 21-دن اعتیباراً کیپرین تورکلر اوزرینه آچیق هوجوملارینی تشکیل ائتمه یه باشلادی. مقصد کیپر آداسی نین یونانیستانا زورلا ائنوسیسینی حیاتا کئچیرمکدن عیبارت ایدی.
کیپر آداسیندا وضعیت او درجه ده گرگینلشمیشدی کی، بین الخالق میللتلر تشکیلاتی تهلوکه سیزلیک شوراسی نین فؤوق العاده سئسسییاسی 1964-جو ایل مارتین 4-ده 186 سایلی قطعنامه ایله کیپرده صلحو تأمین ائتمک اوچون بین الخالق میللتلر تشکیلاتی سیلاحلی قووه لری نین یارادیلماسی و همین قووه لرین یونان و تورک ایجماعلاری آراسیندا یئرلشدیریلمه سینه قرار وئردی. لاکین یونانیستانین گیزلی یوللارلا اورایا گتیردیگی 20 مین نفردن یوخاری حربی قووه تورک ایجماعسی نین اولجه آیری-آیری آنکلاولارا، داها سونرا ایسه آدانین جمعی اوچ فایزینی تشکیل ائدن حیصه یه پناه ائتمه یه وادار ائتدی. تورک دیپلوماتلاری نین خریستیان هم رأیلیگی قارشیسیندا سسی و اعتیراضلاری دئمک اولار کی، ائشیدیلمز اولموشدو.
قیبریس موقتی تورک یؤنتیمی مجلیسی 1970-جی ایل اییونون 18-ده فعالیته باشلادی. مجلیسین نیظامنامه سینین 1-جی ماده سینه گؤره، «16 آوگوست 1960-جی ایل کونستیتوسییاسی نین بوتون ماده لری حیاتا کئچمه یینجه، تورک بؤلگه لرینده یاشایان تورکلر، موقتی تورک یؤنتیمینه باغلانیردی». نیظامنامه 3 اساس حیصه دن: قانون وئریجی، ایجرا ائدیجی و محکمه ایشلری اوزره ماده لردن عیبارت ایدی. مجلیسین ایش فعالیتی 2-4-جو ماده لرده تثبیت ائدیلیردی. تشکیل اولونان ایجرا ائدیجی اورگان («یوروتمه قورومو») «1960-جی ایل کونستیتوسییاسی نین 46-جی ماده سینده نظرده توتولان 3 ناظیر (داخیلی و خاریجی ایشلر اوزره ناظیر، کند تصروفاتی ناظیری، صحییه ناظیری» و داها آرتیق 6 ناظیردن مئیدانا گلیردی». داها سونرا ایجرا ائدیجی اورگانین حقوقلاری و وظیفه لری (ماده 9-13، 15)، تورکیه ایله موناسیبتلر، محکمه حاکیمیتی ایله ماده لر وئریلیردی. سونونجو ماده بیر داها 1960-جی ایل کونستیتوتوسییاسی تام حیاتا کئچیرمه یینجه، آدی چکیلن 19 ماده نین قووه ده قالاجاغینی تثبیت ائدیردی.
1970-جی ایل اییولون 18-ده کئچیریلن مجلیسین ایلک ایجلاسیندا نجدت اونئل – صدر، فاضیل کیچیک – باشقان، رائوف دئنکتاش – باشقان یاردیمچیسی سئچیلدیلر.
1971- جی ایل آپرئلین 21-ده «موقتی» سؤزو گؤتوروله رک و 1974-جو ایل اوکتیابرین 1-دک «قیبریس تورک یؤنتیمی مجلیسی» آدی آلتیندا یاشایان پارلامئنت 1974-جو ایل حرکاتی نین دوغورموش اولدوغو یئنی شراییطده «موختار قیبریس تورک یؤنتیمی مجلیسی» اولاراق فعالیتینی داوام ائتدیردی. 1975-جی ایلده فئورالین 13-ده کیپر تورک فئدرال دؤولتی اعلان ائدیلدی. حادیثه لرین بو جور گئدیشی روملارین دا معین گذشتلر ائتمه سینه گتیریب چیخارتدی. روملارلا تورکلر آراسیندا 1975-جی ایلین 28 آپرئل-3مای، 5-7 اییون و 31 اییول- 5 آوقوست تاریخلرینده ویانادا آپاریلان دانیشیقلار نتیجه سینده جنوبی کیپرده کی تورکلرین شیمالا، شیمالی کیپرده کی روملارین دا جنوبا کؤچورولمه سی مسئله سینده راضیلیق الده ائدیلدی و سئنتیابیر 8-10 آراسیندا موبادیله حیاتا کئچیریلدی. بئله لیکله، آدا ایکی میللتدن عیبارت 2 دؤولته بؤلوندو.
کیپر حادیثه لری نین دؤنوش نؤقطه سی یونانیستاندا باش وئرمیش 15 اییول 1974-جو ایل حربی چئوریلیشی ایله باغلیدیر. حربی خونتانین یونانیستاندا حاکیمیتی اله کئچیرمه سی نتیجه سینده ماکاریوسون کیپر یونان حؤکومتی آدادان قووولدو، پرئزیدئنت سامسون باشدا اولماقلا یئنی کیپر حؤکومتی یارادیلدی. کیپرین ائنوسیسی ائلان ائدیلدی.
1974-جو ایل اییولون 19-دا ماکاریوسون نیو- یورکدا بین الخالق میللتلر تشکیلاتی تهلوکه سیزلیک شوراسینا موراجیعتیندن سونرا تورکیه نین 14 ویلایتینده سفربرلیک اعلان ائدیلدی. اییولون 20-ده بولند ائجئویت تورکیه حربی هاوا قووه لری و دونانماسی تورک قوشون حیصه لرینی آدانین شیمالینا چیخارتدی. تورک قوشونلاری نین آپاردیغی اوغورلو عملیات نتیجه سینده آدادا یونانلارین زوراکیلیغینا سون قویولدو، آدانین 37 فایزه قدری ائنوسیسی حیاتا کئچیرمگی قارشیسینا مقصد قویان EOKA تئررور تشکیلاتی نین قولدور دسته لریندن تمیزلندی.
تورکیه نین حادیثه لره فعال موداخیله سی نتیجه سینده یونان حربی خونتاسی آدادا ائتنیک تمیزله مه سیاستینی حیاتا کئچیره بیلمه دی. اییولون 22-ده ایمضالانمیش سازیشه اساساً آتشکس رژیمی یارادیلیر، بین الخالق میللتلر تشکیلاتی موشاهیده چیلری نین نظارتی آلتیندا حربی اسیرلین و مولکی اهالی نین دگیشدیریلمه سینه باشلانیلدی.
1977- جی ایلده ماکاریوسون وفاتی ایله دئموکراتیک پارتیاسی نین لیدئری سیپیروس کیپریانو کیپر روم رئسپوبلیکاسی نین پرئزیدئنتی سئچیلدی. کیپر تورک فئدئرال دؤولتی و تورکیه کیپریانونون یالنیز کیپرین روم طرفینی تمثیل ائده بیله جگینی بیلدیردی و اونون پرئزیدئنتلیگینی تانیمادی. لاکین روملار و یونانیستان بو حال ایله راضیلاشماق نیتینده دئییلدیلر. اونلار بو مسئله نین بین الخالق میللتلر تشکیلاتیندا مذاکیره ائدیلمه سینه نایل اولدو. بین الخالق میللتلر تشکیلاتی ایسه 1983-جو ایل مایین 13-ده کیپر تورک فئدرال دؤولتی نین لغو ائدیلمه سی حاقیندا قرار قبول ائتدی. بو حادیثه دن سونرا کیپرین تورک اهالیسی مایین 20-ده دؤولت باشچیسی رائوف دئنکتاشا علاوه صلاحیتلر وئره رک اوندان رئسپوبلیکانین اعلان ائدیلمه سینی طلب ائتدی و نویابرین 15-ده شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی اعلان اولوندو. لاکین نویابرین 17-ده بین الخالق میللتلر تشکیلاتی تهلوکه سیزلیک شوراسی نین 541 سایلی قراری ایله شیمالی کیپر تورک جمهوریتی نین قورولماسینا احتیاجین اولمادیغی بیلدیریلیر و تورکلرین بو قراردان ایمتیناع ائتمه لری تکلیف اولونوردو. لاکین بین الخالق میللتلر تشکیلاتینین بو قراری نه تورکیه، نه ده شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی طرفیندن قبول ائدیلمه دی. تورکیه رئسپوبلیکاسی شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینی رسماً تانیدی و 1984-جو ایلده قارشیلیقلی سفیرلر قبول ائدیلدی. 1985-جی ایل مارتین 12-ده شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین پارلامئنتینده کونستیتوسییا لایحه سی قبول ائدیلدیکدن سونرا مایین 5-ده عمومخالق سس وئرمه سی نتیجه سینده کونستیتوسییا قبول ائدیلدی. اییونون 9-دا ایسه پرئزیدئنت سئچکیلرینده رائوف دئنکتاش قوزئی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی نین ایلک پرئزیدئنتی سئچیلیر.
شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی دؤولت قورولوشونا گؤره پارلامئنت قورولوشلو دئموکراتیک رئسپوبلیکادیر. اؤلکه پارلامئنتی 50 میلت وکیلیندن عیبارتدیر. پارلامئنتده حاکیم پارتییا اولان جمهوریت تورک پارتییاسینی 25 دئپوتات، میللی بیرلیک پارتییاسینی 13 دئپوتات، دئموکرات پارتییاسینی 6 دئپوتات، آزادلیق و اصلاحات پارتییاسینی 3 دئپوتات، بی طرفلری ایسه 2 دئپوتات تمثیل ائدیر. اؤلکه نین آنا موخالیفت پارتیاسی میللی بیرلیک پارتییاسیدیر. رئسپوبلیکادا 10 ناظیرلیک وار. حاضیردا اؤلکه نین پرئزیدئنتی محمد علی طلعت، خاریجی ایشلر ناظیری و باش ناظیرین معاوینی ایسه سردار دئنکتاشدیر.
شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی قورولماسیندان سونرا دا دانیشیقلار داوام ائتدیریلیردی. هله 1977-جی ایلده دئنکتاش-ماکارئوس و 1979-جو ایلده دئنکتاشا- کلئریدئس آراسیندا ایمضالانمیش سازیشلره اساساً روملار ایلک دفعه اولاراق فئدرال دؤولتین قورولماسینا راضیلیق وئرمیشدیلر. سونراکی دانیشیقلارین دا محض بو پرینسیپلر اوزره داوام ائتدیریلمه سی لابود ایدی. لاکین سونراکی گؤروشلر یئنیدن روملارین غیری- کونستروکتیولیگی سببی ایله نتیجه وئرمیردی. بئله کی، 1985-جی ایلین یانوارین 17-ده و 1986-جی ایلین مارتین 29-دا بین الخالق میللتلر تشكیلاتی باش کاتیبی نین حاضیرلادیغی «کیپر مسئله لری اوزره آنلاشما پروتوکولو» کیپر تورکلری طرفیندن قبول ائدیلدیسه ده، روملار طرفیندن رد ائدیلدی. 1987-جی ایلین مایین 22-ده آوروپا بیرلیگی ایله کیپر آراسیندا 18 آی داوام ائدن دانیشیقلاردان سونرا گؤمروک بیرلیگی حاققیندا سازیش ایمضالاندی. 1988-جی ایلین یانواریندا ایسه بو سازیشین آدایا شامیل ائدیلمه سی قرارا آلیندی.
1990-جی ایلده نیو- یورکدا کئچیریلن گؤروشلر ده بیر نتیجه وئرمه دی. ائله بو ایل کیپرین روم طرفی آوروپا بیرلیگینه عضولوگو اوچون بو قوروما موراجیعت ائتدی. 1991-جی ایلدن اعتیباراً ایسه تورکیه نین پرئزیدئنتی تورقوت اؤزالین دانیشیقلارین دؤرد طرف – شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی، تورکیه، کیپرین روم طرفی و یونانیستان آراسیندا آپاریلماسی تکلیفی بین الخالق میللتلر تشكیلاتی طرفیندن قبول ائدیلدی.
20-جی یوزیللیگین سونلاریندان اعتیباراً کیپرین تورک و یونان ایجماعلاری آراسیندا، تورکیه و یونانیستان آراسیندا موناسیبتلرین یومشالماسی 2002-جی ایلین نویابرین 10-دا بین الخالق میللتلر تشكیلاتینین تهلوكه سیزلیك شوراسی کیپر پروبلئمی نین نیظاملانماسینا دایر یئنی تکلیفلرین مئیدانا گلمه سینی شرطلندیردی. بو تکلیفلرده کیپرده ایسوئچره کونفئدراسییاسی نمونه سینده دؤولتین قورولماسی نظرده توتولوردو. کونفئسسیونال سیستئمین یئنی واریانتی اولان بو تکلیفین رئاللاشماسی هر ایکی ایجماعنین، ایلک نؤوبه ده یونانلارین «چوخلوق حقوقوندان» نه درجه ده ایمتیناع ائتمه سی ایله باغلی اولموشدور.
بوتون بو جهدلره باخمایاراق آدانین تورکلر یاشایان حیصه سی بو گونه قدر دونیا بیرلیگی طرفیندن موستقیل دؤولت کیمی تانینمامیشدیر. 1992، 1994، 1997، 2001-جی ایللرده بین الخالق میللتلر تشكیلاتی واسیطه سیله آپاریلان دانیشیقلار اؤز نتیجه سینی وئرمه میشدی. بونونلا برابر، آدانین روم طرفی نین بیرطرفلی قایدادا آوروپا بیرلیگینه قبول ائدیلمه سی ایسه وضعیتی داها دا گرگینلشدیردی.
کیپر پروبلئمینی حل ائتمک اوچون حاضیرلانان عننان پلانی 24 آپرئل 2002-جی ایلده قبول ائدیلمه سه ده، پروبلئمین مرحله سینده قارشییا قویولان هله ده اهمیتلی بیر یئره صاحیبدیر و بو اوزدن ده آراشدیریلماسی واجیب اولان بیر پروبلئمدیر.
بین الخالق میللتلر تشكیلاتی باش کاتیبی طرفیندن حاضیرلانان عننان پلانی 11 نویابر 2002-جی ایل دئنکتاش و کلئریدئسه تقدیم اولونموشدور. پلان اساس اعتیباریله بیر طرفدن تورک طرفی نین برابر دؤولت طلبلرینی یئرینه یئتیررکن، دیگر طرفدن، یونانلارا تورپاق گذشتی و معین اؤلچولر چرچیوه سینده گئری دؤنمک حقوقو وئرمک ساحه سینده معین قدر تارازلیق یاراتمیشیر. پلان کیپر پروبلئمینده ایشتیراک ائدن بوتون طرفلری معین اؤلچوده راضی سالاراق پروبلئمین چؤزولمه سینی قایدایا سالمیشدیر.
بو پلانا تورکلرین موناسیبتی اوزاق گؤره نلیک باخیمیندان تورکلری قوروجو اورتاق استاتوسا صاحیب اولدوقلاری 1960-جی ایل سیستئمیندن داها اوله آپاردیغی و مللی آزلق اساتوسونا دوشدوکلری قئید ائدیلدیکده، یونانلارین ناراحات اولدوغو نؤقطه ایسه آوروپا بیرلیگینه عضو اولما عرفه سینده آدانین بین الخالق میللتلر تشكیلاتینین صلح مراملی ایستیقامتینده آچیقلاماسی، آوروپا بیرلیگی ایله علاقه نین ریسک آلتینا آتیلماسی و تورکلره ایسه سیاسی حاقلارین وئریلمه سی نظرده توتولموشدور.
24 آپرئل 2004-جی ایلده کیپرده گئرچکلشدیریلن رئفئرئندومدان سونرا آدانین 1 مایدا آوروپا بیرلیگی عضوو اولماسی عرفه سینده آداداکی هر ایکی خالق بیرلشمه ایستیقامتینده تشبث گؤستردیلر. رئفئرئندومون نتیجه لرینه گؤره یونانلارین 75 فایزی بیرلشمه ایستیقامتینده علیهینه سس وئریرکن، تورکلرین ایسه 66 فایزی لئهینه سس وئردیلر. آنجاق آداداکی پروبلئمین حلی اوچون طرفلرین هر ایکیسی نین ده مثبت سس وئرمه سی لازیم ایدی.
رئفئرئندومدان سونرا شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین دورومونو یاخشیلاشدیران بعضی اوغورلار الده ائدیلمیشدیر. داها اؤنجه «کیپر موسلمان جاماعاتی» اولاراق ایسلام کونفرانسی تشکیلاتیندا تانینان شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی، ایسلام کونفرانسی تشکیلاتی طرفیندن «کیپر تورک دؤولتی» اولاراق تانینمیشدیر. شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین ائمبارقو سببی ایله آیریجا آوروپا بیرلیگی شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین 2004-جو ایل 6، 2005-جی ایل اوچون 114 و 2006-جی ایل اوچون ایسه 139 میلیون یورو مالییه یاردیمی وئره جگینی آچیقلاماسی اؤنملی بیر اوغوردور. قئید ائدیلن یاردیملارین کیپرین یونان طرفی نین اوزریندن وئریله جگینه دایر سؤیلنن لرین عکسینه کؤمگین ائدیلمه سینده کیپرین یونان طرفی نین سؤز حاققی اولمایاجاغینی و مالییه دستکدن یئرلی حاکیمیتلر، ایجتیماعی تشکیلاتلار، وطنداش جمعیتی تشکیلاتلاری، درنک و وقفلری یارادا بیله جگی گؤستریلمیشدیر. آنجاق بو یاردیمین جنوبی کیپر یونان رئسپوبلیکاسی نین مانعه ایله قارشیلاشاجاغینا دایر هر هانسی بیر قارانتی ده یوخدور.
آوروپا بیرلیگی طرفیندن ائدیلن بو یاردیم عننان پلانینین علئیه اینه سس وئرن کیپرین یونان طرفینه موناسیبتینی بیلدیرمکله آوروپا بیرلیگی طرفیندن کیپر تورک طرفینه معین یاردیملار اولونموشدور. لاکین آوروپا بیرلیگی طرفیندن دؤولتین تانینماسی ایستیقامتینده مهم آددیملار آتیلمامیش و بوتون آچیقلامالاریندا «کیپر تورک توپلومو» ایفاده سینی ایشلتمیشدیر. آوروپا بیرلیگی شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین ایقتیصادی قورولوشونون یاخشیلاشدیریلماسی یولوندا وئردیگی یاردیملا جزالاندیرما اصولوندان ایستیفاده ائتمیشدیر. آنجاق جنوبی قیبریس یونان رئسپوبلیکاسی بو جور قییمتلندیرمه نین حسابینی تخمین ائده رک حلی یؤنونده منفی موناسیبت یاراتمیشدیر. روملارین ان چوخ قورخدوغو نؤقطه شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین تانینماسینا یؤنه لیک آددیم آتیلماسی اولموشدور. بو ایسه آوروپا بیرلیگی شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین رغبتلندیرمه سی، یونانلارین ایسه جزالاندیریلاجاغی کئچیریلمیش گؤروشونده نیظاملی داورانمامیشدیر. یونانلارین آوروپا بیرلیگی عضوو اولماسیندا قازاندیغی اوستونلوک شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینا ائدیلن یاردیملاریندان داها چوخدور. بو دورومو شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین «آغزینا بیر سوموک آتماق» اولاراق دیرلندیرمک هئچ ده موبالیغه اولمایاجاقدیر. شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین آداداکی حاضیرکی وضعیتی نین قبول ائدیلمه سی و بو مؤوضوعداکی وئردیگی مباریزه ده ایقتیصادی یاردیملاردان داها چوخ وارلیغی نین ایفاده ائدیلمه سینده کی سیاسی اینکیشافا داها چوخاحتییاجی اولدوغو گؤرونور.
شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین جنوبی قیبریس یونان رئسپوبلیکاسینی ایقتیصادی مال ایدخالینی تنظیمله ین و 23 آوگوست 2004-جو ایلده قووه یه مینن «یاشیل خط سندی»، کیپر تورک طرفی نین ایزولیاسییاسی نین یونگوللشدیریلمه سی ساحه سینده مثبت یؤنده آتیلمیش بیر آددیم کیمی گؤرونسه ده، تطبیقینده قارشییا چیخان چتینلیکلر سببیله ثابیتلیک یاراتماق عوضینه شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین یونان طرفیندن داها دا آسیلی وضعیته گتیره جکدیر.
آیریجا بین الخالق میللتلر تشكیلاتی باش کاتیبی نین کیپرده رئفئرئندومدان سونراکی وضعیتی قییمتلندیرمک اوچون بین الخالق میللتلر تشكیلاتی تهلوکه سیزلیک شوراسینا تقدیم ائتدیگی راپورتلا باغلی حاضیرلانان بوللئتئنده «رئفئرئندومدان سونرا: کیپرین تورک طرفی نین معروض قالدیغی حاقسیز ایزولیاسییاسیندان قورتارماسی اوچون بین الخالق میللتلر تشكیلاتی، آمئریكا بیرلشمیش شتاتلاری، آوروپا بیرلیگی و ایسلام کنفرانسی تشکیلاتی طرفیندن سیاسی و ایقتیصادی ایستیقامتده وئریلن عهده چیلیکلرین هئچ بیری بو مرحله ده کونکرئت نایللییتلر الده ائدیلمیشدیر» ایفاده سی گؤستریلمیشدیر. بو ایفاده 24 آپرئلدن بری کیپرده کی سعی لرین موثبت بیر اینکیشافینا سبب اولمامیشدیر.
1997-جی ایلده پرئزیدئنت حیدر علییئو آغ دنیزین قوینوندا دونیادان تجرید اولونموش وضعیتده یاشایان دینی، دیلی، تاریخی و عادت-عنعنه سی بیر اولان کیپر تورکلرینی آذربایجانا دعوت ائتدی. شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی نین آذربایجاندا مدنیت، توریزم، تیجارت پالاتاسی یارادیلدی و دایمی نماینده لیگی آچیلدی. قارشیلیقلی اولاراق شیمالی کیپر تورک جمهوریتینده ده آذربایجان رئسپوبلیکاسی نین تیجارت و مدنیت مرکزی یارادیلیب. 1997-جی ایلده شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین باکیدا نماینده لیگی آچیلیب. 1997-جی ایلدن 2001-جی ایله کیمی نماینده لیگین رهبری آیشئر ائرکمئن، 2001-جی ایلدن 2006-جی ایلین آوگوست آیینا قدر ایسه نماینده لیگین رهبری مصطفی ائوران اولموشدور. حاضیردا ایسه شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین آذربایجانداکی تیجارت و مدنیت نماینده لیگی نین رهبری ذکی قاضی اوغلودور.
آذربایجان رئسپوبلیکاسی نین ده 6 اوکتیابر 2005-جی ایلده مدنی امکداشلیق و تیجارت مرکزی آچیلیب. مرکزین رهبری پروفئسسور فخرالدین محمدوودور. فخرالدین محمدوو عئینی زاماندا کیپر اونیوئرسیتئتی نین پرورئکتورودور.
شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین تورکیه ده (آنکارادا سفیرلیگی، ایستانبولدا و مئرسینده باش کونسوللوغو، ایزمیرده نماینده لیگی)، آذربایجاندا، پاکیستاندا، آمئریكا بیرلشمیش شتاتلاریندا (واشینگتوندا و نیو-یورکدا)، بیرلشمیش عرب امیرلیگینده، اینگیلتره ده، بئلچیکادا نماینده لیکلری فعالیت گؤستریر.
2005-جی ایلین 27 اییولوندا آذربایجاندان کیپره ایلک طیاره رئیسی آچیلیب. بو 1974-جو ایلدن بو یانا شیمالی کیپره خاریجی بایراق آلتیندا ائنن بیرینجی ایدی. بو رئیسله آذربایجان و تورکیه صاحیبکارلاری نین، ائله جه ده مدنیت ایشچیلریندن عیبارت نماینده هئیتی شیمالی کیپره سفر ائتدیلر. پرئزیدئنت 2005-جی ایلده آنکارایا سفری زامانی کیپرده کئچیریله جک رئفئرئندومون منفی نتیجه لنه جگی تقدیرده باکی نین لئفکوشا ایله علاقه لر قوراجاغینی بیان ائتمیشدی.
2005-ج یلین اییولون 24-ده لئفکوشادا ایللیک آذربایجان-کیپر ایقتیصادی فورومو کئچیریلدی. آوگوستون 3-نه قدر داوام ائدن سفر زامانی بیر چوخ ساحه لرده، او جومله دن بانک، تیکینتی، توریزم، آقرار و قیدا صنایع ساحه لرینده امکداشلیق، مدنی علاقه لرین قورولماسی باره سینده راضیلیقلار الده ائدیلمیشدیر و آذربایجان نماینده هئیتی نین عضولری ایله کیپرلی ایش آداملاری آراسیندا 8 ایش پروتوکولو ایمضالانمیشدیر. عئینی زاماندا ایکی اؤلکه آراسیندا چارتئر رئیسی نین آچیلماسی باره سینده ده سازیش ایمضالاندی.
آذربایجان نماینده هئیتی نین شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینا سفریندن سونرا کیپردن بیر نماینده هئیتی ده آذربایجانا گلیر. 2005-جی ایل آوگوستون 29-دا شیمالی كیپر تورك جمهوریتینده اؤلکه میزه 100 نفردن عیبارت نماینده هئیتی گلدی. نماینده هئیتینه شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین ائکس-پرئزیدئنتی رائوف دئنکتاش، خاریجی ایشلر ناظیری و باش ناظیرین معاوینی سردار دئنکتاش باشچیلیق ائدیردی. بو سفر گئدیشینده ده بیزنئس-فوروم – ایقتیصادی اهمیتلی گؤروشلرله یاناشی، بیر سیرا رسمی تدبیرلر ده کئچیریلدی. کوتله وی اینفورماسیا واسیطه لری نماینده لرینه موصاحیبه سینده شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسینین خاریجی ایشلر ناظیری س. دئنکتاش بئله دئمیشدیر: «پرئزیدئنت ایلهام علییئوین آچدیغی بو یول حؤکومتین و آذربایجان خالقی نین بو خوش نیتی بوتون خاریجی تضییقلره باخمایاراق چوخ اوغورلو آلیندی… اومود ائدیرم کی، آذربایجانین بو آددیمدان دیگر آوروپا اؤلکه لری ده روحلاناراق شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی ایله امکداشلیغا جان آتاجاقلار». خاطیرلاداق کی، بو سفر زامانی شیمالی كیپر تورك جمهوریتی ایله آذربایجان- تورکیه ایش آداملاری بیرلیگی آراسیندا 5 مقاویله ایمضالانمیشدیر. بونلار کیپر تورک اینشاعاتچیلار، کیپر تورک سیاحت آگئنتلیکلری، کیپر تورک هتل چیلر، کیپر تورک نارینجی محصوللار (سیتروس مئیوه لری)، ایخراجاتچیلار، کیپر تورک فئرمئرلر بیرلیکلریدیر. عئینی زاماندا، ایکی دؤولتین ایش آداملاری آراسیندا بانک، سیغورتا، موشاویرلیک، تحصیل ساحه سینده ده ایش بیرلیگی قورماق باره سینده راضیلیق الده ائدیلمیشدیر. قئید ائدک کی، آذربایجاندان شیمالی کیپره گئدنلر اوچون ویزا لازیم دئییل.
بوتون بونلارا باخمایاراق، شیمالی كیپر تورك رئسپوبلیكاسی بو گون اؤزونون مؤوجودلوغونو و فعالیتینی داوام ائتدیریر. اونون موستقیللیگینی تورکیه رئسپوبلیکاسیندان باشقا هئچ بیر دؤولتین تانیماسینا باخمایاراق شیمالی کیپر تورک رئسپوبلیکاسی اینکیشاف ائتمکده دیر. خاطيرلاداق کي، باکيدا کئچيريلن دونيا آذربايجانليلارينین ايکي قورولتاييندا و 2007-جی ايل نويابرين 17-19 کئچيريلن “تورک ديللي دؤولت و جمعيتلري دوستلوق و امکداشليق قورولتاي”لاريندا جنوبی کیپر تورک جمهوریتینین پرئزيدئنتي محمد علي طلعت و نماينده هئيتي باکيدا سفرده اولوموشدور.
قایناقلار:
- Osmanlı idaresində Kıbrıs (Nüfuzu-Arazi dağılım ve Türk Vakıfları). T.C. Başbakanlıq Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayını, № 43, Ankara 2000.
- Fikret Kürşad, Mustafa Haşim Altan, Sabahattin Egeli.Belgelerle Kıbrısta Yunan imperalizmi. «Kutsun» Yayın evi, Haziran, 1978.
- Gazioğlu Ahmet.Ingilis Idaresinde Kıbrıs 1878-1960. Statü ve Anayasa meseleleri, Istanbul, 1960.
- Çay Abdulhaluk Mehmet. Kıbrısta Kanlı Noel – 1963. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara 1989.
- Yusuf Gedikli. Kıbrısta en uygun çözüm nedir? Istanbul, Haziran, 2003.
- Salahettin Halilov. Doğu-Batı: Ortak bir ideale doğru. Istanbul «Mefkure» Yayınları, Ekim, 2006.
- OIC-EU Joint Forum “Civilation and Harmony: The political Dimension” (Istanbul, 12-13 February 2002)/ MFA of Republic of Turkey.Ankara, October 2002.
- «Yeni Batı Trakya» dergisi. Aylık aktüel, tarih ve kültür dergisi. Yıl 7, kasım 1989. 80 ve Yıl 8, sayı 89, Agustos 1990 yıl sayları.
- Behzad Zirəng. Kıbrısı da ayırdılar. «Ərmağane Azərbaycan» dərgisi. №40, Təbriz, 14 Aban, may 1383.
- Mustafa Evran. «Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə Kipr problemini müqayisə edənlərin niyyətixoş deyil». «Paritet» qəzeti. №04(890) 14-16 yanvar.
- Sübhan Talıblı. Avropa ilə Yaxın Şərqin körpüsü. «Palitra» qəzeti. № 131(856) 23 noyabr 2005.
- Sübhan Talıblı.Dünyanın həll olunmuş problemlərindən biri. «Vətəndaş Həmrəyliyi» qəzeti. № 01(408) 8-11 yanvar 2006.
- Sübhan Talıblı.Kipr problemi müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində. «Gənc Hüquqşünas» Ictimai-Hüquq jurnalı. № 04(17). Bakı, aprel 2006.
- Rauf R.Denktaş. The Cyprus problem.What it is – How can it be solved? CYREP (Lefkoşa), 2004
- Ahmed C.Gazioglu. Two equal and sovereign peoples. A documented backqround to theCyprus problem and the concept of partnership. CYREP (Lefkoşa), July 2004
- Facts About TurkishRepublicof Northern Cyprus. CYREP (Lefkoşa), July 2004
- Facts About TurkishRepublicof Northern Cyprus. CYREP (Lefkoşa), July 2005
- Sabahattin Ismail.Cyprus peace operation. Reasons-Development-Consequens. CYREP 19Lefkoşa. Akdeniz News Agency Publicasions-6. Lefkoşa 2006.
- Nurani, Fazil Alekseroqlu. Mecdu svastikoy i krestom. Baku 2000.
- Rauf Raif Denktaş. Tureükaə Respublika Severnoqo Kipra: kratkaə istoriə.Baku «Mutardcim» 1996.
- Menter Şahinler. Türkiyenin 1974 Kıbrıs siyaseti.Istanbul, 1979
- Vehbi Z. Serter. Kıbrıs türk mücadele tarihi. Lefkoşa, 1975
- Vehbi Z.Serter. Kıbrıs ve 1974 barış hareketi. Lefkoşa, 1976
- Ahmet Sozen. TheCyprus confilict and the negotiations: A Political and International Law Perspektive. Ankara: Can Reklam, 1998
- Bekir Günay. Avrupadan Asyaya Sorunlu Türk Bölgeleri.Istanbul, «IQ Kültürsanat Yayınçılıq», Mayıs, 2005.
- Margaret Bainbridge. Dünyada türkler. (Margaret Bainbridge.Turkis peoples of the world.) Türkcesi: Mehmet Harmancu. Istanbul, «Say» yayınları, Temmuz 1995.
- www.trncinfo.org
- www.trncpio.org
- www.gazeteler.com
- www.cypruspolisycenter.com
- www.holidayinnorthcyprus.com
- www.kitsab.com


text:
`محمد موش` نتیجهلر
خبرلر [409]
- اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
- افغانیستان-دا داشقینلار نتیجهسینده 20 نفر اؤلوب
- فاتح سلطان محمد کؤرپوسو، پاکیستان بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلدی
- دیاربکرده "ارن قوشاتما-33" عملیاتی باشلاییب
- ایران-دا داشقین نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 76 نفره چاتیب
- محمد اسلامی: ایران، اتم بومباسی حاضرلاما قابیلیتینه صاحیبدیر
- محمد علینین شامپیونلوق کمری ساتیلدی
- فرانسا ایله بیرلشمیش عرب امیرلیکلری آراسیندا انرژی سازیشی ایمضالاندی
- بن سلمان، اردوغانا تشکور ائتدی
- تورکیه ایله سعودی عربیستاندان اورتاق بیلدیری
- اردوغان: یونانیستان بوندان سونرا باشینین چارهسینه باخسین
- ایراندا ایکی سپاه منسوبو اؤلدو
- ترت اولوسلارآراسی متاورس و یایینچیلیق فورومو باشلادی
- پاکیستاندا اعتراض گؤستریسی
- کلیسهیه ائدیلهن سالدیریدا اؤلنلرین ساییسی ۴۰ نفره یوکسلدی
- آنتونی بلینکن قطرلی همکاری محمد بن عبدالرحمن آل ثانی ایله گؤروشوب
- کلیسهیه ائدیلهن سالدیریدا ان آز ۵۰ نفر حیاتینی ایتیردی
- تورکیه صادراتدا رکورد قیرماغا داوام ائدیر
- ایراندان "قوتسال هؤرومچک" فیلمی ایله باغلی آچیقلاما
- ترت باش مودورو سوباچیدان آوروپالی یایینچیلارا تروریزمه قارشی دورما چاغریسی


text:
حجاز
حجاز عربیستان یاریم آداسینین باتی طرفینده یئرلشن بیر منطقه دیر. بو منطقهده مکه و مدینه شهرلری یئرلشیب و ایسلام کولتورونده اؤنملی بیر یئردیر. حجازین معناسی یعنی "آرایئر یادا آرادا قالمیش بیر یئر". حاجز یانی ایکی یئرین آراسی. بو یئر داغلیقدیر و تهامه(غور) و نجد چؤللرینی آییریبدیر. تهامه قیزیل دنیز ساحیلی و نجد عربیستان ایچره بیر یئردی.
قورولوق و سوسوزدور. ایسلام چاغیندا تکجه مدینه، مکه و خیبر و طائف یاشام یئرلری ایدیلر. یاشیل و سولو یئرلری آزدیر. بوگون حجاز، عربسیتاندا ان یاخشی و یاشاملی یئردیر.
قوزئی طرفی فیلیسطین، گونئی طرفی یمنین عسیر چؤلو، باتی طرفی قیزیل دنیز ساحیلی (تهامه) و دوغو طرفی شمر، نجد و برالشام چؤللریدیر. تهامه قیزیل دنیز ساحیلینده اونون باشلانیشیدیر. تهامه داشلیق بیر چؤلدور. بطلمیوس یازیلاریندا تهامه، آرابیا پتریا (داشلیق عرب یئری) آدلانمیشدیر.
قایناقدَییشدیر
فارسجا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«حجاز»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۶ بهمن ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
بریتانیا هیندوستانی
بریتانیا هیندوستانی (British Raj) - جنوبی آسیادا (ایندیکی هیندوستان، پاکیستان، بنقلادش) XVIII عصرین اورتالاریندان ۱۸۵۸-نجی ایلهدک شرقی-هیند شیرکتینین، سوْنرا ایسه ۱۹۴۷-نجی ایلهدک بریتانیا ایمپیراتورلوغونون حاکمیتینده اوْلان اراضی.
حاقیندا[دَییشدیر]
بریتانیا هیندوستانینین ترکیبینه ۱۷۹۶-۱۸۰۲-نجی ایللرده سئیلون (ایندیکی شری-لانکا)؛ ۱۸۲۶، ۱۸۵۲ و ۱۸۸۵-نجی ایللرده اراضیسینین تدریجهن ایشغالی نتیجهسینده ۱۹۳۵-نجی ایلهدک بیرما (ایندیکی میانمار)؛ ۱۸۳۹-۱۹۳۷-نجی ایللرده ادن؛ ۱۸۱۱-۱۸۱۴-نجو ایللرده یاوا؛ بؤیوک بریتانیانین مالاییا و سینقاپورداکی مولکلری (ایسترئیتس-سئتلمئنتس، ۱۸۲۶-۱۸۶۷) داخیل ائدیلیردی. ۱۸۵۸-جی ایلده شرقی-هیند شیرکتی لغو ائدیلدی و بریتانیا هیندوستانی بیلاواسیطه بؤیوک بریتانیا کرالیچاسی ویکتورییایا تابع اوْلدو. ۱۸۷۶-نجی ایلده ویکتورییا هیندوستان ایمپئراتریچهسی اعلان ائدیلدی. بریتانیا هیندوستانی لندنداکی هیندوستان مسئلهلری اوزره ایستاتس-کاتیب (ناظر) و کلکتهدهکی (۱۹۱۱-نجی ایلدهن دهلیدهکی) گئنئرال-قوبئرناتور (ویتسئ-کرال) طرفیندن ایداره اوْلونوردو. او، موستقیل دؤولتین بعضی آتریبوتلارینا (حؤکومت، بودجه، اوردو) و قانونوئریجی مجلیسه (۱۹۱۹-نجو ایلدهن) مالیک ایدی. بریتانیا هیندوستانینین بوتون ساکینلرینین ایرقیندن، میلّیتیندن، و دینیندن آسیلی اولمایاراق ایدارهچیلیکده و محکمهده برابرلیگی رسماً اعلان ائدیلیردی. بریتانیا هیندوستانی ۱۹۱۹-۱۹۴۶-نجی ایللرده میللتلر جمعیتینین عضوو اولموشدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان میلّی ائنسیکلوپئدییاسی. ۴-نجو جیلد. باکی، ۲۰۱۳. ص ۵۶۹.


text:
قازاخیستان
قازاخیستان (قازاقجا: ҚaзaқcTaH, Qazaqstan, /qɑzɑqstɑ́n/) آسیا قارهسینده بیر اؤلکهدیر. اوْرتا آسیادا ساحهسینه گؤره ان بؤیوک اؤلکه قازاخیستاندیر. باشکندی آستانا شهریدیر. قازاخیستان قوزئیده، قوزئی-دوغودا و قوزئی-باتیدا روسیا ایله، دوغودا چین، گونئیده ایسه تورکمنیستان، اؤزبکیستان و قیرغیزیستان ایله سینیرلاری وار. باتیدا خزر دنیزی ایله حودودلانیر. قازاخسیتان دونیا اوقیانوسلاریندان چوخ اوزاقدادیر. اما اطرافینداکی اؤلکهلرله قازاخسیتان اوْلدوقجا سیخ قارشیلیقلی ایلگیلره مالیکدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
قازاخلار تورکلرین قیپچاق قولونون ان بؤیوک خالقیدیر. قازاخ آدینا کئچمیشدن قازاخلارلا علاقه قوران یازی مدنیتینه صاحب مملکتلرین یازیلی قایناقلاریندا راست گلمک مومکوندور. بونلار؛ چین، روس، عرب، فارس، بیزانس، موغول و تورک دیللرینده یازیلان اثرلردیر. بۇ اثرلرین دیل خصوصیتلرینه گؤره "قازاخ" آدی، آسا، کاسا، هاسا، هایساک، کاسوک، قاساق، هاسیق، قزاق، کازساک و س. مۆختلیف شکیللرله یازیلمیشدیر. قازاخ آدینین نه زامان میدانا چیخدیغی تام اولاراق بیلینمیر. چونکی "قازاخ" کلمهسینین آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم) تاریخین درینلیکلرینه گئدیر. قازاخلار حاقیندا تاریخچیلر مۆختلیف دلیللر گتیریرلر. مثلاً؛ آکادمیک مارر: "قافقازدا قازاخلار یاشاییرلار"، چک تاریخچیسی گروزنی: "قازاخلار میلاددان اوّل خزر دنیزینین شرق بؤلگهسینده یاشایان هونلارین نوهلری و قافقاز کاسپین سؤزلرینین قاز، قاس کؤکوندن تؤرمیش اولدوغو، قازاخ آدینین دا بو کؤکدن قایناقلاندیغینی بیلدیریر". ائرمهنی تاریخچیسی موسا هئرئنی ایران پادشاهی وئلیریتتیسین دؤورونده میلاددان اوّل ۱۹۷-۱۲۶-جی ایللرده قازاخلارین فارسلارلا ووروشدوغونو یازیر.
مۆعاصیر قازاخیستانین کؤکلری ۱۴۰۰-جو ایللره قدر گئتمکدهدیر. ۱۴۰۰-جو ایللرده مۆختلیف تورک طایفه لارینین بیرلشمهسی ایله مرکزی آسیادا یئنی بیر بوی یارانمیشدیر. قیزیل اوردا دؤولتی داغیلدیقدان سوْنرا تورک طایفه لری نوقای خان اطرافیندا بیرلشهرک نوقای خانلیغینی قوردولار. بۇ خانلیق سوْنرادان قازاخ خانلیغینا چئوریلدی. قازاخ خانلیغی اوچ حیصّه دن عبارت ایدی: اولو ژوز، کیچیک ژوز و اورتا ژوز. ۱۷۷۱-جی ایلدهن اعتباراً اونلار بیر-بیریندن وابسته اولمایان سیاست یئریتمهیه باشلادیلار. ۱۷۷۰-جی ایلین سونلاریندا قازاخ ژوزلاری روسیه و چین آراسیندا موباریزه میدانینا چئوریلدی. بۇ موباریزه روسلارین غلبهسی ایله باشا چاتدی. بوندان سوْنرا روسلار ایشغال ائتدیکلری قازاخلارین اؤلکهسینده موستملکهچیلیک سیاستی یئریتمهیه باشلادیلار. بۇ توْرپاقلارین بوتون ایمکانلارینی منیمسهدیلر. یئرلی قازاخلاری کؤچه مجبور ائتدیلر. قازاخلارین دیلینه، دینینه و یاشاییشینا مۆختلیف قاداغالار قویولموشدور.
آجلیق و سیاسی سببلرله ۱۹۱۲-۱۷ جی ایللر آراسیندا روس حکومتینه قارشی اعتراض باشلادی. ۱۹۱۷-جی ایلده روسیهدا چارلیغین دئوریلمهسی ایله علاقه دار اولاراق مرکزی آسیا بیر مدت موستقیل اوْلدو. ۱۹۱۷-۲۰ جی ایللر آراسیندا کئچمیش قازاخ ژوزلاری بیرلشهرک "آلاش اوردا دؤولتی"نی قوردولار. بو دؤولت اوچ ایل یاشایا بیلدی. ۱۹۲۰-جی ایلدهن سوْنرا روسلار حاکمیّتی اله کئچیردیلر و بو تاریخدن سوْنرا شوروی دؤورو باشلادی. روس حکومتی قازاخلارین میلّی شعورونو ایتیرمهسی اۆچون مۆختلیف یوللارا ال آتدی. ایستالینین واختیندا قازاخجادان عرب و فارسجا سؤزلر چیخاریلاراق بونلارین یئرینه روسجا کلمهلر قویولدو. گونوموزده ده قازاخجادا اولان بعضی کلمهلر اۆچون روس سؤزلری ایشلدیلیر. سووت حاکمیّتی آلتیندا اولان دؤورده ۱۹۳۳-جو ایلده صونعی آجلیق، ۱۹۳۷-۳۸-جی ایللرده سویقیریم، ۱۹۵۴-جو ایلده ۶ میلیون ۳۰۰ مین هئکتار یئرین زورلا روس موهاجیرلرینه پایلانماسی، ۱۹۶۰-جی ایللره قدر روس کؤچلری یئرلشدیرمه پلانلارینین حیاتا کئچیریلمهسی، ۱۹۸۶-جی ایلده مشهور "جئلتوکسان" حادثهسینی سؤیلهمک مومکوندور.
۱۹۹۰-جی ایلده ایقتیصادی بحران و شوروی-نین سوقوطوندانا سوْنرا ۱۹۹۱-جی ایلده موستقیل اولاراق دونیا آرناسیندا اؤز یئرینی تاپدی. نورسولتان نازاربایئو اؤلکهنین ایلک یاشکان اوْلدو.
۱۹۹۲-جی ایلده قازاخیستان روسیه نین تشببوسونه اساساً ژانویهده کوللئکتیو تهلوکهسیزلیک موقاویلهسی ایمضالامیشدیر.
۱۹۹۷-جی ایلده باشکند آلماتیدان آستانایا کئچیریلمیشدیر.
قازاخیستانین خاریجی سیاست پریوریتئتلری روسیه، چین، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، آوروپا بیرلیگی، اوْرتا آسیا دؤولتلری. همچینین دونیا اؤلکهلری ایله قارشیلیقلی فایدالی امکداشلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسینه یؤنلمیشدیر.
قئید: م. V. لومونوسوو آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیتئتینین آنالیتیک-بیلیشیم مرکزینین ائکسپئرت قروپونون رهبری آلکسی ولاسوو دوشونور کی، گورجوستان-اوسئتییا موناقیشهسی قازاخیستانین ۲۰۱۰-جو ایلده آتت-ا صدرلیگی زامانی پریوریتئتلر آراسیندا اولمایاجاق. بۇ گون گورجوستانا عایید اوْلان بۇ مسئلهلر سیاسیدیر و بوردا ایقتیصادی مسئلهلردن صحبت گئده بیلمز. آنلاماق لازیمدیر کی، اگر آذربایجانلا ائرمنیستانین وضعیتینده تورک-ائرمهنی سرحدلرینین آچیلماسی اۆچون هلهده ایقتیصادی سببلر تاپماق اولسا دا بۇ روسیه و یا تۆرکیه بیزنئسینین و ده ائرمهنی دیاسپورونون ماراقلاریدیر. گورجوستان ایله علاقهلر ایسه سیاسیدیر. بورادا ایقتیصادی منتیق ایشلهمهیهجک.
ایسئسجو شوراسی سون ایجلاسیندا ۲۰۱۵-جی ایلده ایسلام مدنیتی شهری اعلان اوْلونماسی ایله باغلی آلماتینین نامیزدلیینی تصدیقلهییب.
فیزیکی-جوغرافی خصوصیّت[دَییشدیر]
قازاخیستان اراضیسینین چؤللری چوخ دا مورکّب دئییلدیر. دوزهنلیکلر داها گئنیش ساحهنی تۇتور. غربده خزریانی اووالیق و اوستورت یایلاسی، شرقده ایسه قازاخیستان خیردا تپهلیگی دقتی جلب ائدیر. جنوبدا توران اووالیغینین بیر حیصّه سی قازاخیستان اراضیسینه داخیل اولور. شیمالدا تورغای چؤککلیگی قازاخیستان اراضیسی ایله غربی سیبیر اووالیغینی بیرلشدیریر. اؤلکهنین ان هوندور یئری شرقده آلتای داغلارینین قازاخیستان اراضیسینه داخیل اوْلدوغو حیصّه دیر. ان آلچاق یئر ایسه غربده خزر ساحللرینده یئرلشهن کاراگیئ چؤککلیگیدیر (-۳۲ متر). قازاخیستان اراضیسینده بیر سیرا فایدالی قازینتیلارین زنگین یاتاقلاری واردیر. بونلاردان قاراغاندی،ائکیباستوز و تورغای داش کؤمور یاتاقلارینی، جئزقازغان،ساییک،بوزشاکول،بالخاش و کوونراد،قازاخیستان خیردا تپهلیگی میس معدهنلرینی، تورغای،کوستانای ویلایتیندهکی دمیر فیلیزی یاتاقلارینی خصوصی قئید ائتمک اولار. قازاخیستان اراضیسی چوخ زنگین آلیمینیوم یاتاقلارینا، و ده قورغوشون، سینک، گوموش، وولفرام، فوسفوریت(مانغیستاو،کاراتاو)، نیکل، قیزیل و باشقا نادر دمیر یاتاقلارینا مالیکدیر. جومهوریتی اراضیسینین غرب (خزرساهیلی) حیصّه لرینده زنگین نفت(تنگیز،تورغای،مانغیستاو) و قاز یاتاقلاری(مانغیستاو،قاراجانباس،اؤزئن) دا واردیر. بئلهلیکله، دئمک اولار کی، قازاخسیتان یاناجاغا و ان باشلیجا صنایع ساحهلری اۆچون لازیم اوْلان بوتون خام احتیاطلارینا مالیکدیر.
ایقلیمی[دَییشدیر]
اؤلکه اراضیسینین ایقلیمی کسکین کونتینئنتالدیر. قیشی چوخ سویوق کئچیر. آرکتیک هاوا کوتلهلرینین اراضییه مانعهسیز داخیل اولماسی نتیجهسینده شیمال و مرکز حیصّه لرده شاختالار داها گۆجلو (شیمالدا -۴۵°سی، مرکزده -۳۵°سی) اولور. یای ایسه چوخ ایستی کئچیر. اوْرتا ایول تئمپئراتورو شیمالدا +۲۴°سی، جنوبدا +۲۸°سی-دیر. بعضاً ایستیلار +۴۴°سی-یه کیمی چاتیر. یاغینتیلارین میقداری آزدیر. گئنیش دوزهنلیک ساحهلرده ایللیک یاغینتیلار جمعی ۲۰۰-۴۰۰ مم-دیر. خزر ساحللرینده و مرکزین دوزهنلیک حیصّه لرینده ایسه داها آزدیر (۵۰-۱۰۰ مم). بۇ یئرلرده سهرا و یاریم صحرا لاندشافتلاری اوستونلوک تشکیل ائدیر. یالنیز داغلارین اتکلرینده و یاماجلاردا (جنوب-شرقده) یاغینتیلار چوخ آرتیر (۴۰۰-۱۶۰۰ مم). قازاخیستانین ایقلیمی کسکین کونتینئنتال اوْلدوغونا گؤره چای شبکهسی ده ضعیفدیر. نیسبتاً ایری چایلاریندان سیردریا، اورال، امبا، ایلئ، ایرتیش، اسیل چایینی گؤسترمک اولار. دیگر چایلارینین اکثریتی یایدا قورویور. چایلار بؤیوک سووارما اهمیتینه مالیکدیر. ایری گؤللریندن بالخاش و زایسان گؤللرینی گؤسترمک اولار. آرال و خزر دنیزینین ده بیر حیصّه سی قازاخیستان اراضیسیندهدیر. قازاخیستان اراضیسینین شیمال و شیمال-شرق حیصّه لرینده مونبیت توْرپاقلاری اوْلان چؤل زوناسی گئنیش ساحهنی ایحاطه ائدیر. قازاخیستانین ان بؤیوک تاخیلچیلیق رایونلاری دا ائله بورادادیر. جنوبا گئتدیکجه یاریم صحرالار و صحرالار بیر-بیرینی عوض ائدیر. صونعی سووارما شرایطینده بۇ توْرپاقلاردا دا مۆختلیف کند چیفتلیک (مزرعه) بیتکیلری (پامبیق، اوزوم، چلتیک، آلما، اریک، نار) بئجرمک اولور.
اینضیباطی اراضی بؤلگوسو[دَییشدیر]
قازاخیستان جومهوریتی اینضیباطی جهتدن ۱۴ اوستان، ایکی اوستان وضیّعت شهر، ۸۳ شهر، ۱۶۰ منطقه، ۲۰۰ قصبه، ۷۷۴۳ کنددن عبارتدیر. باشکند آستانا و ان بؤیوک شهر آلماتی ایلت ایستاتوسونا صاحبدیر.
ایقتصادیات[دَییشدیر]
تخمیناً اؤتن عصرین ۶۰-جی ایللرینه کیمی قازاخیستان حئیواندارلیق (خصوصیله قویونچولوق) چیفتلیک (مزرعه) ایله فرقلنهن بیر اؤلکه ایدی. لاکین حاضیردا او، الوان متالوژی، کؤمورچیخارما، کیمیا، ماشینقاییرما، یونگول و یئیینتی صنایعسی اوْلان بیر اؤلکهیه چئوریلمیشدیر. یاناجاق صنایعسینده کاراغاندی و ائکیباستوز کؤمور حؤوزهلرینین بؤیوک اهمیتی واردیر. کؤمورله ایشلهیهن اونلارلا الکتریک مرکزلاریندان ان بؤیویو ائکیباستوزدا یئرلشیر. ان بؤیوک میس ائمالی زاوودلاری بالخاش و جئزقازغان شهرلریندهدیر. ائرتیس چایی اوزریندهکی سو الکتریک مرکزلارینین انرژیسی و زنگین پولیمئتال یاتاقلاری اساسیندا اؤسکمندئ، پاولوداردا مۆختلیف الوان دمیرلار و عالیمینیوم اۆرتیم (تولید) ائدن کومبیناتلار یارادیلمیشدیر. قارا متالوژی صنایعسی ده (چوقون، پولاد، پروکات اۆرتیم (تولید)ی) گئتدیکجه اینکیشاف ائدیر. اونون اساس موسسیسهلری تمیرتاو و رودنی شهرلرینده یئرلشیر. قازاخیستانین کیمیا صنایعسینده مینرال گوبره اۆرتیم (تولید)ی اساس یئر تۇتور. جامبیل شهرینده نهنگ سوپئرفوسفات زاوودو تیکیلمیشدیر. قازاخیستاندا ماشینقاییرما صنایعسی ده اینکیشاف ائدیر. پئتروپاول و آقمولادا کند چیفتلیک (مزرعه) ماشینلاری، آلماتیدا ائلئکتروتئخنیکی ماشین و آوادانلیقلار اۆرتیم (تولید) اوْلونور. قازاخیستان هم ده اینکیشاف ائتمیش یئیینتی و یونگول صنایعیه مالیکدیر. سمی، پئتروپاول، آلماتی، شیمکند (چیمکند) یئیینتی و یونگول صنایعنین ایری مرکزلریدیر. کند چیفتلیک (مزرعه)ندا بوغدا، قارغیدالی، پامبیق و چلتیک بیتکیلری، همچینین قویونچولوق باشلیجا ساحهلردیر. اکین ساحهلرینین ۷۰%-دن چوخوندا دنلی بیتکیلر (اساساً یازلیق بوغدا، قارغیدالی، چلییک، داری) اکیلیر. بوغدا اکینی ساحهلری اساساً قازاخیستانین شیمال حیصّه سینده یئرلشیر. قازاخیستان بئجردیی بوغدانین بؤیوک حیصّهسینی خاریجی اؤلکهلره ایخراج ائدیر. پامبیق و چلتیک ایسه جنوبدا (جامبیل و شیمکند اوستانلری) سوواریلان توْرپاقلاردادیر. هئیواندارلیغین اساس چیفتلیک (مزرعه) ساحهلری شیمال، مرکز و شرق رایونلاریندادیر. اؤلکهده ۳۵ میلیون داوار، ۸ میلیون قارامال ساخلانیلیر. حئیواندارلیق محصوللارینین دا (ات-سود محصوللاری، یون) بؤیوک حیصّه سی خاریجی اؤلکهلره ایخراج اوْلونور.
قازاخیستاندا BP شیرکتینین معلوماتینا گؤره ۲۰۰۹-جو ایلین اوّلینده نفتین ثبوت ائدیلمیش احتیاطلارینین حجمی ۳۹،۶ میلیارد باررئل و یا ۶،۵ میلیارد تون تشکیل ائدیر، بۇ دا عمومی دونیا احتیاطلارینین ۳،۲%-نی تشکیل ائدیر. نفتین پروقنوزلاشدیریلان احتیاطلاری یالنیز خزر دنیزینین قازاخیستان قیسمتونا عایید اوْلان یئرلرینده ۱۷ میلیارد توندان چوخ اوْلدوغو تخمین ائدیلیر. مرکزی کشفیات ایدارهسینین ایستاتیستیکاسینا اساساً قازاخیستان ۲۰۰۹-جو ایلده ۷۵ میلیون تون نفت حاصیل ائتمیشدیر. قازاخیستان حکومتی ۲۰۱۱-جی ایلده نفت هاسیلاتینی ۱۰۰ میلیون تونا، ۲۰۱۵-جی ایلده ایسه ۱۵۰ میلیون تونا قدر آرتیرماغی پلانلاشدیریر. قازاسیتان موستقیللیک ایللرینده نفتدن چوخ بؤیوک گلیرلر الده ائتمیش و بونون نتیجهسینده قازاخیستان آسیادا ان یوکسک حیات سوییهسینه مالیک اوْلان اؤلکهلردن بیرینه چئوریلمکدهدیر. ۲۰۰۹-جو ایلین اوّلینه اوْلان معلوماتا گؤره قازاخیستانین آشکار ائدیلمیش طبیعی قاز احتیاطلاری ۱،۸۲ تریلیون م³ (بپ-نین حسابلامالارینا اساساً) تشکیل ائدیر کی، بۇ دا دونیا احتیاطلارینین ۱،۷%-نه برابردیر. قازاخیستانین مانغیستاو (مانقیشلاق) یاریماداسیندا بؤیوک نفت و قاز صنایعسی یارادیلمیشدیر.
کند چیفتلیک (مزرعه)[دَییشدیر]
قازاخیستانین آقرار ترکیب اؤزونده ۴۹۱۹ غیری-دؤولت موسسیسهسینی و ۶۵ دؤولت حۆقوقی شخصی اؤزونده بیرلشدیریر. قازاخیستان جومهوریتی ۲۰۰۶-جی ایلده آقرار-صنایع کومپلکسینین ۲۰۰۶-۲۰۱۰-جو ایللرده داواملی اینکیشاف کومپانییاسی قبول ائدیلمیش و ۲۰۰۶-۲۰۰۸-جی ایللرده اونون گئرچکلشدیریلمهسی اوزره پروقرام ایشلنیب حاضیرلانمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلده کند چیفتلیک (مزرعه)یندا عمومی محصولون حجمی میلیارد دوللار تشکیل ائتمیشدیر. اکیلهن توْرپاقلارین عمومی حجمینده دنلی بیتکیلر اوستونلوک تشکیل ائدیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
قازاخیستان جومهوریتینده اوْرتا حسابلا ۱ km²-ا ۶ نفر اهالی دوشور. لاکین اهالی اراضی اوزره غیری-برابر مسکونلاشیب. اؤلکهنین شیمال، شیمال-شرق و جنوبوندا داغتیی حیصّه لرده (خصوصیله آلماتی و اونون اطرافیندا) اهالی نیسبتاً سیخدیر. اؤلکهنین اساس اهالیسی قازاخلاردیر.
ائتنیک ترکیبی[دَییشدیر]
قازاخیستاندا آذربایجان دیاسپوراسی[دَییشدیر]
رسمی معلوماتلارا گؤره حال-حاضیردا قازاخیستاندا یوز مین، غیری-رسمی معلوماتلارا گؤره اوچ یوز مین آذربایجانلی یاشاییر. قازاخیستاندا یاشایان آذربایجانلیلار علم، اینجه صنعت، کند چیفتلیک (مزرعه)، کیچیک، اوْرتا بیزنئس و دیگر ساحهلرده چالیشیرلار. عئینی زاماندا اونلار قازاخیستان جومهوریتی اجتماعی-سیاسی حیاتیندا یاخیندان ایشتیراک ائدیر، دؤولت اورقانلاریندا تمثیل اوْلونورلار. بونونلا یاناشی، هموتهنلریمیز قازاخیستان جومهوریتی قانونلارینا اویغون اولاراق اؤزلرینین بیر نئچه میلّی-مدنیت تشکیلاتلارینی یاراتمیشلار. قازاخیستان جومهوریتینده "قازاخیستان خالقی آسسامبلئیاسی" یارائدیلمیش و باشکان نظربایف بۇ آسامبلیانین صدریدیر. ۱۹۹۰-جی ایللردن اعتباراً آلماتیدا "توران"، آکتؤبئ ویلایتینده "دوستلوق"، ژامبول ویلایتینده "آذری"، غربی-قازاخیستان ویلایتینده "بیرلیک"، قاراغاندی ویلایتینده "ناموس"، کوستانای ویلایتینده "حیدر"، پاولودار ویلایتینده "وطن" و س. آذربایجان مدنیت مرکزلری فعالیّت گؤستریر. بۇ جمعیتلر عئینی زاماندا "قازاخیستان خالقی آسساملئیاسی"نین عضولریدیر. باشکند آستانادا دیاسپورانین چوخسایلی نمایندهلرینی اطرافیندا بیرلشدیرمیی باجارمیش "خزر" میلّی-مدنیت مرکزی فعالیّت گؤستریر. بونونلا یاناشی، ۲۰۰۳-جو ایلده آستانادا "دونیا آذربایجانلیلارینین مدنیت مرکزی" اجتماعی تشکیلاتینین نمایندهلیگی آچیلمیشدیر کی، بۇ دا قازاخیستانداکی بوتون آذربایجان میلّی-مدنیت مرکزلرینی اؤزونده بیرلشدیریر. سون دؤورلر خاریجی اؤلکهلرده یاشایان آذربایجانلیلارلا ایش اوزره دؤولت کومیتهسینین دستیی ایله قازاخیستانین تالدیکورغان شهرینده "نخچیوان"، شو شهرینده "آذربایجانلیلارین مدنیت مرکزی" تأسیس ائدیلمیش و آستانا، آلماتی، تالدیکورغان، قاراغاندی شهرلرینده آذربایجان دیلینده "بازار گونو" مکتبلری آچیلمیشدیر. ۷ سپتامبر ۲۰۰۴-جو ایل تاریخینده آستانا شهرینین "توریست" مئهمانخاناسینین کونفرانس زالیندا آستانا شهری آکیمینین موعاوینی، آستانا شهری مطبوعات مرکزینین فخری یاشکان و آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتیسینداکی سفیری ل.قندیلووون آستانا ایجتیمایتینین و کۆتلوی(توده) بیلیشیم واسطهلرینین ایشتیراکی ایله آذربایجان "خزر" میلّی-مدنیت مرکزینین تأسیس ائتدیی بئینلخالق اجتماعی-سیاسی، روس و قازاخ دیللرینده نشری نظرده توتولموش آیلیق "توران-ائکسپرئسس" قزئتینین تقدیمات مراسیمی کئچیریلمیشدیر. ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۶-جی ایل تاریخینده قازاخیستانین ژامبول ویلایتینین شو رایونوندا ۵ میندن آرتیق سویداشیمیزین یاشادیغی یئنی یول-"نوویی پوت" کندینده "نسیمی" آذربایجان مدنیت مرکزی یارادیلمیشدیر.
آذربایجان-قازاخیستان علاقهلری[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتی ایله قازاخیستان جومهوریتی آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلر ۳۰ آوقوست ۱۹۹۲-جی ایل تاریخینده یارادیلمیشدیر. ۹ ژانویه ۱۹۹۳-جو ایلده قازاخیستان جومهوریتی آذربایجان جومهوریتیسینداکی، ۱ مارس ۲۰۰۴-جو ایلده آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتیسینداکی سفیرلیکلری فعالیّته باشلامیشدیر. ایبراهیم آمانقالیئو قازاخیستان جومهوریتی آذربایجاندا ایلک سفیری اوْلموشدور. ۲۰۰۸-جی ایلین ژانویه آییندان اعتباراً پریمبئتوو سئریک دوستانوویچ قازاخیستان جومهوریتی آذربایجان جومهوریتیسینداکی یئنی فوق العاده و صلاحیتلی سفیری کیمی فعالیّت گؤستریر. ۲۹ ژانویه ۲۰۰۴-جو ایل تاریخینده لتیف قندیلوو آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتینده سفیری تعیین ائدیلمیشدیر. ۱۳ ۶ سپتامبر ۲۰۰۸-جی ایل تاریخیندن آذربایجان جومهوریتی آکتاو شهریندهکی باش کونسول v.i.ائ. ر.محمد اوف فعالیّتینه باشلامیشدیر. ایکی اؤلکه آراسیندا ایندیدک سیاسی موناسیبتلرده دئمک اولار کی، هئچ بیر پروبلم مؤوجود اولمامیشدیر. بۇ موناسیبتلر ۱-۲ مارس ۲۰۰۴-جو ایل تاریخلرینده قازاخیستان جومهوریتی یاشکان نظربایف دعوتیله آذربایجان جومهوریتی یاشکان İ.الیئوین قازاخیستانا و ۲۴-۲۵ مای ۲۰۰۵-جی ایل تاریخلرینده آذربایجان جومهوریتی یاشکان İ.الیئوین دعوتی ایله قازاخیستان جومهوریتی یاشکان نظربایف اؤلکهمیزه رسمی سفرلریندن سوْنرا کئیفیتجه یئنی مرحلهیه قدهم قویموشدور. آذربایجان طرفی قازاخیستانین آسیادا تهلوکسیزلیین مؤحکملهنمهسی ساحهسینده "آسیادا قارشیلیقلی ایشداشلیق و اعتیماد تدبیرلری اوزره موشاویره"نین (آقئم) یارادیلماسی تشببوسونو تام دستکلمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلین ایول آییندا آر خین طرفیندن غیری-رسمی قایناقلر واسطهسیله آلماتی شهرینده کئچیریلمیش "اوتوموبیل احتیاط حیصّه لری، قاراژ تجهیزاتلاری و یاناجاقدولدورما مرکزلاری" اوزره ۳-جو بئینلخالق سرگینین (تهئ تهیرد اینتئرناتیونال ائخهیبیتیون فور آوتوپارتس، گاراگئ ائقویپمئنت & پئترول ایستاتیون) رئکلام بروشوراسی الده اوْلونموشدور. بۇ بروشورادا عکس اوْلونموش رنگلی خریطهده آذربایجان جومهوریتی اراضیسینده داغلیق قاراباغ بؤلگهسی خصوصی اولاراق و ائرمنیستان اراضیسینین عکس اوْلوندوغو رنگده وئریلمیشدیر. بونونلا علاقه دار، قئید اوْلونان رئکلام بروشوراسیندا وئریلمیش سهوین دوزلدیلمهسی ایله باغلی جدی تدبیرلرین گؤرولمهسی اۆچون قازاخیستان جومهوریتی خاریجی ایشلر نازیرلیینه، هابئله سؤزوگئدن تدبیرین تشکیلاتچیلارینا مراجعت ائدیلمهسی حاقیندا آر خین طرفیندن قازاخیستانداکی سفیرلییمیزه مۆافیق تلیمات وئریلمیش، عئینی زاماندا قر-ین باکیداکی سفیرلیینه مراجعت ائدیلمیشدیر. مسئله ایله باغلی سفیرلییمیز قر-ین خاریجی ایشلر نازیرلیینه نوتا ایله مراجعت ائدرک رئکلام بروشوروندا بوراخیلمیش سهوین آرادان قالدیریلماسینی طلب ائتمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلین ۱۱ آوقوست تاریخینده قازاخیستان خین-دن سفیرلییمیزین اونوانینا داخیل اوْلموش نوتادا سرگی تشکیلاتچیلارینین باش وئرمیش حادثه ایله باغلی مؤقیعتی آچیقلانمیش، اونلارین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین باش آسسامبلئیاسی و تهلوکهسیزلیک شوراسینین داغلیق قاراباغا دایر قبول ائتدیکلری قرارلاری دستکلدیکلری، رئکلام بروشورونون نشری زامانی یول وئریلمیش سهوین تکنیکی سببدن باش وئردیی و گلهجکده بۇ کیمی حاللارین تکرارلانماماسی اۆچون داها دقتلی اوْلاجاقلاری بیلدیریلمیشدیر. بونونلا یاناشی، سفیرلییمیز طرفیندن سرگینین تشکیلاتچیسی M.Arslanla علاقه ساخلانیلمیش، صحبت زامانی او، رئکلام بروشورلارینین نشری زامانی یول وئریلمیش سهوین تکنیکی سببدن باش وئردیینی بیلدیرهرک، بونا گؤره رسمی عذر ایستمیش و آرتیق یئنی رئکلام بروشورلارینین سیفاریش وئریلدیینی قئید ائتمیشدیر. ۱۴ مارس ۲۰۰۸-جی ایل تاریخینده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی باش آسامبلیاسینین ۶۲-جی سئسسییاسیندا "آذربایجانین ایشغال اولونموش اراضیلرینده وضعیت" آدلی قتنامه لاییحهسینه دایر کئچیریلمیش سسوئرمهده قازاخیستان جومهوریتی بیترف سس وئرمیشدیر.
دیل[دَییشدیر]
قازاخ دیلی (қaзaқ Tiлi، قازاق ٴتیلی، قازاق تیلی).قازاخیستان جومهوریتینین رسمی دؤولت دیلی قازاخ دیلیدیر.
قازاخ دیلی تورک دیللرینین قیپچاق آلتقروپونا (تاتار، باشقیرد، قاراچای-چرکز، قوموق، قارایم، کریمتاتار، قاراقالپاق، قاراقاش، نوقای) داخیلدیر . نوقای، قاراقالپاق و قاراقاش دیللری ایله بیرلیکده قیپچاق - نوقای قولونا عاییددیر.
دین[دَییشدیر]
اؤلکه اهالیسینین ۷۰ %-نی موسلمانلار، ۲۶%-نی ایسه پراووسلاو مسیحییانلاری (اساساً روسلار) تشکیل ائدیر.
مدنیت[دَییشدیر]
ایدمان[دَییشدیر]
علم[دَییشدیر]
تحصیل[دَییشدیر]
صحیّه[دَییشدیر]
مطبخ[دَییشدیر]
کورداک، کازی، بسبارماق، لاقمان، پیلاو و مانتی قزاخیستانین دادلی یئمک لریندن دیر
کیو[دَییشدیر]
نقلیات[دَییشدیر]
سیاست[دَییشدیر]
سیلاحلی قوهلر[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ Пepeпиcb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH 2009 roдa. KpaTkиe иTorи. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary) (Russian). Republic of Kazakhstan Statistical Agency. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-07-23. یوْخلانیلیب10 December 2010.
- ^ AreHTcTBo Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo cTaTиcTиke : ЧиcлeHHocTb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo иToraM пepeпиcи HaceлeHия ۲۰۰۹ roдa Archived 2010-02-08 at the Wayback Machine....ЧиcлeHHocTb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo иToraM пepeпиcи HaceлeHия ۲۰۰۹ roдa Ha MoMeHT cчeTa Ha ۱۲ чacoB Hoчи c ۲۴ Ha ۲۵ фeBpaля ۲۰۰۹r. cocTaBилa ۱۶۰۰۴،۸ Tыc. чeлoBek . Дoля yйrypoB B oбщeй чиcлeHHocTи HaceлeHия cTpaHы cocTaBилa – ۱،۴%.ЧиcлeHHocTb kaзaxoB yBeличилacb пo cpaBHeHию c пpeдыдyщeй пepeпиcbю Ha ۲۶،۱% и cocTaBилa ۱۰۰۹۸،۶ Tыc. чeлoBek. yBeличилacb чиcлeHHocTb yзбekoB Ha ۲۳،۳%، cocTaBиB ۴۵۷،۲ Tыc. чeлoBek، yйryp – Ha ۶%، cocTaBиB ۲۲۳،۱ Tыc. чeлoBek. CHизилacb чиcлeHHocTb pycckиx Ha ۱۵،۳%، cocTaBиB ۳۷۹۷،۰ Tыc. чeлoBek؛ HeMцeB – Ha ۴۹،۶%، cocTaBиB ۱۷۸،۲ Tыc. чeлoBek؛ ykpaиHцeB – Ha ۳۹،۱%، cocTaBиB ۳۳۳،۲ Tыc. чeлoBek؛ TaTap – Ha ۱۸،۴%، cocTaBиB ۲۰۳،۳ Tыc. чeлoBek؛ дpyrиx эTHocoB – Ha ۵،۸%، cocTaBиB ۷۱۴،۲ Tыc. чeлoBek.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قالری[دَییشدیر]
- Ancient Taraz Kazakhstan.jpg
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- پورتال:قازاخیستان
- قازاخیستان فۇتبول اتفاقی
- قازاخیستان باش نازیرلرینین سیاهیسی (۱۹۹۱-جی ایلدهن)
- قازاخیستان مطبخی
- قازاخیستاندا نفت صنایعسی
قایناقلار[دَییشدیر]
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- اوروپا اؤلکهلری
- تورک دیللی اؤلکهلر
- قازاقیستان
- اورتا آسیا اؤلکهلری
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- ایسلام ایشبیرلیگی تشکیلاتی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- قازاخیستان
- شرقی اوروپا اؤلکهلری
- Eurasian Steppe
- Member states of the Commonwealth of Independent States
- موعاصیر تورک دوولتلری
- جومهوریتلر
- روسجا دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- ۱۹۹۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- 1991 establishments in Asia
- 1991 establishments in Europe
- آسیا اؤلکهلری
- اوروپادا اؤلکهلر


text:
قاره قۉزیقارینکسللیگی نیمه و بو قنچهلیک خوفلی؟
یقینده هندوستانده کرونا ویروسیدن قوتقریلگن بېمارلر آرهسیده ترقهلگن قاره قۉزیقارین کسللیگی سۉنگگی کونلرده افغانستانده هم کوزهتیلدی.
بو جوده کم پیدا کسلیک بۉلیب، جسماني نقطهی نظردن ضعیف بولگن آدملرگه تأثیر قیلهدی. کسللیکنی کېلتیریب چیقرهدیگن میکروبلر عادتده توپراقده، اۉسیملیکلرده، حیوانلر نینگ چیقیندیلریده، چیریگن مېوه و سبزهواتلرده اوچرهیدی.
هندستاندهگی یوقوملی کسللیکلر بۉییچه متخصصلر میکروب طبیعتده همه جایده ترقهلگن و توپراقده، هواده و حتا ساغلام آدملر نینگ بورونلریده بۉلیشی ممکن دېب حسابلشهدی.
اوشبو متخصصلر نینگ فکریگه کۉره، قاره قۉزیقارین میکروبیدن کېلیب چیققن کسللیک مییه و اۉپکهگه تأثیر قیلهدی و دیابېت و آغیر سرطان کسللیگی گه دچار بولگن آدملر نینگ حیاتی اوچون اوته خوفلیدیر.
شفاکارلر، قاره قۉزیقارین کسللیگی نینگ عمومي اۉلیم درجهسی ۵۰% گچه و آغیر کرونا کسللیگی یوقتیرگن ادملرنی دوالش اوچون ایشلهتیلهدیگن استوییدلر یاکه دارولر اونی قۉزغهتیشی ممکن دېب ایتکنلر.
شفاکارلر بدن ایمنی سی نینگ پهسهییشی بېمارلرده قاره قۉزیقارین کسللیگی نی کېلتیریب چیقریشی ممکن دېدیلر.
هندوستاندهگی یوقوملی کسللیکلر بۉییچه متخصصی دوکتور اکشی نایر، دیابت / شکر بدن اۉرگانیزم نینگ حمایهسینی پهسهیتیرهدی، کروناویروس اونی کوچهیتیرهدی، سۉنگره کروناویروس بیلن کورهشیشده یاردم بېرهدیگن استروییدلر یاقیلغی وظیفهسینی بجرهدی، دېب ایتکن.
منبع: بی بی سی انگلیس بولیمی.


text:
کئچمیشه باخاندا قیرخ ایل بوندان اؤنجه بیر قونشونون یاشامی هَلهده اورهییمی یاندیریب یاخیر. بیر کَنددن گلمیش عائله کی بئش باشایدیلار. بؤیوک اوشاق “اکرم” آدیندا بیر قیزیدی. دوققوز یاشیندا اولاردی. او عائله یاپ اَلی یالین کنددن کؤچوب تبریزه گلمیشدیلر. اکرمین آتاسی بیر قوروموش عاجیز کیشیدی و فحلهلیگه گئدردی. بیرگون ایشلردی، ایکی گون ناساز اولاردی. اولارین داوارانیشی چوخ چَتینیدی. ائله اولدوکی ائو کیراسی وئرنمهدیلر. بیر قونشو او قیزین الیندن توتوب آپاریب کدخدا کارخاناسینا ایلمه سالماق اوچون تاپشیردی. بیر کؤهنه داخما ائو واریدی کدخدانین بونلارا رحمی گلیب وئردی اولارا کی اوردا کیراکیش اوتورسونلار. اکرم ده اونا ایشلهییب و آتاسیدا کدخدایا قوللوقچی اولسون ائوین کیراسینین عوضینده. قرار اولدو اکرم اوردا سحر تئزدن گون باتانا قدهر ایلمه سالسین.
کارخانا بیر قارانلیق اوزون کالاواییدی؛ تکی تورپاقلیقایدی کی سو سپردیلر توز اولماسین. اکرم بیر آز یاواش ایشلهسیدی خَلفَهلر آرخاسیندان بیر اوخلو چکردیلر و او آغلایا-آغلایا ایلمه سالاردی. کارخانادا نئچه دانا خیردا بویلو قیز و اوغلان اوشاغی ایشلییردیلر. اوشاقلار ایپ قیران پیچاقلا بارماقلارینین باشین کسسیدیلر او گونون موزدو یئتیشمزدی اونلارا و ائولرینه گوندرردیلر. او گون آنالاری اولاری وروب چؤرکده وئرمزدی یئمکلرینه. بونلار جمعهلر حاماما گئدردیلر و بیر آز دینجهلردیلر.
یاندیریجی قیشین سویوغوندا اکرمین قالین پالتاری اولمادیغی اوچون هئی ناخوش اولاردی و آناسی چاراسیزلیقدان ساواشاردی کی: “دور گئد ایشیوه، گؤرمورسن کئچینه بیلمیریک؟ بئش باش ائوده آجیم اولا-اولا بوگون سحر بیریده گلیر، من باشی داشلی نینیرم آخی اوشاغی؟ آتان دئییر بلکه اوغلان اولدو، مندن سونرا سیزه کمک اولار. آچیلان سحردن گئد ایشیوه ها!!”
زاوللی بالا اوجانیله دوروب گئدردی ایشه. بیر گون خلفهلرین بیری گؤردو اکرم اوسگوردو و آغزیندان قان گلدی. آتاسینی چاغیریب دئدی قیزین قان قوسور. او دئدی بیلیرم بابا چوخداندیر، هئچ زاد اولماز. بیز یوخسوللارین جانی درده اورگهنیب، نئیلهمک؟!! قیز آخیندی آتاسی قیزی دالینا آلیب گتیردی ائوه. اکرم بیرده قان قوسدو. داها جانیندا هِئی قالمادی. آپاردیلار حکیمه و او دئمیشدی کی قاب قاشیغیزی بوندان آییرین، “سیل” مرضی توتوبدو بو قیز. ائوه یئتیرن کیمی آناسی دئدی: اؤل باشی داشلی، ایشلهمهیین دردیندن هر پئشه گئتدین باشیما.
هاوا آلاتورانلیغیدی. قارلی کولک یامان اسیردی. بونلارین یاناجاغی دا یوخودو. یوخسوللوق قم سازینی چالیردی. بیردن گؤردوک هارای قوپدو؛ چیغیرماق-باغیرماق سسی محللهنی بورودو. گئدیب گؤردوک اکرمگیلین قاپیلاری شولوقدور. مچیدین میجورو “مَشد یوسوف” بیر تابوت گتیریب، اکرمی قویدولار اونون اوستونه. بو زاواللی قیز گودک یاشامیندا نه یئدی؟ نه گئیدی؟ نه دولاندی؟ قارا گونلر بوغوب توپراغا تاپشیرد.
یوخسوللوق الیندن اؤلنلر چوخودو، تک اکرم دهییردی. بیریسی دام کوروینده دامدان دوشوب اؤلردی، بیریسی قیرخ آیاق چشمهده دوشوب بوغولاردی و مینلر اونلارا بنزر یوخسوللوق الیندن اؤلنلر. سیل نوخوشلوغو، ذاتالریه نوخوشلوغو، چیچکدن، قیزیلجادان اؤلن اوشاقلار داهادا چوخودو. بؤیله دورومدا یاشام سورمک چوخ چتینایدی.
او گونون اومیدیله کی خیردا اوشاقلار ایشه گئتمهییب، درسه گئدیب شن یاشاسینلار. من اکرمله دوست اولماغیما گؤره قوبارلانیب بئله بایاتی چاغیردیم:
خالیم داردان کسیـلـدی
مئینه واردان کسیـلـدی
داخما ایشیق گؤرمهدی
الیم یـاردان کسیـلـدی
ایلمه سالدیم بوتـامـدان
الـیـم کسـر تـوتـانـدان
اوخول یولون دئییشدیم
داخما یولون تـوتانـدان
گؤز آچدیم داری گؤردوم
آغ گـولـو ساری گؤردوم
ظـالـیـم فلـک الـیـندن
قـمی قـوبـاری گؤردوم
تبـریـز فرشی ایپکـدن
دفـه ووردوم اورکــدن
دردلی چنگی چالمادان
قولوم دوشـدو بیلکـدن
ایلمهچیلر توخودو
داردا بولبول اوخودو
آیاق گزر اَل یئریـن
هئچ خیریم یوخودو
ایلمه سالدیـم قـاردان
آل- قیرمیزی بویـادان
سؤیله گوناهیـم ندیـر
یئـری گـویـو یـارادان؟
آه چـکـدیــم فغـان اولـدو
تئـللـریم یـان- یـان اولـدو
کؤکسوم دردی دئشیـلـدی
خــامـالار آل قــان اولــدو
گـل آنــا بیــزلــره بـاخ
حسـرتلی گــؤزلـره بـاخ
آرخامدا خلفـه وئـرمیش
اوخلولو ایــزلــره بـــاخ
آغیـزلاردا سؤز اولـدوم
تاپدالانمیش ایز اولدوم
یاشامدا بوی آتمـادیـم
قؤرایکن مَویـز اولـدوم
۴/۳/۹۴


text:
مینیاتور
مینیاتور صنعتی —مینیاتور صنعتی موسلمان شرقی خالقلارینین چوخسرلیک اینجه صنعت تاریخینین ان ماراقلی صحیفهلریندن بیریدیر. دۇغرودور، اوْرتا عصرلرده موسلمان رسّاملاری و خالق صنعتکارلاری یارادیجیلیق ایله ایندی ده بیزی حئیران ائدن و اوْنو یارادان خالقین بدیعی مدنیتینین قدیملیینی، چوخ جهتلیینی، اؤزون مخصوص لوغونو ثبوت ائدن چوخسایلی معمارلیق، تصویری و دکوراتیو صنعت اثرلری یاراتمیشلار و اوْنلارین چوْخو دۆنیا اینجه صنعتینین قیزیل فوندونا داخیل اوْلموشدور. بۇنا باخمایاراق، ایران خالقینین دۆنیا بدیعی مدنیتی خزینهسینه بخش ائتدیی ان سانباللی و مؤهوم صنعت اینجه لری اوْنون صنعتکارلارینین مینیاتور رسّاملیغی ساحهسینده یاراتدیغی اثرلردیر.
تصویری صنعتین اؤزل بیر نؤعو اوْلان مینیاتور اۆز طبیعتی اعتباریله کیتاب ایلوستراسیاسی اوْلوب کلاسیک شرق شعرسینین (شعر) بیلاواسیطه ائتکیسی آلتیندا اینکیشاف ائتمیشدیر.
شرق شعرلرینی کلاسیکلرینین، اؤزلله اوْنون فیردوسی و نظامی گنجوی کیمی مشاهیر اؤلمز اثرلری رسّاملار اۇزون توکنمز ایلهام قایناغی اوْلموش و اوْنلارین یارادیجیلیغینی یۆکسک اینسان ادّعالارلا زنگینلشدیرمیشدیر. فیردوسینین "شاهنامه" حماسه سی، نظامینین فلسفی-آموزشی، رومانتیک-محبّت و تاریخی-قهرمانلیق شعرلری رسّاملارین یارادیجیلیغینا گۆجلو ائتکی(تاثیر) گؤسترمیش،ادّعا-ائستئتیک باخیمیندان تکرار اولونماز، دونیوی مضمونو ایله فرقلهنن، دینی مجرّدلیکدن (سویوتلوقدان)، چَتین آسلئتیزیندن اۇزاق اثرلرین یارادیلماسی اۇزون گۆجلو ایستیمول اوْلموشدور. شرق شعرلرینی مینیاتور رسساملیغین هومانیست مضمونو و ادّعا ایستیقامتینی مُعیین لشدیرممیشدیر، هم ده اوْنون بدیعی فوْرماسینین اینکیشافیندا بللی ایز بوراخمیشدیر. بدیعی تصاویر عالمی، شرق شعرسینین اینجه، الوان بدیعی دیلی، آهنگدارلیغی و موسیقیلییی رسّاملارا شعر ایله دریندن هماهنگ اوْلان شرطی دکوراتیو اۆسلوب، یۆکسک رومانتیک و پوئتیکلشدیریلمیش تصاویر ایفاده واسطهلری، شاعیرانه بدیعی قۇرولوش یاراتماغا کؤمک ائتدی. بۇنا گؤرهدیر کی، یاخین و اوْرتا شرق خالقلارینین مینیاتور رسّاملیغی هم کۇنو عۆمومیلییی، هم ده بۇ صنعت نؤعونون اؤزونه خاص خۆصیّتلری ایله شرطلهنن بعضی عۆمومی یؤنلره مالیکدیر. آنجاق اجتماعی حیاتین اینکیشاف خۆصیّتلری و هر بیر خالقین گۆزل باخیشلاری اوْنون اینجه صنعتینین کاراکترینده ده ایز بوراخمیشدیر. اوْنا گؤره ده عرب شرقینین، تۆرکیه و ایران، آذربایجان، اوْرتا آسیا و موغول هیندوستانین مینیاتورلری تکرار اولونماز اؤزللیکلرله فرقلنیرلر.
بیر عصردن آرتیقدیر کی، شرق مینیاتورونون شاه اثرلری نَینکی عالیم و رسّاملارین، و اله جه ده چوْخلو صنعت سئورلرین دیقّتینی جلب ائدیر. شرق مینیاتورونون تدقیقینه، نیسبتاً یاخین زامانلاردا، عصریمیزین اوّلیندن باشلاماسینا باخمایاراق، حاضیردا دۆنیا صنعتشوناسلیغی علمینده چوْخ بؤیوک ماده توپلانمیشدیر. هم مادهین گئنیشلییی، هم ده آنلام و علمی درینلییی اعتباریله مۆختلیف سجییهلی مقالهلر، علمی-کۆتلوی(توده) کیتاب و کیتابچالار، اساسلی آراشدیرما اثرلری مئیدانا گلمیشدیر


text:
ائششک
اولاق، اوزونقولاق و یا اهلی ائششک لاتینجه: Equus africanus asinus تکدیرناقلیلار دستهسینین آتلار فسیلهسینه عایید آفریقا ائششیی نؤعونون اهلیلشدیریلمیش یاریمنؤوو. تصروفاتدا موهوم اهمیت کسب ائتمیشدیر.شام ائششکی اوجا بؤیلو ائششکلر اولورموش و ان آدلیم و باهالی ائششک تاریخده آدلانمیشدیر.
اولاق نقلیات واسطهسی کیمی[دَییشدیر]
آذربایجانا فایدالاری[دَییشدیر]
آرخئولوژی(باستان شیناسلیق) آراشتیرمالارا و یازیلی قایناقلره اساساً، آذربایجانین چتین کئچیلهن داغ یوللاریندا اوزونقولاق یگانه نقلیات واسطهسی اولموشدور. یوک حیوانی کیمی اوزونقولاق تونج دؤوردن معلومدور. دوه کاروانین مۆشایعت ائدن ساربانلار و چاروادارلار همیشه کاروانین قاباغیندا اوزونقولاغا مینیب گئدردیلر. چونکی یاخشی حافیظه اولان اوزوقولاق بیر دفعه کئچیدیی تهلوکهلی یولدان ایکینجی دفعه کئچمزدی. ۸- عصر جوغرافیاشوناس-سییاه زکرییه قزوینی یازیردی کی، اگر دومانلی هاوادا چاروادار یولو ایتیرردیسه، اوندا قاباغا اوزونقولاغی بوراخاردی.
۸-عصرین دیگر مشهور سییاهی مارکو پولو معلومات وئریردی کی، آذربایجاندا ساغلام، مؤحکم، آجلیغا و سوزولوغا داواملی اوزونقولاق یئتیشدیریلیر کی، اونلارین هر بیری ۳۰ مارکایا ساتیرلار. یئرلی تاجیر اوزاق سفرلره بئله اوزونقولاقلا دوشورلر.
اوجوز، داغ شایتینه یاخشی بلد اولان، هئچ بیر قایغی طلب ائتمهیهن، آجلیغا دؤزوملو و تهلوکهیه قارشی حسّاس اولان اوزونقولاقدان مالدار ائلاتلاری داها چوخ ایستیفاده ائدیردیلر. اوزونقولاغی یوکلهمک اۆچون بئلینه پالان وورولوردو. بعضاً نیسبتاً آغیر یوکلری آغیر یوکلری اوزاق مسافهیه آپارماق اۆچون پالانین لاتیندان ترلیک عوضینه، کؤهنه پالازی دایروی فورمادا تیکهرک ایچینه پامبیق، یون و کولش دولدورولموش لورو قویولوردو. ایکی عدد بئله یاستیلانمیش موتککهیه اوخشایان لورو تایلارینی ایکیوچ یئردن قاییشلا بیر-بیرینه بند ائدرک ایش حیوانینی بئلینه آشیریردیلار. بعضاً داغ کندلرینده اوزونقولاقلا اودون داشیدیقدا پالانین اۆستونه "کیخی" آدلانان آغاج قاش دا قویولوردو.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
Donkeys in Val Formazza, north ایتالیا


text:
اَللری خانیم اَلی…
یاشین زنوزلو
«ایپک(فرانک) فریدین ادبی یارادیجیلیغی حاقدا»
اوچونجو گؤزوندن وورولدو اَمیره قیز
قادین پالتاری ایله دولوشوروق داها
تبریزه، بیز!
دئهسن سینه ییرتیم، گؤر دؤشلریمی؟
بونلارلا اَمیزدی قادین-کیشیلریمیز!
فرانک فرید کیمدیر؟
فرانک فریدین شعرلرینی آنلاماق و اونلارلا دوزگون ایلیشگی قورماق ایچین ایلک اؤنجه بو سوالا جاواب وئرمک لازیمدیر. بو سوالا دوغرو دوزگون جواب وئرمک، شعرین بیر بؤیوک پارچاسین آنلاماق دئمکدیر. او اوزدن ده بورا چاتدیقدا یئتری قدر دوروب یئتری قدر دقیق اولماق لازیمدیر.
فرانک بیر کمپلکسدیر. اونو چؤزمک هئچ ده آسان اولا بیلمز. اما آذربایجاندا هر بیر اینسانین تئز یا گئج قارشیسینا چیخا بیلجک تک اینسان واردیر اگر، یقین کی او فرانک فریددیر. اما ندن؟!
بیر چوخ اینسانلار ادبیات، شعر، موسبقی، دیل و یاخود پولوتیکال-سوسیال حرکت لرده آکتیوجهسینه ایشتیراک ائدیرلر، سیز اونلارلا اولا بیلر قارشیلاشیب و یا قارشیلاشمایاسینیز، لاکین بو فرانک فریده صیدق ائتمیر. سیز آذربایجاندا یاشیرسینیزسا و یاخود آذربایجانلا ماراقلانیرسینیزسا موطلق اونونلا بیر گون بیر یئرده اوز-اوزه گلجکسینیز.
بو یئر اولا بیلر تبریزده سیاسی بیر اوتوروم اولسون، اولا بیلر اورمونون سون نفسلرینی چکن گؤلونون یانیندا اولسون؛
و پوشه حکایههایم که نیست
و پوشه ترجمههایم
و پروندهام کی هی چاقتر شده است
و من لاغرتر
و دریاچه کم آبتر
و آبرویم به آب او بستهتر!
اولا بیلر تهراندا ادبی درنکده اولسون؛
و پوشه شعرهایم که نیست…
اولادا بیلر گؤزلوکلری گؤزلرینده بیر خانیم گورهسینیز ساعی پارکیندا، ائل گؤلوده، هنرمندان پارکینین کافهسینده، تهران-کرج متروسوندا، اینقیلابین دار کوچه لرینده، شوبهه ائتمهیین، دورون و فورصتی الدن قاچیرمایین، او یقین کی فرانک فریددیر!
و پرنده پوش میدهد پرهایش را
که هوا می رود که سرد شود
اما من روپوش نمیپوشم تا در خانه بمانم
که گروست برای به خانه آمدنم!
اما مندن سوروشورسانیز کی فرانک فریدی اَن چوخ هاردا گؤرمک اولار سیزی بئله جاوابلایا بیلرم: جیزما قارا اولموش کاغاذلاردا! آغ کاغاذلار اونون یئری دئییل، مطلق.
بو گئجه سویونوب،
سنی گئیینجک،
گلینه بنزتدییین بو آغ کاغاذ!
فرانک فریدی آنجاق و آنجاق دفعهلرجه تصحیح اولونموش، دفعهلرجه اوخونموش، دفعهلرجه دوشونولموش کاغاذلارین قارالانمیش جانیندا گورمک اولا. اونو تانیماق ایستییرسینیزسه چوخ اوخویون، بو قدر ساده!
یول یاخینلاشماییب
من یئیین گلمیشم!
لاکین اوخودوقلارینیزین ایچینده ایکی اینسانین حئسابینی بیر-بیریندن آییرد ائتمهیی اونوتمایین؛ اصلینده سیز بیر اینسانلا دئییل ایکی اینسانلا قارشی-قارشیا گلجکسینیز؛ بیری فرانک دیگری ایپک!
آیین ایپهیینه دونموشم
گونشین اؤرپهیینه
گئجه گوندوز گؤیلری گزیرم!
فرانک فرید اورتا یاشلی بیر آنادیر؛ سول قولاغی بیرازجا ناراحات ائدیر، لطفا اورمو گؤلو حاقدا اونونلا دانیشاجاقسینیزسا بیرازجا آستا دانیشین!
گؤزوموز یاشدی
گؤلوموز قورو…
اما ایپک اوجا بویلو، تیتیز، گؤرونوشده سرت و البته ایچی نئجه دیر سوروشورسونوزسا یئتر شعرلرینه باخاسینیز، هر شئی اوردا آیدیندیر. سؤزه گلمیجک قدر یوموشاق، دیله گلمییجک قدر محکم؛ فرانک بیرداها یارانا بیلمیجک قدر مکمل بیر کمپلکسدیر.
بالیقچی تورو
گلین تورو
تور پردهسی
شیطان تورو…
فرانک فریدین قاباریق اؤزللیکلریندن بیری قانع ائتمک قابیلیتیدیر. بو اونون تجربهسیندن آسیلیدیر یوخسا اوخودوقلاریندان، سوروشسانیز؛ دییهجاغام هئچ بیری، بو آنجاق فرانکین کاراکتری ایله ایچ- ایچه اولان بیر مسالهدیر.
سؤز منیم پیادالیغیمدا دیر
یوخسا آتلی هاردایدی؟
بیرده فرانکی، ایپک اولان زامان گؤرمک لازیمدیر. قارشیسیندا دیزه چوکمک، باشینی یئره سالیب احتیاطلا او کولگهلی وارلیغینین لذتینی آپارماق لازیمدیر. زمانین دوردوغو مکانین یوخ اولدوغو لحظهلردن دانیشیرام؛
کؤلگم باشیندان اسگیک اولسون،
ایشیقدا گوروم سنی!
فرانک حقیقتا گونونده بیله دینجلمهیین قادینلاردان بیریدیر. اوتوردوغو آنلار بیله حرکتدهدیر، چکیشمهدهدیر، یورماقدادیر، یورولماقدادیر…
گونومده باری دینجلمهدیم
البته کی یانان قاچدیقجا قورسالانار!
–
یوللاری سندن،
گؤزلری مندن…
–
دوغولدوغوم یئرده بوغولدوم
بیر داها دوغولاندا آغلامادیم بلکه!
–
آنا نئجه دوغدوغون بوغار؟
آما من بوغدوم دوغدوغوم دیلی!
فولکلور، ایپکین شعرلرینین آیریلماز بؤلومو، هئچ بیر شاعیرین شعرینده فرانک قدر آتا سؤزو و عمومیتله فولکلور ایذلرینی گوره بیلمزسینیز؛
بیر ایکی…
بیزیم اولمادی کی!
–
عشق کوردورسا
بس نئجه توتدوغون بوراخیر؟!
–
گل گئت دئدیلر
گلیب اورکده نیخلانیب قالماق کی یوخ!
ایپک فریدین شعرلرینده شعریتدن چوخ شعوریت وار، آنیلاری یاشاتماقدان چوخ، ایپک بیر شئیلری آنلاتماق ایستییر!
جواب گوزلمیرم
یئتر کی اوخو
شعر بئکار آدام ایشی؛
دوغماق قادینین ایشی اولان کیمی!
–
باشیمیز بؤرکسوز قالدی
بوتون بورک لری اؤز باشلارینا قویموشدولار کیشیلر
ایپکین شعرلری سیاستدن فارغ اولان لحظهلرین کاغاذ اوستونه گلمیش حالی دیر. اما دینجلدیغی زامانلار بیله ایپک یئنه فرانکدیر. ائله او اوزدن ده بلکه فرانکه شاعیر دئمک بیر او قدر ده دوغرو ساییلمایا، ایپک همن فرانک دیر، بیر باشقا قالیبه توکوب اؤزونی؛ منی، سنی، بیزی یاراتماق و یاشاتماق اوچون! ایپک شاعیر دئییل، ایپک همده شاعیردیر!
یاسدیغیمدا بوغولورام،
و ایچدیگیم بیر ایچیم سودا.
گؤزیله ایشیق، بیر آرایا گلمهدی،
بو چنلی شهَریمین قالاسیندا.
اوخشاییرام،
بابک قالاسینین خاتینینی اوخشاییرام.
سن گلن گون قیرمیزی دونومو گئیهجگم
و اوزون اوزون ساچلاریمی
آیاغیوین آلتینا سرهجَگم.
قارالیغیندان قورخما،
سن گلنهدک آغاراجاقلار
فرانکین کاراکترینین ایکی باشی وار، بیر باشی شعر دیگر باشی یازی. دنگه بعضن پوزولور، آغیرلیق یازییا دوشور، شعرلرده بیله مانیفست یارانیر، بو بیر چوخ زامان بیلرک اولمور و البته اونوتماماق لازیمدیر کی، شعرلرینده رومانتیزمه ساری گئت-قاییت ائدیب، اوپوشدن سنی دویدوران اینسان ایپک دیر اگر، آیریمجلیقلارا قارشی دیرنن اینساندا فرانک دیر.
گؤزللشدیکجه گؤزلریم سولانیر
قاماشیر گؤزلریم، قاشلاریم آلیناندا
اورهگیمین بندی قیریلیر
اوزومه بند سالیناندا
بویونباغی آلینیر، من آلیناندا!
بو ایکیسینین آراسیندا اولان بالانس ایندییه قدر هئچ زامان پوزولماییب، نه ادبیات اونو یاشاییشینین باشقا یؤنلریندن غافیل ائدیب و نه ادبی یاشاییش اونو بوتولوکله موصادیره ائتمهگی باشاریب.
البته کی شعر یارادیجیسی، حیکایه یازاری بیر پای حیس و دویغودان داها چوخ سهم آپاریب، لاکین ایپک فریدده اوستونلوک هر زامان منطیق و تعقللا اولوب.
کبینیم الیمه توخداماسا دا،
بیر نئچه سؤزجوک قالیر جهیزیمدن؛
اؤزومدن آزالیب،
سؤزوم چوخالا بیلر هله ده!
فرانکین شعرلرینده اولان فولکلور و خالق بیلیمی ایذلریندن سَر-سَری کئچمهمک لازیمدیر، چونکی فرانک خالق دیلی ایله خالقلا دانیشماق ایستییر. ائله او اوزدنده یازدیغیم کیمی اینانیلماز بیر ایقناع گوجونه صاحیبدیر.
و قادین… سوزون باشلانیشی و سونو؛ ایستر فرانکین، ایستر ایپکین چیرپینان اورهیی، ایکی وارلیغین اورتاق مخرجی، ایلک و سون سؤز…
قادینلیغین مورْ دادی آغزیمدا،
سرتلیک، اووجومدا،
إتئر اییی بورنومدا،
فیشقا سسی قولاغیمدا؛
گؤز ببَگیمده، آنجاق،
گؤیقورشاغینین بیرلشمیش بویالاری،
گونش، و یئرکوره سی
………..
بئواختیاریم دی
و من هله یاریم آدامام
یا نئچهدن بیرم، “آدام”ین قابیرقاسیندا
حووا آدیندا!
………..
سؤز وئرنده،
کیشی کیمی سؤز وئرمهلییَم!
های وئرنده وارام،
پای بؤلنده یوخ،
چای وئرنده چوخ!
بیر قادین، بیر قیز، بیر گلین،
الینده بیر چای مئژمئییسی گلیر،
سوسوز دا اولماسا،
سؤزسوز!
………..
سیللهیله اوز قیزارتمیرام کی!
جولو بارماغیمی
قورتولموش ماتیگه سوخوب
آغارمیش دوداق،
سوزالمیش یاناغیمی،
آل دوداغا
قیرمیزی یاناغا
چئویرمک اولور هله ده!
نئیلیرم قارا چکدیم گؤزلریمه
یاغیش یاغاندا یاخیلسین اوز گؤزومه
بیر قیرمیزی ماتیک یئتمزمی قادینلیغیمی گؤزه سوخماغا؟
سیگنال سسی ائشیتمَگه!
و قادینلیغیمین قانسیزلیغی
یئترسه قارنیمداکین
بسلهمگه!
………..
گؤزونوز آیدین!
اوغول دوغموشام خیاوانلاریزا!
………..
اوزووه هئچ توز قوندورما!
قادینین قانینا قاریشیب
قوروماق،
بوتون کؤرپهلری امیشدیرمیشم
شراب کوپلرین یئره قویلامیشام
سؤز سالخیملارین اورهگیمدن آسلامیشام
آغلاسام دا، گیزلیجه آغلامیشام.
………..
کیشی باخیشلی کوچهلرین سوزگَجیندن،
کئچدی، ق ا د ی ن.
پارچالارین بیر یئره توپلادی،
پیشلنمیش قاب کیمی.
الیمی الینده ایستی ساخلا
بارماقلاریم بوزلاسا،
دونو چتین آچیلاجاق یازدیقلاریمین!
…..
قیزیمین اوغلو اولاندا،
موشتولوق وئردین منه.
اؤزو اولاندا هئچ نه وئرمهدن!
ایپک فرید نه بیر آددیم سندن اونجه، نده بیر آددیم سندن سونرا دوروب، او دقیق اولاراق سنین یانیندا بیر یئرده دیر، سنه چوخ یاخین و سندن چوخ اوزاق…
سون


text:
علی تبریزلی
علی تبریزلی آدییلا تانینان علی پرندبال حسینآغااوْغلو (۴ قورا پیشیرن (تیر) ۱۳۰۸، تبریز - ۱۳ دوندوران (بهمن) ۱۳۷۶، تهران) آذربایجانلی شاعیر، يازیچی، ناشر، عالیم و تنقیدچی ایدی.[۱][۲] اونبئش ياشیندا تهرانا گئتدیب اورادا یاشادی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
تبریزلی علی، 1308-جی ایلین تیر آیینین دؤردونده، تبریز شهرینین «منجّیم» محلّه سینده آنادان اولموشدور. ابتدایی و اورتا تحصیلاتینی اوردا بیتیریب، بیر ایل آذربایجان دموکرات فرقهسی دؤنمینده تورکجه تحصیل آلمیشدیر. اون بئش یاشیندا تهرانا کؤچه ریلشدیریلمیشدیر. علی تبریزلی تهراندا درگی و کیتابلار اوخویوب، آنا دیلینه سئوگی و سایغی بسلهییر. او ایلک سئوداسینی شعرله عکس ائتدیریر و دؤنهلرله پهلوی رژیمینین زیندانلاریندا دوستاق اولور. او گنج ایکن، موختلیف ایشلرله مشغول اولور و نهایت «آتروپات» یایین ائوینی آچیر.
علی تبریزلی 1376-جی ایلین بهمن آیینین اون اوچونده تهراندا ابدیته قووشموشدور و اؤز وصیتینه اساسن دوغما یوردو تبریز شهرینین «وادی رحمت» قبرستانینین عایله وی مزارلاریندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.
ایران تورکلری" مانیفئستی[دَییشدیر]
اؤزونو بیر یازیچی، آراشدیریجی، تاریخچی و دیلچی کیمی تانیتدیران تبریزلی علی، «ایران تورکلری» دئییلن مانیفئستین تئوریسینی و ایراندا تورکچولوگون بانیسی کیمی تانینمیشدیر.
اثرلر[دَییشدیر]
- غزللر (علی تبریزلینین غزللری)
- گوز یاشلاری
- دیل و ادبیات
- شاه اسماعیل ختایی یاشاییشی و شعرلری (ایکی جیلدده) بۇ کیتاب بیر رومان شکلینده و آشیق روایتی اساسیندا یازیلیب و شاه اسماعیل ختایینین بیر چوْخ قوشما، غزل و دؤیوشلرینی عکس ائتدیریر. اونون عرب زنگی ایله دئییشمه و دؤیوشمهسی خصوصی ماراق دوغورور.)،
یاییملادیغی اثرلر[دَییشدیر]
- اصلی - کرم
- آذربایجان کلاسیک ادبیاتیندان شعر مجموعهلری
- فضولی دیوانی
- کوراوْغلو داستانی
- سلمان ممتازین شعرلری،
- واحیدین غزللری
- خود آموز زبان ترکی آذربایجانی با ترجمهی فارسی،
- عزیز نسینین بیر نئچه حیکایهسی،
- ساوالان ایله بیرلیکده (آذربایجان ترانهلری) (ایکی جیلیدده)
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ آد شوهرتی : Nəsibli . آد:Nəsib . باشلیق:TƏBRİZLİ ƏLİNİN HARAYI . آدرس؛یوخلانمیش زامان: 2 İyun 2012؛اثر: . تاریخ:09 Dekabr 2011 . یاییمچی:Güney Azərbaycan Televiziyonu . آرشیو آدرسی: . آرشیو زامانی:2 İyun 2012 . دیل کودو:az
- ^ ژورنال . آد شوهرتی : ساوالان . آد: ح.م. . باشلیق: تبریزلی علی کیمدیر؟ . ژورنال : وارلیق . شوماره: ۱۰۷ . تاریخ : قیش ۱۳۷۶ . صحیفه: ۵۵
- سعید موغانلی، ابدیته دوشن یارپاق علی تبریزلی، یارپاق قزئتی، اردیبهشت - 1384، بیرینجی ایل، بئشینجی سایی، 12-جی صحیفه.


text:
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۷ آوریل ۲۰۲۱
معالیجهسی تاماملانان ۴۵ مین ۵۹۲ نفرله ساغالانلارین ساییسی ۴ میلیون ۱۶۷ مین ۲۶۳ نفره یوکسلدی
تورکیهنین یئنی نسیل کوروناویروس (کووید-۱۹) ایله موباریزهسینده سون ۲۴ ساعاتداکی جان ایتکیسی ۳۴۶ نفر اولدو.
سالقینین باشیندان بو یانا حیاتینی ایتیرهنلرین ساییسی ۳۹ مین ۵۷ نفره چیخدی.
بیر گونده ۲۸۲ مین ۱۹۲ نفر تست ائدیلیرکن، ۴۳ مین ۳۰۱ نفرین تستی مثیت چیخدی، ۲ مین ۷۰۳ یئنی خسته معالیجه آلتینا آلیندی.
معالیجهسی تاماملانان ۴۵ مین ۵۹۲ نفرله ساغالانلارین ساییسی ایسه ۴ میلیون ۱۶۷ مین ۲۶۳ نفره یوکسلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهدن ولفگانگ کوبیکینین سؤزلرینه قیناما
"آلمانیا فدرال پارلمانی باشقان یاردیمچیسی ولفگانگ کوبیکینین سایین جمهورباشقانیمیز حاقیندا سؤیلهدیگی حقارت احتیوا ائدن ایفادهلری ان کسکین شکیلده قیناییریق"
اردوغان: گئچمیشده ده بو فیلمی گؤردوک
"یونانیستانا قارشی اؤلکهمیزین حاق و منفعتلرینی، الیمیزده اولان بوتون امکانلاردان ایستیفاده ائدرک ساووناریق"
تروریستلر پلیس ائوینه سالدیردی
مرسینده پلیس ائوینه تشکیل ائدیلهن ترور سالدیریسیندا بیر پلیس شهید اولدوغو، بیر پلیس ایسه یارالاندی


text:
آذربایجان شاعری “درویش جوانشیر” حیاتا گؤز یومدو
حؤرمتلی اوخوجوموز جناب اکبر حمیدی علیارین سایتیمیزا گؤندردیگی خبر اساسیندا، آذربایجانین آدلیم شاعیرلریندن اولان “درویش جوانشیر” دکابرین ۱۴-نجو گونو گئجه ساعات ۲۲-ده ۶۰ یاشیندا اورک دورماسیندان حیاتینی دَییشمیشدیر.
جوانشیر موسی اوغلو ممّدوف ۱۹۵۴-نجو ایلده نخجوان شهرینین علیآباد کندینده آنادان اولموشدور. ۱۹۸۲-نجی ایلده آذربایجان دولت اونیوئرسیتئتینین فیلولوگیا فاکولتهسینی بیتیرن درویش طلبهلیک ایللریندن بدیعی یارادیجیلیغا باشلامیشدیر، یعنی او ۷۰-نجی ایللردن پوئزیا عالمینه قدم قویموشدور. “گؤزومون ایلک اووو” ۱۹۸۱-نجی، “عؤمروموزده یانان چیراق” ۱۹۸۹-نجو، “من قریبین قارداشییام” ۱۹۹۶-نجی، “دورنالار قریب اولمور” ۲۰۰۰-نجی، “حاقدان یانان بیر چیراغام” ۲۰۱۰-نجو، “قبله یئلی” ۲۰۱۳-نجو، “هؤرون منی دیوارلارا” شعر توپلوسو ایسه ۲۰۱۲-نجی ایلده اونون نشر ائدیلمیش اثرلریدیرلر.
“درویش جوانشیر”ین بو یاخینلیقدا “هؤرون منی دیوارلارا” آدلی شعر کیتابی اکبر حمیدی علیارین تشبثی و کؤچورمهسیایله ایراندا یاییلمیشدیر.


text:
اویان نیوز: “مهرداد کسانی”آذربایجانین تایسیز و گنج اوخویانی سولدوز دوغوملوسودور. “مهرداد” ایلک آلبومونو” سئودا یارالیسی” آدییلا بازارا عرضه ائتمیشدیر.
اورمو شهرینده یاشایان سولدوزلو مهرداد ،”بیزیم تراختور” ماهینیسی ایله اؤزونو آذربایجانلیلار ایچینده تانیتدیردی.کسانی، “بیزیم تراختور” حاقدا بیلیم سسییه دئییر:”ذاتا اینانمیرام هئچ بیر آذربایجانلی اؤز تیمینی بیراخیب اؤزگه تیملره اوخویا بواوزدن منده بیر آذربایجانلی اولاراق اؤز تیمیمی دستکلهمک ایستهدیم”.
دئمهلیدیر مهرداد کسانی، بیزیم تراختور ماهینیسینا ایکی میلیون یاریم هزینه ائلهمیشدیر. کسانی،باشقا اوخویانلارا تای تورکیه ویا فولکولوریک ماهینیلارین یئنی دن اوخوماسینی سئومیر.
کسانی، یئنی ایش لرین یاراتماسینی دوشونور بواوزدن ،تامام آهنگلرین ترانهسینی اؤزو بستهلهییر.
مهرداد کسانی ایلک آلبوموندان سونرا ؛اؤلدوردوم سنی ، آیریلا بیلمم ، یاغیش ، ایل دؤنومو و دلیلنمیشم ی تک تراک عونوانیندا موزیک دونیاسینا عرضه ائدیبدیر.
قایناق: بیلیم سسی


text:
دارېخمالار / آینار تبریزلی (شعر)
سنی سنسیزجه گزن کۏر خییاوانلار دارېخېر
و ایچیمدن سۏووشان وحشی بۏرانلار دارېخېر
بو سېخېلمېش دووارېندان قۏپا بیلمیر اۆرهڲیم
جانا حسرت قالانې جانېما جانلار دارېخېر
دارېخان گؤڲلره باخ، یۏللارا سَرمیش اۆرهڲین
بۏینو چیڲنینده قالان یۏلدا قالانلار دارېخېر
بئله پۏزقوندو ایچیم، زیل سَسیمی بم قېنایېر
منی تصویره چکن شعره اۏزانلار دارېخېر
نئچه مینلر یالانېن قوربانې اۏلموش سئوگیم
سن گئدیرسن منه بو دادلې یالانلار دارېخېر
داها سېنمېر دۏداغېمدان گۆلۆشۆم بیر پارچا
سنلی چاغلارېما هئی یاخشې یامانلار دارېخېر
دئه آنام دا هلهلیک ساچلارېمې اۏخشاماسېن
آینارام شعریمه سسسیزجه جومانلار دارېخېر
آینار تبریزلی