text:
بوتون یازیلار
- سولطان مجید غنیزاده
- آز بوْیوُ
- Tatar ataması (etnonimı) xaqında berniçә süz
- آذربایجانین "ویکتور هوگو"سو : حبیب ساهیر
- دؤولت، دیل، دیلچیلیک
- میر مهدی اعتیمادین حیات و یارادیجیلیغینا بیر باخیش
- Dövlət, dil, dilçilik
- تورکجهنین یابانچی دیللردهکی اون مینلرجه کلمهسی
- بیر بیلگهدن سوروشموشلار
- TÜRK DİLLERİ SÖZLÜKLERİ
- سولطان ولد،حیاتی و اثرلری
- تورک بدیعی تفکّورونون و شئعیر دیلینین اینکیشافیندا نسیمینین رولو
- دیل و تفکّور فلسفی پروبلئم کیمی
- قدیم تورکلرده - هونلاردا و گؤیتورکلرده تربییه
- عصبی آدام
- KERKÜK ERBİL’İN TÜRK TARİHİ GERÇEKLER
- دانلود کتاب حاشیه ای بر زبان شناسی اسماعیل هادی
- وور توخماق
- اور تۉقماق
- فردوسینین شاهنامهسی تورکلر حاقّیندا نهلر دئییر؟
- Ferdusinıñ Şah-naması Türkler hakında näme diyyär?
- پانتومیم - سامی پاشازاده سزائی
- Pantomima - Sami Paşazadə Sezai
- SAMİ PAŞAZADE SEZAİ
- تورکییه ادبییّاتیندا تورکچولوک و میلّییتچیلیک ایدئولوگییاسی
- پنبهیی-داغی-جنون ایچره نهاندیر بدنیم...-غزلینین آچیقلاماسی
- پینهچی -رفیق خالید کارای
- Pinəçi- Rəfiq xalid karay
- آجلار - تاغی شهبازی سیمورغ
- قوربانعلی بیگ - جلیل محمدقولوزاده
- قبیربازلار - گی دئ موپاسان
- Til mas'alası
- لسان الطیر، امیر علیشیر نوایی Lison ut-Tayr, Alisher Navoiy PDF
- لسان الطیر، علیشیر نوایی 2. بؤلوم Lison ut-Tayr, Alisher Navoiy II- qism
- لسان الطیر، علیشیر نوایی 1. بؤلوم Lison ut-Tayr, Alisher Navoiy I- qism
- سومئر متنلرینین آذربایجان و قوموق ادبیاتینداکی ایزلری
- Kыprыз TилиHиH жaзyy эpeжeлepи
- Чыңrыз AйTMaToB, ЖaMийлa
- یاغیشلی گئجه
- فارس دیلینی بیلرکن تورکجه سؤیلهدی
- قیریم تاتارجا موللا نصرالدین گولمهجهلری
- قوشون چکمهدن، تورک دونیاسینی فتح ائدن شاعیر
- زیرراما
- افغانستانداکی تورکی مطبوعاتین قیساجا تاریخی
- دئییملریمیزده "اوغوز" داستانلارینین ایزلری
- Heyvanıstan
- Qıtaýdağı türkologïya ğılımına qatıstı eñbekter
- زققومون کؤکو
- آخوندووون یئنی الیفبا اوغروندا موباریزهسی
- اؤزبکجه موللا نصرالدین گولمهجهلری
- قازاقجا موللا نصرالدین گولمهجهلری
- غلامحسین ساعدی؛ دویغو و ایضطیرابلارینی پانتومیملرینده عکس ائتدیرن یازیچی
- اورتاق اونسییّت (تورکجه) دیلینه گئدیلن یولدا جیدّی آددیم
- "باشقورد" دیلی و "باشقورد" ائتنونیمینه بیر باخیش
- کوراوغلو ائپوسونون اؤزبک و قازاق واریانتلاری
- کوراوغلونون دوغولوشو ( اؤزبک واریانتی)
- اسکی تورکلرده بایرام و شؤلنلر
- قازاخ تورکلرینده نووروز بایرامی
- خوجالی سویقیریمی دونیانین گؤزو ایله
- کلاسیک ایرث؛ جیغاتای (اؤزبک) ادبییاتی
- تورکلرین ابدی قایغیسی - آنا دیلی اوغروندا موباریزه
- اعدام
- حسن و زهره
- Hasan va Zuhra
- ظهیرالدین محمد بابور: حیاتی، شخصیتی و اثرلری
- ماوی ایتین گؤزلری
- کومیک ژانرین اؤزللیکلری
- "دده قورقود" ائپوسوندا قهرمانلیق و وطنپرورلیک
- Görogly eposy PDF
- آذربایجانین ادب سماسیندان بیر اولدوز آخدی
- تورکمنستانین مرکزی بانکی پوللاری
- ایراندا حورّییّت
- Köruğlı
- سیبیری تورکلری نین میفولوژیسینده آی، گونش و اولدوزلار
- آذربایجان تورکجهسینده سسلی کیتابلار (کتابهای صوتی به زبان ترکی آذربایجانی)
- سویوق داش
- آلدار کوسانین ائششک توخوملاری
- شئیطانین حیله سی
- موللا نصرالدین ژورنالی PDF فورمتینده
- ساتیریک "بهلول" ژورنالی
- آذربایجانچیلیق موللانصرالدینچیلرین فردی یارادیجیلیق کونتئکستینده: محمدسعید اوردوبادی
- اورگی یانان مسئوللارا
- کئچل اوغلان
- Tazşa Bala
- سئوگی، زنگینلیک بیرده اردملیک
- اۉزبېکچه افندی (موللا نصرالدین) لطیفهلری
- گولمهلی آدامین یوخوسو
- وطن حاققیندا اؤزبک آتالارسؤزلری
- خسیس جنگاور
- ائل، یورد حاققیندا قازاق آتالار سؤزلری
- گونئی آذربایجان سوراقلاری آوروپادا
- اوزبیک مقاللری/ اؤزبک آتالار سؤزلری/ ضرب المثلهای ازبکی
- دیل حاققیندا قیریم تاتار آتالارسؤزلری
- "هامی اوغول بؤیوتموشدو"
- تورکمن آتالارسؤزو (آتالار نقلی)
- مضحکه / اوزئییر حاجیبیلی
- آشینا و آنا قورد هئیکلی
- شئیخ شعبان
- بهمنیار؛ آذربایجان فیلوسوفو
- دللک
- Özbek türkçesinin dil bilgisi
- اؤزبک تورکجهسینده لطیفه
- موریدیزم و شئیخ شامیل حرکاتی
- قافقاز قارتالی
- "بختی" گتیرن «موللا نصرالدینچی»
- ANAMIN KİTABI
- میلّی ایستیقلال ادبیاتین سرکردهسی
- ائرمنیستان رئژیمی فاشیزمه پرستیش ائدیر
- سئرئنادا/میخاییل زوْششئنکو
- اینسانی دوزلتمک، دونیانی دوزلتمک
- گؤرکملی قازاخ عالیمی؛ علیخان بؤکئیخان (Älihan Bökeyhan)
- قوندارما ائرمنی سویقیریمی: تاریخی ساختالاشدیرماق مومکوندورمو؟
- کودکس کومانیکوس(Codex Cumanicus)
- "موللا نصرالدین"دن داها یاشلی ساتیریک قزئت
- تورک دستانلاری
- اوُرال خان دستانی
- بودانین خوشبخت و هارمونییالی یاشاماق اوچون 10 درسی
- قوزئی آذربایجان سینئماسی
- تورکمن ادبییاتی؛ دؤولتمحمد آزادی (1700 - 1760)
- وطن دیلی
- اؤلو توتماق
- Däde Gorkut /Türkmençe
- قوزئی آذربایجان سینئماسی
- اؤز آنا دیلینی بیلمه ینلره!
- آنا دیلیم
- میلّی کیملیک - میلّی و معنوی دَیرلر
- تارزان
- آشیق موراد چوبان اوغلو | Aşık Murat Çobanoğlu
- آذربایجان میلّی هیمنی حاقیندا
- اسنهین اینسانلارین اؤلکهسی
- تورکمن ادبییاتی؛ نورمحمّد عندلیب (1740-1660)
- ان قیسا و اوخوجولاری داها چوخ تاثیرلندیرن 18 حئکایه
- بورا ایشهین ائششکدیر
- قاسپیرالینین تورک دونیاسیندا وئردیگی دیل و کولتور موباریزهسی
- شبیه-عبدالرحیم بیگ حقوئردییئو
- قاتیللر - چارلز بوکووسکی
- صدرالعظم ائششک
- میلّی شوعور: میلّی مدنیت و میلّی اخلاق
- Göroglynyň Döreýşi /گوراوْغلینینگ دؤرهیشی (تورکمنچه)
- NASREDDİN HOCA FIKRALARI
- میرزه علیاکبر صابیرین آزادلیق حاقیندا فلسفی دوشونجهلری
- گل گل گومله گل
- Maqtımqwlı – türkimen jırınıñ düldüli
- ای حسینه آغلایانلار آغلایین اؤز حالیزا
- مختومقولو فراقی و 18. عصرده اوغوز تورکلرینین ادبیاتی
- عصرلرین، نسیللرین یادیگاری آنا دیلیم!
- Türklerde Alfabe ve Kimlik
- ثابیت رحمان
- Türkçenin Alfabeleri
- Göktürk (Orhun) Alfabesi
- آغجاقانادلار اولماسا
- ایکی آلما
- Hun Türkçesi üzerine araştırma ve incelemeler
- اسکی تورکلرین قوتسال سایی - دوققوز
- Kırımtatar Dili
- لاتین اساسلی قیریم تاتار الیفباسی
- الفبای لاتین ترکمنی
- قازاخ لاتین الیفباسی
- " سیزین اؤلکه ده ائششک یوخدورمو؟ "
- شاعیر
- صابیر بیزه نه لری دئییردی؟!
- موللانصرالدین مکتبی
- سید اشرف الدین قزوینی
- قدیم تورکلرده فوتبال - تئپوک
- تورکجه و هیندجه-اوردوجادا اورتاق کلمهلر
- دیلین اینسان و توپلوم حیاتینداکی یئری و اؤنمی
- مجلیسین دوُزوُ
- آوشارلار(4)
- قیرقیز تورکجهسینده موللانصرالدین گولمهجهلری
- اویغور تورکجهسینده موللانصرالدین گولمهجه لری
- عوثمانلی تورکجه سینده ، موللانصرالدین گولمه جه لری
- جیک جیک خانیم
- همن گول همن قورباغا...
- آوشارلار (3)
- آوشارلار (2)
- ایلیاس
- علیشیر نوایینین لطیفهلری
- آوشار لار (1)
- نووروزون گئرچک ماهیتی
- چرشنبهلرین فلسفهسی
- آذربایجان خالق گولمهجهلری (4)
- Osmanlı’dan Bugüne 19 Önemli Mizah Dergisi
- سوی قیریما معروض قالان آذربایجان توپونیملری
- یاددان چیخماز قاراباغ
- ادبیاتدا گولوش- ساتیرا و یوُموْر
- آنادیلی حاققیندا شئعیر توپلوسو
- کرکوک جیناس بایاتیلاری
- میرزه صالح تبریزی
- شنگول، شونگول، منگول/ میکاییل مشفیق
- شنگولوم، شونگولوم، منگولوم
- آخیسقا تورکلرینین لطیفهلری
- تاریخین سیررینی آچان توپونیملر- برگوشاد
- آذربایجان خالق گولمهجهلری/آللاهدان بؤیوک!
- آذربایجان خالق گولمهجهلری/ آتاسینی واق ائلهمک!
- آذربایجان خالق گولمهجهلری/آللاه کریمدیر!
- د یت/عمر سیفالدین
- گیزلی معبد / Gizli Mâbed
- آبیلای خان، قازاخیستانین آزادلیق و موستقیللیک سیموولو
- کیتابی - دده قورقود داستانیندا اوغوز تورکلرینین مسکونلاشدیغی اراضیلر
- سونونجو قازاخ خانی کئنئساری قاسیم اوغلونون شرفلی اؤلومو
- حئیوانلار تارلاسی
- مختومقولو فراقی و اون سککیزنجی عصرده اوغوز تورکلرینین ادبیاتی
- تؤره قاورامینین معناسی
- آذربایجانین گونئیینده فارسلاشدیریلمیش قدیم تورک توپونیملری
- قارغالارین سئچدیگی پادشاه/عزیز نسین
- فاحیشه کیشی/گی دو موپاسان
- یونوس امره فلسفهسی
- شامان قادینلار و یؤنتیجی قوتسال آنالار
- آذربایجان گولوش مدنیتی
- کوره سونلو تورکلری
- ۲۰.نجی یوزایلین ان بؤیوک یازاری: جیمز جویس
- گولـله نمیش اوشاقلیق
- اوجاق -اود میفولوژی اوبرازی ایله باغلی توپونیملر
- قورشون یاغمورونون آلتیندا یازیلان دونیانین ان تانیمیش ساواش شئعری
- حسین نیهال آتسیزین حیاتینا قیسا بیر باخیش
- جبران خلیل جبران
- ائرمنیلرین ماوی قهرمانلاری
- آذربایجانلیلارا قارشی تؤره دیلمیش سوی قیریمین تشکیلاتچیلاری
- باسماجی حرکتی نین دوغوشو و گلیشیمی
- ایران تورکلری: دیل سیاستی، فولکلور عنعنهلری
- " دیندیریر عصر بیزی... "
- خلیل ریضا اولوتورکون حیاتی و اودَر شعری (Xəlil Riza Ulutürkün həyatı və odər şeiri)
- ائتمه دی می ؟
- آذربایجاندا یاشامیش قدیم تورک طایفالاری
- گولوشون پوْئتیک درسی
- قدیم و اورتا عصرلر آذربایجان دؤولتچیلیک تاریخی موعاصیر ایران تاریخشوناسلیغیندا
- محمدعلی صیدقینین رئداکتور اولدوغو " شئیپور " ژورنالی حاقیندا
- دونیادا اینساندان چوخ آخماق وار
- محمد امین رسولزاده ایله ستارخانین تاریخی گؤروشو
- آذربایجان خالق ناغیلی - گؤیچک فاطما
- زامانین اؤزو، یازیچینین سؤزو
- بابکین آندی- میکاییل رضاقولوزاده
- Qədim Azərbaycan Manna dövlətində yazı və dil mədəniyyəti
- اسکی تورک طیبّی
- قارا قنبر
- آشیق محزونی شریف (Aşık mahzuni şerif)
- قیریم خانی شاهین گرای دان بیر شعر(kırım hanı şahin girayın yazıb çizdiği şiir)
- شنبه گونو اوغروسو /گابریل گارسیا مارکز
- آذربایجان پادشاهلاری
- قوتادغو بیلیگده دؤولت فیکری
- عمر خیامین روباعی لری چئویرن: جبار باغچه بان
- گونئی آذربایجانداکی چاغداش ادبیاتا بیر باخیش
- " موللا نصرالدین " دن 14 یاش بؤیوک اولان ساتیریک نشر نومونه سی - " شبنامه "
- قارا باشلاردان (سومئر)، قارا پاپاقلارادک(تورک) ایلباشی بایرامی
- آشیق عؤمر
- آنا دیلی
- قیریمتاتار تورکلرینین فولکلوروندان بیر ناغیل: کیچکهنه (جیرتدان)
- ساتیریک سؤزون جاذیبهسی
- دیل بلاسی-آنتون چئخوف
- بیر کالیفورنییالینین حئکایهسی-مارک تواین
- عوثمانلی خط و ادبیایتیندان بیر اؤرنک:خاویار-عمر سیف الدین
- جلیل محمدقولوزاده و میللی ایدئیا
- 26فئورال 1992 خوجالی سویقیرمی
- دونیانی سؤز ایداره ائدیر
- صابیر خاطیرهلرده
- آذربایجاندا آغاج کولتو
- اؤزبک میزاحیندا نصرالدین خوجا تیپی و گولمهجهلری
- دیل و دوشونجه
- Azərbaycan Fəlsəfəsi
- بؤیوک قهرمان عوثمان باتور و شرقی تورکیستان حاققیندا
- میللی شوعورون مئعیاری:دیل و کولتور بیرلیگی
- تبریزدن کازانا، او بیزیم خوجامیز
- A حرفینین ایزلهدیگی یوللار
- ایرواندا آذربایجان مطبوعاتی نین تمل داشی: " لک-لک " ساتیریک ژورنالی
- قازاقیستاندا بیر آلتین آدام داها تاپیلدی
- آلتای دیلی چوواشجا
- خیابانی دؤورونده گونئی آذربایجاندا ادبی موحیط
- چاغداش ساتیریک شاعیر: بابا پونهان
- اویغور تورکلرینده فولکلور و ادبیاتین اینکیشافی
- نووروز بایرامی- تاریخی و کؤکلری باره ده
- آذربایجاندا تصویری صنعتین و معمارلیغین اینکیشافی
- سینمای کشورهای آسیای میانه
- قاقائوزلار: گؤک اوغوزدان خریستیان تورکلر
- ترکی سنقری ( سونقور تورکجه سی)
- تاریخین شانلی بیر صحیفه سینی یازمیش افشارلار
- قازاق تورکلرینده موللا نصرالدین
- خوراسان آغیزلاری
- عبدالرحمان فتعلی بیلی - یاخشی تانیمادیغیمیز قهرمان
- قورد پسیکولوژیسی و تورکلر
- آذربایجاندا کاریکاتور صنعتی
- مطبوعات تاریخیمیزده " موللا نصرالدین" ژورنالی: میللی مدنی نایلییت کیمی
- مشهور حؤکمدار و دؤورونون ان بؤیوک آسترونومو: اولوق بیگ
- قدیم تورکلرده بایراق آنلاییشی
- روحون معماری - میسکین آبدال
- نووروز: ایلکین قایناقلاری و تاریخی اینکیشافی
- هیتلئرین غیبطه ائتدیگی گئنئرال: انور پاشا
- تورک کولتورونده آنا قاورامی
- قانی ایله شئعیر یازان، میلتی اوچون دؤولت قوران نومان چلبی جیهان
- پیوندهای فرهنگی ؛ تاریخی ترکستان شرقی و آذربایجان
- غربی آوروپا دیللرینده تورکیزملر
- تورک دونیاسیندا الیفبا و یازی دیلی بیرلیگی
- مینیاتور صنعتیمیزین تاریخیندن
- روس چارینی و ایران شاهینی حئیران ائدن صنعتکار
- یوخو
- بیر گون ائشیدرسینیز آلی دا کؤچدو
- آشیق محزونی شریف (Aşık mahzuni şerif)
- خوجا احمدیسوی تورکوستاندان دوغان بیر تورک گونشی
- بؤیوک تورک عالیمی،میرزا اولوغ بیک
- میرزه ماذون قاشقایی
- باتی و دوغو تورکلری نین آراسیندا اولان کؤرپولر
- مخدومقولو - تورکمنین روحو، قلبی و دؤیونن اورگی
- آذربایجانین ایلک خالق رسسامی : عظیم عظیم زاده
- آذربایجان ائل ادبیاتیندان بیر ناغیل: قارا چوخا
- کؤلنئر ائکسپرس قزئتی : " هامیمیز بیر آز تورک ساییلا بیله ریک "
- قوتادغو بیلیک کیتابی (Qutadğu bilig kitabı)
- تورک اولوسونون سوی آغاجی
- حسن بیگ زردابی و اکینچی قزئتی
- مانقورت
- قدیم تورک قبیله لری نین توتئملری
- بابور – تورک-هیند ایمپئراتورلوغونو قوران داهی شخصیت و تورکلرین هومئری
- روشوت
- تورک ائزوتئریزمی: ارگنه قون دستانی و " آی آتام - آیوا " افسانه سی
- بؤیوک تاتار شاعیری : عابدوللاه توکای
- ایلهان برک دن بیر نئچه شئعیر
- فتحعلی خان قوبالی
- میللی شاعیر، محمت امین یورداکولون حیاتی و شئعیرلری
- دادال اوغلو حیاتی و شئعیرلری
- بؤیوک تورک اوزانی : قاراجا اوغلان
- تورک دونیاسی نین ان بؤیوک دستانی : ماناس
- تورک دستان و افسانه لرینده قورد
- امیر نظام الدین علیشیر نوایی
- بؤیوک تورک قهرمانی: گؤک تورک تیگینی ؛ کورشاد
- قازاخ تورکلری نین میللی شاعیری : آبای کونانبای اوغلو
- حیاتینی تورکلوگه آدامیش بؤیوک تورک شاعیری : احمد جاواد
- احمد جاوادین حیاتی و یارادیجیلیغی
- تورک میتولوژیسینده ۹ رقمی
- نووروزون گیزلی قاتلاری


c: text/html

text:
افغان پلیسی 10 همکارینی اولدیردی
افغان مقاملریگه کوره، ممکت جنوب غربیده ملی پلیس عسکرلریدن بیری اوز همکارلریگه قره ته اوق آچپیب کمیده اون پلیس نی هلاک ایتگن.
پلیس نینگ ایتیشچه بو حادثه نیمروز ولایتی نینگ دلارام تومنیده یوزبیرگن. نمروز ولایتی نینگ ولایتی کینگاش اعضالریدن بیری شکیلا حکیمی، ایریم خبر واسطه لریگه اوز همکارلرینی نشانگه آلگن پلیس نینگ عصیانچیلر بیلن علاقه ده بولگنینی ایتگن.
اونگه کوره هجومچی شخص هم یوزبیرگن توقنه شوولرده هلاک بولگن. معلوماتلرگه کوره حادثه پلیس کوچلری نینگ تیکشریش پوسته لریدن بیریده روی بیرگن.
بوندن بیرکون آلدین جنوبی هلمند ولایتیده ملی پلیس عسکرلریدن بیری امریکا لیک عسکرلرگه قره ته اوق آچیب اوچ امریکا لیک عسکرنی هلاک ایتگن ایدی.
شونینگ دیک بوحادثه دن بیرکون الدین عینی ولایتده اوچ چیت ایللیک عسکر بیر افغان تمانیدن آتیب اولدریلگنی خبرقیلینگن ایدی.
سونگی پیتلرده خارجیلرنی افغان عسکرلری تمانیدن نشانگه آلینیشی کوپلب کوزه تیلماقده.
جاری ییل باشله نیشدن بیری حاضرگه چه قریب 34 چیت ایللیک عسکر بوکبی هجوملر طفیلی افغانستانده قربان بولگن.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی: صلح جریانیگه یاردم بیره میز
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی باش کاتبی اورین باسری ین ایلیاسن کابلده یولگه قوییلگن خبری ییغینده هلی گچه ایکی تامان مراثه چیلیک قیلیش لری اوچون سوره مه گن لرینی ایتدی، شونینگ دیک او حاضرگی دوام ایته یاتگن جریان توختب قالگن حالده بو جریان آلغه کیتیشی اوچون حصه قوشیب یاردم بیریش لری نی معلوم قیلدی:"تینچلیک جریانی ایلگری باریشی بیر خوش خبرلیک دیر، اگربو جریان توخته لیب قالسه بیز بو خصوصده رول اوینشگه حاضر میز، بو ایش بیزدن یاردم تکلیف قیلینگن تقدیرده بونگه البته حصه قوشه میز، لیکن حاضرگچه بیز دن ایستلمه گن." . ین ایلیاسن جنابلری تینچلیک جریانی افغان لرتمانیدن باشقریلیشی بیلن ایجابی نتیجه بیریشی نی معلوم قیلدی، وبومقصد افغانستان تینچ عالی کینگاشی بیلن طالب لرنینگ توغریدن – توغری مذاکره قیلیشی بیلن ممکن. دیدی او. . عین حالده بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی کاتبی نینگ اورین باسری رواجلنگن افغانستان گه ایگه بولیش واوتگن اون ییلگی یوتوق لرسقله نیشی کیره لیگی نی بیلدیردی. او افغان رسمی لری بیلن سیلاولرقانونی تیزلیکده ملی کینگاش دن اوتیب جمهور رئیس تمانیدن امضا لنی شینی طلب قیلگن لیگی نی ایتیب اولرتمانیدن سوزبیریلگن دیب ایتماقده:"مینینگ ایشانچیم کامل کرزی جنابلری وملی کینگاش وایکله مجلس هم سیلاولر قانونی نی تیزلیکده ایشی نی نهایی بولیشینی سوزبیرگن لر." ین ایلیاسن جنابلری کیلگوسی سیلاوده عیاللر اشتراکی مهم دیب ایتدی و افغان حکومتی دن بو سیلاو گه کوپچیلیک اهالی قتنه شیشی اوچون زمینه یره تیب بیریشی کیره کلیگی نی تیل گه اله دی. شونینگ دیک او ینه بیر مرته بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی افغانستان نی یالغیز قویمسلیگی گه تعهدلی ایکنی نی بیلدیردی.2014ییلدن کیین تعلیم، ساغلیق وباشقه ساحه لرگه بو مملکت بیلن اوز یاردم لرینی دوام ایتدیریش لرینی بیلدیردی


text:
گلن هفته روسییا خاریجی ایشلر ناظری سرگئی لاوروو ایروان و باکییا سفر ائدجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی ارمنیستانین «۱۶۸ ژام» قزئتی یاییب.
لاورووون نویابرین ۱۹-دا باکیدا، ۲۰-ده ایسه ایرواندا اولاجاغی بیلدیریلیر. سفر زامانی اساس موذاکیره مؤوضوعسو قاراباغ مناقشه سی اولاجاق:
«سفرله باغلی ایکی وئرسییا وار. لاوروو ممدیاروو-نالبندیان گؤروشو اوچون افکتیو گوندهم فورمالاشدیرماغا جهد ائده بیلر. دیگر طرفدن ایسه لاوروو همصدرلرین ده دستکلدیی پلان تقدیم ائده بیلر».
قید ائدک کی، تورکییه پرزیدنتی اردوغان اؤتن گون سوچی سفری اؤنجهسی روسییالی همکاری ایله داغلیق قاراباغ پروبلمینی موذاکیره ائدجیینی بیلدیرسه ده، گؤروشدن سونرا هر ایکی لیدرین مئدیا آچیقلاماسیندا موذاکیره اولونان مسئلهلر سیراسیندا قاراباغین آدی چکیلمدی. کرئملین مطبوعات کاتیبی پسکوو ایسه اردوغانلا پوتینین مئدیایا آچیقلانمایا مخفی موذاکیرهلر ده کئچیردیینی بیلدیردی.


text:
Wednesday, October 31, 2012
روسلارئنگ تورکمنصحراکی غئرغئنچئلئغی
روس ژنــرالـــی مــادریـتـوف یـنگگــؤرگــنـدأکـی غـئـرغئنچئـلئـغـی
تورکۆستانئنگ حاربئ گوبرناتورئ/فرمانداری، ژنرال آدیوتانت ا.ن.کوروپاتکین (ساغدا)
و غئرغئنچئلئق اوچین گورگنه ایبریلن آلکساندر سمنوویچ مادریتوف (سولدا)
۱۹۱۴- نجی یئلداقئ ۱- نجی دۆنیأ اورشونئنگ اودئ تـۆرکمن توپراغئنا- دا اؤز تأثیرینی یتیریأر، شول دؤوۆرده تـۆرکمنلر، اؤز ارکینلیک اوغرونداقئ گؤرشلرینی یئغجاملاشدئریارلار. بو بارادا ۱۹۱۶- نجی یئلدا اترک- گۆرگن تـۆرکمنلری نینگ آراسئندا بولان روس دیپلوماتئ گ.ف. چورکین، پطربورگه یوللان تلگرافئندا شئیله دییأر:
"شو گۆنلر تـۆرکمنلر اؤز ایچرکی ایشلرینده بۆتـۆنلِی ارکین بولوپ، مرکزی حکومته سالغئت تؤلمأن گلیأرلر." [1]
اورشا عسگر یئغناماق ماقصادئ بیلن اورسیت پادشاسئ ۱۹۱۶- نجئ یئلئنگ ۲۵- نجی ژوئن آیئندا/، ۴ تیر ۱۲۹۵ پرمان چئقاریار. شوندا هر یـدی(۷) اؤیدن، ایکی آدم هم آط بریلملی ادیلیأر. تـۆرکمنلر بو پرمانا آچئق غارشئلئق گؤرکِزیپ غوزغالانگ توروزیارلار. غوزغالانگئ باسئپ یاتئرماق اۆچین آوگوست آیئ نئنگ ۱۵- ینده و ۱۶- سیندا تـۆرکمنلر چکیشلره عسگر یئغناماغا گلن روسلارئ اوقا توتیارلار، چات بیلن.... چکیشلرینگ آراسئندا چکیلن تلگراف سیملرینی قوپاریارلار سونگرا توپارلایئن گۆرگنه طاراپ گؤچۆپ
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 11:46 AM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
تورکییه نین مشهور آکتیوُرو اؤزجان دَنیز باکییا گلجک.
رئپورت خبروئریرکی, نویابرین 26-دا نیظامی کینو مرکزینده "ایکینجی شانس" فیلمی نین قالا گئجه سی کئچیریله جک.
گئجه ده فیلمین باش روُل ایفاچیلاری اؤزجان دَنیز و نورگول یئشیلچایلا بیرلیکده مسعود جان توُمای دا ایشتیراک ائده جکلر.
اؤزجان دَنیز رومانتیک درام ژانریندا چَکدیگی فیلم ایکی ضد خاراکترلی اینسانلار- ریاضیات معللیمی یاسَمنین و رستوران صاحیبی اولان جامالین عشق حیکایه سیندن بحث ائدیر.
آوشار فیلم و (د.ن.ز)فیلمین ایستِحصالی اولان اکران ایشینه باخدیقدان سونرا قوناقلار مئدییا اوچون مطبوعات کنفرانسی کئچیره جکلر.


text:
«ملیککندی»نین قوندارما آدی اولان ملکانی ایشلتمهیک!
«ملیککندی»نین قوندارما آدی اولان ملکانی ایشلتمهیک!
آزربایجانیمیزین قوتسال و تاریخی آدلارینین دگیشدیریلمهسی، کولتورل سویقیریمیمیزین(ژنوساید فرهنگی) بیر بؤلومودور. دوشمانلاریمیز بو ایگرنج و پیس ایشی، رسمی اولاراق “فارس دیلی آکادئمیسی(فرهنگستان زبان فارسی)” الی ایله گؤرورلر.
گونئی آزربایجانین ان اؤنملی بؤلگهلریندن ساییلان ملیککندی بؤلگهسینین تاریخی و دوغرو آدی ملیککندیدیر. بو کیچیک و یاشیل تورپاغیمیز، ایران آدلانان اؤلکهنین ایللیک 7% اوزومونو اورهتمکدهدیر.
تأسسوفله بو بؤلگهنین گؤزل و تاریخی آدی، “فارس دیلی آکادئمیسی(فرهنگستان زبان فارسی)” طرفیندن، فارسلاشدیریلاراق، قوندارما “ملکان” آدی ایله دگیشدیریلمیشدیر.
قوشاچای، لئیلان، ملیککندی، بیناب و ماراغا شهرلریمیز، بیرینجی و ایکینجی «بالباس گلدی»(عیراق و عیراق سینیری کوردلرینین بالباس آدلی کورد طایفاسی باشچیلیغی و نقشبندی شئیخلرینین تحریکی ایله خالقیمیزا وحشیجه سالدیرمالاری) اولایلاریندا ان چوخ ایگیدلیک و قهرمانلیغی گؤسترمیشلر.
بالباس اوردوسو بیناب ایله ملیککندی آراسیندا، قارا چوبوق(قره چپق) و خانا بره(خانه برق) ده یئنیلگیییه اوغرامیش، توفارقانین ماماغانینا قدر گئدیب چیخان بالباس فیتنهسی آرادان قالدیریلمیشدیر.
ملیککندی ملیکلر و قهرمانلار یوردودور. ملیککندیینین ملیک کندی اولماسینی اونوتمایاق!!


text:
اگر فعلین معناسی ائله اولسا کی، ایشی ایکی شخص متقابل شکیلده گؤرسه لر، بئله فعللره قارشیلیق نوع دئییلیر. مثلا: "یازیشماق" فعلینده ایکی نفر قارشیلیقلی شکیلده بیری- بیرینه مکتوب یازیر. بورادا هر ایکی نفر هم ایشی گؤرن، همده ایشین نتیجه سینه معروض قالاندیر. قارشیلیق نوع فعللرینی دوزلتمک اوچون فعللرین کؤکونه دؤرد جور یازیلان "یش" شکیلچیلرینی علاوه ائدیلیر. مثلا: یازیشدی، ووروشدو..
فعلین کؤکو سسلی ایله بیترسه، ایکی سسلی یان- یانا گله بیلمدییی اوچون، شکیلچیلرین سسلی حرفلری دوشور. مثلا: دیرشدی، بولاشدی..
بو فعللری همین "یش" شکیلچیسیله دوزه لن فعلی اسملرله قاریشدیرماماق لازیمدیر. مثلا: آلیش، ساتیش، چیخاریش، بیلدیریش..
بونلاری بیر-بیریندن آییرماق اوچون فعللره شخص سونلوقلاری آرتیرماق مومکون اولدوغو حالدا، اسملره حال و منسوبیت شکیلچیلری علاوه ائتمک اولار.
قید اولونمالیدیر کی، همین شکیلچی و یا اونا یاخین شکیلچیلرله بیتن فعللرین هامیسی قارشیلیقلی نوع اولمور. بو جهتدن بو فعللرین آشاغیداکی گروپلاری وار:
١. مستقل معنایا مالیک اولان ساده فعل کؤکلرینه "یش"، "آش" و "ش" شکیلچیلرینی آرتیرماقلا دوزه لن فعللر قارشیلیقلی فعللردیر. مثلا: آتیش، یازیش، سؤیوش، اؤپوش..
٢. "لاش- لش" شکیلچیلریله دوزه لن فعللر مضمونجا قارشیلیق معنا ایفاده ائدیر.مثلا: دیلله ش، صحبتلش، آیاقلاش..
٣. وقتیله مستقیل معنایا مالک اولموش، لاکن معاصر دیلیمیزده مستقیل معنایا مالک اولمایان سؤز کؤکلرینه "یش" آرتیرماقلا اونلاردان قارشیلیقلی نوع فعللر یارانیر. مثلا: باریش، یاریش...
بو فعللر بوگونکو دیلیمیزده قارشیلیق فعل ساییلماقدادیر، لاکن اونلاری، بیرینجی نوع کیمی، شکیلچی و کؤکه آییرماق اولماز.
٤. دیلیمیزده "ش" حرفیله بیتن، یعنی شکیلجه قارشیلیقق فعله بنزه ین بیر سیرا فعللر ده واردیر کی، اونلاردا هئچ بیر قارشیلیق مضمون یوخدور. اونلارین اؤزلری قارشیلیق مضمونو وئرمه دییی کیمی، اونلارا قارشیلیق شکیلچیلرینی ده قوشماق اولماز. مثلا: چالیش، آلیش، بیش، دوش، دولاش، قاتیش... بو فعللره هر هانسی فعل شکیلچیلرینی علاوه ائتسک، اونلار قارشیلیق معناسی ایفاده ائده بیلمزلر.
۵. دیلیمیزده بیر سیرا ائله فعللر واردیر کی، اونلاردا قارشیلیق شکیلچیلری واردیر، لاکن اونلاری کؤک و شکیلچییه آییردیقدا کؤکلری تامامیله باشقا معنایا مالک اولور و فعلین موجود معناسی ایله هئچ بیر علاقه سی اولمور. بو فعللر شکیلجه قارشیلیق فعللرینه بنزه سه لرده، معناجا قارشیلیق نوعو ایله هئچ بیر علاقه سی یوخدورر. مثلا: یاپیش، چالیش...
قارشیلیق فعللر اساسا تاثیرلی فعللردن دوزه لیر و نوع شکیلچیسی علاوه اولوناندان سونرا، مفعول طلب ائتمه دیکلری اوچون، تاثیرسیز اولورلار. بو فعللری یئنیدن تاثیرلی ائتمک اوچون اونلارا "دیر٤" شکیلچیسینی آرتیرماق لازیمدیر. مثلا: باریشدیر، ووروشدور...


text:
یئنیدن گوج توپلاماق اوچون موصول عملیاتینا فاصیله وئریلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری مرکزی کوماندانلیغینین موتتفیق قوهلر قرارگاهی معلومات یاییب.
«عیراقین اوردو قوهلری گلهجک عملیات اوچون مؤقعلری مؤحکهملهندیرمک و چاتیشمایان جهتلری آشکارلاماغی پلانلاشدیریر. بو سببدن عملیاتلار بیر مدتلیک تاخیره سالیندی»، - آچیقلامادا بیلدیریلیب.
قئید ائدک کی، آمئریکا گئنئرالی ایستفان توونسئند بیر نئچه گون اؤنجه وئردیی آچیقلامادا موصول عملیاتینین پلانا اویغون شکیلده آپاریلدیغینی قئید ائتمیشدی.


text:
نمیروز ولایت نینک مرکزی زرنج شهریده یوزبیرگن کیتمه کیت انتحاری هجوملرده 35 کیشی و قندوزده یوزبیرگن پارتلشده 12 کیشی قربان بولگن. همده ایککی ولایتده یوزبیرگن هجوملرده کمیده 130 کیشی یره لنگن.
نیمروز ولایتی نینگ پلیس باشلیغی موسی رسولی بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده اوتگن کون توشدن سونگ ساعت اوچ اطرافیده التی انتحارچی زرنج شهریده هجوم قیلگنینی ایتدی.
رسولی جنابلرینی ایتیشیچه هجومچیلردن بیری نمیروز کسلخانه سی یقنیده اوزینی پارتله تگن، ایککینچی انتحارچی ملی تلوزیزیون ایشخانه سی واوچینچی انتحارچی شهرده گی عمومی تورت یوللردن بیریده اوزینی پارتله تگن.
محلی رسمیلر کسلخانه یقنیده یوزبیرگن پارتلش ده کوپ انسان هلاک بولگنینی ایتگنلر.
پلیس مقاملریگه کوره شهرده کیرگن ینه اوچ عصیانچی پلیس کوچلری تمانیدن آتیب اولدیریلگن.
شونینگ دیک مسوول کیشیلر قربان بولگن لردن تورته سی و یره لنگن لردن یتتی ته سی پلیس ایکنینی ایتگن.
بو حادثه دن نیچه ساعت اوتگنیدن سونگ شمالی شرقی قندوز ولایت نینگ دشت ارچی تومنیده هم پارتلش یوزبیب کمیده 12 کیشیدن جان آلگن ، همده 30 نفر یره لنگن.
ایران مملکتی بیلن چیگره داش بولگن نیمروزولایتی افغانستا نینگ ناقرار ولایت لریدن بیری.
کسلخانه لرنینگ یقیندن کوزه تگن بی بی سی خبرنگاری کریم ناله یره لنگن لرنینگ دوالش اوچون کسلخانه لر یخشی امکانیت گه ایگه ایمس لیگینی ایتگن، عینی حالده ناله جنابلری یره لنگن لرنینگ ایریم لرینی وضعیتی آغیر ایکنین ایتگن.
نیمروز ولایتی نینگ پلیس باشلیغی هم کسلخانه لر دارو وقان کمچیلیک بیلن یوزمه یوز بولگنینی ایتیب بوخصوصده یاردم طلب قیلگن.
حاضرگه قدر هم هیچ بیر گروه یاشخص حادثه مسوولیتینی اوز بوینیگه آلمه گن.


text:
دیلاره مهدی/ نیازی مهدی
آذربایجان مدنیتینده قادین سیموولو یئترینجه گوجلودور. اسکیدن توتموش اورتا چاغ ادبیاتیناجان قادین گؤزللییی تاثیرلی، ائتگیلی (تاثیرلی) بنزتمهلر آختاریشینی ادبییاتدا ستیموللاشدیرمیش(جانلاندیرمیش) و دئمهلی، بدیعی دیلیمیزین گلیشمهسینده اساسلی سببلردن بیری اولموشدور. آزاجیق بیرطرفلی سؤیلهسک، دیلیمیزین یئتگینلشدیریلمهسینده ایکی اینسان جینسینین ایکیسینین ده بؤیوک رولو اولوب: بیری (قادینلار) مئتافورا(استعاره) آختاریشلاری اوچون «بهانه لر» وئریب، او بیریسی ایسه بو بهانهلردن ائتگیلنهرک، ایتهلهنرک آختاریشا یوللانیب.
قادین گؤزللییینین اینتئنسیو(شیدتلی) یاشانیلماسی آذربایجاندا ایسلام کولتورونه ده اَمللیجه تاثیر گؤستریب. آللاه سیموولونو ائموسیوناللاشدیرماقدا کیشی صوفیلر قادینلارلا باغلی یاشادیقلاری سئوگی دویغولاریندان، گؤزللییه حئیرانلیقلاریندان مؤحکمجه ایستیفاده ائدیبلر.
آذربایجاندا قادین پروبلئمی دئییلن بو مسلهنین گیریش حیصهسینی بیر آز دا جلبائدیجی ائتمک اوچون پارادوکسلارین یاراتدیغی تعجوبلردن ده ایستیفاده ائده بیلریک. اورتا چاغ شعرلریمیزین مرکزینده دوران گؤزهلین سیماسینی، خاراکتئرینی آییق بئیینله دوشونسک، بئله بیر سرت دوغرویا گلریک: کلاسیک شرق پوئزییاسینین قادینی نورمال موسلمان کیشیلرینین عایله قورماق مسلهسینده ایلان وورموش آلا چاتیدان قورخان کیمی قورخدوغو قادیندیر. هانسی نورمال موسلمان «اغیارا مئیل سالمیش» ، «مین عیشوه -ناز ساتان» ، اعتیبارسیز سئوگیلی اولان قادینلا ائولنمهیه راضی اولار؟! یقین هئچ بیر موسلمان کیشیسی، بلکه، بئله قادینا یالنیز معشوقه کیمی راضی اولار. آنجاق پارادوکس اوندادیر کی، کلاسیک پوئزییانین گؤزلی محض بئله «آفتدیر» .
پارادوکسو آچیقلاماق دا اولار. شعر اوچون شریعته تام عمل ائدن، باشی آشاغی، عیصمتلی و باشقا قادین تیپی داریخدیریجیدیر. بئله بیر قادینین گؤرکو (اوبرازی) شعرین مرکزینه قویولسا، اونونلا باغلی شاعیر شعره لازیم اولان دراماتیک، اینتئنسیو دویغولو پسیخولوژی حاللاری تئکسته(متنه) گتیره بیلمز. پارادوکسو بیر داها باشقا قیافهده تکرار ائدک: کلاسیک موسلمان پوئزیاسی مرکزده شریعته ضید اولان قادین تیپینی قویوب وصف ائدیر (بئش آلتی ایل بوندان اؤنجه بیزیمله پارالئل پروفسور کامال عابدوللا «ادبیات و اینجهصنعت» قزئتینین صحیفهلرینده بو پروبلئمه توخونموشدو).
بورادان دا قادینلارین مدنیتده یاراتدیقلاری بیرمعنالی اولمایان وضعیتلره ثوبوتلار چیخارماق اولار. عایله گرکلری ایله باغلی قادینی ائله هئی آرخایینچیلیق، ساکیتلیک، گوونج ایدئاللاری ایله باغلایان و بونون مومکونلویونه ثوبوتلار تاپان آذربایجان کیشیسی، سیتواسیالارا(موقعیتلره) ولوله سالان، کولتورده کولتورولوژی، پسیخولوژی گرگینلیکلر یارادان قادین فاکتینا دا چوخلو ثوبوتلار تاپیر.
بیر سؤزله، بو گیریش سؤزلریمیز پروبلئمین گرگینلییینی گؤسترمک اوچون اولدو. گرگینلیگی گؤسترمکده مقصدیمیز ایسه یئنی چاغدا سیاسی فیکرین مرکزینه کئچمیش قادین پروبلئمینین بو کئچیدینین اساسلی اولدوغونو گؤسترمکدیر. قادین پروبلئمی دئموکراتییا نظریهلرینین ده مرکزینده دورور. قادین حاقلاری دئموکراتیک حاقلارین سیاهیسیندا اؤنملی یئر توتور. اَیَر بیز غربی گؤتورسک، اوراداکی علم یوزایللردیر(عصیرلر)، بو پروبلئمله باغلی موختلیف یؤنلو آراشدیرمالاری آپاراراق قادین حاقلارینین گوندمه چیخماسی اوچون فوندامنتال(تملله باغلی) حاضیرلیق ایشلری گؤروب.
آذربایجاندا قادینلارلا باغلی گؤزل ساغلیق دئمک (کیشیلرین موطلق آیاغا دورماسی شرطی ایله) یاخشی سوییهیه چاتیب. غرب بئله ساغلیقلار دئیه بیلمیر. اونون یولو باشقادیر. غرب صنعت و علم واسیطهسی ایله قادین پروبلمینی منیمسهدییی واخت بیزیم شرق پروبلئمین یالنیز صنعت دیلینده منیمسنیلمهسی قایغیسیندا اولوب (تکرار ائدیریک، صؤحبتیمیزین بو مقامی اونونلا باغلیدیر کی، دئموکراتیک و سیاسی فیکیرده، حاقلار کومپلئکسینده قادینین مرکزی پروبلئملردن بیرینه چئوریلمهسینی علمی آراشدیرمالار و صنعت اثرلری ده حاضیرلاییب).
اونو دا دئمهلیییک کی، غربین علمی و صنعتی قادین پروبلئمی ایله باغلی یئترینجه قادینلاری ناراضی سالان شئیلر ده دئییب. بیر ایکی میثال. فرویید بیر یازیسیندا قادینلاری آنتی-کولتور مؤوقئعده دوران اینسان کیمی خاراکتئریزه ائتمیشدی. اونون آرقومئنتی تخمینن بئله ایدی: اینسانین لیبیدیوز انرژیسی (سئکسواللیقدان قایناقلانان انرژیسی) سونسوز دئییل، ایستیفاده ائدیلنده آزالیر. ایکینجی طرفدن، یارادیجیلیق لیبیدیوز انرژینین صرف اولونماسینی طلب ائدیر. مدنیت باشلیجا اولاراق کیشی یارادیجیلیغینین «چییینلرینده» دایانیر. دئمهلی، مدنیتی ایرهلیلهدن و یاشادان کیشیلر لیبیدیوز انرژیلرینی مدنیته صرف ائدنده قادینینین، عاییلهنین پاییندان کسیرلر. بو سببدن ده قادینلار مدنیته گونویه باخان کیمی باخیرلار. اونو لیبیدیوز انرژینی اریندن اوغورلایان دوشمن ساییرلار. فروییدین بو دوشونجهسیندن چیخیش ائتسک، اَرینه «ائوه، اوشاقلارا باخ، نه وطن، نه لیاقت» دئین قادینی آنتی-کولتور ماهیتده گؤرمک اولار.
(اونو دا دئیک کی، آروادینین گؤزونده پیس گؤرونمهیهجهییندن آرخایین اولوب دولانیشیق اوچون ایستهنیلن یالتاقلیغی، سیماسیزلیغی ائدن اَرلرین بو اوسلوبا راضی اولماسیندا آنتی-کولتور پسیخولوژیده اولان آذربایجان قادینلارینین دا تاثیری آز دئییل. اونلار «ائوه پول گتیرمک اوچون» بوتون آلچاقلیقلاری باغیشلاماقلاری ایله آلچاقلیغا مئییللی کیشیلر اوچون خوش فون یارادیرلار. ماراقلیدیر کی، اره گئتمزدن اؤنجه یئنییئتمه چاغلاریندا همین قادینلارین خئیلیسینده بو «آنتی-کولتور» پسیخولوژیسی هله ضعیف اولور، اونا گؤره ده اویغون اولاراق آذربایجان یئنییئتمهلرینین، گنجلرینین غورورو ده گوجلو اولور. بو دئییلندن باشقا بیر پروبلئمه ده چیخماق اولار. بیزیم بعضی ایالت شهرلریمیزین جاماعاتینین آشیری سوییه ده غورورلو، ایگید، دوست اوغروندا فداکار و باشقا گؤرونمهسینده اساس تاثیری گنجلرین، جاوان نسلین عمللری یارادیر. بو جاوانلارین اورتا نسله کئچنلریندن فیلان قدری ایسه «آنتی-کولتور» پسیخولوژیسینده اولان قادینلا راستلاناندا سینیرلار).
یازیمیز قادین حاقلاری ایله باغلی بیر تئکستدیر. کیمسه مؤعتریضهدهکی فیکیرلری آذربایجان قادینینا قارشی ایتیهام کیمی قاوراسا، یانیلار. کیشیلر کیمی قادینلارین دا موختلیف تیپلری وار. آذربایجان علمی ایسه (و بلکه ادبیاتی دا) آذربایجان قادینی پروبلئمینه دایاز یاناشدیغی اوچون چوخ رئاللیقلاردان بیز خبرسیز قالیریق.آنجاق ائله مؤعتریضهده وئردیییمیز منظره کولتوروموزده قادین فئنومئنیندن چوخ اؤنملی شئیلره چیخماغین مومکون اولدوغونو آیدین ائدیر. بیزده ایسه نه باش وئریر؟ تیوی، مطبوعات قادینا هسر اولونموش دیالوق قورور و قادین، کیشی «اکسپرتلرین» ایشتیراک ائتدییی بو دیالوقدا صؤحبت چوخ دایاز شئیلردن اوزاغا گئده بیلمیر. سبب اودور کی، آذربایجاندا هئچ بیریمیز قادینلا باغلی پروبلئملرین آدینی بیلمیریک. اونلار هر طرفده سیرا-سیرا دوروب، بیز ایسه آدلارینی بیلمهدیییمیز اوچون تانییا دا بیلمیریک، ایشاره ده ائده بیلمیریک.
غرب علمینده قادین فئنومئنی ایله باغلی فرویددن گتیردیییمیز فیکیر گؤستردی کی، غربده قادینا سایغی (قادین حاقلاری دا سرت شکیلده، آخی، اورادا قویولوب) قادین حاقیندا کوسمئتیکاسیز(بَزَکسیز) ایدئیالارا دا مانع اولماییب. اوخشار وضعیت صنعت عالمینده ده قالیب. بونا اؤرنک اوچون داهی کینو رئژیسورو ساییلان، اینسان پسیخولوگیاسینی بدیعی یوللا دریندن آچان فئدئریکو فئللینینین بیر اینتئرویوسوندن(موصاحیبهسیندن) ایستیفاده ائدک. ضعیف جینسله باغلی سوالا فئللینینین اینتئرویوسوندهکی جاوابینی آذربایجان تورکجهسی دانیشیق طرزینه اویغونلاشدیرساق، تخمینن بئله بیر عیبارت آلاریق:
قادینلارا حتّی کؤهنه فیکیرلرله باخمایان ایتالیانلارین دا باشیندا تام قارماقاریشیقلیق وار.
قادینلارین وضعیتیندن دانیشاندا لاپ اوتانیرسان. کیشیلر اؤزلرینی اونلارلا دهشتلی ایرقچی کیمی آپاریرلار. آما ائله قادینلارین دا باشیندا دولاشیقلیق آز دئییل. او کی قالدی کونکرئت ایدئیالارا، کیشیلرله قادینلارین برابرلییی حاقیندا موعاصیر چاغیریش بیولوژی کوفردور. کیشیلرین قادینلارا باخیشی، قاوراییشی، قادینلارلا داورانیشی دا چوخ نؤقصانلیدیر. بیز کیشیلرین اَن عابیرلیسی دا اَن یاخشی حالدا اؤزونو قادینلارلا یا ائروتومان(سئکسوال چیلغینلیق)، یا دا آغزینین ائستئتیک سویو تؤکولن کؤپک کیمی آپاریر.
داهی صنعتکار کیمی قادین بیلیجیسی ساییلان فئللینینین بو صمیمیتی فیکیر موختلیفلییینه گئنیش مئیدان آچمیش پلورالیزم مدنیتینده اینقیلابی یئنیلیک دئییل. بلکه ده بوندا رئژیسورون بیر اداسی، ژئستی ده وار. آنجاق آذربایجاندا قادینلار حاقیندا گؤزل ساغلیقلار دئییب آیاق اوستده ایچن «پروفسیوناللارین» بئله صمیمیتی نادیر بیر شئیدیر. حالبوکی بو ساغلیقلاردا بیزلر ده اؤزوموزو یا «آغزینین ائستئتیک سویو تؤکولن کؤپک» کیمی آپاریریق، یا دا اونلارین عیصمتی، ناموسو حاقیندا سؤزلریمیزدن بیر خاصیتیمیزی ایفشا ائدیریک. سؤزلرمیزدن رئکونستروکسیا(یئنیدن قورماق) ائتمک اولور کی، ناموس، عیصمت ایدئالینی یوکسک معنویات و ایراده طلب ائدن چتین حیات کیمی آنلایاممیریق. قادینین بوینونا ناموس، عیصمت ایمپئراتیولرینی(ضروریتلرینی،امرلرینی) قویماق بیزه ضعیفلیک، یاریمچیقلیق کومپلئکسینده قارانتییا قازانماق اوچون گرک اولور. او کی قالدی آذربایجان ائروتامانلارینا(سئکسوال چیلغینلارینا)، – ساغلیقدان قیراقدا مملکتین کیشیلرینین چوخو بئله اولور، – یازیقلار اولسون کی، بو ائروتومانلارین قادینلار حاقیندا سؤیلهدیکلرینده کلاسیک پوئزیامیزین تربییهسی گؤرونمور. اونلارین سؤزلرینده کلاسیک پوئزیانین ائروتومان ائستئتیکاسیندان دا اثر-علامت گؤرونمور.
علاوه ائدک کی، مدنیتین عومومی موحیطی کیشیلرله قادینلاری بعضی مقاملاردا چوخ اوخشادیر، او معنادا کی، (مثلن، آذربایجان واریانتیندا) قادینلارین دا اؤز پیچ-پیچلاریندا کیشیلر حاقیندا سؤیلهدیکلری اینجه ائستئتیکاسی ایله سئچیلمیر.
آذربایجان قادینلارینین پروبلئملرینه «آد قویما مراسیمی»
اونلو(مشهور) آلمان فیلوسوفو مارتین هایدئگئر «رئسپوبلیکا» سؤزونون ماراقلی بیر ائتیمولوژیسینی وئریب. بو سؤزدهکی ایکی کؤکو یوزاراق گؤستریر کی، «رئسپوبلیکا» هامییا دخلی اولان، هامینی قایغیلاندیران نسنه آنلامینا گلیر. بونون معناسی اودور کی، رئسپوبلیکادا بوتون جاماعات پروبلئملرین دوشونولمهسینه، دَیَرلندیریلمهسینه، چؤزولمهسینه بو و یا باشقا شکیلده جلب اولونور. غئیری-رئسپوبلیکا تیپینده پروبلئملر خاقانلارین، باشچیلارین، یوخاری طبقهلرین کومپیتئنسیاسیندا اولور، یئرده قالان خالق قارا کوتله آدی ایله بوتون بونلاردان اوزاقدا ساخلانیلیر. رئسپوبلیکادا ایسه اؤلکهنین طالع مسلهلرینه هامی جلب اولونور.
دئموکراتیادا قادین حاقلاری بیزیم ساغلیقلاردا قادین حاقیندا سؤیلهدیییمیز کومپلیمئنتلرین(تعریف) داوامی کیمی اورتایا چیخمیر. قادینین وطنداش حاقلاری اونون اوچوندور کی، اونلار دا اینکیشاف ائتمک، گئریده قالمیشلیقدان قورتولماق شانسینی قازانیب اؤلکهنین ایشلرینه جلب اولونسونلار. غرب توپلوموندا پولیسده، حربده آکتیو چالیشان قادینلار جمعیتین رئسورسلارینا(قایناق، منبع) قادینلارین دا جلب اولونماسین گؤسترن فاکتدیر (اوخشار فاکت سووئت جمعیتینده، سریلانکادا، ایراندا دا وار. آنجاق فرق اوندادیر کی، دئموکراتیک اؤلکهلرده قادینلارین موختلیف پئشه لرده چالیشماسی آددا-بوددا نومونوی حادیثهلر دئییل، کوتلهویلشن پروسئسدیر).
بئله لیکله، قادین حاقلارینین دئموکراتییا سیتواسیاسیندا(مقامیندا) اؤنه چیخماسینین ایکی تملی وار. بیرینجیسی، دئموکراتیا فردی آزادلیغی و قانون قارشیسیندا هامینین برابرلییینی نظرده توتور. بو برابرلیک قادینلارین وطنداش حاقلاری واسیطهسی ایله اونلاری کیشیلرله بیر سیرایا چیخارماغی طلب ائدیر. ایکینجیسی، دئموکراتیا توپلومون پروبلئملرینه هامینین جلب اولونماسینی طلب ائدیر. بو دا قادین حاقلارینین مودافیعهسی واسیطهسی ایله حیاتا کئچیر.
غرب علمینده کیشی و قادین «قوطبلری» ایکی تئرمین واسیطهسی ایله آدلاندیریلیر. «جینس» تئرمینی (اینگیلیسجه SEX) قادین جینسی، کیشی جینسی واریانتلاریندا اینسانلیغین بو ایکی نؤوعونون بیولوژی-فیزیولوژی فرقلرینه و سایرهیه آراشدیرمالاری یؤنلدیر. او بیری تئرمین اینگیلیس تلفوظونده «جئنده/جئندئر»(Gender) ، روس تلففوظونده «گئندئر» سسلهنیشینی آلیر. جئندئر نؤوع، سوی معناسینی وئریر و قادین ایله کیشینی پسیخولوژی، کولتورولوژی، سوسیولوژی توتوشدورمالارینا دیقتی جلب ائدیر. جئندئر پروبلئملری کونتئکستینده آذربایجان قادینینا، باخساق، ایرهلیده دئدیییم کیمی آجیناجاقلی بیر بیلیم منظرهسی آچیلار.
یازیمیزین سونوندا قادینلارلا باغلی بعضی پروبلئملره «آد وئرمکله» دئدیییمیز میسکین منظرهنین داغیلماسی اوچون ایلک آددیمی آتماق ایستردیک.
چاغداش آذربایجان قادینی کیشینین هئدونیک(لذتله ایلگیلی) دایرهسینه سالینمیش مخلوقدور.
بونو آچاق. یونانجا «هئدونHedon » لذت معناسینی وئریر. «لیبیدوLibido » ایسه سئکسوال لذتی ده بیلدیریر. واختی ایله چارشاب یالنیز اؤرتوک دئییلدی. اونون بیر فونکسییاسی(ایشلهوی،کارکردی) دا اَری اوچون قادینی هئدونیک (و یا لیبیدیوزLibidioz) دایرهیه سالماق ایدی. بو هئدونیک دایره باشقا کیشیلره آنلادیردی کی، کونکرئت قادین باشقاسینین هئدونیک اراضیسینه مخصوصدور و اورا گیرمک قاداغاندیر. آذربایجاندا چارشاب چوخدان آتیلیب. آنجاق اونون چکدییی هئدونیک دایره هله ده قادینلارلا باغلی قرافیک اولماسا دا باخیشلاردا قالماقدادیر. بو دایره عیصمتلی اولماق ایستهین قادینلارین حرکتلرینه خئیلی دار چرچیوه قویور.
آذربایجان مدنیتی داها چوخ ماسکیولین(ائرککسل) مدنیتدیر.
بونو دا آچاق. «ماسکیولین» («موسکول» سؤزو ده بورداندیر) کیشییه خاص اولان دئمکدیر. آذربایجان مدنیتی، اینجهصنعتی ده داخیل اولماقلا داها چوخ کیشی دونیاسینا، کیشی قاوراییشینا حئسابلانمیش، کؤکلنمیش مدنیتدیر.
آذربایجان کیشیسینین قادین ایدئالی و کئچید دؤورونون طلبلرینه اونون اویغونسوزلوقلاری.
آذربایجاندا کیشی و قادینلارین بیر-بیریندن ناراضیلیقلارینین باشلیجا موتیولری
یاشلاندیقجا آذربایجان قادینلارینین گنج قیزلاری قاوراماسیندا باشوئرن دَییشمهلر: یاشلی قادین پسیخولوژیسینده کیشی ائقوسئنتریزمینین(خودمحوری) دیکتهسینین آرتماسی.
کئچید دؤورونون معنوی آشینمالاری و آذربایجان قادینینین چتین سیتواسییالارا(موقعیتلرده) سینهگرمک پلانیندا پسیخولوژی حاضیرلیق سوییهسی و سایره
بیز آنجاق بیر نئچه پروبلئمین آدینی قویدوق. قادین حاقلارینا جیدی یاناشما بو کیمی پروبلئملرین اؤیرهنیلمهسینی گرکلی ائدیر.
جئندئر: توپلومسال جینسیت Gender
کؤچورن: رامین جبارلی
قایناق: اولوشوم سایتی نین آرشیوی


text:
سوْنا جان
شاخه : شوردان تاپیلدی
سوْنا جان
آرزوونگدا يـورِك باغريم اوْد بوْليا-دا سوْنا جان
هر گؤرِمده غريب كؤنگلوم شاد بوْليا-دا سوْنا جان
خزان گليپ باهار بيزدن،ياد بوْليا-دا سوْنا جان
عاشق ماغشوق گؤرگـوليگي،آد بوْليا-دا سوْنا جان
هاليچيلار باشليغي سن، بار گؤزهلينگ ايچينده
ايلكينجي سن طبيغاتدا، گؤزلليك دوْن بيچِنده
حاسرات بيلن قارايار من، اوْغرين باقيپ گچِنگده
يـورِك باغريم آيراليقدان، اوْد بوْليا-دا سوْنا جان
خوُمار اديپ قارا گؤزونگ، چيتمه قالام قاشينگي
بار گؤزللر اده بيلمز، سنينگ اِدِن ايشينگي
آرزوويما يته بيلمن، دييپ، دؤكمه ياشينگي
آيراليقدان يـورِك باغريم، اوْد بوْليا-دا سوْنا جان
فغان اوْقيپ بيلبيل تكين، تر آچيلان گـولـونگه
قُربان بوْلسام گـول يـوزونگه، بال ازيلن ديلينگه
اؤلدورسنگ-ده اؤزونگ اؤلدور، برمه دوُشمان الينه
آرزوويما يتسم دوُشمان، مات بوْليا-دا سوْنا جان
« سرخوْش» عاشق بوْلوُپ گلدي، گؤزلرينگدن آمانا
اؤتِر ايّام قالماز دِوران، گيتمه ناحق گُمانه
يتدي نوْبات ايكيميزه، خوْشلوُق اتمك زمانا
بوُ قوْشغيلار بيزلر اوچين ياد بوْليا-دا سوْنا جان


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
تورک گنجه لی نظامی
پـدر در پـدر مـر مـرا تــرك بـود كه هریك به نیرو یكی گرگ بود
ادبیات ساحه سینین ان گوزده اولان شاعیر لریندن بیریسی سایلان گنجلی نظامی آذربایجان و ایران اولكسینده اوز یارادیجیقیلا شعر ساحسینده دیرلی بیر ایز گویوبدور كی اوندان سونراكی شاعیرلر اونی بیر اوستاد كیمی گوروب اونون یارادیقی شعرلر و منظوملرنین تایین و نظیرلرینی سویلیبلر.بو شاعیرین نقدر گوجلی و باشاریلی اولدوقی هر كسه آیدین و بلیدیر اونون یارادیجیلیق و باخیش آچیقلیقنین گئنیشلیقی اوقدر دیر كی بو گونجان كیمسه اوناتای بدیعی و دوغال سوزجوكلرله شعر وسوزلی اوخویانلارینا داستانلاری جانلاندیرابیلممیش.
بیلدیگمیز بودوركی گنجلی نظامی غزنویلر و سلجوقیلر دوورونده هندوستاندان آناتولیه قدر دانیشیق دیلی توركجه ؛ دولتی و رسمی دیل فارسجایمیش .بو دیل سلجوقیلر طرفیندن دیوان و یازی دیلی قبول اولدوقوندان بیر اشرافیت و بویوكلوقی گورسدن دیل سایلدیقینا گوره سلجوقلارین باشقا حكومدارلار و امیرلرنین طرفیندنده یازیلار و كیتابلار دیلی اولدی.بو آرادا شیروانشاهلار حكومتنین ساحسینده یاشایان نظامی ؛شیروانشاهلارین عرب اولدوقلاری اوچون و اونلارین فارس دیلینده دانیشدیقلارینا گوره مجبور اولور كی دئدیگی شعرلر و یازیلاری فارسجا اولسون .خاطیرلاتماق گركیر كی بو دونمده فارس یازی دیلی یایقین اولدوقلی حالده بئله خالق آراسیندا تورك دیلی دانیشیقدا دیدی بو آرادا توركجه یازیلار و كیتابلاردا یازیلیردی كی اونلاردان “قوتادقوبیلیك”كیتابیندان آدآپارماق اولار.
گنجلی نظامی بو توپراقلاردا یاشاییب بویا- باشاچاتدیقینا گوره اوز آنادیلینه یعنی توركجه دیلیینی بئجریقلی بیر شكیلده اوز یارادیقی فارسجا شعرلرینده تورك اولدوقونی عكس ائدیب و تورك اولادلاریندان اولدوقونی ایثباتلامیش.آیدینجا بللی دیر كی نظامنین آتاسی بیر تورك و آناسی بیر كورد قادنمیش.بودا شاعیرین ایكی دیله بجریكلی بیر شكیلده یارادیحیلیقینا تاثیر قویوب ایكی دیلده ان گوزل شعرلر یارادمیش.اوزی آتا – آناسینی بوجور تعریف ائدیر كی:
نظامی اكدش خلوت نشین است كه نیمی سركه،نیمیش انگبین است
شاعیر بیر چوخ یئرده تورك اولدقونا و تورك اولدقی اوچون فخر ائدرك گویوس قاباردیب ،شعر دیلیله تورك اولدوقونی گورسدیب:
پدر بر پدر مر مرا ترك بود – كه هر یك به نیرو یكی گرگ بود
شاعیرین آروادی و حیات یولداشیدا “آفاق خانیم “بیر تورك كنیزی دی كی شیروانشاهلار اونا باغیشلامیشدیر(بیلدیگمیزه گوره نظامنین اوچ قادینی اولموش ،اما ان سئودیگی آفاق اولموشدور كی اوندان بیر محمد آدلی اوغلان اوشاقی یادیگار قالمیش)نظامی اوز قادینین تعریفینده ده تورك دویغولاریلا گوزل بیر شكیلده بوجور گوسدریب:
همایون پیكر نغز خردمند فرستاده به من دارای دربند
پرندش درع و ازدرع آهنینتر قباش از پیرهن تنگ آستینتر
سران را گوش بر مالش نهاده مرا درهمسری بالش نهاد
هچو تركان گشته سوی كوچ محتاج به تركی داده رختم را به تاراج
اگرشد تركمازخرگه نهانی خدایا ترك زادم را تو دانی
نظامنین توركلره بسلدیگی اونم و دیر اوقدر یوكسگیدیر كی بیر چوخ یئرده توركلری و اوز آتا- بابالارنین گوزل بیر شكیلده تعریف و تمجید ائدمیش و حتا بیر یئرده حكومدارین تورك اولماقینا و اونلارین حكومدارلیقلاریندان درس آلماقینی ایستمیش:
دولت تركان كه بلندی گرفت مملكت از داد پسندی گرفت
چونكه تو بیداد گری پروری ترك نه ای ،هندی غارتگری
نظامی یاشایشی بویونجا تورك سئوگیسیله یاشاییب ،حتا او زمان كی ایستیردی “لیلی و مجنون “داستانینی یازا تورك دیلینده سویلمك ایستیردی ،نیسه كی شیروانشاهین امریله مجبور قالیر كی فارسجا یازیسن ،حتا داستانین اولینده اوزی دئدیگی فارس دیلینده یازیلماقی ایستنیلن زمان یازماق ایستمیر اما اوغلونون اسراریله و اونون ایستگینی یئره سالماماقا گوره لیلی مجنونودا فارس دیلینده یازیر:
درحال رسید قاصد ازراه آورد مثال حضرت شاه
كای محرم حلقه غلامی جادوی سخن جهان نظامی
خواهم كه به یاد عشق مجنون رانی سخنی چو درمكنون
چون لیلی بكر اگر توانی بكری دو – سه در سخن نشانی
در زیور پارس و تازی این تازه عروس را ترازی
تركی صفتی وفای مانیست تركانه سخن سزای ما نیست
چون حلقه شاه یافت گوشم ازدل به دماغ رفت گوشم
سون بیتیده گوروندوگی كیمی شاعیرین بو دیرلی اثری تورك یازامادیگی اوچون اوزگونلوقی آیدینجا گورنور.
تركی ام را دراین جیش نخرند لارجرم دوغبای خوش نخورند
شاعیرین تورك دیلیله تانیش اولدوقی و بو دیلیله علاقه ساخلاییب اونی هر بیر یئرده ایشلك حالده كولانماسی بونون گوسترگسیدیر.شاعیرین بیر چوخ شعرینده یوزلرجه تورك سوزجوگی گوزل بیر شكیلده ایشلتدیگی گورنور:
خاتون،آقا ،قشلاق،ییلاق،قیزیل،آتابك،ایل،یاغی،اروغ،سنجر،تمغا،نوكر،اوشاق،یرغو،و….كیمی كلمه لرینی اورنك وئرمك اولار.
نه یازیق كی بو آرادا بیر سیرا تورك دیلیه دوشمنچلیقلاری اولان شخصیتلر بو شاعیر آنادیلینی فارسجا اولدوقونا تاكید ائدبلر و اونون بیر تورك اولدوقونی اینكار ائدمیشلر.حتا اوستاد “سعید نفیسی”نظامنین فارسجا غزلرینی و قصیدلرینی كیتابنی ترتیب ائدیكدن سونرا اوندا كی مصیر اولكسینده شاعیرین بیر توركجه دیوانی اولدوقنا دایر خبر وئرلیر دئیر كی:”بوكیتابخانانین فهرستیندكی نظامنین تورك دیوانی یازیلان كیتاب ،فهرست یازانین سهویدیر چون او فهرست یازان توركجه و فارسجانی قارشدیریب فارسجا دیوانی تورك اولاراك قیده آلمیش”!!!
تعسفلر بوندادیر كی بو كیتانی تاپان كیشی محترم علی افندی حلمی داغیستانلی بیلیم آدامیدیر كی اوزی فردوسونون شاهنامه سین توركجه یه كوچوری ائدمیشدیر.
ایندیده بیر چوخ ساوادسیز فارس شوونیستلر نظامنین تكجه بیر بیتینی اورنك گوستریب شیروانشاهین نظامیه دئدگی سوزی نظامنین تورك اولمادیقینی گوستریلر ،اوندان غافیل كی بو بویوك شاعیر نه توركلرین و نه فارسلارین شاعیردی بلكه بو بویوك شاعیر و عالیم بوتون دونیانین و عالمین بیر فخری سایلیر،بیر شاعیر كی گوزلیكلری عكس ائدیب و بوتون دونیایی باریشیقاو دوستلوق و محبته یونلتندی.
نظامی نین اوز دوغما تورك خالقینا موناسیبتی ،شاعیرین فارسی دیلینده شعر یازماقینا راغما هیچ بیر زمان اونون تورك سایماق دوشونجه سین و توركلوك ویقاری و عظمتینی سارسمایاراق هر بیر زمان باغلی اولموشدور.شاهلارین و حكومدارلارین شوهرتلرینی قوروماق آماجیله فارسجا اثرلر گوزلین بیر حالده شاعیر دوغما خاقلنین شیرین و گوزل دیلیندن یارانیب و بیر آن بئله اوز دیلیندن آیری قالمامیش.ائشیتدیگی عاشیق و اوزان نغمه لر ،آتا- بابا سوزلری؛مثللر ؛ناغیلارو داستانلارلا دولی بیر اورتامدا بویودوگوندن دولایی خوش دویغولارینی شعرلرینده ترنوم ائدرك دوغما دیلیندن بیر چوخ اورنكلر وئرمیش.
توركلوك اونون اثرلرینین روحوندا؛تفكرطرزینده و ایلیشقی ساحلرینده ائشیتدیگی تورك سوزلریندن و زنگین و چئشیتلی موضوعلارین قایناقلاندیقی پارلاق بیر شكیلده اوزونو گوسترمكددیر.تورك ایده آلی اوززمانا قدر هیچ بیر شاعیرده، نظامی كیمی منعاسین و عظمتلی سسینی گورسدممیشدیر.اونون هر بیر اثری تورك روحوو معنویاتینی سانكی گوزگو كیمی ،فارس دیلینده عكس اولموشدور.اگر چه نظامی داستانلاریندا و مثنویلرینده بیر چوخ خالقین یاشایش و فولكلورطرزلرینی گوسترگسی اولموشدور اما شاعیرین ائله بیر پویئماسی یوخدور كی اورادا تورك قهرمانلارینله قارشیلاشمایاق.هر بیر اثرینده تورك خالقین و تورك اولوسون یئنی بیر قناعتله و تبلیغ و آلقیشلاماقدان چكینمییب ،اوزخالقنین دوستون ودوشمنینی تانیتدیرمیشدیر.
”تورك”سوزی نظامی شعرینده بیر چوخ گوزل معنادا آنیلیب كی بونلارین آراسیندان ایگید،قهرمان،بیلیجی،مودریك،خاقان؛باشچی و تاركان كیمی صیفتلردن آدوئرمك ا ولار.“توركلوك” ساغلیق،گوزلیك و دوغرولوق و باهادیرلیق و قهرمانلیق یوردو سایلیر.
نئجه اولابیلركی سویی تورك اولمایان تورك حاقیندا اوركدن سوزلوب اوركدن گلن شعرلری یارادیب دئسین؟
توركون درین و زنگین اینجه لركلریله تانیش اولمایاراق سوز آچماق مومكون گورونمور.؟اسكندر نامه دكی اسكندرین توركلرین ایلقارسیزلیقلارینی قینایان و سونردادان بو یانلیشلیقینا و سهوینی آنلایان زماندا توركلرین ایلقارلارینی سایگی بسلییب اونجه دن قارقیشلایان اسكندر خطاسینی دوزلتمك اوچون اونلاری آلقیشلاییر.
نظامینین تورك قادینینا بسلدیگی اونم “خسرو و شیرین “داستانیندا آیدینجا گورونمكددیر.شیرین بیر تورك قیزی و قادینی اودوقواوچون بیر تورك گوزلی ساییلیب و اونی گوزل و نجیب و محتشم گورونوملی بیر ادبی آبیده كیمی گوسترمكددیر.آنا دیلی اولمایان فارس دیلینده معجزه سینی گوسترمگه چالیشان ،”توركی سایاق”سوزلی اولان شاعیرآذربایجان و توركلرین زنگین اغیز ادبیاتیندان اوزلیكله آتا- باباسوزلریندن گوجلی بیر شكیلده فارس دیلینه قازاندیرمیشدیر.
شیفاهی خلق ادبیاتی و فولكلور نظامی نین پویئمالارنین ان سئویجی یونلریندن بیریسی سایلیركی اونلاردان بیر سیراسین اورنك اولاراك گوستریریك:
ایت ده گئتدی،ایپ ده گئتدی:“رابعه با رابع آن هفت مرد گیسوی خودرا بنگر تا چه كرد”
یاغیشدان گورتولدوق،دامجیه راست گلدیك: كنون در خطرگاه جان آمدیم زباران سوی ناودان آمدیم”
هئچ كیم آیرانینا تورش دئمز: “هركس دربهانه تیزهش است كس نگوید كه دوغ من ترش است”
اسلانین دیشیسی اركیی اولماز: “بسا رعنا زنا كو شیر مرد است بسا دیبا كه شیرین در نورداست”
داما – داما گول اولار: “دریا كه چنین فراخ رویست پالایش قطره های جوی است”
خروز اولماسا صبح آچیلماز؟: “گر گردن مرغ را شكستند آخر دم صبح را نبستند
آختاران تاپار: “چنین زد مثل شاه گویندگان كه جویندگان یابندگان”
نظامینی توركلری تعریف ائدیب اونلاری سئوه- سئوه تمجیدی بیر چوخ شعرینده گورنور:
زهی تركی كه میر هفت خیل است زماهی تا بماه او را طفیل است
باشقا بیر شعریده:
نه تركم كه من تازی ندانم شكن كاری طنازی ندانم
و یا:
بغمزه گرچه تركی دل ستانم ببوسه دل نوازی نیز دانم
یادا:
ترك خطائی شده یعنی چو ماه زلف خطا بر زده زیر كلاه
به تركان نه قلم بی نسخ تاراج یكی میمش كمر بخشد یكی تاج
نظامینین توركیله ؛فارسلاری آیرت ائدمگی بیر چوخ شعرینده اوز گوستریب .بیر چوخ شاعیر كیمی نظامیدا فارسلاری ؛”هندو”و “هندی”آدلاندیراراق اونلاری توركلرله نقدر یاناشی و آیرتجی گوردیگی آچیقجا گورنمكددیر:
غارتی از ترك نبردست كس رخت به هندو نسپردست كسآیری
بیرشعریده:
فارس می خواست بر شیرین دواند بتركی غارت از تركی ستاند
بیر باشقا یئرده:
جهانداران كه تركان عام دارند بخدمت هندوئی بر بام دارند
من آن ترك سیه چشمم بر این بام كه هندی سپیدت شد مرا نام
وبیر آیری شعرده دئمیش:
هنوزم هندوان آتش پرستند هنوزم چشم چون تركان مستند
یادا:
ماه عربی برخ نمودن ترك عجمی به دل ربودن
و :
تركتاز است نامت ای عجبت تركتازی مرا همین لقب است
خیز تا ترك وار درتازیم هندوان را در آتش اندازیم
شاعیرین تورك دیلیله بیر چوخ یاناشی اولدوقوندان بوتون یارتدیقی شعرلدینده تورك دیلینین فولكلورو خلق یارادجیلیقی گوزه چارپماقدادیر. سازلی سوزلی آذربایجانین اسكی مدنیت اوجاقلارنین بیرینده یعنی گنجه شهرینده بویاباشا چاتدیقیندان اوتوری بوتون یارادیجلیق آلانلاریندا اوز آنا دیلی و خلق دیلینی سوزلرینده عكس ائدمگه چالیشمیش و بو ایشی باشاریلی بیر شكیلده و اوستادلیقلا بیر چوخ تورك آتا- بابا سوزونی فارس عالمینه قازاندیرمیش.
نظامی نین “خمسه سی “سانكی تورك خالقینین و اولكلرینی بدیعی بیر ائنسلكوپئدیاسی دیر كی شعر دیلیله سویلنمیش.بودا توركلرین یوكسك سئویده ذوق،ذكا،آنلایش ویارادیجیقلاریندان دوغموشدور نیسه كی قاباقجاداندا دئدیگیمیز كیمی بیر پارا متعصیب و آزدوشونجلی شووینیست فیكیرلی عالیملربو مودریك و اولوسال شاعیری تكجه فارسلارین شاعیری حسابلاماقدادیرلار بوندان غافیل كی بو بویوك و اوندر شاعیر نه توركلرین ونه فارسلارین شاعیردیر بلكه بو تون دونیانین و ائورنسل بیر شاعیر اولدوقوندان بوتون اینسانلارین و بوتون دونیانیندیر و بشرییتین پارلاق الدوزلاریندن بیرسی سایلماقدادیر. سونوندا بوتون تورك عالمینه بیر سئویندیریجی خبر بودور كی یورولماز تدقیقاتچی وتورك بیلیم اوستادلارمیزدان آقای فیض الهی وحید(اولدوز) طرفیندن ایللر بویی چالیشمالاری سایسینده سونوندا میصر اولكسینده نظامینین تورك دیلینده اولان دیوان الده ائدیلمیش ؛اوماریق بو یاخینلاردا بوتون تورك عالمی و آذربایجان زیالیلاری بو اونملی و دیرلی یازینی گون ایشیقینا چیخدیقیندان دولایی گوزلری آیدینلانسین.
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri,تورک شخصیتلری Türk şəxsiyətlər | Tagged: نیظامی,نظامی گنجوی,نظامی ترک است,گنجه لی نظامی,آذربایجان,آذربایجان شاعیرلری,آذربایجان شاعیری,تورک نظامی,تورکی شعر,شاعر آذربایجان |


text:
ایکی باجیلار
سؤیلهین: کبری سیفی – یازییا آلان: قنبر سیفی
گونلرین بیر گونونده بیر ویلایتده ایکی باجی یاشاییرمیشلار کی بو باجیلارین بیریسی دوزگون، بیریسی ایری یاشاییرمیش. بیر دفعه بو دوزگون یاشایان باجی دئییر:
– ای ایری یاشایان باجی، من ده ایستیرم کی سن گئدن یولو گئدم.
بو ایری گئدن باجی دئییر:
– بیری بو کی من راضی دئییلم کی سن بو یولا گلهسن. ایکینجی بودور کی سن ائلییه بیلمزسن؛ بونا گوره سنین خمیرینده بوجور کژ و ایری ایشلر بوراجان اولماییب و سن ده بونو باجارماسان.
اما بو دوزگون باجی ال گوتورمور کی سن منی ده گرهگ اؤرگدهسن. او قدر اصرار ائدیر کی ایری باجی دئییر:
– من چوخ دئدیم سن آز ائشیتدین. من سنه بیر ایش اؤرگئدیرم. اگر بو ایشی گؤردون و ارین بیلمهدی، بیل کی او ایشی ده گؤره بیلرسن. گؤردون کی باجارمادین، گل بو ایشدن واز گئچ.
دوزگون باجی دئییر:
– سن او ایشی دئه، من اونو گؤروم.
ایری دئییر کی، سن گئت ائوده بیر آز حوررا پیشیر. اونو یئه. قابلاری دا یو و ییغیشدیر. ارین ده بیلمهسین. اگر بونو باجارسان اونودا باجارارسان. اگر گؤردون بونو ائلییه بیلمهدین، او ایشین دالیجا گئتمه. توتولارسان. ارین سنی اؤلدورر
بو دوزگون باجی گلیر ائوه تئز بیر آز حوررا پیشیریر یئییر و قاب- قاجاقی یویوب ییغیشدیریر. آخشام کیشی ائوه گلنده دئییر:
– آرواد حوررا پیشیرمیشدین، منه ده ساخلادین یا یوخ؟
آرواد او طرفه باخیب، بو طرفه باخیب، دئییب:
– آی کیشی! من حوررا پیشیرمهمیشم.
کیشی جحرهنین بویریندن قاشیقی گؤتوروپ آروادا گؤرسهدیر کی بس بو نه دی؟ آرواد باخیب گؤردی کی حوررا قاریشدیردیغی قاشیق یادیندان چیخیپ جحرهنین یانیندا قالیب. دئییر:
– آی کیشی من پیشیرمهمیشدیم. او حوررانی قونشو آروادی گتیرمیشدی. بئله آز اولدیغی ایچون سنه ساخلییا بیلمهدیم.
سحر تئزدن ایری باجی گلیر کی آی باجی نه اولدو؟ دئدیییمیباجاردین یا یوخ؟ دئییر:
– آی باجی ایشلر یاخشی قاباقا گئتمیشدی،هاما بیر یئرده سهو اولموشدو. کیشی حوررالی قاشیقی تاپدی.
ایری باجی دئدی:
– بس من سنه دئمهدیم بو ایش سنین ایشین دئییل.
دوزگون باجی دئییر:
– آی باجی او کی بیر شئی دئییل.هامیسینی ییغیشدیرمیشدیم، بیرجه قاشیق قالمیشدی، اونودا کیشینی چاشدیردیم.
ایری باجی دئییر:
– دای اوزین بیلرسن، ولی من قورخورام.
اما سحردن دوزگون باجی یولا دوشور ایشینی باشلاییر. بیرگون اویناشین گتیرمیشیمیش ائوه. اری گلر، آرواد تئز اویناشین ائوده گیزلر، قاچار باجیسینین اوستونه:
– آی باجی ائوین ییخیلسین، ائله اولین دفعه اویناشیمیگتیرمیشدیم ائوه، کیشی گلدی، من اویناشی گیزلهمیشم. بس من نه قاییریم ایندی.
ایری باجی باجیسینا دئییر کی سن قونشونون آروادیلن ساواش. دوزگون باجی باشلاییب قونشونون آروادیلن ساواشماغا کی سن نییه منیم اریمه بئله دئییرسن. اری بو طرفدن سوروشور کی آز نه اولوب؟ بالدیزی دئیر کی قونشو آروادی باجیما دئییب کی ارینین باشی قازاندان یئکهدی. اودورکی باجیم اونونلا ساواشیر. اصلاهانی او قازان؟ او قازانی گتیریر. بالدیزی قازانی اونون الیندن آلیر قویور کیشینین باشینا. او طرفدن باجیسینا گوز ائیلر کی اویناشی بوراخ گئتسین. بوجور اویناشی یولا سالیرلار. سونرا بالدیزی قازانی کیشینین باشیندان گؤتورور دئییر:
– آی باجی ایندی سن دور او قونشونا دئه کی اوز ارینین باشی قازاندان یئکهدی.
سحر اولاندا باجیسی گلر دوزگون باجییا دئیرکی آی باجی بس من سنه دئمهدیم کی بو ایش سنین ایشین دئییل. دوزگون باجی دئیر:
– آی باجی بیرده بوندان سورا بو ایشی گؤرمرم.
او ایری باجی دئیر:
– آی باجی یاخشی اولدو بو اتفاق دوشدو. آللاها شوکور کی سن بو ایشه بولاشمادین و یاری یولدا بو جور اولدو. خاراب اولمادین. منده بوننان سونرا بوایشی قویدوم کانارا. دوز یاشاماقهامیسیندان یاخشیدی.


text:
الحوض الغربي بؤلگهسی
الحوض الغربي بؤلگهسی (اینگیلیسجه: Hodh El Gharbi Region) موریتانی دا یئر آلان بیر بؤلگه دیر. و ۵۳۴۰۰ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۹۴۱۰۹ نفر دیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hodh El Gharbi Region»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده الحوض الغربي بؤلگهسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا، آچیق بیلیکلیکدن
- ۶۴۴— عمربنخطاب (ایکی ایسلام خلیفهسی) مدینهده قتله يئتیریلمیشدیر.
- ۱۴۹۳— کریستوفور کولومب کاراییب آدالارینی کشف ائتمیشدیر.
- ۱۵۰۷— لئوناردو داوینیچی لیسا جراردینینین (موْنا لیزا) رسمینی چکمک سیفاریش ائدیلمیشدیر.
- ۱۸۸۸— لندنده قاریندئشن جک سوْن قۇربانینی اؤلدورموشدور.
- ۱۹۰۷— ایلک هلیکوپتر فرانسهده هاوايا قالخمیشدیر.
- ۱۹۱۱— شورلت اوْتوموبیل بازارینا داخیل اوْلموشدور.
- ۱۹۵۵— ایران سنتویا قوْشولموشدور.
- ۱۹۵۷— شۇروی سپوتنیک-۲-ده لايکا آدلی ایتی يئر مدارینا يوْللامیشدیر.
- ۱۹۸۶— تۆرکيهنین "زامان" قزئتی نشره باشلامیشدیر.


text:
فدرال وئرگی سرویسی ارمنیستانلی مئدیا ماقناتی آرام گابرلیانووا مخصوص "ژیزن" قزئتی و "لایف" تلکانالی بارهسینده مفلیسلشمه ایستروکتورونا مراجعت عنوانلاییب.
قاینارینفو. آذ خبر وئریر کی، مراجعتده مئدیا شیرکتینین وئرگی بورجو اولدوغو، همچینی کریمدا آپاردیغی یاییما گؤره روسییانین تلویزییا و رادیو یاییم شبکهسینه بؤیوک مبلغده بورجلو اولدوغو قید ائدیلیب.
مراجعتی مای آیینین ۱۷-ده روسییانین آربیتاژ محکمهسی قیده آلیب.
گابرلیانوو آچیقلاماسی زامانی دئیینلرین یالان اولدوغونو، بورجلو اولدوغو مبلغی ۲۰۱۶-جی ایلده لیسنزییاسی لغو ائدیلن اونیفین بانکینا کؤچوردویونو بیلدیریب.
گلجکده تمامیله اینترنت اوزریندن یاییما کئچهجکلرینی قید ائدن مئدیا ماقناتی حاضردا تریکولور تی وی، ام تی اس و "ویمپلکوم" داخیل اولماقلا، مختلیف شبکهلر، کابل و پیک واسطهسیله یاییم ائتدیکلرینی دئییب.


text:
عثمان آقچوراقلی
عوثمان نوری ـ آسان اوغلو آقچوقراقلی (1878 یانوار 3 - 1938 آپرئل 17) - قیریمتاتار مدنیت اربابیدیر.
عوثمان آقچوقراقلی 1878 ایلی یانوارین 3-نده باغچاسارایدا دوغولدو. باباسی آقچوقراق کندیندن اولدوغو اوچون، سونوندان آقچوقراقلی سویآدینی آلدی.
عوثمان آقچوقراقلی 15 یاشینادک باغچاسارایدا یاشادی. باشلانغیچ مئکتبینی و روشدیهنی همان یئرده بیتیردی. او واقتلار باغچاسارایدا یاشایان و سونوندا بئللی مطبعهچی روشدیهنی بیتیردیکدن سونرا، آقمچیده گئدیب، اونداکی دبیرستاندا اوخودو. اون دوققوز عصرین سونوندا و ییرمی عصرین باشیندا سانکتپئتئربورگدا اوردو خیدمتینده اولوب، شتاب کاتیبی وظیفهسینده اولدو.
1907 - 1909 ایللرینده عوثمان آقچوقراقلی ایستانبول و غیره ده اولدو.
عوثمان آقچوقراقلی 1917 سئنئسیندئن اوجالیق فعالیتینه باشلاییب، زنجیرلی مدرسهده، قیریم اونیوئرسیتهسی و سونرا قیریم پئداگوگیکا اینستیتوتیندا چالیشدی. علمی ایشلرده بؤیوک موفقیتلره نایل اولدوغو ایچون، 1920 ایللرینین سونوندا اوکراینا علملر آکادئمییاسینا اویه سئچیلدی.
عوثمان آقچوقراقلی ایلک اثرلرینی اوردودا خیدمت ائدن زامان یازدی. 1899 ایلی سانکت-پئتئربورگدا اونین "نهنهکهجان خانیم دوربهسی" شعری آیری کیتاب اولاراق نشر ائدیلدی. سونرا "کریلوودان اون قصه" (1900)، "قیریم گؤنجهلری" (1906) کیمی روس کلاسسیکلریندن چئوریلن نظم توپلولاری باسیلدی. 1927 ایلی یازان "باغچاسارای گؤزیاش چشمهسی" نمایشنامهسی قیریم دولت تئاتری طرفیندن دفعهلرجه موفقیتله اویناندی.
علمی اثرللریندن "قیریمنی کوچوک بیر دولاشوو (قیریمی کیچیک بیر دوشماق)" (1924)، "قارت معلم و یازیجیلاریمیزدان ایسماعیل گاسپرینسکی" (1925)، "قیریمدا تاتار تامغالاری" (1926)، "جانمحمدین ‘توغای بئی’ پوئماسی" (1930) وئ اولارین دیگرلری بوگون ده آیریجا قیمته لایقدیر.
عوثمان آقچوقراقلی 1938 ایلی آپرئل 17-ده "میللئتچیلیک"له متهم ائدیلیب، قورشونا اوغرادیلدی.


text:
بیت لاکئرله ایشلتیم سیستئمینین (OS) بیرلشمسی، ایتیریلن، اوغورلانان و ایستنیلمین وضعیتلرده بیلگیسایارلارین معلوماتلارینین گیزلی ساخلاماسینا یاردیم ائدیر.
ایتیریلن و یا اوغورلانان بیلگیسایارین معلوماتلاری، او بیلگیسایارین هاردینی فرقلی بیر بیلگیسایارا قوشماقلا اوخونا بیلر. بیت لاکئر، بو معلوماتلاری اوخوماق ایمکانینی آزالدیر بو معلوماتلاری ایستنیلمین حاللاردا اَلچاتماز ائدیر.
بیت لاکئر، اَن چوخ قورومانی، گووهنیلن پلاتفورم ماژولو (Trusted Platform Module) TPM ورژن ۱.۲ ایله بیرلیکده ایشلدیر. TPM، کامپیوتئر ایستئحصالچیلاری طرفیندن کامپیوتئره قوشولان یئنی بیر کامپونئنت دیر. بیت لاکئر ایله بیرلیکده چالیشاراق، معلوماتلاری قوروماغا و بیر کامپیوتئرین سیستئم فایل دییشدیریلمسینین قارشیسینی آلیر.
ماکروسافتین ۷، ۸ و ۸.۱ ویندوزوندا یئرلشدیریلمیش بیت لاکئردن فایدالانماق اوچون ایستدییینیز درایوین اوستونده ساغ کلیک ائدیب، Manage BitLocker-ی سئچین؛
یادا کنترل پنئل دن


text:
بؤیوک تورک رئوف دنکتاش
"مرحوم دنکتاشین عزیز خاطرهسی اؤنونده بیر داها سایغی و میننتدارلیقلا اییلیریک"
خاریجی ایشلر باخانلیغی، قوزئی قیبریس تورک جمهوریتینین قوروجو جمهورباشقانی رئوف رائف دنکتاشین وفاتینین ۶.جی ایلی موناسیبتیله مئساژ یاییملادی.
باخانلیق طرفیندن، دنکتاشین هر جور چتینلیین آشیلماسیندا اوستون لیدئرلیک سرگیلهدیگی، قلبلرده و تاریخدهکی مستثنا یئرینی همیشه قورویاجاغی بیلدیریلدی.
مئساژدا، حیاتینی قیبریس تورکونون واراولوش اوغرونا وئردیگی شرفلی موباریزهیه حصر ائدن دنکتاشین، قیبریس تورک خالقینین حاق، برابرلیک و اؤزگورلوک مبارزهسینی، آنا وطن تورکیه ایله فیکیر و کؤنول بیرلیگی ایچینده درایت و فداکارلیقلا ساووندوغو قید ائدیلدی.
مئساژدا آیریجا،
"قیبریس تورک خالقینین حاقلی ساواشیندا رئوف دنکتاشین ایزینده داوام ائتدیردیگی قرارلی مباریزهنین، آدانین بؤلگهده بیر باریش، ثابتلیک و ریفاه ساحهسینه چئوریلمهسینه وسیله اولاجاغی اینانجی ایله، مرحوم دنکتاشین عزیز خاطرهسی اؤنونده بیر داها سایغی و میننتدارلیقلا اییلیریک" ایفادهلرینه یئر وئریلدی.


text:
مراکش-ده 15-جی آک دنیز قیسا فیلم فستیوالی باشلادی
مراکش-ین تانجا شهرینده 15-جی آک دنیز قیسا فیلم فستیوالی باشلادی.
مراکش سینما مرکزی طرفیندن تشکیل ائدیلن فستیوالین آچیلیشیندا اینفورماسیون ناظیری محمد آلاراج چیخیش ائدهرک دئدی کی: "تدبیر بولگه ده یاشانان دییشیکلیکلر فونوندا آک دنیز اؤلکهلری آراسیندا فیکیر و مدنیتلرین گؤروشو اوچون بیر فورصتدیر".
22 اؤلکهدن چوخ سایدا فیلمین قاتیلدیغی تدبیرده تورکیهدن ده 5 قیسامتراژلی فیلم یئر آلیر.
فستیوال دا "بؤیوک موکافات"، "مونسیفلر هئیتی خصوصی موکافاتی"، "ان یاخشی سناریو"، "ان یاخشی یونتمن ر"، "ان یاخشی کیشی اویونجو" و "ان یاخشی قادین اویونجو" بولوملری عذره موکافاتلار صاحبلرینه تقدیم ائدیلهجک.


text:
«برنت» مارکالی نفتین بیر بارلی دونیا بازاریندا ۵۵ دوللاردان باها ساتیلیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری اقتصادچی عالیم وقار بایراموو نفتین باهالاشما سببلری بارهده قید ائدیب. اونون سؤزلرینه گؤره، نفتین باهالاشماسی گوندهلیک گلوبال حاصیلاتین اؤتن آی ۷۲۰ مین بارل آزالاراق ۹۷.۷ میلیون بارله دوشمهسی و هاروی قاسیرغاسی نتیجهسینده آمریکادا ایستحصالین آزالماسی ایله باغلیدیر:
«دوللارین آپاریجی والیوتالارا نیسبتا دیرسیزلشمهسی ده نفتین قیمتینین یوکسلمهسینه تأثیر ائدن فاکتورلاردان حساب ائدیلیر. گلوبال حاصیلاتین آزالماسی داها چوخ لیوییاداکی سوسیال ناراضیلیق ایله باغلی اولسا دا، اوپک-این ده حاصیلاتین آزالتماسی سیاستینی داوام ائتدیرمهسی موشاهیده ائدیلمکدیر. بئله کی، اوپئک آوگوست آییندا اوولکی آیلا موقاییسهده گوندهلیک حاصیلاتی ۳۰.۱۱۳ میلیون بارلدن ۳۰.۰۰۴ میلیون بارلدک آزالدیب و تشکیلات حاصیلاتین آزالدیلماسی ایله باغلی گلن ایلین مارتیندا مدتی بیتهجک آنلاشمانین زامانینی اوزاتماق اوچون آرتیق ایندیدن دانیشیقلارا باشلاییب».
۵-جی . بایراموو قید ائدیب کی، بونونلا بئله، هلهلیک نفتین دونیا بازاریندا کسکین قیمت آرتیمی پروقنوزلاشدیریلمیر:
«حاضردا آمریکادا قاسیرغانین زیان ووردوغو قویولاردا نفت حاصیلاتی یئنیدن برپا ائدیلیر. هفته عرضینده بیرلشمیش ایشتاتلارین اوولکی حاصیلاتی برپا ائدجیی گؤزلنیلیر. بو ایسه او دئمکدیر کی، سون هفتهلر یوکسهلهن نفتین دونیا بازار قیمتینین یئنیدن آشاغی دوشجیی داها چوخ احتیمال اولوناندیر. نفتین بیر بارلینین قیمتینین ۵۰ دوللار اینتروالیندا دییشمهسینین اوپک اوچون ده مقبول اولدوغونو نظره آلساق، شیرکتلر ایندی کسکین قیمت آرتیملاری دئییل، مؤوجود قیمت سوییهسینی قوروماقدا داها ماراقلیدیرلار».


text:
حاضیرکی دؤورده اینکیشاف تحصیله، علمه و تکنولوگییایا اساسلانان ایننوواسییا اقتصادیاتی اوزرینده قورولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، اقتصادچی اکسپرت قوباد عبادوغلو دونیانین آپاریجی شیرکتلرینین سون ۱۰ ایلده بازار دیری ایله باغلی ماراقلی موقاییسهسینی تقدیم ائدیب. اکسپرت بیلدیریب کی، ۲۰۰۷-جی ایلده «گازپروم»اون بازار دیری ۳۳۶ میلیارد دوللار تشکیل ائدیردیسه، ۱۰ ایلدهن سونرا ۵۳ میلیارد دوللارا قدر آزالیب:
«۱۰ ایل اول ۳۷ میلیارد دوللار بازار دیری اولان «آمازون» حاضردا ۵۷۳ میلیاردا صاحبدیر. بو سیاهیدا یئر آلان شیرکتلردن یالنیز «گازپروم» ۱۰ ایل عرضینده بازار دیرینی ۷ دفعه یه دک ایتیریب. بو هم ده روسییانین ضعیفلهمهسینین گؤستریجیسیدیر».
اقتصادچی عالیمین سؤزلرینه گؤره، بو دؤورده «نتفلیکس» ۱ میلیارددان ۸۲ میلیاردا، فیسبوک ۱۵ میلیارددان ۵۲۵ میلیاردا، اپل ۱۷۰ میلیارددان ۹۰۶ میلیاردا، گوگل ۲۱۶ میلیارددان ۷۵۳ میلیاردا، مایکراسوفت ۳۲۳ میلیارددان ۶۶۶ میلیارد دوللارادک دیر قازانیب.


text:
آمئریکا فئدرال احتیاطلار سیستمی اؤز سیاستینی سرتلشدیره بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیست لره آچیقلاماسیندا روسییا اقتصادی اینکیشاف ناظری ماکسیم اورئشکین سؤیلهییب.
«اینفلیاسییانین سرعتلهنمهسینین قارشیسینی آلماق اوچون آمئریکا فئس-این سیاستینی سرتلشدیره بیلر. واشینگتونون بو سیاستی اوچوت درجهسینین آرتماسینا، اوستهلیک مالییه آکتیولرینین قیمتلرینده کوررکسییایا سبب اولا بیلر کی، بو دا گلوبال بازارلاردا دییشکهنلیک یاراداجاق»، – دئیه او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ بوندان اؤنجه جروم پاولین فس رهبرلیینه نامیزدلیینی ایرلی سوروب.


text:
ایکی شاعره بیر شعر!
اوستاد شامیدن بیر خاطیره
حمید واحدی
اورمودا منیم یول تاپدیغیم ایلک ادبی انجمن، ارشاد اداره سینین شهرچای پارکیندا یئرلهشن دهخدا کتابخانسیندا تشکیل ائتدیگی هفته لیک شعر انجمن ایدی. او زمانلار بیر ایکی ایل ایدی شعر یازیردیم. انجمنه گلن شاعرلردن چوخونون آدی ایندی ده یادیمدادیر، میرحسن سربلند (پولاد)، عبدالحسین شیرپنجه رضایی (تنها)، حاج علی رضایی، محمود صادقپور (شامی)، ... الله تعالی هامیسینا رحمت ائله سین. همچنین عزیز دوستوم کریم گلندام، میر حبیب زمانی، ابراهیم نژادی، بیتالله جعفری و بیر نئچه گنج شاعر ده اورا گل – گئت ائدیردی.
من بو شاعرلرین آراسیندا ایکی نفر ایله داها آرتیق علاقه ساخلاییردیم؛ شعرلریمی اولارا اوخویور، فکیرلرینی بیلمک ایسته ییردیم. بیری مرحوم «شامی» و ایکینجی ایسه رحمتلیک «تنها» ایدی.
شامی و تنهانین شعرلری او زمانلار منیم اوچون چوخ ماراقلی و تاثیر ائدیجی ایدی. شعرلریمی شامی یه اوخویاردیم او دا ائشیدیب، معین یانلیشلارا دوزه لیش وئرردی. حتی انجمن دن علاوه اونون ایش یئرینه (تعاونی روستایی فروشگاهلاریندا) ده هر دن گئدیب، اونونلا گؤروشوردم، اونا شعر اوخویاردیم، او مرحوم دا دوزلیش دقتله ائشیدیب، نقطه نظرلرینی سؤیلردی. بونا گؤره اونون منیم بوینومدا اوستادلیق و معلیملیک حقی وار. او بو گؤروشلرده حتی اؤز شعرلریندن ده منه اوخویاردی. من اونون شعرلریندن چوخونون الیازمالارینی آلیب ساخلامیشام.
او زمانین گنج شاعرلری آراسیندا من شامی یه داها چوخ یاخینلاشدیم، 17 – 18 یاشیم وارایدی؛ اونون دا تخمیناً 35 یاشی. البته شامینین شاعر دوستلاری چوخ ایدی، مرحوم عباس بزرگامین، کریم گولاندام، علی شریف دلجویی (آدسیز)، عسگر شاهین پر، حبیب زمانی، عادل پیر شاهوردی (آرمان) و ...
من او زمانلار چوخ فارسجا شعرلر یازیردیم، تورکجه شعرلریم ایسه شامی و تنهانین شعرلرینین تاثیری آلتیندا ایدی. شامییه بیر فارسجا غزل اتحاف ائتمیشدیم، اونو بیهنیبب، منی آلقیشلادی و بیر - ایکی مصراعسینی دا اصلاح ائتدی. غزل بو ایدی:
دل از زیارت یاران ز شوق لبریز است
شنیدن سخن دوستان دلانگیز است
کنیم گفته تاریخ گوشواره گوش
که زندگانی اسلاف عبرتآمیز است
شکوفههای دلم زردگونه گردد از آن
که در درون دل من همیشه پاییز است
چنان محبت تو گشته با دل من عجین
«شکنجههای تو بر من محبتآمیز است»
مجال گفتن حق بر همه میسر نیست
چرا که در پس هر پرده تیغها تیز است
به شهر اورمیه «شامی» است شهریار سخن
اگر چه جایگه شهریار تبریز است.
***
دئدیگیم کی مرحوم عبدالحسین تنها ایله ده سیخ علاقه ده ایدیم، بیر مدت ده بینالارا رنگ وورماق و رئمونت ایشلرینده اونون یانیندا شاگردلیک ائتمیشدیم. تنهانین عالمی شامی ایله فرقلی اولماغینا باخمایاراق، من هر ایکیسیندن تاثیر آلیردیم. شامییه یازدیغیم فارسجا غزلین سونوندا «شامی» کلمهسینی «تنها» کلمه سیایله عوضله ییب، مرحوم تنهایا تقدیم ائتدیم! البته بو ایش منیم خاملیغیمدان تؤرنمیشدی! ... نه ایسه، تنها رحمتلیک ده بهیهندی و منی تحسین ائتدی. حتی ازبرله میشدی و هر یئره بیرگه گئتسیدیک، منی هوسلندیرمک اوچون، او غزلی اوخویاردی! قضادن بیر گون تنها ایله بیرگه اونون ماتاسکلتینه (موتورسیکلتینه) اوتوروب اورمیهنین اطرافیندا اولان «بارجوق» کندینه شامیگیله قوناق گئتدیک. دانیشیقلار آراسیندا شامی بیردن اوزونو تنها مرحوما توتوب: «حمید بیر تزه غزل یازیب!» دئدی. من ایسه بو سؤزو ائشیدنده ائله بیر حالا قالدیم کی، الله بیلیر! ... تنها سؤیله دی: هه، منه ده اوخوموشام، یاخشی دیر!
من بو سؤزدن داها آرتیق آجیناقلی بیر حس کئچیردیم. شامی رحمتلیک اؤز شعرلرینی یاددا ساخلامازدی و دفتر – کاغاذ اوزوندن اوخویاردی، آمما منیم او غزلیمی حفظ ائله میشدی! ... باشلادی شعری اوخوماغا؛ هر بیتی اوخودوقجا من تر تؤکوردوم! اورکده آللها یالواریردیم که سون بیتینی اوخوماسین!!
شامی سون بیته یاخینلاشدیقجان منیم حالیم دهییشیردی ... بئشینجی بیتی اوخودوقدان سونرا، اوزونو تنهایا توتوب دئدی: سونونجو بیتی ده بیلیرسن دا!...
تنها دا باشینی ترپتمکله اونون سؤزونو تایید ائلهدی.... ندنسه، رحمتلیک شامی آلتینجی و سونونجو بیتی اوخومادی و من داها چوخ خجالت چکمکدن خلاص اولدوم .... مجلس قورتاردی.
البته آیدین دیر کی، او مرحوم نه اوچون سونونجو بیتی اوخومادی! ... هر حالدا بو دا بیر درس ایدی من اوچون، ائله او ساعتدن عهد ائلهدیم کی بیر ده بو ایشلردن گؤرمه ییم!
تانریدان هر ایکی شاعریمیزه رحمت دیله ییرم.
منبع: نشریه «دنیز» شماره 97
استاد عسگر شاهی اردبیلی
گؤگده آدین تا گلیر تیترهیر عرش برین
یئرده نه دن بیربئله منزلین اولموش درین
سن ملکوت اهلیسن ای بشرجان من
یئرده سنی حبس ائدن نفس دیر ای نازنین
نفسی کی ائتدین اسیر عالمه اولدون امیر
مین صفتین اولدو بیر، بیر ثمرین اولدو مین
نفسی مسیح و خلیل، عشق ایله ائتمیش ذلیل
بخش ائلهییب جبرئیل عاشقه حق الیقین
روح وضو عشق دیر، سرِّمگو عشق دیر
«واعتصموا» عشق دیر، عشق دی حبل المتین
سینهده عشق اولماسا، قلبین اولار بوش کاسا
اوندا دوشرسن یاسا، اولسادا فکرین درین
اولماسا عشق ای فلان، حاصلی یوخدوراینان
یوز کره ائتسن بیان «نعبدوا» یا «نستعین»
کیم گؤره دلبر قاشین، اگمه یه باش آت داشین
اگمهدی شیطان باشین اولدو او نادان لعین
باش دئییر آت آدیمی، سالما یادا یادیمی
روحوون اول خادمی تا اولا روح الامین
حسن مکملدی روح، احمد مرسلدی روح
یاد ائله اول حضرتی کئچ ملکوت عالمین
ای سنه «شاهی» فدا ایستهسن عیش و صفا
بسدی فقط مصطفی (ع) بسدی او نور مبین
عرش وجودوندا غرق، رام رکابینده برق
وصفین ائدر غرب و شرق، مدحین ائدر روم و چین
هردم اوزوندن نقاب آچدی او عالیجناب
آی دئدی یوز مرحبا، گون دئدی مین آفرین
لشکر اونا «کاف» و «نون»، منبر اونا «حا» و «میم»
شوکت اونا «طا» و «ها»، دولت اونا «یا» و «سین»
سؤز دانیشیب دلربا، وحی ائشیدیب دلپسند
مکتب آچیب دلگشا، دین گتیریب دلنشین
جلوهسی رضواندادیر، وارثی ایران دا دیر
ملک خراساندادیر، عالمه سالمیش طنین
قدرینه حیران قضا مدحین ائدر مرتضی
شهرتی «موسی الرضا» تربتی مهر جبین
گوزگوسو آهو گؤزو، ضامن آهو اؤزو
قرآنا قارداش سؤزو، دینه دایاق همچنین
یئددی گؤیون سالکی، آلتی مین این مالکی
بئش گؤزه له دین و جان، دؤرد ملکه جان و دین
عشقی وورار قلبه داغ، داغی ائدر قلبی باغ
هم سویو ائیلر چراغ، هم اودو ائیلر سرین
امرینه باغلارمیان «والشجر یسجدان»
قهرینه سؤیلر دومان یا «مطرالمنظرین»
باغدا آدین دوتسا باد، باغ اوخویار «و ان یکاد»
کیم اونو دوز ائتسه یاد، اولدو «من المکرمین»
قلبده اود گؤزده یاش، سجده یه کی قویدو باش
باشلادی ذکرین یاواش کئچدی سمادن یئیین
درگهووه ای امام، تا دوزه شمع و غلام
هر گئجه اولدوزلارین چرخ ائیلهیردست چین
ای عربین ارشدی، ای عجمین مرشدی
سؤیله دایانسین زامان، سسله دانیشسین زمین
وصفووه عاجزدی دیل، مطلب آغیرمن خجل
مفتعلن مفتعل عهده لیک ائتسین چتین
قلبیمه ای بخش ائده ن نور و ضیا عرش ده ن
سال باشیما حشره جن کؤلگه سین اول دلبرین.


text:
آمئریکا سناتی پرزیدنت دونالد ترامپین مالییه ناظیرلیینین رهبری وظیفهسینه نامزد کیمی ایرلی سوردویو ایستیون منوچینله باغلی قرارینی وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آمئریکا سناتیندا گونلردیر داوام ائدن مذاکیرلردن سونرا کئچیریلن سس وئرمه زامانی منوچین ۵۳ سناتورون سسینی قازاناراق، یئنی مالییه ناظری اولوب.
دموکراتلارین ناراضیلیغینا رغما، مالییه ناظیرلیینه رهبر تعیین اولونان منوچین ترامپین وئرگی اصلاحاتی و مالییه مسئلهلرینه رهبرلیک ائدجک. او، روسییا و ایرانا قارشی مالییه سانکسییالارینین تطبیقینده ده مهم رول اوینایاجاق.


text:
آوروپا ائششکلری نئجه یاشاییرلار؟!
دوکتور جئری
اؤلکهنین ایقتیصادی دورومو آغیرلاشماغا باشلایاندان موللا نصرالدین ائششگینین خرجینی چتینلیکله عؤهدهلهیه بیلیردی. بیر گون آخشام ائششگی یئملهینده یوموشاق-یوموشاق:
- باخ ائششک! بوگون قزئتده اوخویوردوم: آوروپا ائششکلری داندا بیر کیلو آرپا-سامان یئییرلر، بتر ده قیوراقدیرلار آمما سن داندا اوچ کیلو آرپا-سامان یئییرسن؛ بللیدیر بو گئدیشله کؤکهلیب خستهلهنهجکسن. ایجازهنله ساغلیغینی قوروماق اوچون بوندان بئله آرپا-سامانینی بیر کیلویا آزالداجاغام! – دئیه چووالی آخیرا بوشالتدی. سامانین ایچینده آرپادان ایز-توز یوخ ایدی. ائششک چاش-باش موللایا باخدی. موللا گولومسهدی. ائششک باشینی آخیرا سوخوب یئمگه باشلادی.
ائرتهسی گونو موللا ائششگه سو وئرنده دئیینیردی:
- باخ ائششک! بو گون رادیو دئییردی: آوروپا ائششکلری گونده بئش لیتر سو ایچیرلر، سنه گلینجه، گونده ییرمی لیتر سویون یاریسینی ایچیرسن یاریسینی دا یئره جالاییرسان. بونا سوْووُرقانلیق دئیرلر.
ائششک باشینی آخیرا سوخدو. موللا سوقابینا بیر گالون سو تؤکوب ائشیگه چیخدی.
اوچونجو گون موللا طؤولهنین چیراغینی ائششگه گؤستردی:
- باخ ائششک! بو گون تلویزیون آوروپادا ائششک طؤولهلرینین یوزلوک لامپ ایله ایشیقلاندیریلدیغینی گؤستریردی، باخ بیز ایسه گؤزلری کور ائلهین ایکی یوزلوک لامپ تاخمیشیق!
ائششک قولاقلارینی شوشلهدی. موللا لامپی چیخاردیب ییرمی واتلیق بیر لامپ تاخدی.
دؤردونجو گون موللا طؤولهیه گیرینجه اؤزونو یئلپیکلهمگه باشلادی:
- باخ ائششک! بو گون ائنئرژی توپلانتیسیندا سوروملولارین بیری دئییردی: آوروپادا ائششک طؤولهلرینین ایستیلیگی 17 درجهدیر. بیلیرسن بیزیم طؤولهلرین ایستیلیگی نئچهدیر؟ 35درجه!.. بونا ائنئرژی هدره وئرمک دئمزلرمی؟!..
ائششک قویروغونو بوللادی. موللا ائشیگه چیخاندا سوبانین درجهسینی صیفرین اوستونه قویدو.
بئشینجی گون موللا قاش قاباقلی ایدی:
- باخ ائششک! بو گون مئیداندا دللال دئییردی: بیزیم ائششکلر بیر گون ایشلهییب ایکی گون دینجهلنده، آوروپادا ائششکلر آلتی گون ایشلهییب تکجه بیر گون دینجهلیرلر. باخ..بوندان بئله سن ده آوروپا ائششکلری کیمی هفتهنین یئددی گونونو ایشلهملیسن هااا!
ائششک باشینی آشاغی سالدی. موللا طؤولهدن چیخیب قاپینی چیرپدی.
آلتینجی گون موللا اؤفکهلی- اؤفکهلی:
- باخ ائششک! بو گون قهوهخانا دئییردیلر: آوروپا ائششکلری گونده سککیز ساعات ایشلهییرلر. اؤز آرامیزدیر، سن گونده نئچه ساعات ایشلهییرسن؟ هئچ!.. ایکی ساعات دا ایشلهمیرسن؟ باخ! صاباحدان گونده اون ایکی ساعات ایشلهمهسن آرپا-سامانینی کسهجگم..- دئییب ائشیگه چیخدی.
یئددینجی گون موللا ائششگین آغزینا گم وورا-وورا گیلئیلهنیردی:
- باخ ائششک! ائشیتدیگیمه گؤره آوروپا ائششکلری آخشام اولدو باشلارینی یئره قویوب سحرهجن سسسیز-صداسیز یاتیرلار. من بیلمیرم سن نییه گئجهنین یاریلاری آنقیریب قونشولاری راحاتسیز ائدیرسن؟!!
...
قیرخینجی گون ایدی. بو گون موللا اینتئرنئتده اوخودوغو آوروپا ائششکلرینین داوا-درمان، بیمهسینه گؤره ائششگه دانیشاجاقدی. طؤولهیه گیردی. اؤنجه گؤردوگونه اینانا بیلمهدی آنجاق دوغرو ایدی. ائششک اوزون-اوزون اوزانیب اؤلموشدو. موللا اوزونتو ایله دئدی:
- حئیوان ائششک آوروپا ائششکلرینین یاشاییش بیچیمینه یاخشی اؤیرشمیشدی نه یازیق دوشوب اؤلدو!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
محمود علی یوسف: " اردوغان قودس مسئلهسینده قطعیتلی و گوجلو موضع قوضع قویدو"
جیبوتینین خاریجی ایشلر ناظیری محمود علی یوسف جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانین قودس مسئلهسینده اورتایا قویدوغو موضعی تعریفلهدی.
جیبوتینین خاریجی ایشلر ناظیری محمود علی یوسف جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانین قودس مسئلهسینده اورتایا قویدوغو موضعی تعریفلهدی.
ناظیر اتیوپی-نین پایتاختی آدیس آبابا-دا کئچیریلنIGAD 59-جو ناظیرلر شوراسینین فوق العاده ایجلاسیندان سونرا آچیقلاما وئرهرک دئدی کی، جمهور باشقانی اردوغان امریکانین تل آویو-ده کی بویوک ائلچیلیگینی قودسه کؤچورمه پلانی قارشیسیندا گوجو و قطعیت لی موضع اورتایا قویدو.
تورکیه و جیبوتی-نین هم سومالی-یه دستک وئرمه موضوع سوندا هم ده بولگه سل و اولوسلار آراسی موضوع لاردا پارالل سیاستلر ایزلهدیگینی وورغولایان یوسف اؤلکهسینین پرزیدنتی اسماعیل عمر گولهنین یاخین زاماندا تورکیهیه سفر ائدجیگینی ده سؤیلهدی.
سفرین مقصدینین ایکی اؤلکه موناسیبتلرینین اینکیشاف ائتدیریلمهسی اولدوغونو وورغولایان جیبوتی خاریجی ایشلر ناظیری "سفر ایکی اؤلکه آراسینداکی بیرگه امکداشلیقدا یئنی دؤور باشلاداجاق." دئیه بیلدیردی.


text:
اینسان ندیر؟ اؤزگۆرلۆک بلیرلهنهبیلر می و یا تانیملانابیلر می؟ داها دراماتیک بیر شکیلده ایفاده ائدهجک اولارساق: بیلینهبیلر می؟ اینسانلیق تاریخینین اۆرهتدیگی (تولید ائتدیگی) و بیرینه وئریلن جوابین اوبیرینه وئریلهجک جوابی دوغرودان (مستقیمن) بلیرلهدیگی باشقا بیر سورو جۆتۆ وار می گؤرهسن؟ اینسانی تانیملادیغیمیز زامان هارادایسا مستقیمن اؤزگۆرلۆیو و اؤزگۆرلۆیو تانیملادیغیمیز زامان دا هارادایسا مستقیمن اینسانی دا اونونلا بیرلیکده تانیملاریق. اینسان ندیر، ندن واردیر؟ اینسانین وارلیغینین آماجی اؤنجهدن بلیرلنمیش می؟ یوخسا اینسانین وارلیغینا اؤزۆنۆن قرار وئرمهسی می گرهکیر؟ اگر اینسانین وارلیغینین آنلامی اؤنجهدن بلیرلنمیش ایسه، بونو نئجه بیلهجهییک، بونو بیلهبیلمک اۆچۆن هارایا باخاجاغیق؟ یوخ، اگر اینسانین وارلیغینا آنلامی یئنه اینسانین اؤزو وئریرسه، اینسان بونو نهیه گؤره بلیرلهیهجکدیر؟ بو قرار فردی بیر قراردیر می، یوخسا توپلومسال بیر قراردیر می؟ بلکه ده هم توپلومسال هم ده بیرهیسل بیر بیر قراردیر.
اؤزگۆرلۆک ندیر؟ حق و سوروملولوق (مسئولیت) باغلامیندا دۆشۆنرسک، اؤزگۆرلۆک سادهجه حاقلارا صاحیب اولماق آنلامینا می گهلر؟ اؤزگۆرلۆک قاورامی (مفهومو) مجبوری اولاراق مسئولیت و تکلیف قاوراملارینی ایچرمز می؟ بئله اولونجا، ائش (برابر) دئیشله، اؤزگۆرلۆک قاورامی تعهد قاورامینی ایچرهجک شکیلده دۆشۆنۆلرسه، بو اؤزگۆرلۆک قاورامینین اؤزۆنه آیقیری (ضد) بیر گیریشیم اولماز می؟ ندیر او حالدا اؤزگۆرلۆک؟ هارادایسا هر کسین گؤزۆ قاپالی تایید ائدهجهگی "هر کسین ایستهدیگینی یاپماسی" اؤزگۆرلۆکدۆر مۆ میثال اۆچۆن؟ بیر ده، یاشادیم دیهبیلمهنین اولمازسا اولماز ایلکهسی اولان "اینسانین اؤزۆنۆ گئرچکلشدیرمهسی" نه انلاما گلمکدهدیر؟


text:
یالان سئودا
بیلیردیم سئومه گین یالان اولاجاق
قوردوغون ایلقارلار تالان اولاجاق
عشـــقینی الینــدن آلان اولاجــــاق
آی منی غربت ده گولوم سسله یه ن
یالانچی سوزلر له منی بسله یه ن
سنی سئومه گیمه كوسدوم اوُزومدن
غصه لی اورگیم توشدو دوزومدن
اللریم گوز یاشیم سیلمیر اوزومدن
اوُزومون اوُزومدن آجیغــــیم گلیر
گئچمیشلر اوخ اولوب باغریمی دَلیر
قانا باتمیش كونلوم تئز سئودی سنی
سئویملی گوزله رین اوُلدوردی منی
دولدوردی كدرین كونلومه چـــنی
سنی گورن آندان تالان اولموشام
گوزله ری یوللاردا قالان اولموشام
كونلومون كورپه سی غملی آغلاییر
آغلاییر سئوگیلر باغرین داغلاییر
گینه ده سنـــینله پئیمان باغلاییر
گوُللری بوراخیب “صوناسیز” گئدن
كونلومی سئومك دن پَشیمان ائدن
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: یالان سئودا,آیریلیق شعری,آذری شعر,آذربایجان شعر,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعر,سئوگی |


text:
بیر شاعر ده سون شعرینی یازدی. باشیمیز ساغ اولسون!
قایدام محبتدیر، اونونچون ساغام،
باسیلماز قالایام، اییلمز داغام،
بیر یوللوق گئتمیرم، قاییداجاغام،
سنی خطاب ائدیر روحوم بو سؤزله
اوتور یول اوستونده یولومو گوزله!
(نوید سرور)
چوخ تاسفله یئنهده بیر آجی خبرله اورهییمیز تیترهدی، کؤنلوموز غبارلاندی، گؤزوموز یاغدی. آذربایجانیمیزین باشقا بیر انسانسئور و وطنپرور شاعر اوغلو بیر یوللوق آرامیزدان آیریلدی و بیر داها گؤروشهجهییمیز امکانسیزلیغا چئوریلدی.
۱۳۴۱نجی ایل قاراداغین مولان کندینده آنادان اولان و بوتون عؤمرونو موغاندا، سونراایسه تبریز شهرینده یاشایان «اکبر برزگری مولان» چوخ آز بیر مدت خستهلیکدن سونرا دیآیینین ۲۳نجو گونو بیر یوللوق آرامیزدان آیریلدی.
اکبر برزگری مولان انقلابدان سونرا اجتماعی فعالیتلریله یاناشی جدی صورتده ادبیاتا و خصوصیله شعر دونیاسینا آددیم آتدی. شعرلری و مقالهلری آلتمیشینجی ایللرین اوللرینده «نوید سرور» امضاسیلا تبریز شهرینده یاییلان «فروغ آزادی» روزنامهسینده چاپ ائدیلدی. چوخ چتین بیر وضعیتده بو ایللرده تبریز شهرینده تشکیل ائدیلن ادبی محفیللرده فعالجاسینا اشتراک ائتدی؛ دونیا گؤروشونون گنیش اوفوقو اونو آزادلیق وورغونو، صلح سئور، خالقلار دوستلوغونو تبلیغ ائدن و اجتماعی عدالت عشقیله یازیب یارادان بیر ادبیاتچی کیمی ادبی جمعیتیمیزده تانیتدی. حیات سیخینتیلاری و اجتماعی محرومیتلر سارسیلماز ارادهسینه خلل یارادا بیلمهدی؛ معین سببلر اوزره داوام ائتدیره بیلمهدیگی تحصیلینی یئنیدن داوام وئرمک فیکرینه دوشدو. بیر نئچه ایل مطبوعاتدان و ادبی محفیللردن اوزاقلاشدی. «معمارلیق» رشتهسینده یوکسک لیسانس صاحیبی اولدو و بو رشتهده خصوصیلهده «فلسفه هنر» اوزره ساوادلی بیر علمی مرجع شخصیته چئوریلدی. آزاد اسلامی دانشگاهینین تبریز و پارسآبادمغان واحدلرینده معمارلیق اوستادی عنوانیندا تدریس ائتدی و بیر چوخ اؤیرنجیلرین تعلیمینده جدی فعالیتلر گؤستردی. ایکی اوچ آی اؤنجه «کبد سرطانی» خستهلیگینه دوچار اولدوغو بللی اولدو و چوخ تاسفله دی آیینین ۲۳ینده ابدیلیک اولاراق آرامیزدان آیریلدی و شرفلی عؤمرونون سون شعرینه قورتاریش نقطهسی قویدو.
آی بولاق! / علی جوادپور سس / کبری میرحسینی آی بولاق! / علی جوادپور آخیشیندا بیر غریبلیک دویورام نییه کؤورلمیسن، نییه آی بولاق؟ باشیندا گؤزللر دومانمیش بلکه، ایندی چکیلیبدی گؤیه آی بولاق! او قایا باغریندان، بو داش ایچیندن نه یین سئوگی سیله کئچیب گلیرسن؟ کاش دویا بیله یدیم، بیله یدیم کی من- نه یه وورولموسان، نه یه آی بولاق! گؤزونده ...
حاضیرلایان: سوسن نوادهیرضی
هاچاغاجان ناموسلو اولماق قادین اوچون ان اؤنملی بیر دهیر ساییلاجاقسا، اوچاغاجان دا، توپلومون بیر باشیندا یئرینی برکیتمیش ائولیلیییه قارشی، توپلومون او بیری باشیندا ائله بو ائولیلیین ائکیز تایی ساییلاجاق بیر عادت ده اؤزونه یئر ائلهیهجکدیر، اونون آدی فاحیشهلیکدیر. ائله بیلیرم، لئکینین(1) بللی کیتابینداکی بو سؤزلری چوخلاری اوخوموشدور: «فاحیشهلیک اولماسایدی، نه بیزیم عائلهلریمیز مقدس ساییلاردی، نه ده خانیملاریمیزلا قیزلاریمیز معصوم اولاردیلار». بئله سؤزلری آنجاق ویکتوریانچی(2) اولان بیر آدام یازا بیلردی، آنجاق بوراسی دا وار، اونون بو دئدیکلرینی دانماق چوخ چتیندیر. لئککینین بو سؤزلرینی اوخویان اخلاقچیلار(مورالیستلر) قودوزلاشیب اؤزلریندن چیخدیلار، اونو اوتانمازلیقلا سوچلادیلار، آنجاق اونون بو سؤزلرینی یالانا چیخارا دا بیلمهدیلر. مورالیستلرین دئمهسینه گؤره–منه ائله گلیر، اونلارین بونو دوز دئییرلر،–اینسانلار هامیلیقلا اخلاق نورمالارینا بویون ایمهیه باشلایان کیمی، فاحیشهلیک بوسبوتون یوخا چیخاجاقدیر؛ آنجاق اونلار اینسانلارین هامیلیقلا اخلاق نورمالارینا بویون ایمهیهجهیینی ده چوخ یاخشی بیلیرلر، اونا گؤره ده، اینسانلارین هاچاغسا گؤرمهیهجکلری بیر ایشین، بیردن اونلار بونو ائلیرلرسه هانسی سونوجلار وئره بیلهجهیینی دوشونمهیین ده هئچ بیر آنلامی یوخدور.
سن كيمدي
اوندا ايتيرسن من
بو گئجه ياريسي گوندوزده ،
قيپ قيرميزي ماوي بير آغ ؛
سونوندا باشلايير
سويوق گونش كيمي
از كارهاى محمد بن رواد در آذربايجان، میتوان به طغيان او در مقابل خليفه وقت، مأمون عباسى (198ـ218 ه.ق) اشاره كرد....
نیگار خیاوی گؤزلویونو ایتیریب دونیا اؤز ایشینده دئییل سوخولور بؤیرومه بورنویلا بوینوزویلاآراق چکیرم باشیما یورغانی چکیرم سو کیمیدوداغیما گولوشو ساتین آلماغا...
Atama məktub Frans Kafka tərəfindən 1919-cu ildə atasına yazılmış, ancaq göndərilməmiş məktubdur. Məktub onun vəfatından sonra Maks Brod tərəfindən çap etdirilmişfir....
توتوشور فیرتینالاردان کئچمیش اللریم ؛ یاریق لاریندا هله سیلینمه میش بیر ایستی ایزدن ، اییرمی بیر ینجی یوز ایللییک ده دوستاق...
ياكووس كامپانل ليس* Iacovos kampanellis چئويرن : ارسطو . م *ايكينجي دونيا موحاربه سيندن سونرا يونان ادبي نسلينين آدليم شاعيرلرين دن...
«جعفـری»یـم، سـؤز بحرینده اوزرم اینجـی تاپیب، «ساری تئل»ه دوزرم مضـراب اولـوب، تئـل اوستونده گزرم اهل ایسترم؛ سؤز قاندیرا، سؤز قانا
تیکه قارین دویورماز، محبّت آرتیراریادِ «شهریار» بر سر خوانِ «افشار» در بیست و هفتمین سالگرد عروج عارفانه یِ «سید محمد حسین...
1- گوندوز دور یئنه قارالیق دیر ، کوچه لر اوزه رینده آیاقلاریم هئچ یئره سوزولور . تنهالیغیمین سرت اللرینده کؤله کیمی...
ساری بولبول اؤلمز شهریارین ابدیّته قوووشماسیندا... یئنه یامان داریخیرامسسین گلسین باری بولبولباشلا حزین سیزیلتی نیشاعیرین غمخواری بولبول
آتـــا! سنـــی آتانمارامبو بوداغین اصلی سن سناکیب ـ چکيب، قادا قهرينائولاديني بسلي ين سن


text:
پروانده کی ناراضلیک نمایش زوروانلیککه ایلنگن
پروان ولایت نینگ شهرمرکزیده امریکاحربیلریگه قرشی اویشتریلگن ناراضلیک نمایش زوروانلیکگه ایلنیب کمیده بیر کیشی قربان و 20 کیشی یره لنگن.
پروان ولایتی نینگ رسمیلری نمایشچیلرنینگ بیرقنچه سی قورال بیلن جهازلنگن بولگنینی ایتدی.
بوندن بیرکون الدین رسمیلرگه کوره تورت دینی عالم نینگ اوشبو ولایت دن امریکا لیکلر تمانیدن حبیسگه الینشی ارتیدن امریکا کوچلرینی اوشبو عملیگه قرشی ناراضلیک نمایش اویشتریلگن.
ناراضلیک نمایش بیرینچیدن عادی بیرشلکده باشلنیب کینچه لیک زوروانلیک گه ایلنگن .
محلدن کیلگن خبرگه کوره، یوزلب نمایشچیلر امریکا کوچلریگه قرشی بقریش لری بیلن پلیس اداره سی ولایت بیناسیگه هجوم قیلگنیدن سونگ پلیس کوچلری هوای اوق آچگن، نتیجه ده بیر کیشی قربان بولیب ایگرمه کیشی یره لنگن.
پروان ولایتی نینگ پلیس اداره سینی خوف سیزلیک مسوولی ضیاوالرحمان سیدخیلی اوشبو حادثه ده التی پلیس عسکرینی هم یره لنگنینی ایتدی.
عینی حالده سید خیلی جنابلری بی بی سی بیلن بولگن صحبیتده نمایشچیلرنینگ کوپینچه سینی قورال اسلحه گه ایگه ایکنینی تاکیدله دی."بو انیق دیرکه بونمایش بیر مردمی نمایش ایمس ایدی بلکه پلان لشتریلگن بیر ایش ایدی، بونی ارقه سیده قوللر بولیشی ممکن مردم کیمیده بولگن کیشی لر قوللریده قورال موجود ایدی، اولرنی اکثریسی پاکستانلیک تفنگچه لر بیلن جهازلنگندی. اولر اتفا ق کوچلرینی هماهنگ لشتروچی مرکزیگه هجوم قیلیش گه اوریندیلر لیکن موفق بولمه دیلر" دیدی.
عینی حالده سعید خیلی جنابلری حادثه گه عیبدار ایگرمه بیش کیشی نینگ خوف سیزلیک خادملری تمانیدن توتیلگنینی ایتیب اولر اوستیدن جدی تیکشرو اوتکزیلیب کیله یاتگنینی معلوم قیلدی. لیکن حادثه ده بیران بیر گروه یاشخصنی قولی بولگنی بار ه سیده هیچ نرسه ایتمه دی.
خبرلرگه کوره یره لنگن لر دن سککیزته سینی وضعیتی اغیر بولگنی باعث دوالش اوچون کابل گه انتقال بیریلگن.
اوشبو ناراضلیک نمایش اوتگن کون پروان ولایتی نینگ مرکزیده کی بایان دیب اتلگن منطقه ده بیرنیچه دینی عالملنی محل یشاوچیلریگه کوره امریکا کوچلری تمانیدن حیبسگه الینگنی ناراضیلیک نمایش گه سبب بولگن.
نمایشچیلر اولرنی گناه سیز و عادی اهالی ایکنینی تاکیدلب شوباعث هم امریکا لیک لرنی بو عملی گه قرشی ناراضلیک نمایشنی یولگه قویگنلر.
بوندن بیرقنچه مدت الدین شمالی مزارشریف شهریده نمایشچیلر بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی نینگ دفتریده هجوم قیلیب اوشبو تشکیلات نینگ قریب توقیز خادمینی اولدیرگندی.
بلخ رسمیلری اوشه پیتی اوز اظهاراتلریده عصیانچی قوراللی لر نمایشدن سوی استعمال قیلیب یونامه دفتریده هجوم قیلگنینی ایتگندیلر.


text:
مدافعه وزیرلیگی: 60 فایز عملیات لر مستقل یولگه قویلماقده
افغانستان مدافعه وزیرلیگی حربی عملیات لرنینگ التمیش فایزی افغان قوشینلری تمانیدن مستقل یولگه قویلیب کیلینه یاتگنینی معلوم قیلدی.
افغانستان مدافعه وزیرلیگی کوره افغان حربیلری اوتمیش لرگه کوره انچه جهازله نیب تورلی خیل مشق تیارگرلیک لردن اوتگن شوباعث اوشبو وزیرلیک رسمیلری مستقل حربی عملیات یولگه قوییش قابلیت لری کوچیگنیدن خبربیرماقده. افغانستان مدافعه وزیرلیگی نینگ لوی درستیزی شیر اقای کریمی حاضرگی شرایط ده قریب التمیش فایز حربی عملیات لر مستقل بیرشلکده افغان قوشینلری تمانیدن یولگه قویلیب کیله یاتگنینی معلوم قیلدی. "اوتگن ایککی ییل گه قره گنده ملی اردو گه کیلگن فرق شوکی بیرینچیدن ملی اردوی تشکیلات نطقه نظردن اوز وظیفه سینی بجریب مستقل عمل قیلیش قابلیتی گه ایگه بولگن. حاضرگه قره گنده قریب التمیش فایز عملیات لر ملی اردوی تمانیدن مستقل شلکده عملی بوله دی قالگن عملیات لر ایسه چیت ایللیک حربیلر همکارلیگی بیلن یولگه قویله دی. 2014 میلادی ییل گه چه خوف سیزلیک مسوولیت لرینی اوز ضیمه میزگه الیش اوچون ایترلیچه تیارگرلیک الشی میز ضرور."
شونینگ دیک کریمی جنابلری ملی اردو صفی گه قوشیله دیگن یاشلر سانی کوتیلمه گن درجه ده کوتاریلگنینی اورغولب هراییده سککیز مینگ یاش ملی اردوصفیگه جذب ایتلیشدن خبربیردی.
همده او، کیله جک هجری شمسی ییل نینگ عقرب ایی گه چه ملی اردو سانینی 195 مینگ نفر گه ایتشیشدن خبربیردی. حاضرگه قره گنده ملی اردوی سانی قریب 150 مینگ گه ایتشگن.
عینی حالده لوی درستیز، خوف سیزلیک مسوولیت لری نینگ افغان امنیتی کوچلریگه تاپشریش جریانینی نینگ ایککینچی مرحله سینی عملی بولیشگه ایترلیچه تیارگرلیک موجود لیگیدن سوزیوریتدی.
بیراق انیق قیسی منطقه لر خوف سیزلیگی قچان افغان امنیتی کوچلریگه تاپشریلیشی خوصیده معلومات بیرمه دی.
خوب ایندی افغانستان مدافعه وزیرلیگی حربیلر سانی کوپیشی بیلن خوف سیزلیکنی توله تامین قیلیشه ایشانچ بیلدرایکن حربی تحلیل چی محمد اعظم قاچمس ایسه خارچی کوچلر چیقیب کیتگن تقدیر ده افغان کوچلری خوف سیزلیکنی تامن قیلیش قابلیتیگه ایگه ایمس لیگنی ایته دی.
بوندن بیرقنچه مدت الدین افغانستان پایتختی کابل قوشیمچه یتتی منطقه سیینی خوف سیزلیک مسوولیت لری افغان امنیتی کوچلریگه تاپشریلدی.
شونینگ دیک 2014 میلادی ییلگه قدر بوتون افغانستان خوف سیزلیک مسوولیت لری افغان کوچلریگه تاپشریلشی ریجه لشتریلگن. هرچند افغان حکومتی مسوولیت لرنینگ الیش اوچون هیچ قندی معما یوق لیگنی ایتیب بیراق اوشه پیت گه قدر افغان امنتی کوچلری نینگ تولیق جهازلنتریش شرط ایکنینی ایتماقده.


text:
طالبان بیلن مذاکره لر ینه باشلنه دی
تینچلیک کینگاشی نینگ عالی بیر مقامی گه کوره، طالبان گروهی بیلن مذاکره لر ینه یولگه قوییلیشی باشلنه دی. مذکور کینگاش دارالانشا رییسی محمد معصوم ستانکزی نینگ ایتیشیچه، طالبان گروهی سیاسی بیر دفتر آچیش لری بیلن، مذاکره لر جریانی عملی مرحله سیگه کیریشی ممکن. طالبان بیلن مذاکره لر بولیشی اوچون یولگه قوییلگن لویه جرگه حمایت بیلدیریشی آرتیدن، تینچلیک کینگاشی مذاکره لر باشلنیشی دن خبر بیرگن. تینچلیک کینگاشی نینگ قدیمکی رییسی برهان الدین ربانی خودکش لیک بیر هچوم نتیجه سیده دنیا دن کیتگنی دن کیین، افغانستان حکومتی طالبان بیلن مذاکره لر یولگه قوییش توغری سیده سیاستی نینگ اوزگرتیریلیشی معلوم بولگن ایدی. شو نینگ دیک، ربانی جنابلری هلاک بولگنی دن کیین، حکومت طالبان بیلن مذاکره قیلیش جریانی نی توخته تیب، جمهور رییس کرزی طالبان بیلن مذاکره قیلیش اورنیده، پاکستان بیلن مذاکره بولیشی اوستیده تاکید قیلدی. اما عالی تینچلیک کینگاشی نینگ یوقاری مرتبه لی اعضا لریدن معصوم ستانکزی ایسه، لویه جرگه طالبان بیلن مذاکره قیلیش توغری سیده حمایت بیلدیریشی دن کیین، مذکور کینگاش ینه بیر مرته طالبان بیلن باشلنیشی نی معلوم قیلدی. ستانکزی بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده، طالبان گروهی بیلن قنده ی مذاکره قیلیشی تینچلیک کینگاشی نینگ جلسه سیده مطرح بولگنی نی ایتیب، مذکور گروه بیلن انیق بیر آدرس آرقه لی تماس آلیش لرینی بیلدیردی. "انیق بیر موضوع بو دیر که اگر مذاکره بوله دی مقابل کیشی لر افغان بولیشی شرط. شو نینگ دیک اولر انیق بیر آدرس لری بولیشی کیره ک. افغانستان حکومتی مملکت یشاوچی لری نینگ سیسی نی مصالحه قیلیش اوچون چیقردی. ایندی بو مسئله طالبان و باشقه مخالف گروه لر گه باغلیق و اولر قه ییرده بولیش لری نینگ انیق قیلیشی هم کیره ک. شو نینگ دیک اولر نینگ انیق نماینده لر کیم بولگنی و قه ییرده مذاکره لر یولگه قوییلیشی نی ایتیش لری کیره ک." ستانکزی جنابلری شونگه قوشیمچه قیلیب، اگر ده طالبان گروهی سیاسی بیر دفتر آچیشی بیلن موافق بولسه لر، افغانستان ایچکری سی اینگ یخشی محل بولگنی نی معلوم قیلدی. بوندن آلدین راق، طالبان تمانیدن، خارجی اولکه لر جمله دن سعودی عربستان و ترکیه ده سیاسی دفتر لر آچیلیش احتمالی بارلیگی ایتیلگن ایدی. اما مذکور گزارش لر ترقه تیلیشی بیلن طالبان گروهی حاضر گه قدر رسمی شکلده افغانستان دولتی بیلن مذاکره قیلیش اوچون هیچ قنده ی تمایل کورستمه گن لر. افغانستان ده گی برچه خارجی کوچلر نینگ چیقیب کیتیشی، طالبان گروهی دولت بیلن مذاکره قیلیش اوچون اینگ اساسی شرط لریدن حسابلنگن اما طالب لر نینگ مذکور شرطی افغانستان نینگ حاضرگی شرایطی ده ممکن سیز دیب معلوم بولگن.


text:
اویان نیوز:
یازار: رامازان سیراج اوغلو
کؤچورن: وحید نریمان
دیرلی بیلیم آدامی آغالار قوتون «تورکییهجه تورکجه دئییل» یازیسینی ماراقلا اوخودوم. بوتون ملاحضهلرینه ده بؤیوک سایقی ایله یاناشیرام. حؤرمتلی مؤلفین یازیسی ایله باغلی بعضی فیکیرلریمی بیلدیرمک ایستییرم.
طبیعی کی، الجزایرجه، یمنجه، ایراقجا، مصرجه، سورییاجا عربجه، کاناداجا، آمئریکاجا، استرالییاجا اینگیلیزجه اولمادیغی کیمی، اؤز نؤوبهسینده، تورکییهجه ده تورکجه دئییل.
باشلیقدا سیللوگیزم (منطقی قیاس) وار. هر هانسی دیلده سؤزون کؤکونو (منشایینی، ائتیمونونو) آراشدیرماق اَذیتلی ایش دیر. خصوصی صبر، دقت طلب ائتمهسیندن ضیاده، اَن آزیندان فرقلی سیستملی اوچ دیلی موکممل بیلمک لازیم دیر. تورک دیلینین ائتیمولوژی تدقیقی ساحهسینده ایندیهدک آز ایش گؤرولمییبسه ده، حلینی گؤزلین چوخ مسئله وار. رحمتلیک م. کاشغاریدن سونرا بئرقامالی کادرینین «مؤثره العلوم» آدلی کیتابی بو ساحهیه عایید پارلاق اؤرنکدیر.
داها سونرا اگر تاریخی آردیجیللیغا رعایت ائدرسک، آ.وامبئرینین ۱۸۷۷-جی ایلده ماجار دیلینده نشر اولونموش «تورک –تاتار دیلینین ائتیمولوژی سؤزلویو» کیتابینی مطلق قید ائتملییک. یئری گلمیشکن، همین کیتاب بیر ایل سونرا، ۱۸۷۸-جی ایلده لئیپسیقده آلمان دیلینه ترجومه اولونموش و یایینلانمیشدیر: «Etyınologisches Wörterbuch der turko -tatarischən Sprachen»، و. رادلووون ۱۸۹۳-۱۹۱۱-جی ایللرده ایشیق اوزو گؤرموش چوخ جیلدلیک «Versucheines Wörterbuclıesder Türk-Dialecte» کیتابی ائتیمولوژی آراشتیرمادان داها چوخ مقایسهلی سجییه داشیماسی ایله مشهوردور.
م.رسانین ۱۹۶۹-جو ایلده هئلسینکی ده گئنیش اوخوجو کوتلهسینین محاکیمهسینه تقدیم اولونان «Versucheinesetimologischen Wörterbuhs der Tiürksprachen» لوغتی ائتیمولوژی اوغورلاردان ساییلیر. و.م.ناد علی ائو، د.م.ناسیلوو،ا. ر.تئنیشئو، آ.م. شئرباک طرفیندن حاضرلانان و ۱۹۶۹-جو ایلده SSRİ EA (کئچمیش شوروینین علمی تحقیقات مرکزی) طرفیندن بوراخیلمیش «Drevnetyurskiy Slovar» جدی اوغورلو علمی ایش دیر. گ.جلاوسونون ۱۹۷۲-جی ایلده آکسفورددا نشر اولونان فوندامئنتال « An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish» کیتابی ۱۳-جو عصره قدرکی تورک سؤزلرینی آراشدیرانلار اوچون چوخ اؤنملی قایناقدیر. ۱۹۹۱-جی ایله حاضیرلانیب ایشیق اوزو گؤرن « Old Turkic Word Formation: A Functioııal Approachto the Lexicon» اثری ده دیلچیلرین مراجعت ائتدیکلری منبع لردندیر. س، استاچووسکی، Historisclıes Wörterbuch der Bilclııngenaııf۱-جی/۲-ایجی im Osmanisch-Türkischen, Ewa Siemieniec-Golasın ۱۹۹۷-جی ایلده کراکوودا نشر اولونان «Theformation of Substantivesin XVII century Ottoman-Turkish» اثری، ر.دانکوففون ۱۹۹۱-جی ایلده کمبریجده چیخمیش «An Evliya Chelebiglossary» کیتابلاری اولدوقجا اؤنملیدیر.
علم و عدالت نامینه سئوورتیانین ۱۹۷۴-۱۹۹۷-جی ایللرده مسکوادا نشر اولونان « Etimologiçeskiy slovar tyurkskix yazıkov» کیتابینی دا خاطیرلاتمالیییق. ائ.ر.تئنیشائوین ۱۹۸۴-۱۹۸۸ ایللر آراسیندا یایینلانان «Sravnitelno-istoriçeskaya qrammatika tyurkskix yazıkov» اثرینده فونئتیک، مورفولوژی و سینتکسیس آراشتیریلیر، همین اثرین ۲۰۰۱-جی ایلده ایشیق اوزو گؤرن سون جیلدینده لئکسیکا ایله باغلی پروبلئملر اینجهلنیر. سادالانان اثرلره مراجعت ائلهمدن، جدی ائتیمولوژی آراشدیرما آپارماق سادهجه مومکون دئییل.
مثلاً، دوغا سؤزوندن باشلایاق. دوغا سؤزو، هر شئیدن اوول، “تورک دیلی کورومو” آدلانان تشکیلاتین اویدوردوغو سؤز دئییل. بو سؤز اَسکی تورک دیلینده مؤوجوددور. سیر گئرارد جلاوسونون ۱۹۶۲-جی ایلده نیویورکدا «Studies in Turkic and Mongolic Linguistics» درگیسینده چاپ اولونموش «تورکجهده ۸-جی عصردن اؤنجه ایشلنمیش شکیلجیلر» مقالهسینده (Royal Asiatic Society Books.s.140-159) قدیم تورکجهده فعلدن ایسیم دوزلدن آ/ ا، همچینین -نچ-چ- شکیلجیسیندن بحث اولونور. بوگونکو تورکجهده آز دا اولسا آ/ ا شکیلجیسی ایله یارانمیش سؤزلره تصادف اولونور. یئری گلمیشکن، محمت گئدیزلی ده ۲۰۰۷-جی ایلده «Turkish Studies – International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic» درگیسینده چاپ اولونموش «تورکجهده تک و چوخ فونکسییالی سؤز دوزلدیجی شکیلجیلر» آدلی مقالهسینده بو مسئلهیه آیدینلیق گتیرمیش و اؤرنکلر وئرمیشدیر: باس-آ : فازلا، اوستون، باسکین. توت-آ: ۱٫قاراتوت. ۲. اَل ایله مئیوه توپلاما ایشی یا دا اَل ایله توپلانمیش مئیوه. هاجیز؛ آش-آ: آشیری، آشکین، فازلا. آکشام یئمهییی. گؤزلری دومانلی اولان آدام. کوموت-آ: ۱. عسگرلر بیرلیگی و اونونلا ایلگیلی ایشلری یؤنتمه گؤرهوی، کوماندا ائش آنلامی. ۲. کوموتانلیک صیفات و یئتکیسینین یورودولمهسی. ائرک-ائ: ۱. انرژی. ۲. فئل. پوزیتیف بیلیملرده ایش باشارما گوجو، بیر دیرهنمهیی یئنمه گوجو. ۲. فازلا نازلی و سربست بویوین چوجوک (Volume 7/4, Fall 2012, p. 3351-3369, Ankara).
ساپا، یارا، اویا، سوره، دیزه و س. سؤزلر ده بونا عایید اولا بیلر.
تارتیشماک
مباحثه- عرب منشالی سؤزدور. مباحثه سؤزو عربلرین معتبر لئکسیکوقرافیک لوغتی ساییلان «مونجید»ده بئله آچیقلانیر: مُداولة, مناقشة، تفاوضوتبادلرأی – یعنی، فیکیر مبادیلهسی، مذاکیره، گؤتور-قوی. اینگیلیزلر همین سؤزو «deliberation, negotiation and exchange of opinion» شکلینده آنلاییرلار. قونشوموز فارسلار دهخدا و معینین سؤزلوکلرینده «مباحثه»نی بحث، جدل، جروبحث، صحبت، گفتگو، محاجه، مناظره شکلینده، اینگیلیزلر ایسه «controversy, debate, disputation, dispute» کیمی آلقیلاییرلار. بورادا اؤنملی جهت «مباحثه» سؤزونون قارشیلیغی کیمی عربجه و فارسجادا وئریلن «مناقیشه و جدل» (جنگ او جدال) سؤزلریدیر. ائله اینگیلیسجهدهکی «controversy» سؤزو آکسفورد لوغتینده « disagreement, typically when prolonged, public, and heate» شکلینده آچیقلانیر.
دئملی، تورکجهده «تارتیشما» سؤزونون «۱. بیربیرینه قارشیت دوشونجهلری قارشیلیقلی ساوونما ۲. قارشیلیقلی آغیر سؤزلر سؤیلیهرک یاپیلان چکیشمه، آتیشما، آغیز دالاشی، دیل دالاشی، دیل کاوقاسی، آغیز کاوقاسی، موناکاشا ۳. بیر سورون اوزهرینه سؤزله و یا یازیلی اولاراق قارشیلیقلی، بعضن ده سرتجه ساوونما» شکلیندهکی ایضاحی سئمانتیک باخیمدان منطیقلیدیر.
اونوتماق اولماز کی، دیلده بعضن سئمانتیک اینتئرفئرئنسییالار اولور، یعنی سؤزلر فرقلی دیللرده فرقلی معنالار کسب ائدیر. مثلاً، فارسجادا «سربست» سؤزو باشی باغلی، «خسته»-یورغون، «گومراه»–یولونو آزمیش معنالاریندادیر؛ عربجه «موتهیم»-پروکورور؛ مترب-موسیقیچی؛ طوللاب-طلبهلر؛ مئیمون-خوشبخت معنالاریندادیر.
اویقار
بو سؤز تورک دیلینده «هارس»، «مدنیت»، «کولتور»، «سیویلیزاسیون» شکیللرینده ده ایشلنیر. اؤنجه، بیلدیرک کی، «مدنی» سؤزو عرب دیلینده «شهر» آنلامیندا ایشلنن «مدینه» سؤزوندن دیر. ایندی مدینه آدلانان شهرین اصل آدی یثریب دیر. پیغمبریمیزین ۶۲۲-جی ایلده یثریب شهرینه گلیشینین شرفینه یثریبلیلر اؤز شهرلرینه اؤنجهلر «مدینه المنور-نورلو، ایشیقلی شهر» ایفادهسینی ایشلتمیشلر. کولتورا-کولتور سؤزونون گئرچک معناسی «یئر شوملاماق باجاریغی»دیر. تورک دیلینده اویقار سؤزو «فیکیر، سانات و ائندوستری آلانلاریندا چوخ بویوک بیر گلیشمه گؤسترمیش اولان، مدنی؛ کولتورلو، ائیتیملی، گؤرگو کوراللارینا اویان، مدنی» آنلاییشلارینی ایفاده ائدیر. اویقار- اویماق، اوزلاشماق، یاراشماق، تن اولماق، مووافیق گلمک معنالاریندادیر.
نظره آلماق لازیمدیر کی، بیر دیلدن باشقا دیله سؤزلرله برابر شکیلجیلر ده کئچه بیلیر. بوتون دیللرده هیبرید منشألی سؤزلر مؤوجوددور. دیلیمیزده ایشلنن دولگر، چیلینگر، آشقار، زرگر، پرگر، میسگر، سنگر، کیمیاگر سؤزلرینی خاطیرلایاق. یاخود، گئدیشات، ناراحاتچیلیق، پئشمانلیق، موغننیلیک، رحمتلیک، مئیخاناچی، تاماشاچی و س. سؤزلردهکی شکیلچیلر؛ یولداش، ناکیشی، بیردم، آنتیتورک تیپلی سؤزلرده سؤزون کؤکلری میللی منشألیدیر.
دوروم
بیر شئیین ایچینده بولوندوغو قوشوللارین هئپسی، وضعیت، حال، کیفیت، مئوکی، پوزیسیون. فارسلار، تورکلرین «دوروم» سؤزونه وضعیت دئییرلر. همین سؤزو ده بو شکیلده آچیقلاییرلار: وضعیت، طرز استقرار. || موقع، موقعیت. وضعیت سؤزو، عرب دیلیندهکی وضع فعلیندن دیر. همین سؤزون «مونجید»ده ۲۵ معناسی گؤستریلیب، اساس معناسی ایسه «اَل و آیاق یاردیمی ایله ایجرا اولونان حرکتلر؛ قازانیلمیش مؤقع، قطع اولونموش منزیل. اینگیلیزلر همین سؤزو «mode a wayormanner in which something occursor is experienced, expressed, ordone» شکلینه باشا دوشورلر. بئله گؤرونور کی، تورک دیلیندهکی «دوروم» سؤزو داها اوغورلو و لاکونیک (ییغجام) دیر: دور+اوم. اوم-شکیلجیسی تورک دیلینده محصولدار سؤزدوزلدیجی شکیلجیلردندیر.
سونوچ
دیلین زنگینلشمه یوللاریندان بیری ده شخصی فانتازییا اوسولو ایله یعنی سؤزلرین یارانماسیدیر. مثلاً، ضیا گؤکالپ بیر زامانلار، تکلیف اولونان «گون آیدین» ایفادهسینی قطیعن قبول ائتممیشدی، اولماز دئمیشدی. ایندی حامی بو سؤزو ایشلهدیر. ت. فیکرت «حایال-ی اینکیسار، یعنی، «حایال کیریکلیغی» ایفادهسینی ایشلدنده اَدبی ایجتیمایت اونا لاغ ائدیردی. ج. جاببارلی «سئویل، یاشار، آلماز، دؤنمز» آدلارینی اؤزو یاراتمیشدی. بو گون او آدلارلا سئوه-سئوه اؤز اؤولادلاریمیزی چاغیریریق. سونوچ-سؤزونون ایشلنمهسی ندن قریبه سسلنملیدیر کی؟ طبیعی کی، سینونیملر تام اولاراق بیر-بیرینی اوز ائده بیلمز. مثلاً، کاردیولوق دئییریک، اما اورکولوق دئییلمز. دوکتورا «اورییم آغریییر» دئدییمیز حالدا، «کؤنلوم آغریییر» سؤیلمریک؛ دنیز-دریا-بحر سینونیم اولسا دا، دنیزجی دئییریک، دریاچی یوخ؛ قند-شکر عینی معنالیدیر، اما شکریم آرتدی، شکریم یوکسلدی ایفادهسی ایشلندیی حالدا، قندیم آرتدی یقین کی، ایشلتمریک.
اؤزگور
هرهانسی بیر قیسالتلامایا، زورلامایا، شرطه باغلی اولمایان، سربست، هور. احتیمال کی، بو سؤز قاریشیق منشألیدیر. سؤزون کؤکو «اؤز» تورکجه، شکیلجیسی ایسه –فارسجادیر. زننیمیزجه، «گیر» شکیلچیسی دوداق آهنگینین تأثیری ایله «گور»شکلینی آلمیشدیر. (تورک دیلینده بونا بنزر دیل حادثهلری مؤوجوددور: مودور، موهوم،): فندگیر، کفگیر،پولگیر، نفسگیر، جیبگیر وس.
ایلگینچ
«ایلگی اویاندیران، ایلگی و دیقت چئکیجی اولان، انترهسان. ایلگی- ایکی شئی آراسیندا بولونان هرهانسی بیر باغلیلیق، ایلیشکی، علاقه، تعلوق، آیدییَت» معنالاریندادیر. ایلمک فعلیندن یارانماسی آیدین دیر. تورک دیلی سؤزلویونده «ایلمک» سؤزو «هافیف بیر دوغوم یاپاراک، باغلاماک» شکلینده ایضاح اولونور. دیلیمیزده اوزگو، «گوزگو، جیزگی، اولگو، بؤلگو، هؤرگو» تیپلی سؤزلر اولدوغونو خاطیرلارساق، «ایلگی» سؤزو بیزده تعجب دوغورماز. ایلگیدن «ایلگینچ» مسئلهسینه کئچمهدن اؤنجه قئید ائدک کی، «قاخینج، گولونج، سئوینج» تیپلی سؤزلر بارهده حؤرمتلی آغالار قوتون فیکیرلری مباحثهلی گؤرونور. آخی، دیرلی مؤلفین ادعا ائتدیینه گؤره، دیلیمیزده قاخینماق، گولونمک فعلی یوخدور؛ «سئوینج کیمی آدلاردا ن-لر قاییدیشلی فعلین سون سسیدیر» یازماقلا گؤرکملی آغالار قوت نهیی نظرده توتور؟ عمومیتله، «قاییدیشلی فعل» ایفادهسی نه درجهده علمیدیر؟ «سئوینمک» فعلی «سئو»دندیرسه، او زامان «اَرینمک»- «اَرمک ( بلکه، «اَریمک»؟)، «درینمک»- «در»مکدن، «داشینماق»-داشماقدان، «گوجهنمک» ایسه «گوجمک» (؟) سؤزلریندندیر.
علمده نیینسه وار اولدوغونو سؤیلمک، نیینسه یوخ اولدوغونو سؤیلمکدن چوخ آساندیر. «یوخدور» او زامان ادعا ائدیلیر کی، هر شئی موکممل اینجهلنیر، آراشتیریلیر، اؤیرنیلیر، دقیقلشدیریلیر. یوخاریدا قئید ائدیلدیی کیمی، سیر گئرارد جلاوسونون ۱۹۶۲-جی ایلده نیویورکدا «Studies in Turkic and Mongolic Linguistics» درگیسینده چاپ اولونموش «تورکجهده ۸-جی عصردن اؤنجه ایشلنمیش شکیلجیلر» مقالهسینده قدیم تورک دیلینده آز دا اولسا -نچ/چ؛ نج/ج – ایله بیتن سؤزلر اولدوغو فیکری ایرهلی سورولور. باسینچ، اؤدونچ، ساکلانچ، باغلانچ، یئتینچ و س. سؤزلر نئجه یارانمیشسا، «ایلگینچ» سؤزو ده ائله او جور یارانمیشدیر. دیلیمیزده ایشلنن «سوپورگه»، «دؤنگه»، «جؤنگه»، «چنگه» ، «لرگه» سؤزلرینده کؤک و شکیلچی نئجه ایضاح اولونور؟
«اؤن» و «قاباق» سؤزو سینونیم اولسا دا «اؤنلوک»، «اؤندر»، دییریک، اما بونو «قاباق» سؤزو ایله ایفاده ائتمک اولمور.
دیل حادثهلری ماراقلی و دوشوندوروجو مسئلهلردیر. اونلاری نیفرت و ایکراح حیسسی ایله اصلا آراشدیرماق و حل ائتمک مومکون دئییل. دونیا دیلچیلری، کوریفئیلر (اوزمانلار، اوستادلار) دیل حادثهلرینین بعضیلرینی حل ائده بیلمدیکلریندن هلهلیک اونلارا نوستراتیفیکاسییا کیمی (ایضاحی تاپیلمایان معیین پروبلملری، بیلدیکلری ایله عینیلشدیرمک یولو ایله ایضاح ائتمک جهدی، تطبیق وئرمک) یاناشیرلار. بلکه، گلهجکده داها راسیونال یاناشما مئتودو ایله اونلارادا جاواب وئریلهجکدیر. الله نسیب ائتسین، اینشاللاه.
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق: https://www.meydan.tv/az/site/authors/5849/a-alar-quta-cavab.htm