text:
ارسلان بیر آز یاواش گئت. ساغ دیزینی چوخ زورا سالما, بلکه بیر نئچه آنلیق بو خییاوانین قیراغینداکی محجّریه سؤیکهنیب بیر آز دینجلهسن؟
– یوخ، دای «پاتوغا» ائلهسن دئیهن بیر زاد قالماییب، بیر تهر گئدهرم. ارسلان آخی ایندیدن چوخ تئزدی. گومان کی هله «قهوهخانادا»دا کیم ایسه یوخدور.
– یاخشی، گئدیم اوردا اوتوروم. هم هاواسی ایستیدیر، همده کی کونتراتچیلار گلنه کیمی بیر- ایکی ایستیکان ایستی چای ایچیم.
ائله ایسه، بیر آز یاواش یئری ارسلان. یوخسا دیزین شیشر؛ الینه ایش وئرهر. او، خییاوان اوستو پییادا کورپوسو چوخ یوخوش ایدی گرک کی اوردان کئچمهییدین. ایشدی ییخیلیب ضربه- زاد گوررسن. بلکه بو داواخانادان بیر یاغ «پماد» آلیب گئجه یاتاندا دیزینه یاخیب اوستونو باغلایاسان؟
– یوخ، گئجه اوستونو یون شاللا باغلاسام یاخشی اولار. تکی دردیم دیز دردی اولایدی. بؤیرکلر، تنگه نفس اولماق … هامیسی قاریشیب بیر- بیرینه. یاخشی بو بوتکادان بیر «روزنامه» آلمالییام.
– آغا ایکیندی روزنامهسی وئرین!
تلسمه ارسلان «روزنامه»نی قاتلا وور قولتوغوونا کئچ الینی وئر او گئدن جاوانین الینه، قوی سنی آسانجا کئچیرسین خییاوانین او تایینا.
ارسلان گؤردون کی هله قهوهخانا خلوتدی. کرامت قند سیندیریر، رحماندا چای بوساتینین آرخاسیندا، سماورلری ساهملانلاییر. هاردا اوتورماق ایستهییرسن؟
– بوردا، همیشه اوتوردوغوم بوجاقدا. کرامت بیر ایستیکان منه چای توک.
ارسلان! ایستی چای ایستکانینی ایکی اووجوندا سیخیب، یاواش- یاواش ایچه- ایچه قهوهخانایادا بیر گؤز گزدیر. آرا- سیرا اوردا- بوردا صندللرده اوتوران واردی. باییرا باخ. بوغ باسمیش شوشهلرین آرخاسیندان، ایکیندینین بوز هاواسیندا یولدان کئچنلرین کؤلگهلرین گؤرمک اولار. رحمان «مهتابی»لری یاندیریر، سن ایسه روزنامهیه باخیرسان. یاخشی دیء گورک روزنامهده نه یازیبدیر ارسلان؟
– نه یازاجاق. یئر اوزونده هر یانا باخیرسان قان قوخوسو، باریت (باروت) قوخوسودور. آنجاق بو بلالی تورپاقدا ائله یئرلرده وارکی اوردا، بیر نئچه بیتگی گؤیریر. بو اؤزو اینسانا اومید باغیشلاییر.
ارسلان بو قدهر اؤزونو روزنامهلرده غرق ائلهمه. باخ، هندهورین نئجه شولوقلاشدی. قهوهخانا، دولودور آدام ایله. دوغروسو، سنه ساری گلن گنج فهلهنی تانیییرسان می؟
– ارسلان بابا سالام!
– سالام اوغلوم، ایشین- گوجون نئجهدیر؟
– آی، آزدان- چوخدان…
– کیمین یانیندا ایشلهییرسن؟
– فضلعلینین، کونتراتچی فضلعلی.
– ایندی او قهوهخانا دا دیر؟
– بلی اوردا، باخ اوردا اوتوروب.
– یاخشی اولدو، گئت اونا دئیینن کی ارسلان دئییر بئکارام. گؤر فهله لازیمیدیر.
– ارسلان بابا سن کی نئچه دفه اونا اوز ووروبسان فایداسی یوخدور.
ایستهییرسن یئنه قاییدیب دئیهکی «آخی بو ایشدن دوشموش قوجانین نه جانی وار کی ایشلهیهده بیلسین؟»
ارسلان باخیشلارین نییه بئله سولغوندور؟ نییه بئله سینیخیبسان؟ مهیر بو شهرده تکجه سنمی بئلهسن؟ گؤر بو شهرین مئیدانیندا، قهوهخانالاریندا اولان بوتون فهله “پاتوق”لاریندا نه قدهر قوجالیب ایشدن دوشموش فهله وار. اؤزون یاخشی بیلیرسن کی صاحیبکارلار هئچ اونلاری ایت یئرینهده قویمورلار. ایلک اؤنجه ایشچیلرین آغزینداکی دیشلرینی ساییر. قوللارینین گوجونو یوخلایاندان سونرا، اونلاری ایشه گوؤورورلر. باخ ائله بیری قهوهخانا ایلان اوز به اوز پاساژ دا اولان سولئیمان دایی. یازیق قوجا کیشی هر گون، ایکیندی چاغی شهرین او باشیندان دورور گلیر بورایا، نئچه ساعات گؤزلهیندن سونرا بیری تاپیلیرکی اونو دیندیرسین. ائله سن ده سولئیمانا بیر تایسان. اؤزونو سیندیرما، اونون کیمی باشینی یوخاری توت. هئچ اولمازسا هردن بیر سنین ایشین اولور. بیر تیکه چؤرهیینی چیخاریرسان، سونراسینادا…
– آی بابا ! بوتون عؤمورومده باشی اوجا یاشامیشام. ایللر بویو فهلهلیک ائلهمیشم. واختی ایلا کونتراتچیلار گلیب منی شهرین بو باشیندان او باشینا ایشه آپاراردیلار. موزدومودا ایشلهمزدن اوّل وئرردیلر. اوندا، باشقالاری گؤره بیلمهین ان آغیر و چتین ایشلری گؤرموشم. (اوجا دمیر شیروانیلاری، هوندور ایشیق دیرکلرینی و… رنگلهمیشم) آنجاق ایندی بیر درییم- بیر سوموک؛ اونلارداکی بیر- بیرینین اوستونده بند اولمور. بونلارا باخمایاراق، یئنهده باشی اوجایام. همیشه اؤز امهییمله یاشامیشام کیمسهیه طوفئیلی اولمامیشام. بوندان بئلهده کیمسهنین مینّتینی قبول ائتمهیهجم؛ هاچانا کیمی نفسیم گلیر کیمسهیه باش ایمهرم.
– ارسلان گؤروسن او اورتالیقداکی ماسانین باشیندا، اوتوران کونتراتچینین هندهورینه نه قدهر فهله ییغیلیبدیر؟ گئت اونا دیء بلکه سنهده یونگول بیر ایش وئردی.
– او باشیندا کپی پاپاغی اولانی دئییرسن؟ قادام اونون ساللانمیش بوخاغینادا، ایشیم- ایشیم ایشیلدایان او بیچیمسیز آلنینادا. من اونون جیکینیده- بؤکونوده بیلیرم. ذرّه قدهر اونون آداملیغی یوخدور. بو آغا پولا چاتاندان بری آدامین سالامینیدا آلمیر، هله قالسین کی…
ارسلان نه ائلهمک ایستهییرسن؟ هئچ جیبلرینه فیکیر وئریبسن؟! گون خرجین، منزیلین دالا دوشموش کیراسی، بؤیرکلرین، نفس تنگلییین و پوزغون اووضان… هر گئجهیه تای، بو گئجهده آتیلا- آتیلا قاییداجاقسان ائوه.
– بلی، سن ایستهییرسن کی، منیم کیمی، سولئیمان دایی کیمی آداملارین، گونو بوندان یاخشی اولسون؟ داها بیز سیرادان چیخمیشیق الهییمیز الهنیب، قلبیریمیزده گویده فیرلانیر. داها بیز ویدالاشمالیییق. ائله واختلار اولور کی آدام دونیانین هر زادیندان دویور. آنجاق بئله بیر روزگاردا ائله آداملاردا تاپیلیر کی، گؤردوکلری ایشلر ایله آدامین روحونو اوخشاییب جلالاندیریر. بایاق منیم یانیمدا بیر آز اوتوروب سونرا دوروب گئدن او گنج رنگکاری گؤردون می؟ من او «شئیطان توخومو»نا باخاندا گؤردوم کی الینی آپاردی مینم جیبیمه ساری یقین کی او بو گونکو موزدوموزون یاریسینی قویوب منیم جیبیمه.
ارسلان آخی نه واختا کیمی بو کؤکده قالاجاقسان؟ جانیم گئت اؤزونه باشقا بیر ایش تاپ. گؤره بیلهجهیین یونگول بیر ایش.
– آخی منیم کی رنگکارلیقدان باشقا، بیر ایش الیمدن گلمیر. گؤزوم بو ایشده آچیلیب، بو ایشده جان قویوب سوموک سیندیرمیشام. ایندی دئییرسن کی تزهدن گئدیم باشقا ایش دالینجا…
ارسلان اؤزون نه اوچون کونتراتچیلیغا گیرمهمیشدین؟ ایندی سنینده اؤزون اوچون ایشین، فهلهن وار ایدی. باشقالارینادا مؤحتاج دئییلدین. روزگارین رسمی بئلهدیرکی، یا گرک چاپاسان یاداکی چاپیلاسان.
– نه ائلهمک اولار. آداملارین هامیسی بیر اولمور آخی. منده گؤزومو بئله آچمیشام، همیشهده چاپیلماغی سئومیشم. بونو باشا دوشورسن می یوخسا یوخ؟! جانیم دیء گؤروم آخی سن کیمسن منیمله بو جور باش- باشا وئریرسن؟ بوراخ جانیم، قوی من اؤز دردریمی چکیم. بئله من بیلمیرم سن منیم روحومون هانسی بوجاغینداسان کی داییمن سسین قولاغیمدادیر.
ارسلان نه یامان فیکیره گئدیب سن؟ گئت دای قهوهخانا سایخیشیب هامی گئدیب. کرامتده گئدیب، رحماندا قاپیلاری باغلاییب، چیراقلاری سؤندورمک ایستهییر. سن ده دور گئت.
– آغا رحمان منیم حئسابیم نئچه اولار. دونن کی بورجوم دا قالیر. آل اؤزونونکو.
ارسلان هاوا نه یامان قارانلیقدیر؟ یاماندا سویوقدور؛ گؤزله، یوللار دونوبلار، بیر آز یاواش یئری، دووارلارین دیبی ایله گئت. پالتووون یاخاسینی آچ کی، بویون- بوغازینی سویوقدان ساخلاسین. ساغدیزینی چوخ زورا سالما. کاش بیر چلییین اولایدی.
ارسلان نئچه گوندور کی یورغان- دوشکده یاتیرسان؟
– بیلمیرم
نییه، ایندی دؤرد گوندور دوشوب قالیبسان اوردا، بوغازیندان بیر ایچیم سودا کئچمهییب. تکی دونن آغزینا، ایکی قاشیق سود آلیب مز- مزه ائلهدین. سحردن ایندییه کیمی بئله بیر قورتوم سودا بوغازیندان کئچمهییب. دونن گئجهده کی سحره کیمی قیزدیرمادان یانیردین. ایندی بیر نئچه آنلیق آیاقلارینی، اوتاغین یارییا قدهر آچیلمیش قاپیسینا اوزالت، قوی بلکه ائشیکدن گلن سرین هاوا بدنینین حرارتینی آلسین.
– یوخ ائلهیه بیلمیرم، دیزلریم آچیلمیر. نفسیم چیخمیر. سانکی جییهرلریم تام ایشدن دوشوبلر. سانکی سینهمین اوستونه گوپونله تاپداییرلار. کورهییم، چییینلریم…
ارسلان ایر بیر آز قالخیب موتکّهیه سویکنسن بلکه بیر آز نفسین آچیلدی. کئچیمین توختادی. سن گرک گونده آخشام سویوغوندا دوروب قهوهخانایا گئتمهییدین، ائله بلکه بو یوللاردا، سنی سویوق ووروبدی.
– نه بیلیم، بلکهده سویوق دیمهدی. آنجاق نفسیم چیخمیر. سینهم پارتلاییر. آخی ایللر بویو سینهمه دولوب، لای- لای جییهرلریمده یاتمیش بو توز- تورپاق نئجه…
ارسلان، پیلهتهنین اوستونده کی ایلیق سودان بیر آز آغزیندا چالخا قوی بوغازین بیر آز یوموشانیب آچیلسین. ائله بلکه او سینهنده کی خیلط نفسینین یولونو توتوب.
قونشولار نئجه، ارسلان؟ هئچ بو نئچه گونده سنه باش ووروبلار؟ الیندن توتوبلار- زاد…
– نه قویوبسان- نه آختاریرسان، بورادا، بو اوجسوز – بوجاقسیز کاروانسرادا هره تپیلیب اؤز کوماسینا، باشیدا قاریشیب اؤزونه. اوشاقلاری دا کی دئمه، سحردن آخشاما کیمی یاریم قارین، آیاق یالین بو قاپ- باجاسیز حیهطین تورپاغیندا، قورد- قوش کیمی قایناشیب زارییـیرلار. اونلارین سسلری، لاپ، حیهطین بوجاغیندا کی بو ائوجیییم کیمی گلیب – چیخمیر. مته کیمی بئینیمی دلیر. آنجاق یئنه، هردن بیر، منه باش چکیب، حالیمی سوروشورلار. هردن ده سوددن، چایدان یا دا کی باشقا بیر شئیلر منیم اوچون گتیریرلر.
یاخشی باخ بو بیر شئی اولدو… عاییلن نئجه ارسلان؟
– هانسی عاییله… آروادیم کی نئچه ایل اولار اؤلوب. تکی بیر قیزیم وار. بیلمیرم اودا اری ایله و اوشاقلاری ایلا هانسی شهرده چؤرک اسیریدیلر. قیزیمنان ساری اورهییم بیر تیکهدی. اوشاقلارینی کی هئچ واخت گؤرمهمیشم.
هئی… ارسلان، ارسلان بیر آز یاواش اول بیر آز اؤزونه توختاقلیق وئر. باشینی موتکّهدن قالخیز، بیر آز دیکهل، چییینلرینی مؤحکم یاپیشدیر او آرخانداکی موتکّهیه. آخی بیر تهر بو کئچینمهنینین قاباغینی آل. سینهنین خیسیلتیسی، بوغازینین خیریلتیسی، دیشلرینین چاققاشماسی، قلبینین گوببولتوسو، ال- آیاغینین سیچیراماسی، نفسین ارسلان… ارسلان… ارسلان…


c: text/html

text:
او، یازیردی: «کونفرانسدا منیم علیهیمه چیخیش ائدن یولداشلارین بعضیلری یالنیز منی دگیل، منیم هلاک اولموش قارداشیمی و عمومیتله کرد خلقینین شرفینی تحقیر ائتدیلر. بو چیخیشلار ملّتچیلیک کاراکتری داشیییر و هئچ وجهله بیزیم واحد پارتیا یاراتماق، ایرانین بوتون دموکراتیک قوهلرینین فعالیّت بیرلیگینی محکملندیرمک کیمی گوندهلیک شعارلاریمیزا اویغون گلمیر. مثلاً، یولداش اصلانی دئدی: «آذربایجانلیلارا حمایه گرهک دگیل، بیز اؤزوموز اؤزوموزو اداره ائده بیلهریک...قاضی کیمدیر؟ عمومیتله کردستاندا هئچ کیم اونون فامیلیاسینی تانیمیر...» یولداش چشمآذر دئدی: «قاضی فئودال عائلهسیندن چیخیب، اوندان نئجه خادم اولا بیلر...؟ بو سؤزلری ائشیدن یولداش دانشیان سوسدو، ایرانین مترقّی قوّهلرینین بیرلیگینی تأمین ائتمگه «جهد» ائدن یولداش سوسدو.» رحیم قاضی هله آذربایجان دموکرات فرقهسینین ایکینجی کونفرانسینداکی چیخیشیندا کرد کادرلاریندان ثمرهلی استفاده ائدیلمهمهسیندن ناراضیلیق ائتمیشدی و اقتصاد علملری نامزدی، «آذربایجان» قزئتینین رداکتورونون معاونی علی گلاویژی نظرده توتاراق بیلدیرمیشدی کی، آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی علملر آکادمیاسینین اقتصادیات بؤلمهسینده بیر اقتصاد علملری نامزدینی صابرین «هوپهوپنامه» کتابی حقّینده ایش یازماغا مجبور ائدیرلر.
Apr 20, 2018
کرد سیاسی مهاجرلرینین باکی و مسکو مرکزلری آراسیندا اختلافلار
مؤلف: جمیل حسنلی - چئویرن: علی قبادیانی
آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسینین اوچونجو کونفرانسیندا آذربایجان دموکراتلاری ایله کردستان دموکرات پارتیاسی (کردستان دموکرات پارتیسی) آراسیندا بیر سیرا اختلافلار میدانا چیخدی. کرد دموکرا تلارینین باشچیسی رحیم قاضی ۱۹۶۰ نجی ایلین مارس آیینین ۶ دا کونفرانسین ایشیندن و غلام یحیی دانشیانین حرکتلریندن، کونفرانسدا اؤزونون و کردلرین تحقیر ائدیلمهسیندن آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه ۹ صفحهلیک شکایت گؤندردی.
او، یازیردی: «کونفرانسدا منیم علیهیمه چیخیش ائدن یولداشلارین بعضیلری یالنیز منی دگیل، منیم هلاک اولموش قارداشیمی و عمومیتله کرد خلقینین شرفینی تحقیر ائتدیلر. بو چیخیشلار ملّتچیلیک کاراکتری داشیییر و هئچ وجهله بیزیم واحد پارتیا یاراتماق، ایرانین بوتون دموکراتیک قوهلرینین فعالیّت بیرلیگینی محکملندیرمک کیمی گوندهلیک شعارلاریمیزا اویغون گلمیر. مثلاً، یولداش اصلانی دئدی: «آذربایجانلیلارا حمایه گرهک دگیل، بیز اؤزوموز اؤزوموزو اداره ائده بیلهریک...قاضی کیمدیر؟ عمومیتله کردستاندا هئچ کیم اونون فامیلیاسینی تانیمیر...» یولداش چشمآذر دئدی: «قاضی فئودال عائلهسیندن چیخیب، اوندان نئجه خادم اولا بیلر...؟ بو سؤزلری ائشیدن یولداش دانشیان سوسدو، ایرانین مترقّی قوّهلرینین بیرلیگینی تأمین ائتمگه «جهد» ائدن یولداش سوسدو.» رحیم قاضی هله آذربایجان دموکرات فرقهسینین ایکینجی کونفرانسینداکی چیخیشیندا کرد کادرلاریندان ثمرهلی استفاده ائدیلمهمهسیندن ناراضیلیق ائتمیشدی و اقتصاد علملری نامزدی، «آذربایجان» قزئتینین رداکتورونون معاونی علی گلاویژی نظرده توتاراق بیلدیرمیشدی کی، آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی علملر آکادمیاسینین اقتصادیات بؤلمهسینده بیر اقتصاد علملری نامزدینی صابرین «هوپهوپنامه» کتابی حقّینده ایش یازماغا مجبور ائدیرلر.
او، یازیردی: «کونفرانسدا منیم علیهیمه چیخیش ائدن یولداشلارین بعضیلری یالنیز منی دگیل، منیم هلاک اولموش قارداشیمی و عمومیتله کرد خلقینین شرفینی تحقیر ائتدیلر. بو چیخیشلار ملّتچیلیک کاراکتری داشیییر و هئچ وجهله بیزیم واحد پارتیا یاراتماق، ایرانین بوتون دموکراتیک قوهلرینین فعالیّت بیرلیگینی محکملندیرمک کیمی گوندهلیک شعارلاریمیزا اویغون گلمیر. مثلاً، یولداش اصلانی دئدی: «آذربایجانلیلارا حمایه گرهک دگیل، بیز اؤزوموز اؤزوموزو اداره ائده بیلهریک...قاضی کیمدیر؟ عمومیتله کردستاندا هئچ کیم اونون فامیلیاسینی تانیمیر...» یولداش چشمآذر دئدی: «قاضی فئودال عائلهسیندن چیخیب، اوندان نئجه خادم اولا بیلر...؟ بو سؤزلری ائشیدن یولداش دانشیان سوسدو، ایرانین مترقّی قوّهلرینین بیرلیگینی تأمین ائتمگه «جهد» ائدن یولداش سوسدو.» رحیم قاضی هله آذربایجان دموکرات فرقهسینین ایکینجی کونفرانسینداکی چیخیشیندا کرد کادرلاریندان ثمرهلی استفاده ائدیلمهمهسیندن ناراضیلیق ائتمیشدی و اقتصاد علملری نامزدی، «آذربایجان» قزئتینین رداکتورونون معاونی علی گلاویژی نظرده توتاراق بیلدیرمیشدی کی، آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی علملر آکادمیاسینین اقتصادیات بؤلمهسینده بیر اقتصاد علملری نامزدینی صابرین «هوپهوپنامه» کتابی حقّینده ایش یازماغا مجبور ائدیرلر.
آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسی رهبرلیگی ایله یاناشی آذربایجانداکی کرد دموکراتیک پارتیاسینین مسکو شهریندهکی کرد لیدری ملا مصطفی بارزانی ایله مناسبتی ده یاخشی دگیلدی و بارزانی دفعهلرله باکیداکی کرد دموکراتلارینین باشچیسی کیمی رحیم سیف قاضینین آذربایجان حاکمیّتینین الینده بیر واسطه اولدوغو بارهده سووئت رهبرلیگینه شکایتلر یازمیشدی. ملا مصطفینین مسکو شهرینده اوخویان قوهومو مصطفی سلماسی هله ۱۹۵۵ نجی ایلده باکیدا اولان کرد مهاجرلری حسامی حسن گرمیانی رحمانا یازدیغی مکتوبدااونلاری رحیم قاضی علیهینه امضا توپلاییب مسکو شهرینه گؤندرمگه تشویق ائدیردی. او، یازیردی: «بیز اونوتمامالیییق کی، قارشیمیزدا بؤیوک وظیفه دایانیر، باکیدا بؤیوک تأثیرلری اولان رحیمی (رحیم قاضی - ج. ح.) و گلاویژی (علی گلاویژ - ج.ح.) محو ائتمک وظیفهسی… بورادا رحیمین و علینین اوّلکی نفوذو قالماییب. دایی (ملا مصطفی بارزانی - ج.ح.) دئدیگی کیمی اونلاری بوردا آدام یئرینه قویمورلار. لاکن بیز ساکتلشمهمهلیییک، دشمنی ضعیف بیلیب اؤزوموزو اؤیمهمهلیییک. نئجه دئییللر «باشی ازیلمهدن ایلان اؤلو ساییلمیر». ایندی اوغور قازانماق اوچون بیز بیر جرگهده مبارزه آپارماغا جهد گؤسترمهلیییک و امکان وئرمهمهلیییک دشمن بیزه قارشی بیر جبههده بیرلشسین. مثلاً، تصور ائدین اگر بیزیم مراجعتیمیزده اوچ امضانین یئرینه بئش امضا اولسا، اونون اهمیتی و قیمتی ۵۰۰ فایز آرتیق اولار… بو مسألهده من ده سیزه کؤمک ائدهجهگم، بو ایش اوچون فایدالی اولا بیلهجک ساخته مکتوبلار حاضرلایاجاغام.» اصلینده، ملا مصطفی اؤزو ده بو ایشده ماراقلی ایدی و سووئت اتفاقیندا اولان کرد مهاجرلرینین یگانه تمثیلچیسی اولماق، آذربایجانداکی کرد دموکرات پارتیاسینی اؤزونه تابع ائتمک اوچون بوتون واسطهلردن استفاده ائدیردی. هله، ۱۹۵۴ نجو ایلده سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی یانیندا عالی پارتیا مکتبینده دینلهییجی اولارکن او، سووئت پارتیا رهبرلیگی ایله گؤروش ایستهمیشدی و دسامبرین ۱۳ ده مرکزی کمیتهنین خارجی علاقهلر شعبهسینین امکداشی ف. وولوشین اونونلا گؤروشموشدو. صحبت زمانی بارزانی تأکیدله خواهش ائتمیشدی کی، یاخین گونلرده ایران آذربایجانی دموکرات پارتیاسینین صدر معاونی تعیین ائدیلمیش رحیم قاضی حقّینده اونا معلوم اولان معلوماتلاری سووئت یولداشلارین نظرینه چاتدیرسین.ملا مصطفی بیلدیردی کی، رحیم قاضی بو وظیفهیه تعیین ائدیلدیکدن سونرا باکیداکی کرد مهاجرلری سلماسی، رحمان گرمیانی، عزیز شامزانی و حسن حسامیدن مکتوب آلیب. اونلار تصدیق ائدیرلر کی، ایران آذربایجانی و کردستاندا دموکراتیک رژیملرین دارماداغین ائدیلمهسی حقّینده ۱۹۴۷ نجی ایلده باکیدا معلومات آلاندا، همین وقت بو کرد یولداشلارلا بیرلیکده باکیدا حربی مکتبده اوخویان رحیم قاضی اؤز یولداشلارین توپلاییب و دئییب کی، «ردّ اولسون سووئت اتفاقی. یاشاسین قوام السلطنه.»اونلارین معلوماتینا گؤره ائله همین گون او، باکیدا ایران کونسوللوغونا گئدیب و اونا ایرانا قاییتماغا ویزا وئریلمهسینی خواهش ائدیب، اؤز یولداشلارینی دا بونا تحریک ائدیب. بارزانی ایله صحبتی بارهده مرکزی کمیتهنین خارجی علاقهلر شعبهسینه معلومات حاضرلایان وولوشین یازیردی: «بارزانییه مکتوب یازان کردلر و عینی زماندا بارزانی اؤزو حساب ائدیر کی، رحیم قاضینین تعیناتی آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین بو آدامین اصل سیماسینی بیلمهمهسیندن ایرهلی گلیر. بارزانی گمان ائدیر کی، رحیم قاضی بو وظیفهیه آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی عالی سووئتی ریاست هیآتینین صدری میرزا ابراهیموف طرفیندن ایرهلی سورولوب. اونون معلوماتینا گؤره رحیم قاضینین عمیسی محمد قاضی ۱۹۴۶ - ۱۹۴۷ نجی ایللرده میرزا ابراهیموفا قیمتلی هدیهلر وئریب.» ف. وولوشینین مصطفی بارزانی ایله صحبتینین مضمونونو سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین خارجی کمونیست پارتیالارلا علاقهلر شعبهسینین مدیرینین معاونی ای. وینوقرادفو بیر گون سونرا آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین بیرینجی کاتبی امام مصطفییئفه گؤندرمیشدی و قاضی محمدین گویا میرزا ابراهیموفا «قیمتلی هدیه» وئرمهسینی آراشدیرماق اوچون مسکو شهریندن باکییا کمسیون گلمیشدی. لاکن یوخلامالار بارزانینین «گمانلارینی» تصدیق ائتمهمیشدی.
ملا مصطفی بارزانی آذربایجان رهبرلیگینه و سووئت آذربایجانیندا مهاجرت حیاتی کئچیرهن آزسایلی کرد مهاجرلرینه قارشی بئله مناسبتی داها چوخ مسکو شهریندن قایناقلانیردی. هله ۱۹۴۶ نجی ایلین دسامبریندا آذربایجان دموکرا تلاری ایله یاناشی بارزانی باشچیلیق ائتدیگی۲ مین نفر کرد آتلیسی جلفا منطقهسیندن سووئت آذربایجانینا کئچهنده سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسیی دولت تهلکهسیزلیک ناظری ویکتور آباکوموفون گؤستریشی ایله اونلار نخجوانین یئرلی اهالیسیندن تجرید ائدیلدیلر. همین وقت سووئت اتفاقی تلقراف آژانسینین مخبری آدی آلتیندا سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسینه گلن آذربایجان دموکرا تلاری و کرد حربی دستهلرینی مشایعت ائدن دولت تهلکهسیزلیگی ناظرلیگینین خارجی کشفیات و دیوئرسیا ادارهسینین رئیسی ژنرال پاوئل سوداپلاتوفا آباکوموفدان تاپشیریق گلدی کی، بارزانی ایله دانیشیقلارا گیرسین و اونا سیاسی سیغیناجاق وعد ائتسین، اونون دستهلرینین اؤزبکستاندا مسکونلاشدیریلاجاغین بیلدیرسین. عینی زماندا سووئت رهبرلیگینین آدیندان بارزانییه بیلدیریلدی کی، او، و اونون ضابطلرینین بیر حصّهسی سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسیینین حربی مکتبلرینده و آکادمیلرینده خصوصی تعلیملر کئچه بیلر. پاوئل سوداپلاتوف اؤز خاطرهلرینده یازیر: «آباکوموف منه بارزانی ایله اولان صحبتی، خصوصی ایله استالینین کرد ضابطلرینه بیزیم نظامی تحصیل مؤسسهلرینده حاضرلیق کئچمهلرینه راضیلیق وئرمهسینی آذربایجان کمونیست پارتیاسینین رهبری باقروفا دئمهیی قدغن ائتدی. مسأله بوندا ایدی کی، باقروف بارزانیدن و اونون آداملاریندان ایران آذربایجانیندا ثابتلیگی پوزماق اوچون استفاده ائتمهگه جهد گؤستریردی. لاکن مسکو حساب ائدیردی کی، بارزانی عراقدا انگلیسپرست رئژیمین دئوریلمهسینده داها مهم رول اوینایا بیلر. و بوندان علاوه، خصوصی ایله مهم اولانی، کردلرین کمکی ایله یاخین شرق و آرالیق دنیزینده (مدیترانهده) بوتون انگلیس - آمریکا نظامی قروپلاشمالارینین نفت محصوللاری ایله تأمین ائدیلمهسینده مستثنا اهمیته مالک اولان عراقداکی (موصل) نفت معدنلرینی اوزون مدّته سیرادان چیخارا بیلردیک.» بارزانی باکیدا آذربایجان دموکرات فرقهسینه سیغینمیش کرد آزلیغینی و اونلاری حمایه ائدن یئرلی رهبرلیگی تهدید ائتمهسی، پرسپکتیوده یاخین شرقده ثابتلیگین پوزولما پروسهسینده موسکووین ملا مصطفییا یوکسک «اعتمادی» ایله باغلی ایدی. ۱۹۵۷ نجی ایلدن باشلایاراق دولت تهلکهسیزلیک کرد ملّی تشکیلاتلاری و کرد طایفهلاری ایچریسینده ایرانا مقاومت گؤسترمک مقصدی ایله آرتیق حاضرلیق ایشلرینه باشلامیشدی.
آذربایجان دموکرات فرقهسی صدرینین معاونی اولان رحیم ابوالحسن اوغلو سیف قاضی ۱۹۲۶ نجی ایلده مهاباددا روحانی تورپاق صاحبکاری عائلهسینده دوغولموشدو. اونون دئبوکری کرد قبیلهسیندن اولان آتاسی ابوالحسن مهابادین قاضیسی و اهالی ایچریسینده گنیش نفوذو اولان تورپاق صاحبکاری ایدی. رحیم قاضینین آناسی وجیهه سیف قاضی آذربایجانلی ایدی. او، اوّلجه مهاباددا ۳ ایللیک مکتبده اوخوموش، ۱۹۳۵ - ۱۹۴۱ نجی ایللرده اورتا مکتبده اوخوموشدو. ۱۹۴۱ نجی ایلده سووئت اوردوسو ایرانا گیردیدن سونرا رحیم قاضی عمیسی اوغلو قاضی محمدین ۱۹۴۳ نجو ایلده یاراتدیغی «کومله ژیینه کردستان» پارتیاسینا عضو اولموشدو. ۱۹۴۵ نجی ایلده محمد قاضی، صدر قاضی و رحیم قاضینین بؤیوک قارداشی محمدحسین قاضی طرفیندن کردستان دموکرات پارتیاسی یارادیلاندا رحیم قاضی ده همین پارتیانین عضوو اولموشدو. ۱۹۴۶ نجی ایلین اوّللرینده کردستان ملّی حکومتی یارادیلاندا رحیم قاضی کردستان خلق اوردوسوندا خدمت ائتمیش و ۱۹۴۶ نجی ایلین آوریلینده تحصیل آلماق اوچون باکی نظامی مکتبینه گؤندریلمیشدی. مهاباد رسپوبلیکاسی قورولدوقدان سونرا کرد باشچیلاری مختلف واسطهلرله رضائیه (اورمیه)، خوی، شاپور، میاندوابین آذربایجانلی اهالیسی آراسیندا تبلیغات آپاریب اونلاری کرد رسپوبلیکاسینا بیرلشمگه تشویق ائدیردیلر و بئله تبلیغات آپاریردیلار کی، اگر بو شهرلرین آذربایجانلی اهالیسی کردلر طرفینه کئچسهلر اونلار وئرگیدن (مالیات) و نظامی مکلفیتدن آزاد اولوناجاقلار. بیر سیرا کرد باشچیلاری - عمر خان، نوری بگ، قوتاز بگ و باشقالاری ایران آذربایجانی ملّی حکومتینی تانیمادیقلارین و سووئت اوردوسو چیخدیقدان سونرا سلاح گوجونه رضائیه (اورمیه)، خوی، شاپور و ماکونو کرد مختاریتین ترکیبینه قاتاجاقلارین آچیق افاده ائدیردیلر. بو مقصدله اونلار ۱۹۴۶ نجی ایلین آوریل آییندا بو شهرلری محاصرهیه آلمیشدیلار و یالنیز آذربایجان ملّی حکومتینین قطعیتی، سووئت حربی حصّهلرینین مداخلهسیندن سونرا کرد سلاحلی دستهلری مهاباد حدودلارینا چکیلیب گئتمیشدی. کرد مهاباد رسپوبلیکاسینین سقوطوندان سونرا رحیم قاضی باکیدا قالمیش اوّلجه آذربایجان دولت اونیوئرسیتهسینین تاریخ فاکولتهسینه داخل اولموش، سونرا ایسه پارتیا مکتبینه گؤندریلمیشدی. ۱۹۵۱ نجی ایلده اونیورسیتهنین آسپیرانتوراسینا داخل اولاراق «کردستان دموکرات پارتیاسی ایران کردستانی ملّی آزادلیق حرکاتینین رهبری و تشکیلاتچیسیدیر (۱۹۴۵ - ۱۹۴۶)» موضوسوندا نامزدلیک تئزینی مدافعه ائتمیشدی. او، ۱۹۴۷ - ۱۹۵۳ نجو ایللرده آذربایجان دموکرات پارتیاسینین کرد بؤلمهسینین رداکتورو و مدیری، عینی زماندا «کردستان» قزئتینین رداکتورو ایشلهمیشدی. مهاباد رسپوبلیکاسینین مغلوبیتیندن سونرا ۱۹۴۷ نجی ایلده رسپوبلیکانین باشچیسی قاضی محمد، رحیم قاضینین قارداشلاری مهاباددان ایران مجلسینین عضوو صدر قاضی و کردستان ملّی حکومتینین حربی ناظری محمدحسین سیف قاضی اعدام ائدیلمیشدیلر. هله بو حادثهدن اؤنجه ایران حکومتی باکیداکی کونسوللوغو واسطهسی ایله رحیم قاضینی ایرانا آپارماغا جهد گؤسترمیشدی، شخصاً باش ناظر قوام السلطنهدن اونا ایرانا قاییتماق اوچون دعوت گلمیشدی. لاکن آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی اونون ایرانا قاییتماسین مصلحت بیلمهمیشدی. اونون مهاباددا کیچیک قارداشی عبدالله، حیات یولداشی گوهرتاژ، اوغلو حسن و باجیسی قالمیشدی. ۱۹۴۸ نجی ایلدن عائله عضولری ایله علاقهسی کسیلمیشدی. رحیم سیف قاضی اوزون مدتآذربایجان دموکرات فرقهسینین ترکیبینده کرد بؤلمهسینه، سونرا ایسه کردستان دموکرات پارتیاسینا رهبرلیک ائتمیشدی. میر جعفر باقروفون رسپوبلیکا رهبرلیگیندن اوزاقلاشدیریلماسیندان سونرا آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسینین کهنه گاردا قارشی مبارزهده غلام یحیی رحیم قاضینین «خدمتلریندن» استفاده ائدیردی. مثلاً، آذربایجان دموکرات فرقهسینین ۱۹۵۴ نجو ایلین ژوئیه آیینین ۱۸ ده طبّ حوزهسینده کئچیریلن توپلانتیسیندا مرکزی کمیتهسینین اجرائیه کمیتهسینین عضوو رحیم قاضی ملّی حکومتین عالی محکمهسینین صدری اولموش زینالعابدین قیامینی «سفیه» آدلاندیردیغینا گؤره او، ژوئیه آیینین ۲۲ ده پارتیا عضولوگوندن استعفا وئرمیش و آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسینه ۱۹ صفحهلیک اعتراض عریضهسی یازمیشدی. او، یازیردی کی، من ایراندا سیاسی مبارزهنین اؤنونده اولاندا «منی ایندی سفیه آدلاندیران رحیم قاضینین آتاسی منیم شجاعتیم، مردلیگیم، متانتیم، عقلیم و دیانتیم حقّینده معروف شعر یازمازدی. من نه ائدیم کی، او کیشینین صفتلریندن بوندا هئچ بیر اثر یوخدور.»
آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسینین توپلانتیسیندا رحیم قاضی ملّی حکومتین خلق قوشونو ناظری اولموش جعفر کاویانین عنوانینا دا خوشاگلمز افادهلر ایشلتمیش و اجلاسین گیزلی قرارینی ۲ نمرهلی طبّ حوزهسینین اجلاسیندا آچیقلامیشدی. بونونلا باغلی کاویان ایمان مصطفییئفه یازیردی: « احتراملا معلوم ائدیرم کی، کئچن گون، یعنی ژوئیهنین ۱۸ ده آذربایجان دموکرات فرقهسینین ۲ نمرهلی حوزهنین او گونکو گیزلی قرارین بعضیلرینی رحیم قاضی ۳۰ - ۴۰ آدامین حضوروندا صحبت ائتمیشدیر. و شخصاً منی بیر خائن کیمی قلمه وئرمیش و دفعهلرله تکرار ائتمیشدیر. منیم قیزیم ایسه همین حوزهنین عضوو اولاراق قولاق آسمیش و جواب وئرمهمیشدیر. سیزه معلوم اولدوغو کیمی ایران حکومتی منی خائن آدلاندیریب، غیابی اؤلوم جزاسینا محکوم ائتمیشدیر. اونا گؤره ده سیزدن خواهش ائدیرم، منی یوخلاییب اگر منی سووئت اؤلکهسینین ده خائنی تانیرلار، اؤز جزاما چاتیم.»
آذربایجاندا یئرلشمیش کرد دموکرات پارتیاسینین رهبرلری بارزانینین تضییقلرینه مقاومت گؤسترمک اوچون اؤز فعالیّتینی گنیشلندیرمگه و مسکو ایله بیرباشا علاقهلر قورماغا چالیشیردی. آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه یازدیقلاری بیرگه مراجعتده رحیم قاضی، علی گلاویژ، قادر محمودزاده، عبدالله رزمآور، سلطان اوتامیشی و کریم ایّوبی یازیردیلار کی، «۱۹۴۶ نجی ایلده سووئت اتفاقینا گلمیش بیز کردلر اؤز قارشیمیزا اساس اعتباری ایله بیر وظیفه قویموشدوق. بو وظیفه ده سووئت تربیهسی آلیب، مارکسیزم - لنینیزم نظریهسی ایله سلاحلانماق و سون یاریم عصرده اؤز ملّی آزادلیغی و استقلالیتی اوغروندا مبارزهنی سرعتله انکشاف ائدن کرد خلقینه خدمت ائتمکدن عبارت اولموشدور.» اونلار قید ائدیردیلر کی، ۱۹۴۷ نجی ایلین نوامبر آییندان ۱۹۵۳ نجو ایلین اوت آیینا قدر گیزلی رادیو استانسیاسیندان کردستان دموکرات پارتیاسینین آدی ایله کرد خلقی اوچون تبلیغات آپاریلیب و هم ایران، هم ده عراق ارتجاعینین تدبیرلری بو تبلیغاتین اهمیتینی تصدیق ائدیر. لاکن اونلارین فکرینجه رادیو وئریلیشلرینین دایاندیریلماسی باکیدا اولان مهاجر کردلری اؤز خلقینه خدمت ائتمکدن محروم ائتمیشدیر.ا ونلار مختلف وقتلرده سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه تکلیفلر وئرمیشدیلر کی، ۹ میلیونلوق کرد خلقینی حرکته گتیرمک اوچون کرد دیلینده نشرلر حاضرلاییب کردستاندا یاییلماسینا کؤمکلیک ائدیلسین؛ مسکو و باکی رادیولارینین سارس، تورک و عرب وئریلیشلرینده کرد خلقی، اونون تاریخی و مبارزهسی حقّینده داها چوخ ماتریاللار وئریلسین؛ مسکو و یاخود باکی رادیوسوندان باشقا خارجی دیللر کیمی کرد دیلینده ده وئریلیشلر وئرمک تشکیل ائدیلسین؛ گیزلی ایش آپارماق اوچون مهاجرلر کردستانا گؤندریلسین؛ مارکسیزم - لنینیزم کلاسسیکلرینین اثرلریندن کرد دیلینه ترجمه ائدیلیب کردستانا گؤندریلمهسینه شرایط یارادیلسین؛ سون آیلاردا کردستان تورپاقلاریندان کئچن سوریه و تورکیّه سرحدلرینده باش وئرمیش حادثهلرله علاقهدار کردلر آراسیندا ایش آپارماق اوچون مهاجرلرین سوریهیه گؤندریلمهسینه اجازه وئریلسین. اونلار شکایتلهنیردیلر کی، «سووئت اتفاقیندا تربیهلنمیش و مارکسیزم - لنینیزم نظریهسی ایله سلاحلانمیش بیزلر حال - حاضردا تامامیله مبارزهدن آیریلیب و عملی صورتده خلقیمیزه هئچ بیر خدمت گؤستره بیلمیریک. ۱۹۴۷ نجی ایلدن اداره ائدیب بوراخدیغیمیز «کردستان» قزئتی کردستاندا کرد اوخوجولارینا گئدیب چاتمیر. ائشیتدیگیمیزه گؤره سون زمانلاردا سووئت اتفاقیندا اولان ایران خلق پارتیاسی نمایندهلرینه و هابئله آذربایجان دموکرات فرقهسینه سوسیالیست اؤلکهلرینده ایران خلقلرینین مبارزهسینه استقامت وئرمک اوچون رادیو واسطهسی ایله تبلیغات آپاریلماغا امکان یارادیلمیشدیر. ایراندا ۳ میلیونا یاخین کرد یاشاییر، کرد خلقینین مبارزهسینه کردستان دموکرات پارتیاسی رهبرلیک ائدیر. ایران خلقلرینین آنتیامپریالیست مبارزهسینی جانلاندیرماق و اونو دوزگون استقامته سوق ائتمک مقصدی ایله آپاریلان تبلیغاتدا کرد خلقینی و کردستان دموکرات پارتیاسینی اونوتماق اولماز. خصوصاً اونا گؤره کی، ایراندا کرد خلقینین مبارزهسی مهم رول اویناییر. و بوندان علاوه آذربایجان دموکرات فرقهسی و کردستان دموکرات پارتیاسینین آدی ایله ۶ ایلدن آرتیق رادیو واسطهسی ایله بیرگه تبلیغات آپاریلمیشدیر.» اونلار مکتوبلارینین سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه چاتدیریلماسین و اونلاردان ایکی نفرین دانیشیق آپارماق اوچون مسکو شهرینه گؤندریلمهسینه اجازه وئریلمهسین خواهش ائدیردیلر.
باکیدان کرد دیلینده وئریلن رادیو وئریلیشلری ۱۹۵۳ نجو ایلده دایاندیریلدیقدان سونرا رحیم قاضی کردلر آراسیندا تبلیغاتی جانلاندیرماق اوچون اونون برپاسی استقامتینده بیر سیرا تکلیفلرینی آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه تقدیم ائتمیشدی. ۱۹۵۴ نجو ایلین ژانویه آییندا مرکزی کمیتهنین کاتبی میرتیمور یعقوبوف سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی کاتبی میخایل سوسلوفا یازیردی: «ایران کردستانیندان اولان آذربایجان دموکرات پارتیاسینین رهبر کمیتهسینین عضوو رحیم سیف قاضینین کردستاندا تبلیغات تدبیرلرینین یاخشیلاشدیریلماسی ایله باغلی تکلیفلرینی سیزه گؤندریرم. اؤز طرفیندن آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی رحیم سیف قاضینین اساساً ایران، تورکیّه و عراق قوغشاغیندا یاشایان کرد اهالیسی اوچون سووئت رادیو استانسیالارینین بیرینده کرد دیلینده منتظم رادیو وئریلیشلرینین تشکیلی حقّینده تکلیفلرینین قبول اولونماسین مقصده اویغون حساب ائدیر.» لاکن مسکو بو تکلیفی مثبت قارشیلامادی. سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین خارجی علاقهلر شعبهسینین مدیر معاونی وینوقرادوف سوسلوفون تاپشیریغی ایله آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین یئنی بیرینجی کاتبی امام مصطفییئفه ۱۹۵۴ نجو ایلین مه آیینین ۱۸ ده تلفونلا زنگ ائدیب بیلدیردی کی، سیزین سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسیی رادیو استانسیالارینین بیرینده کرد دیلینده رادیو وئریلیشلری وئریلمهسی حقّینده مکتوبونوزا باخیلمیشدیر و «حساب ائدیریک بو مسأله وقتیندن اوّل قالدیریلمیشدیر. بونونلا بئله، توصیه ائدیریک کی، مسکو و باکیدان هر گون تورک، فارس و عرب دیللرینده یاییلان رادیو وئریلیشلرینده زاقافقازیادا یاشایان کردلرین حیاتی ایشیقلاندیریلسین.» بو تلفون دانیشیغیندان سونرا امام مصطفییئف ایدئولوژی مسألهلر اوزره مرکزی کمیتهنین کاتبی ویتالی صمدوفا تعلیمات وئردی کی، بو مسأله ایله باغلی خارجی وئریلیشلر اوزره رادیو کمیتهسینه موافق گؤستریشلر وئرسین.
کرد دموکرات پارتیاسینین باشچیسی رحیم قاضی عراق و ایراندا یاشایان کردلرین اونونلا علاقه ساخلادیغینی، مبارزهنین گئدیشینده داها چوخ اونا اعتبار ائتدیگینی نمایش ائتدیرمک اوچون آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین ایدئولوژی مسألهلر اوزره کاتبی ناظم حاجییئف واسطهسی ایله سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه مکتوب گؤندرمیشدی. او، یازیردی کی، ۱۹۶۰ نجی ایلین مارس آیینین ۲۰ ده حاضردا کردستاندا یاشایان، کردستان دموکرات پارتیاسینین لیدرلریندن بیری اولان احمد توفیقدن (او، عینی زماندا سید عبدالله اسحاقیدیر) مکتوب آلمیشدیر. قاضی معلومات وئریردی کی، احمد توفیق ایران حاکمیّتینین کرد دموکراتلارینا قارشی حیاتا کئچیردیگی تضییقلر نتیجهسینده اؤتن ایل ایراندان عراقا گلمیشدیر و منیم واسطهمله، کردستان دموکرات پارتیسی آدیندان سیزه چاتدیرماغی خواهش ائتمیشدیر کی، «اونلار سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی نمایندهلری ایله گؤروشمگی چوخ ایستهییرلر. او، یازیر: بیزیم «آتامیز» و «قارداشیمیز» (مرکزی کمیته و پارتیا عضولرینی نظرده توتور) چوخ و حدّیندن چوخ ایستهییر کی، «داهی آتا» ایله (سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی) گؤروشسون. هامی آرزولاییر و خواهش ائدیر کی، گؤروش تئز باش توتسون، چونکی چوخ مسألهلر واردیر کی، «داهی آتانین» مصلحتی اولمادان اونلاری حلّ ائتمک اولماز. سیزدن خواهش ائدیریک بیزیم ریجامیزی «داهی آتا»یا چاتدیراسان. من و داها دیگر بیر یولداش بو گؤروشه حاضرلاشیریق و صبرسیزلیکله سیزین جهدلرینیزین نتیجهلرینی گؤزلهییریک.» رحیم قاضی علاوه ائدیردی کی، اگر ایران خلق پارتیاسی و آذربایجان دموکرات پارتیاسی آراسیندا واحد مارکسیست پارتیاسی یارادیلماسی مسألهسی حلّ ائدیلیرسه، اوندا کردستان دموکرات پارتیاسینی دا بو پروسهیه قوشماق لازمدیر. لاکن او، کردلر آراسیندا بو مسألهیه ایکیلی مناسبتین اولدوغون، بیر سیرا کرد لیدرلرینین ایران، عراق و تورکیّه داخل اولماقلا بوتون کردستان اوچون واحد کرد پارتیاسی یارادیلماسی ایدهسینین اولدوغونو، هابئله اونون رهبرلیک ائتدیگی کرد دموکرات پارتیاسینین واحد ایران مارکسیست ایدهسینه طرفدار اولدوغون وورغولاییردی. رحیم قاضی مکتوبون سونوندا یازیردی: «بیزه بئله گلیر کی، اگر کردستان دموکرات پارتیاسینین رهبرلری سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی نمایندهسی ایله گؤروشرسه اؤزلری بو مصلحتلری سیزدن ائشیدر و سؤزسوز کی، واحد ایران پارتیاسینین یارادیلماسین تئزلیکله حیاتا کئچیرمکده دوغرو یول توتار. اگر سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی کردستان دموکرات پارتیاسینین نمایندهلرینی دعوت ائتمگی گرهکلی حساب ائتسه، بونو بغدادداکی سووئت سفیرلیگی واسطهسی ایله ائتمک اولار.» لاکن سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین خارجی علاقهلر شعبهسیندن شئولیاقین ناظم حاجییئف واسطهسی ایله رحیم قاضییه خبر گؤندردی کی، «سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی کردستان دموکرات پارتیاسینین داخلی ایشلرینه مداخله ائتمیر و بئله بیر گؤروشو تشکیل ائده بیلمز.» بونون باشلیجا سببی سووئتلرین ملا مصطفی بارزانی ایله علاقهلره اوستونلوک وئرمهسی ایله باغلی ایدی.
مؤلف: جمیل حسنلی - چئویرن: علی قبادیانی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
3 پاسخ
-
من ۱۳۸۴ – جو ایل و آذر آیی نین ۲۶ -سی ( یاندیریلان کیتاب گونو) مناسبتی ایله اوستاد هاشم ترلان لا بیرلیکده زنجان بیلیم یوردوندا و ائله بو گونله باغلی چیخیش ائتمه یه دعوت اولموشدوق . بیز ایکیمیز تهراندان زنجان دانشگاهینا چاتانا کیمی بیر – بیریمیرین یانیندا اولدوغوندان اوستاد ترلان دئمیشکن ” یولا نردیوان قویاق ” دئیه اوستادین ۲۱ آذر نهضتیندن خاطره لرینی سورشدوم . سواری ماشین یولونا داوام ائدرکن ( سوروجو وار ایدی) اوستاد ترلان قوزئی آذربایجاندان نئجه گلدیکلریندن و انزلی ده باشلارینا نه اویون آچانلاردان توتدو ۲۱ آذر نهضتی نین باشلانقیجیندان سونونا قدر شیرین و آجی خاطره لرینی منه دانیشدی ، منیم ذهنیمین یادداشی چوخ گوجلو اولماسادا بو شیرین و آجی خاطره لر جمله جمله منیم ذهنیمده قالیب و او یول یولداشلیغی و زنجان دانشگاهی مراسیمیندن ۸ ایل کئچمیشسه ده او صحبتلرین هامیسی منیم ذهنیمده دیر . اوستاد ترلانا و ۲۱ نهضتیندن یادگار قالان بوتون انسانلارا جان ساغلیغی و ساغلاملیق آرزو ائدیرم .
-
چوخ گوزل ،اللرینیزه ساغلیق .تانریدان بو ایکی شرفلی مباریزلریمیزی برکتلی عومور آرزیلیرام.
-
سالام عزیز ایشق سایتیندا چالیشان عزیز دوستلاریمیز.
یوره گیمیزده یئری اولان ؛ قان داماریمیز و روح و جانیمیز؛ آذربایجان یولوندا چالیشان بؤ تون شریف انسانلارا مخصوصا جنابلار هاشم ترلان و مظفر درفشیه جان ساغلیغی و اوزون عؤمور آرزولاییرام.۲۱آذر قیامین یادی قالارغی و آذربایجان یولوندا شهید اولانلارا تانریدان رحمت ایسته ییره م. یاشاسین آذربایجان و اونو سوه نله ر.
ساغ اولون- وار اولون


text:
ثانیه
ثانیه (اینگیلیسجه: Second)، زامان کمیّتینین اسآی سیستمیندهکی بیریمی دیر. قدیمدن ثانیه، گۆنون 1⁄86400 کسری اوْلاراق تانیملانیردی. ثانیه زاماندان سوْنرا، باشقا بعضی فیزیکسل کمیّتلرین بیریملرینده نقشی وار، اؤرنک اوْلاراق سۆرعت بیریمی متر بؤلۆ ثانیه (m/s)'ده ایشلنمیشدیر. میلتلر آراسی بیریملر سیستمینین تعریفینه گؤره، ۱ ثانیه، اَن دۆشوک انرژی سویّهسیندهکی سزيوم-۱۳۳ آتوْمونون صیفر کلوین دماسیندا ایکی هايپرفین سویّه آراسینداکی گئچیش شوعالانماسینین ۹،۱۹۲،۶۳۱،۷۷۰ پریوْدونون زامان سۆرهسی دیر.[۱][۲][۳]
اِسآی اؤناَکلریدَییشدیر
اسآی اؤناَکلری معمولا بیر ثانیهدن آز اوْلان زامان اۆچون ایشلنرلر و بیر ثانیهدن چوْخ اولان زامانلارا اسآی سیستمینده اوْلمایان دقیقه، ساعات، گۆن و ژولین ایلی ایشلنمکدهدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Unit of time (second). SI Brochure. BIPM. یوْخلانیلیبDecember 22, 2013.
- ^ Second. Merriam Webster Learner's Dictionary.
- ^ Base unit definitions: Second.


text:
مورای چایی
مورای چایی (اینگیلیسجه: Murray River، فارسجا: رود مورای، ایتالیاجا: Murray (fleuve)، عربجه: نهر موراي، روسجا: Myppeй (peka)) اوسترالیا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۲۵۰۸ کیلومتر دیر. بۇ گۆن مورای چاییندان ثانییهده ۷۶۷ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مورای چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Murray River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
جری لوئیس
جری لوئیس (اینگیلیسجه: Jerry Lewis) آمریکالی موغنی, فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, کومدین, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۶ مارس ۱۹۲۶ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۱ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۰ اوت ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1946–2017 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jerry Lewis»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جری لوئیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آلبرت آینشتاین
آلبرت اینشتین یا آینشتاین (آلمان دیلی: Albert Einstein) (دوْغوم: ۱۴ مارس ۱۸۷۹ - اؤلوم: ۱۸ آوریل ۱۹۵۵) آلمانلی فیزیک عالیمی ایدی. نیسبیلیک نظریهسینه گؤره و اؤزللیکله انرژی و جرم بیرلیگی تئوریسینه گؤره (E=mc۲) آدلیم اوْلدو. بۇ فورمول فیزیکین ان آدلیم فوْرمولودور و فیزیک اوْخومایان اینسانلار بئله اوْنو بیلیرلر.
انیشتین کوانتوم تئوریسی و ایستاتیستیک مکانیکینین گئنیشلنمهسینده چوْخلو چالیشدی. ۱۹۲۱-جی ایلده فیزیک نوبل اؤدولونو فوتوالکتریک اثرینده چالیشماغینا گؤره آلدی. خالق آراسیندا انیشتین نابیغه و هۆشلو بیر اینسان کیمی تانینیر.
یاشامی[دَییشدیر]
انیشتین ۱۴ مارس ۱۸۷۹ ساعات ۱۱:۳۰ دا آلمانین وورتمبرقینده یئرلَشن اولم شهرینده یهودی بیر عائیلهده دۆنیایا گؤز آچدی. آتاسینین آدی هرمان انیشتین و آناسی دا پاولینا کوخ آدلانیردی. آینشتایننین آتاسی الکتروشیمیایی بیر کارخانا قۇرموشدو.
عائیلهسی یهودیته مؤمین اوْلمادیقلاری اۆچون آلبرتی کاتولیک کلیساسی بیر مکتبده درس اوْخوماغا قویموشدولار. اوْ ویولون چالماغی آناسینین ایستگینه گؤره اؤیرندی.
آلبرت آینشتاین چوخ آشاغا یاشدان فیزیک و ریاضی ده باشاریلی اولموشدو . تک اون ایکی یاشیندا اولارکن اوزونه یای دا الجبرا و اقلیدوس ژئو متره نی اورگتدی و آنشتاین تک باشینا فیثاغورسی اوز یولینان کشف اتدی.
۱۳ یاشیندا فلسفه یه علاقه لی اولدو کانتین اثر لرینه داها چوخ علاقه گوستردی کانتین تمیز دلیلون نقدی علاقه لی اولموش دو.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[[:آلبرت آینشتاین]] Albert Einstein]»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ نووامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
منابع[دَییشدیر]
- ^ Wells, John (3 April 2008). Longman Pronunciation Dictionary (3rd ed.). Pearson Longman. ISBN 1-4058-8118-6.
- ^ Heilbron, John L., ed. (2003). The Oxford Companion to the History of Modern Science. Oxford University Press. p. 233. ISBN 978-0-19-974376-6.
- ^ Pais (1982), p. ۳۰۱.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
frsوارد نشدهاست
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- Pages using infobox person with multiple spouses
- Biography template using pronunciation
- آلبرت آینشتاین
- ۱۸۷۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۵۵-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ۲۰.یوز ایل آمریکالی موهندیسلر
- ۲۰.یوز ایل آمریکالی فیزیکچیلر
- ۲۰.یوز ایل آلمانلی موهندیسلر
- آمریکالی موخترعلر
- اشکینازی یهودیلری
- علم تاریخی
- یهودی فیلسوفلار
- پانتیستلر
- برلین دوغوملولار
- برن (شهر) دوغوملولار
- مونیخ دوغوملولار
- پرینستون، نیوجرسی دوغوملولار
- اولم دوغوملولار
- زوریخ دوغوملولار
- بیلیمین فلسفهسی
- وطنسیزلر
- سوئیسلی فیزیکچیلر
- نیسبیلیک نظریهسی


text:
قیمیز
قیمیز[۱] و یا کوُمیس (روس. KyMыc) — مادیان سودونون تخمیر ائدیلمهسی ایله الده ائدیلن عنعنهوی ایچکی. ان اسکی کؤچری خالق اولان تورکلرین میلّی ایچکیسیدیر. آسیا چؤللرینده یاشایان قیرغیزلار، باشقیردلار، قازاخلار، موغوللار، یاکوتلار و اؤزبکلر آراسیندا بو گون ده اهمیتلی بیر ایچکیدیر.[۲] قیمیز همچنین بالتیک ماجارلاری طرفیندن ایستیفاده ائدیلردی[۳]. تورکلردن و تورکلرین بویروغو آلتیندا اولان میلتلردن باشقا دونیانین هئچ بیر یئرینده قیمیزدان ایچکی کیمی ایستیفاده اولونمامیشدیر. محض بونا گؤره ده و.ابِرخاردت یازیردی کی، " قیمیز ایچیلن ساحهلرده تورکلر یاشامیشلار " .
تاریخی[دَییشدیر]
قیمیز دونیانین ان قدیم ایچکی نؤوعلریندن بیریدیر. اونون ایلک دفعه هارادا و کیم طرفیندن دوزلدیلمهسی باره ده معلومات یوخدور. لاکین عالیملر بئله حساب ائدیر کی، قیمیز آتین اهلیلشدیریلمهسی ایله بیرلیکده مئیدانا چیخمیشدیر. قیمیز باره ده یازیلی معلوماتلارا قدیم چین و قدیم یونان منبعلرینده راست گلینیر. چین منبعلرینده تورکلرین حئیواندارلیقلا مشغول اولدوغو، بسلهدیکلری حئیوانلارین اتینی یئدیکلرینی، سودوندن قیمیز دوزلتدیکلری قئید اولونور. هرودوت، هیپوکرات ایسکیتلر حاقیندا یازیردی کی، اونلار مادیان سودوندن حاضیرلادیقلاری ایچکینی ایچیرلر. بو ایچکینین حاضیرلانما قایداسینی سیرر ساخلاماق اوچون اونو حاضیرلایان قوللاری کور ائدیرلر. ایتالیالی سیاح مارکو پولو اؤز قئیدلرینده تورکلرین قیمیز ایچدیکلرینی بیلدیریردی.
حاضیرلانما قایداسی و نؤوعلری[دَییشدیر]
قیمیز مادیان سودونون تورشودولماسی یولو ایله الده ائدیلیر. بونون اوچون مایادان ایستیفاده اولونور. مایا کیمی یا قیمیزدان، یا دا پنیر مایاسیندان ایستیفاده اولونور. اوّلجه مایا آت دریسیندن حاضیرلانمیش تولوغا و یا پالید چللگینه تؤکولور. اوزرینه تزه ساغیلمیش مادیان سودو علاوه ائدیلهرک بیشکِک آدلانان آغاجلا یاریم ساعات قاریشدیریلیر. عملیات بیتدیکدن سونرا 3-4 ساعات فاصیله ائدیلیر. فاصیله دن سونرا تولوغا تزه ساغیلمیش سود علاوه ائدیلهرک قاریشدیریلیر و 7-8 ساعات فاصیله ائدیلیر. فاصیلهدن سونرا یئنیدن تزه ساغیلمیش مادیان سودو علاوه ائدیلیر و قاریشدیریلیر. بوندان سونرا بوتون گئجهنی فاصیله وئریلیر. سحر قیمیز حاضیر اولور. بو قیمیزدان بیر قدر مایا اوچون گؤتورولدوکدن سونرا یئنیدن تزه سود علاوه ائدیلهرک قاریشدیریلیر. پروسه 3 گون داوام ائدیر. 3 گوندن سونرا سرت قیمیز عمله گلیر. قیمیز 3 اساس نؤوعه بؤلونور:
- ساغمال قیمیز
- ارهک قیمیز
- قارا قیمیز
1 گونلوک قیمیز ساغمال قیمیز آدلانیر. 2 و 3 گونلوک قیمیز ایسه مووافیق اولاراق ارهک و قارا قیمیز آدلانیر. سون زامانلاردا ایسه قیمیز صنایع اوصولو ایله حاضیرلانماقدادیر. صنایع اوصولو ایله اساساً ایری شهرلرده ایستحصال ائدیلیر.
ترکیبی و موعالیجعهوی خوصوصیتلری[دَییشدیر]
هله قدیم زامانلاردان قیمیز بیر چوخ خستهلیکلرله موباریزهده ایستیفاده اولونوردو. سونرالار آراشدیرمالار نتیجهسینده قیمیزین فایدالاری علمی دلیللرله ثوبوت ائدیلدی. 1858-جی ایلده ایلک دفعه قیمیزلا موعالیجه ائدن ساناتوریا سامارادا فعالیته باشلادی. حاضیردا قیمیزلا موعالیجه مرکز و ساناتوریالاری روسیهده، قازاخیستاندا، قیرغیزیستاندا، آلماندا، آبشدا فعالیت گؤستریر. قیمیز زولاللارلا، هابئله آ ویتامینی، ب ویتامینی، ج ویتامینی و س. ویتامینلرله زنگیندیر. همچنین قیمیز هضم سیستمینی یاخشیلاشدیریر، باغیرساق چؤپلری ایله موباریزه ده فایدالی تاثیر گؤستریر. سیدیکقوووجو خوصوصیته مالیک اولان قیمیز همچنین سینیر سیستمینین یاخشیلاشماسیندا، یوخوسوزلوقلا موباریزه ده فایدالیدیر. قیمیزین ان اؤنملی خوصوصیتلریندن بیری ورمله موباریزه ده ایستیفاده اولونماسیدیر.
فولکلوردا[دَییشدیر]
قیمیز چوخعصرلیک قدیم بیر ایچکیدیر. زامانلا قیمیز خالق داستانلاریندا، آتالار سؤزلرینده اؤز یئرینی آلمیش، قیمیز مدنیتی فورمالاشمیشدیر. غازی بیلیمیوردو پروفسورو الهامی دورموش اؤزونون قیمیزلا باغلی آراشدیرماسیندا قئید ائدیر کی، هله آتیلا ساراییندا اؤزونهمخصوص قیمیزایچمه عنعنهسی فورمالاشمیشدیر. بورادا عیانلار منصبلرینه گؤره حؤکمدارین ساغ و سولوندا أیلهشر،اوّلجه حؤکمدار، سونرا ایسه عیانلار قیمیز ایچردیلر. قیمیزی موختلیف بایراملاردا، رسمی ضیافتلرده، تویلاردا ایچردیلر. "کیتابی دده قورقود" داستانیندا دیرسه خانین اوغلونون تویو تصویر ائدیلدیکده قیمیز ایچیلدیگینه دایر ایشارهلر ائدیلیر. "ماناس" داستانیندا اؤلوم یاتاغیندا ایکن خان کؤکئتئی خالقینا ائلهدیگی وصیتده: "ائلیم، گونوم. گؤزلریم یومولاندا گؤودهمی قیمیزلا یویون" – دئییر. قازاخ عادت-عنعنهسینه گؤره قیمیز ایچیلهجگی قابلار اوّلجهدن یاخشیجا تمیزلهنیر. ائوین خانیمی بو قابلارا قیمیز سوزدوکدن سونرا ائوین کیشیسی، و یا عاییله آغساققالی قیمیزی قوناقلارا تقدیم ائدیر. قیمیز اوتاغا داخیل اولدوقدا ایچکییه حؤرمت علامتی اولاراق هر کس سوسار. هر ایل مئی آییندا اورتا آسیا اؤلکهلرینده قیمیز بایرامی تشکیل ائدیلیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti (az.). Şərq-Qərb nəşriyyatı. 2013. səh. 409-cu səhifə. ISBN 978-9952-32-013-8.
qımız
- ^ Zeder, Melinda A. ed. Documenting Domestication: New Genetic and Archaeological Paradigms. University of California Press. 2006. .264. ISBN 0-520-24638-1.
- ^ 2005-2011 Food and Culture Resources. |http://www.food-links.com/countries/hungary/foods-commonly-used-hungary.php Arxivləşdirilib 2012-03-26 at the Wayback Machine


text:
اونورغا سوتونو
اونورغا سوتونو اینگیلیسجه : (Spine) مؤهره لرین سوتونو دور (بدنین اوست بؤلۆمۆن دالیندا) دال مؤهره ده دئمک اولار. اونورقا سوتونون دا اونورقا کانالی وار بو کانالین ایچینده اونورقا بئیینی وار . اونورقا سوتونو اولان حئیوانلارا اونورقالی حئیوانلار و اونورقا سوتونو اولمایان حئیوانلارا اونورقاسیز حئیوانلار دئییلیر.اینسان لار اونورقالی دیر لار چون اونورقا سوتونو اینسان دا وار دیر . چوخ اونورقالی لار اؤزللیکله ممه لی لر اونورقالی دیسکلری واردیر .
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
شابلون:Bones of torso شابلون:Spinal nerves شابلون:Spinal disease شابلون:Human regional anatomy


text:
سون گونلرده تانینمیش آذربایجان شاعر و یازیچیسی «کیان خیاو»دان سونا نشریاتی واسطهسیله ایکی کیتاب نشر ائدیلیبدیر. «یوخولاریمدا یئریین آغاجلار» عنوانلی کیتاب، سئویلن قلم صاحبینین ۲۰ حئکایهسینی احتوا ائدهن اوچونجو حئکایه توپلوسو و «بولودوندا دونموش یاغیش» آدلی کیتاب ایسه شاعرین دوققوزونجو شعر مجموعهسیدیر. هر ایکی کیتابین جیلد دیزاینلر و گرافیستی باجاریقلی صنعتکار «کیومرث نظامیان»دیر.
«یوخولاریمدا یئریین آغاجلار» عنوانلی کیتابا داخیل ائدیلن حئکایهلرده داها آرتیق جمعیتده باش وئرن سوسیال اقتصادی حادثهلر، فاناتیزمین جمعیتین انکشافیندا قویدوغو نگاتیو تاثیرلری، اینسان کاراکترینده پسیخولوژیک قصورلو داورانیشلار، سئوگی و ملی عادت عنعنهلر کیمی موضوعلارا مراجعت اولوبدور.
«بولودوندا دونموش یاغیش» عنوانلی شعر مجموعهسینهده شاعرین سون ایللرده یازدیغی شعرلریندن ۲۴ شعری، او جوملهدن: «دنیزه دوغرو»، «بیر تاکسی دوراغیندا»، «یاوان بیر آددا نه وار»، «بیر فینجان قهوه اؤنونده»، «دونیا هله آیاقدادیر»، «بیر تیکه چؤرک اوچون»، «قار آداسی»، «آچیق بیر پنجره» آدلی اثرلری داخیلدیر.
بوندان اؤنجه کیان خیاودان «اییده بولواری» (۱۳۹۸) و «عزیزیم داغ ارییر» (۱۳۹۹) آدلی ایکی حئکایه توپلوسو؛ و «آه گؤزلرینده دوغولماق» (۱۳۸۷)، «اؤلوم اؤپوشوندن یانمیش لهلکلر»(۱۳۸۷)، «ساری ساعاتلار دنیزینده» (۲۰۱۰- باکی)، «بیر اوجاقدا ایکی کول توپاسی (۱۳۹۰ رقیه خانیم کبیریله برابر)، «عاشقانههایی با زبان بیخط و بیالفبا – ترجمه: کیومرث نظامیان» (۱۳۹۸)، «من دردیمین آدامییام- حاضیرلایان: بهرام سورگون» (۱۳۹۹)، « ماوی سوررئال بویام» (۱۳۹۹) و «گلن یئلده گئدن یارپاق» (۱۳۹۹) آدلاریندا شعر مجموعهلری یاییلیبدیر.
کیان خیاوین سون گونلرده نشر اولان ایکی یئنی کیتابینی اعتبارلی کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک مومکوندور.


text:
شاهلیق
شاهلیق یا تک حاکیمیتلیلیک (تورکیه تورکجهسی: Monarxiya فارسجا: پادشاهی) _ ائله بیر ایداره ائتمه فوْرماسیدیر کی، بۇرادا عالی حاکیمیت وطنداشلارین ایرادهسیندن وابسته اوْلمایاراق تام و یا قیسماً بیر موطلق دؤولت باشچیسینین (ایمپیراتور، کرال، سولطان، پادشاه، شاه، خان و ...) الینده جمع لشمیشدیر. عادتاً، پادیشاه حاکمیّتی عؤمورلوکدور و نسیلدن-نسیله اؤتورولور. لاکین مالزی و بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینده امیر ۵ ایل مدتینه سئچیلیر. ۲۰۱۱-جی ایلده دۆنیا سیاسی نقشهسینده ۴۴ حؤکمدارلیق وار ایدی: ۱۴-اۆ آسیادا، ۱۲-ی اوروپادا، ۳-اۆ آفریقادا، ۱-ی اوقیانوسیادا. اوْنلانین آراسیندا بیر ایمپیراتورلوغو، کراللیقلار، کنیازلیقلار، هرسوقلوقلار، سولطانلیقلار، امیرلیکلر، پاپ شهر-دؤولتی اوْلان واتیکان وار.
تک حاکیمیتلیلیک دؤولتلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده شاهلیق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان!
بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان.
قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین!
اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین.
***
جمدهییندن آخان تر، یول اوزونو بوروین توزلا قاتیشیب، بوکوکلرینده یاپیشقانلیق تؤرتمیشدی. یوکون حددن آرتیق آغیرلیغی، زامان بویو یاشاییش آدینا دییرمان باشیندا دارتدیغی دنلرین قاتقات جانیندا توپلادیغی یورغونلوقلار، یایین بوغاناق هاواسییلا ال بیر اولوب آمانسیز هجوما باشلامیشدیلار. هاماردان قورخموردو، جانینی دیشینه آلیب سورونه بیلردی، لاکین اوزاقلاردا گؤرونن یوققوش قیییق کیمی سانجیلمیشدی گؤزونه. گونش پول تکین ساجا چئوریلیب گلیب دیک قونموشدو آلنینا، شیرپاناقلی گؤزلرینی قوجاقلایان ایرینلر، پؤهره وئرن میلچکلره گل – گل دئییردی.
دییرمان آرخینا یئتیشدی. ایللردن بری وریانی ییخیلان آرخین آخار سویو قوروسایدی دا، یاتاغی لؤهمهلی گؤلمهچهلرله دولویدو. آغزینا آلدیغی قوخولو سویو اودا بیلمهییب جینگلریندن سوزولوب اپریمیش چیملرین اوسته تؤکولدو.
دینجهلمهدن یولا دوشدو. آرخدان کئچنده برک دارتیندی. اؤز ایچریسینده باش وئرن دییشیکلییی دویدو. سببینی بیلمهدی، آنجاق دیزلرینین تیترهمهسینی گؤردو. پاپی اولماییب میلچکلردن قورتارسین دئیه باشینی سیلکهلهدی.
“هیملاوار”دا دایاندی. پیه دیوارینین کؤلگهسینده آج اولا – اولا، یئمهیه رغبت تاپمادی. یوکون آغیرلیغی داغلار کیمی کورهیینده آغیرلیق تؤرتمیشدی. کاش اولوردو یوکدن قورتارا، دیزه چؤکه، قول – قیچینی اوزادا. کاش اولوردو حیاتدان اوساناراق، اؤلوم دروازاسیندان سورغو – سؤالسیز کئچه بیلیردی. آرزویلا حقیقت آراسیندا سونسوز اوچوروم اولسایدی دا گؤزلرینی یومدو. یارانمیش قارانلیقدا حقیقت گولونو آرزو تئلینه تاخماق ایستهدی، لاکین کیپریکلرینین آراسیندان سوخولان میلچکلرین سانجدیغی تیکانلار اونا بیلدیردی کی آرزو قوشو ایللر بوندان اول چالاغانلار دیرناغیندا قاناد چالمادان بوغولوب. تکجه آجی حقیقت وارلیغینی بولاندیرا – بولاندیرا چوروتمکدهدیر.
آلت دوداغی اختیارسیز بوراخیلیب ساللاندی، اوزون ساری دیشلری گؤروندو. آغزیندان آخان شیرهجه سو دوداغیندان سوزولوب قیریلمادان یئره چاتیردی. گؤرکملی، یئلکنه اوخشار بوینو ایلدیریم وورموش پالید تک ییخیلیب قینیندان آسیلمیشدی. قیچلاری جانا گلدی. ایلک دفعه ساغ قیچی دؤزومدن دوشوب بوکولدو. شوملایان دیوار کیمی اؤزونو بوراخیب یئره سرهلندی. خامیت دایاندی خیرخیراسینا، ناراکی قویروغونو دا قاهاریب شاققیلتییلا ائندیردی. قارنینین آلتیجا سوروشدو. داشقانین سول قولو قابیرغاسینی قیردی. داراما دوران یوگن چال کئچیرتدن آیریلیب اوردونا زولاق سالدی. ایکی آغیر مرجی چووالی دا قابیرغاسینین آلتیندا اولان بوشلوغو دولدوردو.
داشقاچی صفر یوگوروب خامیتین باغلارینی کسدی. تلهسیک کندچیلره های باسیب داشقانین یوکونو بوشالتدیردی. داشقانین قولونو قابیرغاسیندان گؤتورولندن سونرا، مرجی تایلاری قیراغا قویولاندان سونرا، بیر یاریم نفس آلا بیلدی. تیترهین قیچلاریندان اؤلوم – اولوم محاربهسیندن قالخان کولک، اورهییندهکی سون کؤزلری آلیشدیریب، چاتلاییب پارتلایان قلبینین آلوولاریندان قوپان هنیرتینی بئینینه توپلادی.
بئلیندن گؤتورولن یوک، بوینوندان آچیلان خامیت، قیریلان یوگن، چیخان ناراکی، ها بئله حیات آدینا گور شلالهنین سون دامجیلاری اوندا خولیالار یاراتدی. خاطیرهلر دیله گلدی: ساوالان دؤشونده قورولان آلاچیقلار آراسیندا “باغیش بی”ین آلاچیغی داها هوندور، داها گؤرکملی اوجالمیشدی. “حمزه بی”ین اوغلونون سنت تویوندا دویون قارین ساج ایچی یئین باغیش بی، بو گون سحر چاغی چای – چؤرهیه ال گزدیرمکده ایدی کی ایلخیچی “زامان” ایچهری گیریب اللری دؤشونده قورودو.
بی گؤزلرینی قییا – قییا، باخیب امر ائلهدی: ـ «دیللن!»
زامان اودقونوب دئدی: ـ «بی ساغ اولسون! “کهرمایدان” دوغدو…»
باغیش بی نوخوددان ایری تیریهکی یاپیشدیریب سوموردو. جیزلیغینی چیخارداندان سونرا آغزیندان، بورنوندان توستونو پؤسکوره – پؤسکوره بوغونوق سسله دئدی: ـ «رد اول گلیرم!»
ساوالان اتهیینده “بوز بولاغی”نین دیکینده، دوغرودان دا کهر مایدان مخمل توکلو جئیران گؤزلو بیر قولان دوغموشدو. آنا یالاغیندان سونرا ایکینجی چالیشمادا سیترهیه – سیترهیه آیاقلاری اوسته دوران قولان، اینجه حرکتله سیلکهلهنیب اؤزونو آنانین نوازشینه تاپشیران قولان، دوداقلارا شیرین تبسم قوندورموشدو.
بییه یول آچدیلار. گؤرن کیمی راضیلاشیب دیل – دوداق آراسیندا دئدی: ـ «ایه پؤروز! تاپشیریرام سنه. بیر توکو اسکیک اولسا، اؤلنلریوی قاتارام قامچی قاباغینا!»
پؤروز باش ایهرک، سؤیلهدی: ـ «آی بی! قادان منه، آدی؟»
بی کهره باخدی، دایچایا باخدی، دایچانین گونش تئللرینده قیزاران، رنگی داغ دؤشونو بزهین لالهیه بنزهدییینه گؤره دئدی: ـ «آدینی قویورام قیزیل.»
پؤروز گولومسهییب دئدی: ـ «موبارکدیر! آدییجا اولسون!»
قیزیل آدییجا اولدو. چئوریلدی اولدو ایلخینین گؤزو. تپهدن دیرناغادک قیزاران قیزیل، دئمک اولار، تکلییینه دهیردی بیر ایلخییا. بئلهلیکله قیزیل قد آتدی، بویا میندی. تای – توشلاریندان داها هوندور، داها قیوراق اولدو. قارالتیدان شوبههلهنیب قولاقلارینی شکلهینده، گؤز ایستهمیردی اوندان آیریلا بئله. ایلخی قاباغیندا قاچاندا، یال – قویروغو یئللهنیب شیغییان قارتالا بنزهییردی.
بیین تاپشیریغینا گؤره، پؤروز قیزیلی ایلخیدان آییریب قوروقدا بوخولادی. بوینونو تومارلایا – تومارلایا، اوچ بوجاق مئشین جوت قیطانیندان آسیلی پتییی ده سالدی بوینونا. ایلیخدان آیریلماق چوخلو ناز و نعمت باغیشلاسایدی دا تای – توشو یئرینده قالان بوشلوغو دولدورا بیلمهدی. ازدیرن قیزیلین ایلک نیسگیلی ایلیخدان آیریلماق اولدو. بو نیسگیل، عؤمور بویو اورهیینده یووا سالان نیسگیللرین آناسی اولدو.
تکلیک باشلادی قیزیلی سیخماغا. سیخینتییا دؤزه بیلمهییب دارتیندی. کرن – کرن کیشنهدی، هارینلاشدی. دمیر، بوخؤولا گؤتورولن قیزیلین بیلهیینده ایز قویدو. پؤروزه ده باش ایمهدی. اونا چپچی دا ووردولار، قوروقدا هؤروکلهدیلر. لاکین اونو یوموشالدان بوخوو، چپچیدا، هؤروکلهمک یوخ، پؤروزون محبتی اولدو.
بییین الینده بوغولان آیاغیندا بوخو اولماسایدی، بوینوندا مین – مین اسارت زولاغی گؤرونوردو. گونلر، آیلار پؤروزون بار باسمیش دوداقلاریندان ماهنی یئرینه ماتم نوحهسییله شیکایت زمزمهسینی ائشیدن قیزیل، اؤز تکلییینی پؤروزون درد عمانیندا سامانجیق ساییردی. هله ده قولاغیندادیر پؤروزون یالواریجی سسی:
یئ قیزیلیم، ایچ قیزیلیم!
سو ایچمهسن، یئم یئمهسن، آریقلارسان!
سنی سولغون گؤرن باغیش آجیقلانار
منی آلار آت دؤشونه
قووار کؤوشندن کؤوشنه
سالار تیکانلیق ایچینه
یالار تیکانلار قیچیمی
بیچر قامچیلار بئلیمی
آغلارام، سیتقارام، آی بی!
قیزیلین بیر آزاد قوشدور
قفس یاراماز قیزیلا!
ـ «کس!» دئیر بی، آچار میندار آغزینی
اؤلو، دیری قالماز سؤیمهیه قودوز
آخشام، اؤلوم ـ ظولوم چاتارام ائوه
آرواد اوشاق گؤروب آغلاشار حزین
قارغیشلار باشلانار یانان اورکدن
گؤز یاشیندان مرهم وورار یاراما،
باغلایاندا طیفیل قیزیم یارامی.
یئه قیزیلیم! ایچ قیزیلیم!
منلیک اولسایدی بو ایشلر
دوغرایاردیم چپ چیدارینی
یئه جئیرانیم! ایچ مارالیم!
بالامین گؤزو یولدادیر
هئچ بیلیرسن شیکوهلهنیب
گؤیچک قیزیم آناسین
هیچقیرا – هیچقیرا دئییب
کاشکی من ده آت اولایدیم
آتام منی اوخشایایدی قیزیل قدهر
قیزیل چپچیدارا بویون قویدو. گئتگئده دادلی یئمک، سرین ایچکی، نارین قشوو، ناخیشلی چول اؤز ایشینی گؤردو؛ او یوگنه بویون ایدی. یادینا گلن، گونلرین بیر گونو همیشهکی کیمی پؤروز گلدی یانینا. آیاغیندان بوخووو آچیب اؤزویله آپاردی بییین حضورونا. بی، بیزادهلر آلاچیق قاباغیندا جومالاشیب قیزیلی گؤزلهییردیلر. پؤروز بوینونو تومارلایا – تومارلایا اوغانی یوگنی سالدی باشینا، دهنهنی کئچیرتدی آغزینا. دهنهنین دادی آغزینا خوش گلمهدی. توپورمک ایستهدی، لاکین دمیر آغزیندان آیریلمادی. عصبیلشدی. باشینی سیلکهلهدی، آنجاق دمیر ایکی انگینین آراسیندان ترپنمهدی. یوگن دهنه ایله چالیشان قیزیل، گیرهوه آختاران گنجه فورصت وئردی کی یههری باسسین بئلینه. قارنینین آلتینی برکیدنده، اؤزوندن چیخدی. دیرناغییلا یئری قازدی، غضب وجودونو بورودو. گؤزلری دولدو قانلا، وار قوهسییله ایکی آیاغی اوسته قالخدی. آغزی کؤپوکلندی، کیشنهدی. پؤروز یوگندن آسلانمیشدی. قیزیلین اللری یئره گلنده قیوراق بیر گنج قوندو یههرین قاشینا، آیاقلارینی کئچیرتدی اوزنگییه، یوگهنین اوجونو پؤروزدن قاپدی. قیزیلا ائله گلدی کی دونیادان اوزولور. سیلکهلندی، آیاقلاری اوسته قالخدی. اللری بوشلوقلاری گزیب یئره چاتاندا، گؤتورولدو. قیزیل دؤرد ال آیاق… یوخ دئمک اولار اوچوردو. “تهله” درهسیـندن “آغ مام”ـین یاخینلیغینا قدهر بیر باش یوگوردو. اوردا ایستر – ایستهمز، یوگهنینین ساغ یانا چکیلمهسینه گؤره گئنیش بیر ساحهده بورولوب آلاچیقلارا ساری یوللاندی. دایانمادان، اوخ کیمی آلاچیقلاری، بییی، بیزادهلری اؤتوب، “یئددی بؤلوک” یوققوشوندا یوگهنه آرتیق تمکین ائدیب قاییدیش باشی یورغالادی. آلاچیقلارا یاخین اوینایا – اوینایا، آددیملادی.
پؤروز یوگوروب یوگهنی گنجین الیندن آلیب قیزیلین بوینونو تومارلادی. یههری بئلیندن گؤتوردولر. چئر اولماسین دئیه باشلادیلار گزدیرمهیه. تری سویویاندان سونرا، بی اؤز الییله بزکلی یوم – یوموشاق چولو سالدی بئلینه. او گوندن قیزیل اولدو بییین سئوگیلیسی. اوبالاردان اوبالارا، یایلاقلاردان یایلاقلارا گئدن بییی، چیینیندهکی بالا بئرنو، بئلیندهکی جوت قاطار، الیندهکی صدفلی قامچی، ترکیندهکی قارا باغ خورجونو اونا آز – چوخ یاراشیق وئرسهیدی ده، آنجاق باغیش بیین اصیل یاراشیغی قیزیل ایدی.
اوولاردا قاباقچیلیغینا گؤره اونا “جئیرانباسان قیزیل” دا دئییردیلر. مرجلهشنلر آراسیندا قیزیل اوسته سککیز بیره ده باغلاشاردیلار.
گونلر کئچدی، آیلار اؤتدو. نئچه دفعه نوروز گولو چیچکلندیردی داغلاری. گونلرین بیر گونو، افتیخار زیروهسینده یاشایان قیزیل، اؤزونده نقصان دویدو. بو نقصان قیزیلین ساغ قیچیندا داوام تاپدی. اوللر پاپی اولماییب، فیکیرلشدی: اولمایا نالی دییشنده میخ مایایا ایشلهییب، یا دا کی نال آلتینا قوم گیریب، لاکین آغری توکنمهدی. بیر ایکی گون وقارینی پوزماییب دؤزدو. اولمادی. باشلادی آخساماغا.
پؤروز بونو گؤرجک، رنگی آتدی. تلهسیک قیزیلین قیچینی دیزی اوسته آلیب دقتله باخدی. اونون ایتی گؤزلری فاجعهنین درینلییینی بللندیردی. دیزلری اسیب قیزیلین قیچینی بوراخیب ایکی اللی ووردو باشینا. زاریلدادی، ـ «دده یاناسان! ائویم ییخیلدی!»
قیزیلین ساغ توپوغونداکی آزاجیق شیش، پؤروزه گؤستردی کی بیین سئوگیلیسینین ایشی بیتیبدیر. ائله کی بیه خبر وئردیلر قیزیلین ساغ توپوغوندا باغا وار، چرچیوهدن چیخدی. ایکی گون مانقال باشیندان دورمادی. اوچونجو گون پؤروزون باشینی قامچییا دولایاندان سونرا، دئدی: ـ «ساتین گئتسین!»
قیزیل ساتیلدی. جئیرانباسان قیزیل، چولاق قیزیل آدینا، چوخ دا اوجوز، دیهرین دیمزینه ساتیلدی. آلان، داشقاچی صفر ایدی.
موغان دؤشونده بئجرن، ساوالان اتهیینده گول ـ چیچک قوخوسوندا اوتلایان قیزیل، بوز ـ بولاقدان، آرازدان ایچن قیزیل، ایلک گئجه آخیرا تؤکولن ساماندان، قورو خشهدن، اییرهنیب یئیه بیلمهدی. وئدرهدهکی سودان دا ایچمهدی… هئچ زاد اونو ماراقلاندیرمادی. سحر تئزدن شبئه باشلاندی. قیزیلی دارتا – دارتا، کئچیرتدیلر داشقانین ایکی قولونون آراسینا. خامیتی بوینونا سالاندا، قیزیل قویمادی. اونا آغیر گلیردی بو تئزلیکله بوسبوتون شوکتینی الدن وئره. آغزینا لاواشا ووردولار، ییرتیق سییهزی سالدیلار باشینا، قارین آلتینی برکیتدیلر…
هیملاواردا پئیه دیوارینین کؤلگهسینده اوزانان قیزیلی، صفرین آمانسیز قامچیلاری دا اؤلوم قوجاغیندان آییرا بیلمهدی.


text:
تروریزم
ترور یوخسا تروریزم یا دا ایلدیریجیلیق[۱]، سیاسی، دینی یوخسا ایقتیصادی هدفلره چاتماق هدفی ایله غئیرنیظامیلره، بللی هدف گروپلارا و یا رسمی ، یئرلی و عومومی یؤنه تیملره یؤنهلیک باسقی، ایلدیرما و هر نوع شدتلی یولون فایدالانماسینی ایفاده ائدن کلمه.
حوکومتلره و یا قورولوشلارا گؤره دئییشمکله بیرلیکده، ترور ائدن اورقانیزه موختلیف گروپلارا ترور تشکیلاتی؛ ترور ائدن شخص لره ده تروریست یا دا ایلدیریجی[۲] دئییلیر. بونونلا بیرلیکده بو ایفاده اولدوقجا چیرپیشمالی بیر ایصطلاح اولوب اوستونده آکادمیک یا دا میلتلرآراسی فیکیر بیرلیگی یوخدور. گوجونو و یئتکیلرینی بو یؤنده ایشلدن دوولتلر ده دؤولت تروریزمی ایچریسنده، ساواش جورملری یا دا اینسان حاقلاری پوزولما ندنیله بو ایصطلاحلا قیضاوت اولونابیلمکدهدیر. بونا بنزر اولاراق؛ دؤولت اورقانلارینی مستقیم اولاراق فایدالانماییب، ایقتیدارلارداکی گروبون و یا پارتینین ساپورتلادیغی تشکیلاتلارا وئریلن کؤمگی تانیملایان دؤولت ساپورتونو تروریزم سونوجو دا بنزر قیضاوتلر اولابیلمکدهدیر.
تروریزم ایصطلاحین قانونی فرق لیکلرینده کی گئچرلیلیگینه راغما، ایندیکی زامانا قدرکی تانیمی بلیرسیزلیگینی هله ده قوروماقدادیر. بو تانیملاماداکی موشکول، تروریزم تانیمینین ان چوخ کیشی، تشکیلات و یا اؤلکه طرفیندن آزادلیق ساواشچیلاری اولاراق تانیملانان گروپلارین فعللری ایله نئجه محدود اولاجاغیدیر.[۳]
کؤک بیلیمی[دَییشدیر]
تورکجه یه، فرانسیزجا "terreur" سؤزجویوندن گئچمیش اولان[۴] ترور سؤزجویو لاتینجه کؤکنلیدیر (لاتینجه terror).[۵] لاتینجه " terreق" سؤزجوغو، " terreo" فعلیندن توره میشدیر. " terreo" فعلینین آنلامی "قورخودورام"دیر. بورادان توره ین تئررور ایسه "بویوک قورخو، دهشتت و یا قورخو اوبژهسی" کیمی آنلاملارا گلیر.[۶]
فرانسیزجا Petit Robert سؤزلوغونده بیر توپلومدا بیر گروبون خالقین دیره نیشینی قیرماق اۆچون یاراتدیغی اورتاق قورخو" اولاراق تانیملانیر. Oxford اینگیلیسجه سؤزلوک'ده "گئنللیکله سیاسی ندنلرله، خالقین گؤزونو قورخوتماق و خالقی ایلدیرماق اۆچون دهشت اؤیهسینی قوللانماق" اولاراق تانیملانیر. تورک دیل قورومو سؤزلویو'نده، "ایلدیرما، جانا قییما و مالی یاخیب ییخماق، قورخوتما، تدهیش" اولاراق تانیملانیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ^ Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük
- ^ TDK Güncel Türkçe Sözlük
- ^ ДaHиэлb Пaйпc, TpyдHocTи oпpeдeлeHия TeppopизMa (Rusça), 24 Ekim 2014.
- ^ a b Türk Dil Kurumu Sözlüğü, "terör" maddesi
- ^ a b Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003, "terror" maddesi
- ^ Harper's Latin Dictionary, (ed.) Lewis&Short, s.v. terror


text:
لینوکس
لینۇکس ( اینگیلیسجهده : Linux) بیر اؤزگۆر و آچیق-قایناغ کوْدلۇ یازیلیم موْدئلینین اۆزرینده یازیلمیش یۇنیکسه-اوْخشار یؤنتنسیستئمیدیر.بؤیۆک بؤلۆمۆ پازیکس ایستانداردیلا اۇیۇملۇدۇر. لینۇکس اؤزۆ بیر یؤنتنسیستئمینین چکیردگی و قنئوْ پروْژهسینین پروْقرملریله بیرلیکدهایشلتیم سیستمی ساییلیر بۇنا گؤره اؤزگۆر یاسدال سازمانی قئنوْ|لینۇکس سؤزجۆکۆن بۇ یؤنتنسیستئمینین آدینا ایشلدیر عادی حال دا اله لینوکس قولانیر.
لینوکس دییشیک یاسدال (هارد ور) لاری ساپورت الیر بونان بله : ساعات (Linux watch)، جیب تلفون لار ، تبلتلر، روترلر، اوْینکوْنسۇللارؽ، میز اوستو بیلگی سایارلار(دسکتاپ)، بویوک بیلگی سایارلار و سوپر کامپیوتر لر.
لینوکس چکیردگینین قورولان ایشلتیم سیستم لرینه لینوکس داغیٛتیٛمی دییلر . کی بولارا شامل اولور: یازیٛلیٛم گلیشتیرمه (software develope) وب سرور . آپاچی کیمی دسکتاپ لار . گنوم ، کا دی ای و اکس اف سی ای و اوپن آفیس کیمی توپلام لار.
ایلک اولاراق لینوکس، یالنیز اینتلین 80x386 ایشلمجیسین قوللانیردی. آما بو حالدا دییشیک ایشلمجیلرله و دیه بیلریک هر یرده لینوکس ایشلنه بیلر. موبایل لاردان بویوک سوپر کامپیوتر لره قدر.
لینوکسون لوگو سو بیر پنگوین دیر . بو باره ده لینوس تروالدز یالنیز گولوش اۆچون(just for fun) کتابیندا دییر علاقم بو حیوانا چوخویدی اونا بو ادی سئچدیم البته لینوکسون داغیٛتیٛملاری دا بو یولا دوام ائدیرلر. اؤرنک اۆچون اندرویدون آدلاری شیرینی و تنقلات دان گوتورولور میثال اۆچون ساندویچ دوندورما (Ice cream sandwich) یا اوبونتو کی هر یئنی بیٛراخیمدا خطر ده اولان حیوانلارین آدیندان تانیماق اولار.
لینوکسون داغیتیم لاری[دَییشدیر]
لینوکسون چکیردگی اؤزوْ داغیتیلان ایشلتیم سیستم لرین بیر پارچاسی اولا بیلر. لینوکس بوتون داغیٛتیٛم لاردا چکیردک ساییٛلار . چوخ تانینان داغیتیٛملاردان:
- آرچ لینوکس KISS قایدالارینان قورولوب rolling یاییم سیستمیندن داغینار.
- اسلکور ایلک داغیلان لینوکس لاردان ساییٛلیٛر کی ایاغ اوسته قالابیلیب و بوندان زوزه(سوزی) کیمی ایشلتیم سیستم لری آیریلب.
- سنت اواس رد هتیده اولان سورس دان آیریلیب رد هت ایله ۱۰۰٪ اویوملودور.
- دبیان تجاری اولمایان داغیٛتیٛم دیٛر کی کؤنوْللو کس لار بونو اداره ائدیر و آزاد یازیٛلیٛملار قورولومونا چوخ متعهد دیلر.
- فدورا بیر داغیٛتیٛم دیر کی رد هت طرفیندن دستکلنیر .
- ناپیکس ایلک جانلی سی دی ایله قورولان ایشلتیم سیستمی ساییٛلیٛر و فدورا دان آیریلیب.
- کوبونتو اوبونتونون کا دی ای ورلیشی ساییٛلیٛر.
- لینوکس مینت اوبونتو یا باغلی بیر سویملی ایشلتیم سیستمی دیر.
- مندریوا رد هت دن ایریلمیش داغیٛتیٛمیدیٛر.
- اوپن سوزی ان یاخشی کا دی ای داغیٛتیٛمیٛدیٛر.


text:
بایرام آخشامی گونلریایدی. ماشینیم خراب اولموشدو، ماشینسیز ایدیم. خیاوانلار، بایرام گونلری قاباقدا اولدوغو اوچون چوخ- چوخ شولوغ ایدیلر؛ ائله اونا گؤره اوتوبوسلا اویان- بویانا گئتمک لاپدا آدامی بئزیکدیریردی.
آخشام باشی اوتوبوسلا ایشدن قاییدیردیم. اوتوبوس زیمبهزیم جمعیتله دولو ایدی. آنجاق اَن بیرینجی ایستگاهدا میندیگیم اوچون، آیاغ اوسته یوخ، صندلیده ایدیم. هردن بیر مورگولهییب، یوخلاییردیمدا. اوتوبوس خیاوانلاری یارا-یارا، کریمخاندان ستارخانا چاتدی. بو منیم گوندهلیک یولوم دور؛ من هر گون بو بؤیوک خانلارین خیاوانلارین زیارت ائدیرم.
اوتوبوس، ستارخان پارکینیدا آرخادا قویدو. پارکین قاباغیندا، ستارخانین یاریم بدن مجسمهسی گؤزه چارپیر. کئچن ایل بو مجسمه و بیر چوخ تهرانین دیگر هئیکللرینین اوغرولانماسی یادیما دوشور.هئیکل اوغرولاری هئچبیر زامان تاپیلمادیلار و بیر نئچه مدت، روزنامهلرده بو اوغرولوغون آردینجا اولان مخبرلرین اَلی، بوش قالدی. گؤرهسن بو اؤلکهده هئیکل اوغرولوغودا سیاسی ایمیش؟
ستارخان پارکینا چاتینجا و پارکی آرخادا قویاراق، بیر چوخ یئنی بینالاری، تابلولاری و تازا آچیلمیش دوکانلاری گؤرورم. نه یاخشیدیر اوتوبوسلا مسافرت ائتمک! آدام اؤزو فرمان آرخاسیندا اولدوغو زامان، یاخشیجاسینا اویان-بویانا گؤز گزدیره بیلمیر. کاشکی ماشینیم تئز- تئز خراب اولسون یا دا کی اؤزومله بئله قرارا گلیمکی هردن بیر ماشینی ائوده قویوب، عمومی وسیلهلرله گل-گئت ائدیم.
اوتوبوس، ستارخان خیاوانینین آخیرلرینه یئتیشیر و آلستوم برق کارخاناسینی کئچدیکدن سونرا، ایکی یول آیریمینا چاتیر. اؤزوم ماشینلا بورایا چاتدیغیم زامانلار، یوخاری گئتمهلی ایدیم؛ آنجاق اوتوبوسلار، یوخاری یوخ، آشاغی گئتمهلی دیرلر؛ بو یول اوتوبوسلارین اؤزل یولو دور.
اوتوبوس، آشاغی آخیر: جنوبی خسرو خیاوانی و طرشت محلهسینه ساری. بیرآندا بدنیم تیترهمگه باشلاییر؛ نه نامرددیر فلک و بیز ایسه نامردلیکده اوندان قالیجی! یئددی ایل بو خیاوان و بو محله منیم آددیملاریمین آلتیندا ایدی. یئددی ایل بو خیاواندا اولان پیشمیش کرپیچدن دوزهنیلن ائو، منیم اومید ائویم ایدی. یئددی ایل جمعه گونو سحرلر، من بورادا یاریملا گؤروشوب، دانیشیب، صفا ائدردیم.
بو دور: اوتوبوس دوز ائوین قاباغینا چاتدیبدیر و عجبا کی بوراسی اوتوبوس ایستگاهیدیر و مسافرلر یئنیب- مینینجه فرصت تاپیب، ائوین بوتوو یان- یؤورهسینی و اویان- بویانینی آرایاجاغام. ائوین ساغ طرفینده کی بینا آرادان گئدیب، قنادی دوکانینا چئوریلیب. آنجاق سول طرفی، هلهده بیرینجی دؤنه اوتوز اوچ ایل بوندان اوّل، عشقیمی گؤرمک اوچون ائولرینه گئتدیگیم واخت گؤردویوم کیمی، اَل دگمهمیش قالمیشدیر. اوتوبوس یولا دوشنهکیمی، بیر داها دا ائودن قالان حیصهنی گؤزومدن کئچیریرم، تأسف کی دئمک هئچ نه قالمامیشدیر. ائوه باخیب، ایچریمده هؤنکورتو ووروب، آغلاییرام. اوتوبوس یولا دوشهرک، بیر زاد یادیما دوشور و بیرآز اؤزومه اورهک- دیرهک وئریرم.
نئچه ایلدیر دوز ائوین قاباغیندا، خیاوانین اوتاییندا بیر بؤیوک قیز مدرسهسی یولا دوشموشدور. مدرسه، ایرانلیلار، او جملهدن تورکلرین فخری اولان همدانلی عالیم بوعلیسینانین آدی ایله آدلاندیریلمیشدیر. بوعلیسینا، چوخ آدلیم و اوشاقلاری نائیلیتلره اوغرایان بیر مدرسهدیر. دوققوز یا اون ایل قاباق، بؤیوک قیزیم نیگارین آدینی اورایا یازدیردیق. نیگار، بوعلیسینادا درس اوخویان ایللرده، من فرصت تاپدیم بعضی گونلر اونو مدرسهیه آپاردیغیم واختلار، همده مدرسه قاباغیندا اونو گؤزلهدیگیم زامانلاردا، هر بیر واخت سئودیگیم و اومید بسلهدیگیم ائوه دؤنه- دؤنه باخاراق، کئچمیش خوش گونلری خاطیرلاییم. او ایللرین، ان سون آیلاریندا نیگار، عکاسلیقلا ماراقلاندیغی اوچون، بیر حرفهای دوربین آلیب، چوخ ذؤوق ایله سئودیگی هر بیر زاددان شکیل چکیردی. بیر گون نیگارا دئدیم: « بورادان منه شکیل چکهسن بیر؟»
نیگار سوروشدو: « بورا هارادیر؟»
جاوابیندا دئدیم:« بو ائودن منیم چوخلو خاطیرهلریم وار. بورا منیم محبوبومون ائوی ایدی! من یئددی ایل، جمعه گونلری بورایا گَلَردیم…»
نیگار دئدی: « بورا مامان گیلینکی ائولری دئییلدی؟!»
دئدیم:«یوخ! لطفاً سن شکیلینی چک. بو عکس منه یادگار قالمالیدیر.»
اؤزومه اورهک- دیرهک وئردیگیم زاد، همین عکس ایدی. اؤزومله بئله دوشونوردوم کی اوتوبوس مقصده یئتیشینجه، تئزلیکله ائوه چاتیب، نیگار سالان شکیللره باخیب، ساعاتلارلا فیکره دالاجاغام.
اوتوبوسدان آشاغی یئنیب، ائوه ساری یولا دوشدوم. ائویم، سئومهلی و محبتدن کؤورهلمیش اومید اوجاغیمدیر. حیات یولداشیم و ایکی قیزیم، بو ائوه عطیر ساچان گول دستهلریدیرلر.
ائوده شامی یئییب- یئمهمیش، کامپیوتره ساری یؤنلدیم. حیات یولداشیم دینلندی: « بیرآز دینجل. سحردن آخشاما قدر یازیب، پوزوب، چابالاییرسان. ائوه گلرکن، اؤزونه استراحت وئر…»
دئدیم:« یاخشی، ساغاول. بیر بالاجا ایشیم وار. ایندی دینجلهجگم…»
کامپیوترده عکس فایللارینی آرادیم و چوخ چکمهدن، نیگار سالان شکیللری تاپدیم. شکیللرین بیرینی بؤیوتدوم و حسرتله اونا محو اولدوم.
نیگار، میزین اوستوندن شام قاب- قاشیقلارینی گؤتورمکده ایدی. او منیم یانیمدان کئچهرک، عکسه گؤزو ساتاشدی. تئز الینده اولانلاری آشپزخانایا قویوب، منه طرف قاییدیب، تعجبله سورغو وئردی: «بابا! دوغرودان بورا هارادیر؟» گؤزلریم یاشلا دولاراق، هؤنکورتو وورا- وورا دئدیم: «قیزیم، آنان بیلیر. اونا دئمیشم. بورا بؤیوک اوستادیمیز، بوتون ائلیمیز و دیلیمیزین فخری اولان حبیب ساهیرین ایللر بویو تهرانداکی یاشاییش ائوی، من یئددی ایل هر جمعه گونلری اونلا گؤروشدویوم مکان و بوتون بینا خراب اولوب،دگیشیلیندن سونرا، ائله شکیلده گؤرونن حیصه، اوستادین «عروج» نقطهسی دیر…»
سونرا ایسه، یئنهده عکسه دالدیم و عمران صلاحینین نئچهمدت قاباق «یارالی دورنا» آدی ایله چاپ اولان تورکجه اثرلرینی حاضیرلایان گونلرده چکدیگیم چتینلیکلرین بیری یادیما دوشدو.
عمرانین شعرلرینین بیریندن هئچنه دوشونموردوم. منجه شعرین معناسی یوخ ایدی. او بو شعرینی هئچ بیر یئرده چاپا وئرمهمیش و تکجه ایکی دفترینده یازمیشدیر. بالا- بالا بئله قرارلاشیردیمکی بو شعری حذف ائدیم. آنجاق دفترلرین بیرینده، عمران سول گوشهده یازمیشدی: «بو شعری، آشاغیدان یوخارییا اوخویون.»
اوخودوم. بیر داها دا اوخودوم و نهایت بیلدیم کی عمران دا، اوستاد ساهیرین عروج واختینی خاطیرلادیر. عمرانین استعارهسی، نیگارین عکسی، منیم اوستاد ساهیرین یاشاییش و اوچوش ائویندن خاطیرلریم، بیر داهادا بو گئجه منی چکیب کئچمیشلره آپاردی. نه یاخشی کی بو خاطیرهلری، اَلیمده اولان عکسلری گؤسترمک و عمران صلاحینین شعرینی گیترمکله، سونا چاتدیرام.
تهران- ۱۵/۱۲/۱۳۹۰
سحر، ساعات ایکیدن دؤرده قدر
آشاغیدان یوخارییا!/ عمران صلاحی
چکیر!
یوخاری
یوخاری
یوخاری
اؤزونو یئردن
ایپدن یاپیشیر
دورور آیاغا
قوجا بیر شاعیر
***
گؤیلره چاتیر.
بوی آتیر
بوی آتیر
ناغیلدا گؤیرن لوبیا کیمی
یاشیل بیر خیال
***
آیلار، اولدوزلار!
توربادا نه وار؟
آشیر
داملاری
توربا اَلینده
داما دیرماشیر
نردووانلاردان
کؤلگهلی گئجه
تهران ۶/۱۱/۱۳۶۴


text:
یاییلان خبرلر اساسیندا، چوخ تاسفله دونیا شؤهرتلی آذربایجان امکدار اینجه صنعت خادیمی عدالت نصیبوو (عاشیق عدالت) ۷۸ یاشیندا وفات ائتمیشدیر. عاشیق عدالت ۲۷ یانوار ۱۹۳۹-جو ایلده قازاخ ماحالیندا آنادان اولموش و بویا باشا چاتدیقدا ساز صنعتینی ایلک نؤبهده آتاسیندان، سونرا ایسه عاشیق علیدن اؤیرنمیشدیر. او، “قایتارما”، “باش ساریتل”، “روحانی”، “یانیق کرم” و باشقا ساز هاوالارینین بنزرسیز ایفاچیسی اولموشدور.
عاشیق عدالتین اونودولماز خاطیرهسینی عزیزلهیرک، آذربایجان خالقینا، صنعت دونیامیزا و مدنیتیمیز اوغروندا چالیشانلارا «باشینیز ساغ اولسون!» دئییریک.


text:
اویان نیوز : قورئی قیبریس تورک جمهوریتینین ایلک قادین باشباخانی سیبل سیبر وظیفهیه باشلادی.
قورئی قیبریس تورک جمهوریتینده میللی بیرلیک پارتیسی حکومتینین دوشورولمهسینین آردیندان اولوشدورولان سئچیم حکومتینین باشینا گتیریلن قورئی قیبریس تورک جمهوریتینین ایلک قادین باشباخانی سیبئ، آنادولو آژانسینا گوندمه باغلی دانیشدی.
“قورئی قیبریس تورک جمهوریتینین ایلک قادین باشباخانی اولاراق آنیلماق منه قورور وئردی اما ایلکلر هر زامان چوخ اؤنملیدیر” دئین سیبر، چیگینلرینده بؤیوک بیر یوک حس ائتدیگینی، بونون هم توپلومون یوکو هم ده قادینلاری تمثیل ائتمه یوکو اولدوغونو وورغولادی. سیبر، بو وظیفهنین اوستهسیندن باشاری ایله گلمهسینین ان بؤیوک آرزوسو اولدوغونو ایفاده ائدهرک، قورئی قیبریس تورک جمهوریتی مجلیسیندن بیر قادین میللت وکیلینین باشباخان اولاراق تعیین اولماسی اؤلکهده بؤیوک بیر هیجان یاراتدیغینا دقتی چئکدی.
تورکیه ایله قورئی قیبریس تورک جمهوریتی ایلیشکیلرینه ده توخونان سیبر، تورکیهنین قورئی قیبریس تورک جمهوریتینی تانییان تک اؤلکه اولماسینین خاریجینده، تاریخی و مدنی چوخ گوجلو باغلاری اولدوغونو ایفاده ائدهرک، “ایکیلی ایلیشکیلرده ضعیفلمه و یا گئریلمه هئچ بیر حکومت دؤورونده اولمادی، اولمایاجاق” دئدی.
۱۹۶۰.جی ایلده لئفکوشادا دوغان سیبر، ایستانبول اونیورسیتهسی جراح پاشا طب فاکولتهسیندن ۱۹۸۳.جو ایلده ماذون اولدو. سیبر ۲۰۰۹.جو ایل سئچیملرینده لئفکوشا میللت وکیلی سئچیلدی. ایکی ایل مدتله، یئرل بیر قزئتده هفتهلیک یازلار یازان سیبرین ۲۰۱۱.جی ایلده، “دوشلریم دوشونجهلریم” آدلی دنمهلردن عبارت بیر کیتابی یاییملاندی. سیبر، ائولی و ۲ اوشاق آناسیدیر.
ت . ر . ت تورکی


text:
۱۹۱۳ (میلادی)
میلادی ۱۹۱۳-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن اۆچونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ نوْوامبر - هیند رهبری ماهاتما گاندی حبس ائدیلدی.
- ۳۰ سپتامبر - مشهور آلمان موهندیسی رودولف دیزل موعمالی شکیلده هلاک اولموشدور.
- ۲۶ مارس - ائدیرنه شهری٬ بولغار-صرب قوْشونلارینا تسلیم اوْلدو.
- ۲۵ اوْکتوبر - «آرشین مال آلان» اوپراسینین ایلک تاماشاسی تاغییو تئاتریندا صحنهلشدیریلدی.
- ۲۳ سپتامبر - فرانسهلی طیارهچی رولان قاروس تاریخده ایلک دفعه مدیترانه دنیزینین سطحی ایله بیر ساحیلدن آیریسینا اوچموشدور.
- ۱۸ مارس - یۇنان شاهی ایکینجی جوْرج بیر سوءقصد نتیجهسینده اؤلدو.
- ۱۷ نوْوامبر - پاناما کانالی گمیلر اۆچون آچیلمیشدیر.
- ۱۲ مارس - اوستورالیانین گلهجکدهکی باشکندی رسماً کانبرا اوْلدو. ملبورن کئچیجی اوْلاراق ۱۹۲۷-یه قدر باشکند اوْلاراق قالدی.
- ۱۰ آقوست - بخارست صولح موقاویلهسینین ایمضالانماسی ایله ایکینجی بالکان محاربهسی باشا چاتدی.
- ۱۰ اوْکتوبر - پاناما کانالی آچیلمیشدیر.


text:
دونیا تیجارت قورومو
دونیا تیجارت قورومو (اینگیلیسجه: World Trade Organization) بیر اولوسلار آراسی قورومودور. بو قورولوش دونیانین تیجاری اولان یاسالار یوخسا قانون لارین دوزلدیر و بو قانونلاری اؤلکهلرین آراسیندا گرکن یوخسا ایلزام ائدیر و اؤلکهلرین آراسیندا اولان ایختیلافلاردا آراجیلیق ائدیر. اؤلکهلرین بو قوروم دا اویه یوخسا عوضو اولماق اوچون ۳۰ آنلاشمایی ایمضالامالی دیرلار .
دونیا تیجارت قورومو ژانویهنین بیرینده ۱۹۹۵ ایلده ایشین باشلامیش ۱۹۹۴ مراکش آنلاشماسیندان سورا ، عمومی تیجارت و تعریفه آنلاشماسینین یرینه GATT) ۱۹۴۸)ده قورولان ، دونیا تیجارت قورومو دونیانین ان بؤیۆک ایقتیصادی اولان اولوسلار آراسی قورولوش دور. ۱۶۴ اؤلکه نین اویه لیگینن و دونیانین ۹۸٪ ایقتیصادی و جی دی پی سینن.
دونیا تیجارت قورومو جینسلر ، خدمات و فیکری ییهلیکلر یوخسا ملکیتلر تیجارتین قولای لاشدیریر اویه اولان اؤلکهلرین آراسیندا تیجاری آنلاشماق اوچون بیر دۆزن (چهارچوب) ، کی غالیب شکیل ده تعریفهلری، تیجاری پایلاری و دیگر محدودیتلری اسکیلتمک یوخسا آرادان آپارماق بو آنلاشمالار دوولتلرین رسمی نومایندهلرینین ایمضالارینان باغلانیر، و یاسا دۆزلدنلرین تصویبینه یئتیشیر. دونیا تیجارت قورومو اؤلکهلرین آراسیندا اولان ایختیلاف لارا چؤزۆم دۆزلدیر و بو یولونان ایختیلافلارین چؤزۆلمسینه یاردیم ائدیر . دونیا تیجارت قورومو اؤلکه لرین آراسیندا اولان بۆتۆن تبعیضلره قارشی دورور آما میلی گۆونلیق یاشانان ساغلامی (محیط زیست) و بعضی اؤنملی سورونلاری ایستیثنا ائدیر.
دۆنیا تیجارت قورومو سوئیسین ژنو شهریندهدیر.
تیجاری سیستمی قولای لاشدیرماق[دَییشدیر]
۱- تبعیض سیزلیک
۲- قارشلیق ورمه (عمل متقابل)
۳-زرونلوق اولان تعهود لر
۴-آچیقلیق (شفافیت)
۵-گوونیلن دئیرلر
آنلاشمالار[دَییشدیر]
دونیا تیجارت قورومونون ۶۰ آنلاشماسی وار و بو آنلاشما لاری بۆتۆن اویه لر قبول ائتملی دیرلر اؤرنک:
۱-اکینچیلیک ۲- خدمات دا عومومی اولان آنلاشمالار ۳- فیکری ییه لیک اولان لاردا ۴- تکنیکی مانع لرین چؤزۆمۆنه. و... .
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Members and Observers Archived 10 September 2011 at the Wayback Machine. at WTO official website
- ^ Languages, Documentation and Information Management Division Archived 24 December 2011 at the Wayback Machine. at WTO official site
- ^ Nigeria's Ngozi Okonjo-Iweala confirmed as WTO chief (en) (2021-02-15).
- ^ "WTO Secretariat budget for 2020". WTO official site. Retrieved 20 February 2021.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
wto.orgوارد نشدهاست


text:
عمادالداین سیمی آذربایجان کلاسیک ادبیاتیندا اؤنملی یئر توتور. او، آذربایجان ادبی دیلی نین عیارلانماسیندا بؤیوک بیر رول ایفا ائتمیش و اوچ دیلده شعر سؤیله میشدیر.
نسیمی حروفیه طریقتی نین ان بؤیوک نماینده سی و لیدئرلریندن تانینیر، جانینی دا بو یولدا قویموشدور.
نسیمی نین طریقت نامه اثری بیر الیازما اولاراق مجلس شورای اسلامی کتابخاناسیندا ساخلانیلیر. بورادا بیر ۵۰۰ بیتدن آرتیق مثنوی واردیر طریقت نامه عنوانیندا. آردیجا دا نسیمی نین طریقته – حروفیه یه عاید غزللری گلمیشدیر. ایلک دفعه اولاراق طریقت نامه ایراندا یاییلیر. نسیمی نین چوخ دیرلی سؤزلری بو باره واردیر. بو کتاب ۷۴ صفحه ده حاضرلاشمیش و اورمیه ده یاز انتشاراتی طرفیندن یاییلیبدیر.


text:
محمّدامین سلطان القرّائی/”صاحب دیوان” آذربایجانین تاریخ و کولتور درگی سی
بو مقاله نین یازیمین دان آماج ، شمشیر و قلم صاحبینین ان قدیم و نفیس الیازما نسخه سی ، شاه اسماعیل صفوی “خطایی” – نین تای سیز کلیاتی نین تانیتیمی دیر. کی قیسا یاشامینا باخمییه راق ، بو بؤلگه نین تاریخ ، جغرافیا ، کولتور و ادب طالعینین یؤنه تمه سینده لاپ شایسته ، لایق و بؤیوک ائتگی سی اولموشدور .
اول پری کیم ، بو جهاندا حسنونون همتاسی یوخ سرو رعنانون انون تک قامت و بالاسی یوخ
گئجه ــ گوندوز،من اونون هجرینده یانماقدیرایشیم نئیله ییم کیم، اول مهین مندن یانا پرواسی یوخ
اؤیمه ای واعظ منه جنّات عدنون باغینی کیم اونون یارون اوزو تک بیرگل حمراسی یوخ
قیلما ای زاهد منه ، زولفون سئورسن اؤزگه طعن هانسی عاشق دیر،کیم اوندان باشدا بیرسئوداسی یوخ
گرچی چوخدور دنیادا عشّاقی اول ماهین ، ولی بو “خطایی” خسته تک بیر عاشق شیداسی یوخ
سؤزو گئدن الیازما نسخه سینین اؤنمی ، هر زاد دان چوخ راق اونون یازیمی نین قدیم لیغی و بؤیوک ارزشه مالک اولدوغون دان قایناق لانیر . نییه کی تکجه ۲۳ ایل شاه اسماعیل صفوی نین اؤلومون دن سونرا ۹۵۳ – نجو قمری ایلینده یازیلیب دیر . بو نسخه کاتب الهروی کیمی قدرتلی یازارین الیله هرات دارالسلطنه سینده ۲۰۵ ورق و ۴۰۸ صفحه ، صفوی یانیق دری دن اولان جلد ایله یازیلمیش صورتینه گتیریلیب دیر . سؤزو گئتمیش کلیات اوچ بولوم : نصیحت نامه ، ده نامه و سلطان خطایی دیوانیندان عبارت دیر .
نسخه نین نفاستی ، تذهیب لر، سرلوح لار، کاتیبین چوخ گؤیچک نستعلیق خطّی ، آیری نسخه لردن آرتیق اولان ایگیرمی ایکی غزل ، گینه ده یازیم زمانینین شاه اسماعیل صفوی یاشامینا یاخین اولدوغو، “سلطان القرّائی” تای سیز الیازما نسخه سینین اؤنملی مختصاتیندان ساییلیر.
مونجا جؤر ائتدین منه، نامهربانلیق دان نه سود؟ اؤلدورندن سونرا ای جان! مهربانلیق دان نه سود؟
قهرین ایله تلخ کئچدی چون کی عمروم دنیا دا یاشیم اوزدن ایسته ییبان، شادمانلیق دان نه سود ؟
بیلمزم نیچون دورور دشمنلیگون بو نوع ایلن؟ لطفونو گوسترمه ییب هم بو یامانلیق دان نه سود ؟
چونکو رحمین یوخ دورور من پیرعشقین حالینه بو جهان باغیندا ای سرویم! جوانلیق دان نه سود ؟
ای “خطایی”! دلبرین چون کیم جفا ائیلر سنه بی وفا عالمده بؤیله زندگانلیق دان نه سود ؟
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین بیرینجی بؤلومو، “نصیحت نامه” بخشی، بیر گؤیچک و دوزلو سرلوح ایله اونون اؤنونده باشلاییر. بو اینجه ، گؤزل و مذهّب سرلوحا “هو اللّه سبحانه” باشلیغی نقش باغلاییب دیر. بو بخش اون ورق و اون دوققوز صفحه ده ، اتک ده گلن بیت لر ایله باشلاییر:
سیغین فضل حقّه ای طالب راه که دوست عشقینی ائت اؤزونه همراه
توجّه قیل توجّه اول کریمه جمال انوری ذات قدیمه
توکّل قاپوسوندا سن مقیم اول طریق عشق ایچینده مستقیم اول
تفرّج اهلی اول عالمده صادق تحیّر شعلۀ دیداره عاشق
هرایش کیم دوتاسان عشقیله دوتگیل ایکی سانماغلیغی ای جان اونوتگیل
نیازمند اول مدام یول ایچره دوغری که صورت تبدیل ائدیب اولما اوغری
یقین بیل دوغرولوق دوست قاپوسیدور حقیقت عالمی نین تاپوسیدور
کیمین کیم اولمیه عذر نیازی قبول اولمز نیازی هم نمازی
کیم اول صدقیله اول اهل نیازه یول ایچینده صاف اولا شاه بازه
اؤزونو مسکنت بابینده خاک ائت بو جسمی معرفت آبینده پاک ائت
“نصیحت نامه” بؤلومونون اؤنو و سونو کامل و سالم دیر و بو بیت لر ایله سونا چاتیر:
“نصیحت نامه” یازدیم درویشانه جهانده قالماغیچون بیر نشانه
“خطایی” دردمندم بیر کمینه آنی جاق “هو” دئنیز اونون دمینه
توجّهت ، توکّلت علی اللّه قولاق چکدیم ، دئدیم عالم لره شاه
حقین فضلینه باغلاندیق ازلدن تمنّا میز دی دیدار ، لم یزل دن
“نصیحت نامه” مثنوی سینین کلامینین آماج و موضوعو، اؤز آدی ایله موافق اولاراق اولسون کی اؤیوت و نصیحت مرتبه لرین اؤز مخاطب و اوخوجولارینا یئتیرسین ؛ لاکن بعضاً حکم چیخارما و تحکّم پله لرینین ان یوخاری سینا کیمی ایره لی له نیر. امّا شاعر بعضاً ده عرفان سماسیندان اؤیوت، نصیحت، تکلیف و دینی موعظه وسیله سی ایله اؤز مخاطب و اوخوجوسونا نسبت کی خصوصاً “قیزیل باشلارا” دا شامل اولا بولر، باخیش لاری وار دیر. کی اونلارا یول گؤسترمه ژانریندا ؛ یاشاییشین قایدا قانون و عنعنه یولوندا دین معرفت لرینین اؤنده گئتمه سی ، بؤیوک لرو دین پیام چاتدیران لاری آماج لارینین انکشافی اوچون، “نصیحت نامه” مثنوی سینین یازماسی استقامتینده ال قلمه آپاریر.
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین ایکینجی بؤلومو ، “ده نامه” بخشی اونون اؤنونده گلن چوخ گؤزل ، اینجه و لطیف بیر سرلوحا مالک دیر و “کتاب ده نامه” باشلیغی اونون اورتا ترنجونده گؤستریلیب دیر. بو بؤلوم ۷۹ ورق و ۱۵۷ صفحه ده یازیلیب دیر. اولسون کی بیر ورق یا نئچه ورق بوبؤلومون آخریندن دوشوب دور. “کتاب ده نامه” بو مثنوی ایله باشلانیر :
با اسم اله فرد و یزدان رحمن و رحیم و حیّ سبحان
هر کارینی ای دل ابتدا قیل چون عهده بلی دئدین وفا قیل
تا هر بیر ایشین یئته کماله شکر ائیله جلیل ذوالجلاله
ورد ائیله ثنای مصطفانی ذکر ائیله کمال مرتضانی
تا بولا ایشین درست و کامل از فضل ائمّۀ افاضل
بس سؤیله نه بولدی حسب حالین دلشادلیغین ، غم و ملالین
عشق اهلینه تا کی پند بولسون بزم اهلی آرا پسند بولسون
“کتاب ده نامه” بؤلومو آخرده اتک ده کی بیت لر ایله سونا چاتیر. الیازما نسخه سینین بو محلّیندن بیر یا نئچه ورق دوشوب دور.
خوش قال دئدیم ای حبیب جانان بو مرده تنیم ایچینده چون جان
چوخ توکدون ایسه حلال بولسون آفت بیچاغیله دیده دن قان
جمع اولمادی دل غمینده وه ــ وه ای زلفی منیم تکی پریشان
“خطایی” دئدیغی غزل لری سئوگی، عشق و محبّت قونوسوندا “ده نامۀ” مثنوی سینین قالبینده گتیریب دیر. ائله کی عشق و عاشق لیغی ، مبادله اولونموش “اون مکتوب” – ون باش عنوانی قرار وئریب دیر. شاه اسماعیل قونونون اصلینه گئچمه دن اؤنجه ، نئچه مثنوی و قصیده ایله “ده نامۀ” منظوم رساله سینین باشلاییش مقامیندا ؛ متعال اللّه – ین ستایشینده ، پیامبر حضرت لری نین نعتی و حضرت علی و اطهار امام لار مدحینده قلم گه زدیریر. اوندان سونرا بیر بهاریّه ایله موضوعا گئچیر :
قیش گئتدی یئنه بهار گلدی گول بیتدی و لاله زار گلدی
قوش لار هامیسی فغانه دوشدی عشق اودو یئنه بو جانه دوشدی
یئر گئیدی قبای خضر پوشان جمله دیله گلدی لب خموشان
شاه اسماعیل عاشق و معشوق علاقه لر و ارتباطینی ، کلاسیک ادبیّات یازیم و قایدا قانون لار کیمی شمال شرق یئلی “صبا یئلی” – نی “ائلچی” مقامیندا گتیرماق ایله ، مبادله اولونموش اون فقره مکتوبو و بالاخره آه و قانا بوغولموش گؤز یاشلار ایله برپا ائله ییر و اونو ایلگی سی اولان مثنوی لرین کلامیله یاخشی جه تصویر ائله ییر. “خطایی” بو اثر ده اؤز یئرینده تغزّل ائله ییر و بو غزل سؤیله مه ده ؛ سئوگی، عشق و محبّت و آیریلیق موردینده قلم دولاندیریر. اثرین توفیق ، موفّقیّت و اؤنمی البتّه اونون ساده لیغی و حادثه لر و اتّفاق لارین طبیعی تصویرین دن عبارت دیر. آذربایجان ادبیّاتیندا ، “ده نامه” تورکی دیلی تاریخینده اولان مثنوی لرین ان بیرینجی و گؤرکملی اؤرنک لریندن ساییلیر. “ده نامه” مثنوی سی هابئله آذربایجان فولکلوریک و شفاهی ادبیّاتینین چوخلی بؤلومونه ده شامل اولور.
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین اوچونجو بؤلومو ، سلطان خطایی حضرت لرینین دیوانی بؤلومو ۱۱۶ ورق و ۲۳۰ صفحه ده یازیم صورتینه گتیریلیب دیر. بو بخشین اؤنو بیر چوخ گؤزل، اینجه، ظریف و لطیف سرلوحیله بزه نیب دیر. اونون تذهیب اولونموش ترنجونون اورتاسیندا “دیوان حضرت سلطان خطایی” عنوانی نقش باغلاییب دیر. بو بؤلومون اؤنو و سونو کامل و سالم قالیب دیر. بو بؤلوم اتک ده گلن قصیده ایله باشلاییر :
ای کی یوخدان بو جهانی وار ائدن پروردگار یئری قائم گؤی لری دوّار ائدن پروردگار
“کنت کنزاً” آیتی وصفینده اولموشدور نزول وارلیغینا “کن فکان” اقرار ائدن پروردگار
جمله بو عالمده سن گوندن داخی ظاهر ولی دیلده داییم آدینی ستّار ائدن پروردگار
مؤمنه مسکن قیلان دیر باغ جنّات نعیم کافر و منکر مقامین نار ائدن پروردگار
جمله اشیانین گؤزون در خواب ائدنده گئجه لر گؤیده کوکب لر گؤزون بیدار ائدن پروردگار
مصرایچینده یوسفی بیرقول ایکن سلطان قیلان درد ایله “یعقوبینی” بیمار ائدن پروردگار
“یونسی” دریا ایچینده اوتدوران بیر بالیغا آتشی “ابراهیمه” گولزار ائدن پروردگار
یاغدیران دریایه گؤیدن ابرنیسان یاغمورون قطره سیندن لؤلؤی شهوار ائدن پروردگار
بیر قولونو یاندیران خشم ایله فی نار السقر بیر قولونو محرم اسرار ائدن پروردگار
انبیا لر بخشینه یازدیردی اعلی مرتبه مصطفایی جمله دن مختار ائدن پروردگار
اون ایکی معصوم امامی پیش ائدن امّت لره مرتضایی حیدر کرّار ائدن پروردگار
لطف ایله احوالینه قیل گیل “خطایی” نین نظر عشق ایچینده واله دیدار ائدن پروردگار
و بالاخره “دیوان حضرت سلطان خطایی” اشاغیدا کی غزل ایله سونا چاتیب و خوش جلی نستعلیق یازیم قلم ایله ، “یاری الهروی” سؤزو گئدن الیازما نسخه سینین یازاری وسیله سیله رقم و یازیم تاریخی اؤزونه آلیب دیر :
شها سندن صفا ایستر خطایی کرم لطف و عطا ایستر خطایی
ایاغین توپراغین ای شاه شاهان گؤزونه توتیا ایستر خطایی
دلا من آستانیندان جدالیق جفا قیلما وفا ایستر خطایی
گؤتور گل آغ اوزوندن قارماداغی نقابین آچ لقا ایستر خطایی
شها بو دوغرو یولا وارماغ اوچون سنین تک رهنما ایستر خطایی
یزید کافره ، مروانه هر دم غازی لردن غزا ایستر خطایی
محمّد و علی نین حرمت ایچون عجب می دیر خدا ایستر خطایی
تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب برسم خزانۀ خان عالیشأن عدالت نشان منبع لطف و احسان یعنی عالیحضرت محمّد خان فی شهور سنه ۹۵۳ کتبه العبد الدّاعی المذنب یاری الکاتب غفر ذنوبه و ستر عیوبه ــ تم.
“دیوان حضرت سلطان خطایی” شاه اسماعیل صفوی “خطایی” – نین غزل لر، قصیده لر، ترجیع بند لر، قطعه لر، مستزاد، مسدّس، رباعی لر، ایکی بیت لر، مثنوی لر، مربّع لر، شاعرین فارسجا شعر لری و اون بیرلیق و سکگیزلیق سیلابیک شعرلرینه شامل اولور.
شاعرین غزل لر و لیریک شعرلری ساده دیل ایله تورکی دیلینین جوشغون، جوشان و آخار چشمه سی و اونون کلاسیک و فولکلوریک ادبیّاتینین سینه دن سینه یه گزن افاده لری دیرلر. قارانلیق زمانی “ظلمت چاغی” ، یورقون بلبل “خسته بولبول” ، قان گؤز یاشی “قانلی یاش” ، ویران کؤنول “ییخیلمیش کؤنول” ، یاناقی گول “گولگول یاناقلی” ، گؤزلری آهو کیمی “آهو گؤزلو” ، اوره ک ائوی “دل ائوی” ، قاشی هلال “هلال قاشلی” افاده لر ، مفهوم لار و ساده عبارت لر و آیری آیری گؤزل ، گؤیچک و فهمه اویقون افاده لر ، مضمون لار و عبارت لر اونون شعر لرینه داهی گؤزل لیک لر و زینت لر آرتیریرلار.
شاعر اؤز سیاسی یئری و جایگاهینی نظره آلماق ایله ، هئچ ده اؤز زمانینین سیاسی قونولار و موضوع لاریندان کناردا قالماییب و رجز ، اؤیوت و موعظه صنعتیندن آسیلی اولاراق اؤز دوست لارینا محبّت ، سئوگی و تمکین ایله و دشمن لرینه نسبت قاطع ، کسگین ، متعرّض و صلابت ایله اوزله شیر :
من اول جانباز سربازم ، فلک فوقوندا دور داریم نئچه حلّاج منصوری یوروتدوم ریسمانینده
من اول شهباز کهسارم ، باش ایمم قلّۀ قافه نئچه عنقا کیمی یاری اوچوردوم آشیانیمده
اؤز دشمن لرینه نسبت بؤیله بیر غرور و تکبّر لفظی ایله اوزله شن و رجز دئین و میدان اوخویان شاعر، اطهار امام لارین آستانیندا ارادت اوزونو اخلاص توپراغینا سورتور و “چو اسماعیل تک قربانه گلدیم” عبارتینی اوخوماقیله ، اونلارین یوکسک آماج لارینین یولوندا اسماعیل کیمی اؤزونون قربان گئتمه سینه راضی دیر :
منم بیر تن ولی جانیم علی دیر داماریمدا گزن قانیم علی دیر
منه بو دفتر و دیوان گرکمز منیم دفتر له دیوانیم علی دیر
و یا بیر باشقا یئر ده :
آدیم شاه اسماعیل حقین سری یم بو جمله غازی لرون سروری یم
آنام دیر فاطمه ، آتام علی دیر اون ایکی امامین فرمانبری یم
حسینی یم بو گون میدان ایچینده “خطایی” یم علی نین چاکری یم
اولو بابام صفی ، آتام جنیدست شجاعت اهلی یم حق جعفری یم
ادبی بدیعی صنعت لر اونون شعرلرینین بیت بیتینین مصراع لاریندا اؤزونو گؤستریر. “خطایی” – نین شعرلرینده اولسون ترکیب لر، اولسون دا ایشله نمیش مفهوم لار و مضمون لار ائله ده تشبیه لر، عبارت لر، استعاره لر و جناس لار اؤز یئنی لیق لارینی و بدیعی اولدوق لارینی ایتیرمیرلر. شاعرین سئوگی، محبّت و عشق دیلی چوخ ساده، آخار، طبیعی و جاذبه لی دیر. کلامینین آخار موسیقی سی ، سؤزونون آهنگ لی اولان جریانی و بیت لرینین مفهوم لارینین ساده لیغی ، اونون غزل لرینین جوهره سی و تملی ساییلیرلار :
بو “خطایی” لب لرین عشقونده گر آه ائیله یه آهینین سوزوندان اولور خاک، اول کوه سهند
و یا آیری بیر مثال :
باغداش قوروب اوتورسا نیگاریم فغان قوپار دورسا، اوتورسا، فتنۀ آخیر زمان قوپار
و یا باشقا بیر مورد :
لیلی زولفونون غمی ، قیلدی پریشان عقلیمی اؤیله مجنونام، کی مجنون گؤرسه هم مندن قاچار
و یا آیری بیر یئر ده :
اینانماز زولف عهدینه “خطایی” کی اونون بیر باشی ، مین سئوداسی وار
و یا باشقا بیر محلّ ده :
بوکؤنلوم شاداولورغمدن رخ چون لاله گون گؤرجک مثال مرد مفلس ناگهان بیریاخشی گون گؤرجک
“احوال و آثار خوشنویسان” کتابیندا مرحوم دکتر مهدی بیانی نین یازدیغینا گؤره ، “سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین یازاری “یاری الکاتب الهروی” محمّد اوبهی نین شاگرد لریندن دیر و اونون خطّینی تمیز لیغا و مزه لی و دوزلو اولدوغونا گؤره تعریف له ییب و تانیدیب لار و دئییب لر کی او جلی و خفی هر ایکی سینی ده خوش و یاخشی یازارمیش و اونون آثاری یئتیریر کی اونو گرکن اونونجو هجری عصرین لاپ زبردست و باشاریجیق لی خوش نویس لریندن و یازارلاریندان بولمه لی ییک. “یاری” شعر ده دئیرمیش و اونون شعرلرینین بعضی سی اؤز خطّی ایله الده دیرلر. دئییرلر کی هرات دان دیشاری چیخماییب و سپهر– ین دئدیغینا گؤره ۹۸۰ هجری قمری ایلینده او شهر ده اؤلوب دور.
یازار یاری هروی نین خطّ لریندن الیازما قطعه لری ؛ سلطنتی کتابخاناسی (تهران)، رضوی قدس آستانی کتابخاناسی (مشهد)، اوقاف خزینه سی کتابخاناسی (استانبول)، انین گراد عمومی کتابخاناسی (سن پترسبورگ)- ون زینت باغیش لییه نی و به زه یی اولوب دیرلار. بیر الیازما نسخه سی سعدی نین بوستان – یندان خوش جلی یازیم قلم ایله و ۹۵۴ هجری تاریخ ایله استانبول – ون اسلامی و تورک موزه سینده ساخلانیلیر.
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینده، شاه اسماعیل صفوی نین تخلّصو “خطایی” صورتینده گلیب دیر کی عیناً همان صورت ده یازیلیب و گتیریلیب دیر ؛ سهو، اشتباه و خطا معنا سیندا. ائله بو مفهوم و معنی ده شاعرین بیت لریندن چیخیر و آنلاشیلیر. مثال اوچون :
“خطایی” قولونام رحم ائیله ای یار “خطایی” نی بوراخما گیل خطایه
و یا آیری مورد ده :
اخلاص دلدن آیت تعویذ اوخور مدام یاد ائیلییه جک “خطایی” جهاندا خطاسینی
و یا باشقا بیر محلّ ده :
بر من خطا گرفتی ، گفتی : توئی “خطایی” آری منم “خطایی”، امّا توئی خطا پوش
منقوط” ایله، نقطه لی تاء ایله، (چین) – ین ختن و ختا معنا سیندا گلیب دیر و شاعر اؤزونو “خاتای” و “ختن” گؤزل و گؤیچک لرینه نسبت وئریب دیر :
ای “ختایی” شول ختن تورکو ساچی نین شمه سی نافۀ صحرایه سالدی بلکه مشک وعنبری
و یا بیر آیری مثال دا :
آلدین شکسته کؤنلونو مسکین “ختایی” نین (چین) دیر وفالی بولماغی ، خوب ختای اولان
عمومیّت له شاه اسماعیل صفوی “خطایی” – نین کلیاتی تورک دیلینده دئییلیب دیر . امّا شاعرین فارس دیلینده ده شعرلری واردیرلار کی لطف و اؤنم دن خالی دئییل :
بیستون نالۀ زارم چو شنید از جا شد کرد فریاد که فرهاد دگر پیدا شد
خبر از کوتهی بخت ندارم ، زیراک سایه افکن به سر آن سرو سهی بالا شد
گر “خطایی” کنی و خون “خطایی” ریزی من بر آنم که صواب از تو، خطا از ما شد
و یا اشاغیدا گلن تانین میش و معروف تک بیت کی چوخ لاری اونون شاعرین تانیمازلار :
بس تجربه کردیم در این دیر مکافات با آل علی هر که در افتاد ، بر افتاد
و یا بو غزل کی معشوقه سی “خورشید بانو” – یا جواب اولاراق دئییب دیر :
خورشید من کجائی ، تا گیرمت در آغوش کز یاد من نرفته است آن موی و آن بنا گوش
رویت به پیش دیده است،درجوش وجنگ ازآن روی دریائی از محبّت در سینه می زند جوش
دشمن ز پیش تیغم روبه صفت گریزد کی در مصاف ضیغم عرض هنر کند موش
بر من خطا گرفتی، گفتی: توئی “خطایی” آری منم “خطایی” ، امّا توئی خطا پوش
فرمان پذیر دیروز فرمانرواست امروز شاهم به دیگران لیک ، پیش تو حلقه درگوش
“خطایی” – نین دیوان و اثر لری دفعه لرجه اؤلکه نین ایچری و دیشاری سیندا چاپ و منتشر اولوب و یاییلیب دیرلار. لاکن بو آرا دا “خطایی” کلّیّات – ینین بیر مکمّل و تحقیقی انتقادی چاپ و باسماسی نین لازم اولدوغو کی دنیا دا موجود اولان الیازما نسخه لرینین هامی سینا شامل و ناظر اولسون احساس اولونور. دیلک، آرزو و امید یمیز کولتور، فرهنگ و ادب اؤن ده گئدن لرین دن و قلم، تدقیق و معرفت صاحب لرین دن البت بو مهمّ و اؤنملی ایشه وارماق دان گئدیر. او گونو گؤزله مک ایله …


text:
تریستیانا فوتبال کولوبو
تریستیانا فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: U.S. Triestina Calcio 1918) بیر فوتبال کولوبودور. Serie C دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۳۲٬۴۵۴ نفرلیک نرئو روکو ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
FIGC2016وارد نشدهاست
- ^ FussballTempel.Net
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«U.S. Triestina Calcio 1918»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تریستیانا فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یئددی داش(اویون)
یئددی داش - آذربایجاندا اساساً یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر فصیللرده اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
بو اویونو اویناماق اۆچون تا قدیمدن یئددی یاستی داش پارچاسیندان ایستیفاده ائدردیلر. لاکین سون زامانلار داش پارچالارینین عوضینده یاستی شوشه پارچالاریندان ایستیفاده ائدیرلر. بو سببدن ده بو اویون بیر چوخ حاللاردا "یئددی شوشه" آدلاندیریلیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بو اویوندا اؤنجه 10 اویونچو سئچیلیر. بونلار فرقلی یوللارلا ایکی قوروپا آیریلیر. داها سونرا داش گتیرهرک، آددیم آتاراق ویا باشقا جور اویونون کیمده اولدوغو بیلینیر. اویونون بیلیندیگیندن سونرا مومکون اولدوغو قدر دوزگون یئددی داش تاپیلیر.بوندان سونرا 6-7 متر آددیم اوزاقدان خط چکیلیر. بونلارين اوست اوست اوسته قويولا بيلديگي يئر سئچيلديکدن سونرا دا بورا 6-7 متر يئردن خط چکيلر. اويونو آلان طرف، خطين درحال گئريسينه گلهرک اوست اوسته دوزولن داشلارا اللري ايله توپو آتاراق سالماغا چاليشارلار. ديگر قارشي طرف اويونچولاريدا داش دوشدوکدن سونرا درحال اللرينه کئچيرديکلري توپو آتان اويونچولارا وورماغا و اويونو اونلاردان آلماغا يؤنهلرلر. .اؤرنگين اويونو آلان طرفدن بير اويونچو توپو آتدي، داشلاري سالا بيلمهدي. بو دفعه ديگر اويونچو تعيين ائدر. او دا سالا بيلمهدي. بو دفعه ديگر گئري قالان اوچ اويونچودا عئيني توپو آتاراق سالا بيلمزلرسه اويون داشلاري گؤزلهينلره کئچر. و يا ايلک اويونچو توپو آتديغي زامان داشلاري سالدي دئيک. توپ داشلارا ديهرک اوزاقلاشارکن داشي سالان طرفين اويونچولاري چوخ سورعتلي بير شکيلده گلهرک ييخيلان داشلاري يئنيدن اوست اوسته دوزمگه چاليشارلار. اگر داشلاري دوزرکن داشلاري گؤزلهينلر اويونچولار طرفيندن وورولسالار او اويونچو اويون خاريجي بوراخيلار. بو اويونچونون اويون خاريجي ائديلمهسيندن سونرا سيرا ديگر اويونچولارا گلير. توپ ايله او اويونچولاريدا بير-بير وورماغا چاليشارلار. لاکين توپو آتديقلاري زامان توپ اونلارا ديمهدن اوزاقلاشسا،ديگر اويونچولار بو فورصتدن فايدالاناراق سالينان داشلاري يئنيدن دوزمگه باشلارلار. اگر وورولمادان ييخديقلاري داشلاري تکرار دوزسهلر اويونو قازانميش اولارلار. اويون بو شکيلده داوام ائدر.


text:
`اینسان حاقلاری` نتیجهلر
خبرلر [118]
- "اویغور راپورو، تۆرکیهنین قایغیلارینی تایید ائدیر"
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنین قورولماسینا حاضیریق
- روسیا، بیرلشمیش میللتلر هیئتینین قیریما گیرمهسینه اجازه وئرمهدی
- تورکیه-دن اولوسلار آراسی توپلوما چاغیریش:" ساواش دایاندیریلسین"
- ان چوخ یئریندن ائدیلمیش انسان سوریهده
- بمت روسیا ایله علاقهدار ناراحاتلیغینی بیلدیردی
- دونوزدان اینسانا ایلک اورهک جالاغی
- تورکیه میللی دؤیوش طیارهلرینین اوره تیمینه باشلاییر
- تورکیه آوروپا شوراسینا رئاکسیا گؤستریب
- جمهور باشقانی اردوغان:"قادینلارا قارشی زوراکیلیقلا موباریزهده قرارلیییق"
- بیرلشمیش ملتلرده افغانستان اؤزل اوتورومو
- ی.پ.گ/پ.کا.کا سوریه-ده 67 نفره ایشگنجه وئرهرک اؤلدوروب
- رئیسی، هر زامان انسان حاقلارینی ساووندوغونو ادعا ائتدی
- آوروپا شوراسیندان تۆرک آزینلیغی اویاریسی
- اردوغان، اینسان حاقلاری فعالیت پلانینی آچیقلادی
- اردوغاندان انسان حاقلاری فعالیت پلانی آچیقلاماسی
- جمهور باشقانی اردوغان اینسان حقوقلاری فعالیت پلانینی صاباح اعلان ائدهجک
- ی.ت.ب اینسان حقوقلاری ایله علاقهلی آنلاین تحصیل پروقرامی تقدیم ائدهجک
- بمت امریکانین اینسان حاقلاری شوراسینا قاییتماق قرارینی آلقیشلاییب
- آنتونیو گوترش سوریه بحرانی ایله علاقهدار آچیقلاما وئریب


text:
"سو سورونونون سوروملوسو روحانیدیر"
بؤلگهیه ایچمهلی سویو داشیماسی گؤزلهنیلهن قدیر پروژهسی ۴ گون سونرا حیاتا گئچیریلهجک
ایران مجلسی آبادان ملت وکیلی غلامرضا شرفی، خوزیستان ایالتینده بو گونلرده یاشانان پروبلئملرله ایلگیلی ۲۰۱۷.جی ایلده ایران استخبارات باخانلیغینا مکتوب یازدیغینی اما لازیم اولان آددیملارین آتیلمادیغینی سؤیلهدی.
مجلیسده میلت وکیللرینه دانیشان شرفی، خوزیستان ایالتینده سو پروبلئمی ایله باغلی حسن روحانی حکومتینی سوروملو توتدو.
شرفی،
"گچن ایل ایران استخبارات باخانلیغینا یازدیغیم مکتوبدا بؤلگهدهکی سوسیال پروبلئملرین گوونلیک پروبلئملرینه چئوریلهجیینی یازمیشدیم. بو مسئلهده پرزیدنت، پرزیدنت بیرینجی یاردیمچیسی، بودجه قورومو باشقانی، انرژی باخانی و تاریم باخانینا مکتوبلار گؤندرمیشم. اما هئچ بیر آددیم آتیلمادی و پروژهلر بهانهلرله تطبیق اولونمادی" دئدی.
بؤلگهیه ایچمهلی سویو داشیماسی گؤزلهنیلهن قدیر پروژهسینین ۴ گون سونرا حیاتا گئچیریلهجیینی دیله گتیرن شرفی،
"۳۰ مین مکعب متر شیرین سو، آبادان و ائلچهلرینین پروبلئمینی حل ائتمهیه کیفایت ائتمیر" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


text:
مولانا همتی ۱۰جو یوزایلین بؤیوک غزل شاعیری دیر. علوی شاعیرلرین ۷ شاعیری دونیا سویه سینده شهرت تاپاراق، مولانا همتی ده بو ۷ بؤیوک تورک شاعیرلری سیراسیندا دایانیر. مولانا همتی نین ۱۰ مین بیتدن آرتیق شعرلری احتوا ائده ن دیوانین بیر بؤلومو الده ائدیلمیشدیر و هله بیر چوخ شعرلری اله چاتمامیشدیر. بو، او دئمک دئییلدیر کی یوخ اولموشدور، بلکه بوگونه قدر هله اله گلمه میشدیر.
م. کریمی ۱۳۸۸جی ایلده مولانا همتی نین سئچیلمیش شعرلرینده توپلاییب نشر ائتدیردی. ۱۳۹۰ ایلینده تهران کتابخاناسی نین الیازمالاری آراسیندا ۴۵۳۲ نمره ایله ساخلانیلان اثری تصحیح ائتمیش و ۵۷۰ صفحه لیک بیر دیوانی چاپ ائتدیردی. بو کتاب آز بیر زماندا قورتاریب و ایکینجی چاپا دا یئتیشدی.
بورادا الیازما نوسخه نین فاکسیمیله سی ده وئریلمیشدیر. شوبهه یوخدور کی بوندان سونرا ادیبلریمیزدن گؤزله ییریک مولانا همتی حاققیندا درین مطالعه لر ایره لی سوروب و تحقیقاتین نتیجه لرینی جامعه میزده پایلاشالار.
احمدی


text:
افغانیستاندا ۲۳ میندن چوخ وطنداش اؤلدو
سیما سمر، اؤلوم رقملرینین یوزده ۷،۵ینی قادینلار، یوزده ۱۷،۹ونو ایسه اوشاقلارین تشکیل ائتدیگی معلوماتینی پایلاشدی
افغانیستاندا سون ۹ ایلده ۲۳ میندن چوخ وطنداش اؤلدو.
افغانیستان انسان حاقلاری کمیسیونو باشقانی سیما سمر، کابلدا مطبوعات کنفرانسیندا کمیسیون اولاراق ائتدیکلری آراشدیرما سونوجو وطنداش اؤلوملرینین یوزده ۶۹،۸یندن ترور هؤرگوتلرینین مسئول اولدوغونو تثبیت ائتدیکلرینی سؤیلهدی.
آیریجا مختلیف سالدیریلار و چاتیشمالار نتیجهسینده سون ۹ ایلده ۴۰ مین ۹۷۴ نفرین یارالاندیغینی ایفاده ائدن سمر، اؤلوم رقملرینین یوزده ۷،۵ینی قادینلار، یوزده ۱۷،۹ونو ایسه اوشاقلارین تشکیل ائتدیگی معلوماتینی پایلاشدی.
سمر، حکومت مقاملارینین ساواش قوربانلارینین شکایتلرینه جدی باخمادیغینی سؤیلهیرک، ضرر چکنلرین حاقلارینین قورونماسی اوچون قانون چیخاریلماسی لازیم اولدوغونون وورغولادی.
ایلگیلیلی خبرلر
پکاکالی ۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"تروریستلر اوچون نه عراقین نه ده سوریهنین قوزئیی گۆونلی. ترورو قایناغیندا قوروتماقدا قرارلیییق"
سوریهده روس اوچاقلاری سیغینماچی دوشرگهسینی ووردو
روس ساواش اوچاقلارین ادلب اطرافیندا کفر لوسین بؤلگهسینهکی سیغینماچی دوشرگهسینی هدفه آلدی
محسنی اژهای عتراضلارا دستک وئرهنلرین یارغیلاناجاغینی بیلدیردی
ایراندا بعضی مشهور ایدمانچی و صنعتچیلر یایینلادیقلاری مئساژلارلا اعتراضچیلارا دستک اولوب، گۆونلیک گؤرهولیلرینین موداخیله شکلینه تپکی وئرمیشدی


text:
جانلی بیلیم
جانلی بیلیم یا بیولوژی (بیوس – جانلی، لوگوس – علم) (اینگیلیسجه:Biology، فارسجا: زیست شناسی) جانلی طبیعت حاقیندا کومپلکس علمدیر. حال-حاضیردا یئر اۆزرینده مؤوجود اوْلان و محو اوْلموش کُلّی میقداردا نؤع مۆختلیف لییی، اوْنلارین قۇرولوشو و فونکسیاسی، منشیی، چوْخالماسی و اینکیشافی، جانلی و جانسیز طبیعتله علاقهسینی اؤیرنیر. بیولوژی حیاتا خاص اوْلان عۆمومی و اؤزل قانون اویغونلوقلاری بللی ائدیر. بیولوژینین چوْخلو بؤلمهلرینین اوْلماسینا باخمایاراق، قانون اویغونلوقلار، اساساً، عۆمومی بیولوژی طرفیندن تدقیق ائدیلیر. عۆمومی بیولوژی اؤزونده، اساساً، یئر اۆزرینده حیاتین عمله گلمهسی حاقیندا نظریهنی، سلول حاقیندا نظریهنی (سیتولوژی)، مولکولی بیولوژی، اینسان حاقیندا نظریهنی، اکولوژی، ژنتیک، بیوسفر حاقیندا نظریهنی، تکامول نظریهسینی (داروینیزمی)، اوْرقانیزمین اینکیشافینی اؤیرنیر.


text:
سحر تئزدن یوخودان قالخماق عادتیمدی. سحرین یئلی اوزومه دَیمهسه، آخشاماجان اسنمهییم گلَر. یئریمدن قالخماقدا یادیما دوشدو پست باجهسینه گئدیب، بیر نئچه کتاب پست ائلهمهلییم. تلم- تلهسیک گئیینیب، تاکسیایله محلهمیزدهکی پست دفترینه ساری یوللاندیم. ایللردی رادیونو اویان- بویانا گئدیب- گلنده تاکسیدا دینلهیهرم. بو سحر رادیونون گونشی لاتین امریکادان دوغولموشدو. آنجاق قیسسا موجدا، یوخسا اورتا موجدا بیلمهدیم. سؤز- صحبت، وطنی ادبیاتدان دئییل، جادویی رئالیزمدن گئدیردی. لاتین آمریکانین تانینمیش یازارلارینین بیریسیندن، خولیو کورتاساردان دانیشیردی وطنی رادیو.
سایین آپاریجی جنابلاری، کورتاسارین یئنی- یئتمه یاشلاریندان بری ادبیاتدان پول قازاندیغیندان دئییردی. آپاریجی بیردن بیرده ائله شیرین – شیرین اونا کلمه حسابی پول وئرردیلر دئدی کی، قاباق صندلده اوتوران قوجا کیشی دیله گلدی:
– آلـلاه سنی آتووا چوخ گؤرمهسین بالا!
شوفر اونون سؤزونون آردینی توتدو:
– آلـلاه وئرنده، وئرسین بئله قوچ اوغوللار!
اورییمده دئدیم: آغ گونه چیخدین کورتاسار!
قوجا کیشینین دردی دئشیلمیشدی:
– گئجه- گونوز جانیم چیخدی، اوخوتدوم. ایندی گلیب اوتوروب اورهییمین باشیندا. سنین داشین دوشسون منیم اوغلومون باشینا. ائله ۱۴ یاشیندا یوللاسایدیم پول قازانماغا، ایندی اورهییمین باشیندا اوتومازدی.
منیم ده قولاغیم ائله آخمیشدی آپاریجی جنابلارین سؤزونه ، بیرآن گؤردوم، تاکسی پست دفترینی اؤتوب، کئچدی.
لهلهیه- لهلهیه پست دفترینه یئتیشدیم. کتابلاری پاکاتا قویوب، چکی حسابی پست پولونو وئرنده، ایرانسل ساتیش رئکلامینی گؤردوم. دئدیم بورایا قدر گلمیشکن، قوی بیر ایرانسل ده من آلیم داااا. قوهوم قونشونون یانیندا قیزارماق بسدی. ایندی یئددیدن یئتمیشه، هامینین ایکی سیم کارتی، ایکی موبایلی وار. قوی سیم کارتی آلیم، آلـلاه موبایلین دا یئتیرر.
پست ایشچیسینین وئردییی نومرهلری آلت- اوست ائلهدیییمدن بیر نئچه دقیقه سووشدو. من هله نومره سئچه بیلمهمیشدیم. ایشچی:
– خانیم سئچدین؟- دئدی.
اؤزومو توتوب، دئدیم:
– نه اولار یئددی مین تومنلیک سیم کارت اولاندا، جنس گرک اورهیینه یاتسین، سونرا آلاسان.
ایشچی عصبی حالدا دوروب، منه باخیردی. نومرهلرین هئچ بیریسی اورهییمه یاتمادی. سونوندا گؤزومو یومدوم. الیمی نومرهلرین بیریسینین اوستونه قویدوم. گؤزومو آچدیغیمدا پست ایشچیسینی گؤردوم، منه باخا- باخا هویوخوب قالمیشدی. آدیمی، سوی آدیمی یازیب، امضالادیم. یئددی مین تومنی شستینن پیشخوانین اوستونه قویاندا، ایشچی:
– خانیم بارماغیوی استامپا باتیر، باس امضاوون آلتینا!- دئدی.
سیم کارتی گؤتوروب ائشییه چیخاندا، ایشچی بیرداها منی چاغیردی:
– خانیم آدرسیوی یازمامیسان آخی. ائو آدرسی، ایشین وار ، ایشیوی ده یاز، آدرسین ده!
ائو آدرسین یازدیم. ایشیمی یازیچی یازاندا، بیر دن بیره تاکسیدا ائشیتدیییم سؤزلر یادیما دوشدو. یازیچی سؤزونو قارالاییب، خورتدان ادبیاتینین چالیشقانییام، یازدیم.
ایشچی یئنه ده هویوخموش منه باخدی:
– خانیم اؤزوو سریمیسن یا منی؟ بو نه دی یازدین؟
– دئدین ایشیوین آدین یاز، منده یازدیم داااااا،- دئییب،
ایشچینین دئیینمهسینی سایمادان، ائشیه چیخدیم. بیر آز تمیز هاوا آلیم دئیه، پیادا ائوه ساری یوللاندیم. آدیملایا- آدیملایا، بئش پارایا دَیمز کلمهلریمی، سانجی وئریب، دوغدوغوم حکایهلریمی دوشونوردوم.
۹۲.۴.۲۹


text:
یاسا باتمیش گلینم
یاسا باتمیش گلینم
حدیث یاراحمدی
یاسا باتمیش ساچی غم، غم قارا سونبول گلینم
یارالی ماهنیلاری بیر ساری بولبول گلینم
منی آختارما چیچکلرده، کولهکلرده دولان
بو سینهم تاپداقی کروان یولاقی، یول گلینم
گؤزومون یاشلاری ۴ ایلدی سئل اولموش بیرینه
ساغی نیسگیللی ورملی یارالی سول، گلینم
منده یئلیئل کورویور آرزومو، نامرد فلک
دردی چینینده اسن زاغ کیمی زولزول گلینم
گلینم چؤللره، چؤللر کدری منده بیتیر
یام یاشیل گوللر ایچینده تیکانا کول گلینم
حدیثم سازدا منیم طالعیمی آغلارلار
یاسا باتمیش ساچی غم، غم قارا سونبول گلینم
من کؤچن واختی، بو بختیم ائوینه، چوکدو دومان
نه نوکر اولموشام آه، آه نه ده بیر قول گلینم
یاسا باتمیش گلینم


text:
اوکراینا، روسیا اوردوسونون ایتکیلرینی آچیقلادی
اوکراینا باش قرارگاهیندان وئریلهن آچیقلامادا، ۲۴ فوریه-۱۰ ژوئن تاریخلری آراسیندا روسیا اوردوسونون ساواشداکی ایتکیلری ایله باغلی بیلگیلرین یئنیلندیگی بیلدیریلدی
اوکراینا، ۲۴ فوریهدن بری داوام ائدن ساواشدا حیاتینی ایتیرهن روس عسگرلرینین ساییسینین ۳۲ مینه یاخینلاشدیغینی آچیقلادی.
اوکراینا باش قرارگاهیندان وئریلهن آچیقلامادا، ۲۴ فوریه-۱۰ ژوئن تاریخلری آراسیندا روسیا اوردوسونون ساواشداکی ایتکیلری ایله باغلی بیلگیلرین یئنیلندیگی بیلدیریلدی.
بونا گؤره، اوکراینا تورپاقلاریندا ۳۱ مین ۹۰۰ روس عسگری اؤلدورولدو.
بوندان علاوه، ۲۱۲ اوچاق، ۱۷۸ هلیکوپتر، ۱۴۰۹ تانک، ۳ مین ۴۵۰ زرهلی ماشین، ۷۱۲ توپ، ۱۲۵ موشک، ۲۲۲ راکت آتار و ۹۷ هاوا ساوونما سیستمی یوخ ائدیلدی.
روس گوجلری، ۲۴۳۸ ماشین، ۱۳ گمی و یونگول سرعتلی قاییق و ۵۷۲ اینسانسیز هاوا آراجینی دا ایتیردی.
اوکراینا سلاحلی گوجلری، سون ۲۴ ساعاتدا اؤلکهنین گونئییندهکی جبههده ۳۳ ایشغالچی عسگر ایله بیرلیکده گراد راکت آتار سیستمی، ۸ اینسانسیز هاوا آراجی و ۳ دوشمن مهماتخاناسینی یوخ ائتدی.
روسیا ساوونما باخانلیغی، ۲۵ مارسدا وئردیگی آچیقلامادا، اوکراینادا ۱۳۵۱ روس عسگرینین اؤلدوگونو آچیقلامیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
میت-دن عملیات: قولدورباشی ضررسیزلشدیریلدی
یونانیستان ساحللرینده قاییق قضاسی نتیجهسینده آزی 15 کوچمن حیاتینی ایتیریب
یونانیستانین میدیللی آداسی یاخینلیغیندا مهاجیرلری داشییان قاییغین قضایا اوغراماسی نتیجهسینده ان آزی 15 نفر هلاک اولوب.
ایران-دا اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان نوماییشلر 19-جو گونونده داوام ائدرکن اعتراض لارا لیسه(دبیرستان) شاگیردلری قاتیلماسی دقت چکیر.