text:
تاختالیکؤیدنمکتوبلار (ایکینجیمکتوب)
یازار: عزیزنسین
چئویرن: اسماعیل شیخلی
کؤچورن: علی آغگونئیلی
سئویملی ائششک آریسی!
کئچنمکتوبومدا نئجه اؤلدویومو، داها دوغروسو یولونکنارینداکی خندکده اوزانیب قالدیغیمی یازدیم. اصل هنگامه بوندان سونرا باشلادی. یولدان اؤتوبکئچنلرین هامیسی باشیما توپلاندی. اونلاردان بیری: ـ «بیز نه تهر آداملاریق؟!» ـ دئیه باغیردی ـ «گؤزوموزون قاباغیندا آدام اؤلور هئچکسین توکو ده ترپنمیر.» باشقا بیریسی: ـ «دوزدور»ــ دئیه،
– یالان دئییرمسه ناموسسوز اؤلوم،مملکتده انسان قالماییب. بورایا بو قدهر آدام توپلانیب، آماایچینده بیر انسان اوولادی یوخدورکی بو یازیغاکمک ائلهیه.
– سن نییهکمک ائلهمیرسن، سن انسان ائولادی دئییلمیسن؟
– منیمایشیم وار، یوخسا یاخینداکیایجراخانایا گئدیب خبر وئرردیم.
– ایشیم وار، نهایشین وار؟ یاریم ساعاتدیر آغزینی آچیب بویلانیرسان.
اوندان سونرا اووولتو باشلادی. سسلر بیر ـ بیرینه قاریشدی.
– بیر حکیم تاپین، بو قدهر آدامینایچینده بیر حکیم یوخدور؟
– هامیسیندان یاخشیسی بورالاردان بیر یئردن تلفون ائلهمکدی.
– عزیزیم، سن بیزیم تلفونلارا بلد دئییلسن؟ تلفون ائلهیینجن، اوردان بیر جاواب آلاناجان اؤلو چوخدان جانینی تاپیشیرار.
– اؤلمک جهنم،من تلفوندا جاواب گؤزلهینهجن اؤلونو قورت ـ قوش یئیر. هئچ تیکهسی ده اله گلمز.ایندیکی زامانادا تلفونلا دانیشیب بیر ـ یئره زنگ ورماقمصیبتدیر.
– وای ـ وای،کیشی گؤزوموزون قاباغیندا جان وئریر.
– واللاه قارداش اانصاف قالماییب.
– واللاه شاعیر دوز دئییب.
– «انصاف قالماییب بنی آدمده / آنام آغلادی آجی بادهمده»
باشقا بیر دلی قانلی سؤزه قاریشدی.
– آوروپادا، آمریکادا بئله شئی اولا بیلمز. اورالار چوخمدنی اؤلکهدیلر.
– ایندی سن، نه دئمکایستهییرسن؟ سؤزوندن بئله چیخیرکی، بیزیم اؤلکهمدنی اؤلکه دئییل؟کیشی سن، بو قدر جاماعاتین قارشیسیندا سؤزونو بیرده دئ!
– من ائله دئمکایستهمیرم.
– سیز آللاه دالاشمایین،کیشی اؤلور، بیرایش گؤرمک لازیمدیر.
– آوروپادا اجتماعی یاردیم تشکیلاتلاری وار.کوچهده بیرایت ییخیلسا، در حالماشینا قویوبایتلرین خستهخاناسینا آپاریرلار.
بیر باشقاسی اونا جاواب وئردی:
– گوپا باسما، ائله شئی یوخدور. آوروپادا و آمریکادا هئچکس، هئجکسینایشینه قاریشماز. هرهنین باشی اؤزایشینه قاریشیقدیر. یانینداکی:« اؤلورم بیرایچیم سووئر» ـ دئیه یالوارسا بئلهمحل قویمازلار.
– باشا دوشدون؟
– سیز آوروپانی گؤروبسونوز، بئله دانیشیرسینیز؟
– گؤرمهمیشم.
– بس…
– گؤرهنلردن ائشیتمیشم. بیرده قزئتلرده اوخویورام. سن گؤرموسن؟
– البتهکئچنایل بیزیم تشکیلاتین اؤزونه یاردیم درنهیی آغ دنیزه اون بئش گونلوک گمیایله سفر دوزلتمیشدی. یونانستانی،ایتالیانی، اسپانیانی، سونرا جانیم سنه سؤیلهسین آدی یادیمدان چیخیب، نهایدی آدی اورانی باشدان ـ باشا گزدیک. اوروپانی گزن آدامین حالی یاماندییشدی.
– اوروپانی گزیب دولاشاندان سونرا اؤیرندیمکی …
– اه،ایچیمیزده هئچ بیر وجدانی اولان یوخوموش.
– اولسا نه چیخار؟
– ثاواب ائله گئت بیر یئردن تعجیلی یاردیم چاغیر.
– اوروپادا آمریکادا اؤلهنین ـ قالانینایشینه هئچکس قاریشمیر.
– نییه قاریشمیرلار؟ اونا گؤرهکیمدنی اؤلکه اولدوقالاریندان بئلهایشلره قاریشماق اوچون خصوصی آداملاراییریبلار. یول دا ییخیلانلاری، خندهیه دوشنلری، ییخیلیب اؤلنلری و اؤلمهینلری آپارماق اوچون خصوصی تشکیلات وار. بیزدهکیمی آدام اؤلنده باشینا ییغیلیب نئجه اؤلمهسینه تاماشا ائلهمزلر. چیخیب گئدرلر.
– اونلاردا انسانلیق قالماییبمیشکی… انسان اؤلهنین یانیندان نئجه اؤتوبکئچه بیلر. هئچ اولماسا دونوب باخمازمی؟
– بوایشلرهکیملرمشغول اولارسا، اونلار دونوب باخیرلار و نه لازیمسه، اونو دا ائلهییرلر.
– بو یازیغین یاخاسینی آچماق لازیمدیر.
– هامیسیندان یاخشیسیماساژ ائلهمکدیر. بیر آدام اوناماساژ ائلهسهکؤمهیی دهیر.
– اللرینی، قوللارینی اویناتسالار، سینهسینی بیر آز اووخالاسالار، اؤزونه گلر.
– نهماساژ بازلیغیدیر، جانیم،کیشی اؤلوب. سن ده باشلامیسان…
– وای سنین، دوغرودان اؤلوب؟
– نییه تعجب ائدیرسن؟
– بیر آز اولدیریایدی.
– جان دئدییین بیر قوش دور. بیر گؤز قیرپیمیندا گوب گئدیر.
– هامیمیزین سونو بودور.
– بیزدن آدام اولماز قارداش، بو قدهر آدم بو یازیغین باشینا توپلانمیشیق، آما هئچکس اوناکمک ائلهمیر.مگر بو انسانلیقدیر؟
عزیز دوستوم ائششک آریسی!
سؤزون دوزو، باشیما توپلاشانلارین صحبتلری چوخ خوشوما گلیردی. بئلهایشلرین بو قدهرایلنجهلی اولدوغونو بیلسیئدیم جانیم سیخیلان واخت شهرین ازدحاملی یئرلریندن بیریندهکوچهیه اوزانیب اؤزومو اؤلموشلویه ووراردیم، آماایندی بو خندکده، بو اویونو آچا بیلمزدیم. چونکی دوغرودان اؤلمهیه سؤز وئرمیشدیم، اؤزو ده جاماعاتایچینده سؤز وئردییمدن دؤنوکلوک ائلهیه بیلمزدیم. باشیما توپلانانلاردان واجبایشی اولانلار یاریم ساعات سورغو ـ سئوالدان سونرامنیم حاقیمدا بعضی شئیلر اؤیرهنیب گئدیردیلر و اوزون صحبتلردن یورولوب بئزنلر ده گئدیردیلر. آنجاق هر گئدهنین یئرینه دورد ـ بئش آدام گلدییندن، باشیما ییغیلانلارین سایی داها دا چوخالیردی. اؤلومو گؤرمک اوچونایتهلشیر، چیغیر ـباغیر سالیردیلار. بیر قادین اؤنوندهکی اوشاغیایتهلهییب سؤیلهدی:
– بیرقاریش بویو اولان اوشاغین بئله یئرلرده نهایشی وار؟
بیرکیشی درحال اونا همه دوردو:
– تربییه قالماییب ـ دئدی ـ سؤزده « وطنه ائولاد بؤیودوروک »دئییرلر، آماکوچهیه آللاه اومیدینه اؤتورورلر.
– دونیادا نئجه آتالار وار؟
اوست باشیمی قاش ـ گؤزومو یوخلایانلاردان بیری دیللندی:
– آیاق قابیلارینا باخین! چکمهنین بیرینین باغی قارادیر، اوبیری قهوهای. ائله اوتاندیمکی بیرایستهدیم ایاغیمین بیرینی گیزلهدیب چکمه باغیمین آیری رنگده اولدوغونون اوستونو اؤرت ـ باسدیر ائدهم. اما اؤلموش اولدوغومو یادیما سالیب قیمیلدانمادیم. بئله ائتسئیدیم عاییب اولاردی. ائله بئله بو واخت آنلادیمکی بیرایشی گؤرمزدن اول عمللی ـ باشلی دوشونوب دانیشماق لازیمدیر. اگر اؤلجک سنسه اؤلمزدن اول یئره اوزاناندا نئجه گؤرکم آلاجاغینی فیکیرلشمهلی و او شکیلده ده یئره اوزانمالیسان. منسه خندهیه اوزاناندا، همیئرلیلریمین چکمهلریمین باغلارینین آیری- آیری رنگده اولماسینا فیکیر وئرهجکلرینی هئچ آغلیما گتیرمهمیشدیم.
اوست باشیمی یوخلایانلاردان بیری:
– مرج گلرهم – دئیه، ایاققابیسینا آن آزی اوچ دفه پنجه – دابان سالیبلار. حالیما آن چوخ آجییان انلیکلی ـکیرشانلی یاشلی بیر قادینایدی.
– بهبه، نه اوزون، نه قیوریمکیرپیکلری وارمیش ماشاللاه، آما حیف … بو انسانلار بیر ـ بیرینه هئچ بنزهمیرلر.کیمیسی ساچ وورغونودور،کیمیسی دهکیرپیک. بو قوجا آروادین اوزونکیرپیکلیکیشیلردن خوشو گلدییی هئچ آدامین آغلینا گلمزدی.
– شالوارینین باقلاری دیدیک ـ- دیدیکدیر.
– ژاکئتینین دیرسهیی ده سورتولوب.
– نه دئییرسیز؟
– نه ائدهک؟
– تشکیل ائلهمک لازیمدیر مئیدی گؤتورسونلر.
– خبر وئرهک، حکیم زاد چاغیرسینلار.
– یازیق، گؤز گؤره ـ گؤره اؤلور.
– باخ گؤرهک نفسی گلیرمی ؟
– گلسه ده گلمهسه ده بیز اوز انسانلیغیمیزی بیلدیرمهلیییک.
– نئچه یاشی اولار دئییرسینیز؟
– قیرخ ـ قیرخ بئش.
– چوخ اولسا ــ اولسا، اوتوز اولار.
– من انسان صرافییام، صیفتینه باخانکیمیکیملییینی تعیین ائلهییرم. آزمعاش آلانکیچیک بیر ماموردور.
– منده او فیکیردهیم، هم یازی ــ پوزوایله مشغولایمیش.
– هاردان بیلدینیز؟
– گؤرموسنمی، ژاکئتینین دیرسکلری سؤکولوب.
– بویودا بالاجادیر.
– اوندان یاشینی بیلمک اورلارمی؟
– من سنه بیر شئی سؤیلهییم. اؤز عجهلی ایله اؤلن آداما تاماشا ائلهمک لذت وئرمیر. آما دار آغاجیندان آسیلان آداما باخماغین آیری ذؤوقو وار.
سئویملی ائششک آریسی!
ظنیمجه، آلتی ساعاتدان آرتیق خندکده قالدیم. چونکی گونش آرتیق باتماق اوزرهایدی. همیئرلیلریم بؤلوک ــ بؤلوک گلیب مئییدیمی سئیر ائتدیلر. هامیسی دا حالیما آجیدی ! پیس آدام اولدوقلاریندان، بیر ــ بیریمیزهکمک ائتمهییمیزدن دانیشدیلار، حئیفسیندیلر. حتی، بو ایشه گؤره پیس آداملاری یامانلاییب، سؤینلر ده اولدو. منی بورادان گؤتور ها ـ گؤتورده معلیمه بنزتدییم بیر آدام دیللندی:
– خبریم اولسایدی، اوشاقلاری گتیرردیم، انسانین اؤلدویونه باخاردیلار.
بیر باشقاسی دا سؤزه قاریشدی:
– نه اولوب، اؤلو زاد گؤرمهییبسینیزمی، نه ییغیشیبسینیز بو یازیغین باشینا ؟ – دئیه، جاماعاتی داغیتماق ایستهدی.
توپلاشانلاردان بیری ده دیللندی:
– آی جاماعات، قالماقال سالمایین، نؤوبهیه دورون، سیرا ایله دایانین، اوندا هامیمیز اؤلونو گؤرهریک. او، سسینی اوجالدیب نؤوبه دوزلتمهیه باشلادی! منی تعجیلی یاردیم ماشینینا قوی ها ـ قوی دا مزهلی بیر آدام جاماعاتی یاریب اؤزونو ایرهلی سوخدو:
– – بیر دقیقه دایانین، سیز آللاه، قویون من ده باخیم، قاچا ـ قاچا گلمیشمکی اؤلویه باخیم.
– قوهوموندو، یوخسا تانیشین؟ ـ دئیه هر طرفدن سوروشدولار.
– یوخ جانیم ائشیتدیمکی، بورادا آدام اؤلوب، ماراقلانیب باخماغا گلدیم.
– چوخ تأسفکی، هر شئیله ماراقلانان همیئرلیلریمین هامیسی مئییدیمی گؤره بیلمهدی. ماشین ترپندی. اوشاقلاردان، بیر نئچه دهلی قانلی اوغلان، ماشینین دالینجا خئیلی قاچدیلار. سونرا باشا دوشدولرکی، ماشینا چاتا بیلمهیهجکلر، یورولوب دایاندیلار.
سئویملی ائششک آریسی!
تعجیلی یاردیم ماشینینداکی سیاحتیمی ـ دوغرودان دا بو سیاحتیمی ـ گلهجک مکتوبومدا یازاجام. سنه سالام گؤندریر و عئینیندن، گؤزلریندن اؤپورم.
دوستون؛ اؤلموش ائششک


c: text/html

text:
دوز
یئمک دوزو، کیمیادا ناتریوم کلورید (NaCl) آدی ایله تانینان آغ کریستال قورولوش لو بیرلشمه دیر. اینسان دا داخیل اولماقلا بوتون جانلی لارین قیدا محصولو کیمی ایستیفاده ائتدیک لری دوز، تیجارت باخیمیندان دا اؤنملی بیر محصول دور. دونیانین هر یئرینده راست گلینن سوفره دوزونا تاریخن بؤیوک احتیاچ اولموش دور.
بسیت شیمیایی قورولوشو اولان دوزدان، دریجیلیکده، مالدارلیقدا، سو تمیزلمه سیستم لرینده و کیمیا صنایع سینده گئنیش ایستیفاده ائدیلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- معدن و مینرال لر ، تولای اویانیک ،۲۰۰۶ ، تی . سی . باشباکانلیک دیش تیجارت موستشارلیغی ایهراجاتی گئلیشتیرمه ائتود مرکزی Archived 2007-10-09 at the Wayback Machine.
- دولت ایستاتیستیک انستیتوسو Archived 2006-10-12 at the Wayback Machine.
== گؤرونتولر ==
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Salt»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دوز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
کاظیم خان قوشچو
کاظیم خان قوشچو ۱۸۶۷جی ایلده اورمو گؤلونون ساحیللرینده یئرلشن انزل ماحالینین قوشچو کندینده کاظیم خان قوشچو آدیندا بیر ایگید آنادان اولدو،کاظیم خان گنج یاشلاریندا اولان زامان ،بولگه یه سورکلی گیرن روس-ائرمنی و کورد دسته لری اراضینی ویران قویوب ، اورادا یاشایانلاری چاپیب -تالاییب ، اؤلدوردوكلرى زامانلاریدی ، بئله بیر دورومدا کاظیم خان اؤز یوردونو قوروماق قرارینا گلیب اؤزو کیمین قهرمان گنج لری باشینا توپلایاراق کیچیک سیلاحلی دسته دوزلدیر. کاظیم خان و دسته سینین ایلک سیلاحلی ووروشماسی۱۹۰۹ جو ایلده روسلارلا اولور، اونلار میلّتین الینده اولان سیلاحلاری توپلایارکن قوشچولولار دیللنیر، روسلاردا بونا جواب اولاراق کندی توپا باغلاییرلار .میلّت گئری چکیلمه مجبوریتینده قالسادا،کاظیم خان و مجاهیدلری داغلارا چکیله رک بوگون اؤز آدینی داشایان او واخت ایسه (قیرخلار) آدلانان قالایا چکیلیرلر .
هولاکو،گووور قالا، قیرخلار، تلا، قیزیل داش، کاظیم داشی،و… بو داش تاریخ بویو چوخلو آدلاری اؤزونه گؤرمکله برابر، چوخلو آدلیم اینسانلاری دا قورویوب. آلپ ارتونقا دان توتدو قرخلار آدیلا تانیلمیش قیرخ ایگیده تای، و البته هولاکو خان کیمی بیر جهانگشانین خزانه سی، صفی الدین اورموی نین میزبانی، وکاظیم خانا تای بیر قارتالین یوواسی ساییلیب. . . . اونلار بو قالادا دوشمن لری توپراقدان تمیزله مک اوغروندا سون نفس لرینه دک ووروشورلار. ۱۹۱۷جی ایلده روسیه ده سوسیالیست اینقیلابی باش وئرديينده ،اینقیلابدان سونرا روسلار وطن لرینه قایتماق مجبوریتینده قاليرلار. آما اؤز یئرلرینی ارمنی سوی قیریمی ماشینینا تحویل وئره رک.اونلار اورمیه لی لرین مقاویمتینی قیردیقدان سونرا عسگر آباد قالا کندینه یان آلیرلار .بورادا هئچ جور اوستون گله بیلمیین دوشمن لر توپچو آلاینین کؤمه ییله قالانی اله گئچیریرلر.عسگر آباد فاجیعه سیندن سونرا ائرمنی اوردوسو روس و فرانسه لی سناریست لرین گؤستریشیله اوبیری اساس نوقطه لره، قوشچو و چهریقه ساری یول آلیرلار . مسیحی_ائرمنی دؤولتی یاراتماق اۆچون، آذربایجان شهرلرینین بوشالتما پروسه سی داوام ائدیر. بوزامان کاظیم خان قوشچو،باری ،گوورچین قالا،مرنگعلی، قاراباغ،مقاتلی،بوی داش و قالقاچی کندلرینین جسور گنج لرینی بیر آرایا گتیره رک۳۰۰ آتلی ساواش چی یله بیرلیکده ساواشا گیریر. کاظیم خان، قوشچو یاخینلاریندا پوسقولار قوراراق ائرمنی_جیلو دسته لرسن أغير ضربه لر وورور و اونلارین اورمیه و سالماسا گیرمه لرینین قاباغین آلیر .آما ۱۹۱۸ جی ایلین قیشیندا یئنیدن ساواش عملیاتینا باشلایان ائرمنی _روس اوردوسو اورمیه و سالماسین آذربایجان تورکلری یاشایان بوتون کندلرینی خارابایا چئویریر۱۵۰مین آذربایجانلینین هربیرینی عذابلا اؤلدورورلر .بوتون کندلرین سونونجو نفرینه دک محو ائدن ائرمنی لرین ظولموندن یانلیز قیرخلار قالاسینا سیغینان اينسانلار جانینی قورتارا بیلیر. قالایا سیغینان اینسانلاری تام ۶ ایل بویو کاظیم خان ریفاه ایچینده یاشادیر ،بوزامان سورجینده بیر نفر بئله، آجلیقدان و خسته لیکدن اؤلمور. او ۲۵_۳۰نفرلیک قایيق لار دوزلده رک گؤلون اوبیر طرفیله ایلگی قورور .بوندان سونرا قونشولوقداکی آنادولی ایله ده ایگی قوراراق عثمانلی محممد افندینین یاردیمی ایله قالایا سیلاح_سورسات،سو بومباسی و توپ گتیریر. بیرینجی دونیا ساواشيندان سونرا تورکیه_آلمان بیرلیینین داغیلماسی نتیجه سینده تورکیه اوردوسو گئری قایتماغا مجبور اولور .میدانی بوش گؤره ن کیمی بو دفعه باتى آذربابجاندا، آرتیق کوردلر فعاللاشماغا باشلاییرلار . هم قاجار دولتینین ضعیفلییندن، هم تورکیه اوردوسونون اؤز وطنینه قایتماسیندان،هم ائرمنی لرین گوجسوزلشمه لریندن، هم ده آذربایجانلیلارین سوی قیریم شوکوندان اؤزلرینه گله بیلمه مه سیندن بير فورصت کیمی قوللاناراق ، کورد شیکاک عشیرتینین باشچیسی ایسماعیل سیمیتکو ،باشینا سیلاحلی دسته توپلاییر و باتى آذربایجانی تاریخدن سیلمک اۆچون سیلاحدان یاپیشیر. ۱۹۲۲جی ایلده کاظیم خان ایسماعیل سیمیتکونون باشچیلیغی ایله کوردلرین آذربایجانا یوروش گتیره ن و سوی قیریم آپاران دسته لری یله ساواشیر و کوردلری بو توپراقلاردان اوزاقلاشدیریر . بو ساواشلاردان سونرا اؤلکه ده حاکم اولان رضا پهلوی حؤکومتینی رسمییته تانیمایان و هله ده قاجارلار حؤکومتینی رسمیته تانیان کاظیم خان اعتراض علامتی اولاراق یئنیدن قیرخلار قالاسینا چکیلیر. بو اوزده ن شاه قوشونو و کاظیم خان دسته سی آراسیندا توققوشما باشلاییر.ایلک توققوشمادان سونرا کاظیم خان اؤز دوزلتديیی ال بومباسینین الینده پاتداماسی ایله ابدییته قووشور.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "خبرگزاری یوردپرس". Archived from the original on 2017-05-23. Retrieved 2021-02-09.


text:
اویان نیوز: اویان نیوز اختصاصی : ساعتلار اؤنجه ایران ین ایستیخبارات و گوونلیک گؤرولیلری آذربایجان میللی مدنی فعاللارینی توپلو شکیلده توتوقلاییبلار.
اویان نیوز موخابیرینین وئردیی بیلگیلره گؤره بو گون یکشنبه ۶ ایسفند ۱۳۹۱ (بازار ۲۴ فئورال ۲۰۱۳ ) تبریز واختی ایله آخشام ساعت ۲۰:۳۰ دا ۴۰ نفردن چوخ ایستیخبارات و گوونلیک گؤرولیسی، تبریزین گولشهر بؤلگهسینده اولان «یانار» چایخاناسینا باسقین دوزهنلهیهرک آذربایجان میللی مدهنی فعاللارینی توپلو شکیلده توتوقلاییبلار. دوغرو قایناقلاردان بیزه گلن بیلگیلره گؤره، ایندییه دک توتوقلانانلارین ایچینده سالار توری، محمد امیری و علی سیرناک اولماق اوزره ۵۰ دن چوخ توتوقلونون اولدوغو وورغولانیر.
میللی مدهنی فعاللار بونون کیمی توپلو توتوقلامالاری تراختورون آسیا اویونلارینین یاخینلاشماسی ایله ایلیشکیلندیریب، گوونلیک گؤرولیلرینین قورخو و پولیسی آتموسفر یارادیب، آذربایجانلیلار طرفیندن احتیمالی بیر آیاقلانما و مدنی حرکتی بو یؤندمله کونترول ائتمهیه چالیشدیقلارینا اینانیرلار!


text:
غربی آذربایجانین استانداری بونو وورغولویاراق کی شهید و ایثارگرلر بنیادی بوتون چالیشمالارینی بو قشرلره خدمت گوسترمهغه یونلندیرمهلیدیر؛ دئدی: جانبازلارا مجهز آسایشگاه یارادیلماسی، غربی آذربایجاندا چوخ اهمیتلیدی و ضرورتی وار
محمد صادق معتمدیان آبان آیینین ایکینجی گونو، نخاغی جانبازلار انجمنینین عضولرینن گوروشمهده آرتیردی: شهید و ایثارگرلر ادارهسی تئزلیکله لازیم اولان ایشلری، مجهز و مناسب آسایشگاهین یارادیلماسیندا باشلامالیدی.
غربی آذربایجانین استانداری بو گوروشمهده، استانین نخاعی جانبازلارینا، استاندارد ویلچرلری تدارک گوروب و اختصاص وئرمهلرینه تاکید ائیلهییب و دئدی: بوتون گوجوموزو بو عزیزلره خدمت ائیلهمهیه ایشه آپاراجاییق.


text:
محمدرضا پهلوی
محمدرضا پهلوی (دوغوم: ۴ آبان ۱۲۹۸تهران - اؤلوم: ۵ مورداد ۱۳۵۹ قاهیره) پهلوی سولاسهسینین ایکینجی شاهی و ایرانین سون شاهی، ۲۵ شهریور ۱۳۲۰-دن ۲۲ بهمن ۱۳۵۷-دک ایرانا حؤکومت ائتدی.
ایکینجی دونیا ساواشیندا ایران ایشغال اولاندان سونرا، دونیا موتّفیق دؤولتلری رضا پهلوینی تبعید ائدیب اوغلو محمدرضانی یئرینه قویدولار. ایکینجی یول ۲۸ مورداد کودتاسییلا قودرته چاتیب ۱۳۵۷ اینیقلابییلا حؤکومتدن دۆشدو. محمدرضا تاجالملوک آیرملو و رضاخانین اوشاغی ایدی.
۶ یاشیندایکن آتاسی شاه٬ اؤزو ولیعهد اولدو. ایلکین تحصیلاتینی تهراندا و اورتا تحصیلاتینی سوئیسده قورتاردی. ایرانا قاییداندا ایکینجی سوتوان درجهسییله افسرلیک دانشکدهسیندن فارغالتحصیل اولدو. ایکینجی دونیا ساواشیندا و ایران ایشغال اولان زامان ۲۲ یاشیندایکن شاهلیغا چاتدی و ۲۵ شهریور۱۳۲۰-دن ۱۳۵۷ اینقیلابیناجا ایراندا شاهلیق ائتدی.
تورکلره قارشی جینایتلر و خیانتلری
محمدرضا آتاسینین تورکلره قارشی دوشمانچیلیق و جینایتلرینی شیددتله دوام وئردی. ۱۳۲۵-جی ایلده تبریز و آذربایجانین باشقا شهرلرینی ایشغال ائدیب دموکرات حؤکومتینین ایشچیلرینه قارشی سویقیریم تؤردیب، تورک دیلینین اؤیرتیمینی یاساقلادی. اونون سیاستلرینه گؤره آذربایجانین نئچه نسلی اؤز دیلینی یازیب اوخوماقدان محروم اولوبلار.
گؤرونتولر
- TheShahNeilArmstrong.png
- Azemat e bazyafteh - entesharat e universal cover book.jpg
قایناقلار
- فارسجا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«محمدرضا شاه پهلوی»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۶ ژانویه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- پهلویلر
- ۱۹۱۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- 20th-century monarchs of Persia
- محمدرضا پهلوی
- Monarchs of Persia
- People of the Pahlavi dynasty
- Deaths from cancer in Egypt
- Iranian anti-communists
- Critics of Islamism
- Alumni of Institut Le Rosey
- تهرانلیلار
- Deaths from lymphoma
- World War II political leaders
- Twin people from Iran
- People of the Iranian Revolution
- Exiles of the Iranian Revolution in the United States
- Chief Commanders of the Legion of Merit
- Recipients of the Order of al-Hussein bin Ali
- Recipients of the Supreme Order of the Renaissance
- Recipients of the Croix de Guerre 1939–1945 (France)
- Recipient


text:
ایکی تورک عسگری شهید اولدو
فرقلی تاریخلرده یارالانان ایکی عسگریمیز بو گون شهید اولدو
عراقین قوزئیینده سورهن پنجه-ایلدیریم عملیاتی بؤلگهسینده یارالانان ۲ عسگر شهید اولدو.
میللی ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا،
"عراقین قوزئیینده ایجرا ائدیلهن پنجه ایلدیریم عملیاتی چرچیوهسینده، ۲۸ آوریلده گودوملو تانکسووار سلاحی ایله ائدیلهن سالدیری نتیجهسینده یارالاناراق خستهخانایا آپاریلان بیر قهرمان سلاحداشیمیز ایله۳۰ آوریل ۲۰۲۱ تاریخینده هلیکوپتردن ائنیش سیراسیندا یارالانان و خستهخانایا سؤوق ائدیلهن بیر باشقا سلاحداشیمیز، بوتون مداخیلهلره باخمایاراق قورتاریلابیلمهیهرک ۳۰ آوریل ۲۰۲۱ تاریخینده شهید اولدولار" دئییلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
میت: داعش عضوو ۵ تروریست یاخالاندی
سوریهنین قوزئیینده ترور هؤرگوتو داعش منسوبو ۵ تروریست سلاح و تجهیزاتی ایله بیرلیکده اله گئچیریلدی
بیر تۆرک عسگری شهید اولدو
"پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو عضولری ایله چیخان چاتیشما نتیجهسینده یارالانان قهرمان سلاحداشیمیز، ندیم قورخماز ائدیلن بوتون موداخیلهلره باخمایاراق شهید اولدو"
ترت وورلد فوروم ۲۰۲۲
ترت وورلد فوروم، دونیانین هر یئریندن لیدئرلر، متخصصلر، آکادمیسینلر و مشهور شحصیتلری بیر آرایا گتیررک، قلوبال پروبلئملری موذاکیره ائتمه و حل یولو اؤنریلری سونماغی هدفلهییر


text:
ایران اسلام شورا مجلیسی تورپاق اصلاحاتی حاقیندا رولو
(۱۹۷۹-۱۹۸۲-جی ایللر)
سلطانعلی میرزهزاده
۳ - جی هیسه
تورپاق اصلاحاتی قانونونون مادهلرینین، نه اینکی اسلام قانونلاری، هم ده حدودی جهتدن دوزگون و عدالتلی اولدوغونو هم کومیسسییا عضولری، هم ده حیاتی رئاللیقلار تصدیق ائتمیشدیر. مثلاً، کومیسسییانین عضولریندن بیری اولان آیت الله مئشکینی «کئیهان» قزئتی موخبیرینین سواللارینا جاوابیندا گؤستریردی کی؛ «... مولکی، حقوقی و دیگر برابرسیزلیکلر بیر- بیرینه ظلم، زوراکیلیق و استثمار نتیجه سینده، عمله گلمیشدیر. او، داها سونرا اؤز فیکرینی بئله داوام ائتمیشدیر.»... اصلینده، اسلام مولکیت حقوقوندا غیری- محدود مولکیت صاحبلیگی رد ائدیلیر، چونکی مولکیت نه روحی و نه ده معنوی قیدا دئییل کی، ایسته دیگین قدر اونا صاحب اولاسان. اگر هر هانسی بیر مولکیت باشقاسینین حسابینا یارانیب آرتیرسا، او جمعیت اوچون فساد منبعیدیر. تورپاق عمومی نعمتدیر. اوندان هامی، خصوصاً اونا زحمت چکن بهرهله نملیدیر».(۱۹) بوندان علاوه، ایران جمعیتی اوچون حیاتی اهمیته مالیک اولان آقرار- کندلی مسئله سینین حلینه عائید خمئینینین «اگر تورپاق مسئله سی حل اولماسا، انقلابین بیر پایه سی ناقصدیر»(۲۰) سؤزونه ایستیناد ائدن اورومیه انقلاب کئشیکچیلرینین باشچیسی دئمیشدیر: « فئوداللارین نه اینکی تورپاغی، حتی دیگر املاکی دا مصادره اولونمالیدیر». ائلجه ده، حجت الاسلام مهدی کروبی تورپاق مسئله سینین عدالتله حلینی ایره لی سوره ره ک حاقلی اولاراق دئمیشدیر: «تورپاغین ۱۰۰ هئکتارلارلا بیر نفرین الینده توپلانماسی دوز دئییلدیر. کندلینین گئجه- گوندوز ایشله مه سی و الینه هئچ نه گلمه سی دوز دئییلدیر. طبیعیدیر کی، بو وضعیت بو شکیلده داوام ائده بیلمز».(۲۱)
فکریمیزجه بوتون بو دئییلنلر آقرار اصلاحاتی تدبیرلرینی پوزماغا چالیشانلارا، کلی مقدار تورپاغی اللرینده جمعلشدیرنلره حق قازاندیرماق ایسته ینلره توتارلی و منطیقی جاوابدیر.
دئییلنلره باخمایاراق، تورپاق صاحبلری قانونون «ج» و «د» بندلرینین اجراسینی کمونیست تدبیری آدلاندیریب، مختلف بهانه و اویدورمالارا ال آتدیلار. تورپاق اصلاحاتینین کئچیریلمه سینه آز- چوخ راضیلیق وئرهن رهبر شخصلری سول مسلکلی قوهلرین تأثیری آلتینا دوشمکده، دین و اسلامدان، قرآنی شریفدن و بوتون شریعت قانونلاریندان اوز دؤندرمکده اتهام ائتدیلر. مثلاً، گلپایگانی، تهرانی کیمی روحانیلر و دیگر تورپاق صاحبلری اصلاحاتین علیهینه چیخماقلا اونو غیری- قانونی حساب ائتدیلر. حتی تام صورتده اصلاحات کئچیریلمهسی گمان ائدیلدیگی تقدیرده روحانیلر کفن گئییب کوچه یه چیخماقلا تهدیدی اصوللارا دا ال آتماقدان چکینمه دیلر.
«ج» و «د» بندلری اطرافیندا مباحثه و مبارزه او مرحله یه گلیب چاتدی کی، بو مسئله نین دینی جهتدن دوزگون اولوب-اولماماسینی بیر داها دقیقلشدیرمک اوچون خمئینینین گؤستریشی ایله کومیسسییا یارادیلدی. همین کومیسسییا تورپاق اصلاحاتی قانونو و اونون بوتون ماددهلرینی شریعتین مولکیته عائید مدعالاری ایله توتوشدورولوب، مقایسه ائتدیکدن سونرا، تورپاق اصلاحاتینین و اونون بوتون ماددهلرینین، نه اینکی اسلام قایدا- قانونلارینا اویغون اولماسینی، هم ده حقوقی جهتدن تام دوزگون اولدوغونو بیر داها تصدیق ائتمیشلر.
اونا گؤره ده، بوتون ایران کندلیلری حاقلی اولاراق تورپاق مسئلهسینین عدالتلی صورتده حل ائدیلمهسینی، کندده فئودالیزم و مولکدارلیق ظلمونه تامامیله سون قویولماسینی، ارتیجاعنین کنددهکی اقتصادی و سیاسی دایاقلارینین کؤکوندن کسیلمه سینی ایستییرلر. کندلیلرین بو کیمی طلبلری نتیجه سینده تورپاق، تورپاق اصلاحاتی حاقیندا، نهایت، ۱۹۸۲- جی ایلین مارتیندا مجلسده قیزغین مباحثه دن سونرا، قانون لایحهسی قبول ائدیلدی و بیه نیلمک اوچون نظارت شوراسینا وئریلدی. لاکن مجلسین آقرار اصلاحات حاقینداکی قانون لاییحهسی ایندیه دک حیاتا کئچیریلمهییب، هله ده کاغیذ اوزرینده قالماقدادیر. بونون اساس سببی ایسه اوندان عبارتدیر کی، بو قانونون اجراسی کلی میقداردا تورپاق ساحهلرینی اؤز اللرینده توپلامیش مولکدار روحانیلرین منافعیینه توخونور. اونا گؤره ده، تصادفی دئییلدیر کی، مجلسین قانون وئریجیلیک فعالیتینی تامامیله اؤز نظارتی آلتینا آلمیش نظارت شوراسی قانون لاییحهسینی «تکمیللشدیرمک» بهانهسیله دفعهلرله مجلسه قایتارمیش و مجلس طرفیندن ایری تورپاق صاحبلیینه عائید بعضی مهم و واجیب ماددهلر اوندان چیخاریلاراق قیصادیلمیش واریانتدا یئنیدن نظارت شوراسینین تصدیقینه وئریلمهسینه باخمایاراق همین شوراداکی محافظه کار روحانیلر یئنه ده قانع اولماییب، اونون اسلام احکاملارینا ضد گلدیی، «مقدس» خصوصی مولکیت پرینسیپینی پوزدوغو اوچون قبول ائتمه یرک اجراسینی دایاندیرماغی قرارا آلدی و بو قرار خمئینی طرفیندن بیه نیلدی. (۲۲) باخمایاراق کی، خمئینی خلقین گؤزوندن پرده آسماق اوچون بیر نؤع اوزاق گؤرهنلیک کیمی، گؤرونن فکری یئنه ده تکرار ائدرک بیلدیمیشدیر کی، اؤلکه نین عالی قانون وئریجیلیک- حاکمیت اورقانی مجلسیدیر، بیلاواسیته او مجلس طرفیندن بیه نیلمیش قانون لاییحهسینین قبول ائدیلمهسی مسئلهسینی حل ائتمهلیدیر. (۲۳)
بونونلا علاقدار دئپوتات کاظیم نوروزی حاقلی اولاراق مجلسدهکی چیخیشیندا انقلاب عرفهسینده کندلیلره وئریلمیش وعدلری خاطرلاداراق دئمیشدیر کی، «امام» (۲۴) هله فرانسادا اولارکن بویورموشدور کی، «بیز» فئوداللارین طرفداری دئییلیک. ملکدار و فئوداللارین زور گوجونه اله کئچیردیکلری تورپاقلاری اونلاردان آلیب محروم و مستمضعف اختیاریندا قویماق لازیمدیر». ایندی هامی بو انتظاردادیر کی، محروملاردان طرفدارلیق ائدن بیز اونلارین خئیرینه نه ایش گؤرموشوک و نه ایش گؤرمک ایستییریک». (۲۵) خمئینینین ادعالاریندان بئله چیخیر کی، تورپاق تامامیله کندلیلرین الینده اولمالی ایدی. حتی اصلاحات قانونونون حیاتا کئچیریلمهسیله علاقدار ۱۹۸۲-جی ایلین نویابر آییندا ناظرلر شوراسی طرفیندن ۵ ایل مدتینه «تورپاق اصلاحاتی ناظرلیگی» یارادیلماسی حاقیندا قبول ائدیلن قرارلار دا هئچ بیر شئی ده ییشمهدی. (۲۶) دئییلدگی کیمی، اوللر تورپاق اصلاحاتی حاقیندا روحانیت طرفیندن تک- تک مثبت فکرلره راست گلمک اولوردوسا، ایندی بو مسئله مختلف بهانه لرله کنارا آتیلیب، اونون قویولوشو تامامیله الهی قوهیه استناد ائدیلره ک مولکیتین توخونولمازلیغی مسئلهسی اورتایا آتیلیر. (۲۷) تضادلی فکرلر و ضدیتلی ملاحیظهلره آشیلانمیش بئله بیر ادعا ایرلی سورولور کی، اسلام عنعنهسینه گؤره، یئر و یئرده اولان بوتون ثروت (مال- دؤولت) حاق طالعی، یعنی الله مخصوصدور. بو ثروتی، گویا آداملارا اونا گؤره وئریب کی، اوندان موقتی حالدا استفاده ائتسینلر، الله مولکیت تانیمیر. بو باخیمدان ایران ایسلام رئسپوبلیکسیندا مولکیت فورمالارینین معین ائدیلمهسی و خصوصی مولکیتین اعلان اولونماسی اسلام عنعنهچیلری طرفیندن «فخری و مقدس» ایش کیمی معین درجه ده «گذشته گئتمه» حساب ائدیلیر کی، بو دا، حقیقتده، اونلارین دینی احکاملارین معاصر حیات شرایطینه اویغونلاشدیرماق جهددن ساوایی، بیر شئی دئییلدیر. عمومیتله، اسلامدا مولکیت مسئله سی اورتایا چیخادا دینه مراجعت ائدیلرکن الله واحید معیار گؤتورولور و الله دونیادا بوتون ثروتلرین یئگانه صاحبی حساب ائدیلیر. بورادا بیر طرفدن بئله چیخیر کی، هئچ بیر کس مولکیته ییه لنمک ادعاسیندا اولا بیلمز، دیگر طرفدن ایسه هامی ثروتین ثمرلی استفاده ائدیلمهسینده برابر حقوقا مالیک توتولور، صنفی فرقلرین تسوییه ائدیلمهسی طلب اولونور. اسلام اقتصادی سیستئمینین مقصدی، گویا برابرلیک جمعیتی قورماقدیر. بئله بیر فکر خمئینینین هله انقلابدان قاباق ایرلی سوردویو ملاحیظهیه ده سجییه لنیر. او دئییردی کی، هامینین و هر بیر طرفین سرانجامینا وئریلهجک. (۲۸) بورادان بئله چیخیر کی، انقلابین غلبه سیندن سونرا، هامی املاکدان برابر صورتده استفاده ائدجکدیر. هم ده اعلان ائدیلیردی کی، خصوصی مولکیت شخصی امگه اساسلانمالیدیر. اگر مولکیت صرف اولونموش شخصی امه گین نتیجه سی دئییلسه، اوندا، او جمعیته و یاخود دؤولته مخصوص ائدیلمهلیدیر. لاکن رئاللیقدا، عملده ایسه بئله اولمالی. عکسینه، ایندی انقلابین باشلانغیجیندا سئچیلمیش اولان شعارلار، گویا «اسلام» دئییلدیر کیمی قله مه وئریلیر، تورپاق اصلاحاتینین یئرلرده حیاتا کئچیریلمهسیله علاقدار فعاللیق گؤسترمیش کندلیلر، کند انجمه نی نمایندهلری تعقیب اولونور، مختلف بهانه لرله حبسه آلینیر و اشگنجه لره معروض قالیرلار. فئودال و مولکدارلارین کندلیلره قارشی قیصاصچیلیق ایشینه انقلاب کئشیکچیلری و انضباطی اورقان مأمورلاری کؤمک ائدیرلر. (۲۹) واختیله حاکمیت اورقانلاری طرفیندن میللیلشدیریلمیش و مصادره ائدیلمیش شخصی تورپاق ساحه لرینی و دیگر مولک صاحبلرینین املاکینی – حتی انقلابا ضد اولدوقلاری تقدیرده بئله قرآنا-اسلام احکاملارینا (گویا امکله قازانیلمیش املاکا دیمک حرامدیر) استناد ائدیلره ک تدریجن اؤز صاحبلرینه قایتاریلیر. باشقا سؤزله دئسک، بورادا بئله تعبیر ایرلی سورولور کی، گویا مولکدارلارین «امکله قازاندیغی» املاکا ده یمک حرامدیر. حالبوکی، بیر طرفدن قرآنین موافیق مددعالارینا اساساً، دئییلیر کی، لازم گلدیکده دؤولت بوتون موسلمانلارین خئیرینه خصوصی مولکیتی محدودلاشدیرا بیلر. دیگر طرفدن، اگر بئله دیرسه، اوندا، قرآنین موافیق مدعالاری بورادا دا روحانیلر طرفیندن پوزولور. دئییلدیگی کیمی، خصوصی مولکیتین حجمی نه اینکی محدودلاشدیریلمیر، عکسینه، اولدوغو کیمی قالمیشدیر کی، بو دا برابرسیزلیگین تظاهروندن ساوایی بیر شئی دئییلدیر. برابرلیکدن دم وورولان بیر اؤلکه ده حکم سورهن دهشتلی، فاجعهلی بیر برابرسیزلیک گؤز قاباغیندادیر. گؤرونور، دین باشچیلارینین واختیکن «اسلام عدالتلی-قارداشلیق و برابرلیک جمعیتیدیر» پرینسیپیندن دم وورماسی جمعیت عضولرینی آلداتماق اوچون نؤوبتی ریاکارلیق ایمیش. هم ده دین خادیملری طرفیندن بئله عبارهلی سؤزلرین ایشلدیلمهسی اونلارین اؤز اساس نیتینی حیاتا کئچیرمک امکانی یارادان حرکاتلارینی اؤرت- باسدیر ائتمک دئمکدیر. اونسوز دا خلق قارشیسیندا گؤزو کؤلگهلی اولان (خومئینی باشدا اولماقلا) روحانیلر خلقین دقتینی اؤزلرینه جلب ائتمک اوچون بعضا عبارهلی سؤزلر ایشلتمکدن ده چکینمیرلر. بئله کی، محافظه کار روحانیلر دینی قایدا- قانونلاری ائله قلمه وئرمه یه چالیشیرلار کی، گویا اسلامیتده مولکیت غیری محدوددور. (۳۰) موسلمان اولان هر کس باشقاسینین امگینین استثمار اولماسینا باخمایاراق، ایستدیگی قدر وار-دؤولته، مولکه، تورپاغا صاحب اولا بیلر. بو استثمارچی روحانیلرین دئدیگیندن بئله چیخیر کی، اسلام غیری- محدود مولکیتی و استثماری مشروع بیلیر و قانونی حساب ائدیر. اصلینده ایسه بو باشقاسینین حسابینا کلی میقداردا ثروت و تورپاغی زور گوجونه ضبط ائتمک ظالملارین آغالیغینا و آماسیز استثمارینا حق قازاندیرماق اوچون گؤستریلن خیدمتدیر.
لاکن بونو دا قید ائتمک لازیمدیر کی، عصرلر بویو تورپاقسیز و آزتورپاقلی اولان ایران کندلیسی اؤز حقینی طلب ائتمک اوزونه، دینی خرافاتین گوجلو تأثیریله موللالارین شریعت آدیندان ساختاکارلیقلا دوزلتدیکلری بعضا بئله بیر مدعایا اینانیرلار کی، گویا مولکیت توخونولمازدیر، اونو «بؤیوک الله» بندهلرینه بخش ائتمیشدیر، تورپاقسیز و آزتورپاقلی باشقاسینین تورپاغیندا گؤزو اولماسی، هر هانسی یوللا اله گتیرمک مئیلی قرآنین شریعتین و دینی قایدا- قانونلارین علیهیندیر، گویا الله انسانلاری امتحان ائتمک اوچون اؤزو – وارلی و یوخسوللاری یاراتمیشدیر. (۳۱) البته، بئله فیکیر و دوشونجهنین نتیجهسی اوندان عبارتدیر کی، وارلیلار داها وارلی اولار یوخسوللار داها دا یوخسوللاشار. البته، روحانیلرین ثروت آدیندان قونداردیقلاری بو کیمی فکرلر هئچ ده همیشه لیک اؤزونه یئر توتا بیلمیر. بئله کی، اؤلکدن قاچمیش و عکس انقلابچیلارین کندلیلره وئریلمیش تورپاقلاری اونلارین اولکی صاحبلرینه قایتاریلماسی یئرلرده گئنیش زحمتکش کندلی کوتله لرینین کسگین اعتراضلارینا سبب اولموشدور. حالبوکی، خومئینی انقلاب عرفه سینده و انقلاب دؤورونده بیلدیردی کی، تورپاق اونو اکنیندیر، الله یندیر. لاکن سونرالار او سؤزونو ده گیشدی و مولکدارلار یئنیدن «اؤز تورپاقلارینا» صاحب اولدولار. الله حاقیندا دئییلن سؤز ده آرادان گئتدی، وئریلن وعدلر ده. (۳۲)
کندلره قاییدان مولکدار و کاپیتال صاحبلرینین موقعینی محکهملندیرمک مقصدیله حکومت طرفیندن مجلسه تقدیم ائدیلن ۵ ایللیک پروقرامدا گؤستریلیر کی، کند تصروفاتی بؤلمهسینده بوتون پروقرام مدتینده کاپیتال قویدوغو ۲۱۳۳ میلیارد رئال اولاجاقدیر. بو مبلغدن یالنیز ۷۹۵ میلیارد رئال دولت واسطهسیله کاپیتال قویولاجاقدیر قالان حیصه سینی ۱۳۳۸ میلیارد رئال و ۶۲ فایزینی «غیری- دولتی- بؤلمه نین» عهدهسینه دوشور. (۳۳)
ادامه دارد


text:
مرج دابق دؤیوشو
مرج دابق دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of Marj Dabiq) مملوک سولطانلیغی (میصر) و عثمانلی ایمپیراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.حلب و مملوک سولطانلیغی (میصر) و سوریه یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو عثمانلی ایمپیراتورلوغو غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Muir, William (1896). The Mameluke; Or, Slave Dynasty of Egypt, 1260–1517, A. D. Smith, Elder. شابلون:PD-notice
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Marj Dabiq»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده مرج دابق دؤیوشو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
منوفارسی
منوفارسی بیر ایعتیراضلی هشتک دی کی ایراندا یاشایان میللت لرین اونون واسیطهایله دردلرین پانفارسیسم و فارس فاشیزمین قارشیسیندا، توییتر و اینستاقرام دا پایلاشیرلار.[۱]
بوکمپینی قورولدان پایان تک زبانی قؤروپیدی.[۲]
آرخاسیندا[دَییشدیر]
اتنیکی و مدنی چالیشقانلار و قاناولاری بو هشتکین آرخاسیندا دَیَنیب و بونو اؤنملی حرکت، فاشیزم قارشیسیندا بیلیرلر.[۳]
قارشیسیندا[دَییشدیر]
ایسلامی جمهوریتینین قاناولاری بو هشتکی انگلیس توطئهسی بیلیرلر.[۴]
جوان آنلاین بیر صفحه ده یازدیکی:
بیبیسی فارسی توطئهایله توییتر ایشلدنلریندن ایستدیکی بیر کمپین ده آزینکی لارین دردلرین یازیب و توییت ائلیهلر .[۵]
تپکیلر[دَییشدیر]
العربیه قاناوی، منوفارسی قارشیلارینا دئدی کی:
کمپیننین منتقدلری بونو بیر توطئه نظریهسی بیلیرلر و آنادیلینین مسئلهسی بیر اینسان حوقوقلاری یوخ، بلکه سیاسی بیلیرلرو خالقا گؤرسدیرلر.[۶]


text:
من بالاجا ایدیم. هله مکتبه گئتمیردیم. نه یازا، نه ده اوخویا بیلیردیم. هئچ اؤز آدیمی دا اوخویا بیلمیردیم. چونکی حرفلری تانیمیردیم. آنجاق پاییزدا مکتبه گئدهجهیم.
عمیم منه بیر نئچه قشنگ کیتاب گتیردی. دئدی کی، بیرینجی صینیفه گئدنده بو کیتابلاری اوخویاجاقسان. هلهلیک شکیللرینه باخ. من بیلمیردیم هانسی کیتابدان باشلاییم. بو واخت بیر سس ائشیتدیم.
–مندن باشلا، مندن باشلا.
تعجب لندیم. گؤرهسن بو کیمدیر؟
–منم دانیشان، کیتابام. من الیفبا کیتابییام. منی ورقله، هر صحیفهمده سنه تزه-تزه سؤزلر دئیهجهیم. من ان بؤیوک کیتابام. اگر اوشاقلار صحیفهلریمدهکی ۳۲ حرفین هامیسینی اؤیرنسه بوتون آدلاری، بوتون سؤزلری، بوتون کیتابلاری اوخویا بیلرلر. منیم هر حرفیمدن، بیلیرسن نئچه سؤز باشلاییر. مثلاً، آ حرفی ایله باشلانان سؤزلری سایماقلا قورتارماز. اینانمیرسان، اؤزوندن سوروش.
–آ… – دئیه حرفی سؤزه باشلادی. – البته، من الیفبانین بیرینجی حرفییم. اونا گؤره نئچه-نئچه گؤزل سؤزلر مندن باشلاییر! آتا، آنا، آداملار. آذربایجان. منیم چوخلو دوستوم وار. آذرلر، عادیللر، عاریفلر، عاکیفلر، آفتلر، آلتایلار، آسلانلار. هر ایل پاییزدا من اونلارا چوخلو آلما، آرمود، آلچا آلیرام.
–باغیشلا، باغیشلا دئیه کیمسه آ-نین سؤزونو کسدی.
– بلی، باغیشلا. من ده ب حرفییم. بلی – ب. دوغرودور. الیفبادا آ حرفی بیرینجیدیر. آنجاق ائله بیرینجی سؤزو ده منیمله باشلاییر.
بی-رین-جی. بلی… ائله، بلی سؤزو ده ب-نان باشلانیر. بئلهدیر.
بونا گؤره ده من هئچ واخت “یوخ” دئمیرم، همیشه “بلی” دئییرم. بلی، من آ-نین باجیسییام. آ دئدی کی، آتا سؤزو اونونلا باشلانیر. منیمله ایسه آتانین آتاسی، یعنی بابا سؤزو باشلانیر. بلی، بابا. بیزیم دوغما شهریمیزین آدی باکیدیر.
باکی دا منیمله باشلانیر. منیم دوستلاریم بیر بالاجالاردیر، بیر ده بؤیوکلر: بدیر، بکیر، بشیر، بیکه، بیلقئیس…
آ دوستلارینا آلما، آرمود، آلچا آلیر. من ایسه اونلارا بوتون باغلاری باغیشلاییرام. بلی، بیز آ حرفی ایله باجیییق. آ. ب. کیمینسه سسی ائشیدیلدی:
–بس هئچ منی یاد ائتمیرسینیز؟… و.آ.ب و و یعنی من.
من ۵-جی-یم. ۵-جی-نی اونوتمایین. وطن سؤزو منیمله باشلانیر. “ب”نین بختی وار. منیم ده واختیم… من هامی اوچون واجیبم، وفالییام، وارلییام. بوتون واحیدلر، والیدهلر، واقیفلر، وجیههلر منیم وفالی دوستلاریمدیر.
–قویمارام، قویمارام منی اونوداسینیز. من ق-یام.
قورخورام، قئیدیمه قالمایاسینیز. قویون، من ده دئییم. من ده سیزین قارداشینیزام. قلمیم ده وار، قیلینجیم دا.
–دوستلار! دوستلار! من ده “د” حرفییم. دوستلوق سؤزو منیمله باشلانیر. دئییرم دوست اولاق. دئییرم دالاشمایاق.
دئییرم دانیشماق اوچون سؤزو “س” حرفینه وئرک. آخی سئنتیابرا آز قالیب. درسلر باشلایاجاق. داها نه دئییم؟ هه اونو دئییم کی، درسلر مندن باشلانیر. درسلر سؤزونو دئییرم. دوستلوق اولسا، درسلرینیزی یاخشی اوخویارسینیز. دفترلرینیزی سلیقهلی ساخلایین.
–اوندا همیشه بئش آلارسینیز – دئیه ب د-نین سؤزونو کسدی.
دئدی:
–سؤزو س حرفینه وئرک. بوگون-صاباح سئنتیابرین بیریدیر. سؤز سنیندیر، آی س.
س دئدی:
–سالام. سالام سئویملی اوشاقلار. سئنتیابرین بیرینده سحر ساعات سککیزده مکتبلر سیزی صبیرسیزلیکله گؤزلهیهجکلر.
من الیفبا کیتابی ایله بئله تانیش اولدوم. عزیز اوشاقلار، بو کیتابی ورقلهسهنیز، او سیزه ده چوخلو ماراقلی ناغیللار، حکایهلر دانیشار، شعر اوخویار.
ایول، ۱۹۶۷


text:
کیپ تاون ایستادیومو
کیپ تاون ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Cape Town Stadium) 2009 ایلینده تاسیس اوْلونوب. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۵۵٬۰۰۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Green Point Stadium – FIFA 2010 World Cup – Green Point Stadium Cape Town". Retrieved 16 September 2014.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cape Town Stadium»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کیپ تاون ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
30-نجی آگوست ینگیش بایرامی قوتلی بوُلسون
شو گۆن 30-نجی آگوست تۆرکیه ده ینگیش بایرامی
شو گۆن 30-نجی آگوست تۆرکیه ده ینگیش بایرامی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان شو گۆن میناسیبتلی بیانات بردی.
أردوُغان بیاناتیندا،
"موندان 99 ییل اوُزال دوملوپیناردا عارشا یتن ایمان ینگ یوُلباشچیلیغیندا، 84 میلیون بیرلیک، دیریلیک و دوُغانلیق ایچرسینده ارتیلریمیزه بیله لیکده یؤرأریس" دیدی.
أردوُغان 30-نجی آگوست ینگیش بایرامی سبأپلی برن بیاناتیندا شانلی تاریحینگ بیر پارچاسی بوُلان اولی ینگیش ینگ 99-نجی ییللیغینا قوُوشماغینگ باغتیارلیغی نینگ ایچرسینده بوُلاندیغینی بیلدیردی.
میللتینگ، قبرس تۆرکلری نینگ و دۆنیأنینگ دۆرلی یورتلاریندا یاشایان یورتداشلارینگ هر بیری نینگ ینگیش بایرامینی قوتلان أردوُغان، بو بویساندیریجی گۆنده اؤزلرینی یالنگیز قوُیمایانلارا اؤزی و میللتی آدیندان مینتدارلیق بیلدیردی.
أردوُغان شو میناسیبت بیلن قاراشسیزلیق اورشونینگ (1919-1923) باش توتانی و جمهوریتینگ اساسلاندیریجیسی غازی مصطفی کمال آتاتۆرک-ی، بیک میللت مجلیسی نینگ دگأرلی آغضالارینی و قشونینگ قاهریمان عسگرلرینی رحمت بیلن یاد اتدیگینی بیلدیردی.
دِگیشلی حابارلار
ایچری ایشلر وزیرلیگی رویترز حابار سریشده سی نینگ حاباری نینگ یالاندیغینی بیلدیردی
رویترز، حاباریندا بیرنأچه ایلچیحانا پایتاغت آنکاراداقی حوُوپسوزلیق تهدیدی بارادا دویدوریش بریلندیگینی اؤنگه سۆرۆپدی
دمیرقازیق عیراق دا اۆچ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیه توتانیرلی یاغدایدا ترورچیلیق و ترورچیلار بیلن گؤرهشمأگه دوُوام ادیأر


text:
ار، اودر کی، ائل باشینی ساخلادا
البته اؤز باشین ساخلار هر کیشی
دوشمن باریشدیرا ، قانلار باغلايا
اودور ائل ایچینده معتبر کیشی
یالان سوز بعضینه، شوکتدی، شاندی
آخشام سؤز دانشیر، صبحی پئشماندی
یئیه ر نانی نمک ، گئده ر، دوشماندی
ائله آدام، نه آرواتدی، نه کیشی
نامرد جهدی ، اونو مرده یئتیرمز
قو ناق گلسه پارا چؤره ک گتیرمز
اوت كؤك اوسته بيته ر ، اصلین ایتیرمز
اینانمیرسان ، ائیله گینن تفتیشی
« خسته قاسیم » دو شمنینی آت گینان
متاعینی خریدارا سات گینان
شاه مردان دامنینی توت گینان
اللاهی سن چاغيـــر ائتمه تشویشی


text:
اوچورتما
بردووان ، اوچورتما یوخسا یئل بردووانی اوشاقلارین اویناتمالیسیدیر و اونو یئله وئریب و گؤیه قالخیزارلار. بردوان یئللیک هاوادا گؤیه قالخار و یئل اونو یئردن قالخیزیب و گؤیده اوچار. بردووانی اوشاقلار بیر ایپ یا ساپ ایله ساخلاییب و اوجالیقا آپاریب و مسابقه وئریب و اویناماقدا بیربیرین قاباخلارلار.
بردووانی کاغاذ، پارچا و یونگول پارچادان و کاغاذ ورقیندن دوزلدرلر. بردووان گرک یونگول و دواملی بیر پارچا یا کاغاذدان دوزلسین.
آد[دَییشدیر]
پارچا اوُچوُرتماسی چینده مویوان و کاغاذاوچورتما جیریوان آد وئریلیب و اویغور تورکلر اونی چینیلردن آلیب و آدین بردوان ائدیبلر بوردیوان همان مویوان تورکی اولموشودی کی بوردی یا البوردی یئل معناسینا گلیب و یوان اونون چینی آدی یانی اوچان معناسینا گلیب بوردی اوچان(یئلده اوچان) اونون اصیل تورکوسو اولور.
تاریخی[دَییشدیر]
چین یازیلاریندا 400 ایل م.ق ایلده "لو بان" آدلی بیر نجار و "مو زی" آدلی بیر بیلگیسی اولان کیشی خیزران تختهسیندن بیر بردووان دوزتدیلر و بونا مویوان آدینی وئردیلر سوندا چینلیلر خیزراندان و ایپک پارچادان بردووان دوزتدیلر. و سوندا کاغاذدان بردووان دوزتدیلر و اونا جیریوان آدی وئردیلر (جیر=کاغاذ)تانگ امپراطوریسینین آخیریتده(618-907م)اونا بیر فوشقا تاخاردیلار و او گؤیده اوچاندا فیشیلداردی.
بیزیم اؤلکهده[دَییشدیر]
بیزیم اؤلکه ده چین اؤلکه سیندن گلیب و اسگی تاریخده اوشاقلار اونی اوچورداردیلار بردوانی تورکلر یاخچی تایناردیلار و تورک اؤلکه لرده اوشاقلار بالاجا بردوان اویناداردیلار و مسابقه وئرردیلر بردوان پارچادان و ایپک پارچادان دوزلینردی و قلمه تخته سی کی یونگول اولار اونون دوره سی اولاردی.
قوشوُندا[دَییشدیر]
قوشوندا ایکی اوردونون آراسیندا بردوان اوچولداردیلار کی بیر بیرینه سوز یازسینلار و اولار اوخوسون یا ایکی اوردونون آرالیقین اولچماق اوچون اونی گؤیه یولاردیلار و یلین اسمه سین بیلیندیرماق اوچون بردوان اوچورداردیلار. بردوان گؤیده اردونون شعارین و وارلیقین گؤیه آپاراردی
اوچمان[دَییشدیر]
دونیاده اَن بیرینجی اوُچمان کی آمریکا اوُچمان موُزهسینده یازیلیب اوُچوُرتما و چینی موشکی آد وئریلیب کی چین اؤلکه سینده دوُزهلینیب و رایت قارداشلاری بیرینجی اوچمانی دوُزتمهمیشدن قاباخ بیرینجی اوُچان اوُچوُرتما و چینی موُشکیدی.
اتک یازی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
englisg ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«kite»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (1400 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
دورهام شهرین نقشه اۆستونده یئری
دورهام، قوزئی کارولینا (اینگیلیسجه: Durham, North Carolina) آمریکانین قوزئی کارولینا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲۸۰٫۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۲۸۳۳۰ نفر دیر. بۇ شهر ۱۲۳ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
فایللار
قارداش پروژهلرده دورهام، قوزئی کارولینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Durham, North Carolina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
کپنکلری قوْرخوتمایین
رقیه کبیری
اؤلوسونو آستاجا یئردن گؤتوروب، چؤرک سبدینه قوْیدوم، ائوه گتیریم. ساغ- سوْلوم، آشاغی- یوخاری ضد- شورش پوْلیسی ایله دوْلو اولسایدی بئله، اؤلوسونو یئرده بوراخاسی دئییلدیم. اؤزوندن علاوه اینجه قانادلارینین رنگلرینه گؤره اونون اؤلوسوندن واز کئچه بیلمزدیم.
هانسی روزگار اونو گتیریب بورا آتمیشدی، بللی دئییلدی. پیادا یولوندا، کوْرلار اوچون دوزولموش ساری موزاییک دؤشهمهنین اوستونده بؤیرو اوسته دوشموشدو. بونا باخمایاراق کوْرلار رنگین نه اولدوغوندان باش تاپمیرلار. رنگ اؤلونو ده دیری کیمی گؤزه گتیرر. آنجاق رنگلی قانادلارینین آلتیندان کؤلگهسی موزاییکین اوستونه سَریلمیشدی. قانادلارینین قرینه قهوهیی خاللاری ساری موزاییک اوستونده او قدر گؤزل گؤرونوردو کی، اوّلده اونون اؤلموش اولدوغونا برخود اولمادیم. دئدیم بلکه بو کپنک ده تبریز جماعتی کیمی ضدشورش پوْلیسینی گؤردوکده چاشیب، ساری موزاییکی گونهباخانلا دهییشیک توتوب. اؤز فیکریمه گولمهییم توتدو، آمما گولمهدیم. اؤز- اؤزومه دئدیم: «بیردن پوْلیسلره ائله گلر کی، من ده عصیانچیلارین بیریسییم، اونلارین روبوت کیمی شوشه قالخانلارینین دالیندا قارد توتدوقلارینا باخیب، گولورم». دوزدو کی گولوش عصیان آنلامیندا دئییل، آمما هانسی عاغیللی آدام تپهدن دیرناغا سیلاحا بورونموش پوْلیسین اؤنونده گولر کی، من ده گولوم! هله بیلسهیدیلر چؤرک آلماق ماهاناسیله زنبیلی قولوما سالیب، ایکی کند مسافهسینده یول گلمیشم یاخیندان اونلارا تاماشا ائلهییم، …یوخ!… آللاه گؤسترمهسین او گونو! من کی بیر کاره دئییلم. ژورنالیستم؟ یوخ! یازیچییام؟ یوخ! ایشچییَم؟ یوخ! دانشجویام؟ یوخ!… بس، دوستاق هارا، من هارا؟… ایللر اؤنجه تقاعد اولموش کارمندین بیریسییم. تاماشادان سونرا ألیمدن نه ایش گلر کی!؟
آیاغیم آلتینا باخماسایدیم قبریستاندا قبیرلری آیاقلاییب کئچن کیمی اونو دا آیاقلاییب کئچمیشدیم. فیکریم پوْلیسلرده اولسایدی دا، آنجاق گؤزوم یئردهیدی. یوخسا اونون اینجه قانادلاری آیاغیم آلتدا اوغولوب، دؤشهمهنین اوستونه یاییلاجاق ایدی. گؤرمک همن دایاندیم. بیلیرم، بو هنگامهده بیردن- بیره پیادا یولونون اورتاسیندا دایانماق پوْلیسلرین دیققتینی چکمهمیش اولماز. ایستهدیم أییلیب اؤلونو یئردن گؤتوروم، سونرا اؤز- اؤزمه دوشوندوم یئره أییلسم، پوْلیسلر ظنّ ائدرلر أییلیب یئردن داش گؤتورورم. آمما بورا تبریزدی، فلسطین دئییل کی من ده انتفاضه ساواشی اوچون یئردن داش گؤتوروب پوْلیسه ساری توللاییم. اوستهلیک، مَهیَر پوْلیس کیمدی کی؟ اونلار دا ائله منیم کیمی آنالارین اوغوللاریدیلار دااا. یقین کی، تقاعد اولموش یاشلیلارلا ایشلری اولماز.
ساغ- سوْلوما باخدیم. بیر آن نظریمه گلدی ساغ- سوْلومداکی پوْلیسلر قالخانلارین دالیسیندا قورویوب قالمیش قورخو شووالیهلریدیلر. آمما بو شووالیهلر قورومامیشدیلار، دیب- دیری، جانلی آداملار ایدیلر. دایاندیقلاری یئرلرینده قیمیلداییردیلار، بیر- بیرلریله دانیشیردیلار. حتی بیر- ایکیسی دیققتله منی سوزوردو. اونا گؤره احتیاط ائلهییب، قفیلدن یئره أییلمهدیم. ساری موزاییک اوسته دیزه چؤکوب، اونلارا باخمادان چؤرک سبدیمی قولومدان یئره بوراخدیم. کپنهیین اؤلوسونو آستاجا گؤتوروب، سبدین ایچیندهکی سنگهیین اوستونه قویدوم. کپنک گئنه بؤیرو اوسته دوشوب قالدی. آدام اولسایدی دئیردیم اوخویوب ائشیتدیییم ناغیللارداکی بیر گؤزل کیمی شیرین یوخویا دالیب.
گؤیلوم ایستهییر دئیم بو کپنک لاپ عشق رنگیندهدیر. عؤمورلرینده عاشیق اولانلار عشق رنگینین نه اولدوغونو یاخچی بیلرلر. عشق رنگی هردن اؤزل بیر رنگه چالار. قالیب هانسی واختدا، هانسی بیر حالدا عشقه یاناشاسان. حتی اؤزونه مخصوص لحنی ده وار بو رنگلرین. بونونلا بئله عشق رنگیندهدیر دئسم، بیله- بیله اؤزومو سالارام لیریک بیر دویغونون ایچینه. بیلیرم خیابانلارین بو وضعیّتیله لیریک دویغو توتماز. هرچند بیرجه عصیانچی دا خیاباندا گؤزه گؤرونمور. بونونلا بئله پوْلیسلرین گئیینیشلرینی، أللریندهکی باتوملارینی، باشلارینداکی دهمیر بؤرکلرینی گؤرنده آدامین اورهیینه قورخو دامیر. آز قالیر آدامین آدی یادیندان چیخسین، هاندا قالسین کی عشقدن، یا اونون رنگلریندن دانیشاسان. آمما اؤلوم ده عئشقین رنگلریندن بیریسیدیر.
اؤلومو چؤرک سبدیمده داشیماغا دئییل، ساعات مئیدانینی قورخو شووالیهلرینین محاصیرهسینده گؤردوکده قوتومدان قوردوم. بیر آن نظریمه گلدی او هوندور بینانین باشینداکی ساعاتین عقربهلری ده قورخودان دایانیبلار. اؤز- اؤزومه دئدیم: «قورخونون بالاسی اؤلسون». آمما مهیر قورخو دا دوغار کی بالاسی اوْلوب، سونرا دا اؤلسون؟ قورخو دئدییین ویروس کیمدیر. دوغماز، بولاشیب، یاییلار. قورخو آدامی ألبَهأل اؤلدورمز، آزجا- آزجا، تیکه- تیکه اؤلدورر. دوز دئمیشلر، قورخو اؤلومدن پیسدی.
حیس ائلیرم أن آزی بیر- ایکی پوْلیس منی گؤز آلتینا آلیبلار. یقین یئردن کپنهیی گؤتورمهییم دیققتلرینی چکیب. گؤرهسن گؤردولر یئردن گؤتوردویوم شئی آنجاق و آنجاق بیر کپنک اؤلوسویدو؟
چالیشیرام سوْیوققانلی گؤرونوم. اؤز- اؤزومه دئییرم: «فیکر ائله أتدن دووار چکمیش بو پوْلیسلر بولوارلارین کنارینا أکیلمیش یامیاشیل شومشاد آغاجلاریدیلار. شومشاد آغاجلارینین قورخوسو یوخدی کی!»
سنگهیین اوجوندان بیر پارچا قوپاریب آغزیما قویورام. پلیسلری گؤرمزدن کیمی پیادا یولوندان کئچیرم. بیر- ایکی آددیم اوزاقلاشمامیش اوشاقیانا بیر فیکیر عاغلیما چاتیر. گئری دؤنورم. بوتون شهامتیمی بیر یئره توپلاییرام. فیکریم اوشاقیانا اولسا دا، بؤیوک بیر ساواشا گئدن کیمی حیسیم وار. آددیم آتدیقجا دئییرم بس ساواش مئیدانینا یاخینلاشیرام. مئیدانین اورتاسینا توپلانمیش پوْلیسلرین قارشیسیندا دایانیرام. پوْلیسلرتعجوبله منه باخیرلار. بیری ألینی بئلینه آپاریب، باتومون دستهیینی سیخیر. قورخورام. او باتوم منیم آرتروزلو سوموکلریمین حسابینی بیریوللوق چوروده بیلر. اؤزمو سیندیرمیرام. کپنهیی آستاجا گؤتوروب اوْوجومدا اونا گؤستریب، یانیندا دوران پوْلیسین چینینه قویوب، گئری دؤنورم. قورخورام بیر ده دؤنوب باخام. قورخورام او قورخو شووالیهسی کپنهیی چینیندن یئره آتیب، آیاغی ایله اونون ألوان و اینجه قانادلارینی أزه…
۲۳/۱۰/۹۶


text:
عثمانلی دؤولتینده فاتح سلطان محمددن سونرا علمی آنلامدا باشلایان یاواشلاما و دؤولت ایدارهسینده یولوخان روشوت، سویغون، یئرلیبازلیق، قوهومبازلیق کیمی منفی وضعیتدن آسیلی اولاراق، یارانان دورغونلوق قانونی سلطان سلیمان دؤورونده سونونجو مرحلهسینه گلمیش و بو دؤنمده خالق ایله دؤولت بیر-بیریندن تامامیله آرالانمیشدیر، آنجاق باخمایاراق کی، بو دؤنم عثمانلینین ان قودرتلی چاغیدیر. دئمهلی، ایقتیصادی و حربی یؤندن گوجلو اولماق بیر دؤولتین طالعیینی موعینلشدیرهجک اساس گؤستریجیلر اولمور.
۱۳. یوز ایلده اوروپادا اورتا عصرین قارانلیق دؤورو یاواش-یاواش گئریده قالماغا و آیدینلانما آددیملاری آتیلماغا باشلامیشدیر. بیر یاندان کیلیسالار و صومعهلر تیکیلرکن دیگر طرفدن ده اونیورسیتیلر یارادیلماغا باشلانمیشدیر. مسیحی اوروپاسیندا او دؤنملرده فرانسیسکن طریقتینی ۱۲۰۹-جو ایلده آسیزی فرانچسکو، دومینیکن طریقتینی ایسه ۱۲۱۵-جی ایلده دومینیک یاراتمیشدیر. هر ایکی طریقت ده دیلچیلیک، منطیق، بلاغت، موسیقی، ریاضیات، هندسه و نوجومدان درس کئچهرک اونیورسیتیلرده کورسولر ایشغال ائتمیشدیر. رونسانسدان اؤنجه اوروپادا علمین یارانماسی و اینکیشافی اوچون طلب اولونان موحیطی بو ایکی طریقت یاراتمیشدیر. روبرت قروستست ۱۳-جو یوزایلده فیزیک ساحهسینده سیناقلار آپارمیش، طلبهسی راجر بیکن ایسه آکسفورد و پاریسده درسلر کئچهرک سیناقسیز و ریاضیاتسیز دقیق علملره مالیک اولماغین غئیری-مومکون اولدوغونو آشیلایاراق علمین دینه هر هانسی زیانی اولمایاجاغینی بیلدیرمیشدیر. اصلا یهودی اولان و فرانسهده دونیایا گلن لئوی بن برسون دونیانین کایناتین مرکزی اولا بیلمهیهجگینی ایرهلی سورهرک کوپرنیکه ایز آچمیشدیر. اونلارین داوامچیسی اولان جین قوتنبرقین ۱۴۵۰-جی ایلده ایختیراع ائتدیگی مطبعه اوروپادا علمین سورعتله ایرهلیلهمهسینه سبب اولموشدور. عثمانلیدا ایسه خارزمی، ال بیرونی، ابن سینا کیمی تورک عالیملرینین اثرلرینی اوخویوب آچدیقلاری یولو داها دا ایرهلی آپاراجاقلارینا یالنیزجا اثرلرینین خولاصهسینه شرحلر، حاشیهلر یازمیشدیر. عثمانلییا مطبعه ایسه آنجاق ۱۷۲۷-جی ایلده داخیل اولموشدور.
فرانسیسکن و دومینیکن طریقتلری آیدینلانما چاغینی باشلاداراق کیلیسانین کانونیک حؤکمرانلیغینی داغیدیب تاریخه اؤز مؤهورونو باسمیشدیر. دؤرد عصر بویونجا علمی اؤزونه رهبر گؤتورن غرب دونیاسی یئنی تکنولوژیلر ایختیراع ائتمیش، بونون یاردیمی ایله چاغداش واسیطهلر و سیلاحلار بوراخاراق، دونیادا موستملکه ایمپیراتورلوقلار قورماق یاریشینا گیریشمیشدیر.
اوروپادا بونلار یاشانارکن، عثمانلی دؤولتینده ایسلام عالیملری “خیزیر پئیغمبر ساغدیر یا اؤلو، سیقارت چکمک کوفردور، یئمگی قاشیقلا یئمک ایسلام دینینه گؤره جایزدیرمی، هر هانسی بیر صنعتله مشغول اولماق حارامدیرمی؟ ” کیمی مؤوضولاری موباحیثه ائتمیش، مدرسه تعلیمی کئچمهین بیر چوخ شخصه علمی روتبه وئریلمیش، “بئشیک عولماسی” آدلی قوروم یارادیلمیش، عالیملرین یئنی دونیایا گلن اوشاقلارینا علمی روتبه وئریلهرک ماعاش باغلانمیش، جاهیللر ییغناغیندان عیبارت اولان عالیملر صینفی تؤرهمیش و بو صینفین منسوبلاری جیبلرینی دولدورماق حسابینا بعضاً یئنیچئری عسگرلریله البیر اولوب سارایا هوجوم چکیب سولطانی و یا صدراعظمی آشاغی سالمیش، حتّی اونلارا اؤلوم حؤکمو وئرمیش، بعضاً ده سارایین طرفینی توتوب عسگرلرله ووروشموشدور.
تورک تاریخینین عیبرتآمیز وثیقهلریندن بیری ایسه ۱۸. یوزایلده هزارفنّ احمد چلبینین باشینا گلنلردیر. هزارفنّ احمد چلبی آری پتگینین شامیندان دوزلتدیگی قانادلا قالاتا قولّهسیندن توللاناراق قارشی ساحیلده کی اوسکودار سمتینه کیمی اوچموشدور. پادشاه ۴٫ مراد، بو یولدا وئردیگی امکلرینه گؤره، اونا بیر کیسه قیزیل وئرمیش، سونرا دا “سن باشیمیزا بلا آچاجاق بیرینه اوخشاییرسان” دئیهرک بو حادیثهدن هئچ ده ممنون اولمادیغینی بیلدیرمیش و شیخ الاسلام دا ” آللاه ایستهسیدی اینسانلارا دا قاناد وئرردی، سن آللاهین حؤکمونه قارشی گلیرسن و فیتنه تؤرهدیرسن” دئیه فیتوا وئرهرک اونو سورگونه یوللامیشدیر.
دقیق علملره اؤنم وئرمهین و یؤنونو تئوکراسییا چئویرهرک یالنیزجا فیقه، کلام و تفسیرله مشغول اولان عثمانلی دؤولتی ۱۷٫یوزایلده کارلوفچا سازیشی ایله تورپاق ایتیردیگینده شوک وضعیتینه دوشموش، ضیالیلارلا دؤولت خادیملری اوروپا و روس اوردولاری قارشیسیندا اوزلشیلن مغلوبیتلرین سببلرینی آختاراراق یوزایللر بویو آدام یئرینه قویمادیغی اوروپانین گونو-گوندن علمده، تکنولوژیده دیولشدیگینی گؤرهرک، اوزونو غربه ساری چئویرمیشدیر. آنجاق اوروپانین علم و تکنولوژیسینی آلاجاغینا یالنیزجا یاشام طرزینی، داورانیشلارینی، مدنیتینی تقلیده باشلامیش، بئلهلیکله، نه اؤزو اولموش نه ده تام آنلامی ایله غربلی اولا بیلمیشدیر.
بس ایندی نه حالداییق؟!
۱۹. یوزایله گلدیکده، فرانسه اینقیلابی ایله گمی آزی دیشینه سالان غربلی دؤولتلر یوزایللر بویو اصلا مغلوب ائده بیلمهیهجکلرینه ایناندیقلاری عثمانلینین اوزلشدیگی یازیق حالینی گؤردوکده ایشتاهالاری قابارمیش، عثمانلی حاکیمیتی آلتینداکی غئیری تورک خالقلاری عوصیانا تشویق ائدهرک دستکلهمیش، شیمالی آفریقا، بالکانلار، قیریم، عرب یاریمآداسی و دیگر یئرلرده کی حاکیمیتینی آخیرا چاتدیرمیشدیر.
بئله بیر دؤنمده عثمانلی دؤولتی ایچینده عثمانلیچیلیق، ایسلامچیلیق، تورکچولوک و باشقا فیکیر جریانلاری یارانمیشدیر. اؤنجهلری ایسلامچیلیق دوشونجهسینی منیمسهین ضیا گؤکآلپ داها سونرا بو دوشونجهنین حیاتا کئچمهسینین مومکونسوزلوگونو گؤرهرک، تورکچولوگه یؤنلمیشدیر. ایتیحاد و ترقی پارتیسینین قوروجولاری آراسیندا یئر توتان گؤکآلپ سیاسی ساحهده اولدوغو کیمی، سوسیولوژی و ادبی ساحهده ده آدینا لاییق بیر یئر توتموشدور. تورک یازیچی و شاعیرلرینین اثر یارادارکن اونلارین اؤزولونو تورکون میفیک چاغلاردان اعتیباراً یاراتدیغی اثرلره سؤیکمهلرینین واجیب بیر مسله اولدوغونا ایشارت ائتمیشدیر. او، آلا گئییک، آلتین ایشیق، قیزیل آلما و دیگر اثرلرینی بو دوشونجهدن حرکتله یازمیشدیر.
گنج قلملر درگیسی ایله باشلایان میلّیلشمه جریانی تورک یوردو، میلّی تتبعلار، یئنی مجموع موحیطینده یارانیب اینکیشاف ائدن و تورکلوگو آنجاق تورکچولوک اولکوسونون قورتارا بیلهجگینی باشا دوشن گؤکآلپ، حسینزاده علی بیگین بیر دوشونجه اولاراق دیله گتیردیگی “تورکلشمک، ایسلاملاشماق،مودرنلشمک ” پرینسیپینی تورک یوردو درگیسینده عئینی آدلی مقالهسی ایله ایجتیماعیته چاتدیرمیشدیر. او، بو عقیدهنی سیستملشدیرهرک، تورکیه جومهوریتینین یؤنونو ده تعیین ائتمیشدیر. دؤولتین یارانماسیندان سونرا “تورکچولوگون اساسلاری” آدلی اثرینی یازاراق گلهجک نسله مؤحتشم بیر تؤهفه بوراخمیشدیر.
عثمانلی دؤولتی زامانیندا تورکچولوک جریانی او قدر طرفدار تاپماسا دا، بو دوشونجه مصطفی کمال آتاتورک و سیلاحداشلاری طرفیندن حیاتا کئچیریله رک، عثمانلینین داغینتیلاری آراسیندان تورکیه جومهوریتینی یاراتمیش و اونو تورک میلتینین ابدی اومید قالاسینا چئویرمیشدیر.
گؤکآلپین تورکچولوگو “توران” ایدئالینا سؤیکهنیر. اونون تورکچولوگو یالنیزجا شووینیست دویغولارلا یارانمامیش و تملینی تورک کولتور بیرلیگیندن آلمیشدیر.
” وطن نه تورکیه دیر تورکلره نه تورکیستان
وطن بؤیوک و ابدی بیر اؤلکه دیر توران”
– دئین گؤکآلپین بو دوشونجهسی یاشادیغی دؤنمدن اعتیباراً تورک دونیاسیندا اؤز عکسینی تاپمیشدیر. اؤرنک اولاراق آذربایجانین گؤرکملی شاعیری و روسلار طرفیندن بوزلو جهنمه یوللاناراق اورادا اؤلدورولن حسین جاویدی گؤستره بیلریک. ۱۹۱۲-جی ایلده قارا دنیزه تاماشا ائدرکن تاریخین کئچمیش دؤنملرینه غرق اولان شاعیر؛
“آلتای” داغی، “ماکان” چؤلو، هم ده “یاسین اوواسی”
بیرر آیدین صحیفهدیر، هر تورک گرک آنلاسین “
– دئیهرک، تاریخیمیزی اؤیرنمهنین و بیلمهنین نه قدر اؤنملی اولدوغونو وورغولامیشدیر.
مرحوم شاعیریمیز، سوسیولوق و ایدئولوق ضیا گؤکآلپ فیزیکی اولاراق اؤلموش اولا بیلر، آنجاق دوشونجه سی و اولکوسو ابدیته کیمی یاشایاجاقدیر. اونون یولونو بوگون تورک دونیاسیندا ایزلهین اوردولار واردیر. اؤرنک اولاراق آذربایجانلی شاعیر رستم بهرودینین بو بندینی گؤسترمک کیفایتدیر:


text:
اسلامدان سونرا ایلک قادین پادشاهی “آرایش بگیم”
قاراقویونلار ایمپریاسی دئورینده، تبریزین ملکهسی و اسلامدان سونرا ایلک قادین پادشاهی “آرایش بگیم”
تبریزین کئچمیش 4000ایللیک تاریخینده، قادینلارین بیر چوخو، سیاست و انقلابلاردا فعال اشتراکلاری اولوب. گؤی مچیدین قازینتیلاریندا تاپیلان تاجلی شاهزادالار و قاجار دؤنمینده سیاستچی و آیدین قادینلار بو سؤیلمی ایثبات ائدیر. بو ایفتخارلی قادینلاردان بیری “آرایش بیگم” اولوبدور.
(1486م) قاراقویونلارین شاهی، “جاهانشاه” دونیادان گئدندن سونرا، تبریزده، دوهچی محلهسیندن اولان( ساربان قولی ) آدیندا بیر شخصین لیدرلیگینله ، عوصیان باشلاییر. آنجاق اسکندر میرزانین قیزی ( آرایش بگیم) و جاهانشاهین قارداش قیزی ( شاه سارای بگیم) قاراقویونلارین اوردوسونو توپلاییب دوزنلییرلر.اوردو تبریزه هوجوم چکیب ساربان قولو و عوصیانچیلاری مغلوب ائدیر.
بو زامان دا (آرایش بگیم) تخته چیخیب قاراقویونلارین ایمپریاسینی اقتدارلا ایداره ائدیر.
قاضی نورالله شوشترینین دئدیگینه گؤره آرایش بگیم و طایفاسی شیعه اولوبلار. اسکندر قاراقویونلو( وفات841ق) قاراقویونلو خاندانینین مشهور حؤکومدارلاریندانیدی و “آرایش بگیم” اونون قهرمان قیزیایسه گوجلو بیر حؤکمدار اولوب.
بعضی قایناقلارا گؤره او زیور آلاتی سیلاحلا دییشیرمیش … آرایش بیگم خانیمین همچنین گؤزل شعر طبعی واریمیش آنجاق تاسسوفله اونون حیاتیندان و شعرلریندن چوخ بیلگی ألده یوخدور. تکجه بو بیتی اونا عاید بیلیرلر:
در مشغله دنیا، در معرکه محشر.
أز آل علی گوید آرایش اسکندر.
ذکیه ذولفقاری
https://t.me/Adabiyyatsevanlar


text:
إلیمیزدهکی یاد بیزلر! / آیهان میانالې (حیکایه)
کئشکه داها چۏخ أزیلگهلری دادېب، چېرپېنان اۆرهڲیمین سَسینی یېخېلاراق إشیتسه’یدیم. بونلارې دارانقالېق’لا ایچین-ایچین گۆنلر سۏنرا دیلیمین اوچوشوندا، اؤز-اؤزۆمه پېچېلدایېرام. بیر دؤنه ده یېخېلېب قالانتېلارا دالسایدېم. عؤمرۆمۆن لاپ چیچکلَنمیش واختې، بئلهجه سارالېب-سۏلوب، سانکې بو دورومدان بیر نئچه ساعات کئچیب. هئچ باشا دۆشمهییرم کیمی، آردېنقا بیر فېشقا سَسی، قولاغېمدا قۏناقلانېب، هئچ چېخانا اۏخشاماز گؤرۆنتۆده اوزونجا سسلَنیر. سارېنتالارېم کیمی إوه سارې سۆزۆرم. سَحَرجهنین یالقېز خیابانلارېندان کئچهرَک، مۆعللیم مئیدانېنېن لاپ بوزا دؤنمۆش دۏنارتېلارېندا، زۆیمهڲه باشلایېرام. باشماغېمېن قېراغېندان جۏرابلارېمې ایسلادان ایسلانمېش قار، آیاقلارېمې اۆشۆتمهڲه باشلایېر. شاختا دېر. تاکسېلار، سۏیوقدان تیترهیَن پیشیکلر و گلیب کئچن اؤرگنچیلری سئزیرم. قاپانجالار بیر-به-بیر گؤڲه سۆیرۆشۆب آچېلېرلار. مئیدانېن قېراغېنداکې دایانان سیقارساتان قۏجا کیشی، یاغ چللهڲینین ایچینده اۏدونلار’لا اۏد قالایېب، قېزېشماق اۆچۆن، بیر نئچه ایشچینی چللهڲین باشېنا تۏپلایېب. ساعات یئددی دیرمی؟ یۏخ’سا سککیز؟ اۏنو دا بیلمیرَم. بو آنېمدا اؤزۆمه دالېب، هاوانېن هئچ سۏیوق یا دا ایستی اۏلدوغونو دا باشا دۆشمۆرم! اینان بونلارا دۆشۆندۆکجه، باشآغرېسېنا راستلانېرام. هر چاغېما بَنزَر کیمی، یاخالارې قولاقلارېماجان چکیلمیش گئیینقۏرومو درینسهمیشم. اۏ گۆنلردن قالان، قالېنتې جان یۏلداشېم! گزینتیلریمین سۏیوقجالارې، بۆتۆن اۏنون’لا ایدی. گئجه-گۆندۆز جانېمې قالانتۏرلاردان قۏرویان اۏ ایدی. مندهکی بۆتۆن قارانتېلارا قولاق اۏلان، سادهجه اۏ ایدی. بونلارې تکجه اۏ إشیدیب، آردېندان دا سوسقانتېلارا یۏلداش اۏلدو.
ساعات نم-نئچهده، اۏرادا اۏلمالېیام. سرگینتی یئری خستهخانانېن بؤیرۆنده یئرلَشمیش “قېزېل آی” قورومونون سالۏنوندا دېر. سَحَر تئزدن ایزلهیَنلرین هئچ بیرینین چاغېندا گلمهدیڲینی بیلیرم، آما داها تئز یئتیشیرم. لاپ سککیزین باغرېنې چاتلادان کیمی، همن چاغدا اؤزۆمۆ اۏرا چاتدېرېرام. ساعاتېما باخمېرام، سۆرۆنَن واختدان قۏرخورام. هَمَنجهلردن ده قۏرخورام. بو اؤزل گۆنۆن هر گۆن گؤردۆڲۆم خیاللارداکې آشېنقالارېنېن دۏغرو اۏلماسېنې ایستهییرم. بو آنېن چرچیوهسیندن آسېلې اۏلمایاراق، واختېنېن داها اوزون اۏلا بیلهجهڲی کیمی دۆشۆنجهمده ساخلاماغېنې سئویرَم.
تئاتر سالۏنونون بالاجا قاپېسېندان ایچهرییـه گیریب، اۏتورقالارېن یانېندا یئرلَشَن اینجه یۏلدان، سرگینجهنین چېخارجاسېنا چاتېرام. قاپېدان کئچدیڲیمدهکی باشقا طرفه کئچن لۆم-لۆت سۆرتۆلمۆش دَمیر پیللهکنلرین دیشینین آغارمېش ایشېقلارېنې هئچ زئینیمدن چېخاردا بیلمیردیم. ساغا اۆچ، سۏلا دا اۆچ پارلاق اۏلان دَمیر پیللهکنلره بیر داها دۆشۆنۆرم. سالۏنا کئچدیڲیمده، ایزلهییجیلر اۆچۆن باشقا بیر شئی اۏلمایان عئینی سارې دؤشهمه و اۏتورقالار، گؤزلریمه چارپېر. آنجاق هله ایزلهییجی یۏخ دېر. هر شئی سۏیوق دېر. بو سۏیوق هاوایا سانکې گئیینتیم یئترلی دَڲیل. اۏتورقالارېن آراسېندان کئچیب اۏنلارېن بیرینده اۏتورورام. باشقالارېنین گلمهلرینه اومودلانېرام. یۏلداشلار، هۆنَر سئورلر و س. بو گۆن سرگینین لاپ گؤزۆ حئسابلانېر. سۏن ایفامېزا، أن سۏن باخېش!.
ایچیندهکی سۏرغولارا دۆشۆنمک ده چتین اۏلا بیلمَز. نه اۆچۆن چېخېش إتدیڲیمیزی بیلمک ایستهییرسَن؟ بلکه بیتیرمک اۆچۆن قاچېرېق و یا … بلکه ده یئنیدن باشلاماق اۆچۆن قاچېرېق. اۏلا بیلَر کی باشقا بیر ایفا، باشقا بیر دۆنیانېن یاراتماغې اۆچۆن، داها گۆجلۆ آتلایېشلار و داها گۆجلۆ یارانېشلارا قۏل-بوداق وئریریک. من بیلمیرَم. گرچکدن ده بیلمیرَم. ایچیمده دۏلانېرام. بعضن ایتیرم، بعضن ده گرگینلَشیرم. إعتیراف إدیرم ایفامېزېن آدېنې دا اونوتموشام! تئاتر دېرمې؟ کرچکلیکدن بیر دامجې دېرمې؟ یۏخ’سا اینسانلار نییه بو قَدَر واخت ایله یاشاملارېنې اۏتورقالار آراسېندا بیر بوجاقدا اۏتوراراق، سَحَر ساعات دۏققوزدا، نئچه نفَرین ایچهری گیریب اۏنلارې یۏخلاماسې، بَڲَنمهسی و یا لاغا قۏیوب بَڲنمهمهسی اۆچۆن کئچیردیرلر؟ سیزجه بونلار آخماقلېق دَڲیلمی؟ اینانېن بئله دیر. لاپ شۆبههسیز!.
نهایت رۏلون آخارجالارې گلیرلر. ایشه باشلایېب، اۏخویورلار، پؤهرۆز عمیدن توت باشقا کاراکتئرلر دانېشېب، بیر-بیرلرینه أل اوزادېب، سایېنسانېرلار. سَسبیرلیک إدیب، سؤزداشلانېرلار. یان-یؤورهده فېرلانېب، بیرلیکده قالانقېلارې مشق إدیرلر. بیر-بیرلرینه گۆج وئریب، سۏنوندا تۏپلاشماق اۆچۆن بیر-بیر یئره سرهلَنیب، اوزانېرلار.
گؤرهسن بونلارا اوزاقدان باخانلار نه دۆشۆنۆرلرمی؟ بو اۏلایلار لاپ گۆلمهلی دیرلر. بیر ساعات کئچیب، ژوری تاخېمې هله گلمهییبلر. من بونو بیلیردیم، آما هر زامان بئله دیر. بلکه بیر ساعات گؤزلهمک اۆچۆن بیر نئچه آیلېق تجرۆبهیه دَڲر. آنجاق بونلارا دَڲمَز دئییرَم.
اۏیونچولار آیاغا قالخېرلار. من ده عئینی. سلامسېز، دیققتسیز. صحنهلری بیر-بیر ایفا إدیرلر. جۆملهلری دئییرلر. هئچ اونوتمازدان، لاپ إله أزبردن ایفا إدیرلر. سۏنا چاتدېردېقلارېنې گؤرَوجهسینه بیتیریب، یئرینه یئتیریرلر. تبریزدن گلن ژوریلر گئدیر. هئچ بیر سؤزلری اۏلمازدان، ایندیلیکلَشمَزدن اۏرانې ترک إدرکن، یؤنَتمَنی چاغېرېرلار. اۏیونچولار سادهجه ایزلهییرلر. باخمایاراق کی، اۏیونچو اۏلدوغومو و یا اۏلمادېغېنې هله بیلمیرَم.
اوزاقدان هئچ نه إشیدیلمیر. اوزاقدان بیزدن ده هئچ نه إشیتمیرلر. بیز اۏیونچولاردان. کیمسه بیر شئی إشیتمهییر. إشیتسه، “یاخشې، اۏنلار کیم دیرلر آخې، منظوری کیم دیر؟ قاراچوخا نهدیر؟، ساهیر هارانېن…! آرزې ایله قمبری کیم تانېیېر” دئیهجَکلر. منظوری کیم ایدی و نه إتدی؟ منظوری هانسې دیلسیز إلین یازارې ایدی؟ اؤزۆمدن سۏروشورام: أصلینده منظوری نهدن بونلارېن ایچینده بئله غریب و تانېنماز دېر؟ ساهیری نهدن هئچ تانېمېرلار!!؟
اۏرانې ترک إدیب، إشیڲه چېخېرام. هئچ نه اۏلاجاغا دا دۆشۆنمهییرم. اۏنلارې دا گؤزلهمیرَم. سۏنوجو بیلیرم. اوزون سۆرَجلی بیر فېشقانېن سَسی هله قولاغېمدا دېر. إوه سارې گئدیرم. یالېنجا دا، یۏلا دۆشۆرم. مۆعللیم مئیدانېنا چاتېرام. یوخولویام. أللریم جیبیمده دیر. گئیینقۏرومون جیبینده!. کؤهنه یۏلداشېم’لا یئنه بیرگهیم. بارماقلارېم جیبیمده ایکی بیتین یۏخسول مارشې کیمی، قاشېنېر. شَهَرین باغرې لاپ سۏیوماغا باشلایېر. گلیب-گئدنلره باخېرام. اۏنلارېن گؤزلرینده هئچ نه یۏخ دېر. بیردن-بیره گؤزلریم اؤرگتمَنیم خالیقییه ساتاشېر. تۆکانېنېن قاپانجاسېنې قالدېرېر. قادېن اۏنا سلام دئییب، مارکئته کئچیر. اۏغلان ألیندهکی کۆرَک’له قارلارې کۆرهییر. ماندانا مدرسهسینه سارې گئدن قېزجېغاز، باش اؤرتۆڲۆنۆ دال-قاباق إدیب گؤزآلتې منه باخېر. خالیقینین تۆکانېنا کئچیب سلام دئییرم:
-اؤرگَتمَنیم باغېشلایېن، سیز قاراچوخانې اۏخویوبسونوزمو؟ منظورینی هئچ تانېیېرسېنېزمې؟ ساهیری نئجه؟ آرزې ایله قمبر حاققېندا بیر شئیلر بیلیرسینیزمی؟
اؤرگَتمَنیمدن هئچ بیر یانېت آلمازدان، إشیڲه چېخېرام. بورادا هامی فردوسینی، حافیظی، سعدینی تانېیېرلار!.
بونلارا دۆشۆندۆکجه اؤنجه آغلایېرام، سۏنرا دلیجهسینه اؤزۆمه اۆز توتوب، گؤلمهڲه باشلایېرام. شمشیری خیابانېنېن ساغ ألیندهکی گلیب-گئدن بۆتۆن اینسانلارا دیققت’له باخاراق، إویمیزه چاتېرام. بو شَهَرده نئجه غریبه اۏلدوغوموزا، نئجه تانېنمازلېقدا أل-آیاق چالماغېمېزا دۆشۆنهرَک، قۏنشوموزون اۏغلو یئنی آلدېغې پئیکاندا، هایدهنین ماهنېسېنې اوجادان سَسلَندیریب، یانېمدان کئچیر. گۆنلریمیزه، چالېشمالارېمېزا و بیر باخېشدا یۏخ اۏلان هر شئیین تکرارلاماغېنا دۆشۆنۆب ایچیمده دۏنورام. دۏنموش منده باشلایېرام سېزېلداماغا:
-گؤرهسن بو شَهَرده، بیر گۆن سَسیمیزی إشیدن اۏلاجاقمې؟ گؤرهسن بو قالخېب-دۆشمهلریمیزین سۏنو، اوجالېق دېر، یۏخسا یئنه هر زامانکې کیمی، سوس(دورول)اجاغېق!؟
سۏیوقدان قېزارېب-گؤینهیَن ألیمی جیبیمدن چېخاردېب قاپېمېزې دؤڲۆرَم….
آچېقلامالار:
سایېن ناصر منظوری / قارچوخا
رحمتلیک سایېن حبیب ساهیر / آرزې ایله قمبر
سوس(دورول)اجاغېق: سایېن زامان پاشازادهدن آلېنمېش بیچیم.


text:
۱. سکسنینجی گونش ایللرینین اوللرینده مدنی فعال رحمتلیک نصیریان دونیایا گؤز یومدو. اونون ختم تؤرهنلرینی طنطنهلی کئچیردیک. دوستلارلا بیرلیکده خئیرال مسجدینده پلانلاشدیردیغیمیز مراسیم اوچون تورکجه یاخشی چیخیش ائدن، عینی حالدا مدنی فعالیتله ماراقلانان بیر عالیم آرادیق. بو آختاریشدا یولوموز اردبیل چئورهسینده گیلانده کندینه دوشدو. دوستلارلا بیرلیکده حجت الاسلام عظیمی قدیمی مراسیمه دعوت ائتدیک. ائرتهسی گونو نوحهخوانین حیدر بابا مرثیهسی ایله باشلادیغی مراسیم، عظیمی قدیمین گؤزل چیخیشی ایله سونا یئتدی. آخشام چاغی المهدی هتلینده یئمک یئدیکدن سونرا کیملیکچی بیر قورومون یارانماسی بارهده اوزون-اوزادی صؤحبتلر گئتدی. بوتون بونلار او قدهر ماراقلی ایدی کی، کیمسه ظارافاتجا دئدی: «کئشکه هر ۶-۷ آیدا فعاللاردان بیری اؤلهیدی، بئله مراسیملر کئچیرهیدیک!» بو سؤزون آردیندان هامینین باخیشی رحمتلیک عادل ارشادیفردده ایلیشیب قالدی. باخیشلارین آغیرلیغینی دویموش عادل دئدی: «توتالیم بیرینجیسی من، بس اوبیریسی کیم؟!»
ظارافاتین آرخاسیندا قورخونج بیر دونیاگؤروشو گیزلهنیردی؛ یولداشیمیزی اینانجیمیزا قوربان وئرمک.
۲. مرتضی مرادپورون اعتصابی زامانی دوستلارین گیریشیمی ایله بیر کمپین باشلاندی. دوستلارین بیری خصوصی مئساژلار بو کمپینه تپکی گؤستردی. اونون نظرینجه مرادپور بو کمپینله راضیلاشا بیلمزدی. اونا بئله بیر جاواب یازدیم: «مرتضی اؤز عقیدهسی اوغروندا اؤلومو سئچه بیلر، آمما بیز، باشقا اینسانلار اولاراق، اونون جانینی قورتارماق اوچون قئیدسیز-شرطسیز مسئولیت داشیییریق.»
بونو دا آرتیردیم: «سیز اؤزگهسی اوچون دئییل، یالنیز اؤزونوز اوچون بونو روا قیلا بیلرسینیز. بونون آدی ایثاردیر. ایثار دا انتحار کیمی سون مقامدا اینسانین فردی توتومو ایله علاقهداردیر. اؤلومده ماراقلیسینیزسا، زیندانا گئدیب، اعتصابلا بو یولو سئچه بیلرسینیز. لاکین او زامان دا، سیز کؤنول وئرمهسهنیز بیله، باشقالارینین باشلیجا گؤرهوی سیزی قورتارماق اولاجاق.»
۳. اینسانین عمللری اوچ یئره بؤلونور: ایش، ماراق و سیاست. ایش، گئییم-ایچیم کیمی ایلکین احتیاجلاری قارشیلاماق اوچون صرف ائدیلن آکسییادیر. ماراغی گئنیش آنلامدا ایشلهدیرم. ماراق یاشامین کیفیتینی یوکسلدن اویون، اینجهصنعت، ریتوآل [آیین] و أیلنجهدن [سرگرمیدن] عیبارتدیر. ایش و ماراق اینسانین اؤزونه عایددیر. آمما سیاست فردی سینیرلاری آشیر، باشقالارینا عاید اولور. دئمک سیاست توپلومو گلیشدیرمکله باغلیدیر. اینسانین توپلوم ساحهسینده مدنیت و اویغارلیق یاراتماسی، اوچونجو تیپ عمللرین سونوجودور. ایثار اوچونجو عمللر چرچیوهسینده آنلام قازانیر.
سؤزسوز، ایثارین یوخلوغوندا یوکسک دوشونجهلر قاناد آچا بیلمز. ایثارین اولمادیغی یئرده مؤوجود دوروملاری دییشیمه اوغراتماق چتین آلینار. لاکین أخلاق باخیمیندان، هر بیر شخص ایثاری یالنیز اؤزونه روا قیلا بیلر. باشقالارینین بوندا حاققی یوخدور.
۴. بوردا اخلاق (یعنی یاخشی-یامانلیق) باخیشبوجاغیندان مسئلهیه توخونورام، لاکین یارادیجیلیق عالمینده (گؤزهللیک ساحهسینده) ده بئلهدیر. هئچ بیر اینجهصنعت اثری، نه تام ایثارا کؤکلهنه بیلر، نه ده بوتونلوکله اوندان چکینه بیلر. تام یوکوملولویه قورشانمیش اثر بیله، لذتله ایثار آراسینداکی اورتامدا گلیشیر، یارانیر.
چاغداش دونيا ايثارلا sacrifice کئفين enjoyment چارپيشماسيندان يوْغرولور. قوربانليق گئتمکله کامآلما آراسيندا. بو قیل کؤرپوسونده، کئفله ايثارين اوْرتاق يؤنو اؤلوٍمون گوٍجوندهدير. اؤلوٍمون گوٍجو: بير ياندان بدنين سيٌنيٌرلاريني آشماق، اوْ بيري ياندان ايسه يئني ياشامين واسيطهسي اوْلان اؤلوٍمو سيناماق. بوردا کئفدن مقصد بدن چرچيوهسيندن داها آرتيغيني سيناماقدير، ايثار ايسه دردين اوْتاييندا لذّت آختاريشيدير، باشقا بير دونيادا کامآلما ماراغيدير. ايثار، سوْيوت بير ايدئيانين اوغروندا جانيانديرمادير، فدا اوْلماق. کئفله ايثار ألبيرديرلر، آنجاق اینجهصنعت نه بونون، نه ده اوْنون جبههسينده دؤيوشه بيلمز.
۵. کیمسه مکتبلری، ایدئولوگییالاری و مذهبلری نجات وئرمهیه بورجلو دئییل، اینسانلاری قورتارماقدا گؤرهولیدیر. مکتبلر، ایدئولوگییالار و مذهبلر اینسانین قورتولوشونا آدانمالیدیر.


text:
هامی یازیر شعرلرینده آنادان
هئچ كس یازمیر اؤمور باغی آتادان
هامی دییر غم سلطانی آنادی
آمما بیلمیر صبیر داغی آتادی..
آتا؛ گونون قوتلو…
هر بیر اینسانین آرخاسی، قوللاریمیزین توم گوجو، اورگیمیزین اورگی،كیراللار-كیرالی، آتادیر…
آتام، گونون قوتلو
آتا، بوتون دونیالارین پادیشاهیدیر، دونیانین كؤكو بیزیمده اولسا «یئنه سولطان آتادیر»
آتام؛ گونون قوتلو…
آتا گوجدور، باشا تاج قلبه فرحدیر، او حورمت دیر، كیشیلیكدیر،تومجه لره گلمه ین بیر اینساندیر،
آتا شرفدیر، آتا شؤوكتدیر، زیروه دیر، آتا رب دیر، آتا بیزی دونیایا پای وئرندیر،
آتا، آتادیر… آتام گونون قوتلو…
آتانین اؤیره تدیق لاری یوز اؤیره تمنه(معلمه) بدل دیر.
اینسان آتاسینا بورجلو اولدوغو سایقی نی، آتا اولونجا بیلمه ز.
چوخ سئودیغیم جانیم آتاما، قوجاق دولوسو سئوگیلریم تقدیم اولور.
آتالار گونون قوتلو اولسون
سن گوللره باش وئرمه، گوللر سنه گووه نسین
اوزمه دادلی جانینی، سن گوللردن گؤزه ل سن
اؤزگورلوق قدر اؤزه ل، سن هر گولدن گؤزه ل سن
اؤزه ل گؤزه ل آتام.
غملریمه صبیر توخومو اكیب،
سئوگییله سولادیغین گولون،
ایستییر بیر شئیی بیله سن،
چوخ سئویره م سنی آتام.
ائویمیزین گونشی بیردنه سی اولان جانیم آتاما
قوجاق دولوسو سئوگی و سایقی لاریملا.
آتام بیر گونومده دئییل، هر گونومده سن.
دونیاداكی چیچه ك لرین لاپ گؤزه لی گولدور.
گوللرین لاپ گؤزه لی ایسه سن.
گونون قوتلو اولسون آتام.
اختصاصی سماتک (با ذکر منبع کپی شود)


text:
آد دَيیشدیرمک ژورنالی
آشاغیدا اوْلان لیست آدی دَییشدیریلمیش صفحهلری سیرالاییر.
- ۹ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۲۴ Ebrahimibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:ماراغا بولگهسینین كندلری صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:ماراغا شهریستانینین کندلری-ه آپاردی (بوت: بؤلمه:ماراغا بولگهسینین كندلری بؤلمهسیبؤلمه:ماراغا شهریستانینین کندلری بؤلمهسی ایله ديَیشدیریلدی)
- ۹ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۳۶ Ebrahimibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:باتی اوجان قصبه سی صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:غربی اوجان دهیستانی-ه آپاردی (بوت: Category:باتی اوجان قصبه سی بؤلمهسیCategory:غربی اوجان دهیستانی بؤلمهسی ایله ديَیشدیریلدی)
- ۸ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۴:۱۱ Ebrahimibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:باتی سراجوی قصبه سی صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:غربی سراجوی دهیستانی-ه آپاردی (move category)
- ۸ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۴:۰۰ Ebrahimibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:باتی گرمادوزقصبه صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:غربی گرمادوز دهیستانی-ه آپاردی (move category)
- ۷ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۲۲ Ebrahimibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:موغان (گئرمی) شهریستانینین کندلری صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:گئرمی شهریستانینین کندلری-ه آپاردی (move category)


text:
اوکراینا:" دونباس-ا اؤزه ل ایستاتوس وئریلمهیهجک"
اوکراینا اؤلکهنین دوغوسونداکی دونباس بؤلگهسینه خصوصی ایستاتوسون وئریلمهیهجگینی وورغولادی.
اوکراینا اؤلکهنین دوغوسونداکی دونباس بؤلگهسینه خصوصی ایستاتوسون وئریلمهیهجگینی وورغولادی.
اوکراینانین خاریجی ایشلر ناظیری دمیترو کولبا لهستان-ین " Rzeczpospolita " قزئتینه وئردیگی موصاحیبهده اؤلکهنین دوغو ایله باغلی شرحلر وئرهرک دئییب: “دونباس بؤلگهسینده روسیا طرفداری آیری-سئچکیلیک سالانلارین ایدارهسیندهکی قوندارما “دونتسک خالق جمهوریتی” و "لوگانسک خالق جمهوریتی"نا روسیانین ایستهدیگی کیمی خصوصی ایستاتوس وئریلمهیهجک و بؤلگهلرین وتو حاقی دا اولمایاجاق.
دونباس-دا مینسک موقاویلهلرینین تطبیق اولونماسی ایله باغلی ایشه حاضیریق. مینسک موقاویلهلری تهلوکهسیزلیکله علاقهلی مادهلری اساس توتور، سیاسی حیسه ایکینجی یئرده قالیر."
ایلگیلیلی خبرلر
ایرانداکی گؤستریلرده اؤلنلرین ساییسی ۴۴۸ نفره یوکسلدی
ان چوخ جان ایتکیسینین ۱۲۸ نفرله داها چوخ سنیلرین یاشادیغی سیستان بلوچیستان ایالتینده ثبت ائدیلدی
میت، پکاکانین سؤزده استخبارات یؤنهتیچیسینی ضررسیزلشدیردی
هؤرگوته اینگیلترهدن قوشولان تروریست اونور، هؤرگوتون سلاحلی قانادی ایچیریسینده اوزون ایللر فعالیت گؤستردی


text:
آنتالیا توپلانتیسی باشلادی
تورک طرفینین، ایلک مرحلهده اوکراینادا قالیجی آتیشکس اوچون چابا صرف ائدجگی ییغینجاغین نتیجهلری، دونیا طرفیندن ده ماراقلا گؤزلهنیلیر
روسیا و اوکراینا خاریجی ایشلر باخانلاری سرگئی لاوروو ایله دمیترو کولبا، تورکیهنین آراچیلیغی ایله آنتالیادا ماسایا اوتوردو.
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو، لاوروو و کولبا ایله اوچلو توپلانتی گرچکلشدیریر.
تورک طرفینین، ایلک مرحلهده اوکراینادا قالیجی آتیشکس اوچون چابا صرف ائدجگی ییغینجاغین نتیجهلری، دونیا طرفیندن ده ماراقلا گؤزلهنیلیر.
روس عسگرلری، ۲۴ فوریهده اوکراینایا سالدیری باشلاتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آلتون:"دونیا تورکیه-نی ثابیتلشدیریجی گوج کیمی قبول ائدیر"
جمهور باشقانلیغی ایله تیشیم ایدارهسینین رهبری فخرالدین آلتون بیلدیریب کی، دونیا تورکیه-نی ثابیتلشدیریجی گوج کیمی قبول ائدیر.
چاووشاوغلو: تۆرک دۆنیاسیندا یئنی فورصتلر اورتایا چیخدی
"تۆرک دۆنیاسینین اؤزونه اولان گۆونینین هر گئچن گون آرتدیغینی گؤروروک. قاراباغ ظفریندن سونرا بیر شئی اولسا ‘تۆرکیه بیزیم یانیمیزدا اولار’ آنلاییشی گۆجلهنیر"
"تورکیه، باتی بالکان اؤلکهلرینده باریشی قورویان اورتاقدیر"
ووچبچ: صربیستان تورکیهنی باتی بالکانلاردا باریش و ثابتلیگی قورویان، بوتون بؤلگه اؤلکهلرینده وطنداشلارین عمومی گوونلیگینه قاتقی وئرهن اورتاق کیمی گؤرور''


text:
مارک اسمیت (فوتبالیست، دوغوم دسامبر ۱۹۶۱)
مارک اسمیت (فوتبالیست، دوغوم دسامبر ۱۹۶۱) (اینگیلیسجه: Mark Smith (footballer, born December 1961)) (دوْغوم:۱۹ دسامبر ۱۹۶۱ (۶۰ یاش) شفیلد) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مارک اسمیت (فوتبالیست، دوغوم دسامبر ۱۹۶۱) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- شفیلد یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- وورکساپ تاون کولوبونون اویونچولاری
- قینزبورو ترینیتی کولوبونون اویونچولاری
- ایسکانتورپ یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- روچدیل کولوبونون اویونچولاری
- هادرزفیلد تاون کولوبونون اویونچولاری
- قریمسبی تاون کولوبونون اویونچولاری
- بوستون یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- ماتلوک تاون کولوبونون اویونچولاری


text:
مقایسه اللغتین
مقایسة اللغتین ـ دوکتور جواد هیئتین تورکجه و فارسجانی توتوشدورماسی اوزره یازدیغی اثر.
تاینتما[دَییشدیر]
امیر علیشیر نوائی، تورک و فارس دیللرینی بیر بیریله موقایسه ائتمک اۆچون محاکمة اللغتین کیتابینی یازیب و تورک دیلینین ، فارس دیلینه اوستون اولدوغونو گؤستریب.
جواد هیئتین اؤز یازدیقینا، مقایسه اللغتین واقعیتده، امیر علیشیر نوائینین« محاکمه اللغتین» ینین یولون دوام ائتدیریر و آذربایجان تورکجهسین فارس دیلی ایله موقایسه ائدیر. بو ۹۶ صفحهلی کیتابدا جواد هیئت ، آذربایجان تورکجهسینین کلمه لرین، تهران فارسجاسی ایله توتوشدورور و تورک دیلینین، فارس دیلیندن کامل اولدوغون گوستریر. همین بو رساله نین سونوندا ۱۶۵۰ آذربایجان تورکجهسینین، فارس دیلینده تایی و قارشیتی اولمایان لغتلرین گتیریر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ماشاءالله رزمی، دوکتور جواد هیئتین دونياميزی ترک ائتمه سی نين ایل دؤنومو.


text:
۱۰ ژانویه
۱۰ ژانویه٬ قریقوری تقویمینه گؤره ایلین ۱۰-جۇ گۆنودور. ایل سوْنونا کیمی ۳۵۵ (آرتیق ایللرده ۳۵۶) گۆن واردیر.
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۱۵۹۵ - عثمانلی سۇلطانی اۆچونجو مراد ۴۹ یاشیندا اؤلدو. اۆچونجو محمد تاختا چیخدی.
- ۱۷۳۲ - عثمانلی ایله صفوی آراسیندا احمد پاشا آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۸۱۰ - ناپلئون ایله ژوزفینین ائولیلیکلری سوْنا چاتدی.
- ۱۸۶۱ - آمریکا ایچ ساواشی: فلوریدا٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.
- ۱۸۶۳ - دۆنیانین ایلک متروسو اوْلان لندن متروسونون متروپولیتان آدی وئریلن ایلک خطّی آچیلدی.
- ۱۹۱۹ - مدینه مۆدافیعهسی دۆشدو. مدینهدهکی عثمانلی ساخلیسی سیلاح بۇراخان سوْن ساواشان گۆج اوْلدو. بیرینجی دۆنیا ساواشی عملاً سوْنا چاتدی.
- ۱۹۱۹ - اینگیلیس گۆجلری باغدادی ایشغال ائتدی.
- ۱۹۲۰ - میلّتلر جمعیتی قۇرولدو. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری جمعیته قاتیلمادی.
- ۱۹۲۱ - بیرینجی اینؤنو ساواشی: آلبای عصمت بی باشچیلیغینداکی تۆرک اوْردوسو٬ یۇنان اوْردوسو ایله اینؤنوده قارشی قارشییا گلدی. تۆرک اوْردوسو ساواشی قازاندی. ظفرین آردیندان٬ آلبای عصمت بی جنراللیغا ترفیع ائدیلدی؛ تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی دؤولتینین اۇلوسلارآراسی اعتیباری دا سۆرعتله چوْخالدی.
- ۱۹۲۷ - متروپولیس آدلی آلمان فیلمی گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۲۸ - شورویده٬ تروچکینین ده داخیل اوْلدو ۳۰ نفرلیک مۆخالیف لیدرلر دستهسی٬ آلماتییا سۆرولدو.
- ۱۹۲۹ - تنتنین ماجرالاری آدلی کاریکاتور کیتابی ایلک دفعه یاییملاندی.
- ۱۹۴۰ - پیئر لوییسین آفرودیت آدلی کیتابییلا علاقهلی داعوایا باشلاندی. کیتاب مۆستهجنلیکله مۆتّهم اوْلونوردو.
- ۱۹۴۴ - نوری دمیرآغین دۆزلتدیگی تۆرک مۆسافیر اوْچاغی ایلک اۇچوشونا چیخدی.
- ۱۹۴۶ - بیرلشمیش میلّتلرین ایلک عۆمۇمی قۇرولو لندنده توْپلاندی. بۇ قۇرولدا ۵۱ اؤلکه حاضیر ایدی.
- ۱۹۸۴ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله واتیکان آراسیندا ۱۰۰ ایلدن چوْخ بیر آرادان سوْنرا دیپلوماتیک علاقهلر یئنیدن باشلادی.
- ۱۹۸۹ - کوبا عسگرلری آنقولادان چکیلمهیه باشلادی.
- ۱۹۹۰ - تایم ایله وارنیر شیرکتلری بیرلشهرک «تایم وارنیر» آدینی آلدی.
- ۲۰۰۱ - ویکیپدیا٬ نوپدیانین بیر پارچاسی اوْلاراق حیاتا گئچدی. بئش گۆن سوْنرا آیری بیر سایت اوْلدو.
- ۲۰۱۲ - آنکارا ۱۲-جی آغیر جزا محکمهسی٬ ۱۲ سپتامبر کودیتاسییلا علاقهلی کودیتا باشچیسی ۷-جی جۆمهۇر باشقانی کنعان ائورن ایله امکلی جنرال تحسین شاهینکایانین شۆبههلی اوْلاراق یئر آلدیغی ایدّیعانامهنی قبول ائتدی. ایدّیعانامه٬ ائورن و شاهینکایا اۆچون آغیرلاشدیریلمیش ابدی حبس جزاسی ایستهدی.


text:
مرکزی میشیقان بیلیمیوردو
مرکزی میشیقان بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Central Michigan University, فارسجا: دانشگاه میشیگان مرکزی)آمریکانین مونتپلیزانت، میشیقان شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۲۶٬۷۲۶ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. مرکزی میشیقان بیلیمیوردو ۱۸۹۲ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مرکزی میشیقان بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یا حضرت بقیه لله ارواحنا فداه:
یادینده غم مهلتی تیکنمیشده آسوده اولدیگ بیردم؟
گشدیم بو دنیادن گلدیم یوخونه وجودیمه وردین دم.
نقدر دا گچسین دوباره سن منیمدن با هم بو یرده
اآلله منیم سهمیم بو عالمدن اولسه فقط او بیر دم
حضرت عباسی دءیم تمام دارایی ده اله او بیر دم
داها الله دن هچ ایستمز که تمام عشق هرنه آدم
دانلوداهنگ جنت ازفرهادگوچر
دانلود آهنگ ترکیه ای جنت
دانلود آهنگ جدید فرهاد گوچر گیت
دانلود آلبوم جدید فرهاد گوچر 2017
دانلود اهنگ فرهاد گوچر ساریل بانا
دانلود اهنگ فرهاد گوچر- دنیایا بیرداها گلسم سوگیلیم
دانلود اهنگ فرهاد گوچر- دنیایا بیر داها گلسم سوگیلیم
دانلود آهنگ فرهاد گوچر
دئدی کی : منقلی قوش! سوفره نی ده باغدا دؤشه!سونرا اگلشدی چمنده کبابی چکدی شیشه!باغی وَه! چَن گؤتوروب توستولر اوندا ایتمیش!دؤزها دؤز! شیشلری دوُزلا کی کباب دادلی پیشهگیزله نیبدیر ساچیوین یاش مئشه سینده مین شئربو گؤزه ل تئلده او شئرلر باغیریر یا کی مئشه؟!یئل اسیر لاپ تازا کسمیش بو یاغیش؛ یاشدی چمننَفَس آل وئر! کبابی قوی چؤره یه چک او دیشه!آغاج اوسته دییه سن قوش سئویره م یاری!» اوخورآییق اول! ریشه نی بیرده ن گؤره سن قیردی تئشهاؤز ایشینده ن چکه
اویغور
بیر "بالا" ایله تانیش اولدوم. بیرآز چکدی بیربیریمیزی آنلایاق. الآیاق
دیلی ایله، تورکجه، اویغورجا، چینجه، اینگلیسجه . آنجاق یاریماقیرچ آنلاییردیق
بیربیریمیزی. دانیشیغیمیزن چوخو دا گولوشلر آراسیندا ایتیردی، آنلاشیلماز قالان
سؤز ساولاری اؤرتباس ائتمک اوچون. گؤزلرینده جانلی بیر قارالیق وار. اوینار
دورور، گؤزللیک ساچیردی.
بالا»
اویغور دیلینده، بیزلره رغمن، تمامن مثبت آنلامدا، اوشاقدان توت اورتا یاشلی آداما
دئییلیر. فخرله ا
نوستالژیده یاشاماق!
بیر: نییه نوستالژی کلمهسینی ایشلهدیرم؛ حال
بوکی بیزیم نیسگیل» دئیه بیر تئرمینیمیز وار!
آمما نیسگیل، یا چوخ ایشلهندیییندن یا آز ایشلهندیییندن،
قونوموندان جایاراق بیرجور قاورام داریسقاللیغینا اوغراییب. نیسگیل بیزده درد
ائتمه» (بیر اولایی خاطیرلاییب اونون آغریسینی چکمک) آنلامیندان ایشلهنیر چوخراق.
بیر طیف قائل اولساق منفیدن مثبته (گئنیش آلاندا،
خوش و شن دویغولاری مثبت و غم کدر دویغولاری منفی توتورساق
چئوریسینی سئچکین سئلوینین یاپدیغی جان یایینلاری 2005 تاریخلی 27جی باسقیسینین آرخا قاپاغیندا قارسیا مارکئزین آغزیندان بو سؤزلر یئر آلماقدادیر:
یوز ایللیک یالنیزلیقی یازماغا باشلادیغیمدا، اوشاقلیغیمدا منی ائتکیلهمیش اولان هر شئیی ادبیات آراجلیغییلا آختارابیلهجهییم بیر یول بولماق ایستهییردیم. چوخ قسوهتلی قوجامان بیر ائوده، تورپاق یئین بیر باجی، گلهجهیی سئزن بیر بؤیوکآنا و موتلولوقلا چیلغینلیق آراسیندا آیریم گؤزائت


text:
پیتر ییراچک
پیتر ییراچک (اینگیلیسجه: Petr Jiráček) (دوْغوم:۲ مارس ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) توخریکه) بیر فوتبالیست. فاستاو زلین فوتبال کولوبو و چک جومهوریتی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Jiráček, Petr". National Football Teams. Benjamin Strack-Zimmermann. Retrieved 16 November 2011.
قارداش پروژهلرده پیتر ییراچک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ویکتوریا پلزن کولوبونون اویونچولاری
- وولفسبورق کولوبونون اویونچولاری
- هامبورق کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
- ایسپارتا پراق کولوبونون اویونچولاری
- لوونی دوغوملولار
- فاستاو زلین کولوبونون اویونچولاری


text:
آپا خاقان
آپا خاقان - گؤی تورک وطنداش مۇحاریبهسینین ایشتیراکچیسی، تاسپار خاقانین ولیعهدی و بۇخارا (پايکند) يابقوسو.
یاشاییشی[دَییشدیر]
تاسپار خاقان اؤلوموندن اول قايدالارا ضد اوْلاراق آپا خاقانی ولیعهد تعیین ائتدیگی اۆچون مۇحاریبهنین اوْرتاسیندا قالان آپا خاقان تاردو خاقاندان مۆدافعه آلدی. ایشبارا خاقانا مغلوب اوْلاراق بۇخارايا چکیلدی و اوْردا خاقانلیق ائتمهيه باشلادی. 587-جی ایلده وفات ائدهرک اؤلدو. بۇخارا يابقولوغونا تاردو خاقانین اوْغلو يانق سوْوخ تئگین گلدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Apa xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
`شیرناق` نتیجهلر
حابارلار [87]
- شیرناق دا بیر قوُراغچی شهیت بوُلدی
- شیرناق دا ارن قاباو حرکتی باشلادیلدی
- شیرناق ولایاتیندا ایکی ترورچی اؤلدۆریلدی
- شیرناق دا بیر تۆرک عسگری شهیت بوُلدی
- شیرناق دا ایکی ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- شیرناق دا اۆچ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- شیرناق دا 3 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- زاب دا پ. ک. ک نینگ ایکی ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- گابار داغیندا 5 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- شیرناق دا 3 ترورچی تسلیم بوُلدی
- شیرناق دا 5 ترورچی تسلیم بوُلدی
- شیرناق ولایاتیندا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- پ. ک. ک نینگ کؤپ سانلی ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- شیرناقدا ترورچیلارا قارشی عسگری حرکت باشلادیلدی
- شیرناق دا ۲ عسگر شهیت بۇلدی
- شیرناق ولایاتیندا ایکی ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- ترورچیلیغا قارشی قئران- ۶ حرکتی باشلادی
- شیرناق ولایاتیندا ترورچیلیق بیلن گؤرهش دۇوام ادیأر
- ۱۲ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- آگوست آییندا ۱۱۷ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی


text:
اویان نیوز: منطیقی باخیمدان دورتو و دوشونجه قارشیلیقلی ایلگیده دئییللر، لاکین فاشیزم اونلاری قاریشدیرما مئتودو ایله اؤزونه مشروعیت قازانیر. بو مئتود چاغداش دونیادا ایکی یؤندن اؤنم داشیییر. بیرینجیسی، بوگونکو دونیادا تام آنلامیندا فاشیست رژیم اولماسا دا، فاشسیزمین بیر چوخ دوکتورینالاری دؤولتلر، گروپلار و فردلرین دوشونجه و داورانیشلاریندا حیاتینی سوردورور. باشقا سؤزله فاشیزم نه اوزاقدادیر، نه ده موسولینی، هیتلر و فرانکو′نون دا آتادان قالما مولکودور، داورانیش تورودور. ایکینجیسی، همین مئتود یالنیز فاشیزمه عاید دئییل، اونون قوللانیلماسی بیر باشا سیاسی دؤومسوزلوکله ایلگیلیدیر. بو دؤزومسوزلویون درجهسی آرتدیقجا آدی چکیلن مئتوددان یارارلانمالار قاچیلماز اولور.
گیریش
فاشیزم “قان” و “تورپاق” وورغونلوغوندان عیبارتدیر. باشقا سؤزله، فاشیست بللی جوغرافیا سینیرلاری ایچهریسینده یئرلشن اؤز سوْیـونو [نژادینی] بوتون سویلارا اوستون ساییر. هیتلئر ۱۹۳۸-ده دئییر: «ناسیونال سوسیالیزیمین باشلیجا پلانی لیبئرال فردچیلیک و مارکسیست اینسانچیلیق قاوراملارینا سون قویاراق اونلاری “کوتلهوی توپلوم”لا دیییشدیرمکدیر. بئله بیر توپلومون کؤکو تورپاقدا، بیرلییی ایسه قاندادیر.» لاکین بونلار یالنیز فاشیزمین مضمونودور. بونلاردان اؤنمسیز اولمایان مسئله ایسه فاشیزمین مئتودولوگییاسی[۱]دیر: دورتو[۲] و دوشونجهنین قاریشدیریلماسی. بو قاریشدیرما باشقا تانینمیش بیر نظریهیه سؤیکنمهدن مومکون اولمور: قورغو قورامی [توطئه نظریهسی][۳].
منطیقی باخیمدان دورتو و دوشونجه قارشیلیقلی ایلگیده دئییللر، لاکین فاشیزم اونلاری قاریشدیرما مئتودو ایله اؤزونه مشروعیت قازانیر. بو مئتود چاغداش دونیادا ایکی یؤندن اؤنم داشیییر. بیرینجیسی، بوگونکو دونیادا تام آنلامیندا فاشیست رژیم اولماسا دا، فاشسیزمین بیر چوخ دوکتورینالاری دؤولتلر، گروپلار و فردلرین دوشونجه و داورانیشلاریندا حیاتینی سوردورور. باشقا سؤزله فاشیزم نه اوزاقدادیر، نه ده موسولینی، هیتلر و فرانکو′نون دا آتادان قالما مولکودور، داورانیش تورودور. ایکینجیسی، همین مئتود یالنیز فاشیزمه عاید دئییل، اونون قوللانیلماسی بیر باشا سیاسی دؤومسوزلوکله ایلگیلیدیر. بو دؤزومسوزلویون درجهسی آرتدیقجا آدی چکیلن مئتوددان یارارلانمالار قاچیلماز اولور.
هر بیر «دوشونجه، سؤز، دویغو، و حرکت»، هانسیسا «نیت و دورتو (انگیزه)» ایله قارشیلیقلی ایلگیدهدیر. دورتو و دوشونجهنین قارشیلیقلی ایلگیلرینی بیر داها وورغولاماق فرانسیزلار دئمیشکن آیدینلیغی آیدینلاتماقدیر. پسیخولوگییانین پارلاق اوغورلاری سونوجوندا بو قارشیلیقلی ایلگیلرین بیر بؤلومو ایشیغا چیخاراق کسکینجه تصدیقلنمیشدیر. آلپورت′ا گوره، بیزی داورانیشلار و دوشونجهلر گئدیشینه قالدیران دورتونون اورگانیزمی داخیلی دورومدور.[۱] کئلی′نین نظرینجه، دورتو یالنیز دوشونجهنی تؤرهتمیر، دوشونجه پروسئسی و داورانیش سیستئمی، شخصین اؤنجهکی تجروبهلرینه سؤیکهنهرک همین تجروبهلرین یوزوموندان قایناقلانیر[۴].[۲]
آمما قورغو [نوطئه] نظریهسینه اینانانلار یوخاریداکی دوزگون جوملهلردن یانلیش سونوجلار چیخاریرلار. بئله کی، اونلار اینسانین فیکیرلرینی اؤیرنمک اوچون او فیکیرلرین اؤزونو آنالیز ائتمیر، اینسانین ایچ عالمینی آختارماغا باشلاییرلار. باشقا سؤزله دئسک، سؤزون یئرینه اینسانین اؤزونو یوْلایر، دوشونجهسی یئرینهدورتولرینی اؤیرنمهیه جان آتیرلار. سونوجدا دورتولرین چیرکین اولدوغونو گومان ائدیرلرسه، همین دورتورلردن دوغان دوشونجهنین یانلیشلیغینی نتیجه چیخاریرلار. بو سؤیلم [گفتمان]، فاشیست دونیا گؤروشونون آیریلماز حیصصهسیدیر. بئله بیر یاناشما طرزینین گوجونه هر بیر فرد، سیاسی قورولوش و یا ایجتیماعی قوروم بهیهنمهدییی دوشونجهنی پیس بیر نیته باغلاییب پیسلهیه بیلر.
بو آنلاییشین ایزینی آزـچوخ بوتون اینسانلارین دوشونجه طرزینده گؤرمک اولار. بئلهدیرسه، اوندا قایغییا سبب نهدیر؟ بو نظریه عادی دورومدا دوشونجه گئدیشینی اؤز آخاریندان یاییندیرماغا قادیر دئییل، یالنیز “گوج” فاکتورونا آرخالاندیقدا، و یا گئنیش ائتکی مئخانیزمینه مالیک اولان بیلگی آراجلاریندان سسلندیکده تهلوکه دوغورور. چونکی گوج قازانماغا جان آتان ایسنانلار توپلوسو، ویا بللی دؤولت قورومو بو نظریهنی منیمسهییرسه، عیرقی ساواشلاردان و یا کوتلوی قیرغینلاردان هئچ ده گئریده قالمایان فاجیعهیه سوروکلهیه بیلر. چونکی آرزو اولونماز نیتلری پیسلهمک گئدیشینده دوشونجهنین اؤزو ده (دوغرولوغوندان، یانلیشلیغیندان آسیلی اولمایاراق) سیرادان چیخاریلا بیلر. بئله آندا ایسترـایستهمز زوراکیلیغا احتیاج دویولور، چونکی، دوشونجهنین یانلیشلیغینی آنجاق آرگومئنتلرله ثبوت ائتمک اولار، حالبوکی نیتلری پیسلهمک سورهجینده دوشونجهنی آنجاق کوبودجاسینا گوج ایشلتمکله بوغماق اولار.
دوشونجه و دورتورلرین بیرـبیرینه قاریشدیریلماسینین چوخواخت سیستئماتیک ایدئولوژیک دؤزومسوزلویه قاییتماسیندا شوبهه یوخدور. لاکین ساپقیلیغین ایپاوجو آشاغیداکی مقامین اونودولماسینا گئدیب چیخیر: نیت همیشه گیزلی یا دا آنلاشیلمازدیر. نتیجه اعتباریله، اینسانلارین تصورلرینین قایناغی، و یا عمللرینین دورتوسو آدی ایله تقدیم ائدیلنلر، اصلینده، گومان و فرضیهدن باشقا بیر شئی دئییلدیر. باشقا سؤزله دئسک، دوشونجه، تنقیدی یؤنتمین منطیقی دارتیشما قونوسونا چئوریلیر، دلیللرله ثبوت اولور، و یا انکار ائدیلمه قابیلیتیی قازانیر. لاکین دوشونجهنین عکسینه اولاراق، دورتونون اوبیئکتیو [عینی] بیچیمده تانینماسی، چؤزوملنمهسی، اوزه چیخاریلماسی صرف گوماندیر. بئله بیر گومان ایسه ایجتیماعی عملین دایاغی کیمی منیمسهنیله بیلمز. البته، نیتین گیزلی اولماسی اونون ایضاح اولونمازلیغی آنلامیندا دئییلدیر.
بیلیریک، علمی آچیقلاما ایکی نؤوعدور: بیرینجیسی، “ثبوت [دلیل]” آراجیلیغی ایله، ایکینجیسی ایسه “ندن [علت]” واسطهسییله. دورتو، اؤز ماهیتینه اویغون اولاراق ندن تیپلی آچیقلامانی منیمسهییر، دوشونجه ایسه دلیله سؤیکهنن ایضاحی. دئمک، دوشونجهنین عکسینه اولاراق، دورتو اوچون دلیل گتیرمک مومکون دئییل، اونون بارهسینده گؤرولهجک تکجه مومکون ایش، اونون ندنینی آختاریب تاپماقدیر. بو بؤلگونون سونوجو اولاراق دئیه بیلهریک کی، فئنومئنلره باخیشیمیز ایکی حالدان خاریج دئییل: یا اخلاقیدیر، یا دا علمی. فیکیرلری، اولایلاری و فردلری دهیرلندیرمکده هم اخلاقی بوجاقدان [زاویهدن] باخا بیلهریک، هم ده علمی. فئنومئنلری پیس/یاخشییا بؤلمک اخلاقین ایشیدیر، آمما اؤنرمهلر[۵] بیچیمینده ایفاده اولونموش دوشونجهلری تصدیق/تکذیب ائتمکبیلیمین گؤرهویدیر. اخلاقدا “پیس/یاخشی” ایله اوغراشیریق، بیلیمده ایسه “دوغرو/یالان”لا. لاکین بو ایکی باخیش بوجاغینی بیربیرینه بیلهرکدن قاریشدیریریقسا فاشیزمین مئتودولوگییاسینا قاپیلیریق.
بونو دا وورغولامالیییق کی، قورغو ماهیتلی دورتولر بارهده (بؤیوک اؤنمینه باخمایاراق) اخلاقی موحاکیمه یوروتمک علمی دلیلـثبوتون یئرینی توتا بیلمز. اؤرنهیین، هانسیسا سوالی «شیطانیدیر» دئیه، آدلاندیرماغیمیز، بیزی اونون جاوابیندان آزاد ائتمیر. بونا گؤره، نیتلرین شیطانی و یا ایلاهی اولماسینا باخمایاراق، هر اینسانین سؤزونون و یا دوشونجهسینین دوغروـیالانلیغی منطیقی معیارلارلا اؤلچولور.
مقالهده آشاغیداکی ایکی مسئلهنی، یعنی «دورتونون گیزلیلییی» و «دورتو و دوشونجهنین قاریشدیریلماسی» مسئلهسینی، آراشدیریریق. آراشدیرمانین باشیلیجا فرضیهسی بودور: قورغو قورامینین ایزلهییجیلری دورتولری دوشونجهلردن داها اؤنملی ساییر، سونرا دوشونجهلری دورتولرین ایشیغیندا دهیرلندیرمهیه باشلاییرلار. ائله محض بونا گؤره دورتو و دوشونجه پروبلئمینی آراشدیرمازدان اؤنجه قورغو نظریهسینی گؤزدن اؤتهری کئچیرمهییمیز یئرینه دوشردی:
بعضیلرینین گومانینجا، بشر عالمینده هرنه باش وئریرسه، دوشونجهلر، ایستکلر و عمللر چارپیشماسینین محصولو اولماقدانسا، ثروتـقدرت صاحیبلرینین یوغوردوقلاری قورغولارین سونوجودور. سانکی دوشمن قوهلرینین فیتنهـفسادلاری اولماسا نه ایجتیماعی چکیشمهلر باش وئرهر، نه ده یوخسوللوق کیمی چاتیمازلیقلار داغ بویدا عدالتسیزلیک آنلاییشینی یارادار. بو گومانا دایاناراق، ایجتیماعی گئدیشلری آچیقلاماغا چالیشدیغیمیز زامان، “قورغو قورامی” [توطئه نظریهسی] اورتایا چیخیر. بو قورامین باشلیجا آماجی اونون ایلکین شرحچیسی کارل پوپئر′ین دیلینده بئله سسلهنیر: «توپلومدا باش وئرن، بیزیم نیفرت بسلهدیییمیز ساواش، یوخسوللوق و ایشسیزلیک کیمی بوتون “پیس” اولغولار [فاکتلار]، بهیهنمهدیییمز فیکیرلر حؤکمن بیر نؤوع پیس نیتین و یا بدبختلیک گتیرن پلانین محصولو اولمالیدیر. حؤکمن کیمینسه بونو تؤرهتمکده بیر “آماجی” واردیر، البته کیمسه ده اوندان قازانج گؤتورور. باشقا سؤزله دئسک، آدی چکیلن نظریهیه گؤره، ایجتیماعی اولایلارین ایضاحینین اساسینی آیریـآیری فردلرین و گروپلارین کشفی اولوشدورور کی، اونلارین باش وئرمهسینده ماراقلیدیر، اوندان فایدالانیر، و اونون باش توتماسی اوچون پلانلار جیزیرلار.»[۳]
اتک یازیلاردا مقالهنین قایناقلاری وئریلمهیهجک، (بو قایناقلارا قارا رنگله یازیلمیش رقملرله ایشاره اولونور)، یالنیز بعضی آچیقلامالار یئر آلاجاقدیر. (بو آچیقلامالارا قیرمیزی رنگلی رقملرله ایشاره اولونور.) قایناقلار “قورغو قورامی” [نظریه توطئه] باشلیقلی کیتابین چاپ واریانتیندا وئریلهجک .
[۱] روششناسی فاشیسم.
dürtü [۲]: انگیزه، رانه [اینگیلیسجه: drive]
دورتو، اینسانی اؤز احتیاجلارینی اؤدمه اوچون حرکته گتیرمهیه مئییللندیرن عامیلدیر. هارتلی “Drive”[دورتو]، “Need” [احتیاج] و “Motive” [دئویندیریجی، حرکتوئریجی] بیر سببین اوچ آدی ساییر. دورتو بدنین ائله بیر حالتیدیر کی، بورادا جسمانی قوه چئورهدهکی بولمهجیکلرینه دوغرو سفربر اولونور، سئچیجی بیر آراج کیمی اونو یؤنلندیریر. بعضیلرینه گؤره، جاذیبهلر بدنین جوشقو شکلینده دویولان حالتلریدیر. بونا گؤره ده، دورتو اینسانین چالیشمالاری، داورانیشلاری و تپکیلری اوندان آسیلی اولان داخیلی باسقی حالتلرینه دئییلیر.
The social theory of conspiracy[3]. “قورغو نظریهسی” سیاست فلسفهسینده تانینمیش بیر تئرمیندیر. بیلیرم بو سؤزبیرلشمهسیندهکی “نظریه” سؤزجویو اوخوجولاری سهوه سالا بیلر. ”قورغوسال باخیش” [نگاه توطئهآمیز] و یا “قورغوسال یاناشما طرزی” [رهیافت توطئهآمیز] مقصدیمیزی داها یاخشی چاتدیرا بیلردی. لاکین همین باخیشین دونیا سویهسینده بئله آد قازانماسی منی ده موجود گلهنهیی ایزمهلهیه سوروکلهدی.
تجرویه اؤنجهسی ، a priory [۴]
[۵] قضیه، proposition. کلاسیک منطیقده یارغینین [حؤکمون] دیله گلمهسی؛ دوغرو یا دا یالنیش اولابیلن بیر آنلاتیم [بیان]. چاغداش منطیقچیلر دوغرو یا دا یانلیش اولابیلن آنلاتیم یانیندا مجهول قالان بیر آنلاتیمین دا بولوندوغونا دیققتی چکمیشلر. علم و فلسفه آرگومئنت و یا تجروبه سوزگجیندن کئچمیش اؤنرمهلر اوزهرینده قورولور. آمما قورغو نظریهسیندهکی ایرهلی سورولموش اؤنرمهلر هئچ بیر سیناغا بویون قویمورلار.
ایواز طاها
گوناسکام


text:
آلکان
آلکانلار ( دویموش کاربوهیدروژنلر و یا پارافینلر) المنتلری آنجاق کاربون (C) و هیدروژئن (H) اولان و CnH۲n+۲ فورمولونا جواب وئرن دویموش کاربوهیدروژئنلردیر. مثلاً بیر کاربونو اولان مئتانین فورمولو CH4، ایکی کاربونو اولان ائتانین فورمولو C۲H6 کیمی یازیلیر.
آلکانلاردان بیر هیدروژن چیخاریلماسی ایله الده ائدیلن گروپا آلکیل گروپو (رادیکال گروپ) دئییلیر و 'R' ایله گؤستریلیر. مثلاً متاندان بیر هیدروژن چیخاریلیرسا متیل (CH۳)، ائتاندان بیر هیدروژن چیخاریلیرسا ائتیل (C۲H5) الده اديلير. بو موليکوللار داها بير رابيطه داها ياراداراق کربوهيدروژن زنجيرينه باغلانير.
یوخاریدا قئید اولوندوغو کیمی آلکانلارین عمومی فورمولو CnH۲n+۲ کيمي يازيلير. آلکانلارين شاخلنمهسي اۆچون، فورمولداکي ن ساييسينين ۳-دن بؤيوک (n>۳)، حالقالي (تسيکلو) حاليندا اولا بيلمهسي اۆچونسه ۲-دن بؤيوک اولماليدير (n>۲).
آلکانلاردا ایزومرلیک[دَییشدیر]
اوچ کاربوندان آرتیق کاربونو اولان آلکانلاردا ایزومئریلیک خوصوصیتی واردیر. ان ساده ایزومئر، شاخلنممیش اولان نورمال (n-) ایزومئردیر. بو ایزومر شاخهلنرک چوخ سایلی ایزومرلر یارادا بیلر. کاربونون سایی آرتدیقجا شاخلنمه نوعو و سایی آرتدیغیندان ایزومر سایی دا آرتار.
آدلاندیرما[دَییشدیر]
آلکانلارین سیستئملی اولاراق آدلاندیریلمالاری IUPAC آدلاندیرما سیستئمی ایله، ینی، بین الخلق نومنکلاتورادان ایستیفاده اولونور:
- مولئیکولدا ان اوزون کاربون زنجیری سئچیلیر و شاخلنمه یاخین اولان طرفدن باشلایاراق کاربون آتوملاری مؤمرلنیر؛
- کیچیک رادیکاللاردا (CH۳- və s.) بيرلشميش کاربون آتوملاريندان باشلاياراق اونلارين نؤمرهسي و مووافيق عوضئديجي قروپون آدي گؤستريلير؛
- کاربوهیدروژئن زنجیریندکی کاربون آتوملارینین سایینا اویغون گلن آلکانین آدی دئییلیر. عئینی رادیکاللار یونان سایلاری دی-، تری-، تئترا-، پئنتا-، و س. ایله گؤستریلیر.
آشاغیدا آلکانلارین هومولوژی آرتیمی وئریلمیشدیر:
- CH4: metan
- C۲H6: etan
- C۳H8: propan
- C4H۱0: butan
- C5H۱۲: pentan
- C6H۱4: heksan
- C7H۱6: heptan
- C8H۱8: oktan
- C9H۲0: nonan
- C۱0H۲۲: dekan


text:
داها یئنی قوشوقدا (شئعیرده) دیل و زامان
کیان خیاو
بو گون دونیامیزین ان اؤزگون قوشوقلارینین چوخو دیل قوشوغودور. دئمک قوشوق بیر چئشید دیل بیلگیسیدیر. منجه بو گونون قوشوقلاری “یئنی قوشوق” دئییل، “داها یئنی قوشوق” اولمالیدیر. دیل آرتیق اؤز ایچینده یئنی سسلری کشف ائده بیلهجهیی قدر اؤزونو یایقینلاشدیرا بیلیر. “داها یئنی قوشوقدا” تک سیاسال یوخسا وارلیغی تانیما تخییولونون رولو یوخدور. بونلاردان اؤنملی نسنهلرین ده رولو وار. هامیسیندان اؤنملی “دیلبیلیمچیلیک” دیر. زامان دییشیلدیکجه اؤزونده بؤیوک دییشیکلیکلر گؤروب، زامانیندان قاباغا آتیلان قوشوقچولار وار. دیل ده قوشوقچوسویلا بیرگه اؤزونده دییشیلیب، اؤز چرچیوهلریندن ائشییه چیخیب، گلهجک زاماندا نئجه گلیشیب نئجه قوللانیلا بیلهجهیینی سئزهرک او تور ده قوشوغا جالانیر. دیل بوردا اؤز یارادیجیلیق گوجونو چوخالدیب ایرهلییه دوغرو یورویور. داها یئنی قوشوقلاردا آنلاتی ایشلوینین قاورامی یئنی کاراکتئر و یئنی تابلو فیقورلارینی یاراتماقلا “زاماندان” یئنی بیر قورولوش دوزنلمهسینی اوخوجویا آشیلامالیدیر. بو “زامان” تقویم، ساعات یوخسا ماتئماتیک بیلیمینه دایالی بیر زامان دئییل. بورادا “داها یئنی قوشوق یازماق عملینین نئجهلییی” گلهجک زاماندا دیلین توپلوملار آرا قوللانیلا بیلهجک نئجهلییییله سیخ باغلیدیر. داها دوغروسو، “داها یئنی قوشوقدا”، “زامان” یوخدور. باشقا بیر دئییشله، داها یئنی قوشوق اؤز دوغاللیغی اولاراق “گئنل زامان”ا وارا بیلسین دئیه “کیشیسل زامان” ی اؤزوندن سیلیر. چون، قوشوق زامانسال اولارسا، دئمهلی یالنیز بللی بیر زامان سورجینده کئچرلی اولار.
“داها یئنی قوشوقدا” نئجه آنلاتیچیلیق “یئنی قوشوقدا” اولان آرتیق شابلونلاشمیش فورم و قورولوشلاری، نئجه دوزنه سالماق و نئجه داغیتماق آنلامینا دا گله بیلر. گلهجک زاماندا قوللانیلا بیلهجک بیر دیلله گلهجک اینسانلارین گلهجک زامانینی آنلادا بیلمهنین “داها یئنی” یوللارینین آختاریشیندا اولماق، “داها یئنی” آنلاملاری اوردیب یاراتماق گوجونه یییهلنمک دئمکدیر. بو ایسه بؤیوک باشاری ایستر. “داها یئنی قوشوقدا” اینسان وارلیغی آنلامینین، آنلاتییلا باغلی بیر نهسه اولدوغونو، آنلاتیچیلیغین دیل اویونو یئر- یئر بیزه گؤستریر. بیلیندییی کیمی هر آنلاتینین، باشدان کئچمیشلری، باشقا سؤزله، تاریخی آنلاتدیغیندا اؤزل آنلامی وار. آنجاق بو تیپ آنلاتیلار “داها یئنی قوشوقدا” فرقلیدیر. داها یئنی قوشوقداکی تاریخ آرتیق عؤمرونو ساواش- دؤیوشده کئچیریب آد- سان قازانان شاهلار و قهرمانلارین باشدان کئچمیشلری دئییل، اینسان توپلولوغونون آشاغی قاتدا یاشایان چاغداش یئنیلمیش اینسانلارین باشدان کئچمیشلریدیر. داها یئنی قوشوقلا اوغراشان قوشوقچو اینسان توپلوملاری آرا هانکیسا بیر حاق، بیر ائشیتلیک، بیر اؤزگورلویو سسسیزجه باغیران، اونو دا یاشام باغیرتیسییلا یوخ، اؤلوم باغیرتیسییلا باغیران ان یئنیلمیش بیر اینساندیر. او، بو یئنیلمیشلییی آنلاتماقدان اوتانمیر و چکینمیر.
“داها یئنی قوشوقچو” اوچون اینسان وارلیغینین آنلامی آرتیق دونیانی دییشمک یوخسا بیر چئشید دونیایا ائگئمنلیک ائتمک دئییل. اونون اوچون وارلیق آنلامی قولایجا بیر نهسهلری آنیمساییب آنماق، و آنلاتیسال بیر سؤزده، آنلاتیسال بیر قوشوقدا اؤزونو اولدوغو کیمی اوخوجولارین بئیین- بللهیینه اؤزگورجهسینه بوراخماقدیر. “داها یئنی قوشوقدا” قوشوقچو، نهیین دئییلهجهیینین گرکلی اولدوغونو، اونو نئجه دئییب نئجه آنلاداجاغینی “بیلیر.” بو “بیلگیده” قوشوقچونون اؤزل بیر آلقیلاییشی و بو آلقیلاییشدا اؤز کئچمیشیندن – بوتونلوکله کئچمیش سیاساللیغینین یئنی اوخونوشوندان – اؤز اؤزل کیملیییندن اولوشان بؤیوک بیر کولتور وار: قوشوقچونون آلقیلاییش کولتورو! سانکی داها یئنی قوشوق یانلیسی بیر قوشوقچو بوتونلوکله بیر رومان یازاری کیمی داورانیر. دئمک رومان یازارلاری اؤز یازاجاقلاری رومان، پووئست یوخسا اؤیکونو آنلاتیسال بیر دوزنه سالسینلار دئیه اؤنجهدن اؤزل بیر تاساریمی سئچدیکلری کیمی، داها یئنی قوشوقچونون دا قوشوقلاریندا آنلاتیسال بیر دوزن وار. بونلا بئله “داها یئنی قوشوقدا” رومان یوخسا اؤیکو دوزنلییییله زامان دوزنسیزلییی بیر یئرده گؤرونور کیمیدیر. سؤزسوز بو “بیر یئرده گؤرمه”نین اؤزونده “دوزن”ین اولدوغو بللیدیر، آنجاق بو دوزن، تاریخ یازانلارین آنلاتیسال دوزنلری کیمی دئییل. چون، اونسوز دا قوشوقلا تاریخسل بیر هؤروتون (متنین) آنلاتیسال قورولوشلارینین ماهیتی فرقلیدیر. اونا گؤره بو چئشید ساحهلرده آنلاتیچیلیقلار دا فرقلیدیر. اؤرنک اوچون قوشوقچونون آنلاتیسی تاریخچینین آنلاتیسی کیمی شاهلیق، ساواش- دؤیوش و هانکیسا بیر ایمپیراتورلوغون چیخیش یوخسا دوشوشلویونون آنلاتیسی دئییل. داها یئنی قوشوقدا گوجون، فتحین و فخرین یئری یوخدور. بونلارین یئرینه محض چاغداش اینسانلارین چئشید قونودا چکدیکلری آجی- آغریلاری آنلادیلیر. بو آنلاتیدا هر شئیدن اؤنجه “دیل”، دیلده “آنلام”، آنلامدا آنلامی “یارادان” وار: دیلده آنلام یارانیشی!
“دیلده آنلام یارانیشی” اینسانسال اؤزل اورتیمدن، اینسان بیرئیسللییییله بیرگه اینسان توپلومونو آنلاتمانین یئنی یوللارینی اورتمکدن و دیلین ایچاؤزونده ساخلی اولان گیز- گیزملی ایمگه- سیمگهلردن الده ائدیلیر. بو گونون داها یئنی قوشوقچوسو دیل قرامئرینین اؤزونه “اؤزل” قورالییلا چوخراق یئنی و فرقلی قوشوقلار یازیر. بو، داها یئنی قوشوقدا اؤزل یارادیجیلیقدیر. یارادیجیلیق دیلبیلیمچیلییین گیز- گیزم اوتوریتهسینین آلتیندا اولوب و داها یئنی بیر شئیلر اورتایا قویسون دئیه اونلاردان (دیلده ساخلی گیز- گیزملردن) سون سینیرینا دک قوللانیب. منجه بؤیله بیر یارادیجیلیق یالنیز هانکیسا فلسفهسل بیر آختاریشدان تؤرنیب اؤزونو دونیایا آنلاتماق و زامان- زامان آندیرماق ایستهییر. یارادیجیلیغین توپلومسال و کولتورل بیر داورانیش اولدوغو هامیمیزا آیدیندیر. یارادیجیلیق بیرئیله سینیرلانماز. آنجاق “داها یئنی قوشوقدا” بیرئیین (اوخو قوشوقچونون) باغیمسیز بیر حضورو وار. چون، توپلوما داها یئنی بیر دیلله داها یئنی بیر شئیلر باغیشلاسین دئیه فلسفهسل آختاریشلار بیرئیدن (بورادا قوشوقچودان) باشلانیر. سونرا بو فلسفهسل آختاریشلار بیرئیدن قیراقدا اؤزونو باغیمسیزجا توپلوما سیریماق و داها یئنی بیر کولتور یاراتماق ایستهییر.
“داها یئنی قوشوق” دا دیلله اولوشان بیر هؤروتدورسه، اونون دا بیر سینیری وار. بو سینیر یانیتلاردان چوخ سورولار سینیریدیر. بو سورولارین ایلک باشیندا “قوشوق نهدیر؟ دیل نهدیر؟ هؤروت نهدیر؟” کیمی سورولار دایانیر. بوگونکو فلسفه دوشونورلرینین بئله چوخونو بوتون سورولاردان چوخ و اؤنملی، “دیل نهدیر؟” سوروسو دوشوندورور. آنجاق “قوشوق دیلی” نه اولور اولسون، چوخ دا دیلچیلرین تانیملادیغی آنلاملاری ایچرمیر. قوشوق دیلی اؤزگورجه اؤز فونداسیونونا، اؤز قورولوشونا سؤیکنیب یارانان بیر فئنومئندیر. بو دیل بیر باشا “سؤز” دور و “سؤز” توپلومدا آخان گوندهلیک دیلدن آیری بیر آنلام داشیییر. قوشوق دیلییله یارانان سؤز، قوشقوسوز بؤیوک و هامی اوچون تانینماز اولان بیر دونیانی آچیب- آچیقلاماق آراجیدیر. “آراجمی؟!” منجه اولا بیلسین “آراج” یئرینه “آراچی” سؤزجویونو ایشلتسک، داها دا بؤیوک اولوملو دارتیشمالارا ندن اولاجاق بیر قونویا دؤنر. سؤز، باشقاسییلا (بورادا اوخوجویلا) دانیشما و تانیشما یولویلا گئرچکلیکلرین گؤزللییینی، چیرکینلییینی، گیز- گیزمینی و آیری- آیری ایچریکلرینی اوزه چیخارتماق، آچماق و آچیقلاماق اوچون ان بؤیوک “آراچی”دیر. دونیادا یاشانان بوتون کیچیک- بؤیوک پروبلئملر یالنیز و یالنیزجا یالنیز “دیل و سؤز آراچیلیغی”یلا چؤزوله بیلر. قوشوقچو دا بیر دیلله دانیشیب یازیر و باشقاسی اونو ائشیدیب اوخویور. بیر باشقاسی دا اولا بیلسین اونا یانیت وئریر. دئمک دیلده اولان آراچیلیق، بیرلیک دئییل، ایکیلیک دئییل، اوچلوک یارادیر و دونیا بؤیلهجه آچیلیب آچیقلانیر. دونیانین اؤزونو ده بونلارین اوستونه گلسک، یازین ایشینده اؤز- اؤزلویونده بیرلییه دؤنموش بیر دؤردلوکله اوز- اوزه دایاناجاغیق. بو آنلامدا بوتون وارلیق بؤیوک بیر بیرلیک دئمکدیر.
دیل آراجا دؤنرسه، داها اؤزونو گلیشدیریب یایقینلاشدیرماغا دوغرو یؤنلمهیهجک. دیلین آراجا دؤنمهسی بیر کولتورون ایرهلیلمهسی اوچون ان قورخونج دئنهمهدیر. دیلی اوزئیسللشدیرمکله آشاغی سویهیه ائندیرمک بیر کولتورون اوزون سورهلر بویو اؤز چرچیوهسینده آددیملاماغا ان قورخونج نهسه اولا بیلر. بو ندندن اوزره “داها یئنی قوشوق” دیلین گلیشمهسینه سایغی بسلهییر. چون، دیل فلسفهسینین سوروملولوقلاریندان بیری ده دیلین قوللانیم تورونو قوروماقدیر. بیلدیییمیز کیمی بیر- بیریندن آیریجالیق داشییان چئشید دیللر وار: گوندهلیک دیل، بیلیم دیلی، قوشوق دیلی، سیاست پراتیک دیلی و ب. آنجاق گوندهلیک دیلی قوشوق دیلییله بیلیم دیلینین اورتاسیندا، اؤزونه اؤزل بیر قونومدا دایانیر. بو دیلی آنجاق گلیشدیریب بؤیودن بیر یاندان بیلیم دیلیدیر، بیر یاندان دا قوشوق دیلی. سؤزسوز، بو دیللردن باشقا دوغال دیللر ده وار. بو دیللرین قارشیسیندا قوندارما- ساختا دیللر دورور. آنجاق بورادا سؤز قونوموز یالنیز “داها یئنی قوشوق”داکی دیلدیر. دئدیییم کیمی “داها یئنی قوشوق” اؤزوندن چوخ، دیلین بؤیویوب یایقینلاشماسینی سئویر. بونا گؤره ده “داها یئنی قوشوقچو” اولماق، دیلی اوزئیسللشدیرمهیه قارشی بؤیوک بیر باشقالدیریدیر. سؤزسوز اؤز قوللاندیغی دیلین اینجهلیکلرینی و نئجه قوللانیمینی گرکینجه بیلمهییب تانیمایان قوشوقچولار بو بؤیوک باشقالدیرینین آنلامینی دوشونمور- قانمیرلار. دونیانین بیر سیرا ائگئمنلری، بیر سیرا آشاغی قاتدا یاشایان قارا کوتلهلر بئله، قوشوقدان یالنیز بو باشقالدیریسی اوچون قورخور- قاچیرلار. بئلهلیکله “اوخوجو کوتلهسی داها یئنی قوشوقدان نییه قاچیر؟” یوخسا دا “تانریلار داها یئنی قوشوقدان نییه قورخور؟” سورولارینا یالنیز بیر تومجهیله یانیت وئرمک اولار: داها یئنی قوشوغون دیلی اوزئیسللشمهیه قارشی باشقالدیریدیر. داها یئنی قوشوغون اینسان توپلولوقلارینا وئرهجهیی یارارلاری تانیماق گرکیر. داها یئنی قوشوق بوتون نسنهدن اؤنجه دیلین قوللوغوندا دایانان دیلدیر. بو آنلامدا داها یئنی قوشوق بیر تور فلسفی آنلاییشدیر دئمک ده اولار. [چون]، داها یئنی قوشوقدا دیل بوتون اینجلیکلرییله قوللانیلیب قورونور. [چون]، داها یئنی قوشوقدا اینسان دونیایلا، اینسان اؤزویله، اینسان باشقاسییلا و اینسان چئورهسیندهکی بوتون دوشوندوروجو نسنهلرله دانیشما، تانیشما و دارتیشمادادیر. گوندهلیک دیلده یوخسا بیلیم دیلینده بو دانیشیب- تانیشیب- دارتیشما اوچون سؤزجوک و سؤز آزلیغی وار. داها یئنی قوشوقچو بو آز گلن سؤزجوکلری اوست- اوسته و یان- یانا توپلایاراق، اونلارین آنلاملارینی بئله بؤیودوب- یایقینلاشدیریب قوللانیر. بئلهلیکله داها یئنی قوشوقدا دیل داها دا گوجلو اولور. دونیانین بیر چوخ فیلوسوفلاری بئله دیلین آنلامسال گوجونو چوخالدیب آرتیرماق اوچون قوشوغون گوجلولویونه سؤیکنیرلر. اولا بیلسین فیرانسا و آلمان فیلوسوفلارینین قوشوقلا اوغراشدیقلاری دا بو ندندن اوزرهدیر. اؤرنک اوچون فرانسانین آدلیم فیلوسوفو پول ریکور، آلمانلی و آمئریکالی اولان قوشوقچولاردان ماریا ریلکه، هولدئرلین، پول سئلان، والاس ائستیوئنس و ائمیلی دیکئنسونو تاپینیر کیمی سئویر و اونلارین قوشوقلاریندا، بیر چوخ اینجه دویغو- دوشونجهلرین دئییلمهسینده سؤزجوکلرین آز گلدییینه اینانیر. پول ریکورجا بو تیپ قوشوقچولار، اؤزللیکله والاس ائستیوئنس بیر یاندان دیله ان درین، ان انگین دئنهمهلری باغیشلاییر، بیر یاندان دا دیلین اؤزویله بیر نهسهلر دئنهییب الده ائدیرلر. چون اونلارین قوشوقلاری یالنیز قوشوقلا باغلیدیر: قوشوق اوچون قوشوق!
داها یئنی قوشوقلا اوغراشانلار، هر زامان، ایلک اؤنجه دیل گوجونون آختاریشیندادیرلار و بو آراجلا نهسهلری سؤیلمک اوچون بیر یول آراییرلار. سونرا گئرچک نسنهلر قوشوغا جالانیر. بو سایاق قوشوقلاردا دیل اوچون دیله قوللوق وار. بو دورومدا سانکی دیل اؤز- اؤزوندن اسرهییر و بو، داها یئنی قوشوغون گئرچک جانلیلیغی دئمکدیر. هر زامان گئرچک نسنهلرده چاتیشماز یؤنلر وار، آنجاق دیل بوتون بیر وارلیقدیر. دیل اؤز- اؤزونده اؤزونو قورور، اولوشدورور و قورویور. دیل، گئرچک نسنهلردن گوجلودور و بو گوجون آراچیلیغییلا، داها یئنی قوشوقدا قورولماق، اولوشماق و قورونماق ایستهین گئرچک نسنهلرله بولوشور. باشقا بیر دئییشله، قورولوب قورونماق دوروموندا اولان دیل، قورولوب قورونماق ایستهین گئرچک نسنهلری سئوگی- سایقییلا بؤیودور. بؤیله بیر دیل، بؤیله بیر قوشوق دیلی گوندهلیک دیلده سؤیلهنه بیلمهین سؤزلری سؤیلهییر. بونا گؤره ده داها یئنی قوشوقدا دیلین درین اینجهلیکلری ایلک اؤنجه آنلاشیلمیر و تئز باشا دوشولمور. چون، بو دیل گوندهلیک دیلده اولان قوراللاری دییشیر و کیمی زامانلار اونو ایرادی اولاراق چئینهییب توپورور. دئمک گوندهلیک دیلده اولان قایدا- قوراللاری سارسیدیب پوزمایینجا، داها یئنی قوشوقدا دویغونون، دوشونجهنین، گؤزللیک و سئوگینین اؤزگورجه یئریییب یورومهسینه، اؤزگورجه اؤزونو آنلاتماسینا یول آچیلمایاجاق. بو دورومدا دیلین اؤز- اؤزوندن اسرکلییی ده باشیندان اوچاجاق.
داها یئنی قوشوقدا اولان فلسفهسل آختاریشلار اینسانسال دیلین نئجه اؤز سینیریندان و اونو اوتوریتهسی آلتینا آلان گیز- گیزمدن قیراقدا “یارادیجی” بیر دیل اولدوغونو بیزه گؤستریر. تئکنیک و سیاستله باغلی قازانجلار دیلین نئجه چئشیدلی و نئچه تورلو اولدوغونون چالارینی ضعیفلدیب- اؤلدوروب- آرادان گؤتورمهیه چالیشسا دا، “داها یئنی قوشوق” دیلین – داها جانلی اولسون دئیه – بو اؤزللیکلرینی زامان- زامان بیزه آشیلاییر. بو آنلامدا، اینسانسال دیل اینسانسال زامانین دا آنلاتیسیدیر. پول ریکور اینسانسال زامانی ایکی یئره بؤلور: کیشیسل زامان و گئنل زامان. کیشیسل زامان اؤترگی و آرادان گئدن بیر زاماندیر. بو زامان اؤلومه دوغرو گئدیر و سونو موطلق اؤلومدور. قوشوقچو اؤز کیشیسل وارلیغینی سونو موطلق اؤلومله بیتهجک بیر زامان کیمی تانیدیغیندا، آنلاتیچیلیغی دا کیشیسللشیر. داها یئنی قوشوقچونون آنلاتیچیلیغی بیر چوخ قوشوقدا کیشیسل آنلاتیچیلیق اولسا دا، منجه بونون باشقا یؤنلرینه ده زیللنملیییک. داها یئنی قوشوقچو اؤز باشیندان کئچمیشلری پوئتیک بیر دیلله بیزلره آنلادیر. آنجاق او بو ایشییله سانکی اؤز وارلیغینین سینیرلی اولدوغونا قارشی دورور. بو ایسه بیر چئشید زامانی الده ائدیب اؤزونونکو ائتمک اوچون بیر باشقالدیریدیر. سینیرلی بیر زامانی سینیرسیز بیر زامانا چئویرمک اوچون بیر قوشوقچو باشقالدیریدان باشقا نئیلمهلیدیر؟ گؤرونور گونوموزون داها یئنی قوشوقچولاری کیشیسل زاماندان گئنل زامانا نئجه وارا بیلمک اولاناقلارینا دا بیر تور دوشونجهلرینده یئر وئرمهلیدیرلر. بیلدیییمیز کیمی گئنل زامانی قولایجا تقویم یوخسا ساعات کیمی دوغال و فیزیکسل فئنومئنلرله اؤلچمک اولماز. بو زامان، یالنیز دیل زامانیدیر. یالنیز دیل و دیلین آراجییلا (اوخو آراچیلیغییلا) اؤزل بیچیمده آنلادیلان چئشید قونولو سؤزلر، بیر قوشوقچونو – اؤلندن سونرا بئله – گئنل زامانا گؤتوره بیلهجهیینه بیر تور اولا بیلسین اینانماق دا اولار. داها یئنی قوشوقچو سانکی کیشیسل زامانلا گئنل زامانین آراسیندا یاشایان بیر قوشوقچودور. او اینسانسال زامانی گرکینجه دویوب- دوشونموش بیر قوشوقچو اولدوغوندان دولایی اؤز قوشوقلاریندا دیل باخیمیندان اؤزل بیر بیچیم یاراتماق ایستهییر. بؤیله بیر یارادیجیلیق یولو اوزون یولدور. اومورام بیز آذربایجانلیلارین دا داها یئنی قوشوقلا اوغراشان قوشوقچولاری بو اوزون یولو یورولمادان گئتمکدن چکینمهسینلر. چون سانیلیر: بؤیله بیر یولون سونوندا اؤلمز بیر زامان وار: گئنل زامان!…
۲۹/ ۵/ ۱۳۸۸