text:
ائویم رومانیندا گوج و دنگهلی عدالت
کیان خیاو
رقیه کبیرینین “ائویم” رومانینین باکیدا چاپ اولما خبرینی ائشیتدیییمده، یئنیدن بیر داها (اوچونجو دؤنه) بو کیتابی اوخودوم. بو دؤنه هئچ بیر نوت گؤتورمهدیم، هئچ بیر شئی یازماق فیکرینده دئییلم دئیه. سادهجه بیر اوتورومدا بیر دوزونه اوخودوم. سادهجه “اوخوماق!” نه بیلیم، بلکه بو “اوخوماق” اینسان ذهنینده یارانان فلسفی سورونلارا بیر جواب آختارماق یولو کیمیعمل ائدیر. همن بو “اوخوماق” مسئلهسی، بیر دؤنه ده منله “ائویم”ین آراسیندا، تانیملایا بیلمهیهجهییم، آچیب- آچیقلایا بیلمهیهجهییم بؤیوک بیر موناسیبت یاراتدی. آخی بیر “اوخوماق” اولور، بیر ده “یئنیدن اوخوماق!” بو “یئنیدن اوخوماق” دا چئشیدلی اوخوماغین بیر تورودور. ایکی دؤنه اوخودوغون بیر کیتابی بیر داها بیلهرکدن “سئچیب”، دوروب کیتابلیغیندان گؤتوروب، الینه آلیب “اوخوماق!” بو، سؤزسوز “فرقلی بیر اوخوماق”دیر.
نئچه دؤنه نئچه تورده اوخوماغین ادبی تنقیدچیلیکدن قایناقلاندیغینیهامیمیز بیلیریک. اویسا من اؤزومو ادبی تنقیدچی مقامیندا دا بیلمیرم آخی. اوستهلیک من بو دؤنه “ائویم”ی تنقید ائتمک ایستهمیردیم. ائویمین قورولوشو، فورمو، ایچهرییی بئله کاریمدا دئییلدی. قصدیم بو دؤنه ائویمیائویم کیمیاوخوماق و سادهجه اونو بیر رومان کیمیاولوشدوران متنله – سن اوخو متنده – یاشاماقایدی. یازارینین کیم اولدوغونو بئله اونوتموشدوم. روماندا گئدن متن هر شئیدن قاباق و اؤنملییدی. بلکه ده اوخوماقدان اؤنجه بونون یازیچیسینین، یارادیجیسینین کیم اولدوغونو بیلیردیم: “بیلمک!” آنجاق بو “یئنیدن اوخوماق” ایستهیی، “بیلمک”دن داها باشقا یئرلره وارماق اوچون آیاغیمین آلتینا قویولان بیر نردیوانایدی. منیم اوتاغیمداکی کیتابلیق بیر آز اوجادیر. تاوانا یاخین بیر کیتابلیقدیر. “ائویم”ی اونون ان اوست قاتینا قویموشدوم. خبری ائشیتدیییمده، سانکی بیریسی اوستونده اوتوردوغوم صندلینی چکیب آیاغیمین آلتینا قویدو. گؤتوردوم. الیمه آلدیم. آنجاق اؤزومو بیر اوخوجو کیمیو رقیه کبیرینی ده بیر یازیچی کیمیقیراغا قویدوم. سادهجه اوخوماغا باشلادیم و اوخودوم. سطیردن سطیره دورولوب، آخیجیلاشیب گئدن روایتده بعضا دایانیب بیر شئیلری اؤزوم اوچون یوروملاییردیم. سونرا یئنه اوخویوردوم. بو یوروملاماق اوخوماغین – سن اوخو اوخونوشون – اؤزو دئییلمی؟! ائویمله منیم آرامدا ایچسل بیر دییالئکتیک یارانماقدایدی: ایکی دونیا دییالئکتیکی: ائویم رومانی دونیاسی و منیم بیر اوخوجو کیمیاؤز دونیام. من ائویم دونیاسیندا یئرلشمک اوچون یئددی ساعاتدان آرتیق بیر اوتاق، سادهجه بیر اوتاق آختاریردیم. و تاپدیم. ائویم رومانی اؤزو بو اوتاغی منه گؤرستدی. “موقّتی” یوخسا “داییمی” اولماسی اؤنملی دئییل، اؤنملی اولان ائویمده اؤزومو یئرلشدیره بیلدیییمایدی. اوخودوقجا بعضی سطیرلر یوخسا پاراقرافلارلا توتوشور، قاپیشیر و دارتیشیردیم بئله. آنجاق بو توتوشوب- دارتیشمالار اصلینده روایتین اؤزونده اولان اولایلارین (حادیثهلرین) آراسیندایدی. دقیقه- دقیقه ایرهلیلهدیکده، “یئنی”دن “داها یئنی” فضالارا یول آچیردیم. “ائویم” سانکی اوندان ایستهدیییم شئیلری منه گؤرسهدیردی، گیزلی بیر شئیلری اوزه چیخاردیردی و اؤزوندن باشقا فضالارا بئله آپاریردی. سانکی من بو فضالاری چوخدان گؤزلهییرمیشم!
رومانی صحیفه- صحیفه اوخودوقجا اؤزوم اوچون داها یئنی آلقیلامالاریم اولوردو. بو، گؤرهسن همن چاغداش فلسفهده دارتیشما قونوسو اولان “آلقیلاییش ائستئتیکاسی”یدی؟ بونو هلهلیک آچیب- آچیقلاماقدان چکینیرم. کسینلیکله بو رومانی یازیچیسییلا بیرلیکده اوخوسایدیق، ذهنه گلن بیر چوخ قونولار اوستونده دانیشیلاردی! آنجاق اوخوجویلا یازیچینین بیرلیکدهلییی یوخدورسا، “اوخوماق”، “یئنیدن اوخوماق” و “یئنیدن یئنه ده بیر داها اوخوماق” یازیچییلا اوخوجونون بیرلیکدهلییینه یئنیدن باشلاماقدیر: “باشلانغیج!” بیر اثری نئچه دؤنه و نئچه تورده اوخوماق نهدن تؤرهنیر؟ بو، اولا بیلسین منیم دونیاملا ائویم رومانینین دنیاسی آراسینداکی دییالئکتیکدن یارانیر. چون، من ائویمیچاپ اولمامیشدان اؤنجه اوخودوغومدا اوندانهانکیسا بیر یوروم اوزه چیخارماق ایستهمیشدیم، ایندییسه بامباشقا بیر اوخوماق تورویله اوخودوم. گؤرونور بوتون “اوخوماق”لار، یورماق- یوروملاماق آنلامینا گلمیر، آنجاق بوتون یوروملار بیر چئشید اوخوماق – اوخونوش – دیرلار و بونلارینهامیسی موطلق “اوخوماق”دان قایناقلانیر. یوخسا “اوخوماق” اولمازسا، دونیانین و اینسانین هئچ بیر حقیقتی اوزه چیخانا بنزهمیر سانکی. اوخوماق (اوخونوش) و یوروملاماق بیر- بیرییله سیخ ایلگیده اولدوغونو، اوستهلیک هر روایتینهانکیسا بیر آنلام داشیدیغینی آرتیقهامیمیز بیلیریک. بیلیریک ده هئرمئنوتیکهانکیسا بیر متندهکی گیزلی بیر آنلامیاوزه چیخارماقدیر. ایندی “ائویم”دهکی گیزلی آنلام نهدیر؟ و گؤرهسن بو تایلی- او تایلی آذربایجاندا “ائویم” رومانینی، اونداکی گیزلی آنلاملاری اوزه چیخاریب یوروملاماق اوچون اوخویان وارمی؟ بؤیله بیر “اوخوماق” وارسا، کسین او، “اوخوماق” تورونون ان اؤزلی و گؤزلی ساییلیر. چون، اؤزل اوخوماغین اؤزللییی ده، اوخونان بیر روایتی یوروملایا بیلمک دئمکدیر: هئرمئنوتیک! اوخوماق اؤز اؤزلویونده اوزه چیخارماقدیر. آیدینلانماق اؤز اؤزلویونده آیدینلاتماق کیمیبیر شئی. “ائویم”ی “اوخوماق” ائویمدهکی فضانی، قورولوشو و باش کاراکتئرین (سئللولدا یاشایان گنج مارکسیست بیر قیزین) گوجونو و بو گوجدن دولایی چکدییی آجی- آغریلاری دانیب باسقیلار و سیخینتیلارا معروض قویان بوتون گؤزه گلمهین و آنلاشیلماز اولانلاری (بیر سیستئم، بیر گوج اورقانی، بیر قوروم، بیر قورام- تئوری، بیر ایدئولوژیکی باخیش و ب…) اوزه چیخاردیب، آیدینلانیب و چئورهنی آیدینلاتماقدیر. آنجاق من بو دؤنه بو رومانی نهییسه آنلاتماق اوچون دئییل، سادهجه “اوخوماغین ائوریمه و اؤزونو تانیماغا دوغرو یؤنلتمک ماهیّتی”نی دوشونهرک اوخودوم و ائویمیاؤزومله بیرلشدیرمهیه چالیشاراق، اؤزومو باش کاراکتئرین یئرینه قویوب تانیماغا باشلادیم. “باشلانغیجدان سونرا بیر داها باشلانغیج!” باش کاراکتئرله سطیردن سطیره، پاراقرافدان پاراقرافا چئشیدلی دوروملار یاشادیم. سانکی آرتیق من بیر اوخوجو دئییلدیم، باشقا بیر اینسانا دؤنموشدوم. بو، باشقاسینا دؤنوب- دؤنوشمک، “اوخوماق”دا اوخوجویا تام اؤزونو تانیماق قدر اؤنملیدیر. بونا گؤره ده بعضا بیر رومانی ایچدن آلقیلاماق و قاوراماق قصدییله اوخوماقلا همن او رومانی یوروملاماق یوخسا آچیقلاماق قصدییله اوخوماق آراسیندا اولان – ان آزیندان اوخوجونون اؤزو اوچون – بؤیوک فرقلر بللی اولور. اوزه چیخارماق عملینی “اوخوماق”ین دهییشدیریجی و بعضا داغیدیجی ماهیّتینی آییرماق اولماسا دا، سن آرتیق هئچ نهیی اوزه چیخارماق و اوخودوغونلا باغلی هئچ بیر قضاوت ائتمک ایستهمیرسن. چون بیلیرسن: گئنللیکله اوخونان بیر متنی اولدوغو کیمیآلیب- آلقیلایاندان سونرا اونو آچیقلاماق یوخسا اونلا باغلیهانکیسا بیر قضاوته – اولوملو- اولومسوز فرق ائتمیر – یؤنلمک، اوخونان متنین ایچ قاتیندا اولان یوخاری سویّهلی آنلامین دهیرینی اولدوقجا آشاغی ائندیرمکدیر. بیر رومان یوخسا باشقا بیر ژانردا یازیلان اثر یالنیز قضاوت هئرمئنوتیکییله اورتایا چیخان مسئلهلرله آچیقلانمالیدیر. بیر کیتابین ایچردییی قونولاری یوزوب یوروملایا بیلمک، اوندا قوللانیلان آچار سؤزجوکلری تانیماق، دیلین آنلامیندان قیراقدا قوللانیمینی بیلمک و سونرا محض اوخونان متنین ایچردییینی قضاوته قالخماق، قضاوت هئرمئنوتیکینین نئجه اساسلی و دهیرلی اولدوغونو وورغولاییر. سادهجه بئله بیر یوللاهانکیسا بیر ادبی متنی آچیب- آچیقلاماق، قورالا دؤنور. بئلهلیکله بیز بیر متنین اوستونده قضاوت ائتمیش اولوروق: هئرمئنوتیک! بونلا بئله “ائویم”ی هر “اوخوماق”لا اوندا اولان چئشید قونولارینهامیسینی آنلادیب آنلاتماق اولمازین ایشدیر. چون، منجه بو روماندا اولان گوج، نه اونو اوخوماقدا اولور، نه ده اوخوماقدان سونرا اؤنه چیخا بیلهجک یوروم و قضاوت کیمیعمللرده. سؤزسوز، بیر رومان اوخوندوقدا، نهسه اوخوجونوهانکیسا بیر یوروم و قضاوته چاغیریر. آنجاق بونلار محض متنین اؤزویله باغلی اولمالیدیر. اویسا “ائویم”ده هلهلیک آچیقلانماسی چتین اولان گیزلی آنلاملار وار و من سانیرام بیر متنده بعضی گیزلیلری اوزه چیخارماق بیر تور او گیزلیلره سایقیسیزلیق اولا بیلر. بیر روماندا – و بورادا ائویم رومانیندا – منجه او قدر درینلیک وار کی سادهجه بیر دؤنه اوخوماقلا او درینلییه وارماق اولماز. بو درینلیکلری آنلاییب آنلاتماق اوچون بعضی اثرلری نئچه دؤنه اوخوماق گرهکیر.
ائویم رومانیندا آچیق- ساچیق یازیلماسا دا (یازیلمامالیدیر دا) تاریخی اولایلارا دا ایشارهلر وار. بونلا بئله ائویم، ایچردییی تاریخی اولایلارییلا دئییل، محض “ائویم” اولدوغو اوچون “ائویم”دیر: متن اوچون بیر متن! بو متن بیر سیرا تاریخی گئرچکلیکلری اؤز رومانلیق ائتگیسی آلتینا آلیر و همن او گئرچکلیکلرههانکیسا بیر آنلامییوکلهمهیه چالیشیر. من ائویمیاوچونجو دؤنه سئچهرک اوخودوغومدا بیر نهدنیم ده ایراندا باش وئرن ۶۰ ینجی ایللرین بیر سیرا اولایلارینی اوخوماق ایستهدیییمایدی. بیلدیییمیز کیمیهر اوخوماقدا بیر سئچهنک اولمالیدیر. اونسوز دا سئچهنک، اوخوماغین ماهیّتینده وار. نئچه دؤنه اوخوماقدا دا یوروملارین چئشیدلری اورتایا چیخیر. بو یوروملارینهامیسیهانکیسا بیر حقیقتی آختارماق و تاپماقدیر. آنجاق هئچ بیری تاریخی گئرچکلیکلرینهامیسینی ایچرمیر. چون، هر زامان اؤزل اوخوماغین قالانی قالیر و بو بیر داها یئنیدن اوخوماغین بؤیوک نهدنی اولور. سن بیر رومانی سئچیرسن، اونون اوستونده اؤز قضاوتلرین اولور، اونو قاوراییب یوروملاییرسان و بیر داها اوخوماغین ماهیّتینی دوشونهرک اونو اوخوماغا قرار وئریرسن. (من “ائویم”له تام بو ایشی گؤردوم.) و بو، سنین سادهجه اؤز خیالیندا اؤزونو باش کاراکتئرین یئرینه قویماق و اونون فیقوروندا اؤزونو تانیماق ایستهییندن ایرهلی گلیر: ego! بوردا سن قضاوت دئییل، سانکی بؤیوک بیر خیال ایقلیمیندهسن؛ خیالین چوخ رولو اولمایان خیال ایقلیمینده! آیدیندیر کی بیز هر بیر رومانی اوخودوغوموزدا اؤز ذهنیمیزده بیر سیرا تجروبهلر الده ائدیریک. سانکی گؤرمهدیییمیز و یاشامادیغیمیز بیر دونیانی یاشاماق ایستهییریک. او بیر سیرا تجروبهلر بیزی بیر سیرا یوروملارا ساری سوروکلهییر. اوخویاجاغیمیز بیر رومانی سؤزسوز ایرادی اولاراق سئچمهیه ده بیلهریک، آنجاق بیر اوخوجو هر زامان اؤزونو بعضی کاراکتئرلره بنزهدیب، عدالتلی اولاراق اونلارلا اؤزدشلیک (همذاتپنداری) ائتمهیه چالیشیر. ادبیات دونیاسیندا اوخوجونون بو اؤزدشلییه حاققی چاتیر. بو، اولا بیلسین همن دنگهلی عدالتدیر. منجه “ائویم” رومانیندا دا اوخوجویا بئله بیر حق وئرن دنگهلی عدالتین گیزلی حوضورو وار. من ائویمیاوخودوقدا بو اؤزدشلیک آنلارینی چوخ یاشادیم و سانیرام هر بیر اوخوجو اوچون همن “اوخوماق” عملینده، بو ان اؤنملی آنلاردیر. اونا گؤره ده اینانیرام کی هر اوخوجو “ائویم”دن هر تور یوروم و قضاوت چیخارا بیلرسه، اونون بونا حاققی چاتیر. تکی “ائویم”ین بیر سیرا قونولاری ایچردییی اوچون، اوخوجولار موغایات اولمالیدیرلار کی اؤز اورهکلری ایستهین آشیری ایئولوژیک یوروملاری اورتایا قویماسینلار. بئله اولمازسا، هر اوخوجو بو رومانی اوخودوقدا ائموسییونال سفسطهیه یول وئره بیلر. بوردادیر کی “اوخوماق” داها اوخودوغو متنله بیرگه اؤزونو تانیماق آنلامینا دئییل ده، متنله بیرگه اؤزویله ساواشماق- دؤیوشمک آنلامینا گلر. ساواش- دؤیوشون سونو اؤلومدور. اویسا اوخوجو اوخودوغو هر جانلی متنی دیریلتمهلیدیر. بئلهلیکله آیدین اولور کی “اوخوماق”ین ماهیّتینده “دیریلیش” ده وار. سؤزسوز متنین اؤزو ده بو ساحهده اوخوجویا یاردیم ائتمهلیدیر. منجه “ائویم”ده گرهکینجه بو باشاری وار و بیر تور اؤزونو اؤز اوخوجوسونا یوروده بیلیر. سؤزسوز بو آرادا فورمون دا بؤیوک رولونو دانماق اولماز و “ائویم”ده فورم دا اوخوجونو اؤز آردینجا چکه بیلیر. اولا بیلسین هئچ “اؤز آردینجا چکه بیلیر” دئمهمهلییدیم ده، “اؤزویله اوز- اوزه اوتورتماق ایستهییر” دئمهلییدیم! چون، اؤزل اوخوماق بیر متنله بیر اوخوجونون اوز- اوزه اوتورماغیندان یارانیر. یالنیز اوخوماق بؤیله اؤزل اولارسا، قاباقجا دئدیییم کیمیاوخوجویلا متنین آراسیندا دییالئکتیکی بیر ایلیشکی قورولا بیلر. بئلهلیکله اوخوجولار حاققی چاتان چئشید یوروملار و قضاوتلرینی اوزه چیخارار. بو آرادا متنین یازیچیسییلا باشقا بیرهر اوخوجولار دا بو قضاوت و یوروملاری قبول ائتمهسهلر ده، ان آزیندان اونو ائشیتمهلیدیرلر. بو داورانیش، اولا بیلسین گونوموزدهکی – اؤزللیکله بو تای آذربایجاندا – اوخوجولاری ائویم رومانییلا بوندان آرتیق باریشدیرار و بورا کیمیاوخویانلار بئله بیر داها دا – بو دؤنه اؤزل اوخوماقلا – بو رومانا دؤنمکلرینه جان آتارلار. چون، نه اولور اولسون، ادبیاتدا ان اؤنملی ایش “اوخوماق”دیر. و یئنه ده اوخوماقدیر کی متن دونیاسییلا اوخوجو دونیاسینی بیر- بیرینه قوووشدوروب کسیشدیریر.
دئمهسی گرهکمیر کی بوتون رومانلارین قاپیسیهانکیسا بیر یوروما آچیقدیر. آنجاق هر رومان دا یازیلاندا، اؤز- اؤزلویونده نئجه قاورانیب یوروملانا بیلهجهیینی دوشونور. منجه “ائویم” بونلارداندیر. او فورم و روایت باخیمیندان سانکی اؤز- اؤزونو قاورایاراق یوروملاییب و اوخوجوسونون بوینونا اوخوماقدان باشقا بیر عمل قویمادیغی قدر اؤزگون- اورژینالدیر. سؤزسوز بو رومان دا باشقا رومانلار کیمییوروملانماقدان قاچمیر، آنجاق آرتیق اؤز اوخوجولارینا تانینمیش اولان بیر ایدئولوژیکی قونونو محض تانیدان و آیدینلادان بیر سوژه کیمیاؤزونده یئرلشدیردییینده، بوتون ائموسییونال سفسطهلرین قاباغینی اؤنجهدن آلیر. ائویمین ان بؤیوک اوغورو دا ائله بوراسیندادیر! منجه ائویمین دوغرو- دوزگون یورومو و گیزلی آنلاملاری تام اؤزوندهدیر. بونلار چوخ گؤزل و ادبی بیر فورمدا اؤز یئرلرینده اوتوروبلار، آنجاق گیزلیدیرلر. اوخوجو اؤزو بونو الده ائتمهلیدیر. من اونو اؤز ایستهدیییم و دوشوندویوم کیمی، اوچونجو دؤنه اوخودوم. اؤنجهدن ایکی دؤنه اوخودوغوم و بیر اوخونوش یازدیغیمدا اونون نهلر ایچردییینی بیلیردیم. آنجاق بو روماندان بیر شئیلر گؤزلهدیییمدن دولایی بیر داها دا یئنیدن اوخودوم. دئدیییم کیمینهسه یازماغی دوشونموردوم. آنجاق یوروملاماق ایشلوی بو یازینی یازماغیما مانئع تؤرهده بیلمهدی. بو، هئچ یوروم اولمایا دا بیلر. اولا بیلسین بو رومانلا باغلی بیلگیسی و گؤزلنتیسی منیم بیلگیلریمه و گؤزلنتیلریمه بنزهین باشقا بیر یوروملاییجی تاپیلدی دا، باشقا- باشقا یوروملار اورتالیغا قویولدو. بللیدیر کیهانکیسا بیر متن یوروملارین سینیرلی بیر فضاسی اولسا دا، بیر یاندان هئچ اثردن یالنیز بیر یوروم یوخدور، بیر یاندان دا بیر اثردن سونسوز یوروم دا یوخدور. ائویمین ده سؤزسوز اؤز سینیری وار و اونو باشقا بیر تور یوروملاماق اوچون باشقا بیر تور ده اوخوماق گرهکیر.
بو آن سونسوز سئویب- سایدیغیم بیر شاعیری، بیر حئکایه و رومان یازارینی دوشونورم: رقیه کبیری! او، دونیا رومان دئولرینین اؤنونده رومان یازماغا حاقلیدیر یوخسا حاقلی دئییل، دئمیرم. آنجاق اونون “ائویم”دن باشقا رومانلار دا ادبی توپلولوغوموزا سونا بیلهجهیی قدر رومان یازماغا گوجو وار. بو یازی گرهکدیییندن اوزون اولدوغونا گؤره، من بوردا “یازماق” اخلاقیندان دانیشماق ایستهمیرم، آنجاق ائستئتیکسی ائتگیلر هر روماندا دا اولا بیلمیر و یوروملاماق آزادلیغینی اوخوجوسونون الیندن آلیر. من کیان خیاو اولاراق دئییرم: بو تای آذربایجان ادبیّاتی ائویمه مینّتداردیر. هم ائستئتیکسی، هم ده اخلاقی بیر آنلامدا: مینّتدار! بیز اثرلرینی سئوه- سئوه اوخودوغوموز بو یازیچییا اؤز بورجلاریمیزی، اؤتن عؤمروموزه ساعاتلاری اؤدهدیییمیز کیمی، اؤدهمهلیییک! قوشقوسوز بو دا تام ادبیاتین اؤزو کیمی، حیات و اینسان حقیقتینین آختاریشیندا اولماغین بیر یولودور!
۱۳/ ۱۰/ ۱۳۹۴


c: text/html

text:
شعر باش تاجیمی؟ یوخسا قوندارا؟ (نادیر ایلاهینین شعریله باغلی بیر کیچیک نوت)
کیان خیاو
ایلک باشدا دئییم کی نادیر ایلاهی چوخ گؤزل، چوخ صمیمیو چوخ مئهریبان بیر شاعردیر. هم ده بو صیفتلرله بیرگه عمومیتله یاخشی بیر اینساندیر. آنجاق من نادیر ایلاهینی یالان یئره تعریفلهمهیهجهیم. اومورام نادیر ایلاهینین اؤزو ده اونون آدی ایله باغلی یئرسیز اؤیمهلر و بؤیوتمهلردن خوشلانمایاجاق. نادیر ایلاهی تایی- اوخشاری تاپیلماز بیر شاعر دئییل. نادیرین شعری قاباقلار چوخلو محمدحسین شهریارین، ایندیلر ده چوخلو رامیز رؤوشنین شعرلرینه بنزهییر. بلکه ده دئمک ایستردیم کی نادیرین ایندیکی شعرلری دیل، مؤوضوع و موتیو باخیمیندان رامیز رؤوشنین شعرلرینین کیچیک سایزیدیر. آنجاق نادیر هئچ یئرده اولماسا دا، ان آزیندان خییوو یا مئشکینشهر شهرینده و عمومیتله بو تای آذربایجاندا اؤز گئتدییی مسافه قدر جیغیر آچان و اؤز آیاقلاری بویدا ایز قویان بیر شاعردیر. دوغوردان دا نادیر ایلاهی بو گون کلاسیک فورمادا یازان شاعرلرین آراسیندا ان گوجلو دئمهسم ده ان گوجلولریندندیر.
نادیر ایلاهینین شعرینین گوجو، منجه اونون آذربایجان خالقینین بو گونکو دانیشیق دیلینه یاخین ساده دیلده یازیلماسیندا، اوخوجولارین ائموسیونال (عاطفی) دویغولارینی اویاندیرماسیندا، اونلاری نوستالئژیک بیر حیسّه دالدیرماسیندا و عوموم کوتلهنین چوخ دوشونه بیلمهدییی یوخاری سویّهلی فلسفه تئوریلرینین اساسیندا یازیلمادیغیندادیر. اونا گؤره ده نادیر ایلاهینین شعرلرینی خالق تئز باش تاپیر و اونو اؤز روحونا، اؤز ذؤوقونه یاخین بیلیر. دئدیم کی نادیرین شعری صمیمیدیر. حتی آجی- آغریلی بیر مؤوضوعو دا نادیر ساده بیر دیل واسیطهسیله شیرینلشدیریر. بونا گؤره ده عوموم کوتله بو تیپ شعرلری چوخ راحات بیهنیر، اونونلا چوخ راحات ایرتیباط قورا بیلیر و طبیعی کی شاعرینی ده سئوه بیلیر.
نادیرین شعرلرینده چوخ خوشا گلیم بیر آخیجیلیق وار. بو آخیجیلیق شهریارلا بیرگه نادیرین اولدوقجا قیدالاندیغی قوزئی آزربایجانین دا شاعرلرینین (بختیار واهابزاده، نبی خزری، نوصرت کسمنلی و رامیز رؤوشن) ده شعرلرینده وار. اوستهلیک نادیرین ده شعری سایدیغیم بو شاعرلرین شعرلری کیمییوموشاق حال، خالق سئون و سئوگی- محببتله دولو شعرلردیر. نادیرین شعری ده اونلار کیمیبیر توپا سؤز ییغینیندان اولوشمور و ییغجام بیر شکیلدهدیر. نادیرین بیر گؤزهل اؤزللییی ده وار. او دا بودور کی بیر مؤوضوعو کیچیک بیر چرچیوهده، ایندی یا غزل، یا دا قوشما- گرایلی قالیبینده چوخ ساده و آز حجمده اورتایا قویور. منجه نادیر داها دا گوجلو بیر شاعر اولا بیلسهیدی، رامیز رؤوشن کیمیدیزگه یا پوئمادا دا، حتی شعر- نثر ژانریندا دا چیخیش ائده بیلردی. رامیز رؤوشن سود دیشی آغریسی و ایلان بالاسی پوئمالاریندا اؤز شاعرلیک گوجونو اؤز اوخوجولارینین اوزونه چکیر. بو ایکی پوئما دوغرودان دا آذربایجان شعرینین اونودولمایاجاق دیزگهلریندندیر.
نادیرین شعرلری قدیم آشیق شعرلری کیمی، حیدر بابایا سلام مجموعهسی کیمیخالق طرفیندن تئز آلینیر، تئز ازبرلهنیر، تئز ده خالق یادداشینا کئچیر. نادیرین کیتابی هله چیخمامیش دا اونون شعرلری چوخلارینین بئیین- بللهیینده یئرلشمیش و دیل ازبرییدی. بو، سؤزسوز کی بیر شاعر اوچون ایستهنیلن اوغور ساییلا بیلر. آنجاق بونو دا دوشونمهلیییک کی بیر تک بو اؤزللیکلر بیر شعری شعر ائتمهیه کیفایت ائدرمییوخسا یوخ؟! یا، بو گون آذربایجان شعری محض شهریار، رامیز یا نادیر ایلاهینین شعری کیمیاولمالیدیر یوخسا یوخ؟! سؤز گلیمی، چوخلارینین بئینینی دلن بیر سورونو دا سورماق ایستردیم: شعر، شاهلیق یوردومو؟ یوخسا سادهجه گئدیلمهیه دهین بیر یولمو؟ باشقا سؤزله، شعر بو گونکو یاشامدا بیر اینسانا بیر باش تاجی کیمیگرهکیر، یوخسا بیر قوندارا کیمی؟ سؤزسوز بو چوخ اؤنملی بیر دارتیشما قونوسودور. و منجه بو قونو آذربایجان یئنی و داها یئنی ادبیاتی ایله اوغراشانلار اوچون آرتیق چؤزولموش بیر قونودور. بوندان کئچک هلهلیک! بو آدی گئدن شاعرلرین شعرینین بونجا خالق طرفیندن سئویلدییینین بیر تک عاملی اولسا دا، او دا خالق دانیشیق دیلییله یازیلمالاری و هر قونودان چوخ سئوگی- محببت قونوسونو ایچردیکلریدیر.هامیمیزین بیلدیییمیز کیمینادیر ایلاهینین ده شعرلرینین چوخ فایزی بلکه ده پوئتیک شکیلده چوخ ساده و خالق دانیشیق دیلینده روایت اولونان ییغجام سئوگی حکایهلریدیر. و بو اؤز- اؤزلویونده البته کی گؤزل بیر حالدیر.
من بئله دوشونورم کی نادیر، تک بئش- آلتی غزل- قوشما یازسایدی دا، ادبیاتیمیزین بو دوروموندا خالقین یادداشینا کئچهجکدی. آنجاق ایندی اونون بیر کیتابلیق شعری (بو قفس ده اوچدو بلکه) ایشیق اوزو گؤروب. بونا اورکدن سئوینهرک، سئوگیلی نادیرین اؤزونه ده، اونون شعرلرینی و شخصیتینی سئونلره ده تبریک دئییرم. اینانیرام کی خالقیمیز اونو هر زامان دیرلندیریب اؤز حافیظهسینده یاشاداجاق. البته منجه بعضی جهتلردن نادیرین شعری یاشادیغیمیز چاغین یئنی و داها یئنی شعرلری سیراسیندا دئییل. بو قونونو بلکه گلهجکده باشقا بیر یازیدا داها چوخ آیدینلاشدیردیم. چوخ ساده بیر دیلله دئسم، نادیرین شعرلرینین یئنی شعر سیراسیندا اولمادیغینین بیر ندنی ده فولکلورلا دولو اولماغیدیر. سؤزسوز بوتون دیللرده فولکلور اؤز- اؤزلویونده بیر میللتین توکنمز سؤز قایناغیدیر. آنجاق بو آرادا بیر سؤزون ده یانیندان سایمازیانا سوووشماق اولماز. جامال ثورییا دئمیشدیر بو سؤزو: فولکلور شعرین دوشمانیدیر!
بلکه گون شعرینین اؤزللیکلرینه زیللهنهرک نادیرین ده شعرلرینه باشقا بیر یازقا- یازییلا دؤنهجهیم. اونا گؤره ده بو یازینی چوخ اوزالتماق ایستهمیرم. دئدیییم کیمینادیر ایلاهی هم چوخ یاخشی شاعر، هم ده چوخ یاخشی اینساندیر. بونا گؤره ده من نادیر ایلاهینی گئرچکدن بیر بؤیوک قارداش کیمیهم چوخ ایستیرم، هم ده اونا بؤیوک حؤرمتیم وار. اوستهلیک چوخ سئوینیرم کی من اوزون ایللر، اؤزللیکله گنجلیک چاغلاریمدا ائوده، ائشیکده، کوچه- بازار و قهوهخانالاردا نادیرین گول اوزونه باخا- باخا اونون دوغوردان دا اورهیه یاتیم شعرلرینی اؤز سسی ایله ائشیدیب، هم اؤیرنیب، هم ده اولدوقجا لذت آلمیشام. آنجاق ادبیاتیمیزین داها صداقتلی، داها اوریژینال بیر ادبیات اولاجاغینی دوشونهرک بورادا بیر سؤزو ده دئمک ایستردیم. اومورام سئوگیلی نادیر بو سؤزه گؤره مندن اینجیمهسین! نادیرین شعری چوخ جدی و اوریژینال بیر شعر اولدوغو آرتیق گؤز اؤنوندهدیر. بوندا هئچ شک- شوبهه یئری یوخدور. آنجاق دوغروسو نادیرین بعضی شعرینه کیچیک ده اولسا آچیقلاما وئرمهمهسینه آدام ایچدن اوزولور. بو اوزگونلوک منیم اوچون چوخ دا اؤنملی دئییل، آنجاق نادیر اؤز اوریژیناللیغینی بعضی شعرلرینه آچیقلاما وئرمهمکلرییله سؤال آلتینا آپارا بیلر. نادیر بیر سیرا غزللر و روباعیلرینده آیدین شکیلده خالق بایاتیلاریندان قیدالانیب. اوستهلیک بیر سیرا غزللرینی ده باشقا شاعرلرین غزللرینه “نظیره” اولاراق یازیب، آنجاق تأسّفله بونو کیتابیندا قئید ائتمهییب. حتی بو کیتابیندا اولمایان بعضی شعرلری ده یئنه بو سیرا شعرلردندیر. اؤرنک اوچون “یارا گل- گل دئییمهارا گلسین” مطلعلی غزل کی محض بو بیر ایکی واریانتلی خالق بایاتیسی قایناغیندان سو ایچمیشدیر:
۱)”سئوگیلیمهارا گلسین/ آغ گونوم قارا گلسین/ اوندان آیری دوشموشم/ اورییم زارا گلسین!”
۲)”سئوگیلیمهارا گلدی/ آغ گونوم قارا گلدی/ یاردان آیری دوشندن/ اورییم زارا گلدی.”
یا “بیر عمر هر آرزو اکدیم آه دردیم، آه” مطلعلی روباعی، بو بیر بایاتی قایناغیندان:
“عزیزینم آه دردیم/ آه درمانیم، آه دردیم/ خاخ (خالق) گول اکدی گول دردی/ من گول اکدیم آه دردیم!”
دئدیییم کیمینادیر ایلاهی بیر سیرا کیتابیندا چاپ اولوب- اولمایان غزللرینی ده (اؤرنک اوچون: “گلین باجی” – “مئشه بهیی” – “دادی وار” و … ردیفلی غزللرینی) باشقا شاعرلرین شعرلرینه محض “نظیره اولاراق” یازیبدیر. آنجاق تأسفله بونو هئچ زامان هئچ یئرده قئید ائتمهییب. بو صیفت سئوگیلی نادیردن اوزاق اولسون، آنجاق آرتیق بوتون ادبیاتچی اولانلار بیلیرلر کی بوتون دونیا ادبیاتیندا بو سایاق ایشلره بیر چئشید “پلاگیات- ادبی اوغورلوق- ادبی چالما” دئیر. نادیری بیر گؤزل دوست، بیر بؤیوک قارداش کیمیچوخ ایستهدیییم و اونا بؤیوک حؤرمت بسلهدیییمه گؤره، منیم بونلاری آچیب- آچیقلاماغیم بلکه ده یئرینه دوشمز و یاخشی آلینماز. آنجاق نادیر ایلاهی اؤزو بو سیرا شعرلرینه کیتابیندا یا بول- سول چیخیش ائتدییی درنکلر، قورولتایلار و باشقا یئرلرده آچیقلاما وئرسهیدی، داها دا اؤز اوریژیناللیغینی قوروموش اولاردی!…
قارداشیم نادیر ایلاهییه و حؤرمتلی اوخوجولارا سونسوز سئوگیلریم و جان ساغلیغی دیلهییمله:
۱۳۹۵/ ۱۱/ ۲۵

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
قیرخبئشینجی درس
"صیفتلر (7)"
2. دۆزهلتمه صیفتلر:
فعلى صیفتلر:
2. ایکینجی دسته: /ایسمی مفعول دستهسی/. بو دسته صیفتلر فعلین کئچمیش و گلهجک زامانى ایله باغلى اورتایا گلیر. بونلارین شکیلچیلرى آشاغیداکیلاردان عیبارتدیر:
* /میش (miş)، میش (mış)، موش (muş)، مۆش (müş)/:
بو شکیلچیلرله دۆزهلن فعلى صیفتلر قدیم قرامئریمیزده "ایسمى مفعول" آدلاناردى. بو شکیلچیلر هم معلوم، هم ده مجهول فعللرین هم تصدیق، هم ده اینکارینا آرتیریلاراق فعلى صیفتلر یارادیر:
معلوم فعللردن: گؤرمۆش آدام، گلمیش موسافیر، قوروموش آغاج.
مجهول فعللردن: قوجالمیش آدام، ساتیلمیش کیتاب، قورولموش بینا.
*/ آر (ar)، أر (ər )/
معلوم و مجهول فعللرین کؤکلرینه آرتیریلاراق دۆزهلن فعلى صیفتلر عادت، خاصیت، کئیفیت و ... معنالار وئرن صیفتلر اولور. بو شکیلچیلرله فعللرین اینکاریندان دا فعلى صیفت دۆزلتمک اولار، آنجاق فعللرین اینکار علامتى "ما-مه" شکیلچیسینه بیر "ز" حرفى ده آرتیریلار:
معلوم فعللردن: آخار سو، گولر اوز.
مجهول فعللردن: آشیلماز داغلار، سیلینمز لکه.
بو شکیلچیلر یاخین گلهجک زامانا عایید اولسالار دا، بونلار ایله دۆزهلن فعلى صیفتلر بۆتۆن زامانلارا عایید اولور.
دئییلمه لیدیر کى، بو شکیلچیلرله دۆزهلن فعلى صیفتلر ایستهنیلن فعلدن دۆزهله بیلمز، یعنى شکیلچیلرین فعالیت داییره سى محدوددور.
* /آجاق، أجک (یاجاق، یهجک)/
بو شکیلچیلرى معلوم و مجهول فعللرین هم تصدیق، هم ده اینکارینا آرتیراندا ائله فعلى صیفتلر یارانیر کى، هم گلهجک زامان آنلامى، هم ده بۆتۆن زامانلارا عایید اولان مفهوم تصور اولونور:
معلوم فعللردن: اولاجاق حادیثه، یاشایاجاق گۆنلر.
مجهول فعللردن: آچیلاجاق موزه، گؤروله جک ایش.
بو شکیلچیلر فعلین گلهجک زامانى و بعضى فعلدن عمله گلمیش ایسیملرین شکیلچیسی ایله عئینىدیر، یعنى بو شکیلچیلرله فعللردن دۆزهلن سؤزلر هم فعل (گۆن گلهجک)، هم ایسیم (گلهجک هر زادى آیدینلاشدیراجاق.) هم ده فعلى صیفت (آلیناجاق شئى) اولور.


text:
ژان پول سارتر
ژان-پوْل سارتر (فر. Jean-Paul Charles Aymard Sartre) ایگیرمی عصر فرانسهلی فیلسوْفو، یازیچی و دراماتورق، اگزیستانسیالیست ادبی-فلسفی جریانین یارادیجیلاریندان بیریدیر. ۱۹۶۴-جو ایلده نوبل ادبیات اؤدولونه لاییق گؤرونسهده، اونو آلماقدان ایمتیناع ائتدی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
ژان-پوْل شارل آیمارد سارتر دنیزچی-مۆهندیس ژان باتیست سارترین عاییلهسینین یئگانه اؤولادی کیمی دوْغولموشدو. آناسی آنن-ماری شویتسر مشهور آلمان هۇمانیستی، نوْبل اودولو آلبرت شویتسرین قارداشی قێزی ایدی. بیر یاشیندا آتاسینی ایتیرن ژان-پوْل آنا باباسی، پروْفسوْر-گرمانیست شارل شویتسرین حیمایهسینده بؤیوموشدو. نوهسینین ایستعدادینی گؤرن شارل شویتسر اوْنو مکتبدن چێخارمیش، ائوده خۆصوصی مۆعللیملردن تحصیل آلماسی اۆچون شرایط یاراتمیشدی. ۱۹۱۷-جی ایلده آناسی یئنیدن اره گئدنده و اوْنو اؤز یانینا – فرانسهنین جنوبونا آپاراندا ژان-پوْل بۇندان عمللی-باشلی سارسینتی کئچیرمیشدی.
۱۹۲۰-جی ایلده پاریسه قاییتدیقدان سوْنرا دؤرد هنریش دبیریستانیندا تحصیلینی داوام ائتدیرمیشدی. ایلک شعرلری ده همین دؤورده مطبوعاتدا درج اوْلونموشدو. ژان-پوْل سارتر ۱۹۲۹-جۇ ایلده اکوْل نوْرمال سۆپریری بیرینجی درجهلی دیپلوْملا باشا وۇرموشدو. بۇ، دبیریستان و بیلیم یوردلاردا مۆعللیملیک حۆقوقو وئریردی.
حربی خیدمتدن سوْنرا اوْ، قاور دبیریستانیندا چالیشمیش، ۱۹۳۳–۱۹۳۴-جۆ ایللرده ایسه آلماندا، ائدموند قۇسسلر و مارتین هایدگر کیمی تانینمیش فیلسوْفلارین یانیندا تجروبه کئچمیشدی. ۱۹۳۷-جی ایلدن اعتباراً مۆعللیملیک فعالیتینی پاریسده داوام ائتدیرمهیه باشلامیشدی.
ایلک بدیعی اثرینی – «اۆرک بۇلانماسی» روْمانینی سارتر حیاتینین قاور دؤورونده یازسا دا، یالنیز ۱۹۳۸-جی ایلده نشر ائتدیرمیشدی. عینی ایلده «نۇول ریویو فرانسز» درگیسینده «دیوار» نوْوللاسی چاپ اوْلونموشدو. هر ایکی اثر فرانسهده اورتاق نظرله ایلین کیتابی نامزدی غالیبی آدینی قازانمیشدی.


text:
آد قویما دب لری
هر بیر اینسان چیخارینا گؤره اؤزونه یاراشان آد قازاناردی ،بئله لیكله گؤرونور كی هر كیمین آدی اونون شخصیتین گؤرسدن دیر . تورك لر ایلك هم ده قارشیلیق سیز ایسلام دینینی قبول ائدنلردن اولدوقلاری اوچون بوتون اؤز عادت - عنعنه لرینه ایسلامی اینانجلارا قاتاراق اونلاری یاشاتمیشلار .
هر میللتین وارلیغی ، تاریخی ، عادت - عنعنه لرینی یالنیز آدلارلا تانیماق اولا بیلر . بونلاردا آد قونوسو اجتماعی ، سیاسی یاشاییشادا اولاركن اؤز اؤنمینی ادبیات ، مدنیت باشقا ساحه لرده قورویوب ساخلاییر.
اسكی تورك لر اوشاق لارینا آد قویماغی چوخ اؤنملی سایاردیلار . اوشاغین آدی ایله ائلین یازیسی آراسیندا بیر باغلیلیق اولدوغونا ، سانكی اوشاغین آدی اونون روحو كیمی بیر شئی ساییلدیغینا اینانیلاردی . آد قویمایا اسكی تورك لرده تؤرهن توتولاردی . هر اوشاغین دونیایا گؤز آچماسی او عائیله یه ، سونسوز سئوینج باغیشلار . بو سئوینجله باغلی اولان بیر سیرا عادت - عنعنه لریمیز اولاردی بو مراسیملردن بیر پارا سینین ایزلری ایندی ده گؤزه دیمك ده دیر . اونلارین بیری اوشاغین ایكی آدلیلیغی دیر . اسكی توركلرین ایناملارینا گؤره اوشاغی ، كیچیك یاشلاریندا عائله وریندن بیر آد وئریلیب سونرالار بویا - باشا چاتدیغیندا آد قازانیلمالی ایدی .
هر بیر اینسان چیخارینا گؤره اؤزونه یاراشان آد قازاناردی ، بئله لیكله گؤرونور كی هر كیمین آدی اونون شخصیتین گؤرسدن دیر . تورك لر ایلك هم ده قارشیلیق سیز ایسلام دینینی ایلك قبول ائدنلردن اولدوقلاری اوچون بوتون اؤز عادت - عنعنه لرینه ایسلامی اینانجلارا قاتاراق اونلاری یاشاتمیشلار. آذربایجان اؤزللیك له تبریز شهرینده بئله بیر رسم واردیر كی بوتون اوغلان اوشاقلاری نین آدی محمد ، قیز اوشاقلاری نین آدی فاطیمه قویولار سونرا عائله وریندن گؤزل - یاراشیقلی بیر آد سئچیلر . آد قویما دبی قدیم چوخ طنطنه لی - رسمی كئچیریلردی . اوشاق اولدوقدان سونرا 10- اونجو گون طایفانین بویوكلری قوناق چاغریلیب آد قویما توتولاردی . بوتون قوناقلار بیر آرایا ییغیشدیقدان سونرا اوشاغی آناسی ، ائوین ، ائلین آغ ساققال یا آغ بیرچیی نین قوجاغینا وئریب اودا اوشاغین ساغ قولاغینا اذان ، سول قولاغینادا ایقامه اوخویوب آدین قولاغینا دئیردی . آدین سئچیلمه سینده ده بیر پارا رسمیلر واریدی . بیرینجی بوكی چالیشلاردی آدلار گؤزل هم ده آنلاملی سئچیلسینلر . تكجه اوشاغین كیچیكلی یی گؤز اؤنونه آلینمازدی . ایكینجی سی عائیله نین بؤیوكلرینین آدلارینی یاشاتماغا اوشاغین بؤیوك آتاسی یا اوشاغین بؤیوك آناسی نین آدی سئچیلردی . بئله لیكله چالیشیلاردی بؤیوكلرین آدلاری همه شه دیری قالسین . بو آد قوروماق رسمینی ائوین ،عائیله نین كیچیك اوغلو اؤز اوشاغینا قویمالیدی . اگر بیر ائوده بؤیوك ائولاد ایسته سه یدی اوشاغینا بؤیوك آتا یا بؤیوك آناسی نین آدین قویسون گرك كیچیك قارداشینا پای آلیب اوندان آدی آلایدی.
اوشاغین آدی قورآندان یا دوغولدوغو گونه باغلی سئچیرلردی . اوشاغین آدی اوغلان طایفاسی وریندن وئریلیب ، قیز عائله سی چوخ آز ، آد قویمالارا قاتیلاردیلار.
اوشاغین قولاقلارینا اذان - ایقامه اوخودوقدان سونرا اوشاغین آدین دئییب دئیردیلر : آدین من وئردیم ،یاشین تاری وئرسین . سونرا ساغ طرفدن قوناقلار بیر - بیر اوشاغی قوجاقلارینا آلیب دئیردیلر : ال اوشاغی ، وئر اوشاغی ، تاری ساخلاسین بو اوشاغی یا آتالی - آنالی اولاسان ، آللاه الیزده - اووجوزدا ساخلاسین .
ائلین آغ بیرچكلری ، اوشاغی قوجاقلارینا آلیب اوزوندن اؤپوب آدین دئییب دئیردیلر : كؤرپه نی وئر بیرمنه اؤپوم اونو دویونجا ؛ آرزیم بودورهمه شه ؛ یاشایاسان آدینجا .
ان سون اوشاق آناسینا چاتاندا هامی اوشاغین آدین اونا تبریك دئییب ؛ آتالی - آنالی اولوب روزوسو بول اولماسین دئیردیلر . اوشاغی گؤزدن قورماق اوچون آد قویولدوقدان سونرا بؤركونه یا پالتارینا گؤزمینجیغی یا پنجه الا بیر( پنج تن آل عبا ) یازیلی قیزل یا گوموش پلاك سانجاردیلار . قوناقلار شنلیك ائدیب یئمك وئریلردی سونرا قوناقلار هره سی بیر آلقیش دئییب اوشاغا اوزون عؤمورلر دیلردیلر . بو آلقیشلار بوجوردو : آدی ایله بویوسون ، بویوك اوغلان یا قیز اولاسان ، گون او گون اولسون تویوندا سوزه - سوزه اویناییم .
هر عائله دوشونجه - اینانجلارینا گؤره اوشاغینا آد سئچر . چوخ آدام اوشاغینا ایگید بابالاری نین ، ائل قهرمانلاری نین یا یوردونون آدلیم كیشی لری نین آدین سئچیب قویاردیلار .


text:
سئوگی
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
سئوگی و یا محبّت — احساس کئچید مرحلهلرینده اینسانلارین بیری-بیرینه ایسینیشمهسیدیر. محبت مۆختلیف احساس حاللارین بیرگه یاشانماسی نتیجهسینده مئیدانا چیخیب٬ مکانیزمی اساساً بئینین علاقهیه باغلی عکسالعمللریندن قایناقلانیر. بئله کی٬ بۇرادا داواملی احساس کونتاکتین (ترانسفرین) مئیدانا گلمهسی اۆچون احساسی قیجیقلاندیران مۆختلیف ائشیکلیک تأثیرلرین مؤوجۇدلوغو ضروری شرطدیر٬ مثلاً٬ طبیعت منظرهلرینین بیرگه سئیری٬ بیرگه موسیقی دینلنیلمهسی مۆختلیف هیجانلی٬ سئوینجلی شراییطلرین٬ رنگارنگ بؤلوملری و ... کیمی آلینان اثرلرین گۆجو گلهجکده یاراناجاق احساس کونتاکتین گۆجونو کاراکتریزه ائدیر کی٬ سوْنرادان بۇ کونتاکتین قیریلماسی مۆختلیف پسیکولوژیک خسارتلره گتیریب چیخار.


text:
«Avea» شیرکتی سئپاراتچیلارلا امکداشلیغا سون قویدو
اوت 6, 2008 at 1:31 ب.ظ. بیان دیدگاه
تورکییهنین نفوذلو موبیل رابطه اوپئراتورو – «Avea» سئپاراتچی داغلیق قاراباغ رئژیمی ایله امکداشلیق ائتدیگی بارهده «Lider TV»نین قالدیردیغی پروبلئم آرادان قالیدیریلیب.
«Avea» شیرکتینین قوندارما قورومون «قاراباغ-تئلئکوم» موبیل رابطه اوپئراتورو ایله موقاویلهسی لغو اولونوب. «Lider TV»یه گلن رسمی مکتوبدا دئییلیر کی، «قاراباغ-تئلئکوم» اولوسلارآراسی رومینگ آنلاشماسی 2005-جی ایلین ایکینجی آییندا ایمضالانیب. آمما قارشی طرف «Lider TV»نی آلداداراق اوپئراتور آدرئسی اولاراق ائرمنیستانین آدینی گؤسترمیش و موقاویلهنین ایمضالانماسینا ناییل اولموشدور. «Lider TV»نین موداخیلهسیندن سونرا مسئلهیه آیدینلیق گتیرن شیرکت رهبرلیگی قاراباغ تئلئکومون ائرمنیستاندا یوخ آذربایجان اراضیسینده، قاراباغدا فعالیت گؤستردیگینی آشکارلامیش و طرفداشلیغا سون قویوب.
قایناق: «Avea» şirkəti separatçılarla əməkdaşlığa son qoydu
Entry filed under: ائرمنی مظالیمی-تئرورو, تورکجه.
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed


text:
کؤلگه یاخینلیغیندا ۵ نیگار خیاوی دئییرم چیخیم شهرین میلیونونجو گؤیدهلنینین دامینا سؤیلهییم میگؤرن؟ سؤیلهییم میآناما قارداشلاریمیگئجه گؤزونه ساعاتین صفهسیندن بیر بیر سیلیب سوپورورلر سؤیلهییم میبیری قلبیله انتحار ائدیر بیری بئینیندن ایدزه توتولور بیری او بیرینی، اؤزونو، قیرمیزی کندیرینی گیردکان آغاجینا آسیر دئییم میگؤرن قیزینی بو گون شهرین زئرزمیسینده گؤردوم بیر یئنی انتحار آختاریرکن؟ گؤرن دئییممیگئتدیلر باجیلاریم فلهیین کؤهنه بورجونا ؟ ...Read More »
کؤلگه یاخینلیغیندا / سؤز و سس: نیگار خیاوی
کؤلگه یاخینلیغیندا سؤز و سس: نیگار خیاویRead More »
«آیازین جهنم حیاتی»ندان بیر پارچا ۱/ چئویرن: نیگار خیاوی
«آیازین جهنم حیاتی»ندان بیر پارچا ۱ چئویرن: نیگار خیاوی قاپینی قاییمدان چیرپیردیلار، دئیهسن یوموروقلا چیرپیردیلار، بلکه ده داشلا. آنجاق کوْتا بیر ال قاپینی چیرپیردی. آتام، آنام، قارداشلاریمین هامیسی یوخودان دیک آتیلیب ال-آیاقلارینی ایتیریب قالمیشدیلار. بیز هامیلیغا بیر اوتاقدا یاتیردیق، بیر جیندیر کیلیم اوسته، یان-یانا. پنجره آچیق ایدی. قاپینین سسیندن دیکسینمیش آتام قالخیب کیلیم اوسته لوت اوتورموشدو. اونون عصیانجیل یئکهپر گؤودهسی ...Read More »
بایرام توزو / نیگار خیاوی
بایرام توزو نیگار خیاوی بوگون دیکدابان خانیم سحرین آلاتورانیندا، جین وورموشلار کیمییاتدیغی یئردن دیک آتیلیب دیکدابانینی یاغلاییب چکدی آیاغینا. اوجا سسله اؤزو اؤزونه: “بوتون قاپی- قونشوموز، ساغیمیز- سولوموز بایرام توزونو تؤکدو چیخدی یانا” دئدی ” هله بیزیم توزوموز تورپاغیمیز اوستوموزده باشیمیزدا قالیب کی قالیب. آی جانیم بو جان کی مندن چیخمالیدی، قوی ائله بوگون جانیمیآلیم دیشیمه، قاتلاشیم ایشیمیگؤروم داینا” و ...Read More »
بو قادین/ نیگار خیاوی
بو قادین نیگار خیاوی هاااای ی ی منی سئون کیشیلر دردیمدن اؤلن کیشیلر قیرخ مین ایلدیر بو جنازه اوتاغیمین اورتاسیندا قورویور… قیرخ مین ایلدیر آسلاق قالمیش، قورخور قوخویور یئندیرین اونو آشاغی آشاغی یئندیرین تاخین ویترینلره تاخین ماتیک بویالی پاساژلارا دامارینیزدا جسارتینیز وارسا آیهاااای منی سئون کیشیلر دردیمدن اؤلن کیشیلر قیرخ مین ایلدیر بو قادین عطیر- آدکولون یئرینه بنزین سَپیر اوستونه ...Read More »
سوس! / نیگار خیاوی
سوس! نیگار خیاوی «سوس، دیلینی ده توپور یئره!» بیر تورانلیق آخشامدا بؤیله دئدیلر منه! اوتوروب دوشوندوم تک تک دیللریمی: ـ ات دیلیم می؟ هه، آغزیمدا، یئرلی یئرینده ساغ – سالامات ـ آنا دیلیم می؟ شوکورلر، سانکی کؤهلن بیر آت داشقین پتک… شیرینلییی قات قات سوساجاغیم هئچ نه یوخ بورادا اوووو… دیشی قوردام اولایاجاغام سئل داشیب قولاق باتیراجاغام البته ! تیخ ...Read More »
چینار دیلیم / نیگار خیاوی
چینار دیلیم نیگار خیاوی چینار چینار بوداقلی دیلیم نه ایتدن اوشهنر، نه قورتدان نه آیاغینا اؤزگه دیللر بلَشنده دولاشار نه اؤزگهلرین دیلینه بولاشار؛ بیر هئیوا گول آچاندا بیر ده گیلانارا نیشان دوشنده دولاشار بو منیم دیلیم.Read More »
«ادبی اوغورلوق»، یوخسا «تئخنیکی سورون»؟!! ؟!Ədəbi oğurlug Yoxsa Texniki sorun
«ادبی اوغورلوق»، یوخسا «تئخنیکی سورون»؟!Ədəbi oğurlug Yoxsa Texniki sorun تبریزده یاشایان تانینمیش آذربایجان شاعر و ترجومهچیسی «نیگار خیاوی» ادبی اجتماعیاتدا یایدیغی و «ایشیق» سایتینا دا گؤندردیگی بیانیهسینده ۱۴ ایل اول «غلامحسین ساعدی»نین اثریندن ائتدیگی ترجومهنین باکیدا ادبی اوغورلوغا معروض قالدیغیندان خبر وئریر. «ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی، نیگار خانیم خیاوینین بیانیهسیایله برابر طرفلرین آچیقلامالارینیدا اؤز اوخوجولارینا چاتدیریر. بو ...Read More »
اوزوقویلو اؤلن کؤرپهیه آچیق مکتوب / نیگار خیاوی
اوزوقویلو اؤلن کؤرپهیه آچیق مکتوب نیگار خیاوی اوزولمه آناسینین بالاسی! اؤزوموزو تئز یئتیردیک باشیوین اوسته و سون مدل آیفونلاریمیزلا شکیل چکدیک اؤلومونون بوتون یؤنلریندن؛ چونکو بیز، شیشه-شیشه اونلاری بیر-بیریمیزه گؤسترهجهییک؛ چونکو بیز نئجه ده چوخ مهربانیق! سن بیلمزسن، او اوزو قویلو اؤلومونون ساحیلینده کی کؤپوکلردن ده داها کؤپویوک بیز؛ بؤیوک احتماللاهامیمیز آجی شعرلریمیزده سنی اوخشایاجاییق؛ قارا رسیملر چکهجهییک؛ چونکو بیز ...Read More »
گؤزلوکسوز دونیا / نیگار خیاوی
۸ مارت؛ دونیا قادین گونو موبارک گؤزلوکسوز دونیا نیگار خیاوی گؤزلویونو ایتیریب دونیا اؤز ایشینده دئییل سوخولور بؤیرومه بورنویلا، بوینوزویلا آراق چکیرم باشیما یورغانی چکیرم سو کیمی دوداغیما گولوشو ساتین آلماغا دوکانهانی؟ بول تاماتلی ماکارنا دملهدیم تئلویزیونا زیللهنن گؤزسوز اوشاغیما قونداغینا توفنگ دویوملهدیم فداکار آنایام چونکو آمان چکیرم، بو میکروبفونلار الیندن آمان! هانسی سنگرین نئچهنجی سونگوسوندن هانسی ایلین نئچهنجی چووغونوندان ...Read More »


text:
حامد احمدی- اوچورتمانی وورماسینلار-معاصر ترکی رومان
« اینجـی ، اینجـی ! » دئیه باغیـراندا دؤنوب باخدیـلار . سنـی چـاغیرماغیمی ائشیدنده آنام آغـلاماغا باشـلادی . او زامان آنلادیم گئدیبسن ! بیلمیرم سسیمی ائشیتدین می؟ قاپی تازا باغلانمیشدی . ائشیدَسن دئیه باغیردیـم . کئشکه ائشیدیب دؤنوردون. چمدانیوا یئرلَشردیم. کیمسه گؤرمزدی منی. جینقیلی اولاردیم. گیزلین پالانج اوینایاندا بیر یول اوردا گیزلنمیشدیم. یئنه گیزلَنردیم. دمیر قاپی لاری کـئچنده چیخاردیم چمدانیندان.
گـئتدیییندن بو یانا فقط سنی گـؤرورم رؤیامدا. گـؤر نئجه: بیر گون سنله یئنه حَیطده گـزیردیک ، او باشدان بو باشا گـئدیب گلیردیک. سن هیزلی هیزلی یئریییرسن، من ده سنه یئتیشمک اوچون قاچیرام. اللـرینی دالیندا دویونله ییبسن، من ده اللریمی دویونله مه یه چالیشیرام، آمما اللـریم بیربیرینه یئتیشمیر. دووارا یئتیشنده سن بیردن دؤنورسن، من ده دؤنمه یه چـالیشیرام آمما سنه یئتیشمیـرم . بیـردن یاغیش باشـلاییر. سن منه: « قـاچ تـازا آلدیغیمیز شامپونو گتیر باریش ، » دئییرسن .
من ایچری گـئدیب شامپونو گوتورورم. باشیمیزا تؤکوروک، یاغیشلا کؤپوکله نیر. کـؤپوک لـر باشیمیزدان هر یئریمیزه آخیر. سنه باخیرام : کؤپوکدن گـؤرونمز اولوبسان . سسلنیرم : « سنی گـؤرنمیرم اینجی ، هارداسان ؟ »
کـؤپوک ییغینی حَیطین دیبینده کی دمیر قاپی یا دوغرو یئریییر :
منی سسله ییرسن : « گل ، قاپی یا ووراخ ! »
آمما قاپی یا وورساق آچارلـی عمی گلر !
« لاپ یـاخجی، گلسین » دئییرسن .
قاپی یا ووروروق . گلیب گئــدن یـوخ . یـاغیـش بَتَـرلَشیر. ای وای ! کؤپوک لریمیز یاغیش سویو ایله یویولوب آخاجاقدیر. آها ! بیر آیاق سسی گلیـر . بو همن آچـارلـی عمی نیـن سسیدی .
آچارلارین شیققیلتی سسیندن بیلیریک اودو. او بیری عمی لرین بیر آچاری اولور ، او آچار دا موغایات اولدوغو سلولون آچاریدی . بیزیم سلولدان موغایات اولان خالانین دا بیر آچاری وار . نه دن « قوروقچو آنا » دئییرلر اونا اینجی ؟ آنام دا اونا بئله دئییر. او هر کسین آناسی می ؟ آمما او بیزی ایچری سالیر. آنالار اوشاق لارینی ایچری سالارلارمی؟ من آچارلی خالا دئییرم اونا. آچاری چوخ اولان عمی نیـن آدی دا باش قـوروقچودو . ان چوخ شیققیلتینی او چیخاریر. بوتون سلول لارین آچارینی داشییر او .
بـاش قوروقچو قیشقیریـر قـاپینین او بیـری تـاییندان: « نه ایستیسن آرادا قـالمیش ؟ »
سن منه « آرادا قـالمیش دئمه ، عاییبدیر » دئمیشدین . بس اوندا بـاش قوروقچو نه دن « آرادا قالمیش » دئییر ؟ من ده اونا تای چوخ شیققیلتی چیخارسام « آرادا قالمیش » دئیه بیلرم؟ منـی سوسدوروب اونا دئییرسن: « قاپینی آچین، مـریض وار ! »
اگـر یالان دانیشماق پیسدی، سن نییه یالان دانیشیرسان اینجی ؟
« یالان لار ایکی جور اولارلار» دئییرسن منه. « یئرلی و یئرسیز. بو یئرلی بیر یالاندی . »
آمما من ده اؤزوم دانیشدیغیم یالان لاری یئرلی حئسابلاییرام . حیرصلنیرسن منـه :
« اوشـاق لار یـالان دانیشمامالـی. اونـلار یئرلـی و یئرسیز یـالان لاری بیلمزلر هله . »
اه نه ائله ییم … من ده بؤیوینده یالان دئیرم .
بـاش قوروقچـو سنیـن یئرلـی یـالانینا اینـاندی. دئییر بس مریض وار. آچیـر قاپینـی . بیردن بیـزی گـؤرور قـارشیسیندا . ایکی دنه کؤپوک ییغینی. پیس وضعده قورخور . بیز ایکیمیز بیر آغیزدان « پف ! » دئیه قیشقیریریق. او قورخودان دوشوب حـالدان گـئدیر. الیمدن توتورسان. قاچیریق . ایکی یانیمیزدا سلول لارین سیراسی. یاغیشدا ایسلا نیریق. ایسلا ندیقجا کؤپوک لریمیز آخیر. اؤنجه سنین بورنون چیخیر ائشییه . بورنون اوزانمیش اولمالی اینجی. دئیه سن یئرلـی یالان لار دا اوزادیر اینسانین بورنونو .
قوروقچو لار اول آنـلامیرلار بیزیم نه اولدوغوموزو. قاچـا قاچا گلن ایکی کؤپوک گولـله سینی گؤرونجه قورخویـلا کنارا قاچیرلار . سونرا سنین بورنونو گـؤرورلر کـؤپوک لرین آراسیندان .


text:
عزیز آذربایجانیم
سن ای منیم آنا یوردوم ، عزیز آذربایجانیم
بیر باخ ، سنین هوسینله قانات چالیر طرلانیم
بودورگئنه سنین ایچون حصر اولونور دستانیم
یاشا منیم یوردوم - یووام ، یاشا عزیز وطنیم
یاشا آنام ، یاشا آتام ، یاشا منیم مسکنیم
...
قلم سنین ، دستان سنین ، وارلیق سنین ، جان سنین
آچ تاریخی ورقله باخ ، شهرت سنین ، شان سنین
باقرخان تک قهرمانلار ، شانلی ستارخان سنین
یاشا منیم باغیم ، باغچام ، یاشا منیم گلشنیم
یاشا آنام ، یاشا وطن ، یاشا منیم مسکنیم
...
ازل گونده ن سنین ایچون یارانمیشدیر قلمیم
اگر من بیر پروانه یه م ، سن سن چیراغیم شمعیم
سن هر زامان یادا دوشسه ن ، آزالیر دردیم غمیم
سن سیز یقین اوچابیلمه ز گونول طرلانیم منیم
یاشا آنام ، یاشا وطن ، یاشا منیم مسکنیم
شاعرین تانومورام ولی گؤزه ل شعریدی


text:
تؤرکییه پرئزیدئنتی رجب طیّیب اردوغان ۱۵ اییول حربی چئوریلیش جهدینده ایشتیراکدا شؤبهلی بیلینه ن حربچیلرله باغلی نآتو-یا خبردارلیق ائدیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، ارئوغان قییامچیلارین نآتو-با چالیشماسی، یاخود نآتو ترفیندن اونلارا سیغیناجاق وئریلمسینین یول وئریلمز اولدوغونو دئییب.
پرئزیدئنت آلیانسدان ترورچولوقدا اتهام اولونان حربچیلرین اکسترادیسییا اولونماسینی قئید ائدیب.
خاتیرلاداق کی، ناتو-نون باش کاتیبی یئنس ستولتئنبئرق ۱۵ اییول حربی چئوریلیش جهدیندن سونرا نآتو-دا چالیشان تؤرکییه لی حربچیلرین سیاسی سیغیناجاق اؤچؤن مراجعت ائتدیینی آچیقلامیشدی.


text:
یاغیشلی تصویر حمید آرغیش اوتاغين ايشيغي يالنيز ماسا اوستونده اولان مطالعه لامپاسيندان ايدي. لامپادان سوزن ايشيقدا، اوتاغين اوچ طرفينده قفسهلنميش نازيك ـ قالين كيتابلارين يالنيزجا قارالتي لاري گؤرونوردو. ماسا آرديندا، بير صندل اوسته اؤتورموش و اللرينه سؤيكنميش «آنار»ين اوزو چيراقدان قالخان آلتون ساچاقلار قارشيسيندا، ساريليق توتموش آداملار كيمي نظره گليردي … گؤزلرين اوتاغين ايكي تايلي پنجرهسينه زيللهميشدي. چوخدان ايدي ماسا ...Read More »
کیبریتی حئکایهلر و «قارا دوواق» کیتابی/ حمید آرعیش
کیبریتی حئکایهلر و «قارا دوواق» کیتابی حمید آرعیش گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتیندا کیبریتی حئکایهلرین یازیلیشی سادهجه بو نئچه ایل اؤنجهیه قاییدیر. 1378 – 1377 ایللرینده بو حاقدا ایلک مقالهنین نشری اومید زنجان نشریهسینده اولدو. او مقالهده بو نؤوع حئکایهلری قیسا شکیلده آچیقلادیقدان سونرا نئچه نمونه ده یازمیشدیم.هامان مقاله چیخدیقدان سونرا حؤرمتلی یازار کهریز میران کؤرپه تانری اثرینی چوخ آز ...Read More »


text:
"موغامات وار اولان یئرده" آدلی خالق موسیقیسیندن عیبارت کونسئرت کئچیریلیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسیندا باش توتان کونسئرت پروگرامی "آذربایجان تئلئویزییا و رادیو وئرلیشلری" قاپالی سهمدار جمعیتینین تشکیلاتچیلیغی ایله کئچیریلیب. فلارمونیانین فویئسینده باکی شهر مدنیت و توریزم باش ایداره سینین اینجه صنعت و موسیقی مکتبلرینین اوشاقلارینین حاضیرلادیغی رسم اثرلرینین سرگیسی تشکیل اولونوب.
قید ائدک کی، کونسئرتده آذربایجان بسته کارلارینین اثزلری خالق ماهنیلاری، موغام و تصنیفلری سسلندیریلیب. کونسئرتین ایشتیراکچیلاری موغام تئلئویزییا موسیقیسینین لااورئاتی طییاربایرام او، احتیرام حوسین او، صبینه عربلی، کامیله نبی یوا، بییم خانیم نبی یوا، میراعلم میراعلموو، ائلنور زینال او و باشقالاری اولوب. کونسئرتی موغام اینسترومئنت آنسامبلی موشایعت ائدیب.


text:
حجده سيخيشما فاجيعهسی (۱۳۹۴)
حجده سیخیشما فاجیعه سی ۱۳۹۴ گونش هیجری ایلی خزلآیی نین ایکی سی، میلادی ۲۰۱۵-جی ایلی سپتامبر آیی نین ۲۴-جو گونو،، ۱۴۳۶نجی ایلین ذیحجه آی نین ۱۰-جو گونو، قوربان بایرامی گونو، سعودی عربیستاندا، مکه شهری نین یاخینلیغیندا یئرلشن مینا چؤلونده زیارت زامانیندا، جمرات کؤرپوسونه چاتاندا یارانان بؤیوک بیر باسان باسان نتیجه سینده 1184 [۱] زوار جانلارینی الدن وئریب، مينلر نفر ایسه یارالانیبلار. بو آجی اولایدا ضرر گؤرنلر آراسیندا، ایراندان 464 نفر اؤلو [۲]و ۱۰۳ یارالی واردیر. بونا گؤره ۳ گون عمومی یاس اعلام اولوندو.[۳]
مينا فاجيعه سينده، آذربايجان اوستانلاري و چوخلو تورك ياشايان اوستانلاريندان اؤلنلرين سايي سي بئله اعلام اولونوب [۴] :
- گلستان: 50
- فارس: 49
- گيلان: 25
- تهران: 31
- غربي آذربايجان: 24
- البرز 19
- قوزئي خوراسان: 15
- اردبيل: 12
- قوم: 3
- شرقي آذربايجان: 1
- زنجان: 0
- قزوين: 0
- همدان: 0
- مركزي: 0


text:
Militärhilfe
für Kurden ?!.کوردلره سیلاح یاردیمی ؟!
.
Kurdlərə silah yardımı?!
سون آیلاردا
عراق دا باش وئره ن حادیثه لر بوش حاکمییتی نین منطقه ده یالنیش سیاستی و
عراغا موداخیله سی نین نتیجه سیدیر. ائله جه ده اوچ ایلده ن به ری سورییه
ده اسدین قان توکمه سینه گوز یومولماسیدیر. آمئریکانین کئچمیش
حاکمیتی عراقدا حوکومت ایستوروکتورونو آلت اوست ائتمه سی نین
سونوجودور.یوز ایللرجه بیرلیکده یاشایان سونی ـ شیعه داواسی نین
سالینماسیدیر. او تاریخده ن بویانا اون مینلرجه اینسان تئروریست
حرکتلرین قوربانی اولموشدور. عراق حوکومتی ایسه تئهران رئژیمی نین قویروغو
اولاراق، شیعه مذهبینده اولانلارا اوستونلوک وئریب، قوم
شهرینده بئجه دیکلری صدری و اونون دار دسته ینی لوبناندا حزب
الله کیمی اورقانیزه ائتمه یه چالیشمیشدیر. بئله لیکله عملده اولکه
نفوذونون بویوک بیر حیصه سی(سونیلر) حاکمییت دن اوزاقلاشدیریلمیشدیر.
عملده
عراغا موداخیله دن بویانا، عرقدا دوغرو ـ دوزگون بوتون عراغی تمثیل
ائده ن،بوتون اولکه یه حاکیم اولان، بیر حوکومت یوخدور. بو بوشلوق نتیجه
سینده ، یوخاریدا کورد لر غربین حمایه سینه دایاناراق ، تورکمن اهالی نین
اراضیلرینه صاحیب چیخیب ،حتا تورکمن شهری اولان کرکوکو ایسه اوزلری ینکی
حئساب ائتمه یه قالخمیشلار.
سون آیلاردا عراقداکی حوکومت
بحرانیندان، سورییه ده بئجه ردیله ن تئرورچو دسته لر
عراغا گیریب ، وحشی جه سینه اونلار کیمی دوشونمه ینلری قیرماغا
باشلامیشلار. یزیدیلر بو ایشین قوربانینا چئوریلمیشلر. کوردلره قارشی
تهلوکه آرتیقدا، آمئریکالیلار موداخیله ائدیب کوردلری بو ساواشدا
حمایت ائتمه یه باشلامیشلار.، آوروپا بیرلی ییده حمایه قرارینا
گلمیش، اینگیلیسلر ، فرانسالیلار و حتا آلمانلیلار دا کوردلره سیلاح
وئرمه قرارینا گلمیشلر. طبیعی اولاراق بیر میللت تهلوکه ایله
اوز ـ اوزه گلدیکده ، یئنی بیر سوی قیریمی نین قارشی سینی آلماق
اوچون، یاردیم ائدیلمه سی لازیمدیر. بیر صورتده کی، اوچ ایلده
ن به ر ی اسده قارشی کیمسه عملی یاردیم ائدیلمیر، اودا راحاتجاسینا
میللتی قیرماغا دوام ائدیر. آوروپا ایسه آنجاق اونلارین مسیحی قاچقینلارینا
اوز اولکه لرینده سیغیناجاق وئریر.
آمما کوردلره سلاح وئرمه یه
گلدیکده، بئله بیر سوال اورتایا چیخیر . آیا بو سیلاحلار صاباح آیری
مقصدله ایستیفاده اولونا بیلمه زمی؟ بوگون حمایه اولونماسی گره کن
کوردلر،صاباح باشقا میللتلرین اراضیلرینی سیلاح گوجونه منیمسه یه
بیلمه زلر می؟!
چونکی اونلار هنوز مستقیل اولمادان، گونئی
آذربایجانین یاریسینی، اوز خاریتالارینا داخیل ائدیب ،اراضی ایدعاسینا
قالخمیشلار. بیزه گوره آمئریکا و غربیلی لر بو سیلاحلاری وئردیکده ،
بو سیلاحلارین باشقا مقصدله یارارلانیلماماسینی بیلدیریب، بیر موقاویله
ایله کوردلردن ایلتیزام آلمالاری گره کیردی. چونکی عملده آمئریکانین عراق
اوردوسونا باغیشلادیغی سون مودئل سیلاحلارا، بوگون تئروریست
ایسلامچیلار صاحیب چیخمیشلار. بو دفعه آمئریکالیلار اوزلری نین باغیشلادیغی
سیلاحلاری بومبالاماق زوروندادیرلار.
بو منطقه آغیر بیر
بحران ایچینده دیر. خاریتایا نظر سالدیقدا (افغانیستان، پاکیستان ، سعودی
عربیستان، بحرین، ایران ، تورکیه، عراق ، سوذرییه ) بو اولکه لرین وضعی
ثابیت دورومدا دئییلدیر. صاباح نه اولاجاغی دا بللی دئییلدیر. بئله
بیر آلیشما حالیندا اولان بیر اودا بنزین توکمک، دوزگون حرکت ساییلا
بیله رمی ؟
بیزه گوره بوگون کوردلره یاردیم ائتمک لازیم
اولسادا، بو شرط ـ شروطونان اولمالیدیر. چونکی منطقه ده اولان سرحدلرین
عومرو اوزون اولمایاجاقدیر. او زامان بو سیلاحلارین آیری مقصدلرله
ایستیفاده اولونماسی نین قارشی سی ایندیده ن آلینمالیدیر.
آنادیلی غزئتی23.8.14


text:
خلق ارا شفافیت: دنیا کوپراق فسادگه باتگن
ینگی ترقه تیلگن بیر خلق ارا حسابات گه کوره ، دنیا اوچ ییل آلدین گه کوره انچه فاسد راق مکان گه ایلنگن.
خلق ارا شفافیت تشکیلاتی تمانیدن سوراو ایتیلگن لر دن 56% اولکه لری نینگ کوپراق فساد گه باتگن لیگنی ایئتکن.
دنیا نینگ 86 دولتیده 90000کیشی آره سیده سوراو اوتکزگن خلق ارا شفافیت تشکیلاتی گه کوره بوتون دنیا ده اداری فساد بیلن باغلیق احوال یمانلشگن.
هر 10 اشتراکچیدن 6 نفری اداری فساد اوتگن اوچ ییل ایچیده جدی توس آلگنینی بیلدیرگن.
هر تورت قتنشوچیدن بیتته سی ایسه، یقیندهگینه کیمگه دیر، اینقسه، کوپراق پلیسگه رشوه بیرگن.
خلق ارا شفافیت تشکیلاتی نینگ سوراوویده افغانستان، نایجیریا،عراق و هندوستان دنیا نینگ اینگ فسادگه باتگن دولتلری دیب تاپیلگن.
اداری فساد اینگ کوپ بحث ایتلگن معما
عینی پیتده بی بی سی جهان خذمتی بویورتمه سی اساسیده اوتکزیلگن ینگی بیر سوراو ده ایسه ، عیان بولیشیچه ، اداری فساد دنیاده اینگ کوپ مباحثه ایتیلوچی جهانی معماگه ائیلنگن.
سوراوو دنیا ننیگ 26 دولتیده شو ییل نینگ جون و سپتامبر آیلری آره لیغیده 13000 دن آرتیق کیشی آره سیده آلیب باریلگن.
اگر سوراو نتیجه لریگه قره لسه ، اشتراکچیلر نینگ 20 % اوتگن آی عایله اعضا لری و دوستلری بیلن فقط اداری فساد حقیده گپلشگن.
اداری فساد-جهانی اقلیم اوزگریشی ، قشاقلیک، آچلیک، ایشسیزلیک و آذوق -آوقت و یاقیلغی نرخلرینینگ کوتریلیشی کبی جهانی معمالرنی آرتده قالدیریب ، همده نینگ تیلیده گی دردیگه ائیلنگن.
بو کبی حالت کوپراق دنیا نینگ رواجلنه یاتکن دولتلریده ، جمله دن کنیا ، نایجیریا ، اندونیزیا و هندوستان کوزه تیلگن
اما تیالیا ، اسپانیا و کانادا کبی جهان نینگ اقتصادی رواجلنگن ممکلتلری هم بو مسئله ده بیر چیتده قالیشمه گن.
سوراوو قتنشچیلریدن، شونینگدیک ف 14 ته جهانی معما دن قه ی بیرینی جدی دیب بیلیشلری هم سورلگن.
بیریلگن جوابلر تحلیل قیلینگن ده ، جدیلیک جهتیدن اداری فساد ایککینچی اورینده کیلگن. اشتراکچیلر نینگ 68% اداری فساد دنیاده گی اینگ جدی معما دییشگن.
اما فقط 1% کوپراق فرق بیلن قشاقلیک دنیاده گی اینگ دالضرب جهانی معما دیب تاپیلگن.


text:
محمّد حسین والی (سولئيمان اوغلو) 1961 ایلینده ساوهده بیر تورک-شاهسئون عایلهده دوغولموشدور. او اونیوئرسیته ائییتیمینی “ایسلام فلسفهسی” اوزرینه 1984 ایلینده قوم'دا تاماملامیشدیر. 2008 ایلینده ایسه فرانسه'نین “پاریس دوغو دیللری و اويغارلیقلاری ائنستیتوسو (اینالکو)”نون “تورک و عوثمانلی آراشدیرمالاری” آنا بیلیم دالیندان يوکسک لیسانسینی و 2013 ایلینده ایسه يئنه عئینی اونیوئرسیتهنین “اورتا آسيا آراشدیرمالاری” آنا بیلیم دالیندان دوکتوراسینی آلمیشدیر.
18. 11. 2011'ده فرانسا “دوغوبیلیمچیلر قورومو”نا (Société Asiatique) ایلک ایران تورکو اولاراق، قالیجی (دائمی) اويه سچیلن سولئيمان اوغلو، عئینی زاماندا “اولوسلارآراسی قوشوقچو-اؤيکوجو-دئنهمهجیلر درنهگی (P.E.N Club İnternational ، فرانسه بؤلمهسی) ایله آلتاي توپلولوقلاری قورومو'نون دا اويهسیدیر.
اؤزَگی (مرکزی) پاریس'ده بولونان، 1822'ده قورولان “فرانسه دوغوبیلیمچیلر قورومو”، بیلیم دونياسینین ان اسکی، ان سايغین دوغوبیلیمچی قوروملاریندان بیریدیر. قورومون اورقانی، “Journal Asiatique” آدیيلا 1822'دن گونوموزه دک کسینتیسیز يايینلانماقدادیر.
سایین سولئیمان اوغلو’نون بو گونه دک 33 یاپیت و یازقاسی یایینلانیب، یاخلاشیق 10 یاپیتی دا یایینلانماق اوزرهدیر.
سورولار
سايین سوليمان اوغلو، بو سؤيلهشی اوچون “آنلام درگیسی” آدینا سیزه اؤز تشککوروموزو بیلدیریریک. ایلک اؤنجه ریجا ائتسک قیساجا اوخوجولاریمیزا اؤزگئچمیشینیزی آنلاتار میسینیز؟ سوليمان اوغلو کیمدیر؟
1961 دوغوملويوم.. 32 ایلدن بری پاریس'ده ياشاماقدايام. يازین، بوگوش (فلسفه)، تورکبیلیم (تورکولوژی) اوخودوم. دوکتورامی بالاساغونلو اولوغ يوسوف'ون اونلو باش ياپیتی “قوتادغو بیلیگ” اوزرینه يازدیم (بوگوشسل دیلسل آچیدان قوتادغو بیلیگ. آيریجا فرانسه'ده قوتادغو بیلیگ اوستونه يازیلان ایلک دوکتورا ساوی). 2000 ایلیندن بری “قوتادغو-قوشوق” آدلی 365 ياپراقلیق (دوزيازی بیچیمینده) بیر قوشوقلا اوغراشماقدايام. 2000'ه دَیین دوزيازی دیشیندا 5 “قوشوق توپلوسو” يايینلادیم. کیمی قوشوقلاریم (قوشوق اوزرینه بیر اینجلهمه ايله بیرلیکده) آلمانجا'يا چئویریلیپ يايینلاندی (“Aus dem Buch Nom (نوم کیتابیندان)”، Engelschoff ، 2004). 2011'ده ایسه، يايینلانمامیش “بو يول بیزیم يول” آدلی ياپیتیمدان 63 قوشوق (شعیر) تورکیيهده يايینلانان “یئنی قیرمیزی درگیسی”نده (سايی 3)، يازار قوشار انیس باتور'ون گیریشیمیيله يايینلاندی. درگی'نین دیرلندیرمهسینه گؤره : “تورکجه شعیرین آتیلیم ياپمادیغی، شاشیرتمادیغی بیر دؤنمده ایرانلی تورک شاعر سوليمان اوغلو'نون، تورکیيه ایله سینیرلی اولمايان تورک دیلینده ياراتدیغی، دوشونسل دریلیکله دولو اوستا و يئتکین (قوشوقلاری)”.
بورادا، اسکی تورک ياپیتلاریندان کاشغارلی'نین دیوانی'ندا بولونان قوشوقلاری، قوتادغو بیلیگ'دن سئچمهلر، ایرک بیتیگ'ی (گونوموزه اولاشمیش، کاغیذ اوستونه يازیلان ایلک تورک ياپیتی) چاغداش تورکجه ایله بیرلیکده فرانسیزجا'يا چئویردیم. بیر ده تورکجه يازامادیغیم قوشوقلاری فرانسیزجا بیر ياپیتدا توپلادیم (Divanette À La Turco-Franca: Parallèle des Parallèles). “اولوسلارآراسی يازارلار توپلولوغو” (PEN CLUB ، پاریس بؤلمهسی)، “فرانسا دوغوبیلیمجیلر توپلولوغو”نون (Société Asiatique) اويهسیيم.
سیزجه يازین (ادبیيات) نه دیر؟ دیل ایله يازینین ایلیشکیسی نه؟
يازین (ادبیيات) اولدوقجا قارماشیق (کومپلکس)، گئنیش بیر قاورام. آيریجا، دئگمه (هر) بیر بیلیم دالینین (بیر نسنهنین ده) کندی اؤزونه اؤزگو (خاص) بیر “يازین”ی وار. اؤرنهگین “فیزیک يازینی”، “داش يازینی”. “يازینسال يازین” سؤز قونوسو اولونجا، آيری آيری قارشیت تانیملاما يوروملامالار اورتايا چیخماقدادیر. آيرینتیلی اولاراق، يازین'ین نه اولدوغونو بیلمم. نیتهکیم، دوشونسل اولاراق تانیملايامادیغیم بیر شئي-نسنه ایله اوغراشماق اولدوقجا چتین. آنجاق، کیمی يازین دالی سايدیغیم قونولارلا ایلگیلهنیرم: “قوشوق” ایله “بوگوش”. يازین'ین اولمازسا اولماز، بؤلونمز پارچالاری اولان بو ایکی اؤنملی “دال” “بیر داغین (يازینین؟) ایکی يوکسک دوروغو” اولاراق، اوغراشی (اوزمانلیق دئییل ده) آلانیمدیر. سؤز قونوسو بو ایکی آلان ایسه، ایلک اؤنجه دیلسل بیر “اوغراشی-سورون”دور. دئمک ایستهدیگیم، تیتیز، اؤزنلی بیر دیل چالیشماسیدیر. بیر قوشار (شاعیر)، بیر بوگو (فلسفهجی، فیلوسوف)، يؤووش'ه (قلم) ساریلمادان اؤنجه، سؤزجوکلری، قاوراملاری ياخشیجا دوشونمهلیدیر. من آرتیق قوشوغون يالنیزجا سؤزجوک-ایمگهلر، بوگوشون ایسه، قاوراملار-تئریملرله يازیلدیغینا اینانماماقدايام. دئمک، گئرچک چاغداش قوشوق، آرتیق دوشونسل، بوگوشسل بیر اوغراشیدیر. دوغال اولاراق، بو بوگوش اوچون ده گئچرلیدیر: گونوموز بوگوشو ده قوشوقساللاشماقدادیر.
گئنللیکله “اؤلچونلو/ستاندارد دیل” قوراللاری سؤزجوکلرده و يازیم قیلاووزلاریندا تثبیت ائدیلمیش، ائيیتیم، حقوق، باسین-يايین آلانلاری ایله رسمی يازیشمالاردا قوللانیلان، ایشلو و گئچرلیلیک آلانی گئنیش، سوسيال صینیف و يئرل ایز داشیمايان دیل تورو اولاراق تانیملانیر. سیزجه ایران'دا ياشايان تورکلر طرفیندن قوللانیلاجاق اؤلچونلو دیل نه اؤزللیکلره صاحب اولمالیدیر؟ بو اؤلچونلو (مئيار) دیله وارماق اوچون نهلر ياپیلمالیدیر؟ ایزلهنیلهجک يوللار نه دیر سیزجه؟
دیل دورماقسیزین دَییشیب گلیشمکدهدیر دوشونجه گیبی. “اؤلچونلو دیل” ده گئرچک بیر دئيیم دیلچیلر اوچون! “اؤلچونلو دیل” دیلبیلیمچیلر اوچون بیر دیلین چئشیتلی دئيیشلردن آرینیب، اؤلچونلشمیش بیر اولوس-دئولتین توغرالی (رسمی) دیلی اولاراق تانیملانیر گئنلده. بو آچیدان ياناشیلیرسا، اؤرنهگین اؤلچونلو بیر آلمانجا آزو (ويا) فرانسیزجا'دان، تورکجهدن قونوشماق اولاسی. آنجاق ایران تورکلری'نه اؤزگو اؤلچونلو بیر تورکجه آزو (ويا) آذربایجانجا'نین اولوب اولمادیغینی کسدیرمک چتین. بو دیل(لر، باغیشلايین!) داها چوخ “پیجین” (کیمی گوندهلیک گرکسینیملری قارشیلايان قارما دیل) دئيیلن “دیلجیک”لر اولامیندا (کاتئقوریسینده) دیرلندیریلمکدهدیر!
ندنسه، ایران'داکی تورکجه -نه يازیق!- سؤز داغارجیغی، اؤزللیکله ده سؤزدیزیمی (سئنتاکس) آچیسیندان اینجهلندیگینده، بؤيوک بیر يیخیما اوغرايیب يوزلاشمايا اوغرادیغی گؤرونمکدهدیر. بو دوروم ایسه، آشاغی يوخاری 1937'لردن بری آذربایجان رئسپوبلیکاسی'ندا قوللانیلان قارما، کیمی کز دوغرودان دا گولونج “آذربایجانجا” اوچون ده تومويله گئچرلیدیر. بو قونونو اؤرنکلریيله “دیل اوغروندا: دوشونجه يولوندا” آدلی يازیمدا آيرینتیلی اولاراق اله آلمیشدیم (بیر ایکی سایتدا يايینلاندی). يالنیزجا آذربایجان رئسپوبلیکاسی دیلینین “سؤزدیزیم”ی (روسجا ائتکیسی دیشیندا)، ایران'داکی تورکجه ایله قارشیلاشدیریلیغیندا داها ياخشی بیر دورومدادیر. اويسا، بوگوشسل دوشونسل قاورام تئریملر باخیمیندان، اولدوقجا آجیناسی بیر “پیجین” قونوموندادیر. دئمک، “دوشونن دوشوندورن، دوشونجه اورهتن” بیر دیل دئییلدیر. بیر ده اونوتمايین، بؤيوک قوشار (شاعر)، بوگو، يازارلار، “اؤلچونلو دیل”ی آشدیقلاری اوچون بؤيوکدورلر. بو گیریشیم، آلمانجا'دا، فرانسیزجا'دا، چاغداش تورکجهده اولدوقجا دوزگولو (نورمال) قارشیلانماقدادیر: اؤرنهگین تورکیيهده تاهسین ساراچ'ین، تاهسین يوجل'ین يازیلاری “اؤلچونلو تورکج”نی آشمیشدیر. منجه، تورکلرین بیر “اؤلچونلو دیل”ی اولمالی، او دا چاغداش تورکجهدیر. آيریجا دوشونمک ایستهين بیر تورک، زورونلو اولاراق، بو دیلده دوشونوب دوشوندورهجکدیر.
دیللرین گلیشیمینده، آرخالارینداکی دئولت گوجو چوخ اؤنملیدیر. ایران'دا تورک دیلی اوچون بؤيله بیر دستهگین سؤز قونوسو اولمادیغی و اؤزللیکله “دیل قورومو”نون بولونامادیغی بیر دورومدا، تورکجهمیزین گلیشمهسی اوچون نه ایشلر ياپماق گرهکیر؟
“دیل قورومو”، “دئولت گوجو” دئدیگینیز، داها دوغروسو “اؤلچونلو دیل” (توغرالی / رسمی) دئمکدیر ایستر ایستهمز. دئولتین واز گئچیلمز بیر گؤروی ده، اولوسونون اَن دیرلی تینسل، اکینیمسل (کولتورل)، دوشونسل وارلیغی اولان دیلی قورويوب يايماق گئنیشلندیرمکدیر. بیزده ایسه، دوروم تومويله ترسینه. ایمدیلیک، بو قوتسال گؤروی يازار قوشار بوگولریمیز (فیلوسوفلاریمیز) اوستهلنمیشلر. منیم بیلدیگیم (تورک اوغوز ائللرینده)، آذربایجان رئسپوبلیکاسی'ندا، تورکمنیستان'دا، دیلیمیز اولدوقجا کؤتو بیر دورومدا. سؤزده تورکمن دیلچیلری، يئنی سؤزجوک اورهتمک اوچون عرب-فارس اک کؤک'لریندن -سؤزده- يئنی سؤزجوکلر اورتمکدهلر! آذربایجان رئسپوبلیکاسی'نداکیلار ایسه، بونا بیله گرک دويماماقدالار. او “چوخ بختیيار”لارا گؤره، “آذربایجانجا” آدلانان يیغین، آجونون (دونيانین) اَن زنگین گئنیش قاپساملی گؤزل دیلیدیر! تورکیيهده ایسه، عوثمانلیجیلار”، ایلک باشدا، دیلیمیزی عثمانلیجا ویروسلاریيلا سايریلاشدیرمايا (خستهلشدیرمهيه) چالیشیر. بؤيله بیر اورتامدا، اولان دیل ایله، دوشونجه ايله اولور. آنجاق، چاغداش تورکجهنین ان آجیماسیز ياغیلاری (دوشمانلاری) سايیلان گئریجی کسیم “دیل دئوریمی”ندن گونوموزه بوشو بوشونا اوغراشیرلار. اونلار،. نیتهکیم، دوشونمک ایچین، ایلک اؤنجه بیر دوشونجه دیلینه گرکسینیم وار. آيریجا، عثمانلی'دا بوگوش'ون گلیشمهمهسی (داها دوغروسو اولماماسی) دوشونسل، بوگوشسل بیر دیلین اولماماسینین ان آچیق سئچیک گؤسترگهسیدیر.
بیلیندیگی اوزره، “آذربایجانجا” آدلاندیریلمیش سؤزده “دیل” ایسه، “یعنی عثمانلیجا”دان (آذربایجان رومانتیکلرینین دیلی) دئوشیریلمیش بیر دیل. يالنیزجا، يئرلیلشدیریلمیش روسلاشدیریلمیش آذربایجان بؤلگهسی دئيیشینه اويدورولموشدور. بو گئرچکلر گؤز اؤنونده بولوندورولورسا، آرتیق بیر “آذربایجان يازی” دیلیندن قونوشماق (دانیشماق) دا اولاناقسیز. سونرالار روسجا'دان آذربایجانجا'يا چئویریلن سؤزجوک قاوراملار دیشیندا، “آذرباجانجا”نین توم باشات اؤنملی دوشونسل، بوگوشسل قاوراملاری “يئنی عثمانلیجا”دان دئوشیریلمیشدیر. بو عربجه کؤکوندن اورهتیلن اويدوروق قاورام، تئریملر (اؤرنهگین “عن‘عنه” قاورامینی عوثمانلی تاریخچیسی عبدالرحمن بَي بیر گؤز قیرپیمیندا -عربجه –دن آنلامینا گلن ‘عن سؤزجوگونو ایکی کز يئنیلهيهرک!-، اؤیرنجیلره “اؤيکونچ بوگوشو (تاریخ فلسفهسی)”ونده “Tradition: گلهنک” دئيیلن ائتکن قاورامی آچیقلاماق اوچون اويدورموشدور. “آذربایجانجا”چیلارین بايیلدیغی آنلامسیز بوش “مفکوره” (اولکو) قاورامینی ایسه ضیا گؤکالپ'ین “فیکر” کؤکوندن اويدوردوغو گیبی.
سايین سولئيمان اوغلو! کیمی يازار و شاعیرلریمیز “آذربایجان رئسپوبلیکاسی”نین رسمی دیلی اولان “آذربایجانجا” ويا “آذربایجان دیلی”نی اؤزلری اوچون اؤرنک آلیب، او اوسلوبدا يازماغا چالیشیرلار. آذربایجانجا'نین سورونلاری و اکسیکلیکلری و بو دیلین بیزیم تورکجهيه اولاسی اولومسوز ائتکیلری حاققیندا دوشونجه و گؤروشلرینیزی اؤیرنمک ایستردیک.
“کیشی اوغلو (اینسان اوغلو) دوشونن بیر وارلیقدیر” دئرلر (بو بوش گؤروشو ساوونانلار ایچین “قونوشان بیر وارلیق زورونلو اولاراک دوشونندیر”!). من ایسه، ائدی (هئچ، اصلا) بو “کیشی-اؤزکلی” (اینسان-مرکزلی) پالاورايا اینانمام. منیم قوشلاریم، پیشیکلریم، کؤپکلریم کیمی (بعضی) کیشی اوغوللاریندان (اینسان-اوغوللاریندان) داها دوشونجهلی. کیشی اوغلو دئيیلن نسنهجیک، دوشونجهدن دیکسینتی دويان بیر زاواللیدیر (حئیوان دئییل، اولسا اولسا يازیق بیر “آلت-حئیوان” اولابیلر). اونلو بیر دوشونورون “کیشی اوغوللارینین چوخونلوغو دوشونمهيه گرک دويماز: اؤيله بؤيله گؤزلجهسینه گئچینیب گئدر: خوشجا ياشار خوشجا”! دئر: دئمک، “کئفولوق”دور “کئفولوژی” بوگوشونون بیتمز توکنمز يولچولاری: ایشته شو بیز-جیغازلار: ان قولاي، يالین يولو سئچنلر!
18 ایل بوندان اؤنجه بیر سؤيلهشیده (ه. داغشهرلی ایله)، “آذربایجانجا”يا ایلیشکین باخیشلاریمی سؤيلهمیشدیم. او اوزون سؤيلهشی “نوم کیتابی” ایله بیرلیکده 2000 ایلینده يايینلاندی. ایلگیلننلر اورايا باخابیلرلر.
آذربایجان رئسپوبلیکاسی'نداکی چاغداش ادبیياتی نئجه دیرلندیریرسینیز ؟ اولوملو و اولومسوز يؤنلری نهلردیر؟
“گئرچکچی سوسيالیزم” گؤزلجهسینه سور(دورول)مکده. گؤرمز اولسون گؤرمهين گؤزلر! بوشونا دئمهمیشلر ایلک اؤنجه دیل (دوشون-جه / دوشون: ایدا؛ دوشونجه: فیکیر)، سونرا ایسه يازین. دئمک ایستهدیگیم، اولو يازار دوشونور، تین-ياشار (رحمتلیک) حسین جاوید'دن سونرا بیر شئي دويمادیم من! بیر اؤرنک سورونوزا آچیقلیق گتیربیلر سانیریم. بیر قاچ (نئچه) ایل بوندان اؤنجه، بیزیم بیلیيوردوندا، اؤیرنجیلر “آذریجه” يئنی يايینلانمیش اؤنملی (باش ياپیت دئين ده واریدیر آرالاریندا!) بیر روماندان سؤز ائدرلردی. اويسا، کیمسه سؤز قونوسو رومانی گؤرمهمیشدیر. “آذربایجانجا” خوجاسی (معلمه هانیم!) بو روماندان اؤوگويله قونوشارمیش، آنجاق او دا رومانی اوخومامیش! رومانین يازاری باکی'دا بیر بیلیيوردو خوجاسی ایمیش (فارس دیلی اوزمانی!). منیم خوجام (“آذربایجان دیلی”نین فرانسیزجا، درسلیک دیل بیلگیسینی يازان: Michel Bozdemir)، يازاری بیلیيوردولارآراسی بیر توپلانتیيا چاغیرمیشدی پاریس'ه. “ياریمچیق اليازما” آدلی رومانی بو توپلانتیدا الده ائتدیم. يازارلا دا قونوشدوم. دئدیگینه گؤره، گوني'ده (ایران تورکلری'نده) ده چوخ سئویلن بهیهنیلن بیر رومانمیش. دوغرودان دا سئویندیم. آنجاق بو سئوینچ قورساغیمدا قالدی. اولدوقجا دوشوک بیر دیلله يازیلان بو -سؤزده- رومان تومويله بیر فلاکت سیمگهسی. چات پات، يوز، اويومسوز (يازار آرا سیرا گیزلیجهسینه! دده قورقوت دیلینه اؤزنمهیه ده قالخیشیر!)، بیر يیغین سؤزجوک. آغاجلارا يازیق! بیز آغاج قاتیللری سورکلی کاغیذ توکتمکديیک. يوخ اولسون آغاجا قیيانلار!
چاغیمیز ایلتیشیم چاغی اولدوغوندان دولايی، دیلیمیز ایستر ایستهمز دیشاریدان دا اولوملو و اولومسوز يؤنده ائتکیلنمکدهدیر. بونلارین قارشیسیندا نئجه داورانمالیيیق ؟ اولموملو ائتکیلردن نئجه فايدالانیب، اولومسوزلوکلاری نجه اؤنلهمهلیيیک ؟
بیر تاخیم اولومسوز ائتکیلنمهلر قاچینیلمازدیر. آنجاق، دیللرینه تینسل (روحی، روحانی)، دوشونسل بیر کیملیک سیمگهسی اولاراق دیر وئرن کیمسهلر تورلو تورلو اؤنلملر آلماقدالار. اؤرنهگین فرانسیزلار، آلمانلار دیللری قونوسوندا اولدوقجا دويارلی، تیتیز. اؤزللیکله، اکینیمسل (کولتورل) آچیدان کورسللشمهيه (داها دوغروسو آمئریکانلاشمايا) قارشی قوياراق يئنی تئکنیک قاورام تئریملری کندی دیللرینه اويغون بیر بیچیمده اويارلاماغا چالیشیرلار. آيریجا، اؤرنهگین تئلئویزیيونلار'دا يئرسیز اینگیلیزجه سؤزجوکلری قوللانانلارا قارشی دا جدی اؤنلملر آلماق گیبی چابالار گؤستریلمکدهدیر. “فرانسیز آکادئمیسی (دیل قورومو)”، فرانسیز دیلی'نین باشدا گلن قورويوجولارینداندیر. دوغال اولاراق، بو گونکو دورومدا اؤزللیکله يازارلاریمیزا، چئویرمنلریمیزه بؤيوک بیر گؤرو دوشمکدهدیر. دوغرو اؤیرنمک، دوغرو دوزگون يازماق. بیر ده دیله سايغی، دوشونجهيه سايغیدان قايناقلانیر.
دیل و کولتور ساحهسینده دوشونسل آتیلیملار گئرچکلشدیرمک، دیلیمیزی مودئرن و بیلیمسل دیللر آراسیندا يئرلشدیرمک و ادبیياتیمیزی چاغداش و گلیشمیش سویيهيه يوکسلتمک اوچون تورکجهمیزین دوزيازی (نثر) ساحهسینده گلیشیب، فلسفه و دوشونجه دیلی اولماسی شرط میدیر ؟ بونون اوچون نهلر ياپماق اولار؟
بو چوخ گؤزل اوستهلیک قوتسال بیر اولکو. آنجاق، کندی دوروموموزو گؤز اؤنونده بولوندورارساق، گئرچکلشدیریلمهسی “اولمازین” اولماسا بیله چوخ زور. منیم آنلامادیغیم هانسی “دیلیمیز”دن قونوشورسونوز (دانیشیرسینیز). “آذربایجانجا” دئيیلن دیل، آچیق سؤيلهمک گرهکیرسه (بیز شاهسئونلر آچیق سؤزلويوک بیلدیگینیز اوزره)، اؤلومجول بیر دیل(جیک). ایران'داکی تورکجه ایسه، تین-ياشار (رحمتلیک) خوجامیز حمید نطقی دئمیشکن: تومويله تورکجهلشمهلی (چاغداش تورکیيه تورکجهسینی ائرکلهمکدهدیر. / قصد ائتمکدهدیر.)، تورکجه اولمالی. بیر دیلین دوشونسل، بوگوشسل، يازینسال، اکینیمسل، بیلیمسل بیر دیله دؤنوشمهسی اوچون اوزون بیر سورج ایله سورهيه گرکسینیم وار. اؤزللیکله، بیزیم دوروموموز، ياشادیغیمیز اورتام، گؤز اؤنونه آلینارسا، دئدیگیم گیبی، بو اولکونون گئرچکلشمهسی اولمازین اولماسا بیله اولدوقجا زور. من کندیمدن بیر اؤرنک وئرهییم. 1985'دن 2000'ه دَیین ایران'داکی تورکجه ایله يازدیم. آنجاق، “قوتادغو-قوشوق”ا باشلادیغیمدا آرتیق چاغداش تورکجه ایله يازدیم. نیتهکیم، تاسارلادیغیم بو قوشوق تورونو (ایچریک ایله بیچیم آچیسیندان)، ایران'داکی تورکجه ایله يازامازدیم. داها دوغروسو، “قوتادغو-قوشوق” اؤنجهسی قوشوقلاریم، بیر تورلو “دیلی بیلمک” چاباسی، توم اولوملو اولومسوز يانلارینا قارشین. بیر ده آرتیق، کیمسهيه شؤيله ياز، بؤيله بوز دئيهمم (اسکیدن قوشوق بؤيله يازیلیر آزو (ويا) شؤيله يازیلمالیدیر...! دئدیگیم اولموشدور: باغیشلايینیز!). بوندان باشقا، آرا سیرا دئریم کندی کندیمه، بیر پیشیکله اوغراشماق، بیر پیشیگین گؤزلرینده پارلايان تاسانی اوزونتونو گؤرمک، يازدیغیم توم قوشوقلاردان مین قات داها اوستون، داها دیرلی، داها دوشوندوروجو، داها دا دوغما، ایچدن ...
چئویرمهنین بوگونکو دورومدا، دیلیمیزین گلیشیمینده ائتکیسی و ياراری نه دیر؟
گئرچک بیر چئویرمن، اؤزللیکله يازینسال ياپیتلار سؤز قونوسو اولونجا، چئویرمک ایستهدیگی ياپیتا ائگهمن اولما دیشیندا، اَن آزیندان بیر قاچ (نئچه) دیلی، آنا دیلی گیبی بیلمهلیدیر. گئرچک بیر چئویری، بیر تورلو “يئنیدن ياراتما” چاباسیدیر. بونا بیر ایکی اؤرنک وئرمک گرهکیرسه هومروس'ون ایليادا ایله اوديسسیا'نین اسکی يونانجا'دان چاغداش تورکجهيه چئویریسیدیر (آزرا ارهات، آ. قادیر، باشقا يئنی چئویریلر ده وار). منجه تورکجه چئویری، فرانسیزجا'سیندان داها آخیجی، داها قوشوقسال، داها اويوملودور. باشقا بیر اؤرنک ایسه، چاغداش يازیندان، (J. Joyce)ون “Ulysses” آدلی باش ياپیتینین تورکجه چئویریسیدیر. بو رومانین باشقا بیر دیله “چئویریلمز” اولدوغو سؤيلهنیلیر کیمی الشتیمنلرجه! تورکیيهلی تورک چئویرمن (نوزات اکرم) بو سؤيلنتیلره آلدیرمادان، ياپیتی تورکجهيه قازاندیرماق ایچین ایللرینی وئرمیشدیر. سونوج ایسه اورتادا: ایشته تورکجه بیر باش ياپیت! (بو ياپیتدان يئنی بیر گؤزل چئویری داها دا بولونماقدادیر).
بیزده بؤيله يئتنکلی، بئجریکلی چئویرمنلرین اولوب اولمادیغینی بیلمم. بیلدیگیم، چئویرینین دئگمه (هر) بؤيوک يازینین واز گئچیلمز بیر پارچاسی اولدوغودور. بیلیندیگی اوزره، موسلمانلار اسکی يونان بوگولرینین (فیلوسوفلارینین) ياپیتلارینی عربجهیه چئویرمهسه ايدیلر، “ایسلام بوگوشو (فلسفهسی)” دیيه بیر “بوگوش تورو” اورتايا چیخامازدی.
ییرمینجی يوزایل و گونوموزده ایران'داکی تورک ادبیياتینی گرک شعر، گرکسه ده دوزيازی آلانیندا نئجه دیرلندیریرسینیز؟
بو سورونو يانیتلاماق منیم اوچون اولاناقسیز. نیتهکیم، ياشادیغیم اورتام-قوشوللارا گؤره، سون ایللرده ایران تورکلرینجه يايینلانان ياپیتلاری گؤرمک اولاناغیم اولمامیشدیر. دوزيازی (نثر) آلانیندا بیر گلیشمهدن سؤز ائتمک زور. اويسا، سیياسال توپلومسال قوشوق منجه ایلرلهمکدهدیر. قاچ (نئچه) ایل بوندان اؤنجه، “اولوسلارآراسی يازارلار توپلولوغو (PEN CLUB)” اوچون چئویردیگیم (“توتساق ایران تورکلری قوشارلاری”، 12 قوشار'دان 35 قوشوق) قوشوقلارا باخینجا، سیياسال توپلومسال قوشوغون نه دنلی گلیشمهده اولدوغونو آچیقجاسینا گؤرمک اولور.
ان سون اولاراق گنج ادبیياتچیلاریمیزا باشاریلی اولمالاری يؤنونده نهلری اؤنریرسینیز؟
داها دوغروسو اؤیوت وئرمهيی سئومم (-آرتیق!-). منیم بیلدیگیم -کندی دئنهيیملریمدن يولا چیخاراق- بیر ایرانلی تورک، ایلک اؤنجه هانسی دیلده يازاجاغی قونوسوندا کسین بیر وارغی (قرار)يا وارمالیدیر. “آذربایجانجا”يی سئچنلر اوچون منیم بیر سؤزوم يوخ: يوللاری آچیق اولسون! دئمک دوشر منه يالنیزجا. چاغداش تورکجهنی سئچنلر ایسه، تورکجه دیشیندا آلمانجا، فرانسیزجا'نی اَن آزیندان اوخويوب آنلاماق دنلی بیلمهلیدیرلر (چاغداش قوشوق ایله بوگوشون منجه آنا قايناقلاری بو ایکی دیلدهدیر). آنجاق، (نه موتلو تورکجه يازانلارا!) چاغداش تورکجهمیز، يانلیزجا اؤزگون ياپیتلار آچیسیندان دئییل ده، چئویری آلانیندا دا آجونون (دونيانین) اَن باي، زنگین دیللریندن بیریدیر. دئمک ایستهدیگیم، اسکی، چاغداش قوشوق، بوگوشون (فلسفهنین) اؤنملی، اوخوماغا دیر ياپیتلاری آرتیق دیلیمیزه چئویریلمیشدیر. بیزه دوشن ایش، بو اولاناغی ياخشیجاسینا دیرلندیرمکدیر.
سولئیمان اوغلو’نون قوشوقلاریندان بیر اؤرنک:
"من" وارام!
گئچمیشیمی داندی
ایندیلیگیمی دانیر
گلهجهگیمی ده داناجاق!
"من"ی آنجاق
دانا بیلمز
باخین!
"من" وارام
اولموشام
اولاجاغام.
2017-02-28 13:28:16
از طرف جمعی از آزادیخواهان ترک خطاب به افکار عمومی آذربایجان و ایران
تهاجم همه جانبه است بلنت اسین اوغلو- ترجمه علی قره جه لو
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
Özgürlükçü Türk Aydınlar İctimâiyyəti Tərəfindən Azərbaycan, İran və Dünya Qamuoyuna
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر


text:
شعر زير از شاعر جوان شهرمان آقاي علي كريمي ميباشد با آرزوي موفقيت و سلامتي براي ايشان
آی یولداش باغیشلا
آی یولداش باغیشلا ایش بئله گلدی
بو سؤزدن اینجیمه اوره گیم یانیر
سؤزومو سنینله آچماق استه دیم
البت کی یانانی، تک یانان قانیر
نئچه ایل بیر یولون یولداشی اولدوق
منده ،سنده، اوره ک سیرداشی اولدق
کده رلی گؤزله رین گؤزیاشی اولدوق
بیزله ری سیخینتی، گؤز یاشی تانیر
قوی دئییم باشیما گلنی سنه
یوخ سندن بیر یاخین اولانی منه
باخ بو باش ساققالدا دوشولن دنه
زامانسز آغ آپ آغ رنگه بویانیر
عؤمرومو بیرینین یولوندا قویدوم
باخیشی، سؤزونه آلداندیم، اویدوم
من اونون، او منیم اولاسی دویدوم
ایندیسه او منی اؤزگه سی سانیر
کئچمیشلر اوز اوزه دورور منیمله
گلمیرلر قورخودان سؤزله ریم دیله
آی یولداش تکجه سن گل منی دینله
ایندی کی سئودیگیم قیز منی دانیر
الیمدن وئردیگیم عؤمور بویلانیر
اؤج آلماق ایسته ییر مندن آسلانیر
اؤنومده گلجک قارانلیقلانیر
بئینیمده، کؤنلومده قابارلار قانیر
دیللرده آیریلیق راحات سوزولور
محبت، سئوگی، پیس یامان ازیلیر
آی یولداش اؤلومه نئجه دؤزولور
چئورمده عزراییل یامان فیرلانیر
الویداع سؤیله دی؛ گئتدی یولونا
باخمادی آرخاسی، ساغی، سولونا
ایمکانی یوخ اونون یئری دولونا
اوره گیم دالیجان، ده لی دولانیر
عیللت سیز آیریلیق ندن دیر ندن؟
آیریلدیق«بئله سی»! ندن بیلمه دن!
سارسیندیق هئچینه هم او همده من
ایکیجه یاشاییش، بئله اودلانیر
اوخودون باشیما گلنی یولداش
آند اولسون سئوگییه او سنی یولداش
قورتار درد الیندن بو منی یولداش
اوره گیم اورتادا، هله تاپدانیر
سئودیگیم «گرگر»ین آیی، اولدوزو
شعریمده سؤزومده وار اونون ایزی
آی یولداش قیزاریر«ائلچین»ین اوزو
آدینی دئمگه سنه اوتانیر
آی یولداش سنینله سؤزومو دئدیم
قورخدوم اینجییه سن ایچیمی یئدیم
ایسته سن دئ قالیم ایسته سن گئدیم
اوره گیم اؤیره نیب، درده قاتلانیر!
علی اکبر کریمی(ائلچین آقا اوغلو)


text:
آذربایجاندا «عقللی ائو»لرین، یعنی اینتلکتوال ایداره اولونان منزیللرین تیکیلمهسی عادی منزیللرین تیکینتیسیندن داها چوخ خرج طلب ائدیر.
بونو ترند-ا «مبا گرووپ» کنسالتینگ شیرکتینین باش دیرکتورو، داشینماز املاک ساحهسینده اکسپرت نصرت ایبراهیم او دئییب.
اونون سؤزلرینه گؤره، بو گون «عقللی ائو»این بیر کوادراتی ۱۲۰۰-۱۵۰۰ ماناتا باشا گله بیلر: «بو دا همین منزیللرین ساتیلماسی اوچون معین مادی پروبلملر یارادا بیلر. دوزدور، بو گون کیم ایستهسه، ائوینده معین سیستملر قوراشدیریر، آنجاق «عقللی ائو»لر اوچون هر شئی تیکینتینین تملی قویولاندا نظرده توتولور».
ن.ایبراهیموو بیلدیریب کی، عادی ائولرله مقاییسهده «عقللی ائو»لرین اوستونلوکلری چوخدور: «عقللی ائو»لرده اینسان راحتلیغی اوچون هر شئی نظرده توتولور. بورادا تمپراتورون تنظیملهنمهسیندن توتموش محافظه، سو، یانغین سیستمینه قدر هر شئی آوتوماتلاشدیریلیر».
«عقللی ائو»لرین منزیل بازاریندا قیمتلره هر هانسی تأثیر گؤستره بیلجیینه گلدیکده ایسه ایبراهیم او بیلدیریب کی، بو بارهده هله پروگنوز وئرمک چتیندیر.
قید ائدک کی، «آذربایجانین ۲۰۱۷-جی ایل و گلن اوچ ایل اوزره اقتصادی-سوسیال اینکیشاف کونسپسییاسی» لاییحهسینده اینتلکتوال ایداره اولونان منزیللرین یارادیلماسی نظرده توتولور.


text:
قندوزده گی گروهی هجومده آلتی قاره لاوچی و بیر پلیس هلاک بولگن
قندوزولایتی نینگ قاره لاوچیلیک اداره سیگه اویوشتیریلگن گروهی هجومده ییتتی کیشی قربان بولگن، هلاک ایتیلگنلردن التی ته سی قاره لاوچی خادملری و بیری هم پلیس عسکری . توقنه شوولرده سککیز قاره لاوچی داخل اون نفر یره لنگن.
ملی اردو کییمیده بولگن انتحارچیلردن بیری بیرینچیدن قاره لاوچیلیک اداره سی مقابلیده اوزینی پارتله تیب باشقه قالگن اوچ انتحارچی اداره ایچکریسیگه باستیریب کیریشگه موفق بوله دی. هجومچیلر و پلیس کوچلری آره سیده اوروش محلی وقت بیلن اون ایککی ده باشله نیب توشدن کیین اوچ یریمگه قدر دوام تارتدی. قندوز ولایتی نینگ پلیس اداره سی نینگ سوزچیسی سید سرور حسینی بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده قاره لاوچیلیک بناسی یانیب کیتگنینی اورغولب هجوم تلفاتی باره سیده شوندی معلومات بیردی:"بوگروهی هجومده یتتی نفر شهید بولدی، بیری پلیس و یتتی ته سی قاره لاوچی ایشچیلری، اون نفر یره لنگن، یتتی ته سی قاره لاوچی، بیری عسکر و باشقه بیری هم اوشبو اداره ده آشپزلیک قیله یاتگن بیرعیال. قاره لاوچیلیک باتشلیغی توقنه شوولرجریانیده پلیس تمانیدن محلدن چیقاریلگن ایدی."
یره لنگن شخصلر قندوز ولایتی نینگ مرکزی کسلخانه سیگه انتقال بیریلگن، وضعیت لری یخشی ایکنی ایتلماقده.
طالبان قوراللی لری هجوم مسوولیتی نی اوز ذمه سیگه آلیب مذکور گروهی هجومده قاره لاوچیلیک خادملری هلاک بولگنینی ادعا قیلگن. همده بوگروه سوزچیسی تمانیدن ترقه تیلگن بیاناتده، توتقینگه آلینگن طالبان گه قاره لاوچیلیک اداره سی تمانیدن قتیق جزالر چیقه ریلیشگه قرشی بو هجوم اویوشتیریلگنینی ایتگن.
شمال شرقی قندوز ولایتیده قوراللی عصیانچیلر انچه فعال بولیب، اوتمیشلرده، قندوز شهری دروازه لریگه قدر هم اوز فعالیت لرینی کینگیتیرگنی ایتیلگن ایدی.


text:
حمید آرغیش
حمید رستمی(آرغیش)1353 جو ایلده خوی شهرینده ایشیق دونیایا گوز آچمیشدیر.ایلك و اورتا تحصیلاتینی دوغما شهرینده باشا آپارمیشدیر.1377 جی ایلده خوی شهری نین پیام نور اونیورسیته سینده داخیل اولموش و اورادان دؤولت لی مدیرلیك ساحه سینده لیسانس آلمیشدیر.
آرغیش كیچیك یاشلاریندان آذربایجان ادبیاتی لیله ماراقلانمیش اونا اورك باغلامیشدیر.1373 جو ایلدن آذربایجان مطبوعاتینا آیاق قویموش یازدیقلاری حئكایه و مقاله لرینی هفته لیك قزئته لرده نشر وئرمیشدیر.«قارلی ارك» آدلی حئكایه توپلوسونو 1377 جی ایلده چاپ ائتمیشدی.ایكینجی حئكایه توپلوسو «و سنین؛حئكایه لریم...»آدلی كیتابی 1382 ده چاپدان چیخمیشدیر.1391 ایلده «80 ایل حئكایه میز» آدلی كیتاب(آذربایجانین 80 ایل حئكایه دورومونو آراشدیریر) حمید آرغیشدان ایشیق اؤزو گؤردو .بو كیتاب قیسا بیر مدت ایچینده بیتمیشدیر.اوچونجو حئكایه توپلوسو اولان «سون یاسا» كیتابی چاپا حاضیردیر.


text:
آنادیل دن درلمه لر 4
آنادیل دن درلمه
لر 4
1. باراتا(barata):"سینیق-سالخاق، سؤکوک-تؤکوک، اؤلو حیوانین قالان ایسکلتی،
لاشه"؛ رادیو باراتاسی، قویونون باراتاسی و..کلمه نین قونشو دیللرده گؤرونمهمهسی،
عثمانلیجاداکی "باراتا/بَرَته(berete
/barata)"دن گلمه احتمالینی
گوجلندیریر. آنجاق عثمانلیجاداکی باراتانین آنلامی چوخ فرقلی دیر و بیر جور بؤرکه
وئریلن آددیر. بو بؤرک، یئنی تورکجه ده بَرَه، فارسجادا بِرِه اولاراق بیلینیر. بو
سون بیچیملرین فرانسیزجا beret دن گلدییی آچیق دیر. فرانسیزجا کلمه نین قایناغی، ایتالیانجا berette دیر و عثمانلیجادا
برته/باراتا بوردان گلیر. نیشانیان بو سؤزجوک لرله عربجه بُرنس آراسیندا ایلیشگی
گؤرور، آنجاق نهایی قایناغین بللی اولمادیغینی یازار. نه ایسه بو بؤرک دن، ازیلمیشلیک
آنلامینین نئجه چیخدیغی چوخ آچیق دهییل. بلکه بؤرکون یاتیقلیغی و اَییکلیییندن
قایناقلانیبدیر بو آنلام دهییشیمی. دیل دنیز دهکی آچیقلاما
(پارا+اَت) بیر سورو دلیله گؤره قبول ائدیلهبیلمز.
2.
قیرجین(qırcın):"حیوان قاباغیندان قاییدان اوت قالینتیسی، یئییلمهین
یئم، یونجا. چوخ یول قویون-قوزو قاباغیندان گؤتورولوب اولاقلارین آخیرینا قویولان
اوت". بیر زامانلار کلمه نی تورکجه اولاراق (قیر+جین) ساناردیم. آما دانکوف
ارمنیجه دن گلدییینی یازار(88-89. صص). آنادولو آغیزلاریندادا فرقلی بیچیملری
وار؛gırcon (ارزروم، وان، گوموشخانه)"بوغدا، اوت کیمی شئیلرین قالین
قیسملاری"، gırç(ارزینجان) "حیوان یئمیندن آردا قالان"؛ kırcan(آرتوین و بعضی گوموشخانه آغیزلاریندا) "یئییلمهین قابا اوت"و
بعضی آغیزلاردا ایسه "ایری
سامان" دئمک دیر. بعضی آغیزلاردا بو آنلام دا موشقار(muşqar) وار. بونون دا
فارسجا نُشخوار دان گلدییی آچیق دیر.
3.
خیرچین(xırçın):"دئیینگن
آدام، سؤیلهنن آدام". اینترنت ده آدا سؤزلوک ده گؤردوم بو آنلاملاری.
تورکیه تورکجه سی و آنادولو آغیزلارینداکی
خیرچین(hırçın) کلمه سینه یاخین دیر آنلامجا؛"بونا-اونا سالدیران، قاپاغان،
سالدیرقان، بداخلاق" دئمک اولور. نیشانیان کلمه نی کوردجه دن آلینتی ساییر.
آچیق سهودیر. کوردجه ده خیرچین فعل دیر(=دیشلهمک). سؤزجویون آذربایجان دا یایقین
لیغی و کوردجه ده مصدرلییی(فاعللیک یئرینه)، بئله آچیقلامانی ردّ ائدر."ترانههای
کار در آذربایجان"دا خیرچین اینک تعبیری، "خرامان" اولاراق
چئوریلیب، یانلیش اولمالی. نه ایسه سؤزجوک مؤحتملن، تیتسهنین یازدیغی کیمی
خیر(=دعوا، قیشقیریق) کلمه سیندن گلمهلی و اصلینده *خیرچی و یا *خیرچیل اولمالی
دیر. یازی دیلینه ییرمینجی یوز ایل ده گیرهبیلمیش.
4.
تاتیر(tatır): "فاخته" آنلامیندا، رحمتلیک ساعدی نین یازدیغینا گؤره
مشکین ده ایشلهنیر. کلمه نین آنادولو آغیزلارینداکی بیچیمی تَتیر(tetir) دیر و
خییوداکی شکلی آرخاسیرایا گئچمیش بیچیمی ساییلمالی. تتیر آنادولودا "قهوهرنگی،
آچیق قهوهرنگی" دئمک دیر. بو قوشا دا، "تتیر/تاتیر" آدی وئرمک ده
قوشون رنگی ائتگیلی اولمالی دیر. بیلدیییمه گؤره، تورکیه تورکجه سینین یازی
دیلینه گیرمهین بو سؤزجوک، ان اسکی اولاراق قیپچاق تورکجه سی سؤزلویونه
گؤره، میلادی 1245 ده میصرده یازیلان " مجموعۀ ترجمان ترکی، عجمی و
مغلی" آدلی سؤزلوک دور. بو قایناق دا تتیر "عرب دوهسی"
دئمک دیر. بوردا دا دوهنین رنگیندن قایناقلانمالی بو آدقویما. بو وئری و مشکینده
کی بیچیم، حسن ارن´ین گؤزوندن قاچیبدیر. چونکو کلمه نی یالنیز "قهوهرنگی"
آنلامیندا وئریب و "کؤکنینی بیلمییوروز" دییه آچیقلاماییبدیر. گرچک دن
ده، سؤزجوک حاققیندا بیر ایپ اوجو یوخ الیمیزده و قونشو دیللرده ده گؤرولمز. فاخته
عربجه دیر و قوشون چیخاردیغی سس دن(فختت) قایناقلانمالی. تورکجه میزده ده قوققو(quqqu)، تورکیه
تورکجه سینده غوغوق(guguk)، و فارسجادا کوکو، اینگیلیزجه ده Cuckoo هامیسی قوشون
سسیندن تقلید ساییلیر. دیلیمیزده آلاپاختا دئییمینده، فاختهنین تورکجهلشمیش
بیچیمی وار. آلاپاختا، چؤل گؤیرچینی/وحشی گؤیرچین دئمک دیر.
5.
کپیر(kepir):"اوغولان و نسبتن
راحاتجا قازیلان آغ داش، وئریمسیز تورپاق". آنادولودا داها چوخ "چوراق
یئر، چامورلو، وئریمسیز یئر" دئمک دیر. حسن ارن´ین یازدیغینا گؤره،
قاراقالپاق تورکجه سینده کبیر(kebir) بیچیمی وار. بو وئری دوغرویسا، کلمه، اوغوز تورکجهلرینه مخصوص
ساییلماز. آنجاق رحمتلیک ارن´ین دئدییی کیمی، کؤکنی حاققیندا، الیمیزده بیر ایپ
اوجو یوخدور.
6.
یئتگین(yetgin):"یئتیشمیش میوه، قارپوز، قووون وو..". کلمه نی اهرده
ائشیتمیشم. بلکه باشقا یئرلرده ده وار. آنجاق آنادولودا، بو آنلام یانیندا یئتکین(yetkin) "کمالا
اَرمیش، کامیل، اولغون، ارگین و بالغ" دئمک دیر. منجه بو آنلام دا آذربایجان
داکی معنادان چیخاریلابیلر. کلمه نین کؤکنی و قورولوشو آپ-آچیق دیر؛ -GIn اکی
گئچیشلی فعللردن مفعول و گئچیشسیز فعل لردن فاعل و یا ایش آدی یارادیر. یازی دیلیمیزده
داها یایقین لاشماسینی دوغرو گؤرورم.
7.
ایلیشیم(ilişim): ماراغادا ائیشیمیشم. مشهور ضررلی بیتگی دیر. آذربایجان
جمهوریتینده قیزیل سارماشیق و تورکیهده کوسکوت(küsküt) دئییلر.
تورکیه دهکی بیچیمی فرانسیزجادان(<لاتینجه Cuscuta )دان گلیر.
یونجا، کهلیک اوتو، گیجی تیکانی کیمی بیتگی لره ویا آغاجلارین اینجه-یئنی
شوولرینه ساریلاراق، آسالاق (انگل/پارازیت) اولاراق اونلارین شیرهسیندن گئچینر.
بو سؤزجوک ده، ـم اکی-بعضی باشقا اؤرنک لرده اولدوغو کیمی- فاعللیک(nomina actoris) آنلامی
قازاندیریبدیر. منجه یازی دیلینه قازاندیرمالی دیر. تورکیه ده، ایلیشیم، شبکه و
لینک آنلاملاری قارشیلیغی اؤنریلمیش و منجه ده گؤزل و دوغرو قارشیلیق
دیر. کلمه نین دانیشیق دیلینده یاشاماسی، دوغرو و دیل قایدالارینا گؤره تؤرهدیلدییینی
گؤستریر. ایکی آنلامی دا داشییابیلر دییه دوشونورم.
8.
آیبا(ayba):"سطیل، وئدیره، قویودان سو ویا تورپاق چکمک ده ایشلهنن
قاب/سوساق". شاعیر باریشمازین، تبّت یدا.. آدلی رومانیندا،
کلمه نین یانلیش تحلیلیندن اؤترو، آربا یازیلیبدیر. ماراغا آغزیندا ر>ی حادثهسیندن
قایناقلانان بو یانلیشی قید ائدرکن، سون زامانلاردان گؤرولن بنزر بیر یانلیشی دا
یازماق دا فایدا وار؛ موغول دؤنمیندن بویانا بیلینن "یای شهری"(بو گون
ماراغا کندلریندن ساییلیر، اما بیر زامانلار، شاهلارین یایلاغی ایمیش) "یار
شهری" بیچیمینده یازیلماغا باشلاییبدیر. نه ایسه باشقا یئرلرده، هئیبه(heybe) یایقین دیر و
داها چوخ "شَلَه، چییینه آلینان توربا، چووال، یوک و .." کیمی معنالاری
داشیماقدادیر. سؤزجوک آنادولو آغیزلاریندا دا سون درجه یایقین دیر. هئیبهنین
عربجه دن گلدییی بیلینیر ؛ حقیبه، چاغداش عربجه ده "چمدان، ساک، شله"
دئمک اولور. بیر چوخ آنادولو لهجه سینده، هگبه(heğbe) بیچیمی ده
گؤرولور. بو بیچیم، آرابیچیم اولاراق ساییلمالیدیر. گ>ی حادثهسیندن سونرا،
بوگونکو هئیبه>آیبا اورتایا چیخیبدیر. بنزر دورومو، نئیبت(neybet) سؤزجویونده ده
گؤرمک اولور؛ بوگون "کیفیر، شیرتیقلی، چیرکلی، تمیزلیکسیز" آنلامیندا
اولان کلمه، عربجه (فارسجادا دا یایقین دیر) نکبت دن
گلدییی آچیق دیر. آنجاق کلمه دهکی ک ی حادثهسی
یاشانیبدیر؛ نکبت> *نگبت>نئیبت.


text:
یاتمامیشیق ، یوخولامیشیق
بیلدیغینیز کیمین نئچه واقت بوندان قاباغ ، آذربایجانین ماکی و بازیرگان شهرلرینده ، اصلیت لری آذربایجانلی و ایرانلی اولمایان کوردلرین تحریکه سیله ، آلدانان بیر نئچه کورد خیابان لارا چیخیب و امنیتی بو شهر ده یاشایان تورک میللتیندن آلمیش. بیزیم اصلن ایشیمیز یوخدور کی بو چیخیشین ماکی فرمانداری سیندن مجوزی وار ایدی. و اصلن ایشیمیز یوخدور کی نیه فرمانداری بئله بیر تظاهراتا مجوز وئریر ، آما تبریز ده خوجالی ایل دؤنومو ایله باغلی بیر قورولتایا مجوز وئریلمیر.
خاطیرلامالی ییق کوردلرین چیخیش لاری بیر تورکیه نین یاغی کوردونه خاطیردیر ، آما خوجالی ایل دؤنومو ییغیناقی ، موسلمان سؤیداشلاریمیزا خاطیردیر کی وحشی و اینسان اولمایان داشناک ائرمنی لرین الیله قانلارینا بله شیبلر. هر حالدا شاید او موسلمانلارین قانلاری او بئله ارزیشلی اولمایا. بیلمیره م! بیلمیره م فلسطین ده کی موسلمانلار لا ، قاراباغ داکی موسلمانلارین نه فرقی وار کی ، فلسطین دن حیمایت ائتمک بیزیم ان یوخاری وظایفیمیزدن دیر ، آما قاراباغین موسلمانلارینی گره ک اونوتوب و داها اونلاردان یاد ائیله مییه ک؟
ايلنا:نه نفر از نمايندگان كرد مجلس شوراي اسلامي در نامهاي به محمود احمدينژاد،ضمن اعتراض به نحوه برخورد با تجمعكنندگان كردهاي شهرستان ماكو، خواستار شناسايي و معرفي آمران و مباشرين مجازات اين برخوردها شدند.
به گزارش “ايلنا”، متن نامه به احمدينژاد، به اين شرح است: برابر اطلاعات واصله، عدهاي از مردم شريف شهرستان ماكو با اجتماع آرام و به دور از هرگونه خشونت در خيابان، ضمن محكوم كردن اقدام مطبوعات كشور دانمارك در ارتباط با اهانت به پيامبر گرامي اسلام(ص)، نقض حقوق بشر شهروندان كرد در تركيه را محكوم نمودند كه متاسفانه توسط عدهاي خشونتطلب در لباس شخصي مورد كشتار و قلع و قمع قرار گرفتند كه در نهايت حدود 35 نفر كشته و زخمي و تعداد زيادي دستگير و در زندان به سر ميبرند!
لذا خواهشمند است دستور فرماييد با عنايت به اينكه برابر اصل بيست و هفتم قانون اساسي(تشكيل اجتماعات و راهپيماييها، بدون حمل سلاح، به شرط آنكه مخل به مباني اسلام نباشد، آزاد است) هرچه سريعتر اعلام نمايند:
1) اگر شوراي تامين شهرستان ماكو به دلايل اجتماع مذكور را صلاح نميدانسته، چرا به شيوههاي مختلف و اصولي، ممكن و مسالمتآميز از اين حركت به موقع جلوگيري ننموده است؟
2) با توجه به اينكه راهپيمايان مورد بحث هيچ حركت خشونتآميز و زيانآور به بيتالمال را انجام نداده و شعاري عليه نظام سر ندادهاند، به راحتي مسوولين شهرستان به ويژه فرماندار به عنوان رييس شوراي تامين ميتوانست در يك سخنراني معقولانه و آرامش بخشيدن به اجتماعكنندگان به موضوع خاتمه دهد. در حالي كه بدون رعايت حتي اصول اوليه تاميني، امنيتي و اقدام متفرق كننده و عدم هرگونه اخطار و هشداري در بدو امر، اقدام به تيراندازي مستقيم به مرد و زن و كودك خردسال نموده كه داراي هيچگونه توجيه عقلي، امنيتي و انساني نبوده و نيست.
3) عاملين اين جنايات چه كساني بودهاند؟ از كدام منبع و دستگاه دولتي دريافت نمودهاند؟ چرا براي چنين اجتماع كوچك كه مخل مباني اسلام و قانون اساسي نبودهاند، از سلاح گرم استفاده شده است چرا بايد عدهاي با استفاده از امكانات و ابزار دولتي اقدام به تسويه حساب قومي نموده و شهروندان كرد در آن شهر را اين چنين مظلومانه مورد بيرحمي و كشتار قرار ميگيرند.
لذا از جنابعالي به عنوان رييسجمهور و رييس شوراي عالي امنيت ملي مصرانه درخواست داريم: ضمن شناسايي و معرفي آمران و مباشرين چنين عمل قبيحانه، به افكار عمومي و مراجع صالح قضايي و مجازات اشد به خاطر چنين عمل مجرمانه و ضد انساني با تدبير لازم از ورود خدشه به احساسات ساير شهروندان كرد اقدام نموده و نمايندگان كرد در مجلس شوراي اسلامي مجدانه خواستار مجازات عاملين اين جنايات هولناك و ضد حقوق بشري و گزارش كتبي هستيم..
هر حالدا ، ماکی شهرینده امنیتی پوزان کردلرین ایش لری بیر طرفه ، و دوققوز نفر کورد نیماینده لردن (پارلماندا) وئردیغلری بیانیه بیر طرفه. یئنه خاطیرلامالی ییق کی کورد شهرلرین نیماینده لریندن نئچه نفری بیر بیانیه یاییب و اینتیظامی نیرولارین توققوشلامالارینا (او امنیتی پوزان کوردلر له) اعتیراض ائدیب لر. هر حالدا شاید بیر ساده جه باخیش دا بئله بیللنسین کی بو نیماینده لر اؤز نیماینده لیق وظیفه لرینه عمل ائدیب لر. آما بوردا دیر کی بیز گره ک اؤزوموزدن سوروشاق ، به بیزیم نیماینده لریمیز (آذربایجان شهرلریندن پارلمانا گیدن نیماینده لر) هاردادیلار؟ نه ائیلیرلر؟ گؤه سن اونلار دا بو کورد نیماینده لر کیمین اؤز نیماینده لیق وظیفه لرینی تانیییرلار؟ اصلن اؤز آذربایجانلی اولماقلارینی قبول ائدیرلر؟
آللاه ساخلاسین بو نیماینده لری ، بونلار نیه هئچ گؤزه گؤرسنمیرلر؟ تبریزده ، قوم دا اؤز وئرن اولایلار کی اونلاردا ، آذربایجانین غیرتلی و ایگید اوغوللاری باتوم آلتیندا ضرب و شتم اولاراق دوستاقا گؤنده ریلیرلر ، او دا نمنه اوچون؟ موسلمان و آذربایجانلی تورکلرین سؤی قیریمینا اعتیراض ائتمک اوچون. … به بو نیماینده لر هاردایدیلار؟ به نیه سس لری چیخمادی؟
مین لر نیه واردیر کی همی اوزلرینی و همی ده جاوابلارینی هامیمیز بیلیریق. آما بو قضیه بوردا باشا چاتمیر. کوردلرین تروریست گروپلاریندان بیری «پژاک» آدیندا پارتیا ، بیر بیانیه وئریب و تورک شهرلرده ، اؤزلجه اورموشهرینده یاییبلار. و کوردلری اسفند آیین 18اونجو گونونده بیر چیخیشا دعوت ائدیب لر. نه اوچون؟ … ماکی دا شهید اولان کوردلره گؤره! … بیر شهید کلمه سینین معناسینی بیلمیردیک اونودا بیلدیک. جالیب دیر نئچه دنه یاغی (اراذل و اوباش) کی میللتین ناموسونا ، جانینا ، امنیتینه توخونورلار و اینتیظامی نیرولارین قاباغیندا دایانیرلار و اؤز وحشی لیک لیقلاریندان ال چکمیرلر و بئله لیک له جانلارین الدن وئریرلر ، شهید آدلانیر لار.
بو نئچه ایلین ایچینده باتی آذربایجانین توپراقلاریندا ، تروریست کوردلرین چالیشمالاری او حدده یئتیریب کی بیز بوگون بیر باشقا فیکیر ائیله ییب و اؤزوموز له بونلارین تکلیفینی بیر طرف لیق ائیلیه ک. البت بورادا بونودا خاطیرلامالی یام کی بیزیم باخیشیمیزدا تروریست کورد اونلاردیلار کی اؤز توپراقلارینی بوراخیب و بیزیم آذربایجانا گلیب و بوردا یورد و توپراق ایددیعالاری وار ، یوخسا او کوردلر کی قدیم زامانلاردان آذربایجان توپراقلاریندا یاشایاردیلارو اؤزلرینی آذربایجانلی بیله رک اؤز آنا دیللرینه دانیشاردیلار بو مقوله دن موستثنادیر. او کوردلر کی عراق دان و یا باشقا توپراقلاردان بو یوردا کؤچوب و آذربایجان میللتی ده بو گونه کیمین اونلارلا چوخ یاخشی و بیر قوناق کیمی رفتار ائدیب ، ایندی دوز یییه ن دن سونرا دوزدان سیندیریبلار.
***
هله او اوچ دنه گوناهسیز تورکون اورمو شهرینده ، بو آداملیقدان اوزاق کوردلرین الیله قانلارینا بلشن لرین قیرخ لاری چیخماییب ، و بو کافتارلار اوتانماییب و بیر چیخیش اوچون بیانیه وئریرلر.
بو مسئله و باشقا مسئله لره خاطیر دیر کی بیز آذربایجانلی لار گره ک آرتیقراق توججوه ائدیب و اؤز حاقلاریمیزین آردین توتاق. نیه کی هئچ آذربایجانلی بو گون پارلمان دا اولان نیماینده لره گؤز تیکمه ییب و هر نه اینتیظار وار میللت دن و میللتچی لردن وار.
ایندی گوره ک بیزیم میللتچی لریمیز نه قدر بو مسئله یه خاطیر آیدین فیکیر و دوزگون باخیرلار؟ اصلن بیزیم میللتچی لریمیز کی ما شا الله هامی سینین دا بویوک ایددیعالاری وار ، نه ائیلیرلر؟
بیر ساده جه باخیش دا گؤروروک کی او ایددیعاسیز میللتچی لر کی دوغرودان دا اونلاری بیر میللتچی آدلاندیرماق اولار بیر بویوک ایش لره ال وورورلار. تبریز شهرینده خلیفه گرلیقین قاباغیندا اوز وئرن اولایلار بو سؤزه شاهید دیلر. آما نیه او آد چیخاردان لار بئله دویوللر؟ یا هئچ اولماسا بئله دییه ک کی ، نیه باشقا مسئله لری مطرح ائدیرلر کی هئچ خئیری بیزه یوخدور و هئچ منفعتی آذربایجان میللتینه یوخلاریدیر؟
آد آپارماق ایسته میره م ، آما نیه بو یازیلاریمیزین الیفباسی گره ک بیر بویوک ایختیلاف سالان مسئله یه حرکتچی لرین ایچینده تبدیل اولا؟ نیه میللتچی لر بیزیم ایندیسه ایکی دنه رسمی الیفبامیزین اولماقینی قبول ائتمیییب و زورلا ایسته ییرلر اؤز نظرلرینی هامی قبول ائدیب و بئله لیکله ، دموکراسینین اصولونو آیاقلییالار؟ ایر بیر گون بیزیم میللت بیر رفراندوما بنزر بیر پروسه ده لاتین یا عرب الیفباسینین رسمی اولماقینا سس وئرسه لر ، او زامان بو ایشین برکینه گئتمه لی ییک ، آما بو گونکی بئله بیر واقیعه اولماییب نیه ایسته ییرلر بئله بیر ساده و مهم اولمایان بیر مسئله نین اوستونده برکه گئدیب و ایختیلافلاری یارادسینلار؟
من اؤزوم بیر اذربایجانلی اولاراق ، او زامان کی ائشیتدیم بو ساده مسئله یه خاطیر ، حرکتچی لر بیربیرینی ساتقین و … آدلاندیریبلار ، اوتاندیم و اؤزومله دئدیم کی گؤره سن بیز نه واقت اویاناجاییق؟
نیه گرک او آدام کی عرب الیفباسینا معتقد دیر احمد کسروی آدلانا ، و نیه او آدام کی لاتین الیفباسینا معتقددیر ساتقین آدلانا؟
نیه گرک بیر بئله بیر ساده مسئله نین دالیسی جا ، مین لر یاشا ، مین لر اؤلوم شوعاری یولا دوشسون؟ اولمایا بیز ائله گره ک اؤزوموزله ساواشاق؟ و آرادان گئدن حاقلاریمیزی اونوتوب و بیربیریمیزی محکوم ائدک؟
هله یادیمیزدان چیخمیر نئچه واقت بوندان قاباغ ، تبریز شهرینده حرکتچی لرین بیری ، او بیری حرکتچی لرین الیله دویولموش. بو اولای نیه گره ک اؤز وئرسین؟ نه زاماناجان بیز ائله اؤزوموزله ساواشیب و بونا دیققت ائتمییه جه ییک کی آذربایجانیمیزی تیکه پارچا ائدیرلر؟
نیه میللتچی لرین بیری دوروب اعتراض ائله مه دی باتی آذربایجانین دئییشیلمیش خریطه سینه؟
(نئچه واقت بوندان قاباغ ، قاراباغ وئبلاگیندا بو مسئله یه ایشاره اولونموش http://www.qarabaq.azerblog.com/?p=1038 ) نییه باتی آذربایجانین توپراقینین یاریسینین اوغورلانماسی بیر حساسیت یارادمیر؟
آما عرب الیفباسینا یازماقی بیر بویوک خطا گؤروب و اونا گؤره بیر بیریمیزی تاپدالیییریق؟
آللاها شوکور ، بو گونلریم آذربایجان یولوندا چالیشان لار چوخالیب ، پارتیالار یارانیبلار. آما نیه بو پارتیالار گلیب دوزگونلوغلا هر نمنه نین آیدینلاشماسینا چالیشمیرلار؟ بیر پارتیا گره ک اوندا اولان سورغولارا جاواب وئرسین تا اولان شوبهه لر آرادان گئتسین. نه کی بیر باشقا مسئله نی آرایا گتیریب و سؤزو بوروشدوراندان سونرا ، سورغو سوروشانی دا محکوم ائتسین.
تاسف لا دئمه لی یم کی بیزیم حرکتچی لرین آراسیندا ، ایندی دن لیدرلیک ساواشی یولا دوشوب. بیر آدام یوخدور بونلارا دئسین کی ، هله لیک هئچ بیر زادی اله گتیرمه میشیک کی سیز ایستییه سیز اونون اوستونده ساواشاسیز. هله قدرت اریکه سین بیزه وئرمه ییبلر (یا آلا بیلمه میشیک) کی سیز ایندی دن اونون اوستونده بئله رفتار ائدیرسیز. آخی اوزاقدان باخان نه دییه ر؟
بوردادیر کی گره ک دئییم: یاتمامیشیق ، یوخولامیشیق


text:
غیرت اگر اولسایدی بیر اینسان کیمی صورت
آیا بو کی غیرتلی ابوالفضل دی دئیردوز
اینسان نئجه گؤر اینسانا اوخشار دی ذدیرذوز
غیرت دیله گلدی ، دئدی شاعر
تای توتما ابوالفضله منی اللاها خاطیر
من کیمدی ابوالفضل دئییرم ، سن ائله تصویر
بیر داغ دی ابوالفضل اونو وئرمه منه نسبت
داغدان قوپارایلمیش بالاجا ذره دی غیرت
تاریخ اونو تعریف ائدیب اؤز کتابیندا
عالیم لر ائدیب قید یوز کتابیندا
اذنیم اگر اولسایدی منیم سؤز کتابیندا
آللاها آجیق گئتمه سه بیر کلمه پوزاردیم
غیرت سؤزونه خط چکیب عباسی یازاردیم
هر کس سوسوز اولسا ایچه جک اولسادا داملا
دریانی معطل قویوب عاشورادا سقا
دولدوردو ایچه اوجونا سو ، ایچمه دی اما
غیرت دئدی کی : ایچ دؤیوشه قدرتین اولسون
عباس دئدی : اصغردن اوتان غیرتین اولسون
سن بوش – بوش آخیرسان ، فراتا سؤیله دی سقا
بیردن منی آللاه یارادایدی بئله دریا
بیر یوللا آتیب خیمه یه ساری یئنی مجرا
زهرا باغینین گوللرین هرآن سولویاردیم
عکس حالدا خجالت دن اؤلردیم قورویاردیم
اینسان ، دئی گؤروم درک ائیله دین کیمدی ابوالفضل؟
غیرت اونا شاگرد دی ، معلم دی ابوالفضل
آللاه دئدیغی هر سؤزه تسلیم دی ابوالفضل
آللاه سؤزونه هر کیم اولا قلب له تسلیم
غیرت اونا شاگرد اولاجاقدیر ، او معلم
*


text:
مرداد آیینین اون بیری؛ علی کمالی نین وفاتی
http://qaraguney.blogfa.com/post-26.aspx
۱۱/۵/۱۳۷۵ (۲/۸/۱۹۹۶) تاریخینده ساوا خالقی بؤیوک عالیمینی ایتیردی. رحمتلیک دوکتور علی کمالی، برکتلی عؤمرونون سون گونلرینه دک دیلیمیزه، ادبیاتیمیزا، کولتوروموزه و کیملیگیمیزه قوللوق ائتدی. او اونودولماقدا اولان و اونودولموش شاعیرلری و مدنی شخصیتلریمیزین اثرلرینی توپلاییب و ادبیات دونیاسینا تانیتدیردی. تانری یئرین جنت ائتسین.
علی کمالی نین مزار داشی و یازیسی:
اؤلمهین تانریدیر
شاعیر و محقق بیرینجی درجهلی عدلیه وکیلی شادروان علی کمالی رحمتلیک اکبر کمالینین بؤیوک اوغلونون صون ائوی
من ائلین دردلرین بیربهبیر دویدوم
ائلینن آغلادیم ائلینن گولدوم
چالیشدیم کی یایام آنا دیلیمی
من ائلین دردیندن سارالدیم سولدوم
تاپدیم تیلیم خانین خزینهسینی
بونونلا شاد اولدو بو حزین گؤنلوم
یتیرهبیلمهدیم اونو خالقیما
قویمایین سارالسین سولسون بو گولوم
چوخ نیسگیللر قالدی بو اورگیمده
هامیسیندان آرتیق تیلیمدیر، دیلیم
یازین باش داشیما بو مصراعی سیز
کمالین ابدی یاشادار تیلیم
دوغوم 11/1/1323
اؤلوم 11/5/1375
+ نوشته شده در سه شنبه دوازدهم مرداد 1389ساعت توسط اسدالله امیری


text:
اویان نیوز:
واحید قاضی نین «کوبا دفتری» کیتابینا باخیش
دومان رادمهر
الیفبا و او تای-بو تای صحبتی
تورکییه لاتین الیفباسینا کئچهندن سونرا (۱۹۲۰-جی ایللرین سونو) ایراندا دا الیفبانی دییشمک جدی موباحیثه مؤوضوسو ایدی. رضا شاهین آتاتورکو تقلید ائتدیی بیر چوخ مودئرنلشمه سیاستینین نؤوبتی مرحلهسی کیمی فارسجانین لاتین الیفباسینا کئچمهسی گؤزلنیلیردی. ایرانلی آیدینلارین بیر چوخو سؤز قونوسو اولان دییشیمی کوتلهنین ساوادسیزلیغینا چاره کیمی، هم ده فارس دیلینین گلیشمهسی اوچون دستکلییردی.
آنجاق دییشیم باش وئرمهدی! باشلیجا سببلردن بیری ایراندا یاشایان تورکلری فارسلارین ایچینده اریتمک سیاستی و الیفبانین بو مسئلهده اؤنملی تأثیری ایدی. الیفبا فرقی ایران و تورکییه تورکلری آراسیندا علاقه و اونسیته مانعه تؤرهدهجک و بو تجریدین سونوجوندا ایران تورکلرینده کیملیک دییشیمی داها راحت اولاجاقدی.
اعتراف ائدک کی، بو سیاست او قدر ده باشاریسیز اولماییب. باشقا سببلر ده وار: گونئیده اؤز دیلینده تحصیل حاقیندان محرومیت کیمی. آنجاق ائلهجه الیفبا فرقی گونئیلیلرین نه اینکی تورکییه، قوزئی آذربایجانلا دا ایلگیسینی بللی درجهده محدودلاشدیرا بیلیب. دوزدور، سون ایللرده مئدیا و اینتئرنئت بو آچیدان چوخ یاردیمچی اولوب، آنجاق یئنه ده بعضی ساحهلرده، خصوصیله کیتاب و نشریات ساحهسینده علاقهلرین آزلیغی گؤز قاباغیندادیر.
بدیعی ادبیات ساحهسینده گونئیلیلرین قوزئیده چیخان اثرلرله تانیشلیغی (سون ایللرده بیر آز یاخشیلاشسا دا) چوخ آزدیر. معاصر یازارلار آراسیندا، شاعرلری چیخماق شرطی ایله، گونئیلی اوخوجو کسیمی بلکه داها چوخ رافیق تاغی، اکرم ایلیسلی، روستم ایبراهیم بیوو تانیییر. تأسف کی، بو تانیشلیق اونلارین یازدیقلاری اثرلردن یوخ، فارس دیللی خبر قایناقلاریندان ایرلی گلیر. رحمتلیک رافیق تاغی او زامان تانیندی کی، ایرانلی موللا اونون اؤلومونه فیتوا وئردی. اکرم ایلیسلی فارس دیللی اینتئرنئت سایتلاریندا کیتابلارینین یاندیریلماسی خبرینین درجیندن سونرا مشهورلاشدی. روستم ایبراهیمبیووون آدی ایسه سیاسی فعالیته کئچدیی زامان چکیلمهیه باشلادی. باشقا سؤزله دئسک، گونئیلیلر اوچون اوخوماسی داها راحت اولان (هم دیل هم ده الیفبا اولاراق) فارس دیلیندهکی قایناقلار سادهجه بونلارین تانینماغینا ایزین وئریب. اؤزو ده آیدیندیر کی، طرفسیز مطلبلرله یوخ، منفی خبر تبلیغاتی ایله.
الیفبا فرقی اؤزللیکله ده یازی و ادبیات ساحهسینده گونئیلیلرین فارس دیلیندن آسیلیلیغینی چوخالتماقدادیر. بو اوزدهن قوزئیده مؤوجود اولان ادبی یارادیجیلیقدان، یازارلارین نلردن ائتگیلندییندن، گوندهمده اولان ژانرلاردان گونئیلیلرین بللی درجهده بیلگیسیزلیگی وار. بو ایسه بیر یاندان کوتله آراسیندا دیلیمیزین زنگینلیگی بارهده شوبههلره یول آچیر، دیگر یاندان گونئیلی اوخوجولاری همن اثرلردن محروم ائدیر.
واحید قاضینین «چامایرا. کوبا دفتری» اثری ده اونلاردان بیریدیر.
کوبا دفتری
قوزئیده کیتاب و یازارلیق مؤوضوعسوندا مسئله سادهجه تانیماماقلا بیتمیر. اورتادا منفی باخیش دا اولور بعضن. اولوبدو، قوزئیین بعضی دیرناقاراسی خالق آرتیستلری، وظیفهلی آداملاری، آکتیویستلری آوروپایا یوللاری دوشهنده یازدیقلاری «شاه اثرلر»ینی ده هردن سووقات گتیریرلر. ایصرارلا ایمضا آتیب پای وئردیکلری او یاغلی-بویالی کیتابلاری ورقلهمک بئله مومکون دئییل. آدی خاطره اولان، یالتاقلیق دولو او کیتابلاری کیتاب رفینده «دلی کور»اون، میرزه جلیلین کیتابلارینین یانینا نئجه قویماق اولار؟! دوشونون، بئله بیر باخیشدا اولارکن «چامایرا. کوبا دفتری» کیتابینا راست گلیبسن! بالاجا، نازیک بیر کیتاب. ایلک باخیشدا «کوبا» آدی بعضی گنج شاعرلریمیزین سربست شئعر کیتابلارینداکی خاریجی، خصوصیله لاتین آمئریکالی آدلارا اولان ماراقلارینی خاطیرلاتدی. او شئعر کیتابلاری کی، یازار اؤزونو قلوبال عصرین شاعری ساییر، هم ده گونئی آمئریکانین یازارلاریندن ایلهام آلدیغینی گؤسترمهیه چالیشیر.
کیتابین اوز قابیغینداکی تیکانلی تئللر منه ۱۹۸۹-جو ایلین ۳۱ دئکابرینی، آراز سرحدینده قیریلان او مفتیللری خاطیرلاتدی. واحید قاضی ایله آز-چوخ تانیشلیغیم اولماسایدی، دئیردیم، میللی دویغولو بیر شاعرین کیتابیدی قارشیمداکی. یعنی بو واختلاردا اوخوماغا هوسسیز اولدوغوم بیر اثر. آنجاق کیتابین آرخاسینا باخاندا هر شئی دییشدی. آرخا جیلدده یئرلشن بو قیسا شرح: «دئموکراتییانین پروبلئمی، چتینلیگی اوندادی کی، او، اینسانلاری ایناندیرمالیدی. آوتوریتاریزم بونا احتیاج دویمور. آداملاری ایناندیرماق آلداتماقدان چتیندی. اودور کی، آوتوریتار ایداره ائتمه دئموکراتیک ایداره ائتمکدن آساندی» – ایشینی گؤردو. باخ گؤر، کیشینین اوغلو نئجه قیزیل کیمی سؤز دئییب! آرتیق مؤلفین خطرینه گؤره یوخ، کیتابی مضمونونا گؤره اوخومالییام، دئدیم. بئلهلیکله، سیرادا اولان دیگر کیتابلاردان قاباغا کئچمیش اولدو «چامایرا».
روستهم ایبراهیمبیووون کیتابا یازدیغی اؤن سؤز، آچیغی، ایلک اوخونوشدا او قدر ده ماراغیمی چکمهدی. آنجاق کیتابی بیتیردیکدن سونرا اونو تکرار اوخودوم و نه قدر اوستالیقلا یازیلدیغینی باشا دوشدوم. اؤنسؤزلری ایکی دفعه اوخوماق عادتیمدی: بیر دفعه کیتابا باشلایاندا، بیر دفعه ده اوخویوب قورتاراندان سونرا.
کیتابی حیات یولداشیم عذرا ایله برابر اوخویوردوق. خصوصیله اؤز دیلیمیزده اولاندا، او، منیم کیتاب اوخوماغیمی چوخ سئویر. اؤن سؤزو اوخویاندا «چامایرا» آدی فیکریمی قاتمیشدی. نه دئمکدی بو کلمه؟ اولمایا روس دیلینده «ماجرا» دئمکدی، یا دا «آزادلیق»، بلکه ده ائله جیلدین اوستونده گؤرونهن «تیکانلی تئل»دی دئیه شوبههلهنیردیم! اوخودوقجا آنلایاجاغیق اومیدی ایله کئچدیک بیرینجی بؤلومه.
بیرینجی بؤلومون ایلک جملهسینده اوچونجو کلمه «کرئسلو» ایدی. آنلامینی بیلمیردیم، اما تانیش گلیردی. جمله اوزون ایدی، سونرالار او اوزونلوقدا جملهیه آز راست گلدیک. متنین آهنگینی توتماغا چالیشارکهن، جملهنی ایکی دفعه اوخویوب، «کرئسلو»نون اوزرینده بیر آز دایاندیم. ایچیمده بیر طرفدن نئچه ایل اؤنجه قوزئیلی ائوداشیملا برابر یئمک بیشیررکهن، متبخ اشیالاری آدلاریندا بیر-بیریمیزی باشا دوشمهییب، اونون «ا، قارداش، بیز بئله بیرلشممریک، ائئئ» دئمیینی خاطیرلاییب گولومسه ییردیم. دیگر طرفدن ده دوشونوردوم کی، خانیمین یورولماغینی نئجه اؤنله ییم. حاضیرلاشیردیم دئیهم کی، اوخودوغوموز کیتاب یئنی اثر اولدوغوندان، طبیعیدیر کی، روس منشألی کلمهلره چوخ توش گلجه ییک، اما او منی قاباقلاییب: «کرئسلو مبل-دیواندی ائله بیل» دئدی. «کرئسلو»نو چؤزدوک، آنجاق «چامایرا»نی آنلاماق اوچون حکایهنین ایچینه گیریب، کوبانین کوچهلرینده ایتمک لازیم ایمیش!
اوخودوقجا متنین آهنگینی توتماق بیر یانا، هم ده یازینین باش قهرهمانی اوبرازیندا ماجرالارین ایشتیراکچیسینا چئوریلمیشدیک. «کوبا دفتری» بیرینجی شخصین دیلیندن، چوخ صمیمی بیر سفرنامهدیر. ایرونیک بیر آب-هاوا ایله، دئموکراتییا حاقدا جدی درسلیکلر ایچرهن استثنا اثردیر. کیتابین آخارلی متنی واسطهسیله جانلانان او صحنهلر اچ-دی کئیفیتینده بیر ماجرا فیلمیدی ائله بیل. ماجرانی منیمسهمک اوچون واحید قاضینی تانیماغا احتیاج یوخدور. سادهجه تصوور ائدین کی، تجروبهلی بیر آذربایجان فعالی دئموکراتییا موباریزلرینه یاردیم اوچون کوبایا گئدیر. کوبا کومونیست رئژیمینین گیزلی پولیسی ایله قاچدی-قوودودا اولارکن، اورداکی آکتیویستلرله گؤروشوب، اونلارا یاردیم چاتدیریر. دولانبادولان کوبا شهرلرینی دولانیر، اورداکی وضعیتی آنلادیر. سیاسی بوغونتودان، اقتصادی یوخسوللوقدان و اخلاقین چؤکوشوندن گؤز اؤنونده بیر بلگسل فیلم نوماییش ائتدیریر. یازارین سووئتلر بیرلیینده یاشاما تجروبهسی، کوبادا گؤردوکلرینی کئچمیش سووئتلرله موقاییسه ائتمهسی اوخویانا آرا-سیرا سووئتی ده جانلاندیریر.
ایلک صحیفهلری اوخویار-اوخوماز، «اؤز اؤلکهسی دئموکراتییا جهتیندن پیس دورومدا اولدوغو حالدا، بیر آزربایجانلینین کوبادا نه ایشی وار» سوالی اوخویانی داها دا ماراقلاندیریر. مؤلف بونو ماجرانین ایرونیک مایاسینا چئویریر. گویا هئچ آذربایجانلی دئییلمیش کیمی، کوبالی حرکاتچیلارین گؤزونده اؤزونو بیر دئموکرات اؤلکهنین وطنداشی حئساب ائدیب بیر آنلیق او حیسین لذتینی چکیر.
آذربایجانداکی وضعیتی کوبالی فعاللارا دانیشاندا ماراقلی سواللارلا قارشیلاشیر. کوممونیزمدن قورتولاندان سونرا وضعیت آذربایجانداکی کیمی اولاجاقسا، کوبالی فعاللار نیه عؤمرونو بو یولدا قویسون کی؟! یازارا وئریلهن بو سوال تکجه کوبالی آکتیویستلرین یوخ، ائله بیزیم کیمی سووئتلری گؤرمهیهنلرین ده سوالیدی. یازارین وئردیی جاواب ایسه ایستیقلالیتین قوزئی آذربایجانا نلر بخش ائتدیینی سرگیله ییر. سووئتلر دؤنهمینده یوخ، ایستیقلالیت دؤورونده اؤلکهدن گئدن واحید قاضینین باغیمسیز دؤولتین نه درجهده اوستون اولماسی بارهده یازدیغی شرح، دئموکراتییا ایله وطنپرورلیگین بیرلشدیی بیر دوشونجه تابلوسودو.
واحید قاضی نین محصولو
«چامایرا»نی اوخویارکن سادهجه کوبادا اولان وضعیتله تانیش اولمورسان، بیر آذربایجانلی اجتماعی فعالین دونیاگؤروشونو، دوشونجهلرینی ده اؤیرهنیرسن. تصوور ائدین، سووئتلرده بؤیوموش، وطنی ایستیقلالیته آپاران حرکاتدا ایشتیراک ائدن، عینی زاماندا ساواشی یاشایان، یوردو ایشغال اولونان و سونرادان دا اؤلکهسینده دیکتاتورلوق و کوروپسییا علیهینه موجادیله ائدن بیر شخصین مئنتالیتئتی نئجه اولا بیلر؟! نلره اهمیت وئریر، نئجه گؤرور، نئجه ایضاح ائدیر؟! اما یالنیز بونلار دئییل، ایشین ماراقلی یئری بوراسیدیر کی، واحید قاضی آوروپانی گؤرموش-یاشامیش، بئین الخالق دئموکراتییا اینستیتوتلاری ایله ایشبیرلیگی ائتمیش و داها اؤنملیسی، اوخوموش بیریسیدیر. اینجه صنعتدن اوزوبری چوخ شئیدن باشی چیخیر، خصوصیله کیتاب و فیلم آدلاری دیلیندن دوشمور. بونلاری بیر یئره قویاندا سیرادان بیر آذربایجان ضیالیسی تصوور ائدیلمیر یقین. بو رنگارنگلیگی کیتابین موختلیف یئرلرینده گؤرمک مومکوندور. مثلاً، چگوارا حاقیندا گتیردیی ماراقلی ایضاحدا. سووئتلرده، حاقیندا شیشیردیلمیش افسانهلره شاهید اولان، چئگوارانین هیکلینی یئنیدن کوبادا گؤرهن یازار بو جور اوبرازلارین دیکتاتورا سیستئملرینده رولوندان دانیشیر، بیر فیلم میثالی گتیریر، بیر خاطیره دئییر، سونوندا دا چئنی انور پاشا ایله موقاییسه ائدیر. کیتابدا بنزری چوخ اولان بئله نومونهدن ماراقلی نه اولا بیلر کی؟!
«چامایرا»دا یازارین دقت ائتدیی باشلیجا نقطهلردن بیری ده کوبالی موخالیف فعاللارین گلهجهیه، دونیایا و دئموکراتییایا باخیشلاریدی. هر ضیالی اؤز توپلومونون محصولودور. مؤلف کوبانین اجتماعی-سیاسی فعاللاری، ضیالیلاری بارهده آیدین تصوور یارادیر. یازار کوبانین محصوللاریندان دانیشسا دا، طبیعی کی، اوخویان، کوبانین¬کی ایله برابر آذربایجانین دا یئتیشدیردیگی واحید قاضی کیمی ضیالی لار کئیفیتی ایله تانیش اولور.
واحید قاضینین فرقلی کئیفیتلریندن سؤز ائتسک ده، اما نهایتده او دا آذربایجان سویو ایچیب، اؤزو ده قوزئی طرفیندن. آتاملا آنام ۱۹۹۲-جی ایلده، سرحدلر یئنیجه آچیلاندا قوزئی طرفه کئچیب قوهوملاریمیزی تاپمیشدیلار. دقیق خاطیرلاییرام کی، قوزئی حاقدا تججوبلندیکلری مقاملاردان بیری ده اوراداکی «یئییب-ایچمک» گلنیی ایدی. سونرالار اؤزوم ده قوزئیلی دوستلاردان «بانکئت» کلمهسینی تئز-تئز ائشیدنده آتامگیلین دئدیکلرینی خاطیرلاییردیم. «چامایرا»نی اوخویاندا دقتیمی چکهن مقاملاردان بیری ده مؤلفین سوفره باشیندا یاشادیقلاریدی. ماشاللاه اولسون، جرأتله دئیه بیلرهم کی، ائله بیر چتین وضعیتده، گیزلی پولیسله گیزلهن-قاچ اوینارکن سادهجه بیر قوزئیلی «اؤلسک ده، قوی، توخ اؤلک» پرینسیپینه صادق قالیر.
کیتابین آدینداکی چامایرا گول ساتان گؤزل بیر کوبالی قیزین آدیدی. تصادفهن یئمکخانادا تانیش اولوب صحبت ائدیرلر. هم سؤزلری عقللیدی، هم ده گؤزلری تأثیرلی. اما سونوندا گؤزلنمز بیر حال باش وئریر. بیر نئچه دقیقه اؤنجه یه دک ائله¬دیی مودریک صحبته اویوشمایان بیر آتدیم آتیر: چامایرا اؤزونو تکلیف ائدیر. خسته کؤرپهسی اوچون حیاتین دیبینه بئله باش وورماغا حاضر اولان گنج آنا باشقا یول تانیمیر. «ائله بیل ایچیمده نسه قیریلدی» یازان واحید قاضی چامایرانی کوبانین حاضیرکی سیموولو کیمی اؤز اثرینین عنوانی سئچیب.
اوزون سؤزون قیساسی
«چامایرا»نی اوخوماق لازیم. چونکی او، بیزیم مؤلفین بیزدن فرقلی بیر اؤلکه، توپلوم حاقدا صمیمی کیتابیدیر. واحید قاضینین باشقا اثرلرینی اوخوماق اوچون اینانیلماز بیر موتیودیر «کوبا دفتری».


text:
روسییا دوماسینین کئچمیش میلت وکیلی آنتون باکوو اوچ بوش آدانی کیرایهلهیهرک اورادا روسییایا آلترناتیو یاراتماق ایستییر.
آخار. آذ«گاردیان»آ ایستینادا خبر وئریر کی، باکوو آرتیق کیریباتی دؤولتینین حاکمیتی ایله بو مسئلهلرله باغلی دانیشیقلار آپاردیغینی بیلدیریب. کئچمیش میلت وکیلیبونون اوچون کیریباتی اقتصادیاتینا ۳۵۰ میلیون دوللار سرمایه قویماغی پلانلاشدیریر.
باکووون پلانینا اساساً، «آلتئرناتیو روسییا» مولدئن، ایستارباک و میللنیوم آدالاریندا قورولمالیدیر. محض بو آدالاردا توریستلر اوچون اینفراستروکتور یارادیلماسی نظرده توتولور.