text:
1. اؤن سؤز
آذربایجان ادبیاتینین انکشاف پروسسینده علامتدار حادثه کیمی اؤز اهمیتینی بوگونده ساخلایان، ۲۴-۲۵ینجی ایللرده ۲۱ آذر نهضتی آدیلا تانینان تاریخی حادثه اولموشدور. بو حادثه تکجه ادبیاتیمیزین چیچکلنمهسینده یوخ، معارف و مدنیتین بوتون ساحهلرینه قویدوغو تعیین ائدیجی تاثیری باخیمیندان، معاصر ادبیات، اینجه صنعت و عمومیتله مدنیت تاریخیمیزین پوزولماز قیزیل ایزلرینه چئوریلیبدیر.
آدی چکیلن نهضتدن یارانان اجتماعی و سیاسی قورولوشون حمایهسی آلتیندا چیچکلهنن آنا دیللی مطبوعات، خلق یارادیجیلیغینین مختلف ساحهلری او جوملهدن: ملّی تئاتر، موسیقی، رسّاملیق و … س کیمی اوزون ایللر پهلوی حاکمیتی استیلاسی آلتیندا ازیلن خلق یارادیجلیغی نمونهلری، هئچ بیر زامان گؤرمهدیکلری مساعد بیر انکشاف و چیچکلنمه دؤرون شاهدی اولدولار. نییه کی، اوزون ایللر آنا دیللی مطبوعاتا، ادبیات و اینجه صنعت نمونهلرینین یاییلماسینا قنیم کسیلمیش پهلوی دیکتاتوراسی، بئله بیر شرایطین یارانماسینا جدی مانعه اولموشدور.
۲۴ینجی ایلین ۲۱ آذرینده نتیجهلنن خلق مبارزهسی یاراتدیغی شرایطه، اجرا ائتدیگی تدبیرلره، گؤردوگو ایشلره و ادبیات و اینجهصنعته بخش ائتدیگی یئنی باهار تراوتینه گؤره، بیر مدنی انقلابین باشلانغیجی کیمیایدی. بو مدنی انقلاب اؤز قونداغیندا بوغولماسینا باخمایاراق، یاشادیغی قیسا عؤمورونده آذربایجان مدنی و اجتماعی تاریخینه انکار ائدیلمز و هئچ بیر زامان اونودولماز حیات تجربهسی و ادبیات و اینجه صنعتیمیزه ملی حال- هوا بخش ائتدی.
آذربایجانین مختلف شهر و کندلرینده اجتماعی، مدنی و ادبی درنکلرین قورولماسی و ان باشلیجاسی تبریزده یارانان “شاعرلر مجلسی”، ادبیاتیمیزین و تام معنادا دئسک “وطنی شعر”یمیزین اساسلانماسیندا و بو اساسین اوزهرینده عرصهیه گلن ملی شاعرلریمیزین کاراکتریزه اولمالاریندا ان مهم عامله چئوریلدی.
بو یازیدا حقلرینده دانیشاجاغیمیز ملی شاعرلریمیزدن و ائلهجهده “شاعرلر مجلسی”ندن بو گونوموزه یادگار قالمیش و یئنهده “او آذردن بو آذره” قدهر یارانان باهار تراوتینی و حیات عشقینی اؤز حیات و یارادیجیلیقلاریندا داشییان ایکی قوجامان شاعریمیز (اوستاد هاشیم ترلان و اوستاد مظفر درفشی)نین حیات سالنامهلرینی واراقلاماغی اؤزوموزه مقصد گؤتورموشوک. آنجاق اؤنجهدن بو ایکی یادگاریمیزی اؤز قوینوندا بسلهین و اونلارین یارادیجیلیق یوللارینی بو گونه کیمی ایشیقلاندیران “شاعرلر مجلسی” بارهده قیسا معلوماتی وئرمهیی گرکلی گؤروروک.
۲. “شاعرلر مجلسی” ( آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی)
آذربایجاندا یارانان نهضتین غلبهسی تکجه جمعیتین اجتماعی و سیاسی حیاتیندا یوخ، معارف و مدنیتین بوتون ساحهلرینهده اؤز بلاواسطه تاثیرینی باغیشلادی. باشقا بیر سؤزله، نهضتین حیاتا کئچیردیگی دییشیکلیک پروسسینده ملی مدنیتیمیزین اوزهرینده گئدهجک اصلاحات اساس مسئله کیمی پلانلاشدیریلدی و ائله بونا گؤرهده ملی مدنیتیمیزین چیچکلنمهسینه بؤیوک دقت یئتیریلدی. ایلک اؤنجه آذربایجان دیلی رسمی دولت دیلی اعلان ائدیلدی؛ تبریز دانشگاهی یاراندی؛ فارس دیلیایله یاناشی تحصیل آنا دیلینده کئچیریلدی؛ آنا دیلینده گئنیش مطبوعات شبکهسی برپا ائدیلدی، آذربایجان شهر و کندلرینده کتابخانا و قرائتخانالار قورولدو؛ درنکلر و مدنی اوجاقلار تاسیس ائدیلدی؛ خلق ایله رادیو و تیاتر واسطهلریله یاخیندان علاقهلر یاراندی؛ فیلارمونیا تشکیل ائدیلدی و یوزلر بو کیمی ایشلرین زمینینده آذربایجانین مادی و مدنی حیاتیندا مثلی گؤرونمهین دییشیکلیکلر عمله گلدی.
بو آرادا ادبیات ایشچیلری؛ شاعر و یازیچیلارا خصوصی دقت یئتیریلدی. اونلارین تشکیلاتلانماسیندا ایلک اؤنجه تبریز شهرینده “وطن یولوندا” قزئتینین نزدینده فعالیت گؤسترن “شاعرلر مجلسی” درنکینین بؤیوک رولو اولموشدور.
. “وطن یولوندا” قزئتی سووئت قوشونلارینین مطبوعات اورقانی کیمی فعالیت گؤستریر و بو قزئتین ادبی بؤلومنده و عمومیتله آذربایجان شاعر و یازیچیلارینین تشکیلاتلانماسیندا سووئت قوشونو ایله تبریزه گلمیش تانینمیش آذربایجان ادبی شخصیت، یازیچی و شاعرلریندن رضا قلییئو، سلیمان رستم، رسول رضا، محمد راحیم، میرزه ابراهیموف، عثمان ساریوللی، عوض صادق، قیلمان ایلکین، انور محمدخانلی، غلام ممدلی و خصوصیله جعفر خندانین بؤیوک رولو اولموشدور. بو درنک ادبیاتیمیزین انکشافی اوچون یازیچیلاریمیزا بوتون مادی و معنوی واسطهلردن استفاده ائتمه امکانی یاراتمیش و اونلارین بدیعی یارادیجیلیغینا بؤیوک تأثیر گؤسترمیشدیر.
”شاعرلر مجلسی”ینده ۵۰ نفره یاخین یئرلی شاعر و یازیچی او جملهدن: علی فطرت، محمد بیریا، میر مهدی اعتماد، هلال ناصری، کامیل، عباس صابری، مظلومی، تقیزاده، قهرمان قهرمانزاده، حسین صحاف، میر مهدی چاووشی، بالاش آذراوغلو، فخرالدین محزون، ابراهیم ذاکر، حسین جاوان، علی توده، محمدباقر نیکنام، مدینه گولگون، فریدون خشکنابی، حسن بلوری، مهدی عباسی، سعدی یوزبندی، بولود قرهچورلو، قلیخان بورچالی، کاشف، نجمی تبریزی، حسن وحیدی، صمد عافیت، مظفر درفشی، یوسف شادی، عباس اسلامی(بارز)، تاجالدین ولائی، یحیی شیدا، فرخ طیبزاده، رضا علیارزاده، میر هاشیم حسنزاده(ترلان) و آذربایجانین باشقا شهر و کندلرینده یاشایان بیر چوخ شاعر و یازیچیلار فعالجاسینا اشتراک ائدیر و “وطن یولوندا” قزئتینده ایسه اونلارین اثرلری یاییلیردی.
“آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی” ائله بو “شاعرلر مجلسی”نین زمینینده ۱۳۲۴ینجی ایلین دی آییندا یارانیر و بیرینجی اجلاسیندا ۱۵ نفردن عبارت اداره هیئتی و صدرلیگینهایسه شاعر “ابوالقاسم کامیل” سئچیلیر؛ اداره هیئتی طرفیندن جمعیتین “گونش” آدلی اورقانینین نشریده قرارا آلینیر. جمعیتین برنامه و نظامنامهسینی ترتیب و حاضرلاماق اوچون علی فطرت، میرمهدی اعتماد، هلال ناصری، کامیل و مظفر درفشیدن عبارت بیر کمیسیون سئچیلیر؛ بو کمیسیون یاخین مدتده جمعیتین برنامه و نظامنامهسینی حاضرلاییب، تصدیق اوچون جمعیتین نوبتی اجلاسینا وئریر؛ تزه عضولرین قبولینه باشلانیر؛ واختی ایله “شاعرلر مجلسی” جلسهلرینده اشتراک ائتمهین استعدادلی شاعر و یازیچیلار دا تشکیلاتا جلب ائدیلیر؛ جمعّیتین جنبینده بیر نئچه شعبه تشکیل اولونور و نظامنامهنین گؤستریشی ایله زنگان، اردبیل، میانا، خوی، سراب، مرند، سلماس، ماراغا، اورومیه و آذربایجانین دیگر شهر و قصبهلرینده “شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نین تشکلینه آددیملار آتیلیر.
بئلهلیکله جمعیتین هفتهلیک ییغینجاغی هر جمعه گونی گوندوز ساعات ۳ تامامدا اونون تربیت خیابانینداکی بؤیوک سالونوندا و آیدا بیر دفعه نظرده توتولموش ادبی گئجهلری ایسه فردوسی مکتبی سالونوندا کئچیریلمگه باشلاییر.
بو گون “شاعرلر مجلسی” و “آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نین اکثر عضولری ابدیته قووشوبدور. نه یاخشی کی هلهده ادبیات تاریخیمیزین بو پارلاق صحیفهسیندن ذکالانان ایکی محترم و قوجامان ادبی اجتماعی شخصیتایله بوگونکو ادبی جمعیتیمیز فخر ائده بیلیر؛ نه یاخشی کی اونلارلا آذربایجانیمیزین ادبیات تاریخینی واراقلایا بیلیریک؛ و نه یاخشی کی اونلارین دیرلی تجربهلرینی ادبیات و اینجه صنعتیمیزین بو گونه اویغون انکشاف و چیکلنمه طلباتی اوغروندا منیمسهیه بیلیریک.
بو گون خلقیمیزین تاریخی غلبهسیندن ۶۸ ایل کئچیر و بو غلبهنین اشتراکچیلاریندان اولان اوستادلاریمیز هاشیم ترلان و مظفر درفشی جنابلارینی تبریک ائتمهگه امکانیمیز چاتیر. اونلارین حیات سالنامهلرینی واراقلادیقدا یئنی- یئنی درسلر آلیریق؛ یئنیدن معاصر اجتماعی و مدنی تاریخیمیزی اؤیرهنیریک و یئنیدن خلقایله باغلی ادبیاتین طالعینی دوشونوروک. بودا، اؤزو بیر خوشبختلیکدیر. بیزه بو خوشبختلیگی بخش ائدهن اوستادلاریمیزین حیات سالنامهسینی بیرلیکده واراقلایاق:
۳. اوستاد “هاشیم ترلان”: دونهنین و بو گونون مبارز شاعری
ادبی جمعیتیمیزده مبارز شاعر عنوانیله تانینان و بؤیوک حؤرمت قازانان ۹۰ یاشلی قوجامان صنعتکاریمیز اوستاد هاشیم ترلانی تام معنادا دونهنین و بو گونون مبارز شاعری آدلاندیرساق، یانیلمامیشیق. آخی اوستادین یارادیجیلیق حیاتینین بوتونو دموکراتیک و ملی طلبات، خلقلر دوستلوغو، اجتماعی عدالت، آزادلیق، صلح، امن- آمانلیق و برابرلیک کیمی موضوعلاردان سوواریلیب، یوغرولوب و پوئتیک دیلده اؤز بدیعی عکسینی تاپیبدیر. بو موضوعلار هله ۲۰ یاشلی میرهاشیم حسنزادهنین یارادیجیلیغیندا اولدوغو کیمی، ۹۰ یاشلی اوستاد هاشیم ترلانیندا یارادیجیلیغیندا حیات سورمهدهدیر. بودا اوندان ایرهلی گلیر کی، اوستاد هاشیم ترلان صنعتینه، بشری ایدهآللارینا، آرزو و ایستکلرینه و ائلهجهده زمانین ایرهلى سوردوگو پروبلئملره صنعتکارلیق موقعینى صداقتله و واختیندا آشکارلایان صمیمی و صادق بیر یارادیجی شخصیتدیر. سانکی مبارز شاعریمیزین آرزو دولو یارادیجیلیق موضوعلاری یئتمیش ایللیک بیر عؤمور بویونجا هلهده مقصده چاتماییب و ناکاملیغینی یاشاییر.
۱۳۰۲(۱۹۲۳)ینجی ایل باکی شهرینده، آلانبراغوش ماحالینین زنگیلآوا کندیندن بیر تیکه چؤرهک آردینجا آرازین او تایینا کؤچن حسنکیشینین عائیلهسینده دوغولان میرعلی میرعلیزاده(سونرا کی علی چشمآلوسی- سونراکی میرهاشیم حسنزاده و بو گونکو هاشیم ترلان)، ۱۵ یاشینا قدهر باکی شهرینده حیات سورور؛ اورادا درس اوخویور و عائیله حیاتینین آجیناجاقلی اولماغینا باخمایاراق، اؤزو دئمیشکن عؤمرونون ان خوشبخت چاغلارینی یاشاییر.
۱۳۰۹(۱۹۳۱)ینجی ایل بالاجا میرعلی اؤز همیاشیدلاریلا مکتبه قدم قویور؛ مکتب یولداشلاری تاپیر و اونلارلا اوشاقلیق دونیاسینین الوان خاطرهلرینی یارادیر. دؤردونجو صینیفده، سونرالار آذربایجانین بؤیوک ادبی شخصیتی اولان و هاشیم ترلانین بو گونه قدهر یادداشیندا پوزولماز ایزلر بوراخان قیلمان موسایئو(ایلکین) اونون ادبیات معلمی اولور. ائله بو مناسبت بالاجا میرعلینین موسیقییه، فوتوگراف ایشلرینه و ادبیاتا جدی ماراق گؤسترمهسینه سبب اولور؛ آرا بیر شعرلر دئمهیهده باشلاییر و پیونئر اوشاقلارین فعالیتینه چوخ مساعد زمین یارادان “پیونئر سارایی”ندا فوتوگرافلیق درنهیینده بو صنعتی اؤیرنمهیه باشلاییر.
۱۳۱۶(۱۹۳۷)ینجی ایل روسیادا یارانان اوکتیابر انقلابینین اییرمی ایللیگینه بوتون آذربایجاندا حاضیرلیق گئدیر. میرعلیده مکتب اوشاقلاریلا برابر بو شن احوال- روحیهلی گونلری قارشیلاماغا حاضرلاشیر. انقلابین ایل دؤنومو مناسبتیله “اوکتیابر گلیر” عنوانلی ایلک شعرینی یازیر و اونو انقلابین رهبرلرینه اتحاف ائدیر. شعری یازیچیلار اتفاقینا آپاریر؛ آذربایجانین خلق شاعری صمد وورغونلا گؤروشور و اونون گؤستریشیله بو گونکو اوستاد هاشیم ترلانین ایلک شعری شکلیله برابر ۷۶ ایل بوندان اؤنجه “پیونر” قزئتینده نشر ائدیلیر. شعرین سون بندی بئلهدیر:
منیمده شعیریم گئییبدیر الوان
سئویملی مارشالدان گؤزلهییر فرمان
وطن اوزهرینه قالخارسا دوشمان
حاضیرام دؤیوشه قلمیمله من
۱۳۱۷(۱۹۳۸)ینجی ایلین باهار آیلاریندا حسنکیشینینده عائیلهسینین باشی اوسته قارا یئللر اسمهیه باشلاییر. اونلاردا بوتون ایرانلی پاسپورتو اولانلار کیمی آذربایجاندان چیخماغا مجبور قالیرلار. بالاجا میرعلینین اوشاقلیق دونیاسینا پاییز چؤکور. او مکتب یولداشلاریندان، پیونر درنهییندن و بوتون ۱۵ ایللیک معنوی دونیاسینی و عؤمرونو آب و هاواسیلا بسلهدیگی باکی شهریندن آیریلمالی اولور. تیر آیینین اوللرینده انزلی ساحیلینده ایران تورپاغینا ایاق باسیر؛ وار- یوخلاری امنیهلر و شهر لوطولاری الیله تالانیر؛ و چوخ اوزودوجو بیر خاطیرهایله بیر باشا آتا یوردو آلان براغوش ماحالینین زنگیل آوا کندینه گئدیر و بئلهلیکله اؤزو دئمیشکن حیاتینین قارا گونلری باشلاییر. کندده چوبان اولور و باکیداکی مکتبلی، پیونئرلی، شعرلی گونلری یئنییئتمه میرعلینین یادداشیندا اوزاق گؤرونن خاطیرهلره چئوریلیر.
۱۳۲۰ینجی ایله کیمی کندده قوزو اوتارماقلا گون کئچیریر؛ شهریور آییندا سووئت قوشونلارینین ایرانا کئچمهسیله، گنج میرعلینینده قوزو اوتارما گونلری سونا چاتیر. رضاخان اؤلکهدن قاچدیقدا، آذربایجان کندلرینده گیزلیجه گئدن اکینچی و کندلیلرین اربابلار و فئوداللارا قارشی آپاردیقلاری مبارزه آچیق آیدین اؤزونو گؤسترمهیه باشلاییر. آلان براغوش ماحالیندادا کندلی حرکاتینین رهبری کیمی آدی خلقین دیلینده گزهن سومالی قاسیم حرکاتی آشکارجاسینا باش قالدیریر. بو کیمی کندلی حرکات گنج میرعلینین عدالتطلب دویغولارینی دیرچلتمهیه باشلاییر و اونون حیات طرزینی مبارزهیه قوشولوب و ظلم و زوراکیلیق علیهینه دؤیوشمهیه طرف یؤنلدیر؛ اونون یارادیجیلیق قاتاری داهادا سرعتله کئتمهیه باشلاییر و یئنی- یئنی وطنپرور و مبارزه روحلو شعرلر یازیر. بو یولدا سووئت قوشونو ایله بو تایا گلمیش آذربایجان ادیب، شاعر و یازیچیلارینین تشبثیله آنا دیلینده نشره باشلایان “وطن یولوندا” قزئتی گنج میرهاشیم حسنزادهنین یارادیجیلیق اساسلارینی “وطنی شعرلر” یازماقدا محکملندیریر. اونون نشر اوزو گؤرن ایکینجی شعری ائله بو گونلر وطن قزئتینده چاپ اولور. شعرین سون بندی بئلهدیر:
ایندی دوغما دیار گئیینیر الوان
وطن گؤیلریندن چکیلیر دومان
فخردیر کؤنلومه بو سؤز هر زامان
آذربایجان آدلی ائللر منیمدیر.
۱۳۲۱ینجی ایل سئودیگی قونشو قیزی فاطما ایله عائیله قورور؛ اؤزو دئمیشکن دونیا اوزونه گولور؛ گئجهلر گؤیلره باخاندا اؤز بخت اولدوزونو فاطمانین بخت اولدوزونون کناریندا گؤرور. بو گونلر، ایش تاپیب، عائیلهنین معیشت طرزینی یاخشیلاتماق مقصدیله تهرانا گئتمک قرارینا گلیر؛ اورادا مختلف ایشلر او جملهدن: فعلهلیک، آل- وئرچیلیک و درزیلیک ایشلریله مشغول اولور. اؤزونو فاطمانین خیالیلا خوشبخت حس ائدیر؛ وطن و سئوگی موضوعلاریندا یئنی- یئنی شعرلر یازیر. آنجاق بو خوشبختلیک ۶ آی چکمیر و بیر گون سئوگیلیسی فاطمانین دونیادان کؤچمه خبرینی آلیر. کنده قاییدیب، فاطماایله سون وداعلاشدیقدان سونرا یئنیدن تهرانا قاییدیر.
۱۳۲۲ینجی ایلدن ۱۳۲۴ینجی ایلین آذر آیینا قدهر تهراندا فعلهلیک ائدن میرهاشیم حسنزاده تئز- تئز شعرینی چاپ اوچون “وطن قزئتی”نه گؤندریر. او نه بیلسین کی سووئت قوشونویلا ایرانا گلن ادیبلرین آراسیندا آذربایجان یازیچیلار اتفاقینین بیر چوخ عضولریله برابر، اونون دؤردونجو صینیفدهکی ادبیات معلمی قیلمان موسایئو (ایلکین)ده واردیر و بو اونون سونرالار “وطن یولوندا” قزئتیله یاخیندان امکداشلیق ائتمهیینه مساعد زمین یارادان عامیللردن اولاجاقدیر.
۱۳۲۴ینجی ایلین آذر آییندا تئز- تئز خوش خبر و غرور دویوجو نائلیتلر ائشیتدیگی آنا یوردو آذربایجانین دؤیونن اورهگی تبریز شهرینه وارد اولور و اورانی بوتون دییشیک بیر وضعیتده گؤردوگونده اؤزونده بیر آذربایجانلی اولاراق وصف ائدیلمز ملی غرور حسی کئچیریر. “وطن یولوندا” قزئتینده ایشه باشلاییر؛ “شاعرلر مجلسی”نین زمینینده یئنیجه یارانمیش “آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نین فعال عضوو اولور و آذربایجان ملی- دموکراتیک حرکاتینی رهبرلیگ ائدن آذربایجان دمکرات فرقهسینین عضولیگینه کئچیر. ۲۱ آذر نهضتینین غلبهسی گنج میرهاشیم حسنزادهنی گئجه گوندوز یئنی حیاتین بیر قوروجوسو کیمی فعالیت گؤسترمگه چاغیریر. او بیر تشکیلاتچی اولاراق تبریز شهر کمیتهسینین آلتینجی حومه تشکیلاتینین تبلیغات مسئولو وظیفهسینده چالیشماغا باشلاییر.
۱۳۲۵ینجی ایلین آذر آیینین سون گونلری آذربایجان سماسینا قارا بولودلار چؤکور. عهد- پیمان پوزانلار، شاه و سرمایا قورولوشو، امریکا امپریاسینین یئرلی نوکرلری، انقلاب قورخوسوندان آذربایجاندان قاچقین دوشموش اربابلار و شاه قوشونون حمایهسی آلتیندا یئنیدن باش قالدیرمیش فئوداللارین یئرلی ایادیسی و شهر و کندلرین پوزغون سیمالی اوباشلاری ۲۱ آذر نهضتینین قانا چکیلمهسینه قرار وئریرلر. آذربایجانین مینلر ایگید بالالاری وحشیجهسینه محو ائدیلیر؛ اون مینلر نفر دیدرگین دوشور و انقلاب تام معنادا ناحق تؤکولن قانلار ایچینده بوغولور. میر هاشیم حسنزادهده بیر فدایی اولاراق یاخالانیر و ایشکنجهلره معروض قالیر.
۱۳۲۶ینجی ایل زینداندان آزاد اولوب، بیر چوخ آذربایجانلیلار کیمی تهرانا کؤچگون دوشور و بو کؤچگونلوک بو گونهدک داوام تاپیر.
۱۳۳۰ینجی ایل بویونجا تهراندا اونودولماز آذربایجان اجتماعی و ادبی شخصیتی جناب بهزاد بهزادینین تشکیلاتچیلیغی ایله نشر اولونان “بشریت”، “بشیر آینده” و “آذربایجان” قزئتلرینده هاشیم ترلاندا اؤز شعرلرینی یاییر و یئنیدن تشکیل اولونموش “آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نده یولداشلاری مظفر درفشی، گنجعلی صباحی، احمد شایا، حبیب ساهر، سهند، علیقلی کاتبی و بونلار کیمی آذربایجان ادبی شخصیتلریله امکداشلیق ائدیر.
۱۳۳۲ینجی ایلین ۲۸ مرداد کودتاسیندان سونرا یئنهده ادبی- اجتماعی مبارزهسینی داوام ائتدیریر و بو یولدا یولداشی مظفر درفشیله علاقهده اولور و اوندان گؤستریشلر آلیر. بو علاقه اللینجی ایللرهدک داوام ائدیر و بو ایکی آذربایجان ادبی اجتماعی شخصیتینین قارشیلیقلی ادبی اجتماعی علاقهسی بو گونده دوام ائدیر.
۱۳۵۰ینجی ایلدن یاری گیزلی تشکیل ائدیلن ادبی مدنی درنکلرده فعالجاسینا اشتراک ائدیر و دوستلاری دکتر جاوید، گنجعلی صباحی، مظفر درفشی، محمدعلی محزون، سهند، حسن مجیدزاده(ساوالان)، محمود دستپیش(واله) هدایت نورآذر، قافلانتی و تورکاوغلو کیمی شاعر و ادیبلریمیزین اشتراکیله فعالیت گؤسترن “دوستلار گؤروشو” درنگی، اونون اثرلرینین یاییلما و ائشیدیلمه میدانینا چئوریلیر.
۱۳۵۷ینجی ایل بهمن انقلابیندان سونرا، هاشیم ترلانین ادبی- مدنی فعالیتی گئنیشلنیر و حسین دوزگونون نشر ائتدیگی “یولداش” مجلهسینین یازیچیلار هئیتینه قوشولور.
۱۳۵۸ینجی ایلین فروردین آییندا “یولداش” مجلهسینین دعوتیله اوتوز نفردن آرتیق آذربایجان صیالی، شاعر و یازیچیلارین اشتراکیلا “تهراندا یاشایان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی” قورولور. جمعیتین ایلک اداره هیاتینه گنجعلی صباحی، حسین دوزگون، محمدعلی فرزانه، جمال رئوسی، فرهاد ابراهیمی، داوود شیخاوندی و رحیم ذقیق سئچیلیر و هاشم ترلاندا جمعیتین ان یاخین عضولری کیمی اوندا فعالیت گؤستریر.
۱۳۵۹ینجی ایل هاشیم ترلانین شاه دؤرونده یازدیغی بیر سیرا شعرلرینی احتوا ائدهن “آلوولو شعرلر” عنوانلی کیتابی نوپا انتشاراتی طرفیندن یاییلیر.
۱۳۶۲ینجی ایل هاشیم ترلان ائتدیگی اجتماعی و مدنی فعالیتلری اوجباتیندان ایکی ایله یاخین آزادلیقدان محروم ائدیلیر. او بو زامان عؤمرونون ۶۰ ایلینی یاشاییردی. هاشیم ترلان ۱۳۶۴ینجی ایلین یاریلاریندان یئنهده ادبی جمعیتیمیزه قاییدیر و یارادیجیلیغینی دوام ائتدیریر.
۱۳۶۶ینجی ایل مظفر درفشی، حبیب فرشباف، حسن ایلدیریم، میرزه شهرک، ائلدار موغانلی، احمد پوری و دکتر سیروس لطفینین اشتراکیلا تشکیل ائدیلمیش “حبیب ساهر” آدینا ادبی درنکده بیر آقساققال کیمی فعال اشتراک ائدیر. همن ایلده گونئی آذربایجانینین بیر سیرا شاعرلرینین اثرلریله برابر هاشیم ترلانین “آراز گولور” پوئماسی باکی شهرینده نشر ائدیلیر.
۱۳۶۷ینجی ایل اوستاد هاشیم ترلانین یارادیجیلیغی و ادبی اجتماعی شخصیتیندن تجلیل ائتمک اوچون دوستلاری واسطهسیله تبریز شهرینده اونون ۶۵ ایللیگی مناسبتیله چوخ طنطنهلی بیر تدبیر کئچیریلیر. بو تدبیره آذربایجانین بیر چوخ یازیچی، شاعر و ادبی شخصیتلری قاتیلیر و اوستاد حقینده اؤز نظرلرینی سؤیلهییرلر. همن ایل اوستادین وطن حسرتی موضوعسوندا قلمه آلدیغی”وطندن وطنه” پوئماسی باکی شهرینده نشر ائدیلیر.
۱۳۷۲ینجی ایل اوستادین ۷۰ ایللیگی مناسبتیله دوستلارینین تشبثیایله تهران شهرینده یوبلئی مراسیمی کئچیریلیر.
۱۳۷۳ینجی ایل، دوستلاری مظفر درفشی، رحیم کاویان، میرزه شهرک، علی زیرک، مجید حسینی و کریم قربانزاده جنابلارینین همکارلیغیایله “صابر ادبی انجومنی”نی یارادانلاردان اولور و او گوندن بو انجومنین عمومی جلسهلرینین فعال اشتراکچیسی کیمیدیر.
۱۳۷۵ینجی ایل، اوستاد هاشیم ترلانین یارادیجیلیق فعالیتینی دیرلندیرهرک، آذربایجان جمهوریسینده “آذربایجان یازیچیلار و شاعرلر اتفاقی” اونو اؤز سیرالارینا بیر عضو کیمی قبول ائدیر.
۱۳۷۷ینجی ایل هاشیم ترلانین دؤردنجو کیتابی “دورنالار گلنده” باشلیغی آلتیندا آفتاب نشریاتی طرفیندن نشره بوراخیلیر و اونون ۷۵ ایللیگی مناسبتیله دوستلاری طرفیندن تهران شهرینده یئنیدن تجلیل مراسیمی تشکیل ائدیلیر.
۱۳۷۹ینجی ایل هاشیم ترلانین بئشینجی شعر مجموعهسی “یولچو یولدا گرهک” آدیندا مینا نشریاتی طرفیندن یاییلیر.
۱۳۸۲ینجی ایل هر بئش ایللیکده اولدوغو کیمی تهراندا فعالیت گؤسترن ادبی مدنی درنکلرین تشبثیایله هاشیم ترلانین ۸۰ ایللیگی قید ائدیلیر. همن ایل بو مراسیمین تایی باکی شهرینده آذربایجان یازیچیلار اتفاقینین یاردیمیایله خورشید بانو ناتوان سالونوندا کئچیریلیر.
۱۳۸۶ینجی ایلده هاشیم ترلانین آجیلی شیرینلی خاطیرهلرینی اؤزونده یئرلشدیرن “گوموشو پئنجک” آدلی کیتابی فیروزان انتشاراتی طرفیندن نشر ائدیلیر. بو اونون چاپ اوزو گؤرموش آلتینجی کیتابیایدی.
۱۳۸۷ینجی ایل صابر ادبی انجومنینین عمومی سالونوندا تهراندا فعالیت ائدن ادبی مدنی درنکلرین ایشبیرلیگیله هاشیم ترلانین ۸۵ ایللیگی قید ائدیلیر.
۱۳۸۸ینجی ایلده هاشیم ترلانین “ذیروهده گونش” آدلی شعر مجموعهسی فیروزان انتشاراتی طرفیندن نشر ائدیلیر. بو اونون چاپ اوزو گؤرموش یئددینجی کیتابیایدی.
اوستاد هاشیم ترلان بو گونده ۹۰ یاشیندا اولارکن، آذربایجانین گنج اورهکلی شاعریدیر. او هلهده باهار تراوتلی، گلهجک اومیدلی و ملی روحلو اثرلرین موللیفی کیمی خلقین و اوخوجولارینین اورهیینده یاشاییر. اغراقسیز دئمک اولار کی تهران سطحینده نشر ائدیلن آنا دیللی هئچ بیر قزئت، روزنامه و تشکیل ائدیلن هئچ بیر ادبی مدنی درنک و انجومن یوخدور کی اوستاد هاشیم ترلانین اوردان سسی گلمهسین، نفسی دویولماسین. او سانکی بو درنکلرین سیماسیندا گنج ایللرینی یاشادیغی “شاعرلر مجلسی”نی یئنیدن یاشادیر.
۴. اوستاد “مظفر درفشی”: آردیجیل مبارزه شاعری
مظفر درفشینین کئچدیگی عؤمور یوللاری چوخ مشقتلی و عذابلی اولوبدور. آنجاق بو عذابلی ائنیشلی- یوخوشلو حیات یوللارینا اونون اؤزونون گؤزوایله دؤنوب باخاندا، اوندا شرف و افتخار ایزلرینین شاهدی اولوروق. بو شرف ایزلریلهدیر کی شاعرین یارادیجیلیق آنلامینی و اونون کئچیرتدیگی ۸۹ ایللیک عؤمور یوللارینی منیمسهمک اولار.
وطنین طالعینی اؤز عؤمور- گونونده و دیل آچان سطیرلرینده یاشایان آذربایجان خلقینین مبارز، شاعر اوغلو اوستاد مظفر درفشینین کئچدیگی حیات یوللاری، گنج و اورتا نسلیمیزه بیر اؤرنک کیمی معنالانا بیلر. آتالار دئمیشکن: اوت کؤکو اوستونده بیترسه، بس اوندا گنج و اورتا نسله، کئچمیشمیزی تانیماق، ملی منلیگیمیزین سؤز عسگرلرینی منیمسهمک؛ اونلارین اجتماعی ایدهآللار اوغرونداکی تاریخی مبارزهسینی اؤیرنمک، اؤنده دوران وظیفهلریمیزدندیر. بو باخیملا، مظفر درفشینین کئچدیگی حیات یولوایله علاقهدار بیر نئچه جهتی وورغولامالیییق.
۱۳۰۳(۱۹۲۴)ینجی ایل باکی شهرینده آنادان اولوب، کؤرپهایکن عائیلهسیایله بیرلیکده وطنه دؤنن مظفر درفشی، اونایکی یاشینادک، عؤمرونون بیر قیسمینی رضاخان زیندانلاریندا کئچیرن مبارز و انقلابچی بیر آتانین تعلیم تربیهسیایله بویا- باشا چاتیر.
۱۳۱۷ینجی ایل مظفرین آتاسی، دونیاسینی دگیشیر و مظفرین کیچیک یاشیندان امک دونیاسینا قاتیلماسینا سبب اولور. او عائیلهنین بؤیوک اوشاغی اولدوغو اوچون آناسی و باجی- قارداشلارینین مسئولیتینی داشیماق مجبوریتینده قالیر.
۱۳۲۱ینجی ایلدن آذربایجان ادبیاتینا ماراق گؤسترن و فارس و آذربایجان دیلینده شعرلر یازان مظفر درفشی، ۱۳۲۵ینجی ایلهدک “فریاد”، “یئنیشرق”، “آزاد ملت”، “وطن یولوندا” و “آذربایجان” قزئتلرینده اثرلرینی یاییر. او، بیر ایل عؤمور سورن آذربایجان ملی حکومت دؤرونده، “شاعرلر مجلسی”نین تاپشیریغی اساسیندا، بیر چوخ متنلری آذربایجان دیلینه چئویریر و دؤرو مطبوعاتدا چاپ ائتدیریر.
۱۳۲۳ینجی ایل تبریز دانشسراسیندان دیپلم آلیر و معلملیگه باشلاییر. عینی حالدا شاهلیق رژیمی علیهینه مبارزه ائدهن سیاسی بیر تشکیلاتین عضوی کیمی فعالیت گؤستریر.
۱۳۲۴ینجی ایل آذربایجاندا باشلانان ملی نهضتین فعال اشتراکچیسی اولور و مبارزلر سیراسیندا سیلاحلی بیر فدایی کیمی دؤیوش آپاریر. آذربایجان نهضتینین غلبهسی اوغروندا چکدیگی زحمتلرینه گؤره، ملی حکومت طرفیندن، مظفر درفشی ۲۱ آذر میدالینا لاییق گؤرونور. همن ایلده “تبریزیم” آدلانان شعر دفتری چاپ اولور.
۱۳۲۵ینجی ایلین آذر آیینا قدهر مظفر درفشی تبریز دانشسراسینین معاونلیگی سمتینده ایشلهییر. بو ایشیایله برابر “شاعرلر مجلیسی” آدیندان، آذربایجان شاعرلری “علی فطرت”، “میرمهدی اعتماد”، “حسین صحاف”، میرمهدی چاوشی”، “بالاش آذراوغلو” و “یحیی شیدا”ایله برابر “آذربایجان” عنوانلی منظوم مکتوبو یازیر. بیر چوخ شعر و مقالهلری، تبریزده نشر اولونان قزئت و درگیلرده، خصوصیله “وطن یولوندا” و “آذربایجان” قزئتلرینده چاپ اولور.
۱۳۲۵ینجی ایلین آذر آییندا، آذربایجان خلقینین ملی دمکراتیک حرکاتی شاه قوشونو و آمریکا امپریاسینین سیاستی اساسیندا قانا چکیلیر، مظفر درفشیده حبسه آلینیر. او بیر ایله یاخین شاه زیندانلاریندا محبوس اولور.
۱۳۲۶ینجی ایل زینداندان آزاد اولوب، تهرانا کؤچگون دوشور. بو شهرده شاهلیق علیهینه سیاسی و اجتماعی فعالیتینه داوام ائدیر، یئنیدن تعقیبه معروض قالیر. تهراندا ائتدیگی سیاسی فعالیتین ثمری مظفر درفشییه ایکی ایل اهواز شهرینه سورگون اولماغی ارمغان گتیریر.
۱۳۲۹ینجی ایلهدک خوزستاندا سورگون وضعیتده یاشاییر و اؤز مبارزهسینه گیزلی داوام ائتدیریر. بو ایلین سونوندا پلیس قوهلری مظفرین گیزلی سیاسی فعالیتیندن باش چیخاریر و اونو توتماق قرارینا گلیر. مظفر قاچقین دوشور، تهران و زنجان شهرلرینده “عباس سیرانی” قوراما آدیلا گیزلی مبارزهیه داوام وئریر.
۱۳۳۰ینجی ایل بویونجا تهراندا نشر اولونان “بشریت”، “بشیر آینده”، “چلنگر” و “آذربایجان” قزئتلرینده مختلف امضالارلا، او جملهدن “میمدال”، “م.بشیر” و “مظفر” امضالاریلا اؤز شعر و مقالهلرینی یاییر. همن ایلین شهریور آییندان “اسارت زنجیرلرینی قیران آذربایجانا عشق اولسون” شعاریلا نشره باشلایان “بشیر آینده” قزئتینین داخلی مدیری تعیین اولور و یئنهده همن ایلین آذر آییندان گیزلی نشره باشلایان “آذربایجان” قزئتینین فعال امکداشی کیمی چیخیش ائدیر. بو آذربایجان دیلینده نشر اولونان قزئتلرده مظفر درفشیایله برابر تانینمیش یازیچی و شاعرلریمیزدن گنجعلی صباحی، هاشیم ترلان، حبیب ساهر، سهند، علیقلی کاتبی، سعید منیری و علی میثمینینده اثرلری چاپ اولونوردو. بو اوچ قزئتین باش کاتبی “بهزاد بهزادی” جنابلاری اولموشدور.
۱۳۳۲ینجی ایلین ۲۸ مرداد کودتاسیندان سونرا مظفر درفشی یئنیدن توتولور و “عباس سیرانی” قوراما آدیلا ایکی ایل “قصر قاجار” زیندانیندا قالیر.
۱۳۳۴ینجی ایلده زینداندان آزاد اولور و ۱۳۳۸ینجی ایلهدک تهراندا تاکسی سوروجوسو صفتینده ایشلهییر. بو ایل عائیله قورور و سوروجولوکله برابر تهران یونیورسیتهسینین “فلسفه” رشتهسینده تحصیل آلماغا باشلاییر.
۱۳۴۲ینجی ایل “فلسفه” اوزره لیسانس آلیر، تحصیلینه داوام ائدیر و ۱۳۴۵ینجی ایل تهران دانشگاهیندان “روانشناسی و علوم تربیتی” ساحهسینده یوکسک لیسانس آلماغا موفق اولور.
۱۳۴۵ینجی ایلدن، مظفر درفشی “تربیت معلم” مرکزینین فلسفه و روانشناسی اوستادی کیمی ایشه باشلاییر. بو ایش ۱۵ ایل داوام ائدیر و نهایت ۱۳۶۰ینجی ایل معلملیکدن آزاد ائدیلیر.
۱۳۵۰ینجی ایلدن باشلایاراق، مظفر درفشینین ادبی فعالیتی داهادا گوجلنیر. مختلف ادبی مدنی محفللرده اشتراک ائدیر؛ آنجاق اونون جدی اشتراکی، مختلف زامانلاردا تشکیل ائدیلن دکتر جاوید، گنجعلی صباحی، هاشم ترلان، محمدعلی محزون، کاتبی، سهند، حسن مجیدزاده(ساوالان)، محمود دستپیش(واله) هدایت نورآذر، قافلانتی و تورکاوغلو و بیر سیرا تهراندا یاشایان دیگر آذربایجان ضیالی، شاعر و یازیچیلاریایله بیرگه “دوستلار گؤروشو” درنکینده اولور.
۱۳۵۷ینجی ایل بهمن انقلابیندان سونرا، مظفر درفشینین ادبی- مدنی فعالیتینه مساعد زمین یارانیر. او یورولمادان فعالیتینه داوام وئریر، اثرلرینی چاپ ائتدیریر.
۱۳۵۸ینجی ایل تبریزده فعالیت گؤسترن “تبریز شاعرلر مجلسی”نده اشتراک ائدیر؛ بیر مدتدن سونرا یئنیدن تهرانا قاییدیر و بو شهرده ادبی اجتماعی فعالیتینه داوام ائتدیریر.
۱۳۶۰ینجی ایلین آذر آییندا تهراندا یاشایان بیر سیرا آذربایجان ضیالی و اجتماعی خادملری او جملهدن: گنجعلی صباحی، علیقلی کاتبی، هاشیم ترلان، ع.ا. امینی, احمد برادران، عزیز محسنی، رحیم دقیق و مظفر درفشی اشتراکیلا “انجمن آذربایجان” تشکیلاتی یارانیر و مظفر درفشی بو انجومنین اوچ آیلیق درگیسینین باش کاتبی وظیفهسینده چالیشیر. بو ایلده اونون “تبریزیم” آدلی شعر کیتابی یئنیدن نشره بوراخیلیر.
۱۳۶۶ینجی ایلده بیر سیرا آذربایجان شاعر، یازیچی و اجتماعی- مدنی شخصیتلر او جوملهدن: هاشیم ترلان، حبیب فرشباف، حسن ایلدیریم، میرزه شهرک، ائلدار موغانلی، احمد پوری و دکتر سیروس لطفی جنابلارینین اشتراکیلا یارانان “حبیب ساهر” آدینا ادبی انجومنده بیر آقساققال کیمی فعال اشتراک ائدیر.
۱۳۷۱ینجی ایل مظفر درفشینین ادبی و اجتماعی فعالیتلریندن تجلیل ائتمک اوچون، دوستلاری و پرستشکارلاری طرفیندن تبریز شهرینده طنطنهلی بیر مراسم کئچیریلیر.
۱۳۷۳ینجی ایل، شاعر دوستلاری هاشیم ترلان، رحیم کاویان، میرزه شهرک، علی زیرک، مجید حسینی و کریم قربانزاده جنابلارینین همکارلیغیایله “صابر ادبی انجومنی”نی یارادیر و او گوندن بو انجومنین صدری کیمی فعالیت گؤستریر. بو ایلدن بو گونه قدهر صابر ادبی انجومنی طرفیندن یاییلان، انجومنین داخلی درگیسینین یازیچیلار هیاتینین ترکیبنه باشچیلیق ائدیر.
۱۳۷۵ینجی ایل، اوستاد مظفر درفشینین یارادیجیلیق فعالیتینی دیرلندیرهرک، آذربایجان جمهوریسینده “آذربایجان یازیچیلار و شاعرلر اتفاقی” اونو اؤز سیرالارینا بیر عضو کیمی قبول ائدیر.
۱۳۷۸ینجی ایل اوستاد مظفر درفشینین “منظوم خاطرهلر” آدلی کیتابی نشره بوراخیلیر و اوخوجو رغبتینی قازانیر.
۱۳۸۳ینجی ایل اوستادین اوچونجو شعر کیتابی “تبریز من” آدیندا، فارس دیلینده یاییلیر.
۱۳۸۴ینجی ایل اوستاد درفشینین فارس دیلینده یئنی بیر کیتابی “هجران و وصال بر بام خیال” آدیندا نشره بوراخیلیر.
۱۳۸۵ینجی ایل اوستاد درفشی، صابر ادبی انجومنینین عضوی محمد فاتح جنابلاریلا بیرلیکده، بیرینجی نشری ۱۳۲۵ینجی ایلده اولان “آذربایجان” منظومهسینی یئنیدن چاپ ائتدیریر. همن ایلین دی آیینین ۲۸سینده، آذربایجان مدنیتی هوسکارلاری، ادبیات خادملری، شاعر و یازیچیلار، ادبی- اجتماعی شخصیتلر طرفیندن مظفر درفشینین ۶۰ ایل ادبی- اجتماعی فعالیتیندن تجلیل ائتمک اوچون تهران شهرینده طمطراقلی بیر تدبیر کئچیریلیر.
۱۳۸۶ینجی ایلین باهاریندا اوستاد مظفر درفشینین ادبی مدنی شخصیتینی دیرلندیرمک اوچون، جناب بهزاد بهزادینین باشچیلیغی ایله نشر اولونان “آذری- ائل دیلی و ادبیاتی” فصلنامهسینین اؤزل بیر نومرهسی اوستادین حیات و یارادیجیلیغینا حصر ائدیلیر.
۱۳۸۷ینجی ایلدن ۱۳۹۲ینجی ایله قدهر اوستاد مظفر درفشینین باشچیلیغیایله بیر چوخ ادبی مدنی تدبیرلر تشکیل ائدیلیر و بؤیوک اوغورلا قارشیلانیر.
اوستاد مظفر درفشینین یاشینین چوخ اولماسینا باخمایاراق، او هلهده بیر گنج احوال- روحیهسیایله تهران شهرینده گئنیش ادبی مدنی فعالیت گؤسترن و بیر چوخ ادبی مدنی تدبیرلرین تشبثکاری کیمی چیخیش ائدهن “صابر ادبی انجومنی”نین صدری وظیفهسینده یورولمادان چالیشیر. او سانکی بو انجومنین سیماسیندا گنج ایللرینی یاشادیغی “شاعرلر مجلسی”نی یئنیدن یاشادیر.
۵٫ سون سؤز
آذربایجان خلقینین طالعینده ابدی بیر گونش کیمی پارلایان ۲۱ آذر نهضتی اؤز قیسا عؤمورونده آذربایجان حیاتینین مختلف قاتلارینا ایشلهدیگی کیمی، معاصر ادبیات و اینجهصنعتیمیزینده روحونا هوپوبدور. بیز بو تاثیری زامان- زامان خلقین معنویاتینا دوشونن؛ اونون آزاد و امن- آمانلیقدا یاشاماغینا واران و هر بیر آیری- سئچگیلیکدن اوزاق قارداشجاسینا یاشاماغا فیکرینی، روحونو و اجتماعی عمللرینی سوق ائدن انسانلارین سیماسیندا گؤروروک.
بو گون حیات طرزلرینه، کئچیرتدیگی شرف لوحهلی ادبی اجتماعی مبارزه یوللارینا فخر ائتدیگیمیز، آذربایجانین شرفلی اوغوللاری اوستاد مظفر درفشی و اوستاد هاشیم ترلاندا ائله بو انسانلیق بولاغیندان سو ایچن و “شاعرلر مجلسی” معنویاتینا دایانان شخصیتلریمیزدندیر. نه یاخشی کی اونلار واردیر و بیز بو گون اونلارین سیماسیندا ۲۱ آذرده پارلایان او ابدی گونشین حرارتیله قیزینا بیلیریک، اؤیونهبیلیریک و غرور حسی کئچیریریک.
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان!
بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان.
قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین!
اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین.
۲۱ آذر ۱۳۹۲- تهران
******************
ایضاح: یازینی حاضرلاماقدا آشاغیداکی قایناقلاردان فایدالانمیشام:
۱- “شاعرلر مجلسی” توپلوسو، وطن یولوندا قزئتی؛ ۱۳۲۴
۲- “وطن یولوندا” قزئتینین مختلف نومرهلری، شخصی آرشیو؛ ۱۳۲۳-۱۳۲۴
۳- “آذربایجان” روزنامهسینین مختلف نومرهلری، شخصی آرشیو؛ ۱۳۲۴ و ۱۳۲۶
۴- “آذربایجان منظومهسی” شاعرلر مجلسی، ۱۳۲۴؛
۵- جنوبی آذربایجاندا ملّی ـ دموکراتیک حرکات، اکرم رحیملی(بیژه)، الکترونیک نشر، اینترنت؛ ۱۳۸۶
۶- سیلاحلا اؤلچولن تورپاق، علیرضا میانالی، ۱۳۸۴
۷- “گوموشو پئنجک” (هاشیم ترلانین آجیلی- شیرینلی خاطرهلری)، ۱۳۸۸
۹- اوستاد هاشیم ترلان و اوستاد مظفر درفشینین وئردیکلری شفاهی معلومات؛
۱۰- “یولداش” مجلهسی، نومره ۸، فروردین ۱۳۵۸
۱۱- “دوستلار گؤروشو” (ادبیات اوجاغی)، ۱۳۵۹
۱۲- شاعر دوستوم حسن ایلدیریمین انقلابدان سونرا تهراندا فعالیت ائدن ادبی درنکلر بارهده ایضاحاتی
قایناق: ایشیق سیته سی
http://ishiq.net/?p=7061


c: text/html

text:
گۆزل بۇرچ آنلامئنا گلن “قَرضًا حَسَنًا” ایفادەسی عاینئ قۇنویلا ایلگیلی اۇلاراق مائیدە سورەسینین آیتیندە دە گچمکتەدیر. اۇرادا دا ایسرائیل اۇغوللارئندان میثاق آلئندئغئ حاطئرلاتئلماقتا وە میثاقئن بیر گرگی اۇلاراق رسولە ایمان أدیپ اۇنا دستک اۇلمالارئ وە آللاها گۆزل بیر بۇرچ ورمەلری ایستنمکتەدیر. (وَآمَنتُم بِرُسُلِی وَعَزَّرتُمُوهُم وَاَقرَضتُم اللە قَرضًا حَسَنًا)
حادید سورەسینین آیتیندە، رسولۆ تاصدیق أدن وە آللاها اؤدۆنچ ورنلردن باحثەدیلمکتەدیر. آیتتە ایسە آللاها وە رسولۆنە اینانانلارئن ‘صئددئقلار’ یاعنی أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أدن بیر رسول گلدیگیندە اۇنو دۇغرولایان، تاصدیق أدن؛ دۇلایئسئیلا میثاقئن گرگینی یاپانلاردان باحثەدیلمکتەدیر. بونلار دیگرلری ایچین دە شاهیدلیک یاپاجاق اۇلانلاردئر.
آیتلر شؤیلەدیر:
إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَالْمُصَّدِّقَاتِ وَأَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعَفُ لَهُمْ وَلَهُمْ أَجْرٌ كَرِيمٌ ﴿۱۸﴾ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ أُولَئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَدَاءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ لَهُمْ أَجْرُهُمْ وَنُورُهُمْ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ ﴿۱۹﴾ (سورة الحدید)
تاصدیق أدن أرککلر وە تاصدیق أدن قادئنلار وە آللاها گۆزل بیر بۇرچ ورنلر، اۇنلارا قات قات وریلیر. اۇنلارا بۆیۆک بیر أجیر واردئر. آللاها وە رسولۆنە ایمان أدنلر، اۇنلار تاصدیق أدنلردیر، راببی قاتئندا شاهیدتیرلر. اۇنلار ایچین أجیر واردئر. نور واردئر. گؤرمزدن گلنلر وە آیتلریمیزی یالانلایانلار، اۇنلار جهننم أهلیدیر. (حادید سورەسی؛ 19-18)
قاصاص سورەسینین 51 وە دوامئنداکی آیتلر دە بو قۇنویلا ایلگیلیدیر. 51-نجی آیتتە أهلی کیتابئن تذککۆر أتمەسی ایچین قورئانئن کندیلرینە، أللریندەکی کیتابلا باغلانتئلئ اۇلاراق گؤندریلدیگی بیلدیریلمکتەدیر. یاعنی قورئان، أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أتمکتە، بو ایلیشکی اۇنلارئن قورئانا ایمان أتمەلرینین یۇلونو آچماقتادئر. 52 وە 53-نجۆ آیتتە دە بونون اؤرنگی وریلمکتەدیر. أهلی کیتابئن ایچیندن باعضئلارئنئن قورئانا ایمان أتتیکلری، کندیلرینە قورئاندان آیتلر تبلیغ أدیلدیگیندە، اۇقونانئن آللاهئن بیر واحیی اۇلدوغونو ایعتیراف أتتیکلری، کندیلرینین ذاتن مۆسلۆمان اۇلدوقلارئنئ سؤیلەدیکلری بیلدیریلمکتەدیر. بونلار، ذاتن دۇغرو یۇل اۆزریندە حایات سۆرن، آللاها ورمیش اۇلدوقلارئ سؤزۆن گرگینی یرینە گتیرمە غایرتیندە اۇلان، أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أدن بیر رسول گلینجە دە اۇنا اینانان وە اۇنا دستک ورن کیمسەلردیر. ایشتە 54-نجۆ آیتتە بوندان دۇلایئ بو کیمسەلرە آللاە ایکی قات أجیر ورەجگینی بیلدیرمکتەدیر.
تۇپارلایاجاق اۇلورساق آلی عیمران سورەسینین 81-نجی آیتیندە نبیلردن آلئندئغئ سؤیلنن میثاق، اۇنلار آراجئلئغئیلا اۆممتلریندن آلئنان سؤزدۆر. اینسانلار بو سؤزۆ، أللریندەکی کیتابا ایمان أتمکلە ورمیش اۇلورلار. بو سؤز، ایلاهی بیر کیتابا باغلئ اۇلوپ بیر نبی بکلنتیسی ایچیندە بولونانلارا، أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أدن بیر نبی گلدیگیندە، اۇنا اینانئپ دستک اۇلما سۇروملولوغو یۆکلەر. بو سۇروملولوقتان دۇلایئ أهلی کیتابا، گؤرمزلیکتن گلنلرین اؤنجۆلری اۇلمامالارئ اؤگۆتلنمیشتیر.
یینە بوندان دۇلایئ، أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أدن بیر رسولە اینانئرلارسا، کندیلرینە ایکی قات أجیر وریلەجگی بیلدیریلمکتەدیر. بو سۇروملولوق، قورئانا حالا اینانمامئش اۇلان تۆم أهلی کیتاب ایچین گچرلیدیر. آیتتە رسول کلیمەسینین گچمەسینین بو یؤنۆیلە اؤنمی اۇلمالئدئر. چۆنکۆ اینسانلار، أللریندەکی ایلاهی بیر کیتابا ایمان أتمکلە ورمیش اۇلدوقلارئ سؤزۆ، بیر نبینین یانئ سئرا آللاهئن کیتابئنئ تبلیغ أدن بیر رسولە ایناناراق دا یرینە گتیرەبیلیرلر.
رسولوللاهئن چاغداشئ وە موحاطابلارئ اۇلمایانلار ایچین، أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أدن رسول، یا بیذذات قورئانئن کندیسی یا دا قورئانئ تبلیغ أدن کیشیلردیر. بو، نیهایتیندە تاصدیق أدنین قورئان اۇلماسئ آنلامئنا گلیر. گرچکتن دە کندیسینە کیتاب وریلن نبی، رسول واصفئیلا کیتابئ تبلیغ أتتیگی ایچین موصاددئق اۇلان هم رسول هم دە کیتابتئر.
هر نبی آراجئلئغئیلا اۆممتلرە ‘ائصر’ یۆکۆملۆلۆگۆنۆن وریلدیگینی، هر نبینین موصاددئق واصفئیلا گلمیش اۇلدوغونو گؤرمکتەییز. اۇ حالدە داعوتین تمل قاورامئ تاصدیق اۇلمالئدئر.
د- قورئاندا تاصدیق اؤرنکلری
قورئان، دیققات چکتیگی ‘تاصدیق’ ایلیشکیسینە اینسانلارئن گؤستردیگی ایکی طاوئردان باحثەتمکتەدیر. ایلک طاوئر؛ بو گلیشمەیە یاعنی بیر نبییلە قارشئلاشمایا وە گرگینی یاپمایا حاضئر اۇلانلارئن تسلیم اۇلماسئ شکلییلە گرچکلشمیشتیر. ایکینجی طاوئر ایسە؛ موحاممدین (ع) اینسانلارا تبلیغ أتتیگی شەیلری أهلی کیتابتان اؤگرندیگینە دائیر ایفتیرا گلیشتیرمە شکلیندە اۇلموشتور.
مدینە دؤنمیندە دە تاصدیق قاورامئنا اؤرنک تشکیل أدەجک پک چۇق آیت واردئر. اۇروچ عیبادتینین سۇن شریعاتتا دا فارض قئلئنئرکن اؤنجەکیلرە عاطئفتا بولونولماسئ، قئبلەنین تاحویلییلە ایلگیلی آیتلردە، بؤیلەسی بیر نسحین گرچکلشەجگینین أهلی کیتاب طارافئندان بیلیندیگینین حابر وریلمەسی، اؤزللیکلە مائیدە سورەسیندە أهلی کیتابئن کندی کیتابلارئنا یؤنلمەلرینین سؤیلنمەسی، اؤزللیکلە باقارا سورەسیندە ایسرائیل اۇغوللارئنا دائیر حاطئرالاردان چۇقچا باحثەدیلمەسی اؤرنک گؤستریلەبیلیر.
ایکی واحی آراسئندا قارشئلاشتئرما یاپئپ سۇنوجا اولاشاجاق دۆزەیدە کیتاب کۆلتۆرۆنە صاحیب اۇلمایانلار، مثەلا مککەلی مۆشریکلر ایچین دە دۇلایلئ بیر تاصدیق ایلیشکیسینە عاطئفتا بولونولویۇر ترددۆد أتتیکلری حوصوصلاردا أهلی کیتابا دانئشابیلەجکلری حاطئرلاتئلئیۇردو. اؤتە یاندان بو گیبیلر ایچین، فئطراتا وە أطرافلارئنداکی کەونی آیتلرە، واحییلە بونلار آراسئنداکی اؤرتۆشمەیە دیققات چکیلییۇر، بیر نویع کەونی آیتلر اۆزریندن تاصدیق ایلیشکیسی قورولمایا چالئشئلئیۇردو. بنزەر دوروم، صاحیب اۇلدوقلارئ نیعمتلرە یا دا شاهید اۇلدوقلارئ اۇلایلارا یاپئلان عاطئفلار ایچین دە گچرلیدیر.
مثەلا واحیین اینیشینین نەرەدەیسە عارفەسیندە یاشادئقلارئ فیل حادیثەسی قورئاندا بیر سورەیە آد وە قۇنو اۇلموشتو. پک چۇق آیتتە صاحیب اۇلدوقلارئ نیعمت، آیرئجالئق وە تیجاری گۆونین حاطئردا توتولماسئ ساغلاناراق اینن واحیلری بو گؤزلە دگرلندیرمەلری ایستنمیشتی. حاتتا بیر نبی بکلنتیسی ایچریسینە گیردیکلرینی گؤسترن کندی ایفادەلرینە عاطئفتا بولونولموش، آتالارئ ایبراهیم وە ایسماعیلین چیزگیسینە صاحیب چئقمالارئ ایستنمیشتی.
أ- رسولوللاهئن سؤز وە اویغولومالارئندا تاصدیق قاورامئنا یاپئلان وورغولار
بو باشلئق آلتئندا، تبلیغ گؤرەوینی یرینە گتیریرکن، رسولوللاهئن، موصاددئق واصفئنا وورغو یاپان سؤز وە اویغولامالارئنا یر ورمەیە چالئشاجاغئز.
أ.1- رسولوللاهئن سؤزلریندە تاصدیق
رسولوللاە ایلک نبی دگیلدیر؛ اؤنجەسیندە پک چۇق نبی گؤندریلمیشتیر. اۇ، نبیلرین سۇنونجوسودور. اۇنا نیسبت أدیلن شو بنزتمە بو دورومو اؤزتلەمکتەدیر:
أبو هۆرەیرەنین ریوایت أتتیگینە گؤرە رسولوللاە شؤیلە دەدی:
“بنیملە بندن اؤنجەکی نبیلرین میثالی، چۇق گۆزل بیر بینا اینشا أدن آدامئن میثالی گیبیدیر. بینانئن سادەجە کؤشەلرینین بیریندە بیر کرپیچ یری بۇش قالمئشتئر. اینسانلار حایرانلئقلا بو أوی دۇشئیۇرلارکن أکسیکلیگی گؤرۆپ؛ ‘بو أکسیک پارچا تاماملانمایاجاق مئ؟’ دییە سۇرویۇرلار. ایشتە أکسیک اۇلان اۇ پارچا بنیم؛ بن نبیلرین سۇنونجوسویوم.”
أ.2- رسولوللاهئن اویغولامالارئندا تاصدیق
تاریحی بلگە اۇلاراق رسولوللاهئن ایسلاما داعوت آماجئیلا چشیتلی کیشیلرە گؤندردیگی مکتوبلاردا، موحاطابلارئنا؛ ‘ائصر’ سۇروملولوغونو حاطئرلاتماق ایچین کندیسینین وە تبلیغ أتتیگی شەیلرین، موحاطابلارئنئن أللریندەکینی تاصدیق أتتیگینە وورغو یاپئپ یاپمادئغئنئ تثبیت أتمک قۇنوموز آچئسئندان اؤنملیدیر. فارقلئ آچئلاردان پک چۇق کیشی طارافئندان ألە آلئنان داعوت مکتوبلارئنئ تاصدیق قاورامئ چرچوەسیندە ألە آلدئغئمئزدا، مکتوبلاردا تمل وورغونون تاصدیق قاورامئ اۆزریندن یاپئلدئغئنئ سؤیلەیەبیلیریز.
قورئانئن پک چۇق آیتیندە رسولوللاهئن، اؤنجەکی کیتابلارئن تاصدیق أتتیگی، یاعنی کندیسینین موصاددئق اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر. أهلی کیتابا حیطابن دە، قورئانئن وە رسولوللاهئن بو یؤنۆنە دیققات چکیلمکتەدیر. رسولوللاهئن گؤندردیگی مکتوبلاردا دا حپ بو یؤنە وورغو یاپئلماسئ، أهلی کیاتابا ‘ائصر’ یۆکۆملۆلۆکلرینین حاطئرلاتئلماسئ آنلاملئدئر وە بو دوروم مکتوبلارئن صئححاتینی گۆچلندیرمکتەدیر. اؤتە یاندان قورئاندا، رسولوللاهئن تبلیغ گؤرەوی اۇلدوغو پک چۇق آیتتە تکرار أدیلمکتە، اۇنون تۆم اینسانلئغا اویارئجئ اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر. بو، اۇنون اولاشامادئغئ کیشی وە بؤلگەلرە ألچی گؤندرمەسینین، مکتوپ یازماسئنئن دا طابیعی حاتتا گرکلیلیک اۇلدوغونو گؤستریر.
سۇنوچ اۇلاراق داعوت مکتوبلارئنئن، باشئندان سۇنونا دک آیتلردن حارەکتلە یازئلمئش اۇلماسئ، مکتوبلاردا یر آلان نەرەدەیسە هر کلیمەنین قورئانی بیر تملینین بولونماسئ دیققات چکیجیدیر. بو، راستلانتئ وە کیشیسل بیر ترجیحین دگیل، رسولوللاهئن موصاددئق اۇلدوغونو گؤسترمک، موحاطابلارا دا ‘ائصر’ یۆکۆملۆلۆکلرینی حاطئرلاتما آماجئنئن سۇنوجو اۇلمالئدئر. موحاممد حامیدوللاە، رسولوللاهئن، واعظو ناصیحاتتا بولوناجاق میسیۇنرلر گؤندرمک یرینە، قئسا، اؤزلۆ وە آنلاشئلئر مکتوبلار یازمایئ ترجیح أتمەسینین حایرت وریجی بیر دوروم اۇلدوغو تثبیتیندە بولونور. آنجاق قورئان آچئسئندان باقئلدئغئندا بیر نبیدن بکلننین دە بو اۇلدوغو گؤرۆلۆر. چۆنکۆ قورئان، أهلی کیتابا یاپئلاجاق داعوتین وە اۇنلارلا مۆجادلەنین نە شکیلدە اۇلماسئ گرکتیگینی دتایلئ بیر شکیلدە گؤستریر.
سۇنوچ
یوقارئدا ألە آلئندئغئ اۆزرە، تاصدیق قاورامئنئن، قورئانئ وە اۇنون اینیش سۆرجینی دۇغرو آنلاما آچئسئندان بۆیۆک اؤنمی واردئر. قورئان، اینمەیە باشلادئغئ ایلک گۆندن ایعتیبارن کندی مشروعیەتینی تاصدیق قاورامئ اۆزریندن اۇرتایا قۇیموشتور. مثەلا قورئانئن، آللاهئن ایندیردیگی بیر واحی دگیل، ایفتیرا أدیلەرک اۇنون آدئنا اویدورولان بیر کیتاب اۇلدوغو ایددیعاسئ تاصدیق قاورامئنا وورغو یاپئلاراق رددەدیلمیش، قورئانئن واحی قایناقلئ اۇلدوغونون ایثباتئ اۇنون اؤنجەکی کیتابلارلا آراسئنداکی تاصدیق ایلیشکیسینە دایاندئرئلمئشتئر. بؤیلەلیکلە أهلی کیتابا، ایکی واحی آراسئندا قارشئلاشتئرما یاپمالارئ تکلیف أدیلمیشتیر.
مککەلی مۆشریکلری دە أهلی کیتابا یؤلندیرەرک تاصدیق قاورامئنئن بو یؤنۆیلە دۇلایلئ اۇلاراق اۇنلار ایچین دە آنلام ایفادە أتمەسی ساغلانمئشتئر. اؤتە یاندان أهلی کیتابئن موعجیزە طالبلرینە دە، موحاممدە (ع) واحیەدیلنلرین، اؤنجەکی ایلاهی کیتابلارداکیلردن فارقلئ شەیلر اۇلمادئغئ حاطئرلاتئلاراق، یاعنی تاصدیق قاورامئیلا جواب وریلمیشتیر. بو، قورئانئن واحی اۆرۆنۆ، موحاممدین (ع) دە آللاهئن نبیسی اۇلدوغونو اۇرتایا قۇیما یؤنۆیلە قورئان ایلە اؤنجەکی کیتابلار آراسئنداکی تاصدیق ایلیشکیسینین، موعجیزە دگریندە اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر. حاتتا کندیسینە ایندیریلنلرین قایناغئنا دائیر شۆبهە دویماسئ حالیندە أهلی کیتابا دانئشابیلەجگینین سؤیلنمیش اۇلماسئ، تاصدیق قاورامئنئن کیشیسل تاطمین وە گۆون ساغلاماسئ آچئسئندان موحاممد (ع) ایچین دە اؤنم تاشئدئغئنئ گؤسترمکتەدیر.
تاصدیق، تاریح بۇیونجا نبی بکلنتیسی ایچریسیندە اۇلان تۆم اۆممتلرین منسوبلارئنئ، بکلنن بیر نبییە تابیع اۇلماما ایلە یابانجئ بیرینین پشینە تاقئلئپ گیتمە ایحتیمالی آراسئنداکی گریلیمدن قورتاران یگانە اؤلچۆت اۇلموشتور. بو دورومدا، أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أدن رسوللر گلدیگیندە اینسانلارئن اۇنلارا قارشئ چئقئشلارئنئن تک سببینین دە گؤرمزدن گلمک اۇلدوغو سۇنوجونا تاصدیق قاورامئیلا اولاشئلماقتادئر.
تاصدیق قاورامئ، سادەجە موحاممدین (ع) داعوت مکتوبلارئنداکی موحتوا وە اۆسلوبو شکیللندیرمکلە قالمامئش، قئیامتە دک یاپئلاجاق داعوت یؤنتمینی دە بلیرلەمیش اۇلماقتادئر.
تاصدیق، سادەجە سۇن شریعاتئن اؤنجەکی شریعاتلارلا سۆرچ ایچریسیندەکی ایلیشکیسینی گؤسترمکلە قالمامئش، سۇن شریعاتئن اؤنجەکیلرین یرینە قادمە قادمە گچیشینی دە ساغلامئش، بؤیلەلیکلە شریعاتتاکی سۆرکلیلیک وە دواملئلئقئن ناسئل ساغلاندئغئنئ آنلامامئزا یاردئمجئ اۇلموشتور. بو، قورئانئن اینیش سۆرجیندە یۆرۆرلۆکتە اۇلان /اۇلماسئ گرکن بیر شریعاتئن اۇلدوغونو گؤسترمەسی آچئسئندان دا چۇق مۆهیمدیر. چۆنکۆ تاصدیق قاورامئ، اؤنجەسی اۇلمایان بیر دین وە قاپقارانلئق بیر مککە آلغئسئنئ رددەدەرک دۇغرو سیەر آلغئسئنئن اۇلوشماسئنا قاتقئ ساغلاماقتادئر.
دۇک. فاتیح اۇروم

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایسلام قاردشلیگینین اؤنمی
قورئان، اؤزۆ ایعتیبارییلە تەوحید وە واحدتتن باحثەتمکتەدیر. آللاە تعالانئن بیرلیگی ماعناسئنا گلن “تەوحید“؛ “تک ایلاە” آنلایئشئدئر. بونو قاورامئش اۇلان هر مۆسلۆمانئن بیلینچلنمەسی گرکن بیر حوصوص داحا واردئر کی، اۇ دا “تک اۆممت” آلغئسئدئر. “واحدت” دەدیگیمیز بو اۇلغو، دینیمیزین اۇلمازسا اۇلمازلارئنداندئر. شؤیلە کی “اۆممتین بیرلیگی“، اۇنا منسوب اۇلانلارئن آصلا فارقلئ بیر شکیلدە داورانئش سرگیلەمەمەسی گرکن بیر مەوضوعدور.
بو آنلامدا أگر کی “واحدت” قۇنوسوندا بیر سئقئنتئ اۇلوشموشسا، دەمک کی “تەوحید” تاصاووروندا بیر پرۇبلم واردئر.
چۆنکۆ آنجاق تک ایلاها ایمان أدەبیلنلر، تک اۆممت اۇلابیلیرلر. وە یالنئزجا بو شکیلدە قاردشلیک نیعمتینە ماظهار اۇلما لۆطفونو ألدە أدەبیلیرلر. اؤیلە یا، بونون باشقا بیر یۇلو یۇقتور.
دین قاردشلیگی حاقیقاتن اۆممت اۇلابیلمەنین أن اؤنملی گرکلیلیکلریندن بیریدیر. بؤیلە بیر قاورامئن قارشئلئغئ گۆچلندیریلیپ حارەکت أدیلدیکچە، دۇغال اۇلاراق تۆم بؤلۆنمەلر سۇنا أرەجکتیر. یاعنی اۆممتە هیچبیر نیفاق أتکی أدەمەیەجک وە هیچبیر فساد ضارار ورەمەیەجکتیر. اۇ حالدە بو چاغرئیا قولاق ورمەنین زامانئ دگیلدیر دە نەدیر؟
سوریەلی بیر مۆلتجی قاردشیمیزین آیاغئنا بیر قادئن گازەتەجی طارافئندان چلمە تاقئلئپ، اۇغلو ایلە بیرلیکتە یرە دۆشۆرۆلدۆگۆنۆ حاطئرلئیۇرسونوز دگیل می؟ آصلئندا اۇ حارەکت اؤزلدە اۇ مۆمینە، گنلدە ایسە تۆم مۆسلۆمانلارا یاعنی اۆممتە یاپئلمئشتئر. ماجاریستاندا اۇلان بو اۇلایدان أسینلنەرک یازدئغئمئز بو شیعیریمیزلە، آنلاتماق ایستەدیگیمیزی وورغولامایا چالئشالئم؛
أی آیاغئنا چلمە تاقئلمئش اۆممت!
قالق! أی آیاغئنا حپ چلمە تاقئلمئش اۆممت،
دۇغرول آرتئق نە اۇلور، بو ذیللتە وداع أت!
اینسانلئغئن اوتانماز، شو چیرکف یۆز قاراسئ،
أتمەسین سنی ساقئن، کندینە ماسقاراسئ!
اۇ کیم کی سنین گیبی ییگیدە سالدئرئیۇر،
اۇ نەیمیش کی سۇیونا بؤیلە أل قالدئرئیۇر!
اۇیسا سوچ اۇنون دگیل، پاسیف مۆسلۆمانلارئن،
یۇقسا اونوتولور مو عیززت دۇلو آنلارئن!
نە حالە گلدین بؤیلە، نەدیر بو سفالتین،
اؤدنمەدی می آرتئق سؤیلە اۇ کفالتین!
سارمئش دؤرت بیر یانئنئ، حائین گؤزلۆ چئیانلار،
گنجەجیک ییگیتلرین جانلارئنا قئیانلار!
ترؤرۆن بین چشیدی اۆزرینە گلییۇر،
نە وار کی اۇ زئرهئنئ، تفریقالار دلییۇر!
اۇ حالدە اویاناراق گؤر بۆتۆن اۇیونلارئ،
بئراق آرتئق گؤز یوموپ سایمایئ قۇیونلارئ!
سن کی قاهرامانلئقتا، نام یاپمئش بیر میللتسین،
شرفلی گؤرەوینی تام یاپمئش بیر میللتسین!
حایدی آسلانئم کۆکرە، سالدئر حاق جئداسئیلا،
اؤیلە بیر حایقئر کی سن، ساوولون نیداسئیلا!
موصطافا آلتئناۇق
مۆسلۆمانلار اۇلاراق یاپمئش اۇلدوغوموز حاطالارئمئزئن بدلینی، داحا نە قادار ماظلومون اؤدەمەسینی بکلییۇروز. پکی، نە می یاپاجاغئز؟ چۇق باسیط؛ “بیربیریمیزلە آیتلردە بلیرتیلدیگی گیبی قاردش اۇلاجاغئز!”


text:
ایردوغان حزبی نینگ 21 – ییل لیگینی نشانلش پروگرامیده سوزگه چیقدی
ایردوغان ملت گه قیله دیگن انچه خذمتیمیز بار، دیدی
جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان؛
"بیزنینگ بو اولکه ده قیله دیگن انچه ایشیمیز، ملت گه قیله دیگن انچه خذمتیمیز بار" دیدی.
جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان، ییتکچیسی بولگن عدالت و ترقیات حزبی نینگ قوریلیشی نینگ 21 – ییل لیگیده سوزگه چیقدی.
ایردوغان جنابلری؛
"بیزنینگ بو اولکه ده قیله دیگن انچه ایشیمیز، ملت گه بیره دیگن انچه خذمتیمیز بار. بیز فرزندلریمیزنینگ کیلجگینی قوریش اوچون انچه غایه میز بار. بیزنینگ اورته آسیادن بالکانلرگچه، افریقا و دنیانینگ برچه منطقه سیده کونگلی و یوراگی تورکیه بیلن بولگن 100 میلیونلب انسانگه بیره دیگن خذمتیمیز بار. بیز اوتمیشدن کیلجک که قورگن کوپریک نی اوزه یتیره دیگن انچه جاییمیز بار" دیدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی تورت نفر ترورچی یوق قیلیندی
تورکیه ده داعش بیلن همکارلیک قیلگن لیگی اویلنگن تورت کیشی اوشلندی
اوشلنگن اوشبو کیشی لرنینگ چیت ایللیک ایکن لیک لری بیلدیریلدی


text:
تینچ دینگیزی
بولرنی بیله سیزمی؟
تینچ دینگیزی
فتحیه ده گی تینچ دینگیزی نینگ دینا مقیاسیده اینگ گوزه ل پلاج سیلنگن لیگینی بیلرمیدینگیز؟
تینچ دینگیزی، ایگه منطقه سیده جایلشگن فتحیه گه تیگیشلی بیر تعطیل جایی. تورلی کوک رنگلرینی عکس ایتتیرگن دینگیزی، آپاق قومزاری، طبیعت نینگ ایچیده گی تاریخی قالدیرغاچلری بیلن تینچ دینگیزی نه فقط تورکیه نینگ دنیانینگ اینگ گوزه ل تعطیل جایلریدن بیرته سی. 2006 ییلیده یوکس رای آلیب دنیا مقیاسیده اینگ گوزه ل قومزار ایتیب سیلنگن تینچ دینگیزی عین دمده بلو لاگون دیب اتلماقده.
قدیم تاریخی بولمیش تینچ دینگیزی، لیکیالیکلرده "چراغ و قویاش دیاری" اورته عصرلرده ایسه اوزاق دیار دیب اتلگندی. تینچ دینگیز قومزاری چومیش بوتونله ی امنیتلی و تمیز" معنا بیرگن ماوی بیراق ایگه سی دیر. آتی کبی حرکتسیز، آرام بیر کول گه اوخشه گن تینچ دینگیزی، طوفانلی کونلرده ایسه تینچ تورماقده. دینگیز بونقه تینچ بولگن حالده انچه تمیز دیر. بولاق سوولری منبعی بولمیش دینگیز سووی هیچ قچان کیرلنمه یدی.
تینچ دینگیزیده کوریله دیگن انچه جای و قیزیقزلی نرسه لر بار. پراشوت امکانیتلری بولگن منطقه ده گوزه ل منظره لر و هوا شرطلری بیلن دنیا مقیاسیده اینگ گ.زه ل جایلردن بیرته سی دیر.
علاقه لی ینگی لیکلر
روسیه بیلن اوکراین اورته سیده گی اوروش
اوکراین اوروشی بوییچه وضعیت نی اوزگرته دیگن ایکّی مهم ینگیلیک یوز بیردی
تکنالوژی معتادلیگی
تدقیقات لر اوشبو معتادلیک نینگ انسان حیاتی گه کتته تاثیر قالدیریاتگن لیگی نی کورستماقده


text:
ترمودینامیک
ترمودینامیک - ماکروسکوپیک جیسیملرین داخیلی دۇرومونو طرازیلیقدا اؤیرهنن علم. باشقا سؤزله ترمودینامیک قارشیلیقلی چئوریلمه و انرژی اؤتورولمهسینی اؤیرهنن علمدیر ترمودینامیک ایستیلیک، ایش، ایستیلیک و انرژی آراسینداکی علاقه ایله مشغول اوْلان بیلیمدیر. ساده بیر سؤزله ترمودینامیک، انرژینین بیر یئردن باشقا یئره و بیر فوْرمادان باشقا بیر فوْرمایا ترانسفر ی ایله ایلگیلهنیر. بۇ پروسسدهکی آچار آنلاییش، دمانین، بللی بیر مکانیکی ایشه اۇیغون گلن بیر انرژی فوْرماسی اوْلماسیدیر.
ترمودینامیک آنلاییشی یونان ترموس (ایستیلیک) و دینامیک (انرژی) سؤزلریندن اۇیدورولموشدور. ترمودینامیکا قانونلاری چوْخ عۆمومی بیر اعتیبارلیلیغا مالیکدیرلر و قارشیلیقلی تاثیرلرین جزئیاتینا و یا آراشدیران سیستمین اؤزللیکلرینه باغلی اوْلاراق دییشمزلر.


text:
درود بر خاک پاک زادگاهم...
قزل احمد آنا یوردیم سنه قربان دی جانیم
سن گوزلدن اوزاغام من بله ویران دی جانیم
سنون او کوشنووین داغلارینا بیر گوش اولام
قانادیم یوخدوم اوچام ، گور نجه حیران دی جانیم
گنه ده یادا دوشوب توپ وورا ""قومناخ درسی""
قیچیمین تابی دوشوب دی، بله ویلان دی جانیم
یا کی داغلار دا گزک، ""اوشگونو"" اوردان دوشورک
ایاغیم یوخدو گلم گور نجه نالان دی جانیم
کاشکی ""باش گول""ده گنه بیر ده یاتاخ دا اوتارام
قوزونی، یا اینگی، اورداکی جیران دی جانیم
بیر گونوم داغ دا گئچیردی بیرگونوم گورد یوواسی
گاه دوشوردیم باغا گاه سلرره طغیان دی جانیم
گون به گون هامی کوچوب گدی تمدون یولونا
بوش قالیبجان سن اوشاخدان ، هارا مهمان دی جانیم؟
اورگیم آرزی سی واردی قییداخ بیرده گداخ کندیمیزه
سنه خاطر داریخیلار گوزلیم بوردا اورک قاندی جانیم
محمد آقازاده قزل احمد


text:
شابلون:بایراقچه/بلگه
بو شابلون، اؤلکهلرین بایراقلارینی گؤسترمک اۆچۆن ایستیفاده اولونار.
رویه[دَییشدیر]
{{بایراقچه|اؤلکه|نوع دیگر=|اندازه=}}
- اؤلکه
اؤلکهنین آدینی تورکجه و یا اینگیلیسجه و یا قیسا یازا بیلرسیز (بو ایستاندارد ایله ایزو ۳۱۶۶-۱ آلفا-۱) اؤرنک:
- نوع دیگر
بو بیر ایختیاری پارامتردیر. بو پارامتردن او زامان ایستیفاده اولونار کی بیر اؤلکهنین باشقا شکیلده بایراغی اولار یا دا قدیم شکیلده اولان بایراغی ایستیفاده اولسا. اؤرنک:
- {{بایراقچه|بولغاریستان|نوع دیگر=1946}} بولغاریستانین قدیم بایراغینی گوستریر: (قیاس الهیین بولغاریستانین ایندیکی بایراغییلا: )
- اندازه
بو بیر ایختیاری پارامتردیر. بو پارامتر بایراغین اؤلچۆسونو مۆشخص ائدر. اؤرنک:


text:
روبرت شومان
روبرت شومان (اینگیلیسجه: Robert Schumann) (دوغوم: ۱۸۱۰ - اولوم:۱۸۵۶)، بیر آلمانلی موسیقیچی ایدی.روبرت شومان آلمانیالی بسته کار رسام و موثیر موسیقی نقد ادن روبرت شومان ان چوخ رومانتیک مکتبین بسته کارلیغینا تانیلمیش شومان جقوق اوخومایی براخیپ و موزیک دونیاسینا ایاخ قویموش.
شومان ساکسونی پادیشاهلیغیندا ایندیکی آلمانیانین اورتا بولگه سینده زوییکا دا دوغولموش بشینجی و سون اوشاق میش آتاسینین آدی آگوست شومان وآناسی جوانا کریستین شومان موزیکی یددی یاشینان آتاسینان چوخ تاثیر آلمیش آتاسی کیتابچی و رومان یازیچی میش.
شومان یددی یاشیندا بیر اخول دا پیانویی گادفرید کونتزیش شومان هیزلا بسته کارلیغی و موزیکی گاتفریش سیز اورگندی.
شومان ۱۴ یاشیندا بیر یازدیغی اینشا دا موزیک استتیک و سسه هاتکی اولونموش آتاسینین الینن دوزنلمیش.
۱۸۳۰ دا شومان ایتالیالی ویولون چی ویولیس چی گیتارچی و بسته کار نیکولو پاگانینی فرانکفورت دا اوینامیش . ژولای آییندا آناسینا بیر مکتوب یازمیش منیم بوتون یاشامیم شعر و نثر یازما آراسیندا چابالاماسیندا دیر.
اولوم
۱۸۵۴ ده روبرت شومانین خسته لیک نیشان لاری آرتیلدی روبرت کلارایا خسته لیگینن ددی و اونا ضرر ورماغینان قورخماسین ددی. روبرت اوزون اولدورمغ ایچون اوزون کورپی دن آتدی راین چایینا آما بیر بوتچی روبرتی اولومونن کوتاردی سونوندا روبرت شومان سیفلیس خسته لیغینن اولدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
http://en.m.wikipedia.org/Robertschuman[دائمی اولو باغلانتیلی]
بو صفحه دن چوریلمیش.


text:
گورجوستان دموکراتیک جومهوریتی
گورجوستان دموکراتیک جومهوریتی (اینگیلیسجه: Democratic Republic of Georgia، فارسجا: جمهوری دموکراتیک گرجستان، عربجه: جمهورية جورجيا الديموقراطية، فرانسهجه: République démocratique de Géorgie، آلمانجا: Demokratische Republik Georgien، ایتالیاجا: Repubblica Democratica di Georgia، روسجا: ГpyзиHckaя дeMokpaTичeckaя pecпyблиka) اورآسیادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. گورجوستان دموکراتیک جومهوریتی 1918 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1921 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
باش ساغلیغی!
«اژدر عمی»نین عزیز خاطرهسینه عشق اولسون!
چوخ تاسفله بوگون (۲۴ فروردین ۹۹) آذربایجانین سئویملی صنعتکاری مجید ابراهیمزاده (اژدر عمی) ۷۸ یاشیندا تبریز شهرینده آغ جییار خستهلیگی سببیندن حیاتینی ایتیرمیشدیر.
۱۳۲۰-جی گونش ایلینده «زنوز» ماحالینین «هؤروز»(هریس) کندینده دونیایا گؤز آچان و عؤمرونون چوخونو عائلهسی ایله بیرگه تبریز شهرینده یاشایان «اژدر عمی»، انقلاب ایللریندهکی آذربایجان ضیالی و اؤیرنجی حرکاتی اشتراکچیلارینا چوخ تانیش و سئویلن بیر شخصیت اولموشدور. هله ده ۵۶ و ۵۷نجی ایللر تبریز دانیشگاهیندا کئچیریلن اؤیرنجی تدبیرلرینه و ائلهجه ده تبریز شهریندهکی عاشیقلار قفهخاسیندا آذربایجان عاشیقلارینین چیخیشلارینا قاتیلان انسانلارین یادداشیندا، «اژدر عمی»نین آذربایجان گؤزللیکلرینی و زحمت آداملارینین آرزو و ایستکلرینی ترنم ائدن ایفالاری یاشاماقدادیر.
«اژدر عمی» ائلینه، دیلینه و ملی وارلیغینا باغلی صنعتکارلاردان اولموشدور. او حیات و معیشتینین بوتون تضییق و چتینلیکلرینه رغمن، عؤمرونو آذربایجان موسیقیسینین چیچکلنمهسینه حصر ائدن شخصیتلر سیراسیندا اؤز مؤوقعینی ساخلامیش و بیر چوخ شاگردلر او جوملهدن اؤز ائولادلارینی صنعتکار تربیه ائدن تعهدلی بیر مدنی شخصیت اولموشدور. خاطرهسی یاشایاجاق و مدنیتیمیزین انکشافیندا قویدوغو ایزلر پوزولماز قالاجاقدیر.
بیز، «ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری، بو آغیر ایتگینی آذربایجان خالقینا، اژدر عمینین قوهوم-اقرباسینا و حؤرمتلی صنعتکار ائولادلارینا تسلیت و سئویملی صنعتکاریمیزین عزیز خاطرهسینه عشق اولسون دئییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۲۴/۰۱/۱۳۹۹


text:
تورک تصووف موسیقیسی قوروپو عضولری طرفیندن اجرا ائدیلن سماع تؤرنلری، شهره گلن مینلرجه یئرلی و خاریجی قوناق طرفیندن ماراقلا ایزلهنیلیر.
قونیادا حضرت مؤولانانین ۷۴۸.جی وصلتی ایلدؤنومو اولوسلارآراسی آنما تؤرنلری یارین باشلاییر.
اؤیرتی/دکترینلری ایله بۆتون دونیادان ایلگی گؤرن دۆشونجه آدامی، متصوف مؤولانا جلالالدین رومینین «الله ایله گؤروشمک و عشقی قوجاقلاماییب و باغرینا باسماق» ایفادهسی ایله تانیملادیغی سماع، گؤرسللیگی و استتیگی ایله ایزلهینلرده بؤیوک تاثیر یارادیر.
مؤولانانین ۷۴۸.جی وصلتی ایلدؤنومو اولوسلارآراسی آنما تؤرنلری چرچیوهسینده مدنیت و توریزم باخانلیغینین تورک تصووف موسیقیسی قوروپو عضولری طرفیندن اجرا ائدیلن سماع تؤرنلری، شهره گلن مینلرجه یئرلی و خاریجی قوناق طرفیندن ماراقلا ایزلهنیلیر.
مؤولانانین «فانیلیک ایچینده بقا لذتینی دادماق، اللهین سرینه آراچیسیز چاتماق، الله ایله بولوشماق و عشقه ساریلماق» کیمی تانیملادیغی سماع، یوز ایللردیر مؤولویلیک ایله اؤزدشلشمیش بیر دینی آیین اولاراق ایجرا ائدیلیر.
“توی گئجهسی، سئوگیلیلرین گؤروشمه گئجهسی” آنلامینا گلن “عروس گئجهسی” سببی ایله مختلیف دین و مدنیتلردن اولان مینلرجه اینسانین بیر آرایا گلدیگی قونیادا، ۷-۱۷ دسامبر تاریخلرینده مدنیت و توریزم باخانلییغنین تورک تصوف موسیقیسی توپلولوغو عضولری، گونون معین ساعاتلاریندا سماع تؤرنی کگرچکلشدیرهجکلر.


text:
یانېتسېز سۏرغولار / فائضه بزرگان (حیکایه) سَسلَندیرَن: آیهان میانالې گؤزلریمی آچېب گئجه گؤردۆڲۆم یوخونو خاطېرلاماغا چالېشېرام، إله ایندی یادېمدایدې ها… بیر یاخشې یوخو ایدی! یوخونو خاطېرلایا بیلدیم، آما …Read More »
سئوگینین اؤزگۆرلۆڲۆ / آیدا شهباززاده (حیکایه)
سئوگینین اؤزگۆرلۆڲۆ / آیدا شهباززاده (حیکایه) هر زامان اۏلدوغو کیمی ایشېقلار گئجه اۏلمازدان اۏنون یاشامېندا سۏلوردو. بو گئجه فرقلی بیر دوروم یاشایېردې. بو گئجه کۆچهلر کۆلَک’له بیرلیکده گۆنَشی گؤرمهدیڲی پنجرهلردن …Read More »
یاشام اؤزهتی / فائضه بزرگان (حیکایه)
یاشام اؤزهتی / فائضه بزرگان (حیکایه) -لاله…لاله… هارداسان بس؟ نییه جاواب وئرمیرسن؟ گل بو ایستیکانې یانېمدان گؤتۆر سو ایله دۏلدوروب حبلریمی ده گتیر. هاوا نه سۏیوق دېر! باخ گؤر بیردنه …Read More »
آتا رنگینده اوشاق / الهام بزرگان (حیکایه)
آتا رنگینده اوشاق / الهام بزرگان (حیکایه) چۏخ اوزاقلاردا، کئچمیش زامانلاردا، نسیلدن نسیله گلن بیر ناغېلدا اوشاق بوزون اۆسته یېخېلېب دؤنۆب بوزا دئییر: بوز سن نه ظالېمسان ! بوز قایېدېب …Read More »
بۏیوم دۆنیا اؤلچۆسۆنه…/ آیناز بزرگان (حیکایه)
بۏیوم دۆنیا اؤلچۆسۆنه…/ آیناز بزرگان (حیکایه) سن بو دۆنیایا گؤره دَڲیلدین، یا دا بو دۆنیا سنین اۆچۆن دَڲیلدی، دئدیڲیمی اونود، بو دۆنیا هئچ کیمه گؤره دَڲیلدی، بو دۆنیا هئچ کیمین …Read More »
بیلَرزیکلر / نوریه لۏح (حیکایه)
بیلَرزیکلر / نوریه لۏح (حیکایه) خانېم پرستار بالان جانې بونلارې کسمه دئیه گؤزلرینین یاشې سئله دؤنن بیر قادېنا یاخېنلاشدېم +قېز نهدن بئله آغلایېرسان؟ سۏروشدوم. آلتدان اۆسته منه باخارکن خانېم منه …Read More »
اؤزگۆر گؤڲرچینلر / ساناز احمداۏغلو (قېسا حیکایه)
اؤزگۆر گؤڲرچینلر / ساناز احمداۏغلو (قېسا حیکایه) تئلئفۏن زنگ چالاندا ساعات 11 ایدی، آزاد اۏلدوغومدان 3 ساعاتدان چۏخ اولاردی اۏتورموشدوم. پۏلیس تئلئفۏنو گؤتۆردۆ. “یاخشې بَڲ” دئدی 34 ثانییه سۏنرا. آرخامدا …Read More »
سۏلموش گۆل یارپاقلارې / آیدا شهباززاده (حیکایه)
سۏلموش گۆل یارپاقلارې / آیدا شهباززاده (حیکایه) گۆنَش دۏغماق اۆزهرینده دیر. پایېزېن اینتیهارې آرتېق اۆفوقدان اۆزهرینه پرچیملهنَن باخېشلارېنې تام 30 ایللیک تاماملایېردې. اۏنون گؤزلهیَن یاندېران صاباحلار: بس اۏ نییه هله دَڲیل؟ …Read More »
آتامېن أللری/ الهام بزرگان (حیکایه)
آتامېن أللری/ الهام بزرگان (حیکایه) اینسان بیر عؤمۆر بۏیو یاشادېقلارېنې،کئچمیشلرینی، بیر آنې کیمی ذرّه قَدَر شئیده، گؤرۆب لمس إده بیلر… عؤمۆر بۏیو طبیعتده کئچیرتدیڲی گۆنلری سادهجه بیر قارپېز اۆزهرینده. چؤللرده …Read More »
ایلک گؤرۆش پایېزدا / سئلین امامی (حیکایه)
ایلک گؤرۆش پایېزدا / سئلین امامی (حیکایه) پایېز فصلی اۏنون أن سئودیڲی فصیللردن ایدی. سارالېب تؤکۆلن یارپاقلاردا دۏلانماق و اۏ خېرچېلدې سسلری اۏنون اۆچۆن آیرې بیر حیسلر یارادېردې. هر ایل …Read More »


text:
دکتر ح. م. صدیق
(«سهند» هفتهلیگیندن بیر قطعه- سال 1374)
هفتهلیگیمزده «نظامی گنجوینین ادبیاتیمزدا تأثیری» عنوانلی یازی یازیلدیقدان سونرا، اوخوجولار طرفیندن بو ساحهده بعضی یازیلار ألیمیزه یئتیشدی.
بو یازیلار آراسیندان آقای «دکتر غلامحسین بیگدلی» نین گؤندریگی «امیر علیشیر نوایینین «فرهاد و شیرین» اثری و اونون نظامینین «خسرو و شیرین» اثری ایله علاقهسی» عنوانلی مقالهنین، هفتهلیگیمیزین امکانی داخلینده خلاصهسین درج ائدیریک.
بؤیوک گنجه اوستادی داهی نظامینین خمسه داستانلارینا یوزلرجه منظوم و منثور نظیرهلر یازیلمیش، ائلهجهده منظوم و منثور ترجمهلر میدانا چیخمیشدیر.
اؤزبک ادبیاتیندا بو باره ده ایلک آددیمی گؤتورن هجری قمری 8-نجی عصرین گؤرکملی شاعری خوارزملی قطبی اولموشدور. آردینجا، چوخلاری او جملهدن 9- نجو هجری قمری عصرینین مشهور دولت خادمی و شهرتلی شاعری نظامالدین امیر علیشیر نوایی (844-906) هـ .ق اولموشدور.
طبیعیدیر که «خسرو و شیرین» کیمی مشهور بدیعی عاشقانه و تربیهوی بیر اثری بیر چوخ قونشو و اوزاقراق خلقلرین شاعر و ناثرلری اؤز آنا دیللرینه چئویرمه لر و اونا نظیره و اوخشار اثرلر یازیب یاراتمالاری، هئچده شاعر و یازیچیلارین تکجه اؤز شخصی علاقه یا ایستک و آرزوسوندان، ذوق و یا فردی سلیقهسیندن تؤرهین بیر حادثه اولمامیش، بلکه گئتیش خلق کوتلهلرینینده معنوی طلباتلاریندان و عمومی علاقهلریندن تمنا و آرزولاریندان میدانا چیخان تاریخی- ادبی بیر حادثه دیر.
نوایی، اؤزبک شاعرلری و یازیچیلاری ایچهریسینده چوخ یوکسک بیر صنعتکار اولموشدور، او «فرهاد و شیرین» منظومهسینی اؤز خمسهسینه داخل ائدیب و نظامینین « خسرو و شیرین» داستانی قارشیسینا قویموشدور. او بیر یئرده اؤزوندن قاباقکی اوستادلار، نظامی و امیر خسرو دهلویدن آد آپاریر و دئییر:
مین کیم بو طرف گذار قیلدیم
بو رنجینی اختیار قیلدیم
اوّلده کوپ ائیلهدیم تحمل
کؤنگلومه گیردی بو تخیل.
کیم گنجهده گنجلر یاشورغان
هر گنجده کیم یاسادی قورغان.
یا هیند نیا و هیندویی زاد
کیم قصرلرینی قیلدی آباد.
هم قلعه ایچون گیراکدورور شهر
هم قصرینه باغ و سبزهدن بهر
بولسا مینگه فرصت اول قدهر چاغ
کیم شهر ایله طرح سالیبان باغ ...
نوایی منظومهنین باشلانغیجیندا اؤز- اؤزونه خطاب ائدک دئییرکه:
بورون، جمع ائت نی کیم بولغای تواریخ
تاریدان ایسته بیر فرخنده تاریخ
تاپیلغای شاید آنداق بیر نئچه سؤز
سؤز ایتور ایلکا اول یان توشماگان گؤز
آنی طرح ائت که طرحین تازه بولغای
اولوسقا میلی بیاندازه بولغای.
یوق ایرسا نظم قیلغانتی خلایق
مکرر ایلاماک سیندن نی لایق.
نوایی سلفلرینی تکرار ائتمهسین دئیه، اثرین قورولوشوندا، سوژه و صورتلرینده اساسلی دگیشیکلیکلر عمله گتیرمیشدیر.


text:
سوریه و عراقدا ۱۵ پکاکالی تروریست ضررسیزلشدیریلدی
میللی استخبارات تشکیلاتی طرفیندن عراقین قورئیینده پکاکا/کاجکا عضوو تروریستلره قارشی ایکی آیری عملیات گئچیریلدی
سوریهنین قوزئیینده فرات قالخانی و باریش بولاغی بؤلگهلرینه ساتاشما آتیشی ائدن و سالدیرماق ایستهین بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ عضوو ۹ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغینین سوسیال مئدیا حسابیندان یاییملانان آچیقلامادا،
"قهرمان تۆرک عسگری سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی موباریزهسینی ائتکیلی و قرارلی شکیلده داوام ائتدیریر. فرات قالخانی و باریش بولاغی بؤلگهلرینه آتش ائدرک سیزماغا چالیشان بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ عضوو ۹ تروریست ضررسیزلشدیریلدی" ایفادهلری ایشلهدیلدی.
اؤته یاندان، میللی استخبارات تشکیلاتینین (میت) عراقین قوزئیینده تشکیل ائتدگی عملیاتلارییلا بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/کاجکالی ۶ تروریستی ضررسیزلشدیریلدی.
گوونلیک قایناقلاریندان آلینان بیلگییه گؤره، میت طرفیندن عراقین قورئیینده پکاکا/کاجکا عضوو تروریستلره قارشی ایکی آیری عملیات گئچیریلدی.
عملیاتلاردا دؤردو غارا، ایکسی متینادا ۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران دؤولت تلویزیونو: اؤلو ساییسی آچیقلاناجاق
"تأسف کی، بو حادثهلر زامانی پلیس ده داخیل اولماقلا ۲۶ نفر حیاتینی ایتیردی"
سوریه سولاریندان اؤلن کؤچمن ساییسی آرتدی
آختارما قورتارما ایشلری نتیجهسینده ایندیه دک ۷۱ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی
سوریه سولاریندا فاجعه
آرالاریندا فیلیسطین، لینان و سوریه وطنداشلارینین اولدوغو ۳۴ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی


text:
سوئد
موختصات: 63°N 16°E / 63°N 16°E
سوئد رسمی آدی سوئد شاهلیغی (سوئد: Konungariket Sverige). شومالی اوروپادا ایسکاندیناوی یاریماداسیندا یئرلشن بیر دؤولتدیر.[۱۰] اؤلکه غربدن نوروژ شاهلیغی و شومال–شرقدن ایسه فنلاند ایله قورو سرحدلره مالیکدیر. شرقده بوتنیک کؤرفزی و بالتیک دنیزی، جنوب-غربده سکاگرراک، بالت و اؤرسوند بوغازلارینا چیخیر. جنوب-غربده اؤرسوند کؤرپوسو واسیطهسیله دانمارک ایله قورو نقلیات یوللارینا مالیکدیر.
۱۹۹۵-جی ایلدهن آوروپا بیرلیگینین عضوودور. ۴۵۰.۲۹۵ km² اراضیسی اوْلان سوئد آوروپا بیرلیگی اؤلکهلری آراسیندا اراضیسینه گؤره اۆچونجو ان بؤیوک دؤولتدیر. اهالیسی ۹.۴ میلیون نفردیر. اهالی سیخلیغی آشاغیدیر، لاکین اؤلکهنین جنوب حیصّه سینده سیخلیق داها بؤیوکدور. اهالینین ۸۵%-i شهرلرده یاشاییر و اؤلکهده اۇربانیزاسییا آرتیر. ان بؤیوک شهری ایستوکهولمدور (شهر اهالیسی ۱.۳ میلیون، متروپولییا اهالیسی ۲ میلیون نفر). سوئد اینضیباطی اوْلاراق ۲۱ اراضی واحیدیندن عبارتدیر: بلئکینگئ، دالارنا، گاولئبورگ، گوتلاند، هاللاند، ژامتلاند، ژؤنکوپینگ، کالمار، کرونوبئرگ، نورربوتتئن، اؤربرو، اؤستئرگوتلاند، سکان، سودئرمانلاند، ایستوکهولم، اۇپپسالا، وارملاند، واستئربوتتئن، واستئرنوررلاند[۱۱].
سوئدین اۇزون مدتلی موستقیللیک عنعنهلری وار، اؤلکه اؤز موستقیللیینی هله اوْرتا عصرلرده الده ائتمیشدیر. ۱۷-جی عصرده سوئد اؤز توْرپاقلارینی گئنیشلهندیرهرک ایمپراتورلوغو حالینا گتیرمیشدیر. لاکین سوْنرادان ۱۸-جی و ۱۹-جو عصرلرده سوئد اؤز اراضیلرینین چوْخ حیصّه سینی ایتیرمیش، اؤلکهنین شرق توْرپاقلارینین دئمک اوْلار هامیسی روسیه طرفیندن ایشغال اوْلونموشدور. سوئدین داخیل اوْلدوغو سوْنونجو مۆحاریبه ۱۸۱۴-جو ایلده باش وئریب، همین تاریخدن بری سوئد بۆتون مۆحاریبهلرده نئیترال مؤقع توتماقدادیر.
تاریخی[دَییشدیر]
اوْرتا عصرلرده ایندیکی سوئد اراضیسینده ویکینقلرین گۆجلو دؤولتی مؤوجود ایدی. ویکینقلر ۸-جی عصردن باشلایاراق اۆچ عصر مدتینده سوئدده حاکم قوه اوْلموشلار. اوْنلارین حاکمیّتی ۱۱-جی عصرده مسیحیّتین یاییلماسی ایله باشا چاتمیشدیر. مۆعاصیر سوئد دؤولتی ۱۳۹۷-جی ایلده یارادیلمیش کالمار بیرلیگینین ۱۶-جی عصرده داغیلماسیندان سوْنرا یارانمیشدیر. سوئدین موستقیل کراللیق کیمی فورمالاشماسیندا کرال قوستاو ووسانین اهمیتلی رولو اوْلموشدور. قوستاو واسا ۱۵۲۳-جو ایلده حاکمیّته گلدیکدن سوْنرا روم کاتولیک کلیساسی ایله علاقهنی کسمیش و کلیساده رئفورماسییایا باشلامیشدیر. ۱۵۲۷-جی ایلده کلیسایه مخصوص توْرپاقلار اوْندان آلیندی. ۱۵۳۸ و ۱۵۵۸-جی ایللرده وئرگی سیستمینده دییشیکلیکلر ائدیلدی. اؤلکهنین خاریجی تیجارتاینی الده ساخلایان مونوپولیست قوهلر اؤلکهدن قووولدو. کرال قوستاوین دؤورونده سوئد دونیادا ایلک مۆعاصیر اوْردو قوروجولوغونا باشلایان اؤلکه اوْلدو. سوئد واسا سولالهسینه مالیک حؤکمدارلار طرفیندن ۱۵۲۳-۱۶۵۴-جو ایللرده ایداره اوْلونوردو. کرال قوستاو مۆعاصیر سوئدین قوروجوسو حساب اوْلونور.
۱۷-جی عصرده سوئد آوروپادا سوپئردؤولت اوْلاراق یوکسلمهیه باشلادی. بۇندان اوّل سوئد شیمالدا یئرلشن، سئیرک اهالییه مالیک کاسیب بیر اؤلکه ایدی. سوئد ایمپیراتورلوغو کرال قوستاو ۲-جی آدولفون دؤورونده یوکسلمهیه باشلادی، اوْ روسیه و رئچ پوسپولیتا ایله ۳۰ ایللیک مۆحاریبه نتیجهسینده بؤیوک اراضیلر ایشغال ائتدی. بیرده بۇ مۆحاریبه نتیجهسینده سوئد مقدس روم ایمپیراتورلوغونا داخیل اوْلان دؤولتلرین یاریسینی ایشغال ائتدی. کرال قوستاو ۲-جی آدولف مقدس روم ایمپیراتورلوغونی تماماً ایشغال ائدرک اوْنون یئنی ایمپراتورو اوْلماق ایستییردی. لاکین اوْ بونا نایل اوْلا بیلمهدی، ۱۶۳۲-جی ایلده ایمپراتور لوتزئن دؤیوشونده اؤلدورولدو. بۇ مۆحاریبه نتیجهسینده آلمانیا بؤیوک زیان دیدی، سوئد قوْشونلاری آلمانین اۆچده بیرینی تماماً خارابا قوْیدو. مۆحاریبهدن سوْنراکی دؤورده سوئد ایمپیراتورلوغو دانمارکنی، فنلاندنی، بالتیکیانی اؤلکهلری، قوزئی آلماننین بعضی اراضیلرینی اله کئچیردی. ۱۷۲۰-جی ایلده سوئدین اهالیسی (ایشغال اوْلونموش اراضیلری سایمادان) ۱.۴ میلیون نفر ایدی، اهالینین بؤیوک اکثریتینین مشغولیتی ایسه اکینچیلیک اوْلاراق قالمیشدی.
۱۷۰۰-جو ایلده بؤیوک شیمال مۆحاریبهسی باشلادی. مۆحاریبه روسیه، لهیستان و دانمارکنین بیرلشمیش قوهلرینین سوئده هوجومو ایله باشلادی. همین ایلده ناروا دؤیوشو باش وئردی. مۆعاصیر ائستونییا اراضیسینده باش وئرمیش بۇ دؤیوشده ۳۵.۰۰۰ روس عسگری ایله ۱۰.۰۰۰ نفرلیک سوئد قوْشونو اۆز-اۆزه گلدی. ایمپراتور ۱۲-جی کارلین شخصاً اداره ائتدیی سوئد قوْشونو دؤیوش عرضینده روسلاری محاصرهیه آلاراق اوْنلاری دارماداغین ائتدی. بۇ دؤیوشده ۱۰.۰۰۰ روس عسگری اؤلدورولدو، ۲۰.۰۰۰ عسگر ایسه سوئدلیلره اسیر دۆشدو، بیرده بؤیوک میقداردا سیلاح و سورسات سوئدلیلرین علینه کئچدی. سوئدلیلرین ایتکیسی تخمیناً مین نفر ایدی. تخمیناً دؤرد ایل سوْنرا روس ایمپراتورو چوْخ بؤیوک اوْردو ییغاراق ناروایا یئنیدن هوجوم ائدیب، بؤیوک ایتکیلر حسابینا اوْنو گئری آلا بیلدی. لاکین مۆحاریبهنین هللئدیجی دؤیوشو اوْلان پولتاوا دؤیوشونده روسلار غالیب گلدیلر. بۇندان سوْنرا ایمپراتور ۱۲-جی کارل ۱۷۱۶-جی ایلده نوروژه هوجوم ائتدی، لاکین دؤیوشلرین بیرینده اؤلدورولدو. ۱۷۲۱-جی ایلده مۆحاریبهنین باشا چاتماسی ایله نیشتادت موقاویلهسی ایمضالاندی. بۇ مۆحاریبه نتیجهسینده سوئد ایمپراتورلوغو کیمی اؤز یئرینی ایتیردی، موقاویلهنین شرطلرینه گؤره روسیهیا بؤیوک اراضیلر وئریلدی، بیرده مۆحاریبه دؤورونده تخمیناً ۲۰۰.۰۰۰ نفر سوئدلی اؤلدورولدو.
۱۸۰۹-جو ایلده روسیه یئنیدن هوجوم ائدرک سوئده داخیل اوْلان فنلاندنی ایشغال ائتدی. سوئده مدنی و ایقتیصادی جهتدن چوْخ یاخین اوْلان فنلاند ۱ عصردن آرتیق بیر مدت ارازینده روسیه نین زولمو آلتیندا قالدی. ۱۸۱۴-جو ایلده سوئد نوروژه مۆحاریبه اعلان ائتدی، مۆحاریبه نتیجهسینده هر ایکی اؤلکهنین داخیل اوْلدوغو و ۱۹۰۵-جی ایله کیمی مؤوجود اوْلان بیرلیک یاراندی. بۇ سوئدین داخیل اوْلدوغو سوْنونجو مۆحاریبه ایدی.
۱۹-جو عصرین سوْنلاریندان باشلایاراق سوئدلیلر آمریکایا کؤچمهیه باشلادیلار. ۱۸۵۰-جی ایلدهن ۱۹۱۰-جو ایله قدر تکجه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ ۱ میلیون سوئدلی موهاجیرت ائدیب.[۱۲]۱۸۷۰-جی ایلدهن اعتباراً سوئدده سۆرعتلی ایقتیصادی اینکیشاف باشلادی. ۲۰-جی عصرده باش وئرهن هر ایکی دونیا مۆحاریبهلرینده سوئد نئیترال مؤقعده اوْلدو، لاکین بعضیلری ۲-جی دونیا مۆحاریبهسینده سوئدین آلماننی دستکلدیینی ادعا ائدیر. سوئد آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله سیخ علاقهلره مالیک اوْلسا دا، سویوق مۆحاریبه دؤورونده ده نئیترال قالدیغینی اعلان ائتدی. ۱۹۹۵-جی ایلده سوئد آوروپا بیرلیگینه داخیل اوْلدو.
شهرلری[دَییشدیر]
سوئدین اساس شهرلری استکهلم، گؤتئبورق و مالمؤدور.
جوْغرافییاسی و ایقلیمی[دَییشدیر]
سوئد قوزئی آوروپادا، بالتیک دنیزی ایله بوتنیک کؤرفزی آراسیندا یئرلشیر. چوْخ اۇزون (تخمیناً ۸۰۰۰ km) ساحل زولاغینا مالیکدیر. غربده سوئدی نوروژدن آییران سکاندیناو داغلاری یئرلشیر. ۴۴۹،۹۶۴ کم۲ اراضییه مالیک اوْلان سوئد، دونیا سیرالاماسینا گؤره ۵۵-جی، آوروپادا ایسه ۴-جو یئری تۇتور.[۱۳] اراضیسینین ۶۵%-i مئشهلردن عبارتدیر. اراضیسینین ۹%-i چای و گؤللردن عبارتدیر.
سوئد ایسکاندیناویا یاریماداسینین ۵/۸ حیصّه سینی تۇتور. شیمال-غربی داغلیقدیر. کژؤلئن داغلاری و ایسکاندیناویا آلپلارینین شرق یاماجلاری بۇ حیصّه دهدیر. کژؤلئن داغیندا سوئدین ان یۆکسک تپهسی اوْلان کئبنئکا (۲۱۲۳ م) یئرلشیر. شیمال بؤلگهسینده چوْخلو چایلار واردیر. بۇ چایلار جنوبدا بوتهنیا کؤرفزینده تؤکولور. اساس چایلاری کلارک، اۇنئ، آنگئرمان، دال، ایندالس، پیتئ، لولئ، کالیژ، تورن و سکئللئتتئدیر. کژؤلئن داغلارینین یۆکسک یاماجلاریندا یوزلرله کیچیک بوزلاق دوزهنلیکلری واردیر. بؤیوک گؤللر حیصّه سینی بیر چوْخ گؤل میدانا گتیرمیشدیر. بۇ گؤللردن ان بؤیویو ۵۵۴۵ km²-لیک وانئرن گؤلودور. دیگر اهمیتلی گؤللری ایسه واتتئرن، ژالمار و مالاردیر. قوملو ساحل اوْلان جزانیا استثنا اوْلماقلا، سوئد ساحللری داشلیق و کیچیک آدالارلا دولودور. بالتیک دنیزینده اوْلان سجانیا، گوتلاند و اوْلاند آدالاری دوز توْرپاقلاردان میدانا گلمیشدیر.
سوئد شیمالدا - سیبیرله عئینی ائن دایرهسینده یئرلشمهسینه باخمایاراق مولاییم ایقلیمه صاحبدیر. قیشدا هاوانین تِمپراتورو بعضاً -۵۰ درجهیه قدر دوشور. سوئدین ایقلیمی ۳ تیپه آیریلا بیلر. سوئدین جنوب اراضیلرینده اوقیانوس ایقلیمی، مرکزی حیصّه لرینده قورو کونتینئنتال ایقلیم و شیمالدا اوْلان سوبارکتیک ایقلیم مؤوجوددور.
طبیعی احتیاطلاری[دَییشدیر]
سوئد معدهن قایناقلاری باخیمیندان زنگین بیر اؤلکهدیر. خصوصیله دمیر فیلیزی باشلیجا یئر تۇتور. میس و سینک باخیمیندان زنگین اوْلان سوئدده قیزیل، گوموش، وولفرام، نیکئل و کؤمور یاتاقلاری وار.
اقتصادیاتی[دَییشدیر]
سوئد ایخراج یؤنوملو، کاپیتالیزم ایله سوسیالیزمین قاریشماسیندان عبارت، یاخشی تشکیل اوْلونموش خاریجی و داخیلی کوممونیکاسییالاری اوْلان اقتصادیاتا مالیکدیر. اقتصادیاتینین اساسینی تشکیل ائدن رئسورسلار مئشهلر، هیدروئلئکتریک مرکزلاری و دمیر فیلیزیدیر. اساس محصوللاری ماشینلار، طیبی لوازیماتلار، آغاج محصوللاری و تئلئکوممونیکسییالاردیر. هر ایکی دونیا مۆحاریبهسینده نئیترال مؤقعده دورماسی اوْنون اقتصادیاتینی داغیلماقدان خلاص ائتمیش و اینکیشافینین داواملی اوْلماسینی تامین ائتمیشدیر. سوئد دونیادا ان یۆکسک حیات شرایطینه مالیک اؤلکهلردن بیریدیر، بونونلا برابر اؤلکهده چوْخ یۆکسک وئرگیلر مؤوجوددور. وئرگیلرین یوکسکلیینه گؤره سوئد دونیادا دانمارکدان سوْنرا ایکینجی یئری تۇتور. ۲۰۰۹-جو ایل معلوماتلارینا گؤره عومومی داخیلی محصولو ۳۳۳ میلیارد دوللار اوْلموشدور، بونون ۷۶%-i خیدمت ساحهلرینین، ۲۳%-i صنایعنین، ۱ فایزی ایسه کند چیفتلیک (مزرعه) محصوللارینین پایینا دوشور. اؤلکهده ایش قابیلیتلی اینسانلارین سایی ۴.۹ میلیون نفردیر، اوْنلارین اۆچده بیری عالی مکتب تحصیلی آلمیش شخصلردیر. سوئدین پول واحیدی سوئد کرونودور، ۲۰۰۳-جو ایلده یورونون اساس پول واحیدی کیمی قبول اوْلونماسینا دایر کئچیریلهن رئفئرئندوما گلنلرین اکثریتی بونون علیهینه سس وئردیلر. سوئدین اساس خاریجی تیجارت پارتنیورلاری آلمان، بؤیوک بریتانیا، دانمارک، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و نوروژدیر. ایشسیزلیک سوئدده همیشه آشاغی اوْلموشدور، بۇ گؤستریجی اۇزون مدت ۴-۵% آراسیندا دییشیردی. لاکین سوْن ایللر دونیادا باش وئرهن ایقتیصادی تنززوله گؤره ۲۰۰۹-جو ایلده ایشسیزلیک اؤلکهده ۹%-ا قدر قالخیب، ۱۵-۲۵ یاش آراسیندا اوْلان گنجلرده ایسه بۇ گؤستریجی حتی ۳۰%-دیر.
انرژی[دَییشدیر]
سوئدین انرژی اۆرتیم (تولید)ی اؤزل شیرکتلرین الیندهدیر. اۆرتیم (تولید) اوْلونان الکتریکین ۴۴%-i سو الکتریک مرکزلارینین، ۴۷%-i ایسه آتوم الکتریک مرکزلارینین پایینا دوشور. بونونلا یاناشی بیویاناجاق، تورف کیمی یاناجاقدان آلینان انرژی ۹%، کولک انرژیسیندن آلینان الکتریک انرژیسینین پایی ایسه ۱% اوْلوب. بیویاناجاقدان آنجاق ایستیخانالاردا یاشاییش ساحهلرینی قیزدیرماق اۆچون ایستیفاده اوْلونور. بۇندان باشقا سوئد ۲۰۲۵-جی ایله کیمی نفت و نفت محصوللاریندان ایستیفادنی تماماً دایاندیرماق قرارینی وئریب. [۲] Archived 2012-01-17 at the Wayback Machine.
تحصیل[دَییشدیر]
۱-۵ یاش آراسینداکی اۇشاقلار اۆچون پولسوز باغچالار مؤوجوددور. ۶-۱۶ یاش آراسینداکی اۇشاق و گنجلر ایسه مجبوری اوْرتا تحصیلله تامین اوْلونورلار. ۹ ایللیک تحصیلی باشا وۇران گنجلرین ۹۰ فایزی داها سوْنرا ۳ ایل داوام ائدن یوخاری صینیفلرده تحصیلی داوام ائتدیریرلر. یوخاری صینیفلر سوئدده گیمناسیوم آدلاندیریلیر. بورانی بیتیرهن طلبهلره ایسه هم ایش الده ائتمک ایمکانی قازانیر، هم ده عالی تحصیل آلماق اۆچون مراجعت حۆقوقو الده ائدیرلر. سوئدده چوْخلو سایدا بیلیم یوردو و کالجلر فعالیّتدهدیر، اوْنلاردان ان بؤیوک و ان قدیم اوْلانلاری اۇپپسالا بیلیم یوردو، گؤتئبورق بیلیم یوردو، ایستوکهولم بیلیم یوردو، لوند بیلیم یوردو و کرال تئخنولوگیلوگییا بیلیم یوردودیر. سوئدده عالی تحصیل آلان بۆتون طلبهلر تحصیل حاقیندان آزاددیرلار، لاکین سوئد مجلیسینده یئنی قبول اوْلونموش قایدایا اساساً بۇندان سوْنرا پولسوز تحصیل آوروپا بیرلیگیندن و سوئیسدن اوْلان طلبهلره شامیل اوْلوناجاق.[۱۴]
دئموقرافییا[دَییشدیر]
۲۰۱۰-جو ایل اۆچون سوئدین اهالیسی ۹.۴۰۱.۹۲۵ نفر اوْلموشدور.[۱۵] سوئدده اهالینین سایی ۱۲ آگوست ۲۰۰۴-جو ایلده ۹ میلیونا چاتمیشدیر. اهالینین سیخلیغی هر km² اۆچون ۲۰.۶ نفردیر و بۇ گؤستریجی اؤلکهنین جنوبوندا قوزئینا نیسبتاً داها یۆکسکدیر. اؤلکهنین ان بؤیوک شهری باشکند ایستوکهولم، ۲-جی و ۳-جو بؤیوک شهرلری ایسه مۆافیق اوْلاراق گؤتئبورق و مالمودور. ۲۰۰۷-جی ایل آمارسینا گؤره اؤلکه اهالیسینین ۱۳.۴%-i (۱.۲۳ میلیون) سوئددن کناردا دوغولوب. ایکینجی دونیا مۆحاریبهسیندن اؤنجه سوئد گؤچ اؤلکهسی اوْلسا دا، مۆحاریبهدن سوْنرا ایممیقراسییا اؤلکهسینه چئوریلیب. ۲۰۰۸-جی ایلده ایممیقراسییا سوئدده پیک نقطهسینه چاتیب، همین ایل اؤلکهیه ۱۰۱.۱۷۱ نفر کؤچ ائدیب. سوئددهکی گلمه اهالینین چوْخوسو فنلاند، عیراق، لهیستان، ایران، بوسنی و هرزقووین، دانمارک، Nنوروژ، شیلی، تایلند، سومالی و لیوانداندیر. سوئدده ایممیقرانتلار اهالی آرتیمیندا چوْخ واجیب رول اوْیناییر، بئله کی، اؤلکهدهکی ایللیک اهالی آرتیمینین ۲۵%-i طبیعی آرتیمین حسابینادیرسا، ۷۵%-i ایممیقرانتلارین اؤلکهیه آخین ائتمهسینین نتیجهسیدیر. سوئددن کناردا چوْخلو سایدا سوئدلی یاشاییر. اوْنلارین بؤیوک حیصّه سی ۱۸۲۰-۱۹۳۰-جو ایللرده آمریکایا کؤچ ائدنلردیر. حال-حاضیردا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا ۴.۴ میلیون [۱۶]، کانادادا ایسه ۳۳۰.۰۰۰ سوئدلی یاشاییر.[۱۷]
سوئدده رسمی دیل سوئد دیلیدیر، بۇ دیل دانمارک و نوروژ دیلینه چوْخ یاخیندیر. رسمی دیل سوئد دیلی اوْلسا دا، فرانسه، آلمان و فین دیلی ده ایشلدیلیر. فینلر سوئدده رسمی اوْلاراق تانینمیش میلّی آزلیقدیر، بیرده فین دیلی ائتنیک آزلیقلارین دیلی کیمی رسمی اوْلاراق تانینیب. بۇندان باشقا سوئدلیلرین بؤیوک اکثریتی اینگیلیس دیلینی باشا دۆشور و همین دیلده دانیشا بیلیر. و قلوباللاشمانین تأثیری ایله داها چوْخ اینگیلیسجه دانیشیلیر.
دین[دَییشدیر]
۱۱-جی عصره قدر سوئدلیلر بوتپرست ساییلیردیلار. سوئد بوتپرستلرینین مرکزی اۇپپسالا شهرینده یئرلشن مبد ایدی. ۱۱-جی عصرده اؤلکه خریستیانلغی قبول ائتدی، بۆتون دیگر دینلر ایسه قاداغان اوْلوندو. بۇ قاداغا ۱۹-جو عصرین سوْنونا قدر قوهده قالدی. ۱۶-جی عصرده ایسه اؤلکهده رئفورماسییا دالغاسی باشلاندی. روم-کاتولیک کلیساسی لغو اوْلوندو، دؤولت و دین بیر-بیریندن آیریلدیلار. لاکین اؤلکهده دین آزادلیغی یالنیز ۱۹۵۱-جی ایلده یاراندی. همین تاریخه قدر ایسه سوئدده هر هانسی اینسانین مسیحیّتدان چیخماسی قطعی اوْلاراق قاداغان ایدی. ۲۰۰۰ (میلادی)-جی ایلده ایسه رسمی اوْلاراق دؤولت دیندن آیریلدی. ۲۰۰۹-جو ایل آمارسینا گؤره سوئد اهالیسینین ۷۱.۳%-i خریستیانلغین لوتران مذهبینه مخصوص ایدیلر، بۇ رقهم سوْن ۲۰ ایلده هر ایل داواملی اوْلاراق ۱% آزالماقدادیر.[۱۸]
سوئدده ان سۆرعتله یاییلان دین ایسه ایسلام دینیدیر. سوْن ایللر چوْخلو سایدا موسلمان ایممیقرانتین اؤلکهیه آخین ائتمهسی و اوْنلار آراسیندا طبیعی آرتیمین یئرلی سوئدلیلره نظرهن داها یۆکسک اوْلماسی بونون اساس سببلریدیر. ۲۰۰۹ (میلادی)-جو ایلده سوئدده موسلمان اهالینین سایی ۵۰۰.۰۰۰ نفر چاتمیشدیر کی، بۇ دا عومومی اهالینین ۵%-نه برابردیر.[۱۹] موسلمان اهالینین ان سیخ توپلاندیغی شهرلر ایستوکهولم و مالمؤدور. تک مالمؤ شهرینین اهالیسینین ۲۵%-نی موسلمانلار تشکیل ائدیر. سوْن ایللر سوئدده موسلمانلارین سایینین آرتماسی ایله علاقه دار اوْلاراق موسلمانلارا و ایسلاما قارشی ایرقچی هوجوملارین سایی کسکین شکیلده آرتمیشدیر.
سوئدده بیرده ۳۰۰ ایله یاخین بیر مۆدتده یهودی دیاسپوراسی مؤوجود اوْلموشدور. حال-حاضیردا اوْنلارین بیر چوْخو ایسرائیله کؤچسه ده، سوئدده قالانلارین سایی تخمیناً ۲۰.۰۰۰ نفردیر. بۇندان باشقا آزسایلی بوددیست، هیندویست و سیخ دیاسپورالاری مؤوجوددور.
حربی قوهلری[دَییشدیر]
سوئد سیلاحلی قوهلری (فؤرسوارسماکتئن) سوئد مۆدافیعه نازیرلینه تابع اوْلان و حربی عملیّاتلارین کئچیریلمهسینه جاوابدئه اوْلان دؤولت قورومودور. اساس عهده لیکلری اؤلکه داخیلینده و خاریجینده حربی قوهلرین حاضیرلانماسی و یئرلشدیریلمهسیدیر. سیلاحلی قوهلر اۆچ یئره آیریلیرلار. اوْردو، حربی هاوا قوهلری و حربی دنیز دونانماسی. سویوق مۆحاریبه دؤورونده سوئدین دایمی حربچیلرینین سایی ۴۵.۰۰۰ نفر اوْلسا دا، حال-حاضیردا بۇ رقهم ۱۵.۰۰۰ نفره ائنیب. سویوق مۆحاریبه ایللرینده یۆکسک دؤیوش هازیرلیغیندا اوْلان سوئد اوْردوسو، مۆحاریبه باشلایاجاغی تقدیرده ۱ میلیون نفرلیک اوْردو ییغماغا حاضیر وضعیتده ایدی. حال-حاضیردا ایسه بۇ رقهم ۶۰.۰۰۰ نفره ائندیریلیب. بیرده ۱ جۇلای ۲۰۱۰ (میلادی)-جو ایلدهن قوهیه مینهن قانونا گؤره سوئد اوْردوسو تماماً کؤنوللو عسگرلردن عبارت اوْلاجاق. بیرده سویوق مۆحاریبهنین بیتمهسی ایله اوْردوداکی خیدمت ائدن کیشی عسگرلرین فایز نیسبتی آزالیب، قادین عسگرلرین سایی ایسه آرتیب.
بیزنسی[دَییشدیر]
بئینلخالق عالمده سوئدین تانینان شیرکتلری آراسیندا بۇنلاری سادالاماق مۆمکوندور: "وولوو"، "ساب"، "آتلاس جوپجو"، "ایکا"، "آبسولوت"، "سجانیا".
مدنیتی[دَییشدیر]
سوئد موسیقی ساحهسینده ده اینکیشاف ائتمیشدیر. آببا، "روخئتتئ"، "تهئ جاردیگانس"، "اوْپئته" قروپلاری بئینلخالق آرنادا تانینمیشلار.
بایراملاری[دَییشدیر]
۱۹۱۶-جی ایلدهن ۱۹۸۳-جو ایلده قدر ۶ ژۇئن سوئد بایراغی گونو "سوئنسکا فلاگگانس داگ" آدی آلتیندا میلّی بایرام کیمی قئید اوْلونوردو. همین گون ۱۹۸۳-جی ایلدهن سوئدین میلّی بایرامی اوْلاراق رسمی قئید اوْلونماقدادیر.
شکیللر[دَییشدیر]
اۇپپسالا شهرینده کافئدرال
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- سوئد آمار کومیتهسی : ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ – جی ایل تاریخینده سوئدین اینضیباطی اراضی واحیدلری اوزره اهالیسی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Mottoes of The Kings and Queens of Sweden. Royal Court of Sweden. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-12-23. یوْخلانیلیب22 December 2015.
- ^ svensk–norska unionen (Swedish). Nationalencyklopedin. یوْخلانیلیب6 August 2015.
- ^ Key figures for Sweden. Statistics Sweden. Retrieved 13 June 2017.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Sweden. اولوسلارآراسی پول صندوقو.
- ^ Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب14 October 2015.
- ^ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب23 March 2017.
- ^ Är svenskan också officiellt språk i Sverige? (Swedish). Swedish Language Council (1 February 2008). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 6 February 2014. یوْخلانیلیب22 June 2008.
- ^ Summary of Population Statistics 1960–2012. Statistics Sweden. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 17 March 2013. یوْخلانیلیب9 June 2013.
- ^ Note that Swedish-speaking Finns or other Swedish-speakers born outside Sweden might identify as Swedish despite being born abroad. Moreover, people born in Sweden may not be ethnic Swedes. As the Swedish government does not base any statistics on ethnicity, there are no exact numbers on the ethnic background of migrants and their descendants in Sweden. This is not, however, to be confused with migrants' ملیت, which are recorded.
- ^ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- ^ [۱] سوئده سیاحت
- ^ آوروپالیلارین گؤچسی
- ^ اراضیسینه گؤره اؤلکهلرین سیاهیسی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-06-02. یوْخلانیلیب2016-11-03.
- ^ Sweden اینترودوجئس تویتیون فئئس و اوْففئرس سجهولارسهیپس فور ایستودئنتس فروم اوْوتسیدئ ائو/ائئا. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-06-28. یوْخلانیلیب2016-11-03.
- ^ سوئد اهالیسینین آمارسی
- ^ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اهالیسینین آمارسی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ کانادا اهالیسینین ائتنیک ترکیبی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-08-18. یوْخلانیلیب2016-11-03.
- ^ سوئدلیلر کریستیانلیغی سۆرعتله ترک ائدیر. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-08-02. یوْخلانیلیب2016-11-03.
- ^ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دؤولت دئپارتامئنتینین دین آزادلیغی هئساباتی
- Swedish دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- اوروپا اؤلکهلری
- اؤلکهلر
- اوروپا بیرلیگی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- سوئد
- جرمن دیللری دانیشان اؤلکهلر
- شومالی اوروپا اؤلکهلری
- Members of the Nordic Council
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- ایسکاندیناوی اؤلکهلر
- اوروپادا اؤلکهلر
- States and territories established in the 12th century


text:
اچتیامال
هایپرمتنین ایشارهلمه دیلی (اینگیلیسجه: Hypertext Markup Language) یا اچتیامال (اینگیلیسجه: HTML- تورکجه قیساسی:هماد)، وب براوزیر دا دیزاین ائدیلمیش فایللار و سندلرین گوستریلمهسی اوچون ایستاندارد ایشارهلمه دیلی دیر. بونا شلاله سبکینده جدوللر (اینگیلیسجه: Cascading Style Sheets) (سیاساس) و اسکریپت دیللری، جاوا اسکریپت کیمی تکنولوژولار، کومک ائده بیلر.
HTML وب صحیفه نین نؤونو (نوع) و فونکسیاسینی تعیین ائدن دیسکریپتورلار اساسیندا یارادیلمیش دیلی دیر.
دیسکریپتور – کدلاشدیریلمانین اساس الئمنتی کیمی HTML استاندارتیندا قبول اولونموش اشاره لردیر.
بوتون وب قووشاقلاردا توپلانمیش و اینترنته قوشولموش کامپیوترلرین اکرانلاریندا گؤستریلن سندلر HTML پروگرام کدوندا یازیلیرلار. HTML – صحیفه لرده متن بلوک لارینین ، تصویرلرین یئرلشدیریلمسینه ، جدول لرین قورولماسینا ، سندین و سنددکی متنین رنگ لرینین سئچیلمسینه ، مولتی مدیا ، الئمنت لرینین علاوه ائدیلمسینه ، هیپرایستیناد لارین (hyperlink) و بوتون بو الئمنت لر آراسیندا علاقه لرین یارادیلماسینا ایمکان وئریر.
هیپرمتن کدونا مالیک اولان فایل لار (.htm) و (.html) گئنیشلندیرمسی ایله گؤستریلیر.
- وب – سایت – بیر- بیری ایله علاقه لی ، معناجا یاخین اولان وب – صحیفه لرین و فایل لارین ییغیلدیغی قوولوقدور.
- وب – صحیفه – خصوصی فورمت اولونموش و اؤزنده متن (text) ، گرافیکا (grafik) ، هیپرایستیناد لاری (hyperlink) و آنیماسیالاری (animation) گؤسترن سنددیر.
- جننیفر آجکئرمان کتتل ، گای هارات-داویس ، جورت سیممونز "میکروسافت افیس 2003 ، The Complete Reference" McGraw-Hill Companies
قایناقلار[دَییشدیر]
خاریجی لینکلر[دَییشدیر]
- Pages using Sister project links with wikidata namespace mismatch
- Pages using Sister project links with hidden wikidata
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- اچتیامال
- Computer-related introductions in 1990
- Articles with example code
- Markup languages
- Open formats
- تکنیکی کومونیکشن
- World Wide Web Consortium standards


text:
الیور زلنیکا
الیور زلنیکا (اینگیلیسجه: Oliver Zelenika) (دوْغوم:۱۴ مهٔ ۱۹۹۳ (۲۹ یاش) Zagreb) بیر فوتبالیست. ان. ئی. سی فوتبال کولوبو و کوروواسی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players" (PDF). FIFA. 11 June 2014. p. 12. Archived from the original (PDF) on 2017-08-06. Retrieved 8 July 2014.
قارداش پروژهلرده الیور زلنیکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- دینامو زاقرب کولوبونون اویونچولاری
- لوکوموتیو زاقرب کولوبونون اویونچولاری
- لخیا قدانسک کولوبونون اویونچولاری
- ان. ئی. سی کولوبونون اویونچولاری
- فوتبال قولرلری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- لهیستانداکی کوروواتی غوربتچیلر
- هولنددهکی کوروواتی غوربتچیلر


text:
۱۶ اوْکتوبر
۱۸۰۶ — روسیه و عثمانلی آراسیندا یئنی موحاریبه باشلادی.
۱۸۳۰ — روسیه ایشغالینا قارشی ۲۱ ژوئنده باشلایان زاقاتالا عوصیانی یاتیریلدی.
۱۹۴۶ — نورنبرق گئدیشینده بارهسینده اؤلوم حؤکمو چیخاریلان حربی جانیلر اعدام ائدیلدیلر.
۱۹۵۱ — آی.ایستالین آدینا جومهوری ایستادیومو ایستیفادهیه وئریلدی.
۱۹۵۹ — شورویده ایلک دفعه اولاراق موسکودا یئرآلتی پیادا کئچیدلری آچیلدی.
۱۹۷۸ — تاریخده ایلک اسلاو و ۱۵۲۳-جو ایلدن بری روملی اولمایان ایلک شخص روم پاپی سئچلدی.
۲۰۰۴ — باکی-تیفلیس-جیهان نفت لوله خطینین آذربایجان و گورجوستان اراضیلریندن کئچن قیسمتلری جشنلی مراسیمله بیرلشدیریلدی.


text:
فروردین آیینین 19-دان بری ایشه باشلامیش تورکجه کیتابلار سرگیسی شهرداشلاریمیز وریندن گؤزله نیلمز حالدا قارشیلاندی(استیقبال اولوندو).سرگینین قورولودوغو یئر مساحت باخیمیندان چوخ بؤیوک اولماسادا،گؤسته ریلن کیتابلارین باشلیقلاری(عنوان)،آذربایجانیمیزین دیل،تاریخ،ادبیات هابئله اوشاقلارا عایید تورکجه ناغیللارین قونو چئشیتلیگی(تنوع موضوعات) ایلگی چکیجی(جالب توجه) اولموشدور.بو اوزدن سرگینی اؤزه ل اولاراق آذربایجانا و دیلیمیزده وار اولان تورکجه کیتابلارا اوداقلاندیغی اوچون بؤیوک آدلاندیرماق اولار.
شهریمیزده یاشایان و یانی سیرا عؤمور بویو بیر سطر تورکجه یازی گؤرمه ین جاوانلار و اوشاقلار،تورکجه نین یازیلی دیل اولما اولاناغی و چیخارینا اینانمادیقلاری حالدا بیردن-بیره بئیینلرینده کی حیصار سینیر و سانکی ایندیه دک باشقا بیر دونیادا یاشاییرمیشلار،کیتابلاری گؤرونجه ایستر-ایسته مز سئوینیردیلر.بونلارین هامیسینا اورتاق(مشترک) بیر سوال یارانیردی:تورکجه نی اوخویانمیرام ایندی من نئیلهمه لییم؟هئچ بیلمزدیم تورکجهنی یازماق اولار،بونلاری کیم یازمیش دئییرکن،درین بیر فیکره دالیردیلار...!!!
بو سوال ایله اوزلهشن شهرداشلاریمیزین بیرچوخو مهندس محمد صادق نایبینین (1)"آموزش گرامر زبان تورکی آذربایجانی در یک ترم" باشلیقلی کیتابینی گؤردوکده ممنونییتله آلیرلار.اوشاقلار بؤلوموندهکی کیتابلار دا عاییلهلرین دیققتلی باخیشینی اؤزونه چکیر.سانیرام اوشاقلاری ایله بیرلیکده سرگیدن گؤروش آپاران عاییلهلرین هئچ بیریسی بو بؤلومدن الی بوش قاییتماییبلار.
بیلدیینیز کیمی اوزاق کئچمیشدن گونوموزه دک سورن مسموم ذهنییتلر،باخیشلار و دوشونجهلر تورکجه کیتاب ساتیلماٰ،یاییلما بیرده اوخوماسینی پانتورکیزمله برابر بیلیرلر.همن بو مسموم بئیینلرین یوزده دوخسان دوققوزو پان کلمه سینین آنلامینی دوشونمهدن بیلمه دن اونو قوردچولوق،بؤلوجولوک و ساده سؤزله دئسک ایشلریندن باش تاپیلماسی چتین،گیزهملی هابئله تهلوکهلی(خطرناک) آداملار تصور ائدیرلر.من بوردا بو سورونلارین یارانما ندنینی(علت) یانیتلاماق نییتینده دئییلم، آنجاق سرگی ایشه باشلادیغی گوندن بری صوبدن-گئجهیه کیمی صادقانه زحمت چکنلر بللی قوروملار طرفیندن پانتورکیزم سؤیلهمینی یایماغا سوچلانیرلار.هر گون بو اینسانلارا هده-قورخو مئساژی گؤندهریلیر.اونلارین دئیشینه گؤره میز آلتیندان یاسادیشی(غیرقانونی)کیتابلار آل-وئر اولونور،بابکین هئیکلی گیزلیجه ساتیلیر.قالسینکی بابک قالاسی پوسترینی دووارا یاپیشدیرماق تک باشینا باغیشلانماز سوچدور،قوپوزون سسی غیر مجازدیر!
بیلمیرم!!!
بلکه اونلارا گؤره بو گئنیشلیکده دونیانی آذربایجانلیلارین دیلی،موسیقیسی،غورورلو تاریخی،شرفلی قهرمانلاری دار ائدیبدیر.بلکه تورکجه یازیلاری اوخویانمیرام دئین سئویملی شهرداشلاریمین اینسانی حاقلاری "تورک دیلینده مدرسه " بو گونلر آرتیق احساس اولونور.
1.مهندس نایبی میانالی تانینمیش یازاردیر.آقای نایبی دن "مفاخر و مشاهیر میانه"/"هزار کلمه اصیل تورکی در زبان فارسی"/"نصاب صادق"/آموزش گرامر زبان تورکی در یک ترم" کیتابلاری ایشیق اوزو گؤرموشدور.
قوتادغوبیلیک کیتابینا آچیقلامالار کیتابی دا گلن آیلاردا چاپ اولوناجاق.


text:
بالاچاربورج اکینچی لرینین سو مسئله سی/ چاربورجون 60 درصد سویو سنتی آرخلاردا هدر اولور
هر ایلین باشلانیشیندا اکینچیلیک ایشینده اولان چاربورجلولار بیرلیک ده بیر یئره توپلانیب و گئدیب (دهنه) ایشلرلر تا او دهنه دن چوخ اوزاخلی مسافت دن تقریبا 30 کیلومتره یاخیندان سو گتیریب و اکینچی یئرلرین ( باغ . باغچا . بوغدا . یونجا و…) سوارسینلار !
بو وضعیت بیر دورومدا دی کی چوخ سنتی بیر رویشلرینن گورولونور و بونو دا آرتیرمالیام آتا بابا لاریمیز 100 ایل بوندان اونجه بو سیستم ده الده (بئلینن ) دهنه ایشله یب و اکینچی یئرلرینه سو گئتیرردیلر ! سان کی بو گونون صنعت و تکنولوژی سی چاربورج شهرینه هله گلمه ییب و عکس یلر هر نه یی چوخ آیدین حالدا دئییر !
اگر دوغرو باخساق بو سیستم سو سووارماقیلان چوخلو سو سرمایه لریمیزی الدن وئریریک .چون ماهالدان ( ماهال چاربورج اهالیسینین دئییمی دیر ) یعنی بتونی کانالدان کی سو توکولور بو پالچیقلی سنتی کانالا تا چاربورجا یئتیشسین مهندس لرین گزارشینه گوره 60 درصد سو هدره گئدیر و بونودا دئمک لازم گورونور کی تقریبا 50 ایل بوندان قاباق بیر بتونی کانال طرحی وار و ایشله ییر لر هله ده وار ناقص قالیب دیر.
هوشنگ جوادی


text:
بینلرجە یئلدئر هیچ دگیشمەین بو گرکچە ألبتتە کی گۆنۆمۆزدە دە واحیە قارشئ یاپئلان ایعتیراضئن تمل گرکچەسیدیر. نوحا (ع) یاپئلان ایعتیراض ایلە موحاممدە (ع) یاپئلان ایعتیراض آراسئندا (بینلرجە یئلا راغمن) هیچبیر فارق یۇقتور. قورئان، ذاتن بونون ایچین اؤنجەکی رسوللری وە قاویملرینی قئصصا أدر. تۆم بونلارئ، بیزلر عیبرت آلالئم وە عاینئ حاطایا بیز دە دۆشمەیەلیم دییە آنلاتئر. ماثال اۇلسون دییە دگیل. آما تۆم بو قورئان قئصصالارئ باعضئلارئنا ماثال گیبی گلیر. ذاتن مۆشریکلر دە بو قئصصالار ایچین؛ “اؤنجەکیلرین ماثاللارئ” دەمیشتی؛ (دەر).
واحیە (قورئانا) قارشئ ایعتیراضدا بولونانلار، هیچبیر زامان: “بیز آللاها (قورئانا) اینانمئیۇروز” دەمزلر. اؤنجەکی قاویملر دە آصلا بؤیلە بیر شەی دەمەدی. آما واحیە (قورئانا) ایعتیراض أدنلر طئبقئ اؤنجەکی قاویملر گیبی بو ایعتیراضلارئنئ جیلالئ بیر قئلئفا سۇقارلار وە شؤیلە دەرلر:
“آللاە بیزە بؤیلە بیر شەی أمرەتمەدی، بؤیلە بیر شەی أمرەتمیش اۇلسایدئ بونو آتالارئمئز بیلیردی، بیز آتالارئمئزدان بؤیلە بیر شەی ایشیتمەدیک، 1.400 یئلدئر بؤیلە بیر شەی دویمادئق، 1.400 یئلدئر بونجا اینسان بیلەمەدی دە شیمدی سیز می بیلدینیز؟..”
بوگۆن، بیزلر دە سادەجە وە سادەجە ایلگیلی آیتلری حاطئرلاتاراق ( اۇقویاراق) شؤیلە دییۇروز:
“(أی اینسانلار!) آللاهئن ایندیردیگی قورئانا تابیع اۇلون، اۇندان باشقا بیر ولییە (رهبرە) تابیع اۇلمایئن” (آعراف سورەسی؛ 3)؛ قورئاندان باشقا بیر رهبر یۇقتور، آللاە بیزی قورئاندان حسابا چکەجک، باشقا بیر شەیدن دگیل (زوحروف سورەسی؛ 44). قورئان، بیز مۆمینلرە لازئم اۇلان تۆم بیلگییی هم دە آچئقلانمئش بیچیمدە ایچرمکتەدیر (یوسوف سورەسی؛ 111)، بو آچئقلامالارئ بیذذات آللاە یاپمئشتئر، آللاە آیتلرینی باشقاسئنا قول-کؤلە اۇلمایالئم دییە بیذذات کندیسی آچئقلامئشتئر، بو ایشی باشقا بیرینە بئراقمامئشتئر (ألچیلرینە بیلە)، قورئانئ آللاەتان باشقا کیمسە آچئقلایاماز، عاکسی حالدە آچئقلایانا قول-کؤلە اۇلوروز. (هود سورەسی؛ 3-2). رسولوللاە، آللاهئن یاپتئغئ بو آچئقلامالارئ قورئان ایلە بیزە تبلیغ أتمیش، ایلتمیشتیر. (مائیدە سورەسی؛ 92).
بونا قارشئ ایعتیراضدا بولونانلار، هیچبیر زامان؛ “بیز بو آیتلرە اینانمئیۇروز” وەیا “قورئاندا بؤیلە بیر آیت یۇق” دەمزلر.
آما دائیما شونو دەرلر:
“سیز قورئانئ آنلایامازسئنئز. بیز، اۇن دؤرت عاصئردئر (آتالارئمئزدان) بؤیلە بیر شەی دویمادئق، بونجا اینسان بیلەمەدی دە سیز می بیلدینیز؟ بیز، گلەنگیمیزە (أجدادئمئزا) وە اؤنجەکیلرین (سلفین) یۇلونا تابیع اۇلوروز. بو آیتلری سادەجە سیز می گؤرۆیۇرسونوز؟ بیزیم حۇجالارئمئز (شەیحلریمیز) بو آیتلری گؤرمۆیۇر مو؟ اۇنلار بیلمییۇر دا سیز می بیلییۇرسونوز؟..”
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە، آتالارئ رفەرانس گؤسترەرک ایعتیراضدا بولونانلار آتالارئن اویغولامالارئنئ آللاهئن أمری ایمیش گیبی لانسە أدرلر. ذاتن قورئان دا بو دورومو ( اۇنلارئن بؤیلە یاپتئغئنئ) عاینن شؤیلە بیلدیریر:
وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿۲۸﴾ (سورة الأعراف)
اۇنلار بیر کؤتۆلۆک یاپتئقلارئ زامان دەرلر کی: “بیز بابالارئمئزئ بؤیلە یاپارکن بولدوق، (دەمک کی) آللاە بیزە دە بؤیلە یاپمایئ أمرەتتی.” دە کی: “آللاە آصلا کؤتۆلۆگۆ أمرەتمز. سیز، بیلمەدیگینیز شەیلری آللاها مئ ایسناد أدییۇرسونوز؟ (آعراف سورەسی؛ 28)
اۇنلار، آللاهئ (قورئانئ) اینکار أتتیکلری ایچین دگیل، “آللاهئن بؤیلە أمرەتتیگینی” ایددیعا أتتیکلری ایچین بؤیلە داورانئیۇرلار. بونون ایچین دە آتالارئنئن اویغولامالارئنئ گرکچە گؤسترییۇرلار. “آللاهئن أمیرلرینی أن ایی بیلن آتالارئمئزدئ، آللاە بیزە دە بؤیلە داورانمایئ أمرەتتی.” دییۇرلار. ایشلەدیکلرینین فوحشیات (کؤتۆلۆک) اۇلدوغونو ظاننەتمییۇرلار. آما آللاە تعالا اۇنلارئن بو تاپتئقلارئ ایچین فوحشیات (کؤتۆلۆک) دییۇر.
اؤزتلە، واحیە (قورئانا) یاپئلان ایعتیراضئن گرکچەسی بینلرجە یئلدئر حپ عاینئ وە دائیما “آتالارئن اویغولامالارئ” اۇلموشتور. آما قورئان، آتالارئن وەیا چۇغونلوغون آصلا گرچگی تمثیل أدەمەیەجگینی، بیلعاکیس چۇغونلوغون دائیما دالالتتە اۇلاجاغئنئ آچئقچا شؤیلە بیلدیرمیشتیر:
وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ ﴿۱۱۶﴾ (سورة الأنعام)
أگر یریۆزۆندەکیلرین چۇغونلوغونا اویارسان سنی آللاە یۇلوندان ساپتئرئرلار. چۆنکۆ اۇنلار سادەجە “ظاننا” اویارلار وە ساچمالارلار. (أنعام سورەسی؛ 116)
وَمَا أَكْثَرُ النَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ ﴿۱۰۳﴾ (سورة یوسف)
سن نە قادار چۇق ایستەسن (حئرصلانسان) دە اینسانلارئن چۇغو ایمان أدەجک دگیلدیر. (یوسوف سورەسی؛ 103)
وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ ﴿۱۰۶﴾ (سورة یوسف)
اۇنلارئن (ایمان أدنلرین) چۇغو دا شیرک قۇشمادان ایمان أدەجک دگیلدیر. (یوسوف سورەسی؛ 106)
المر تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ وَالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿۱﴾ (سورة الرعد)
ألیف، لام، میم، را. بونلار، راببیندن سانا حاق اۇلاراق ایندیریلن کیتابئن آیتلریدیر، فاقاط اینسانلارئن چۇغو (بو آیتلرە) ایمان أتمز. (راعد سورەسی؛ 1)
اۇ حالدە یاپئلاجاق تک شەی (آتالارا اویماق دگیل) قورئانا تابیع اۇلماقتئر. سادەجە وە سادەجە قورئانا تابیع اۇلماق وە اۇندان باشقا بیر شەیی رهبر أدینمەمکتیر:
… وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ ﴿۹۱﴾ (سورة الأنعام)
… سیزین دە آتالارئنئزئن دا بیلەمەدیگی شەیلر (قورئاندا) سیزە اؤگرتیلمیشتیر. سن “آللاە” دە! سۇنرا اۇنلارئ بئراق. اۇنلار، دالدئقلارئ باتاقلئقتا اۇینایادورسونلار! (أنعام سورەسی؛ 91)
فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۴۳﴾ وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ وَسَوْفَ تُسْأَلُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة الزخرف)
سن، سانا واحیەدیلن (قورئانا) سئمسئقئ سارئل! چۆنکۆ سن دۇغرو یۇل اۆزریندەسین وە موحاققاق کی اۇ (سانا واحیەدیلن قورئان) هم سنین ایچین هم دە قاومین ایچین بیر اؤگۆتتۆر؛ وە حپینیز ایلریدە اۇندان سۇروملو توتولاجاقسئنئز (سوئال اۇلوناجاقسئنئز). (زوحروف سورەسی؛ 44-43)
اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۳﴾ (سورة الأعراف)
(أی اینسانلار) راببینیزدن، سیزە ایندیریلن (قورئانا) تابیع اۇلون. (ساقئن اۇلا کی) اۇندان باشقا بیر أولیایا (رهبرە) تابیع اۇلمایئن. نە قادار آزئنئز بو اؤگۆدۆ توتویۇرسونوز! (آعراف سورەسی؛ 3)
یا راببی! بیزی سادەجە قورئانا تابیع اۇلانلاردان أیلە. بیزی، رسولۆنۆن یۇلوندان آیئرما. بیزی، رسولۆن یۇلوندان ساپاراق باشقالارئنئ دۇست أدیننلردن، قورئانا اینانئیۇروم دەدیگی حالدە اۇنو اونوتانلاردان وە قورئانا شاشئ باقانلاردان أیلمە یا راببی! قورئاندان ساپتئغئ حالدە کندینی هیدایتتە ظاننەدنلردن أیلمە یا راببی! سنین آدئن آنئلئنجا وە قورئان اۇقونونجا اۆرپرنلردن أیلە یا راببی! قورئانا قارشئ قالبی قاتئلاشانلاردان، آیتلرە قارشئ قالبی کیلیدلی اۇلانلاردان أیلەمە یا راببی! بیزی قورئان اۆزریندە دۆشۆننلردن أیلە! قورئان عیلمیمیزی آرتئر. گرچکلری فورقان اۇلان قورئان ایلە فارق أتتیر. بیزی قورئاندا رەوحید أیلە. بیزی قئیامت گۆنۆ رسولوللاهئن سانا شیکایت أدەجگی کیمسەلردن أیلەمە یا راببی! اۇ گۆن قورئاندان سوئال اۇلوندوغوموزدا آلنئمئز آچئق اۇلاراق شونلارئ دەمە باحتیارلئغئنئ بیزە ناصیب أیلە!
یا راببی! سن، “بو قورئان حپینیز ایچین بیر اؤگۆتتۆر، راحمتتیر، هیدایتتیر، سیزی قارانلئقلاردان آیدئنلئغا چئقاران نوردور، حپینیز اۇنا سئمسئقئ سارئلئن وە سادەجە اۇنا تابیع اۇلون، اۇندان باشقا بیر شەیی کندینیزە رهبر أدینمەیین، چۆنکۆ بن سیزی اۇندان حسابا چکەجگیم” بویوردون؛ بن دە بو نەدنلە قورئانا سئمسئقئ سارئلدئم. چۆنکۆ اؤگۆت اۇلاراق قورئان بانا یتتی. رسولۆن سندن گتیردیگی قورئاندان باشقا هیچبیر شەیی کندیمە رهبر أدینمەدیم. سادەجە قورئانا تابیع اۇلدوم. بؤیلە یاپماق ایچین غایرت أتتیم. ذاتن سن هر شەیی بیلنسین. قابول بویور یا راببی! (آمین، آمین، آمین یا راببلعالمین!)
دۇک. ذکی بایراقتار


text:
آلمان میلّی فوتبال تیمی
آلمان میلّی فوتبال تیمی — [Die deutsche Fußballnationalmannschaft] Error: {{Lang-xx}}: text has italic markup (help)، ۱۹۰۸-جی ایلدن بری آلمانی اۇلوسلار آراسی تورنیرلرده تمثیل ائدن کیشی فۇتبول تاخیمیدیر. ۱۹۰۰-جی ایلده قۇرولان آلمان فۇتبول فدراسییاسی طرفیندن ایداره اوْلونماقدادیر.
تاریخی[دَییشدیر]
ایکینجی دونیا ساواشی اثناسیندا، چوْخ اوْیونچوسو سیلاحلی قوهلره قاتیلماق مجبوریتینده قالان آلمان میلّی فۇتبول تاخیمسینین ماچلاری تاخیره آلیندی. ۱۹۳۹-جو ایلین سپتامبریندان و ۱۹۴۲-جی ایلین نوْوامبر ۳۰ اۇلوسلار آراسی ماچ اوْینامیشدیر. میلّی تاخیم اوْیونچولاری چوْخو ان تهلوکهلی دؤیوش خیدمتیندن اؤتری فۇتبولچو قوروماغا چالیشان هاوا قوهلری صلاحیتلیسینین سعی لریله روته ژاگر اوْلاراق تکنیکی مۆدیر هربرگر'ین آلتیندا توْپلاندیلار.
۱۹۵۴-جی ایلده سوئیسده تشکیل ائدیلن دۆنیا چمپیوناتی فینالیندا ماجاریستانی ۳–۲ مغلوب ائدهرک تاریخینده ایلک دفعه دۆنیانین ان بؤیویو اوْلان آلمان، ۱۹۷۲ آوروپا چمپیوناتی و ۱۹۷۴ دۆنیا چمپیوناتیندا دا خوشبخت سوْنا چاتان تاخیم اوْلدو. ۱۹۸۰ آوروپا چمپیوناتینی دا موزه ییینه آپاران پانزرلر، ۱۹۹۰-جی ایلده ایتالیادا دۆنیا کوبوکوندا آرگنتینانی مغلوب ائدهرک ۳-جو دفعه دۆنیا چمپیونو اوْلدولار. ۱۹۹۶-جی ایلده اینگیلیسده تشکیل ائدیلن آوروپا چمپیوناتیندا یاریم فینالدا اینگیلیسنی، فینالدا قیزیل قوْللا چک جومهوریتینی مغلوب ائدن آلمانلار سوْن کوبوکونو اوْرادا آلدی. ۲۰۰۲ فیفا دۆنیا چمپیوناتیندا فینالا قدر یوکسلن پانزرلر فینالدا برزیل مغلوب اوْلماقدان خلاص اوْلا بیلمهدی. ائو صاحیبلیینی ائتدیی ۲۰۰۶ فیفا دۆنیا چمپیوناتیندا یاریم فینالا قدر چیخان آلمانلار، یاریم فینالدا ایتالیایا ۲–۰ مغلوب اوْلاراق موباریزهنی دایاندیردی. پورتوقالیانی ۳–۱ حسابلی ایله مغلوب ائدهرک دۆنیا اۆچونجوسو اوْلدو.
گونئی آفریقادا تشکیل ائدیلن ۲۰۱۰ فیفا دۆنیا چمپیوناتیندا ینه یاریم فینالا قدر فیرتینالی بیر شکیلده چیخان تاخیم یاریم فینالدا ایسپانیایا ۱–۰ مغلوب اوْلموش و اۆچونجولوک ماچیندا اوروگوئه ی ۳–۲ حسابی ایله مغلوب ائدهرک اۆچونجو اوْلموشدور
برزیلدا تشکیل ائدیلن ۲۰۱۴ فیفا دۆنیا چمپیوناتین ین فینال ماچیندا آرژانتینی علاوه واختدا ۱–۰ مغلوب ائدهرک ۴-جو دفعه دۆنیا چمپیونو اوْلدو. آلمان، عئینی زاماندا، آمریکا قیطعهلرینده دۆنیا چمپیوناتینی قازانان ایلک آوروپا اؤلکهسی اوْلدو. یاریم فینالدا ائو صاحیبی برزیل قارشی کئچیردیکلری ۷–۱-لیک حساب کوبوکون اۇنودولماز ماچلاریندان بیری اوْلموشدور.
ایستادیوم[دَییشدیر]
آلمانین میلّی بیر ایستادیومو یوْخدور. میلّی تاخیم ماتچلاری اؤلکهدهکی مۆختلیف ایستادیوملاردا اوْینانیر.
میلّی تاخیم اوْیونلارین اکثریتینی برلین اولمپیک ایستادیوموندا کئچیریر. ایستادیومون توتومو ۷۴٫۵۰۰ نفردیر.
اوْیونلارین یاییمی[دَییشدیر]
آلمانین سئچمه و حاضیرلیق اوْیونلارینی ARD و ZDFتیلویزیونلاری یاییملاییر.
ان چوْخ قوْل وۇرانلار[دَییشدیر]
فورمالار[دَییشدیر]
فورمالار[۸]
Away[۸]
اۇغورلاری[دَییشدیر]
- ۱ دفعه فیفا کونفدراسیلار کوبوکونون اۆچونجوسو - ۲۰۰۵
- ۴ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون غالیبی - ۱۹۵۴، ۱۹۷۴، ۱۹۹۰، ۲۰۱۴
- ۴ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون ایکینجیسی - ۱۹۶۶، ۱۹۸۲، ۱۹۸۶، ۲۰۰۲
- ۴ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون اۆچونجوسو - ۱۹۳۴، ۱۹۷۰، ۲۰۰۶، ۲۰۱۰
- ۱ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون دؤردونجوسو - ۱۹۵۸
- ۳ دفعه یوفا آوروپا کوبوکونون غالیبی - ۱۹۷۲، ۱۹۸۰، ۱۹۹۶
- ۳ دفعه یوفا آوروپا کوبوکونون ایکینجیسی - ۱۹۷۶، ۱۹۹۲، ۲۰۰۸
- ۱ دفعه یوفا آوروپا کوبوکونون اۆچونجوسو - ۱۹۸۸
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ In Germany, the team is typically referred to as Die Nationalmannschaft (the national team), DFB-Elf (DFB eleven), DFB-Auswahl (DFB selection) or Nationalelf (national eleven). Whereas in foreign media, they are regularly described as (Die) Mannschaft (literally meaning the team). As of June 2015, this was acknowledged by the DFB as official branding of the team.
- ^ DFB unveil new "Die Mannschaft" branding. DFB. یوْخلانیلیب8 June 2015.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ Germany: FIFA/Coca-Cola World Ranking. فیفا. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2018-05-31. یوْخلانیلیب12 September 2013.
- ^ All matches of The National Team in 1908. آلمان فوتبال فدراسیونو. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 23 October 2012. یوْخلانیلیب1 August 2008.
- ^ All matches of The National Team in 1912. DFB. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 22 October 2012. یوْخلانیلیب1 August 2008.
- ^ All matches of The National Team in 1909. DFB. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 10 June 2009. یوْخلانیلیب1 August 2008.
- ^ Note that this match is not considered to be a full international by the English FA, and does not appear in the records of the England team
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ Germany Football Shirts – Old Football Kits. oldfootballshirts.com. یوْخلانیلیب25 December 2011.
- ^ FIFA World Cup 1938 – Historical Football Kits. Historicalkits.co.uk. یوْخلانیلیب13 July 2014.


text:
بو کیتاب روزبه صمدی نین اوزون مدت عروض باره سینده دغدغه و آراشدیرمالاری نین نتیجه سی اساسدا یازیلیبدیر. بو کیتابدا آیدینلاشیب کی بعضی شاعرلر و ادیبلر کی دئییرلر عروض اؤلچولری تورک شعرینه اویغون دئییل و یا بیزیم شعرلریمیز بوسبوتون هیجا قالیبلرینده دیرلر کاملن یانلیشدیر، چون کی عرب و فارس شئعر قالیبلرینده یازیلان تورک شعرلری بعضی هیجالی غزللری استثا توتساق تمامن عروض اؤلچولرینده دیرلر، صمدی جنابلاری اؤز دیلمیزده یازیلان عروض کیتابلارین اوخوموش و گورموشدور کی اونلاردا عروض اؤلچولرین تکجه شعرین موسیقی سیله آیدینلاتمیشلار و هئچ شعری عروض تقطیع جدوللری له دوزگون ارائه ائده بیلمه ییبلر و بو ساحه ده یئترلی نظریه ده وئرمه ییبلر. یازار بو کیتابی آنا دیلیمیزه اویغون یازمیش، اونلارجا بیتی تقطیع ائتمیش و عروضی تورک دیلینه اویغون تعریف ائتمیشدیر. هر کس بو کیتابی اوخوسا راحاتجاسینا شعرلرین وزنین تقطیع ایله معین ائده بیلرلر.
نظرات
-
چوخ گؤزَل، ائل اوچون چالیشان اللر وار و ائل اوچون چالینان قلملر، هر زامان یازار اولسون.


text:
اوتوموبیل یاریشی
اوتوموبیل یاریشی - ایلک دفعه ۱۸۹۴-جو ایلده فرانسهدا اوتوموبیللرین ایشتیراکی ایله کئچیریلمیش ایدمان یاریشلارینین بیر نؤعودور. بۇ گون دۆنیانین ان پوپولیار ایدمان نؤعلریندن بیریدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
ایلک رسمی اوتوموبیل یاریشی ۲۲ ایول ۱۸۹۴-جو ایلده تشکیل ائدیلمیش و پاریس-روان شهرلری آراسینداکی ۱۲۶ km-لیک مسافهنی ایحاطه ائتمیشدیر. "له پتیت ژوورنال" قزتینین تشکیل ائتدیی یاریشدا بوخار، الکتریک، دیزل و بنزین محرّکلی ۱۹ اوتوموبیل ایشتیراک ائتمیشدیر. اوتوموبیللر ساعتدا ۱۸ km اورتا سۆرعت نوماییش ائتدیره بیلمیشدیلر. سونراکی ایللرده اوتوموبیل ایدمانینین فرقلی ساحهلری اینکیشاف ائتمیشدیر.