text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مئی ۱
۱ مئی: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مئی ۱/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ اردیبهشت/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ اردیبهشت/رویدادلار
- ۱۷۰۷ - اینگیلیس٬ ولز و ایسکاتلند٬ بؤیوک بریتانیا اوْلاراق بیرلشدی.
- ۱۷۸۶ - ووْلفقانق آمادوس موْزارتین فیقارونون توْیو آدلی اوْپراسی ایلک دفعه صحنهلندی.
- ۱۸۴۰ - قارا پنی اوْلاراق دا بیلینن ایلک یاپیشدیریلا بیلن رسمی پوست پولو٬ بیرلشمیش شاهلیقدا ایشه دۆشدو.
- ۱۸۸۹ - ۱ مئی ایشچیلرین اوْرتاق بایرامی اوْلاراق قبول ائدیلدی.
- ۱۸۸۹ - آلمان عیلاج شیرکتی بایئر٬ آسپیرینی دۆزلتدی.
- ۱۹۲۵ - قیبریس٬ بیرلشمیش شاهلیق مۆستعمیرهسی اوْلدو.
- ۱۹۲۷ - آدولف هیتلرین ایدارهسیندهکی نازی حیزبی برلینده ایلک دفعه میتینق قۇردو.
- ۱۹۳۱ - نیویورکدا ایمپاییر ایستئیت بیناسی خیدمته گیردی.
- ۱۹۴۰ - یاز اولمپیکلری ایکینجی دۆنیا ساواشی اۆزوندن ایبطال ائدیلدی.
- ۱۹۵۶ - ژوْناس سالکین دۆزلتدیگی اۇشاق فلجی واکسنینین ایشلنمهسی باشلاندی.
- ۱۹۷۲ - قۇزئی ویئتنام بیرلیکلری قوانق تیری شهرینی اله کئچیردی.
- ۲۰۰۳ - آمریکا باشقانی جوْرج بوش عیراقداکی دؤیوشلرین سوْنا چاتدیغینی آچیقلادی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ اردیبهشت/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ مئی/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ اردیبهشت/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ مئی/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ اردیبهشت/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ مئی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ رمضان/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ اردیبهشت/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ مئی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ رمضان/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ اردیبهشت/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ مئی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ رمضان/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


c: text/html

text:
گؤیداشی
گؤیداشی – (meteorlar, meteoritlər) یئر کوره سینین آتمسفر قاتینا داخیل اولارکن گؤرونن ایز بوراخان خیردا سما جیسم لری. عادتا بو جیسم لر آتمسفره داخیل اولارکن سورتونمه دن یارانان یوکسک تمپراتوردا بوخارلاناراک یوخ اولورلار ، لاکین معین ترکیب لی و بؤیوک حجملی گؤیداشیلار (بولیدلر) آتمسفر قاتینی کئچره ک ، یئر سطحینه دوشور. بؤیوک حجملی گؤیداشی و بولیدلر دوشرکن گؤیده مؤحتشم قؤرونتولر یارادیر. بوندان علاوه گؤیداشیلارین قووتلی پارتلایش لار تؤرتدییی ده گمان ائدیلیر. بئله کی 30 ژوئن 1908 ایلده روسی یا فدراسی یانین تونقوسکا آدلانان اراضی سینده گمان ائدیلن گؤیداشی پارتلاییشی نتیجه سینده ،6000 کیلومتر مربع مئشه (شام آغاجی) ساخه سی محو اولموشدور.[۱]
آیریجا باخ[دَییشدیر]
قايناق[دَییشدیر]
- ↑ ويکي پديا

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گونئی آزربایجان میللی یول تشکیلاتینین ( میللی یول) مرکزی کومیته سینین سس بیرلیگی ایله فعالیت لرینی دوردورما قراری آلدی!. ۱۴.۰۱.۱۴۰۰ ۰۳.۰۴.۲۰۲۱Read More »
Milliyol
یاشاسین 31 دکابر دونیا آزربایجانلیلارین هم رای لیک گونو
آزربایجان میللتینین تاریخینده یاددا قالان ان شرفلی گونلردن بیری هئچ شبهه سیز 31 دکابر دونیا آزربایجانلیلارین گونو دور. آزربایجان اوز تاریخی بویو شرفله ، غیرت ایله یاشامیش ، تاریخینده ظلمه باش ائمه میش ، آزادلیق و عدالت اوچون ساواشمیش ، باشقا میللت لره حرمت ایله باخیب ، کیمسه نی تحقیر ...Read More »
آلمانین حوکومت باشچیسینا و پارلئمئنتوسونا موراجیعت
ایلک اولاراق آذربایجان میللتی آدیندان آلمان میللتی نین و ایکی آلمانین بیرلشمه سی نین ۳۰ ایللی یینی سیزلره تبریک دئییریک . بئله بیر گونو اوز میللتیمیز اوچونده آرزولاییریق،چونکی آذربایجانین تاریخی آلمان میللتی نین تاریخی ایله اوست _ اوسته دوشور. بیزیم آذربایجان آدلی وطنیمیزده اورسیت و ایران طرفیندن اینگیلیسلرین پلانلاری اساسیندا ...Read More »
وطن قورویان ایگیدلره عشق اولسون !
گونئی آزربایجان تورک میللتی! آزربایجان اولادلاری بو گون ، بیر داها گوستردیلر کی سوزده یوخ عملده اولو بابکین عسگرلری کیم لردی! قوزئی ده قهرمان اردوموز، ایشغالچی – تروریست ائرمنیلره هجوم ائده یب، توپراقلاریمیزین آزاد اولونماسینی مژده لرکن، گونئی ده شانلی اردو و دوغما باجی- قارداشلاریمیزین قورتولوش حرکاتینا دستک وئرمک اوچون ...Read More »
وطن قوروماق آزربایجان تورکونون میللی بورجودور!
گونئی آزربایجان تورک میللتی! ایشغال اولونموش توپراقلاریمیزین آزادلیقی اوچون جددی و اؤنملی تاریخی فرصت یارانمیش وبوتون تورک دوشمانلاری بو فرصتی الیمیزدن آلماق اوچون متحد و البیر اولوبلار. میللتیمیزین آچیق آیدین ایشغالا قارشی اعتراض اولاراق میدانلارا آغنایب و آخماسی و ظفر آرزو و طلبلرین بیان اتمگینین تام زمانی دیر. بو گون ...Read More »
بیر مهر ، آسیمیله مرکزلرینین آچیلیشی!
آزربايجان تورک ميللتی! بیر میللتی آرادان آپارماقین ان قولای یولی او میللتین دیلینی الیندن آلماق ایله ممکون دور، نیه کی ديل ميللتين سيماسينی سیجيللنديرن عاميللردن بيری سی، بلکه ده بيرينجيسيدير. دیل بیر میللتین وارليغينين تظاهورو، اونون ميللی ثروتی، منليگی، معنوياتی و مدنيتی دیر. بو قناعت تاريخين بوتون دورلرينده قئيدسیز-شرطسيز قبول ...Read More »
کورد سورونون تاریخی ندن لری
«تورک» توپراقلاریندا، «کورد» اساسلی پولیتیکالارین گئرچه یی ندیر؟ گیریش اونوموزده کی گونلرده عراقدا کورد بولکه سی سایلان یئرین مسئولو اولان (جناب بارزانی) نین ایسته یینه گوره مستقیل لیک اوغروندا سوزده عموم خالق سوروغوسو (رئفراندوم) آپاریلماغانیا حاضیرلیق ایشلری آپاریلیر. بو اولقونو (حادیثه نی )دوزگون گوتور ـ قوی ائدیب ، اینجه لمک ...Read More »
یاشاسین۸مارت قادینلار گونو!
۸مارت ۱۸۵۷ ده امریکانین نیویورک شهرینین بير توخوما فابريکاسیندا ( کارخانادا ) چاليشان ۴۰ مين ايشچی، ۱۶ ساعاتليق ايش گونونون ۱۰ ساعاتا ائنديريلمهسی و اودنيشلرده آرتيش طلبی ایله اعتراضا باشلاميشدی. ۴۰ مين قادين ايشچی نين تشکيلات لانديرديغی بو آکسیا، او زامانا قدر کی ان کوتلوی قادين حرکتلريندن بيری ايدی. حرکتی ...Read More »
قهرمان آزربایجان میللتی !
ایگیت ، میللیتچی گنجلر! ایرقچی -ایشغالچی رئژیم، سوردوغو قانلی حاکمیتینین ان آغیر گونلرین یاشاییر، ایچ و بین الملل جامعه ده مشروعییتینی تمامی ایله ایتیرمیش ، و ایشغالچی سیاست لرینی دوام ائتدیرمه سی اوچون، هر طورلو چیرکین حرکته ال آتماسی ممکوندور. آرتیق بوتون میللتلر وحتی فارس میللتینین بیر چوخو بو سیستم ...Read More »
یاشاسین ۳۱ دئکابرآزربایجانلیلارین هم رای لیک گونو!
آزربایجان تورک میللتی، مین ایللر بویو تاریخی توپراقلاری اولان آزربایجان اراضی لرینده یاشامیش و یاشاماغادا دوام ائده جک. چیخارجی دولت لر اؤز چیرکین پیلانلاری نتیجه سینده ، نه قده ر ساواش و حیله کارلیق ایله توپراقلاریمیزی بؤلوب و بیزی پارچا – پارچا ائتسه ده، هئچ بیرزامان وطن عشقین و حسرتین ...Read More »
TÜRK HAREKETİ TV. Gonu:Parleman Seçgileri. Aydin Maralanli
بایکوت …!
آیا بیربیریمیزه قارشی اولمانین سرحدی وارمی؟ میللی حرکت طبیعی اولاراق اؤز ایچینده مختلف فیکیرلری اولان شخص و قوروملاردان عبارت اولدوغو اوچون تنقیدی یاخلاشمالار و آیدینلانمایا یاردیم آماجلی رقابت لرین اولماسی غایت نورمالدی. آما بعضاً دوشمن لریمیزین پیلانی و دوستلارین سهولری ایله سالیم رقابت و تنقیدی باخیشلارین اؤلچوسو قاچیب و قارالاما ...Read More »
آذربایجان دوولتچی لی یینه و دولت باشچی سینا سالدیری
آذربایجان دوولتچی لی یینه و دولت باشچی سینا سالدیریب ، اهانت ائتمک قبول ائدیلمه زدیر غئیر سیاسی ، قینانیلاجاق بیر حرکتدیر. تاسوفله سون گونلرده سیاستچی اولما ایدعاسیندا اولان بیریسی نین سوسیال مئدیادا چیخیش ائده ره ک، قوزئی آذربایجانیمیزین جیمهور رئیسینه دئموکراتیک و اخلاقی قایدا ـ قرارلارین ضید اولاراق نزاکتسیر موصاحیبه ...Read More »
خورداد قیامی
خورداد قیامی ۱۳۸۵ – جی ایلین اردیبهشت آیینین ۲۲ – سینده «ایران» قزئتینده تورکلر علیهینه چَکیلَن توهینلی کاریکاتورا اعتراض اوْلاراق ۸ گون سوْنرا و خورداد آیینین بیرینجی گونو، تبریز شهرینده، گنج اؤیرنجیلردن توتدو دانشگاه اوستادی، معلّیم، ایشچی، تاجیر و عادی کسبهیه قَدَر یوز مینلرله اینسان ، تبریز خیابانلاریندا توپلوم و ...Read More »


text:
۹ آوریل
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۳۳۶ - تئیمور آنادان اوْلدو (اؤلوم ۱۴۰۵).
- ۱۸۶۰ - دۆنیادا ایلک دفعه بیر سس ییغیلدی.
- ۱۹۲۸ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی٬ لائیکلیگی یئریدهرک آنایاسانین ایکینجی مادّهسینی دییشدیردی. سؤز قوْنوسو مادّهدن٬ «تۆرکیه دؤولتینین دینی ایسلامدیر» بؤلومو چیخاریلدی.
- ۱۹۵۷ - سوئز کانالی باتیقلاردان آریتلاناراق یئنیدن گمی گئت-گلینه آچیلدی.
- ۱۹۵۳ - وارنیر برادیرز شیرکتی٬ ایلک اۆچ بوعدلو فیلم اوْلان مومیالار موزهسینی گؤستریمه تقدیم ائتدی.
- ۱۹۹۱ - گۆرجیستاندا کئچیریلن رفراندومدا شوروی بیرلیگیندن باغیمسیزلیق قراری آلیندی.


text:
اویان نیوز: شاهمات(شطرنج) اوزره دونیا چئمپیونو ماقنوس کارلسئن دونیانین ان وارلی آداملاریندان بیری، مشهور بیل گیتسی مات ائدیب.
آنس پرس روسیه مطبوعاتینا ایستینادن خبر وئریر کی، “مایکروسافت” شیرکتینین قوروجوسو دونیا چئمپیونونا جمعی ۱۲ ثانیه موقاویمت گؤستره بیلیب.
ایسکاندیناویادا بیر تئلئ کانالدا ائفیره گئدن توک-شودا اوز-اوزه گلن مشهورلار شاهمات اویناییب. کارلسئن قارا فیقورلارلا اویناییب. دونیا چئمپیونونا ۳۰ ثانیه،چیلیاردئره ایسه ۲ دقیقه واخت وئریلیب. نوروژلی شاهماتچینین تلهسینه دوشن بیل گیتس ۱۲ ثانیه یه مات اولوب.
قئید ائدک کی، سون اولاراق ماقنوس کارلسئن “فیسبوک” قوروجوسو مارک زوکئربئرق ایله شاهمات اوینامیشدی.
قایناق: آنس پرئسس
- آنا صفحه
- سیاسی
- ایقتصادی
- اینسان حاقلاری
- اوچونجو صحیفه
- مقاله لر
- اینجه صنعت و مدنییت
- قادین
- ایدمان
- اؤزل یازیلار
- شهرلر
- دیگر موضولار
- تورک دونیاسی
- اورتادوغو


text:
نازیسم
ناسیونال سوسالیسم یوخسا نازیسم (اینگیلیس دیلی: National Socialism) (آلمان دیلی: Nationalsozialismus) ناسیونال سوسیالیسم خولاصهسی. نازی دپارتمیانین تشکیلاتی نازیسم آدلانیریدی. بیر باخیشدا اونو فاشیزم بیلیبلر. ساغ پارتیلاردان ساییلیر. نازیلر اؤز ژرمن نژادلارینی هامیدان یوخاری بیلیب و اونون دوشمانینی یهودیلر بیلدیریبلر. نازیلر دموکراسییه قارشی چیخیردیلار؛ اونلارین باخیشیندا دموکراسی سیاستچیلرین حؤکومتی اله گئچیرمک اۆچون ایشلتدیگی بیر گؤزل سؤزدن آرتیق دئییلدیر. نازیسم سوسیالیسم و کومونیسم ایله قارشیدیر و خۆصۇصی مالکیتی دوز ساییر.


text:
اویان نیوز:
یازار: آغالار قوت
کؤچورن: وحید نریمان
*دستک فارسجا قولپ، دستکلهمک قولپلاماق دئمکدیر.
مقالهلریمه قارشی چیخماق اوچون اونلاری آز قالا لوپا ایله اوخویانلار، ندنسه یئنی بؤیوک قارداشین دیلینه–تورکییهجهنین بوتون یانلیشلارینا «دیلده بئله حاللار اولا بیلر» دئییبَن، یامان تولئرانت یاناشیرلار. تاریخن بو، همیشه بئله اولموشدور: قول اؤز آغاسینا یوخ، بو آغایا عصیان بایراغی قالدیرانا نیفرت ائتمیشدیر.
مقالهسینین آدینی دوزگون یازا بیلمین، آنجاق بونا باخمایاراق دیلچیلیک مسئلهلرینه گیریشیب، اؤزلویونده منه اعتراض ائتمک ایستیرک، تورکییهجهیه به-به دئیَن رامازان سیراج اوغلو آدلی بئله مؤلفلردن بیرینه ایلک سؤزوم بودور کی، مقالهسینین آدیندا «گئرچک» کیمی یازدیغی سؤزون کؤکو «گئر-» دئییلدیر، گرمک فعلینین ده کؤکو اولان «گر-»دیر؛ بونا گؤره ده بو سؤزون «گئرچک» کیمی یازیلیشی یانلیشدیر، «گرچک» یازمالی ایدی.
دوغا
سن دئمه، بو مؤلف هانسیسا بیر اینتئرنئت سایتیندا گؤروب کی، دوغا سؤزو طبیعت دئمکدیر. او، گئج ده اولسا گرک اؤیرنسین کی، علمی پولئمیکالاردا بئله فورمادا آنونیم، مؤلفسیز، قئیری-علمی کونتئنتلره ایستیناد وئریله بیلمز. علمیلیین ایلکین شرطلریندن و کریتئریلریندن بیری جدی قایناقلاردان ایستیفاده ائدیلمهسیدیر. بو بیر.
ایکینجیسی، دوغا اویغور دیالئکتینده اخلاق، قایدا، پرینس؛ جیغاتای (اؤزبک) دیالئکتینده قانون، گؤزتچی، صدر دئمکدیر. قایناق بئله اولور، آچین، باخین: پروفئسسور ه.وامبئری: « Etymologisches Wörterbuch der Turko-Tatarischen Sprachen» لئیپزیگ، ۱۸۷۸. ص. ۱۸۲. سؤز وارسا، دئمهلی، اونا توپونیملرده ده، شخص آدلاریندا دا توش گلمک اولار. آنجاق دوغا سؤزونه تورکییهجهده سونرادان وئریلمیش معنالاری «تورکییه تورکجهسینده دوغا سؤزونون معنالاری» دئیه سیریماغا چالیشماق بازاردا اؤز آلیجیلارینی آلدادانلاری خاطیرلاددی منه.
اینسانین آنادان گلمه، یعنی دوغولوشویلا بیرلیکده گتیردیی گئنئتیک خصوصیتلرینه (کاراکتئرینه، فطرتینه، خیلقتینه، مزاجینا و س.) دوغ- کؤکوندن دوزهلن «دوغا» آدی قویماق اولار پرینسیپجه. آنجاق بیز اینسانین کاراکتئرینه قیلیق و خوی دئمیشیک، دوغا یوخ. یئنی، اوچونجو بیر سؤزه احتیاج یوخدور. بو بیر. ایکینجیسی، اینسانین طبیعته، طبیعی مکانیزمه بنزدیلمهسی XVII-جی یوز ایللیکدن باشلانیر، کونکرئت دئسک، R.Descartes-دان (ماشین اینسان تئورییاسی). یعنی قدیمده اینسان ماهیتینه طبیعت کیمی باخیلمامیشدیر. «اینسان طبیعتی» معاریفچی فلسفهنین آنلاییشیدیر. اَسکی یونانجا طبیعت آنلاییشینی بیلدیرن، فوومای فعلیندن یارانمیش فوسیس سؤزونده ده اینسانین دوغولوشویلا بیرلیکده گتیردیی کاراکتئرینه عایید هانسیسا معنا یوخدور (باخ.: Hjalmar Frisk. Griechisches Wörterbuch. In 3 Baenden. Heidelberg، ۱۹۵۴-۱۹۷۲.، ص. ۱۰۵۲). لاتین دیلینده «ناتور»آ گلدیکده ایسه، او، فوسیسین یانلیش ترجومهسیدیر (M.Heidegger).
بونا گؤره ده، اینسانین آنادان گلمه کاراکتئرینی طبیعته بنزدیب اونا، «دوغا» سؤزونون اویغور و اؤزبکجهدهکی معنالارینی نظره آلمادان بو آدی یاپیشدیرماق، قیساجا، اینسانداکی طبیعته دوغا آدی وئرمک پرینسیپجه مومکون اولسا دا، آنجاق بورادان گئرییه هوپپانیب، بو دفعه اصل طبیعته (حیوانلار، میکرو اورقانیزمالار، بیتکیلر و س.) دوغا آدی قویماق فلسفی یانلیشلیقدیر. اؤزو ده «طبیعت» سؤزونون دیلیمیزین تاریخینده اولدوقجا دقیق بیر قارشیلیغی اولا-اولا.
من تکجه ائله بو دوغ- فعل کؤکوندن دیلیمیزده اولمایان بیر ییغین سؤز دوزلده بیلرم سیزین اوچون: دوغونج، دوغونتو، دوغوجو، دوغقو، دوغقون، دوغماز («قانماز» کیمی بیر صیفت)، دوغون («ساغین» کیمی بیر ایسیم)، دوغاغان («چالاغان» کیمی بیر ایسیم)، دوغورقا («قووورغا» کیمی بیر ایسیم)، دوغمالی («یئمهلی» کیمی بیر صیفت)، دوغالاق («یاتالاق» کیمی بیر ایسیم)، دوغقاج («سوزگج» کیمی بیر ایسیم)، دوغقوج («دالغیج» کیمی بیر ایسیم)، دوغاق («یاتاق» کیمی بیر ایسیم)، دوغوق («دونوق» کیمی بیر صیفت، «قاتیق» کیمی بیر ایسیم)، دوغقا (دؤنگه کیمی بیر ایسیم)، دوغولقان («چکینگن» کیمی بیر صیفت)، دوغود («اومود» کیمی بیر ایسیم)، دوغونجا («دوشونجه» کیمی بیر ایسیم)، دوغموش («کئچمیش» کیمی بیر ایسیم)… گؤرورسونوزمو، بیرنفَسه بیر فعل کؤکوندن ۲۰ سؤز یاراتدیم.
معنالارینی دا اوریینیز نه ایستییر وئرک (سیفاریش قبول ائدیلیر). مثلاً، «توللود»ا دئیک دوغون؛ «مؤولود»آ دئیک دوغورقا؛ «والیده»یه دئیک دوغوق؛ «آبورت»آ دئیک دوغونتو، «حامیله»یه دئیک دوغالاق، «زاهی»یا دئیک دوغقون… بئله یوللا من بیر گئجهیه ایکی خالقین دیلینی دوزلدرم. یاریمجا گونه ایسه دیلیمیزی آری-دورو حالا گتیررم. بو، دیلیمیزین گوجوندندیر. اما دیلی آریندیرما (پوریزم) بودورمو؟! قانینیزی لاپ دا قارالداجاق بیر سوال دا: سیزین دیل تصووورونوز بودورمو؟!
سؤزکؤکلرینی و سونلوقلاری زَر آتما مئتودویلا بیر-بیرینه یاپیشدیریب، سونرا کئفین ایستین معنالاری اونلارا بیر-بیر توتوزدورورسان، اولور تورکییهجه! بودور سیزین اینکیشاف ائتمیش سایدیغینیز و آذربایجان دیلی اوزرینه کؤچورمک ایستدیینیز دیل؟!
«دوروم»
من دیلیمیزده دور- فعل کؤکونون و -اوم سونلوغونون وارلیغینی بیلمیرم می؟! «دوروم» سؤزونون دونیانین آز قالا بوتون دیللرینده ترجومهلرینی سادالاماق منه اعتراض ائتمکدیر می؟ («آغالارین یئرله-یئکسان ائدیلمهسی» آدی وئرجیینیز یئنی مقالهنیزده دوروم سؤزونون یوروبا، تئلوقا، زولو دیللرینده ده ترجومهلرینی google-دن تاپیب یازماغی اونوتمایین). اینجیمیین، سیز علمی موباحیثه آپارا بیلمیرسینیز.
دئمیشم، یئنه ده تکرار ائدیرم: ۱۱-جی عصرده یازیلمیش، تورک دیلینین اَن اَسکی سؤزلویونده «دوروم» سؤزونون معناسی بویون هوندورلویو، اوزونلوغو کیمی گؤستریلمیش دیر (باخ: دیوانی لوغاتی-ت-تورک، ۱-جی جیلد، ص. ۳۹۶). آذربایجان دیلینده ایندی ده دورماق دئدیکده بیرینجی باشا دوشولن معنا – آیاغا دورماق، آیاق اوسته دورماق دیر. دوروم سؤزو بیزیم توتوم، اوتوروم، آتیم(لیق)، یئییم(لیک)، بوروم و س. سؤزلریمیز کیمی، اؤلچو، میقدار، سای بیلدیرن سؤزلریمیزین قورولوشوندادیر. بیزیم بوگونکو دیلیمیزده ایسه، ائلهجه ده تورکمنلرده «دوروم» – قوت، تاب، ثبات، یعنی آیاق اوسته دورماق گوجو، آیاق اوسته دایانماق گوجو دئمکدیر. گؤرون، بو سؤز نئجه زورلانمالی دیر کی، او حال، وضعیت معناسینی بیلدیرسین. دئمهلی، تورکییهلیلر بیر سؤزون نه کئچمیشدهکی معناسینی، نه ده تورک دیلینین آذربایجانجا، تورکمهنجه کیمی دیالئکتیال قوللاریندا یاشایان معاصر معنالارینی وئجلرینه ده آلمادان اونا تصادفی، ایختیاری، کئفلری ایستین معنالاری (حال، وضعیت معنالارینی) یاپیشدیریبلار. ایندی سیز بونو هانسی اوزله مدافعه ائدیرسینیز؟!
دیلده ایندی ایشلنیلمین یوزلرله آرخاایزملری اونلارا بامباشقا معنالار وئررک دیریلتمیین هانسی حاقلیلیغی اولا بیلر؟ توتاق، نسیمی-نین دیلینده «شئی» معناسینی بیلدیرن «نسنه» سؤزونو بیز ایندی «موتوسیکلئت» معناسیندا دیریلتسک؛ «خسته» معناسینی بیلدیرن «سایرو» (سایری) سؤزونو «مئترو» معناسیندا دیلیمیزه قایتارساق؛ اَسکی آذربایجان دیللی داستانلاریمیزدا «خئیلی» معناسینی بیلدیرن «دَلیم» سؤزونو «رابطه» معناسیندا ایشلتمیه قرار وئرسک، بونا نه آد وئرردینیز؟! ائله ایسه دده قورقوت-اون دیلینده بیر نسنهنین آخیری، یئکونو، قوتاراجاغی معناسیندا ایشلنیلمیش «سونوج» سؤزونه ده نتیجه معناسی وئریله بیلمزدی، «دارتیشماق» سؤزونه ده موباحیثه ائتمک معناسی وئریلمملیدی و س.
آنجاق تورکییهلیلر بوردا منه بئله دئیه بیلرلر: «بو، بیزیم دیلیمیزدیر، اؤزوموز بیلریک! بیز صونعی دیل یاراتمیشیق، بونو ائدرکن ده نه کئچمیشی، نه سیزین سؤزلرینیزی، نه ده اونلارین معنالارینی نظره آلمیشیق، عجب ائلمیشیک! بس، سیز – قوزئیلی-گونئیلی آذربایجانلیلار، دیلینیزده مثلاً، دوروم سؤزونون داشیدیغی مین ایللیک معنالاری (قوت، تاب، ثبات) نیه آتیب، بیزیم بو سؤزه وئردییمیز صونعی و تصادفی معنالاری گؤتورورسونوز؟!» نه جاواب وئرریک اونلارا؟
یئری گلمیشکن، «موباحیثه» سؤزونون قارشیلیغی اولا بیلهجک سؤزلر دیلیمیزده چوخدور: دیللشمک، دئییشمک، سؤزلشمک، آغیزلاشماق، اؤجشمک و س. بونلاردان اَن اویغون اولانینی سئچیب، اونا تئرمینولوژی ایستاتوس وئریله بیلر. بیر-بیرینی دارتیشدیرماغین موباحیثه ائتمیه نه باغلیلیغی وار؟!
اویقار
اویقار سؤزونده اوی- کؤکونون معناسینی، یثریب شهرینه پیغمبرینیز محمدین مدینه آدینی وئرمهسینین و س. منیم قالدیردیغیم پروبلئمه نه ایستی-سویوغو وار؟
سیزین «کولتور» (کولتورا) تئرمینی ایله «سیویلیزاسییا» تئرمینینی سینونیم کیمی یاناشی یازماغینیزدان دا کولتورولوگییانی هانسی سوییهده بیلمیینیز منه آیدین اولدو…
مدنی معناسیندا اویقار سؤزو اویغور سؤزونه صرف بنزتمه یولویلا یارادیلمیشدیر. هئچ بیر کؤکو، هئچ بیر معناسی، هئچ بیر خاطرهسی یوخدور. «اویغور» سؤزونو بیر آز دییشدیریب «مدنی» معناسیندا «اویقار» سؤزونو یاراتماق اونا بنزییر کی، عینی منطیقله، مثلاً، اورتا عصرلرده «قافقازین آناسی» کیمی آد چیخارمیش برده شهرینین آدینی بیر آز دییشدیریب، ائلییرسن «بوردور» و بو «بوردور» سؤزویله فارسجانین «شهر» سؤزونو عوضلییرسن؛ اعتراض ائدن اولان دا دئییرسن کی، دیلیمیزده بور- کؤکو ده وار، -دور سونلوغو دا.
بیر دیلین تاریخی بویونجا آیری-آیری سؤزلرین معناسی، طبیعی یوللا البته، دارالا، سوروشه، گئنیشلنه بیلر، مثلاً، مین ایل بوندان قاباق «جوجوق» دونوز بالاسی دئمک ایدی؛ «ایشیق» ایستی دئمک ایدی؛ اوتورماق (اولتورماق) هم ده ایقامت ائتمک دئمک ایدی و س. دیلده باش وئرن بئله طبیعی حادثهلری اینکار ائتمک مومکوندور مو؟ من ایسه تورکییهده جاهیللیکله بیرلشن اینضیباطی زوراکیلیغین دیلین باشینا آچدیغی اویوندان و آذربایجانلیلارین دا بو اویونا کور کیمی قوشولماقلاریندان دانیشیرام. بو ساعت آذربایجان دیلینده گئدن تورکیهجهلشمه صیرف دیل داخیلی فاکتورلارین تاثیریله گئدن، طبیعی لینقویستیک پروسئس دئییلدیر.
قاتیلماق
دیلیمیزده قوشولماق سؤزو دورا-دورا نیه قاتیلماق دئمیه باشلامیسینیز؟ حالبوکی، قوش- کؤکو دیلیمیزین سومئرجه ایله اورتاق کؤکلریندن بیریدیر، آزی ۸ مین ایل یاشی وار. تورکییهجهده قاتیلماق دئییرلر دئیه، نه اولدو ایندی قوشولماق سؤزو دَیَردن دوشدو؟! دیلیمیزده قاتیلماق فعلی کوتلهنین کوتلهیه، ماددهنین ماددهیه، حیوانین حیوانلارا قاریشماسی دئمکدیر. آذربایجان تورکجهسینین تورکیهجهلشدیریلمهسینی نظرده توتاراق، «بو ایشه هامیلیقلا قاتیلمالیییق» یازان آدامدان سوروشماق ایستردیم: سن مالسان قویونلارا قاتیلیرسان، یا سیرکهسن یاغا قاتیلیرسان؟
ایسماریج
۱۹-جو-۲۰-جی یوز ایللیکلرده آذربایجانجانی عثمانلیجانین آیاقلاری آلتینا چکنلرین، دئیهسن، بیرینجیسی ا.حسینزاده، سونرالار بونو اَن آردیجیل ائدن ایسه ح.جاوید اولدو. جاوید آنا دیلیمیزین «نئجه» سؤزو اوزینه یاریم تورکجه-یاریم عربجه «ناسیل»؛ آنا دیلیمیزین «اود» سؤزو اوزینه عثمانلیجا-فارسجا «آتش»؛ اؤزوموزون «ایل» سؤزوموز اوزینه عثمانلیجا-فارسجا «سنه»؛ «یوخ» سؤزونو «یوق»؛ «ائله»نی «اؤیله» یازماقلا اؤزونون، اَن یومشاق ایفادهیله دئسک، قولبئچَلیینی و دایازلیغینی ایفشا ائدیردی. واختیندا رئپرئسییا ائدیلمسهیدی، دیلیمیزی داها دا زیبیللهیهجکدی.
او، شعیرلرینده «ایسمارلاماق» سؤزونو ایشلتمکدن حظ آلیردی. ایسمارلاماق فارسجا سیفاریش سؤزونون دیلیمیزده پوزولموش تلفوظودور. ائله ایندی ده آذربایجاندا بیر چوخلاری «مئساژ» سؤزونون اوزینده «ایسماریج» (ایسماریش) سؤزونو ایشلدیرلر، بو سؤزون فارسجا «سیفاریش» سؤزو اولدوغونو بیلمیرلر. باشبوروت (پاسپورت)، اونبارماق (اونیوئرماق) سؤزلری نه قدر اصل تورکجهدیرسه، ایسمارلاماق، ایسماریج، ایسماریش سؤزلری ده بیر او قدر تورکجهدیر. بئله حاللار جاویدکیمیلردن تؤکولن زیبیللردیر، ایندی «گؤیریرلر». جاویدین عثمانلیجا دانیشیغینین آذربایجان دیلی اوزرینده تأثیرینی آزالدان فاکتورلاردان باشلیجاسی سووئت ایدئولوگییاسینین پانتورکیزمه دوشمنجهسینه یاناشماسی اولدو، عکس حالدا، ایندییه آذربایجان تورکجهسی عثمانلیجانین گونونه دوشموشدو.
«ایلگینج»
بوندان قاباقکی مقالهلریمین بیرینده «ایلگینج» سؤزونون یانلیش قورولدوغونو و نه اوچون یانلیش قورولدوغونو گئنیش آنلاتمیشدیم. بو آدام منه جاواب یازیب کی، یوخ، دوز سؤزدور بو. تورکییهجهنی داییم مدافعه ائتمهیه چالیشان تورکییهلی دیلچی، پروفئسسور ت.گولئنسوی ایسه یازیب: «ایلگینج فورمالی بیر سؤز یانلیشدیر!» (باخ.: Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü»، ص. ۴۳۱). سؤز ییهسی دئییر سؤزوم یانلیشدیر. بونا دا اعتراضینیز وارمی، پاپادان چوخ خریستیان اولماق ایستین(لر)؟
گولونج اولان– کوچهده بیر قیزین «ساپاچکی»، «ماروجنو» و س. دئمهسی دئییلدیر؛ سون واختلار بوش بئیین یالاقلارین «باخمایاراق» سؤزوموز اوزینه تورکییهجه-عربجه «رغمن»؛ «اونسوز دا» («بونسوز دا») سؤزوموز اوزینه تورکییهجه-عربجه «ذاتاً»؛ «دایاق دورماق (وئرمک)» سؤزوموز اوزینه تورکییهجه-فارسجا «دستکلهمک» و س. یازماقلاری دیر.
گئدین، اؤز چوروک ایدئولوگییانیزا، یئنی سیاسی عشق بازلیغینیزا شخصی نیینیز وارسا، اونو قوربان ائدین. دیل هئچ کیمین تؤولهسیندهکی شخصی اینهیی دئییل.
ایندی ندن ایکراه ائتدییمی، کیملره، نه اوچون آجیقلی اولدوغومو بیر آز باشا دوشه بیلدینیزمی؟
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق: مئیدان تی وی


text:
او گول منه بو گئجه همزبان اولان گئجه دیر
دئییب، گولوب، دانیشیب مهربان اولان کئجه دیر
وفا صحیفه سینی شرح ائدم گرک او گوله
حقیقی عشقیمیزه امتحان اولان گئجه دیر
او سرو بویلو سحر سئیر لاله زار ائده جک
چمن چیچک لرینین باغری قان اولان گئجه دیر
خصوصی عطر آلاجاق اؤز گولوندن هر بولبول
خدنگِ نازه کؤنوللر نشان اولان گئجه دیر
بو خوش دقیقه لری، ای کؤنول، غنیمت بیل
بلا اسیلری شادمان اولان گئجه دیر
رقیب ائشیتسه، نیگاریم منیمله همدم اولوب
حسدله عؤمرو بو غمدن خزان اولان گئجه دیر
گول ایسه پردهٔ عصمتدن آشکار اولاجاق
وصاله یئتمگه بولبول نهان اولان گئجه دیر
اینانما، ال چکه بولبول گولون کناریندان
سئویملی دلبرینه پاسبان اولان گئجه دیر
گول اوزلولر سنی، واحد، یئنه احاطه ائدیب
تفاخر ائیه کی، بختین جاوان اولان گئجه دیر


text:
قولونجو
قولونجو کندی اورمو بؤلگهسینین، انزل بؤلومونون، گونئی انزل قصبهسینده یئرلیشیب.[۱] قولونجو انزل بؤلومونده ان بؤیوک کنددیر. قولون تورکجهده آتین بالاسی دئمک اولاراق قولونجو سؤزو ایسه آتین بسلتمک یئری یوخسادا آتچی دئمکدیر.
جوغرافیایی یئرلشمهسی[دَییشدیر]
قولونجو اورمونون قوزئیینده و سالماس یولوندا یئرلشیبدیر. بو کندین یوکسلییی دنیز سویهسیندن ۱٬۳۵۰ مئتردیر.
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین ۴٬۹۵۵ نفر اهالیسی و ۱٬۲۲۴ عائیلهسی وار. ایندیلیکده قولونجونون اهالیسی ۵،۰۰۰ نفردن چوخدور.[۲] قولونجودا یاشایانلار آذربایجان تورکو اولاراق سوننو حنفیدیرلر. بو کند گونئی آذربایجانین کوره سوننو کندلریندن ساییلیر.سوننولرله یاناشی بو کندده بیر آزلیق شیعه تورکلردنده یاشاییرلار.
آدلیم لار[دَییشدیر]
- دده کاتیب
- قاضی بز قورت
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
بو کندین اهالیسی اکینچیلک، مئیوهچیلیک و قوشچولوقلا دولاناراق،اونون اورونلریندن ایسه آلما، بادام، اوزوم، گیلاس، قوز و هولونو اؤرنک گؤسترمک اولار.بورادا یاشایانلارین بعضیسیده کامیون و تریلر سوروجوسو اولاراق بو یولدان گونلری کئچیر.
گزمهلی و گورمهلی یئرلر[دَییشدیر]
رحتملیک دده کاتیبین مقبرهسی ،خاتمالنبیین مسجیدی و شاه ابوالقاسیم توربهسی بو کندین ان گؤزل و گؤرونتولو یئرلری ساییلیرلار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی


text:
بومین خاقان
بۇمین خاقان — (اسكى تورکجه: ) آشینا ائلینین خانی٬ گؤیتۆرکلرین ایلک خاقانی.[۱]
خاقانلیقدان اؤنجه[دَییشدیر]
بومین٬ ۵۴۰ ایلینده ایشه آشینا قبیلهسینین خانی اوْلدو. آشینا قبیلهسی٬ بۇمینین یؤنتیمینده تیجاری ایشلر آماجی ایله چین اؤلکهسینه دوْغرو ایلرلهدیلر. بۇ دؤنمده بؤلگهده اؤنملی بیر گۆج صاحیبی اوْلان توْپا ایمپراتورلوغو گۆجسوزلهمیش و ایکی دۆشمان یئره بؤلونموش ایدی. باتی توْپا ایمپراتورلوغو٬ دۆشمانی دوْغو توْپا و ژوآن-ژوآن ایمپراتورلوقلارینین باسقیلارینا قارشی آشینا قبیلهسی ایله یاخشی علاقه قۇرماغا چالیشیردی. بومین خان٬ ۵۴۶دا اوْیماغینین محصوللارینی تقدیم ائتمک و تیجاری رابیطهلرینی گۆجلندیرمک آماجی ایله باتی توْپایا ائلچی گؤندردی. عئینی دؤنمده تؤلس آدی ایله اوْرتایا چیخان قاوْکۆلر ژوآن-ژوآنلارا حمله ائتمگه حاضیر ایدی. بومین خان٬ تابع اوْلدوغو ژوآن-ژوآن حۆکومتینه خیدمت ائتمک اۆچون سیاسی بیر مانوْور ائدهرک تؤلسلر ایله ساواشیر. کسین بیر ظفر قازاناراق تؤلسلری داغیداراق تؤلس توْپلولوقلارینی اؤزونه باغلار. بومین خان٬ بۇ یۆروشو ایله تؤلس توْپلولوقلارینی ایچینه قاتاراق گۆجلنیر ده٬ ژوآن-ژوآن ایمپراتورلوغونا ائتدیگی خیدمت ایله سیاسی بیر مانوْور ائتمیش اوْلور.[۱]
گؤیتۆرک خاقانلیغینین قۇرولماسی[دَییشدیر]
بومین خان٬ بۇ ظفردن سوْنرا جسارت آلاراق ژوآن-ژوآن باشبۇغونون قیزینی ایستر. آنجاق باشبوغ٬ بومینه ائلچی گؤندرهرک «سیز بیزیم دمیرچیلیک ائدن عادی کؤلهلریمیزسینیز٬ بۇنا نئجه جسارت ائدرسینیز» سؤزونو چاتدیرار. بومین خان٬ بۇ دۇروما عصبیلشهرک ائلچینی اؤلدورور و گۆجسوزلهین باتی توْپا ایمپراتوْرونون قیزینی ایستر. چتین دۇرومدا اوْلان باتی توْپا٬ بومین ایله قوْهوم اوْلماغی قبول ائدر و ۵۵۱ ایلینده بومین خان ایله باتی توْپا پرنسسی ائولنیر. بئلهلیکله بومین خان ایله باتی توْپا ایمپراتولوغو ایتّیفاق قۇرموش اوْلور. ۵۵۲ ایلینده ایسه باتی توْپا ایله بیرلشهرک ژوآن-ژوآن ایمپراتورلوغو ایله ساواشا گیریشیر. بۇ ساواشین سوْنوندا ژوآن-ژوآن حۆکومتی مغلوب اوْلار. گؤیتورکلر٬ بۇ تاریخده عملاً قۇرولموش و اعلان ائدیلمیش اوْلور. بومین خاقان٬ ۵۵۲ ایلینده گؤیتورکلر دؤولتینی قۇردو٬ آنجاق عئینی ایلده اؤلدو. اؤلمهسی ایله گؤیتورکلرین ساغ یابغوسو اوْغلو «کوْلو»٬ سوْل یابغوسو ایسه یئنه «ایستمی» اوْلور.[۱]


text:
یاردم لر
پکتیا ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ۱۴ته فامیلگه یاردم بیردی
پکتیا ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی کومک پروژه نینگ یاردمی بیلن ۱۴ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضای لرگه ۴۰۰مینگه تینگ آزیق- اوقات یاردم بیریلدی.
بو یاردم آزیق- اوقات دن عبارت بولیب ایسله گن پروژه نینگ نماینده سی حضوری ده بولیب بیردی.
پکتیا ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی یاردم لرنینگ بولیب بیریشی جریانیده بو یاردم کیله جکلرده دوامی بار دیب تاکید قیلدی .
د شهيدانو او معلولينو چارو آمر د مرستو د ويش پرمهال ټينګار وکړ، چې يادې مرستې د جګړو له امله د اغيزمنو او اړمنو کورنيو لپاره په پام کې نيول شوې او په راتلونکې کې به هم دوام ولري.
دایکندی ولایت ده ۱۱ ته عایله اعضای لرگه یاردم بیریلدی
دایکندی ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی (Comac) موسسه نینگ همکارلیگی بیلن ۱۱ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضالریگه تیکشیریشدن سونگ یاردم بیریلدی.
بو یاردم ۱۳قلم آزیق- اوقات، کیم - کیشک لردن عبارت ایدی ایسله گن موسسه نینگ نماینده سی حضوری ده بولیب بیردی
غزنی ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ۲۷ته اوریشگه ضرر کورگن عایله یاردم بیریلدی
غزنی ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی (Comac) موسسه نینگ همکارلیگی بیلن ۲۷ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضالریگه تیکشیریشدن سونگ یاردم بیریلدی.
ایسلب اوتیش کیرک بو یاردم ۳۷قلم آزیق- اوقات هر بیر بسته سیگه ۱۳قلم شامل ایدی، ایسله گن موسسه نینگ نماینده سی حضوری ده بولیب بیردی
فراه ولایتی نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ۹ته اوریشگه ضرر کورگن فامیللرگه یاردم بیردی
فراه ولایتی نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی (COMAC) پروژه سی همکارلیکگیده ۹ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضالریگه تیکشیریش دن سونگ یاردم بیردی .
بو یاردم ۹ته قلم آزیق - اوقات لردن عبارت ایدی، ایسله گن پروژه نماینده سی بو یاردم بیریشگه حضوری بار ایدی.
لغمان ولایتی ده اوریشگه ضرر کورگن کیشیلر گه یاردم بیریلدی
لغمان ولایتی ده اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضای لرگه یاردم بیریلدی .
۴۳ته عایله اعضای لرگه ۸۰۰ میلیون افغانیگه یقین لغمان ولایت ده آزیق- اوقات بولیب بیردی. بو یاردم لغمان ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی و COMON مو سسه سی و پوهنوال دوکتور خواجه محمد عصامی لغمان ولایت نینگ اورینباسری حضوری ده بولیندی .
معلومات لرگه کوره بشیر احمد حقپال لغمان ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر نینگ آمریتی بو یاردم ۴۳ته عایله اعضالری مرکز و ولایت لرده قتنشگن ایدی ۶۵ قلم آزیق- اوقات بولیب بیردی.
شهدا و ناگرانلر وزارت نینگ مطبوعاتی اعلانی ۲۹ته الکترونیکی ویلچر بولینیشی مناسبتی بیلن
شنبه ۸جوزا آیی ۱۴۰۰ ییل
شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی و ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکلاتی ایشچیلری کابل ده ۲۹ته الکترونیکی ویلچر بولیب بیردی .
الکترونیکی ویلچر دن فایده لنیش ناگرانلر کیشیلر نینگ قیته تیکلش، اونینگ جسمیگه کمراق ضرر تیگیش و اونینگ تورمیش طرزینی یخشی راق قیلیش دیر.
بو ویلچر او کیشیلرگه بیریلدی تولیق فلج بولیب قالگن ایدی، یا ایککله ایاغی کیسگن حاضر گچه وزارت نینگ یاردمیدن محروم قالگن او کیشیلریکه الکترونیکی ویلچرنی ییگهسی بولدی الدینراق عرایض لرینی بو وزارت بیلن شریک قیلگن ایدی اونینگ انیق تیکشیریلگن گندن سونگ بو ویلچر لر مستحق کیشیلرگه بیریلدی.
همچنان بو وزارت تلاش قیله دی یخشیراق یششنی فراهم قیلسه دیدی. و کوپراق موسسه لرنی همکارلیک لرینی توجه سینی ایسته دی . ناگرانلر نینگ دولتی و غیر دولتی اداره ده مستقل مشارکت بلند راق الیب باره دی دیدی .
کابل نینگ غربی سیدالشهدا مکتب ده قربان لیکلرگه یاردم بیریلدی
۱۴۰۰ ۲۲ثور آیی.
شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی یاردمچی موسسه بیلن ۱۴ ته عایله اعضالرگه کابل غربی سیدالشهدا مکتب ده ۱۳ قلم آزیق- اوقات و کیم- کیشک بولیب بیردی .
بو یاردم صبری اندر شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی هماهنگ قیلیش اورینباسری و موسسه نینگ نماینده لری حضوری ده بولیندی . خانم اندر جنابلری کابل نینگ غربیده بولگن هوجومنی متاثر قیلگیچ دیب شهیدلر ورثه سیگه صبر - تاقت و شهید بولگنلرگه جنت الفردوس ویرلنگن لرگه شفای عاجل ایسه دی .
خانم اندر نینگ ایتیشیچه، شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی بین المللی یاردمچی نهادلر بیلن هماهنگ بولیب کوپراق خدمت قیلیش ناگرانلر گه تاکید قیلدی.
همچنان وزارت نینگ هماهنگ قیلیش اورینباسری ارتباطی بخش لرده تاپشیریق بیردی خصوصآ کارت نینگ توزیشی، خارجی بورسیه لر نینگ مخصوص اندونیزی کشوریده اوریش نینگ قربانلیکلریگه ،شهیدلر ورثه سی سیدالشهدا مکتب ده و پل علم شهریده لوگر ولایت ده نظرده توتییب هر قندی یاردمنی دریغ قیلیمیدیک دیدی.
فراه ولایتی شهدا و ناگرانلر نینگ آمریتی ده ۱۷ ته شهیدلر ورثه سی و ناگرانلر
اوزیق- اوقات یاردم بیریلدی.
فراه ولایتی شهدا و ناگرانلر آمریتی رهبریت ده COMAC موسسه سی یاردم ازیق-اوقات بولیش دی.
بو یاردم COMAC موسسه هماهنگ لیگی بیلن ۲۴ قلم ازیق-اوقات ضرر کورگن اعیالرگه پارتله شو نتیجه سیده یرلنگن اعیالرگه نظرده توتیلدی.
میدان وردک ولایت ده بیش فامیلگه اوریشگه ضرر کورگن یاردم بیریلدی
میدان وردک ولایتی شهدا و ناگرانلر نینگ آمریت ده COMAC موسسه سی تامانیدن بیش فامیل ازیق- اوقات یاردمی بیریلدی.
بو یاردم لر ازیق- اوقات و کیرک لیک نرسه لردن عبارت ایدی، بو یاردم شهدا و ناگرانلر نینگ آمری ،ولایت نینگ نماینده سی موسسه نینگ نماینده سی آرقهلی بولیندی.
ایسلب اوتیش کیرک بونقه یاردم شهدا و ناگرانلر نینگ وزارت و COMAC موسسه هماهنگی لیگی بیلن اوریش گه قربان بولگن ناگرنلر فامیل لرگه بیریله دی.
شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی ۱۰۰ته ناگرانلر و شهید لر ورثه سیگه یاردم قیلدی .
شهدا و ناگرانلر وزارتی ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکیلاتی همکارلیکده پنجشنبه ۱۴ حوت آیی ۱۰۰ ته ناگرانلر و شهید لر ورثه سیگه کابل ولایتگه البثه بؤلیب بیردی .
جمیله نورستان شهدا و ناگرانلر وزارتی نینگ حمایه قیلیش اؤرینباسری بویاردم نینگ بؤلیب بیریشیگه ایتی . شهدا و ناگرانلر وزارتی حرکت قیلهدی ملی و بین المللی نهادلر یاردمی بیلن بیرگهلیکده بودن آرتیقراق یاردم ناگرانلر و شهید لر ورسیگه یاردم بیرسن .
او بودن آرتیق یاردملرنی اؤزیگه جذب قیلیش اوچون وعده لر بیردی .
همچنان فرید احمد ضیا ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکیلاتی باشلیغی افغانستانده ایتی : ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکیلاتی متعهد دیر بودن کؤپراق ناگرانلر و شهید لر ورثهسیگه یاردم بیرهدی .
او شهدا و ناگرانلر نینگ وزارت شرایط نی یره تیشدن منتدارلیک قیلیب ایتی، ایککی طرف نی داوامدار یاردم اوچون تاکید قیلدی .
ایسلب اؤتیش کیرک کیلهجکده شهدا و ناگرانلر بونقه یاردم لردن کؤپراق مستفید بؤلیشی کیرک دیدی.
خدمات عرضه سی و حمایوی اورین باسری شهیدلر ورثه سیگه کابل ده کمک لر توزیع ایتتیلدی.
عرضه و خدمات و حمایوی اورین باسری جمیله نورستانی کمک موسسه یاردمی بیلن چهارشنبه گونی جدی آیی نینگ ۱۷ سیگه بیش کیشی مختلف حوادث لرگه شهیدلر ورثه سیگه نقدسیز کمک لر کابل ده توزیع ایتتی.
نورستانی بیگیم باشلنغیچ ده مملکت شهیدلر روح گه اتحاف دعا ایتیب و ایتتی: شهیدلر و ناگران لر دولت بوییچه وزارتی تا سعی ایته دی شهیدلر ورثه سی و ناگران کیشی لرگه کمک زمینه سنی فراهم قیلسه. اولر علاوه ایتتی بو زمینه ده ایچکی ادارات لر و بین المللی موسسات لر بیلن هماهنگ لیک و سعی ایته دی تا شهیدلر ورثه سی و ناگران کیشی لر وضعیت گه رسیده گی صورت تاپگن دور. ایسلب اوتیش کیره ک بو یاردم لر مال و مواشی، ابزار و اوی لوازمی دوره شکلده توزیع ایتیله دی.
(COMAC)خیریه موسسه سی شهیدلر و ناگران لر دولت بوییچه وزیری و رهبر قتنش گه ایزلگن و آسیب کورگن کیشی لرگه یاردم بیردیلر
بوگون چهارشنبه گونی جدی آیی نینگ ۱۰- نچی سیگه COMACجهانی دفتر مرکزی قنش ده ایزیلگن و آسیب کورگن قربانی لرنی عایله سینی قولنی آلیب ییماک موادی و مواشی توزیع ایتیلدی.
بو یاردم لرنی توزیع بولیش جریانیده حمایوی خدمات اورین باسری جمیله نورستانی و حمایوی باشلیغی سید عالم هاشمی نینگ حضوری بار ایدی.
شهیدلر و ناگران لر وزارت نینگ ضمن تسلیت و همدردلیک قیلیش لری اوچون یکون پیت ده شهیدلر عایله لردن ایسته دی که ییلیک حقوقی آلیشی اوچون وزارت ده مراجعه قیلیب و هر ییلیک امتیازلردن بهرمند بولسین.
نورستانی بیگیم مذکور موسسه رهبریدن منت دارچیلیک بیلدیریب و اولر وزارت هماهنگی بیلن قتنشیش گه آسیب کورگن ایل ارا مختلف بولیم لرگه یاردم، و ایکانومی رشدی اوچون ارزیمس خذمت لر قیلگن.
ایسلب اوتیشی کیرک که بو یاردم لر ییماک لیک موادی کیچیک سرمایه گذارلیگ پیسه لر و ماشین خیاطی و باشقه ضروریات لردن دور.
۱۶ ته اورشدن ضرر کورگن عایله لرگه میدان وردک ولایت ده یاردم بیریلدی.
لوگر ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ده COMACموسسه سی یاردمی بیلن ۱۶ته عایله اعضالر اورش و جنجالرگه ضرر کورگن آزیق- اوقات گوریچ، یاغ، لوبیا، چایی، شکر ، شامپو، و باشقه کیرک لیک نرسه یاردم بیریلدی. بو یاردم اوریش و جنجالرگه ضرر کورگن کیشیلر که، ولایت نینگ ایریم جاییلریدن کیلگن ایدی.
ایسلب اوتیش کیرک بو یاردم اوتگن یاردملر قطاری ده او کیشیلرکه اوریش لرگه اوز عایله سینی قولدن بیرگن ، یایرلنگن، یا جدی ضرر کورگن.
بو یاردم وردک ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر نینگ آمریتی و موسسه تامانیدن بولیشدی.


text:
علییئو، لوکاشنکو ایله گؤروشدو
"آذربایجان میللی خیالینی گرچکلشدرمه یولوندا بؤیوک بیر آددیم آتدی آنجاق بو یالنیز ایلک آددیمدیر"
بلاروس جمهورباشقانی آلکساندر لوکاشنکو، رسمی دانیشیقلار اوچون گئتدیگی آذربایجاندا، جمهورباشقانی ایلهام علییئو ایله گؤروشدو
آذربایجان جمهورباشقانلیغیندان وئریلهن آچیقلامایا گؤره، ایلهام علییئو، لوکاشنکو ایله گؤروشمهسینده، گئچهن ایل یئنی تسیل کوروناویروس (کووید-۱۹) سالقینینا باخمایاراق بلاروسا صادراتین آرتدیغینی سؤیلهدی.
علییئو، ارمنیستان ایشغالیندان قورتاریلان قاراباغین آبادلیغی قونوسونا دا توخوناراق،
"بلاروس شیرکتلرینین اؤلکهنیزده اکینچیلیک صنایعی کمپلکسلری اولوشدورما تجروبهسینی بیلیریک. بو سببدن قورتاریلمیش تورپاقلارین آبادلیغی باخیمیندان بو مسئله، گؤروشمهمیزده اؤزل بیر یئر توتماقدادیر" دئدی.
آذربایجان ایله بلاروس ایلیشکیلرینده هر هانسی بیر پروبلئم اولمادیغینی وورغولایان علییئو، منتظم تماسلارین ائدیلهن ایشلری دانیشماغا، سونراکی آددیملارینی اؤلچمهیه و ایکی دوست اؤلکه اولاراق ایرلیلهمهلرینه ایمکان تانیدیغینی سؤیلهدی.
بلاروس جمهورباشقانی لوکاشنکو دا، ایکی اؤلکهنین سیاست و اقتصاد ساحهسینده چوخ چئشیدلی و چوخ دوغرو ایلیشکیلری اولدوغونو ایفاده ائدرک،
"بو ایلیشکیلره کیمسه ضرر وئره بیلمیر. بیز کیمسهیه مانع دئییلیک و کیمسه بیزه مانع اولا بیلمز" دئدی.
لوکاشنکو، قاراباغ ظفرینه عطف ائدرک بونلاری سؤیلهدی:
"آذربایجان میللی خیالینی گرچکلشدرمه یولوندا بؤیوک بیر آددیم آتدی آنجاق بو یالنیز ایلک آددیمدیر. قورتاریلمیش تورپاقلاردا حیاتی یئنیدن قورماق اوچون چوخ چابا صرف ائدیلمهسی لازیمدیر. بلاروسدا گوونیلیر دوستلارینیزین اولدوغونو بیلیرسینیز. ایمکانلاریمیزی بیلیرسینیز".
گؤروشمه سونراسیندا ایکی اؤلکه آراسیندا اکینچیلیک، توریزم و انرژی ساحهلرینده امکداشلیق آنلاشمالاری ایمضالاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایکی تورک لیدئر، زنگهزور دهلیزینین تملینی قویدو
اردوغان، فضولی هاوالیمانینا ائنن ایلک دؤولت باشقانی اولدو
اردوغانین داشییان اوچاق، آذربایجانین ایشغالدان قورتاردیغی تورپاقلاردا تیکدیگی ایلک هاوالیمانی اولان فضولی اولوسلارآراسی هاوالیمانینا ائندی
اردوغان، آذربایجانا گئتدی
جمهورباشقانی اردوغان، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوین دعوتی اوزرینه سحر ساعاتلاریندا، آنکارا اسنبوغا هاوالیمانیندان آذربایجانا حرکت ائتدی


text:
بویوک مندرس چایی
بویوک مندرس چایی (اینگیلیسجه: Büyük Menderes River، آلمانجا: Großer Mäander ، ایتالیاجا: Méandre (fleuve) ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Büyük Menderes Nehri ، روسجا: Бoлbшoй MeHдepec) تورکیه اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۵۴۸ کیلومتر دیر. و اژه دنیزینا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بویوک مندرس چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Büyük Menderes River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
علی قۏماندان / لاله أشگیه (حیکایه)
آخشام ساعاتلارې’یدې. مشدعلی آغا داها إوه دؤنمهمیشدی. کۆبرا خانېمېن اۆرهڲی گؤینهییردی. کؤرپه بالاسی ملیحهنی تَزه یاتېردېب آرادا بیر قاپې آراسېندان کۆچهیه باخېب ایچهری دؤنۆردۆ. گؤرهسن هاردادې بو کیشی.
بیردن قاپې چېرپېلېردې و آرخاسېندان نئچه سرباز تؤکۆلۆردۆلر إوه. کۆبرا خانېم آنجاق هله قېرخې چېخمایان بالاسېنې أل-آیاق آلتېندان قورتارېب، باغرېنا باسېب إوی نئجه تالان إتدیکلرینه باخېردې، نئجه ووروب سېندېرېب دیدیک-دیدیک إدیب هر یئری آختارېردېلار… قادېن دئنه گؤرَک علی قۏماندان کاغاذلارېنې هاردا گیزلهدیب… سسین چېخسېن قادېن یۏخسااااا… کۆبرا خانېمېن سسی چېخمایېب گؤزلریندن اۏد یاغېردې.
اۏ گۆن مأمورلار هئچ بیرشئی تاپا بیلمهدیکدن سۏنرا کۆبرا خانېمېن قۏلوندان توتوب باغرېنداکې بالاسې ایله بیرلیکده سۆرۆیۆب اؤزلرینَن آپارمېشدېلار… ۲۶ آذر ۱۳۲۵ گۆنۆ.
حایاتېندا یاخېندان بیر أفسر گؤرمهین کۆبرا خانېم ایله کؤرپه بالاسې قوجاغېندا، گۆنلر بۏیو توتوقلو قالمېشدېلار بوز کیمی سۏیوق زیندانلاردا. سۏرقولار قورتولموردو، جانې آغرېیېردې و اوشاق ناخۏشلامېشدې آما گئجهلر سحره کیمی قارانلیقدا تک بیر شئیه دۆشۆنۆردۆ، گؤرهسن علی قۏماندان هاردادې، نئجهدی.
سۏنوندا تک بیر کلمه آلمازدان بوراخمېشدېلار کۆبرا خانېمې آما علی قۏماندان… هله ایشلری واردې اۏننان… هله پیشهوری اۆچۆن نئجه جان آتدېغېنې بیلیردیلر… هله دئمۏکرات حیزبی اۆچۆن چالېشدېغې اۏرتادا’یدې… هله خائین خبرچینلرین راپۏرلارېنا گؤره پیشهورینین ده نئچه گیزلی وظیفه اۆچۆن اۏنا گۆوندیغینی اؤرگنمیشدیلر… علی قۏماندان ایله داها ایشلری واردې… شیکنجه-شیکنجه و آیلار بۏیو بیتمهین شیکنجهلر… اۏنون اۆچۆن إعدام حۆکمی چېخارتماق اۆچۆن چابالایېردېلار… آما أللرینه هئچ بیر سند کئچمهمیشدی.
آخشام زامانلارېدې. کۆبرا خانم هئچ کیمی گؤزلهمهییردی. تَزه آیاق آچان بالاسې ایله إوده اۏتوروب پۏتوشقالاردان قارالان گؤڲ اۆزۆنه باخېب آه چکیردی… بیردن قاپې سسی گلدی… کۆبرا خانېمېن اۆرهڲینده بیر بند قېرېلدې سانکې… قاپېنېن اۏبیری تایېندان علی قۏماندانېن اۏخوماق سسی گلیردی… إله بند اۏلدوم… إله بند اۏلدوم…


text:
اویغور تورکجهسی
اوُیغور تورکجهسی، اۇیغورجا یوخسا اۇیغور دیلی ۸-۱۱ میلیونا یاخین، چوخو چینین سینکیانگ اویغور اوستانینده یاشایان اویغور خالقینین دیلی. گئچمیشلرده اوُیغور دیلی «شرق تورکجهسی» آدلانیرمیش. بوُ دیل چینین سین کیانگ اویغور اوستانیندا رسمیتی واردیر.
الیفبا[دَییشدیر]
اویغورلار ایسلام گتیرندن سورا بیر قیسا چاغ اویغور الیفباسین ایشلتمکدن سونرا باشقا تورک خالقلاری کیمی عرب الیفباسین اؤز میلّی الیفبالاری سئچدیلر. ایندیکی دؤنمده اویغورلار عرب الیفباسینین یانیندا لاتین الیفباسین دا ایشلدرلر.
یازی اؤرنهگی[دَییشدیر]
اینسان حقلر یارغۇسونون ایلک مادّهسی :
اویغورجهده باشقا اؤرنکلر[دَییشدیر]
ئۇیغۇر تۆرکجهسی ( کیلیله ایله دیمنه | موللا محمّد تؤمۆر ) :
- معنیلهر بازیرینیڭ جهوههر پۇرۇشی و سؤز سهرّاپخانیسینیڭ حیکمهتشۇناسی ، غاراییپ حیکاییلهرنیڭ چیرایینی ئاچقۇچی و عاجاییپ ریوایهتلهرنیڭ رسّامی ، خهوهرلر مۇقهدّیمهسینیڭ یۆزینی بو طریقده ئیچیپ ، اثر سؤز بیشینیڭ جامالیغا شۇنداق زیب و زیننهتلهرنی بیریدۆ .
ئۇیغۇر تۆرکجهسی ( شهرقی تۆرکۆستان تاریخی | محمّد امین بۇغرا ) :
- ئوْتتۇرا ئاسییاغا جایلاشقان بؤیۆک تۆرک یۇرتی ، حاضیرقی زامان ایصطیلاحیدا غهربی تۆرکۆستان وه شهرقی تۆرکۆستان دهپ ئاتیلیدۇ . بو تۆرک یۇرتی هر جهههتته ئینتایین اهمیّتگه ئیگه بیر دییار .
ئۇیغۇر تۆرکجهسی ( شجرهیی تۆرک | ابۇلغازی باهادۇرخان ) :
- ایپتیداسیز و اینتیهاسیز و شیریکسیز ، یهتته قات آسمان و یهتته قات یهرنی ، اوْن سکگیز مینگ عالمنی بوْل دیگنده بوْلدۇرغان حمد و ثانادین کییین اونینگ دوْستی و بارچه عالم پرزندلریگه و جینلارغا ئهوهتیلگنلرنینگ اعلاسی اوْلوْل عزم و ریسالت و نۆبۆوّت و خاتامت ...
قايناق[دَییشدیر]
- Uyghur language, اینگیلیسجه ویکیپدیا
- ↑ Uyghur at Ethnologue - 18th ed., 2015
- ↑ China.
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "اویغور دیلی". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.


text:
سرمایه
سرمایه یوْخسا کاپیتال و یا آناوار — ایقتیصاد بیلیمینده مال چیخارماق اۆچون ایشلنن قۇرغو٬ کارخانا کیمی فیزیکی آراجلاردیر. ایقتیصاد بیلیمیندهکی سرمایه آنلاییشی ایله مالیّه علمیندهکی سرمایه فرقلیدیر. مالیّهده سرمایه آنلاییشی٬ فیزیکی سرمایه اۆزَریندهکی مۆلکیّت حاقّینی ایفاده ائدر. پۇلا چئوریله بیلن بوْن٬ سهم کیمی دَیَرلر ده سرمایه اوْلاراق تانیلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sermaye»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۳ فوریه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مونومنتال انتونیو وسپوسیو لیبرتی ایستادیومو
مونومنتال انتونیو وسپوسیو لیبرتی ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti) بوئنوس آیرس شهرینده بیر ایستادیومدور. 1938 ایلینده تاسیس اوْلونوب. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۶۶٬۲۶۶ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی ریور پلاته فوتبال کولوبودور.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده مونومنتال انتونیو وسپوسیو لیبرتی ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۹ آقوست
۹ آقوست سنگاپوردا جمهوریت گونو
۱۱۷۳ - پیزا قوللـه سی نین تیکینتیسینه باشلانیلدی.
۱۴۸۳ - سیکستین کاپئللاسی ایستیفاده یه وئریلمیشدیر.
۱۹۴۰ - برلین و بغداد آراسیندا دمیریولونون اینشاسی باشا چاتمیشدی.
۱۹۴۵ - ایکینجی دونیا ساواشی: ژاپونون ناکازاکی شهری اتوم بومباردمانینا معروض قالدی.
۱۹۶۲ - ۲۰۱۶ ایلینده ادبیات نوبل اؤدولونو قازان موغنّی روبرت زیمرمن آدینی دَییشرک باب دیلن کیمی تانینماغا باشلادی.
۱۹۶۵ - سنقاپور مالزی دن آیریلاراق باغیمسیز اولدو.
۱۹۷۴ - واترگیت قالماقالی سونوجوندا ریچارد نیکسون آمریکانین جومهوریتچی (ریپابلیکن) جومهور باشقانی گؤرَویندن (وظیفه سیندن) استعفا وئردی.


text:
» آذربایجان دانیشیر » مانیفستینین آلتینجی ایل دونومو قوتلو اولسون
اونوموزده اولان 7 تبر گونو آذربایجان تاریخینده اونملی اولان » آذربایجان دانیشیر » مانیفستینین یاییلماسینین آلتینجی ایل دونومودور.
بو مانیفئستین یاییلماسی بیرینجی دفعه اولاراق تورک – آذربایجان میللی ایستکلرینین گئنیش یاییلماسینا سبب اولدو و حرکتیمیزین دئموکراتیک و انسانجیل اوزونو بیر بوتون اولاراق گوزلر قاباغینا سرگیله دی .
» آذربایجان دانیشیر » میللتیمیزین ایستکلرینی چاغداش دونیایا اویغون بیر دیلده بیان ائتمه یی باشاردی و باشقا میللتلرین ماراغینی چکه رک بیر اورنک حالینا گلدی .
» آذربایجان دموکراسی اوجاغی » بو سندده بیان ائدیلمیش و میللی فعاللاریمیزین حیمایه سینی قازانمیش ایستکلرین ، بو گونده اونملی و میللی حرکتین یول نقشه سی اولدوغونا اینانیر و یئترینجه ایستک لریمیزین آچیقلانماسیندا چالیشاجاقدیر.
آذربایجان میللتی بو سند ده بیان ائتدیگی « بيز بوتون ايستكلريميزي دينج يوْللارلا ساغلاماغي دوشونوروك. بيزجه بوتون دينج چاليشمالار، او جوملهدن تحصّون، ييغينجاق، ميتينگ، اعتيصاب و رفراندوما چاغيريش ميلّتيميزين اؤز حاقلارينا چاتماسيندا ان طبيعي حاقلار كيمي دَيَرلنديريلمهليدير » مبارزه مئتودلارینی اوچ ایل سونرا خورداد اولایلاریندا قوللاندی و تاریخیمیزده یئنی دایانیشما طرزینی دونیایا اویره تدی.
یئنی قوشاغین ( نسلین ) تانیشلیغی ایچین ، مئدیا اورقانلاریمیزدان بو مانیفستین یئنیدن یاییلماسینا یاردیم ایسته یه رک ،» آذ. دئموکراسی اوجاغی » آدیندان » آذربایجان دانیشیر » مانیفئستینین آلتی اینجی ایل دونومو موناسیبت ایله بوتون آذربایجان میللتینی ، سایغی ده یر چالیشقانلاری و بو مانیفستی حاضیرلایان سایین فیکیرداشلاریمیزی تبریک ائدیریک.
آذربایجان دموکراسی اوجاغی
6 تیر 1388
» آذربایجان دانیشیر » ین تورکجه ، فارسجا و اینگیلیسجه سی
آذربايجان دانيشير:
ايرانين شرفلي اهاليسي،
عزيز وطنداشلار،
بؤيوك مشروطه اينقيلابيندان بوُ گونهدك اؤلكهميزين عدالت و آزادليقسئور گوجلري چاليشميشلار كي، آزادليق وعدالتي برپا ائديب، ايران وطنداشلاريني اؤز ايجتيماعي و فردي حوقوقلارينا ناييل اوْلماقدا يارديم ائتسينلر.
ميلّتيميز تاريخ بوْيو بير چوْخ موستبيد شاهلارين اؤزباشيناليغينين شاهيدي اوْلموشدور. اوْنلار اؤز حاكيميّتلريني ساخلاماقدان اؤترو هر نؤوع جينايته ال آتميشلار. لاكين بشريّتين موکرّر تجروبهسينه اساساً ظولم قالاسي دئييل.
1357- ده سلطنته قارشي اينقيلابين هدفي ائله همين جومهوريّت و دموكراسي قوُرماق تجروبهسي كيمي دَيَرلنديريله بيلر.
اوْ عظمتلي اينقيلابين تاريخيندن 25 ايل كئچديگينه باخماياراق، اساس سوُآل بوُندان عيبارتدير كي ، گؤرهسن ايران خالقي اؤز ميلّي ايستكلرينه ناييل اوْلوبمو؟
يقين كي، كئچميش سهولري آراشديريب، تانيتماق گلهجكده بير ماياك كيمي ميلّتيميزين يئني دموكراتيك حركتينين يوْلونا ايشيق ساچاجاقدير.
بئله آنلاشيلير كي، اؤلكهده دموكراتيك بير دوزن قوُرا بيلمهمگيميزين باشليجا عيلّتلري دموكراسي آنلامينين دوزگون معناسيني بيلمهمك، اوْنو بير تئوريك ساحه كيمي اله آلماماق، هابئله دموكراسينين تمليني تشکيل ائدن ضرورتلره، اؤلكهنين مدني، ايجتيماعي، ايقتيصادي، كولتورل، ائتنيك و مذهبي قوُرولوشونا گؤز يوُمماقدير.
بئله بير حالدا دموكراسي و جومهوريتين نه اوْلدوغوندان آچيق و آيدين بير پرسپكتيو آچيب، گؤسترمك، آزادليقسئور و دموكرات گوجلرين بير- بيريله تانيشماسينا و اهالينين اکثريتينين ايستهديگي قوُرولوشا ناييل اوْلماسي اوُغروندا اوْنلارين بيرلشيب، ايش بيرليگي آپارمالارينا سبب اوْلا بيلر.
بيز، بوُ سنده قوْل چکن بير قروُپ آذربايجانلي آراشديرماچي، موتفکّير، يازيچي، اوُنيورسيته اؤيرنجيسي و كادرلاري، شاعير، قازتهچي و سياسي فعاللار عوموم خالق دموكراسي جبههسي قوُرماق ايستهين باشقا هموطنلريميزي حيمايه ائدهرك، ايران آزادليق حركاتينين اساس يؤنلري و باشليجا مقصدلري حاقّيندا اؤز دوشونجهلريميزي بيلديرمك ايستهييريك:
1 – ميلّي ايستكلري الده ائتمك اوچون اساس شرط دموكراتيك جومهوريّتلرده اوْلان تانينميش اوصول يوْلو ايله دموكراتيك قوُرولوشا كئچمك و بيرلشميش ميلّتلر تشكيلاتينين اينسان حاقلاري اوزره بياننامهسي و اوْنون ضميمهلرينده قئيد اوْلونان فردي و ايجتيماعي حوقوق و آزادليقلارين قوْرونماسيدير.
2 – اؤلكهنين ائتنیك قوُرولوشو، جوْغرافيا گئنيشليگي، و تاريخي كئچميشينه باخاراق، ايراندا فدراتيو بير سيستمين يارانماسي قاچينيلمازدير. كئچن يوز ايلده مشروطه و ايسلام جومهوريسي آنا ياسالاريندا اوْلان مشهور ايالتي و ويلايتي انجومنلر و ايسلام شورالاري مادّهلري، همين فدراتيو سيستمين يارانما ضرورتيني گؤسترمكده اوْلوب، سون ايكي ايلده ايسه ايرانين اوْن ايالته بؤلونمه لاييحهسي همين ضرورتي داها دا ووُرغولاماقدادير.
3 – وطنداشلارين كولتورل، ايقتيصادي و سياسي حاقلاريني آچيقلاييب، قانون چرچيوهسينه سالماق، بوتون ساحهلرده اوْنلارين برابرليگيني ساغلاماق جومهوريتين ساغلامليغي و مؤحكملنمهسينه تأمينات وئرير. اوْنون اوچون هرهانسي دوشونجه، فيكير، سوْي، مذهبه باغليليق اوستونلوک و مشروعيت قايناغي ساييلماز. بيزه گؤره مشروعيّتين تك بير قايناغي آزاد و دموكراتيك سئچكيلرده قازانيلان اكثريّتين سسيدير.
4 – ايران چوْخ ميلّتلي بير اؤلكه اوْلدوغونا گؤره، تاريخ بوْيو اوْنون گئنيش اراضيلرينده چوْخ دانيشيلان و موستقيل توركجه، فارسجا، عربجه، كوردجه، توركمنجه و بلوچجا كيمي ديللر ياييلميشدير. بوُ سببدن آنا ديلده تعليم و تربيه اوصولونون بوتون تحصيل ايللرينده تئزليكجه و شفّاف صورتده ايجرا اوْلماسي واجيبدير.
۵ – بوتون ديللر ، لهجهلر و كولتورل ايرثلريميز ايرانين بؤيوك معنوي ثروتي ساييلماسينا گؤره هئچ بير آيري سئچكيليك ائتمهدن، بوتون بوُ ديللر و لهجهلرين قوْرونوب، گليشديريلمهسينه و آتالاردان قالان ياديگارلارين ساخلانيلماسينا الوئريشلي شراييط ياراتماق بيزيم ايستكلريميزدندير.
6 – توْپلومدا وطنداشلارين ياريسيني اوْلوشدوران قادينلارين اينساني مؤوقعينين قوْرونماسي اوچون قادين حاقلاريندا آيري سئچكيليكلرين لغو ائديلمهسي بياننامهسينه و اوْنون ضميمهلرينه روعايت واجيب شرطلردندير.
7 – دموكراسيني قوْرويوب، دوام ائتديرمك اوچون اؤلكهنين هر يئرينده علمي ، كولتورل، ايقتيصادي و ايجتيماعي ساحهلرده دواملي گليشديرمه ايشلري لازيمدير. بيز امنيّت، تعليم و تربيه، عومومي يايين اوْرقانلاري، ساغليق، ايش، ائو و ساييره ايمكانلاردان برابر شكيلده فايدالانما حاقّيني هامي اوچون طلب ائديريك.
8 – ايرانين ياشاييش موحيطي، ياشام طرزلري و ژنتيك خزينهسي ميلّي ثروتلريميزين ان اؤنمليسيدير. بيز سوْن ايللرده ياشاييش موحطينه ووُرولان زيانلارين اوْرتادان قالديريلماسي و دَيرلي ميلّي ثروتلريميزين قوْرونماسيني ايستهييريك.
9 – بيزجه ميلّي منفعتلري قوْروماق شرطي ايله، اوُلوسلار آراسي هارمونيك موناسيبتلرين تنظيملنمهسي، ميلّتلر آراسي دوْستلوغون گوجلنمهسي، هابئله دونيادا صولح و امن- امانليغين قوْرونماسي ميلّي گليشمهنين و امنيّتين اؤن شرطيدير.
بيز بوتون ايستكلريميزي دينج يوْللارلا ساغلاماغي دوشونوروك. بيزجه بوتون دينج چاليشمالار، او جوملهدن تحصّون، ييغينجاق، ميتينگ، اعتيصاب و رفراندوما چاغيريش ميلّتيميزين اؤز حاقلارينا چاتماسيندا ان طبيعي حاقلار كيمي دَيَرلنديريلمهليدير.
بيز اينانيريق كي، يوُخاريدا قئيد اوْلونانلاري اؤرت- باسدير ائتمک، ياخوددا اوْنلارا سايغيسيزليق خالقين بير چوْخ قيسمينين اينام و گوونجيني ايتيرمگه گتيريب چيخاراجاق و اوْلا بيلسين كي، قارشيدوُرمالارا يوْل آچسين و گوجلرين هدره گئتمهسينه و گليشمهميزين انگللنمهسينه سبب اولسون.
اوميد ائديريك کي، توْپلومون گليشمهسي اوچون تمناسيز چاليشانلار اؤلكهنين اؤزلليكلري، چاتيشماز جهتلري و منطقهدهكي دَييشيكليكلري دوزگون شکيلده آراشديريب، تحليل ائدهرك، ايران خالقينين حركتينده يوُخاريدا قئيد ائديلن هدفلره يوْل آچسينلار.
اوْلسون كي، اؤز ايجتيماعي حركت و نهضتلريميزده دموكراسيدن و جمعيتيميزين چتينليكلريندن آچيق بير گؤرونوش اوْرتايا قوْياراق، آزاد و برابرحوقوق وطنداشلاري اوْلان بير باشياوُجا و ايرليلهميش اؤلكهنين تمليني قوْيماغا ناييل اوْلاق.
۱۳۸۲ اینجی گونش ایلی – تیر آینین ۷
» آذربایجان دانیشیر » ین تورکجه ، فارسجا و اینگیلیسجه سی


text:
دونیا ایقتیصاد اوتورومو
دونیا ایقتیصاد اوتورومو یا دونیا اکونومیک فورومو یا داووس اوتوروملاری (اینگیلیسجه: WEF, World Economic Forum) مرکزی سوئیس ژنو کندینده یئر آلان میلتلر آراسی بیر وقف تشکیلاتیدیر. هر ایل قیش ژانویه آییندا سوئیس داووس قصبه سینده قورولور. دونیانین ان تانینمیش ایش آداملاری و سیاستچیلرینی بیر آرایا گتیرئن، دونیانین ان اهمیتلی موشکولاتی نین دانیشیلدیغی مجمعلری ایله تانینیر. اوتوروم آیریجا هر ایل چینده یئنی شامپیونلار کونفرانسی آدی وئریلن بیر مجمع و دونیانین فرقلی بؤلگه لرینده منطقهلیک کونفرانس سریلری دوزنلمکده دیر. 2008 ایلیندا بو ییغینتیلار آراسیندا اوروپا و اورتا آسیا، اوزاق دوغو، روسیه عمومی مودورلوک میزی، آفریقا، اورتا دوغو و لاتین آمریکا منطقهلیک کونفرانسلاری یئر آلمیشدیر. 2008 ایلینده اوتوروم دوبیده دونیانین 68 دَییشیک موشکولون اَله آلیندیغی و دونیا سویه سینده 700 قدر عالیمی بیر آرایا گتیرن دونیالیق گوندم زیروه سینی باشلاتمیشدیر.
اوتوروم دوزَنلَدیگی ییغینتیلارین یانیندا فرقلی آراشدیرما راپوتلاری یاییلماقدا و عوضولرینین فرقلی بؤلوملرده چالیشمالارینی کومکلیک ائتمک دیر.
گئچمیشی[دَییشدیر]
فوروم 1971 ایلینده، ژنو بیلیم یوردو ایشلَتمه پروفسورو اولان کلاوس شواب (Klaus Schwab) طرفیندان قورولموشدور. ایلک اولاراق اوروپا یؤنَتیم فورومو آدیندا قورولموشدور داها سونرا 1987 ایلینده دونیا اکونومیک فورومو اولاراق دَییشدیریلمیشدیر و میلتلر آراسی آنلاشمازلیقلاری حل ائتمک)اۆچون بیر پلاتفورم ساغلایاراق داخیل گؤرونوشو (ویزیون) گَنیشلَدیلمَیه چالیشیلمیشدیر.
1971 یازیندا کلاوس شواب اوروپا آلوئر و تیجارت تشکیلاتلارینا، آمریکا مودیریتی اویغولامالاری تانیتماق اۆچون اوروپا کومیسیونو و آوروپا صنایع دَرنَکلری حیمایتینده، داووس کونقره مرکزینده دوزَنلنن ایلک اوروپا یؤنتیم سمپوزیومونا؛ غربی اوروپا تیجاری مؤسسه لردن 444 یؤنتیجیگی دعوت ائتمیشدیر. داها سونرا دونیا اکونومیک فورومونو کâر هدفی گوتمئیئن بیر قورولوش اولاراق ژنو مرکزلی قوردو و اوروپالی ایش لیدرلرینی هر ژانویه آییندا ایللیک ییغینتیلار اۆچون داووسا چاغیرمیشدیر.
سیاسی باشچیلار فوروما ایلک دفعه 1974 ایلینده دعوت ائدیلمیشدیر. فوروم بوندان قیسا زامان سونرا، سیاسی لیدرلر طرفیندن طرفسیز بیر پلاتفورم اولاراق فایدالانمایا باشلاندی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dünya Ekonomik Forumu»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ ژانویهسینین ۲۱ی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تورکیهده وورولان آشی ساییسی ۴۰ میلیونو آشدی
"۲۰۶ اؤلکه آراسیندا، دوز اولاراق ان یوکسک ساییدا واکسن اویغولایان ۹.جو اؤلکهییک"
تورکیهده وورولان آشی ساییسی ۴۰ میلیونو آشدی.
یئنی نسیل کوروناویروسلا مبارزه چرچیوهسینده تورکیهده وورولان بیرینجی و ایکینجی دوز آشی ساییسی ۴۰ میلیونو آشدی.
ساغلیق باخانی فخرالدین قوجا، توئیتر حسابیندان یاییملادیغی پایلاشیمدا،
“۴۰ میلیونونجو دوزا چاتدیق. ۲۰۶ اؤلکه آراسیندا، دوز اولاراق ان یوکسک ساییدا واکسن اویغولایان ۹.جو اؤلکهییک. ساغلیق پرسنلیمیز گون اولور دقیقهده ۶.۰۰۰ نفره آشی خیدمتی وئریر. ایمکانلاریمیز بؤیوک، دایانیشمامیز یوکسک. نتیجهلر سورپرایز دئییل” ایفادهلرینی ایشلتدی./ ت.ر.ت تورکجه


text:
`ابراهیم رئیسی` نتیجهلر
خبرلر [251]
- رئیسی، سنی بیر کوردو دینی آزلیقلار ایله ائتنیک قروپلاردان مسئول مشاویر تعیین ائتدی
- ایراندا سامسونگ و الجی محصوللارینین وارداتی قاداغان ائدیلدی
- ابراهیم قالین، جیک سالیوان ایله گؤروشدو
- ایران، شانگهای امکداشلیق تشکیلاتینا تام عضو قبول ائدیلدی
- شاعیرلرین ده دؤرد کیتابی وار - ابراهیم ساوالان
- "تورک عسگرینین افغانیستاندان آیریلماسی بو گون یا دا یارین تاماملاناجاق"
- ایران پرزیدنتی روسیا و چینلی همکارلاری ایله تلفون دانیشیغی آپاریب
- رئیسیدن افغانستانداکی طرفلره چاغری
- جمهور باشقانی اردوغان ایران و افغانیستان پرزیدنتلری ایله تلفونلا دانیشیب
- ابراهیم رئیسی ایله امانوئل ماکرون آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- ایرانین یئنی جمهورباشقانی و چئورهسیندهکی تحریم چنبری
- شنتوپ:"افغانیستانداکی کوچ پروبلئمی ان چوخ تورکیه و ایرانا تأثیر ائدیر"
- آمریکادان ابراهیم رئیسییه چاغری
- شنتوپ، رئیسی ایله گؤروشدو
- شنتوپ ایرانا گئتدی
- رئیسی: تحریملرین قالدیریلماسی اوچون چالیشاجاغیق
- ایراندا رئیسی دؤنمی باشلادی
- قالین: خالق دستگی اولمایان گیریشیملری قیناییریق
- قوربان بایرامیندا چوگان - ابراهیم ساوالان
- "گوترش، ایران مقاملاری ایله امکداشلیغی هیجانلا گؤزلهییر"


text:
اویان نیوز:
ابراهیم رشیدی (ساوالان)
تپه گؤز باساتدان، کیملردن اولدوغونو سوروشدوقدا باسات بئله جاواب وئریر:
آنام آدین سورار اولسان، قابا آغاج
آتام آدین دئییرسن، قاغان آسلان
منیم آدیم سورارسان، آروز اوغلو باسات دیر
ندن آروز اوغلو باسات، قابا آغاجی اؤز آناسی کیمی تقدیم ائدیر؟
کیتاب-ی دده قورقودون ایکینجی بویوندا، آروز بی آسیلاجاغی آغاجلا دانیشیر. هله ده بیزلرده آغاجلا دانیشما عنعنهسی وار. آغاج جانلیدیر. ائشیدیر، دویور. بار وئرمهین آغاجی قورخودوب هدهلهمک عنعنهسی وار.
بایرام آخشامی، یاسلی آغاجین بوداقلارینی خینالاییب یاسدان چیخارتما عنعنهسی وار. آخی بیزده تزه ایلی یاسلی قارشیلایان آغاج قورویار.
اصلی-کرم داستانیندا، کرم سئوگیسینی سرو آغاجیندان خبر آلیر:
دور، سرو، دور سندن خبر سوراییم
سرو آغاجی سنین مارالین هانی؟
گؤزومدن آخیتما قانلی یاشلاری
سرو آغاجی سنین مارالین هانی؟
آلچاقلی-اوجالی قارشیدا داغلار
کؤنلوم انتظاردا، گؤزوم قان آغلار
خستهنین حالیندان نه بیلیر ساغلار؟
سرو آغاجی سنین مارالین هانی؟
دوغرو سؤیلهمهسن قددین اَییلسین
قارغارام مؤولادان، بئلین بوکولسون
بیر آه چکیم یارپاقلارین تؤکولسون
سرو آغاجی سنین مارالین هانی؟
فارسجا سرو دئییلن، آردیج آغاجینی، محمود کاشغرلی آرتوچ یازمیش. یاشیللیغی همهشهلیک و داغلارین چوخ دؤزوملو و دایاناتلی سیرداشیدیر.
«حکیم نباتی» مزارینین یان-یؤرهسینده نئچه آردیج آغاجی وار. بو آغاجلارین یاشلاری نئچه یوز ایلدن آرتیقدیر. اوچ یوز ایل اؤنجه، او آردیج آغاجلارینا «پیر» دئییب؛ اونلاری مقدس ساییرمیشلار. ائله محض بونا گؤره، حکیم نباتی اونلارین آیاغینی اؤزونه مزار سئچمیش. بیرحالدا کی او آغاجلار کنددن آرالی و اوجا بیر تپهده یئرلشیبلر. کند اهلی آردیجلارا ضرر یئتیرمهیی گوناه سانیب دئییرلر:
«بیز گؤزوموزو آچاندان بو آغاجلاری بئله گؤرموشوک.»
او آردیجلارین بیر چوخ بوداقلاریندان نذیر مقصدییله باغلانمیش قیرمیزی و یاشیل پارچالار آسلانیر.
بو اینامین میفیک قایناغینی اؤیرنمک اوچون میرعلی سیدوفدان ائشیتمهلیییک. سیدوفا گؤره: آغاجا- دونیا آغاجینا اینام، بوتون تورک دیللی خلقلرده وارمیش و بو اینامین اؤزو یادا ایزلری بو و یا باشقا شکیلده سون وقتلره قدر یاشامیشدی.
سیداوف، بو اینام ندنلرینی بئله آچیقلاییر: اسکی تورکلر آغاجا تاپینارمیشلار، علم عالمینده تاپینیلان آغاجلارا «دونیا آغاجی»- «ابدیت آغاجی» دئیرلر.
آغاجا تاپینما، طبیعته اینام و اونون آیریلماز حیصهسی آغاجا اینام، ایلکیندیر. چونکو آغاج، ائلهجه ده یاشیللیق انسان اوچون اوزون زامان اساس قیدا منبعی اولموشدور. اسکی انسان ایلکین معیشتی ایله سیخ باغلی اولان، احاطهسیندهکی طبیعتی و اونداکی بو و یا باشقا شئیلری آنیمسیتلشدیرمیش، اونلارا تاپینمیشدیر. آغاج- یاشیللیق اسکی انسانین یاشاییشی اوچون ایلکین ارزاق منبعی اولدوغوندان اونو داها الهیلشدیرمیشدیر. ائله بونا گؤره ده اسکی تورک دیللی انسان آغاجا داغ کیمی، اولو اجداد- اولو آنا کیمی باخمیشدیر.
میرعلی سیدوف-ون سون جملهسینی اوخویاندا، باساتین قابا آغاجی اؤز آناسی کیمی تقدیم ائتمه سیرری آیدینلاشیر. او آغاجا یارادیب-یاشادان بیر ایلاهه کیمی- آنا کیمی باخیرمیش. هله اونونجو عصر، عرب سَیاح عالیمی ابن فضلان، آغاج پارچاسینی، بویونلاریندان آسمیش باشقیردلاردان، قیپچاقلاردان، بونون سببینی سوروشدوقدا بئله جاواب آلیر: من آغاجدان دوغولموشام. من آغاجدان باشقا اؤزگه یارادان یارادیجی تانیمیرام.
«مورات اوراز»ین یازدیقلارینا گؤره آلتایلیلاردا یئنی اؤلموش شخصین ائوینی پیس روحلاردان آریتماق اوچون اونون قیرخیندا شامان گلیب او ائوده آردیج توستوسو دوزلدَردی. بو حادثه آردیج آغاجینی، قورویوجو ایلاهه کیمی آنلادیر. بو اینام بو گونکو یاشاما باشقا شکیلده گلیب چاتمیش. بیر چوخ وحشیدنلی بیتگیلرین توستوسو، او جملهدن اوزرلیک توستوسو انسانی پیس روحلاردان آریدیب قورویور.
«تووین»لر «بؤیوک آیی» بورجونه تؤرن کئچیررکن، قوربانلیق قویونو اوبانین یانینا گتیریب؛ بولاغین سویوندان آغزینا تؤکوب، آردیج آغاجینین توستوسونه وئریب، سونرا دا قیلدان هؤرولموش بویونباغینا رنگلی پارچا باغلاییب حیوانی یئنیدن سورویه بوراخیردیلار. هله ۱۸٫جی عصرده، اوزَن قالا و اونون اطرافیندا یاشایان آذربایجانلیلار آغاجا تاپینیرمیشلار. اونلار آراز چایینین ساحیلینده تاپیندیقلاری آغاجین اطرافیندا قوربانلار کسیب بایرام ائدیرمیشلر.
آغاجا، دونیا آغاجینا، آردیج آغاجینا اینامی بو گون گؤردویوموزده، بو اینامین نه قدر گوجلو اولدوغونو دوشونهرک دیندن دینه گیرمیش تورک خلقلری، بونو ایلکین و تمل اینام کیمی ساخلاماسی یئرسیز دئییل. نئجه کی “مورات اوراز” بونو وورغولاییب یازیر:
ایسلامییت گیرهنه کیمی اوغوز اؤلکهلرینده ده شامانیزم یایقین ایدی. بونونلا یاناشی سونراکی یوز ایللرده بئله، ایسلامیتین گوجلو کولتورو قارشیسیندا شامانلیغین ایزلری سیلینمهمیش؛ دینی گلهنکلر آراسیندا گیزلهنیب؛ قالمیشدیر.
اوشتوبین کندینده، آردیج آغاجینا تاپینیب نذیر باغلایان انسانلار، “مورات اوراز”ین سؤزلرینه جانلی شاهیدلردیرلر. هله ده قیرقیزیستانین مختلیف سکونت واحدلرینده، هر ایل اجرا ائدیلن بیر تؤرن گونونده، خلقین کئچهجهیی یول اوزهرینده، اویغون بیر یئرده اود یاندیریلیر. تؤرهنه گلنلر اوددان آتلاناراق تؤرن یئرینه گلیر. اوددان کئچدیکدن سونرا آردیج آغاجینین خوللاریندان سیمگهسل بیر کؤرپو قورولور. بو کؤرپونون آلتیندان کئچنلرین اوزهرینه آردیج آغاجینین خوللاری سویا باتیریلاراق، سو سَپیلیر.
سون وقتلره قدر، آذربایجانین بعضی یئرلرینده اوشاقلاری، حتتا قوزولاری شر روحدان قوروماق اوچون بویونلاریندان داغداغان آغاجینین پارچاسینی آساردیلار.


text:
اوتوموبیل یاریشی
اوتوموبیل یاریشی - ایلک دفعه ۱۸۹۴-جو ایلده فرانسهدا اوتوموبیللرین ایشتیراکی ایله کئچیریلمیش ایدمان یاریشلارینین بیر نؤعودور. بۇ گون دۆنیانین ان پوپولیار ایدمان نؤعلریندن بیریدیر.
تاریخدَییشدیر
ایلک رسمی اوتوموبیل یاریشی ۲۲ ایول ۱۸۹۴-جو ایلده تشکیل ائدیلمیش و پاریس-روان شهرلری آراسینداکی ۱۲۶ km-لیک مسافهنی ایحاطه ائتمیشدیر. "له پتیت ژوورنال" قزتینین تشکیل ائتدیی یاریشدا بوخار، الکتریک، دیزل و بنزین محرّکلی ۱۹ اوتوموبیل ایشتیراک ائتمیشدیر. اوتوموبیللر ساعتدا ۱۸ km اورتا سۆرعت نوماییش ائتدیره بیلمیشدیلر. سونراکی ایللرده اوتوموبیل ایدمانینین فرقلی ساحهلری اینکیشاف ائتمیشدیر.


text:
بالکان ساواشلاری
بالکان ساواشلاری — عثمانلی ایمپیراتورلوغونین ۴ بالکان دؤولتینه قارشی ۱۹۱۲-۱۹۱۳-جو ایللرده آپاردیغی ساواش (۸ اۇکتوبر ۱۹۱۲ - ۲۹ سپتامبر ۱۹۱۳). مۆحاریبهنین اصل سببی بولغاریستانلا صربیستاننین بالکانلاردا آرتان فعالیّتی اوْلموشدور.
تاریخیدَییشدیر
۱۹۱۱-جی ایلده ایتالیا عثمانلی ایمپیراتورلوغونا مۆحاریبه اعلان ائتدی و تئزلیکله تریپولینی و دودکانیس آدالارینی ایشغال ائتدی. بۇنونلا عثمانلیلار سیخیشدیریلدی، بولقاریستان، صربیستان و یونان تۆرکیهیه قارشی مۆحاریبهده اؤز قوهلرینی بیرلشدیردیردیلر. اوْنلار عثمانلی اراضیسیندهکی بعضی اراضیلری ایشغال ائتمهیه اۆمید ائدیردیلر. تۆرکیه تئزلیکله مغلوب ائدیلدی، لاکین صربیانین گذشته گتمهسینه اۆمید بسلین بولقارلار ماکدونیانی اله کچیرمهیه ادعا ائتدیلر. بئلهلیکله، بیرینجی بالکان مۆحاریبهسیندن سوْنرا، ۱۹۱۳-جو ایلده ایکینجی بالکان ساواشی باش وردی. بۇ مۆحاریبهده صربیستان، یونان، رومانی و عثمانلیلار بولغاریستانین اۆزرینه هۆجوم ائدهرک اوْنو مغلوب ائتدیلر. آدریاتیک دنیزی اۆزرینده داغلیق اؤلکه اوْلان آلبانی اساساً موسلمان اهالیسینه مالیک اوْلماقلا برابر هم ده آوروپانین ان گئریده قالمیش بؤلگه و ایدی. صربلر هر ایکی بالکان مۆحاریبهسینده اوْنون بیر حیصّه سینی ایشغال ائتدیلر، لاکین یونانلار دا اوْنون دیگر حیصّه سینه ادعا ادیردیلر. صۆلحو قورویوب ساخلاماق اۆچون بؤیوک دؤولتلر موستقیل آلبانی کراللیغینین یارانماسینین طرفداری ایدیلر. بالکان مۆحاریبهلری دؤیوشن بۆتون طرفلری مۆحاریبهنین نتیجهلریندن ناراضی سالدی، بۆتون بونلار ۱۹۱۴-جو ایلده صرب میللتچیلری طرفیندن اوتریش تاختینین ولی عهدی هرسوق فردیناندین اؤلدورولمهسی و بیرینجی دونیا ساواشینین باشلانماسی ایله نتیجه لندی.


text:
آذربایجان ادبی دیلی اون دوققوزونجو عصرین آخیرلاریندا مکمللشمیش و بو حقوقو قازانمیشدیر. ادبی دیلین یارانماسی اوچون واجیب اولان شرطلردن بیرینجیسی نورمالارین ثابیتلشمه سی و ایکینجیسی اوسلوبلارین وارلیغیدیر. هر هانسی بیر دیلین ادبی فورماسینین یارانماسی اوچون اونون بدیعی اوسلوب ، علمی اوسلوب، دینی اوسلوب و پوبلیسیست اوسلوبلارین ان آزی بیرینین اورتادا اولماسی لازیمدیر.
آذربایجان دیلینین ان قدیمدن – یازی دؤوروندن، بدیعی اوسلوبونون وارلیغی بیزه معلومدور. سونرالار دینی اوسلوب بورایا علاوه اولونور. دینی اوسلوب دئیه نده هرهانسی معین بیر دین نظره آلینماییر، بلکه مختلف دینلرین همین دیلده یارانمیش اثرلری داها اؤنملیدیر. علمی اوسلوبوموزا گلینجه بیز قدیم و اورتا عصرلردن علمی اثرلرین یازیلماسی و وارلیغیندان خبریمیز وار. البته اولا بیلسین کی، بوتون علم ساحه لرینده ایشلریمیز و اثرلریمیز اولماسین ، آنجاق بورادا صحبت اوسلوبون مئیدانا گلمه سیندن گئدیر؛ اونون گئنیشلیییندن یوخ. بئله لیکله اون دوققوزونجو عصرین سونوندا پوبلیسیست یازیلارین مئیدانا گلمه سی و ژورنال و قزئتلرین یارانماسی ایله آذربایجان ادبی دیلی دولغون بیر وارلیق کیمی اؤز موجودلوغونو اعلام ائدیر. سونراکی دؤورلرده ادبی دیل زنگینلشیر و بو پروسس بو دیل یاشایاناجان داوام ائدجکدیر .
آذربایجان ادبی دیلینین مختلف اوسلوبلاری ایللر بویو گونئیده و قؤزئیده واحید بیر شکیلده مئیدانا گلمیش و اینکیشاف ائتمیشدیر . بونلاردان یالنیز پوبلیسیست اوسلوب اؤنجه قؤزئیده یارانمیش، سونرالار گونئیده مئیدانا گلمیشدیر.
بیز بو یازیدا چالیشاجاییق حاضیردا گونئیده موجود اولان اوسلوبلار و نورمالارا گؤز گزدیرک و ادبی دیلیمیزین بو تایدا اولان اؤزونه مخصوص اؤزللیکلرینی آشکار ائدک.
آختاریشیمیزا باشلانمادان قاباق، بیر عائله دن اولان دیللرین باشقالاشماسی و موستقیل بیر قولا چئوریلمه سینه گؤز گزدیرک. بوگون تورکییه اراضیسینده اولان تورک دیلی ایله آذربایجان تورپاقلاریندا اولان تورک دیلی آراسیندا فرقلر اونلارا موستقیل بیر کیملیک وئرمیش و اونلار بو یولدا اینکیشاف ائدیر. بورادا آیریلمانین ان مؤهوم عامیللریندن بیری ایکی خالقین مختلف مستقل سیاسی قورولوش و حؤکومتین نظارتی آلتیندا یاشاماسیدیر. سوروشا بیلرسیز کی، اگر بیزیم آرامیزدا جغرافیایی فاصله بئله بیر شرایط یارادیبدیر بس نئچون بو انگلیس و آمریکالیلارین آراسیندا ، یاخود آفریقادا اولان فرانسیز دیلی ایله فرانسادا اولان دیلین آراسیندا بو قدر فرق اورتایا گلمه میشدیر. بو سوآلین جاوابی یوخاریدا دئییله نلره گؤره چوخ آیدیندیر. انگلیس دیلی باشقا یئرلره او زامان گئدیبدیر کی، اونون بوتون اوسلوبلاری یارانمیش و آرتیق ثابت نورمایا مالک اولموشدور. هرگاه بونلار اولماسایدی ایندی بیز بیر گروپا داخل اولان ایکی یا بیر نئچه قارداش انگلیس دیلیندن صحبت ائده بیلردیک. تورکیه ده تورک دیلی اؤزونه مخصوص نورمالارینی تثبیت ائتمیش و اونون اساسیندا اؤزونه مخصوص سؤز ایمکانیندان یارارلانمیش و اوسلوبلارینی دا بو چرچیوه ده اورتایا قویموشدور. بئله لیکله بیز تورک ادبی دیلی و آذربایجان ادبی دیلی آدیندا ایکی مستقل قارداش وارلیقدان سؤز ائده بیلیریک . بونو دا دئمک یئرسیز دییل کی، اگر بو گون قؤزئی و گونئی آراسیندا هئچ بیر علاقه اولماسایدی و اونلار مختلف ضید حاکمیتلرین حؤکمؤ آلتیندا اوزون مددت یاشاسایدیلار، بلکه بیر نئچه ایلدن سونرا دیللرین آراسیندا مختلف اینکیشاف مئیللری اونلاری ائله یئره چاتدیراردی کی، بیز آرتیق ایکی قارداش دیلدن دانیشمالی اولاردیق. آنجاق حاضیرکی شرایط و دیللرین اوتای-بو تایدا سویهسی ایله آرامیزدا اولان باغلار دیلیمیزین فرقلی اینکیشافینا یئر قویمور.
بوگون آذربایجان ادبی دیلینین نورمالاری یعنی گراماتیک و لئکسیک نورمالاری ثابت بیر وضعییتده دیر. آنجاق بو او دئمک دئییل کی، او تایدا و بو تایدا اونلارین آراسیندا هئچ بیر ده نه ده فرق یوخدور. وار، آنجاق بو فرق ثابتلشمیش بیر فرق دئییل و بو فرقلر ان چوخ لهجه لریمیزین تاثیری آلتیندادیر. بورادا دا چوخ لئکسیک فرقلر گؤزه چارپیر و بئله سؤزلر داها چوخ بدیعی دیلده ایشله نیلیر. بیرده قید ائتمک لازیمدیر کی، بیز قرافیک و یازی قایدالاریمیزدا دا ثابتلشمیش بیر نورمایا چاتمامیشیق و عینی زاماندا نشر اولونان دؤوری نشرییاتیمیزدا بونو گؤرمک بیر او قدر چتین دئییل. بیز بئله حاللارین اورتادا اولماسینی بیر نورما یوخ اونو داها چوخ نورمادان کنار حال ساییریق. نورمادان کنار حاللارین یارانماسی داها چوخ بو دیلین اوزون مددت تزییق آلتیندا اولماسیندان و اونون اؤیرنمک و اؤیره دیلمسینین قاداغان اولدوغو و باشقا عامیللردن آسیلی اولدوغونو آیدین بیلیریک. بیزیم بو تایدا نورمادان کناردا ایشله نیلن یئرلی سؤزلر پوبلیسیست یازیلاردا و دؤوری مطبوعاتدا ، دینی یازیلاردا و دینی تبلیغاتدا، علمی کاراکترلی یازیلاردا و ان چوخو نثر و شعر دیللرینده گؤروروک. بو بیر چاتمامازلیق یوخ داها چوخو اوسلوبلاردا و بو تایین دیلینده اولان چالارلاری گؤستریر. اوندان دوزگون و یئری یئرینده ایستفاده ائتمک بیزیم ادبی دیلیمیزه رنگارنگلیک و گؤزه للیک بخش ائده بیلر. آنجاق بوجور یارانمانین حدینی بیلمک لازیمدیر. حددی آشساق و ایفراطا وارساق دیلی کؤبود ائده بیلریک.


text:
حسین منزوی
حسین منزوی (مهر ۱۳۲۵–۱۳۸۳) فارسجا و تورکجه شعر یازان زنجانلی شاعیر؛ مۆعاصیر ایران فارس یئنی غزلین آتاسی.
حیاتی[دَییشدیر]
حسین منزوی زنجان شهرینده دونیایا گلیب و بیر مۆدت تهراندا یاشادیقدان سوْنرا زنگانا دؤنور و عؤمرونون سوْنونا قدر بۇ شهرده یاشاییر.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
منزوینین چوخلو اثرلری فارس دیلیندهدیر؛ و شهریارین حیدر بابایه سلام منظومهسینی ده فارسجایا چئویریب. دومان باشلیقلی کیتاب اونون تورکچه شعرلرینی احتوا ائدیر. بۇ کیتاب ایللر بویونجا نشر یولو گؤزلهیندن سوْنرا ۱۳۹۵جی ایل زنگاندا نشر اولوندو. کتابدا شعرلرین اورژینالی ایله یاناشی، اونون فارسجا چئویریسی ده وئریلیبدیر. بهروز منزوی شعرلری فارسجایا ترجومه ائدیب. منزوینین تورک شعرلری بیرینجی دؤنه زنگان شهرینده نشر اوْلان دان اولدوزو مجموعهسینده یاییملاندی. منزوی شعرلرینده آذربایجان فولکلورو و افسانهلریندن چوخلو فایدالانیبدیر. منزوینین آتاسی اوستاد محمد منزوی ده شاعیرایدی و ایکی دیل ده شعر یازاردی. محمد منزوی شهریارین حیدر بابایه سلام منظومهسینه بیر نظیره یازیبدیر. بۇ نظیره حسین منزوینین فارسجا ترجمهسیله برابر حیدربابانین ترجومهسی سوْنوندا وئریلیبدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
`داشقینلار` نتیجهلر
خبرلر [12]
- آلمانیا-دا داشقینلار نتیجهسینده اؤلنلرین سایی آرتماقدا داوام ائدیر
- آلمانیادا داشقینلار نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 155-ا چاتیب
- آلمانیا داشقینلار نتیجهسینده هلاک اولانلارین سایی 80-ی اؤتوب
- مالزی-ده داشقینلار نتیجه سینده اوچ نفر حیاتینی ایتیریب
- پاکیستان-دا داشقینلار 24 نفرین حیاتینا سون قویوب
- سودان-دا داشقینلار نتیجه سینده 93 نفر حیاتینی ایتیریب
- بنگلادش-ده داشقینلار 251 نفرین حیاتینا سون قویوب
- هیندوستان-دا داشقینلار نتیجه سینده 5 نفر اولوب
- سریلانکادا داشقینلار نتیجه سینده هلاک اولانلارین سایی 6 نفره چاتیب
- نپال-دا داشقینلار و تورپاق سوروشمهلرینده اؤلنلرین سایی 32 نفره چاتیب
- قوزیی کره-ده داشقینلار نتیجه سینده 76 نفر اولوب
- هندوستاندا داشقینلار نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 216 نفره چاتدی


text:
ایشلدن دانیشیغی:Matreeks
سلاملار
سلام[دَییشدیر]
ویکی نین سیاست لری اوچون بوردا دانیشیق گئدجک بحث ده شیرکت ائدین سیاست لر چوخ ساغ اولون--Amir a57 (دانیشیق) ۳۰ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۰۲ (UTC)
تبریک :)[دَییشدیر]
تورکیه دن سلاملار Matreeks :) آزربایجان دیلی ویکیپدیاسی آچیلدیغی اچون سیزی تبریک ادییوروم. باشاری (موافاقیتلرینیزین) دئوامینی دیلییوروم. اگر سیزه یاردم لازیم اولورسا، بن یاردیم اتمئک قونوسوندا حازیریم. حوشچا قالین :) Vuzorg (دانیشیق) ۳۰ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۲۰:۲۶ (UTC)
- سلام عزیز یولداش. ساغ اولاسینیز. سیزدن بیر ریجام وار. تورکیه تورکجهسی ویکیپدیاسیندا فعّال اولسانیزسا، بیزیم بو یئنی آچیلان تورکجه ویکیپدیامیزی بیراز تبلیغ ائدین و اینترویکیده و اورانین آنا صفحهسینده بو ویکینی تانیتدیرین. حؤرمتله سیزه. Matreeks (دانیشیق) ۳۰ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۲۰:۳۳ (UTC)
کند مئیدانیٛنیٛ[دَییشدیر]
سلام بی بۇ تزه ایشدیجی لر Jghfgdftr , Poiiuyypo , Kjhkjjhgff , Dsafghj , Naserik تؤکۆلۆب کند مئیدانیٛنیٛ ویکینی ایستئییرلر قاریٛشدیٛرالار!--Sadiqr (دانیشیق) ۳۱ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۲۲:۲۸ (UTC)
- سلام صادیق بی. بلی بیلیرم. ویکی قانونلاری یولویلا بیر شئی دئمک اولماز اونلارا. بیر نئچه گون کئچسین گؤرک نه اولور. Matreeks (دانیشیق) ۳۱ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۲۲:۳۱ (UTC)
پس من قانۇن شئکنی ائتدیم بۆتۆن یازدیٛخلاریٛن سیلدیم چۆن بیزه بللی دئییل بۇنلار تۆرکجه آنلاییٛرلار یا یوْخ دؤردۆ هئچ نه یازمئییب بیری ایسه یالنیٛز ایکی سؤزجۆک یازیٛب و مۇدیرییته ده درخواست وئرمیشدی--Sadiqr (دانیشیق) ۳۱ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۲۲:۳۳ (UTC)
- چوخ اؤنملی دئییل قارداش. حلهلیک مودورلر سئچیلنه قدر ائله بیزلر گرک قویمایاق بورانین نظمی دیه بیربیرینه. سیزین ده هدفینیز بورانین نظمین ساخلاماق دیر. سیزه ساغوللار. Matreeks (دانیشیق) ۳۱ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۲۲:۳۷ (UTC)
بؤلمهلر آدی[دَییشدیر]
نه دن بؤلمهلرین آدین بئله سئچیرسیز؟ بؤلمه بیر شئی دیر کی اوندان ایکی اوچ دانا اولماز! بیلیم یئرینه علم یازیب، بیلگیسایار یئرینه کامپیوتر یازیرسیز! سیزدن ایستیرم بیر آز ال ساخلایاسیز.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۳۴ (UTC)
عزیز یولداش. بیزیم آذ ویکیده 11000 مقاله واریمیز ایدی هامیسین اوردان پوزدولار. نئچه ایللر اوردا زحمتیمیز بادا گئتدی. اوردا قرار قویموشدوق دوغما سؤزلردن ایستیفاده ائلهیک. بیزیم دیلده علم ایشلدیریک نه بیلیم. مثلا آذربایجان میلّی علملر آکادمیاسی. ویکینی گرک باشادوشونمهلی یازاق. بئله یازاق گلنلر گؤروب قاچماسینلار. ایختیراعی لوغت لر و یا تورکیه تورکجهسینده معمول اولان لوغتلر و بیزده تاتینمایان لار بیزه چوخ ضربه ووروب و وورماقدادیر. Matreeks (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۴۲ (UTC)
- سؤزوم یوخ ایدامه وئرین. اما من آلتی یئتدی یاشیم اولاندا بایراملیق آدیندا بیر مجله بایراملیق آلدیم و ایلک کز او مجلهده بیلگیسایار و بیلیم کیمی سؤزجوکلرله تانیش اولدوم! منیم تانیشلاریم یولداشلاریم و ... هامی بو سؤزجوکلرین معنیسین بیلیرلر. بولمورم سیز نجور آمار آلیب بولموسوز کی بولار تانینمیش دگیللر! --Arslanteginghazi (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۰۶ (UTC)
- منیم هامیدان چوخ اورگیم ایستیر یازام توپلومسال بیلیملر! آمّا باخسانیز گؤررسینیز تورکیهده یازیرلار سوسیال بیلیملر. آذربایجان جومهوریتینده یازیرلار ایجتیماعی علملر. بو اؤلکهلرده تورکجه رسمی دیر. میلیاردلار دولار پول خرجلنیر دیل اوستونده. بیز ایستیریک اونلاردان قاباغا کئچک یازاق توپلومسال بیلیملر! بئله یازیلار هامیدان چوخ اؤزوموزه ضربه وورور. بیز بوردا احتیاجیمیز یوخدور لوغت یاراداق. فارس ویکیسینده یازیرلار علوم اجتماعی. میلیارد میلیارد پول خرجلنیر فارس دیلینه حله اونلار نیه یازمیرلار: دانشهای مردم مدار! علوم اجتماعی یئرینه! یا باشقا شئیلر. بئله یازاندا چوخ آز آدام آنلاییر. بوردا بیز روان یازمالیییق هامینی جذب ائلهیک. نه اینکی باخان قورخوب قاچا فاویکیه. Matreeks (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۱۸ (UTC)
- من دئمیرم لوغت یاراداق، من دئییرم دیلیمیزین سؤزلوکلرینین لوغتلرین ایشلدک! آرین ایله ارک سؤزلوکلری.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۲۴ (UTC)
آمّا هر لوغتی ده یازا بیلمریک بوردا. سیز تورکیه ویکیسینده پسیکولوژی(روانشناسی) یئرینه یازسانیز تین بیلیم سیزی بلوکلایارلار. آداملار وار گلیب بوردا بئله بئله سؤزلر یازیب و بورانی متروکه ائلهییرلر. مثلا یازیلیم-دونانیم تاساریلاری! بئله بئله یازماقلار بورایا خئیر دئییل ضرر وورورلار. Matreeks (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۳۶ (UTC)
سلام[دَییشدیر]
Matreeks, Vuzorg. -Arslanteginghazi: حاييش اتسم، ايشلديجى ساهيفمه باكسانيز. "تورکیه جمهوریتی نين جغرافی بولگه لریع" اديندا ماكاليى طوركچه دن ترجومه اتميه كايرت كوسترديم. يانليش وارسا دوزلتيرسنيز ممنون اولوروم. دوزكون هاله كلديغينده ينى ماكاله اولاراك ياراتيريز.---ایشلدن:Potkal
- Potkal بی. لوطفن اونلاری ایشلدن:Potkal/تورکیه مقاله لری صفحه سینه کوچوردون. سونرا ایشلدنلر باخارلار. حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۳:۵۵ (UTC)
سس وئرمه ده ایشتراک ائدین[دَییشدیر]
سلام عزیز قارداش یئنی مودیریت سس وئرمه ده [۱] ایشتیراک ائدین و اوز باخیشینیزی یازین چوخ ساغ اولون اللرینیز آغریماسین --Amir a57 (دانیشیق) ۲۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۱۰ (UTC)
ماکسول موعادیلهلری مقالهسینه گؤره[دَییشدیر]
سلام بی. چوخ دگرلی مقالهلر یارادیرسیز، ال قولوز وار اولسون، چوخ ساغ اولون. "الکتریک جریانی سیخلیغی" بئله "الکتریک جریانینین سیخلیغی" یا "الکتریک آخیمینین سیخلیغی" یازیلسا نئجه دیر؟ اوندان سورا ایکی عیبارت (مئیدانی) ده گلیب دیر کی اولارا دا "نین" اکینین آرتیریلماسین دۆشونورم (تۆرک، تۆرک دیلی، تۆرک دیلینین صرفی). سیزین باخیشیز نه دیر؟--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۲ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۵۰ (UTC)
- سلام قارداش. تشکّور ائدیرم سیزدن. منیم نظریمه "الکتریک جریانی سیخلیغی" ایله "الکتریک جریانینین سیخلیغی" هر ایکیسی قرامر باخیمیندان دوزگوندورلر. مثلا «تورک دیلی اورتوقرافی سمیناری» یئرینه بیز «تورک دیلینین اورتوقرافی سمیناری» دا یازا بیلریک. بوردا تکجه کیچیک بیر فرق وار. فرق بوردا هانسی کلمهنین اصل توتولدوغوندا دیر. اگر بیز الکتریک جریانیندان دانیشیریق بونو موستقیل بیر اصل توتوب یازا بیلریک "الکتریک جریانینین سیخلیغی" یا "الکتریک جریانینین منشائی" یا "الکتریک جریانینین واحیدی" یا "الکتریک جریانینین بؤیوکلوگو". آما اگر بیز گلیب "الکتریک جریانی سیخلیغی"نی اصل توتساق یازا بیلریک: "الکتریک جریانی سیخلیغینین منشائی" یا "الکتریک جریانی سیخلیغینین واحیدی" یا "الکتریک جریانی سیخلیغینین بؤیوکلوگو". مثلا آمّا گلیب "الکتریک جریانینین سیخلیغینین منشائی" کیمی یازساق بوردا "الکتریک جریانی" اصل توتولور. اونا گؤره ده "الکتریک جریانی سیخلیغی" موستقیل بیر آنلام داشیدیغی اوچون بئله یازیلمیشدیر. باشقا باخیشینیز اولسا ائشیتمهسیندن سئوینهرم. تشکّور سیزدن. Matreeks (دانیشیق) ۲۲ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۲۴ (UTC)
- منجه بویوردوغوز موحاویرهده ائدیلن یالنیش دیر.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۲ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۵۸ (UTC)
- بورایا دا بیر باخین: تورک دیلی تاریخی یازیلمیش «تورک دیلینین تاریخی» یئرینه. یا دا تورک دیل کورومو چئویری اؤدولو یاریلمیش «تورک دیل کورومونون چئویری اؤدولو» یئرینه. Matreeks (دانیشیق) ۲۳ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۵۲ (UTC)
- دۆز بویورورسوز، سیزدن تشکور ائلیرم.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۳ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۰۷ (UTC)
- بورایا دا بیر باخین: تورک دیلی تاریخی یازیلمیش «تورک دیلینین تاریخی» یئرینه. یا دا تورک دیل کورومو چئویری اؤدولو یاریلمیش «تورک دیل کورومونون چئویری اؤدولو» یئرینه. Matreeks (دانیشیق) ۲۳ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۵۲ (UTC)
- منجه بویوردوغوز موحاویرهده ائدیلن یالنیش دیر.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۲ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۵۸ (UTC)
سؤزجوک سئچیمی[دَییشدیر]
سلام بی، زحمت اوْلماسا بۇرادا یئنی دانیشیقلارا گؤره اؤز باخیشینیزی بیلیندیرین.--آلپ ار تونقا✉ ۱۸ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۲:۵۹ (UTC)
تشکور[دَییشدیر]
تشکوره گؤره ساغولون، آنجاق باشلیقلاردا تورکجه سؤزجوکلر چوخ اؤنملی دیرلر. سایقیلار --Arda Arpaçaylı (دانیشیق) ۲۵ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۴۹ (UTC)
- ساغولون. من ده قاباقلار سیز کیمی فیکیر ائدیردیم آما اوپتیماللاشدیرماق ایسته دیکده، بو یول تام ایشلمیر. سیزین نظرینیز حؤرمتلی دیر منه آما جمعین نظری نه اولسا من اونا تابعم.Matreeks (دانیشیق) ۲۵ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۵۹ (UTC)
"من ده قاباقلار سیز کیمی فیکر ائدیردیم" قارشی طرفی تجروبه سیز تانیماق آنلامیندا دیر! اولا بیلر من ده قاباقلاردان قاباق سیزین ایندینیز کیمی دوشونورموشوم!--Arda Arpaçaylı (دانیشیق) ۲۵ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۰۷ (UTC)
- منیم منظوروم منفی دئییل یا سیزی تجروبه سیز گؤسترمک ایسته میرم. من دوغروسونو سیزه دئییرم، یانی دوغرودان من قاباقلار بئله دوشونوردوم. ایندی بو سؤزدن هر کیم نه آنلاییر و اونو نئجه تفسیر ائدیر منیم بوینومدا دئییل. پلورالیزمین آنلامی دا موخالیفلری تحمول ائتمک دیر. بحثدن ده هدف اؤیرنمک و اؤزونو ایرتیقا وئرمک دیر. Matreeks (دانیشیق) ۲۵ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۱۴ (UTC)
ایشلدن دانیشیغی[دَییشدیر]
سلام، یورولماسین ماتریکس بی. یئنی ایشلدنلرین دانیشیق صفحهسینه [بو شابلوندان] ایستیفاده ائدین. حورمتله Hekim qasim oglu (دانیشیق) ۲۶ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۱۴ (UTC)
سیز نیه الکی مقالری پوزیسوز کاش گدیب فارسی ویکی پدیانا باخوسوز گورسوز نیه معروف اولیب اوردا تمامی معلمرون ادی وار که هیچ بری معروف دوگیر. تشکور
- سلام یولداش. اوردا دا هر موعلّیمه مودرّیسه بیر مقاله یارادیلیبدیرسا یانلیش ایش گؤرونوبدور. Matreeks (دانیشیق) ۳۱ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۴:۰۱ (UTC)
خوش گؤردوک![دَییشدیر]
سلام ماتریکس بی! آدینیزی سون دییشیکلیکلرده گؤرمکدن چوخ سئویندیم.حؤرمتله --آلپ ار تونقا✉ ۲۸ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۱۷ (UTC)


text:
۱۹۶۴ (میلادی)
میلادی ۱۹۶۴-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش دؤردونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۴ مارس - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی٬ قیبریسا اۇلوسلارآراسی گۆج گؤندرمه قراری آلدی.
- ۳۱ مارس - برزیلده کودتا اوْلدو.
- ۲۲ اوْکتوبر - ژان پول سارتر نوبل ادبیات جاییزهسینی قازانمیش، آما جاییزهنی گئری قایتارمیشدیر.
- ۲۱ سپتامبر - مالت موستقیلییینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۱ دسامبر - اینگیلیس پارلمانی اؤلوم جزاسینی لغو ائتدی.
- ۲۱ آوریل - یونان٬ قیبریسداکی عسگری گۆجلری٬ بیرلشمیش میلّتلر باریش گۆجو امرینه وئرمهنی قبول ائتدی.
- ۱۷ ژانویه - لندن کونفراسیندا قیبریس تۆرک جمعیتینی تمثیل ائدن رئوف دنکتاش دانیشدی. رئوف دنکتاش٬ فدرال ایدارهیه گئدیلمزسه٬ آیری بیر حؤکومت قۇراجاقلارینی آچیقلادی.
- ۱۷ آقوست - بروس لی عائیله حیاتی قورموشدور.
- ۱۵ مارس - سینما اۇلدوزو الیزابت تئیلور ایله اوْیونچو ریچارد بارتون ائولندی.
- ۱۵ ژوئن - میشل لادروپ، فوتبالیست دانمارکی
- ۱۴ اوْکتوبر - لئونید برژنو سوو.آیکاپی امکانین بیرینجی کاتیبی سئچیلمکله شوروی ایتیفاقینین رهبری اولدو.
- ۱۴ اوْکتوبر - مارتین لوترکینگ نوبل صولح جاییزهسینه لاییق گؤرولدو.
- ۱۰ دسامبر - مارتین لوتر کینگ نوبل باریش جاییزهسینی آلیب.


text:
جوزف جان تامسون
جوزف جان تومسون (اینگیلیسجه: Joseph John Thomson (۱۸ دسامبر ۱۸۵۶ – ۳۰ آوقوست ۱۹۴۰) — بریتانیا فیزیکی ایدی.
او، الکترونون ذره کیمی داورانیشینی نۆماییش ائتدیرهن تجروبهلرینه گؤره ۱۹۰۶-جی ایلده فیزیک اوزره نوبل اؤدولی آلمیشدیر.
حیاتی[دَییشدیر]
جوزف جان تومسون ۱۸ دسامبر، ۱۸۵۶-جی ایلده اینگیلیسده (منچستر اطرافیندا) دونیایا گلمیشدیر.
تومسون اوشاقلیقدا تحصیله هوسلی ایدی. ۱۴ یاشیندا او، اووئن کالجینه (ایندیکی منچستر بیلیم یوردو) داخیل اولدو. والیدئینلرینین مصلحتی ایله تومسون بۇ کالجی بیتیردیکدن سوْنرا مۆهندیس فیرماسیندا چالیشماغی پلانلاشدیریردی. لاکین ۱۶ یاشیندا ایکن آتاسینی ایتیرمهسی مۆهندیس فیرماسیندا ایشه دوزلمک اۆچون لازیم اوْلان اؤدنیشین ییغیلماسینا مانع اولدو. ۱۸۷۶-جی ایلده تومسون موسابیقهده غالیب گلهرک سوْنراکی تحصیل اۆچون تقاود آلدی و کمبریج بیلیم یوردونه (ترینیتی کالج) داخیل اولدو و عؤمرونون سونونا قدر بۇ بیلیم یوردوین عضوو اولدو.
۱۸۸۰-جی ایلده او، کاوئندیش لابوراتوریاسیندا چالیشماغا باشلادی. ۱۸۸۴-جو ایلده لابوراتوریانین دیرئکتورو وظیفهسی واکانت اوْلاندا تومسون (۲۸ یاشیندا) همین وظیفهیه تعیین اولوندو. بۇ تیینات چوخلارینی تعجبلهندیرسه ده کاوئندیش لابوراتوریاسی اۆچون اوغورلو اولدو. تومسونون رهبرلیگی مدتینده اورادا الکتریک جریانینا و آتومون طبیعتینه عایید اهمیتلی تجروبهلر آپاریلدی. بۇ فعالیّتین نتیجهسینده کاریئراسینی همین لابوراتوریادا باشلامیش یئددی فیزیک آپاردیقلاری آراشتیرمالارا گؤره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولدولر، ۲۷ نفر ایسه کرال جمعیتینه عضو سئچیلدیلر. تومسون اؤزونون روهلاندیریجی و محصولدار اداره اوسلوبو ایله لابوراتوریا عضولرینین درین رغبتینی قازانمیشدی. اوغلو و بیر قیزی دونیایا گلدی. اونلارین اوْغلو (جورج پاگت تومسون) سوْنرادان تانینمیش فیزیک اولدو و آراشتیرمالارینا گؤره ۱۹۳۷-جی ایلده نوبل اؤدولی آلدی.
حرفه ای فعالیّتی[دَییشدیر]
تومسون کاوئندیش لابوراتوریاسیندا دیرئکتور کیمی ایشه باشلایاندان سوْنرا بورادا اساس آراشتیرمالار الکتریک جریانینین طبیعتینین اؤیرنیلمهسی ایستیقامتینده آپاریلیردی. تومسونون اساس ماراق اوبیئکتی ایسه کاتود شوالاری ایدی. ۱۸۹۰-جی ایللرین اوّللرینده بیر نئچه اؤلکهده فیزیکلر کاتود شوالارینین طبیعتینی اؤیرهنمکله مشغول ایدیلر. کاتود شوالارینین نئقاتیو یوکلو ذرات اولدوغو آرتیق معلوم ایدی. لاکین بۇ ذراتین نه اولدوغو هله دقیقلشممیشدی.
تومسون جاتود بوروسو ایله بیر نئچه تجروبه آپاردیقدان سوْنرا بئله نتیجهیه گلدی کی (۱۸۹۷)، کاتود شوالاری اؤلچولری آتومدان چوْخ کیچیک اوْلان ذراتدن عبارتدیر و او، بۇ ذراتی «کورپوسکول» آدلاندیردی. اونون تکلیف ائتدیی بۇ آد سوْنرادان باشقا فیزیکلر طرفیندن «الکترون» لوغتی ایله عوض ائدیلدی.
الکترونلارین کشفی فیزیکدا بؤیوک ایرلیلییش ایدی، چونکی او گؤستردی کی، آتوم ان کیچیک ذره دئییل. فیزیکلر یئنی کشفه اساسلاناراق آتومون قورولوشو حاقدا فیکیر یوروتمهیه باشلادیلار و آتومون مۆختلیف موْدللرینی تکلیف ائتدیلر. بۇ موْدللردن بیری آتومو ایچینده منفی یوکلو الکترونلار یئرلشمیش موثبت یوکلو سفئرا کیمی تصویر ائدیردی. فوْرماسینا گؤره بۇ موْدل فیزیکلر آراسیندا "آلو پودینقی" (پلوم پوددینگ) آدینی آلدی. بۇ موْدل ارنست رزرفوردون (رزرفورد) پروتونو کشف ائتمهسی ایله بیردفهلیک رد ائدیلدی. تومسون کلسیومون رادیواکتیو ایزوتوپونو، هیدروژنین بیر الکترونو اولدوغونو کشف ائتمیشدیر.
تومسون ۱۹۰۶-جی ایلده قازلارین الکتریک کئچیریجیلیینه عایید نظری و تجروبی آراشتیرمالارینا گؤره نوبل اؤدولی آلدی. او ۱۹۰۸-جی ایلده جنگاور تیتولونا لایق گؤرولدو. ۱۹۱۸-جو ایلده تومسون ترینیتی کالجینین ماستئری وظیفهسینه تعیین ائدیلدی. و عؤمرونون سونونا قدر بۇ وظیفهده چالیشدی.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- The Cathod Ray Tube site History and Physics Instruments
- Cavendish Laboratory Archived 2012-11-10 at the Wayback Machine. J. J. Thomson


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۲
۲۲ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۲/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ دی/رویدادلار
- ۱۴۵۳ - ایستانبول اونیورسیتهسی قۇرولدو.
- ۱۸۹۵ - لومیئر قارداشلاری ایلک فیلمی گؤستریشه قوْیدولار.
- ۱۹۱۴ - انور پاشانین باشچیلیغی آلتینداکی عوْثمانلی اوْردوسو ساریقامیش عملیاتینا باشلادی.
- ۱۹۳۲ - ماهاتما قاندی آزادلیغا چیخدی.
- ۱۹۴۱ - هیتلر «قافقاز مۆسلمان لژیونو»نو یاراتماق بارهده گؤستریش وئردی.
- ۱۹۹۳ - گۆنئی آفریقا جومهوریسی پارلمانی آپارتاید رژیمینی رسماً لغو ائتدی.
- ۲۰۰۱ - افغانیستاندا حامد کرزایین رهبرلیگی ایله مۆوقّتی حؤکومت قۇرولدو.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
اورانیوم تترافلورید
اورانیوم تترافلورید (اینگیلیسجه: Uranium tetrafluoride, روسجا: ФTopид ypaHa(IV), عربجه: رباعي فلوريد اليورانيوم ) بیر شیمیایی ماده. کریستال و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر. اورانیوم تترافلورید فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Uranium tetrafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اورانیوم تترافلورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اونکولوژی
اونکولولوژی (یونانجا: ovkoς — "تومور" و شابلون:Lang-el2 — "علم، بیلیم") سرطانین عمله گلمهسی، سببلری، نوخوشوقلارین اؤیرنیلمهسی، تشخیص و معالیجهسی ایله مشغول اولان علمدیر. اونکولولوژی سؤزونون معناسی یونانجا ترجومهده اونکوس یوک، تومور، کوتله دئمکدیر. انوکولوژی نوخوشوقلار عمله گلمهسی و بویومهسی اساسلاناراق ۲ جور اولور:
- خوش خاصیتلی تومورلر
- بدخاصیتلی تومورلر
اونکولوژ نوخوشوقلار اینسان اورقانیزمینین ایستهنیلن ناحیهسینده عمله گله بیلیر. بو خستلیکلرین موختلیف فورمالاری و نؤولری وار. اکثر حاللاردا اونکولوژی نوخوشوقلار نوخوشون اؤلوم حؤکمونو وئرمیش اولور. بونا سبب ایله بو نوخوشوقلارین علامتلرینین چوخ واخت گیزلی گئدیب سون آندا مئیدانا چیخماسیدیر. بئله کی، اونکولوژی نوخوشوقلارین چوخو خستلیین سون مرحلهسینده اؤزونو بیروزه وئریر. انوکولولوژینین موختلیف ساحهلری وار. بونلار آشاغیداکیلاردیر:
- اونکواندرولوژی – کیشی جینسیت اورقانلارینین سرطان نوخوشلوقونو معالیجه ائدیر
- اونکوقاسترونترولولوژی – معده-باغیرساق سیستمینین تومور نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
- اونکوهموتولولوژی – قان و قان دامارلارینین سرطان نوخوشلوقونو معالیجه ائدیر
- اونکوهپاتولولوژی – قارا جیرین تومور نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
- اونکوگینکولولوژی – قادین جینسیت اورقانلارینین تومور نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
- اونکودرماتولولوژی – درینین سرطان نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
- اونکومامولولوژی - سود وزیلرینین سرطان نوخوشلیقی ایله مشغول اولور
- اونکونفرولولوژی – بؤیرکلرین تومور نوخوشوقو ایله مشغول اولور
- اونکوپروکتالولوژی – دوز باغیرساغین تومور نوخوشوقلاری ایله مشغول اولور
- اونکوورولولوژی – سیدیک ایفرازی سیستمینین تومور نوخوشوقلاری ایله مشغول اولور
- نیروونکولولوژی – بئیین تومورلری ایله مشغول اولور
- کاردیوونکولولوژی – اوریین سرطانی ایله مشغول اولور
- رادیواکتیو اونکولولوژی – رادیواکتیو اشعه سببی مئیدانا چیخان تومور نوخوشوقلاری ایله مشغول اولور
- اوشاق اونکولولوژیسی - اوشاقلاردا و یئنییئتمهلرده تومور نوخوشوقلارینین عمله گلمهسی، اونلارین معاینهسی و معالیجهسی ایله مشغول اولور
اونکولوژی نوخوشلوقلرین هر بیرینین معالیجهسی ایله اؤز ساحهسینده پوختلشمیش حکیملر ایشتیراک ائدیر.