text:
چارلز باکستئر- چئویرن: دوقتور فیروز رفاهی
اوغلومو مؤحکم قوجاغیمدا توتموشدوم، قاراژا گیردیم کی، بیر سیاهه حاضیرلاییم. جئرمی قوجاغیمدادیر. پاسلانمیش، کوهنه لمیش یوک ماشینیم. سینیخ دیرمیق، بوکولموش میشار، پرده لی آرخا پنجره نین آشاغی حره سینده پاسلانمیش تایمر چیراغی. مندن سوروشمایین نه اوچون بونلاری اورادا یازیرام. علاوه سیاهه: ائو اوچون سیاهه. یاشامیم اوچون. صحتیم اوچون. ایشیم اوچون. بیر صاندیق ماءالشعیرایچگیسی. آنام- دولورئس یوخاری قاتدا، اؤز اوتاغیندا. قوی بورا گلسینلر، هر نه اولورلار اولسونلار، بو منیم بیرینجی شوعاریمدیر، ایکینجیسی ده قوی قالسینلار.
آستیرید دوشونوردو کی، شادلیق زواللی کورینین اووجونون ایچینده دیر، و هرگون بئله ده دئییردی. او، دئییردی، سنین اوچون شادلیق؛گونو وئسسیز گئچیرمک. سن دوغرو دئییرسن کی، وئس سنین باشینی شلوغا سالیر و سنی دولاشدیریر. او گون کی، سن او، آغزی پیس قوخویان آدامین نفسی اوزرینده اولمادان یوخودان اویاندین، او گون سنه خالیص قازانج اولار. آستیرید منیم باره مده چوخ رحمسیز ایدی. او کورینله بیر یئرده، ۳-ف آدلی طبی یاردیم مرکزینده چالیشیردی. خسته خانانین ساکیت گئجه لرینده بو توخوم سپیلمیشدی. “پرستارلار همیشه و هارادا ایستسلر ایش تاپارلار”. هئچ شؤبهه م یوخیدی کی، بونلار آستیریدین سؤزلریدیر.
کورین مندن منه دئیینیردی ؛ او همیشه دئییردی کی، من عادی شئیلری بیلمیرم. هفته سونوندا چوخ ایچگی ایچیرم. ایتیم، ائسکوتر یاتاق اوتاغینی پوخا چئویریبدیر. ماغازادان گلنده أللریم همیشه باتیقدیر- و بونون کیمی جانا گتیرن دانلاقلار: گویا کی، من اونون ایستکلرینه، هرنه اولورسا، اولسون دیققتسیزم، سایمازام. کورین داها چوخ اؤزوندن، اؤزونون لاخلانمیش، بولانمیش حیاتیندان، قارماقاریشمیش دورومو، گؤرپه میزین حاققیندا قورخوسوندان، کیفایت قدر بیر موناسیب آنا اولاماماسیندان، کدرلریندن و بونا اوخشار شئیلردن شیکایت ائدیردی.
آنجاق من اونو سئویردیم. او منی ترک ائتدی، گئتدی. سونرا من آستیریده عاشیق اولدوم و اونونلا ائولندیم. ایندی من اونونلا ائولییم، و هله ده اونو سئویرم. اونون – بو سؤزو ایشلتمه یه مجبورام، مکری وار. کورین- بیرینجی آروادیمین مکری یوخ ایدی. دوشونه بیلرسیز کی، هامییا پرستار کیمی اولان بیر آدام نئجه اولار. اؤز کؤرپه سینه یاخشی باخا بیلمه یب، گیجه لنه. آمما او، بئله ایدی. قهوه ای سیچان رنگلی ساچلاری، بوتون دئدی- قودولارین مووضوعسو ایدی. قوناقلارین اؤنونه قویولاسی بیر دوز مه لی خؤره ک حاضیر ائده بیلمه یین، أن چوخ سئویلن و هئچ واخت تایی اولمایا بیریسی ایدی. من کونلومو اونون باجاریقسیزلیق واختینا دؤنه –دؤنه وئردیم. دئمیرم کی، بو تقدیره لایق بیر ایشدیر.
ائله اوندا کی، کورین چیخدی-گئتدی، آستیرید تاپیلدی. اوندان قاباق گؤزلریمیزده یاندیریجی، آجی باخیش آل-وئریندن آرتیق بیر شئی خاطیرلامیرام. او، منی اؤز ماهیر قوللارینا آلدی. اؤنجه سی بو تسکین ائدیجی و دردداشلیق ایدی، بلکه ده من بئله دوشونورم. من هیج واخت بیرزاد سوروشمادیم. فوتو ایستودیوسوندا بیر عکسین آرخاسیندا اولان مئشه نی بیر کرپیج دیوار ایله دییشمه سی واختی کیمی ، او، اوغلان دوستداشینی آتیب منه أتلی خوره کلر وئریب، سرین آرپاسویو بوطریلرینه قوناق ائدیردی. من، اونو و بونلاری غنیمت ساییردیم، آنجاق او منیم بئله دوشونمییمه اؤنم وئرمیردی. او، دئییردی،” وئس، سن من ایستییه سن. دوغروسو چاشیب، قالمیشام.” او، منیم بوتون چاتمامازلیقلاریمی گؤزدن ایراغا آتدی. بیرینجی آروادیم بیر جانلی شاهید کیمی ائعتیبارینی ایتیردی، اوزه ریمده سحر- ائدیجی بیر وارلیغی حیس ائتدیم. سونرادان یوموشالدیم. آستیریده اولان سئوگی بیر اوزوم مئینه سی کیمی اوره ییمدن اوجالدی. بیلمیرم بونو داها نئجه دیله گتیریم.
او چوخ أردملی ایدی، اوشاق تربیه سی اوچون گوونیلین و اوشاقلارین آجیغلاندیریجی دوروملاریندا چوخ ساکیت ایدی. تعطیل گونلرینده منیم یانیمدا اوتوروب، غزئتین سیاحت بؤلمه سینی اوخویوب، قلم ایله اوزاخ یئرلرین آدلارینی جیزیقلاییردی کی، بلکه گلجکده اورایا گئده سی اولدوق . قارما-قاریشیقلیق بو ائودن گؤچموشدو. ایندی بو ائوده بیر نئچه دایاق وار ایدی. اونلارین باشیندا آیدینلیق، پلان، سئوگی و لذت دوروردو. اؤز-اؤزومه دوشونوردوم، گؤر نئجه خوشبختلیک سنه اوز توتوب. گون گلیب گئدیردی، بیز بئله خوش یاشاییردیق. آستیرید هر شئییه پارلاقلیق گتیرمشیدی. آرتیق جرمی بوتون گونو زیریلدامیردی، گئت-گئده بویویوردو. دیش چیخمارق، آددیملاماق، دیل آچماق، دانیشماقدان باش-بئیین آپارماق.
ائوده یئنی اویونجاقلار تاپیلدی. بوشانما بوتون قایداسیندا گئتدی، کورین هیچ بیر شئی، حتی خرجلیک، طلب ائتمه دی. آستیرید ایله ائولندیم، چوخ چکمه دی کی، بیزیم باشقا ائولادیمیز اولدو، گوزل-گویچک بیز قیزاوشاغی. لوسی، حیاتیمیزدا یئنی بیر جیزگی اولدو.
جرمی بؤیویوب دیل آچاندا، کورین هردن تلفون ائدردی، آنجاق اوغلونو گؤرمه یه ایمکان تاپمیردی. بونو اؤزو، باشی شولوغ اولدوغونا گؤره بیلدیریردی. او، چوخ حساس ایدی و دییردی کی، عادی معیشت و ایجتیماعی باقلارینا چوخ مؤحکم باغلانمیشدیر. گؤروشمک اونون وجودونون مدافعه سیستئمینه زیان گتیرر. هرحالدا، بو ایشی گؤره بیلمیردی، بونو اؤزو بئله دیله گتیریردی. جرمی، اونون یوخلوغوندان عذاب چکیردی، آنجاق آییریلیق اؤزون سورنده، او دا، آرتیق ساکیتلشمیشدی، چونکی آستیرید آناسینین یئرینی قایغی و سئوگی ایله دولدورموشدو. ائله بونا گؤره کورین گؤروشمک یئرینه تئلئفون ائدیردی، چوخ واختلاری دا مکتوب یازیردی.
آللاه، او مکتوبلاری نه ایدی! آنالار هئچ واخت بئله مکتوبلار یازمامالیدیرلار. مکتوبدا قهوه دامجیلاری، پیس أل-جیزمالاری، معناسیز پاراگرافلار، فعلسیز و بوش جومله لر. کوریننین مکتوبلاریندان فرقلی اولاراق جرمینین مکتوبلاری اوشاقلیق خبرلری ایله دولو ایدی. بیر مدتدن سونرا، بو مکتوبلار ماراقسیز اولدولار، اونلار بئیسبال اویونلارینین نتیجه لری ایله دولوردو. جئرمینین مکتوبلاری گئت-گئده آزالدی.
بیرواخت اولدو کی، کورین دئی-تام تئلئویزیون شووندا گؤروندو. بو وئریلیش قاچان آنالار حاققیندا ایدی. صحنه ده اوچ آیری قادین ایله اوتورموشدو. هئچ واخت آنلایامادیم کی، نه اوچون او، بو وئریلیشده ایشتیراک ائتدی. وئریلیشین ایلک اون دقیقه سینده، وئریلیشین باشی سویوق آپاریجیسی ایله سورو سوروشان تاماشاچیلار چوخ منطیقی گؤرونوردولر. آنجاق واختین آخیرلاریندا هامی سینیرلنمیشدی. سون سیرادا اوتورانلار بارماقلا قاچان آنالاری گؤستریب،های-گوی سالیب، باغیریردیلار. باشقالاری دا تؤهمتلر یاغیلاندان سونرا اونلاری دوغرولاییب، أل چالیردیلار. من بونلارین هامیسینی قونشو قادیندان ائشیتدیم. بوتون گونو تئلئویزیون سئیر ائدن قونشوموز دئییردی کی، کورینین ساچلاری توم قهوه ای گؤرونوردو و سئیرک آلا-بولا آغ تئلر ده گؤزه چارپیردی.
کورینه، اونون میللی تئلئویزیوندا گؤرونمک اوچون بئله أردمسیز هوسی اوچون اوریم سیخیلدی. اونون ایستودیادا اوتوراراق آوارالار طرفیندن توپ آتشه توتولموش زهرلی صیفتینی گؤزومون قارشیسیندا تصوور ائدیرم.
کورین گئدندن سونرا آنام – دولورئس، بیزمله یاشاماق اوچون یانیمیزا گلدی و اوست مرتبه ده اولان آرتیق اوتاقدا یئرلشدی. او،دئییردی کی، جئرمییه یاردیم ائتمک ایسته ییر، بیر آرا یاردیم ائدیردی. چوخ واخت یوخاریدا اوتوروب، بیر شئی توخویور، پنجردن ائشییه باخیب، قونشولاری، گلیب – گئدن غریبه لری، یا آرا ساتیجیلاری یوخلاییردی. جوماآخشاملاری بیریج اویونلارینا قاتیلیردی، جومانین آخشامیندا دا اینجیل اوخونوشونا گئدیردی. آنام آدینا باخمیاراق ( لاتین دیلینده دولورئس غملی دئمکدیر) چوخ شأن بیریسیدیر. حیاتدان لذت آپارین اونون همیشه سؤیله دییی سؤز ایدی. آستیرید ایله او تئز قوووشدولار. آستیرید، بونو بیر سیرر کیمی مندن گیزلتمک ایسته ییردی، آنجاق من آناما یاخشی بلد ایدیم و بیلیردیم کی، او سمادان کنار بیر آدامدیر ( باخمیاراق کی، آند ایچمیش بیر جومهوریچی ایدی) و برک اینانیردی کی، بیرگون عیسی پیغمبر گئری دؤنه جک. او، دئییردی کی، بیز آخیرزاماندا یاشاییریق، و گرک حیات چتیلیگلری اوچون عیسایا اؤز توتاق.
آستیرید اونونا شوخلوق ائدیردی، دوغروسو منیم یانیمدا بئله سؤیلشمه لردن قاچینیردیلار.
لوسی دونیایا گلندن سونرا آنامین یاردیمی داها لازیم گؤرونموردو. آخی، لوسی هئچ واخت بیزه باش آغریسی وئرمدی. آستیرید اونو تکباشینا بویوده بیلردی. لوسی اوشاقلیق یولوندان بیر مذمت ائدیجی باخیشلا بو دونیایا آیاق باسدی.
جئرمینین اون یئدی یاشی دولوب، بیر ژاپون سؤزو اولان، تاتو علامتی سول بالدیریندا واریدی. هله ده بیلمیریم او سؤزون معناسی ندیر، او دا کی، بونو آچیقلاماق ایسته میر. اومباسیندا دا بیر نارین تاتو وار؛ گوله رک دیشلری گؤرونن خیالی بیر حئیوانین أللری اومباسیندادیر. اوشاقلار و یئنی یئتمه لر اوچون تاتو یازدیرماق قاداغاندیر، آنجاق گؤرونور بونو یالنیز اؤز تای-توشلاری بیلن گیزلی بیر یئرده سالدیریبدیر. اوگون ژاپون تاتوسو بالدیریندا ائوه گلنده من جئرمییه قایداسیزلیق قانونونو اوخودوم، آنجاق او منی ماراقلا دینلدی، و بیر اینجه لیکله ائله أله سالدی گویا کی، من تاریخین صونعی یارانمیش بیر محصولویام. بیرده باخین قیشین شاختا واختیندا او، بیر جین شالواری، سیویتر و بیر ده بارماغی دمپایی گئییردی. یای پالتاری قیش چاتداماسیندا- قایداسیزلیغین بیر علامتی کیمی. او ایسته ییر بیر گنج آللاه کیمی فصیللری موباریزیه چاغیرسین. مینئسوتا شهرینده بو بیر شوجاعت سیمبولو ساییلیر و گنجلرین چوخو بونو یانسیلاییرلار. ائله بونا گؤره اونو سئویب، بیننلرین سایی چوخ چوخدور. اونون نئچه یوز دوستو وار، و اونلارلا تئکستلشمیه مشغولدور. اؤزونده آناسینا، کورینه، مخصوص اولان بیر قشنگلیک وار. ائوده اولان اوچ قادین خایلاغی اونو برک سئویرلر. اونلار ساچلارینی داراییر، أیر ائعتیراض ائتمسه، بئله باشماقلارینین قایتانلارینی دا باغلاماغا حاضیردیرلر. اوندان بالاجا اولان باجیسی، قارداشی اوتورماق همین شکلینی چکیر. تصوور ائدیرسیز نتیجه نه اولور: سیرتیق بیر اوشاق. او، هئچ ده سیرتیق دئییل، بلکه آرتیق خوشلوقدان کئف ایچینده دیر. او، طبیعی اولاراق گولر اوزلودور، آخی هئچ زحمت چکمدن بوقدر سئوگینی ألده ائدیر. مندن یان گئچنده منه بیر أتک یازیسی کیمی باخیر.
****
تزه خبر بودور کی، کورین شهریمیزه قایدیبدیر و بیز بئله بیر دوروم ایله اؤزبه اؤز اولموشوق. او، منه بیر پوست کارتی گؤندریب، دئییر کی، اوتوبوس ایله شهره گلیر، بونا گؤره من نئچه ساعات ایشیمدن قارژدا أل چکیب، شهر مرکزینه اونو گؤتورمک اوچون گئتدیم. گلمه یینین ندنی؟ هئچ. بلکه بعضی گؤندلیک موضوعلار اوچون؟ هئچ ایپ اوجوم یوخدور. گلمه سینین، بوقدر واخت گئتمه سیندن سونرا، هئچ بیر معناسی یوخدور.
باخمیاراق کی، طبیعتیمده سیر ساخلاماق بیر هویوم یوخدور، کورینین دؤنمه سینی ائوده هئچ کیمه بیلدیرمه دیم. هاتورن خیابانیندا اولان گئریهانت دایاناجاغینا گیرنده، دایاناجاقلارا مخصوص اولان، نملی تورپاق ایله نیترات قارشیغی، اییی بورنومو قاشیندیردی. دایاناجاغا گیرنده ائله بیر ایسته ییرسن اینسانییتی یئنیدن رئداکته ائدسن. آنجاق بو آلینمیر، چونکی کورین آرتیق اورادا اوتوروبدور، بیر اوتوراجاق اوستونده گؤزله ییر. یانیندا قهوه ای رنگده ایکی کارتوندان تیکیلمیش چانتاسی وار. توزتورپاغلی پالتارلار، ایستی کؤینکلر و باشقا شئیلر چانتادان ائشیگه چیخیر، دیواردا اولان ساعات یانیندا دایانیبدیر.
بورادا گرگ گئچمیش آروادیمین حالینی سیزه ایضاح ائدیم.
اورتا یاشلی گؤزل بیر قادینی تصوور ائدین کی، دئیه سن تزه کارواشدان چیخیبدیر. دوغروسو قورلانیبدیر، آنجاق کارواش اونون اوست باشینا قیریشلار سالیب، ساچلارینین هره سی بیر یانا سیچراییب، اؤزونده مات قالمیش بیر گؤرونوش وار، آلنیندا نئچه پارالئل زولاق گؤرونور و گؤزلرینین أطرافی قیریشیلارلا دولودور. حیات اونو دیدیب، داغدیبدیر. آنجاق أساس مسأله بو دئییلدیر. أساس بودور کی، او هله ده منه گؤزل گؤرونور، بو دا چوخ غریبه دیر. بو ساغلام فیکیره ضید گؤرونور.
أینینده چؤهره یی رنگلده بیر سیویتر وار کی، اوستونده تئلئویزیون شوونون آدی یازیلیبدیر. بو همان وئریلیشین آدیدیر کی، اورادا اونو أله سالدیلار. وئریلیشین آدی آلچاق، دار دوشونجه لی، اینجه بوقلو میلیونئرین آدی ایله عینی دیر. ألینی توتاندا باش قالدیریب منه باخدی. دویان کیمی قالخدی. منیم یاناقلاریمدان اؤپدو. او آندا ایستی دوداقلاری منه تانیش گلدی. أسکی بیر قاشینما آغریسینی حیس ائدیرم.
“وئس” او، دئییر، ” بیلیردیم سن منی قورتاراسان.”
” هله کی قورتارمامیشام، کورین.” دئیب، چالیشیرام شوخلوغا سالیم. اوندان هامبئرگئر، قیزارمیش یئرآلما ایله کئچاپ سوسون قوخوسو گلیر. فست فود قوخوسو. یازیغین بیریسی. گؤره سن باشینا نه گلیبدیر؟ “نئجه سن؟”
” نئجه یم؟ نئجه گؤرورسن، ائله.”
اؤنون یازیق گؤرونوشو گؤروب ده بیر شئی دئمیرم.
“یاخشی” او، دئییر، ” یوخلاماغین قورتاردیمی؟ بو چانتالاردان بیرینی آلا بیلرسنمی؟ من ده او بیرینی گؤتوررم.” چانتالاردان بیرینی گؤتوردو. آشاغییا باخاندا گؤدوم کی، باشماقلاریندان بیرینین اوجو دلیکدیر. سول باشماقیندان بارماقلاری گؤرونور.
یانیمدا اولان بیرینجی آروادیم ائوسیز بیر قادینا دؤنموشدو.
****
ائوه گئدنده یوک ماشینینم ایچینده منه دئییر. ” مالی شرایط اوچون ایدی. چوخ أذیتی واردیی. وئس، سن همیشه یاغلانمیش مئیمونا اوخشاییردین، و همیشه ده ماشینلاری قاییرماق ایله اؤزووه بیر ایش تاپا بیلیردین. بونا گؤره ده بیر شئی بیلمیردین. آما اونلار منه چوخ شخصی یاناشیرلار و دئییرلر کی، من چوخ شئیلری اونودورام. بلکه ده من بئله ایدیم، آنجاق یالنیز آشام چاغلاری، اوندا کی ایشدن سونرا اؤز اؤزونله باش باشا اولوردوم بئله اولوردو، و موتخصیصلر ده بونو اینکار ائتمیر، اونلار ألبته بونا چالیشدیلار. دئمک اولار کی، بین الخالق بانکلار بو بلانی باشیما گتیردیلر، چونکی من اؤز گلیریمله یاشایا بیلمیردیم، و یاواش-یاواش منی خسته خانادان آزاد ائتدیلر، باخمیاراق کی، غوصه هئچ ده یولخوچو بیر مرض ساییلمیر، آنجاق خسته لرین بیریندن منیم جانیما دوشدو. او بیر کیش ایدی و بوتون گونو زاریلداییردی. اونون اینیلتی سسی منیم بئینیمه دوشدو و ائله اوراداجا قالدی. من، ایندی ده، او سسی ائشیدیرم. سن ده اونو ائشیده بیلیرسن می؟ یوخ؟ نقدر خوشبختسن. وئس، منیم قاباغیما چیخدیغین اوچون آللـه سندن راضی اولسون. بیلیرم کی، سنه خبردارلیقدان علاوه بیر ایش گؤرمه لی ایدیم، آنجاق باجارا بیلمه دیم. آللـه، نقدر هاوا سویوخدور.” بوینونا بیر بویون دسمالی سریرییر. آما، هاوا سویوخ دئییل. سویوخ اونون بئینینده یئرلشیبدیر. اوکتبر آیینین ایلک نملی و ایستی گونلریندن بیر گوندور؛ هاوا ۷۰ درجه دیر. هیندو یایی. جانینی ایسیندیرمک و ایستی قالماق اوچون بیر ننه کیمی اؤزونو سارمیشدی.
” یاخشیدیر، کورین،” اونا دئییرم. ” دوغرودان، هارادا ققالاجاقسان؟”
منه باخیر.
“دئمک ایسته ییرم، نقدر بورادا قالاجاقسان؟ بورادا ؟ بیزیمله ؟”
گوزونو ائیشییه تیکیبدیر.” آمئریکانین شهرلری نقدر کیرلیدیر.” او، قاپیسی تاختالانمیش بیر دراگ ائستورا ایشاره ائدیر. “بویانلاردا بیر درمانخانانی خاطیرلاییرام.” چوخ معناسیز دانیشیر، ائله بیل بیر یئردن اوخویور. دریندن کوکسونو بوراخیر و ایکی کره اوسکورور. ” قوی بیر حئکایه نی سنه دانیشیم. بیر قادین واریدی. اونون أحوالاتی أوولر یاخشی ایدی، أری ده چوخ یاخشی ایدی، هیچ کیمی قیناماق اولماز. بو، أحوالات کئچمیشده باش وئردی. اونلار بیربیری ایله راحانت و مئریبانجا یاشاییردیلار. آنجاق سونرا، نه ایسه باش وئردی. قوی بئله دئییم، بیر وولکان داغی پارتلادی. و قادین هئچ آنلامادی نه باش وئردی. دئمک ایسته ییرم، بیلمدی کیم وولکانی پارتلاتدی، آنجاق بیلیردی کی، بیر شئی باش وئریبدیر، چونکی یاواش یاواش حیس ائدیردی کی، آرتیق هئچ شئی قاباغکی کیمی یاخشی گئتمیر. توز-تورپاق اونو اوسکورمیه سالدی، سو دا زهرلی اولموشدو، هاوا دا پیس قوخویوردو، وولکاندان پوسکورن پالچیقلاردان، و سس کوی واریدی، و او بئله آنلاییردی کی، بیر اوشاق دوغدوغو اوچون بویوک بیر سهوه یول وئریبدیر. بو دونیایا، آی آللـه، نقدر دهشتلیدیر، و هئچ کیمین ده بیر شئی دئمیردی.”
” دئمک بئله، کورین،” آنجاق بونو دئییه بیلدیم. باش آغریسی ائوده منی صبریسیزلیکله گؤزله ییر. چونکی من آروادیم آستیریده، یا آنام دولورئسه، اوغلوم جئرمییه، قیزیم لوسییه دئمه میشدیم کی، کورین شهریمیزه گلیر، باشیمیزا درد-بلا اولاجاق. نییه، هئچ کیمه دئیه بیلمدیم کی، اوتوبوس تئرمینالینا گئدیرم، اونو گوتورم؟ اؤزوم بیلیرم نیه. منه حاق وئرین. بوقدر ایلدن سونرا، اونو گؤرمک ایسته ییردیم، بونا گؤره ده اونو گؤرمه یه گئتدیم. من اونو باغیشلامیشدیم. ایندی ده اونو باغیشلاییرام. آنجاق، اونلار نئجه؟ مرج باقلاماغا دیمز. هله کی، من ائوین باشچیسییام.
او گونش قورویانی آشاغی ائندیریب، بیر آز سولا طرف ایت لییب، اونون گوزگوسوندن اؤزونه باخیر، ساچلارینی سهمانا سالیر. ” گؤر باشیما نه گتیریبلر. منی اؤزومه بوراخمیرلار.”
“بیلیرم.”
“وئس، ” اوُزونو منه دؤندریب، دئییر،” ألیمدن بیر ایش گلمیر. چوخ ائحتیاجیم وار بیر موُدت بیری منه باخسین.”
اوُزوُنده اولان سویوقلوق محو اولموشدو. ایندی اورادا باشقا بیر ایفاده گؤرونوردو. کوچه بوجاغیندا قالان ائوسیز قهرمانلارین اوُزونده اولان یارلواریش گؤرونن ایفاده کیمی. یالواریش . گؤره سن عادی حیاتدا کیمسه بو سؤزو ایشله دیرمی؟ من کی بئله بئله دوشونمورم.
” سندن خواهیش ائدیرم منه بیر ایش گؤره سن،” دئییر، آنجاق آرخاسینجا دئمیر مندن نه ایسته ییر. ” بورا سیزین محله دیر؟” سوروشور.
“ایندی اورایا گیریریک،” من دئییرم.
ائولر بیربیر یان کئچیرلر، اؤنلرینده اوُزون ائیوان اولان، أسکی ائولر، و بو آندا اف-۱۵۰ –نین موتوروندان قیشغیریغا اوخشار بیر سس ائشیدیرم، گرگ قاییشی بوشالمیش اولسون.
“وئس، ده گؤروم، من هئچ یادینا دوشوردوم می؟”
بو سئوال چوخ گؤزلنیلمز ایدی. اونلار همیشه سئوگی و حیسلریندن چوخ آچیق سئوالار سورشورلار. آنجاق من ائحتیاط ائتمه لی ایدیم. منیم جاوابیم اؤزومه قاییدا بیلر. بیر آندا خیالا دالدیم.
” هن، هردن بیر سنی خاطیرلادیردیم.”
” حتا، آستیرید ایله ائولنندن سونرا؟”
“هن.” بیرسورو بلوکلارا سورورم، سونرا دئییرم،” سنین اوچون چوخ نیگاران ایدیم.”
بو، اونون ایسته دییی جاواب دئییلدی. آنجاق بیرآز راحاتلادی و آرخایا سؤیکندی. یوک ماشینین، یولجو طرفینده یئرده بیر بوش ماءالشعیر قوتوسو دوشموشدو، اونو آتماغی اونوتموشدوم. او ووقاری بیر حالدا ساغ آیاغینی اونون اوستونه دیرییب، قویمادی أطرافا اویناسین.
” یقین ائدیردیم کی، سن منی خاطیرلایارسان. هردن سنی یوخودا گؤروردوم. یوخودا سن گنج بیر اوغلان ایدین، منه قارشی دا چوخ مئهریبان ایدین. بیر کره منی آلوولار ایچینده اولان بیر آپارتماندان قورتاردین.یوخودا بونو پولسوز ائله دین.”
****
بورادا ماشین یولوموزا داخیل اولوروق. گاراژدا پارک اولونان ماوی سیویک هوندا ماشیندان بیلیرم کی، آستیرید آرتیق ائوده دیر. آنام اؤز اوتاقیندا- بوگون چرشنبه دیر- یوخاریدا یا بیر شال توخویور، یا اینترنئتده جینایت داستنلارینی آختاریر یا دا یوحنا موکاشیفه لری کیتابینا باخیر. جئرمی اؤز دلی دوستالاری ایله آخشام یئمیینه قدر شهرده پیشیکلر کیمی آوارالانیر، آنجاق لوسی ائوده اؤز اوتاغیندا آت حاققیندا اولان کیتابلاریندان بیرینی اوخویور.
أصلینده من گرگ کورینی بیر مئهمانخانایا آپاراردیم، تا کی باخاردیم نه ائتمک اولار. عوضینده اونون ایکی موقاوادان اولان چانتاسینی گؤتورودوم. یان قاپیدان ایچرییه گیریریک، بیر دقیقه باشماقلیغدا دایانیریق، سونرا اوچ پیله کنی قالخیب، آشپازخایا گیریریک، بیر نئچه جوت باشماقلارین یانیدان اؤتوروک. من آرخاسینجا گئدیرم، بوزارمیش ساچلارینا آرخادان باخیرام، بیر ده اوندان یاییلان فست فوت قوخوسونا دیقت ائدیرم.
میطباخدا، آستیرید سالومون بالیغی اوستونه أدویه سپیر. او باشینی قالدریب، یوخاری باخاندا کورینی گؤرور. کورین میطباخدا اولان لامپین ایشیغینا گؤره، بیر نئچه دقیقه دن قاباق داها پیس گؤرونور. آستیرید اؤنجه کورینه باخیر. سونرا دؤنوب منه باخیر، سونرا تکرار کورینه باخیر. اؤزونده گؤرونن باخیشلار ائله سرعتله دئییشیر کی، بیرینی گؤرمه دن او بیری یئرینی آلیر. اولی، چوخ گیجلنیر: قاشلاری چاتلاییر. او کیمدیر؟ سونرا گویا اونو یاخشی تانییر: آغزی آچیق قالیر، آنجاق،اوردادان هئچ بیر سؤز چیخمیر. دیلی ایله اوست دوداغینی یاشاردیر. سونرا اوندا مرحمت و یازی گلمه حیسی دوغولور، گؤزلریندن یاش آخیر. آردیندان شوک اولان کیمی اولور و ألینده لیمو ایله أللرینی گؤزلرینه ساری یاخیر. بیردن “اوخ” دئییر، آنجاق باشقا بیر شئی اؤز وئرمیر. یاناغیندا بیر آز أدوییه یاپیشمیش قالیر. سونرا حیرصدن منه ائله باخیر کی، گویا من بوتون بونلارین گوناهکارییام. آنجاق حیرص اؤزونده اوزون دایانمیر. اونون یئرینی ائله بیر باخیش آلیر کی، اونا بیر سؤز تاپا بیلمیرم. بو حالتی او آداملاردا گؤرورسن کی، بیردن بیره گؤزلنیلمز بیر شئیله قارشیلاشیرلار، چالیشیرلار هر شئیی اؤز آخارینا سالسینلار، آنجاق بونو باجارمیرلار. اویونجو آرتیسلر بئله باخیشی یامسییا بیلمزلر. او، یالنیز حقیقی یاشاییشدا یارانیلیر.
آروادیم، قاباقکی آروادیما ساری ائله داورانیر کی، اونو قوحاقلاماق ایسته ییر. من، اورادا دایانیب، باخیرام کی، گؤرسن اونلار قوجاقلاشاجاق. آنجاق، آستیرید یولون اورتاسیندا آیاق ساخلاییر.
ائله بو آندا لوسی قاجا-قاچا آشپازخانایا گلیر، بیر باشا بوز دولابینا ساری گئدیر کی، ایچمک اوچون بیر شئی گوتورسون. او دؤنوب، کورینه باخیر. ” سن داها کیمسن؟” تربیه سیزجه سینه سوروشور.
هئچ کیمین یادینا دوشمور، اونا جاواب وئرسین. بیردن بیره خیاباندا بیر ماشینین آلارمی سسلنیر، غریبه بیر ای ای ای ای ای سسی گلیر.
لوسی منه باخیر، سونرا آناسینا دؤنور، آخیردا کورینه باخیر. “بورادا نه باش وئریر؟”
“بو،” من دیله گلیب دئییرم، ” جئرمینین آناسیدیر، کوریندیر. او بیزی گؤرمک اوچون گلیبدیر.”
“سنی گورمکدن چوخ شادام.” کورین دئییر.”سن لوسی اولمالیسان. نقدر تمیز گؤرونورسن. هم ده کؤزلسن. آستیرید سن ده بئله سن.” گولومسه ییرک آروادیما دئییر.”ألبته، سن همیشه بئله اولموسان. خسته خانایا گؤره دیر. اورانی همیشه یاخشی تمیزله ییرلر.”
“آللاهیم، کورین، سنین باشینا نه گلیبدیر؟” آستیرید گؤزونو یوماراق سوروشور.
” من اؤلدوم،” کورین دئییر، ” سونرا بیر اوتوبوسا مینیب، برایا گلدیم.”
****
آستیرید منه دئییر کی، سنینله سؤزوم وار. بیز باشماغلیغا ائنیریک کی، مصلحتلشک. من پوست کارتیندان دانیشیرام، آستیرید ده آرادا باشینی ترپدیر. او، سینیرلیدیر کی، نییه من دئمیشم، او جئرمینین آناسیدیر. اونون بورادا اولماسیندا، هم ده اونا بو بارده خبرسیز اولدوغونا داها دا چوخ حیرصلیدیر، آمما حادثه لرین گئدیشینه گؤره منی موقتی ده اولسا باغیشلاییر. بئله قرارلاشیریق کی، کورین آشاغی مرتبه ده، زئرزمیده اولان بوگولن یاتاقدا یاتسین. اولا بیلسین کی، زئرزمینی نملی گؤروب، اوندا آلئرژی یارادا، آنجاق حیات بئله دیر. نمی آلان دستگاه نمی یاخشیلادار. سونرا آستیرید منه دئییر،” بیر ده بئله ایش گؤرمویه سن،” گویا کی، کورینین گلمه سی منیم ایدئیام ایدی.
“بو دفعه ده من بیر ایش گورمه میشم،” من دئییرم.
آشپازخانایا دؤننده، آنام اوتاغیندان آشاغی ائنیب، کورین ایله ائله دانیشیردی کی، دئیه سن کورین بیر نئچه گوندور کی، بیزدن آییریلیبدیر. آنام ایشلری هئچ ده تعجب یاراتمیر. ایکی نفرلیک باش-باشا وئریب، چوخ آیدین صوحبتلشیردیلر: هاوادان، پایلاشدیقلاری حکیم نسخه سیندن، و عادی سویوخلامانین (zinc lozenges) درمان یوللاریندان. آستیرید سالمون بالیغینا باش قویور. گؤره سن هامی اوچون کیفایت ائده جک؟ هن، اگر تیکه لری داها دا کیچیک ائله سه. لوسییه تاپیشیریرام کی، سوفره نی حاضیر ائتسین، چوخ سئوینیر کی، اونون دا باشی بیر ایش ایله قاتیشیر. اونا تاپیشیریرام کی، کورین اوچون ده بیر یئر آییرسین. کورینین ایکی کاغاز چانتاسینی گؤتوروب، پیلله لردن آشاغییا داشییرام. بوگولن یاتاغی آچیب، اورادا نم آلان دستگاهین یانیندا، کؤهنه ائشکافدا ساخلانیلان ملحفه ایله پتو گؤتوروب، اونا سریرم.
فیکریم جئرمینین یانیندادیر، پیله لردن یوخاری قالخیرام، میطباقدان گئچیب، قوناق اوتاغینا گیریب، اوردان اؤن حیطه گئدیرم. موبایلیمی آچیب، اونا تئلئفون ائدیرم. جواب وئرن کیمی، دئییرم،” تئز ائوه گل.”
” ائوین یاخینلیغیندایام. نه اولوبدور؟” او سوروشور.
” بیر ایش وار، سنه مربوطدور.ائوه گلنده دئیرم.” آنجاق بونو دئییرم.
****
چوخلاری باشا دوشمور کی، ماشین تعمیرگاهیندا بد خبرین قارشیسیندا، آدامین داورانیشیندا جوربجور علامتلری گؤرمک اولار. بعضی آداملار رواقی فلسفه سینی مشق ائدیرلر. آنجاق چوخ واختلار، بیرینه دئینده کی، اونون ماشینین برق ناقیللری قاپانیبدیر، و مین دولارا یاخین پول لازیمدیر، او حیرصلنیب، اؤز ماشینینا هجوم ائدیر. یا قیسمته قارشی. یا آللاها قارشی کی، نیه اونون ناقیلینی خاراب ائدیبدیر. یا دا منه قارشی کی، اونا پیس خبری چاتدیرمیشام. غضبلنمک آخماقلیقدیر. حیاتدا خیرخواهلیق یوخدور. بیزیم نه واریمیزدیر اونونلا ایداره ائتمه لیییک. من شیکایت ائتمیرم. منیم یوگونه قدر یاخشی حیاتیم اولوبدور. دبیرستانین فوتبال دسته سینده هجوچو ایدیم، و قیزلارین آردینجا دوشوب، و همیشه ماشینی سئویردیم. کورین ایله ائولنمکدن قاباق بیر آز شیلتاقلیغیم واریدی؛ بیر آز أخلاقسیرلیق، بیز آز سرخوشلوق. اؤز حددیمده قورص دا مصرف ائله دیم، نه اولسون؟ باشقا جوانلار کیمی، من ده دلی سوو ایدیم. بونو باش اوجالیغلا ئییه بیلرم کی، باشیم قیزیشاندادا، هئچ واخت دوستاق اولمادیم. دستلاریم منی قورویوردولار، بونا گؤره ده یاخشی جوانلیق ائتدیم. بونون اوچون سلامتلیقیم و عائله م اوچون شوکر ائدیرم. فوق دیپلومومو دا آلا بیلدیم. دئمک ایسته ییرم کی، هئچ ندن شیکایتیم یوخدور.
آمما، کورین منی آتیب گئدنده، اؤریمی سیندیردی، بونا گؤره ده حاضیر ایدیم کی، ایلر بویو اوندان کوسکون اولوم. گونو گوندن حیرص مندن دامجی دامجی آخیب گئتدی. ایندی أیر او بورادا قالماق ایسته سه، گرگ راضیلیق وئریم. او هرشئیی اودوزوبدور. بو قدر ساده دیر. بیز اینسانین چوکمه سینین قارشیسیندا بورجلویوق. اونون باشینا گلنلر منیم، یا هر کیمینین ده باشینا گله بیلر.
جئرمی ده، آمما، نه بیزیم حکمتیمیز، نه ده کاهلیلیغیمیز وار، و اونون ائوه گلمه یینی گؤزله یرک، اوره یم قفسده اولان دلی دووشانین اوره یی کیمی چیرپینیر. نهایت اونو گؤرورم کی، ائسکئیت بوردو ایله بلوکون تینیندن گلیر و موبایل تئلئفونو ایله دانیشیر.
مطبخه چاتاندا او فئرین یانیندا دایانمیشدی، قادینلارین هامیسی اونا باخیردی، آنجاق هئچ کیم دانیشمیردی. گینه، سکوت. اونلارا نه اولوبدور؟ اوندا دا کی، بیر شئی یوخدور قادینلار باش بئیین توکورلرآ آما جیدی بیر ایش باش وئرنده هامیسی دینمزسؤیلمز اولور.
” نه اولوبدور؟” او سوروشور. او کورینه باخیب، اونا ساری باشینی سالایاراق، دئییر “بو دا، کیمدیر؟” کورین بوزدولابینا یانینی وئریب، اورادا دایانمیشدی.
گینه سکوت هر یئری بورویور. هئچ کیم بوشقاب اوچون یئریندن ترپنمیر. بونا گؤره من دئییرم، ” بو کوریندیر. کورین بو دا جئرمیدیر.”
اونلا او قدر بیربیرینه اوخشاییرلار کی، اونو آنا بالادان باشقا بیر شئییه بنزتمک اولماز. جئرمی، اونا باخاراق بیردن بیره اؤز اوخشاریقلارینی باشا دوشور و توکلری اورپنیر.
اوتانجاق باخیشلا دئییر ” سالام.” اوآنلینین قیریشلارینی، صافالدیر و اونون اوزونه گولومسه ییر. کورین اونو قوجاقلایا بیلمیر. اونو اوپه بیلمیر. هله کی، یوخ. آنجاق یئرینده ساکیت دایانیر.
جئرمی اونا باخیر، سونرا آستیریده، سونرا دولورئسه و نهایت لوسییه گؤز کزدیریر. بونا گؤره ده لوسی دیل آچیر. “او سنین آناندیر.” او بونو ائله دئییر کی، ریپلینین بودور کی وار! موزه سیدیر.
جئرمی آستیریدی گؤستریر، ” او، منین آنامدیر.”
“دوغردور، هره میز بیر تهر،” کورین دئییر. “سن بئله دوشونمورسن؟” او، مکتب ایللرینین دانس قوناقلیقلاریندا اوتانجاق دایانان بیر قیزا اوخشاییردی کی، گؤزله ییردی بیر یاراشیقلی آدام گلیب اونو اؤزنه قایتارسین.
جئرمی دئییر، “جیدی دئمیرسن،”
“کوریننین حالی یاخشی اولانا قدر بیر مودت بیزیمله یاشایاجاق.” من دئییرم.
بو آندا جئرمی رنگی قیزارمیش کیمی، حیرصلی منه ساری دونوب دیله گلیر. “حالی یاخشی اولاناجان؟” او، ایسته ییر اوتاقدان چیخیب، گئتسین، بو آندا کورین اونون قولاغینا ایشاره ائدیر.
” سنین سیرقان وار،” او سوروشور. جئرمی باش ترپدیر، گؤرونور أل آیاغینی ایتیریر. سونرا او علاوه ائدیر، “من کیشیلرین بو داورانیشینا عادت ائده بیلمیرم. حتی یاشلی کیشیلرده. بیلیرم کی، بئله اولمالییام، هرکس کیمی، آمما ندنسه آلینمیر. عادت ائده بیلمیرم.” او، بو سؤزلرله چالیشیر، سوکوتا سون وئرسین. “هئچ کیم منه دئمهدی کی، سن بئله بیر گؤزل اوغلان اولموسان. من بیر آز گئری قالمیش آدامام. سن او سیرغالارلا غریبه گؤرونورسن.”
” کورین!” آنام، مطبخده دیوارا سویکنمیش حالدا اوجادان دئییر، “سن بو سؤزو دئمه، هئچ کیم بئله دئمیر.”
او، اوتاناجاق دئییر، “بئله دیر. ” هئچ کیم من دئیینلری دئمز. بو منیم سوقوطومو گؤستریر.”
“بیر شئی دئییل.” جئرمی دئییر. “آخی من عجیب غریب بیر آدامام. من باشدان آیاغا بیر قوللوقچویام. ایندی ده بو غریبه آدام یوخارییا گئدیر. خداحافیظ.”
او، های کوی یولا سالاراق بیزدن اوزاقلاشدی. بیر آز واخت وئریرم اوتاغیندا اوتوروب اؤزونه گلسین، سونرا دانیشماق اونون یانینا قالخیرام.
“هر حالدا،” لوسی دئییر، ” بئله لرینه گئی دئییرلر. عجیبه-غریبه بیریسی اولاندا ئوییه بیلرسن کی، عجیبسن.”
” اونلارین هامیسینین معناسی بیردیر، بئله دئییل می؟ او سؤزلرین هامیسی؟” کورین سوروشو، و چالیشیر اؤزو کولومسه لی گؤرونسون. آرزو ائدیرم، او، آرتیق دانیشماقدان أل چکسین.
” دئمک، ماراقلیسی بودور کی،” آستیرید بیردن بیره اؤزونو بیزه دؤندریب، دئییر،” نییه جئرمی گئی اولماغی بیلدیرمک ایسته ییر، حالبوکی هر شئی بونون ترسینی گؤستریر، کورین، بیلیرم کی، سن بونو بیلمزسن.”
” یوخ، بیلمیرم،” کورین جاوابیندا دئییر.
” آلیسا حاققیندا اونا دئه،” لوسی آناسینا دئییر. “بالا پرنسئس خانیمدان؟ جهرایی رنگلی جورابلاردان؟ مئدالیون؟ مرحمت کارخانه سی؟”
” یوخ، ائله صؤحبتلره گیریشمک لازیم دئییل،” آستیرید دئییر.
” یاخشی کی، قیزی بویلو ائله مهدی،” من علاوه ائدیرم، “یاردیم اوچون دئییرم. اونلار قوروجودان ایستیفاده ائتدیرلر.”
“ بو ایشی گؤره بیلردی،” لوسی غرورلا دئییر، “چالیشسایدی، اولاردی.”
” دخلی اولمایان صوحیتی باشلامیشیق،” آستیرید دئییر،”کورین، سن چوخ یورغون اولمالیسان. هامیمیز سنی گؤرمکدن تعجوبلنمیشیک، شک ائتمیرم کی، سن بونو بیلیرسن. بلکه سنه بیر ایستکان سو گتیریم. اومایا آج اولاسان؟ سوسوز، نئجه؟ سالمون بالیغیمیز، ایندی حاضیر اولار، اوندا هامیمیز أیلشیب اونو یئیه ریک. کاشکی بیزه بیر بالاجا سؤز گؤندرردین. بیز سنین خبرلرینه قولاق آساریق!” آستیرید چالیشیر گولومسه سین.
“منده هئچ بیر خبر یوخدور،” کورین دئییر، ” یانی، دئمک ایسته ییرم کی، هر شئی خبردیر، منیم اوچون هرشئی خبردیر. نه خبر دئییل کی،؟ بو تمیز، پاریلدایان مطبخ خبردیر! و لوسی: سن منه أن تازه خبرسن.” او، هامیمیزا گؤز گزدیریر، بیر بیر. ” آه، منه اؤره ییز یانمالیدیر،” او، دئییر، و سونرا آغلاماغا باشلاییر، و اوندا قادینلارین هامیسی اونا یاخینلاشیرلار.
****
یوخاریا گئدیب، جئرمینین قاپیسینی دویورم. او، دئمیر “گیرین،” من هرحالدا ایچری گیریرم. اوتاغیندان سیزه دانیشماغی بوراخیرام. او، یاتاغیندا اوزانیب، گؤزلری ده باغلیدیر. باشماقلارینی چیخاردیب، و یئکه آیاقلارینی یاتاغینین آخیرینه دایاییب، آغ جورابلار گئییب، أللرینی اؤزونه قویوب، گؤزلرینی گیزله دیبدیر. من تعجبلی درجه ده اوغلوما فخر ائدیرم. اونو چوخ سئویرم، آمما بونو گیزلتمه لییم.
“جئرمی،” دئییرم، “مومکونسه، آشاغییا ائنمه لیسن.”
“باجارمیرام.”
” نیه باجارمیسان؟”
“آخی، بو دوز دئییل. او، دوز دئمیر. یانی، او دلیلره اخشاییر. و من … گرگ اونو سئویم، یا بونون کیمی بیر شوی؟ چونکی، واختی ایله او منیم آنام ایدی؟ لعنته گلسین.”
“سنه بیر شئی دئمک ایسته ییرم،” من دئییرم، ” آما بیلمیرم، نه دئییم.”
“آتا، خواهیش ائدیرم. او عاقیللی شئیلردن أل چک، اولار؟ من عاقیلدان ایرنیرم. من او لعنته گلمیشدن ایرنیرم.”
“یاخشی،” دئییرم، ” سن خوشبختین بیریسن. منیم بئله بختیم اولماییبدیر.”
” یاخشی کی، بئله دیر. اولار می آییری شئیدن دانیشاق؟ یوخ، بیلیرم: بلکه هئچ دانیشمایاق.”
سونرا بیر-ایکی دقیقه دانیشمیریق. اوندا جئرمی دئییر، “بو چوخ دا پیس دئییل.”
“نه؟”
” آنانینگلمه سی و دلیلر کیمی داورانماسی. چوخ دا پیس اولمادی. دئمک ایسته ییرم کی، بیلیرسن نئجه من ایندی دونیا جغرافیاسی ایله ماراقلانیرام؟”
” هـه – هــن .”
” و، دونیا جغرافیاسیندا، مسئله بئله دئییل کی، اولگه لر هاردا یئرلشیرلر، بلکه آداملار اورالاردا نه ائدیرلر، سن کی بیلیرسن؟ دئمک، بیر اولگه نی، میثال اوچون پاراگوئه نی فرض ائدک. سن بیلیرسن پاراگوئه هارادا یئرلشیر، دوزنو سؤیله.”
باشیمی ترپدیرم. أصلینده بیلمیرم او، هاردا یئرلشیر. بولیوینین یاخینلیغیندا؟
“پس” – بورادا او آیاغا قالخیر، ” پس یاخشی. پاراگوئه، بو اولگه جنوبی آمئریکانین مرکزینده دیر، و اونلارین هامیسی دا ایسپان دیلینده دانیشمیر، بلکه سیوکس کیمی غریبه بیر هیندو دیلینده دانیشیرلار، جنوبی آمئریکادا بو ایستیثنادیر، آنجاق شرایطه گؤره اورانین وضعیتی ده همیشه خوش دئییل. بلکه، ایندی بیرآز خوش اولا. آمما بیزیم کیتابیمیز نه دئییر؟ دئییر کی، اورادا اونلار حئزبلری ایشکنجه آلتینا توتورلار. بیر دفعه. اورادا، ایشکنجه وئرنلر سرخوش اولاندا سایماغی اون بیره قدر آرتیریرلار. شیلیده ده بو ایشی گؤردولر. و آرژانتینده. آداملارین دیرناخلارینی چکیر، برقی شوک و بئله شئیلر. من بونلاری اوخوموشام. من بونلار حاققیندا بیلیرم . ایشکنجه. کوبا دا اولدوغو کیمی، اوروپانین اورتا چاغلاریندا؟ روسیه ده. اونلاری سنی مفتیلدن آسیب، سنی جیزلاییرلار. سنین ده بدنین الکتریک ماساسیندا رقص ائدیر. آجینین نهایتی. هن، بو ایشکنجه لر قارشیسیندا، بو کی، بیر شئی دئییل.” او، دوشیه سؤیگنیر. گؤزلرینی باغلاییر. ” منیم آنام بیردن تاپیلیر، او دا دلیسی؟ بو کی، بیر شئی دئییل. ایکشنجه تاختاسی دئییل .
منیم گؤزلریمه دیک باخیب، منه بئله کونفرانس وئریر.
من آشاغی ائنیب، بئش نفرلیک ناهاریمیزی یئییریک. جئرمی بیزه قاتیلمیر. آخشام یاتاقد اوزانیب، قارنلیغدا تاواندان ساللانان پنکه یه باخیرام کی، آستیرید ایله من راضیلاشیریق من کورینه بیر بابت ائو تاپیب، حالی اؤز یئرینه گلینجه اورادا توپلادیم.
****
جئرمی صاباح سحر ده قلیانالتی اوچون بیزه قاتیلمادی، پنجردن ائشییه باخاندا گؤردوم دوچرخه سی یئرینده دئییل. بو واخت منیم تعجب ائتدییم بیر حالدا کورین سحر ایشیغیندا تاپیلدی، و شکایت ائتمدن بیلدیردی کی، گئجه نی یاخشی یاتیبدیر. منیم أولکی آروادیم بوتون گونی نه ایش ایله مشغول اولاجاق؟ آنام دئییر کی؛ هله لیک او کورین گؤزموغایت اولاجاق. بلکه، یورومک اوچون گئتدیلر، و آنام مسیح حاققیندا دانیشاجاق کی، نئجه او گینه گلیب بیزی یولا گتیرجک. جئرمی ده کی، همیشه لیک بئله قالمایاجاق. لوسی منیم اوزومدن اؤپوب، مدرسه ماشینینا مینیر. گؤرونور او، باش وئرن أحوالاتدان تأثیر گؤتورمه ییبدیر، آنجاق اونون اوچون کی، کورین اونون آناسی دئییل، و او گؤزله ییر کی، هر شئی اؤز أوولکی یئرینه دؤنسون.
ناهاردان سونرا، ساعات دؤرده یاخین گاراژدا بیر موتور ناسوسونا سیفاریش حاضیرلایاندا جئرمی دوچرخه سی ایله ایچری گیریر. او یان-یؤریه باخیر و راضی بیر حالدا بورنونو چکیر. پارچالار بؤلومونده تورموز یاغ قوطوسونو آختاریز. ایشچیلرین یانیندا ایسته میرم منه بیر سؤز دئسین، بونون اوچون اؤزونه باخیب، گولمورم، آنجاق اونو گؤرمکدن سئوینیرم.
” سالام” دئییرم.
“سالام،” او جاواب قایتاریر. باشیندان کاسکئتینی گؤتورور و ساچلارینی تومارلاییر. آدامی هیجانا گتیرندیر: بونا گؤره ده قیزلار اونا عاشیق اولورلار.
ألیمده کی قلمی کنارا قویورام. ایکیمیز موشتریلر بؤلمه سینه گئچیریک، کونجده اولان ایکی پلاستیک صندلیده أیله شیریک، یانیمیزدا بیز میزین اوستونده کاسموپولیتن و فیلد اند استیریم ژورنالاری نؤمره لری سپلنیبدیر. جئرمی بیر آن منه گؤز تیکیر، ائله بیل اون سکیز ایل بوندان قاباق کورینی گؤروب، اونونلا سئویشیب ده اونو دونیایا گتیردییمیز اوچون من خاطا ائتمیشم.
“آتا، من گیج اولموشام،” او؛ دئییر،” اونون بورایا گلمه سی منی دوغرودان گیج ائدیبدیر.آنجاق بونو دئییه بیلیرم.”
“بیلیرم،” من دئییرم. “بو، هامیمیز اوچون چتیندیر.”
“او قدر کی، منه چتیندیر، سیزه بئله دئییل. من بوگون ائوه دؤنه بیلمییه جیم.”
“هارایا گده بیلرسن.”
“بیر یئر تاپارام،” او؛ دئییر. “دوستلاریمین یانینا.” دوغردور: اونون چوخ دوستلاری وار کی، اونلارین یانینا گئده بیلر. “دوغروسو، چوخ ایستردیم بورادان داشینام.” بیر آز گؤزله ییر. “آنجاق بو ایشی گؤرمه رم.”
“نه ائتمک ایسته ییرسن؟” سوروشورام. اونا نه عاقیل وئره بیلیرم، نه اوکؤت. یالنیز ماراغیم آرتیبدیر.
“بونون اوچون بوگون مدرسیه گئتدیم؟ آلیسانی تاپدیم. دئمک ایسته ییرم بیزیم کی، قورتاریبدیر، آنجاق هله ده، بیر تهر، دوستوق ائدیریک. بیلیرسن، آنام بیردن بیره تاپیلیر، او لعنته گلمیش، منه ده باخیب، دئییر من گئی ام، و آلیس ده دئییر، “واو،ائی آمما او سنین آناندیر و فیکیر ائدیر کی، سن چوخ یاراشیقلیسان و گئی دئییرسن”، و من گئدیرم، ” کیم آرانی پوخلاییر؟” و اودور، “سن گرگ،” من ده دئییرم،” آخی او، دلیدیر،” و بو واخت آلیسا لامپا گؤرونوشونو توتور و دئییر، “باخ، قوی هر شئیی سنین اوستونه ییخسنلار. بو، بئله سینه یاخشی اولار. “چونکی أیر سنین دوغما آنان بوقدر ماراق دوغان و عجیبدیر، هامی ایستر کی، اونو اوخوسون. مثلن: ” بئله فرض ائله، هامی دیققت، منیم آنام تاپیلیبدیر.”
منده بئله بیر حیس دوغولور کی، بو مسأله او و دوستلاری آراسینده بو نئچه ساعاتدا بویوک ایش اولوبدور و هامی اونون نه ائتمه یینه فیکیر اورتایا قویوبدور.
” داها؟” من سوروشورام.
” عجیبه اولماسی، بودور،” او، دئییر، ” منیم دوستلاریمین یاریسی سوروشولار کی، آنانین شخصی بلاگی وار یا یوخ. چونکی ایسته ییرلر اونا باش چکسینلر، لاپ ایندی.”
“بلکه، بلاگ مسأله سینده سن اونا یاردیم ائده سن،” من دئییرم، چالیشیرام توختاقلیق تاپیم. “بلکه، اونا یاردیم ائده سن بیر بلاگ یولا سالا.”
“هن، بو ایشی گؤره بیلرم. آمما،هله بیر نچه گون ده اونا قارشی نیفرت اتمه لییم.” او ساکیت اوتورور. “دوغرودان، هله بیر نچه گون ده اونا قارشی نیفرت اتمه لییم. باشا دوشورم کی، اونون باشینا هاوا گلیبدیر. بونو قاپدیم. آما اونا نیفرت ائتمه لییم کی، بیزه وفادار اولمادی.” او، بیزه سؤزونو ایشلتدی. نقدر ده من آستیریدی سئویرم، او دونن گئجه بو سؤزو ایشلتمه دی. هامیسی سن ایدی: سن بو ایشی گورمه لیسن، سن او ایشی گؤرمه لیسن.
****
نیفرت حیسی بیزیم گوُمانیمیزدان داها دا اوزون سوردو. بو مودتده بیز کورینی روحی خسته لیکلری حکیمینین یانینا آپاردیق کی، اونا لیتییوم تجویز ائله دی. اوللری بیر قدر گؤزه گؤرونن تأثیر گؤسترمدی.
کورین چالیشیر او آشاغیدا و ناهار واختلاریندا گؤزدن ایتسین. من بو ایشینه گؤره اونا کئرئدیت وئریرم. بیلیرم اونا چتیندیر، آخی، بیردن گؤرورسن ناهار واختیندا باشلاییر وحشی حئیوانلاردان دانیشماغا، اونلارین بیر بعضیسی ده خیالیدیر، هئچ کیم بوگونه قدر اوندان بیر سؤز دئمه ییبدیر. اونون بئنینده دایم قوردلار و لئمور میمونلاری جانلانیر، بوتون بو مودتده ده جئرمی میزینین باشیندا اؤز یئرینده تلاطومده دیر. او مئیلسیز کورینه گؤز تیکیر و یوخاری مرتبیه قاچماقدان و قاپینی مؤحکم باقلاماقدان قاباق خورکلرینی خوپلاییر.
اوچ هفته گئچیر، آرتیق ائوده آب-هاوا یاواش-یاواش دئییشیر، دئیه سن اوزون بیر قوراقلیغدان سونرا آز تضییقلی بیر هاوا سیستئمی گلیب چیخیبدیر. بیرگون آخشام اوستو پیله لردن یوخاری قالخاندا جئرمی و کورینی کؤرورم کی، طتیاره لرین ائنمه ییندن دانیشیرلار. ایکی گوندن سونرا اونو جئرمینین اوتاغیندا گؤرورم، اورادا کامپیوتئرین قاباغیندا اوتورموشدو و جئرمی ده آرخاسیندا دایانمیشدی، و ساکیتجه سینه اونا مصلحت وئریردی. سوروشمادان بیلیرم کی، نه باش وئریر، بونا گؤره ده لوسینین قاپیسینی تاقیلدادیب، اورایا گیریرم. لوسی ائوده نه باش وئرسه، هامیدان قاباق بیلیر. دوزدور کی، او دوعا ائتمه یی خوشلاییر، آنجاق اوندا سوییئت جاسوسلارینین أحوال روحیه سی وار.
” سالام، پرنسیس،” دئییرم. او یاتاقیندا اوزانیب، هری پاتئری اوخویور.
“سالام.” او، دئییر.
“هر شئی اؤز یئرینده دیر؟” سوروشورام.
“هن بئله.” او بیر قولونو چنه سینه دایاییب و باشینی یوخاری ساخلایبدیر. اوتاغینین دیوارلاریندا بیر نئچه اولدوزلارین شکیلی آسلانیبدیر و أطرافا دا چهرایی رنگده قیسا أتک گئیمیش خانیملار سپه لنیبدیر. اوتاغینین تاوانینا اولدوزلار یاپیشدیریلیبدیر، و اونون عومور بویو سئودییی اویونجاق- ائلنور، رفده پارلاق پلاستیک گؤزلری ایله اونا باخیر. لوسی منله دانیشا دانیشا اوخوماغینا داوام ائدیر.
“کورین و جئرمی آراسیندا نه باش وئریر؟ سن بیلیرسن می؟”
“گرگ اونلارین اؤزلریندن سوروشاسان.”
” بو ایش گؤره بیلمه رم.” من دئییرم.
“اوندا،” او، کیتابی کنارا آتیر و منه باخاراق دئییر، ” او کورینه قاچان آنالار ایله یاردیم ائدیر.” او، منیم داورانیشیمی گؤزلرییر، سونرا گؤرنده کی، مندن بیر حرکت یوخدور، او دئییر، “جئرمی، داها اوندان نیفرت ائتمیر. او بئله دوشونور کی، آناسی داها گئتمییه جک.”
” قاچان آنالار أحوالاتی ندیر؟”
” بو اونون بلاگیدیر،” لوسی دئییر، دیک اوتوروب آیاقلارینی اوزادیر. “جئرمی اونا یاردیم ائدیر. بو چوخ پاپولار اولاجاق. مدرسه لرینده هامی اونو اوخوماق ایسته ییرلر.”
” نه ؟ نیه؟”
” آتا، سن هئچ قاچماق فیکرینه دوشوبسن می؟”
“یوخ،” دئییرم، “هئچ واخت بئله فیکیر باشیمدا اولماییبدیر.”
” بو چوخ عجیبدیر.،” او، دئییر، “هامی بئله فیکره دوشوبدور.”
****
ایندی کورین شهرده یاشاییر، بیر تک اوتاقلی آپارتماندا. آنام جومه گونلری اورایا گئدیر و اونو ائنجیل کیلاسلارینا آپاریر. دؤولت کورینه علیل لیک آیلیغی وئریر، بیزیم قورخوموز بودور کی، بوگون صاباح بو آیلیغی کسرلر. او، هفته ده بیر ایکی دفعه بیزه گلیر، بیزده ناهار ائدیر. هامی اونا و هاواسینا هوی سالیبدیر، آنجاق آستیرید آرتیق سیگارا آلیشقان اولوبدور(دوزدور من چگندن دئییل) ناهاردان سونرا اؤن چمنلرین اوستونده چکیر، اورتا یاشدا اولان بیر قادین اوجون چوخ جسارتلیدیر.
بیر دؤنه من کورینین بلاگینا باش چکدیم. بیر ایکی گون بوندان قاباق قاچان آنالار صحیفه سینی آچیب، کورین یازانلارین هامیسینی اوخودوم.
حیاتین نئچه فصیللری وار؟ اونون بیر چوخ فصیللری وار، و بونا سیز اوندا دیقت ائدرسیز کی، یولجو قاتاری یالنیش سمتده حرکت ائتسین، اوندا اوقدر سرعتله ایره لی گئدیرسیز کی، صدمه گورمه دن اوندان ائنمک مومکون دئییل. من اؤزومو بو خصوصی ترندن دیشاری آتدیم، و ایللر بویو چوخ جیدی خسارت گؤردوم. کاش بیلردیم، آللاه بیزدن نه ایسته ییر. منجه، او آرتیق مندن بیر شئی گؤزله میر، آمما واختی ایله گؤزله ییردی، بونو اؤزو منه چاتدیریبدیر. بعضی واختلار قاچیرسیز کی، بیر شئیی آرخادا بوراخاسینیز، بعضن ده قاچیرسیز کی، بیر یئره چاتاسینیز. من ایکیسینی ده گؤردوم. یاخشی کی، سونوندا اؤزومو اؤلدورمه دیم. نهایت هیچ کیمی اؤلدورمه دیم.
بونلاری همان شئیلر ایدی کی، من اونون بلاگیندا اوخوماق ایسته ییردیم. ساکیتجه گاراژ یولا دوشدوم، بیر ماءالشعیر آچیب، بیر نئچه سیگار توستوله دیم. فیکیر منی بوروموشدو.
سکیز یاشیم اولاندا سورتمه م ایله شهرین بیر پارکینا گئتدیم. بو همان گون ایدی کی، برک قار یاغمیشدی، بیر نئچه اینچ، آنجاق اورایا چاتاناجان سوروشمه تپه سی بوشالمیشدی، یالنیز بیر نئچه اوشاق سورتمه و سوروشمه تاختالاری ایله اورادا قالمیشدیلار، هامیسی دا سئویندن قیشغیریق سالمیشدیلار. من تپه دن یوخاری قالخیب، اورادان آشاغی سوروشدوم، اوتوز دقیقه دن سونرا، من ده سئوینجدن قیشغیریردیم. او قدر اورادا قالدیم کی، آیاق بارماقلاریم دوندوُ، ائوه دوننده آنام منی وانین ایچینه تپدی. من او قدر سئوینیردیم کی، بارماقلاریمین دونماسی هئچ وئجیمه دئییلدی، آغریسی دا یوخ ایدی. یالنیز آجیشیردی. من اوگونلری هئچ یادیمدا ساخلامامیشام- سیز ده حتمن بئله شاد گونلرینیز خاطیرلامیرسیز- آمما من خاطیرلادیرام. بو چوخ گولوندور، شادلیقیق یاشانان حیسی. من سیگارئتمی قورتاریب و سیگار کؤتویونو، بوش آبجوقوطولاری ایله زیبیل قابینا آتیرام.
آستیریدین سسی قولاغیما چاتیر،. “وئس؟” او،دئییر. “وئس؟ هاراداسان؟”
” بورادایام،” گاراژدان باغیریرام.
“شکریم، بورا گلسن آ،” او، منه دئییر، “شان واختیدیر.”
آیاغا قالخیب ائوه گئچیرم، اورادا هامی منی گؤزله ییر.
سون
ایضاح:
آلتمیش بئش یاشیندا، حاضیردا مینئسوتا دانیشگاهیندا تدریس ائدن، چارلز باکستر آمئریکانین أن تانینمیش یازیچیلاریندا بیریدیر. او، بیرینجی ایشیق (۱۹۸۷)، کؤلگه اویونو (۱۹۹۳)، سئوگینین بایرامی (۲۰۰۰)، سائول و پاتسی (۲۰۰۳)، روح اوغروسو (۲۰۰۸) رومانلاری و دونیانین هارمونیاسی (۱۹۸۴)، ساغلام شبکه یولو یاله (۱۹۸۵)، گریفون (۱۹۸۵)، غریبه بیر قوهوم (۱۹۹۰)، اینانانلار (۱۹۹۷)، سنه بیر شئی دئمک ایستهییرم (۲۰۱۵) کیچیک حئکایه توپولو و اوچ شعیر کیتابی – خیالی رسم أثرلری (۱۹۸۹)، جنوبی داکوتانین بلدچی کیتابی (۱۹۷۴)، بالاجا سوسمار (۱۹۷۰) مولیفیدیر. او، هم ده آمئریکانین National Book Awards أن یاخشی “کیچیک حئکایه” یازاری، میشیگان موللیفلر جایزهسی و بیر نئچه جایزهیه لایق گؤرونوبدور. اونون اوسلوبو گوندلیک حیات و اینسان پرابلئملریدیر. اونو اوخویارکن، أدبیاتین اصیل معناسی و دهییرینی باشا دوشمک اولار. سیزه ترجومه اولان یازی اونون سون کیتابیندان سئچیلیبدیر.
There`s something I want you to do (short stories)
www.charlesbaxter.com


c: text/html

text:
قیریم الحاقینین ایل دؤنومو
16 مارسدا تشکیل ائدیلن خالق اویلاماسیندا، قاتیلیمچیلارین یوزده 97سی روسیایا باغلانماغا "اولور" دئمیشدی
روسیا طرفیندن الحاق ائدیلن قیریمدا روسیا یانلیلاری، روسیایا قاتیلیمین بیرینجی ایل دؤنومونو قوتلادی.
قیریم لیدئری سئرگی آکسیونوو، روسیایا باغلانمانین بؤلگهنین خیرینه اولدوغونو ادعا ائتدی.
16 مارسدا تشکیل ائدیلن خالق اویلاماسیندا، قاتیلیمچیلارین یوزده 97سی روسیایا باغلانماغا "اولور" دئمیشدی.
خالق اویلاماسینی بیر اوتانج اولاراق دگرلندیرن آوروپا ایسه، روسیا و قیریما تحریم قراری آلدی.
قیریملی بعضی لیدئرلر، بؤلگهنین خالق اویلاماسی سایهسینده اوکراینادا یاشانان قارماشادان قورتولدوغو و اهالینین اؤنملی بیر قیسیمینین روسیانین بیر پارچاسی اولماقدان پشمانلیق دویمادیغینی ادعا ائتدی.
آنجاق تحریملر، روسیا ایله بیرلیکده قیریم اقتصادینی دا ووردو.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
مالاریا
مالاریا — اؤلومجول کۆرهسل نوخوشلوقلاردان بیری. خوصوصیله آفریقادا گئنیش یاییلیب.
نوخوشلوق یارانماسی[دَییشدیر]
مالاریا انگللری اینسانین قانینا دۆشدوکده دؤور ائدرک باغیره دۆشورلر، اوْنون هوجئیرهلرینه نفوذ ائدیرلر، اوْرادا بؤیویهرک چوْخالیرلار. سوْنرادان انگللر باغیری ترک ائدرک اریتروسیتلره داخیل اوْلورلار. بۇ پروسس بیر هفتهدن بیر نئچه آیا کیمی چکه بیلر. انگللر باغیرده اوْلدوقدا اینسان هئچ بیر ناراحاتلیق حیس ائتمیر. اریتروسیتلره داخیل اوْلان انگللر اؤز اینکیشافینی دوام ائتدیریر و چوْخالیرلار. اریتروسیتلرین قیلافی پارتلادیقدان سوْنرا اوْنلار دیگر اریتروسیتلره داخیل اوْلماغا ایمکان اَلده ائدیرلر. بۇ جۆر حالدا انگللر توکسین لر ایفراز ائدیرلر (زهرلر). قان دؤورانینا دۆشنده انگللر دیگر اوْرقانلارا، اوْ جوملهدن بئیینه ده خطر یئتیره بیلر، بۇنون سببی آغیر عفونته معروض قالمیش اِریتروسیت لاختالارینین قانین کاپیللیارلاردا حرکتینه مانعشیلیک تؤرتهمسیدیر (بئله اوْلدوقدا بدن توخوم آلاری ضعیفلهییر). بۇ مرحلهیه چاتدیقدا اینسان آرتیق حالسیزلیق و ضعیفلیک حیس ائتمهیه باشلاییر.
نوخوشلوق علامتلری[دَییشدیر]
مالاریانین علامتلرینین سیراسینا، یۆکسک قیزدیرما، اۆشوتمه ، باش آغریلارینی، عضله آغریلارینی و یورغونلوغو عاید ائتمک اوْلار. بۇندان سوْنرا عینی زاماندا اۆرک بولانماسی، قۇسما و ایسهال دا مۆشاهیده اوْلونا بیلیر. اریتروسیتلرین پارچالانماسی سببیندن مالاریا قان سیزلیقنین یارانماسینا و ائلجه ده اریتروسیتلرین داغیلماسینا (دری و گؤزلرین سارالماسی) گتیریب چیخارا بیلر.


text:
منیم حئکایهم
سولماز جمالی
باغیرتیسی اوتاغی بورودو؛ زهملی سسی اوتاقدا دولاشیب دولاشیب سرت بیر شیلله کیمی اۆزۆمه چیرپیلدی. باغیرارکن گۆلدانی گؤتوروب دیوارا زوللادی. شوشه گۆلدان قیریق-قیریق اولوب هر یئره سپهلندی. شاشقین گؤزلریمی اۆزۆنه زیللهدیم.
-سن نه ائلهییبسن؟! سن منی آلدادیبسان؟… منی؟ … هه؟ … منی آلدادیبسان؟! …
اؤنومدهکی حیرصلی کیشی ایندی باشینی آشاغی ایمیشدی … یاناغینا سۆزۆلن داملالاری گیزلیجه سیلمک ایستهییردی …
اسیرم … تیترهییرم: یالاندی …
-بسدیییی … هامی گؤروب سیزی … هامی بیزی دانیشیر …هامی بیزی بارماقلا گؤرسهدیر…
اوستومه جوموب اللرینی قالدیریر … کسکین شیللهسی اۆزۆمه چیرپیلیر … باشیم یونگولواری گیجهللنیر … گؤزلریم قارالیر …
منیم ایسه دئمهیه تکجه بیر سؤزوم وار؛ تکرار تکرار دئییرم: یالاندی …
-حؤکمونو وئریبلر …داشقالاق اولاجاقسان …
چیغیریرام … باغیریرام … اسیرم … سؤزلریمله سؤیلهنتیلر اۆزره اؤلومه محکوم اولان گۆناهسیز بیر قادینی ساوونورام … سون چیغیرتیملا بئلیمدن تر سۆزۆلرکن بوتون ایشیقلار دا یانیر … دؤنوب آیاق اوسته بیزی آلقیشلایان تاماشاچیلارین قارشیسیندا باش اییرم …
«تئاتر شهر»ین بیناسیندان چیخیب تلهسیک مترو دوراغینا ساری قاچیرام … اؤزومو کیانا یئتیرمهلییم … «میدان انقلاب» دوراغیندا مترودان ائنیب چیخیش قاپیسینا طرف قاچیرام …اینسانلارا دهییب عؤذور دیلهمهدن اؤزومو یئتیریرم…
کیان آیاق اوسته گیتارینی چالا-چالا اوخویور … ساغ آیاغینی ماهنینین ریتمیله برابر یئره دؤیور … بیر ایکی نفر دوروب دینلهییرلر … بیر خانیم فیلیم گؤتوررک حۆزۆنلو-حۆزۆنلو باشینی ترپهدیر …
-بو یئرده کی من دایانمیشام
شههرین هر یانی گؤرسهنیر
یانیمدا چوخلاری واردیر
اما یورهییم سنی ایستهییر
سنی ایستهییر …
سنسیزلیک یاغیش اولاجاق
گؤزومدن سئل تک آخاجاق
بو عشقین سونو سئوگیلیم
نئجه اولاجاق نه اولاجاق
نئجه اولاجاق نه اولاجاق
نه اولاجاق …
کۆلک اولارام سنه اسرم
ساچلارینی داراخلارام ماهنی اولارام
حزین-حزین دوداقلاریندان اوچارام
نئجه اولاجاق نه اولاجاق*
…
منی گؤرونجه باشینی سلام دئیه ترپهدیر … دوداقلاریمی بیرآز آرالاییرام: سلام …
یانیندا اوتوروب رساملیق کاغاذلاریمی، قلملریمی کۆرهک چانتامدان چیخاریب بیرآز آرالی اوتورورام.
-گئجیکدین نییه؟!
-تئاتر بیتدیکدن سونرا اوشاقلار دؤورهلهییب دانیشیغا توتدولار … ساعات کیرت یادیمنان چیخمیشدی … چوخ باغیشلا…
-ایش تاپدیم… بی کافهده … آخشام ۸دن ۱۲یه قدر …گئدیب اوردا چالیب اوخویاجام …
الیمی قالدیریب گؤزومون قاباغینی توتان قیویرجیق تۆکۆمۆ قولاغیمین دالینا ییغیرام … بوینوما دۆشمۆش لئچهییمله داغینیق ساچیمی اؤرتورم …
-چوخ یورولورسان … بئله اولماز …
ساچلاریما زیللهنیر: سن فقط اوْل … من یورولمارام …
اۆزبه اۆزۆمده کیچیک چارپاییدا جاوان بیر قیز اوتوروب … پرترهسینی چکیرم … کیان دورمادان چالیب اوخویور …
…-
یئرینی هئچ کیم وئره بیلمز
گئتمهگینن …
یولو پئشمان ائدهرم
گئتمهییننن …
عطرین اوچمور هله ده
کؤینهییمدن …
نئجه اولاجاق نه اولاجاق …
قبضلری دوشونورم … آیلیق کیرایهنی دوشونورم … و… پول چانتامین دیبینده قالان ایکی دنه اون مینلییی … آیین باشینا نئچه گون قالیردی؟! …
کافه ده اوتوروب فلافل یئییریک … شوشهدن خیابان قیراغیندا پارک ائدیلن ماشینین اۆزرینده قوجاق قوجاغا یاتان ایکی پیشییه گؤزوم ساتاشیر … نئجه ده آزادایدیلار …
-من ایستهمیرم بو اویونو اودوزام … یوخسا ائلییه بیلرم گئدیب آتامین شیرکتینده ایشلییم …
-ایستهسک ده ایستهمهسک ده دؤور اولارین دؤورودو … سنین آتان کیمیلرین … منیم آنام کیمیلرین … منله سن ایتمیشیک … بیز ائله بوردا، بو کافهده، او صحنهده گؤرسنیریک …من صحنهده او دیالوگلاری دئدیییم زامان گؤرسنیرم…امما سیزین ائوینیزده، بیزیم ائویمیزده، حیاتین قارماقاریشیقلیغیندا بیری نه سسیمی ائشیدیر نه سؤزومو باشا دۆشۆر… اونلار بیزی ایستهدیکلری کیمی یونماق ایستهییرلر … بیر هئیکل کیمی … اینسان اولماغیمیزی یوخ بیر نابیغه ایستهییرلر … مهندیسدن، دوختوردان … ایستهدیکلری شکیله ال چاتمایینجاق دا ال چکمیرلر …توپلوموموزو، عایلهمیزی گؤردویومده یونان اسطورهلریندهکی او دئوی خاطیرلاییرام همیشه …
-هانسی اسطوره؟! …
– همن کی یولدان کئچنلری قوناقپرورلیک بهانهسیله ائوینه آپاریب یاتاغا باغلاییرمیش. اوزون گلن یئرلرینی کسیب قیسا گلن یئرلرینی ده دارتیب اوزونلادیرمیش.*
باشینی تاسفله بوللاییر: آتام اۆزۆمه ده باخمیر …دینمیر … دانیشمیر … فقط هردن سؤز سوخوشدورور…گئجه اوستومه چیغیریب کی: پسرهی الوات تا کی میخوای اینجوری بچرخی؟ … با دلقک بازی و اون موها … فکر میکنی چه خبره پسرهی مطرب …
بو سؤزلری دئیرکن زورلا اودقونور؛ یاشارمیش گؤزلرینی ماسانین اۆزهریندهکی کیچیک گۆلدانا زیللهییر. کیان بیرآز دوروخور، توتولور، دۆشۆنۆر.
-ائله بونا گؤره اؤزوموز اؤزوموزه یاردیم ائتمهلییک … بو قدر اذیت، ائبیله سؤز صحبت بوشا گئتمهمهلیدی …
اللریمی بیر-بیرینه چارپاراق گۆلۆرم:هلههههه … اونوتدومههه … بیر نفر منه نامه یازیب …
-قلط ائلئییب.
گۆلۆمسهییر.
-اوخویوم بیرآز گۆلک دا … ههه؟! آنلامیرام بو اینسانلاری … نجور صحنهده کی قیزا وورولورلار؟! تانیمادان … بیلمه دن …منی بو آشاغیدا تانییرلار هئچ؟!!! گؤروبلر؟!! …
گیلهسی ایشیلدایان گؤزلریله دقتله اۆزۆمه باخیر؛ کیرپیکلرینی قیرپیر.
اللریمی اوزادیب ماسانین اوزهرینده استکانینا برک-برک دولانمیش الینی توتورام: منه قال ها.همیشهلیک.
-یاخجی گؤرونمورسن …
باشیمی قالدیریب قورولوشچوموزون نیگاران اۆزۆنو یاخینلیغیمدا گؤرورم. بیر آددیم گئری آتیرام : عۆذر ایستهییرم … بیرآز فیکریم داغینیقدی …
-مشق ائتمهلیییک … بئش اون گونه یئنه صحنهیه چیخاجاغیق … امما یورغونسان سا بیرآز دینجل …سنین اوچون آرا وئره بیلریک …
-باشا دوشورم … یوخ تشککور ائدیرم … سورون یوخدو …
مشق بیتدیکدن سونرا اؤزومو دارێن چؤله آتیرام … خفهلهنیرم …
-نه ائلئییسن؟
سسی حدسیز یورغوندور. زورلا گۆلۆرم: هئچ … من ده کیتابلاریمی کارتونا چینلهییرم … هلهلیک خیریم-خیردالاری توپلاییرام …
-نمنه؟! … سن نه ائلئییسن؟! …
موبایلی قولاغیمدان بیرآز آرالی توتورام. قیچیمی تئز-تئزی ترپهدیرم: داشینمالییام کیان … ائو یییهسی ائوین کیرایهسینی باهالاشدیریب … گۆجۆم چاتمیر دئدییی پولا …
باغیریر: هاچان دئیهجکدین منه؟!… کلا داشیناننان سونرا زنگ ووروب تزه آدرسووو وئرهجکدین؟! …
بیلیرم سوچ منده … دوشونورم … امما بو سایاقدا اوستومه باغیرماغی دا یانلیشایدی … نئچه آنلیق سوسورام … اؤزومه بو آرادا حاق قازاندیرماق اوچون بیر ندنلر گزیرم …
-سنین ایشین باشیندان آشیر … ایستهمهدیم من ده درد اوستونه درد اولام …
-بسدی …
آیاقلارینی یئره دؤیور: نئچییه ساتدین اؤزووو … دئ … ایستئییرم بیلم …
-مننن بئله دانیشما.
سسی تیترهییر: نامهنی یازان آدامدی هه؟! …بلکه ده اوتوردوغون ائوین یییهسی!!! …هانسی؟! …
بوتون گئجهنی اویاق قالیب اونون پرترهسینی چکیرم … بو گۆنلر هر حرکتی هر دانیشیغی داها دا چکیجی گلیردی … منه نهلر اولوردو؟!!
یئنه گئجیکمیشدیم. تلهسیک قاپینی آچیب ایچری گیردیم. پالتاریمی دهییشیب گیریم اوتاغینا گئتمهلیایدیم. ماسامین اۆزهرینده قیرمیزی گۆل غنچهلری ایله دولو چیچک سبدینی گؤردوم. گۆلۆمسهیه-گۆلۆمسهیه قولومو قالدیریب ساعاتا باخدیم … سؤزه گلدییمیزدن نئچه ساعات کئچیردی؟!
موبایلیمی چیخاریب مئساژ یازیرام: باغیشلا جانیم … حیرصلیایدیم … اۆرهییندن چیخارماق آماجینا شامی منه قوناقسان …
تئز جواب وئریر: بندری اولسون … اوندان دا سونرا من سنی آدام سایمیرام کی گلم ناراحات اولام سندن.
گۆلۆمسهییرم: آدام اولمایاجاقسان …
– هاچاناجاق قاچاقاچدا اولاجاغیق؟!! …گؤیلوم ایستهییر یوخودان آییلدیغیمدا داها ساعاتی، گۆنۆ دوشونمهیم … دئمهیم گؤرهسن بوگون آیین نئچهسیدی؟ … ایستهییرم اؤزومو ایتیرم ساعاتلارین، دقیقهلرین آراسیندا … نئچه گون قاباق یوخودان آییلدیم … تاریخی، ساعاتی اونودموشدوم … بی بیلهسن نئجه کئفه باخدیم … هئچ نهیی دۆشۆنمهمک، گؤتور-قوی ائتمهمک نئجه ده یاپیشیر…
-یورغونسان؟!
باشیمی هه دئیه ترپهدیرم:چوخ …
اوتوردوغو اوتوراجاقدا ائهمالجا ترپهنیر. هر ایکی الینی ماسانین اۆزهرینه قویوب منه باخیر: بو سؤزلرین سونو هارا یئتیشهجک دئیه گئت به گئت ماراقلانیرام …
باشیمی آشاغی سالیرام.
– کیمدی؟! سنین اللرینی منیم اللریمدن آییران آدامی دئییرم …
-سنله من بیز اولماریق … اؤزون گؤرورسن … ایت کیمی چالیشیریق… گئجه گۆندۆزۆمۆز یوخدو امما بئش قیرانیمیز دا یوخدو…بیزیم کیمی آداملارا کیمدی دهیر وئرن؟! بو آداملارا باخ … بیزی گؤرورلر هئچ؟! …منیم سسیمی کیم ائشیدیر؟ …منی تکجه او یوخاریدا، صحنهده دینلهییرلر … من تکجه اوردا آنلام داشیییرام … تکجه اؤزوموزه اوخشار دوستلاریمیزین، اوستادلاریمیزین یانیندا گؤرسهنیرم… هۆنرده پول یوخدو …ایستهمیرم صاباح قاپیدان گیریب یورغونلوقدان باشینی باسدیریب یاتاسان …ایسته میرم اللهین هررر گونو چانتامداکی بئش قیرانی دؤنوب-دؤنوب سایام … گاز قبضینی … سو قبضینی … ائو کیرایهسینی …
-مننن نئجهسن به؟! … همیشهلیک منه قال دئدییین زامان بولاری بیلمیردین؟! یانیمدا اوتوروب کاغاذ اوسته جیزما قارامالارینا زیللهندیین زامان بیلمیردین؟ … من سنین اوچون عایلهمی قارشیما آلدیم …سن گئدیب باشقاسینی گتیریب سوخدون آرامیزا؟
-من آرتیق دینجلیک ایستهییرم … و … بو دینجلیک سنله اولمور؛ اولمازدا.
آیاغا قالخیب چکدیییم رسیملرین آراسیندان بیرینی چیخاریر. اۆرهییم چیرپینیر. منه ساری چئویریب سوروشور: قورخان گؤزه چؤپ باتارمیش … قورولوشچوزدور …هه؟! …او قیرمیزی گوللری ده او سنه گؤندرمیشدی امما سن منیم گؤندردیییمی سانمیشدین … من بیلیردیم … آیینین مین اویوندان چیخماغی بیر آرموددان اؤترودو..
-نه دئییردی؟!
-کیم؟
– ایکی ساعات قولاغووون دیبینده وێر-وێر دانیشان خانیمی دئییرم... آخیردا نهایدی وئردی سنه؟ …
-بیلمیرم کیمی دئییسن …
گؤزلریمی چکدیییم جیزگیلردن آلیب چؤنوب دقتله اۆزۆنه باخیرام …گؤزلری گۆلۆر …
-نییه بیلمیرسن؟ تونئله گیریبسن؟! … یوخسا کارینا گلمیر! هه؟! …بلکه ده وئجینه دئییلم! … دونن بیر بوگون ایکی گلیب گیریر گؤزلرۆوه …
-بیرین دئ مینین ائشیت بودو هااا … دئییردی حرفهای چالیسان … بیزیم موسیقی کیلاسلاریمیز وار … ایستهسن گل اوردا تدریس ائله …کارتین وئردی …
-سن نه دئدین؟
-باشی اوسته قبول ائلهدیم دا … نه دئیهجم؟ …
-من ایستهمیرم گئدهسن.
-نییه؟
گؤزلرینه زیللهنیرم: ندنسه منه سرت، قیلیقسیز، اؤگئی گلدی … گئتمییهجکسن.
باشینی تاسفله بوللاییر: من نه هایدا سن نه هایدا … منی بئله گۆدمه، سیخیشدیرما …ننهمنن ددمنن آز چکیرم؟! …اوزاتما … پولونا احتیاجیمیز وار …
-سن منیمسن … من قیسقانیرام …
-هه …اما من بو توپلومون ایچیندییم … سئودییین زامان ایناناجاقسان دا … حیس ائلئییرم آشاغیلاییرسان منی … عایلهلریمیز کیمی دبرمه … یادیندا منه نهیی اؤرنک وئردین؟! یونان اسطورهلریندهکی او دئوی … ایندی اؤزون نه ائلئییسن؟
-من سئویرم …آنلا منی …
قاشلارینی چاتیب گؤزلرینی مندن آلیر. گیتارینی سؤیکهدییی آغاجدان گؤتوروب چالماغا حاضیرلانیر: قیسقانماغا بیر ندن یوخ.
الیمدهکی ایسکاجلا مؤحکم سۆرتۆرم … داها مؤحکم … اۆرهییمدهکی بوتون سیخینتینی الیمدهکی ایسکاجا بوشالدیرام … لیوانی هئی سۆرتۆرم … هئی سۆرتۆرم … تمیز اولمور …لیوانی توللاییرام سینکه … قیراغی چیرتلاییر … اؤنملیایدی؟ یوخ دئییلدی …باشیمی اییرم… گؤز یاشلاریم کفلی الیمه دامجیلاییب جیغیر سالیر … آیاغیملا مؤحکم کابینئته چیرپیرام … سوروشوب دؤشهمهنین اۆزهرینده اوتورورام … باشیمی قویورام دیزیمین اوستونه … یورغونایدیم … چوخ یورغون …بئزمیشدیم …
-اؤزون باشی هاوالی ایستئییرسن اؤزوندن بئش بئترینه اره گئدهسن؟! بورنوزون اوجوندان بیرآز او طرفی گؤرموسوز …مترولاردا گیتار چالماغنان کیم گۆنه چیخیب … یا اونون بونون نقاشیسین چکمکنن؟!!! هوشووو ییغ باشووا … نه دردۆوه دهییر او اوغلان؟! … وئلله …
-بیز بولاری بیلیردیک امما یئنه ده دونیامیزی اؤزوموز سئچدیک …
-هانسی دونیا؟! … همن کی بئش قیرانا گۆلله آتیسیز؟! … پس اوتور گۆد گلر، دانام اؤلمه یئم بیتر …
-حتمن گرک سیز دئین دوختور مهندیسلردن اولوردوق؟! … نه اولاردی بیزی ائله بئله قبول ائدیب سئوسهایدیز؟! … حیات اؤزو-اؤزونه او قدر چتیندی کی …سیز ده بئله …
-اؤزۆوه گئدیب ائو توتدوغون زامان سنی دوشونهجکدیک؟! باشوندان یئکه قلطلر دارتدیغون زامان؟! … هئچ اوتانمیسان؟! باشیمیزی سوخوبسان یئره … بویووو سوخوم یئره … سن منه بلادان سورا هئچ نه دؤوردون … دردنن ورمایدون …گئدیب گیریبسن اللی دنه کیشینین ایچینه بلکه یوز سئری اییلیب دۆزهلیسن … خوش گۆن گؤرمییهسن سنی … ددهنی آیاقدان سالدین بو ایشلرونن …سن آزدون … ائل طایفانین ایچینده دیلیمیزی گۆده ائلهدین …
-دای دستمال ساتمیرام … یوخسا بیرین وئرردیم گؤزووو سیلردین …
یارپاقلارین آراسیندا ویییلدایان کۆلهیین سسینی دینلهییر … گؤزلرینی یومور …
-سن نییه؟! …
-ننهم اؤلدو … دای نمنییه ساتیم ؟!! …
-من ده دای گیتار چالمیرام … آتامین شیرکتینده ایشه باشلامیشام … بورالاری چوخ چوخ اؤزلئییرم …امما آتام سئویر منی … بئلهلیییمه باخما … آرزومایدی بیر ده اۆزۆمه گۆله … بیر ده باخیشلاریلا منه فخر ائلییه … گئنه یانیمدادی …
-مهندیسلره اوخشئییبسان … ساچلارووی قیرخیبسان … فێرفێری قیزدان دا خبر یوخدو … گؤرمورم دای …
چنهسی اسیر: اوچدو …
اؤزو-اؤزونه میزیلدانیر: من گؤردویومو گؤروب ائشیتدیییمی ائشیتدیم. هئچ قیمی قیمیلدامادی … سن دئمه اوْ بیر یئرده یاتمازمیش کی آلتینا سو کئچه …
کؤینهیینین قولوایله گؤزلرینی سیلیر … گۆلۆمسهییر … آغلایا-آغلایا گۆلۆمسهییر …
-سن گیتار چالماغی سئویردین هه؟ … بو گیتار سنین اولسون … مندن سنه کیچیک بیر یادیگارلیق اۆرهیی بؤیوک دوستوم …
-نئچه گۆنایدی گؤزلرین آچیلمیردی … یوخوسوز قالیب بونون پرترهسینی چکیردین؟! …
-پولو وار … ایشیمدن قووولماق ریسکیم ده یوخدو دای …
-بو ائله اوولدن گؤزونون قاباغیندئیدی … نییه منی آوارا ائلهدین؟!
-بیلمیردیم آج قارینلا سئوگی اولماز …دؤزۆلمز دورومدور …
-اودنان سو آراسیندا قالمیشدی … او آتاسینی چوخ سئویردی …مندن الین یومالیایدی …من بیلیردیم … سونرالار بیر دیقهلیک ده اولسا دوروب منه، اؤزونه باخاجاقدی؛ بیر آنلیق دا اولسا آرخاسینا باخیب منی سئچدییی اوچون پئشمان اولاجاقدی … ایستهمیردیم او گۆنۆ گؤرم…من بونو ایستهمیردیم …
باشینی ترپهدیر یانی آنلاییرام سنی …
-گیتارینی سات منه …
-سنین اولسون … ننهم اؤلدو … پولو نئینیرم دای؟! …
ایشیقلار یانیر … گؤز یاشیمی سیلیب باش اییرم آیاق اوسته دوروب بیزی آلقیشلایان اینسانلارا …
اؤن سیرادا بوش عئینی حالدا دولو اوتوراجاغا باخیرام. کؤورهلسم ده، گؤزلریم دولسا دا گۆلۆمسهییرم … اؤزو یوخایدی امما پرترهسیله گیتاری همیشهلیک منننایدی …
***
*هارای بند(هارای گروپو) آدیلا تانینان آرمان عزیزی جنابلارینین «نئجه اولاجاق نه اولاجاق» آدلی ماهنیسی.
*پروکروستس: یونان اسطورهسینده بیر دئودیر … او یولدان کئچنلری قوناقپرورلیک بهانهسی ایله ائوینه آپاریب یاتاغا باغلاییر. اوزون گلن یئرلرینی کسیب قیسا گلن یئرلرینی ده دارتیب اوزونلادیر.


text:
مادام دو لا فایت
مادام دو لا فایت (اینگیلیسجه: Madame de La Fayette) فرانسهلی رومانچی و یازیچی - .۱۸ مارس ۱۶۳۴ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۹ ایل عومر ائلهییب و ۲۵ مئی ۱۶۹۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Madame de La Fayette»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مادام دو لا فایت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- ألیف، لام، را! بو اینسانلارئ راببینین ایذنییلە قارانلئقلاردان آیدئنلئغا چئقارمان ایچین ایندیردیگیمیز بیر کیتابتئر. دائیما اۆستۆن اۇلان وە هر شەیی مۆکممل یاپانئن یۇلونا…
- آللاهئن یۇلونا (چئقارمان ایچین ایندیریلمیشتیر). گؤکلردە نە وار، یردە نە وارسا حپسی اۇنوندور. چتین بیر عاذابتان دۇلایئ کافیرلرین وای حالینە!
- اۇنلار دۆنیا حایاتئنئ آحیرتە ترجیح أدن، آللاهئن یۇلوندان أنگللـەین وە اۇ یۇلدا قۇلایجا آنلاشئلامایاجاق بیر چارپئقلئق اۇلماسئنئ ایستەین کیمسەلردیر. اۇنلار درین بیر ساپقئنلئق ایچیندەدیرلر.
- بیز هر رسولۆ /کیتابئ آنجاق کندی حالقئنئن دیلی ایلە گؤندردیک کی، (آیتلری) آچئق آچئق آنلاتسئن. بوندان سۇنرا آللاە، (ساپئقلئغئ) ترجیح أدنی ساپئق سایار، (دۇغرو یۇلو) ترجیح أدنی دە یۇلونا قابول أدر. اۇ، دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- موسایئ آیتلریمیزلە /موعجیزەلریمیزلە گؤندرمیش: “حالقئنئ قارانلئقلاردان آیدئنلئغا چئقار وە اۇنلارئ آللاهئن (تۇپلوملارا اؤدۆل وەیا جزا وردیگی) گۆنلری حاققئندا بیلگیلندیر!” دەمیشتیک. شۆبهەسیز بونلاردا، هر دورومدا صابرەدن (دوروشونو بۇزمایان) وە دائیما شۆکرەدن (گؤرەولرینی یرینە گتیرن) هرکس ایچین آیتلر /گؤسترگەلر واردئر.
- بیر گۆن موسا حالقئنا شؤیلە دەمیشتی: “آللاهئن اۆزرینیزدەکی نیعمتینی حاطئرلایئن؛ حانی سیزی فیرعاوون حانەدانئندان قورتارمئشتئ. اۇنلار سیزە کؤتۆ بیر عاذاب ورمک ایستییۇر، اۇغوللارئنئزئ بۇغازلئیۇر، قادئنلارئنئزئ ساغ بئراقئیۇرلاردئ. اۇ ایشین ایچیندە، راببینیزین سیزی یئپراتان بۆیۆک بیر ایمتیحانئ واردئ.”
- بیر گۆن دە راببینیز (صاحیبینیز) شونو بیلدیرمیشتی: “گؤرەولرینیزی یرینە گتیریرسنیز سیزە اۇلان ایکرامئمئ کسینلیکلە آرتئرئرئم. آما أگر کافیرلیک أدرسنیز، عاذابئم ألبتتە چتین اۇلور.”
- موسا دەدی کی: “سیز وە یریۆزۆندەکی هرکس کافیرلیک أتسە (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنسە) بیلە (بیلین کی) آللاهئن کیمسەیە ایحتیاجئ یۇقتور. اۇ نە یاپارسا مۆکممل یاپار.”
- سیزدن اؤنجەکیلردن نوح حالقئنئن، عاد وە ثمودون وە اۇنلاردان سۇنراکیلرین حابری سیزە گلمەدی می؟ اۇنلارئن حالینی آللاەتان باشقاسئ بیلمز. ألچیلری اۇنلارا آچئق بلگەلرلە گلمیشلردی آما اۇنلار، ألچیلرین سؤزلرینی آغئزلارئنا تئقایاراق شؤیلە دەمیشلردی: “سیزینلە گؤندریلن مساژئ تانئمئیۇروز. داعوت أتتیگینیز شەیدن دۇلایئ گرچکتن بیزی ایکیلمدە بئراقان بیر شۆبهە ایچیندەییز.”
- ألچیلر شؤیلە دەدیلر: “گؤکلری وە یری یاراتان آللاە حاققئندا شۆبهە می اۇلور! گۆناەلارئنئزئ باغئشلاماق وە بللی بیر سۆرەیە قادار یاشاتماق ایچین سیزی داعوت أدییۇر.” اۇنلار ایسە: “سیز دە طئبقئ بیزیم گیبی بیر بشرسینیز. آتالارئمئزئن قوللوق أتتیگی شەیلردن بیزی اوزاقلاشتئرماق ایستییۇرسونوز، اۇ حالدە بیزە بۇیون أگدیرەجک آچئق بیر دلیل (موعجیزە) گتیرین!” دەمیشلردی.
- ألچیلری اۇنلارا دەدی کی: “دۇغرو، بیز دە طئبقئ سیزین گیبی بیر بشریز. آما آللاە، گرک گؤردۆگۆ قوللارئنا اییلیکتە بولونور. آللاهئن ایذنی اۇلمادان سیزە بۇیون أگدیرەجک بیر دلیل (موعجیزە) گتیرمک بیزیم ألیمیزدە دگیلدیر. مۆمینلر، یالنئز آللاها گۆونیپ دایانسئنلار.
- اۇ بیزە یۇللارئمئزئ اۇ گؤسترمیشکن، نە دییە آللاها گۆونیپ دایانمایالئم! بیزە چکتیردیگینیز أذیەتە دە ألبتتە قاتلانئرئز. دایاناق آرایانلار، یالنئز آللاها گۆونیپ دایانسئنلار!”
- کافیرلیک أدنلر (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر) ، ألچیلرینە شونو سؤیلەدیلر: “یا بیزیم دینی یاشاما بیچیمیمیزە دؤنرسینیز یا دا سیزی کسینلیکلە یوردوموزدان چئقارئرئز.” آللاە دا ألچیلرینە شؤیلە واحیەتتی: “یانلئش یاپان اۇ کیمسەلری کسینلیکلە یۇق أدەجگیز.
- اۇنلارئن آردئندان اۇ تۇپراقلارا کسینلیکلە سیزی یرلشتیرەجگیز. بو، ماقامئمدان وە تهدیدیمدن قۇرقانلار ایچیندیر.”
- ألچیلر اؤنلرینین آچئلماسئنئ ایستەدیلر. عینادچئ زۇربالاردان حپسینین حایاللری بۇشا چئقتئ.
- هر بیرینین اؤنۆندە جهننم واردئر. هر بیرینە ایرینلی سودان ایچیریلەجک.
- اۇنو یوتمایا چالئشاجاق آما بۇغازئندان گچیرەمەیەجک. هر یانئنئ اؤلۆم ساراجاق آما اۇ اؤلمەیەجک؛ آردئندان (داحا) آغئر بیر عاذاب گلەجک.
- راببینی گؤرمزلیکتە دیرننلرین یاپتئقلارئ ایشلرین اؤرنگی، فئرتئنالئ بیر گۆندە سرت رۆزگارلارئن ساووردوغو کۆل گیبیدیر. قازاندئقلارئندان هیچبیر شەی أللریندە قالماز. درین ساپئقلئق ایشتە بودور.
- آللاهئن گؤکلری وە یری گرچک وارلئقلار اۇلاراق یاراتتئغئنئ گؤرمەدین می؟ گرک گؤرۆرسە سیزی یۇق أدر وە یرینیزە ینی بیر حالق گتیریر.
- بو، آللاە ایچین گۆچ دگیلدیر.
- آحیرتتە حپسی آللاهئن حوضورونا چئقارلار. ضایئفلار، کندینی بۆیۆک گؤرنلرە دەرلر کی: “بیز حپ سیزین تاعقیبچینیز اۇلدوق. شیمدی سیز دە آللاهئن عاذابئندان بیزی آز دا اۇلسا قورتاراجاقسئنئز، دگیل می!” اۇنلار شؤیلە دەرلر: “آللاە بیزە بیر چئقئش یۇلو گؤسترسەیدی، ألبتتە بیز دە سیزە گؤستریردیک. آرتئق سئزلانساق دا بیر، قاتلانساق دا… بیزیم ایچین قاچاجاق بیر یر یۇقتور.”
- یارغئلاما تاماملانئنجا شەیطان دەر کی: “آللاە سیزە حپ گرچکلری واعاد أتتی. بن دە سیزە واعاددە بولوندوم آما سؤزۆمدە دورمادئم. ذاتن سیزە بۇیون أگدیرەجک بیر گۆجۆم دە یۇقتو. سیزی سادەجە داعوت أتتیم، سیز همن داعوتیمی قابول أتتینیز. آرتئق بنی قئنامایئن، کندینیزی قئنایئن! نە بن سیزی قورتارابیلیریم، نە دە سیز بنی قورتارابیلیرسینیز. بنی آللاها اۇرتاق سایمانئزئ داحا اؤنجە دە رددەتمیشتیم.” یانلئش یاپانلارئن پایئنا دۆشن آجئقلئ بیر عاذابتئر.
- اؤتە یاندان اینانئپ گۆونمیش وە ایی ایش یاپمئش اۇلانلار، راببینین ایذنییلە ایچلریندن ائرماقلار آقان جننتلرە آلئنئرلار. اۇرادا، اۇنلارئن (بیربیرلرینە) اییلیک دیلکلری سلام سؤزۆ ایلە اۇلور.
- آللاهئن ناسئل بیر اؤرنک وردیگینی گؤزۆندە جانلاندئرماز مئسئن؟ گۆزل بیر سؤز؛ کؤکلری ثابیت، داللارئ گؤگە اوزانمئش گۆزل بیر آغاچ گیبیدیر.
- راببینین ایذنییلە هر زامان اۆرۆنۆنۆ وریر. آللاە اینسانلارا اؤرنکلر وریر. بلکی بیلگیلرینی قوللانئرلار.


text:
گونش
گۆنش (سیمگه: ) – یئر کورهسینه ان یاخین ساری جیرتدان تیپینه عایید اولان اولدوز. گونش سیستئمینین عومومی کوتلهسینین ۹۹٫۸ ٪ تشکیل ائدیر. سود یولو قالاکتیکاسینین قوللاریندان بیرینده یئرلشیر. پلانئتلرده باش وئرن پروسسلرده گونش ائنئرژیسینین اهمییتلی رولو واردیر، یئر کورهسی اوزرینده جانلی حیاتین مؤوجودلوغو بۇ ائنئرژی ایله بیرباشا باغلیدیر. گونشین سطحینده هرارت سئلسی ایله ۶۰۰۰ درجهدیر. بئله تئمپئراتوردا هر شئی اریگیر. اونون نووهسینده ایسه هرارت ۱۶ ملن. درجهدیر. گونش اؤز حیاتینین اورتا مرحله نسیندهدیر. بئله گومان ائدیلیر کی، او تخمیناً ۵ ملرد ایل بوندان اول یارانمیشدیر. یقین کی، بۇ پلانئت داها ۵ ملرد ایل ایشیق ساچاجاق و ائله گوجلو پارتلاییشلا محو اولاجاق کی، یئر کورهسینی ده یاندیریب محو ائدهجک. گونشین سطحینده گؤرونن لکلر ائنی ۱۰۰۰ کم حجمده، اؤزو ده عادتن جوت عمله گلیر. اونلار پلانئتین دیگر ساحه لرینه نیسبتن سویوق اولدوقلاریندان توتقون گؤرونورلر. گونش دؤوره ووردوغو زامان لکلر اونون اوزری ایله یاواش-یاواش حرکت ائدهرک ائکواتوردا ۳۷ گون، قوتبلرده ایسه ۲۶ گون عرضینده تام دؤوره وورورلار. گونشده لکلر هر ۱۱ ایلدن بیر عمله گلیر. بئله حاللاردا یئرده ماقنیت بورولغانلاری داها چوْخ اولور.


text:
اویان نیوز : ماتیاس شولچ، آلمان تاریخچیسی نین Spiegel درگیسینده یایینلاتدیغی مقاله یه اساسن فارس ایستعمارچیلاری باشلاریندا محمدرضا شاه فارس ولایتینده، ۲۵۰۰ ایللیک شاهلیق دئیه تخت جمشیدده بایراملاماسی و جشن توتماسی بیر آلینماز قلعه یوکسکلیگینه قالدیریلمیش یالاندان باشقا هئچ نه دئییلمیش. محمدرضا اؤزونو آریالیلارین گونشی (شاهنشاه آریامهر) آدلاندیرماق اوچون یئر ایصلاحاتینی قانسیز دئوریم (انقلاب سفید) دئیه حیاتا کئچیره رک ۱۹۷۱ اینجی ایل ۲۵۰۰ ایللیک ایران شاهلیغی دئیه دونیا اجتماعیتی قارشیسیندا بایرام توتماغی سرگیلمگه چالیشمیش. محمدرضا تخت جمشید خارابالاریندا اللی دانا آلاچیق تیکدیره رک آتمیش دوقوز مملکتین باشچیلارینی و بگلرینی و اؤزللیکله ژاپون شاهینی اورایا قوناق چاغیرمیش. ماسا اوزرینده Château Lafite magnum[i][1] شیشه لری یئر آلیرمیش. بایرامین و شنلییگین طنطنه لی زامانیندا محمدرضا شاه ایکینجی کوروش آدلاندیردیقلاری، ایشغالچی نین قبیرینه اؤزونو یاخینلاداراق آنتیک دؤنمده کوروش بشر حاقلاری نین قوروجوسو دئیه اونو اؤیمگه و مدح ائتمگه چالیشمیش[ii][2]. انتقادچیلار یوزمیلیون دولارین بئله بیر شخصی آغیرلاماق اوچون چوخ اولدوغونو دیله گتیررکن محمدرضا مملکت باشچیلارینی یاوان چؤرک و توروپ ایله آغیرلامالییام می؟ دئیه میریلدامیش. آیت الله خمینی ده سورگوندن بو مسئله یه اؤز اعتیراضینی بیلدیره رک دئمیش: “ایران شاهلاری نین ائتدیکلری جنایتلر تاریخ کیتابلاری نین صحیفه لری نین اوز قاراسیدیر”. محمدرضا دئمیش: “کوروش بیر اؤزل و خاص آدام ایمیش؛ رحیم کؤنوللو، شفقتلی، مهربان. او بیرینجی سؤز آزادلیغی نین تمل و اساسینی قویانلاردان اولموش”. محمدرضا بو گؤروشو دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتینا دا یئتیرمگه چالیشمیش. ۱۹۷۱ اینجی ایل اکیم (اکتوبر) آیی نین اون دؤردونده تخت جمشیدده بایرام شنلیگی سوررکن محمدرضاشاهین باجیسی نیویورکدا دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین تیکینتی سینه گئده رک[iii][3]. بو تشکیلاتین باشچیسی Sithu U Thant آ چؤپ بؤیوکلوگونده کوپی اولموش بیر قازیق خطی تقدیم ائتمیش. Sithu U Thant شاهین باجیسی نین دیلینجه بو کوپینی “آنتیک دؤنمین بشر حاقلاری” دئیه قلمه آلاراق ایران شاهینا اؤز تشکرونو بیلدیرمیش. دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین باشچیسی، Sithu U Thant یئنیله میش: “کوروش باریش ایسته ییرمیش. ایران شاهی باشقا مدنیتلری قوروماق اوچون اؤزوندن عاغیل و مودروکلوک گؤستریرمیش”. بئله لیکله Sithu U Thant بشر حاقلاری دئیه کوروشا نسبت وئریلمیش پالچیقدان دوزلمیش کوپی دیغیرلاغی خاص بیر مراسیم ایله دونیا بیرلشمیش دؤلتلری تشکیلاتی نین آنابیناسیندا، بوگونه ده اَن اسکی و قدیم بیر باریش آنلاشماسی نین کوپی سی نین قونشولوغوندا ویترین دالیندا سرگیلتمیش. Sithu U Thant ذات عالی نین بو داورانیشی ایله ائله بیل دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی بیر گیجلتمه (سرسم) توتموش. محمدرضا شاهین ایددعالارینا باخمایاراق آلمانیانین کیل شهری اونیوئرسیته سینده کی اسکی اوریئنتالیست Josef Wiesehöfer آ گؤره قازیق(میخی) خط آدلاندیردیقلاری بویوروق و فرمان یالنیز بیر تبلیغات ملزمه سیدیر: “کوروش انسان حاقلاری مفکوره سینی اورتایا آتمیش دئمک، سارساقلاماقدان آرتیق هئچ نه دئییل و اولاماز دا”. هایدئلبئرگ اونیوئرسیته سینده کی آسورولوق (آسوری شناس) Hanspeter Schaudig اَ گؤره ده آنتیک دؤنمینده هئچ کیمسه حاکیمیت باشچیلاری آراسیندا انسانلارین حقوق برابرلیگی و بؤیوکلوگو (شرفی) اوغروندا آدیم آتمامیش. ”کوروشون خادیملری اونون آیاقلارینی اؤپمه لی ایمیشلر. کوروش اوتوز ایل ساواش ایله حاکیمیت ائده رک انسانلاری وئرگی وئرمگه زورلارمیش. وئرگی وئرمکدن بویون قاچیرانلارین بورون و قولاقلارینی کسدیرر و اؤلومه محکوم اولموشلاری دا قیرتلاغا دک قوما قویلاداراق باشی ائشیکده گونش قارشیسیندا قورت قوشا یئم ائتدیررمیش”[iv][4].
دئمک، دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی آدی چکیلن کوپینی متخصصلر طرفیندن سیناقدان کئچیرمه دن و امتحان ائتدیرمه دن محمدرضا شاه طرفیندن دوشونولموش کوپینی بیر تاریخ اثری دئیه قبول ائتمه سی ایله بیر تاریخی یالانی بیر گئرچک کیمی قبول ائتمیش ساییلار.
دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی اولدوقجا بؤیوک بیر یانلیشلیغا یول وئرمیش
تاریخ اینجه صنعت خادیمی، Klaus Gallas آلمانیانین Weimer شهرینده آلمان – ایران مدنیت فئستیوالینا حاضیرلادیغی West-Östlicher Divan”, Start: Sommer 2009 آدلی کیتابیندا بو مسئله نی آچیقلیغا قاویشدیرمیش. Klaus Gallas کوروشا نسبت وئریلمیش بویورقدا باش وئرمیش توتارسیزلیق و باشاریقسیزلیغی اورتایا قویموش[v][5]. Klaus Gallas آ گؤره ده دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی اولدوقجا بؤیوک بیر یانلیشلیغا یول وئرمیش. دونیادا تانینمیش آلمان SPIEGEL درگیسی نین دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتینا بو دوغرولتودا باش وورماسینا باخمایاراق آدی چکیلن تشکیلات بو مسئله نی آچیقلیغا قاویشدیرماقدان بیله بویون قاچیرمیش. دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین Wien شهرینده کی UN information service مرکزی گئنه ده بو کوپی یازیتین بیر چوخلاری طرفیندن بیرینجی انسان حاقلاری دئیه قبوللوق گؤردوگونو دیله گتیرر. آلمان مدرسه درسلیکلرینده ده اسکی ایرانلیلار انسانجیل سیاستین اؤنجوللری کیمی قلمه آلینارلار[vi][6]. بوگون اینتئرنئت دونیاسینا یانلیش چئویرمه و ترجومه یولو ایله کوروشو ایشچیلر اوچون اَن آزین وئریلمه لی مزد ((Mindestlohn و پناهنده لیک حاقلاری نین مدافعه چیسی کیمی گؤسترمگه چالیشانلارا دا تانیق اولوروق. کوروشا نسبت وئریلمیش یازیدا اوخویوروق: “یئر اوزرینده کؤله لیک یوخ اولمالیدیر. هر مملکت منیم باشچیلیغیمی قبول ائدیب، یوخسا ائتمدیگینه داییر اؤزو قرار وئرمه لیدیر”[vii][7].
2003 اونجو ایل نوروئژین اوسلو شهرینده نوبئل اؤدولونه لاییق گؤرونموش شیرین عیبادی ده کوروش باتلاغینا اؤزونو سالاراق دئمیش: من بؤیوک کوروشون قالیغی ساییلان بیر ایرانلییام: “کوروش بیلدیریشینده دئمیش: خالق ایستمدیگی دورومدا، من خالقا حاکیمیت ائتمه یه جه گم[viii][8].
تاریخ اوزمانلاری شاشقین، بیر سؤیلنتی (شایعه) اؤزونو باغیمسیز و مستقیل ائده بیلر می؟
یالانین مرکزینده یئر آلان و اسکی شرقی قورخویا سالمیش بیر چکیلیم (فیقور) وار. بو چکیلیمدن بوتون دره بگلری هیندوستاندان میصره دک قورخارمیشلار. او بوگون ده بؤیوک بیر ایمپئریانین قوروجوسو اولاراق قبول ائدیلر. افسانه لره گؤره او فوق العاده بیر قدرت ساییلارمیش[ix][9]. افسانه ایسه بیلینجلی باشلانمیش. اؤنمسیز بیر دره بگی نین اوغلو اولان کوروش ایرانین گونئی باتیسیندا دوغولموش و ۵۵۹ اونجو ایل میلاددان اؤنجه تخته چیخمیش[x][10].
کوروش اوزره حئکایه لر
کئچمیشده قورولموش شاهلیقلارا منسوب اولان شخصلر اوزره حئکایه لر خالقلارین دیللرینده دورمادان دولاشارمیش. بعضیسینه گؤره کوروش وحشی موحیطده دوغولوب بؤیویرکن بیر قانجیق اونو امیزدیرمیش[xi][11]. کوروشدان هر هانکی بیر کؤلگه و تصویر الده یوخدور. …. کوروش ایلک اولاراق ایلام شاهلیغینی یئنیلگه یه اوغراتمیش. ۵۵۰ ایل میلاددان اؤنجه مادلارا یوروش ائتمیش. چوخ زامان کئچمه دن آنادولو تورپاقلارینا یوروش آپاراراق یونان مستعمره لرینی اله کئچیره رک Priene آدلی شهرین ساکینلرینی کؤله لیک و برده لیگه چکمیش. کوروشون دینجلمه (استراحتگاه) یئری و اوتوراغی (قرارگاه) پاسارگاد آدلی بیر یئر ایمش. اورادا کوروشا عایید بوللو حرمسرالار وار ایمیش. کوروش پاسارگاددا داها آرتیق زامان کئچیرمدن افغانستانا یوروش ائتمیش. اؤزبکیستانین نم هاراسیندا یئتمیش بیر یاشینداکی کوروشون بودونا اوخ دگه رک اوچ گوندن سونرا اؤلموش. … کوروش زامانیندان سونراکی بعضی یونان تاریخچیلری اؤرنک اولاراق هئرودوت و Aischylos و یهودیلر کوروشدان یاخچیلیقلا آد آپارمالارینا باخمایاراق[xii][12] یئنی تاریخچیلر بو خبرلرین بیر اوسماقلاندیرما (باش آلداتما) اولدوغونو آچیقلیغا قاویشدیرمیشلار. آلمان تاریخجی سی Wiesehöfer اَ گؤره آنتیک دؤنمینده کوروشدان پارلاق بیر تصویر یارادیلماسینا باخمایاراق کوروش دا باشقا حاکیملر دک ظولم ایله حکومت ائدن بیر حاکیم ایمیش. کوروشون قوشونلاری ایستر یاشاییش موحیطلرینی و ایسترسه ده مقدس مکانلاری یاغمالاماقدان بیله چکینمه یه رک شهر باشچیلرینی سورگون ائدرمیشلر[xiii][13].
بئله بیر ظالیمی بشر حاقلاری نین تملی نین قوروجوسو کیمی تانیتماق یالنیز محمدرضا شاها خاص اولموش بیر مفکوره ساییلارمیش. محمدرضا شاهین دا ۱۹۶۰ اینجی ایللرده چوخلو چتینلیگی وار ایمیش. اونون گیزلی پولیسی “ساواک” انسانلاری قییمسیزجا آغیر ایشکنجه ائتمه سینه باخمایاراق شاهلیق علیهینه هر یئرده آیاقلانما (عصیان) باش وئرمیش. مارکسیست قوروپلار شاهلیق علیهینه بومبا آتارکن ماللالار دا خالقی شاهلیق علیهینه دیرنیشه چاغیرمیشلار[xiv][14]. ….
[ماتیاس شولچ دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین فارس ایستعمارچیلاری نین تقلب ایشلرینه ایناناراق اونلارین الینه وئردیگی باهانه نی بیر آذربایجان آتالار سؤزو ایله باشا چاتدیرمیش، اوخویوروق][xv][15].
Wie heißt es doch in einem Sprichwort aus dem Orient: “Wenn ein Narr einen Stein in den Brunnen wirft, können ihn zehn Weise nicht mehr herausholen.”
ترجومه: “شرقده خالق آراسیندا بیر مثل وار: بیر دلی قویویا بیر داش سالار، اون عاغیللی اونو قویودان چیخارابیلمز”[xvi][16].
[دئمک، دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی ایلک فارس ایستعمارچیلاری نین یالانلارینا ایناناراق بیر داها او یالانین آلتینا وورماق ایستمه دیگی بیلیم آداملاری نین چابالارینی اجتماعیت قارشیسیندا اتکیسیز دوروما گتیرمیش. بو دا او دلی آدامی خاطیرلادار].
اتک یازی و قایناق:
[i][1] “Château Lafite Magnum“ Fransədən gətirilmiş su şirkətinin adıdır.
[ii][2] Riza Şah da belənçi xulyalara qapılarmış. Fars İstemarçılarının Riza Şahın ağzına qoymağa çalışdıqları danışıqdan oxuyuruq: “Vəqti xəbərnigare Almani az mən dər bareye xərabehaye Təxtcəmçid miporsad, guyəm məra ba Kuruş muqayese mikonand”( bax: Məcəlleye Kavəh “Radio Televisiyon Milli İran-i Şahənşahi, München/Almanya).
[iii][3] Əşrəf Pəhləvi mənzur olmuş.
[iv][4] Matthias Schulz, Der falsche Friedensfürst, 07/15/2008: http://www.spiegel.de/spiegel/0,1518,564395,00.html
[v][5] Sadə dil ilə desək, Klaus Gallas Fars istemarçılarının mütəqəllüb olduqlarını ortaya qoymuş.
[vi][6] Demək Alman təhsil sistimində insanlara aşılanmış yanlış bilgilər əsasında bugün bir çox Alman yayın və basın orqanları İran Məmaliki Məhrusəsindəki ethniklər əleyhinə yeridilmiş siyasəti görmək istəməzlər.
[vii][7] Matthias Schulz, bax üstə, orada.
[viii][8] Matthias Schulz, Der falsche Friedensfürst, 07/15/2008:
[ix][9] Hindustanda əsliyəti Fars olan Abu al-Kalam Azad adlı birisi Qurandaki Zulqərnəyn kələməsini Kuruşa nisbət verməklə bugün Fars ictimaiyəti də Kuruşu Məhəmməd Peyğəmbərin cəddi Qureyş Fihrə bağlamağa çalışarlar, bax, Işıq Sönməz, Pan İranistlərin Dil və Mədənəiyət təhrif etmək Məsələləri: http://www.isiqsonmaz.com/Seite184.htm
[x][10] Matthias Schulz, bax üstə, orada.
[xi][11] Kuruşun qancıq sütü əmməsini və qancıq vasitəsiylə tərbiyə oluhmasını önə sürmək Tutam (Totem) məquləsinə əsaslanmalıdır. Bugünkü Farsların da keçmişlərinin “Səkpərəst” olduqları Fars ədəbiyatında öz izini buraxmış. Daha artıq bax. Işıq Sönməz, Tutam: http://www.isiqsonmaz.com/Seite259.htm
[xii][12] Ev Yuvalarından Sürülmüş Yahudilərə evlərinə dönmək icazəsini vermiş.
[xiii][13] Matthias Schulz, bax üstə, orada.
[xiv][14] Matthias Schulz, bax üstə, orada.
[xv][15][...] içində yazılmış dününcə mənə ayıddır (Işıq Sönməz).
[xvi][16] Matthias Schulz, bax üstə, orada.
چئویرن و ایضاح ائدن: ایشیق سؤنمز، ۰۸٫۱۱٫۲۰۱۱


text:
چارلز داروین
چارلز داروین (اینگیلیسجه: Charles Darwin) بیلیم اینسان. ۱۲ فوریه ۱۸۰۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۳ ایل عومر ائلهییب و ۱۹ آوریل ۱۸۸۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اوْ ژئولوژی، تاریخ ساحهسینده چالیشیب. چارلز داروین تکامول تئوریسینه گؤره چوخ آدلانمیش. چارلز داروینین ائوریم تئوریسینده بۆتۆن حئیوان لارین کؤک لری بیر دیر و گئدیقجه حئیوان لار و بیتکی لر دوغال سچمه ده دوام ائتمک اوچون دیئشیلمیش لر.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Charles Darwin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده چارلز داروین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
- ‘آللاەتان باشقاسئنا قوللوق أتمەیەسینیز’ دییە اویارئیۇروم. بن سیزە آجئ بیر گۆنۆن عاذابئنئن گلمەسیندن قۇرقویۇروم.” (دەدی.)
- حالقئنئن آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنن اؤندرلری دەدیلر کی: “بیزە گؤرە سن دە سادەجە بیزیم گیبی بیر بشرسین. سانا، سادەجە آلت طاباقامئزئن هیچ دۆشۆنمەدن اویدوغونو گؤرۆیۇروز. سیزین بیزدن اۆستۆن بیر یانئنئزئ دا گؤرەمییۇروز. آصلئندا یالانجئ اۇلدوغونوزو دۆشۆنۆیۇروز.”
- نوح دەدی کی: “أی حالقئم! هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ؟ بن راببیمدن گلن آچئق بیر بلگەیە دایانمئشسام، اۇ بانا قاتئندان بیر ایکرام (نبیلیک) ورمیش دە (سیزین طاورئنئزدان دۇلایئ) اۇ ایکرام سیزدن گیزلنمیشسە، ایستەمەدیگینیز حالدە سیزە اۇنو قابول أتتیرەبیلیر میییز؟
- أی حالقئم! بونا (یاپتئغئم گؤرەوە) قارشئلئق سیزدن بیر مال ایستەمییۇروم. بنیم اۆجرتیم سادەجە آللاها عائیدتیر. بن اینانئپ گۆوننلری قۇواجاق دا دگیلیم. اۇنلار راببینە واراجاقلاردئر. فاقاط بن سیزی، جاهیلجە داورانان بیر حالق اۇلاراق گؤرۆیۇروم.
- أی حالقئم! اۇنلارئ قۇواجاق اۇلورسام، بنی آللاەتان کیم قورتارابیلیر؟ عاقلئنئزدا توتمانئز گرکن دۇغرو بیلگییی قوللانماز مئسئنئز؟
- بن سیزە؛ ‘آللاهئن حازینەلری بنیم یانئمدادئر’ دەمییۇروم. غایبئ دا بیلمم. بن ملک اۇلدوغومو دا سؤیلەمییۇروم. گؤزلرینیزین دگرسیز گؤردۆگۆ کیمسەلر ایچین؛ ‘آللاە بونلارا اییلیک أتمز.’ دە دەمییۇروم. اۇنلارئن ایچلریندە اۇلانئ أن ایی بیلن آللاەتئر. بونلارئ دەرسم، یانلئش یاپانلاردان اۇلوروم.”
- دەدیلر کی: “باق نوح! بیزیملە تارتئشتئن، تارتئشمایئ دا چۇق اوزاتتئن! دۇغرو سؤیلۆیۇرسان حایدی تهدید أتتیگین شەیی باشئمئزا گتیر!”
- نوح دەدی کی: “قارار ورمەسی دوروموندا، اۇ عاذابئ باشئمئزا گتیرەجک اۇلان سادەجە آللاەتئر. سیز اۇنون اؤنۆنە گچەمزسینیز.
- سیزی نە قادار اییلیگە یؤنلتمک ایستەسم دە آللاە (گؤستردیگینیز طاوئردان دۇلایئ) یۇلدان چئقمانئزئ ایستەمیشسە اییلیگە یؤنلتمەمین سیزە بیر فایداسئ اۇلماز. اۇ سیزین راببینیزدیر. اۇنون حوضورونا چئقارئلاجاقسئنئز.”
- یۇقسا؛ “اۇنو (قورئانئ) اۇ (موحاممد) اویدوردو” مو دییۇرلار؟ دە کی: “اویدوردویسام، سوچ بنیمدیر، آما بن سیزین ایشلەدیگینیز سوچلاردان اوزاغئم.”
- نوحا شو واحیەدیلدی: “حالقئندان اینانمئش اۇلانلار دئشئندا آرتئق هیچ کیمسە اینانمایاجاقتئر. اۇنلارئن یاپتئقلارئ شەیلر یۆزۆندن ساقئن تاسالانما!
- گؤزتیمیمیز آلتئندا وە واحییمیزە گؤرە بیر گمی اینشا أت! یانلئشلار ایچیندە اۇلانلار حاققئندا بانا بیر شەی سؤیلەمە! چۆنکۆ اۇنلار بۇغولاجاقلار.”
- نوح گمییی یاپئیۇر. حالقئنئن ایلری گلنلری، یانئندان هر گچتیکلریندە اۇنونلا آلای أدییۇردو. اۇ دا شؤیلە دییۇردو: “شیمدی سیز بیزیملە آلای أدییۇرسونوز، بیز دە سیزینلە زامانئ گلدیگیندە طئبقئ سیزین آلای أتتیگینیز گیبی آلای أدەجگیز.
- رذیل أدیجی عاذابئن کیمە گلەجگینی وە قالئجئ عاذابئن کیمە اینەجگینی یاقئندا اؤگرنەجکسینیز.”
- سۇنوندا أمریمیز چئقئپ تاندئر قاینادئغئندا، نوحا دەدیک کی: “أرککلی دیشیلی هر تۆردن بیرەر چیفتی وە -حاققئندا اؤنجەدن قارار چئقان کیشی حاریج- عائیلەنی، بیر دە اینانئپ گۆوننلری گمییە بیندیر!” اۇنونلا بیرلیکتە پک آز کیشی اینانمئشتئ.
- نوح دەدی کی: “حایدی بینین! گمینین آقئپ گیتمەسی دە دمیر آتماسئ دا بیسمیللاە ایلە اۇلاجاقتئر. شۆبهەسیز بنیم راببیم چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.”
- گمی داغلار گیبی بیر دالغانئن ایچیندە، اۇنلارئ (بیر اۇ طارافا بیر بو طارافا) سۆرۆکلۆیۇردو. نوح، کناردا دوران اۇغلونا سسلندی؛ “یاوروجوغوم! بیزیملە بیرلیکتە سن دە بین، کافیرلرلە برابر اۇلما!”
- دەدی کی: “بنی سودان قۇرویاجاق بیر داغا سئغئناجاغئم.” نوح دەدی کی: “بوگۆن -آللاهئن ایکرامدا بولوندوغو کیشیلر حاریج- هرحانگی بیرینی، اۇنون أمریندن (طوفاندان) قۇرویاجاق یۇقتور.” دەرکن آرالارئنا بیر دالغا گیردی وە اۇ دا بۇغولانلاردان اۇلدو.
- “أی یر! سویونو یوت! أی گؤک! سویونو توت!” دەندی. سولار چکیلدی، ایش تاماملاندئ. گمی جودینین اۆستۆنە اۇتوردو وە شؤیلە دەندی: “یانلئشلار ایچیندەکی تۇپلولوق یۇق اۇلسون!”
- نوح راببینە سسلندی وە دەدی کی: “راببیم! اۇغلوم بنیم عائیلەمدندیر. وردیگین سؤز دە گرچکتیر؛ آما أن دۇغرو قارارئ سن وریرسین.”
- آللاە دەدی کی: “باق نوح! اۇ، سنین عائیلەندن دگیلدیر. اۇ، اویغونسوز بیر ایشین اۆرۆنۆدۆر. آصلئنئ بیلمەدیگین شەیی بندن ایستەمە. کندینی بیلمزلردن اۇلمایاسئن دییە سانا اؤگۆت ورییۇروم.”
- نوح دەدی کی: “راببیم! بیلمەدیگیم شەیی سندن ایستەمکتن سانا سئغئنئرئم. أگر بنی باغئشلاماز، بانا ایکرامدا بولونمازسان قایبەدنلردن اۇلوروم.”
- “أی نوح! سانا وە سنین برابریندەکیلردن اۇلوشاجاق تۇپلوملارا قاتئمئزدان أسنلیک وە برەکتلرلە این! ایچلریندن اؤیلە تۇپلوملار دا چئقاجاق کی اۇنلارئ اؤنجە یارارلاندئراجاغئز، سۇنرا آجئقلئ عاذابئمئزئ اۇنلارئ چارپاجاقتئر.” دەندی.
- ایشتە بونلار، سانا واحیەتتیگیمیز غایب حابرلریدیر. داحا اؤنجە بونلارئ نە سن بیلیردین نە دە حالقئن. اؤیلەیسە، سن دە سئقئنئتئلارا قاتلان. موتلو سۇن موتتاقیلرین (یانلئشلاردان ساقئنانلارئن) حاققئدئر.
- عاد قاومینە دە قاردشلری هودو گؤندردیک. دەدی کی: “أی حالقئم! آللاها قوللوق أدین؛ سیزین اۇندان باشقا ایلاهئنئز یۇقتور. سیز سادەجە اویدورویۇرسونوز.


text:
اویان نیوز: ایران دنیز گوجلری، مانئورین دؤردونجو گونونده رعد آدلی یئنی بیر موشکینی تست ائتدی
ایران دنیز گوجلری، تشکیل ائتدیگی مانئورده یئنی موشکینی تست ائتدی.
ایران دنیز گوجلری، مانئورین دؤردونجو گونونده رعد آدلی یئنی بیر موشکینی تست ائتدی.
دولت تلویزیونو ایران خبرآژانسی، بصره کؤرفزی، هورموز بوغازی و هیند اوقیانوسینین شیمالیندا داوام ائدن مانئورین بو گون سحرکی حیسهسینده اورتا منزیللی هاوا هدفلرینی محو ائده بیلن رعد آدلی راکتین موفقیتله آتیلدیغینی بیلدیردی.
یئرلی دیزاین و اورهتیم اولان موشکین، ساواش گمیلرینه نصب اولونان آتما سیستملریله تعیین اولونان هدفلره آتیلدیغی قید ائدیلدی.
بو ارادا، مانئورده ایران ساحللرینه یاخینلاشماق ایستهین فرضی دوشمن گمیلرینین تورپیدولار و ساحلدن دنیزه موشکلرله هدف آلیناراق محو ائدیلدیگی ایفاده ائدیلدی.
مانئورده، دنیز و هاوا هدفلرینی یوخ ائتمهیه یؤنلیک قیسا و اورتا منزیللی موشکلرین ده ایستیفاده ائدیلدیگی ایفاده ائدیلدی.ساوونما و قورخودماق گوجونو آرتیرماغی هدفلهین مانئورین، ۶ گون داوام ائدهجگی آچیقلانمیشدی.
ت.ر.ت. تورکی


text:
تۆرکیه ۱۰۳ یوردا چای ساتدی
تۆرکیه 8 آیدا 103 یوردا 15 میلیون 161 مۆنگ دلار قوری چای ساتدی
تۆرکیأنینگ داشاری یورتلارا قوری چای ساتووی 2022-نجی ییلینگ 8 آییندا اؤتن ییلینگ شوُل دؤورۆنه گؤرأ 27 گؤتریم یوُقارلادی.
تۆرکیه 8 آیدا 103 یوردا 15 میلیون 161 مۆنگ دلار قوری چای ساتدی.
2022-نجی ییلینگ یانوار- آگوست آراسیندا تۆرکیه دن داشاری یورتلارا 4 مۆنگ 481 تن قوری چای ساتیلدی.
اؤتن ییلینگ یانوار- آگوست آرالیغیندا تۆرکیه دن 11 میلیون 898 مۆنگ 412 دلارا 3 مۆنگ 49 تن چای ساتیلیپدی.
بلژیک، بریتانیا و آلمانیا تۆرکیأنینگ قوری چایی نینگ اینگ اولی مۆشدریلری.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه داشاری یورتلارا موبایل ساتیار
داشاری یورتلی تکنولوژی شرکتلری تۆرکیه ده موبایل اؤندۆرمأگه دوُوام ادیأر


text:
اویان نیوز: هیندیستانین باتیسیندا تجاووزه اوغرادیقدان سونرا اؤلدورولن عینی عایلهدن ۳ قیزین جسدی قویودا تاپیلدی
هیندیستاندا قادینا قارشی شدته بیر یئنیسی داها علاوه اولوندو.
اؤلکهنین باتیسیندا تجاووزه اوغرادیقدان سونرا اؤلدورولن عینی عایلهدن ۳ قیزین جسدی قویودا تاپیلدی.
۱۴ فوریهده ایتن ۶، ۹ و ۱۱ یاشلارینداکی ۳ قیزین جسدینین، ۲ گون سونرا عینی بؤلگهدکی بیر قویودا تاپیلدیغی آچیقلاندی. اتوپسی نتیجهسینده اوشاقلارین تجاووزه اوغرادیغینین آیدین اولدوغو حادثه ایله ایلگیلی ۴ نفرین ده گؤز آلتینا آلیندیغی قید ائدیلدی. اوشاقلارین، ائوده تاپابیلمهدیکلری آنالارینی آختارماق اوچون دیشارییا چیخدیغی و بیر داها گئری دؤنمدیگی ایفاده ائدیلدی. هیندیستاندا دسامبر آییندا دا اتوبوسدا توپلو تجاووزه اوغرایان بیر قادین حیاتینی ایتیرمیشدی. حادثه، اؤلکهده بؤیوک رئاکسیا چکمیش و بیر چوخ اعتراضا سبب اولموشدو.
ت ر ت


text:
Apr 24, 2014
آذرتالک پالتاک اوتاغیندا 22.01.2012 تاریخینده لاییسیته حاقیندا کی چیخیشین بیر بؤلومو
صدیقه عدالتی
آذربایجان میلی دئموکراتیک حرکتینده لائیسیته و سکولاریزمین اهمیتی
بو مسأله نین تام آیدینلانماسی اوچون بیر سئری تاریخی گلیشمه لره ایشاره ائتمه لی ییم چونکو لاییسیته مسأله سی بیزیم ایچیمیزده تام آچیلماییب و آیدینلانمامیشدیر. بونون ایثباتی دا اورتایا آتیلان اینحیرافی دوشونجه لر و اونلارا اینانان کوتله دیر.
بیزیم میللی دئموکراتیک حرکتیمیزده نییه لاییسیته اؤنملی دیر؟نییه بیزیم اینسانی حاقلاریمیزا یئتیشمه میز اوچون حرکتیمیزین سئکولار اولماسی گرکیر؟نییه حرکتیمیزین لاییک قاباغا گئتمه سینده ایصرارلی اولمالی ییق؟
سؤزه بئله باشلاییرام کی لاییسیته دئموکراسی نین اساسی پایالاریندان بیریدیر. بوتون لاییک اؤلکه لر دئموکراتیک دئییللر اما بوتون دئموکراتیک اؤلکه لر لاییکدیرلر. لاییکین آنلامینا قونوموزا مربوط اولدوغو قدر ایشاره ائده جه یم. لاییک کلیمه سی لائوس کؤکوندن و یونانجادان گلیر، بو دا غئیری روحانی اینسانلارا خیطاب اولونور.
لاییسیته نه ییی چاغیریشدیریر؟
لاییسیته گنل اولاراق دین آداملاری نین دولت ایشلرینده موداخیله ائدیلمه سی نین قاباغی نین آلینماسی دئمکدیر. لاییسیته اوروپادا او زامان گلیشدی کی کاتولیک کیلیسالاری شاهلارینان بیرلشمیشدیلر و اؤزلرینی یئرین اوستونده کی الله اعلام ائدیب و یئر اوزونده حؤکم سوروردولر و اللریندن گلن ظولمو اینسانلارا ائدیردیلر. کاتولیک کیلیساسی نین اینسانلارا ائتدیکلری ظولملر هامینیزا آیدیندیر کی انکیزیسیون کیلیسالاریندا، تفتیش عقاید محکمه لرینده موخالیف دوشونجه لی اینسانلارین باشلارینا نه بلالار گتیریلیردی و نئجه شیکنجه اولوردولار. ائله بو فضادا لاییسیته یاراندی و بئله دییه بیلیریک کی لاییسیته تاریخی اولایلارین گتیردیگی بیر ضرورتدیر. من بو تاریخی گلیشمه لرین اوستونده بیراز دوراجاغام، مخصوصأ کی بیزیم دوروموموزون و ایچینده اولدوغوموز شراییطین بونلارلا چوخ اورتاق نوقطالاری واردیر. بیر طرفدن اوروپاداکی او ایختیناق فضاسی نظرده توتولوب، باشقا طرفدن ده بیر نئچه تاریخی گلیشمه یه ایشاره ائدیله جکدیر. بونلار بیرلیکده لاییسیته نی بیر نهضت کیمی اورتایا چیخاردیب و اونون باشاریلی اولماسینا یول آچدیلار.
بوتاریخی گلیشمه لرین بیریسی 15 و 16 عصیرده رنسانسدیر. رنسانس دینده و مخصوصأ تعلیم تربیتده رفرم گتیردی. او زامانا قدر یالنیز دینی تعلیم تربیت واردی. رنسانس چاغیندا بیلیم و صنعتین تعلیم تربیت ده یئر آلماسینا یول وئریلدی. بو دوره ده بیلیمین اهمیتی داها چؤخ اورتایا چیخدی. آیریجا رنسانس ایلک دفعه اینسانا بیر «فرد اولاراق» اهمیت وئردی، یعنی اینسانین یالنیز بیر توپلولوغون بیر پارچاسی اولدوغو ایچین دئییل، بیر فرد اولاراق دا بللی اؤزللیکلری اولدوغونو اورتایا چیخاردیب و اونا اهمیت وئردی.
ایکینجی تاریخی گلیشمه دکارتین عقیلجیلیک فلسفه سیندن سونرا ایدی. دکارتین او مشهور جومله سی
هامینیزا تانیش دیر: «من دوشونورم، پس من وارام» . بورادا اینسانین بئیین گوجونون اؤنمی و اونون عقلانی بیر وارلیق اولدوغو وورقوللانیر. او زامانا قدر بیلدیگیمیز کیمین هر شئی اللاها نیسبت وئریلیردی و هئچ بیر شئیین دالینداکی عیللتی آراشدیرمایا و یا سورغولامایا گرگ گؤرولموردو. مخصوصأ بیر اولای (حادیثه یه) و اؤزللیکله طبیعی حادیثه لره توضیح تاپمایینجا دئییردیلر کی بو الله طرفیندن اولوبدور. دکارتین اینسانین بئینینه ودوشونجه گوجونه اهمیت وئرمه سی و عقلانیت فلسفه سینی اورتایا قویماسی منطیقین و عقلانیتین اهمیتینه بیر ایشاره ایدی و بو فلسفه ده اوندان سونراکی گلیشمه لره یول آچدی.
لائیسیته نین باشاریلی اولماسینا باشقا تاریخی بیر گلیشمه ده یاردیم ائتدی کی او دا آیدینلیق چاغی و یا عصر روشنگری دیر. بونون رولی فرانسه اینقیلابیندا و عاینی شکیلده لاییسیته نهضتینین باشاریلی قاباغا گئتمه سینده چوخدو. آیدینلیق چاغی نین ان اؤنملی دوشونجه سی بودور کی « اینسانلار دوشونجه لرینده و اینانجلاریندا اؤزگوردورلر وعاینی شکیلده اؤز دوشونجه و فیکیرلرینی اؤزگورجه بیان ائتمه لی دیرلر» و باشقا طرفدن ده دینی دوگمایا قارشی چیخییب، بونون اوستونده دوررو کی « بیز طبیعی حادیثه لری آنلاتماق ایچین اینسانین عقلانی دوشونجه سینی ایستیفاده ائدیب، بیلیمسل یوللارلا بونلاری آنلادابیلیریک». تانیدیغیمیز بیر چوخ آیدین و دوشونور آیدینلیق چاغیندا یمیشلار او جومله دن جان لاک، اسپینوزا و اما ان اؤنملی لریندن ولتر دیر. ولتر چوخ آیدین بیر شکیلده و آچیقجاسینا دئییر « دینین دولتدن آیری توتولماسی گرکیر» و تأکید ائدیر کی «دین دولت ایشلریندن اوزاق توتولمالی و دینین دولتین ایشینده موداخیله ائتمه یه حقی یوخدور».
فرانسادا یاشانان قارانلیق فضانین دیشیندا، بوتاریخی گلیشمه لرین هامیسی فرانسه اینقیلابینا یول آچدیلار وائله بو گلیشمه لرین دوامیندا دا فرانسا دئوریمی نین لاییسیته حرکتی نین باشاریلی اولماسینداکی بؤیوک رولو اؤنمله وورقولانمالیدیر. فرانسا اینقیلابی نین «فردی و وطنداشلیق بیانیه سینده» آیدینجا تأکید اولونوبدور کی «اینسان اؤز دوشونجه لرینده و اینانجلاریندا اؤزگور اولمالی دیر و هئچ بیر شراییطده هئچ بیر کس صاحیب اولدوغو اینانج و دوشونجه دن اؤتورو یارقیلانا بیلمز، محاکیمه اولا بیلمز» بو بیانیه اؤزو لاییسیته نهضتی نین باشاریلی اولماسیندا بویوک رول اوینادی. باشقا اؤلکه لرده ده یایقین اولماسیندان علاوه لاییسیته نهضتی نین مرکزی فرانسه ایدی. سونوندا کیلیسا و ال بیرلیکچی شاهلارین طرفیندن اولان بوتون موخالیفتلره رغمن لاییسیته قانونو فرانسه ده 1905 ایلینده مجلیسدن کئچیریلدی.
من بورایا قدر لاییسیته نین گلیشمه سینده کی تاریخی سورجلره ایشاره ائتدیم. چونکو اینانیرام کی مخصوصأ بیزیم دورموموزدا، تئوکراتیک بیر دوؤلت و توپلوما صاحیب اولدوغوموز اوچون بونلارا قیسا ایشاره ائتمم فایدالی اولاجاقدیر و اؤزللیکله ایستدیم بو مسأله یه ایشاره ائدم کی لاییسیته نین دالینداکی فلسفه و دوشونجه نه دیر و لاییسیته، دینی دوگمایلا قارشی و اینسانین عقلانی و راسیونل دوشونجه سی نین اساسلارینداندیر.
منیم ایندی اوستونده دوراجاغیم مسأله بودور کی بیر چوخ یئرده لاییسیته دن داها چوخ سئکولار کلیمه سی ایستیفاده اولونور. سئکولار و لاییسیته نین پرنسیپلری عاینی دیر. سئکولار کلیمه سی داها چوخ آنگلوساکسون و اینگیلیسی دیلی اؤلکه لرده قوللانیلیر. لاییسیته ایلک دفعه فرانسادا قوللانیلیب و گنللیکله کاتولیگ اؤلکه لرده یاشانیر.
آرالارینداکی فرق نه دیر؟
سئکولار دونیوی ایشلره خیطاب اولونور. یعنی اوخروی اولمایان ایشلره و فعالیتلره دئنیلیر. لاییسیته و سئکولارین پرنسیپلری عاینی دیر، اما آرالاریندا بیر اؤنملی فارق واردیر. بونلارین هر ایکیسینده دین و دونیا ایشلرینین بیربیریندن آیریلماسینا تأکید ائدیلیر و هر ایکی سی ده دینین دولتی ایشلره قاتیلماماسی نی وورقولور. سئکولاریزمه گؤره دین اؤز ایشییله، دوؤلت اؤز ایشی ایله مشغول اولمالیدیر و بونلار بیربیرینین ایشینه موداخیله ائده بیلمزلر. نومونه اولاراق ائله آلماندان بحث ائده بیلرم کی آز قالیر دین ائله اؤز
ایمپیراطورلوغونو بو اؤلکه ده قورسون. سئکولار دوشونجه ده دینین دوؤلتله ایشی یوخدور، دوؤلتین ده دینله ایشی یوخدور.
لاییسیته ده دین و دولت آیریدیرلار اما دوؤلت دینی کنترل آلتینا آلیر. یعنی هر یئرده کی دوؤلت حیس ائده کی
دین اؤز مرزیندن ایضافه حرکت ائدیر اورادا موداخیله ائدر. ان سون نومونه 2003 ایلیندن بویانا فرانسادا اوستونده دارتیشیلان روسری (باش اؤرتو) مسأله سی دیر.
من ایندی چوخ قیسا اولاراق بونلارین ایکی سینین پرنسیپلرینه ایشاره ائده جه یم.
بیرینجی سی دین و دولتین آیریلیغیدیر.
ایکینجی سی دین و دوشونجه اؤزگورلوگودور. «دین و ووجدان حوررییتی»
اینسانلار ایستدیکلری دین و دوشونجه یه صاحیب اولماقدا آزاددیرلار. هیچ کیمسه نین حقی یوخدور کی اینسانلاری صاحیب اولدوقلاری دوشونجه و اینانجا گؤره یارقیلییا.
اوچونجوسو دوؤلتلرین دینلرین قاباغیندا طرفسیز اولمالاری دیر. دوؤلت ایشلرینده بیر دینی رئفرانس آلا بیلمز و بونا حقی یوخدور
دؤردونجوسو دین شخصی بیر مسأله دیر.
بورادا بیر سری اینحیرافی دوشونجه لره ایشاره ائتمک ایستیرم کی تأسوفله هر واقت کی میللی دئموکراتیک حرکتیمیزده ایسته میشیک سئکولاریزمین اهمیتی حقده دانیشاق بللی قایناقلار طرفیندن بو دوشونجه لر علئیهیمیزه اورتایا آتیلیبدیر. سئکولاریزمدن بحث ائدینجه بئله دئییلیر کی «دینسیز لیک تبلیغ اولونور و رواج وئریلیر». ها نسی لوغتنامه یه باخیرسانیز باخین، بو دفعهلرجه دانیشمالاریمیزدا دا وورقولانیبدیر کی سئکولاریزم و یا لاییسیزم دینسیزلیک دئییل، تام ترسینه دینین ده اؤزگوراولماسی دیر. دینین سییاست و گوج تاجیرلری نین الیندن وسیله اولماقدان قورتولوشودور.
من اینانیرام کی بیزیم توپلوموموزا لاییسیته داها اویقوندور، دانیشمالاریمدا لاییسیته کلیمه سی نی قوللاناجا غام. بوحقده ده دییه جه یم کی «نئجه کی اینسانلار لاییسیته ده دوشونجه و اینانج اؤزگورلوگونه صاحیبدیرلر، عاینی شکیلده دینلر ده اؤزگوردورلر». یعنی دین سییاست و دین تاجیرلری نین الیندن قورتولموش اولور. اگربیر توپلوم لاییقسه هیچ بیر سییاستچی دینی اؤز منفعتلرینه گؤره ایستیثمار ائده بیلمز اینسانلاری ایستیثمار ائتمک اوچون دیندن ایستیفاده ائده بیلمز یعنی لاییسیته اینسانلارین قورتولوشو الدوغو قدر دینین ده قورتولوشودور. لاییق توپلوملاردا دوؤلتین دینی یوخدورو اما دوؤلت اینسانلارین دینی دوشونجه سینه موداخیله ائتمک ایسته ینلرین قاباغینی آلماغا مسئولدور. یعنی دوؤلت اینسانلارین دینی اؤزگورلوگونو قوروماغا مجبوردور و اونلارین دین و دوشونجه اؤزگولوگونو حیمایت آلتینا آلمالیدیر.
تئوکراتیک و لاییق توپلوملارین آراسینداکی فرق «گوجون» قایناغیدیر. دینی ایستیبدادین حاکیم اولدوغو تئوکراتیک توپلوملاردا حاکیمیت الله یندیر و آنجاق الله ین نیماینده لری توپلوما حؤکم سوره بیلیرلر. لاییک توپلوملاردا حاکیمیت اینسانلاریندیر. اینسان ایراده سی حاکیمدیر و اینسانلار سئچیمله اؤز نیما ینده لرینی سئچیب و حاکیمیت سورورلر. تئوکراتیک توپلوملارین واحیدی مؤمیندیر. لاییک توپلوملارین واحیدی وطنداشدیر.
من اوچ جنبه دن لاییک توپلوملارین اؤزللیگینه ایشاره ائده جه یم:
سیاسی جنبه دن
دوؤلت، ایشلرینده بیر دینی رئفرانس آلا بیلمز.
بونا حقی یوخدور. بیر دینی قوروه توپلومدا حاکیمییته یئتیشه بیلمز، اینسانلار اؤز تمثیلجیلرینی سئچرلر. اگر بیر دینی قوروه صاحیب اولدوغو اینانج اساسیندا حاکیمیته گلیرسه او دین و دوشونجه و البته ده کی او دینه اینانانلار مومتاز قوروه حالینه گلیرلر. حالبوکی لاییک اؤلکه لرده اینسانلار قانونون قاباغیندا ائشیتدیرلر. هان سی دوشونجه و اینانجا صاحیب اولورلار اولسونلار. آرالاریندا فارق یوخدور.
لاییک دوؤلتلر پلورالیست دیرلر، چوغولجو دورلار، تولئرانتدیرلار.
دوؤلت فارقلی دینلره صاحیب اولانلار و حتی دینسیزلرله ائشیت موعامیله ائتمه لیدیر. هیچ بیر شکیلده بونلارین آراسیندا فارق اویقولامامالیدیر. بیزیم اؤرنکیمیزده ائله اوجور کی شیعه لرله کئچینیرلر، ائله او دگری ده سوننی لره، آیری دینه صاحیب اولانلارا و حتی هیچ بیر دینی اینانجی اولمایانلارا وئرمه لیدیرلر.
لاییک توپلوملارین ایجتیماعی باخیمدان اؤزللیکلری نه دیر؟
لاییک توپلوملارین ان بؤیوک اؤزللیگی بودور کی بو توپلوملاردا بیر کئچیش اولوبدور.
گلنکسل توپلوملاردان مدرن توپلوملارا کئچیلیبدیر. اونداکی توپلوملارین ایداره سی دینی دوگمادان قورتولور راسیونل دوشونجه لره طرف، آزمایش و تحقیقی یوللارلا توپلوموایداره شکلینه کئچیر. دئییله بیلیر کی دالی قالمیش گلنکسل توپلوملاری دالیدا قویوبدور. لاییک توپلوم، گلیشمیش توپلومودور. گلیشمیشلیک درجه لری فرق ائده بیلیر اما گلنکسللیکدن بؤیوک درجه ده قورتولوبدور.
بوتوپلوملاردا فرقلی توپلولوقلار واردیر و سیویل توپلوملار گوجلودورلر.
مثلأ سندیکالار و قادین درنکلری فعالیت گؤستره بیلیرلر و گوجلودورلر. فرقلی درنکلر واردیر و بونلارین هئچ بیریسی نین او بیریسینه اوستونلوگو اولمادیغی اوچون هامیسی باریش ایچینده بیربیری ایله یاشاییرلار.
بو توپلوملار کولتورل باخیمدان گلیشمیشدیر لر.
شفاهی کولتوردن کتبی کولتوره کئچیش اولوبدور. و ائله بودا توپلوملارین گلیشمیشلیگی نین بیراؤزللیگی دیر کی توپلومدا داها چوخ کتبی کولتور حاکیم اولار.
بو توپلوملار گلیشمه یه، دییشمه یه و تکامولا آچیقدیرلار.
بو توپلوملارین ایداری سیستئمی، کولتورو دییشه بیلیر و تکامول تاپا بیلیرلر.
بو توپلوملاردا درنکلر و توپلولوقلار دیشیندا فرد ده دگر قازانیر. فرد توپلولوقلارین ایچینده بوغولمایا و اریمه یه محکوم دئییلدیر. فرد موستقیل بیر وارلیق اولاراق «دگرلر دولوسو اینسان اولاراق دگر قازانیر» و
توپلوملارداکی رفورم راسیونئل یوللارلا اولور. توپلوم گلیشمیشلیگه دوغرو گئدیر، تکامولا دوغرو گئدیر.
لاییق توپلوملارین ان اؤنملی اؤزللیکلریندن تعلیم تربیتین طرفسیز اولماسیدیر.
تعلیم تربیتین داشیدیغی اؤنمدن ائله بونا ایشاره ائده بیلیرم کی ایلک لاییسیته نهضتی شکیل توتمایاغا باشلادیغی آندان اعتبارأ بو مسأله گنیش چاپدا مطرح اولوندو. لاییسیته نین گلیشمه سی ایله برابر فرانسادا جومهوریت گلیشیر. مونارشی دن جومهوریته کئچیش اولور و او دؤره ده مخصوصأ پئداگوگلارین اوستونده تأکید ائتدیگی بیر نوکتا واردیر کی دئییرلر «لاییسیته نین باشاریلی اولماسی و جومهوریتین قورولماسی اوچون ایکی شئیه احتیاجیمیز واردیر: بیر دئموکراتیک آنا یاسایا و بیرده اونا اینانان اینسانلار تربیت ائتمه یه» لاییسیته نین اساسی پایالاریندان بیری ده طرفسیز تعلیم تربیتدیر. معلیملر دینی اینانجلارینی اؤزلرینه ساخلامالیدیرلار و کسینلیکله درس ده اونو ایشلتمه مه لیدیر لر. یازیلان کیتابلار دینی باخیمدان طرفسیز اولمالیدیرلار و مدرسه ده یارادیجی، عقلانی یوللارلا حرکت ائدن، آراشدیران، آکتیو و گرچکجی نسیل یئتیشدیریلمه لیدیر.
حوقوقی باخیمدان بو توپلوملارین اؤزللیگی
لاییک دوؤلت حوقوق دولتی دیر.
قانونلار توپلومدا اینسانلارین ایستک و احتیاجلارینا گؤره وضع اولونورلار.
قانونلار دییشه بیلیرلر، ایبطال اولابیلیرلر، گلیشه بیلیرلر،
قانونلار سورغولانابیلرلر
ان اؤنملی موشخیصه شرعی قانونلارین یئرینه سیویل قانونلارین کئچمه سی دیر
بونو ایران ایسلام جومهوری سینین آنا یاساسی ایله موقاییسه ائدک. ائله ایلک ماده سینده کی دئییر «ایرانین رسمی دینی 12ایماملیق شیعه دیر» اوتوماتیک اولاراق باشقا دینلره منصوب اولانلاری ایکینجی صینیف وطنداش استاتوسونه یئندیریب و اونلاری ایلک صفدن چیخاردیر. بونون آیری نتیجه سی ده بودور کی بو فرقلی دین و ایناجدان اولان اینسانلارین آراسینداکی بیرلیگی آرادان آپاریر.
بونو دا گؤز اؤنونده توتمالی ییق کی بیزیم توپلوملاردا اینسان دینین ایچینده دونیایا گلیر. دوغوشدان اعتبارأ بیر فردین آتا آناسی شیعه اولسا او دا شیعه اولاجاق، باشقا دینی اولسا او دا او دینه منصوب اولاجاقدیر
یعنی اینسانین اؤز اؤزگور سئچیمی ایله دینی نی سئچمه شانسی اولمادیغی اوچون بیزیم توپلومدا شیعه مذهبیندن اولمایانلار دوغوشدان اعتبارأ ایکینجی صینیف وطنداش اولماغا محکوم اولورلار. یعنی اؤزلرینین بوندا دا موداخیله سی اولمادان.
بونونلا برابر آنا یاسادا بیر چوخ ایشلر واردیر کی غئیر شیعی لر او ایشلره آلینا بیلمزلر. باشدان اونلارین قاباغی آلینیبدیر. مثلأ گنل قورمای باشقانی و یا قضاییه و ایجراییه قووه لرین باشقانلیغی، باش باخانلیق و یا جومهور باشقانلیغی. ائله بونو موقاییسه ائدک آلمان آنا یاساسی ایله کی ایلک ماده سینده دئییر «اینسان اونورو توخونولمازدیر». او اینسان فرق ائتمز هانگی دینی اینانجا صاحیب اولور اولسون و یا هیچ دینی اینانجی اولماسین، اونو هئچ کیمسه یارقیلییا بیلمز.
تئوکراتیک توپلوملارین اؤزللیگی
دینی قانونلارحؤکم سورور
سیاست ده دیندیر، قانون دا دیندیر، کولتور ده دیندیر
بونلارین بیریسی ایله موخالیفت ائتمک هامیسی ایله موخیالیفت ساییلیر. و بو ایشی گؤرن اینسان مورتد تانینیر. اؤلکه ده اولان هر هانکی بیر اعتراضا «الله و اللهین دینی ایله موحاریبه محسوب اولونور».
Qaynaqlar:
1- Otto Repenheuer, Zwischen säkularität und Laizismus, 2005
2-Aytunc Altindal, Laiklik, 1986
3-Prof. Dr. Hikmet Secim, Sosyal Bilimlerde Temel kavramlar, 1991
4- Ugur Mumcu, laiklik Ruhuna Fatiha, 2006
5-Yekta Güngör Özden, Insan haklari, Laiklik Demokrasi Yolunda, 1994
6-Faik Muzaffer Amac, laiklik Ilkesi sanik sandalyesinde, 1966
7-Jacob M. Landau, Atatürk And The Modernization Of Turkey, 1984
8- sahin Filiz, Atatürk, Din ve Laiklik, 2008
9-ali Fuad basgil, Din Ve Laiklik, 1998
10- Rene Remond, Religin und Gesellschaft in Europa, 2000
11-jocelyn maclure, Secularism and Freedom of Conscience, 2011
12-heng Ten Chin, state and Secularism, 2010
13-George jacob Holyoake, The Principals of Secularism illustrated....
14-Gere Viene souillac, The Burden of Democracy, 2011
15-jereen temperman, State Religion Relationships and Human Rights Law, 2010
16-Ina Ter avest, Education in Conflict, 2009
17-John richard Bown, Why The French Don't Like Headscarves, 2007
18-Howard adelman, Religion, Culture and The State, 2011
19-Antya von Ungern, Religionsfreiheit in Europa, 2008
20-Thomas Bohrmann, Religion in Sekularen Verfassungsstaat, 2012
21-werner ende, udo Steinbach, Renate Laut, der Islam in gegenwart, 2005
22-Miryam Rothenbacker, Die Debatte um den Laicismus Frankreich und Deutschland, 2007
23-Sylvia langlaude, The Right of Child to religious Freedom, 2007
24-Tedd H. Weir, Secularism and Religion in Nineteenth Century germany
25-Heather Meiers, Difference and Laicite: France's Headscarf Debates, 2007
26-Karima El samma, Freedom of religion and the Principal of Laicite
27-Gerhard Besier, hermann Lübbe, Politische Religion in Frankreich und Deutschland, 2005
28-Felix heidenreich, Jean Chrostophe, merle Wolfram Vogel, Staat und Religion in Frankreich und deutschland, 2008
29-Otto Depenheuer, Ilyas dogan, Osman Can, Zwischen Säkularität und laizismus, 2005
30-Oxford University press, secularism and its Critics, 1999
31-William safron, The Secular and the sacred, nation, religion and politics
32-Smith, A Shi+ort History of Secularism, 2007
33-Michael warner, Jonathan van Art Werpen, Varieties of Secularism in a Secular Age, 2010