text:
- گرک گؤرسەیدیک هر یرلشیم یریندن بیر اویارئجئ چئقارئردئق.
- سن کافیرلرە (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلرە) بۇیون أگمە! اۇنلارا قارشئ بونونلا (قورئان ایلە) تۆم گۆجۆنۆ قوللاناراق جیهاد أت (ألیندن گلنی یاپ)!
- ایکی بۆیۆک سو کۆتلەسینی بیربیرینە سالان اۇدور. بیری تاتلئ وە لذذتلی، اؤبۆرۆ توزلو وە آجئدئر. آرالارئنا دا بیر أنگل، آشئلماز بیر سئنئر قۇیموشتور.
- بشری سودان یاراتان، اۇنا سۇی وە أولیلیک باغئ بلیرلەین اۇدور. اؤلچۆیۆ قۇیان سنین راببیندیر.
- کندیلرینە بیر فایداسئ اۇلمایان، ضارار دا ورمەین بیرینی آللاە ایلە آرالارئنا قۇیوپ قوللوق أدییۇرلار. کافیر، راببینە قارشئ باشقاسئنا دستک اۇلور.
- بیز سنی، سادەجە مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلاسئن دییە ألچی گؤندردیک.
- دە کی: “بن بونا قارشئ سیزدن بیر اۆجرت ایستەمییۇروم، سادەجە راببینین یۇلونو ترجیح أدنلر اۇلمانئزئ ایستییۇروم.
- اؤلمەین، حپ دیری اۇلانا دایان! هر شەیی مۆکممل یاپماسئ سببییلە اۇنا یؤنل! قوللارئنئن گۆناەلارئندان آللاهئن حابردار اۇلماسئ یتر!
- اۇ آللاە؛ گؤکلری، یری وە ایکیسینین آراسئنداکیلری آلتئ گۆندە یاراتان وە سۇنرا عارشا (یؤنتیمین باشئنا) گچندیر. اۇ، راحماندئر. سن (نە ایستەیەجکسن) هر شەیدن حابردار اۇلان راحماندان ایستە!
- اۇنلارا: “راحمانا سجدە أدین (سادەجە اۇنون قارشئسئندا أگیلین)!” دەنسە؛ “راحمان (اییلیگی سۇنسوز اۇلان) دا کیممیش؟ سنین ایستەدیگینە می سجدە أدەجگیز!” دەرلر. بو، اۇنلارئن سادەجە اوزاقلاشمالارئنئ آرتئرئر.
- گؤکتە بورچلار اۇلوشتوران، ایچلرینە بیر ائشئق قایناغئنئ (گۆنشی) وە ائشئغئ یانسئتان آیئ قۇیان ذات؛ نە یۆجە بیر برەکت قایناغئدئر.
- دۇغرو بیلگی أدینمک ایستەینلر وەیا گؤرەولرینی یرینە گتیرمک ایستەینلر ایچین گجەیی وە گۆندۆزۆ آرد آردا اۇلوشتوران اۇدور.
- راحمانئن قوللارئ، یریۆزۆندە آلچاق گؤنۆللۆلۆکلە یۆرۆینلردیر. جاهیللیک أدنلر اۇنلارلا قۇنوشونجا، فایدالئ سؤزلر سؤیلەرلر.
- گجەلری راببینە سجدە أدرلر وە قئیاما دورورلار.
- اۇنلار شؤیلە دەرلر: “راببیمیز! جهننم عاذابئنئ بیزدن ساو! اۇنون عاذابئ بیتمک بیلمەین بیر سئقئنتئدئر.
- اۇراسئ نە کؤتۆ یرلشمە وە قالما یریدیر!”
- اۇنلار، حارجاما یاپارکن ساوورغانلئق أتمزلر، جیمریلیک دە یاپمازلار. ایکیسینین آراسئ بیر یۇل توتارلار.
- اۇنلار، آللاە ایلە برابر باشقا بیر ایلاهئ یاردئما چاغئرمازلار. آللاهئن دۇقونولماز قئلدئغئ بیر جانئ حاقلئ بیر سبب اۇلماسئ دئشئندا اؤلدۆرمزلر؛ زینا دا أتمزلر. کیم بونلارئ یاپارسا ایشلەدیگی سوچون جزاسئنئ بولور.
- قئیامت گۆنۆ عاذابئ ایکییە قاتلانئر. اۇ عاذابئن ایچیندە آلچالتئلمئش اۇلاراق سۆرکلی قالئر.
- آما کیم تؤوبە أدر (دؤنۆش یاپار)، اینانئپ گۆونیر وە ایی ایشلر یاپارسا، آللاە ایشتە اۇنلارئن کؤتۆلۆکلرینی اییلیگە چەویریر. آللاە دائیما باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- چۆنکی کیم تؤوبە أدر وە ایی ایشلر یاپارسا آللاها، گرچک آنلامدا دؤنۆش یاپمئش اۇلور.
- راحمانا قوللوق أدنلر، یالان یانلئش شەیلرە شاهیدلیک أتمزلر. بیر فایداسئ اۇلمایان شەیلرە راستلادئقلارئ زامان دا آغئر باشلئ بیر شکیلدە گچیپ گیدرلر.
- اۇنلارا راببینین آیتلری آنلاتئلئنجا، ساغئرمئش وە کؤرمۆش گیبی داوراناراق یرە قاپانمازلار.
- اۇنلار شؤیلە دوعا أدرلر: “راببیمیز! بیزە گؤزۆمۆزۆ گؤنلۆمۆزۆ آیدئنلاتان أشلر وە أولادلار ور. بیزی مۆتتاقیلرە (یانلئشلاردان ساقئنانلارا) اؤندر یاپ!
- گؤستردیکلری صابرا قارشئلئق اۇنلار یۆکسک قۇناقلارلا اؤدۆللندیریلیر، اۇرادا اییلیک دیلکلری وە سلام ایلە قارشئلانئرلار.
- اۇرادا اؤلۆمسۆزلشەجکلر. اۇراسئ نە گۆزل یرلشمە وە قالما یریدیر.
- دە کی: “راببیمیز، سیزی (قوللوغا) چاغئرماسئ اۇلماسا سیزە نە دییە اؤنم ورسین کی! آما سیز (أی کافیرلر! بو چاغرئ قارشئسئندا) حپ یالانا سارئلدئنئز. اۇ یالان یاقانئزا یاپئشاجاقتئر.”


c: text/html

text:
رویالاردان قوپاریش – دکتر حسین فیض الهی وحید
رویالاردان قوپاریش – دکتر حسین فیض الهی وحید
سولماز، قانتر ایچینده مانتو ایله مقنعهسین حیرصله چیغاریب، کتابلارین اوستونه آتاراق دئییر:
– ایستی بیر یاندان، توسدو بیر یاندان! بیری یاندیردی، بیر بوغدو! خراب قالاسان هی! جهنمین آدین قویوبلار تهران.
آیسان گولوم سییرک دئییر:
– دئمهدیم بوگون گئتمه، ایکی آیاغینی بیر باشماغا گیردین دئدین گرگ بو گونو ارشادا گئدم، گئتدین؟! تالواسادان دوشدون؟! نه اولدو، اسکی حمامدی، اسکی تاس ؟!
سولماز ، درین نفس چکهچکه الیله اوزونو یئللیر:
– آقالارین های بودوروقلاری یئر گؤیو گؤتوروب دئییرلر بیز اونلاردان دئییلیک! دئدیم داشیدی آتاق! بهیه کتابا اجازه وئردیلر.
– دالیدان آتیلان داش توپوقا دَیَر، هاموسی بیر بِزین قیراغیدیلار، هله نه دئدیلر؟!
– قیفیلچیلار، آرشین آرشین، آچارچیلار، قاریشقاریش! دوققوز یوز صفحهلیک کتابی اونلار یوز، بونلار یوز اللی صفحه ائلهدیلر: اللرینه قیچیـچسبی آلیبلار سئودیکلری یئرلری کسیلر، بیچیرلر، یاپیشدیرلار! یازیچیلارلاـشاعرلر اؤزلری حیران قالیبلار اؤز اثرلرینه، چوخو اؤز کتابلارین تانیمیر. بونلار دئییرلر«بو کتاب منیم دئییل!» اونلار دئییرلر «بو کتاب سنین دیر!» ایکی طرفده بوینوز چیخاردیبلار!!
ائلناز اوخودوغو شاهنامه کتابیندان باش قالدیریب بیر نوع طعنیله دئییر:
– پس سنده بللیدیر همیشهکی کیمین قبول ائتمهدین، اولمایا ائتدین؟!
سولماز ترسهترسه اونا باخاراق آشپزخانایا گئدیر. قاب قاشیق سسی آشپزخانادان قالخیر.
آیسان، آینا قاباغیندا ائلنازا آینادان باخاـباخا دئییر:
– خانیم «گُرد آفرید!»، سولماز بو شاهنامهدهکی سهراب دئییل الیندن قورتولاسانها! بو سنی بیر قاشیق سودا بوغار! سنینده جوابینی وئرمدیکجه اوجون آلیب اوجوزلوغا گئتمه؛ بیرآز، آز گوشهـکنایه گل! سنین باشین اؤز ایشینده اولسون، قوی گؤراق اوقدر اؤلدورم بولدورملرین صاباح هارا چاتاجاق. گؤراق مریمین «ایلیاد اودیسه»سینین، یا فرحنازین «مهابهاراتا»سینین توپوقونا چاتاجاق یا یوخ؟!
ائلناز، الینی شاهنامه اوستونه دؤیهدؤیه دئییر:
– سن هارداسان بالا! بو شاهنامهنین اؤز آغیرلیغی قدر فیش ییغمیشام، صاباح دانشگاهی گلین خونچاسیکیمی باشیما آلاجاغام، کنفرانسیم توپ کیمی سسلّنّجک، قوی صاباح اولسون، ایندیدن دقیقهلریـثانیهلری ساییرام، دئییرم :«آچیل گونش، آچیل گونش/ سن بختیمه ساچیل گونش» بقول فردوسی:
چو فردا برآید بلند آفتاب/ من و گرز و میدان افراسیاب!
– یاخشی- یاخشی! سن هله سهرابین الیندن قوتول، افراسیاب پئشکش!یئریمه میش یوگورمه! کنفرانس لار هله مهابهاراتانین کؤلگه سینده دیلر!
سولماز ،ایکی یومورتالیق قیقاناقی تاوادا گتیریب، بالاجا سفرهنی آچیب، تاوانی چؤرکلر اوستونه قویاراق دئییر «بویورون!». قیزلاردان بیرسس چیخمیر. آیسان باشیله تشکر ائدیر . ائلنازدا باشینی یوخاری آتیر یانی یئمیرم.سولماز ایلک تیکهنی گؤتوروب آغرینا قویور. هله یاخشی چینمهمیش ائلناز دئییر:
– منیمده عمیم زندانا دوشموشدو، یازیغین دیرناقلارین چکیب بعضی لرینده چکیشله ازمیشدیلر، حتی نئچهسینده ، سیندیرمیشدیلار کی سونرا آللاه گؤرستمهسین اَیری_ بوروق بیتمیشدیلر! یازیق بناوا، چوخچوخ آغیر شکنجهلر اولموشدو! کنده، اوشاقلیقدا کُرسی باشیندا هردم اوگونلردن خاطرهلر تعریفلردی. اون ایل زندان چکمیشدی. باشینا لاپ شام مصیبتی گتیرمیشدیلر. یولداش لارینین چوخونو اعدام ائتمیشدیلر ،بونودا اؤلدورجاقیدیلر بیرآز ساوادسیزلیغی جانینی قورتارمیشدی. محکمه هله تخفیف وئرهوئره اون ایل حبس چکدی. یازیق ایندیده او شکنجهلردن قول قیچ آغری لاری چکر. کنده زمیده چوخ ایشلییه بیلمزدی. ایندی یورقان دوشگه دوشوبدور اَلی قولاغیندادی بوگون_صاباحا شاید اؤله! قیزلقلعه اونو ایاقدان سالمیشدی. بیر یییرردی، بیر ایچردی، بیر قیزیل قلعهدن دیییردی، دئمهبه زندان دئییلمیش ، سلاخ خانایمیش !
قیزیلقلعه آدینی ائشتیدیکده سولماز بیر سؤز دئمهدن سفرهنی آچدیغی کیمی ییغیب، تاوانی دیک گؤتوروب آشپزخانایا گئدیر. آیسان ترسهترسه ائلنازا باخیر. او، اوتاندیغیندان آیسانلا گؤزگؤزه گلمیر.
– باری! بارا قویاندا سفره باشیندا قویما، بوغازین بیچیب دینجلهدین؟!
– بو دفعه واللاه لاپ آغزیمیدان قاچدی، بیرده بونون ددهسینین خاطرهلرین کیم اوخویوب، کیم بیلر؟! یالنیز بیلیریک کی یئتدی ایل شاه زندان لاریندا مخصوصاً قزیلقلعهده قالیبدی. هر زمان دئدیک وئر خاطرهلرین اوخویاق دئدی قوی چاپ اولسون هرهزه بیرین وئرهجاغام، ایندی گؤزله گؤزون وار اولسون، ائششگیم اؤلمه یونجا بیتینجه، یونجا سارالما توربا تیکینجه. دوهاینهدن گئچنده ددهسینین خاطرهلریده ممیزیدن سانسوردان گئچیب کتاب اولار. بقول اؤزو، قیفیل چیلار گئدیب، آچارچیلار گلیب اما ارشاد قاپیسی کهنه قاپی، کهنه دابان، فیرلان ها فیرلان! بیرده هله …
سولماز الینده بیر بارداق ایستی چای ایچری گیریر و ائلناز سؤزون تئزکسیر. سولماز چایی میزین اوستونه قویا قویا دئییر:
– آتامین خاطرهلرین بو گوندن اوخویا بیلرسینیز. دده قورقود کتابیندا بیر هفتهلیک امانت آلدیم، اوخویان، اوخوسون. بیرده فرحنازی دوستلاریله گؤردوم، آییق اول! صاباح کنفرانسیدا اوستونه کومهکشلیق اولاجاق، گؤزله اوردادا بیله بیلمهیه بارا قویما، برک گیر بازاری اولاجاقدی ها!
– قورخما ! ائله فولام کی قاباغیمدا فردوسی اؤزوده دایانا بیلمز. گلجکلری وارسا، گؤرهجکلریده وار! به قول فردوسی: چنانش بکوبم به گرز گران / که یک سر روند تا به مازندران!
آیسان ایستیر هاوانی بیرآز یوموشاتسین. سولمازین ایستی چایینا باخاراق شیرین گولوشله دئییر:
– تهراندا دئییرلر تورکلری هاردان تانیراق؟ جهنمده ایستی چای ایچمه لریندن!
سولماز سانکی ائشتیمه ییب ال آتیر مانتوسو ایله مقنعه سین گؤتوروب، چایی ایستیایستی ایچیب ، اتاقدان چیخیر. آیسان دالینجا دوروب سسله ییر:
– آیاق ساخلا منده گلدیم! بو داریخما منیده اؤلدوردو. دایان پارکا گئدّک!
قاپینین ایشکیللنمهسسی قولاغا چاتیر. آیسان ترتلهسیک گئییمین گئییب اؤزونو قاپیدان ائشیگه آتیر.
ائلناز بیرآز تومدوقدان سونرا اؤزونه گلیب دوروب آشپزخانایا گئدیب بیر ایستیکان ایستی چای گتیریب قویور میز اوستونه. چایین ایستی بوخاری بورولا_بورولا گؤیه قالخیر. صندلینی قاباغا چکیب ایستیر شاهنامه کتابین آچسین، بیردن گؤزو «زندان خاطره لر» کتابیله دده قورقود کتابینا دوشور. بیرآز دایانیب فیکره گئدیر، ایکی اورکلی قالیر و بیر داها دا کتابلارا باخدیقدان سونرا شاهنامهنی آچیر. رستمین آغ دئوله ساواشی شانس اثری گلیر. بیر نئچه بیت اوخویور. یازیلیب دیر: ایرانلیلار، مازندران اؤلگهسینین جنت کیمی گؤزل بیر یئر اولدوغون ائشیتدیکده، بیردنبیره آرادا هئچ بیر دشمنلیک اولمادان اونلارین اؤلگهلرینه باسغین ائدیب، آروادلی اوشاقلی، بؤیوکلوکیچیکلی هرکیم وارسا قیلینجیدان گئچیریب، شهری غارت ائدیب، اودلاییرلار:
بشد تا درِ شهر مازندران / ببارید شمشیر و گرز گران
زن و کودک و مرد با دستوار/ نیافت از سر تیغ او زینهار
همی کرد غارت، همی سوخت شهر/ بپالود برجای تریاک، زهر
ز شمشیر تیز آتش افروختند/ همه شهر یکسر همی سوختند
چو یک هفته بگذشت ایرانیان/ ز غارت گشادند یکسر میانی
ائلناز، ائله شهرین اودا چکمهسیندن، و او جنت شهرین جهنم دؤنمهسیندن شوکه اولور کی هئچ بیر فیکر ائتمهدن ایستی چایی بیردن گؤتوروب سوکیمی باشینا چکیر. داغ چای اونون دیل دوداغین، قارین_ باغیرساغین ائله یاندیریرکی دیک داشلانیب یاریم متر گؤیه آتیلیب دوشور، سونرا ، ائوین ایچینده باشلیر ناققیشلی گئتماغا. شاید سولماز گؤرسیدی، طعنیله دئییردی« ایندی باشلادون تهرانلیلارین دئدیکلری تورک اولماغا ! ایستی هاوادا ایستی داغ چای ایشماقا »
بیر ربع سونرا سانکی بوتون بدنی، ایستی و دار کورهدن، یا یاندیریجی سولو بیر تونلدن گئچیب ،آغزی باشلیرسویوماغا. دیل دوداقین ائلناز یاواشیاواش یوخلادیقدان سونرا گلیب اوتورور میز باشیندا آمما بو دفعه آز قالیر شاهنامهنین صفحهلرین ماشا ایله دؤندرسین! همان قسمتی بیرده اوخویو، و سونرا بیرآز ذوقه گلیب باشلاییر همان بیتلری آنادیلینه ترجمه ائتمگه. گئت گئده ترجمهلر روانلاشیر و او، یانمیش دیل_آغیزیلا اوخویور:
گلیب چاتدی مازندران شهرینه / ال آتدی آغیر گُرزه، شمشیرینه
نه آرواد اوشاق، نه قوجا، نه جوان/ تاپا بیلمدی قان قیلیجدان امان
قالاندی اودا، غارت اولدو شَهَر / قیلیجلاردان اود یاغدی، بیرده زهر
قیلیجلاردان اود دوشدو یاندی شَهَر / کیمه چاتدیلار، باسدیلار، کسدیلر
بیر هفته بئله گئچدی ایرن لیلار / قیریب تؤکدولر، چالدیلار، هر نه وار
ائلناز بیرآز دایانیب فکره جومور، سونرا الینی یانمیش دیلدوداغینا چکیب یاواشیاواش یئنه شعرلری تکرارلاییر:
نه آرواد اوشاق، نه قوجا، نه جوان / تاپا بیلمدی قان قیلیجدان امان
قیلیج لاردان اود دوشدو یاندی شَهَر / کیمه چاتدیلار، باسدیلار، کسدیلر
گئت گئده ، عمیسی گؤزونون اؤنونده جانلانیر:
«شاه اوردوسو الینه گلنی قیردی، چالدی، چاپدی، تالادی، کیمهلری گناهسیزگناهسیز، فرقهچیدیر دییه گولللهدیلر. قان تؤکدولر قان اولسون، قان اوددوردولار قان ایچنلر تبریزه، قان آغلادی قاری قوجالار، کؤربه اوشاقلار! ائولر تالاندی ائولر اولسون! اؤلدوردولر دئدیلر بونلار قَتَلهدیلر یانی قتل اولونمالیدیلر»
ائلناز شاهنامهنی باغلاییب، دده قورقودلا زندان خاطرهلری کتابلارین گؤتورور و دده قورقودو وراقلاماغا باشلاییر. یاواش یاواش کتابین دستانلارینی اوخوماغا ماراقلانیر. باشلیر اوخودوقجا اوخویور، فیکره جومدوقجا جومور. بیردن باش قالدیریب قاش قارالدیغین گؤرور. دورور بیرآز اَت گتیریب باشلیر دوغراماغا ، سونرا اَت ماشینین گتیریب دوغرانمیش اَتلری ماشینا چکیر. اَتلر دالبادال ماشینین گؤزلریندن رشتهلر کیمی آشاغیداکی کاسایا تؤکولور.ائلناز اَتلری گؤتوروب آشپزخانادا گاز اوستونده قووورماغا باشلاییر. اَتلری قوووردوقدان سونرا بیرآز سوغان، یئرآلما، بامادور اونلارا قاتیب قویور پیشماقدا اولسونلار. او، بیر ایستی چایلا، یئرینه دؤندوکده شاهنامهنی یئنهده گؤزدن گئچیریر. یاواشیاواش فکره دالیر: «بونلار دئولرله ساواشیردیلار یا قاری قوجا، کؤرپه اوشاق لارلا ؟! دئولرین کؤهوللرین اودا چکیب تالیردیلار، یوخسا انسانلارین شَهَرلرین؟! بونلار کیمی آللادیرلار؟!»
عمیسی یورقاندؤشکده تب ایچینده سانکی اود توتوب اودلانیر: «ناموس بیلمهدی ناموسوزلار، شاه شاه دییه ، جاوید شاه دییه الی سیلاحلی دامدان_دوواردان ائولره گئجهلر تپیلدیلر ، سحری کئفلیکئفلی ائولردن آشا آشا چیخدیلار. نئچه قیزگلینلر اونلاردان سونرا اؤزلرین اؤلدوردولر! بیز ارک قالاسیندا ایدیک، ارکی دؤرهله دیلر، چوخ آتیشدیق، کمکچی یوخودو تک قالدیق، آخیرده علی سماورچیله بیرلیکده بیر تّهّر شَهَردن چیخدیق، اؤلن لرین جنازهلرین فایتونلارین، داشقالارین دالینا باغلایب شهری گزدیردیلر…»
ائلنازین آنلیندان تر آخیر. چایا ال آتیر گؤرور بومبوز اولوب. آشپزخانایا گئدیب سویوموش چایی بوشالدیب، ایستی چایی تؤکور، چرخ لنمیش اَتلری قاریشدیریب گلیر زندان خاطرهلری کتابینی اَلَه آلیر.
زندان خاطرهلر کتابین آچارکن گؤزو ایلک صفحهلرده راوینین بیر رویاسینین روایتینه دوشور. ائلناز صفحهنی دؤندرمک ایستیر آمما ائله بیل بیر قدرت اونو بو رویانین اوخوماسینا طرف چکیر. بیرآز ایکی اورکلی قالدیقدان سونرا چایی یاریسینا قدر ایچیب ، ایلک رویانی اوخوماغا باشلیر:
«سس سیزلیک هر یئری توتوب، هامی بیر بیرینین اؤزونه باخیر. هیچ کیمدن سس چیخمیر، فرشته دئییر:
– اوچونجو دفعهنی دئییرم، اگر بو دفعهده کؤنوللو اولماسا مجبورام قرعهکشلیق ائلییم، بونودا بیلین بونئچه گون ایچینده هامونوز مجبورسونوز بو «زر عالمین» (روح دنیاسین) ترک ائدیب گئدهسینیز. ایندی ایستر بیرینیز روس قیلیغیندا، یا فارس قیلیغیندا، ایستر تورک، ایستر تاجیک، گرجی یا ارمنی …، بوگون بیر عده «یئر»کُرّهسینه، صاباح بیرعده سیزه بیلنمیین یئرلره. چوخ یاخشی، ایندی بیر دفعهده آختاردیغیمیز کؤنوللونون اؤزللیکلرین یئنهده ساییرام، هرکیم ایستهسه بو صفتلره صاحب اولسون اَلین قووزاسین. بو صفتلر حقدن عطا اولوناجاقدیر: ایگیت، قورخماز، ساواشچی، آت مینیجی، اوخ آتیجی !»
هامی بیربیر ینین اؤزونه باخیر، هیچکیم، روح عالمین ترک ائتمک ایستهمیر، فرشته آدلاری قرعه چرخینه تؤکجک چرخ فیرلانیر و منیم آدیم چرخین بیر گؤزوندن اوزون رشته کیمین سالانیب «یئره» دوشور. بیردن آیاغیمین آلتی بو شالیب بولوتلاردان «یئره» طرف گؤیدن گله_گله فرشتهنین سسین ائشیدیرم: «تورک گئتدی!»
عشق بر کشتن عشاق تفال میکرد / اولین قرعه که زد بر من بد نام افتاد»
ائلناز، اَت ماشینین گؤتوروب گؤزلرینده قالان خیردا اَتلری آریدیب یوماق ایچین آشپزخانایا آپاریب باشلیر جوجه گؤزلرین یوماغا. سونرا باشقا قسمتلرین یودوقدان سونرا سویا چکیب گلجک زمانلاردا ایشلتمک ایچین قویور قوروسون! قاشیقینان بیر آز اَتلری تاوادا قاریشدیردیقدان سونرا بیر باراداق ایستی چایلا دؤنور زندان خاطرهلری کتابینین صفحهسین دؤندریر.
بیرینجی رویانین آردینجا، راوی ایکیینجی رویاسین روایت ائدیر. ائلناز ایستیرکتابین متنینه گئتسین آمما سانکی بیر گوج اونا مانع اولور. بیر آز چکیش بکیشدن سونرا ایکینجی رویانی اوخوماغا باشلاییر:
«طبیللرله ناغارالارلا شیپورلار گور سسلرله چالینماقدادیر. ساواشچیلارلا ایگیتارنلرین نعرهلری گؤیه یوکسلیب دیر. چاووش لارلا جارچیلار آت لارینی قمچی لرکن توز دومان آراسیندا دؤرد نالا آت چاپا چاپا اعلان ائدیرلر: «صفلر دوزلسین! ایگیتلر حاضیرلشسین! خاقان گلیر، خاقان گلیر…». اسلحه خانا قراولونا تکراراً دئییرم: «مگر ائشیتمیرسن جارچیلار نه جارلیرلار، اوغوزخاقان گلیر، بوگؤن عدالت اوردوسونون ظلمه قارشی دنیانین دؤرد بیر یانینا آخینی وار، او سسیلری، ائشیدهائشیده یئنه منیم میزراغیمی (نیزهمی ) وئرمیرسن؟! باخ! ایلخچی آتی، زرهچی، زرههی، قیلینجیچی، قیلینجی، اوخ کمانچی، اوخ کمانی ، سنده میرزاغیمی وئرمیرسن، مگر بو گون او دئییلن «اولوغ گون» (بؤیوک گون) دئییل؟!
یانیقلییانیقلی اؤزومه باخاراق دئییر: «بیلِرم، اونا گؤره ده سنه اورّگیم یانیر، اما نئجه ائلییم سنین آدین نیزه آلانلاردفترینده یوخدور. ایندی هلهده گئج اولماییب، تئز گئت یوزباشی یانینا بلکه او سنه بیر چاره قیلا، حتماً او علتین بولور!»
یوزباشی یانینا گئدیب اونون بویوروقیله « گلجکلر اوردوسونون» صفینین اّن سونوندا دایانیرام! نئجه لحظهدن سونرا توز دومانلار گؤیه قالخیب اوغوزخاقان آلپاقوردلارلا(گاردیلاریله) بیرلیکده گؤرونور. «یاشاسین اوغوزخان» سسی عالمی تیتردیر. اوغوزخان دنیز کیمی شَپَهلنن اوردونون اؤنونده دایانیب کسکین سسله سؤزه باشلاییر: «عدالت سیزلیک یئر اوزونه کؤچوب، قارا ظلمت قاناتلارین بشریت اوستونه آچیب ،اوناگؤره گؤی تانریدان اؤز اوردوسونا بوروق گلیب. دنیا عدالت اوردوسو هر ائل اوبادان بیر بایراق آلتیندا توپلانیب، اؤز گؤرولرینه اودا قلانیب، ایندی قرهخان، قوزییه، قیزیلخان، گونئییه، گؤیخان، گون دوغانا، آقخان گون باتانا، آخین ائدجکلر. گؤی تانری گؤیلردن سیزه باخیر هایدی ای گؤی تانری اوردولاری ترپنین، هایدی ایگیتلر، هایدی آلپارنلر، آخین… آخین … آخین!
بیردندن طبیل، شیپور سسلری گؤیه یوکسلیب، مینلر پرچم هاوادا اویناییب، یوزلرمین آتلی یئریندن قوپوب دؤرد بیریاندان دؤرد یانا چاپیرلار. اولوغ گون ایمیش دئمک بوگون ، بیرمدتدن سونرا یالنیز چؤل اورتاسیندا گلجک اوردولاری قالیر. بعضیلری باشدان ایاغا دمیر گئیینیب ، رزهلی آتلار اوسته دایانیب، بعضیلری منیمکیمی سلاحسیز، پیادا دیرلار! بؤیوک شامان بؤیوک طبیل بوینوندان آسیلی اوغوزخاقانین یانیندا دوروب هر بیر یانی قارتال کیمی گؤزلریله نظارت ائتمهدهدیر. عدالت اوردوسو افقده گؤرونمز اولدوقدا اوغوزخان اوزدؤندریر بیزلره دئییر: «اونلار گئتدیلر، ایندی سیزلرده گئدهجک سینیز. اونلار منیم بویوروقوم آلتیندا، سیزلر اؤز اختیارینیزدا. اونلار ائتدیکلری ایشلرین منه و سیزلر ائتدیک لرینیزی آناوطنه بیلدیرجکسینیز. سیز گؤی تانرینین اَن سئودیگی آلپارلری سینیز. گؤرَوینیز یئکه_کیچیکده اولسا بوگؤرو کوتسالدیر. گؤی تانریدان الهام آلان بؤیوک شامان ایندی سیزین گئدهجک یئرلرینیزی اعلام ائدهجک، ترپهنین! سیزده هایدی ایش باشینا. ترپهنیش باشلاسینکی گلجک اوردوسونا، گلجک گرگ دیر!!
شامان بیر آددیم اؤنه گئچیب اوجا سلسله، سسله ییر:
– آتیلا، اورپایا گئتملی، هایدی سن اورپایا!
باشدانآیاغا دمیر پولادلار ایچینده غرق اولموش، دمیر زرهلی آغ آتلی بیر سوار اوزاقدان دؤرد نالا چاپا_چاپا گلیب شامانین گوللو چیچکلی طبیلینین یانیندان گئچنده اونون ایچینه چکیلیب بیر لحظهده یوخ اولور!
هر کیمین آدی سسلنیر او بیر آندا طبیلین ایچینه چکیلیب گؤزدن ایتیر. شامان دالبادل آدلاری سسلیر:
– ومین خان، ایستمی خان، چینه، ساتوق بغراخان، تورکستانا، آلپ ارتونقا، تورانا، عباس میرزا ایرانا، بابورخان، هندوستانا، توقتامیش خان روسیایا، فاتح آنا دولویه، بایبرس، مصره، شامیل داغستانا، بابک، آذربایجانا…
بیر ساعت سونرا توز- دومان لار یاتدیقدا او بؤیوک اوردان چؤلده یالنیز من قالمیشام بیرده شامان! شامان باشدان – آیاغا منی سئیر ائتدیکدن سونرا دئییر:
– گل یاخینا!
گئدیرم، جوری بارماق بویوندا بیر قلم اَلیمه وئریب دئییر:
– دمیر پالتارلیلار، زره آتلیلار، قیلیج قوشانلار، اوخ آتانلار، آت چاپانلار گئتدیلر. آل بودا سنین سیلاحین، بوننان اؤز آنادیلینی قورو. ایندی سنده گئت آذربایجانا!
جوری بارماق بویدا قلمه باخیب آغزیمی آچیرام تا دئیم بودا سیلاحدی وئردین الیمه؟! نئچه مِتیرلیک نیزهنی آلیب، بارماق بویدا قلم قویورسان اووجوما؟! ساواشا گؤندریرسن یا اسیرچیلیگه؟! سؤز آغزیمدان چیخمامیش شامانین طبیلی ایچینه چکیلیرم. طبیلین ایچی قاپ قارانلیقدیر. سونسوز بیر تونلدیر، اوزونلوغو ابدیت بویونجا، تونلده بیر باشا دایانمادان زویورم. قرنلر اَری_بوروق یوللاردان گئچیب، بیردن تبریزده یئره دوشنده ایکی اَل گؤیده منی توتور، بیر اَلیله ساخلاییب او بیری اَلیله یانیم اوستوندن بیر شاپالاق چکیر! اینقه_اینقه سسیم توپ سسی کیمی گؤیه قالخیر! ماما سئوینجک دئییر: «موشتولوقلاری بورج اولسون اوغلاندی! دکتر باخ_باخ! اوغلاندی! »
دکتر دئییر: «عمل اتاغینین راپورون یازین گتیرین امضالیییم.»
زمان، مکان، دیلی اؤزوم سئچمهدن بیردن اولورام «آذربایجانلی تورک!» هاردا؟ او یئردهکی آذربایجان تورکجهسینده یازیب اوخوماق یاساقدیر. بیرینی دمیر پولاد گئیدیریب زرهلی، آغ مراد آتینا میندیریب اورپایا گؤندریرلر، بیرینیده بیر جوری بارماق بویوندا قلمله لوتپوت آذربایجانا!
ایللر سونرا اوغوزخانین دئدیکلری یادیما دوشور. قالماقاللی باشیمیزین ماجرالارین، ایللر بویو چالیشیب، باغشاهلار، قیزیل قلعهلر، قصرلرده چکدیگیمیز اسارتلری بیر دفتره یازیب دفتری باغلادیقدا اوستونده یازیرام «آذربایجان توپراقینا راپورت یا زندان خاطرهلری»! (گزارش به خاک آذربایجان یا خاطرات زندان)
آشپزخانادان یانیق اَت قوخوسو گلیر. دئمک چرخلنمیش چیی اَتلر هم پیشیب، هم دییهسن یانیب! ائلناز تر_تلهسیک اؤزونو آشپزخانایا سالیب اَتی قاریشدیرر، آلتین گئچیردیر. سونرا بیر ایستیکان ایستی چای بوشالدیب گتیریر میز اوستونه قویور. بیر آز اوتوردوقدان سونرا اَل آتیب دده قورقود کتابین گؤتوروب اوخودوقجا اوخویور. اونو یئره قویماق زندان خاطرهلر کتابین آچیر. ایلک فصلین آدی «چایینی ایچ، سویودو» دور! بازجو، راویه چوخلو توهینتحقیرلر ائدیب آتا آناسینا، باجی قارداشلارینا یامان_یووز دئییب چوخلو کتکلر ووروب آغیز_بورنونون قانین بیربیرینه قایتب اوستو_باشینی تیلیتقان ائتدیکدن سونرا اونا بیر چای سفارش وئریر. راوی چایی ایچمیر، چای قالیر سویویور. بازجو تحکمله دئیییر: «چایینی ایچ، سویودو»! او، آخیتدیغی قانلارین فیکرینده یوخ بلکه ایستی چایین سویوماقینین فیکرینده دیر. ائلناز اوخودوقجا اوخویور تا گؤزلری یومولور، چای قالیر سویویور و بوم_بوز اولور!
آیسانلا سولماز نه زمان گلیب، نه زمان شام لارین یییب، یاتیب دورمالاریندان ائلنازین هئچ بیر خبری اولمور. قیزلارین اورکلری قیمامیش اونو یوخودان اویاتسینلار ، او بیری اتاقا سسسیزجه گئدیب یاتیب سحر ارکندن دوروب اتاقا گلیب دئییرلر:
– قیز دور کنفرانسا چاتمالییک!
ائلناز تر_تلهسیک دوروب سلامعلیک ائتدیکدن سونرا گئدیب اَل_اوزون یوووب اتاقا دؤنوب بیرآز آینا قاباغیندا اوز گؤزونه یئتیشینجک سولماز آغیزآلمانی گتیریر بیر ایکی تیکه یئدیکدن سونرا بیرلیکده قالخیرلار. اونلار بیر ساعت سونرا کنفرانس محلینه چاتیب دوستلاریله کئفاحوال ائدیرلرتا کنفرانس زمانی چاتیر.
بوتون اؤرنجیلر صندللرده اوتورلار. سالون باشا باش دولودور. بوتون آدلیم ادبیات استادلاری بو کنفرانسا دعوت دیرلر. ائلناز کرسی یه دعوت اولوب میکروفون آرخاسیندا دایانیر تا فردوسی و شاهنامه حاققیندا ائتدیکلری تحقیقلردن سؤز آچسین. ائلناز میکروفونی امتحان ائتدیکدن سونرا اوجا سسله دئییر:
– بؤیوک استادلاریم! عزیز اؤرنجیلر! بیلدیگینیز کیمی هر آیدان یا اون بئش گوندن بو آمفی تئاتردا نئچه ادبیات کلاسلارینین اَمکداشلیغیله دنیا اِپیک و حماسی دستانلاریندان مختلف کونولاردا کنفرانسلار قویولور، بو گونه قدر عزیز اؤرنجیلریمیز طرفیندن، یونانلیلاردن« ایلیاد اودیسه» ، فرانسالیلاردان «شانسون دو رولان»، هندیلردن «مهابهاراتا»، آلمانلیلاردان« نیبلونگن»، ارمنیلردن «داوید ساسونی» کتابلاریندان چیخیشلار اولوبدور.
من بوگون «شاهنامه»دن و فردوسودان سؤز آچماق ایستردیم لاکن فیکریمی دَگیشیدیریب بوگون بوتون پروگراما قارشی اؤز آنادیلیمین اِپیک شاه اثری اولان «دَدَه قورقود» دان کنفرانسیمی سونماق ایسترم. بیزیم باشقا اؤرنجیلریمیز واردیرکی او وظیفهنی چوخ گؤزل یئرینه یئتیره بیلرلر. اما منیم باشقا گؤرَویم وار اودا دده قورقوددا تحقیقلرله و آختاریشلار آپارماقدیر. بؤیوک ائل شاعریمیز استاد حبیب ساهر دئمیشکن:
دده قورقود باغی آچمیشسا چیچگ / بیزه شاهنامه عزیزیم گرگ…
سون

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سیانوبوروهیدرید سودیوم
سیانوبوروهیدرید سودیوم (اینگیلیسجه: Sodium cyanoborohydride، روسجا: ЦиaHoбoporидpид HaTpия، عربجه: سيان بورهيدريد الصوديوم) بیر شیمیایی ماده. آغ، تۇز حالتینده تاپیلار.سیانوبوروهیدرید سودیوم سودیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sodium cyanoborohydride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سیانوبوروهیدرید سودیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پیشیک
پیشیک لاتینجه: Felis silvestris catus — ییرتیجیلار دستهسینین پیشیکلر فسیلهسینه عایید چؤل پیشیی نؤعونون یاریم نؤوع.
ائولرده بسلنه بیلهن، کیچیک، ممهلی، اووچو و اتیئیهن حیوانلارداندیر. زامان-زامان بیتکی منشألی ییئجئک ایستهلاک ائده بیلر. ائو پیشیی، چؤل پیشیی نؤعلرینه خاص فیزیولوژی خصوصیتلرین بیر چوخونا مالیکدیر. اورتالاما آغیرلیغی ۲.۷ – ۴.۵ کق آراسیندا دییشمکله بیرلیکده، سویو قاریشیق اولانلار آراسیندا ۱۲.۵ کق-ما چاتانلار نادر دئییل. اورتالاما بدن اوزونلوغو ائرککلرده ۷۰، دیشیلرده ۵۰ سم-دیر. ائو پیشیکلرینین بؤیوک حیصّه سی قیسا توکلو، آنکارا و ایران پیشیکلری ایسه اوزون توکلودور؛ آیریجا، بیر اینگیلیس سویو اوْلان رئخ پیشیینین توکلری ایسه بوروقدور. پیشیکلر عومومیتله قارا، ساری، بوز و آغ رنگلی، یا دا بۇ رنگلرین بیر نئچهسی ایله آلاجالیدیر. تئکیر دئییلهن قارا خط و خاللار ایله بزنمیش پیشیکلره اوْلدوقجا چوْخ راست گلینیر. اوچرنگلی پیشیکلرین چوْخ آزی ائرکک اوْلوب،بو ائرککلرین ایسه آز قالا بوتونو سونسوزدور، آنکارا پیشیی کیمی ماوی گؤزلو، اوزون آغ توکلو پیشیکلرین چوْخو ایسه کاردیر. پیشیین عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینین چنهسینده ۱۶، آلت چنهسینده ۱۴ دیش اولور. جمعی سایی ۲۴ اوْلان سود دیشلری، تخمیناً بئشینجی آیدا یئرینی قالیجی دیشلره وئرر. او بیری پیشیکلر کیمی آغیزلاری تک شاقولی ایستیقامتده حرکت ائدرک ییئجئکلاری توتماغا، کسمهیه و پارچالاماغا، فیرچایا بنزهیهن دیللری مایع لری ایچه بیلمهیه و فیرچالا/دانلانیلاراق تمیزلهنمهیه فایدا.
پیشیکلرین خۆصوصیلشمیش یاپیسال(ساختار)لاریندان بیری ده، ایتی و ایتی دیرناقلارلا بزنمیش گۆجلو پنجهلریدیر. پنجهلرینده، دیرناقلاری ایچرییه چکهن بیر مکانیزمم اولور. بارماق اوجوندا دیرناغی داشییان سۆموک، اویناقلاندیغی سومویون اوجوندا دؤنهرک دیرناغین ایچری چکیلمهسینی یا دا چؤله چیخاریلماسینی تامین ائدر. دیرناقلاری اؤرتویوندن چیخارما حرکتی، عئینی زاماندا ایکی میسلی گئنیشلتدیی پنجهنی تأثیرلی بیر سیلاحا چئویرر.
او بیری فامیلییا عضولرینده اوْلدوغو کیمی، گؤزلرینین رئتیناسیندا ایشیغا قارشی بؤیوک بیر حسّاسلیق تامین ائدن گوانین لایی واردیر. آرخا فنرین گئجهلری گۆجلو ایشیق قارشیسیندا پارلاماسینا بۇ ماده گتیریب چیخارار. ایریجه اوْلان گؤزلریندهکی ایریس، ایشیغین سیخلیغینا گؤره گئنیشلیر یا دا اینجه بیر دیینه خط حالینی آلانا قدر دارالار. پیشیکلر رنگلری دقته چارپان اولاراق آییرت ائده بیلمزلر.
دویغولاری[دَییشدیر]
خصوصیله یئتکینلرده گلیشکین اوْلان قوخو حیس ائتمه دویغوسو، ییئجئکلارین قیمتلندیریلمهسینده حیاتی اهمیت داشییار. بئله کی، خستهلیک نتیجهسی بورون دلیکلری تیخانان بیر پیشیین ایشتاهی تماماً باغلانا بیلر.
پیشیکلرین توخونما دویغوسو ایتیدیر. قاش، بیغ، یاناق توکلری و قولاقلارداکی توک توتاملارینین بوتونو ده تیترشمه فورماسینداکی خبردارلیقلارا قارشی سون درجه حسّاسدیر. بیغلارین خۆصوصیتسی تام اولاراق آیدین اولا بیلممیشدیر. یئنه ده بیغلاری کسیلدیینده پیشیین موقتی اطرافا اویغونلاشما چتینلیگی چکدیی بیلینر. آیریجا آیاق بارماقلاری، پنجه سطحی و بورون، توخونماغا قارشی چوْخ حسّاسدیر. پیشیکلرین ائشیتمه دویغوسو دا چوْخ ایتیدیر. اینسان قولاغیندا تک ۶ عضله تاپیلماسینا قارشی، پیشیک قولاغیندا ۳۰-آ یاخین عضله تاپیلار. بونا گؤره قولاقلارینی چوْخ سۆرعتلی بیر شکیلده سسین گلدیی ایستیقامته چئویره بیلرلر. پیشیین قولاقلاری، سانییهده ۲۵.۰۰۰-ا قدر چاتان سس عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینینو تئزلیکلره حسّاسدیر.
آرتیمی[دَییشدیر]
عومومیتله ائوجیل( خانگی) پیشیکلر ۷-۱۲ آیدا جینسی یئتکینلییه چاتار. حامیلهلیک مدتی پیشیکدن پیشییه دییشسه ده اورتالاما ۵۷-۷۰ گوندور و دوغوم عومومیتله ۲ ساعت قدر سورر. دیشی پیشیک اورتالاما ۱-۵ بالا دوغورار. یئنی دوغولموش پیشیک بالالارینین گؤزلری باغلی، قولاقلاری اینکیشاف ائتمهمیش و قوخو حیس ائتمه دویغولاری اسکیکدیر. دیشی پیشیک نورمال شرطلر آلتیندا ایلده اوچ دفعه حامیله قالدیغیندان، بۇ حئیوانلارین اوْلدوقجا ساده و اعتیبارلی بیر عملیّاتلا سونسوزلاشدیریلماسی مۆعاصیر جمعیتلرده مشهورلوق قازانمیشدیر.
دین[دَییشدیر]
ایسلام[دَییشدیر]
محمد پیغمبرین معزه آدلی بیر پیشیی وار ایدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
Felis silvestris catus (گنج بیر پیشیک)
Felis catus (قار اوستونده پیشیک)
Felis silvestris catus (۲۰ یاشیندا یورغون بیر پیشیک)
Felis silvestris catus (پیشیک)
Felis silvestris silvestris (اوروپالی وحشی پیشیک)
Felis catus (ائوجیل پیشیک)
Lynx lynx (گنج بیر لینکس)
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- http://animal.discovery.com/cat-guide/
- http://cats.about.com/
- پیشیکله باغلی ویدئو ۱
- پیشیکله باغلی ویدئو ۲
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ See Opinion 2027
- ^ ITIS Standard Report Page: Felis catus domestica. ITIS Online Database. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 19 January 2012. یوْخلانیلیب14 December 2011.
- Domesticated animals
- «نوع» میکروفورماتلاری اولان مقالهلر
- گئنیشلندیرماغا احتیاجی اولان مقالهلر
- بوتون گئنیشلندیرماغا احتیاجی اولان مقالهلر
- حئیوانلار
- Cats
- Mammals described in 1758
- Cosmopolitan vertebrates
- Invasive mammal species
- Animal models
- ویدئو کلیپلری اولان مقالهلر
- Felis
- Taxa named by Carl Linnaeus
- Cosmopolitan mammals


text:
کلاسیک لر
-
ملی شاهئرئمئز مختومقلی نئنگ 281-نجی یاش تویی غوتلی بولسون!
مختومقلی سؤزله هرنه بیله نینگ اؤزونگه کملیک بیلن آیتنان اؤله نینگ تاراشلاپ شاغلاتغین کؤنگله گله نینگ سندن سونگقئ لارا یادیگأر…بیشتر بخوانید »
-
یئنه- ده ملی دیلیمیزینگ بایلیغی حاقیندا؛ نووایی دان مئثاللار
“دیلیمه قووانیارین، یوق اونونگ چاقی، یکه- تأک میراثدیر انِمدن باقی، هیچ حاچان، هیچ زادا چالشیپ بیلمن، بو منینگ بایلیغیم، یوره…بیشتر بخوانید »
-
تیره پارازلئق کسهلیندن ساپلانئپ، ملتلیک درجهسینه یتملی!
«پایخاصلی اوونجاق دوشمانلار! من سیزدن قورقیان، اوُوئنجاقلار بیلن حوت اؤزی یالئ، اوُونوقلاشمان، نأدیپ دۆشۆنشیپ بوُرقان؟» (ک.غورباننپسوُو. روباغئلارئندان)…بیشتر بخوانید »
-
ایلکینجی تورکمن حودوُژنیگی (نقاشئ) ناظار (نیکولای) یوُمودسکی
تورکمنیستانئنگ اوُرسیته بیرلشدیریلمگی بیلن روس جمغئیتچیلیگی بو اولکه بارادا دورلی حابارلارئ، اوُنونگ یری-یوردئ بارادا چکیلن دورلی سوراتلارئ آلئپ اوغرایار. روس…بیشتر بخوانید »
-
Zeliniň sürgünlik döwrüne degişli maglumatlar
Sary Durdyýew[1] Zeliliniň neşirlerine (1954, 1959, 1960 ý) ýazan «Sözbaşylarynda» we «Türkmen edebiýatynyň taryhy» (III Tom, 1-nji kitap) atly kitabyň…بیشتر بخوانید »
-
از کتابخانه ما: شجره تراکمه. تحقیق کونونوف. چاپ لنینگراد
Shejere Kononow لینک دانلود نسخه های دست نویس شجره التراکمه نسخه های فراوانی از کتاب شجره التراکمه در دنیا پراکنده…بیشتر بخوانید »
-
قورقوت آتانینگ گنبدقابوس نوسغاسی حأضیرکی زامان تورکمن دیلینده
بیزینگ پیکریمیزچه بو اثرینگ یازئلیش تاریخی، اوزالقی ایکی سانی قولیازمانئنگ (درسدن و واتیکان) نوسغالارئندان تأزه رأک. باشغاچا آیدیلاندا بو نأبللی…بیشتر بخوانید »
-
عالیم آشئرپور؛ مختومقلی نینگ قوشغولارئنی دوغری آنالیز اتدی
1991-نجی یئللاردا تورکمنیستانئنگ غازتلرینده، رادیو هم تلویزیونینده، تورکمنیستانئنگ “گیمن” ینگ (ملی سرود) تکستی نینگ نأحیلی بولمالئدئغئ، حایسئ غوشغئنئنگ گیمن بولمالئدئغئ…بیشتر بخوانید »


text:
یاقیلونیا بیلیمیوردو
یاقیلونیا بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Jagiellonian University, فارسجا: دانشگاه یاگیلونیا، عربجه: جامعة ياغيلونيا)لهیستانین کراکوف شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Kraków - Collegium Iuridicum - Brama 01.jpg
- Kraków - Pomnik Mikołaja Kopernika 02.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یاقیلونیا بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- source needed


text:
ایستامبول قوُنالغاسی اوروپادا بیرینجی بوُلدی
یوروکنترل ینگ برن ماغلوماتینا گؤرأ ایستامبول قوُنالغاسی اوروپادا اینگ کؤپ اوچار ساپاری قورالان قوُنالغا بوُلدی
ایستامبول ینگ حالقارا قوُنالغاسی 5-11-نجی سپتامبر آرالیغیندا گۆنده 1351 اوچارا حیذمات بردی و اوروپادا بیرینجی قوُنالغا بوُلدی.
یوروکنترل ینگ برن ماغلوماتینا گؤرأ ایستامبول قوُنالغاسی اوروپادا اینگ کؤپ اوچار ساپاری قورالان قوُنالغا بوُلدی.
ایستامبول ینگ قوُنالغاسی اوروپانینگ اینگ کؤپ اوچارا حیذمات برن 5 قوُنالغاسی آراسیندا 2019-نجی ییلا گؤرأ 7 گؤتریمدن یوُقاری اؤسۆش گؤرکِزن یکهجه قوُنالغا.
آمستردام ینگ شچیپول قوُنالغاسی گۆنده 1320 اوچارا حیذمات بریپ اوروپادا ایکینجی بوُلدی.
پاریس ینگ شارل دوگل قوُنالغاسی دا 1260 اوچوش بیلن ا06C6چۆنجی بوُلدی.
فرانکفورت، لندن ینگ هیترو قوُنالغاسی دا 4-نجی و 5-نجی قوُنالغا بوُلدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه داشاری یورتلارا موبایل ساتیار
داشاری یورتلی تکنولوژی شرکتلری تۆرکیه ده موبایل اؤندۆرمأگه دوُوام ادیأر


text:
ایرونیا د اکا
ایرونیا د اکا (ایسپانجا: Iruña de Oca/Iruña Oka) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و آلابا اوستانینده یئرلشیب. ۵۰۰ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۵۳٫۲۵ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۳۱۷۲ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Iruña de Oca»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایرونیا د اکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
محمد احمدی زاده
گئجهنین قارانلیغی و چوخ قورخودوجو سسسیزلیگی، بوتون دوشونجهلرینی دوندورموشدو. کنددن چوخ اوزاقلاشمیشدی. آرتیق سو ماتورونون سسی ده ائشیدیلمیردی، یالنیز چهییرتکهلرین سسیندن و بیرده باجاغینین سانجیسیندان سئوای، هیچ بیر زاد حیس ائده بیلمیردی. تک باشینا، چؤلون او قارانلیق گئجهسینده، ایرهلی گئدیردی. هارا گئتدیگینه داییر هئچ بیر دوشونجهسی یوخودو و قورخو ایچره آخسایاراق یئریمهیه داوام ائتمکدئیدی.
بیردن اوزاقدان گلن اولاما سسی، ووجودونا سویوق بیر تر باسدیردی. تیترمه ایچینده دوشوندو:
” گؤرهسن قورد سسیمیدی، یوخسا قاچماسیندان خبردار اولوب، پئشیندن دوشن ایتلرین سسیمی؟ ”
هر ایکیسی ده اونون اوچون یاخشی بیر ایشاره دئییلدی. بونا گؤره ده، سینان باجاغینین آغریسینی هئچ اؤنمسهمهدن سورعتینی آرتیردی.
تپهنین اوستونه دوغرو چیخارکن، آیاقلارینین آلتینداکی ازیلن اوتلارین خیشیلتی سسینی ائشیده بیلیردی.
چهییرتکهلرین سسی، اوتلارین خیشیلتیسی و یاواش یاواش یاخینلاشان اولاما سسلری.
باشی گیجلمهیه باشلادی. یورقونلوقدان و سینان باجاغینین زونقولتوسوندان داها اؤزونو ساخلایا بیلمهدی. قوروموش بیر قویون قیغی کیمی، تپه دن آشاغی دوغرو دیبیرلاندی. هر دؤنوشده باجاق آغریسینا باخمایاراق، یوموشاق اوتلارین اوستونده فیرلانیب دؤنمک، ایچینده گؤزل دویغولار یارادیردی. سانکی بیر کپنک کیمی گؤی اوزونده اوچوردو. اوشاقلیق گونلرینی خاطیرلادی.
آناسی، باجی قارداشلاری هامیسی بیرلیکده، چؤلده گزن او شاد گونلرینی یادا سالدی. یونجالارین و گول چیچکلرین آراسیندا یولداشلاری ایله، قووالا قاشدی اویناردی. گیزلیجه گوللرین اوستونه قونان کپنکلرین اوستلرینه هوبلاییب، اونلاری دیکسیندیرردی و بو ایشدن او قدر گولردی کی اؤزونو آیاقدا ساخلایا بیلمزدی. سونرا او بیری یولداشلارینی قووالاییب تپه دن آشاغی دوغرو قاچاردی.
باشینین بیر داشا چارپیلماسی اؤنجه اونو اویاندیردی و سونرا درین بیر راحاتلیغا دالدیردی. آرتیق هئچ بیر شئی حیس ائتمیردی، نه باش گیجلمهسی، نه باجاغینین آغریسی و نه ده اولاما سسلرینی ائشیدیردی.
کنده دؤنموشدو. یولداشلارینین یانیندایدی.
چوخلاری حوزون حوزون آغلاشیردی. قهوهایلردن بیری، اتلی جانلی و شیشمان اولان دوداقلارینین آراسیندا دوعالار میریلدانیردی و اوبیری قهوهایلر و آغلارلا، قارالارین بعضیلری اوندان سونرا اونون اوخودوغو دوعالاری تئکرارلاییردیلار.
بیر نئچهسی بوجاقدا سسسیز اوتورموشدولار. سانکی اؤلوم طالعلرینی قبوللانمیش، صاباحی و هر شئیین بیتمهسینی گؤزلهییردیلر.
بعضیلری عصبلی شکیلده اویانا بویانا گئدیردیلر.
– بسدیر بو قدر قویون کیمی یاشاماق. بسدیر بو قدر مال حئیوان کیمی دوشونمک
آمما اونون باغیر چاغیرینا کیمسه قولاق وئرمیردی. هرکس اؤز کدرلی حالینا قاپانمیشدی
گئنه اوجا سسله بیر داها قیشقیردی:
– آی جاماعات! اویانین آرتیق. صاباح بوردا بیر قتل عام اوز وئرهجک. نئیه باشا دوشمورسوز. صاباح هامیمیزی اؤلدورهجکلر. آغلاییب، دوعا اوخوماقلا بیزیم طالعیمیز دئییشیلمهیهجک. آی میللت! ال چکین بو ایشلردن. گلین دوشونک، چارا یولونو تاپاق.
آمما کیمسه اونون هایینا جاواب وئرمهدی. سون دفعه گوجونو توپارلادی و نفسینی جیگرلرینه دولدوروب، بوغازینین ان درین یئریندن باغیردی:
– سوسوووووووووون……………..
بیرآن هامی سوسدو، هرکس اونا دوغرو دؤندو
– منیم قارداشلاریم باجیلاریم! قهوهایلر، آغلار، قارالار! دینلهیین منی. یولداشلاریم بئله اولماز. دوروموموز چوخ پیسدی. سیزی آند وئریرم سئودیکلریزه، هئچ اولماسا بیر دقیقه منه قولاق آسین.
هامی قولاقلارینی شوشلهدیلر. اونون اطرافینا ییغیشیب، بیر دایره اولوشدوردولار.
– سئوگیلی قارداشلاریم! آغلار، قارالار و قهوهایلر! من، هامینی بیرلیگه و ال اله وئرمهگه چاغیریرام. گلین قول قولا وئرهک و صاباح بو قاپیدان ایچری گیرن هرکسین اوستونه یوگوروب دارماداغین ائدک. اینانین بیرلشسک، کیمسه بیزیم قارشیمیزدا دایانا بیلمز.
هامینین ایچینده پیچیلتی سسلری یاییلماغا باشلادی. اینقیلاب، عوصیان، قییام سؤزجوکلری پیچیلتی سسلرینین ایچیندن سئچیله بیلیردی.
دوعا اوخویان شیشمان قهوهای سسه گلدی:
– اینقیلابا گرک یوخدو. صاباحداکی اؤلنلر، شهید اولاجاقلار. صاباح هامیمیزین یئری جننتدی.
گئنه ده من اینقیلابا راضییام، چونکی اینقیلابدا دا اؤلنلرین یئری جننتدی، آمما بیر شرطیم وار. اینقیلابین رهبری قهوهایلردن اولمالیدی. من بیر قهوهای اولاراق بو اینقیلابین رهبری اولمالییام.
قهوهایلر سسلرینی باشلارینا آتدیلار
” قهوهایلر اویاخدی… رهبرینه دایاقدی ”
هر طرفدن قریب قریب سسلر ائشیدیلردی.
” گلین دؤولت قوراق ”
” باش باخانیمیزی ایندیدن بللی ائتمهلیییک ”
” گله جک میللی مجلیسیمیزین وکیللرینی سئچمهلیییک ”
عوصیان سؤزونو اورتایا آتماقدان پئشمان اولموشدو.
اورهگی بتردن سیخیلیردی، آز قالسین سیخیلماقدان پاتلایاجاقدی. ایچینده کی آشیب داشان کدر او قدر چوخودو کی، هئچ آغلایا دا بیلمیردی. بلکی آغلایا بیلسئیدی، بیر آز دا اولسا اوره گی آچیلاردی. بیر آن او دورومدان قورتولماق ایستیردی. صاباحین اؤلوموندن چوخ، یولداشلارینین آخماقلیغیندان قاچماق ایستیردی.
” قاچماق، قاچماق، هه تکجه چارام قاچماقدی”
گؤزو بیردن دووارداکی، داما یاخین پنجرهیه ساتاشدی. پنجرهنین چوخ یوکسکده اولدوغونو و اونا نئجه چاتماغینی سالیب چیخدی.
” تایلار، دوغردور تایلارین اوستونه چیخیب پنجرهیه چاتا بیلهرم” دئیه دوشوندو
هامی اینقیلابا رهبر سئچمک، گلهجک دؤولت و میللی مجلیسینین وکیللری اوزهره، دارتیشماقدایدی. بعضیلری هله ده بوجاقدا سسسیزجه اوتوروب، اؤز اؤلوم طالعلرینی گؤزلهییردیلر. آمما او اؤز قرارینی وئرمیشدی. تایلارین اوستونه چیخدی و هوبلایاراق یوکسلمهیه باشلادی. سونوندا باجاردی. پنجرهیه یئتیشدی.
پنجرهدن ائشیگه بویلانیب باخدی. هاوا قارانلیقدی. هئچ بیر شئی گؤرنموردو.
سون دفعه دؤندو و پنجرهدن ایچهری باخدی. الوئداع دئییب، اؤزونو ائشیگه آتدی. یئره دوشدوغوندا داغ کیمی آغیر بیر سانجی بوتون ووجودونو بورودو. باجاغی سینمیشدی.
گؤزلرینی آچدی. هر شئی یادینا دوشدو. تپهدن آشاغی دیبیرلانمیشدی. باجاغینین آغریسی اؤلدوروردو. اطرافینداکی خورولتو سسلرینی ائشیدیردی. چئورهسینده دولاشان قوردلاری گؤرونجه باجاغینین آغریسنی اونوتدو.
قارنینا، بئلینه و باجاقلارینا باتان ایتی دیشلری حیسس ائده بیلیردی. آرتیق هر شئی بیتمیشدی.
سحر چاغی تپهنین آلتینداکی قاچقین قویوندان، یالنیز آل قانینا بویانمیش بیر دریسی قالمیشدی، بیرده آچیق گؤزلری ایله، قوربان بایرامیندا تپهنین آرخاسیندان دوغان گونشه باخان قافاسی
http://ishiq.net/?p=13302


text:
چنگیز آیتماتوو
چنگیز تؤرهقولوویچ آیتماتوو ـ دونیا شؤهرتلی قرقیزستانلی تورک یازیچی.
یاشام[دَییشدیر]
چنگیز تؤرهقولوویچ آیتماتوو 1928-ده قیرقیزیستان’ین قوزئی باتیسیندا یئرلشن تالاس اوستانینده دونیایا گؤز آچدی. اوشاقلیغی و گنجلییی، سیاسی سیستئمین یئنی یئنی یئرلشمهیه باشلادیغی و ایکینجی دونیا ساواشینین جریان ائتدییی چوخ سیخینتیلی ایللره راست گلدی. یئتیشکینلرین ساواشا قاتیلماسی ندنی ایله بوتون یاشیتلاری کیمی گنج چنگیز ده کندده و کالخوز تارلالاریندا بؤیوک سوروملولوقلار اوستلنمک زوروندا قالدی. 8.جی صینیفی بیتیردیکدن سونرا قازاقیستان’دا بایتارلیق تئکنیک اوخولونا گیریب، داها سونرا بیشکک تاریم انستیتوسوندا اوخومایا دوام ائتدی. آلدیغی ائییدیم و الده ائتدییی دئنهییملر سایهسینده بوتون اؤلکهنی اؤزللیکله قازاقیستانی دولانما فورصتینی بولدو. عئینی حالدا قازئتهچیلییه باشلادی. یاواش یاواش اؤزونو یئتیشدیررک بؤیوک آدیملارلا ادبییات دونیاسینا گیردی. 1957-ده سوویئت یازارلار بیرلیگینه قبول ائدیلدی. آردیندان 1963 ایلینده لئنین اؤدولونو، 1968، 1977 و 1983-ده ایسه سوویئت دؤولت اؤدولونو قازاندی. سوویئتلر بیرلیگی داغیلدیقدان سونرا قیرقیزیستان خالق یازیچیسی عونوانینی آلان آیتماتوو، بیر چوخ ائورهنسل ادبی درنک و قورولوشا اویه اولماقلا برابر، اوزون ایللر بؤیوک ائلچیلیک یاپمیش و اؤلکهسینی آوروپا بیرلیگی و یونئسکو کیمی قوروملاردا تمثیل ائدرک باشاریلی بیر سییاستچی اولدوغونو دا قانیتلامیشدیر. چنگیز آیتماتوو مای 2008-ده «گون اولار عصره بدل» رومانینین فیلم چکیملری اۆچون بولوندوغو تاتاریستان’ین قازان شهرینده بؤیرک یئتمزلییی ندنی ایله راحاتسیزلانیب، تداوی اۆچون آپاریلدیغی آلمانیانین نورنبئرگ شهرینده، یاخلاشیق بیر آی سونرا دونیایا گؤز یومدو.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
بوتون یاشامی بویونجا میللتینه یاخینلاشمایا چالیشان یازار، اثرلرینده فولکلور و خالق حیکایهلریندن ایلهام آلیب، افسانهلره و میتولوژییه چاغداش بیر یوروم قاتاراق، چنگیز آیتماتوو آدینی دونیا ادبییاتینا آلتین حرفلرله یازمیشدیر سونوجونا وارماق چوخ دا زور اولماسا گرک… لویی آراقون، آیتماتوو’ون ایلک کیتابلاریندان اولان «جمیله»نی «دونیانین ان گؤزل عشق حیکایهسی» اولاراق قبول ائدر. بونونلا بیرلیکده، داغلار دئوریلدییینده (2007)، دار آغاجی- دیشی قوردون دوشلری (1988)، گون اولار عصره بدل (1980)، فوجی-یاما (1973)، آغ گمی (1970)، داغلار و بوزقیرلاردان ناغیللار (1963) باشدا اولماق اوزره بیر چوخ کیتاب و ادبی شاه اثر، چنگیز آیتماتوو ایمضاسینی داشیماقدادیر.
اونون یازدیغی اؤیکولر و رمانلاری 130 دیلده و 40 میلیون نسخهدن آرتیق یاییلمیشدیر.
گون اولار عصره بدل[دَییشدیر]
روماندا، کومونیزمین دایانیلماز باسقیلاری آلتیندا یاشایان و گلهنکلرینی قورومایا چالیشان اینسانلارین حیکایهسی آنلادیلماقدادیر. رومانین باش قهرمانی یئدیگئی جانگلدین، ایکینجی دونیا ساواشیندان دؤندوکدن سونرا قازاق بوزقیرلاریندا کیچیک بیر ترن دوراغیندا چالیشماقدادیر. یئدیگئی’ین یاخین دوستو قازانآلپ اؤلدویونده، وصییتی اوزرینه اونون جنازهسینی ساری اؤزک بؤلگهسینده قوتسال ساییلان آنابئییت مزارلیغینا قویلاماق اۆچون بیر یولجولوق باشلار. بو سیرادا جنازه کروانینین باشینی چکن یئدیگئی اؤز بیلینجینده، میللتینین کئچمیشینه بیر یولجولوق یاپار و او گون بیر عصره بدل اولار اونون اۆچون. بو یولجولوغا قازانآلپ’ین اوغلو ثابیتجان دا ایستکسیز بیر بیچیمده قاتیلمیشدیر. او بیر آن اؤنجه جنازه تؤرهنینی بیتیرهرک شهره دؤنمهنی بکلهمکدهدیر. ثابیتجان بوزقیر’ا و قیرقیزیستان’ا قارشی حاکیم سیستئمین دهیرلرینی تمثیل ائدن و توپلومسال یابانجیلاشمانی (مانقورتلاشمانی) سیمگهلهین بیر کاراکتئردیر. آیتماتوو اثرلرینده بؤیله کاراکتئرلرین یاردیمی ایله سیاسی سیستئمی، اؤزونه خاص بیر دیلله الشدیرمیشدیر. آنابئییت مزارلیغینا سوویئت یؤنهدیمی طرفیندن بیر اوزای دوشرگهسی قورولدوغوندان قازانآلپ’ین جنازهسینین قویلانماسینا ایذین وئریلمز. جنازه کروانینین آنابئییت’ه گیرمهسینه انگل اولان قیرقیز گؤرهولی’نین قونوشما سیراسیندا یئدیگئی’ه «یولداش روسجا قونوش» سؤیلهمهسی رومانین ان چارپیجی صحنهلریندن دیر. یئدیگئی آرخاداشینین جنازهسینی باشقا بیر یئرده، قیرقیز گلهنکلرینه اویغون اولمایاراق قویلاماقدان چوخ راحاتسیز اولموشدور… آیتماتوو’ون «گون اولار عصره بدل» رومانینین دونیادا بیر چوخ دیله چئویریلمهسی سونوجو «مانقورت»، «مانقورتلاشما» و «مانقورتلاشدیرما» کیمی قاوراملار ادبییات چئورهلرینجه قبول گؤرهرک، یایقینلاشمیشدیر. اؤزللیکله «توپلومسال کیملیکسیزلشمه و کؤکسوزلشمه» اولاراق بیلینن «مانقورتیزم» باتیدا توپلومسال پسیکولوژیک ادبییاتدا یئرینه اوتورموش بیر تئریمدیر. مانقورت سؤزجویو، تورکجه و آلتای عاییلهسینه عاید بعضی دیللرده، عاغیل یوخسونلوغو آنلامینا گلن و بیلینجسیزلییی چاغریشدیران «بون/ بان/ مان» کؤکوندن تؤرهدیلمیشدیر. اسکی اورتا آسیا افسانهلرینه گؤره «مانقورت»، بیر اینسانین بللی ایشلملر سونوجو کیملیکسیز، بیلینجسیز و افندیسینین هر ایستهیینی قوصورسوز یئرینه گتیرن بیر یارادیغا دؤنوشدورولموش حالیدیر. چنگیز آیتماتوو، گون اولار عصره بدل رومانینین باسیلمایا ایذین وئریلمهدییی بؤلومونو، سونرالار «چنگیزخانا کوسن بولود» آدی ایله یاییملامیشدیر. بو کیتاب اوخونمادان گون اولار عصره بدل رومانینین بوسبوتون اوخونمادیغینین بیر گرچک اولدوغونو بلیرتمک گرکیر. او اوزدن گون اولار عصره بدل کیتابینی اوخوماق ایستهینلره «چنگیزخانا کوسن بولود» رومانینی دا اوخومالاری اؤنریلیر.


text:
هپاتیت
هپاتیت (اینگیلیسجه : Hepatitis) – اولدوقجا یولوخوجودور. ساگلام اینسانا بو خستهلیگی داشییان بیر اینسانلا عئینی قئیدا و یا سو ایستیفادهسی سببی ایله یولوخار.
علامتلری[دَییشدیر]
- اورک بولانماسی، قوسما، ایسهال،
- شدتلی ایشتاهسیزلیق،
- مده – باغیرساق شیکایتلری،
- قارنین اوست بؤلگهسینده آغری،
- یورغونلوق.
تک هپاتیت – آ-دا ۳۸ ج یوکسک تئمپراتورلا یاناشی (اینفلوئنزاداکی کیمی) اویناق آغریلاری دا عمله گلیر. تئمپراتوت، عومومیتله ساریلیغین ایلک بیر نئچه گونونده نورمالا دؤنر.
ویروال هپاتیتلردهکی ان تیپیک ایفاده اولونان:
- گؤز آغینین، دری و موکوز مئمبرانلارین سارالماسی،
- سیدیین رنگینین توندلشمهسی،
- نجیسین رنگینین آچیلماسیدیر. خستلیین باشلانغیجیندان ۲ – ۳ هفته سونرا نجیسین رنگی نورمالا دؤنر. بیر و یا ایکی هفته سونرا قاراجیر بؤیویه بیلر و ساریلیق گؤروله بیلر.[۵]
یولوخما سببلری[دَییشدیر]
ویروس بدهنه عومومیتله آغیز یولویلا، خصوصیله یئمک و ایچکیلرله گیرر. بو وضعیت، کسلرین توالئته گئتدیکدن سونرا اللرینی یوماماسی و چیرکلی اللریله ساغلام کسلرین یئمکلرینه توخونماسی ایله ده میدانا گلر. هپاتیت ویروسویلا یولوخموش سولارین ایچیلمهسی، بو سولاردان چیخاریلان بوزلارین ایستیفاده ائدیلمهسی ان بؤیوک یولوخما منبییدیر. اؤلکهمیزده، کندلرده توالئتلر عومومیتله چؤلدهدیر و مئیوه-تروزلرین یئتیشدیریلدیی یئرلره یاخیندیر. گوبره اولاراق تورپاغا آخیدیلان هپاتیت-آ ویروسو ایله یولوخموش سووارما سولاری، چی یئییلهن کاهی، جعفری، تزه سوغان، و باشقا بو کیمی یاشیللیقلارا و تروزلره بولاشماقدا و بو چیرکلی یاشیللیقلارین کیفایت قدر تمیزلنه بیلمهمهسی ده بؤیوک یولوخمالارا سبب اولماقدادیر. موشاهیدهلره گؤره بوتون رئستورانلاردا حاضرلانان سالاتلارین تروزلری و گویا یویونموش اولاراق گتیریلهن کاهی-جعفری و باشقا گؤیرتیلر البته کی، بیر لیهن و یا وئدرهدهکی سویا باتیریلیب چیخاریلماقلا تمیز اولماسی مۆمکون اولمادیغی حالدا (!) سوفرهلریمیزه گتیریلمکدهدیر. ایفراغاتلا چیرکلنهن سولاردان توپلانان گؤیرتیلر، تروزلر و قابیقلی دنیز محصوللارینین یئییلمهسی، خصوصیله پاییز و قیش آیلاریندا ائپیدئمییالارا سبب اولماقدادیر. هپاتیت آ خستهلیگی کئچیرهن آدام ایله یاخین تماس و جینسی علاقه ده خستلیین یاییلماسینا سبب اولور.
خستهلیکدن قورونما تدبیرلری[دَییشدیر]
خالقین فردی گیگیئنا، اللرین تئز-تئز یویونماسی، و توللانتیلارین ساغلام اوزاقلاشدیریل- ماسی قایدالارین ریایت ائتمهسی،
- ساغلام ایچمه و ایستیفاده ائتمه سونونون تعمینی ایله،
- کافی کانالیزاسییا سیستئملرینین تمیری،
- یولوخما احتیمالی اولان قئیدانلارین کیفایت قدر یویونماسی و بیشیریلمسیله،
- باکتئریولوژی ایداره اولونمایان ایچمه سولارینین قاینادیلماسییلا،
- اوشاق باغچالاریندا ایشلهیهن پئرسونالا و یاشایانلارا لازیملی تحصیلین وئریلمهسیله خس- تلیین قارشیسی آلینا بیلر.
گیگیئنا و ساغلاملیق قایدالارینا ریایت ائتمک، یولوخما ریسکینی آزالدا بیلر آنجاق تامامیله مانعه تؤرهده بیلمز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
MedLine2016وارد نشدهاست
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
WHO2016QAوارد نشدهاست
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
NIH2016وارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Trans2012وارد نشدهاست
- ^ هپاتیت خستهلیگی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-05-27. یوْخلانیلیب2011-05-27.


text:
- بیر آیتین یرینە باشقا بیر آیت گتیردیگیمیزدە؛ -کی آللاە، نەیی ایندیرەجگینی چۇق ایی بیلیر- “سن سادەجەایفتیراجئسئن” دەرلر. آصلئندا اۇنلارئن پک چۇغو بیلمز.
- دە کی: “اۇنو قوتسال روح (جبرائیل)، راببیندن بۆتۆن گرچکلری ایچریر اؤزللیکتە ایندیردی کی، اینانئپ گۆوننلرین اینانجئنئ ساغلاملاشتئرسئن، تسلیم اۇلانلارا بیر رهبر وە بیر مۆژدە اۇلسون.”
- “قورئانئ اۇنا بیر اینسان اؤگرتییۇر.” دەدیکلرینی ألبتتە بیلییۇروز. گؤندرمە یاپتئقلارئ کیشینین دیلی آچئق وە دۆزگۆن دگیلدیر. حالبوکی بو (قورئان) آچئق وە دۆزگۆن عاراب دیلی ایلەدیر.
- آللاهئن آیتلرینە اینانئپ گۆونمەینلر وار یا! (تەوبە أتمەدیکلری تاقدیردە) آللاە اۇنلارئ یۇلونا قابول أتمز. اۇنلارئن حاق أتتیگی آجئقلئ بیر عاذابتئر.
- اۇ یالانئ، سادەجە آللاهئن آیتلرینە اینانئپ گۆونمەینلر اویدورورلار. اۇنلار یالانجئ کیمسەلردیر.
- اۇنلار، اینانئپ گۆوندیکتن سۇنرا آللاهئ گؤرمزلیکتن گلنلردیر. سادەجە قالبی ایمان ایلە دۇلو ایکن بو یالانئ سؤیلەمەیە زۇرلانانلار بوندان ایستیثنادئر. فاقاط کیم ایناندئقتان سۇنرا غۆنلۆنۆ کافیرلیگە آچارسا، آللاهئن اؤفکەسی اۇنلارئن اۆستۆندە اۇلور. اۇنلارئن حاق أتتیگی بۆیۆک بیر عاذابتئر.
- بو، اۇنلارئن دۆنیا حایاتئنئ آحیرتە ترجیح أتمەلری سببییلەدیر. آللاە، کافیرلر تۇپلولوغونو یۇلونا قابول أتمز.
- بونلار آللاهئن؛ قالبلری، دینلەمە یتەنکلری وە گؤرمە یتەنکلری اۆزریندە ینی بیر یاپئ اۇلوشتوردوغو کیمسەلردیر. ایشتە اۇنلار (آیتلری) اومورسامایانلاردئر.
- هیچ شۆبهە یۇق کی اۇنلار، آحیرتتە قایبەدەجک اۇلانلاردئر.
- بونونلا برابر سنین راببین، سئقئنتئیا سۇقولمالارئنئن آردئندان هیجرت أدن، سۇنرا جیهاد أدن (أللریندن گلنی یاپان) وە صابئرلئ داورانانلارئن (دوروشونو بۇزمایانلارئن) یانئندادئر. ألبتتە راببین بۆتۆن بونلارئن آردئندان چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- بیر گۆن هرکس کندینی مۆدافاعا أتمک ایچین گلەجک، هرکسە یاپتئغئنئن قارشئلئغئ تام اۇلاراق وریلەجک وە کیمسەیە حاقسئزلئق أدیلمەیەجکتیر.
- آللاە، گۆون وە تاطمین ایچیندە اۇلان، رئزقئ هر یردن بۇل بۇل گلن بیر کنتی اؤرنک وریر. اۇرانئن حالقئ، آللاهئن نیعمتلرینە نانکؤرلۆک أتتی. آللاە دا یاپتئقلارئنا قارشئلئق اۇنلارا آچلئق وە قۇرقویا دۆشمە سئقئنتئسئ چکتیردی.
- اۇنلارا ایچیندن بیر ألچی گلدی. اۇنلار اۇنو یالانجئ سایدئلار. بو یۆزدن عاذاب اۇنلارئ، یانلئشلار ایچیندە ایکن یاقالادئ.
- اۇ حالدە سیز، آللاهئن سیزە رئزئق اۇلاراق وردیکلریندن حلال وە تمیز اۇلانلارئ یەیین! یالنئز آللاها قوللوق أدییۇرسانئز، وردیگی نیعمتلر قارشئلئغئندا گؤرەولرینیزی یرینە گتیرین!
- آللاە سیزە سادەجە کسیلمەدن اؤلمۆش حایوانئ، قانئ، دۇموز أتینی وە آللاەتان باشقاسئنئن آدئ آنئلاراق کسیلمیش اۇلانئ حارام قئلمئشتئر. کیم چارەسیز قالئر دا بیرینین حاققئنا سالدئرمادان وە ایحتیاج سئنئرئنئ دا آشمادان بونلاردان یەرسە، بیلسین کی آللاە چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- دیللرینیزین آلئشتئغئ یالانا دایاناراق: “بو حلالدیر، بو حارامدئر!” دەمەیین! یۇقسا آللاها یالان ایسناد أتمیش اۇلورسونوز. کندی یالانلارئنئ آللاها مال أدنلر، هدفلرینە اولاشامازلار.
- (أللرینە گچەجک اۇلان) آز بیر منفاعات، حاق أتتیکلری ایسە آجئقلئ بیر عاذابتئر.
- یاهودیلرە دە سانا داحا اؤنجە آنلاتتئغئمئز شەیلری حارام قئلمئشتئق. بیز اۇنلارا بیر یانلئش یاپمادئق؛ آما یانلئشئ اۇنلار کندیلرینە یاپئیۇرلاردئ.
- ذاتن سنین راببین، کندینی توتامایاراق کؤتۆلۆک ایشلەین، آردئندان دا تەوبە أدن (دؤنۆش یاپان) وە کندینی دۆزلتنلرین یانئندادئر. ایشتە سنین راببین بۆتۆن بونلارئن آردئندان چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- ایبراهیم (تک باشئنا) بیر اۆممتتی. آللاها بۇیون أگن، حپ دۇغرویا یؤنلن بیرییدی. هیچ مۆشریکلردن (آللاهئ گری سئرایا قۇیانلاردان) اۇلمادئ.
- (اۇ آیرئجا) آللاهئن نیعمتلرینە قارشئ گؤرەولرینی یرینە گتیرن بیرییدی. آللاە دا اۇنو سچتی وە دۇغرو یۇلا یؤنلتتی.
- اۇنا بو دۆنیادا بیر گۆزللیک وردیک. اۇ، آحیرتتە دە ألبتتە اییلردن اۇلاجاقتئر.
- سانا دا شونو واحیەتتیک: “ایبراهیمین، دینی دۇسدۇغرو یاشاما بیچیمینە اوی! اۇ هیچ مۆشریکلردن اۇلمادئ!”
- جومعارتەسی یاساغئ، اۇنونلا ایلگیلی ایحتیلافا دۆشنلرە قۇندو. نین راببین، قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆ، ایحتیلاف أتتیکلری قۇنو حاققئندا آرالارئندا موطلاقا حۆکۆم ورەجکتیر.
- سن راببینین یۇلونا، حیکمتلە وە گۆزل اؤگۆتلە چاغئر! اۇنلارلا أن گۆزل شکیلدە مۆجادلە أت! سنین راببین، یۇلوندان ساپانلارئ ایی بیلیر، دۇغرو یۇلدا اۇلانلارئ دا ایی بیلیر.
- جزا ورمک ایستەرسنیز، سیزە نە یاپئلدئیسا اۇنون دنگییلە جزا ورین! (جزا ورمەییپ) صابرەدرسنیز قوشقوسوز بو، صابرەدنلر ایچین داحا اییدیر.
- سن صابرەت (دوروشونو بۇزما)! سنین صابئرلئ داورانمان (دوروشونو بۇزمامان) آنجاق آللاهئن یاردئمئ ایلە اۇلور. اۇنلار ایچین اۆزۆلمە! قوردوقلارئ توزاقتان دۇلایئ دا ایچین دارالماسئن!
- آللاە، یانلئشلاردان ساقئنانلارلا وە گۆزل داورانانلارلا برابردیر.


text:
فائیضسیز ایش حایاتئ اۇنون ایچین دۆشۆنۆلۆر شەی دگیلدی. چۆنکۆ فائیضلر، کرەدیلر اۇلمادان بیر ایش حایاتئ ایمکانسئزدئ. کرەدی اۇلمادان، فائیض اۇلمادان ناسئل تیجارت یاپئلئردئ کی؟
آرتئق جیددی جیددی اینتیحار أتمەیی دۆشۆنۆیۇردو…
أللرییلە بیر ببک گیبی بسلەییپ بۆیۆتتۆگۆ شیرکتی باتئیۇردو. ینی بیر قایناق بولامازسا نەیی وار نەیی یۇق حپسی بانکالارئن ألینە گچەجکتی. ذاتن حسابلارئنا بلۇکە قۇنالئ 3 گۆن اۇلموشتو بیلە. حپ داحا ایی حیذمت وریپ داحا بۆیۆک بیر فیرما اۇلمایئ هدفلەمیشتی. یانئندا چالئشانلارئن حاققئنئ یەمەمیش، حئرسئزلئق یاپمامئشتئ هیچبیر زامان. اۇ سادەجە داحا چۇق ایش یاپماق، اۇغلونا وە أشینە ایی وە راحات بیر حایات یاشاتماق ایستییۇردو. پاراسئنئ اؤیلە حار ووروپ حارمان دا ساوورماز؛ ایچکی، قومار، گجە حایاتئ گیبی شەیلرە أسکیدن بری مەیلەتمزدی.
آما نەدن بؤیلە اۇلویۇردو؟
بۆیۆین ناسئل بۆیۆیۇردو؟
ذاتن بونلارئ دۆشۆنمک ایچین چۇق گچتی آرتئق.
سرحاتئن شو آندا تک بیر دۆشۆنجەسی واردئ؛ بۇرچتان قورتولماق.
بو دۆشۆنجەلر اۇنو گجە اویوتمامئش اۇلاجاق کی، صاباح أرکن قالقامادئ. ألینی یۆزۆنۆ یئقایئپ بالکۇنا چئقتئ. یینە آچ قارنئنا سیگارا یاقمئشتئ. چکتیگی درین نفس بو کز اۇنو أساسلئ شکیلدە اؤکسۆرتمەیە یتتی. ألیندەکی سیگارایا باقاراق؛ “بئراقمالئیئم بو مرەدی” دییە گچیردی ایچیندن. حالبوکی بو بالکۇندا ایچتیگی کەییف سیگارالارئندان آلدئغئ حاظظئ باشقا هیچبیر شەیدن آلامازدئ. نە قادار دا هوەس أدەرک آلمئشتئ بو أوی، 4 یاشئنداکی اۇغلو فورقان بو أودە أمکلەمەیی، یۆرۆمەیی، بابا دەمەیی اؤگرنمیشتی. شیمدی ایسە بو موتلولوق یوواسئ بیلە بانکانئن ألیندەیدی. اۆستەلیک بانکا، أوی هر آن حاراج مزاد ساتابیلیردی.
جانئ سئقئلدئ. “همن گیینیپ أودن چئقمالئیئم” دییە دۆشۆندۆ. چۆنکۆ بیرآزدان موحتملن تلەفۇنو چالمایا باشلایاجاقتئ. بو آرالار گۆندە اۇرتالاما 50-60 تلەفۇن گؤرۆشمەسی یاپئیۇردو. بو گؤرۆشمەلرین أن آز 40 تانەسی بۇرچ-آلاجاق ایلیشکیسی ایلە ایلگیلییدی. ذاتن سرحاتئ دا یۇران بویدو. حانگی آیاققابئسئنئ گیەجگینە قارار ورمکتە زۇرلاندئ. آیاققابئ تاقئنتئسئندان دۇلایئ ایشی آبارتمئش، 30’دان فاضلا آیاققابئ چشیدینە صاحیب اۇلموشتو. تیشؤرتۆنە اویغون اۇلانلاردان بیرینی سچیپ گاراژا ایندی.
هرکسین گؤردۆگۆندە ایکینجی کز باقما ایحتیاجئ حیسسەتتیگی اۇلدوقچا دیققات چکن سپۇر بیر آراباسئ واردئ سرحاتئن. مارشا باستئ. بنزین لامباسئ یانئیۇردو. کرەدی کارتلارئ قاپالئیدئ. جیندە دە 25 لیرایا یاقئن پارا واردئ. سادەجە 25 لیرا…
بو آرابایلا بنزین ایستاسیۇنونا یاناشئپ 25 لیرالئق بنزین آلسا یادئرغانئردئ. آرابایئ ستۇپ دیپ اۇتۆبۆس دوراغئنا دۇغرو یۆرۆدۆ. صاحی قاچ یئل اۇلموشتو بلدیە اۇتۇبۆسۆنە بینمەیەلی؟
نیکاح سالۇنونون آرقاسئنداکی دوراقتا ایندی. آلتئیۇلا چئقان رامپا یرینە بیر آرقا سۇقاقتان یۆرۆمەیی ترجیح أتتی. داحا ساکین وە گؤلگە اۇلوردو بو سۇقاق. آراباسئنئ گاراژا پارک أتتیگیندە دە گنلدە بو سۇقاقتان یۆرۆمەیی ترجیح أدردی. شیرکتینین اۇلدوغو بینایا یاقلاشتئغئنئ بورنونا گلن ائحلامور قۇقوسوندان فارق أتتی.. قادیکؤیۆن کشمەکشینین اۇرتاسئندا عادتا ایزۇلە اۇلموش ایکی قاتلئ بیر بینایدئ بوراسئ. نەرەدەیسە حارابە حالدە بولموش، أوین صاحیبینی ایقناع أتمک ایچین آیلارجا اوغراشمئشتئ. 70’لی یاشلارئنداکی مۆبررا تەیزە، سرحاتئن موحتشم پازارلاما قابیلیەتینە تسلیم اۇلموش وە أوی کیرالاماق زۇروندا قالمئشتئ. شو آن أوی گؤرسە ناسئل بو قادار گۆزللشتیگینە حایرت أدردی. باحچەسیندەکی ائحلامور آغاجئنئ کستیرتمەمک ایچین تۆم دکۇراسیۇن پلانئنئ دگیشتیرتمیشتی سرحات.
ایشتە اۇ آغاچ تۆم سۇقاغا فراح بیر ائحلامور قۇقوسو یایئیۇردو. قاپئدان گیردیگیندە اۇنو هر صاباح: “گۆنآیدئن سرحات بەی!” دیەرک قارشئلایان گۆونلیک گؤرەولیسی موراد یۇقتو آرتئق. ماعاشئنئ آلامادئغئ ایچین حاقلئ اۇلاراق ایشی بئراقمئش، باشقا بیر یردە ایش بولموشتو. موراد تام 6 یئلدئر بو شیرکتتە چالئشئیۇردو. بورنونون دیرگی سئزلادئ سرحاتئن. کندی کندینە گۆنآیدئن دەدیگینی فارق أتتی. اۇداسئنا گچتی.
هر گۆن یاپتئغئ گیبی أوراقلارئنئ، حساب أکسترەلرینی اینجەلەمەیە قۇیولدو. بیر شەی دیققاتینی چکتی. پیاسایا اۇلان بۇرجو یۇق دەنەجک قادار آزدئ. بۇرجونون %90’ئ بانکالارا ایدی.
ناسئل بو دوروما گلمیشتی؟ صاحی نەدن بانکالارا کندینی قاپتئرمئشتئ بو درەجە؟
داحا گۆزل بیر أو؟
داحا سپۇر بیر آرابا؟
داحا لۆکس بیر شیرکت بیناسئ؟
آلئشقانلئقلار؟
تۆم بو دۆشۆنەلرە دالمئشکن سؤگۆتلۆ چشمە جامیسیندن گلن سسلە ایرکیلدی.
“أصصالاتۆ وسسلامو عالەیک! عالەیکە یا رسولوللاە!”
آمان یا راببی! بو ناسئل گۆزل بیر سس، ناسئل حاریقا بیر صلا اۇقوماسئیدئ؟ بیرینین اؤلۆمۆنۆ حابر ورمک آنجاق بو قادار آجئقلئ یاپئلابیلیردی. اۆرپردیگینی وە تیترەدیگینی فارق أتتی. کلیمایئ قاپاتئپ پنجرەیی آچتئ. مۆئذذینین سسی اۇفیسینین ایچریسیندە یانقئلانئیۇردو.
ایشتە اؤلۆم…
کیم بیلیر نە حایاللری واردئ مەوتانئن. مۆئذذینین آغلاما نۇقطاسئنا گلمیش اۇلماسئ، مەوتانئن گنچ اۇلابیلەجگی حیسسی اویاندئردئ نەدنسە.
یئللار اۇلموشتو ناماز قئلمایالئ. أسکیدن جومعا نامازلارئنا گیدردی. آما شیرکتی بۆیۆتمک ایچین یاپتئغئ حئرص اۇنو جومعا نامازئندان بیلە اوزاقلاشتئرمئشتئ. “ایی دە تاعطیلدە بیلە گیتمییۇرسون کی جومعایا قاز قافا” دییە سؤیلندی کندی کندینە. ایچیندە فجیع شکیلدە سجدەیە قاپانئپ باغئرا باغئرا آغلاما حیسسی اۇلوشتوغونو فارق أتتی. لاوابۇیا گیدیپ آبدست آلدئ. آلت قاتتاکی موحاسبە گؤرەولیسی سینمە سسلندی. سینم هیچ نامازلارئنئ قاچئرمازدئ. اۇندا سججادە واردئر دییە دۆشۆندۆ.
-بویرون سرحات بەی.
– سججادەنی وریر میسین سینم؟
سینم قولاقلارئنا اینانامادئ. گؤزلریندە اؤیلە بیر پارلاقلئق اۇلوشتو کی سرحات اۇنو هیچ بؤیلە گؤرمەمیشتی.
هیچ ترددۆد أتمەدن سججادەیی قاپتئغئ گیبی مردیونلری ائشئق حئزئیلا چئقتئ. سرحاتئن اۇداسئنا سردی. قاپئیئ قاپاتئپ دئشارئ چئقارکن: “آللاە قابول أتسین” دەدی، سسینین تیترەمەسینی فارق أتتیرمەدن.
سینمین اۇلایئ بو قادار نۇرمال قارشئلاماسئ، سۇرو سۇرماماسئ وە ترددۆدسۆز داورانماسئ سرحاتئ راحاتلاتمئشتئ. سینم مردیونلردن اینرکن شیرکتین بو دورومدان قورتولاجاغئنا دائیر بۆیۆک بیر اومودون ایچینە دۇغدوغونو فارق أتتی.
“آللاهئم سانا شۆکۆرلر اۇلسون”
“یالنئز سندن یاردئم دیلەینلردن یاردئمئنئ أسیرگەمزسین”
“بیزە وە سرحات بەیە یاردئم أت نە اۇلور؟”
دییە ایچتن بیر دوعا أتتی.
وە سرحات سجدەدەیدی…
حئچقئرئقلارئ گؤزیاشلارئ ایلە قارئشئیۇر “آللاهئم بیر چئقئش یۇلو گؤستر” دەمکتن باشقا بیر شەی سؤیلەمییۇردو.
بیر مۆددت سۇنرا، “نامازئم بۇزولدو مو عاجابا” دییە دۆشۆندۆ. چۆنکۆ 3 کز “سبحان ربی الأعلی” دەمەمیش، دیرک یالوارمایا باشلامئشتئ راببینە. ایکینجی کز سجدەیە گیتتیگیندە بو کز “سبحان ربی الأعلی”یئ 3 دفعا تکرار أدیپ نامازئنئ بیتیردی. عؤمرۆندە ایلک کز بو قادار حاظ آلمئشتئ ناماز قئلماقتان. “ناسئل قئلمامئشئم بو قادار یئل” دییە کندینە قئزدئ.
ماعنویاتئ ایش حایاتئنئن ایچیندە اۇلدوقچا ضایئفلامئشتئ.
لیسەدن آرقاداشئ موصطافا، سرحاتئ ألشتیریر، فائیضە بولاشتئغئ ایچین اۇنا قئزار، ناماز قۇنوسونداکی ووردوم دویمازلئغئنا سینیرلنیردی.
“اۇغلوم سنی شەیطان چارپاجاق، هیچ می قورئان اۇقومازسئن؟” دەردی.
بیلگیسایارئنئ آچتئ. گوگئلا “فائیض، مئال” دییە یازدئ. مراق أتمیشتی ناسئل بیر آیت واردئ فائیضلە ایلگیلی.
ایلک سئرادا باقارا سورەسینین 275-نجی آیتی واردئ.
فائیض ییەنلر، شەیطانئن عاقلئنئ چلدیگی کیمسەنین طاورئندان فارقلئ طاوئر گؤسترمزلر. بو (شەیطانجا طاوئر) اۇنلارئن: “آلئم-ساتئم، طئبقئ فائیضلی ایشلم گیبیدیر” دەمەلریدیر. آللاە، آلئم-ساتئمئ حلال، فائیضلی ایشلمی حارام قئلمئشتئر. کیمە ڕاببیندن (صاحیبیندن) بیر اؤگۆت اولاشئر دا فائیض آلمایئ بئراقئرسا، اؤنجەدن آلدئقلارئ کندینە قالئر. اۇنون ایشی آللاها عائیدتیر. کیم دە دوام أدرسە، اۇنلار جهننم آهالیسیدیر، اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر. (باقارا سورەسی؛ )
فارەیی توتان أللری تیترییۇردو. موصطافا حاقلئیدئ…
فائیضسیز ایش حایاتئ اۇنون ایچین دۆشۆنۆلۆر شەی دگیلدی. چۆنکۆ فائیضلر، کرەدیلر اۇلمادان بیر ایش حایاتئ ایمکانسئزدئ. کرەدی اۇلمادان، فائیض اۇلمادان ناسئل تیجارت یاپئلئردئ کی؟
آما ایشتە آللاهئن آیتی گؤزۆنۆن اؤنۆندەیدی. آلئم-ساتئم ایلە فائیضی کسین چیزگیلرلە آیئرئیۇردو آیت. یاعنی آللاهئن قانونونا گؤرە فائیضسیز تیجارت ألبتتە مۆمکۆندۆ.
یۆرگینین سئقئشتئغئنئ حیسسەدییۇردو. کندیسینی یاراتان آللاها بونجا یئلدئر تیجارت اؤگرتمەیە قالقئشمئشتئ. سرحات فائیضسیز تیجارت اۇلماز اۇلماز دییۇر، آللاە تیجارت باشقا شەی، فائیض باشقا شەی دییۇردو.
اولان موصطافا! بە هرگلە، نییە بو آیتی دیرک گلیپ اؤنۆمە قۇیمازسئن دا، قورئان اۇقومامئ تاوصیە أدیپ دورورسون؟ موصطافانئن بو قۇنودا یؤنتم أکسیکلیگی یاشادئغئنئ دۆشۆندۆ. سۇنرا یۆزۆندە بیر تبسسۆم بلیردی. باق یینە عاینئ شەیی یاپمئش، سوچو آتاجاق باشقا بیرینی بولموشتو.
دورمادئ. پشی سئرا آیتلری اۇقومایا دوام أتتی:
آللاە فائیضی تۆکتیر (فائیض قارئشان مالئن برەکتینی گیدریر)، صاداقالارئ ایسە برەکتلندیریر. آللاە کۆفۆردە وە گۆناەتا ائصرار أدن هیچ کیمسەیی سەومز. (باقارا سورەسی؛ )
حایرتلر ایچریسیندەیدی. بیر یاشئنا داحا گیرمیشتی. أگر یانلئش آنلامادئیسا آللاە، فائیضدن ألدە أدیلن گلیری تۆکتەجگینی، صاداقا ایچین وریلن گیدری برەکتلندیریپ آرتتئراجاغئنئ سؤیلۆیۇردو. بو سرحاتئن بیلدیگی تیجارتین قانونونا تامامن ترستی. گلیری ألینین ترسی ایلە ایتییۇرسون، اۆستەلیک ألیندەکیندن حارجاما یاپئیۇرسون، اۇنا راغمن مالئن وە پاران آرتئیۇر…
آمان آللاهئم…
آیتلر آراسئندا قایبۇلمایا دوام أتتی:
ایمان أدیپ ایی ایشلر یاپان، ناماز قئلان وە زکات ورنلر وار یا، اۇنلارئن مۆکافاتلارئ راببی قاتئندادئر. اۇنلارا قۇرقو یۇقتور، اۇنلار اۆزۆنتۆ دە چکمزلر. (باقارا سورەسی؛ )
نە یاپتئن سرحات؟ نە یاپتئن؟
نە ناماز قئلمئشتئ، نە فاقیری دۆشۆنمۆشتۆ، نە دۇغرو دۆرۆست صاداقا ورمیشتی. باشئندان ساوماق ایچین دیلنجیلرە وردیگی 1 تل’لرین صاداقا اۇلامایاجاغئنئ بیلییۇردو آرتئق.
“کیمسەیە قئزما سرحات، هیچ کیمسەیە!” دەدی کندی کندینە.
موصطافایئ آرادئ. عاجیلن بولوشمالارئ گرکتیگینی سؤیلەدی. 1 ساعات سۇنرا ایسکەلەنین اۇراداکی چای باحچەسیندە بولوشماق اۆزرە سؤزلشتیلر.
سرحات فاضلا بکلەمەیەجگینی دۆشۆندۆگۆ ایچین همن دئشارئ چئقتئ. “موصطافا گلنە قادار دنیز هاواسئ آلئپ، چای سیگارا کەیفی یاپارئم” دییە دۆشۆندۆ.
اۇلدوقچا قالابالئقتئ آلتئیۇلدان ساحیلە اینن جاددە. گۆنۆن هر ساعاتی حلە کی فنرین ماچئنئن اۇلدوغو زامانلار کشمەکش اۇلوردو بورادا. هر چشیت اینسانا دنک گلەبیلیردینیز.
هاوا چۇق سئجاق اۇلدوغوندان یۇرماق ایستەمەدی کندینی. نۇرمالدە حپ حئزلئ آدئملارلا یۆرۆدۆ.
چای باحچەسیندە سیگاراسئنئ یاقئپ چایئندان بیر یودوم آلدئ. ایستانبولا اۇلان عاشقئ یینە دپرشمیشتی. “اولان کیمین وار بؤیلە مملەکتی” دییە گچیردی ایچیندن.
مارتئ سسلرینین واپور دۆدۆکلرینە قارئشماسئ اۇنا آیرئ بیر حاظ وریردی.
دۆشۆنجەلرین ایچریسیندە قایبۇلموشکن موصطافانئن سلامۆن عالەیکۆمۆ ایلە کندینە گلدی. آیاغا قالقتئ، قوجاقلاشتئلار. موصطافا بؤیلە ایستەردی چۆنکۆ. حۇشلانمازدئ یاناق یاناغا اؤپۆشمکتن. “آدام گیبی قوجاقلاشاجاقساق قوجاقلاشالئم اۇغلوم” دەردی حپ. بیربیرلرینە “لان”لئ، “اۇغلوم”لو قۇنوشمایئ سەورلردی أسکیدن بری. صامیمیەتلرینی هیچ ییتیرمەمیشلر، عاسکرلیک دؤنمی حاریج بیر آیدان فاضلا گؤرۆشمەدیکلری نەرەدەیسە هیچ اۇلمامئشتئ. طارزئ اۇلان یاقئشئقلئ بیر آدامدئ موصطافا. لیسەدە قئزلار پشیندن قۇشار آما حپ کول تاقئلئردئ. نامازئنئ اۇروجونو ذررە آقساتماز، حاراما مەیلەتمزدی. اۇنون بو آحلاقئیدئ بلکی دە اۇنلارئ قاردشتن اؤتە یاپان.
موصطافا، سرحاتئن ایشلرینین چئقمازا گیردیگینی، باتما دورومونا گلدیگینی بیلییۇر آما ألیندن بیر شەی گلمەمەسی اۇنو دا اۆزۆیۇردو.
آصلئندا کندی باشئنا گلسە ناسئل آشاجاغئنئ بیلییۇر فاقاط بو یؤنتمین سرحاتتا پک أتکیلی اۇلامایاجاغئنئ دۆشۆنۆیۇردو.
موصطافانئن تیجاری حایاتتاکی أن اؤنملی یؤنتمی “توەککۆلدۆ”…


text:
- أی اینانئپ گۆوننلر! شەیطانئن ایزیندن گیتمەیین. شەیطان کندی ایزیندن گیدنین جینسل گۆناەلارئ وە کؤتۆ ایشلری یاپماسئنئ ایستەر. آللاهئن لۆطفو وە ایکرامئ اۇلماسایدئ هیچبیرینیز آصلا تمیز قالامازدئنئز. آما آللاە، گرگینی یاپانئ تمیزە چئقارئر. دائیما دینلەین وە بیلن آللاەتئر.
- ایچینیزدن أردملی وە ایمکان صاحیبی اۇلانلار؛ یاقئنلارئنا، چارەسیز قالانلارا، آللاە یۇلوندا هیجرت أدنلرە یاردئمئ کسمەسینلر! اۇنلارئن قوصورلارئنئ گؤرمزلیکتن گلسینلر وە ینی بیر صایفا آچسئنلار. آللاهئن سیزی باغئشلاماسئنئ ایستەمز میسینیز؟ آللاە چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- زینا ایلە ایلگیسی اۇلمایان مۆمین عیففتلی قادئنلارئ زینا ایلە سوچلایانلار، دۆنیادا دا آحیرتتە دە لاعنتلنیرلر (دئشلانئرلار). اۇنلارئن حاق أتتیگی بۆیۆک بیر عاذابتئر.
- بو عاذاب، یاپتئقلارئنا؛ أللرینین وە آیاقلارئنئن عالەیهیندە شاهیدلیک أدەجگی گۆن وریلەجکتیر.
- ایشتە اۇ گۆن آللاە اۇنلارا، حاق أتتیکلرینین قارشئلئغئنئ تام اۇلاراق ورەجک وە اۇنلار، آللاهئن آپآچئق گرچک بیر ایلاە اۇلدوغونو آنلایاجاقلاردئر.
- (أش اۇلاراق) پیس (عیففتسیز) قادئنلار، پیس (عیففتسیز) أرککلر ایچین؛ پیس أرککلر دە پیس قادئنلار ایچیندیر. تمیز (عیففتلی) قادئنلار، تمیز (عیففتلی) قادئنلار، تمیز (عیففتلی) أرککلر ایچین؛ تمیز أرککلر دە تمیز قادئنلار ایچیندیر. تمیز اۇلانلار، اۇ ایفتیراجئلارئن دەدیکلریندن آقلانمئشلاردئر. بونلار ایچین ماغفیرت (باغئشلانما) وە دگرلی رئزئق واردئر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! کندی أولرینیزدن باشقا أولرە، کندینیزی تانئتئپ ایذین آلمادان وە ایچیندەکیلرە سلام ورمەدن گیرمەیین! سیزین ایچین ایی اۇلان بودور. اومولور کی بو بیلگیلری قوللانئرسئنئز.
- اۇرادا کیمسەیی بولامازسانئز، ایذین وریلمەدیکچە ایچری گیرمەیین! سیزە؛ “گری دؤنۆن!” دەنیرسە دؤنۆن! سیزین ایچین داحا تمیز اۇلان بودور. آللاە یاپتئغئنئز هر شەیی بیلیر.
- اۇتورانئ اۇلمایان آما ایچیندە سیزە عائید أشیا بولونان مکانلارا گیرمەنیزدە بیر گۆناە یۇقتور. آللاە، آچئغا ووردوغونوزو دا گیزلەدیگینیز شەیی دە بیلیر.
- مۆمین أرککلرە سؤیلە، باقئشلارئندا اؤلچۆلۆ اۇلسونلار وە أدب یرلرینی قۇروسونلار. اۇنلار ایچین تمیز اۇلان بودور. آللاە، یاپماقتا اۇلدوقلارئ شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلیر.
- مۆمین قادئنلارا دا سؤیلە، باقئشلارئندا اؤلچۆلۆ اۇلسونلار وە أدب یرلرینی قۇروسونلار. آنجاق قالان قئسئم حاریج، زینتلرینی /وۆجودلارئنئ گؤسترمەسینلر. باشاؤرتۆلرینین بیر قئسمئنئ دا یاقا آچئقلئقلارئنئن اۆزرینە یرلشتیرسینلر. قۇجالارئ، بابالارئ، قۇجالارئنئن بابالارئ، اۇغوللارئ، قۇجالارئنئن اۇغوللارئ، أرکک قاردشلری، أرکک قاردشلرینین اۇغوللارئ، قئز قاردشلرینین اۇغوللارئ، قادئنلار، حاکیمیەتلری آلتئندا اۇلان أسیرلر، جینسل ایحتیاج صاحیبی اۇلمایئپ (مشروع بیر سببلە) کندیلرینە باغلئ اۇلان أرککلر وە قادئنلارئن ماحرم یرلرینین فارقئندا اۇلمایان چۇجوقلار حاریج هیچ کیمسەیە زینتلرینی /وۆجودلارئنئ آچماسئنلار. وۆجودلارئندان اؤرتتۆکلری قئسئملار بیلینسین دییە آیاقلارئنئ یرە وورماسئنلار. أی مۆمینلر! حپینیز آللاها تەوبە أدین (دؤنۆش یاپئن) کی اومدوغونوزا قاووشاسئنئز.
- ایچینیزدن أولی اۇلمایانلارئ وە اویغون دورومدا اۇلان أرکک وە قادئن أسیرلرینیزی أولندیرین. أگر یۇقسول ایسەلر آللاە، کندی ایکرامئیلا اۇنلارئن ایحتیاجئنئ گیدریر. آللاە، ایمکانلارئ گنیش اۇلان وە دائیما بیلندیر.
- (حۆر اۇلسون، أسیر اۇلسون) أولنمە ایمکانئ بولامایانلار، آللاە لۆطفویلا اۇنلارئن ایحتیاجلارئنئ گیدرینجەیە قادار عیففتلرینی قۇروسونلار. حاکیمیەتینیز آلتئنداکی أسیرلردن (أولنمەلری قۇنوسوندا) سیزینلە سؤزلشمە یاپماق ایستەینلرلە، حاقلارئندا حایئرلئ اۇلاجاغئنئ بیلیرسنیز سؤزلشمە یاپئن. آللاهئن سیزە وردیگی مالدان دا اۇنلارا ورین. گنچ قئزلارئنئز أولنمک ایستەرلرسە دۆنیا حایاتئنئن منفاعاتینی ألدە أتمک ایچین اۇنلارئ زۇرلایئپ حادلارئنئ آشمالارئنا سبب اۇلمایئن. کیم اۇنلارئ زۇرلار وە اۇنلار دا بو زۇرلانمالارئندان سۇنرا حادلرینی آشارلارسا (بیلین کی) آللاە دائیما باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- شوراسئ بیر گرچک کی سیزە آچئقلایئجئ آیتلر، سیزدن اؤنجە یاشایانلاردان اؤرنکلر وە مۆتتاقیلر (یانلئشلاردان ساقئنانلار) ایچین دە اؤگۆتلر ایندیردیک.
- آللاە گؤکلرین وە یرین نورودور (آیدئنلاتئجئسئدئر). اۇنون آیدئنلاتماسئنئن اؤرنگی شودور: دوواردا بیر اۇیوق، اۇیوغون ایچیندە بیر قاندیل، قاندیل بیر جام فانوس ایچیندە. اۇ جام فانوس دا سانکی ألماستان اۇلوشان بیر گزەگن. قاندیل، دۇغو طارافئنا دا باتئ طارافئنا دا عائید اۇلمایان برەکتلی زەیتین آغاجئنئن یاغئندان یاقئلئر. یاغئ، آتش آلمامئشکن بیلە نەرەدەیسە ائشئق ساچار. نور اۆستۆنە نور! آللاە، گرگینی یاپانئ کندی نورونا یؤنلتیر. آللاە اینسانلارا اؤرنکلر وریر. آللاە هر شەیی بیلیر.
- (آیدئنلاتما،) یۆجلتیلمەسینە وە ایچلریندە آدئنئن آنئلماسئنا آللاهئن ایذین وردیگی مکانلاردا اۇلور. اۇرالاردا اؤگلە وە ایکیندیدە آللاها بۇیون أگرلر.
- اۇنلار (آللاها بۇیون أگنلر) اؤیلە آداملاردئر کی تیجارت وە آلئشوریش اۇنلارئ آللاهئن ذیکریندن، نامازئ دۆزگۆن وە سۆرکلی قئلماقتان، زکاتئ دا ورمکتن آلئقۇیماز. اۇنلار، قالبلرین وە گؤزلرین آللاق بوللاق اۇلاجاغئ گۆندن قۇرقارلار.
- اۇنلار بونو، آللاە کندیلرینی، یاپتئقلارئنئن أن گۆزلی ایلە اؤدۆللندیرسین وە لۆطفەدەرک داحا دا فاضلاسئنئ ورسین دییە یاپارلار. آللاە گرک گؤردۆگۆ کیشییە حسابسئز رئزئق وریر.
- کافیرلرین عامللری، اوچسوز بوجاقسئز چؤللردەکی سراب گیبیدیر، سوسایان اۇنو سو ظاننەدر، اۇرایا وارئنجا اۇرادا هیچبیر شەی بولاماز آما یانئندا آللاهئ بولور. اۇ دا اۇنون حسابئنئ تاستامام گؤرۆر. آللاە حسابئ چابوق گؤرندیر.
- اۇنلارئن عامللری، اۇقیانوستا اۇلوشان قارانلئقلارا دا بنزەر. اۇقیانوسو دالغا اۆستۆنە دالغا قاپلامئشتئر. اۇنلارئن اۆستۆنە دە اۆست اۆسە قارا بولوتلار واردئر. ألینی چئقارسا نەرەدەیسە اۇنو بیلە گؤرەمەیەجک! آللاهئن آیدئنلاتمادئغئ کیمسەدە بیر آیدئنلئق اۇلماز.


text:
(2)
جومعا نامازئ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿۹﴾ فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿۱۰﴾ وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ﴿۱۱﴾ (سورة الجمعة)
أی اینانئپ گۆوننلر! جومعا گۆنۆ ناماز ایچین چاغرئ یاپئلدئغئندا آلئشوریشی بئراقئن! آللاهئن ذیکرینە قۇشون. بیلسنیز بو سیزین ایچین داحا حایئرلئدئر. نامازئ بیتیردیگینیزدە یریۆزۆنە داغئلئن وە آللاهئن لۆطفونو آرایئن! آللاهئن سؤزلرینی سئق سئق حاطئرلایئن کی اومدوغونوزا قاووشاسئنئز. بیر قازانجئ وەیا أگلنجەیی گؤرۆنجە باعضئلارئ سنی آیاقتا بئراقئپ گیتتیلر. (أی موحاممد!) دە کی: “آللاهئن قاتئندا اۇلانلار، هر تۆرلۆ أگلنجە وە قازانچتان اییدیر. رئزئق ورنلرین أن اییسی آللاەتئر.” (جومعا سورەسی؛ 11-9)
“بۆیۆک گۆناەلاردان قاچئنئلدئغئ مۆددتچە، بش واقیت ناماز وە ایکی جومعا آرالارئندا ایشلنن کۆچۆک گۆناەلارا کفارتتیر.” (مۆسلیم)
دگرلی گنچلر،
هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ، نەدن جومعا نامازئ قئلئیۇروز؟
قۇنوشمامئزئن باشئندا، جومعا سورەسینین 11-9-نجی آیتلرینی اۇقودوق. بو آیتلردە آللاە تعالا، قادئن أرکک هرکسە جومعا نامازئنئ فارض قئلمئشتئر. بیزلر دە هر جومعا قورئانئ کریمدەکی بو أمری یرینە گتیرمک ایچین تۇپلانئیۇروز وە تۇپلانمایا دوام أدەجگیز اینشاللاە.
پکی جومعا نامازئنئن آماجئ نەدیر؟
ألبتتە آللاە تعالانئن فارض قئلدئغئ هر شەیین بیر حیکمتی واردئر. ایستەرسنیز بو حیکمتی بیز دە آنلامایا چالئشالئم:
جومعا گۆنۆ، آدئندان دا آنلاشئلاجاغئ گیبی جمع اۇلما، تۇپلانما گۆنۆدۆر. سیز دە بیلییۇرسونوز، بو گۆندە مۆسلۆمانلار، أذانئن چاغرئسئیلا چەورەلریندەکی مرکزی جامیعلردە تۇپلانئرلار. اؤنجە حوطبە دینلەرلر، سۇنرا جومعا نامازئنئ قئلارلار وە آیتین أمرینە اویاراق یریۆزۆنە داغئلئر، ایشلرینی یاپمایا دوام أدرلر.
دگرلی گنچلر،
جومعا حوطبەلریندە آلاهئن کلامئنئ قۇنوشور وە اۇنو حایاتئمئزا ناسئل یانسئتاجاغئمئزئ اؤگرنیریز. حوطبەلر بیر آنلامدا واعاظ وە ناصیحاتتیر. جومعا نامازئ، اۇقودوغوموز آیتلردەکی: “أی ایمان أدنلر!” ایفادەسیندن دە آنلاشئلدئغئ گیبی، سادەجە أرککلرە دگیل، قادئنلارا دا فارضدئر.
هر نە قادار، اۆلکەمیزدە حانئم قاردشلریمیزین جومعایا گیتمە ایمکانئ سادەجە مرکز جامیعلردە اۇلسا دا، بونون دگیشەبیلمەسی چۇغونلوقلا بەی أفندیلرین ألیندە. حانئم قاردشلریمیزین دە جومعا نامازئ قئلمالارئنئ بیز تشویق أدەلیم. جومعا نامازئ ایچین جامییە گلن حانئم قاردشلریمیز وارسا اۇنلارا نازیک داورانالئم، جامیعدە یر آچالئم.
دگرلی گنچلر،
بیر دە شو نۇقطا چۇق اؤنملیدیر: جومعا ساعاتیندە، ناماز قئلئنمالئدئر. ایچینیزدن بو واقتی تۇپ اۇینایاراق، جپ تلەفۇنویلا وەیا باشقا بیر شەیلە اوغراشاراق گچیرمک ایستەینلر اۇلابیلیر. حاتتا رسولوللاە زامانئندا دا بو واقتی تیجارتلە گچیرمک ایستەینلر اۇلموشتور.
بونون اۆزرینە جومعا سورەسیندەکی اۇقودوغوموز آیتلر اینمیشتیر. یاعنی جومعا نامازئ واقتیندە، باشقا بیر شەیلە اوغراشماماق أن دۇغروسودور.
بؤیلەجە آللاهئن رئضاسئنئ قازاناجاغئمئز اومولور.


text:
ایقلیم کونفرانسی لهستاندا سونا چاتدی
لهستانین کاتوویس شهرینده کئچیریلن بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) 24-جو ایقلیم کونفرانسی اوغورلا باشا چاتیب
لهستانین کاتوویس شهرینده کئچیریلن بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) 24-جو ایقلیم کونفرانسی اوغورلا باشا چاتیب.
کاتوویسده 200-دن چوخ اؤلکهنین نمایندهلرینین قاتیلیمی ایله باشلایان 2 هفتهلیک دانیشیقلاردان سونرا راضیلیق الده ائدیلدی.
2015-جی ایلده پاریس ایقلیم سازیشینین حیاتا کئچیریلمهسینه دایر قرارلیلیق اورتایا قویولدو.
"قلوبال ایستیلشمه ایله موباریزهده اهمیتلی بیر آددیم آتیلدی، کاربون ائمیسیونلارینین آزالدیلماسی موضوعسوندا بیر راضیلیق اولدو" دئییلدی.
ایقلیم دییشیکلیگی تهلوکهسینه قارشی سوسیال-ایقتیصادی دایانیقلیلیغین گوجلندیریلمهسینی هدفلهین پاریس آنلاشماسی، قلوبال ایستیلیک آرتیمینین 2 سانتیگرات درجهنین آلتینا سالینماسینی شرط قویور.
بو مقصده نایل اولماق اوچون نفت و کؤمور کیمی فوصیل یاناجاقلارینین ایستیفادهسی گئتدیکجه آزالیر و یئنیلنه'بیلیر انرژینین ایستیفادهسی تشویق ائدیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
فلوریدادا قاسیرغا بؤیوک ییخیما سبب اولدو
ایان قاسیرغاسی بیر چوخ یئری سو آلتیندا قویدو و ایکی میلیوندان چوخ ائو و ایش یئرینین الکتریکلرینین کسیلمهسینه ندن اولدو
ایلدیریملار آدانی ایشیقلاندیریر
ایسپانیانین منورکا آداسیندا باش وئرهن فیرتینا سیراسیندا گؤی اۆزو آردیجیل ایلدیریم چاخمالاری ایله ایشیقلاندی


text:
- باشقاسئنئ دگیل، یالنئز آللاهئ یاردئما چاغئرئرسئنئز. آللاە اویغون گؤرۆرسە دوعانئزئ قابول أدر وە سئقئنتئنئزئ گیدریر. اۇ زامان اۇرتاق سایدئقلارئنئزئ اونوتموش اۇلورسونوز.
- سندن اؤنجەکی تۇپلوملارا دا ألچیلر گؤندرمیش، بلکی یالوارئپ یاقارئرلار دییە اۇنلارئ چشیتلی سئقئنتئلارا وە ضارارلارا اوغراتمئشتئق.
- وردیگیمیز سئقئنتئلار باشلارئنا گلینجە بیزە یالوارئپ یاقارسالاردئ اۇلماز مئیدئ؟ آما قالبلری قاتئلاشتئ. (باشقا یۇللارا باشووردولار) شەیطانلارئ یاپماقتا اۇلدوقلارئ شەیی کندیلرینە گۆزل گؤستردی.
- عاقئلدا توتولماسئ گرکن بیلگیلری عاقئللارئندان چئقاردئقلارئ زامان، اۇنلارا بۆتۆن قاپئلارئ آچتئق. وریلن نیعمتلرلە شئماردئقلارئ بیر سئرادا دا اۇنلارئ قئسقئوراق یاقالادئق. بۆتۆن اوموتلارئنئ قایبەتتیلر.
- یانلئش یاپان تۇپللوقلارئن کؤکلری قوروتولدو. هر شەیی مۆکممل یاپماق، بۆتۆن وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) اۇلان آللاها اؤزگۆدۆر.
- دە کی: “هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ! آللاە دینلەمە وە گؤرمە اؤزللیکلرینیزی آلسا، قالبلرینیزی دە مۆهۆرلەسە؛ آللاهئن دئشئندا بونلارئ سیزە گری ورەجک ایلاە کیمدیر؟” باق باقالئم، آیتلری دگیشیک آچئلاردان ناسئل آچئقلئیۇروز، سۇنرا اۇنلار ناسئل کنارا چکیلییۇرلار!
- دە کی: “هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ! آللاهئن عاذابئ سیزە، بکلنمەدیک بیر آندا وەیا گؤز گؤرە گؤرە گلسە، یانلئش یاپان تۇپلولوقلاردان باشقاسئ مئ بیتیریلیر؟
- ألچیلر، سادەجە بیرر مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلسونلار دییە گؤندریریریز. کیم اینانئپ گۆونیر وە کندینی دۆزلتیرسە اۇنلارئن اۆزریندە نە بیر قۇرقو اۇلور نە دە اۆزۆلۆرلر.
- آیتلریمیز قارشئسئندا یالانا سارئلانلار، یۇلدان چئقمالارئنا قارشئلئق عاذابا اوغرایاجاقلاردئر.
- دە کی: “سیزە؛ ‘آللاهئن حازینەلری یانئمدادئر’ دەمییۇروم. غایبئ /گیزلی شەیلری دە بیلمم. سیزە؛ ‘بن بیر ملگیم’ دە دەمییۇروم. بن سادەجە بانا واحیەدیلن قورئانا اویارئم.” دە کی: “گؤرن ایلە گؤرمەین بیر اۇلور مو؟ هیچ دۆشۆنمز میسینیز؟”
- آرایا گیرەجک بیر دۇستلارئ وە شفاعاتچیلری اۇلمادان، راببینین حوضوروندا بیر آرایا گتیریلمکتن قۇرقانلارئ، قورئان ایلە اویار! بلکی یانلئشلاردان ساقئنئرلار.
- اؤگلندە وە آقشام اۆزری دوعا أدیپ راببینین رئضاسئنئ قازانمایا اۇداقلایانلارئ یانئندان قۇوما! اۇنلارئ حسابئ سندن سۇرولماز. سنین حسابئن دا اۇنلاردان سۇرولماز. اۇنلارئ قۇوارسان یانلئش یاپانلاردان اۇلورسون.
- ایشتە بؤیلە! کیمیلرینی کیمیلرییلە زۇر بیر ایمتیحانا سۇقارئز کی: “آللاە آرامئزدان بونلارا مئ ایکرامدا بولوندو؟” دەسینلر. گؤرەولرینی یرینە گتیرنلری أن ایی بیلن آللاە دگیل میدیر؟
- آیتلریمیزە اینانئپ گۆوننلر سانا گلینجە، دە کی: “سلام سیزە! راببینیز بۇل بۇل ایکرامدا بولونمایئ کندینە گؤرەو اۇلاراق یازمئشتئر. شؤیلە کی ایچینیزدن کیم بیر جاهیللیک أدەرک کؤتۆلۆک یاپار، آردئندان دا تەوبە أدیپ (دؤنۆش یاپئپ) کندینی دۆزلتیرسە، ایی بیلسین کی آللاە چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- آیتلریمیزی ایشتە بؤیلە آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلئیۇروز کی (گرچکلر اۇرتایا چئقسئن) وە سوچلولارئن یۇلو اییجە بللی اۇلسون.
- دە کی: “آللاە ایلە آرانئزا قۇیوپ یاردئما چاغئردئقلارئنئزا قوللوق أتمەم بانا یاساقلانمئشتئر.” دە کی: “بن سیزین آرزولارئنئزا اویمام. اؤیلە یاپارسام کسین ساپئتئرئم، دۇغرو یۇلدا گیدنلردن اۇلمام.”
- دە کی: “بن راببیمدن گلن آچئق بیر دلیلە دایانئیۇروم، آما سیز اۇنون قارشئسئندا یالانا سارئلئیۇرسونوز. همن ایستەدیگینیز شەی (حاق أتتیگینیز جزا) بنیم ألیمدە دگیلدیر. اۇنون قارارئنئ سادەجە آللاە وریر. اۇ، گرچگی تام اۇلاراق اۇرتایا قۇیار. ایی ایلە کؤتۆیۆ أن ایی آیئران اۇدور.
- دە کی: “همن ایستەدیگینیز شەی (سیزی جزالاندئرماق) ألیمدە اۇلسایدئ، آرامئزداکی هر شەی بیتردی. آما یانلئش یاپانلارئن کیملر اۇلدوغونو أن ایی بیلن آللاەتئر.”
- غایبئن (گیزلی بیلگیلرین) آناحتارئ آللاە قاتئندادئر؛ اۇنلارئ اۇندان باشقاسئ بیلمز. قارادا وە دنیز اۇلان هر شەیی اۇ بیلیر. اۇنون بیلگیسی اۇلمادان بیر تک یاپراق بیلە دۆشمز. یرین قارانلئقلارئ ایچیندەکی هر دانەیی، یاش وەیا قورو هر شەیی گؤسترن بیر قایئد موطلاقا واردئر.
- گجەلەیین سیزی وفات أتتیرن وە گۆندۆزۆن نەلرلە اوغراشتئغئنئزئ بیلن اۇدور. گۆندۆز سیزی قالدئرئر کی، بلیرلنمیش أجلینیز تاماملانسئن. سۇنرا دؤنۆپ گلەجگینیز یر اۇنون حوضورودور. داحا سۇنرا دا یاپمئش اۇلدوقلارئنئزئ سیزە اۇ بیلدیرەجکتیر.
- اۇ، قوللارئ اۆزریندە تام حاکیمدیر؛ سیزە قۇرومالار گؤندریر. بیرینیزە اؤلۆم گلینجە ألچیلریمیز بیر قوصور أتمکسیزین اۇنو وفات أتتیریرلر.
- سۇنرا اۇنلار، اۆزرلریندە گرچک یتکیلی اۇلان آللاها دؤندۆرۆلۆرلر. بیلین کی قارار اۇنون قارارئدئر. اۇ، حسابئ أن چابوق گؤرندیر.
- دە کی: “بیزی بورادان قورتارئرسان ألبتتە سانا قارشئ گؤرەولرینی یرینە گتیرنلردن اۇلوروز،’ دییە یالوارا یالوارا، ایچتن ایچە اۇنو یاردئما چاغئردئغئنئزدا، قارانئن وە دنیزین قارانلئقلارئندان سیزی کیم قورتارئر؟”
- دە کی: “سیزی هم اۇرادان هم دە هر سئقئنتئدان آللاە قورتارئر. سۇنرا سیز یینە دە اۇنا اۇرتاق اویدورورسونوز.”
- دە کی: “اۆستۆنۆزدن وەیا آیاقلارئنئزئن آلتئندان عاذاب گؤندرمەنین، سیزی فارقلئ تۇپلولوقلارا آیئرمانئن وە بیرینیزە دیگرینین باسقئسئنئ تاتتئرمانئن قورالئنئ قۇیان اۇدور.” باقسانا آنلاسئنلار دییە آیتلریمیزی دگیشیک شکیللردە ناسئل آچئقلئیۇروز.
- سنین حالقئن، قورئان قارشئسئندا یالانا سارئلدئ. اۇیسا اۇ، گرچگین تا کندیسیدیر. دە کی: “بن سیزین وکیلینیز /ساوونوجونوز دگیلیم.”
- هر حابرین گرچکلشەجگی بیر یر وە زامان واردئر. یاقئندا سیز دە اؤگرنەجکسینیز.
- آیتلریمیز حاققئندا اویغونسوز سؤزلرە دالانلارئ گؤرۆرسن، باشقا بیر قۇنویا دالمالارئنا قادار اۇنلاردان اوزاق دور. أگر شەیطان اونوتتورورسا حاطئرلادئقتان سۇنرا یانلئشلار ایچیندەکی اۇ تۇپلولوغون یانئندا اۇتورما.
- اۇنلارئن حسابئندان هیچبیر شەی یانلئشلاردان ساقئنانلارا یۆکلنمز. آما (قالقئپ گیتمەنیز) بیر حاطئرلاتما اۇلور، بلکی یانلئشلاردان ساقئنئرلار.
- دۆنیا حایاتئنا آلدانئپ دینلرینی اۇیون وە أگلنجە حالینە گتیرنلری بئراق. کیمسە یاپتئغئ شەیدن دۇلایئ بیر ماحرومیەت یاشاماسئن دییە قورئان ایلە اویار. آللاە ایلە آرالارئنا گیرەجک نە بیر دۇست نە دە شفاعاتچی اۇلاجاق، بدل اۇلاراق نە ورسەلر قابول أدیلمەیەجکتیر. یاپتئقلارئ سببییلە ماحروم أدیلەجک اۇلانلار اۇنلاردئر. آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنمەلرینە قارشئلئق حاق أتتیکلری، قاینار سودان بیر ایچەجک وە آجئقلئ بیر عاذابتئر.
- دە کی: “بیزە یارار ساغلایامایاجاق وە ضارار ورەمەیەجک بیرینی آللاە ایلە آرامئزا قۇیوپ دا اۇنو مو یاردئما چاغئرالئم؟ آللاە بیزی قابول أتتیکتن سۇنرا گری می دؤندۆرۆلەلیم؟ بولوندوغو یردە ‘بیزە گل!’ دیەرک کندینی دۇغرویا چاغئران آرقاداشلارئ اۇلدوغو حالدە شەیطانلارئن آیارتئپ شاشقئنا چەویردیگی کیمسە گیبی می اۇلالئم؟” دە کی: “دۇغرو یۇل سادەجە آللاهئن یۇلودور. بیزە وارلئقلارئن راببینە (صاحیبینە) تسلیم اۇلمامئز أمرەدیلدی.
- (بیر دە شو أمری آلدئق) نامازئ اؤزنلی وە سۆرکلی قئلئن وە آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن؛ حوضوروندا تۇپلاناجاغئنئز اۇدور.”
- گؤکلری وە یری گرچک وارلئقلار اۇلاراق یاراتان دا اۇدور. “اۇل!” دەدیگی گۆن، هر شەی اۇلوشور. اۇنون سؤزۆ گرچکتیر. صورا اۆفلنەجگی گۆن بۆتۆن یتکی اۇنوندور. غایبئ (آلغئلانامایانئ) دا، شهادتی (آلغئلانابیلنی) دە اۇ بیلیر. بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان، هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلن اۇدور.
- ایبراهیم بیر گۆن باباسئ آزرە: “سن پوتلارئ ایلاە مئ أدینییۇرسون! بن سنی وە حالقئنئ آچئق بیر ساپئقلئق ایچیندە گؤرۆیۇروم.” دەدی.
- ایبراهیمە، گؤکلرین وە یرین یؤنتیمینی دە شو شکیلدە گؤستردیک کی کسین بیلگییە اولاشانلاردان اۇلسون.
- گجەنین قارانلئغئ اۆزرینە چؤکۆنجە بیر گزەگن گؤردۆ: “بو بنیم راببیمدیر.” دەدی. گزەگن قایبۇلونجا: “بن قایبۇلانلارئ سەومم.” دەدی.
- آیئ، ائشئق ساچاراق دۇغارکن گؤردۆگۆندە: “بو بنیم راببیمدیر.” دەدی. قایبۇلدوغوندا دا: “أگر راببیم دۇغرویو گؤسترمزسە گرچکتن بن دە بو ساپئق تۇپلولوقتان اۇلاجاغئم.” دەدی.
- گۆنشی، ائشئق ساچاراق دۇغارکن گؤردۆگۆندە دە: “بو بنیم راببیمدیر! بو داحا بۆیۆک!” دەدی. اۇ دا قایبۇلونجا دەدی کی: “أی حالقئم! بن سیزین اۇرتاق سایدئقلارئنئزدان اوزاغئم.
- بن یۆزۆمۆ دۇغرودان دۇغرویا، گؤکلری وە یری یاراتانا چەویردیم. بن مۆشریکلردن (آللاهئ آرد سئرایا قۇیانلاردان) دگیلیم.”
80. حالقئ اۇنونلا تارتئشمایا گیردی. ایبراهیم دەدی کی: “بنیملە آللاە حاققئندا مئ تارتئشئیۇرسونوز؟ اۇ بانا دۇغرو اۇلانئ گؤستردی. راببیمین اۇنایئ اۇلمادان، اۇرتاق سایدئقلارئنئزئن بانا بیر شەی یاپابیلەجگیندن قۇرقمام. راببیمین بیلگیسی هر شەیی قوشاتمئشتئر. بیلگیلرینیزی قوللانمایاجاقسئنئز؟


text:
حوقوق
حۆقوق — موثبت و نورماتیو حۆقوق نظریهسینه گؤره ایجتماعی موناسیبتلری تنظیملین، دؤولتین موعیّنلشدیردیی و سانکسیالاشدیردیغی، دؤولت طرفیندن قورونان، عۆموممجبوری داورانیش قایدالارینین مجموسو، لیبرال حۆقوق نظریهسینه گؤره ایسه هر بیر شخص اۆچون برابر آزادلیق و عدالتی اؤزونده نظرده توتان نورما و قایدالارین مجموسودور. "حۆقوق" سؤزو عربجهدن "حاق" سؤزونون چوْخلوغونو ایفاده ائدیر. بۇ سؤز اینگیلیس دیلینده "right" سؤزونه اۇیغون گلیر. چاغداش حۆقوق ادبیاتیندا حۆقوقون عۆمومی قبول ائدیلمیش آنلاییشی یوْخدور. مۆختلیف نظریهلرده حۆقوقا فرقلی تعریف وئریلمیشدیر.
حوقوق بولوملری
۱.گنل یوخسا عمومی حوقوق
خالق و دولت ایلیشکیلرینده
اورنک جزا حوقوقی و یونتمه حوقوقی
۲.اوزل یوخسا خوصوصی حوقوق
خالقین اوز آراسیندا ایلیشکیلرینده
اورنک ایران و عرب اولکه لرینده آدلاندئرئلان مدنی یا تورکیه ده آدلاندئرئلان مجله یا دا سیویل حقوقی .
دیگر بولومینده اصلی حوقوق و رسمی حقوقوق یوخسا ماهوی وشکلی حقوق. رسمی حوقوق محکمه نین نه شکیل ده قورونماسئ نه شکیل ده شیکایت چی اولماک و... و اصلی حوقوق دا نه ایشلر سوچ سایئلئر نقدر جزاسی وار و ار و انون قادئنئن بیر بیرینه نه حاق لاری وار.
حوقوقون قایناقلاری
۱.یاسا لار آنایاسا و پارلامنتادان چیخان یاسا لار
۲.عورف خالقئن آراسینداکی یول یولاخلار اورنک آلئش ورئش رسم لری.
۳.محکمه لردن چیخان اوی لار
۴.بویوک حوقوق بیلنلرین دوشونجه لری
حوقوق شوبه لری
۱.سیویل حوقوقی آدئنان بیلینیر بو حوقوق بیر اولکه نین او یاشایان لرینا کی او اولکه نین نفوسونان ساییلئرلاری توتور.
۲.جزا حوقوقی آدئنان بیلینیر کی سوسیال دا یاساخ اولان سوچلارا بولاشان لارینا جزا وریر.
۳.آنا حوقوقی آنایاسالارا گوره دیر
۴.اینسان حوقوقی بو حوقوق دا اینسان لارین قونوشما حاقی دوشونمه حاقی آنا دیلینه یازئپ اوخوما حاقی اورگنمه و...
۵.سیویل پروسیدور بو حوقوق دا سیویل حوقوقا گوره نه شکیل محکمه قورولماسی نه شکیل ده محکمیه شیکایت اتمک و نه شکیل ده محکمه نین اویونا اعتیراض اتمک و....
۶.جزا پروسیدور بو حقوق دا جزا گوره سوچلانانئن حاق لاری و سوچلانانی نه شکیل ده محاکیمه اتمک و نه شکیل ده جزا ورمک و محکمه و یارگئتاین ایشلرینین حادی و...
۷. اولوسلار آراسی حوقوق بو حوقوق دا بیرلشمیش میلت لرین اورگانی بین الخالق اینسان حوقوقی و اولکه لرین آراسیندا اولان عورف آنلاشمالار و....
و....
دونیادا اولان حوقوق سیستم لری
۱.روم-ژرمن
بو طوره ده ان باشدا آنا یاسا و سونرا باشقا یاسالار و سنون دا محکمه لر دن چیخان اویلار
آلمان ایتالیا تورکیه فرانسه ایران روسیه چین و...
۲.کامن لاو
بو طوره ده ایلک محکمه لر دن چیخان اویلار سونرا پارلانتدن چیخان یاسالار
کامن لاو اوزی ایکی نوع دا دیر بیری آمریکانین سیستمی بو سیستم ده آنایاسا وار و چوخ ده اونملیدیر ائله کی هچ بیر کنگره دن چیخمیش یاسالار و محکمه اویلاری اونا قارشی چیخا بیلمز.
دیگری بریتانیا ایسکاتلنددن باشقا بو نوع دا آنایاسا یوخ دور و سونت یا عورف یرینه حاکیمدیر .
قایناقلاردَییشدیر
تورکی حوقوق مقاله سینن یازار رضا عباس زاده ثمرین /حوقوق نه دیر؟


text:
بوگون دیلیمیزین اؤزه للیک لری حاققیندا دانیشاجاغام. مساله داها آیدین اولماق اوچون بورادا نئچه دیل حاققیندا دانیشماق لازیمدیر. ایندی گلک تورک دیلی نین اؤزه للیک لرینه.
هر دیلین اؤز قایدا – قانونلاری واردیر، هر بیر دیل بو قایدا – قانونلارلا تانینیر. ایلک اؤنجه دئمک لازیمدیر کی دیلیمیز التصاقی دیللردن ساییلیر. التصاقی یا پیوندی و یا اگلوتیناتیو – یاپیشقان دیللردن ساییلیر.
بو گون دیللر قورولوش باخیمیندان نوعلره بؤلونور. بو بؤلگو داها چوخ دیللرین قورولوشونا اساسلانیر. دیلچیلیک علمی، تخمینا یوز ایللیک تاریخه مالیک دیر، البته دیللر و دیلچی لیک، علم آداملاری طرفیندن عصرلر بویو دوشونولموش، آنجاق تمل موضوعلارلا یالنیز ایگیرمینجی عصرده علمی اولاراق مستقیل شکیلده قورولموشدور؛ آنجاق بیلیریک کی، متفکرلر ائرامیزدان اوّل دیللری اؤیرنمیش و اونلاردا اولان فرقلری باشا دوشموشلر. بو عالیملر آراسیندا م. اؤ. ۵۰۰جو ایلده سانسکریت دیلینی اؤیرهنن و مختلیف یوللارلا تحلیل ائدن بیر هند عالیمی “پانینی” آدیندا بیر عالیمدیر. عرب دونیاسیندا دا سیبویه، “الکتاب فی النحو” یازاراق سامی: عرب و عبرانی دیللرینی اؤیرنمیشدیر. فردیناندو سوسورون اثرلری دیلچیلیک اولماسا دا، دیلین دقتله اؤیرنیلمهسینی ضروری حساب ائتدیب و آراشدیرمالاریندان دیرلی نتیجهلر وئرمیشدیر. بعضی عالیملرین دیل فعالیتینین تاریخینه نظر سالماق یاخشیدیر:
۱۵۸۳ جی ایلده توماس ایستیوئنس سانسکریت دیلی ایله آوروپا دیللری آراسیندا اوخشار جهتلری آشکار ائتدی. اونون کتابی ۱۹۵۷-جی ایلده نشر ائدیلمیشدیر.
۱۵۸۶ جی ایلده فیلیپو ساستی سانسکریت دیلی ایله ایتالیانجا آراسیندا اوخشارلیقلار تاپدی. اثری ده ۱۸۵۵-جی ایلده نشر ائدیلمیشدیر.
۱۷۶۷ جی ایلده کوردو فرانسیز انستیتوتونا سانسکریت و لاتین آراسیندا کلمه و قورولوش اوخشارلیقلارینا دایر فردی نظریه سینی تقدیم ائتدی؛ آنجاق اونون اثری قیرخ ایل سونرا چاپ اولوندو.
۱۷۸۶ جی ایلده سر ویلیام جونز، سانسکریت دیلی ایله لاتین، یونان، گوتیک، سئلت و فارس آراسیندا اوخشارلیغی فورمالاشدیران و تکلیف ائدن ایلک شخصدیر.
شئلئگئل قارداشلاری – آوگوست ویلیام فون و کارل ویلهلم هند و فارس تدقیقاتلاری ایله ماراقلانیب و ایلک قطعی تدقیقاتلاری تکلیف ائتدیلر. اونلارین تاکسونومیاسی – رده شناسی معیارلاری قورولوش معیارلاری ایله اساسلانیردی.
آما تورک دیللری حاققیندا آراشدیرمالار بوندان دا تئز باشلانمیش. بئشینجی یوزایلده محمود کاشغری، ۷جی یوزایلده ابن مهنا تبریزی تورک دیلی حاققیندا ان گؤزل نظریه لر وئریب و دیللری آراشدیرمیشلار. امیر علی شیر نوایی محاکمه الغتین کتابیندا تورک دیلی نین گؤزه للیکلرینی آچیقلامیش و ۱۷ – ۱۸جی میلادی یوزایللردن اوروپالی عالیم لر تورک دیلی نین گؤزه للیگی قارشیندا دیزه چؤکموشلر. بو باره ده سونلارلار دانیشاریق.
دیلچیلرین نظرلرینه گؤره – و بوگون ده قبول اولاراق، دیللر اوچ نوعدور:
۱ هیجایی دیللری
۲ آگلوتیناتیو دیللر
۳ ترکیبی یا تحلیلی دیللر
بو جور تدقیقاتلارین داوامی اولاراق، تاریخی دیلچیلیک مطرح اولدو و مقاییسهلی یا تطبیقی دیلچیلییه یول آچدی.
تک هیجالی دیللر سؤزلرین استفاده اولونمادیغی و شکیلچیلری قبول ائتمهدیگی دیللردیر. اونلارین گراماتیکاسی سؤزلرین معناسینی دهییشدیرن سؤزلرین نحوینه، هاردا قرار تاپدیغینا و ترتیبینه باغلیدیر. چین و ژاپون هیجا دیللریندندیر.
باغلاییجی – یاپیشقان – التصاقی و یا پیوندی دیللر یالنیز سون شکیلچیلری اولان دیللردیر. بو دیللرده آرا و اؤن اک اولمادیغی دیللردیر. یعنی پیشوند و میانوند یوخدور و تکجه پسوند اک لری واردیر. بیزیم تورک دیلیمیز بو سیرا دیللردن دیر. بو دیللرین ان واجیب طبیعتی بو دیللرین ثابت کؤکودور. تورک دیلی بو ردیفدهدیر. بیر مصدری نظرده توتون: گلمک، گئتمک، آلماق، ساتماق. مک و ماق مصدر علامتی دیر. مصدردن بونعلامتی – یعنی مک و ماق ی گؤتورسک یئرده قالانی کؤک آدلانیر یعنی: گل، گئت، آل و سات. بورادا مک و ماق مصدر علامتی دیر نئجه کی فارسیجادا دن و تن مصدر علامتی ساییلیر.
ایندی بو کؤک، تامام زمانلاردا ثابت قالیر و بوندان علاوه هر زماندا صرف اولورسا فعلین اوّلینده گلیر. مثلا: گلیرم، گلدیم، گله جه یم، گلمیشم، گلمیشدیم، گلمه لی یم و باشقا زمانلار و حاللار. یعنی گؤرورسونور گل – فعلین کؤکو ثابت قالیر. ایندی هر زماندا صرف ائدیرسینیز ائدین گؤره جکسینیز بو کؤک یعنی “گل” ثابت دیر. حتا بو کؤکدن سیز باشقا کلمه دوزلدین: گلیش (توسعه)، گلیر (درآمد)، گلن – گئدن، گلین (عروس)، گلیشمک، گلیشن (رو به رشد)، و . . . گؤرورسونوز بونلارین هامیسیندا گل کؤکو ثابت قالیر و ایکینجی قانوندا بودور کی کلمه نین و زمانین اوّلینده قالیر. بو قانون دیلیمیزین ساده لیگی و قایدالی اولدوغونو دا گؤسته ریر.
باشقا فعل لری ده بئله دیر. آلماق: ماق علامتی گؤتورسک آل کؤکو قالیر. ایندی مختلف زمانلاردا صرف ائده ک: قالدیم، قالیرام، قالاجاغام، قالمیشدیم، قالمیشام و ۶۴ زماندا دا صرف ائدین؛ هامیسیندا ثابت دیر. ایندی بو کؤکدن دوزه لینن اسم لره ده باخاق: آلیش – وئریش (خرید و فروش)، آلداق _(حیله)، آلیجی (مشتری)، آلقی (درک، ادراک)، آلیشیق (عادت)، باشقا فعل لر ده دوزلتمک اولار. ایش چتین اولماسین دئیه قالسین سونرایا. گؤرورسونوز کی آل کؤک اولاراق تامام زمانلاردا و اسم لرده و باشقا سؤزجوکلر ده دوزه لینیرسه ثابت قالیر و فعل یا اسمین اوّلینده گلیر.
ترکیبی دیللرده اساساً هر اوچ شکیلچی اؤن، آرا و سون شکیلچیلر – پیشوند، میانوند و پسوند وار، لاکین فعللرین کؤکو ثابت قالمیر. مثلا، فارس دیلینده دیدن . بورادا دن مصدر علامتی دیر. بونو گؤتورسک کؤک یا ریشه یا بُن قالیر. ایندی بو بندان زمانلاری صرف ائده ک: می بینم. باخین کؤک عوض اولدو. دیدن ایله می بینم آراسیندا هئچ اوخشارلیق و یا ثابت بیر شئی گؤرمه ییرسینیز. تامام فعل لر فارسیجادا بئله دیر. سوختن اولور می سوزم، جستن اولور می جهم. جُستن – می جویم، گفتن – می گویم و . . . یعنی بو دیل قایداسیزدیر.
ترکیبی دیللر اساساً کسکین دییشیکلیکلره مالیکدیر و اؤن، کسیشمه و شکیلچیلر وار و ثابت کؤکلری یوخدور و چوخ واخت، حتی سؤزلرین کؤکلری دییشیر.
البته تکجه فارس دیلی بئله دئییل؛ تامام هند-اورپالی آدلانان دیللر هامیسی بئله دیر. انگلیسجه یه دقت بویورون.:
To go انگیلیسیده بونو گذشته یا باشقا زمانلاردا مثلا ماضی نقلی ده صرف ائدین. اولور: went, I have gone.
Went یا gone ایله to go آراسیندا بیر اوخشارلیق یا ثابت قالمیش بیر عنصر گؤرورسونوز؟ یوخ. تامام هند اوروپالی دیللر یا ترکیبی – تحلیلی دیللر بئله دیر.
آلمانی دا بئله دیر؛ فرانسیزجا، ایتالتانجا، و تامام ترکیبی دیللر بئله دیر. بو دیللرده تمامیله فعل لرین اوچ حالینی – کئچه جک و اسم مفعولونو ازبرله مک گره کیر. هر انگلیسی اؤیره نن اوخومالی دیر :
go wen gone
write wrote written
آلمانی دا ، اسپانیولودا و باشقا ترکیبی دیللرده بونلاری ازبرله مکله اؤیرنیرلر. آما تورکوده بئله ازبرله مه یه احتیاج یوخدور و هامیسی بیر قایدا – قانونلا اؤیره نیلیر.
ایندی دیلیمیزین ایکینجی اؤزه للیگی مطرح اولور: تورک دیلی قایدالی بیر دیل دیر. گؤرودویونوز کیمی دیلیمیزین کؤکو ثابت قالیر و همیشه بیر قایدا – قانوندان تبعیت ائدیر. ایندی بو سؤزو عمومیت وئریب دئیه بیلیریک: تورک دیلی تامام دیللر ایچینده ان قایدالی دیلدیر. دیلیمیزده هئچ قایداسیزلیق، بی قانونی یوخدور. هر کیم بئله بیر قایداسیزلیق تاپارسا من اونا جایزه وئریرم. البته چوخلاری بو یولدا چالیشیب و نهایت الی بوش میداندان چیخمیشلار. تاسوفلر کی بیر سیرا دیلیمیزین قانون – قایدالاریلا تانیش اولمایانلار هله ده بو میداندا اظهار فضل اوچون چالیشیرلار، دوغرودان دا تاسوف یئری وار.
دئدیگیم کیمی تامام ترکیبی دیللرین بو استثنالاری و قانونا تابع اولمامالاری واردیر. حتا عربجه ده بونلارین سیراسیندا دایانیر. قال اولور قل. الیف بورادا حذف اولور. عربجه ده بونلارا معلول دئییلیر، یعنی حروف علّه واریمیزدیر. بونلارین ساییسی آز اولورسا دا، وارلیغینی انکار ائده ن یوخدور.
دیلین مختلیف ساحهلرینده تحصیل آلماق اوچون اونلارلا عالیم اونو ایزلهییرلر و بو واجیب و دیرلی اونسیت واسطهسی، دوشونجه موضوعسونون بیر چوخ ساحه لرینی آراشدیرمیشلار و نهایت، نوام جامسکی اؤز فیکیرلری ایله دیلچی لیک علمینده انقلاب ائده بیلدی، یئنی بیر شئی یاراتدی و بئله لیکله علم عالَمی نین و دونیاداکی اونیوئرسیتئتلرین و علمی مرکزلرین دقتینی اؤزونه چکدی. دیلین خاص اولدوغونو و موحیطین یالنیز اونون فورمالاشماسیندا و منیمسهنیلمهسینده رول اوینادیغینی، عکس حالدا دیلین اینسان طبیعتینده یئرلشدیگینی ثبوت ائتدی. بو بؤیوک عالیمین تاپینتیلاریندان بیری ده دیللرین قورولوشو ایله علاقهداردیر. دئدیگیمیز کیمی دیلچیلرین فیکرینجه، دیللر اوچ اساس قروپا بؤلونور: هیجایی، پیوندی و ترکیبی.
بو بؤلوشلر دونیانین دیل عائلهسی دیرلرینه، قدیملیینه و بنزرلیک لرینه گؤره دئییل، بو بؤلونمه دیللرین داخیلی قورولوشونا گؤره دیر. آنجاق تأسف کی، اؤلکهمیزده علمی دیلچیلیگین هله مستقیل اولمادیغی بیر دؤورده بعضی اینسانلار قصورسوز اولمایان و حتی تامامیله سهو حساب ائدیلن شرحلر سؤیلهمیشلر. بونلار آراسیندا ایران ادبیاتی اوستادینین – ملک الشعرا بهارین دا خطالاری واردیر. بهار بئله فکر ائدیردی کی بو اوچ بؤلومه بؤلونمه اونلارین تاریخینه و انکشافینا باغلی دیر. او بئله اینانیردی کی ابتدایی دیللر هیچایی اولموشلار، زمان گئتدیکجه بیر سیرا دیللر گلیشمیش و پیشرفت ائده رک التصاقی اولموشلار و داها گلیشه رک ترکیبی حالینا دوشموشلر!. بئله لیکله بهار بئله ادعا ائدیر کی هند – اوزوپا دیللری باشقا دیللردن پیشرفته و گلیشمیش دیللردیر و فارسیجا دا بو گلیشمیش دیللردن ساییلیر.
اما نوام چامسکی بئله بیر نظریه نین باشدان دیبه قدر یانلیش و خطا اولدوغونو اثبات ائتدی و دئدی کی: بوگون بیر دیل مثلا التصاقی وارسا، ۱۰ مین ایل قاباغا باخارسان یئنه التصاقی دیر. یا ۱۰ مین ایل سونرادا همان التصاقی قالمالی دیر؛ مگر او دیل آرادان گئتمیش و یا باشقا بیر دیل ایله قاریشمیش اولا. بئله بیر علمی سؤز بوگون تامام دیلچی لر طرفیندن منیمسنمیش و قبول اولونموشدور.
بونو بیله رک، دوستلاردان ایسته ییرم دیلیمیزی دوزگون اؤزه نیب و دوزگون ایشلتمکله دیلیمیزی گونو – گوندن گوجلندیریب و گؤزه للشدیره ک. قانون – قایدالارینی دوزگون اؤیره نک و دوزگون ده ایشله دک.


text:
تورکیه-نین روسیا-یا صارداتی 609 میلیون دولارا چاتیب
تورکیه-نین روسیایا خاریجی ساتیشلاری جولای آییندا اوولکی ایلین عینی دؤورو ایله موقاییسهده 236 میلیون 932 مین دولار آرتاراق 609 میلیون 68 مین دولارا چاتیب.
جولای آییندا تورکیه روسیا-یا ارزش اساسیندا ان چوخ صادرات آرتیشینی حیاتا کئچیریب
تورکیه داوام ائدن ژئوسیاسی ریسکلره باخمایاراق، گوجلو صادرات گؤستریجیلرینی قورویوب ساخلاییر.
24 فوریه دن بری داوام ائدن روسیا-اوکراینا محاربهسی سببیله قلوبال تداروک زنجیریندهکی پوزولمالارا و اؤلکهلرین روسیا ایله تیجارت علاقهلرینین منفی تأثیرینه باخمایاراق، تورکیه ثمرهلی خاریجی سیاست و بالانس استراتژیسی ایله روسیا ایله تیجارتینی افکتیو شکیلده داوام ائتدیریر.
تورکیه-نین صادراتی جولای آییندا 2021-جی ایلین عینی دؤورونه گؤره 13،4 فایز آرتاراق 18 میلیارد 550 میلیون دولارا یوکسلیب.
2022-جی ایلین جولای آییندا تورکیه روسیایا ارزش اساسیندا ان چوخ صادرات آرتیشینی حیاتا کئچیریب. بئله کی، تورکیه-نین روسیایا خاریجی ساتیشلاری جولای آییندا اوولکی ایلین عینی دؤورو ایله موقاییسهده 236 میلیون 932 مین دولار آرتاراق 609 میلیون 68 مین دولارا چاتیب. روسیادان سونرا بولقاریستان، امریکا، هوللاندیا و گونئی افریقا جمهوریتی گلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهنین صادرات رقملری آچیقلاندی
صادرات، آگوست آییندا گئچن ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۱۳،۱ آرتاراق ۲۱ میلیارد ۳۳۷ میلیون دلارا چاتدی
دونیا بانکی تورکیه-یه 512،2 میلیون دولار وام آییردی
بانکدان وئریلن آچیقلامادا بیلدیریلیر: "مالیه ایقلیم و فلاکته دؤزوملو شهرلر لاییحهسی اوچون نظرده توتولوب.
فیچ، تورکیهنین بؤیومه تخمینینی یوکسلتدی
تورکیه اقتصادینین بو ایل یۆزده ۵،۲، ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴.جو ایللرده ایسه یۆزده ۲،۹ بؤیومهسینین گؤزلنیلدیگی قید ائدیلدی


text:
سیروز
سیروز - قاراجیر لؤبول لرینین باغ توخومالاری واسطهچیلیگی ایله کؤچورولمهسی.
سیروزا بیر چوخ فرقلی تعریفلر وئریلمیشدیر. بونلار آراسیندا ان یاخشی تعریف "قاراجیرین بؤیوک بیر ساحهسینی ایحاطه ائدن، نورمال قورلوشونون یئرینده آنورمال نودول لرین گؤرونمهسی ایله کاراکتریزه اولونان بیر دییشمه" اولاراق تعیین ائدن دۆنیا ساغلاملیق تشکیلاتینا عایید تعریفدیر. بو تعریفین ایچینه رگنراتور ایله دامارلانمادا و قان آخینینداکی دییشیکلیکلر داخیلدیر. چونکی، دویونلرده هر واخت رگنراتور تاپینتیلاری گؤرولمهیه بیلر؛ حقیقی رگنراتور دویونلر خستلیین ایرلی مرحلهلرینده راست گلینر.
دامارلانما و قان آخینی پوزوقلوقلاری ایسه خستلیین پریمئر خصوصیتلری دئییل؛ تعریفده ایشتیراک ائدن دیگر خصوصیتلرین (فیبروزیس و دویونلو قورولوش) نتیجهسی اولاراق عمله گلیر. سیروزون اساس خوصوصیتی اولان سکلئروزلاشما داواملی هوجئیره داغیلماسینین نتیجهسیدیر. بو سببله دایمی هوجئیره زدهلهنمهسی عمله گتیرهن بیر چوخ کرونیکی قاراجیر خستهلیکلری سیروزلا نتیجهلنیر. بونلار آراسیندا اینفئکسیون، آوتویممون، مئتابولیتیک خستهلیکلر، اؤد یولو خستهلیکلری، درمان و توکسینلره باغلی قاراجیر زهرلهنمهلری، قان دؤورانی پوزغونلوقلاری و باشقا سببلر ایشتیراک ائدر.
سینیفلاندیرماسی[دَییشدیر]
خستلیین سینیف ائتمهسینده ان دوزگون یولو اتیولوژی(علّتی تانیماق) گؤرهدیر. بونونلا بیرلیکده، اننوی اولاراق سیروزلار مورفولوژی خصوصیتلرینه گؤره ده سینیف ائدیلیر.دنهلرین اؤچولرینه اساس آلیناراق میکرودنهلر (۳ ممدهن کیچیک)، ماکرودنهلر (۳ ممدهن بؤیوک) و میکست (میکرو-ماکرو) دنهلر عاییددیر. بو سینیف ائتمه بیوپسییادا چوخ اعتیبارلی دئییلدیر، چونکی هیستوپاتولوژیک اولاراق تطبیق اولونماسی چتیندیر. لاکین بوتون قاراجیرین آنالیز ائدیله بیلدیی یاریلمالاردا و ترانسپلانتاسییا اسناسیندا چیخاریلان خسته قا¬راجیئرلرده تطبیق ائتمک اولار.


text:
اورتا عصرلر
اورتا یوز ایللر یوخسا Middle Ages باتی روم ایمپراطوریسی آرادان گئتمکله باشلامیشدیر. بۇ یوز ایللر ۵ -نجی میلادی یوز ایللردن ۱۵-نجی یوز ایللره قدر اوزانان زامانا دئییلیر. بۇ ایللر رونسانس و ایکتیشاف دؤوره سی ایله قورتارمیشدیر. اورتا یوز ایللر اوچ یئره بؤلونور: باشلانیش، اوج و سون ایللر. بۇ ایللرین باشلانیشیندا جمعیت آزالیب و کؤچلر چوْخالمیشدیر. باتی روم ایمپراطوریسی داغیلیب و بیر چوْخ اؤلکه دوغو روم ایستیلاسیندان قورتارمیشدیر. بنی امیه خلافتی قوزئی آفریقانی توتوب، آلمان شاهلیقی بۇ ایللرده قورولموشدور.
باتی روم ایمپراطوری بیر نئچه هوجومون نتیجهسینده داغیلمیشدیر: وایکینگلر قوزئیدن، هونلار دوغودان و عربلر گونئیدن اونو آرادان آپاردیلار.
قایناق[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- تاریخ
- اورتا عصرلر
- History of Europe by period
- Wikipedia pages semi-protected against vandalism
- Featured articles
- 5th century
- 6th century in Europe
- 7th century in Europe
- 8th century in Europe
- 9th century in Europe
- 10th century in Europe
- 11th century in Europe
- 12th century in Europe
- 13th century in Europe
- 14th century in Europe
- 15th century in Europe
- Christianization
- Historical eras


text:
- آما آللاە اۇنلارا لۆطفوندان ورینجە، جیمریلیک أدیپ یۆز چەویردیلر. اۇنلار دؤنک کیمسەلردیر.
- وردیکلری سؤزۆ توتمامالارئنئن وە یالان سؤیلەمەلرینین جزاسئ اۇلاراق آللاە دا کندیسییلە یۆزلشەجکلری گۆنە قادار قالبلرینە مۆنافئقلئق یرلشتیردی.
- بیلمییۇرلار مئ کی آللاە اۇنلارئن سئرلارئنئ دا گیزلی قۇنوشمالارئنئ دا بیلیر! آللاە، گیزلی ساقلئ هر شەیی چۇق ایی بیلیر.
- مۆمینلردن، صاداقالارئنئ فاضلاسئیلا ورنلر ایلە آنجاق بولابیلدیگی قادارئنئ ورنلرە لاف دۇقوندوران وە اۇنلارئ کۆچۆک گؤرنلری آللاە دا کۆچۆک دۆشۆرۆر. اۇنلارئن حاق أتتیگی آجئقلئ بیر عاذابتئر.
- اۇنلار ایچین باغئشلانما طالبیندە بولون وەیا بولونما (بیر شەی دگیشمز). یتمیش کرە باغئشلانمالارئنئ طالب أتسن دە آللاە اۇنلارئ آصلا باغئشلاماز. بو، آللاهئ وە رسولۆنۆ /ألچیسینین گتیردیگینی گؤرمزلیکتە دیرنمەلری سببییلەدیر. آللاە، یۇلدان چئقمئش بیر تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز.
- آللاهئن ألچیسینە موحالفتأدیۆ ساواشتان گری قالانلار، اۇتوروپ قالمالارئندان دۇلایئ موتلو اۇلدولار. آللاە یۇلوندا ماللارئیلا، جانلارئیلا جیهاد أتمک (أللریندن گلنی یاپماق) اۇنلارا ایتیجی گلدی. بیر دە: “بو سئجاقتا ساواشا چئقمایئن!” دەدیلر. دە کی: “جهننم آتشی داحا سئجاقتئر!” کشکە قاوراسالاردئ!
- آرتئق بونلا، ألدە أتتیکلری شەیە قارشئلئق آز گۆلسۆن، چۇق آغلاسئنلار!
- آللاە، سنی اۇنلارئن بیر کسیمی ایلە بیر آرایا گتیریر دە اۇنلار ینی بیر ساواشا چئقماق ایچین سندن ایذین ایستەرلرسە دە کی: “آرتئق بنیملە هیچبیر زامان سفرە چئقامایاجاقسئنئز، بنیملە برابر بیر دۆشمانلا ساواشامایاجاقسئنئز. اۇتوروپ قالمایئ ایلک سفریندە سیز ایستەدینیز. شیمدی دە گریدە قالانلارلا بیرلیکتە اۇتورمایا دوام أدین.
- اۇنلاردان اؤلن بیرینین نامازئنئ آصلا قئلما، قابرینین باشئندا دا بولونما. چۆنکۆ اۇنلار، آللاهئ وە رسولۆنۆ /ألچیسینین گتیردیگینی گؤرمزلیکتە دیرنمیشتیر (کافیرلیک أتمیشتیر). اۇنلار یۇلدان چئقمئش اۇلاراق اؤلمۆشلردیر.
- اۇنلارئن ماللارئ دا، أولادلارئ دا سنی فاضلا أتکیلەمەسین. آللاە ایستەر کی دۆنیاداکی حایاتلارئندا بونلارلا اۇنلارا عاذاب أتسین وە جانلارئ، اۇنلار کافیرکن چئقسئن.
- “آللاها اینانئپ گۆونین وە ألچیسییلە بیرلیکتە جیهادا چئقئن!” دییە بیر سورە ایندیریلدیگیندە مۆنافئقلارئن وارلئقلئ اۇلانلارئ سندن ایذین ایستەر وە: “بیزی بئراق دا (ساواشا چئقمایئپ) اۇتورانلارئن یانئندا قالالئم.” دەرلر.
- قادئنلارلا برابر گریدە قالمایا راضئ اۇلدولار. سانکی قالبلریندە ینی بیر یاپئ اۇلوشتورولموش دا قاورایامئیۇرلار.
- آما بو ألچی وە اۇنون یانئندا اۇلان مۆمینلر، ماللارئیلا وە جانلارئیلا جیهاد أدرلر (أللریندن گلنی یاپارلار). بۆتۆن اییلیکلر اۇنلار ایچیندیر. اومدوقلارئنا قاووشاجاق اۇلانلار دا اۇنلاردئر.
- آللاە اۇنلارا، ایچلریندن ائرماقلار آقان باحچەلر حاضئرلامئشتئر. اۇنلار اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاجاقلاردئر. بۆیۆک باشارئ ایشتە بودور.
- تاشرالئ عارابلاردان ماعذرت بەیان أدنلر کندیلرینە ایذین وریلمەسی ایچین قالقئپ گلدیلر. آللاها وە ألچیسینە یالان سؤیلەینلر ایسە یرلریندن بیلە قئپئردامادئلار. اۇنلاردان کافیرلیک أدنلری، یاقئندا آجئقلئ بیر عاذاب یاقالایاجاقتئر.
- گۆچسۆزلرە، حاستالارا، بیر دە حارجایاجاق بیر شەی بولامایان کیشیلرە، آللاها وە ألچیسینە قارشئ صامیمی اۇلدوقلارئ سۆرەجە (ساواشا چئقمامالارئندان دۇلایئ) بیر سئقئنتئ یۇقتور. گۆزل داورانئش سرگیلەینلرین سۇروملو توتولماسئ ایچین بیر سبب یۇقتور. آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- بیر بینگە بیندیریپ ساواشا گؤندرمەن ایچین سانا گلدیکلریندە: “سیزی بیندیرەجک بیر شەی بولامئیۇروم.” دەدیگین زامان، کندیلری دە حارجایاجاق بیر شەی بولامادئقلارئندان دۇلایئ اۆزۆنتۆدن گؤزیاشلارئیلا دؤنۆپ گیدنلرین سۇروملو توتولماسئ ایچین دە بیر سبب یۇقتور.
- آصئل سۇروملو توتولاجاق اۇلانلار، ایمکانلارئ اۇلدوغو حالدە سندن ایذین ایستەینلردیر. اۇنلار قادئنلارلا برابر گریدە قالمایا راضئ اۇلدولار. سانکی آللاە قالبلری اۆزریندە ینی بیر یاپئ اۇلوشتورموش دا بیر شەی بیلمییۇرلار.
- گری دؤندۆگۆنۆزدە سیزە ماعذرت اویدوراجاقلاردئر. دە کی: “هیچ ماعذرت اویدورمایئن؛ سیزە آصلا اینانمایاجاغئز. آللاە، حابرلرینیزی بیزە بیلدیردی. شیمدیدن سۇنرا نە یاپاجاغئنئزئ دا آللاە وە ألچیسی گؤرەجکتیر. سۇنرا غایبئ (آلغئلانامایانئ) وە شهادتی (آلغئلانابیلنی) بیلن آللاهئن حوضورونا چئقارئلاجاقسئنئز. یاپماقتا اۇلدوغونوز شەیلری سیزە اۇ بیلدیرەجکتیر.
- یانلارئنا دؤندۆگۆنۆزدە کندیلرینە ایلیشمەیەسینیز دییە آللاهئن آدئیلا یمین أدەجکلردیر. سیز اۇنلارا ایلیشمەیین؛ چۆنکۆ اۇنلار بیرر پیسلیکتیر. ألدە أتتیکلرینە قارشئلئق وارئپ قالاجاقلارئ یر جهننمدیر.
- کندیلریندن راضئ اۇلمانئز ایچین دە یمین أدەجکلردیر. سیز راضئ اۇلسانئز بیلە آللاە، یۇلدان چئقمئش بیر تۇپلولوقتان راضئ اۇلماز.
- تاشرالئ عارابلارئن کافیرلیگی دە مۆنافئقلئغئ دا داحا گۆچلۆدۆر. آللاهئن، ألچیسینە ایندیردیگینین سئنئرلارئنئ بیلمەمەلری دە دۇغالدئر. آللاە، دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- تاشرالئ عارابلاردان (ساواش ایچین) یاپتئغئ حارجامایئ قایئب سایان وە هر شەیین عالەیهینیزە دؤنمەسینی بکلەینلر دە واردئر. کؤتۆلۆکلر اۇنلارا دؤنسۆن! دائیما دینلەین وە بیلن آللاەتئر.
- تاشرالئ عارابلاردان آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئپ گۆونن، یاپتئغئ حارجامایئ آللاها یاقئن اۇلما وە ألچینین دستگینی آلما وسیلەسی سایانلار دا واردئر. بیلین کی بو، اۇنلار ایچین بیر یاقئنلئق سببیدیر. آللاە، اۇنلارئ ایکرامئ ایلە قوشاتاجاقتئر. شۆبهەسیز آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
100. موهاجیر وە أنصارئن اؤنجۆلری ایلە اۇنلارئ گۆزل بیر شکیلدە تاعقیب أدنلر وار یا، آللاە اۇنلاردان راضئ، اۇنلار دا آللاەتان راضئ اۇلموشلاردئر. آللاە اۇنلارا، ایچلریندن ائرماقلار آقان باحچەلر حاضئرلامئشتئر. اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق سۇنسوزا دک قالاجاقلاردئر. بۆیۆک باشارئ ایشتە بودور.


text:
حامیلهلیک
حامیلهلیک و یا بوْیلولوق ، اۇشاقلار اۆچون بالالیق، قادینلاردا و خۆصوصاً دیشی جینسلی ممهلی حئیوانلاردا قاریندا یئرلَشن بیر اوْرقاندیر. لاتین دیلینده اوْنا اۇتئروس دئیلیر. قادینلاردا اوْ، تخمیناً آرمۇد فوْرماسیندا و بؤیوکلویۆنده اوْلور اۇشاقلیق آدلانیر. اوْنون دیواری خۆصوصی بیر نؤو ازلدن تشکیل اوْلونموشدور. ایچریسینده بوْشلوق واردیر کی، بۇنا اۇشاقلیق یا بالالیق بوْشلوغو دئیلیر. بۇ بوْشلوق (عئینیله آغیز کیمی) سئلیکلی قیشا ایله اؤرتولو اوْلور. اۇشاقلیغین یا بالالیغین یان طرفلریندن قلم قالینلیغیندا بیر جۆت بوْرولار چیخر کی، بۇنلارا اۇشاقلیق یا بالالیق بوْرولاری دئیلیر. بۇ بوْرولار واسیطه سیله یۇمۇرتا هۆجئیره اۇشاقلیق یا بالالیق بوْشلوغونا دۆشه بیلیر. اوْرادا اوْ، بؤیویرک اۇشاغا یا بالایا چئوریلیر. اۇشاق و یا بالا بؤیودوکجه اوْنونلا برابر اۇشاقلیق یا بالالیق دا بؤیویور، اۇشاق یا بالا دوْغولماغا آز قالمیش اوْ، اۆفورولموش و سۇ ایله دوْلدورولموش بیر شارا بنزیر. همین بۇ سۇیا اۇشاقلیق سۇیو دئیلیر. اۇشاق یا بالا بۇ سۇیون ایچینده اۇزرک حرکت ائدیر. اۇشاق یا بالا بؤیومک اۆچون لازیم اوْلان قیدانی آنادان بارماق بؤیوکلویونده اوْلان بیر بوْرو واسیطه سیله آلیر. بۇ بوْرویا گؤبک جیفتی دئیلیر. چۆنکی اوْنون بیر اۇجو اۇشاغین یا بالانین گؤبین، دیگر اۇجۇ ایسه اوشاقلیق یا بالالیغین دیوارینا بیتیشمیش اوْلور. بئله لیکله، اۇشاق یا بالا بۇ جیفت ایله آنانین قانی ایله بۆتون لازیم اوْلان قیدانی آلمیش اوْلور.
حامیللیک اینسانلاردا ۹ آی داوام ائدیر. حئیوانلاردا ایسه ۹ آیدان یا آز یا دا چوْخ اوْلا بیلیر. حامیللیک باشلایارکن اۇشاق یا بالا کیچیک اوْلدوغوندان آنانین قارنی بؤیوممیش اوْلور. اما حکیم هئچ اینجیتمدن اۇلتراس آدلانان جیحازلا اۇشاق یا بالانی مۆاینه و اوْنون شکلینی و فیلیمینی چکه بیلیر. اۇشاق یا بالا تام بؤیودۆکدن سوْنرا اۇشاقلیق یا بالالیق رئزین شار کیمی یغیلاراق اوْنو بایرا چیخاردیر.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- Hamilələr yayda nəyə diqqət etməlidirlər[دائمی اولو باغلانتیلی]
- 40 həftə hamiləlik (həftə-həftə) Archived 2016-10-20 at the Wayback Machine.
- Hamiləlik həftəsi hesablayıcısı Archived 2016-07-19 at the Wayback Machine.
- Ana bətnində körpə inkişaf hesablayıcısı Archived 2016-03-07 at the Wayback Machine.
- Hamiləlik təqvimi Archived 2016-07-22 at the Wayback Machine.
- Hamiləliyin əlamətləri Archived 2011-09-03 at the Wayback Machine.
همچینین باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 6 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.
- ^ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 10 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.
- ^ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 20 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.
- ^ 3D Pregnancy (Image from gestational age of 40 weeks). Retrieved 2007-08-28. A rotatable 3D version of this photo is available here, and a sketch is available here.