text:
کئچن دانیشیقدا علی شریعتی نین ملتلر آراسی هر هانکی بیر دونیا گؤروشو و ایدئولوژی اورتاقلیغینی قبول ائدیلدیگی نین امپریالیست گوجلره خدمت ائتدیگی قناعتی اولدوغو اوزره بیلگی وئره رک فارس سولچو آخینلارین دا فارسلیق اطرفیندا بیلشمکلری نین واجیب اولدوغو گؤروشونو وورقولادیغی اوزره بیلگی وئردیک. بو دانیشیقدا ایسه علی شریعتی اسلام آدینا عرب خلیفه لیگینی نقد ائدرکن بوگون شیعه لیک آدینا فارس نژادپرستلیگی اوزره نه دئیه بیلرمیش" مسئله سی اولدوقجا ماراق دوغوروجودور، اوخویوروق:
"...اوندان سونرا ملتلر آراسی اسلامیت آدینا خلیفه لیک الینده بیر وسیله اولاراق جاهلیتدن دوغولموش عیرق و نژاد امپریالیسمیندن باشقا بیر شئی دئییلمیش. اسلامین شعاری ملیتلرین برابر اولدوغونا اساسلاندیغی اوچون عیرق و نژاد امپریالیسمی ملیتلری یوخ ائتمگین اسلام ایله هئچ بیر بنزرلیگی یوخدور، اوسته لیک بو مسئله ایسلامیت ایله ضدیت اولوشدورار. ... بو یانلیشلیق و تاریخده کی آنلاشمازلیق بوگون اوچون ده بؤیوک بیر توزاق و تله اولاراق ظالیم و متجاووز قدرتلری ملیتلرین اصالتلرینی یوخ ائتمک، اونلارین دیل و مدنیتلرینی، مادی و معنوی دگرلرینی یوخا چکمگه خدمت ائدر. نتیجه اولاراق حقیقت و انسانیت ساغالماز ضرر و ضربه لر آلار"[i].
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی اسلام آدینا امت دئیه ملیتلری بنده چکمگه واقف اولدوغونا باخمایاراق ایران ممالیکی محروسه سی اوزره فارس اولمایان ملیتلرین ملی وارلیقلاری، اونلارین دیل و مدنیتلری اوزره بیر جومله بیله یازماق ایستمه میش. اوسته لیک (بعلاوه) "تشیع علوی و تشیع صفوی" دئیه سنتی شیعه لیگی پیسلمک و "ایرانیت" آنلاییشینی والتئر هینتسین گؤروشلریندن یولاچیخاراق یئنیدن تانیملاماق و تعریف ائتمگه فارس ایستعمارچیلیغینا؛ اؤز دئییشی ایله دئمک جایزسه، فارس امپراتورلوغونا یول صاف ائتمگه چالیشمیش.
دئمک، بوگون شیعه لیک آدینا پهلوی حاکیمیتلری زامانیندان باشلامیش دیل و مدنیت سوی قیریمی (نسل کشی فرهنگی) نین داوام ائتمه سی دوغرولتوسوندا علی شریعتی نین دوشونجه و فیکیر تؤرتدیگی (تولید ائتمگی) ده باشقا بیر سورقو اولاراق اورتایا قویولار. بئله لیکله مشروطه حرکاتیندان باشلایاراق فارس اولمایان ملیتلرین او جومله-دن آذربایجان تورک ائلیتی نین اؤز کیملیک و منلیکلرینی درک ائتمدیکلری و فارس دیل و مدنیتی نی اساس گؤتوردوکلری فارس ایستعمار عامیللری نین کؤنلونجه اولموش بیر گلیشمه ساییلار. علی شریعتی باش وئرمیش ظولوملری توجیه ائتمک اوچون یازمیش، اوخویوروق:
"باشدان ساواراماق ییغجام یوروم و تفسیر ایله دئسک، بو بؤیوک توزاق و تله "انسان دونیا گؤروشو" و "مدنی شخصیت" دگیشیکلیگینی یانلیش سالماقدان، یانلیش باشا دوشمکدن اورتایا چیخمیش بیر مقام ساییلار. دونیا گؤروشو و ایدئولوژیسی یوکسک آنلامدا و اصل معنادا انسانیتین مطلق دگرلری، ایده آللارینی اساس گؤتوره رک بیچیمله نر و شکیللنرک انسانین روحو ایده آللاری نین حیاتا کئچمه سینه، اونون رسالتی نین تکمیللشمه سینه و کامیل انسان اولماسینا یول آچار. ... "مدنی شخصیت" ایسه، بیز اونو "ملیت" دئیه یوروملار و تفسیر ائده ریک. بو چوخ خصلتلردن اولوشموش. بو خصلتلر بیر تاریخ سورجی و آخاریندا بیر قوروه انسانلارا اورتاق روحیه، بیلینج و شعور باغیشلامیش. بئله لیکله آدی چکیلن قوروپدان و جمعدن بیر "اؤز (منیم قوروپوم)" دوزتمیش. بئله لیه اونلار بیر اجتماعی واقعیت اولاراق اورتاق و شریک حیسلره مالیک اولاراق "بیز (بیزیم قوروپ)" یوروم و تعبیرینی درک ائتمیشلر. اونلار بو "بیز" آنلاییشینی باشقالار و اؤزگه لر قارشیسیندا ایفاده ائدرلر. بو انسانلارین یاشاییشلاریندا بیر طبیعی اختلاف و اجتماعی واقعیتدیر. آنجاق فاشیسم مختلیفلیک آنلام و معنادا اولان "فرق"ی متضاد دئیه یوروملار و تعبیر ائده رک اوستون (برتری) اولماق آنلاییشینا وارمیش اولار. بئله لیکله فاشیسم ملتلر آراسی مذهبه بنزر، هومانیستلیکه بنزر آنلاییشی یاخالامیش اولار. بو عمل کئچمیشده مذهب اساسلی امپریالیسم آنلاییشینا و بوگونوموزده ایستعمارچیلیق، یوخسا سیاسی، اقتصادی و مدنی ایستعمارچیلیغا یول آچار. ... اسلام بو آرادا اولان فرقی اقرار و اعتراف ائده رک ملی "وارلیقلارین اصالتلرینه (اصالتهای وجودی) احترام قویاراق اونلارین آراسیندا "تعاریف (نزاکتلی اولمانی و مدنی داورانمانی)" آنلاشینی "متضاد و ضدیت اولوشدورما" آنلاییش نین یئرینه اوتورتماغا چالیشار. بئله لیکله اورتاق و مشترک بیر دونیا ایدئولوژیسی ملتلردن و انسانلاردان اوستون دئیه "الله" اسلامی ملتلر آراسیندا حاکم اولار"[ii].
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی ایدئولوژی دئیه یالنیز دؤگم دین اینانجلارینی اساس گؤتورر. بئله لیکله کومونیسم کیمی باشقا ایدئولوژیلره هر هانکی بیر ایدولوژی آنلاییشی دئیه بوش یئر بوراخماق ایستمز. "مدنی شخصیت" یوخسا "ملیت" دئدیکده ده ایران ممالیکی محروسه سی اوچون فارس مدنیت راسیستلری نین اویدوردوقلاری تاریخی "ایران ملیتی" آنلاییشی نی قابارتماغا چالیشار. بو آنلاییشا اؤز دیل و مدنیتینه، ملی وارلیقلارینا صاحیب چیخمایانلار و یییه دورماق ایستمگنلر مدنی انسان قلمه آلینمازلار. بو اساسدا علی شریعتی فارس اولمایان، آنجاق فارس تشکیلاتلاری و ایدارهچیلیک اورقانلاریندا ایستر اومتچیلیک، ایسترسه ده هر هانکی بیر دونیا گؤروشو اساسیندا اؤز دیل و ملتلریندن قوپموشلاری تاریخ حافظه لرینه مالیک اولمادیقلاری و اؤز ملی بیلینج و شعورلاری نین فرقینه وارمادیقلاری اوچون اونلاری "مدنی انسان" دئیه قلمه آلماز. بئله لیکله علی شریعتی نین "باز شناسی هویت ایرانی اسلامی" آدلی یازدیغی کتاب ایکی باشی موردار بیر آغاجا بنزر. بو موردار آغاچ فارس ایستعمارچیلیغینی اساسیندا اورتایا قویولدوغو، فارس اولمایان دیل و مدنیت صاحابلارینی فارس گؤستردیگی و اونلارین ملی وارلیقلارینی تحریف ائتدیگی اوچون فارس حاکیم سیستیمی و اونون یانچیلارینی آدلاری چکیلمزسه ده، فاشیست بیر نظام و انتظامین ترکیب حیصصه سی دئیه دولاییلی قلمه آلار. باشقا یاندان ایرانیت آنلاییشی نین تملینی فارسلیق اساسیندا قبول ائتدیگی اوچون فارس اولمایانلار ملی توپلوملاری "ایرانلی" دئیه قبول ائتمز. دئمک، علی شریعتی نین "تشیع علوی" دئیه دوشونه رک تئوریزه ائتدیگی بو "باز شناسی هویت ایرانی – اسلامی آدلی اثری جمهوری ایسلامی ایران حؤکومتی قورولدوقدان سونرا اؤز سیناو و امتحانی نی وئرمیش دگرسیز جیزما قارادان باشقا بیر دگر و ارزشه مالیک اولمادیغینی اورتایا قویموش. بو دا ایراندا اسلام آدینا حاکیم اولموش نظام و انتظامین فارس دیلی و مدنیتی اساسیندا اداره اولماسی، شیعه لیک آدینا فارس حاکیمیت سیستیمی نین تبعیض و فرق قویمادان ادارهچیلیک قابیلیتی و حاکیمیت سیستیمی اولابیلمدیگی ایله ایضاح ائدیلملیدیر. دئمک، علی شریعتی ده محمد تقی بهارلارین داوامچیسی اولاراق یالنیز "ایرانیت" باتلاغیندا قارقا دک بوروندان ایلیشیب قالمیش گؤرونر. بونلار اوچون انسانلیق دئدیکده "روح ایرانی فارسی" منظور اولونارمیش!
تذکر: علی شریعتی-یه گؤره صفویلر واسیطه سی ایله شیعه لیک حاکیمیت ساحه سینه یوکسلمیش و تورک ائتنوسو دا "ایرانیلشمیش (فارسلاشمیش)". بئله لیکله علی شریعتی تورک ملی کیملیگینی و وارلیغینی ایران ممالیکی محروسه سینده دانماقلا فارس تامامیتچیلری نین و نژادپرستلری نین یانیندا یئر آلاجاغینا داییر هر هانکی بیر قوشقو و شک بوراخمامیش.
راسیسم
راسیستلیک و نژادپرستلیک آنلاییشی هر هانکی بیر عیرق و نژادین اوستون توتولماسی، باشقا ملی توپلوم و ائتنیکلره منسوب اولان شخصلری آیری سئچیلیگه تابع توتماق سیاستینه اساسلانماسینا باخمایاراق علی شریعتی "ایران فرهنگی" دئیه اؤزونه خاص بیر "فارس مدنیت راسیستی" ساییلار؛ بو دوغرولتودا اوخویوروق:
"... بو عیرقچیلیق و راسیستلیک دوشونجه لری بعضی آسیالی و ائله جه ده آفریقالی دوشونور و متفکرلره ده داریشمیش و سرایت ائتمیش. آفریقادا نئگروئیسم مکتبی یارانمیش. بیر قارا دریلی شاعیر یازمیش:
"سندن راضییام الله، منی قارا یاراتدین
آغ بویاق و آغ رنگ کئچری و موقتیدیر.
قارا بویاق، قارا رنگ همه شه لیک و ابدیت بویاغیدیر"[iii].
علی شریعتی نین بو یاناشماسی نین ترسینه اولاراق منظور ائتدیگی شاعیر حاکیمیت ائتمک و اؤز ملی کیملیگی و منلیگی اساسیندا حاکیمیت قورماقدان محروم اولدوغو اوچون اؤزونو اودوزماق ایسته مه گه رک، دیرنمگه و اؤزونه توختاقلیق وئرمگه و تحمیل اولدوغو دوروم و وضعیت قارشیسیندا کیملیک و منلیگینی یاشاتمادا قرارلی اولدوغونو یانسیتماغا چالیشار. بیلیندیگی کیمی فارس ایستعمارچیلیغیندا دا "خدایا ترا شکر، نه شدم تورک" دئیه بیر ایفاده بیر سیرا لومپئن لر واسیطه سی ایله یاییلمیش. بونا قارشین ایسه تورکلر آراسیندا کوچه بازاردا "خدایا ترا سپاس، که نشدیم فارس" ایفاده سی ده یاییلمیش! دئمک ازیلمیش ملی توپلوما منسوب اولانلارین مسئله یه بئله یاناشماقلاری عرقچیلیق و نژادپرستلیک اساسیندا دئییل، عمل قارشیسیندا "عکس العمل" دئیه اورتایا قویولموش. فرانسه ایستعمارچیلیغی آفریقانی سؤموررکن، آفریقالیلارین اصیل فرانسیز اولدوقلارینی ایفاده ائتمیش و اونلاری آلداتماغا چالیشمیش. دئمک، قارالاردا اولان نژادپرستلیک آنلاییشی ایستعمارچی دئییل، بیر ترس و عکس العمل داورانیش اولاراق اؤزونه سیغینماق کاراکتئری داشییار. بو یاناشما "اکسیون" و "رئاکسیون" اساسلی "اؤلوم یوخسا قالیم" داورانیشی و مجادیه سینه اساسلانار.
علی شریعتی ملیت و ناسیونالیسم مقوله سی اوزره یازمیش:
"ملیت و ملتچیلیک:امپریالیستلیک دوشونجه صاحابلاری همشه ملیت ایله دوشمنلیک ائتدیکلرینه باخمایاراق بعضی هومانیستلیگه قاپیلمیش آزاد دوشونجه لی انسانلار دا ملتچیلیگی انسان توپلوملارینی بؤلمک و اونلاری تیکه پارچا ائتمک دئیه باشا دوشموشلر. بئله لیکله ملتین اصیللیگی و اصالتی اوزره شک ائتمیشلر. بو ادعا ائتدیکلری گؤروش ملتچیلیک دئیه بیر نوع قومیت خسته لیگی ساییلار. قومی خستله لیک مدنیتلرین اصالتینی انسان توپلولوقلاریندا داناراق اونلاری یوخ سایار"[iv].
علی شریعتی نین بو گؤروشلرینه اساسا پهلویلر خاریجی گوجلر واسیطه سی ایله ایش اوستونه گلن بیر گوندن باشلایاراق بوگونه دک ایران ممالیکی محروسه سینده "فارس حاکیمیتچیلیگی" بیر تور و بیر نوع "قومی" خسته لیک ساییلار. بو قومی (میلیت) خسته لیک و مریضلیک فارس اولمایان ملی توپلوملارین وارلیقلاری و اونلارین اصالتلرینی دانماغا اساسلانار. بو قومی خسته لیک تورک ملی توپلومونو "ترک زبان" و عرب ملی توپلومونو "عرب زبان" قلمه آلاراق بو ملتلرین میللی کیملیک و منلیکلرینی دانماغا و انکار ائتمگه چالیشار. علی شریعتیدن گئنه ده اوخویوروق:
"... ملیتچیلیک انسانین اصالتینی عیرق و نژاد ارثینه دوگونلرکن ظاهیری گؤرونوشلر فیزیولوژیکدیر دئیه بو مسئله یه شک ایله یاناشیلار. عیرق و نژادین ارثی اولماسی اوتلار و حئیوانلار اوزره داها آرتیق دوغرو و دوزگوندور دئییلر" .[v]
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی ایران ممالیکی محروسه سی نین ائتنیک توخوشونو نظره آلار و فارس باستانگرایلاری و فارس مدنیت راسیستلری نین ترسینه اولاراق "قان و نژاد" تئوریسیندن آرا آچماغا چالیشاراق آذربایجان تورکلوگونو؛ او جومله-دن صفویلری فارس قلمه آلدیغی، آنجاق فارس اولمایان ساسانلیلارا دوگونلمه سیندن ده بللی اولدوغو کیمی "ایران فرهنگی" دئیه فارس مدنیت راسیستی اولدوغونو اورتایا قویار. یانلیش آنلاشیلماسین دئیه یازدیغی متنیدن فارسچاسینی اوخویوروق:
"صفوی .... با گرايش به تشيع، توانستند از ياری مردم شهر و روستای ايران بهره گيرند و برای نخستين بار پس از اسلام، يک حکومت ايراني مستقل با ايراني يکپارچه پديد آرند و نهصد سال پس از ساسانيان، آن حکومت را تجديد کنند"[vi].
ترجمه: صفوی شیعه لیگی قبول ائتمکله ایران نین خالقی نین شهرلی و کندلی سیندن کؤمک آلاراق ایسلامیتدن سونرا بیرینجی دفعه بیر ایرانلی حؤکومت و بیرلشیک ایران دؤلتی یارادالار. و دوققوز یوز ایل ساسانلیلاردان سونرا او حؤکومتی (ساسانلیلار حؤکومتینی) تازادان قورالار".
اوسته کی گؤروش کئچمیش دانیشیقلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی آلمان والتئر هینتس طرفیندن فارس مؤللیفلری و تحریفچیلری نین آغزینا قویولموش بیر ایستعمارچیلیق مفکوره سی ساییلار.
بئله لیکله علی شریعتی فارس اولمایان ائتنیکلرین ملی کیملیکلرینی دانماقلا فارس مدنیت راسیستی اولدوغونو دا یازیلاریندا یانسیتمیش اولار. "ایران فرهنگی" گؤروشو و نظریه سی فارس دیلی و مدنیتینی بیر مستقیل ملی وارلیق دئیه اورتایا قویماقدان یایینار و قاچیناراق فارس اولمایان ملی توپلوملارا منسوب اولموشلاری "اسلامیت" و "ایرانیت" آدینا تحمیق ائتمک و اونلارین حیس و دویقولارینی سؤمورمکله فارس ملیتچیلیگینی قوروماغا چالیشان بیر شعبده بازلیق حرکتی اورتایا قویولار. دئمک، دیل، مدنیت و اینانجلارین آلینمیش و اکتسابی اولدوغونون دوغرو اولدوغو بیر یانا دورسون، آذربایجان تورکلوگونو داناراق اونو ساسانیلیگه دویونلمک اولسا، اولسا آلینمیش و اکتسابی دئیه بیر ایستعمارچیلیق (فارس ایستعمارچیلیغی) آنلاییشی ساییلار. فارس ایستعمارچیلیغی دوغرولتوسوندا "روشنفکرلرین خدمت و خیانتلری" دئیه جلال آل احمددن ائشیتمک داها دا یئرلی ساییلار، اوخویوروق:
"... حؤکومتلریمیز گؤرمک ایسترسه لر، آذربایجانلی انسانین سرحددینه او طرفینه باخماسی دیل مسئله سینه اساسلانار. او ولایتلرده بیرینجی دیلین آنادیلی اولماسینا اجازه وئریلرسه، اجبار اولموش ایکینجی دیل فارسچا اولارسا، بو چتینلیکلرین و ناراحاتسیزلیقلارین هامیسی آرادان قالخار. یانیلماز و خطا ائتمزسم، بؤلگه و جغرافی قوشول و شرطلر و ملتلر آراسی سیاستلر گؤز آردی ائدیلرسه، آذربایجانین تمام چیخمازلیغی و بحرانی اونون دیل مسئله سی ساییلار. ایرانین بؤیوک ولایتلریندن بیری " آذربایجان" اولماسی دوغرو اولماسینا باخمایاراق آذربایجان اؤز اکینچیلیک، مالدارلیق ثروتینه آرخالاناراق نفته احتیاجی اولمادان اؤز آیاغی اوستونده دورابیلر. بیز مدنی و فرهنگی مسئله لرده اؤزگه و اؤگئی دیله احتیاجی اولمادان (آذربایجانا) مدرسه لرده، یایین باسین اورگانلاریندا (مطبوعاتدا) اؤز مدنیتی ایله اؤزونو اداره ائتمک اجازه سی وئررسک، داها سرحدلرین ائشیگینه اونلارین دقتی نین چکیلمه سیندن قورخماغا هر هانکی بیر اساس یوخدور. بوندان باشقا و علاوه اولاراق مملکتین آیدین کسیمی داها دا زنگینلشه جکدیر دئیه دوشونمک لازیم. .... ملیت آنلاییشی اورتایا چیخدیقدان، مشروطیتین باشلانیشیندان سونرا تهران حؤکومتی سیاسی و اقتصادی باخیمدان دا اولمازسا، مدنیت باخیمیندان آذربایجانی اؤز مستعمره سی بیلر. بو مدنیت ایستعمارچیلیغی نین بیرینجی پیس نتیجه سی آذربایجاندا تورک مدنیتی و دیلی نی یوخ ائتمکدیر. بو دوغرولتودا سؤزو آفریقالی قارادریلی "امه سه زر" آدلی شاعیره وئرمک ایستردیم. او بو زمینه ده دردلی و اورگینده ساغالماز یارالاری ایله، دئمیش: - هر مدنیتین چیچکلنمه سی اوچون بیر چرچیوه یه، بیر تیکینتی یه (ساختمانا) احتیاج وار. مستملکه چیلیگه و استعمارا توتولموش بیر خالقین یاشاییشینی اولوشدوران مدنیت، ایستعمارچی رژیم طرفیندن یوخ اولار و چورویه رک افلاسا محکوم ساییلار. بو عنصورلاردان بیری سیاسی تشکیلات و تشکیلاتچیلیق ساییلار. ... باشقا عنصور خالق دانیشان دیل ساییلار. دیلی دونموش روحیه تانیتماچیلیق (روانشناسی منجمد شده) دئیه قلمه آلمیشلار. آذربایجان نین یئرلی و خالق دیلی نی دؤولت اداره، مدرسه و مکتب و دوشونجه دیلی دئیه تانیمادیغی اوچون او دیل قحطلیگه اوغرایاراق آرادان گئدر. بو دالی اوتورماق اونون گلیشمه سی نین قارشیسینی آلاراق اونو یوخلوق ایله اوز اوزه قویار. .... فرانسه دؤلتی الجزایرده عرب دیلی نین و ماداگاسگاردا ماداگاسگار دیلی نین رسمی دیل دؤلت دیلی اولماسینا اجازه وئرمدیکده یئنی دونیا قوشوللاری و شرطلرینده بو دیللرین گلیشمک گوجلری نین قارشیسینی آلاراق الجزایرده عرب مدنیتی و ماداگاسگاردا ماداگاسگار مدنیتلرینه بؤیوک ضربت وورموش اولار".[vii]
اوسته جلال آل احمد ده ایشاره ائتدیگی کیمی هر بیر خالقا اؤز دیلی و مدنیتی اساسیندا تشکیلات قورماق و تشکیلاتچیلیق اجازه سی وئریلمزسه، او خالقین دیلی و مدنیتی نی یئدک چکن سیاسی و اجتماعی تشکیلاتلار اولمادیغی اوچون او دیل و مدنیت افلاسا اوغرایاراق او دیل و مدنیته ساغالماز یارالار وورولار. فارس حاکیمیتی طرفیندن کئچمیش یوز ایلده فارس اولمایان خالقلارا اؤز دیل و مدنیتلرینی اساس گؤتوره رک تشکیلاتلانماق اجازه سی و اؤز دیللرینده یازیب، اوخوماق و مستقیل ادبیات اولوشدورماق اجازه سی وئریلمدیگی اوچون بو باسقی و سرکوب دئیه آد وئریدیگیمیز عنادچی فارسلیق سیاستی باسقییا معروض قالمیش دیل و مدنیتلره اوزره وورولموش ایستعمارچیلیق و سؤمورگه چیلیک یارالاریندان بیری ساییلار. کئچمیش دوقسان ایلده آذربایجان یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلاری، آذربایجان تورکلوگونون روحی و فیزیکی گوجونون فارسلیق خدمتینه آلینماسی فارس ایستعمارچیلیغی نین "ایچ ایستعمار" دئیه چیبلاقلیغی نین گؤسترگه سی ساییلار.
جلال آل احمد ده یازدیغی "خدمت و خیانت روشنفکران ایران" آدلی کتابیندا وورقولادیغی کیمی علی شریعتی ده آیدینلیق رسالتینه خیانت ائتمیش فارس مدنیت راسیستی و فارس ایستعمارچیلیق یانچیلاریندان بیری اولموش.
ایشیق سؤنمز، 06.10.2018
[i] علی شریعتی، باز شناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص. 171.
[ii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 171 – 172
[iii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 120
[iv] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 120
[v] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 153
[vi] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 276.
[vii] جلال آل احمد، در خدمت و خیانت روشنفکران، انتشارات فردوس، تهران 1372، چاپ اول، روشنفکر و مشکل زبان ترکی


c: text/html

text:
کؤشکی بالابان(اویون)
کؤشکی بالابان - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
بیر مودّت بوندان اوّل بایرامقاباغی گونلرده، شنلیکلرده، ییغینجاقلاردا آذربایجانین چوخ یئرلرینده، خوصوصاً آراز چایی قیراقلاریندا بؤیوک یاشلی اوشاقلار و جاوانلار دسته-دسته توپلانیب کؤشکی بالابان اویونونو اوینایاردیلار.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
اونلاردان قووّتلیلری 5-7 نفر بیرینجی جرگهنی دوزلدیب اللرینی بیر-بیریلرینین چیگنینه قویوب دوراردیلار.ایکینجی جرگه 3-5 نفر اولوب بیرینجیلرین چیگنینه چیخیب دوراردیلار. اوچونجو جرگه ایسه 2-3 نفردن عیبارت اولوب ایکینجی جرگهنین چیگنی اوسته چیخیردیلار. سونرا بیر یئرده کؤشکی بالابان ماهنیسینی اوخویوب دولاناردیلار.
کؤشکی بالابان آرازا باخار،
آرازین سویو گؤزلردن آخار.
آی آراز، قورو، آخما بیر زامان،
آی بیزی اودا یاندیریب یاخان.
کؤشکی بالابان آرازا باخار،
آرازین سویو گؤزلردن آخار،
آی جانیم آراز، آی گؤزوم آراز،
سن دایانماسان، من اودلانارام..
گون باتان زامان قلبیم دارالیر،
باغریم اولور قان، رنگیم سارالیر،
باخیرام سنه هاوا قارالیر.
کؤشکی بالابان آرازا باخار،
آی جانیم آراز، آی گؤزوم آراز،
سن دایانماسان، من اودلانارام.
بو اویوندا اویونو باجارمایانلار اویوندان کنارلاشدیریلیردی. قالان اویونچولار اویونون سونونادک اویناییر. اویوندا غلبه قازانماق، ائلجه ده اودوزماق کیمی قایدالار یوخدور.
قایناق[دَییشدیر]
- نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.116.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویون
اصغر الهی- چئویرن: غلامرضا بوداغی
بیر کونجده دایانیب دورماق اورهییمیزی سیخیردی. داریخدیریجی بیر تردّود ایچهریسینده نه ائدهجهییمیزی بیلمیردیک. گونشین سولغون و طاقتسیز شوعالاری سون نفسلرینی چکیردی. توتقون و حزین بیر غروب چاغی سانکی گونشین تمنّاسیز حمایهسیندن محروم اولموش کیمی قارانلیغا تسلیم اولوردو. چیسکینلی یاغیش سسسیزجه چیلهییردی. جانیمیزی اوشوتمهلی بیر سویوقلوق بوروموشدو.
یوسف دئدی:
ــ اوینایاق، اوشاقلار، بیر ایش گؤرگ.
رجب:
ــ نه اوینایاق، نه ایش گؤرک،- دئیه اونا جاواب وئردی.
یوسف گولدو، یحیا دئدی:
ــ «بَی- گلین» اویونو- بیز ایسه اوتانیب پول کیمی قیزاردیق، کوچه بؤیوکلر ایله دولو ایدی. ائولرین آرتیرمالاریندا جرگه ایله اوتوران قادینلار قوجاقلاریندا آغلایان کؤرپهلرینی ساکتلشدیرمک اوچون اونلاری امیزدیریر، توم چیرتلایا- چیرتلایا صحبت ائدیردیلر. آنالارینین دؤشلرینی آجگؤزلوکله، مارچا- مارچلا سومورن کؤرپهلره تاماشا ائدیب گولوردوک.
بؤیوک قارداشلار اؤزلرینی اونوتموش کیمی درین دوشونجهلره دالمیش حالدا کوچهده دایانمادان اؤتوب کئچیردیلر. اونلار کوچهنی بوسبوتون یاددان چیخارتمیشدیلار. سانکی بیزی گؤروب های- هاراییمیزی ائشیتمیردیلر.
قارانلیق قاریشیردی. آرتیق هر گونکو تکرار اویونلار بیزه ماراقسیز گؤرونوردو، اصلینده، یکنَسَکلیک بیزی داریخدیریردی. هئچ بیر فیکیر ده آغلیمیزا گلمیردی. نه ایسه تهزه بیر اویون هوسی اورکلریمیزی قیجیقلاندیریردی.
بایاقدان بری آرایا چؤکن کدرلی سوکوتو رجبین دئدییی «پادشاه اویونو» سؤزلری پوزدو. یوسف «دوغرودور»- دئیه اونون سؤزلرینی تصدیق ائتدی. بیز پادشاه اویونونو چوخ اوینامیشدیق، بو اویونو سئویردیک، نه ایسه اورهییمیزجه ایدی. سسلهدیک، سسیمیز گوجلهنیب دالغالاندی، کوچهمیزین بوتون اوشاقلاری آخیشیب گلدیلر. کوچه توز- دومانلا دولدو. اویون باشلادی. اؤز گوجو، ایری بدنی و اوجا بویو ایله باشقا اوشاقلاردان سئچیلن قادر محلّهمیزین آتامانی ساییلیردی. او اؤزونو اوّلجه رئیس، سونرا ایسه پادشاه ائدیب حؤکمله دئدی:
ــ اوینایاق.
قادرین زهملی، قالین سسی جسارتیمیزی بوغدو.
ــ نه اولار کی، باشلایاق.- دئیه راضیلیغیمیزی بیلدیردیک. کیمسه اونا اعتراض ائتمهدی. اعتراض حله بیر یانا، جینقیریمیز دا چیخمادی. بیز مطیع و باشا دوشن اوشاقلار ایدیک. قادرین قورخوسوندان گؤزوموزو بئله قیرپا بیلمزدیک. قورخوردوق کی، کیچیک بیر شئییی بهانه ائدیب قولاغیمیزدان توتوب یونگول ضربه ایله بیر کونجه آتسین. او، تک دئییلدی، ایکی- اوچ نفر اَلبیر ایدیلر. قادر بیزدن دارانا آلیردی، شیرنیلریمیزی آلیب یئییردی. بیز ایسه دینمز- سؤیلهمز، ساکتجه دایانیب باخیردیق، داها دوغروسو، بیر سؤز دئمهیه جسارتیمیز چاتمیردی. قاشقاباغینی تؤکن کیمی بیز اونا یالتاقلانیب، اؤز ریاکار حرکتلریمیزله اورهیینی آچماغا چالیشیردیق. بیزی بئله هنر صاحبی گؤرن قادر سرمستجهسینه گولوب اؤز جزا تدبیرلرینی دایاندیریردی. او، اوشاقلاری ازیشدیرن زامان بیز گولوش دولو باخیشلارلا تاماشایا دایانیر، اوشاقلارین عاجزلیییندن حظّ آلیر، قیدیقلانیرمیش کیمی قهقهه ایله گولوردوک. قادر ایسه بیزیم سادهلؤوحلویوموزدن و نادانلیغیمیزدان داها دا گوجلهنیردی. اونون الیندن هر ایش گلیردی. محلّهنین شاهی ایدی. قونشو محلّهنین اوشاقلارینا محاربه اعلان ائدیردی. بیز ایسه داش و آغاجلا سلاحلاناراق قادرین آردینجا «دؤیوش میدانی»نا جوموردوق. اونون امری ایله هوجوما کئچیردیک، توز- دومان ایچینده طاقتدن دوشونهدک ووروشور، نهایت، تپهدن دیرناغادک توز- تورپاغا بولاشمیش حالدا، زولاق- زولاق جیریلمیش پالتارلارلا عزیز و سئویملی محلّهمیزه غالب کیمی قاییدیردیق. قادر سینهسینی قابارداراق هامیدان اؤنده تمکینلی آددیملارلا محلّهیه دوغرو ایرهلیلهییردی. بیز ایسه طاقتدن دوشموش عسگرلر کیمی اونون آردینجا آددیملاییردیق.
… اویون باشلاندی. قادر پادشاه اولان کیمی سرتلیکله قاشلارینی چاتیب جدّیلشدی. سونرا اؤز آداملارینی وظیفه باشینا کئچیرتدی. قادرین و اونون آداملارینین صفتلرینده دهشتلی بیر غضب ایفادهسی دویولوردو- لال یزید کیمی، شومور کیمی. بیز محرّملیکده، بؤیوک پردهلر اوزهرینده بو «یارامازلارین» شکیللرینی گؤرموشدوک. گئتدیکجه قادرین و دوستلارینین صفتلری دَییشیردی، تام باشقالاشیردیلار. اونون شیشکین اوزو بوزاریب زهملی اولوردو. قادرین سسی ائشیدیلیردی:
ــ باشلایین.
اونون کسرلی سسی بیچاق کیمی داها دا ایتیلشمیشدی. بو سس سومویوموزه قدر ایشلهدی، دوداقلاریمیزی دیشلهدیک.
من:
ــ نئجه باشلایاق؟- دئیه پیچیلدادیم.
قادر گولوب دئدی:
ــ پادشاه ملکه ایستهییر، ملکهسیز پادشاه اولارمی؟
هامینین باخیشلاری بیر- بیرینه زیللندی، آرایا سوکوت کؤچدو. فیکیرلشیب گؤتور- قوی ائتدیک. سونرا محلّهمیزین اَن گؤزل قیزینی گلین گتیردیک. شنلیک ائتدیک، دئییب- گولدوک.
قادر:
ــ کجاوه دوزلدین، بیزی چیینلرینیزده آپارین،- دئیه امر ائتدی. بیز چیینلریمیزی چکیب بو ایشدن بویون قاچیرتدیق. اونون آداملاری اؤز ایتی باخیشلاری ایله بیزی سوزوب حؤکمله:
ــ تئز ائلهیین، کجاوه دوزلدین،- دئدیلر.
قادرین دوستلاری رئیس، وزیر و جلاد ایدی- هامیسی دا الی قیرمانجلی. قورخوب راضیلاشدیق، تاختا و میخ گتیرمک اوچون هامیمیز ائولره دوغرو جومدوق. آنالاریمیزین قارغیشی، سؤیوش و قاپازلارینین باهاسینا تاختا، میخ گتیردیک. هامیمیز اورکدن ایشلهییردیک، کیمی میشارلا تاختا کسیر، کیمیسی میخ ووروردو. حله پادشاهین کجاوهسینی الوان پارچالارلا بزهدیک ده … هامیمیزین بیرگه اَمهیینین، ذؤوقونون نتیجهسی اولان بو گؤزل کجاوهیه تاماشا ائتمک نئجه ده ماراقلی ایدی!
پادشاه و ملکه کجاوهده اَیلشمیشدیلر. قادر زهملی بیر سسله:
ــ یولا دوشون،- دئدی.
گوجوموزو توپلادیق، کجاوهنی قالدیریب جیلیز و ضعیف چییینلریمیز اوسته قویاراق یولا دوشدوک. قیچلاریمیز اسیردی. تیترک یئریشلرله ایرهلیلهییردیک. کجاوهنین آغیرلیغی لاپ نفسیمیزی کسیردی، آمما هئچ نه دئمیردیک، بیز اؤزوموز بو اویونا راضیلیق وئرمیشدیک. بیز کیشییدک آخی، کیشی سؤزونو گئری گؤتورمز. بیر ده کی، اویون باشلامیشدی، بیر تههر قورتارمالی ایدی. پادشاه اؤز سئوگیلیسی ایله کجاوهده یایخانیب ایلشمیشدی، کئفی کؤک ایدی، دئییب گولوردو. اونون پیس وزیری و جلاد دوستلاری ایسه سرانجام وئریردیلر، هَدَه- قورخو گلیردیلر. قادرین قهقههلی گولوشلری بیزیم یورغون اورکلریمیزه توخونور و عکس- صدا دوغوروردو. آغری گئت- گئده آرتیر، اعضالریمیز گَریلیردی. یوماغا دؤنموشدوک. پادشاهین تویو ایدی، دئییب- گولمک، شنلنمک لازیم ایدی. قادرین آداملاری بیزی گولوب سئوینمهیه مجبور ائدیردیلر. آغیر یوک آلتیندا بوغازلاریمیز قَههَرله دولموشدو، گؤزلریمیزین اؤنونده هاوادا یئللهنن قیرمانجلار دوداقلاریمیزا سولغون گولوشلر سانجیردی. هامینین صفتینده نفرت حسّی دویولوردو. آمما کیمسه دانیشمیردی. جاماعات تاماشایا دایانمیشدی. قادر اللرینی هاوادا اویناداراق پادشاهلارا مخصوص ادا ایله، اوجا سسله دانیشیر و امر ائدیردی. آرتیق طاقتدن دوشموشدوک، بدنیمیز ازگینلهشیب زوققولداییردی. ائله بیل عقرب بیلکلریمیزی سانجیر و آجی زَهَرینی اورکلریمیزه قدر یئریدیردی. هاندان- هانا یحیانین نفرت دولو سسی ائشیدیلدی، گیزلینده قادرین آداملاری گؤرمهسین دئیه، اونو چاغیریب، سونرا:
ــ نه دئییرسن؟- دئیه، پیچیلتیلا سوروشدوق.
یحیا:
ــ بو، نه تَههر اویوندو؟- دئیه دونقولداندی.
ــ اویون بئله اولار دَه،- دئیه اونا جاواب وئردیک.
ــ بو، اویون دئییل.
ــ یاخشی، یاخشی، چَرنلَمه.
آرتیق، یحیا قطعی بیر طرزده دئدی:
ــ من اوینامیرام، نه اوچون قادر پادشاه اولوب کجاوهده ییرغالانمالیدیر، باشقا بیر اویون یوخدورمو؟
ــ بوش- بوش دانیشما،- دئیهرک اونو ساکتلشدیرمهیه چالیشدیق.
ــ اوقدر اورکآچان اویون وار کی، ائله اولسون، هامی گولسون، هامی اَیلهنیب سئوینسین،- دئیه یحیا جاواب وئردی. شوبههلی باخیشلارلا اونو سوزوب دئدیک:
ــ اولماز، یحیا، اویون باشلانیب، بیر تههر ده قورتارمالیدیر.
ــ نه اوچون اولمور کی؟
ــ نئجه اولار؟- دئیه اوندان جاواب ایستهدیک. یحیانین دوداقلاری قاچدی، اومید دولو باخیشلاریندا غرور و قطعیت ایفادهسی اوخونوردو. بیزیم ده جانیمیز ایسیندی، جسارتلندیک، اورهییمیز غرور حسّی ایله دولدو. یوسف ده یاخشی سؤزلر دانیشیردی، اورک- دیرک وئریردی، نه ائدهجهییمیز حاقّیندا دوشونوردوک.
هاندان- هانا یحیا بیج- بیج باخیب دئدی:
ــ چییینلریمیزی چکیب کجاوهنی یئره بوراخاق، بو، اؤزو ده بیر اویوندو.
بیزیم ده دوداقلاریمیز قاچدی. یحیانین بیجلییینه تعجبلندیک. هامیمیز اونا «جیرتدان یحیا» دئیردیک. بالاجا بویونا، سیسقا جانینا باخمایاراق چوخ قوچاق و چئویک اوشاق ایدی. او، اؤز بامزه سؤزلری، لطیفهلری ایله بیزی گولدورردی، بیزه همیشه یاخشی مصلحتلر وئرردی، هر هانسی ایشی گؤرمزدن اوّل یاخشی- یاخشی فیکیرلهشیب سونرا عمل ائدردی. بؤیوک قارداشلار اونا «کلّه یحیا» دئیردیلر. آرتیق، حسّ ائدیردیک کی، ایندیجه وئردییی مصلحت ده اورهییمیزجهدی. داخیلیمیزده بو اویونا قارشی، پادشاها قارشی نفرت حسّی اویانمیشدی، اورکلریمیز نفرت حسّی ایله دؤیونوردو. قادرین آداملارینی سوزدوک، اونلارین زهملی صفتلری، هاوادا اوینایان قیرمانجلارینی گؤروب قورخدوق.
ــ قورخوروق،- دئدیک.
ــ نه اوچون قورخاق؟- دئیه یحیا دیللندی.
یوسف:
ــ بیز اونلاردان چوخوق،- دئدی.
اورهییمیزده اؤزوموزو و اونلاری بیر ده سایدیق، حله گیزلیجه بارماقلاریمیزلا دا سایدیق، اورهییمیزی ایستی و شیرین بیر حسّ بورودو، سونرا بونو پادشاها نفرت حسّی عوض ائتدی. جسارت قورخوموزو بوغوب قیچلاریمیزا قوّت جالادی. دریندن نفس چکیب جییَرلریمیزی دولدوردوق. اَییلیب وار قوّهمیزله آغیر یوک آلتیندا خَشیله دؤنموش چییینلریمیزی کجاوهنین آلتیندان چکدیک، توز- دومان کوچهنی بورودو. قادرین آداملاری جسارتیمیزدن هورکهرک هرهسی بیر یانا قاچدی. آرتیق قادر اوّلکی قادر دئییلدی. او، محلّهنین پادشاهی و آتامانی دئییلدی. او، یوماغا دؤنوب بوزوشموش حالدا بیزه باخیردی، گولومسهیهرک بیزیم یانیمیزا گلدی. قادر یالواریش و امداد دولو نظرلرله بیزی سوزدو. باخیشلارلا ترپهنیب، آرخاسینی بیزه چئویرهرک قاچدی. بیز ایسه دئییب- گولوردوک. ال- اله وئریب رقص ائدیردیک. سسیمیز عرشه قالخیردی. گئجهنین رنگی قاچمیشدی.
_________________________
قایناق:
باکی- «گونش» ژورنالی، ۱۹۹۲، نومره ۵۶
کریلدن عرب الیفباسینا کؤچورن: حمید بخشمند


text:
قوم
قوم ایران شهرلریندن بیری و قوم اوستانینین مرکزیدیر. بو شهرین جمعیتی ۱٬۰۷۴٬۰۳۶ نفردیر کی بو باخیمدان اؤلکهنین ۸ اینجی شهری سایاگلیر. قوم تهرانین گونئیینده یئرلشیبدیر و شیعهلرین مذهبی شهریدیر. و ایرانین متروپولیسلریندن حساباگلیر.[1] قومون ساکینلری، فارس، آذربایجان تورکلری، عربلر و خلج تورکلریدیر.
ایرق و ائتینیک[دَییشدیر]
عومومی فرهنگ شوراسی طرفیندن گرچکلشدیریلن پارس آراشدیرماجیلارین 89 اونجو ایلده آراشدیرماسینا گوره، و هابئله بیر آماری آراشدیرمانین سونوجونا گوره قوم شهرینده اولان ائتینیک لر آشاغی داکی کیمی دیر:[۱]
فتحعلی شاه قاجار ین مزاری[دَییشدیر]
فتحعلی شاه قاجار توربه و مزاری فاطمه معصومه خانیمین توربه سینین قوزئی اینده دیر. بو توربه نی «بیگم صفوی» جورلیید دیر. بو توربه فتحعلی شاه قاجار ین حیات دا اولدوغو زامان و اوزونون امری ایله دوزلدیلمیشدیر. بو بینانین آینا ایله ایشلنمیش بزک لری ۱۲۸۰ ایلینده، ناصرالدین شاه قاجار زامانین دا گچ نن دییشیلیبدیر.
محمدشاه قاجار ین مزاری[دَییشدیر]
محمدشاه قاجارین مزاری، فاطمه معصومه خانیمین مزارینین باتی سیندا یئر آلیبدیر. بو مسجیدین بزک لری آینا و گج دن عیبارت دیر.
شاه عباس صفوی نین مزاری[دَییشدیر]
ایکینجی شاه عباس صفوینین مزاری فاطمه معصومه خانیمین مزارینین گونئی باتی سیندا یئر آلیب دیر. بو بینانین معمارلیق آچی سیندان چوخ زنگین اولدوغو قئید ائدیلیر. بو بینا مرمر داش لار ایله سوسلنیب و بزنیبدیر.
گورونتو[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسه ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخصهای فرهنگ عمومی کشور (شاخصهای غیرثبتی) - شناسنامه افزوده:شرکت پژوهشگران خبره پارس /شورای فرهنگ عمومی
خاریجی لینکلر[دَییشدیر]
- Irani, Hamed (2 November 2005). «Qom Concerned over New Intelligence Appointments». یوْخلانیلیب28 June 2009. Archived 2006-03-25 at the Wayback Machine.
- Sādeq Sabā, Visiting Iran's ayatollahs at Qom, Tuesday, 17 June 2008, BBC
- Supreme Leader's Visit to Qom – PressTV video


text:
لهیستان
لهیستان یا دا رسمی آدیلا لهیستان جمهوریتی اۇرتا اوروپادا یئرلَشن بیر اوْلکه دیر. پایتختی ورشو شهریدیر. بو اؤلکه مرکزی اوروپادا اوْلۇب غربده آلمان، جنۇبدا چک جومهوریتی و ایسلوواکی، شرقده اوکراین و بلاروس، شیمالدا ایسه بالتیک دنیزی، لیتونی و روسیه (کالینینگراد اوستانی) ایله هم سرحددیر. اؤلکنین همچینین دانمارک و سوئیس ایله دنیز سرحدلری واردیٛر. لهیستاننیٛن اراضیسی ۳۱۲٫۶۸۳ کیلومتر موربع -دیر (دۆنیادا اراضیسینه گؤره ۶۹-جی یئرددیر). اهالیسی ۳۸٫۱ میلیوْندان چوْخدۇر،
لهیستانین تاریخیدَییشدیر
ایلک لهیستان دؤولتی ۹۶۶-جیٛ ایلده یارادیٛلمیٛشدیٛ. همین دؤولتین سرحدلری تخمیناً بۇگۆنکۆ لهیستان سرحدلری ایله اۆست-ۆسته دۆشۆر. لهیستان ۱۰۲۵-جی ایلده کراللیٛغا چوریلمیش، ۱۵۶۹-جی ایلده ایسه بؤیۆک لیتونی حرسوْقلۇغۇ ایله بیرلشرک لهیستان-لیتونی بیرلیگینین ساسیٛنیٛ قوْیدۇ. بۇ ایتتیفاق یالنیٛز ۱۷۹۵-جی ایلده داغیٛلمیٛشدیٛ. ۱۹۱۸-جی ایلده مۆستقیللییینی ینیدن قازانان لهیستان ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی دؤورۆنده آدوْلف هیتلر آلمانین طرفیندن ایشغال اوْلۇنمۇش، مۆحاریبه بیتدیکیدن سوْنرا ایسه کوْممۇنیست دؤولت کیمی اسسرین نظارت ائتدییی شرق بلوْکۇنا داخیل اوْلمۇشدۇ. ۱۹۸۹-جی ایلده کوْممۇنیست رژیمی دوریلدیکدن سوْنرا لهیستاندا «ۆچۆنجۆ جومهوریتی» قۇرۇلدۇ. بۇ گۆن اوروپا ایتتیفاقیٛنیٛن ان چوْخ اهالییه مالیک ۶-جیٛ اؤلکسی اوْلان لهیستان ۱۶ ووْیووْدالیگدان (شابلون:لانگ-پل) عیبارت لیبرال دموْکراتیک دؤولتدیر. اؤلکه اوروپا بیرلیگی، ناتوْ، بمت، ایقتیصادی امکداشلیٛق تشکیلاتیٛ، دۆنیا تیجارت تشکیلاتیٛنیٛن عضوۆدۆر.[۴]
۸۷۷-جی ایلده کیچیک لهیستان اراضیسی بؤیۆک موْراوییا دؤولتی طرفیندن ایشغال ائدیلدیکدن سوْنرا قنزنوْ شهری باشکند اوْلماقلا بؤیۆک لهیستان اراضیسی لهیستان دؤولتینین یارانماسیٛ اۆچۆن اساس مرکز اوْلدۇ. لهیستان دؤولتینین بانیسی و ایلک حؤکیلومترداریٛ پیاستوْولار ناصلیندن اوْلان کنیاز ستفان ای مشکوْ (۹۶۰–۹۹۲) اوْلمۇشدۇر. اوْ، ۹۶۶-جیٛ ایلده باتی عادتلری اۆزره مسیحیت دینینی قبۇل ائتمیشدیر. اوْنۇن اوْغلۇ-ایگید بوْلسلاویٛن دؤورۆنده لهیستان کنیازلیٛغیٛ اؤزۆنۆن گۆجلۆ دؤورۆنۆ یاشاییٛردیٛ. لهیستان و ویستۇلا چایلاریٛ آراسیٛندا یاشامیٛش اوْلان ایسلاو قبیللرینین قۇرمۇش اوْلدۇغۇ بیر دؤولتدیر. اوْ زامانکی بۇ ایسلاولارا "یایلا اینسانلاریٛ" مناسیٛنیٛ ورن "پوْلان" دییلیردی. زامانلا بۇ آد لهیستان حالیٛنا چوریلدی.
لهیستان اوْن دؤرد عصردن وْن یددی عصره قدر کچن مۆدت ایچینده اوروپادا گۆجلۆ بیر دؤولت حالیٛندا ایدی. «ۆچ پارچالانمادان» ایلکی ۱۷۷۲-جی ایل تاریخینه قدر اوْلان مۆختلیف خاندانلیگلار ایدارسینده ایدی. بۇ تاریخدن اعتباراً لهیستاننیٛن چؤکۆش دؤورۆ باشلادیٛ. ۱۷۷۲-جی ایل تاریخینده پروس، روسیه و اوتریش، اؤلکه توْرپاقلاریٛنیٛ آرالاریٛندا پایلاشدیٛلار. بۇنۇ ۱۷۹۳-جی و ۱۷۹۵-جی ایللر پایلاشمالاریٛ ایزلدی. لهیستاننیٛن لینده یالنیٛز شرق پروس اراضیلری قالدیٛ. بیرینجی دۆنیا مۆحاریبسیندن سوْنرا اۇزۇن مۆباریزه و چتینلیکلردن سوْنرا ۱۹۱۸-جی ایلده ورسای مۆقاویلسی ایله مۆستقیللییی تأمین ائدیلدی. لهیستان ۱۹۱۸-جی ایل ۷ نوْیابردا مۆستقیل اؤلکه ائلان ائدیلدی. لهیستاندا حاکیمیییته لهیستان سوْسیالیست پارتییاسیٛنیٛن رهبری اوْلان یۇزف پیلسۇدسکی گلدی. لهیستاننیٛن باتی سرحدلری ورسای مۆقاویلسی ایله مۆیینلشدیریلمیشدی. ۱۹۱۹-جی ایل ۲۸ اییۇندا لهیستان نۆمایندلری اوْنا ایمضا آتمیٛشدیٛلار. لاکین شرق سرحدلرینی مۆیین ائتمکده آنتانتا دؤولتلری لهیستانیا فعالیییت آزادلیٛؤیٛ ورمیشدیلر. حتتا ۱۹۱۹-جی ایلین دکابر آییٛندا آنتانتانیٛن آلی شۇراسیٛ شرقده لهیستاننیٛن سرحد ختتینی تسدیق ائتدی. بۇ، شرتی اوْلاراق کرزوْن ختتی آدلاندیٛریٛلدیٛ. ۱۹۲۱-جی ایلین مارتیٛندا ریقادا سوْوت-لهیستان مۆقاویلسی ایمزالاندیٛ. همین مۆقاویلیه ساسن باتی بلوْرۇس و باتی اوکراین اراضیلری لهیستاننیٛن ترکیبینده قالدیٛ. ۱۹۲۱-جی ایل ۱۲ مارتدا اؤلکنین کوْنستیتۇسییاسیٛ قبۇل اوْلۇندۇ. کوْنستیتۇسییادا جومهوریتی قۇرۇلۇشۇ تسبیت ائدیلدی. پیلسۇدکینین سلاحیییت مۆددتی بیتدییی اۆچۆن بۆتۆن وزیفلریندن ایمتینا ائتدی. لاکین اؤلکده وضیعت گتدیکجه پیسلشیر، سیاسی دیدیشملر، میلّی مۆناقیشلر اؤلکنی ایدار اوْلۇنماز وضیعته سالیٛردیٛ. ۱۹۲۶-جیٛ ایلده اؤلکده حربی چوریلیش باش وردی. ی. پیلسۇدکی ینیدن حاکیمیییته گلدی. اوْ، ۱۹۳۵-جی ایله کیمی دؤولتین باشچیٛسیٛ اوْلدۇ. بۇ ایللر اؤز ماحیییتینه گؤره لهیستان تاریخینه ساناسیوْن (ساغلاملاشدیٛرما) دؤورۆ کیمی داخیل اوْلمۇشدۇر. لهیستان خاریجی سییاستده آنتیسوْوت و آنتیالمان سییاستی یئریدیردی. بۇ دا، ۱۹۳۹-جی ایلده لهیستاننیٛن سسرای و آلمان آراسیٛندا بؤلۆشدۆرۆلمسی ایله نتیجلندی.
۱۹۳۹-جی ایلده عئینی آندا هم ناسیست آلماننیٛن و هم ده روسیهنیٛن ایشغالیٛنا اۇغرادیٛ. ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی عرضینده آلتیٛ میلیوْن لهیستانلیٛ اؤلدۆرۆلدۆ. داها سوْنرا آلمان اوْردۇلاریٛ مۆتتفیقلره تسلیم اوْلدۇ. ایشغال سناسیٛندا قۇرۇلان سۆرگۆندکی لهیستان حؤکۇمتی ایش باشیٛنا گلدی. ۱۹۴۷-جی ایلده ائدیلن سچکیلرده کوْممۇنیستلر حؤکۇمتی قۇردۇلار و اؤلکنی روسیه نیٛن پیکی وضیعتینه گتیردیلر. ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسینین بۇ چتین گۆنلریندن سوْنرا لهیستان، روسیه یا وئریلن ۱۷۸٫۸۴۲ کیلومتر موربع -لیک بؤلگیه قارشیٛ ۱۹۴۵-جی ایلده آلمان توْرپاقلاریٛندان ۱۰۲٫۴۰۰ کیلومتر موربع -لیک بیر بؤلگنی گؤتۆردۆ. اوْدر-نیسسئ ختتینین شرقینده قالان بۇ بؤلگه سیلزییا، پوْمرانییا، باتی پروس و شرق پروس دا داخیل ایدی. لهیستان ایدارسینه کوْممۇنیستلرین گلمسییل، بؤیۆک مۆلکیییتلر قالدیٛریٛلدیٛ، صنایعلر میلّیلشدیریلدی، مکتبلردکی تحصیل سیستملری کوْممۇنیستلشدیریلدی. ایستحصال آزالدیٛ. بۆتۆن بۇنلاریٛن نتیجسینده ۱۹۵۶-جیٛ ایلده پوْزناندا عصیان چیٛخدیٛ.
۱۹۷۰-جی ایلده ینی آغیٛر ورگیلر و حددیندن آرتیٛق قییمت یۆکسلملری ینی عصیانلارا یوْلاچتیٛ. ۱۹۸۰-جی ایلده حادیثه لر داها شیددتلندی. لنین لیمانلاریٛندا توسعه ائدن "ایشچی تتیللری" سوْنۇندا، ایشچینین یانیٛندا اوْلدۇغۇنۇ سؤیلین کوْممۇنیست ایداره "۲۱ ایمتییازیٛ" ورمک مجبۇریییتینده قالدیٛ. قدانسک آدیٛیلا بیلینن بۇ تتیللر سوْنۇندا، مۆستقیل ایشچی پشلری قۇرما حاققیٛ لده ائدیلدی.
حادیثه لرین گدیشیندن حۆرکن روسیهنیٛن تحدیدلری اؤلکده حربی وضیعت ائلانیٛنا سبب اوْلدۇ. ایشچی قییاملاریٛنیٛ تشکیل ائدن همریلیک پشسی لیدرلری حبس اوْلۇندۇ. ۱۹۸۲-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-یٛن تزییقی نتیجسی حربی وضیعت قالدیٛریٛلدیٛ. ۱۹۸۳-جۆ ایلده ینه قدانسکدا لنین لیمانلاریٛندا حؤکۇمت لیحداریٛ گؤستریلر ائدیلدی. ۱ مایدا لهیستان ایشچیلری، ایشچی حؤکۇمتیندن حاققلاریٛنیٛ طلب ائتمک اۆزره "ایشچی بایرامیٛنیٛ" تتیللرله قئید ائتدیلر. عسگری ایداره ایشچیلره بعضی حاققلار وردی. ۱۹۸۵-جی ایلده سچکیلریندن سوْنرا حاکیمیییته کچن ووْیچخ یارۇزلسکی، غربله علاقه لرینی توسعه ائتدیرمیه چالیٛشدیٛ. آرتان ایقتیصادی پروْبلملر ۱۹۸۸-جی ایلده بؤیۆک بیر تتیل دالغاسیٛنا سبب اوْلدۇ. ۱۹۸۹-جی ایلین اییۇنۇندا ائدیلن سچکیلرد، اوْ تاریخه قدر ایقتیداردا اوْلان بیرلشمیش ایشچی پارتییاسیٛ آغیٛر مغلۇبیییته اۇغرادیٛ. همریلیک پشسینین تکلیفی اۆزرینه تادۇش مازوْوتسکی باشچیٛلیٛغیٛندا بیر کوْالیسییا حؤکۇمتی قۇرۇلدۇ. ۱۹۹۰-جیٛ ایلدکی دؤولت باشچیٛلیٛغیٛ سچکیلرینی لخ والنسا قازاندیٛ.
اهالی و سوْسیال حیاتدَییشدیر
لهیستانلیٛلار اسلاولار منشلیدیرلر. اهالینین ان کوهنه قایناغیٛنیٛ ۱۰-جی عصرده «پوْلان» آدیٛ وئریلن اسلاولار قبیللری میدانا گتیریر. تخمیناً اوْلاراق ۳۷٫۸۷۵٫۰۰۰ اهالییه صاحیب بیر اؤلکدیر. اهالینین ۹۸٪ اینی لهیستانلیٛلار میدانا گتیریر. گری قالان کیچیک بیر هیسسسینی ایسه آلمانلار، اوکراینلیٛلار و بلوْرۇسلار تشکیل ائدیر. لهیستانلیٛلاریٛن ۶۵٪ یاخیٛنیٛ گنج اوْلۇب، ۱۵ ایله ۶۰ یاش قرۇپۇ آراسیٛندادیٛر. اهالی سیٛخلیٛغیٛ ۱۲۱ اوْلۇب، ایللیک اهالی آرتیٛمیٛ ۰٬۱٪-دیر.
بۇ گۆنکی لهیستان دیلی، اسلاولار قبیللریندن تشکیل ائتمیش پوْلانلرین دیلیندن قایناقلانماقدادیٛر. بۇنا مۆقابیل، پوْمرانییانیٛن شرقینده و لهیستان کارپاتلاریٛنیٛن بعضی بؤلگلرینده دیگر اسلاولار قبیللرینین بیر میقدار فرقلی ایستیقامتلری اوْلان لحجلری ده دانیٛشیٛلماقدادیٛر. لهیستان خالقیٛنیٛن بؤیۆک بیر هیسسسی کاتوْلیکدیر. مسیحیتلاریٛن ائکس-پاپاسیٛ یی ایوْانن پاول، لهیستانلیٛدیٛر.
لهیستاندا تحصیل و تحصیل ایمکانلاریٛ اوْلدۇقجا گنیشدیر. خالقیٛن اوْخۇما یازما نیسبتی ۹۸٪-دیر. ووللر کاتوْلیک اینانجیٛنا گؤره حاضیرلانمیٛش تحصیل تدریس پلانیٛسیٛ، کوْممۇنیستلرین ایش باشیٛنا گلمسییله داها پیس بیر وضیعته سالیٛندیٛ. درسلر تامامیله دیندن اۇزاقلاشدیٛریٛلمیٛش و کوْممۇنیست ایدوْلوْگییاسیٛیلا شاگیردلرین بیینلری زهرلنمیه چالیٛشیٛلمیٛشدیٛر. مارخسیست-لنینیست فلسفه ایچینده بوْغۇلمۇش دۆشۆنجه و پرینسیپلر، هر سویییده مجبۇری اؤیردیلمکده ایدی. ۱۹۸۶ دان سوْنرا بۇ مجبۇر ائتمه یاواش یاواش یۇمۇشالمیٛشدیر. مؤوجۇد بیلیمیوردولر ایچینده کراکوْودا ژاگرللوْنیوْن بیلیمیوردوی، لیۇبلین کاتوْلیک بیلیمیوردوی و ورشو بیلیمیوردوی ان اهمیییتلیلریدیر.
دیلدَییشدیر
- لهیستان دیلی ۹۸٫۷٪
- اوکراین دیلی ۶٪
- آلمان دیلی ۰٫۴٪
- بلاروس دیلی ۰٫۱٪
مذهبدَییشدیر
لهیستان اوروپانیٛن ان دیندار اؤلکسیدیر. کاتوْلیک اوْلدۇغۇنۇ سؤیلینلر ۹۰٪، گدری اینسان نیزعملیٛ اوْلاراق کیلیسایه گتدیینی بیان ائدنلر ۸۰٪ چاتماقدادیٛر. دینی اینانجیٛ اوْلانلار آراسیٛندان ۴ قرۇپ سچه بیلریک. بیرینجی قرۇپا آید ۱۵٪ لهیستانلیٛ چوْخ دیندار اوْلۇب، هر گۇن دینی آیینلرینی یئرینه یتیریب، بؤیۆک بیر اینانجلا دۇا ائدنلردیر. ایکینجی قرۇپ- ۳۵–۵۵٪ خالق، بۇ اینسانلار آللاحا اینانیٛر و دۇا ائدیر آمّا هر واخت کیلسنین سسینه قۇلاق آسمیٛر. اۆچۆنجۆ قرۇپ- ۲۰–۲۵٪ آللاحا اینانیٛب، کیلیسایه جوْخ نادیر گدنلردیر. آیریٛجا کیلسنی تنقید ائدیرلر. دؤردۆنجۆ قرۇپ ۲۰–۳۰٪ اینسانلار آللاحا اینانیٛب، دۇا ائتمین و کیلیسایه گتمینلردیر. لهیستان مجلیسی (سیم) باشچیٛ کۆرسۆسۆنۆن آرخاسیٛندا خاچ واردیٛر. کوْنستیتۇسییادا علاقه دار هر هیسسده کاتوْلیکلییه یئر آییٛرلمیٛشدیٛر. بۇ منادا، کاتوْلیسیزم دؤولتین رسمی دینی اوْلاراق قبۇل ائدیلمکددیر ده دییله بیلر. کیلس، دؤولت، سیاست و جمعیت حیاتیٛندا لازیٛم اوْلدۇغۇندا ایستیفاده ائتدیی جیددی بیر نۆفۇزا مالیکدیر. بعضی کاتوْلیک کشیش و قرۇپلار سییاسته آچیٛقجا گیرمکده و بۇ گۆنکی کوْالیسییا ایقتیداریٛنیٛن ان بؤیۆک و ان کیچیک پارتییالاریٛنیٛ دستکلمکددیر.[۵] ۱- کاتولیک کلیساسی ۹۵٪
۲- ارتودوکس ۲٫۳٪
۳- پروتستانیزم ۰٫۴٪
لهیستانین اوستانلاریدَییشدیر
لهیستان ۱۶ استانی وار:
لهیستاننیٛن اساس شهری ورشودیٛر. دیگر اهمیییتلی شهرلری ایسه؛ وروتسلاو، ووچ، گدانسک، پوزنان و راکوف دیٛر.
ایقتیصادییاتدَییشدیر
لهیستان ایقتیصادییاتیٛ، ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی و مۆختلیف ایستیلالر اۆزۆندن بؤیۆک سارسیٛنتیٛلار سوْوۇشدۇرمۇشدۇر. داها سوْنرا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و دیگر اؤلکلردن آلیٛنان کؤمکلرله بیر آز دۆزلمیشدیر.
کوْممۇنیستلر اؤلکنی له کچرینجه ایقتیصادییاتدا دؤولتلشدیرمه و کوْللکتیفلشتیرمئ باشلادیٛ. کوْممۇنیست اؤلکلر آراسیٛندا قۇرۇلان "قارشیٛلیگلیٛ ایقتیصادی کؤمکلشمه شۇراسیٛ" (جوْمجوْن) ایقتیصادی ایستیقامتی یۆنگۆلشدیرمک. لهیستان بۇنۇن بیر عضوۆ اوْلاراق، تیجارتینی بۇ اؤلکلرله ائدردی. اؤلکده سوْسیالیستلر سچکیلری ایتیرینجه و سوْوتلر بیرلیی داغیٛلیٛنجا باشا کچن حۆکۇمت ایقتیصادی پروْبلملری حلل ائتمک اۆچۆن غربه آچیٛلما سییاستینی تتبیق ائتمکددیر.[۸]
لهیستان صنایعسی اوْلدۇقجا مۆختلیفدیر؛ گمی ایستحصالیٛ، تکستیل، کیمیا، مشه محصوللاریٛ، متال صنایعسی، آوتوْموْبیل، تییار، ماشیٛن، سمنت، آلۆمینیۇم و نفت محصوللاریٛ باشلیٛجا صنایعئ آسپکلریدی. سوْن زامانلاردا تاختا-شالبان و کاغیٛز صنایعلری ده اینکیشافا باشلامیٛشدیٛر. مدنچیلیک و مدن صنایعسی اوْلدۇقجا توسعه ائتمیشدیر. بۇنلاریٛن ان اهمییتلیلری کؤمۆر، سینک، گۆلله و میسدیر. لهیستان، قوزئی آلمان و اینگیلتردن سوْنرا اوروپانیٛن ان بؤیۆک کؤمۆر ایستحصالچیٛ اؤلکسیدیر. آیریٛجا سۆلفۆر چیٛخاران اؤلکلر آراسیٛندا قاباقدا گلمکددیر. مانقان، قالای، دۇز، لینییت، نفت، دمیر و طبیعی قاز دیگر اهمییتلی یئرالتیٛ قایناقلاریٛدیٛر.
انرژی باخیٛمیٛندان اوْلدۇقجا توسعه ائتمیش بیر اؤلکدیر. سوْوت کؤمییله قۇرۇلمۇش حیدروْلکتریک ستانسییالاریٛ مؤوجۇددۇر. کؤمۆره سؤیکنن دمیر و پوْلاد صنایعسی اهمییتلی بیر گلیر قایناغیٛدیٛر. وروْسلاو، پوْزنان، بیٛدقوش، یۇخاریٛ سیلسیی ان اهمییتلی مخانیکی و ائلکتریک مۆحندیسلیی صنایعئ مرکزلریدیر. گدانسک و شچینده ایسه لیمانلار مؤوجۇددۇر. سوْن زامانلاردا قئیدا، آلۆمینیۇم صنایعسی ماجاریٛستان بوْکسۇ ایدی و یئرلی قئیدا، آلۆمینیۇم و سۆنی گۆبره صنایعلری توسعه ائتمیش وضیعتددیر. آلۆمینیۇم صنایعسی؛ ماجاریٛستان بوْکسۇ ایدینه و یئرلی گحو رنگلی کؤمۆره باغلیٛدیٛر.
کینچیلیک محصوللاریٛ باخیٛمیٛندان داها چوْخ کارتوْف، تۆتۆن، کتان، چوْودار، آرپا، بۇغدا و یۇلاف قاباقدا گلیر. حیواندارلیگدا ایسه داها چوْخ مال و قوْیۇن یتیشدیریلر. آیریٛجا بالیگچیٛلیگ دیگر اهمییتلی بیر قایناقدیٛر. ایشلین اهالینین ۳۰٪ آ یاخیٛن بیر هیسسسی کینچیلیک و حیواندارلیگلا مشغۇل اوْلار. لهیستان، پۇل واحیدی اوْلاراق زłوْتی ایستیفاده ائدر. آدام باشیٛنا دۆشن میلّی گلیر ۷۲۰۰ دوْللاریٛن اۆستۆنددیر. لهیستان خاریجی تیجارتینین تخمیناً اۆچده ایکیسی کوهنه جوْمجوْن عضوۆ کوْممۇنیست بلوْک اؤلکلرییله اوْلماقدادیٛر. بۇ اؤلکلردن ان چوْخ تیجارت ائدیلنی روسیهدیٛر. ایدخالاتیٛن ۳۵٪ و ایخراجاتیٛن ۲۶٪ ایٛ بۇ اؤلکلردیر. غربلی اؤلکلر آراسیٛندا ان چوْخ آلمان ایله تیجاری مۆناسیبتلری مؤوجۇددۇر. آیریٛجا اینگیلیس و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، لهیستان ایله تیجاری آندلاشمالاریٛ اوْلان لیبرال اؤلکلردیر. خصوصیله سوْن ایللرده بۇغدا و دیگر کینچیلیک محصوللاریٛندا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله اوْلان باغلیٛلیگ آرتمیٛشدیٛر.
لهیستاننیٛن ایدخالات محصوللاریٛ; تکستیل خاممالیٛ، دمیر جؤوهری، ماشیٛن و تجحیزات، تاخیٛل محصوللاریٛ و نفتدیر. نفتین هامیسی «دوْستلۇق بوْرۇ ختتی» یوْلۇیلا روسیهدان تأمین ائدیل ؤلکنین نقیللییات شبکسی خصوصیله ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی سناسیٛندا ایشلمز حالا گتیریلمیشدیر. بۇ گۆن ایسه نیزعملیٛ یوْللارا مالیکدیر. دمیریوْللاریٛنیٛن جمی اۇزۇنلۇغۇ تخمیناً ۲۵٫۸۴۸ کیلومتردیر. بۇنۇن ۳۲۰۰ کیلومتره یاخیٛن بیر هیسسسی ائلکتریکلیدیر. چای و کاناللار نقلیاتا اۇیغۇندۇر. اوْدرا چاییٛ اۆزرینده تیجاری چاتدیٛرما ائدیلمکددیر. اؤلکنین تیجارت یۆکۆنۆن آغیٛرلیٛغیٛ دمیریوْللاریٛ اۆزریندن اوْلدۇغۇ اۆچۆن ۳۶۳٫۱۱۶ کیلومتره چاتان قۇرۇیوْللاریٛ نیسبتن داها آز توسعه ائتمیشدیر. معاصیر بیر هاوا یوْلۇ سیستمینه مالیکدیر. آیریٛجا دنیز نقلیاتیٛ دا یاخشیٛ وضیعتددیر. باشلیٛجا لیمانلاریٛ قدانسک، قدیٛنیا و شچیندیر.
گؤرونتولردَییشدیر
نوتلاردَییشدیر
- ^ Many declared more than one ethnic or national identity. The percentages of ethnic Poles and of minorities depend on how we count. 94.83% declared exclusively Polish identity, 96.88% declared Polish as their first identity and 97.10% as either first or second identity. Around 98% declared لهیستانلار as their first identity.
- ^ The adoption of Christianity in Poland is seen by many Poles, regardless of their religious affiliation or lack thereof, as one of the most significant events in their country's history, as it was used to unify the Polish tribes.[۶]
- ^ The area of Poland, as given by the Central Statistical Office, is ۳۱۲٬۶۷۹ km2 (۱۲۰٬۷۲۶ sq mi), of which ۳۱۱٬۸۸۸ km2 (۱۲۰٬۴۲۱ sq mi) is land and ۷۹۱ km2 (۳۰۵ sq mi) is internal water surface area.[۸]
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Constitution of the Republic of Poland, Article 27.
- ^ Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 [National-ethnic, linguistic and religious structure of Poland. National Census of Population and Housing 2011] (PDF) (in لهستانی). Central Statistical Office. November 2015. ISBN 978-83-7027-597-6.
- ^ Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 [Population. Number and demographical-social structure. National Census of Population and Housing 2011] (PDF) (in لهستانی). Central Statistical Office. February 2013. ISBN 978-83-7027-521-1.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ Rykała, Andrzej (2014). «National and Ethnic Minorities in Poland from the Perspective of Political Geography» (in Polish). Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica 17: 63-111.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ "4.4. Przynależność wyznaniowa" [4.4 Religious affiliation]. Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011 [Population. Number and demographical-social structure. National Census of Population and Housing 2011] (PDF) (in لهستانی). Warsaw: Central Statistical Office. 2013. p. 99. ISBN 978-83-7027-521-1. Retrieved 31 May 2017.
- ^ Christian Smith (1996). Disruptive Religion: The Force of Faith in Social-movement Activism. Psychology Press. Retrieved 9 September 2013 – via Google Books.
- ^ GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku.
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ Concise Statistical Yearbook of Poland, 2008 (PDF). Central Statistical Office (28 July 2008). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 28 October 2008. یوْخلانیلیب12 August 2008.
- ^ demografia.stat.gov.pl/. Population. Size and structure and vital statistics in Poland by territorial division in 2017. As of December 31.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ 5. Report for Selected Countries and Subjects. اولوسلارآراسی پول صندوقو. یوْخلانیلیب9 October 2018.
- ^ Poland. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب10 September 2018.
- ^ (2015) «GINI Index for Poland». یوْخلانیلیب15 September 2018.
- ^ 2018 Human Development Report. United Nations Development Programme (2018). یوْخلانیلیب15 September 2018.
- ^ Lower Silesian
- ^ Kuyavian-Pomeranian
- ^ Lublin
- ^ Lubusz
- ^ Lesser Poland
- ^ Podlasie
- ^ Pomeranian
- ^ Silesian
- ^ Greater Poland
- ^ West Pomeranian


text:
ایرک بیتیک
تورک ادبیاتی چوخ درین و اسکی بیر ادبیات دیر؛ تاسوفلر اولسون کی تانینمامیش قالمیشدیر. تاریخیمیزین ان اسکی زامانلاردان قالان بیر تورک کتابیمیز دا همین ایرک بیتیک یا فالنامه دیر. بو کتاب ان آزی ۱۲۰۰ ایل بوندان اؤنجه یه عاییددیر. بورادا تکجه فال یوخ، بلکه قیسا داستانلار موجوددور و هر بیری نین بیر احوال روحیه سی واردیر. بو کتابدا اوخوجو ۶۴ حیکایه اوخویور. هر حیکایه، تکجه نئچه سطیردیر، آما اونون یورومو دیرلی بیر موضوعدور.
اوخوجو بو کتابدا تورک ادبیاتی نین ۱۲۰۰ ایل بوندان اؤنجه دیلی و شیوه سی ایله تانیش اولور. بو اثر دامغالار خطی ایله یازیلمیشدیر کی بو خطین تاریخی میلاددان اؤنجه لره گئدیب – چاتیر.
ایرک بیتیک ایلک دفعه ۱۹۰۷جی ایلده مجار عالیمی آورل اشتاین طرفیندن تاپیلدی. اثر تکجه ۵۷ یاپراق ایدی. بو الیازما بوگون لندن شهری نین بریتیش موزیوم کتابخاناسیندا ساخلانیلیر. بوگونه قدر “ایرک بیتیک” حققینده یوزلرجه عالیم، ادیب، آراشدیریجی تحقیقلر ایره لی سوروب و دونیا دیللرینه ده ترجمه اولوبدور. منجه ایندی سئویندیریجی حالدیر کی بو کتابدا، اؤز آنادیلیمیز ایله فارسیجاسی بیرگه وئریلیر. آیدین دیر کی بو اثرین یاییلماسی دیلیمیزین قارانلیق بوجاقلاری ایشیقلاندیریب و تاریخی بحث لر اوچون میدان آچاجاقدیر. شوبهه یوخدور کی گله جک بیزیم اوچون سئویندیریجی دیر.
بو کتاب ۲۰۰ صفحه ده اختر نشری طرفیندن تبریز کتاب سرگیسینده ساتیشا قویولور. کتابین توپلاییب فارسیجایا چئویره نی دا م. کریمی دیر.


text:
اتک شاوان باش هرگلان
اتک شاوان باش هرگلان، تورکجه دیلنده یازلیمیش بیر شعر کیتابی دی کی عزیز مهرابیان (تخلص: شیشوان) یازیب. بو کیتاب ۱۲۰ صفحه دی و گوزل تورکجه شعرلری شامل اولور.
وارلیغین گئدیر[۱]دَییشدیر
بیر نمونه بو کتابین شعرلرینن (کیتابین اول شعری):
بوغدانی وئریرسن سامان آلیرسان
یاغیشی وئریرسن دومان آلیرسان
یاخشینی وئریرسن یامان آلیرسان
--- وارلیغین گئدهجک الیندن اویان
--- قالیرسان آرالی ائلیندن اویان
قیزیلی وئریرسن دمیر آلیرسان
کبیری وئریرسن صغیر آلیرسان
چورکی وئریرسن خمیر آلیرسان
--- وارلیغین گئدهجک الیندن اویان
--- بو گؤزهل دیل گئدیر دیلیندن اویان ...
قایناقلاردَییشدیر
- ^ کتاب: اتک شاوان - باش هرگلان / عزیز مهرابیان (شیشوان). صفحه ۱۲


text:
آداق (میفولوژی)
آداق ویا آداک - تورک و آلتای میفولوژیسینده و خالق مدنیتینده عهد و یا نذیر دئمکدیر. آذربایجان تورکجهسینده عهد و یا نذیر آنلاییشینا بنزسه ده داها گئنیش احاطهلیدیر، چونکی شامانلیق عنعنهسینده کی قانسیز قوربان (ساچی) و آزاد قوربانی (ایدیک) آنلاییشلاری دا "آداک " آنلاییشی ایچریسینده ایشتیراک ائدر. هر هانسی بیر دیلک یئرینه گلدیگینده قارشیلیغیندا ائدیلهجگی و یا وئریلهجگی دئییلن شئی و بونون نتیجهسینده اینسانین اؤزونو تانرییا قارشی عؤهدهچیلیکلی ائتدیگی وضعیت. عثمانلیجا نذیر سؤزونون تورکجه قارشیلیغیدیر. موقدس وارلیقلاردان کؤمک ایستهمک مقصدی ایله قوربان کسمک، ساچی وئرمه، شام یاندیرما، پول باغیشلاماق کیمی حرکتلرده ایشتیراک ائتمک تعهودو. بو وظیفه یئرینه یئتیریلمهدیگی تقدیرده آدامین باشینا منفیلیکلر، حتّی فلاکتلر گلهجگینه اینانیرلار. چونکی بو سؤز تانرییا قارشی وئریلمیشدیر. عهد آنلاییشینا هر دینده راست گلینمکدهدیر. آنادولودا " آداماک " (حصر ائتمک) سؤزو ایله ده ایستیفاده ائدیلر. تورک مدنیتینده ان مشهور اولانی، عهد قوربانی و عهد صدقهسیدیر. آداک اوروجونا دا راست گلینیر. بیر دیلک یئرینه گلنده، اولدن آداندیغی فورمایا اویغون اولاراق یا قوربان کسیلیر، یا دا یوخسوللارا پول وئریلیر و یا اوروج توتولور. بوندان باشقا اؤزونو بیر ایشه تامامیله وئرمک و یا او اوغوردا فدا ائتمک معناسیندا دا ایستیفاده ائدیلیر.
اتیمولوژی[دَییشدیر]
(آد/آت) کؤکوندن تؤرهمیشدیر. آدینی اورتایا قویماق، آدییلا مسئولیت آلما دئمکدیر. چونکی آدینی وئرمک، اؤزونو وئرمک معناسینی وئرر. فرقلی تورک دیللرینده آداه و یا آزاه اولاراق دا دئییلر. اؤز آدی اوزرینه آند ایچمک دئمکدیر.
قایناق[دَییشدیر]
- Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) (türk.)


text:
اورتا دوغودان الهام آلیناراق نخل شکلینده کسیلهن انیگمانین تخمیناً ۳-۵ میلیون استرلینگه ساتیلماسی گؤزلهنیلیردی
“دونیانین ان بؤیوک کسیلمیش قارا آلماسی” اولاراق بیلینهن دگرلی داش، ۳ میلیون ۱۶۱ مین استرلینگه ساتیلدی.
اینگیلیس مزایده ائوی ساتبیزین اینگیلترهنین باشکندی لندن شعبهسیندهکی آچیق آرتیرمادا، “انیگما” آدی وئریلهن و اوزرینده قیمتلی داشلار اولان بیر آسترویدین ۲،۶ ایله ۳،۸ میلیارد ایل اؤنجه دونیایا دوشمهسی ایله اولوشدوغو دوشونولهن قارا آلماس، کریپتو پوللا آلیندی.
آلان شخصین آدی آچیقلانمادی.
اسکی صاحبی طرفیندن ۱۹۹۰.جی ایللرده ساتین آلیندیغیندا ایشلنمهمیش حالی ۸۰۰ قیراط آغیرلیغیندا اولان انیگما، ۳ ایللیک بیر ایشلمدن سونرا ۵۵۵،۵۵ قیراطلیق سون حالینی آلدی.
اورتا دوغودان الهام آلیناراق نخل شکلینده کسیلهن انیگمانین تخمیناً ۳-۵ میلیون استرلینگه ساتیلماسی گؤزلهنیلیردی.
آمریکا قیمتلی داشلار انستیتوسو طرفیندن “دونیانین ان بؤیوک طبیعی رنگلی قارا آلماسی” اولاراق گؤستریلهن و ۲۰۰۶دا دا گینس رکوردلار کیتابینا “دونیانین ان بؤیوک کسیلمیش آلماسی” اولاراق گیرهن انیگما، ان گوجلو آلماسلاردان بیریدیر.
قایناق : تورکیه رادیو تلویزیون قورومو رسمی وب سایتی


text:
بیوگرافی / محمد حسین بهجت تبریزی (شهريار)
سید محمد حسین بهجت تبریزی « شهریار » آزربایجانین میللی شاعیری و شرق عالمینین فخری 1285 بیر آیری روایته گوره 1283 هجری شمسی ایلینده تبریز شهرینده بیر عالیم عائیله ده دونیایا گؤز آچدی .
اوستادین آنادان اولماسی ، ایراندا مشروطه حرکاتی ایله، موصادیف ایدی .
او حرکت لرین کانونو تبریز شهری اولدوغو اوچون ، اوستادین آتاسی میر آغا خشکنابی کی تبریز شهرینده آوکات خاناسی واریدی . اوزده او جریانلارین اؤنملی آدام لاریندان ساییلیردی اونا گؤره کی بوتون واختینی مشروطه اینقیلابینین قوللوغوندا اولسون ، بو قرارا گلدی کی عائیله سینی اؤز دوغما یوردو ، خوشکنابا یوللاسین.
او اوزدن اوستاد خوشکناب کندینه گئدیب و ائله او یئرده کیچیک یاشلی سید محمد حسین شهریارین ادبی فرهنگی خزینه سینین تمل داشلاری قویولدو و گئت گئده ، اونون بیزه هدیه وئردیگی آنا دیلینده شئعیرلری ، تورک دیلینده شرف قازاندی .
اوستاد تبریزه دؤنن دن سونرا اؤز قریحه سین شئعیر ساحه سینده آتاسی میر آقا خشکنابی قوردغو ادبی اوجاق لاردا بیلیندیردی بو یولدا هامیلارین تحسین و حیرتین و آلقیشین قازاندی .
دئیرلره گؤره کیچیک یاشلی محمد حسین هر زامان شئعیر اوخویارمیش اونون سلامت لیگینه اوزرلیک یاندیرارمیشلار . اوستاد شهریارین دئدیگینه گؤره ، اونون ایلک شئعیرلری آنا دیلینده اولموش . ندن کی او زامانلار درس اوخوماق آنا دیلینده اولورموش.
– اؤرنک اولاراق ، آنا دیلی کیتابلاری ایدی کی حسن رشدیه بئی لرین طرفیندن تدریس اولونوردو . –
اوستاد شهریار اؤز روان طبعینی شئعیر ساحه سینده عالمه بیلدیرَندن سونرا ، ایران اؤلکه سینین بیر سیرا اؤزل دوروموندان آسیلی اولاراق پارسجا دیلینده ده شئعیر دئمه گه باشلامیشدی.
ائله بو ساحه ده بوتون پارس دیللی شاعیرلردن گوجلو گؤروندو. بو ساحه ده ، نیما یوشیج ، بیله سویله ییر:« باید بگویم شهریار تنها شاعری است که من می شناسم ».
دئمه لی یم:( ایراندا من بیر شاعیر تانیییرام اودا شهریاردیر)
هابئله اوستاد ملک شعرای بهار، اوستادین تعریفینده یازیر: ((شهریار یالنیز ایرانین فخری دئییل. بلکه او شرق عالمینین فخری دیر)).
بو یولدا ایرانین بؤیوک یازیچی سی سید جمالزاده دئییر :«شهریار آخرین پاسدار شعر پارسی است » .
اوستادین یاخین دوستو و آزربایجانیمیزین فخری ، اوستاد یدالله مفتون امینی بویورور:
«او مئیخانانین سونونجو پادشاهی ایدی ».
تقریبله چاغداش دئوریمده چوخلو پارس شاعیرلری ،اوستادی تایید و تحسین ائله یب لر. موسوی گرمارودی شهریاری چاغداش حافیظ و دکتر علیزاده شهریاری پارس دیلینین اوجالمیش نوقطه سی بیلیر .
ها بئله بیر بؤیوک اوستاد سویله ییر : پارس شئعیری شهریاری الده ن وئرمه سی ایله ، پارس شئعیرینین سیلسیله سی آرادان قالدیریلیب و محو اولدو.
بو سؤزلرین رغمینه اوستاد شهریار اؤز آنا دیلینده شئعیر دئمه سی ایله ، یئنی دن ، تورک دیلینین دامارلارینا یئنی قان وئردی. او بیلدیردی کی بیر آرخـا ، سو گلمیش اولورسا اومود وار کی یئنه گلسین. طاغوت دئوریمینده قافایا سیغمایان اولای لار بیزیم دیلین باشینا گلدی.
او دیلده یازیلان کیتابلارا اود ویریلدی،آنا دیلینده دانیشانلاردان اوخول لاردا جریمه لر آلیندی. آما بیزیم آچیق دوشونجه لی لریمیز سوسقون قالمادیلار.
اوستاد شهریار بو ساحه ده بویورور:
تورکونون جانینی آلمیشدی حیاسیز طاغوت
من حیاط آلدیم اونا ، حق اوچون احیاء ایلدیم
اوستاد شهریار پارس دیلنده شئعیر یازماغا باشلامادان اؤنجه سوی آدیندان فایدالانیب و چاغداش موصطلیح تاخما آدلار کیمی اؤزو اوچون «بهجت» تاخما آدینی سئچدی
اؤرنک اولاراق:
آشاغیدا گلن شئعیر کی اوستاد شهریارا منتسب دیر و من او شئعیری اوستاد شهریارین یاخین و قدیم دوست لاریندان اولان رحمت لیک غلام اعدادی (غلام قصاب) جنابلاریندان آلمیشام سیزلره نقل ایله ییرم. نئجه کی بیلرسیز گئچمیش زامانلاردا اورجلوق چاغ لاریندا ، ایفطارا یاخین تبریز شهرینده یاغلی کوکه ساتارمیش لار و اوجاسسی ایله چاغیرارمیشلار:
ده وه لرقاتار قاتار ، گل بالاوین ده وه سین آپار .
«گل یاغلی دان آزقالدی ، گل یاغلی دان آزقالدی» ،
اوستاد شهریار بوشئعیردن ائتکی آلاراق آشاغیدا گلن شئعیری سؤیله یب دیر:
یارب نیه خلق ائتدین بو قدر موسلمانی
جنس بشره نسبت بیر غول بیابانی
تریاکی و مشروبی ،سیگاری و قلیانی
ترجیح وئره ن دینه سر سامی وهذیانی
آی دولما بادنجانی آی دولما بادنجانی
همسایه اولوب گئتدی بیر کهنه پالاز قالدی
بدبخت عمی نین گویا اوندا پایی آز قالدی
پاریس ده کی لر تئللی ، تبریز ده کی داز قالدی
« بهجت» نیه ایرانین احوالی ناساز قالدی
گل یاغلی دان آز قالدی – گل یاغلی دان آز قالدی
آما سونرالار اوستاد تئهراندا طیب ریشته سینده تحصیل آلارکن بو قرارا گلدی کی اؤزو اوچون بیر اویغون تاخما آد سئچسین . او اوزدن ، اؤز مرشدی اولان حافیظ و اونون دیوانینا ال اوزاتدی . اوستاد بو قرارا گلدی کی حافیظین دیوانیندان بیر فال دوتوب و اورادا گلن سؤزجوکو اؤزونه تاخما آد قبول ائتسین . اوندا بو شئعیر گلدی .
دوام عمر و ملک او بخواه از لطف حق، ای دل
که چرخ این سکه دولت به نام شهریاران زد.
او زمان اوستاد شهریار او آدی اؤزونه بؤیوک بیلیب، بیر کره ده آد سئچمه ده بؤیوک حافیظدن یاردیم ایسته دی ، اوندا ، حافیظین دیوانیدان بو شئعیر اوستادا تاخما آد اوچون سئچیلدی …
«روم به شهر خود و شهریار خود باشم .»
بو کره شهریارین دئدیگینه گؤره حافیظ اوستادین آدینین ((شهریار)) اولماغینا بارماق باسیب ، حتی اونو آلقیشلادی کی قاییتسین اؤز شهرینه و اورادا اؤزو اوچون شهریار اولسون . بئله لیک له سید محمد حسین بهجت تبریزی ((شهریار)) تاخما آدینی سئچدی
او پارس دیلینده بیر زیروه قالمادی کی قازانماسین. ائله بو اوزدن اونا حافیظ ثانی لقبی وئریلدی.
اوستاد شهریار بیر مجلیسده کی من و فریدون حاصارلی و رضا حاصارلی واریدی بئله سؤیله دی : من ایندی حافیظ ایله بیر کیلاسدا و بیر مقامدایام.
یالنیز بیر فرقیمیز وارکی من اوندان 600 – 700 یوز ایل سونرا دونیایا گلمیشم، اونا گؤره اوندان سونرا کی معلومات کی دونیادا یارانیب منیم اونلاردا آز چوخ بیلگیم وار و…
خاطیرلاتدیق کی اوستاد شهریار پارس دیلینین چئشیتلی بیچیم لرینده اؤز گوجونو هامی نین گؤزونه چَکدی
سربست شئعیرین ساحه سینده کی اونون شهرداش لاری اؤرنک اولاراق تقی رفعت و جعفرخامنه ای و حبیب ساحیر و باشقالاری تبریزده باشلامیشدیلار یازماغا و او چاغ تئهراندا یاشایان پارس دیللی اوستادلار بو چئشیت شئعیر دئمه گی بَگنمه ییب و تقی رفعت و اونون داوام چی لاری نی اینتیقاد ائله ییر دیلر . اوستاد شهریار تقی رفعتین داوامچیسی اولاراق «ای وای مادرم» منظومه سین پارس دیلینده و «سهندیه »شئعیرینی تورک دیلینده سؤیله دی. ایگیرمی ایل تقی رفعت دن سونرا ، نیما یوشیج آستارا شهرینده بو بیچیمده تقی رفعت ین داوامچی سی اولاراق شئعیر دئمه گه باشلادی. بو زامان عینادجیل آداملار اونا گؤره کی سربست شئعیرین دئمه گی آزربایجانلی لارا نیسبت وئریلمه سین، رحمت لیک نیما یوشیجه پدر شعر نو لقبی وئردیلر. بیزجه نیما یوشیج پدرشعر نو یوخ بلکه پدر خوانده شعر نودور ویا پارسجا شاعیرلرین ایچینده پدر شعر نو ساییلا بیلر. آنجاق یئنه یئری گلنده بو ساحه ده آراشدیرماغا باشلایاجاییق.
بو مقاله ده بیزیم وورغوموز اوستاد شهریارین تورکجه شئعیرلرینه عائید اولاجاق.
بئله گؤرونور کی اوستاد شهریارین تورکجه دیوانی اونون تورکجه دیلینده دئییلن شئعیرلرینین هامیسی دئییل دیر. ندن کی دئدیک اوستاد شهریار اؤز آنا دیلینده اؤتن شاعیرلرین داوام چی سی اولاراق کیچیک یاشلاریندان باشلایاراق آنا وطنی آزربایجانین کولتور و فولکولورونون لاپ دوغال و ال دَگیلمه میش سؤزجوک لرینده آتا- بابا لاریندان قالان ادبی خزینه سیندن بیزه قیمتلی اینجی لر گَتریبدیر. او اوزدن شهرداشی تیکمه داشلی خسته قاسیمین داوام چی سی اولاراق ، آزربایجانین شیفاهی خالق ادبیاتیندان هر نه خاطیرلاییردی اونلارین جیرگینی ((حیدربابایا سلام)) منظومه سی و آیری تورکجه شئعیرلرینده ، اؤز بالالارینا میراث بوراخدی.
«حیدر بابایا سلام» منظومه سی طاغوت دئوریمینده اویدورما و آللادیجی «وحدت ملی» شوعارینین آلتیندا گونئی آزربایجان تورک لرینین دیل و فرهنگ و مدنیتی تاپدالانان چاغ ، اوستاد شهریارین توسطی ایله لاییق جه سینه گونئی آزربایجان تورک لرینین دوشمن لرینه قارشی یارارلی جاواب اولدو. اوستاد شهریارین دالیسی جا ، حیدربابا مکتبی یاراندی بو مکتب بیر ایستی ائل اوجاغینا چئوریله رک بوتون میللی ظولومدن جانا گلن میللت چی لر ، او هاوادا ، اوستاد شهریار ایله سس سسه وئریب ، گونئی آزربایجان تورکلرینین کولتورَل سینیر لارینی یئنی دن قوردولار . ائله بو اوزدن بوتون دوست و دوشمن بیلدی کی، تورکلر ایراندا یالقیز آزربایجاندا یوخ بلکه چوخلولوق اولدوغو حالدا ایرانین هر گوشه سینده واردیر لار. او بیلدیردی کی ایرانین هر هانسی بیر گوشه سینده بو دیله دانیشان وارسا او را بیزیم کولتورل سینیریمیز ساییلر.
اوستاد شهریارین دالیسی جا چوخلو تورک شاعیر لری بو سایاق دا یازیب یاراتماغا هیممت گؤستردیلر. بوتایین شاعرلری, اوتایین شاعیرلری وباشقا تورک دیللی توپراقلاردا یاشایان شاعیرلر ده او سایاقدا ، حیدر بابا یا نظیره لر سویله دیلر.
موغننی لر حیدر بابانی دیل لر ازبری ائله دیلر. ها بئله نوحه و تعزیه لرده، نوحه خان لار اونون شعرلریندن فایدالاندیلار . «حیدربابا یا سلام» منظومه سی اؤیله گوجلو سؤیلنمیشدیر کی او منظومه یه دئییلن نظیره لرین هامیسی اونون کؤلگه سینده قالدی .
حیدربابا منظومه سی بیر گون کوره سی کیمیدیر کی اوندان سونرا پارلایان بوتون ادبی اولدوزلار اوندان ایشیق آلیبلار .
دئدیک کی اوستاد شهریار ایلک شئعیرلرینی تورک دیلینده سؤیله ییب دیر. اورتا یاشلاریندا حیدربابا منظومه سین سویله ییب. ها بئله اوستاد بو فانی دونیادان کؤچَن گونه قَدَر اؤز آنا دیلینه صادیق قالیب و بیزیم ادبی خزینه میزه تایسیز اینجی لر باغیشلامیشدی .
ائله بو باغیش لارین قارشیلیغیندا بوتون تورک دیللی خالقلار شهریاری اؤزلرینه میللی شاعیر بیلدیلر . او بیر ی طرفدن اوستاد شهریار، دیل دوشمنلرینین طرفیندن عاغلا گلمه ین بلالارا راست گلدی . شوونیست لر اونون دیلی و دیوانی ایله دوشمانچیلیق ائتدیلر . او اوزدن هر نه توزاق وار ایدی ایشه سالدیلار کی اونون یازدیغی تورکجه دیوانی نی نابود ائیله سین لر .
بیزیم باخیشیمیزدان اوستاد شهریاردان قالان تورک دیلده دیوانی ، اوستادین بوتون تورکجه شئعیرلری دئییل .
بو شئعیرلر اوستادین او شئعیرلری دیر کی ، اوستاد اوردا – بوردا هدیه وئرمیشدی تانیدیقلارینا. ائله بو یول ایله اوستادین ایندی کی الیمیزده اولان تورکجه شئعیرلری دیل دوشمن لرینین طرفیندن قورونوب ساخلانمیشدیلار . اوستاد شهریار بویورور:
بیر سلقه لی اوغرو تاپیلمیش سا بو باشسیز یئرده
یئری وار شهریارداندا دولو دیوان آپارا .
بیزیم دوشونجه میزجه اوستاد او بیریسی تورکجه شئعیرلرینی قورویا بیلمه ییب و دیل دوشمنلرینین طرفیندن چالینمیشلار.
باخین اوستاد بویورور :
تورکو اولموش قدغن دیوانیمیزدان دا خبر یوخ
شهریارین دیلیده وای دئیه دیوانیله گئتدی
آما شهریارین اوغروسو چوخ سلیقه لی و حساب اولموش اوغرودو،او بیلیر کی نه سئچیب نه آپاراجاق .
پارس شئعیرینده دئمیشکن : چو دزدی با چراغ آید گزیده تر برد کالا
آما شهریار بیر رندی دیر و رندانه او وضعی گؤسته ریب و طاغوت دئوریمینده کی خفقانلیغی بوندان آرتیق گؤسترمک اولماز . اوستاد شهریارین تورکجه دیوانینی چالان مامور الینده حکم گتیریب حاکیم زامان دان . اوستادا بیلدیریب کی تورک دیلی قدغن دیر او اوزدن شهریارین دیوانی نی دا ضبط اولونمالیدیر . علاجسیز شهریار بئله سؤیله ییر :
وئرردیک قدیم دیوانا عرضه ، ایندی
کیمه عرضه وئرمک بو دیوان الیندن.
شهریار بو احوالاتی بیر جورلوک ایله دوستلارینا چاتدیریر و بیلدیریر کی اونو اؤز ائوینده دوستاقلاییب لار و گئجه گوندوز گؤز آلتیندادیر .
شهریار بویورور :
ائویم زندانیم ماموروم اؤز ایچیمده
هارا قاچسین انسان بو زندان الیندن .
بئله بیر حالدا بو سؤزلر اوستادین دوستلارینین قولاغینا چاتیر آما دوست الیندن بیر زاد گلمیر نییه کی اودا داردادیر اودا زنجیرلنیب
بولود قارا چورلو بیر شعرده استادا یازیر :
دئییرلر دیلبریم بولور قصریده
داردادیر آسیلیب تپه ساچیندان
قارداشیم داردادیر منی چاغیریر
شهریاربوینونا زنجیر وورارلار
چئینه رم گمیررم دارتیب آچارام
ایشله ییر قولوما دمیر پاخلالار
جان قارداش هله لیک باغیشلا منی .
دئیه سن اونوتدوم اسارتیمی
بیزجه ایراندا یاشایان بوتون تورکلر باسقی و خفقان اثرینده چوخلو یازدیغی اثرلری یا اؤزلری قورخودان یادا دیره کمن دؤولت طرفیندن چالینیب دیر .
دژخیم رژیم دؤنه – دؤنه اوستاد شهریارین ائوینه باسقی یاپیر و اونون بوتون تورکجه شئعیرلرین الیندن چالیر
بو ساحه ده شهریار باغیریر :
گئچن گئجه جین لر قوشون چکدیلر
من قورخودان جینقیریغم چیخمادی
یورقان اوسته منه سیریق چکدیلر
منده سیرتیق هئچ سیریغیم چیخمادی .
بو شئعیرده اوستاد شهریار عالم آشکار دئییر کی : «گئچن گئجه دولت آژان لاری اونون ائوینه باسقین ائتدیلر تا اونون گؤزونون اودون آلسینلار . » .
آما اوستاد بو سؤزلرینن سارسیلان دئییل اونون رسالتی پیامی چاتدیرماقدیر
بو قونو حاققیندا بویورور:
صوبح خیالیله خوروزلاندی کن
منده هوپ هوپ تک بیر آغیز بانلادیم
اما نه یازیق کی اودا اسلافی کیمی بانلاماقین دادین آنلاییب چونکی دوشمن لری اونو اولمایان شیکنجه لره معروض قویوبلار :
یئنه بویورور:
قالمادی سالم منه ده قول قاناد
بانلاماغین منده دادین آنلادیم .
بوندان آچیق او دورومو نئجه گؤسته رمک اولار ؟ اوستاد قول قابیرقاسینین ازیلمه سیندن خبر وئریر . او بو دورومدا یولداشلارین یاردیما و دردلشمگه چاغیریر . آما بیر کسدن خبر چیخمیر :
جوجه لریم گلمه دیلر یانیما
آغریمی آلدیم یانیما یانلادیم .
دقیقا اوستاد دئییر کی باسقی و خفقان اثرینده هامی گئدیب اؤز لاکینا و هئچ بیر کسدن خبر یوخ
پارس شاعیری اخوان دئمیشکن :
سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت :
که سرها در گریبان است
…
زمستان است ، زمستان است .
اوستاد شهریاردان اؤز دوغما بالالارینا تقریبا 1900 بیت شئعیر تورک دیلینده میراث قالیبدی . بیر حالدا کی صائب تبریزی دن 20000 بیت تورک دیلینده شئعیر زامانین آفت لریندن جان قورتارمیش . و بوگون تورک دیلینین ده یرلی شئعیرلریندن سایلیر .
بیر آیری یاندان باخاندا گؤروروک کی اوستاد شهریارین پارس دیلینده یازیلان شئعیرلری 100000 یوز مین بیت دن آرتیق دیر. بیر حالدا کی اوستاد شهریارین اؤزو تصدیق ائله دیگی اوچون اوْ دورد ، بئش یاشیندا اولارکن ، ایلک شئعیرلرینی آنا دیلینده سؤیله ییب ، اورتا چاغلاریندا حیدربابا منظومه سین یارادیب و نئجه کی بیلیرسیز اوستادین الیمیزده اولان تورکجه شئعیرلرینین چوخلوسو عؤمرونون آخیر چاغلاریناعاییددیر. بیر آیری آنلاما گؤره اوستاد عؤمرونون ایلک چاغلاریندان اؤله نه قدر آنا دیلینه حورمت بسله ییب و او دیلده شئعیر یازیب دیر .
ایندی بو سورغو آرایا گلیر کی « بیر شاعیر کی عؤمور بویو آنا دیلینه حورمت بسله ییب و او دیلی دونیانین ان گؤزل و سئویملی دیلی بیلیب و گئجه گوندوز بو خزانه یه قیمتلی دورر دانه لری باغیشلامیشدی . نئجه اولا بیلر کی یالنیز مین دوققوز یوز بیت شئعیر دئسین ؟
اوستاد بویورور :
تورکو دیلی تک سئوگیلی ایستکلی دیل اولماز
باشقا دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز
بو شئعیرین سؤیله یه نی ، تمامیله بیر میللی دویغولو روحیله اؤز دیلینی منیمسه ییر ها بئله بویورور :
فارس شاعیری چوخ سؤزلرینی بیزدن آپارمیش
و یا :
تورکون قوشونو قیصر رومی اسیر ائتمیش .
و…
اوستاد بو مرام ایله اؤز باخیشین و حورمتین آنا دیلینه آیدین – آچیق بلله ندیریر
بونلار ایله اوستاد اؤز باخیشیندان ال گؤتورمور . او دؤنه،دؤنه ایران مملکتینده اولان باسقی و اسارتی بیلدیریر
دئییر کی بورا دا هر یئر گئجه رنگیله قاریشیب و سویوخ هر یانی بورویوب . داها تاب گتیرمک مومکون دئییل :
بو گئجه من کی یاتا بیلمه ییرم
باشی باشلارا چاتا بیلمه یرم
گئجه میز صبح اولاجاق یا هله وار ؟
باخیرام هئی ساعاتا بیلمه یرم .
البته ایراندا فارس دیللی شاعیرلرده بو احواللاتی بیزه آیدینلادیرلار :
اؤرنه ک اولاراق ، فروغ فرخزاد دئییر:
من از کجا می آیم
که اینچنین به بوی شب آغشته ام
ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد.
ها بئله نیما یوشیج دئییر :
«گئجه دیر باخ گئجه دیر»
اوستاد شهریار بو ایجتیماعی سیخینتیدان عؤمور بویو ضرر گؤروب. او تئهراندا طیب بؤلومونده اوخویارکن :
«الا تهرانی یا انصاف می کن » شئعیرینی سؤیله میشدیر.
ائله او سبَبه گؤره بیلیم یوردوندان قووولدو. بیلیم یوردونا قاییتماسیندان اؤترو چوخ آدامدان یاردیم ایسته دی. نیشابوردا ایرانین تبعید اولموش رسسامی کمال المولک دن ده یاردیم ایسته ییر
کمال الملک دئییر :
«کل اگر طبیب بودی سر خود دوا نمودی »
بیزیم دوشونجه میزجه بو فیکیر کی اوستاد بیر قیزا عاشیق اولور و اونا گؤره بیلیم یوردوندان قووولور دوز اولابیلمز. طاغوت دؤولتی اوستاد شهریاری آنا دیلی ، آزربایجانا حورمت بسله دیگی اوچون بیلیم یوردوندان و طیب بؤلوموندن محروم ائیله ییر . اوستاد دؤلتین الیندن قاچار کن ، او شهرده ، بو شهر ده باش ساخلاییر . سونوندا آناسی ساییلان تبریز شهرینین قوجاغینا قاییدیر .
اوستاد دئییر :
تهرانین غیرتی یوخ شهریاری ساخلاماغا
قاچمیشام تبریزه تا یاخشی – یامان بللنسین .
اوستاد شهریارین اینقیلاب دان سونرا یازدیغی تورکجه شئعیرلرینین دوروموندان ایمکانی اولورسا و واختی گلدیکجه آراشدیریب یازاجاییق .
یازار : حمید احمد زاده (تئلیم خانلی )
اویغونلاشدیریب ائدیت ائدن : آیهان میانالی


text:
۱۱ دسامبر
۱۱ دسامبر:
- ۱۹۰۱ - بیرلشمیش کراللیقدا تاریخده ایلک دفعه اوْلاراق پینگپونگ مۆسابیقهسی کئچیریلدی.
- ۱۹۲۳ - آتاتۆرکون تایمز قزئتینده٬ «میلّی حاکیمیّت اساسینا دایانان و بالاخص جۆمهوریت ایدارهسینه مالیک تاپیلان مملکتلرده سیاسی حزبلرین مؤوجودیتی واجیبدیر. تۆرکیه جۆمهوریتینده ده بیربیرینه نظارت ائدن حزبلرین دوْغاجاغینا شۆبهه یوْخدور» شکلینده سؤزو یاییملاندی.
- ۱۹۴۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آلمان و ایتالیایا قارشی ساواش اعلان ائتدی
- ۱۹۴۶ - یونیسف قۇرولدو.
- ۱۹۴۹ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی فلسطین مۆهاجیرلرینین دوْغما توْرپاقلارینا قاییتما حۆقۇقونو تانیدی.
- ۱۹۷۷ - تۆرکیهده یئرل سئچیملر ائدیلدی. جۆمهۇریت خالق حزبی سئچیملردن بیرینجی حزب اوْلاراق چیخدی.
- ۱۹۹۴ - روس قوْشونو چئچئنیستانا گیردی. بیرینجی چئچئنیستان ساواشی باشلاندی.
- ۱۹۹۷ - آتموسفره بۇراخیلان گازلارینین آزالدیلماسینا داییر کیوتو پروتکولو ایمضالاندی.
- ۲۰۰۱ - چین رسمی اوْلاراق عۆمۇمدۆنیا تیجارت تشکیلاتینا قاتیلدی.


text:
آچی
آچی، صفحه اۆزهرینده کسیشن و اورتاق نقطه سی اولان ایکی اؽشینین(شعاع) اولوشتوردوغو هندسی شکیلدیر.
آچنین اۆلچوم بیریمی درجه و رادیاندیر.
درجه و رادیان آراسینداکی باغلانتی:
آیریجا آچی، ایکی دۆزلمین(صفحه) کسیشمسیندن ده اولوشا بیلیر کی دیهئدرالآچؽسی آدلانیر.
آچینین دؤنوشو ساعاتین عقربهلرینین ترسه جهتی موثبت(موثلثات جهتی) و دۆز جهتی منفی ساییلیر. بونا گؤره آشاغیداکی سونوجلار وار:
- ۱ دؤنوم = ۳۶۰ درجه = ۲ᴨ رادیان
- ۶۰ دقیقه = ۱ درجه
- ۶۰ ثانیه = بیر دقیقه
اؤلچوم[دَییشدیر]
آچی، یای(کمان) و یاریچاپ(شعاع) آراسینداکی باغلانتی وار، دایرهنین بیر بیچیمی اولاراق، یایین اورانی(نیسبت) یاریچاپا، رادیان بیریمینده، آچینین اؤلچوسودور:
آچیلارین چئشیدلری:
- دیک آچی: °۹۰
- دار آچی: °۱-دن °۹۰-آ قدر
- گئنیش آچی: °۹۱-دن °۱۷۹-آ قدر
- تام آچی: °۳۶۰


text:
باهار گه لیب بایرامینیز مبارک
ایللر بویی تکجه شادلی گون گوره ک
کدر گئتسین اوره گیمیز اچیلسین
صلح گلسین یوردوما گول ساچیلسین
باهار گه لیب یاشیلاشیر یاماجلار
قار آری ییب چیچک اچیر اغاجلار
باهار ائله ته زه لشیب ایلیمیز
اغزیمیزدا صیغمیر سوزه دیلیمیز
باهار گه لیب دوغولوبدیر بولاقلار
سحر سحر گوللر شوقد ان اغلار
منجیق منجیق گوز یاشلاری سوزولر
اخار گه لر تر یارپاقدان اوزولر
دوشر یئره شِه اوتورار تورپاغا
پروانه لر قاناد آچار اوچماغا
وزیلتیله بال آری سی یووادان
اوچار قونار گول اوستونه هاوادان
بیر بیر بوتون گوللرایله، ئو پوشر
بولبول گه زر پروانه ائله گوروشر
ده یر ینی بایرامینیز، مبارک
ایللر بویی تکجه شادلی گون گورک
خرمن خرمن لاله گه لر ساری گول
گوزل وطن باهار گولور، سنده گول
چایلاریمیز کوفولتیله اخارلار
داشا ده ییب ائلدیریم تک شاخارلار
اخار گه لر دالغالانار بورولار
گئدر، گئدر، دریالاردا دورولار
لهلی سولار، شفاف، اولار بولور تک
بولاقلاری همیشه لیک وار گوره ک
آه نه گوزل بیزیم داغلار زیروه سی
دره لرده اوجالار ککلیک سه سی
دسته دسته قاقیلداییب اوخویار
داغلیق بوتون گول عطریله قوخویار
غاز لار اوچار گویلرده دسته دسته
هئچ کیم اولماز ساری بولبول هوسده
جویلتیله سسین الار باشینا
احوال ده یر نه لر گلمیش باشینا
ای لار دیر کی گولدن اوزاق گزمیشم
هیجان ائله اوره ییمی اوز میشم
گولدن ایری یاشامارام هئچ زامان
بایرام گونی چالیناجاق، تار، کامان
قالاق قالاق بولود گویده سورونر
چن اوتورار، داغ دومانا بورونر
یاغیش یاغار سیلابدا سو کوشولدار
لاله کوُز تک چمنلیکده ایشیلدار
چن اوتورار، چولده یئره شِه دوشر
بنفشه لر بوینون اگیب بوزوشر
باهار گه لیب جاوانلاشیر اوره کلر
قلبیمیزده جوشور آرزو دیلک لر
دوداقلاردا شن گولوشلر اویناییر
قلبیمیزده انسان عشقی قایناییر
ینی ایلده بیر اولاجاق ائلیمیز
بیر ده یه جک یاشا وطن دیلیمیز
چایلار کیمی چاغلایاجاق اخاجاق
دالغالانیب ظلمین ائوین ییخاجاق
م . پزشکی - فروردین 66


text:
لیتقوو، یئنی گونئی ولز
لیتقوو اینگیلیسجه: Lithgowاوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانینین اورتا تیبللندز بؤلگهسینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۱,۱۴۳ نفر جمعیتی واردیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
Houses threatened by 2013 bushfires
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ لیتقوو بؤلگهسل آماری (اینگیلیسجه). Australian Bureau of Statistics (31 October 2012). یوخلانیلیب 14 April 2014.
- ^ لیتقوو محیط بیلگیلری (اینگیلیسجه). Bureau of Meteorology. یوخلانیلیب 18 November 2011.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lithgow,_New_South_Wales»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ مئی ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لیتقوو، یئنی گونئی ولز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دانلود آهنگ جدید مرتضی رنجر و آراد بنام تیلفون باجاسی
Download music Morteza Ranger And Arad – Telfon Bajasi
انصافا چوخ گوزل الریویز آغرماسین .BigLike. .BigLike. .BigLike.
خراب اسمشم خخخخ
اورگیم توتولمیشدی گوزلریم دولدی یاشینان چوخ گوزل اوخوروپلار
nice rap turk
مرتضی صداش عاله ولی خدایی آراد نباید خواننده میشد :(( :(( .vay. .vay.
:Heart: :Heart: :Heart: :Heart:
غصه نخور داداش منم دو ماه دیگه اعزامم
خخخخ سااقول نوکرم داداش
سنهههه قوربان مرتضی چوخ گوزل
مرتضی سنین سسن قوربان. ساغ اولاسان همیشه
ساغول داش مرتضی عاشقم بو سوزدروه
زخم مو تازه کردی
عالیسن دادا????
عالیه دمت گرم
ساغول یخجدی
یاشا داش مرتضی یاشا آذربایجان یاشا آذریلر
عالی
مرتضی رنجر یانی غیرت سسی یانی پلدشت یانی تبریزسسی.
مرتضی سنن انتیظارچوخ چوخدو.آزربایجان میلتی سنین دالیندادی.
فقط کاشااوخوماخلاری هامیسینداتورکوده اولا.
یاشاسین مرتضی رنجر-یاشاسین گونی آزربایجان-یاشاسین آرازائل سس
قردش انشالله آذربایجان کیمین همیشه باشین ساغ اولا🌷


text:
خردل قازی
خردل قاز ی -(اینگیلیسجه: Sulfur mustard، روسجا: ИпpиT، عربجه: غاز الخردل) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز، ساریٛ رنگلی حالتینده تاپیلار. و اتر کیمی تانینیر.
شیمیایی سیلاح کيمی ايستيفاده ائديلن، ترکيبينده گوگورد و کلور اولان زهرلی قازدير. خردل قازی ايلک دفعه بيرینجی دونيا ساواشیندا آلمانلار طرفيندن ايستيفاده ائديلميشدير.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sulfur mustard»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده خردل قازی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آنتی دمکراتیک یولو سئچمیش اولان بیر انسانین قدرت نردووانیندا چیخدیغی هر پیلله ده اؤزونو بیر آشاغیداکینا گؤره داها خطرده و داها قدرت تشنه سی حس ائتدگی کیمی، رقیبلریندن قورخوسونون دا داهادا ارتیغیندان، اونلارا قارشی دهادا قددارلاشماقدان باشقا چاره سی یوخدور. سئچگی ایله، یوخسا میللتین ایستگی ایله ایش باشینا گلمیش اولان، آنجاق قدرته چاتدیقدان سونرا آددیم ـ آددیم دمکراتیک پرینسپلری، دموکراتیک قانونلاری سیلمه گه، حذف ائتمگه باشلایان دیکتاتورلار تاریخده آز گؤرولمه میشدیر. پارلماندا دمکراتیک قانونلاری حذف ائتدیرَبیلجک قدر قدرت تاپان دیکتاتور، البته کی اوندان سونرا دا پارلمانین اؤزونو، دئملی میللت وکیللرینی "تمیزلملی" اولور. آنجاق بو تمیزلمه ایشی ایله قدرت نردووانینین بیر یوخاریداکی پیلله سینه چاتماغی ایله بیرلیکده، قورخوسو و مخاطره ده اولدوغو، بیر داهاکی سئچگی دن سونرا "تمیزلدیکلری" طرفیندن "تمیزلنمک" قورخوسو، بیر قات داها آرتار. بوندان سونراکی چاره ایسه، یالنیز پارلمانی یوخ، بوتون دولت آپاراتینی "تمیزلمک" اجباری اورتایا چیخار. بو ایکینجی "تمیزلمک" آکسیونو ایسه آرتیق بیر داهاکی سئچپیلری گؤزلمدن "تمیزلنمگ" قورخوسونو آرتدیردیغی اوچون، "تمیزلمک" آکسیونو اوردویا و قضایی دستگاها دا یاییلمالی دیر. خارجی اؤلکه لر ایله ارتباطدا دا "تمیزلیک" ایشلری قاباغا آپاریلماق زامانی گلمیشدیر. بو قدر "تمیزلیک" ایشی ایله مشغول اولماق اجباری حس ائدن انسانا عوام دیلینده واسی واسی دئیرلر. روح بیلیمی دیلینده ایسه "پارانویا" خسته سی دئییلر. بو روحی خسته لیک تئزـ گئج دیکتاتورلارین هامیسینین یاخاسینی توتار. دیکتاتورلار اؤز کؤلگه لریندن ده قورخارلار.
Jul 29, 2016
اصیل "کودتا" تازا باشلاماقدادیر!
درویش اوغلو
اعدام حؤکمونو قانونلاشدیرماق اوچون ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخان بیگ، هانسی انگیزه دن حرکت ائتمکده دیر؟ اعدام حؤکمونو قانونلاشدیرسا، کیملری اعدام ائتدیرجک؟ اعدام حؤکمونو قانونلاشدیرابیلمه مه سی اؤزونون اعدام حؤکمونون صادر اولماسی آنلامیندا دگیل می؟ کئچن ایکی گونده یالنیز دؤلت آپاراتیندان، قضائی اورگاندان و اوردودان توتولان آلتی مین نفرین آخماقدان، پاخمادان فیلاندان اولدوغونو مو ظن ائدیر بو آدام؟ بو آداملارین بو توپلومدا سؤزو کئچدیگی هئچ بیر طرفداری اولمادیغینی می ظن ائدیر بو آدام؟ بو آداملار اعدام اولونمازسالار، اؤز حقلرینده اعدام حؤکمو چیخارتماق اوچون ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخان آدامی یاشادیرلار می؟ یوخسا دوغرودان دا ایندیه قدر بو دؤلت، بو "عدلیه باکانلیغی" بو اوردو، بو اداری دستگاه، یالنیز آخماقلار، پخمه لر و کیمسه سیزلر طرفیندن اداره اولونورموش. بو "خائین" لری دوستاقلاردا ییغان، ایشدن چیخاردان و اعدام اولونمالاری اوچون اعدام حؤکمونو قانونلاشدیرماق یولوندا ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخان بیگ، بونلارین دولت دستگاهینداکی رولونو هانسی "قهرمان" لارا وئرجک؟بوندان سونرا بو دؤلت کیملر طرفیندن اداره ائدیلجک؟ اون آلتی مین اونیورسیته و مدرسه معلمینی بیر گون ایچینده ایشدن چیخاردان، بونلاردان بیر چوخونو دوستاقلاردا ییغان بیگ، مطلق کی بونلارین یئرینه اوخویوب یازماق باشارمایانلاری قویمالی دیر. بو اؤلکه نین اؤیگرنیم دوزئینی تکرار بوگونکو سئویه یه گتیره بلمک اوچون اون – اون بئش ایل زامان و آغیر ایش گرکلی دگیل می؟ بو قدر انسانی ایکی گون ایچینده دوستاقا سالماق اوچون نه قدر اضافه دوستاق کاپاسیته سی حاضیرلانمیش اؤنجه دن؟ یوخسا بونلاری یاشییش بینالاریندا، بلکه توریستلردن بوش قالان هوتللرده زندانی ائدیرلر؟ دؤلت آپاراتینا، قضائی اورگانا و اوردویا منسوب اولمایان، دئملی قارایاخا، قارا میللت دن نه مین نفر توتولدو؟
آنتی دمکراتیک یولو سئچمیش اولان بیر انسانین قدرت نردووانیندا چیخدیغی هر پیلله ده اؤزونو بیر آشاغیداکینا گؤره داها خطرده و داها قدرت تشنه سی حس ائتدگی کیمی، رقیبلریندن قورخوسونون دا داهادا ارتیغیندان، اونلارا قارشی دهادا قددارلاشماقدان باشقا چاره سی یوخدور. سئچگی ایله، یوخسا میللتین ایستگی ایله ایش باشینا گلمیش اولان، آنجاق قدرته چاتدیقدان سونرا آددیم ـ آددیم دمکراتیک پرینسپلری، دموکراتیک قانونلاری سیلمه گه، حذف ائتمگه باشلایان دیکتاتورلار تاریخده آز گؤرولمه میشدیر. پارلماندا دمکراتیک قانونلاری حذف ائتدیرَبیلجک قدر قدرت تاپان دیکتاتور، البته کی اوندان سونرا دا پارلمانین اؤزونو، دئملی میللت وکیللرینی "تمیزلملی" اولور. آنجاق بو تمیزلمه ایشی ایله قدرت نردووانینین بیر یوخاریداکی پیلله سینه چاتماغی ایله بیرلیکده، قورخوسو و مخاطره ده اولدوغو، بیر داهاکی سئچگی دن سونرا "تمیزلدیکلری" طرفیندن "تمیزلنمک" قورخوسو، بیر قات داها آرتار. بوندان سونراکی چاره ایسه، یالنیز پارلمانی یوخ، بوتون دولت آپاراتینی "تمیزلمک" اجباری اورتایا چیخار. بو ایکینجی "تمیزلمک" آکسیونو ایسه آرتیق بیر داهاکی سئچپیلری گؤزلمدن "تمیزلنمگ" قورخوسونو آرتدیردیغی اوچون، "تمیزلمک" آکسیونو اوردویا و قضایی دستگاها دا یاییلمالی دیر. خارجی اؤلکه لر ایله ارتباطدا دا "تمیزلیک" ایشلری قاباغا آپاریلماق زامانی گلمیشدیر. بو قدر "تمیزلیک" ایشی ایله مشغول اولماق اجباری حس ائدن انسانا عوام دیلینده واسی واسی دئیرلر. روح بیلیمی دیلینده ایسه "پارانویا" خسته سی دئییلر. بو روحی خسته لیک تئزـ گئج دیکتاتورلارین هامیسینین یاخاسینی توتار. دیکتاتورلار اؤز کؤلگه لریندن ده قورخارلار.
یا اردوغان بیگ، یاخود دا بوتون تورکیه سون گونلرینی یاشاماقدادیر.


text:
گوج
گۆج، فیزیکده کۆتلهلی بیر جیسمه حرکت قازاندیران ائتکیدیر. هم یؤنۆ (جهت) همده بؤیۆکلوگو اوْلان گۆج وئکتورئل بیر نئجهلیکدیر. نیوتونون ایکینجی یاساسینا گؤره ثابیت کۆتلهلی بیر جیسم، اۆزرینه اویقولانان نئت گۆجله دوغرو(بیر جهتده اولان) جیسمین کۆتلهسی ایله ترساورانتؽلؽ بیر شکیلده سۆرعتلنیر. بیر جیسمه اویقولانان نئتقووت جیسمین قازاندیغیدئوینیرلیگین زامانا باغلی دییشیمینه ائشیتدیر(مساوی).
اۆچ بویوتلو شئیلر اویقولانان گۆج ده نسنهنین دؤنمهسینه، شکلینین بوزولماسؽنا،باسؽنجدا دییشمه و بعضی حالتلرده حجمین دییشمسینه سبب اولا بیلیر. بیر محور اطرافؽندا دؤنمه سۆرعتینتده دییشیمه سبب اولان گۆج اییلیمینه توْرک دئییلیر. دئفورماسیون(شکیل دییشیلمهسی) و باسؽنج بیر نسنه اۆچوندهکی ائتکیلیین قووتلرین سونودور.
گۆج وئکتورئل بیر بؤیۆکلۆکدور. اونا گؤره وئکتورلارا ایلگیلی بۆتون خوصوصیتلر گۆجلر اۆچونده گئچرلیدیر. گۆج "F" حرفیایله گؤستریلیر و "دینامومتر" ایله اؤلچۆلور.
قووت آنلامؽ ایلک اولاراق کلاسیک مکانیگین ایکینجی حرکت یاساسؽندا گؤرۆلمکدهدیر. بیر جیسمین اۆزرینده ائتکیین بیر نئتقووتتین اونون دئوینیرلیگین دییشمسینه ندن اولور. قووتین SI بیریم سیستمینده نیوتوندور. نیوتون بیریمی قیساتیلماسی "N" دیر.
اونا گؤره:
دئوینیرلیک p=mv ایله:
گئچرلیدیر.
کۆتله "m" دییشمزسسه (اؤرنک اۆچون راکئتلر دییشیر) اولدوغوندان قووت اۆچون جۆملهنین یالنیز ایکینجی قؽسمی اؤنملیدیر.
قووت (), کۆتله m,ایومهده , اولماق اۆزهره:
شکلینده ایفاده ائدیلیر. بیریمیده نیوتون یا دا ' دیر.


text:
اویان نیوز: سوروجولوک یاریشی(تبریزین ،اسکی قاپیلاریندان کئچمک)
سوروجولوک یاریشی،۵۰ماشین ایله ،شاه گؤلونون،لونا پارکیندان باشلادی؛تبریزین سورجولوک دبیری، دئدی:بئلنچه یارشیمالار ،دوغرو وتحلوکه سیز سوروجولوک؛خریطه اوخوماق اؤیرتیمی،یول تاپماق و تبریزین اسکی پیلانیلا تانیش اولماق اوچون کئچیریلیر.
“سیامک امیرخیزی” آرتیردی؛بو یاریش دا،سوروجولر، تبریزین ۹تاریخسل قاپیلاریندان کئچه رک،باشلانیش نقطه سینه قاییتمالی دیلار.یاریشدا،هر ماشیندا ایکی نفر؛ بیریسی سوروجو وباشقاسیدا خریطه اوخویان اولاراق ، یاریشا قاتیلیبلار.
تبریز،دیلک لر شهری


text:
`فلسطین` نتیجهلر
حابارلار [125]
- محمود عباس تۆرکیه ده
- أردوُغان: تۆرکیه فلسطین ینگ حالقینا و غزه لی دوُغانلارینا قوُلداو برر
- چاووش اوُغلی: ایسرائیل – تۆرکیه آراسیندا ایلچی بِللهمهک اۆچین ایش باشلاتدیق
- مولود چاووش اوُغلی فلسطین ده
- چاووش اوُغلی فلسطین و ایسرائیلا ساپار قورار
- آشاچی یهودیلر مسجدالأقصی هۆجۆم اتدی
- أردوُغان: مسجدالأقصی دا بوُلان واقالار قیناندیریجیدیر
- ایسرائیل مسجدالأقصی و قدس دا باسیش اتمأگه دوُوام ادیأر
- أردوُغان: تۆرکیه همیشه فلسطین ینگ یانیندادیر
- دؤرت فلسطینلی اؤلدۆریلدی
- تل آویوداقی یاراغلی آتوودا اینگ آز ایکی آدام اؤلدی
- أردوُغان هرزوگ بیلن دوشوشدی
- تۆرک و ایسرائیللی توُپار دوشوشیق گچیردی
- ایسرائیل ینگ عسگرلری بیلن فلسطینلی-نی اؤلدۆردی
- ایسرائیل 28 فلسطین رایاتینی توسساغ اتدی
- شنتوُپ: تۆرکیه کروناویروس دؤورۆنده 158 یوردا کؤمِک بردی
- پأکیستان دا مۆنگلرچه آدام فلسطینه قوُلداو بردی
- چاووش اوُغلی ایسرائیل دوُلانشیغینی برک یازغاردی
- تۆرکیأنینگ پارلمانیندا فلسطین بیلن باغلانشیقلی کمیسیون قورولدی
- ایسرائیل ینگ هۆجۆملرینده شهیت بوُلانلارینگ سانی 213 آداما یتدی
- ویدئو: دۆیندن شو گۆنه فلسطین مسئلهسی
- ویدئو: ایسرائیلینگ عسگرلرینینگ واغشیچیلیغی
- ویدئو: اسرائیل عسگرلری فلسطینلیلری شهیت اتمأگه دۇوام ادیأر
- ۳ یاشینداقی چاغانی توسساغ اتمأگه سینانشان یورت
- ایسرائیل فلسطینده ینه ظلمینا دۇوام ادیأر
- "ایسرائیلینگ اؤنۆمی" یازغیسی نأمه دیمهکدیر؟
- أردۇغان بیرلشن میللتلر قوراماسیندا بیانات بردی
- ویدئو: فلسطینلیلر قانی بیلن قدس شأهِرینه ایه چیقیار
- ویدئو: ایسرائیل قان دؤکیأر
- ویدئو: مسجد الأقصی دا نأمه بوُلیار


text:
خیانت اولماز
آرادا، البته، محبت اولماز.
اورهکلر دیل تاپسا، بیرگه دؤیونسه
اورتادا کین اولماز، کدورت اولماز.
آغ گونده ان باشدا گؤرونن کسده
دار گونده خلوتده سورونن کسده
ذره غئیرت اولماز، صداقت اولماز.
ایگیدلر بسلهییر هر ائو، هر اوجاق
اونلار گؤزل بیلیر دؤیوشدن قاباق
دؤشونه دؤینده جسارت اولماز.
سارسیتسین دوشمنین قلبینی کدر
بیزیم نسیللرده تا قبره قدهر
وطنه، میللته خیانت اولماز.
گؤزللیک، اینجهلیک، سئوگی، وفا اینساندان آیریلماز
جوشان سئللر، آخان چایلار نئجه عماندان آیریلماز.
اوزاق دوشسه گؤزومدن دیلبریم، کؤنلوم دؤزر، چون کی،
سئونلر بیلمهمیش اولماز، ووصال هیجراندان آیریلماز.
وفاسیزدان وفا اومما، وفادان یوغرولوب عشقیم
جانیندان آیریلار عاشیق، فقط جاناندان آیریلماز.
بوتون دونیا یئریندن، محوریندن قوپسا آیریلسا،
“سلیمان روستم”ین قلبی آذربایجاندان آیریلماز.
من اؤزومدن اوول یول گئدنلرین
جیغیرینا باخدیم، ایزینه باخدیم.
وطنین، میللتین دار گونلرینده
جرعتله اؤلومون گؤزونه باخدیم.
سئیر ائدیب، یوردومون گولزارینی من
خزانسیز، ابدی باهارینی من
خوشبخت نسیللرین ووقارینی من
ساندیم کی، بختیمین اوزونه باخدیم.
یانیندان کئچمهدیم مئیخانهلرین
معماری آدلاندیم کاشانهلرین
باخمادیم سؤزونه بیگانهلرین
اؤز شاعر قلبیمین سؤزونه باخدیم.
کؤنلوم یئنه مین شووقیله جانان، سنی ایستر
آند اولسون عزیز جانینا کی، جان سنی ایستر
چکمز اتهییندن الینی، چکسهده هیجران
ائیلر جانینی جانینا قوربان، سنی ایستر
ایلهام آلیرام اینجه سسیندن، نفسیندن
تک من دئییلم، شانلی بو دؤوران سنی ایستر
سن قلبی تمیز، آلنی آچیق، شوخ گوزهلیم سن
ائللرده اولوب حوسنونه حئیران سنی ایستر
ایشدیر، منه اوز وئرسه فراغیندا کدر، غم
کؤنلوم یئنهده دردینه درمان سنی ایستر
گون کئچسه زامان کئچسه وفاسیز بئله اولسام
اوول کی محبتله “سلیمان” سنی ایستر!
گلدی مین دیللی باهار کؤنلومه تبریز دوشدو
گوللو بولبوللو باهار کؤنلومه تبریز دوشدو
تبریزین دردی منیم دردیم اولوب ایللردیر,
اوردادیر, نازلی نیگار, کؤنلومه تبریز دوشدو
چوخدا دونیادا گوزهل, آدلی شههر مین- میندیر
هر یئرین اؤز یئری وار, کؤنلومه تبریز دوشدو
باجیمی- قارداشیمی, سئوگیلیمی گؤرمهلییم
یوخ, دهییشمز بو قرار, کؤنلومه تبریز دوشدو
من “سلیمان” کور, آراز نغمهلی شاعر بابایام-
چکیرم عالمه جار, کؤنلومه تبریز دوشدو.


text:
اف تی پی
اف تی پی – FTP ، فایل لارین اؤتورولمه پروتکل لاری (en. File Transfer Protocol, ru. ПpoTokoл пepeдaчи фaйлoB) – فایل لاری اؤتورمه پروتکل لونون کؤمکی ایله فایل لارین بیر کامپیوتردن دیگرینه اؤتورولمه سی رقلامئت لشدیریلیر.
اوزاق مسافتده یئرلشن کامپیوترله علاقه یارادان ایستیفاده چی ایسته دیئی فایلی اؤ کامپیوترینده اونا و عکسینه گؤندره بیلر. باشقا سؤزله ده سه ک FTP شبکه ده کی ایسته نیلن کامپیوترله ایستفاده چی آراسیندا ایکی لی و متنی فایل لار مبادله سی آپارماغا وئریر. بو پروتکلون بازاسی اساسیندا عموم دونیا شبکه سینده وئریلن لرین دانلود و آپلود عملیاتی رئالیزه اولونور. دانلود فایل لارین اوزاق شبکه کامپیوتریندن (سرور) کلی یئنت کامپیوترینه کؤچورولمه سی یا یوکلنمه سی پروسه سی دیر. آپلود عکس پروسس ، یئنی فایلین اوزاق مسافتده کی کامپیوتره یوکلنمه سی دئمک دیر.


text:
پکاکا عضوو ایرانلی تروریست، میت عملیاتی ایله ضررسیزلشدیریلدی
بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا عضوو ایرانلی "رزان جاوید" کد آدلی یوسف محمود ربانی 'میت' عملیاتی ایله ضررسیزلشدیریلدی
میللی استخبارات تشکیلاتی (میت) سوریه قامیشلیدا ۶ آگوستدا ائتدیگی عملیاتلا بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگنین سؤزده آموده-دربهسیه ایالتی باش سوروملوسو، ایرانلی "رزان جاوید" کد آدلی یوسف محمود ربانینی ضررسیزلشدیردی.
الده ائدیلهن معلوماتا گؤره، میت، بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکانین سؤزده هفتانین ایالت سوروملوسو اولدوغو دؤنمده تورک سلاحلی گوجلرینه قارشی سالدیریلارین تاپشیریغینی وئرهن تروریست ربانینین سوریهده اولدوغونو معین ائتدی.
آراشدیرمالاری درینلشدیردیکدن سونرا عملیاتی حیاتا گئچیرهن میت، تروریست ربانی ایله یانینداکی سؤزده آموده-دربهسیه ایالتی استخدام سوروملوسو "روحاز آموده" کد آدلی مظلوم اسدی ضررسیزلشدیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
آفاد پاکیستانا 26 مین چادیر گؤندریب
تورکیه ایچ ایشلر ناظیرلیگینین طبیعی فلاکت و فوق العاده حاللار آژانسی (آفاد) پاکیستان-دا داشقین قوربانلاری اوچون ایندییهدک 26 مین چادیر و 400 میندن چوخ قیدا و تمیزلیک باغلاماسی پایلاییب.
ایسراییل عسگرلری بیر فیلیسطین-لینی اؤلدوروب
فیلیسطین ساغلیق ناظیرلیگیندن وئریلن یازیلی آچیقلامادا ایسراییل عسگرلرینین جنینه باسقین زامانی بیر فیلیسطین-لینی باشیندان ووراراق اؤلدوردوگو بیلدیریلیب.
قیرمیزی کتگوریده یئر آلان تروریست ضررسیزلشدیریلدی
تورکیهدهکی اورمان یانغینی ائیلملریندن سوروملو اولان پک پکاکا/کاجکالی صاباح اوغور، میت طرفیندن سوریهنین حلب شهرینه گئچیریلهن عملیاتلا ضررسیزلشدیریلدی


text:
آلن فورنیه
آلن فورنیه (اینگیلیسجه: Alain-Fournier) فرانسهلی رومانچی، ادبیات تنقیدچی و یازیچی -۳ اوْکتوبر ۱۸۸۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۲۷ ایل عومر ائلهایب و ۲۲ سپتامبر ۱۹۱۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Alain-Fournier»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلن فورنیه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نشتر (فیلم، ۱۹۷۳)
نشتر (اینگیلیسجه: The Sting, تورکیه تورکجهسی: Belalılar (film, 1973), فارسجا: نیش) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش جینایی فیلم. فیلمین باش روْللارینی رابرت ارل جونز، چارلز دارنینق، رابرت شاو (اویونچو)، رابرت ردفورد، پل نیومن جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین ماروین هملیش یارادیب. ۱۹۷۳ میلادی ایلینده ۱۰ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۷ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده نشتر (فیلم، ۱۹۷۳) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:مقالهلرین یییهلیگی
ویکیپدیا بیر آچیق بیلیکلیک اوْلدوغو اۆچون، ویکیپدیا صفحهلرینی (مقاله، بؤلمه، شابلون و...) هر ایشلدن دییشدیره بیلر. ویکیپدیادا بیر صفحهنی یاراتساز دا، یییهسی دئییلسینیز و دلیلسیز آیری ایشلدنلر دییشدیرمهسینین قاباغینی آلا بیلمزسینیز. ویکیپدیا سیزله روْکدور و دییشدیرمهدن قاباق شرطی شوْخومدا کسیر: یازیلارینیزی باشقالار الیله دییشدیریلیب یاییلماغینی ایستهمیرسینیز، اوْنلاری گؤندرمهیین.
پیاملار[دَییشدیر]
بۇ پیاملار بیر ایشلدنین مقالهیه یییه چیخماق اۆچون چالیشماغینی گؤرسدیر:
- قایتاریش. مقالهنی چوْخ دییشدیریسن. بیر آز یاواش اوْل دا؟
- منیم مقالهمین قاش گؤزونو دییشدیرمک یئرینه، اؤزون گئت مقاله یارات.
- بۇ مقالهنی اولده من یاراتمیشام.
- ویکیپدیادا چالیشماغی اؤیرن، سونرا منیم مقالهمی دییشدیر.
- من بۇ مقالهنی یاراتدیغیم اۆچون اوْنا حق آب و گلیم واردیر، دییشدیرمهدن قاباق منله مشورت ائت.
- نه اۆچون منله دانیشمامیش مقاله آدینی دییشدیردین؟


text:
۱۹۰۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۰۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۶ اوْکتوبر - کریت آداسی عثمانلی ایمپیراتوریسیندان آیریلاراق، یونانا بیرلشدییینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۸ دسامبر - سیسیلده زلزله ۷۸۰۰۰ اینسانین حیاتینا سوْن قوْيوب.
- ۲۲ سپتامبر - بولغار شاهلیغی اعلان اولونموشدور.
- ۲ دسامبر - چینده اۇشاق ایمپیراتور پۇ یی ۲ یاشیندایکن تاختا چیخدی.
- ۱۶ سپتامبر - ویلیام دورانت طرفیندن "جنرال موتورز" شیرکتی تأسیس ائدیلدی.
- ۱۴ نوْوامبر - آلبرت انیشتین کووانتوم نظریهسینی ایرهلی سۆرموشدور.
- ۱۴ آقوست - ایلک گؤزللیک یاریشماسی اینگیلترهده کئچیریلمیشدیر.
- ۱۳ ژانویه - پنسیلوانیادا یئرلشن روْدس اوْپرا ساراییندا یانغین نتیجهسینده ۱۷۱ نفر حیاتینی ایتیردی.
- ۱ اوْکتوبر - هنری فورد اوتوموبیلقاییرما صنایعسینین ان چوخ ساتیلان مودللریندن اولان «تی» مودلینین ایستحصالینا باشلادی.


text:
پول لیوی (ریاضیاتچی)
پول لیوی (ریاضیاتچی) (اینگیلیسجه: Paul Lévy (mathematician)) فرانسهلی بیلیم اینسانی. ۱۵ سپتامبر ۱۸۸۶ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۵ ایل عومر ائلهییب و ۱۵ دسامبر ۱۹۷۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. پول لیوی (ریاضیاتچی) پاریس بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paul Lévy (mathematician)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پول لیوی (ریاضیاتچی) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اوچار بیلن آنتالیا گلن توریستلارینگ سانی 7 میلیون آدامدان گچدی
میلیونلارچا یرلی و داشاری یورتلی سیاحاتچی دا اتومبیل، گأمی و اتوبوسلار بیلن بو ولایاتا گلیپ دینچ آلدی
آنتالیا 2022-نجی ییلینگ باشیندان 5-نجی آگوستا چنلی اوچار بیلن گلن توریستلارینگ سانی 7 میلیون 76 مۆنگ 937 آداما یتدی.
آنتالیا قوُنالغاسی و آنتالیانینگ آلانیا شهریندأکی غازی پاشا قوُنالغاسینا هوُوا یوُلی بیلن گلن توریستلارینگ سانی 7 میلیون 76 مۆنگ 937 سانینا یتدی.
2021-نجی ییلینگ شوُل تاریحلاریندا آنتالیا ولایاتینا اوچار بیلن گلن سیاحاتچی سانی 3 میلیون 705 مۆنگ 771 آداما یتیپدی.
میلیونلارچا یرلی و داشاری یورتلی سیاحاتچی دا اتومبیل، گأمی و اتوبوسلار بیلن بو ولایاتا گلیپ دینچ آلدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه بیر آیدا داشاری یورتلارا 136.1 میلیون دلار پیندیق ساتدی
روسیا حیتایا یانگاداندان طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأر
گازپروم شرکتی، یانگاداندان حیتایا طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأندیگینی بیلدیردی
آگوست آییندا تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری 21 میلیارد 337 میلیون دلار بوُلدی
آلمانیا تۆرکیه دن 1 میلیارد 664 میلیون دلار اؤنۆم ساتین آلدی


text:
آمریکادا فدرال عالی محکمهسی، ترامپین ویزا قاداغانی باش ووروسونو رد ائتدی
عالی محکمهسی، ترامپین اهالیسینین بؤیوک بؤلومو مسلمان اولان 7 اؤلکه وطنداشلارینا گیریش قاداغانی فرمانیندا لغو ائدن یئرلی محکمه قرارینی حاقلی گؤردو
آمریکادا فدرال عالی محکمهسی، پرزیدنت دونالد ترامپ رهبرلیگینین، مسلمان 7 اؤلکهنین وطنداشلارینا ویزا قاداغانی باش ووروسونو رد ائتدی.
عالی محکمهسی، ترامپین اهالیسینین بؤیوک بؤلومو مسلمان اولان 7 اؤلکه وطنداشلارینا گیریش قاداغانی فرمانیندا لغو ائدن یئرلی محکمه قرارینی حاقلی گؤردو.
بئلهجه، محکمه، 7 اؤلکه وطنداشلارینین "ویزالاری اولسا بئله" آمریکایا قبول ائدیلممهسینی و 90 گون عرضینده ویزا وئریلممهسینی ایچهرن قرارنامهنین اویقولانماماسینا حؤکم ائتدی.
یئکدیللیکله آلینان قراردا، آمریکا رهبرلیگینین سؤز قونوسو اؤلکه وطنداشلارینا عاجیل اولاراق گیریش قاداغانی تطبیق سببینه باغلی هئچ بیر دلیل تقدیم ائتمدیگی وورغولاندی.
دونالد ترامپ بو قرارا توییتراوزریندن اعتراض گؤستردی.
ترامپ، "محکمهده گؤروشریک، خالقیمیزین امنیتی تهلوکهده" ایفادهسینی ایستیفاده ائدهرک قراری تکرار ان اوست محکمهیه داشیما سیگنالی وئردی.
یوکسک محکمهنین دونالد ترامپ طرفیندن تعیین اولونموش یئنی باشقانی نئیل گرساچ، ترامپین محاکیمهیه ایستیقامتلی سؤزلرینی "روحیه پوزوجو" اولاراق سؤیلهمیشدی.
عللی محکمه حاضیردا 4-و لیبرال، 4-و محافیضظه کار 8 عضودن عبارتدیر.
حاکم نیل گرساچ، هله سناتو طرفیندن تصدیقلنمدیگی اوچون سسوئرمهده قاتیلامایاجاق.
بو سببله یوکسک محکمهدکی پروسهسین ده 4-ه قارشی 4 سسله تیخانماسینین سؤز قونوسو اولا بیلهجگی ایفاده ائدیلیر.
بو آرادا، واشینگتون ایالتی باش ساوچیسی روبرت فرگوسون، ترامپا سسلنهرک، مسلمان 7 اؤلکه وطنداشلارینا گیریش قاداغانی گتیرن فرمانیندا گئری گؤتورمهسینی ایستهدی.
فرگوسون، "پرزیدنت، اؤلکه ایچینده کاوسا سبب اولان تلهسیک یازیلمیش بو تهلوکهلی سرنجامی بیر آن اوّل گئری چکمهلیدیر. اگر بونو رد ائتسه اونو آنایاسا قارشیسیندا مسئول توتماغا داوام ائدهجهیم" دئدی.
فرگوسون، دولت باشقانی اولسا هئچ کیمین حقوقدان اوستون اولمادیغینی وورغولادی.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.
روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
روسیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتیندان (بمت) روسیا گوبرهسینین و تاخیلینین صادراتینا مانعهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون تدبیر گؤرمهسینی ایستهییب.


text:
خاریجی توریستلر الکترونیک ویزا مراجعت سیستمینی سئودی
ایل ایچریسینده ان چوخ ا-ویزا وئریلن گون 46 مین 747 ا-ویزا ایله 13 ژوئیه 2015 اولاراق قیدلره کئچدی
خاریجی توریستلر، مرز قاپیلاری و هاوا لیمانلارینداکی میدانا گلن سیرالاری اورتادان قالدیرماق هدفی ایله حیاتا کئچیریلن الکترونیک ویزا مراجعت سیستمینی (ا-ویزا) سئودی.
مرز قاپیلاریندا تطبیق اولونان باندرول ویزانین یئری 17 آوریل 2013دن اعتباراً الکترونیک ویزا آلدی.
ا-ویزانین تطبیق اولونماغا باشلاندیغی 17 آوریل 2013دن 1 سپتامبر 2016یه قدر کئچن مدت ایچینده 17 میلیون 491 مین 97 خاریجی توریست، ا-ویزا مراجعتی ائتدی. شیکایتین 15 میلیون 359 مین 334و ا-ویزایا چئوریلرکن، ا-ویزایا چئوریلمه نیسبتی ده یوزده 87،81 اولاراق رئاللاشدی.
معلوماتلارا گؤره، یاز آیلاریندا آرتیم گؤسترمکله بیرلیکده گوندهلیک اورتالاما 17 مین ا-ویزا وئریلدی. ایل ایچریسینده ان چوخ ا-ویزا وئریلن گون 46 مین 747 ا-ویزا ایله 13 ژوئیه 2015 اولاراق قیدلره کئچدی.
ان چوخ ویزا تشکیل ائدیلن اؤلکه 4،4 میلیون ایله اینگیلتره اولارکن، اینگیلترهنی 1،9 میلیون ایله عراق، 1،8 میلیون ایله هولند، 906 مین ایله بلژیک ایزلهدی. تخمینن 805 مین ایله لهستان، 726 مین ایله آمریکا، 625 مین ایله عربیستان، 577 مین ایله نوروئژ، 510 مین ایله اوتریش و 447 مین ایله چین، ان چوخ ا-ویزا آلان دیگر اؤلکهلر اولدو.
ا-ویزا مراجعتینین ائدیلدیگی www.evisa.gov.tr، چین، کورواسی و عرب دیللرینده ده خیدمت وئرمهیه باشلادی. بئلهجه وب سایتینین خیدمت وئردیگی دیل سایسی 9-ا چیخارکن، سایتین نوروئژ خیدمت وئرمهسی اوچون ده ایشلر داوام ائدیر.
فردلر www.evisa.gov.tr اوزریندن اورتالاما 3 دقیقه عرضینده ا-ویزا آلا بیلیر. توریزم و تیجارت مقصدلی سیاحتلر اوچون تورکیه ویزا، خاریجی ایشلر ناظیرلیگینین خاریجی نمایندهلیکلری، حدود قاپیلاری و ا-ویزا مراجعت سیستمی اوزریندن ائدینیلیر.
خاریجده نمایندهلیکلرینده ائدیلن ویزا مراجعتلری بوتون خاریجیلره آچیقکن، حدود قاپیلاری و ا-ویزا سیستمی اوزریندن مراجعتلرین آنجاق معین اؤلکه وطنداشلاری اوچون لازیملی بعضی شرطلری یئرینه یئتیرمک شرطی ایله مومکون اولور.
مراجعت صاحبلری، اینترنت باغلانتیسی اولان هر یئردن و هر زامان شخصیت، سیاحت سندی و سیاحت تاریخلرینه باغلی ساحهلری دولدورمالاری و ویزا خرجینی اونلاین اولاراق اؤدنیشلری شرطیله ا-ویزا آلابیلمکده.
ا-ویزانین خیدمته گیردیگی 17 آوریل 2013دن 1 سپتامبر 2016 قدر ان چوخ ویزا وئریلن اؤلکهلر بئله:
1 – اینگیلتره 4.452.592
2 - عراق 1.853.383
3 - هولند 1.759.026
4 - بلژیک 906.565
5 - لهستان 805.425
6 - آمریکا 726.930
7 - سعودی عربیستان 625.788
8 - نوروئژ 577.641
9 - اوتریش 510.935
10 - چین خالق جمهوریتی
ایلگیلیلی خبرلر
واشینگتندا تۆرک میراثی آیی
"واشینگتندا تۆرک کؤکنلی آمریکالیلار تحصیل، مدنیت، اقتصاد و توپلوموموزون شهر حیاتی گلیشیمینده اؤنملی بیر رول اویناییمیشدیر"
روسیا اوسکارا فیلم گؤندرمهیهجک
"روسیا فیلم آکادمیسی باشقانلیغی، ۲۰۲۳-جو ایلده اوسکارا یئرلی فیلم نامیزد گؤسترمهمه قراری وئردی"
تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
کۆلتور و توریزم باخانلیغی، ایلین ژانویه-آگوست آیلاریندا اؤلکهیه گلن قوناقلارین ساییسی ایله باغلی بیلگیلری پایلاشدی


text:
دئمک آستانا دهییشیلیر …
معصوم جبارپور
کیشی اوتوراجاغین اوستونده یئر به یئر اولوب ساققالینی سیغاللاییب سونرا ایکی الین اوزونه قویوب دیرسکلرینی ماسانین اوستونه دایاییب، اؤنونده اوتوران قیزین گولوشلرین خاطیرلاییب، گؤزلوگون اوستوندن یئنیدن قیزا باخدی؛ سانکی دونیانین بوتون قایغیلاری قیزجیغازین گؤزلرینه چؤکموشدو؛ بیر کیچیک دینقیلدی گؤزلهییردی گؤزلری قان پیناری اولسون…
باخیشینی سول یانا چئویریب، قیزین کناریندا اوتوراجاقداکی اوغلانا باخدی؛ گؤزلویون اورتا بارماغیله اوسته ویریب، قیقاج باخیشلارینی یئنیدن اوغلانا تیکدی؛ سانکی هئچ بیر شئی اؤنملی دئییل! بئله بیر گیزلی گولوشده دوداقلاریندا گیزلیج-پانچ اویناییردی!
الین آرپا بوغدا ساچلارین اورتاسیندا گزدیریب، چاشقینجا ماسانین اوستونده اولان بوشانماق قرارینا باخدی؛ قیرخ نئچه ایللیک عؤمورونو بو یولدا کئچیرمیشدی… بیرگون ایکی آیری اورهگی بیرلشدیریب، او بیریسی گون ایکی اورهگی آییرمیشدی.
قیزین کیملیگین الینه آلیب واراقلادی، اورهیینه بیر سانجی تاخیلدی؛ ایکینجی کز بیر یووا داغیلیردی!
کیملیگی بوکمهدن باشین اوسته قالخیزیب دئدی:
– ایستهسهنیز گئدین بیر آز داها دوشونون …
خافاخافدان اوغلان آتیلدی سؤزونون اورتاسینا: -آقا قورتارین بو دوستاقدان منی، ایستهمیرم! اوخویون!- دئدی.
کیشینین سؤزو آغزیندا قورودو. اوتاق یئنه سسسیزلیکله قاپاندی.
قیز سسسیزجهسینه قارشیسینداکی دیوارا باخیردی؛ دیلینین آلتیندا بیر شئیلر میزیلداییردی، کیشی دونوب آرخاسینا باخدی؛ بیر گؤزل جیزگی چرچئوهده پاریلداییردی: «گر جلوه عشق اولسا گتیررم نئجه گلمز»!…
کیشی اوغلانا دئدی:
– بیر آزجیق دیشاریدا گؤزلهیین لوطفن!
اوغلان دئیینه-دئیینه آستا-آستا اوتاقدان چیخدی. کیشی دئدی:
– کئشکه بیر شانس داها اؤزونه، بیر ده حیات یولداشینا وئرهسن قیزیم!
قیز اوزاقلارا باخیردی؛ سانکی بیر فیلم ائکراندا گؤزلری سومولکو کاسادا سانکی دونموشدو. کیشی ائشیتدی یا یوخ قیز دئدی:
– ایت ایتلیگیندن ال چکسه بئله، سومسونمکدن ال چکه بیلمز. بیریسی یوخدو دئسین منیم کوچه-بازار قادینلاریندان نهییم اکسیکدی کی گونده بیر قادین یاتاغیما قوناق اولور؟! یاتاق اوتاغیمدا هر چئشید ساچ قیریلتیسی وار، ساری، قارا، قومرال. یازیق منیم پالیت رنگلی ساچلاریم.
آغلاماق سسی اوتاغی بوغدو! اوغلان قاپینی آچیب ایچری بویلاندی. کیشی اوجا سسله دئدی:
– قاپاتین قاپینی…
قیز چانتاسیندان بیر کاغیذ دسمالی چیخاردیب، گؤزلریندن، بورنوندان آخان سویو سیلدی؛ یئنه دارما-داغین دوشونجلری ایله اوزاقلارا دالدی.
***
اوخولون سونونجو زیلی سسلندی. قیزجیغاز تلهسیک چانتاسینی اوموزلارینا آتیب، یولا دوشدو. سویوق یئل یاناقلارینا توخوندوقجا، سانکی یاناقلاریندا بیر جوت آلما جوجهریردی! اوخولدان ائولرینه اون دقیقهدن چوخ یول یوخودو. آچار سالیب قاپینی آچدی؛ بیر ماهنینی اوخویا-اوخویا آستانادا دایانیب، آیاققابیلارینی چیخاردیب، باشماق رفینه قویدو؛ سونرا آنا-آنا چاغیراراق، باساماقلاری بیربهبیر کئچیب، اوتاغین قاپیسینی آچدی. گؤزلری خالاسینا ساتاشینجا سئوینج هیجقیریغی اوتاقدا اوینادی! چانتا ایله بیرلیکده خالاسینی باغرینا باسدی؛ سویوق یاناقلارینی خالاسینین یاناقلارینا سیخدی.
***
قاپی دینقیلدادی. اوغلان یئنیدن باشینی ایچری گتیریب دئدی:
– من تلسیرم
– بیر آز داها گؤزله، سسلهیهجهیم.
قیز سسسیز آغلاییردی؛ یالنیز دامجی-دامجی یاش؛ سونرا گؤز یاشلارینین ایچینده گولومسهییب دئدی:
– ائشیتمیسیز قارقادان سوروشدولار کیمین گلینیسن؟ دئدی خالامین. ایکی ایل قان اوتدوم، هر گئجه عمیمقیزینین عشقیندن دئدی، من یاتدیم سونوندا… آنام اوتوروب دوروردو خالامی، بیر ده اوغلونو قارقاییردی؛ امما منجه گؤزللیک زورلا اولماز! خالامین اوغلو سئودیگینه قوووشدو، منیم سئوگیم ده اورهییمده قویلاندی. بئله بیر شئیلر فیلملرده، کیتابلاردا اولار دئیهردیم، آمما من یاشادیم، یاشلاندیم. سئوگی منجه اؤلموشدو. یئنه قاییتمیشدیم ایلک سایاغیما؛ سئوگینی آلای ائدیردیم، آمما بیر گون سئوگی تورو اورهییمی دوستاقلادی. حیات بویالی گونلره دؤنوشدو؛ نیفرت کؤچوب، یئرینه سئوگی یئرلشدی. هر دفعه پرنسس سسلهدیکجه اؤزومو دونیانین ملهیی سانیردیم! هارادان بیلهیدیم نئچه پرنسس یاشاییر اورهگینده؟!
قاپی یئنیدن دینقیلدادی؛ قیز دؤنوب باخدی، آمما بو دفعه قاپی آچیلمادی، دئدی:
– قدیمکیلر یاخشی دئییب، تخت آلماق اولار، بخت آلماق اولماز! رحمتلیک بؤیوک آنام دا دئیهردی: آستانا دییشیلر، بخت ائله ایلک بختدیر .
قاپی دینقیلدادی، اوغلان ایچری گلدی و اوتوراجاغین اوستونده اوتوردو. کیشی بیر شئیلر یازیردی بیر ده…
بیر پاییز آخشامی یئل بوتون گوجو ایله قیزین اوزونه شاللاق چکیردی. گوجو یئتمیردی سارالمیش یاناقلارینی قیزاردیب، آجیغینی پاییزدان آلسین!
یارپاقلار سارالیب، بیر قیز سینیب تؤکولن کیمی تؤکولور…


text:
روس یوُلباشچی بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی
روسیانینگ جمهورباشلیغی ولادیمیر پوتین یوردوندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی
روسیانینگ جمهورباشلیغی ولادیمیر پوتین یوردوندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی.
پوتین یوردونگ رایاتلاری بیلن اوکراینانینگ گۆن دوُغارینداقی دونتسک، لوگانسک بیلن خرسون و زاپاروژیا بؤلگه لری نینگ یاشاییجیلارینا یۆزلهنیپ ادن چیقیشیندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان ادندیگینی حابار بردی.
پوتین "شو واغت دینگه قاراشماقدا بوُلان و اوُزال یوردونگ قشونیندا قوللوق ادن، کسگیتلی حاربی هۆنأره و تجریبأ ایه بوُلان یورتداشلار بؤلگه کله یین چاغیریشا تابین بوُلار. حاربی قوللوغا چاغیریلانلار، حاربی بیریکمهلره اوغرادیلماغیندان اوُزال یؤریته حاربی تجریبه لری گؤز اؤنگۆنده توتولیپ چۆرت- کسیک حاربی ساپاقدان گچرلر" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
آمریکا 2023-نجی ییلدا قابول اتجک بوُسغون سانینی 125 مۆنگ بیلن چأکلِندیردی
اؤتن ییل بایدن ینگ یوُلباشچیلیغیندا آمریکا دینگه 20 مۆنگ بوُسغونی قابول ادیپدی