text:
غزنویلر دوری
ابو عبید جوزجانی بن محمد الجوزجانی
ابو عبید جوزجانی بن محمد الجوزجانی اوغانستان نینگ جوزجان منطقه سیده دنیاگه کیلگن . تورکلر نینگ اینگ مشهور یازوچی و تدقیقاتچی لریدن بولگن عبید جوزجانی مکتب نی توغیلگن شهری بولگن جوزجانده اوقییدی کیینچه لیک اوشه پیت نینگ مشهور بیلیمدانلریدن بولگن ابن سینا جنابلریدن درس آلیب اینگ استعدادلی اوقوچیلریدن بیری بوله دی. عبید جنابلری، استادی بولگن ابن سینا جنابلری نینگ کوپینجه کتابلری نی هم تالیف قیلگن و شونینگ دیک اونینگ حیاتی حقیده بیر قنچه مقاله هم یازگن شفا آتلی دیباچه هم اونینگ اثری. عبید جنابلری بیر قنچه رساله نی زمان و خسوف و کسوف حقیده یازگن . شونینگ دیک الافلاک، هندسه ده بیر رساله، ابن سینا جنابلریگه عاید بولگن قصیده عینیه شرح نی که حاضر آلمان نینگ مونیخ موزه سیده سقله نه دی عبید جنابلری نینگ اثرلریدن بولگن .
اوابن سینا نینگ عربچه اثر لری نی هم فارس تیلگه ترجمه قیلگن.عبید جنابلری ابن سینا جنابلریدن بیر قنچه مدتدن کیین (1046 م) ییلده وفات قیله دی وتوغیلگن ییری بولگن جوزجان شهریده توپراققه تاپشیریله دی. بوگون مذکور شهرنینگ مرکزیده جایلشگن اوشبو اولوغ انسان آتیگه تیگیشلی بیر مدرسه قوریلگن.
سلجوقیلر دوری
ظهیرالدین فاریابی
الاجل صدرالحکما ابوالفضل ظهیرالدین طاهر بن محمد فاریابی اولوغ متفکر ،بیلیمدان و شاعر اوغانستانینگ شمالیده جایلشگن فاریاب ولایتی نینگ شیرین تگاپ اولوسوالیگیده دنیاگه کیلگن. باشلنغیچ اوقولینی توغیلگن ییری بولگن فاریابده اوقوگندن کیین نیشاپورگه باره دی . نیشاپور حاکمی بولگن طغانشان بن موید آی آبه بیلن یخشی مناسبتلر قوره دی. 1186 م ییلیده اسپا هان گه بارگن فاریابی جنابلری اوشه پیت نینگ قاضی سی بولگن صدرالدین خجندی بیلن یخشی روابطلر قوریب خدمت قیله دی89 11 ینچی میلادی ییلده مازندران گه سفر قیله دی اوندن کیین ایسه آذربایجانگه بارگن فاریابی جنابلری آته بیک نصرالدین جنابلری نینگ درباریده ایشگه کیردی و عمری نینگ اخیریگه چه اوشه ییرده قاله دی. ظهیرالدین جنابلری، سلطان نصرالدین قزل ارسلان جنابلری نینگ درباریده بولگن پیتلریده مذکور شخص طرفیدن بویوک مکافاتلر گه سزاوار تنیله دی. ظهیرالدین جنابلری عمری نینگ اخیرگی پیتلریده دربار ایشلریدن اوزاقله شه دی و 1202 ینچی میلادی ییلده وفات قیله دی. اونینگ مزاری حاضرگی ایران اولکه سی نینگ تبریز ولایتی نینگ سرخاب منطقه سیده خاقانی جنابلری نینگ مقبره سی نینگ یانیدن توپراققه تاپشیریله دی. ظهیرالدین جنابلری نینگ اسمیگه مسمی بولگن زیارت حاضرگی فاریاب ولایتی نینگ شیرین تگاپ منطقه سیده بولیب بوتون انسانلر طرفیدن زیارت قیلیندی. او حیاتده بولگن پیتیده اوزیدن بویوک اثرلر قوییب کیتگن . اونینگ اینگ مشهور اثرلریدن بیری 6000لیک بیتدن عبارت بولگن دیوانی بوله دی ظهیرالدین فاریابی جنابلری قصیده و غزل هم یازگن ،بولردن تاشقری نجوم علمیده هم رساله یازگن.
ظهیر فاریابی جنابلریگه عاید بولگن شعر
یا میخواره مادی قدح باده به دست با حریفان ز خرابات برون آمد مست
به در میکده بگذشت و صلایی در داد سر خم را بگشاد و در غم را در بست
دل هر دیو دل ازما که بدید آن مه را گشت دیوانه و آشفته و زنجیر گست
پشت بر صومعه کردیم و سوی بتگده روی خرقه را پاره بکردیم و همه تو به شکست
تیموریلر دوری
عطایی یا اتایی بلخی
مولانا عطایی یا اتایی بلخی یا اتالی بلخی ، بلخ نینگ تورکمن شاعرلریدن بولگن. نوایی جنابلری نینگ ایتیشیگه کوره او مولانا اسماعیل اتایی بلخی نینگ فرزندلریدن بولیب اینگ بویوک شخصیتلریدن بیری و بلخده یشه گن . عطایی جنابلری نینگ شعرلری اوشه پیتده بویوک شهرت تاپگن. نوایی حضرتلری قافیه لی شعرلری نی نقد ایتیب اونی پروا سیز دیب اته گن . عطایی جنابلری نینگ مقبره سی بلخده و اوزیدن 260 غزللی دیوانی نی میراث قویگن .
شیبانیلر دوری
ابن یمین شبرغانی
آگاهی یا مولانا اکه ابن یمین شبرغانی شاعر،متصوف و بیلیمدان ، 1600میلادی ییل نینگ باشلریده بوگونکی شبرغان شهریده دنیاگه کیله دی. او شبرغانده هنوز هم فعالیت کورسته یاتگن ابن یمین مدرسه سیده اوقوچی صفتیده ایش آلیب باره دی . تحفه الزایرین جنابلری نینگ ایتیشیچه او شیخ میر خورد بیدی سمرقندی حضرتلری نینگ تقدیریگه سزاوار بولگن و بحرالاسرار جنابلری اونی شیخ المشایخ المتاخرین حضرت مولانا اکه شبرغانی دیب یاد قیله دی و بعضا هم بلخده اقامت قیلگنی نی قید ایته دی. او تعطیل کونلریده سرپل نینگ شاه توت تومانیده حیات کیچیردی . بحرالاسرار اونینگ وفات کونینی 1623 ینچی ییل دیب قید ایتگن بولسه هم باشقه تاریخچیلراونینگ وفات تاریخینی 1594و یا 1598 ینچی میلادی ییلده دیب یازگنلر. شبرغانی جنابلری، شبرغان شهری نینگ غربیده جایلشگن اوز مدرسه سیده توپراققه تاپشیریله دی.ابن یمین جنابلری حیاتده بولگن پیتیده اوزیدن بویوک اثر لر قوییب کیتگن اونینگ اینگ بویوک اثرلریدن بیری 2489بیتلی دیوانی بوله دی. بو دیوان بیرینچی مرتده مرحوم عبدالرشید جوهری جنابلری نینگ اهتمامی بیلن 1985 ینچی ییلده چاپدن چیقه دی. اوشبو دیوان اوغانستان نینگ شمالی منطقه لریده (جنوبی تورکستانده) هلی هم مدرسه لرده درسلیک طفتیده اوقوچیلرگه اوقیتیلماقده. ابن یمین جنابلری نینگ باشقه اثرلریده بیری ایسه اونینگ اوزی یازگن و336 مثنویدن عبارت بولگن ایتدی مجلس اثری بوله دی .اوشبو اثر حرمتلی دوکتور محمدیعقوب واحدی جنابلری طرفیدن آریانا مجله سیده چاپ بوله دی.
ابن یمین جنابلریگه عاید بولگن شعر
ای می عشق بیفزای چنان مستی ما که برد از سر ما داعیه مستی ما
گر باد از شرف جذب اگر دریابد که برد بر فلک این گرد ره مستی ما
شاهباز ملکوتیم و ازین شهر نه ایم زان سر زلف سزد قصه پابستی ما
گر به جای غم او سینه به ناخن کندیم تا دهد شهره چو فرهاد ز بر دستی ما
دورکن ،،ابن یمین،،از نظر این نقش وجود تا که روشن کند این صورت خود درستی ما
اشترخانیلر دوری
محوی قیصاری
مولانا نعمت الله محوی اوغانستان تورکلری نینگ شاعرلریدن بولیب بوگونکی فاریاب ولایتی نینگ قیصار اولوسوالیگیده دنیاگه کیله دی. او یاشلیک پیتلریده قیصاراولوسوالیگی نینگ خواجه کنتی قشلاغی شیخ لاسلامیان سلسله سی نینگ سرکرده سی بولگن حرمتلی خدای بیردی اوغلی شیخ الاسلام اسلام جنابلری نینگ قوینیدن درس آله دی. کیینچه لیک خدای بیردی جنابلری نینگ اورنینی آلگن محوی جنابلری 1798 ینچی میلادی ییلده هرات شهریده کرخ اسملی مسجد نی قوره دی . مولانا نعمت الله محوی جنابلری غزلیات، مثنوی و مستزاد دن ترکیب تاپگن دیوانی نی میراث قویگن .بعضی تدقیقاتچیلر قیصاری جنابلری نی غزل یازیشده خواجه حافظدن و بابا مشربدن و مثنوی یازیشده ایسه مولوی بلخی جنابلریدن تاثیرلنگنی نی قید ایتگن لر.
محوی قیصار جنابلریگه عاید بولگن شعر
شادباش ای دل که فصل نو بهار آمد پدید دی گذشت و موسم سیر عذار آمد پدید
شب به پایان رفت،صبح صادق از مشرق بتافت ظلمت شب در گذشت آنک نهار آمد پدید
ای گدا از مفلسی دلخسته و غمگین مشو از سوی مشرق چنان صاحب قرار آمد پدید
کج کله،زرین کمر،در هر دو عالم بینظیر این چنین در ملک جان چابکسوار آمد پدید
اوغانستان حکومتی قوریلگندن کیین (1747م) دن حاضرگه چه یشب کیلگن اوغانستان تورک شاعرلریمیز
منشی علی رضا خان
منشی علی رضا شاه، محمد فیروز شاه اوغلی 1873 ینچی میلادی ییلده اوغانستان نینگ فاریاب ولایتیگه تیگیشلی بولگن اشپار منطقه سیده دنیاگه کیلدی. او باشلنغیچ مکتبنی توغیلگن ییری بولگن اشپارده اوقیدی کیینچه لیک یازوچیلیکگه باشله گن رضا خان جنابلری میمنه مجلسی نینگ مشاوری صفتیده 18 ییل ایش آلیب باردی .عربچه دن فاسچه گه اوگیرتیریلگن اشرف الاخلاق رساله سی رضا جنابلری نینگ دیوانلریدنی بیری بولگن و شو نینگدیک تحغه عزیزی اسملی رساله هم رضا جنابلریگه عاید او بو بویوک اثرلرنی یازگندن کیین 1954 میلادی ییلده وفات قیلگن .
منشی علی رضا خان جنابلریگه عاید بولگن شعر
زین باغ همچولاله به داغی رمیده رو خون در جگر نما و قبای دریده رو
درمان بود ز درد به دارالشفای عشق خواهی علاج خویش به دردی تپیده رو
در منزلی که ره بود آن جازجان ودل سد ره است فکرتن تو،جریده رو
خواهی که سیر تو برسد تا به آسمان بر خود ندیده همچو نگاهی ز دیده رو
میر احمد قلی خان راجی
اوغانستان نینگ اینگ ییریک و استعدادلی شاعرو یازوچیلریدن بولگن و عینی حالده میمنه نینگ امیرلریدن بولگن امیر دلاور خان نینگ اوغلی ، میر احمد قلی خان 1882 میلادی ییلده میمنه ده توغیله دی. اوشه پیت نینگ بلخ والی سی بولگن سردار اسحاق خان امیر عبدالرحمن خان گه قرشی اسیان قیلگنیده اسیانلرنینگ آلدینی آلیش اوچون امیر عبدالرحمن خان، امیر دلاور خاننی پایتخت کابلگه تبعید قیله دی و سیاسی نظارتگه توتیله دی. امیر دلاور خان بیر قنچه مدتدن کیین کابلده وفات قیله دی ومیر احمد قلی خان ایسه آنه سی بیلن کابده یشه یدی. بیر قنچه مدت کابل نینگ ده اوغانان مکتبیده اوقوچی صفتیده ایش آلیب باره دی . اوشه پیت نینگ حکومتی طرفیدن اوز دیاری بولگن فاریابگه قیتیش ایزنی بیریلگنیده فاریابگه قیتیب باره دی . میر احمد قلی خان جنابلری فاریابگه بارگنیده فرهنگی ایشلریگه دوام بیره دی وفاریاب نینگ ایلک عصری لیسه سی بولگن همت لیسه سی نینگ بنیادی نی قوروب و مذکور لیسه ده اوقوچی صفتیده ایش آلیب باره دی . اوغانستان تاریخی و اوغانستان تورکلری اوچون بوبوک مجادله بیرگن ابوالخیر خیری و نظر محمد خان نوا جنابلری میر احمد قلی خان راجی جنابلری نینگ اوغیللری بوله دی.
راجی جنابلری 1923 ینچی میلادی ییلده وفات قیله دی . حیاتده بولگن پیتلریده فارسچه و اوزبیکچه تیلریده شهر و مقاله لر یازدی اونینگ اینگ بویوک اثرلریدن بولگن و عینی حالده اوغانستان تاریخی نی و او اوشه پیتده بولیب اوتگن سیاسی حادثه لرنی بیان ایته یاتگن واونینگ اوز قلمی بیلن یازیلگن راجی جنابلری نینگ خاطره لری (سنگلاخگه سفری) ناملی اثری بوله دی .مذکور اثرکینچه لیک راجی جنابلری نینگ اوغلی بولگن ابوالخیر خیری جنابلری طرفیدن چاپ بوله دی . راجی جنابلری نینگ باشقه اثرلریدن بیری ایسه اوغانستان وصفیگه بولگن 250 بیتلیک مثنوی منظومه سی بوله دی.
میر احمد قلی خان جنابلریگه عاید بولگن شعر
ببال ای وطن حبذا خاک ما ببال ای تو خاک طربناک ما
همه جود و مردانه گی خاص توست جهان جمله مرهون اشخاص توست
وطن ای گلستان افغانستان وطن ای به خوبی عروس جهان
وطن ای که در عهد کوشانیت زتو تازه شد رسم انسانیت
سید صدیق خان گوهری بلخی
سید محمد عثمان خان اوغلی سید صدیق خان گوهری بلخی 1886 ینچی میلادی ییلده بلخده دنیاگه کیله دی. بلخی جنابلری باشلنغیچ مکتب نی بلخ نینگ بویویک استادلری وشاعرلریننیگ قوینیده اوقییدی. (1880-1901) امیر عبدالرحمن خان نینگ امری بیلن عایله سی بیلن بیرلکیده کابلگه تبعید بوله دی و امیر حبیب الله خان زمانیده ایسه قیته باشدن توغیلگن ییری بولگن بلخگه قیتیب باره دی. بلخی جنابلری طب ، فلسفه، حکمت، و ادبی علوم ساحه لریده اوقگندن کیین مزار شریف نینگ ریس باشی مدرسه سیده اوقوتوچی صفتیده ایش آلیب باره دی. 1953 ینچی میلادی ییلده حجگه سفر قیلگن پیتیده مدینه ده وفات قیله دی و جنت البقیعده توپراققه تاپشیریله دی. اونینگ دیوانی ایسه 8000 مینگلیک بیتدن اویشتیرلگن دیوانی بوله دی .
سید صدیق خان گوهری جنابلریگه عاید بولگن شعر
تا به فکر باده نوشی کام و نا کامم هنوز حیرتم دارم مپرس ز آغازو انجامم هنوز
عشق میجوشد ز اجزای تنم تا دم زنم سر به سر محو جنونم نیست آرامم هنوز
بحر قلزم گشته لوح سینه ام از فضل رب پیش گوهر ناشناسان باده جامم هنوز
صبح اقبالم ولی اندر نظرهای خسان تیره و تاریک میبینند چون شامم هنوز
قاری محمد اعظیم اعظیمی
شاعر، یازوچی و بلیمدان قاضی میرزا محمد اسماعیل اوغلی حرمتلی قاری محمد اعظیم اعظیمی جنابلری اوغانستان نینگ سرپل ولایتیده دنیاگه کیله دی. بعضی تاریخچیلر اونینگ توغلگن کونینی 1902 ینچی میلادی ییل دیگن بولسه هم سیما ها وواها دیگن اثر نینگ روایتیگه کوره او 1899ینچی میلادی ییلده توغیلگن. اعظیمی جنابلری باله لیگیده یازیش و اوقیشنی آته سیدن اورگنه دی 12 یاشیده ایسه قرآن شریف نی حفظ قیله دی. او 1920میلادی ییلدن 1928 ینچی ییلگه قدر سرپل ولایتی نینگ مدرسه سیده باش معلم صفتیده ایش آلیب باره دی.1934 ینچی میلادی ییلدن 1942 ینچی میلادی ییلگه قدر اوغانستان نینگ ملی شوراسیده سرپل ولایتی نینگ نماینده سی بوله دی. 1943 ینچی میلادی ییلدن 1945 ینچی میلادی ییلگه قدر ایسه سرخ پارسا منطقه سی نینگ فرمانداری بوله دی و قالگن عمرینی زمیندارلیک بیلن اوتکه زه دی و 1990 ینچی میلادی ییلده ایسه حیاتدن کوز یومه دی.
اعظیمی جنابلری 1953 ینچی میلادی ییلرده شعر یازیشگه اینتیله دی. او هندی سبکیده شعر یازیب اوزیدن کاروان بیدل دیگن اثرنی میراث قویه دی . اوشبو اثر 1978 ینچی میلادی ییلده اوغانستان نینگ یازوچیلر انجمنی طرفیدن چاپدن چیقه دی .اونینگ باشقه اثر لریدن بیر ایسه تحفه العظیمیه فی قواعد المعمیه بوله دی.
اعظیمی جنابلریگه عاید بولگن شعر
آه کيم سرگشته من آيديک جمالينگ دين جدا
ساکن صحرا اندوهم غزالينگ دين جدا
صبح بختيم شام اولدي خط خالينگ دين جدا
زهر دور کاميمگا شهد آب زلالينگد ين جدا
چرخ ديک قديم بوکولدي قوش هلالينگ دين جدا
مولوی محمد امین قربت
اوغانستان تورکلری نینگ شاعریلریدن بولگن غیاث الدین اعلم بخاری اوغلی حرمتلی مولوی محمد امین قربت جنابلری 1901 ینچی میلادی ییلده دنیاگه کیلگن. مولانا خسته جنابلری اونی بخاراده توغیلگن دیب یازگن بولسه ده رنگین کمان شعر توپلمی نینگ مولفلری اونینگ توغیلگن ییرینی بوگونکی اوزبیکستان نینگ باشکینتی بولگن تاشکینت شهری دیب یازگنلر. قربت جنابلری باشلنغیچ تعلیمینی اوشه پیت نینگ مشهور استادلریدن آله دی و یاشلیک چاغلریده بخارادن بوگونکی اوغانستان نینگ اولوسوالیکلریدن بولگن اندخود و یا اندخویگه هجرت قیله دی . او مذکور اولوسواللیکنینگ بابا ولی مدرسه سیده اوقوتوچی صفتیده ایش آلیب باره دی.1945 ینچی میلادی ییلده ایسه کابلگه بارگن مولوی جنابلری کابل نینگ بسمل، نزیهی،خلیلی و بیتاب کبی مشهور شاعرلری و یازوچیلری بیلن تانیشه دی. 1989 ینچی میلادی ییلده وفات ایتگن قربت جنابلری اوزیدن بیر قنچه قیمت بها اثرلرنی میراث قویگن . او باشلنغیچده صا ّب شیوه سیده شعر یازگن بولسه ده کیینچه لیک بیدل شیوه سیده شعر یازیشگه باشله یدی و 5000 بیتلیک اثرینی میراث قویه دی.1995 ینچی میلادی ییلده ایسه قربت جنابلریگه عاید بولگن ،،گلشن زیبای اشعار،، دیوانی امریکا نینگ نیورک شهریده محمد امین اندخوی جنابلری طرفیدن چاپ بوله دی .اونینگ مذکوردیوانیدن تاشقری محمد نینگ باشقه انبیالرگه فضیلتی، ظهیر فاریابی نینگ انوریگه ترجیحی، بوله دی.
قربت جنابلریگه عاید بولگن شعر
تا سرم را به سر زلف سر و کار هست حلقه بنده گی من ز همان تاری هست
باده از ساغر چشمت نتوان نوشیدن نیش مژگان به دلم از پی آزاری هست
برگ گل هم هوس مخمل نازت دارد سیر گلشن به خیال تو اگر خاری هست
محمد رحیم شیدا
اوغانستان تورکلری نینگ مشهور شاعرو یازوچیلریدن بولگن منشی علی رضا اوغلی حرمتلی محمد رحیم شیدا جنابلری 1921 میلادی ییلده فاریاب ولایتی نینگ مرکزی بولگن میمنه شهریده دنیاگه کیلگن . یازیش و اوقیشنی آته سیدن اورگنگندن کیین مدرسه گه اوقیشگه کیره دی . اوقیشینی توگتگندن کیین ایسه رسمی ایشلر بیلن شغلنگن شیدا جنابلری 1950 ینچی میلادی ییلده میمنه شهری نینگ شهرداری صفتیده ایش آلیب باره دی . 1955 ینچی میلادی ییلدن 1970 ینچی میلادی ییللرگه قدراوغانستان ملی شوراسی نینگ توقیزینچی دوریده ملی شورا عضوو و عینی حالده اوغانستان ملی شوراسی نینگ بیرینچی منشی سی صفتیده ایش آلیب بارگن شیدا جنابلری ملی شورا نینگ اونونچی دوریده ینه هم میمنه شهری نینگ نماینده سی صفتیده تنله نه دی . 1985 ینچی میلادی ییلده وفات ایتگن شیدا جنابلری فرهنگی و سیاسی ساحه لرده بویوک فعالیت لر آلیب بارگن اونینگ اینگ مشهور اثرلریدن بیری ایسه ایککی مثنوی توپلمی بولگن ،،دو شعر شیدا،، اسملی اثری بوله دی.
شیدا جنابلریگه عاید بولگن شعر
کجاست می که من را عالم دگر ببرد به پام اگر ندوم او مرا ره سر ببرد
غم ونشاط جهان صد هزار درد سر است بیار می که زمن جمله درد سر ببرد
گرفت محتسبم بی خبر ز میخانه خدا کند که به رندان کس این خبرببرد
مولوی عبدالرشید جوهری
اوغانستان تورک یازوچی و شاعر لریدن بولگن داملا عبدالحمید حمیدی اوغلی حرمتلی مولوی عبدالرشید جوهری جنابلری 1926 ینچی میلادی ییلده اوغانستان نینگ شبرغان شهریده دنیاگه کیلگن . مکتبنی توغیلگن شهری بولگن شبرغان شهری نینگ ابن یمین لیسه سیده اوقیگندن کیین 16 ییل شبرغان شهری نینگ جامع مسجدیده و 10 ییل ایسه آدینه مسجدید داملالیک و خطیب صفتیده ایش آلیب بارگن. روسلراوغانستاننی اشغال ایتگن پیتلرده جوهری جنابلری 10 ییلگه چه پاکستانده مهاجر بوله دی و 1992 ینچی میلادی ییلده روسلرنینگ اوغانستاننی ترک قیلگندن کیین و اوغانستانده اسلامی دولت نینگ قوریلیشدن سونگ جوهری جنابلری قیته باشدن اوغانستانگه باره دی . او جنبش حزبی نینگ ولایتی شوراسیده ریس صفتیده تعین بوله دی وعین حالده مزار شریفده قوریلگن جهادی علما شورا سی نینگ اورین باسری صفتیده ایش آلیب باره دی . 1998 ینچی میلادی ییلده طالبلر طرفیدن اولدیرلدی. جوهری جنابلری 1951 ینچی میلادی ییلدن کیین شعر یازیشگه و ادبی تحقیلرگه باشله یدی اونینگ یازگن مقاله لری و شعر لری اولکه نینگ ایرم ژورناللریده چاپ بوله دی . اونینگ شعرلری عرفانی و اجتماعی قالبلرده بولیب و مقاله لری ایسه عمومه تاریخی ساحه لرده بوله دی.
اونینگ یازگن بهالی اثرلری خراسان فانوسی و یا جوهری دیوانی، اسلام نینگ اجتماعی فلسفه سی، محمدیه مولودی، انقلاب نینگ مد و جذری، رشیدیه تورکی فارسی فرهنگی، اوزبیکچه آته سوزلری، مولدیه رساله سی، حج سفر نامه سی ، الالی تذکره سی ، شیطان قاموسی، ابن یمین شبرغانی دیوانی بوله دی .
فلک به شام و سحرجز غمم نصیب نکرد دعا کنید زمن شام و این سحر ببرد
نوش تو نیش که دیده ست در این دیر کهن غنچه گل به چمن در گره خاری هست
نورالله طالقانی
نورالله طالقانی جنابلری 1939 ینچی میلادی ییلده تخار ولایتی نینگ مرکزی بولگن طالقان شهریده دنیاگه کیلدی. باله لیگیده آنه و آته سی وفات ایتگنی باعث بویوک قینچیلیکر بیلن اولغه یه دی. باشلنغیچ مکتبنی توغیلگن ییری بولگن طالقانده اوقییدی کیینچه لیک اوغانستان نینگ حرب عالی اوقی یورتیگه اوقیشگه کیره دی. 1962 ینچی ییلده اوقیشینی توگته دی و مذکور اوقولده اوقوچی صفتیده ایشگه کیرگن طالقانی جنابلری کیینچه لیک اوقولنینگ هفته لیگیده باش محرر صفتیده ایش آلیب باره دی.1969 ینچی ییلده امپریالیزم حقیده یازگن مقاله سی باعث حکومت طرفیدن ایشدن اوزاقلشتیرله دی. 1973 ینچی ییلده اورته گه کیلگن انقلابدن کیین اوغانستان حکومتیده وزیر مشاور صفتیده ایشگه کیره دی اوچ آیدن کیین دواد خان نینگ امری بیلن وظیفه سیدن اوزاقلشتیریلیب اوی حبسیگه محکوم بوله دی. داود خان نینگ حکومتی تونتریلگندن کیین طالقانی جنابلری ینه مسلکی بولگن عسکری ایشیگه باشله یدی و اوغانستان نینگ ملی دفاق وزیرلیگیده اوردو تفتیشی صفتیده ایش آلیب باره دی . ملی مبارزه دن قولینی چکمگن طالقانی جنابلری 1979 ینچی ییلده حفیظ الله خان نینگ امری بیلن توتیقله نه دی و کابل نینگ پلی چرخی قماقخانه سیده آلتی آی حبسگه محکوم بوله دی.حبسدن چیقگندن کیین ملی دفاع وزیرلیگیده، ملی دفاغ وزیرلیگی نینگ نشرات اداره سیده باش محرر صفتیده تعین بوله دی و کیینچه لیک اوغانستان حکومتی نینگ نشرات ریسی صفتیده ایش آلیب باره دی. اوغانستانده ایچ سواشلر باشلگنیدن کیین طالقانی جنابلری اوغانستاننی ترک ایته دی .
او حیاتی بویینجه یوزلبچه مقاله یازگن ،مقاله لریدن تشقری آریای ها ، فرهنگی استعلاعاتی نوین ظهور اوزبیکچه در تاریخ دیگن اثرلرنی اوزیدن میراث قویگن


c: text/html

text:
- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
تورک سازی، ساز تورکو – اولوروح آتالی
باي بک آذربايجان | 1 year اؤنجه یاییلمیشدیر | اِلگؤن, ۲۵-ي قويروخدوغان , ۱۱۰۱۴, چولا ۱۶:۴۶ [آ.خ] | یازی
(ایچسس)
(یانار بئیین سازینی دینلرکن دویغولانمالاریم)
وار اولسون سازی یارادانلاری، سازی یاشادانلاری!
ساز بیزیم آزادلیق جاریمیز، ساز بیزیم دؤیوشن روحوموز!
ساز تورکون روحوندان دوغولوب. ساز تورکون یئره-گؤیه سیغمایان ارکی، حؤکمودور. ساز قئیرت، مردلیک رمزیدیر.
***
من یانار سؤنمزین ساز چالماسیندا سازی یئنیدن کشف ائتدیم، ساز ایفاسیندا تورک قودرتینی بیر داها آنلادیم.
ساز هرجاییلییه، یالتاقلیغا، یالانچیلیغا، اسارته آلیشماغا قارشی عصیاندیر، هایقیرتیدیر.
***
وار اول، یانار بئی!
یانار بئیین ساز چالماسی تورکون دانیشمایان دیلیدیر. سانکی تورک سوسوب، ساز دانیشیر. تورک یاتیب، ساز اویاقدیر.
نه یاخشی کی، سازیمیز وار. ساز هارایینا جاواب وئرن کیشیلر گرک. ساز کیمی یانان، ساز کیمی دؤیوشن کیشیلر گرک.
***
ساز بیرسیفتلیلیکدیر – بیرسیفتلی کیشیلر گرک!
ساز مردلیکدیر – مرد کیشیلر گرک!
ساز جیددیتدیر – جدی کیشیلر گرک!
ساز قدیملیکدیر – قدیم کیشیلر گرک!
ساز دلیلیکدیر – دلی کیشیلر گرک!
ساز جیلیزلیغا، هارینلیغا، آزغینلیغا قارشی چاغیریشدیر.
***
آماندیر، یانار بئی، سازی جمیتچیلیک، شؤهرتچیلیک هاواسیندان قورویون! ساز شخصینیزده، شخصینیز سازدا اوجالسین. سازینیز روهساللیق، کوتساللیق، اؤزگورلوک کؤکوندن دوشمهسین!
اوزان قارداشیم، سازی داها درین دردلریمیز اوستونده کؤکلیین، بلکه اولوس اؤزونده گوج تاپدی، بلکه تحقیر اولونماغیندان، آشاغیلانماغیندان یورولوب اویاندی.
بلکه کیملیگینی آنلایا بیلدی.
آتامیز وار اولسون!
اولوروح آتالی
۱۰ کؤزرتی، ۳۶-ایل.
(ژوئن، ۲۰۱۴).
آتاکند. سارای قس.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
ایسرائیلین غزه-یه هوجوملاری نتیجهسینده ۸۰۰-دن چوخ آدام هلاک اولوب، ایسرائیل آتشکهسی رد ائدیر
باي بک آذربايجان | 1 year اؤنجه یاییلمیشدیر | یئیگؤن, ۳-ي قويروخدوغان , ۱۱۰۱۴, چولا ۲۲:۲۹ [آ.خ] | دئش ساولار
ایسرائیل آتشکس سعیلرینین داوام ائتدیریلدیگی واخت حماسا قارشی هوجوملاری داوام ائتدیرهرک، غزه زولاغیندا بیر نئچه ائوی بومباردمان ائدیب.
فلسطین رسمیلری اؤلنلر آراسیندا ایسلامچی جیهاد تبلیغاتچیسی و اونون ایکی اوغلونون اولدوغونو بیلدیریب. غزه زولاغیندا اؤلنلرین سایی بونونلا ۸۰۰-او اؤتوب کئچیر.
ایسرائیلین تهلوکهسیزلیک قوروملارینین لیدئرلری جومه گونو کئچیریلهجک ایجلاسدا ۱۸ گوندور داوام ائدن حربی اتکینلیگین گئنیشلندیریلیب-گئنیشلندیریلممهسی، یا دا دانیشیقلارین آپاریلدیغی واخت ۵ و یا ۷ گون مدتینه آتشکهسین تطبیق ائدیلمهسی کیمی واریانتلاری موذاکیره ائدهجک.
ایوردان چایینین قرب ساحلینده فلسطینلیلرین غزه ایله همرایلیک گؤسترمک مقصدیله کوتلوی نوماییشلر کئچیرجیی گؤزلنیلیر.
عینی زاماندا آمئریکا و ب.م.ت دیپلوماتلاری ایسرائیل و حماس یاراقلیلاری آراسیندا مومکون آتشکس الده ائدیلمهسی سعیلرینی داوام ائتدیریر.
New یورک تیمئس آند Washington پوست قزئتلری آمئریکا دؤولت کاتیبینین یئنی پلان تکلیف ائتدیگینی یازیر. پلاندا رمضان بایرامینادک آتشکس الده ائدیلمهسی تکلیف ائدیلیر. کئررینین تکلیفی بارهده قزئته معلومات وئرن منبع فلسطینله ایسرائیلین ایقتیصادی، تهلوکهسیزلیک و سیاسی لیدئرلری آراسیندا موذاکیرهلره چاغیریب.
جون کئرری قاهیرهده مصرین خاریجی ایشلر ناظری سامئه شوکری و ب.م.ت-نین باش کاتیبی بان گی مونلا گؤروشلر کئچیریب.voa, بیر میللتین سسی


text:
- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
گونئی آذربایجان قورتولوش پارتیاسی: “الی قانا باتیمیش فاشیست فارسچی رئژیم شیعه و سوننی اویونلارین گونئی آذربایجاندا یئرینه گتیریر”
باي بک آذربايجان | 1 year اؤنجه یاییلمیشدیر | آراگؤن, ۵-ي قويروخدوغان , ۱۱۰۱۴, چولا ۲۳:۵۳ [آ.خ] | بیلدیری
عزیز آذربایجان تورک میللتی بیلدیگینیز کیمی ایرقیچی ایران رئژیمی آذربایجان تورکولیونه قارشی زامان-زامان چئشدلی یوللارلا سیناریولار هازیرلاییر. علی قانا باتیمیش فاشیست فارسچی رئژیم بو گونده یئنی اویونون اویناماقدادیر، ایراقدا یاشانان شیعه و سوننی اویونلارین گونئی آذربایجاندا یئرینه گتیریر.
ایران فارسچی رئژیمی بیر نئچه ساتیلمیش اینسانی پولا آلیب و اونلارین علی ایله اردبیل یالتینده سوننی قارداشلاریمیزین مسجیدلرین اودا چکمیشلر.
ائی گونئی آذربایجانین اولو میللتی بو اؤلکهده بیزیم قونشوموز، ایستر سوننی یا شیعه اولسون،ایسترسه بهایی، علوی،ایسترسه الله-ا اینانسین یوخسا اینانماسین وا مینلر باشقا دیندن اولسون،قونشوموزون امنیتی بیزیم امنیتیمیز و اوندا اولان راهتلیق بیزهده گؤزل و حضورلو بیر یاشام گتیرهجک! یئترکی بونلاری گؤز اؤنونه آلیب و ایزین وئرمیک کی پان-فارس و ایران آدلانان دؤولت بیزلری اؤز حیوانی سیاسیتینین قوربانی ائتسین.
گونئی آذربایجان قورتولوش پارتیاسی بو اولایی و سوننی باجی قارداشلاریمیزا اولان سایغیسیزلیغی قیناییر و ان قیسسا زاماندا ایران رئژیمی میللی فعاللاریمیز طرفیندن لاییق اولدوغو جاواب آلجاقدیر.
گونئی آذربایجان قورتولوش پارتیاسی
بازار ارتهسی ۲۲/۰۷/۲۰۱۴


text:
بوصاحابسیز شهر
سارالان یارپاغا باخ ، ایندی دالیندان داریخیر
قیریشان عومرومه باخ ، آرتیق آلیندان داریخیر
یورولوبدور اورییم ایسته میر آرتیق چالیشا
بو صاحابسیز شهرین ، قالما قالیندان داریخیر
گؤرورم خالقیمیزین کیم لیگی تاپداقدا قالیب
کؤنلوم ایلنجه لرین ، تار قاوالیندان داریخیر
اولو بابک له نبی ، کئچمیشین اولموش بزگی
وطن آنجاق ائلیمین ، ایندی حالیندان داریخیر
هره بیر یول بینیب ، منده دوشوندوم وطنی
پتک آنجاق آرینین ساختا بالیندان داریخیر
گؤره سن کیم یازاجاق ، قورتولوشون ماهنیسینی
داها دفترده ، یارین قارا خالیندان داریخیر
هرکیم اؤز اؤلکه سنی گویلره قالدیرمادادیر
“تبریز” اؤز اؤلکه سینین بو زاوالیندان داریخیر
۱۳۹۳آذرآیی قادربابایی”تبریز”


text:
بوصاحابسیز شهر سارالان یارپاغا باخ ، ایندی دالیندان داریخیر قیریشان عومرومه باخ ، آرتیق آلیندان داریخیر یورولوبدور اورییم ایسته میر آرتیق چالیشا بو صاحابسیز شهرین ، قالما قالیندان داریخیر گؤرورم خالقیمیزین کیم لیگی تاپداقدا قالیب کؤنلوم ایلنجه لرین ، تار قاوالیندان داریخیر اولو بابک له نبی ، کئچمیشین اولموش بزگی وطن آنجاق ائلیمین ، ایندی حالیندان داریخیر هره بیر یول ... بیشتر بخوانید »
بایگانی دسته بندی ها : ƏDƏBİYYATاشتراک به خبردهی
بررسی اجمالی زبان تورکی از قرن پنج به اینطرف
بررسی اجمالی زبان مکتوب تورکی در ایران ازسده ششم تا به امروز زبان تورکی آذربایجانی(ایرانی) یکی اززیر مجموعه های زبان تورکی مادر میباشد. نزدیکترین گویش های تورکی به این زبان ، تورکی تورکمنی و تورکی استانبولی میباشد که این سه زبان تشکیل دهنده زبان تورکی غربی در عالم زبان تورکی میباشند. از قرن پنجم ، ششم وهفتم ه. ... بیشتر بخوانید »
ملارددا شعرگئجه سی
بویوک آلاهین آدی ایله یکشنبه گونو بهمن آینین ۲۶ آلتینجی گونو کرج شهرینین یاخین لیغیندا یئرلشمیش ملارد شهرینده ، او شهرین ارشاد اسلامی سالونودا آذربایجان تورکلرینین طرفیندن بیر گؤزه ل شنلیک مراسمی کئچیریلدی و آذربایجان ادبیاتی و اینجه صنعتی و موسیقی حیرانلاری شاعیرلر و عاشیقلار یازیچیلار طرفیندن آلقیشلانیب . وبیر مارقلی شعر و موسیقی تؤرنی کچیردیلر. مراسمین آپاریجی سی ، ... بیشتر بخوانید »
سن آدام اولما!! / لاله حقیقی
سن آدام اولما!! / لاله حقیقی منده بیر گوناه بوی آتیرشیطانسلبیر کؤکو تانری بیر کؤکو سن!الیندن قورتولوب قاچمالی دئییلمقیرمیزی آلما منی آلدادیرسن آدام اولما!!سئوگی آدلیخاطیرهدن اۇتانیراقتانری آدلی اینساندانسۇچلار آلتیندا ایسلانان اینساندان!***اونوتدوغوموز شهراوتاندیغیمیز خاطیرهبیر داها قاییتمالیییق! لاله حقیقی ۹۳/۱۱/۲۷ ائدیت بیشتر بخوانید »
نیلوفر … / آیسو مختاری
نیلوفر … / آیسو مختاری باخیشـلاریندا غــزل وار، دیلینــــده نیلوفـــــــر قـوپــوز الینـده اسیــــردیر، تئلینـده نیلوفـــــــر باهـار – باهـار بو دیــاردا بنــؤشـه ، تر نرگیـــــز ... بیشتر بخوانید »
آنام…../ بختیار واهابزاده
آنام…../ بختیار واهابزاده آذربایجانین بؤیوک شاعیری بختیار واهابزاده، “منیم آنام” شعرینده بئله دئییر: منیم آنام ساوادسیزدیر آدینی دا یازا بیلمیر منیم آنام آنجاق منه سای اؤیردیب آی اؤیردیب ایل اؤیردیب ان واجیبی دیل اؤیردیب منیم آنام بو دیل ایله تانیمیشام هم سئوینجی هم ده غمی بو دیل ایله یاراتمیشام هر شعریمی هر نغمه می، یوخ من هئچم من یالانام کیتاب ... بیشتر بخوانید »
“اولدوز” روزنامه سی
۳۶ ایل بوندان اؤنجه بوگون کو گون ۲۷|۱۰|۱۳۵۷ شاه قاچان گونون صاباحی تورک عالمینده بیر بویوک آولای یاراندی . تبریز شهرینده “اولدوز” آدیندا روزنامه یایلدی. “اولدوز” روزنامه سی ایراندا یاشایان تورک دیللی ملتین طرفیندن آلقیش لاندی . ” اولدوز” روزنامه سی ۵۰۰۰۰ تیراژدا یایلدی. “اولدوز” روزنامه سی انقلاب دان سونرا ایران ساحه سینده اولین آزاد تریبون ایدی. او روزنامه ده ... بیشتر بخوانید »
آذر مجله سی یایلدی
آذری مجله سی یئنی ساییسی ، اوساد یداله مفتون امینی نین معرفی سینده یایلدی: حق چای کیمی دریایا آخیب یول تاپاجاقدیر داش آتماغیلان کیمسه اونو چؤندره بیلمه ز دونیادا قارانلیق لار ایه ر جمع اولا باهم بیر خیرداجا شمعین ایشیغین سؤندوره بیلمه ز بیشتر بخوانید »
یئنی شعر تیلیمخانلی دان
نیه غافیل سن ای دل نیه غافیل سن بو عرصه ده داور وار آددان داها سؤز آچما شیروانیدا جعور وار گاهدان اولور اینجینر بیر سؤز دئمه دن اینجیر هربیر طرفی ینجیر هرقدر مشاور وار یارپیز* بئجدیب باغدا سان کی شاماما تاغدا یا اینکه بالیق یاغدا آلتون کیمی زیور وار گاه افشینه یواداش دیر هردن منه قارداش دیر البرزدن او باش ... بیشتر بخوانید »
تبریز
تبریز دور چال سازینی بیر یئنی آهنگ ایله تبریز بم دن یورولوبدور، اونو کؤکله زیله تبریز هیجران هاواسی ، غربتی چالماق داها بس دیر چال جنگینی ، دونیانی ینه سیلکله تبریز هایلا دلی لر داغدان انیب، قوی هایا گلسین تا دوشسون آدین ، بیر داها دیلدن ، دیله تبریز پوسگور ینه ، ولکان کیمی ، دونیایا ایشیق ساچ قلبینده اولان ... بیشتر بخوانید »


text:
مهران بهارلی بگین ایران ممالیکی محروسه سینده کی "تورک یوخسا آذربایجان ملتی" اوزره یاناشدیغی چلیشگه لی یاناشمالارینا باخیش
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده گونئی تورکمنلر گؤز آردی ائدیلرسه، بو ممالیکی محروسه ده کی تورک ائتنوسو تورکولوژی اوجاقلاریندا "آذربایجان تورکلری" دئیه تانینمیش. ائتنولوژی اوجاقلاری دا تورکولوژلار طرفیندن یازیلمیش دیل و ادبیاتلار اساسیندا ایران ممالیکی محروسه سینده کی و تورکیه نین شرقینده کی "تورک" ائتنوسونو "آذربایجان تورکلری، آذربایجانلیلار" دئیه تانیمیشلار. بئله لیکله ده ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک انسانلاری اؤزلرینی شخص اولاراق قونشو خالقلار ایله ایلیشگی و رابیطه ده "تورک" قلمه آلماقلارینا باخمایاراق دونیاداکی سیاست آلانیندا دا بیر مستقیل سیاسی و اجتماعی ائتنیک توپلوم دئیه مستقیل بیر آد باشلیغی آلتیندا تقدیم ائتمه لیدیر[i]. بو باخیمدان مهران بهارلی بگین سورقو-جاواب بیچیمینده قلمه آلدیغی یئنی گؤروشلری دیققت چکیجی گؤرونر، اوخویوروق:
"س- همانطور که میدانید، امروزه یک جنبش گسترده اجتماعی و سیاسی در آزربايجان ظهور و بروز دارد که تحت عنوان حرکت ملی آزربايجان یا حرکت ملی – دمکراتیک آزربايجان صورتبندی می شود. نظر شما در باره اين صورت بندي چيست؟ آیا صفت "ملی" در عنوان حرکت تنها از تاکید بر شعارها و مطالبات ملی گرایانه و ناسیونالیستی ناشی میشود، یا به این دلیل است که این حرکت در گستره ملی و با پایگاه اجتماعی سراسری در میان ترکان حضور دارد؟
نخست آنكه من با صورتبندي "حركت ملي آزربايجان" موافق نيستم، زيرا دادن هويت اتنيك-ملي به نام آزربايجان را- مانند آنچه توسط روسيه استالينيست انجام داد، نادرست مي دانم. آزربايجان، هويتي جغرافيائي و در مورد جمهوري آزربايجان، هويتي شهروندي است و دادن بار اتنيك-ملي بدان نادرست است (در اينمورد در سوال مربوط به "آزربايجانچيليق" توضيح خواهم داد). من مايلم اين حركت را به اختصار "حركت ملي ترك" و به طور تفصيلي "حركت ملي دمكراتيك ترك –آزربايجان" بنامم"[ii].
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی تاریخده تورک دیللرینی صینیفلاندیرارکن آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشان تورک توپلولوقلارینی "آذربایجان" آدی ایله ایضاح ائتمگه چالیشماغی یوزئف ایستالینه نسبت وئرمک گئرچکلیک ایله اوست اوسته دوشمز[iii].
دئمک، آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشان تورک توپلولوقلارینی "آدئربیدژانسکی، آذربایجانیش، آذربایجانی، آذربایجانلی" آدلاندیرما مسئله سی بیر چوخلاری او جومله دن مهران بهاری بگ فرض ائتدیگی کیمی یوزئف استالین و روسیه ایستعمارچیلیغی گؤروشونه اساسلانمیش بیر قاورام دئییل، بو آد بیلیم آچیسیندان یئترسیز ده اولسا، دیل اؤزللیگینه اساسلانمیش بیر دیلچیلیک مقوله سی ساییلار. سیاست دئییل، دیلچیلیک آچیسیندان ائتنیک آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاقدا یاشایان تورکلر سونرادان او تورپاقلارا گئتمیش آذربایجانلیلار دئییل، یالنیز آذربایجاندا دانیشیلان تورکچه نین اؤزللیکلرینی داشییان یئرلی تورکلر ساییلار. بو یاناشما یالنیز ایران ممالیکی محروسه سینده کی، آذربایجان تورکچه سینده دانیشان تورک توپلولوقلاری اوچون دئییل، کئچمیشده هیند و ایران ممالیکی محروسه سی تورپاقلاریندا یاشایان"فارسلار، اوردولار، کوردلر، نوریستانلیلار، بنگلادیشلیلر، نئپاللیلار، سئری لانکالیلار و ..." اوچون ده کئچرلی ساییلار. 1836 اینجی ایل [iv]Christian Lassen آدی کئچن دیللره بیر آد سئچمک اوچون سغد دیلینده کی Ērān کلمه سیندن یولا چیخاراراق اونلاری "ایران دیللری، Iranische Sprachen, Iranian Languages, иpaHckиe Языkи" دئیه قلمه آلمیش. دئمک، دیلچیلیک آچیسیندان آذربایجان دیلی دئییلدیکده جغرافی منسبویتدن آسیلی اولمایاراق دونیانین هر بیر دؤرت بوچاغیندا آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشیلان آغیز و لهجه آذربایجان تورکچه سی نین قوللاری ساییلمالیدیر. بو دوروم و وضعیت اوسته گؤروندوگو کیمی"ایران دیللری" دئییمی و آدی اوچون ده کئچرلی ساییلار. دئمک، هر هانکی بیر دیل و مدنیت صاحابلاری نین دوشونورلری و سیاستچیلری زامانیندا اؤز دیل و مدنیتلرینه آرخالانیب اؤز کیملیکلرینی دونیا اجتماعیتینه اولدوغو کیمی تانیتماسالار، دونیاداکی بیلیم اوجاقلاری اؤزلرینه داها آرتیق زحمت وئرمگه رک بو دیل و مدنیتلر اؤزلری اوچون آنلاشیلار اولسون دئیه هر هانکی بیر تاریخی دئییمی او دیللر اوچون سئچه رک اونو زامان آخاریندا تانیتمالی اولارلار. مهران بهارلی "گونئی آذربایجان میللی حرکتی" آدینا داییر یازیر:
" واژه "ترك" در اين تعبير اشاره به هويت اتنيكي-ملي كه اين حركت ملي اختصاص به او دارد است. حركت ملي ترك، حركتي مربوط به ائتنوس-ملت ترك است. هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران نيز سخن گفته مي شود، منظور صرفا كساني هستند كه خود را ترك مي نامند و زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي توركيك تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و يا "اقليت ملي قزاق" است، هر چند هر سه آنها مللي توركيك اند. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي "توركيك" خويشاوند، اما جداگانه اند"[v].
اوسته مهران بهارلی بگین "تورک" کلمه سی اوزره یوروم "تعبیر" مسئله سینه گلدیکده بیلیندگی کیمی سیاسی کلمه و دئییملر اولدوقجا دقیق اولمالی و آرا قاریشیقلیغا یول آچمامالیدیر. دئمک، بوگون دونیا دؤلتلری و دیلچیلیک آلانلاریندا "تورک" کلمه سی نی یالنیز تورکیه تورکلری اوچون قبول اولموش بیر آد دئیه قبول ائدرسک، بیر داها بو "تعبیر" ماهیتلی "تورک" کلمه سینی بیر سیاسی و اجتماعی دئییم کیمی هر هانکی باشقا بیر تورک خالقی اوچون قابارتماغا چالیشماق آرا قاریشیقلیغا یول آچماز می؟ گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی بگ دیلده ده قبول ائتمزسه، بوگون دیلچیلیک آچیسیندان آذربایجان تورکچه سی نین لهجه لرینی "تورک" تعبیری ایله اورتایا آتمیش مقامدا یئر آلار. بئله لیکله ده ایستر میللی بیلینجی گلیشمکده اولان و ایسترسه ده فارس ایستعماری وورموشلار (فارسلیق حئیرانلاری) آراسیندا آنلاشمازلیغا یول آچاراق ایران ممالکی محروسه سینده کی تورک توپلولوقلارینی بیربیرلرینه یاخینلاتما دئییل، بو توپلولوقلار آراسیندا یاناشما باخیمیندان قارشی دورماغا یول آچمیش اولار. مهران بهارلی گئنه ده یازیر:
"س- اينروزها اصطلاح "ملت آزربايجان" در ادبيات سياسي بكار مي رود. ريشه اين اصطلاح چيست و چه ارتباطي با روند ملت شوندگي و سياستهاي استعماري دارد؟
بر خلاف كردان و ارمنيان و گرجيان و .... ساكن در ايران و منطقه كه بدرستي صرف "كرد"، "ارمني" و يا "گرجي" بودن را - فارغ از محل سكونت و لهجه و مذهب- محور و اساس تعريف هويت ملي-اتنيكي و عمل سياسي خود قرار داده اند؛ عده اي از نخبگان منسوب به تركان ساكن در شمال غرب ايران و يا تركان آزربايجاني وابسته به ايدئولوژي آزربايجانگرائي استالينيستي، به جاي محور قرار دادن هويت اتنيكي "ترك" و "ملت ترك" ساكن در ايران، در تعريف هويت ملي-اتنيكي و فعاليتهاي سياسي خود، منطقه و هويت جغرافيائي را محور قرار داده و در نتيجه به پديده اي غيرواقعي بنام "ملت آزربايجان" رسيده اند. اين وارونه بيني و اشتباه در تعريف هويت ملي-اتنيكي خود، ريشه در بحران هويت در ميان اينگونه روشنفكران ترك آزربايجاني و ايراني دارد. همچنين ناشي از متاثر شدن آنها بدرجات مختلف از قوم تراشي و فرافكنيهاي پان ايرانيستها (پان ايرانيسم خجالتي)، سياست ملت سازي استعماري روسيه - شوروي (آزربايجانگرائي استالينيستي) دولتهاي غربي و نگرشها و ترمينولوژي نادرست بسياري از مراكز تركيه و بويژه جمهوري آزربايجان به هويت ملي تركان ساكن در ايران است"[vi].
اوسته گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی موختلیف آچیدان یاناشماقلا دوشونجه چلیشگه سی ایله اوز اوزه قالدیغی نی اورتایا قویموش اولار. او بیر یاندان ایران ممالیکی محروسه سینده تاریخی آذربایجان مملکتی دئیه قلمه آلینمیش تورپاقلاری "شمال غرب ایران" آدلاندیرار[vii]، بئله لیکله ده آذربایجان مملکتینه اساسلانمیش "آذربایجان ملتی" نی "گئرچکلیکدن اوزاق (غیر واقعی)" آدلاندیرار، بیر یاندان دا دونیاداکی مودئرن میللت اولما مسئله سینی روسیه ایستعمارچیلیغینا نسبت وئره رکن یانلیش دئییملرین تورکیه و آذربایجان جمهوریتلری طرفیندن گونئی آذربایجان میللی حرکتینه آشیلاندیغینی (متأثر شدن) ایددعا ائدر. مهران بهارلی بگ "آذربایجان ملتی" اوزره بعضی گؤروشلرین یانی سیرا ایددعالار اؤنه سوره رک ایسته دیگی سونوچ و نتیجه نی آلماغا جالیشمیش. یئری گلمیشکن اونلاری ایرده لمگه چالیشاق، اوخویوروق:
"س-ارزيابي شما از جنبه هاي سياسي كاربرد اصطلاح "ملت آزربايجان" چيست؟
.... دوما ملت آزربايجان، اگر به معني ملت-دولت باشد و بدون داشتن معني اتنيك، صرفا مي تواند در مورد مردم جمهوري آزربايجان و به معني همه شهروندان اين كشور فارغ از منسوبيت ملي آنها بكار رود. اما در ايران و آزربايجان جنوبي، به سبب وجود نداشتن دولت آزربايجان جنوبي، فعلا صحبت از پديده ملت-دولت و نتيجتا ملت آزربايجان بي معني است"[viii].
دیل و مدنیت اساسیندا دوشوندوکده آذربایجان تورکلری نین میللی آدلانلاریندان آسیلی اولمایاراق بو دیل و مدنیت صاحابلاری نین بیر میللی وارلیق اولدوقلارینی سورقو و قوشقو آلتینا آلماق هئچ ده خوش گؤرونمز. دیل بیلیمینده آذربایجانلی آنلاییشی بعضیلری قیسیتلاماغا چالیشدیقلاری وطنداشلیق دئییل، دیلچیلیک آچیسیندان بیر میللی کیملیک مقوله سینی ده اؤزونده باریندیرمیش بیر آنلاییش ساییلار. بو آنلاییش هر هانکی بیر آذربایجان فاناتیکی نین دئییل، دیل بیلیمی، اؤزللیکله تورکولوژی اوجاقلاری طرفیندن قبول اولموش و ائتنولوژی اوجاقلاریندا دا قبوللوق گؤرمکده اولان بیر گؤروش ساییلار. بو اساسدا ائتنیک و بیرلشیک آذربایجان تورپاقلاریندان[ix] قیراقدا و اوزاقدا هر هانکی آذربایجان دیلینه اویقون دانیشان تورک توپلومو آذربایجان ملتینه منسوب بیر میللی توپلوم ساییلار. "ملت" و "دؤلت" مقوله لری، ایکی بیربیرلریندن آیری قونو و موضوعلار اولدوقلاری اوچون بونلار اوزره بورادا دئیینمک یئرسیز گؤرونر. مهران بهارلی اوچونجو یوروموندا یازمیش:
"سوما بكار برندگان تعبير ملت آزربايجان، آنرا در معني اتنيكي و براي ناميدن ملت ترك ساكن در آزربايجان بكار مي برند. اينگونه كاربرد به لحاظ مفهومي نادرست و بسيار مساله دار است. زيرا خلط كردن مفاهيم جداگانه منسوبيت جغرافيائي و شهروندي با هويت اتنيك و ملي است. آزربايجاني نام مليت و يا گروه اتنيكي-ملي نيست، مجموعه افرادي است كه در منطقه اي به نام آزربايجان و يا كشور آزربايجان ساكنند و يا به اين دو منسوبند. اين افراد مي توانند داراي مليتهاي گوناگون مانند ترك، فارس، كرد، تالش، تات، ارمني، آسوري، يهودي و .... باشند، چنانچه هستند. در تاريخ نيز هرگز ملت و ائتنوسي به نام ملت آزربايجان وجود نداشته است. آنچه وجود داشته و دارد ترك و هويت ملي-اتنيكي ترك است. ترك، و نه آزربايجان، نام گروه اتنيكي-ملي ملت ما در ايران و آزربايجان است. سکونت تركها در آزربايجان، ایران، خاورمیانه و یا آسیا، ملیت آنها را از ترک به ملتهاي جعلی ملت آزربايجان، ملت ایران، ملت خاورمیانه و یا ملت آسیا تغییر نمی دهد. در ايران بخش اعظم آزربايجانيها ترك و بخش اعظم تركها آزربايجاني اند. اما در ايران نه همه آزربايجانيها ترك اند و نه همه تركها آزربايجاني. از اينرو "آزربايجاني" (آزهربايجانلي) و "ترك" را نمي توان هم معني و مترادف شمرد ويا به جاي يكديگر بكار برد.
چهارما آزربايجاني را نمي توان هم به معني نام مشترك شهروندي-منسوبيت جغرافيائي و هم به معني نام اتنيك-ملي گروه خاصي بكار برد. در غير اين صورت مفاهيم غريبي مانند "آزربايجاني آزربايجاني" (يعني تركان ساكن در آزربايجان) و "آزربايجاني غير آزربايجاني" (يعني غيرتركهاي ساكن در آزربايجان، و يا ترك ساكن در خارج آزربايجان) بوجود مي آيند"[x].
اوسته ایشاره اولدوغو کیمی آذربایجانلی آنلاییشی یالنیز تورپاق منسوبیتی دئییل، میللی کیملیک یوکونو اؤزونه باریندیرمیش بیر دئییم اولموش. بو آنلاییشا اساسن ائتنیک آذربایجان تورپاقلاریندا شخص اؤزونو باشقا ائتنیک قوروپلاردان آییرد ائتمه سی اوچون "تورک"، آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاقدا "آذربایجان تورکو" یوخسا "آذربایجانلی" قلمه آلماسی ائتنیک آذربایجان تورپاقلارینداکی هر هانکی بیر ائتنیک قوروپون ائتنیک منسوبیتی ایله ضدییت اولوشدورماز.
تورکلرین آذربایجان، ایران ممالیکی محروسه سی نین باشقا ایالت و ولایتلری، اورتادوغو (خاورمیانه) و اورتاآسیادا یاشامالاری هر هانکی بیر میللی حرکت ایله ایلگیلی دئییل، بو مسئله دیل و مدنیت باغلاری آچیسیندان تورک ائتنوسلاری آراسیندا اله آلینمالیدیر. گؤروندوگو کیمی کیلاسیک "تورک" کلمه سیندن آشیری یاپیشدیقدا نئجه بیر باشاریقسیز شخص کیمی نئهیلیستلیگه یووارلانمیش اولاریق. سانیرام مهران بهارلی بگ ده آذربایجان تورکلری اوچون بو دورومو آرزو ائتمز. مهران بهارلی بگ گئنه ده یازیر:
" پنجما در هويت ملي آزربايجاني، خبري از هويت ملي تركي نيست. كاربرد نام "آزربايجاني" به جاي نام ملي-اتنيك "ترك"ها و اختصاص دادن اين نام بدانها، به اندازه كاربرد نام "ايراني" به جاي نام ملي-اتنيك "فارس"ها و يا "عراقي" به جاي نام ملي-اتنيك "عرب"هاي عراق، و با هر توجيهي كاري مهمل است. تعبير "ملت آزربايجان" همانقدر معنيدار، مجاز، مقبول، انساني و قابل دفاع است كه تعبير "ملت ايران"[xi].
اوسته کی پاراقرافی نظره آلدیقدا مؤللیف سؤز گورشدیرر مقامدا یئر آلار. او بیر یاندان آذربایجان میللی منسوبیتی نی جغرافیا آچیسیندان ایضاح ائتمک ایسترکن، دیلچیلیک آچیسیندان "آذربایجان" آدی ایله دویونلنمیش "آذربایجان تورکچه سی"نی گؤزدن یاییندیرمیش اولار. باشقا یاندان گئرچک آنلام و معنادا فارس ایمپراتورلوغو (ایران ممالیکی محروسه سی) حاکیمیتلرینه تابع توتولموش اسیر میللتلری، "ایران ملتی" باشلیغی آلتیندا "فارس ملتی" سطحینه قالدیرمیش اولار. بئله لیکله ده ایستعمار و مستعمره قونوموندا (وضعیت، موقعیت جغرافایی) اولان ایکی موختلیف توپلومو قارشیلاشدیرارکن یانلیشلیغا یول وئرر (قیاس مع الفارق).
انسانلیق (انسانی) مقوله سی ایسه هر هانکی بیر میللی و شخصی کیملیک آدی ایله ایضاح ائدیلمیش و ائدیله جک دئییل، داورانیش مسئله سیدیر[xii]. دئمک، میللی حاکیمیت قورماق و میللتی اؤز گلجه گینه حاکیم ائتمک ایسترکن هر هانکی بیر ایدآلیست کیمی یالنیز کاغیذ اوزرینده اخلاق درسی دئیه دوشونجه و فیکیر یئریتمک یئترلی دئییل، دونیاداکی سیاست آخیشینی و دونیا اجتماعیتی نین ده گؤروش و نظرلرینی دیققته آلمالی ییق. مهران بهارلی بگ یازمیش:
"ششما تعبير ملت آزربايجان به معني اتنيكي، مترادف با تجزيه كردن گروه اتنيكي ترك پراكنده در قفقاز و برخي از نقاط خاورميانه (عراق) و پاره هاي خلق ترك ساكن در گوشه و كنار ايران و آنها را اقوام و ملتهاي جداگانه اي شمردن بوده و نامگذاري-تدبيري استعماري و به شدت دشمنانه است. زيرا تمام اين گروهها بويژه گروههاي ترك ساكن در ايران فارغ از استان محل سكونت، لهجه تركي و يا طائفه شان، همه بخشي از ائتنوس، خلق و ملت واحدي ميباشند و نام ملي و تاريخي اين ملت، اتنوس و خلق نيز تنها و تنها "ترك"، بدون هيچ صفت و پيشوند و پسوند جغرافيائي (از قبيل ترك ايران، ترك آزربايجان، ترك آزربايجان جنوبي) ميباشد"[xiii].
اوسته قالین بلیرلنمیش جمله نی نظره آلدیقدا بئله بیر بؤیوک جغرافی بؤلگده داغینیق تورک توپلولوقلاری اوچون "تورک" آدی باشلیغی آلتیندا میللی حاکیمیت قورماق وعده سی وئرمک بیر دولچا یوغورت ایله بؤیوک بیر دنیزی "آیران"ا چئویرمک آرزوسونو توپلوما آشیلاماغا بنزر. بیر گون بیریسی الینده بیر دولچا یوغورت ایله دنیز قیراغینا گئدرکن بیری ایله اوزله شر، سالام و احوالدان سونرا، بونلارین آراسیندا ایلگینج بیر دانیشیق اولار، ائیشیدیریک:
- خئییر اولا، هارا بئله؟
- بو دولچا یوغورت ایله قارشیداکی دنیزی آیرانلاماق ایستیرم.
- آی قارداش، او بؤیوکلوکده دنیز، بو آز یوغورت ایله آیران اولاجاق دئییل.
- دوز دئییرسن، اولماز، آنجاق اولارسا، اولار ها!!! تاریخی بیر ایش اولار!!
دئمک، ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اسارتینه توتولموش تورک توپلومونون سیاسی میللی مجادیله سی داغینیق دورومدا اؤز باشلارینی قوروماغا چالیشان بیرئیلرین و فردلرین مسئله سی دئییل، ییغیناق و کومپاکت بیچیمده ایران ممالیکی محروسه سینده فارس اسارتینه توتولموش و تشکیلاتلانماق ایراده سینده اولان تورک توپلولوقلاری نین مسئله سیدیر. بو دا اورتا دوغو و هر هانکی بیر اوجقار ولایتلرده کی تورکلر ایله میللی آد اورتاقلیغی اساسیندا دئییل، گرک ده اولماسین. مهران بهارلی بگ یازیر:
"هفتما در اين مقطع كه مبارزه تركان ساكن در ايران، به عنوان يك ملت و گروه ملي-اتنيكي براي احقاق حقوق ملي خود در جريان بوده و شتاب گرفته است و نامه اخير آيت الله منتظري نيز نمونه اي از آغاز انعكاس مثبت و مقبوليت مبارزه خلق ترك در ميان نخبگان فارس مي باشد، مطرح كردن بحث آزربايجاني و خراساني و قشقائي و سنقري و فريدني و همداني و ساوه اي و ... و پررنگ كردن خصوصيات لهجه اي و محلي و قبيله اي و ... زيرگروههاي ملت ترك، رفتاري انحرافي است و در راستاي تجزيه و شقه شقه كردن ملت ترك ساكن در ايران بر اساس لهجه و جغرافيا و قبيله و ... است و فقط به نفع نيروهاي سركوب و سياست انكار و امحاء مي باشد. شايسته است فعالان سياسي ترك با دوري از سطحي نگري و يا حداقل با پيروي از قواعد منطق فرمال، از آلت دست شدن اينگونه سياستهاي ضدملي بپرهيزند"[xiv].
ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان توپلوملار فارس ایستعمارچیلیغی ایله اوزلشدیکلری و فارس ایستعمارچیلیق سیستیمی فارس حاکیم داییره لری و اونون ایلیتی طرفیندن فارس اولمایان ائتنوسلارا یوکلندیگی اوچون فارس آیدین کسیمیندن پای اومماق خالقی اوسماقلاندیراراق کئچمیش یانلیش یوللارا سوروکلمیش اولار. آذربایجان میللی مسئله سی هر هانکی بیر شهر، کند و بؤلگه اساسیندا دئییل، ائتنیک و بیرلشیک آذربایجان تورپاقلاری و آذربایجان دیل و مدنیتی اساسیندا ایلری آپاریلیر و آپاریلمالیدیر. قاشقای و خوراسان تورکلری ده گونئی آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاق اولدوقلارینا باخمایاراق دانیشدیقلاری آذربایجان تورکچه سینی اساس گؤتوره رک قاشقاییستان و ساییره آدلار باشلیغی آلتیندا میللی ساواشلاری نی اؤنه آپارارکن ائتنیک گونئی آذربایجانلا دایانیشما ایچریسینده اولمالیدیرلار. مهران بهارلی بگ اؤزونه سورقو- جاواب اولاراق یازیر:
"س-شما ادعا كرده ايد كه تعبير "ملت آزربايجان" در تناقض با حقوق بشر است. پايه اين ادعا چيست؟
... آزربايجاني ناميدن يك گروه ملي ساكن در آزربايجان (تركها) و اختصاص دادن آزربايجاني بودن به تركها، به معني نفي آزربايجاني بودن گروههاي ملي ديگر ساكن در آزربايجان و يا آزربايجاني غليظتر بودن تركها و آزربايجاني رقيقتر بودن غيرتركهاي آزربايجان است و اين رفتاري شونيستي است. آيا كسي نظر تاتهاي ساكن در آزربايجان كه به اندازه تركهاي ساكن در آن آزربايجاني اند را در باره تخصيص نام فراملي مشترك آزربايجاني به عنوان نام هويتي اتنيكي-ملي خاص براي تركهاي آزربايجان جويا شده است؟ و يا به چه دليل زبان تركي رايج در آزربايجان، زبان آزربايجاني است اما زبان تاتي رايج در آزربايجان زبان آزربايجاني نيست؟ وانگاه، در يك جامعه چندمليتي (مانند آزربايجان)، گروه غالب ملي (يعني تركها) را با نام مشترك فراملي اي كه به همه گروههاي ملي آن جامعه تعلق دارد (آزربايجاني) ناميدن، رفتاري نژادپرستانه است. .."[xv].
کئچمیش یازیلاردا دا ایشاره اولدوغو کیمی آذربایجان تورکچه سینده دانیشان تورک توپلولوقلارینا aзepбиджaHckий (آذربایجانلی) و بو توپلولوقلار طرفیندن دانیشیلان دیله Aserbaidschanisch(آذربایجانچا) آدی نین وئریلمه سی، ایستر هر هانکی بیر فاناتیک آذربایجان تورکو، یوخسا دا روس و فارس ایستعمارچیلیغی طرفیندن دئییل، آوروپادکی بیلیم اوجاقلاری طرفیندن وئریلمیش آد ساییلار. بو مسئله بیر چوخلاری خیال ائتدیکلری تورک دوشمنچیلیگی اساسیندا دئییل، دیل بیلیمی نین گلیشمه سی ایله تورک دیللری داها کئچمیشده کی کیمی چاغاتایجا و عثمانلیجا ادبیات دیلی اساسیندا دئییل، دانیشیلان دیللر اساسیندا آدلانیلمیشلار. ائله بو اساسدا تاتلار اوزون کئچمیشدن آذربایجان تورپاقلاریندا یاشامالارینا باخمایاراق دیللری تورک دیل قوروپونا عایید اولمادیغی اوچون دیلچیلیک آچیسیندان ایران دیل قوروپوندا یئر آلمیش ائتنیک آزینلیق ساییلارلار. بو مسئله آذربایجان تورپاقلاریندا یاشایان باشقا ائتنیک آزینلیقلار اوچون ده کئچرلی ساییلار. بو ائتنیک آزینلیقلارین ائتنیک منسوبیتلری نظره آلینار و اونلارا اؤز ائتنیک کیملیکلرینی بیر آزلیق اولاراق یاشاتماق حاققی وئریلرسه، هانکی شوونیستلیکدن سؤز گئده ر مسئله سینه مهران بهارلی جاواب وئرمه لیدیر. ترس دورومدا اوینورام، اوینامیرام دئمکله ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک توپلولوقلاری نین میللی مسئله لرینه حلل یولو تاپماق ایمکانسیز اولاراق کاغیذ جیزما- قارا ائتمکدن باشقا هئچ بیر توتارلی ایش گؤرمک اولماز. مهران باهارلی بگ گئنه ده یازیر:
"س-آزربايجان اتنيك كه شما در آثارتان بكار مي بريد آيا در تناقض با نداشتن هويت اتنيك مفهوم آزربايجان نيست؟
دادن هويت اتنيك به آزربايجان همان نگرشي است كه اصطلاحا به تركي "ايستالينيست آزهربايجانچيليق" (آزربايجانگرائي استالنيست) ناميده مي شود و تعبير "ملت آزربايجان" تنها يك نتيجه منطقي آن و نوك اين كوه يخ است. ايدئولوژي "ايستالينيست آزهربايجانچيليق" و يا آزربايجانگرائي استالينيست، نگرشي دمكراتيك نيست، ائتنوكراتيك است. رژيمي آنتي دمكراتيك است كه خواهان برقراري حاكميت اتنيك خود بر سرزميني چندمليتي است. از اين منظر، هويت ملي-اتنيكي آزربايجاني چيزي مانند هويت ملي-اتنيكي ايراني است كه در حال تحميل شدن بر همه ملتها و اقليتهاي ملي ساكن در آزربايجان است كه از هم اكنون باعث بروز نارضايتي در ميان گروههاي اتنيك غيرترك ساكن آزربايجان از قبيل كرد، فارس، تالش، تات و ... شده است. "آزربايجان ائنتيك" راهي براي اجتناب از اين ائتنوكراسي است"[xvi].
اوسته گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی بگ، باشقالارینا آنتی دئموکرات دامغاسی وورماغا چالیشدیغینا باخمایاراق "ائتنیک (خالقا عایید)" یونانجا "ائتنوس (خالق)" کلمه سینی بلکه ده پوپولیست کمونیستلر کیمی خالقلار یئرینه قلمه آلاراق "ائتنیک آذربایجان (آذربایجان ائتنیک)" کلمه سینی بیر چوخلاری خیال ائتدیکلری آذربایجان تورکلری نین یئرینه دئییل، آذربایجانداکی میللتلر یئرینه ایشلتمیش اولار. ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک ائتنوسونون کئچمیشده اؤز کیملیگینه قئیدسیز قالدیغینی نظره آلاراق بیلگی سایار و اینتئرنئت چاغیندا مهران بهارلی بگین تورکلوک مقوله سینه بئله بیر نوستالوژیک بیچیمده یاناشماسی ایران ممالیکی محروسه سینده تورک توپلولوقلاری نین هانکی یارالارینا ملحم قویابیلر موضوعسو اؤزو ده هر بیر ساغلام دوشونجه لی انسانی دوشوندورمه لیدیر.
قایناقلار
[i] ایشیق سؤنمز، آذربایجان تورک ملتی یوخسا آذربایجان ملتی: http://isiqsonmaz.com/Seite%20300.htm
[ii] مهران بهاری، سؤزوموز،Saturday, July 21, 2012: http://sozumuz.blogspot.de/2012/07/blog-post_5312.html
[iii] T. Makarov, Tatarskaya grammatika kavkazskogo narečiya, Tiflis 1848, S. 38, və Hermann Vambery, Das Türkenvolk in seinen ethnologischen und ethnographischen Beziehungen, Dresden, 1885. Karl Foy, Azerbaidschanische Studien mit einer Charakteristik des Südtürkischen. MSOS (W), Bd. 6 (1903), S. 127-177. Helmut Ritter, Aserbaidschanische Texte zur nordpersischen Volkskunde. Der Islam, Bd. 11 (1921), S. 181.
[iv] 1800 اینجی ایل Christian Lassen نوروئژین بئرگئن شهرینده دوینایا گؤز آچمیش. حقوقچو آتاسی، نیکولای کیریستیان وئندیلبؤ لاسئن اؤلدوکدن سونرا آناسی، فئرئدئریککئ الیزابئت فریش ایله بیرلیکده 1819 اونجو ایل دانمارکین آلتونا شهرینه داشینمیش. آلمانیانین هایبدئلبئرگ و بون شهرلرینده اونیوئرسیته اؤیرنیمینی باشاچاتدیرمیش. Christian Lassen سانسکریت دیلینی August Wilhelm von Schlegel آدلی اوستاددان اؤیرنمیش. 1830 اینجی ایل Christian Lassen سانسکریت دیلینده آوروپادا بیرینجی پروفسورلوق درجه سی آلمیش، 1840 اینجی ایل اسکی هیند دیلی و ادبیاتی نین پروفسورو اولموش، 1841 اینجی ایل کوپئنهاک اونیوئرسیته سینده آدلیم (مشهور) بیر پروفئسور اولموش، 1876 اینجی ایل آلمانیانین بون شهرینده اؤلموش.
[v] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[vi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[vii] آنادولونون شرقیندن یولا چیخاراق ایران ممالیکی محروسه سی نی قاراقویونلولاردان تحویل آلان آق قویونلو باشچیلاریندان اوزون حسن آق قویونلویا یازیلمیش مکتوبلارین بیرینده اوخویوروق: "...ملاقات بر وجه احسن روان باد اعلام میدارد که بفیض فضل ملک متعال تعالی شانه مهمات اهتمامی بر حسب مرام اولیاء دولت مسیر است و بعنایت الله سبحانه و تعالی بهیچ وجه از وجوه در اینجا نگرانی نماند و مملکت آذربیجان و عراق عرب و عجم و فارس و کرمان تا هرموز و سیستان و خراسان مسخر گشت اکنون بمبارکی و طالع سعد عنان عزیمت بدان دیار معطوف فرمودیم و قرامان خانه مقام اینجانب است و جدائی نیست انشالله تعالی (Qaynaq: Mehmet Şefik Keçik, Briefe und Urkunden aus der Kanzlei Uzun Ḥasan, Freiburg, 1976, Urkunde 21, S. 250.)
[viii] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[ix] گونئی آذربایجان توپراقلاری، قاراکیلیسا و موغانشهر (پارساباد) ایکی قوشا و بیر-بیرلرینی کسمز (موازی) خطلرین باشلانیشی دئیه گؤز اؤنونه آلارساق، بو ایکی خططین ائشیگینده، آنجاق بو خطلره یاپیشیق تورکلر یاشایان توپراقلار دا ایران ممالیکی محروسه سی نین قلبینه دوغرو (مرکزی استان) بیتیشیک تورک ائتنوسو یاشایان توپراقلار اولدوقلاری اوچون، بوتون بو توپراقلارداکی بیتیشیک شهر و کندلری، گونئی آذربایجان توپراقلاری دئیه حئساب ائتمه لی ییک.
[x] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xii] آذربایجان تورکلری نین میللی و شخص کیملیک آدلاری اوزره باخ: ایشیق سؤنمز: آذری یوخسا آذربایجان تورکو، آذربایجان ملتی و ائتنیک گونئی آذربایجان توپراقلاری: http://isiqsonmaz.com/Seite%20299.htm
[xiii] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xiv] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xv] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xvi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 09.08.2012


text:
- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
سورگونده گونئی آذربایجانین میللی مجلیسینین یارانماسی و اونون دئموکراتیک قورولوشونا مانعه تؤرهدنلر – بولوت
باي بک آذربايجان | 12 months اؤنجه یاییلمیشدیر | اُدگؤن, ۱۲-ي زومار آی , ۱۱۰۱۴, چولا ۱۷:۱۶ [آ.خ] | یازی
آگوست آیینین ۱۶-سی گوناز ت.و دا یایینلانان جانلی وئریلیشده، سورگونده پارلمانین یارانماسیلا باغلی معین پروبلملره ایشاره اولموشدور و آردینجا بعضی سیاسی فعاللاریمیزدا اؤز فیکیرلرینی یازیلی شکیلده آچیقلامیشلار.
گونئی آذربایجانین میللی حرکاتینین ۲۰ ایللیک اوغورسوز تجروبهسی بو سویداشلاریمیزین نیگرانچیلیغینی آرتیریب و نهایت سورگوندکی پارلمانده، داک و سایر تشکیلاتلار کیمی گولونج وضعیتینه دوشمهسین دیهرک، میللی فعاللارین اعتیراضلارینا سبب اولموشدور.
بو تاریخه قدر، چوخلو گونئی آذربایجانین سیاسی قوروم آدلاری، آردینجا بعضی نالاییق شخصلر طرفیندن ایستفاده اولوناراق، اونلارین هم سیاسی معناسی سوال آلتینا آپاریلمیشدیر و هم ده بو تشکیلاتلاری نئچه نفر شخصیت وسیقهسی (صنعت) کیمی قبز ائلمیشدیر!
تشکیلات آدلارینی شخصیت وسیقهسینه چئویرن جنابلار میللتیمیزین سیاسی تالئیینی لاقئید قالاراق، اؤز شخصی ماراقلارینا قوللوق ائتمیشلر.
تأسفلار اولسون کی، بیزلر ده آز تجروبه نتیجهسینده، اؤز سهو سئچیم و اعتیمادیمیز ایله، سیاست مئیدانیندا بو نالاییق و سوادسیز صدرلرین پوست قازانماسینا زمین یاراتمیشدیق! نهایت بو نالاییق جنابلار اوزدن گئتمهدن، میللی حرکتیمیزین اؤنملی انگللری اولاراق، میللی اعتیماد و بیرلیگیمیزه بؤیوک ضربهلر وورموشلار .
بو سهو نتیجهنین عکسینده، چوخلو وطنسئور و صادق اینسانلاریمیز میللی حرکاتدان اوزاق دورموشلار.
هر بیر منتیقه دایانان شخص اؤز سیاسی فعالیتیندن درس آلمالیدیر و پاپاغینی قاضی کیمی اورتایا قویمالیدیرکی، آیا من کئچن ایللرده ایسرار ایله صدر اولدوغوم زامان، هانسی موسبت سیاسی حرکاتی دوزگون ایداره ائلیگیب، سیاست مئیدانیندا اوغورلار میللتیمه گازانمیشام و اونون اساسیندا رهبرلیک ایداسیندان ال چکمیرم؟!
صدر و رهبری سئچللر نه اینکی، بیر نئجه نفرین اویونبازلیغیلا سئچیلر!
بئلکه آرتیق واختی گلیب چاتمیشدیر کی، بیز دئموکتراتیک پرینسیبلره دایاناراق، سئچیمین نه اولدوغونو پراکتیکادا دا پیاده ائدک و تشکیلاتلاریمیزدا لاییق ، صادق و بیلگیلی اینسانلاریمیزی صدرلر وظیفهسینه یئرلشدیرک!
تاریخین بو حساس دؤوروندکی، دونیا و بؤلگهمیز سیاسی،اجتماعی و ایقتیصادی بحران و هابئله رادیکال دئییشیکلر ایله قارشی قارشییادیر، بو تهلوکهلی شرایط بیز آذربایجانلیلاری مجبور ائدیر کی ،میللتیمیزین تالئیینی علمی و رئالیست شکیلده آراشدیراق. میللی حرکاتیمیزین پروسئسسینده سورگونده پارلمانین یارانمسیدا اؤنم داشیییر و هر بیر سیاست ایله مشغول اولان گونئی آذربایجانلی گوجونو بو یولدا سفربر ائتمهلیدیر! خاریجده یاشایان بوتون گونئی آذربایجانین میللی-سیسی فعاللاری پارلمانین دئموکراتیک شکیلده بیر آرایا گلمهسینه ایمکان یارادمالیدیلار.
کئچمیش سهولریمیزدن درس آلاراق، میللی بیرلیگیمیزی گؤز ببیی کیمی قورویوب، دیالوق و منتیق ایله سورگونده پارلمانین موختلیف تشکیلاتلارین ایشتیراکینا زمین یارادیب و صمیمی سیاسی آتموسفئرده، خالقیمیزین اساسی پرابلئملرینین چیخیش یوللارینی بیرلیکده آختارمالیییق.
بولوت
۲۱ آگوست ۲۰۱۴


text:
آنتون چئخوو ایله یادیگارلیق شکیل حسین واحدی بیلگیسایار ایکی دفعه دینق-دینق ائتمکله، بیلدیم یئنه ده بیر ساعات قورتولدو. مانیتورون قیراغینداکی ساعاتا باخدیم. گئجه ساعات بیر ایدی. کؤچورمه هله یاری اولمامیشدی. “دیل بلاسی*” منه، ” گؤز بلاسی” اولموشدو. بیری یوخدو دئسین، گئجهنین بو واختیندا سن فیلان سایتدان بو حیکایهنی گؤرمهسیدن نه اولاردی؟، _ اؤز- اؤزمله دئدیم. آنجاق حیکایه دونیامیزا یئنی بیر ...Read More »
خیال پردهسی/ محمدعلی ضیایی – چئویرن: حسین واحدی
خیال پردهسی محمدعلی ضیایی چئویرن: حسین واحدی … قادین قیشیردی (بلکه ده من بئله گومان ائتمیشدیم) : - دئدیم دا! سنه احتیاجیم یوخدو. مهیه من ائلییه بیلمهرم بو ایشی تکباشیما گؤرهم؟ تلهسیردیم، آما ماراقدان، آددیملاریم سارسیلدی. قادین، اوتوز قارلی فصیلی گؤرندن داها چوخ گنج ایدی. بوندان داها تئز یئنی چادیرا ایله دهییشه بیلهجهیی کؤهنه چادیراسینی، فرنگی قونداغین اوستونه چکمیشدی. سورتولموش ...Read More »
مروری بر تاریخ اجتماعی زبان ترکی آذربایجانی / حسین واحدی
مروری بر تاریخ اجتماعی زبان ترکی آذربایجانی حسین واحدی مقدمه هر زبانى براى هر جامعه، فرهنگ و تمدنى آیینهای تمام نماست که در قالب آن تمامیاندیشهها، احساسات، آداب و رسوم، کنشها و تواناییهای هر فردى از اجتماع بیان میشود. به نوعى مىتوان گفت، فرهنگ، تمدن و آداب و رسوم زمانى حیات دارند که زبان حیات دارد. بنابراین هیچ حامعهای را ...Read More »
آکواریوم / حسین واحدی
آکواریوم حسین واحدی ۱ کؤهنه قابیغی اولان کیتابی اوخویارکن، ائهمالجا باشینی ساغا چئویریب، اویناغان بالیقلارینا باخیردی. چوخ چکمهدی کیتابی بوکوب، اؤنونده اولان ماسانین اوستونه قویوب، دیزلرینی قوجاقلاییب آکواریومون ایچینه زیللهنرکن اؤز-اؤزو ایله دئدی: - هن، قویروق بولایین، کئف ده، یاشاماق دا، دونیا دا سیزینکیدی. نه یئمک فیکری نه ده غم-غصه. هر نه قاباغینیزدا حاضیردی. سونرا گولومسهیه-گولومسهیه آرتیردی: -هیمممم، نه خوش ...Read More »
یئنی امکداش / حسین واحدی
یئنی امکداش حسین واحدی اورمیهنین لاستیک فابریکاسینین آمبار بؤلومونده چالیشان ۴۳ یاشلی جاوادین داخلی تئلفونو زنگ چالماغا باشلادی. جاواد بیلگیسایاردان ال چکیب دستهیی گؤتوروب اینجه سسله دئدی: «آلو، سالام بویورون» خط دالیندا عصبلی سسله دئییلدی: «علیک! تئز تئلفونو وئر جاوادا ایشیم وار» «آغا جاواد بورادا دئییل» «هارا گئتدی» «گئدیب حاماما، یووونا اولا شاماما» «سن کیمسن؟» «من رجبم، آمبارین یئنی ایشچیسی… ...Read More »
ائ / حسین واحدی
ائ حسین واحدی – مین دفه گئدیب گلسن ده، قبول اولمویاجاخ… – آخی بو اولماز رحمتلییین اوغلو… آد دوز چیخمیر… ائل ایچینده هر کیمسه بیر جوره سسلهییر… اؤزون بیزیم جماعاتی تانیرسان دا… -آغا وختیمیزی توتما… یا آدی بیز دئین کیمی یازاق آل آپار یادا آیری آد دئ… جاماعاتین ایشی وار… دا دوز چاغیرارلار یا چاغیرمازلار اودا سنین موشکولوندو… سونرا اوز ...Read More »
قیسا حئکایه یازمادا نئچه تمل سؤز/ حسین پاینده – چئویرن: حسین واحدی
قیسا حئکایه یازمادا نئچه تمل سؤز حسین پاینده – چئویرن: حسین واحدی 1. یاخشی بیر قیسا حئکایهنین بعضی اؤنملی اؤزللیکلریندن بونلاری دئمک اولار: گؤزه گلن بیر باشلانیش، گؤستریشلی کاراکتئرلر(ان چوخ 3-4 نفر)، حئکایهنین حادثهلری و یا پیلوتون یارانماسی اوچون نهدن گتیرن دیالوقلار، ماراقلی پیلوت[پیرنگ]، اویغون بیر گرگینلیکله چاتیشما، چاتیشما ایله اویغون اولان بیر یوکسلیش، ایناندیریجی سونا چاتما، اویغون بیر دویغوسال ...Read More »
اورمیهده بیرپارا یئرلی ایله اسکی آدلار / توپلایان: حسین واحدی
اورمیهده بیرپارا یئرلی ایله اسکی آدلار توپلایان: حسین واحدی اورمیه، باتی آذربایجانین مرکزی اولاراق، تاریخی و توریستی بیر شهر ساییلیر. بونا گؤره بو شهرین اسکی (قدیمی) یئرلی آدلارینین آراشدیرماسی هر بیر وطنداشا و اؤزللیکله اورمیهلیلره ماراقلی اولاجاقدیر. بونونلا یاناشی بو قدیمی آدلاردا بیر عؤمور یاشاییب گلهجک نسیللر ده کئچمیش تاریخیمیزدن خبرلی اولاجاقدیر. یئری وار بو گؤزل دوغا ایله باغداش قوران ...Read More »
حیات فاجعهلریندن اوچ حیکایهجیک / حسین واحدی
حیات فاجعهلریندن اوچ حیکایهجیک حسین واحدی (1)آیسیز گئجهده قتل اوچ یاشینداکی قیزینی سوبانین یانیندا دیله توتوب یاتیردان اختر، یوز ایل بوندان سونرادا دوشونمزدی کی ارینین قتل خبرینی پولیس ائوه گئجه ساعات 21:31 ده وئرسین. دلیجه اوشاغی اویادیب، های- کوی سالا- سالا ائودن ائشیگه چیخدی. قاپی- قونشودا آدام قالمادی باییرا چیخماسین. کوچهنین قادینلاری اختری اووندورماق ایستهییردیلر. کیشیلر ایسه دؤورهلهنیب 42 یاشلی ...Read More »
دووارلار مهلرکن/ حسین واحدی
دووارلار مهلرکن حسین واحدی بیلهمه ائله گلیر زامان دایانیب، گونش چیخاندان هلهده اؤز چیخدیغی یئریندهدیر. ساعات تیک-تاک، تیک-تاک ائدیر، آما قاباغا گئتمیر. یانیم دا اوتوران هر کیمسه یئرینده دونوب، دورغون قالیب. - نؤمره 127، خانیم گولناز آللاه وئرن، بویورون ایچهری. آیاغا قالخیرام. ائله بیل هامی یئرینده قورویوب. دلیجه قاپینی دؤیمهدن ایچهری کئچیرم. سالامسیز اوتوراجاقدا اوتورورام. دوکتور بهی قلم الینده قورویوب ...Read More »


text:
کؤرپهلرده یوخو رئژیمی ساغلام اینکیشافین آچاریدیر
کؤرپهلرده یوخو رئژیمی ساغلام اینکیشافین آچاریدیر
حاضیرلایان: حسن واحدی
کؤرپه [نوزاد] بؤیودن عائلهلرین یاشادیغی ان اهمیتلی چتینلیكلردن بیری، کؤرپهلرینین اوزون مدت قایدایا دوشمهین گئجه یوخولاریدیر. دیلیمیزه یئرلشن "کؤرپهلر کیمی یاتماق" دئییمینه قارشی، کؤرپهلرین درین و کسیلمز بیر گئجه یوخوسونا گئتمهلری آنا-آتالار اوچون چوخ واخت خیالدان او طرفه کئچمیر.
اوشاق ساعت 22.00 'ده ان درین یوخوسوندا اولمالیدیر!
اوشاقلارین یوخویا اولان احتیاجلاری و یوخو مدتلری بؤیومه دؤورلرینه گؤره دییشر. یئنی دوغولان دؤور، ان چوخ یوخویا احتیاجی اولان دؤوردور. یئنی دوغولان کؤرپهنین یوخوسو 18-20 ساعتا قدر چاتا بیلر. بؤیودوکجه قاوراما حیسسی اینکیشاف ائدن اوشاغین، یوخو مدتی ده قیسالاجاقتیر. بؤیومه هورمونو ساعت 22.00 اطرافیندا ان یوکسک سویهلره چاتاجاق. بو سببله اوشاق هانسی یاشدا اولورسا اولسون، بو ساعتلاردا درین یوخودا اولمالیدیر.
یازینین آردی...
بیرینجى دفعه آذربایجانتورکجهسینده/ تریز
بیرینجى دفعه آذربایجانتورکجهسینده
تریز(TRIZ) نهدیر؟
یارادیجی موشکول آچما نظریهسی
حاضیرلایان: حسین واحدی
تریز، روسجا، "یارادیجی موشکول آچما نظریهسی" معناسینی وئرن،"Teoriya Resheniya Izobretatelskikh Zadatch" سؤزلرینین باش حرفلریندن مئیدانا گلیب.
تریز یاناشماسی[روش]، اینگیلیسجه "Theory of the Solution of Inventive Problems" و یا تورکجه "یارادیجی چتینلیک آچما نظریهسی" اولاراق تعیین اولونور.
آیریجا ادبیاتدا اینگیلیسجه "Theory of Inventive Problems Solving " سؤزلرینین باش حرفلریندن عبارت اولان TIPS"" قیسالتماسی دا ایستیفاده ائدیلیر.
تریز تاریخچهسی
بو اصول، 1946-جی ایلده سووئتلر بیرلیگی پاتئنت[حق ثبت اختراع] ادارهسینده چالیشماقدا اولان "گئنریچ ساولوویج آلتشوللئر" [Saulovich Genrich Altshuller] و ایشیولداشلاری طرفیندن، دونیا اوزرینده وار اولان تخمینن 2.000.000 پاتئنتین [حق ثبت اختراع] آراشدیریلماسی و اورتاق خصوصیتلرینه گؤره سیرالاما[طبقهبندی] ایله اینکیشاف[توسعه] ائتدیریلمیشدیر.
تریز؛ تصادفی فیکیر توپلانماسی اوزرینه قورولموش بئیین فیرتیناسی[طوفان مغزی] کیمی تئکنیکالارین عکسینه؛ قدیمی سیستئملرین یاخشیلاشدیریلماسی یادا یئنی سیستئملرین حاضرلانماسی اوچون آلقوریتمیک[الگوریتمی] یاناشمالاری ایستیفاده ائدیر. بونا گؤره تخمینلرین چوخو، الدهکی معلوماتلارین قیمتلندیریلمهسینه اساسلانیر.
یازینین آردی ...
رئکلاملارین فایدالاری وضررلری
حاضیرلایان: حسین واحدی
آل وئر ائتمهدن اول آل/گؤتورجه ییمیز محصوللارین قیمتلرینی آراشدیرار عینی کئیفیتدکی محصولون ان اوجوزونو آل/گؤتورمهیه چالیشاریق. چونکی لازیملی آراشدیرمانی ائتمزسک پول اؤدهیهرک ضرره اوغرایا بیلریک. رئکلاملار ایشده تام بو نقطهده بیزه بازار حاقیندا معلومات و بیر آز دا سئوینج وئرهرک کؤمکچی اولارلار.
خصوصیله حیاتیمیزا تئلئویزیون گیردیکدن سونرا، رئکلامسیز بیر حیات دوشونه بیلمز حالا گلدیک. تک تئلئویزیون مو؟ رئکلام قزئتلرده، فیلم ده، رادیودا، دووار پاننولاریندا و ژورناللاردا دا وار. حتی کوچهلر، کارایوللاری بئله رنگلی، ماراقلی رئکلاملارلا دولو.
یاخشی رئکلام، ایلندیریجی و ماراقلیدیر. رئکلاملار سایهسینده نه یی، نه اوچون، هارادان ساتین آلا بیلجه ییمیزی اؤیرنریک.
رئکلاملارین مقصدی، بازارا تقدیم ائدیلن یئنی بیر محصولو تانیداراق تؤكه دیجی (مصرف كننده) معلوماتلاندیرماق و عینی زاماندا اوره تیجی (تولید كننده) قازانج الده ائتمهسینی تعمین ائتمکدیر. محصولو چیخارانلار، بو محصولون بازارداکی ان یاخشی، ان کئیفیتلی، ان چوخ ایشه یارایان و ان اوجوز محصول اولدوغونو ادعا ائدرلر.
رئکلاملارین باش چئویریجی جازیبهدارلیغینا قاپیلمامالیییق. رئکلاملارین تأثیرینده قالاراراق ائدجه ییمیز سهولی یا دا گرکسیز آل وئرلر ایصرافا دوشمهمیزه سبب اولا بیلر. بونا گؤره رئکلامی ائدیلن محصول و خیدمتلر آراسیندان احتیاجیمیزا و عائله بودجهمیزه ان اویغون اولانینی سئچملیگیک.
رئکلاملار هر واخت گئرچه یی عکس ائتدیرمهیه بیلر. محصول و خیدمتلرین یاخشی یؤنلرینی (جهت لرینی) تانیدار. ساتین آلماغی دوشوندوگوموز محصولون رئکلاملاردا دیله گتیریلمهین اسکیک و ضعیف یؤن لرینه ده دقت یئتیرملیگیک. هله سهولی و خاراب چیخما احتیمالینی دوشونهرک آل/گؤتورجه ییمیز محصولو موطلق گؤرملیگیک. بئله ائتسک، آلدادیجی رئکلاملار بیزیم اوچون کابوسا چئوریلمز.
رئکلامین پیسی اولماز، دئمهدن اول بیر دفعه داها دوشونملیگیک.
- رئكلام: آگهی، تبلیغ
رئكلام اینجه صنعتی/ حسین واحدی
رئكلام اینجه صنعتی
یازان: حسین
واحدی
بیزیم هامیمیز، آزدان-چوخدان رئكلام كلمه سی ایله تانیشیق. رئكلام آدی گلنده، یئتیری لرده، گؤروب ائشیتدیغیمیز، رئكلاملاری دوشونوروك. دئمك اولار، رئكلام لارا آلیشمیشیق. هر تئلویزیون دا وئریلن وئرلیشین اؤنجه سی، ایچه ریسی و سونراسی رئكلاما باخیریق. دئمك اولار رئكلام بیزیم یاشاییشیمیزین بیر بوجاغی اولوبدور. هر گون فلان مارك دا اولان موبایلین زنگی ایله یوخودان اویانیریق. بئهمان مارك دا اولان سوتو ایچیریك. فلان دیش فیرچیسان ایشله دیریك. بئهمان ماركالی پالتارلاری گئییریك و... . یعنی هر لحظهمیز بیر رئكلامی و ماركی رئكلام ائتمهك ایله سوووشور. بو اوزدن رئكلام چوخ مهم بیر موضوع ساییلیر. اونا دیققت ائتمك ایسه داها مهم دیر.
اصلینده رئكلامین مهم هدفی، اؤز محصولوموزا (هر نه اولور اولسون) موشتری تاپماق، بازار آچماق و او بازاردا موفق آددیم آتماق و بازاردا گوجلو قالماق دیر. بو دئدیكلریمیزه باخساق، رئكلام بیر اینجه صنعت (هنر) سیراسینا گله بیلر. ایندیكی دونیادا سایسیز قدر مارك، محصول و... اولان یئرده بازار آچماق، بازاری اداره ائتمك و موفق اولماق بس هنردیر.
رئكلام ائتمك چوخ ساده بیر ایش دیر. آنجاق اساس یارادیجیلیق رئكلاملاردادیر. یعنی دوزگون و فایدالی رئكلام ائتمك یوللارینی بیلمكدیر. رئكلاملاردا، چكیجیلیگه (جذابیته)، موشتری ایستكلری ایله احتیاج لارینا، هدفیمیزه، اؤز میللی كولتوروموزه، دوز اولماغا، موشترینین علاقه سینی چكمه یه، اینسانی دهیرلره اهمیت وئرمهیه و... دقت ائدیب دهیر وئرمه لیییك.
رئكلام لاردا یارادیجی (خلاق) اولماق دا چوخ مهم دیر. محصولوموزا موشترینین اوره یینده نئجه یئر آچا بیلریك؟ بو سوالا، یارادیجی رئكلامچیلار جاواب وئریرلر. مثلا بیر اوتوبوس رئكلامینی گؤزده آلین. رئكلام بئله تصویره چكیلب، یایین لاپ ایستی چاغیدیر. آنجاق رئكلام اولان اوتوبوسون ایچیندهكی موسافیرلر چوخ دینج، راحات ایله شیب، صندله لم وئریبلر. طراوتلی بیر هاوا اوتوبوسون ایچینده دولانیر و هامی لذت آپاریر. بو بیر اوتوبوس خدمتلرین وئرن شیركتین رئكلامی یوخسا اوتوبوس قوشان شیركتین رئكلامی اولا بیلر.
باشقا میثال دا بیر مذاكرهنی گؤزه آلین. اوچ نفر بیر ماسانین باشیندا ایلهشیب دانیشیرلار. موضوع؛ ایش وئرمكدیر. رئیس ماسانین آرخاسیندا و ایكی نفرایشلهمهیه گلیبلر. دانیشیق آراسیندا رئیس تئز-تئز او ایكی نفرین گئییمی ایله دیش لرینه باخیر. ایش دالیجا اولانلارین بیر معمولی گئیینیب آنجاق دیشلری پارلاییر. اوبیری نفر باهالی كت-شالوار گئییب، آنجاق دیشلری سیگار چكمك دن یوخسا دیش فیرچاسی وورماماق دا، سارالیب چیركین اولوبدور. بو اوزدن مذاكره نین سونو بللی دیر! بو رئكلام دا دیش خمیری، دیش فیرچاسی و یا سیگار چكمهیین تاثیرینی گؤسترمك اولار.
آشاغیداكی گؤرونتولو رئكلاملاردا هر شئی آچیق-آیدین اولاجاق دیر:
بو بیر باشماق رئكلامیدیر. بو یارادیجیلیق رئكلام دا، باشماغین پارلاقلیغین، آینا یئرینه ایشلتمه یی گؤستریبلر.
بو رئكلام دا، ماشین لارین ایزین توتماق هدفه آلینیب دیر. بوتون ماشین لار گؤز آلتیندا دیر.
اورك سیگار چكمك اثرینده بئله بیر دوروما دوشوبدور! رئكلام دغروداندا هنردیر.
بو رئكلام دا، موتورسیكلت سورنین پالتارلار ایله بوركونون نه قدر گؤونلی اولدوغونو گؤستریب لر.
جاده نه وضعیت ده اولور اولسون، بو رئكلام دا رئكلام اولان لاستیك كورلانمازدیر
بللی اولدوغو كیمی رئكلام اینجه صنعت ساییلاراق، داها چوخ یارادیجیلیق ایله ایلگی ده دیر.قایناق: رئكلامچیلیق ایله بازار آچما مودورلویو
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
سؤزلوك:
اینجه صنعت: هنر
رئكلام: تبلیغ
یارادیجی: خلاق
یارادیجیلیق: خلاقیتبازار آچما: بازاریابی
AzConvert
Az convert بیلگى سایار آراجى ایله، لاتین الیفباسى نى، عرب الیفباسینا و ترسینه چئویره بیلرسینیز. بونون یانیندا کریل الیفباسیدا واردیر. اومود ائدیرم یارارلاناجاقسینیز.
AzConvert
is a free open source transliterator for Azerbaijani language.
Transliteration
- Latin script --> arabic script
- Arabic script --> Latin script
- Cyrillic script --> Latin script
Download
Linux and Mac users can checkout the SVN repository and build the sourcecode themselves using Qt tools.
AzConvert SVN repository:
https://azconvert.svn.sourceforge.net/svnroot/azconvert


text:
“هاشیم ترلان” ابدیته قوووشدو
ایشیق سایتینین یایدیغی خبره گؤره؛ آبان آیینین ۲۵ینجی گونونون یاری
گئجهسینده آذربایجان خالقینین شاعر اوغلو، آزادلیق، اجتماعی عدالت و بشری
ایدهآللار مودافعهچیسی، دیلیمیزین، ادبیاتیمیزین و مدنیتیمیزین
اینکیشافیندا یورولمازجاسینا ۷۰ ایلدن آرتیق چالیشان و تاثیر ائدیجی ایز
بوراخان ۲۱ آذر نهضتینین اشتراکچیسی علی چشمآلوسی(اوستاد هاشیم ترلان)
ابدیته قوووشدو.
هاشیم ترلان تکجه ادبیاتیمیزین و مدنیتیمیزین چیچکلنمهسینده یوخ، اجتماعی بیر شخصیت سیماسیندادا بیر چوخ گنج و اورتا نسیلین شخصیتینین فورمالاشماسیندا قویدوغو تعیین ائدیجی تاثیری باخیمیندان، خالقیمیزین یادداشیندا ابدیلشن شخصیتلریمیزدندیر. اونو تام معنادا دونهنین و بو گونون ملی و مبارز شاعری آدلاندیرساق، یانیلمامیشیق. چونکو اوستاد هاشیم ترلانین یارادیجیلیق حیاتینین بوتونو دموکراتیک و ملی طلبات، خالقلار دوستلوغو، اجتماعی عدالت، آزادلیق، صلح، امن- آمانلیق و برابرلیک کیمی موضوعلاردان سوواریلیب، یوغرولوب و پوئتیک دیلده اؤز بدیعی عکسینی تاپمیشدیر.
۱۳۰۲ینجی ایل باکی شهرینده، آلانبراغوش ماحالینین زنگیلآوا کندیندن بیر تیکه چؤرهک آردینجا آرازین او تایینا کؤچن بیر عائیلهده دوغولان هاشیم ترلان بو گون آرامیزدان کؤچوبدور؛ آنجاق اونون معاصر ادبیاتیمیزین روحونا هوپان و تاثیری زامان- زامان خالقین معنویاتیندا یاشایان یارادیجیلیق یولو هلهده داوام تاپاجاقدیر و یئنهده ادبیات و مدنیتیمیزین یول گؤستریجیسی اولماسیلا برابر، اجتماعی مبارزه یوللاریمیزا ایشیق ساچاجاقدیر.
حیات طرزی و یارادیجیلیق یوللارینا فخر ائدهجهییمیز اوستاد هاشیم ترلانین آغیر ایتگیسی بوتون ادبیات و مدنیتیمیزده اوز وئرن سارسیدیجی بیر ایتگیدیر. بیز “ایشیق” (آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت درگیسی) امکداشلاری آدیندان بو آغیر ایتگینی خالقیمیزا، آذربایجان میللتینه، ادبی- مدنی جمعیتیمیزه و اوستادین حؤرمتلی عائیلهسینه – باشینیز ساغ اولسون! دئییریک؛ اوستادین شرفلی و عزیز خاطیرهسینی عزیزلهییریک و همیشه اولدوغو کیمی اونون معنوی ارثیندن قیدالانماغی اؤز ادبی- مدنی عؤمروموزه و یارادیجیلق یوللاریمیزا یاراشیق ساییریق.
قوی اؤلوم سئوینمهسین عؤمرونو وئرمیر بادا-
ائل قدرینی جانیندان داها عزیز بیلنلر
شیرین بیر خاطیره تک قالاجاقدیر دونیادا
سئوهرک یاشایانلار، سئویلهرک اؤلنلر
ادامه مطلب
Dəli könül / Xəstə qasım,ın şeirləri
Dəli könül
Xəstə Qasımın şeirləri
Dəli könül, nə divanə gəzirsən,
Bivəfa dilbərdən sənə yar olmaz.
Düz çıxmaz ilqarı, əhdi-peymanı,
Hərcayıda namus, qeyrət, ar olmaz.
Üz vermə nadana, sirr vermə pisə,
Axrı qəlbin ya inciyə, ya küsə,
Ot bitər kök üstə, əsli nə isə,
Yovşan bəsləməklə çəmənzar olmaz.
Vəfalıya əmək çəksən itirməz,
Bədəsil nəsihət, öyüd götürməz,
Qabaq tağı tər şamama bitirməz,
Göy söyüddə heyva olmaz, nar olmaz.
Təklif olunmamış bir yerə varma,
Nər olmaz meydanda hər bığıburma,
Seyraqıb adama sən yaxın durma,
Xain çıxar, onda düz ilqar olmaz.
Xəstə Qasım günü keçmiş qocadı,
Gələn bəzirgandı, gedən xocadı,
Sərv ağacı hər ağacdan ucadı,
Əsli qıtdı, budağında bar olmaz.
şeirlərin ardı...
ائی ایمام زمان (عج)
ائی قلم سؤزلرینده اثر یوخ آشنادن منه بیر خبر یوخگلدی بو جمعه ده گئتدی آللاه فاطمه یوسفیندن خبر یوخ
شانیده رتبهده بی بدلسن هر گؤزلدن آغا سن گؤزلسن
شعر: صفایی
سنسیزلیک Sənsizlik
سؤز: حسین واحدی söz: Hüseyn vahidi
گؤزل سئوگیلیم، gözəl sevgilim
گؤر نه سنی اؤزلهمیشم، görnə səni özləmişəm
اورهییم دؤیونوب، سنی سسلهییر، ürəyim döyünüb, səni səsləyir
او بیلیر، o bilir
هم سئویب، همده سئویلیر həm sevib, həmdə sevilir
باخ سئوگیلیم باخ، bax sevgilim, bax
ائله سنسیزلهمیشم! elə sənsizləmişəm
ادبیات اؤدولو، اورمیه ایله تبریز
اورمیه، ادبیات اؤدولو
بورانی تیکلایین
تبریز، ادبیات اؤدولو
بورانی تیکلایین
خاطیرهلری سرمیشم یاغیشا
خاطیرهلری سرمیشم یاغیشا
گولناره ایلهامدان منثور شعر
کؤچورن: حسین واحدی
یادلاشماقدان قورخدوقجا قورخولاری یادلاشدیردیق...
زامانی عقربلردن اوغورلادیق.
گوناه یازماغا باشلادیق هر ساعتیمیزا.
بیر واخت بوغازیمیزدا دوگونلهییب آزادلیقدان محروم ائتدیگیمیز سؤزلری آزادلیغا قوووشدوردوق.
داها هیجانلانیب تیترمهدی اللریمیز. یوخ، عادیلشمهدیک. سئوگینین آدینی قویدوق سادهجه.
ساغوللاریمیزین عؤمرو قیسالماغا باشلادی. هلهلیکسیز بیتیردیک هر تئلئفون زنگینی. چوخ خبیس اولدوق. سالامات قال سؤزونو ده قییمادیق بیر-بیریمیزه.
سوساراق آییردیق بیزی.
لال سوکوتلاری سونونجو اومیدلر بیلدیک.
ایندی یاغیش یاغیر. من ایسه خاطیرهلریمیزی او یاغیشین آلتینا سرمیشم.
زامان قازاندیریرام اونلارا، عؤمرونو اوزاتدیغیمی سانیرام بلکه.
بیر واخت سیخیب قوروداجاغام اونلاری... سون داملاسینا قدر...
هلهلیک...
زامانین ایچینه آتیرام سنی...
زامانسیز گلن بختیم...
حیات داوام ائدیر
یووارلاق بیر یئر کوره سی،
اینسانلارین بیری گلیر، بیری گئدیر!
بورا یالان دونیادیر،
بیر-بیر هامینی آلدادیر!
اینسانلار دونیانی چوخ سئویر،
دونیا آج قالماسین دئیه، اینسانی یئییر،
اینسان،
اینسانیت،
دونیادان گئدیر،
حیات هله ده داوام ائدیر...


text:
- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
اوپئرا (۵۶) – م. ارغوان
باي بک آذربايجان | 1 year اؤنجه یاییلمیشدیر | اِلگؤن, ۲۵-ي قويروخدوغان , ۱۱۰۱۴, چولا ۱۶:۳۴ [آ.خ] | یازی
دئدیم دئدی(۵۶)
۱–سحر خانیم، دئییر:–
باخیشی یئرلره گول چیچک سریر،
آرزولار باغیندان، علیم گول دریر،
خیالییلا بیرگون، قول بویون اولدوم،
هلهده یاستیغیم، گول ایگی وئریر.
ارغوان دئدی:–
هانسی اوندالیغا، سایدام سریرکن،
اؤدسوز، سولوق سولوق، هئی، گؤیریرسن.
بؤیله بیر آنلاقین، بان اورواسینا،
ندندیر، هر گئجه، سن، چیلییر، سن.
۲—سهر خانیم، دئییر:–
باش قویوب چیگنینده گیزلین آغلاماق ایستر اورک
باشقا بیر چیرپینتی فسلین باشلاماق ایستر اورک
ارغوان دئدی:–
باشلانقیجین سونونو، سونون باشلانقیجینی دوشونورکنده، هر بیر چرپینتی، بیر ندندیر، اولوملارا. اولماق ایسترکنده، یولچو یولوندا گرک. بؤیوک موتلولوقدور آراماق، دیلمک، یورومک. بو آچیدان یاناشدیغیمدا یوجهلیگینه، اؤنجول کیمی؛ قاباقلارا یوروگور، سن. یورو، اوزمانجاسینا یورو کی؛ گؤزلری بوی چکن وار، آدیملادیغین یول سونوندا، هئی…!
۳–سحر خانیم، دئییر:–
دونیانی قوینوندا یاشادا بیلسن،
منهده بیر بوجاق دونیادان ساخلا.
ارغوان دئدی:–
سنین هر بیر دردیگین سولوق، اؤیله بیر دونیادیر هاا، هر کیم بیله بیلمز. سنین هر بیر یاناشیمین، اؤیله بیر دونیا دوغور هاا، هر بیر سن دوغا بیلمز. سنین هر بیر دئگین، اؤیله بیر وار یوغورور هاا، اونو من بیلبیلر، من. اوجرا؛ سنسیز، ینه باجاسیندان کئچدی، من. سن، دیلمیشدین بونو، سن دئیه. بیر سسینی ائشیده بیلسیدیم، بیر توققالیق بولوشسایدیق، بیر گؤروشلوک پایلاشایدیق، بیر دوداقلیق گؤز/ گؤزه سوس/سایدیق. آرادیغین، دیلدیگین دونیا گئرچک اولوردو، هو. ائی، کؤنوللرین سلطانی.
۴–تانری
او گونکو بیلدیم، بورجلو دئییلم، سنه.
کدریم گئتدی، سئو/سئوینج گلدی، منه.
بورجا بورج ندیر؟ دئیه؛ دوشوندوم سنسیز،
کیم بورجلودور بئ، آچیقجا سؤیل\سنه…!
۵—یولچولوق
اؤیرندیم یانداشی، یانا آلمانی.
اونودوم کیمی هئی، یولدا سالمانی.
بیر تورلو ایش ائتدیم، بؤیله اولمانی.
سونوجدا من قالدیم، بیرده یول بویو.
۶—گئتدیگی بیر اوغور
گل! گلیشین، گرکسینیم گیزیدیرسه، وای بانا، بانا واییی…. اوجرا؛ دردیگین، بوشلوقلارا سردیگین، هر بیر سولوق بورگوسو، ایچیمدن گئدهجک، سن چیزگینلرینی یاغیریر. اویسا جیزر منمسه، گیلئی، گرکسیز. دوشونده اوه، ”اوس”اوندا هو، ببکلرینده اوو، کؤنول چیرپینتیسیندا نئچ\ نئچه آه، دوداقلارینلا بیلینجالتینداکی ها-ها، آرد/اردا سان کئچیرلر. گلیشین اوغور گتیرمهدیسه، گئدیشین اوغورلو اولور، اولابیلسین. گئت، اوریینین قالدیغی یئره. دردیگین سولوقلار، دوجوملریمی قیسا یوغورور دئیه؛ آنیمی، یئر\ یئر آنسیز کیمی بوراخیر. گئت! سندن قالان چالارغیلار، دوشلریمین ناققیشیدیر، گئت. گئدیشین، کؤنلونجهدیرسه…
م. ارغوان
۰۷/۰۸/۲۰۱۴
_ _ _ _ _ _ _
مربوط اُلان یازیلار


text:
- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
ایکینجی ایسرائیل، موستقیل کوردوستان، بؤلگهده فئدرال سیستئمینین کئچرلی اولماماغی و گونئی آذربایجان – قوشچولو
باي بک آذربايجان | 1 year اؤنجه یاییلمیشدیر | یئیگؤن, ۳-ي قويروخدوغان , ۱۱۰۱۴, چولا ۲۱:۴۵ [آ.خ] | یازی
ژونی (ژوئن) آیینین ۱۰-نیندا عراق اؤلکه سینده ایسیس (دائش) اؤز قیسا زامانلی سلاحلی ساواشلاری نتیچسینده او آیین ۱۱ و ۱۲-نده ایراق و سوریینین چوخ بؤلگهلرینی اؤز کونترول آلتلارینا کئچیردیلر.
بونو بورادا قئید ائتمک گرکیر کی، اونلار کرکوک شهرینی ۱۱ ژونیده ائله کئچیردیلر. اما بیر گون سونرا کوردوستان اردوسو او شهره گیرهرک، اورانی اؤز کونتروللارینه آلدیلار.
اونلار بو گونه قدر کرکوک، اربیل، دهوک …شههلرینی اؤزلری کونترول ائتمکدهدیرلر. بئلهلیکله ایراقدا اولان کوردوستان بو گون ۱۵ کیلومئتیر بوتؤلوگو داغیلان اؤلکه ایله و ۱۰۰۵ کیلومئتیرده ایسیس ایله سینیری(مرزی) واردیر.
۲۰۰۳-نجی ایلده آمئریکا بیرلشمیش سیتادلاری و اونو موتهیدلری ایراق اؤلکسینه قارشی هملهیه کئچدیلر.اونلار آزلیقدا اولان سوننی حکومتینی ینی سادامی تاخدان یئره سالاراق، چوخلوقدا اولان، ایران دؤولتینین حمایتی آلتیندا اولان شیی دؤولتینی ایش باشینا گتیردیلر.شیی دؤولتیده بوتون سوننیلری حکومت و قودرت مقملاریندا اوزاقلاشدیردی.
۲۰۱۱-نجی ایلده آمئریکالیلار اؤز اردولارینی ایراقدان چیخارتدیلار.اونلار بیر اؤلکه کی، اورادا هرج-مرج ، آجلیق، اؤلوم، اینفرا ایشتروکتورو داغیلمیش، تئرور….هاکیم یدی، اؤز باشلارینا بوراخی، گئتدیلر.بو حالدا اورادا بیر گوج و قودرت بوشلوغو اؤزونو گؤستردی.
بئله بیر دورومدا یوز مینلرجه اینسان اورانی ترک ائدیب، باشقا اؤلکهلره سیغیناراق، اون مینلرجهده اؤز یاشاییشلارینی ایتیرمیش اولدولار. آمئریکالیلار و اونلارین سؤزده دئموکرات و اینسان سئور موتهیدلری ایراقا وئردیکلر دئموکراسی وعدهلری بونلاردان عبارت اولدو.
او زامانلار کی ، دونیا ایکی سیستئم آراسیدا ینی، غرب، صنعتی اؤلکهلر اونون باشیدا آمئریکا و اسقی سوویئتلر بیرلیگی اونون باشیندا روسلار آراسیدا بؤلونموشییدی و روسلار افگانیستانی ایشگال ائتمیشدیرلر، غربی اؤلکهلر اورادا ایسلامچی فاناتیلکردن هر ساحهده حمایت ائدیدیلر.
روسلار افگانیستاندان ائشیگه اؤتورولدولر و فاناتیک گئریجی ایسلامچیل تالیبانلاری ایش باشینا گتیریلدیلر.نئجه کی هامی بیلیر بو ساواشدا ایران ایله آمئریکالیلار چوخ یاخین امکداشلیق ائتدیلر.ائلهجهده ایران دؤولتی ایله آمئریکا دؤولتی سادام اؤلودرولندن سونرا شییلری ایش باشینا گتیرندهده ایش یاخی بیرلیگ ائتدیلر.
نئجه کی بیلیریک سودی اربیستسن آمئریکادان ایزینسیز بیر ایش گؤره بیلمز.بو اؤلکه آمئریکا و بوتون دئموکراتیک غرب اؤلکهلرینده آلینمیش مودئرن آدام اؤلدورن سلاحلاری ایسیسین(دائش) ایختیاریندا قویماقدادیر.
باشقا یاندادا ایران دؤولتی شیی مالیکی دؤولتینی قوروماق ایسته ییر و اونا هر طرفلی یاردیمی اؤزونه ایسلامی وزیفه سانیر.
بو گون ایراقدا دوروم بئله دیر:
آمئریکالیلار هم موستقیل کوردوستان دؤولتینی ایسته ییرلر و هم ایراقدا وهدت دؤولتینین یارانماسیندان یانا اولاراق، سونیلری ده بوتؤولوگو آرادان گئدن اؤلکهده قودررده شریک اولمالارینی ایستمکدک دیرلر.
ایران دؤولتی چوخولوغو شیی اولان مالیکی دؤولتینی قورومانی اؤزلرینین و گونئی آذربایجانلیلار اوچون اساس وزیفه ساییر.
سودی اربیستان و ایمومیتله عرب و یادا فارس کؤرفزینده یئرلشن عرب اؤلکهلری آمئراکنی قیناییرلار کی، آمئریکا ایراق و سوریینی ایرانا ایسلام جیمهوریتینه تهویل ائتدی.و بو ایش اونلارین سیاستلری اوچون ال وئریشلی دئییل.
تورکییه دؤولتینه گلدیکده بو دؤولت بؤلگهده امنییتی و آرخئیینلیگی ساخلاماقی دورومدا، کاوسون قارشیسینی آلماق ایسته ییر.تورکییه ناتو اویسی دیر. بو اؤلکه سورییهده ساواش آپاران سوننی گروپلارا کؤمک ائدهرک، اسهدا قارشی حرکتدهدیر.
کوردلره گلدیکده اونلارین بو گون ۲۰۰۰۰۰ نفرلیک اردولاری اولدوقدا، ایراق اؤلکسینین هر بؤلومو ایله قیاسدا امنییتلی اولماقدادیر.کوردلر او زامان کی، آمئریکالیلار ایراق اؤلکسیندن چیخدیلار، شراییتدن آسیلی اولاراق، بیر موتادیل(آغهلا سیغان، یوموشاق) سیاستله اؤز واهید هدفلری اوزرینده ایچری سیاستی و ائسیک دیپلوماسیسی اؤز دوزگونلوگونو گؤستردی.اوکراین اؤلکسی هاکیمیتی اله کئچیرهرک، روس کیمکیگینی سورغو آلتینا گتیرمسینین نتیجسینی بوتون غرب اؤلکرینی او اؤلکهدن حمایت ائتدیگی دورومدا دا اورانین ایقتیصادی ، توپلومسال …وزییتینین بو گون شاهیدیییک.
بوتون گوجلر او جملهدن آمئریکا، اینگیلیس. فرانسه و بؤلگه گوجلری ینی تورکییه. ایران و اربیستان اورادا اؤز یئنی ائتیلافلارینی (بیرلیکلرینی) آختارماقدادیرلار.بئله بیر ائتیلافلار یاخین زاماندا بؤلونموش ایراقدا کاوسون قارشیسین آلا بیلمهلری مومکون اولمویاجاقدیر .
۱۹۱۶- نجی ایلده اینگیلیس و فیرانسا یاخی شرقی اؤز نیفوز آلتینا آلاراق. اورانی بؤلدولر.بئلهلیکله عثمانلی ایمپئراتورلوغو داغیلیب، آرادان گئتدی.اونلار بو تاریخده ایراق. سورییه و اوردون دؤولتلرینی یاراتدیلار.قوندارما سینیرلار اورادا یاشایان میللتلر اوچون اؤز اوزون وعدهلی چیخارلاری اوزرینده ارمغان گتیردیلر..او چاغدا چکیلن سینیرلار بو گون ده کئچرلیلیگینی ساخلاماقدادیر.اونلار شیی. سوننی. الوی و باشقا دیل و دینه مالیک اولانلاری بیلینجلی اولاراق بیر- بیر لریندن آییریب، اونلاری چئشیدلی اؤلکهلر آراسیندا بؤلدولر.اونلار سورییهده آزینلیق الویلری حکومت باشینا گتیرهرک، ایراقدادا آزینلیق سوننیلری ایش باشیندا گتیردیلر
۲۰۰۳- نجی ایلده آمئریکالیلار اسقی زاماندان قویولان قوندارما سینیرلاری پوزماغا باشلادیلار.بئله بیر شراییت ده اونلار یئنی دوزن پیلانلارینی اؤز اوزون وعدهلی چیخارلاری چارچووالاریندا حیاتا کئچیرمهیه باشلادیلار.
بو گون بیر واهید ایراق دؤولتی یوخدور.اورادا یاشایان میللتلر آراسیندا بیرلیک مووجود دئییل.ایسیس هانسی بؤلگهیه گیریر، اورادا اردو آرادان گئدیر و یا اونلارا قاریشیر.شییلرده اؤزلرینی قوروماق اوچون سفر برلیک ائدیرلر.
بونو بیز بیلملیگیک کی، بیر دؤولتی یارادماق اوچون ایقتیصادی گلیر. مونزم اردو، میللتین ایستگی و چوخ اؤنملی اولان دونیا دوزنین ایستگی …بؤیوک رول اویناییر.بو گون ایراق کوردوستانیندا یوخاریدا قئید اولونان آمیللر مووجوددور.اونلار کرکوکو اله کئچیردیکدن سونرا، اؤز ائنئرژیلرین یاریسینی اؤزلری اورتهرک، تورکییهدن چوخلو میقداردادا ائنئرژی وارید ائدیرلر.اونلارین نفتلری تورکییه توپراقلاریندا ایسرائیل و باشقا اؤلکهلره داشینماقدادیر.تورکییه ایله کوردوستان دولتینین ایلیشگیلری ایستراتئژیک اولاراق، اؤزونه چوخ اهمییت تاپماقدادیر.
۲۰۰۳- نجی ایلده تورکییه کوردلره هوشدار وئردی کی، کرکوک تورکمن شهری دیر و اورانی اونلار ایشگال ائده بیلمزلر. کوردلر او زامان بو ایشی گؤرمهدیلر.نئجه کی . گؤروروک بو گون شراییت دییشیب دیر.بو گون تورکییه تورکمنلرین اورادا یاشامالاریندان حمایت ائدیر.نقدر بو یاشام باریشجیل اولاجاک اونو گلهجک گؤسترهجک دیر.وئریلن بیلگیلره گؤره، یاخین گلهجک ده کوردوستاندان هر گون بیر میلیونا یاخین بؤشقا نفت ساتیلاجاق دیر.
بوتون شراییت بونو گؤستریر کی، کوردوستان موستقیل بیر دؤولت اولاجاق دیر و بو اونلارین ایللر بویو ساواشلارینین نتیجیلری دیر.
بو گونکو شراییت بونو گؤستریر کی، ایراقدا فئدرال سیستئمینین بیزیم بؤلگهلرده بو یاشام سیستئمین توتماماسینی عملده اؤزونو گؤستردی.
بیز اؤزوموزدن سوروشمالیییق کی، بو گون گونئی آذربایجانین یئری هارادا دیر؟
بو گون گونئی آذربایجان ایران آدلانان جوغرافیدا یئر آلماقدادیر.بو اؤلکهده آزادلیق، دئموکراسی، پلورالسم، اینسان حاقلاری، شهروند حاقی، توپلومسال عدالت ، فردی و جانی امنییت و آرخایینلیکدن بیزیم میللتیمیز اوچون بیر ایز یوخدور.
قیسسا دئسک، بیزیم میلتمیز ایران(فارس) دؤولتینین سؤمورگچیلیگینده یاشام سورور. بو میللت مرکزی فارس دؤولتیندن قاچماق ایسته ییر. بو بیر گرچک اولاراق، اون کیمسهنین تووتئسی دئییل.
بو میللت اؤزونو بو دورومدان قورتارماق ایسته ییر.و اونون یوللارینی تاپماقدا ایرادهلیدیر.
ایندیکی گلوباللاشما(کورسللشمه) چاغیندا اؤز گلجیینی تعیین ائتمک اوغروندا چئشیدلی بؤلگهله و اؤلکهلرده گؤروش آیریلیقلاری مووجود دور.بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین میللتلرین اؤز گلهجکلرینی اؤزلرینین منشوروندا تعیین ائتمهلری اولان ایچتنلیگی مؤهتاواسی آچیق آیدین و چرچوواسی گؤستریلدیگی حالدا بیر سیرا اؤلکهلر منیمسییر، و باشقالاری طرفیندن کئچرلی ساییلمیر، یا خود چئشیدلی شرطلر اورتایا آتیلیر.من بونا اینانیرام کی، بیز آذربایجانلیلار بونو بیلملیگیک کی، موستقیللیگی الده ائتمک یولوندا آپاریلان ساواشیم( موباریزه) این باشاریلی اولماسای اوچون دونیا دؤولتلرینین گؤروشلرینی بو حاقدا قازانماق اساس شرطلردن بیری ساییلیر.
بیز گونئی آذربایجانلیلار بونو دوشونملیییک کی، کوردوستان اؤز ایستیقلالییتینی اله آلدیغی دورومدا ایراق بوتؤولیگی یوخ اولاجاق دیر.و اونون آردیندان ایران بوتؤولیگینین آرادان گئتمهسی اؤزونه قانونو فورم تاپاجاق دیر.تورکییه دؤولتی کوردلرله اؤز پروبلئملرینی چؤزمک ایستیقامتینده حرکت ائدمکدهدیر. او دؤولت، ایسرائیل و اونلارین آردیندان باتی صنعتی اؤلکهلر طرفیندن اورانی رسمییته تانییاجاق دیر.بئلهلیکله کوردوستان دؤولتی اؤز ایشینه باشلییاجاق دیر.او اؤلکهنین بوتون ساغ، سول، دئموکرات، آنتی دئموکرات پارتیلاری اؤز ایستیقلالیتلرینه موسبت اؤی وئرهجک دیرلر.بئلهلیکله دوننکی هموطنلر. بیر-بیر لری ایله صاباح قونشو اؤلکر اولاجاقدیرلار.
بو دورومدان ایران(فارس) ایسلام جیمهوریتی قورخاجاق دیر.اونلار شیی، سوننی ساواشینی اورتایا چیخاراراق، آذربایجان تورکلرینین دینی ائهساسلاریندا سوئ ایستیفاده ائدمک ایستهیهجک دیرلر.
بیز کسین بو ساواشا گیرمملیگیک.بیزیم ساواشیمیز دین، اینانج ساواشه دئییل.بیز نئجه کی، عملده قاراباغ ساواشندا گؤردوک، اورادا ایران شیی سی مسیحی ائرمنیلرین یانیندا یئر آلاراق، بوتون ساحهلرده ائرمنیلره یاردیمجیل اولدو.ایران دؤولتی هر زامان فارسلارین چیخارلارینی نظره آلاراق، تورک دوشمانچیلیغینی ایرهلی سوروب، هر چاغدا دا تورک دوشانلاری ایله امکداشلیقدا دیر.
بیزیم دوروموز نئجه دیر؟
یوخاریدا قئید ائتدیگیم کیمی، بیزیم میللتیمیز ایرانین مرکزی حکومتینین سؤمورکچیلیگینده دیر. بیزیم ساغیمیز، دئموکرات، سولوموز، موسولمانلاریمیز ایمومیته چوخونلوغو ایران حکومت سیستئمینین خیدمتینده اولماقدا دیرلار.اونلار بو سیستئمین قوللوغوندا دیرلار.
تسوفله گونئی آذربایجانین موستقیل سول،ساغ،دئموکرات.. پارتیسی یوخ دور.اونلارین چوخلاره بو گونه قدر ایرانین بوتؤلییی اوچون چان وئرمکدهدیرلر.
کئچن هفته آلمانیینین کؤلن شهرینده کئچیریلن ایران سول وهدت ییغینجاغینداتورک دیللی اؤزلرینی سول آدلاندیران ایران فداییلارین دانیشیقلارینا دوقتله قولاق وئرنده، یالنیز منیم یادیما آیتیماتووون مان قورد داستانی دوشدو.
بیزیم میللتیمیز اؤز کیملیک و وارلیغینی دونیا ایجتیمایتینه ائلام ائدیر.۲۰۰۶-نجی ایلینی آردیسی گلمک ددیر.تبریز ، بیزیم پایتاختیمیز بیر یانارداغ دیر. زامانیندا جوشوب، آشاجاقدیر.بیزیم وطنیمیز آذربایجان دیر.بیزیم دیلیمیز تورک دیلی دیر.
بیز بونو اؤیرنملیک کی، بیزیم گوجوموز بیرلیگیمیز ددیر.بیزیم بوتون سیاسی گوجلریمیز، چئشیدلی سیاسی فیکیر ساهیبلریمیز تامام طبقه و صینیفلریمیز بیر اورتاق هدف اوزرهده ایختیلافلاری قیراغا قویوب، بیر اورتاق هدف اوزرینده مونزم حرکته کئچمهلیدیرلر.
توتولان یولا اینام،موقاویمت و اونون آردیسیندان گلن میللتلر آراسی آردیجیلیق اولوشومو(پروسئسی) ایستهنیلهن هدفه یئتیرمک اوچون، بئین ال مولل ایجتیمایتینی نهایتده بو رئاللیغا تئز- گئج گتیریب، چیخارتماغی مقصده یاخینلاشماق دئمک دیر.
بونو بورادا قئید ائتمهلییم کی، میللتین ایرادهسی، موقاویمتی و ایستیی ده اؤنملی شرطلردن بیری او میللتین اؤز گلجیینی تیین ائتمکده ساییلماقدادیر.
قوشچولو (علی قوشچو)
۲۰۱۴/۰۷/۲۲


text:
تبریزین بؤلگه۸تیکینتیلری، گلهنکسل معمارلیغینا قوللانمالیدیرلار
تبریز بؤیوک شهرین(کلانشهر) بؤلگه۸ بلدیهسی،تبریزین تاریخسل(تاریخی) بؤلگهلرینده تیکینتیلرین گؤرنومونده(نما) گلهنکسل (سنتی)معمارلیغینا قوللاناجاییغینی دئدی.”مهندیس مدبر”،بؤلگه۸ین بلدیه باشقانی اک لهدی(افزود)، ائولر وتیکینتی لرین گؤرنومو مودرن شهرسالمانین(شهرسازی) ایلک قوراللاریندان دیر بواوزدن بیز، تبریزین تاریخسل بؤلگهلرینده یئرلهشن ویئنی تیکیلهن ائولرین گلهنکسل معماری ایله بزنمهسینی ائو مالیکلرینه اؤنهرمیشیک و بو اؤنرمه اونلارین طرفیندن ایستیقبال اولونوب.بئلهلیکله بوندان سونرا بؤلگه۸ده تیکیلهن ائولر گلهنکسل معمارلیغینا قوللانمالیدیرلار یوخسا اونلارا تیکمک جاوازی وئریلمهیهجکدیر.
قایناق:تبریزشهرآرزوها


text:
بیر ساعاتین حیکایهسی Bir saatın hekayəsi
بیر ساعاتین حیکایهسی
یازار: کئیت شوپین*
کؤچورن: حسین واحدی
خانیم ماللاردین اورک آغریسیندان اذیت چکدیگینی اوزون زامان ایدی بیلیردیک. بونا گؤره ده، ألیمیزدن گلنی ائدیردیک، حیات یولداشینین اؤلوم خبرینی اونا اولدوغو قدر داها یومشاق شکیلده چاتدیراق.
اونون باجیسی ژوسئفین قیریق جملهلرله اولانلاری ناغیل ائتدی؛ بوتون مسئله آیدین اولدو. اونون حیات یولداشینین دوستو ریچارد دا بورادا، اونون یانیندا ایدی. او، برئنتلی ماللاردین دا آدینین “اؤلنلرین” سیاهیسیندا قئید اولوندوغو دمیریول قضاسی ایله باغلی خبر لیستی اولاندا اورادا ایدی. آنجاق بو خبری تصدیق ائتمک اوچون ایکینجی تئلئقرامی گؤزلهدی و سسسیزجه بو آجییا دؤزهرک، بونو هامیدان قاباق خبر وئرمک اوچون تَلَسدی.
حیکایهنین آردی ...
دئن مؤرفی / حیکایه
دئن
مؤرفی
(دول قادینین اعتراضی)
یازار: مارک توین
حاضیرلایان: حسین واحدی
“بو ایللر ایچینده، منیم دقتیمی چکن أن نیسگیللی احوالاتلاردان بیری ده ساواش دؤورونده بورادا- کارنینق شهرینده باش وئرمیشدی”- بونو دئین بانکین ایشچیسی سؤزه باشلادی.
حیکایهنین آردی ...
مضحکه
مضحکه
یازار: اوزئییر حاجیبَیلی
کؤچورن: حسین واحدی
کندلینین بیری بوغداسینی، باراماسینی آپاریب بازاردا دهیر-دهیمزینه ساتیب بیر دنه آت، بیر دنه ائششک و أینینه ده بیر دست پالتار آلیب، ائوینه طرف گئدیردی....
بیر نفر بَی بونو گئندن گؤردو و تعجب ائلهدی کی، کندلینین هم آتی وار، هم ده ائششهیی. دالدان کندلییه یاخینلاشیب باشینا ائله بیر قاپاز سالدی کی، کندلی آنجاق بیر ساعاتدان سونرا آییلا بیلدی و آییلاندان سونرا دا باخیب گؤردو کی، ائششک یوخدور.
یاساوول* کندلینین آتینا باخیب شکایتینه قولاق آسدی، آما شکایت "حاققی" آز اولدوغونا گؤره، کندلییه بیر نئچه دنه قامچی چکدی و دئدی:
- باغلا آتینی بورادا، گئت اطرافی گز، بلکه ائششهیین تاپیلا.
حیکایهنین آردی ...


text:
آذربایجان یازيلی ادبيياتینین داهی نمایندهلریندن بیری اولان نظامی گنجوینین یارادیجیلیغی ایللردیر تدقیقاتچیلارین ان چوخ مراجعت ائتدیگی ساحهلردن بیریدیر. اونون توکنمز تدقیقات منبعی اولان اثرلری شاعرین علمی-فلسفی، دینی، عبرت آمیز، اؤیود-نصیحت كاراكترلی فیکیرلرینی عکس ائتدیرمک باخیمیندان هرزامان دقت مرکزینده اولموشدور. اؤز یارادیجیلیغی ایله آذربایجان ادبيياتی تاریخینده خصوصی بیر اوسلوب یاراتمیش شاعر، یاشادیغی دؤوردن باشلایاراق بیزیم دؤوروموزدک نئچه-نئچه شاعر و یازیچیلارین یارادیجیلیغینین ایلهام منبعی اولموشدور.
نظامی ده اثرلرینی یازارکن موختلیف منبعلره مراجعت ائتمیشدیر. بئله منبعلردن ان باشلیجاسی شیفاهی خالق ادبییاتیدیر. بئله کی، خالق یارادیجیلیغینا مراجعت اونون اثرلرینی مضمون و فورما باخیمیندان داها دا زنگینلشدیرمیشدیر. او هم آذربايجان، هم ده باشقا – عرب، هند، ایران خالقلارینین شیفاهی خالق یارادیجیلیغیندان بؤیوک صنتعکارلیقلا فایدالانمیشدیر. شیفاهی خالق ادبيياتینین آتالار سؤزلری و مثللر، مراسیم فولکلورو، افسانه و روایت و ... کیمی نؤولرینه مراجعت ائدن شاعر بونلاردان ایستیفاده ایله اؤز فیکیرلرینی داها موکممل و دئمک ایستدیگی معنالاری داها تأثیرلی ایفاده ائتمهیه مووفق اولموشدور. نظامی یارادیجیلیغینین فولکلورلا باغلیلیغی حاققيندا آذربايجانین بیر سیرا تانینمیش عالیم و تدقیقاتچیلاری سؤز آچمیشلار. بو حاقدا نه قدر دانیشیلسا دا، یئنه ده آزدیر. نظامینین فولکلورا ماراغینی گؤسترن دیگر بیر جهت اونون اثرلرینده خالق عادت-عنعنهلری و اینانجلارینین بديعي اکسیدیر. هر زامان خالق ایچریسینده یاشایان، اونون حیات طرزی، گوندهلیک مشغولیتی، سئوینج و کدری ایله یاخیندان تانیش اولان شاعرین اثرلرینده خالقیمیزین عادت-عنعنهلرینه و اینانجلارینا مراجعتی هئچ ده تصادفی دئییلدیر.
خالقیمیزین ان قدیم دؤورلردن قالان عادتلریندن بیری عائله قورماقلا باغلیدیر. نظامی ده اثرلرینده بونلاردان اطرافلی بحث ائتمیشدیر. گلهجهيین آناسی اولان قیزلاریمیزین اؤزلرینی اوجا توتماسی، اؤز ناموس و عصمتلرینی قوروماسی، تمیز سئوگی و ائل عادتلرینه اویغون اولاراق عائله قورمالاری ایله باغلی نظامینین مهینبانونون دیلی ایله وئردیگی آشاغیداکی سؤزلر چوخ دیرلیدیر:
یاراشماز كیشینین دالینا دوشمك،
بو صیفت قادیندا اولماسین گرك.
چوخ تزهتر گولو الده توتدولار،
ایلهییب، ایلهییب، سونرا آتدیلار.
چوخ شراب تؤكدولر گول قدحلره،
داددیلار، سونرا دا تؤكدولر یئره.
بیلیرسن، باش اوجا اولدوغو زامان،
خوشدور اره گئتمك عشقبازلیقدان.
مهین بانونون نصیهتلرینه قولاق آسان شیرین خالقیمیزین ائل عادتی ایله عائله قورماق اوچون بؤیوک چتینلیکلره دؤزور:
دوشونوردو، خسرو گؤزلیر ادب،
اونو یاخشیلیقلا ائیلیر طلب.
شاه آدام گؤندریب كسدیرر كبین،
گلین كیمی گئدر سارایا شیرین.
سوندا ایسه شیرین اؤز آرزوسونا، سئوگیسینه چاتیر و ان اؤنملیسی ایسه بودور کی، اؤز خاصیتینه گؤره شاه دا داخیل اولماقلا، هر کسین حؤرمتینی قازانیر:
پیچیلتییلا شاها سؤیلهدی شاپور:
"اگر آی توتولدو، عذرو وار، اودور.
چونكی بو گونهچن او قلب پارلادان
یاخشی آد ساخلامیش ائلده هر زامان.
ایندی قورخور شاهین حیسسی، خیالی،
آی اوزونه قویسون خجالت خالی."
شاه باخدی خوش بارلی آغاج توخمونا،
گؤردو كی، پیوندسیز ال یئتمز اونا.
عهد ائتدی، سؤز وئردی، آند ایچدی، هرگیز
اونا ال وورماسین اصلا كبینسیز.
توپلاسین دونیانین بؤیوكلرینی،
نیكاحلا بند ائتسین او دیلبرینی.
گؤروندوگو کیمی خالقیمیزین ائلچیلیک عادتی نظامینین ده یارادیجیلیغیندا اؤز عکسینی تاپمیشدیر. آغساققال و آغبیرچکلرین ایشتیراکی ایله ائلچیلیک مراسیمینین کئچیریلمهسی، بوندان سونرا قوهوم اولماغا حاظيرلاشان ایکی عائلهنین باشچیلاری آراسیندا کبین مسالهسینین حللی، سودپولو و س. مسئلهلر بارهسینده راضیلیق الده ائدیلمهسی کیمی عادتلرینین چوخو ایندی ده آذربایجاندا یاشاماقدادیر. اوولکی عادتلردن بیری ده توی اوچون اوغورلو گون سئچیلمسیدیر کی، بونا دا “خسرو و شیرین” اثرینده راست گلیریک. اثردن ده گؤروندوگو کیمی، مونججیملر واسطهسیله توی اوچون اوغورلو گون و ساعت سئچیلیردی. توی واختی بی و گلینین باشینا دوغرانمیش شکر، کیچیک سیککهلر و گولاب سپیردیلر:
شاه دئدی: "بیر گئجه قوی مونججیملر
یاخشییا، یامانا باخسین بیر قدر.
قارانلیق گئجهیه گؤز گزدیررك.
بیر گون سئچسینلر كی، اولسون موبارك.
آی كجاوهسینی سالیب او گونه،
بلكه ده گتیرك گونش بورجونه."
موننجیملر خيلی اؤلچوب بیچدیلر،
توی اوچون اوغورلو بیر گون سئچدیلر.
نظامی یارادیجیلیغیندا توی عادتلریندن باشقا یاس مراسیملری ده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. بیلدیگیمیز کیمی، یاس مراسیمینده ایتیریلن شخصین اوزونتوسویله قارا پالتار گئیینیلیر و بو پالتار بعضن بیر آی مدتینه اییندن چیخاریلمیردی. بو عادته “خسرو و شیرین” اثرینده ده راست گلیریک. مثلن، اثرده بئله بیر حیسه وار کی، مریمین اؤلوموندن سونرا خسرو اونا حؤرمت علامتی اولاراق قارا پالتار گئیینیر و بیر آی مددتینه تاختا دا چیخمیر:
مریمین ووجودو كؤچدو عالمدن،
مریم آغاجی تك شاه چیخدی غمدن.
آدینا ائلهییب حؤرمت، احتیرام،
بیر آی یاس ساخلادی اونون ايچون تامام.
حؤرمت اوچون بیر آی چیخمادی تخته،
قارا پالتار گئیدی او قارا بخته.
یاسدا ایجرا ائدیلن باشقا بیر عادت اؤلموش اینسانین پالتارلارینین احتیاجی اولانلارا وئریلمهسیدیر. خسرو دا وفات ائدنده شیرین اونون هر شئیینی احتیاجی اولانلارا پایلاییب، مؤحتاجلاری سئویندیریر:
سونرا دا خسروون بوتون وارینی،
تزه-كؤهنهسینی، پالتارلارینی
یوخسولا، مؤحتاجا پایلادی شیرین.
اوندان راضی قالدی هر یوخسول، میسكین.
یاس مراسیمی، یعنی یاسدا ایجرا ائدیلن عادتلر نظامینین “ليلي و مجنون” اثرینده ده تصویر ائدیلمیشدیر. بورادا لیلی نین اؤلومو زامانی آناسینین ساچینی یولوب، اوزونو جیرماسی، اوخشامالار، آغیلار دئییب، قیزی اوچون آغلاماسی تصویر ائدیلمیشدیر. یاسدا عزیز اینسانین اؤلومو موناسیبتی ایله ایجرا ائدیلن ائله بو حرکتلر ایندی ده خالقیمیزین یاس مراسیملرینده ایجرا ائدیلن عادتلردندیر:
قیزینی او حالدا گؤرونجه آنا
ائله بیل قیامت گؤروندو اونا.
آغارمیش باشیندان گؤتوروب اؤرپک،
ساچینی کولهیه وئردی سمن تک.
آنیب اؤولادینین قارا گؤزونو،
یولوب ساچلارینی، جیردی اوزونو.
نه اوخشاما وارسا دئدی ازبردن،
نه ساچی واردیسا یولدو او بیردن.
آغلادی، باخدیقجا قیزین بویونا،
گؤزوندن قان تؤکدو حیات سویونا.
گاه قیزین اوستونده سیخدی گؤزونو،
گاه اونون آلنینا قویوب اوزونو،
گؤزونون یاشینی تؤکدو فغانلا،
یودو او چئشمنی بو آخان قانلا.
آنانین نالهسی گؤیه یوکسلدی،
فلک بو نالهدن نالهیه گلدی.
قوناقپرورلیک خالقین میللی دیرلرینی، معنوي كيفيتلرینی اؤزونده عکس ائتدیریر. خالق اؤزونون هومانیست عادت-عنعنهلرینی بئله واسطهلرله یاشادیر و گلهجک نسیللره چاتدیریر. قدیم تاریخه مالیک اولان بو عادت اؤزونده خالقین معنوي عالمینی ائهتیوا ائدیر. آذربایجان خالقینا مخصوص قوناقپرورلیک عادتلری نيظامي گنجوینین اثرلرینده ده تصویر ائدیلمیشدیر. اونون تصویر ائتدیگی قوناقلیق عادتلری خالقیمیزین مدنیتی، میللی خصوصيتلریندن خبر وئریر. یارادیجیلیغیندا قوناقپرورلیک آدتیندن دفعهلرله صحبت آچان شاعر "یئددی گؤزل" اثرینده بئله یازیر:
باغ قؤنچهسی کیمی قوناق سئوندی،
یاناغی گول کیمی گولوردو، شاندی.
واردی ایشرت اوچون مهمان اوتاغی،
گؤیده ثریایا دیردی تاغی.
سوفرهلر سالمیشدی، دؤشنمیش یئره،
ادب اؤیرتمیشدی خیدمتچیلره.
گلسیدی بیر نفر اوزاقدان اگر،
جیلوو توتوب، قوناق ائیلیردیلر.
سوفره سالاردیلار اوتاغا لاییق،
یئمک وئرردیلر قوناغا لاییق.
وئریلن بو نومونهده خالقین قوناقلیق عادتلری، قوناغی قارشیلاماق، اونا قوللوق، عمومیتله، قوناقپرورلییه مخصوص اولان بوتون خصوصیتلر آیدین گؤرونمکدهدیر. شاعر قوناغا خصوصی اوتاق آیریلماسی، دقتله قوللوق گؤستریلمهسی، لذیذ یئمکلردن عبارت سوفره آچیلماسینین تصویرینی وئرمکله هر بیر عائلهده قوناغین حؤرمتله قارشیلاندیغینی گؤستریر. خالقیمیزین عادتینه گؤره ائوه قوناق گلرکن اونون قاباغینا گئدیب، اگر آتلی گلیبسه تئز جیلوووندان یاپیشیب “خوش گلمیسینیز” دئیهرک دوشوروب گولروزله ائوه دعوت ائدیرلر. شاعر ده بورادا آتلی قوناغین قارشیلانماسینی تصویر ائتمیشدیر. قوناقلیق حاققيندا دانیشان نظامی همچينین ائوه گلن قوناغا هدیه وئریلمهسی عادتینی ده تصویر ائدیر. او گؤستریر کی، قوناقلا ائو صاحبی بیر-بیرلرینه هدیهلر تقدیم ائدیرلر. بیلدیییمیز کیمی، بو دا خالقیمیزین قدیمدن گلن قوناقپرورلیک عادتلری سیراسیندا خصوصی یئر توتور:
ائله کی، قوناقچی ییغدی سوفرنی،
سایسیز تؤحفهلره قرق ائتدی منی.
وئردیکلریمی ده اونلارا قاتدی...
آذربایجاندا قوناغا اولان حؤرمتی شاعر خصوصی قيد ائتمکله خالقینین قوناقپرورلیگینی بئله قيد ائدیر:
سن منیم حؤرمتلی بیر مهمانیمسان،
عزیز توتولمالی دایما مهمان.
“اسکندرنامه” اثرینده ده قوناق قارشیلاماق عادتی ایله باغلی تصویرلر واردیر. نظامی اثرین “شرفنامه” حیسهسینده گؤستریر کی، برده حؤکمداری نوشابه اسكندری شاهلارا لاییق بیر تنتنه ایله قارشیلاییر، اونون شرفینه ظیافت وئریر؛ اؤلکهنین نازنعمتلری، هر جور شیرنیات، یئمک-ایچمک سوفره اوستونه دوزولور. او، بو تورپاغین زنگینلیگی، وار-دؤولتی، خالقین قوناغا حؤرمت و احتيرامی و ... ایله اسكندری حئیران قویور:
هر چئشید یئمکلر آخدی هر یاندان
یئمکلر بیشمیشدی قوچدان، توغلودان.
اوزون و یووارلاق اینچه چؤرکلر،
سارایدان بوشالمیش قاپییا قدر.
کؤکهلر یوغرولموش یاغلا، شکرله
شکرلی کونجوتده دادا باخ هله
عنبرله یوغرولموش دادلی یئمکلر،
جننت یئمییندن وئریردی خبر
سوفرهده قوزولار جوشغون سئوینجدن
قوش کیمی قول قاناد آچمیشدی شن-شن.
ان دادلی مورببا، لیمونلو شربت
پوستهده، بادامدا وار باشقا لذت
وار حدسیز پالوده-انبر قوخویان
چوخ مغزی پالوده ساغالار اوندان
تر حالوا و بادام حالواسی داشیر،
او قدر چوخدور کی، قابلاردان آشیر.
گولابلا چکیلمیش شربت، گولشکر،
ساچدیغی شیرهنین نفهسی عنبر.
گؤروندوگو کیمی، نظامی میللی عادت-عنعنهلریمیزه اویغون اولاراق سوفرهمیزین بوللوغونو تصویر ائتمیشدیر. سوفرهده بو چئشیدده نعمتلرین تقدیمی خالقیمیزین قوناقپرورلیک و سخاوتینین گؤستریجیسیدیر. قوناقلیقلا باغلی تصویرلر نظامینین اثرلرینده دفعهلرله وئریلیر. اونون “ليلي و مجنون”، “خسرو و شیرین”، “اسكندرنامه” کیمی اثرلرینده خالقین قوناقلیق عادتلرینی تصویر ائدن صحنهلر چوخدور.
نظامی گنجوینین هر بیر اثرینده خالق عادت-عنعنهلری ایله باغلی چوخلو نومونهلره راست گلینیر. بو خصوصیت اونون خالق عادت-عنعنهلرینی یاخشی بیلمهسی و قدیم عادتلره حؤرمتینین بارز نومونهسیدیر. شاعرین اثرلرینده عادت-عنعنهلرله یاناشی بعضی خالق اینانجلارینا دا راست گلمک مومکوندور. بئله اینانجلاردان بیری اؤولادی اولمایانلارین کاسیبلارا ال توتماسی، چوخلو نذیر وئرمهسی و بونون نتیجهسینده ده اؤولادلا موکافاتلاندیریلماسینا اینامدیر. نذیر-نیازلا اوشاغین دونیایا گلمهسی اونون اثرلرینده تئز-تئز موشاهیده اولونور. دایما ناغیللاردا، داستانلاردا گؤرونن بو خصوصيت شاعرین “یئددی گؤزل” اثرینده ده اؤزونو گؤستریر. نظامی بو اثرده 20 ایلدن سونرا نذیرنیازلا دونیایا گلن بهرامدان بحث ائدیر. بونا “ليلي و مجنون”، “خسرو و شیرین” پوئمالاریندا دا راست گلیریک:
ال اوسته - سخاوت، آیاق اوسته - دین.
نسلی تا ایتمهسین قوجا دونیادان،
بیر اؤولاد ایستهدی بؤیوك خودادان.
خئيلی نذیر وئردی، بیر خئيلی قوربان،
نهایت لطتف ائتدی الله بیر اوغلان.
نظامی اثرلرینده موشاهیده ائدیلن دیگر بیر جهت مونججیملرین اولدوزلارا باخماقلا گلجیی تعیین ائتمهلری ایله باغلیدیر. “یئددی گؤزل” اثرینده ده تصویر ائدیلیر کی، بهرام آنادان اولاندا او، یاشاسین دئیه آتاسی اونو مونججیملرین گؤستریشی ایله اربیستانا گؤندریر. بو اصوللا اینسان تالئیینی دییشجیینه اینانان حؤکمدارین بو حرکتی، اوولکی دؤورلرده خالقین باش وئرن بعضی حادثهلر قارشیسیندا علاجسیز قالدیقلاری زامان آتدیقلاری آددیملارین، اینانجلارین گؤستریجیسیدیر. مثلن:
مونججیملر باخیب گئجه گؤیلره،
گلدیلر قرارا بئله بیر کره.
دئدیلر: - شاهزاده گرک ایرانا
وداع ائدیب گئتسین عربستانا.
سعادت بخش ائدر اؤمرونه بلکه
عرب مملکتی، او قدیم اؤلکه.
هر کسه بیر دیار شرافت وئرر،
بلکه او یورد اونا مال، دؤولت وئرر.
گؤروندوگو کیمی، ایبتیدای تفککور چاغلاریندان قالمیش بئله ایناملارلا اینسانلار باش وئرمه سببلرینی بیلمدیکلری حادثهلره تأثیر ائتمهیه جهد گؤسترمیش، خطابلادان، خستهلیک، اؤلوم کیمی حاللاردان اوزاق اولماغا، اؤز آرزو و ایستکلرینه چاتماغا چالیشمیشلار. بونو دا قيد ائتمک لازیمدیر کی، شیفاهی خالق ادبيياتی نيظامي یارادیجیلیغینا تأثیر ائتدیگی، اونو معنا و صنعتکارلیق باخیمیندان قیدالاندیردیغی کیمی، نظامی پوئزیاسینین اؤزو ده خالق یارادیجیلیغینا گوجلو تأثیر گؤسترمیش، اونا یئنی-یئنی فیکیرلر، مؤضوعلار وئرمیشدیر.
حاضيرلايان : مهندس محمدرضا اسماعيل زاده


text:
حمید احمدزاده«تیلیم خانلی»
فوق لیسانس روزنامه نگاری، لیسانس ادبیات فارسی، اورمو شهرینده دونیایا گلیب، او دوردیاشینا دولان زامان ، خانواده سی ایله بیرلیکده ، تبریز شهرینه کؤچدو، اوتوز ایل تبریز شهرینده قالاندان سونرا کرج شهرینه گلماق مجبوریتنده قالدی.
او 1357 اینجی ایلده، شاه قاچاق گونو، ایراندا اولین اؤزگور روزنامه نی، تورکو و آنا دیلینده یایماغا موفق اولدو . «اولدوز» روزنامه سی او گونلرده ملتین طرفیندن آلقیش لانیب و 50000 مین تیراژ ایله ایران سطحینده یایلدی. اولدوز روزنامه سیندن سونرا، کور اوغلو و دده قورقود مجله سین یایماغیندا ، دکتور حسین فیض الی ایله یایماغی باشاردی.
حمید احمدزاده نین یایلمیش اثرلریندن: تبریز گؤزه لی ، آشیقلار، سئچیلمیش تورکو شعرلر، تولکو قوجالمیش ایدی، اوشاق نغمه لری، حکایه لر، اصلی ایله کرم،طاهیر ایله زوهره، ابراهیم ادهم تورکو روایتده،
چاپ آلتیندا کی اثرلری: قوشچولو کاظیم خان، ایکی قرن سکوت، جنوب حسرت لری، بایزید بسدامی


text:
بیزیم عزیز نسین
س. حاتملوی
ایراندا، سون ایللرده مشهور اولان اورهان پاموکی نظرده آلماساق، ان چوخ اوخونان تورکیهلی یازیچی و شاعرلر، ناظم حکمت، یاشار کمال و عزیز نسین اولموشلار. البته بو فقط ایرانا مخصوص دئییل، باشقا اؤلکهلرده ده بئلهدیر. یونسکونون وئردیییی آمارلارا گؤره تورکجه یازان یازیچیلار آراسیندا اورهان پاموک، یاشار کمال و ناظم حکمتدن سونرا، اثرلری باشقا دیللره ان چوخ ترجمه اولان یازیچی، عزیز نسیندیر.
من گنج محصل اولدوغوم ایللرده، عزیز نسینین ساتیریک قیسسا ناغیللاری، کتاب اوخویانلارین اللرینده گزیردی. ایراندا عزیز نسینین یازیلاری بیر او قدر سئویلیردی کی، اونون آدی بیر «مارکا»یا چئوریلمیشدی. کتاب نشر ایله مشغول اولانلار، بعضا اونون بیر اثرینی ایکی مختلف آد ایله نشر ائدیب و بئلهلیکله داها آرتیق پول قازانیردیلار. حتی اولوردی کی مختلف یازیچیلاردان توپلانان و نشر اولونان بیر کتابدا، عزیز نسیندن بیر دانا ناغیل داخیل ائدیب و کتابا عزیز نسینین آدینی وئریردیلر. او زامانلار کتاب اوخویانلارین آراسیندا، بیلمیرم ظارافات و یا جدی اولاراق دئییلیردی کی، عزیز نسین، اونون کتابلارینی فارس دیلینه چئویرنلرین بیرینه دئمیشدی کی، ایراندا منیم آدیم آلتیندا کتابلار نشر اولونور کی، من او کتابلاری هئچ نه یازیب و نه ده گؤرموشم. تاسفله بوتون بونلارا باخمایاراق، ایراندا یازیچینین آدیندان استفاده ائدیب و قازانیلان پوللاردان، بئله بیر لیره ده اونون جیبنه گئتمهدی.
عزیز نسین محروم و ازیلمیش انسانلارین یازیچیسیدیر. او، یازیلاریندا استبدادی، بوروکراتیزیمی، رشوت، اوغورلوق، ریا و تزویری قیناییر و دموکراسی آدینا خانخانلیق یارادان دولت خادملرینی، شخصی کاریریر اوچون گناهسیز انسانلارا پرونده دوزلدن گیزلی پلیسلری، خدمت آدینا انسانلاری بوروکراسینین دولانباج کوچهلرینده اسیر ائدهن دولت ایشچیلرینی، رشوت آلمادان بیر آتدیم ایرهلی آتماغا حاضر اولمایان مامورلاری، دولت و ملتین وار- یوخینی اوغورلاییب، ایچهری آتان منصب صاحیبلرینی، دین و اینانجی، ریا، ایکی اوزلولوک و تزویر وسیلهسینه چئویرنلری، لاغا قویور و ایتی تنقیدلری ایله رسوا ائدیر.
شاهلیق دؤرونده ایکی اؤلکهنین انسانلاری، عادتلری و حیات شرطلری بیر چوخ جهتلردن بیربیرینه بنزهدییینه گؤره، ایرانلی اوخوجو اوچون عزیز نسینین یازیلاری اولدوقجا دوغما و یاخین ایدی. البته ایکی اؤلکهده انسانلارین چوخونلوغون دانیشدیغی تورکی دیلی ده، بو یاخینلیغین مهم سببلریندن بیری اولموشدور.
هر حالدا منجه عزیز نسینین تورکیهلی اولماسینا باخمایاراق، ایراندا بیر چوخ ایرانلی شاعر و یازیچیدان داها آدلیم و تانینمیشدیر. بوتون بونلاری نظرده آلاراق اؤزومه جسارت وئریب و آدی هر زامان یاشار بو بؤیوک یازیچیدان اذن آلمادان اونو «بیزیم عزیز نسین» آدلاندیریرام.
یوخاریدا گلدییی کیمی عزیز نسین ایراندا بیر ساتیریک یازیچی کیمی تانینمیشدیر. ایرانلی کتاب اوخویانلاری نین بیر چوخو، اونون جدی بیر شاعر اولدوغوندان خبرسیزدیلر. عزیز نسینین قلمیندن آخان شعرلر، اونون ناغیللارینین ساییسی ایله مقایسهده چوخ اولماسادا، بو شعرلرده آزادلیق عشقی، عدالتسیزلیگه قارشی نفرت و دموکراتیزم روحی دالغالانیر. اونون بیر نئچه شعری هم مضمون و هم ده شکیل جهتیندن چوخ یوکسک سویهدهدیر.
یازینی قیسساتماق مقصدیله بورادا یازیچی و شاعر عزیز نسینین یاشاییشی حاقدا کیچیک بیر توضیح ایله اونون شعرلریندن بیرینی وئریرم. بو شعرده عزیز نسین تورکیهنین آنادولو بؤلگهسینده یئرلشن «سیواس» شهریندن اؤز شهری کیمی آد آپارسادا، اصلینده او ۱۹۱۵ – جی ایلده استانبول دا آنادان اولوب و ۱۹۹۵- جی ایل ایزمیرین یاخینلیقلاریندا یئرلشن چشمه قصبه سینده وفات ائتمیشدیر. عزیز نسین ین باباسی سیواس شهرینه یاخین اولان بیر کنددن اولدوغو اوچون بعضا اونو سیواسلی اولاراق قلمه وئرنلرده اولموشدور.
شعرین آدی «سیواس آجیسی»دیر. شاعرین ۱۹۹۵- جی ایلینده نشر اولونان بیر شعر مجموعهسی، آدینی بو شعردن آلمیشدیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی ۱۹۹۳- جی ایلده تورکیهنین هر یئریندن سیواس شهرینده «پیر سلطان آبدال» اوچون کئچیریلن مراسیمه گلن صنعت خادیملری، یازیچی و شاعرلرین ییغیشدیغی هتلی اوتا وئرهن فاناتیک مسلمانلارین واسطهسیله، ۳۷ انسان حیاتینی ایتیرمیشدیلر. مراسیم ده اشتراک ائدهن عزیز نسین، چوخ چتینلیکله جانینی قورتارا بیلمیشدی.
شعرین بیر نئچه سؤزونو «آذربایجانلاشدیرمیشام» و اوخوماغی راحاتلاماق اوچون بیر نئچه ویرگول دا آرتیرمیشام.
شعرین اورژینالی دا، لاتین الفباسی ایله وئریلمیشدیر.
سیواس آجیسی
من تانیریم
بو بولوت بیزیم اورانین بولوتو
همشهریییز نه ده اولسا
منیم ایچین قالخمیش دا، سیواس دان گلمیش
یوردومون بولوتو
باشیمین اوستونده یئری وار
من بیلیرم
بو یئل بیزیم اورانین یئلی
همشهریییز نه ده اولسا
منیم اوچون قوپوپ گلمیش یایلادان (۱)
یوردومون یئلی
قوروتسون دئیه آخان قانلاری
من آنلارام
بو آجی، بیزیم اورا ایشی، خنجر آجیسی
بیر اؤلکهدهنیز، نه ده اولسا
عین دیلی دانیشساقدا
آنلاماییز بیر- بیریمیزی
خنجرین ناخیشی
تانیدیم آجیسیندان
سیواس ایشی
من دویاریم، دویومساریم (۲)
بیزیم اورانین سیزیسی بو (۳)
مینیب قارا بیر بولوتا سیواس ائلیندن
سیواس یئلینده اوچوب گلمیش
حلاللیک ایستهمهیه
ای اورهگیمین ساغالمایان آجیلاری
ای بئنیمین دینمز (۴) سانجیلاری
گناه نه منده نه ده سنده
گناه سنی قارانلیقلارا گؤمنلرده (۵)
نه ده اولسا یورت داشیمسان
باغلی اولسادا، بوتون وجدان قاپیلاری اوزونه
بیلمهلیسن، بیر یئرین وار جان ائویمده
SIVAS ACISI
Ben tanırım
Bu bulut bizim oranın bulutu
Hemşeriyiz ne de olsa
Benim için kalkmış ta Sıvas’tan gelmiş
Yurdumun bulutu
Başımın üstünde yeri var
Ben bilirim
Bu rüzgâr bizim oranın rüzgârı
Hemşerimiz ne de olsa
Benim için kopup gelmiş yayladan
Yurdumun rüzgârı
Kurutsun diye akan kanlarımı
Ben anlarım
Bu acı bizim ora işi hançer acısı
Bir ülkedeniz ne de olsa
Aynı dili konuşsak da
Anlamayız birbirimizi
Hançerin nakışı
Tanıdım acısından
Sıvas işi
Ben duyarım duyumsarım
Bizim oranın sızısı bu
Binip kara bir buluta Sıvas ilinden
Sıvas rüzgârında uçup gelmiş
Helallik dilemeye
Ey yüreğimin onmaz acıları
Ey beynimin dinmez sancıları
Suç ne bende ne de sende
Suç seni karanlıklara gömenlerde
Ne de olsa yurttaşımsın
Kapalı olsa da bütün vicdan kapıları yüzüne
Bilmelisin bir yerin var canevimde
(۱) یایلا: یایلاق، بیزیم آذربایجاندا کؤچهری یاشایان ایلاتین یای فصلینده حیوانلاری اوتلاماغا آپاریب و یاشاماق اوچون مثلا ساوالان داغی اتکلرینده اوبالار قوردوغو یئر. تورکیه ده ایسه یوکسک اوتلاق یئرلرده اوبا یئرینه آغاجدان ائولر دوزهنیلیر.
(۲) دویماق: حس ائتمک و ائشیتمک. دویومسارام: حس ائدهرم دئمکدیر.
(۳) سیزی: مثلا اورهک سیزیسی، انسانین ایچینه گیرمیش و اونوتماسی چوخ چتین اولان بیر آجی.
(۴) دینمز: ساکتلهمهین، بیتمهین، قوروماق بیلمهین.
(۵) گؤنمک: قویلاماق، باسدیرماق.
عزیز نسین ین بو شعری «هر گونه بیر شعر» (هر گون اوچون بیر شعر) آدلی اردال دوغانین ترتیب ائتدییی شعر مجموعهسیندن آلینمیشدیر.