text:
User talk:Aztap
- Help & FAQ
- Manual (to create a wiki)
- Community portal
- Editing help
- Language support
-   Sandbox
Welcome to Wikimedia Incubator!
At the right there are some important links, and here are some tips and info:
- If you haven't created a user page yet, please create one with for example Babel templates on it.
- You can select your interface language in your preferences.
- If you make articles, templates or categories, don't forget to add a prefix!
- If your knowledge of English is good, you can help with translating pages to other languages you know, so more people can understand it!
- If you want to translate the interface, please go to Translatewiki.net and follow the instructions.
-- Welcoming Bot 22:26, 26 January 2013 (UTC) Template:Wp/azb/ساغدان
گونئي آزربايجان آدليملاري[edit source]
سالاملار. اؤز ويكينيزه خوش گلميسينيز. بو بحثده شيركت ائتمهگي سيزدن خواهيش ائديرم. --Ebrahimi-amir (talk) 05:09, 27 January 2013 (UTC)
دعوت[edit source]
سالاملار. سيزدن دعوت اولونور بوردا گئدن بحثده شيركت ائدهسينيز. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 09:16, 16 February 2013 (UTC)
- سیزه قوربان؛ بو منیم معنوی و میللی بورجومدور.
هامینیزی اؤپور و باغریما باسیرام. یولوموز آچیق اولسون... Aztap (talk) 17:59, 16 February 2013 (UTC)
- تشکورلر یاشار بَی. متنی نهایتده اینگیلیسجهیه چئویرمک لازیمدیر. سیز بوردا سس وئرمهییبسیز. لوطفن موثبت سسینیزی اورایا آرتیرین. حورمتله--Ebrahimi-amir (talk) 18:00, 16 February 2013 (UTC)
- راحات ایشلمک اوچون صحيفهنين باشيندا My preferences ده (user profile(Test wiki language بولومونده azb ی سئچین. همچینین Gadget دن AddPrefix: Automatically adds prefixes to links when creating a page. تیک قویون تا لینک ائتدیگینیز مقاله لره اوتوماتیک صورتده Wp/azb/ آرتیریلسین. ساده صورتده:
My preferences- User profile- Test wiki language:azb
و
My preferences- Gadgets-Tools for Incubator tests-AddPrefix: Automatically adds prefixes to links when creating a page. --Ebrahimi-amir (talk) 18:05, 16 February 2013 (UTC)
- یاشار قارداش ویکی فا دا بیز چوخ چالیشمیشیق بیلیرم نه حال دیر اوردا اذیت اولاجاقسیز اورایا بعضی بیر موقع لردن سونرا گئتمه ین بورا سیزین ائوینیز آدام اوز ائوین اوتورب اوزگه ائوینه گئتمز
دئییلر اوزگه چیراغینا یاغ اولماق بسدیر--Amir a57(دانیشیق) 18:09, 16 February 2013 (UTC)
مقاله و يا شابلون ياراتماق اوچون آشاغيداكي كادرلاردان فايدالانا بيلرسينيز:
آيري بير پروبلم قاباغا گلسه منيم دانیشیق صحيفهمده يازا بيلرسينيز. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 19:39, 16 February 2013 (UTC)
یاخین زامانلاردا قوللوغونوزدا اولماغا داها آرتیق واخت آییراجام... Aztap (talk) 20:33, 24 February 2013 (UTC)
- دوغوردان؟ بی ایندی بوردا ساهات 12/22 دقیقه دیر اوردا نئچه دیر ؟یاشار بی قارداش بیزیم اوچون بیر سری منابع احتیاج وار بو جمله بو کی ایران تورکلرین سرزمینی و تاریخی یئرلری بیر کیتاب عنوانین دا ایشلنه مثلا اشنویه باتی آذربایجانین شهرلرین بیرنده عمومیت شهر خالقی کورد دیر سانکی بیر از درصد هر شئی دن محروم تورک اشنویه ده شهر ایچینده و اشنویه بولگه سینین شومالی قیسمتینده یاشیرلار اوزلری ده سونی تورک دیلر منتهی من اینترنتی آلت و اوست ائتدیم بئله بیر شئی تاپا بیلمدیم ایستیردیم گورم سیزین کانادا دا بئله بیر شئی الینیزده وار کی آزربایجان تورک لرین سرزمینی تورپراق لارینا ایشاره اولا؟--Amir a57(دانیشیق) 20:52, 24 February 2013 (UTC)
- تکرار سالاملار قارداش؛
بورادا ائله بیر منبع یوخدور. من یازیلاریمدا ساده جه اؤز شخصی بیلیکلریمدن، شخصی کیتابخانامدان و اینترنت منبع لریندن ایستیفاده ائدیرم.
آذربایجان دیل و ادبیاتیینا اولان تانیشلیغیم ایسه باکیدا آلدیغیم تحصیلدن ایره لی گلیر. من آمریکادا تحصیل آلمادان اؤنجه، ۱۲ ایل بوندان قاباق باکیدا آذربایجان دیل وادبیاتی اوزره عالی تحصیل آلمیشام Aztap (talk) 17:04, 2 March 2013 (UTC)
سلام[edit source]
سلام یاشار بی عزیز قارداش یوخسوز ؟ ویکی آزب ده گوروشموسوز هئچ قارداش بیلیرم اورگینیز دولودور ویکی فا دان منتهی قارداش توهینی هئچ وقت گرک توهین له جاواب وئرمییک اودا مثل هئچ بیر آداما حمله ائتمک اولماز منتهی نئجه کی سیز بو ویکی تزه گلمیشدیز و قانون لا خبرینیز یوخدور سیزین اوچون هئچ بیر تکلیف و انتظاری اولان دا یوخدور [1] آمما عزیز قارداش هئچ تلسمه ین بورا سیزین اوز ائوینیز دیر سیزین تکجه اینتظار وارکی قایدالاری اونم وئرسینیز اوندان سونرا بو قونونلار اساسیندا بویوک و ارزش لی فعالیت لرینیزی باشلییاسیز [2] قانونلاری دا ویکی اوچون یازیب لار تا ویکی نظم ایله پیشرفت ائده ،ویکی ده داوا دوشمویه منی باغیشلایین بو سوز لری دئمک دن سیز اوزونوز قانون لاری مندن یاخشی بیلیرسیز منیم سوزومی بالاجا قارداشینیز سوزی کیمی قبول ائدین تکجه خیرینیزی ایستمک دن دیر آیری بیر نظریم یوخ بو ویکی ده هله رسمی اولماییب یانی بویوک مودیرلر بورایا نیظارت ائدیرلر. مثل بورایا باخین کاربرلرین بیری سیزدن شاکی اولوب [3] کی نیه "بعضی بیر یاخشی اولمایان سوزلری بیزیم اوچون دئییب گئنه من عوذر ایستیرم هدفیم تکجه سیزی بورانین قانون و جویندن آشنا ائتمک دیر آیری بیر هدفیم یوخدور --Amir a57(دانیشیق) 13:04, 2 March 2013 (UTC)
- سالام!
بوتون ایضاح لارا گؤره میننتدارلیغیمی بیلدیریرم. سیزینله تام راضییام، دوغرو دئییرسینیز. آمما اینانین کی، اونلار اؤزلری اللریندن گلن هر هانسی بیر واسیطه ایله علئیهیمیزه چالیشیرلار و اکثر حاللاردا حتی مووفق ده اولورلار. باخ، ائله بو Alborz Fallah و (درفش کاویانی) دئييلن آداملار، ویکیپئدییانین انگیلیس و فارس دیلینده اولان بؤلمه لرینده آزربایجانلا باغلی نه وارسا، هامیسینا هوجوم ائدیر و یازیلاری ایسته دیکلری کیمی تحریف ائدیرلر. بیر - ایکی نفر ده اؤز تای -توشلاری وار کی، بونلارین ائتدیگی تحریفلری تصدیقله ییر، بونونلا دا خر شئی اونلارین خئیرینه بیتیر...
هر حالدا بیر داها سیزی باغریما باسیر و تشکورلریمی بیلدیریرم. Aztap (talk) 17:15, 2 March 2013 (UTC)
- بله یاشار بی قارداش بیلیرم منیم اوزوم ده ویکی فادا او گون لری چکمیشم ویکی فا دا منیم آرشیولری باخاسیز بو موصیبتلری گوره بیلرسینیز آمما ایندی دا من بیر بویوک اصله یئتیرمیشم اودا بو کی ایر بیر نفر منیم اوزومده منه یامان دئسه ده هیسلنمیجیم تکجه کنترلومو حیفظ ائدیب لازیم ایش لری گورجه یم بیر ده قارداش جان یاشار هئچ وقت ایستیرسن بیر کسی خطاب ائدن بئله خیطاب ائتمه قشنگ کینایه له موستقیم توهین حمله ونلارا شیکایت یولی آچیق قویورسان ویکی فا دا سیزین باغلاماقینیزین سببی ائله اودور هئچ یادیمدان چیخماز بیر سئی ویکی فا دا بیر سئری دئدیلر سن نیه ارومیه نی اورمیه یازیرسان بونی کابینه همجنسباز الهام علیف چیخاردیب من تئز هیسلندیم که متاسفانه ایشتباه ایش گوردوم گئتدیم شکایت ائتدیم منی نیت یابی مسئله سینه گوره بولوکلادیلار و حق ده واقعا اونلارلایدی اونلار منه دئممیشدیلر همجنس باز بلکه الهام علیفین کابینه سین دئمیشدیلر سانکی کینایه له بیزه ده چاتیردی سوزوم بوکی سعی ائدین دیل اوستاسی اولاسیز موستقیم بیرنه بیر سوز دئمین موستقیم بو آدلاری گئتیمه ین بیز کیم کیم اولدوغون یاخشی بیلیرق امما اوزه گتیمیریق یاخشی دئییل گئنه سوالینیز اولسا من قولوغونوزدایام--Amir a57(دانیشیق) 20:29, 2 March 2013 (UTC)
- چوخ ساغ اول امیر جان. گؤزوم اوسته.
بو گئده یه ده بیر شئیلر یازدیم Aztap (talk) 23:13, 2 March 2013 (UTC)
- سلام بله یاخشی دیر آمما قارداش ائله بیر ایش گورون کی سیزین اوستونوزه شیکایت اولماسین گئنه ده تاکیید ائدیرم بورا آزمایشی دیر یانی ویکی پئدیا هله قورولمویوب یانی قاباغ دوشنیمیز اولمویوب کی قورولا..مودیریت بوردا بیز الده دئییل بیر ده بئله بیر بحث لر چکیلین بیز گرک مقاله آچاق مقاله لر له سوزلریمیزی دییک بورا دانشنامه دیر بوردا گرک چوخ بحث ائتمییسن سیزدن دعوت ائدیرم مقاله لرین گئنیشلنمه سینده یاردیم ائدسیز مقاله آچاسیز بئله بیر بحث لردن برهیز ائدین هر نه مقاله کی ایستیرسیز بوردا وار شهریار دان توت تا ....تکجه هیمت ائتمک گرک دیر--Amir a57(دانیشیق) 06:50, 3 March 2013 (UTC)
- یاشار بی قارداش اولسا ایمیلینیزی بیزه وئرسیز --Amir a57(دانیشیق) 19:27, 3 March 2013 (UTC)
سالام امیر بَی؛ ایمئیل آدرسیمی بورادا یازماق ایسته میرم، هارایا بویورورسونوزسا، گؤندریم. هله لیک: Aztap (talk) 16:53, 4 March 2013 (UTC)
- من دا گوردوم . بو دا بیر سوز دیرAlborz Fallah (talk) 21:55, 4 March 2013 (UTC)
- بو گئده نین یازدیغی سؤز نه دیلده دیر؟ واللاه من هم فارسجا بیلیرم، هم ده آزربایجان تورکجه سینده. آمما یوخاریداکی یازیدان باشیم
چیخمادی! امیربَی، اگر سیزین باشینیز چیخیرسا، خواهیش ائدیرم بیزیم اوچون ده ترجومه ائده سینیز. اگر سیزین ده باشینیز چیخمایان دیلدیرسه، بس نه اوچون بورادا درج ائدیلیب. بو ویکیپئدییانین قایدا- قانونلارینا اویغوندورمو؟ Aztap (talk) 00:21, 5 March 2013 (UTC)
- البرز فلاح نمنه نی گوردینیز؟ خوب گورون گیزلتمه لی بیر شئیمیز یوخدور.البرز فلاح بی سیزین ایشلرین ویکی فا دا آزربایجان ویکی پئدیاسیندا گوره رک تکجه بونو دئمه لی یم 1 من مودیر دئییلم کی بئله بیر مسائیله یئتیشم 2 جی دئدییم کیمی یاشار بی اوچون فعلی حالدا هئچ بیر تکلیف یوخدور نیه کی قانون دان خبریری یوخویموش 3اونجو تکجه سعی ائدین اول آزربایجان تورکجه سین اورگنین اوندان سونرا هر نه دئییرسیز موختارسیز یوخسا ایر قانونی راعایت ائتمییب ویکی آزربایجانی نی مسخره ائدسیز همن قانون اجرا اولاجاق کی دوستلارینز ویکی فا دا نئچه یولارلا من سعید و ابراهیمی نی باغلاییب لار بیز هئچ بیر کس دن عقده میز یوخدور آمما بیز قانونلاری سخت توتاریق چنگیز یاساسی کیمین و بو مسئله هامی اوچون شامیل دیر حتی ایر من بیر قانون دان تخلوف ائتسم--Amir a57(دانیشیق) 12:20, 5 March 2013 (UTC)


c: text/html

text:
آراز
آراز و یا آراز چایی— قافقازین گونئیینده، ایران، آذربایجان جومهوریتی، تورکیه و ائرمنیستان آراسیندان آخان چایدیر. چای اؤز منبعینی تورکیه اراضیسیندهکی ارزوروم داغلاریندان گؤتورور. آذربایجان جومهوریتی و گونئی آذربایجان اراضیلریندن کئچهرک، آذربایجان جومهوریتینین صابیراباد رایونونون سوقوووشان کندی اراضیسینده کور چایی ایله بیرلشهرک خزر دنیزینه تؤکولور.
بو چای گونئی و قوزئی آذربایجانی بیر-بیریندن آییران چای اولاراق، هر ایکی طرفین ماهنیلاریندا یاد اولونور. نیه کی آذربایجان قوزئی منطقهسی بیر یازیلاشمادا ایران اؤلکهسیندن آیریلیبدیر.
آراز تورکیهنین شرقی آنادولو منطقهسیندن دوغان تورکیه - ائرمنیستان و آذربایجان جومهوریتی - ایران سرحدینین بیر قسمینی تشکیل ائتدیکدن سونرا خزر دنیزینه تؤکولن چای. آراز چایینین ۵۸۵ کیلومترلیک قسمی تورکیه داخلینده دیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- Pages using infobox river with "basin countries" parameter
- چایلار
- International rivers of Asia
- Rivers of Turkey
- Rivers of Armenia
- Rivers of Azerbaijan
- Rivers of Iran
- Armenia–Iran border
- Armenia–Turkey border
- National symbols of Armenia
- آذربایجان-ایران سرحدی
- Azerbaijan–Turkey border
- Landforms of Iğdır Province
- Landforms of Erzurum Province

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
افغانستانلی ترکمنلرینینگ طــایفهلاری
- مشخصات
- مجموعه: مقالات
- منتشر شده در شنبه, 12 مرداد 1392 14:15
- تعداد بازدید: 3761
بوبیر آچیق مسئله دیر ، انسان وایل لرنینگ آره لرینه نفاقی آدمزاد ینگ ظالم نفسی گیترملی ، نه طایفه وتیره لر، هر مشغله ، هر اوبه وهر یوویرت لرینگ انسان لری اگرنفس لرینه حاکم بولسه لرآره لرینده آغیزدیل بیرلیگ بولملی ، اگر تاریخ لره سر ایتدسک بوباره ده کان حکایت لره گوز لرمیز دوشملی .
هاووه : آدم آتانینگ هابیل وقابیل اوغول لری نامه اوچین نفاق تاپدی لر؟ اوزمان لرده طایفه دان نشانه یوقتی ، شهزاده عبدالطیف ناشه اولوغ بیک یانی عالم ویوقاری اندیشه لی آته سینی اولدیرتدی ؟ سلطان حُسین میرزا نینگ غارشی سینه ناشه بدیع الزمان اوغلی توردی ؟ اورنگ زیب نامه اوچین دارا شکوه یانی عالم دوغان نی اولدیردی ؟ شویله شرملی حکایت لر تاریخ لرده اوران کان .
غیسغه سوز اوغوز خانینگ یایرو لرنینگ شاخه وعروقی غووانج خاطره لی تاریخ دیر، بوگون بوتاریخ نشانه لی آدلری یادلر دان چیقاریش لیق تورک خلق لرنینگ تاریخ لرینه ننگ لی وآزار لی درد دیر. غویبرینگ اوغوز خانینگ غووانج خاطره لی طایفه وتیره لرنینگ کاروان لری یوز مونگ ییل لره چنلی بونقش ونگار لر بیلن باشغه دا مونگ لرچه تیره لری تازه دان دوره دیب ایز لرینه تیرکاپ بواوزین و دویب سیز جهانینگ سفر یول لرینی بیر عالم سنسه لت لر بیلن اونگه آلیب بارسین لر.
اگربیز قایی ، بیات ، قزاق ، افشار، قرقین ، یایندر ، یازیر، اگدیر، چاودیر، قبچاق ، خلج ، آیماق، وقارلیق دیسک بیر دنیا معلومات لرینگ بارلیق لری بیزلره بللی بولیور، اگر بیزلرینگ محقق لرمیز هر بیر آدلرینگ حقنده تحقیق اتسه لر البته کتاب لر بارینی بیر دنیا افتخار بیلن تألیف اتسه گراک بوگون کی جهان ده رواج بولن ، یاغشی آدم لرینگ یادینه مکتب لرینگ اوبه لرینگ ، یول لرینگ ومسجدلرینگ آدلرینه غوی یور لر.
امّا ترکمن لرینگ یاغشی آدم لرنینگ آدلرینی طبیعت وزمانینگ سیری اوبه لره غویان لر. مثلاً : بوگون شبرغان ، آقچه ، بلخ ، و دولت آباد لرده تاغان ، غازان ، دالی ، قره بویون ، چکوش ، آرانجی اوگم ، چوپ باش ، چار شانگی ، غورچانگی ، چایی ، هارون ، غیزیل آیاق و باشغه ده لر تویس لی آدلی اوبه لربار ، شوآدلرینگ هممه لری اوغوز خانینگ یایرو لریندان ، باش گوتریب جهان ده آد غزه نان غوز لرینگ آد لری دیر، بوآدلرینگ هر بیرلری یالقوم آتیپ دورن تاریخ دیر، بوآدلری اهمیت سیز بیلیب دار گوز لربیلن باقیش لیق غیرت سیز لیق دیر.
ترکمن گورینشی تاریخ ده
۶۸-۶۹ لانجی صحیفه سی
کتابینگ یازوجی سی : عبدالکریم بهمن
http://yeget.blogfa.com/post-75.aspx


text:
روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸)
روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸) (اینگیلیسجه: Russo-iranian war (1826–1828)) قاجارلار و روسیه ایمپیراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.گونئی قافقاز یئرینده اوز وئرمیشدیر. بو ساواش ۱۸۲۵ ده تزار الکساندرین اولومینن و روسیه نین قارشیخلیغینان ان اونملیسی گونی قافقاز بولگه سی ایرانی یالنیش بیر دوشونجه یه سالدی بو یوزدن عباس میرزا قاجاری شاهزاده نون باشلیغینان ایران اردوسی روسیه حوجوم اتدی بو حمله ده ایران ایلک باشاری دی و چوخ یرلری گری قیتردی آما روسلار ۱۸۲۶ سپتامبر دا شامخور چاییندا و گنجه ده ایرانلی لارا قارشی قازاندی لار و ایرانلی لار گری چکیلدی لر ۱۸۲۶ ایلین اوکتبر آییندا روس لار ناخجیوان، عباس آباد و ارومیه نی اله آلدی لار و ۱۸۲۷ ده اردبیل و سونوندا تبریزی آلدی لار بو ساواشین سونوجی تورکمنچای آنلاشماسی اولدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Russo-Persian War (1826–1828)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تراژان
تراژان (اینگیلیسیجه: Trajan) روم ایمپیراتورو. ۲۷ ژانویه ۹۸ ۸آقوست ۱۱۷ ایللر آراسیندا حؤکومت ائدیب. نروا اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا هادریانوس (روم) واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.تراژان روم سنا طرفیندن روم ایمپراطورلوغون ان یاخجی ایمپراتوری اولاراخ اعلان ادیلدی .
تراژان رومون اوغور عسگری اولاراخ تانیلیر تراژان چاغیندا روم ان گنیش چاغیندیدی.
تراژان آگوستوس دان سرا رومون آن بویوک اردوسونا باشچیلیک ادیر دی.
تراژان روم تاریخون بش یاخجی ایمپراطورلارینان ساییلیر.
تراژان ساواش لاریندا ایلک نبتی پادشاه لیغینا حجوم اتدی و عرب پترا بولگه سین دوزلتدی داسیا نی فتح اتدی و بو فتح نن روما چوخلی ثیروت قازاندیردی پارتی لره قارشی ساواش دی و باشند تیسفونی غارت اتدی و ارمنیستان و مزوپوتامیا نی آلدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Cooley, Alison E. (2012). [[[:شابلون:Googlebooks]] The Cambridge Manual of Latin Epigraphy]. Cambridge University Press. p. 492. ISBN 978-0-521-84026-2.
{{cite book}}: Check
|url=value (help)
۲.http://en.m.wikipedia.org/Trajan صفحه سیندن چوریلمیش.
- CS1 errors: URL
- ویکیلشدیرمک لازیم اولان مقالهلر
- بۆتون ویکیلشدیرمک لازیم اولان مقالهلر
- ویکیپدیا:قایناقسیز مقالهلر
- بۆتون قایناقسیز مقالهلر
- BNC شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- CANTICN شناسهسیله مقالهلر
- ICCU شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- NLA شناسهسیله مقالهلر
- NLG شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- VcBA شناسهسیله مقالهلر
- ULAN شناسهسیله مقالهلر
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- CINII شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- RERO شناسهسیله مقالهلر
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- Trove شناسهسیله مقالهلر
- AC with 26 elements
- Multiple شناسهسیله مقالهلر
- روم ایمپیراتورلاری
- شاهلار


text:
جمهور باشقانی اردوغان قاقاوز موختار ویلایتینین صدرینی قبول ائدیب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان قاقاوز موختار ویلایتینین صدری ایرینا ولاهی قبول ائدیب.
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان قاقاوز موختار ویلایتینین صدری ایرینا ولاهی قبول ائدیب.
وحدالدین کؤشکینده باش توتان گؤروش مطبوعات اوچون قاپالی کئچیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
حولوصی آکار آلکساندر کوبراکوو ایله تلفونلا دانیشیب
میللی ساوونمام ناظیری حولوصی آکار اوکراینانین آلت یاپی ناظیری آلکساندر کوبراکوو ایله تلفونلا دانیشیب.
جمهور باشقانی اردوغان پراگ-دا یونانیستان و سوریه ایله باغلی آچیقلامالار وئریب
جمهور باشقانی اردوغان "آوروپا سیاسی بیرلیگی" توپلانتیسی اوچون سفرده اولدوغو چکیادا مطبوعات کنفرانسی کئچیریب.
جمهور باشقانی اردوغان پراگ-دا ایکی طرفلی گؤروشلر کئچیریب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان "آوروپا سیاسی بیرلیگی" توپلانتیسی اوچون سفرده اولدوغو چکیانین پایتاختی پراگ-دا بولقاریستان پرزیدنتی رومن رادو ایله گؤروشوب.


text:
سوریه و عیراقدا کؤپ سانلی ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
دمیرقازیق سوریه ده پ. ک. ک نینگ 25 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
عیراغینگ دمیرقازیغیندا آیرالیقچی ترور قوراماسی پ. ک. ک نینگ ایکی ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
میللی قوُرانماق وزیرلیگی ترورچیلارا قارشی توتان یرلی یاغدایدا گؤرهشه دوُوام ادیلیأندیگینی بیلدیردی.
سوریأنینگ دمیرقازیغیندا تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلری فیرات قالقانی و پاراحاتچیلیق چشمه سی حرکتلرینده پ. ک. ک/ ی. پ. گ نینگ 25 ترورچیسینی تأثیرسیز یاغدایا گتیردی.
دِگیشلی حابارلار
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی
خلوصی آقار: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس
تۆرکیأنینگ قوُرانماق وزیری: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس


text:
یوقنی کونوپلیانکا
یوقنی کونوپلیانکا (اینگیلیسجه: Yevhen Konoplyanka) (دوْغوم:۲۹ سپتامبر ۱۹۸۹ (۳۳ یاش) کروپیونیسکی) بیر فوتبالیست. شالکه ۰۴ فوتبال کولوبو و اوکراین میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Yevhen Konoplyanka. یوْخلانیلیب10 December 2018.
قارداش پروژهلرده یوقنی کونوپلیانکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
تکنوفست قاردانیز بؤیوک ماراق گؤرور
تورکیه تکنولوژی تیمی وقفی (ت۳ وقفی) و صنایع و تکنولوژی باخانلیغینین ایشبیرلیگی ایله چارشامبا هاوا لیمانیندا تکنوفست قارادنیز چرچیوهسینده گئچیریلهن تدبیرلر داوام ائدیر
دونیانین ان بؤیوک هاواچیلیق، اوزای و تکنولوژی فستیوالی تکنوفست قارادنیز سامسوندا داوام ائدیر.
تورکیه تکنولوژی تیمی وقفی (ت۳ وقفی) و صنایع و تکنولوژی باخانلیغینین ایشبیرلیگی ایله چارشامبا هاوا لیمانیندا تکنوفست قارادنیز چرچیوهسینده گئچیریلهن تدبیرلر داوام ائدیر.
بو ایل ۵.جی دفعه گئرچکلشدیریلهن فستیوالا بؤلگه اهالیسی بؤیوک ماراق گؤستریر.
یئرلی اۆرهتیمین اؤن پلانا چیخدیغی فستیوالدا؛ تورکییهنین هاواچیلیق و اوزای صنایعی، ساوونما صنایعینده یئرلی و میللی اۆرهتیمی ائدیلن اینسانسیز هاوا آراجلاری ایله هلیکوپتر و جت سرگیلهندی.
۱.جی گونده ۱۰۵ مین، ایکینجی گونده ۹۵ مین، ۳.جو گونده ۱۲۰ مین اولماقلا توپلام ۳۲۰ مین نفرین گئتدیگی فستیوال ۴.جو گونونده ده بؤیوک قالابالیغا ائو صاحیبلیگی ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
چین آیا، سیچرایان بیر کشف آراجی گؤندرهجک
گونش انرژیسی ایله ایشلهیهبیلهن آراجین، کراترلرین گونش گؤرن یاماجلاریندا اؤزونو شارژ ائتدیکدن سونرا قارانلیق بؤلگهلره دالاراق تورپاق آراشدیرمالاری ائدهجک
چین، بیر رابطه اویدوسو داها اوزایا گؤندردی
پلانلانان اوربیته یئرلشدیگی بیلدیریلن اویدونون، یوکسک کیفیتلی سس، بیلگی، رادیو و تلویزیون سیگنالی گؤندرمه خیدمتلرینی تامین ائدجک
تورک ساوونما صنایعی شیرکتلری مسپو سرگیسینه قاتیلاجاق
مسپویا ۲۰۱۳.جو ایلده "لیدئر اؤلکه" اولاراق قاتیلان تورکیه سرگیده ایکینجی دفعه بو ایستاتوسلا یئر آلاجاق


text:
فوسفور
فوسفور (P) – (یونانجا "ایشیقداشییان") - کیمیاسال المنتلر تابلوسو ۱۵-جی المنت. فوسفورون طبیعتده ۳ جوره وار. آغ، قارا و قیرمیزی فوسفور. آغ فوسفور زهرلیدیر. اونو قیزدیردیقدا قیرمیزی فوسفورا چئوریلیر. قیرمیزی فوسفور کوکورد و شوشه قیرینتیلاری ایله بیرلیکده کیبریت ایستهسالیندا ایستیفاده اولونور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Phosphorus»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فوسفور گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
Apr 20, 2017
قارا بولوت
ذولفقار کمالی
یئنه باشیم اوسته نه هرله نیرسن...؟
پاسلی قلینچ كیمی زهرله نیرسن
گاهدان اوجالانیب گاهدان انیرسن
ایتیل گؤز ائویندن آی قارا بولوت
باخیب گولومسه سین آی قارا بولوت
قوی گؤروم سمانین گول جمالینی
گولدن چیچكدن او صاف حالینی
نشانلی قیز كیمی خوش خیالینی
او ماوی سماده بیر لكه سن سن
چیچك لر باشینا غم توكرسن سن ؟
من سنی عمرومده چوخ سینامشام
هم گوندوز هم گئجه هر سحر آخشام
قارا اؤلوم كیمی گاه صبح گاهدا شام
منیم طالعیمه قدم قویوبسان
قلبیمی سونگو تك سوكوب اویوسان
چكیل خیالیمی ائتمه پریشان
گون چیخیب پارلاسین بیر آذر نشان
گولسون طبیعتده كاینات جهان
یاییلسین داغلارا نور سپه ـ سپه
قاینار بولاغلاری هی اؤپه ـ اؤپه.


text:
خوراسان تورکلری
خوراسان تورکلری یوخسا خوراسانلیلار بیر خالق تورک خالقلارییندان دیلار کی ایرانین خوراسانیندا یاشاییرلار، خوراسان تورکلرینین سایی لاری ۲،۰۰۰،۰۰۰ تا ۴،۰۰۰،۰۰۰ نفره یئتیشیر. خوراسان تورکلری خوراسان تورک دیلینده دانیشیرلر کی بو دیل نئچه لهجه یه پایلاشیر: کلاتلی، بوجنوردلو یوخسا بیجنیوردلو، شیروانلی یوخسا شؤقانلی، بغایرلی، قؤچانلی،فارووچلو، نئیشابورلو، سبزیوارلی و بایات.
تاریخ[دَییشدیر]
خوراسان تورکلری تاریخلری چؤخ اسکی دیر. خوراسان تورکلری تاریخلری اشکانیلر و اسکیتلر زاماندان باشلانیر و افشارلار ایمپیراتورلوغونا یئتیشیر.
خوراسان تۆرک ائللری[دَییشدیر]
- درگز:
- درگز شهیری: استاجلولار، قرقلولار، قرخلولار، اوزدمیرلولار، ایل اوغلیلر، چولهلر، زنگانلولار، ساروانلولار، قاراگوزلولار، کهرلولار، گرایلیلار.
- قالالار: ابیوردلولار، اجرلولار، ارشلولار، اوتانلولار، ایمانلولار، بابا خانلولار، پاپالولار، چاپشلولار یوخسا چاووشلولار، گوندوزلولار.
- کلات:
- کلات شهیری: احمدلولار، تاتارلار، جغتائیلار، جلایریلر، زنگانلولار.
- قالالار: ایده لولار، بوباشیلار، چولائیلر.
- بوجنورد:
- بوجنورد شهیری: گرایلیلار، آوشارلار (افشارلار)
- قالالار: تاتارلار، تیمورتاشلار.
- جوین و جغتای:
- جغتای و نقاب شهیرلری: جغتائیلار، قلیچچیلر، گرایلیلار، آوشارلار (افشارلار).
- چکنه و نئیشابور :
- چکنه و نئیشابور شهیرلری: بیاتلار یوخسا بایآتلار، گرایلیلار، آوشارلار (افشارلار).
- بام و صفیآباد یوخسا ارغیان:
- صفیآباد: بغایریلر، قلیچچیلر، گرایلیلار، آوشارلار (افشارلار).
- قالالار: قاراخانلولار (قرهخانلولار).
- قوچان و شیروان : گرایلیلار، آوشارلار (افشارلار) .
- خاف : خلجلر، شرقلولار.
- سرخس : جوانشیرلر، قورغلولار.
- جاجرم و سملقان: گرایلیلار، آوشارلار(افشارلار).
- چیناران : بقمنجیلر.
- بیرجند و طبس : کنگرلولار، بَلویلر.
- توربت جام :
- توربت جام شهیری: روتیلر.
- قالالار:تکهلولار.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW (اینگیلیسجه). ایرانیکا بیلیکلیگی.
- ^ Khorasani Turkish (اینگیلیسجه). اتنلوق سایتی.


text:
«عاشیقلار قفهخاناسی»(شفاهی روایت)
حمید چایفروش
بیر گون واریدی، بیر گون یوخ ایدی… بو کئچمیش آتا بابالاریمیزین صؤحبتلریدی. ایندی نئچه ایللردن سورا آدام یئتیشیرکی، بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخیدی یانی نمنه!
صؤحبتیمیز «عاشیقلار قفهسی»ندندیر. «گَجیل بازارچاسی»نین ایچریسینده «مشه احمد عمی»نین قفهسی. من اؤز آغزیندان ائشیدن صؤحبتلری عرض ائلیرم؛ نه آز، نه چوخ!
… بو گؤی مچید قاباغیندا قفه آچیبدی؛ اوردا ایشلهمهییبدی، گلیب گجیل بازارچاسی کی شلوغ ایمیش، اوردا آچیب. اورا هر یئردن: اهردن، دور و بر شهرستانلاردان حصیر گتیررمیشلر، ساتارمیشلار. او زامانین صؤحبتین ائلیرم کی پیشهوری دؤرهسیایمیش. اوندا دا بو نام و نیشانلا ارکده بیر تالار واریمیش، عاشیقلارین اوردا ییغینجاغی اولارمیش. باشچیسیدا «عاشیق حسین جوان»ایمیش. بیزیم قفهده ده کئچمیش رحمتلیک عاشیقلاردان «عاشیق حاج علی» واریمیش. عاشیق حاج علیدن قاباق «گوموش کمر عاشیق علعسگر» واریمیش کی باشیندا توخونمادان پاپاغی اولارمیش و توخونمادان شال گئیرمیش.
بیر گون قفهده بیر اغتشاش دوشور. بیر طرف دئییر: «گرک «عاشیق حاج علی» اوخویا؛ بیر طرف ده دئییر: گرک «عاشیق عیسی» اوخویا. بو دعوالار کی دوشور، منیم آقامی (همن مشه احمد عمینی) چاغیریرلار ارکین تالارینا کی، عاشیقلارین ییغینجاغی ایمیش. دئییرلر: «نه اولوبدی؟ اونو گرک دئیهسن!» بو چیخیر سئنه، دئییر کی: «بیر طرف دئییر: عاشیق عیسی اوخوسون، بیر طرف دئییر: عاشیق حاج علی اوخوسون. من ده دئییرم کی یاریم گون بیری اوخوسون، یاریم گون ده بیری اوخوسون.» آقام دئییر «اوردا منه اَل چالدیلار.!» بو بیر خاطره آقامنان ایدی کی عاشیقلار قفهسینه مربوط اولاندی.
عاشیقلاردان دا قاباق دا کی بو قفه آچیلمیشدی، بیر سککیسی واریمیش؛ چون قفهیه ائله آدام گلیب گئتمزمیش؛ یوک گتیرنلر گلرمیشلر اوردا یورغونلوقلارین آلارمیشلار. بو یورغونلوقلارین آلماقدا گئجهنی ده قالارمیشلار اوردا. قیش زامانی اولاندا آقام هرهسینه بیر منقل اوت وئررمیش کی او منقلده قیزیشسینلار. قاپینی باغلارمیش، گلرمیش ائوینه. اوننان سورا سحر قاییدارمیش. قند یوخ ایمیش؛ کیشمیشنن چای ایچرمیشلر. آقام او زامان کی گؤرور دای بیرآز شاختا زاد اولاندا قفهیه هئچ کس گلمیر، یوک ده کی تبریزه گتیرمیرلر، – اوندا حیواننان گتیررمیشلر- بو قالیر معطل. گئدیر «میانا»دان «عاشیق بولود جوادی»نی گؤتورور گتیریر. بو قضیه نئچه ایللردن سورادیر.
آقام «عاشیق بولود جوادی»یه بیزیم اؤز ائویمیزین بیر طرفینده یئر وئریر. عاشیق بولود گلیر اوخویور. اوننان سورا دئ او بیریسی، دئ او بیریسی: – «عاشیق حسین ناموری»، «عاشیق عیسی»، «عاشیق حاجی»، «عاشیق مصطفی»، «عاشیق حسن غفاری» و «عاشیق حسن اسکندری» یواش- یواش قفهده اوخویورلار. نه اینکی بولاری دئمکده عرضیمی اونا یئتیریرم کی تمامی عاشیقلارا ائو وئریب؛ یوخ! اول باشلانیشیقدا او جورسینا بیر ائو توتوب، اجاره ائلییبدیر. بو سایاق عاشیقلار اوخویوب، بودا چای ساتیب. جماعت ییغیشیب، بودا چای یاخجی ساتیبدی. اوننان سورا دئ یاواش- یاواش، یاواش- یاواش «عاشیقلار قفهسی» مشهور اولوبدی؛ «مشه احمد عمی قفهسی» مشهور اولوب؛ تا او زاماناجان کی هر گون آلتی دسته عاشیق ساعات به ساعات اوخویارمیش. بو قفهنین قشح بیر حوسنلریندن بیری بو ایدی کی بو قفهیه چایا گلمزدیلر، قلیانا گلمزدیلر؛ بو قفه عاشیقلار اوچون مشهور اولموشدو؛ عاشیقا گلردیلر.
دای یاواش- یاواش گلیردیلر عاشیقلاری تویلارا آپاریردیلار. مثلا اوچ نفر هامی اوردا ردیفه سالینمیشدی، هامی تویا دا گئدیردی. اول انتخاب آقامنان ایدی. ایندی نؤبه فلانکسینکیدی. ردیفه سالاردی کی هامی گئتسین تویا. چی یاخجی اوخویان، چی بیرآز دالی اوخویان؛ هامیسی گئتسین تویا. هدفی او ایدی. سورا جماعات آییلدیقجان، عاشیقلارا ارزش وئردیقجان، هر کس گلیب اورهیی ایستهدیگی عاشیقی انتخاب ائلردیلر. بیری گلردی «عاشیق حسین»ی آپاراردی، آیری بیری «عاشیق مصطفی»دان اؤتورو گلردی. عاشیق دئیردی کی، «منیم بویون- صاباحا تویوم وار. سیز تویوزو سالین اوچ گوندن سورایا.» بو سایاق، بو سبکله گئدردی قاباغا؛ چوخ باش آغریسی اولماسین، تا یئتیشدی بو انقلاب زامانینا.
البته، یاددان چیخماسین هئچ وقت منیم بؤیوک قارداشیم مصطفی کی داداش دئیردیک. الان آللاهین رحمتینه گئدیب. او، قفهیه آقامنان باهم گلمیشدی تا انقلاب زامانیناجان. انقلاباجان آقامین ساغ قولو ایدی. دئمک اولار اوردا مدیریت ده بو کیشیله ایدی. آقام چون قوجالمیشدی، فقط بیر بؤیوک کیمی اوتوراردی اوردا و قاریشمازدی. مدیریتی وئرمیشدی مصطفی داداشیما. اودا عؤمرو بویو زحمت چکدی اوردا ؛ عؤمرو بویو ذلت چکدی؛ کاسیبچیلیقنان، چتینلیکلرنن اوز به اوز اولدو؛ تا انقلاب زامانیناجان او کیشینین بؤیوک نقشی وار ایدی بو عاشیقلار قفهسینین قورولماغیندا. آقام ایدی، سورا مصطفی قارداشیم کی اوردا ائلدارچیلیق ائلهییب و جانین قویدو عاشیقلارین و قفهنین یولوندا.
انقلابدان سورا دئدیلر: «موسیقی حرامدی.» بیری دئدی: «یاخجیدی»، بیری دئدی: «پیسدی.» من اوچ ایل ده ددهمین طرفیندن کی یوردو بوش قالماسین، عاشیقلاری اوخوتدوردوم. اوچ ایلدن سورا گلدیلر سازلاری آپاردیلار. سازلاری سیندیردیلار. هر کسدن کی بالابان توتدولار، آپاردیلار اونو شاللاق ووردولار. دای اوننان بویانا بیز ییغیشدیردیق، آبگوشت قویدوق. زامانلا حرکت ائلهدیک. گؤردیک بو دوکانا هئچ کس گلمیر. بورا عاشیقلارلا مشهور اولموشدو، دای ییغیشدیردیق، وئردیق اجارهیه. الان اوردا لباس ساتیرلار، ولی ورثه آراسیندا بیر یادگاردی ددهمیزدن بیزه قالیبدی. بیرده کی اوننان خاطرهلریمیز واردی.
۱.
انقلابین اوللرینده «سرتیپ ارزیلی» کی «سرلشگر بیدآبادی»نین یئرینه گلمیشدی و تبریز پادگانینین فرماندهی اولموشدی؛ تبریزی دولاندیران او ایدی. روبرودا قارداشی حاجی بؤیوکین دوکانی وار ایدی، قنددن چایدان ساتاردی. بیرگون تمام بازارچا اهلی ییغیشدیلار، فرماندهین قارداشی «حاجی بؤیوک ارزیلینی» اؤتوردولر قاباغا، گلدیلر بیزیم دوکانا کی، «عاشیقلار گرهک اوخوماسین!» آقام دئدی: «عیبی یوخ، بولارین هر بیرینین خانواده و اهل و اعیالی وار. گرهک اوخویالار. یوخ، اگر سیز دئییرسیز اوخوماسینلار عیبی یوخ، ۷۵ نفر بوردان چؤرهک آپاریر، دؤرد- بئشی مننن با هم اولسون، من اولارا چؤرهک وئریم؛ سیز ده هرهز بیرین دوکانا قویون، بولار دا هرهسی بیر چؤرهک آپارسینلار.» هئچ بیری قبول ائلهمهدی. الله رحمت ائلهسین، دای آدینی دئمیرم؛ بیر بالابانچی وار ایدی، سرهنگ ارزیلییه دئدی کی، «سنه دئسهلر زیرنا چالما، قویارسان آدامین قولاغینین دیبیندن. من زیرنا چالماغی اؤزومه کسب ائلهمیشم کی، اهل و عیالیما چؤرهک آپارام.» دای بیر سؤز دئیه بیلمهدیلر، چیخدیلار گئتدیلر.
۲.
«عاشیق حسین جوان» دان بیر کاسئت گتیرمیشدیلر منه؛ عاشیقدان سوروشورلار کی، «اوستاد سنین نه آرزون وار؟» اوستاد دئییر: «تبریزدن بیر خاطرهلر دئنن منه!» گوینده دئییر: «گولوستان باغینین قاباغیندان کئچیردیم، یاغیش امان وئرمیردی. گؤردوم هامی گئدیر بیر یئره ساری. من ده اولارا قوشولدوم. بیر اوستو اؤرتولو بازارا ساری گئتدیم. بیر خوش سس گلدی قولاغیما. عاشیق سسی ایدی. گئتدیم، من ده اوتوردوم اوردا. گؤردوم کی بیر نفر (همان گوموش کمر عاشیق علعسگری دئییردی او نام نشانلا؛ او پاپاق باشیندا، شال گئیینمیش)- دئدی کی، «عاشیق، بیر دنه ده توفارقانلی عباسدان «دومان گل گئت بو داغلاردان!»ی اوخو!» چؤندو عاشیق منه یاواشجانا جواب وئردی کی، «دومان بئله کی گلیبدی، اَل چکن دئییل.» سورا گوینده سوروشور کی، «عاشیق، دئییرلر سازدان کوسوبسن! سازدان اینجییبسن!» اوستاد دئییر: «یوخ، سازدان کوسماق اولماز؛ سازدان اینجیماق اولماز. نه قدر حیات وار، اودا زندهدیر/ صنعت، عاشیقینین سینهسیندهدیر.»
۳.
کئچمیش عاشیقلار ائلدار ایدیلار. بیز اؤزوموزده اولارا ائلدار دئیردیق، یانی هامینان قونوشاردیلار؛ هامینان احترامنان کئچینردیلر. بونلارین ادب، کمال و احتراملاری واریدی. قفهیه هر هانسی آغ ساققال یا جوان عاشیق کی گلردی، بیر بیرینین ایاغینا دوراردیلار؛ ال وئرردیلر؛ بیر بیر هامیسینان اؤپوش گؤروش ائلردیرلر. چوخ احتراملی ایدیلر. ایندی مثلا اورمیهدن «عاشیق دهقان»، یا «عاشیق درویش» قوناق گلیبلر. آیری عاشیقلار اؤز وقتلری کی ساعات یاریم ایدی وئرردیلر اونا کی، بو قوناغیمیزدی. اؤزلری اوخومازدی؛ عاشیق درویش اوخوردو، عاشیق دهقان اوخوردو. یا تورکیهدن بیر «اسلام» آدیندا عاشیق گلمیشدی، اونا وقت وئردیلر اوخوسون.
۴.
عاشیقلیق هنری بیزیم قفهدن چوخ یئرلره یاییلیب گئتدی. کندلردن بئله یاییلدی. آخرده رسم اولموشدو کی هر کس هفتهنین اولیندن آخرینهجن ایشلیردیلر، پنجشنبه و جمعهنی تؤکولوردولر قفهیه. ایینه سالماغا یئر اولمازدی. دای چای اوردا مفهومی یوخیدی؛ قاپی آغزیندا نفره بیر دنه نوشابه آچاردیق. بو حدده اورا مشهور اولموشدی کی تمامی کندلردن، تمامی شهرستانلاردان هر کسدن سوروشوردون «عاشیقلار قفهسی» (گجیل ده مشه احمد عمینین قفهسی) دئیردیلر کی هارادیر. چوخ ساغ اولون!
قایناق: «ایشیق» درگیسی، نومره ۲، تیر و مرداد ۱۳۹۷ (اؤزهل سایی: آذربایجان قفهخانالاری)
www.ishiq.ir


text:
You are here
خودایینگ سُیگوسی
حُرماتلی ترکمِن ایلدِشلِر خوش گِلدینگیز،
کَن واقتلاردا اینسانلار بیر یاشا یِتِندِن سُنگ اُزلِریندِن شو سُراغلاری اِدیارلار. مِن کیم؟ نیردِن گِلدیم؟ نَمه اوچین گِلدیم؟ اِمّا بیز بولاردان اُوونچَک بیر اولی سُراغا جُغاب بِرمِلی. و اُل شو کی خودای کیم؟ اِمّا بیز خودای بارادا هِمّه زادی بیلیپ باشاریارسمی؟ خودای کیمدیگینی، نَمه ایش اِدِندیگینی و بیزه نَمه اِدجِگینی بیلیَرسمی؟
خوش خابار شو کی خودای مُقادِّس کیتابیندا اُزونی اینسانلارا اَشِکَر اِتدی. شونونگ اوچین بیز بو سُراغلارا جُغاپ بِریپ بیلِریس. آووالباشدا خودای بیزی آغتاردی و خودای بیزینگ آرامیزا گِلدی و بیزینگ هیچ بیریمیزدِن داش دَلدیر.
سیز قادرلی اُقییان و دینگلِیَن و گُزلِیَنچیلِر بیز بیلِن یُلداش بُلماغینگیزی ایسلِیاریس تا یاشاییش و دُغری یُلّاری کی خودای بیزه اَشِکَر اِتدی آچیقلاشدیرِیلی و خودای نَمه اوچین دونیَهنی و اینسانلاری یاراتدی و نَهیلی خودایینگ ایسلِگینه گُره یِرینگ یوزوندَه یاشاماغی بیلِیلی. بیز داوود پیغامبِرینگ دُغا اِدیشی یالی شِیله دُغا اِدیَریس: اِی خودای مانگا سالغی بِر اُز یُلّارینگی هِمده اُورِت اُز دِستورلارینگی مِنی حاقیقاتینگدا یُریت هِم مانگا اُورِت. چونکی مِنی نِجات بِرِن خودای سِن سینگ.
بیزینگ دُغامیز شو کی خودای سیزینگ قالبینگیز بیلِن کِپلِشیپ و حاقیقی یِکِجه خودایا ایمان گِتیرِرسینگیز.
Copyright © 2022, ترکمن لر تزه یاشاییش


text:
قوجامان او شاهتوت آغاجی هر باهاردان بیر یاشیل امضاء آلمیش، اولسون کی پاییزلارین قضبیندن قاداسیز دئییل جانی !…
یایلارین داغلاما گونلرینده، عصب- عصب سانجی توتان دیش سایاق، باش آغریسی یوخ، بلکه زوغ آغریسی توتاراق اندیشهلرینی بو آغریلارلا کدرلندیره اوزویله دینلهشرک، دئیر: ” وارلیغیمی تالاماسایدیلار، بولاقلارا کوزه – کوزه شرابلار گؤندرردیم؛ یئددی ایللیک – اون یئددی ایللیک شرابلار!… زوغلاریم تپه – دیرناق اود توتموش یانیر، انصافسیز بولاقلارا نه گلمیشمی؟ !…یاغیشلی بولودلاردا سوسوزلوغومون سسینه دویغولانمیر !!… “.
او شاه توت آغاجی باغچانین سول برهسینده قول- بوداغینی قلم قاش بیر گؤزلین دعالی اللری کیمی سونسوز گویلر سمتینه آچمیش؛ بویو ایسه او قدر اوجا دئییل کی قوزئی طرفده قاباق – قانشاریندا دیکلن تپهنین او یوزونده کوشول – کوشول آخان آرازین سیماسینی گؤره بیلسین، تا بلکه نیازلارینی اوندان دیلهسین ! ….
او توت آغاجینین جانینا اون یئددی قلم میسمار چالینمیش؛ هئچ کیمسه او اسراری باشا دوشنمیر، آنجاق انقلابین ایلک ایللری اوجاق کندلی اوباسیندا ننه مریم سؤیلهدییی قصهنین بیر سطیرنده من بو سیرری باشا دوشموشدوم؛ ننه مریمین عینجه سؤزو بو اولور : “…بیرینجی دونیا محاربهسینده خالا سارانین قوشا بویلانان – پریلنن قیزلارینی عثمانلی افسرلری اسیر آپاراراق کورد چتهلرینه ساتیرلار، خالا سارا او گرگین وضعیتده دده ابراهاملا بیرگه باش گؤتوروب ایرانا قاچیرلار؛ سون قدمده وینق کندینده ساکن اولورلار، …. خالا سارا بو آجی آیریلیغا و زهرلی هیجرانا دؤزنمیهرک او شاه توت آغاجینی اؤزو اوچون ایلاهی ساناراق هر ایل یازین سون آیی توت بایرامی یولدان گلیب چاتدیقدا او قوتسال آغاجین جانینا بیر قلم میسمار چالیبان او آغاجین جانینی سانجیلاندیریقدا اوندان ایستیر کی، اگر ایستیرسن جانین جانیم کیمی آغری چکمسین گلن ایل بو گون کی گون گلیب چاتانا کیمی منیم او قوشا پریلریمی منه چاتدیر!…، اون یئددی بایرام بو آغری داوام تاپیر تا کی طبیعتین ذووقونون قراری اون یئددی ایلدن سونرا منی خالا سارایا چاتدیریر و اونون ظنیجه من اونون قوشا فرشتهلرینین بیریسی اولورام !…، او بایرامدان بری خالا سارا توت آغاجینین جانینی میسمارلا آغریا سالمیر، بلکه هر توت بایرامی اونون زوغلارینا بیر کوزه شراب ایچیردیر!…”.
*
او شاه توت آغاجینین حیاتی تانری نفسی سایاق داها بارلی – بهرهلیدیر؛ باغچاچی هر باهار فصلینین سون گونلری اونون برکتلی بوداقلاریندان سبد – سبد توت دریر ؛ شرابچی او دریلن توتلاردان نهره – نهره شراب قویور؛ توی مجلیسلرینده کیشیلری او شرابلار سرخوش قیلاراق بیر نئچه ساعاتلیقدا اولورسا اونلاری دونیا قمیندن فارغ ائدیر.
او شاه توت آغاجینین بهره سی یالنیز بونلارلا کفایتلنمیر؛ بلکه بیر خیلی قارقا- قجلهلر اونون قول – قانادیندا یووا باغلایاراق ایل به ایل بالالارینی پروازا گتیریرلر ؛ بال آریلاری او آغاجین توت فصلی قندینی کندیلرینه داشییاراق بال تؤرهدیرلر؛ هر بیر قوش میوه فصلی اؤز پایینی او شاه توتون برکتلی سفرهسیندن آپاریر.
بونلارلا دا سون توتمور شاه توت آغاجینین نفسینین برکتی – بهرهسی؛ بلکه یایین داغلاما گونلرینده کندین قاری – قوجالاری اونون چترینین کؤلگهسی آلتدا توپلاناراق گئچمیشلری سئیر ائده، هر گون بیر سینما پردهسی آچیرلار گؤزلرینین اؤنونده!…، ها بئله بیر گونده اولور کی کند جاوانلاری اونون قول – بوداغینین کؤلگهسی آلتدا سازلی – شرابلی، شنلیگه قورولورلار !….
*
اونوتماییم کی، گئچن ایل بیر چاتما قاش قاری ننه اوراقچاسینی بوزوولارینا دردیی اوت دریزچهسینه تاخاراق همن بو توت آغاجینین اؤنونده داشدان چکیلن کلهیین اوستونده اوتوروب بو شاه توت آغاجینین بوی – بوغونونو سئیر ائدیبن نارین – نارین گؤز یاشی تؤکدوکدن سونرا شالینین اوجویلا گؤز یاشلارینی دریریردی،کی دردینین سببینی اوندان سوردوقدا منه سؤیلدی :” … فلیینده عؤمرو شاللاقلانسین آی بالا، عشقیمیده مندن آلمیش، جاوانلیغمیدا !!…،گؤزل – گؤیچکلییمده کی اونلارلا گئتمیش!…؛ جانیمدان آرتیق سئودییم بیر بوغو بورما اوغلان واریدی، بو توت آغاجینین گؤز اؤرتری بیزیم عشقیمیزه خلوتگاه اولموشدو ؛ یارلا بورایا قوناق گلردیک کیمسهلردن خبرسیز !!!…؛آنجاق، آذربایجان فرقه دموکرات حکومتی ایش اوسته گلمدن فداییلرین موباریزهسی باشلادی؛ منیم یاریم الینه سیلاح آلاراق موباریزلر سیراسیندا یئر توتدو، من اؤز فداییما بیر یایلیق ایلقار وئردیم. بیر ایلدن سونرا فداییلر شکست یئدیلر؛ منیم فداییم ملعون خانلارین الینده گرفتار اولدو؛ چیللهنین قارلی بیر گونلرینده ملعون میرصمدخان و اسداللهخان منیم فداییمی آغیر ایشکنجهلر وئردیکدن سونرا شهید ائتدیلر !…منیم حیاتیمین نغمهلی تئللری بو توت آغاجینا هؤرولموش، بو آغاج منیم یاریمین قوخوسونی وئریر؛ تا نفسیم وار بونو سئیر ائتمهلییم . ”
او شاه توت آغاجینا تیکیلن سئودالی گؤزلردن علاوه، اونون جانینا نئشتر سانجان زهرلی گؤزلرده وار؛ اولسون کی باغچاچی او شاه توت آغاجینی ایکی گؤزلری کیمی قورویور، و اونون زوغلارینا سو یئتیریر تا کی اهل – اعیالینین ایل روزوسونون بیر حیصهسینی ایسه او آغاجین برکتیندن آلسین؛ آنجاق اونون ایستهینین عکسینجه، سازچی الوارچینین جیلدینه گیرهرک اونو قورور کی: “همن شاه توت آغاجینین بویو اوجالیقدا پول یاتیب او باغچادا، منیم آغیر قیمتلی سازلیقلاریم او توت آغاجینین بوی – بوغونوندا هاوالانیر، الوارچی قارداش! قیزیل بالتانی او توت آغاجینین جانیندا کوتلتمهلیسن، تا کی سنده چؤرهیه چاتاسان، من ده” .
الوارچینین قصدی سازچینین قصدیندن بالتا – بالتا سالیجیدیر !… او،باغچاچینی جانیخدیرمیش؛ باغچاچی هارادا گؤرسنیر بو اورادا قارا تیکان کولو کیمی بیترهک، دئییر: ” مال- داوارین قوجاسی چوبدارین – قصابینکیدیر، آغاجین قوجاسیسا الوارچینین کی، کرم عمی ! شیطان داشین توک یئره اتگیندن گل معاملهیه اوتوراق، کیشی بو قوجا توت آغاجی سنین اوچون مکه – مدینه اولموش لاپ!…ال چک بو بوت پرستلیکدن، الینی وئر الیمه، یا علی – دئ، معاملهنی بیتیرهک “.
آنجاق باغچاچی کرم عمی هر دؤنه یالنیز بو سؤزلری تیکرار ائدیر :” او توتوت آغاجینین کؤلگهسی کسیلن بیر گون تامام بالتاچیلارین نسلی یئر اوزوندن کسیلر !… او آغاج یالنیز منیم واریم دئییل؛ بلکه قارقا – قجلهلرین شهری، قاری – قوجالارین کؤلگنهجیی، باغ- باغچالارین ایلاهیسی و باهارین نفسیدیر؛ بو حسابلارلا منیمده مکه – مدینه م اولور !…او برقی ارهنی گؤزلریمه تئز – تئز سوخما؛ او عزراییل دهرهسییله بیرده منیم مکه – مدینهمین اطرافیندا دولانسان آنان ماتمینده اوتورار؛ بو توت آغاجی من اوچون هم آتا یادیگاریدیر، هم ده ائولاد نفسی .
هر بیر آغاج کسیلدیکدن سونرا ایستر تابوت دوزلتسینلر اوندان، ایسترسه ساز ؛ هر ایکی حالتده کسیلن بیر آغاجین ماتمیدیر، من ایستهمیرم شاه توتون ماتمینی گؤرم”.
اولسون کی کرم عمی او شاه توت آغاجیندان ال چکن دئییل، بالتاچی ایسه کرم عمیدن، و سازچی ایسه بالتاچیدان !…
آنجاق بو آرادا بیر باشقا کؤنول او شاه توت آغاجی اوچون گؤرک نئجه چیرپینیر؛ فداییسی شهید اولان قارا سئودالی چاتما قاش قاری ننه بونو یاخچی باشا دوشور کی او شاه توت آغاجی بیر گون یا بالتالانمالی و یا ییخیلمالیدیر، بو دویغو – دوشونجهلر عالمینده کؤنلوندن گئچیر کی او شاه توت آغاجی آفتلر الییله یوخ، بلکه بیر گون سئودالی سازچیلار الییله سازلیقلارا دوغرانسین، تا کی هم او آغاجین جانی آغری دویماسین، و همده اوندان چاناقلانان سازلار اونون شهید فداییسینین هارایلارینی مجلیس – مجلیس، اوبا – اوبا، ائل – ائل چاتدیرسین.
قارا سئودالی چاتما قاش قاری ننه آیدینجا دویور کی او شاه توت آغاجی بارداق – بارداق شیرین -بال شرابلارینی اؤز جانینادا زوغ- زوغ ایچیرتمیش، کی سازلیقلارا کسیلینیرسه، سیملر سیلکهلننده چالغیلار قیرخ ایللیک بال شراب دادی وئرهجک .
۹۴/۱۲/۴
قوجامان او شاهتوت آغاجی هر باهاردان بیر یاشیل امضاء آلمیش، اولسون کی پاییزلارین قضبیندن قاداسیز دئییل جانی !…


text:
مینگهچئویر
مینگه چئویر (لاتین تورکجه: Mingəçevir) آذربایجان جمهوریتینین ۴-جو بویوک شهری اولاراق ۱۰۰٬۰۰۰ نفر اهالی سی وار ائله کی بوندان علاوه ۲۰ میندن داها آرتیق داغلیق قاراباغ ساواشیندا اولان آوارالار دا بو شهرده یئرلشیبلر .شهرین ۱۳۹٫۵۳ کیلومتر موربع اراضی سی وار.[۲] بو شهر چیراغلار شهری آدلانیر ائله کی بو سو الکتریسیته دوراغی وار هابئله کورا چاین سدین دالیندا اولان گول آذربایجان جمهورتین بویوک گولو اولاراق یئرلشیب شهر ۱۹۴۸ میلادی ایلده آلمانلی اسیرلر الیله سدین ایشچی لری و موهندیس لرین یئرلشمه سی اۆچون تیکیلیب.


text:
لندن ایمپیراتورلوغ کالجی
لندن ایمپیراتوْرلوْغ کالجی (اینگیلیسجه: Imperial College London, فارسجا: کالج سلطنتی لندن، عربجه: كلية لندن الإمبراطورية)بریتانیانین لندن شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موْسّسهسی. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیرهتیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجهسینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکتلر وْ خالقدان آلدیغی اعانهلرله تأمین ائدیر.
مزوْنلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه وْیکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Imperial College London»، مقالهسیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر).


text:
مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجهیه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق.
اؤن سؤز
فلسفهچیلریمیزین عربجه و فارسجا یازدیقلاری فلسفی اثرلری تورکجهمیزه قازاندیرماق و ئوز مالیمیز ائتمک، قارشیمیزدا دوران مهم وظیفه لردن بیریسی دیر. البته دیلیمیزده یازیلان فلسفی متنلر آز دگیلدیر و تورکجهمیز بو باخیمدان دا غنی و وارلی بیر دیلدیر. و لاکین، فلسفه چیلریمیزین عربجه و فارسجایا آلیشدیقلاری ایچون، اونلارین ایشلتدیکلری چوخلو ایلاهی فلسفه اصطلاحلاری قارشیسیندا، تورکجهمیزده، گنج نسلیمیزین یئنی و رنگارنگ طلباتینا اویغون، یئنی سؤزجوکلرو اصطلاحلاردا تاپیب، و یا وضع ائدیب ایشلتمه لییک.
حکیم زنوزینین «منتخب خاقانی» اثرینین بیرینجی فصلینی ائله بو مقصد ایله تورکجهمیزه چئویریرم. تاپدیغیم و یا وضع ائتدیگیم فلسفی اصطلاحلار و سؤزجوکلرین آشاغیدا سیاهه سینی تقدیم ائدیرم. اوخوجو حکیم زنوزینین ییغجام و درین سؤزلرینی باشا دوشمک ایچون، بو سیاههنی یاخشی ئویرنمهلیدیر. اثری، من چوخ دقت ایله ترجمه ائتمیشم و تهراندا چاپ اولان فارسجا متنین، مصحح «مایل هروی» طرفیندن تصحیح یوخ، بلکه تغلیط اولونماسینا باخمایاراق، حکیم زنوزی نین ئوز الیازماسی و باشقا اثری «لمعات الهیه» یاردیمی ایله، ان دوغرو اوخونوشو تاپیب ترجمه ائتمیشم. اومید ائدیرم کی بو آخساق آددیم باشقا فلسفی اثرلریمیزین دیلیمیزه قازاندیریلماسی ایچون بیر باشلانغیچ ساییلسین.
اسکی فلسفی اصطلاحلاریمیزین یئنی قارشیلیقلاری
آهنگ : اویوم
تذوت : ئوزه کلیک
ابدی : سونراسیز
ترجح : دهیرلنمه
ازلی : ئونجه سیز
ترجح بلامرجح : دهیرلندیر نسیز
استعداد : چیخاریق دهیرلنمه
الله : تانری
تسلسل: زنجیرلمه
امتناع : اولاسیزلیق
تعیّن: گؤرونوشمه
امکان : اولاسیلیق
تقدم: قاباقلانما
انفصال: آیریلما
تقرر: دورقارلیق
اولویت : قاباقجالیق
تناقض : قارشیدلیق
بالذات : ئوزوللو ـ ئوزکلی
ثبوت : تانیتلیق
بالفعل : ائدیملی
ثلث: اوچلوک
بالقوه: گوجوملو
جماد: دونموش
بالغیر: باشقالی
جهت: یؤن
بحث: سؤیلم
حادث: اولوشلو
تأخر: سونلانما
حدوث : اولوشلوق
تـأمل: دوراخساق
حصول: اولایلیق
تجوهر : ایچهریکلیک
حُکم: یوکوم
خارج: دیش
مرحله: دؤنه
دَور : دؤنگه
مطابقت: اویغونلاشماق
رجحان : ئونجولوک
ممتنع : اولاسیز
ذات : ئوزول ـ ئوزهک
ممتنع الوجود : اولاسیزوارلیق
شیئت : زادلیق
ممکن: اولاسی
ضرورت : گرکلیک
ممکنات: اولاسیلار
عدد : سای
ممکن الوجود: اولاسی وارلیق
عدم : هئچلیک ـ یوخلوق
مقدمه : باشلیق
علم : بیلیم
معدومیت: یوخ اولما
عینیت : گؤرونوش
مکیف : ئوزللنمه
عینی : گؤرونن
موجود : واراولان
غیر : باشقا
موجودیت : واراولما
فصل : بؤلوم
نفس: ئوزلوک
فعلیت : ایشلکلیک
نقیض : قارشید
قدیم : اسکی
نور : ایشیق
کُنه : ایچهریک
واجبالوجود : واجیب وارلیق
کیفیت: ئوزللیک
واقع: اولای
ماهیت : ئوزهک
وجوب: گرکلیک
متکلم: کلامچی
وجود: وارلیق
متناقض: قاراشیدلی
وقوع : اولوش
محمول: گؤتورهن
هویت : ئوزلکلیک
مرجح : دهیرلندیرن
دکتر ح. م. صدیق
بیرینجی بؤلوم
واجیب وارلیغین ئوزوللو اثباتیندادیر و بیر نئچه باشلیقدان اولوشور.
بیرینجی باشلیق:
أوچلوک مادهلری: گرهکلیک، اولاسیزلیق و اولاسیلیق بیانیندادیر.
بیل کی گرکلیک، وارلیق موضوعو ایچون گؤتورهنین اثبات گره گیدیر، ایستهر گؤتورهن، وارلیق و ایستهرسه وارلیق دیشی اولسون. اولاسیزلیق، موضوع ایچون گؤتورهنین اثبات ائتمهمه گره گیدیر، ایستهر وارلیق و ایسترسه وارلیق دیشی گؤتورهن اولسون.
اولاسیلیق ایسه گؤتورهن اثباتی گرهگی نین اولماماسی و موضوع ایچون اونون اثبات ائدیلمهمهسیدیر. ایستهر گؤتورهن وارلیق، و استهرسه وارلیق دیشی اولسون
ولاکین کلام بیلیمینده، گرهکلیک، وارلیق گرهگیدیر، اولاسیزلیق یوخلوق گرهکی، و اولاسیلیق، وارلیق گرهگینین یوخلوغوو یوخلوقدور. بو، آدی کئچن معنالارا، بیردهیر ایله «مادهلر» و باشقا دهیرایله «یؤنلر» آدی وئریلیر.
آچیقلانماسی بئله دیرکی ئوزولونده و اولوشوندا موضوعون گؤتورهن ایله ایلگیسی، یوخاریداکی ئوزللیکلرین بیریسینه ئوزللنمه سیدیر. میثال ایچون، حیوانلیغین انسان ایله ایلگیسی، اصلینده، گرکلیک ئوزللیگی ایله ئوزللنمیشدیر و حیوانلیغین دونموش ایله ایلگیسی ئوزولونده، اولاسیزلیق ئوزللیگی ایله ئوزللنمیشدیر و یازیچیلیغین انسان ایله ایلگیسی انسانین اولاسیلیق ایله ئوزللنمهسیدیر.
و بو ئوزللنمیش ئوزللیکلره، ئوزوللنمیش ئوزللیکلر اولدوقلارینا گؤره، «قضیهلر مادهلری» دئییلیر و عاغیل یانیندا گؤتورهنین موضوع ایله ایلگیسی، أوچلوک ئوزللیکلری ایله ئوزللنمهسیدیر و بونا گؤرهده «قضیهلر یؤنلویی» آدلانیر.
و یؤنلر، گاه مادهلر ایله اویغونلاشیر. و بو حالدا، یوکوم دوزدور و گاه دا جوره ـ جوره اولور و بو حالدا یوکوم آدلانمیش و یالان اولور. اما بیلکی مادهلربو أوچ معنا ایله حدود لانیر. و یؤنلر بو أوچ معنا ایله حدود لانمیرلار و بلکه باشقا یؤنلرده، قضیهلرده دهیرلیدیر و میزان بیلیمینده گئنیشجه سینه آچیقلانمیشدیر.
ائله بورادان آنلاشیلیرکی واجیب وارلیق ایچون وارلیق گره کیر، یعنی وارلیغی اوندان آییرماق اولماز.
و اولاسیز وارلیق ایچون، یوخلوق و هئچلیک گرهکیر. یوخلوغو اوندان آییرماق اولماز. و اولاسی وارلیق ایچون ایستهر وارلیق و ایستهرسه یوخلوق گرهکمر.
وارلیغین هر بیر شئی ایچون ایلگیسی، ئوزولونه گؤره، یا واجیب وارلیقدیر، یا اولاسیزی وارلیق و یا اولاسی وارلیقدیر. بو معنالار تک بیر شئیده توپلانا و همده بیر شئی بو معنالاردان بوشالا بیلمز. بلکه بونلارین بیریسی ایله ئوزهللنمه لیدیر.
اودورکی دئییرلر بو معنالار آراسیندا، گئرچک آیریلما ثابتدیر. نئجهکی جوت و تک آراسیندا گئرچک آیریلما واردیر. بئلهکی، نه توپلانار و نهده بوشالار. بلی، وارلیقدا ایکی گئرچک آیریلما واردیر. نئجهکی گئرچک آیریلما أوزو و ایکی لیک بیر آز دوشونمه ایله بللهنر.
ایکینجی باشلیق
واجیب وارلیق و اولاسیز وارلیغین بؤلوملری.
بیل کی هم واجیب وارلیق و همده اولاسیز وارلیق، ایکیه بؤلونور بیرینجیسی ئوزوللو، ایکینجیسی باشقالی وارلیقدیر.
ئوزوللو واجیب وارلیق، اودورکی وارلیق اونون ایچون گرهکیر. ئوز ئوزولونه گؤره، بوتون آرتیق یؤنلر، دهیرلر و حیثیهلردن قیراق، «حقیقیه» اولسون یا او یؤنلر و دهیرلر و حیثیهلر «ثبوتیه» اولسون و یا «سلبیه» اولسون و یا «تعلیلیه» و یا «تقییدیه» اولسون، حتی اگر او یؤنلر و دهیرلر او ئوزولون اولوشوکیمی، او ئوزول اولموش اولسون. آراشدیرما و دلیل گتیرمه اقتضا سینجا، ئوزولونده واجیب وارلیغین معنا حققی بودور. نئجه کی گلهجک سؤیلملرده، آیدینلا شاجاقدیر: دیللرده و چوخ علیملر آراسیندا سؤیلهنن سهو دیر.
باشقالی واجیب وارلیق ایسه اودورکی اونون وارلیق گرهگی باشقاسیندان گلسین و بودا «فیاضه علّت» دیر. ایستهر باشقا علّتلرهده محتاج اولسون، ایستهر اولماسین.
ئوزولونده اولاسیز وارلیق اودورکی، بوتون یؤنلر و حیثیهلردن قیراق، ئوزولونه گؤره، ایستهر محض تقدیری ئوزول و ایستهرسه یالنیز فرضی ئوزول اولسون، گرهکی یوخلوق و هئچلیک اولسون.
اولاسیز وارلیغین آراشدیرما و دلیل گتیرمه اقتضاسینجا، معنا حققی بودور. دیللرده اولان سهودیر.
و باشقالی اولاسیزی وارلیق اودورکی اونون یوخلوق و هئچلیک گرهکی، باشقاسیندان گلسین و بودا علت یوخلوغو دور. و اولاسی وارلیق ایسه، ئوزول ایله حدودلانیر و باشقالی اولابیلمز، نئجهکی آیدینلاشاجاقدیر.
أوچونجو باشلیق
ئوزوللو گرکلیک و ئوزوللو اولاسیلیق، باشقالی گرهکلیک و باشقالی اولا سیزلیغا توش گلهبیلمز.
باشقالی گرکلیک و باشقالی اولاسیزلیق، ئوزوللو اولاسیلیق دیر، ئوزوللو گرکلیک و یا ئوزوللو اولاسیزلیق دگیلدیر.
بیانی بئلهدیرکی، اگر باشقالی گرکلیک، ئوزوللو اولاسیزلیغا توشگله، ئوزوللو اولاسیزلیغین ئوزوللو اولاسیلیغا دئوریلمهسی گرهکه جکدیر. و یا ایکی قارشید توپلانماسی ثابت اولاجاقدیر، چونکه توش گلمهسیندن سونرا، باشقالی گرکلیک و یا ئوزوله باخماما گرهگی قالار و یا قالماز. بیرینجی حالدا، ایکی قارشیدا توپلانماسی و ایکینجی حالدا ئوزول دئوریلمهسی ثابت اولاجاقدیر. و بو بیان ایله آیدین اولورکی ئوزول گرکلیک باشقالی اولاسیزلیغا توش گله بیلمز. و گاهدا، باشقالی گرکلیک ، ئوزوللو گرکلیگه توش گلیر. او باشقالینین یوخلوغو فرض ایله، یا ئوزول گرک لیک قالار و همان ئوزول گرکلیک ایلهئوز نفسی حدّینده وار اولار و یا اولماز. بیرینجی حالدا، او باشقالینین وارلیغی و گرهکلیگی لغو اولار. و ایکینجی حالدا گرکلی ئوزولون، اولاسی ئوزوله دئوریلمهسی گرهکه جکدیر و فرض ائتدیگیمیز ئوزول گرهکلی اولمایا جاقدیر.
بئله لیکله آیدینلاشیرکی ئوزوللو اولاسیزلیق، باشقالی اولاسیزلیغا توش گلهبیلمز.
باشقالی گرهکلیک و باشقالی اولاسیزلیق، ئوزوللو اولاسیا حدودلانیر و بونون ایچون ماحال یوخدور. چونکه ئوزوللو اولاسیلیق، ئوز وارلیغی و ئوز یوخلوغو یوخ، بلکه ئوزوللو اولاسینین اقتضاسینین یوخلوغوندان عیبارتدیر.
و ئوزول اقتضاسی یوخلوغو، باشقا اقتضاسی ایله آیغیری دگیلدیر. چونکه باشقا اقتضاسی یوخ، ئوزول اقتضاسی یوخلوغو قارشیدیدیر. و باشقا اقتضا قارشیدی، باشقا اقتضا یوخلوغودور، ئوزول اقتضا یوخلوغو دگیلدیر.
دؤردونجو باشلیق
اولاسیلیق، باشقالی یوخ، ئوزوللودور
بیلدیک کیگرهکلیک، باشقالی و ئوزللودور. اولاسیزلیقدا باشقالی و ئوزوللودور. ولاکین اولاسیلیق باشقالی اولابیلمز. چونکی توش گلن، یا باشقالی اولاسیلیقدیر و یا ئوزوللو اولاسی دیر، یا ئوزوللو گرهک لیدیر و یا ئوزوللو اولاسیزلیق دیر.
بیرینجی حالدا، باشقانین اقتضاسی، همان ئوزوللو اولاسیلیق دیر و یا اوندان باشقادیر. بیرینجی حالدا، او باشقانین یوخلوغو فرضینده، ئوزوللو اولاسیلیق قالار و یا قالماز. بیرینجی حالدا، اونون دهیرو اقتضاسی لغو اولار و ایکینجی حالدا، مقتضینین ئوزوللو مقتضادان و از کئچمهسی گرهکیری و بودا ماحال دیر و بلکه فرض خیلافی دیر. و ایکینجی حالدا، بیرینجی تردید گرهکیری. بئلهکیتک شئی، تک وارلیق ایچون ایکی اولاسیلیق ایله محتاج اولسون و بو معنا ایسه باطیلدیر. چونکی تکین اولاسیلیغی، وارلیق قبولوندا یئترلیدیر، یوخسا اولاسیلیق اولماز، بلکه هر ایکیسی بیر اولاسیلیق اولار و بو معنا ایسه فرضین خیلافینادیر. و اگر باشقالی اولاسیلیق، ئوزوللو گرهکلیک ایله شوش گلرسه، باشقالی اولاسیلیق توشوندا، ئوزوللو گرهکلیک یا قالارغی دیر و یا قالارغی دگیلدیر. بیرنجی حالدا تک اولان شئی هم وارلی اولمالیدیر و هم محتاج اولمالیدیر. چونکی اونون ایچون باشقالی طرفیندن اولاسیلیق ثبوتی گرهکی ایچون،« خارجه علت گرهکیر و ئوزوللو گرهک لیگی ایچون باشقا سینا محتاج دگیلدیر و آیدیندیر که فقر و وارلیلیق، قارشیدلیغین ایکی یؤنونده دیرلر. و آیدیندیر که تعلیلیه حیثیه اختلافی، موضوع ئوزولو چوخلوغونا سبب اولماز. و ایکینجی حالدا ایسه مقتضی ئوزوللو مقتضادان و از کئچمهلیدیر و بودا ماحال دیر.
بئشینجی باشلیق
اولاسی وارلیغین نئجهلیگی
اولاسی وارلیق، ئوزولونه گؤره بوتون یؤنلر و زایده حیثیه لره باخمادا، وارلیق و یوخلوغون اونون ایچون گرهکلی اولماماسیدیر. باشقا سؤزله دئسک، ئوزوللو اولاسی اودورکی، ئوزولونون نفسی، ئوزولدن ائشیکده بوتون ایشلره باخمادان، نه وارلیغی اقتضا ائدر و نهده یوخلوغو اقتضا ائدر، نه وارلیقدان اولاسیزلیق ائدر و نهده یوخلوقدان اولاسیزلیق ائدر.
بوراداندا آیدین اولورکی اولاسیلیق درجهسی اولاسیلاردا، اونلارین وار اولمالاری و یوخ اولمالاریندان قاباقدیر. اما بیلمک گرهکیرکی بو قاباقجالیق اولوشدا دگیلدیر، عاغیل دوراخساغیدیر.
اولاسیلیغین واراولمایا ویوخ اولمایا قاباقجالیق آنلامی بودور. یوخسا ئوزهکلر وار اولمادان قاباق دورقارلیق، ایچهریکلیک، تانیتلیق و ئوزهکلیک ایله ثابت لشمهمیشلر و او دؤنه ده اولاسیلیغا دورقارلیق و ایچهریکلیک ایله موصوف اولموشلار و وارلیق ایله موصوف دگیلدیرلر. چونکه او ئوزهکلرین دورقارلیق و ایچهریکلیک لری وار اولمادان ئونجه یا ائشیکدهدیر و یا ذهندهدیر. و آیدیندیر که ائشیکدهدیر و اولایلیق اولمادان ذهنیت دوشونوله بیلمز و اولایلیغین آنلامی، وارلیق آنلامی کیمیدیر. پس ئوزهکلرین ئوزهکلیک و ایچهریکلیک لری اولاسیلارین دورقارلیق و تانیتلیق اوللایلیغین یؤنو اولمادان اولماز.
کسین یوخلوق حالیندا ئوزهکلر ایچون ئوزه کلیک یوخدور، یالنیز تقدیر و فرض واردیر. نئجهکی ئوزهکلر اولاسیزلیقدادا یالنیز تقدیرلی و خالیص فرضدیر.
بوراداندا آیدین اولورکی اوللاسیلیق ئوزهکلری ئوزلوکلری حدینده یالنیز ابهام، هلاکت، قارانلیق و باطیل لیکدیر. اونلارین ایشلک لیک و ثابتلیگی و ایشیقلیلیغی، گؤرونن ئوزلکلیک و وارلیق ایشیقلاری ایله دیرکی ایشیقلار قایناغی و سیرلر معدنی و ئوزکلیکلر و ایشلک لیکلر باشلانغیجیندان قایناقلانیرلار. بو اینجه سؤزه تانری دیلیند ه قرآن صحیفهسینده بئلته اشاره اولونور:
کُلُّ شئی هالِکُ اِلاّ وَجهَهُ[1]
بیرجه دوشون کی بورادان «اعتزال» مذهبی باطیل اولور. چونکه اونلار یوخلوغا یوروین اولاسیلارین ثبوتونا قایل اولموشلار و اونلار ایچون، ائشیکده وارلیقدان ئونجه تانیتلیق و اولوشدا ایچهریکلیک خیال ائتمیشلر. و بئله خیالا دوشموشلرکی اولاسیلار ئوزهک لری، ئونجهسیز ثابتهلردیر و بعضی چیرکین مفسدهلر ثبوتوندا یوخ، وارلیقداقاینایان علته محتاج دیرلار.
آلتینجی باشلیق
ئوزوللو قاباقجیللیق باطیلدبر
ئوزوللو قاباقجیللیقدان مقصد، اولاسی ئوزهک وارلیق و یا یوخلوغون قاباقجیللیق و ئونجولوگونو اقتضا ائدرسه، همان قاباقجیللیق و ئونجولوکده وار و یا یوخ اولمالیدیر.
بئلهکی اولاسیلی ئوزهکلر، ئوز ئوزلوگو حدّینده، زادلیق، ایچهریکلیک و دورقارلیقلاری یوخدور. اونلارین ئوزهکلری، یالنیز تقدیری و خالیص فرضدیر. نئجهکی آیدینلاشدی، اولمایان و خالیص یوخزادی، نئجه خیال ائتمک اولار؟ ئوزللیکله، ثبوتیه صیفتی اقتضاسی کی قاباقجیللیق و ئونجولوک اونلادیر. و حالبوکی ثبوتیه صیفتی اقتضاسی دیر نئجه یوخ ایچون ثابت اولابیلر؟ بو، مسلّم اولموش و آیدین دیرکی زادی فرعیزاده ایچون ثبوت ائتمه، اونون ایچون ثبوت ائدیلمیش اولور.
باشقا دلیل، «لمعات الهیه» ده اقامه ائتمیشم. کلام کیتابلاریندا آیری دلیللرده واردیر.
یئدینجی باشلیق
علّتین نئجهلیگی
اولاسینین عّلته احتیاجی نین سببی، یالنیز اولاسیلیق دیری، اولوشلوق دگیلدیر، اولاسیلیق ایله اولوشلوقدا دگیلدیر، اولوشلوق شرطلی اولاسیلیقدا دگیلدیر.
بو أوچ یولون هر بیریسی ایچون، کلامچیلار آراسیندان اینانانلار واردیر.
ئوزوللو قاباقجیللیغین پوچاچیخاریلماسیندان آیدین اولورکی اولاسی ئوزهک لرین وارلیق و یوخلوغا گؤره نسبتی، بیردیر. پس، هر اولاسینین سؤز یوخکی، ایکی طرفی مساوی دیر. و ایکی طرفینین مساوی اولماسینی گؤرمه، اولوشلوغا باخمادان،« بلکه اولوشلوق یوخلوغونو فرض ائتمکله، مساوی اولان ایکی طرفین بیرینین باشقاسینین ایستگینده اولماسینا یئترلیدیر. بو ایسه، چوخ آیدین و آچیقدیر. بوندان باشقا، بئله اولمازسا، دهیرلندیر نسیز ثابت اولار. و اونون ماحال اولاسیدا فیطری دیر. عالیملر آراسیندان، کیمسه ایسه، اونون ماحال اولماسیندان ساری ساواشمیر. گرچی دوز دوشونولورسه، دهیرلنمهده، ایکی قارشیدین بیر یئرده توپلانماسی گرهکیر.
پس، اولاسی، اوناگؤرهکی اولاسیدیر، دهیرلندیرن وعلّت ایستهییر. ایستر اولوشلو اولسون او ایستر اسکی اولسون، ایستر اولوشلولوق اونونلا گؤرونسون و یا یوخ. بوناگؤرهدیرکی اولاسیلیغا بیلیم، افتقارا بیلیم دئمکدیر. نئجهکی تامّه علّته تام بیلیم ایچون ده، معلولون ئوزه للیگینه بیلیم گرهکیر. معلول، تامه علّت ئوزهللیگینه، تام بیلیم ایچون گرهکلیک ایستهین دگیلدیر، بلکه مطلقه علّت ایچون تام بیلیمه گره کلیک ایستهیندیر.
پس، اگر معلول اولاسیلیغی افتقار اولارسا، و یا هر ایکی معلول أوچونجو علّت اولارسا، اولاسیلیغا بیلیم، مطلقه علّته بیلیم حساب اولونور بو، افتقار ئوزهللیگینه بیلیم دگیلدیر. و هابئله، اولاسیلیغا بیلیم، اوچونجو علّته گؤره، افتقارا بیلیم ساییلیر. بو، اولاسیلیغا بیلیم دگیلدیر.
[1] ـ قصص /88


text:
(8)
اۇلاغان اۆستۆ یۇللارلا یاردئم
مۆرید: آللاەتان باشقاسئندان یاردئم ایستەمەیی شیرک سایئیۇرسون. اینسانلار بیربیریندن یاردئم ایستەمزلر می؟ بو دا آللاەتان باشقاسئندان یاردئم ایستەمک دگیل میدیر؟
بایئندئر: سیز آللاهئن یانلئشئنئ چئقارمایا مئ چالئشئیۇرسونوز؟ آللاەتان باشقاسئندان یاردئم ایستەمەیی شیرک سایان بن دگیلیم، آیتلردیر. بیر اینساندان یاردئم ایستەمک، شیرک دگیلدیر. ذاتن اۇ تۆر یاردئملار روحانیلردن ایستنمز. اۇنلاردان، اۇلاغان دئشئ یۇللارلا یاردئم ایستنیر.
مثەلا بیر حۇجا، ایستانبول-توزلادا بیندیگی اۇتۇمۇبیلین سلە قاپئلئپ سۆرۆکلندیگینی، قورتولوش ایمکانئ قالمایئنجا؛ “یا سەییدینا حامزا!” دیەرک، دگرلی صاحابی حامزایئ یاردئما چاغئردئغئنئ، بونون اۆزرینە اۇنون گلیپ کندینی وە برابریندەکیلری قورتاردئغئنئ ایددیعا أدییۇر.
أگر بو حۇجا، اۇراداکی کیشیلری وەیا بیر قورتارما أکیبینی چاغئرسایدئ، یادئرغانمازدئ. هر شەیی هر آن گؤرۆپ گؤزتن آللاە تعالادان یاردئم ایستەسەیدی، گۆزل بیر شەی یاپمئش اۇلوردو. آما ایستانبولدان بینلرجە کیلۇمترە اوزاقتاکی قابریندە یاتان، اۇلوپ بیتندن حابری اۇلمایان حامزایئ چاغئرئیۇرسا، اۇنون چاغرئیئ ایشیتتیگینە، اۇرایا گلیپ کندیسینی قورتاراجاق گۆچ وە قووتە صاحیب اۇلدوغونا اینانئیۇر دەمکتیر. یۇقسا اؤیلە بیر زاماندا حامزایئ حاطئرلار مئیدئ؟ اؤیلەیسە بو ذات، حامزادا آنجاق آللاها عائید حایات، عیلیم، سمع، باصار، ایرادە وە قودرت گیبی صئفاتلارئن اۇلدوغونا اینانئیۇر.
“حایات”، دیریلیک دەمکتیر. بو ذات، حامزایئ دیری سایماسایدئ یاردئما چاغئرمازدئ.
مۆرید: حض. حامزا شهیدتیر، شهیدلر اؤلمز.
بایئندئر: دۇغرو، آللاە یۇلوندا اؤلدۆرۆلنلر گرچکتە اؤلمۆش اۇلمازلار. آیتتە شؤیلە بویورولور:
وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ ﴿۱۵۴﴾ (سورة البقرة)
آللاە یۇلوندا اؤلدۆرۆلنلرە اؤلۆلر دەمەیین؛ اۇنلار دیریدیرلر، آما سیز آنلایامازسئنئز. (باقارا سورەسی؛ 154)
بو، بیزیم آنلایاجاغئمئز بیر دیریلیک دگیلدیر. أگر اؤیلە اۇلسایدئ، حامزانئن شهید اۇلماسئنا موحاممد (ص) اۇ قادار اۆزۆلۆر مۆیدۆ؟ چاغئرئنجا گلسە، زامان زامان چاغئرئر، حاسرت گیدریردی.
عابدوللاە بین مسعود دییۇر کی: “بیز رسولوللاهئن (ص) حامزایا آغلادئغئ قادار باشقا بیر شەیە آغلادئغئنئ گؤرمەدیک. اۇنو قئبلەیە دۇغرو قۇیدو، جنازەسینین باشئندا دوردو وە سسلی اۇلاراق حئچقئرا حئچقئرا آغلادئ.
حامزایئ شهید أدن واحشی، یئللار سۇنرا مۆسلۆمان اۇلدوغوندا نبیمیز اۇندان، کندیسینە گؤرۆنمەمەسینی ایستەمیشتی.
{شهیدلر قۇنوسوندا تکرار دگینەجگیز.}
موحاممد (ص) اؤلۆنجە، آللاە اۇندان راضئ اۇلسون، أبو بکیر اؤنملی بیر قۇنوشما یاپمئشتئ. عابدوللاە بین عابباسئن بیلدیردیگینە گؤرە، شؤیلە دەمیشتی:
“باقئن! سیزدن کیم، موحاممدە (ص) قوللوق أدییۇرسا، بیلسین کی موحاممد اؤلمۆشتۆر. کیم دە آللاها قوللوق أدییۇرسا، شۆبهەسیز اۇ، دیریدیر، اؤلمز.”
آللاە تعالا بویورویۇر کی:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ ﴿۱۴۴﴾ (سورة آل عمران)
موحاممد سادەجە ألچیدیر. اۇندان اؤنجە دە ألچیلر گلدی، گچتی. اۇ اؤلسە وەیا اؤلدۆرۆلسە، گریسین گری می دؤنەجکسینیز؟ گریسین گری دؤنن، آللاها ضارار ورەمز. آللاە شۆکەدنلری اؤدۆللندیرەجکتیر. (آلی عیمران سورەسی؛ 144)
عابدوللاە بین عابباس دییۇر کی: “أبو بکیر اۇقویونجایا قادار، آللاهئن بؤیلە بیر آیت ایندیردیگینی سانکی هیچ کیمسە بیلمییۇردو. آرتئق اینسانلاردان کیمی دینلەسم، بو آیتی اۇقویۇردو. ساعید بین أل-مۆصەییب دە بانا، عؤمرین شؤیلە دەدیگینی بیلدیردی:
واللاهی أبو بکیرین اۇ آیتی اۇقودوغونو ایشیتینجە اؤیلە اۇلدوم کی، کندیمدن گچتیم. آیاقلارئم بنی تاشئیاماز اۇلدو. آیتی اۇقودوغونو دویونجا یرە یئغئلدئم. نبی (ص) گرچکتن اؤلمۆشتۆ.
شو ایکی آیت دە، موحاممد (ص) ایلە ایلگیلیدیر:
وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ ﴿۳۴﴾ (سورة الأنبیاء)
سندن اؤنجەکیلردن هیچبیر اینسان اؤلۆمسۆز یاپمادئق. سن اؤلسن، اۇنلار اؤلۆمسۆزلشەجکلر می؟ (أنبیا سورەسی؛ 34)
إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ ﴿۳۰﴾ (سورة الزمر)
سن اؤلەجکسین، اۇنلار دا اؤلەجکلر. (زۆمر سورەسی؛ 30)
آللاە تعالا شؤیلە بویورویۇر:
وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ ﴿۱۹﴾ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ ﴿۲۰﴾ أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ ﴿۲۱﴾ (سورة النحل)
آللاە، نەیی گیزلەدیگینیزی وە نەیی آچئغا ووردوغونوزو بیلیر. آللاە ایلە آرالارئنا قۇیاراق یاردئما چاغئردئقلارئنئن هیچبیری بیر شەی یاراتاماز. ذاتن کندیلری یاراتئلمئش دورومدادئرلار. اۇنلار بیرر اؤلۆدۆرلر، دیری دگیللردیر. نە زامان دیریلتیلەجکلرینی دە بیلەمزلر. (ناحل سورەسی؛ 19-21)
دینی قوللاناراق اینسانلارئ سؤمۆرنلر، أن چۇق نبیمیزی سؤمۆرۆلرینە آلت أدرلر. بونجا آیتە راغمن اۇنون ساغ اۇلدوغونو وە اۇنونلا گؤرۆشتۆکلرینی ایددیعا أدر؛ حاتتا اۇنون، بیر مۆفتتیش گیبی دنتلەمە یاپتئغئنئ بیلە سؤیلەرلر.
گؤزلرینی حئرص بۆرۆمۆش بو اینسانلارئن اوسلانماسئ زۇر آما عاقلئنئ قوللانانلار ایچین حض. عؤمرین شو سؤزۆنۆ ناقلەتمک ایستەریم:
“ایستەردیم کی، آللاهئن ألچیسی یاشاسئن دا بیزدن سۇنرا اؤلسۆن. موحاممد (ص) گرچکتن اؤلدۆ؛ آما آللاە آرانئزا بیر نور (قورئان) قۇیدو؛ سیز اۇنونلا حاق یۇلو بولورسونوز. آللاە موحاممدی دە اۇنونلا حاق یۇلا سۇقتو.”
موحاممد (ص) وداع حوطبەسیندە شؤیلە دەمیشتی:
سئقئ سارئلئرسانئز، ساپئتمایاجاغئنئز بیر شەیی آرانئزدا بئراقتئم: آللاهئن کیتابئنئ!
ایشتە حاق بودور:
… فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ … ﴿۳۲﴾ (سورة یونس)
… حاققئن اؤتەسی ساپئقلئق دگیلدیر دە نەدیر؟.. (یونوس سورەسی؛ 32)
سؤزۆ گچن حۇجانئن حامزادا وارسایدئغئ صئفاتلارئن ایکینجیسی، عیلیم صئفاتئدئر. “عیلیم”؛ بیلمک وە قاوراماق دەمکتیر. اینساندا دا عیلیم صئفاتئ واردئر آما بو، اۇنون اؤگرنەبیلدیگی وە قاورایابیلدیگی شەیلرلە سئنئرلئدئر. آللاهئن عیلمی سئنئرسئزدئر. اۇ، هر شەیی أن اینجە آیرئنتئسئنا قادار أن دۇغرو بیچیمدە بیلیر وە آصلا اونوتماز.
آللاە اۇندان راضئ اۇلسون، حامزایئ دیری سایساق بیلە هیچ بیلمەدیگی ایستانبولو، اۇلایئن گچتیگی ایستانبول-آنقارا یۇلونون توزلاداکی بؤلۆمۆنۆ بیلمەسی گرکیر. اۇ شاحئص، حامزانئن بیلگیسینی، شۆنهەسیز آللاهئن بیلگیسی گیبی سایماز. آما اۇنو بؤیلە بیر یرە چاغئردئغئنا گؤرە اۇنو، آللاە تعالانئن سئنئرسئز بیلگیسینین بیر بؤلۆمۆنە اۇرتاق سایمئش اۇلور.
اۆچۆنجۆ صئفات، سمعدیر. “سمع”، دینلەمە گۆجۆدۆر. آللاە اینسانا دینلەمە گۆجۆ ورمیشتیر، آما حامزا گیبی قابیردە بولونانلارا بیر شەی دینلتەمەییز.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ ﴿۲۲﴾ (سورة فاطر)
“دیریلرلە اؤلۆلر بیر اۇلماز، آللاە ترجیح أتتیگینە ایشیتتیریر. سن قابیردەکیلرە بیر شەی ایشیتتیرەمزسین. (فاطئر سورەسی؛ 22)
آللاە هر شەیی دینلەر. أن گیزلی سسلر، حارەکتلر، ایچتن یاقارئشلار وە هر شەی اۇنون طارافئندان دینلنیر. شیمدی بو ذات، ایستانبولدان، یا سەییدنا حامزا! دەدیگی زامان، حامزانئن کندیسینی دینلەدیگینی حایال أتتیگینە گؤرە، اۇنو آللاهئن دینلەمە صئفاتئنا اۇرتاق أتمیش اۇلور. چۆنکۆ بو شکیلدە بیر دینلەمە، آللاەتان باشقاسئ ایچین سؤز قۇنوسو دگیلدیر.
دؤردۆنجۆ صئفات، باصاردئر. “باصار”، گؤرمە گۆجۆدۆر. اینسانلاردا دا گؤرمە واردئر، آما بو چۇق سئنئرلئدئر. آللاە تعالا هر شەیی گؤرۆر.
کیلۇمترەلرجە اوزاقتا، قابیردە یاتان بیرینی یاردئما چاغئران کیشی، اۇنون کندیسینی گؤردۆگۆنۆ قابول أتمیش اۇلور. یۇقسا اۇنون دورومونو ناسئل قاوراسئن؟ بو شکیلدە بیر گؤرمە، یالنئز آللاها ماحصوص اۇلدوغوندان بو شاحئص، حامزایئ آللاهئن گؤرمە صئفاتئنا دا اۇرتاق سایمئش اۇلور.
بشینجیسی ایرادە، آلتئنجئسئ دا قودرت صئفاتئدئر. “ایرادە”، دیلەمک وە ترجیح أتمک، “قودرت” دە بیر شەیە گۆچ یتیرمە آنلامئنا گلیر.
اینسانئن ایرادەسی دە، قودرتی دە سئنئرلئدئر. اؤلۆنجە هیچبیر شەیی قالماز. اۇ شاحئص، حامزانئن بو چاغرئیئ قابول أدەجک ایرادەیە وە یاردئم یاپاجاق قودرتە صاحیب اۇلدوغونا اینانماسایدئ، چاغئرمازدئ. بو، اۇلاغان دئشئ بیر ایرادە وە قودرت یاقئشتئرماسئدئر. بو آنلامدا ایرادە وە قودرت صاحیبی تک وارلئق، آللاە تعالادئر. اؤیلە ایسە، اۇ شاحئص حامزایئ آللاهئن بو ایکی صئفاتئنا دا اۇرتاق سایمئش اۇلور.
آللاە تعالا شؤیلە بویورموشتور:
إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۱۹۴﴾ أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ ﴿۱۹۵﴾ إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ ﴿۱۹۶﴾ (سورة الأعراف)
آللاە ایلە آرانئزا قۇیوپ چاغرئدا بولوندوقلارئنئز، سیزین گیبی قوللاردئر. ایچینیزە یاتئیۇرسا، اۇنلارا سسلنین دە سیزە جواب ورسینلر! آیاقلارئ مئ وار کی، یۆرۆسۆنلر! أللری می وار کی، توتسونلار! گؤزلری می وار کی، گؤرسۆنلر! قولاقلارئ وار مئ کی، ایشیتسینلر! دە کی: “چاغئرئن اۇرتاقلارئنئزئ دا بانا توزاق قورون؛ هیچ گؤز آچتئرمایئن.” بنیم ولیم، بو کیتابئ ایندیرن آللاەتئر. اۇ، اییلرە ولیلیک أدر. آللاە ایلە آرانئزا قۇیوپ یاردئما چاغئردئقلارئنئز، سیزە یاردئم أتمک شؤیلە دورسون، کندیلرینە بیلە یاردئم أدەمزلر. (آعراف سورەسی؛ 197-194)


text:
گول آی قیز(قیزیما)
سحر خیاوی
گول، توپ کیمی قوی گؤی اوجالیقدان یئره اَنسین
گول، قوی دوداغیندان یئره اولدوز سپهلَنسین
گول، غملیدی اونسوزدا بو یئر،دردلی دیر آی قیز
گول، بلکه بو قبریستانا گوللر سرهلَنسین
کال آرزولاریم اولدو آبورت نوطفهده یاندی
گول، بلکه بو جانسیزجا فَریکلر فَرهلَنسین
گول، آغ گونه چیخسین ائلیمیز آی-گونَش اوزلوم
گول، قاره کؤمورلر اوزو آرتیق قَرهلنسین
گول،شور باخیشین قوی گؤزونه شور تیکان اولسون
گول، ایستمهین گؤزلری نازلیم چئرهلنسین
باخ آتدیغیمیز شارلاریمیز دای ماتا دوشمور
گول، بلکه بو یول آتدیغیمیزدا مَرهلنسین
دئپرمدی قوپوب هر یئری ویران کؤنولومده
گول، بلکه هؤرولسون بو دووارلار هئرهلنسین
چارخی فلکین، ایشلهمهسه ایستهدیگین تک
گول، گور بولاغ آخسین، جانا گلسین پَرهلَنسین


text:
آوروپا بیرلیگی اؤلکهلری گاز مصرفینی 15 فایز آزالتماقلا باغلی راضیلیغا گلیبلر
آوروپا بیرلیگی کمیسیونونون صدری اورسولا فن در لاین سوسیال مئدیا حسابیندا گاز ایله باغلی فوق العاده وضعیت پلانی حاقیندا پایلاشیم ائدیب.
آوروپا بیرلیگی اؤلکهلرینین روسیادان گاز آخینینین کسیلمهسی احتیمالینا قارشی حاضیرلادیقلاری طبیعی گاز مصرفینی 15 فایز آزالتماق پلانی قوهیه مینیب.
آوروپا بیرلیگی کمیسیونونون صدری اورسولا فن در لاین سوسیال مئدیا حسابیندا گاز ایله باغلی فوق العاده وضعیت پلانی حاقیندا پایلاشیم ائدیب.
"آوروپا بیرلیگی میقیاسیندا طبیعی گاز طلبینی آزالتماق اوچون فوق العاده حال پلانیمیز حاضیردا قوهدهدیر" دئین ون در لاین مصرفی ان آز 15 فایز آزالتماق هدفلهدیکلرینی ایفاده ائدیب.
ون در لاین انرژییه قناعتین آوروپانین انرژی تامینی تهلوکهسیزلیگی اوچون حیاتی اهمیت کسب ائتدیگینی وورغولاییب.
قئید ائدک کی، آوروپا بیرلیگی-نین روسیادان طبیعی گاز آخینینین کسیلمهسی احتیمالینا قارشی حاضیرلادیغی فوق العاده وضعیت پلانی عضو اؤلکهلرین گاز طلباتینی 1 آوقوست 2022-جی ایل و 31 مارس 2023-جو ایل تاریخلری آراسیندا سون 5 ایلین اورتا گؤستریجیسیندن 15 فایز آزالتماغی نظرده توتور.
فوق العاده وضعیت اعلان اولونارسا 15 فایزلیک کسینتینین مجبوری طلب ائدیلمهسی ده پلانا داخیل ائدیلیب، لاکین بونون اوچون اتفاق اهالیسینین ان آزی 65 فایزینی تشکیل ائدن 15 اؤلکهنین تصدیقی لازیمدیر.
پلان هر ایل 45 میلیارد متر مکعب طبیعی گازا قناعت ائتمک مقصدی داشیییر.
دانیشیقلار نتیجهسینده ایتالیا و ایسپانیا کیمی بیر چوخ اؤلکه گاز مصرفینین آزالدیلماسی پلانیندان آزاد ائدیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگیندن ایرانا چاغری
"ایرانین اعتراضلاری زوراکیلیقلا یاسدیرماغی عاجیل اولاراق دوردورماسینی و اینترنت ایله سربست بیلگی آخیشینی تامین ائتمهسینی گؤزلهییریک"
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق


text:
تورکیهده کورونا ایله باغلی سون دوروم - ۲۷ ژانویه ۲۰۲۱
ساغالان سون ۸ مین ۸۰۳ نفرله ایندییه قدر ایکی میلیون ۳۳۱ مین ۳۱۴ نفر معالیجه ائدیلدی
تورکیهنین کوروناویروس ایله مباریزهسینده سون ۲۴ ساعاتدا ۱۳۲ وطنداش حیاتینی ایتیردی.
بئلهلیکله ویروسدان حیاتینی ایتیرنلرین توپلام ساییسی ۲۵ مین ۴۷۶ نفره چاتدی.
اؤلکهده ۱۷۹ مین ۴۱۹ نفر تستدن گئچیریلدی. اونلاردان ۷ مین ۴۸۹ نفرین تستی مثبت چیخدی، خستهلیک علامتلری گؤرولن ۶۷۵ نفر معالیجه آلتینا آلیندی.
ساغالان سون ۸ مین ۸۰۳ نفرله ایندییه قدر ایکی میلیون ۳۳۱ مین ۳۱۴ نفر معالیجه ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
حولوصی آکار اینگیلتره-یه سفر ائدیب
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار اینگیلتره-نین تورکیه-یه قارشی بوتون ساوونما صنایعسی تحریم لرینی قالدیردیغی بیر واختدا بو اؤلکهیه رسمی سفر ائدیر.
حولوصی آکار: "یونانیستان تورکیه-یه قارشی رئال اولمایان ادعالار ایرهلی سورور"
حولوصی آکار بو بارهده میللی ساوونما اونیورسیته سینده 2022-2023-جو تدریس ایلینین باشلانماسی ایله باغلی کئچیریلن مراسیمده ائتدیگی چیخیشدا دئییب.
جمهور باشقانی اردوغان پراگا یولا دوشوب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانین چکیانین پایتاختی پراگا سفری باشلاییب


text:
امیر قلعهنویی
امیر قلعهنویی آدی ایله آدلانان اردشیر قلعهنویی ، (دوغوم. 9 جولای 1964 (1342)، تهران، ایران) ایرانلی آدلیم فوتبول مشقچیسیدیر. او گئچمیشده ایرانین میلّی، و تهرانین ایستیقلال کوماندالاریندا یاریممودافیهچی ایدی. او اویونوچولوقدان سونرا، ایران میلّی کومانداسی، تهرانین ایستیقلال، ایسفاهانین سیپاهان کیمی کوماندالاردا باش مشقچی اولموشدور، و گونئی آذربایجاندا تیراختور فوتبول کولوبونون باش مشقچیسیدیر. او ایرانین اوستون لیقاسیندا ان ایفتیخارلی مشقچی ساییلیر. قالانویی ایستیقلالی قهرمانلیغا چاتدیراندان سونرا، سیپاهانی دا ایکی دفعه آردیجیل بیرینجی ائتمیشدیر.
قالانویی نین تیراختورا گلمهسی
تیراختور فوتبول کولوبو 2009 دا ایرانین اوستون لیقاسینا قاییدان سونرا ایکی ایل فراز کمالوندین مشقچیلیگی ایله 7جی و 5جی سیرالارا یئتیشدی. ایکینجی ایلده آسییا شامپیونلارینا گئده بیلمهمک، تیراختور آزارکئشلرینین راضیسیزلیقلارینا سبب اولدو؛ حالبوکی تیراختور تاماشاچی ساییسی باخیمیندان ایراندا بیرینجی یئری آلیردی. باشقا طرفدن دئییلیردی امیر قالانویی دا، چوخ تاماشاچیلی کوماندالاردا مشقچیلیک ائتمهیه ماراقلیدیر، و همیده، سیپاهان ایله مالی راضیلیغا یئتیشمهییب. البتته خبرلره گؤره ایرانین فوتبول فئدراسیونو طرفیندن، فراز کمالونده گونئی آذربایجاندا قالماق اۆچون ایجازه وئریلمهدی. بونلار هامیسی باعیث اولدولار امیر قالانویی 800 میلیون تومن(800،000 دوللار) قرارلا تیراختورا گلسین. امیر قالانویی تبریزده اون مینلر تیراختور یانداش طرفیندن ایستیقبال اولوندو و تبریزین هر یئرینده شنلیک کارناواللاری قورولدو[۱][۲][۳][۴][۵][۶]. بیر فوتبول مشقچیسین بیر جومهور باشقانیندان نئچه قات آرتیق ایستیقبال اولونماسی گونئی آذربایجان و ایران تاریخینده تایسیز دیر. ایران فوتبولوندا ان ایفتیخارلی مشقچی دئییب کی:
قایناقلار
- ^ Qalanoyunun Təbrizdə minlər yandaşın xoşgəldin qarşılamasından görüntü raporu. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-09-02. یوْخلانیلیب2015-01-31.
- ^ صور: استقبال قل نظيره للمدرب قلعه نوعي بتبريز [دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ استقبال بینظیر تبریزیها از امیر قلعهنویی / گزارش تصویری (1)
- ^ استقبال بینظیر تبریزیها از امیر قلعهنویی / گزارش تصویری (2)
- ^ کارناوالهای شادی در تبریز، به خاطر ورود ژنرال/قلعهنویی از فردا کارش را در تراکتور شروع میکند
- ^ با حضور بيش از 10 هزار نفر، تماشاگران تراكتورسازي با پرچمهاي قرمز از قلعهنويي استقبال كردند. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2015-01-31.
- ^ استقبال 10هزارنفري از ژنرال؛ قلعهنويي: مربيگري در تراكتور يك افتخار بزرگ است. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-10-23. یوْخلانیلیب2015-01-31.
- ^ قلعهنويي: احساس جواني كردم؛ بايد يك تيم قدرتمند بسازيم. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2015-01-31.


text:
ابن سینا
ابن سینا (عربجه: ابن سینا)؛ سینا اوْغلو عبدالله اوْغلو حسین علی آتاسی، مشهوردور ابوعلی سینا و ابن سینایا (دوغوم: ۳۵۹ گ.ه. بوخارا دا _ اؤلوم: ۲ تیر ۴۱۶ همداندا/ ۹۸۰-۱۰۳۷ میلادی)، دونیانین بؤیوک بیلیجی و حکیمی تانینیر.
آتاسيندان قرآن، ادبيات و فقه اويرندي.
428 ايل هيجرتدن سوْنرا وفات ائتدی.
مزاری ایرانین همدان شهرینده.
فلسفه ، ریاضیات ، آسترونومی، فیزیک ، شیمی ، طیب و موسیقی کیمی بیلیک و باجاریغینین موختلیف ساحه لرینده سئچیلن ابن سینا ، ریاضیات علمینده ریاضی ترمینلرین تعریفی، نوجوم ساحه سینده ایسه احساس مشاهیده لرین آپاریلماسی مؤوضوع لری ایله ماراقلانمیشدیر.
آسترولوژی (فارسجا: علم احکام نوجوم ، طالع بینی) و اسمایا اعتیبار ائتمه ییب دییشیلمه نظریه سینین دوغور اوْلوب اولمادیغینی آپاردیغی تجروبه لرله تدقیق ائتمیش و دوغرو اولمادیغینی ایثبات ائتمیشدیر. ابن سینایا گؤره ، هر الئمنت (عامیل) یالنیز اؤزونه خاص کیفیت لرده مالیک دیر و بئله لیکله داها دیرسیز متاللاردان قیزیل و گؤموش کیمی داها دیرلی متاللارین الده ائدیلمه سی مومکون دئییل.
ابن سینا ، مکانیکا ایله ده ماراقلانمیش و بعضی جهت لردن آریستوتئلین ( Aristotelin – ارسطو فلسفه سینه گؤره) حرکت آنلاییشینی تنقید ائتمیشدیر. آریستوتئل ، جیسمی حرکت ائتدیرن قووه ایله جیسیم آراسینداکی توخونما یوخ اوْلدوقدا ، جیسمین حرکتینی داوام ائتدیرمه سینی تامین ائدن عامیلین شرایط ، یعنی هاوا اوْلدوغونو بیلدیریر و هاوایا ، بیری جیسمه موقاویمت دیگری ایسه جیسمی داشیما اولماق کیمی بیر-بیرینه اوزاق اوْلان ایکی وظیفه نی یوکله ییردی.
ابن سینا ، بۇ ضید دورومو سئزمیش ، آپاردیغی مشاهیده لر نتیجه سینده هاوا ایله کوله ین گوجلرینی موقایسه ائتمیش و آریستوتئلین حاقلی اولا بیلمه سی اۆچون هاوانین شیدتینین کوله ین شیدتیندن داها چوخ اولماسی نتیجه سینی چیخارمیشدیر. آنجاق بیر آغاجین یاخینیندان اؤتوب کئچن اوخ ، آغاجا دیمه دییی مدت جه ، آغاجدا و یارپاقلاریندا ان خیردا بیر ترپنمه مئیدانا گتیرمه دییی حالدا ، کولک، آغاجلاری سیلکلمکده و حتی کؤکوندن قوپارا بیلمکده دیر. ائله ایسه هاوانین شیدتی جیسم لری داشیماق اۆچون کیفایت دئییل.
ابن سینا ، هر شی دن اؤنجه حکیم دیر و بۇ ساحه ده کی تدقیقاتلاری ایله مشهور دور. طیب له علاقه لی بیر چوخ اثر قلمه آلینمیشدیر ، بونلار آراسیندا خصوصیله اوره ک – دامار سیستمی ایله علاقه لی اولانلار دیقته لایق دیر. آنجاق ابن سینا دئدیکده ، اونون آدی ایله بوتونلشمیش و غرب اؤلکه لرینده 16 – جی عصرین و شرق اؤلکه لرینده 19- جی عصر ین اول لرینه قدر اوخونموش و ایستیفاده ائدیلمیش" القانون فی طیب " ادلی اثری یادیمیزا دوشور.
بئش کیتابدان ایعبارت بو انسیکلوپدیک اثرین بیرنجی کیتابی ، آناتومی یا و قورویوجو حکیم لیک ، ایکنجی کیتابی آدی درمانلار ، اۆچونجو کیتابی پاتولوژی یا ، دؤردونجو کیتابی درمانلار و جراحی مئتودلارلا معالیجه ، بئشینجی کیتابی ایسه موختلیف درمان ترکیب لری ایله علاقه لی تفصیلاتلی معلومات لار وئریلمیشدیر.
ابن سینانین بو اثرلری آراشدیریلدیقدا ، مؤوضوع لاری سیستئماتیک بیر فورمادا تدقیق ائدیلدییی نظره چارپیر. تاریخده ایلک دفعه طیب و جراحییه نی ایکی آیری قایدا – قانون کیمی قیمت لندیرن ابن سینا ، جراحی معالیجه نین دوزگون آپاریلماسی اۆچون آناتومی یانین واجیبلی یینی خصو وورغولامیشدیر. حیات تهلوکه سی (خطری) چوخ یوخاری اولدوغو اۆچون دبده اولمایان جراحی معالیجه ایله علاقه لی نمونه لر وئرمیش عملیاتلاردا ایستیفاده ائتمک اۆچون بعضی آلت لر تکلیف ائتمیشدیر.
گؤز ایله ده ماراقلانمیش ابن سینا ، دؤورونون سئچیلن فیزیک لریندن ابن حیسم (İbn Heysem) کیمی ، گؤز – شعاع نظرییه سینی مۆدافیعه ائتمیش و اوست گؤز قاپاغینین خاریجه چیخماسی ، داواملی آغ رنگه و یا قارا باخماقدان مئیدانا گلن قار کورلوغو کیمی داها اؤنجه بحث ائدیلمه ین خسته لیکلر حاقّیندا دا تفصیلاتلی ایزاح لار وئرمیشدیر.
اثرلری[دَییشدیر]
چوق سايى ده اثر يازمش اولان ابن سينانین أن مهم اثرلرى آراسیندا ‘ طب حقنده " قانون فى الطب ؛ فلسفه ساحه سنده "كیتاب الشفا ؛ فلسفه دوزه نى حقنده سونرا دان ياپتيغى دگيشيكليكلردن سوز ايده ن " كیتاب الاشارات والتنبيهات ؛ روح خسته لقلرى ايله علاقه لى اوْلان " كیتاب النفس " بولونور. اثرلرى لاتينجه يه ترجمه ايديلمشدیر.
کیتاب لارین آدی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آکادمی یا . نت Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Encyclopedia of Islam: Vol 1, p. 562, Edition I, 1964, Lahore, Pakistan
- ^
The Sheed & Ward Anthology of Catholic Philosophy. Rowman & Littlefield. 2005. ISBN 9780742531987.
{{cite book}}: Check
|url=value (help)
- ^ Ramin Jahanbegloo,
In Search of the Sacred :
A Conversation with Seyyed Hossein Nasr on His Life and Thought,
ABC-CLIO (2010), p. 59
- ^ In Bukhara (19 years) then کؤهنه اورگنج, خارزم (13 years).
- ^ In گورگان, 1012–14.
- ^ In رئی (1 year), Hamadān (9 years) and ایصفاهان (13 years).
D. Gutas, 1987, Avicenna ii. Biography, Encyclopædia Iranica. Iranicaonline.org.


text:
ویکیپدیا:سؤزلرینیزی دئمک اوچون ایخلالچیلیق ائتمهیین
مؤوجود اوْلان سیاستلرده مۆشکول وارسا، اوْنو ایخلال یارادان دییشدیرمهلرله دئییل، دانیشیقلا آیری ایشلدنلره خاطیرلادین. بئله ایخلالچی دییشدیرمهلر یاخشی نیتله اوْلمادیغی اۆچون سیستمی اوْیناتماق ساییلیر.
میثاللاردَییشدیر
- بیری ویکیپدیانین دموکراتیک حالتده و اکثریت رأیی ایله ایداره اوْلونماسینی ایستهسه ...
- ۷-۸ زاپاس حساب آچاراق اوْنا موخالیف سس وئرمک یئرینه، هر نفرین نئچه یدک حساب آچاراق بیر دفعهدن چوْخ رأی وئرمه ایمکانینی خاطیرلایین.
- بیر نفر سیزین یازیلارینیزی قایناقسیز اوْلدوغو اۆچون سیلسه ...
- مقالهنین بۆتون قایناقسیز یازیلارینی سیلمک یوْخسا اؤز یازینیزی قایتارماق یئرینه، اوْنا قایناق آرتیرین.


text:
«تخت سلیمان»ین تاریخی مجموعهسی، غربی آذربایجانین تکاب شهرینین شمال شرقیندن ۴۵ کیلومتر آرالی، حسنآباد کندینین کناریندا، یام یاشیل، اورهک اوخشایان صفالی بیر درهده یئرلشیر. موختلیف یوللاردان بو تاریخی آبیدهیه گئتمک اولار. لاپ یاخشیسی میاندوآب – شاهیندژ – تکاب یولودور. داغلیق یوللاردان اولان باشقا آسفالت یول دا واردی کی زنجان – دندی – تکاب و یا بیجار – تکاب یولودور.
«تخت سلیمان» مجموعهسی گئنیش بیر دوزنگاهلیقدا احاطه اولونموش ۱۲۴ مین مترمربع وسعتله، ۱۴ متر هؤندورلوگو و ۵ متر ائنی اولان بیر حاصارین آراسیندا یئرلشیر. بو تاریخی مجموعه اورتادا اولان گؤلچه، آذرگشنسب آتشگاهی، آناهیتا معبدی، خسرو ایوانی، تخت سلیمان تالاری، ایلخانی حامامی و قالا دووارلاریندان عیبارتدیر. مجموعه ۱۳۱۶-نجی ایلده اؤلکهنین میللی آبیدهلر سیاههسینده قئیده آلینیب و ۱۳۸۲-نجی ایلده یونسکو تشکیلاتی طرفیندن دونیالیق معنوی ایرث کیمی ثبت اولونموشدور. «تخت سلیمان» انقلابدان سونرا بیرینجی آبیده و «چغازنبیل»، «تخت جمشید» و «نقش جهان» آبیدهلریله برابر یونسکو تشکیلاتی طرفیندن ایرانین ثبت اولونموش دؤردونجو تاریخی آبیدهسیدیر.
«تخت سلیمان» مجموعهسی بیر چوخ بدیعی و تایسیز طبیعی و قاییرما اثرلرین آراسیندا یئرلشیر. اونلاردان گؤلچهلری، ایستی سولاری، اسگی قبیرلری، تاریخی بینالاری آد چکؤمک اولار. بو اراضیده چوخلو دهیرلی تاریخی و اؤزهل طبیعی اثرلر ده واردیر. اونلاردان: «سلیمان زندانی» داغی، «چملی گؤل»، «سلیمان تؤولهسی» داغی، ۳۲۰۰ متر هؤندورلوگو اولان «بلقیس» داغی، اسکی قبیرستانیلقلار، ساسانی و ایلخانیلر دؤرونه منسوب معدنلر، ایستی چشمهلر، اژدها داشی و تاریخی ساحهلری آد آپارماق اولار. البته «بلقیس» داغیندا و «سلیمان زندانی» داغیندا ساسانیلر دؤوروندن قالان باشقا اثرلرده واردیر.
بو گون بو گؤلچه و اونون اطرافیندا یئرلشن بینالار «تخت سلیمان» آدلانیرلار. بو آد دئمک اولار کی تزه آددیر. تاریخ بویو اورا موختلیف آدلارلا تانینمیشدیر. عرب تاریخچیلری اونا «شیز»، «جزن» و «جزنق» دئمیشلر. روملولار ایسه «گزکا»، ارمنیلر «گنزکا» یا «کادزا»، سریانیلر «گندزک» یا «گنژک»، یونانلیلار «گنزکا»، «گادزاکا» و «گادزا»، و حمداله مستوفیده مونقوللار دیلینجه «ستوریق» آدلاندیرمیشدیر. شاهنامهده «چیچست»، اوستادا «چئچست» یازمیشلار. «گنزک» یا «کنزک»، «گنجک»، «گنزه»، «جیس»، «جنزه»، «گنجه»، «گزن» و «گنگ» بو مجموعهنین باشقا آدلاریدیر.
۱۹-نجی یوز ایللیگین ایلک ایللریندن چوخلو شرقشناسلار «تخت سلیمان»دان گوروش ائتمیشلر. «سر روبرت کرپورتر»ی بو مجموعهنین کاشیفی تانییرلار کی ۱۸۱۹-نجی ایلین اوت آییندا اوردا اولموش و بو آبیدهنی توصیف ائتمیشدیر.
۱۸۳۱-نجی ایلده «کلنل دبلیو مونتیت» او بؤلگهنی گؤروب، «تخت سلیمان» و «سلیمان زندانی» اثرلرینین ژئولوژیک قورولوشولارینین عینی اولمالارینی تصدیق ائتمیشدیر. اونون نظرینجه، اوردا قاینایان چشمهلر آهاک چؤکونتوسونون توپیلانیشیندان یارانمیشلار.
۱۸۳۸-نجی ایلده «سر هنری راولینسون» او اراضینی گؤرندن سونرا، دقیق شکیلده او بؤلگهنی تانیتدیرمیش.
۱۹۳۷-نجی ایلده «اریش اشمیدت» او ساحهنین شکلینی هاوادان چکمیش و «پرواز بر فراز شهرهاى باستانى ایران» کیتابیندا یایمیشدیر. بو کیتاب «تخت سلیمان» مجموعهسینی آرتیقراق تانیتدیرماقدا بؤیوک رول اوینامیشدیر. «آندره گدار»دا اؤز یازیلاریندا بو مجموعهنی دقت ایزلهمیش و نهایت ۱۹۵۹ میلادی (۱۳۳۷ گونش) ایلینده بو مجموعهنین اوستونده بیر سوئدلی – آلمانلی و ایرانلی اورتاق هیئت، سوئدلی آرخالوگ «هانس هنینگ فون دراوستن» و آلمانلی آرخالوگ «رودلف ناومان»ین باشچیلیغیایله ۲۰ ایله قدر علمی آراشدیرمالار آپارمیشلار. نهایت بو آراشدیرمالارین نتیجهسی «ویرانههای تخت سلیمان» آدلی بیر دهیرلی کیتابدا یاییلمیشدیر.
مجموعه ده میلاددان مین ایل اؤنجهدن ۱۱-نجی هجری قمری یوزایللیگینه قدر حیاتین اولما نیشانهلری ثبوت ائدیر کی، بو اراضیده اینسانلار اوچ مین ایل یاشامیشلار. بعضی روایتلره گورا «تخت سلیمان» مجموعهسی سایسیز سیررلی بینالاریلا همن مشهور شهردیر کی اسکی یازیلاردا «زردشت» پیغمبرین دوغوم یئری آدلانیر. پهلوی یازیلاریندا بو شهردن «گنجک» آدیلا دا یاد ائدیلیبدیر. بیر سیرا آراشدیریجیلارین نظرینه گورا «تخت سلیمان» همن اشکانیلر ایمپئریاسینین پایتاختی اولان «فره اسپه» شهریدیر.
بئله دئمک اولار کی «تخت سلیمان» مجموعهسی ساسانیلر دؤوروندن قالان دهیرلی بیر آبیدهدیر. بونونلا بئله بو اراضی اینسانلار مدنیتینین بئش تاریخی دؤورونو اؤزونده یئرلشدیریب. داش دؤورو و ۱، ۲، ۳-نجی دمیر دؤوروندن تاپیلان اثرلر گؤستریر کی بو تاریخی شهر و اونون هندهوری موختلیف دؤورلرده سکاییلرین، ماننالارین، مادلارین، هخامنشیلرین، اشکانیلرین، ساسانیلرین و اسلامی دؤورونده ده مونقوللارین یاشادیغی یئر اولموشدور.
«تخت سلیمان» مجموعهسینین برپاسینا ایل بویو ۲۵ – ۳۰ نفر آرخالوگ، برپاچی و ایشچی چالیشیرلار. بونونلا بئله بو نهنگ مجموعهنین برپاسینا آیریلان بودجهنین آز اولدوغو و «میراث فرهنگی» تشکیلاتینین مودیرلرینین لاقئیدلیگی و یا لازیمی قدر قئیدنه قالمادیقلاری، بو تایسیز، دهیرلی تاریخی آبیدهیه جیددی پرابلئملر تؤرهدهجکدیر.
قایناق: ایشیق درگیسی – نومره ۱ – خرداد ۱۳۹۷
ishiq.ir


text:
روحانی: دنیا بازاری بیلن علاقه قورمه ی اولکه اقتصادی نینگ اوسیشی ممکن ایمس
روحانی اولکه اقتصادی نینگ اوسیشی گه ایچکی بازارنینگ ییترلی ایمس ایکن لیگینی ایتدی
ایران جمهور باشلیغی حسن روحانی اولکه اقتصادی نینگ اوسیشی اوچون ایچکی بازارنینگ ییترلی ایمس ایکن لیگینی معلوم قیلیب دنیا بازاری بیلن علاقه قورمه ی آلغه باریش نینگ ممکن ایمس ایکن لیگینی ایتدی.
ایران جمهور رئیسلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتگه کوره پایتحت تهران ده اقتصادچیلر بیلن اوچره شگن روحانی شولرنی ایتگن:
"بیز هم مسئله لرگه اولکه ایچیده ییچیم تاپیلیشی گه ایشانه میز، بیراق دنیا بازاری بیلن علاقه قورمه ی آلغه باریش نینگ ممکن ایمس و اولکه رواجلنمه یدی" دیب ایتگن.
روحانی عین دمده 119 میلیارد دالر بولگن نفت عایدی نینگ اوز حکومتلری پیتیده 67 میلیارد دالرنی آشمه گن لیگینی تیلگه آلگن.
باشقه تاماندن اتریش نینگ پایتختی وین ده دوام ایته یاتگن هسته ای کیلیشوو مذاکره لری بیلن تیگیشلی اوله راق شولرنی ایتدی:
"وین ده گی مذاکره لر ایران نینگ کوچینی کورسته دی. بوگونگی کونده دنیا ایران بیلن کیلیشیش و چیکلاولرنی کوتریب تشلش دن ایریم یول قالمه گن لیگینی قبول ایتگن دیر. بو ایران اوچون کتته یوتوق دیر" دیدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه نینگ استانبول شهری اوروپا ده بیرینچی اورین نی ایگلله دی
استانبول گه کووید 19 پاندمیسی باشله مسدن آلدین میلادی 2019- ییلده 9,9 میلیون توریست کیلگن ایدی


text:
15-جی ایول دموکراسی موزه سی آچیلدی
أردوُغان 15-نجی ایول دموکراسی موزه سینی آچدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان فتؤ ترور قوراماسی نینگ حیاناتچیلیقلی آغدارلیشیق سینانشیغینی اؤزبوُلوشلی سس و ویژوال افکتلر بیلن گۆررۆنگ بریأن 15-نجی ایول دموکراسی موزه سینی آچدی.
أردوُغان و رسمی یوُلباشچیلار طوُی باغینی کسیپ آچان موزه لرینی گِزیپ گؤردۆلر.
پایتاغت آنکارادا جمهورباشلیقلی کمپلکسی نینگ یانیندا قورالان موزه، حیاناتچیلیقلی آغدارلیشیغا سینانشیغینگ اؤنگۆنی آلان جبیسلیک روحونی حالقا یانگاداندان یاتلادار.
دِگیشلی حابارلار
والیبال: تۆرک قیزلاری آلمانلاری ینگدی
تۆرک قیزلاری 25-21، 25-18 و 25-21 حاسابی بیلن اۆچ سِتده ینگیجی بوُلدی
پاموق قالا 9 آیدا 1 میلیون 557 توریست گلدی
سپتامبر آییندا بو تاریحی و طبیغی یأدیگأرلیگه 271 مۆنگ 861 سیاحاتچی گلیپدی
والیبال: تۆرک قیزلاری کروات قیزلارینی ینگدی
تۆرک والیبالچی قیزلار دۆنیأنینگ اینگ قوُوی 16 توُپاری نینگ ساناوینا آدینی یازدیردی


text:
یافا دؤیوشو (۱۱۹۲)
یافا دؤیوشو (۱۱۹۲) (اینگیلیسجه: Battle of Jaffa (1192)) ایوبیلر و انجوین ایمپراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.اۆچونجو صلیبی ساواشینین بیر قیسمیدیر. اورشلیم کراللیغی یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو صلیب یۆروشلری غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Jaffa (1192)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یافا دؤیوشو (۱۱۹۲) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
طالبانین ایکینجی دؤورو
ستا – سیاست، اقتصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون (سیاست، اکونومی و توپلوم آراشتیرمالاری واکفی) دیرکتورو پروفسور مورات یئشیل تاشین "طالبانین ایکینجی دؤورو" مقالهسینی تقدیم ائدیریک.
ستا – سیاست، اقتصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون (سیاست، اکونومی و توپلوم آراشتیرمالاری واکفی) دیرکتورو پروفسور مورات یئشیل تاشین "طالبانین ایکینجی دؤورو" مقالهسینی تقدیم ائدیریک.
طالبانین افغانیستان-دا گؤزلهنیلندن سرعتلی بیر شکیلده حاکمیتی اله آلماسی هر کس اوچون سورپریز اولدو. 2020-جی ایلین مارس آییندا امریکا ایله طالبان آراسیندا راضیلاشمادان سونرا طالبانین ایرهلیلمهسی اونسوز دا آرتمیشدی. جو بایدن حکومتینین امریکانین افغانیستاندان چکیلمهسینه دایر دونالد ترامپ دؤورو سیاستینی عینی شکیلده منیمسهمهسیله طالبانین الی داها دا راحتلادی. بایدنین چکیلمه قرارینی داها ائرکن بیر تاریخه سالماسی ایسه طالبانین پایتاختی آسانلیقلا تسلیم ائتمهسینه سبب اولدو. کابل-ین اله کئچمهسی ایله افغانیستان حکومتی رسمن سکوت ائتدی، میللی اوردو داغیلدی. ایندی قارشیمیزدا طالبانین ایدارهسینده اولان یئنی بیر افغانیستان وار. جاوابی ان چوخ آختاریلان سوال ایسه طالبانین ایکینجی دؤورو نئجه بیر افغانیستان اورتایا چیخاراجاق؟
قارشیمیزدا اوچ سناریو وار. بیرینجیسی، طالبانین هرطرفلی بیر حکومت قورماسیدیر. موختلیف ائتنیک و دینی قروپلارلا حال-حاضیرکی مامورلارین بیرگه ایشتیراک ائدجگی بئله بیر حکومت طالبانین اؤلکهنی داها راحت ایداره ائتمهسینی و اولوسلار آراسی توپلومون دستکینی آلماسینی تامین ائده بیلر. بو سناریو دا ساوونما، تهلوکهسیزلیک، کشفیات و اقتصادیات کیمی ناظیرلیکلر طالبانین، دیگر ناظیرلیکلر ایسه او بیری قروپلارا پایلانا بیلر.
آنجاق بو مولاییم سناریو یالنیز حکومتین نئجه قورولاجاغی ایله محدودلاشمیر. طالبانین شریعت قایدالارینی نئجه تطبیق ائدجگی ده بو سناریونون رئاللاشماسی اوچون سون درجه اهمیتلیدیر. بو گونه قدرکی چیخیشلاریندا قادینلارین ایش حیاتینا قاتیلماسی ایله باغلی مولاییم مئساژلار وئرن طالبان 31 آوقوستدان سونرا وئردیگی وعدلری یئرینه یئتیرمهلیدیر. دونیا اؤلکهلری بو سناریونو دستکلهیه بیلر، اگر طالبانین سؤیلهدیکلری ایله عمللری بیر اولسا.
ایکینجی سناریو طالبانین مطلق اقتدارینی نئجه حیاتا کئچیرمهسی مسئلهسیدیر. بو سناریودا طالبان حاکمیتی پایلاشماق یئرینه، حکومتده بوتون ایدارچیلیگی اؤز الینه آلماق ایستهیهجک. عینی زاماندا، بو، شریعت قایدالارینین دا داها سرت شکیلده تطبیق ائدیلهرک توپلومو ایداره آلتینا آلینماسی اولاجاق. سؤزوگئدن سناریودا تهلوکهسیزلیک، اقتصادیات، اجتماعی حیات کیمی ساحهلرده داها سرت بیر طالبان رهبرلیگی ایله قارشیلاشماق مومکوندور.
اوچونجو سناریو ایسه شدته سؤیکنن بیر قورخو رژیمینین حیاتا کئچیریلمهسیدیر. 1996-2001-جی ایللرده طالبان سرت تطبیقلری ایله تضییق گوجونه توپلومو ایداره آلتینا آلان بیر رژیم یاراتمیشدی. طالبان بئله بیر اقتدار تجروبهسی ایله یاددا قالیب. یئنی قورولاجاق طالبان حکومتینده شدت و باسقی اولارسا، شوبههسیز، بو اونون هم داخیلده، هم خاریجده الینی اولدوقجا ضعیفله دیر. آنجاق طالبان تک بیر تشکیلاتدان عبارت اولمادیغی اوچون مولاییم مئساژلار وئرمهسینه باخمایاراق، دینی، سیاسی و حربی قانادلاری آراسیندا بیر گؤروش آیریلیغی واردیر کی، بو دا شدت و باسقینی مرکزه داشیییر. بئله بیر سناریو عینی زاماندا، اؤلکهنین فرقلی بؤلگهلریندن طالبانا قارشی یئرلی عصیانلارین چیخماسینا دا سبب اولا بیلر.
طالبانین نئجه بیر حکومت قوراجاغی افغانیستانین گلهجگی باخیمیندان اولدوقجا اهمیتلیدیر. تامامیله قاپالی بیر رژیم یارادارسا، افغانیستان-دا وار اولان پروبلئملر داها دا درینلشر.
بمت-نین راپورلارینا گؤره، اؤلکهده 10 میلیون اوشاق آجلیق تهلوکهسی، 14 میلیون آدام ایسه قیدا چاتیشمازلیغی ایله قارشی-قارشییادیر کی، بو دا افغانیستان اهالیسینین اوچده بیری دئمکدیر.
طالبان نئجه حکومت قورورسا، قورسون، قارشیسیندا دولاشیق پروبلئملر وار. بونلاری حل ائدهرک افغانیستانی ایداره ائتمهسی آنجاق مولاییم سناریونون رئاللاشماسینا باغلیدیر. عکس تقدیرده، افغانیستان داها قانلی بیر وطنداش محاربهسی ایله اوز-اوزه قالا بیلر.
ایلگیلیلی خبرلر
اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
اورتا آسیا دؤولتلرینین باشقا اؤلکهلر و یا اولوسلارآراسی تشکیلاتلارلا ایلیشکیلرینده اورتاق فعالیتی گلهنک حالینا گتیرمیش اولماسی سئویندیریجیدیر
آذربایجان جمهوریتی جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آوروپا سفری
جمهورباشقانی علییئو، ارمنیستان رهبرلیگینین سیاسی ارک گؤسترهبیلمهسی دوروموندا، ایکی اؤلکه آراسیندا باریش آنلاشماسی ایمضالامانین یاخین واختلاردا مومکون اولاجاغینی بیلدیردی
اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
جمهورباشقانی میرضیایئوین وئریملی گئچهن ایلک سعودی عربیستانی سفریندن سونرا ایکی اؤلکه ایلیشکیلری داها دا گلیشهجک، اؤزبکیستاندا عرب سرمایهلری آرتاجاق


text:
جو بایدن
جوزف رابینت بایدن جونیور یادا جو بایدن (اینگیلیسجه: .Joseph Robinette Biden Jr)؛ دوغوم ۲۰ نوایبر ۱۹۴۲ پنسیلوانیا آمریکالی وکیل و سیاستچی و ۲۰۲۰-جی ایلین بیرلشمیش ایالتلرین سئچیلمیش پرئزیدئنتی. آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین پرئزیدئنت سئچکیلری ۲۰۲۰ ده، ایش اوستونده اولان پرئزیدئنت دونالد ترامپ غلبه ائتدی و ۴۷-جی آمریکا پرئزیدئنت عونوانینا ال چاتدی. جو بایدن ۱۹۶۹-جی ایلدن دموکرات حزبینه عوضو اولوب و ۲۰۰۹ دا ۲۰۱۷-جی ایلجا باراک اوباما زامانی پرئزیدئنت موعاوینی اولوبدور. همچنین ۱۹۷۳-جی ایلدن ۲۰۰۹-جی ایله دلاویر ایالتینده ویلمینقتن شهریندن میلت وکیلی سئچیلیب. سنا مجلیسینده ایللر بؤیو خاریجه ایشلر باشچیسی و قضاوت باشچیسی اولموشدور.


text:
آریستوکراسی
آریستوکراسی یا آریستوْکراتییا - (یونانجا -ἀpισtokpatίa aristokratía آریستوس-یاخشی، عالیجناب + کراتوس-حاکمیت)- دؤولتی ایداره ائتمه فوْرمالاریندان بیری، دؤولت حاکیمییتینین ایمتیازلؽ کۆبار آزلؽغؽن الینده جمعلشدیگی ایدارهچیلیک فوْرماسؽدؽر.
حاققؽندادَییشدیر
تاریخی ادبیاتدا آریستوْکراسی ترمینی ان چوْخ آشاغؽداکی واریانتلاردا ایضاح اوْلۇنۇر: ۱.جمعیتین ایمتیازلؽ طبقهلری، تانؽنمؽش نسلین نمایندهلری (رومادا پاتریسیلر، روسییادا بویارلار، زادگانلار، پولشادا پانلار، شلیاختاچؽلار، آذرجایجاندا خانلار، بیگلر، آغالار و باشقالاری). ۲.دؤولت ایداره ائتمه فوْرماسی-بۇرادا عالی حاکیمییت تانؽنمؽش نسلین نمایندهلرینه مخصوصدۇر. آنتیک سیاسی فیکیر تاریخینده آریستوْکراتییا پلاتون و آریستوتئل طرفیندن ایداره ائتمه فوْرماسی کیمی تحلیل ائدیلمیشدیر، اوْنا ان یاخشؽ ایداره ائتمه نؤع کیمی باخمؽشلار. بۇ زامان حاکیمییت اصیلزادهلرین الینده جمعلشمیش اوْلۇر. بۇ ایدارهچیلیک فوْرماسی قۇلدارلؽق جمعیتینده مؤوجود اوْلمۇشدۇر. آنتیک دؤورلرده ایلک دفعه قدیم رومادا، ایسپارتادا بۇ کیمی ایداره ائتمه فوْرماسی مؤوجود اوْلمۇشدۇر. ۳. آریستوْکراسی آنلایؽشی مۆعاصیر دؤورده عقلی و معنوی اۆستۆنلۆیۆ اصالاندؽران ائلیتیست قاورام کیمی ده قبۇل اوْلۇنماقدادؽر.