text:
۱۱ سپتامبر
۱۱ سپتامبر: ایلک تلقراف خطی ایشه دوشوب، آمریکادا ۱۱ سپتامبر ترور عملی باش وئریب.
۱۸۲۳ — اینگیلیس ایقتیصادچیسی دیوید ریکاردو وفات ائدیب.
۱۸۵۱ — مشهور موؤلیم، ناشیر و تورکشوناس ایسماعیل قاسپیرالی آنادان اوْلوب.
۱۸۵۳ — ایلک دفعه تلقراف خطی ایشلهمیشدیر.
۱۸۸۸ — تورونتوداکی صنایع نوماییشگاهیندا ایلک دفعه اولاراق تکرار ائدیلمک اۆچون اینسان سسی یازیلمیشدیر.
۱۹۱۴ — روسیه اوردوسو اوتریش-مجاریستان اوزرینده غلبه چالیر.
۱۹۹۲ — آذربایجان جومهوریتی غنا ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
۲۰۰۱ — آمریکادا ۱۱ سپتامبر ترور عملی: دونیا تیجارت مرکزینین اکیز قوللهلری و آمریکا مودافعه ناظیرلییینین بیناسی طیاره حملهلرینه معروض قالدی، ۲ مترو ایستگاهی یارارسیز حالا دوشدو.


c: text/html

text:
ایقتیصادی اینکیشاف
ایقتیصادی اینکیشاف — ایقتیصادیات و ایستحصال قووّهلری، تحصیل،علم و مدنیتین، اینسانلارین حیات سویهسی نین مونتظم اولاراق کئیفیت و استروکتور باخیمیندان موثبت ایستیقامتده دَییشمهسی ایله کاراکتریزه اولونان ایقتیصادی پروسهدیر. ایقتیصادی اینکیشاف هم ده ایجتیماعی علاقهلرین اینکیشافینی نظرده توتور و بونا گؤره ده تاریخاً فورمالاشمیش تکنولوژی و مادّی نعمتلرین بؤلگوسونون موختلیف سیستملرینده بیر-بیریندن فرقلهنیر.
اؤلکهنین ایقتیصادی اینکیشافینین اساس گؤستریجیلری - اهالینین حیات سویهسی، ایقتیصادیاتین رقابت قابیلیتی، اؤلکهنین عومومی داخیلی محصولو، عومومی میلّی محصولو، آدامباشینا اینسان کاپیتالی و ایقتیصادی آزادلیق ایندکسیدیر.
ایقتیصادیاتین اینکیشافینین اساس حرکتوئریجی قووّهسی اینسان کاپیتالی و اونون یاراتدیغی یئنیلیکلردیر. اینسان کاپیتالی دئیرکن، اینسانلارین تحصیل، صحیه، علم، امک شراییطی و حیات سویهسینین یوکسلدیلمهسینه چکیلن خرجلر نظرده توتولور.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایستعمار
ایستعمار ، کولونیزم، سؤمورگه چیلیک یوخسا کولونیچیلیک (اینگیلیسجه: Colonialism)، گئنللیکله بیر دولتین باشقا میلتلری، دولتلری، توپلولوقلاری، سیاسی و ایقتیصادی حاکمیت آلتینا آلاراق یاییلماسی و یا یاییلماغی ایسته مهسیدیر.
ایستعمار گئنللیکله سؤموردوکلری بؤلگه لرین قایناقلارینا، ایش گوجونه، بازارلارینا ال قویار و عئینی زاماندا سؤمورگه لری آلتینداکی خالقین سوسیو-کولتورل، دینی دیرلرینه باسقی اویغولارلار. سؤمورگه چیلیک ایله ائمپئریالیزم کیمی زامان بیربیرلری یئرینه قوللانیلان تئریملر اولماقلا بیرلیکده ائمپئریالیزم، شکلی اولدوغو قدر شکلی اولمایان آلانلاردا دا کونترولون حاکم گوجون الینده بولوندوغونو دوروملاردا قوللانیلماقدادیر. سؤمورگه چیلیک تئرمی عئینی زاماندا بو سیستمی مشروع لاشدیرماق و یا یایماق اۆچون قوللانیلان بیر دیزی اینانجا دا ایشارت ائتمکده دیر، زیرا سؤمورگه چیلر اوزلرینین سؤموردوکلری اینسانلاردان داها اوستون اولدوقلارینا اینانیرلار. سؤموردوکلری اینسانلاری گلیشمه میش توپلوملاردان سئچرلر. دونیا بو سؤمورگه چیلری، گلیشمه میش توپلوملاری رفاها یئتیشدیرمک و گلیشمه لرینده قاتقیدا اولماق آماجییلا باسقی آلتیندا توتدوقلاری شکلینده آلغیلار و یا آلغینلانماسی ساغلانیر. بیر باخیما ایییمسرلیک هاواسی اسدیریلیر. سؤزده علمی تئوریلرله ده دستکله نمه یه چالیشیلان بو تیپ اینانجلار داها چوخ ۱۹. یوزایلده آوروپا'دا یاییلمیش و آوروپالیلارین توم دونیادا سؤمورگه چی گوچ اولاراق یاییلماسینین دا سؤزده مشروع دایاناغی اولموشدور.
آوروپا سؤمورگه چیلیگی ایکی بویوک دالغایا آیریلابیلیر. ایلکی کشیفلرله باشلامیش ایکینجیسی ده ۱۹.یوزایلین ایکینجی یاریسیندا باشلایان دؤنمیدیر.


text:
آزربایجان میللتینین تاریخینده یاددا قالان ان شرفلی گونلردن بیری هئچ شبهه سیز 31 دکابر دونیا آزربایجانلیلارین گونو دور.
آزربایجان اوز تاریخی بویو شرفله ، غیرت ایله یاشامیش ، تاریخینده ظلمه باش ائمه میش ، آزادلیق و عدالت اوچون ساواشمیش ، باشقا میللت لره حرمت ایله باخیب ، کیمسه نی تحقیر ائتمه میش و اؤز توپراقلاریندا یاشایان میللت لرین کیملیک ، دیل و دینلرینه سایغی ایله یاناشان اولموش.اما نه یازیق کی دوشمنلریمیز و اؤزللیک ایله روسیه 1813گولوستان و 1828تورکمنچای مقاویله لر ایله آزربایجانیمیزی پارام – پارچا ائدیب قوزئی ئی اؤزلری تالان ائدیب و گونئی ده سیستم دئیشمه سی ایله پهلوی سلاله سینین الی ایله محو ائتمه یه چالیشمیشلار. و نه یازیق کی بو اسارت و اشغال گونئی ده حالا دوام ائتدیرمک ده دیر.
1989 جی ایلده سوییت لر بیرلیگینین!!؟ چوکمه عرفه سینده ایللر بویو یادلارین الی ایله آیری قالان میللتیمیز حسرت چائی اولان آرازین اوتای بو تاینا توپلانیب دمیر مفتیل لری اودا چه کیب بیرلیک ایستک لرینی دیله گه تیردیلر.
1991 جی ایلین 16 دکابریندا نخجوانین مجلیسینده دونیا آزربایجانلی لارینین و اؤزللیک ایله ایکی یه آیریلان وطنین بیرلشمه سینی دوشونه ره ک 31دکابری دونیا آزربایجانلیلارین هم رای لیک گونو اعلان ائتدی. و سونرا آزربایجان دولتی طرفیندن قبول گورونه ره ک میللی بیر گون اولاراق رسمیت تاپدی.
امید ائدیریک گونئی آزربایجانین چوخ یاخیندا اؤز مقددراتینی اؤز الینه آلماق ایله نهایت میللتیمیزین آرزو و ایسته یی گرچک له شیب و حسرت چائی و اونون اوستونده کی حسرت کؤپرولر بیرلشمه میزین سیمگه لری اولاراق تاریخه کئچه ر.
میللی یول تشکیلاتی
یاشاسین آزربایجان !
وار اولسون واحید و مستقیل آزربایجان!
30.12.2020


text:
۱۱ ژانویه
۱۱ ژانویه:
- ۱۰۵۵ - تئودورا٬ بیزانس ایمپیراتورلوغونون تختینه اوْتوردو. مقدونیهلیلر خاندانینین سوْن شاهی اوْلاجاق ایدی.
- ۱۴۵۴ - بؤیوک ایستانبول یانغینی.
- ۱۸۶۱ - آلاباما٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.
- ۱۸۷۸ - سۆد ایلک دفعه شۆشهلنهرک ساتیلدی.
- ۱۸۸۵ - لورد کرزن٬ اینگیلیس سیاستچیسی٬ ۱۹۰۵-۱۸۹۸ آراسیندا هیندوستان گئنل والیسی و ۱۹۲۴-۱۹۱۹ آراسیندا بیرلشمیش شاهلیق خاریجی ایش باخانی٬ آنادان اوْلدو.
- ۱۹۰۵ - مصطفی کمال ساواش آکادمیسیندن قۇرمای یۆزباشی اوْلاراق مأذون اوْلدو.
- ۱۹۲۱ - بیرینجی اینؤنۆ ساواشینین سوْنو. یۇنان قوْشونلاری گئری چکیلدی.
- ۱۹۲۷ - تۆرکیه جومهوریتی ایله آلمان آراسیندا تیجارت و ایقامت آندلاشمالاری ایمضالاندی.
- ۱۹۲۹ - تۆرکیهده اسکی یازیلی کیتابلاری یئنی حرفلره چئویرمک اۆچون دیل انجۆمنی بۆنیهسینده بیر کومیسیون قۇرولدو.
- ۱۹۴۳ - قیزیل اوْردو٬ ایستالینقراد مۆحاصیرهسینی قیردی.
- ۱۹۶۹ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ساغلیق باخانی لوتر تری٬ جیغالانین ساغلیغا ضررلی اوْلا بیلهجگینه داییر ایلک راپورتو یایینلادی.
- ۱۹۷۲ - دوْغو پاکیستان٬ بنقلادش اوْلدو.
- ۱۹۹۹ - تۆرکیه جومهوریتینین ۵۶-جی دؤولتی قۇرولدو؛ دموکراتیک سوْل حزب آزینلیق دؤولتی.


text:
سوخو ۳۵
سوخو سو-۳۵ (روس دیلی: Cyxoй Cy-35)ناتو راپورت آدی فلانکر -ای . بیر نوخدالی و بیر کابینلی ساواش اوچاقی .نئچه جوره ایش گورن و جوت موتور چوخ اونملی و گوزه گلیم ایشلری وار.روسیه ده قوشولوب.
سوخو 27 ساواش اوچاقی اوزوندن یئنی اولوب و قوشولوب.باشدا آدی سوخو 27 ام تانینیدی هابئله یئنی ایشلرینه گوره آدی سوخو 35 و یئنی بیر ورژن اولدو.ایندی 10 اوچاقدان چوخ روسیه اوردوسوندا روس شوالیه لری ال آلتیندا ایشلئنری بو اوچاق برزیل و هیند و گونئی کوره اۆچون بیلندیریلیب.
1980 جی ایلده روسیه سوخو 27 اوچاقلارین یئنی ائتماقدا بیر یئنی و اونملی آیرودینامیک ایش یاراتدی اونون مانور ایشلری اونملی موتورلاری گوجلو و گئدیمی یاخشی اولدو.الکتورنیک و رادار و اوچاق ایرتیباط ایشلری یئنی تکنولوژودان فایدالانیب.بیرینجی اوچاشی 1988 جی ایلین ژوئن آیندا اولدو.هابئله ایندی سوخو 37 بو اوچاقین یئنی اولنموشو اولور و سوخو 37 ائلیه بیلر اوز اوچماق مسیرین بیر لحظه ده دئیشسین .لاب تکنولوژیک و اونملی ایش سوخو 35 بی ام 4++ قورودا اولور و 5 جی اوچاقلارا لاب یاخین اوچاقدی.2010 جی ایلده سوخو 35 اس دوزلینیش فابریکاسی روسیه ده ایشه سالیندی.
قایناق[دَییشدیر]
[۱] اینگلیسیجا ویکی پدیاده یارانمیش (اوکتوبر 2016)


text:
هارولد پینتر
هارولد پینتر (اینگیلیسجه: Harold Pinter) بریتانیالی شاعیر و یازیچی - .۱۰ اوْکتوبر ۱۹۳۰ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸ ایل عومر ائلهییب و ۲۴ دسامبر ۲۰۰۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Harold Pinter»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده هارولد پینتر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شیمیفیزیک
فیزیکی کیمیا فیزیکین عۆمومی پرینسیپلری اساسیندا کیمیوی حادیثه لری ایضاح ائدن و اوْنلارین قانۇناۇیغۇنلۇقلارینی معیین ائدن علمدیر". گؤروندویو کیمی، بۇ تعریفلر گؤرونۆشجه اوْخشاردیر. ایضاح و فیزیک علملرینین پروْبلئملرینی سیستئماتیک تدقیق ائتدی. اوْ، فیزیکی بیلیکلرین و مئتودلارین کیمیانین اؤیرنیلمسینده ایستیفاده ائدیلمسینین نه قدر مۆهوم اوْلدوغونو باشا دۆشدو.
فیزیک کیمیانی تدریجاً دقیق علمه چئویردی. ماده لرین کئیفیت کاراکتئریستیکالاری و اوْنلارین قارشیلیقلی چئوریلملری کمیت کاراکتئریستیکالاری ایله تاماملاندی. فیزیکی کیمیانین سوْنراکی اینکیشافی کیمیوی پروْسئسلرین گئدیشینه ایستیلین، ائلئکتریکین تاثیرینی اؤیرنن عالیملرین تدقیقاتلاری ایله باغلیدیر. کیمیوی رئاکسیالاردا ایستیلین آیریلماسی و یا اۇدولماسی پروْسئسلرینین اؤیرنیلمسی تئرموْکیمیانین باشلانغیجینی قوْیدو ۱۸۸۷-جی ایلده آلمان عالیمی اوْستوالد لئیپسیق اۇنیوئرسیتئتینده ایلک فیزیکی کیمیا کافئدراسینین اساسینی قوْیدو و فیزیکی کیمیا ژۇرنالینی چاپ ائتدیرمیه باشلادی.
اوندوکوز عصرین سوْنۇندا فیزیکی کیمیا مۆستقیل بیر علم کیمی فوْرمالاشدی. اوْ اؤزۆنده بیر سیرا علمی قایدالاری بیرلشدیردی. آمریکا عالیمی ج. گیببس کیمیوی تئرموْدینامیکانین اساسینی ایشلدی. تئرموْدینامیکانین قانۇنلارینا اساساً عالیملر بۇ و یا دیگر کیمیوی رئاکسیانین گئدیب-گئتمیجینین مۆمکون اوْلماسی حاقّیندا فیکیر سؤیلمک ایمکانینا نایل اوْلدولار. کیمیا بۇرادا ایلک دفه ریاضی آپاراتدان گئنیش ایستیفاده ائتمیه باشلادی.
کیمیوی و ائلئکتروکیمیوی حادیثه لرین قارشیلیقلی علاقه سینی ائلئکتروکیمیا معیین ائتدی. ائلئکتریک جریانینین تاثیریندن سۇیون هیدروگئن و اوْکسیگئنه پارچالانماسی ائلئکترولیزین اؤیرنیلمسینین باشلانغیجی اوْلدو. ائلئکترولیزین میقداری قانۇنلارینی م. فارادئی کشف ائتدی. تئرموْکیمیا و ائلئکتروکیمیانین نایلیتلری معاصیر کیمیا ایستئحسالاتینین اساسینی قوْیدو. فیزیکی کیمیانین ایلک ایستیقامتلری محلۇللارین تدقیق اوْلونماسینا، اوْنلارین طبیعتینین و خاصهلرینین دۆزگۆن باشا دۆشۆلمسینه چوْخ کؤمک ائتدی. س. آرئنیوس ائلئکترولیتلرین محلۇللاردا مۆثبت و منفی یۆکلو ایوْنلارا آیریلماسی فرضیه سینه اساساً ائلئکترولیتیک دیسوسیاسیا نظریسینی یاراتدی.
ایشیغین تأثیری ایله گئدن کیمیوی چئوریلملری فوْتوکیمیا اؤیرنیر. رادیواکتیولیک حادیثه ینین کشفی رادیواکتیو شۆالارین مۆختلیف ماده لره تاثیرینی تدقیق ائتمیه ایمکان وئردی. بۇنون اساسیندا دا فیزیکی کیمیانین یئنی قوْلۇ – رادیاسیا کیمیاسی یاراندی.[۱]
تصنیفاتیدَییشدیر
ارتیق چوْخدان معلوم ایدی کی، مۆختلیف کیمیوی رئاکسیالار مۆختلیف سۆرتله گئدیر: بیری چوْخ یاواش، دیگری آنی زاماندا. کیمیوی رئاکسیانین سۆرتی آنلایشی کیمیوی کینئتیکانین اساسینی قوْیدو. معلوم اوْلدو کی، کیمیوی رئاکسیانین سۆرتی بیر چوْخ فاکتوْرلاردان – رئاکسیایا گیرن ماده لرین قاتیلیغیندان، تزیقدن، تئمپئراتۇردان، برک ماده نین سطحینین ساحسیندن و س. -دن آسیلیدیر. کاتالیزاتوْرلار رئاکسیانین سۆرتینه نظرچارپاجاق درجده تأثیر ائدیر. کاتالیزاتوْرون تأثیری ایله رئاکسیانین سۆرتینین آرتماسی کاتالیز حادیثه ینین ماهیتینی تشکیل ائدیر. ینی کاتالیزاتوْرون ایشتیراکی ایله گئدن رئاکسیالارا کاتالیتیک رئاکسیالار و یا کاتالیز دئیلیر. حاضیردا هم لابوْراتوریادا، هم ده صنایئده بیر چوْخ کیمیوی رئاکسیالاری سۆرتلندیرمک اۆچون کاتالیزاتوْرلاردان ایستیفاده ائدیلیر. کیمیوی کینئتیکا و کاتالیز ماده نین رئاکسیا قابیلیتی حاقّیندا معاصیر تلیمین اساسینی تشکیل ائدیر. بۇ دا فیزیکی کیمیانین داها بؤیۆک بؤلملریندن بیریدیر آتوْمون قۇرولوشونۇن الکترون موْدئلی ایشلندیکده (ئلئکتروْنۇن کشفیندن سوْنرا) فیزیکی کیمیادا پرینسیپجه یئنی دؤور باشلادی. اوللر عالیملر یالنیز میکروسکوْپیک اوْبیئکتلر اۆزرینده تدقیقاتلار زامانی مۆشاهیده ائدیلن کیمیوی حادیثه لر و پروْسئسلرین بیلاواسیطه اؤیرنیلمسی ایله کیفایتلنیردیلر. ایندی ایسه رئاکسیایا گیرن موْلئکۇللارین الکترون قۇرولۇشلارینین دیشمسینی نظره آلاراق ایستنیلن کیمیوی پروْسئسی ایضاح ائتمک اوْلار. کیمیوی رابیطه نین، والئنتلین، موْلئکولون قۇرولوشو و خاصه سینین الکترون نظریسی ایشلنیلدی.
معاصیر فیزیکی کیمیانین اساس خۆصوصیتی – فیزیکی تدقیقات اۆصوللارینین گئنیش تطبیق اوْلونماسی، باش وئرن کیمیوی رئاکسیالارین مئکانیزمینین دقیق معیین ائدیلمسیدیر. فیزیکی کیمیا کیمیا علمینین دیگر ساحلری، کیمیا تئخنوْلوْگیاسینین اینکیشافی اۆچون نظری اساسلار وئریر.
گۆجلۆ ائلئکتریک جریانی تأثیری آلتیندا گئدن کیمیوی رئاکسیالاری تدقیق ائدن فیزیکی کیمیانین یئنی ایستیقامتی اینکیشاف ائدیر. آشاغیتئمپئراتۇرلۇ پلاسمادا گئدن پروْسئسلر (پلاسموکیمیا)، پوْلیمئرلر کیمیاسی، قازلارین ائلئکتروکیمیاسی، سطح حادیثه لرینین برک جیسیملرین خاصه لرینه تأثیری و… پروْسئسلر اؤیرنیلیر.
فیزیکی کیمیانین اؤیرنیلمسی مئتودودَییشدیر
فیزیکی کیمیا معاصیر کیمیانین اساس فۇندامئنت نظریه سی حساب اوْلونور. بۇرادا نظری مئتودلاری اؤیرنیلن زامان فیزیکین مۆهوم ساحلریندن تئرموْدینامیکا، ستاتیک فیزیک و کوانت فیزیک سی کیمی ساحلریندن ایستیفاده اوْلونور. کیمیانین ایسه فوْتوکیمیا، ائلئکتروکیمیا، کیمیوی کینئتیکا و کاتالیز، کیمیوی تئرموْدینامیکا کیمی مۆهوم ساحلریندن ایستیفاده ائدیلیر.[۱]
فیزیکی کیمیا ایله کیمیوی فیزیکین فرقیدَییشدیر
فیزیکی کیمیا ایله کیمیوی فیزیک کیمیا و فیزیک علملرینین بیرلشمسیدیر. لاکین اوْنلارین فرقلی جهتلری واردیر. اوْنلارین اساس فرقینی تام تاپماق اوْلمۇر. اما آشاغیداکی مۆهوم جهتلری ایله اوْنلار آراسینداکی فرقلی جهتلری تاپماق مۆمکوندور:
- فیزیکی کیمیا عئینی مۆددتده چوْخلو هیسجیکلرین آخینینی اؤیرنیر؛
- کیمیوی فیزیک هیسجیکلره آیری-ایریلیقدا باخیر. بۇ سببدن بۇرادا «ایدئال قاز» آنلایشی یوْخدور.[۲]
فیزیکی کیمیا بؤلملریدَییشدیر
- فوْتوکیمیا - ایشیغین تأثیری ایله هیسجیکلرین چئوریلمه پروْسئسلرینی اؤیرنیر.
- ائلئکتروکیمیا - ائلئکترولیتلرین ائلئکتریک جریانینی کئچیرمسی پروْسئسلرینی، حرکتلی ایوْنلاری اوْلان برک و مایئ جیسیملرین حجم، سطح خاصه لرینی تدقیق ائدن فیزیکی کیمیانین بؤلمسیدیر.
- رادیوکیمیا - رادیواکتیو ماده لری و اوْنلارین قانۇنلارینی اؤیرنیر.
- نووه کیمیاسی - رادیواکتیو رئاکسیالاری اؤیرنیر.
- سس کیمیاسی - مؤحکم آکۇستیک دالغالاری اؤیرنیر.
- کیمیوی تئرموْدینامیکا - تئرمودینامیک مئتودلارلا رئاکسیالارین بیرلشمسی پروْسئسلرینی اؤیرنیر.
ایستینادلاردَییشدیر
ادبیاتدَییشدیر
- XиMичeckaя эHциkлoпeдия HИ «Бoлbшaя poccийckaя эHциkлoпeдия» , M. , ۱۹۹۸;
- HekpacoB, B. B. «OcHoBы oбщeй xиMии» B ۲-x T. , ToM ۱, M. : «XиMия» , ۱۹۷۳. — 656 c.
- Baйc E. Ф. , Бyйkp E. B. , CaлMиHa A. Б. "Физичeckaя xиMия" ۲۰۰۸
- Peter W. Atkins (Chemiker): Physikalische Chemie. Wiley-VCH, 2006, ISBN 978-3-527-31546-8.
- Gerd Wedler: Lehrbuch der Physikalischen Chemie. Wiley-VCH, 2004, ISBN 3-527-31066-5.
- T. Engel, P. Reid: Physikalische Chemie. Pearson Studium, 2006, ISBN 978-3-8273-7200-0
خاریجی کئچیدلردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Kimya dərsliyi: Fiziki kimya
- ↑ Landau, L. D. and Lifshitz, E. M. (1980). Statistical Physics, 3rd Ed. p. 52. , New York. ISBN 0-7506-3372-7.


text:
ابن بطوطه
ابن بطوطه (تام آدی: أبو عبدالله محمد ابن عبدالله اللواتي الطنجي ابن بطوطة) (دوْغوم. ۲۴ شوبات ۱۳۰۴، طنجه، مراکش – اؤلۆم. ۱۳۶۹، فئس)، اوْرتا چاغین ان بؤیۆک سیّاحی "تُحفَة اَلنُظار فی غَرائِب اَلأمَصار وعَجائِب اَلأسَفار" تانینان سیاحتنامه نین یازاریدیر. منسوب اوْلدوغو بربر یا آمازیغی قبیلهسی بربر اصالتلی اوْلوب بئرکا'دان طنجهیه کؤچمۆشدولر. مالکی مذهبینه منسوبدور.
ابن بطوطه، ۱۳۲۵'ده مکهیه حج سفرینه گئدن زنگین، فاسلی بیر مۆسلماندی. بو اثنادا یاشادیغی ماجرالار اوْنو داها اوزاقلارا یوْلجولوق ائتمهگه چکدی. ابن بطوطه، آوروپالیلارین چوْخ آز تانیدیغی آفریقا، اوْرتا دوْغو (خاورمیانه) و اوزاق دوْغو'یا (شرق دور) جسور مسافرتلر ائتدی. ابن بطوطه عرب دیلیندن علاوه تۆرکجه، فارسجا دیللرینی بیلیردی و اوْرتا دوْغو و اوزاق دوْغو سفرلرینده تۆرکجه ایله فارسجانی قوللانیردی.
مکهیه حج سیاحتی
۱۳۲۵ ایلینده ۲۰ یاشیندایکن حج سفرینه گئتمهگه قرار وئردی. قوزئی آفریقا ساحل لریندن توْپراق (قارا) یوْلو ایله قاهره'یه گئتدی. داها سوْنرا نیل ساحلیندن یوخاری چیخاراق قیزیل دنیزی (دریای احمر) آشیب مکهیه چاتماق ایستهسه ده، یوخاری نیل بؤلگهسیندهکی قبیلهلرین بو سیرادا عصیان حالیندا اولمالاری ندن ایله قاهره'یه گئری دؤنمک زوْروندا قالدی. بو سیرادا قارشیلاشدیغی بیر فالچی اوْنا سوریه'نی گؤرمهدن حج'ه گئتمهیهجگینی فال آچدی. بونون اۆزرینه شام'ا دوْغرو یوْلا چیخدی و رمضانی اوْرادا گئچیردی. شام یوْلجولوغو سیراسیندا قودس، بیت اللحم و الخلیل کیمی قوتسال (مقدس) شهرلری زیارت ائتدی. مدینه اۆزریندن مکهیه واراراق حاجی اولدو. آنجاق دؤنۆش یوْلوندا مسافرتلرینی سۆردورمهگه تصمیم توتدو.
بیر کروانا قاتیلاراق بینالنهرین سینیرینا دوْغرو یوْل آلدی و نجف'ده علی'نین مزارینی زیارت ائتدی. بوردان بصره یوْلو ایلا ایصفاهانا گئتدی. بوندان یاخلاشیق اوْن ایل سوْنرا ایصفاهان تئیمورلنک طرفیندن یئرله بیر ائدیلهجکدی. داها سوْنرا شیرازا و هوْلاکوخان طرفیندن یاغمالانمیش اوْلان بغدادا گئتدی. بورادا سوْن ایلخانلی حؤکۆمداری ابو سعید ایله تانیشدی و اوْنون کروانییلا بیر سۆره یوْل آلدیقدان سوْنرا تبریز'ه گئتدی. تبریز، موْغول حملهلرینه قارشی قوْیمایاراق اوْنلارا قاپیلارینی آچدیغی اۆچۆن بؤلگهده ییخیلمادان قالمیش تک بؤیۆک شهر ایدی. ایپک یوْلو اۆزرینده ده یئر آلدیغیندان بؤلگهنین اؤنملی بیر تیجارت مرکزی اوْلموشدو. داها سوْنرا ایکینجی دفعه حاجی اوْلماق اۆچۆن مکهیه دؤندو. مکهده بیر ایل قالاراق ایکینجی بؤیۆک یولجولوغونا حاضیرلاندی.
آفریقا ساحللری بوْیونجا
بو سفر دوْغو آفریقا ساحللریندن گونئیه ایندی. ایلک دوراغی اوْلان عدن'ده هیند اوْقیانوسو اۆزریندن عرب یاریم آداسی'نا گلن ماللارلا تیجارته گیرمهگه و بیر ثیروت صاحیبی اوْلماغا قرار وئردی. آنجاق بو پلانینی اویغولاماغا قوْیمادان اؤنجه ۱۳۳۱ ایلینین باهاریندا سوْن بیر ماجرایا گیرمهگه تصمیم توتدو . داها دا گونئیه گئدهرک اتیوپی، موگادیشو، مومباسا، زنگباردا بیرَر هفته قالدی. موسون یئللرینین دؤنمهسیله گمیسی عرب یاریم آداسی'نا گئری دؤندو. بورادا یئرلَشیک حایاتا گئچمهدن اؤنجه، سوْن بیر سیاحته چیخماغا قرار وئردی و عمان و هومز بوغازی'نی گؤرمک اۆچۆن تکرار یوْلا چیخدی.
بو گۆنون جوغرافی دورومونو اساس توتساق، ابن بطوطه ۴۴ اؤلکهنی زیارت ائتدی و توْپلام ۱۱۷٬۵۰۰ کیلومتر یوْل گئتدی.
ابن بطوطه هند، چین، مالدیو، ایران، افغانیستان، اوْرتا آسیا، بیزانس، ایسپانیا، بالکانلار و .... گزدیکدن سوْنرا، ۱۳۶۹ مغربده دونیادان گئتدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İbn Battuta»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰ مرداد ۱۳۹۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مولود چاووش اوغلو: "قاراباغین آرتیق باریش و اینکیشافلا خاطیرلانماسینی ایستییریک"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ایستانبول-دا تورک شوراسی خاریجی ایشلر ناظیرینین ایجلاسی چرچیوهسینده آذربایجان-لی همکاری جیهون بایراموولا بیرگه مطبوعات کنفرانسیندا ایشتیراک ائدیب.
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ایستانبول-دا تورک شوراسی خاریجی ایشلر ناظیرینین ایجلاسی چرچیوهسینده آذربایجان-لی همکاری جیهون بایراموولا بیرگه مطبوعات کنفرانسیندا ایشتیراک ائدیب.
او دئییب کی، ائرمنیستانین خاریجی ایشلر ناظیری ایله گؤروش پلاندا یوخدور. ائرمنیستانین باش ناظیری نیکول پاشینیان سئچکیلردن سونرا بعضی مثبت مئساژلار وئردی و دؤولت باشچیمیز دا بونا مثبت یاناشدی. بیزیم اولجهدن آرزوموز بو ایدی کی، محاربهدن سونرا بولگه باریش بولگه سینه چئوریلسین. آذربایجان باریش تکلیفی ایله چیخیش ائدیب. لاکین ائرمنیستان باریش تکلیفینه مثبت جاواب وئرمهییب. بیز ائرمنیستانلا موناسیبتلرین نورماللاشماسینا دایر آددیملاری جان آذربایجانلا بیرلیکده کووردیناسیون ائدجییک.
27 سپتامبر تورک دونیاسی اوچون فرقلی معنالاری اولان اؤنملی تاریخیدیر: "27 سپتامبر تورکمنیستانین موستقیللیگینین ایلدؤنومودور. بو گون عینی زاماندا قاراباغین آزاد اولونماسینا گئدن وطن محاربهسینین باشلاماسینین ایلدؤنومو، جان آذربایجانین شهیدلرینی آنما گونودور. توپلانتیمیزین آچیلیشیندا شهیدلریمیزی بیرلیکده یاد ائتدیک. عزیز شهیدلریمیزه اللهدان رحمت دیلییرم. قاراباغ-ین آرتیق غیری-ثابتلیک و موناقیشهدن چوخ باریش و اینکیشافلا خاطیرلانماسینی ایستییریک. بؤلگه آرتیق نورماللاشما مرحلهسینه داخیل اولمالیدیر.
بولگه ایشبیرلیگی و ریفاها ایستیقامتلنن یئنی فورصتلر یارانیب. بو ایستیقامتده جان آذربایجانین دا واجیب تکلیفلری اولدو. هر کسین قازانجلی چیخاجاغی بو فورصتلرین بوتون اؤلکهلر طرفیندن دیرلندیریلمهسینه اومید ائدیریک. پرزیدنتلریمیز ایلهام علی یئو و رجب طیب اردوغان بؤلگهده ریفاه و ثابیتلیگین اولماسی ایله باغلی ایستکلرینی دفعهلرله ووغرولاییبلار.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی ائتدیگی شیکایتین محکمهسی باشلادی
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی اولوسلارآراسی عدالت دیوانیندا ائتدیگی "عرق آیریمچیلیغی" شکایتی ایله باغلی محکمه پروسهسی باشلادی
آذربایجان جمهوریتینین مستقیللیگینی برپا ائتمهسیندن ۳۰ ایل اؤتور
بو گون آذربایجان تکجه سوسیال-اقتصادی ایستیقامتده دئییل، بیلیم، اینجهصنعت و مدنیت ساحهسینده ده دونیانین سرعتله اینکیشاف ائتمکده اولان گنج دؤولتلریندن بیریدیر
گنجه، شهیدلرینی آندی
گنجهیه اوزاق منزیللی موشکلرله ائدیلهن سالدیریلاردا ۲۶ وطنداش اؤلدورولدو، ۱۳۰ نفر یارالاندی


text:
۱۴ دسامبر
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۸۲۵ - روسیهده دسامبریستلر عۆصیانی باش وئرمیشدیر.
- ۱۹۰۰ - آلمانلی فیزیک عالیمی ماکس پلانک کوانت نظریهسینی آچیقلامیشدیر.
- ۱۹۱۱ - نوروژ سیّاحی آموندسن گۆنئی قۆطبونه چاتان ایلک اینسان کیمی تاریخه دۆشوب.
- ۱۹۱۵ - رشید بهبودوف آذربایجان موغنّیسی و آکتورو دوْغموشدور.
- ۱۹۲۷ - چینده چای کای-شِک قووّتلری کانتونداکی کومونیست آیاقلانمانی باسدیردی.
- ۱۹۳۹ - فنلاندا قارشی نیظامی هۆجۇما گؤره شوروی میلّتلر تشکیلاتیندان خاریج ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۹۵ - دِستون باریشینین ایمضالاماسی ایله یوگوسلاوی ساواشینا سوْن قوْیولموشدور.
- ۲۰۰۸ - دۆنیادا ان هۆندور گئت-گل کؤرپوسو - ویادوک میونون آچیلیشی اوْلموشدور.


text:
۱۸ مارس
۱۸ مارس:
- ۱۲۹۹ - مۆقدّس روم ایمپیراتورو ایکینجی فردریک اؤزونو قودس شاهی اعلان ائتدی.
- ۱۴۳۸ - ایکینجی آلبرت٬ آلمان شاهی اوْلدو.
- ۱۷۹۹ - ناپلئون بوْناپارت٬ عثمانلی دؤولتینین الیندهکی عکا قالاسینین اؤنلرینه گلدی.
- ۱۸۵۰ - هنری ولز و ویلیام فارقو٬ آمریکن ایکسپرسی قۇردو.
- ۱۹۱۳ - یۇنان شاهی ایکینجی جوْرج بیر سوءقصد نتیجهسینده اؤلدو.
- ۱۹۱۵ - چاناققالا دنیز حرکتلری: بیرلشمیش دنیز قووّتلری چاناققالا بوْغازیندا آغیر خسارت گؤروب گئری چکیلدی.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه٬ قارایازی٬ نارمان و تکمانی آزاد ائتدی.
- ۱۹۲۰ - عثمانلی مجلیس-مبعوثانی ایستانبلونون ایشغالی اۆزرینه سوْن توْپلانتیسینی کئچیریب چالیشمالارینا آرا وئرمه قراری آلدی.
- ۱۹۲۶ - باغیمسیز تۆرک اوْرتودوکس پاتریکخاناسی قۇرولدو.
- ۱۹۳۸ - مکزیک توْرپاقلارینداکی بۆتون یابانچی نفت شیرکتلرینی میلّیلشدیردی.
- ۱۹۴۰ - هیتلر و موسولینی گؤروشدو. ایتالیا٬ آلمان یانیندا ساواشا گیرمه قراری آلدی.
- ۱۹۴۹ - ناتو قۇرولدو.
- ۱۹۵۶ - فرانسه٬ الجزاییردن عسگر چیخارمایا باشلادی.
- ۱۹۶۲ - الجزاییر باغیمسیزلیق ساواشی: فرانسه الجزاییرلی مۆقاویمتچیلرله آنلاشدی.
- ۱۹۸۵ - تۆرکیهده بانکلارین تلویزیوندا رکلام ائتمهلری قاداغان اوْلدو.
- ۱۹۸۹ - میصرده ۴۴۰۰ ایللیک بیر مومیا تاپیلدی.
- ۱۹۹۰ - آلمان یئنیدن بیرلشمهسی: آلمان دموکراتیک جۆمهۇریتینین کئچیرتدیگی سئچیملردن سوْنرا٬ آلمان دموْکراتیک جۆمهۇریتی و آلمان فدرال جۆمهۇریتی بیرلشدی.
- ۲۰۰۰ - سوریه و تۆرکیهده یاشایان و اقربا اوْلان ۵۷۳ عائیله ایکی اؤلکهنین آنلاشماسی نتیجهسینده سرحدّی کئچهرک بایراملاشدیلار.
- ۲۰۰۵ - ایسلام تاریخینده بیر ایلک اوْلاراق٬ نیویورکداکی بیر مسجیدده جۆمعه نامازینی ایلک دفعه بیر قادین قیلدیردی.
- ۲۰۱۰ - ت.ر.ت خبر یایینا باشلادی.


text:
هیدروکسیانیسول بوتیلهشده
هیدروکسیانیسول بوتیلهشده (اینگیلیسجه: Butylated hydroxyanisole، روسجا: БyTилrидpokcиaHизoл، عربجه: بوتيل هيدروكسي الأنيسول ) بیر شیمیایی ماده. برک جیسم حالتینده تاپیلار. فنول کیمی تانینیر.هیدروکسیانیسول بوتیلهشده اوکسیژن بیلشیکلری و هیدروژن بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی 48 دن 55 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Butylated hydroxyanisole»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هیدروکسیانیسول بوتیلهشده گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
أردوُغان آفریقا یورتلارینا ساپار قورار
أردوُغان یکشنبه گۆنی 4 گۆنلۆک آفریقا ساپارینا باشلار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان آفریقاداقی آنگولا، نیجریا و توگو ساپار قورار.
أردوُغان یکشنبه گۆنی 4 گۆنلۆک آفریقا ساپارینا باشلار.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی 17-نجی اکتبردا باشلاجاق ساپاری بیلن آنگولا، نیجریا و توگو یالی یورتلارا گیدر.
أردوُغان ایلکینجی آفریقا ساپارینا 2004-نجی ییلدا مصردان باشلاپدی.
شو واغتا چنلی أردوُغان آفریقاداقی 27 یوردا ساپار قورادی.
تۆرکیه آفریقانینگ اؤسۆشینه اولی أهمیت بریأر.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان آفریقا یورتلارینا دؤرت گۆنلۆک ساپارینا باشلایار
أردوُغان دؤرت گۆنلۆک آفریقا ساپاریندا آنگولا، توگو و نیجریا بارار
آنگلا مرکل تۆرکیه ده ساپاردا بوُلدی
آنگلا مرکل وظیپهسینینگ قوتارماغیندان اوُزال حوُشلاشماق اۆچین تۆرکیأ گلدی


text:
۲۵ نوْوامبر
- ۱۱۷۷ - مۇنژیزاره دؤیوشو باش وئرمیشدیر.
- ۱۸۶۷ - آلفرد نوبل دینامیتی ثبت ائتدیرمیشدیر.
- ۱۹۱۷ - روسیهده مۆؤسّیسان مجلیسینه سئچکیلر کئچیریلمیش٬ بۇ سئچکیلرده بولشِویکلر جمعی ۲۵٪ سس آلا بیلمیشدیلر.
- ۱۹۳۶ - آلمان و ژاپون آنتیکومینترن عهدینی ایمضالامیشدیر.
- ۱۹۷۳ - دؤولت چئویریلیشی نتیجهسینده یونان جۆمهور باشقانی آندرس پاپاندرئو حاکیمیّتدن اۇزاقلاشدیریلمیشدیر.
- ۱۹۷۷ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایسراییلین عرب توْرپاقلارینی ایشغال ائتمهسینی پیسلهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹۹۱ - ایلک دفعه آذربایجان جۆمهوریتینده ایرانین صنایع ماللاری سرگیسی کئچیریلمیش٬ سرگی ۵ دسامبردا باشا چاتمیشدیر.
- ۱۹۹۲ - چک-اوسلوواکی ایکی مۆستقیل دؤولته٬ چک جۆمهوریتی و ایسلوواکییا پارچالانمیشدیر.


text:
ویکیپدیا:لابراتور
بو صحیفهنین يارادیلماسیندا مقصد آذربایجان تورکجهسینده اولان ویکیپدیانین سئچیلمیش و ياخشی مقالهلرینین هم کمیت، هم ده کيفیت باخیمیندان زنگینلشدیریلمهسینه ياردیمچی اولماقدیر. مقصد "سئچیلمیش مقاله" و "ياخشی مقاله" ایستاتوسو آلماغا لايیق بیلینن مقالهلرده تکجه نقصانلاری گؤسترمک يوخ، هم ده بو نقصانلاری بیرلیکده آرادان قالدیرماغا چالیشماقدان عبارتدیر.
نظردن کئچیریلمهسی توصیه اولونان صحیفهلر :
نامزدلیگی نئجه وئرمهلیییک؟[دَییشدیر]
مقالهلر[دَییشدیر]
علی دایینین بینالخلق قولارینین لیستی[دَییشدیر]
- مقالهنین لابوراتوردا تقدیم اولونماسینا راضیلیق وئرن ایشلدن
تقدیم ائدنلر:--Ziraksima (دانیشیق) ۲ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۴۳ (UTC)
- تکمیللشدیرمه و سسوئرمهنین سون تاریخی
- ایدارهچی
مقاله اوزهرینده ایشلهینلر[دَییشدیر]
- Ziraksima (دانیشیق • چالیشمالار • یوْللاندیرمالار • باغلانسین • باغلانمالار • ایشلدن حاقلاری • آمار • پیشرفته آمار)
یاناشی[دَییشدیر]
قارشی[دَییشدیر]
- قارشی
آچیقلاما[دَییشدیر]
- آچیقلاما:
گنجعلی صباحی[دَییشدیر]
- مقالهنین لابوراتوردا تقدیم اولونماسینا راضیلیق وئرن ایشلدن
تقدیم ائدنلر:--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۱۶ (UTC)
- تکمیللشدیرمه و سسوئرمهنین سون تاریخی
- ایدارهچی
مقاله اوزهرینده ایشلهینلر[دَییشدیر]
- Ebrahimi-amir (دانیشیق • چالیشمالار • یوْللاندیرمالار • باغلانسین • باغلانمالار • ایشلدن حاقلاری • آمار • پیشرفته آمار)
یاناشی[دَییشدیر]
- یاناشی --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۲۱ (UTC)
- یاناشیQarqushu (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۰۱ (UTC)
- یاناشی Aydin turk (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۱:۱۷ (UTC)
- یاناشی --Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۸ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۰۴ (UTC)
- یاناشی Rostamxani (دانیشیق) ۹ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۲۰:۳۲ (UTC)
قارشی[دَییشدیر]
- قارشی آل یازیلمیش مقالهلر اولمامالیدیرلار. --Arjanizary (دانیشیق) ۳۱ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۳۷ (UTC)
آچیقلاما[دَییشدیر]
- آچیقلاما: اینگیلیسجه عددلر تۆرکجه اوْلمالیدیر. بعضی یازیلیش غلطلری مثلا اتگینده یئرینه اتهگینده دۆزلتمهلیدیر. قایناق باغلانتیلار آرشیو اوْلونمالیدیر. بیرده سئچیلمیش مقالهلر بیزیم ویکینین اعتیباری و ویترینیدیر. بۇ مقاله سئچیلمیش یوْخ یاخشی مقاله اوْلمالیدیر.--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۳۰ (UTC)
- Alp Er Tunqa بَی. اینگیلیسجه عددلری عربجه ائتدیم. یازی یانلیشلیقلارین هامیمیز کؤمک ائدیب جورلامالییق. قایناق باغلانتی لاری آرشیو ائتمکدن باش آچمادیم نه دئمک ایسته ییرسیز؟--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۰ (UTC)
گیلان اوستانی مقالهسینه باخین.--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۱ (UTC)
- یازینیزدان باش آچمادیم. فیکر ائدیرم سیز دیه نی ائتدیم.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۲۷ (UTC)
سیز اتگ باره سینده مطمئنسینیزمی؟ یازی قوراللاری اساسیندا اتگینده دوز یازیا اوخشاییر. چونکو تگ بیر مورفمدیر و آراسیندا ه سسی یازیلمامالیدیر. یازینین کؤکونه ده باخانادا اتگینده یازیلامالیدیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۴ (UTC)
منده اتهگیندهنی سیلیب اتگینده یازماغی تاپشیردیم. بیرده باغلانتیلار آرشیو اوْلمادی؟--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۷ (UTC)
بَی من نئچه ساعاتلیق یوخام. گیلان مقاله سینه ده باخا بیلمه دیم. زحمت اولماسا اؤزون جورلا. واختینیز یوخسا سونرا باخیب حل ائدرم. --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۴۰ (UTC)
بو جور اوْلمالیدیر.--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۴۴ (UTC)
۱- مقاله متنی بۆتونلوکله دییشدیرمهسیز قایناقلاردان کوْپیدیر. زحمت اوْلماسا چالیشین جۆملهلر قایناقلا فرقلی اوْلسون. (تکجه عمومی یییهلیکده اوْلان یازیلاری دییشدیرمهسیز یاییملاماق اوْلار – یانی چوْخلو وب صفحهلرینی دییشدیرمهسیزویکیپدیایا گؤندرمک اوْلماز.)
۲- قایناقلاردا نئچه قدیمی عکس واردیر، گؤرون اوْلسا آنبارا یۆکلهییب، مقالهده ایشلدین.--آلپ ار تونقا✉ ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۳۱ (UTC)
- Alp Er Tunqa بَی. من مقالهنین یازیلارین بیرآز دَییشدیم. باخین گؤرون یاخشیلاشدیمی؟--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۵۱ (UTC)
حؤرمتلی ویکی داشلار H.ALIZADE Q، Alp Er Tunqa، موسا، Elmaxtar، Ilğım، Goonooz، Aydin Turk، Matreeks، Potkal، Hekim qasim oglu، Qarqushu و یادیمدان چیخان دوْستلار. لوطف ائدین و بو مقالهنین سئچیلمیش مقاله اولوب-اولماماسی بارهده نظرینیزی یازین. حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۱۶ (UTC)
- مکمل، سئچگین و بیتمیش مقالهدیر. سایقیلارلا! Qarqushu (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۰۷ (UTC)
- ساینن Qarqushu بَی اوْندا اوْنا یاناشی سس وئرمک لازیمدیر! سسینیزی اۆسته وئره بیلرسینیز. --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۳۶ (UTC)
سلام. آغا آرتیق سئچیلمیش مقالهنین دییشمهسی واختی چاتیبدیر. نئچه آیدیر تراختور مقالهسی آنا صفحهده قالیر. بو مقالهنی قویون اورایا و حسین محمدزاده صدیق مقالهسی اوچون سس وئرمه باشلادین. حؤرمتله Rostamxani (دانیشیق) ۲۵ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۵۵ (UTC)


text:
سوریهنین بعث حیزبی
سوریه نین بعث پارتیسی (عربجه:حزب البعث العربی الاشتراکی) عرب اؤلکهلرینده یایغین اوْلان سوسیالیست بیر پارتیدیر. ۱۹۴۷-جی ایلده میشل عفلق و صلاح الدین البیطار و زکی ارسوزی بو پارتینی سوریه ده قوردولار. بعث پارتیسی بوتون عرب اؤلکهلرین بیرلشمهسینه چالیشیر و بو اساسدا چوخلو عرب اؤلکهلرده ایش اۆستونه گلدی. ان آدلیم قوْلاری عراق و سوریه ده باش تاپدی. بعث حیزبی ۱۹۶۳ ایلینده سوریه ده غالیب اولدو و اؤلکهنی اله گتیردی هابئله ۱۹۶۶دا بو پارتی ایکی بؤلونوب و میلّی و میلّتلرآراسی قوللارا بؤلوندو. میلّی پارتیلر کودتا ائدیب و میلّتلرآراسی پارتیسین ییخدیلار و بو کودتادا عراق بعث حیزبی ایله قارشی اولدولار. عراق بعث حیزبی و سوریه بعث حیزبی بو ایلدن قارشی چیخدیلار و عداوتلر یاراندی.
بعثیزمدَییشدیر
عربجه ناسیونالیست و سوسیالیسم و امپریالیسمه قارشی بو حزبین سیاستی دیر. شوعاری بیرلشمک ,آزادلیق و سوسیالیسم دیر.


text:
مزدیسنا
مَزدَیَسنا یوخسا زرتشتی دینی یا دا زردوشتلیلیک — اشوزرتشتون یایدیغی دینه دئییلیر. اهورا مزدا چاغیرانلار.مزدیسنا ضیددی دیویسنا اولور. دؤو چاغیرانلار. آرامیلر مسلکینده بیر پئیغمبر زرتوشت آدیندا بو دینی یارادیب.
زرتۆشتیلیک دۆنیانین ان قدیم دینلریندن بیریدیر.
عمومی معلومات[دَییشدیر]
دۆنیانین ان کؤهنه اعتیقادلاریندان بیری اوْلان زرتۆشتیلیک آذربایجان اراضیسینده میدانا گلمیشدیر. زرتۆشت دینی اونون بانیسی زرتۆشتون آدی ایله باغلیدیر.
بو یئنی دینی اعتیقاد یالنیز آذربایجان اراضیسینده یاشایان طایفا لر طرفیندن قبول ائدیلمهدی. او، عئینی زاماندا ایران، اورتا آسیا، هیندوستان و دیگر اؤلکهلرده یاشایانلارین دا دینینه چئوریلدی. زرتۆشتون حیات و فعالیّتی حاقیندا ایندی ده آراشدیرماچیلار آراسیندا موباحیثهلر داوام ائدیر. اوزون ایللر عرضینده بۇ بارهده کوللی میقداردا آراشدیرمالار آپاریلماسینا باخمایاراق هله ده زرتۆشتون نه واخت و هارادا یاشاییب، یاراتماسییلا باغلی دقیق فیکیر یوخدور.
زرتۆشت دینی مزدیزم، ائله جه ده دیگر دینلرین تاریخینده باش وئرمیش داخیلی تحووولاتا معروض قالمیشدیر. بۇ باخیمدان دا زرتۆشت پیغمبر طرفیندن یارائدیلمیش و ایلکین ماقلار طرفیندن قبول ائدیلمیش زرتۆشت دینی و اونون دۆنیا گؤروشونو ساسانیلر دؤوروندهکی مزدیزم – داها دقیقی آتشپرستلیک ایله عئینیلشدیرمک اولماز. بۇ ساحهده نفوذلو آراشدیرماچی گیرشمانین گؤستردیی کیمی، مزدیزمین ایلکین دؤورونده اساس فؤوق البشر قوه هؤرموزد مهر (میترا) و ناهید ایدیسه، سوْنرالار اونلاری عوض ائدن هؤرموزد و اونون باریشماز دوشمنی اوْلان اهریمن گؤروشو حقیقی دوالیزمدیر. اونا گؤره کی، اونلار ایکی – بیری دیگرینه ضد اوْلان قوهیه (خئییر-شره) و یاخود سوبستانسییایا اینانیر و بۇ موباریزهده هؤرموزدون (خئییرین) غالیب گلمهسینه امین ایدیلر. مزدیزمه گؤره هؤرموزد ایله اهریمن نور ایله ظولمت، خئییر ایله شر و صۆلح ایله مۆحاریبه آراسیندا گئدن موباریزه کیمی ایکی اجتماعی و طبیعی کؤکه مالیکدیر.
زرتۆشت دینینین اساس موددعاسی اوندان عبارت ایدی کی، دۆنیادا بیر-بیری ایله دایم ووروشان ایکی قوه واردیر. مسیحیّتده مسیح – آنتیمسیح، ایسلامدا ایسه داها صاف و ایلاهی فورمادا الله و ایبلیس فورماسیندا بۇ تظاهر ائدیر. خئییر و شر قوهلرین موباریزهسی هر اوچ دینی بیرلشدیرهن عامیلدیر. بونلاردان بیری خئییر – هؤرموزد (آهورامزدا)، دیگری ایسه شر – اهریمندیر (آنقرامانیو). زرتۆشتون دینی تعلیمینده باش ایلاهی قوه هؤرموزددور کی، اونو اود تمثیل ائدیر. زرتۆشت دینینه اینانانلار آتشگاهلار تیکیر، اورادا اود یاندیریر و همین اودو قورویوب ساخلاییردیلار. زرتۆشت دینینه ایمان گتیرهنلر اینانیردیلار کی، حیاتین اساسینی تشکیل ائدن اود، سو، توْرپاق و هاوادیر. اونلار بۇ دؤرد عونصورو مقدس حساب ائدیب، اونلارین دایما تمیز قالماسینا سعی گؤستریردیلر. زرتۆشت دینینه اینانانلار اودو، گؤستردییمیز دؤرد عونصور ایچریسینده ان مقدس، باش ایلاهی و اولو قوه حساب ائدیردیلر. اونلار اودون نورونا سیتاییش ائدیر، قارشیسیندا سجده قیلیب، دعا اوخویور و اونون شرفینه قوربانلار وئریردیلر. لاکین سوْنرادان بوتون بۇ اینانج دییشدیریلدی و اینسانلار صرف اودا سیتاییش ائتمهیه باشلادیلار و بئلهلیکله تدریجا زرتۆشتیلیک عنعنهلری عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینینندا گؤرونوش و فورماجا عئینی، لاکین مضمونجا فرقلی یئنی بیر دین، آتشپرستلیک فورمالاشدی. ماقلار خالقین باشینا گلن بوتون موصیبت و فلاکتلری قددار روحون، اهریمنین عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینینونه ییخیردیلار. اونلار مؤوجود قورولوشون ایلاهی، فؤوقلبشر بیر منشأیه مالیک اوْلدوغونو دا تبلیغ ائدیردیلر. قئید ائدک کی، بوتون بۇ گؤستریلن موددعالار صرف زرتۆشتیلییه عاییددیر و سوْنراکی دؤورده زرتۆشتیلیک آدی ایله اینسانلار طرفیندن منیمسهنیلهن آتشپرستلیکده اؤز عکسینی تاپمامیش و یا تحریف اوْلونموشدور.
۳-جو عصر فیلوسوفو پارفیوسا گؤره "ماق" اللها سیتاییش ائدیب، اونون علمی سیررلرینه ییهلنهنلره دئییلیر. شابلون:دین زرتۆشت حاقیندا ایلکین معلومات وئرهن یونان تاریخچیسی خسانتی (ائ.ا. ۶۲۵-۴۶۵) اوْلموشدور. کیچیک آسیانین سارد شهرینده یاشایان بۇ تاریخچی، هئرودوتدان دا اوّل اورمییا گؤلونه قدر اوْلان اراضییه بلد اوْلموشدور. ایلک اوّل هئرودوت، داها سوْنرا ایسه دمشقلی نیکولای اونون یازیلاریندان ایستیفاده ائدیب، مزدیزم حاقیندا معلومات وئرمیشلر.
آممیان مارسئللینین یازدیغینا گؤره زرتۆشتون دؤوروندن اعتباراً خصوصی عائلهدن اوْلان ماقلار نسیلدن-نسله دین باشچیلیغینا تعیین ائدیلمیشلر. ماقلار عادت-عنعنهلرینه گؤره دیگر طبقهلردن فرقلهنیردیلر. اونلار خصوصی حؤرمت و نفوذا مالیک ایدیلر. (آممیان مارسئللی، خخییی، ۶)
یارانماسی[دَییشدیر]
اوچ مین ایل اوّل (قدیم سالنامهلره گؤره، زرتۆشت ماکئدونییالی ایسگندردن ۲۵۸ ایل اوّل یاشامیشدیر) آذربایجانین جنوبوندا یئرلشهن اورمیه شهرینده زبار داغینین اتییندهکی درجه چایینین ساحلینده تیکیلمیش سارایدا پوروشاسپا آدلی بیر کیشی یاشاییردی. اونون آروادینین آدی دوقدو ایدی. اونلارین زرتۆشت آدلی بیر اوغلانلاری واردی. اوْرتا عصرلرده یارانمیش "زرتۆشتنامه" آدلی کیتابدا دئییلیر کی، اوشاقلیقدا زرتۆشت یاشیدلاریندان هئچ زامان آغلاماماسی و دایم اؤز گولوشو ایله ائولرینی ایلاهی نورا قرق ائتمهسی ایله سئچیلیرمیش. هله اوشاقلیق چاغیندا او، اؤز مودریکلیگی ایله سئچیلیر و شره قوللوق ائدن سئهربازلارین اونو آرادان گؤتورمک جهدلری همیشه اوغورسوزلوقلا نتیجهلنیر. ائرکهن یاشلاریندان روحانیلردن درس آلان زرتۆشت اون بئش یاشیندان کامیل بیر دین خادیمی کیمی حقیقت آختاریشی ایله دۆنیانی دولاشماغا باشلاییر.
اوتوز یاشیندا او آرتیق یئنی دینین یارادیجیسی کیمی پیغمبرلیک سوییهسینه یوکسلیر. اؤز وطنینده همفیکیرلر تاپمایان زرتۆشت یئنی تعلیمینی یایماقدان اؤترو شرقه طرف اوز توتور. ۱۰` سحر مقدس چایی کئچرکهن سماوی روحلاردان بهمهن اونون قارشیسیندا نازیل اولور و زرتۆشتو تانرینین آهورا مزدانین یانینا قالدیریر. درگاهدا زرتۆشت ایلاهیدن وهی آلیر. بورادان جهنمه دوشهن زرتۆشت اونو اؤز دینیندن دؤندرمک ایستهیهن شر روحو آنقرامانیو (اهریمهن) ایله گؤروشور. اهریمهن ایستیینه چاتا بیلمیر و زرتۆشت کؤیلردن ائنرک اؤز تعلیمینی "آوئستا" آدلاندیردیغی مقدس کیتابدا ایفاده ائدیر. شر روحلار اونو بورادا دا تعقیب ائدیرلر، لاکین هر دفعه زرتۆشت "آوئستا"دان دعالار اوخوماقلا اونلاری قووا بیلیر. ایلهامینی کؤیلردن آلان زرتۆشت آغ لیباسا بورونوب علینه مقدس اود و سرو آغاجیندان اسا آلاراق شاه ویشتاسپین سارایینا یوللانیر و اونو اؤز دینینه گتیریر. قونشو حاکملر ویشتاسپین آتا-بابا دینیندن دؤنمهسیندن ناراضی قالاراق، اونون اوزرینه هوجوما کئچیرلر. ویشتاسپ غلبه چالیر و زرتۆشتون تعلیمی اونون اؤلکهسینده مؤحکملنیر. ویشتاسپ باکترییادا آتشگهدهلر تیکدیریر. اؤز عؤمرونون سون ایللرینی بورادا یاشایان زرتۆشت یا شر سئهربازلارینین، یاخوددا دوشمهن عسگرلرینین علی ایله اؤلدورولور.
زرتۆشتیلیک اخلاقی[دَییشدیر]
زرتۆشتیلیک اخلاقی خئییرخاه فیکری، خئییرخاه سؤزو، خئییرخاه عملی نظرده توتور، سخاوتی، دوغروجولوغو، آرزو و ایستکلرده مؤتدیللیگی تبلیغ ائدیر، ظلم و قانونسوزلوقدان چکینمهیه چاغیریر. اینسان اودون، سویون و تورپاغین تمیزلیینی قورومالیدیر. یئنی دین- مازدیاسنا (زردوشتلوک) نینکی شرقده غلبه چالیر، هم ده غربده یاییلیر. بو، دۆنیانین ان قدیم دینی ایدی. ایلک دؤولت دینی کیمی او، سوْنرالار یارانمیش دینلرین- ایودایزمین، مسیحیتین، موسلمانلیغین و بوددیزمین اینکیشافینا اهمیتلی تأثیر گؤستردی. سوْنرادان زورلا موسلمانلاشدیریلان زرتۆشتیلر آذربایجانی بۇ دینین و زرتۆشتون وطنی حساب ائدیردیلر.
زرتۆشتون تعلیمی[دَییشدیر]
زرتۆشتون تعلیمی اوتوراق هئیواندارلیغی و اکینچیلیگی مۆدافیعه ائدیردی. بۇ تعلیم تکاللاهلیلیغی ایرلی سورور و دۆنیادا ایکی ابدی باشلانغیجی – خئییرله شر آراسیندا دایمی موباریزهنین گئتدیینی تبلیق ائدیردی. بۇ تعلیمه گؤره اینسان عؤمرونون معناسی اهریمهنله موباریزهده آهورا مازدایا کؤمک گؤسترمکدیر. سون نتیجهده آهورا مازدا غلبه چالمالی و شرعی یئر اوزوندن بیریوللوق سیلمهلیدیر. زرتۆشتیلیک اخلاقی خئییرخاه فیکری، خئییرخاه سؤزو، خئییرخاه عملی نظرده توتور، سخانتی، دوغروجوللوغو، آرزو و ایستکلرده مؤتدیللیگی تبلیق ائدیر، ظلم و قانونسوزلوقدان چکینمهیه چاغیریر. اینسان اودون، سویون و تورپاغین تمیزلیینی قورومالیدیر. اودو و تورپاغی مئییتلرله موردارلاماق اولماز. بونا گؤره ده جسدلری یوکسکلیکلردهکی داشلیق یئرلرده، یاخود بئله یئرلری خاتیرلادان داخما (سوکوت قوللهسی) آدلی داش تیکیلیلرده قویماق لازیمدیر کی، قورد-قوشا یئم اولسون. سۆموکلر ده تورپاغی موردارلاماماقدان اؤترو خصوصی یئرلرده ساخلانیر.
زرتۆشتیلرین تعلیمی اونلارین مقدس کیتابلاریندا، داها دوغروسو، مقدس کیتابلار توپلوسو "آوستا"-دا ایفاده اوْلونوب. زرتۆشتی کاهینلری بئله بیر فیکیر یاییردیلار کی، گویا هم "قات"لار (کیتابین داها قدیم قیسمی)، هم ده او بیری حیصّه لر زرتۆشت طرفیندن آهورا مزدادان نازیل اولموش ایلاهی وهی کیمی یازیلمیشدیر. بو مقصدله چوخ واخت مقدس کیتابین متنلرینه "آهورا مازدا زرتۆشته بئله بویوردو" ایفادهسی ده آرتیریلیردی.
همچینین باخ[دَییشدیر]
ادبیات[دَییشدیر]
- چینگیز قاچار. قدیم و اوْرتا عصرلر آذربایجانین گؤرکهملی شخصیتلری. باکی، ۱۹۹۷.
- آذربایجان تاریخی، ۱-جی جیلد، (ان قدیم زامانلاردان ۲۰-جی اسردک)، باکی، "آزرنشر"، ۱۹۹۴، سه. ۱۶۶-۱۶۸.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
68330
۰۲ بهمن ۱۳۹۸
تورکمن نیوز: گأمی نینگ قالیندیلاری ۱۹۸۵-نجی ییلدا حالقارا دریالاردا تاپیلیپدی اِمما قوراغ آستینا آلینماپدی.
۱۹۱۲-نجی ییلدا بیر بوزداغی بیلن چاقیشان و سووا چومِن تایتانیک آدینداقی لوکس یولاغچی گأمیسی نینگ قالیندیلاری انگلستان بیلن آمریکانینگ آراسیندا قول چکیلن ایلالاشیق بیلن قورالار.
انگلستان ینگ قاتوان وزیرلیگیندن بریلن ماغلوماتا گورأ بو ایلالاشیغا انگلستان ۲۰۰۳-نجی ییلدا قول چکیپدی.
آمریکانینگ داشاری ایشلر وزیری مایک پمپئو دا ۲۰۱۹-نجی ییلینگ سونگوندا بو ایلالاشیغا قول چکدی.
بو ایلالاشیغا گورأ گأمی نینگ قالیندیلارینی گورمه ک یا دا شول گأمیدن بیر زاتلار آلماق اۆچین آمریکا بیلن انگلستان ینگ روغصاتی بولمالی.
انگلستان ینگ دنگیزچیلیک وزیری نصرت غنی برن بیاناتیندا،
“قالیندیلاری قوراماق اوچین آمریکا بیلن بیله لیکده قۇل چکیشیلن بو أهمیتلی ایلالاشیق، ۱۵۰۰ آدامینگ همیشهلیک آرامگأهینأ حورمات قویولجاقدیغینی آنگلادیار” دیدی.
تایتانیک ۱۹۱۲-نجی ییلدا ایلکینجی ساپاریندا انگلستان ینگ سوث همپتون شهریندن آمریکانینگ نیویورک شهرینه باریارقا بوزداغی بیلن چاقیشیپ سووا چۆمدی.
واقادا ۱۵۱۴ آدام اؤلدی.
گأمی نینگ قالیندیلاری ۱۹۸۵-نجی ییلدا حالقارا دریالاردا تاپیلیپدی اِمما قوراغ آستینا آلینماپدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
دگیشلی یازغیلار
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
ایلغیم
ایلغیم (لاتین الیفبادا. ılğım ،اینگیلیسجه: Mirage ؛ فارسجا: سراب) آتموسفئرده ایشیق ساچلاری نین سینماسیندان یارانان، و چؤللرده راحاتجا گؤرونه بیلَن اوپتیک یانیلمادیر. اوزاقداکی بر جیسمه باخاراق ائله بیل سو اوزونده گؤزه چارپیر؛ گؤرونَن تصویر جیسم آلیندا 180 درجه ترسینه اولور. ایلغیم، یالقین، پوساریک آدلاری ایله ده تانینار.
ایلغیم بیر اوپتیک طبیعی حادیثه دیر. قیساجا، اوزاق جیسملرین گؤرونوشو ، ایشیق ساچلاری نین بوکولمه سی ایله ، اصلینده اولمادیقلاری بیر یئرده گؤرونمَسیدیر. توهم ترسینه، ایلغیم بیر طبیعی حادیثه دیر. کامئرا ایله ده چکمک اولار. گؤزلَمچی نین موقعیتینده یارانان هر هانکی بیر اوپتیک وسیله، بو ایشیق حادیثهسینی تاماشا ائدَبیلر.


text:
سم قلقر (زاده ۱۹۹۱)
سم قلقر (زاده ۱۹۹۱) (اینگیلیسجه: Sam Gallagher (footballer, born 1991)) (دوْغوم:۵ مهٔ ۱۹۹۱ (۳۰ یاش) سیدنی) بیر فوتبالیست. اوسترالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سم قلقر (زاده ۱۹۹۱) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سیدنی کولوبونون اویونچولاری
- سنترال کوئست مارینرز کولوبونون اویونچولاری
- ملبورن ویکتوری کولوبونون اویونچولاری
- نیوکاسل یونایتد جتس کولوبونون اویونچولاری
- همپتون و ریچموند بورو کولوبونون اویونچولاری


text:
تورک هاوا یوللاری آوروپادا ایکینجی اولدو
آوروپا هاوا سیر و سفر گوونلیگی تشکیلاتی، ۶-۱۲ سپتامبر تاریخلریندهکی هاوا ترافیک بیلگیلرینه گؤره، آوروپادا ۱۷۱ مین ۷۰۱ اوچوش حیاتا گئچیریلدی
تورک هاوا یوللاری گونلوک ۱.۲۶۳ اوچوشلا آوروپادا ان چوخ اوچوشا صاحب اولان ۲.جی هاوا یولو شیرکتی اولدو.
آوروپا هاوا سیر و سفر گوونلیگی تشکیلاتی (یوروکنترل)، ۶-۱۲ سپتامبر تاریخلریندهکی هاوا ترافیک بیلگیلرینه گؤره، آوروپادا ۱۷۱ مین ۷۰۱ اوچوش حیاتا گئچیریلدی.
ایرلندین رایان ایر شیرکتی، گونلوک مین ۳۴۳ اوچوشلا آوروپانین ان چوخ اوچان هاوا یولو اولدو
تورک هاوا یوللاری گونلوک ۱.۲۶۳ اوچوشلا ۲.جی، ایزی جت ۱.۹۰ اوچوشلا ۳.جو اولدو.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو
نوبل اقتصاد اؤدولونون صاحیبلری آچیقلاندی
اقتصادچیلار دیوید کارد ایله جاشوا انگریست و گیدو ایمبنز، ۲۰۲۱ نوبل اقتصاد اؤدولونه لایق گؤرولدو


text:
فوضولی رایونو
فوضولی رایونو — آذربایجان جومهوریتیندا اینضیباطی اراضی واحیدی. ۱۹۹۳ (میلادی)-جو ایلدن اراضینین بیر حیصّه سی ائرمنیستان سیلاحلی قوهلری طرفیندن ایشغال ائدیلیب.
فضولی قاراباغ داغ سیلسیلهسینین جنوب شرق اَتکلریندن آرازنا قدر مایلی دوزنلیک و آلچاق ساحهلری ایحاطه ائدیر. اوْ، جبراییل، خوجاوند، آغجابهدی، بئیله قان رایونلاری و آراز چایی بویونجا ایرانلا همسرحددیر.
رایونون ایشغالدان آزاد اوْلونموش اراضیسینده ۱۳ قصبه و ۲۰ کند واردیر. قصبهلردن ۱۲-سی ایشغالدان آزاد اوْلونموش اراضیده یئنی سالینمیش و مجبوری کؤچکون عائلهلری موقتی اوْلاراق بۇرادا یئرلشدیریلمیشلر. حاضیردا اراضیده ۵۱ مین نفر مجبوری کؤچکون مسکونلاشمیشدیر.
آذربایجان رایونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Official census in USSR, 1989 Archived February 22, 2014, at the Wayback Machine.
- ↑ Ministry of Culture and Tourism of Azerbaijan Republic. Fizuli. یوْخلانیلیبApril 28, 2010.
- ↑ Şəhərlərarası telefon kodları. Aztelekom İB. یوْخلانیلیب19 August 2015. (لاتین تورک دیلینده)
قارداش پروژهلرده فوضولی رایونو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تورکیه حربچیلرینین ایلک قروپو افغانیستاندان اؤلکهیه قاییدیب
افغانیستانداکی وظیفهسینی موفقیتله یئرینه یئتیرن تورکیه عسگری وطنه دؤنمهیه باشلادی.
افغانیستانداکی وظیفهسینی موفقیتله یئرینه یئتیرن تورک عسگری وطنه دؤنمهیه باشلادی.
تورکیه میللی ساوونما ناظیرلیگی افغانیستاندا حربی خیدمت گؤسترن محمتجگین گئری دؤنهجگینی بیلدیرمیشدی.
تورکیه وطنداشلارینین اؤلکهدن تخلیه سینه دایر ایشلر تاماملاندیقدان سونرا کابل حمید کرزای اولوسلار آراسی هاوالیمانیندا خیدمت گؤسترن تورک عسگرلری چیخماغا باشلادی.
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار، افغانیستان-دا اؤزونه وئریلن بو وظیفهنی ده باشارییلا یئرینه یئتیرمهنین غرورویلا محمتجیگین افغانیستاندان تخلیهسینه باشلاندیغینی ایفاده ائدهرک، تخلیه فعالیت لرینی ان قیسا زاماندا تاماملاماغی هدفلهدیکلرینی بیلدیرمیشدی.
تورکیه هاوا قوهلرینه عایید تخلیه اوچاغی ایله کابلدن پاکیستانین پایتاختی ایسلام آبادا اوچان تورکیه سلاحلی قوهلری عسگرلری داها سونرا بورادان تورکیه هاوا یوللارینین TK 6889 سفری ایله پایتاخت آنکارایا حرکت ائدیب. ایچینده 345 نفرین اولدوغو اوچاق تورکیه ساعاتی ایله 11.45-ده آنکارا ائسئنبوغا هاوالیمانینا ائنیب.
خاطیرلاداق کی، تورکیه-نین میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار افغانیستاندا خیدمتی وظیفهلرینین عهده سیندن موفقیتله گلن محمتجیگین قورورلا افغانیستاندان چیخماغا باشلادیغینی، قالان ایشلرین ده ان قیسا زاماندا تاماملاناجاغینی سؤیلهمیشدی.
قئید ائدک کی، تورکیه افغانیستانداکی اولوسلار آراسی تهلوکهسیزلیک یاردیم قوهلرینده (ایساف) خیدمت گؤسترن عسگرلرینی 2002-جی ایلین ژوئن آییندا بو اؤلکهیه گؤندرمیشدی.
1400 عسگردن عبارت تورکیه حربی بیرلیگی ایچینده کابل هاوالیمانینی قورویان هاوا قوهلری پرسنلی دا وار ایدی.
ایلگیلیلی خبرلر
یونان عسگرلرینین دؤیدوگو کؤچمنلر معالیجه ائدیلدی
دؤیولدوکدن سونرا زورلا تورکیهیه گؤندریلدیکلرینی ایرلی سورهن مراکش وطنداشی ۱۳ کؤچمن ائدیرنهده معالیجه ائدیلدی
آکار، ناتو قرارگاهیندا
باخان آکار، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین لیدئرلیگینده اولوسلارآراسی ساحهده بیر اؤزنه/فاعل حالینا گلن تورکیهنین چوخ اؤنملی ایشلر گؤردویونو، جدی باشاریلار آلدیغینی سؤیلهدی


text:
اوتریش-ایتالیا ساواشی (اینگیلیسجه: First Italian War of Independence) اوتریش ایمپیراتورلوغو و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Micheal Clodfelter. "Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500-2000", 4th Edition. 2017. Page 178.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«First Italian War of Independence»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده اوتریش-ایتالیا ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
مارتین لوتر کینگ
مارتین لوتر کینگ جونیور (۱۵ ژانویه ۱۹۲۹–۴ آوریل ۱۹۶۸)، آمریکالی، قارادریلر و اینسان حوقوقلاری مودافیعهچیسی. دۆنیا داخیلینده زور علئیهداری و ایرقی برابرلیک فیکیرلری ایله تانینماقدادیر و ۱۹۶۴-جی ایلده نوْبل صۆلح مۆکافاتینی قازانمیشدیر. بۇندان باشقا، ۱۹۷۷-جی ایلده، اؤلوموندن ۹ ایل سوْنرا، کؤهنه آبش باشچیسی جیمی کارتر طرفیندن باشچیلیق آزادلیق اودولونه لاییق گؤرولموش و شرفینه مارتین لۆتر کینگ گۆنو قئید اوْلونماغا باشلانمیشدیر. کینگین ان بیلینن و تأثیرلی دانیشماسی بیر خیالیم وار اینگیلیسجه: I Have a Dream دیر.
حیاتی[دَییشدیر]
آفریقا منشألی آمریکالیلارین وطنداش حۆقوقلاری اۇغروندا غئیری-زوْراکی یوْللا مۆباریزهنین اؤنونده گئدن مارتین لۆتر کینگ ۱۹۶۴-جۆ ایلده نوْبل صۆلح اودولونه لاییق گؤرولموشدو، بۇندان دؤرد ایل سوْنرا اوْ قتله یئتیریلمیشدیر.
عاییلهسی و کئچمیشی[دَییشدیر]
مارتین، ۱۹۲۹-جۇ ایلین ۱۵ ژانویهسینده آتلانتا، ژئوْرژیا-دا آنادان اوْلموشدور. دوْغولاندا ایلک آدی میشل اوْلموشدور. مکتبدن سوْنرا مارئهوْوس کالج (Marehouse College)-ده تحصیلینی داوام ائتدیرمیشدیر. بۇرادا مۆدیر و عئینی زاماندا وطنداش حاقلاری لیدئری اوْلان بئنجامین مایس-دان تأثیرلنمیشدیر. ۱۹۴۸-جی ایلده سوْسیوْلوْژی فاکولتهسیندن ماذون اوْلموشدور. ۱۹۵۳-جۆ ایلده کورتا اسکات (Coretta Scott) ایله ائولنمیشدیر. ۴ اؤولادی وار ایدی: یولاندا دنیس (Yolanda Denise)، مارتین لوتر2 (Martin Luther II)، دکستر اسکات (Dexter Scott) و برینس آلبرتینه (Bernice Albertine).
کینگین ۴ اۇشاغی دا آتالارینین یوْلوندا گئدیب بیر وطنداش حۆقوقلاری مۆدافیعهچیسی اوْلدولار کورتا اسکات ۳۰ ژانویه ۲۰۰۶-جی ایلده اؤلدو.
وطنداش حۆقوقلاری فعالیتی[دَییشدیر]
کینگ، ۱۹۵۳ ایلینده داها ۲۴ یاشیندایکن ان اؤنملی قارالار کیلیساسی اوْلان موْنتگوْمئری (Montgomery)، آلاباماداکی دئکستر آونو باپتیست کیلیساسینین (Dexter Avenue Baptist) پاستؤرو اوْلدو. ۱ دکابر ۱۹۵۵-جی گۆنو روزا پارکس (Rosa Parks/قارادریلی بیر قادین)، جیم کرو یاسالاری (Jim Crow laws) قارادریلی یئرینی بیر آغ دریلییه وئرمهسی اوْلدوغو حالدا، بۇنا قارشی گلدیگی اۆچون تۇتوقلاندی. بۇنون اۆزرینه کینگ، موْنتگوْمری اوْتوْبوس بایکوْتونو (فا: تحریم اتوبوسهای مونتگومری) دۆزنلدی. بایکوْت ۳۸۲ گۆن سۆردو و دۇروم اوْ قدر گرگینلشدی کی کینگین ائوی بوْمبالاندی. بۇ بایکوْت زامانی کینگ تۇتوقلاندی. بایکوْت، آمریکا یۆکسک محکمهسینین اوستانلرآراسی اوْتوْبوسلرده و دیگر اۇلاشیم آراچلاریندا اێرق آیریمجیلیغینی (فا: تبعیض نژادی) غئیری قانونی اعلان ائتمهسینه قدر داوام ائتدی.
بۇ بایکوْتدان سوْنرا، کینگ، سیاهی / قارا کیلسهلرین گۆجبیرلیگی ائتمهسینی و وطنداش حۆقوقلاری ایصلاحاتی اۆچون صۆلح گؤستریلر ائتمهگی مقصد الده ائدن جنوبی مسیحی لیدرلیک کوْنفرانسی (SCLC) نین ۱۹۵۷-جی ایلده قۇرولماسیندا اهمیتلی روْل اوْینادی. کینگ اؤلومونه قدر بۇ قۇرولوشدا اهمیتلی روْل اوْینادی. کینگ، ماهاتما گاندی طرفیندن تطبیق اوْلونان، زورا سؤیکنمهیَن وطنداش اطاعتسیزلیک فلسفهسینین تعقیبجیسیایدی و بۇ فلسفهنی SCLC طرفیندن نۆماییشلرده تطبیق ائتدی.
اف.بی. آی، ۱۹۶۱-جی ایلدن اعتباراً، یۇردداش حۆقوقلاری حرکتینه کوْمونیست سێزدیگی قوْرخوسویلا کینگی دینلهمهیه باشلادی. لاکین، بئله بیر دلیله چاتیلا بیلمهدی. اف.بی. آی ۶ ایل بوْیونجا الده ائتدیگی قئیدلری، داها سوْنرا کینگی لیدرلیک مؤوقعئینی بۇراخماسی اۆچون مجبور ائتمک مقصدی ایله ایستیفاده اولدو.
بیر پاسیفیست اوْلان آ.ژ. مۇست (A.J. Muste)، سیاسی حرکتلرینده مارتین لۇتر کینگینه موشاویر اولدو. کینگ، جیم کرو یاسالاری (Jim Crow laws) اوْلاراق دا بیلینن جنوبداکی ایرق آیریمجیسی سیستمه قارشی زوْراکیلیغا سؤیکنمهیَن، یاخشی تشکیل ائدیلمیش نۆماییشلر مئدیادا بؤیوک ماراق گؤرهجکدی. حقیقتاً ده، ژۇرنالیستلرین یازدیقلاری و تلویزیونلاردا نۆماییش اوْلونان پروْقراملار یۇردداش حۆقوقلاری فعالیتینه قارشی بؤیوک بیر ماراق اوْیاندیردی و بۇ حرکتی ۱۹۶۰-جێ ایللرده آمریکانین ان اهمیتلی گۆندم مادهسی حالینا گتیردی.
کینگ، قارالارین سس حاقی، آیری-سئچکیلیگین سوْنا چاتماسی، چالیشان حۆقوقلاری و دیگر اساس حۆقوقلار اۆچون نۆماییشلری تشکیل ائتدی و قوردو. بۆتون بۇ حۆقوقلار ۱۹۶۴-جی ایلده چێخان یۇردداش حۆقوقلاری قانونو (Civil Rights Act of 1964) ایله ۱۹۶۵-جی ایلده چێخان سس حاقی قانونو (Voting Rights Act of 1965) ایله آمریکا حۆقوقونون بیر پارچاسی اوْلدو.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- اینسان حاقلاری مودافیعهچیسی
- ترور اولانلار
- نوبل باریش اؤدولونو قازانانلار
- تایم مجلهسینین ایل آدامی
- مارتین لوتر کینگ
- ۱۹۲۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۶۸-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- 20th-century African-American activists
- 20th-century American male writers
- 20th-century Baptist ministers
- 1968 murders in the United States
- Activists for African-American civil rights
- Activists from Georgia (U.S. state)
- African-American Baptist ministers
- African-American writers
- Alabama socialists
- American anti–Vietnam War activists
- American Christian pacifists
- American Christian socialists
- African-American theologians
- American human rights activists
- American humanitarians
- American members of the clergy convicted of crimes
- Murdered American writers


text:
`نطنز نوکلئر مرکزی` نتیجهلر
خبرلر [336]
- ایران، نوکلئر دانیشیقلارا داوام ائتمک ایستهییر
- حیدر علییئو مرکزینده تورکیه بایراغی یانسیدیلدی
- ی.پ.گ/پ.کا.کا سوریه-ده 67 نفره ایشگنجه وئرهرک اؤلدوروب
- بوشهر نوکلئر الکتریک مرکزینده "عاجل دوروم"
- قیرغیزیستان-ین یئنی آنایاساسینا دایر رفراندوم باش توتوب
- بوکو حرام بمت-نین یاردیم مرکزلرینه هوجوم ائدیب، 5 نفر حیاتینی ایتیریب
- بولقاریستان-دا پارلامئنت سئچکیلرینین یئکون نتیجهلری آچیقلاندی
- ائرمنیستان-داکی نؤوبهدنکنار سئچکیلر و بؤلگهنین نورماللاشما پروسهسینه تأثیرلری
- فواد اوختای:"تورکیه "کووید-19"دان سونرا ان مهم اوره تیم مرکزی اولاجاق"
- عراق-دا بلد حربی هاوا مرکزینه هوجوم تشکیل ائدیلیب
- اردوغان و پوتین نوکلئر گوج مرکزینین تملینی آتاجاق
- اورتا آسیا اولوسلار آراسی تیجارت مرکزی قورولور
- عفرین-ده آنادولو مدنیت مرکزی آچیلیب
- آلبایراک:" تورکیه یاتیریمجیلار اوچون جاذبه مرکزی اولماغا داوام ائدهجک"
- آوروپا مرکزی بانکی بازا فایز درجهسینی صفیر سویهسینده ساخلاییب
- آوروپا مرکزی بانکی فایز درجهسینی دییشمز ساخلاییب
- اؤزبکیستان-دا ختاینین آنادیللی "دیوان"ینین نادیر نسخهسی آشکارلانیب
- بو امریکا-دا کروناویروسا قارشی واکسن نین سیناغی کئچیریلهجک
- ایران-دا 4 ریشتر شدتینده زلزله اولوب
- "تورک آخینی" بورو کمرینین آچیلیش مراسیمی ژانویهنین 8-ده
- "تورکیهنی نوکلئر انرژی صاحبی اؤلکهلر لیگینه قاتاجاغیق"
- تورکیه-روسیا بیرگه نظارت مرکزینین آچیلیشی اولوب
- آتاتورک کولتور مرکزی
- ایراندا آمریکایا اعتراض بؤیوک
- دیاربکیرین تاریخی محلی سور، جازیبه مرکزی حالینا گتیریلهجک
- 1396 باهار بایرامی مناسیبتی ایله تبریزدن اسینتیلر پروقرامی- آنکارا ناظیم حکمت کونگره و صنعت گولتور مرکزی
- آککویو نوکلئر گوج سانتراللاری
- تورکیه اؤغرنیمین مرکزی
- ترامپین ایران ایله نوکلئر آلاشمادان چکیلمهسینه دونیادان اعتراضلار
- ایسکی و ترمال توریزم مرکزی ارضوروم


text:
- ۱۱۸۷ - حطّین دؤیوشو: صلاحالدین ایّوبی خاچلیلاری حطّینده کسین بیر بوْزغونا سالدی.
- ۱۷۷۶ - آمریکا باغیمسیزلیق گۆنو؛ آمریکا کونقرهسی بریتانیادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۸۱۰ - فرانسه٬ آمستردامی ایشغال ائتدی.
- ۱۸۲۷ - نیویورکدا کؤلهلیک قاداغان اوْلدو.
- ۱۸۶۵ - لوئیس کارولون آلیس عجاییب یۇردوندا آدلی روْمانی یاییملاندی.
- ۱۹۱۸ - عثمانلی سولطانی آلتینجی محمد تاختا چیخدی.
- ۱۹۱۸ - روسیهده بولشویکلر روس تزاری ایکینجی نیکولایلا عائیلهسینی اؤلدوردولر.
- ۱۹۲۱ - تۆرکیه قارامۆرسل شهرینی آزاد ائتدی.
- ۱۹۲۴ - تۆرکیه آنتالیانی دۆشمن الیندن قۇرتاردی.
- ۱۹۳۲ - آمریکالی گنگستر آل کاپونـا ۱۱ ایل حبس کسیلدی.
- ۱۹۳۴ - ماجار فیزیکچی لئو زیلارد٬ داها سوْنرا اتوم بوْمباسیندا ایشلنهجک اوْلان «زنجیرلهمه عکسالعمل» مودلینی ثبت ائتدی.
- ۱۹۴۶ - آنکارا بیلیمیۇردو قۇرولدو.
- ۱۹۴۸ - تۆرکیه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایقتیصادی ایشبیرلیگی آنلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۹۵۹ - آلاسکا ۴۹-جۇ ایالت اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلماسیندان سوْنرا آمریکانین ۴۹ اۇلدوزلو رسمی یئنی بایراغی فیلادلفیا٬ پنسیلوانیادا یۇردداشلارا تانیدیلدی.
- ۱۹۶۰ - هاوایینین ۵۰-جی ایالت اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلماسیندان سوْنرا آمریکانین بۇگۆنکو ۵۰ اۇلدوزلو بایراغی تانیدیلدی.
- ۱۹۸۲ - لۆبناندا دؤرد ایرانلی دیپلومات قاچیریلدی.
- ۱۹۹۷ - ناسانین گؤندردیگی آراشدیرما روباتی مریخده ائندی.


text:
اؤز آنا دیللرینده تعلیم تربیه دن محروم اولان اوشاقلار، مدرسه ده آنا دیللری یاساق اولان یئنی یئتمه لر ساوادلانماق اوچون اؤنجه دیللرینی و سونرا دا کیملیک و کولتورلری نین بؤیوک پارچاسینی بوراخیب دَییشدیرمه یه مجبور قالیرلار. بو سببدن آسیلی، غیر فارس میللت لرین آراسیندا تحصیللی لرین ساییسی گئتدیکجه آزالیر. بونونلا بیرگه ایراندا وار اولان سیاسی - ایجتماعی - ایقتصادی برابرسیزلیک داهادا درینله شیر. بو آیری سئچگی لیک نتیجه سینده غیر فارس میللتلر گونو- گوندن داها آرتیق حاشیه یه سورولوب، مارژیناللاشیرلار.
Sep 21, 2013
مدرسه لرین آچیلیشی موناسیبتی ایله بیانیه
گونوموزده ایراندا یاشایان اوشاقلارین یوزده یئتمیشی اؤز آنا دیللریندن باشقا بیر دیلده تحصیل آلماغا مجبور اولونورلار. بئله لیکله هر ایل درسلرین باشلاماسیلا بیرگه، دیل و کولتور استعماری داها یئنی بیر نسیل آذربایجانلی یا تحمیل اولونور.
اؤز آنا دیللرینده تعلیم تربیه دن محروم اولان اوشاقلار، مدرسه ده آنا دیللری یاساق اولان یئنی یئتمه لر ساوادلانماق اوچون اؤنجه دیللرینی و سونرا دا کیملیک و کولتورلری نین بؤیوک پارچاسینی بوراخیب دَییشدیرمه یه مجبور قالیرلار. بو سببدن آسیلی، غیر فارس میللت لرین آراسیندا تحصیللی لرین ساییسی گئتدیکجه آزالیر. بونونلا بیرگه ایراندا وار اولان سیاسی - ایجتماعی - ایقتصادی برابرسیزلیک داهادا درینله شیر. بو آیری سئچگی لیک نتیجه سینده غیر فارس میللتلر گونو- گوندن داها آرتیق حاشیه یه سورولوب، مارژیناللاشیرلار.
اؤز آنا دیللرینده تعلیم تربیه دن محروم اولان اوشاقلار، مدرسه ده آنا دیللری یاساق اولان یئنی یئتمه لر ساوادلانماق اوچون اؤنجه دیللرینی و سونرا دا کیملیک و کولتورلری نین بؤیوک پارچاسینی بوراخیب دَییشدیرمه یه مجبور قالیرلار. بو سببدن آسیلی، غیر فارس میللت لرین آراسیندا تحصیللی لرین ساییسی گئتدیکجه آزالیر. بونونلا بیرگه ایراندا وار اولان سیاسی - ایجتماعی - ایقتصادی برابرسیزلیک داهادا درینله شیر. بو آیری سئچگی لیک نتیجه سینده غیر فارس میللتلر گونو- گوندن داها آرتیق حاشیه یه سورولوب، مارژیناللاشیرلار.
بیلدیریش: قلم انجومنینین ایکینجی قورولتایی کئچیریلدی
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنینین ایکینجی قورولتایی 31 اوگوست و 1 سئپتامبر گونلری پالتاکدا کئچیریلدی. ایکی گون دوام ائدن قورولتایدا، دبیرلرهئیاتینین ایکی ایللیک فعالیت گوزاریشیندن سونرا، بیر چوخ موضوعلار، او جمله دن: انجومنین آدی و عونوانی، عوضویت حقلری نین بلیرلنمهسی، دبیلر هئیاتینین ترکیبی و قورولتایلارین کئچیریلمه زامانلاری بارهده اوزون بحثلر اولدو و تصمیملر توتولدو.
ایکینجی قورولتای، یئنی دبیرلر هئیاتینین سئچیلمهسی ایله سونا گلدی. خانیم آیدا امیر هاشمی، صمد بی پورموسوی، و علی بی قره جه لو ایکینجی قورولتایدا دبیر اولاراق سئچیلدیلر. قورولتای بو اوچ دبیره مأموریت وئردی کی دبیرلر هئیاتینی تکمیل ائتمگه چالیشسینلار.
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنی
سئپتامبر 2013
ایکینجی قورولتای، یئنی دبیرلر هئیاتینین سئچیلمهسی ایله سونا گلدی. خانیم آیدا امیر هاشمی، صمد بی پورموسوی، و علی بی قره جه لو ایکینجی قورولتایدا دبیر اولاراق سئچیلدیلر. قورولتای بو اوچ دبیره مأموریت وئردی کی دبیرلر هئیاتینی تکمیل ائتمگه چالیشسینلار.
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنی
سئپتامبر 2013
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنینین ایکینجی قورولتایینین گوزاریشی
قورولتای، مرکزی آوروپا واقتیلا شنبه گونو اوگوست آیی نین 31 ینده ساعات 18 ده تاخیرله باشلادی و 1 سئپتامبر گونو آخشاما قده ر دوام ائتدی. شیوا فرهمند بی قورولتایین گئدیشاتی حقده بیلگی وئردیلر و سونرا صدیقه خانیم عدالتی دوکتور رضا براهنی نین (قلم انجومنی نین فخری صدری) ایکینجی قورولتایا گؤندردیکلری پیامی اوخودولار. قورولتای ایلک باشدا خانم آیدا امیر هاشمی و علی بی قره جه لونو قورولتای ایداره رئیسی اولاراق سئچدیلر و آردیندان بیرینجی دبیرلرهئیتی عوضولری گوزاریشلرینی آیری آیری قورولتایا تقدیم ائتدیلر. ایلک گوزاریش دبیرلر هئیتی نین صدری صدیقه خانیم عدالتی طرفیندن آشاغیداکی شکیلده اوخوندو و آردیندان علیرضا بی اصغر زاده، سودابه خانیم اردوان، لیلا خانیم مجتهدی و شیوا بی فرهمند اؤز گوزاریشلرینی قیساجا تقدیم ائله دیلر.


text:
ویسکانسین ایالتی
ویسکانسین آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکهسینین بیر ایالتیدیر. ویسکانسین ایالتی "آمریکانین سۆد توْرپاقلاری" کیمی تانینیر، چونکی اوْ، اؤلکهنین اصلی سۆد تولیدچیلاریندان بیریدیر، مخصوصاً پنیر اۆچون مشهوردور. تولید صنایعسینده، مخصوصاً کاغذ محصوللاری،بیلیشیم تکنولوژیلاری و توریسم ده دؤولت ایقتصادیاتینا بؤیوک کؤمکچی اوْلور.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wisconsin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویسکانسین ایالتی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اویان نیوز : لبنانین باشکندی بیروتدا ایران ائلچیلیگی یاخینلیغیندا میدانا گلن ۲ آیری پاتلامادا ۱۹ نفر اؤلدو.
حزب الله محلهسیندکی پاتلامادا، اطرافداکی بینالار آغیر زیان گؤردو. پاتلامالاردا ۵۰دن چوخ انسان دا یارالاندی. پاتلامالارین سببی قونوسوندا چئلیشکیلی آچیقلامالار گلیر. بیر گؤرگو تانیقی ایران ائلچیلیگینه ۲ راکت آتیلدیغینی سؤیلرکن، بیر باشقاسی بومبا یوکلو ۲ اتومبیلین پاتلادیغینی ایرهلی سورور. ایران ائلچیلیگینده قوروما اولاراق چالیشان بیر نفر ایسه، انتحار ائیلمچیسینین موتورسیکلتی ایله قاپییا گلدیگینی، اؤزونو هاوایا اوچوردوغونو، باشقا پارتلامایا ایسه بومبا یوکلو آراجین یول آچدیغینی ساووندو.
ایرانلی یئتکیلیلر، پاتلامادا اؤلن و یارالانانلار آراسیندا ائلچیلیک پرسنلی اولمادیغینی بیلدیردی. ائلچیلیگین آرخا قاپیسینین هاوایا اوچدوغو، ۳ قاتلی بینادا خسارت میدانا گلدیگی ایفاده ائدیلدی. ائلچیلیک یاخینلارینداکی ۶ بینادا آغیر زیان میدانا گلدی، اطرافدا پارک ائتمیش اتومبیللر آلوو آلدی. بیروتداکی پاتلامالارین سوریهدهکی ساواش ایله باغلانتیسی اولوب اولمادیغی بیلینمیر.
قایناق : ت . ر . ت تورکی


text:
قیرمیزی یوخ، ساری آلمالار
«آلما یولو»دا گئدن مضمونا بیر باخیش
گونئی آذربایجان چاغداش شعری فورم باخیمیندان چوخ چئشیدلیدیر،آما بو چیلغین شعر مضمون باخیمیندان، قوتسال بیر مزارین گؤیرچینی کیمی داورانیر. هریاندان اوچورسا، سونوندا بیر اوچ اوتاقلی اوجاغا سیغینیر. کیمین اورهییندن قانادلانیرسا نهایت اورتاق بیر گونبذه قونور. شاعیر ائپیک روحلو اولسادا، بئله حماسهلرین سونو تراژدی اولور. لیریک روحلو اولورسا لیریزمی رئال یاشاملا قول بویون اولور. لیریزم شاعیرین ایچ دونیاسیدیر لیریزمده ان اؤنملی فاکتور شاعیرین شخصی کیملیگیدیر، گیزلین کیملیگی. آما سانکی همهشه چاخناشمادا اولان آذربایجان محیطی ،شاعیره ایچ دونیایا قاپیلیب، گیزلین دویغولارینی کشف ائتمک حاققینی وئرمیر. بئلهلیکله لیریزم توپلومساللاشیر و شخصی بیر رئالیزمه دؤنوشور. بیر چوخ شاعیرین کؤنول گؤیرچینی بو گونبذلی مزارین توپلوم آدلی اوتاغینا آداخلانیر.دونیا وارکن، باتیدان دوغویا گلیب -گئدن تورک شاعیرلرینین ایلک دوراغی توپلومدور. اوندان قاچماق ایستهسهلرده بئله، باتی اؤلکهلرینده سورگون یاشاسالاردا بئله، توپلوم پیسخولوژیسی، اونلارین ایچ دونیالارینا قالیب گلهجک.
حبیب ساهیر، توپلومون آجی دونیاسیندان قاچیب ، قول قیچینی اوزادیب، اؤز دونیاسیندا شاعیرانه یاشاماق ایستهدی آما توپلومون اولایلاری گوجلو و درین ائتکیلی اولدوغونا گؤره اونو راحات بوراخمادی، شیخ محمد خیابانی خاطیرهسی، رضاخان ایللری ، بیری گولوشلو بیری آغلاییشلی اذ آیلاری و سورگونلوک گونلری اونون فردی ارادهسینی قانداللاییب اؤز آردیجا سورودو. شاعیرین خیال قوشو بو اوجاغین توپلوم اوتاغیندان اوچوب کئچمیش دوراغینا قونور. کئچمیش بلکه ده توزاقدیر بلکه ده گلهجهیین یول بلدچیسیدیر. کئچمیش ساهیرده بیر انسان یاشامی قدر اوزانیر سهندده ،دده قورقود ناغیللارینا قر بویلانیر. ایشیق تانریلاریندان گوج آلیر داها- داها اوزاقلارا ایلکین یارانیشا آداخلانیر.
بیری وار ایدی بیری یوخ ایدی قاراخان وار ایدی ایشیق قارانلیغین بطنیندن دوغدو. همی قارانلیق وار ایدی همی اؤلوم؛ بعضن بیری باشقاسینی بوغور بعضن بیری بیریندن دوغوردو. یارانیش ، دوغومو اؤلوم شاعیر لرمیزین اوچونجو دوراغیدیر و بو مزارین اوچونجو و سونونجو اوتاغی همن ایلکین چاغلاردان “بیز” اولدوغوموز حالدا باشقا شی دا وار ایدی و بو باشقاسی بیزی بوغمادیغی گونه قدر ساده جه باشقاسیدیر. بو قوتسال گونبذین قیراغیندا بیراؤزگه قویلاق. ایندیسه بو اوچ دوراغی و بیر اؤزگه قویلاغینی «سید حیدر بیات»ین آلما یولو کیتابیندان بیرلیکده اوخویوروق.
ایکی دیرناق آراسیندا گلن پارچالار «آلما یوْلو» کیتابیندان آلینمیش… «زینهلر اؤزلرینی بولاق ساناندان» یاز گئجهلری یورغونلوغومو درن شئعره حسرت قالمیشدیم.
اؤزوم بیلمهیه-بیلمهیه، سنین «گؤرهسن هانسی عاشیق» سؤزونو، گؤرهسن هانسی دمیرآشیق اوخوموشدوم.
هر یاندان تکرار- تکرار اوخونان، عاشیغا، دمیر عاشیق دئین شاعیرلرین سسی بئینیمه هوپموشدو. رئال دونیامیزدا عاشیغین دمیرلشمهسی آجی دیر، آمما اوندان آجیسی جانلیجاسینا ائل- اوبانی دولاشان عاشیقلاری اونودوب، یالنیز اوْ دمیر عاشیغی توتمامیزدیر. کیلیشهلشمیش دوشونجهلریمیزآراز قیراغیندا گزن اینکلری سوسوز قویدو. چونکی آراز یالنیز آیریلیق سیمگهسیدیر. توتالیم هئچ بو اؤلکه ده جانلی آشیق یوخدو. هامیسی دمیرلهشیب بو آجی دورومدان بیر آنلیق اولسا بئله، شئعر دینجلیگینه سیغینماق ایستهسم، کیمی گؤرمهلییم؟ آخی چوخو ادبیاتی دینجلیک آلانی دوشونور. بو «قالابالیق دونیادا» «منه بیر اوزانیم یئر وئردیگینه» اورکدن مینتدارام «قهوهچی قارداش».
دوْغوم- اؤلوم
«سئوگی وار ایدی» دئیین شاعیری اؤلدورسهلر «گئجه شاهلارین»-ی قینامایاجاغام. آخی اوْ شاعیرین بئینینده «یوْرغون قادین حیات دوْغور» قادین ساچلارینی کیمیلرین آسیلماسینا گؤره هؤرور…گئجه شاهلاری بیلمهسین/ سوچلودور منیم آنام/ سوچلودور بو مزار/ اوْ، منی بو دونیایا گتیردی/ سینه ساندیغین آچیب کئچمیش میفلریمی یئتیردی/ آنام دئدی اؤیرندیم/ بوردان اوزاق اهردی/ اهر گؤزل شهردی/ بوردان اوزاق ماراغا/ تئلیم گلمیر داراغا/ بوردان اوزاق مییانا/ گول، سونبوله دایانا/ تبریز اوستو گونئیدی/ کوچهلرینده مئیدی/ آرازی آییردیلار…/ ماهنیلارین سونوندا/ همهشه بو ماهنینی/ حزین- حزین اوْخودو/ اوْ، دئییردی بیر زامان/ بو آیریلیق یوْخودو/ یانی هؤروکلریله/ دار آغاجی باشیندا/ منه کندیر توْخودو…بئلهکی «دار آغاجلاری اوجادیر» اوْنلاری کسمهیه گوجوموز چاتمادی، آمما …
حسرت
«آلما آغاجلارینی کسدیک،آلانی یوْخدو» توت آغاجلارینی ایستهین چوخودو. بیزیم بؤلگهده: توت آغاجی سئیید اوْجاغینین پاییدیر دئیه مثل وار. بو مثلی یارادیب یایانلار بیزی، بیزدن آییرماغی هر یؤنلو دوشونورموشلر. قوْپوز، تار، یالنیز توت آغاجیندان چیخار. توت آغاجی کسیلیب سئید اوجاغیندا یاندیریلسا «سوْنونجو ماهنینی، یالنیز اوجاق ائشیدهجک» بوداغ ماهنیسیز قالسا، نهیی «ساتیب چؤرک آلاجاق» چؤرکسیز قالاجاق، ساتقینسیز قالاجاق…بیزی، ماهنی سسینه حسرت قوْیانلار«لئیلانین هذیانینا قوناق» یوخ، کربلاسینا آغلادانلار، آنلامادیلار«دالغالانماسا تئللر» «پرن- پرن اوْلاجاق شوشهلر».«اوشاقلیقدا آی اللرینی آلداتمیشدی گؤلمهجهده»؟ سندن اؤنجه ده چایدا شهریاری آلداتمیشدی. شهریار قوردون چایا دوشموش گؤزونو گؤروب قاچمیشدی. نئیلهسین بیلمیرمیش قورد اوزو موبارک اوْلار. گؤروم هر نهیه حسرت قالسین بیزی «شرابا، شاهماتا، شعره» هر نهیه حتتا موبارک قورد اوزونه حسرت قوْیانلار. تکجه «آجی گونلره» حسرت دئییلیک.
کیملیک
شاعیر «باشلادی یوْل آراماغا» اوْ یوْل «مین بیر یاماق بایراغا» چاتدی هئچ ده چتین دئییلمیش. دیل سؤزجویونو دیله گتیرمهدن ده دیلیمیزده یازماق اولارمیش. بو قایتاریش بابکدن، قیلینجدان، قیرآتدان، شاهلاردان، یوْخ؛ «بیر اسکی ماهنی»دان باشلامیش. «ماهنینی ساتیب چؤرک آلانلار» بو یوْلون آزانلاریدیر. تبریزین، باکینین یئرینه قومون کهک کندینه، زنگانین سهروردینه سؤیکهنیر. اؤلکهمیزین اونودولموش بؤلگهلرینین «خیزانی» رقص ائدیر. شاعیر بیر آز دا درینه گئدیر «عیراق تورکمنلری»، «شَسَون قادینی»، «سالور قیزی»، «نوایینین توووز باغی» آرایا گلدیکجه، آلما یوْلو ورقلرینده تورک دونیاسی یاللی گئدیر. آمما شاعیرین «مین بیر یاماق» اولماسی بیلمهدن اَلینه ایش وئریر.
اؤزگهلرین بوغداسی
قدیم اینسان اؤزونو تانری یارانیشی دوشونهرک دینی اینانجلار و میفیک گلهنکلرین چرچیوهسینده دوستاق ایدی. بئله اینسان اوْلایلار حاققیندا دوشونمهییب، بلکه اینانیب یاشاییردی. آمما مودئرن اینسان اؤزگورلشدیکجه اؤزونو یئنیدن تعریف ائدیب، کیم اولوب، کیملردن اولما سوروسونو باشقا کیملیکله یانیتلادی. بو یانیتلاما سورجینده دینی ایناجلا میفیک گلهنک بیرداها باش قالدیردی، آمما اینانج کیمی یوخ، تاریخی تجروبهلر کیمی. بیر چوخ یازاریمیز تاریخی تجروبهلرینی تورک کیملیگیندن یوخ، ایسلاملا یاناشی گلن سامی میفلریندن آلدیلار. ائله شاعیر بایاتیندا«مین بیر یاماق» کیملیگینده، حوا، آدم، ابوالبشر، هابیل، قابیل، قارون، دانیال نبی و دؤرد خلیفه کیمی «اؤزگه بوغدالارینی اون ائلهمهسی )) گؤز اؤنونده دیر.
و سونوندا
جامال ثورییا فولکولورو شئعره دوشمن دئمیش، چونکی شاعیرین یئنیلیگینه یول وئرمهییب، شئعری اؤز کیلیشهلرینده دوستاق ائدیر. بیزده همهشه قیزی سارای،چایی آراز گؤرمک دارلیغی چئشیدلی یوروملارا مئیدان اوخویوب. کیمیلری ده قیزی سارای گؤرمک دارلیغینی آچسینلار دئیه هئلن، لئدا، مارقاریتانی سورویوب بورا گتیریرلر. منیم بونلارا دئمهلی سؤزوم یوخ، آمما یاشار کمال بئله سؤیلهییر: ایشلتدیگیم سؤزلر، چکدیگیم آدلار، بورادا یاشایان مینلر اینسانین اورتاق محصولو، هابئله یازارلا اوخوجونون سینماز کؤرپوسودور.
بایاتین شئعرلری فوْلکولورسوز دئییل : «آیی گؤروب دلی اولماق»، «ایلان ایلی»، «دده قوْرقود بوْیلاری»، «کوْراوْغلویلا کئچل حمزه ناغیلی»، «قبیر اوسته سینان کوزهلر» و«زنگانین قافلانیمتیل ایستکلری». و باشقا اؤرنکلری گؤزلجهسینه سطیرلرده یورد سالمیش، آمما باشاردیغی قدر کیلیشهلشمکدن اوزاقلاشمیش. بورادا قیز سادهجه قیزدیر. «قاچیب آناسینا دئییر آنا اوْ اوْغلان دلیدیر». بوردا قابیل سئویلیر، کوْراوْغلو یالواریر، حتتا کیتابین قابیق آلمالاری آلیشدیغیمیز قیزیل آلما دئییل، ساریدیر.
مشترک شوید


text:
سون گونلرده آمریکا̍دا فعالیت ائدن “دموکراسیلری ساوونما بنیادی” برندا شافر طرفیندن یازیلان “ایران، سادهجه فارسدان عبارت دئییل: اسلام جمهوریتینده ائتنیک سیاستلر” آدیندا بیر یازی یایینلادی. بو یازیدا ایراندا ائتنیکلرین چئشیدلی اؤزللیکلری و سیاسی دوروملاری اینجهلنیرکن ان چوخ گونئی آذربایجان تورکلویو اوزرینده بحثلر آپاریلمیشدیر. یازینین گنل چرچیوهسی گونئی آذربایجان تورکلرینین سیاسی و توپلومسال ایستکلر و فعالیتلرینی قاپساسا دا دقتله اوخوندوغوندا بعضی آچیق یانلیشلار گؤزه چارپیر. بو یانلیشلار یا یازارین یازدیغی قونو حاقیندا بیلگیسیزلیگیندن و یئترلی آراشدیرما یاپماماسیندان یا دا بللی سیاسی آماجلاری دقته آلاراق وار اولان گرچکلری اولدوغو کیمی یازماییب چارپیتماسیندان قایناقلانیر. بو یانلیشلار هرهانسی سببدن قایناقلانیرسا قایناقلانسین، بوگون گونئی آذربایجان جوغرافیاسیندا جانلی بیر سیاسی و توپلومسال سؤیلم اولاراق اورتادا اولان تورک میلّیتچیلیگی سؤیلمی و گونئی آذربایجان توپلومونا حاکیم اولان سیاسی گرچکلرله اؤرتوشمور. بو انتقادی یازیدا برندا شافر طرفیندن قلمه آلینان و گونئی آذربایجانین سیاسی و توپلومسال گرچکلری ایله اؤرتوشمهین بو یانلیشلار انتقادی باخیش آچیسی ایله قلمه آلینمیشدیر.
ایلک اولاراق و انتقادلارا گئچمهدن اؤنجه بو مسئله دقته آلینمالیدیر کی، هر نه قدر گونئی آذربایجاندا وار اولان تورک میلّیتچیلیگی ایله ایلگیلی یازیلار خارجی دیللر اؤزللیکله ده انگیلیزجه اولاراق یایینلانیرسا مثبت بیر آددیمدیر و گونئی آذربایجان تورکلویونون انگیلیزجه قایناقلارا گئچمهسینده فایدا واردیر. نئجه کی، گئچمیش ایللرین عکسینه بوگون چئشیدلی سایتلار و مرکزلر طرفیندن ایرانین ائتنیک مسئلهسی اؤزللیکله ده گونئی آذربایجان تورکلویو ایله ایلگیلی فرقلی یازیلار، آنالیزلر و خبرلرین یایینلانماسینا شاهید اولوروق و برندا شافرین یازدیغی بو یازی دا بو آنالیزلردن بیریدیر. فقط بو یازیلارین بیرچوخوندا بعضی اورتاق آخسارلیقلار سؤز قونوسو اولور و گرچک دورومو یانسیتمیر. بو آخسارلیقلار برندا شافرین یازیسیندا داها آز گؤرونسه و شافر گونئی آذربایجان تورکلرینین ائتنیک ایستکلرینی اؤنه چیخارماغا چالیشسا دا اؤنملی یانلیشلاری اولموشدور.
شافرین بو یانلیشلارینین باشیندا گونئی آذربایجان تورکلرینین ائتنیک آدینی آذربایجانلی اولاراق یازماسی گلیر. شافر یازینین گیریشینده آذربایجانلیلارین، آذربایجان تورکلری، آذریلر و آذری تورکلری کیمی اصطلاحلارلا آنیلدیغینی یازیر، آنجاق اؤزو آذربایجانی اصطلاحینی ایشلتمهیی سئچیر. آذربایجانلی اصطلاحی تک باشینا و اؤز اؤزلویونده یانلیش بیر اصطلاح دئییل و دوغرودور، آنجاق ائتنیک باشلیغی آلتیندا اله آلیندیغیندا بیلیمسل بیر اصطلاح اولمور. چونکو آذربایجانلی بیر جوغرافیایا دلالت ائتدیگی اوچون ائتنیک تانیمینا سیغمیر و تورک اصطلاحی داها دوغرودور. نئجه کی، ایرانین باشقا ائتنیکلری اوچون ائتنیک آدلارینی ایشلهدیب. بورادا تورک ائتنیگینین سادهجه ایراندا اولمادیغی یا دا ایراندا قاشقای، خوراسان و تورکمن تورکلرینین یاشادیغینی دا دقته آلاراق آذربایجان تورکلری یا دا گونئی آذربایجان تورکلری اصطلاحینی بو آیریمی گؤزتمک اوچون ایشلهده بیلردی و آذربایجانلیلیغی بیر ائتنیک اولاراق تانیملاماق دوغرو و بیلیمسل دئییل. یعنی آذربایجانلی اولماق دوغرو بیر اصطلاحدیر، آنجاق ائتنیک کیملیک اولاراق قوللانیلدیغی زامان یا تورک یا دا آذربایجان تورکو اولاراق ایشلهدیلمهسی بیلیمسل اولور (شافرین چالیشماسیندا باخین صفحه: 11).
شافرین یازیسیندا یانلیش اولان ایکینجی اؤنملی مسئله آذربایجان تورکلرینین نفوسو ایله ایلگیلی وئردیگی رقملردیر. شافر، بو قونودا چئشیدلی قایناقلارین اولدوغونو یازسا دا، ایران جمعیتینین سادهجه یوزده 23-ونون آذربایجان تورکلریندن اولوشدوغونو یازیر و اوستانلارین نفوسونو یازدیغی زامان دئییر کی دوغو آذربایجان، باتی آذربایجان، اردبیل و زنجان اوستانلارینین هر بیرینین ان آز یوزده 50-سی آذربایجان تورکلریدیر. بورادا ان آز کلمهسینی استفاده ائتمهسی بو سوالی یارادیر کی، قالان یوزده 50-سینی هانسی ائتنیک اولوشدورور. اؤرنک اوچون شرقی آذربایجانین یوزده 97-سینین آذربایجان تورکلریندن اولوشدوغونو هرکس بیلیر وایرانین رسمی آچیقلامالاری دا بونو دئییر. آنجاق”دوغو آذربایجانین ان آز یوزده 50-سی آذربایجان تورکلریندن اولوشور” جملهسی بیلیمسل بیر جمله اولماماقلا بیرلیکده بو ذهنیتی یارادیر کی ائله بیل قالان یاریسینی باشقا بیر ائتنیکقروپ اولوشدورور (شافرین چالیشماسیندا باخین صفحه: 11).
شافرین چالیشماسیندا یانلیش اولان مسئله باتی آذربایجان اوستانیندا وار اولان تورکلر و کوردلر آراسینداکی جمعیتی دنگه و ائتنیک رقابت ایله ایلگیلی سوندوغو یانلیش بیلگیلردیر. شافرین بوراداکی یانلیشی سادهجه جمعیت قونوسویلاسینیرلی قالمیر و چالیشمانین 24-ونجو صفحهسینده بئله یازیر کی، ایران دؤلتی باتی آذربایجاندا کوردلر و تورکلر آراسینداکی اختلافی قوللانیر و شدتلندیریر. نئجه کی، کوردلری باسدیرماق اوچون پولیس و امنیت قوهلرینده اؤنجهلیکله تورکلری استخدام ائدهرک تورکلرین الی ایله کوردلری باسدیریر. حالبوکی باتی آذربایجانداکی دوروم دقته آلیناراق بونون دوغرو بیر تثبیت اولمادیغی آچیقدیر. نئجه کی، باتی آذربایجاندا کورد تروریست اؤرگوتلر و کوردچو قروپلارلا ان اؤنده مجادله ائدن گوونلیک سیستمی سپاه پاسدارانین استخدامیندا اولان کورد ائتنیگینه منسوب انسانلاردیر و کوردچو قروپلارین سیاسی ادبیاتیندا بو انسانلار اوچون “جاش” کلمهسی قوللانیر. نئجه کی، بیرچوخ کوردچو قروپ، کوردلرین بؤلگهدهکی ان بؤیوک دوشمنینین سپاه پاسدارانین خدمتینده اولان “جاش” کوردلر اولدوغونو و ایران مرکزی دؤلتینین بو جاشلار واسطهسی ایله کوردلری باسدیردیغینی دیله گتیریرلر. نئجه کی، کوردلری بؤلگهده باسدیران ان اؤنملی گوونلیک اولوشومو حمزه سیدالشهدا قرارگاهینا باغلی اولان و کوردلردن اولوشان مسلمان کورد پیشمرگهلر عسگری اولوشومودور. بو دورومدا مرکزی دؤلتین سادهجه تورکلرین کوردلری باسدیردیغینی یازماق بیلیمسل بیر یاناشما دئییل.
سون اولاراق دا برندا شافرین آنالیزینده گؤرونن ان اؤنملی اکسیکلیک ایشلتدیگی قایناقلاری داغینیق بیر بیچیمده ایشلتمهسی، بو قایناقلاری دوزگون بیر شکیلده آچیقلاماماسی و بو داغینیق قایناقلاری سیستماتیک بیر باخیش آچیسی ایله سونوجا باغلایاماماسیدیر.
سونوج اولاراق برندا شافر̍ین قلمه آلدیغی “ایران، سادهجه فارسدان عبارت دئییل: اسلام جمهوریتینده ائتنیک سیاستلر” یازیسینین ان اؤنملی اکسیکلیکلری باتی آذربایجان باشدا اولماق اوزره ایراندا یاشایان آذربایجان تورکلری و باشقا تورک توپلولوقلارین نفوسونون یانلیش وئریلمهسی، آذربایجانلیلیغین بیر ائتنیک کیملیک اولاراق قبول ائدیلیب تورکلویون اونودولماسی و تورک-کورد مسئلهسینده کوردلرین اؤنه چیخاریلماسی و بیلیمسل بیر باخیش آچیسی اوچون قایناق اولابیلهجک بیرچوخ قایناغین قوللانیلماماسی و قوللانیلان قایناقلارین دا دوزگون قوللانیلماماسیدیر.
بابک شاهد- تبریز آراشدیرمالاری مرکزی اوزمانی
Link: Iran Is More Than Persia Ethnic Politics in the Islamic Republic


text:
اوردو بالیق
اوردو بالیق یا قارابالاساغو (اویغورجا: ئوردۇ بالىق؛ چینجه: 窝鲁朵八里، آنلامی: اویغور تانهو قالاسی) اویغور خاقانلیغی و گؤکتورک خانلیغینین پایتختی. گونوموزده اوردو بالیق یئری اورخون وادیسینده دیر.
حاقّیندادَییشدیر
اوردو بالیق، اويغور خاقانليغينين آيني پايتاختيني مودافيعه ائدن قالا. اويغور خاقانليغينين پايتاختي او دؤورده موباليک ده آدلانان اوردو-باليق آدلي شهر اولموشدور.
قالا اوردو دئييلن بير بورجدن عيبارت ايدي. بو بورج ايسه باليق دئييلن ايکينجي بير بورجون داخيلينده ايدي. بو قالا سيستئمينه ده اوردو-باليق دئييلير. اوردو-آليق سادجه تورکلرده ايستيفاده اولونان قالا سيتيليدير.
کئچميش تورک ديللرينده باليق (بلق، بلخ) قالا شهر[۱] معناسيندا ايشلهنيردي.
آیریجا باخدَییشدیر
قایناقدَییشدیر
- ↑ تورک دیلی قورومو، دیوان لغات الترک وئری تابانی TDK Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanı[دائمی اولو باغلانتیلی].


text:
ویکیپدیا:دیریلرین بیوقرافیسی
یاشایان اینسان بیوقرافیلرینده و یا اوْنلارلا باغلی هانسیسا بیر مقالهنین یازیمیندا ویکیپدیاچیلار خۆصۇصی ایله دیقّت اوْلونمالیدیر. بئله مقالهلر حساسیت گرکدیریر و تمل سیاستلره کسین شکیلده اۇیغون اوْلمالیدیر.
مقالهنی دوْغرو درک ائتمهلیییک. اؤزللیکله شخصلرین یاشامی ایله ایرتیباطلی بیلگی وئررکن یۆکسک کئیفیتده قایناق گؤسترمک بارهسینده چوْخ مؤحکم رفتار ائتمهلیییک. قایناقسیز یا دا قایناغی گۆونیلیر اوْلمایان ضیدّیتلی (منفی٬ مۆثبت یا دا سوْرغولانا بیلیرلیگی یۆکسک) یازیلار مقالهلردن٬ بحث و ایشلدن صفحهلردن درحال چیخاریلمالیدیر. بۇ اصللر٬ بۆتون مقالهلردهکی یاشایان اینسانلار حاقّیندا بیوقرافیک بیلگی وئریلن قیسمتلر اۆچون ده گئچرلیدیر. بۆتون ویکیپدیادا و اؤزللیکله یاشایان اینسانلارین بیوقرافیلرینده٬ ضیدّیتلی و بحثه آچیق ایدّیعالاری دوْغرولاییجی قایناقلار گؤسترمک٬ ایدّیعادا تاپیلان شخصین مسئولیتیندندیر. بۇ ایرتیباطدا قایناقسیز یا دا ضعیف قایناقلارا دایانان بیلگیلری چیخارماق اۆچون بۇنون یانلیشلیغینی گؤسترن قایناقلاری گتیرمک لازیم دئییل٬ ایدّیعانی آرتیرماق ایستهین شخص گۆونیلیر و گئنل قبول گؤرور قایناقلار گؤسترمهلیدیر.


text:
تانتون، ماساچوست
{{Infobox settlement |official_name = تانتون، ماساچوست |settlement_type = شهر |nickname = The Silver City, The Christmas City |motto =Dux Femina Facti (لاتین دیلی)
خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States" does not exist. تانتون، ماساچوست (اینگیلیسجه: Taunton, Massachusetts) آمریکانین ماساچوست ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۲۵٫۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۵۸۷۴ نفر دیر. بۇ شهر ۹ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تانتون، ماساچوست گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Taunton, Massachusetts»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تبریزده «خیدمت رئژهسی» کئچیریلدی
اؤلکهنین هر یئرینده کئچیریلهن خیدمت رئژهسی، عینی واقت دا تبریزده ده کئچیریلیب و رئژه ده ایشتیراک ائدن بوتون حیصهلر، چیرکلنمهنی آرادان قالدیرماق و شهر یوللارینی تمیزلهمک اوچون گؤندریلدیلر.
ایراندا کروناویروسدان داها ۱۱۱ نفر اؤلوب
ایراندا ۱۹ فوریه دن بو گوندک (۱۳ آوریل) کروناویروس (کووید-۱۹) نتیجهسینده ۴۵۸۵ نفر اؤلوب.
ایراندا کروناویروسدان داها ۱۱۷ نفر اؤلدو
ایرانین ساغلیق ناظیرلیگینین مطبوعات خیدمتینین رهبری سؤزلرینه گؤره، ایراندا کروناویروسدان داها ۱۱۷ نفر اؤلدو.
رحمت کمپئینی ایشه باشلادی
تبریزین نئچه محلهسینده، ات بستهلرینین پایلاماغی ایله، رحمت کمپئینینین بیرینجی نووبهسی ایشه باشلادی.


text:
ویکیپدیا دانیشیغی:تۆرکجه کیبورد
یاریمآرادَییشدیر
دئییرم بونون یاریم فاصیله سی هانسیسیدیر؟--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۵۷ (UTC)
@Ebrahimi-amir:کنترل+شیفت+۲ یا دا ذ+شیفت--Koroğlu (دانیشیق) ۱۵ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۰۶ (UTC)
- یاشا @Koroğlu: بَی. قوی تست ائدیم. یاریمفاصیله اولکیسی وورمادی. یاریمڭفاصیله. بودا وورمادی. یوخ تاسسوفله ایشله میرلر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۶ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۳:۰۱ (UTC)
- من بۇردا یاریم فاصیله نی تاپدیم. ! کلیدینین سوْل طرفینده. شیف + دئدیگیمی کلید.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۵۸ (UTC)
کیبورددا دَییشدیرمهدَییشدیر
ایشلدن:AlperTeo ، ایشلدن:Hqoumb، ایشلدن:Altinx، ایشلدن:Potkal ، ایشلدن:Arslanteginghazi، ایشلدن:Arjanizary، ایشلدن:اکتای، ایشلدن:E THP، ایشلدن:Goonooz، ایشلدن:Ilğım، ایشلدن:Hekim qasim oglu، ایشلدن:Qarqushu و... حؤرمتلی ویکیداشلار؛ هامینیزا سلاملار. بیلدیگینیز کیمی کیبورددا تعریفلنن ؽ حرفی دۆز ایشلهمیر. بیرده کی بعضی حرفلری داها یاخشی یئرده یئرلشدیرمک اوْلار. دۆزدور ایندی من همین کیبوردلار اوْن بارماق تایپ ائتمهگه عادت ائتمیشم آنجاق نظره گلیر کی ئ - ۇ-ۆ-وْ حرفلرین (دؤرددنه چوْخ ایشلهنن حرفلر-بیرینده سیز آرتیرا بیلرسینیز) یئرین عرب الیفباسیندا اوْلان و بیزیم دیلده آز ایشلهنن ض-ص-ث-ظ-ط (بئش دنه آز ایشلهنن عرب حرفلری) ایله عوض ائتمک اوْلار. همده یاریمآرانیدا شیفت-فاصیله ایله تعریف ائتمک اوْلار. --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۰۹ (UTC)
- سایین Ebrahimi-amir شیفت+فاصیله: MKLC پروگرامی فاصیله (Space) کلیدینه آیری کاراکترین تعریف اولماغین ایجازه وئرمیر (حتی Ctrl و Shift ایله ترکیب اولسادا).
- منجه «ۇ-ۆ-وْ» کاراکترلری: دوستلار عادت ائلدیکلرینه گؤره، یئرینده قالسین اما شیفسیز، یانی: «ض» یئرینه «ۇ» ،«ص» یئرینه «ۆ» و «ث» یئرینه «وْ» اولسون و «ص،ض و ث» حرفلری شیف ایله یازیلسین.
- بو آرا دا «ذ» حرفینده اونوتمایین کی آز ایشلنندیر.
- و «ؤ-ئ-ؽ» کاراکترلری: «ذ،ظ،ط» کلیدلریله یازماق اولار یانی «ؤ-ئ-ؽ» کاراکترلری «ظ-ط-ذ» کلیدلرینده تعریف اولا و «ظ-ط-ذ» کاراکترلری شیف ایله یازیلا.
- آیریجا «~» کاراکتری بو کیبورددا تعریف اولماییب، بونودا کلیدلرین بیرین شیف ایله ترکیب ائده بیلریک. AlperTeo (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۳۷ (UTC)
- دوستلار بو قونودا آرتیق دانیشما یوخ، کیبورد مسالهسی حل اولوب؟؟ AlperTeo (دانیشیق) ۳ ژانویه ۲۰۱۶، ساعت ۰۷:۱۶ (UTC)
یاناشیدَییشدیر
- یاناشی--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۴۶ (UTC)
- یاناشی-- AlperTeo (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۳۷ (UTC)
یانسیزدَییشدیر
- یانسیز--Arjanizary (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۵۰ (UTC)
- یانسیز--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۴۶ (UTC)
قارشیدَییشدیر
- قارشی
آچیقلاما:دَییشدیر
- آچیقلاما: حؤرمتلی ویکیداشیمیز AlperTeo کیبوردون تنظیماتیندا بیزه یاردیم ائدهجکدیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۱۵ (UTC)
موبایل اوچون کیبورد وارمی؟دَییشدیر
بو کیبورد تکجه ویندوز اوچوندور؟ یوخسا موبایل اوچونده ایشلنه بیلر؟ Emir-ebrahimi (دانیشیق) ۷ نوْوامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۴۳ (UTC)