text:
بولود قاراچورلو
بولود قاراچورلو سهند 1926-جی ایلده آذربایجانین قدیم علم و مدنیت مرکزی اوْلان ماراغا شهرینده آنادان اوْلموشدور. والیدئینلری حاقدا سهندین تعبیرینجه دئسک، آتاسی "ایری-اویرو بیر خطله اؤز آدینی جیزمالاردی، طایفادا آغ-قارادان باشی چیخان تکجه آناسی ایدی کی، اودا دوز-غلط، فقط قوران اوخویاردی". آزساوادلی زحمتکش آتا و آناسینین اوخشامالاری، ناغیللاری، صحبتلری، اؤیودلری اونون قانینا، یادداشینا هوپور، ائلینی، اولوسونو سئون بیر گنج کیمی یئتیشدیریردی.
تحصیلات[دَییشدیر]
ایلک تحصیلینی ماراغا و تبریزده الان بولود 17 یاشیندا ایکن رازی، آز مدت کئچدیکدن سوْنرا ایسه سهند تخللوصو ایله شعرلر یازماغا باشلاییر.
سهندین گنجلیک ایللری ایراندا آذربایجان خالقینین میلّی ایستیقلالیتی اوغروندا اپاردیغی چتین موباریزه دؤورونه – 40-جی ایللردن باشلایان میلّی-آزادلیق حرکاتینا تصادوف ائدیر.
میلّی حوکومت دؤرو[دَییشدیر]
او، میلّی حرکاتدا فعال ایشتیراک ائدیر. 1945-جی ایلده پیشهورینین رهبرلیگی ایله گونئی آذربایجان میلّی حکومتینین قورولماسی، اؤلکهده آپاریلان میثلی گؤرونمهین موترققی ایصلاحاتلار اوندا بؤیوک روح یوکسکلیگی یارادیر. سهند همین ایللرده سئوینج و ایفتیخاردان دوغان شعرلر یازیردی. لاکین اوتهنین آزادلیغی اوزون سورمهدی.
او زامان آذربایجان آمریکا، بؤیوک بریتانیا و سووئتلر بیرلیگی کیمی ایری دؤولتلرین سیاسی، ایقتیصادی ماراقلارینین توققوشدوغو بیر مکان اولدوغوندان شرق و غرب قارشیدورماسینین سیناق مئیدانینا چئوریلمیشدی. بئلهلیکله، دونیانین باشی اوزرینی یئنی بیر فلاکت – ایکینجی دونیا ساواشینین باشلانماسی تهلوکهسی آلمیشدی. یارانمیش تهلوکهنی آرادان گؤتورمک اۆچون بۇ ایکی قارشیدورمانین مئیدانینا چئوریلمیش اۆچونجو طرف قوربان وئریلمهلی ایدی. بۇ قوربان ایسه هلهلیک ایلک موستقیل آددیملارینی آتان و زنگین مدنیته، گئنیش جوغرافی اراضییه، بؤیوک نفت احتیاتلارینا مالیک اوْلان آذربایجان اولدو...
اوزون ایللر آذربایجان میلّی حکومتینین سوپر دؤولتلر آراسینداکی سیاسی اویونلارا قوربان وئریلدیگی سیاستچیلر طرفیندن آچیقلانمیر، مخفی ساخلانیردی. بعضن سیاستچی و تاریخچیلرین آچیق سؤیلهیه بیلمهدیگینی یازیچی و شاعیرلر بوینونا گؤتوروب ادبی اوصوللارلا خالقا چاتدیرماغا نايیل اولورلار.
اؤمرو خالق و وطن اوغروندا موجادیلهلرده کئچن، بۇ یولدا هم قلمی، هم ده توفنگی ایله چارپیشان سهندین شعرلرینده سیاسی حادیثهلرین گئدیشی ایله باغلی بیر نؤو "خوروزون قویروغو" گؤرونوردو:
گرکدیر شرقده بوغولا بۇ سس،
دئیه کؤهنه دونیا وئردی ال-اله.
لوندوندا باشلادی گیزلی حرکات
واشینقتونداکی قوْشون، تداروکات
خلیجه یوللاندی حربی گمیلر.
تاریخده وطنه، هدفه یولا
جان قوربان ائدنلر هئچ ده آز دئییل...
آمّا بیر میلّتین قوربان اولماسی
تاریخ گؤسترمهمیش هئچ واخت، هئچ زامان
قوی بیر ده سؤیلییم دونیالار بیلسین،
صولحه قوربان اولدو بۇ آذربایجان!؟
و ایللرده یارانمیش بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین ایلک حلل ائدجیی موناقیشهلی پروبلم گونئی آذربایجان مسالهسی اولور.
آذربایجانین ایشقالیندان سوْنرا[دَییشدیر]
قیسا بیر مدتده ایستیقلالینی یاشایاراق چیچکلنیب دیرچهلن دیار یئنیدن زیندانا چئوریلیر. سهند هایقیراراق خالقینین باشینا گتیریلنلری بوتون دونیایا چاتدیریردی.
قارغیش زمانهنین قانونلارینا،
قارغیش اورکلری آییرانلارا
قارغیش اینسانلاری قفسه سالیب
بشر حوقوقوندان دم وورانلارا.
میلّی حکومت قان ایچینده بوغولدوقدان سوْنرا اونون قوروجولارینا، مودافیهچیلرینه دیوان توتولدو، بیر چوخو دار آغاجلاریندان آسیلدی، ساغ قالانلار زیندانلارا آتیلدی، وطندن سورگون اولوندو. میلّی حکومتین سوقوطوندان سوْنرا آذربایجان دیلینده مطبوعات و کیتاب نشرینه قاداغا قویولدوغو اۆچون 40-جی ایللرین سونو، 50-جی ایللرین اوللرینده گیزلی چاپ اولونان نشریهلر آنا دیلینین قورونماسیندا بؤیوک رول اوْیناییردی. و دؤوردهکی اثرلرین اکثریتی زیندانلاردا، سورگونلرده یازیلیر، گیزلی یوللارلا چوخالدیلیب خالق آراسیندا یاییلیردی. تصادوفی دئییل کی، او زامانلاردان باشلامیش، تا 1978-1979-جو ایللر ایران اینقیلابینا قدر اؤلکهده آذربایجان تورکجهسی ایله چاپ اولونان کیتابلاردا چاپ یئری او ایلی گؤستریلمیردی. بولود قاراچورلو سهندین 1951-1953-جو ایللرده زینداندا یازدیغی "اراز" و "خاطیره"شعرلری دا ائله بۇ اثرلرین سیراسیندادیر. بۇ ایکی اثرده 1945-1946-جی ایللردهکی میلّی-آزادلیق حرکاتی و اونونلا باغلی آرزولاری، عومومیتله خالقین آزادلیغی ایله بیرگه فیکیرلرینی بدیعی دیلله قلمه آلمیشدی.
پهلوی شووینیزمینین فارس دیلینی سیلاح گوجونه قافالارا یئریتمک سیاستی ایله هئچ جور باریشا بیلمهیهن عوصیانکار شاعیر "یاساق" شعرینده یازیردی:
طالئییمه سن باخ!
دوشونجهلریم یاساق،
دویغولاریم یاساق،
کئچمیشیمدن سؤز آچماغیم یاساق،
گلجهییمدن دانیشماغیم یاساق.
سهند و دده قورقود[دَییشدیر]
لیریک شعرلر یازان شاعیر آرزو، ایستک و آغریلارینی خالقا چاتدیرماق اۆچون "دده قورقود" داستانلارینا اوز تۇتور. خالق یارادیجیلیغیندان یارارلانیب مشهور "سازیمین سؤزو" اثرینی یازیر. ایللر بویو رژیمین فارسدیللی علم و تحصیل سیستمینین طلب ائتدیگی، بئیینلره یئریتدیگی "آذربایجان تورکجهسی دیل دئییل، لهجهدیر" ایدئیاسینی اونون یاراتدیغی "سازیمین سؤزو" اثری آلت-اوست ئدیر.
و ایللرده تورک خالقلارینین ان بؤیوک آبیدهسی اوْلان "دده قورقود داستانلارینا هم سسری-ده، هم ده ایراندا قاداغا قویولموشدو. سهندین بو داستانلا ایلک تانیشلیغینین دا ماراقلی تاریخچهسی وار. سهند تانینمیش ضیالیلار – م.فرزانه، صباحی، م.شهریار، دوکتور ج.هئیتله سیخ دوستلوق علاقهسی ساخلاییردی. سهند "دده قورقود داستانلاری" ایله یاخین دوستو و مسلکداشی م.فرزانه واسیطهسیله تانیش اولور. کیتابخانادا ایشلهیهن م.فرزانهنین الینه تصادوفن "زیانلی ساییلدیغی اۆچون محو اولونماغا محکوم" آدی آلتیندا دامغالانمیش، عصرین اوللرینده تورکییهده چاپ ولونموش "دده قورقود" کیتابی کئچیر، فرزانه و گوندن باشلایاراق تورکییهدهکی همکارلاری واسیطهسیله داستانلا باغلی منبعلری توپلاماغا باشلاییر. م.فرزانه تهراندا کیرایهلدیکلری ائوده دوستو سهندله قالیردی. بیر گون تورکییهدن گؤندریلن نؤوبتی کیتاب باغلاماسی سهندین ده دیققتینی جلب ئدیر.خالقینین زنگین کئچمیشینی اؤزونده عکس ائتدیرن قدیم داستانلارا و قدر وورولور کی، 10 ایل داستانلارداکی سوژئت اوزرینده ایشلهییب یئنی وا وریجینال "سازیمین سؤزو" آدلی اثر یازیر.
دؤرد جیلددن عیبارت اوْلان بۇ اثرین ایکی جیلدینی سهند ساغلیغیندا چتینلیکلر باهاسینا چاپ ائتدیره بیلیر. بۇ کیتاب اؤزوندن سوْنرا بیر چوْخ اثرلرین (و جملهدن سؤنمزین "عیسانین سون شامی"، باریشمازین "نغمه داغی"، ساوالانین "آپاردی سئللر سارانی" و بۇ کیمی باشقا پوئمالارین) یارانماسینا سبب ولدو.
سهند و قوزئی آذربایجان[دَییشدیر]
سهند 1967-جی ایلده ایلک دفعه دونیا شؤهرتلی عالیم-شرقشوناس روستم علیيئوله تانیش اولور. پروفسور واسیطهسیله بۇ تایداکی قان قارداشلاری ایله علاقه یارادیر. اونلارا شعر ارمغانلارینی گؤندریر. اوزینده بیر-بیرینین آردینجا م.راحیم، س.روستم، ب.واهابزاده، قابیلدن و باشقا شاعیرلردن جاواب منظومهلری گلیر. اؤزونده ایکی قارداشین نیسگیل و حسرتینی داشییان بۇ چوخسایلی مکتوبلار اونون پوئتیک ارمغانلارینین بیر سیلسیلهیه چئوریلمهسینه سبب اولور. او، روستم علیيئوه خیطابن یازدیغی "اۆچونجو ارمغان" شعرینده حاکیم پهلوی رئژیمینین قدیم و زنگین تاریخه، ادبیاتا مالیک اوْلان خالقین دیلینه قارشی آپاردیغی قاداغا سیاستینی پیسلهییردی:
ضحاکلار، فیرعونلار، هیتلئرلر دونیادا،
نئیلهسه، نئیلهسه، نئیلهسه، نئیلهسه،
آچگیلان تاریخی، واراقلا، باخقیلان،
"دیلینده دانیشما!" دئمهدیلر بیر کسه.
شاعیرین یاخین دوستو گنجهلی صباحی سهندی وورغونا اوخشادیردی. بۇ چوْخ یئرینه دوشموش بنزتمه ایدی. سهند هم ظاهیرن، هم ده داخیلن ص.وورغونا بنزهییردی. سهند اؤزو داهی شاعیرین پرستیشکاری ایدی. ائله شعرلریندهده اونون تأثیری حیسسا ولونوردو. اودا ص.وورغون کیمی 30-جو پوئتیک شعر اوسلوبونو داوام ائتدیریردی. و، تک ص.وورغونون دئییل، اوستاد شهریارین، گؤرکملی سؤز اوستالاریمیز م.ا.صابیرین، م.ایبراهیماووون، ص.روستمین اثرلریندن بیر اؤرنک کیمی ایستیفاده ائدیب، فورمالاشمیش ادبی عالمده اؤزونه مخصوص یئرینی تاپمیشدی.
ایسلامی اینقیلاب دؤرو[دَییشدیر]
1978-1979 -جو ایللر ایران اینقیلابینین قلبهسیندن روحلانان شاعیر خومئینی (خمينی) حاکیمیتینین گونئی آذربایجاندا میلّی پروبلئملری حل ائدهجهیینه اینانمیش و خومئینینین حاکیمیته گلیشینی آلقیشلایاراق اونا "ایماما سالام" شعرینی حصر ائتمیشدی. شاعیر حتتا خومئینینین "نه ساغا، نه سولا، ایسلاما" شوعارینی نظمه چکمهییده واجیب سایمیش، روحانیلرین حاکیمیته گلمهسیندن سوْنرا آذربایجانلیلاریندا اؤز میلّی حاقلارینا قوووشاجاغینا اومید ائتمیشدی.
عومرو "باغلی دؤیوشلرده کئچن" اهییلمز سهند اؤزونه جیبههداش آدلاندیردیغی، "علینین خلف اوغلو" دئیهرک اؤیوندوگو خومئینینین اونون اومیدلرینی دوغرولتمادیغینی، "شؤهرت عدل ایسلام"ین قورو سؤز اولدوغونو و بیر واختلار "دوداق دانیشارسا اود توتار یانار، گرکدیر زخمهلر-اللر سؤیلهسین" دئیهن شاعیر آرتیق حاکیم رئژیمین تکجه انا دیلینده سؤزه دئییل، سازا، موسیقییهده قاداغا قویدوغونو گؤرمهدن اؤلدو.
سهندین باشقا بیر اثرینده – 1978-جی ایل 29 بهمن عوصیانینا حصر ائتدیگی شعرینده اؤز تبددولاتلارینی، داخیلی ترددودلرینی دیله گتیرمهسی ده دیققتی چکیر:
بیلمیرم، آغلاییم، بیلمیرم گولوم،
بیلمیرم، آچیلیب، یا سولوب گولوم.
دانیشماغا توتمور آغزیمدا دیلیم،
آخی، دوستلار، من تبریزدن گلمیشم...
وطن قفسدهدیر، وطن داردادیر.
گؤزلری یول چکیر، اینتیظاردادیر،
شهریار قارداشیم گؤرون هاردادیر،
آمان، دوستلار، من تبریزدن گلمیشم.
سوْنونجو ایللر[دَییشدیر]
عومرونون سون ایللرینده بؤیوک اورک یانقیسی ایله یازدیغی بۇ پوئتیک پارچالار سهندین سون اوچ ایلده اوزه چیخاریلان شعرلریندندیر.
زامان-زامان تورکلره قارشی گاه گیزلی، گاه دا آچیق دؤولت سویهسینده آپاریلان تبلیغات، رئپرئسسیا، تئررورلار آز دا اولسا، تاثیرسیز قالمامیشدیر. فداکار شاعیر خالقین آزادلیق حرکاتینداکی مغلوبیتینین بیر سببینی ده میلّی روحون زیفلیگینده، میلّی تعصصوبسوزلوکده گؤروردو. شاعیر سؤندورولموش میلّی روحو و شعورو اویاتماغا چالیشیردی.
بو شرف، بۇ شؤوکت، بۇ قودرت، بۇ شان
بوسا، دوغرودان دا، بیزه عار اولسون
حیاتین بیر آمانسیز قانونو وار،
تعصصوبسوز بیر میلّت گرک خوار اولسون.
تورکچولوک آوازی ایله یازیب-یارادان شاعیر بۇ گون تورکولوقلارین ان اکتوال مؤوضوسونا چئوریلدیگی 12 تورک سویونا 40 ایل اؤنجه شعرینده آبیده اوجالتمیشدیر:
داشدان-داشا چالدیم اورک چاخماغین،
باغریمی قوو ئدیب، تونقال یاخمیشام.
آلیشدیریب ائلین سؤنن چیراغین،
گئجهنین باغرینا مشعل تاخمیشام.
سو گتیریب هاردان، داش ییغیب هاردان،
بیر حصار سالمیشام قلبی داغلاردان.
اون ایکی بورج تیکیب، اون ایکی سویدان،
شعریمله قورموشام یئنی بیر دؤوران.
وفات[دَییشدیر]
1979-جو ایلده سهندین قفیل اؤلومو آذربایجان خالقینی سارسیتدی. بوتون عومرو بویو خالقینین آزادلیغی اوغروندا چالیشان شاعیر، اینقیلابین خالقا وئردیگی نیسبی یئنیلیکلری گؤرمهدن اؤلدو. ایرانداکی آذربایجان ضیالیلارینی اؤز اطرافیندا توپلایان، آذربایجان جمعیتینین فعاللاریندان اوْلان سهند و زامان اونون اورقانی اوْلان "وارلیق" ژورنالینین ایلک سایینی گؤره بیلمهدی. درگی ائله 1-جی سایینی ایلک باهاردا دونیاسینی دهییشن سهندین خاطیرهسینه حصر ائتدی، سوْنراکی سایلاردا ایسه چاپا ولونمامیش اثرلردن اؤرنکلر وئردی. سهندین قلم دوستلارینینا ونا حصر ائتدیگی شعرلر ادبیاتیمیزی زنگینلشدیردی. شاعیرلردن اوستاد شهریار، سؤنمز، جوشغون، موظففر، علی تبریزی و باشقا شاعیرلر اونا شعرلر ایتحاف ائتدیلر. تانینمیش شاعیر سؤنمز یازدیغی شعرینا ئله 1 میصراسیندا اونون حاقدا چوْخ شئی سؤیلییردی:
او یالتاقلانمادی، مجاز یازمادی
اؤزون ایتیرمهدی، یولون آزمادی.
وطن خاطیرینه، دیل خاطیرینه
داستانلار یاراتدی، نغمهلر قوشدو.
اونون حاقدا همچینین ادبی یازیلار، خاطیرهلر چاپ اولوندو. بۇ یازی و شعرلر ده سهندین حیاتیندا، یارادیجیلیغیندا قیمتلی ساییلان کئیفیتلری اؤنه چکیردی.
بو ایستعدادلی شاعیر هلهده موکممل تدقیق اولونمامیش، خیدمتلری اوبیئکتیو دهیرلندیریلممیشدیر. صابیر سهند آنجاق آنا دیلینده یازیردی و بۇ یولدا نه قدر تعقیبلرله، تضییقلرله اوزلشسهده هئچ بیر قاداغا، مانیعه اونو یولوندان دؤندره بیلمیردی. اثرلری چاپ اولونمادیغیندان گئنیش اوخوجو کوتلهسی ده سهندی اولدوغو کیمی تانییا، قیمتلندیره بیلمیردی. صمد بهرنگی بۇ مسالهیه ديققتی جلب ائدهرک یازیردی: "شهریار "حیدربابایه سلام" اثری ایله بوتون شرقده یاخشی تانیندیغی حالدا سهندین خیدمتلری ديققتدن کناردا قالمیشدیر".
سهند و گونئی آذربایجان ادبیاتی[دَییشدیر]
ایستر شهریاردان قاباق، ایسترسهده اوندان سوْنرا چوخلاری هئجا وزنینده شعرلر یازسالار دا دؤورون پیسلیگی اوزوندن تانینمامیش، شعرلری ایله بیرلیکده اؤزلری ده گیزلی قالمیشلار. "وارلیق" درگیسینین ایلک ساییندا گؤرکملی یازیچی گنجهلی صباحی شاعیرین یارادیجیلیغینداکی میلّی وطنپرورلیک روحونو یوکسک قیمتلندیرهرک نومونهلر اساسیندا تحلیل ائدیب. و یازیردی: " او اؤز یارادیجیلیغی و ایستعدادی ایله آذربایجان ادبیاتینا ان قیمتلی و اؤلمز اثرلر وئره بیلدی".
گؤرکملی علم خادیمی، دوکتور جاواد هیئت سهندین "سازیمین سؤزو" اثرینه چوْخ یوکسک قیمت وئرهرک اونو فیردووسینین "شاهنامه"سی ایله موقاییسه ائدیر و بو اثری گونئی آذربایجان تورکلرینین زنگین لوغت خزینهسی، "میلّتنامهسی" آدلاندیریر. موهاجیرتده عومرونو باشا ووران دوکتور قولامحوسئین ساعدی (غلامحسين ساعدی)ده سهند یارادیجیلیغینین خالق کوتلهلرینه چاتدیریلمادیغی، آنجاق آذربایجان مدنیتی تاریخینده خوصوصی حادیثه ولدوغونو قئید ائدیردی: "بولود قاراچورلو عومرو بویو اوجوز آدین، شؤهرتین داشینی آتاراق چاپ ایمکانی اولمادیغی حالدا یئنه یازدی... سهندین اثرلری گئنیش اوخوجو کوتلهلری آراسیندا یاییلماق ایمکانی تاپمادی، بونا باخمایاراق او، یئنی ترکیب، تصویر و ایفاده واسیطهلری تاپماقدا بؤیوک اوغور قازاندی".
سهند شهریارین اؤزونو بئله آنا دیلینده شعرلر یازماغا چاغیراراق:
بو گون من سهندم، سن شهریارسان،
گل باشین اوجالداق قوجا تبریزین.
بیر کره یادلارین داشینی آتاق،
چکک قایغیسینی اؤز ائلیمیزین
سؤیلمهسی شهریارین اونا سس وئرمهسینه و بؤیوک سئوگی ایله "سهندیه" پوئماسینی ایتحاف ائتمهسینه سبب اوْلموشدو. قئیدا ئتمک لازیمدیر کی، سهند یارادیجیلیغینا دا ان بؤیوک قیمتی بیر شعرینده "او ائله بیر شاعیر ایدی کی، من شهریاردان باج آلیردی" سؤزلری ایله شهریار اؤزو وئرمیشدی. شهریارین اونا بؤیوک سئوگی ایله ایتحاف ئتدیگی "سهندیه" پوئماسی سهندی ادبی موحیطین ان گؤرکملی شخصیتلریندن، اوستادلاریندان بیرینه چئویرمیشدی. قطعیتله دئمک اولار کی، گونئی آذربایجان ادبیاتیندا شهریاردان سوْنرا اثرلرینه ان چوْخ شعرلر، نظیرهلر یازیلان شاعیر سهند ایدی.
قايناق[دَییشدیر]
- Bulud Qaraçurlu Səhənd. "Dədəmin kitabı". Stokholm, 2006.
- Pərvanə Məmmədli. "Cənubi Azərbaycan mətbuat tarixi". Bakı, 2010.
- نقد شعر معاصر آذربایجان (با تحلیل شعرهای ساهر، سهند، باریشماز و سحر): نوشته همت شهبازی تبریز نشر اختر چاپ اول 1383 [۱] Archived 2020-11-26 at the Wayback Machine.
- همت شهبازی، نقد شعر معاصر آذربایجان (با تحلیل شعرهای ساهر، سهند، باریشماز و سحر) تبریز نشر اختر چاپ دوم 1393 [۲][دائمی اولو باغلانتیلی]


c: text/html

text:
پاسخ آیت الله العظمی منتظری به کانون دمکراسی آزربایجان
در پی صدور فتوای مهم و تاریخی حضرت آیت الله العظمی منتظری در خصوص لزوم حفظ و گسترش زبان و فرهنگ ترکی در ایران و حرمت هرگونه تلاش برای امحاء آن ، کانون دمکراسی آذربایجان با انتشار نامهء سرگشاده ای مراتب تقدیر و تشکر خود و ترکان را به ایشان ابلاغ نموده و مسائلی را در خصوص فضای نامناسب کار فرهنگی و رسانه ای برای علاقه مندان زبان و هویت ترکی با ایشان در میان نهاد.
آیت الله العظمی منتظری هم طی نامه ای پاسخ کانون دمکراسی آذربایجان را ارسال نموده اند که عینا تقدیم می گردد:
بسمه تعالی
با سلام و تحیت نامه تقدیر و تشکر شما را ملاحظه کردم.
ضمن تقدیر از پشتکار و پیگیری شما نسبت به احقاق حقوق برادران و خواهران ترک زبان امیدوارم در هر حال مشمول الطاف و عنایات خداوند منان باشید و در راه دینی و مردمی خود موفق و موید باشید.
ان شاالله موفق باشید
حسینعلی منتظری15/8/1388
مطالب مرتبط :
آیت الله منتظری: هیچ کس حق ندارد معتقد به این باشد که زبان و هویت ترکی در ایران از بین برود
نامه تشکر و تقدیر کانون دمکراسی آذربایجان از آیت الله العظمی منتظری
نامه تشکر و تقدیر کانون دمکراسی آذربایجان از آیت الله العظمی منتظری
محضر مبارک حضرت آیت الله العظمی حسینعلی منتظری – دامت افاضاته
با سلام و آرزوی سلامتی برای حضرتعالی ، اجازه میخواهیم به مناسبت آرا و فتاوی راه گشا و روشنگرانهتان در ماه های گذشته در دفاع از مردم و نقد استبداد و خود رایی، به ویژه رای و فتوای اخیرتان در حمایت از فرهنگ و هویت ترکی و حرمت تلاش برای تضعیف و تحدید آن ، مراتب تشکر و سپاس خویش را ابراز داشته و مواردی را با شما در میان بگذاریم.
– فتوای اخیر جنابعالی در حمایت از حقوق زبانی و فرهنگی ترکان در ایران بی شک نقطه عطفی در تلاشهای حق جویانه و عدالت خواهانه شما می باشد که در حافظه مردم ما ماندگار خواهد گردید.
– نگاه جامع به گرایشهای مختلف خواهان تغییر و تحول شرط لازم توفیق هر حرکتی در ایران میباشد در همین راستا ، درک واقع گرایانه رهبری مذهبی جنبش دمکراسیخواهی از مطالبات فرهنگی ترکان را نشانه هوشمندی آن ارزیابی نموده و از آن استقبال میکنیم هر چند باور داریم که این توجه دیر هنگام و ناکافی می باشد.
– تاکید جنابعالی بر واقعیت » زبان و هویت ترکی » و حمایت از » حق تحصیل به زبان ترکی » و انتشار کتب و نشریات به این زبان و پرهیز از بهکارگیری ادبیات و الفاظ مجعول و پهلوی ساخته » آذری و زبان آذری » ، از سویی نشانگر دانش، آگاهی و صداقت شما و احترام واقعی به مردم آذربایجان و هویت آنهاست – که موجب امتنان دوچندان است- از سوی دیگر نیز شکست پروژههای تبلیغاتی طرفداران یکسانسازی و جاعلان واقعیات بدیهی زبان، فرهنگ و کیستی مردمیست که بخش عظیمی از سرمایه فرهنگی ایران را تشکیل می دهد.
-نحوه مواجهه رسانه های فارسی زبان (سایتها و رادیو و تلویزیونهای فارسی ) با این فتوای تاریخی و استراتژیک قابل تامل و تا اندازه ای نگران کننده می باشد. نکات زیر در این زمینه قابل ذکر میباشد :
الف- در حالیکه نظرات و دیدگاههای جنابعالی در چند سال گذشته و به ویژه در ماههای اخیر مورد توجه عموم رسانه ها بوده و حتی این رسانه ها در انعکاس و انتشار نظرات شما گوی سبقت از هم میربایند ، لیکن همین رسانه ها نظر اخیرتان در حرمت تلاش برای تضعیف و از بین بردن زبان و هویت ترکی را با سکوت برگزار کرده و از نشر آن سرباز زدند و در اصل به سانسور این دیدگاه جنابعالی پرداختند ، این برخورد انحصارگرایانه و ابزارانگارانه با نظرات مرجعیت دینی یادآور رفتار معمول روزنامه کیهان و خبرگزاری فارس و سایر رسانههای حکومتی با آرا مراجع و علما میباشد.
ب- سانسور دیدگاه تکثرگرا ، وحدتخواه و حقمحورانه شما در حمایت از حقوق فرهنگی ترکان از سوی دیگر نشانه حضور گرایشهای ترکستیز در رسانههای ایران است و یا در نگاهی کاملا خوشبینانه خبر از کوتهبینی و ناپختگی مدیران این رسانه ها و نداشتن درک صحیح از مطالبات بخش بزرگی از مردم ایران و تحلیل نادرست از شرایط است که باز نگران کننده میباشد.
-حضرت آیت الله مستحضر هستند که درخواست حق تحصیل به زبان مادری ، حمایت از فرهنگ بومی ترکی در مناطق ترک نشین ایران و برگزاری آیینها و مناسبتهای ملی و اعتراض به تضییع حقوق فرهنگی به برخوردهای شدید امنیتی و قضایی ، سرکوب خیابانی و بازداشتهای فلهای منتهی شده و در دانشگاهها منجر به محرومیت دانشجویان از تحصیل میگردد ، هم اکنون نیز دهها نفر از علاقه مندان و حامیان زبان و فرهنگ ترکی و معترضان به تحقیر مردم به حکم دادگاههای فرمایشی و ناعادلانه زندانی یا تبعید گشتهاند که از میان آنهای آقای سعید متینپور با جسم بیمار در حال سپری کردن حکم ناعادلانه هشت سال حبس تعزیری میباشد.
– حضرت آیتالله !
خانواده این افراد و عموم فعالان فرهنگی و سیاسی آذربایجان از مرجعیت آگاه دینی به ویژه شخص حضرتعالی انتظار دارند که مسائل و مشکلات آنها را- که از توجه رسانهها هم محرومند- هم در کنار سایر زندانیان مظلوم و بیدفاع مرکز و دیگر نقاط کشور مورد توجه و عنایت قرار دهید.
– حوادث و اعتراضات گسترده بعد از انتخابات رفتارهای متفاوت و جداگانه مرکز-پیرامون را به صورتی آشکار به نمایش گذاشت، در کنار عوامل گوناگون وجود چنین شکاف و فاصلهای ، بیاعتنایی رهبران مذهبی- سیاسی و نخبگان مرکز نسبت به پیرامون و مطالبات اقوام و ملل و تبعیض و سانسور رسانه ای قابل ذکر است .
– مطمئن هستیم که پس از تعامل مثبت جناب آقای کروبی با مطالبات فرهنگی ترکان و مردم آذربایجان در برنامه انتخاباتی، فتوای اخیر حضرتعالی گام مهم دیگریست که در صورت تداوم و تعمیق این رویه به اعتمادآفرینی و وحدت عمل همه نیروهای آزادیخواه سطح کشور منجر خواهد شد که لازمه هرگونه تغییر و تحولی وحدت عمل و هماهنگی همه گرایشهای دمکرات است.
از اینرو جا دارد که مجددا مراتب سپاس و ستایش خویش را به نگرش واقع بینانه ، حق مدار و وحدتآفرین جنابعالی اعلام نموده و سایر رهبران مذهبی، روشنفکران و احزاب و گروههای دمکراسی خواه را به تاسی از نظرات شما در این مورد دعوت کنیم.
با سپاس فراوان
کانون دمکراسی آذربایجان
6/8/1388
آیت الله منتظری: هیچ کس حق ندارد معتقد به این باشد که زبان و هویت ترکی در ایران از بین برود
آیت الله منتظری: هیچ کس حق ندارد معتقد به این باشد که زبان و هویت ترکی در ایران از بین برود
با سلام و تحیت و تقدیر از احقاق حق براداران و خواهران ترک زبان ؛
در ماده ی پانزده قانون اساسی آمده است: «استفاده از زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس ، در کنار زبان فارسی آزاد است. و در ماده ی نوزدهم آمده:»مردم ایران از هر قوم و قبیله ای که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ ، نژاد ، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد شد.» بنابراین هیچ کس حق ندارد زبان و نژاد را سبب برتری بداند، و یا معتقد باشد که زبان و هویت ترکی در ایران از بین برود و یا ترک ها به زبان مادری تحصیل ننمایند، و یا حکومت بتواند جلو نشر کتاب ، روزنامه و مجله ی ترکی را بگیرد.
بجاست شما برادران و خواهران ، حقوق قانونی و شرعی خود را پیگیری نمائید و از مجاری قانونی و از طریق نمایندگان خود در مجلس شورای اسلامی و نیز علماء و معتمدین خود آن را تعقیب نمائید. و مسئولین مربوطه باید مطابق با قانون اساسی حقوق شما را تامین نمایند.
ان شاءالله موفق باشید.
1388/7/26
مطالب مرتبط :
آیت الله منتظری: هیچ کس حق ندارد معتقد به این باشد که زبان و هویت ترکی در ایران از بین برود
نامه تشکر و تقدیر کانون دمکراسی آذربایجان از آیت الله العظمی منتظری
دانیشیق- 2 / گوناسکام سایتی مودورو سایین داوود توران ایله اوزه ل دانیشیق
● میللی حرکتین آماجی اینسانلاریمیزین اوز کیملیکلری ایله دونیامیزدا داها مدرن، رفاه لی و اؤز اولاراق یاشامالارینی تامین ائده جک چؤزوم یوللاری سونماقدیر.
● ایران-داکی بوتون حرکتلر ایستر سیاسی، کولتورل، توپلومسال و حتی اقتصادی دئییشیملر میللی حرکتی ائتکیله مکده دیر. چونکو آذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده فعالیت ائدن بیر حرکت دیر. بو دئییشیملر قارشیسیندا سسیز قالماق و بیزیم سورونوموز دئییل ، فارسلارین ایچ سورونودور دئمک ده بیزه هئج بیر خئیر گتیرمز. یعنی بو بیزیم منافعیمیزی قورویابیلمز.
آذربایجان میللی حرکتی نین بو گونکو دورومو و یولوموزا چیخاجاق محتمل سورونلاری اله آلیب چوزمک و اونلارا اولدوقجا دوغرو ، درست یول آراماق آماجی ایله » آذربایجان دموکراسی اوجاغی » نی قورماغا قرار وئردیک.
سئچیم سونراسی اولایلاری درنگین آچیق فعالیت ائتمه سینی انگلله دی ، بو دوروم بیزی دموکراسی نین اونملی فاکتورلاریندان ساییلان » شفافیت » دن یوخسون بوراخدی و میللی حرکتده چالیشان سایین پارتیالار ، درنک لر ، دوشونورلر و چالیشقان لار ایله ایلگی قورماغیمیزدا چتینلیک یاراندی. بونلارا رغما کئچن آیلاردا بعضی تانینمیش سایغی دیر انسانلاریمیزین یاردیمی ایله هم ایچریده و هم خارجده چالیشان چوخ ساییدا چالیشقان و درنک لریمیزین ماراق و گوونینی قازاندیق و سئوینج ایله و داها ایراده لی چالیشمامالاریمیزی سوردوروروک.
میللی حرکتین اوزه ل لیکله » تئوریک » یونده اولان آخساقلیقلارینی گوندمه گتیریب و چالیشقانلارین ماراغینی بو اونملی قونولارا چکیب و حرکتیمیزی گوجلندیره جک بیر مباحثه و فیکیر تنقیدی زمینی یاراتماق اوچون سئری دانیشیق لار باشلادیق.
بیرینجی مصاحبه سایین هدایت سلطانزاده ایله گئرچلشدی و عوموم چالیشقانلار و اوزه للیکله یازار و دوشونونورلریمیزین طرفیندن دیققت ایله قارشیلاندی و دانیشیق باره سینده چئشیدلی فیکیرلر اورتایا قویولدو.
ایندیسه و دانیشیقلاریمیزین آردیندا گوناسکام سیته سی مودورو سایین داوود توران ایله حاضیرلانان دانیشیغی تقدیم ائدیریک ، بو مصاحبه لر آردیجیل اولاراق داوام ائده جک ، سایین اوخوجولارین تنقیدلر و یئنی اونه ری لر ایله بو سوره جده اشتراک ائتمه لری ،چالیشمالاریمیزن داها گوجلو و اونملی اولاجاغینی ساغلایاجاق .
AZDEMO ( آذربایجان دموکراسی اوجاغی ) اولاراق بوتون دوشونجه لر و تنقیدلره مساوی فاصله میز وار و اولدوقجا حرکتده وار اولان چئشیتلی دوشونجه لری پایلاشماغا چالیشاجاییق.
سایغی ایله دانیشیغی اوخوماغا دعوت ائدیریک .
س– بیلدیگینیز کیمی بو گون آذربایجانین چئشیدلی یونلرینده حاضر اولان و میللی حرکت یا میللی – دمکراتیک حرکت عنوان ایله آدلانان گئنیش بیر اجتماعی – سیاسی حرکت واردیر ، سیز بو حرکتین کوکلرینی هاردا گورورسوز ؟ و اساسا بو حرکت هانسی سیاسی و تاریخی ضرورت لره دایانیر ؟
سوزلریم باشیندا سایین سعید متین پور قارداشیما سایغیلاریمی سونورام و سیزدن ایسه بو سری دانیشیق لاری گنجلیگیمیزین محبوس سیمگه سی سعیده حصر ائتدیگینیز اوچون تشکر ائدیرم .
آذربايجان ميللي حرکتي نين بللي بير تاريخي باشلانقيجي يوخدور. بو حرکت تاريخي بير سوره جين نتيجه سي اولاراق سون 15 ايلده داها گئنيش بير شکيلده اورتايا چيخميشدير. بو حرکتين کؤکلريني و تاريخي تمللريني آختارديغيميزدا مشروطييت تاريخيندن گونوموزه قدر دوام ائتديگيني گؤره بيله ريک. البته کي مشروطييت اينقيلابي آذربايجان ميللي حرکتي ( بو گون بيزيم تعريف ائله ديگيميز حرکت ) دئييلدير آما او دؤنمده يئنه آذربايجانليلارين دموکراسي اوچون وئرديگي ساواش آذربايجان ميللي حرکتي نين بير تاريخي کؤکه ني اولاراق گؤرولمکده دير چونکو دموکراسي آذربايجان ميللي حرکتينين ايستکلري نين آيريلماز بير پارچاسيدير. بو تاريخي سوره ج ايچريسينده مشروطييت اينقيلابيندان سونرا، آزاديستان حرکتي، ميللي حکومت دؤنمي و خلق مسلمان حرکتي هاميسي بوگون بيزيم آذربايجان ميللي حرکتي نين گليشمه سينده
ان اؤنملي تاريخي و سياسي اولایلار سیراسیندادیر . ایسلامی اینقلابدان سونرا ایسه اؤزللیکله 70 اینجی ایللرده شوروی نین داغیلماسی سونوجو اورتایا چیخان آذربایجان جمهوریتی فاکتی و قاراباغ اولایلاری میلی حرکتین بیر دیگر سیاسی ساحایا داشینماسینی ساغلامیشدیر یعنی بو اولایلار میللی حرکتین سیاسی کؤکنی و ضرورتی حالینا گلمیشدیر.
س– بو حرکت نه آختاریر و اونون سیاسی – اجتماعی آماجلاری ندن عبارتدیر ؟
منه گؤره آذربایجان میللی حرکتی نه ایسته ییر و نه یین آختاریشیندا اولما سوالی اونون وار اولوش فلسفه سینی ده تشکیل ائتمکده دیر. بو حرکت بللی بیر چاتی آلتیندا فعالیت ائتمه دیگی اوچون نه آختاردیغینی و آماجینین نه اولدوغونو آچیق و قاپساملی بیر شکیلده دیله گتیره مه مکده دیر. آما بو حرکتین ایسته کلری جامع اولماسادا آذربایجان تورک اینسانی نین میللی سعادتی نی آماج اولاراق اؤزونه سئچمیشدیر بو میللی سعادته و اینسانلاریمیزین اوز کیملیکلری ایله دونیامیزدا داها مدرن، رفاه لی و اؤز اولاراق یاشامالارینی تامین ائده جک چؤزوم یوللاری سونولماقدادیر.
چالیشقانلار طرفیندن مختلف یوللار اورتایا قویولموشدور: باغیمیسزلیق (ایستقلال)، فئدرالیزم و یا ایران-ین هامیسینا حاکیم اولما کیمی یوللار اورتادا ،بودا حرکت سوره جینده اولان و سیاسی- اجتماعی آچیدان تئوریک لشمه ین بیر حرکت ایچریسینده نورمال اولقولاردیر. آذربایجان تورک اینسانی نین میللی سعادتینه قاووشماسی منه گؤره بو حرکتین اورتاق آماج یولو اولمالیدیر . بو آماج اوزرینده اورتاق بیر دوشونجه اورتایا چیخارسا او زامان آذربایجانین چیخارلاری دا بلیرگینلشه جکدیر.
س- حرکتی حمایت ائدن بللی بیر کسیم ( قشر ) یا اقتصادی طبقه وارمی ؟ یعنی بو حرکتین میللی وصفی فقط میللی یا ناسیونالیستی ایستکلره اونم وئردیگینده ن قایناقلانیر یوخسا میللی چاپدا و میللتین بوتون کسیملرینی قاپسادیغیندان ؟
بو گون میللی حرکتی حمایت ائدن بللی بیر اقتصادی طبقه دن سؤز ائده بیلمه ریک اگر بئله بیر حمایتلر وارسادا اونلار فردی بیر حمایت اولدوغو اوچون، بیر طبقه اولاراق آدلاندیرماغیمیز دوغرو دئییل.
بو حرکتین آدی میللی اولسادا منه گوره تکجه ناسیونالیستی ایستکلره دایانمیر. بورداکی میللی لیک داها چوخ توپلومون بوتونونو اله آلدیغی اوچون بیر صفت دبر. میللی(national) و میللیت چیلیک (nationalism) کلمه لرین بیر بیری ایله آییرمامیز لازیمدیر. بو گون میللی حرکت ایچریسینده میللیت چیلیک آغیرلیق گؤسترسه ده بو حرکتی ساده جه بو آچیدان اله آلماغیمیز و دیرلندیرمه میز یانلیش اولابیلر آما میللی حرکت یوخاریدادا دئدیگیم کیمی ایستکلرینی بللی بیر چرچیوه ایچریسینده اورتایا قویمادیغی اوچون، میللیت چیلیک دیشینداکی ایستکلری ده آچیقلامامیشدیر اگر میللی حرکت بو چرچیوه ده اوزونو و ایستکلرینی تعریف ائدیب توپلوما سونارسا، او زامان حرکت ایچریسینده حمایه جی اولاراق اقتصادی بیر طبقه نین اولوشماسینادا شاهید اولابیله ریک. چونکو ایندی اؤرنک اولاراق بیر تاجیر و ایش آدامی اؤزوندن سوروشور کی بو حرکت منیم سرمایه م آچیسیندان نه آنلام ایفاده ائدیر. اگر میللی حرکت اونا سرمایه سینین آذربایجاندا گوونده اولاجاغی و داها رفاه دا یاشایاجاغینی قبول ائتدیریرسه ( هم اقتصادی هم اجتماعی اولاراق) او زامان بیزیم ده بیر حمایه جی، بیر میللی اقتصادی طبقه میزین اورتایا چیخاجاغینا دا شاهید اولا بیله جه ییک .
س- حرکتین باشلانماسیندا داها دوغروسو یئنی فازین باشلانیشیندا شاعر و ادبیاتچی لارین بویوک پایی اولوب و بیزه اویقولانان ان آچیق ظلمین دیل یاساغی اولدوغونا گوره ، دیل و سوز اوستالارینین بو رول لاری منطق لیدیر . آما بو باشلانیش حرکتی باشقا ساحه لرده گئنیشله مه سینه مانع اولوب اورنه یی قادینلار حقوقو و …..بونا نئجه سون قویماق اولار ؟
آذربایجان میللی حرکتینین بیر دؤنمه قدر چکیردگینی دیل مسئله سی تشکیل ائدیردی. اؤزللیکله 90 اینجی ایللره قدر حرکت ادبی فازدا ایلری گئتدیگی اوچون دیل و ادبیات اؤنم داشیماقدایدی. آما 90 اینجی ایللردن سونرا حرکتین سیاساللاشماسی ایله بیرلیکده دیل و ادبیات یاواش- یاواش ایکینجی پلانا ایتیلمیشدیر. بو بیر سوره جدیر. بیر حرکتین ایچریسینده دئیشیک ساحه لرین اورتایا چیخماسی اونون گلیشمه سینه و احتیاجلارینا باغلی دیر. اورنک اولاراق اینسان حاقلاری مسئله سی سون ایللرده بیزیم حرکت ایچریسینده اؤنم داشیمایا باشلامیش و اینسان حاقلاری اورگوتلری تشکیل
اولموشدور. میللی فعاللارین گئنیش شکیلده توتوقلانماسی و آذربایجاندا اینسان حاقلارینین ازیلمه سی سونوجو بیزی اینسان حاقلاری چرچوسینده فعالیته باشلامایا مجبور ائتمیشدیر. ایندی قادین حاقلاری مسئله سی ده بونا بنزه ییر. بیزیم قادینلاریمیز بیر بیرلیک اولما احتیاجی ایچریسینه گیرسه لر او زامان دا آذربایجان-دا قادین حاقلاری چرچیوسینده بیر حرکتین اولوشماسینا شاهید اولاجاییق.
س- کئچمیشه باخاندا ، ایراندا فارس ناسیونالیسمی بیزی ییخماغا ،» تاریخ » ی قوللانمیشدیر ، آذربایجان حرکتی ایسه اونون جوابیندا تاریخه سیغیندی و اوزونو اثبات ائتمک ایچین مدرن دونیا و حقوق نورملارین یئرینه کئچمیشه دایاندی و بیر جور تاریخچی لیک حرکته حاکم اولوب ، بو تاریخ حکمرانلیغی بعضا حرکتی یاراماز نقطه لره گوتوروب و حتی اونو بوگونون سورونلارینا دوشونمکدن اوزاق ساخلاییب ، سیزجه بو » تاریخ » سویلمی ( گفتمان ) نه قدر یارارلی دیر یوخسا اونو بیر طرفه بوراخماق زامانی گلیب می ؟
بیزیم ان اونملی سورونلاریمیزدان بیریسی اوز تاریخی میزین اولماماسیدیر. یعنی بیز تاریخسل اولایلاریمیزی اوز باخیش آچیمیز ایله دیرلندیر مه میشیک. چونکو تاریخی یارادان بیز اولساق دا اونو یازان بیز اولمامیشیق. بو گون بیزیم تاریخی حافظه میزین اولماماسی بیزیم اولایلارا باخیشیمیزی دا دئییشدیرمکده دیر. تاریخیمیزی اؤز باخیش آچیمیز ایله اله آلابیلمه دیگیمیز اوچون تاریخی آسیمیلاسیون ایله قارشی قارشیا قالیریق. آما تاریخچیلیک ایله ایران-دا آذربایجان و تورک مسئله سی حل اولماز. تاریخچی لیک بیزیم حرکتین بیر بخشینی تشکیل ائده بیلر. اونون دیشیندا بیزیم ایستکلریمیز ده واردیر. منه گوره هئچ بیر شئیی بیر طرفه بوراخمامامیز لازیمدیر. آما ساده جه تاریخ ایله گونوموز اولایلارینا باخمامیز حرکتیمیزی ایسته نیلمه ین نوقطه لره گتیره بیلر. » بیز ایللردیر بوردا حاکیمدیک » سؤزلری ایله ایران-دا آذربایجان- تورک سورونو حل اولابیلمز.
س-هر اجتماعی و سیاسی حرکتین ضعف و قوت نقطه لری وار ، قطعا آذربایجان میللی حرکتی ده بو قاعده دن اوزاق دئییل ، باشقا طرفدن ایسه حرکتین مخالف لری ده اونو بعضی اتهاملارا معروض قویورلار ، سیزجه بو گون حرکتین ان اونملی ضعف لری نه دیر ؟
یوخاریدادا دئدیگیم کیمی آذربایجان میللی حرکتی اؤزونو و ایستکلرینی قاپساملی بیر شکیلده تعریف ائتمه دیگی اوچون هله ده گرکدیگی کیمی فورمالاشمامیشدیر. فورمالاشمایان بیر حرکت ایچریسینده ده ضعف نقطه لرین اولماسی قاچینیلمازدیر. حرکتیمیزین ائله باشدا گئدن ضعفلریندن بیریسی بودور کی اؤزونو قاپساملی بیر شکیلده تعریف ائده بیلمیر. بونون هم تاریخسل هم ده گونوموز شرایطیندن قایناقلانان ندنلری واردیر . حرکتین بللی تاریخی بیر دایاناغی اولمادیغی اوچون اونون ایستکلرینین و آماجلارینین بللی چرچوه ایچریسینده تعریف اولونماسی چتینلیک یاراتماقدادیر. گونوموز ده ایسه چیخیش یولو اولاراق سونولان یوللارین فرقلی لیگی بیر باشقا ندن اولاراق قارشیمیزا چیخماقدادیر. دوروم بئله اولونجا دا تئوری آزلیغی دا بیر دیگر ضعف اولاراق اؤزونو گورسه دیر. بو گون میللی حرکتی دیرلندیرن بیر چوخ فیکیر صاحیبی آیدینلاریمیز واردیر. تئوری بیر ایکی گون ایچریسینده اورتایا چیخا بیلمیز. میللی حرکت بیچیملنمه آشاماسیندا اولدوغو اوچون بئله ضعفلر اورتایا چیقماقدادیر. آما بو سوره جی دوشوندویوموزده منه ائله گلیر کی تئوریک بوشلوقلاریمیزدا یاواش یاواش آزالاجاقدیر. سیاسی ساحه ده ایسه میللی حرکتین تشکیلاتی و سازمانی ضعفلری واردیر. بو ضعف تشکیلات سیزلیقدان دئییل، نئجه تشکیلات لانماقدان قایناقلانیر. منه گوره بو گون هله ایران- ین آغیر سیاسی فضاسینا باخمایاراق آذرباجانلی لارین بللی تشکیلاتلاری واردیر ، خاریجده بو تشکیلاتلار داها چوخدور. آما بیر یئرده گروهی چالیشما دویغوسو جیددی شکیلده سورونلودور . بودا البته ایران-ین اجتماعی فضاسیندان قایناقلانمیشدیر. بیر بیریمیزی تحمل ائتمه، بیر بیریمیزی دینله مه و دیالوق یوللارینی کسمه مک ایله بو ضعفلری اورتادان قالدیماق مومکوندور. بونلار بیزیم کلی ضعفلریمیزدیر. بونلارا قارشی چاره یارادا بیلسه ک دیگر ضعفلرین ده چؤزوله جگینی دوشونورم.
س- حرکتین کئچن ایللرده سئیرینه باخاندا بوگونکو دونیادا دیر ساییلان دمکراسی و انسان حاقلارینا تاکید چوخ آزدیر و اولاندادا اصیل دئییل و دمکراسی المانی هله آذربایجان میللی – دمکراتیک حرکتینین ادبیاتیندا یئرینی آلمامیشدیر ندن بو اورتام حرکته حاکیم اولوب ؟
دمکراسی سؤیله می میللی حرکت ایچریسینده تئوریک آنلامدا یایقین اولماسادا حرکتین سوره جی و عملی داورانیشلاری اونون دمکراسی یولوندا ایلرله دیگی نی گؤسترمکده دیر. آذربایجان هم تاریخی اولاراق هم ده گونوموزده کی وضعیته باخدیغیمیزدا هر زامان دمکراسی اوچون اؤنم وئرمیشدیر. آذربایجان میللی حرکتی نی کیسمه آنتی دمکرات اولاراق گؤستره بیلمز. بو گون ایران-دا دیگر قومی حرکتلره باخدیغیمیزدا بو سؤیله مین دیشیندا حرکت ائتدیکلرینی گؤروروک. آما آذربایجان ، خرداد 1385 قیاملارایندا دا گؤستردیکی سیویل- مدنی بیر حرکت طرزینی اؤزو اوچون سئچمیشدیر. دیگر طرفدن باخدیغیمیزدا اذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده اورتایا چیخان و گلیشه ن بیر حرکت دیر. یعنی بو حرکتین گلیشیم سوره جینی ایران شرایطی ده ایستر – ایستمز ائتکی لمکده دیر. اینسان حاقلاری چرچوسینده ده اولایا باخدیغیمیزدا، بیز بو مفهوم ایله چوخ گئج تانیش اولدوق. بو مفهومون میللی حرکته گلیشی ایله بیرلیکده آذربایجان میللی حرکتی دونیایا آچیلمایا باشلادی. بونلارین هامیسی بیزیم حرکتین یئنی اولماسی ایله علاقه داردیر. میللی حرکت اؤنجه لیکله بیر اؤز کیملیگی نی تانیملادیقدان سونرا ( منه گوره هله ده بو تانیم سوره جینی یاشاماقدادیر) اینسان حاقلاری، دئموکراسی چرچوسینده اؤز ایستکلرینی اورتایا قویمایا باشلامیشدیر. بو تکجه آذربایجان میللی حرکتی اوچون گئچرلی بیر ضعف دیئیل، ایران-ین عمومی وضعیتی ایله ایلیشکی لی اولان بیر موضودور.
س- مخالف لر آذربایجان حرکتی نی فاشییسم و آنتی دمکراتیک داورانیش لارا متهم ائدیرلر، بو اتهام لار دشمن لیکدن اولسادا دئمک آشیری ناسیونالیسم ادبیاتی بعضا حرکتی چوخ قورخونج تصویر ائدیر و چوخ زامانلاردا حرکتی بو ناسیونالیسم ادبیاتی تمثیل ائدیر ، لطفا بونو ایضاح ائدین .
بوردا گرک آذربایجان میللی حرکتینین گلیشیم سوره جینه باخاق. تورک میللیتچیلیگی بو حرکتین ایدئولوژیک طرفینی تمثیل ائدیر. آما حرکتین سوره جینه باخدیغیمیزدا دونیاداکی میللیت چیلیک و بولگه ده تورکچولوک آخیملاری ایله جیددی فرقلی لیکلر گؤروروک. بو حرکتین میللیت چیلیگی ساغ و محافظه کارلیق یئرینه سول و مدرن بیر ایماژ گؤستریر. تورکچولوک آچیسیندان ایسه تورکیه ده کی تورکچولوک ایله یئنه فرقلری واردیر. آذربایجان-داکی تورکچولوک ، دین یئرینه داها سئکولار بیر یاپی (ساختار) ایچرمکده دیر و عینی زاماندا دا بیر دئوریجی حرکتدیر. بیز حرکتین بو اؤزل لیکلرینی قورومامیز لازیمدیر. میللی حرکته قاتیلان یئنی نسیللر دیگر میللیتچی و تورکچو آخیملاردان تاثیر آلیب، حرکتی او یؤنه چکمک ایسته یه بیلرلر. بیز حرکتیمیزی و حرکت طرزیمیزی بو شکیلده آنلاتمامیز لازیمدیر.
س- ایراندا باشقا سیاسی و اجتماعی حرکت لرده وار، قادینلار حرکتی ، یاشیل حرکت ، باشقا میللتلرین حرکتی و …. آذربایجان حرکتی نین اونلارا مناسبتی ندیر ؟
آذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده اولان حرکت لر ایله اولان مناسیبتلرینی اؤز کیملیگی و داورانیش طرزی اولاراق اورتایا قویماقدادیر. بو مناسیبت ایران داکی عمومی حرکتلر ایله باشقا، دیگر میللتلرین حرکتلری ایله ده باشقادیر. میللی حرکت ایران عمومی حرکتلرینه و اؤزه لیکله مرکزیت چی حرکتلر قارشیسیندا داها دقتلی داورانماقدادیر. چونکو بو حرکتلره قاریشیب اونلار ایچریسینده یوخ اولماق ایسته میر. ایرانداکی دیگر میللتلرین حرکتلری ایله مناسیبتلره باخدیغیمیزدا ایسه فرقلی بیر تابلو قارشیمیزا چیخماقدادیر. دیگر میللتلر ایله مناسیبتلری، او میللتلرین آذربایجان-ا و میللی حرکته باخیشی ایله علاقه لیدیر اگر ایران ایچه ریسینده کی باشقا میللتین آذربایجانا و آذربایجان میللی حرکتینه باخیشی مثبت ایسه او زامان میللی حرکت ده اونا مثبت یاناشماقدادیر، اما اگر دئییلسه او زامان دوروم دئییشمکده دیر .
س- بیز بوگون بیر سیاسی محدوده ده یاشاییریق ایران آدیندا ، کئچن 80 ایلده ایران سوزجویو فارس دیلی ، فارس میللتی و فارس میللتی منافعینی قوورویان دوولتین مستعار آدی کیمی قوللانیلمیشدیر، بو دوروم آذربایجان چالیشقانلاریندا » ایران » کلمه سینی بیر تابو یا تبدبل ائتمیشدیر کی آردیندا بللی سیاسی نتیجه لرده اورتایا چیخیر، چیخیش یولو ندیر ؟
ایران آدینا باخدیغیمیزدا مسئله تکجه تاریخی دئییل «ایران» آدی بیر تک جغرافی آد دا ایفاده ائتمیر بلکه بو آد بیر کیملیک مسئله سی حالینا گلمیشدیر. » ایرانلیلیق » آدی آلتیندا فارس کیملیگی ایله دیگر میللتلری اریدیب و یوخ ائتمک ایستیرلر. حتی شیعه مذهبی بئله فارسلاشدیریلاراق بیر آسیمیلاسیون آراجی حالینا گلمیشدیر . بو گون بیزیم ساواشیمیز ایران ایله دئییل، ایرانلیلیق ایله دیر و بو ایرانلیلیق دا » ایران » آدی ایله قارشیمیزا چیخماقدادیر. ایران-دا تورک سورونو اؤزونو آذربایجان ایله ایچسللشدیرمیشدیر. تورکلوک آذربایجان ایله بیرلیکده عینی بیر وجود تاپماقدادیر. ایران-داکی دیگر میللتلرین حرکتلرینه ده باخدیغیمیزدا عینی بنزرلیکلر داشیدیغینی گؤروروک. بلوچستان، خوزستان و کردستان آرتیق بیر استان آدیندان چوخ، او منطقه نین میللی فعاللاری اوچون بیر قارشی دورما آدی حالینا گلیبدیر. بو گون آذربایجان میللی حرکتی آدینی قبول ائتمه ینلر و ایران تورک میللی حرکتی نی ساوونانلار منه گؤره جیددی بیر تاریخسل چیلیک ایچریسینده قالیبلار.
س- میللی حرکته منسوب بعضی لری ایرانین چوخ اولایلارینی » بیزه دخلی یوخدور و فارس لارین ایچ سورونودور» دئیه بیلمک بئله ایسته میرلر، بو باخیش تورکلرین منافعینی قورویا بیلرمی ؟ سیزجه سراسری اولایلاردا نئجه مناسبت گوسترمک لازیمدی ؟
ایران-داکی بوتون حرکتلر ایستر سیاسی، کولتورل، توپلومسال و حتی اقتصادی دئییشیملر میللی حرکتی ائتکیله مکده دیر. چونکو آذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده فعالیت ائدن بیر حرکت دیر. بو دئییشیملر قارشیسیندا سسیز قالماق و بیزیم سورونوموز دئییل ، فارسلارین ایچ سورونودور دئمک ده بیزه هئج بیر خئیر گتیرمز. یعنی بو بیزیم منافعیمیزی قورویابیلمز. آما بو حرکتلر قارشیسندا نئجه مناسیبت گؤسترمه لییک؟ بیزیم هر شئیدن قاباق ایران-داکی بوتون دئییشیم و حرکتلر قارشیسندا بیر سیاستیمیز و پلانیمیز اولماسی لازیمدیر. بو سیاست ایجاب ائدر کی بیز او حرکتلر ایله بیرلیکده قاباغا گئدک یادا سس سیز بیر سیاست ایزله یک. مثال اولاراق اونونجو جمهور باشقانلیغی سئچیملری سونراسی اولایلاری وئره بیلریک. بو اولایلار قارشیسیندا آذربایجان و آذربایجان میللی حرکتی نین بؤیوک بیر بؤلومو سسیز قالمایی ترجیح ائتدیلر. بو سسیزلیگی بیزیم یاخشی اوخومامیز لازیمدیر . آذربایجان بیلینچلی بیر شکیلده می تهران اولایلارینا قارشی سسیز قالدی، یوخسا بیلینچسیز می؟ آذربایجان منه گؤره تاریخی و گونوموز شرایطی ندنی ایله سسیز داوراندی. بو ایران اولایلارینا قارشی مناسیبتسیزلیک آنلامینا گلمه مه لیدیر. بو سس سیزلیک تام اولاراق دا بیلینچلی اولماسا یئنه بیلینچلیک پایی واردیر. بیز ده بو بیلینچلیک مسئله سینی گئنیشلتمه میز لازیمدیر. هر شئیدن قاباق دا ایران-داکی بوتون اولایلارا قارشی بیر معین سیاستیمیزین اولماسی آرتیق قاچینیلمازدیر.
س- دین و مذهب تورک خالقی آراسیندا اونملی قونودور و بوگون آذربایجانلی لارین بویوک بولومو دینی ایناملارا اوستونلوک وئریر ، حکومت ایسه میللی حرکتی دینه قارشی دورماغا اتهام ائدیر ، جاوابینیز ندیر و حرکت دین قونوسوندا نئجه دوشونور ؟
سون اوتوز ایلدیر ایران-دا حاکیم اولان دینی حاکمیت اینسانلاریمیزین و اوزه للیکله میللی فعاللارین دینه قارشی باخیشینی دئییشدیرمیشدیر. بو البته کی ایران-داکی عمومی بیر سورون حالینا گلیبدیر ، بو حاکمیته قارشی بیر عکس العمل دیر. منه گؤره بو عکس العمل دیشیندا آذربایجان میللی حرکتی و میللی فعاللاری دینه قارشی دئییللر، تکجه دینین سیاست ساحه سینه داشینماسی قارشیسیندالار. یعنی دینی بیر حاکمیتی ایسته میرلر. بو دا میللی حرکتین عنعنوی میللیت چیلیک و تورکچولوکدن فرقلی اولاراق سئکولار بیر باخیش آچیسینا صاحیب اولدوغونو گؤستریر. بیزیم حرکتین دین ایله بیر سورونو یوخدور آما دینین بیر آسیمیلاسون وسیله سی حالینا گلدیگینی گؤردوگو اوچون اونا قارشی بیر پوزیسیون ایچریسینه گیرمکده دیر.
ساغ اولون.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز: اورمو شهرینده تحکییه ادبییاتی ایله باغلی توپلانتی کئچیریلمشدیر.
نوید آذربایجان هفته لیگی نین وئردیگی خبره گؤره دی آیینین دوققوزو اورمونون «مجتمع فرهنگی هنری» سالونوندا تحکییه آدلی حئکایه آخشامی کئچیریلمیش. بو ادبی اوتورومدا تحکییه یازیچیلاریندان باشقا اوبیری شهرلردن گلن یازارلار و ادبیاتیمیزا ماراقلی اولان چوخلو گنجلر ایشتیراک ائتمیش. بزرگ امین جنابلاری و خانیم نسرین شیرمحمدزاده ده تحکییه آخشامینین ادبییاتچی قوناقلاریندان ایمیش لر.
تحکییه آدلی ادبی درنک بیر ایل اؤنجه دن اورمونون «ایرشاد ایسلامی فرهنگسرا»سیندا ایشه باشلامیش و بو درنگین هر هفته نین شنبه گونو اوتوروم لاری اولور. حئکایه، ناغیل، اؤیکو، ترجمه و دیگر ادبی ساحه لرده فعالیت گؤستریرلر.
ایکینجی تحکییه آخشامی آدلی اوتورومون باشلانیشیندا پرویز فروهر “برف” آدلی حئکایه سی ایله چیخیش ائدیب اوشاق فولکلورونا عایید دانیشمیش. دولاشیق، آغاج هر درده علاج و گؤیدن جئویز یاغیر فروهرین اثرلریندن ساییلیر. پرویز فروهرین آردیجا خانیم حکیمه رسولی نوستالژیک بیر یازی ایله چیخیب ائتمیش.
اوتورومون نوبتی ایشتیراکچی سی ناصر ساجدی، رئالیسم سبکینده روح آدلی اثرینی اوخودوقدان سونرا، تحکییه ترجومه گروهونون باشچیسی “راضیه افتخاری” تریبون آرخاسینا کئچدی، خانیم افتخاری «گیله نار یارپاغی» آدلی یازدیغی حئکایه نی اوخومادان اؤنجه تحکییه ترجومه گروهوندان سؤز آچیب و ادبییاتیمیزین دونیا ادبیاتی ایله آیاقلاشماسینین گرکلی اولدوغوندان دانیشدی. یازار، قادین و قادین حاقلاری اوزره اجتماعی یازیسینی اوخوموشدور. راضیه افتخاری نین “اشتیاق” آدلی کتابی یایینلانمشدیر.
تحکییه نین داوامیندا «آذربایجان اینجه صنعتی» کتابینین یازاری خانیم “فاطمه میرحسن پور” فرانسیز یازار «شارل پرو»دان سؤز آچیب دانیشیب. او اوشاق ادبییاتینین نه قدر اؤنملی اولدوغونو خاطیرلادیب بو قونویا داها آرتیق فیکیر وئرمه یی اؤنملی حئساب ائتمیش. فاطمه میرحسن پورون ترجومه و رسیمله دیگی اثرلر، پیشیک داستانی، مترجمین وئردیگی ایضاحلار ایله پرده اوزره ادبیاتچی لارا نمایش وئریلدی. اسلاید نمایشین آردیجا تحکییه درنه ینین مدیری محمد صبحدل جنابلاری چیخیش ائتمیش. صبحدل میللتلر آراسی اورتاق فولکلور قایناقلارینا ایشاره ائده رک، آذربایجانین «جمشیدخان» آدلی فولکلور اثرینی قونوسوندا دانیشیق آپارمیش: ندن غنی بیر فولکلورا مالیک اولدوغوموز حالدا اونون اوغروندا ثمره لی ایشلر آپارمامیشیق. بو ندن آسیلی دیر!؟ سوروسو ایله دینله ییجی لری دوشوندورموش.
اوتورومدا ادبیاتچی وحید فائزپور «وبا آداسینا یاخین بیر آدا» آدلی حئکایه سینی ده اوخوموشدور. اؤیکو یازاری وحید فائزپور حئکایه دن سونرا چیخیشیندا نثریمیزین گلیشمه سیندن و اونون توپلوما باغیشلادیغی ائتکیدن دانیشمیش. او تحکییه آدلی درنه یین آپاردیغی ایشلری غربی آذربایجان اوستانیندا ایلک دفعه اولاراق باش وئردیینی موثبت آددیم اولاراق دیرلندیریب بوتون یازارلارا اوغور آرزیلامیش.
باشقا گنج یازارلاردان، میر رضا ساجدی “حقیقت گیریشی” آدلی حئکایه سی ایله، یاسین حاجی زاده ایسه “ویصال پارکی” آدلی حئکایه سی ایله سونونجو چیخیشچی لار اولموشلار. اوتورومون آپاریجیسی “رضا حقی” اولموشدور.


text:
اویان نیوز :
جللاد! سنین قالاق- قالاق یاندیردیغین کیتابلار
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
بیز کؤچهریک بو دونیادان، اونلار قالیر یادیگار؛
هر ورقه نقش اولونموش نئچه اینسان دویغوسو،
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
یاندیردیغین او کیتابلار آلوولانیر….یاخشی باخ!
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته…..
شاعیرلرین نجیب روحو مزاریندان قالخاراق
آلقیش دئییر عشقی بؤیوک، بیر قهرمان میللته؛
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته….
جللاد! منیم دیلیمده دیر بایاتیلار، قوشمالار،
دئ، اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
هر گرایلی پردهسینده مین آنانین قلبی وار….
هر شیکستم ائولادیدیر بیر مقدس دیلهیین،
دئ اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
سؤیله سنمی خور باخیرسان منیم شعیر دیلیمه؟
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
سنمی ”ترک خر“ دئییرسن اولوسوما، ائلیمه؟
داهیلره سود وئرمیشدیر آذربایجان گؤزهلی….
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
جللاد! یانیب اود اولسا دا، کوله دؤنمز آرزیلار،
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
هر اورهیین اؤز دونیاسی بیر سعادت آرزیلار،
قانلار ایله یازیلمیشدیر هر آزادلیق دستانی….
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
ازل باشدان دوشمنیمدیر اوزو موردار قارانلیق…..
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی.
کاییناتا دگیشمهرم شؤهرتیمی بیر آنلیق،
منم اودلار اؤلکهسینین گونش دونلو ائولادی!
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی!
نه دیر او دار آغاجلاری، دئ کیملردیر آسیلان؟
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
دایان!….دایان!….اویاق گزیر هر اورهکده بیر آسلان،
بوغازیندان یاپیشاجاق اونون قادیر پنجه سی؛
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
جللاد! سنمی، دئ قیریرسان فداییلر نسلینی؟
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدیگین قان!
زامان گلیر…من دویورام اونون آیاق سسینی
شهیدلرین قییام روحو یاپیشاجاق یاخاندان؛
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدییین قان!…..
بیر ورقله تاریخلری، اوتان منیم قارشیمدا،
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
کوراوغلونون، ستارخانین چلنگی وار باشیمدا،
نسیللریم قویمایاجاق داش اوستونده داشینی؛
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
سور آتینی، دؤرد نالا چاپ! مئیدان سنیندیر ….آنجاق،
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی….
قوجا شرقین گونشیدیر یاراندیغیم بو تورپاق،
من یئتیردیم آل بایراقلی اینقیلابلار نسلینی؛
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی!
صمد وورغون ١٩۴٧


text:
۲۱ سپتامبر
۲۱ سپتامبر: ۱۱-جی اینوکنتی پاپ تختینه چیخمیشدیر؛ مالت موستقیلییینی اعلان ائتمیشدیر.
۱۶۷۶ — ۱۱-جی اینوکنتی پاپ تختینه چیخمیشدیر.
۱۷۹۲ — فرانسهده بیرینجی فرانسه جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
۱۹۲۲ — آمریکا رئیسجومهورو وارن جی. هاردینق فیلیسطینده یهودی دؤولتی یارادیلماسی ایدیعاسینی دستکلهمیشدیر.
۱۹۳۳ — لیپسیقده ریخستاقی یاندیرماقدا ایتهام اولونان کومونیستلر اوزرینده محکمه روندی باشلامیشدیر.
۱۹۴۴ — سانمارینو آنتیهیتلر ائتیلافینا قوشولموشدور.
۱۹۶۴ — مالت موستقیلییینی اعلان ائتمیشدیر.
۱۹۹۹ — تایواندا باش وئرن زلزلهده ۲۰۰۰ نفر حیاتینی ایتیرمیشدیر.


text:
احمد جواد ۱۸۹۲ ده گنجهنین سیفعلی کندینده آنادان اولموش و ۱۹۰۱ ده گنجهده آچيلان «مكتب روحانيه» یه گیرمیش و ۱۹۰۹ دا بو مکتبدن مأذون اولوب ۱۹۱۲ يه قدر ده گنجهده موعلیملیک ائتمیشدیر. ۱۹۱۲ ده تورکیه بالکان حربینه گیردیگی زامان احمد جواد عبداله شائق له بیرلیکده، ایستانبولدا قورولان «قفقاز گؤنوللو قطعه» سینده داخیل اولاراق عوثمانلیلارلا برابر تورکیه جبههسینده موحاریبهیه ایشتیراک ائتمیشدیر. بالکان ساواشی بيتندن سونرا یوسف آق چورالینین تؤوصیهسیله هر ایکی شاعیر آذربایجانا دونموشلر.
احمد جواد غرب، روس و گورجی کلاسیکلریندن دیلیمیزه ترجومهلر ائتميش و خلق ادبياتيندان شفاهى پارجالارى توپلاميشدیر. ۱۹۳۷ ده گیزلی پوليس طرفيندن توتولوب و اوندان سونرا اوندان بير خبر آلينماميشدير. احمد جواد بوتون عؤمرونده آذربایجانین ایستیقلالی اوچون چالیشمیش، موباریزه ائتمیش، شعرلرینده بو فیکر و ایدهآلی ترنوم ائتمیش و سونوندا حیاتینی دا بو یولدا فدا ائتمیشدیر. او اؤز مؤوقعیتینی بو شعریله بئله بيان ائتميشدير:
سورانلارا من بو یوردون،
آنلاتاییم نهسییم.
من چئیننن بیر اولکهنین،
حق باغیران سسییم!


text:
رابیندرانات تاقور
رابیندرانات تاقور (اینگیلیسجه: Rabindranath Tagore) اوْیون یازیچی و یازیچی - ۷ مئی ۱۸۶۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۰ ایل عومر ائلهییب و ۰۷ اوت ۱۹۴۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rabindranath Tagore»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رابیندرانات تاقور گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ایمپیراتورلوق
ایمپیراتورلوغو (لاتینجه: imperium — حاکمیّت):
- بیر مرکزدن ایداره ائدیلن بؤیوک چوْخ میللتلی دؤولت.
- موستملکه دؤولتی، اوْندان وابسته اوْلان و اوْنون ماراقلارینا خیدمت ائدن بؤیوک اراضی بیرلیگی.
- بیر قروپ میللتلر و یا خالقلارین ایمپراتور (ایمپراتریچا) و یا باشقا گۆجلو سوورن و یا حؤکومت طرفیندن ایدارهسی.[۱]
- بیر ایمپیراتورلوق بیر دؤولتین باشقا بیر دؤولت و یا دؤولتلرین اۆزرینده حاکم اوْلدوغو سیاسی بیر قورولوشدور.[۲]
ایمپراتورلوغویا ایمپراتور اداره ائدیر. حال-حاضیردا یگانه رسمی ایمپراتور ژاپون ایمپراتورودور. آنجاق اوْنون آدی داها چوْخ سیموولیک کاراکتر داشیییر.


text:
ترانسنیستریا
ترانسنیستریا (ترانسنیستریا مولدوو جومهوریتی) — (مولداو دیلی: Peпyблиka MoлдoBeHяckэ HиcTpяHэ / ، روس دیلی: ПpидHecTpóBckaя MoлдáBckaя Pecпýблиka ، اوکراین دیلی: ПpидHicTpoBcbka MoлдaBcbka Pecпyблika. مولداوی داخیلینده بیرطرفلی شکیلده موستقیللیینی اعلان ائدن ده-فاکتو بیر جومهوریتیدیر. اؤز سیاسی قورولوشو، مجلیسی، اوْردوسو، پوْلیسی و پوچت سیستمی اوْلان بۇ اراضی بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینا عضو اوْلان هئچ بیر دؤولت طرفیندن تانینماماقدادیر. بۇ اراضینین موستقیللیینی یالنیز جنوبی اوستییا، داغلیق قاراباغ جومهوریتی و آبخازییا کیمی قوندارما جومهوریتیلار تانیییر.
بۇ بؤلگه اؤزونون آنا یاساسینی، بایراغینی و دؤولت هیمنینی قبول ائتمیشدیر.
سیلاحلی قوهلردَییشدیر
۲۰۰۷-جی ایلدهن اعتباراً ترانسنیستریا سیلاحلی قوهلری ۴۵۰۰-۷۵۰۰ آراسی عسگردن عبارت اوْلماقلا، تیراسپل، بندر، ریبنیچا و دوبیساری موتواتیجی پیادا بریقادالارینا بؤلونموشدور. بۇ حربی بیرلشمهلرین تابئلیینده ۱۸ تانک، ۱۰۷ زیرئهلی تکنیک، ۷۳ توفنگ، ۴۶ عدد هاوا هوجوموندان مۆدافیعه قورغوسو و ۱۷۳ عدد تانک علیهینه مۆدافیعه قورغوسو مؤوجوددور. حربی هاوا قوهلری ایسه ۹ می-۸ت، ۶ می-۲۴، ۲ می-۲ هئلیکوپتئرلریندن و آن-۲-نین مۆختلیف طیّارهلرینین آن-۲۶ و یاک-۱۸ موْدللریندن فورمالاشمیشدیر.
اجتماعی قورولوشدَییشدیر
Kateqoriya:Tanınmamış dövlətlər
اؤلکهده ۱ مئی رسمی بایرامدیر و غیری-ایش گونو ساییلیر. ۲ مئی ۲۰۰۹-جو ایلده کئچیریلهن رئفئرئندومدا اؤلکه اهالیسینین ۹۹،۶ %-i سوسیالیست ایدارئتمه سیستمینین ساخلانیلماسینا، یالنیز ۰،۴ %-i ایسه دییشدیریلمهسینه سس وئرمیشدیر.
اؤلکه باشکانی هم ده سیلاحلی قوهلرین عالی باش تاخیمیدیر. ۲۰۰۴-جو ایلده حیاتا کئچیریلهن سیاهییاالمایا گؤره اؤلکهده ۴۰۹۶ قاقاوز و ۱۶۸۷۶۸ روسلار واردیر. اهالینین اکثریتی گنج پارتیزان و ایشچی قوهلرینده عسگر کیمی فعالیّت گؤستریر. بونا گؤره ده اؤلکهده هر ۳ شخصدن بیری عسگردیر.
اؤلکهنین سیاسی رمزلری لنین و کارل مارکسدیر. اؤلکهده ۳ جور مااش سیستمی واردیر. بونلار: یۆکسک درجهلی، اوْرتا درجهلی و آشاغی درجهلی دؤولت مأمورلاری اۆچون نظرده توتولان مااش سیستملریدیر. خالق عسگرلری آشاغی درجهلی دؤولت مأمورلاریدیر. ایدارئتمه و قوهلرده چالیشان عسگرلر ایسه اوْرتا درجهلی دؤولت مأمورلاریدیر. دؤولت ایدارئتمهسینده چالیشانلار ایسه یۆکسک درجهلی دؤولت مأمورلاری حساب اوْلونور. بۇ ۳ مااش سیستمی آراسینداکی مااش فرقی ایسه چوْخ آزدیر.
بۆتون تورپاقلار دؤولته مخصوصدور. بۆتون بینالارین تیکینتیسینی دؤولت حیاتا کئچیریر و دؤولتدن باشقا هئچ کیمین بونا ایختیاری یوخدور. اؤلکهده ۱۷-۳۵ یاش آراسی هر کس گنج پارتیزان قوهلرینین عسگری حساب اوْلونور. سیندیکاتلارلا علاقهسی اوْلان شخصلر ایسه ایشچی قوهلرین عسگری حساب اوْلونور. اؤلکه اراضیسینده یالنیز بیر بیلیم یوردو مؤوجوددور و بۇ بیلیم یوردوده عسگرلر و یۆکسک درجهلی مأمورلار حاضیرلانیر. بلدییه ریسلری باشکان طرفیندن تعیین اوْلونور. اؤلکهده سوسیالیزم علیهینه چیخان شخصلر اؤلکهدن قووولور و وطنداشلیقدان چیخاریلیر.
اؤلکهده ایشسیزلیک ۰،۳%-ا برابردیر. اؤلکهده مارکئت کیمی کیچیک ایش یئرلری بئله دؤولته مخصوصدور. اؤلکه عرضیسینده هئچ بیر خاریجی فیرما یوخدور.
سیاسی قورولوشدَییشدیر
اؤلکهده ایکیپارتییالی سیستم مؤوجوددور. مجلیسده پارتییالارین تمثیل اوْلونما سایی اوّلجهدن بللی اوْلونموش قایدادا حیاتا کئچیریلیر. بۇ قایدایا اساساً مجلیسده سوسیالیست پارتییا اۆچون ۴۰، سوسیال-دموکراتیک پارتییا اۆچون ۵، بۇندان علاوه سیندیکاتلارین تمثیلچیسی اۆچون ۱، حربیچیلرین تمثیلچیسی اۆچون ۲، اجتماعی تشکیلاتلارین نمایندهلری اۆچون ایسه ۳ یئر مویینلشدیریلمیشدیر. تمثیلچی و نمایندهلر مجلیسده ایشتیراکلارینا باخمایاراق سس حۆقوقونا مالیک دئییلدیرلر. مولداوی بۇ ارازینی اؤز داخیلینده موختاریت حساب ائتمهسینه باخمایاراق ترانسنیستریا بونو قبول ائتمیر. بونا گؤره ده اؤلکه خاریجی مسئلهلرده موستقیل حرکت ائدیر.
ایدارئتمه واحیدلریدَییشدیر
رایونلاردَییشدیر
- کامنکا (KáMeHka، کامئنکا)
- دوبیساری (Дyбoccápы، دوبوسساری)
- قریقوریوپول (Гpиropиóпoлb، گریگوریوپول')
- ریبنیچا (PыбHицa، ریبنیتسا)
- سلوبودزییا (Cлoбoдзéя، سلوبودزئیا)
بلدییهلردَییشدیر
- بندر (БeHдépы)
- تیراسپول (Tиpácпoлb)


text:
گونوموزده فولکلور
نیگار خیاوی
فولکلور، ائلبیلیمی یا دا خالقبیلیمی نخبه و الیت اولمایان قارا کوتلهنین بیلیگی و کولتور توپلوسودور. کئچمیشلردن گونوموزه قدر انسانلیق کیملییینه کؤک آتا-آتا، النه-النه گلیب الیمیزه چاتمیش اولان بو توکنمز بیلیک قایناغی، مین ایللر بویونجا گوندهلیک تجروبهلرین دَییشیمی و دیگر گلهنکلر، گؤرهنکلر و کولتورلرله قاریشیب، بیرلهشیب، یوغرولموشدور. اسکی چاغلاردا کاغیذ- باراتسیز، کامپیوترسیز اولان آتا-بابالاریمیز، دده-ننهلریمیز شنلیکلرینی، کدرلرینی، آرزولارینی، هیجانلارینی، یاشامدان و طبیعتدن آلدیقلاری ائتکیلرینی سینهلرینه یازیب، نسیلدن-نسیله آشیلایا – آشیلایا گونوموزه قدر گتیریب یئتیرمیشلر.
فولکلورون دَرلنمهسی، اؤزهللیکله اینترنت و دیگر ایلهتیشیم آراچلارین گئنیش یاییلدیغی بو چاغدا بیر ضرورته چئوریلمیشدیر، چونکو ایلهتیشیم گئنیشلندیکجه یئرل گلهنکلرین آرادان گئتمهسینه داها چوخ زمینلر یارانیر، بو دا اؤز نؤوبهسینده توپلومون اؤزونه اینانجسیزلیغینی، اؤزونه اؤزگهلشمه و اؤزونو ایتیرمه یوللارینی داها دا هامارلایا بیلیر. گئت-گئده زامان و تجروبه دییرمانلارینین نهنگ داشلاری آلتیندا سینانا-سینانا، سیغاللانا-سیغاللانا گونوموزه قدر اوزانان فولکلوروموزو درلهییب و ائتنوقرافی موزهلرینه توپلاماق، اونو ایتیب-باتماقدان قورویان یوللارین بیریدیر. حتا فولکلور اورونلرینین درلنمهسی ایشی بوگون بیرچوخ اونیوئرسیتهلرده سمینار، پروژه و دیپلما تئزی اولاراق کئچیریلمکله بیرلیکده “تورک خالق بیلیمی” بؤلومونون تمل ایلکهسی اولموشدور.
اخلاقی دَیرلرین ان گؤزل نمونهلرینی فولکلوردا گؤروروک، چونکو فولکلورون اصل قونوسو انساندیر، انسانلیغا سئوگی، سایغی، اینام، دَیر، باریش و بنزری قاوراملارین هامیسی فولکلورلا ایچ-ایچهدیر، بو دا اونا جیدیتله یاناشماغیمیزی وورغولاییر، بیر یاندان بو بئله دیر، او بیر یاندان ایسه، بوقدر زنگین اولان ساحهنین بیر گروپا بیر زومرهیه عایید اولمادیغی اوچون اولدوقجا داغینیق و پارچا-پارچا حالا دوشموشلویونو گؤروروک. بونا گؤره ده فولکلورو ایت-باتدان قوروماق اورهیینده وطن و میللت سئوگیسی اولان هر بیر شخصین بورجودور.
لاکین تاریخ قدر یاشی اولان بو کولتورل آندیرانی سادهجه دَرلهییب و اونلاری ائتنوقرافی موزهلرینه توپلاماقلا یئتینمک اولماز، چونکو آز کئچمز بو اورونلری آنجاق عؤمرونده بیرجه یول موزهلره یولو دوشن آز ساییلی هوسکارلار خاطیرلایا بیلرلر، اونو دا توز توتموش بیر اپریک خاطیره کیمی. آیدین دیر کی، فولکلور اورونلرینین درلنمهسی ایشینین اؤنمینی دانماق قصدینده دئییلیک، مقصدیمیز بو دَیرلی چالیشمالارلا یاناشی بو عنصرلاری بوگونکولشدیرمکله انسانین سوسیال حیاتینی دینج بیر یاشام دوغرولتوسونا یؤنلندیرمکدیر.
بعضی گلیشمهمیش توپلوملاردا بئله بیر فیکیر ایرهلی سورولور کی، کئچمیش حیات شیوهلری و دوشونجه طرزلری نه قدر داها کؤکدن، داها توولو آرادان قالدیریلسا، گویا مدرنلشمه و گلیشیم سورهجی بیر او قدر سرعتله یاخینلاشاجاق و گویا باشقالارینین آیاق ایزینی داها دیققتله ایزلهییب ده اونلاری دؤرد گؤزله یامسیلاماق بیزی جان آتدیغیمیز سونوجلارا و مدرنیتهیه چاتدیران یولون ان باشاریلیسی و ان قیساسی اولاجاقدیر.آنجاق یئنی آنتروپولوژیک و کولتورولوژیک بیلیملر فرقلی گؤروشو اولان یئنی دوشونجهلره دوغرو بیزی ایتهلهییر. اونلارین نطرینجه مدرنیته یولو هر هانسی بیر توپلومون مین ایللر بویونجا سهمانا سالدیغی دوزنلری، گلهنکلری سؤکوب آتماقلا هامارلانماز. ائله بو بیلگیلره دایاناراق دا، «-گونوموزدهکی بوتون توپلوملاری قاپسایابیلهجک گوجو اولان دینج بیر سوسیال نیظاما چاتمانین آنجاق و آنجاق بیرجهجیک یولو وارمیش!» دئیهنلرین ادعالارینین دوغرو اولدوغونا دا اینانماق ممکون دئییل. باشقا دئییشله، جمعیتلری بختهورلییه قوووشدورا بیلهجک او اوتوپیک بیرجهجیک نسخه هله یازیلمامیشدیر. نتیجه بئله چیخیر کی، هر بیر توپلوم یئرل، کولتورل، دین، دیل و بنزری اؤزهللیکلر و احتیاجلارینا دایاناراق، اؤزونه اؤزهل اولان مدرنیتهنی یارادیب قورماق دوغرولتوسوندا آددیم آتمالیدیر. یوخسا باشقالارینی یامسیلایاراق اولگو گؤتورمک ایلک باشدا گؤزه آسان گلسه ده، ان یانلیش یولدور. بونو بیزه تاریخ ده گؤرستمیشدیر. ائله بونا گؤره ده، گونوموزه اویقون اولان بیر شکیلده دوشونجه شیوهلریمیزی یئنیلشدیرمه زورونداییق، چونکو بونون زامانی چاتمیشدیر آرتیق. اؤز مدرنیتهمیزی قورماق اوچون اؤزوموزه، اؤز گلهنکلریمیزه قاییتماغیمیز لازیمدیر. بو دا، تاریخی تجربهلردن علاوه، مدرن دوشونجه قوراملارینا، یئنی آنتروپولوژیک بیلگیلره دایانان یئنی تئوریلردن یارارلانمامیزلا دوغرولا بیلهجکدیر، البته.


text:
آشاغیداکی شعر خاص بیر موقعیتده ذهنیمه گلدی. داها دوغروسو بو شعری قان قوسار کیمی قوسدوم.
Jun 14, 2020
هرکیم ایستر اؤزونو سرور ایام ائله سین.
درویش اوغلو
آشاغیداکی شعر خاص بیر موقعیتده ذهنیمه گلدی. داها دوغروسو بو شعری قان قوسار کیمی قوسدوم.
اؤزونو "مارکسیست" قلمه آلان بیر دوست ایله قیسسا بیر دارتیشمامیز اولدو. بو دوستوم، آیری دوستلاریمین بیر نئچه سی کیمی، ایگیرمی نئچه ایل آلمان اؤلکه سینده یاشادیقدان سونرا آلمانجانی نه یازابیلن، نه اوخویابیلن و نه ده دوغرو دانیشابیلنلردن بیریسی دیر. مارکسیسم ادبیاتینیدا تانینمیش بیر "حدیث کتابی" اولان "آنتی دورینگ" ه اشاره ائتدیگینده باشیمدان بیر آلوو قالخان کیمی اولدو.
- آنتی دورینگی هانسی دیلده اوخویوبان؟
- فارسی.
- بیرینجیسی آلمانجادان فارسجایا چئوریلمیش بیر مطلب بیر گؤل سویو بیر استکانا دولدورماغا چالیشماق کیمی دیر. فارس دیلینین فعلی، صفتی و آنلاتیم گوجو اولمادیغینی اؤزون یوزلرجه یول تکرار ائدیبسن.
- دودک سؤز دانیشیرسان.
"دودک سؤز" آنلاتیمی چوخ خوشوما گلدی. دئمک کی بو دا اؤزونه خاص بیر منطق دیر. بیر موضوع اوستدونده دانیشدیغیمزدا منطیقمیزین یئتمدیگی یئرده ان بؤیوک یاردیمی "دودک" دن آلماغی اؤیگرندیم. سکسن نئچه میلیون نفوسو اولان بیر اؤلکه نین باشچیسینین ایشی برکه دوشنده جن لره متوسل اولدوغو بیر توپلومون "آیدین" ی دا البته کی ایشی برکه دوشنده "دودک" دن یاردیم آلار.
- چوخ یاخچی فرض بویور کی فارسی دیلینده آنتی دورینگین ایچریگی (محتواسی) بیره بیر وئریله بیلیبدیر.
- یاخچی، بس اوندا نه دئییرسن؟
- آنتی دورینگین موضوعسو نه دیر؟
دوستوم "اظهار علم" ائتمک اوچون بیر فرصت تاپمیش کیمی، دؤشونو قاباغا وئردی. قیسساجا بیر اؤسگوردو:
- فریدریش انگلس بو دگرلی کیتابیندا دورینگین انحرافی و ایده آلیسیتی فلسفه سینی داهیانه بیر شکیلده مو به مو نقده چکیبدیر.
- سن ده انگلسین یازدیقلارینی مو به مو اربرله ییبسن؟!؟
- بس، هن، سنین دئدیگین دودک – دودک سؤزلرینی می قبول ائده جگم؟!
- چوخ گؤزل، دورینگین اؤزونونو یازدیغینی دا اوخویبسان؟
- منیم نه ایشیم وار دورینگین اؤز یازدیغینی اوخویام، حتما او دا سنین کیمی دودک دودک سؤزلر دانیشیب دا.
حدیثین قایناغینی آخدارماغا گرک یوخدور. فلانکس اوغلو فلانکس که حضرت فلانکسین یاخین دوستو و ایدئولوژیک شریکی ایدی بئله نقل ائله ییبدیر کی....:
هرکیم ایستر اؤزونو سرور ایام ائله سین *
در میخانه نی اؤپسون طلب جام ائله سین
سیدا عف بویور سن بو یازیق درویشی
اذن وئر میملرینین هاممیسینی نان ائله سی
هرکس ایستر اؤزونو سرور دؤران ائله سین
پاسبانی گؤتوروب سرگرد اعلان ائله سین
مارکسیستم دئیه جهل ایله اؤوونسون بیر عؤمور
کاپیتال جزوه سینی تاقجادا قران ائله سین
تریئرده خارابا، کهنه بیر ائو تاپمیشسا
کعبه یه چاتمیش ایکن دؤورونه جولان ائله سین
دوز دئمیشلر کی بیراخماز بئله کور توتدوغونو
بیر نئچه قوپما – قیریق بیلگیسین عمان ائله سین
بیلسین اؤز بیلدیگینی عالم علمین هامیسی
علم آدی گلسه "دودک دیر" دئیه بطلان ائله سین
آفرین بیر بئله انسانه کی ایگیرمی نئچه ایل
دیلین اؤیگرنمه سین اول اؤلکه کی اسکان ائله سین
بیر طبیب ایسته سه بیر خسته یه درمان ائله یه
منع ائدیب، خسته نی اؤز جهلینه قوربان ائله سین
فخر قیلسین کی یاتیب بیر نئچه ایل زینداندا
ملیتین دوشمنینه دوست کیمی ایمان ائله سین
بیلگیسی "مردم" و "بی بی سی" اولان بیر شخصه
نه دئسین کیمسه، اونونلا نئجه پیمان ائله سین؟
گر بو درویش حقیره دئین اولسا "سنه نه؟"
گوزگوده گؤرسون اؤزون، گؤز یاشی غلطان ائله سین
کؤلن، مای 2019
. * بیرینجی بیت سید عظیم شیروانی دن دیر.


text:
۱۹۹۱ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۱-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان بیرینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۹ نوْوامبر - آذربایجان جومهوریتینین مۆستقیللیگینی ایلک اوْلاراق تۆرکیه تانیمیشدیر.
- ۹ آوریل - گۆرجیستاندا کئچیریلن رفراندومدا شوروی بیرلیگیندن باغیمسیزلیق قراری آلیندی.
- ۸ دسامبر - آذربایجان ایسلام کوْنفرانسی تشکیلاتینا عضو اوْلور.
- ۸ دسامبر - آذربایجان سیلاحلی قۆووهلرینین ایلک حربی آندی قبول ائدیلیر.
- ۵ مارس - عیراق٬ خلیج ساواشی اثرلرینی سربست بۇراخدی.
- ۵ سپتامبر - نلسون ماندلا جنوبی آفریقانین باشچیسی اولدو.
- ۵ دسامبر - آذربایجان جومهوریسی جومهور باشقانینین فرمانی ایله داخیلی ایشلر ناظرلیگی يانیندا عالی دؤولت ایداره ائتمه اوْرقانلارینی مۆحافیظه شؤعبهسی يارادیلمیشدیر.
- ۳۰ سپتامبر - بینالمللی ترجومهچیلر ایتیفاقی یارانمیش و بو تاریخ ترجومهچیلر گونو کیمی قئید اولونماغا باشلانمیشدیر.
- ۲۹ سپتامبر - هائیتیده نؤوبتی دؤولت چئوریلیشی باش وئردی.
- ۲۹ دسامبر - آذربایجان جومهوریتینین دؤولت باغیمسیزلیغی مسألهسی اۆزره رفراندوم کئچیریلدی.
- ۲۸ دسامبر - تۆرکيهده ایلک کۆرد دیللی قزئت "روْژنامئ" نشره باشلايیب.
- ۲۷ فوریه - کۆوئیت شهری عیراق قوْشونلاریندان آزاد اوْلوندو.
- ۲۶ نوْوامبر - آذربایجان جومهوریتینین داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتی میلّی اراضی قۇرومو کیمی لغو ائدیلمیشدیر.
- ۲۶ فوریه - صدام حسین باغداد رادیوسوندان عیراق اوْردوسونون کووئیتدن چکیلدیگینی بیلدیردی.
- ۲۵ نوْوامبر - ایلک دفعه آذربایجان جۆمهوریتینده ایرانین صنایع ماللاری سرگیسی کئچیریلمیش٬ سرگی ۵ دسامبردا باشا چاتمیشدیر.
- ۲۵ دسامبر - شوروینین ایلک و سوْن جومهور باشقانی میخاییل قورباچوف ایستعفا وئردی. ایستعفانین ائرتهسی گۆنو شوروی ده دۆشدو.
- ۲۵ دسامبر - «لاتین قرافیکالی آذربایجان الیفباسینین برپا ائدیلمهسی حاقّیندا» قانون کئچیریلدی.
- ۲۵ دسامبر - ایران٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و ایسراییل آذربایجان باغیمسیزلیغینی تانیدی.
- ۲۵ اوْکتوبر - قزاقیستان شورویدن موستقیللییینی اعلان ائتدی.
- ۲۴ فوریه - عیراقا هۆجۇمون بیر پارچاسی اوْلان «صحرادا قیلینج» عملیاتی باشا چاتدی.
- ۲۲ سپتامبر - تاجیکیستاندا کومونیست حزبی قاداغان اولونموشدور.
- ۲۱ دسامبر - روسیه٬ بلاروس٬ اوکراین٬ قازاخیستان٬ مولداوی٬ آذربایجان٬ ائرمنیستان٬ اؤزبکیستان٬ تاجیکیستان٬ تۆرکمنیستان و قیرغیزیستان رهبرلری٬ بیر آرایا گلهرک شوروی ایتّیفاقینا سوْن قوْیولدوغونو و باغیمسیز دؤولتلر بیرلیگینی یارادیلدیغینی آچیقلادیلار.
- ۲۱ آقوست - لاتویا موستقیللیگینین برپاسینی اعلان ائتدی.
- ۲ سپتامبر - تجزیهچی داغلیق قاراباغ موختار ویلایتی آذربایجان شوروینین ترکیبیندن چیخدیغینی بیان ائدیر.
- ۱۸ اوْکتوبر - آذربایجان جومهوریتی عالی شوراسی «آذربایجان جومهوریتینین دؤولت موستقیللیگی حاقیندا» آناقانون عملینی قبول ائتدی.
- ۱۸ اوْکتوبر - شوروی عالی شوراسینین سون ایجلاسی کئچیریلدی.
- ۱۷ سپتامبر - لینوس توروالدس لینوکس عملیات سیستمینین باشلانغیج کودونو نشر ائتدیرمیشدیر.
- ۱۷ ژانویه - خلیج ساواشی٬ مۆتّفیق اۇچاقلارینین عیراق و کووئیتدهکی هدفلری وۇرمالارییلا باشلادی.
- ۱۶ دسامبر - قازاقیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۳ ژانویه - ویلنوسده سوْوئت اتفاقینین گۆج قۆووهلری مۆستقیللیک ایستهین لیتوا وطنداشلارینا هۆجوم ائدیر.
- ۱۲ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کوْنقرسی جوْرج بۇشا عراقدا سیلاح تطبیق ائتمهيه صلاحیت وئریب.
- ۱۲ آوریل - آتشکس آندلاشماسینین ایجرایا گیرمهسی ایله خلیج ساواشی رسماً سوْنا چاتدی.


text:
پونتیدیوم
پونتیدیوم (ایسپانجا: Pontedeume) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و لاکرونیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۹٫۲۶ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۸۴۵۷ نفر دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Puentedeume»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پونتیدیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
Demographyدَییشدیر
In 1868 and from 1877 to 1890 the territory of ویلارمایور was a part of the municipality of Pontedeume. This explains the pronounced fall in the population between 1877 and 1900.


text:
یابانی خاشخاش
یابانی خاشخاش (اینگیلیسجه: Papaver rhoeas، فارسجا: خشخاش زراعی ، لاتین تورکجه: Yabanı xaşxaş ، عربجه: خشخاش منثور ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Gelincik (bitki) ، فرانسهجه: Klatschmohn ، آلمانجا: Klatschmohn ) بیر نؤع بیتکی.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Papaver rhoeas L. is an accepted name. theplantlist.org.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Papaver rhoeas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یابانی خاشخاش گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ائل اوبا – امام حسین علیه السلام دوشمانین قارشیسیندا دوردو و الینده کی قرآنی باشینین اوزه رینه قویاندان صونرا بویوردو :
ای انسانلار بیزیمله سیزین آرانیزدا اللهین کتابی و قوجام پیغمبرین سنتی حاکم اولسون.
بیلیرمیسینیز اوزه ریمدکی کومله مک باشیمداکی عمامه و الیمده کی قیلیج پیغمبر افندیمیز یندیر؟
اولار دیدیلر بلی بیلیریغ.
امام علیه السلام دئدی: من کیمه م و کیمین اوغلو اولدوغومو بیلرمیسینیز؟
اولار دئدیلر : اییجه بیلیریغ.
امام علیه السلام دئدی : داها منی نه ایچین ئولدورمه غ ایستیرسینیز؟
اولار دئدیلر : ابن زیادا اطاعت ایتمه لییغ.
صونرا امام علیه السلام بویوردو : ای جماعت الله سیزی ئولدورسون.
یانا – یانا بیزی یاردیما چاغیردینیز .ئولومو جواب ویریب فریادینیزا اولاشتیغ.
یازیقلار اولسون سیز بیزیم هدفیمیز اوغروندا قوللاناجاغینیزا آند ایتدیغینیز قیلیجی بیزی ئوادور مه غ ایچین قالدیردینیز.
دوشمانیمیز ایچین یاندیردیغیمیز اته شی ، بیزی بیزی یاندیرماغا ایشه له دینیز. وای اولسون حالینیزا.
قیلیجلر قینینده ، یوره گلر آرخایین و دوشونجه لر صاپا – صاغلام ایکه ن ، نه ده ن بیزه یاردیم ایتمه غده ن و ازگه چتینیز.
انجاغ چیویرکه گیبی فتنه اودونا تیزله شتینیز ، یه له پی گیبی ده لیجه سینه ئوزونوزو آته شه آتدینیز.
ای حق مخالفی ، ای احزابین قالانتیسی و حق حکمنده ن دونه نلر ، ای قرآندان و ازگیچه نلر و سوزلری ده گیشه نلر ، ای گوناهکارلار توره مه سی ، ای شیطانین واسواسینا اویانلار و ای پیغمبرین سنت تینی سوندوره نلر.
اللهین رحمتینده ن اوزاغ قالاسیزا ، بیزی قویوب دوشمانا یاردیم ایدیرسینیز. آند اولسون اللها غدر اسکیده ن به ری وارمیش سیزده.
و سیزین اصیلینیز غدر ته مه لی اوزه ره قورولوبموش. دوغروسو عهدینده ن دونمه غ ایچینیزده کوک سوروبموش و اونون میوه سی بیزه آجی و غاصبلره گلینجه داتلیدیر.
ای جماعت : بیلین بو حرامزاده اوغلو حرامزاده منی ایکی یول آراسیندا قویموش. یا قیلیج چه کیب صاواشیم یادا ذلیلجه سینه یزیده بیعت ایده م …
هیهات ! ذللت بیزه یاقیشماز. آرتیق الله تعالی ، مؤمنلر ، ییگیتلر ، غیرتلیلر ، و ته ر – تمیز عفتلی کیمسه لر بویله ذللتی بیزه یاقیشیر گورمه زلر.
عزتلی و باش یوکسه کلیغله ئولومو ، الچاغلارا ذلیلجه اطاعت ایتمه غده ن داها ایی گوره ر لر.
آرتیق من اصحابیمین آزلیغینا گوره ده سیزینله صاواشاجاغام. داها صونرا مظلوم افندیمیز امام حسین علیه السلام سانکی بویله سویله دی :
بو ذللت کومله گینده الله سیزی ئولدورسون
باغرینیزی باغریمین حسرتیله دولدورسون
بیزی شوقلا یاردیما چاغیردینیز بورایا
مرهم قویاغ بیرلیغده یوره گده کی یارایا
ئولوملو جواب ویریب ، چاپوغ گلدیغ امدادا
دورماداندا اولاشتیغ ایتدیغینیز فریادا
یازیغلار اولسون سیزه یازیغلار ای جماعت
گوگه ریپمیش ازه لده ن ایچینیزده خیانت
بو پارلایان قیلیجلر هدفیمیز اوغروندا
گه ره ک ییرین آلایدی دوشمانلارین باغریندا
حریت نیشانینی بوینوما گیچیرده جه غ
سیزه ، کین بیزه حیات صویونو ایچیرده جه غ
دوشمانا ایتیتدیغیم قیلیجی قالدیردینیز
اونونلا دوستونوزو ئولدورمه غه گلدینیز
شیطانلار صیراسینا گه چتینیز وای سیزلره
حسرت یاشین سالدینیز بو اومیدلی گوزلره
وای سیزه هر آلچاغین هاواسینا اویانلار
وای سیزه هر شیطانین واسواسینا اویانلار
اکتیغینیز وفانی یه شه ر مه ده ن بیچتینیز
قرآنی ترک ایله ییب دوشمانی حق سه چتینیز
ای سوزونده ن دونه نلر غیرت باغین صویانلار
پیغمبرین باغرینی خیانتله اویانلار
آرانیزدا یالنیزدیر پیغمبرین اولادی
بو ییرده بوگون سیزه امتحاندی بلادی
داها صونرا بویله بویوردو.آند اولسون اللها . منی ئولدوره نده ن صونرا عمرینیز بیر نفرین آتا مینمه غیجه اولمایاجاغدیر ، گونلر ده گیرمه دن داشی گیبی دولانلار و سیزی ده گیرمه دن داشینین میلی گیبی پریشان ایده جه غدیر. بوکه سین بیر سوزدور . قوجام پیغمبر و بابام علی منه دیمیشتیلر. صونرا بو آیه تی اوقودو :
« … فَأَجْمِعُوا أَمْرَکُمْ وَشُرَکَاءَکُمْ ثُمَّ لَا یَکُنْ أَمْرُکُمْ عَلَیْکُمْ غُمَّهً ثُمَّ اقْضُوا إِلَیَّ وَلَا تُنْظِرُونِ » – یونس 71


text:
Apr 3, 2018
گنج لرین شنبه مطالعه سی اوچون
مقاله نین مؤلفی: جمیل حسنلی - چئویرنی: علی قبادیانی
دوست لار! یاخین وقت لرده نشر اولوناجاق «آذربایجاندا سووئت لیبرالیزمی: حاکمیت، ضیالی لار و خلق، ۱۹۵۹ - ۱۹۶۹» آدلی کتابیمیزین خلیل رضا اولوتورک، عباس زمانوف، سارا خانم سارایئوا، مائسترو نیازی، ۱۹۶۲ نجی ایلده داغلیق قره باغدا رهبرلگین دگیشدیریلمهسی حقینده، ۱۹۶۳نجو ایل آجلیغی، سومقاییت حادثه لری، نیکیتا خروشچوف ون حاکمیتدن اوزاقلاشدیریلماسی، شیخ علی قربانوف ون ظفر و فاجعهسی، ۶۰ نجی ایل لرده سووئت آذربایجانیندا دین و آتئیزمله باغلی ۱۱ نجی اپیزودو ایله سیز آرتیق تانیش سینیز. اون ایکی نجی یازیمیز اؤتن عصرین ۵۰ - ۶۰ نجی ایل لرینده آذربایجان سووئت رسپوبلیکاسیندا مهاجرت حیاتی یاشایان آذربایجان دموکرات فرقه سی نین فعالیتی ایله باغلیدیر ...


text:
سمرقند
سمرقند (اؤزبک تورکجهسی: Samarqand) تاشکند ایله نمنغان شهرلریندن سونرا ۵۹۶٬۳۰۰ نفر ایله اؤزبکیستانین اۆچونجو جمعیّتلی شهری دیر.[۱] سمرقندین آدلیملیغی ایپک یولو اوستونده اولماغی و اورتا آسیادا ایسلاما باشکندلیک ائتمک اۆچون دور. ۱۴-نجی میلادی ایلده سمرقند شهری تیموریلر دؤولتنین باشکندی ایدی و امیر تیمور مزارلیغی بو شهرده دیر. بیبی خانیم مسجیدی و ریگیستان سمرقندین گؤرولهجک یئرلریندن دیرلر.
۲۰۰۱-نجی میلادی ایلده یونسکو ساغیندان سمرقند مدنیّتلر دؤرد یولو آدی ایله دونیا میراثی تانینیب.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ "Uzbekistan: Provinces, Major Cities & Towns - Statistics & Maps on City Population". Citypopulation.de. Retrieved 2014-08-23.


text:
۱۷ سپتامبر
۱۷ سپتامبر: موریس کشف اولونموشدور؛ شوروی قوشونلاری لهیستان اراضیسینه سوخولموشلار.
۱۵۹۸ — هولند دنیزچیلری موریسی کشف ائتمیشلر.
۱۹۰۰ — اوسترالیا ایتفاقینین یارادیلدیغی اعلان اولونموشدور.
۱۹۲۲ — برلینده دونیادا ایلک دفعه سسلی فیلمین ایجتیماعی نوماییشی کئچیریلمیشدیر.
۱۹۳۹ — شوروی قوشونلاری دئمک اولار کی، هئچ بیر موقاویمته راست گلمهدن، لهیستان سرحدلرینی کئچمیش و اونون شرق قیسمتینی ایشغال ائتمیشلر.
۱۹۵۴ — یئنی تورپاقدا شوروی آتوم زیبیلخاناسی یارادیلمیشدیر.
۱۹۸۸ — سئولدا ۲۴-جو یای اولمپیک اویونلارینین آچیلیشی اولموشدور.
۱۹۹۱ — لینوس توروالدس لینوکس عملیات سیستمینین باشلانغیج کودونو نشر ائتدیرمیشدیر.


text:
دزومورفین
دزومورفین (آیوپاک آدی: ۴٬۵a-epoxy-17-methylmorphinan-3-ol, اینگیلیسجه: Desomorphine, (چینجه:二氫去氧嗎啡)، عربجه: ديسومورفين ، روسجا: ДeзoMopфиH) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۲۷۱٫۳۵۴ دیر. دزومورفین آغری کسیجی یا ضد درد اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دزومورفین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سوسیال دموکرات
سوسیال دموکرات یوخسا ایجتماعی دموکراسی بیر ایدولوژی ایجتماعی ایشلرده دیر.کلاسیک بیر ایشلرده ایجتماعی ایشلری و سرمایه صاحیبلرین ایصلاح ائتمک اوچوندور .سون بیر ایدولوژی یاردیر و عدالت یاراتماقا چالیشیر.
باشدا مارکسیسم ایدولوژیسی و بوتون اوندا اولان سوزلر و نظریه لر سوسیال دموکراسی ایشلرینده گوروشوردو هابئله ولادیمیر لنین و روزا لوکزامبورق و نئجه کائوتسکی و برنشتاین اینقیلابی سوزلری بو ایدولوژی ده گوروشوردی.سون ایللر بؤیوک روسیه اینقیلابی و بیرینجی دونیا ساواشیندان سونرا بو ایدولوژی اینقلابی سوزلرین بوشلادی.بو ایدولوژی سون ایللر چوندو و اینقلاب و سوسالیسم ضد اولدولار (Evolution, not Revolution) (سوسالیسم اینقلاب دئییل)


text:
عوموم دونیا ساغلیق تشکیلاتی
عوموم دونیا ساغلیق تشکیلاتی — ساغلیق تشکیلاتلارینین بینلخالق علاقهلرینی تأمین ائدن، دۆنیا اهالیسینین ساغلاملیغی ایله علاقه دار پروبلملرین حلینه چالیشان بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین ایختیصاصلاشمیش قۇروملاریندان بیری. ۱۹۴۶-جی ایلده نیویورکدا کئچیریلن بینلخالق ساغلیق کونفرانسیندا یارادیلمیشدیر. ۷ آوریل ۱۹۴۸-جی ایلده تشکیلاتین نیظامنامهسی قوهیه مینمینمیشدیر (همین گۆن عوموم دونیا ساغلاملیق گۆنو کیمی قئید اوْلونور). تشکیلاتین ائو-قرارگاهی ژنوده یئرلشیر. عضو دؤولتلرین سایی ۱۹۰-دیر. اۆست-نین اساس آماچ «بۆتون دۆنیانی یۆکسک ساغلاملیق حدینه چاتدیرماقدیر». اۆست-نین عالی اوْرقانی بۆتون عضو دؤولتلرین ایشتیراک ائتدیی عوموم دونیا ساغلیق مجمعسیدیر. اوْ، هر ایل چاغیریلیر. مجمع تشکیلاتین عۆمومی سیاستینی، فعالیّت ایستیقامتینی مویینلشدیریر، ساغلیق ساحهسینده پروقراملار حاضیرلاییر ایجراییه شوراسینین و باش مۆدیرون حساباتلارینی دینلییر، اۆست-نین بودجهسینی موذاکیره و قبول ائدیر. مجمعسی دؤورده اۆست-نین فعالیّتینی مجمع طرفیندن اۆچ ایل مودتینه سئچیلن و ۳۱ دؤولتی تمثیل ائدن ایجراییه شوراسی حیاتا کئچیریر. ایجراییه شوراسی مجمعنین قرارلارینی حیاتا کئچیریر، اوْنون گوندلیینی حاضیرلاییر. کومیتهلر یارادیر، فوقالعاده ایش تدبیرلر گؤرور. اۆست-نین اینضیباطی اوْرقانی باشدا باش مۆدیر اوْلماقلا، کاتیبلیکدیر. کاتیبلیک ایجراییه شوراسینا تابعدیر و اوْنون رهبرلیی آلتیندا فعالیّت گؤستریر. اۆست-نین نزدینده آلتی بؤلگه تشکیلات فعالیّت گؤستریر.


text:
اسکار هایسرر
اسکار هایسرر (اینگیلیسجه: Oscar Heisserer) (دوْغوم:5313 Schirrhein) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اسکار هایسرر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۱۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۰۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- با-رن دوغوملولار
- آلزاس-لورن دوغوملولار
- ایسترایسبورق کولوبونون اویونچولاری
- اولمپیک لیون کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۳۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
۱۷ اوْکتوبر
۱۷ اوکتوبر:
۱۳۴۶ — اینگیلیستان و ایسکاتلند آراسیندا باش وئرن نویلس-کروسس دؤیوشو نتیجهسینده ایسکاتلند اوردوسو وئران ائدیلدی، ایسکاتلند شاهی ۲-جی داوید اسیر دوشدو.
۱۶۱۲ — صفویلر دؤولتی و عثمانلی ایمپیریاتوریسی آراسیندا سراب صولحو ایمضالانمیشدیر.
۱۸۵۵ — اینگیلیس هئنری بسمر پولاد ایستحصالی گئدیشینی ثبته یئتیردی.
۱۹۰۲ — دترویتدا «جادیلاج» مارکلی ایلک اوتوموبیل ایستحصال ائدیلمیشدیر.
۱۹۰۵ — روس ایمپیراتوری ۲-جی نیکولای دؤولت دوماسینا قانونگوذار حاکیمیتین و لیبرال آزادلیغین وئریلمهسی حاقیندا بیانیه ایمضالادی.
۱۹۶۱ — سوو.آیکاپینین ۲۲-جی کونگرهسی کئچیریلدی. کونگرهده اؤلکهده کومونیزمی ۲۰ ایل مودتینه قورماق قرارا آلیندی.
۲۰۰۷ — تورکیه مجلیسی حوکومته قوزئی عراقدا ضیدترور عملیاتلاری کئچیرمهیه ایجازه وئردی.


text:
سنتیابردا داشاساتوو ۸.۷ گؤتریم یۇقارلادی
سنتیابردا داشاساتوو ۱۱ میلیارد ۸۴۸ میلیون دلارا بارابار بۇلدی
تۆرکیأنینگ داشاساتووی سنتیابر (سپتامبر) آییندا ۸.۷ گؤتریم یۇقارلادی.
سنتیابردا داشاساتوو ۱۱ میلیارد ۸۴۸ میلیون دلارا بارابار بۇلدی.
تۆرکیأنینگ اوروپا بیله له شیگینه ادیلن داشاساووی اؤتن ییلینگ سنتیابر آیینا گؤرأ ۷.۹ گؤتریم یۇقارلادی و ۵ میلیارد ۹۰۴ میلیون دلار بۇلدی.
تۆرکیه اینگ کؤپ آلمانیا اؤنۆ ساتدی.
آلمانیا ادیلن ساتوو ۱ میلیارد ۲۳۴ میلیون دلار.
تۆرکیه سنتیابردا ۷۶۶ میلیون دلار دا انگلستانا اؤنۆم ساتدی.
آمریکا ادیلن داشاساتوو ۶۷۸ میلیون دلار.
تۆرکیأنینگ عیراغا داشاساتووی بۇلسا ۶۵۴ میلیون دلار.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیأنینگ مبلمان پوداغینداقی داشاساتوو موقداری 9 آیدا 3 میلیارد دلاردان گچدی
تۆرکیه مبلمان پوداغیندا اینگ کؤپ آمریکا، ایسرائیل، فرانسیا و انگلستانا اؤنۆم ساتدی
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
عراق باش ناظیری حکومتین بوراخیلماسینین غیری-مومکون اولدوغونو دئدی
عراق-ین باش ناظیری عادل عبدالمهدی سرعتلی و دییشه بیلن بیر آلترناتیو اولمادان حکومتین بوراخیلماسینین غیری-مومکون اولدوغونو بیلدیریب.
عراق-ین باش ناظیری عادل عبدالمهدی سرعتلی و دییشه بیلن بیر آلترناتیو اولمادان حکومتین بوراخیلماسینین غیری-مومکون اولدوغونو بیلدیریب.
عادل عبدالمهدی نوماییشچیلرین بوتون طلبلرینین قانونی اولدوغو، آنجاق حکومت ایستعفا وئرجگی تقدیرده پروبلئملرین داها دا آغیرلاشاجاغی بارهده خبردارلیق ائدیب.
پایتاخت باغداددا کئچیریلن ناظیرلر کابینه ییغینجاغیندان سونرا تشکیل ائدیلن مطبوعات کنفرانسیندا باش ناظیر 1 اوکتبردان بری داوام ائدن حکومت علیهینه نوماییشلره موناسیبت بیلدیرهرک دئییب: "باغداد باشدا اولماقلا اؤلکهنین مرکزی و گونئی بؤلگهلرینده نوماییشلر کئچیرن آکسیاچیلارین "حکومتین بوراخیلماسی" طلبی قانونا اویغوندور، آنجاق سرعتلی و دییشه بیلن بیر آلترناتیو اولمادان حکومتین ایستعفایا چیخماسی غیری-مومکوندور. حکومت ایستعفا وئررسه، اؤلکهده داها بؤیوک تهلوکهلر اولاجاق، پروبلئملر داها دا درینلشهجک و نیظامسیز بیر بوشلوق یاراناجاق. موقتی حکومتین صلاحیتلرینین محدود اولماسی بودجهنین تصدیق اولونماسی و معین اصلاحاتلارین حیاتا کئچیریلمهسینه مانع اولور.
سیاسی پارتی لرین آلترناتیو شخص بارهده راضیلیق الده ائدرسه، وظیفهمیزدن درحال ایستعفایا چیخماغا حاضیریق."
قئید ادک کی، اوکتبرین 1-دن پایتاخت باغداد و اؤلکهنین مرکزی و گونئی بؤلگهلرینده نوماییشلر باشلاییب. یاشاییش شرایطینین پیسلشمهسی، ایش سیزلیگین آرتماسی، هابئله حکومتدکی یولسوزلوغا اعتراض ائدن خالق حکومت علیهینه شعارلار سسلندیرهرک ایستعفا طلب ائدیرلر.
بمت-نین یایدیغی معلوماتا گؤره، عراق-دا اوکتبرین 1-دن داوام ائدن نوماییشلرده 254 اعتراضچی حیاتینی ایتیریب، مینلرله آدام ایسه یارالانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
رئیسی، سنی بیر کوردو دینی آزلیقلار ایله ائتنیک قروپلاردان مسئول مشاویر تعیین ائتدی
ایران جمهورباشقانلیغینین وئردیگی آچیقلامایا گؤره، رئیسی، سنندجده آنادان اولان عبدالسلام کریمینی اؤزونه مشاویر تعیین ائتدی
ایران-دا کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 124 مین نفری کئچیب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
قندهاردا مسجیده بومبالی سالدیری
شیعهلره عاید امام بارگاه فاطمیه مسجیدینده، جمعه نامازی قیلینارکهن انتحار سالدیریسی گرچکلشدیریلدی


text:
قارشیجینسچیلیک
هِتروسکسوالیق و یا قارشیجینسچیلیک ، جینسی یا دا احساسی باخیمدان مۇقابیل جینسه ایگی حیس ائتمک حالتیدیر. جینسی آچیدان خانیملارا علاقه حیس ائدن ائرککلره و ائرککلره علاقه حیس ائدن خانیملارا هتروسکسوال دئییلیر. هتروسکسواللیق حئیوان جینسیتینی تانملامادا دا چوْخ ایشلنیر.
اتمولوژی[دَییشدیر]
هتروسکسوال کلمهسی "فرقلی" معناسیندا گَلن یوْنانجا هِتروس و "جینسیت" معناسینا گَلن لاتینجه سکس کلمهلریندن گلیر. قارشی جینس اۆچون حیس اوْلان جینسی جاذیبه نوْرمال جینسیلیک ده تانینیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Heteroseksüellik»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۰۶ آقوْست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
"تروریستلری تمیزلهمک اوچون نه لازیمسا ائدهجییک"
چاووشاوغلو: "سالدیریلاری قیناییریق" دئییرلر ده بو سلاحلاری کیم وئریر
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو، سوریهدهکی تروریستلری تمیزلهمک اوچون اللریندن گلهنی ائدجکلرینی سؤیلهدی.
چاووشاوغلو، نیکاراگوئه خاریجی ایشلر باخانی دنیس مونکادا کولیندرس ایله گؤروشمهدن سونرا باشکند آنکارادا تشکیل ائدیلهن اورتاق مطبوعات کنفرانسیندا سوریهدن تورکیهیه پکاکا/یپگ سالدیریلارینا توخوندو.
سون زامانلاردا بئله سالدیریلارین گؤرولمهیه باشلاندیغینی و سون سالدیریلاردان روسیا و آمریکانین دا مسئولیت داشیدیغینی وورغولایان چاووشاوغلو،
"هر ایکی اؤلکه بو تروریستلری ان آزی ۳۰ کیلومتر گونئییه آپارجاقدیلار. روسیا تل رفعت و منبج شهرینی تمیزلهیهجکدی. بو وعدلره عمل اولونمادی" دئدی.
روسیا و آمریکانین سؤزلرینده دورمادیغینی خاطیرلادان چاووشاوغلو،
"سالدیریلاری قیناییریق" دئییرلر ده بو سلاحلاری کیم وئریر. سن اونلارا تعلیم وئریرسن، سونرا گؤسترمهلیک بیر قیناما آچیقلاماسی وئریرسن. بو تروریستلر بورادا اولدوغونا گؤره، اؤز ایشیمیزی اؤزوموز گؤرمهلییک. (تروریستلری) تمیزلهمک اوچون نه لازیمسا ائدهجییک" دئدی.
هفته سونو سورییانین مئرا قصبهسینده سئپاراتچی تئررور تشکیلاتینین حیاتا کئچیردیی خاین سالدیریدا ایکی پولیس شهید اولدو.
پرئزیدئنت رجب تایییب اردوغان، اوولکی گون ائتدیی آچیقلامادا، سؤز مؤوضوسو بؤلگهلره عملیات سیقنالی وئرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه عراق-ین دیاله ویلایتیندهکی هوجومو قیناییب
تورکیه عراق-ین دیاله ویلایتیندهکی کندلردن بیرینه ترور تشکیلاتی داعش طرفیندن ائدیلن هوجومو قیناییب.
اردوغان: منیم کیتابیمدا گئری آددیم آتماق یوخدور
آذربایجانین اسرائیل ایله تیجاری امکداشلیغینا ایراندان گلن تپکیلری دیرلهندیرهن اردوغان، ایرانین عقل سلیم ایله حرکت ائتمهسینی آرزو ائتدیکلرینی وورغولادی
تورک عسگرینین لبنانداکی وظیفه سۆرهسی اوزادیلدی
تورک عسگرینین وظیفه سۆرهسینی ۱ ایل اوزادان قانون لایحهسی تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینده تصویب ائدیلدی


text:
اوتریش
اوتریش مرکزی اوروپادا بیر دؤولتدیر. دؤولتین آدی قدیم آلمان دیلیندن ترجومهده Ostarrichi "شرقی اؤلکه " دئمکدیر.
شومالدان چکه (۳۶۲ کم سرحد اوزونلوغو)، شرقدن ایسلوواکی(۹۱ کم) و ماجاریستان (۳۶۶ کم)، جنوبدان ایسلوونی (۳۳۰ کم) و ایتالیا (۴۳۰ کم)، غربدن سوئیس (۱۶۴ کم)، لیختن ایشتاین (۳۵ کم) و آلمان (۷۸۴ کم) ایله همسرحددیر.
باشکندی وین شهریدیر. اؤلکه ۹ فدرال توْرپاقدان و یا ویلایتدن (آشاغی اوتریش، بورقنلاند، فورارلبرق، کارینتیا، شتیریا، تیرول، یوخاری اوتریش، ویئن و زالتسبورق) عیبارتدیر.[۷]
اراضی[دَییشدیر]
اوتریش غربده کونستانس گؤلوندن شرقده نوسیدل گؤلونه قدر اۇزانیر. ان شرق نقطهسیندن ان غرب نقطهسینین اۇزاقلیغی ۵۷۰ کیلومتر، ان شیمال نقطهسیندن ان جنوب نقطهسینین اۇزاقلیغی تخمیناً ۳۰۰ کیلومتردیر. شرق آلپلار اۆزرینده قۇرولموش اوْلان اؤلکهنین آشاغی یۇخاری دؤردده اۆچو داغلیق اراضیدیر. شیمالدا اؤلکهنی غربدن شرقه قد ائدن تونا چایینین اؤلکهدهکی اۇزونلوغو ۳۵۰ کیلومتردیر. بۇ قیسیملر ان آلچاق یئرلردیر. آلپلار اوتریشدا اؤلکهنی غربدن شرقه دۇغرو اۆچ سیرا حالیندا اؤرتموشلر. اؤلکهنین ان یۆکسک داغی ۳۷۹۸ م ایله "گروسس گلوجکنر"دیر. گؤللر باخیمیندان چوْخ زنگین اوْلماسینا باخمایاراق بۇ گؤللر چوْخ کیچیکدیر. ان بؤیوک گؤلو نوسیدل گؤلودور کی، ساحه ۳۲۰ km² دیر. بۇنون بیر قیسیمی ده ماجاریستانا عاییددیر.
ایقلیم[دَییشدیر]
اوتریشین بؤیوک حیصّه سی، یئر و اوقیانوس ائتکیلری گؤسترن، اوْرتا-آوروپا کچیش ایقلیمینین ائتکیسی آلتیندادیر. سیخ یاغمور و غرب کولیی ایقلیمی ائتکی ائدن اهمیتلی فاکتورلاردیر. آلپ بؤلگهسینین اؤزونه عایید بیر ایقلیم اؤزللیکی واردیر. بۇ بؤلگهده یازلار سرین، قیشلار بوْل قار یاغمورلودور. بۇرادا ایللیک یاغمور ۳۰۰۰ مم سوییهسینه چاتیر. اؤلکهنین شیمال و غربینی ائتکیسی آلتینا آلان اوقیانوس ائتکیسی سببیله بۇ بؤلگهلرده یاغمورلار داها آشاغی (ایللیک ۲۰۰۰ مم) و ایل ایچینده ایستیلیک فرقلیلشمهلری داها ایستابیلدیر. قیشلار بۇ بؤلگهلرده نیسبی اوْلاراق یۇمشاق و یازلار دا ایستی کئچیر. سالزبورگدا اوْرتالاما ایستیلیک ژانویه آییندا -۲ °سی جۇلایدا ۱۸ °سی'دیر. اؤلکهنین شرقینده یئر ایقلیم سوورندیر. بۇ بؤلگهده قیشلار چوْخ سرت و یاغیشلی کچر. یاغمورلار عومومیتله قارلی شکلینده اوْلوب، آلچاق یئرلرده یاغیش حالیندا اوْلار. هاوا ایستیلییی قیشدا عومومیتله ۰ °سی'این آلتیندا اوْلور. بۇ زاماندا دا دایمی هاوا آچیق و آیدین اوْلدوغوندان قیش ایدمانلارینا الوریشلیدیر. اوْرتالاما ایستیلیک ژانویه آییندا -۴ °سی، جۇلای آییندا ۱۸ °سی'دیر. بۇ بؤلگهده ایللیک یاغمور نیسبتی ۶۰۰ مم اطرافیندادیر. تونا چایی قیش آیلاریندا دوندوغوندان، نقلیاتین آخساماماسی اۆچون بۇز قیرما ایشلری داواملی ادیلر. یۆکسکلرده فیرتینالار بعضاً چوْخ شدتلی اوْلار. قۇرو ایقلیمی اؤزللیکیندن اؤتری یاز آیلاری ایستی کئچیر. ایستیلیک اوْرتالاماسی ۲۰ °سی'این اۆزریندهدیر. بۇ فصلده آز میقداردا دا اوْلسا یاغمور یاغیر.
اوتریش اوستانلری[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- 0
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Kommission für Migrations und Integrationsforschung der Österreichischen Akademie der Wissenschaften (PDF). Statistik Austria (۲۰۱۲).[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ Population by Year-/Quarter-beginning (۱ October 2015).
- ↑ Austria. اولوسلارآراسی پول صندوقو.
- ↑ Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب۴ December ۲۰۱۵.
- ↑ Human Development Report ۲۰۱۵ (PDF). United Nations (۲۰۱۵). یوْخلانیلیب۱۴ December ۲۰۱۵.
- ↑ Regional Languages of Austria. Rechtsinformationssystem des Bundes (۲۰۱۳).[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from February 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from August 2021
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Country articles requiring maintenance
- Pages using infobox country with unknown parameters
- اوروپا اؤلکهلری
- اوتریش
- آلمانجا دانیشان اؤلکهلر
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- اوروپا بیرلیگی اؤلکهلری
- Austria
- مرکزی اوروپا اؤلکهلری
- Federal constitutional republics
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- Nuclear-free zones
- ۱۹۵۵ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- غربی اوروپا اؤلکهلری
- اوروپادا اؤلکهلر


text:
هیلاری کلینتون
هیلاری دیانا رودهام کلینتون اینگیلیسجه: Hillary Diane Rodham Clinton - دوغوم گونو ۱۹۴۷ اوکتوبر ۱۴ - رئیسجومهور بیل کلینتونون آروادی و آمریکانین بیرینجی خانیمی، آمریکا اَسکی خاریج ایشلری وزیری، اسکی نیویورک اوستانی سناتورو، و آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون دموکرات حزبی نین کاندیدی دیر، و جومهور باشقانلیغینا بیرینجی معرفی ائتدیگی یاردیمچی سی دا ویرجینیا اوستانی نین سناتورو تیم کین دیر. هیلاری کلینتونون دموکرات حیزبیندکی رقیبی برنی ساندرز ایدی. هیلاری کلینتون ۲۰۰۸ جومهور باشقانلیغی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون دموکرات پارتیسیندا باراک اوبامایا یئنیلدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ The Mystery Of Hillary's Missing Millions. یوْخلانیلیبAugust 11, 2017.
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hillary Clinton»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ فوریه سینین ۲سی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تورکیه تشقی ایشلر وزیری بعضی بیر تشقی ایشلر وزیرلری بیلن کابل گه سفر قیلیب باریشلریدن خبر بیردی
چاووش اوغلی اندونزیا تشقی ایشلر وزیری رتنو مارسودی بیلن اویوشتیریلگن مشترک مطبوعاتی کنفرانسده افغانستان موضوعی بوییچه گپیردی
تورکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی، کیلگوسی جریانده بعضی بیر تشقی ایشلر وزیرلری بیلن افغانستان نینگ پایتختی کابل گه سفر قیلیب باریشلریدن خبر بیردی.
چاووش اوغلی اندونزیا تشقی ایشلر وزیری رتنو مارسودی بیلن وزیرلیکده اویوشتیریلگن مشترک مطبوعاتی کنفرانسده افغانستان موضوعی بوییچه گپیردی.
چاووش اوغلی جنابلری، افغانستانده گی وضعیت نی یقیندن تعقیب ایتیب تورگن لیکلرینی معلوم قیلیب شولرنی ایتدی:
"کیلگوسی جریانده بعضی بیر تشقی ایشلر وزیرلری بیلن افغانستان نینگ پایتختی کابل گه سفر قیلیب باریش نی ریجه له ماقده میز. رتنو بیلن بو موضوع بوییچه نیویورکده هم اوچره شگندیک. ایریم دوست و قرداش وزیرلر هم بو فکرگه قوشیلدیلر. بونی کیلگوسی جریانده ریجه له یمیز" دیب گپیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه رادیو تلویزیونی فورمیده اقلیم بحرانی گه قرشی کوره ش یوللری تیلگه آلیندی
تورکیه رادیو تلویزیونی باشلیغی تی آر تی ورلد فورم نینگ آچیلیش صحبتینی عملگه آشیردی
ایردوغان: برچه مظلوم لر اوچون کوره شیش گه دوام ایته میز
جمهور باشلیغی ایردوغان عدالتلی گلوبال بیر تیزیم قوریلگونچگه قدر کوره ش آلیب باره جکلرینی بیلدیردی


text:
بؤیوک پیشیکلر
بؤیوک پیشیکلر، پیشیک کیمیلر فامیلینده کی آغیرلیقلاری بعضن بیر نئچه یوز کیلویا چاتان پیشیک توورلری دیر. اؤلچولرینده کی بؤیوک فرق لره باخمایاراق پیشیک توورلری داورانیش و قورولوش باخیمیندان چوخ فرق گؤسترمزلر. ان بؤیوک پیشیکلر "Panthera" جینسینین عضولری دیر. باشقا پیشیکلر ائده بیلمز کن بو جینسه عایید پیشیکلر کوکره یه بیلیرلر. نتیجه بوکی کوکره مه قابیلیتی بؤیوک پیشیکلری باشقا پیشیکلردن آییران بیر خوصوصیتی اولاراق ساییلماقدادیر. آوراسیا واشاغی کیمی 55کیلو قدر اولا بیلن بعضی اورتا بوی پیشیکلر بیر ائوجیل پیشیگه گؤره چوخ بؤیوک اولسادا بؤیوک پیشیکلردن ساییلمازلار.
توورلر:
- آسلان: آفریقا، آسیا
- قاپلان (آنلام آیریمی): آسیا
- جگوار: آمریکا(مکزیکادان قوزئی آرژانتینه قدر)
- قافلان: آسیا و آفریقا
بیربیریندن دؤنمه لر(مَلَزلر):
ارکک قافلان، دیشی آسلان= Tigon ارکک آسلان، دیشی قافلان= Liger ارکک جاقوار، دیشی پلنگ= Jagulep ارکک جاقوار، دیشی قافلان= Jagger ارکک پلنگ، دیشی جاقوار= Lepjag ارکک آسلان، دیشی پلنگ= Marozi ارکک پلنگ، دیشی آسلان= Leopon بو تورلر ساده جه حیوانلار باخچاسیندا عمله گلیبلر و دوغادا بولونمازلار.


text:
لیبی سوسیالیست خالق جماهیریسی
لیبی سوسیالیست خالق جماهیریسی (اینگیلیسجه: Libyan Arab Jamahiriya، فارسجا: جماهیری عربی خلق سوسیالیستی عظمای لیبی ، عربجه: الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى ، فرانسهجه: Jamahiriya arabe libyenne ، آلمانجا: Politisches System der Libysch-Arabischen Dschamahirija ، ایتالیاجا: Gran Giamahiria Araba Libica Popolare Socialista ، روسجا: Beлиkaя CoциaлиcTичeckaя HapoдHaя ЛиBийckaя Apaбckaя ДжaMaxиpия) آفریقادا بیر اسکی دؤولت. ایسلام بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. و عرب دیلی رسمی دیلیدی. لیبی سوسیالیست خالق جماهیریسی 1977 میلادی ایلینده قۇرولدو و 2011 (de facto) میلادی ایلینده داغیلدی.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
رسمی دیل
رسمی دیل – آنایاسا ایله بیر اؤلکهنین، ویلایتین خصوصی ایستاتوسا مالیک اوْلان دیل. بیر قایدا اولاراق اؤلکه آدمینیستراسییاسی، پارلامئنتی و محکمهلری ایشلهدن دیل، رسمی دیل ساییلیر.[۱] آز ایشلنسه ده یئرلی خالقین دیلی ده دؤولت دیلی اعلان ائدیله بیلر. مثلاً، یئنی زئلاندییادا ماوری خالقی اؤلکه اهالیسینین بئش فایزینی تشکیل ائتسه ده اونون دیلی دؤولت دیلیدیر.[۲]
دؤولت دیلی[دَییشدیر]
دؤولت دیلی ـ دؤولت اراضیسینده دیگر دیللره نیسبتاً داها اوستون ایستاتوسا مالیک اوْلان دیلدیر. بیر قایدا اولاراق دؤولت دیلی کیمی اراضیدکی چوخسایلی ائتنوسون دیلی قبول ائدیلیر. باشقا طرفدن دؤولت سندلرینین دیگر دیللرده ده نشری نظرده توتولا بیلر.
دؤولت دیلی ایله رسمی دیل آراسیندا فرق[دَییشدیر]
یونئسکو ائکسپئرتلری ۱۹۵۳-جو ایلده «دؤولت دیلی» ایله «رسمی دیل» آراسیندا آشاغیداکی فرقی تکلیف ائتدی:
- دؤولت دیلی دؤولت چرچیوهسینده سیاسی، سوسیال و مدنی ساحهده اینتئقراسییا رولو اویناییر و دؤولتین سیموولو حساب ائدیلیر.
- رسمی دیل - دؤولت ایدارچیلیینده، قانونوئریجیلیینده، محکمه پروسئسینده ایشلنن ایشچی دیلدیر.
آذربایجان جومهوریتینین دؤولت دیلی[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتینین دؤولت دیلی آذربایجان جومهوریتی کونستیتوسییاسینین ۲۱-جی ماددهسینین ۱-جی حیسهسینه مووافیق اولاراق آذربایجان دیلیدیر.
آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا دؤولت حاکمیتی و یئرلی اؤزونو-ایداره-ائتمه اورقانلاریندا، دؤولت قوروملاریندا، سیاسی پارتییالاردا، غئیری-حؤکومت تشکیلاتلاریندا (ایجتیماعی بیرلیک و فوندلاردا)، همکارلار تشکیلاتلاریندا، دیگر حقوقی شخصلرده، اونلارین نمایندهلیکلرینده و فیلیاللاریندا، ایدارهلرده دؤولت دیلینین تطبیقی ایله باغلی فعالیت دؤولت دیلی حاقیندا آذربایجان جومهوریتینین قانونونا اویغون اولاراق حیاتا کئچیریلیر، او جملهدن کارگوزارلیق ایشلری دؤولت دیلینده آپاریلیر.
همچینین باخ[دَییشدیر]
- دؤولت دیلی حاقیندا آذربایجان جومهوریتینین قانونو Archived 2011-08-23 at the Wayback Machine.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ "OFFICIAL LANGUAGE", Concise Oxford Companion to the English Language, Ed. Tom McArthur, Oxford University Press, 1998.
- ↑ Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996-2006 censuses (Table 16)


text:
سونی اریکسون اکسپریا آرک
سونی اریکسون اکسپریا آرک اینگیلیسجه: Sony Ericsson Xperia arc ژاپونلی سونی اریکسون شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل تلفون. سونی اریکسون اکسپریا اکس۱۰-دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز سونی اریکسون اکسپریا آرک اس موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور. اندروید ایشلهدیم سیستمینده ایشلییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sony Ericsson Xperia arc»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سونی اریکسون اکسپریا آرک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سایین اوخوجولار!
توروز سیته سی بیر کولتورل اوجاق اولاراق دیلچیلیکله باغلی قونولاردان دانیشیر. بو سیته دیلچیلیکله باغلی دیرلی بیلگیلر وئرمکدهدیر. دیلیمیزین تاریخی و ائتیمولوژیسی ساحهسینده چالیشان بو سیته، سؤزلرین کؤکو و ائتیمولوژیسی حاقیندا، باشقا سیتهلردن دییشیک اولاراق، ائیلمله(فعل) باغلی آنلاملارین آچیقلاییر.
سیتهمیزده دیلچیلیکله باغلی بیر چوخ کیتاب، سؤزلوک، یازیلار الده ائدیب اوخویابیلرسینیز. اوموروق کی بو سیته، سیز دیرلی، سایین اوخوجولار یاردیمییلا، دیلچیلیک قوللارینین گلیشمهسی، یوکسلیشی یولوندا بیر آددیم گؤتوربیلسین.
بئی هادی (h.beyhadi@gmail.com)
تبریز
Copyright © 2008-2021 Arın Turkic Etimology Dictionary - All rights reserved by Turuz.
Powered by Sapdal.Com © Developed by Sapdal.Com


text:
تیمور
امیر تیمور گورکان-تیمور کورهکن ـ بؤیوک تورک خاقانی، تیمورلو ایمپراتورلوغونون قوروجوسو. گؤرکملی سرکرده، اورتا آسیا، غربی و دوغو آسیانین، هابه له قافقازین، روسون و وولقاترافی بؤلگهلرین تاریخینده بؤیوک روْل اوْینامیش شخصیت، تورک-موغول ایمپیراتورلوغونو قوردو، تیموریلرنین بانیسی اولدو. ۱۳۷۰-جی میلادی ایلده امیر تیتولو آلمیش تیمورون آدی آذربایجان دیلینده اوْلان تاریخی ادبیاتلاردا داها چوْخ امیر تیمور کیمی قئید اوْلونور.
آدی و شخصیتی[دَییشدیر]
تیمورون آدی[دَییشدیر]
عرب آد قایدالارینا اساساً تیمورون تام آدی تیمور ابن تاراغای بارلاس (تاراغایین اوْغلو تیمور) اوْلوب. چاغاتای تورکجهسی'نده و موغول دیلی'نده تمور و یا تمیر سؤزلری "دمیر" معناسینی وئریر. اوْرتا عصر روس قایناقلرینده تیمورون آدی "آخساق تیمور" کیمی ده قئید اوْلونوب.
چینگیزلیلر سولالهسیندن اوْلمادیغی اۆچون تیمور فورمال اوْلاراق بؤیوک خان تیتولو داشییا بیلمزدی. اله بۇنا گؤره ده اوْ، اؤزونه امیر (طایفه باشچیسی) تیتولونو گؤتورور. ۱۳۷۰-جی ایلده چینگیزلیلر سولالهسی ایله قوهوملاشان تیمور اؤزونه گورکان تیمور گورکانی تیتولونو گؤتورور. گورکان موغول دیلینده کوروقن و یا خورقن سؤزونون فارس دیلینده اوْلان موختلیفیدیر و ترجومهسی «کورهکن-داماد» دئمکدیر. بۇ اوْ دئمک ایدی کی، چینگیزلیلر سولالهسی ایله قوهوملاشان تیمور اوْنلارین اولرینده آزاد شکیلده یاشایا و حرکت ائده بیلردی.
مۆختلیف فارس قایناقلرینده تئز-تئز تیمور لنگ یعنی «توپال تیمور» آدینا راست گلمک اوْلار. احتیمال اوْلونور کی، بۇ آددان همین دؤورده تیمورو آلچالتماق و حقارت ائتمک اۆچون ایستیفاده اوْلونوب.[۲] بۇ سؤز سوْنرادان غرب دیللرینده مۆختلیف فوْرمالاردا یاییلیر (تامرلان، تامرلانه، تامبورلاینه، تیمور لنک). روس دیلینه ده کئچن بۇ سؤز (TaMepлaH) اؤز ایلکین کؤکوندن فرقلی اوْلارق هئچ بیر مَنفی چالارا مالیک دییل و «تیمور» سؤزو ایله یاناشی شکیلده ایشلدیلیر.
تیمورون شخصیتی[دَییشدیر]
تیمورون سیاسی فعالیّتینین باشلانغیجی چنگیزخانین فعالیّتینه بنزییر: اوْنلار شخصاً اؤزلری آردیجیللاری طرفیندن تشکیل اوْلونموش دستهلرین باشچیلاری ایدیلر، هانسیلار کی، سوْنرالار دا اوْنلارین ساواش قودرتینده اساس تمل روْلونو اوْیناییبلار. تیمور چنگیزخان کیمی شخصاً بۆتون ساواش قوه تشکیلاتلارینین تفررواتلاری ایله ماراقلانیردی، رقیب و اوْنلارین توْرپاقلاری بارهده اطرافلی معلوماتلار توپلاییردی، اؤز اوْردوسوندا یۆکسک اوْلان شخصی نفوذا مالیک ایدی و تماماً اؤز سیلاحداشلارینا گوونیردی. فرق تیمورون اۇغورسوز شکیلده سئچیب وطنداش ایدارتمهسینه قویدوغو اینسانلاردا ایدی (سمرقند، هرات، شیراز و تبریز شهرلرینده چوْخلو سایدا یۆکسک روتبهلی مأمور روشوتخورلوغا گؤره جزالاندیریلمیشدی).
تیمور عالیملر ایله صحبت ائتمه یی خصوصاً ده تاریخی اثرلری دینلمیی چوْخ سئویردی. تیمورون اؤزونون تاریخی بیلیکلری ایله اوْرتا عصرلر تاریخچیسی، فیلوسوفو و مۆتفکّیری اوْلان ابن خلدون و چوْخ تعجوب لندیرمیشدیر. تیمور تاریخی و افسانوی قهرمانلارین جسورلوقلاریندان دانیشاراق اؤز دؤیوشچولرینی روحلاندیریردی.
تیمور اؤزوندن سوْنرا چوْخلو سایدا عظمتلی معمارلیق تیکیلیلری ساخلاییب. بۇنلاردان بیر چوْخو دۆنیا مدنیتینین خزینهلرینه داخیلدیر. تیمورون تیکیلیلری، هانسیلارین کی، یارادیلماسیندا شخصاً اؤزونون فعال ایشتیراکی اوْلوب، تیمورون بدیعی زؤوقونو نۆماییش اتدیریب.
تیمور باشلیجا اوْلاراق اؤزونون دوغما شهری ماوراءالنهرین چیچکلنمهسی و باشکند سمرقندین شؤهرتلنمهسی اۆچون بؤیوک قایغی گؤستریردی. تیمور اله کئچیردیی بۆتون اؤلکهلردن اۇستالاری، معمارلاری، زرگرلری و اینشاتچیلاری ایمیپراتورلوغونون باشکندی سمرقند، آتاسینین وطنی کش (شاخریسابز)، بوخارا و سرحدیانی شهر تورکیستانی یئنیدن قورماق اۆچون سؤزوگدن یئرلره گؤندریردی. تیمورون سمرقنده اوْلان قایغیسی اوْنون بۇ مشهور جملهسینده اؤز عکسینی تاپیب: «سمرقندین اۆزرینده همیشه ماوی سما و قیزیل اۇلدوزلار اوْلاجاق». بۇ اینسانلاری آنجاق حیاتلارینین سوْن ایللرینده داها چوْخ سرحدیانی بؤلگهلرده یئرلَشن شهرلره ایشلهمک اۆچون گؤندریردیلر (۱۳۹۸-جی ایلده افغانیستاندا یئنی سۇوارما کانالی چکیلیر.
اۇشاقلیق و گنجلیک[دَییشدیر]
تیمور ۱۳۳۶-جی ایلین ۹ آوریل تاریخینده، اورتا آسیادا کش (حال-حاضیردا شاخریسابز، اؤزبکیستان) شهرینین یاخینلیغینداکی هوجا-ایلقار کندینده دۆنیایا گلیب.
اوْنون اۇشاقلیق و گنجلیک ایللری کش داغلاریندا کئچیب. گنج اوْلارکن تیمور اوْو ائتمه یی، آت یاریشلارینی، نیزه توللاماغی و اوْخ آتماغی چوْخ سئویردی. اوْ، هله اۇشاق اوْلارکن ساواش اوْیونلارا بؤیوک ماراق گؤستریردی. تاراغایین یانیندا قۇللوق ائدن آتبیلر ۱۰ یاشیندان اعتباراً تیمورون تربییهسی ایله مشغول اوْلماغا باشلاییبلار. اوْنلار تیمورا ایدمان اوْیونلارینی و ساواش صنعتینین سیرلرینی دریندن اؤیردیبلر. تیمور چوْخ جسور و تمکینلی اینسان اوْلوب. آییق موحاکیمه یوروتمک کیفیتینه مالیک اوْلان تیمور ان چتین آنلاردا ان دوزگون قرارلاری قبول ائتمه یی باجاریب. خاصیتینین بۇ خۆصیّتلری اینسانلاری اوْنا جلب ائدیردی. تیمور بارهده قایناقلرده اوْلان ایلک معلوماتلار ۱۳۶۱-جی ایلدن اعتباراً اوْنون سیاسی فاللیته باشلاماسی ایله مئیدانا گلیب.
تیمورون خاریجی گؤرونوشو[دَییشدیر]
امیری-گور مقبرهسینین آچیلماسیندان سوْنرا تیمورا عایید ائدیلن ایسکلتین تدقیق ائدیلمهسی زامانی اوْنون بویونون ۱۷۲ سانتیمتر اوْلماسی آشکارلانیب. تیمور چوْخ گۆجلو ایدی، فیزیکی جهتدن اوْ، چوخ اینکیشاف ائتمیش دی، اوْنون چاغداشلری بئله یازیردیلار: «چوخ دؤیوشچولر اوْخون یایینی کورجیک سومویونه کیمی دارتیقلاری زامان، تیمور یایی قولاغینا کیمی گتیره بیلیردی». تیمورون ساچلاری عئینی قبیلهدن اوْلان قوهوملاری کیمی آچیق رنگلی ایدی.
تیمورون یاشینین چوْخ اوْلماسینا باخمایاراق (۶۹ یاش) اوْنون کلله سومویو و ایسکلتینده آچیق نظره چارپان (عامیل) قوجالیق جیزگیلری یوْخ ایدی.
اؤلومو[دَییشدیر]
امیر تیمور ۱۸ فوْریه ۱۴۰۵ تاریخینده، چینه سفره گئدرکن اوْترار'دا ۶۹ یاشیندا اؤلدو.
تیموریلر خانلاری[دَییشدیر]
- تیمور (۷۷۱ – ۸۰۷ ه. ق) (۱۳۷۰–۱۴۰۵ م)
- خلیل سلطان (۸۰۷ – ۸۱۲ ه. ق) (۱۴۰۵–۱۴۱۰ م)
- شاهرۇخ (۸۰۷ – ۸۵۰ ه. ق) (۱۴۰۵–۱۴۴۷ م)
- بایسوْنقۇر میرزا
- اۇلوغ بیگ (۸۵۰ – ۸۵۳ ه. ق) (۱۴۴۷–۱۴۴۹ م)
- عبداللطیف (۸۵۳ – ۸۵۴ ه. ق) (۱۴۴۹–۱۴۵۰ م)
- عبدالله (۸۵۴ – ۸۵۵ ه. ق) (۱۴۵۰–۱۴۵۱ م)
- سولطان ابوسعید (۸۵۵ – ۸۷۳ ه. ق) (۱۴۵۱–۱۴۶۹ م)
- سولطان حسین بایقارا (۸۶۲ – ۹۱۱ ه. ق) (۱۴۷۰–۱۵۰۶ م)
- سولطان احمد (۸۷۳ – ۸۹۹ ه. ق) (۱۴۶۹–۱۴۹۴ م)
- سلطان محمود (۸۹۹–۹۰۰ ه. ق) (۱۴۹۴–۱۴۹۵ م)


text:
اویان نیوز: آلما میوهسینی نئجه یئییرسینیز! قابیغینی سویورسونوز یوخسا قابیقلی دیشه چکیرسینیز. آلمانین قابیغینی سویانلاردان اولسانیز،اؤزونوزو بسین(مغذی) موادلاردان محروم ائتدیگینیزی بیلمهلیسینیز.
گونده بیر دانا آلمانی قابیغیلا یئیهرسینیزسه؛کولون و بؤیوک باغیرساق(روده) سرطانینا یوخ دئیهنلردن بیری اولابیلرسینیز، اما آلما نئجه سرطانا یوخ دئییر،آلما قابیغی؛ “پروسیانیدین ” (PROCYANIDIN))آدلی شیمیایی قاتقیدان زنگین دیر.پروسیانیدین موادی بیر آنتی اوکسیدان اولاراق، سرطانا قارشیدیر.”پروسیانیدین “پلی فنوللارا باغلی بیر قاتقیدیر(ترکیب).دئمهلیدیر، آلما قابیغی،”پروسیانیدین”دن علاوه،کلسیوم و چئشیدلی ویتامینلرین قایناغیدیر.بو اوزدن، آلمانی قابیقلی یئیین!
قایناق: بیلیم سسی


text:
آسید
آسید – هیدرون وئره بیلن مولکول یا یوندور. آسیدلر تورنوسول کاغاذین ماویدن قیرمیزیا چئویره بیلیرلر، بازلار و بعضی مئتاللارلا دا تَپکیمهیه گیریب دوز حاصیل ائده بیلیر. آسیدلرین قارشیندا باز(base) وار، باز و آسید pH ایله آییرد اولورلار، pH آسیدلرده ۷دن آزدیر و ۷دن داها چوخ اولورسا، «باز»دیر.
آسید و بازین تَپکیمهسی دوز حاصیل ائدهر.
آسیدلرین مولکولوندا آنیون (الکترونگاتیو آتوم) و هیدوژن واردیر. هیدروژنین تک پروتونو واردیر، بو سببدن الکترونلاری اؤزونه طرف چکهبیلمیر و الکترونلار آنیونا طرف گئدیر. بو هیدروژن یونلاری یا هیدرونلارین باشقا آتوملارلا تَپکیمهیه پیتانسیللری چوخدور.


text:
نیکلای قوقول
نیکلای قوقول (اینگیلیسجه: Nikolai Gogol) رومانچی، قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - ۳۱ مارس ۱۸۰۹ تاریخیندا اوکراینادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۲ ایل عومر ائلهییب و ۴ مارس ۱۸۵۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی روس دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nikolai Gogol»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده نیکلای قوقول گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مدیر مسئول : دکتر حسین شرقی دره جک سوی تورک
SORUMLU MÜDİR :DR.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK SOYTÜRK
اینسانین یارانماسیندان ایکی میلیون ایل گئچمه سینه باخمایاراق بو یاراتیق هر زامان اویرنمک و دییشمک پئشینده اولموشدور.دییشیم , دونوشوم و اینکیشاف حیاتین دوغرویا یورومه سینین اوچ اونملی فاکتورودور. بونلاردان غافیل اولان توپلولوقلارین گله جه یی یوخدور. زیرا اونلار اییتیلمیش توپللوقلارا یئم اولماق زوروندادیرلار.آنا دیللرینده اوخویوب یازا بیلمه ین توپللوقلار ایسه دوشونمک و ایره لیلمک فاکتوروندان محرومدورلار. چونکو مرکزلشمیش و کمپلکس حالیندا بیلیم و ایتیمه مالک اولمایان اولوسلار یا خود توپللوقلار حقیقی معنادا دونیانین ایره لیلیش دوزنیندن گئریه قالیرلار. اونلار اوز کافالارینین یئرینه باشقالارینین قافالاریلار دوشونمه یه باشلاییرلار . بونوندا آدی آسیمله یعنی اوزوندن اوزاقلاشما دیر. بو وضعییتین داها قاباریق فورماسی مانقورتلاشماقدیر. کوله و قول اولماق بو تور یاشامین قاچینیلماز حالی دیر.
هرکس اوزو اولماق ایسته ییرسه ایلک نوبه ده اوز ژنتیک کدلاری اساسیندا تعلیم و تربیه آلمالی دیر. اوز اوزلویوندن محروم هر بیر اینسان هر بیر بیریی ایلک اونجه تاریخی یادداشیندان اوزاقدا قالاراق تاریخی اونوتقانلیغا معروض توتولور. آنا دیللی تعلیمین قاشیسینین آلینمات سبب لریندان بیری محروم ائدیلن خالقین تاریخی یادداشینی سیلمکدیر. بودا او آنلاما گلیر کی سیز جانلی وارلیق اولاراق کوله (برده) گوره وینینی یئرینه یئتیرمکده سینیز.
اوخومایان میللتلر کولتور , مدنیت و اینجه صنعت و صنایع هم ده اوره تیم (تولید) باخمیندان یوخسون اولدوقلارینا گوره باشقا میللتلرله اینتقراسییادا محکوم و مصرفی دوروما دوشورلر. اوچ و یا دورد نسل دییشیمیندن سونرا ایسه بوزقونلوغا اوغرایاراق تاریخین یوخ اولما مکانیزماسیلا باشقلاربنین ایچینده ارییب و یوخ ائدیلیرلر.
ذاتا آنا دیللی تعلیم و تربیه نین یاساقلانماسینین هدفی بوندان عیبارتدیر کی :
1. سن کیم اولدوغوندان بی خبر قالاسان و مرکزلشمیش ایتیم و اویرتیمین (آموزش و پرورش) آسیمیلاسیون دییرمانیندا باشقالارینین سنین اوچون و سنین علیه اولان تعلیم مکانیزملریله تمامی ایله اوز آنا کدلاریندان اوزاقلاشاسان و اینسانلیقدان ساده فیزیکی گورونتویه صاحیب اولاسان . آنجاق اویره دیلن مدنیتین نوکرینه چئوریله سن.
2. محروم ائت و یکدست قیل سیاستی اوجوز ایش قووه سینین راحت اداره سیتمی دیر.
3. تاریخی بوشلوق یارات و ائلاستیک اینسان کیتله سی ایجاد ائت و ایسته دیین یونده اونو قوللان.
4. مدنیتلری قتل عام ائتمک و استعماری یونتیم سیستمینه خیدمتدیر. امپریالیستی و فاشیستی آنتی اینسانی مفکوره دیر.
5. آرخاسیندا سیجاق گوجلرین دوردوغو و مالی امکانلارین اولدوغو همچنین جغرافی شرطلرینه چیخارلارینی آلت اوس ائتمک اوچون یوخسون مدنیتلرینی قاباریق شکیل ده کوکلو مدنیتلره قنیم کسمک و او مدنیتی اوز چیخارلاری دوغرونتوسوندا استفاده ائتمکدیر.
بونلار ساده جه آنا دیللی تحصلین اولماماسینین گورونن اوزودور. آلت قاتلاردا ایسه درین دوولت سیاستلری بولونماقدادیر. بودا یوره سل و کوره سل گوجلرین ماراقلارینین تامیناتی مسله سی دیر.
آنجاق او کی قالدی بیز نیه آنا دیلمیزده اوخوماقدان محروموز ؟ اونو دئیه بیلرم کی چونکو بیز چوخوق و سایجا بوتون قوملردن قات قات اوستونوک و درین گئچمیشیمیز و دوولتچیلیک تاریخیمیز و حافیظه میز وار.
دیلمیز اویوملو و درین هم ده زنگین ادبی , علمی و مدنی بیریکیمه صاحیب دیر.
بیرده کی بیزیم دیلیمیز محلی و قومی دئییل منطقه ای و بین اللملی دیر . ان آزی بیزه یاپیشیخ ایکی دوولتین رسمی دیلی دیر. بو دیلله چین دن و سیبریادان هم ده روسیه دن ,قفقازدان , آنادولودان آوروپایا قدر یاییلمیش دیر و حال حاضیردا آلتی دوولت ده و بیر چوخ اوزرک جمهوریت لرده و توپللوقلاردا رسمی دیل دیر.
دیلمیزین گوجو اونون باشینیند بلاسی دیر و حال حاضیردا دونیا دیللری سیراسیندا اولماغ باخمایاراق اولکه داخیلینده بللی ماراقلار سببیندن تحصیل ائدیلمه سی یاساقدیر.
آنجاق قید ائتمک لازیمدیر کی دیل سیاسی اولچوکدن اونجه اینسانی فاکتوردور. دیله تانرینین بشرییته هدییه سی کیمی باخماق لازیم دیر. کوکلو مدنیتلر و زنگین دیللر باسقیلارلا یوخ اولمورلار هئچ. بلکه داهادا مکملله شیرلر و پوخته له شیرلر . نئجه دئییرلر دیره نیش ادبیاتینا ییه له نیرلر و بو دست آورد اونلارین اوزون سوره گله جکلرینی تامین ائدیر.
سون اولاراق قید ائتمک ایسه ییرم گرچی دولت دسته اولمایان بیر دیله و ادبی ثروته صاحیبیک آنجاق کوره سل سوز خزینه سینه و اوره کدن سئویلن و کونوللرده بسلنن بیر اویقارلیغا صاحیبیک. ایندی اینترنتین و سانال دونیانین یاییقینلاشماسیلا برابر بیزده منزوی دورومدن چیخمیش ساییلیریق. بیر چوخ مدنیت مرکزلریله عینی قدری و کوکو هم ده فوندامنتی پایلاشدیغیمیزا گوره راحاتجا دیل و ایتیم ساحه سین ده اوزگور بیر آلانا ییه لنمیسش دورومداییق.
اوجاغیمیز یانماسادا توتمک ده دیر ....


text:
یازیچی «ارسطو مجردی»نین ۱۳۹۷نجی ایل تبریزین «ایلقار» نشریاتی طرفیندن ایشیق اوزو گؤرهن و اوخوجولار طرفیندن ماراقلا قارشیلانان «ایتن کؤلگهلر» رومانی آذربایجان جمهوریسینین «قانون» نشریاتی طرفیندن لاتین الیفباسیندا یاییلدی.
«ایتن کؤلگهلر»رومانینین اساس موضوعسو ۱۳۲۴-۲۵نجی ایل آذربایجاندا یارانان ملی دموکراتیک حرکاتیایله باغلیدیر. موضوع اعتباریله معاصر آذربایجان تاریخینین علامتدار بیر دؤرونو عکس ائتدیرن «ایتن کؤلگهلر» رومانی گنج یازیچی «سولماز خانیم جمالی»نین واسیطهسیله لاتین الیفباسینا کؤچورولموش و باکی شهرینده نشر ائدیلمیشدیر.
رومانین حادثهلری یالنیز بیر ایل عؤمور ائدهن «ملی حکومت»ین سون آیلاریندا تبریزده و موغان بؤلگهسینین اوجقار بیر کندینده جریان ائدیر. بو اثر ۲۱ آذر حرکاتینین ملی-مدنی و دموکراتیک نائلیتلرینی قوروماق نامینه جانلاریندان بئله کئچمهیه حاضیر اولان اوغلانلی-قیزلی گنجلرین موباریزه صحنهلریدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی – امکداشلاری آدیندان حؤرمتلی یازیچیمیز «ارسطو مجردی»یه تبریک دئییر، اونا داهادا یارادیجیلیق اوغورلاری آرزو ائدیریک.


text:
بختیار علیمرادی
بختیار علی مرادی (تلفظ: Bəxtiyar Əlimuradi دوغوم: 1340، فیروزآباد ـ موغان) موغاناوغلو تخلوصو ایله تانینان شاعیر.
یاشاییشی و یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
1340جی ایلده موغان بؤلگهسینین پارساآباد شهرینین فیروزآباد کندینده دونیایا گؤز آچدی. اوتوز ایلدن آرتیق یارادیجیلیغیندا 1361_1362_1381 جی ایللرده آی ساوالان عنوانلی اوچ اثری ایشیق اوزو گؤروب. ایکی اثریده (شاعیر اؤرییم) و (عؤمرومون آغاجیندان بیر یارپاق) چاپ اولماقدادیر. بیر نئچه اثریده چاپ اولماغا حاضیرلانیر.
1395/9/24 دنباسین دیشدی.
اثرلری[دَییشدیر]
- آی ساوالان (1)
- آی ساوالان (2)
- آی ساوالان (3)
- شاعیر اؤرییم
- عؤمرومون آغاجیندان بیر یارپاق
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
باخيشيم يولونا، دويونلهنيبدير.
اليندن توكولدو، دني، عومرومون.
چكيلمير يولونون دولايلاريندان
دوماني عمرومون، چني، عومرومون.
دهليليك سئوگيمين باشيندا قالدي.
آرزومون اللري قاشيندا قالدي.
آيريليق گؤزومون ياشيندا قالدي.
آلدي اللريندن سني، عؤمرومون.
يانديم بۇ داغلاردا، گؤزو نم اولدوم.
عشقين بازاريندا باختي، كم اولدوم.
گاه ، لهلهيه دؤندوم، گاه، کرم اولدوم.
موغان اوْغلو ياندي، ديني عومرومون.