text:
قیزیل پالتارلی تورک شاهزاده
قێزیل پالتارلی آدام، 1969دا دؤورون قازاخیستاننین آلمااتا شهرینین 50 کم. و سالاگار آلوویوْنلو توْرپاغینین 20 کیلوْمئتر دوْغوسوندا، گاراژ ائتمک و یوْلو دۆزلتمک اۆچون ائدیلن ایشلر اثناسیندا تصادوفا تاپیلدی. کمال آکیشئو باشچیسیلیغینداکی قازاخیستان تاریخ، ائتنوْگرافی و آرخئوْلوْژی اینستیتوتونون آرکئوْلوْگ قروپو طرفیندن آراشدیریلان ائسیک کۇرگانی آدلی ایسکیتلر و یا ساکالارا عاید، کۇرگاندان چێخاریلان مینلرله قێزیل پارچادان یارادیلان زره. میلاددان اؤنجه 5-جی عصره عاید اوْلدوغو، کۇرگانین تاپیلدیغی بؤلگهدهدیرسه میلاددان اؤنجه 5.ایللرده ساکالارین حؤکم سۆرموش اوْلدوغو گَرَکچسی ایله، قێزیل پالتارلی آدامین، ساکا شاهزادهسی اوْلدوغو دۆشونولور. اێسیک گؤله ياخین ائسیک چايی ساحلینده قازاخ آرکئوْلوْگلاری طرفیندن ائدیلن بیر کۇرگان قازینتیسیندا، م. اؤ. دؤرد. عصردن قالدیغی تخمین ائدیلن مزاردا؛ چوْخ قیمتلی اثرلرله، 15-16 ياشلاریندا چوْخ دبدبهلی پالتارلا باسدیریلمیش بیر گنج (آلپ) اوْرتايا چێخاریلمیشدیر. "آلپین اۆزریندهکی پالتار، ساغدان سوْلا دوْغرو باغلانان ‘۷' ياخالی قێسا خلغت، دار سۆواری شالواری، دۆز آلتیندا قالان قێسا يۇمشاق چکمهدن مئيدانا گلمکدهدیر. خلعت و چکمه اۆچبۇجاق فوْرماسیندا ایشلنمیش، کیچیک قێزیل لؤوحهلر يان-يانا و اۆست اۆسته تیکیلهرک سانکی قێزیل بیر زرهله اؤرتولموشدور. پالتاردا ایستیفاده ائدیلن ایپلیگین قێزیل اوْلدوغو و قێزیلین ايریلهرک ایپلیک حالینا گتیریلدیگی آيدین اوْلماقدادیر. بئلینده 16 بؤيوک قێزیل لؤوحه ایله بزکلی کمری، قێنی و قۇلپو قێزیل بزهمهلی بیر خنجری واردیر. پالتارین اۆزریندهکی عددلری 4000ی بۇلان بۆتون دیگر قێزیل لؤوحهلر؛ آت، اؤرتول، مارال، ببیر، قۇرد، داغ کئچیسی، آسلان و جێریجی قۇش فیقورلاری ایله ایشلنمیش اوْلوب، شیمال و اوْرتا آسیا معدن صنعتینین اینکیشاف ائتمیش بیر اۆسلوبونو گؤسترمکدهدیر. کۇرگاندان چێخاریلان بیر ده معين بیر قیسیمی قێریلمیش گۆموش بیر قدح واردی کی، بۇ قدح دیگر هر شئيدن داها چوْخ اهمیت ایفاده ائدیردی. قدحین اۆزرینده گؤی تورک حرفلرینه بنزهين 24 حرفدن عبارت اوْلان بیر متن يازیلمیشدی. بعضی آراشدیرماچیلار بۇ يازینی "کهان اۇيغون گله اۆچ اوْتوزو (دا) يوْخ بوْل ایدی. اۇتوگسی توْزیلتی." یعنی
شکلینده اوْخودولار. بۇ سببدن، يازینین تۆرکجه اوْلدوغونو و کۇرگانین دا تۆرکلره عاید اوْلدوغونو مۆدافعه اوْلوندو. دیگر طرفدن بۇ يازی، گؤی تورک الیفباسینین م. اؤ. دؤرد. عصرده ده ایستیفاده ائدیلدیگینین ان اهمیتلی دلیلیدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Altın elbiseli adam»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Hall, Mark E. Towards an absolute chronology for the Iron Age of Inner Asia. Antiquity 71 (1997): 863-874.
- Harmatta, Janos. History of Civilization of Central Asia. Volume 2, Motilal Banarsidass (1999), ISBN 81-208-1408-8, p. 421 [۱][۲]


c: text/html

text:
قارادنیز گازی، ۲۰۲۳ده ائولرده اولاجاق
"۲۰۲۳.جو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده بیرینجی مرحلهده چیخاریلاجاق گونلوک ۱۰ میلیون مکعب متر طبیعی گازی میللی انتقال سیستمیمیزه گؤندرهجییک"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان قارا دنیز طبیعی گازی ایله باغلی، "۲۰۲۳.جو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده بیرینجی مرحلهده چیخاریلاجاق ۱۰ میلیون مکعب متر طبیعی گازی میللی انتقال سیستمیمیزه گؤندرمیش اولاجاغیق" دئدی.
اردوغان، فیلیوسدا، "قارادنیز گازی دنیزه ایلک بورو ائدیرمه مراسیمی"نه قاتیلدی.
بوراداکی دانیشماسیندا، تورکیهنین ایندییه قدر ان بؤیوک طبیعی گاز کشفی اولان قارادنیز گازیندا حساس بیر مرحلهیه داها چاتمانین هیجانینی یاشادیقلارینی ایفاده ائدن اردوغان، ۲ ایل اؤنجه موشتولوق وئردیکلرینده، یئرلی گازین ۲۰۲۳.جو ایلده خالقین خیدمتینه وئریلهجگینی بیلدیردیکلرینی خاطیرلاتدی.
جمهورباشقانی،
"۲۰۲۳.جو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده بیرینجی مرحلهده چیخاریلاجاق گونلوک ۱۰ میلیون مکعب متر طبیعی گازی میللی انتقال سیستمیمیزه گؤندرهجییک. ساکاریا گاز یاتاغی ذیروه اۆرهتیمه انشاالله، ۲۰۲۶.جی ایلده چاتاجاق. یاتاقدا قازیلاجاق ۴۰ قویو ایله گونلوک گاز اۆرهتیم ظرفیتیمیز ۴۰ میلیون مکعب متره چاتدیرماغی هدفلهییریک".
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهنین صادراتی آرتدی
صادرات، می آییندا بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۱۵،۳ آرتاراق ۱۸ میلیارد ۹۸۴ میلیون دلارا چاتدی
تورکیهنین ماشین صادراتی آرتدی
ماشینقاییرما صنایعینین صادراتی ژانویه-می دؤنمینده سربست بؤلگهلر داخیل ائدیلدیگینده ۱۰،۱ میلیارد دلارا چاتدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورک دکتر، بولغار خستهنین آیاغینی کسیلمکدن قورتاردی
دکتر علی بیلگه طرفیندن معاینه ائدیلهن گئورگیئوانین آیاغی معالیجهدن سونرا کسیلمکدن قورتولدو
بولغاریستاندا باش وئرهن یول قضاسیندان سونرا آیاغی کسیلمه حدینه چاتان زدراوکا میتئوا گئورگیئوا تکیرداغین چورلو ائلچهسینده ساغلیغینا قوووشدو.
۴۲ یاشلی گئورگیئوانین ۴ ایل اؤنجه دوبریچد شهرینده گئچیردیگی ترافیک قضاسیندان سونرا سول آیاغی قوپدو. خستهخانادا یئرینه تیکیلن آیاق بیر مدت سونرا عفونیلشدی.
آیاغینین کسیلمهسی تهلوکهسی ایله اوزلشهن گئورگیئوا یاخینلارینین مصلحتی ایله چورلوداکی اؤزل خستهخانالاردان بیرینه مراجعت ائتدی.
دکتر علی بیلگه طرفیندن معاینه ائدیلهن گئورگیئوانین آیاغی معالیجهدن سونرا کسیلمکدن قورتولدو.
بیلگه، قازئتهچیلره آچیقلاماسیندا، ایلک اولاراق انفکسیونو معالیجه ائتدیکلرینی ایفاده ائتدی.
"او بؤلگهنی تمیزلهدیکدن سونرا تخمیناً ۲ آی خستهمیز آنتیبیوتیک معالیجهسی آلدی. آنتیبیوتیکلره جاواب وئرهندن سونرا آیاغی قورتارمیش اولدوق. سونرا دا قایناما عملیاتینی ائتدیک. ایندی خستهمیز یاواش دا اولسا یئرییهبیلیر" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی آرتیب
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی یوز نفری کئچیب.
بنگلادش-ده سئل:36 نفر اؤلوب
بنگلادش-ده دنیز سویهسینه یاخین اراضیلرده تأثیرلی اولان شدتلی یاغیشلار نتیجهسینده میدانا گلن داشقینلاردا 36 نفر حیاتینی ایتیریب.
آلمانیا: بنزینلی و یا دیزل اتومبیل ساتیشی ایله باغلی پلان یانلیشدیر
آلمانیا، آوروپا بیرلیگینین، یئنی بنزین و دیزل ایله ایشلهیهن اتوموبیللرین ساتیشینی ۲۰۳۵.جی ایلدهن اعتباراً قاداغان ائدن یاسال دۆزنلهمهسینی قبول ائتمهیهجکلرینی بیلدیردی


text:
تۆرکیه یلدن انرژی اؤنۆمینده رکورد قوُیدی
تۆرکیه یانوار آییندا یلدن 9 مۆنگ 7 مگاوات الکتریک اؤندۆردی
تۆرکیه یلدن الکتریک انرژیسی اؤنۆمینده رکورد قوُیدی.
انرژی و طبیغی سریشده لر وزیری فاتیح دؤنمِز ژانویه (یانوار) آییندا یلدن الکتریک اؤنۆمی نینگ 10 گؤتریمدن کؤپ یوُقارلاندیغینی بیلدیردی.
دونمز توییتردا شیله یازدی:
"2021-نجی ییلدا یلیمیز رکوردلار بیلن اؤسیأر. یلدن الکتریک اؤنۆمی ایلکینجی گِزه ک یوردومیزدا آیلیق دؤوۆرده 10 گؤتریمدن کؤپ اؤسدی. تۆرکیأنینگ الکتریک اؤنۆمی نینگ 10.7 گؤتریمینی یل انرژیسیندن اؤندۆردی" دیدی.
تۆرکیه یانوار آییندا یلدن 9 مۆنگ 7 مگاوات الکتریک اؤندۆردی.
دِگیشلی حابارلار
آمریکا روسیادان آلتین آلماغی دوروزدی
واشنگتن حؤکۆمتی روسیانینگ 45 قوراماسینا و 29 روس رایاتینا چأکلندیرمه گتیردی
ایزمیره اۆچ اولی گأمی 2300 توریست گتیردی
توریستلارینگ بیر بؤله گی افس آنتیک شهری، مریم انه نینگ اؤیی و چشمه- آلاچاتی شهرینه گیتدی
نیجریادا چکیرتگهلر اکرانچیلیغا گۆن برمهیأر
هر گۆن 150 کیلومتر یوُل گلیپ بیلیأن چکیرتگه سۆرۆلری بیر گۆنده 35 مۆنگ آدامینگ ایمیتینی یوُق ادیپ بیلیأر


text:
تترافلوئورید سیلیسیوم
تترافلوئورید سیلیسیوم (اینگیلیسجه: Silicon tetrafluoride, روسجا: TeTpaфTopид kpeMHия، عربجه: رباعي فلوريد السيليكون) بیر شیمیایی ماده. قاز حالتینده تاپیلار. تترافلوئورید سیلیسیوم فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر. اریمه نوْقطهسی −90 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Silicon tetrafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تترافلوئورید سیلیسیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دیل (فوتبالیست)
دیل (فوتبالیست) (اینگیلیسجه: Dill (footballer)) (دوْغوم:۴ مارس ۱۹۷۴ (۴۸ یاش) São Luís) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دیل (فوتبالیست) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- سائو پائولو کولوبونون اویونچولاری
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- فلامینقو کولوبونون اویونچولاری
- باهیا کولوبونون اویونچولاری
- سانتاکروز کولوبونون اویونچولاری
- اولمپیک مارسی کولوبونون اویونچولاری
- سروت ۱۸۹۰ کولوبونون اویونچولاری
- پنافیل کولوبونون اویونچولاری


text:
گؤزللیک
گؤزللیک – استئتیکانین ان عومومی گئنیش ایحاطهلی کاتقوری یاسی ، استئتیک قیمتلندیرمه نین ان موهم عامیلیدیر. او ، ایستیثناء سیز اولاراق بوتون حیات و کاینات تظاهورلرینی ، طبیعت و جمعیت حادیثهلرینی ، امک ، ایجتیماعی ، موناسیبت و اینجه صنعت ساحه لرینی ایحاطه ائدیر.
افلاطون گؤزللیک حاقّیندا[دَییشدیر]
قدیم یونانین ایدهآلیست فیلسوفو ،افلاطون گوزلیگین منبعینی بو فانی حساب ائتدییی مادی عالمده دئییل ، ایدیالار عالمینده ابدیّتده گؤرور. او بئله حساب ائدیر کی "گوزللیک هانسی بیر گؤرکمده ، هانسی بیر مخلوق دا ، یاخود آنجاق هانسی بیر پردمتادا (predmetdə) ایسه گؤرونه بیلمز" افلاطون گؤزللیگی هئچ بیر رئال موندریجه (mündəricə) داشیمایان ، ثابیت ، متافیزیک بیر ایده یا کیمی قیمتلندیریر.
هراکلیت گؤزللیک حاقّیندا[دَییشدیر]
هراکلیته گؤره "دونیانین ان گؤزل قورولوشو ان گؤزل آهنگدارلیق" عکسلیکلرین وحدتی و موباریزه سینین نتیجهسیدیر.
آریستوتل گؤزللیک حاقّیندا[دَییشدیر]
آریستوتل فیکرینجه ، "گؤزللیک" و گؤزللیگین وارلیغی" وحدتده ، گئرچکلیگین اوبیئکتیو (obyektiv) خاصهسی ، اونون قانونا اویغونلوغونون تظاهور اولمالی دیر.


text:
`مولود چاووش اوغلی` نتیجه لر
ینگی لیکلر [283]
- تورکیه تشقی ایش لر وزیری بیرلشگن عرب امیرلیک لری گه تشریف بویوره دی
- چاووش اوغلی: تورکیه خلق ارا مقیاسده واسطه چی بیر اولکه دیر
- تورکیه تشقی ایش لر وزیری اوکراین لیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
- سابق جمهور باشلیغی حامد کرزی بیلن تورکیه تشقی ایشلر وزیری چاووش اوغلی اوزارا سوزله شوو اوتکزدی
- مولود چاووش اوغلی بویوک بریتانیا قرالیچه سی نینگ جنازه مراسمی گه اشتراک قیله دی
- تورکیه یونان نی آگاهلنتیردی
- تورکیه: سویدن بیلن فنلاند وعده سی گه وفا قیلمه دی
- تورکیه تشقی لر وزیری ایران لیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
- تورکیه تشقی ایش لر وزیری ایران لیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
- تورکیه منطقه ده اوز کوچی نی آرتیردی
- چاووش اوغلی گوترش بیلن سوزله شدی
- روسیه تشقی ایش لر وزیری سرگی لاوروف تورکیه گه تشریف بویوردی
- تورکیه تشقی ایش لر وزیری بالکان اولکه لری گه سفر قیله دی
- تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیری هالندلیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
- تورکیه تشقی ایشلر وزیری: فرانسه و آلمان گه آگاهلنتیروو بیردیک
- چاووش اوغلی فرانسه لیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
- تورکیه تشقی ایشلر وزیری مسجد اقصی گه باریب زیارت قیلدی
- محمود عباس مولود چاووش اوغلی نی قبول قیلدی
- تورکیه تشقی ایش لر وزیری سعودی عربستانلیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
- تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیری ایران لیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
- ترکیه ده اوپوزسیونده گی حزب نینگ رهبری گه قرشی تروریستیک هجوم اویوشتیریلدی
- خیر محمد چاووش - مستانه بولدیم
- خیر محمد چاووش - بیلگیل دهقان نینگ قدرینی
- آیدین افغانستان اویوشمه سی تامانیدن انقره ده کنسرت اویوشتیریلدی
- اوزبیک صنعتکار خیرمحمد چاووش نینگ انقره کنسرتیدن بیر اشوله
- خیر محمد چاووش - آنه تیل


text:
پلوپونز ساواشی
پلوپونز ساواشی (ا.ا. ۴۳۱ - ا.ا. ۴۰۴) — قدیم یوناندا بیر طرفدن آتنین باشچیلیق ائتدیی دلوس اتفاقینین، دیگر طرفدن ایسه، ایسپارتانین باشچیلیق ائتدیی پلوپونز اتفاقینین ایشتیراک ائتدیی ساواش مۆناقیشه. آتن ایله ایسپارتا آراسیندا اۇزون زاماندان بری مۆناقیشه مؤوجود ایدی. بۇنون اساس سببلریندن بیری اوْنلارین فرقلی دؤولت قورولوشلارینا مالیک اوْلماسیندا ایدی. آتندا دموکراتی، ایسپارتادا ایسه اوْلیقارخی اۆصول-ایدارهسی برقرار ایدی. هر ایکی طرف اوْنلارا موتتفیق اوْلان پولیسلرده عئینی ایداره اۆصولونو حاکم ائتمهیه چالیشیردی. بۇنلاردان علاوه مۆناقیشهنین سببلریندن بیری ده بۇ شهرلرین اهالیسینین فرقلی خالقلارا منسوب اوْلماسیندا ایدی، بئله کی، آتنلیلار (و اوْنلارین موتتفیقلرینین بؤیوک حیصّه سی) یونیلی، اؤز نؤوبهسینده ایسپارتا لیلار و اوْنون موتتفیقلری دوریلر ایدی.


text:
پیر فن هویدونک
پیر فن هویدونک (اینگیلیسجه: Pierre van Hooijdonk) (دوْغوم:۲۹ نوامبر ۱۹۶۹ (۵۲ یاش) Steenbergen) بیر فوتبالیست. هولند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
nameوارد نشدهاست
قارداش پروژهلرده پیر فن هویدونک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- سلتیک کولوبونون اویونچولاری
- فاینورد کولوبونون اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- ناتینقهام فارست کولوبونون اویونچولاری
- استینبرخن دوغوملولار
- بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
- ویتسارنهم کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۰ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری


text:
تهراندا ــ ایستانبول خیاوانی
أگر دئسم کی ایستامبوُل خیاوانی نین کئچمیشی اوُزلوُیوُندۀ دیققتۀ لایق اوُلان بیر تاریخ دیر، هئچ دۀ یالنیش سوُز دئییر. تئهرانداکی ایستامبوُل خیاوانی اوُز زامانیندا توُرکچوُلوُیوُن ، آذربایجانچیلیقین أن اوُنئملی سئنگرلریدن بیری ایدی ، ائلۀ بوُناگوُرۀ دۀ لازیم گوُردوُم کی اوُ چوُخ سیریلی خیاواندا یاشییان بوُیوُگ اینسانلاردان ؤ سئبتچی حسن تاریخی روُماندا باش وئرمیش حادیثۀ لردن یاد اتمئکلۀ تئهران غوُربتیندۀ یاشییان آذربایجان توُرکلرینین آدلاری تاریخدۀ ثبت اوُلوُنسوُن .
چوُنکی اوُزامانلاردا تئهرانین مرکزینده یئرلئشن ایستانبول خیاوانی ، ایرانین أن چوخ حادیثه لی مرکزلریندن بیری اولدوقدا ، همده ایران پارلامنتینه “مجلیسه” دوغرو گئدن بیریوُل “خیاوان” ایدی . آمما شاهین اوُنئملی سارایی لاریندان بیری اوُلان “کاخ مرمر” پهلوی خیاوانی آدلانان یوُلون سوُن نقطه سینده ؤ شومالی سپه خیاوانیندا کاخ مرمر سارایی واقع اوُلموُشدوُ، کاخ مرمرین اطرافیندا اولان خیاوانلاردا ایسه ، دربارا باغلی اوُلان وزیرلرین سناتورلارین ، وکیللرین ، قوشون ژنرال لاری نین و بوُیوک سیاستچیلرین ، اعیان ، اشراف و فئوداللارین ائولری ، سارای لاری وار ایدی مجلیسه ” پارلامنته ” گئت گئل یوُلوایسترایسته مز کاخ مرمردن باشلانیب ، پهلوی ، سه راه شاه ، چهار راه یوسیف آباد ، نادیری خیاوانی ، ایستانبول خیاوانی ، شاه آباد خیاوانی و نهایت بهاریستاندا واقع اوُلان مجلیسۀ قئدر اوُزاناردی . نادیری ، فردوسی وهمان چئوره ده اوُلان خیاوانلاردا دوُنیانین مختلیف بوُیوک ـ کیچیک دووُلت لرینین اوُ جوُملۀ دن: اینگلیس ، شوروی ، تورکییه ،فرانسا ، و سایره لرین ائلچی لیگلری “سفارت لری” یئرلئشمیشدی کی هئله ده واردیرلار. آدی گئدن خیاوانلاردا اوُ زامانکی آوروپا سویه سینده مدرن مهمانخانالار، رستورانلار، چایخانالار، توکانلار، آلیش وئریش مرکزلری وهمده محدود تعداد دا دوُولت بانکلارینین اوُلماسی ، بو خیاوانلارا بوُیوک اهمییت وئریردی ، بوخیاوانلاردا اوُلان توکانلار ؤ کافۀ لرین أکثرییتی آذربایجانلی اصناف وتاجیرلرین ایجاره سینده ایدی ، آنجاق فارسلار ، ارمنی لر، یونانلی ، چئک ، یهودی وباشقا میللت لردن ده ,واریدیلار، چوُخ سایدا آذربایجانلیلار کی سرمایه لری و توکانلاری یوُخ ایدی مجبور اوُلاراق ألده آلیش وئریش ائدردیلر، یعنی “دستفروش ” لوق ائدرئک ، چوخ چئتینلیکله حئیات سوروردولر.
اوُزوُن ایللربوُیوُنجا ایستر تزارحاکیمییتی دوُوروندۀ ایستر بوُلشویک لیک دوُوروُندۀ طبیعی اوُلاراق آرازین اوُتایین بوُ تایین واحید ؤطن بیلیب زامان زامان چوُخ سایدا گوُنئیدۀ یاشییانلار چالیشماق ؤ یا تیجارت هدفی ایلۀ عائلۀ لری ایلۀ بیرلیکدۀ وطنین قوُزئی بوُلومونۀ گئدیب ، حتی بعضی لری قوُزئیدۀ ائولئنیب ، عائله قوروب اوشاغلاری ایسه درسه تحصیلۀ مشغول اوُلموش دوُرلار. بو بوُیوک کوتله دن بیر چوخلاری قوُزئی آذربایجاندا یاشادیقلاری ایللرده چوُخ اوُنئملی سیاسی ، ایجتیماعی ، میللی، فرهنگی ، علمی معلوماتلار قازانماقا نائیل اوُلموش دورلار. آنجاق سوُویت حاکیمییتی قوُرولدوقدان سوُنرا ، روس، اینگلیس آراسیندا باشلانان سیاسی اوُیونلارؤ سازیش نئدنیلۀ ، باشقا طرفدن ایراندا اینگلیس لرین یاردیمی ؤ پلانی ایلۀ ، سید ضیاء ریضاخان کودتاسی نتیجۀ سیندۀ ، قاجار توُرک دوُولتی نین عوُمرونۀ سوُن قوُیولور.
آردینجا بوُلشویک روسلار ؤ ریضاخان آراسیندا باغلانان سازیش نئدنیلۀ ، قوُزئی آذربایجاندا ایللربوُیو یاشییان گوُنئیلی لری استالینین أمری ایلۀ ایرانا ” دئپورت” ائدیلیرلر، بوُلشویک روُسلارین بوشوینیست سیاست دن هدفلری قوُزئی آذربایجان توُرکلرین ارمنی لر قارشیسیندا سای باخیمیندان ضعیف لئندیرمئک ؤ آردینجا ایستۀ دیکلری کیمی آذربایجانلی لارا مسلط اوُلماق ایدی، اوُستۀ لیک قوُزئیدۀ قوُروُلموُش دموکراتیک آذربایجان جمهوُرییتی نین عوُمروُنۀ دۀ سوُن قوُیموُشدوُلار! بئلۀ لیکلۀ توُرکلری گوُنئییۀ قایتاریلماق پروسئسی باشلانیر.
وطنین اوُتاییندان بوُ تایینا ” دئپوُرت ” اوُلان لارین واریوُخلارین بوُلشویک روُسلار أللریندن آلیب ، اوُنلاری بوُیوک عائله لری ایله بیرلیکدۀ گوُنئییۀ کوُچ اتمئگۀ مجبور ائدیرلر. بو بوُیوک کوُتلۀ گوُنئییۀ گئلدیکدۀ بیردفعۀ دۀ پهلوی رژیمینین سرحد چیلری بوُلشویکلر دئییۀ واریوُخلارین أللریندن آلیردیلار! ؤ نهایت اوُنلاردان بیرقیسمی اوُز آتا ، بابا یوردلاری اوُلان گوُنئیین مختلیف شهرلرینده ، اردۀ بیل آستارا ، تبریز، ماراغا ، ساراب ، انزلی زنگان و باشقا یئرلردۀ ایش یئرلری قوروب مشغول اوُلورلار.
اوُ زامان عمدی ؤهدفلی اوُلاراق شومالدان گئلمیش لره ” چئروُون ؤ فارسلارایسۀ قافقاز مهاجیرلری دئیردیلر” بودا فارس سوینیست لرینین اوُیونلاریندان بیری ایدی، هدف آذربایجان تورکلرین بیر بیریندن آییرماق ، آرالاریندا تفرقه ، ایختیلاف سالیب ، قوُزئیدن گئلنلرۀ بوُلشویک ، کافر ، دینسیز دامغاسی وُوروب ، تکلۀ مئگ ایدی . نهایت 20 ایل قارا دیکتاتورلوقدان سوُنرا ؤ دوُنیانین سیاسی اوُیونلاری نین دئیشمۀ سی ایلۀ اینگیلیس لر ریضاخانی سلطنت دن گوُتوُروُب گئدر گئلمزۀ سوُرگون ائدیرلر، دیکتاتورسوُرگوندۀ اوُزجزاسینا چاتسادا ، آنجاق اوُنون آنتی تورک سیاست لری اوُز حوکموندۀ قالیردی .
فارس راسیسمی نین توُرکلرۀ قارشی کینۀ لی ؤ ویران ائدیجی سیاست لری نتیجه سینده ، بوُل محصول ؤقیدالارمنبعی اوُلان آذربایجاندا ، أکینچیلیگ ، حئیواندارلیق ، صنعت ، تیجارت ، معاریف ، طب ، توخوجولوق و اینسان حئیاتینا لازیم اوُلان باشقا ضروری احتیاج لار یوُخ حدینه چاتمیشدی .
عوضینده بویوک تیجارت مرکزلری ، صنعت ، یوکسئک علمی مدرسه لر، خسته خانالار، حکیم لر، داوا درمان ، بانکلار، بوُیوک شیرکت لر ؤ سایره ایش یئرلری تهراندا و باشقا فارس شهرلرینده قورولموشدو ، بئله لیکله شوینیسمین ؤ دوُشمانچیلیق سیاستی نتیجه سینده آذربایجانی برباد حالاسالیب، ؤاوُنون اهالی سی چارۀ سیزقالاراق اوُزیورد یووالاریندان دیدرگین اوُلوب فارس شئهر لرینده فارسلارا نوکرچیلیگ اتمئگه مجبور ائدیلمیش دیلر.
چارۀ سیزلیک اوزریندن تهرانا مهاجیرت اتمیش آذربایجانلی لارین دورومو واوُنلارین حئیات سویه سی گون به گون آغیرلاشاراق ، اوُزلری عائله لری ایله بیرلیکده أن چئتین ایشلره أل آتیرلار، فهله لیگ ، ائولرده نوکرچیلیگ ، حامبالیق ، میوۀ، سبزه ساتماق و سایره چوُخ زحمتلی ایشلرۀ بوُیون أییرلر، یاشادیغلاری مکانلار ایسۀ ، دروازا غارین یئرآلتیندا قازیلمیش چوُخورلاری ، سنگئلج ( سوُنرا لاراوُلدو پارک شهر) خارابالیغلاریندا حصیردن قوراشدیریلمیش ائوچیکلر، ناصرخسرودا عرب لر محلۀ سی ، دروازا قزوین چوُللریندۀ خارابالیغلاردا یاشاماق ؤ سایرۀ لر…
آزمقداردا سرمایۀ لری اوُلانلارین بوُیوک تعدادی ایستانبول خیاوانیندا وباشقا آدلاری چئکیلن یئرلرده طبیعی حئییات لاری وار ایدی ، بوُنلار قاباقجادان تئهرانا گئلمیشلرایدی ، یئنی گئلنلری اوُز همشهری لرینۀ ودوُست لارینا سیغیناراق آلیش وئریشه باشلییرلار. آزمودت کئچدیکدن سونرا فارسلارین ودوُولت مأمورلارینین توهین لری ، داواملی روشوت ایسته مئکلری و یاراددیقلاری جوربه جور چئتنلیکلرله قارشیلاشدیقدا ، اوُزلئشدیکلری فاجعه نین درین لیگین باشا دوشورلر، وهئرزامان ائدیردیلر، ای کاش وطن نین قوزئییندۀ قالیب یاشاسئیدیق چونکی وطنین گوُنئی حیصه سی نین دوُرومو ائله برباد سالمیشدیلارکی قلمه کاغیذا سیغیشان دئییردی .
گوُنئییۀ قایدانلارعمومییت له یازیب اوُخوماقی کریل، لاتین، عرب ألیفباسی ایلۀ قوُزئیدۀ اوُیرنمیش دیلر، حتی بعضی لری یوُکسئک مکتبه لر ده تحصیل آلمیشدیلار، بعضی لری اوُزآنا دیل لری اوُلان آذربایجان تورکجه سیندن باشقا ، حتی روس ، آلمان ، ارمنی ، فرانسا دیللرین ده بیلیردیلر، آنجاق فارس دیلینه گئلدیکده اوُنو راحات آنلامادیقدا ، دانیشماقدا چوُخ چئتینلیک چئکیردیلر، ایش مکانلاریندا چوُخ تمیزکار،خوش اوُزلو ، اینظباطلی و موشتری لرله تربییه ایله قارشی لاشیردیلار.ایستانبول خیاوانیندا اوُلان توکان لاردا هرجور مایحتاج ، قیدا ، ات ، تویوغ ، بالیق ، سبزه ، مئیوه ، شیرنیجات ، خاریجی یئمئکلرین ارزاقی ؤ بوُیوک توکانلاردا آوروپا سئوییۀ سیندۀ بوُل بوُل قیدالارتاپماق اوُلاردی ، بوندان باشقا بوُیوک ماغازالاردا تمیزیاراشیغلی پالتار، باشماق ، قادین پالتاری ، قادین لارا مخصوص لازیم اوُلان لوکس ماللار و سایره لرچوخ تمیز ؤ مُدرن شئکیلده آلیجیلارین ایختیاریندا قویولوردو، توکان صاحیب لری نین أن بوُیوک امتیازی مختلیف دیللرده دانیشمالاری ایدی ، بونا گوُرادا خاریجی لرؤ سیفارت لرین ایشچیلری ، تهرانین زنگین لری ، مجلیس نماینده لری، دربارا منصوب اوُلانلار، قوشون ژنراللاری بوتون احتیاج لارین ایستانبول ، نادیری ، منوچهری خیاوانلاریندان آلیردیلار. بونلاردان باشقا اوُ زامانین بوُیوک هتل لری ، لوکس رستورانلاری ، چایخانالاری( کافه قنادی) لری آوروپا سئویه سینده اولدوقو اوچون زنگین لر، ژورنالیست لر، سفارت لرین ایشچیلری ، حزب لرین رهبرلری کادرلاری فراغت زامانلارین سوُزصوحبت لرین،گوُروش ؤسیاسی بحث لرین بو یئرلرده کئچیرئردیلر.
حتی بعضن بوُیوک دوُولت لرین جاسوس لارینین گوُروشلرده بوکافه لرده رستوران لاردا اوُلاردی . اوُزامان نیسبی آزادلیقین یارانماسی ایلۀ ایراندا یئنی بیر دوُوران باشلانمیشدی . مختلیف گاذت لر، ساقچی ، سوُلچو پارتیالار، گوُن به گوُن چوُخالیردی ، اوُجومله دن تودۀ پارتیاسی و اوُنا باغلی اوُلان مختلیف صینفی سندیکالار، درنکلر، تشکیلاتلار، قوُرولوب ، فعالییت ائدیردیلر. داواملی اوُلاراق هئرگوُن خیاوان لاردا یوروشلرباشلانیب ، میتینگ لراوُلاردی . تودۀ پارتیاسی نین مرکزی فردوسی ؤ
نادیری خیاوانلاریندا اوُلدوقو اوچون یوروشلر، میتینگ لر فردوسی دن باشلانیب نادیری ، ایستانبول ، شاه آباد ؤ بوتون فرعی خیاوان لاری اوُزتأثیری آلتینا آلاردی . بو خیاوانلاردا اوُلان آلیش وئریش چیلرین بوُیوک حیصه سی آذربایجانلی لاردان اوُلدوقدا ، بیرچوخلاری سوُلچومرامیندا اوُلدوقولارینا گوُرۀ ،دائمن گیزلی پلیس(آگاهی ایدارۀ سی) اوُنلارین گوُنده لیک حرکت لرین ؤ یا کیملرله گوُروش دوکلرینۀ نظارت ائدردیلر، یئری گئلدیکده کیچیک بیر مسئله نی بهانه ائدیب جوربه جورتهدیدلره أل آتاردیلار، آنجاق بونونلابئله بئش ، اوچ تومن روشوت آلدیقدان سونرا سئس لری کئسیلردی . عمدۀ اوُلاراق اینسانلاری تکجه تورک اوُلدوقلارینا گوُرۀ اوُنلارا بوُلشویک دامغاسی ووروب سیخیشدیرار دیلار، آراسیرادا ایش و آلیش وئریش یئرلرین شاهچیلار ، پان ایرانیستلر ، فدائیان ایسلام ، حزب سومکا ، حزب آریا ومئیوۀ سبزه مئیدانین ألی پوچاقلی لات لوت لری پولیسین حمایه سی آلتیندا هجوما باشلییب « ترک خر بوُلشویک » دئیه ووروب داغیدیب ، وار یوخ لارین یاغمالانیب ( جاوید شاه ! ) دئیۀ باعیرا باغیرا گئدردیلر. اوُ گوُنلردۀ گوُزوموزلۀ گوُروب ، هئرگوُن شاهیدی اوُلدوقوم، فارس لات لوت لری پلیسین حمایۀ سی آلتیندا توُرکلرۀ فارشی دوُشمانچیلق ائدنلرینین بیرتعدای نین باشچیلاری بونلاردان عیبارت ایدی :
” شعبان بی مُخ ، طیب حاج رضائی ، مصطفی دیوانه ، حسین رمضان یخی ، مهدی قصاب ، هفت کئچلان قارداشلاری، احمد ذوقی ، امیرموبور ، ((داریوش فروهر))، طالقانی، شمس قنات آبادی( مجلیس نمایندۀ سی ! ) فدائیان ایسلام آدلی تروریست تشکیلاتین فوناتیک ایسامچیلاری، آیت الله کاشانی نین ألی پوُچاغلی طرفدارلاری وبیر چوخ مئیدان ؤ دروازا قزوین لات لاری (( داریوش فروهر)) پان ایرانیست لرین رهبرلریندن بیری ایدی کی گوُنلرین بیریندۀ ( ایستامبودا اوُلان مسجید هدایتین قاباقیندا ألیندۀ « بسوی آیندۀ» آدلی روزنامۀ نی اوُخویان چیت سازی کارخانا سی ایشچیسین بوُیوُک قصاب بوُچاقی ایلۀ پلیسین گوُزلری اوُنوندۀ قارنین سوُکوُب اوُلدوُردو ؤ پلیس دۀ داریوُش دان حمایۀ ائدیب ، اوُنو قاچیرتدی!
چوخ تأسوف لراوُلسون کی همان چوُخ حادیثۀ لی گوُنلرۀ عاید بیرچوُخ أل یازمالاریمین آرادان گئتمۀ سی نئدنیله اوُنلارین بعضی اوُنئملی بوُلوملریده ذهنیمدن سیلینیبدیر، آل یازما لاریمین بوُیوک بوُلوموندۀ چوُخ اوُنئملی مطلب لر یازمیشدیم ، اوُجوملۀ دن : (میللی حاکیمییتین صداقت لی فدائی لریندن اولان) و داواملی اوُلاراق توده پارتیاسینین آنتی پیشۀ وری حئرکت لرینۀ قارشی دوُروب، سندلی اتهام لار ووروُب و هئچ زامان توده ایله باریشمییان ، یوُلداش عبدالله تارمحمدی ؤهابئلۀ دوُنیا گوُرموش نئچۀ خاریجی دیل بیلن ، درین معلوماتلی ؤ پیشۀ وری ایلۀ بیرلیکدۀ ایللر بوُیو ریضاخان زیندانیندا حبس اوُلموش ، قوجامان آغ ساققل یوُلداش یدالله ایبرهیمینین اوُیودلری، دئدیکلری ؤ اوُنون حکمتلی ، دئییرلی سوُزلرین اوُنودماق اوُلماز . اوُنون 50 ایل بوُندان قاباقکی تاپشیریقلاری ؤ حکیمانۀ سوُزلرین من هئلۀ دۀ اوُنوُدمامیشام .
یوُلداش یدالله دئییردی :
((اوُغلوم حاق سوُزوُ قوُرخمادان دئۀ ، بوگون اثر ائیلۀ مۀ سۀ ، آنجاق یعقین بیل کی صاباح اثر ائدۀ جئک ))
(( آزادلیقی آلماق اوُچوُن ، هئچ زامان یادلارا ؤ یا بیگانۀ دوُولت لرۀ گوُونمۀ ، یادلار بیگانۀ لر ایلک باشدا ؤهمیشۀ اوُز منفعت لرین دوُشوُنرلر))
((یوُلداش پیشۀ وری کیمی آذربایجان وُورغوُنو اوُلان رهبر هئلۀ بوُ تئزلیکدۀ تاپیلماز ، گئرئک نئسل دئیشیلسین تئزۀ نئسل یارانسین )) ؤ سایرۀ …
ُمیدی ایلۀ سیزۀ تقدیم ائدیرۀ . آذرخش


text:
مولوتوف کوکتلی
مولوتوف کوکتلی — آسان شرایطده و ال ایله حاضیرلانماسی مۆمکون اوْلان اینفیجاری یانار شۇشه بوْطریسیدیر.
تاریخچهسی[دَییشدیر]
بۇ پارتلاییجی اوّلینجی دفعه ۱۹۳۶-۱۹۳۹.جو ایللرده ایسپانیانین داخیلی ساواشیندا فرانکوچولار طرفيندن ایستیفاده اوْلونموشدور. بۇ پارتلاییجییا شوروی بیرلیگینین خاریجی ايشلر وزیری ویاچسلاو مولوتوفون آدینی فنلاندلیلار قوْيوبلار. ۱۹۳۹-۱۹۴۰.جی ایللرده فنلاند ساواشینا باشلایان شوروی بیرلیگی، پایتخت هلینسکینین هاوادان بومب وۇرولماسی، شوروی بیرلیگینین بینالمللی جامیعهنین تنقیدلرینه معروض قالماسینا سبب اوْلور. تنقیدلره جاواب اوْلاراق شوروی بیرلیگینین خاریجی ایشلر وزیری مولوتوف رسمی بیانات وئریر کی، " شوروی حربی طیارهلری فنلاندین پایتختينه بوْمب آتمیر، آجلیقدان اذیت چکن اهالی اۆچون اینسانی کؤمک بستهلری آتیرلار " . فنلاند اوْردوسونون رهبرلیگی بیاناتی کینایه ایله قارشیلاییر و جاواب وئریر کی، اؤلکهیه گیرن شوروی تانکلاریندان " اینسانی " یوْللا – مولوتوف کوْکتللری ايله – ایستیقبال اوْلونسون. بئلهلیکله، مۆهیماتی ضعیف اوْلان فنلاندین شوروی بیرلیگینین مۇقابیلینده اساس سيلاحلاریندان بیری یانار شۇشه بوْطریلری "مولوتوف کوْکتللری" اوْلدو.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Molotov kokteyli»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
رودریقو لاسردا راموس
رودریقو لاسردا راموس (اینگیلیسجه: Rodrigo (footballer, born 1980)) (دوْغوم:۶ اکتبر ۱۹۸۰ (۴۲ یاش) São Bernardo do Campo) بیر فوتبالیست. کریسیوما فوتبال کولوبو و برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رودریقو لاسردا راموس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- ا. ا. ک اتن کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مینیرو کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- کریسیوما کولوبونون اویونچولاری
- آژاکسیو کولوبونون اویونچولاری
- ایسترایسبورق کولوبونون اویونچولاری
- جوبیلو ایواتا کولوبونون اویونچولاری
- سیون کولوبونون اویونچولاری
- لوزان-اسپورت کولوبونون اویونچولاری
- سائو برناردو دو کامپو دوغوملولار


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېران: آیهان میانالې
قادېن جۏرابلارې / جلیل جاوانشیر (بیرینجی بؤلۆم)
“قادېن جۏرابلارې” مؤللیف هئژئمۏنلوغونون سۏنا قَدَر داوام إتدیڲی رۏمان دېر. یازار رئال اۏلایلارې ایرۏنیک شرحلر’له اۏخوجویا چاتدېرېر.
جمعيّتدهکی خاۏس و نیظامسېزلېق، دَڲرلر سیستئمینین چؤکۆشۆ یازارېن باخېش آچېسېندان تقدیم اۏلونور. یازار اۏخوجویا دَرس کئچمیر.
اۏخوجو بو رۏماندان ایستهدیڲی سۏنوجو چېخارتماقدا آزاد دیر.
یازار متندهکی وولقار ایفادهلره، إرۏتیک صحنهلره و باشدانخاراب اۏبرازلارا گؤره مسئولییت داشېمېر!
پرۏلۏق
“اۆچ حالدا دۏستونون حاققېنې یئرینه یئتیرمهڲینه دۏست دئمک اۏلماز:
چارهسیزلیک حالېندا، غئیبتی اۏلونان زامان و اؤلۆمۆندن سۏنرا.”
ایمام (علی)
“یاشام بؤیۆک بیر فیلم شیرکتی کیمیدی. اینسانلار ایسه بو شیرکت’له بَلیرمیش سۆرهجه مۆقاویله باغلامېش چارهسیز آکتۏرلار… یاشام ایستهدیڲی رۏلو وئریر اینسانا… منسه اۏینادېغېم بۆتۆن فیلملرین ایکینجی دَرَجهلی آکتۏرویام. یالنېز بیر نئچه دفعه فیلمین قهرمانې اۏلماغې باجارمېشام. داها چۏخ منفی اۏبرازې، قاپېنې چېرپېب گئدن، سرت باخېشلې، لاقئیید و سۏیوققانلې تیپی جانلاندېرمېشام… بعضن ده بیر بار کؤشهسینده سیقار چکه-چکه دالقېن باخېشلارېنې بۏشلوغا زیللهمیش آوارا تیپ…
هر شئی چۏخ سۆرعت’له دَڲیشیب یاشامېمدا… بیر واختلار دَلی کیمی سئودیڲین، سَنین اۆچۆن فداکارلېق إدَنین دَڲیشمهسی، سېرادان بیری اۏلماسې، سنین’له ده سېرادان بیری کیمی داورانماسې چۏخ اۆزۆجۆ دېر. کَدَرلی آکتۏر اۏلماق دا آسان دَڲیل ها… دئییم، بیلهسیز…
دراماتیک رۏللارېن ماهیر ایفاچېسې اۏلماق، کۏمیک آکتۏر اۏلماقدان قات-قات چتین دیر یا دا عکسینه… عۆمومییَّت’له نه دَخلی وار؟ آکتۏر اۏلماق چتیندی، والسّلام!
آما نه إتمهلی، وئریلن رۏل بو دېر و اۏیناماق زۏروندایام… اینسان دَڲیشکن دیر و بۆتۆن بؤیۆک سئوگیلر بیر گۆن تۆکهنیر. تانېدېغېم بۆتۆن قادېنلار ترک إتمهڲی أن آزې بیر دفعه ده اۏلسون عاغلېندان کئچیردیب. فیزیکی جَهَتدن ترک إتمهڲی باجارمایانلار ایسه بیر واخت سئودیکلرینی روحَن چۏخدان ترک إدیبلر… بیر سئودایا توتولاندا هارا قَدَر گئدهجهڲینی دۆشۆنمۆر اینسان، یۏخ، أصلینده دۆشۆنه بیلمیر. اونودولماق، عادیلشمک ایستهمهسَک ده بو باش وئریر. های-کۆی’له، هیجان’لا، دَلی بیر سئوگی’یله یاشامېمېزا گیرَن قادېنلار، گۆنۆن بیرینده ده ساکیتجه، درین بیر ایز بوراخاراق چکیلیب گئدیر و یادلاشېر. بیتمهمهڲینی ایستهدیڲیمیز گؤزَل بیر فیلم کیمی بۆتۆن سئوگیلر ده بیر گۆن سۏنا چاتېر.
أبَدی سئوگینین وارلېغېنا اینامېمې چۏخدان ایتیرمیشَم… ایستهدیم کی، هر گۆن سئودالانېم، هر گۆن سئومک ایستهدیڲیم بیری اۏلسون. بیر آز چتین، بیر آز ایمکانسېز، بیر آز دا ألچاتماز… ایمکانسېز دئیَنده عاغلېنېزا ایلک گلَن “کاسېب” اۏلدو، بیلیرم.
آما جانېمۆچۆن من “ایمکانسېز” دئمک ایستهییردیم.
خیاللارېمدا اۏلمایان سئوگینی گؤڲۆن یئددینجی قاتېنا قالدېردېم. خۏشبخت اۏلماق اۆچۆن آغېنا-بۏزونا باخمازدان، بعضن ده کۏر-کۏرانه مۆباریزه آپاردېم. بعضن بیر تَبَسّۆم بئله منی یۏلومدان آزدېر(آز دېر)دې. خۏشبخت اۏلماق اۆچۆن ایمکانسېز سئودالارېن آرخاسېنجا دۆشدۆم. باشقاسېنېن سعادتینه أل اوزاتدېم، سئوگیسینی، اومودونو اۏغورلادېم. فیلم دادېندا بیر سئوگی أسیب کئچدی یاشامېمدان…
سسئناریسینی کیمین یازدېغېنې بیلمهدیڲیم کَدَرلی بیر فیلمده سېنادېم اؤزۆمۆ.
أصلینده فرقینه وارمازدان یاشامېن وئردیڲی رۏلو اۏینادېم.
گۆنلرین بیر گۆنۆ باشقاسېنېن سعادتیمه گؤز دیکهجهڲینی، اومودومو اۏغورلایاجاغېنې بۆتۆن روحوم’لا حیسّ إده-إده خیانتدن بحث إدَن سئوگی فیلمینده باش رۏل ایفاچېسېنېن طرف-مۆقابیلی اۏلدوم…
و بیر گۆن اؤز کَدَرلی طالئعیم’له بارېشماق زۏروندا قالدېم. اومودسوز، چارهسیز، دارماداغېن بیر حالدا… وئریلن رۏلو اۏیناماقدان باشقا نه إده بیلَردیم کی؟
باشقا بیر فیلمده آتېلمېش سئوگیلینی ده اۏیناماق وارمېش قیسمتده… من هر زامان یالقېزیام، یالقېزام. کَدَرلییم هر گۆن. ایچیمده غریبه تلاطۆم، آنلاشېلماز فېرتېنالار اۏلور. بعضن کَدَرلی اۏوقاتېم اۆزۆندن تکلیڲه مَحکوم اۏلدوغومو دا آنلایېرام. باشقا بیر فیلمده هَنَکجېل، شن و دئییب-گۆلن اۏغلانې اۏینایاجام. تکلیڲین و ترک إدَنلرین آجېغېنا… أڲر یاشام بو رۏلو منه إعتیبار إتسه…”
پسیخیاتر اۏرخان شاعیر نجات آصلانېن سۏن یازېسېنې اۏخویا-اۏخویا اۏتاقدا وار-گل إدیردی. یازېلارېنېن هانسېندا’سا نجاتېن اؤلۆم نهدنلرینه ایشاره اۏلاجاغېندان أمین ایدی. باشا دۆشۆردۆ کی، بۆتۆن یاشامېنې یازېیا باغلایان نجاتېن اؤلۆمۆنۆن نهدنلرینی یازدېقلارېندا و یاشادېقلارېندا آختارماق لازېم دېر. دۏکتۏر نجاتېن اؤلۆمۆنۆن عادی بیر اینتیهار اۏلایې اۏلمادېغېنې حیسّ إدیردی. اۏرخاندان فرقلی اۏلاراق پرۏکورۏرلوق نجاتېن اؤلۆمۆنۆ اینتیهار حئساب إتمیشدی. بونون اۆچۆن نهدنلری ده واردې نجاتېن، یاشام طرزی، ایچکییـه آلوده اۏلماسې، دفعهلر’له اۏنو گۆلۆنج دوروما سالان اوغورسوز اینتیهار جهدلری… هله اۏرتالېقدا آغاجدان آسېلمېش و اۆزهرینده هئچ بیر زۏراکېلېق علامتی اۏلمایان جسد ده واردې. اۆستهلیک نجات اینتیهار جهدلری حاققېندا کیچیک یازېلار یازېب، أدبیات سایتلارېنېن بیرینده چاپ إتدیرمیشدی. بونلار جینایت ایشینه ده علاوه إدیلمیشدی. نجاتېن کیرایه قالدېغې إودن تاپېلان مکتوب، آغاجدان آسېلمېش جسد بۆتۆن شۆبههلری آیدېنلېغا چېخاردېردې. اینتیهار!
مکتوب دئیَنده کی… نجاتېن اینتیهاردان أوّل یازدېغې مکتوبدا قان’لا جمعی بیر نئچه سؤز یازېلېب:
“اؤلۆم مۆکممل سۏندور. مۆکمملی سئچیرَم.”
بۆتۆن بونلارا باخمایاراق نجاتېن اینتیهارېنداکې غریبه دئتاللارېن چۏخلوغو اۏرخاندا شۆبههلر یارادېردې. اینتیهار یئری و واختې، دامارېنې کسیب قان’لا یازدېغې مکتوب اۏرخانې شۆبههلندیریردی. نییه بئله حقّهبازلېق’لا اؤلمهلی ایدی نجات؟ اۏرخان نجاتېن هم دۏستو، هم ده حکیمی ایدی. نجاتې یاخشې تانېیېردې. اۏنون کئچمیش خستهسی اینتیهارا مئییللی، یاشامدان کۆسگۆن اۏلسا دا، اؤزۆنۆ اؤلدۆره بیلمَزدی. بونا جسارَتی چاتمازدې. نجاتېن أن دئپرئسسیو، بئزگین آنلارېندا اۏرخان أمینلیک’له اؤز-اؤزۆنه پېچېلدایېردې: “سن بو خسته وۆجودوندا، یۏرقون بئینینده اۏ قَدَر یاشام عئشقی داشېیېرسان کی، هئچ واخت اؤزۆنۆ اؤلدۆره بیلمَزسن”.
… اۏرخان گنج اۏلسا دا پاسییئنتلرینین سایې چۏخ ایدی. سۏن واختلار أدبی-معدهنی(مدَنی) چئورهده تانېنماسې یارادېجېلېق’لا مشغول اۏلان خستهلرینین سایېنا خئیلَک إتکی إتمیشدی. پاسییئنتلری آراسېندا یازېچې، شاعیر، رسّام، آکتۏر، رئژیسسۏر و حتتا اۏخوماقدان ایمتیناع إتمیش ایستئعدادلې اۏپئرا اۏخویانې و آرتېق پئشهسیندن ذؤوق آلا بیلمهڲن ساکسافۏن ایفاچېسې دا واردې. اۏرخان حلیم سَسی، ساکیتلَشدیریجی باخېشلارې، پاسییئنتینین ایچی دۆنیاسېنا یۏل تاپان مئهریبانلېغې و یارادېجې آداملاردان پول آلماماسې’یلا چۏخلارېنې مگنئت کیمی اؤزۆنه چکیردی.
یئری گلمیشکن شخصَن من أمینم کی، آلدېغې بئش-اۏن مانات قۏنۏرارې آراغا وئریب طولوغونو دۏلدوران یارادېجې آداملارېن اۏرخانېن یانېنا قاچماسېنېن أساس نهدنی پولسوز مۆعایینه ایدی. یاشادېقلارې مۆحیط اۏ قَدَر ایرگنج دیر کی، دۆشۆنَن، یازان، یارادان هر کس ناراحاتلېق کئچیردیر.
پسیخیاتر اۏرخان بو دوروم’لا باغلې تئز-تئز بئله دئییردی: “اؤلکهدهکی ایرگنج سیاسی حاکیمییَت، طایفاباز رئژیم کۆتلهوی پسیخۏزا مۆنبیت شراییط یارادېب”. هر دفعه بو فیکری دئیَندن سۏنرا اؤز تثبیتینه، پئشهسینی بیر کنارا قۏیوب آغېر سیاسی شرحلر وئرمهسینه اؤزۆ ده گۆلۆردۆ.
اینتیهارلارېن سایې سۆرعت’له آرتېردې. هر گۆن قزئتلرین کریمینال صفحهسینی اینتیهار خبرلری بزهییردی. یۏخ، نجات کۆتلهوی پسیخۏزون قوربانلارېندان سایېلا بیلمَزدی. آخې اۏ اؤزۆ وار گۆجۆ ایله کۆتلهوی پسیخۏز’لا مۆباریزه آپارېردې. یازېردې، دانېشېردې. اینسانلارا چېخېش یۏلو گؤرسَتمهڲه چالېشېردې.
اۏ دۏلانېشېق، پول قازانماق دردینده دَڲیلدی. پیس قازانمېردې. چۏخ دا قازانمېردې. آما مسأله بو دېر کی، آج قاسا دا، اینتیهار إتمَزدی نجات.
“گؤرۆنۆر نجاتېن اؤلۆمۆنده هامېنېن گؤزۆندن قاچان خېردا دئتاللار وار. بیزیم جینایت-آختارېش سیستئمی بئله دئتاللارا دیققت یئتیرمیر. کئفلری بئله ایستهییر. بیزیمکیلر سادهجه جینایت ایشینی باغلاماقدا پئشهکارلاشېبلار. نجاتېن بلۏق یازېلارېندا و شعرلرینده حاکیمییَتی سؤیمهسی، تحقیر إلهمهسی حاکیم داییرهلرین اۏنون اؤلۆمۆنه سئوینمهسینه أساس وئریر. لازېمسېز سۏرونون بیری ده اؤز-اؤزۆنه حَلّ اۏلونوب. نئجه اۏلسا “یاراماز”اېن بیری ده آزالېب. مۆستَنطیق عادَتَن بئله اۏلایلار حاققېندا اوزون-اوزادې آراشدېرما آپارمېر. جینایت ایشینی باغلاماق داها صرفهلی دیر. تحقیقات آپارماق، اؤلۆمۆن أصل نهدنلرینی تاپماق واخت آپاران مسألهلر دیر. پۏلیسین ایسه داها جیدّی ایشلری وار. اؤلکهده آز قالا هر گۆن عۆصیان اۏجاقلارې یارانېر. پۏلیسین ایشی و وظیفهسی بو عۆصیانلارې آمانسېزجاسېنا یاتېرماقدېر. بیزده پۏلیس میتینقیچیلری دؤڲمک، سۆرۆمک، آیاقلاماق، اۏنلارا رئزین گۆلـله، قاز قومباراسې آتماق اۆچۆن یئتیشدیریلیب. حۆقوقو پول’لا اۏخویان آدام جینایتی نئجه آچا بیلَر؟
بیلیوردو “پاپا شۏتونا”(آللاه حاقّې، یاخشې اۏغلان اۆچۆن بو چۏخ آغېر صؤحبَتدی) بیتیرن مۆستَنطیق اۏلسا-اۏلسا هانسې’سا دلهاۏغروو دۏلاشدېرېب اۏندان پول قۏپاردار، یا دا هانسې’سا مۆخالیفتچی گنجین جیبینه بیر بۆکۆم نشه آتېب اۆزۆنه دورار. دای بئله بئناوا، بیاینصاف، بیمۆروت مۆستَنطیق چتین آچېلان جینایت ایشلرینه باش سېندېرا بیلمَز کی…”
دۏکتۏر اۏرخان اۏتاقدا وار-گل إلهییب بۆتۆن بو اۏلایلارې چؤزمک اۆچۆن ایپاوجو آختارېردې. اۏ، خفيّه دَڲیلدی و محض بو آندا دئتئکتیو رۏمانېن قهرمانې کیمی گؤرۆنمک هئچ اۆرهڲیندن دَڲیلدی. هَنَک دَڲیل، اؤلکهنین تانېنمېش، آدلې-سانلې یازارلارې اۏنون پاسییئنتیدی و صاباح اۏنلارېن لاغ هَدَفینه چئوریلمک ایستهمیردی. محض بو باخېمدان رۏمانېن مؤللیفی ایله گیزلی راضېلېغې واردې: “باخ، سنه آز-چۏخ حؤرمَتیم وار. آما أصلا و أصلا دئتئکتیو بیر رۏمانېن پئرسۏناژې اۏلماق ایستهمیرم. أڲر دئتئکتیو بیر رۏمان یازاجاقسانسا، من بونو ایلک اؤنجهدن بیلیم. آنلامسېز أذيّت چکمک ایستهمیرم. اؤزۆمۆ قطعیَّن دئتئکتیو پیسکۏلۏژ اۏبرازېندا گؤره بیلمیرَم. قلَمینه قوربان، منی دئتئکتیو قهرمان إلهمکدن’سه، سۏمالییه أرزاق آپاران دئپوتات إله”.
رۏمانېن مؤللیفی ایسه گۆلۆب، چنهسیندهکی بیر چنگه ساققالې قاشېیېب هېرېلدامېشدې: “أششی نیگاران اۏلما، اۆرَکسن، اۆرَک! من نه آقاتا کریستییم، نه ده دئتئکتیو پئرسۏناژلار آراسېندا باشېنې ایتیرَن کۏنان دۏیل. نيَّتیم جیدّی رۏمان یازماق و سنی ده اۏنون جیدّی پئرسۏناژلارېندان بیرینه چئویرمک دیر. بیر سؤز’له، جیدّی صؤحبَت دیر. سن ده جیدّی اۏل، أثرین أساس قهرمانې کیمی، اؤز وظیفهنی یئرینه یئتیر. رۏمانېن یازېلېشېندا ایشتیراک إدهجکسن، هم ده رۏمانېن قهرمانې اۏلاجاقسان. واللاه، بیللاه تاریخی ایمکاندېر! منجه بو شانسې قاچېرما!”
اۏرخان حیسّ إلهدی کی، دۏستو کئچیلهری قاچېردېب. “جیدّی” سؤزۆندن جیدّی-جیدّی ایستیفاده إتمهڲیندن باشا دۆشدۆ کی، بو صؤحبَتده جیدّی هئچ زاد اۏلا بیلمَز.
دۏستونو خاطېرلایاندا اۆزۆنه تَبَسّۆم یایېلدې. سئویندی کی، غفلَتَن دئتئکتیو رۏمانېن ایچهریسینه – چؤزۆلمهڲن و آغلاباتماز جینایت اۏلایلارېنېن مرکزینه دۆشمهییب. اوزاقباشې اینتیهارېنا اینانمادېغې أساس قهرمانېن، بۆتۆن گنجلیڲینی ایچمهڲه، یازماغا و قادېنلارا خرجلهمیش پاسییئنتی نجات آصلانېن اؤلۆمۆنۆن گؤرۆنمهڲن طرفلرینی آچماقدا یازېچېیا کؤمَک إدهجک. ألینه فۆرصَت دۆشمۆشکن زېررامانېن بیرینی کاغېذ اۆزهرینده اؤلدۆرۆب-دیریلدهجَک. بۆتۆن عهدهلیڲی بوندان عیبارتدی. إله رۏمانېن مؤللیفی ایله سۏن گؤرۆشده نجاتېن بۆتۆن یازېلارېنېن تۏپلاندېغې سندلری و شاعیرین گؤرۆشدۆیۆ قادېنلارېن، بیرلیکده یئییب-ایچدیڲی آداملارېن تئلئفۏن نؤمرهلرینی و عۆنوانېنې، تئز-تئز گئتدیڲی پوب-لارېن، کلوبلارېن آدلارې یازېلان دفترچهنی گؤتۆرمۆش، یازېچېیا بو مسألهده پیسکۏلۏژ کیمی کؤمَک إدهجهڲینه سؤز وئرمیشدی.
…بو یئرده، ضروری بیر مۆداخیله یئرینه دۆشَر. اۏرخانې نئجه لازېمدې حریف’لهمیشَم. چۆنکی اۏرخانېن گیریشدییی ایشی، نۏرمال اؤلکهلرده دئتئکتیو’لهر و إکسپئرتلر یاشاما کئچیردیر. دئمهدی، دئمهڲین. اۏرخان اؤزۆنۆ زیبیله سالېب…
بو اؤلۆم اۏلایېنده اۏرخان مۆطلَق ایپ اوجو تاپمالې ایدی. إله بیر ایپاوجو تاپمالې ایدی کی، بو دئتال نجاتېن اؤلۆمۆنۆن اینتیهار یۏخ، قتل اۏلایې اۏلدوغونو ثوبوتا یئتیرسین. گنج دۏکتۏر اۏتاقدا وار-گل إدیر و دۆشۆنۆردۆ. نجاتېن اؤلۆمۆ اۏنو آغرېدېردې. دۏستونون اینتیهار إدهجهڲینه اینانمېردې. اۏلایېن أصلینده نئجه باش وئردیڲینی مۆطلَق اؤرگنمهلی’یدی. أن آزې دۏست کیمی، بعضی شئیلری بیلمهلی، ایجتیماعیلشدیرمهلی’یدی.
نجاتېن یازېلارېنېن ایچهریسیندن تصادۆفَن گؤتۆردۆڲۆ و “کَدَردن” آدامېن بئلینی بۆکن یازېنې اۏخویاندان سۏنرا دۏکتۏر عصبی شکیلده وَرَقی اۏتاغېن بیر بوجاغېنا توللادې: “آده، سن اؤل، بونلارېن هامېسې باشدان خارابدېر. بو سانتیمانتال و آغلامالې یازېلارېن ایچیندن ایپاوجو تاپماق اۏلار؟”
***
دۏکتۏر ایلک اؤنجه اؤزۆ اۆچۆن اؤلۆمۆن جینایت، یۏخ’سا اینتیهار اۏلدوغونو آیدېنلاشدېرمالې ایدی. مؤللیف بونون واجیب اۏلدوغونو بیلدیڲی اۆچۆن هله یازماغا باشلامادېغې رۏمانېن أن مسئولییتلی ایشینی دۏکتۏرون بۏینونا آتېب آرادان چېخمېشدې. اۏرخان بونو خاطېرلایاندا سۏنسوز نزاکتینه یاراشمایان طرزده اؤزۆندن چېخېب ألینی ماسایا چېرپدې:
– آی سنی، آواراگۏر اۏغراش. لاپ شئیینه سارېمېسان جماعتی. إلهبیل رۏمان یازېرسان دا… بۆتۆن ایشی آتمېسان اۆستۆمه، بۆتۆن گۆنۆ ایچیرسن. تۆپۆرۆم سن یازان رۏمانا دا، سنه ده!
عصبی اۏلسا دا، اؤزۆنۆ بیرتَهَر تۏپارلادې. ماسانېن سیییرمهسینی چکیب ساکیتلَشدیریجی حبلردن ایکیسینی بیردن آغزېنا آتدې و قازسېز مینئرال سویو باشېنا چَکدی. قفیلدن گؤزۆ بیلگیسایاریندهکی آچېق فۏتۏلارا ساتاشدې. جینایت یئرینده چکیلمیش فۏتۏلار و نجاتېن اؤزۆنۆ آسدېغې کندیر یادېنا دۆشدۆ. جۏراب! کاپرۏن جۏرابلاردان حاضېرلانمېش کندیر اینتیهار اۆچۆن قطعیَّن ایدهآل واسیطه دَڲیلدی. اۆستهلیک بو “کندیرین” گؤرۆنۆشۆنه باخسان، اینتیهار واسیطهسی اۏلا بیلهجهڲی قطعیَّن آغلا گلمیردی. غئیری-ایرادی اۏنو گیج گۆلمک توتدو. گنج یازارلاردان بیرینین
“اینتیهار هؤرۆڲۆ” رۏمانېنې خاطېرلادې… آیه، بونلارېن هامېسې دَلی ایمیش کی….
قفیلدن گۆلمهڲینی کسیب، فیکرینی جمعلهدی.
ایپاوجو! بَلی، ایپاوجو! اوجو! بَلی، محض اینتیهار “کندیری”نین نجاتېن بۏغازېنا باغلانمېش اوج حیصّهسی قطعیَّن ایناندېرېجې دَڲیلدی. اۏرخان بیلگیسایاریندهکی شکیللری بیر داها دیققت’له نظردن کئچیردی(کئچیرتدی). جسدین بۏغاز ناحییهسینه دۆڲۆنلَنمیش کندیری دفعهلر’له بؤیۆدۆب دیققت’له اینجهلهدی و قفیلدن چېغېردې:
– دَڲیل! واللاه دَڲیل! بیللاه دَڲیل! بو، اینتیهار اۏلا بیلمَز. بو “کندیر”دن اؤزۆنۆ آسماسې مۆمکۆن دَڲیل! بئله “کندیر”له آدامې آسماق اۏلار، آدام اؤزۆنۆ آسا بیلمَز! آما هئچ بیر خیارېن عاغلېنا بو جۆر اینتیهار اوصولو گله بیلمَز. نجات اینتیهارې بو قَدَر “فئتیش”لشدیره بیلمَز!
***
شۆبههلندییی بو دئتالې رۏمانېن مؤللیفی ایله بؤلۆشمک اۆچۆن ألینی تئلئفۏنا آتدې. پنجرهنین قارشېسېنا کئچیب یارېتیکیلی گؤڲدَلَنه باخماغا باشلادې. بینا آفیسین قارشېسېنې تامامی’یله کسمیشدی. بو شراییطده اۏتاغا گۆنَش شۆعاعلارېنېن دۆشمهسی غئیری-مۆمکۆن ایدی. دۏکتۏر اۏرخان اۆرهڲینده شَهَرین آرخیتئکتوراسېنا جاوابوئرَن اۏلان بۆتۆن مأمورلارېن دۆنیادان کؤچَنلرینی یاد إتدیکدن سۏنرا تئلئفۏنوندا رۏمان مؤللیفینین نؤمرهسینی آختاردې.
هر زامان اۏلدوغو کیمی گنج و پئرسپئکتیولی رۏمانچېیا زنگ چاتمېردې. “بؤیۆک إحتیمال’لا بو خیار ایچیب و تئلئفۏنو سؤندۆرۆب یاتېب. بو عاغېل’لا، بو مسئولییتسیزلیک’له رۏمانې نئجه یازېر گؤرهسن؟”
1
“پۏلیس اۏلماق اۆچۆن، اؤنجه ویجدانېنېزدان خیلاص اۏلون!”
(اونودولموش داهی)
جینایت-آختارېش شؤعبهسینین أمکداشلارې یاواش-یاواش، ایکی بیر، اۆچ بیر قاپېدا گؤرۆنۆر، سلاملاشېب سَحَر یۏخلاماسېنا حاضېرلاشېردېلار. نؤوبَتچی ضابیط یوخوسوزلوقدان گؤزلری شیشمیش حالدا کئی-کئی دایانېب، گلیب گئدنلری مۆشاهیده إدیردی. گئجه هئچ بیر اۏلای باش وئرمهدیڲی اۆچۆن چۏخ راحات ایدی. یۏرقونلوق و یوخوسوزلوق وئجینه دَڲیلدی. ایللر عرضینده بۆتۆن بو چتینلیکلره آلېشمېشدې و یاشامېنې بونلاردان کناردا تَصَوّۆر إتمیردی. اۏنون اۆچۆن أن گؤزَل ایستیراحَت نؤوبَتچی اۏتاغېنداکې دیواندا اوزانېب مۆرگۆلهمکدی. گئجه ساعات ایکیده تئرمۏسدان سۆزۆب ایچدیڲی چایېن لَذَّتینی، إوده آروادېنېن دملهدیڲی لنکران چایېندان آلا بیلمیردی. آرتېق بونون’لا بارېشمېشدې. اۏنون دا یاشامې بو جۆر ساده حقیقتلردن عیبارت ایدی. گئت ایشه، گل إوه، نؤوبه، عَمَلیّات و بو کیمی باشقا واجیب، یاخود واجیب اۏلمایان ایشلر. هئچ واخت ایستیراحَت إلهمک بارهده دۆشۆنمهمیشدی. اۏنا إله گلیردی کی، ایستیراحَت آنجاق جیدّی بیزنئسمئنلر و داها ایمکانلې مأمورلار اۆچۆندۆ. اۏنون أن جیدّی ایستیراحَتی عائلهسینی بیر نئچه ساعاتلېق بولوارا چېخاردېب گزدیرمک، اۏرتاباب کافهلرده دۏستلار’لا ایچگی وورماق و دعوت اۏلوندوغو تۏیلاردا یئییب-ایچیب أڲلنمکدن عیبارتدی، باشقا هئچ نه!
آروادې ایسه اۏنون تام عکسی ایدی. ایستیراحَتیندن قالمېردې. هر یای اوشاقلارې رایۏنا، آناسېنېن یانېنا گؤندَریر، دوبایدان ووروب تۆرکییهدهن چېخېردې. هانسې’سا بیر گیژدېللاغ و ایدهآلیست پۏلیس ایشچیسینه گؤره جاوان یاشامېنې چۆرۆدهسی دَڲیلدی کی؟ اۏنون إحتیراصلې بَدَنی آنتالیا گۆنَشینده یانماق، ظریف چیڲینلری دوبای هۏتئللرینین لیۆکس نؤمرهلرینده آغ ملَفهنین اۆزهرینه تۏخانماق اۆچۆن یارادېلمېشدې. هر تعطیل اۏنون اۆچۆن یئنی بدنلرین کشفییدی. اینسان کۏلئکسیۏنسې چۏخ زنگین ایدی. أرینین میتینقلرده دؤڲدۆیۆ “مۆخالیفتچی گده”لرین سایې قَدَر کیشی’یله کئف چکمیشدی. یئری گلمیشکن، مۆخالیفتچیلر’له ده یاتمېشدې. سادهجه بو صؤحبَتی آچېب-آغارتماغېن یئری یۏخدو.
یازېق پۏلیس! هردن گؤزلرینی یوموب گؤرمهدیڲی یئرلری خیالېندا جانلاندېرېردې. خیاللارېندا مالدیو آدالارېندا، آنتالیادا و حتتا آریزۏنادا اۏلموشدو. سۏنونجو دفعه ایسه گؤزلرینی یوموب دۏیونجا طیفلیسده گزمیشدی. یازېق اؤز دۏغما آدېنې دا اونوتموشدو. کۆچهدن کئچن ده، مئترۏدا قارشېسېنا چېخان دا، قۏنشولار دا اۏنو سادهجه “پۏلیس” دئیه چاغېرېردې. پۏلیس! بو دقیقه اؤلکهده بوندان اۏغراش ایش تَصَوّۆر إتمک چتین اۏلسا دا قهرمانېمې بو آد’لا چاغېراجام: پۏلیسۏو پۏلیس پۏلیس اۏغلو. بو، قهرمانېمېزېن بۆتۆن کاراکتئرینه ایشېق توتاجاق قَدَر اوغورلو تاپېنتېدې.
…نئجه؟ چۏخ تواضؤعکارام؟ گۆلدۆرمهیین، سیز آللاه. سادهلیک، گؤزَللیک دیر. نئجه؟ ألبتّه سادهیم! سیز هله منیم فیلسوف همکارلارېمې تانېمېرسېز!
…بؤلمهنین أمکداشلارې اۏنون’لا سلاملاشېب، ایچهری کئچدیکجه نؤوبهسینین خطا-بَلاسېز سۏووشماغېنا اۆرَکدن سئوینیردی. رئیسین ماشېنې اوزاقدان گؤرۆننده ایسه جانېنا خۏش بیر راحاتلېق یایېلدې. اۆرهڲینده رئیسین قۏهوم-أقرَباسېنې یئددی-مرتبه سؤیۆشلر’له یاد إدیب، آیاغا قالخېب یالمانماغا تَلَسدی. رئیس ماشېندان دۆشَر-دۆشمز قارشېسېنا یۆیۆرۆب معروضه إلهدی، نؤوبهده اۏلدوغو واخت هئچ بیر اۏلای باش وئرمهدیڲینی بیلدیردی. رئیس “آزاد” تیمسېنې وئردیکدن سۏنرا ایدارهنین قارشېسېندا جرگه ایله دۆزۆلمۆش پۏلیس أمکداشلارېنا طرف یؤنَلدی.
نؤوبهنی تحویل وئرمهڲه حاضېرلاشدېغې آن اۏنون یاشامېندا أن خۏشبخت آنلاردان بیری حئساب اۏلونوردو. دۆنیادا أن بؤیۆک خۏشبختلیک، اۏلای باش وئرمَزدن نؤوبهنی تحویل وئریب إوه یۏللانماقدې.
بو گۆن ایچینده غریبه ناراحاتلېق واردې. پۏلیس ایت کیمی ایی بیلیردی، جینایَتین اییینی.
أوّللر إوه چاتان کیمی یاتاغا گیرسه ده، سۏن واختلار نؤوبهدهن سۏنرا یاتا بیلمیردی. إوه چاتان کیمی قایغېلار، سۏرونلار اۆستۆنه هۆجوم چکیردی.
– یئنه یاتېرسان، آی اۏغراش؟ سۏن واختلار هئچ اۆزۆمه ده باخمېرسان. یۏخ’سا گئجه بازلېغا گئتمیشدین، هه؟ نییه اؤلمۆرسَن آی ایمپۏتئنت!- بو، آروادېنېن یاتاق اۏتاغېنداکې یارېم ساعاتلېق سئکسوال ایستکلر حاققېندا مَنطیقسیز مۆحاضیرهسیندن بیر پارچادې. پۏلیس یاتاغېندان قالخېب قۏناق اۏتاغېنا کئچن کیمی معیشت قایغېلارې دا اۆستۆنه آخېشېردې: “ایشېق پولونو اؤده”، “إوه بازارلېق إله”، “زیبیللری آت”. بیر سۆرۆ بیتیب-تۆکنمهین قایغېلار… یازېق پۏلیسین گۆنۆ گۆن دَڲیلدی! اۆستهلیک آروادېنېن بونون باجېسې حاققېندا اویدوردوغو عاغېلاسېغماز سؤز-صؤحبَت، دئدی-قۏدو. بئزمیشدی پۏلیس…
بو گۆن گؤرهجهڲی ایشلری آرتېق ایکی-اۆچ گۆن أوّلدن پلانلاشدېرمېشدې. إوه چاتان کیمی یئمهڲینی یئییب بازارا گئدهجکدی. بازاردان گلیب اۏغلونا کرئدیت’له بیلگیسایار آلماق اۆچۆن ماغازایا یۏللاناجاق، سۏنرا بانکا اۏلان باشقا بیر کرئدیتی اؤدهیهجک، إوه قایېدېب دینجَلهجکدی. بئینینده گؤرهجهڲی ایشلری دۆشۆنه-دۆشۆنه “نؤوبَتچی حیصّه” یازېلمېش اۏتاغا دۏغرو آد-دېملادې. 10-15 دقیقه سۏنرا نؤوبهنی تحویل وئرمهلی’یدی. یاخشې کی، بو گۆن میتینق، پیکئت یۏخدو. نؤوبهدهن سۏنرا میتینگه چې-خېب “آزادلېق”، “ایستئعفا”، “آزاد سئچکی” قېشقېران باشېپۏزوق دستهنی دؤڲمک، داغېتماق اۏنا سۏن واختلار هئچ لَذَّت إلهمیر-دی. أصلینده اۏنون چالېشدېغې شؤعبه میتینق’له، پیکئت’له مشغول اۏلموردو. آما مۆخالیفتین مۆتَشَکّیل دستهلری ایله باجارماق اۆچۆن، بۆتۆن شؤعبهلر سفربَر اۏلوندوغوندان، اۏ دا “آدام دؤڲمهڲه” چېخېردې. أوّللر رئزین دَڲهنهڲی ألینه آلان کیمی شیره دؤنۆردۆ. قارشېسېنا کئچَنی آغېنا-بۏزونا، قادېنېنا-کیشیسینه باخمازدان بودایېردې. آما سۏن زامانلار یامان کؤورک اۏلموشدو. هم ده جماعت دا اؤنجهکی لال-دینمز دؤ-یۆلن جماعت دَڲیلدی. هانسې’سا قادېنا یۆنگۆلواری بیر ضربه ووران کیمی، إشیتدیڲی کلمهلر ایچینی آجې دېر (آجېدېر)دې: “نییه وورورسان، آی باجېسېندان خبرسیز اۏغراش!” بو “باجې صؤحبَتی” اۏنون یارالې یئری’یدی…
یۏخ، یۏخ، بیرجه میتینق اۏلماسېن!
اۏتورقادا یئرینی تزهجه راحاتلامېشدې کی، تئلئفۏنون سَسی اۏنو عمللی-باشلې دیکسیندیردی. عصبدن أللری أسدی:
– تفوو. جمعی 10 دقیقه دؤزه بیلمَزدین؟
ایلک اؤنجه ایستهدی تئلئفۏنو خطدن آیېرسېن، آما رئیسین دؤنۆب نؤوبَتچی حیصّهیه سۏرغو دۏلو گؤزلر’له باخدېغېنې گؤرۆب جلد تئلئفۏنو گؤتۆردۆ:
– جینایت شؤعبهسی بؤلمهسی، بویورون.
– رئیس، سلام. بوردا ایزمیر گؤرۆنتۆنۆندن بیر گیژدېللاغ، إئئ عۆذر ایستهییرم وطنداش اؤزۆنۆ آسېب. وانېن یانېنداکې آغاجلېقدا آغاجدان ساللانېب.
– نه لۏخهبر آداملار وار. موندار کؤپکوشاغې! اۏلای یئرینه اؤزۆنۆزۆ سۏخمایېن. سیزلیک هئچ نه یۏخدو اۏردا. اۏرالارې تاپداق-تاپداق إلهمهڲین، سۏنرا کریمینالیستلر اۆچۆن ایزی تاپماق چتینلشهجَک. بیر آزدان اۏردایېق.
– اۏلدو رئیس! رئیسس…
– نهدی؟
– ترپنمیر إئئ…
– ردّ اۏل، ایت اۏغلو ایت!
دؤزمهییب اۆرهڲینده ده زنگ إدَن ولدۆزینانېن اؤلۆب-دیریسینه چۏخمرتبهلی، لیفتسیز سؤیۆشلر یاغدېردې: “سَنین…”
– تئلئفۏنو یئره قۏیوب رئیسه معروضه إتمهڲه قاچدې.
– جناب رئیس، ایزمیر پرۏسپئکتی، بینا 7انېن یانېنداکې آغاجلېقدا اینتیهار إتمیش کیشی مئییتی آشکارلانېب.
آی سَنین خبرینی، معروضهنی، معلوماتېنې… ! صاباح-صاباح لازېم ایدی منه؟ نه بدخبر آدامسان أده… یاخشې، سۆرۆش بوردان. معلومات وئر، حاضېرلاشسېنلار. درحال عَمَلیّات قوروپو یۏلا چېخسېن!
– اۏلدو!
– سیکدیر!
– باش اۆسته!
گئری دؤنۆب “نؤوبَتچی حیصّه”یه گیردی. قانې بَرک قارالمېشدې. پېچاق وورسان قانې چېخمازدې. بۆتۆن پلانلارې آلت-اۆست اۏلدوغو اۆچۆن عصبی شکیلده بیر سیقار یاندېردې. آغزې زَهَر تامې وئریردی… ”دېندېغ گئده، اؤزۆنۆ آسماغا واخت تاپدې. سیکیم سَنین گیژدېللاغ آغزېنې”. سۏنرا بئینیندن کئچیرتدیڲی سؤیۆشلره گؤره اؤزۆنۆ قېنادې. اۆشَندی. “هئچ اؤلۆنۆ ده سؤیهرلر؟”
2
“اینسانلارېن چۏخو یاشامېنېن سۏنوندا گئرییه دؤنۆب باخدېقلارې زامان فاصیلهلر’له یاشادېقلارېنې گؤرۆرلر. تقدیر إتمَزدن و ذؤوق آلمادان کئچیب گئدن شئیین أصلینده یاشاملارې اۏلدوغونو گؤردۆکلرینده تعجّۆبلنیرلـر. بئلهجه، اومودلار’لا آلدادېلان اینسان اؤلۆمۆن قوجاغېنا قاچار.”
آرتور.شۏپئنهاوئر
جینایت-آختارېش بؤلمهسینین أمکداشلارې و پرۏکورۏرلوغون تحقیقات قوروپو جینایت باش وئرَن تۏرپاقیه چاتاندا آرتېق آغاجېن یان-یؤورهسینده خئیلَک آدام یېغېشمېشدې. کۆکنارېن یارپاقلارې آراسېندان سېزان گۆنَش شۆعاعلارې جسدین گؤیرمیش اۆزۆنۆن، شیشیب چنهسینه قَدَر ساللانمېش دیلینین آیدېن گؤرۆنمهڲینه مانع اۏلسا دا یان-یؤورهده تۏپلاشانلار بو غریبه آدامې تانېمېشدې. جسدی ایلک دفعه گؤرَن یاخېنلېقداکې تیجارت مرکزینین کئشیکچیسی ایدی. دئیهسن اۏ زنگ إدیب معلومات وئرمیشدی. مۆستَنطیق کئشیکچینی یانېنا چاغېردې:
– جسدی نه واخت گؤرمۆسن؟
– سَحَر ساعات 7-ده. نؤوبهنی تحویل وئرمهمیشدن قاباق مارکئته سیقار آلماغا گئتمیشدیم. گئری قایېداندا یۏلومو اوزاتماق اۆچۆن بینانېن بو طرفیندن فېرلاندېم. دایانېب سیقار یاندېراندا بونو گؤردۆم. – کئشیکچی باشې ایله جسدی گؤرسَتدی. درحال پۏستا قایېدېب سیزه زنگ إلهدیم.
– همم…گئجه شۆبههلی بیر شئی گؤرمهمیسَن کی بو طرفلرده؟
– یۏخ گؤرمهمیشم. منیم پۏستومدان بورا گؤرۆنمۆر.
– آیدېن دېر. بو جماعت کیم دیر؟
– محله جماعتیدې. ایشه گئدنلردی چۏخوسو. تۏرپاقیه یاخېن’لاشماسالار دا دایانېب باخېرلار. بیلیرسن ده، رئیس، جماعت بئله شئیلره باخماغې خۏشلایېر. کئچن دفعه یۏلون اۏ تایېندا ناظیر مۆعاوینی عابید اؤرگتمنین ویلاسې یاناندا دا یېغېشېب “بۏلئت” إدیردیلر، شکلین-زادېن چکیردیلر. هله اۏ تۆستۆ-دومانېن ایچینده یانقېنېن قاباغېندا دایانېب شکیل چکدیرنلر ده اۏلدو.
– أ نه وحشی میللتیک إئئ. هانسې’سا گیژدېللاغ اؤزۆنۆ آسېر، بیر دسته باشدان خاراب دا یېغېشېب تاماشایا باخېر. داغېلېشېن گؤ-رۆم. – رئیس قېشقېردې.
– رئیس، من ده گئده بیلهرَم؟ –کئشیکچی دیللَندی.
– یۏخ. سن ایفاده وئرَندن سۏنرا گئدرسن. بیر ده بونون هارادا یاشادېغېنې بیلن وار؟
– وار. یاشلې بیر قادېن قاباغا چېخدې. بیرینجی بلۏک، اېې مرتبه، إو 6. باخ، اۏ جۏراب آسېلان پنجره. ناییلهنین کیرایهچیسیدیر. بیر-ایکی دفعه بلۏکدا گؤرمۆشَم.
مۆستَنطیق یان-یؤورهده دۏلاشان پۏلیس نفر’لهرینه گؤرسهدیش وئردی:
– هه…قۏنشولاردان کیم وار’سا آپارېن ایفادهسینی آلېن. إوین یییهسینی چاغېرېن، إوه باخېش کئچیرین.
إکسپئرتیزانېن نۆمایندهلری جسدی آغاجدان دۆشۆرۆب، جسد تۏرباسېنېن ایچهریسینه قۏیدولار. جسددهن ایسپیرت اییی گلیردی. پرۏسئدورا اویقون اۏلاراق اۏلای یئرینه باخېش کئچیریلدی، شاهید و قۏنشولار ایفاده وئرمک اۆچۆن پۏلیس ایدارهسینه آپارېلدې.
پۏلیسلر گلدیکلری کیمی ده سَس-کۆی’له داغېلېشماغا باشلادېلار. جسدی پۏلیس ماشېنېنا “یۆکلهدیلر”. چئشیدلی خبر بایېلېقلارېنین أمکداشلارې جانفیشانلېق’لا فۏتۏلار چکیر، پۏلیس و إکسپئرتیزا أمکداشلارېندان اۏلای ایله باغلې آچېقلاما آلېردې.
پۏلیسلر داغېلېشاندان یارېم ساعات سۏنرا محلهده یاشام آخارېنا دۆشدۆ. سانکی بو محلهده اینتیهار اۏلایې اۏلمامېشدې.
پۏلیس تئزلیک’له اینتیهار إدَن کیمسهنین کیملیڲینی آچېقلادې: “اینتیهار إدَن شخص دؤوری مطبوعاتدا نجات آصلان ایمضاسې ایله تانېنان گنج یازار، 1983-جۆ ایل تَوَلّۆدلۆ حاجېبیلی نجات آصلان اۏغلو دېر. ایللر اؤنجه بؤیۆک اومودلار’لا عیالتدن پایتاختا کؤچن گنج یازار بَلیرسیز نهدنلردن اینتیهار إدیب. فاکتا باغلې جینایت مجلَّهسینین 125-جی (اؤزۆنۆ اؤلدۆرمه حدّینه چاتدېرما) مادّهسی ایله جینایت ایشی باشلانېب، مۆوافیق إکسپئرتیزالار، اۏ جۆملهدن محکَمه-طیبّی و کۏمپلئکس محکَمه-طیبّی-بیۏلۏژی و طیبّی-کریمینالیستیک إکسپئرتیزالارې تعیین إدیلیب.”
مرحومون دۏستلارېندان یالنېز گنج پسیخاتر اۏرخان اؤزۆنۆ اۏلای یئرینه یئتیرمیشدی. سَحَر إرکندن نجات’لا گؤرۆشۆب، ماشتاغایا گئتمهلی’یدیلر. نجات یازدېغې حیکایهلردن بیرینده دَلی اۏبرازې یاراتماغا چالېشېردې و ماشتاغاداکې روحی-عصب دیسپانسئرینه بیرلیکده باش چکهجکدیلر. نجات تئلئفۏنا جاواب وئرمهدیڲینه گؤره اۏرخان اۏنو إودن گؤتۆرمک اۆچۆن ماشېنې بیرباشا إوین قارشېسېنا سۆرمۆش و بو سارساق مَنظَره ایله راستلاشمېشدې.
پۏلیسلر گلهنه قَدَر جسهده یاخېن’لاشماسا دا، آغاجدا یئللهنن دۏستونون فۏتۏلارېنې چکمهڲی باجارمېشدې. أصلینده آغاجدان آسېلان جسدی چۏخلارې تئلئفۏن’لا چکدیڲی اۆچۆن اۏرخانېن فۏتۏ چکمهڲی هئچ کسین دیققتینی جلب إتمهدی.
ایندی سیز حاقلې یئره سۏرغو وئره بیلرسیز کی، اۏرخان دۏستونو آغاجدان آچېب یئره دۆشۆره بیلمَزدی؟ من ده دئییرَم کی، یۏخ. سؤزۆن آچېغې ایستهسَم اۏرخان نجاتې آغاجدان دۆشۆرۆب جسدی قوجاقلایار، هله بیر خئیلَک هؤنکۆر-هؤنکۆر آغلایار دا. آما إحتیاج یۏخ دېر. بو باسا-باسدا گؤز یاشې ایله فیکرینیزی یایېندېرا بیلمهرَم. صؤحبَتلر وار إئ، بو اؤلسۆن!
مؤللیف بو یئرده أل ساخلایېب ساغ ألی ایله ساغ اۆزۆنه یۆنگۆلجه سیلله چکیر.
اۏ بَرک سارسېلسا دا، پۏلیسلر گلدیکدن سۏنرا اۏلای یئرینده دایانماغېن آنلامسېز اۏلدوغونو باشا دۆشۆب مرحومون دۏستلارېنا و یاخېنلارېنا خبر وئرمهڲه تلسمیشدی.
اۏرخان مؤللیفین اینتیهارې تصویر إتدیڲی صحنهنی اۏلدوقجا بَڲندی. ألیندهکی قارا قلَمین پۏزانلې اوجونو آغزېنا سالېب، اۏتاقدا گزیشمهڲه باشلادې. دئیهسن صؤحبَت پیس گئتمیردی. قۏنویا بو جۆر گیریش دئتئکتیو رۏمانلارېن أوّلینی خاطېرلادېردې. دۏستونون رۏمان’لا باغلې صؤحبَتلرینی، یازې پرۏسئسینده کئچیرتدیڲی ایسترئسی یادېنا سالېب، گۆلۆمسهدی. اۏرخان رۏمانېن قارما-قارېشېق و آنلاشېلماز سوژه خطینی دۆشۆنه-دۆشۆنه فیکره گئتدی. اۏتاغېن اۏرتاسېندا لۏم کیمی دایانېب، پنجرهدن چؤلدهکی بَلیرسیز نؤقطهیه باخا-باخا حیسّ إلهدی کی، قلَمین باشېنداکې بالاجا پۏزانې دیشلهییب، ایشتاها’یلا چئڲنهییر. یازېچې دۏستونو “خۏش سؤزلر’له” یاد إدیب، اۏنون نؤوبَتی حقّهلرې حاققېندا دۆشۆنمهڲه باشلادې. دۏستونون یاراتدېغې اۏبرازې
اؤزۆنه بنزدهجهڲینی ایلک اؤنجهدن حیسّ إدیردی…
3
“یاشام ماهنې دېر. نهقارتی – اؤلۆم”
ویکتۏر هۏقۏ
نجاتې دۏغولدوغو کندده دَفن إدهجکدیلر. بؤیۆک قافقازېن گۆنئی یاماجلارېندا یئرلهشن بو کندده نجاتې اۏ قَدَر ده یاخشې تانېمېردېلار. هردن قزئتلرده چېخان یازېلارېنې ایسه مکتب دایرئکتۏروندان و کندین ایجرا نۆمایندهسیندن باشقا هئچ کس اۏخوموردو. اینتئرنئت هله بو کنده آیاق آچمامېشدې.
اۏنا گؤره ده اینتیهار’لا باغلې هرهنین بیر حیکایه اویدورماسې نۏرمال سایېلا بیلَردی.
نجاتېن والیدئیینلَرینی یاخېندان تانېیانلار حَیَطده قورولموش یاس چادېرېنا تۏپلاشمېشدې. گلنلرین أکثریيَّتی قۏهوم-قۏنشویدو. باکې’دان جمعی 7-8 آدام گلمیشدی. نجاتېن یاخېن دۏستلارې چادېرېن قاباغېندا تۏپلاشېب ساکیت-ساکیت سیقار تۆستۆلهدیردی. دانېشماق چتین ایدی. 30 یاشې یئنیجه تامام اۏلموش گنج دۏستلارېنېن اینتیهار إتمهسی هامېسېنې یاندېرېردې.
…بورادا دۏستلارېن آلدېغې مَعنوی یانېق دَرَجهسینین آغېرلېغېنې تعیین إتمک چتین اۏلسا دا، إحتیمال إتمک اۏلار کی، آغېر دَرَجهلی مَعنوی یانېق خسارتی دَڲیل…
ایستی، گۆنَشلی بیر گۆن ایدی. کؤنۆل ایستهردی کی، دَنیز کنارېنا یۏللا(یۏل’لا)نسېن، دالغالار’لا دانېشسېن، قومساللېغېن اۆستۆنده سۆفره آچېب قېرمېزې شرابېنې، پئندیر-چؤرهڲینی چېخاردېب سۆفرهیه دۆزسۆن، سۏنرا دئیه-گۆله یئییب-ایچسین، گؤزلرینی سمایا دیکسین، کَدَرلی دۆشۆنجهلری بولودلار’لا چکیلیب گئتسین. یاس ساخلانېلاجاق، دۏست دَفن إدهجک گۆن دَڲیلدی.
یاسا گلنلر ماغارېن قارشېسېندا گؤرۆشۆب سلاملاشېر، بیر-بیرینی تانېمایانلار أل توتوب تانېش اۏلوردولار. غریبه کند ایدی. اۏ قَدَر بؤیۆک ایدی کی، شَهَردهکی کیمی هله ده بیر-بیرینی تانېمایان آداملار واردې. هامې اۆزۆنتۆلۆ ایدی. تَسَلّیلر قورو و ایستاندارد، دانېشېلان خاطیرهلر جانسېزدې.
هامې نهدن آختارېشېندا اۏلسا دا، نجاتې تانېیانلار چارهسیزلیک و ناراحاتلېق’لا سوسوردو. نجاتېن دۏستو، قالېن گؤزلۆڲۆندن یاشامېنې اۏخوماغا، یازماغا و باشقا بونا بنزَر دارېخدېرېجې ایشلره حصر إتدیڲی آنلاشېلان فیلسوف رامال، نجاتېن آتاسې آصلان کیشینی کنارا چَکدی:
– آصلان اؤرگتمَن، سیز مۏللا چاغېرمېسېنېز، آما نجات آتئیست ایدی.
آصلان اؤرگتمنین قېپ-قېرمېزې قېزارمېش گؤزلرینده سانکی شیمشک چاخدې:
– إلهدیڲی حرکتدن معلوم دېر نئجه آللاهسېز و کافیر اۏلماغې. نئچه دفعه دئدیم آللاها، دینه آسیلیک إلهمه، قولاق آسمادې. آنجاق آللاهدان، دیندن اۆز چئویرن، والیدئیینلَرینی، اؤولادېنې سئومهڲن اینسان بو آددېمې آتا بیلَر…
آصلان اؤرگتمَن سؤزۆنۆ بیتیریب دۏلوخسوندو.
– بیلیرسن اۏغلوم، بیزیم کندین اؤز عادتلری، اؤز قایدالارې وار. ایندییه قَدَر بیزیم کندیمیزده یالنېز بیر نفر مۏللاسېز، قورانسېز باسدېرېلېب. اۏنو دا اؤز دۏغما اۏغلانلارې اۏغراشلېغېنا گؤره اؤلدۆرۆب توالئت قویوسونا آتمېشدې. اییدن مئییته یاخېن دۆشمک مۆمکۆن دَڲیلدی.
یانقېن-سؤندۆرَن ماشېن چاغېردېلار مئییتی یوماغا. هر حالدا نجات بو قَدَر آبرېسېزچې دورومدا دَڲیل.
منی جماعتین دیلینه سالمایېن. بو بۏیدا کندین دیلینه دۆشمک ایستهمیرم. آخې منیم اۏغلومون جسدی موردار دَڲیل کی، مۏللاسېز دَفن اۏلونسون!
–اسلان اؤرگتمَن، یَقین کی، اۏنون اؤزۆ ده مۏللا ایستهمَزدی-، رامال فیکیرلی-فیکیرلی دیللَندی– هم ده، ایسلام دینینه گؤره اینتیهار إتمیش شخص اۆچۆن جنازه نامازې قېلېنمېر، قوران اۏخونمور. اؤزۆنۆزۆ بۏش یئره یۏرمایېن. ایمکان وئرَک، نجاتېن ناراحات روحو بیر بالاجا راحاتلېق تاپسېن…
– باخ رامال، من اۏنون روحونون راحاتلېق تاپماسې اۆچۆن هر شئیه حاضېرام. آما بونو باجارمارام. من چاغېرمامېش دایېلارې، قارداشلارې آرتېق مۏللانې گتیریبلر. جنازه نامازې دا قېلېنجاق، مۆسلمان کیمی دَفن اۏلوناجاق. یۏخ، أڲر مۏللا اۏلماز دئسه، سیز دئیَن اۏلسون. اوشاقلارا دا دئ، آرتېق حرکت اۏلماسېن. بورا إعتیراض، ناراضېلېق یئری دَڲیل. إل-اۏبا، جماعت نئجه، سیز ده إله. اؤزۆنۆزۆ جماعتدن آیېرمایېن، یاخشې گؤرۆنمز کناردان.
…دۆشۆنَنده کی، قبول إتمهدیڲیم دینین قایدالارې ایله دَفن اۏلوناجام، عصبیلَشیرم. منه لازېمدې مۏللا؟ قارداشلارېمې بیلمیرَم، آما دایېلارېم یۆز فاییض بئله حرکت إده بیلَر. کیشیلر قۏجالدېقجا خریفلییرلـر. إله بیل عالی مکتبده عئلمی آتئیزمدن “أعلاء” قیمَت آلان بونلار اۏلمایېب. نه ایسه، یئرسیز مۆداخیله إتمهڲیم. قایېدېرېق دَفن مراسیمینه…
رامال باشېنې بولایېب چادېرېن آرخاسېنا کئچدی. سیقار یاندېرېب آجې تۆستۆنۆ آجگؤزلۆک’له جیڲرلرینه چَکدی. رنگی قاپ-قارا قارالدې. آیاق اۆسته دورماق اۆچۆن طاقتی قالمامېشدې. آشاغې چؤکۆب هؤنکۆردۆ. اۏنون چادېرېن آرخاسېنا کئچدیڲینی گؤرَن دۏستلار دا اۏنون باشېنا یېغېشدې. رامالېن آغلادېغېنې گؤرۆب بایاقدان سیقارې-سیقارا جالایان بعضی دۏستلار اوشاق کیمی هؤنکۆرمهڲه باشلادې.
نجاتېن اؤزۆندن یاشجا بؤیۆک، ساچلارې آزاجېق سئیرهلمیش، گؤزلۆڲۆ بورنونون اۆستۆنه دۆشمۆش، ایضطیرابدان سیماسې قاپ-قارا قارالمېش دۏستو ایلهام آغلامېردې. اۏ عۆمومییَّت’له آغلاماغې سئومیردی. داها دۏغروسو باجارمېردې. حتتا آناسې دۆنیادان کؤچنده بئله اۏنون گؤزۆنده یاش گؤرَن اۏلمامېشدې. دۏستلارې اؤز آرالارېندا بو سرت آدامې قېناسالار دا، اۏنون آغلادېغېنې، اۏپتیمیزمینی ایتیردیڲینی کیمسه گؤرمهمیشدی. هر زامان اۏلدوغو کیمی باخېشلارېنې اوزاق بیر نؤقطهیه زیللهییب، بیلگهجهسینه سوسوردو…
***
دۏستلار آغلایېب ساکیتلَشمیشدیلر، کناردا صؤحبَتلَشیردیلـر. دۏکتۏر اۏرخان، نجاتېن جسدینین فۏتۏلارېنې دۏستلارا گؤرسهدیر، یاواش سَسله اۏنون اؤلۆم نهدنلرینی مۆذاکیره إدیردیلر. مرحومون دۏستو شاهین اۏلدوقجا اۆزگۆن گؤرۆنۆردۆ. قفیل إشیتدیڲی بو خبر سانکی اۏنون بئلینی بۆکمۆشدۆ. اۏنون أدبیاتا، یازې-پۏزو آداملارېنا دَخلی اۏلماسا دا، ساغلېغېندا نجاتېن أن یاخېن دۏستو ایدی. نجات هئچ کس’له بؤلۆشمهدیڲی سیرّینی، سۏرونونو اۏنون’لا بؤلۆشۆردۆ. نجاتېن مۆعالیجهسی اۆچۆن ألیندن گلهنی إتمیشدی. بو جۆر اؤلۆمۆ نجاتا یاراشدېرمېردې. ایلهام’لا صؤحبَتلشیر، سیقارې-سیقارا جالایېردې. دۏستونون اؤلۆمۆنۆ آسانلېق’لا قبول إده بیلمیردی. بیر نهدن، هامېنېن بیلدیڲی بیر نهدن اۏلمالې’یدې. بۆتۆن بهانهلر سهو ایدی، چۆنکی نجاتېن اینتیهارې دا أن بؤیۆک سهو ایدی. اۏ اؤزۆنۆ اؤلدۆرمهمهلی، کیچیک قېزېنې یئتیم، آتاسېنې، دۏستلارېنې، قارداشلارېنې بۏینو-بۆکۆک قۏیمامالې’یدې. اینسان یاخېن یان-یؤورهسیندن بئزنده مۆحیطینی دَڲیشَر، سئوگیدن یۏرولاندا آیرېلار. اینتیهار ایسه خلوتجه آرادان چېخماق دېر. دۏستلارې، قۏهوملارې، اؤولادې گۆناهکارلېق دویقوسو ایله باش-باشا بوراخماقدې.
…دۆزۆنۆ دئییم کی، من ده بئله فیکیرلَشیرَم. ایندیکی عاغلېم اۏلسا اینتیهارا جهد إتمهرَم. تَصَوّۆر إدین کی، یاخېن-اوزاق دۏستلارېن هامېسې یېغېشېب چادېرا، سیقار چکیب آغلاشېر. قارداشلار بیر طرفده، دایېلار بیر طرفده، آتا بیر طرفده پژ-مۆرده و دردلی دایانېب. قۏنشو آروادلار آنایا دستک مق-سعدی ایله جیککه چکیب، آغې دئییر. عمللی-باشلې کَدَرلی صحنه دیر. آدام اؤز أجلی’یله اؤلنده داها اورواتلې اۏلور، واللاه. اۏنا گؤره ده اینتیهار صؤحبَتینی اۏرتایا آتماق لازېم دَڲیلدی. قهرما-نېن باشېنا باشقا اۏیون آچماق دا اۏلاردې. مثَلَن، ماشېن قه-زاسې. نه ایسه، اؤزۆم ده خئیلَک تأثیر’لهندیم بو اؤلۆم صحنهسین-دن…
نجاتېن دَفنی سَس-کۆیسۆز، طَمطَراقسېز کئچدی. مۏللا اینتیهار إدَن شخص اۆچۆن جنازه نامازې قېلماقدان ایمتیناع إتدی. جنازهنین اۆستۆنده قوران دا اۏخونمادې. مۏللا نهدن’له-ری آصلان اؤرگتمَن(اؤرگتمَنه) ایضاح إدیب، عۆذرخاهلېغېنې بیلدیردی. نئجه ده اۏلسا، کندین أن سایېلېب-سئچیلن کیشیلریندن ایدی نجاتېن آتاسې. اۏنا دینین بو بارهده هؤکۆملرینی بیر-بیر، صبیر’له ایضاح إتدی.
جسدی قبیره قارداشلارې دۆشۆردۆ. مۏللا ایسه کناردا نجاتېن گۆناهکار روحو اۆچۆن دوعا إدیردی. تکجه نجاتېن دۏست-لارې مراسیمین بو جۆر کئچیردیلمهسیندن راضې ایدی. ایلک اؤنجه فیلۏ-سۏف رامال، سۏنرا ایلهام دانېشدې. باشقا دۏستلار دا بیر-ایکی کل-مه ایله نجاتې خاطېرلادې و سۏندا دۏکتۏر اۏرخان عصبی چېخېش إله-دی. حاکیمییَتی، حاکیمییَتین اؤلکهده یاراتدېغې قۏرخو مۆحی-تینی تۏپ آتشینه توتدو. اۏنون سرت چېخېشېندان سۏنرا جماعت دا-غېلېشماغا باشلامېشدې…
فیلسوف رامال دا نجاتېن اینتیهارېنې قبول إده بیلمیر-دی. اۆرهڲینده سۏسیالیزمه کؤنۆل وئرمیش، قېپ-قېرمېزې بیر اؤلکه قورماق آرزېسې ایله آلېشېب یانان نجات آصلانې قېنایېردې. أڲر یاشامېن دستکلیه بیلدیڲی بؤیۆک بیر مۆجادی’له وار’سا، بو بورژوالارا خاص کیچیک آخماقلېقلار اۆزۆندن هئچه سایېلا بیل-مزدی.
شۆبههسیز کی، نجات دۏغرو حئساب إتدیڲی شئیین آرخاسېنجا گئدن، فیکرینی سرت و آچېق دئمکدن چکینمهڲن بیری ایدی. آما، یئنه ده بو جۆر خلوت آرادان چېخماق اۏلمازدې.
…بیزیم طرفلرده بونا “آرادان جېرماق” دا دئییرلر…
***
… دَفن مراسیمیندن سۏنرا نجاتېن دۏستلارې گئرییه – باکې’یا قایېتدېلار. عادَتَن بئله گۆنلرده راحاتلانماق، ساکیتلَشمک اۆچۆن ایچردیلر. بو دفعه نهدنسه ایسپیرتلی ایچکییـه قطعی هَوَس یۏخ ایدی. یا دا آیېن اۏرتاسې اۏلدوغونا گؤره کاسېبچېلېقدې. یۏلدا بیر نئچه یئرده دایانېب چای ایچسهلر ده، هئچ کس پیوه و یاخود ایچگی وورماق ایستهمهدی. واللاه، دقیق پولسوزلوق ایمیش. هر دفعه اۏتوراندا نجاتېن اینتیهار نهدنی مۆذاکیره اۏلونوردو. دۏستلارې اۏنون قفیل اینتیهارېنې هله ده قبول إده بیلمیردیلر.
سواللار، سواللار، سواللار…
4
“کیم اونودوب منی یۏل آیرېجېندا-گلسین قوجاقلاسېن، گلسین آپارسېن…”
زردۆشت شفی
اینتیهاردان درحال سۏنرا اۏنون حاققېندا اینتئرنئت سایتلارېندا و قزئتلرده دۏستلارېنېن کَدَرلی نئکرۏلۏقلارې گؤرۆنمهڲه باشلادې. تَخمینَن بیر آی چَکَن بو پرۏسئسدن سۏنرا آرتېق هر کس اؤز ایشینده ایدی. اینتیهار اۏلایېندن دؤرد آی کئچمیشدی. گنج قلم آداملارې اؤنجهکی کیمی تۏپلاشېر، ایچکی مجلیسلری قوروردولار. یئنه ده باکېنېن کۆچهلرینده تېخاجدې. اولوسلار آراسې تشکیلاتلارېن اؤلکه ایله باغلې وئریدیڲی حئساباتلاردا هئچ نه دَڲیشمهمیشدی.
بیر سؤز’له گۆنَش اؤنجهکی کیمی دۏغودان دۏغور، باتېدا باتېردې. هردن دۏستلارې نجاتې ایچکی ماساسې یان-یؤورهسینده خاطېرلایېر و کؤورلیردیلـر. نجاتېن دفنیندن سۏنرا تکجه شاهین اۏنون قبرینی زییارَته گئتمیشدی. یازې-پۏزو آدامېندا اۏ اوزونلوقدا یۏلو گئتمهڲه پول هاردادې؟ هئچ کسه خبر إتمَزدن ماشېنې دۆز قبریستانلېغا سۆرمۆش، باکې’دان آلېب گتیردیڲی بیر قوجاق قرنفیلی اۏنون یالقېز مزارېنېن اۆستۆنه دۆزمۆش، داشېن اۆستۆنده اۏتوروب نجات’لا کئچیرتدیڲی ماراقلې گۆنلری، ایچکیلی-شعرلی-قادېنلې مجلیسلری خاطېرلامېشدې.
سۏنرا ماشېنېن یۆک یئریندن شراب شۆشۆهسینی چېخاردېب آچمېش، ایکی سیقار یاندېرمېشدې. سیقارېن بیرینی نجاتېن قبرینین باش طرفینه قۏیموشدو، بیرینی اؤزۆ سۆمۆرمۆشدۆ. ایکی پلاستیک ایستیکانا شراب سۆزۆب، بیرینی سینه داشېنېن اۆستۆنه قۏیوب، اؤز ایستیکانېنې باشېنا چکمیشدی. آغلامېشدې…
شاهین دۏغوردان دا بونو إده بیلَر. کئچن دفعه دئییرَم:
– قارداش، من اؤلسَم نئینییَرسَن؟
دئییر قارداش، واللاه سن رۏماندا یازدېغېن کیمی، بیر شۆشه چاخېردان، ویسکیدن آلېب گلهرَم قبرینین اۆستۆنه، سیقاردان چکیب، ایچکیدن ایچیب آغلایارام…
بَلی، محض غریبه اۏلدوغو اۆچۆن، یان-یؤورهسیندهکی ایستاندارد آداملاردان فرق’لهندیڲی اۆچۆن دۏستلوقلارې آلېنېردې.
شاهین نجات’لا باغلې آغرېلې خاطیرهلری چؤزهلهییر، اینتیهار اۏلایېندن سۏنرا باش وئرَنلری بئینینده صاف-چۆرۆک إدیردی. نجات حاققېندا یازېلان بۆتۆن یازېلارې تۏپلایېب، اؤز حئسابېنا کیتاب چېخارتماغې دۆشۆنۆردۆ. بو فیکرینی بیر نئچه نفره بیلدیرمیشدی. نجاتېن دۏستلارې دستک وئرهجکلرینی دئسهلر ده، اۏرتالېقدا رئال ایش یۏخ ایدی. هه… دئیهسن یازېچې دۏستلارېندان بیری اۏنون حاققېندا رۏمان یازماغا حاضېرلاشېردې. – نه ایدی اۏنون آدې؟ – شاهین خاطېرلاماغا چالېشدې – هه نجات، إلخان داشدمیر. شاهین غئیری-ایرادی طرزده قبیر’له صؤحبَتلشمهڲه باشلادې…شاهین اینانجېندا ثابیتقَدَم اۏلسا دا، دۏستو’یلا ویداعلاشماغېن، صؤحبَتلشمهڲین یۏلونو تاپمېشدې.
مؤوهوماتېن قاتې دومانې آراسېندا گؤرۆنمز اۏلان بو داغ کندینده، قبرین باشېندا اۏتوروب سیقار چکه-چکه، قېرمېزې شراب ایچه-ایچه خیالا دالدې…
***
… نجاتېن دفنیندن دؤننده، یۏلدا سیقارې سیقارا جالایان إلخان داشدمیر اینتیهار’لا باغلې چئشیدلی وئرژئنلار ایرهلی سۆرۆردۆ. اۏنون فیکرینجه نجات اینتیهار إتمهمیشدی. اۏنو اؤلدۆرمۆشدۆلر. إلخانېن فیکرینجه نجاتې اؤز یاخېن یان-یؤورهسیندن کیمسه اؤلدۆره بیلَردی. بونون’لا باغلې گۆلمهلی و غریبه وئرژئنلار ایرهلی سۆرۆردۆ. اۏرخانېن ماشېنېندا یئرینی راحاتلایېب دیل-بۏغازا قۏیموردو:
– کیتابېنېن مۆذاکیرهسی چۏخ گرگین کئچمیشدی. ایکی جبهه یارانمېشدې. هم پئشهکار تنقیدچیلر، هم ده بلۏققئرلر رۏمان حاققېندا یازېردې. جیدّی مۆذاکیرهلر گئتدی. یاخېن دۏستلارې ایسه نهاینکی اۏنو تک قۏیموشدو، حتتا اۏردا-بوردا آرخاسېنجا دانېشېردې. بۆتۆن بونلار اۏنون عصبلرینی کۏر’لامېشدې. اۆستهلیک شعردن رۏمانا کئچمهسینی چۏخلارېنېن گؤزۆ گؤتۆرمۆردۆ. حتتا بیری یازمېشدې کی، قلم آدامې یا شعر یازار، یا دا رۏمان. هر ایکیسینی یازماق غئیری-پئشهکارلېقدېر.
اۏرخان اؤزۆندن چېخدې:
– نه گیجلییرسَن؟ دئییرسن تنقیدچیلر و یا بلۏققئرلر اؤلدۆرۆب اۏرخانې؟ بلکه ژورنالیستلر؟
– یاخشې، قېشقېرما. إله دئمهدیم. بو سادهجه بیر وئرژئندېر. آخې نجات حَسّاس آدام ایدی. بۆتۆن بونلارا دؤزمهییب اینتیهار إدیب’سه…
– هه، بۆتۆن بونلارا دؤزمهییب اینتیهار إدیب’سه گۆناهکار أدبی مۆحیطدهکی دۏستلاردېر، إلهمی؟ – اۏرخان گنج یازارېن فیکیرلرینی تاماملادې.
– دئدیم آخې، بو سادهجه بیر وئرژئندېر.
– باشقا نه دۆشۆنۆرسَن؟ یاخشېسې بو دېر بۆتۆن بونلارې مطبوعاتا چېخارتمازدان، منیم’له فیکیرلرینی بؤلۆش. هر حالدا من نجاتېن حکیمی اۏلموشام و اۏنون اؤلۆمۆ بارهده وئرژئنلارېنې آنالیز إده بیلهرَم.
– قادېن مسألهسی اۏلا بیلرمی؟
– قادېن مسألهسی؟ – اۏرخان سوالا، سوال’لا جاواب وئردی.
– ألبتّه. گؤر نئچه قادېن’لا مۆناسیبتی وار ایدی. گؤرۆشدۆیۆ قادېنلارېن آراسېندا إولیسی ده واردې، نیشانلېسې دا. بلکه اۏنو ناموس اۆستۆنده، قیصاص مَقصَدی ایله اؤلدۆرۆبلر؟ یا دا إتدیڲی حرکتلردن اوتاندېغې اۆچۆن، اؤزۆ اینتیهار إدیب.
– ایناندېرېجې دَڲیل. آخې اۏ هئچ کسی یۏلدان چېخارتمایېب. اۆستهلیک، سۏن واختلار بۆتۆن قادېنلار’لا ایلگیلرینی کسمیشدی. بو وئرژئنن ایناندېرېجې دَڲیل. اۆستهلیک من اۏنون بئله کیچیک نهدنلردن اینتیهار إتدیڲینه و یا سَنین دئدیڲین کیمی، اؤلدۆرۆلدۆڲۆنه اینانمېرام.
– اۏرخان، سن یاخشې اینسانسان، یاخشې حکیمسن. آما یازېچېنې، اؤزللیک’له اینتیهار إتمیش بیر یازېچېنې آنلاماق اۏ قَدَر ده آسان دَڲیل. اۏنون تبَدّۆلاتلارېنې من چۏخ مۆشاهیده إلهمیشم. اۆستهلیک سۏنونجو دفعه اینتیهارا جهد إدَنده قاپېنې سېندېرېب، اۏنو خیلاص إلهمیشم.
– بونو بیلمیردیم. نه واخت اۏلوب بو اۏلای؟
– ایکی-اۆچ ایل بوندان أوّل. منیم قۏنشولوغومدا إو کیرایهلهمیشدی. بیر آخشام ایچیب هم قازې آچېق قۏیموشدو، هم ده دامارلارېنې کسمیشدی.
– سۏنرا؟
– باخ بو سوالېن جاوابېنې دئیَندن سۏنرا اؤزۆن ده أمین اۏلاجاقسان کی، اۏ اینتیهار إده بیلمَزدی. اؤلمک ایستهمیردی. چۆنکی دامارلارېنې کسَن کیمی منه سمس یازمېشدې، ویداع سمس-ای. اۏلایدان 10 دقیقه سۏنرا اؤزۆمۆ یئتیردیم و قاپېنې سېندېردېم. قۏهوم-قارداش، دۏست-تانېش یېغېشدې و نجاتې خیلاص إتدیک.
– حاقلېسان، اۏ اؤزۆنۆ اؤلدۆره بیلمَزدی. چۆنکی اۏنون بۆتۆن اینتیهار جهدلری گؤز قاباغېندا اۏلوب و اۏنو خیلاص إدیبلر. اؤلمک ایستهسه هئچ کسین ألی چاتمایان بیر یئر سئچَردی. سؤزۆن دۆزۆ اینتیهار إتمک اۆچۆن أوّللر سئچدیڲی بۆتۆن اوصوللار اوغورسوز ایدی. منه إله گلیر کی، اۏ هانسې’سا اۏلایا إعتیراضېنې بو اوغورسوز جهدلر’له إدیردی. اۆستهلیک ساغ قالاجاغېنې دا ایلک اؤنجهدن حئسابلایېرمېش.
– من شخصَن نجاتېن اینتیهار إتمهڲینه اینانا بیلمیرَم.
– آما اۏنون آغاجدان ساللانېب یئللهنن جسدینی گؤزلریم’له گؤرمۆشَم. فۏتۏلارې دا کندده هامېنېزا گؤرسَتدیم. اۆستهلیک محکَمه-طیبّی، کۏمپلئکس محکَمه-طیبّی-بیۏلۏژی و طیبّیکریمینالیستیک إکسپئرتیزالارېن رأیی ده معلوم دېر. جسدین اۆزهرینده هئچ بیر زۏراکېلېق علامتی یۏخ ایدی. سادهجه حدّیندن آرتېق سرخۏش ایمیش اینتیهار آنېندا. عئینی زاماندا چۏخلو نارکۏتیک قبول إدیبمیش.
– سن بو قَدَر تئرمینلری نئجه یاددا ساخلایېرسان، دۏکتۏر؟
– ایستئعدادلې آدامام…
– إکسپئرتیزا نه رأی وئریر، وئرسین من اینانمېرام. اۏنون اؤلۆمۆ اینتیهار دَڲیل، قتلدیر. یۆکسک دۏزادا ایچکی و نارکۏتیک سنه هئچ نه دئمیر؟
– آز اؤنجه وئرژئن ایرهلی سۆرۆردۆن، ایندی ایسه أمینلیک’له دانېشېرسان. دئییرسن اۏنو ایچیردیب، سۏنرا دا یۆکسک دۏزادا نارکۏتیک قبول إتدیریبلر؟
– هئچ بیر فاکتېم یۏخ دېر. سادهجه هیپۏتئزلری ایرهلی سۆردۆم و منده أمینلیک یاراندې کی، نجاتې اؤلدۆرۆبلر.
– ایندی بئله چېخېر کی، من مؤللیف’له ألبیر اۏلوب بیر رۏمانېن ایچینده بو سفری، اینتیهار و دَفن صؤحبَتلرینی اویدورموشام؟
– هر شئی اۏلا بیلَر. دئمهدین کی، ایستئعدادلې آدامام؟
– غلط إلهدیم…
***
… یاشام اؤز آخارېندا داوام إدیردی. نه دۆنیانېن بیر طرفی بۏشالمېشدې، نه ده نجاتسېزلېق حیسّ اۏلونوردو. هره اؤز ایشینده ایدی. هامې بیر تیکه چؤرهڲینین، روزیسینین آرخاسېنجا دۆشمۆشدۆ. اینتیهار حاققېندا آرتېق چۏخ نادیر حاللاردا دانېشېلېردې. اۏرخان گنج و پئریسپئکتیولی یازار’لا آراسېنداکې صؤحبَتلری آز قالا اونوتموشدو. حکیملیک آغېر پئشهدیر. دۏکتۏر بۆتۆن گۆنۆ قاچا-قاچدا ایدی. نجاتېن اینتیهار صؤحبَتی، یازېلان رۏمان اۆچۆن آپاردېغې آراشدېرما، بو باسا-باسدا إلخانېن دا رۏمان یازماق ایستهڲینی تامام اونوتموشدو. ایشلرین گرگین واختې إلخان زنگ إلهدی:
– دۏکتۏر، نجات حاققېندا رۏمان یازاجاغام و اۏنون اؤلدۆرۆلدۆڲۆنۆ ثوبوت إدهجهڲم.
– رۏماندا؟ – اۏرخان مزهلهندی.
– ألبتّه رۏماندا. إله تعجّۆبلنیرسن کی، إلهبیل بئله ایشلرده بارماغېن یۏخ دېر؟ ایندیکی رئژیم اینسان طالئعینه اۏ قَدَر اؤزگه دیر کی، نجاتېن اؤلۆمۆنۆن اینتیهار یۏخ، قتل اۏلدوغونو مطبوعاتدا ایثبات إتسَم منی ده نجاتېن یانېنا گؤندَرهجک.
–یۏخ أششی؟ اؤزۆنۆ عمللی-باشلې جیدّی آدام حئساب إدیرسن ها..
– مزهلنمه. سۏن گۆنلر اۏنون’لا باغلې رۏمان یازماغا قرار وئرمیشَم. أمینم کی، بیلدیکلریم و سیزین آنالیتیک قابیلییَّتینیز کؤلگهسینده اوغور قازاناجاغام.
اۏرخان بیر آنلېق فیکره گئتدی. فیکیرلَشدی کی، عادی یاشامدان فرقلی اۏلاراق رۏمانېن ایچینده ایناندېرېجې داورانمالېدېر. بیر حالدا کی، رۏمان یازېلېر، نجاتېن اؤلۆمۆ بارهده صؤحبَت گئدیر، هر شئی ایناندېرېجې اۏلمالې دېر. بۆتۆن بونلارې دۆشۆنۆب إلخان’لا جیدّی صؤحبَته گیریشدی:
– نه اۏلسون؟ بونون’لا نجاتې گئری قایتارماق، گۆناهکارلارې جزالاندېرماق مۆمکۆن اۏلاجاقمې؟
– یۏخ، مۆمکۆن اۏلمایاجاق. ایچی راحاتلېق تاپماق ایستهییرم. بیر هفتهدی یوخوما گیریر و عئینی سؤزلری پېچېلدایېر: “من اؤلمک ایستهمیردیم”.
– یوخولارا اینانېرسان؟
– فرۏیدو اۏخوموسان؟ – إلخان سوالا، سوال’لا جاواب وئردی.
– یاخشې، آرتیستلیک إلهمه. دور گل یانېما. اۏفیسیمی تانېیېرسان، “جاسپیان پلازا”، 4-جۆ مرتبه. زنگ إله قارشېلایېم.
5
“قادېنلار اؤزلرینی گۆجسۆز اۏلانلارا ایدهآل کیمی، گۆجلۆ اۏلانلارا بیر أشیا کیمی تقدیم إدَرلر”.
سئزار پاوئز
اۏرخان یازېچېنېن هیپۏتئزلرینی، وئرژئنلارېنې دینلهدیکدن سۏنرا قرارا گلدی کی، اینتیهار فاکتېنې پسیخیاتر کیمی آراشدېرسېن. سؤزۆن آچېغې دۆنیانېن هئچ بیر یئرینده یازېچې پسیخیاتر’لا ألبیر اۏلوب رۏمان یازمېر. بو ایلک اۏلاجاقدې. هم ده اۏرخانېن اؤزۆنه ده بئله اۏیونبازلېقدا ایشتیراک إتمک ماراقلې ایدی.
ایلک اؤنجه إلخانا هر شئیی دانېشماق، اۏنون بو رۏمانا تهسادۆ-فن دۆشدۆڲۆنۆ ایضاح إتمک ایستهدی. سۏنرا اوزون-اوزادې فیکیر’له-شیب، فیکریندن داشېندې. بیلدی کی، إلخانا بئله صؤحبَتلری إتمهڲین فایداسې یۏخدو. قارشېسېنا رۏمان یازماق مقصدینی قۏیوبسا، یازاجاق. اۆستهلیک اۏنا باشا سالماق چۏخ چتین ایدی کی، یازېلماقدا اۏلان بیر رۏمانېن پئرسۏناژېسان. اۏ حتتا رۏمان پئرسۏناژې کیمی ده، رۏمان یازماغا ایدّیعالې ایدی. إلخان داش-دَمیری قطعیَّن گۆلَشچی اۏبرازېنا راضې سالماق اۏلمازدې. نئینیرسن إله، اۏ یازېچې کیمی اؤزۆنۆ بو رۏماندا دا گؤرسَتمک ایستهیهجکدی.
اۏرخان ویجدانلې بیر همّۆللیف کیمی، یازېچې دۏستونون خطرینه إلخانا دا سؤز وئرمیشدی کی، شۆبههلرینی و ألده إتدیڲی سۏنوجلارې اۏنون’لا بؤلۆشهجَک. عئینی زاماندا بو رۏمانېن مؤللیفی اۆچۆن ده اۏنون فیکیرلری اؤنملی ایدی. اۏرخان ایندی هر ایکی طرفه اۏینایېردې. هم إلخان، هم ده رۏمانېن مؤللیفی اۆچۆن ایشلهییردی. عئینی زاماندا اۏنون اؤزۆنه ده بعضی شئیلری آراشدېرماق واجیب ایدی. داها دۏغروسو یازېچې دۏستو ایله یازدېغې رۏمانېن ایچینده یازېچې إلخان داش-دَمیردن یاخاسېنې قورتارا بیلمیردی.
هر حالدا اؤلن (و یا اؤلدۆردۆڲۆ) اۏنون دۏستو و سئویملی شاعیری ایدی. بو ایشه اؤز ایستهڲی ایله راضېلېق وئرمیشدی. نجاتېن مۆناسیبتده اۏلدوغو قادېنلارېن چۏخوسونو تانېیېردې. چئشیدلی مجلیسلرده نجات اؤزۆ اۏنلارې حکیمی ایله تانېش إتمیشدی. بیر چۏخو ایله فئیسبوکدا دۏست ایدی. یاخېن چئورهسی اۏنسوز دا پاسییئنتلری’یدی. بیر سؤز’له إلخانېن تکلیفی آنلامسېز گؤرۆنسه ده، اۏرخان اۆچۆن ماراقلې مشغولییت اۏلا بیلَردی. عئینی زاماندا دۏستلارې دا، رۏمانېن مؤللیفی ده، إلخان دا بۆتۆن شۆبههلرینی اۏنون’لا بؤلۆشمۆش، اۏرخاندا بَلیرمیش قناعَت حاصیل اۏلموشدو. هر حالدا جهد إتمکده بیر سۏرون گؤرمۆردۆ.
بو یئرده باشېنې ایتیرَن اۏخوجومدان دفعهلر’له عۆذر ایستهییرم. باشا دۆشۆرَم کی، کیمین اوسب-سینین کیمین بیلگیسایارین-ده اۏلدوغو آیدېن دَڲیل. جیدّی شکیلده عصبیلَشَن اۏخوجو، رۏمانې بو یئرده یارېمچېق ساخلایېب اؤز نۏرمال و ساکیت یاشامېنا گئری دؤنه بیلَر.
ایلک اۏلاراق نجاتېن اۆنسیيّتده اۏلدوغو قادېنلار’لا گؤرۆشمک، اۏنلار’لا یان-یؤورهلی صؤحبَت إتمهلی ایدی. بلکه نهیهسه ناییل اۏلدو. “هر حالدا جهد إدهجهڲم” – دئیه اۏرخان پېچېلدادې. ایلک اۏلاراق نَرمین و نرگیز باجېلارېنا فئیسبوکدا مئساژ یازدې. سۏنرا إسمیرانېن صفحهسینه گیریب اۏنون تئلئفۏن نؤمرهسینی قئید وَرَقینه یازېب مانیتۏرون کنارېنا یاپېشدېردې. بیر آنلېق ساچلارېنې ألی ایله داراقلایېب، خیالا دالدې. نجات’لا سۏنونجو گؤرۆشلرینی، نجاتېن کیرایه إویندهکی مجلیسی خاطېرلادې. “کؤنۆل… هه… کؤنۆل ایدی اۏ قادېنېن آدې. کؤک و یاراشېقلې بیر قادېندې. فئیسبوکدا منه دۏستلوق تکلیفی گؤندَرهجکدی. أریندن یئنیجه بۏشانمېشدې. نجات اۏنون اۆچۆن دَلی-دیوانه ایدی. “تۏپپوشوم” دئییب عزیزلَییردی. اۏرخان فئیسبوکدا کؤنۆلۆن صفحهسینی تاپدې و اۏنون نجاتېن اؤلۆمۆندن سۏنرا یازدېغې ایستاتوسلارې دیققت’له اۏخوماغا باشلادې.
نجات اؤلۆمۆندن جمعی بیر آی أوّل کؤنۆلدن آیرېلمېشدې. نهدَنینی ایسه دۏستلاردان هئچ کس بیلمیردی. یۏخ، دئیهسن شاهینین صؤحبَتدن خبری واردې. اۏرخان دقیق بیلیردی کی، نجات بو آیرېلېقدان بَرک سارسېلېب و ایچکینی ایکیقات آرتېرېب. “بلکه، کؤنۆله گؤره اینتیهار إدیب؟” – اۏرخان فیکیرلرینی بیر یئره تۏپلاماغا چالېشدې. باشقا قادېنلارېن اۏرخانېن یاشامېندا جیدّی رۏل اۏینامادېغېنې یاخشې بیلیردی. کؤنۆل ایسه بیر ایل ایدی کی، نجاتېن یاشامېندا ایدی و دۏستو اۏنو دَلی کیمی سئویردی. داها دۏغروسو، اۏرخان اۏنون کؤنۆلۆ سئودیڲینه اینانېردې. چۆنکی اۏنون بۆتۆن خېردا قوصورلارېنې، قباحَتلرینی باغېشلایېر، ایکی-اۆچ گۆن گؤرمهیَنده دئپرئسییایا دۆشۆردۆ. دئپرئسییا دئمیشکن، نجات عۆمومییَّت’له نادیر حاللاردا دئپرئسییادان چېخېردې.
اۏرخان لاپ باشېنې ایتیرمیشدی. آغاجدان آسېلمېش جسد، پوب-لار، رئستۏرانلار، نجاتېن ایچَندَن سۏنرا جېر سَسله شعر دئمهڲی، کۆچهده آشا-آشا یئریییب دَلی کیمی چېغېرماغې، هردن دیزلرینی یئره قۏیوب اۆزۆنۆ ایشېق گلَن پنجرهلره توتوب اولاماغې و بیر ده یازدېغې رۏماندا اینصافسېزجاسېنا اؤز اؤلۆمۆ ایله مزهلنمک ایستهڲی یادېنا دۆشدۆ.
بو اینتیهار دۏغوردان دا گؤزلَنیلمز ایدی. ایکینجی رۏمانېنې یازماق اۆچۆن گۆرجۆستانا گئتمهڲه حاضېرلاشېردې. دئیهسن پۏپولیار دئتئکتیو و سئوگی رۏمانلارېنې أله سالاجاق ایرۏنیک بیر رۏمان یازاجاقدې. اوزون سۆرَج ایدی کی، اؤلکهدن چېخماق ایستهسه ده، سۏرونلار اۏنون بو ایستهڲینه مانع اۏلوردو. نهایت دۏستلارېنا دا بیلدیرمیشدی کی، بیر نئچه هفتهلیک گۆرجۆستانا گئدهجک. أدبی مۆحیطده اۏلان گنجلرین بعضیسی گۆرجۆستان-آذربایجان آراسېنداکې یۏلو سو یۏلونا دؤندرمیشدی. چۏخوسو آیېن 10-15 گۆنۆنۆ گۆرجۆستاندا کئچیردیردی. نجاتېن ایسه أوّللر پولو، سۏنرا ایسه واختې اۏلمامېشدې گۆرجۆستاندا گئتمهڲه. گرگین ایش رئژیمی، اۆستهلیک نازلې-غمزهلی کؤنۆل… اۏرخان بیلیردی کی، نجات گؤڲۆلسۆز هئچ یانا گئتمک ایستهمیر.
اۏرخان بیر داها نجات’لا کؤنۆلۆن مۆناسیبتلرینی یادا سالېب، دئتاللارې خیالېندا جانلاندېرماغا چالېشدې. کؤنۆل نجاتا اؤزگه دَڲیلدی. اۏنون قایغېسېنا قالېر، حتتا یئمک یئینده، اوتوبوسدا، مئترۏدا یۏل گئدنده ده ألینی بوراخمېردې. کؤنۆل’له مۆناسیبتلری باشلایاندان سۏنرا نجات قېزې اۆچۆن اۏ قَدَر ده دارېخمېردې. داها دۏغروسو چالېشېردې کی، دارېخدېغېنې کؤنۆله حیسّ إتدیرمهسین. کؤنۆل اۏنو اۏووندورور، دارېخماغا قۏیموردو. بو قادېندان سۏنرا اۏنون یاشامېندا یئنی بیر سېرا باشلامېشدې. اۏرخان نجاتې بؤیۆک اومودسوزلوق’لا مۆعالیجهیه باشلاسا دا، کؤنۆلدن سۏنرا پرۏسئس اۏلدوقجا سۆرعت’له گئدیردی. اۏرخان نجاتېن 7-8 آیا ساغالاجاغېنې دۆشۆنۆردۆ، آما اۏ، ایکی آیېن ایچینده اینانېلماز درَجهده دَڲیشمیشدی. فۏبییالارې دئمک اۏلار کی، یۏخا چېخمېشدې. هه، آز قالا اونوداجاقدېم. اۏرخان نجاتېن نئورۏتیک علامتلرینی حیسّ إتدیڲی اۆچۆن مۆعایینه إتمیش و اوزون سۆرَجلی مۆعالیجه یازمېشدې.
کؤنۆلۆ تاپمالې، اۏنون’لا حؤکمن دانېشمالې ایدی.
کؤنۆلۆن أملاک بۆرۏلارېنېن بیرینده چالېشدېغېنې بیلیردی. آما ایش یئرینین عۆنوانېنې، تئلئفۏن نؤمرهسینی دقیق بیلمیردی. “یاخشې کی، فئیسبوک وار” – اۏرخان گۆلۆمسۆندۆ. فئیبوکدا کؤنۆله گئنیش و یان-یؤورهلی بیر مکتوب یازدې. ایستهمَزدَن بیر رۏمانېن قهرمانېنا، داها دۏغروسو همّۆللیفینه و قهرمانېنا چئوریلدیڲینی، اؤزۆنۆن ده بعضی شئیلر’له ماراقلاندېغېنې یان-یؤورهلی شکیلده ایضاح إتدی.
أمین ایدی کی، کؤنۆل جاواب یازاجاق. هر حالدا صؤحبَت کؤنۆلۆن اینتیهار إتمیش سئوگیلیسیندن گئدیر. یَقین کؤنۆل هئچ نهیه باخمایاراق بیلدیکلرینی اۏنون’لا بؤلۆشهجَکدی.
اۏرخان کؤنۆله مئساژ یازدېقدان سۏنرا إلخانېن وئرژئنلارې اۆزهرینده دۆشۆنمهڲه باشلادې. یانلېشلېغې ثوبوت اۏلونماسا بئله إحتیمال’لار، وئرژئنلار، سواللار، تئزیسلر بیر گۆن تاریخه قارېشېر، اۏنلارې مۆدافیعه إدَنلردن تۏپلومدان اوزاقلاشېر، آخماقجاسېنا مۆدافیعه إدَنلردن ایسه گۆلۆنج دوروما دۆشۆرلر. هر حالدا اۏنون وئرژئنلارې و سواللارې بیر گۆن تاریخ اۏلاجاق. آما اۏرخان نه تۏپلومدان اوزاقلاشماق، نه ده گۆلۆنج دوروما دۆشمک ایستهییردی. سادهجه دۏستو قارشېسېندا سۏن وظیفهسینی یئرینه یئتیریب اۏنون اؤلۆمۆ ایله باغلې ایرهلی سۆرۆلن وئرژئنلارې آیدېنلاشدېرمالېیدې.
آخشام إوه گئتمهڲه حاضېرلاشاندا کؤنۆلدن مئساژ گلدی. کؤنۆل بعضی سۏرونلارې اۏلدوغو اۆچۆن صاباح اۏنون’لا حؤکمن گؤرۆشمک ایستهدیڲینی یازمېشدې. داها سۏنرا سپینۏزادان آغېر، قارما-قارېشېق بیر فیکیر علاوه إلهمیشدی: “نه’یسه بیلمک اۆچۆن من بیلمهلییم کی، اۏنو نئجه بیلهجم و نهیه گؤره بیلمهلییم، نهیه گؤره بیلمهلییمی بیلمک اۆچۆن’سه من بیلمهلییم کی، نهیی بیلهجم و بئله… سۏنسوزلوغاجان”.
اۏرخان کؤنۆلۆن یازدېقلارېندان هئچ نه آنلاماسا دا، صاباح ایستهدیڲی واخت زنگ إدیب، اۏفیسه گله بیلهجهڲینی و تئلئفۏن نؤمرهسینی یازدې.
6
سئکس، اینسانېن سئوگی تاپا بیلمهدیڲینده، ألینده اۏلان یئگانه تَسَلّیسیدیر.
(ق.ق. مارکئز)
– آلا-قارانلېق اۏتاغېن واهیمهسی جانېما اۆشۆتمه سالسا دا، ایشېغې یاندېرمازدان أل هاواسېنا یاتاغېنې تاپېب یاتاغا اوزاندېم. نجاتېن اینتیهارېندان خئیلَک کئچسه ده، اۏنو اونودا بیلمیرَم. دئیهسن، بو گۆناهکارلېق حیسّیدیر. اۏ اؤزۆنۆ آساندان سۏنرا هر گۆن اؤزۆمۆ اۏنون اؤلۆمۆنده گۆناهکار بیلیر، قېنایېرام. آغلامادېغېم گۆن اۏلمور. اۏنون حلیم سَسی، اوشاق گؤزلرینه بنزَر معصوم و گۆناهسېز گؤزلری گؤزۆمۆن اؤنۆندن گئتمیر. دَلی-دۏلو، رۏمانتیک، لازېم اۏلدوغوندان داها آرتېق دویقوسال نجاتې اونوتماق جهنَّم عذابېندان بئتَردی.
چانتامې إشهلهییب سیقار چېخاردېم. آلېشقانېن ایشېغېندا کۆلقابېنې یاتاغېنېن آلتېندان گؤتۆرۆب اۏتورقانېن اۆستۆنه قۏیدوم. إودن و یاتاغېمدان دَهشَتلی سیقار اییی گلیردی.
نجاتېن اؤلۆمۆنه قَدَر آرا-سېرا، نیکۏتینی آز اۏلان سیقار’لار چکسهم ده، اۏ دۆنیاسېنې دَڲیشَن گۆندن بو یانا هر گۆن اۏنون چکدیڲی آغېر سیقاردان، اۏنون چکدیڲی قَدَر چکیردیم.
ایشلهدیڲیم باردا منی رفیقهلریم “کۆلقابې” چاغېرماغا باشلامېشدېلار.
– نئجه، سن باردا ایشلهییرسن؟ – اۏرخانېن حئیرَتدن آغزې آچېق قالدې.
…ئینی زاماندا رۏمانېن مؤللیفی بو مقامدا خئیلَک تعجّۆبلنیر. أڲر ایمکانې اۏلسایدې بوردا کَدَرلی شعر گوپپولداداردې.
سادهجه سوسماق و کَدَرلَنمک، بیر آز دا بیلگه گؤرۆنمک خاطیرینه حئیرَتینی بۏغور…
کؤنۆل هؤنکۆرۆب أللری ایله اۆزۆنۆ توتدو. اۏرخان اۏنو ساکیتلَشدیرمک اۆچۆن ایستیکانا سو سۆزۆب اۏنا اوزاتدې. کؤنۆل اوشاق کیمی چیڲینلری آتېلا-آتېلا هؤنکۆرۆردۆ. تَخمینَن 6-8 دقیقهدن سۏنرا کؤنۆل أللرینی اۆزۆندن چکیب، ساکیتلَشدی. گؤزلرینین داها جانلې گؤرۆنمهسی اۆچۆن چکدیڲی کۏسمئتیکا یاناقلارېنا یایېلمېشدې. اۏرخان ایندی فیکیر وئردی کی، اۏنو ایلک گؤردۆڲۆ گۆندن بو یانا دَهشَتلی درَجهده دَڲیشیب. کؤنۆل قفیلدن آغلاماغا باشلادېغې کیمی، قفیلدن ده سوسدو. چانتاسېنې آچېب گۆزگۆسۆنۆ چېخارتدې و یاش دستمال’لا اۆز-گؤزۆنۆن کۏسمئتیکاسېنې، دۏداقلارېنېن بۏیاسېنې سیلدی. اۏرخان ساکیتجه اۏنو مۆشاهیده إدیردی. أصلینده کؤنۆلۆن هاردا ایشلهمهسینین اۏنون اۆچۆن اؤنَمی یۏخ ایدی. سادهجه آیلار اؤنجه تانېنمېش بیر یازارېن سئوگیلیسی اۏلان، أملاک بۆرۏسوندا چالېشان، نۏرمال قازانا بیلن قادېنېن ایندی باردا ایشلهمهسی اۏنو تعجّۆبلندیرمیشدی. کؤنۆل چانتاسېنې باغلایېب، دیک-دیک اۏرخانېن اۆزۆنه باخدې:
– بَلی، باردا فاحیشهلیک إدیرم.(فاحیشهلیک قدیم و جیدّی پئشه دیر.) ناراحات اۏلما، بورالاردا منی تانېیان مۆشتریم یۏخ دېر.
– آخې بو نئجه اۏلا بیلَر؟ – اۏرخان سۏرغو وئرمکدن اؤزۆنۆ ساخلایا بیلمهدی.
– بو اوزون حیکایه دیر. سنه اۏنسوز دا هر شئیی دانېشاجاغام. آما ایندی سۏرونوم وار و بو سۏرون منه چۏخ أذيّت وئریر. کؤمهڲینه إحتیاجېم وار.
– یاخشې کؤنۆل، بو بارهده سۏنرا دانېشارېق. سن صؤحبَتینه داوام إله.
– هه دۏکتۏر، من نجاتېن ایچدیڲی قَدَر ایچیر، اۏنون چکدیڲی قَدَر چکیرم کی، راحات اۏلوم. اۏنا اۏلان بۏرجومو بو یۏللا(یۏل’لا) اؤدهمهڲه چالېشېرام. نجاتېن مندن أوّل سئودیڲی یازار قادېن، اۏنون بیلگیسایارینی إکسپئرتیزادان گؤتۆرۆب، یارېمچېق قالمېش أثرلرینی تاماملاماغا چالېشېر. کیمسه حاققېندا نئکرۏلۏق یازدې، مزارې اۆستۆنده آغلادې. رۏمان یازماق ایستهیَن ده وار، آراشدېرما آپاران دا. من ده بئله ساچما یۏل سئچمیشَم. نجاتېن شاعیرلیڲینی ذرّه قَدَر ده اؤنَمسهمهدیڲیم اۆچۆن، آنجاق آلېشقانلېقلارېنې داوام إتدیرمهڲی باجارېرام. بلکه ده نجات اؤلمهسه، منی بو پیس آلېشقانلېقلاردن چکیندیرهردی… ساغلېغېندا هر گۆن منی دانلایېردې. نه ایچمهڲیمه، نه ده چکمهڲیمه راضې اۏلوردو. غریبه آدامدې. اؤزۆ ایچیردی، چکیردی، نشهلنیردی، آما بونلارې باشقالارېنا روا گؤرمۆردۆ.
بو یئرده اۏرخان یئنیدن کؤنۆلۆن سؤزۆنۆ کسیب، سۏرغو وئرمهلی اۏلدو:
– یاخشې گؤرَک… سن نجاتې لاپ پئیغمبر إلهدین ها. أصلینده هامې بئلهدی. نجاتېن سَندَن أوّل سئودیڲی قادېنې تانېیېرسان؟
– هه، بیر نئچه دفعه شَهَرده راستلاشمېشدېم اۏنون’لا. اۆزۆمه چۏخ قانلې-قانلې باخېردې. فئیسبوکدا ایزلهییردیم و باشا دۆشۆردۆم کی، نجاتېن اۏندان آیرېلماسېندان بَرک سارسېلېب. نجاتېن جسدینی مۏرقدان گؤتۆرَنده راستلاشدېق. دۏستجاسېنا ألینی چیڲنیمه قۏیوب، منه تَسَلّی وئردی. اؤزۆمۆ ساخلایا بیلمهییب اۏنو قوجاقلایېب آغلادېم. اۏ غالیب ایدی. سارسېلسا دا، اؤزۆنۆ سېندېرمېردې.
– سنه عصبیلَشمهدی؟
– داها عصبیلَشمهک اۆچۆن نهدنی یۏخ ایدی. بؤلۆشه بیلمهدیڲیمیز سادهجه نجات ایدی و اۏنو دا هر ایکیمیز اؤلۆمۆندن اؤنجه ایتیرمیشدیک. آما اۏنون اؤلۆمۆنده بۆتۆن دۏستلارې کیمی، اۏ دا منی گۆناهکار بیلیر.
– أصلینده من ده بونو آیدېنلاشدېرماق ایستهییرم. سَنین نه گۆناهېن اۏلا بیلَر آخې؟ یَقین کی، بو سوالېن جاوابېنې بیرلیکده آیدېنلاشدېراجاغېق. نجاتې من ده یاخشې تانېیېردېم. سۏن واختلار عصبلری تامام پۏزولموشدو. قېزې ایله گؤرۆشه بیلمیردی، ایشدن چېخمېشدې. اؤزۆنه قاپانمېشدې…
–یۏخ، سن بیلمهدیڲین شئیلر وار. بۆتۆن سادالادېغېن شئیلرین گۆناهکارې منم. من بیر نئچه دفعه اۏنا خیانت إتمیشدیم.
آلداتمېشدېم اۏنو. إو کیرایهسینی، کرئدیت بۏرجلارېنې اؤدهیه بیلمهدیڲیم اۆچۆن بونا مجبور ایدیم. أصلینده بونو شعورلو شکیلده إتمیردیم. باشېمې ایتیرمیشدیم. بیر طرفدن ده ذؤوقلۆ و باهالې گئییملره اۏلان آلېشقانلېغېما گؤره چۏخلو پول لازېم اۏلوردو. نجات ایسه قازاندېغېنېن بؤیۆک حیصّهسینی قېزېنا گؤندَریر، منه چۏخ نادیر حاللاردا کؤمَک إدیردی. هئچ اؤزۆم ده راضې دَڲیلدیم منه کؤمَک إتمهڲینه. اۏنو تمَنّاسېز سئویردیم. آما یاشاماق اۆچۆن منه پول لازېم ایدی. بۆتۆن بونلارا گؤره اؤزۆنۆ قېنایېردې، ناراحات اۏلوردو. منه دَلی کیمی باغلانمېشدې. هم ده چۏخ قېسقانېردې. ایلک دفعه خیانت إتدیڲیمی بیلَنده دَلییه دؤنمۆشدۆ.
–یاخشې کؤنۆل، بونلارې سۏنرا دانېشارېق. بیلیرم کی، ایندی سنی ناراحات إدَن باشقا مسأله دیر.
– أصلینده نئجه دانېشاجاغېمې بیلمیرَم، دۏکتۏر. هم اوتانېرام، هم ده یادېما دۆشدۆکجه واهیمهلنیرَم.
– دانېشماسان، من سنه یاردېم إده بیلمهرَم. نجات دا سَنین کیمی عینادکار ایدی. یاشادېقلارېنې دانېشماقدان اوتانېردې. یازدېغېم رئسئپتی ایسه قاپېدان چېخان کیمی جېرېب آتېردې. هئچ اۏلماسا سن دانېش. اۏنو قۏرویا بیلمهدیم، دانېش، بلکه سنه کؤمهڲیم اۏلا.
– هاردا قالمېشدېم؟
– اۏ گئجهدن دانېشاجاقدېن. دئیهسن نهدنسه قۏرخموشدون، باخ اۏ گئجهدن…
کؤنۆل گؤزلرینی یوموب، فیکره گئتدی…
7
“سئوگی نه قَدَر بؤیۆک اۏلسا، کَدَری ده اۏ قَدَر بؤیۆک اۏلاجاق.”
ایسپینۏزا
… ایشېغې یاندېرماغا قۏرخوردوم. ایشېغې یاندېران کیمی نجاتېن دووارداکې شکیللری منی راحات بوراخمېردې. حتتا اۏتاغا تۆند رنگلی پردهلر آسمېشدېم کی، پنجرهدن اۏتاغا ایشېق سۆزۆلمهسین. اۏ گئجه ده همیشهکی کیمی. یئریمه اوزاندېم، سیقار یاندېردېم و گؤزلریمی قارانلېغا زیللهدیم. اۏتاقدا اؤلۆم سۆکوتو واردې. اۏتاق اۏ قَدَر ساکیت ایدی کی، سیقارېن یانماغې بئله سَس سالېردې. بۏشلوقدا حیسّ إدیردیم اؤزۆمۆ. نؤوبَتی دفعه سیقارې دۏداقلارېما یاخېنلاشدېراندا ألیمدن یاپېشدې. ایلک اؤنجه دیکسیندیم، اۏتاقدا باشقاسېنېن اۏلا بیلهجهڲی عاغلېما گلدی. چۆنکی اۏتاق یۏلداشېم هله ده إوین آچارېنې گئری قایتارمامېشدې. اۏتاق یۏلداشېمې سَسلهدیم:
–سوئتا، بو سنسن؟
ألیمدن توتان أله تۏخانماق، ألیمی اۏنون ألیندن چکمک ایستهدیم. آما تۏخونا بیلمیردیم. تۏخونا بیلمهدیڲیم أل چۏخ قۆوّتلی ایدی. چۏخ جهد إلهسم ده چېرپېنېب ألیندن چېخا بیلمهدیم. یاواش-یاواش بۏغازېما، قولاقلارېما ایلېق نَفَسی تۏخانماغا باشلادې. چېغېرماق، کؤمهڲه آدام چاغېرماق ایستهسَم ده سَسیم چېخمادې. قۆوّتلی کیشی أللری اۆستۆمدهکی پالتارلارې جلدلیک’له، تَلَسه-تَلَسه سۏیوندوردو. بو اۏنون اۆسلوبو ایدی.
– کیمین؟
– نجاتېن… آنجاق اۏ بو جۆر اؤپۆردۆ. پالتارلارېمې هئچ کس بئله سۏیوندورموردو.
اۏرخان کئی-کئی کؤنۆلۆن اۆزۆنه باخدې. قارشېسېنداکې ایستیکانا سو سۆزۆب، اۏنا اوزاتدې:
– کؤنۆل، سو ایچ و صبیر’له دانېش. آخې نجات اؤلۆب. منه إله گلیر کی، اۏنون جنازهسینی حتتا مۏرقدا دا سنه گؤرسَتدیک. سهو إتمیرم’سه، دیققت’له بَدَنینه تۏخاندېن، سۏنرا دا قوجاقلادېن.
بیلیرسن، بئله دانېشماغېن نۏرمال دَڲیل. مؤللیفین آجېغېنا گلهجَک.
– بیلیرم، نجات اؤلۆب. ساینیزده، اۏنون اؤزۆنۆ آسدېغېنې، دَفن اۏلوندوغونو، قزئتلرده و سایتلاردا بؤیۆک-بؤیۆک یازېلار یازېلدېغېنې گؤزَل بیلیرم. بونو اونوداجاق قَدَر عاغلېمې ایتیرمهمیشم. اۏنون یاشادېغېنا ایناناجاق قَدَر آخماق دَڲیلم.
– کؤنۆل بو حاللۆسیناسییادېر، یا دا بونا بنزَر دوروم. اۏلا بیلسین عصبلرین پۏزولوب، قاراباسمالاردان أذيّت چکیرسن.
– آخې هر شئی هر زامان اۏلدوغو کیمی ایدی. دۏداقلارېنې حیسّ إلهدیم. اؤپۆشدۆک. دیلی ایله دؤشلریمین گیلهلرینی اؤنجهکی إحتیراص’لا اۏینادېردې. إحتیراصدان چېلقېنا دؤنمۆشدۆم. أللرینی حیسّ إدیردیم. واگیناما تۏخانېردې. اینجهلیڲی ده، سرتلیڲی ده اۏخشار ایدی. اۆستۆنه چېخدېم. دَلی کیمی آتېلېب-دۆشۆردۆم. بۏشالدېم.
– بو جۆر سئکسوال یوخولارې یئنییئتمهلر ده گؤرۆر. سَحَر یوخودان اۏیاناندا اؤزۆنۆ نئجه حیسّ إدیردین؟
– سَحَر اۏیاناندا پالتارلارېم سلیقه ایله ماسانېن اۆستۆنه یېغېلمېشدې. اۏ هر زامان بئله إدَردی. بیرجه دۆنَن گئییندیڲیم سۏنونجو قارا، اوزونبۏغاز جۏرابلار یئرینده دَڲیلدی.
– آنلامادېم، آخې سن یاتاغا پالتارلې اوزاندېغېنې، سیقار یاندېردېغېنې دئدین… بیر ده، جۏرابېن بورا نه دَخلی؟
– مسأله بوراسېندا دېر کی، سیقار کۆلقابېدا سؤندۆرۆلمۆشدۆ. پالتارلارېم ایسه ماسانېن اۆستۆنه یېغېلمېشدې. نجات قارا رنگلی قادېن کۏلقۏتقالارېنېن کۏلئکسیۏنونو یېغېردې. یَقین بو بارهده سنه دانشمایېب.
– بو اۏلا بیلمَز. مۆمکۆن دَڲیل. منجه عصبلرین کۏرلاندېغې اۆچۆن، قارما-قارېشېق یوخولار گؤرۆرسن. یَقین پالتارلارېنې اؤزۆن چېخارتمېسان. سیقارې ایسه سؤندۆردۆیۆنۆ اونوتموسان. جۏراب مسألهسی ایسه بیر آز قارېشېقدې. من اۏنون بئله بیر کۏلئکسیۏن یېغدېغېنې إشیتمیشدیم. یَقین یۏخ، یۆز فاییض یوخونو قارېشدېرمېسان.
–بلکه ده بئلهدی. آما یاتاقدان سپئرما اییی گلیردی.
چۆنکی اۏ سئکس’له مشغول اۏلاندان سۏنرا یاتاغا بۏشالاردې.
– نییه؟ بو نه آخماقلېقدې؟
– سادهجه اۏ کۏندۏم ایستیفاده إتمهڲی سئومیردی.
– قۏرویوجو حبلر وار، اۏ بونلارې بیلمهمیش اۏلمازدې.
– من ده نه واختسا آنا اۏلماغې دۆشۆندۆڲۆم اۆچۆن حب ایستیفاده إتمیردیم. أن آسان یۏلو، اۏنون یاتاغا بۏشالماغې ایدی.
– ایرگنجدی،- اۏرخان اۆز-گؤزۆنۆ تورشوتدو.
– دۏکتۏر، منه کؤمَک إدهجکسینیز؟
– منجه ایلک اۏلاراق سنه ساکیتلَشدیریجیلر یازمالېیام. ایچکینی و سیقارې آتسان یاخشې اۏلار. نجات نئجه دئییردی؟ – “آز ایچر قادېن دئدیڲین”. سن بو جین-شئیطان’لا سئویشمکدن خیلاص اۏلماق ایستهییرسَن’سه، ایچکینی و سیقارې آت، درمانلارې واختېندا قبول إله. تعجیلی تک یاشاماغا سۏن قۏی.
– دَلی اۏلماقدان قۏرخورام، دۏکتۏر!
– کئچهجک – اۏرخان أمینلیک’له دیللَندی – بئله اۏلایی’له ایلک دفعه راستلاشسام دا، أمینم. سن ده منه کؤمَک إتمهلیسن. منه إله گلیر کی، نجات اینتیهار إتمهییب. اۏنو اؤلدۆرۆبلر. داها دۏغروسو أمینم کی، اۏنو اؤلدۆرۆبلر.
– سن نه دانېشېرسان، اۏرخان؟ بو مۆمکۆن دَڲیل. آخې رۏمانېن أوّلینده پۏلیسلر اۏنون آغاجدان آسېلمېش جسدینی تاپمېشدې.
– بو بارهده هله هئچ کسه هئچ نه دئمه. من اۏلای یئرینده چکدیڲیم فۏتۏلارا یئنیدن باخدېم. دۆزدۆ، من نه خفيّهیم، نه ده جینایت ایشلری اۆزره إکسپئرت. آما أمینم کی، اۏنو اؤلدۆرۆبلر.
کؤنۆل توتولدو. گؤزلرینی اۏرخاندان قاچېرماغا چالېشدې.
– کیم؟ اۏنو کیم اؤلدۆره بیلَردی؟ اۏنون هئچ کس’له دۆشمنچیلیڲی یۏخ ایدی.
– منی دۆشۆندۆرَن مقام دا بو دېر. هئچ کس’له مۆناسیبتی پیس اۏلمایان بیر آدامې کیم اؤلدۆره بیلَردی؟ باخ، من ایندی بونو آراشدېرمالېیام. تاپمالېیام گؤرَک هئچ کس’له دۆشمنچیلیڲی اۏلمایان آدامې کیم اؤلدۆرۆب.
– ماراقلې دېر، سن نه اۆچۆن بو ایشله مشغولسان؟ اۏنون اؤلۆمۆندن خئیلَک واخت کئچیب. محکَمه طیبّی إکسپئرتیزاسېنېن رأیینده اۏنون اؤزۆنۆ آساراق اینتیهار إتدیڲی یازېلېب. سن بو ساحهده اوزمان اۏلمایا-اۏلمایا نئجه آراشدېراجاقسان؟ نییه اؤز ایشین’له مشغول اۏلمورسان کی؟
– من سادهجه أمینم کی، اۏ اینتیهار إتمهییب. اۏنون یازېچې دۏستو دا بوندان شۆبههلَنیر. باخمایاراق کی، بیزیم پئرسۏناژېمېزدېر، اؤزۆ ده رۏمان یازماق ایستهییر. داها دۏغروسو منی بو آراشدېرمایا هَوَسلَندیریب. أڲر بئله اۏلماسا دا، آراشدېرمانې داوام إتدیرهجهڲَم.
–هانسې دۏستو؟ اۏنون حاققېندا رۏمان یازان إلخان داش-دَمیر؟
– هه. إلخان دا نه ایسه یازماق ایستهییر. دئمهلی سن ده بیلیرسن.
من اۏرخاندان خواهیش إتدیڲیم اۆچۆن اۏ هئچ کسه منیم رۏمان یازماق ایستهڲیم’له باغلې دانېشمېر. یانې اؤز آرامېزدا راضېلاشمېشېق کی، بو بارهده هئچ کسه دانېشمایاق. دانېشاندا یازې پرۏسئسینین دادې-دوزو قاچېر. لَذَّت إلهمیر.
إلخان مندن خواهیش إتدی کی، نجاتېن اینتیهار إدیب-إده بیلمهیهجهڲینی، اؤلۆمۆندن أوّل یازدېغې یازېلار’لا پیسکۏلۏژی دورومونو آیدېنلاشدېرېم. عئینی زاماندامۆناسیبتی اۏلان قادېنلارېن اۏنون حاققېندا دۆشۆنجهلرینی اؤرگهنیم. بونون اۆچۆن اۏنون بۆتۆن ایلگیلرینی آراشدېرماغېمې، یازېلارېنا پسیخیاتر کیمی نظر سالماغېمې خواهیش إدیب.
– دئمهلی آراشدېراجاقسان؟
– ألبتّه. هم رۏمان یازېلېر، هم ده رۏمان پئرسۏناژلارې یۆز حقّهدن چېخېر. هامېسېنې دا اؤزۆم نیظام’لامالېیام. باشېم شیشیب عمللی-باشلې. سن یازدېغېم درمانلارې واختېندا قبول إت. ایچکی و سیقار اۏلماز. عئینی زاماندا چالېش تک یاشاما.
– اۏلدو دۏکتۏر، چۏخ ساغ اۏل.
– نجات’لا مۆناسیبتلرین حاققېندا دانېشماق ایستهمیرسن؟
– یۏخ، هله حاضېر دَڲیلم. عۆمومییَّت’له دانېشماق ایستهمیرم.
– سنی آنلایېرام. آنجاق دانېشمالېسان. سادهجه هئچ بیر گؤزلَنتیسی اۏلمایان خۏشبختلر و اومودونو ایتیرمیش چارهسیزلر دانېشماقدان ایمتیناع إده بیلَر.
–من بۆتۆن اومودلارېنې ایتیرمیش چارهسیزلردهنم-، کؤنۆل یئنیدن دۏلوخسوندو.
کؤنۆل ساغاۏللاشېب گئتدیکدن سۏنرا، اۏرخان پنجرهنین قارشېسېنا گلدی. یوتوب-دا نجاتېن شعرلرینی آچېب، دیققتینی تیکیلمکده اۏلان بینانېن سۏنونجو مرتبهسینده جمعلهشدیردی. بینانېن فاسادېندا تاماملاما ایشلری گئدیردی. فهلهلر دئیهسن فاسادې بۏیایېردې. اۏرخان حزین موسیقی صَدالارې آلتېندا شعر دینلهیه-دینلهیه فهلهلرین ایش پرۏسئسینی ایزلهییردی. تیکینتیده فهله ایشلهمک، بو اؤلکهده أن آغېر ایش سایېلا بیلَر. رایۏنلاردان آخېشېب گلَن فهله گنجلر ایت ظۆلومۆ چکیردی. یارېآج، یارېتۏخ یاشایېر، اوجوزواری إولرده کیرایه قالېر، آشاغې معاش’لا أن آغېر ایشی گؤرۆردۆلر. کندلردهکی ایشسیزلیک، إحتیاج اۏنلارې بو آغېر و یۏروجو ایشلرده چالېشماغا مجبور إدیردی. کاپیتالیزم اؤز چیرکین سیماسېنې گؤرسهدیردی بو جاوانلارا. بیر تیکه چؤرک قازانماق اۆچۆن أسیر-یئسیر اۏلموشدولار باکېنېن کۆلَکلی، تۏز-تۏرپاقلې بوجاق-بوجاقلارېندا. آمانسېز طالئع اۏنلار’لا مزهلنیردی.
…یاخشې، سن آللاه دۆشۆک-دۆشۆک دانېشما. بو نه فیکیرلر دېر؟ نه کاپیتالیزم، نه فهله؟ کارل مارکس زادسان؟ یۏخ’سا ترۏتسکیسن؟ باشېنې آشاغې سال، رۏمانې یاز دا…یۏخ بیر، بلکه رۏمانېن ایچینده ایجتیماعی مؤوقئع سَرگیلهمک ایستهییرسَن؟ آی خطاکار…إله ده بیلیردیم. یاخشې، رۏمانې یاز بالا، سیاسَته قارېشماق سَنین ایشین دَڲیل.
اۏرخان فهلهلری دۆشۆنه-دۆشۆنه درین فیکیرلره غرق اۏلموشدو. قفیلدن دَلی کیمی چېغېردې. إله گؤزلرینین اؤنۆندهجه اۏن دؤردۆنجۆ مرتبهنین إیوانېنې رنگ’لهین فهلهلردن بیرینین آیاغې سۆرۆشدۆ و زاواللې مۆوازینَتینی ایتیریب باشېۆسته یئره گلدی. بۆتۆن اۏلایلار بیر آندا باش وئردی. فهلهنین نالهسی، ایش یۏلداشلارېنېن چېغېرتېسې اۏرخانېن قۏرخوتدو. بینادان یېخېلان فهله أل-قۏل آتماغا ماجال تاپمامېش، یئره دَڲدی. آشاغېدا ایشلهین فهلهلر چېغېرا-چېغېرا اۏنون جسدینه دۏغرو قاچدېلار. تَخمینَن 15 دقیقه سۏنرا تعجیلی یاردېم ماشېنې گلدی. فهله یئریندهجه کئچینمیشدی. تیکینتینین حَیَطیندهکی فهلهلرین سَس-کۆیۆ گئتدیکجه آرتېردې. اۏرخان غئیری-ایختییاری ماسایا یاخېنلاشېب، دینلهدیڲی شعری یارېدا ساخلادې.
8
“قادېنلارېن قۏرویاجاقلارې یئگانه سیرّ، بیلمهدیکلری سیرّ دیر”
گنج و پئریسپئکتیولی یازار إلخان یوخودان اۏیانان کیمی ألینی آتېب تئلئفۏنو گؤتۆردۆ. آخشام کؤنۆله دالبادال دؤرد-بئش مئساژ یازسا دا اۏندان جاواب گلمهمیشدی. عصبی حالدا تئلئفۏنو کنارا آتېب، ویسکی شۆشهسینی آچدې. شۆشهدهکی ویسکینی باشېنا چکیب، سانجېلانان معدهسینی قوجاقلایېب یاتاغا اوزاندې. نجات حاققېندا رۏمان یازماغا قرار وئرَندن سۏنرا گئجه-گۆندۆز ایچیردی. هئچ بیر رۏمان پئرسۏناژې بو لۏتولوغو إده بیلمَز، واللاه. إلخان آیرې عالَمدی. أصلینده رۏمان یازماق حاققېندا قرارا گلمهمیشدن اؤنجه ده ایچیردی. اؤزۆ ده نئجه گلدی. آجقارنا، یوخودان قالخېب، یاتمامېشدان أوّل…
ایچمَکدن معدهسینی خسته سالمېشدې. نجات’لا اۆنسیيّتی اۏلان قادېنلار’لا تانېشلېق آرزېسې اۏنون پلانلارېنېن بیلینمهین حیصّهسی ایدی، آما أساس مَقصَدی، ألبتّه رۏمان یازماقدې. بئله راحات-هولقوم قۏنو بیر ده هاردان ألینه دۆشهجکدی؟ بو رۏماندا بیر-بیریندن ماراقلې سئوگی أحوالاتلارېنې اویدورماغا ایسه إحتیاج یۏخ ایدی. نجات ساغلېغېندا هر زامان إلخان’لا مزهلنیردی: “سئوگیدن یازماق اۆچۆن سئومک لازېم دېر. یا دا سئونلرین حیکایهلرینی دینلهمک”. هر ایچکی مجلیسیندهن سۏنرا نجات اۏنو اؤزۆندن چېخارتماق اۆچۆن یاشادېغې ماجرالاردان بیرینی بَزَک-دۆزکلی فۏرمادا دانېشاردې. إلخان نجاتې ماراق’لا دینلهسه ده، عصبیلَشیب اؤزۆندن چېخېردې. بیلیردی کی، نجات محض اۏنون’لا مزهلنمک اۆچۆن بو اۏلایلارې دانېشېر. نجات حاققېندا یازماغا قرار وئرَنده، أمین ایدی کی، اۏنون کؤهنه تانېشلارېنېن اۆچ-دؤردۆنۆ یۏلدان چېخارتماغې باجاراجاق. یازماق اۆچۆن اۏنا ایچکی و قادېن لازېم ایدی. ایچکینی بیرتَهَر تاپاردې، قادېن مسألهسینده ایسه نجاتېن “سئوگیلیلری” دادېنا چاتاجاقدې.
اؤز سیرّینی إلخانا إعتیبار إدَن قادېن، اۏنون اۆچۆن پۏتئنسیال قوربان سایېلا بیلَردی. هانسې’سا قادېنېن سئوگی ماجراسې، سۏنراکې سېرادا إلخانېن شانتاژ واسیطهسی ایدی. فیکیرلَشیردی کی، هئچ نه تاپمایاندا، نجاتېن کؤهنه سئوگیلیسینی رۏمانېندا اؤز آدې ایله تقدیم إتمک’له قۏرخوتسون.
بو یئرده رۏمانېن مؤللیفی آه چکیب، ایکیأللی باشېنا بیر قاپاز ایلیشدیریر.
إلخانا إله گلیردی کی، هئچ کس اینتیهار إتمیش گنج شاعیر حاققېندا یازېلان رۏماندا شاعیرین قېسا سۆرَجلی سئوگیلیسی اۏبرازېندا اۏلماق ایسمز. إلخان درک إتمیردی کی، هئچ کس اۏنا نجات’لا آرالارېنداکې مۆناسیبتی دانېشماغا دا آسانلېق’لا راضې اۏلماز. آما ایصرارلې ایدی.
***
إلخان داشدمیر. ایلک اؤنجه بو گنج و پئرسپئکتیولی یازېچېنې یاخېندان تانېیاق. 27 یاشې وار. رایۏنلارېن بیرینده دۏغولوب. ایختیصاصجا آوارادېر. سایسېز-حئسابسېز شعر کیتابلارېنېن و رۏمانلارېن مؤللیفیدیر. ایستئعدادسېزلېغېندا ایصرارلې دېر. سۏنا قَدَر نئجه یازماماغېن مۆمکۆن اۏلدوغونو گؤرسَتمک اۆچۆن یازماقدا قرارلېدېر. آداما یۏووشماز و قاراقاباقدېر. بیلیورددا دَرس دئییر. دَرس دئمهڲی آواراچېلېغېنا مانع اۏلمور. اوغورسوز سئوگی حیکایهلرینی قلَمه آلان بو گنج یازېچېنېن رۏمانلارې مۆحیطده چۏخ پۏپولیاردېر. خۆصوصَن ده قادېنلار’لا اۆنسیيّت قورماقدا چتینلیک چَکَن گنجلر اۏنون داییمی اۏخوجوسودور. إله-بئله، اۏخویوب مزهلنمک اۆچۆن اۏنون کیتابلارېنا ماراق گؤرسهدنلر ده وار. إلخان أدبیاتدا یئنیلیکلر إتدیڲینی هر یئرده دانېشسا دا، اۏنو إتدیڲی یئنیلیکلردن آنجاق اؤزۆ خبردار دېر. یانې، هئچ بیر تنقیدچی بو بارهده هئچ نه یازمایېب. أدبی تنقید بو پئرسپئکتیولی گنجه اؤزگه دیر.
دئدیڲینه گؤره نۏبئ’له ایدّیعالېدېر. شعرلری سؤز یېغېنېنې خاطېرلاتسا دا، “سئوگی یانېقلارې”نېن دیللر أزبری دیر. اۏ ایدّیعالېدېر. هئچ کس’له یۏلا گئتمهدیڲی اۆچۆن یازېلارېنې آنجاق اۆچۆنجۆ دَرَجهلی سایتلار چاپ إدیر. مرحوم نجات’لا چۏخدان تانېشدېر. إلخانېن دئدیڲینه گؤره نجات’لا بیرلیکده چۏخ ایچیبلر. حتتا نجاتېن ایچمهڲی حاققېندا دانېشاندا خۏشاگلمز بیر ایفاده ایشلهدیر – “شاعیر إششَک کیمی ایچیردی”.
هلهلیک بو قَدَر…
بَلی، إلخان، نجاتې چۏخ یاخېندان تانېیان اینسانلاردان بیری دیر. بیر نئچه دفعه آنلامسېز مسألهلره گؤره مۆباحیثه إتسهلر ده، ایکیسینین ده ایچیندهکی صمیمییَّت کۆسۆلۆ قالماق’لارېنا ایمکان وئرمهییب. إلخان کند اوشاقلارېنا خاص صمیمییَّتی قۏرویوب-ساخلاماغې باجاران عیالت اوشاقلارېنداندېر. صمیمی و صاف کاراکتئری، دَلی-دۏلو حرکتلری اۏنو یاخېن چئورهسینه سئودیرمهڲی باجاران نادیر اؤزللیکلردهندی. إلخانې سئکسوال مانیاق حئساب إدَنلردن ده وار. بیری إله دۏکتۏر اۏرخان. اۏ حئساب إدیر کی، إلخانېن فئیسبوکدا یازدېغې ایستاتوسلار سئکسوال پۏزقونلوغو اۏلان اینسانلارا اؤزل علامتلردیر. اۏرخان هر دفعه إلخانا “ایلیشنده” اۏنو “قادېن دۆشمنی” آدلاندېرېر. قادېنلار’لا نۏرمال مۆناسیبته گیره بیلمهدیڲی اۆچۆن، إلخان اۏنلارې آشاغېلاماقدان ذؤوق آلېر. اۏنو یاخېندان تانېیانلار دا دئییر کی، إلخانېن قادېنلار’لا اۆنسیيّت مسألهسینده جیدّی سۏرونو وار. أصلینده بو بیزی قطعیَّن ماراقلاندېرمېر.
إلخان حاققېندا اۏنا گؤره اوزون-اوزادې دانېشېرېق کی، اۏ نؤوبَتی رۏمانېنې یازېچې همکارې نجاتا حصر إتمهڲی دۆشۆنۆر. یانې منیم چؤرهڲیمه باعیث اۏلماق ایستهییر. أذيّت چَک سوژه دۆشۆن، ایستروکتور قور، قۏنو تاپ، آخېردا دا پئرسۏناژلاردان بیری باشلاسېن لۏتولوق إلهمهڲه.
نجاتېن اؤلۆمۆندن سۏنرا بَرک سارسېلانلاردان بیری ده إلخاندې. اۏنون اۆزۆنتۆسۆ باشقالارېندان فرقلیدی. اۏ، صمیمی اۆزۆنتۆ یاشاسا دا، بو اۏلایې (اۏلایېوې) أثرینده یازماق، نجاتېن سئوگی قوربانې اۏلدوغونو ایثبات إتمک نيّتیندهدی. نه دئیَک، خئییرلی اۏلسون. آما خاطېرلاتماق یئرینه دۆشَردی کی، إلخان قتله یئتیریلمیش یازېچې رافیق تاغې حاققېندا دا رۏمان یازاجاغېنې بَیان إتمیشدی. آما نهدنسه اۏ رۏماندان سَس-سَمیر یۏخدو. باشقا بیر طرفدن، بیز أذيّت چکیب اۏرخانېن آراشدېرمالارېنې قلَمه آلدېقجا رۏمانېمېز دا یازېلمېش اۏلور. سۏنرا یَقین کی، بو قارالامانې إلخانا اؤتۆرهجییک و حاضېر ماتئرئاللارې بدیعیلشدیرمک اۏنون اۆچۆن آسان اۏلاجاق. تعبیری جایزسه، إلخان بیزیم خارابالېقلارېمېز اۆزهرینده مالیکانه اوجالداجاق.


text:
چاووشاوغلو، شینزو آبهنین جنازه مراسیمینه قاتیلدی
"ژاپنون اسکی باشباخانی شینزو آبهنین جنازه تؤرهنینه اؤلکهمیز آدینا قاتیلدیق و دوست ژاپن خالقینا باشساغلیغی دیلهکلریمیزی چاتدیردق"
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو ژاپنون باشکندی توکیودا اؤنجهکی ژاپن باشباخانی شینزو آبهنین جنازه مراسیمینه قاتیلدی.
مؤولود چاووشاوغلونون توکیو سفری داوام ائدیر.
باخان چاووشاوغلو، ژاپنون اؤنجهکی باشباخانی شینزو آبه اوچون تشکیل ائدیلن رسمی جنازه مراسیمینه قاتیلدی.
مراسیمه دایر توییتر حسابیندان پایلاشیم ائدن چاووشاوغلو،
"ژاپنون اسکی باشباخانی شینزو آبهنین جنازه تؤرهنینه اؤلکهمیز آدینا قاتیلدیق و دوست ژاپن خالقینا باشساغلیغی دیلهکلریمیزی چاتدیردق" ایفادهلرینی ایشلتدی.
شینزو آبه ۸ جولایدا نارا شهرینده سئچیم دانیشماسی سیراسیندا سلاحلی سالدیری نتیجهسینده حیاتینی ایتیرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
گونئی سودان-دا آزی 20 مین آدام ائولرینی ترک ائتمک مجبوریتینده قالیب
گونئی سودان-ین یوخاری نیل بؤلگهسینده داوام ائدن قارشیدورمالار سببیندن آوقوست آییندان بری آزی 20 مین اینسانین کؤچ ائتمک مجبوریتینده قالدیغی بیلدیریلیب.
اولاف شولتس بالکان اولکه لرینه چاغیریش ائدیب
اولاف شولتس بالکان اؤلکهلرینی روسیایا قارشی تحریم لری دستکلمهیه چاغیریب.
آلمانیادا ترورا قارشی عملیات
شوبههلیلر، فدرال آلمانیا جمهوریتینین آنایاسال نظامینی اورتادان قالدیرماق و ۱۸۷۱ آلمان امپریاتورلوغونو اؤرنک آلان بیر دؤولت قورماق آماجی ایله ترور هؤرگوتو قورماقلا سوچلانیر


text:
ایقتیصادی اینکیشاف
ایقتیصادی اینکیشاف — ایقتیصادیات و ایستحصال قووّهلری، تحصیل،علم و مدنیتین، اینسانلارین حیات سویهسی نین مونتظم اولاراق کئیفیت و استروکتور باخیمیندان موثبت ایستیقامتده دَییشمهسی ایله کاراکتریزه اولونان ایقتیصادی پروسهدیر. ایقتیصادی اینکیشاف هم ده ایجتیماعی علاقهلرین اینکیشافینی نظرده توتور و بونا گؤره ده تاریخاً فورمالاشمیش تکنولوژی و مادّی نعمتلرین بؤلگوسونون موختلیف سیستملرینده بیر-بیریندن فرقلهنیر.
اؤلکهنین ایقتیصادی اینکیشافینین اساس گؤستریجیلری - اهالینین حیات سویهسی، ایقتیصادیاتین رقابت قابیلیتی، اؤلکهنین عومومی داخیلی محصولو، عومومی میلّی محصولو، آدامباشینا اینسان کاپیتالی و ایقتیصادی آزادلیق ایندکسیدیر.
ایقتیصادیاتین اینکیشافینین اساس حرکتوئریجی قووّهسی اینسان کاپیتالی و اونون یاراتدیغی یئنیلیکلردیر. اینسان کاپیتالی دئیرکن، اینسانلارین تحصیل، صحیه، علم، امک شراییطی و حیات سویهسینین یوکسلدیلمهسینه چکیلن خرجلر نظرده توتولور.


text:
سو چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
هر بیر چرشمبه اینسانا حایات وئرن؛ طبیعتین دؤرد عۆنصۆروندن (سو، اۏد، یئل، تۏرپاق) علاقهدار دیر.
أجدادېمېزېن أسکی تصوّۆرلرینده ایلین آخېر چرشمبهلری یاخود ایلین آخېر چرشمبهلری یارانېب مۆقدّسلشدیریلمیش دیر، و هر بیر چرشمبه ایله باغلې بؤیۆک شنلیک و مراسیملر دۆزلمیش دیر و إل آراسېندا بیر-بیریندن أصیل و دڲرلی آئین، اینانج، میف، أفسانه، دب و روایتلر یارانمېش و خالقېن شفاهی أدبیاتېندا أبدیلیک یاشامېش دېر.
أسکی ایناملارا گؤره، بایرام آیېندا أزل
چرشمبهده تزه ایلین گلمهسی مۆناسیبتی ایله، أوّلده سو تزهلَنیر إله اۏنا گؤره ده بو ایلک چرشمبه سو ایله باشلایېر.
تۆرک میللتینده سویا اینام چۏخ گؤزه چارپمېش بیر اینام دېر کی، اینانېرلار سو اۆستۆمۆزه سپیلنده و سۆفرهیه سو جالانسا آیدېنلېق نیشانهسی دیر.
سَـفَره چېخان آدامېن دالېسېجا سو آتاندا، سو کیمی گئدر، سو کیمی گلر (یانې ساغلېغېنان) و بعضن میللت پیس یوخولارېنې سویا دئییردیلر کی پیسلیڲی یویوب آپارسېن و هر زامان یوخودا سو گؤرسه’یدیلر اوغور قازانماق و آیدېنلېق نیشانهسی بیلردیلر… بئلهلیک’له اینسانېن یاشامې سو ایله باغلې اۏلوب.
تاریخ بۏیو هر بیر بؤیۆک تمدّۆنلر سو باشېندا بینا توتوب. اینسان أزل باشدان آنا قارنېندا سو ایله بسلَنمیش دۏغولدوغوندا سو ایله یویولوب حایاتا باشلایېب و اؤلدۆڲۆنده ده سو ایله یویولوب حایاتدان گؤز اؤرتۆب. اۏ اۆزدن سو حایاتدا اؤنملی بیر رۏلون ایفاچېسې دېر.
حتتا آتا-بابالارېن دا سؤزلری سو ایله ایلگیلری آز اۏلمایېب.
سو اۏلان یئرده دیریلیک وار.
سویون لام آخانې، آدامېن یئره باخانې، سودا بۏغولان سامان چؤپۆندن ده یاپېشار.
سو آخدېغې یئریندن بیر ده آخار.
سو ایستییهنین دیر.
سو کۆزهسی سو باشېندا سېنار.
بایرام آیېنېن ایلک چرشمبهسینده (ایسفند آیېنېن ایلک سهشنبه گۆنۆ) گۆن دۏغمادان قېزلار گلینلر یېغېشېب سو باشېنا گئدرلر، ایستر بیر بولاق باشې اۏلسون یا سو قېراغې یا بیر آرخ کنارېندان کهریز باشېندان، آنجاق سو باشېنا تۏپلانېب شنلیک إدیب و بو گۆنه عایید اۏلان دبلریمیزی یئرینه گتیررلر، سودا أل-اۆزلرینی یویوب و بیر-بیرلرینین اۆستۆنه سو چیلییرلر. سو قېراغېندا گؤزل و اویوملو سؤزلر دانېشارلار. بایاتې دا زمزۆمه اۏلونار گاهدان.
سو گلیر گیله-گیله
بۆلبۆللر گلیر دیله
یارېمې باغدا گؤردۆم
باتېب دېر قېزېل گۆله
*
سو گلر آرخا دۏیماز
داغداشې یاخار دۏیماز
گؤزلریم یار گؤزۆنه
اؤلۆنجه باخار دۏیماز
*
سویا گئدن ایگیدی
ساچې مخمر تکیدی
آللاه منی سو إله
سو گؤزللر یۆکۆدی
سۏنرا دوروب سودان آتېلارلار، آتېلارکن ده دئیرلر:
دردیم بلام، دیش آغرېم، باش آغرېم، آغېرلېغېم اوغورلوغوم، آجېلېغېم کدریم تؤکۆلسۆن سویا
و بئلهلیک’له بیر ایلین خستهلیڲین بلاسېنې سویا تؤکرلر کی سو یویوب آپارسېن.
سو باشېندا مۆختلیف خستهلیکلره توتولان آداملارې (اوشاقلارې، قۏجالارې) دا سو اۆستۆندن آتلاندېرارلار کی خستهلیکلری ساغالسېن و إولادې اۏلمویان قادېنېن باشېندان قېرخ جامدان سو تؤکرلر تا إولادې اۏلسون و بعضن قۏرخان آدام دا اۏلسا گتیریب سو باشېندا اۆچ دفعه ساغدان و اۆچ دفعه سۏلدان سو آتارلار تا قۏرخوسو تؤکۆلسۆن و سو چرشمبهسینده قۏرخان آداما دا قۏرخدوغو یئردن سو ایچیردرلر قۏرخودان چېخسېن!
قدیم حتتا یارالېلارېن دا یارالارېنا سو سپرمیشلر یا یویارمېشلار کی یارالارې تئز اۆزه گلسین.
همین بو گۆنده ایکی نفر قېز بولاقدان یا آرخدان، چایدان لال سو گتیرمهڲه گئدرلر بو سویا گئدنلر أصلن دانېشمامالېدېرلار.
ایکی نفر گؤندهریرلر کی بیری ده دانېشسا اۏ بیری قېزېن سویو أصیل لال سو حئسابلانار. قېزلارېن گتیردیڲی لال سویو إوه گتیرلر و آخشام اۆستۆ یالنېز، قېزلار بیر یئره یېغېشارلار سویو بیر پییالایا تؤکۆب هر قېز اؤز بختینه اۆزۆڲۆنۆ ساچېنا سۆرتۆب پییالایا آتار اۆزۆک پییالانېن دووارېنا دَڲَر و جینگیلدهییر! اۆزۆک نئچه دفعه جینگیلدهسه، دئمهلی قېز همین سایدا ایلدن سۏنرا گلین کؤچهجک.
ایکی سئوگیلینین بیر-بیرینه قۏووشاجاغېنې بیلمَک اۆچۆن ایکی ایڲنهنین آلتېنا پامبېق دۏلایېر و هرهسینی بیر یاندان همین بو پییالایا سالارلار ایڲنهلر پییالادا اۏینایېب بیر-بیرینه قۏووشسا دئمک ایستکلیلر ده قۏووشاجاق، یوخ أڲر هرهسی بیر یانا گئدیب سویون اۆزۆنده قالسا دئمک اۏنلارېن بختی باشقاسې ایله بارېشاجاقدې. ایڲنهلر پییالانېن دیبینه چؤکسه اۏندا سو (لال سو) دَڲیلمیش.
بعضن قادېنلار بو چرشمبهنین سویوندان دۏلدوروب گتیریب اۏندا جان گۆلۆم ده سالارلار چون بو سویون اویوملو و اوغورلو اۏلدوغونا اینانېرلار.
آذربایجان میللتینین دبلری أساسېندا هر چرشمبهنین سۏنوندا بیر اۏد یانار اۏنا گؤره بولاق باشېندان قایېدان قېز-گلین بیر اۏد دا یاندېرارلار، اۏدون باشېندا ماهنې اۏخویوب، چپیک چالارلار صفالې بیر أتمۏسفئر یارالدېب دانېشېب گۆلرلر و آیدېنلېق حئسابېنا قۏیوب اؤزۆنۆ ساخلېیانمایان قېز-گلینلر دۆشۆب آرادا اۏیناماغا باشلایارلار و هابئله شوخ و شنگ ایله اۏخویالار و بیر ایلین آغېرلېغې اوغورلوغو بۆتۆن دردیم کدریم خستهلیڲم تؤکۆلسۆن بو اۏددا یانسېن اینشاللاه دئییب اۏتدان اۆچ دفعه آتلانارلار. سو باشېندا ایسلانانلارا دا پیس اۏلماز چۆنکی اۏدون ایستیسی ووروب اۆست-باشلارېنې قورودوب و جانلارې دا قېزېشار. ایناملارا گؤره تزه سو داها دۏغروسو أزل چرشمبهده صۆبح تئزدن گؤتۆرۆلن کؤپۆکلَنَن آغ سو دردلرین درمانې دېر چۆن بو إحتیمال وار کی خیضر بابانېن دیریلیک چئشمهسینده سو ایچدیڲی گۆنده و کۏراۏغلونون قۏشا بولاغې تانېدېغې گۆنده إله أزل چرشمبه گۆنۆ اۏلموشدو.
سویا ایناملار أساسېندا اۏ زامان کی سو باشېندا اویوملو سؤزلر نغمهلر گؤزل بایاتېلار و ماهنېلار اۏخوناندا بو مراسیم چۏخ شنلیکلر’له کئچیریلَنده (سو تانرېسې) اؤز مرحمَتینی اینسانلاردان أسیرگهمیر و بۆتۆن ایل بۏیو اۏنلارې بو سو ایله تأمین و بیر ایل بۏیو برکت و بۏللوغو بو یوردا ایتحاف إدرمیش.
سویا إعتیقاد بسلهینلرین بۆتۆن خستهلیکلرینی، گۆناهلارېنې، أخلاقسېزلېقلارېنې، تکبّۆرلۆقلرینی یالنېز بیر دفعه سو چرشمبهسی مراسیمینده تزه سو یویوب آپاراردې و آداملار آنجاق حلال زحمته-أمهڲه-عدالَته-خۏشلوغا-رحمه-هابئله بؤیۆکلره حؤرمت إتمهڲه و یاخشېلېق إدهجکلرینه سویا آند ایچردیلر. و بو سویون تزهلشمهسی ایله برابر روحلارېنې دا تزهلَییب، شنلیڲه باشلارمېشلار و بو اینام میللتیمیزین اۏرتاسېندا نسیلدن-نسیله یادېگار قالېب.
بو دڲرلی مراسیم سویون باشېنا دؤوره ووران آداملارېن بو نغمهسی ایله باشا چاتاردې:
سئل چاپار… سو چاپار
بیر گۆناه-ایشلهدیم
گل اۏنو توت آپار
سئل چاپار… سو چاپار
گل آپار… گل آپار
سۏن