text:
چئویرن: گونتای گنجالپ
دیله فلسفه آچیسیندان باخینجا قارشیمیزا ایکی اؤنَملی و بیربیرینه باغلی قاورام چیخیر. ایلکین توپلوموموز ایچین ده اؤنَملی اولان بو قاوراملار اوزَرینده دورماق، فلسفه ندیر، نه آنلییوروز فلسفه دئیه رکن؛ دیل ندیر، گؤرهوی کولتورده کی یئری ندیر کیمی سورولاری اله آلماق ایسته ییرم. سونرا دا بو ایکیسی نین باغلانتیسینی، آیریجا باشقا ساحه لرله و باشقا سورونلارلا ایلیشکیسینی، سون اولاراق دا ائگیتیم سیستئمینده دیلین وفلسفه نین یئری نین نه اولدوغونو بلیرتمه یه چالیشاجاغام.
اؤنجه دوغانین ائوریمینده یئنی بیر قاتمان اولاراق اورتایا چیخان اینسانین، کندیسینی حئیوانلاردان آییران و اینسانی اینسان ائدن ان اؤنَملی اؤگه (عنصر) اولان دیل اوزَرینده دورماق ایسته ییرم. دیل دئیه رکن بیر ایله تیشیم آراجی اولاراق اله آلینان دیلی نظره آلمادیغیمی هَمَن سؤیله مَلی یم. چونکو بیر ایشارتله شمه آراجی اولاراق، بیر ایله تیشیم آراجی اولاراق دیل حئیوانلاردا دا وار. بوندان 5055 ایل اؤنجه ایسویچره لی زوولوق و آنتروپولوق آدولف پورتمانن اونتوگئنئتیک آچیدان اینسانین اؤزَل یئرینی آراشدیردیغی چالیشماسیندا گلیشدیردیگی بیر آنتروپولوژی قورامی ایله اینسان دوغوشونون ائرکن بیر دوغوش اولدوغونو اؤنه سورموشدو. بوتون حئیوانلار، بوتون نیته لیکلرایله بیرلیکده دونیایا گلیرلر. یالنیز اینسان کندینه اؤزگو نیته لیکلرینی دوغوشدان سونرا بیر ایلین سونونا دوغرو قازانماغا باشلار و بو نیته لیکلری آنجاق سوسیال چئوره نین بیرلیکده ائتکیسی آلتیندا اولوشور، بو سوسیال چئوره نین یاردیمی و اویاریجیلیغی اولمادان تام اینسان اولماغا دوغرو گلیشمه باشاریلا بیلمیز. بو نیته لیکلر ده : دیک دورما، دیل و دوشونمه دیر. ایلک ایلین سونوندا اینسان اولمانین بَلیرتیلری بیچیم آلیر، بو ایلک بیچیم آلما دا آنجاق توپلومسال چئوره ایچینده گئرچکلشه بیلیر، بو توپلومسال چئوره یؤره سینده دونیایا آچیلما، دونیایلا ایلیشکی قورما دا گلیشیر. بورادان چیخان اؤنَملی سونوچ: اینسانین توپلومسال بیر وارلیق اولدوغو و اینسانین عینی زاماندا تاریخسل بیر وارلیق اولدوغو و بو ایکی دورومون سیخی- سیخییا بیربیرینه باغلی اولدوغو و دونیایلا ایلیشکی قورمانی دیلین ساغلادیغی، دونیانی قاورامامیزی دیلین ساغلادیغی. اینسان، دیلی بولمامیشدیر، دوغوشوندا واردیر دیل، آمما یالنیزجا یاتقینلیق اولاراق توپلوم ایچینده الده ائدیلیر دیل و تاریخ ایچینده گلیشیر.
بو دونیایا آچیلمانی، دونیانی دیل آراجیلیغی ایله قاوراماغی فلسفه تاریخینده ایلکین هراقلیتوس دیله گَتیرمیشدیر. فلسفه نین اؤته کی آلانلاری دیشیندا دیل فلسفه سی نین گلیشمه سینده ایلک آددیمی آتان اؤنَملی فیلسوفدور هراقلیتوس. یاپیتلاریندان آنجاق فراقمئنت’لر قالمیشدیر. ان اؤنَملی پارچا اولان فراقمئنت لوقوس قاورامی اوزَرینده دورور. بو قیسا جمله سی دیل فلسفه سی باخیمیندان چوخ اؤنَملی: “اینسانلار اونو آنلامادیلار، اونو ایشیتمه دن اؤنجه…” هراقلیتوس قارانلیق یازان بیر فیلسوفدور، آنجاق بورادا آنلامی آچیق: گئرچه گی، سؤز حالینا گلمه دن، باشقا دئییشله دیله تؤکمه دن اؤنجه اینسانلار آنلامادیلار. دیل- دونیا ایلیشکیسی باخیمیندان چوخ اؤنَملی بیر نؤقطه دیربو.
دونیایا آچیلما، دونیایلا ایلیشکی قورما اینسانی اؤته کی جانلی وارلیقلاردان آییران و اونو اؤزگور قیلان تَمَل نیته لیکدیر. اینساندان باشقا هئچ بیر جانلی وارلیغین بو آنلامدا دیلی ده یوخ. چئوره سینی آشابیلن، چئوره سی نین دیشینا چیخابیلن، دوغانین و کندیسی نین بیلینجینه واران هئچ بیر جانلی وارلیق یوخدور یئراوزونده . اینسان بو نیته لیکلرایله چئوره سینی دگیشدیرمیش، دوغایا بیر شئیلر قاتمیشدیر. دوغایا قاتدیقلاری دا بوگون کولتور دئدیگیمیز شئیدئن باشقاسی دئییل. ایشته بو دوغایا قاتدیکلاری بینلرجه ایل ایچینده اولوشا- اولوشا بوگونه دَک گلمیش و یارینلارا گئتمَکده. اینسانین اینسان اولماسی دا، کندی یولونو کندیسی نین چیزمه سی ده دیلی ایله اولموشدور.
بؤیله جه بوگونکو اینسان بیلیم و دیریم بیلیمده کی(زیستشناسیده کی) آراشدیرمالارین واردیغی سونوچلا فلسفه تاریخینده هراقلیتوسدان بری اورتایا آتیلمیش، داها سونرالاری هردئر و هومبولدت’لا گلیشدیریلمیش و گونوموزه دَک سورموش اولان دیل اوزَرینده کی گؤروشلرین دوغرولانمیش اولدوغونو گؤروروک. دیلله کولتور آراسینداکی باغلانتینی، دیلین کولتور اولایلارینا ائتکیسینی و بونلار اوزَرینده کی گوجونو ایلک گؤرَن هردئر اولموشدور. بو گؤروشو داها ایره لی گؤتورَن ده دیل فلسفه سی نین قوروجوسو W.Von Humboldt- دور. هومبولدت “دیل، اولموش بیتمیش بیر شئی، بیر محصول دئییل، بیر ائتکینلیکدیر(فعالییتدیر)” سؤزو ایله دیلین اینسان تاریخی نین باشلیجا یارادیجی گوجلریندن بیری اولدوغونو آنلاتماق ایسته میشدیر. دیلین بیر ایله تیشیم آراجی اولدوغونو ایره لی سورَنلره قارشی هومبولدت دیلین یالنیزجا یالین بیر آراچ اولمادیغینی، دوشونجه نی یارادان بیر ائتکینلیک اولدوغونو ایره لی سورموشدور. دیل اولماسایدی، دوشونمه ده اولمازدی. بونو سوموت اولاراق دوغوشدان کور، ساغیر و دیلسیز اولانلار Elen Keller اؤرنگینده گؤره بیلیریک: Elen Keller دوشونمه یه باشلاماسینی، چئوره یله باغلانتی قورماسینی بؤیله آنلاتیر یاشام اؤیکوسونده: ائگیتیجیسی بیر گون کندیسینه بارداقلا سو ایچیریرکن الینی موسلوغا توتار و آووجونا “سو” یازار. بو آدلاندیریلما ایله بیردن بیر توتاماق(دسته) بولموشدور. سئوینچ ایچینده دیر. آرتیق بیر شئیلری آییرد ائتمه یه باشلامیشدیر. هر شئیین آدینی سوراجاقتیر آرتیق. دوشونمه آدلاندیرما یولویلا اولموشدور. آدلاندیریلدیغی آندا نَسنه لرین وارلیغینی قاورایابیلمیش، باشقا دئییشله نَسنه لرین وارلیغینی قاورایابیلمه سی آدلاندیرما یولویلا، یعنی دیلله اولموشدور. قاریشیقلیق دوزَنه چئوریلمیش، هر شئی یئرلی یئرینه قویولماغا، هر شئی آنلاشیلیر اولماغا باشلامیشدیر. اینسانلیق تاریخینده ده دیلین گلیشمه سی نین باشلانقیجدا چوخ یاواش ایره لبله دیگی بیلینمکده دیر. نَسنه لره آد وئرمه، بونلار آراسیندا باغلانتیلار قورما و سونوندا سویوتلاما(مجردلشدیرمه) ایله قاوراملار اولوشموشدور. بو دا اوزون بیر سورجی گرَکدیرمیش، دوشونمه ده بو سورَچله بیرلیکده گلیشمیشدیر. دوشونمه چیخاریملار یاپما، قاوراملار و اؤنَرملر آراسیندا باغلانتی قورمادیر. قاورام و اؤنَرمه لرین ایچینده یئر آلدیغی باغلام دا دیلین بوتونونو اولوشدورور. بو قاوراملارلا اینسان کندینه بیر دونیا یاردیر: کولتور دونیاسی؛ صنعت، بیلیم، فلسفه هامیسی قاوراملارلا، دیلله باغلی. دیلین گوجو دوشونمه یی یاراتماسیندادیر. دیله تؤکمه دن، دیل قَلیبینه یئرلشدیرمه دن گئرچکلیگی آنلایا بیلمیر، اوزَرینده دوشونه بیلمیریک. دونیانی دیل یولویلا قاوراییریق. بو دوشونجه فلسفه تاریخینده بیر چوخ فیلسوفدا قارشیمیزا چیخار. اؤرنه یین؛ هومبولدت، “دونیانی قاوراملارا دؤنوشدورمه”، کاسسیرئر، “دونیانی سیمگه لشدیرمه ” ویتگئنستئین “دونیانی رسیمله مه “، وئیسسگئربئر، “دونیانی سؤزجوکلندیرمه، آدلاندیرما”دان سؤز ائدیرلر.
گونوموزده دیریم بیلیم و اینسانب یلیم عاقیل دئییلن شئیی دونیایا آچیلما، دونیایلا ایلیشکی قورما اولاراق قبول ائدیر. دونیایلا ایلیشکی قورمانی دیل ساغلادیغینا گؤره، عاقیل دا دیلدن باشقا بیر شئی دئییل. داها آنتیک چاغدا اورتایا قویولموش بیر تانیملا اینسان قونوشان وارلیقدیر. بورادا لوگون لوگوس’لا ایلگیلیدیر. لوگوس قاورامی ایکی آنلامی دا ایچینده داشییار. لوگوس، بیر یاندان سؤز دئمکدیر،دیل دئمکدیر، دیگر یاندان دوشونجه و عاقیل دئمکدیر. دوشونمه میزی ساغلایان دیلدیر. اینسانین قافا یاپیسینی ان یاخشی گؤسترن ده اونون قوللاندیغی دیلیدیر. بیزیم کیملیگیمیزی بَلیرله یَن ده دیل اولوور بؤیله جه. کیملیگیمیز دیلیمیز ایچینده گلیشیر. هامیمیز بیر دیل ایچینه دوغویوروق. اینسانین اینسان اولماسی، اینسانین کندی اولماسی، کندی کیملیگینی بولماسی، کندی نین بیلینجینه وارماسی دا دیلله باغلی. ایچینه دوغدوغوموز دیل/دیللر کیملیگیمیزی ده بَلیرله ییر. دیلیمیز کیملیگیمیزدیر.
دوشونجه نی یارادان و ایره لی گؤتورَن ده دیل اولدوغونا گؤره، بؤیوک دوشونجه یاپیلاری نین قورولابیلمه سینی ده دیل ساغلار. آنجاق بونون ایچین دیلین ده گلیشمیش اولماسی گرَکیر. بورادا قارشیلیقلی بیر ائتکی اولدوغو آچیقدیر. دیلین گوجونه قارشی دوشونجه نین گوجو کندینی گؤستریر. دیله باغلی اولان اینسان سونوندا دیله حاکیم اولور و دیل اوزَرینه ائتکی یاپار. بؤیله جه دیل دورمادان یارادیلاراق بیر نسلدن اؤته کی نسله کئچن بیر ائتکینلیکدیر. بویونا یارادیلان بیر شئیدیر. هر بیرئی و هر قوشاق(نسل) اونا یئنی بیر شئی قاتار. آمما کیمی زامان کیمی انگللمَلر اوزوندَن بیر اؤلکه ده دیلین گلیشمه سی دورابیلیر. دیل گلیشه بیلمه یینجه دوشونجه نین گلیشمه سی ده دورور. دیلین انگللندیگی یئرده دوشونمه ده انگللنمیش اولور. دوشونمه نین انگللنمه سی ان چوخ دا فلسفه آلانیندا ائتکیسینی گؤستریر. چونکو فلسفه هر شئیدن اؤنجه، هئگل’ین دئدیگی کیمی، “وار اولان هر شئی اوزَرینده دوشونمه دیر” . دونیایلا باغلانتینی قوران دیلی نین گلیشمه سی انگللنمیشسه، بیر اولوسون دوشونمه یه دایانان فلسفه ساحه سینده کی باشارینی اورتایا قویا بیلمه یه جَگی آچیقدیر.
فلسفه نین اولوشماسی ایچین ایکی اورتام گرَکلی: اؤزگورلوک و گلیشمیش بیر دیل. توپلوموموزون تاریخینه باخینجا، بؤیوک بیر ایمپراتورلوغون قورولموش اولدوغو عثمانلی دؤنَمینده فلسفه نین، ندن گلیشمه میش دئمه یه جه یم، هئچ اولمامیش اولدوغونو آنلاماق آسانلاشیر.
14- جو عصردن بری، یعنی عوثمانلی تاریخی بویونجا عربجه و فارسجانین ائتکیسینه گیرن تورکچه 600 ایل بویونجا عثمانلی اسارتینده بیر یازی دیلی، بیر رسمی دیل گلیشدیرمیش: عثمانلیجا. خالقین قوللاندیغی دیل، تورکچه خور گؤرولموش، آشاغیلانمیشدیر. تنظیمات دؤنمینده دیلده ساده لشمه یانلیسی اولانلار بئله بو دیلله بیلیم یاپیلا بیلمه یه جَگینی اؤنه سورَرَک، اؤگرَتیمین عربجه اولماسینی اؤنرمیشلر. (گونوموزده ده کیمی یوبازلارین تورکچه نین بیلیمه الوئریشلی اولمادیغینی، یئترسیز اولدوغونو اؤنه سورَرَک اینگیلیزجه نی اؤگرَتیمدیلی اولاراق اؤنرمَکده دیرلر.) اویسا آنا دیلی تورکچه اولان بیر اینسانین بؤیله یاپیجا بیربیریندن آیری اوچ دیل عایله سیندن اولوشان قاریشیق و ساختا بیر دیل (عثمانلیجا) ایچینده ساغلیکلی دوشونه بیلمه سی، بو دیلله فلسفه یاپابیلمه سی اولاناقلی می؟ بؤیله بیر دیلله رومان و دیگر اثرلر یازیلارمی؟ البتته عثمانلی دؤنمینده فلسفه اولماییشی یالنیزجا دیله باغلی دئییل، دوشونمه نین یاساقلانمیش اولماسی، اؤزگورلوگون اولماماسی دا اؤنَملی بیر نَدن. آمما دیل اینسانین دونیایا آچیلماسینی ساغلادیغینا گؤره، اؤزگورلوگو ده ساغلایان دیل اولمورمو؟ دیلین گلیشمه سی انگللنینجه، دونیایا آچیلمانی ساغلایان دیل اولدوغونا گؤره، اؤزگورلوک ده انگللنمیش اولور. دئمک کی تَمَل نَدن دیل اولور فلسفه نین گلیشمه میش اولماسیندا.
آنجاق جمهورییتله بیرلیکده 1933- ده اونیوئرسیته رئفورمو ایله بیزده گئرچک بیر فلسفه ائگیتیمی باشلایابیلمیشدیر.
1928 ده یازی دئوریمی ایله باشلاتیلان 1932 دن بئری تورک دیل قورومونجا سوردورولن چالیشمالار سونوجو دیلیمیز 50 ایل کیمی قیسا بیر سورَده بیر کولتور دیلی دورومونا گله بیلمیش و فلسفه یاپابیله جک بیر نیته لیک قازانمیشدیر. تورکچه زنگین و اولاناقلاری گئنیش بیر دیلدیر. بیرچوخلاری بونون آییردیندا(فرقینده) دئییل. من تورکچه یه ائگیلرَک، تورکچه یه دایاناراق بیر فلسفه دوغاجاغینا اینانیرام. منجه تورکچه اونتولوژیدن، وارلیق فلسفه سیندن چوخ، اولوش فلسفه سی اولماغا الوئریشلی بیر دیلدیر. بو گؤروشومو نه یه دایاندیریرام. آلمانجادا “سئین Sein “، فرانسیزجادا “ائترئ Etre ” کیمی قاوراملارین تورکچه ده، بو دیللرده اولدوغو کیمی، ائیله م(eyləm) (عمل) اولاراق، ائیلَم سؤزجوگو اولاراق بیر قارشیلیغی یوخ. بو قاورامی ائیلم (eyləm) سؤزجوگو اولاراق “واراولماق”لا قارشیلاییریق. بورادا گؤرولدوگو کیمی تورکچه ده “وار”ین ائیلَمی یوخ، آمما “اولماق” ائیلَمیمیز(eyləmimiz) وار. اولمانین بیر چوخ بیچیمی و بیر چوخ آنلامی وار. اولما، اولقونلاشماغی دا دیله گَتیریر، دگیشمه نی، ایره لیله مه نی ده. اولوش سؤزجوگو و قاورامی ائورَنده کی ائوریمه ده اویقوندور. بیلیم آرتیق ائورَنده کی وارلیق’دان دئییل، ائوریم’دن سؤز ائدیر. دوغا بیلیمجیلری نین کولتورَل بیر ائوریمین سؤزونو ائتدیکلری گونوموزه ده داها اویقون بیر فلسفه اولور سانیرام بیر اولوش فلسفه سی. آیریجا تورکچه’ نین چوخ ایلگینچ بیر یاپیسی وار. بیلگیسایار دیلینه ان اویقون دیلین ده تورکچه اولدوغو قبول ائدیلیر. آمما بو قَدَرگلیشمیش اولان تورکچه میز گونوموزده یئنیدن یوزلاشدیریلماغا چالیشیلیر بیر چوخ چئوره لرده. آیدینلاریمیزین چوخو هله ده فلسفی دوشونمه دن اوزاقدبرلار. بیلیم آداملاریمیزین بؤیوک بیر بؤلومو فلسفی دوشونجه یه اؤنَم وئرمیرلر. آما اونون اوچون چوخ دا یارادیجی اولمورلار. اوزمان اولورلار،امما یارادیجی اولابیلمیرلر.
فلسفی دوشونمه نین عکسیکلیگی هر آلاندا کندینی گؤستریر.
ندیر فلسفی دوشونجه؟ فلسفه ندیر؟ فلسفه تانیملاری اوزَرینده دورماق ایسته میرم. گونوموزده آوروپادا گلیشمیش اولان کلاسیک فلسفه ایله، چیخیش یئری یینه آوروپا اولماقلا بیرلیکده آنگلوساکسون دونیاسیندا گلیشن و چئشیدلی آدلارلا آدلاندیریلان، منطیقسَل پوزیتیویزم، آنالیتیک فلسفه و.. ان سون دا بیلیمسَل فلسفه آدیندا قرار قیلینمیش گؤرونن فلسفه آراسینداکی چکیشملری ده اله آلمایاجاغام. بیربیرینی تانیمایان، بیربیرینی فلسفه بئله سایمایان ایکی آخیم. ان گئنیش تانیمی ایله فلسفه یاپمانین نه اولدوغو اوزَرینده دوراجاغام. “فلسفه اؤگرَنیلمَز، یاپیلیر” سؤیله می چوخ قوللانیلیر اولدو. اویسا بیلینمه ین نئجه یاپیلیر دئیه ده سورولابیلیر. اؤگرَنمه دن ده هئچ بیر شئی یاپیلاماز منه گؤره. فلسفه تاریخینی اؤگرَنمک ده گرَکلی، آمما ازبَره دئییل البتته. بَللی سورونلار اورتایا آتیلیب بو سورون اوزَرینده بو آرادا بَللی فیلسوفلارین دوشونجه لرینه ده باش وورولاراق، قاوراملارین تاریخسل سورَچ ایچینده کئچیردیگی دگیشیملری اله آلاراق دارتیشیلیر. فلسفه باشلانقیجدا بیلیمدن آیری دئییل، بیرلیکده دوغموش. ایلک فیلسوفلار دا دوغا بیلگینلری عینی زاماندا. آما سالت(مطلق) بیلیمدن یئنه ده آیریلیغی وار. بیلیم تک تک اولقولار اوزَرینده چالیشیر، فلسفه ایسه گئنَلی آرار، بوتونو گؤز اؤنونده توتار. بیلیمین وارسایدیغی – وار اولاراق قبول ائتدیگی– و آراشدیرماسینی اونا دایادیغی شئیلری فلسفه سورون حالینا گَتیریر، نئجه وار اولدوغونو سورار. اؤزَللیکله بیلیملرین داها چوخ اوزمانلیق آلانلارینا آیریلدیغی و داللارآراسی (interdisipliner) چالیشمالارین اؤنَم قازاندیغی گونوموزده فلسفه نین گؤرَوی داها دا آرتیر. ان گئنیش تانیمی ایله، هر آلاندا اله آلینان قونو اوزَرینده سورو سورما، سورقولاما، ائلئشتیرَل دوشونمه و بوتونو گؤرمه ده دئیه بیله جَگیمیز بیر قافانی ایشلتمه بیچیمی اولان فلسفه نین سالت بیلیمدن آیریلیغی اؤزَللیکله بورادا: بو آیریلیق داها فلسفه نین آدیندا ساخلی؛ Philosophia- نی بیلگی سئوَرلیک دئیه چئویریریک گرچی. آما sophia، episteme دئییل، یعنی یالنیزجا بیلیمسَل بیلگی دئییل، اردَملی بیلگی بیلگه لیک. بیلیم ده فلسفه ده سالت اؤزگورلوک ایچینده یاپیلیر. بیلیمسَل دوشونوشده (düşünüşdə) و آراشدیرمالاردا اؤزگورلوگه سینیر قویولا بیلمز؛ سینیر قویولدوغو آندا بیلیمسَل چالیشما دورور. اویسا فلسفی دوشونجه بیلیمسَل چالیشمانین سونوچلاری نین ائتیکله چاتیشماماسینی ایستر. نیته کیم بوگون اؤزَللیکله تیپ دونیاسیندا دئونتولوژی( deontoloji) اؤنَملی بیر دال اولدو. بو دا فلسفی دوشونوشون (düşünüşün) ائتکیسی ایله اولدو. فلسفی دوشونوشدن یوخسون بیر بیلیم آدامی اینسانلیغی هئچ حسابا قاتمایابیلیر و سونوندا فلاکتلره نَدن اولابیلیر. بورادا اونلو(ünlü) فیلسوف و بیلگین ائینستئین’ین (Einstein) بیر سؤزونو آنیمساتماق ایستردیم: فلسفی بیر گؤروشو و تاریخ بیلینجی اولمادان بیر اینسانین گئرچکدن یارادیجی اولماسی، یارادیجی اولاراق بیلیمده ائتکین اولابیلمه سی اولاناقسیزدیر. یالنیزجا اوزمان (uzman-mütəxəssis) اولان اینسان قوللانیلماق اوزره پروگراملانمیش بیر تور ماکینا اولور، آما دَیَرلی بیر کیشیلیک اولوشدورا بیلمز. بیزیم ده بیلیم و تکنولوژی آلانیندا حالا یارادیجی اولاماییشیمیزین نَدنی فلسفه نین عکسیکلیگینده یاتماییر می؟
فلسفی دوشونجه نین عکسیکلیگی بیر ده قاوراملارین یئترینجه دوغرو قوللانیلماماسینا و بونون سونوجو اولاراق هم قافا قاریشیقلیغینا، هم ده قاوراملارلا بیرلیکده بیرتاخیم دَیَرلرین ده یوزلاشماسینا یول آچیر. بو دا بوتون توپلومون یاپیسینی آلت- اوست ائدیر. اؤرنه یین اؤزگورلوک، دئموکراسی، جومهورییت، سیویل توپلوم، لاییکلیک سؤزجوکلری چوخ دا قوللانیلیر و دارتیشیلیر اولدو، هئچ ده اوزَرینده دوشونولمه دن. اؤرنه یین اؤزگورلوک باشی بوشلوق سانیلیر، هرکسین هر ایسته دیگینی یاپابیله جگی سانیلیر. دئموکراسی، یاساسیزلیق، قورالسیزلیق؛ سیویل توپلوم عسگر قارشیتی اولماق سانیلیر. دین اؤرگوتلرینه سیویل توپلوم دئیَن سؤزده آیدینلاریمیز، سوسیال دئموکراسی نین نه اولدوغونو بیلمه ین سوسیال دئموکراتلار، حتی کومونیزمین نه اولدوغونو بیلمه یَن کومونیستلر چیخیر اورتایا. بیر باشقا قاورام قاریشدیرماسی دا توخونولمازلیق و سورومسوزلوق قاوراملاری آلانیندا. توخونولمازلیغی سورومسوزلوق سانان میللت وکیللری چوغونلوقدا. “آنایاسانی بیر کَز دَلسَم نه چیخار” دئیَن،km 200 سرعت یاپماق کئیفی اوچون اوتوبان قاپاتان جومهورباشقانیمیز بئله اولدو.
بوتون بو یوزلاشمالار دیل بیلینجی نین و فلسفی دوشونمه نین عکسیکلیگی ایله باغلانتیلی. تورکچه سی ان آز گلیشن، یابانجی سؤزجوکلردن ان آز آرینمیش اولان بیلیم دالی حقوق. یورورلوکده کی (yürürlükdəki) یاسالارین دیلینه باغلیلیق اوزوندَن، بلکه ده حقوق دیلی بیر تورلو تام اولاراق گلیشه بیلمه دیگی اوچون گئرچک بیر حقوق دوزَنی ده بیر تورلو قورولموراؤلکه میزده. بو قونودا اؤرنک اولابیله جک دال: بیلگیسایار دیلی. بیلگیسایار تکنیگی نین تورکیه ده بو قَدَر تئز یایقینلاشماسی نین نَدنی، سانیرام، داها بیلگیسایار گلمه دن بیلگیسایار دیلی نین آتاتورکون قالیتی (میراثی) اولان و 1980 حربی چئوریلیشی ایله یوخ ساییلان تورک دیل کورومونون اویه لرینجه حاضیرلانمیش اولماسیدیر.
قاوراملاری آچیقلیغا ائریشدیرمکسه فلسفه نین باشدا گلن گؤرَوی. فلسفه اله آلدیغی قونونون قاوراملارینی آچیقلاماق زوروندادیر، چونکو دوشونمه قاوراملارلا اولور؛ قاوراملار بیربیرینه قاریشدیریلمیشسا، یا دا یانلیش آنلاشیلمیشسا، قافا دا قاریشیر. فلسفه نین عکسیکلیگی بو آلاندا دا کندینی گؤستریر توپلوموموزدا. اؤلکه میزده سورون چوخ، آمما نه سوسیولوق و آنتروپولوقلاریمیز، نه ده فلسفه جیلریمیز بو سورونلاری اله آلیب ایشله ییرلر. اویسا فلسفه نین بیر گؤرَوی ده سورونلاری گؤروب اونلاری گؤسترمکدیر، یعنی سورون قویماقدیر اؤدَوی فلسفه نین. سورون قویان فلسفه عینی زاماندا قاوراملاری دا قورار: دیل، قاوراملار، سؤزجوکلر ده بو ایشلرین آچاری.
فلسفه نین توپلوموموز اوچون نه قدَرگرَکلی اولدوغونو سون ایللرده کی بونالیمین بیر یئرده ائتیک بونالیمینا دؤنوشمه سی ده اورتایا چیخاریر. توپلوموموز یالنیز ائکونومی و پولیتیکا آلانیندا دئییل، ائتیک آلانیندا دا تام بیر یوزلاشما ایچینده. اخلاق دئمه ییب ائتیک دئمَم ده بونونلا ایلگیلی. اخلاق سؤزجوگونون ایمله دیگی(اشارت ائتدیگی) قاورام توپلوموموزدا آنلامینی ایتیرمیش، باشقا آلانا قایدیریلمیشدیر(سؤوق ائتدیریلمیشدیر). اخلاق قاورامی تؤره لرله، گلنَک و گؤرَنَکلرله قاریشدیریلیر گئنَللیکله. ناموس دا جینسَللیکله باغلانیر. دوروستلوک تَمامن اونوتولموش. تؤره لر، گلنَکلر یؤره سَلدیر؛ اویسا ائتیک ائورَنسَلدیر؛ ائتیک (اصلینده ایلکه اولاراق اخلاق)، تؤره لرین، گلنَکلرین، حتی بعصی زامان یورورلوکده کی یاسالارین بئله اوستونده دیر. اؤلکه میزده ائتیگین عکسیکلیگی نین بیر نَدنی ده، یئنه، عثمانلی تاریخی بویونجا فلسفه نین یاساقلانماسینا، سون اون اون بئش ایللیک دؤنمده ده لیسَلردن بئله فلسفه نین قالدیریلمیش اولماسینا باغلاییرام. چونکو فلسفه ایله ائتیک ایچ – ایچه قاوراملاردیر.
اویسا ائگیتیم و ااؤیرَتیمده دیل و فلسفه باش یئری آلمالی، فلسفه ده دیل ده – آنادیل یانیندا یابانجی دیل ده– ائگیتیمین تَمَلی اولمالیدیر. فلسفی دوشونوش بیچیمی داها ایلک ایللردن چوجوغا وئریلمه لی، چوجوقلار بیلینچلندیریلمه لیدیر. ایشته بورادا، چوجوقلارا وئریله جک فلسفه ائگیتیمینده “فلسفه اؤیرَتیلمز…” سؤزونون آنلامی چیخیر اورتایا. اصلیندا چوجوقلار سانیلدیغیندان چوخ آرتیق دوشونورلر، دورمادان سورو سورمالاری اونلارین دوشوندوگونو گؤسترمیر می؟ اونلارین سورولاری کئچیشدیریلمه سین یئتر. چوجوق فلسفه یاپمایا یاتقیندیر اصلینده. چونکو چوجوق قافاسی نین آلیجیلیغی اینانیلماز بویوتلاردادیر. فرانسیز پسیکولوق Zazow ”بوتون چوجوقلار 11 یاشینا قًدَر بیرَر داهیدیر، آمما نه یازیق کی بو دوروم سورمَز” دییر. چوجوغون گلیشمه سی نین یولونو کسمَمَک اوچون ازبره ائگیتیمه کسینلیکله سون وئریلمه سی گرَکیر، گنجلرین یاخشی یئتیشمه سی ایسته نیلیرسه. ازبره اؤگرَنیمین اؤنونه کئچمک اوچون ده اوخوماغا اؤنَم وئریلمه سی گرَکیر. آنجاق اوخوماقلا قافا دا، دیل ده گلیشه بیلیر. اوخومادا دیل و فلسفه نین بیرلیکده لیگی ده ساغلانمیش اولور. آنا دیلی ائگیتیمی یانیندا یابانجی دیل ائگیتیمی نین ده سؤزونو ائتدیم. چونکو هر دیل عینی زاماندا بیر آیری دونیا گؤروشونو یانسیدیر؛ دیل بیلینجینی داها درین اویاندیراراق قافانین داها ساغلیکلی ایشله مه سینه یاردیمجی اولور. بؤیله بیر ائگیتیمله دیل و فلسفه ائگیتیمیندن کئچن گنچلر یاری نین(صاباحین) گئرچک یوردداشلاری اولورلار اؤزگور بیرَر بیرئی و کیشیلر اولاراق.
یابانجی دیل اؤگرَنمه نین گرَکلیلیگینی اؤنه سورَرکن بیر نؤقطه نی داها آچیقلیغا قاووشدورمالییام و یابانجی دیل اؤیرَتمه نین یابانجی دیلله ائگیتیم یاپماقدان چوخ باشقا بیر شئی اولدوغونو وورقولامالیییق.
بوگون تورکچه نین یئترسیزلیگینی اؤنه سورَرَک یابانجی دیلله ائگیتیم یاپیلماسینی اؤنرَنلرین یازیلی و سؤزلو قونوشمالاری اونلارین قافا یاپیسینی و کندی یئترسیزلیکلرینی آچیغا وورورلار. یئنی تکنیکلرین گَتیردیگی یئنی قاوراملارین تورکچه ده قارشیلیغینی بولاماییشلاری دوشونمه تنبَلی اولدوقلاری نین یا دا او قاورامی یئترینجه آنلامادیقلاری نین بیر گؤسترگه سی. بَللی بیر قونودا چوخ یؤنلو و آیرینتیلی دوشونَن بیر کیمسه اوغراش وئردیگی قونونون قاوراملاری نین قارشیلیغینی دا موطلقا بولور، قونوسونا حاکیمسه و گئرچکدن آنلامیشسا. یابانجی دیلله ائگیتیمین ایکی اؤنَملی ساقینجاسی داها وار: بیرینجیسی آنادیلینین گلیشمه سینی دوردورماسی، انگللمه سی. ایکینجیسی اؤگرَنجی نین هئچ بیر زامان آنادیلی دورومونا گَتیره بیلمه یه جَگینی بیر یابانجی دیلده کندینی راحات دویومسامایاجاغی و دوشونجه لرینی تام اولاراق دیله گَتیره بیلمه یه جَگی اوچون هَپ گئریده دورماسی، کندینی گؤستره بیلمه مه سی، کندینی گئرچکلشدیره بیلمه مه سی. گونوموزده اویقار(مدنی) اؤلکه لرین هئچ بیرینده یابانجی دیلله اؤیرَتیم یاپان بیر اونیوئرسیته یوخ. یابانجی دیلله ائگیتیم یالنیزجا سؤمورگلرده وار.
بیر نؤقطه یه داها دئیینمَک ایسته ییرم. کئچن ایلکی اونیوئرسیته یه گیریش سیناویندا قازانانلارین باشیندا گلن بیر گنچ، اوخوماغی گرَکسیز بولدوغونو، کندیسی نین هئچ کیتاب اوخومادیغینی، آمما ان یاخشی درجه نی ده آلدیغینی اؤوونرَک سؤیله دی. بو اولای، بیر یاندان ائگیتیم سیستئمیمیزین پوزوکلوغونو، یانلیشلیغینی، اؤته یاندان بو تئست سیستئمی نین ده اینسانلاری هارایا گؤتوردوگونو گؤسترمه سی باخیمیندان هامیمیزی دوشوندورمهلی.
چئویرینین تاریخی: 24.05.07


c: text/html

text:
خیانت اولماز
آرادا، البته، محبت اولماز.
اورهکلر دیل تاپسا، بیرگه دؤیونسه
اورتادا کین اولماز، کدورت اولماز.
آغ گونده ان باشدا گؤرونن کسده
دار گونده خلوتده سورونن کسده
ذره غئیرت اولماز، صداقت اولماز.
ایگیدلر بسلهییر هر ائو، هر اوجاق
اونلار گؤزل بیلیر دؤیوشدن قاباق
دؤشونه دؤینده جسارت اولماز.
سارسیتسین دوشمنین قلبینی کدر
بیزیم نسیللرده تا قبره قدهر
وطنه، میللته خیانت اولماز.
گؤزللیک، اینجهلیک، سئوگی، وفا اینساندان آیریلماز
جوشان سئللر، آخان چایلار نئجه عماندان آیریلماز.
اوزاق دوشسه گؤزومدن دیلبریم، کؤنلوم دؤزر، چون کی،
سئونلر بیلمهمیش اولماز، ووصال هیجراندان آیریلماز.
وفاسیزدان وفا اومما، وفادان یوغرولوب عشقیم
جانیندان آیریلار عاشیق، فقط جاناندان آیریلماز.
بوتون دونیا یئریندن، محوریندن قوپسا آیریلسا،
“سلیمان روستم”ین قلبی آذربایجاندان آیریلماز.
من اؤزومدن اوول یول گئدنلرین
جیغیرینا باخدیم، ایزینه باخدیم.
وطنین، میللتین دار گونلرینده
جرعتله اؤلومون گؤزونه باخدیم.
سئیر ائدیب، یوردومون گولزارینی من
خزانسیز، ابدی باهارینی من
خوشبخت نسیللرین ووقارینی من
ساندیم کی، بختیمین اوزونه باخدیم.
یانیندان کئچمهدیم مئیخانهلرین
معماری آدلاندیم کاشانهلرین
باخمادیم سؤزونه بیگانهلرین
اؤز شاعر قلبیمین سؤزونه باخدیم.
کؤنلوم یئنه مین شووقیله جانان، سنی ایستر
آند اولسون عزیز جانینا کی، جان سنی ایستر
چکمز اتهییندن الینی، چکسهده هیجران
ائیلر جانینی جانینا قوربان، سنی ایستر
ایلهام آلیرام اینجه سسیندن، نفسیندن
تک من دئییلم، شانلی بو دؤوران سنی ایستر
سن قلبی تمیز، آلنی آچیق، شوخ گوزهلیم سن
ائللرده اولوب حوسنونه حئیران سنی ایستر
ایشدیر، منه اوز وئرسه فراغیندا کدر، غم
کؤنلوم یئنهده دردینه درمان سنی ایستر
گون کئچسه زامان کئچسه وفاسیز بئله اولسام
اوول کی محبتله “سلیمان” سنی ایستر!
گلدی مین دیللی باهار کؤنلومه تبریز دوشدو
گوللو بولبوللو باهار کؤنلومه تبریز دوشدو
تبریزین دردی منیم دردیم اولوب ایللردیر,
اوردادیر, نازلی نیگار, کؤنلومه تبریز دوشدو
چوخدا دونیادا گوزهل, آدلی شههر مین- میندیر
هر یئرین اؤز یئری وار, کؤنلومه تبریز دوشدو
باجیمی- قارداشیمی, سئوگیلیمی گؤرمهلییم
یوخ, دهییشمز بو قرار, کؤنلومه تبریز دوشدو
من “سلیمان” کور, آراز نغمهلی شاعر بابایام-
چکیرم عالمه جار, کؤنلومه تبریز دوشدو.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورک قیزیلآیی تورکمنلرله بولوشدو
"بو جغرافیالار بیزیم کؤنول جغرافیامیزدا یئر آلی"
عراقین موصول شهرینده تورکمنلرین یاشادیغی رشیدیه بؤلگهسینده، تورک قیزیلآیی طرفیندن ۶۰۰ نفرلیک ایفطار پروگرامی تشکیل ائدیلدی.
ایفطار پروگرامیندا دانیشان تورک قیزیلآیی باش مودورو کرم قینیق، بو ایل رمضان آییندا دونیانین ۳۵ فرقلی اولکهسینده ایفطار و اوباشدان سوفرهلری قوردوقلارینی، ۱۰ میلیون اینسانا انسانی یاردیم چاتدیرماغا چالیشدیقلارینی سؤیلهدی.
پروگرامدان سونرا ژورنالیستلره دانیشان قینیق، بو بؤلگهلرین چوخ عذاب چکدیگینی وورغولایاراق، "بو بؤلگهلر دوشمن اولان ایچ و دیش گوجلر طرفیندن پارچا پارچا ائدیلیب داغیدیلدی. مینلرجه ایللیک موصول دارماداغین ائدیلدی. بو جغرافیالار بیزیم کؤنول جغرافیامیزدا یئر آلیر. بورادا قوهوملاریمیز، قارداشلاریمیز وار. بورادا یاشایان آجیلارا هئچ بیر زامان دویارسیز قالمادیق" دئدی.


text:
تورکجه یئترلیک سیناوی
سؤزوگئدن سیناولا، تورکجهنین اولوسلارآراسی میقیاسدا ایستاندارد سیناوا قاووشماسی و خاریجدن اؤیرنجی قبولونو آسانلاشدیران سیاستلره دستک اولونماسی آماجلانیر
یونوس امره انستیتوسونون بو ایل ۳.جو دفعه، ۲۸ جولایدا دوزنلهیهجگی تورکجه یئترلیک سیناوی اوچون باشوورولاری ۱۸ ژوئن-۱۳ جولای تاریخلرینده گئچیریلهجک.
وئریلن یازیلی آچیقلامایا گؤره، تورکجه خاریجی، یا دا ایکینجی دیل اولاراق اؤیرهنن اینسانلارین اوخوما، دینلهمه، یازما و دانیشما باجاریقلارینی اؤلچمک اوزره، اینستیتونون "آوروپا دیللری اؤیرتیمی اورتاق چرچیوه متنینده" معینلشدیریلن یئترلیک تعریفلری ایستیقامتینده گلیشدیردیگی تورکجه یئترلیک سیناوی، ۲۰۱۳دن بو یانا، ایلده اوچ دفعه اویقولانیر.
تورکیهده و یونوس امره انستیتولارینین اولدوغو بوتون اؤلکهلرده عینی واختدا حیاتا گئچیریلن تورکجه یئترلیک سیناوی، خاریجی اؤیرنجیلرین، هم تورکیهیه ماراغینی آرتیریر، هم ده ایش و ائگیتیم باشوورولارینین قبولونو آسانلاشدیرماسی و داها ساغلیقلی بیر دوزئیده دگرلندیریلمهلری باخیمیندان بؤیوک اؤنم کسب ائدیر.
بو ایلکی اوچونجوسو ۲۸ جولایدا گئچیریلهجک سیناو اوچون مراجعتلر ۱۸ ژوئن-۱۳ جولای تاریخلرینده گئچیریلهجک.
سیناودا اوغور قازانان نامیزدلره ب۲، ج۱، ج۲ سویهلرینده تورکجه یئترلیک سندی وئریلهجک. سؤزوگئدن سنده صاحب اولانلار، تورکیهده هر هانسی بیر قورومدا تحصیل آلماق حاقی قازاناندا تورکجه حاضرلیق صینفی اوخوماقدان معاف توتولور.
بوندان باشقا تورکجه رهبرلیک و یا ترجومهچیلیک ائتمک ایستهیهن خارجیلردن ده تورکجه یئترلیک سندی طلب اولونور.
سؤزوگئدن سیناولا، تورکجهنین اولوسلارآراسی میقیاسدا ایستاندارد سیناوا قاووشماسی و خاریجدن اؤیرنجی قبولونو آسانلاشدیران سیاستلره دستک اولونماسی آماجلانیر.
مراجعتلر اوچون http://sinav.yee.org.tr آدرسی ایستیفاده ائدیلهجک.


text:
ارمنیستان سلاحلی قوهلرینین بؤلمهلری جبههنین مختلیف ایستیقامتلرینده قومباراآتانلاردان و ۶۰ میللیمترلیک میناآتانلاردان دا (۵ مرمی) ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رژیمینی ۱۴۱ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار. آذ-آ وئریلن معلوماتا گؤره، ارمنیستان رسپوبلیکاسی نویمبریان رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده، ایجوان رایونونون برکابر، پاراواکار کندلرینده یئرلشن مؤقعلردن آغستافا رایونونون کهنه قیشلاق، قازاخ رایونونون کمرلی، قایماقلی، قیزیل حاجیلی کندلرینده، بئرد رایونونون چیناری و آیقدزور کندلرینده یئرلشن مؤقعلردن توووز رایونونون آغدام، کوخانبی و مونجوقلو کندلرینده، کراسنوسئلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن گدبی رایونونون زامانلی کندینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ترتر رایونونون ایشغال آلتیندا اولان گؤیارخ، چیلبورت، آغدام رایونونون شیخلار، باش قروند، جواهیرلی، قاراقاشلی، یوسیفجانلی، مرزیلی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون آشاغی وئیسللی، قوبو دیلاغاردا، قروند، قاراخانبیلی، قورقان، کوردلر، هورادیز، جبراییل رایونونون نوزگار و مئهدیلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، آغدام و خوجاوند رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
ایران ایَه تقسیم اولور،اولسون نه ایشین وار
یازار : علیرضارضائی+0
ایران ایَه تقسیم اولور،اولسون نه ایشین وار
هر کیمسَه یَه تقدیم اولور اولسون نه ایشین وار
سَن احتکار ائیله،یی تویوق،جوجه کبابی
مین ایل ایَه تحریم اولور اولسون نه ایشین وار
قیشقرما،بوراخ کاخیده راحت گئجه یاتسین
راضی دئییلم اوغرولاری کیمسَه اویاتسین
قوی سئوگیلینه چونکو قاچیب خارجه چاتسین
چاپسین یییَه سیز مملکتی اؤزگه یَه ساتسین
ایران ایَه تقسیم اولور اولسون نه ایشین وار
هر کیمسَه یَه تقدیم اولور اولسون نه ایشین وار
سالما یادا راحتلیغی و اسکی زامانی
ائششک کیمین ایشله،ائله مَه شکوه فلانی
سَپمَه باشینا هی قارا توپراغی،سامانی
چوخداندی بوتون سئل آپاریب یاخچی-یامانی
ایران ایَه تقسیم اولور اولسون نه ایشین وار
هر کیمسَه یَه تقدیم اولور اولسون نه ایشین وار
ترک ائیله غم و غصّه نی و فکر و خیالی
فیکر ائیله کی اوضاع اولوب ایستَکلی و عالی
لطف ائیله بوراخ بحث و جدل،قال مقالی
آخیر سَنَه نه کی "دلار" اؤلدوردو "ریالی"
ایران ایَه تقسیم اولور اولسون نه ایشین وار
هر کیمسَه یَه تقدیم اولور اولسون نه ایشین وار
آغلیردی ائشیتدیم بو سؤزو "حاجی صفر"دَن
آجام اؤلورَم غصّه ایله درد کمردَن
یاندی اؤره ییم چونکو ائشیتدیم بو خبردَن:
ایرانین اوزولدو الی دریای خزردَن
ایران ایَه تقسیم اولور اولسون نه ایشین وار
هر کیمسَه یَه تقدیم اولور اولسون نه ایشین وار
turkcetanzler@


text:
ناتو:جاری ییلده موفقیت لیک لرگه ایرشگن میز
افغانستانده فعالیت آلیب باره یاتگن ناتو کوچلری 2011 نچی ییل نی عصیانچی لر بیلن قرشی کوره شیش توغریسیده خارجی کوچلرگه موفق ییل بولگنینی معلوم قیلگن.
اوشبو کوچلرنینگ بیلدیریشیچه، جاری میلادی ییلده تورلی منطقه لرده حربی عملیات یولگه قویب عصیانچیلر فعالیتینی قیسقرتیرگن.
ناتوکوچلری، مملکت بیر قنچه ولایت لر خوف سیزلیک مسوولیت لری نینگ افغان کوچلری گه تاپشیریلیشی نی هم ایریشلگن یوتوق لردن بیری دیب بهاله دی.
ناتو کوچلری نینگ کابلده گی سوزچیسی جنرال کریستین جاکوبسن گه کوره، جاری ییلده عادی اهالی تلفاتی یوز بیرگنی ده کوپراق طالبان گروهی مسوول.
"بیرنرسه انچه انیق، 2011نچی ییل ده کوپ گینه عادی اهالی هلاک بولگن. بولر نینگ 80 فایزی، عصیانچی قوراللی کیشی لرنینگ رحم سیز هجوم لری و یول چیککه سیده اورنه تیلگن ماین لر پارتله نیشی، عاقبتیده، صورت تاپگن. هرچند 2010 نچی میلادی ییل ده عصیان چیلر هجومی کوپه یگن ایدی اما بیز 2011 نچی ییل ده مذکور هجوم لر آلدینی آلیش گه قادر بولیب، کمیتیرگن میز. افغانستان نینگ ایریم حدود لریده خوف سیزلیک مسئله سی یخشی بولگن، حتی که بیر قنچه منطقه لرده اولرنینگ اوشله ب آلگن میز. دیب ایتدی ناتو سوزچیسی"
هرچند جاکوبسن جنابلری جاری ییلده یوز بیرگن تلفات لر رقمی باره سیده هیچ نرسه دیمه دی، لیکن نیچه آی آلدین بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی تمانیدن ترقه تیلگن حسابات، افغان لر جاری ییل ده ایریم زوراوانلیک لر بیلن یوزمه یوز بولیب، تلفات رقمی اوتگن ییل دن کوره 15 فایز کوپه یگنی نی معلوم قیلگن ایدی.
اوشبو تشکیلات نینگ معلوم قیلیشچه، جاری ییل نینگ یریمی گه قدر، زوراوانلیک لر باعث، بیر مینگ و 500 عادی اهالی مملکت نینگ ایریم حدود لریده هلاکت گه اوچره گن لر.


text:
ایرانا قویولان تحریملری رد ائتدی
"عراق، هر هانسی بیر اؤلکهیه تطبیق ائدیلن و بوتون طبقهلری ایله خالقینا ضرر وئرهن هر جور تحریمی رد ائدیر"
عراق، آمریکانین ایرانا تطبیق ائتدیگی تحریملری رد ائتدی.
خاریجی ایشلر باخانلیغی سؤزچوسو احمد محجوب، وئردیگی یازیلی آچیقلامادا،
"عراق، هر هانسی بیر اؤلکهیه تطبیق ائدیلن و بوتون طبقهلری ایله خالقینا ضرر وئرهن هر جور تحریمی رد ائدیر. بحرانلاردا یانیمیزدا دوران قونشو اؤلکه ایرانین شرفلی توتومونو دا اونوتماریق" ایفادهلرینی ایشلتدی.
هر هانسی بیر اؤلکهیه وئریلهن ضررین بوتون بؤلگهنین گوونلیک و ثابیتلیگینه منفی شکیلده یاییلاجاغینی قید ائدن محجوب،
"ایران اسلام جمهوریتینین عراقا تروریزمله مباریزهسیندهکی یاردیمینی تقدیر ائدیریک. اولوسلارآراسی توپلومو، آمریکانی سؤزوگئدن تحریم قراریندان واز گئچمهیه چاغیریریق. بونون، قونشو اولدوغو اوچون عراق و بوتون بؤلگهیه اقتصادی و سوسیال معنادا منفی تاثیرلرینین بؤیوک یانسیمالاری اولاجاق" ایفادهسینی یئر وئردی.
شیعه لیدئر مقتدا الصدر ده بو مؤوضوع ایله باغلی آچیقلاماسیندا، "آمریکا، قراریندان واز گئچمهسه ده بیز خالقلارا ضرر وئریلمهسینه قارشی الی باغلی قالماریق" دئدی.
پرزیدنت فواد معصوم، آمریکانین ایرانا تطبیق ائتدیگی تحریملره اویمالارینین چتین اولاجاغینی سؤیلمیشدی.


text:
هیدرولوژی
هیدرولوژی (سوشوناشلیق) طبیعی سولاری، اونلاردا گئدن حادیثهلری و فرآیندلری اؤیرهنن بیر علم. هیدرولوژی سو ایمکاناتلارینین و اونلاری اؤیرهنمه مئتودلارینین ویژه خصوصیتلری ایله علاقهدار اوقیانوسشوناسلیق (اوقیانوس و دنیزلرین هیدرولوژیسی) و قورونون هیدرولوژیسینی (قورونون سطح سولارینی) اؤیرنیر؛ پوتامولوژی (چایلارین هیدرولوژیسی)، لیمنولوژی (گؤلشوناسلیق)، قلیاسیولوژی، باتلاقشوناسلیق ساحهلری وار؛ قورونون هیدرولوژیسینا هیدرومئتری، هیدروقرافی، هیدروشیمی داخیلدیر.
موعاصر هیدرولوژینین اساس مسئلهلری طبیعتده سو چرخهسینین تحقیقی، اینسانین تصروفات فعالیتینین اونا تأثیری، سو ایمکاناتلارینین و اراضیلرین و عومومیتله یئرین هیدرولوژی ائلئمئنتلرینین (سویون سویهسی، صرفی، دماسی)، زامان، مکان آنالیزی، همین ائلئمئنتلرین تردودونون قانونا اویغونلوقلارینین آشکار ائدیلمهسی عیبارتدیر. همیشهلیق هیدرولوژی موشاهیدهلر و تحقیقلر آراسیندا، هیدرولوژی پیشبینیلر ترتیب ائدیلیر.


text:
جمهورباشلیغ غنی چین اولکه سینینگ افغانستان وپاکستان اوچون یوبارگن نماینده سی بیلن اوچره شیشدی
افغانستان اسلامی جمهوریت جمهورباشلیغی دوشنبه کونی چین اولکه سی نینگ افغانستان وپاکستان اوچون یوبارگن نماینده سی دینگ شی جون بیلن اوچره شیشدی.
باخترآژانسی گه کوره : اوشبواوچره شوکیم ارگ ده اوتکزیلدی .چین اولکه سی نینگ یوبارگن نماینده سی ایتدی: افغانستان چین اولکه سی نینگ مهم شریکی دیرشویوزدن اینتیله میزکیم افغانستان ده تروریزم نی اورته دن ایلتسک. همده افغانستان ده تینچ لیک اورنه تیش واقتصادی یونه لیش لرگه یول آچسک .
سونگره جمهورباشلیغ ایتدی: تینچ لیک افغانستان نینگ کیره ک لی نرسه لری دن بیری دور.اوایتدی کیم تینچ لیک نینگ ایککی یوزی باربیری طالب لربیلن سوزله شیش ایکینچی سی پاکستان بیلن سوزله شیش دیر.
جمهورباشلیغ غنی ایتدی کیم پاکستان اولکه سی باید تروریست لرگه قرشی عملیات قیلیب اوزصداقتی نی کورستسین.
جمهورباشلیغ غنی تروریزم نی منطقه اوچون خطرلی دیب اوشبوتوغری ده بیرلیک ده کوره شیش کیره کلی لیگی نی اوقتیردی.


text:
"ایران اقتصادی چؤکور"
جهانبخش محبینیا، اؤلکه اقتصادنین چؤکمک اوزره اولدوغونو بیلدیردی
ایران مجلسی بودجه کمیسیونو عضوو جهانبخش محبینیا، اؤلکه اقتصادنین چؤکمک اوزره اولدوغونو بیلدیردی.
میاندوآب ملت وکیلی محبینیا، مجلیسده چیخیشیندا،
"ایران اقتصادی چؤکور. لطفا گؤزلرینیزی آچین. اؤنجهلیکلی مسئلهلری مجلیس گوندمینه گتیرمهدیگی اوچون پرزیدنت حسن روحانی حکومتیندن شکایتچیییک" دئدی.
چیخیشیندا آزاد بازاردا دلارین ۱۱ مین تومن سویهسینه چیخدیغینی خاطیرلادان محبینیا، اؤلکهده ایشسیزلیک و باهالیلیق کیمی اقتصادی پروبلئملرین یانی سیرا، چئوره و ساغلیق ساحهلرینده ده چتینلیکلر اولدوغونو بیلدیردی.
محبینیا، بو جور پروبلئملرله قارشی قارشییا اولان خالقا قولاق وئریلمهسی لازیم اولدوغونو قید ائتدی.


text:
۱۱ اوْکتوبر
۱۱ اوکتوبر: توماس ادیسون سسلری اوتوماتیک سایان ماشینا ایختیراع حاقی آلمیشدیر (۱۸۸۷)، قدیم رومدا یئنی اوزوم محصولونون ییغیمی بایرامی.
۱۷۸۳ — روسیه علملر آکادمیاسی تأسیس ائدیلدی.
۱۹۳۱ — شورویده فردی تیجارت کامیل لغو ائدیلدی.
۱۹۶۱ — سمیپالاتینسک پایگاهیندا دونیادا ایلک دفعه یئرآلتی هستهای تستی کئچیریلدی.
۱۹۷۴ — یوقوسلاویده قومی تمیزلهمهنین یئنی مرحلهسی باشلادی.
۱۹۹۲ — ادوارد شواردنادزئ گورجوستان مجلیسینین رهبری سئچیلدی.
۱۹۹۷ — آذربایجان اوروپا مدنیت قراردادینا قوشولدو.
۱۹۹۹ — آذربایجان-ارمنیستان سرحددینین سدهرک بخشی اراضیسینده رئیسجومهورلار حیدر علییو و روبرت کوچاریان آراسیندا گؤروش کئچیریلدی.
۲۰۰۷ — تیفلیسده جنوبی قافقاز ژورنالیستلرینین ۴-جو توپلانتیسی کئچیریلدی.


text:
*(بو یازی "ایرهلی" درگیسینین اوچونجو ساییسیندان آلینمیشدیر. درگینی ائندیرمهک اوچون آشاغیداکی لینکه تیخلایین)
https://app.box.com/s/935qa0rwhsx82op1mu7xu7ebh0gugy99
بیر چوخوموز "نه ساغچییام نه سولچو، میللتچییهم میللتچی" سلوقانینی ائشیدمیشیک. آما آکسییالاردا مینلرجه میللی فعال و عادی اینسانین اورهگیندن چیخان بو هارای نهیی آنلاتیر، نهیی قصد ائدیر؟ بیز میللتچی دئدیغیمیزده کیمی نظره آلیر، کیملهری بو یولدان اوزاق بیلیریک؟ گونئی آزربایجاندا واراولان کوتلهوی حرکتی آنالیز ائدیر گلهجک اوچون یول خریطهسی جیزماق، بو حرکتین ماهیتینی بیلمهدن ایمکانسیزدیر و طبیعتا گونئی آزربایجان "میللی" حرکتی دئییریکسه، "میللی" سؤزون نه آنلام داشیدیغی و "میللیتچیلیگین" نه اولدوغونو بیلمهلیییک.
میللیتچیلیک؟
سئرگییو لئونه (Sergio Leone)-نین "یاخچی، پیس، چیرکین" (The Good, the Bad and the Ugly) فیلمی، "میللیتچیلیگین" هنر دونیاسیندا اولان بلکی ان اویغون گؤسترجهسیدیر! اینسان اولادلاری آینی ساییدا کروموزوملاری اولسادا، ذاتلاری(فیطرتلری) بعضا یاخچی، بعضا پیس، بعضا ده چیرکین اولور. میللیتچیلیکده بئلهدیر. بعضا سیاسی فعاللار ناسیونالیزمی اؤز شخصی دوشونجهلریله یالنیش تفسیر ائدیر، عمله کئچیر و طبیعتا ده ناسیونالیزمین تعریف و ایلکهلریله مینلر کیلومتر اوزاقدا اولان سونوجلارا واریرلار. ایلگینج شکیلدهده بو سونوجلاری، ناسیونالیزمدیر دئیه آنلاتیر، میللیتچیلیگین یئنی وئرسیاسینی سونورلار! آنجاق، تعریفلر-نورمالار بللیدیر و بونلارلا قاباغا گئتمهلیییک. یوخسا میثال اوچون، ناسیونالیزمی راسیسمایله عئینی توتماق یاخود میللیتچیلیگی فاشیسم کیمی تقدیم ائتمک، ان یاخچی حالیندا، ساوادسیزلیغین زیروهسیدیر.
میللیتچیلیک سیاسی ادبیاتدا 18جی عصردن بهری واراولان مدرن بیر کانسئپت و بیر سیاسی، ایجتیماعی، ایقتیصادی سیستئم (دوشونجه) اولاراق ایستهگی بیر میللتین منافئعینی تعمین ائتمکدیر. بو هدفه چاتماق و اونو ساخلاماق اوچونده آنا توپراقدا (وطنده) میللی دولت یاراتماغی اؤنهریر، بیر میللت اؤز موققدراتینی تعیین ائتمک حاققینا دایاناراق، اؤزو اؤزونه حوکومت ائتمهلیدیر دئییر (1). سیاسی-ایجتیماعی آچیدان ناسیونالیزمین یاپی و ایلکهلرینی بیلمهک اوچون گئنلده 3 پارادایم واردیر. بیرینجیسی ناسیونالیزمی اینسانین فیطرتیندهن قایناقلانان و تاریخ بویو میللتلر ایچینده یاشایان بیر طبیعی پدیده بیلیر. ایکینجیسی، ناسیونالیزمی بیر دینامیک فئنومئن بیلیر، زامان سورهجینده میللتین میللی سیمووللارا اولان ذهنی باغلانتیسی اساسیندا یئنیلهنمهسینه اینانیر. اوچونجوده ناسیونالیزمی مدرنیسمه دایالی دهیهرلندیریر، ناسیونالیزمی یئنی ایجتیماعی بیر پدیده بیلهرک، مدرن (چاغداش) جامعهنین ایجتیماعی-ایقتیصادی پایالاری اولمازسا ناسیونالیزم یاشایابیلمهز دئییر (2). میللتایسه، اورتاق دهیهرلر (دیل، کولتور، تاریخ، توپراق، ائکونومی، ائتنیک و...) اساسیندا بیرلشهن بیر ایستیقرارلی (ایستابیل – stable) توپلومدور (3).
آنجاق، بو تعریفلرده بالاجا فرقلرین اولماسیندان دولایی ناسیونالیزمهده فرقلی شکیللر وئریلهبیلیر. بو شکیللرین ان اؤنملی ایکیسی سیویل (civic) یا لیبرال ناسیونالیزم، و ائتنیک ناسیونالیزمدیر (4). 1950جی ایللرده هانس کوهن (Hans Kohn) لیبرال ناسیونالیزمی تعریف ائدیر، اونو غربی ناسیونالیزم و ائتنیک ناسیونالیزمیده شرقی ناسیونالیزم آدلاندیریر. گرچی سونرالار و اؤزللیکله 1980-جی ایللردن بهری بو تعریفلر و آییرمالارا دا تنقیدی باخیشلار چوخالمیشدیر (5). لیبرال ناسیونالیزمده میللت دیل، کولتور، تاریخ، توپراق، ائکونومی، ائتنیک و... اساسیندا دئییل بلکه آزادلیق، ائشیتلیک، مسامحه (تولئرانتلیق)، فردی حقوق و... اوچون بیرلیکده یاشاماق ایستهیهن توپلوم کیمی تعریفلهنیر (6). آنجاق، بیر چوخ آراشدیرمالارا ایستینادهن لیبرال ناسیونالیزم عمومیتله میللی دولت قورولدوقدان سونرا فورمالاشبر و گلهجک میللی دولتین یاپیسی کیمی قوللانیلیر (7).
ائتنیک ناسیونالیزم (ائتنو-ناسیونالیزم) داها چوخ ائتنیک فاکتورونا دایانیر. ناسیونالیزمین بو فورماسی، عمومیتله مغلوب میللتلر (ایکینجی شهروند کیمی ساییلان میللتلر) آراسیندا اؤزونو گؤستهریر. بو توپلوملاردا ناسیونالیزم کولتور، دیل، دین و... کیمی اورتاق دهیهرلری ساخلاماق و آسیمیلاسیونا قارشی موجادیله کیمی قوللانیلیر. تاریخ بویو دومینانت میللتلرین باسغیسینا معروض قالمیش میللتلر اؤز میللی دولتلرینی قورماق اوچون عمومیتله ائتنیک ناسیونالیزمه دایالی حرکت ائتمیشلر (8). وورغولاماغی گرکیر یوخاریدا قئید اولان ایفادهلردن علاوه ناسیونالیزم اوچون دیگر تعریفلرده واردیر او جوملهدن مذهبی-ناسیونالیزم، سول-ناسیونالیزم و... (9).
میللتچیلیک یوخسا میللیتچیلیک؟
ناسیونالیزم (هم ائتنیک هم لیبرال) تورکیه تورکجهسینده میللیتچیلیک و آزربایجان (قوزئی) تورکجهسینده میللتچیلیک سؤزجوکلریله ایضاحلانیر. میللتچیلیک، تورکیه تورکجهسینده بیر چوخ یئرده ناسیونالیزم آنلامینی داشیسادا بعضا یازیلاردا "میللتین ایستهگینی ایستهمک" و پوپولیزم کیمی، بعضا ده اوممتچیلیک معنیسینده یازیلیر. گرچی بونلار یایقین دئییلدیرلر و گئنلده میللتچیلیک ناسیونالیزمه قارشیلیق قوللانیلیر. آما قوزئی آزربایجاندا میللیتچیلیک داها چوخ "لیبرال ناسیونالیزم" اولاراق ایشلهدیلیر. قوزئی آزربایجاندا "آزربایجانچیلیق" کلمهسیلهده دئییلن میللیتچیلیک، آزربایجاندا یاشایانلاری بیر واحید میللت کیمی گؤرور (آزربایجان میللتی) و تورکلری آزربایجان میللتینین بیر پارچاسی کیمی نظره آلیر. گونئی آزربایجان تورکجهسی و گونئی آزربایجان سیاسی فعاللارینا گلدیکده، بیر بؤیوک کسیم میللتچیلیگ و میللیتچیلیک سوزجوکلرینی عئینی بیلیر، ناسیونالیزم آنلامیندا (هم ائتنیک هم لیبرال) قوللانیر.
گونئی آزربایجان میللی حرکتی، ائتنیک ناسیونالیزم یوخسا لیبرال ناسیونالیزم؟
دونیانین هر بیر یئری کیمی گونئی آزربایجاندا دا فرقلی سیاسی-ایجتیماعی باخیشلاری اولانلار واردیر. بیریسی اؤزونو سولچو بیلیر، بیریسی قادین فعالی، بیریسی بشر حاقلاری و... بیر بؤلومده اؤزلهرینی میللی فعال کیمی تعریف ائدیر، بو آدلا چالیشیرلار. آدینی گونئی آزربایجان میللی حرکتی قویان جنبشین تعریفلدیگی ایلکه، یول و هدفه باخدیقدا بو حرکتین آنا ایستهگی بیر جوملهده یئکونلاشابیلیر: "آزربایجاندا یاشایان میللتین سعادتی". آنجاق بو حرکتین بلکی تایسیز اولان گوجلو اؤزهللیگی ده ائله بوردا اورتایا چیخیر. گونئی آزربایجان میللی حرکتینده ناسیونالیزمین هر ایکی فورماسینیدا گؤرمهک اولور. یئر و زامانیندان آسیلی، میللی فعاللار اؤزلهرینی بعضا ائتنیک-ناسیونالیست و بعضا ده لیبرال-ناسیونالیست کیمی تقدیم ائدیرلر.
آزربایجاندا یاشایان تورک میللت ایللردیر ائتنیکی تبعیضلر آلتیندادیر. دیلی، تاریخی، کولتورو، توپراغی و... آرادان گئتمکدهدیر و تمامیله بیر هئژمون ائتنیک-ناسیونالیزم الیایله آسیمیلاسیونا معروض قالیر، راسیسمله اوزلشمکدهدیر. بو دورومدا، یوخاریدا قئیده آلینان تعریفلر و تاریخی تجروبهلر کیمی، ظولم آلتیندا یاشایان بو میللت عوصیانا گلیر و کیملیگینه وفاسینی (loyalty) گؤرستمهک و وارلیغینی ساوونماق اوچون ائتنیک-ناسیونالیزمی یول خریطهسی کیمی نظره آلاراق میللی دؤلت قورماغا باشلاییر و ساواشیر. گونئی آزربایجان میللی حرکتی بو اساسدا، "ایران رئژیمینه قارشی" ائتنیک-ناسیونالیسم موضئعیندن چیخیش ائدیر، آزربایجان تورک میللتینی ساوونور. یعنی "حاقلی" اولاراق، "ایران رئژیمیله" موخاطب اولدوغو حالدا آزربایجان توپراغیندا آزینلیقدا یاشایان غئیری تورک میللتلرین اؤزهل ایستهکلرینی نظره آلماییب (داها آز نظره آلیب)، چوخونلوغون (یعنی تورک میللتینین) حاققینی آلماقدان دانیشیر.
دیققت ائدیلمهلیدیر گونئی آزربایجان، دؤولتی اولمایان بیر میللتدیر و دولاییسیلا، گونئی آزربایجان دا "شهروندلیک" تعریف اولاسی دئییلدیر و اصولا گونئی آزربایجاندا میللی دولت یاراندیقدان اؤنجه لیبرال-ناسیونالیزم یاشانابیلمهز. آما یوخاریدا وورغولاندیغی کیمی، گونئی آزربایجان میللی حرکتین گوجلو بیر اؤزللیگی واردیر و ناسیونالیزمین هر ایکی فورماسینی دا گؤرمهک اولور.
دموکراسی و بشر حاقلارینی ساوونماق هر زامان آزربایجان تورک میللتینین ان بؤیوک دغدغهلریندن اولموش، تاریخ بویو بیر چوخ قیام و اینقیلابلارلا دموکراسی اوچون ساواشمیشدیر. بو اینانجلارین گونئی آزربایجان میللی فعاللاریندا ایچسهللشمهسیده سبب اولوبدور آزربایجاندا یاشایان غئیری تورک میللتلره و میللی دولت یاراندیقدان سونرا اونلارین دورومونا صؤحبت گلدیکده، گونئی آزربایجان میللی فعاللاری عمومیتله (بلکه تمامیله) لیبرال-ناسیونالیزم موضئعیندهن دانیشیب، دولت یاراندیقدان سونرا آزربایجاندا اولان ناسیونالیزمی تورک میللتچیلیغی اساسیندا دئییل، بلکی آزربایجانچیلیق اساسیندا بیلیرلر. ان دوغرو توتوم و انسانلیغا اویغون ان دوزگون باخیش.
او اوچونده گرهکیر هر ایکی باخیش (هم ائتنیک-ناسیونالیزم و هم لیبرال-ناسیونالیزم) بیرگه و عئینی حالدا تبلیغ اولونسون. بونلارین بیری دئییلیر، اوبیری کؤلگهده قالیرسا سونوجا وارمییاجاییق. فارس اوپوزیسیونونا شیرین گلسین دئیه لیبرال-ناسیونالیزمدن دانیشساق، اونلار لیبرال-ناسیونالیسمدهن سوءایستیفاده ائدیر، "بیز بیر مدرن ایران قورماق ایستهییریک، ائتنیکلر اؤنملی دئییلدیر بلکی بیر واحید میللت تعریف اولونمالیدیر، گلین ایرانچیلیقدان و ملت ایراندان دانیشاق" دئیهجکلر. آیریجا، یالنیز ائتنیک-ناسیونالیزمدن دانیشساقدا قونشو میللتلر و آزربایجاندا یاشایان آزینلیقلار "حاقلی اولاراق" بیزه قارشی چیخاجاقلار. قورخولاری چوخ دوغالدیر اگر بیز میللی دولت قوردوقدان سونرا دا ائتنیک-ناسیونالیزمدن موضئعیندهن دانیشیر، راسیسمه ساری گئدیر، هئژمون ناسیونالیست کیمی اونلاری آسیمیله ائدهک.
بیزیم (گونئی آزربایجان میللی حرکتین) دوشمانلاریمیزدا بو جیددی و تهلوکهلی مقامی بیلهرک، میللی حرکتین چوخ بؤیوک پتانسیئل و گوجونو نظره آلاراق، و البته بعضی میللی فعاللارین یالنیش ایفادهلرینی سند کیمی قوللاناراق میللی حرکتی راسیسم و فاشیسمه باغلی بیر ترپنیش آدلاندیریرلار. بیر حالدا کی "حرکتین سورهجینه باخدیغیمیزدا دونیاداکی میللیتچیلیک و بؤلگهده تورکچولوک آخیملاریایله جیددی فرقلیلیکلر گؤروروک. بو حرکتین میللیت چیلیگی ساغ و محافظه کارلیق یئرینه سول و مدرن بیر ایماژ گؤستریر. تورکچولوک آچیسیندان ایسه تورکیهدهکی تورکچولوک ایله یئنه فرقلری واردیر. آزربایجان-داکی تورکچولوک، دین یئرینه داها سئکولار بیر یاپی (ساختار) ایچرمکدهدیر و عینی زاماندا دا بیر دئوریجی حرکتدیر" (10). بیزیم هنر و باشاریمیز هر ایکی باخیشیمیزی (ائتنیک-لیبرال) بیرگه و پارالئل شکیلده یایماقدیر. عئینی حالداکی اؤز ایچیمیزده و تورک میللتی ایچینده فیکریمیزی (ائتنیک-ناسیونالیزم موضئعیندهن) دئییریک دیگر یاندان اولوسلار آراسی ایلیشگیلره گلدیکدهده اؤزموزو دوغرو ایفاده ائدیب (لیبرال-ناسیونالیزم موضئعیندهن)، وورغولامالیییق کی میللی دولتیمیزی قوردوقدان سونرا بیزیم ایستهگیمیز هامینی تمثیل ائتمهک، آزربایجان تورک میللتی یئرینه آزربایجان میللتی دئمکدیر.
بیز تورکچویوکمی؟
میللی حرکتین ایندیکی دونیا باخیش آچیسی کلاسیک تورکچولوگه سؤیکه نیر. "کلاسیک تورکچولوک دئدیگیمیزده 19-ینجی یوز ایلین سونلاریایله 20-ینجی یوز ایلین ایلکلرینده مئیدانا گلن قاسپیرالی، آغااوغلو، آقچورا، گؤک آلپ، رسولزاده و علی بی حسین زاده کیمی اینسانلار سؤز قونوسودور. کلاسیک تورکچولوک میللت قاورامینا دایانان و میللتی اولوشدوران اورتاق دیل، اورتاق تاریخ و اورتاق کولتوره صاحیب چیخان بیر دوشونجه بیچیمیدیر" (11). اصلینده بیز هم تورکچویوک، هم گونئی آزربایجاندا یاشایان دیگر آزینلیق ائتنیکلهرین دوغال حاقلارینی ساوونماق ایستهییریک. آما نه یازیق کی گونئی آزربایجانین اؤزهل دورومو و قونشو میللتلرین توتومو بو باخیشلارین بیر یئرده سرگیلنمهسینه مانئعه یارادیر. او اوچونده بعضا میللی فعاللار اؤزلهرینه تورک ناسیونالیسیتی و تورکچو دئمکدهن چکینیر. بو فعاللار دوشونورلر اؤزلهرینی تورک ناسیونالیسیتی اولاراق تقدیم ائدیرلرسه گونئی آزربایجاندا یاشایان دیگر میللتلره حاقسیزلیق اولور، اونلار تمثیل اولونمور. آیری طرفدهن، بیر چوخ میللی فعالدا گونئی آزربایجاندا یاشایان غئیری تورک میللتلرین حاقلارینی ساوونماقدان چکینیر. سببیایسه، "اونلارین حاققینی ساوونماق، تورک میللتین حاقلی ایستکلرینی کولگهیه سالیر، بعضا علیهاینهدیر" دئییلیر.
بورادا یئری گلمیشکهن، بو سورونون ان بؤیوک سببلریندهن بیری و بلکهده ان اساس مانئعهیه توخونماق گرکیر: "باتی آزربایجاندا کورد سورونو". کورد تشکیلاتلاری گونئی آزربایجانین باتیسینا گؤز تیکیر، یالانجیل ارضی ایددیعالاردا بولونورلار. ایللردیر آزربایجانین تاریخی آیریلماز بؤلگهلری کورد قروپلاری طرفیندن کوردوستان توپراغی کیمی گوستریلیر، خریطهلر جیزمیشلار. کورد قروپلاری آزربایجانین باتیسیندا کورد میللتینین آزینلیق اولماسی دئییل، چوخونلوغو تشکیل ائتمکدهن دانیشیر، بو اساسدا یولا چیخیرلار. بئلهلیکله، بو قروپلارین باخیشیندا و وئردیغی چؤزوملرده باتی آزربایجانین چوخونلوقدا اولان میللتی کورد، رسمی دیلی کوردجه، هئژمون میللتی ده کورد میللتی اولمالیدیر! بو اورتامدا، آزربایجاندا آزینلیقدا یاشایان کورد میللتینین دوغال حاقلارینی ساوونماق (کوردجه ائیتیم و...) بیرباشا کورد قروپلارین یالانجیل ایددیعالارینی تصدیقلهمک کیمی گؤرونور، آنلامیندادیر. و بئله لیکله، گونئی آزربایجانلی تورک فعاللارین آزربایجاندا آزینلیق حالیندا یاشایان "کورد" میللتینین حاقلاریندان مودافئعه ائتمهسی سؤز قونوسو بئله اولابیلمیر.
دولاییسیلا، اگر گونئی آزربایجان میللی حرکتی لیبرال-ناسیونالیزمدهن داها چوخ تورکچولوگونو اؤنه سورور و ائتنیک-ناسیونالیزمینی داها چوخ داشیییر اساس سببی کورد قروپلارین آزربایجان توپراقلارینا اولان گؤز تیکمهسیدیر. اگر بو قروپلارین آزربایجان اراضیسینه اولان باخیشلاری دئییشیلیرسه، و گونئی آزربایجاندا یاشایان کوردلر اؤزلهرینی آزربایجانلی بیلیرلرسه، کیمسهنین شوبههسی اولماسین تورک فعاللار هامیدان اؤنجه کوردلرین حاقلارینی آزربایجان اراضیسینده ساووناجاقدیر. نئجهکی پیشهوری زامانی ساوونولور، وئریلدی.
گونئی آزربایجان میللی حرکتینه قارشی آلتئرناتیولر؟
آزربایجان میللتینی ایللر بویو آسیملاسیونا معروض قویوب، بوتون وارلیقلارینی تالان ائدهن ایران رئژیملهری (پهلوی-ایسلام) گونئی آزربایجان میللی حرکتینی جیددی بیر دوشمان کیمی گؤروب، بو حرکتی محو ائتمهک اوچون اللریندن گلدیغینی اسیرگهمهمیشلر. ایرانین گلهجکی اوچون اولان آلتئرناتیولر ده آینی ایران رئژیمی کیمی، میللی حرکتیمیزی اؤزلرینه رقیب بیلیر، فارس ایستیثمارچیلیق سیستئمینی ساخلاماق اوچون میللی حرکته ضربه وورماق ایستهییرلر. بو یوللاردان بیریسی، میللی دوشونجهنی (میللتچیلیگی) سادهجه آنادیلی، موزیک، و... ایستکلرینه محدودلاشدیریب دیگر سیاسی باخیشلار-ایدئولوژیلره قارشی و اونلارا موخالیف کیمی گورستمکدیر.
"ایشچی حرکتی میللی حرکتدن آیریدیر" ، "میللی حرکت ایشچیلهرین حاققیندان مودافیعه ائتمیر" و "ناسیونالیزم، قادین حرکتینه قارشیدیر" کیمی جوملهلری آز ائشیتمهمیشیک. بئلهلیکله دیگر سیاسی دوشونجهلری ناسیونالیزمه رقیب کیمی اورتایا آتیب، دیگر سیاسی دوشونجهلره منسوب اولانلاری میللی فعاللارین علیهاینه توپلاییب ساواش آچماق ایستهییرلر. بو حالدا، هم میللی فعاللار و همده اوبیری سیاسی دوشونجهلره باغلی اولان فعاللارین اساس گوجو بیربیریلریله دارتیشماق-ساواشماغا گئدیر و اصلی دوشمان (ایران رئژیمی) اونوتولور. ناسیونالیزم اوبیری سیاسی دوشونجهلره بیر حالدا موخالیف کیمی تقدیم اولونور کی اساسن ناسیونالیزمین گؤرهوی بوتون میللتین حاقلارینی برپا ائتمهک اوچون ساواشیب میللی دولت یاراتماقدیر. یعنی بیر میللی فعال (میللتچی) هم ایشچی فعال کیمی ایشچیلهرین حاقلارینی مودافیعه ائدیر، هم سرمایه صاحابینین دوغرو شکیلده سرمایه سیندهن فایدالانماسینی ایستهییر. هم قادین فعالی کیمی ائشیتلیک اوچون ساواشیر، هم چئوره فعالی کیمی چئورهنی قوروماق ایستهییر. دئمهلی، بیر میللی فعال، دیگر دوشونجه-ایدئولوژیلره سایغیلا یاناشیب بیر آنا (قاپساییجی) دوشونجه صاحیبی کیمی هامینین ساغلام شکیلده بیرلیکده یاشاماسینا چالیشیر.
دوشمانلار آیری طرفدن، میللی حرکتین گوجلنمهسینی ائتگیلهییب، آخساتماسی اوچون آزربایجان مرکزلی دوشونجه یئرینه ایران مرکزلی دوشونجهنی میللی فعاللار ایچینده یایغینلاشدیرماق دا ایستهییرلر. بئلهلیکله آزربایجان-تورک ناسیونالیزمی اؤز یئرینی ایران-فارس ناسیونالیزمینه وئریر و "ایران اوچون دموکراسی" آدی آلتیندا آسیمیلاسیون سیاستینه یئنی مئیدانلار آچیلیر. یعنی دموکراسینی بهانه ائدهرک اینسانلاری آلدادیب، میللی حرکت و میللی فعاللاردان آنتی دموکرات بیر ایماژ سرگیلهمک چاباسیندادیرلار. بیر حالدا کی میللی حرکتلر عمومیتله ایچ ماهیتلریندن دولایی دموکراسی اوچون ساواشین باشلانقیج نوقطهسیدیرلر. ناسیونالیزمین ایناندیغی "حق تعیین سرنوشت-اؤز موقددراتینی تعیین ائتمک" حاققی الده ائدیلیرسه، ذاتن دئموکراسینین پایالاری قورولموشدور. میللی حرکتین ایستهگی صیرف و سادهجه "دموکراسی اوچون ساواش" دئییلدیر و دموکراسینی الده ائتمک، دیگر ایستکلریمیزیده آلماق دئمک دئییلدیر. بیر چوخ زامان، دیگر میللتلرین ایستیعماری(سومورگهچیلیک) ائله آددا دئموکراتیک اولکهلر و دموکراسی آدینا یورودولموشدور. دئمهلی، دموکراسی، آزربایجاندا اولان سیاسی حرکتین(میللی حرکتین) ایستکلریندن بیریدیر، هامیسی دئییلدیر" (12).
اوزون سؤزون قیساسی، ایستکلریمیزی دیله گتیردیغیمیزده و اؤزللیکله هانسی دوشونجهنی داشیییب آنلاتدیغیمیزدا چوخ دیققتلی اولمالیییق. بیر ناسیونالیست اولاراق هم ائتنیک-ناسیونالیزمه ایناندیغیمیزین سببلهرینی آچیقلامالیییق، هم لیبرال-ناسیونالیزمه دایالی باخیشلاریمیزی سرگیله مه لیییک. یعنی، هر موخاطبه او موخاطبه اویغون آچیقلاما وئرمهلیییک. آزربایجاندا یاشایان آزینلیقلاری و آزربایجاندا واراولان دیگر سیاسی دوشونجهلری ایناندیرمالیییق میللی دولتی یاراتماقدان هدفیمیز (لیبرال-ناسیونالیزمی اساس توتاراق) "آزربایجان میللتی" اساسیندا دولت قورماقدیر. ایران رئژیمی و عمومیتله فارس آسیمیلاسیونونا داوام ائتمهک ایستهینلرین اؤنونده ده بیر تورکچو کیمی (ائتنیک-ناسیونالیست) اؤز منسوب اولدوغوموز ائتنیک-میللتین ازیلمیش حاقلارینی ایستهمهلیییک.
آزاد آنا توپراقدا یاشاماغیمیز اوچون بو چتین ایکیلیگی یاشاتماغا مجبوروق.
سیاست بیر هنر، آزادلیق بیر آرزو.
امیر مردانی
آذوح سؤزجوسو
*****
قایناقلار:
1-
Smith, A.D. (1981). The Ethnic Revival in the Modern World.
Nairn, Tom; James, Paul (2005). Global Matrix: Nationalism, Globalism and State-Terrorism
2-
Smith, Anthony (2012). Nationalism (2nd ed.).
3-
James, Paul (1996). Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community.
4-
Wirth, Louis (1936-05-01). "Types of Nationalism".
5-
Yack, Bernard (1996-03-01). "The myth of the civic nation".
6-
Tamir, Yael. 1993. Liberal Nationalism.
7-
Singley, Carol J. (2003). "Race, Culture, Nation: Edith Wharton and Ernest Renan".
8-
Timothy Baycroft, Nationalism in Europe 1789-1945 (1998)
9-
Schwarzmantel, J. J (2006). "Class and Nation: Problems of Socialist Nationalism".
10-AZDEMO ( آزربایجان دموکراسی اوجاغی ) داوود توران ایله اوزه ل دانیشیق
https://azdemokrasi.wordpress.com/2010/03/06/davudturan/
11- کلاسیک تورکچولوک و بوگونکو سؤیلم-اومود یاشام
12- "ایرهلی" نشریهسینین ایکینجی ساییسیندان آلینمیشدیر.


text:
مجید امین مؤید؛ ۱۶ خرداد ۱۳۰۹- ۶ خرداد ۱۳۹۳
ازلدن بئلهدیر چونکی
کائینات
جاهان
دائمیدیر، عؤمور امانات
الدن
اله کئچیر وفاسیز حیات
بیز
گلدی- گئدهریک سن یاشا دونیا…!
چوخ
تاسفله اؤلکهمیزین تانینمیش اجتماعی و ادبی شخصیتی و بیر انسان عؤمرونو اجتماعی
عدالت، آزادلیق و بشر سعادتی اوغروند مبارزهده صرف ائدهن آذربایجان ادبیاتینین
یورولماز، صداقتلی و صمیمی حامیسی اوستاد مجید امین مؤید ۸۴
یاشیندا ابدیته قووشدو.
خرداد
آیینین آلتینجی گونو حیاتا گؤز یومان صابر ادبی انجومنینین دیرلی عضوو و تهراندا
فعالیت گؤسترن آذربایجان ادبی- مدنی درنکلرینین آقساققال شخصیتینین جنازهسی
چهارشنبه گونو (۷ خرداد) یاشادیغی
ائودن مشایعت اولونوب و بهشت زهرا مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلاجاقدیر.عنوان بئلهدیر:
تهران- شهرک اکباتان- خیابان
مخابرات- بلوک B2 ورودی A طبقه پنجم
آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سیتهسی(ایشیق) امکداشلاری آدیندان بو آغیر
ایتگینی خالقیمیزا، بوتون انسان سئور انسانلارا و خصوصیله ادبی- مدنی جمعیتیمیزه
“باشینیز ساغ اولسون!” و اوستادیمیزین شرفلی خاطیرهسینه عشق اولسون دئییریک
چهارشنبه ساعت ۹
صبح


text:
بو آنه نینگ اوزی 37 یاشیده, لیکن 38 باله سی بار
خودی منه شوو عیال نینگ 12 یاشیده اویلنگن لیگی بیلدیریلماقده
یوگاندا نینگ کامبیم بیری قشلاغی یشاوچیسی 37 یاشیده گی مریم 12 یاشیده اویلنگن.
او ایلک باله سی نی 13 یاشیده دنیا گه کیلتیرگن.
حاضرگی کونده ایسه 10 قیزی و 28 اوغلی بار. او 6 باله سی نینگ هم وفات ایتگن لیگی نی بیلدیردی.
مریم بیر مرته اویلنگن و اوشبو باله لرنینگ همه سی بیر آته دن بولگن.
مریم اوچ مراتبه ایگیزه ک, اوچ مراتبه تورت باله و ینه اوچ مرته هم اوچ باله دنیا گه کیلتیرگن. قالگن باله لری ایسه هر ییل بیر باله شکلیده دنیا گه کیلگن.
مریم نینگ اینگ کتته اوغلی 23 یاشیده.
اوشبو عیال کیشی ایندی باله قیلمس لیک اوچون رحمی نی عملیات بیلن آلدیرگن لیگی نی بیلدیررایکن, اوز حیاتی دن راضی ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین تورکییه پرئزیدئنتی رجب تایییب اردوغانا تئلئفون زنگی ائدرک تورک آخینی قاز بورو کمرینین درین حیسهسینین چکیلمهسینه باشلاندیغی خبرینی چاتدیریب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده ریا معلومات یاییب.
«باشقالاری ایله موختلیف آدمینیستراتیو نارازیلیقلار سببیندن ایللرله حیاتا کئچیره بیلمدیکلریمیزی تورکییه ایله بیر نئچه آیا رئاللاشدیریریق. ۲۰۱۶-جی ایلین پاییزیندا کمرین چکیلیشی ایله باغلی راضیلیق الده ائدیلمیینه باخمایاراق، اوستوندن جمعی ۷ چوخ اوزون اولمایان آی کئچدی و آرتیق ایشلر باشلاییب»، - دئیه پوتین قارشیلیقلی موناسیبتلرین یوکسک سوییهسیندن دانیشارکهن تورکییهلی همکارینا بیلدیریب.
خاتیرلاداق کی، «تورک آخینی» لاییحهسینین عمومی دیری ۱۱،۴ میلیارد آورو هجمینده قیمتلندیریلیر.


text:
آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری روسییا باش کشفیات ایدارهسینین بوتون رهبر هئیتینه قارشی سانکسییا تطبیق ائده بیلر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی جی بب اس تئلئکانالی اؤزونون اعتبارلی منبعلرینه ایستینادن یاییب.
واشینگتونون بئله آددیم آتماسینا سبب کیمی باش کشفیات ایدارهسینین کیبئر(سایبر) هوجوملارین تشکیلینده ایشتیراکی گؤستریلیب.
قئید ائدک کی، آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری بوندان اؤنجه روسییانی اؤلکهیه قارشی کیبئر(سایبر) هوجوملارین تشکیلینده گوناهلاندیریب. آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاریندان سونرا ایسوئچ، آلمانییا و بولغاریستان دا موسکوانین کیبئرهوجوم تشکیل ائتدیینی آچیقلاییبلار.


text:
تورکییهنین لنگ تانکرلرینین بوغازلاردان کئچیدینه اجازه وئرمهسینی تعمین ائتمک اوچون واشینگتندان دستک آلماغا اومید ائدیریک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری اوکراینانین دؤولت نفت-گاز شیرکتی "نافت وگاز"این صدری آندرئی کوبولئو دئییب.
کوبولئو اوکراینانین آبش-این مایئلشدیریلمیش قازینی (لنگ) قارا دنیز اوزریندن ایدخال ائتمهیه ماراق گؤستردیینی، آنجاق تورکییهنین لنگ تانکرلرینین بوغازلاردان کئچیدینه اجازه وئرمهمسی سببیندن بو لاییحهنین رئاللاشمادیغینی بیلدیریب.
آمریکایا اوکراینا پرزیدنتی پیوتر پوروشنکو ایله سفر ائدن کوبولئو واشینگتندا سؤزوگئدن مسئله نی مذاکیره ائتدیکلرینی، آمریکانین یئنی دیپلماتیک جهدلرینین بو پروبلئمی حل ائدجیینه اومید ائتدیینی قید ائدیب.


text:
بیر نئچه هفتهدیر کی، اینتئرنئت اوزریندن گئنیش یاییلان "پئتیا" ویروسو چوخسایلی کومپوتئری ایفلیج وضعیته سالیب و نتیجهده اکثر ایری موسسهلرین ایشینی چوخ جدی شکیلده پوزوب.
شرق. آز خبر وئریر کی، داها چوخ "ویندووس" سیستئمینده بؤیوک سرعتله یاییلان بو ویروس اؤنجه کومپوتئرین یادداش دیسکینده مؤوجود اولور. قیسا مدتدن سونرا کومپوتئری ایستیفادولونماز حالا سالیر. کومپوتئری سؤندوروب یئنیدن یاندیراندا ویروس اؤز ایشینی گؤرور.
و داها سونرا کومپوتئرین ائکرانیندا کودو الده ائدیب کومپوتئری ایشه سالماق اوچون ۳۰۰ دوللار اؤدنیش طلب اولونور. قئید ائدک کی، بو ویروسو یایانلار "پئتیا" آدی آلتیندا گیزلنهن مافیوز شبکهلردیر.


text:
افغانستانلیک قاچقین لرنینگ ایراندن تورکیه گه کیلیش سببلری
ایران نینگ قاچقین لرنینگ تورکیه گه اوتیش لریگه مانع بولمَیاتگن لیگی ممکن می؟
تورکیه ده افغانستانلیک قاچقین لرنی حمایه لش انجمنی نینگ مسئولی علی حکمت, سونگگی بیر ییلده ایرانده قاچاقچی لر نینگ کینگ تبلیغی نینگ تورکیه گه کیلیاتگن قاچقین لر سانی نینگ آرتیب کیتیشی گه سبب بولگن لیگی نی بیلدیردی.
حکمت, ایران نینگ افغانستانلیک قاچقین لر گه قره تیلگن باسیم لری و ایران چیگره کوچلری نینگ اوشبو کیشی لرنینگ ایراندن تورکیه گه اوتیش لریگه اجازت بیریاتگن لیگی نینگ قاچاقچی لرنینگ بازاری نی یخشی لشتیریب قویگن لیگی نی معلوم قیلدی.
عینی دمده حکمت ایران نینگ افغانستان لیک قاچقین لر گه قرشی هردایم تبعیض قیلیاتگن لیگی نی معلوم قیلرایکن, سونگگی پیتلرده اوشبو تبعیض میزانی نینگ ینه ده آرتیب کیتگن لیگی نی بیلدیردی.
بوندن تشقری حکمت, سونگگی پیتلرده تورکیه گه کیلگن افغانستانلیک قاچقین لرنینگ چیگره دن اوتیاتگن پیتده ایران چیگره خوفسیزلیک کوچلری نی کورمه گن لیک لری نی بیلدیرگن لیک لرینی معلوم قیلدی.
حکمت, افغانستانده دوام ایتیاتگن توقنه شوو لر و موجود کیلیشمووچیلیک لرنینگ هم افغانستانلیک قاچقین لرنینگ تورکیه گه کیلیش لری گه سبب بولیاتگن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.
عینی دمده, اسمی نی بیلدیرمسدن آنادولو آژانسی گه قونغیراق قیلگن ایریم قاچاقچی لرنینگ هم ایران خوف سیزلیک کوچ لری نینگ افغانستانلیک قاچقین لرنینگ ایراندن تورکیه گه اوتیش لری نینگ توخته تیلیشی اوچون جدی اقدام قیلمیاتگن لیک لری سببلی, اولرنینگ ایشلری نینگ آسانلشگن لیگی نی بیلدیرگن لیگی معلوم قیلیندی.


text:
افغانستان اوچ اولکه بیلن اوزون مدتلی علاقه قورماقده
2012 نچی میلادی ییل باشلنیشی بیلن، افغانستان حکومتی بیر قنچه غربی مملکت لر بیلن اوزون مدت لی علاقه لر قوریشی دن خبر بیرگن.
افغانستان حکومتی، ینگی میلادی ییل بیرینچی آیی نینگ آخری گه چه، بریتانیا، فرانسه و ایتالیا اولکه لری بیلن اوزون مدتلی ستراتیژیک علاقه لر سند لرینی امضا قیلیشینی معلوم قیلگن.
تشقی ایشلر وزیرلیگیگه کوره، مذکور اوچ سند دن تشقری، افغانستان و امریکا آره سیده گی مناسبت لر امضا بولیشی باشدن تیکشیریلیب شو نینگ دیک، آسترالیا و ناتو تشکیلاتی بیلن هم اوزون مدت لی علاقه لر قوریلیش توغری سیده مذاکره لر جریانی بار.
مذکور وزیرلیک سوزچیسی جانان موسی زی بریتانیا، فرانسه و ایتالیا بیلن اوزون مدتلی قلاقه لر قوریلیشی توغری سیده بونده ی ایضاح له دی.
"فرانسه و ایتالیا بیلن اوزون مدتلی علاقه لر قوریلیش سند لری نینگ ایشی توگه یشی گه امید بیلدیره میز. شو نینگ دیک افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی، کیله سی بیر یا ایککی هفته گه چه، بریتانیا، فرانسه و ایتالیا مملکت لری بیلن اوزون مدتلی ستراتیژیک علاقه لر امضا بولیشی کوتیله دی."
افغانستان حاضر فقط گینه هندوستان بیلن اوزون مدتلی علاقه لر سندی نی امضا قیلگن. اما امریکا و غربی مملکت لر بیلن اوزون مدتلی علاقه لر امضا بولیشی توغری سیده بیرقنچه مملکت لر اینیقسه افغانستان بیلن چیگره لری بولگن ایران و پاکستان اولکه لری نینگ خواطرگه سالگن.
افغانستان حکومتی ایسه، مذکور علاقه لر قوریلیشی مملکت منفعت لری و قوشنی اولکه لر مناسبت لری نینگ نظرگه توتیشی بیلن عمل گه آشیریلیشی نی بیان ایتگن.
حاضر افغانستان نینگ قریب یریم حدودیده کی خوف سیزلیک مسوولیت لرنی افغان کوچ لری آلگن. بو ریجه 2014 نچی ییل گه قدر توگه یشی بیلن افغانستان حکومتی، ایریم بولیم لرده امریکا و غربی مملکت لر یاردمی دوام تارتیلیشی مقصدیده مذکور علاقه لرنی قورماقده.


text:
93 چیلله سی
پاییز فصلی یوح یاپیوی چاتمیسان آرزیلاری نئجه باشدان آتمیسان یئلین اسیب ئورییمی آپاردی یاغیشلارین قولاغیما چاتاردی پنجره دن حسرت باخیش باخاردی دامجی دامجی گوزلریمنن آخاردی یولی چکیب گئدیب بیرده باخمیسان سون باهارین سونی چیلله گئجه سی...انارلارین لاپ یئتیشمیش وختی...قارپیزلارین ایچی گئشسه ده گوزل اییلری..وپاییزدن یادگار قالان محبتلی اورحلر ... کورسی باشینا ییغیشماخلار...گول دیییب گول ائشیتماخلار پاییزین بو سون گونلرینه دقتینن باخیرام...گونش نئجه عظمتینن افقلردن چیخیر...سئرچه لرین یپراقسیز بوتاخلاریندا سس سسه ورماخلاری...بیر نئچه یپراغین آغاشدا قالماسی...بوجور گوزل میوه لر...یوخ یو...
نویسنده : مامان آیسل
12:13
30 آذر 1393
328 6 3 ادامه مطلب


text:
Jun 28, 2016
روح بیلیمی باخیشیندان فاناتیزم - 2
درویش اوغلو
بو یازینی آنلایابیلمک اوچون یازینین اؤنجه کی بؤلومونو اوخوموش اولماغینیز گرکیر.فاناتیک مسلمان توپلومدا قادین و ارکک آراسینداکی ارتباط ان سیخی شکیلده دین قایدا قوراللارینا تابع توتولور و قایدا قانونا قارشی حرکت ائدن بیرئی ان شیدتلی شکیلده جزالاندیریلیر. جوان اوشاقلار آراسیندا یئددی سکگیز یاشلاردان باشلایاراق قیز – اوغلان آییریلیر، مدرسه ده، اویون ساحه لرینده، اجتماعی ییغینجاقلاردا و یاشامین بوتون ساحه لرینده اوغلان اوشاقلاری ایله قیز اوشاقلاری آراسیندا گئت – گئده قالینلاشان و سیخیلاشان بیر دووار هورولور. بونون ایله یاناشی اوشاقلارین بئنینه بو یاشلارا قدر دولدورولموش، قورخو و اضظراب ایله یوغرولموش حکملره بیریسی داها آرتیریلیر: محرم – نامحرم. دئملی جوان اوشاق قارشی جنسدن بیریسینی گؤرونجه، بو ایکی جنس آراسیندا طبیعی شکیلده وار اولان جاذبه گوجونو، بو قورخو و اضطراب ایله اؤنلَمک و نفی ائتمک زوروندا قالیر. دئملی جینسل انرژی سینی طبیعی شکیلده آخیمینا بیراخماق یئرینه، بئنینده کی قورخو و اضطراب یارادان حکم لرین داها دا سیخیلاشماسی و داها دا گوجلندیریلمه سی یولوندا ایشتمگه باشلار. جینسل دیویغو اصلینده چوخ اینجه و یوموشاق بیر دویغودور. جینسل دویغو، سئوگی، عاطفه، ایکی انسانین بیربیرینه قارشی محبتینی، قارشیلیقلی یاردیملاشما، قارشیلیقلی دردلشمه، اورتاق آرزولارین پایلاشیلماسی، اورتاق علاقه ساحه لرینده قارشیلیقلی ایش بیرلیگی، بیرلیکده اورتاق بیر یاشام قورماق تجسم و تصورلرینی و بونلارا بنزر بیرچوخ اینجه و ظریف دویغولاردان اولوشموشدور. فاناتیک مسلمان توپلومدا قیز و اوغلان اوشاقلارینین آراسیندا سو کئچیرتمز بیر دووار هورولدوگوندن اوشاقلار بو دویغولارینی گلیشدیرمک امکانیندان یوخسول قالاراق، جینسللیگی آنجاق جینسل آلتلر ایله ارتباطدا اولان دویغودان یوخسول بیر فعالیت اولاراق اؤیگرنیرلر. فاناتیک مسلمان توپلوم ایچینده، فاناتیک مسلمان بیر آئیله ده بؤیوتولموش جوان، جینسل دویغونون طبیعی حالینی تانیمیر.
جینسل دویغونون طبیعی حالی ایله فاناتیک مسلمان توپلومدا بؤیوموش انسانین تانیدیغی حالینین فرقینی آنلایابیلمک اوچون، بوگونکو بؤیوک شهرلرده سوپرمارکتدن آلینان بیر میوه نین دادینی، عطرینی، تراوتینی، او میوه نین عمَله گلدیگی جغرافی بؤلگه سینده طبیعی شکلینده یئتیشمیش حالینده آغاجدان دریلدیگی زامان دادی، عطری و تراوتی ایله قارشیلاشدیرماق مومکون دور. کئچن باهارین ایلک گونلرینده یولداشلاریمین بیرینین قیزی (آلمانین کؤلن شهرینده بؤیوموش، ایگیرمی یاشیندا بیر قیز) سوپرمارکتدن اَریک آلیب گتیرمیشدی، به به ایله یئییردی. منه ده تعارف ائلدی. اریگین بیرینی آلیب آغزیما قویدوم. نه دادی وئریر ایسه ده، بیر تک اریک دادی وئرمیردی. اورگیم بولاندی. "آی قیز بونون هاراسینا به به دئییرسن؟" دئیه سوروشدوم. قیز گئنه به به دئیه رک، "چوخ لذتلی دیر عمی" دئدی. آلماندا اریک آغاجی بیتمز. سوپرمارکته گلن اریک اسپانیانین گونئینده کال – کال آغاجدان دریلیب، نئچه گون بو سویوق آمباردا، نئچه گون آیری سویوق آمباردا قالدیقدان سونرا یاخچال ماشین ایله آلمانیانین کؤلن شهرینده سوپرمارکته یئتیشنجه یه قدر قارانلیق و سویوقدا یوموشانیب. توفارقاندا مرداد آییندا آغاجدا یئتیشمیش اریگی آغاجدان دریب یئییب، دادینی بیلن انسان اوچون، آلماندا سوپرمارکتدن آلینان اریک نه دادی وئریرایسه ده، یالنیز اریک دادی وئرمز. آنجاق کؤلن شهرینده بؤیوموش و اریگین طبیعی دادینی، عطرینی، تراوتینی تانیمامیش بیر انسان اونو اریک یئیرنه به به ایله یئیه بیلر. فاناتیک مسلمان توپلوم ایچینده، فاناتیک مسلمان آئیله ده بؤیوموش بیر گنجین جینسل دویغوسو طبیعی حالینده گلیشمه و یئتیشمه امکانی تاپمادیغیندان آلمانداکی سوپرمارکتدن آلینمیش اریگین دادینی وئرر.
فاناتیک مسلمان توپلومدا قیز اوشاغینین جینسی دویغولاری سکگیز – دوققوز یاشلارینا یئتیشینجه یه قدر او شدتده تاپدالانیب باسدیریلیرکی، قیز اوشاغی عؤمرونون سونوا قدر جینسل دویغو آدیندا بیر گؤرونگه نین (فنومنین) وارلیغینی بئله حس ائتمز. قیز و آرواد اوچون جینسللیک، کیشی یه عرضه ائدجگی اجباری بیر سرویس اولاراق تانیملانیر. قیز اوشاغی، یاشینا، اولغونوق سئویه سینه باخیلمادان، بیر حیوان یوخسا بیر برده کیمی اؤز ایستگینین ان کیچیک رولو اولمادان، آئیله و توپلوم قایدا – قانونلارینا گؤره بیر کیشی یه اره وئریلیر. بئله شرطلر آلتیندا یاشایان بیر انسان اؤز وارلیغینی، یاشاماق حقی و اجازه سی الیندن آلینیب، آیریلاری طرفیندن زور و اجبار ایله اوستونه یوکلنمیش بیر وارلیق اولاراق یاشاماغا باشلاییر. یاشامینی سوردورمکده اؤز یاشام دویغوسو یوخ، آیریلارینین اونا زور و اجبار ایله یوکلدیگی انگیزه لردن حرکت ائتمکده دیر. بونلاردان آرتیق بیر ده اؤزونو اؤرتمک و گیزلتمگه مجبور ائدیلرک، انسانلیق دونیاسینی اولوشدوران وارلیقلارین یاریسینی گؤرمکدن و اونلارلا دویغو و بیلگی آلیش وئریشی ائتمکدن محروم اولونور. ائو دؤرد دوواریندان ائشیکده آنجاق قاچاق بیر انسان کیمی گزمَگه، محکوم اولور. یاشادیغی کندین یوخسا شهرین کوچه لرینی، ساختمانلارینی، آغاجلارینی بئله دوغرو دوزگون گؤره بیلمک و آلغیلایابیلمکده چتینلکلر چکیر. بئله جه اسلام کؤلتورونون تانیملادیغی (تعریف ائتدیگی) ناقص، عاغیلسیز و عاجز بیر وارلیغا دؤنوشوب، یاشامی کیشی یه (ارینه) کولفتلیک و جنسی قوللوق ائتمک ایله خلاصه اولونور.نویرو اینفورماتیک باخیشیندان، بو شرطلر آلتیندا بؤیوموش و بو شکیلده یاشاماغا مجبور اولان بیر انسانین بئنینده یارانان فورمول ایسه آنجاق بئله اولابیلر.
وارلیق و کیشی یه قوللوق بیر اجباردیر.
آنجاق بئله بیر اجبارین کیمین طرفیندن اونا یوکلندیگینی ده آنلاماغا فرصت تاپابیلمه دیگی اوچون، بو اجبارین آئیله و توپلوم قایدا – قانونلاری طرفیندن بئینینه یئرلشدیریلمیش حؤکم لر یوخ، (خیالی) شخصیتلر طرفیندن یوکلندیگینی حس ائدرک یوخاریداکی فورمولو اؤزو اوچون بئله معقوللاشدیریر. (راتسیونالیزه ائدیر):
وارلیق تانری طرفیندن منیم اوستومه یوکله نمیش بیر اجباردیر. بو مشقتی، بو شکنجه نی چکمَلیم.
و بو فیکری فاناتیک بیر شکیلده ساوونور. اؤزوندن سونرا آیری قیز و آروادلاری دا بئله یاشاماغا ترغیب و تشویق ائدیر و حتی زورلاییر. فاناتیک اسلام دونیاسیندا اؤزونون و بوتون قیز و آروادلارین یارانیشدان (تانری طرفیندن) ناقیص عاغیلسیز یاراندیقلارینی و کیشینین قولو اولماغا مجبور اولدوقلارینی ساوونان و وعظ ائدن آروادلار آز گؤرونمه میشدیر.
فاناتیک اسلام توپلومو طرفیندن بئله بیر یاشام شراییطینده عاجز، عاغیلسیز و ناقص بیر وارلیغا دؤنوشدورولن جوان آرواد، یئنه اؤز ایستگی و اؤز دویغولارینین هئچ دخالتی اولمادان، کیشینین ایستگی و ائیلمی سونوجو اوشاقلار دوغورار و اوشاقلارینا اؤیگرده بیله جگی آنجاق اؤز یاشادیقلاری، اؤز تجربه لری، اؤز اینانجلاری و بو اینانجلار ایله باغلی قورخو و اضطرابلاری اولار. بئله جه بیر قیسیر دؤنگه (دور باطل) اؤز اؤزنو بوتونله یرک باشدان باشلار. ایکینجی نسل حکملرین و بللی (خیالی) شخصیتلرین زور و اجبارینی بداهه اولاراق حس ائدر.
اوغلان اوشاقلاریندا گلیشیم سوره سی بیر آز داها فرقلی دیر. اوغلان اوشاغی اوچون جینسل دویغونون ظاهر اولماغینین قاباغینی آلماق، آجلیق، سوسوزلوق کیمی بیر دویغونون قاباغینی آلماق قدر چتین دیر. اون آلتی اون یئددی یاشلارینا چاتمیش بیر جوان بو یاشدان سونرا بوتون گوج و انرژیسینی بئله بیر چتین ایشی باشارابیلمه سی یولوندا ایشلتمه گه باشلامالی دیر. جینسل دویغوسونون ظاهر اولدوغونو حس ائتدیگینده اؤنجه لیک ایله اؤزونه قورخو و اضطراب تلقین ائتمک ایله، "گوناه ایشدیر، حرام دیر، جهنمده یاندیریلاجاقسان، کور اولارسان، فلج اولارسان......" کیمی اؤز دئییشلر ایله بو دویغونو اؤنلَیه بیلمَین جوان، اؤزونو تحقیر ائتمه گه، اؤزونه یامان دئمه گه، اؤزونو قارقیماغا وحتی اؤزونه قارشی گوبوتلوق و خشونت اعمال ائتمه گه باشلار. عینی زاماندا آیری انسانلارین دا اؤزلرینه قارشی بو شکیلده رفتار ائتمکلرینی گؤزلر. آنجاق بو گؤزلنتی ده، جوانین اؤزونه قارشی اعمال ائتدیگی اجبار و خشونت ایله یوغرولموشدور. بو گؤزلنتی ساده بیر گؤزلنتی اولماقدان داها چوخ بیر امر و نهی، بیر اجبار و خشونت اعمالی شکلینی توتار. بو اجبار و خشونت اعمالینین کؤکو یئنه قورخو و اضطرابدا دیر. دئملی اؤزو بللی حؤکملره بویون قویماق مجبوریتینده اولان، بو حؤکملره بویون قویمادیغینی فیکیرلشدیگینده قورخو و اضطرابا توتولان بیر انسان، آیری انسانلارین دا بو حؤکملره قارشی گلدیکلرینده بیر بلانین نازل اولاجاغیندان، اؤزونون باشینا بیر بلا گلجگیندن قورخار. گؤروندوگو کیمی فاناتیک مسلمان توپلومدا بؤیوموش و بو توپلومون دگر اؤلچولرینی منیمسه میش بیر انسانین بئینینی احاطه ائدن حکملر لایه سی، اؤز ایچینده ایکی قاتدان اولوشموشدور. ایچری طرفه، دئملی انسانین اؤزونه قارشی اولان طرفی قورخو و اضطراب دان اولوشدوغونون یانیندا، ائشیگه طرف اولانی، دئملی آیری انسانلارا قارشی اولان طرفی اجبار و خشونت دن تشکیل اولور. بئله بیر انسان، بئنینه حاکم اولان حکم لر آراجیلغی ایله اؤز طبیعی دویغولارینی باسدیرماغا مجبور قالدیغینین یانیندا، آیری انسانلارین دویغولاری قارشیسیندا دا دویارسیزلاشیر و اونلارا دا بو حؤکم لری یوکلمک اجباری حس ائدر. بو دویغو و دوشونجه دوزلگه سی (ساختاری) اؤز ایچینده قیسیر بیر دؤنگه دیر (دور باطل) و زامانین ایلرلَمسی ایله گئت گئده سیخیلاشماغا، خشونت و دویارسیزلیق درجه سینین آرتماسینا و طبیعی دویغولاردان اوزاقلاشماسینا دوام ائدجکدیر.
بو شرطلر التیندا گلیشمیش بیر شخصیت ایگیرمی دؤد – ایگیرمی بئش یاشلارینا چاتدیغیندا، آرتیق کلمه یه دایاناراق انسان اؤلدورمه گه حاضیر بیر شخصیت اولموشدور. "کافر" سؤزو ایله اؤز قارداشینی، اؤز باجیسینی، اؤز اوشاغینی ایپه چکمه گه حاضیردیر. "ناموس" سؤزو ایله اؤز باجیسینی، اؤز قارداشینی قمه ایله دوغراماقدان چکینمز. رمضان گونو خیاواندا بیر انسانین قولاغینین دالیسیندا بیر سیگار گؤردوگونده، بو انسانی اؤلومونه دؤگمک، اونون اوچون عادی بیر ایشدیر. بئله نمونه لر ایران اسلام جمهوریتینده آز گؤرولمه میشدیر. گونوموزده اسلام دونیاسیندا ایللردن بری سوروب گئدن قیرقین یالنیر کیچیک بیر "سنی – شیعه " آییریمینا دایانماقدادیر. فاناتیک شخصیت اجتماعی بیر قدرته ال تاپدیغی زامان، آیری انسانلار اوستونده بللی بیر حاکمیت گوجونه صاحب اولدوغو زامان، اؤز حاکمیت گوجونو، وئردیگی حؤکملری، پیرولاریندان گؤزله دیکلرینی و بونون یانیندا اؤز ایستکلرینی بو مطلق حؤکملره و مطلق (خیالی) شخصیتلره دایاندیرماق ایله اؤزونو سوروملولوق (مسئولیت) آلتیندان قورتارار. کئیفینه گؤره حرکت ائتمک، کئیفینه گؤره امیر و حؤکوملر وئرمک و یوزلرجه انسانین جانینا - مالینا خیانت ائتمک اونون اوچون بیر میلچک اؤلدورمکدن داها آسان بیر ایش اولار.
فاناتیک شخصیتین گئت گئده سیخیلاشماسی و طبیعی بیر انسان حالیندن گئت گئده اوزاقلاشماسینین بیر ندنی ده، بو شخصیتین بئینینین، طبیعی بیر انسان بئینین ایشلدیگی دوزَنین تماماً ترسه سینه ایشلمگه باشلاماسی دیر. بئینین طبیعی ائلَمی (عملکردی) اورگانیزیمین ساغلیغینی و اورگانیزمین ایچینده یاشادیغی محیط ایله بیر تعادل ده یاشایابیلمه سینی قوروماق دیر. بو هدف اوچون بئین اورگانیزمین ایچینده یاشادیغی محیطی گؤزلملر (مشاهده ائدر) آراشدیرار و تجزیه تحلیل ائدر، اورگانیزیمین ایچینده یاشادیغی محیطه اویوم ساغلاماسی و عینی زاماندا محیطده اؤز احتیاجلاری و ایستکلرینه گؤره دگیشیکلیکلر یاراتماسیندا یوللار آختارار. بوتون جانلیلارین میلیونلار ایل یاشاییب، یاشام سوره سینده تکامل تاپدیقلاری بو مکانیزمین ایشلمَسی اوستونده قورولوب. فاناتیک شخصیتین بئینی ایسه یاشادیغی طبیعی محیطی آراشدیرماق، اینجلَمک و تجزیه تحلیل ائتمک یئرینه، گؤزلملَدیگی (مشاهده ائتدیگی) اولایلاری، بئنینده متحجر و دگیشمز حؤکملر ایله تعبیر و تفسیر ائدر. دئملی آی توتولماسینین، زلزله نین، سماوی جِرملرین ایشلَمه دوزنینین بیر گؤرونگه سی اولدوغونو آنلاماغا چالیشماق یئرینه، ذهنینده یئرلشمیش حؤکملر و (خیالی) شخصیت لرین قدرتی، غضبی و یا لوطفی اولاراق تعبیر ائدر. بیر خسته لیگین ندنلرینی آختارماق و چاره تاپماق یئرینه، بو خسته لیگی یئنه ذهنینده اولان حؤکملر و شخصیتلر ایله ارتباطدا تعبیر و تفسیر ائدر. بوگون ایران اسلام جمهوریتینده بو دونیا گؤروشو هر گون یوزلرجه رادیولاردان، تلویزیونلاردا، منبرلردن و موعظه لردن یاییلماقدادیر. سون زاماندا اصفهانین امام جمعه سی اولان سید یوسف طباطبائی حضرتلرینین درین بیلیمسل کشفی بونلاردان بیری دیر:" زاینده رودون قوروماسینین ندنی، آروادلارین بو چایین قیراغیندا حجابسیز شکیل چکدیرمکلری دیر."
بو دونیاگؤروشو، بئنینین طبیعی شکیلده ایشلمَه یؤنتمینین ترسه سینه ایشلَمَسینین سونوجو اولاراق، عینی زاماندا بئینین اؤیگرنمه و گئنیشلمه سینین قاباغیندا قالین بیر دووار چکر. طبیعی شکیلده ایشلَین و اورگانیزیم ایله طبیعی اورتام آراسیندا بیر اویغونلوق ساغلماق ایله اورگانیزمین یاشایابیلمه سی اوچون چیخیش یوللاری آخداران بئیین، گئت – گئده تجربه ییغار، تداعی قدرتی اوبژکتیولشر و سورونلارا اوبژکتیو و ایشلک (عملی) چیخیش یوللاری آخدارار و بئله جه اؤزو ده گئت گئده گوجلنر و بؤیویر. فاناتیک دوشونجه ده اسیر اولموش بئیینده ایسه، بو پروسه نین ترسه سینه بیر گلیشمه پروسه سی گئدر. گؤردوگو، آنلامادیغی هر اولایی بللی حؤکملر آراجیلیغی ایله تعبیر و تفسیر ائتمک ایله اوربژکتیو و طبیعی اورتامینی آنلاماقدا تجربه قازانماسی و تداعی گوجونون آرتماسی یئرینه، اورتامدا اولوب کئچن اولایلاری آنلاماق ایسته مدیگینده گئت گئده داها دا اسرارچی اولار. بو بویوتدا دا یئنه بیر قیسیر دؤنگه دن سؤز ائتمک گرکیر. فاناتیک دوشونجه سیستمی بئنین قیسیرلیغینا ندن اولدوغونون یانیندا عینی زاماندا بو قیسیرلیغی گئت – گئده آرتیران بیر سیستم دیر. کارن هورنای "چاغیمیزین نویروتیک شخصیتی" آدلی کیتابیندا بو قیسیر دؤنگه نی عمومی شکیلده نویروزلار باره سینده چوخ آیدین و آیرینتیلی شکیلده آنلادیر.
فاناتیک مسحیتین و کلیسا حاکمیتینین، رونسانس دؤنمیندن (اون بئشینجی عصرین اورتالاریندان) باشلایاراق، گئت – گئده آزالماسی، اوروپا توپلوملاریندا تازا دونیا گؤروشلرینین، تازا فیکیرلرین اورتایا چیخماسی و بیلیم، فلسفه، تکنیک و اجتماعی آزادلیق و اجتماعی رفاهین گلیشمه سی ایله عینی اؤلچوده ایلریلَییبدیر. دئملی فناتیزیمین حاکمیتی آزالدیغی اؤلچوده، بیلیم، تکنیک، فلسفه، اجتماعی آزادلیق و اجتماعی رفاه آرتیبدیر. عینی زامان سوره سی ایچریسینده اسلام دونیاسیندا او زامانکی مدنیتلرین یوخ اولماسینی و فاناتیک اسلام دونیا گؤروشونده بیر دگیشمه، ملاییملشمه نین گؤرونمه دیگینه یاناشی بو اؤلکه لرده اولان تکنیک، بیلیم و اجتماعی آزادلیقلارین و اجتماعی رفاهین آرتمادیغینی، ترسه سینه گئری گئتدیگینی گؤزلَملَمک (مشاهده ائتمک) مومکوند دور.
کئچنن ایگیرمی بئش – اوتوز ایل ایچینده اینفورماتیک خبرلشمه نین هانسی توپلوملاردان باشلادیغینی و هانسی توپلوملارین بو گلیشمه یه نه قدر قاتقیلاری اولدوغونو نظردن کئچیرتسک، بو موضوع داها آیدین آنلاشیلابیلر.
فاناتیک دوشونجه حصاریندا اسیر اولموش بئیین اطرافیندا اولوب کئچنلری آنلاماقدان عاجز اولدوغو اوچون یارادیجیلیقدان یوخسولدور. یاراتما گوجو یوخدور. اؤزونون و آیری انسانلارین داها راحات یاشایابیلمکلری اوچون چیخیش یوللاری آخدارماق و تازا امکانلار یاراتماق یئرینه بوتون گوجونو ییخیچیلیغا وئریب، اوزونون ایناندیقلارینا اینانمایانلارا دوشمانلیق، گوبوتلوق و ییخیچیلیق آپارماق ایله مشغولدور. یارادیجیلیقدان یوخسوللوق اجبار شخصیتی ایله فاناتیک شخصیتین اورتاق خصوصیتی دیر. بو هر ایکی شخصیت تیپی اؤزوندن داها راحات یاشایان، داها باشاریلی اولان، انسانلارا قیسقانچلیق (حسادت) و دوشمانلیق گلیشدیررلر. اؤز یاشامینی یاخچیلاشدیرماغا، اؤزونه راحاتلیق وئریجی چیخیش یوللاری آخدارماق یئرینه، آیریلارینین یاشامینی پؤزماغا، اونلارا زیان وورماغا چالیشارلار.
فاناتیک شخصیت بیر یاندان اجبار شخصیتینین اؤزللیکلرینه (خصوصیتلرینه) صاحب اولدوغونون یانیندا بیر یاندان دا اجبار شخصیتیندن فرقلی دیر. اجبار شخصیتی اؤزونه حاکیم اولان اجبارلارین آنلامسیز و دگرسیز اولدوغونون بیلینجینده دیر. بو اجبارلارین بیر عارضه اولدوغونو بیلیر و بو عارضه لره قارشی اؤنلَملر (پیشگیری) آلماغا چالیشیر. مثال اولاراق سایماق اجبارینا توتولموش بیر اجبار خسته سی، خیاواندا یئریرکن گؤردوگو ماشینلاری سایماق مجبوریتینین آنلامسیز و دگرسیز اولدوغونون بیلینجینده اولار. بلکه ده بو سایماق اجبارینا قارشی اؤنلملر (تدبیرلر) آلماغا، اؤزونو بو سایماق اجباریندان قورتارماغا چالیشار و آیری بیر اجباری اونونلا بیرلشدیرر. مثال اوچون سایماق اجبارینی حس ائتدیگی زامان، اؤزو – اؤزونه "گئده سایما، گئده سایما" دئیه اوگوت وئرمک ایله اؤزونو سایماق اجباریندان خلاص ائتمگه چالیشابیلر. بونون یانیندا اجبار شخصیتی ذهنینه حاکیم اولان اجبارلاری ایده آلیزه ائتمز. بو اجبارلاری مقدسلیکلره باغلاماز و اؤزونه حاکم اولان اجبارلاری آیری آداملارا دا یوکلَمگه چالیشماز. فاناتیک شخصیت ایسه اجبارلارینین بیر عارضه اولدوغونون بیلینجینده دگیل، بو اجبارلاری حؤکملر و مقدسلیکلر ایله معقوللاشدیرار (راتسیونالیزه ائدر) و عینی زاماندا آیری آداملارا دا اونون کیمی اولماقلارینی، اونون کیمی دوشونمکلرینی و تَرپنمکلرینی توسیه ائدر، اؤز عارضه لرینی اؤزگه لره یوکلمه گه چالیشار و حتی بو یولدا زور و گوبوتلوق گؤسترمکدن ده چکینمز. مثال اولاراق بللی بیر جومله نی، "لاهول و لا قوت الا بالله" تکرار ائتمک اجبارینی، گونون بللی ساعاتلاریندا، بللی حرکتلر ائدرک، بللی جومله لری تکرار ائتمک اجبارینی ایده آلیزه ائدیب، اؤزگه لری ده عینی ایشی گؤرمه گه زورلار.
دویغوسوزلوق، دویغوسال اولاراق گوبوتلوق و یونولمامیشلیق، دویغوسال انعطافسیزلیق دا بو ایکی شخصیتین اورتاق اؤزللیکلریندن دیر. یوخاریدا آنلاتیلان گلیشیم پروسه سی ایچینده، انسانین توپلومسال محیط ایله ارتباط، دویغو و بیلگی آلیش – وئریشینی ساغلایان آینا سلوللاری ایشله دیلمه دیگی اوچون، بو سلولار آراسیندا یئترلی اؤلچوده سیناپس یارانمادیغی اوچون، بو سلولار زامان ایله آرادان گئدر. فاناتیک شخصیت توپلومسال اورتامی ایله آنجاق ذهنینده کی حؤکملر آراجیلیغی ایله ارتباط قورار. اونون اوچون "دویغو" آدیندا بیر گؤرونگه (فنومن) یوخدور.
فاناتیک شخصیت ایله اجبار شخصیتینین اورتاق اؤزللیکلریندن بیریسی ده هرشئیی بیلدیکلرینین اینانجی دیر. قاریشقادان سؤز گئدرسه، قاریشقا متخصصی کیمی نظر بیلدیرر، آتم فیزیکدن سؤز گئدرسه، آتم فیزیک متخصصی کیمی نظر بیلدیرر، موسیقی دن سؤز گئدرسه، دونیانین ان بؤیوک موزیکچیسی کیمی نظر وئرر. سؤز سرطان خسته لیگی اوستونده گئدرسه، سرطان متخصصی کیمی نظر بیلدیرر. بو اینانج، بو ایکی شخصیت تیپینین هر شئیی ذهنلرینه یئرلشدیریلمیش ثابث و داشلاشمیش (متحجر) حکم لر و بیلگیلر آراجیغی ایله آچیقلایابیلمک اجبارینا دایانیر.
فاناتیک شخصیتین بیر یاندان اجبار شخصیتی ایله اورتاق اؤزللیکری اولدوغونون یانیندا، بیر یاندان دا بوردرلاین شخصیت (شخصیت بینابینی و یا شخصیت مرزی) ایله اورتاق اؤزللیکلری وار. بوردرلاین شخصیتین ان بلیرگین (بارز) اؤزللیگی دویغولارینین شدتلی لیگی و ثباتسیزلیغی دیر. دوستلوغو ایله دوشمانلیغی آراسیندا قیل پایی واردیر. دوستلوق اوچون بیریسینه بیر هدیه وئرمک ایستدیگینده، هدیه سینین آلینماماسی بو دوستلوغو آنی دن بیر دوشمانلیغا چئویره بیلر. قارشی جینسدن بیریسینه "عاشق" اولدوغوندا، ایسته دیگی جوابی آلابیلمه دیگینده، "عاشق" اولدوغو شخص ایله قانلی – پیچاق دوشمان اولار. بوردرلاین شخصیتین ثباتسیزلیغی دویغولارینا دایانیر. فاناتیک شخصیتین ثباتسیزلیغی ایسه ذهنینه یئرلشدیریلمیش حؤکملره و مقدسلیکلره دایانیر. کافر، دئملی فاناتیک مسلمانین ایناندیغنا اینانمایان بیر انسان، نه قدر خیرخواه، نه قدر یاخچی بیر انسان اولورسا اولسون، مینداردیر، اولدورولمه سی واجب دیر. شک بئله کفر دیر. قارداشی، باجیسی بئله اونون ایناندیقلارینا شک ائتسه "کافر" اولار و اؤلدورولمه سی واجب گلر. سون گونلرده داعش دن بیریسی اؤز قارداشینی "مرتد" اولدوغو اوچون اولدوردو.
فاناتیک شخصیتده اولان اؤزللیکلردن بیریسی، اؤز اجبارلارینی بللی بیر اؤز سایغی و اؤزونو بگَنمیشلیک (نارتسیزم) ایله یان – یانا گتیرمه سی دیر. اجبار شخصیتی، اجبارلارینی بیر غرور و اؤزونو بگنمیشلیک ایله آنلاتماز، حتی اجبارلارینین بیر پاراسیننین اؤزونون کنترولونوندان خارج اولماسینا اوتانابیلر ده. آنجاق فاناتیک شخصیتین هر اجباری، ایستر فیکیر، دوشونجه، یوخسا سؤیله یش اولسون، ایسترسه بیر ائیلم (عمل) اولسون، ایسترسه بیر اکراه و بیر ایشی گؤرمَمک اجباری اولسون، بونلارین هامیسینی افتخار و اؤزونوبگنمیشلیک ایله حس ائدر و بونلارا افتخار ائدر. دئملی بیر واجیبی یئرینه گتیردیگینده، بیر حراما قارشی اکراه ائتدیگینده، و گونلوک یاشامینین بؤیوک بؤلومونو اجبارلارینین ائیلمه کئچیرتمه سی ایله مشغول اولدوغو ایشلرده بیر رضایت خاطر و راحاتلیق حس ائدر. بیر انسانی "زنا" ائدیبدیر دئیه داشلایاراق اؤلدومک ایله یوخسول بیر انسانا خیردا پول وئرمک آراسیندا بؤیوک بیر فرق یوخدور. فاناتیک مسلمان، بیر انسانی داشلایاراق اؤلدوردوگونده بو ایشی تانری نین رضایتی اوچون گؤرمکده دیر. یوخسول بیر انسانا خیردا پول وئردیگی ده تانرینین رضایتی اوچون دور. بو ایکیسینین اؤز دویغولارینی آلقیلاماقدان عاجزدیر.
بو یازینین آردی وار.


text:
زنگاندا«بایرام»
مجلهسینین اوستاد هوشنگ جعفریله مصاحبهسی
1- آقای جعفری، سیز اؤزونوزو «بایرام»آیلیغینین
اوخوجولارینا تانیتدیرین لطفاً؟
اوّل «بایرام»ین یازیچیلاریندان چوخلو تشكّرلر
ائدیرم. اونلار چوخلو زحمتلر چكیب، «بایرام»ی گؤزل بیر صورتده چیخاردیلار. من
«هوشنگ جعفری»سیزه و حورمتلی همشهرلریمه و تورك خالیغینا تانیشام. دئمك اولار كی
«آغآتیم» كتابیندا، آقای «بیانی» منیم كئچمیشیمدن یازیبلار. یاخشیدیر اورادا
یاشاییشیما باخسینلار. آنجاق دئیه بیلهرم من بو ملّتین كیچیك خادمی و شاعرییم.
2- ناواختدان شعره باشلادیز؟ اوّلین شعریز هانسی شعردیر؟
ائله اوشاق ایكن شعره و هنره ماراقلیدیم، آمما
جدّی صورتده یازمازدیم. حایات یولداشیم بیر اوغوم بیرلیكده تصادُفدا اؤلندن
سونرا، نقّاشی بومونو دردیمی دئمهگه كیچیك گؤردوم. شعره اوز گتیردیم و «سفرچیلر»
شعرینی كی رحمتلیك «منوچهر نورآذر»ایله اوستاد «شهریار»ین حضورونا چاتیب اوخودوم
و چوخ تشویق اولدوم و شعری داهادا جدّی صورتده باشلادیم. 1369 ایلینین زلزلهسی
طاریمدا و منجیل و رودباردا اولدو و منیم عزیز هموطنلریمین دردلرینی بؤلمهگه
طاریما گئتدیم و زلزله شعرینی اوخویوب، ائل شاعیری تانیندیم. اوندان سورا، دای
آدیم دیللره دوشدو. دقیقاً یادیمدا دگیل اوّلین شعریم هانسی
ایدی.
3- نییه توركو دیلینده شعر یازدیز؟
چوخ آچیق و آیدین بیر مسأله دیر. بیز توركوك و
آنامیز بیزه توركو لایلای چالیب، من بئله فیكیرلهشیرم كی كیمسه آناسین اوركدن سئوسه، اونون دیلین اونوتماز، اگر آنا دیلی
یاواش-یاواش یاددان چیخسا، توركلرین هویتلریی آیاق آلتیندا ازیلهجكدیر. اونو
قوروماغا واجب دیر بوتون تورك یازیچیلاری و شاعیرلری اؤز دیلینده یازیب
اوخوسونلار. تورك منیم كیملیگیم دیر، دیلیم اولماسا منده یوخام
4- هانسی شاعیرلرین شعری سیزه تأثیر قویدو؟
دئمك اولار بوتون شاعیرلرین شعرین اوخویارام،
آمما «حمیده رئیسزاده»،سحر خانیمین شعرلری منی ماراقلاندیردی و باخیشیمی شعره عوض
ائلهدی و شعری یاخشی تانیدیم. قدیملره شهریارین حیدرباباسین، معجز شبستری و
فضولینی چوخ اوخویاردیم. من شعرده رسالت گؤرمهسم، دلیلیك گؤرمهسم، فیكیر گؤرمهسم،
شعره ماراقلانمارام. ایندیسه گؤرورسوز كی، توركو شعری آذربایجاندا جداً قدرت
تاپیب، خصوصاً زنگاندا.
5- زنجاندا هانسی شاعرلر سیزه تأثیر قویدولار؟
البته دئیه بیللم توركجه شعری انقلابدان سورا نشریهلرده من باشلامیشام.
«پیام زنجان»دا، «امید زنجان»دا. بورانین شاعیرلرینی ده اوخوموشام. من آغ آتیم
كتابیلا توركونو زنگاندا، اوزاق و یاخین كندلرده دیللره سالدیم و باخیشلاری
عوض ائلهدیم و سیز یاخشی بیلیرسیز كی آغ آتیمدان سورا چوخلاری بیلدی كی بوردادا
یاخچی شعر یازماق اولار.
6- اوّلین كتابیز یعنی «آغآتیم» نئجه یاراندی، نئجه چاپ اولدو؟
بورادا اعتراف ائدیرم كی مهندس م.كریمی منه
یاردیم ائتدی كی باشارام سؤزلریمی دئیه بیلم. گئجه منه تاریخدن دانیشیردی، تورك
خالقیندان. من ذوق ائلهدیم آغآتیم شعرینی یازدیم. سورا رحمتلیك استاد «اسدالله
جمالی» منه چوخلو اثر قویدو و اونون اصراری لا، او كتاب «اقتصاد»چاپخاناسیندا
حؤرمتلی دوستوم آقای «حاج مسعود اقتصاد» حضرتلری الیله و كؤمگیله چاپ اولدو و
چوخ تئزده یئرینه دوشدو و یاییلدی. خصوصاً طاریمدا و هئچ یادیمدان چیخماز كی
طاریمدا منه «زلزله شاعیری» آد قویموشدولار. من طاریمین آدین بوتون دونیادا
تانیتدیردیم. چوخلو شبكهلر منه «باكلور شاعیری» دئییردیلر. چون باكلور كندینین
حاققیندا یازدیغیم شعر، چوخ دیللره دوشدو.
7- آغآتیم چاپ اولوب، بازاردا پخش اولدو، انعكاس نئجهایدی؟
آغآتیم چاپ اولاندان سونرا، تورك شعری زنگاندا
یئرینه دوشدو و بئله دئیه بیلهرم كی ادبی دیلده او قدر بورادا شعر یازیلمامیشدی
یا خالق آراسینا گیرمهمیشدی. منی هر كس گؤردو تئز واژهلری سوروشاردی. «آلقیش»،
«زیروه»، «دنیز» كلمهلری كی زنگاندا یادلاردان چیخمیشدی، منیم شعرلریمده بیرده
باشدان یاشاماغا باشلادی و اوندان سورا گؤرورسوز كی حتّی اطرافلارا دا اثر قویدو
و من بونا فخر ائدیرم.
8- او كتابدا هانسی شعری چوخ بَیَندیز؟
آغ آتیمداكی شعرلرین هامیسیندا، هم منه، هم
اوخوجولارا تزهلیگ واریدی. چون من سعی ائدیردیم غزلده و یئنی شعرده باخیشلاری
دَگیشدیرم. مثلاً گئجهلر، آغآتیم، آغ بولاق، كیمی شعرلر دیللره دوشدو و كتاب
چاپدان چیخمامیش، یعنی چاپخانادا ساتیلدی. آغآتیم چیخمامیشدان قورتاردی، آمما
تأسفله اونون سونراكی چاپلاری چوخلو چتینلیكلره معروض قالدی!
9- عائیلهنیزین باخیشی شعره، هنره و ادبیّاتا نئجهدیر؟
ائله كی بیلیرسیز، بیزیم عائله هنر و ادب سئور
دی. بو ائله عائلهنین باخیشین گؤستهریر، بؤیوك قیزیم «نسیم»، «زن خورشید» لوح و
تندیسین آلدی. «صبا» مینیاتوریست و «سولماز»دا نقاشی ده «رئال» ایشلر، «طاهر»دهكی
سریاللاردا یا هنری ایشلرده گریمور دور. بونلار اوشاقلیقدان ادبیات و شعر ایله
یاشاییبلار و یاشاییرلار دا.
10- ائله بیل
اونلاردا سیزین كیمی رمانتیك و عاطفهلی انسانلار دیلار؟
ائلهدیر، منیم حیات یولداشیم منیم اؤزومدنده احساسلیدیر. هر بیر كیچیك
اورك یاندیریجی مسألهیه آغلار و اوشاقلار اوندان دا داها چوخ. دئمك اولار بیزیم
ائوده یاشاماق فقط شاعیر ایشیدیر.
11- اوستاد، شعری خلوتده یازارسیز، یوخسا جمع ایچینده؟
شعر وار خلوتده یازیلار، شعر وار جمع ایچینده. من هر شعری قوتارا بیلمهسم،
گئجهنی خلوت ائدهرم و اونو باشا چاتدیرارام؛ آمما چوخدا اولوب هیئتده خالق
آغلاشاردیلار، منده اؤزومده غرق اولاردیم. هئچ بیلمزدیم هیئت ناواخت قورتاردی،
اوندا منیمده شعریم قوتاراردی.
12- شعر قالبلریندن هانسی سیزده چوخ ماراق یارادار، غزل، قوشما، گرایلی و...
؟
هامیسی، خصوصیله غزل، آمما بعضی سؤزلر وار كی
غزلده دئمك اولماز. اونا گؤره او بیری قالبلرده واختیجا، یئرینده آدامی
ماراقلاندیرار، آمما قوشما و غزل منیم اصلی ایشیم دیر. «غزلچی جعفرییم اؤلكهمین
آدی سانییام.»
13- دئدیگیمیز قالبلرین هانسی خالقا خوش گلیر؟
هر شعر گؤزل اولا و خالقین دردین دئیه، خالقا خوش گلر. مثلاً «فریاده گلین»
شعری جاوانلارین و گنجلرین دیر، «یار آغلادی» شعری عاشقلارین دیر، هابئله «حاجیلار»ظنز
شعری عُموم ملّتین دیر، كی گؤرورسوز «حاجیلار» شعری بیر آیدا بوتون ایراندا
یاییلدی. بو ایل حاجیلارین بیر دئییردی مكّهده حاجیلار شعرینه قولاق آسیردیق.
14- استاد، سیز چوخ بؤیوك جمعلرده، شعر اوخویورسوز، او جمعلرده نه احساسیز
اولار؟
دئمهلییم كی من شعرلریمی بوتون احساسیملا یازارام و بوتون احساسیملا دا
اوخویارام. من شعر اوخویاندا بوتون دامارلاریم منه سس وئرر، من شعریمله بیرلهشهرم
و خالق ایچینده داغیلاریق. اونا گؤرهده خالق طرفیندن آلقیشلاناریق. اؤزومده
گؤردوم خالق منی و شعریمی آلقیشلاییر، منده یئنی بیر احساسا گلهرم، سانكی دونیا
منیم اولار. اولوب كی مندن سورا یاریم ساعات چكیب بلكه مجلس اؤزونه گلسین و آیری
شاعرده شعر اوخوسونلار.
15- ایندییه كیمی حضور تاپدیغیز جمعلرین هانسی سیزین اوچون خاطیرهلی
اولوبدور؟
هامیسی، آمما «اورمو»دا اطّلاعیّه وئرمیشدیلر،
زنگانلی «هوشنگ جعفری» گلهجك. بو قدر تورك خالقی استقبالا گلمیشدی كی داها صلاح
اولمادی شهره گئدم، منی شهرین ائشیگینده بیر ائوده ساخلادیلار. سورا منه فیلم
نشان وئردیلر كی منه ثابت اولدو كی اؤز خالقیم منی سئویر، نئجه كی من اونلاری
سئویرم. تبریزده بئله دیر.
16- سیز استانداری كارمندیسیز، او ایشین شاعیرلیگه ارتباطی وارمی؟
هئچ یوخدور. آمما اوّل انقلاب خطّاط یوخ ایدی. نقّاش یوخ و یازیچی یوخ
ایدی. منی استاندارییه چاغیردیلار. من جبههلرده خط یازاردیم. استاندارینین
خبرلرین یازاردیم. قوناق گلنده پارچا یازاردیم. بئلهلیكله اورادا قالیب استخدام اولدوم.
الان فقط ادبیاتا یئتیشیرم. بوتون مدیرلر و استاندارلار منه لطف ائدیبلر. ایندی ده
بئله دیر.
17- ادارهده همكارلاریزین ارتباطی سیز ایله نئجهدیر، اونلار بیر مشهور شاعر
ایله یولداشلیقدان نه حس ائدیرلر؟
منیم ادارهده همكارلاریم بو قدر منی اوركدن
آلقیشلایارلار كی حدسیز و حسابسیز دیر. دئیه بیلهرم كی هئچ شاعر ایندییه قدر
منیم تك آلقیشلانماییبدر. من خالق شاعیرییم، او دور خالقیم منی اوركدن سئویر.
هامیسی منی بیر قارداش كیمی بلكهده قارداشداندا باش سئویرلر. منیم همكارلاریم
اولماسا ایندییه دیقلامیشدیم.
18- طنز شعره نظریز نهدیر؟ سیزین طنز شعرلریزده وار؟
طنز شعری دئمهگه چوخلو یئر وار. من شوخ طبع آدامام. سؤزومو شوخلوق ایله
دئیهرم. عصبانی اولمام، ساللام طنزه سؤزومو دئیهرم؛ اونا گؤره، ظنز شعریم چوخ
دور. مثلاً حاجیلار، شورالار، فرماندار و...
19- آقای احمد صادقینین طنز شعرلرینه نظریز؟
آقای صادقی منیم اَن یاخشی دوستلاریمداندیر.
اونون طنزده بیر خاصّ باخیشی وار. دئیه بیلهرم كی ایراندا من بوتون شهرلری گزیب
و دعوت اولموشام، چوخلودا شعرلر ائشیتمیشم؛ آمما آقای صادقینین دیلی و سبكی آیری
بیر دیل دیر و واقعاً گؤزل دیر.
20- آغآتیمدان سونرا چاپ اولان كتابلاریزدان صحبت آپارین؟
البتّه «گونش»ده چیخدی و «آغآتیم و گونش»ده
باشدان ایكیسی بیر یئرده ده چاپ اولدو. آمما او قدر سانسور اولوب كی قورخورام
چاپ اولدوقجا سانسور اولا و آخیردا فقط جلدی قالا. بیلمیرم نییه اؤزلری قویور چاپ
اولور؛ سونرا كی چاپدا اونو قئیچیلهییرلر، من كی باشا دوشمورم.
21- سیز اؤزونوز چوخ دئییبسیز، سیزی زنگاندان ائشیگه چوخ تانییب و استقبال
ائدیرلر، بو بارهده دانیشین؟
بونو من دئمیرم، سیز «گوگل»سایتینا بیر باخین،
آدیمی سئرچ ائدین گؤرون منی دفعهلرله خارجهدن، تركیّه، آلمان، سوئد، باكی،
بورسا، استكهلم، بورجالی، گرجستان و چوخلو یئرلر دعوت ائدیب، تأسف له گئده بیلمهمیشم.
آمما اوستاد حسن كاناكایا گلمیشدی زنگانا دئییردی، بیز دانشگاهلاردا سنین شعرلرین
اؤیرنجیلره اوخویوب و سیزی تانیتدیراریق و زنگانی بیز سنله تانیمیشیق. زنگان
منیم قولاغیما دگمهمیشدی. دكتر علی قفقازیالی «ایران جغرافیاسینین توركلری»
كیتابینی منیم شعریمله باشلاییب.
22- زنگانین انجمنلریندن و شعر آخشاملاریندان راضیسیز؟
زنگاندا آلتی ایلدن چوخدور، شعر آخشامی
قورولمور. آقای سهندی جنابلاری گلندن سونرا بیری قورولدو كی دئمك اولار پیس
دگیلدی؛ آمما نه قدیمكیلر كیمی. كئچمیش مدیركللار بئله ضربه وورردولار كی یازیق
آقای سهندی نئچه ایل چكر ارشادین قدّین دوزلتسین. تأسفله دئیه بیلهرم كی:
«سوسوبدور دیللری شاعیرلرین دونوب شعری
هُنر شهید اولالی، شعرین الامان چاغیدیر»
23- بیر زامان «ایشیق انجمنی» واریدی، اوندا شعرین وضعیّتی نئجهایدی؟
او «ایشیق» ائله ایشیق سالیب كی هئچ واخت
سؤنمز. ایشیقدان گؤزل شعر یازانلار و نثر یازانلاریمیز چیخدی، دئمك زنگانین
فرهنگی و دیلی یاخین زاماندا ایشیغا مدیون دور. اوندا شعر اؤز جایگاهیندا تاپدی.
ایندی شاعر هئچ یئر تاپمیر شعرین اوخوسون. سؤزلر اوركلرده قالیب، كؤزهریر. هر نه زنگان
آدی دیللره دوشوبدور، ایشیقدان دوشوبدور.
24- ایشیقدان
سونرا نئجه اولدو؟
شعریمیز چتینلیگه قالدی. بیرده ایشیق
یارانماسا یاخچی شاعر گؤره بیلمهریك. شاعیرلریمیز اوركلرینده هرهسی بیر ایشیق یاراتمالیدیلار.
بیر ایشیقدان مین ایشیق.
25- بالاخره
«ایشیق» زنگانین شعرینده مثبت تأثیر قویدو یا یوخ؟
نئجه كی باشدا دئدیم، اصلاً ایشیق تأثیرین
بئله قویدوكی الاندا ایشیقچیلار اؤلكهلره ایشیق سالیبلار. زنگانین شاعیرلری
چوخ قاباقدادیلار. گلهجكلری اَن گؤزل گونلر گؤرهجك.
26- «اشراق انجمنی» نئجه؟
واللاه من چون گئتمهمیشم، بیلمیرم؛ آماا بونو
بیلیرم كی اورادا دا گؤزل و اوستون شاعیرلر وار.
27- شعریمیزین رابطهسی موسیقیله نئجه اولمالیدیر؟
شعر و موسیقی بیر- بیرینه باغلیدیر؛ اصولاً
شعر موسیقیدیر و موسیقی شعردیر. هر شعر كی اوركلره یول تاپیر حتمن موسیقیله
باغلی دیر.
28- آشیق موسیقیسین، یوخسا موغام، یوخسا پاپ موسیقیسین سئویرسیز؟
هر موسیقی كی اورَگیمه اوتورار، سئوهرم. آشیق،
موغام. موغام منی بیر آیری حالا آپارار، ائله آشیق موسیقیسیده. بیر قابل
آشیق«یانیق كرمی» چالاندا باخین گؤرون آدام نئجه دلی اولور و اوركدن كرم كیمی
یانیر.
29- هانسی
بیزیم شعریمیزه چوخ یاردیم یئتیره بیلر؟
البته كی هامیسی، آمما آشیق و موغام بیزیمكیدیر
و هر ایكیسیده شعریمیزه یاردیم اولا بیلر.
30- سیزین شعرلریزی ایندییه كیمی آهنگ دوزلدیب، موسیقیله بیرلیكده
اوخویوبلار؟
چوخ اولوبدور، اشراق شبكهسینده هر گئجه «آیجالانیر»
موسیقیسی منیم دیر. دورنالار سریالیندا، سارای سریالیندا و هابئله دئیه بیلهرم
كی باكیدا 30دان چوخ شعریم موسیقیله سسلهنیبدیر. یار كوچهسی، قیزیل اؤزندهكی مقام گتیردی.
بیرلیكده بوتون شبكهلرده ملّی سرود كیمی اولموشدو.
31- تبریزده چیخان «آغآتیم و گونش»ده چوخ املا غلطلری وار، نیه؟ سیزین
شعرلریزه چوخ علاقهلی آداملار وار، آمما كتابیزدا غلط اولاندا، بیر آز غملی
اولورلار آخی؟
عائلهوده بیر مسئله اوز وئرمیشدی، اونا گؤره
من گئده بیلمهدیم، تأسفله اونلاردا دقّت ائتمهمیشدیلر، من چوخ مكدر اولدوم. هم
شعرلری غلط چاپ ائدیبلر، همده كی شعرلردن سانسور اولوبدور. واقعاً اوخوجولاردان
شرمنده اولموشام. اومید ائدیرم گلن چاپلاردا حتمن بو یالنیشی و نقصی اؤدهیم.
32- یئنی كتاب چیخاردیرسیز یا یوخ؟ آدی نه دیر؟
بله، «سولماز» چاپا حاضردیر و «گلهجك بیزیمدیر». آمما تأسفله منیم
شعرلریمه بیر آز ننهلیك گؤزو ایله باخیلیر.
33- شاعیرلیكدن راضیسیز؟
نیه راضی اولماییم. من قلبلره یاشاییرام. و بو
چوخ- چوخ بؤیوك بیر افتخاردیر. هر شهره گئدهرم، حؤرمت گؤرهرم، آللاه هامیسن
ساخلاسین. من اونلارین آیاغینین تورپاغییام. منیم هر نهییم وار بو جاوانلاردان
و بو ملّتدن دیر. آللاه اونلاری ائلیمیزه و دیلیمیزه چوخ گؤرمهسین.
قایناخ: اوستاد هوشنگ جعفرینین وبلاگی
گؤنده ر بؤلوم لر: تانیتیم


text:
تیفلیسده سفرده اولان قفقاز مسلمانلاری ایدارسینین صدری، حاجی آللاه شوکور پاشازاده گورجستان باش ناظری گئورگی کویریکاشویلی ایله گؤروشوب.
آپا-نین گورجستان بوروسونون معلوماتینا گؤره، گؤروش زامانی پاشازاده گورجستان پاتریارخی ۲-جی ایلییا ایله اوزون ایللردیر تانیش و دوست اولدوغونو بیلدیریب.
او، خریستیان و مسلمان دینلرینین اوزرینه بؤیوک وظیفهلر دوشدویونو ئید ائدیب. پاشازاده خریستیان و مسلمان دینلرینین همرایلیگی مؤوضوسوندا گورجوستاندا بین الخالق کنفرانسین کئچیریلمهسینی تکلیف ائدیب.
گ. کویریکاشویلی ایسه موضوعنون آکتواللیغینی اؤنه چکرک، کنفرانسا دستک اولاجاقلارینی بیلدیریب. باش ناظر آذربایجان و گورجستاندا اولان دین ساحهسیندهکی پروبلملرین حلینده پاشازادنین بؤیوک رولونو وورغولاییب.
گؤروش زامانی پاشازاده باش ناظره قفقاز مسلمانلاری ایدارسینین گورجستان اوزره نمایندهسی حاجی علی علیئوی تقدیم ائدیب. او، قفقاز مسلمانلاری ایدارسینین نمایندهسینه گورجوستاندا یارادیلان شرایطه گؤره تشکورونو بیلدیریب.
صحبت اسناسیندا همچینین رگیوندا مؤجود مناقیشهلر مذاکیره ائدیلیب.
تدبیرده آذربایجان سفیری دورسون حسنوو دا ایشتیراک ائدیب.


text:
روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین موسکوادا سفرده اولان مولدووا پرئزیدئنتی ایقور دودونا ۱۸-جی عصره عایید خریطه وئریب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا ایقور دودونون اؤزو سؤیلهییب. پوتینین وئردیی خریطه ایتالییالی بارتولومئو بوگییه عایید اولوب. بو خریطهده روس-تورک محاربهلریندن سونرا مولدووا کنیازلیغینین اراضیسی عکس اولونوب. ماراقلی مقام اودور کی، بورگینین خریطهسینده کنیازلیغین ترکیبینده رومینییا و اوکراینانین اودئسسا اراضیسی ده یئر آلیب.
دودون ایسه اؤز نؤوبهسینده پوتینه ۱-جی پیوتر و مولدووا کنیازی دمیتری قانتئمیرین بیر یئرده اولدوغو مینیاتور هیکلی تقدیم ائدیب.
قئید ائدک کی، دودون روسیایؤنلو سیاستچیدیر. او، مولدووانین آوروپا بیرلیگی یوخ، آوراسییا اتفاقی یؤنونده اینتئقراسییاسینی ایسته ییر.