text:
آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپا واشینگتونداکی «درین دؤولتله» موباریزه اوچون اؤزل کشفیات قروپونون یارادیلماسی تکلیف اولونوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «اینترجپت» سایتی یاییب. سایت تکلیفین حربی شیرکتین تاسیسچیسی ائریک پرینس و مرکزی کشفیات ایدارهسینین کئچمیش امکداشی اولیوئر نورس طرفیندن ترامپا تقدیم ائدیلدیینی بیلدیریب.
تکلیفه اساساً یئنی کشفیات قروپو آمئریکانین رسمی کشفیات قوروملارینا پارارلل فعالیت گؤسترهجک. بونون سایهسینده یئنی قروپ رسمی کشفیات اورگانلاریندا ترامپی حاکمیتدن ییخماغا چالیشان خصوصی قروپلارلا موباریزه آپاراجاق.
آرتیق مکی رهبری مایک پومپئونون بو تکلیفله راضیلاشدیغی دا بیلدیریلیب. بئله کی، پومپئو طابعلییندهکی شخصلرین اکثریتینه گوونمه دیینی و بونون اوچون بو تکلیفه خوش موناسیبت بسله دیینی بیلدیریب.


c: text/html

text:
ییرمیدؤردۆنجو درس
4. فعلی صیفتلرله ایداره
فعلى صیفتلر ده، مصدر کیمى، ایسمین هامان بئش حالینى (یییهلیک، یؤنلۆک، تأثیرلیک، یئرلیک و چیخیشلیق) ایداره ائدیر.
1. یییهلیک حال:
بیلیریک کى، فعلى صیفتلر بیر سیرا فعل خصوصیتلرینى ساخلاماقلا بیر یئرده، صیفت خصوصیتلرینى ده قازانیرلار. فعلى صیفتلرده صیفت خصوصیتلرینین اولماسى، اونلارین ایسیملشمهسینه ده ایمکان یارادیر. ایسیملَشن هر بیر فعلى صیفت ایسه، ایسیملر کیمى، منسوبیت شکیلچیلرى آلاراق، اۆچۆنجۆ نوع تعیینى سؤز بیرلشمهسینین ایکینجى طرفى اولا بیلیر و بو زامان یییهلیک حالداکى بیر سؤزۆ ایداره ائده بیلیر: معلیمین وئرهجَگى معلومات.
دئمک فعلى صیفتلرده ایسیملَشرکن ایسمین یییهلیک حالیله ایلگیلهنیر و اونو ایداره ائده بیلیر. بونا گؤره ده هم صرف اولونموش فعللر، هم ده فعلى باغلامالاردان فرقلهنیر و مصدرلره یاخینلاشیر. مثلا "سنین وئرهجهیین سیرلرى قانیمدا و روحومدا گیزلهدیب محافیظه ائده بیلرم." جۆملهسینده "سنین وئره جه گین" بیرلشمهسینده فعلى صیفت (وئره جک) یییهلیک حالدا اولان "سنین" عوضلیگینى ایداره ائتدیگى اۆچۆن، اونلار اۆچۆنجۆ نوع تعیینى سؤز بیرلشمهسى یارادیبدیر. بو فعلى صیفتین یییهلیک حالداکى ایسمى ایداره ائتمهسى اونون فعللیک خصوصیتى دئییل، ایسمى خصوصیتیندن ایرهلى گلیر.
2. قالان حاللار:
فعلى صیفتلر ایسمین یؤنلۆک، تأثیرلیک، یئرلیک و چیخیشلیق حاللارینى ایداره ائدرکن، اؤزلرینى فعل کیمى گؤستریرلر. بو حاللارى ایداره ائدنده فعلى صیفتلرین، فعل لیکدن ساخلادیقلارى تأثیرلى و تأسیرسیزلیک خصوصیتى اؤنملیدیر، آنجاق بیلیریک کى یییهلیک حال ایدارهسینده تأثیرلیک آنلامینین هئچ بیر رولو یوخ ایدى.
ایکینجى طرفدن یییهلیک حالى ایداره ده اۆچۆنجۆ نوع تعیینى سؤز بیرلشمهسى یارانیردى، آنجاق بو حاللارین ایدارهسینده "فعلى صیفت ترکیبلرى" یارانیر. بو ترکیبلرده ایسه فعلى صیفتلر ایسیملرى دؤرد حالدان بیرینده ایداره ائدیر و "فعلى صیفت بیرلشمهسى" یارادیر. میثال اۆچۆن:
لیلا، ار ائوینه آیاق قویان گۆندن...
... گؤرۆشۆ آرزیسیندا اولدوغوم آشیق، اوغلو ائوینه قوناق گلمیشدى.
بو حاللاردا "ار ائوینه آیاق قویان"، "آرزیسیندا اولدوغوم" فعلى ترکیبلرده، فعلى صیفتلر اؤزلریندن قاباق گلن ایسیملرى دؤرد حالدان بیرینده ایداره ائدیر.
بو دئییلنلردن گؤرۆنۆر کى، فعللر و اونلاردان مشتق اولانلاردا ایداره ائتمه اؤزللیگى وار و حاللانا بیلن هر بیر سؤزۆ ایداره ائده بیلر. ایداره ائتمه باخیمیندان فعل باشقا نیطق حیصهلریندن چوخ گۆجلۆدۆر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
لاوز پارک، ایلینوی
لاوز پارک، ایلینوی (اینگیلیسجه: Loves Park, Illinois) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۴۳٫۶۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۳۹۹۶ نفر و اهالی سیخلیغی ۵۵۰٫۶۷ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لاوز پارک، ایلینوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Loves Park, Illinois»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
صمد بهرنگی
صمد بهرنگی (۲ قورا پیشیرن - تیر ۱۳۱۸ - ۹ زومار آیی-شهریور ۱۳۴۷) ایرانلی آذربایجانلی، اوشاقادبیات ساحهسینده یازیچی، چئویرمن، آذربایجان فولکولورون توپلویجوسو و شاعیر. صمد بهرنگی 29 یاشیندا ایبهاملی صورتده آراز چاییندا غرق اوْلدو.
ایچیندهکیلر
یاشاییش[دَییشدیر]
صمد بهرنگی قورا پیشیرن (تیر) آیینین 2-جی گونو تبریز شهرینین چرنداب محلهسینده، یوخسول بیر عاییلهده دونیایا گلدی. آتاسینین آدی عزت و آناسینین آدی سارا-ایدی. صمد بهرنگینین ایکی قارداش و اوچ باجیسی اوْلوبدور. آتاسی فهلهچیلیکله یاشاییردی. نهایت یوخسوللوق فیشاری آلتیندا، ایشلهمک اوچون باکی شهرینه گئتدی.
صمد بهرنگی 1334-جو ایل تبریزین دانیشسراسینا گیردی و 1336-جی ایل درسین قورتوردو. هامان ایلین خزل (مهر) آییندا 18-یاشی اوْلان زاماندان موعلم اوْلدو. اونون موعلم چیلیگی عوموما کندلرده کئچدی.
1337-جی ایلین خزل آییندا، تبریز بیلیمیوردونون اینگیلیسجه دیل و ادبیات ریشتهسینده تحصیل آلماغا باشلادی. موعلمچیلیکله یاناشی اؤیرنجیلیگی 1341-جی ایلین قیزاران آییندا (خرداد) سوْنا چاتدی.
بهرنگی 1347-جی ایل، زومار آیینین 9-وندا، شامگوالیک کندینیندن یاخینلیغیندا، آراز چاییندا غرق اوْلوب دونیاسین دَییشدی. اونون اؤلوسو نئچه گوندن سوْنرا، زومار آیینین 12-سینده کلاله پاسگاهینین یانیندا تاپدیلار. مئییت بوغولدوغو یئردن نئچه کیلومتر فاصیلهده دایانمیشدی. صمد بهرنگی تبریزین ایمامیه قبریستانیندا باسدیریلیبدیر.[۱][۲]
ساواک و بهرنگی علئیهینه فعالیت[دَییشدیر]
1341-جی ایلده صمد، مصلحت اولمایان سوزلری دانیشماق ایتیهامیله، دبیریستاندا ایخراج و دبیستان سطحینده درس وئرمک اوچون یوللاندی. بیر ایل اوندان سوْنرا، "فرهنگ آذربایجان"ین او واختکی رَییسینین الیله دادگاها گئتدی آنجاق تبرئه اولدو.
1342-جی ایلده آذربایجان اوخولاری اوچون حاضیرلادیغی کیتابی، جلال آلاحمدین سیفاریشیله، یاییلماق اوچون ائورنسل ساوادسیزلیقلا موباریزه کومیتهسینه یوللادی. آنجاق کومیته اؤیهلری کیتابدا گئنیش دَییشیکلیکلر وئرمک ایستهدیلر و صمد کیتابی گئریه قایتاردی و بو ایشیله کومیتهنین آداملارین دوشمانچیلیغین قازاندی.
1343-جو ایل صمد بهرنگی "پاره پاره" کیتابی اوچون تعقیب اوْلوندو و دادگاهها 6 آی مودتینده ایشدن آزاد اوْلوندو. همین ایلده "افشین پرویزی" کیمین تاخما آدلا دبیستان اوشاقلارینا اینشا کیتابی یازدی. همین ایلین قیروو (آبان) آییندا کیلاسلارا قاییتماق ایجازهسی اونا وئریلدی. 40-جی اونایللیگین اورتاسیندا صمدین نئچه یولداشی توتوقلانیب و اعدام اوْلدولار. بۇ ایللر صمد اؤیرنجیسل آکسیالاردا شیرکت ائتدی. بۇ ایللرده ساواک بهرنگینین ایشلرینه حساس اوْلدو. هده-قوخوتمالار باشلاندی و نئچه سئری توبیخ، جریمه و سورگون اوْلوندو.
صمدین عؤمرو "خیرداجا قارابالیق" داستانین یایاندان سوْنرا بیر آی سوردو و بیر آیدان سوْنرا او آراز چاییندا ایبهاملی صورتده غرق اوْلدو. اون گون اؤلوموندن اونجه ساواک قووهلری صمدین ائوینه هوجوم گتیریب و اونا هده-قورخو گلمیشدیلر.[۱][۲]
ایبهاملی اؤلوم[دَییشدیر]
صمد بهرنگینین اؤلومو بارهسینده چئشیدلی نظرلر واردیر. صمدین پهلوی دولتی الیله اؤلدورولمهسی بۇ نظرلرین بیریدیر. آیری نظره گؤره صمد سودا اوزمک باشارمادیغی اوچون آراز چاییندا غرق اوْلوبدور.
تکجه حمزه فراهتی آدلی بیریسینین غرق زامانی صمدین یانیندا اوْلدوغو بللیدیر. صمد قارداشی اوْلان اسد دئییر کی ایکی آیدان سوْنرا فراهتینی بهروز دولتآبادینین ائوینده گؤرور. دولتآبادی فراهتینین دیلیجه دئییر کی: "من بو طرفده ایدیم و صمدم او طرفلیکایدی. بیر دفعه گؤردوم یاردیما چاغیریر. ناخارتا ائتدیم یاردیم ائده بیلمهدیم."
سیروس طاهباز بوبارهده بئله یازیر: "بهرنگی چیمک ایستهمیشدی و اوزمک و چیممک بیلمهدیکی اوچون غرق اولوبدور. جلال آلاحمد بو اؤلومو مشکوک بیلیردی آما منیم اوچون بهروز دولت آبادینین سوزو سونسوزایدی که اونون اؤلوموم دوغال بیلمیشدی، اوزمک باشارمادیغی اوچون." صمدین قارداشی اسد، صمدین اوزمک باشارمامادیغین تایید ائدیر آنجاق طاهباز و اوبیرلرین نظرلری بارهده بئله دئییر: "هامی بهروز دولت آبادینین دیلیجه دانیشیرلار و گئرچکدن بوبارهده آراشدیرما آپارماییبدیر."
صمدین اؤلوم قتل بیلنلر بئله ایستیدلال ائدیرلر کی زومار آییندا آرازین سویو آز اولور و غرق اولماق احتیمالی چوخ آزالیر. اسد بهرنگی صمدین غرق اوْلدوغو یئرده سویون آز اولماغین تایید ائدیر و بئله دئییر:"البتده بعضی یئرلرده سویون چوخ اولماسی مومکوندور. هئچ کیم سویون گور یئرینده چیممک ایستهمز، صمد کی هئچ، او اوزمکده باشارمیردی." البتده سوزلرین بئله تکمیللهدیر: "هئچ کیم ایدیعا ائده بیلمز کی فراهتی ساواک مامورو و صمدین اؤلدورمه سی اوچون مامور اولموشدو."
اسد بهرنگی بئله آرتیریر:"بیز آراز قیراغیندا صمدین جسدی دالیجان گزنده و صمدین سسلهیهنده ساواک مامورلاری، صمدین ائوینه توکولوب و هر شئیی بیربیرینه وورموشدولار...."[۱]
یارادیجیلیق[دَییشدیر]
بهرنگی 19 یاشیندا اوْلان زامان "عادت" آدیندا اوْلان ایلک داستانین یازدی، بیر ایل اوندان سوْنرا، آذربایجان فولکوروندان گوتورولموش "تلخون" داستانین "کتاب هفته" درگیسینده یایدی. بۇ داستاندا یازیچی "ص.قارانقوش" تاخما آدیندان فایدالانمیشدیر. سوْنرالار بهرنگی "مهد آزادی"، "توفیق" و.... گوندهلیکلرده یازیلارین یایماغا داوام ائتدی. او عومومیتله تاخما آدلارلا یازیلارین یاییردی. داریوش نواب مرغی، چنگیز مرآتی، بابک، افشین پرویزی، باتمیش و... بهرنگینین تاخما آدلارینین بیر نئچهسیدیر.
بهرنگی اینگیلیسجه و آنادولو تۆرکجهسینده اوْلان بعضی کیتابلاری فارسجا و فارسجادا اوْلان اثرلری آذربایجان تۆرکجهسینه چئویریبدیر. فارسجادان تۆرکجهیه چئویردیگی اثرلرده، مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، فروغ فرخزاد و نیما یوشیج-ین شعرلری یئرلشیر.[۱][۲]
اثرلری[دَییشدیر]
ناغیللار[دَییشدیر]
- بینام (آدسیز) - ۱۳۴۴
- اولدوز و کلاغها (اولدوز و قارغالار) - پاییز ۱۳۴۵
- اولدوز و عروسک سخنگو (اولدوز و دانیشان اویونجاق) - پاییز ۱۳۴۶
- کچل کفتر باز (گؤیرچینباز کچل) - آذر ۱۳۴۶
- پسرک لبو فروش (لبوساتان اوغلان) - آذر ۱۳۴۶
- افسانه محبت (محبت افسانهسی) - قیش (زمستان) ۱۳۴۶
- ماهی سیاه کوچولو (خیرداجا قارابالیق)- تهران، قویروق دوغان (مرداد) ۱۳۴۷
- پیرزن و جوجه طلاییاش (قاریننه و قیزیلدان اوْلان جوجهلری) - ۱۳۴۷
- یک هلو هزار هلو (بیر هولو مین هولو) - یاز (بهار) ۱۳۴۸
- ۲۴ ساعت در خواب و بیداری (24 ساعات یوخو و اویاغلیقدا) - یاز (بهار) ۱۳۴۸
- کوراوغلو و کچل حمزه - یاز (بهار) ۱۳۴۸
- تلخون و چند قصه دیگر (تلخون و نئچه آیری ناغیل) - ۱۳۴۲
- کلاغها، عروسکها و آدمها (قارغالار، اویونجاقلار و آداملار)
- آه !ما الاغها (آه! بیز ائششکلر)
- افسانه های آذربایجان (آذربایجان افسانهلری - تۆرکجه)[۳]
کیتابلار و مقالهلر[دَییشدیر]
- کند و کاو در مسائل تربیتی ایران (ایرانین تربیتی مسالهلرینده آختاریش) - یای (تابستان) ۱۳۴۴
- الفبای فارسی برای کودکان آذربایجان (آذربایجان اوشاقلاری اوچون فارسجا الیفبا)
- اهمیت ادبیات کودک (اوشاق ادبیاتینین اؤنمی)
- مجموعه مقالهها (مقالهلر توپلوسو) - قورا پیشیرن (تیر) ۱۳۴۸
- فولکلور و شعر
- افسانههای آذربایجان(ترجمه فارسی) - جلد ۱ - (آذربایجان افسانهلری - فارسجایا چئویرمه - 1-جی جیلد) گولن (اردیبهشت) ۱۳۴۴
- افسانههای آذربایجان (ترجمه فارسی) - جلد ۲ - تهران، (آذربایجان افسانهلری - فارسجایا چئویرمه - 2-جی جیلد) گولن (اردیبهشت) ۱۳۴۷
- تاپما جالار، قوشما جالار (مثلها و چیستانها) - یاز (بهار) ۱۳۴۵
- پاره پاره (مجموعه شعر از چند شاعر) - قورا پیشیرن (تیر) ۱۳۴۲
- مجموعه مقالهها (مقالهلر توپلوسو)
- انشا و نامهنگاری برای کلاسهای ۲ و ۳ دبستان (2-جی و 3-جو ایلک اوخول اوچون اینشا و نامهیازماق اؤرتمهسی)
- آذربایجان در جنبش مشروطه (آذربایجان مشروطه اینقیلابیندا)[۳]
چئويرمهلر[دَییشدیر]
- ما الاغها! (بیز ائششکلر)- عزیز نسین - پاییز ۱۳۴۴
- دفتر اشعار معاصر از چند شاعر فارسی زبان (موعاصیر فارس دیللی شاعیرلرین نئچهسینده شعر دفتری)
- خرابکار (قصههایی از چند نویسنده ترک زبان) (خارابچی - تورک دیللی یازیچیلاردان نئچه ناغیل) - قورا پیشیرن (تیر) ۱۳۴۸
- کلاغ سیاهه - مامین سیبیریاک (و چند قصه دیگر برای کودکان) (قارا قارغا) قیزاران (خرداد) ۱۳۴۸[۳]
صمد بارهسینده یازیلار[دَییشدیر]
- صمد جاودانه شد (صمد اؤلوموسوزلهشدی) - (علی اشرف درویشیان) - ۱۳۵۲
- کتاب جمعه - بیرینجی ایل - 6-جی سای- ۱۵ زومار ۱۳۵۸
- منوچهرهزارخانی - «جهان بینی ماهی سیاه کوچولو» (خیرداجا قارابالیغین دونیاگؤروشو) - آرش ایکینجی دوره، 5-جی سای - (۱۸) -آذر ۱۳۴۷
- برادرم صمد (قارداشیم صمد) یازار: اسد بهرنگی [۳]
- شصت و هفت سال با صمد بهرنگي و جاي خالياش در ادبيات کودکان ايران (67 ایل صمدبهرنگیایله و ایرانین اوشاق ادبیاتیندا اونون بوش یئری)، ناصر خالدیان
- صمد بهرنگی، عنصر پویای دانش و آگاهی (صمد بهرنگی، بیلیک و بیلیجیلیگین ایرهلیلهیَن عونصورو)، کیوان باژن
- یادگارهایی از صمد بهرنگی و برادرش اسد (صمد بهرنگی و قارداشی اسددن یادیگارلار)، مزدک علی نظری
- صمد بهرنگی، خالق قصه های پرسش آفرین (صمدبهرنگی، سورغو یارادان ناغیللارین یارادیجیسی)، زهرا شعبانی
- مرگ صمد و هیاهوی دروغگویان (صمدین اؤلومو و یالانچیلارین های-کویو)، اسد بهرنگی
- سلام عمو صمد، خسرو صادقی بروجنی
- نقدی بر دو گربه روی دیوار (دیوار اوستونده ایکی پیشیگین نقدی)، حسن نیکوفرید[۴]
- دوزگون، حسین. 'صمد بهرنگی منظومهسی' ، ایلک نشر: تبریز، 1347 ؛ سون نشر: تبریز، نشر بهرنگی، 1387.[۵]
قازاندیغی اؤدوللر[دَییشدیر]
صمد بهرنگی "خیرداجا قارابالیق" داستانیلا نئچه اؤدول قازانیبدیر. 1347-جی ایلده بۇ کیتاب، اوشاق قونوسوندا ایلین کیتابی سئچیلدی. بۇ داستان ایتالیانین بلون (Bologna) کیتاب سرگیسینین 6-جی دورونون اؤدولون قازاندی. آیریجا بۇ کیتاب چکاسلواکینین بییئنال اؤدولون 1969-جی ایلده صاحیب اوْلدو.[۶].
خیرداجا قارابالیق، صمد بهرنگینین ان تانینمیش اثریدیر.[۷] بۇ کیتاب اساسیندا اوروپادا جیزگی فیلمده چکیلیبدیر.[۸]
صمد بهرنگی آدینا اؤدول[دَییشدیر]
ایراندا فعالیت ائدن "اوشاقلار اوچون كیتاب شوراسی" هر ایل اوشاق ادبیات ساحهسینده چالیشان یازیچی و چئویرنلر آراسیندا ان یاخشیسین سئچیردی و سئچیلنلره "صمد بهرنگی" اؤدولو وئریردی.[۹]
بولود قاراچولونون صمد بارهسینده شعری[دَییشدیر]
گونئی آذربایجانین تانینمیش شاعیری بولود قاراچولو، صمد بهرنگینی اؤلومو موناسیبت ایله بئله بیر شعر سؤیلهییبدیر:
قوربانیمی قبول ائله آراز
نه یازیم صمد؟!
دَنلی خرمنیمین یانماسین یازیم؟
سرین سو کوزهمین جالانماسین یازیم؟
داغلی سینهمین آلوولانماسین یازیم؟
من سنه نه یازیم صمد؟
حسرتیم کیمی یاخاجاق؟
گؤز یاشیما کیم باخاجاق؟
آراز یئنهده آخاجاق!
صمد! کیمی چاغیریم؟
نه قدر باغیریم؟
ص......مد!
سؤیله منه، سؤیله آراز!
ندن بیزله اوْلدون بئله آراز؟
کسدین ایکی قارداش آراسین
آلدین موغانین ساراسین
بوغدون ائلیمین دَیَرلی بالاسین!
بسدیر!
بس.....دیر!
قوربانیمی قبول ائله آراز… [۱۰]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ صمد بهرنگینین آدینا سایت. (فارسجا) صمد بهرنگی. صمد بهرنگینین آدینا سایت. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۱-۲۳.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ همشهری آنلاین (شنبه 2 اردیبهشت 1391). (فارسجا) زندگینامه: صمد بهرنگی (1318 - 1347). همشهری آنلاین. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۱-۲۳.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ صمد بهرنگینین آدینا سایت. (فارسجا) آثار صمد بهرنگی. صمد بهرنگینین آدینا سایت. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۱-۲۳.
- ↑ صمد بهرنگینین آدینا سایت. (فارسجا) مقالاتی پیرامون صمد بهرنگی و آثارش. صمد بهرنگینین آدینا سایت. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۱-۲۳.
- ↑ http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1159684&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author
- ↑ Brad Hanson, The "Westoxication" of Iran: Depictions and Reactions of Behrangi, al-e Ahmad, and Shariati, International Journal of Middle East Studies, ۱۵, ۱-۲۳, ۱۹۸۳
- ↑ (فارسجا) صمد بهرنگی. کتابک سایتی. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۱-۲6.
- ↑ (فارسجا) گالری تصاویر. صمدبهرنگینین آدینا سایت. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۱-۲6.
- ↑ سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. (فارسجا) صدای ماندگار مهر ماه به مناسبت روز جهانی كودك. سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۱-۲6.
- ↑ http://az.wikisource.org/wiki/%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85%DB%8C_%D9%82%D8%A8%D9%88%D9%84_%D8%A7%D8%A6%D9%84%D9%87_%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%B2 قوربانیمی قبول ائله آراز


text:
آلدی مئی جامینی اول یارِ گول اندام الینه
جان فدا ساقی یه! وئردی او گولون جام الینه
باده ذؤقون نه بیلیر، کیم کی، خریدار دئییل
قویمایین، لعلِ گرانمایه دوشه خام الینه
درِ میخانه صفاسین نییه زاهید بیلسین؟
وئرمه جنّت آچارین جاهیلِ بد نام الینه
باده تاریخینی جمشیدِ جم ائتمیش ایجاد
کی، دوشوبدور بوقدر کافر و اسلام الینه
راحتِ روحونو شاد ائتمک اوچون خیّامین
جام توت کی، نئجه آلمیش اونو خیّام الینه
من ده بیر جام ایله آرام توتاردیم، ساقی!
گر یئتیشسه ایدی الیم یارِ دلارام الینه
واحد اوچون بو شرف لذّتِ دونیایه ده یر
یار ایله آلسا ا گر بادهٔ گول فام الینه


text:
خالق آرتیستی قنداب قولیئوانین وضعیتی اولدوقجا آغیردیر.
بونو آپا-یا خالق آرتیستی قنداب قولیئوانین معالیجه اولدوندوغو رسپوبلیکا معالیجوی دیاگنوستیکا مرکزینین حکیمی شاهین خلیلوو دئییب.
حکیم بیلدیریب کی، اونون اؤلومو ایله باغلی یاییلان خبرلر اساسسیزدیر.
اونون سؤزلرینه گؤره، خالق آرتیستی صنعی تنفس آپاراتینا قوشولوب: «او، اورک چاتیشمازلیغیندان اذیت چکیر. بونونلا یاناشی صعنتکاردا بؤیرک چاتیشمازلیغی و دیگر دیگر پروبلملر ده وار».
قید ائدک کی، خالق آرتیستی قنداب قولیئوا ایونون ۱۶-دا رسپوبلیکا معالیجوی دیاگنوستیکا مرکزینین رئانیماسییاسینا یئرلشدیریلیب.
اونا اورک چاتیشمازلیغی و خرونیکی بؤیرک چاتیشمازلیغی دیاقنوزو قویولوب.


text:
«سمیر کهیهاوغلو» ایران آذربایجانی شعری ایله ماراقلانان عراق تورکمنلریندندیر و بیر چوخ آذربایجان شاعر و یازیچیلاری ایله یاخیندان ادبی علاقهلری واردیر.
«آذربایجان چاغداش شاعرلری» کیتابیندا ۲۶ نفر آذربایجان شاعرلرینین اثرلریندن سؤز گئدیر و اونلارین اثرلرینه دایر ادبی فیکیرلر ایرهلی سورولوبدور.
بو کیتابدا شاعرلریمیزدن: خسرو باریشان، رقیه کبیرى، نسیم جعفرى، چیلقین محمد، نیگار خیاوى، نادر الاهى، سوسن نواده رضى، دومان اردم، رعنا زارع، بولود مورادى، معصوم جبار بور، اومید نجارى، سارا طورا، مجتبى نهانى، سبیده رسولى، وحید ملکى یالنیز، فریبا مرتضایى، وهاب حاجیزاده، ائلچین حسنزاده، مصطفى شیخ بور، بهروز اسماعیلزاده، مسعود اسلامى، مریم ݒاییزى، سرین دانیال، آراز تبریزى و حمزه ربانىنین اثرلرینه دایر ادبی تنقیدی مقالهلر توپلانیبدیر.
«سمیر کهیهاوغلو» کیتاب حاقیندا یازیر:
«من صاین اوقورلارا {آذربایجان چاغداش شاعرلری}باشلقلى کتابمى صونارکن، تورکمن ادبیاتینا بیر خدمت بولونورسا نه موطلو منه..کتابدا بولونان شاعر و یازارچیلارین فلسفى حیات و دوشونجه ادبى فکرلرینى یوکسگ سویهده شعرلرینى اینجهلهمگ و کندى بلگیمجه تواضع الشدیرمهیى قلمه آلمیش اولدوغوما تورگ ادبیاتین وارلیق وتاریخ سیمکهسینى باشارا بیلمیش اولدویسام، موطلویوم..! بو کتابا سئچمیش اولاراق شاعرلرین بیوغرافلاری و قایناغلى دوشونجهلى شعرلریندن بعضا خلق دیلیله بعضاده کلاسیک عروض وزننده و سربست شعرلری قابصاماقدادیر، شاعرلردن منه گوندهریلن شعرلرینه دهگینمه دن کتابا سطرلامیش بولوندوم..منه یاردیمدا بولونان صاین شاعر قارداشم خسرو باریشانا صونسوز شکرانلاریمى صوناریم و انتشارات یاشار قلم یایین ئیونده چالیشانلارا نیجه نیجه موطلو یاشام و باشارلار دیلریم؛ اللریندن و گوزلریندن ئوبهریم ..یاشاسین آذربایجانیم..!ایران تورگ اذربایجانینا عائد اولان شهرلرده کى شاعر ویازیچیلار قارداشلاریمین شعرلرینى اینجهلهمه واله شترمه حرکتینى بو کتابدا آدلارى ﮔیچن شاعر و یازارلار عراق تورکمنلرین دیل شیوهسیله ألفبا حرفلریله یازلمشدیر.. بونو بوردا ایضاح ایتمهک ایستییوروم.. من هر شاعرین شعرینه نظیره یازمادان او شاعردان اذن آلاراق باشلاریم..سیزین کبى شاعرلرین ادبیاتچلیغینى بارلاتماق منم غایهمدیر..من کندى آدیمى یوکسلتمهییوروم سیزین حضورونوزدا ساده جه کندى بیلگیمجه یازار اوخوروم..هبنیزه حرمتلریمى صوناریم بیرلیگده اولمامیزى رجاء ایده ریم اولو تانریدان..»
«آذربایجان چاغداش شاعرلری» کیتابینی آشاغیداکی آدرسدن الده ائتمک مومکوندور:
محل فروش: ﺗﺒﺮﯾﺰ، ﺧﯿﺎﺑﺎﻥ ﺍﻣﺎﻡ، ﻣﺎﺑﯿﻦ ﻣﯿﺪﺍﻥ ساﻋﺖ و ﺳﻪ ﺭﺍﻩ ﻃﺎﻟﻘﺎنی، پاساژ شهریار، زیرزمین، پلاک۶۳
http://ishiq.net


text:
1343/خیابانی مدرسه سی نین ایکینجی کلاسی (عکس: بهروز دولت آبادی نین آرشیویندن)
معلم لیک خاطره لری
بیر من قالدیم، بیر ده تاریم ...
بهروز دولت آبادی (چای اوغلو)
١٣١٧- جی ایلین مهر آیی نین ٩-دا تبریزین : چای قیراغی» محله سینده آنادان اولدوم. چوخ سایلی بیر عائله ده، ١٣اوشاق، من دوققوزونجو اوشاق ایدیم. ایندی بو چوخ سایلی عائله دن بیر من قالمیشام، بیر ده کیچیک باجیم. او زامان عمومی یوخسوللوق وار ایدی. آز- چوخ ایل ده بیر یول تازا باشماق گئییردیک؛ اودا بایرام گونلری. البته بایرام آخشامی پیلوودا یئییردیک. او گون لر هئچ یادیمدان چیخماز دئییرلر آدام یاشا دولدوقجا، خاطره لری ده جوانلاشیر. منیم یادداشیم ائله اوشاقلیقدان یاخشی اولوبدور. ایندی ده کی ٨٠ یاشیم وار او گون لر بوتون جزئیاتی لا یادیمدادیر، لاپ او طیاره لر کی ایکینجی دونیا محاربه سینده باشیمیزین اوستوندن اوچوردولار ائله بیل گوزومون قاباغیندادی.
بیرینجی کلاسی ملی حوکومت دورونده اوخودوم. درس لری آنا دیلینده اوخویوردوق. مدرسه میزین آدی «منیژه مدرسه سی» ایدی. ایندی ده بیرینجی کلاس کارنامه م قالیر. تاپا بیلسم سیزه گورسه درم. سحرلر دوعامیز بو ایدی. بیزی یوخدان یارادان تانریمیز سن بیزه لوطفون له عنایت ائله... ایکینجی کلاسین باشلانیشیندا دا صابرین شعرین اوخویوردوق: پاییز اولوب اسدی سویوق کولکلر/ سولدو داغدا، چمن ده گول چیچک لر/ قوشلار اوچوب دسته- دسته گئدیرلر/ ایستی یئره کوچوب قیشلاق ائدیرلر. سونرا «همام» مدرسه سینه گئتدیم. دبیرستانی دا «منصور» دا اوخودوم. بو منصور مدرسه سینده مرحوم «غلامحسین ساعدی» ده اوخویوردو. من دوققوزو قورتاراندان سونرا داها یوخسوللوق دان تحصیلیمه ادامه وئره بیلمه دیم. گئتدییم پیمانی معلم اولدوم. دیپلمودا سونرالار دانشسرانین متفرقه امتحانیندان کئچیب، الده ائتدیم. ١٣٣٥- ١٣٣٤- ده «کاغذکنان» ماحالینین «قره بولاق» کندینده معلم اولدوم. ائله بو کنددن باشلاندی معلم لیگیم.
او زامان کندلرین وضعیتی هر جهت دن آجیناجاقلی ایدی. یوخسوللوق بیداد ائلیردی؛ بهداشت پیس وضعیتده ایدی و یوخاری باشی خزینه حامام لاری اولاردی. دئمک کی بو قره بولاق کندینده عملا هئچ زاد یوخدو. معلم لره ده آلتی آیدان بیر حقوق وئریردیلر. تبریز- تهرانین یولودا داش تورپاق ایدی. استثنایی بیر حال دا اتوبوس گلردی. جاده ده چوخلو نفت تانکری و یا یوک ماشین لاری اولاردی. کندده برق ده کی یوخ ایدی. قره بولاغ دا درس وئردیگیم مدرسه نین آدی «اخگر» ایدی. بیرینجی و ایکینجی کلاس مختلط ایدی و گئجه ده «اکابر» درس وئرردیم. دئمک هم معلم ایدیم. هم مدیر ایدیم، هم ناظم ایدیم، اوچ آی دا «بابا» ایدیم. درس وئردیگیم بیر چوخ زامان لار قوردلار مدرسه نین حیطینده میدان اوخویاردیلار و گوزلری پاریاردی. آنجاق بونلارا باخمایاراق بویوک هوسله درس وئریردیم و اوشاق لارلا دا آرام چوخ سازیدی.
بیر ده گوروردون «بازرس» گلیب. آت دان، قاطیردان تاپیب، نه جور اولوبسا اؤزون یئتیریب دی کنده. اولین بخشنامه کی قویاردی میزین اوستونه بو ایدی «هر کیم تورکو دانیشسا جریمه ائله» من دئیردیم: «آخی، بو اوشاق هله آنا دیلینی یئرلی یاتاقلی بیلمیر؛ بونون گلیب بئینینه نه دئییم من؟ هئچ بو مسئله نی گؤرمیرلر؟» مجبور اولوردوم درسی یاخشی آنلاتماق اوچون اوشاق لارا مطلب لری چئینییم و یئدیردیم. اوشاغین دا گوناهی یوخ ایدی. بیردن قولاقلارینا ائله بیر سؤزلر دییردی کی عمرونده ائشیتمه میشدی. نهایت بیر یول تاپدیم. اودا بو ایدی کی مفهوم لاری جمله نین ایچینده معنی ائلیردیم و اونلاری اؤز دیللرینده باشا سالیردیم.
قره بولاغدا اولارکن حقوقوم لا ١٢ تومنه بیر تار آلدیم؛ اما کیم اؤرگه ده جک؟ اؤزوم باشلادیم اؤرگشمه گه. آرزوم بو ایدی که بیلن یانیندا چالام و انتقاد ائله سین مندن. بو صنعت منیم بو گونکو گونه دک آیریلماز یولداشیم اولدو. ٨٠ یاشیندا دا تاری باغریما باشماغی هئچ واخت اونوتمورام. قره بولاغدا بیر ایل یاریم قالدیم. سونرا بویوک قارداشیم منی منتقل ائله دی آذرشهره. ١٣٣٥ جی ایل ده گلدیم آذرشهره و اوردان بیر باشا یوللادیلار ممقاقانا. گئتدیم ممقانا «دبستان عنصری ممقان» آلتی کلاسه ایدی. من ایکینجی کلاسا درس دئییردیم. صمد بهرنگی اوچونجو، کاظم سعادتی دؤردونجو و بهروز دهقانی بئشینجی کلاسا. او زامان بیر نمایشنامه یازدیم «قمارباز» آدیندا. کریدوردا میز دوزدولر؛ آذرشهردن دعوت ائله دیلر. بازیگرلر بهروز ایدی. صمد ایدی و....
ممقاندا اوشاق لار آلتینجی کلاسی قوتاراندان سونرا یا ژاندارم اولوردولار؛ یا آجان. آذرشهرده آدام لاری اولان دا بیر چوخ چتینلیک دن گئچندن سونرا دیپلم آلا بیلیردیلر. بو بیزی همیشه دوشوندوروردو. صمد «اولیای اطفال» ین مسئولو ایدی. بیر گون اونا دئدیم کی گلین یئرلی معلم لره مطرح ائییک بوردا بیر دبیرستان دوزلسین، اؤزوموزده کؤمک ائلییک. حاج شیخ ممقانی ایله ده دانیشاق؛ اودا جاماعاتلا مطرح ائله سین، بلکه اوشاق لار دوققوزا قدر بوردا اوخوسونلار. شیخ ین اوغلو منیم شاگردیم ایدی. گلدیک مطرح ائله دیک. دئدیک سیز ممقانلی سیز، بیز گئده نیک. بو مدرسه نین دوزلمه سی سیزین اوشاق لارین خئیرینه دی. بالاخره قبول ائله دیلر. بیر خیرخواه آدامین دایئری وار ایدی. یادیمدادی همن یئرده بیر جمعه گونو کاظم سعادتی اورانین کولونگین ویردی و باشلادیلار ایشه. اوشاق لار مدرسه نین بینوره داش لارینی ییغیب گتیریردیلر، بیز ده بینوره نی قازیردیق؛ باشلادیق ایشه. بیر مدت دن سونرا بیز منتقل اولدوق و سونرالار اهالی ایشی قورتاردی. اورانین آدین «دبیرستان سعدی» قویدولار.
بیزی ممقاندان داغیتدیلار. صمده یئرسیز اتهام لار ویردیلار و «قاضی جهان» - وئردیلر. اورادا دا قویمادیلار، تبعید ائله دیلر «شیرامین» - من آذرشهرده «دبستان بیژن» گئتدیم؛ بهروزی «دبیرستان رضا شاه» -ا وئردیلر. بیزی داغیتماقدا رئیس فرهنگ و دارو دسته سی هرایش گوروردولر. آدی «دانش دوست» ایدی و بیزده آدین قویموشدوق «پاپوش دوز». ٤٢ – جی ایل گلدیم «شاه حسین ولی» مدرسه سینه. اوردان دا منی وئردیلر «خیابانی» مدرسه سینه. بو مدرسه ده صمدین کتاب لارین شاگردلره وئردیم. او واخت صمدین ناغیل لاری کتاب شکلینده چیخمیشدی و هوس له اوخونوردو. سونرا ١٣٤٦- جی ایل ده یوللادیلار «شیخ عطار» مدرسه سینه. بو مدرسه لریمین دیشمه سی معلم لیگیمین آخیر ایللرینه دک دوام تاپدی. بیر مدرسه ده چوخ قویموردولار قالام.
بو ایل لرده معلم لر درس دئمک له یاناشی آذربایجان موسیقیسی له، شفاهی ادبیاتی لا چوخ ماراقلانیردیلار. تقریبن اکثر معلم لر کی کنده گئدیردیلر اورادا اولان مثل لری، ناغیل لاری و یاشلی آداملارین دانیشیق لارین و روایت لرین ائشیدیب کاغاذ اوستونه گتیریردیلر. آنجاق بو ایشی هامیدان منظم و آردیجیل صمد و بهروز گوروردو. البته کاظمین دا اونلارا چوخ کومگی کئچیردی. بو مثل لر و قوشمالاری کی ییغیلمیشدی ٤٥ – جی ایل ده کتاب شکلینده چاپ اولدو. شمس چاپ ائله میشدی. صمدین و بهروزون آذربایجان موسیقیسینه ده چوخ علاقه لری وار ایدی. بیز چوخ زامان باهم اولدوغوموزا گوره موغام لاری، دستگاه لاری من اونلارا دئییردیم و بو دستگاه لاری تاردا چالیردیم.
١٣٤٧- ده منی موسیقی ایفاسی اوچون دعوت ائله دیلر تبریز دانشگاهینا. گئتدیم و تاردا چوخ بدیع و ابتکاری اجرالاریم اولدو. او برنامه دن سونرا شیخ عطار مدرسه سی نین مدیری آقای انصافی منی چاغیردی و دئدی کی مدیرکل نئچه دفعه زنگ ووروب سنی ایستیر. گئتدیم. اول ده چوخ حورمتله قارشیلادیلار، آما سونرا تاپشیردیلار «میرزا آقاسی» آدینا بیر بازرسه. دئدی: «توتارزدی یا شهرروبهم زدی؟ عزیز خبرداره؟» عزیز بویوک قارداشیم ایدی. دئدیم: من تار زدم از دیوار مردم که بالا نرفتم.» منی قویدولار بیر پیکانا آپاردیلار ساواکا. تیمسار سلیمی رئیس ساواک ایدی. منی آپاردیلار بازجوئی یه. کوتک ووردولار، دئدیلر سنی دانشگاها کیم دعوت ائله ییب؟ دئدیم: «من تارزن دئییلم کی. من معلم.» یئنه ده کوتک ووردولار، سونرا تعهد آلدیلار کی بیر یئرده تار چالمایام. او قضیه دن سونرا منیم علیهیمه بویوک بیر فیرتینا یاراتدیلار. ساواک باشلادی هر بهانه ایله اذیت ائله مه یه. نتیجه سی بو اولدو کی من تبریزدن قاچدیم تهرانا. قارداشیمین واسطه سی له استاد شهریاردان وزیره بیر توصیه نامه آلدیق و بو توصیه ایله تهراندا یئنه ده معلم اولدوم.
تهراندا پاچناردا منی بیر مدرسه یه گوندردیلر «دبستان مرتضوی» آدینا. اوردان سونرا ٢٩- جو ایل ده «دبستان مفید» آدینا باشقا بیر مدرسه یه گوندردیلر. سونرا خیابان سنایی ده ارمنی بیر مدرسه یه گوندردیلر. خلاصه بیر مدرسه ده چوخ قویموردولار قالام. بو ایللرده معلم چیلیکله برابر «تریکو سانترال» دا، «کانون پرورش فکری کودکان» دا دا ایشلیردیم. تریکو سانترال دا «احمد برادران» و «گنجعلی صباحی» له بیر یئرده ایشله یردیم. کانون پرورش فکری ده بیر چوخ روشنفکر و شاه رژیمی نین علیهینه مبارزه ائله ین آداملارلا دوستلوغوم وار ایدی. نهایت ٢٩- جو ایلین آخیرینده شاه رژیمی نین علیهینه فعالیت لریمه خاطر توتولوب، زندانا دوشدوم. زنداندان چیخاندان سونرا اداره طرفیندن قشالار باشلاندی. من اولدوم توپ، حفاظت اولدو فوتبالیست. بو مدرسه دن او مدرسه یه. بو منطقه دن او منطقه یه. اینجیتمک اوچون بئش آلتی یئره منه ابلاغ وئردیلر. نامه یازیردیلار مدیرلره کی گوزله یین بو معلم شاگردلرله ارتباطدا اولماسین. آخیرده منه داها معلم لیک وئرمه دیلر و اداری کارمند کیمی ایشله ملی اولدوم. اون دوردونجو ناحیه نین آمار و بودجه قسمتینه کارمند وئردیلر!
اورادا او قدر منی انجیتدیلر کی بیر گون ساواشدیم دئدیم: نییه منیم آموزش حوکمومو اداری ائله ییب سیز؟ من هارا آمار بودجه هارا؟ بیر نئچه گوندن سونرا اوراداکی همکارلاریمین بیری منه خبر وئردی کی: واختیندان تئز بازنشسته لیک حوکمون گلیب! ائله بیل آنادان بیرده دوغولدوم... گئتدیم کارمندلرین بیرینین اتاقینا. دئدی: سنه بتر بیر ایش گورموشم. تبصره ٧٤ اساسیندا ٣٠ گون له بازشست اولاجاقسان.
نهایت ٢٠ ایل معلم لیک دن سونرا واختیندان تئز بازشست اولدوم. بیر من قالدیم، بیرده غمخواریم تاریم.
منبع: مجله ایشیق
بیرینجی کلاسی ملی حوکومت دورونده اوخودوم. درس لری آنا دیلینده اوخویوردوق. مدرسه میزین آدی «منیژه مدرسه سی» ایدی. ایندی ده بیرینجی کلاس کارنامه م قالیر
عکس بهروز دولت آبادی نین آرشیویندن


text:
قید ائتمک ایسته ییرم بو یازینی من دیرلی شاعیرمیزین کتابینا اون سوز اولاراق یازمیشدیم. اما بئله بیر قناعته گلدیم کی, اونو خدافرینین دیرلی و داییمی اوخوجولاریلا دا پایلاشیم.
تملی ساغلام اولان ادبیات و یارادیجیلیق همیشه یاشاردیر . یارادیجیلیغین روحوهرزامان دوغرو و میللی اولان ادبیاتین سایریشان اولدوزلارینین گؤی سماسی دیر . ادبیاتین قان دامارینین چیرپان اوره یی دیر. اونودمایاق کی آسیلا سیونا آزمعروض قالمیش یوره سل ادبیاتیمیز اونون گوجلو یارادیجی لاری طرفیندن هرزامان قورونما قدادیر.
امامویردی سامانی ده آذربایجان خالق یارادیجیلیغین و شیفاهی خالق ادبیاتینین اونجوللریندن دیر.
اونون شعر دیلی وطن هاواسی ایله قاریشمیش و یوغرولمو شدور. اونون تفکور و دوشونجه سی ساغلام اساسلارا دایاناراق هرگون تؤره مک ده دیر. قهرمان یوردونون ایگید اوغلو اولما غاجان آتان شاعیر سامانی ایلک نووبه ده ساغلام کاراکتره و کاریئرایا صاحیب دیر.
اونون دویغو و حسییاتی همیشه وطن و اونون جان داماری اولان آنا دیلیندن یانادیر . سامانی اوزشعرلریندن خالق دئیملرین میزان ترازی بیلمیش و بویولون یولچوسو اولموشدور. او ایچ دویغو و حیسلری ایله ائلینین یوردونون و جاندان چوخ سئودییی قاراداغین ، آذربایجانین غمینی چکیر . فضولی دئمیشکن " بدبخت اودورکی ، غم چکه بیلمیر". امامویردی سامانی بو جهت دن چوخ خوش بخت دیر . یوردون بوللور هاواسیندا آی ایشیغی آلتیندا کلمه لری بولمه یه چالیشیر. یوز ایله یاخیندیر کی، یوردو کوچ و مدنی آیری سئچگیلیلره، معروض قالان سامانی اوزون ایللر عؤمرونو سوروجولوکله گئیچر میش، اؤلکه نین دئمک اولار بوتون دیارلارینی گزیب دولانمیشدیر . آنجاق اونون ایچینده اولان وطن سئوگیسی ، آنا دیل محبتی یانارداغ کیمی سونمک بیلمه میشیدیر. آتالار دئمیشکن . "چوخ یاشایان یوخ ، چوخ گزن چوخ بیلر" ، بلی امامویردی سامانی (ایمان) ده بوتون بیلیک و باجاردیغینی امکلی اولدوقدان سونرا اوز مدنیت و ادبیاتینین چیچک لنمه سینه صرف ائتمیشدیر. صمد بهرنگی روحونو اؤز دوشونجه سینده حیس ائدن شاعیرمیز ایلک آددیم لارینی دونیا شهرتلی صمدین "خیرداجا قارابالیق " حیکایه سینی ترجمه ائدرک و اونو شعره چئویره رک آتمیشدیر .
ساغلام باساماقلارا ( پله ) باسان شاعیریمیز دورمادان اوز اوزه رینده چالیشاراق آغ ساچلارینین تئللرینده نباتی روحونو اوجا زیروه لره داشیاراق قوجامان بابکین غیرتیله یوغورموش و هر گئچن گون داها سامباللی اثرلر اورتایا چیخارمیشدیر ...
کلیبر شهرینده مسکن سالمیش شاعیر گولر اوزللولویو و صمیمیتی ایله اورکلر فتح ائتمه یی باجار میشدیر.
شاعیر امامویردی نین عشق فلسفه سی وطن دیر، آنا دیلی دیر ، اونون شعرلری یوکسک روح یوکو ایله یوکلنمیشدی آخیجی ، سلیس و روان شعرلری هرکسین قلبینی قازانماغا و فتح ائتمه یه یئترلی دیر. وطن سئوداسینی سؤزلری ایله باریندیران شاعیر سوسیال ، فلسفی ماهیتلی یارادیجیلیغادا یئر آیرمیشدیر.زامانین نبضینی توتان شاعیر هم ده شعرلرینی اوزاق گله جک لراوچون یازمیشدیر. اینجه روحلا بسته له دییی وطن هاواسینداکی شعرلری هم ده درین بیر تاریخین نفسینی حیس ائتدیرمک ده دیر. شاعیرین بوئتیک ادراکیندا شعریت روح و جانلا قالیبله شیر و اورتایا بیرجان چیخاریر. اونون شعر یارادیجیلیغی آلترناتیوی اولمایان بیر سئچمیدن ، بیر اینامدان ایره لی گلیر . پامبیق کیمی یوموشاق اوره ییندن صاف و دورو اولان وجدانیندان اوزگورلوک هایقیر تیسی تک زامانا باغیریر و زامانین حاصارلارینی دلیب دئشیر.
او عدالتلی دیر و حاقسیز لیغا قارشی باغیریر. لو باباسی نباتی دن آلدیغی معنوی گوجله مثبت تئما ایله بدبین لییه و قارانلیقلارا قارشی دورور چونکو او آشیق روحلو قاراداغ ادبیاتینین نوماینده سی دیر.آشیق علی کلیبرلی دن الهاملاناراق آرازین سرین مئهی ایله اوتایا بویلانیر . قاراباغدان- قاراداغا اوزانان سئوگی تئللرینی اوج- اوجه دویونله ییر. اونون ساده و درین آنلاملی شعرلری, شیت شعرلری وحیسلری زاول مزارینا «باسدیریر» بعضاًده شاعرین شعرلرینده آغیلا سیغمایاجاق درجه ده حرارتلی بوئتیک حیسلر آلوولانماغا باشلاییر.
جانلانیر و بؤیویور.اوزون بیریولون ایشیق دیره یینه چئویریلر.وطن، آنایورد و آنادیلی هارمونیک لییی شاعیری ابدی یاشار ائتمیشدیر.
امامویردی سامانی نتیجه اعتباریله اینسان و اونون طالعینین بخش ائتدییی آلین یازیسی نین داورانیش، پیسکولوژی هم ده اخلاقی مسطویسین تام ریاسیز شاعیری دیر. مقام، شهرت و مدال آختارمایان شاعیر یئرلی ،یوره سل, میللی اولماغیلا ادبیات تاریخیمیزین وار اورلان و ابدیلشن سیمالاریندادیر.


text:
طوزخورماتویا تورکمن ائلچهبایی آتاندی
طوزخورماتودا، ۲۰۰۳دن بری ائلچهبایی مقامی تورکمنلرین اعتراضینا باخمایاراق، کوردلرین الینده ایدی
عراقدا تورکمنلرین چوخلوقدا یاشادیغی صلاحالدین ویلایتینین طوزخورماتو ائلچهسینه، ۲۰۰۳دن سونرا ایلک دفعه بیر تورکمن ائلچهبای(قائم مقام) تعیین ائدیلدی.
ائلچهنین یئنی ائلچهبایی حسن زین العابدین، اؤنجهلیکلی ایشینین ائلچهده ائتنیک و مذهبی عنصورلار آراسینداکی باریش ایله بیرلیکده یاشامی تامین ائتمک اولدوغونو ایفاده ائتدی.
ایللردیر ترور سالدیریلاری و سیاسی طرفلر آراسینداکی چکیشمه سببی ایله ائلچه ساکینلرینده یورغونلوق میدانا گلدیگینی دیله گتیرهن زین العابدین، ائلچه یه یئنیدن امنیت، ثابتلیک و اومود گتیرمک اوچون بوتون ایمکانلاریمیزی سفربر ائدجییک" دئیه دانیشدی.
گوونلیگیه بؤیوک اؤنم وئرهجکلرینی ده دئین زین العابدین، ائلچهنین بو آلاندا، عراق مرکزی حکومتینه باغلی گوجلرین کنترلونا گئچمهسیندن سونرا استقرارلی حالا گلدیگینی بیلدیردی.
صلاحالدین و کرکوک ویلایتلری آراسیندا یئر آلان طوزخورماتودا، تورکمنلرین یانی سیرا، کورد و عربلر ده وار.
ترور هؤرگوتو داعشین، ۱۰ ژوئن ۲۰۱۴ تاریخینده عراقین اوچده بیرینی اله گئچیرمهسیندن بیر ایل سونرا، ۲۰۱۵ده طوزخورماتودا حشد شعبی و عراق کورد بؤلگهسل رهبرلیینه باغلی پئشمرگه آراسیندا سلاحلی چاتیشما باش وئرمیشدی.
عراق مرکزی حکومتینه باغلی اورتاق گوجلرین، ۱۶ اکتبر ۲۰۱۷ تاریخینده، کرکوک باشدا اولماق اوزره دارتیشمالی بؤلگهلرده عملیات ائتمهسی نتیجهسینده، پئشمرگه طوزخورماتودان چکیلمیشدی.
طوزخورماتودا، ۲۰۰۳دن بری ائلچهبایی مقامی تورکمنلرین اعتراضینا باخمایاراق، کوردلرین الینده ایدی.


text:
ایرانده تروریست جنگریلری بیلن خوفسیزلیک کوچلری اورته سیده توقنه شوو یوز بیردی
خوددی شو توقنه شووده ایران خوفسیزلیک کوچلری نینگ تلفات بیرگن لیگی بیلدیریلدی.
ایران نینگ سردشت شهری نینگ اطرافیده، خوفسیزلیک کوچلری بیلن تروریست جنگریلری اورته سیده یوز بیرگن توقنه شووده، ایککی کیشی حدود محافظ کوچی اعضاسی حیاتینی یوقه تدی.
ایران رسمی خبر آژانسی ایرنانینگ خبریگه کوره، اولکه نینگ غرب تامانیده جایلشگن سردشتده توناون کیچه محلی وقت بیلن 23:00 اطرافیده ایران حدود محافظ کوچلری بیلن تروریست جنگریلری اورته سیده یوز بیرگن توقنه شوو عاقبتیده یوسف پیرانه و محبوب قربانی آتیده گی ایککی کیشی عسکر جان بیرگن.
خوددی شو توقنه شووده کوپ سانده تروریست جنگریسی نینگ اولگن لیگی قید ایتیلدی.
مذکور خبرده جنگریلرنینگ قیسی تروریست گروهی اعضاسی ایکن لیگی حقیده معلومات بیریلمه گن، بیراق بوندن آلدین هم ایران عسکرلری بیلن بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکانینگ ایران ترماغی بولمیش PEJAK تروریست گروهی اورته سیده توقنه شوولر یوز بیرگن ایدی.


text:
یازیلیم
یازیلیم، دییشیک وظیفهلری اولان الکترونیک آیقؽتلارین بیربیرینه ایلگیلندیرمک و ایرتیباطلارین مۆمکون ائتمک هدفی ایله ایشلنن ماشین دستورلاریدیر. آیری تعریفده، یازیلیم، بیر بیلگیسایار نه زاماندا و هانسی شراییطده نه ائدجگیدیر.
یازیلیم، الکترونیک آیقؽتلارین بللی بیر ایش اوچون یازیلان پروقراملارین بوتونونه وئریلن آددیر. بیر باشقا دییشله، وار اولان بیر مسالهنی حل ائتمک اوچون بیلگیسایار دیلی ایشلنیب، یازیلان آنلاتمالارین مجموعهسیدیر. یازیلیم اوچون فرقلی دیللر واردیر. بولارین بعضیلری پاسکال، ++C ، جاوا دیر. بیلگیسایاردا یازیلیم نوعلاری ۳ آنا قروپدا اینجهلنیر:
۱- سیستم یازیلیملاری(System Software): بیلگیسایارین اؤز ایشلدیلمسینی ایممکان وئرن، ایشلدیمسیستمی، درلییجی(کامپایلر) کیمی یازیلیملاردیر. بۆتون سیستم پروقراملاری ایچینده ان کؤک یازیلیم، ایشلدیم سیستمیدیر کی، بیلگیسایارین بوتون دونانیم و یازیلیم قایناقلارین کونترول ائتدیگی کیمی، ایشلدنلره اویقولاما یازیلیملاری چالیشدیرماق ایمکانی وئریر.
۲- اویقولاما یازیلیملاری(Application Software):بو ایشلدنلرین ایشلرینه مربوط اولان یازیلیملاردیر. گۆندهلیک ایشلتدیگیمیز مدیا اوینادیجیلاری، حسابلاما یازیلیملاری، چت یازیلیملاری و... اویقولاما یازیلیملارین میثاللاریدیر.
۳- چئویریجی یازیلیملار: هرهانسی بیر دیلده یازیلان پروقرامی ماشین دیلینه چئویرن یازیلیمدیر.
یازیلیم نوعلاری[دَییشدیر]
سیستم یازیلیملاری[دَییشدیر]
سیستم یازیلیملاری بیلگیسایار ایشلتمهسی اوچون گرکلی آنا وظیفهلری ائدر و بیلگیسایار دونانیمینا و سیستمین ایشلمهسینه کؤمکچی اولور. سیستم یازیلیم نوعلاری:
- آیقؽت سۆروجولری
- ایشلدیم سیستملری
- سونوجولار(سئروئرلر)
- خدمات پروقراملاری
- پنجره سیستملری(گرافیکسئل آرایوزو)


text:
آذربایجان مرکزی بانکی (آمب) ماناتین بو گونه اولان رسمی مزهننهسینی آچیقلاییب.
مرکزی بانکدان آخار. آز-آ وئریلن معلوماتا گؤره، بو گون آمئریکا بیرلشمیش شتاتلارین میللی والیوتاسی اولان دوللارین مزهننهسی دئکابرین ۲۰-سی ایله موقاییسهده ۰،۳% آرتاراق ۱،۷۵۷۵ مانات تشکیل ائدیب.
آورو ایسه ماناتا نیسبتا باهالاشیب. آوروزونانین واحید والیوتاسی ۰،۳۹% مؤحکهملنهرک ۱،۸۳۰۰ مانات اولوب.
اساس تیجارت طرفداشلاریمیزدان بیری اولان روسییانین میللی والیوتاسی روبل ۱،۰۶% باهالاشاراق ۰،۰۲۸۷ ماناتا یوکسلیب.
تورکییه لیرهسینین مزهننهسی ۰،۴۶% مؤحکهملنرک ۰،۴۹۸۲ مانات تشکیل ائدیب.
رسمی مزهننهیه اساساً، ۱ اینگیلیس فونت ایستئرلینگی ۲،۱۷۵۹ ماناتدیر. بئلهلیکله، فونت ایستئرلینگین مزهننهسینده ۰،۱۵%-لیک آرتیم باش وئریب.
گورجوستان لاریسینین مزهننهسی ده ۰،۴۱% گئریلهیهرک ۰،۶۲۶۱ مانات اولوب.


text:
آمئریکانین فدرال احتیاطلار سیستمینین (فئس) اوچوت درجهسینی آرتیماسینین اساس سببی ماکروایقتیصادی گؤستریجیلر اوزره پروقنوزلاشدیریلان نتیجهلرین الده ائدیلمهسیدیر. بو گون آمئریکادا اقتصادی آکتیولیک کیفایت قدر یوکسکدیر، امک بازاری ایسه چوخ یاخشی گؤستریجیلر نوماییش ائتدیریر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو حاقدا کئچمیش مالییه ناظری، پروفسور فیکرت یوسیفوو یازیب. اکسپرت بو فوندا باهالی دوللار سیاستینین ۲۰۱۸-جی و اوندان سونراکی ایللرده ده داوام ائتدیریله جه یینی بیلدیریب:
«ایلکین پروقنوزلارا گؤره، ۲۰۱۸-جی ایلده اوچوت درجهسینین ۲،۱۰۰، ۲۰۱۹-جو ایلین سونونا ۲،۷۰۰، ۲۰۲۰-جی ایلین سونونا ایسه ۳،۱۰۰ فایزه یوکسلدیلمهسی نظرده توتولور. اوزون ایللر آپاریلان اوجوز دوللار سیاستی آمئریکا اقتصادیاتیندا نظرده توتولان یوکسلیشین الده اولونماسی ایله نتیجهلهندی و محض بوندان سونرا مرحلهلر اوزره دوللارین باهالاشماسی سیاستی یورودولمهیه باشلاندی. بو، چوخ دوشونولموش و آردیجیل شکیلده حیاتا کئچیریلهن اوغورلو بیر سیاستدیر. بو سیاستین باشلیجا مقصدی آمئریکا اقتصادیاتینا داها چوخ اینوستیسییالار جلب ائتمک یولو ایله اونون سرعتلی اینکیشافینا نایل اولماقدیر. ترامپین سیاسی موستویده نوماییش ائتدیردیی بوتون چیلغینلیقلارا باخمایاراق، اینوئستورلارین آمئریکا اقتصادیاتینا گووهنی آزالمادی و اونون پرزیدنتلیینین بیر ایلی اقتصادی موستویده داها چوخ اوغورلارین الده اولونماسی ایله یاددا قالدی».
ایقتیصادچینین سؤزلرینه گؤره، اوچوت درجهسینین بو شکیلده قالدیریلماسی دونیانین بیر سایلی والیوتاسینین باشقا والیوتالارا نیسبتن مؤحکهملهنمهسی ایله نتیجهلنهجک:
«بو قاچیلمازدیر. لاکین بورادا دیگر میللی والیوتالارین اؤزلرینی نئجه آپارماسی همین اؤلکهلرین اقتصادی دوروموندان و ایخراج ایمکانلاریندان بیلاواسیطه آسیلی اولاجار. اقتصادیاتی نفتله باغلی اولان اؤلکهلر رئال سکتورون سرعتلی اینکیشافینا چالیشمالی و بو سکتوردان ایخراجین حجمینین آرتیریلماسینا نایل اولمالیدیرلار. بیز ده بو یولو توتمالیییق. چونکی میللی والیوتامیزین طالعی بوندان چوخ آسیلیدیر».
قئید ائدک کی، آمئریکانین فئدرال احتیاطلار سیستمی (فئس) سونونجو دئکابر ایجلاسیندا اوچوت درجهسینی ۱-۱،۲۵ فایز سوییهسیندن ۱،۲۵-۱،۵۰ فایزدک آرتیریب.


text:
آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-این یئنی سئچیلمیش پرئزیدئنتی دونالد ترامپ روسییایا سانکسییالار اوجباتیندان کشفیات نمایندهلری ایله گؤروشه جه یینی آچیقلاییب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، ترامپ بو بارهده اینفورماسییانی ژورنالیستلره گؤندردیی پرئسس-رئلیزده یئرله شدیریب. او، گؤروش زامانی سانکسییالارین نیه تطبیق ائدیلدیینی اؤیرهنمهیه چالیشاجاغینی بیلدیریب.
قئید ائدک کی، بوندان اؤنجه آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری روسییایا قارشی یئنی سانکسییالار تطبیق ائدیب. سانکسییالار سیاهیسینا روسییانین باش کشفیات ایدارهسی و فئدئرال تهلوکهسیزلیک خیدمتی ده دوشوب. بوندان باشقا واشینگتون روسییانین ۳۵ دیپلوماتینا آمئریکانی ترک ائتمهسی اوچون ۷۲ ساعت واخت وئریب.


text:
۲۰۱۸-جی ایلده آذربایجان آفریکا و عرب اؤلکهلرینه فیندیق ایخراجینا باشلاماق نیتیندهدیر.
بونو ترئند آذربایجان فیندیق ایستحصالچیلاری و ایخراجاتچیلاری آسوسیاسییاسینین صدری ایسماعیل اوروجوو دئییب.
اونون سؤزلرینه گؤره، بو ایل آذربایجان فیندیغینین عمومیلیکده ۳۰ اؤلکهیه ایخراجی پلانلاشدیریلیر. بو، اوولکی ایللرله موقاییسهده داها چوخدور. ۲۰۱۶-جی ایلده آذربایجان ۲۵ اؤلکهیه، ۲۰۱۷-جی ایلده ایسه ۲۷ اؤلکهیه فیندیق ایخراج ائدیب: «۲۰۱۷-جی ایلین ۱۱ آیی عرضینده بیز خاریجه ۸۰۰ مین توندان چوخ فیندیق ایخراج ائتمیشیک، دئکابردا ایسه ایلکین حسابلامالارا گؤره بو رقم ۸ مین تونا یاخیندیر. داها چوخ فیندیق ایتالییا، روسییا و آلمانییایا ایخراج اولونور».
آسوسیاسییا صدری قئید ائدیب کی، ایخراجین گئنیشلهنمهسی اوچون خاچماز و زاقاتالا رایونلاریندا فیندیق ایستحصالی و اعمالی اوزره بیر نئچه موسسیسه تیکیلیر. اونلارین تیکینتیسی ۲۰۱۸-جی ایلین سونونادک باشا چاتمالیدیر.


text:
اورمو گؤلو
نئچه گون اؤنجه دیرلی دوستلاریمین بیریسیله دانیشیردیم؛ دئییردی بینابدا ایدارهلرین بیرینده ایشیم واریدی بو اوزدن ماشینیمی تبریز یولو خیاوانیندا پارک ائلهییب ایشلریمی یئربهیئر ائتمهیه ساری یوللاندیم. ایکی ساعات اولوب اولمامیشدی ماشینیما ساری دؤندوم؛ آنجاق چوخ شاشیرتیجی بیر صحنهایله قارشیلاشدیم؛ ماشینیمین اوستونه ائله بیل ایکی کیلووا یاخین تورپاغی تام قصد اوزوندن جالامیشدیرلار. ماشینیمین هر یئری ائله بیل بیر تههر قورو اههنگ-لی (آهک) تورپاغا بیلهنمیشدی.نئچه دیقه سادجه اؤز ماشینیما باخیردیم و تام ایرادهسیز اولاراق بیر بالاجا میرتی توتموش اوشاق آختاریدیم، اؤز نظریمده دئییردیم بس بو ایش بیر اوشاغین ایشیدی؛ یئردن تورپاقلاری ییغیب منیم ماشینیمین اوستونه سپهلهییب. آنجاق اویان بویانا باخدیغیمدا هئچ بیر اوشاغی گؤرهبیلمهدیم. بالا بالا دونوم آچیلیردی، گؤزلریم باشقا پارک اولان ماشینلارا ساتاشدی ؛ گؤردوم اونلارین دا دوروملاری منیم ماشینیمین دوروموندان یاخشی دئییل ؛ داها بو فیکیر کی بیر مردوم آزار بو ایشی گؤروب بئینیمدن چیخدی؛ باشقا هر هانسی بیر ندن آختارماغا باشلادیم؛ دئییردی تورپا دیققت ائلهدیم گؤردوم دوز بلورلاری گؤزه چارپیر ! بیرآن بیلدیم کی مسئله نمنهدی. یئل فیرتیناسی دوزاناقلی تورپاقلاری بوتون ماشینلاری، باغلارین، ائولرین ، خیاوانلارین خولاصه هر بیر یئرین اوزهرینه سپهلهمیشدی.
دوستوم دئییردی داها ماشینیم یادیمدان چیخمیشدی اؤز اؤزومه درین فیکیرلره جومموشدوم؛ دوز سونامیسینه فیکیرلهشیردیم؛ بیر چوخ خستهلیکلرین گلمهسی، چئورهمیزین آرادان گئتمهسی وساییره. دئییردی ائله همین فیکیرلردهایدیم کی بیر باشقا سوروجو آراباسینا یاخینلاشدی؛ اونو گؤروب دئدیم گؤرورسن دریانین توزو ماشینلاری نه گونه سالیب؟؟؟ آللاه دادیمیزا یئتیشسین بوندان بئله باشیمیزا دوز یاغاجاق !
دئییر طرف آغیر بیر باخیشلا منه باخیب دوداغینی قاچیرداراق "هئه" دئییب ماشینین آلیشدیریب یولا توشدو! بوردایدی کی داها ایچیمه کیمی یاندیم؛ هله میللته مسخره گلیر بو سؤزلر، بو یانی فاجیعهنین نهقدر درین اولدوغون میللتیمیزه چاتدیرا بیلمهمیشیک ! دئیهندهده مسخره اولوب باشقا دامغالارلا سوچلانمیشیق.
آنجاق بو اولونموش ناغیلی دئمک ده بونو ایستیرم چاتدیرام کی هله میللتیمیز دوز سونامیسینین نه اولدوغونو باشا توشمهییبلر؛ چوخ یئرلی و گرکلیدیر میللتیمیز بو دوروملاری دریندن دویالار. بیر نئچه گون اؤنجه دوستلارین بیر سیراسی منجه تام یئرلی اولاراق، دونیادا گئدن ALS خستهلرینه گؤره گئدن بوزلو سو چالئشیندن فایدالاناراق بیر آلترناتیو کیمی یا دئمک اولار باز تعریف و بومیلشتیرمکله اوندان یارارلانیب و باشلارینا بوزلو سو تؤکمهک یئرینه بیر "دولچا دوز" تؤکمهیه قرار وئرمیشدیرلر. بئلهجه کی اؤز باشلارینا دوز تؤکمکله آذربایجانین یاخین گلهجهیین تصویره چکسینلر هم اؤز میللتیمیز هم آغیر دوروموموزو دونیایا چاتدیرسینلار دئییه. آنجاق نه یازیق ائله کی گؤزلهنیلیردی بو باشلانقیج اوغورلو بیر ایش اولمادی نیه کی اؤز ایچیمیزدن تنقید اولوندو و دوستلارین بیرسیراسی وریندن یارارلی بیر ایش اولمادیغی وورغولانیلدی، بیرده قاتیلانلار بیر نئچه نفری چاغیرمیشدیرلار آنجاق چاغریلمیشلارین بیر چوخو قاتیلمادیرلار و دئمک اولار بو زنجیرین قیریلماسینا ندن اولدولار !
یاخشی اولاردی قولدان قاوزامادیغیمیز آندا قیچدان چکمهسهیدیک.
منجه هر کیمسه اؤز دوشوندوغو یا تعریفلهدیگی گؤرهو اساسیندا پراتیک آتدیملار آتمالیدیر؛
بئله اولان چاغدان گؤرونن ایش دانیشیان سؤزلردن آرتیق گؤزه چارپا بیلهر.
08.06.93
-
- ۹۳/۰۶/۰۸


text:
فلسفه "وار اولان" هر شئیی مؤوضوع اولاراق أله آلیر. بیلیم ده بیر وارلیق مئیدانی دیر. بو سببه گؤره بیلیم، فلسفهنین مؤوضوعلاری ایچینده یئر آلیر. بیلیمی مؤوضوع ائدن فلسفه دیسیپلینینه، بیلیم فلسفهسی دئییلیر.
1ـ بیلیمین تاریخ ایچیندهکی گلیشمهسی
نئجه کی،داشلارین آراج اولاراق ایشلهندییی عصره "یونتما داش دؤروyontma daş dövrü "(عصر پارینهسنگی) دئییلیرمیشسه، چاغیمیزا دا "بیلگی چاغی" دئییلمیشدیر. بیلیم، بیر پروسئس دیر و تاریخسل بیر اؤلچوسو وار.
ایلک بیلیمسل (علمی) چالیشمالار م.اؤ. 2000-لی ایللرده چین و هندوستان-دا باشلامیش، داها سونرا مصر و مئزوپوتامییا-دا (بینالنهرین) داوام ائتمیشدیر. بو دؤوراندا بیلیم؛ میتولوژی (اساطیر)،دین و جادو ایله ایچ- ایچهدیر. آنجاق آسترونومی، طبّ، جغرافیا و ماتئماتیک ساحهسینده اهمیتلی چالیشمالار واردیر.
م.اؤ. 600-لرده اسکی یونان-دا باشلایان بیلیمسل (علمی) چالیشمالار فلسفه ایله ایچ- ایچهدیر. بو دؤرو، مصر و مئزوپوتامیا-دان آییران ان اهمیتلی عامل، دوشونمکده "عاغیلجیلیغا مئیللی" اولمانین اهمیت قازانماغا باشلاماسیدیر.
بیلیملرین فلسفهدن آیریلماسی ایلک باشدا ماتئماتیکله باشلامیشدیر. م.اؤ. 3-نجو یوزایلده اوقلیدوس گئومئترینی (هندسهنی)، ارشمیدوس (م.اؤ. 212-287) مئکانییی بیلیم حالینا گتیرمیشدیر.
آوروپا اورتا عصرده بیر دورغونلوق دؤرانی کئچیردیییندن دولایی، 5-نجی و 10-نجو یوزایللر آراسیندا فلسفه و بیلیم ساحهسینده اهمیتلی بیر گلیشمه (اینکیشاف) اولمامیشدیر. بو دؤنهمده علمی دوشونجه کیلیسانین کنترولو آلتینا گیرمیشدیر. آوروپادا "قارانلیق اورتاچاغ" یاشانیرکن،12- 8-نجی یوزایللر آراسیندا اسلام کولتورونده پارلاق بیر دؤران یاشانمیشدیر.
اسلام فلسفهسینین دوغوب اینکیشافیندا یونان، ایران، سوریانی و هیند اثرلرینین عربجهیه چئویریلمهلرینین اهمیتلی رولو اولموشدور.
اورتا عصرده دوراقلایان (متوقف اولان) بیلیملرین فلسفهدن آیریلما حرکتی رونئسانس و سونراسی ایللرده حاضیرلانیر. رونئسانس فلسفه آچیسیندان 15-نجی و 16- نجی یوزایللری احتیوا ائدیر. اؤنجه ایتالیا، سونرا فرانسا و آلمانیادا اورتایا چیخدی؛ داها سونرا آوروپانین باشقا اؤلکهلرینه یاییلدی. رونئسانس (یئنیدن دوغوش)، اسکی چاغ کولتور و مؤقعی یئنیدن یاشاما گیرمهسی معناسیندادیر. آنجاق رونئسانس، اورتا عصره، اؤزللیکله ده کیلیسهیه، و کیلیسهنین طبیعت و انسان آنلاییشینا تپکی (عکسالعمل) گؤستریر.
رونئسانس دوشونورلری (اندیشمندان)، اسلام فیلوسوف و بیلگینلرینین چئویری و تانیدیقلاری یونان فیلسوفلارینین مؤقع و گؤروشلرینی اؤرنک آلاراق، آزاد دوشونمهیه، آراشدیرماغا اهمیت وئرهرک دینین و دین آدام لارینین ائتکیسیندن قورتولماق و "عاغلی" آزادلیغینا قاووشدورماق اوچون چابا گؤستردیلر.
پیتاقوراس ( فیثاغورس- م.اؤ. تقریبن 500-580)
اسکی یونانین بؤیوک فیلوسوف و ماتئماتیکچیلریندن (ریاضیدان) بیری ایدی. گئومئتری (هندسه) و موزیک ساحهلرینده آدی چوخ کئچن پیتاقوراس، انسان روحویلا باغلی دوشونجهلری ایله ده خاطیرلانماقدادیر.
پیتاقوراس (فیثاغورس)-ین آدی گئومئتریده تئز- تئز دئییلر. فیثاغورس قضییهسینه گؤره، دیک آچیلان بیر اوچگئنین (مثلث قائمالزاویه) وَتری ( ان اوزون کنار)-نین کارئسی، قارشیسینداکی ایکی کنارین کارئلرینین مجموعیله برابردیر. اما ائله ظن ائدیلیر کی، بو فرضییهنی فیثاغورس دئییل، اونون اؤیرتدیکلرینی انکیشاف ائتدیرن اؤیرنجیلری تاپمیشدیرلار.
پیتاقوراس، دونیانین مرکزدهکی بیر آتشین چئورهسینده دؤنن بیر کوره اولدوغونو سؤیلهین ایلک بیلیم آداملاریندان بیریدیر.او دؤرده او بیری فیلسوفلارین چوخو دونیانین دوز اولدوغونو دئییردیلر. دونیانین دؤنرکن موزیک سسی چیخارتدیغینی سؤیلهین پیتاقوراس، ائورهنین ایشلهییشینین ساییلارا، و ساییلارین آراسینداکی علاقهیه باغلی اولدوغونو ایلهری سوردو.
اقلیدوس (اؤکلیت- م.اؤ. تقریبن 300)
اسکی چاغلارین ان مشهور راضی و هندسه بیلگینلریندن (عالیملریندن) بیریدیر. یاشامی ایله ایلگیلی بیلیننلر یالنیزجا مصرده یاشامیش اولدوغو و بیرینجی بطلمیوس-دان، او دؤراندا ان مهم علم مرکزی اولان اسکندریهده بیر مدرسه قورماق ایستمهسیدیر. اونون یونانلی اولدوغو گومان ائدیلیر.
اوقلیدوسا گلنه قدر گئومئتری (هندسه) علمی اولدوقجا انکیشاف ائتمهمیشدی، اما بو علم بؤیوک مقیاسدا بیر- بیری ایله مستقل اولان قانونلاردان تشکیل اولونوردو. اوقلیدوس گئومئتری ایله باغلی اولان بوتون معلوماتی بیر آرایا ییغدی، و بونلارین آراسینداکی باغلانتینی قوردو. بونلارا اؤزونون گلیشدیردییی بعضی یئنی شواهد و عبارتلری آرتیردی. بوتون بو چالیشمالارینی 13 توپ دری کاغیذدان، ایندی "ائلئمانلار" (عناصر) آدلی اثرینه توپلادی. بو اثر باشقا دیللره چئوریلدی، 2000 ایلدن اوزون بیر مدتده گئومئتری اؤیرهتیمینده استفاده اولوندو. گونوموزده مدرسهلرده اوخودولان چاغداش کتابلار هله ده اوقلیدوسون دوشونجهلرینه دایانیر آمما بو دوشونجهلر داها دهییشیک طرزلرده اؤیرهدیلیر.
آوروپادا "قارانلیق اورتاچاغ" یاشانیرکن،12- 8-نجی یوزایللر آراسیندا اسلام کولتورونده پارلاق بیر دؤران یاشانمیشدیر.
آرشیمئدئس (ارشمیدوس- آرشیمئت- م.اؤ. تقریبن 212- 287)
سکی چاغین ان بؤیوک ریاضیاتچیسی و مخترعی اولان ارشمیدوس، سیسیلیا آداسی- ندا بیر یونان شهری اولان سیراکوسا- دا آنادان اولدو. اقلیدوس-ون م.اؤ. تقریبن 300-ده، مصردهکی اسکندریهده قوردوغو مدرسهده درس آلدیقدان سونرا سیراکوسا-یا دؤنهرک گئومئتری (هندسه) ایله اوغراشدی.
آرشیمئت قالدیراج یاساسینی (اهرم قانونون) دا اورتایا قویاراق، آغیر بیر جیسمین آغیرلیق مرکزینه اویقولاناجاق بیر قوتله یئریندن اوینادا بیلهجهیینی گؤستردی. همچنین آلچاق بیر یئردن سو چیخارتماغا یارایان "آرشیمئت متهسی" آدلی جیهاز، مصر کیمی آلچاق و قورولوق اؤلکهلرده هله ده سولاما (آبیاری) آماجی ایله استفاده اولماقدادیر.
بیر کوره ایله بو کورهیی چئورهلهین سیلیندیرین سطحلری و حجملری آراسینداکی باغلانتینی ایلک دفعه اورتادا قویدوغو اوچون، آرشیمئت- ین مزاری سیلیندیر ایچینه یئرلشدیریلمیش بیر کورهیله اشارتلنمیشدی.
ابن سینا (م.س 1037-980)
یالنیز شرقده دئییل، اورتا چاغ آوروپاسیندا دا ان بؤیوک طب بیلگینی (عالیمی) ساییلان ایرانلی مسلمان بیر عالیم و دوشونوردور. آدی ابوعلی الحسینبن عبداللهبن سینا، غربده "آویسئنا" دئیه تانینیر. یونان فیلسوفو آریستو-نون ان بؤیوک تفسیر ائدنلردن بیریدیر.
بوخارا یاخینلاریندا آنادان اولان ابنسینا، باباسیندان و او دؤرانین مشهور عالیم و حکیملریندن مخصوص درسلر آلدی. پارلاق ذکاسی و گوجلو بَللهیی ایله (ذهنی ایله) قیسا مدتده اؤیرتمنلرینی گئریده بوراخدی. فلسفه، ادبیات، ماتئماتیک، طب کیمی مختلف ساحهلرده وسعتلی بیلگیلر الده ائتدی. هله 16 یاشیندا ایکن یانیندا دیگر حکیملر چالیشان بیر حکیم ایدی.
ابن سینا-نین ان بؤیوک اثرلرینین بیری کتابالشّفاء (ساغلیق کیتابی)دیر. کتابالشفاء: منطق، فیزیک، گئومئتری، آسترونومی، ماتئماتیک، موزیک و مئتافیزیک مؤضوعلاریندا دؤرانین بوتون معلوماتینی بیر آرایا گتیرن بیر آنسیکلوپئدیادیر. بوندان باشقا، ابنسینا-نین دیگر بیر اثری ده القانون فیالطّب (حکیملر یاساسی)دیر. بو کتابین بوتونو لاتینجهیه چئوریلهرک اورتاچاغ آوروپاسیندا طب کتابلارینین ان دهیرلیسی ساییلمیشدیر.
بیرونی (1048- 973 یا دا 52/1051)
غربده آلیبوران آدییلا تانینان، اصل آدی ابوریحان محمدبن احمدالبیرونی اولان بؤیوک اسلام عالیمی بیرونی، خارَزم-ین پایتاختی "کاس"- دا آنادان اولدو.خارزمشاهلار سویوندان مشهور بیر عالیمین حمایهسی آلتیندا سارایا گیرن بیرونی، آسترونومی و ماتئماتیک اؤیرهنیمی گؤردو. هله 28 یاشینداایکن «العیارالباقیه»-نی(گئریده قالان ایللر)تماملادی.
«نهایاتالاماکن» (مکانین سونلاری) آدلی اثری جغرافیادان، ژئولوژی و ژئودئزییه (یئر اوزو مساحتینی اؤلچمه بیلیمی- مسّاحی) قدر بیر سئری مؤوضوعداکی یازیلارین مجموعوندان تشکیل ائدیلدی. القانونالمسعودی آدلی ان اهمیتلی آسترونومی اثرینده دونیا جغرافیاسی، جغرافیایی طول و عرضی حسابلامالاری، دونیا دیامئترینین اؤلچمهسی کیمی آراشدیرما و چالیشمالارینی توپلایان بیرونی، علم تاریخچیلرینه گؤره کوپئرنیکله باشلایان معاصر آسترونومینین تمللرینی آتمیشدیر. بطلمیوس و آریستو-نون قایدالارینا قارشی چیخاراق دونیانین دوراغان دئییل، دؤنن بیر کوتله (توده) اولدوغونو ثبوت ائتمهیه چالیشمیشدیر.
خارزمی
عرب ماتئماتیک، آسترونومی و جغرافیا عالیمیدیر. اونون آریتمئتیک (حئساب) موضوعسونداکی چالیشمالاری سایی سیستئمییله ایلگیلیدیر. بیر دور اولدوغو هیندیستاندا حرفلر یا دا هئجهلر یئرینه سیمبوللارین استفاده ائدیلدییینی تعیین ائتمیش، اونلاری اسلام دنیاسینا قازاندیرمیشدیر. بئلهجه سیمبوللاردان عبارت اولان اون اساسلی عدد سیستئمینین قورولماسینی ساغلامیشدیر. خارزمی، حئسابالجبر والمقابله آدلی اثرینده لوگاریتمانین قوللانماسینا لیدئرلیک ائتمیشدیر.
2- آوروپاداکی گلیشمهلر
آوروپادا رونئسانس-ین و رئفورملا باشلایان اویانیش و سعیلرین ایلک محصوللاری آسترونومیده گؤرولدو. پولونیالی کوپئرنیک (1543-1473)، بطلمیوسون دونیا مرکزلی کائنات آنلاییشینین یئرینه گونش مرکزلی کائنات سیستئمینی قویدو. آرتیق ائورهنین اورتاسیندا حرکتسیز دوران دونیا دئییل، گونش واریدی و دونیا هم گونشین چئورهسینده هم ده اؤز أکسهنی (مداری) اوستونده دولانان بیر گزهگن (سیاره) ایدی. کوپئرنیک-ه 17-نجی یوزایلده کئپلئر (1630-1571) و گالیله (1642-1564)، 18-نجی یوزایلده ده نیوتون (1727-1642) طبیعت قانونلارینی آچیقلایاراق قاتیلدیلار.
یوهانس کئپلئر، مدئرن آسترونومینین قوروجولارینداندیر. گونش مرکزلی سیستئمین اینانمیش بیر طرفداریایدی. خصوصیله مارس (مریخ) گزهگنی اوستونده بیر چوخ مشاهدهلر ائتدی و نتیجهده مارس-ین گونش اطرافیندا ائلیپس چکدیینی ثابیت ائلهدی. کئپلئر 1619-دا دونیانین اویومو آدلی اثرینی یاییملامیش و بو اثرده نیوتونون ائورنسل جاذبه قانونو اوچون بیر یول آچمیشدیر.
گالیلهاوگالیلهیی، ایتالیان آسترونومو و فیزیکچیسی. او یالنیز ماتئماتیک (ریاضیات) اوزهرینده تحقیقات آپاردی، آنجاق اختراعلرییله تئز تانیندی.
اوپتیکده 1612-یه دوغرو ایلک میکروسکوپو تاپدیغی ظن ائدیلیر. 1609-دا مرجکلی دوربونو (دوربین عدسیدار) ایجاد ائتدی و گؤیدهکی اجسامی اینجهلمهیه باشلادی. آی اوزهرینده مشاهدهلر آپاردی، داغلارین اوجالیغینی اؤلچدو. داها سونرا ژوپیتئر-ین اویدولارینی (موشترینین قمرلرینی)، ساتورن-ون (زحل-ین) حلقهلرینی، گونشین أکسهنی (مداری) اطرافیندا دؤندویونو، وئنوس-ون ائورهلرینی (زؤهرهنین فازلارینی) و س... کشف ائلهدی. بوتون کشف ائتدیکلرییله بطلمیوسون سیستئمینی چورودوب کوپئرنیک سیستئمینی تأیید ائلهدی.
سئر ایزاک نیوتون، اینگیلیز فیزیکچی، ماتئماتیکچیسی (ریاضیدانی) و دونیانین گلمیش کئچمیش أن بؤیوک عالیملریندن بیری دیر. یئرچکیمی قورامی (نظریهسی) اوستونده چالیشدی. بوندان باشقا گونش شعاعلارینی پریزمانین (منشورون) ایچیندن کئچیرهرک اجزاءلارا آییردی و آغ ایشیغین نئجهلیینی (ماهیتینی) کشف ائتدی. تقریبن 1669-دا دا دیفرانسیئل و اینتئگرال حئسابی اینکیشاف ائتدیردی. أن اهمیتلی اثری اولان طبیعت فلسفهسینین ماتئماتیک اصللری، نیوتون-ون حرکت یاسالارینی، دالغا قورامینی ( نظریهی امواج) و یئرچکیمی اوستونده چالیشمالاریندان عیبارت دیر.
رونئسانسلا یارانان یئنی دوروملار و بیلیمدهکی اهمیتلی اینکیشافلار گئدهرک اصول مسئلهلرینی اؤن پلانا چیخارتدی.
بیکن، دئکارت و اونلاری ایزلهینلر اصول چالیشمالاری و هم علم فلسفهسینین یارانماسینی حاضیرلامیش هم ده علملرین فلسفهدن آیریلما پروسئسینی سرعتلندیرمیشدیر. نئجه کی، کلود بئرنارد ایله بیولوژی، آگوست کونت ایله سوسیولوژی، ویلهئلم ووندت ایله پسیکولوژی مستقل علم حالینا گلمیشدیلر.
20-نجی یوزایلده اوچ مهم تئوری اورتایا قویولدو. بونلارین بیری آلمان فیزیکچیسی آلبئرت انیشتین (1955-1879) طرفیندن ایلهری سورولن گؤرهلیلیک (رؤلاتیویته،نسبییت) نظریهسی دیر. بو قورام (نظریه): اوزای، زامان، کوتله کیمی آنلاملارین مطلق دئییل گؤرهلی (نیسبی) اولدوقلاری گؤروشونه دایانیر.
ایکینجیسی ماکس پلانک(1947-1858)-ین کوآنتوم نظریهسی دیر. بو نظریه گؤره ماددهنین سالدیغی ایستی و ایشیق، سانیلدیغی کیمی داواملی بیر آخیش دئییل؛ لاپ ترسینه، کوآنتا آدی وئریلن، داوامی اولمایان، یا دا کسیک پاکئتلردنعیبارت دیر.
اوچونجوسو ده وئرنئر هایزئنبئرگ (1901-1977)-ین اولاسیلیق (احتیمال) نظریهسی دیر. بو نظریهیه اساسن، طبیعتی قانونلاری قطعی و مجبوری دئییل، اولاسیلیغا (احتمالاتا) دایانان قانونلار دیر.
نتیجهده گؤرهلیلیک (نسبیّت)، کوآنتوم و احتیمال نظریهلری قارشیسیندا قطعی، مجبوری بیر معلوماتی مدافعه ائتمک مومکونسوز اولونجا، علم آداملاری و فیلوسوفلار یئنی فیکیرلر انکیشاف ائتدیردیلر. بوندان دا بیلیم فلسفهسی (فلسفهی علم) دئییلن یئنی بیر معلومات دالی اورتایا چیخدی.
بیلیمسل آچیقلاما- اؤندئییمین (پیشبیان) خصوصیتلری
علمین آماجی، أن وسعتلی معناسییله ائورهنی (کائناتی) آنلاماق دیر. علم بو آماجا چاتماق اوچون ده اولقولاری (پدیدهلری) بئتیملمه (تصویر) و آچیقلاما یوللارینا باش وورور. آماجی تشریح ائتمکده اولقونون (فئنومئن، پدیده) اولماسی معین اولونارکن، آچیقلامادا اولقونون اولوش سببی اورتایا قویولور. اؤرنک وئرهجک اولساق؛ بیر قیش گونو یاغیشین قارا چئوریلدیینی ایزلمک، موشاهیده نتیجهلرینی تعیین ائتمک و یازییا تؤکمک بیر بئتیملمه (تصویر) دیر. یاغیشین قارا چئوریلمهسینین سببلری نهلر دیر؟ شکلینده بیر سؤاللا قارشیلاشساق و سببینی آراشدیرساق، بو دا آچیقلاما دیر.
آچیقلاما، علمی خصوصیتینی بعضی گئنئللمهلرله (کلّیلشدیرمهلرله) قازانیر. "بوشلوقدا بوتون جیسملر عینی سورعتده دوشر." ملاحیظهسی بو نؤوعدن دیر.
طبیعتی علم یولویلا آنلاماد اؤندئییملرین ده رولو بؤیوک دور. اؤندئییم، اولقولار آراسی علاقهلردن استیفاده ائدهرک هله اولمامیش بیر اولقویو (فنومئن، پدیده)اؤنجهدن تخمین ائده بیلمک دیر.
آسترونومیده ده ایلک اؤندئییم تالئس طرفیندن 28 مای 585 تاریخلی گونش توتولماسینی خبر وئریلمهسی دیر. گوروندویو کیمی، اؤن دئییمده آماج طبیعت گوجلرینی تجروبه آلتینا آلماق دیر.
علمی نظریهلرین خصوصیتلری
هیپوتئز(فرضیه) ایله نظریه سؤزجوکلری گوندهلیک حیاتدا بیر چوخ دفعه بیر-بیرینین یئرینه و یانلیش اولاراق استیفاده اولونور. هیپوتئز (فرضیه)؛ هله هئچ دوغرولانمامیش یا دا یئترسیز شکیلده دوغرولانمیش لکین پروبلئمی احتیماللا حل ائده بیلهچک کاراکتئرلی بیر آچیقلاما دیر. نظریه ایسه؛ هیپوتئزلرین موشاهیده و تجروبهیله سینانماسی، دوغرولانیب اعتیبارلی آچیقلامالارا چئوریلمهسی و سیستئملشمهسی دیر. آما یئنه ده هیپوتئزله نظریه آراسینداکی بو باغینتییا قطعی گؤزله باخیلمامالی دیر. چونکی معلومات ألده ائتمک پروسئسینده فرضیهلر نظریه چئوریلدییی کیمی، نظریهلر ده عینی شکیلده هیپوتئزسل واحیدلر احتیوا ائدرلر. هیپوتئز معین و محدود بیر آچیقلاما دیر، نظریه ایسه، احاطهلی و کؤکلو آچیقلامالار دیر. بونو بطلمیوس –ون "یئر مرکزلی"، کوپئرنیک-ین "گونش مرکزلی" نظریهلرینده گؤره بیلهریک.
گؤروندویو کیمی، قورام(نظریه)،معین بیر ساحهیه دایر عمومی آچیقلامالار دیر. قوراملار (نظریهلر) آیریجا گلهجکده اولاجاقلارلا علاقهدار اؤندئییم اولما امکانی تأمین ائدر. بیر نظریهنین اعتیبارلی اولماسی اوچون ایسه، یئنی اولقولارین ( فئنومئن، پدیده) تنقیدینه تقدیم ائدیلهرک دوغرولانماسینا و اویغون علمی دهییشیکلیکلر کئچیرمهسینه احتیاج دویولور.بونا گوره هئچ بیر نظریهیه قطعی گؤزویله باخیلماز. علمی نظریهنی تعریفلیهجک اولورساق: نظریه، معلومات ألده ائتمک پروسئسی مرحلهسینده اورتایا آتیلان، اتعیبارلیلیق و گووهنیرلییی علمی اصوللارلا معین اولان، داخیلی توتارلیلیغی (انسجام داخلی) اولان بیلگیلر و آچیقلامالار بوتونو دور.
کلاسیک فیکیره ائدیلن ائلئشتیریلر (تنقیدلر)
علمه گرهییندن چوخ دهیر وئریلمیش، انسان فعالیتینین أن اوجاسی گؤزویله باخیلمیشدیر. علمه فرقلی یاناشمادان یانا اولانلار؛ علمین، مثلن،اجتماعین حل ائدهمهدیینی، یاشاما بیر سیرا آسانلیقلار گتیرمهسینه باخمایاراق انسان داغیتماسینا چئوریلدیینی سؤیلهیرلر.
کلاسیک گؤروشون "بعضی شئیلر هله بیلینمیرسه، بونون سببی علمده کیفایت قدر ایرهلیلمهمیش اولماسیدیر؛ علم انکیشافینی قورتاردیقدان سونرا بوتون سؤاللار جواب تاپار." آنلاییشی حقیقتی عکس ائتدیرمیر. چونکی علم داواملی انکشاف ائمکده و کائناتدا دا بیر چوخ علم اولا بیلهجک مؤوضوع واردیر.
علملر بیر- بیرلرییله علاقهلی اولا بیلر، آمما بوتون علملر ده سؤز گلیمی فیزیکه ائندیرگنهمز (تنزل ائدیلهمز). بئله بیر آنلاییش انگللهییجی دیر.
کلاسیک علم آنلاییشیندا أن اعتیبارلی اصولون "دوغرولاما (تأیید) اصولو" اولدوغو قبول ائدیلیر. معاصیر علم آنلاییشیندا ایسه، "یانلیشلاما (تحریف) اصولو"-نون داها دوغرو نتیجهلر وئرهجهیی مدافعه ائدیلیر. بو مضموندا مشهور فیلوسوف کارل پاپئر "علمی بیر نظریه، یا دا حیاتین اؤلچودو (استانداردی) اونون یانلیشلانا بیلمهسینده یاتار" دئیر. مثلن سویون 100 سانتیگراد درجهده قاینادیغینی سویلهییر و بونو بیر قانون اولاراق قبول ائدیریک. بو ادعانی یانلیشلاما اصولویلا یوخلارساق؛ سو یالنیز دنیز سوییهسینده آچیق قابلاردا بیر آتمسفر فیشار آلتیندا 100 سانتیگراد درجهده قاینار دئیه بیلهریک.
کلاسیک فیکیر، علمه "بیریکیمسل بیر پروسئس" (فرآیندِِتجمعی) اولاراق باخار. حالبوکی، بعضی علم تاریخچیلری علمین "بیریکیمسل بیر مدت ایزلمهدییینی" سؤیلهیرلر.
کلاسیک فیکیره ائدیلن تنقیدلردن بیری ده بو دور: علم، اونون مئیدانا گلمهسینده اشتیراک ائدن علم آداملارینین وارلیغینی گؤرمزلیکدن گلهرک آراشدیریلماز. چونکو علمی اصل یارادانلار بو علم آداملاری دیر. حالبوکی، اوولجه بو اجتماعین داخیلی قورولوشونو، دونیا گؤروشلرینی، شرایطینی وس...آراشدیرماق لازیم دیر.
تالئس
یونان ماتئماتیکچیسی (ریاضیاتچی) و فیلوسوفو. میلئتوس-دا دونیایا گلدی. یئدی مودریکلرین أن قدیم و مشهورودور. تالئس؛ ماتئماتیکچی، آسترونوم و فیزیکچی ایدی. میصیرلی کئشیشلرین یانیندا گئومئترینین (هندسهنین) اساسینی اؤیرهنیب بونو یونانیستانا آپاردیغی دئییلیر. بیر دایره ایچینه اوچبوجاق (مثلث) چکمک مسئلهلرینی حل ائتدییی و بیر جیسمین کؤلگهسی کؤمهیییله اوجالییغینی تعین ائتدییی، بوجاق- اوچبوجاق (زاویه- مثلث) باغینتیلاری اوزهرینه آچیقلامالار ائدیب بونلاری تصدیقلهدییی ایرهلی سورولور. بوندان باشقا، آنجاق آنادولو ساحیللری یاخینیندا گؤروله بیلن، احتیمالن 585 تاریخلی بیر گونش توتولماسینی اؤنجهدن خبر وئرهرک شهرت قازانمیش دیر.
کارل پوپئر(1994-1902یا دا 1901)
آووستوریالی (اتریشلی) فیلوسوف. نازی ایشغالیندان سونرا لندن-ه گئتدی و بورادا فلسفه پروفئسورو اولدو. پوپئر، "وییانا مکتبی" مؤوقعینی منیمسهمکله برابر بو مکتبین علمی دوغرولامالارینی اؤز تجروبی حقیقتلری ایچینده گؤسترن معنامعیارینی قبول ائتمز.
بیلیمسل بیلگینین (علمی معلوماتین)
دیگر بیلگی نؤوعلرییله تماملانماسی گرکلیلییی:
طبیعتده و اجتماعدا نسنه (اوبژئکت) و اولایلار(حادیثهلر) چئشیدلیلیک گؤستردیییندن ( جانلی، جانسیز، روحی، اجتماعی،وس...)علمی معلومات دا فرقلی معلومات نؤوعلرینه ( فیزیک، بیولوژی، پسیخولوژی، سوسیولوژی و س...) آیریلمیشدیر. هامیسینین اورتاق آماجی اینجهلهدیکلری طبیعت و اجتماع حادثهلرینین "قانونلارینی" تاپماقدیر.
علمی معلوماتین دیگر خصوصیتی ده تئکنولوژییه امکان ساغلایاراق، طبیعتی و انسانی محدود اولسا دا،حاکمیتی آلتینا آلماسی؛ اونو دیگر علم نؤوعلریندن فرقلی بیر مؤوقعیه گتیرمیش دیر. بو مؤوقع علمی معلوماتا "گووهنیلیر (اعتیبارلی)تکجه معلومات"، "أن گئرچک یول گؤستریجی"، "گلهجکده بوتون مسئلهلری حل ائدهجک بیر سئحیرلی چوبوق" گؤزویله باخیلماسینا گتیریب چیخارمیشدیر. لاکین بو جور بیر یاناشما، دیگر معلومات نؤوعلرینه یاشاما حاققی تانیمایان سیاسی بیر ایدئولرژییه چئویرر.بوندان باشقا، بو یاناشماانسانین چوخیؤنلو بیر وارلیق اولدوغو هم ده کائناتین چوخ دهییشیک گؤرونوملرینین بولوندوغو حقیقتینی انکار ائتمک دیر.
طبیعتی، انسانی و توپلومو تانیماق اوچون باشقا علم نؤوعلرینه ده احتیاج واردیر. آدام، مختلیف معلومات نؤوعلریندن ده استیفاده ائدهرک یاشامینی راحات و معنالی شکیلده داوام ائتدیره بیلر.
یاشاملا علمی معلوماتین ایچ- ایچهلییی:
علمی معلومات، یاشامیمیزا تأثیر ائدن معلومات نؤوعلرینین باشیندا گلیر.او، بو گوجونو اؤنجهلیکله تئکنولوژییه کئچرلیلیییندن آلار. هرگون استیفاده ائدیلن آراجلار و گئرئچلر (اوتوموبیل، اوچاق، رادیو، تیوی، تئلئفون، کامپیوتئر، داوا-درمان، نوکلئئر سانتراللار نیروگاه هستهای)، سیلاحلار) یاشام ایله علمی معلوماتین ایچ- ایچه اولدوغونو گؤستریر. بونلار بیر طرفدن راحات و ساغلام یاشاماغیمیزی تأمین ائدرکن، دیگر طرفدن انسانین یئر اوزوندهکی وارلیغینی بئله تهلوکهیه آتابیلهجک قدر ضررلی اولا بیلرلر.
یاشاملا علمی معلوماتین ایچ- ایچهلییی، فردین شعور سوییهسینین مئیدانا گلمهسینده ده اؤزونو گؤستریر. بو معلومات نؤوعو، آداما بللی بیر دوشونمه طرزی منیمسهدهرک اونو، چاغینین (دؤورونون) انسانی ائدر.
قایناق:genbilim
چئویرن: سوسن نوادهیرضی
نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


text:
دکتر خدابخش بو زیارت اثناسیندا، تبریز 2018 مسئله سینی نظرده آلاراق تبریز بازاریندا آپاریلان اجرایی پروژه لرین تئزلیک له قورتاریلماسینی وورغولادی.
شرقی آذربایجان والیسی تبریز بازارینین تاریخی دیوارلارینین احیاسی و یوللارینین دؤشه مه لایحه سی قیمتلی و دیرلی لایحه بیلدی.
تبریز بلدیه رئیسی و شرقی آذربایجان والیسی تبریز بازارینین مختلف اصناف و ایش صاحب لری ایله ده گوروشوب اونلارین سوزلرینی ائشیتدیلر.
مهندس شهینباهر، تبریز بلدیه رئیسی ده بو گوروش ده، تبریز بازارینین تاریخی و هویتی یئرینه اشاره ائدرک دئدی: تبریز بلدیه سی تبریز بازارینین اصلی متولی سی اولمادیغی حالدا، مدنی میراث اداره سینین ایش بیرلیگی ایله بازارین داها گوزللشمه سی اوچون الیندن گلنی اسیرگه مه یه جک.
او عینی حالدا بازاردا آپاریلان پروژه لرین سونا چاتماسیندا بازار اصنافینینمشارکت و ایش بیرلیگی اهمیتلی بیلدی.


text:
تورک دونیاسی
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو قیبریس-دا ساده جه موذاکیرهیه باشلاماق اوچون یئنیدن ماسایا اوتورمانین معناسینین اولمادیغینی بیلدیردی.
آنا جادهده پارک حالینداکی بومبا یوکلو بیر ماشین اوزاقدان پاتلادیلدی
پلیس گوجلری کرکوکون حویجه ائلچهسینده ترور هؤرگوتو داعش عضوو تروریستلر ایله چاتیشمایا گیردی
آذربایجان و اؤزبکیستان ساوونما باخانلاری ۲۰۱۹.جو ایل اوچون حربی امکداشلیق پلانینی ایمضالادی
کرکوک پلیس رئیسی، بغداد یولو سمتینده یولا توزاقلانان بومبانین پارتلادیغینی بیلدیردی
تورکیه هئچ بیر خاریجی اؤلکه، شیرکت یاخود گمینین دوغو آک دنیزده کی یئتکی ساحهلرینده ایجازهسیز هیدروکرن آختارما فعالیتلری گؤسترمهسینه ایمکان وئرمهیهجکدیر.
۳ مین عسگرین ایشتیراکی ایله بئش تعلیم ساحهسی و ایکی تعلیم مرکزینده تشکیل اولونان مانور چرچیوهسینده ۵۰۰دن چوخ حربی تکنیک ایستیفاده ائدیلدی
بو گونه قدر حیاتا گئچیریلن مختلیف پروژهلرین تورک دونیاسینین بیرلیک و برابرلیگینین گوجلندیریلمهسینه قاتقی وئردیگی ایفاده ائدیلدی
میتینگ آذربایجان میللی مارشینین اوخونماسی ایله باشلادی
داغلیق قاراباغ پروبلئمی، سووئت اتفاقینین داغیلما پروسهسینده ارمنیلرین بو توپراقلاردا حاق ادعا ائتمهسیله باشلادی
تورک دونیاسی موزیسینلرینی بیر آرایا گتیرجک دده قورقود اوتاق اورکسترینین تانیتیم مراسیمی ائدیلدی
بیرلشمیش میلتلرده قیرقیز یازار چینگیز آیتماتووون اثرلرینین یئر آلدیغی چینگیز آیتماتوو سرگیسی آچیلدی
اؤزبکیستان پرزیدنتی میرزیویئو، راضیلیقلارین حیاتا کئچیریلمهسینه یاناشی، بیرگه پروقراملارین و امکداشلیق پروژهلرینین دستکلنمهسینه یؤنهلیک پارلامنتلرین فعال دستگینین اهمیتلی اولدوغونو دا دیله گتیردی
تاناپ، واختیندا و گؤزلهنیلندن آشاغی بودجه ایله باشا چاتدیریلماسی موناسیبتیله اؤدوله لاییق گؤرولدو
اتوبوسون، حرکت ائتدیکدن سونرا مخزنده پاتلاما میدانا گلدیگی بیلدیریلدی


text:
سانت خئان دسپی
سانت خئان دسپی (ایسپانجا: Sant Joan Despí) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و بارسلون اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۶٫۲ کیلومتر موربّع دیر. ۱۰ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره Instituto Nacional de Estadística (Spain)33,502 نفر دیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Ajuntament de Sant Joan Despí. Generalitat of Catalonia. یوْخلانیلیب2015-11-13.
- ↑ El municipi en xifres: Sant Joan Despí. Statistical Institute of Catalonia. یوْخلانیلیب2015-11-23.
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Juan Despí»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سانت خئان دسپی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
Demography[دَییشدیر]
شابلون:Infobox catalan municipio demography


text:
دونن دیاربکیرده باش وئرن پارتلاییشین ترور هجومو اولدوغو تصدیقلنیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییهنین داخیلی ایشلر ناظری سلیمان سویلو دئییب.
«اولجه ائله بیلدیک، پارتلاییش آوتومبیلده اولوب. اما سونرا معلوم اولدو کی، ترورچولار لاغیم آتاراق یئرین آلتینا پارتلاییجی مادده یئرلشدیریبلر. حاضردا خسته خانادا ۱۰-۱۲ یارالی وار. بیر تکنیکی ایشچی و بیر پلیس شهید اولوب. والیلیک یاخین ساعتلاردا حادثه ایله باغلی داها اطرافلی معلومات وئرهجک»، - سویلو بیلدیریب.
قید ائدک کی، دونن تورکییهنین دیاربکیر ویلایتینین باغلار محالیندا یئرلشن تهلوکهسیزلیک شعبهسینین علاوه بیناسیندا پارتلاییش باش وئریب.


text:
جهنم ایلییی - حمید آرغیش
(سینمایان و أییلمهین اینسانلارا ایتحاف)
کیمسه "اونو" ساتمیشدی کی، یازین ایلک گونلرینده، عطیرلی و سو پردهسیندن یارانان بیر کؤنول اوْخشایان هاوادا قامارلاندی...
گؤزلرینین اؤنونده قارا و اوُلو کؤلگهلر چاخناشیردیلار. آغیزیندا آجی بیر آغرینی سئزیردی.. اورهیی شیدتله چیرپینماغا باشلامیشدی. دامارلاریندا آخان قانلار دالغالانیردیلار. بدهنینین کئی اولماغین دوُیوردو. تؤوشمهیه دوشموشدو. درین و آغیر بیر بوشلوقدا گؤروردو اؤزونو.. قوْلاقلاریندا باغیرتی سسلری محو اولوردو...
ـ "دئیهجهیم.. هر نه ایستهسز.." ـ اؤز باغیرتیسیندان داشلاندی.
ایندی کامیل آییلمیشدی. اوتاغین اوْرتاسیندا ایدی، یاتاقدا.. نئچه لحظه حئیرانلیقلا اؤز اطرافینا باخدی. اوتاغین تاوانیندان قارانلیق یاغیردی.. آچیق پنجرهدن گوموش ساچاقلی آیی آختارماغا ترپندی. قارا بولودلار آیی بوغموشدولار.. اوتاغین درین سوکوتو سانجیردی قولاقلارین. یانیندا یاتان قادینا باخدی، اونون چیلغین باخیشلارینا...
ـ "یادیما گلمیر.. یادیما گلمیر نهلر دئمیشم.. هئچ یادیما گلمیر نهلر باشیما گتیردیلر.."
ـ "سن کی..." قادین بوغولتو سسله بیر زاد دئمک ایستهسهده:
ـ "دینمه.. بیر زاد دئمه" ـ اونون سؤزونو کسدی ـ "حتماً یئنه ایستیرسن دئیهسن چوخ فیکر ائلمه... اونلار اینسان یوخ حئیواندیلار.. هر زاد دوزهلجک.."
ـ "یوخ!.. بو دفعه باشقا بیر زاد دئمک ایستهییرهم.." ـ قادین توْتقون بیر سسله دئدی. ایچریسین یاندیران سؤزلری دیشاری تؤکمکدن اوتانیردی.. اوچ آی ایدی کی، اونون بو داورانیشینا اؤزون عادت وئره بیلمهمیشدی. او، گئجهلر مختلف وضعیتلرده یوخودان داشلانیردی.. قانتر ایچینده، حئیرانلیقدا.. سانکی درین هوشسوزلوکدن آییلیبدی. گاهدان دا اونو یئرینی باتیرمیش گؤروردو.
پنجرهدن أسن یئل پردهنی خیش ـ خیشا سالدی. هله درین بیر بوشلوقدا چابالاییردی. قادین ایسه درین بیر ناراحاتلیقدا، سوکوتدا. قادین اونون بو غیر عادی ایشلرینه نه سبب اولدوغونو دوشونموردو. باشینا نه گلدییینی اوندان سوروشاندا، درین بیر بوش اوُچورومدا تاپیردی اونو! قارانلیق بیر اوتاق.. بدهنینین هئچ بیر یئرینده یارا یا أزیلمه ایزی تاپمامیشدی. گاهدان دوشونوردو: "قورخودوبلار.. یادا.." بوردا قورخوردو.. "حتماً بئینینی یوْیوبلار" بو بارهده چوخ قورخولو زادلار ائشیتمیشدی.
یئنه درین بیر قارانلیق اوُچورومدا چابالاییردی... قادین سوکوتو پوزدو آخیردا:
ـ "یادیندا می بیر گون دئدین شعرلریمله میلّتیمیزین دوشمنلرینه اود یاغدیریرام؟.."
اوزونون رنگی اؤلولر کیمی ایدی. یئنه قان تر ایچینده ایدی. کئچن گئجهلر او آییلمامیشدی، قادین دوشونوردو یئنه هر زاد اول کی کیمی اولماقدادیر… آمما یئنه بو گئجه.. بیر باغیرتی ایله آییلمیشدی… قیز چاغیندان اونون شعرلرینی دیقّتله اوخویاردی. ائله اونو اونلا تانیش ائدهن دیلسیز آنجاق سؤزلو شعرلری ایدی. اوْ، شعرلرینده ایناملی و یوکسک روحلو بیر شاعیر کیمی یارانیردی...
ایندی ایسه قادین شعرلردن سؤز آچماقلا اونا اومید وئرمک ایستهییردی..
ـ "شعرلریم... شعرلریم... شعرلر.." بیر بومبا بئینینده پارتلادی. بدهنینه آیدین بیر تیترهتمه قوندو. سانکی بدهنینه برق یاپیشدیرمیشلار. تیترهدیکجه اوُچوروملار دوْلور، قارانلیقلار گئری چکیلیردیلر ذهنیندن.. آغ بیر اوتاق.. آجی بیر ایینه..
ـ "بوزلو بیر سو گتیر.. یانیرام.."
سسسیز آغلایان قادین نئچه لحظه اونا باخدی. اونون سسینده گیزلی بیر اینام دوُیدو. آیاغا دوردو سو گتیرسین... بوغازیندان ایچریآخان سو، ایچری آلووون سؤندوره ـ سؤندوره معدهسینه دولدو. هله ده یانغینلیق دویوردو. یئنه سو ایچدی.. پنجرهیه قونان بولودلار آیین اؤنوندن یاواش ـ یاواش گئری چکیلیردیلر.. یئنه أزبر اولدوغو تهلکهلی شعرلر ذهنینده ایدی.. ذهنینه قونان توزلار ایندی کامیلجه سیلینمیشدی...
آخشام اوستو ایدی. چالیشدیغی دوکانین قاپیسین باغلاییب، ائوه ساری گئدیردی.. یئنیجه چاپا وئردییی شعر کیتابی چوخلارینین مزاجینا اویغون دوشمهمیشدی. بیری تئلئفون دا دئمیشدی: "شعرلرینده چوخلو زادلارا ساتاشیرسان؛ بو شعرلر باشینی اودوزاجاق!" بو ایسه گولوب، یالنیزجا: "من شاعیرسم میلّتیمین سؤیلر دیلی اولمالییام" دئمیشدی...
ألینده کی سیغاری خیاوانین قورو آرخینا آتدی.. ماشین دالیجا ایدی، ائوه گئتمک اوچون... بیر آندا اؤنونده آغ بیر ماشین دایاندی. هله ألینی جیبیندن چیخارتمادان، بیر قوش کیمی یئردن قالخیب، اؤزونو ماشینین ایچینده گؤردو.. قوللاریندان سرت یاپیشان أللر، ترپنمه گوجونو آلمیشدیلار اوندان.. گؤزلرینه باغلانان قارا پارچا سانجیردی گؤزلرینی... گؤزلری آچیلاندا اؤزونو قفس کیمی بیر اوتاقدا گؤردو. قارا بیر اوستول اوسته باغلانمیشدی، أللریندن، قوللاریندان. نئچه لحظه اطرافینا باخدی. نئچه کؤلگهنی مات بیر شوشه آرخاسیندان سئچه بیلدی.. اطراف اوتاقلاردان گلن غیر عادی و وحشی باغیرتیلار سسی، قورخو سالمیشدی جانینا. اؤنوندهکی ماسا اوستوندن اوزونه شاخان کؤزهرمه لامپانین ایشیغی قاماشدیریردی گؤزلرینی. سول قولوناساری باخدی؛ قولونداکی ساعاتی ایشلمیردی… قیچلاری نئچه مدت ایدی قاشینماغا باشلامیشدی. او آندا حاضیر ایدی هر نهیین وئرسین، آنجاق بیر دفعه اؤزونو قاشیسین. دیزلری آلیشیردی. سانکی اود توتموشدولار اونلارا.. ایندی بدهنینین تامام یئرلری قاشینیردی. اطرافینداکی بوغولتولو و آنلاشیلماز سسلر اونو داها وحشته سالمیشدی. گؤزلرین وحشیجه شاخان لامپانین ایشیغی سؤکسهده، اونلاری آچیق ساخلاماغا جهد ائدیردی. اطرافیندا ویز ـ ویز سسلری اوجالیردی. درین بیر چیلغینلیقدا اؤزونو حیس ائدیردی… باشی اوسته بیرینی گؤردو. اوزو گؤرونموردو. باشی لامپانین ایشیغی آرخاسیندا قارانلیقدا ایدی. بیردن ساغ قولوندا آجی بیر آغرینی سئزدی: "ایندی قیفیللانمیش دیلیز آچیلار.. جهنم ایلییی آچاردیر.." نفسین دویدو اوزونده.. گؤزلری شوشه کیمی صاف و احساسسیز ایدی.
بیر گیزلین قورخو جانینا دولدو. سسی قوْرودو. نئچه لحظه سعی ائتدی اؤزونو ایتیرمهسین. لاکین دامارلاریندا قان یئرینه داغ قورغوشون دولانماسینی بیردن احساس ائتدی. أللری کئیلشیردی، بارماقلارین ترپتمهیه چالیشدی. ترپنتیلرین دوُیمادی. گؤزلرینین دریسی چکیلیردی، بیر کیمسه ماققاج ایله چکیردی سانکی.. دیشلری قیفیللاشدی. نفس چکمک اونا یاواش ـ یاواش چتینلشیردی. نه اوچون او وضعیته دوشدویوندن خبرسیز ایدی. اؤز ووقار و دورومون ساخلاماغا چالیشدی. سهند داغی گؤزو اؤنونده ایدی. بز قالاسی دوماندا؛ بابک آتلیلاری ایله محو اولوردو اوزاقدا… بیر قالین چن، داغی بورویوردو.. نئچه لحظه ایدی عادی حالدان چیخمیشدی.سوْدان دیشاری دوشموش بالیق کیمی یئر ـ گؤیه آتیلیردی. اوتاغین سرین هاواسیندا، هاواسیزلیقدان بوغولوردو. دریندن تؤوشویوردو، دالبادال. آغیر گلن نفسی، بوغازیندان خیریلتی سسله ائشییه چیخیردی... یاواش ـ یاواش اوزو قارالیردی... بوغازینی سیخیردی بیر کیمسه سانکی... گؤزلری حدقهدن ائشییه چیخمیشدی.. نئچه لحظه ایدی نفس چکمهیی دوُیولموردو...
قادین، اونون هر آن قیافهسینین دهییشمهسینی گؤرهنده آخیردا:
ـ "نه اولدو سنه؟!" ـ دئیه سوروشدو ـ "قورخوبسان می؟!"
باشین بوْلادی.
ـ "او لحظهلری بیر دفعه ده یاشاماق ایستهمیرم.. بیلمیرسن او آغ اوتاقدا هوشون باشینا گلنده، مین دفعه آرزو ائدیرسن.. آرزو ائدیرسن نه ایستهییرلر وئریم آنجاق منی بوْراخسینلار.. بیر دفعه ده او جهنم ایلییین تجربه ائتمهییم..."
ـ "هانسی.. آغ اوتاق... نه جهنمی؟!". تعجبله سوروشدو.
ـ "بوراخ!.. چوخ دهشتلی دیر.. دئیه بیلمهم.."
ـ "دؤیدولر می سنی؟"
ـ "کاش دؤیهردیلر.. باخ ایکی یول آیریمیندا قالمیشام.. بیلمیرهم نهائدهم؟.."
قادین گؤزلرینه باخدی. نئچه لحظه سوکوت یاری قارانلیق اوتاغا حاکیم اولدو.
ـ "من سنین شعرلرینه اینانیرام.. اونلاردا اولان معنالارا دا.. حتماً میلت ده سنه اینانیر.. بیر گون بو اؤلکه سنه گووهنهجک!."
ـ "بیلیرهم.. بیلیرهم نه ائدیم..."
ادبیات و اینجه صنعت مجلیسلرینده یئنی بیر کیتابدان سؤز ـ صحبت گئدیردی. هامی او کیتاب حاققیندا قیزغین بحثلر ائدیردی. اؤزهللیکله اونون بیر شعری حاققیندا اطرافلی بحثلر اولونوردو. هامی او شعری جسارتلی و تهلکهلی بیلیردی.. او شعرین آدی "جهنم ایلییی" ایدی.


text:
افغانستانده سونگی بیر آی جریانیده یوزلب کیشی جان بیردی
مدافعه وزیری معلومات بیردی
مدافعه وزیری طارق شاه بهرامی، پارلمانده قیلگن اوز صحبتیده، سونگی بیر آی جریانیده 513 کیشی خوفسیزلیک منسوبی نینگ اولگن لیگینی 700 دن آرتیق کیشی نینگ یره لنگن لیگینی ایتدی.
بهرامی جنابلری، بو مدت جریانیده 43 کیشی نینگ تروریست گروهلری تامانیدن اوشلب آلینگن لیگینی تاکییدلب، عین دمده تروریست گروهلرنینگ تلفاتی نینگ خوفسیزلیک کوچلریگه کوره 3 قوات ایکن لیگینی افاده ایتدی.
اینیقسه خوفسیزلیک کوچلری اوچون اینگ قانلی آینی اوتکزگن لیکلری اورغولب، تلفات گه مانع بولیش اوچون بیر قطار پلانلر ریجه له گن لیکلرینی قید ایتدی.


text:
Friday, April 22, 2011
گؤکدپه تراژدیسی حاقیندا تأزه ماغلوماتلار
۵۰ یئللاپ ک.گ.ب- نینگ سانسوریندا ساقلانان ماقالا
گؤکدپه سؤوشینده شهید بولان باغشئ
و
گؤک دپه تراگه دییاسی نینگ جیکمه- جیگی حاقیندا
اورشا غـاتـناشان بـیر تـۆرکمـینگ گــۆررونگی
قوربانمیرات ایشان گپلأپ باشلادی: اگر أحلی ماشغالاسئنئ بیر یر یئغناماساق، تـۆرکمنلر اورشمازلار. ائنگ آحئرئندا هم قوی ماشغالالارئمئز بیزینگ بیلن بیله هلأک بولسونلار، بارئ بیر اولار بیزدن سونگ اولجا بولارلار.
سن بیر آقماق آدام اکنینگ!– دیییپ، اورازمأممت حان، قوربانمیرات ایشانه آیتدئ. – من اؤزۆمینگ آقماق بولانئم اۆچین دأل- ده، سنینگ آقماق بولانئنگ اۆچین قاسام ادیأرین، من شو یرده- ده اؤلرین.سنگ اؤزۆنگ آباتلئق ایسلمِیأن بولسانگ، سنم من یالی اؤلمگی باشار!
دئقما سردارئنگ سؤزلرینه گؤرأ روس توپارلاری نینگ آراسینا سینگن و تورکمنلرینگ بأهبیدینه حابار گتیریپ دوران یموت ییگیدی موسی حان بیلن دیلدۆوشیپ، هجوم حرکتلریندن و روس اوتریادلارئ نئنگ پلانلارئ حاقئندا حابار آلیپ دوروپدیر.
عایاللار:
"نأم اۆچین سیز بیزی بو یر یئغنادئنگئز؟"، "نأم اۆچین کللأنگیزه تلپک گیـیپ، ساقغالئنگئزئ اؤسدۆریپ یؤرسۆنگیز؟"، "نامارتلار!" دیییپ، غاتی حاوصالا دۆشن عایاللار غئیغئرشیاردئلار. کأبیرلری بولسا باشلارئندان سیـپئرئپ آلان غئینگاچلارئنئ غالغادئپ، بیزینگ آرقامئزدا گیزلنینگ!" دیییپ غئیغئریاردئ.
باسئم نوربردی حان اؤلدی، اونئ روسلارئنگ ایـبرن آداملارئ آوئ بریپ اؤلدۆریپدیرلر. عمومان، روسلار شاوسوزلئغا اوچرانلارئندان سونگ، پارسلاردان، اؤزبکلردن، تاتارلاردان هم باشغالاردان بیزینگ آرامئزا اؤز جانسئزلارئنئ (جاسوس) ایبریپ دوریاردئلار. نوربردی حانئنگ اؤلمگی بیلن آحالئ قوراماقدا هم ایل- گۆن حاقدا آلادا اتمکده اولئ آت-آبرای قازانان آدامدان محروم بولوندئ
حاص دولوسی (download now) دیین یره کلیک ادینگ
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 5:34 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
مَتّیٰ 18
18-نجی باب
اینگ بِییک کیم؟
مَرقُس 9:33-37، 42-48؛ لوقا 9:46-48؛ 17:1-2
1شُل واقت شَگیرتلِر عیسانینگ یانینا گِلیپ: «آسمانینگ پاتیشاهلیغیندا اینگ بِییک کیم؟» دیییپ سُرادیلار. 2عیسی-دا بیر چاغانی چاغیریپ، اُنی اُلارینگ اُرتاسیندا قُیدی-دا، شِیله دییدی: 3«سیزه دُغروسینی آیدیارین: اِگِر سیز یُلونگیزدان دُنوپ، چاغالار یالی بُلماسانگیز، آسمانینگ پاتیشاهلیغینا آصلا گیریپ بیلمِرسینگیز. 4کیم شو چاغا یالی فُروتَن بُلسا، آسمانینگ پاتیشاهلیغیندا اینگ بِییک شُلدور. 5هِر کیم شونونگ یالی بیر چاغانی مِنینگ آدیمدان قابول اِتسه، مِنی قابول اِتدیگیدیر. 6اِمّا هِر کیم مانگا اینانیان بو کیچی چاغالارینگ بیرینینگ گونَه اِتمِگینه سِبَپ بُلسا، اُنونگ اوچین بُینوندان اولی دِگیرمِن داشی آسیپ، دِریانینگ دویبونه زینگیلماغی خاص قاوی بُلار. 7اینسانلارینگ گونَه اِتمِگینه سِبَپ بُلیان زاتلار اوچین بو دونیَهنینگ حالینا، وای! بِیله زاتلار گِلمِلیدیر، اِمّا بولارینگ گِلمِگینه سِبَپ بُلیان آدامینگ گونونه، وای! 8اِلینگ یا آیاغینگ سِنینگ گونَه اِتمِگینگه سِبَپ بُلسا، اُنی چاپیپ اُقلا. سِنینگ ایکی اِلّی، ایکی آیاقلی اِبِدی اُدا زینگیلانینگدان، بیر اِلّی، بیر آیاقلی یاشایشا یِتمِگینگ قُوودیر. 9گُزونگ سِنینگ گونَه اِتمِگینگه سِبَپ بُلسا، اُنی سُغروپ زینگ. سانگا یِکه گُزلی بُلوپ یاشایشا گیرمِک، ایکی گُزلی بُلوپ دُوزاخ اُدونا زینگیلانینگدان قُوودیر.
ییتِن قُیون میثالی
لوقا 15:3-7
10«بو کیچیلِرینگ بیرینی اَسگِرمِزلیک اِتمِکدِن داش دورونگ! مِن سیزه شونی آیدیارین: اُلارینگ آسمانداقی پِریشدهلِری آسمانداقی آتامینگ یوزونی هِمیشه گُریَرلِر. [ 11اینسان اُغلی ییتِنلِری نِجات بِرمَگه گِلِندیر.]
12«سیز نَهیلی فیکر اِدیَرسینگیز؟ بیر آدامینگ یوز قُینی بُلوپ، اُلارینگ بیری ییتسه، اُل تُغسان دُقوزینی داغلاردا قُیوپ، ییتِنینگ ایزینا گُزِمَگَه چیقمازمی؟ 13اُنی تاپیپ بیلَیسه — سیزه دُغروسینی آیدیارین — اُل مونونگ اوچین ییتمِدیک تُغسان دُقوزیسینا بِگِنِندِن هِم خاص کَن بِگِنِر. 14شِیلهلیکده، بو کیچیلِرینگ بیریدَه هِلَک بُلماغی آسمانداقی آتانگیزینگ ایسلِگی دَلدیر.
دُغانینگ گونَه اِتسه
15«اِگِر دُغانینگ گونَه اِتسه، بار-دا، اَوَّل ایکی بُلوپ گورلِشیپ، عاییبینی اُنگا آیت. سِنینگ سُزونگه قولاق آسّا، بو دُغانینگی قازاندیغینگدیر. 16- اِگِر سُزونگه قولاق آسماسا، بیر-ایکی آدامی یانینگا آلیپ بار، آیدیلان هِر بیر سُز ایکی یا اوچ شاهادینگ گووَهسی بیلِن تاصدیقلانسین. 17اُلارا-دا قولاق آسماق ایسلِمِسه، اُندا کِلیسا آیت. اُنگا-دا قولاق آسماق ایسلِمِسه، قُی، اُل سِنینگ اوچین بیر بیگانه یا-دا مالییات آلیانچی یالی بُلسون.
18«سیزه دُغروسینی آیدیارین: یِر یوزونده باغلانزادینگ آسماندا-دا باغلانار. یِر یوزونده آچانزادینگ آسماندا-دا آچیلار. 19یِنه سیزه شونی آیدیارین: اِگِر آرانگیزدان ایکی آدام ایسلِندیک زادی دیلِمِک اوچین بیر فیکره گِلسه، آسمانداقی آتام دیلِگلِری بیتیرِر. 20مِنینگ آدیم بیلِن ایکی یا-دا اوچ آدام اویشسه، مِن هِم اُلارینگ آراسیندا بُلارین.»
رِحمسیز خیدماتکَر
21سُنگرا پِطرُس عیسانینگ یانینا گِلیپ، اُندان: «آقام، دُغانیم مانگا قارشی گونَه ایش اِتسه، مِن اُنی نَچه گِزِک باغیشلایین؟ یِدی گِزِکمی؟» دیییپ سُرادی. 22عیسی اُنگا: «مِن سانگا یِدی گِزِک دَل، یِتمیش گِزِک یِدی دیییَرین» دیییپ جُغاپ بِردی.
23«شُنونگ اوچین هِم آسمانینگ پاتیشاهلیغی اُز خیدماتکَرلِری بیلِن حاساپلاشماق ایسلَن بیر پاتیشاه مِنگزِیَر. 24اُل حاساپلاشماغا باشلاندا، اُنونگ یانینا اُن مونگ قیزیل پول بِرگیسی بُلان بیر خیدماتکَرینی گِتیریَرلِر. 25اُل بِرگیسینی بِریپ بیلمَنسُنگ، پاتیشاه اُنگا، اُزونی، آیالینی، فِرزِنتلِرینی و هِمّه مالّارینی ساتیپ، بِرگیسینی بِرمِگی دِستور بِریَر. 26اُل یِره یوزین دوشوپ، پاتیشاه: ”صابیر اِت! بارینی بِرِیین“ دیییپ یالباریار. 27پاتیشاه اُنگا یورِگی آوییار، اُنونگ بِرگیسینی گِچیپ، اُنی بُشادیپ گُیبِریَر.
28«یانگقی خیدماتکَر چیقیپ گیدیَر. اُل اُزونه یوز دینار بِرگیسی بُلان بیر هِمکَرینَه ساتاشیار. اُنی توتوپ: ”بِرگینگی بِر“ دیییپ، اُنونگ بُقورداغیندان یاپیشیار. 29هِمکَری اُنونگ آیاغینا ییقیلیپ: ”صابیر اِت، بِرگیمی بِرِرین“ دیییپ، اُنگا یالباریار. 30اِمّا اُل اِتمِیَر، قایتام، بِرگیسینی بِریَنچَه، اُنی زیندانا سالدیریار.
31«باشغا هِمکَرلِری بو واقانی گُروپ، قاتی قینانیارلار. اُلار گیدیپ، بُلان هِمّه زادی پاتیشاها دِرِّو خابار بِریَرلِر. 32پاتیشاه خیدماتکَری چاغیریپ: ”اِی، یامان قول! مانگا یالبارانینگ اوچین، مِن سِنینگ بِرگینگ بارینی گِچدیم. 33مِنینگ سانگا رِحم اِدیشیم یالی، سِن هِم هِمکَرینگه رِحم اِتمِلی دَلمیدینگ؟“ دیییَر. 34پاتیشاه غاضابا مینیپ، بِرگیسینی بِریَنچَه، اُنی زیندانا اِذیِت آزار بِریَنلِرینگ اِلینه تابشیریار.
35«اِگِر سیزینگ-ده هِر بیرینگیز اُز دُغانینینگ گونَهلِرینی یورِکدِن باغیشلاماسانگیز، آسمانداقی آتام-دا سیزه شِیله اِدِر.»


text:
برسیلونا آرتور ویدال بیلن کیلیشب آلدی
برسیلونا اوشبو فوتبالچینی بایر مونیخ دن ساتیب آلدی
شیلی لیک یولدوز فوتبالچی 3 ییل لیک کیلیشووگه قول قوییب نو کمپ استدیومی گه آدیمینی آتدی.
ژورنالیستلرنینگ سواللریگه جواب قیترگن 31 یاشده گی فوتبالچی "دنیا مقیاسیده ایتنگ بویوک فوتبال جماعه سی بیلن کیلیشیب آلگن لیگیم اوچون خرسندمن. حیاتیم اوچون بویوک آدیم قویدی. قهرمانلرلیگی قاله ویرسه برچه کپلرنی الیشنی خواهله یمن. بو موفقیت اوچون جماعه ده گی اورتاقلریمگه یاردمچی بوله من" دیدی.
اسپانیا مطبوعاتی برسیلونانینگ ویدال اوچون بایر مونیخ گه 21 میلیون یورو تووله شینی یازماقده.


text:
شیمالی کورئیا یئنی قوشون نؤعو - خصوصی تعیناتلی قوهلر یارادیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده جنوبی کورئیانین رنخاپ آگئنتلیگی معلومات یاییب.
معلوماتا گؤره، پخنیاندا آپرلین ۱۵-ده کئچیریلهن پاراددان سونرا شیمالی کورئیا قزئتلرینین صحیفهلرینده یئنی حربی ترمین یارانیب. «نودون سیمون» قزئتی یازیب کی، کیم ایر چئن میدانیندان کورئیا خالق اوردوسونون حربی دنیز، حربی هاوا و هاوا هجوموندان مدافعه، ایستراتژی و خصوصی تعیناتلی قوشونلاری کئچدی.
شیمالی کورئیا تلگراف آگئنتلیگی ده آپرئلین ۱۳-ده خصوصی تعیناتلیلارین تعلیملری بارهده یازمیشدی. اوزلری قارا رنگله قریملنمیش بو قوشونلار پاراددا قارا گون عینکی ایله آددیملاییبلار. اونلار یئنی قومباراتانلارلا سیلاحلانیب و باشلارینا اوزرینه گئجه گؤرمه جیهازی قوشولموش دبیلقهلر گئیینیبلر.
رنخاپ آگنتلیگی حربی اکسپرتلره ایستینادا یازیب کی، بو یئنی قوشون نؤوو آمریکا و جنوبی کورئیا خصوصی تعیناتلیلارینا قارشی یارادیلیب. بو قوشونلارا گنرال-پولکوونیک کیم یون بوک رهبرلیک ائدیر.


text:
تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغان پارتییا ایجلاسیندا چیخیشی زامانی اونو سسلهیهن کؤرپهنین سسینه بیگانه قالا بیلمهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، اردوغانین کؤرپهنین «طایییب بابا» سسلهمهسینه چیخیشینی یاریمچیق قویاراق، «افندیم» دئمهسی بوتون زالین رغبتینه و آلقیشلارا سبب اولوب.
معلوماتا گؤره، تورکییه پرزیدنتینین سسینه بیگانه قالا بیلمدیی کؤرپه آغسارایدان آناسی ایله بیرلیکده پارتییا ایجلاسینا گلمیش گولهان آیدوغدو اولوب. ایجلاسین یئکونوندا اردوغان آزیاشلی قیزلا شکیل چکدیریب.
«آغسارایدان بورا قدر طایییب باباسینی گؤرمک اوچون ورکیه بویوک میلت مجلیسینه گلن و قروپ توپلانتیمیزدا جناب پرزیدنتیمیز رجب طایییب اردوغانین یاخیندان ماراقلاندیغی گولحان آیدوغدو آدلی بالامیزی قوناق ائتدیکدن سونرا آناسی ایله بیرلیکده آغسارایا یولا سالدیق»، - پارتییا عضوو، آغسارایدان اولان میللت وکیلی ایلکنور اینجؤز بیلدیریب.


text:
اوکراین بیر قطار روس شرکتلریگه چیکلاو عملی قیلماقده
اوکراین بیر قطار روس شرکتلریگه چیکلاو عملی قیلماقده
اوکراین استخبارات سرویسی اوکراین خوفسیزلیک سرویسی نینگ انترنیت ساتی آرقه لی بیریلگن معلوماتده، میلادی 2018 – ییلی دوامیده روسیه دن بیر قطار شرکت و شخص لرنینگ اشغال آستیده گی توپراقلرده جایلشگن دونیکس و لوگانسک ده گی ترانسپورت شرکت لری بیلن ایشله گن لیگی تثبیت ایتیلگن لیگی بیلدیریلدی.
بیر قطار روس شرکتلرنینگ خلق ارا قانون قاعده لرینی اخلال ایتگن لیگی قید ایتیلماقده. بناً اوکرای خوفسیزلیک کینگشی و مالیه وزیرلیگی نینگ RJD Logistika, Promkompleksplast, Gazgolder و ایریم روس شرکتلریگه محدودیت و چیکلاو قراری آلینگن لیگی افاده ایتیلدی.


text:
کربون تتراکولورید
کربون تتراکولورید (اینگیلیسجه: Carbon tetrachloride، (روسجا:TeTpaxлopMeTaH)، (عربجه:رباعي كلوريد الكربون)) بیر شیمیایی ماده. مایع حالتینده تاپیلار.کربون تتراکولورید کولور بیلشیکلری و نیتروژن بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر و حلال اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Carbon tetrachloride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کربون تتراکولورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بیر هپده ده ۳۹ ترورچی یۇق ادیلدی
عیراغینگ دمیرقازیغینا قورالان هۇوا هۆجۆمینده ۵ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ ترورچیلیق بیلن ساواشی هم یوردونگ ایچینده هم داشاری یورتلاردا دۇوام ادیأر.
عیراغینگ دمیرقازیغینا قورالان هۇوا هۆجۆمینده ۵ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلری حارکوک بؤلگه سینه اۇپراسیا قورادی.
بو هۇوا حرکتینده آیرالیقچی ترور قوراماسیندان ۵ آدام تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
سۇنگقی ۱ هپده ده ۳۹ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
شۇلاردان ۴-ی یۇقاری درجه لی ترورچی.
کؤپ سانلی یاراغ و پارتلاییجی ماددا دا ضبط ادیلدی.
ایلایتا دا عیراغینگ دمیرقازیغیندا ترورچیلارینگ قاچیپ آتالغالاری و یاراغ آمبارلاری یۇق ادیلدی.
دیاربکرینگ قۇجاکؤی دییلن یرینده ده ۲ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
ترورچیلارینگ تاسلاما باشلاریندان شاهین کد آدی بیلن تانالیان احمد دوراق دا اؤلدۆریلدی.


text:
قازاخیستان پرزیدنتی نورسلطان نازاربایئو آمریکایا رسمی سفری زامانی دونالد ترامپلا سورییا و افغانیستان مسئلهلری ایله یاناشی روسییا ایله موناسیبتلری ده موذاکیره ائدجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو قازاخیستان ایستراتژی آراشدیرمالار اینستیتوتونون دیرکتور معاوینی صنعت کوشکومبایئو "کاز اینفورم" دؤولت آگنتلیینه آچیقلاماسیندا دئییب.
سیاسی باخیمدان رگیونال و گلوبال تهلوکهسیزلیک مسئلهلرینین حلی و تشویقی ایله باغلی امکداشلیق ائدیریک. سورییا مسئلهسی ایله یاناشی، خصوصیله افغانیستان مسئلهسی موذاکیرهلرین مرکزینده اولاجاق. آمریکانین آوراسییا ایستراتگییاسی کیمی روسییا ایله علاقهلر ده موذاکیره ائدیلهجک "
قید ائدک کی، نازاربایئوین یانوارین ۱۶-۱۸-ده آمریکایا سفر ائدجیی گؤزلنیلیر.


text:
پارلامئنت اؤلکهده دؤولت چئوریلیشی ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو دؤولت تلویزییاسیندا چیخیشی زامانی ونزوئلا پرزیدنتی نیکولاس مادورو سؤیلهییب.
«پرزیدنت کیمی من خواهیش ائدیرهم کی، کونستیتوسییانین پوزولماسینی جزاسیز قویمایاسینیز. میللی آسسامبلئیا دونن قیامچی مانیفئست قبول ائدیب»، – دئیه، او بیلدیریب.
قید ائدک کی، دونن ونزوئلا پارلامنتی پرزیدنت نیکولاس مادورونون صلاحیتلرینی ایجرا ائده بیلمدیینه گؤره ایستئفایا گئتمهسی حاقدا قرار قبول ائدیب. قرارین لیهینه ۱۰۶ میلت وکیلی سس وئریب. حکومت یؤنلو میلت وکیللری ایسه سس وئرمهدن اول سالنو ترک ائدیبلر. پارلامنتاریلر اؤلکه کونستیتوسییاسینین ۲۳۳-جو ماددهسینه اویغون اولاراق حرکت ائدیبلر. ماددهیه اساساً، پرزیدئنت صلاحیتلرینی ایجرا ائتمدیی تقدیرده یئنی سئچکیلرین کئچیریلمهسی نظرده توتولور.
قبول ائدیلهن قرار فاکتیکی اولاراق حقوقی گوجه مالیک دئییل. ونزوئلا قانونوئریجیلیینده پرزیدنتین پارلامئنت طرفیندن ایمپیچمئنت ائدیلمهسی نظرده توتولماییب.
آرتیق ونزوئلا عالی محکمهسی پارلامنتین پرزیدنت نیکولاس مادورو بارهسینده ایستعفا قرارینی غیری-کونستیتوسیون ساییب.


text:
یئنی ایل گئجهسی ایستانبولدا ایکینجی تئررور آکتینین تؤردیلمهسی پلانلاشدیریلمیشدی.
پوبلیکا .آذ خبر وئریر کی، بونو «رئینا» گئجه کلوبوندا قتل عام تؤرهدن ایشید تئررورچوسو عبدولکادیر ماشاریپووون تئلئفونو و کومپوتئرینده اولان یازیشمالار اورتایا چیخاریب.
لاکین ایکینجی بیر تئررور هوجومونو حیاتا کئچیرمک مومکون اولماییب. پولیس یازیشمالارا اساساً، «رئینا» تئررورچوسو ایله ایکینجی تئررور هوجومونو حیاتا کئچیرمیی پلانلاشدیران شخصین ایستانبولدا بیر آوتوبوس دایاناجاغیندا گؤروشدویونو موعیینله شدیریب.
گؤروش دئکابرین ۲۶-دا ایشید-این راککا امیرینین وئردیی تعلیماتلا تهلوکهسیزلیک کامئرالارینین اولمادیغی بیر دایاناجاقدا کئچیریلیب. پولیسین معلوماتینا گؤره، راککا امیری ایلک هوجومون ماشاریپوو طرفیندن ائدیلمهسینی ایستهییب. ایکینجی تئررورچو ایسه باشقا بیر نقطهده هوجوما حاضیرلاشیب.
پولیس حاضیردا ایکینجی تئررورچونون ایزینه دوشمک اوچون ماشاریپووون اولدوغو بوتون یئرلرین گؤرونتولرینی الده ائتمهیه چالیشیر.


text:
۱۳۹۲ شهریور ۲۲, جمعه
آزربایجان تاریخی بینالار و عابیده لرین دن یوخسول لاشیر ، بونا نه زامان دور دیه جییک !؟ساراجیق قالاسییندا ییخدیلار!
هر گون خبرلرده بو و او تاریخی ائو ، بینا و عابیده نین یوخ اولوب ییخیلماسین اوخویوب کده رله نیرم . بیرگون آرپاچایی اوستون دن بیر کورپونو ییخیب محو ائدیللر .اوبور گون رحیمی افشار ائوی اورمودا محو اولوب تاریخین قارانلیقینا قاووشور. قره صاندیق قبیرصاندیقی تاراج اولوب گتدی . شیخ علی خان حامامی اورمودا ، سرداران خیاوانی اولدو . اطراف دا اولان بوتون قالالار تخریب آشاماسیندا و کیمسه صاحاب چیخمیر.
ارک قالاسین رضا شاه ییخدی ، بدن دووارلارینا ممد ریضا صاحاب اولمادی . ایندی ایسه بو حکومت ده ایت ییه سین تانمیر بیرگون اهالیدن بیری چیخیر قهرمانلو قالاسین ییخیر او بیری ده اوزبک قالاسین محوائدیر. خبر گلدی ساراجیق قالاسیدا ییخیلیب . ساراجیق قالاسی اورمونون 5 کیلومترلیقینده سویوق بولاق یولو اوسته و اوروم آدا کارخاناسینین قارشیسیندا بنا اولموشدو. بو تاریخی عابیده یرین توی سالونونیلا دییشیب . قافیل جماعت گتسینلر آتا بابالاربنبن سوموک لری اوستون ده "شبنم گل نار" هاواسیلا اوینا سینلار. تاریخ و هویت لرینین مزاری اوستون ده ائیله نسینلر، صاباح دا الی قانلی تروریست لر گلیب بو دویارسیز قافیل لری آولییب توپراقلارین دان دیشاری آتسینلار. تاریخینه ، هویتینه صاحاب دورمایان میلت محو اولمالیدی و گلجک بیزلرین سایه سینده قارانلیقدیر. آزربایجان اهالیسی دویارلی اولمایینجا ، تاریخ و طبیعتینه صاحاب چیخمایینجا محو اولوب هویت سیز یاشاماقا محکوم اولاجاقدیر . بیز بوردا قوربت ده یاشییاق ، سیزده اوردا ایسارت ده یاشایین!دمه ک هر میلت لاییق اولدوقو و ایسته دیی کیمین یاشییاجاق دیر.
توضیح:فوتوشکیل قهرمانلو قالاسینا عاییددیر.


text:
آسترالیا پارلمانی بو مملکت ده کیله یاتگن قاچقین لر دن تیکشیریش ایشی قانونی شکلده ایلگری کیتیشی توغری سیده ینگی بیر قانون نی تصویب قیلگن.
آسترالیا نیچه ییل دن بیری تورلی مملکت لردن کیچیک کیمه لرگه قانون سیز شکلده کیله یاتگن قاچقین لر معما سی بیلن یوزمه یوز بولیب کیلگن.
بو قاچقین لر آره سیده کوپگینه افغانستان لیک قاچقین لر هم موجود. لیکن بیر قنچه مورد لرده کوپ گینه افغان قاچقین لر مذکور مملکت ده یتیشمه ی اندونیزیا و آسترالیا آره سیده گی سوو لرگه غرق بولیب هلاک ایتلگن لر.
آسترالیا اولوسی جرگه سی، بو مملکت ده کیله یاتگن قاچقین لر دن تیکشیریش آلیب باریشی نی قانون قیلگن اما بو قانون عملی بولمسدن آلدین مذکور ممکلت سنا مجلیسی نینگ تایید قیلیشی لازم، بولمسه، بو قانون هیچ قچان عملی بوله آلمه یدی.
افغانستان هم دنیا ده گی اولکه لرده انچه قاچقینی بار.
اونلب ممکلت قطاریده حیات اوتکزیش مقصدیده آسترالیا هم افغان قاچقین لری حیات اوتکزیش لری اوچون اینگ یخشی بیر انتخاب گه ایلنگن.
قاچقین لر توغری سیده ژورنالیسیتک فعالیت قیله یاتگن افغان ژورنالیست سید باقر حسینی گه کوره، اوتگن اوچ ییل جریانیده، اینگ آز 650 نفر آسترالیا گه ییتیشمه سوو گه غرق بولیب هلاک ایتیلگن. یقین ده 67 نفر هم اندونیزیادن آسترالیا گه قره ب کیتگن لیکن سوو لرگه درک سیز بولگنی ایتیلماقده. بوقاچقین لر مابینیده کوپ گینه افغانستانلیک لر هم موجود.
حسینی جنابلری بیر قاچقین آسترالیا گه ییتیب بارگنی دن کیین قنقه مسئله لر بیلن یوزمه یوز بولیشی توغری سیده بونده ی ایضاح له یدی.
" سیز آسترالیاگه یتیشگنیز دن کیین، نامعلوم بیر مدت گه قدر او ییرده گی کمپ لرگه سقلنه سیز. سیزگه مدافع وکیل آلینه دی. ایندی اگر سیز محکمه نینگ قناعت بیرسنگیز کی افغانستانده مینی حیاتیم انچه خوف لی، محکمه سیزگه وقتینچه لیک ویزه بیریشی ممکن. کیین سیز تورت یا بیش ییل گه قدر آسترالیا خوف سیزلیک ملازم لری نینگ نظری آستیده بوله سیز یعنی، القاعده بیر علاقه ییز بولمه ماغی اوچون، مخدره قاچاقی گه قولیز بولمه گنی اوچون عین دمده سیز او ییرده گی مالیه پولی نی توله شگه قادر بولگنیز نی قره ب سیز گه دایمی حجت بیره دی. سیز کمپ دن چیقگنیزدن کیین، آسترالیا ایش بازاریگه زودلیک بیلن کیره آلمه یسیز."
حسینی جنابلری شونگه قوشیمچه قیلیب، کوپ حالت لرده، افغان لر آسترالیاگه کیتیش اوچون قنده ی خطر لر بیلن یوزمه یوز بولیشی نی نظرده آلمه یدیلر و قاچاقچی نینگ سحرلی سوز لریگه ایشانه دیلر. جدی قیین چیلیک لر بیلن روپه ره بولگن لریدن کیین آلگن تصمیم لریدن پشیمان بولیب، اوزمان انچه وقت اوتگن دیب معلوم قیله دی.
شونده ی بیر حالده بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ قاچقین لر اداره سیگه کوره، هر بیر قاچقین خلق ارا کنوانسیون و معیار لر بیلن مطابقتی بولسه مذکور اداره اوندن حمایت ایته دی.
افغان لر نینگ خارجی مملکت لرگه اینیقسه، امریکا، اروپا و آسترالیان گه قانون سیز شکلده کیتیش لرینی ایریم دلیل لری بار.
ایش سیزلیک، حیات اوچون امکانیت لری یوق لیگی، خوف سیز لیک معما لر، و شونگه اوخشه گن باشقه معما لر افغان لر نینگ خارجی مملکت لرده قاچقین بولیشلریگه اساسی سبب لردن دیب معلوم بولگن.


text:
چین دونانماسی آمئریکا بیرلشمیش شتاتلارینین پیلوتسوز سوالتی قاییغینی تحویل وئریب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری مدافعه ناظیرلیینین سؤزچوسو پیطئر کوک ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا دئییب.
اونون سؤزلرینه گؤرته، سوآلتی قاییق ۴ گون چین دونانماسیندا قالیب:
«قاییق جنوبی چین دنیزینده، یاخالاندیغی یئرده حربچیلریمیزه تحویل وئریلیب. بو حادثه بئین الخالق حقوقا و دونانمالار آراسینداکی پئشکار ایستاندراتلارا اویغون بیر حادثه دئییلدی».
کوک فاکتلا باغلی آراشدیرمانین داوام ائتدیریلدیینی بیلدیریب.
قئید ائدک کی، پئنتاگون سؤزچوسو جئفف دئویس ۴ گون اؤنجه جنوبی چین دنیزینده «علمی معلوماتلار» توپلایان آمئریکا سوآلتی قاییغینین چین دونانماسی طرفیندن یاخالاندیغینی آچیقلامیشدی.
حادثه آمئریکا دونانماسینین ضابیطلرینین گؤزو قارشیسیندا باش وئرمیشدی.


text:
ایرانده آلتی نفر تخارلیک اعدام قیلینگن
تخار ولایتی مسووللری، ایران حکومتی اوتگن آلتی افغانستانلیک نی اعدام قیلگنی نی ایتگن.
تخار حاکمی سوزچیسی سنت الله تیمورگه کوره، بو آلتی نفر ولایت اهالیسی دن بولیب، بوندن آلدین ایرانده مردکارچیلیک قیلشرایکن.
اونینگ ایتیشیچه، بولردن ایکیته سی ولایت نینگ کلفگان تومنی یشاوچیلریدن بولیب، اولرنینگ جسدلری اوتگن کون ایرانده گی یقینلریگه تاپشیریلیب، اوییرده دفن قیلینگن.
تیمورشونینگدیک، ایران ده گی بیرقطار مهاجرلر اولرگه بو حادثه لر حقیده معلومات بیریشگن و مهاجرلرنینگ اعدام حکم قیلینه یاتگنی دن تشویش بیلدیره یاتگنلیکلرینی معلوم قیلگن.
تخار مهاجرلریدن بیری اعدام قیلینگن لردن تورته سی کلفگان اهالیسیدن ایکنی نی ایتگن. اونگه کوره، اولرنینگ جسدلری هنوزگچه یقینلریگه تاپشیریلمه گن. او حکومت نی مهاجرلرنی حمایه قیلمه یاتگنلیگی باره سیده عیبله ماقده.
افغانستان مهاجرلر و تشقی ایشلروزیرلیکلری بو باره سیده فکر بیلدیریشمه گن. بوندن ایکی ییل آلدین تخار ولایتی اهالیسیدن 20 ته سی ایران ده اعدام ایتیلگندی.


text:
هیراپولیس و پاموق قالا سیاحاتچیلیق مرکزی
هیراپولیس و پاموق قالا سیاحاتچیلیق مرکزی | تۆرکیأنینگ اینگ اۇوادان یرلریندن پاموق قالا و هیراپولیس آنتیک شأهِرینه هر ییل یۆزمۆنگلرچه توریست گلیأر. میلاددان اۇزال ۲۰۰-نجی ییلدان قالان هیراپولیس آنتیک شأهِریندأکی هیراپولیس آنتیک حۇوضی یونسکو تاراپیندان بۆتین دۆنیأ مدنیت میراثی ساناوینا دگیشلی یرلردن بیری. بو حۇوضدا مصرینگ تانیمال زنانالاریندان کلئوپاترانینگ یۆزِهندیگی رۇوایات ادیلیأر.
تۆرکیأنینگ اینگ اۇوادان یرلریندن پاموق قالا و هیراپولیس آنتیک شأهِرینه هر ییل یۆزمۆنگلرچه توریست گلیأر. میلاددان اۇزال ۲۰۰-نجی ییلدان قالان هیراپولیس آنتیک شأهِریندأکی هیراپولیس آنتیک حۇوضی یونسکو تاراپیندان بۆتین دۆنیأ مدنیت میراثی ساناوینا دگیشلی یرلردن بیری. بو حۇوضدا مصرینگ تانیمال زنانالاریندان کلئوپاترانینگ یۆزِهندیگی رۇوایات ادیلیأر.
اتیکتلر: هیراپولیس , پاموق قالا


text:
باکیدا سوروجولری آوتوخولیقان کیمی توتماقلا مشهورلاشان یول پولیسی امکداشی ایشدهن قووولوب.
آوتوسفئر. آذ-این الده ائتدیی معلوماتا گؤره، نسیمی رایون دؤولت یول پولیسی شعبهسینین امکداشی، پولیس ظابطی، داها چوخ "بئکو رشاد" کیمی تانینان رشاد ناغییئو داخیلی ایشلر ناظری، گئنئرال-پولکوونیک رامیل اوسوبووون امری ایله سرانجاما گؤندریلیب.
بونا سبب کیمی رشاد ناغییئوله باغلی شیکایتلرین سون واختلار داها دا آرتماسی گؤستریلیر. بیلدیریلیر کی، سوروجولر طرفیندن دین رهبرلیینه ائدیلهن مراجعتلرده دیپ امکداشینین قانونسوز حرکتلریندن، سوروجولری "آوتوش" آدی ایله اینجیتمهسیندن بحث اولونوب، اونون روشوت آلماسی حاللاری قئید ائدیلیب.
رشاد ناغییئو نسیمی رایون دؤولت یول پولیسی شعبهسینین مشهور امکداشیدیر.


text:
آدام وار کی اؤزگه لره لاغ ائیلر
فیکیر وئرسن عیبه جردی هر ایشی
هر مجلیسده اؤز یئرینی تانیماز
ائل یانیندا اولماز اونون ارزیشی
نامرد جهدی اونو مرده یئتیرمز
قوناق گلسه پارا چؤرک گتیرمز
اوت کؤک اوسته بیتر ، اصلین ایتیرمز
اینانمیرسان ائیله گیلن تفتیشی.
یالان سؤز بعضینه شوکت دی ، شاندی
آخشام سؤز دانیشیر ، سحر پئشماندی
یئیر نان و نمک گئدر دوشماندی
ائله آدام نه آرواددیر ، نه کیشی
” خسته قاسیم ” سن دوشمانین آتگینان
متاحینی خریدارا ساتگینان
شاهی مردان دامنیندن توتگینان
آللاهی سن چاغیر ائتمه تشویشی
تفتیش: آختاریش – تحقیق
تشویش: اضطراب


text:
سورییا پرزیدنتی بشار اسدین نظارتینده اولان بوتون هاوا لیمانلاری یوخ ائدیلمهلیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو دونیا قادینلار ساممیتینده چیخیشی زامانی آمئریکانین کئچمیش دؤولت کاتیبی هیللاری کلینتون سؤیلهییب. او، سورییادا اوچوشا قاداغان اولان زونالارین یارادیلماسی گرکدیینی بیلدیریب:
«بو هاوا قوهلری سون ایللر عرضینده گؤردویوموز کیمی، دینج اینسانلارین اؤلومونه سبب اولدو. بو هاوا لیمانلارینی چوخدان یوخ ائتملیدیک. بونونلا اسدین معصوم اینسانلارا کیمیوی هجومونون قارشیسینی آلا بیلریک. اسده گؤره اونا قارشی اولان هر کس ترورچودور. پوتین ده بئله دوشونور».


text:
گؤرولن کوسمتیک تدبیرلره باخمایاراق، ارمنیستاندا اهالینین ۴۰ فایزی یوخسوللوقدان دا آشاغی سوییهده یاشاییر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا میللت وکیلی آیدین میرزازاده دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، ارمنیستان اهالیسینین اؤلکهنی کوتلوی صورتده ترک ائتمهسی آرتیق داغلیق قاراباغ پروبلئمی بویدا حلی موشکول مسئلهیه چئوریلیب:
«ارمنیستان بو گون اؤزونو تجرید وضعیتینه سالیب. ارمنیستان اهالیسی آرتیق بو دورومون دییشجیینه اومید بسلمیر، اونا گؤره ده یئگانه چیخیش یولونو اؤلکهدن کؤچمکده گؤرور. سرژ سرکیسیانین بو ایستیقامتدهکی چاغیریشلاری جمعیتده سادهجه گولوش دوغورور. چونکی بیرینجیسی، ارمنیلر اؤز اؤلکهلرینده یاشاماق ایسته میرلر، ایکینجیسی ایسه عائلهده اوشاقلارین سایی گئتدیکجه آزالیر. یئگانه چیخیش یولو ارمنیستانین قونشو دؤولتلره قارشی اراضی ادعالاریندان ال چکمهسیدیر. بو ایسه باش وئرمهیهجک. آنجاق بو او دئمک دئییل کی، ایروان بو پروسسدن ایتکیسیز چیخاجاق. ارمنیستانی قارشیدا بؤیوک سوسیال پارتلاییشلار گؤزلییر. اهالینین بیر حیصهسی کؤچسه ده، یئرده قالانلار اوچون ایش یئری تاپیلمیر. بودجهنین آز قالا ۲۵ فایزی حربی خرجلره صرف اولونور. بو سیتواسییادا ارمنیستانین یئنیدن قاریشاجاغینی امینلیکله سؤیلهیه بیلریک. ایندیکی حاکمیت ائله بیلیر کی، وضعیته نظارت ائده بیلهجک، یاخود دا هانسیسا بیر معجزه نتیجهسینده ارمنیستان خلاص اولاجاق. آنجاق سرژ سرکیسیان و اونون کومانداسیندان پروبلمین حلی ایستیقامتینده جدی آددیملار گؤزلهمهیه دیمز. بو فوندا ارمنیستانی هئچ روسییا دا خلاص ائده بیلهیهجک».
قید ائدک کی، ارمنیستانین ایستاتیستیکا خیدمتی اؤلکهده اهالینین سون ۱۵ ایلده ۲۲۸،۷ مین نفر آزالدیغینی آچیقلاییب.


text:
اوکراینا پرئزیدئنتی پیوتر پوروشئنکو آوروپا بیرلیینی کریمین اوکراینایا قایتاریلماسی مسئلهسینده آکتیو سیاست آپارماغا چاغیریب.
آخار. آز خبر وئریر کی، او بو بارهده اوکراینا-آب ساممیتینین یئکونلارینا دایر بریفینقده چیخیشی زامانی دئییب.
«بیز موذاکیرهلری سرعتلهندیرمهیه قرار وئردیک. حاضردا کریمین اوکراینایا قایتاریلماسی مسئلهسینده آکتیو ایستراتئگییایا کئچمک اوچون بوتون زروری شرطلر فورمالاشیب. روسییا کریمی تهدیدلرله دولو بیر آدایا چئویریب»، - پوروشئنکو بیلدیریب.
خاتیرلاداق کی، ۲۰۱۴-جو ایلده اوکرایناداکی حاکمیت چئوریلیشیندن سونرا فئورال آییندا کریم و سئواستوپول رئفئرئندوم کئچیرمک قراری آلمیش، مای آییندا باش توتان رئفئرئندومدا ایسه ۹۵.۶ فایز ساکینین قرارین لئهینه سس وئرمهسی ایله روسییانین ترکیبینه کئچمیشدیلر.