text:
اویان نیوز:
یازار: آغالار قوت
کؤچورن: وحید نریمان
۱- عوثمانلیجانین آنجاق ۲۰-۲۵ %-ی تورکجهایدی. بو، ۱۰ کلمهلیک بیر جوملهده اَن چوخو ۲ کلمهنین تورک دیلینده اولماسی دئمکدیر. بو دا ایندیکی، عربجه-فارسجا سؤزلره بولاشمیش دا اولسا، آذربایجانجا بیر جوملهنین او واختکی عوثمانلیجا بیر جوملهدن داها تورکجه اولدوغونو بیلدیریر.
عوثمانلیجانی عربجه و فارسجانین منگهنهسیندن قورتاریب، تورکجهلشدیرمک، دیلی سادهلشدیرمک اوچون مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) اؤلومودن ۶ ایل قاباق، ۱۹۳۲-جی ایلده دیل اینقیلابینا باشلاییر. بو، آرتیق الیفبا یوخ، دیل اینقیلابیایدی، اون مینلرله سؤزو دییشدیرمک پروقرامی. سون ایللرده بیر سیرا بوشبئیین آذربایجانلی پوبلیسیست، ژورنالیست و مؤلفلرین، دانیشاندا آغیزلارینا، یازاندا بارماقلارینا تپیشدیردیکلری اؤنم، دوروم، اؤزل، گئنل، ایلگینج، دوغال، توپلوم کیمی سؤزلر، ایناندیقلارینین عکسینه، هئچ ده آنادولو خالقینین یاراتدیغی، اصل، خالص، دوغما تورکجه سؤزلر اولماییب، مصطفی کمال پاشا-نین فرمانییلا یارادیلمیش تورک دیل ایدارهسینین «دیلباز» مأمورلاری طرفیندن بیر نئچه ایل عرضینده، تلهم-تلسیک، تورک دیلینین کؤکلریندن و باشقا قوللاریندان قوپاریلمیش، اَن اساسی دا یانلیش دوزلدیلمیش کلمهلردیرلر.
مصطفی کمال پاشا دیل اینقیلابینین رهبرلییینی، او دؤورون یئگانه تحصیللی دیلچیسی، ائرمنی اصیللی آگوپ مارتایان’ا تاپشیریر. تورک خالقی بیر ائرمنینین باشچیلیغی آلتیندا آپاریلان دیل اینقیلابینی ائله بری باشدان رد ائتمهسین دئیه، م.کمال پاشا اونون «مارتایان» فامیلییاسینی «دیلآچار» فامیلییاسی ایله اوز ائدیر. دیلآچارا چئوریلمیش مارتایاندا پاشا-یا بورجلو قالمیر، بؤیوک میللت مجلیسینده اونا «آتاتورک» تیتول-آدینین وئریلمهسینی تکلیف ائدیر. تکلیف قبول ائدیلیر، بئلهجه، مصطفی کمال پاشا دا آتاتورک آدینی آلیر.
۲- دانیشدیغیمیز دیل –تورک دیلی– شرقی آوروپادان تا چینهدک چوخ بؤیوک بیر اراضییه یاییلمیش اولوب، ۳۰۰-۳۵۰ میلیونلوق بیر خالقین دیلیدیر. دانیشانلارینین سایینا گؤره دونیانین ۵-جی، یا ۶-جی دیلدیر (عربلرله یاریشیریق). یاشی بیر نئچه مین ایلدیر. سون ایللرده قایا اوستو دامغالارین (پئتروقلیفلرین) دئشیفره ائدیلمسیله بیرلیکده، تورک دیلینین یاشایان اَن اسکی (قدیم) دیل اولماسی غرب عئلمی دایرهلرینده تصدیق ائدیلمک اوزرهدیر. تورک دیلینده سسلرین دوزولوشوندک، هر شئی دقیقدیر، قایدالیدیر. بو دیلین فعل و ایسیم کؤکلری، بو کؤکلرین معنالاری، هانسی سونلوقلارین (شکیلچیلرین) اولماسی و بو سونلوقلارین معنالاری، سایلاری (گ. جلاوسون تورک دیللری و دیالئکتلری اوچون خاراکتئریک ۱۸۳ سونلوق گؤسترمیشدیر)، بیر سونلوغون ایسیم کؤکونهمی، یوخسا فعل کؤکونهمی یاپیشاجاغی، بئله بیر بیرلشمهدن هانسی تیپ معنالارین اورتایا چیخاجاغی و ب. بللیدیر، دقیقدیر، دییشمزدیر.
بیز آذربایجانلیلارین دانیشدیغی دیلین ایسه –غرب تورکجهسینین شرق قولو و یاخود اورتا قولو– قیپجاقجا ایله اوغوزجانین قاریشماسیندان یارانمیش بیر قول اولوب، رسمی اولاراق اَن آزی ۸۰۰ ایل یاشی وار. آنجاق باشقا حسابلامالارا گؤره (مثلاً، آکادئمیک ا. دمیرچیزاده-نین اساسلاندیریلمیش حسابلاماسینا گؤره) آذربایجان دیلینین یاشی مین ایلدن ده چوخدور. یئری گلمیشکن دئییم، تورک دیللری و دیالئکتلری ایچینده آذربایجانجانین آیریجا چکیسی واردیر، دیلیمیز ایندی عربجه-فارسجا سؤزلرله نه قدر موردارلانسا دا، تورک دیللری فیلولوگییاسیندا اؤز پوتئنسیالینا و توتومونا گؤره ساییلیب-سئچیلن دیللردن بیری، بلکه ده بیرینجیسیدیر. آذربایجان دیلی سومئرجهدن، آلتای هونلارینین دیلیندن، دیوانی لوغاتی-تورک، قوتاد قوبیلیک، آلتین یاریق کیمی اَسکی تورکجهنین یازیلی آبدهلرینین دیلیندن و س. داها چوخ سؤزو اؤزونده ساخلاماقلا، اَن آزیندان تورکییهده دانیشیلان و «تورکجه» آدینی داشییان دیلدن داها گوجلو، داها یادداشلی، تاریخین درینلیکلرینه قاپیلاری و باغلاری داها چوخ اولان بیر دیلدیر. بو فاکتی دیلچیلر یاخشی بیلیر.
اوغوزجانین اوستونلویونو داشییان آذربایجان دیلی حاضیردا بیزدن باشقا، آنادولونون شرقینده، کرکوک داخیل اولماق شرطیله عیراقین قوزئیینده، گونئی آذربایجان آدی وئردییمیز –ایرانین قوزئی- غربینده ده باشا دوشولور، دانیشیلیر. گؤروندویو کیمی، تاریخی فیزیکی اراضیلریمیزی ایتیرسک ده، دیلیمیزین اراضیسی بؤیوک اولاراق قالیر.
۳- آتاتورک’ون دیل اینقیلابی فرمانی عوثمانلیجانی تورک دیللری عاییلهسینه قوووشدورماق مقصدی داشیسا دا، چوخ حئییف، عکسینه اولموش، باشدا دیلآچار اولماقلا، دیل اینقیلابینین مأمورلاری، تورک دیلینین باشقا قول و دیالئکتلریندن هئچ بیر سؤز آلمادیقلاری اوچون، اؤزلریندن یئنی سونلوقلار اویدوردوقلاری اوچون، سونلوقلاری ایسیم کؤکو-فعل کؤکو فرقی قویمادان کؤکلره «نئجهگلدی» بیرلشدیریب قوراما سؤزلر دوزلتدیکلری اوچون، اَسکی تورک یازیلی آبیدهلریندهکی سؤزلری اونلارین معناسینی دوزگون باشا دوشمهدن دیریلتدیکلری اوچون، یئنی سؤزلری تورک دیلینین عومومی قایدالارینی پوزاراق یاراتدیقلاری اوچون، آیری-آیری عئلم ساحهلرینه و فلسفی دوشونمهیه عایید یانلیش تئرمینلر قوراشدیردیقلاری اوچون و باشقا سببلردن، سوندا، اَسکی تورکجه یازیلی آبیدهلردهکی کلیمه فوندوندان و تورک دیل عاییلهسینین باشقا دیالئکتلریندن قوپوق، یاپما، کؤکسوز، یانلیش بیر دیل اورتایا چیخمیشدیر. بونا گؤره ده من بو یئنی دیلی «تورکجه» آدییلا یوخ، «تورکییهجه» آدییلا چاغیرماغا مجبورام.
آذربایجانلیلار تورکییهجه دوروم-موروم، اؤنم-مؤنهم دئمکله، ۳۰۰ میلیونلوق تورک دیلی عاییلهسینه، تورک دیلینین کئچمیشینه قوووشماق ندیر، تام عکسینه، بو عاییلهدن ده، تاریخی کؤکلردن ده اوزاق دوشموش اولورلار.
۴- تورک دیل اینقیلابی مأمورلارینین (اونلارا دیلچی دئمهیه دیلیم گلمیر) دیلین باشینا نه اویون آچدیقلارینی گؤسترمک اوچون، گلین، بیر سیرا میثاللارا باخاق.
عربجه «مجبوریت» سؤزونو تورکجهلشدیرمک اوچون، «سپین»، «گلین» کیمی سؤزلردن تانیدیغیمیز، فعل کؤکونه بیرلشیب ایسیم یارادان، دؤرد فونئتیک واریانتلی -ین سونلوغونو، فارسجانین (؟) «زور» سؤزونه بیرلشدیریب، اونون آردیندان دا -لو سونلوغونو آرتیریب، «زورونلو» کیمی قولیابانییا بنزر بیر سؤز دوزلدیبلر. دئدییم کیمی، «زورونلو» فارسجا بیر کؤکدن و تورکجه بیر سونلوقدان دوزلدیلمیش تورکییهجه بیر سؤزدور. زوروندا اولماق دا بئلهدیر.
اسکی تورکجهنین «اؤن» ایسیم کؤکونه، «بایراقدار»، «جاهاندار» کیمی سؤزلردن یاخشی تانیدیغیمیز فارسجانین «-دار» سؤزونو (توتان دئمکدیر) آرتیریب، «اؤندر» سؤزونو یارادیبلار. آذربایجاندا ایسه چوخلاری ائله بیلیر «اؤندر» خالص تورکجه بیر سؤزدور، حالبوکی، «اؤندر» ده تورکجه یوخ، تورکییهجهدیر.
عربجه «دونیا» سؤزوندن یاخا قورتارماق ایسترکَن، بیلمهدن و سونرا دا بیلمدیکلرینی بویونلارینا آلماق ایستهمهدن، تورکجه اولمایان، ایران منشألی بیر دیلین –سوغدجانین آجون (آچین، آژون) سؤزونو گؤتورموشلر. بو حاقدا گ. جلاوسون دا یازمیشدیر.
«ناسیل» سؤزو اؤزوموزون «نه» ایسیم کؤکوموزله، عربجهنین «آسیل» (اصیل) سؤزونون بیرلشمهسیندن یارانیب، یاریم تورکجه-یاریم عربجه سؤزدور. کؤکو گئدیب سومئرجهیه چاتان «نئجه» سؤزونو دئمهییب، عوثمانلیجا «ناسیل» دئمکله بیز تورک’لشمیریک، عکسینه، اؤزگهلشیریک. تورکجه دانیشان بیزیک، تورکییهلیلر یوخ.
تورکییهلی دیل مأمورلاری باشقا دیللردن حاضیر سؤزلر آلماقلارینا، یا دا آشاغیدا اوخویاجاغینیز کیمی، صرف فونئتیک بنزرلییه گؤره یئنی سؤزلر دوزلتمکلرینه باخمایاراق، احتیاجلاری اولا-اولا آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده آلماییبلار، بیرجه سؤز ده!
گلین، بیر-ایکی میثالا باخاق: «سویودوجو» سؤزوموزو بیهنمهییب، «بوز دولابی» سؤزونو یارادیبلار؛ «آسیلی» سؤزوموزو بیهنمهییب، «باغیملی» سؤزونو یارادیبلار؛ «آچار» سؤزوموزو گؤتورمهییب، فارسین «آناحتار» سؤزونو گؤتوروبلر؛ «هووور» سؤزوموزو، «سورک» سؤزوموزو ایستهمهییب، «سوره» سؤزونو یارادیبلار؛ «باشلیجا» سؤزوموزدن خوشلاری گلمهییب، «اؤنملی» سؤزونو یارادیبلار؛ «سئچکی» سؤزوموزو بیهنمهییب، «سئچیم» سؤزونو یارادیبلار؛ «آیریجا» سؤزوموزو ایستهمهییب، «اؤزل» سؤزونو یارادیبلار؛ «اؤدک» سؤزوموزه آغیز بوزوب، «اؤدونج» سؤزونو تاپیبلار؛ «گوندهلیک» سؤزوموزو بیهنمهییب، «گوندهم» سؤزو یارادیبلار (حالبوکی، تورک دیلینده -دم سونلوغو یوخدور!)؛ «دایاق»، «دایاق دورماق»، «دایاق وئرمک» کیمی سؤزلریمیزی آلماییب، فارسجانین «دستک»، «دستکلهمک» سؤزلرینی رسمیلشدیریبلر؛ «بیردن»، «لاپدان» سؤزلریمیزی ایستهمهییب، «آنسیزین» سؤزونو یومورتلاییبلار؛ ایسمین «ییهلیک»، «یؤنلوک» کیمی حال آدلارینی گؤتورمهییب، ایسمین «-ین حالی» (آککوزاتیو)، «-آ حالی» (داتیو) کیمی عجایب تئرمینلر دوزلدیبلر. چوخدور بئله میثاللار.
آخی، نئجه اولا بیلیر کی، بیزیم سؤزلریمیز داها طبیعی، داها تورکجه، داها قدیم اولا-اولا؛ اونلار بیزدن بیرجه سؤز ده گؤتورمهیه-گؤتورمهیه؛ یاراتدیقلاری صونعی، کؤکسوز و یانلیش سؤزلر بیزیم طبیعی سؤزلریمیزدن کئیفیتجه گئری قالا-قالا، بیز اؤز سؤزلریمیزه آرخا چئویریب، اونلارین سؤزلریله دانیشماغا جان آتیریق؟ بو، نه اوچون بئله اولور؟!
دئیهجکسینیز کی، بلکه آذربایجان دیلینی بیلمهییبلر. یوخاریدا آدینی چکدییم آ. دیلآچار (مارتایان) ۱۹۵۰-جی ایلده «آذری تورکجهسی» دئیه بیر کیتاب یازمیشدیر. دئمهلی، او، آذربایجان دیلینی بو حاقدا کیتاب یازاجاق درجهده یاخشی بیلیردی. آنجاق دیل اینقیلابیندا اون مینلرله عوثمانلیجا سؤزو دییشدیررکن، آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده آلماق ایستمهمیشدیر.
همین بو دیلآچار بیر مقالهسینده (باتی تورکجهسی، ۱۹۵۳) تورکلرین (بیزی دئییر) قافقازا گلمه خالق اولدوغونو آچیق-آیدین یازمیشدیر. منده یارانان تصووور بودور: دیلآچار آتاتورک’ون ساواشدان سونراکی یورغونلوغوندان، واختسیزلیغیندان و دیل بیلیینین آزلیغیندان سوء-ایستیفاده ائدرک، دیل اینقیلابینی تورکییهنی باشقا تورک دیللیلردن آییرما پروقرامی اوزره آپارمیشدیر.
آنجاق هر شئیی دیلآچارین بوینونا ییخا بیلمهریک. مسئله بوراسیندادیر کی، دیلآچاردان سونرا دا تا بو گونهجَن تورکییه دیل ایدارهسی آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده گؤتورمهیی اؤزونه سیغیشدیرمامیشدیر!
تکجه بیزدن دئییل، تورک دیللری عاییلهسینین باشقا دیالئکتلریندن ده (خاکاسجا، قازاخجا، قیرغیزجا و س.) دئمک اولار، هئچ بیر حاضیر سؤز آلماییبلار. آنجاق ایندی، یاراتدیقلاری یاپما، کؤکسوز و یانلیش دیللرینی «اورتاق تورکجه» آدی آلتیندا باشقالارینا سیریییرلار.
دیلین قایدا-قانونلارینا و طلبلرینه ایسپونتان عمل ائدیلرک، طبیعی یوللا یارانمیش، یوز ایللرله ایشلهنیلرک جیلالانمیش، اَلَنمیش، تاریخی اَدبی متنلرده تئز-تئز قارشیمیزا چیخان آذربایجانجا سؤزلردن بیرینی ده بیهنمهییبلر، ائله ایندی ده بیهنمیر و گؤتورمورلر. آنجاق بونا باخمایاراق، بیزیم نؤکر روحلو، بیلیکسیز، دوشونجهسیز کاغیذا قلم سورتنلریمیز، کلاویاتورا دویمجیکلری دؤیجلینلریمیز اونلارین یاپما، کؤکسوز، یانلیش سؤزلرینی ایشلتمکدن ذؤوق آلیرلار. اؤزو ده بونو اؤز سؤزلریمیزی اونوتدورماق باهاسینا ائدیرلر. چؤرهیی کاغیذا قلم سورتوشدورمکدن و کلاویاتورا دؤیجلهمکدن، بیر سؤزله، دیلدن چیخان بو اینسانلارین دیله بونجان دَیرسیز گؤزله باخماقلاری آدامی یاندیریر.
۵- ایندی ده، گلین، فونئتیک بنزرلییه سؤیکهنرک یارادیلان تورکییهجه سؤزلردن ده بیر نئچهسینی تانییاق.
عربجهنین «شرف» سؤزونو تورکجهلشدیرمک اوچون فرانسیزجانین عئینی معنالی «honneur» (اوخونوشو: اونووغ) سؤزونه اوخشادیب، اونور سؤزونو اویدوروبلار.
عربجه «مکتب» سؤزو قارشیلیغیندا یئنه فرانسیزجانین عئینی معنالی «ecole» (اوخونوشو: ایکول) سؤزونه اوخشاداراق، اوکول (اوخول) سؤزونو دوزلدیبلر.
عربجه «عومومی» سؤزونو لاتینجانین عئینی معنالی «generalis» سؤزونه بنزهدهرک، «گئنَل» سؤزونو دوزلدیبلر. من اولماییم، سیز اولون، «گئن اَل» سؤز بیرلشمهسیندن سیز نه باشا دوشورسونوز؟ قیساجا دئییم، «گئن اَل» فلسفهنین اَن چتین آنلاییشلاریندان بیری اولان «عومومی» آنلاییشینین تئرمینی اولا بیلمز. بو، یانلیش تئرمیندیر.
عربجه «خیال» سؤزو اوزینده دوزلتدیکلری ایمگه سؤزو اینگیلیس دیلینین «image» سؤزونه اوخشادیلاراق یارادیلمیشدیر.
عربجهنین «حدود، سرحد» سؤزلری عوضینه یونان دیلیندن σύvopa (اوخونوشو: سونورا) سؤزونه اوخشاداراق، سینیر سؤزو دوزلدیبلر.
قوت سؤزونون معناسینی ده قطعی اولاراق قانماییبلار. قوت نه مقدس، قودسی دئمکدیر، نه ده خوشبختلیک. بو حاقدا J.P.Roux دا یازیب. تقدیس ائتمک اوزینه کوتساماک سؤزو ده بوتونلوکله یانلیشدیر. «قودسی» («قودس»دن) سؤزونه فونئتیک اوخشارلیق اولسون دئیه، دوزلتدیکلری «کوتسال» سؤزو ده هم سئمانتیک، هم مورفولوژی باخیمدان تیپیک تورکییهجه بیر سؤزدور.
دونیانین هانسی دیلینده فونئتیک بنزرلییه گؤره یئنی تئرمین یارادیلمیشدیر؟ دونیانین هانسی دیلینده پوریزم (دیلده آریندیرما آپارماق) بو مئتودلارلا آپاریلمیشدیر؟ اوندا گلین بیز ده، مثلاً، «کورروپسییا» تئرمینینی «قارقارا» سؤزویله عوضلیک، آخی بنزییرلر. بو قدر «گئریذکالی» اولماق اولار؟!
(آردی وار)
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق : مئیدان تی وی


c: text/html

text:
لاتین ایمپراتورلوغو
لاتین ایمپراتورلوغو (اینگیلیسجه: Latin Empire، فارسجا: امپراتوری لاتین ، عربجه: الإمبراطورية اللاتينية ، فرانسهجه: Empire latin de Constantinople ، آلمانجا: Lateinisches Kaiserreich ، ایتالیاجا: Impero latino di Costantinopoli ، روسجا: ЛaTиHckaя иMпepия) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. و لاتین دیلی رسمی دیلیدی. لاتین ایمپراتورلوغو 1204 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1261 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سن منیم کیمی سن …
کریم گول اندام
هردن باخیشلارین یول چکهجکدیر،
منیم باخیشلاریم یول چکن کیمی.
حسرت اورهیینده درد اکهجکدیر،
منیم اورهییمده درد اکن کیمی،
سن منیم کیمیسن، من ده، سن کیمی.
بیر زامان سئوینجین دریاسینداسان،
بیر زامان غملرین اورتاسینداسان،
رؤیالار، آرزیلار دونیاسینداسان،
گؤیرمک حسرتی چکن دن کیمی،
سن منیم کیمیسن، من ده، سن کیمی.
من اورهک سیرریمی سؤیلدیم سؤزله،
سن منه سئوگینی آندیردین گؤزله،
من سنی اؤزلرم، سن منی اؤزله،
هر ایکیمیز بیر روح، بیر بدن کیمی،
سن منیم کیمیسن، من ده، سن کیمی.
غریب بیر قوش اولدوم وطندن آیری،
دوشدوم گولدن اوزاق، چمندن آیری،
آیلاردیر دوشهلی سن مندن آیری،
دالغین خیاللارا دالدین من کیمی،
سن منیم کیمیسن، من ده، سن کیمی.
داریخما، بیر زامان گؤروشهجهییک،
گؤروشوب، باریشیب، اؤپوشهجهییک،
بیر بیره قاریشیب سئویشهجهییک،
ایکییه بؤلونموش بیر وطن کیمی،
سن منیم کیمیسن، من ده، سن کیمی.


text:
ییلدیریم داشاساتوو ماصلاحاتینا قاتناشدی
تۆرکیأنینگ باش وزیری داشاساتووینگ أهمیتینه اۆنس چکدی.
تۆرکیأنینگ باش وزیری داشاساتووینگ أهمیتینه اۆنس چکدی.
بینالی ییلدیریم ایقدیصادیه ت وزیرلیگی نینگ اوتغاشدیریماغیندا تۆرکیأنینگ داشاساتووچیلار مجلیسی تاراپیندان قورالان داشاساتوو ماصلاحاتی ۲۰۱۶-دا سؤزلأن سؤزۆنده تۆرکیأنینگ گلجگینده نأبِللیلیگینگ بۇلماندیغینی نیغتاپ:
"نأبِللیلیک بار یالی دۆشۆنجه عمله گتیرمأگه سینانشانلار بار. چۆرت- کِسیک. تۆرکیأنینگ اؤنگۆۇنده ایندی بیر ایش قالدی. بو حؤکۆمِت اولغامینی اساسی قانون بیلن اوتغاشدیرماق. شیله لیکده بو اوغوردا ییتیریلیأن گۆیجی اۇرتادان آییرماق. اۇل گینگ گریملی اؤزگِرتمه بۇلماز. چأکلی اۆیتگتمه ادریس. اینگ قیسغا واغتدا بو رفراندوما، میللتینگ قاراماغینا هؤدۆرلأریس. شۇندان سۇنگ سایلاو یۇق. ۲۰۱۷-ده، ۲۰۱۸-ده یۇق. ۲۰۱۹-نجی ییلا چنلی هیچ زات یۇق" دیدی.
ایسله سیاساتدا، ایسله سؤودادا حالقینا اینانانینگ، اۇندان گۆیچ آلیانینگ اوتدورماجاقدیغینی بیان ادن باش وزیر "آرقاسینی اۇل ی ادا بیله کی قوراما برن، اۇل یادا بیله کی دؤولتینگ گؤنۆکدیرمه گی بیلن حرکت ادنلر هم سیاساتدا هم ده سؤودادا اوتدورماغا مجبوردیر" دیدی.
ایقدیصادیه تینگ، اؤسۆشینگ اساسی فاکتوری نینگ اینام هم ده دورنوقلیلیقدیغینی نیغتان ییلدیریم "اۇلار ۱۵-نجی ایول داقی سینانشیقدان سۇنگ تۆرکیه ده أهلی زادینگ ترسینه اؤورۆلمه گینه قارشیدیلار، ایقدیصادیه تینگ چؤکمهگینه، جمغیتده باش باشادیقلیغینگ بۇلماغینا قاراشدیرلار. اِمما قاراشیان طامالاری چیقمادی" دیدی.
باش وزیر، میللتینگ دینگه بیر حؤکۆمت آغدارلیشیغینی دأل، شۇل بیر واغتد ادا تۆرکیأنینگ ایقدیصادیهتینه اورولماق ایسله نِن ضاربانی ایزینا سرپیکدیرِندیگینی نیغتادی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیأنینگ مبلمان پوداغینداقی داشاساتوو موقداری 9 آیدا 3 میلیارد دلاردان گچدی
تۆرکیه مبلمان پوداغیندا اینگ کؤپ آمریکا، ایسرائیل، فرانسیا و انگلستانا اؤنۆم ساتدی
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
دواء کیرلیلیغی
دواء کیرلیلیغی یا ایلاچ کیرلیلیغی ، دواءلار و داواء متابولیت لری طرفیندان سویا و دنیز مۆحیطینه (یئرآلتی سولار، چایلار، گؤللر و اوقیانوسلار) چاتا بیلَن چئوره (مۆحیط) کیرلیلیغیدیر. دواء کیرلیلیغی بۇ ندنله باشتا سۇ کیرلیلیغی شکلینده دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دواء کیرلیلیغی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۲۰۱۲ (میلادی)
میلادی ۲۰۱۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا ایکی مین اوْن ایکینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
ژانویه[دَییشدیر]
فئوریه[دَییشدیر]
مارس[دَییشدیر]
آوریل[دَییشدیر]
مئی[دَییشدیر]
ژوئن[دَییشدیر]
ژولای[دَییشدیر]
آقوست[دَییشدیر]
سپتامبر[دَییشدیر]
اوْکتوبر[دَییشدیر]
نوْوامبر[دَییشدیر]
دسامبر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۴ مارس - ولادیمیر پوتین٬ ائدیلن سئچیملر نتیجهسی روسیهیه ۵۹/۳٪ رأیله ۲-جی دفعه دؤولت باشقانی سئچیلدی.
- ۳۱ ژولای - گور ویدال، آمریکالی رمانچی و نمایشنامهچی
- ۱۶ آقوست - جنوبی آفریقا پولیسینین اعتراضچیلارا آتش آچماسی نتیجهسینده ۳۴ نفر اؤلدو و ۷۸ نفر یارالاندی.
- ۱۰ ژانویه - آنکارا ۱۲-جی آغیر جزا محکمهسی٬ ۱۲ سپتامبر کودیتاسییلا علاقهلی کودیتا باشچیسی ۷-جی جۆمهۇر باشقانی کنعان ائورن ایله امکلی جنرال تحسین شاهینکایانین شۆبههلی اوْلاراق یئر آلدیغی ایدّیعانامهنی قبول ائتدی. ایدّیعانامه٬ ائورن و شاهینکایا اۆچون آغیرلاشدیریلمیش ابدی حبس جزاسی ایستهدی.


text:
کربونات منقنز (II)
کربونات منقنز (II) (اینگیلیسجه: Manganese(II) carbonate، روسجا: KapбoHaT MapraHцa(II)، عربجه: كربونات المنغنيز الثنائي ) بیر شیمیایی ماده. آغ و برک جیسم حالتینده تاپیلار.کربونات منقنز (II) کربونات گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی 200-300 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Manganese(II) carbonate»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کربونات منقنز (II) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پتروسیان: ارمنیستان جوغاپکأرچیلیکسیز سیاساتی سبأپلی قاراباغ ساواشیندا ینگیلدی
لئون تر پتروسیان ارمنیستان ینگ 23 ییلدان بأری غوُوغاچی و جوُغاپکأرچیلیکسیز سیاساتی نینگ قاراباغ ساواشیندا ینگیلمه ک بیلن نتیجه لِنهندیگینی آیتدی
ارمنیستان ینگ اوُزالقی جمهورباشلیغی ارمنیلرینگ نأمه اۆچین قاراباغ ساواشیندا آذربایجان دان ینگیلندیکلری باراسیندا گۆررۆنگ بردی.
لئون تر پتروسیان ارمنیستان ینگ 23 ییلدان بأری غوُوغاچی و جوُغاپکأرچیلیکسیز سیاساتی نینگ قاراباغ ساواشیندا ینگیلمه ک بیلن نتیجه لِنهندیگینی آیتدی.
ترپتروسیان ارمنیستان ینگ بو ینگیلیشی نینگ دۆیبۆنینگ 1998-نجی ییلدا توتولاندیغینی بیلدیردی.
ارمنی سیاساتچی، نیکول پاشینیان ینگ "قاراباغ ارمنیستان دیر" دیمهگی نینگ ارمنیلرینگ ینگیلمه گی نینگ سوُنگقی دورالغاسی بوُلاندیغینی آیتدی.
لئون تر پتروسیان 1998-نجی ییلدا استعفا ادیپدی.
دِگیشلی حابارلار
ایران ینگ جمهورباشلیغی، تۆرکمنیستان ینگ داشاری ایشلر وزیرینی قابول اتدی
رئیسی تۆرکمنیستانا، ایران ینگ شانگهای حیذماتداشلیق قوراماسینا آغضا بوُلماغی اۆچین برن قوُلداوی سبأپلی مینتدارلیق بیلدیردی
أردوُغان میرضیایف بیلن تلفن آرقالی دوشوشیق گچیردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، اؤزبگیستان ینگ تأزه دن سایلانان جمهورباشلیغینی قوتلادی


text:
ایوان لکو
ایوان لکو (اینگیلیسجه: Ivan Leko) (دوْغوم:۷ فوریهٔ ۱۹۷۸ (۴۳ یاش) Split) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. کوروواسی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ایوان لکو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- هایدوک اسپلیت کولوبونون اویونچولاری
- مالاقا کولوبونون اویونچولاری
- کلوب بروخه کولوبونون اویونچولاری


text:
نایجریاده آلیب قاچیریلگن اوقیووچیلردن بیر قطاری قوییب یوباریلدی
قوراللی گروه اونلب اوقیووچینی آلیب قاچیرگندی
غربی افریقا اولکه لریدن نایجریاده 5 جولایده آلیب قاچیریلگن 21 ته اوقیووچیدن 10 ته سی نینگ قوییب یوباریلگن لیگی بیلدیریلدی.
محلی مطبوعاتده اورین الگن خبرلرده بیلدیریلیشیچه قاچقیریلگن اوقیووچیلرنینگ قوییب یوباریلیشلری اوچون پول تولنگن.
آلیب قاچیریلگن اوقیووچیلردن 10 ته نینگ قوییب یوباریلگن لیگی 11 ته سی نینگ قوراللی گروه نینگ قولیده ایکن لیگی قید ایتیلدی.
قوییب یوباریلگن اوقیووچیلرنینگ عایله لریگه قاووشگن لیگی ساغلیک وضعیتلری نینگ قانیقرلی ایکن لیگی افاده ایتیلدی.
قوراللی کیشیلر 5 سپتامبرده بیر لیسه گه هجوم اویوشتیریب انچه اوقیووچینی الیب قاچیرر ایکن قوییب یوباریش اوچون پول طلب قیلگندی.
نایجریاده اوتگن ییلی آلیب قاچیریلگن 1400 اوقیووچیدن 200 ته سی قوییب یوباریلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
لاوروف ایران توغریسیده اسرائیل لیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
اوشبو توغریده روسیه تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
پوتین: افغانستانده گی وضعیتدن بوییچه ناتو اعضاسی اولکه لرنی عیبله دی
پوتین افغانستانده گی وضعیتدن ناتو اعضاسی اولکه لر مسؤل دیر، دیدی


text:
جنوبی کوره
گونئی کوره شرق آسیادا بیر دؤولت. کوره جمهوریتینین پایتختی سئول شهریدر. احالیسی اللی میلیوندان چوخدر. اونآلتی دائره دن عبارتبیر پرزیدنت حقوق دؤولتیدر گونی کره دموکراتیک و لیبرال بیر اولکه دیر.
تاریخ[دَییشدیر]
کوره تاریخی ژوسئوننان باشلامیش یوخسا قوژوسئون کوره افسانه لرینده ۲۳۳۳ میلاددان اونجه دانقون کوره اولکه سین قورموش چینلی لر قوژوسئونون آدین یازمیش لار .
ملی گونو[دَییشدیر]
آگوستون ۱۵ دیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ CIA (۳۰ سپتامبر ۲۰۰۹). United States. ۵ ژانویه ۲۰۱۰. http://www.webcitation.org/67UWawr7m.+یوخلانیلیب ۰۷ مه ۲۰۱۲.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- آسیا اؤلکهلری
- جی ۲۰ اؤلکهلر
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- جومهوریتلر
- جنوبی کوره
- ۱۹۴۸ - جی ایلینده جنوبی کوره اؤلکهسینده یارانانلار
- East Asian countries
- Korea
- Korean-speaking countries and territories
- Northeast Asian countries
- ۱۹۴۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر


text:
«ذکیه ذولفقاری»نین «سون قرار» اثری حقینده
قاسیم تورکان
ذکیه ذولفقاری بو گونکی ادبیاتیمیزین نثر قایغیسی چکنلریندندیر. شعر بازارینین اوغلان چاغیندا، اورهگی نثریمیزه چیرپینان خانیم یازیچیمیزین اثرلری نثر خزینهمیزی زنگینلشدیرمهدهدی.
ایللر بویودور شیرین قلمیله تانیش اولانلار بو یازار ترجمهچیدن دوم- دورو، جانا سینر، یاغ کیمی آخیب بال کیمی دادلانان اثرلر شاهدی اولموشلار. مجازی فضادا اولان دوستلار داها آرتیق بو صمیمی قلم صاحبیله تانیشدیلار.
قلمیندن سوزن، هم ده سطیرلریندن آخان آجی گولومسهمهلرده، ذکیه خانیمین، خفیفجه تورکو طنزینه نئجه اقتدارلا یاخینلاشماسینی، هابئله احاطهسینی آیین –آیدین دوشونماق اولور، او هر بیر اثریله، بللی گوجونو گؤز اؤنونه سرمکدهدیر.
دوشونجه بابیندا ایرهلیلهین ذکیه خانیم، شجاعتلی و فنادن قورخماز، عزرائیله دوداق بوزرکن، اینیلتیدن ایراق گزن بیر یازاردی. آجی حقیقتلری اتی و قانیله آنیب، آنلاییب، بیزه اؤرنک یوخ، بلکه آنلادیغین پایلاشیر.
بو سطیرلری گئج یازسام دا، البت کی، هئچ باهانا لازم گؤرونموردو. یازمالیدیم. اما باهانا آختارانلار اوچون قوی «سون قراری» بهانه ائلهییب، سون اثرینه دایاناراق، بو یازار و ترجمهچی بارهسینده سیزلرله بیرطرفلی مخاطب حؤکمونده سئودیکلریمی سریم گوزلر اؤنونه، سؤز- سؤزو گتیرر آرشین – بئزی. شاید اولا کی بیری ده دیللهنیب بیر سؤز آچااااا!
ذکیه خانیم ذوالفقارینین حکایه اؤلچوسونده یازدیقلاری، اجتماع، معیشت، جامعه ده باش وئرن آجیلی- شیرینلی واقعه لره حصر اولوناراق، رئال و گئرچکلری، یارار-یاراماز، آنجاق قلمه چکمهیه چالیشیر. بو چوخ اهمیّتلیدی کی دیالوقلار، طبیعی آخیب، سؤز یئرینده دوغما – دولاما اؤتورور. سوژهلری اجتماع و رئال یاشاییشدان سطیرلره یول تاپان آجیلی – شیرینلی ماجرالردی. اؤلوم ایتیم دونیاسیندا تؤی دؤیون جانلانان اورهک یادداشتلاریندا، مخاطبین اورهگی، آغلار – گولر آیی کیمی گاه کدر دن دولور و گاهدان دا دوداقلاری گولومسهیهرک ایچهریسینی سئوینج چولقالاییر.
شاید او کس لردن کی چوخلو مراودهم اولار، بیریسی ده ذکیه خانیمدی. حتی بعضاً یازیلاریمدان دا چاپدان قاباق، گؤندررم اوخویوب، نظرین دئسین. بونو دئدیم، مخاطب بیلسین کی بو سطیرلر نئجه زنگین تانیشلیغین ماحصلی ساییلا بیلر.
دوزون آختارساز، «سون قراری» اوخومامیشام. دئدیم کی بهانهدی. قراردی الیمه چاتسین، هله چاتماییب. اما اولوب کی بعضی یازار دوستلاریمین اثرلرینه یازدیقلاریم سطیرلر، اثری اوخومامیشدان یازیلیب. چون یازاری سطیر به سطیر اوخوماق، آداما یاردیمجی اولا بیلیر.
بیر گون آقای علیرضا سیف الدینی دئدی؛ ایلک دفعه دی گؤرورم کی آدام بیر کیتابی اوخومامیشدان دا ائلییه بیلر اونا راجع بیر ذات یازسین… بئله معجزهلر مندن گؤرسهنیب، گینه گؤرسنه بیلر.
بلکه ده بو کیتابدا توپلانمیش ماجرالارین بیر نئچهسیندن بیر زادلار بیلیردیم. هر حالدا «سون قرار» ذکیه ذولفقارینین سون زامان یایلمیش اثری، مخاطبی یئنه رئال و اجتماعی مضمونلارلا راستلاشدیریر. «سون قرار» لیریک بیر قرار یوخ، بلکه بیر آروادین، اریله سون صحبتینه عایددی. بیر تفاهم مسئلهسینین عقیملیغیندان تؤرهنیر. یئنه ایکی متفاوت دونیا بیر سقفین آلتیندا سیغیشانمیر. دونیانین هر یئرینده رایج بیر ماجرا.
اورهکلرده نه کئچیر؟! بیری دایانیر دؤزور، بیریسی ال – الدن اوزور. اما هر ایکیسی ده عؤمور بویو آجیلی- شیرینلی خاطرهلرینه هئچ قبیرستانلیغدا باسدیرماق اوچون گؤر تاپانمیر. لعنت او بیتییه کی عشقی ادعایا چئویریر. آمان الده چکیلن قول[امضاء]لاردان، اورهکده چکیلن قوللار کاغیذ اوستونه گلمیینجه، دواملی اولور. عشق اولسون اورهکلرده چکیلمیش قوللارا…
ذکیه ذولفقاریدن بو گونه کیمی، چاپ اولوب، یاییلان اثرلره بیر گؤز یاییندیرماق سؤزوموزه قوّت اولا بیلر.
۱- «گولرکن بئله» فریبا وفیدن بیر ترجمه
۲- «دوغولمایان اوشاغا بیر مکتوب»، اوریانا فالاچیدان بیر ترجمه
۳- «دنیز کؤچو»، فیروز مصطفیدان کؤچورمه
۴- «سون قرار»، تألیف
البته ذکیه ذولفقاریدن، چاپ اولمامیش ترجمهلرده الدهدیر.
۱- «اؤلکه میزین سیرلاری» رضا براهنیدن ترجمه
۲- «نادره» سید جعفر جوادزادهدن بیر ترجمه
۳- «تورکلرین قدیم تاریخی»، کؤچورمه حالیندا دیر.
ذکیه خانیم ذولفقارییه جان ساغلیغی هابئله آرتیق نائلیتلر آرزیسیله بو سطیرلره سون قویولور.
۱۳۹۹ بهمن آیی


text:
تورکیه، آمریکانین وئرگیلری اوچون محکمه پروسه سی باشلادی
آچیقلامادا، 10 آوقوستدا آمریکا مقاملاریندان ائدیلن آچیقلاما ایله تورکیهدن ایدخال ائدیلهجک پولاد و آلومینیوم اولونان علاوه وئرگیلرین یوزده 100 آرتیریلاراق دمیر- چوداندا یوزده 50یه، آلومینیوم دا ایسه 20یه چیخاریلدیغی بیلدیریلیب
آمریکا، آمریکانین وئرگیلری اوچون محکمه پروسه سی باشلادی.
تیجارت ناظیرلیگیندن ائدیلن یازیلی آچیقلامادا، 10 آوقوستدا آمریکا مقاملاریندان ائدیلن آچیقلاما ایله تورکیهدن ایدخال ائدیلهجک پولاد و آلومینیوم اولونان علاوه وئرگیلرین یوزده 100 آرتیریلاراق دمیر- چوداندا یوزده 50یه، آلومینیوم دا ایسه 20یه چیخاریلدیغی بیلدیریلیب.
آمریکانین آلمیش اولدوغو، دونیا تیجارت تشکیلاتی قایدالارینا تامامیله ضد قرار سببیله 15 آوقوستدا، تورکیه نین داها اوّل بو اؤلکهیه قارشی تطبیق ائتمهیه باشلادیغی آمریکا قئیدیاتلی 22 محصولداکی علاوه وئرگی تدبیرینین، قارشیلیقلیلیق چرچیوهسینده، یوزده 100 آرتیریلاراق ایکی دفعه چیخاریلدیغی قئید ائدیلن آچیقلامادا، بئلهلیکله، سؤز قونوسو 22 محصولدا آمریکایا تطبیق ائدیلن علاوه وئرگی مبلغینین جمعی 533-جی میلیون دولار اولدوغو ایفاده ائدیلیب.
آچیقلامادا، دونیا تیجارت تشکیلاتی پلاتفورموندا دا تورک ایخراجاتچیلارین حقوقلارینین قورونماسی اوچون لازیمی بوتون آددیملارین آتیلدیغی قئید ائدیلهرک، "سؤزقونوسو علاوه وئرگیلرله باغلی اولاراق اؤلکهمیز، آمریکانی دونیا تیجارت تشکیلاتیندا مصلحتلشمهلره دعوت ائتمیشدیر. بئلهلیکله، آمریکانین پولاد و آلومینیوم تطبیق ائتدیگی علاوه گؤمروک روسوملاری اوچون محکمه پروسه سی باشلانیلمیشدیر. اؤلکهمیزله بیرلیکده دونیا تیجارت تشکیلاتینده آمریکایا قارشی محکمه پروسه سی باشلایان اؤلکهلر هیندیستان، چین خالق جمهورتی، سوئیس، نوروئژ، کانادا، روسیا، مکزیک و آوروپا بیرلیگیدیر. قارشیداکی دؤورده بو اؤلکهلرله ده امکداشلیق ائدیلهرک اؤلکهمیز ایخراجاتچیلارینین حقوقلارینین قورونماسینا یؤنهلیک ایش داوام ائتدیریلهجکدیر" ایفادهلرینه یئر وئریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
یونان عسگرلرینین دؤیدوگو کؤچمنلر معالیجه ائدیلدی
دؤیولدوکدن سونرا زورلا تورکیهیه گؤندریلدیکلرینی ایرلی سورهن مراکش وطنداشی ۱۳ کؤچمن ائدیرنهده معالیجه ائدیلدی
آکار، ناتو قرارگاهیندا
باخان آکار، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین لیدئرلیگینده اولوسلارآراسی ساحهده بیر اؤزنه/فاعل حالینا گلن تورکیهنین چوخ اؤنملی ایشلر گؤردویونو، جدی باشاریلار آلدیغینی سؤیلهدی


text:
پاتریس شرو
پاتریس شرو (اینگیلیسجه: Patrice Chéreau) فرانسهلی اوْیونچو. ۲ نوْوامبر ۱۹۴۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۸ ایل عؤمر ائلهییب و ۰۷ اوکتبر ۲۰۱۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1966–2013 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
Main sources:
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Error on call to Şablon:cite web: Parameters url and title must be specified. Festival de Cannes. یوْخلانیلیب27 August 2009.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patrice Chéreau»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پاتریس شرو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کریکت
کریکت ۱۱ نفردن عبارت ۲ کوماندا آراسیندا، چوبوق و توپ کمکی ایله، مرکزینده ۲۰ متر (۲۲ یارد) اوزونلوغوندا دوزبوجاقلی بیر ساحه اولان اووال بیر مکاندا اوینانان بیر کوماندا اویونودور. دوزبوجاقلی ساحهنین بیر اوجوندا یئر آلان آتیجی وضعیتیندهکی کوماندانین اویونچوسو توپو، ووروجو مؤوقئییندهکی کوماندا اویونچوسونون اولدوغو دیگر اوجا دوغرو آتاراق، ووروجونون آرخاسیندا اولان قالا بنزری قورغویا (wicket) دیدیرمهیه، ووروجو ایسه گلن بو توپون قورغویا دیمهسینه مانعه تؤرتمک اۆچون علیندهکی چوبوق کمکی ایله توپا وورماغا چالیشار. موفقیتلی بیر ووروشون آردیندان آتیجی کوماندا اویونچولاری توپو توتماغا چالیشارکهن، ساحهده یئر آلان ووروجو دا قارشیسینداکی قورغویا دوغرو قاچار. توپ، اویون ساحهسی خاریجینه چیخمادان توتولسا 'ران' آدی وئریلهن اددلردن ۱، اویون ساحهسی خاریجینه چیخارسا ۴، یئره هئچ دیمهدن اویون ساحهسی خاریجینه چیخارسا ۶ خال قازانار و ووروجو مؤوقئیینده ایکن ان چوخ ادده چاتماغا چالیشار. آتیجی کوماندا ایسه توپو قورغولاردان هر هانسی بیرینه دیدیرهرک، قارشیلانان توپو یئره دیمهدن توتاراق و یا بعضی موستسنا حاللاردا ووروجولاری اویون خاریجینده قویماغا چالیشار. اویون خاریجینده قالان اویونچونون یئرینه باشقا بیر اویونچو گیررکهن، آتیجی کوماندا ایسه 'اووئر' آدی وئریلهن هر آلتی آتیشدان بیر آتیجیسینی دییشدیرمک مجبوریتیندهدیر.
بئینلخالق کریکت موسابیقهلرینده ایستیفاده ائدیلهن اوچ اساس فورمات واردیر. تووِنتی (Twenty 20) فورماتینا گؤره هر ایکی کوماندا دا ۲۰ اووئر حیاتا کئچیریر و ایلک ۲۰ اووئر رئاللاشدیریلماسیندان سونرا کوماندالارین روللاری دییشیر. ۱۰ ووروجونون اویون خاریجینده قالماسی وضعیتینده ایسه ۲۰ اووئر حیاتا کئچیریلمهسه بئله کوماندالارین روللاری دییشیر. بو ایکی دؤورهلیک قیسمین هر بیرینه 'ایننینقس' آدی وئریلمکدهدیر. بیر گونلوک ماتچ فورماتیندا ایسه ایکی کوماندا ۵۰ اووئر حیاتا کئچیریر. بئش گون داوام ائدن تئست فورماتینداکی بیر ماتچدا ایسه هر ایکی کوماندانین ایکی ایننینقس حاقی واردیر و بو ایننینقس ایچینده اووئر مهدودلاشدیرماسی یوخدور. سون ایننینقسده ووروجو مؤقعدهکی کوماندا، رقیبینین توپلام رانینا چاتا بیلممیشسه، آراداکی ران فرقینه باخیلیر و داها چوخ رانی اولان کوماندا، آراداکی فرق قدر رانلا قازانمیش اولور. ماتچین سونوندا ووروجو مؤوقئییندهکی کوماندا، رقیب کوماندانین ران سایینی کئچمیشسه، اون ساییندان ماتچ داخیلینده الده ائتدیی قورغو سایی (wicket) چیخاریلیر و قالان نتیجه قدر wicket ایله ماتچی قازانمیش اولور. کوماندالارین الده ائتدیی خاللار رون/wicket شکلینده گؤستریلمکدهدیر.


text:
آلمان دوْغو آفریقاسی
آلمان دوْغو آفریقاسی (اینگیلیسجه: German East Africa, فارسجا: آفریقای خاوری آلمان ، عربجه: شرق أفريقيا الألماني ، فرانسهجه: Afrique orientale allemande , آلمانجا: Deutsch-Ostafrika , ایتالیاجا: Africa Orientale tedesca , روسجا: ГepMaHckaя BocToчHaя Aфpиka) آفریقادا بیر اسکی دؤولت. ایسلام بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی؛ و آلمان دیلی رسمی دیلیدی. آلمان دوْغو آفریقاسی ۱۸۸۵ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۹۱۹ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
غزل
غزل – کلاسیک دوغو شعری نؤعودور.
غزل عرب ادبیاتیندا یارانیب. اورتا شرق و اورتاشرق، جنوب-شرقی آسیا، بیرده آذربایجان شئعرینین ان چوْخ ایشلهنن فوْرماسیدیر. عروض وزنینین مۆختلیف بهرلرینده یازیلیر. غزل، اساساً، ۵-۱۲ بیتدن عبارت اوْلور. غزلین ایلک بیتی مطلع، سوْن بیتی مقطع آدلانیر. مطلعین هر ایکی میصراعی همقافییه اوْلور. قالان بیتلرین ایسه سوْنو مطلع ایله قافییهلنیر. مقطعده شاعر تخلص و یا آدینی گؤستریر.
غزل اجتماعی-سیاسی، فلسفی مضمونلو اوْلماقلا، اساساً، لیریک شعر نؤعودور.
کلاسیک غزل شاعیرلری[دَییشدیر]
آذربایجان شاعرلری گنجهلی نیظامی، عمادالدین نسیمی، فضولی، صائب تبریزی، سید عظیم شیروانی، میرزه علیاکبر صابیر، میر مؤحسون نوّاب، خورشیدبانو ناتوان، حسنعلی خان قاراداغی، شاه اسماعیل خطایی فارس شاعرلریندن سعدی، حافیظ شیرازی، جامی، اؤزبک شاعری امیر علیشیر نوایی غزلین کلاسیک نومونهلرینی یاراتمیشلار.
چاغداش غزل شاعیرلری[دَییشدیر]
چاغداش آذربایجان شعرینده غزل عنعنهلرینی، اساساً، علیآقا واحد، سولیمان روستم و محمدحسین شهریار داوام ائتدیرمیشدیر.
غرب ادبیاتیندا غزل[دَییشدیر]
غرب ادبیاتی نمایندهلریندن یوهان ولفقانق فون قؤته، پوشکین، بریوسوو و ب. شرق کۇنوسونداکی اثرلرینده غزل فوْرماسیندان ایستیفاده ائتمیش لر.
قۇرولوشو[دَییشدیر]
۱-جی بیت: متله: همقافییهلی ایکی میصراع[دَییشدیر]
- فلیین بیر بئله دؤورو اوْلاجاغمیش، نه بیلیم ؟
- سارالیب باغو گولوستان سولاجاغمیش، نه بیلیم
۲-جی بیت: ایکینجی میصراعسی همقافییهلی[دَییشدیر]
- اۆرییم یارالانیب، سینمه داغلار چکیلیب،
- گؤزومه قان ساغیلیب، یاش دولاجاغمیش، نه بیلیم ؟
۳-جو بیت: ایکینجی میصراعسی همقافییهلی[دَییشدیر]
- بیتیریب، باغ سالیب، بیر نئچه گۆللر یتیردیم،
- اۇزادیب دستی-قضاء کیم یولاجاغمیش، نه بیلیم ؟
۴-جو بیت: ایکینجی میصراعسی همقافییهلی[دَییشدیر]
- ال چکیب ناکهسیدن چرخ اله ناکس ایمیش،
- بیر منه جؤورو جفالار قیلاجاغمیش، نه بیلیم ؟
۵-جی بیت: ایکینجی میصراعسی همقافییهلی[دَییشدیر]
- آشیقه ناز المک عادت اوْلوب مه’شوقه،
- بۇ قدر ناز الییب جان آلاجاغمیش، نه بیلیم ؟
۶-جی بیت: ایکینجی میصراعسی همقافییهلی[دَییشدیر]
- بسلدیم زولفو، ددیم، باشیما سالسین سایه،
- دولانیب بوینا ایلانتک چالاجاغمیش، نه بیلیم ؟
۷-جی بیت: ایکینجی میصراعسی همقافییهلی[دَییشدیر]
- سلطنت روتبهسینی خار توتاردیم شاه ایکن،
- منی باشدان آیاغا قم ساراجاغمیش، نه بیلیم ؟
سونونجو (۸-جی) بیت: مقته: شاعر تخلص و یا آدینی گؤستریر[دَییشدیر]
- روزیگارین دولانیب هالتی بیر اؤزگه حالا،
- ای قاراداغی، منه قم قالاجاغمیش، نه بیلیم ؟


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۷
۱۷ ژانویه: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۷/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژانویه/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/رویدادلار
- ۱۲۹۹ - عوْثمانلی ایمپیراتورلوغونو٬ اوْغوزلارین قایی بوْیونا منسوب عوْثمان غازی٬ آنادوْلو سلجوقلو دؤولتیندن باغیمسیزلیغینی اعلان ائدهرک قۇردو.
- ۱۶۰۵ - سروانتسین دوْن کیشوت رومانی ایلک دفعه یاییملاندی. رومانین ایکینجی بؤلومو ده ۱۰ ایل سوْنرا چاپ اوْلوندو.
- ۱۶۸۵ - وینده ایلک کافهنی ژوهانس دیوداتو آچدی.
- ۱۸۱۹ - سیمون بولیوار کولومبیا جۆمهۇریتینی اعلان ائتدی.
- ۱۸۵۲ - ساند ریور آندلاشماسی ایله بیرلشمیش شاهلیق٬ ترانسوال دئدیگی (گۆنئی آفریقا) بوئر مۆستعمرهلرینین باغیمسیزلیغینی قبول ائتدی.
- ۱۹۰۹ - فنرباخچا ایله قالاتاسارای ایلک دفعه قارشیلاشدی: ف.ب ۰٬ ق.س ۲.
- ۱۹۱۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ویرجین آدالارینی ۲۵ میلیون دوْلارلا دانمارکدان آلدی.
- ۱۹۲۳ - مصطفی کمال پاشانین ایزمیتده دۆزنلهدیگی ایلک باسین توْپلانتیسی٬ سحره یاخین سوْنا چاتدی.
- ۱۹۴۴ - مونت کازینو دؤیوشو: ایکینجی دۆنیا ساواشینین ان اۇزون و قانلی دؤیوشلریندن بیری باشلاندی.
- ۱۹۴۵ - شوروی قوْشونلاری ورشو شهرینه گیردی.
- ۱۹۶۴ - لندن کونفراسیندا قیبریس تۆرک جمعیتینی تمثیل ائدن رئوف دنکتاش دانیشدی. رئوف دنکتاش٬ فدرال ایدارهیه گئدیلمزسه٬ آیری بیر حؤکومت قۇراجاقلارینی آچیقلادی.
- ۱۹۹۱ - خلیج ساواشی٬ مۆتّفیق اۇچاقلارینین عیراق و کووئیتدهکی هدفلری وۇرمالارییلا باشلادی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ جمادیالثانی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژانویه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ جمادیالثانی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژانویه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
ای اهل دیل، فنانی قویون باری آغلاسین!
اغیاره چونکی یار اولوب یاری، آغلاسین!
منع ائتمک عاشیقین نه روا آه و زاردن؟
چوخ دردی وار، قویون کی، سیزی تاری، آغلاسین!
گیزلین خیالی وار کی، بئله آه و زار ائده،
اؤز حالینه قویون بو دیل فکاری، آغلاسین!
بولبول نواسی بی سبب اولماز بو باغدا،
گؤردوکجه هر زامان گول ایله خاری، آغلاسین!
هیجران یار اولدو سبب آغلاماغینا،
یا رب، گؤروم همیشه سببکاری، آغلاسین!
وورسون الیله باشینا هر شام، تا سحر،
یاری غم ایچره اولمادی غمخوار، آغلاسین!
شام فراقده قالیبان زار و خسته دیل،
سالدیقجا یاده اول محو روخساری، آغلاسین!
سسلندی ناتوان کی، ارباب غم تامام،
حال فنایه جمع اولوب، ائلجاری، آغلاسین!


text:
68638
۰۷ بهمن ۱۳۹۸
تورکمن نیوز: یر تیتره مه سی نینگ فارس مرکزی نینگ شیرازدان ۴۱ کیلومتر داشدا ارژن دییلن یرده بولاندیغینی حابار بریلدی.
دونیأ تورکمن لرینینگ خبر آجانسینینگ آیتماغینا گؤرأ: ایرانینگ گون اورتاسینداقی فارس ولایاتیندا شیراز شهرینده۵٫۴ ریشتر اولولیغیندا یر تیتره دی.
ایرانینگ برن حابارینا گورا بو یر تیتره مه سینده خان زیان بولگه بیر ناچه اویونگ ضرر گوردی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
سان نیکولو دآرچیدانو
سان نیکولو دآرچیدانو (ایتالیاجا: San Nicolò d'Arcidano) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۹۱۲ نفر ایمیش. و ساردینیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ All demographics and other statistics: National Institute of Statistics (Italy) (Istat).
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Nicolò d'Arcidano»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سان نیکولو دآرچیدانو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
چوی سی-وان
{{Infobox person | name = Choi Si-won | image = KCON 2015 Siwon.jpg | native_name = 최시원 | birth_name = Choi Si-won | birth_date = ۱۰ فوریهٔ ۱۹۸۷ (۳۴ یاش) | birth_place = سئول, South Korea
| occupation =
- Singer
- songwriter
- actor
- model
| module = موسیقی ایشلریژانرK-popسازلارVocalsچالیشما ایللری2005–presentاتیکتلر
علاقهلی اکتلر
Korean nameHangul최시원Hanja崔始源Revised RomanizationChoi Si-wonMcCune–ReischauerCh'oe Siwŏn چوی سی-وان (اینگیلیسجه: Choi Si-won) گونئی کورهلی مودل، اویونچو، شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. چوی سی-وان ۱۰ فوریه ۱۹۸۷ تاریخینده سئول شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده چوی سی-وان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (27 سپتامبر2021)
سون گونده کوروناویروس انفکسیونوندان 1241 نفر ساغالیب.
آذربایجان-دا یئنی نوع کوروناویروس (کووید-19) انفکسیونونا سون گونده 558 یولوخما فاکتی قئیده آلینیب، 1241 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب.
ناظیرلر کابینه سی یانیندا اوپراتیو قرارگاهدان وئریلن معلوماتا گؤره، آنالیز نمونهلری مثبت چیخان 19 نفر وفات ائدیب.
ایندییهدک اؤلکهده عمومیلیکده 481 مین 401 نفرین کوروناویروس انفکسیونونا یولوخماسی فاکتی معین ائدیلیب، اونلاردان 452 مین 968 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 6 مین 476 نفر وفات ائدیب. آکتیو خسته سایی 21 مین 957 نفردیر.
سون گونده یئنی یولوخما حاللارینین معینلشدیریلمهسی ایله علاقهدار 6 مین 684، بو گونه قدر ایسه عمومیلیکده 4 میلیون 830 مین 338 تست ایجرا اولونوب.
سپتامبرین 27-ده آذربایجاندا 630 نفر یئنی نوع کوروناویروس انفکسیونو علیهینه واکسیناسیون اولونوب.
گون عرضینده بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی 25، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی 605 نفر تشکیل ائدیب.
آذربایجاندا بو گونه قدر وورولان واکسنلرین عمومی سایی 8 میلیون 350 مین 575، بیرینجی مرحله اوزره آشی اولونانلارین عمومی سایی 4 میلیون 713 مین 775، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون ائدیلنلرین سایی 3 میلیون 636 مین 800 نفر تشکیل ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی ائتدیگی شیکایتین محکمهسی باشلادی
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی اولوسلارآراسی عدالت دیوانیندا ائتدیگی "عرق آیریمچیلیغی" شکایتی ایله باغلی محکمه پروسهسی باشلادی
آذربایجان جمهوریتینین مستقیللیگینی برپا ائتمهسیندن ۳۰ ایل اؤتور
بو گون آذربایجان تکجه سوسیال-اقتصادی ایستیقامتده دئییل، بیلیم، اینجهصنعت و مدنیت ساحهسینده ده دونیانین سرعتله اینکیشاف ائتمکده اولان گنج دؤولتلریندن بیریدیر
گنجه، شهیدلرینی آندی
گنجهیه اوزاق منزیللی موشکلرله ائدیلهن سالدیریلاردا ۲۶ وطنداش اؤلدورولدو، ۱۳۰ نفر یارالاندی


text:
ائل اوبا – بئله لیکه عبید الله بصره ده ن چیخیب مسلم بن عمرو باهلی و شریک بن حارثی و اطرافینداکیلار و اهل بیتی ایله کوفه یه یوللاندى. نهایت باشیندا قارا عمامه و اوزونده نقاب کوفه یه گیردی.
کوفه اهلینه امام حسین علیه السلامین گلجه گی خبری گلدیگینه گؤره اونلار امامین انتظارینی چکیردیلر. زیاد اوغلو ایسه نقاب اورتمکله اؤزونون کیم اولدوغونو گیزلتمک ایسته ییردی.
بئله لیکله کوفه اهلی اونو امام حسین بیلیب سالام اولسون سنه ای پیمغبر بالاسی دئیه خوش گلدین اندیردیلر. او ملعون ایسه اهالینین بوجور یاناشماسیندان آجیقلانیردی. او خالقین امام حسینه اولان هوسیندن آجیقلانیب اصحابینا دئدی: بونلاری ذهنیمده تصور ائتدیگیم کیمی گؤرورم.
اهالی چوخالدیقدا مسلم بن عمرو باهلی اوجا سسله دئدی: ای جماعت بودور امیرینیز عبید الله بن زیاد .
بونونلا کوفه لیلرین قلبینه قورخو چوکوب کدرلندیلر. نهایت زیاد اوغلو الاماره ساراینیا گیردی. ائرته سی گون منادی الصلوه الجماعه (جماعت نامازی) نیداسی وئردی.
او دؤورون عادتینه گؤره اهمیتلی بیر حادثه باش وئردیکده اهالینی جماعت نامازینا چاغیراردیلار. بو چاغریشی ائشیدنلر ایسه مسجده توپلاشیردیلار.
اهالی مسجیده توپلاندیقدا زیاد اوغلو منبره چیخدی. آللاها حمد و ثنادان سونرا دئدی:
امیرالمؤمنین یزید بن معاویه ( آللاه اونو اصلاح ائتسین) منی سیزین شهرینیزه والی تعیین ائتمیشدیر. او منه بویورق ائتمیشدیر کی ، مظلوملارا انصاف ائده م. محروملارا باغیش وئره م. سؤزه باخیب اطاعت ائده نه احسان ائده م. خالق آراسیندا شبهه تؤره دیب آیریلیق سالیب عیصانا چاغیرانلارا چنینلیک توره ده م.
من امیرالمؤمنین امرینی اجرا اندیره م. بویون اگنلره اوره یی یانان آتایام. اوخوم و قیلینجیم عهدیمدن چیخیب مخالفت ائده نلر اوچوندور.
هر کس اؤزونو گورومالیدیر (یزیده عصیان ائتمکدن چکیندیرملیدیر) الصدق ینبئى عند لاالوعید
سونرا منبرده ن ائندی و حؤکومت آداملارینی و دیگر آداملاری شدتله مؤاخذه ائدیب دئدی: منیم اوچون بو شهردہ کی غریب آداملارین آدینی یازین.
امیرالمؤمین یزید بن معاویه نی ایسته ینلرین و حروریه طرفدارلارینین همده شبهه لی و فتنه فساد تؤره تمک ایسته نیلرین آدینی یازین.
هر کیم اونلارین آدینی یازارسا برائت قازاناجاقدیر. یوخسا الى آلتینداکیلارین و قوناقلارینین بیزه مخالف اولمادیغینی ضمانت انتملیدیر.
بو ایشی گؤرمه ین کیسمه نین عذرو یوخدور. اونون مالی و قانی بیزه حالالدیر.
بیرینین یانیندا امیرالمؤمنین یزیدین دوشمنی تاپیلارسا ، اؤز قاپیسی قارشیسیندا آسیلاجاقدیر. عطاسی کسیلیب عمان دیارینا سورگون ائدیله جکدیر.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
دده قورقود کیتابی
دده قورقود کیتابی (دده قوْرقود کیتابی درسدن نۆسخهسینده: کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (اوْغوز طایفهلرینین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی))[۱] – اوْغوز تۆرک داستانی.[۲] آذربایجان خالق ادبیاتینین ان قدیم یازیلی آبیدهسی (اوْن بیر-اوْن ایکینجی عصرلر).
عنعنهیه گؤره، «دده قوْرقود کیتابی» داستانلارینین مۆلیفلیگی دده قوْرقودا عاید ائدیلیر. اوْن دؤردونجو عصر تاریخچیلریندن آیبک الدوادری و فضلالله رشیدالدین دده قوْرقودون محمّد پئیغمبر زامانیندا یاشادیغینی و تۆرکلر طرفیندن ائلچی صیفتیله اوْنون یانینا گؤندریلدیگینی یازمیشلار. داستانین موقددمهسینده ده دده قوْرقودون محمّد پئیغمبر زامانیندا یاشادیغی قئید ائدیلیر.[۳]
درسدن نۆسخهسی اساسیندا داستانلارین اساس سۆژهسی آشاغیداکی اوْن ایکی بوْیدا عکس اوْلونموشدور: دیرسه خان اوغلو بوغاج خان بوْیو، سالور قازانین ائوینین یاغمالانماسی بوْیو، بای بورا بی اوغلو بامسی بئیرک بوْیو، قازان بی اوغلو اوروزون دوستاق اولماسی بوْیو، دوخا قوجا اوغلو، دلی دومرول بوْیو، قانلی قوجا اوغلو، قان تورالی بوْیو، قازلیق قوجا اوغلو یگنک بوْیو، باسات تپه گؤزو اؤلدوردوگو بوْیو، بگیل اوغلو امران بوْیو، اوشون قوجا اوغلو سگرک بوْیو، سالور قازان دۇستاق اوْلوب اوْغلو اۇروز چیخارماسی بوْیو و ایچ اوْغوزا داش اوْغوز عاصی اوْلوب بئیرک اؤلدوگو بوْیو.
کیتابین تاریخی[دَییشدیر]
کؤکلری میتوْلوژی دۆنیاگؤروشونه گئدیب چێخان دده قوْرقود داستانلاری میلادی اوْن بیر یۆزیللیگینده "کتاب دَدَم قوْرقود" آدی آلتیندا یازییا آلینمیش، الیمیزده اوْلان نۆسخهلر ایسه اوْن آلتینجی عصرده اۆزو کؤچورولموش الیازمالاریدیر. آبیدهنی ایلک دفعه تدقیقاتا جلب ائتمیش آلمان شرقشوناسی فریدریک فوْن دیتسین فیکرینه گؤره، بۇراداکی بعضی میتوْلوْژی سۆژئتلر، مثلاً، تپه گؤز سۆژئتی قدیم یۇنانیستاندا یارانمیش آنالوْژی سۆژئتلره قئیدا وئرمیشدیر. "کیتاب دَدَم قوْرقود"داکی تپه گؤز اوْبرازی هوْمرین "اوْدیسه" داستانینداکی پوْلیفم تصویری ایله مۆقاییسهده داها قدیمدیر. ایندییهدک "کیتاب دَدَم قوْرقود"-ۇن ایکی الیازماسی معلومدور. بۇنلاردان بیری – آلمان شرقشوناسی ف. فوْن دیتس طرفیندن ایستانبولدان آلمانا آپاریلمیش و درسدن شهرینین کیتابخاناسینا باغیشلانمیش بیر موقددمه و اوْن ایکی بوْیدان (داستانداکی آیری-آیری احوالاتلار بوْی آدلانیر) عبارت اوْلان درسدن نۆسخهسی، اوْ بیری ایسه ایگیرمی عصرین ۵۰-جی ایللرینده واتیکاندا تاپیلمیش بیر موقددمه و آلتی بوْیدان عبارت نۆسخهدیر.
علم عالمینه اوْن دوْققوزونجو عصردن معلوم اوْلان «کتاب دَدَم قوْرقود»ۇن هلهلیک ایکی الیازما نۆسخهسی (درسدن و واتیکان) معلومدور. درسدن نۆسخهسی[۴] اۆزرینده سوْنرادان "کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان" ("اوْغوز طایفهلرینین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی") یازیلمیشدیر و یئنی بیر نۆخسهسی (صۇرتی) اساسی ۱۵۵۶-جێ ایلده قوْیولموش درسدندهکی کرال کیتابخاناسیندان آلینیب ۱۹۷۲-جی ایلین آوقوستوندا باکی یا گتیریلیب آذربایجان علملر آکادمیاسینا وئریلیب و الیازمالار اینستیتوتوندا داها تفصیلاتلی تدقیق اوْلونموشدور. بۇ نۆسخه موقددمه و ۱۲ بوْیدان، واتیکان نۆسخهسی[۵] ایسه عئینی موقددمه و ۶ بوْیدان عبارتدیر. گؤرونور کی، هر ۲ نۆسخه داها قدیم ناملوم بیر نۆسخهدن کؤچورولموشدور. آذربایجان الکترونیک الیازمالار اینستیتوتوندا "دده قوْرقود"-ۇن دۆنیادا اۆچونجو الیازما نۆسخهسی حاضیرلانمیشدیر.
بوْیلاریندا میتوْلوژی دۆنیاگؤروشو[دَییشدیر]
دده قوْرقود داستانلارینین بیر سێرا بوْیلاریندا میتوْلوژی دۆنیاگؤروشونون ایزلرینه راست گلمک مۆمکوندور. مثلاً، «دلی دوْمرول» بوْیوندا اؤلوم کۇلتونون اسکی قالیقلاری و بۇنون داستانین یازییا آلیندیغی دؤورون دینی گؤروشلرینه گؤره معنالاندیریلماسی اؤزونه یئر تاپمیشدیر. بۇراداکی عزراییل تصویری، داستانین بیر چوْخ باشقا بوْیلاریندا اوْلدوغو کیمی، اثره ایسلامین قبولوندان سوْنرا آرتیریلمیش و ائپوْسون عۆمومی رۇحونا اۇیغونلاشدیریلمیشدیر. بۇ جهتینه گؤره همین بوْی اؤلوب-دیریلن تانریلار حاقیندا قدیم سۇمر، بابیل، مصر افسانه و میتلری ایله سسلشیر.
دده قوْرقود بوْیلارینین اساس ماهیتینی یۇردون و خالقین قوْرونماسی، خئیر قۆهلری تمثیل ائدن قدیم اوْغوزلارین یادائللی ایشغالچیلارا – شر قۆهلره قارشی اؤلوم-دیریم ساواشی، اؤز اهمیتینی ایندی ده ایتیرمهین بیر چوْخ اخلاقی-دیداکتیک گؤروشلر تشکیل ائدیر. کئچن یۆزیللیگین ۵۰-جی ایللرینده سوْوئت توْتالیتار رئژیمینین ایدئوْلوْژی باسقیسی آلتیندا «دده قوْرقود» ائپوْسو میللی عداوتی قێزیشدیران بیر ادبی آبیده کیمی آذربایجان جومهوریتینده قاداغان ائدیلمیش، یالنیز ۶۰-جێ ایللرین اوللرینده «براعت» آلا بیلمیشدیر.
ایلکین چئویرمه[دَییشدیر]
«کتاب دَدَم قوْرقود» ائپوْسوْنون بیزه گلیب چاتمیش الیازما نۆسخهلرینین کؤچورولمه تاریخی اوْن آلتی عصر کیمی معیّن ائدیلیر. بوْیلاردا اوْرتا عصرلر داستانلاریمیز کیمی، نثر و شعر پارچالاری نؤوبهلشسه ده، همین شعر پارچالاری اوْرتا عصرلرین پوْئتیک قانونلارینا آز اۇیغون گلیر. بعضی تدقیقاتچیلارین فیکرینجه، «کتاب دَدَم قوْرقود» دا واختیله بعضی دیگر قدیم تۆرک داستانلاری کیمی باشدان-باشا شعرله یارادیلمیش، سوْنرا ایسه یادداشلاردا یالنیز اساس موْتیولری قالدیغیندان، یازییا کؤچورولرکن نثرله برپا ائدیلمیشدیر.
آبیده حاقیندا ایلک دفعه آلمان عالیمی ف. دیتس معلومات وئرمیش و «تپه گؤز» بوْیونو آلمان دیلینه ترجومهسی ایله درج ائتدیرمیشدیر (۱۸۱۵). ت. نؤلدکه اثری درسدن نۆسخهسی اساسیندا چاپا حاضیرلاماق ایستهمیشدیر. و.و. بارتوْلد ۱۸۹۴–۱۹۰۴-جۆ ایللرده اثرین ۴ بوْیونو رۇس دیلینه چئویرهرک چاپ ائتدیرمیشدیر. اوْ، ۱۹۲۲-جی ایلده داستانین تام ترجومهسینی باشا چاتدیرمیشدیر؛ همین ترجومه ۱۹۵۰-جی ایلده باکیدا (ه. آراسلی و م. تهماسب ین رئداکتهسی ایله)، ۱۹۶۲-جی ایلده ایسه موْسکوادا نشر اوْلونموشدور.
اوْغوزلارین آراسیندا[دَییشدیر]
۱۹۵۲-جی ایلده ائ. روْسسی واتیکان کیتابخاناسیندا اثرین یئنی بیر نۆسخهسینی تاپیب ایتالیانجا ترجومهسی ایله بیرلیکده نشر ائتدیرمیشدیر. «کتاب دَدَم قوْرقود» تۆرکیهده ایلک دفعه ۱۹۱۶-جێ ایلده کیلیسلی مۆعلّیم رفعت، آذربایجاندا ایسه ۱۹۳۹-جۇ ایلده آکادمیک ه. آراسلی طرفیندن نشر اوْلونموشدور. سوْنرالار اثر اینگیلیس، آلمان و فارس دیللرینه ترجومه ائدیلمیش، اینگیلترهده، سویس ده، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری-ندا و ایراندا چاپدان چێخمیشدیر. ۱۹۵۱-جی ایلده «کتاب دَدَم قوْرقود» آذربایجاندا و تۆرکمنیستاندا «خالق دۆشمنی» اعلان ائدیلهرک اوْخونماسی یاساقلانمیشدی. «اینکیشاف ائتمیش» سوْسیالیزم جمعیتینده فئوْدالیزم دؤوروندن قالمیش صنعت نۆمونهسینه «یئر تاپیلمادی». آذربایجاندا ۱۹۵۷-جی، تۆرکمنیستاندا ۱۹۸۰-جی ایلده براعت قازانمیشدیر.
کیتابدان اؤرنکلر[دَییشدیر]
دؤردونجو بوْیون سوْن قیسمتینده اوْغوز ائلینین ایگیدلری، قازان بَی-ه یاردیم اۆچون یئتیشنده، اؤزل اؤزللیکلری ایله سیرالانیرلار:[۶][۷][۸][۹]
سگگیزینجی بوْیدا تپه گؤزون آتاسی اۇروزون چوْبانی، قوْنور قوْجا ساری چوْبان، آناسی پری قێزیدیر:[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]
حقینده یازیلانلار[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتی و تورکیه ده یازیلان اثرلر:
- «Kitabi-Dədə Qorqudun tekstoloji tədqiqi" (monoqrafiya). Şamil Cəmşidov — Fizuli adına Əlyazmalar İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının Drezden nüsxəsi. Tərtib, müqəddimə və şərhlər. Əhməd Şmeydan (Berlin Universitetinin professoru).
- Xalq mədəniyyətinin güzgüsü. «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı haqqında elmi-kütləvi kitabça. Azərbaycan, türk, rus, ingilis, alman, fransız, fars və ərəb dillərində. Bəkir Nəbiyev və Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud". Rəngli foto-albom. Müxtəsər mətn — (bir neçə dildə). Elçin Əfendiyev və Nazim İbrahimov.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (monoqrafiya). Bəhlul Abdulla — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim türk dastançılıq ənənələri. Elməddin Əlibeyzadə — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" — tarixi semantika. Rüstəm Kamal — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" və Azərbaycan folkloru. Oruc Əliyev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud". Eposun tədqiqinə həsr edilmiş məqalələrdən seçmələr toplusu. Tərtib edən və redaktor Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- Ana dilimizin qədim abidəsi. Məqalələr toplusu. Tərtib edən və redaktor. A. Axundov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının izahlı lüğəti. Müəlliflər kollektivi. Redaktor Ağamusa Axundov.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının statistik təhlili. Redaktorlar Ağamusa Axundov və Məsud Mahmudov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının dili. Əbdüləzəl Dəmirçizadə — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim yunan dastanları. Əli Sultanlı — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (nəfis tərtibatda, latın əlifbası ilə, rəngli illüstrasiyalı elmi-tənqidi mətn) — Samət Əlizadə.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (rus dilində, Vasili Bartoldun tərcüməsində, 1951-ci il, Bakı nəşri).
- «Oğuz qəhrəmanlıq dünyası» (Azərbaycan dilində) — Xalıq Koroğlu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" — povest. Anar.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (rus dilində). Kamil Vəliyev.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un biblioqrafiyası. — Kamil Vəliyev, H. Məmmədov.
- «Sirr içində dastan və yaxud gizli Dədə-Qorqud" — Kamal Abdullayev — Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (məktəb kitabxanası seriyasından)— Şəmistan Mikayılov — Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud". Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (Tanrıçılıqdan islama) — Nizami Cəfərov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un leksikası — İsmayıl Məmmədov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un sintaksisi — Elmira Həsənova, Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"da Naxçıvan yer adları — Səfərəli Babayev.
- «Dədə Qorqud almanaxı» — (5 cildə).
- Fərhad Zeynalov, Samət Əlizadənin tərtibində "Kitabi Dədə Qorqud": I hissə Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II hissə Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV hisse Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine., V hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., VI hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., VII hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., VIII cild Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine.. Bakı: "Qızıl Şərq" mətbəəsi, 1988.
- Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": I hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV hissə Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., V hissə Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.. İstanbul: "Milli Eğitim Basımevi", 1969.
- Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": I hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., V hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine.. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1964.
- Ettore Rossi. Kitab-i Dede Qorqut: I parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., V parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine.. Biblioteca apostolica vaticana.
مقدمه و اوْن ایکی بوْیون عکسی[دَییشدیر]
فایل:DQKMüqəddəmə.jpg|150px|بندانگشتی|سییب
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ БCE. 1970. "KиTaби дeдe Kopkyд". آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2005-05-25. یوْخلانیلیب2005-05-25.
- ↑ Oryзckий эпoc KиTaби дeдe Kopkyд
- ↑ Qədim ədəbiyyat
- ↑ Mscr.Dresd.Ea.86
- ↑ Vat. turc. 102
- ↑ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه), ۵۹-۶۰-۶۱.
- ↑ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۱۳–۱۱۴.
- ↑ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۸۱–۸۲.
- ↑ اسماعیلزاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بینالمللی المهدی, ۱۳۷–۱۳۸. آیاسبیان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
- ↑
- ↑ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه), ۲۱۴–۲۱۵.
- ↑ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۵۸.
- ↑ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۱۰۹–۱۱۰.
- ↑ اسماعیلزاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بینالمللی المهدی, ۲۰۱–۲۰۲. آیاسبیان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
- ↑ محسنی, عزیز (۱۳۸۱). دده قورقود (تورکجه). انتشارات تابان, ۲۰۱.
- ↑
آذربایجان تورکجهسی (لاتین) ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kitabi Dədə Qorqud»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیگه باغلانتی[دَییشدیر]
- دانشنامه جهان اسلام - دده قورقود
- دده قوْرقود کیتابینین درسدن نۆسخهسی Archived 2015-09-25 at the Wayback Machine.
- مۆعاصیر آذربایجان تۆرکجهسینده دده قوْرقود کیتابینین متنی
- Epics Archived 2012-01-05 at the Wayback Machine., four editions of the Dede Korkut book at the en:Uysal-Walker Archive of Turkish Oral Narrative, Texas Tech University, 2000–2007
- "Mother-of-All-Books" Dada Gorgud article in Azerbaijan International magazine
- First and second parts of the 1975 Dede Korkut film (لاتین تورک دیلینده)
- Book of Dede Korkut at Dresden Library
- «بيتميش راديو Archived 2019-06-02 at the Wayback Machine.»نون بيرينجى بؤلومونده «ديرسه خان اوغلو بوغاج» ناغيلى (قارداش آندى، سهند) اوخونوب، آچيقلاناجاق دير Archived 2019-06-02 at the Wayback Machine..


text:
سیلاولر ایرکین کمیسیونی رییسی اورنگ زیب جنابلری، اوز دفتری ده افغانستان تینگلیک و ایرکین سیلاولر موسسه سرپرستی حرمتلی نعیم اصغری بیلن اوچره شدی.
بو نهاد معاونی مولانا محمد عبدالله و منشی مسافر قوقندی اشتراکی بیلن اوتگن بو اوچره شووده، کیله جک سیلاولر طرحی و پلانلری توغریسیده سوزله گنلر.
ینگی رهبرلیک کیله جک سیلاولر گه مربوط طرح و پلانلرنی فیفا مسولی بیلن اورته گه قوییب، بو سیلاولر اوچون تیارگرلیک لر حقیده معلومات بیردی.
اصغری جنابلری ینگی رهبرلیک تعین بولگن کیشی اوچون خوش بولیب، اولرنی انتخاباتی اصلاحاتی اوچون مثبت آدیم اویله دی، همده اصغری جنابلری بو نهادگه اوزلری نینگ یاردمچیلیکلری بوییچه وعده بیریب، فیفا نهادی سیلاولر پروسه سیده شریک حیثیده متهعد و یاردمچی دیب ایتیشگن.


text:
آلدهید
آلدهیدلر (لاتینجا: "alcohol dehydrogenatum"، معناسی: "هیدروژنینی ایتیرمیش الکول) - موْلکوللاریندا کربوهیدروژن ایله بیرلشمیش آلدهید قروپو اوْلان اورقانیک مادهلره دئییلیر. آلدهیدلرین ترکیبینده کربوکسیل قروپو واردیر. ترکیبینده آلکیل و یا آریل رادیکال اوزدیجیلری واردیر. دویموش بیرساسلی آلدهیدلرین عۆمومی فورمولو: CnH2n+1CHO
عۆمومی معلومات[دَییشدیر]
"آلدهید" سؤزو هیدروژنینی ایتیرمیش ایسپیرت دئمکدیر و ایکی لاتین سؤزونون - الکول (ایسپیرت) و دهیدروگنلشمه (هیدروژنینی ایتیرمه) سؤزلرینین بیرلشمهسیندن عمله گلمیشدیر. کربوهیدروژن رادیکالینین طبیعتیندن وابسته اوْلاراق آلدهیدلر دویموش (مثلاً، سیرکه آلدهیدی)، دویمامیش (مثلاً. آکرولین) و آروماتیک (مثلاً، بنزول آلدهیدی) آلدهیدلره آیریلیر. آلدهیدلرین و کتونلارین خاصهلری دئمک اوْلار کی، عینیدیر. آلدهید و کتونلاردا یان زنجیرده و کاربونیل قروپوندا اوزتمه تئپکیلری باش وره بیلر. آلدهیدلر پولیمرلشه بیلیر. سۇدا یاخشی حل اوْلور. ایسپیرتلرله قارشیلیقلی ائتکیده پولواستاللار آلینیر. آلدهیدلرین ردوکسییا ائدیلمهسی نتیجهسینده بیرلی ایسپیرت آلینیر. آلدهیدلرین اوْکسیدلشمهسیندن ایسه کربون تورشولاری آلینیر. ساده آلدهیدلر کسکین آیه مالیکدیرلر. آلدهیدلر هیدروکسیلامینین ائتکیی نتیجسینده اوْکسیملره چئوریلیرلر. نمایندهلریندن بیرینجیسی اوْلان فورمالدهید زهرلی قازدیر. فورمالدهیددن سوْنرا گلنلر مایع، عالی آلدهیدلر ایسه برک مادهلردیر. عومومیتله، آلدهیدلرین ایکی اساس نمایندهسی واردیر: فورمالدهید و استالدهید.
اساس نمایندهلری[دَییشدیر]
- فورمالدهید (فورمولو:CH2O، دیگر آدی: قاریشقا آلدهیدی و یا متانال) - رنگیز، کسکین بوغوجو آیه مالیک اوْلان زهرلی قازدیر، سوْنرا گلنلر مایع، عالی آلدهیدلر ایسه برک مادهلردیر. ایلک عضولری سۇدا حل اوْلور. فورمالدهید یۆکسک راکسیایاگیرمه قابیلیتینه مالیکدیر. فورمالدهید اۆچون اوْکسیدلشمه و بیرلشمه تئپکیلری کاراکتردیر. فورمالدهیدین ۴۰ فایزی سۇدا مهلولو فورمالین آدلانیر. سی۹ – سوْنرا برک حالدا اوْلورلار. ایلک نمایندهلرینده ضعیف ده اوْلسا ه ایلتیشیمسی اوْلور (ایسپیرتلردن آز) بۇ سببدن سۇدا حل اوْلورلار. فورمالدهید، بیرده، سۇ (دؤنر تئپکی اۆزره)، آممونیاک، ناتریوم-هیدروسولفات، سیانید تورشوسو و س. پولیار موْلکوللو مادهلری ده اؤزونه بیرلشدیریر. سیرا نؤمرهسی آرتدیقجا اریمه، قایناما، تِمپراتورو آرتیر، سیخلیغی آرتیر. فورمالدهید زهرلی قازدیر، دزینفکسیادیجیدیر. دنلی بیتکیلرین ساخلانما یئرینی دزینفکسییا ائدیر. فورمالینده آناتومیک اکسپوناتلار ساخلانیلیر. پلاستیک کۆتلهلر (فنولفارمالدهید) و س. حاضیرلانیر. فورمالدهید درمان مادهلرینده سینتز اوْلونور.
- آستالدهید (فورمولو:Cه۳جهو، دیگر آدی: سیرکه آلدهیدی و یا اتانال) - رنگیز، کسکین بوغوجو آیه مالیک اوْلان زهرلی قازدیر. آستالدهید آسان اۇچوجودور. فورمالدهید کیمی سۇ ایله تئپکییا داخیل اوْلور. اوْنون اۆچون ده اوْکسیدلشمه و بیرلشمه تئپکیلری کاراکتردیر. صنایعده کوچروو تئپکیسنه اساساً آلدهیدلر استیلندن، اتیلندن بیرباشا اوْکسیدلشمهسیندن (باکر پروسسی) و اتانولون هاوانین اوکسیژنی ایله میس ۲-اوْکسید کاتالیزاتورو اۆزرینده اوْکسیدلشمهسیندن آلینیر. آستالدهیدددن باشلیجا اوْلاراق سیرکه تورشوسو، خلورال، پلاستیک کۆتله (فنوپلاست)، درمان مادهلری آلینماسیندا ایستیفاده اوْلونور. آستالدهیدین تعیینی «گوموش-گوزگو» و میس ۲-هیدروکسیدله گئدن تئپکیلرا اساسلانیر. آستالدهیدی تورشولارلا ائتکی اتدیکده و یاخود اۇزون مدت ساخلاندیقدا آستالدهید تریمرلشیب پارالدهید عمله گتیریر. پارالدهید مایع دیر. گۆجلو یوخوگتیریجی خاصهیه مالیکدیر.
کوچروو تئپکیسی[دَییشدیر]
اگر تئپکی کتون داخیل ادئیلیبسه، اوْندان آستیلنین هیدراتلاشماسیندان آستیلدهید آلینیر:
- CH≡CH + H2O → CH2=CH(OH) → CH3-CHO
- C6H5-C≡CH + H2O → C6H5-C(OH)=CH2 → C6H5-CO-CH3
آدلاندیرما[دَییشدیر]
سیستماتیک آدلاندیرمایا گؤره آلدهیدین آدی مۆافیق دویموش کاربوهیدروگنین آدینا «آل» سوْنلوغو علاوه اتمکله دوزلدیلیر. مثلاً: متان - متانال، اتان - اتانال و س. تاریخاً یارانمیش آدلنادیرمایا گؤره آلدهیدلر اوْکسیدلشرکن چوریلدیکلری کربون تورشولارینین آدلارینا اۇیغون آدلانیر.
بیر چوْخ آلدهیدلرین باشقا آدلاری دا واردیر. اوْنلارین بعضیلرینین دیگر آدلاری رسمی اوْلاراق بینلخالق نظری و اۇیقولامای کیمیا اتفاقی (ایوپاک) طرفیندن قبول ائدیلمیشدیر. مثلاً: بنزنکاربولدهید- بنزالدهید، متانال – فورمالدهید، اتانال – آستالدهید و س.
ایزومرلیک[دَییشدیر]
آلدهیدلرین ایزومرلیگی آلدهید قروپو ایله بیرلشمیش رادیکالین ایزومرلیگی ایله بللی ائدیلیر. کربون زنجیرینین نؤمرلنمهسی آلدهید قروپوندا اوْلان کربون آتوموندان باشلانیر.
آلکانلارین هومولوژی سیراسی[دَییشدیر]
سینتز متودو[دَییشدیر]
- بیر اساسلی الکولرین اوْکسیدلشمهسی.
- یود تورشوسونون ویسیلدیوللارینین اوْکسیدلشمهسی.
- آلکنلرین اوْزونولیزی.
- آلکنلرین هیدروفورمالاشدیریلماسی.
- آلکینلرین هیدراتلاشدیریلماسی (کوچروو تئپکیسی)
- کربونلو کلوران هیدریتین برپا ائدیلمهسی
اساس آلدهیدلر[دَییشدیر]
تئپکی[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آلدهیدلر Archived 2005-12-17 at the Wayback Machine.
- آلدهیدلر —


text:
تالیش خانلیغی
تالیش خانلیغی یوخسا لنکران خانلیغی (اینگیلیسجه: Talysh Khanate، فارسجا: خانات تالش ، آلمانجا: Khanat Talysch ، روسجا: Taлышckoe xaHcTBo) آسیادا و آذربایجانین شومالیندا بیر اسکی دؤولت ایدی. و فارس دیلی رسمی دیلیدی. تالیش خانلیغی ۱۷۴۷ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۸۲۶ میلادی ایلینده داغیلدی.
خانليغين يارانما تاريخی[دَییشدیر]
۱۷۴۷-جی میلادی ايلینده مای آیینین ۹-دا نادر شاه اؤلدورولدوکدن سونرا آذربايجاندا خانليقلار يارانماغا باشلادی. بو دؤورده يارانان خانليقلاردان بيری ده تاليش خانليغی ايدی. خانليغين اراضيسی دئمک اولار کی، آذربايجان جومهوریتینین اينديکی آستارا، لنکران، لئريک، يارديملی، ماساللی رايونلارینین اراضيلرينی و اينديکی ايرانین گيلان اوستانینين آستارا و هشتپر (حاضيردا تالیش آدلانير) بؤلگهلرينی احاطه ائديردی.
مرزلری تخمينن شيمالدان بولقارچايين، شرقدن کور چايینین منصبينهدک خزر دنيزين، جنوبدان و غربدن ايران سرحدلرينه قدر بير اراضينی احاطه ائديردی. بئله کی، تاليش خانليغی شيمال-شرقده قوبا خانليغينا تابئع اولان ساليان سلطانليغی ايله، شيمالدا اراضيسی سونرادان شاماخی خانليغی ايله قاراباغ خانليغی آراسيندا بؤلوشدورولموش جاواد خانليغی ايله، شيمال-غربده قاراداغ خانليغی ايله، غربده اردبيل خانليغی ايله، جنوبدا ايسه گيلان خانليغی ايله هممرز ايدی.
تاليش خانليغینین مرکزی اوّلجه قيزيلآغاج کندی، سونرا آستارا، سوندا ايسه لنکران شهری اولموشدور.
تاليش خانلاری سولالهسی حاقيندا[دَییشدیر]
تاليش خانلاری سولالهسینین منشايی حاقيندا معلومات ميرزه احمد ميرزه خداوئردی اوغلونون مؤليفی اولدوغو "اخبارنامه" (۱۸۸۲) اثرينده و آذربايجان تاريخچيسی سید علی کاظم بيگ اوغلونون "جواهرنامهی لنکران" اثرينده وئريلميشدير. ميرزه احمد ميرزه خوداوئردی اوغلو "اخبارنامه" اثرينده قئيد ائدير کی، لنکران خانلاری سولالهسینین بانيسی سيد عباس بيگين نسلی گونئی آذربايجانین خالخال ماحالینین هير کنديندندير و سید عباس بيگ آغير ماليه وضعيتيندن دولايی ۱۷. عصرين سونو – ۱۸. عصرين اوّللرينده شيروان بيگلربيگليگینین تاليش ماحالينا – خارخاتان کندينه کؤچموشدور. سید عباس بيگين صفوی نسليندن گلديگی بيلينير (يوکسک ائحتيماللا آنا خطی اوزره).
سید علی کاظم بيگ اوغلو ۱۸۶۹-جو ايلده يازديغی "جواهرنامهی لنکران" اثرينده ۲. شاه عباس صفوینین (۱۶۴۲-۱۶۶۶) ۱۶۵۴-جو ايلده وئرديگی فرمانا ايستيناد ائدهرک سید عباسين ۱۲-جی نسيلده باباسینین سید منتصربالله اولدوغونو يازير، بو شخصين ده ۲۰-جی نسيلدن باباسی حضرتی محمد پئيغمبردير. يعنی سید عباس محمد پئيغمبر ۳۲-جی نسيل شجرهسيدير، دولاييسی ايله منشاجه عرب اولموشدور.
يوخاريدا قئيد ائديلديگی کيمی سید عباس بيگ ۱۷. عصرين سونو – ۱۸. اوّللرينده گونئی آذربايجاندان تاليش ماحالينا – خارخاتان کندينه کؤچوب مسکونلاشميشدير. بو کندده ياشايارکن يئرلی فئوداللارلا ياخينلاشان سید عباس بو کندين صاحيبی بوراديگاهلی اسد بيگ حسین بيگ اوغلونون باجيسی آهو خانيملا ائولندی. اونونلا ايزديواجدان سید عباس بيگين سید جمالالدين بيگ آدلی اوغلو دونيايا گلدی. سید عباس بيگ و اسد بيگ ۱۷۳۶–جی ايلده موغان قورولتاييندا ايشتيراک ائتميش، نادر شاه افشارين حاکيميتينی تانيياراق اوغوللاری سید جماالدین بيگی و علی بيگی نادر شاهين حربی قوللوغونا گؤندرميش، اورادا ايسه اونلارا يوزباشی روتبهسی وئريلميشدی. نادر شاهين مأمورلاری سید جماالدین بیگه دريسینین رنگيندن دولايی قارا بيگ (و ۱۷۴۷-جی ايلدن ۱۷۸۶-جی ايلهدک لنکران خانی اولدو) دئييرديلر. او، نادر شاهين داغيستانا حربی سفرلری زامانی خوصوصی اولاراق فرقلنميشدی و بونا گؤره هيجری تاريخله ۱۱۵۴–جو ايلده (ميلادی تاريخله ۱۷۴۱/۱۷۴۲-جی ايلده) نادر شاه طرفيندن ايرثی "خان" تيتولو ايله موکافاتلانديريلميشدی.
قارا خان[دَییشدیر]
قارا خان لنکرانین ايقتيصادي و سياسي قودرتيني مؤحکملتمک مقصديله بير سيرا تدبيرلر حياتا کئچيردي، دايمي قوشون تشکيل ائتدي. او زامان تاليش خانليغينین اراضيسيندهکي تورپاق ساحهلرينین اکثريتي خان نسليندن اولمايان يئرلي فئوداللارين الينده ايدي. قارا خان همين فئوداللارين ايقتيصادي و سياسي قودرتيني قيرماق اۆچون مرکزي حاکيميتله حسابلاشمايانلارين تورپاقلاريني موصاديره ائتدي. ايران تهلوکهسيندن قورونماق مقصديله (1747-جي ايلده) پايتاختي آستارادان لنکرانا کؤچوردو، گئنيش آبادليق ايشلري آپاردي. بو تدبيرلر شهرين تيجارت و مدنيت مرکزينه چئوريلمهسينه شراييط ياراتدي.
بو دؤورده لنکران خزر دنيزي ساحيلينده آرتيق اهميتلي بير ليمان شهرينه چئوريلمکده ايدي و دربند، نيازآباد و باکي شهرلري ايله بيرليکده آذربايجانین هم داخيلي، هم ده خاريجي تيجارتينده موهوم رول اويناييردي. محض بو سببدن قارا خان پايتاختي آستارادان لنکرانا کؤچوردو. بو زامان تاليش خانليغينا 6 ناحیه: لنکران، آستارا، زوُواند، سئبيجان، وريادوز و بيلهسووار داخيل ايدي. تاليش خانليغيندا آستارا، لنکران، موُرانقوُل، ارکيوان، دشتوند (ماسالليدان نئفچالايا کيمي)، اوُجارود، ديريق، سيريق، زوُواند، پيراند، اوْراند ماحاللاري مؤوجود ايدي.
قارا خان لنکرانا موختليف يئرلردن صنعتکار و اوستالار گتيرتميشدي. او، شهرين قالا ديوارلاريني، خان ساراييني، مسجيد، حامام، بازار، کاروانسارا اينشا ائتديردي. بو دؤورده شهرده ايکي بازار وار ايدي: يوخاري (مرکزي) و آشاغي بازار. بو دؤور تيکيليلري آراسيندا گؤزلليک و معمارليق باخيميندان خان سارايي ديقّتي داها چوخ جلب ائديردي. ايکي مرتبهدن عيبارت اولان ساراي باشدان باشا شبکهلي اولوب، رنگارنگ شوشهلرله بزهديلميشدي.
لنکرانین خزر دنيزي واسيطهسيله ترانزيت تيجارتده ايشتيراک ائتمهسي، اونون ايقتيصادي بير مرکز کيمي تشکّول تاپماسيندا اهميتلي رول اويناميشدي.
تاليش خانليغينین ايران و روسيه ايله موناسيبتلري[دَییشدیر]
قارا خان خاريجي سيياستده روسيهیه مئيل گؤستريردي. بو، بعضي ايران حاکيملريني، خوصوصيله، گيلانلي هدايت خاني ناراحات ائديردي. 1768-جي ايلده هدايت خان 12 مين نفرليک قوشونلا لنکرانا سوخولدو، شيندان قالاسينا چکيلن قارا خان بير مودّت موقاويمت گؤسترسه ده هدايت خان چوخلو خراج آلاراق قارا خاني آزاد ائتدي. قارا خان گيلان تجاووزونه قارشي يارديم آلماق مقصديله قارداشي کربلايي سلطاني کيچيک سيلاحلي دسته ايله قوبايا، فتحعلي خانین حوضورونا گؤندردي. 1785-جي ايلده تاليش خانليغي قوبالي فتحعلي خانین آذربايجانین خئيلي حيصهسيني بيرلشديرديگي تورپاقلارا قاتيلدي. فتحعلی خان بوتون آذربايجان خانليقلاريني بيرلشديريب، گوجلو بير دؤولت ياراتماق ايستهييردي. 1789-جو ايلده فتحعلی خانین اؤلوموندن سونرا خانليق يئنيدن موستقيل سياست يوروتمگه باشلادي.
1786-جي ايلده قارا خانین وفاتيندان سونرا حاکيميته اونون اوغلو مير مصطفی خان کئچدي (1786-1814). بو دؤور خانليق اۆچون چوخ آغير ايللر ايدي. بئله کي، خاريجي هوجوملار اساساً ده جنوب سرحدلريندن آرا وئرمک بيلميردي. 1794-جو ايلده آذربايجانین جنوبوندا حاکيميته گلن آغا محمد شاه قاجار ايراندا دا اؤز مؤوقئعلريني مؤحکملنديرديکدن سونرا جنوبي قافقازا هوجوما باشلادي. او، بوتون آذربايجان خانليقلاريندان اونا تابئع اولماغي طلب ائديردي. لاکين خانليقلارين اکثريتي بو طلبي ردّ ائتدي. يارانميش وضعيتدن ايستيفاده ائدن روسیه حؤکومتي قافقازدا، خوصوصيله آذربايجاندا اؤز مؤوقئعلرينین گوجلنديرمک ايشيني داها دا سورعتلنديرمگه چاليشيردي. تاليش خاني مير مصطفی خان روسیه تبعهليگيني قبول ائتمگه حاضير اولدوغونو بيلديرميشدي. 1795-جي ايلده آغا محمد شاه قاجارين هوجومو عرفهسينده مير مصطفی خان روسیهيه مئيل گؤسترن آذربايجان خانلارينا مکتوب يازاراق ايرانا قارشي بيرگه موباريزه آپارماغا حاضير اولدوغونو بيلديردي. بونا باخماياراق قاجار اؤز قوشونلاريني 1795-جي ايلده هم ايروان، هم ده لنکران ايستيقامتينده آذربايجانا يئريتدي. مير مصطفی خان دوشمنه موقاويمت گؤسترمک ايقتيداريندا اولماديغيندان لنکران اهاليسيني ساري آداسينا کؤچوروب مودافيعه مؤوقئعيي توتدو. ايران قوشونلاري گئتديکدن سونرا لنکرانا قاييدان مير مصطفی خان 1795-جي ايلين سئنتيابريندا اؤز نومايندهسي زامان بيگي شيمالي قافقازا، روس گئنئرالي قودوويچين يانینا، اوکتيابردا ايسه کربلايي اسدالله بيگي پئتئربورقا گؤندردي. 1796-جي ايل مارتين 12-ده کربلايي اسدالله بيگ تاليش خانليغينین روسیهنین حيمايهسينده قبول ائديلمهسي حاقيندا مير مصطفی خانین مکتوبونو 2. يئکاتئرينايا تقديم ائتدي.
مير مصطفی خانین روسیهنین حيمايهچيليگيني قبول ائتمهسي، خزرده اوستونلوگو اله کئچيرمک ايستهين روسیه اۆچون چوخ اهميتلي ايدي. 1796-جي ايلده ايکي يئکاتئرينانین وفاتيندان سونرا حاکيميته گلن 1. پاوئل روس قوشونلاريني گئري چاغيردي. بوندان ايستيفاده ائدن قاجار يئنيدن آذربايجانا سوخولدو. 1802-جي ايل دئکابر آيينین 26-دا گئورگييئوسک موقاويلهسينه گؤره تاليش خاني روسیهنین عالي حيمايهسينه قبول اولوندو.
ايران شاهي 1809-جو ايلده فرجالله خانین کوماندانليغي آلتيندا 2 مين آتليني لنکرانا گؤندردي. اهالي لنکراني ترک ائديب ساري آداسينا کؤچدو. بو روسیهني ناراحات ائتمهیه بيلمزدي. 1813-جو ايل يانوارين 1-ده گونش دوغدوغو زامان گئنئرال کوتليارئوسکينین کوماندانليق ائتديگي روس قوشونلاري هوجوما باشلاديلار و 3 ساعات داوام ائدن قانلي دؤيوش نتيجهسينده 350 نفر ايتکي وئرهرک لنکرانا داخيل اولا بيلديلر. شهرين مودافيعه قووّهلرينه رهبرليک ائدن صاديق خان 4 مين عسگري ايله قهرمانجاسينا ساواشاراق شهيد اولدو. روسلار شهره داخيل اولدوقدان سونرا دئمک اولار کي، اصل قتلعام ائدهرک شهرين 16 مين ساکينیني قتله يئتيرديلر.
1813-جو ايل اوکتيابرين 12-ده روسیه و ايران آراسيندا گولوستان موقاويلهسي ايمضالاندي. بو موقاويله ايله آذربايجانین ايکي حيصهيه بؤلونمهسينین اساسي قويولدو و آذربايجان تورپاقلاري ایکییه بؤلوشدورولدو. تاليش خانليغي دا بير چوخ ديگر آذربايجان خانليقلاري کيمي روسیهيه بيرلشديريلدي.
1814-جو ايلين 26 اييولوندا گئنئرال-مايور مير مصطفی خان ورم خستهليگيندن وفات ائتديکدن سونرا اونون يئرينه اوغلو ميرحسن خان کئچدي. تاليش خانليغي 1826-جي ايلده روسیه طرفيندن ايشغال اولوندوغو لغو ائديلدي. سونونجو خان اولان مير حسن خان 1831-جي ايل لنکران عوصيانیندا روسلارا قارشي قهرمانجاسينا ووروشسا دا تاب گتيره بيلمهييب ايرانا سيغينمالي اولدو. 1832-جي ايلده ايسه زهرلهنرک اؤلدورولدو.
تاليش خانليغي تاريخي رول اويناميش سياسي حاکيميت ايدي. بونو اونون بير سيرا قونشو خانليقلارلا، روسیه ايله ديپلوماتيک علاقهسي ده گؤسترير.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- ГeHeaлorия TaлышиHckий - TaлышxaHoBыx Archived 2005-05-25 at archive.li
- "آذربايجان اوغروندا ساواش تابلوسو – لنکران خانليغي" ( (ازرب.)). آزادليق.اينفو. 2011-10-04. آرخيولشديريليب: [1] سايتيندان 2017-05-29 تاريخينده. ايستيفاده تاريخي: 2017-05-29.
- ميرزه احمد زرگر، اخبارنامه (تاليش خانليغينین تاريخيندن)، باکي - 2009، فارس ديليندن ترجومه ائدن: علي حسینزاده، 159 ص. متن کيريلجه
- فيرودين نوراله بيلي - اسدوو، "مير مصطفی خان" ،علمي-پوبليسيستيک تاريخي اوچئرک. باکي: "ايقتيصاد اونيوئرسيتئتي" نشرياتي، 2007، 96 ص.


text:
اویان نیوز: کامبوجدا ایل باشیندان بو یانا قوش آنفلوانزاسی اوزوندن اؤلنلرین
کامبوجدا ایل باشیندان بو یانا قوش آنفلوانزاسی اوزوندن اؤلنلرین ساییسینین ۴-ه یوکسلدیگی بیلدیریلدی.
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین کامبوج نمایندهلیگی، کامپونگ ایسپئو بؤلگهسینده ۱۷ آیلیق بیر قیز اوشاغی ایله کامپوت بؤلگهسینده ۹ یاشینداکی بیر قیزین قوش گریپیندن اؤلدوگونو آچیقلادی.
اؤلکهده گئچن هفته عینی خستهلیکدن ۲ نفرین اؤلدوگو بیلدیریلمیشدی. کامبوجدا ۲۰۰۵.جی ایلدن بو یانا قوش گریپینه توتولان ۲۶ نفردن ۲۳-و حیاتینی ایتیردی.
قایناق ت ر ت


text:
سعادت حسن مانتو
سعادت حسن مانتو (اینگیلیسجه: Saadat Hasan Manto) رومانچی، اوْیون یازیچی قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - ۱۱ مئی ۱۹۱۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۲ ایل عومر ائلهییب و ۱۸ ژانویه ۱۹۵۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Saadat Hasan Manto»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سعادت حسن مانتو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ملی ساوونما باخانلیغیندان آذربایجانا اؤزل ویدیو
"قهرمان آذربایجان اوردوسونو و قهرمان آذربایجان تورکو قارداشلاریمیزی سالاملاییریق"
ملی ساوونما باخانلیغی، شوشانی ایشغالدان قورتاران آذربایجان اوردوسونو سالاملادیغینی بیلدیردی.
باخانلیغین آذربایجانا اؤزل حاضیرلادیغی ویدئو، توئیتر حسابیندان پایلاشیلدی.
باخانلیغین سوسیال مئدیا حسابیندان وئریلهن آچیقلامادا،
"جمهورباشقانیمیز سایین رجب طیب اردوغان ایله آذربایجان جمهورباشقانی سایین ایلهام علییئوین تاریخی بیر سفر گرچکلشدیردیکلری گؤزل شوشانی تک وطن عملیاتی ایله ایشغالدان قورتاران قهرمان آذربایجان اوردوسونو و قهرمان آذربایجان تورکو قارداشلاریمیزی سالاملاییریق" دئییلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجان، روسیا و ارمنیستاندان اوچلو توپلانتی
طرفلر، گونئی قافقاز بؤلگهسیندهکی نقلیاتین یئنیدن تامین ائدیلمسی ایله باغلی پرسپکتیولری دگرلندیردی
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی ائتدیگی شیکایتین محکمهسی باشلادی
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی اولوسلارآراسی عدالت دیوانیندا ائتدیگی "عرق آیریمچیلیغی" شکایتی ایله باغلی محکمه پروسهسی باشلادی
آذربایجان جمهوریتینین مستقیللیگینی برپا ائتمهسیندن ۳۰ ایل اؤتور
بو گون آذربایجان تکجه سوسیال-اقتصادی ایستیقامتده دئییل، بیلیم، اینجهصنعت و مدنیت ساحهسینده ده دونیانین سرعتله اینکیشاف ائتمکده اولان گنج دؤولتلریندن بیریدیر


text:
۱۸ سپتامبر
۱۸ سپتامبر: شیلی موستقیلییینی اعلان ائتمیشدیر؛ نیویورک تایمز نشریهسی تأسیس اوْلونموشدور.
۹۶ — قدیم رومدا بئش یاخشی ایمپیراتور دؤورو باشلامیشدیر.
۱۷۹۳ — آمریکا رئیسجومهورو جورج واشینقتون پایتخت بونؤورهسینین ایلک داشینی قویموشدور.
۱۸۱۰ — شیلی موستقیلییینی اعلان ائتمیشدیر.
۱۸۵۱ — نیویورک تایمز نشریهسی تأسیس ائدیلمیشدیر.
۱۸۸۵ — اوزیر حاجیبیوو آنادان اوْلموشدور.
۱۹۳۴ — شوروی میللتلر جامعهسینین ترکیبینه داخیل اوْلموشدور.
۱۹۶۱ — آفریقاداکی طیاره قضاسی ۱۶ نفرین، او جملهدن بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین باش کاتیبی داق خامارشؤلدون حیاتینا سون قویموشدور.
۱۹۹۸ — دومن آدلارینین و آیپی-عونوانلارین ایداره اولونماسی اۆچون، آیکان شیرکتی تأسیس ائدیلمیشدیر.


text:
May 17, 2014
آذربایجان اوشاق ادبیاتیندا یاییلاجاق یئنی کیتابلار
ایشیق سایتی
آذربایجان اوشاق ادبیاتیندا یاخین گونلرده بیر نئچه کیتاب نشره بوراخیلاجاقدیر. ادبی جمعیتیمیزده چوخ آز مراجعت اولونان بو ادبیات نوعونون یاییلماسی چوخ سئویندیریجی بیر حالدیر. تانینمیش گنج شاعر رامین جهانگیرزادهنین قلم محصوللاری اولان بو کیتابلار، “عائله و قوهوملار”، “پئشهلر”(اوچ جیلدده)، “خاللی و آللی” و “دؤرد فصیل” عنوانلارینی داشیییرلار. نشر ائدیلهجک کیتابلاری بینالخلق کیتاب سرگیسی، آذربایجانین مختلف شهرلری و تهران شهرینین اعتبارلی کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک مومکوندور. بو کیتابلارین مشخصهلری بئلهدیر:


text:
۱۸۸۲ (میلادی)
میلادی ۱۸۸۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن ایکینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ سپتامبر - نیویورکدا بیر محله الکتریکله تجهیز اولونور.
- ۵ آقوست - نیوجرسیده ایستاندارد اویل شیرکتینین فیلیالی آچیلمیشدیر.
- ۴ مارس - اینگیلیسده ایلک الکتیریکلی ترموا یوْلا دۆشدو.
- ۴ سپتامبر - توماس ادیسون ایلک الکتریک لامپینی تقدیم ائتمیشدیر.
- ۳۰ سپتامبر - دونیادا ایلک هیدروالکتریک ایستگاهی آمریکانین ویسکانسین اوستانینده قورولموشدور.
- ۲۴ مارس - رابرت کوْچ٬ ورم ناخوشلوغونا سبب اوْلان باکترینی تاپدیغینی بیلدیردی. بۇنا گؤره ۱۹۰۵ ایلینده نوبل اؤدولونو قازاناجاقدیر.


text:
اویان نیوز: تبریز بلدیهسینین اینجه صنعت و کولتورل(فرهنگی) سازمانی، «تبریزیم» آدلی آچیق هاوا- خیاوان تیاتری فستیوالینی موسافیر پارکیندا کئچیریر.
«تبریزیم» تیاتر فستیوالین دؤردونجو ایلینده تبریزلی گوروهلاردان علاوه؛ نئچه گوروه تورکیه، آذربایجان و بیر گوره ایسه عراقین کوردوستان اقلیمین دن بو فستیوالا قاتیلمیشدیلار.
دئمهلیدیر بو فستیوال موردادین ۲۲سیندن ۲۵دک تبریز بؤیوک شهرین(کلانشهر) موسافر پارکیندا کئچیریلیر.
بو تیاتر فستیوالی گرچکده، وطنداشلیق(شهروندی) فرهنگینی یوکسلتمک، هابئله وطنداشلیق بیلگی و بئجهریسینی قالخیندیرماق(توسعه) اوچون کئچیریلیر.
خیاوان تیاترلارین قونوملارین(موضوعیت) چوخو وطنداشلیق قاورامین(مفهوم) اساسیندا اولاراق؛ وطنداشلیق فرهنگینی یوکسلتمک ایسته ییر.
«تبریزیم» تیاتر فستیوالین ایل به ایل کیفیتین بؤیوماغینا باخمایاراق؛ اکسیکلیکلر و بوشلوقلار یئنه گؤزه گؤرونوردو.
فستیوالین اوچونجو گونونده آلتی نوماییش ایجرا اولوندو.
«فیس پوووک» آدلی نوماییش، توپلومسال آغلارین(شبکه های اجتماعی) ضررلرینی گؤسترمک اوچون صحنهیه چیخمیشدی.
ایکینجی تیاتری عراقین کوردوستان بؤلگهسین گوروهو سرگیلهدی. «تاته ابراهیم» کوردجه دیلیندن گؤستریلهن بیر نوماییش ایدیر.
فستیوالین آردیندا «آ مثل آب» نوماییشی سو سورونلارینا (مسئله آب) توخوناراق؛ تاماشاچیلارین آلقیشینی یوخاری حدده قازاندی.
بابک مینقی ایسه، «قیزیل» آدلی تیاتریله زیبل دؤنوشدورمهنی(بازیافت زباله) صحنه اوستونه گتیرمیشدیر.
اما فستیوالین اوچونجو گونون یوخاری و یوکسک آنلارینی(لحظات) آذربایجان جومهوریتین گوروهو یاشات دی.
آذربایجانلی گوروه «Tesserakt» آدلی نوماییش ایله تاماشاچیلاری حیران ائتدی.
قوزئیدن گلمیش گوروه، قاورامسال ایله دیالوگسوز بیر ایشله تاریخین گئچمیشینی وبشریتین سئیرینی یاخشی سویهده جانلاندیردیلار؛آذربایجان گوروهو دیالوگسوز اما موسیقیلی تیاترین دا ؛اینسانین چاشقینلیغی و اخلاقسیرلیقلارینی اوجوملهدن:تئرور،ساواش، سوی قیریمی و چاغداش اینسانین بی تفاوتلوغو تاماشاچیلارا سرگیلهندیردی.
آنلاملی موسیقی و اویونچولارین یارادیجیلیقلار(خلاقیت) دفعهلرله تاماشاچیلاری هیجانلاندیردی.
بو نوماییش گرچکدن فستیوالین اوچونجو گونونون ان یوخاری گؤستریسی آدلانمالیدیر.
فستیوالین سون ساعتلاریندا «چؤل آدلی» موزیکال و گولدورو(کمدی) تیاتر گوروهو صحنهیه چیخدی.
«عاشق و معشوق» تیاتری؛ فستیوالین اوچونجو گونون سون گؤستهریسی اولاراق؛ تورکیهلی گوروهون طرفیندن ایجرا اولوندو.
سعید پورصمیمینین فستیوال دا اولماسی فستیوالین جالیب و دهیرلی ئیرلریندن بیری سایلیردی.
«تبریزیم» خیاوان تیاتری صاباح (دوشنبه) ساعات ۲۱ده ایکی ایجرا و باغلانیش(اختامیه) مراسیمین کئچیرلمهسی ایله ایشینین سونونا چاتاجاقدیر.
قایناق: بیلیم سسی


text:
تابانرا د بالدابیا
تابانرا د بالدابیا (ایسپانجا: Tabanera de Valdavia) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و پالنسیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۱ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۴۸ نفر و اهالی سیخلیغی ۲٫۳ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tabanera de Valdavia»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تابانرا د بالدابیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
رنیوم هقزافلورید
رنیوم هقزافلورید (اینگیلیسجه: Rhenium hexafluoride، روسجا: ФTopид peHия(VI)، عربجه: فلوريد الرينيوم السداسي ) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگلی کریستال و برک جیسم حالتینده تاپیلار.رنیوم هقزافلورید فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rhenium hexafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رنیوم هقزافلورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اورخون الیفباسی
اورخون الیفباسی تورکلر ساغیندان یارادیلان و ایشلهنیلهن الیفبا دیر . تورکلر بۇ الیفبانین ایشلهتمهگین ایکی یوزلوک میلاددان اؤنجه باشلیییپلر (بویوک هون خانلیغی) و میلادی 8نجی یوزلوکهجه بۇ الیفبا تورکلر آراسیندا ایشلهنیلیپدیر . او چاغلاردان سوْنرا اویغور الیفباسی ، اوندان سوْنرا دا عرب الیفباسی بۇ الیفبانین یئرین توتوبلار .
بو الیفبا ایله یازیلان داش یازیلارین یاپ آدلینی اورخون منطقهسینده تاپیلان داش یازیلار دیرلار . الیفبانین آدلانماسی دا ائله بۇ داش یازیلارا باغلی دیر .
اورخون داش یازیلارینین وارلیغی "تاریخی جهانگوشا" آدلی کیتابدا ذیکر اولونوب دور [۱] و 1721نجی میلادی ایلده "مئسئرئشمیدئت" و "ایستیرالئنبئرگ" آدلی شخصلر ساغیندا عیلم دونیاسینا تانیلیپلار .[۲]
بو الیفبا ایله یازیلان یازیلارین تاپیلماق یئرلری اورخون ، یئنیسئیی ، تالاس ، تورپان ، آلتای و قازاقیستان دیر .[۳]
الیفبا[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ تاریخی زبان و لهجه هایی تورکی ، جواد هیئت ، ص 36
- ↑ یادیمانهایی تورکییی باستان ، دکتر حسین محمدزاده صدیق ، سیتادی نشریآثاری دکتر صدیق ، ص100
- ↑ http://irq.kaznpu.kz/?lang=e&mod=1


text:
الکول
الکوللر - کربون آتومونا بیرباشا -اوْه قروپونون باغلی اوْلدوغو اورقانیک مادهلره وئریلن عۆمومی آد. عۆمومی فورموللاری CnH2n+1OH اوْلان مونو الکوللر، الکوللرین اؤنملی بیر صینفیدیر. بونلاردان اتانول (C2H5OH) الکولی مشروبات ایچکیلرده مؤوجود اوْلان نؤعدور. عومومیتله مشروب ایچکیلردهکی الکول سؤزو ایله اتانول نظرده توتولور، هانسی کی ینی اۆرتیم (تولید) اوْلونموش پیوهده اتانولون فایز نیسبتی %۳ - %۵ آراسیندا ، شرابدا ایسه %۱۲ - %۱۵ آراسیندا اوْلور.[۱]
متانول[دَییشدیر]
صاف متانول ۶۴،۶ ℃ درجهده قاینایان آخیجی بیر مایع اوْلوب، پارلاق اوْلمایان ماوی آلوولا یانیر. چوْخ آز میقداردا بئله متانول جانلی اوْرگانیزم اۆچون زهرلیدیر.
اتانول[دَییشدیر]
اتانول اینسان بدهنینده سینتز اوْلونا بیلن یگانه ایسپیرت (الکول) نؤعودور. متانول زهرلنمهلرینده پادزهر (زهرلنمهیه قارشی واسطه) اوْلاراق ایستیفاده ائدیلیر. صنایعده اۆرتیم (تولید)ی آشاغیداکی تئپکی sqq آپاریلیر.
CH2=CH2+H2O → CH 3-CH2-OH
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-03-05. یوْخلانیلیب2016-11-24.


text:
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 07.01.2019
تورک هاوا یوللاری، 60 ایل آرادان سونرا ایلک دفعه بو گون پایتخت آنکارادان ایتالیانین پایتختی رومایا اوچوش حیاتا کئچیریر
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 07.01.2019
ایستار: "دونیانین گؤزو پوتین-اردوغان گؤروشمهسینده"
تورکیه جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ایله روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین آراسیندا 2019-جی ایلین ایلک گؤروشمهسینین، بو آی عرضینده کئچیریلمهسی گؤزلنیلیر. ژانویه آییندا پلانلاشدیریلان روسیا سفری چرچیوهسینده، اردوغان و پوتینین کئچیرهجگی گؤروشمهلرده سوریه مسئلهسی باشدا اولماقلا، اس-400 هاوا ساوونما سیستمی قبولو، ایکیطرفلی و بؤلگهسل مسئلهلرده اؤنملی قرارلارین آلینماسی گؤزلنیلیر.
یئنی شفق: "مونبیچلیلرین تورکیهدن ایستگی: بیزی اسده بوراخمایین"
آمریکا دستکلی بؤلوچو ترور تشکیلاتی ی.پ.گ/پ.ک.ک و بشار اسد رژیمینین ظلمو تورپاقلاریندان آیریلماق مجبوریتینده قالان سوریهلیلر، تورکیهنین باشلایاجاغی عملیات اوچون گون ساییر. سوریهنین بیر چوخ بؤلگهسیندن تورکیهیه گلن مظلوملار، " بشار اسد اویون اویناییر. مونبیچه اسد گیررسه اورادا بؤیوک قیرغین ائدر" دئییر. تورکیهیه سیغینان بؤلگه خالقی مومکون حرکاتلا تروردان تمیزلنهجک یوردلارینا قاییتماق اوچون صبیرسیزلشیر.
صاباح: "اوتوموتیو سکتوروندان جمهوریت تاریخینین ایخراجات رکورو"
تورک اوتوموتیو اندوستریسی کئچن ایل، بیر اوّلکی ایله گؤره یوزده 11 آرتیملا 31.6 میلیارد دولارلیق ایخراجا ایمضا آتاراق، اؤز سکتوروندا جمهوریت تاریخینین ایخراجات رکورونو قیردی. اؤتن ایلی ده رکوردلا باغلایان اوتوموبیل سکتورو، ایل بازیندا ایخراجاتدا اوست-اوسته 1-3ونجو شامپیونلوغونا چاتیب.
خبر تورک: "آنکارادان رومایا بیرباشا هیجانی"
تورک هاوا یوللاری، 60 ایل آرادان سونرا ایلک دفعه بو گون پایتخت آنکارادان ایتالیانین پایتختی رومایا اوچوش حیاتا کئچیریر. آنکارادان ژانویه آییندا همچینین بؤیوک بریتانیا و گورجوستانین پایتختلرینه بیرباشا اوچوش کئچیریلهجک. تورک هاوا یوللاری، 9 ژانویهده اینگیلترهنین پایتختی لندنه و ژانویهنین 18-ده گورجوستانین پایتختی تیفلیسه آنکارادان بیرباشا اوچوش حیاتا کئچیریلهجک.
وطن: "تورک فوتبالچییا یوکسک قیمت"
ترابزونسپورون 19 یاشلی اویونچوسو عبدالقادیر عؤمور، اوینادیغی فوتباللا تکنیکی دیرکتور اونال قارامانین اولمازسا اولمازلاری آراسینا گیررکن آوروپانین بؤیوک کلوبو گنج اویونچونون ترانسفری اوچون تلاشلارا باشلاییب. اینگیلتره مرکزلی میررور-ون خبره گؤره، اینگیلتره پرمیر لیگناده، گئریده قالان 21 اویوندا توپلادیغی 54 امتیازلا زیروهده اولان لیورپول، عبدالقدیر عؤمور اوچون 27 میلیون فونت ایسترلینگی گؤزدن چیخاریب. خبرده عبدالقدیر عؤمور "تورک فوتبالینین ان یاخشی گنج اویونچوسو" کیمی سجیلندیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه مطبوعاتی 13 دسامبر 2019
تورکیه مطبوعاتیندا بو گون درج اولونان بعضی خبرلرین خلاصه سینی تقدیم ائدیریک.
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 11.12.2019
بورسا ایستانبول دونن 109 مین 378 پوئنه قدر یوکسهلهرک 20 آیین رکوردونو قیردی


text:
بال
بال، آریلار طرفیندن چیچکلردن و میوه تومورجوقلاریندان آلیناراق یوتولان نئکتارین آریلارین بال میده سی دنیلن اورقانلاریندا اینورتاز آنزیمی سایه سینده کیمیاسال دئیشمه اوغراماسیلا اولوشان و کووانداکی پئتک حوجره لرینه یئرلشتیریلن چوخ فایدالی بیر بئسیندیر.
بال طبابتده[دَییشدیر]
بالی یاشیاریمدان کیچیک کؤرپلره وئرمک اولماز. اونلاری معده-باغیرساق سیستمی بوتولیزم مریضلیقی یارادا بیلر.[۱]
بالین موعالیجوی محصول کیمی ۲ - ۳ مین ایل بیزده تاریخی وار. قدیم فیلسوفلارین، طبیبلرین اثرلرینده بالا چوخ اهمیّتلی دگر وئریلمیش. اؤز ساده لیقینا باخمیاراق زامانیمیزدا سیمپوزیوم، کونقرسلاردا حله ده مریضلیقلرین پروفیلاکتیکاسی و موعالیجه سینده بالین تتبیقی خوصوصوندا گئنیش موذاکیره لر آپاریلیر. آشاغیدا بیز سیزه موختلیف مریضلیقلارین موعالیجه سینده بال و اونون پرئپاراتلارینین ایستیفاده سی حاقّیندا قیسا دا اولسا معلومات وئرمک ایستییرک.
یارا، دری و گؤز مریضلیقلاری: یارالارین اوستونده باغلانمیش باللی سارغی قان دؤورانینی یاخچیلاشدیریر، یارانی مخانیکی تمیزله ین لیمفانین یاییلماسینی گوجلندیریر و حوجیره لرین قیداسی اۆچون گؤزل زمینه یارادیر. بالین آ ویتامینیله زنگین بالیق یاغی ایله بیرگه تطبیقی یارالارین ساغالماسیندا گئنیشدیر. یارا و ایرین اۆچون: آری بالی - ۸۰ ق، بالیق یاغی - ۲۰ ق، کسروفورم - ۳ ق. مازلی سارغی تمیزلنمیش یارانین اوزرینه باغلانیر. دری نوخوشلوقلارینین(کاربونکول، فورونکول) فونکسیونال دورومو، موحکملیقی و درینین یوموشاغلیغیندا بو مازدان ایستیفاده اولونور. اوفتالمولوگیادا خوصوصی بال محلولو و یاخود بال محلولو آنتی بیوتیکلره بیرگه گؤز یاشلیقینا سورولور.
تنفّوس یوللارینین موعالیجه سینده: یوخاری تنفوس یوللارینین و آغیز بوشلوغو نوخوشلوغلاریندا ۵- ۶ دفعه گونده آغیز بوشلوغوندا ساخلاماقلا و اینقالیاسیا آئروزوللا (۲۰ - ۳۰% باللا دیستیلله یاخود قاینادیلمیش سو). اینقالیاسیا گونده بیر - ایکی دفعه ۱۵ - ۲۰ دقیقه عرضینده. ۳۰% بالین ائکلکتروفورزله قارشیقینی برونخیت نوخوشلوغوندا. همین قارشیلیق ایله قار - قارا و یاخود یاخالاما فارینقیت، لارینقیت، استوماتیت نوخوشلوغلاریندا. ورم نوخوشلوغوندا بالین سودله قارشیقی. معده باغیرساق مریضلیکلاری: معده، اون ایکی باغیرساق یاراسی، قاراجییر مریضلیغلارینین موعالیجه سینده بالین گؤزل تأثیری وار. یئمکدن قاباق قبول اولموش بال محلولو (بیر یئمک قاشیقی بال بیر ایستیکان سویا) تورشولوغو چوخ اولان معده شیره سینین ایفراض اولونماسینی گوجلندیریر. اگر یئمکدن بیر ساعات یا ایکی ساعات قاباق ایستی بال محلولو قبول اولونسا معده شیره سینین تورشولوغو آشاغی دوشور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Mëд by ФakTы o здopoBoй пищe. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-11-29. یوْخلانیلیب2018-07-16.


text:
یوریس کارل هویسمانس
یوریس کارل هویسمانس (اینگیلیسجه: Joris-Karl Huysmans) فرانسهلی رومانچی و یازیچی - .۵ فوریه ۱۸۴۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۹ ایل عومر ائلهایب و ۱۲ مئی ۱۹۰۷ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Joris-Karl Huysmans»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یوریس کارل هویسمانس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یونان باغیمسیزلیق ساواشی
یونان باغیمسیزلیق ساواشی (اینگیلیسجه: Greek War of Independence) یونان و اژه دنیزی یئرینده اوز وئرمیشدیر
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Greek War of Independence»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یونان باغیمسیزلیق ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Miaoulis flag.gif
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- All articles lacking reliable references
- Articles lacking reliable references from November 2016
- Articles with invalid date parameter in template
- ساواشلار
- یونان باغیمسیزلیق ساواشی
- یونانین ساواشلاری
- عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون ساواشلاری
- فرانسهنین ساواشلاری
- روسیهنین ساواشلاری
- بؤیوک بریتانیانین ساواشلاری


text:
سان رومانو این جارفانیانا
سان رومانو این جارفانیانا (ایتالیاجا: San Romano in Garfagnana) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۴۲۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۵۵۵ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و توسکانی اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Romano in Garfagnana»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سان رومانو این جارفانیانا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فدرال ایداره اولونان قبیله منطقهلری
فدرال ایداره اوْلونان قبیله منطقهلری (اینگیلیسجه: Federally Administered Tribal Areas) پاکیستان دا یئرلشیب. و ۲۷۲۲۰ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ان سوْن نفوس ساییمی اساسیندا ۴۴۵۲۹۱۳ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Federally Administered Tribal Areas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فدرال ایداره اولونان قبیله منطقهلری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
میر جلالین بديعي اثرلرینده
آفوريزملرین اوسلوبي خوصوصییتلري
هجر حسین اووا
بعضاً اینسان حياتینین ائله آنلاري، ائله دقیقه لري اولور کي، اونو سيخینتيدان، ترددوددن بیر ايلهي کلام، بیر بشري حيکمت قورتارا بيلیر. بئله کلاملارین دیرینی هئچ نه عوض ائده بيلمز.
واختي ايله موللانصر الددینچيلر ائزوپ ايفشا ماتئرياللاریندان بیري کيمي آفوريزملردن گئنیش ايستيفاده ائتميش، ايجتيماعي-سياسي مسللرین قاورانیلماسیندا، صینفي موباريزهيه موناسيبتین آيدینلاشدیريلماسیندا حيات فاکتلارینین عوموميلشدیريلمهسي ايل، آفوريستيک نتيجه لرله اینسان شعوورونا تاثیر گؤسترميشلر. ت.حاجییئو بو خوصوصدا يازیر: «ايجتيماعي حياتین گئنیش منظرهلري آفوريستيک دوستورلاردا تجسسوم ائدیر. بو دوستورلارین آچيلماسي يازيچینین بديعي حقیقتینی موعینلشدیریر، حيات حقیقتینه موناسيبتي فعاللاشدیریر. دؤورون ايجتيماعي سواللارینا جاواب بو دوستورلاردا اولور، دوستورون آچيلماسي ايله سوال ايشارهسي نیدايا چئوريلیر».
بديعي ديلین لئکسيک ايمکانلاري دئديکده آیري-آیري سؤزلرین، فرازئولوژي بیرلشمهلرین ايشلنمه دایرسي، موختليف اوسولبي خوصوصییتلري نظرده توتولور. «سؤز و ايفادهلر متن داخيلینده موختليف علاوه معنا چالارلیقلاري قازانیر».
آفوريزملر يازيچيلار، گؤرکملي شخصییيتلر، عاغيللي اینسانلار طرفیندن دئییلميش حيکمتلي کلاملاردیر. میر جلالین بديعي اثرلري ده بئله حيکمتلي کلاملارلا - آفوريزملرله زنگیندیر. همین آفوريزملرین، بديعي اثرلرین خالق طرفینن سئويلمهسینده، شؤهرت قازانماسیندا، گنج نسلین تربییهسینده بؤيوک رولو اولموش و ایندي ده واردیر.
میر جلال بديعي اثرلرینه رنگ قاتا بيلهجک، اونا گؤزلليک، ائموسيوناللیق وئره بيلجک هر بیر واحيددن ثمره لي، سربست شکيلده ايستيفاده ائتميشدیر. سربستليک ايسه بديعي ياراديجي شخص اوچون اساس کئيفيتلردن بیريدیر. بو جهتي يوکسک قییمتلندیرن میر جلال م.فوضولینین اثرلرینین ديلینی تدقیق ائدرکن بئلینسکینین بئله بیر فيکرینی سيتات گتیرميشدیر: «ياراديجيلیقدا سربستليک موعاصیرلییه خيدمتله اويوشماليدیر. بونون اوچون اؤزونو گونون مؤوضوسونو يازماغا مجبور ائتمک، فانتازییانی زورلاماق لازيم دئییل، بونون اوچون آنجاق اؤز جمعيتینین وطنداشي، اؤز دؤورونون اوغلو اولماق لازيمدیر. اؤز خالقینین ماراقلارینی منیمسمک، اؤز مئییللرینی اونون مئییللري ايله بیرلشدیرمک لازيمدیر. بونون اوچون جمعيت، خالقا رغبت، سئوگي حيسي، عملي دوشونجهدن، اثرین مؤوضوسونو رئاللیقدان آییرمايان ساغلام، پراکتيکي حقیقت دویغوسو لازيمدیر».
ديليميزین حيکمتلي ايفادهلري - آفوريزملري اینسانلارین حيات و فعاليتینین بوتون ساحه لرینی عکس ائتدیریر، عومومن بوتون اینسانلارا عایید اولان عيبرتاميز فيکیرلري ايفاده ائدیر.
تاريخن بئله کلاملارین، ايفادهلرین ادبییياتا گتیريلمهسي هومئرین آدي ايله باغلانميشدیر.
آفوريزملر ائله ايفادهلردیر کي، يازيچي بو ايفادلر واسيطهسيله بعضاً حيات حاديثه لرینه موعيین موناسيبت بيلدیرمک مقصديله اونلاري اوبرازلارین ديلینده ايشلهدیر. بعضاً اثر، اثرین بیر حيصه سینه آفوريزملري ائپیقراف سئچیر، بعضاً ده منفي تيپلري ديگر صورتلرین ديليله تنقيد ائدرکن آفوريزملردن ايستيفاده ائدیر.
میر جلال ياراتدیغي آفوريزملري بديعي اثرلرینده موختليف اوسلوبي مقصدلرله ايشلتميشدیر. آفوريزملرین بیر قيسمي، آتالار سؤزلرینده اولدوغو کیمي، اثره و يا اثرین حيسسلرینه ائپیقراف قيسمینده ايشلنميش، بیر قيسمي ايسه اوبرازلارین ديلینین و مؤليف تهکییهسینین رنگارنگليگینی تامین ائتميشدیر.
میر جلال تاماميله موختليف موضولاردا آفوريزملر ياراتسا دا، يئري دوشدوکجه دونیادا تانینميش شخصيتلرین، عاقيللرین کلاملاریندان دا ايستيفاده ائتميشدیر. اونون اثرلرینده ايشلنميش آفوريزملري آشاغيداکي کيمي قروپلاشدیرا بيلريک:
١. بیر. ايستر يازيچینین اؤزونون ياراتدیغي، ايسترسه ده باشقالارینا مخصوص آفوريزملر ائپیقراف قيسمینده ايشلنميشدیر:
«بیر گنجین مانیفئستي» رومانی هؤتئنین «حيات و آزادلیق، آنجاق اونلار اوچون هر گون دؤيوشه گئدن آداملارا لايیقدیر»4 آفوريزمي ايله باشلاییر.
اثره بئله بیر آفوريزمین ائپیقراف سئچيلمهسي تصادوفي دئییلدیر. ائپیقرافلار اثرین اساس موضوسو، ايدئياسي حاقیندا اوخوجودا ايلکین تصورات يارادیر. بو ائپیقراف اثرده خالقین آزادلیق اوغروندا موباريزهسیندن صحبت آچيلاجاغیندان خبر وئریر. اوخوجونون اثره دیقتینی، ماراغینی آرتیریر.
«بیر گنجین مانیفئستي» اثرینین «گئجه نین حکمو» آدلي آلتینجي فصلینه ايسه میر جلالا مخصوص آفوريزم ائپیقراف وئريلميشدیر:
- حقیقتین گئجهسي يوخدور،
گئجهنین ده حقیقتي وار!
بو پارالئليزم ده فصلین مضمونو ايله سسلشیر. مؤليف آفوريزم واسيطهسيله حتّي اثري و يا همین فصلي هله اوخوماميش بیر اوخوجويا «حقیقت، دوغرويا زاوال يوخدور»، «هر قارانلیق گئجه نین بیر ايشیقلي صاباحي وار» فيکرینی تلقین ائدیر.
عئینی اثرین اون بئشینجي «قانلي گون» آدلي فصلینه مؤليف: «آزادلیغي قوروماق - اونو فتح ائتمک قدر موقدسدیر»، - آفوريزمینی ائپیقراف وئرميشدیر. عوموميليکده اثرین، ائلجه ده فسلین مزمونو ايله سسلشن آفوريزم واسيطهسيله تورپاغین آزادلیغي، خالقین آزادلیغي اوغروندا موباريزهنی موقدس موباريزه حساب ائدن يازيچي خالقا، خوصوصيله گنجلره وطنپرورليک دویغولاري آشيلاییر.
میر جلالین بديعي اثرلرینده:
بو شهرده آداملار حؤرمتسيز ياشار، تاقصیرسيز اؤلرديلر. (ن.عاصئيئو)
اینسانلارین سعادتینه چاليشماقدان گؤزل نه وار.مونتئسکيو و س. آفوريزملر ده ائپیقراف کيمي ايشلنميشدیر. بو ايسه میر جلالین دونیا ادبياتینا، دونیا مدنیتینه نه قدر ياخیندان بلد اولماسینی، عئینی زاماندا اؤزونون چوخ اینجه قلبه ماليک اولان بیر اینسان، اصل وطنداش، اصل خالق يازيچيسي اولماسینی ثوبوت ائدیر.
يازيچي چوخ سئوديگي آذربايجان شاعیري، ساتیريکي م.ع.صابیرین حيات و ياراديجيلیغیندان بحث ائدن «يولوموز هايانادیر» رومانینین «حرريت جارچيلاري» آدلي اون سککيزینجي فصلینه ائپیقراف وئردییي، صابیره مخصوص:
«اؤلمگيمه سئوینمهسین اغيار،
ابدي اؤلمهین مراميم وار!».
- آفوريزمي اثرین و فصلین اساس موضوسو ايله تام سسلشیر. همین فصيلده يازيچي م.ع.صابیرین خسته اولدوغو سون گونلرینی، آغیر وضعیيتینی خالق اوچون يانان چیراغین سؤنمهسینه بنزهدیر:
ائله بیر چیراق سؤنوردو کي، اونون نورو اؤز وطنی اوچون هئچ ده گون ايشیغیندان آز ضروري دئییلدي. آنجاق بیر فرق وار ايدي. گونشین باتدیغینی هر کس گؤروب بيلديگي حالدا، وطن اوچون ذکاوت چیراغي اولان بیر ووجودون سؤندويونو چوخلاري بيلمیردي. حتتا بو چیراغین ايشیغي ايله قفلت يوخوسوندان قالخانلارین اؤزلري ده خبرسيز ايديلر. اونلارین معنوي قيدايا مؤحتاج گؤزلري هر گون مطبوعات صفحهلرینده طاهیرزاده نین اعجازکار ميصراعلارینی آختاریردي.
میر جلال اؤزو ده ج.محمدقولوزاده کيمي، صابیر کيمي اصل خالق يازيچيسي، اصل وطنداش ايدي. ياراتدیغي اثرلري ايله اورکلرده ياشايان يازيچینی، او بؤيوک اینسانی، بؤيوکلويو قدر ده ساده اولان بیر اینسانی تحصيل، علم، بيليک، ان اساسي ايسه اینسانلیق اؤیرتديگي بؤيوک طلبه اوردوسو و بوتؤولوکده آذربايجان خالقي اونودا بيلمز.
ايکي. يازيچینین ياراتدیغي آفوريزملردن اوبرازلارین نیطقینده تيپيکلشدیرمه مقصديله ايستيفاده ائديلميشدیر. مثلا، ببیر بي بو خبردن چوخ سئویندي. آرخايین اولدو کي، قومرونون «باشي احلد داشینا دییب، عاغلي باشینا گليب… آناسي اؤلمسین آجلیغین… آسلانی يولا گتیریر. چؤرک ائله شئيدیر کي، تولکونو آسلان ائدیر، آسلانی تولکو. دونیا دئديگین چؤرک چيخانادیر. بو وورهاووردا کيمي بيشیریر، کيمي آشیریر. هامي ايستییر تندیر باشیندا اوتورسون».
بو کيچيک پارچا کيمسهسيزلرین دوشدويو آجیناجاقلي وضعيتدن ذؤوق آلان ببیر بیی دقیقليگي ايل، اینجهليکله خاراکتئريزه ائدیر. حياتین معناسینی وار-دؤولتده، پولدا، يئمکده گؤرن ببیر بيین دار دونیاگؤروشو، اییرنج معنوياتي حاقیندا دولغون تصوور يارادیر، اوبرازي فرديلشدیریر.
قومرو: «نه اوچون اینسان قارا گونلري اؤز اليله يوغورور؟..»
- جوملهسي ايله قومرونون دوشدويو وضعيت، اونون اوميدسيزليگي، قدیردن نیگارانچيلیغي، پئشمانچيلیق حيس ي اوبرازلي شکيلده ايفاده اولونموشدور.
«زهردن شفا، آغادان وفا هئچ گؤرموسن؟». - آفوريزمي ايله جمعيتده اینسانلار آراسینداکي ضيديت، تضادلي موناسيبت چوخ دقیق، بدیعی بیر ديلله، داخيلي قافییهلي (شفا، وفا) ميصراع ايله ايفاده ائديلميشدیر.
سعادت خانیم: - قادین قلبي قاپالي بیر باغچادیر، آچاري دا قادینین اؤزوندهدیر.
مؤليف سعادت خانیمین ديلیندن وئريلميش آفوريزم واسيطهسيله قادین خاراکتئرینین مورککبليگین، اینجهليگینه ايشاره ائتميشدیر.
وظيفهنین بؤيويو-کيچيگي يوخدور. پيس و يا ياخشي ايشلهمک واردیر - آفوريزمي ايله ايشه مسولییيتله ياناشماق، بؤيوکلوگوندن، کيچيکليگیندن آسيلي اولماياراق هر بیر ايشي اورکله، سئوه-سئوه يئرینه يئتیرمک حيسي عکس اولونموشدور. آفوريزم گنجلري امکسئورلیی، زحمته آليشدیرماق اوچون سئچيلميشدیر.
خستهليک - طبابتین غدار دوشمنیدیر، - کلامي ايسه مؤليف تهکییهسینده وئريلديگي اوچون ادبي ديل نورمالارینا تاماميله اویغوندور.
آزادلیغي قوروماق - اونو فتح ائتمک قدر موقددسدیر.
میر جلالا مخصوص اولان بو آفوريزم «بیر گنجین مانیفئستي» رومانینین اون بئشینجي فسلینه ائپیقراف وئريلميشدیر. همین کلام واسيطهسيله يازيچي ان موقدس نعمت اولان آزادلیغي قوروماغین آزادلیغي قازانماقدان داها چتین، داها مسولیيتلي ايش اولدوغونو دیقته چاتدیرميشدیر.
سالاق:
- اوشاق سسي چيخمايان ائو نهيه لازيمدیر! دونیانین نعمتي يیغيلسین سوفري، اونا کي، کؤرپه الي اوزانمادي، هئچ! گؤتور يیغيشدیر! بئشيک اولمايان ائوه مین بزک وور، قورودور کي، قورو؛ مین پئچ ياندیر، سويوقدور کي، سويوق! اوشاق اولمايان ائوده ايستهییرسن يوز قارياغدي اوخوسون، يوز قوربان چالسین، درد اسکيک دئییل! باغ-باغاتین بزگي قوشدور، ائو-ائشيگینکي اوشاق...(٣ص. ٣٠٢).
بو کيچيک متنین هر جوملهسي بیر عيبرتاميز آفوريزمدیر. مؤليف آفوريزم واسيطهسيله هر بیر ائوین، هر بیر عاییله نین ان بؤيوک خوشبختليگینین کؤرپه گولوشو، کؤرپه سسي اولدوغونو دیقته چاتدیریر. آفوريزم، عئینی زاماندا «اوشاقسيز ائو سويو سوورولموش دییرمانا بنزهییر» آتالار سؤزونون بیر داها ايثباتيدیر.
«يولوموز هايانادیر» رومانیندا طاهیرزاده نین (م.ع.صابیرین - ح.ح.) نیطقینده وئريلن:
- مئيدان گنج و-جيدال مئيدانیدیر. چکيلهنی قوواجاقلار. دوزدور، من بورادان گئتمک قصدینديم. آما چکيلمک اوچون يوخ، کلله-کللهيه گلمک اوچون گئدیرم. - آفوريزمي ايله مولليف اوخوجولارین دیقتینه چاتدیرميشدیر کي، ياشاماق، فعاليت گؤسترمک اوچون موطلق موباريزه آپارماق لازيمدیر. بو آفوريزم ياشاماق يانماقدیر، ياناسان گرک، - کلامینین نثرله (اثرده صابیرین ديلي ايله) ايفادهسيدیر.
رومانین باشقا بیر يئرینده «کئچمه نامرد کؤرپوسوندن، قوي آپارسین سئل سنی»، - آتالار سؤزونو مؤليف آفوريزمله:
«مال، ائو اشياسي هميشه الده ائديله بيلر. عابیر، احتیرام ايسه پول ايله آلینا بيلمز!»، - کلامي ايله تاماملاميشدیر.
میر جلالین ديگر اثرلرینه نیسبتن «يولوموز هايانادیر» رومانی آفوريزملرله داها زنگیندیر. بو ايسه اثرین موضوسوندان، ايدئياسیندان، پئرسوناژلارین، اساسن، دؤورون ضيالي، گؤرکملي يازارلاري، ايجتيماعي خاديملري اولماسیندان ایرهلي گلیر:
- يازي اورکدن گلن بیر سسدیر. اورک ايسه موقدس حيس لرین بئشيگيدیر.
- شاعیر د، عاليم د، موعليم ده ائلدن گوج آلماليدیر.
- بيزيم زمانميزده اینسان اینسانین جللاديدیر. کيمین کي الینده ايختییار وار، نه دئسه دوغرودور. کيم کي مظلومدور، نه دئسه يالاندی و س. آفوريزملر عئینی اثردن گؤتورولموش، ايجتيماعي-تربییوي مضمونلو کلاملاردیر.
- آزادلیق هئچ واخت، هئچ يئرده وئريلمز، او آنجاق آلینار!.. دوشمنیميز ده، دوستوموز دا بيلیر کي، يوز دفعه باسيلساق دا، مووققتيدیر. بیر دفعه قاليب گلسک، ابدي اولاجاقدیر، - آفوريزمي يئنه ده يوخاريدا آزادلیق حاقیندا، موستقيلليک حاققیندا يازيچینین سويلديکلرینی بیر داها تصدیقلهییر.
حيات حاقیندا آفوريستيک فيکیرلرین ايفاده اولوندوغو:
- حيات دا بئلهدیر. يوکسلمک چتین و عظمتلي، آنجاق صفالي، فرحلي اولور: ائنمک ايسه آسان، آنی و قوووتلي اولور.
- حيات بئلهدیر. هميشه باهاري خزان، خزانی باهار تعقيب ائدیر.
- قارینجادان يازاندا دا صنعتکار اولماق هونردیر. گول، بولبول اونسوز دا گؤزلدیر. اصيل صنعت قارینجانین دا گؤزللییینی کشف ائتمهليدیر!
- کيمي آفوريزملرده يئنی و اوريژینال مؤليف دوشونجهسي اوبرازلي شکيلده تظاهور ائتميشدیر.
بیر جهتي ده قئيد ائتمک لازيمدیر کي، میر جلالین يالنیز بديعي اثرلري دئییل، علمي اثرلري ده آفوريزملرله زنگیندیر.
يازيچینین صنعت و صنعتکار حاقیندا قناعتلري، يئکون فيکیرلري آفوريزمه چئوريلرک بو گون ده ايشلنمکدهدیر. میر جلالین کلاسسيک آذربايجان شاعیري محمد فوضولینین اثرلرینی تدقیق ائدرکن سؤيلهديگي: «فوضولي، هر شئيدن اول، قلب شاعیريدیر» - کلامي، ص.وورغون حاقیندا: «صمد وورغون بیر چوخلاري کيمي کاغيذ کورلاماميشدیر»، «ص.وورغون بؤيوک فيکیرلرین، ايدئاللارین جارچيسيدیر»، «صابیردن سونرا صمد وورغون قدر اورکلري فتح ائدن ايکینجي بیر شاعیر گؤرمک چتیندیر» کيمي فيکیرلرین هر بیري ادبي اینکيشافيميز و ادبي خاديملريميز حاققیندا درین عوموميلشدیرمهلردن خبر وئرن، ادبي-ائستئتيک کريتئرییايا چئوريلن نظري يئکوندور.
آفوريزملر حاقیندا سؤيلهديکلريميزدن بئله نتيجه چيخیر کي، میر جلال اؤز اثرلرینین مضمونونا، موضوسونا، ياراتدیغي خاراکتئرلرین سوییيهسینه اویغون مؤوجود آفوريزملردن ايستيفاده ائتمکله و اؤزو ده يئنی-يئنی آفوريزملر ياراتماقلا هم اثرلرینین ائکسپرئسسيوليگینی، ائموسيونال و اوبرازلي اولماسینی تامین ائتميش، هم ده ياراتدیغي آفوريزملرله اوخوجولاریندا موثبت منعوي کئيفيتلر ياراتماغا نايل اولموش، ادبي-بدیعی ديليميزي اؤز حيکمتلي سؤزلري ايله زنگینلشدیرميشدیر.


text:
فریاسکیل
فریاسکیل (اینگیلیسجه: Freescale Semiconductor) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت یاریمگئچیریجیلر ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی ۱۷٬۳۰۰ نفر اوْلوب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ 2013 Form 10-K, Freescale Semiconductor. U.S. Securities and Exchange Commission.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Freescale Semiconductor»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فریاسکیل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/فوریه ۱۴
- رویدادلار
- ۱۸۷۶ (میلادی) - الکساندر قراهام بل (عکسدهکی) توسوطیله تلفون ایختراعسی ثبت اولوندو.
- ۱۹۶۶ (میلادی) - اوسترالیا دولاری موعرئفی اولوندو.
- ۲۰۰۳ (میلادی) - دالی، بیرینجی اوخشادیلمیش قویون اولدو.
- ۲۰۰۵ (میلادی) - بیروت شهرینده بیر بومب پاتادی و رفیق حریری لوبنانین بیرینجی وزیری اولدو.
- دوْغوم گونلری
- اؤلوم گونلری
- ۱۹۴۳ (میلادی) - اولوم گونو: داوید هیلبرت، آلمانلی.
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ بهمن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ فوریه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ رجب/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ بهمن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ فوریه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ رجب/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ بهمن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ فوریه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ رجب/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.