text:
دریا ائله دیم
ترکی بیر چشمه ایسه ، من اونی دریا ائله دیم
بیر سویوق معرکه نی محشر کبرا ائله دیم
بیر ایشیلتیدی سوها اولدوزی تک گؤرسه نمه ز
گؤز یاشیملا من اونی عقد ثریا ائله دیم
امیدیم وار کی بو دریا هله اقیانوس اولا
اونا ضامن بو زمینه کی مهیا ائله دیم
عرفانا چاتماسا شعر و ادب ابقا اولماز
من ده عرفانه چاتیب ، شعریمی ابقا ائله دیم
ابدیتله یاناشدیم دوغولا حافظه تای
شیرازین شاهچراغین ، تبریزه اهدا ائله دیم
ترکی نین جانینی آلمیشدی حیاسیز طاغوت
من حیات آلدیم اونا ، حق اوچون احیا ائله دیم
( فیض روح القدس ) اولدی مددیم حافظ تک
من ده حافظ کیم اعجاز مسیحا ائله دیم
قمه قداره لر آغزیندا دیل اولموشدو سوگوش
من سه وینج ائتدیم اونی ، خنجری خرما ائله دیم
ایندی گؤیله رده گؤزه ل صفله صفا ایله گه زیر
منجلابلاردا اوزه ن اوردگی دورنا ائله دیم
باخ کی ( حیدربابا ) افسانه تک اولموش بیر قاف
من کیچیک بیر داغی سر منزل عنقا ائله دیم
بوردا ( روشن ضمیرین ) ده هنرین یاد ائده لیم
من اونوندا قلمین طوطی گویا ائله دیم
نه تک ایراندا منیم ولوله سالمیش قلمیم
باخ کی ترکیه ، ده قفقازدا نه غوغا ائله دیم
باخ کی تهراندا نه فرزانه لر اولموش واله
باخ کی تبریزده نه شاعرلری شیدا ائله دیم
هم ( سهندیه ) سهندین داغین ائتدی باش اوجا
هم من اؤز قارداشیمین حقینی ایفا ائله دیم
آجی دیلله رده شیرین ترکی اولوردی حنظل
من شیرین دیلله ره قاتدیم اونی حلوا ائله دیم
هرنه قالمیشدی کئچه نله رده ن اونا بال پتگی
اریدیب موملو بالین شهد مصفا ائله دیم
ترکی والله آنالار اوخشاغی لای لای دیلی دیر
دردیمی من بو دوا ایله مداوا ائله دیم
شهریار ، حیف ساووخدیر بو دگیرمان هله ده
دارتماغا یوخدی دنی ، من ده مدارا ائله دیم


c: text/html

text:
گلهجکده ده آمریکادا کئچیریلجک سئچکیلره مداخیله ائدیله بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری آمریکانین داخلی تهلوکسیزلیک ناظری جون کللی دئییب.
واشینگتوندا چیخیش ائدن جون کللی تابعلیینده اولان ناظیرلیین بیر طرفدن اؤلکهیه قارشی کیبر مداخیلهنین قارشیسینی آلماقلا، دیگر طرفدن ایسه ایشتاتلارین و یئرلی اورقانلارین مختاریتینه حؤرمت گؤسترمکله بالانسی تنظیملهمهیه چالیشدیغینی بیلدیریب. سئچکیلره یئنی بیر موداخیله جهدینی استثنا ائتمهین ناظر ایشتاتلاری کؤنوللولوک اساسیندا اونلارا کمک ائتمهیه، مأمورلاری ایسه علاوه دستک وئرمهیه چاغیریب.
روسییانین آمریکادا کئچیریلمیش پرزیدنت سئچکیلرینه مداخیله ادعالاری واشینگتنون ۲۰۱۸-جی ایلده کئچیریلمهسی نظرده توتولان پارلامت سئچکیلرینه داها احتیاطلا یاناشماسینا سبب اولوب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دوشه بیر ده نظریم مئهری-روخی-جانانه،
کافیرم، مئیل ائلهسم سروو گولو ریحانه.
بو نه سؤزدور کی، منیم عشقیمی ترک ائیلهمیسن،
الله، الله، سؤزه باخ، سئیر ائله بیر بؤهتانه!
تؤوبه قیل، تارییه باخ، بیر ده چئویرمه اوزونو،
باخما دوشمن سؤزونه، لعن ائله بیر شیطانه.
هانی زاهید کی، گله بیر گؤره ترسا قیزینی،
اؤزونو ضبط ائلییه، تعنه وورا صنعانه.
ایستهرم، اطلسو دیبا گئیهسن قامتینه،
مست تاووس کیمی چتر اوراسان هر یانه.
بئلینه تیرمه ساریب، اوجلارین افشان ائدهسن،
آچیلیب گول کیمی، مینّت قویاسان هر جانه.
نظرینده دوزوله، صف چکه خودّامو کنیز،
سن اؤزون تخته چیخیب ایلشهسن خاقانه.
عشق اودون دوغرو ایمیش، گیزلهمک اولماز، بالله،
آلیشیب اؤز-اؤزونه، دوشدو سؤزوم داستانه.
یازیغیم گلدی، نباتی، سنه، یاندی اورگیم،
حئیفسن، چوخ دا دخی گزمه بئله دیوانه.
سرمست یێخیلدیم گئنه مئیخانهلر ایچره،
اوْلدوم گئنه رۆسوا نئچه فرزانهلر ایچره.
یاخدیم اوْدا سجّادوو دستارو ریدانی،
بیر آد ائلهدیم من دخی پروانهلر ایچره.
ائی شۇخی-پریتلتو،ائی سروی-گۆل اندام،
گزمه، سنی تاری، بئله بیگانهلر ایچره.
اوْل نرگیسی-مستین نه فۆسونگردی، خۇدایا،
سالدی منی مجنون کیمی دیوانهلر ایچره.
گل، وئر منه بیر جام ده، ائی ساقیگی-گۆلفام،
تا مست یازیم بۇ سؤزو افسانهلر ایچره.
بالله، بۇ بۆتی-لالروخون یوْخدو نزیری،
باخدیم نئچه مین صۇرته بۇتخانهلر ایچره.
اوْل گنجی-خفیدن بیر اثر بیلمهدیم آخیر،
جانیم چۆرودو هئچ یئره ویرانهلر ایچره.
ائی کؤوثر اۆچون آه چکن زاهیدی-ابله،
مئیخانهده گل گؤر اوْنو پئیمانهلر ایچره.
قوواس کیمی قۇته وۇروب بحره نباتی،
اوْل گؤوهری ایستر تاپا دۆردانهلر ایچره.
بیللم کی, ائدر آخیر اول نرگیسی-مستانه
بو عاشقی شئیدانی مجنون کیمی دیوانه.
یوخ حاجتی گولگونه, اول عاریزی گولرنگه,
بیر شانه گرک ناچار اول زولفی-پریشانه.
سن گؤرمهمیسن آخیر ترسا قیزین, ائی کافیر,
ایمانه گل, ائی زاهید, تعن ائیلهمه صنعانه.
هر نه دئیهجکسن دئ, هر… یییهجکسن, یئ!
بیر گون سنه من چاللام بیر ضربهتی-خسمانه.
دور گئت, گؤز اؤنوندن ایت, چوخ باشیمی آغریتما,
هر یانه گئدیرسن گئت, گلمه دخی بو یانه!
قوربانین اولوم, ساقی, سندن نه تغافولدور,
من زاهیده توش گلدیم, سن دؤور ائله مستانه!
مست اولمامیشام, بالله, بو نش’هنی خام ائتمه,
تؤک وئر منه بو مئیدن بیر ساغری-ریندانه.
سن گؤرمه روا مندن بو سوزی-دیل اسکیلسین,
ایسترسن اگر قوی-قوی یانسین اودا پروانه!
دور کی, جیگریم یاندی, مجمر کیمی اودلاندی,
آز قالدی گؤزوم یاشی وئرسین منی طوفانه.
گر ائتسه طلب کؤنلون وصلی-لبی-جانانی,
گل سن ده نباتی تک قوی باشینی میدانه.
گولغوله سالدیم گئنه نؤه فلکی-اخضره,
ائتدی مدد طالعیم, یئتدی الیم ساغره.
دیو, به فضلی-خودا اولدو پریدن جودا,
موژده آپار, ائی صبا, اول بوتی-سیمینبره.
شامو سحر, موتصیل, شوغلوم اولوب مشقی-عشق,
گؤزلریمی دیکمیشم لؤوهی-روخی-دیلبره.
بیر یوکه کیم, دؤزمهدی گاوی-فلک, سیرره باخ,
گؤتدو بئلیندن اونون, چاتدی منی-کافاره.
تاری بیلیر, اودلارام خیرقوو سجّادهنی,
ساقی , بو قان کاسهسین قویما الیندن یئره.
قاصیدی-اهلی-نیاز, هودهودی-عاشقن-اواز,
لوطف ایله بو نامهنی باغلا او خوش شهپره.
دورما, دؤنوم باشینا, من سنه قوربان اولوم,
حوممت ائله, وئر صفا شؤوق ایله بالو پره.
بیرجه تاماشا ائله دیدهی-خونباریمه,
سؤیله گینن حالیمی اول مهی-خوش-منظره.
گتیر, ساقی, مئیی-گولگون, بو بزمی بیر باهار ائیله!
او جامی-لعلفام ایله بو خامی بیر خومار ائیله!
ایرم باغین تاماشا ائیلهدیم دئیری-موغان ایچره,
او دارول-عیشی سن, یارب, همیشه لالزار ائیله.
وره, واختی دئییل, زاهید, بو تسبیحی قوی الدن بیر,
گتیر سجادهنی, وئر مئیفوروشه بیر قرار ائیله!
لبی-مئیگونی-ساقی, ساغر ایله حلقهی-ریندان,
بو جعمین ایچره, یارب, سن منی بیر مئیگوسار ائیله.
قوروری-روزه خوشک ائتمیش سنی, زاهید, نه قافیلسن,
بو تزویرو رییادن کئچ, خودادن بیرجه آر ائیله.
به حمدالله, گؤزون وار, کور دئییلسن, جنّت ایسترسن,
قدم قوی خراباته سحردن, بیر ناهار ائیله.
نباتی, عاشقم من ریندلر بزمیندهکی حاله,
بلی, بالله, بو قومون ایتلرینه جان نثار ائیله.
اگر قویسان باخام من بیر نظر اول چشمی-شهلایه,
گؤزوم چیخسین اگر من بیر ده باخسام جامی-مینایه.
بیر اؤزگه حاجتیم یوخدور, ولی موشتاقی-دیدارم,
نولور باخ بیر نظر بو عاشقی-مجنونی-شئیدایه.
شبی-یلدا دئییب, حسرت چکیب, قان-یاش تؤکن زاهید,
دئ, ائششک, کور دئییلسن, باخسان اول زولفی-چلیپایه!
اگر عاریفسن, آنلارسان, نه لازیم کشفی-حال ائتمک,
منی بیر گؤزلری جادو سالیب بو شورو قووغایه.
سیزه مندن امانت, ائی جاوانلار, من کی تا گئتدیم,
ولاکین سیز هئییفسیز, دوشمهیین بو قانلی سؤودایه.
نباتی, چوخ جفا چکدین, مورادین اولمادی حاصیل,
یئری, پیریندن آل حوممت, یاپیش دامانی-مؤولایه.
اولو یارب کی, دوشه دامنی-جانان الیمه,
دوشسه, بالله کی, دوشر چتری-سولئیمان الیمه.
چالارام داشه کولونگو بئله شیرین-شیرین,
جامی-عشقی وئره گر خوسرووی-خوبان الیمه.
ائدهرم دایرهی-میسری گوهردن لبریز,
دوشسه گر لعلی-لبی-یوسیفی-کنعان الیمه.
تؤوسنی-طبع-صبا سئیری دویونجا چاپارام,
توتا بختیم, گله بیر ساحهتی-میدان الیمه.
قوشارام آتی ایلن آتیمی دیل کسمکدن,
عهد قیلدیم دوشه گر راییجی-دؤوران الیمه.
ساقی, دور, وئر منه بیر گور’ه او قان اولموشدان,
چاره قیل دردیمه, وئر بیر تیکه درمان الیمه.
تنگه گلدیم, دخی بیر پنجه یئتیرررم چرخه,
گله گر قایمهی-گونبهدی-دؤوران الیمه.
ائی زولئیخا, منی چوخ ائتمه جفا تاپداغی,
بئله قالماز, گلی بیر گوشهی-زیندان الیمه.
کونجی-ایخفاده اگر رختی-ایقامت سالسام,
وئرمز ال اوندا دخی روستمی-داستان الیمه.
اودومو قوردالاما, ائی دیلی کج ابرانی,
یاخشی رنگ چکدی منیم چاکی-گیریبان الیمه.
حق بیلیر کیم, ائدهرم مؤوجی-فنا غرقابی,
دوشسه گر دیدهی-تر لجّهی - عمّان الیمه.
چکرم خنجری-الماس, اؤزومو اؤلدوررم,
ایگید اؤلموش, یولا گل, یاخما منیم قان الیمه.
گئدهرم داده الیندن سنین, ائی دوشمنی-جان,
دوشسه گر باریگهی-شاهی-خوراسان الیمه.
گؤروم, ائی عشق, سنی گؤرمهیهسن هیچ ملال,
تاری بیلسین کی, گلیب کوفرده اییمان الیمه.
دم چکیب, گوشهده خاموش اوتورموم, نئیلیم?
بیخبر, گؤر کی, دوشوب گؤوهری-قوران الیمه.
رودی-نیله نئجه قرق ائیلهمهرم فیر’ونو
کی, گلیب مؤ’جیزئیی-موسیگی-عمران الیمه.
هو چکیب, مرقهدی-مجنونه یئتیررم پئیغام,
گله گر دمدمهی-ترفی-بییابان الیمه.
ائتمیشم جانی نثار ائتمهیه حاضر یاره,
نولا بیردن گله بو موژدهی-فرمان الیمه.
خانچوبانی گئنه لال اولدو, قلم آچدی زبان,
دور, نباتی کی, گلیب مورغی-سوخندان الیمه.
دوشدوم گئنه مئیخانهده خوش هنگلر ایچره,
گؤردوم گئنه بیر رنگ ایله گول رنگلر ایچره.
سد شوکر کی, ایمداد قیلیب بختی-حومایون,
بیر دیز یئری تاپدیم اؤزومه شنگلر ایچره.
ائی مئیدن ائدیب توبه, ائدن بنگله اولفت,
دیوانه کیمی دوشمه عبث دنگلر ایچره.
نه نقل, حکایتدی, نه افسانوو افسون,
بو بوخلو حسددیر کی, دوشوب یئنگیلر ایچره.
ائی صاحبی-شمشیری-دودم, شاهی جاهانبخش,
ائی کوشتهلری پوشته قیلان جنگلر ایچره.
بو مولکی-قراداغده بیمونیسو قمخار,
فریادیمه یئت, قویما منی ننگلر ایچره.
مجنون کیمی اوریانو دیل-آزوردوو محضون,
داغدان داغا گزگز گزهرم سنگلر ایچره.
عشق اهلی سانیب سالیک ایله همسفر اولدوم,
گزدیم بیر-ایکی شامو سحر لنگلر ایچره.
بو کوچهی-عشقین, بیلیرم, قایتی یوخدور,
بیچاره نباتی قالاجاق تنگلر ایچره.
سحر مئیخانه اطرافین گزیردیم مستو بیپروا
کی, گؤردوم اوندا ناگه بیر عجاییب صورتی-زیبا.
موسلسل زولف چیینیند, مورسسه تؤوق بوینوندا,
فیرنگی اتلس اینینده, باشیندا معجری-همرا.
ملکمنزر, پریپئیکر, سوخنگوستر, وفاپرور,
بوتی-محرو, گولی-خوشبو, سؤزو-شککر, گؤزو شحلا.
سمنروخسار, موشکینمو, شلایین قامتی-دیلجو,
سراسر فیتنوو جادو, سراپا شوریشو قووغا.
گؤرن ساتده ذؤوقومدن ییخیلدیم مستو لایعقیل,
داغیلدی عقل باشیمدان, آلیشدی آتشی سئودا.
پریشان اولدو احوالیم, توکندی صبری آرامیم,
گیریبان چاک ائدیب دوردوم یئریمدن والئحو شئیدا.
منی گؤرجک بو حالتده او سروی-باغی-دیلبندی,
گلیب یانیمدا ایلشدی الینده ساغری-مینا.
کرم قیلدی منه بیر جام, آلیب مردان نوش ائتدیم,
دوروب اوپدوم آیاغیندان, دئدیم: ائی سانییی-لئیلا!
اگر گؤرمک دیلرسن صورتی-مجنونی-شئیدانی,
ئوزاق گزمه, تاماشا قیل, بودور اول عاشقی-روسوا!
شیکسته-خاطرو محضون, سؤزو آشوفته, دیگرگون.
توتوب نقشی-رهی-مجنون, گزر وحشی کیمی صحرا.
نباتی, حمد قیل اللها، مین شوکرو سنا ائیله
کی, مجنونون مقاماتین سنه روزی ائدیب مؤولا.
نه اولموش, بیلمیرم, یارب, هانی بیر بولبولی-شئیدا
کی, سالسین بو گولوستانه گئنه بیر شوریشو قووغا.
توتوبدور قم متایم عالمی, اما نه حاصیل کیم,
تاپیلماز بیر نفر آدم کی, چالسین بیرجه پول سؤودا.
منی بیر موی ایله زنجیره چکمیش بیر پری طلعت,
دهانی قؤنچهی-خندان, بوخاقی لؤ’لؤوو لالا.
بییابانی-جونونو لشکری-عشقیم توتوب هر یان,
بو تاجی-سلطنتدن ال گؤتوررم بیر ده من هاشا!
فنا مولکون توتوب, سئیر ائیلهرم ایقلیمی-تجریدی,
دلیلیم ذکری-”لهافیز”, رفیقیم حوممتی-مؤولا.
نه اولسون, بوندان آرتیق لوطفی-حق بیر بندهیه, شامیل,
انیسین شاهیدی-قودسی, مقامین سایهی-توبا.
ندن مست ائیلهمز, بیلمم, منی بو بادهی-گولگون
کی, مدحوش ائیلهییب چوخدان منی بیر گؤزلری شهلا.
لیباسی-فقردن بسدیر منه بو خیرقهی-پشمین,
تنی-اوریانیمه اویماز منیم بو اطلسی دیبا.
ائدیب مولکی-قراداغی منیم بو طبع-سرشاریم,
قراداغ اهلینه بیر باغری داغلی لالهی-حمرا.
گؤتور بیر باش مزاریندان, دور, ائی مجنونی-بیچاره,
گؤزون آچ , بیر تاماشا قیل, بودور گؤر سن دئین لئیلا?
عجب توتدون, نباتی, بارک الله, عشق دامانین,
یئری , گؤزله, ایتیرمه بو یولو, چک های-هو ایلقا!


text:
اوکراینا یئنی تحصیل حاقیندا قانون قبول ائتمکله ناتو قارشیسیندا گؤتوردویو عؤهدهلیکلری پوزوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا ماجاریستان خاریجی ایشلر ناظری پیتر سیارتو سؤیلهییب.
«یئنی قانونلا اوکراینا هم آزلیقلارین حقوقلارینی، هم ده آوروپا بیرلیگی و ناتو قارشیسینداکی عؤهدهلیکلرینی پوزوب. مجاریستان اوکرایناداکی مجارلارین ماراقلارینی هانسیسا گئوسییاسی اویونا قوربان وئرمهیهجک. اگر کیئو ناتو ایله امکداشلیغینین گوجلندیریلمهسینی ایستییرسه، او زامان یئنی تحصیل حاقیندا قانونو لغو ائتمهلیدیر»، - دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، اوکراینا بوندان اؤنجه یئنی تحصیل حاقیندا قانون قبول ائدیب. قانونا اساساً، میللی آزلیقلارین اؤز دیلینده تحصیل آلماق ایمکانی محدودلاشدیریلیب. بو قرار رسمی بوداپستین کسکین اعتراضینا سبب اولوب.


text:
دایان!
توخونما الیمه گوناهین چوخدور,
گؤزومده تیکانلی مفتیل کیمیسن
سنین گؤزلرینده حقیقت یوخدور,
کیمینله دییشدین بیر باخ, کیمی سن?
داها خوش گلمز او نوازیش منه,
دولاشما باشیمدا دومانلار کیمی
بدبخت, یالتاقلیقدا یاراشمیر سنه
دییش دانیشدیغین یالانلار کیمی
قانینا ایت قانی قاتیلیب اینان
خمیرین حراملیق زاددان طوطولوب
ناموسدان, قئیرتدن, آردان ئوزاقسان
منلییین آیاقلار آلتدا آتیلیب
او نئجه اورکدی, او نئجه قلبدی,
کارت تک آتیلیبسان اورتایا آشکار
زامانی اویونجاق دوشونمه, بسدیر!
اویونا طوطوبلار سنی, ساختاکار.
بؤیله یاشاماغا دیرمی سؤیل?
سن بو طبیعتله هارا گئدرسن
قوزو جیلدینده دیشی جاناوار
قارشین آلینماسا نلر ائدرسن!
احمدلی گؤزلینه
سانماکی, دالینجا من آغلاییب یالواراجام.
فیکیرلشدین گئدرسن دوشوبده آختاراجام?
بو سئوگینین کیتابین بو دفعه باغلایاجام.
اونون علی دییبدیر اوزگهلرین الینه
ایندی یازیغیم گلیر احمدلی گؤزلینه!
یادین قولوندا گؤردوم, اوره ییم داشا دؤندو
بس "سئویرم" دئییردین نه تئز آتشین سؤندو?
یاریم او گوندن سونرا بو اوره ییمده اولدو .
تالئیین اوخشاماسین باشقا بدبخت گلینه
ایندی یازیغیم گلیر احمدلی گؤزلینه!
بیر گون گلن آخیر کی, بیر گون چیخیب گئدجک.
دوشونمزدیم هئچ زامان او خیانت ائدجک,
اینانمازدیم, گؤرصمده اوزگسینی سئوجک,
هئییف سرعت اولاجاق یادلارین قزلینه
ایندی یازیغیم گلیر احمدلی گؤزلینه!
منی فدا ائیلدین , سنه قوربان اولموشام.
یازیغین گلمهدیمی سارالمیشام سولموشام,
سؤیله بس سنین اوچون نه تئز اغیار اولموسام?
ایندی گولور ایبلیس تک اوزگسینین اوزونه
ایندی یازیغیم گلیر احمدلی گؤزلینه!
منیم اوچون اولموسن دالیمجا باخما بئله,
یاد ایمیشم من سنه ساتمیسان منی ائله,
گؤرمییمکی بیر داها گتیردین منی دیله.
کاشکی سئویرم دئین یارا چیخسین دیلینه
ایندی یازیغیم گلیر احمدلی گؤزلینه!
قیناماسینلار منی احمدلی اهالیسی.
چیخیر هردن اینسانین هم یاخشیسی, هم پیسی,
منده توش گلیبدیر وفاسیز سئودالیسی.
هئییفلر کی, دیمهدی چوخلو اذیتیمه
ایندی یازیغیم گلیر احمدلی گؤزلینه
سن دئییلم کی!
بو گون سنی گؤرموشم ایچینده ذر-لیباسین.
اونلارامی ساتمیسان? ساخلاییر اورک یاسین.
من قیصاص آلمالییام, سنین یوخدو قیصاصین,
خیانتینی گؤرموشم, دای سئون دئییلم کی,
آجیق وئرردیم سنه هئییف, سن دئییلم کی!
اوزگسینه گئدرک گؤزلریمدن دوشموسن,
سنی تانیمیرام من منیم اوچون اولموسن,
یازیق, باشا دوشمهدیم - ایبلیسمیسن, گولموسن,
هر شئیی آشکار ائله! بیل دؤنن دئییلم کی,
آجیق وئرردیم سنه هئییف, سن دئییلم کی!
ویجدانینلا تک قالیب خجالت چکمهدینمی?
بو سئوگینین یولوندا گؤز یاشی تؤکمهدینمی?
یادیگار شکیللری دیواردان سؤکمهدینمی?
منه نییه باخیرسان? سئوینن دئییلم کی,
آجیق وئرردیم سنه هئییف, سن دئییلم کی!
بونو دئ هئچ اولماسا: نه اوچون آلداتمیسان?
"ملک" دئدیم ایبلیسسن اوزونو تانیتمیسان.
داها گلمه گئرییه آرزولار یانیتمیسان.
آیریلدیغیمیز اوچون من اولن دئییلم کی,
آجیق وئرردیم سنه هئییف, سن دئییلم کی!
اومودلریم او گوندن سنینله باتدی, گئتدی.
یولدان چکدیم گؤزومو بئله تئز نییه بیتدی,
او ائدرک خیانت سئوگیده سونا یئتدی.
سئومیرسن سئومه داها, دیلنن دئییلم کی,
آجیق وئرردیم سنه هئییف, سن دئییلم کی!
هر گون یادا دوشورسن آغریییر اورک نئجه!
چکیلمزدیر حسرتین ایندی هر کئچن گئجه,
بوتون هیسلر سنینله بیلکی چیخیبدیر هئچه,
بیرده سنی دونیادا هئچ گؤرن دئییلم کی,
آجیق وئرردیم سنه هئییف, سن دئییلم کی!
یادیندامی دئیردین منی هئچ واخت بوراخما,
اولاجاغیق بیز خوشبخت گؤزله بیر آز داریخما,
اوزون سئچدین قیسمتی بئله دالیمجا باخما,
گئری دؤنمز او گونلر من او من دئییلم کی,
آجیق وئرردیم سنه هئییف, سن دئییلم کی!
سئوگیده پئشمانچیلیق
ینهده قاییدیب عذر ایستهییرسن
باغیشلا دئیهرک شانس دیلهییرسن
منسه اینانمیرام دئدیگین سؤزه
آخی منی آلداتمیسان بیر نئچه دفعه
اولموشدون حیاتدا سئوگی ملهییم
ان چتین گونومده سندین ملهمیم
دئییردیم قورویور منی ملهییم
آنلادیم آلدانیب اونا اورگیم
ایندی تانیییرام نئجه اینسانسان
ملک لیباسیندا گیزلنمیش شیطان
دؤنوب گئرییه باخدیغیم زامان
قفلت یوخوسوندان آییلدیم بیر آن
من نئجه سئومیشم سن تک اینسانی
اورگی قایا تک داش باغلایانی
بونو آنلادیغیم چوخ گئج اولسادا
سئوگیم بوتونلوکله سنده اولسادا
ائتدیگیم سهولری تکرار ائتمهرم
سئوگینله یانسامدا سنه دؤنمهرم
آنام دوز دئییردی سئومهییر سنی
قارالتما اونونلا گلهجهیینی
اولانلار تانیتدی سنی بیر داها
گرک دئییل بلدچی گؤرونن داغا
ائندیردین سئوگیمی گؤیلردن یئره
سنین ده قوی ائنسین سئوگین بیر هئچه
سن اولدون
قلبیم ذدلنن, سینان بیر واختدا,
سن گلدین, قلبیمه ملحم سن اولدون
باشینا تاج قویوب, اوتورتدوم تاختدا
او تاجی کیرلهدن, آتان سن اولدون.
قلبیمده شاهزادم بؤیوتدوم سنی,
اوزونو قول ائدن یئنه سن اولدون
گؤزومده بیر پری گؤروردوم سنی
گؤزومو کور ائدن یئنه سن اولدون.
سئویرم دئییردین, پوچ اولدو عومروم,
عومرومو پوچ ائدن اینان سن اولدون.
ایستمیر سئوگینی قاچیر بو کؤنلوم
قاچماغی اویرهدن بیل کی, سن اولدون.
بیلمهدین قدرینی بو ساف سئوگیمین,
یالانلا آلدادان, یالان سن اولدون
قییمتین اولدوردون اولوی عشقیمین
بو عشقه لکنی سالان سن اولدون.
بیر زامان یالانسیز دونیام اولموشدوم,
ایندی یالان جهنمیم یئنه سن اولدون
سن منه یالانچی, شورگؤز دئییردین,
منه یالان دئین ائله سن اولدون
بلکه ده سئوگیمه اینانمادین سن,
اما کی, سئویرم, دئین سن اولدون
بلکه ده یالاندان ئوتانمادین سن
اما یالان دئمه ائدین سن اولدون.
سن اولدون
قلبیم زدلنن، سینان بیر واختدا،
سن گلدین، قلبیمه ملهم سن اولدون
باشینا تاج قویوب، اوتورتدوم تاختدا
او تاجی کیرلهدن، آتان سن اولدون.
قلبیمده شاهزادم بؤیوتدوم سنی،
اؤزونو قول ائدن یئنه سن اولدون
گؤزومده بیر پری گؤروردوم سنی
گؤزومو کور ائدن یئنه سن اولدون.
سئویرم دئییردین، پوچ اولدو عومروم،
عومرومو پوچ ائدن اینان سن اولدون.
ایستمیر سئوگینی قاچیر بو کؤنلوم
قاچماغی اؤیرهدن بیل کی، سن اولدون.
بیلمهدین قدرینی بو صاف سئوگیمین،
یالانلا آلدادان، یالان سن اولدون
قییمتین اؤلدوردون اولوی عشقیمین
بو عشقه لکنی سالان سن اولدون.
بیر زامان یالانسیز دونیام اولموشدوم،
ایندی یالان جهنمیم یئنه سن اولدون
سن منه یالانچی، شورگؤز دئییردین،
منه یالان دئین ائله سن اولدون
بلکه ده سئوگیمه اینانمادین سن،
اما کی، سئویرم، دئین سن اولدون
بلکه ده یالاندان اوتانمادین سن
اما یالان دئمه ائدین سن اولدون.
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.
اونسوزدا سن یوخسان منیم قلبیمده،
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.
من ایناندیم سنین محبتینه،
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.
نئچه ایللر حسرتینه دؤزموشم،
یوخلوغوندا وارلیغینی گؤرموشم.
من هر زامان اؤز-اؤزومه دئمیشم،
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.
اللریمده چیچک قاپینا گلدیم،
سن منه آیریلاق، آیریلاق دئدین.
سیمانا باخیب سنه من سؤیلهدیم،
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.
من سندن گؤرموشم قم، کدر، نیفرت
یاخشی کی، سن منه اولمادین قیسمت.
ائتدین منه بیر اوغلانلا خیانت،
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.
نه بیلیرسن نهلریم وار، نَییم یوخ
خستهیم من تانریدان دیلهییم چوخ.
آرتیق بو کایناتدا سئوگیلیم یوخ،
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.
یاخشیلیغین وار، ائتدین منی شاعر
دردیندن یازیرام من قزل، شعر.
بونا باخمایاراق کی، دئییرم
سنی سئومهییمین معناسی یوخدور.


text:
تۆرک دیللی یورتلارینگ گۆنی یاتلاندی
تۆرک دیللی یورتلارینگ حیذماتداشلیق گنگه شی تۆرکیه، آذربایجان، قازاغیستان و قیرغیزیستان جمهوریتی آراسیندا ۲۰۰۹-نجی ییلینگ ۳-نجی اکتبریندا قۇل چکیشیلن ایلالاشیغا گؤرأ قورالدی
تۆرکیه، تۆرک گنگهشی نینگ ایشلری نینگ حیذماتداشلیق و رایداشلیق بیلن دۇوام اتجکدیگینی بیلدیردی.
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلری وزیرلیگیندن بریلن بیاناتا گؤرأ تۆرک دیللی یورتلارینگ حیذماتداشلیق گنگه شی تۆرکیه، آذربایجان، قازاغیستان و قیرغیزیستان جمهوریتی آراسیندا ۲۰۰۹-نجی ییلینگ ۳-نجی اکتبریندا قۇل چکیشیلن ایلالاشیغا گؤرأ قورالدی.
شۇل گنگهش ایستامبول دا قورولیپدی و اۇندان سۇنگرا هر ییلینگ ۳-نجی اکتبری تۆرک دیللی یورتلارینگ حیذماتداشلیق گۆنی دییپ قوتلانیار.
بیاناتدا تۆرک گنگهشی بیلن باغلانشیقلی آنکاراداقی حالقارا تۆرک مدنیت اداراسی، آستاناداقی تۆرک آکادمیسی، باکوداقی تۆرک مدنیت و میراث غازناسی بیلن تۆرک مجلیس وکیللری ماصلاحاتی تاراپیندان شو واغتا چنلی ادیلن ایشلر بیلن تۆرک دۆنیأسی نینگ جبیسلیگی نینگ گۆیچلهندیریلندیگی نیغتالدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ینگ قاتناشماغیندا ۳-نجی سنتیابردا قیرغیزیستان دا گچیریلن ماصلاحاتدا مجاریستان دا بو گنگه شه سینچی آغضا حؤکمۆنده قۇشولدی.


text:
عراق پارلامنتینین یئزیدی اصیللی میللت وکیلی ویان داکهیل ایشید ترور قروپلاشماسینین اینسانلیغا سیغمایان جینایتلری بارهده دانیشیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، خانیم داکهیل مصر تلویزییاسیندا چیخیشی زامانی گؤز یاشلارینی ساخلایا بیلمهییب:
«گنج بیر قادین سئکس کؤلهسی ائدیلمک اوچون قاچیریلاراق ۳ گون آج-سوسوز ساخلانیلدی، سونرا اونا بیر قابدا ات و بیر آز آش وئریلدی. آجلیقدان اؤلمهیه یاخین اولان قادین یئمیی هئچ دوشونمدن یئدی. سونرا ترورچولاردان بیری اونا بیراز اول ۱ یاشلی اوغلونو یئدیینی، اوشاغی کسهرک اونا وئردیکلرینی سؤیلدی. بوندان باشقا، ترورچولار ۱۰ یاشلی بیر قیزین مئییتینه آتاسینین گؤزلری اؤنونده تجاووز ائتدیلر».
ایشید-این وحشیلیکلریندن اورک آغریسی ایله دانیشان ویان داکهیل ۲۱-جی عصرده یئزیدی قادینلارین قول کیمی ساتیلدیقلارینی، اونلاری ترورچولاردان پوللا ساتین آلاراق خلاص ائتدیکلرینی دئییب.


text:
"فوتولاردا 40 ایل" سرگیسی
بو ایل بورسا شهرینده کئچیریلهجک "ت.ر.ت اولوسلار آراسی 23 آوریل اوشاق شنلیگی"چرچیوهسینده "فوتولاردا 40 ایل" سرگیسی آچیلدی.
بو ایل بورسا شهرینده کئچیریلهجک "ت.ر.ت اولوسلار آراسی 23 آوریل اوشاق شنلیگی"چرچیوهسینده "فوتولاردا 40 ایل" سرگیسی آچیلدی.
طیاره مدنیت مرکزیندکی تدبیرده ایستیقلال مارشینین سسلندیریلمهسیندن سونرا "23 آوریل اوشاق شنلیگی" تورتو کسیلیب.
بورسا والیسی عزت الدین کوچوک ائتدیگی چیخیشدا بورسا خالقینین 10 گون مودتینده اوشاقلاری قوناق ائدجگینی سؤیلهییب: "شنلیگین بیزیم شهرده کئچیریلمهسیندن درین ممنونلوق دویوروق. دونیانین گؤزل اوشاقلارینی شهریمیزده قوناق ائدجییک. یاخشی کی، شهریمیزه گلیبسینیز. 10 گون مودتینده شهریمیزه گؤزللیک و سئوینج قاتاجاقسینیز. بورسالیلار سیزی محبتله قوجاقلایاجاق".
تدبیرده چیخیشلاردان سونرا 23 آوریل شنلیکلرینین شکیللریندن عبارت "فوتولاردا 40-جی ایل" سرگیسینین آچیلیش مراسیمی اولوب.


text:
Wednesday, April 6, 2011
ملی دیلیمیزینگ بایلیغی حاقیندا
یئنه- ده دیلیمیزینگ بایلیغی حاقیندا
"دیلیمه قووانیارین، یوق اونونگ چاقی،
یکه- تأک میراثدیر انِمدن باقی،
هیچ حاچان، هیچ زادا چالشیپ بیلمن،
بو منینگ بایلیغیم، یوره گیمدأکی باقی."
دأده بای الله بای اوغلی
بیزینگ عاصیرلارینگ دوامیندا تآپلانیپ هم بایاپ گلیأن دیلیمیز هم-أ اؤز گؤزباشینی مونگلرچه عاصیرینگ جونبشیندن آلیپ گلیأر هم- م اؤز تاریخیندا بایاماغینگ یانی بیلن دونیأ مؤچبرینده تانالان اثرلری دؤرتمأگه ممکینچیلیک بردی. شولاردان قوتاقوبیلیک، دیوان لغات الترک و یئنه –ده اونلارچا اثری ساناسا بولار.
بیزینگ توپراغیمیز المیداما باسیبالجیلارینگ آطلاری نینگ تویناغیندا توزاپ گلدی. مغوللارینگ، قیزیلباش صفوی لارینگ، نادرشاه آوشارلارینگ، قیزیلباش شایی قاجارلارینگ و شوونیست پهلوی لرینگ، روس تزارلاری نینگ و بلشویکلرینگ قاندؤکوشیکلی سیاستلاری نتیجه سینده ملی کیملیگیمیزه، ادبیاتیمیزا، دیلیمیزه و بوتین ملی دورقومیزا آنگیرسینا یتیپ بولماجاق ضاربالار اورولدی و بو اورغی حأضیر ایراندا حکم سوریأن اسلام رژیمینده حاصام گویچلنیپ، بیر سؤز بیلن آیدانیمیزدا ملی بارلیغمیزا حاوپ آباندیریپ گلیأر. غینانساغام صأحرامیزده نه گؤزل ییگیتلریمیز، قیزلاریمیز، یاشلاری بیر چنه یتن آقالاریمیز، اویالاریمیز اؤز انه دیللرینده یازماقدان و اوقاماقدان ماحروم بولوپ، ترسینه کِسِکی دیلده یازیپ اوقاماغی حالاپ، اؤز بالالارینا- دا شئیله پیس دأبی اؤندأپ گلیأرلر.
مونینگ سبأبی نأمه، گونأ کیمده؟
اگر گونأنینگ بیر اووجی حأکمیتلرده بولسا، اول بیر اووجونده بیزینگ اؤزومیز دوریاریس. باشغاچا آیدیلاندا، بیز هر ادیپ، حسیپ ادیپ، اؤز انه دیلیمیزده یازماغا و اوقاماغا قارا باشیمیز و بار گویجومیز بیلن ایخلاص اتملی. حأضیر تورکمنصحرادا اونلارچا یازیجی- شاهیر تورکمن دیلینده اثر دوره دیأر. یاریم- یامالاق- دا بولسا مجله و روزنامه چاپ بولیار، اولاردا تورکمنچه یازیلان ماقالالاری اوقاجاق بولمالی و اوقاما برک یاپیشمالی. تورکمنیستاندا تورکمن دیلینده چاپ بولیان کتاپلاری آلیپ اوقامالی و یئنه یوزلرچه یول بیلن ظالیم رژیملرینگ بیزی یوق اتمک اوغرونداقی سیاساتینا قارشلیغیمیزی گؤرکزملی. یئنه بیر میثال. اگر ایران حکومتی بالالاریمیزا تورکمنچه آت داقماغا روغصات برمه یأن بولسا، آزیندان اؤیده بالامیزا تورکمنچه آت داقیپ، اونونگ بیی نیسینه تورکمنچیلیک آنگینی قویوپ، اونی تورکمن روحی بیلن یتیشدیرملی، حالق ارته کیلریمیزی (بای/افسانه) اوقاپ برملی، شئیله ارتیکیلر کتاب گؤرنوشینده چاپ ادیلیپ ایل آراسیندا یایرادیلیار، اینترنت سایتلاریندا یرلشدیریلیار.
بیزینگ دیلیمیز قاتی بای هم آوازلی دیللرینگ بیری حاساپلانیار. اول باشغالاردان بای بولسا بایدیر، غریب دألدیر. اونگا بویسانملی. مثال اوچین علیشیرنوایی اؤزنینگ "محاكمه اللغتین" (سؤزلر دنگشدیرمه سی) دیین اثرینده توركی دیلینینگ پارس دیلیندن بای هم اۆستونلیگینی، تورك دیلینده بار بولوپ، پارسچادا قارشیلیغی بولمادیق سؤزلر بیلن ثبوت اتدی. حأضیره چنلی پارس دیلچیلر بو كتابدا اؤنگه سورولن پیکره جوغاپ بریپ بیلمأن گلیأر.
تورك دیلی و ادبیاتی نینگ مشهور عالیمی نوایی میلادی حاسابا گؤره ۱۴۴۱- نجی یئلینگ ۹- نجی فورالیندا هـرات شأهرینده دونیأ اینیأر. ۶۲ یاشدان عبارات بولان عمرونی تورك دیل و ادبیاتی اوغروندا صارپ ادیپ، بو میداندا اؤچمـِجك ایز قالدیریار. نوایی ۱۵- نجی عاصیردا پارس دیلیندن تورك دیلی نینگ اوستونلیگینی هم بایلیغینی شول ایكی دیلینگ دنگشدیرمگی اساسیندا یازان "محاكمه اللغتین" اثرینده ثبوت اتمأگه سینانشیار. بو یرده شول مشهور اثردن بیر-ایكی مثالی گتیرمگی ماخول گؤردوك:
"... تورك شاهیرلارینگ بیرنأچه سی ادیل بیر پارس یالی پارس دیلینده اوادان قوشغولار دوزمگی باشایارلار، اما پارسلاردان هیچ بیریسی توركچه گورلأپ بیلمز، اینگ اونگات گورلأپ بیلیأنلری بولسا توركی سؤزلرینگ مانیسینا دوشونمزلر. یوزده یا- دا مونگده بیری تورکچأنی اؤوره نیپ گورلشمأگه دورسا اونونگ تورك دألدیگی ایلكی سوزوندن بللی بولیار و اؤز لهجه سی بیلن اؤزونی گولكونچ یاغدایا سالیار...
تورکی شاهیرلار "می" یی تاریپلاپ، می ایچمك قاعده- دا "تامیشماق" یاغنی «آنگیرباش لذت تاپا- تاپا، آز ایچمک» سؤزونی اولانیارلار:
"ساقی چو می ایچیپ، مانگا توتار گوش، تامشی- تامشی اونی قیلغای نوش"
بو سؤز پارس دیلینده یوقدور. "تامشیماق"، "بوغساماق"، شئیله–ده «اینگراماق»، «سینگراماق»، یاغنی درد بیلن یاشرین، یوواشجا آغلاماق سؤزلرینگ قارشیلیغی- دا پارسلاردا یوقـدور.
«سیغتاماق»، «اوكورمك» (حایقیرماق- قاتی سس بیلن آغلاماق) سوزلرینگ- ده اولاردا قارشیلیغی یوقدور و پارس شاهیرلاری بولار دك عجپ ماضمونلی سؤزلردن ماحرومدیرلار. یئنه یئغلاماغینگ قارشیسینا، اینچه سس بیلن آغلاماق «حینچغـیرماق» بار. پارسلار آغلاماق سؤزونی "های-های" دیین تورك سؤزوندن آلیارلار. توركلرده «كمسینمِك» و «قیسغانماق» یالی سؤزلر بار. پارسلار مونداق عجپ ماضمونلی سؤزلردن ماحرومدیرلار. بوینی قیشاردیپ، زارین باقماق سؤزه توركلر «تلمورماق» دییأرلر. (مختومقلی –دا... تلموروپ هریانه باقار. آ.گ) پارسلاردا اونونگ قارشیسی یوقدور.
توركلر گؤز بیلن قاش ینگ آراسینا «قاباق» دیأرلر، مونگا پارسچا سؤز بولماز. پارس دیلینده «چاقین و ییلدیریمه» (ییلدیریم چاقماق) سؤزلری یوقدور و عاراپ دیلی بیلن "رعد و برق و صاعقه" دییرلر.
یوزدأكی منگ- گه(خال) پارسلاردا سؤز بولماز، عاراپلادان خال دییپ آلیپدیرلار. "میزان الاوزان" آدلی كتابیمدا- دا توركی دیلینینگ قادالاری باراسیدا دوروپ گچیپدیم. تجنیسده «تویوق» قاداسی بار، قوشغودا ایكی منگزش سؤزونگ اوللانماغی نینگ اصولی بار، بو دستور پارسلاردا بولماز. (پارسلارینگ الیپ بییسی یوق و عاراپ الیپ بیسینی آلدیلار و اولاردا "اۆ- اؤ"( ü،ö ) سسلری یوقدور. آ.گ)
توركلرده «ایگو» (اییمک) و ایچگو (ایچمک) سؤزلری بار. پارسلار ایمگی هم ایچمگی "خوردن" دییأرلر. (خوردن سوزوندن—زمین خوردن- گول خوردن- سرما خوردن، بهم خوردن، واخوردن- باز شدن... آ.گ)
پارسلار اولی و كیچی قارداشا "برادر" دییأرلر (اولوسینی یا کیچیسینی گؤرکزمک اوچین ایکی سؤزدن پئیدالانیار لار—برادر بزرگ، برادر کوچک). توركلر بیرسؤز بیلن، اولینی «آقا»، كیچینی «اینی» دییأرلر. پارسلار اولی و كیچی قیز دوغانینا خواهر دییارلر. توركلر اولوسینا «اكه جی»، كیچی قیز دوغانینا «سینگگیـل» دییأرلر. توركلر آتانینگ آقا یا- دا اینیسینه «آپاغا/آبا»، انأنینگ آقا یا- دا اینیسینه «دایی» دیـیرلر. پارسلار هیچ حایسینی بللی قیلمان، عاراپ دیلی بیلن عمه و خاله دییرلر.
توركلر "كیـیك"نینگ (آهو) اركه گینه "حونا"، اورقاجیسینا "قولچاقچی" دییرلر. "سوغـون"ینگ اركه گینه "بوغا"، اورقاچیسینا "مارال" دییرلر. پارسلار اركه ك یا- دا اورقاچیسینی بللی ادمأن "آهو و گوزن" دن باشغا زات آیتمازلار.
توركلر دونگنگوزینگ اركه گینه "قاپان"، اورقاچیسینا "مـكه جین" و چاغاسینا "چورپا" دییرلر، پارس همه سینی "خوك و گراز" دییرلر.
تورك، اؤردك ینگ اركـه گینه "سونا"، اورقاچیسینا "بورچین" دییر، پارس مونگا هم آد قویمان ایكیسینه- ده «مرغابی» [سوو تاویغی] دییر. توركلرده اؤردك ینگ، چوركه، ایركه سوغدور، آلماباش، چاقیرقانات، دمیرقانات، آلالاتغا، آلاپیكه، باغچال یالی گؤرنیشلرینه آد بار، پارس بارسینی مرغابی دییر. اگر- ده بیری- بیریندین تاپاوتلاندیرجاق بولسالار توركچه سؤز بیلن آیدارلار.
پارسلاردا آتینگ، دویأنینگ، قویونینگ (قویونینگ و دویأنینگ دورلی گورنوشینی ساناجاق بولسانگ گوررونگ اوزاغا چکر- آ.گ) دورلی گورنیشلرینه حتی اورش اسبابینا (حتی حاربی آدالغالارا) یؤریته سؤزلری یوقدور و تورک سؤزونی اولانیارلار...
هونأرسیز تورك ییگیتلری آنگسادینا باقیپ پارس دیلینده قوشغی آیدارلار. ایكی دیلی اونگاریانلار اؤز دیلینده كؤپرأك، باشغا دیلده آزراق قوشغی آیتسالار، حاص بولماندا ایكی دیلده دنگ آیتسالاردی، بئیله زادا یول برمـسه بولاردی. اما كأبیر تورك یازیجیلاری پارس دیلینده قوشغی یازیپ، تورك دیلینده آیتمایارلار. شئیدیپ هم اول طاراپا مئیلله نیپ، عادات ادیپ باشلایارلار، عادات ادن قیلیغی هم اؤرکلمك قین بولار... شول سبأپلره گؤره توركی دیلینینگ واصپی حاقیندا و توركی و پارسی دیللرینگ دنگشدیرمگی اساسیندا بو كتاپچانی جمع قیلدیم و اونگا «محاكمه الغتین» آد قویدوم تا تورك ایلی، تورك دیلینینگ سویجی و بایلیغینا قایتادان ناظار قیلسین لار و اؤز دیلینینگ بایلیغینا اینانسین لار و پارسلارینگ اولارا ادیأن توقـونچلاریندان [کمسیتمه لریندن- سرکوفت لریندن] قوتولسینلار..." (نوایی- محاکمه اللغتین)
-------------------
یئنه ده پارسلار "تاوشان" دیین حایوانا "خرگوش" (اشک قولاق) دییأرلر.
"دمیر صاندیغا"، گاو صندوق (سیغیر صاندیق) دییأرلر.
آزال—گاو آهن (دمیر سغیر)، مونگا نأدیپ دوشونجک؟!
لِنگِچه – "خرچنگ" (اشک پنجه) دییأرلر.
کرپی—جوجه تیغی!!! (جویجه بیلن تیغه نأحیلی دوشونجک بولسانگ دوشونای!!)
کؤینک سؤزینی تاپمان "پیر آهن" (قارری دمیر) دییأرلر.
قوشاق—کمربند (بیل باغ!!!)
قارپیز—هندیستاندان گلن بیر ایمیش اویدیپ پارسلار اونگا هند+ وانه دییأرلر.
قاوین-- خر+ بز (اشک- گچی!!!)
عاراپ دیلینده "ک" کیچی لیگینگ (علامت تصغر) بللیگی—عروس- عروسک، مرد- مردک... اما اولار کیچی حایوان بولان سیچانا، موش و اولی راکته بولسا موشک دییأرلر.
پارسلار- ده سان سانامق هم مانیسیز:
یک- دو- سه- چهار- پنج- شش- هفت- هشت- نه- ده
۱۱(یازده- اوقالاندا—یه از ده—یعنی یک از ده-- بولیار ۹)، ۱۲ (دو از ده -- بولیار ۸)، ۱۳ (سیز ده- سه از ده— بولیار ۷)، ۱۴(چهار ده بولیار ۴۰)، ۱۵ (پنج از ده پنجده دییملی اما مانیسیز پانزده بولیار)، ۱۶ (شانزده—شان از ده—بی معنی)، ۱۷ (هفده—بولیار هفت ده—۷۰)، ۱۸ (هیج ده—بولیار ۰)، ۱۹ (نوزده- نو(۹) از ده—بولیار ۱)، بیست (۲۰ بی معنی)، ۲۰۰ (دو بیست—بولیا چهل)، ۳۰۰ (سی صد- بولیا ۳۰۰۰)....
--------------------
شونگا گؤرأ اؤز ملی دیلیمیزینگ بایلیغیمیزا و اونونگ گرامری نینگ برک اساسلاردا دوزویلندیگینه یئنه بیر گزک گؤز یتریأریس و اونگا یئنه بیر گزک قووانیاریس.
دیلیم- دیلیم،
کس قاوینی دیلیم- دیلیم
انه دیلدن دؤنمرین،
دوغراسالار دیلیم- دیلیم
آقمیرات گورگنلی
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 8:18 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
روسییا و جنوبی اوسئتییا موتتفیقلیک و اینتئقراسییا حاقیندا رازیلاشما چرچیوهسینده قوندارما رئژیمین بیر سیرا حربی حیسهلرینین روسییا اوردوسونون ترکیبینه داخیل اولماسی حاقدا یئنی موقاویله ایمزالاماغا هازیرلاشیرلار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو حاقدا ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا قوندارما رئژیمین "مدافعه ناظری" ایبراهیم قاسسئیئو سؤیلهییب. او، رازیلاشمانین ایمضالانماسیندان سونرا قوندارما رئسپوبلیکانین حربی بیلئتلرینین روسییادا دا تانیناجاغینی بیلدیریب.
قئید ائدک کی، جنوبی اوسئتییا گورجوستان اراضیسیدیر. ۲۰۰۸-جی ایلین آوقوستوندا روسییانین گورجوستانا حربی موداخیلهسیندن سونرا بو تورپاقلار تیفلیسین نظارتیندن چیخیب. داها سونرا روسییا قوندارما رئژیمین موستقیللیینی تانیییب.


text:
گمی
گمی، سو اۆستونده دنگهده (تعادولدا) دورا بیلن، حرکت ائده بیلن، یۆک و اینسان داشییا بیلن بیر نقلیه وسیلهسیدیر. (اولاشیم آراجی). ایلک اولاراق میلاددان اؤنجه ۴۰۰۰ ایللرینده اسکی میصیرلیلرین اوزون قمیشدن دوزلن قاییفلر ان اسکی گمیلرین اؤرنگیدیر. قاییق ایله گمی آراسیندا کی فرق اونون اؤلچوسونده دیر.
گمینین گؤوده سی حاضیر اولدوقدان سونرا او سویا بوراخیلیر و سونرا سودا تام قوراشدیرلیر.
گمی لر واجیب نقلییت واسیطه لریندن دیر. اونلار یوک لرین ده داشینماسیندا تطبیق اولونورلار. یوک لر کانتینرلره یغیلاراق گمی لرله اوزاق مسافه لره داشینیر. بؤیوک یوک گمی لری نفت تانکر لری دیر. سرنیشین گمی لری گئتدیکجه هاوا نقلییتی اوچون رقابت یارادیر. اونلار داها چوْخ سیاحت اوچون ایستیفاده اولونورلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
تورکیه تورکجه سی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«gemi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰اوْکتوبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده گمی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
کیتابلار ویکیکیتابدا
سؤزلر ویکیسؤزده
قایناق متنلر ویکیقایناقدا
فایللار ویکیآمباردا
خبرلر ویکیخبرده


text:
کانادانین گنرال-قوبرناتورو دئوید جونستون آذربایجان رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی ایلهام علیئوه تبریک مکتوبو عونوانلاییب.
آخار. آذ تبریکین متنینی تقدیم ائدیر:
"ذاتی-آلیلری.
آذربایجان خالق جمهوریتینین یارادیلماسینین ۱۰۰-جو ایلدؤنومونو قئید ائتمیینیز موناسیبتیله سیزه و آذربایجان خالقینا بوتون کانادالیلار آدیندان ان خوش آرزولاریمی چاتدیریرام.
کانادا آذربایجانلا علاقهلرینه بؤیوک دیر وئریر. بین الخالق ثابتلیک و ایکیطرفلی اقتصادی علاقهلر کیمی قارشیلیقلی ماراق دوغوران مسئلهلرده امکداشلیغیمیز اینوستیسییا، تیجارت و اینکیشافلا علاقدار مؤوجود اولان بیر چوخ ایمکانلار واسطهسیله گوجلندیریلمیشدیر.
کانادا اغانیستاندا ناتو-نون رهبرلیک ائتدیی قطیعتلی دستک میسییاسیندا آذربایجانین صولحمراملی فعالیته تؤهفهسینی و ۲۰۱۷-جی ایلین دکابر آییندا باکی شهرینده «آسییانین اوریی – ایستانبول پروسسی» کنفرانسینا ائو صاحبلیگی ائتمهسینی آلقیشلاییر. بو ایکیطرفلی موبادیلهلر اؤلکهلریمیزین اینکیشافینی و ریفاهینی تعمین ائدجکدیر.
رسپوبلیکا گونو موناسیبتیله تبریکلریمی، سیزین و وطنداشلارینیزین فیراوان گلجیی نامینه ان صمیمی آرزولاریمی قبول ائتمیینیزی خواهیش ائدیرهم".


text:
دواء کیرلیلیغی
دواء کیرلیلیغی یا ایلاچ کیرلیلیغی ، دواءلار و داواء متابولیت لری طرفیندان سویا و دنیز مۆحیطینه (یئرآلتی سولار، چایلار، گؤللر و اوقیانوسلار) چاتا بیلَن چئوره (مۆحیط) کیرلیلیغیدیر. دواء کیرلیلیغی بۇ ندنله باشتا سۇ کیرلیلیغی شکلینده دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دواء کیرلیلیغی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کؤمک:دییشدیرمه قیساسی
دییشدیرمه قیساسی، صفحهده ائدیلمیش دییشدیرمهلری توضیح وئرن بیر قیسا متندیر. صفحهلری دییشدیرنده، دییشدیرمه قۇتوسونون آلتیندا و صفحهنی ذخیره ائت دۆیمهسینین اۆستونده دییشدیرمه قیساسی اۆچون نظرده آلینمیش بیر کادری گؤرورسونوز. دییشدیرمه قیساسی لاپ چوْخ ۲۰۰ حرف اوْلا بیلر.
دییشدیرمه قیساسیندان فایدالانماغی یاددان چیخارتمایین.[دَییشدیر]
دییشدیرمه قیساسیندان همیشه فایدالانماق تاپشیریلیر، مخصوصا بیر مقالهنین بیر بؤلومونو سیلیب، یوْخسا آیریلارین دییشدیرمهلرینی قایتاراندا. اوْندا سیزین هدفینیز دییشدیرمهدن بللی اوْلوب، آیریلار طرفیندن قایتاریلما احتیمالی آزالار.
نئجه دییشدیرمه قیساسی یازاق[دَییشدیر]
- قیسا یازین : بیر قیسا دییشدیرمه قیساسی یازماق، یازماماقدان یاخشیدیر.
- توضیح وئرین : دییشدیرمهدن هدفینیزی آیریلارا توضیح وئرین، داها آرتیق توضیح گرک اوْلورسا، دانیشیق صفحهلریندن فایدالانین.


text:
هیندیستاندا تمیزلییین اهمیتینی اجتیمایته چاتدیرماق ایستین بیر بؤلگه پروکورورونون (دادستان) چیخیشی اؤلکهنی قاریشدیریب.
آخار. آذ-این وئردیی خبره گؤره، پروکورور (دادستان) کانوال تانویون مادی ایمکانی اولمادیغی اوچون ائوینه توالت تیکدیره بیلمهیهن بیر آداما «آروادینی سات» دئمهسی جمعیتده غضب دوغوروب.
پروکورور بیلدیریب کی، هیندیستان حکومتینین باشلادیغی «تمیز هیندیستان» کامپانییاسیندا فعال اولماق لازیمدیر. بو چیخیشی زامانی کوتلهنین ایچیندن بیری ائوینه توالت تیکدیرمهیه پولو اولمادیغینی سؤیلهییب.
پروکورور ایسه دئییب: «اگر سنین منطیقین بودورسا، گئت آروادینی سات. آوانس دئییلن بیر شی وار، اینسانلار آوانس گؤتورور، سونرا او پولو فایداسیز یئرلره خرجلییر. اونون اوزینه توالت تیکدیرمک اولار. ایچکییه و سیگارته وئریلن پولا توالت تیکدیرمک مومکوندور».
سوسیال شبکهلرده بیرمعنالی قارشیلانمایان بو چیخیش مذاکیرهلره سبب اولوب. پروکورور ایسه اونون فیکیرلرینی کونتکستدن چیخاریب تحریف ائتدیکلرینی سؤیلهییب.


text:
آذربایجـــــــــــان
عاشیقلاری اَن اَسکی
زامــــــــانلاردان، آغیز
ادبــیاتی نین گؤرکملی
یـــارادیجی لاری اولاراق ،
چوخ بدیعی داستـــــــانلارین
یارانیش و قورونماســـینا جهد
گؤســــــته رَرکن باجاردیقجا
شــــفاهی خلق ادبیاتیمیزین زنگین
لیگینه چالیشیبلار.
ائلیــــــمیزین حیات و باشـــــــدان
کئـــچیرتدیگی تاریخی ایجتیماعی
حادیثه لریندن ایلهام آلیب محبت و
قهرمانلیق داستانلارینی یارادارکن،
تاریــــــخ بویو ائلین نیسگیل، اومود،
شــــــنلیک و اوره ک سیزیلتی لارینا،
ســــــــازلار تئلینده یاشار بیــــــر حیات
باغیشلاییبلار.
آنجاق زامانلا آیاقلاشیب و عصریمیزه یول تاپان داستانلارین سایی نه قَدَر آرتیق اولسادا، اونودولموش و ایتگین داستانلاریمیز دا آز اولماییب. خصوصا کی آذربایجاندا دیل و ادبیات اوغروندا شاهلیق قورولوشو دؤورونده یارانمیش تضییق لر اساسیندا، خلق داستانلاری نین یازیلیب توپلانماسی و اوستاد عاشیقلارین رحمته قوووشماسی، ایتیب باتان و یا تکمیل حالدا آله چاتمایان داستانلاریمیزادا چوخ سبب اولوبلار. هله ده آذربایجاندا چوخلی داستانلار واردیلار کی کیمسه کامیل سایاقدا بو روایت لری اوستاد عاشیقلار دیلیندن آلاراق، مکتوبلاشدیرماییبدی.
آرزی و قمبر داستانی ایسه، بو داستانلاردان بیری دیر کی بو خوصوصدا آذربایجان دا هله تام بیر روایت اَ لده اولماییب. آنجاق آذربایجان شاعیر و یازیچی سی ” حبیب ساهر “ین ۱۳۵۴جی ایل ده فارسجا یازدیقی “آرزی و قمبر” کیتابی، بو ساحه ده او قایناقلاردان ساییلا بیلر کی”حبیب ساهر” وئردیگی ایضاح لارا گؤره، آرزی و قمبر داستانی نی فارسجایا ترجمه و تألیف ائده نده، کرکوک تورکلری آراسیندا اولان روایت لردن فایدا لانیبدیر.
” آرزی و قمبر ” سئوگی داستانی دیر. بو داستان دا محبت دالغاسی و گؤز یاشی واردیر. ائلین حیات تمثیلی دیر و کؤک لی آغیز ادبیاتیمیزین، عطیرلی چیچه گی دیر. باشقا دیل ایله بیر شکیلده “آرزی قمبر” داستانی خلق لیلی مجنونودور. آتا قورقودون ائل حئکایه سیدیر. سارانین نیسگیل لی درد یولداشی دیر. آرزی و قمبر ایسه، ” لیلی مجنون ” کیمی بیر مکتب ده درس اوخویاراق اؤز اوره ک تئل لریله باغلاشاراق پاک بیر سئوگی یاردیرلار. “آرزی” دا لیلی کیمی بختی قارا و گؤزو یاشلی دیر. وارلی دؤولت لی بیر ائلچی سی واردی و عائیله سی ده ، مال – دؤولت دوشگونو و قیزیل – گومش وورغونودور. “قمبر” ایسه مجنون کیمی عشق آتشیندن آلیشیر، یانیر و آیریلیق آغیر بیر یوک کیمی، حیاتینی اؤز جایناقینا آلیری.
“آرزی” ، آپاردی سئل لر سارانی ماهنی سی نین، نیسگیل لی ساراسی دیر. نئجه کی سارا اؤز عیصمتی و عشقی اوغرون دا قوووشور سئل لره، “آرزی” دا اؤزونو هلاک ائدیر و محبت روسوای اولمور. ” قمبر ” آتا قورقود اوغلودور. ” قورقود دده ” تک پاک قلبی، تانری یا بؤیوک اینامی و اوره ک دولو صداقتی واردیر. قارا قووه لر “قمبر”ی سارسیدیر، اینجیدیر و اوندادیر کی تانری نین یاردیمی ایله، دورلو و صاف اوره گین دن سئحیرلی قارقیشلار تؤره نیر. نئجه کی دده قورقود داستانلاریندا ایسه، اونداکی بیری ایستیر آتا قورقود اوستونه قیلینج چکه اَلی بوسبوتون قورویور آرزی قمبر داستانیندا دا، قارا قووه لر قمبره قارشی دوراندا، دؤزولمز حالا دوشورلر. آرزی قمبر داستانیندا، ایگیت لیک، محبت و صداقت آلقیشلانارکن، دونیایا آلدانان طاماح کار قووه لر قارقیشلانیرلار.
بو داستانین شرحی ییغجام حالدا بئله دیر:
“آرزی قمبر”، عم اوغلو عم قیـــزی اولاراق
بیر مکتب ده درس اوخویوب بیر – بیرلرینه کؤنول و سئوگی باغلاییرلار.
مکتب میرزاسی بو سئوگی خبرینی عائیله لرینه بیلدیره رک اونلاری مکتبه قویماییــرلار.
“قمبر” چوبانلیق ائدیر و ” آرزی ” اؤز سئوگی احوالینی، سالدیقی ایلمک لرله خالچالار دا نقش ائدیر.
”آرزی” گنج یاشلارینا دولاندا، بیر تات اونا ائلچی دوشور و او گوندن بری ” تات ” ایله
“آرزی”نین عائیله سی، قمبره قارشی جهل
ائشیر.
اولارین یاراتدیقی مانع لر، قمبرین سئحیرلی قارقیشلاری قارشیسیندا، مغلوب اولوب “تات”ین آرزی یا هئچ واخت اَلی چاتمیر.
امما فلکین قورقوسو، ویصالی اونــــــــلارا
قیسمت ائتمیر و اؤلوم سون سرنیویشت کیمی اونلاری کامینا آلیر .”
علیرضا ذیحق
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
بئشینجی "آنامین یایلیغی" آدیندا یاریشمانین بیلدیریسی یاییلیب. آنامین یایلیغینی دوزنله ین یولداشلار، سانال دونیادان فایدالاناراق بیر بؤیوک ایشی باشلاییبلار. ایندی یه دک ده دؤرد یاریشمانی سونا چاتدیریبلار. بئله بیر ایشلرین، چتینلیکلرینه دایاناراق سوردورنلر، بیزه یول گؤستریجی اولوبلار. الیمیزده اولان آراجلاردان، گؤزل فورمادا فایدالانماق دیر.
بئله بیر یاریشمانی یاخشی قارشیلایانلار دا چوخ اولوب دیر. آنامین یایلیغینداکی بوتون یولداشلارا یورولماسین دئییب، توتدوقلاری یولدا باشاریلار آرزیلاییرام.
بئشینجی یاریشمایا قاتیلماق اوچون آشاغیدا گلن لینکی تیخلایین.


text:
دوه
دوه (لاتینجه:Camelus) – فسیلهسینه عایید حئیوان جینسی.
ایچیندهکیلر
تۆره لری[دَییشدیر]
- †کاملوس گیگاس (فوسسیل)
- †کاملوس هسترنوس (فوسسیل)
- †کاملوس سیوالنسیس (فوسسیل)
- †سوریه دوهسی
شفاف گؤز قاپاغی[دَییشدیر]
دوهلرین گؤزلری قوم فیرتینالاریندان قورونماق اۆچون ۳ قاپاقلیدیر. لاکین معلوم اوْلدوغو کیمی، گؤز قاپاقلاریمیزی یومدوقدا کنار موحیطی گؤره بیلمریک. اوْنا گؤره، صحرادا اۇزون یول قت ادن دوه قوم فیرتیناسی اوْلدوقدا گؤزو گؤرمهدن یولونا داوام اده بیلمز. بۇ شفاف گؤز قاپاقلاری اینک کیمی حئیوانین گؤزلرینی قومدان قورویور، هم ده گؤزلری قاپالی ایکن ایشیغی گؤرمهسینی تامین ادیر. اۇزون، سیخ یارائدیلمیش کیرپیکلر ده لازیمی احتیاجی اؤدییر. بۇندان علاوه، گؤزلرین اطرافینداکی مؤحکم سۆموکلر هم ضربهلره، هم ده گونش شوالارینا قارشی گؤزو قورویور.
هضم سیستمی[دَییشدیر]
دوهلرین هضم سیستمی صحراداکی محدود ییئجئک موختلیفلیینه اۇیغون یارادیلمیشدیر. دوهلر یم تاپمادیقدا ییئجئک حساب اوْلونمایان کاوچوک، تیکان کیمی مادهلر یییرلر. گۆجلو دیشلری، یاریق اۆست دوداقلاری و خصوصی آغیز قورولوشو سایهسینده بئله مادهلری آسانلیقلا ییه بیلیرلر. البته، هر شیی هضم ادن گۆجلو معدهلری ده بونا کؤمک اوْلور. معده سلیینین پارچالاییجی تأثیری ایله ان برک مادهلری ده هضم ادیرلر. دیگر ممهلیلرین معدهسی ۱ کامرالی اوْلور، دوهلرین ایسه معدهسینین ۸۰۰ کامراسی وار. ییئجئک و سو بۇ کامرالاردا ساخلانیلیر. بۇندان علاوه، دوهلر معدهلریندهکی هضمه کؤمک ادن باکتری لر واسطهسیله دیگر جانلیلارین هضم اده بیلمدیی سللولوزانی آسانلیقلا هضم ادیرلر. نورمال شرطلرده گونده ۳۰-۵۰ کیلو ییئجئک قبول ادن دوهلر چتین شرایطده گونده سادهجه ۲ کق قورو اوْتلا بیر آی یاشایا بیلیرلر.
ایفرازات سیستمی[دَییشدیر]
دوهلرین بؤیرکلری صحرا شرایطینه اۇیغون اوْلاراق آز میقداردا مایع ایله ایشلییر. دوهلر مؤجوزوی خصوصیته مالیک بؤیرکلری سایهسینده سو تاپمادیقدا، دۇزلو دنیز سویو ایچه بیلیر. سویون گری سورولماسینی تامین ادن سیدیک کانالی دا دیگر هیوانلارداکیندان داها اۇزوندور. بئلهلیکله، داها چوْخ سو گری سورولور و سو ایتکیسی آز اوْلور. بئلهجه، سو قیتلیغی(کمبود) زامانی گوندهلیک ۵-۱۰ لیترلیک سیدیک ایفراز(ترشّح)ینی ۹۰% آزالدا بیلیرلر. نورمال شرطلرده ممهلیلرین بؤیوک حیصّه سی بؤیرکلرینده ییغیلمیش سیدیک قانا قاریشدیقدا زهرلنیب اؤلور. دوهلرده ایسه وضعیت فرقلیدیر. دوهلرین بؤیرکلری بدنلریندهکی سیدیی تمیزلهیهرک دفعهلرله قاراجیردن کچیریر. بۇ یوللا سودان و ییئجئکلاردان ماکسیموم فایدالانیرلار.
بوغازلیق دؤورو[دَییشدیر]
دوهلرین بوغازلیق مدتی ۱۳ آیدیر. بالا دوهلر، اساساً، قیش فسلینده دوغولورلار. دوغوش واختی قوراق صحرانین تزه اوْتلارلا اؤرتولدویو و چوْخلو سو قویوسونون اوْلدوغو دؤوره دوشور. بالالار ۱.۵ ایل عرضینده آنا سودو ایله ییئجئکلانیرلار. آنجاق قوراق موحیطده سوده ده قناعت ائتمک لازیمدیر. سود آنجاق بالایا سودورمه واختلاریندا گلیر.
دوه سودو[دَییشدیر]
دوهلرین قانیندا اوْلان «نانوبادی» آدلانان آنتیتللرین موالیجوی خصوصیتی کشف ائدیلیب. دوه آنتیتللرینین ویروسلاری توتوب اؤلدوردویونو اؤیرهنهن آراشدیرماچیلار قیچس و سرطان کیمی نوخوشلوقلرین مۆالیجهسینده آنتیتللرین تأثیرلی اوْلاجاغینی بیلدیریرلر. دوه قانی ایله یاناشی، عصرلردیر صحراداکی کؤچریلر طرفیندن ییئجئک کیمی ایستیفاده اوْلونان دوه سودونون فایدالاری دا چوْخدور. دوهلرین سودو اینسانلار اۆچون شفا منبعیدیر. بۇ شفالی سودده اینک سودوندن ۱۰ دفعه چوْخ دمیر و ۳ دفعه چوْخ سی ویتامینی وار. ویتامین و مینراللارلا زنگین اوْلان دوه سودو ینی زاماندا بیر چوْخ نوخوشلوق اۆچون موالیجوی اهمیته مالیکدیر. آپاریلان آراشدیرمالار نتیجهسینده بۇ سودون دیابت خستهلرینین حیات سوییهسینی قالدیردیغینی، آوتیست خستهلره موثبت تأثیر اتدیینی، ایمنی سیستمینی گوجلندیردیینی و بۇ سببدن، اۆزه چیخان نوخوشلوقلرین مۆالیجهسینده فایدالی اوْلدوغو بللی ائدیلیب. بۆتون بونلارلا یاناشی، دوه سودو سو و ییئجئک احتیاجینین چوْخ اوْلدوغو صحرا شرایطینده یاشایان اینسانلار اۆچون، البته، چوْخ اهمیتلیدیر.
نقلیات واسطهسی کیمی[دَییشدیر]
آذربایجاندا دمیر یولو چکیلنه قدر آت، قاتیر و اۇزونقولاقدان فرقلی اوْلاراق دوه اساس یوک حئیوانی ساییلیردی. چونکی بیر دوهنین یوکو ۲-۳ آت یوکونه برابر ایدی. یوکلو دوه بیر گونده فاصیلهسیز اوْلاراق ۳۰-۳۵ km، فاصیله ایله ایسه ۵۰ km-ا قدر یول گده بیلیردی. یوکلو دوهنین سرعتی ساعتدا ۴-۵ km-ا چاتیردی. دوهیه وۇرولان یوکون میقدارا مسافهدن وابسته اوْلاراق بللی ائدیلیردی. هر دوهنین یوکو اؤز چکیسینین تخمیناً یاریسینا برابر اوْلمالی ایدی.
آذربایجاندا اۆرتیم (تولید) اوْلونان ایپک، کتان، پامبیق، تاخیل، بویاق مادهسی، نفت، دۇز، شراب و س. محصوللار ایستر داخیلی، ایسترسه ده خاریجی بازاردان دوه کاروانلاری ایله داشینیردی. ۱۹-جو عصرین ۷۰-جی ایللرینه عایید بیر قایناقده دئییلیر کی، هر ایل گدبیدن گؤندریلهن ۴۰ مین پودا قدر میس باکییا قدر دولرله گتیریلیردی.
دوهدن یوکداشیما واسطهسی کیمی حربی یوروشلار زامانی دا گئنیش ایستیفاده ادیلمیشدیر. بۇ زامان لازیم اوْلان ارزاغی و دؤیوش سورساتینی دوه ایله داشیماغا اۆستونلوک وریردیلر. روس الچیسی آ. وولینسکی ایرانا سفر ائدرکن سییار ماغازا اۆچون ۲۰۰۰ ماناتلیقدان چوْخ (تخ. ۲۸-۳۴ باش) دوه ساتین آلمیشدی.
۱۸۲۶-۱۸۲۸-جی ایللر تۆرکیه-روسیه ساواشی زامانی چار اوْردوسو اؤز اوْردوسونو یوک حئیوانلاری ایله تامین ائتمک اۆچون آذربایجاندا یرلی اهالیدن چوْخلو میقداردا دوه، آت و اؤکوز آلمیشدی.
عادتهن، بیر نچه باش دوهسی اوْلانلار چاروادارلیقلا مشغول ایدیلر. شاروادارلیق قوبا، شاماخی، قبهله و خاچماز کندلری آراسیندا گئنیش یاییلمیشدیر. تکجه شاماخی قضاسیندا ۱۹-جو عصرین ۸۰-جی ایللرینده ۴۲۸۲ باش دوه وار ایدی، همین دوهنین صاحبلری چاروادارلیقلا مشغول اوْلوردو. دوه ایله یوک داشیماق اۆچون یوکونو نؤعوندن وابسته اوْلاراق خصوصی دوه چووالیندان، ساندیقلاردان، سبتلردن، تولوقلاردان ایستیفاده ائدیلیردی. ازیلمهیهن شیلر (تاخیل، اۇن، قند، دۇز) چووالا، سیلاح، شوشه قابلار و س. ساندیق و سبتلره، مایع محصوللاری (نفت، شراب، سو، بال) تولوقلارا دولدورولوب داشینیردی.
دوهنی یوکلهمک اۆچون اوْنلارین بیرهورگوجلولرینی جاهازلاییر، ایکی هورگوجلولرینی ایسه آلیقلاییردیلار. بۇندان سوْنرا حاضیرلانمیش یوکلر (تایلار) بیر-بیریندن تخمیناً ۱، ۵-۲ م آرالی قویولدوقدان سوْنرا، یوک تایلارینی دوهیه یاخین چکیر، کیچیک آغاجلا دوهنین قاباق قیچلارینا وۇروب اوْنو خیخیردیردیلار. یوکو ایلگکلی ایپ و چیلیکله بیر-بیرینه چاتیر و دوزی دورقوزوردولار.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Camelus gigas. ZipcodeZoo. BayScience Foundation, Inc. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 8 May 2016. یوْخلانیلیب17 April 2016.
- ↑ Falconer, Hugh (1868). Palæontological Memoirs and Notes of the Late Hugh Falconer: Fauna antiqua sivalensis. R. Hardwicke, 231.


text:
200 گه یقین عیال پولیسی تورکیه دن تیارگرلیک کوردی
190 یاش افغان قیزلری تورت آی مسلکی شکلده پولیس تیزیمده تعلیم کوریش مقصدده تورکیه مملکتی گه کیتیب، تعلیم وتربیه لش بیلن ینه ده افغانستان گه قیتیب کیلدیلر. اولردن 112 ته سی کابل ده قالیب، باشقه سی مملکت نینگ تورلی ولایت لریگه ایش بجریش مقصد ده تعین لنه دیلر. عیال پولیس لرسانی 2014 ییل نینگ آخرلریگچه 5000گه ییتیریلیشی ایتیلگندی، لیکن حاضرایسه اولرسانی 2300گه قدردیر. حکمت شاهی ایچکی ایشلروزیرلیگی نینگ عیاللرمسولی. اونینگ ایتشیچه، عیال پولیس لرنی جذب ایتیلیشی اوچون مملکت دن تشقریده تربیه لنیش، بواولرگه کتته یوتوق حسابلنه دی.
«بوگونگی محفلی میز190 سینگیل لریمیزنی ینگی دن تورکیه مملکتی نینگ سیواس پولیس اکادمی سیدن فراغت آلیب، مملکت گه قیتیب کیلیش مناسبتی اوچون آلینگن. بوبیرینچی دورعیال پولیس لری دیرکه ایچکی ایشلروزیرلیگی تمانیدن تورکیه مملکتی گه تعلیم آلیش مقصدیده یوباریلگندی. وبولرمملکتدن تشقریده مسلکی شکلده تعلیم کوره دیلر.» خانم حکمت شاهی نینگ ایتیشیگه قره گنده، جاری ییل جوزا آیی نینگ آخریگچه 300 دن آرتیق عیال پولیس نی مسلکی شکلده تربیه لش اوچون تورکیه مملکتی گه جونیتلیشی ریجه لنتیریلگن. عموما آلگنده بیریوزو ییللیک ییتی مینگ افغان پولیسی دن فقط گینه بیردن بیش فایزینی عیال پولیسی تشکیل بیره دی. شونینگدیک، خانم یلدا سعیدی گه کوره، عیال پولیس لرنینگ تشقی مملکت لرده مسلکی شکلده تعلیم بیریلیشی نی مملکت اوچون کتته آدیم دیب بیله دی. اونگه کوره، عیال پولیس لرنینگ تشقی مملکت لرده تعلیم کوریشلری، افغانستان اوچون ضروری بیرمساله دیر. چون ایریم جایلرده عیال پولیس موجود بولمه گن صورتده، ایرکک پولیس عیاللرنی تلاشی قیله آلمه یدیلرو توغری کیلمه یدی. افغانستان سنتی مملکت بولگن لیگی اوچون عیاللر جوده آز پولیس بولیش گه علاقه کورسته دیلر. گزارش لرگه قره گنده، عیال پولیس لرسانی نینگ آزلیگینی اولرگه جنسی آذارواذیت بولیش دیب بیله دیلر.


text:
لاسوقاس
لاسوقاس (اینگیلیسجه: Las Vegas) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین نوادا ایالتینده بیر شهر. بۇ شهرین آدی ایسپانیا دیلینده یاشیل مرتعلر معناسی وئریر و بعضاً تکجه وقاسدا آدلانیر. آما آدینین خلافیندا نوادا صحراسیندا واقع اولماسینا گؤره بیر قورو و سوسوز ایقلیمه مالیکدیر. لاسوقاس دونیانین ان بؤیوک باشقاتما مرکزلریندن بیری سایاگلیر. بو شهرین جمعیتی ۵۸۳٬۷۵۶ نفردیر کی بو رقم شهرین حومهسینین احتساب ایله ۱٬۹۵۱٬۲۶۹ نفره چاتیر.
ایچیندهکیلر
تاریخ[دَییشدیر]
لاسوقاس ۱۹۱۱-نجی میلادی ایلده رسمی صورتده تأسیس اولوندو و آمریکادا ایییرمینجی قرنده تأسیس اولان ان بؤیوک شهردیر. بو شهرین ایلک یاشایانلاری (۱۸۵۴ ایلینده) مورمون فیرقهسی مسیحیلر ایدیرلر کی اوچ ایل ایقامتدن سونرا بونرانی ترک ائتدیلر. ۱۸۶۰-نجی ایلدن بو منطقه آمریکانین فورت بیکر (اینگیلیسجه: Fort Baker) نیظامی پایگاهینا چئوریلمیشدی.
۱۹۰۳-نجی ایلده بو منطقهنین بیر بؤیوک بخشی که بیر بیوه خانیما (هلن استوارت) تعلوقو وار ایدی، ۵۵٬۰۰۰ دولارلا راهآهن شیرکتینه ساتیلدی. بو شیرکت ایکی ایلدن سونرا (۱۹۰۵ده) بوتون یئرلری سو و یاغیشین آزلیغی اوچون ۲۶۵٬۰۰۰ دولارلا حراج طریق ایله ساتدی و نتیجتاً ایلک بینالار و مسکونی تأسیسات، آلیجیلار و مالیکلرین ال ایله لاسوقاسدا احداث اولوندو.
۱۹۳۱ تا ۱۹۳۵-نجی ایللرده منطقهنین بیرینجی سدی (هوور سدی) تیکیلدی. بو ایللرده باشقاتما مرکزلری و کازینولارین تأسیس ایجازهسی رسمی حالتده بو شهر اوچون صادیر اولوندو. بیرینجی کازینونون موؤسیسی بیر یهودیالاصل فرد باگزی سیگل آدیندادیر کی ۱۹۴۱-نجی ایلده نوادایا داخیل اوْلموشدو. تدریجله ایلک کازینویا موجهز اوْلان هوتللر سیگل توسوط ایله لاسوقاسدا احداث اوْلوندو.
۵۰-نجی اونایللیکده آتوم بومبونون بۇ منطقهنین یاخینلیغیندا تستینه گؤره، بیر بؤیوک جماعت آمریکانین موختلیف قیسمتلریندن بۇ منطقهیه گلدیلر تا آتوم بومبونو گؤرهلر. یاواش یاواش شهرین کونترولو حرفهای مافیالارین الینه دوشدو و بۇ زمینهده چوخلو جینایی و پولیسی فیلملر جورلهنیب و پرده اوستونه گئتدی؛ مخصوصاً جناب سیگلین یاشاییشینین باشلانیشی و قورتولوشو فیلم شکلینده پرده اوستونه گئدیبدیر.
لاسوقاسدا قومار چوخدو و قوراغلیق نتیجهسینده اونون سویونون چوخو قورویوب و هر یئر کازینو و رستوراندان دولودور. بۇ شهرین خالقی اویونلارا موعتاد اوْلوبلار و اونون لقبی «گوناه شهری»دیر. لاسوقاس دونیانین تکجه شهریدیر کی اونون فوروشگاهلارینین هامیسی گئجه-گوندوز آچیقدیرلار.
تفریحی مرکزلر[دَییشدیر]
لاسوقاس دونیانین ان بؤیوک کازینولارینی اؤزونده یئرلشدیریبدیر و هر ایل ۴۰ میلیون نفر توریست اوندان گؤروش ائدیرلر. بو شهرین ان بؤیوک کازینولاری و یاشلیلارا مخصوص اولان تفریحی مرکزلری لاسوقاس بولواری ایندا جمع اوْلوبدور. بۇ شهرین گلیرینین دؤرددن بیری کازینولارین مالیاتلاریندان و دؤرددن اوچوده شوولار، رستورانلار و ساتیشلاردان تأمین اوْلونور. ایندیلیغدا حودوداً ۳۶ هوتل و کازینو بۇ شهرده ایشه مشغولدورلار.
قالری[دَییشدیر]
ونیز شهری لاسوقاسدا
ایفل بورجو لاسوقاسدا
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ (1997) Merriam Webster's Geographical Dictionary, 3rd, Merriam-Webster, 633. ISBN 9780877795469.
- ↑ "Words and Their Stories: Nicknames for New Orleans and Las Vegas". VOA News. March 13, 2010. Retrieved January 29, 2012.
- ↑ Lovitt, Rob (December 15, 2009). Will the real Las Vegas please stand up?. MSNBC. یوْخلانیلیبFebruary 4, 2012.
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Las Vegas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Chung, Su Kim. Las Vegas Then and Now. Thunder Bay Press. San Diego, California: 2005. p. 36
- www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2008-04-32.csv
قارداش پروژهلرده لاسوقاس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سیلاولر کمیسیونی نینگ بیر مسوولی قلاب کارلیک گه توتیلدی
افغانستان مستقل سیلاولر کمیسیونی ، اوشبو کمیسیون نینگ خوست ولایتیده گی مسوولی نی سیلاولر جریانیده قلاب کارلیک لر گه قولی بولگنیگه متهم تانیب خوست ولایتی نینگ خوف سیزلیک کوچلری تمانیدن اوشلب آلینگنی دن خبر بیردی.
اوشبو کمیسیون باشلیغی فضل احمد معنوی گه کوره ، سیلاولر کمیسیونی نینگ خوست ولایتی ده گی مسوولی شهزاده حسن نینگ تحقیقاتی جریانی بار.
سیلاولر کمیسیونی نینگ خوست ولایتیده گی مسوولی شهزاده حسن ، بیرقنچه نامزد وکیل لرنینگ رأی لرینی کوپه یتیریشی مقصدیده پاره آلگن لیگیگه متهم بولگن.
سیلاولر مستقل کمیسیونی نینگ رییسی فضل احمد معنوی اوشبو کمیسیون نینگ خوست ولایتی ده گی مسوولی نینگ قنده ی متهم بولگنی خصوصیده مونده ی ایضاح له دی
"بیز بو کیشی نینگ باره سیده کشفی ارگان لردن هم اطلاعات آلگن ایدیک. اوندن کیین کمیسیون هم بیر تیکشیریش ایش نی بو خصوصده باشله دی که نتیجه ده ، سیلاولر کمیسیونی نینگ خوست ولایتی ده گی مسوولی قلاب کارلیک مسئله لریگه قولی باریکن"
سیلاولر کمیسیونی نینگ مسوولی لری سیلاولر جریانیده قلاب کارلیک لرگه قولی بارلیگیده قره مسدن ، بیر قنچه محلی دولتی خادم لر ، زورمند کیشی لر و نامزد وکیل لرنینگ بیرقنچه سی هم سیلاولر جریانیده ، قلاب کارلیک قیلگن لیک لری ایتیلماقده.
سیلاولر کمیسیونی نینگ بالیغ لریگه کوره ، حاضر گه قدر ، 142 نامزد وکیل قلاب کارلیک لرگه قوللری بارلیگی اوچون ، اوشبو کمیسیون تمانیدن ، شکایت لرگه ایشیتوچی کمیسیونی گه تانیشتیریلگن.
مستقل سیلاولر کمیسیونی نینگ رییسی فضل احمد معنوی گه کوره ، هرکیم تمانیدن سیلاولر جریانیده قلاب کارلیک یولگه قوییلگن بولسه سیلاولر کمیسیونی و شکایت لرگه ایشیتوچی کمیسیونی تمانیدن ، قانونی کوره شیله دی.
عین حالده ، معنوی جنابلری ، حاضر گه قدر افغانستان بویلب 227 رأی بیریش مرکز لرنینگ اعتبار سیز تانیگنی نی ایتیب ، باشقه 339 رأی بیریش مرکز لر نینگ مملکت بویلب ، قیته تیکشیریشی نی اعلان قیلدی.
سیلاولر کمیسیونی ، رأی لرنینگ یخشی تیکشیریلیشی مقصدیده ، پارلمانی سیلاولرنینگ ابتدایی نتیجه سینی میزان آیی نینگ 25 نچی سیگه اعلان بولیشینی معلوم قیلدی.
سیلاولر کمیسیونی ، بوندن آلدین پارلمانی سیلاولرنینگ ابتدایی نتیجه سی ، میزان آیی نینگ 17 نچی سیگه اعلان بوله دیب ایتگن ایدی.
بولیب اوتگن پارلمانی سیلاولرده ، قلاب کارلیک لرنینگ کوپ بولگنی انچه کوپ ایتیلماقده شو اساس دن سیلاولر کمیسیونی توغری رأی لر ایچیدن قانون سیز شکلده کیلگن رأی لرنینگ پاکیزه لش اوچون ، سیلاولر نتیجه سی نینگ اعلان بولیشی نی بیر هفته آرقه تشله گن.
کمیسیون باشلیغ لری گه کوره ، سیلاولر نینگ ابتدایی نتیجه سی اعلان بولگنی دن سونگ ، شکایت لرگه ایشیتوچی کمیسیونی ، قلاب کارلیک و شکایت لر نینگ تیکشیریب ، اوندن کیین پارلمانی سیلاولر نینگ نهایی نتیجه سی ، اعلان بوله دی.


text:
رامازان آیینین سون گونلرینی یاشاییریق. بو ایسه او دئمکدیر کی، یئنه ده بایرامین هانسی گونه تصادف ائتمهسی ایله الاقدار موذاکیرهلر گوندهمی زبت ائدیر.
قمری تقویمی آیلارینین، خصوصاً ایسه رامازان آیینین باشلانماسی و بیتمهسی اوزره ری موختلیفلیگی ایسلامین ایلک ایللریندن مؤوجود اولوب. سونرادان آسترونومییانین اینکیشافی بو مسئلهیه یئنی باخیشلار دا گتیریب. و بیزجه بونلارین اولماسی تام نورمال حالدیر. حاضردا آیین ثابت اولماسی بارهده ۳ موختلیف ری مؤوجوددور.
آخار. آز ایسلام. آز-آ ایستینادن بیلدیریر کی، اولا، بیر قروپ عالیمین نظرینه گؤره، آسترونومیک حسابلامالار یئنی آیین باشلانماسی بارهده قرار وئرمک اوچون کیفایتدیر. آسترونومیک آیین تزهلنمهسی، اونون گؤرونوب-گؤرونمهمهسیندن آسیلی اولمایاراق یئنی آیین باشلانماسینا دلالت ائدیر.
ایکینجی ری بئلهدیر: اگر دونیانین ایستهنیلهن نقطهسینده آی گؤرونرسه، آرتیق بایرام نامازی قیلماق اولار. یعنی پلانتئین ایستهنیلهن رئگیونوندا موشاهیده ائدیلهن آی بوتون موسلمانلارا رامازانین بیتمهسی، شووالین ایسه باشلاماسینا بیر ایشارهدیر.
نهایت، سونونجو ریه اساساً، آی موطلق هر موسلمانین توپلومونون یاشادیغی اوفوق ختتینده گؤرونمهلیدیر. مثلاً، اگر آی یالنیز جنوبی آمئریکادا موشاهیده ائدیلیبسه، او زامان محض بو اراضیده یاشایانلار بایرام نامازی قیلا بیلر. آسییا، آوروپا، آذربایجان موسلمانلاری اوچونسه آی ثابت اولماییب و اونلار رامازان اوروجونو داوام ائتدیرملیدیرلر.
سونرا.. یوخاریدا قئید ائدیلهن ۳ موختلیف ری قتییهن مذهب چالارلارینا بویانماییب. ایستر سوننیلیکده، ایسترسه ده شیعهلیکده بو ۳ ریدن بیرینی داها معتبر حساب ائدن عالیملر مؤوجوددور. هر ایل ده بیز سایتدا هانسی اؤلکهلرین هانسی گونلرده بایرام اعلان ائتمهسینی یازیریق و بیر داها ثبوت اولونور کی، بوتون دونیا دئمک اولار ۵۰/۵۰ پرینسیپی ایله، مذهبیندن آسیلی اولمایاراق بایرامی فرقلی گونلرده قئید ائدیر (مثلاً هیند-چین رئگیونو: پاکیستان، هیندیستان، بانقلادئش و س.؛ مغریب اؤلکهلرینین بعضیسی؛ ایراق، ایران، آذربایجان، داغیستان، بزهن ایسه بعضی اورتا آسییا اؤلکهلری و س. دئمک اولار کی، هر ایل رامازان بایرامینی کؤرفز اؤلکهلری، تورکییه، مالازییا و ایندونئزییادان بیر گون سونرا قئید ائدیر.
و سونونجو. آسترونومیک حسابلامالارا گؤره، بو ایل آیین آسترونومیک یئنیلنمهسی ۲۴ ایوندا باش توتاجاق. یئنی آی ایونون ۲۴-او آخشامی سمادا پئیدا اولاجاق. لاکین اوفوقدن چوخ آز هوندور اولماسی و دئمک اولار کی، گونشین قوروبو ایله عینی زاماندا باتماسی نتیجهسینده، اونون بیزیم رئگیوندا گؤزله گؤرونمهسی قئیری-مومکون اولاجاق. آیی یالنیز ۲۵ ایوندا، آخشام گؤرمک مومکوندور. اودور کی، اننوی اولاراق یئنی آیین گؤرونمهسی پرینسیپی ایله بایرامی قئید ائدن آذربایجاندا ایونون ۲۵-i رامازان آیینین سون گونو، ایونون ۲۶-سی ایسه، قافقاز موسلمانلاری ایدارهسینین اعلان ائتدیی کیمی، شووال آیینین ۱-i، رامازان بایرامی گونودور.
الله اوروجونوزو قبول ائتسین، عزیز موسلمانلار! قارشیدان گلن بایرامینیز دا موبارک!


text:
۱۹۸۷ (میلادی)
میلادی ۱۹۸۷-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن یئددینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ دسامبر - فیلیسطینده "اینتیفاضه" حرکاتی باشلايیر.
- ۲۵ سپتامبر - قاهیرهده ایلک مترونون آچیلیشی
- ۲۳ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایکینجی دۆنيا مۇحاریبهسی جانیلرینه دایر سندلرین اۆزریندن مخفیلیک مٶهورون گؤتوروب. بۇنونلا دا، تاریخچیلر زنگین منبع ائدیبلر.
- ۲۱ دسامبر - تۆرکیهده ایکینجی تورقوت اؤزال حؤکومتی قۇرولدو.
- ۱۷ نوْوامبر - آذربایجان جۆمهوریتینده یئرلشن قاراگؤل دؤولت طبیعت قوْروغو یارانمیشدیر. قوْروق حاضیردا ارمنیستانین ایشغالی آلتیندادیر.
- ۱۶ آقوست - دترویت فورودقاهیندا ۱۵۵ نفرین اؤلومو ایله نتیجهلنن طیاره قضاسیندا ۴ یاشلی سسیلیا سیچن ساغ قالدی.
- ۱۵ ژوئن - روحالله نیکپا، تکواندوکار افغان
- ۱۳ آوریل - پروفسور اکرم آکورقال٬ عزیز نسین٬ پروفسور دوکتور رونا آیبای٬ پانایوت آباجی و اوْغوز آرال٬ تۆرکیه-یونان دوْستلوق درنگینی قۇردو.


text:
Feb 25, 2015
ائشکلیک گونلریمدن
درویش اوغلو
(1)
آلمانیادا یاشادیغیم کئچن اوتوز ایله یاخین بیر زامان ایچینده همیشه اؤزلوگومو ساخلاماغا، دیلیمه، دینیمه، موسیقی مه، مدنیتیمه، کولتورومه، تؤره مه، فیکیریمه باغلی قالماغا چالیشمیشام. آلمانجانی چوخ کؤکلو- اساسلی اؤیرندیگیمه قارشین، اؤزلوگومدن چیخیب، آلمانیا کولتورو ایچینده ارییب گئتمکدن اوزاق دورموشام. ایلک گلدیگیمده، داها گئنچ ایکن بئله، عینی زاماندا و بیرلیکده گلدیگیمیز جوانلاردان بیر پاراسینین چوخ تئله سیکجه، آنلامینی بیلمه دیکلری بیر نئچه کلمه آلمانجا گئوشمه گه باشلادیقلارینین یانیندا، ساچلارینی ساری بویاییب، ییرتیق جین شالوار گئمک ایله اؤزلرینی آلمانلارین تؤرتوکونتو جوانلاررینا بنزتمک لری چوخ آجیغیما گلردی.بیریسی، اؤز قارنینی دویورانمادیغنا قارشین، کیچیک بیر تولا بئله آلمیشدی. آلمانیادا کئچیریلن بایراملار، شنلیکلر، ایل باشی گئجه سی، کارناوال گونلری ده اورگیمه یاتمازدی. بئیله گونلرده انسانلارین بوش و ایچریکسیز، یالانچی بیر شادلیق کئچیردیکلرینی حس ائدردیم و هئچ بیر زامان بو شادلیغی پایلاشابیلمزدیم. تصادف اثری کارناوال مراسیمینین ان درین و ان تاریخی کؤکو اولدوغو شهرده، دئملی کؤلن ده یاشاییردیم و هر ایل بو مصیبتی چکمه گه مجبور ایدیم. بیرینجی حیات یولداشیم نازلی ایله ده بئیله بیر مسئله اوسدونده چوخ آغیر آنلاشمازلیقلاریم چیخمیشدی. آلمانیادا اولدوغونون ایلی بئله دولمامیش کن، دیل کورسوندا تانیشدیغی بیر قیزین قویروغو اولوب، کارناوالا قاتیلماق ایسده ییردی. بو مسئله اسدونده ایشیمیز وکیله، محکمه یه قدر چکمیشدی. بئیله اؤزللیکلریم بیرچوخ یئرده اجتماعیاتا قاتیلابیلمه گیمین قاباغینی آلماقدا و یاشام یولومدا بویوک سورونلار و انگللر یاراتماقدا ایدی. یالنیز بیرینجی حیات یولداشیمی یوخ، عینی زاماندا اونون کیچیک، قارا، سئویملی قیزینی و اوندان سونرا ایکینجی، اوچونجو و دؤردونجو حیات یولداشلاریمی دا بئیله خصوصیتلریمه خاطر الدن وئرمیشدیم. ایش حیاتیمدا دا عینی چتینلیکلریم وار ایدی. تاکسی تصدیغیمی آلینجا ، چوخ آخداردیقدان سونرا تاپابیلدیگیم ایلک امکاندا ایش صاحیبیم ایله تاکسی ینین اوسدونده "پاشا"* تبلیغی اولدوغو اوچون بؤیوک آنلاشمازلیغیم چیخمیشدی. سونوندا دا "جهنم اول، گئت هاردا ایشله ییرسن ایشله، منه شوفر لازیمدیر، پیغمبر یوخ" دئمیشدی ایش صاحیبی.
ایکی مین اون ایکی ایلینین باشیندان یالنیز ایدیم. یاشیم دا آرتیق ائللی آلتینی دولدوردوغو اوچون یالنیزلیغی قاباقکیلار کیمی تحمل ائده بییلمیردیم. یای آیلاریندا، هاوا نین گؤزل اولدوغو گونلرده، اوزمه گه گئتمک ایله، باخچادا گؤی گؤیرتی اکیب، بیجار ائتمک ایله مشغول اولوردوم. آنجاق پاییزین گلیشی ایله چوخ داریخماغا و یالنیزلیغی دایانیلماز حس ائتمه گه باشلایینجا فیکیرلیریمده ده دگیشیکلیکلر اورتایا چیخدیغینی حس ائدیردیم.
"گئده ! بیر آز دا فیکیرلش! اؤزوه گل! بو کهنه بئیینلیگی بیراخ! سن یاشداکی لارین ایگیرمی – ایگیرمی بئش یاشیندا اوشاقلاری وار، بو محیطده بویویوبلر، بو دیلده مکتبه گئدیبلر، بو کولتورو آلیبلار،" وایح ناختین"** دا ائولرینه نوئل آغاجی تیکیرلر، آتا آنا لاری دا اونلارا گؤره بیر چوخ شئئی قبول ائیله ییرلر، ایل باشی گئجه سی اونلار ایله بیرلیکده تاراققا پاتلاتیرلار. باخ..... بیر پاراسی اوشاغینین هومو سکسئول اولدواونو بئله قبول ایله ییر، اونون ایله بیر سفره ده اوتوروب یئمک یئییر، "اوغلوم"، "قیزیم" دئیه باغرینا باسیر، یولداشینی بئله ائوه گئتیرمه گینیه گؤز یومور. سن نه قدر داشلاشمیس، متحجر بیر انسانسان، آهان باخ، جماعات راحات راحات ایشله ییر چؤرگینی قازانیر، تاکسینین اوسدونده کی تبلیغه ده باخمیر. سن ده ،" یوخ مگر من قورومساغام اوسدونده "پاشا" تبلیغی اولان ماشین سورم" دئیه پیغمبرلیک ائیله، بیر جوت باشماق آلماغا پولون اولماسین، بونلار نه سؤزدور، "یوخ من اصلیمه باغلی قالماق ایسده ییرم" ، بیلمیرم " یوخ، جوهری اولان دگیشیلمز....." ساباح تک اوله جکسن، جنازه ن آیلارجا اوتاقدا قالیب قوخاجاق....." واللی بوندان سونرا تانیشاجاغیم خانیم نه دئسه ائیله ائیله جه گم، "یوغورد قارادیر" دئسه " بلی خانیم قاپ قارادیر" دئیه جگم
پائیزین گونلری قیسسالدیغجا، هاوا سویودوقجا، ائشیکده کی مشغولیت امکانلاری آزالدیقجا من ده یالنیزلیغیمدا درینلشیر و اوزومو دانلاماقدا داها دا قدارلاشیردیم. نوامبر آینین اورتالارینا یاخین آرتیق بوتون ایشیم گوجوم سحردن آخشاما اوتاغین ایچینده یئریه یئیریه اوزومه دانلاق ورماق اولموشدو. الله گؤرستمه سین، او "دپرسیون" دئئیلین شئی بلکه ائیله بو ایمیش. بیلمیرم، آنجاق دانلاقلاریم گئت گئده درینلشیر و فردی چرچوه دن چیخیب اجتماعی و فلسفی بوی لارا چاتیردی، "اوغول باخ، ماتریالیزم دیالکتیکده بیر اصل وار، "تاثیر و تاثیر متقابل". دئملی انسان اورتامیندان تاثیر آلمالی و آنجاق او زامان دیر کی اورتامینا تاثیر قویابیلر......." بئیله "کلمات قصار" لار منیم اوچون تازا دگیل ایدی. اؤز اوسدومده هئچ ده تاثیری اولمایان بئیله سؤزلری بیر چوخ یئرده اونا - بونا ساتمیش و اؤزومون نه قدر بیلگین و درین انسان اولدوغومو اثباتلاماغا چالیشدیغیم گونلریم آز دگیل ایدی. آنجاق سونوندا بیچدیگیم حاصیل یالنیزلیق، ایشسیزلیک، اومیدسیزلیک و اؤزومو دانلاماق اولموشدو. یالنیزلیغیمدا ایلک یول ایللرجه آیریلارینا تحویل وئردیگیم "کلمات قصار" این اؤز اوسدومده نه قدر ائتکی سیز و آنلامسیز اولدوغونو آچیقجا حس ائدیردیم.
آینانین قاباغیندا دایانیب دوردوم. ساغ المین بیرینجی بارماغینی تهدید اشارتی اولاراق آشاغی – یوخاری تئرپه درک، "اوغول، باخ، بوردا منم، سن، آیری بیر آدام یوخدور، سنه دئییرم، اؤزوو دگیشدیرمگی، انعطافلی اولماغی، تازا شرایطی قبول ائتمگی و وار اولان امکانلاردان یارارلانماغی اویرندین ایسه، یاشایا بیله جکسن، یوخسا بو ایللر سون ایللرین اولاجاق، بیر داهاکی نوامبر آیینی بئیله گؤره بیله جگیندن شبهه ائدیرم....." دئیه تهدید ائتدیم.
"بو اینترنت، بو چتلشمک، بو اس.ام.اس یازماقلار تازا نسلین بئینینی خاراب ائیله ییر، بو جوانلار گونده دؤرت ساعات اینترنت ده چت لشه جکلری یئرده بیر نئچه صفحه اؤیردیجی کیتاب اوخوسالار داها یاخچی اولار......." کیمی فیکیرلریمی سیلیب، بیر قیراغا آتیب و اینترنیتین باشینا اوتوروب،" زینگلز"*** بؤلوملرینده آخدارماغا باشلادیم. دسامبر آیینین اورتالاریناجان جوانلی، قوجالی بیر نئچه خانیم ایله دانیشدیم و بیریسی ایله ده قهوه ایچمه گه گئتدیم، آنجاق دالیسی گلمه دی. اومودسوزلشمه گه باشلادیغیم یئرده، قدیم یولداشلاریمدان چوخ گووندیگیم و بیلگین لیگینه ایناندیغیم قنبر یاخچی بیر اوگود وئردی. "بئیله کندلی مندلی گؤرونوش ایله اولماز، بیر آز دا ظاهرینی دگیشدیرمه لی سن" دئدی. اوندان سونرا ساققلایمین آشاغیسینی قیرخمادیم، بیر نئچه گون سونرا گؤزه گورنن قدر اولموش کئچی ساققالیم ایله آینا دا اؤزومو بیر آز "اینتلکتوئل" گؤرودوم. کئچی ساققالیم نه قدر چوخ اوزانسا ایدی بیر اوقدر داها "اینتلکتوئل" گؤرونه جک ایدیم. بیر نئچه گون سونرا بیت بازایندان بیر ده کهنه بیر نظامی جیللیققا آلدیم، قدیم روس اوردوسوندا گئییلن جیللیققالارا بنز. بئیله جه اؤزومو آینا دا بیر آز داها "اینتلکتوئل" گؤروب، اینترنت ده راست گله جگیم بیر سونراکی خانمیا اؤزومو بیر یازار و فیلسوف اولاراق تانیتابیلمک امکانی ذهنیمه گلدی. شانسین خوشلوغوندان، چوخ چکمدی، بیر نئچه گون سونرا چت لشدیگیم و سونراسی "فیس بوک" دا گؤروشدوگوم آلمان خانیم اللی بیر یاشیندا اولدوغونو ادعا ائدینجه آیاغیم یئره یاپیشدی. من اونو بلکه ده اوتوز یئددی – اوتوز سکگیز یاشیندا تخمین ائده بیلردیم. گئنچلیگی، گؤزللیگی، ادبی، تربیه سی، سایغی سی، احترامی، هر شئیی یئرینده بیر خانیم ایدی. من اونون ادبینه، معرفتینه وورلدوغوم کیمی او دا منیم "اینتلکتوئل" لیگیمه وورولموش دئییه فیکیرلشیردیم. نه ایش گؤردوگومو، نه قدر پول قازاندیغیمی، ائویم، ماشینیم، اضافه حقوقوم اولوب اولمادیغینی سوروشموردو، آنجاق اجتماعی مسئله لردن،انسانلیقدان، قادین حقلریندن، محیط زیست دن فیلاندان دانیشیردیق. دانیشماغیمیزین سونونا یاخین دا اؤنوموزده کی جمعه ائرته سی، آخشام ساعات آلتی یاریمدا رودولف پلاتس دا آخنر اشتراسه نین چیگینینده کی بؤیوک میخانا دا قارارلاشدیق و ائیله جه ساغ اوللاشدیق.
گل کیفیم گل، دپرسیونوم کئچدی، اورگیم گئنه یاشام هوسی ایله دولدو.راحاتجا نفس آلماغا باشلادیم. بیر ساعات اؤنجه یه قدر قارانلیق گؤردوگوم گله جگیم اومید ایشیقلاری ایله آیدینلاندی. آینادا گؤزومون اییچیندن ایشیق ساچدیغینی، اوزومون قیریشلارینین آچیلدیغینی و رنگیمین آیدین و اومود دولو بیر پارلاقلیق ایله جلالاندیغینی آپ- آیدین گؤروردوم. سول الیمین بارماقلارینین اوجو ایله کئچی ساققالیمی سیغارلارکن دیل دوداغیم آراسیندا
"امشب دلم میخواد تا فردا می بنوشم من
زیبا ترین جامه هایم را بپوشم من
دیم دام دارام دام...دام دارام دام دیم داریم دام دام
ریم دام دریم ریم، ریم دارام رام رام دارام رام رام
بعد از جدائی ها، آن بیوفائی ها
فردا تو می آئی
فردا تو می آئی
ریم دام دریم ریم ریم، رام ریم دارام ریم رام
ریم رام دارام ریم رام
رام ریم دارام ریم رام
....................................................
......................................................"
دئیه تیکرار تیکرار اوخوماقدان،آیاق پنجه لریم اوسدونده آتیلا آتیلا یئریمکدن، گئنه گلیب آینانین قاباغیندا دوروب کئچی ساققالیمی سیغارلاییب، "اینتلکتئول" لیگیمین دادینی چیخارتماقدان دویا بیلمیردیم. گئنه پنجه لریم اوسده آتیلا آتیلا شراب دیلابیمین قاپیسینی آچدیم. بئش لیتیرلیک بوگوتگن شرابلاریمدان بیریسینی گؤتوروب، دیبینده کی چؤکئونتونون قالخیب شرابی بولاندیرماماسی اوچون شیشه نین الیمده تیتره مه مه گینه دیققت ائدرک یاواشجا میطباغا آپاردیم. کیچیک بیر شیشه نی دولدوروب، قوش قونماز کؤکو پیشیرمک اوچون دوزلتیلمیش اوجا بویلو قابلامانین ایچینده کی ایسدی سویا قویوب، ایچینه ده بیر آز بال توکدوم. آلمانیا کولتورنده قیشا یاخین، هاوالار سویودوغوندا ایسدی و شیرین شراب ایچیلر. شرابیمی ایچندن سونرا دا تلویزیونون قارشیسیندا نه زامان یوخلادیغیمدان خبریم اولمامیشدی.
ایکی گون سونراسی قارار ساعاتینین ثانیه سینده، الیمده بیربوتاق قیرمیزی گول ایله قارارلاشدیغیمیز میخانا نین قاپیسیندان ایچری گیریب، ساغیما – سولوما باخدیم. بیر اؤنجه کی آخشام فیس بوکدا گؤروشدوگوم خانیما بنزر بیریسی یوخ ایدی اوردا. گئنه ساغا- سولا باخاراق بارین قاباغینا یاخینلاشدیم و بارداکی گئنچ قیزدان بئیله بیر خانیمین اورایا گلیب – گملمه دیگینی سوروشماق ایسده ییردیم، آنجاق جوابیمی دا اؤزومده تاپدیم، "سنین کیمی سوروشدوغونو هاردان بیلسین بو قیز؟" نه ایسه بو فیکیرلر ایله میخانا نین اورتاسیندا آوارا ایکن بیر ده قاپیدان بیر آز اوجا بویلو، چوخ گؤزل بیر خانیمین، دیزیندن بیر آز آشاغییاجان اولان چوخ قیمتلی خز پالتوو، باشیندا گئنه چوخ قیمتلی گؤرونن، دوره سینده قیرمیزی ایپک دستمال ایله گول دوگونلنمیش قهوه رنگلی شاپوسو، بوینوندا شاپوسونون رنگینه اویغون ایپک شالی ایله، ایچری گیریب، منه ساری گلدیگینی گؤردوم. اولدوغوم یئرده قورویوب قالدیم، "یوخ، بو اولابیلمزدی، من بئیله بیر خانیم گؤزله میردیم. بو یالنیز فیسی، افاده سی ایله منیم وار – یوخومو آلیب ساتاردی. آنجاق تمکینلی آددیملار ایله منه ساری گلدیگینی گؤرونجه، آدینی خاطرلاماغا چالیشدیم، اونوتاجاغیمی بیلدیگیم اوچون سول الیمین بیرینجی بارماغینین ایچری یانینا یازدیغیم حرفه باخدیم؛ آ، آ دئمک آنیتا می ایدی یوخسا آنگلیکا می؟ بو چاشقینلیق ایچرسینده ایکن خانیم منه یئتیشیب، چوخ دوغرو بیر تلفظده آدیم ایله چاغیراراق گؤروشمک اوچون الینی اوزالدیب، " من آنیتا" دئیه اوزونو تانیتدیردی. چاشقینلیغیمی گیزلتمک ممکن دگیل ایدی. منیم آدیم عربجه دن گلیر و عربجه یازی شکلینی بیلمه یه ن لردن هئچ کیمسه اوگونه قدر منیم آدیمی دوغور تلفظ ائده بیلمه میشدی. او ایسه منیم چاشقینلیغیمی حس ائتمیش کیمی، دونوقلوغومو آچماق اوچون الی ایله میخانا نین گوشه سینده خلوت بیر میزه اشاره ائدرک "بویورون اوردا خلوت بیر گوشه ده اوتوراق" دئدی.
بیر – ایکی قوردوم آرپاسویو ایچدیکدن سونرا، باشداکی چاشقینلیغیم چکیلدی، دونوم آچیلدی و بو خانیم ایله آرامدا ایللردن بیری تانیشیرمیشیق کیمی بیر یاخینلیق و راحاتلیق یاراندی. سؤز آپاریجیسی نین من یوخ، او اولدوغونو حس ائدیردیم. من ایسه بئیله سینه داها راحات ایدیم. سوز آپاریجیلیغی منه دوشسه ایدی، گئنه دونوب قالاجاق ایدیم. بیر- ایکی قورو ودویغوسوز سورودان سونرا اوسدومه سوسقونلوق و آغیرلیق چؤکه جک ایدی. ائسنه مه گه باشلایاجاق ایدیم. او ایسه دانیشیغیندا انرژی ساچیردی سانکی، حرارتلی و ایستکلیجه دانیشیر و مندن چوخ شئیلر سوروشوردو. "سنیین کیمی بیریسینی چوخدان دیر آخداریردیم"، "چوخ اورگیمه یاتدین" دئئیردی. من ایسه اونا حیران اولموشدوم. قاپی دان گیردیگینده گؤردوگوم و قورخدوغوم باهالی پالتارلار ایچینده کی آرواد دگیل ایدی سانکی، خز پالتوونو چیخاردیب یانداکی صندلیین اوستونه آ تمیشدی، شاپوسونو دا گئنه چیخاردیب میزین اوسدونه قویموشدو. گئیدیگی کشمیر یونوندن اولان پلیور بدنینده گئنه بول یوخ، بیر آز دار کیمی دوردوغو اوچون دئوشلرینین نوماسی ایله بئلینین اینجه لیگینی آیدینلیقلا گؤرمک مومکون ایدی. او پولیورین آلتیندا مرمر کیمی بیر بدن اولسا ایدی گرک. شاپوسونو چیخاردینجا خورما رنگی اوزون ساچلارینین چیگینلرینه تؤکولوشو، بیر آز اوزونسو و خوشتراش چهره سینین یان طرفینی اؤرتدوگوندن دوغرودان دا اینانیلماز بیر گؤزللیک وئرمیشدی اونا. دانیشارکن کلمه لر آغزیندان یوخ، بال رنگلی گؤزلرینین ایچیندن چیخیردی سانکی، هر کلمه سی انسانین ایلیگینه جن ایشله ییردی. ایچی بوش بیرانسانا بنزمیردی.
اوندان کیم و نه چی اولدوغونو سوروشماغیما جسارت ائتمه یه جگیمی آنلامیش کیمی، اؤزو آنلاتماغا باشلادی، "من کؤلن اونیورسیته سینده سوسیال پسیکولوژی بؤلومنده آزاد معلمه یه م" ائشیتدیگیمه اینانمادیم. کؤلن اونیورسیته سینین معلمه سی نه اوچون گلیب منیم ایله فیس بوک دا چئت ائیله ییب ده اوندان سونرا منیم ایله یولداشلیق قورماغا چالیشسین؟ نه ایسه، "منیم ده بیر نئچه مسلگیم وار، آنجاق ایندیلیک کامیون شوفرلیگی ائیله ییرم، یان بیر مشغله اولاراق دا یازماق ایله، بیر آز دا موسیقی ایله مشغول اولارام" دئدیم. دققت ایله گؤزومون ایچینه باخاراق، "سیزین موسیقی نیزده خاص بیر "دردکشلیک" وار ، بونون کؤکونو تانییرسان می؟" دئیه سوروشدو. "دوغرودور، موسیقی میزده آغیر بیر کدر وار، آنجاق بونون هاردان گلدیگینی من بیلمیرم" دئدیم. عینی فنومنا گونلوک دانیشیغینزدا، ادبیاتینزدا، شعرلرینیزده ده گؤرونور" دئدی. "دوغروسونو ایسدرسن، بونا دققت ائیله مه میشم" دئدیم. کلاسیک شعرلرینیزین چوخو یا یالواریش دیر یا دا درددن، آغری دان، خسته لیکدن شکایت دیر" دئدی. سول الیمین بارماقلارینین اوجو ایله بیغیمی، کئچی ساققلالیمی بیرنئچه یول یوخاریدان آشاغی تومارلاییب، گئنه سول الیم ایله باشیمین دالیسینی، بوینومون کؤکونو اوخشادیقدان سونرا دئیه جک بیر شئی تاپابیلمه دیگیم اوچون "بلی اولابیلر، من شعر ایله چوخ مشغول دئیلم" دئدیم. "دور او زامان من بیرآز سنه آنلادیم، من بو شیئلر ایله مشغولام و سن ده منه گلجکده یاردیمچی اولابیلرسن" دئیه سوزونه ادامه وئردی. "باخ، بیزده، فرانسه ده، ایتالیادا، اسپانیادا، بوتون آوروپادا بیریسی بییریسنه راست گلدیگیینده، اونون کیفینی سوروشدوغوندا، سوروشولان "یاخچییام"، "چوخ یاخچی دگیلم"، "ساغ اول"، "اوزون نجورسن" کیمی بیر شئی دئئیر، سیزین کولتوروزده بیریسنین کیفینی سوروشاندا هئچ ده ارتباطی اولمایان شئیلر آنلاتماغا باشلار، "نوکرم"، "کیچیگم"، "تورپاغام" "مخلصم"، "قوربان اولوم".... دئملی بیر یاندان مدیونلوق، بورچلولوق، بیر یاندان دا اؤزونه حقارت، کیچیکلیک، آلچاقلیق گئتیرن صفت لر ایشله در اؤز باره سینده. آوروپادا کارناوال گونلری یا دا آیری شنلیکلرده جماعات گروه گروه کوچه لرده گئده گئده چالیب اوخویورلارو شنلیک ائدر، سونرا دا گئدیب میخانالاردا آلکول ایچییب، دئییب گولوب دانیشلارلار. سیزلرده ایسه ایلین بللی آیلاریندا جماعات گروه گروه کوچلرده گئزه رلر، اؤزلرینی دوگورلر، اؤزلرینی یارالارلار، سونرا دا گئدیب بؤیوک بیر دام دا اوتوروب هاملیقجا باشلارینا ووروب آغلارلار. بئیله اجتماعی مراسم لرین تاثیری او کولتورون هر گوشه سینده گؤرونور، شعرده، ادبیات دا، موسیقی ده، نقاشی ده، سیناما دا، تئاتردا، و البته کی انسانلارین خصوصی و فردی رفتار و عادت لرینده....."
آنیتا بونلاری آنلاتیرکین بیر لحظه ده بوقدر ایلدیر کارناوالدان زهله م گئتدیگینین، کارناوالدا جماعاتین شادلیغینی و شنلیگینی بوش و آنلامسیزحس ائتدیگیمین و بو شادلیغی پایلاشابیلمه دیگیمین ندنینی تاپدیم کیمی اولدوم. جماعاتی کوچه ده دسته دسته یئریرکن گؤردوگومده اونلارین اؤزلرینی دوگه دوگه و آغلایا آغلایا یئریمک لرینی گؤزله ییرمیشم. دئملی گؤزوم بئیله عادت ائتدیگی اوچون جماعاتین گروه گروه یئیریب شادلیق ائتمک لری، شیرینی و گول پایلاماقلاری منیم اوچون آنلامسیز گلیرمیش.
گؤزلریمین دالغینلیغیندان ذهنیمین آیری یئرلره اوچدوغونو حس ائتمیش کیمی، "باغیشلایاسان، ایلک گؤروشومده سنه بو قدر آیدین دانیشیرام، بونلاری اؤزونه توهین فیلان کیمی آلما، من بو موضوعلار ایله مشغول اولدوغوم اوچون، هاوادان سودان، سریال فیلم لردن فیلان صحبت ائتمگی باجارمیرام. ..."
سؤزونو یاریدا کسدیم، "یوخ جانیم، سن راحات اول، من ده بئیله موضوع لار اوسدونده دانیشماغی یئی بیلرم."
یالاندان قولاق آسیردیم، ذهنیم آیری یئرلرده ایدی: آلمانیایا تازا گلدیگیم ایل لرده کؤلن شهرینده، هوهن تسولررینگ ده(شهرین گئزمه لی خیاوانلاریندان) هر سکس شاپ این قاباغیندان کئچدیگیمده اؤزوم اؤزومه دئگینیردیم؛ "بیلمیرم، کارل مارکسین، فریدریش انگلسین یاشادیغی جامعه ده بو توکانلار نه دیر؟ بونلارین یئرینه ایندی کیتابچی توکانلاری اولایدی گرک!" بیز بو انسانلارین آرمانلاری اوچون، ائدئولوژی لری اوچون نه لره دایانمالی ییق، بو اینسانلارین بیر سطیر یازیسینی اوخوماق اوچون مین بیر سیچان دلگینه گیریب چیخمالییق، بونلارین جوانلاری دا سکس شاپ لاردا گئزیرلر......" نئچه آیلار، نئچه ایللر بو فیکیرلر ایله ایچیمی یئدیگیمی، آلمان توپلوموندا یاشایان جوانلارا "تعیین تکلیف" ائله دیگیمی ودانیشیلان دیلینی بئیله داها اؤیره نه بیلمه دیگیم بیر توپلوما بئنیمده کی پلانلاریمی یوکله مه گه چالیشدیغیم گونلریمی، اؤزومون هامی دان چوخ بیلدیگیمی تصور ائتدیگیم اوچون، توتدوغوم یاشام استراتژی سینین ده ان دوغرو و هر کس اوچون گئچرلی اولدوغونو دوشوندوگوم و هر کسه یوکله مه گه چالیشدیغیم گونلریمی و سونوندا دا هئچ بیر سونوجا یئتیشمه دیگیمی خاطرلایینجا ایچیمدن گولمه ک ایله آغلاماغین قاریشیغینا بنزر بیر "پیق پیق" چیخیدی. آنیتا تعجب ایله گوزومون ایچینه باخاراق، "نه اولدو؟ من گولمه لی بیر شئی دئمدیم" دئدی وگئری چکیلیب صندلیسینیه سؤکنرک آرپا سویو لیوانینی گؤتوروب ساغلیق فیلان وئرمه دن قورتوملاماغا باشلادی. اوتانجیمدان باشیمی آشاغی سالدیم. سول دیرسگیمی میزه سؤکه ییب چه نه می سول الیمین یوموروقلادیغیم بارماقلارینین اوستونه دایاییب گئنه فیکره گئتدیم. بیر آرواد ایله تازا تانیشیب، اونون ایله یولداشلیق باشلاماق ایسده یین بیریسی کیمی یوخ، اعتراض محمکه سینه حاظیرلانماق اوچون اومودسوزجا وکیلی ایله خصوصی بیر گؤروشمه ده اولان اؤلومه محکوم کیمی ایدیم. بوگون اؤزومدن سیلیب آتماغا چالیشدیغیم بو فیکیرلریمی ایللر بویو آیری جوانلارا، اؤزگه لره یوکله مه گه، بوگونکو تعبیریم ایله اونلاری زهیرله مه گه چالیشمیشدیم و بونو اؤزومه افتخار بیلمیشدیم. آرپاسولاریمیزین سون قورتومونو ایچدیکدن سونرا آنیتا، "من گئتمه لییم، سونرا گؤروشریک" دئدی و آیاغا قالخدی.
آنیتادان آییریلیب، رودولف پلاتس تراموای دوراغینین دمیرپیلله لری اوسته آشاغی ائنمه گه باشلادیم. سانکی ایکی ساعات اؤنجه کی من دگیل ایدیم. هر شئیی آیری جور گؤروردوم. اطرافیمداکی انسانلارا اؤنجه کی لر کیمی یوخاریدان باخیب، اونلارا نه جور بیر یاشام استراتژی سی قاباغا آپارماقلارینی ذهنیمده دیکته ائتمیردیم آرتیق، دووارداکی تبلیغ لری بئله اؤنجه کی لر کیمی "کاپیتالیست سیستمین میندار و نامشروع استثمار وسیله سی" اولاراق یوخ، منیم اوچون آرتیق هئچ بیر آنلامی اولمایان شکیللر کیمی گؤروردوم. تراموای دوراغیندا قوجاقلاشیب، اوپوشن جوان قیز و اوغلانلارا دا گئنه ذهنیمده "خیاواندا اؤپوشه جکلری یئرده، جدی بیر مسئله اوسدونده ایکی کلمه دانیشسالار ایدی، بو جامعه ده چوخدان انقلاب اولاردی" کیمی یاشام یولو تعیین ائله میردیم. تراموایا میندیگیمده حیاتیمدا ایلک یول بلیطسیز توتولارام قورخوسوندان یوخ، بلیط آلماغین تراموای دان یارارلاناماق اوچون گرکلی بیر شرط اولدوغونوآنلایاراق و حس ائدرک، بلیط اوتوماتینا پول آتیب و گئده جگیم یول اوچون بلیط آلدیم. "بو توپلوم امپریالیستی بیر توپلومومدور،بو توپلومدا هر قایدا – قانونو پؤزماق، منیم اوچون مشروع دور" فیکرینین هاردان گلدیگینی بیلمیردیم، آنجاق کئچن ایگیرمی نئچه ایل ده بو منیم یاشام فلسفه م اولدوغونو و عینی زاماندا دا دوغرو بیر فیکیر اولمادغینی ایلک یول حس ائدیردیم. بو یاشام فلسفه سینی اؤیرندیگیم ایلک گونلریمی خاطرلاماقدان بئیله چکینیر و اوتانیردیم. بئیله بیر یاشام فلسفه سینی کیمسه منه ایسده یه رک، و اؤیرتمک نییتینه درس وئرمه میشدی. آنجاق ایلک گلدیگیمده مندن بیر نئچه آی اؤنجه گلن یولداشلاریم و تانیدیقلاریمین بئیله بیر دونیا باخیشی تاپدیقلارینی گؤرونجه، بو توپلومدا بیزلر اوچون دوغرو اولانین بو اولدوغونو اؤیرنمیشدیم. بیلمیرم بلکه انسانلیق تاریخینده یوزمین ایللرجه کؤچه ریلیک و دوگوشچولوک ایله یاشایان نسللردن ژنلریمیزده قالیب بئیله بیرشئی. دئملی" تازا یئتیشدیگین یئرده سوی، چاپ، تالان ائت، یول، ییخ، بیراخ گئت" کیمی بیر یاشام فلسفه سی؟ بو فیکیرلرده ایکن بیر نئچه دوراق سونرا ائنیب مینن لرین آراسیندا جوان بیر قیز ایله جوان بیر اوغلانین دانیشا دانیشا میندیکلرینی گؤرونجه اختیاریمدا اولماقسیزین اورگیم چیرپینماغا باشلادی. قاپیلار باغلانینجا ایکیسی ده کیملیکلرینی گؤرسه ده رک اؤزلرینین بلیط کونترولچوسو اولدوقلارینی بیلدیررک کونتورول ائتمه گه باشلادیلار. آرامیزدا اولان اون آددیملیق بیر اوزقلیقدا، اون – اون بئش نفری کنتورول ائدیب منه چاتینجایا قدر اورگیم آز داها سینه می ییرتیب چیخاجاق ایدی. نفسیم دارالمیشدی. آغزیم قوروموش و دیشیم ایسده گیمده اولمادان قیسیلماقدا ایدی. جیبیمده بلیطیم اولدوغونو یاخچی بیلیردیم، آنجاق بو قورخونون هاردان گلدیگینی بیله بیلمیردیم. بیر سونراکی دوراقدا تراموای دوران کیمی قاپی یا ساری هجوم گئتیردیگیمده جوان اوغلان قاباغیمی توتدو."لطفا بیلیطینیزی گؤرسدین اوندان سونرا ائنین" اونسوز دا شالواریمین جبینده بلیطی الیمده حاظیر توتموشدوم. آنجاق بو نئچه دقیقه ایچینده الیمین بلیطی یاش ائده جک قدر ترله دیگینیه دیققت ائده بیلمه میشدیم. الیمی جیبیمدن چیخاردیب ایچینده کی یاش و بوزوشموش بیلطی جوان اوغلانا گؤرستدیم. آلیب دیققت ایله باخدی و تمکین ایله، "بیرآز چتین اوخونور، آنجاق اوخونور" دئیه رک گئری وئریب و قاپینی گؤرسه ده رک "بویورون" دئیدی. تراموایین قاپیسیندان آشاغی آتلایان کیمی قاچماغا باشلادیم. آنجاق نئیه سینی و هاراسینی بیلمیردیم.
او گئجه، نه زامان و نه جور ائوه گلدیگیمی یاخچی خاطرلایابیلمیرم. ائرته سی گون، گون اورتایا یاخین اویاندیغیمدا باشیمدا بیر آغری، بوتون بدنیمده بیر آغیرلیق و یورقونلوق، بئینیمده بیر گیجلیک و سمه لیک حس ائدیردیم. بئنیمین ایچینده آری پتگی نین ایچی کیمی بیربیرینه اویمایان نئچه یوز فیکیرآخیردی. من بیرنفر یوخ اوتوز- قیرخ نفر کیمی ایدیم. اوتوز قیرخ نفرین ذهنیندن کئچنلر قاریشیق و چاخناشماز بیر شکیلده بئنیمده ویزیلدا ییردی. گؤزومو آچیب یان – یؤوره مه باخینجا ائوده اولدوغومو آنلادیم. آنجاق عجاییب بیر وضعیت ایدی. قالخیب یاتاغین اوسدونده اوتوردوم. شالواریم ایله یاتمیش ایدیم. شالواریم ایسه بیر آز پالچقلی ایدی. دیزلرینده داها چوخ پالچیق گؤرسه نیردی. باشیمدان کئچنلری خاطرلایابیلمک اوچون ذهنیمی بیر یئره ییغماغا چالیشدیم، آنجاق مومکون دگیل کیمی ایدی. خاطرلایا بیلدیکلریم گؤزومون اؤنوندن سرعت ایله کئچن قاریشیق آنی لار ایدی. آلتی یاشیمدا ایکن چؤرک یاپان فیضه خالانین منه کوکه یاپمادیغی اوچون آغلادیغیم ایله بیر اؤنجه کی هفته یولداشیم قنبر این "بو کندلی – مندلی قیافه ایله اولماز" دئدیگی سانکی بیر گون و بیر ساعات ایچینده اولوب کئچن اولایلار ایدیلر. بیردن بیره اوبیری اوتاقدان آیاق سسی ائشیدینجه آیاغا قالخماغا چالیشدیم، آنجاق باشیم گیجه لن کیمی دیزلریم گئری بوکولدو و دالی دالی یاتاغین اوسدونه دوشدوم. چاشقینلیق ایچینده یولداشیم قنبرین منه آیاغا قالخماغیما یاردیم ائتدگینی گؤرونجه هله یوخودا می یوخسا آییق الدوغومو آنلایابیلمک اوچون "گئده قنبر، دوغرودان دا سن سن؟" دئیه سوروشدوم. قنبر ایسه گوله رک "ائده بس من یوخ دا کیم اولاجاغینی گؤزله ییرسن؟" دئیه الیمی توتوب آیاغا قالخماغیما یاردیم ائتدی. پالتاریمی دگیشیب، بیر دوش توتونجا قنبر گؤزل بیر قاینالتی حاضیرلامیشدی. بیر- ایکی ایستیکان چای، بیر – ایکی تیکه چورک دن سونرا قنبر آنلاتماغا باشلادی.
گئده دونن آخشام گؤردوم کلودویق پلاتس دا (شهرده بیر میدان) اؤز اؤزووه دئیینه دیئنه گئدیرسن، قاباغینی توتودم، سلاملاشدیم، منی تانیمادین، "چکیل قیراغا قارداش، گئدیرم تئرسه چوئیرم" دئدین." نه یی تئرسه چئویرسن؟" دئیه سوروشدوم. "بوتون دونیانی" دئیدین و جیبیندن عرق شیشه سینی چیخاردیب آغزینا دایاییب تئرسه چئوره رک "آها بئیله باخ، بوتون دونیایی تئرسه چئویرمک ایسده ییرم، چونکو ایندیه جن تئرسه باشادوشموشم" دئیدین. باخدیم کی قاباغینی توتابیلمه یه جگم. چکیلدیم قیراغا، اون آددیم دالینجا گلیردیم. گیردیگین هر کیوسکدان بیر شیشه عرق آلیب چیخیردین. فریزین پلاتسا جان دالینجا گلدیم. فریزین پلاتس دا "داس دینگ" دیسکوسونون اؤنونده دورب سیگار چکمک اوچون ائشیگه چیخمیش جوان اوغلانالارا قیزلارا باخیردین و "هر شئی تئرسه ایمیش، تئرسه چئویرمک لازیمدیر" دئیه دئیینیردین. بیر آز سونرا چکیلیب بیر قیراغدا یئره اوتوردون. بیر آز سونراسی دا اللرینی یئره قویوب باشین اوسته دورماغا چالیشیردین، آنجاق دورابیلمیردین، ییخیلیردین. من ده سنی تانیمیر کیمی اوزاقدان دوروب باخماقدا ایدیم. اونسوزدا قاباغا گلدیگیمده تانیمایاجاق ایدین. باخدین کی میل دورابیلمیرسن قالخیب خیاوانین قیراغینداکی چینار آغاجیننین یانینا گئتدین. چینار آغاجینین یانیندا میل دوردون آیاقلارینی آغاجا سؤکه دین و "آهان، دوزلدی، ایندی دوز گؤرورم" دئیه دئگینمه یه باشلادین. ییخیلیردین، قالخیردین، میل دوروردون، گولوردون، "آهان ایندی دوز گوره جگم، آهان ایندی دوز گؤرورم" دئییردین. جوان اوشاقلار چپیک چالیردیلار، بیر پاراسی خیردا پول آتیردیلار، اوشاق کیمی سوئنیردین "سونوندا دوزلتدیم، باخ دوزلتدیم" دئییردین. آخیردا یورولدون، چینار آغاجینین یانیندا یوخلاماغا باشلادین. بیر تاکسی چاغیردیم، تاکسیا میندیریب ائوه گئتیدریم" دئدی.
* کؤلن شهرینین فاحشه خاناسینین آدی "پاشا" دیر.
**" وایح ناختین" کریسمیس بایرامیندان بیر هفته اؤنجه توتولان مذهبی بایرام دیر.
کلمه سینی متنین اورتاسیندا لاتینجه یازابیلمه دیم. Singels ***
بو ناغیلین ایکینجی بؤلومو وا ****


text:
مولدووا حکومتی دنئستر رئگیونوندا سولهمراملی میسسییانین ۲۵ ایللیی ایله الاقدار بیاناتلا چیخیش ائدیب.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، بیاناتدا سئپاراتچیلارین نظارتیندهکی اراضیده اولان روسییا فئدئراسییاسی سولهمراملی کونتینگئنتینین بئینلخالق تشکیلاتلارین مولکی موشاهیدهچیلری ایله اوزلهنمهسی طلبی عکسینی تاپیب.
«بو گونلر موسکوادا مولدووانین و روسییانین او زامانکی پرئزیدئنتلری طرفیندن «مولدووا رئسپوبلیکاسینین دنئستریانی رئگیونونداکی سلاحلی موناقیشهنین سوله یولو ایله حلی پرینسیپلری حاقیندا سازیش»این ایمضالانماسینین ۲۵-جی ایلدؤنومو تامام اولور. بو آکتین سیاسی اهمیتینه دایر رئتروسپئکتیو قیمتلهندیرمه موباهیسهسیزدیر: رازیلاشما دنئستر ساحللرینده سلاحلی توققوشمالارا و قان تؤکولمهسینه سون قویدو»، - دئیه آچیقلامادا بیلدیریلیر.
بونونلا یاناشی، آچیقلامادا قئید ائدیلیر کی، زامان کئچدیکجه روسییا سولهمراملی میسسییاسی موناقیشهنین کونسئرولشدیریلمهسی واسطهسینه چئوریلیب. بونو روسییالی سولهمراملیلارین دفعهلرله سئپاراتچیلارین حربی قوهلری ایله کئچیردیی بیرگه حربی تلیملر ده گؤستریر. مولدووا حکومتی روسییایا آتت-این ۱۹۹۹-جو ایلک ایستانبول ساممیتینین قرارینی خاتیرلادیب. همین قراردا روسییا اؤز قوشونلارینی مولدووادان چیخارماق بارهده اؤهدهلیک گؤتوروب.


text:
شاهرۇخ
شاهرۇخ 42 ایللیک حاکیمیتی مۆددتینده دؤولتین سۆقۇطۇنۇن قارشیٛسیٛنیٛ آلماغیٛ باجاردیٛ، آما تیموریلر دؤولتی تیمورۇن دؤورۆندکی گۆجۆنه بیر داها چاتا بیلمدی . شاهرۇخ 1447-جی ایلده اؤلدۆکدن سوْنرا آرا مۆحاریبلری و تاخت-تاج چکیشملری یئنیدن باش قالدیٛردیٛ .
ایچیندهکیلر
شاهرۇخۇن حاکیمیتی ایللرینده تیموری-قاراقوْیۇنلۇ مۆناسیبتلری[دَییشدیر]
1420-جی ایلده قاراقوْیۇنلۇ قارا یۇسیفین اؤلۆمۆندن سوْنرا دؤولتده حاکیمیت اۇغرۇندا مۆباریزه باشلادیٛ . قارا یۇسیفین اوْغلانلاریٛندان ایسگندر آذربایجاندا حاکیمیتی اله کئچیررک، شیروانا هۆجۇم ائدرکن شیروانشاه بیرینجی خلیلۇللاحیٛن کؤمینه شاهرۇخ گلدی . جاهانشاه دا قارداشیٛنا قارشیٛ چیٛخیٛش ائدیر . ایسگندر بیرلشمیش قوْشۇنلاریٛن تزیقینه داوام گتیرمیرک، شیرواندان گئری چکیلیر . 1435-جی ایلده ایسگندرین مغلۇبیتیندن سوْنرا شاهرۇخ آذربایجان حاکیملینی جاهانشاها تاپشیٛریٛر . شاهرۇخ اۆمۇمیلیکده اۆچ دفه (1420-1421; 1428-1429; 1435) قاراقوْیۇنلۇ دؤولتینه یۆرۆش ائتمیشدی . 1421-جی ایلده باش وئرن آلاشکئرد و 1427-جی ایلده اوْلان سالماس دؤیۆشۆنۆن هر ایکیسینده قاراقوْیۇنلۇلار آغیٛر مگلۇبیته اۇغرادیٛلار . بۇندان سوْنرا ایسه ایسگندر نؤوبتی دفه اؤز حاکیمیتینی برقرار ائتمک مقصدی ایله تبریزی تۇتماق ایستیر، آما 1435-جی ایلده باش وئرمیش تبریز دؤیۆشۆنده شیروانشاه و تیموریلرین بیرلشمیش قۆوولری قاراقوْیۇنلۇلارا یئنیدن قالیب گلدی . جاهانشاه شاهرۇخدان آسلیٛلیٛغیٛ قبۇل ائتسه د، 1447-جی ایلده شاهرۇخۇن اؤلۆمۆندن سوْنرا مۆستقیل سیاست یئریتمیه باشلادیٛ . [۱]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- Timurid dynasty
- Timurid Art
- Virtual Art Exhibit
- Timurid genealogy
- Timur
- The life of Timur
- Timur’s Legacy: The Architecture Of Samarkand
- The Battle of Ankara (1402)
تیموریلر خانلاری[دَییشدیر]
- تیمور (۷۷۱ – ۸۰۷ ه. ق) (۱۳۷۰ - ۱۴۰۵ م.)
- خلیل سلطان (۸۰۷ – ۸۱۲ ه. ق.) (۱۴۰۵ - ۱۴۱۰ م.)
- شاهرۇخ (۸۰۷ – ۸۵۰ ه. ق.) (۱۴۰۵ - ۱۴۴۷ م.)
- بایسوْنقۇر میرزا
- اۇلوغ بیگ (۸۵۰ – ۸۵۳ ه. ق.) (۱۴۴۷ - ۱۴۴۹ م.)
- عبداللطیف (۸۵۳ – ۸۵۴ ه. ق.) (۱۴۴۹ - ۱۴۵۰ م.)
- عبدالله (۸۵۴ – ۸۵۵ ه. ق.) (۱۴۵۰ - ۱۴۵۱ م.)
- سولطان ابوسعید (۸۵۵ – ۸۷۳ ه. ق.) (۱۴۵۱ - ۱۴۶۹ م.)
- سولطان حسین بایقارا (۸۶۲ – ۹۱۱ ه. ق.) (۱۴۷۰ - ۱۵۰۶ م.)
- سولطان احمد (۸۷۳ – ۸۹۹ ه. ق.) (۱۴۶۹ - ۱۴۹۴ م.)
- سلطان محمود (۸۹۹–۹۰۰ ه. ق.) (۱۴۹۴ - ۱۴۹۵ م.)
قایناقلار[دَییشدیر]
قایناق


text:
بوتؤو آذربایجان خالق جبههسی پارتییاسینین صدری، میللت وکیلی قودرت حسن قولیئو ایران ایسلام رسپوبلیکاسینین آذربایجانداکی سفیری جناب جاواد جاهانگیرزادهیه باشساغلیغی وئریب.
آخار. آذ مراجعتین متنینی تقدیم ائدیر:
«حؤرمتلی جناب سفیر، ایران ایسلام رسپوبلیکاسینین غرب بؤلگهسینده باش وئرمیش گوجلو زلزله نتیجهسینده چوخ سایلی اینسان تلفاتینین و داغینتیلارین اولماسی منی کدرلندیردی. فاجعه ایله علاقه دار سیزه، هلاک اولانلارین عائلهلرینه و یاخینلارینا، بوتون ایران وطنداشلارینا درین حوزنله باش ساغلیغی وئریر، یارالانانلارا و خسارت آلانلارا اللهدان شفا دیلییرم».


text:
شرقی آذربایجانین دولت مکتبلری یئنی درس ایلینده شاگیردلرین قیدیاتا آلینماسی اوچون پول طلب ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده شرقی آذربایجان ایالتی تحصیل شعبهسی ریسی جعفر پاشایی «آناج» خبر آگنتلیینه مصاحیبهسینده دئییب.
«شاگیردلرین دؤولت مکتبلرینده قیدیاتا آلینماسی اوچون ۱۵۰ مین تومهن طلب اولونور، بو، چوخ عادی حالدیر. لاکین بو وضعیتدن ایستیفاده ائدیب، شاگیردلردن ۵۰۰ مین تومنه قدر پول آلان مکتبلر ده وار. تحصیل شعبهسی بئله حاللارا قارشی جدی تدبیر گؤرهجک»، - دئیه او بیلدیریب.
جعفر پاشایی شاگیردلردن آلینان مبلغین سببینی ده آچیقلاییب:
«مکتبلره بودجه وسایتی آیریلمادیغی اوچون اونلار شاگیرد سیغورتاسی، تحصیل سیغورتاسی، حتی بعضی مکتبلر کیتاب پولونو تعمین ائتمک مقصدی ایله شاگیردلردن ۱۳۰-۱۵۰ مین تومهن پول طلب ائدیر».
قید ائدک کی، ایران کونستیتوسییاسینین ۳۰-جو مادهسینده «دؤولت بوتون اهالینین اورتا مکتب سوییهسینده تحصیل آلماسی اوچون پولسوز شرایط یاراتمالی، حتی اؤزونو تعمین ائدجک حدینه چاتانادک اینسانلارین عالی تحصیل آلماسی اوچون ده پولسوز شرایط یاراتمالیدیر» - دئیه قید اولونوب.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مارس ۲۱
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۵۹۰ - عوْثمانلی و صفوی دؤولتلری آراسیندا فرهاد پاشا آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۷۷۹ - عوْثمانلی و روسیه دؤولتلری آراسیندا آینالیقاواق آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۷۸۸ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین لوئیزیانا ایالتینین نیو اورلئان شهری یانغیندا بۆتونلوکله یاندی.
- ۱۸۵۱ - چین ایمپیراتورو بۆتون مسئحی رهبرلرین اؤلدورولمهسینی بۇیوردو.
- ۱۸۷۱ - اوْتو فوْن بیسمارک پرنس عۆنوانینی آلدی.
- ۱۹۱۴ - باشیازارلیغینی نیگار خانیمین گؤردوگو «قادینلیق» آدلی درگی هفتهلیک اوْلاراق یاییملانمایا باشلادی.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه توْرتومۇ آزاد ائتدی.
- ۱۹۱۹ - ماجاریستان شوروی جۆمهۇریتی قۇرولدو.
- ۱۹۳۵ - ریضا شاه پهلوی٬ اۇلوسلارآراسی توْپلولوغا سسلنهرک اؤلکهسینین «پرشیا» اوْلاراق دئییل٬ «آریانلارین اؤلکهسی» آنلامینا گلن «ایران» اوْلاراق آدلاندیریلماسینی ایستهدی.
- ۱۹۴۱ - آنکارا رادیوسو یئنیدن رۇمجا یایینا باشلادی.
- ۱۹۶۵ - مارتین لوتر کینگ ۳٫۲۰۰ نفرلیک بیر دسته ایله اینسان حاقلاری یئریییشی اۆچون یوْلا چیخدی.
- ۱۹۷۹ - آتینا یۇخاری محکمهسی آلدیغی قرارلا٬ تۆرکیهنین قیبریسا ائتدیگی مۆداخیله٬ زوریخ آندلاشماسینا گؤره قانونی اوْلدوغونو تأیید ائتدی.
- ۱۹۹۰ - نامبیا٬ گۆنئی آفریقادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۹۲ - وان٬ شیرناق٬ جیزره و آدانادا نوروز قۇتلامالاری سیراسیندا چیخان حادیثهلرده ۳۸ نفر اؤلدو.
- ۲۰۰۹ - ت.ر.ت آواز کانالی یایینا گیردی.


text:
وورتسبورق بیلیمیوردو
وورتسبورق بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Würzburg, (فارسجا:دانشگاه وورتسبورگ)، (عربجه:جامعة فورتسبورغ))آلمانین وورتسبورق شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۲۷٬۸۰۲ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. وورتسبورق بیلیمیوردو ۱۴۰۲ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده وورتسبورق بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- CG Member Universities. یوْخلانیلیب15 September 2014.
- Facts and Figures. یوْخلانیلیب2017-06-22.


text:
فنلاند
فنلاند((فنلاندجا: Suomi), - آوروپانین قوزئیندا بالتیک دنیزی ساحلینده دؤولت. رسمی آدی فنلاند جومهوریتیدیر (فینجه: سوومن تاساوالتا، سوئد دیلینده: رپوبلیکن فینلاند). روسیه، نوروژ و سوئد ایله همسرحددیر. ساحهسی ۳۳۸ مین km2۲، اهالیسی ۵.۳ میلیون نفردیر. باشکندی هلسینکی شهریدیر. فنلاند اینضیباطی جهتدن ۱۲ لیانی بؤلونور.
ایچیندهکیلر
اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)[دَییشدیر]
سوئد دیلینده فینلاند - "فینلر اؤلکهسی" دئمکدیر.
اهالی[دَییشدیر]
اهالینین ۹۳،۴%-نی فینلر، ۵،۷%-نی سوئدلیلر، ۰،۱۲%-نی قاراچیلار، ۰،۴%-نی روسلار، ۰،۲%-نی ساملار تشکیل ائدیر.
دیل[دَییشدیر]
فنلانددا ایکی رسمی دؤولت دیلی مؤوجوددور، فین و سوئد دیللری. XIII عصرین اوْرتالاریندان XIX عصرین اووللریندک فنلاند سوئدین اسارتی آلتیندا اوْلموشدور و بۇ دؤور عرضینده فینلاندیانین دؤولت و ادبی دیلی سوئد دیلی اوْلموشدور. فین دیلی ایسه یالنیز معیشت سوییهسینده ایستیفاده اوْلونوردو. یالنیز ۱۸۶۵-جی ایلده فین دیلی رسمی دیله چوریلمیشدیر. فین دیلینین ایکی بؤیوک لهجه سی مؤوجوددور: شرق و غرب لهجه لری. اؤلکهده یاشایان سااملارین بؤیوک حیصّه سی اؤز آنا دیلینده دانیشیرلار. حتی سام دیلینده مکتبلر ده فعالیّت گؤستریر.
دین[دَییشدیر]
اهالینین ۹۰%-نی لوترانلار، ۱%-نی پراووسلاولار تشکیل ائدیر.
تحصیل[دَییشدیر]
عالی تحصیل[دَییشدیر]
فنلاند عالی تحصیل موسّسهلری بیلیم یوردلار و پوْلی تکنیک تحصیل اوْجاقلارینا بؤلونور. عالی مکتبلره قبول زامانی طلبهلرین سئچیمی اساسیندا میلّی و قبول ایمتاحانلاریندان ایستیفاده ائدیلیر.
بیلیم یوردولرده اساس دیقّت علمی آراشدیرمالارا آیریلیر و طلبهلره هرطرفلی نظری بیلیکلر وئریلیر. پوْلی تکنیک پروفیللی تحصیل موسّسهلرینده ایسه، اساساً، پراکتیکی باجاریقلار اؤزل اهمیت کسب ائدیر. بئله عالی مکتبلر بعضی حاللاردا آراشدیرما مسئلهلرینی گوندمه گتیرسه ده، اساساً صنایعنین اینکیشاف لاییحهلری ایله مشغول اوْلور. پوْلی تکنیک پروفیللی تحصیل موسّسهلری، اساساً بلدییهلر، بعضی حاللاردا ایسه اؤزل قۇروملار طرفیندن ایداره اوْلونور.
فینلاندیانین بۆتون بیلیم یوردولرینده باکالاور درجهسی اۆزره تحصیل مۆدّتی تخمیناً ۳-۴ ایلدیر. پروقرامدان وابسته اوْلاراق، بۇ محل ده عالی تحصیل تماملانا بیلر. لاکین بعضی حاللاردا بۇ مرحله دوکترا مرحلهسی اۆچون آرالیق مرحله حساب ائدیلیر.
پوْلی تکنیک تحصیلین تاماملانما مۆدّتی ایسه ۳،۵-۴،۵ ایل آراسیندا دییشیر. پوْلی تکنیک تحصیل اۆزره درجه فینلاندیانین تحصیل سیستمینده حۆقوقی باخیمدان آشاغی سوییهلی بیلیم یوردو درجهسی حساب ائدیلمیر. فنلانددان کناردا ایسه پوْلی تکنیک درجهلر نیسبتاً آشاغی سوییهلی بیلیم یوردو درجهسی کیمی قبول اوْلونور.
پوْلی تکنیک تحصیل موسّسهلرینی بیتیرن باکالاورلار بیلیم یوردولرده دوکترا درجهسی اۆزره پروقراملاردا تحصیللرینی داوام اتدیره بیلرلر. بیلیم یوردولرده دوکترا پروقرامینین مۆدّتی ایکی ایل، پوْلی تکنیک عالی مکتبلرینده ایسه بیر ایلدیر. بولونی پروسسینین طلبلری نتیجهسینده پوْلی تکنیک موسّسهلری بیتیرنلردن طلب اوْلونان علاوه تحصیلین حجمی تدریجاً آزالدیلیر. بۇنونلا دا پوْلی تکنیک موسّسهلری بیتیرنلردن بعضی حاللاردا هئچ بیر علاوه تحصیل آلماق طلب اوْلونمور.
پوْلی تکنیک تحصیل موسّسهلرینی بیتیرنلر اؤز ساحهلری اۆزره اۆچیللیک ایش تجروبهلرینی تاماملادیقدان سوْنرا اوْنلارا مۆافیق ایختیصاص اۆزره دوکترا درجهسی آلماق حۆقوقو وئریلیر. بۇ درجه یالنیز ایختیصاص یؤنوملو شخصیّت داشیییر. پوْلی تکنیک پروفیللی دوکترا درجهسینین مۆدّتی ایکی ایلدیر و مۆنتظم ایشدن آیریلماماقلا بۇ درجه اۆزره تحصیل آلماق اوْلار. باکالاور مرحلهسیندن فرقلی اوْلاراق، پوْلی تکنیک پروفیللی دوکترا درجهسی مۆافیق ساحه اۆزره آکادمیک دوکترا درجهسینه برابر توتولور.
فنلانددا دوکتورلوق درجهسینه یالنیز بیلیم یوردولرده ییلنمک مۆمکوندور. پوْلی تکنیک ایختیصاصلی دوکترا درجهسی ایسه طلبهلره دوکتورانتورا مرحلهسی اۆزره تحصیل آلماق حۆقوقو ورمیر.
بۆتون بۇ مُعادللیک یالنیز دؤولت قیسمتوندا ایشه قبول زامانی نظره آلینیر.
بیلیم یوردو و پوْلی تکنیک پروفیللی عالی تحصیل موسّسهلرینده طلبهلرین درسه داوامیتی کؤنوللودور. فنلاند عالی تحصیل موسّسهلرینده طلبهلردن هئچ بیر تحصیل حاقی طلب اوْلونمور. آوروپا اتفاقینا داخیل اوْلمایان اؤلکهلردن گلن طلبهلر اۆچونسه پوللو عالی تحصیل اۇیقولاما اوْلونور.
بیلیم یوردولرده تحصیل آلان هر کسین طلبه اتفاقینا اۆزولویو مجبوریدیر. پوْلی تکنیک عالی تحصیل موسّسهلرینده ایسه طلبه اتفاقینا اۆزولوک کؤنوللودور.
فنلانددا طلبهلره بیر سیرا مالییه یاردیملاری دا وئریلیر. بئله یاردیملار طلبهنین تحصیلینده داواملی گریلمهلر و باشاریسیزلیک اوْلدوقدا لغو ائدیله بیلر. یاردیمین میقداری، عادتاً، اوْ قدر ده چوْخ اوْلمور. بۇنا گؤره ده طلبهلرین چوْخ حیصّه سی اؤزلرینی مالیلشدیرمک اۆچون ایشلییرلر. فنلانددا طلبهلر بیرده دؤولت تأمیناتلی طلبه بورجلاریندان دا یارارلانا بیلرلر.
خاریجده تحصیل اۆچون ده مۆافیق طلبه یاردیملارینین مؤوجودلوغو بینلخالق طلبه مۆبادیلهسینین یوکسلدیلمهسینی تامین ائدیر. طلبهلرین خاریجده تحصیلی اۆزره مالییه یاردیمی یالنیز فنلاند حؤکومتینین مالیلشدیردیی اؤنجهلیک تحصیل ساحهلرینه وئریلیر.
فنلاند عالی مکتبلرینده اوْخویان اجنبی طلبهلرین تحصیلی، عادتاً اوْنلاری گؤندرن اؤلکه طرفیندن مالیلشدیریلیر. تحصیل آلماق آماچ ایله گلن اجنبیلرین بۇ اؤلکهده دایمی یاشاییش حۆقوقو وارسا، اوْنلارین تحصیلی فینلاندیانین طلبهلره مالییه یاردیمی پروقرامی چرچیوهسینده مالیلشدیریله بیلر.
اراضی[دَییشدیر]
قۇرودان نوروژ، سوئد و روسیه دؤولتلری ایله همسرهیددیر. بالتیک دنیزینین بوتنیک و فین کؤرفزلری ایله اوقیانوسا چیخیش یوْلو واردیر. یئرده دوزنلیک ساحهلرین چوْخ اوْلماسی اوْنون چیفتلیک (مزرعه) اهمیتینی آرتیریر. دؤردونجو دؤور بوزلاشمالارینین ایزلری یئرده داها یاخشی عکس اوْلونموشدور. بیر چوْخ فایدال قازینتیلارلا، دمیر، میس، الوان دمیر فیلیزلری، تیکینتی ماده لری، قرافیت، آراتیت ایله زنگیندیر. اؤلکه اراضیسینین چوْخ حیصّه سی (اساساً جنوبو) دوزنلیکلردیر. چوْخلو گؤللری اوْلان مرکزی حیصّه جنوب و جنوب-شرقدن سالپاوسسلکیا تیرهسی، شیمال و شیمال غربدن سوومنسلکیا یۆکسکلییی، شرقدن غربی کارلی یۆکسکلییی ایله احاطه لنمیشدیر. اؤلکنین قوزئینی و شرقینی هۆندور ۴۰۰-۶۰۰ م-ا چاتان یۆکسکلیکلر (مانسلکیا و س.)، شیمال-غربینی ایسکاندیناویا یایلاسی (ماک. هۆندور. ۱۳۶۵ م. خالتیاتونتوری داغ.) تۇتور.
کیچیک عائله فرمالارینین، اکینچیلیین تملینی تشکیل ائتدیی فنلاند اۇزون بیر زاماندان بری مهسولار باخیمدان اؤزونو بسلین بیر دؤولتدیر. آیریجا بؤلگهده ات، سود و سود محصوللاری، یومورتا کیمی محصوللارین بؤیوک بیر ایخراجاتچیسی دۇرومیندهدیر. بۇغدا و چوودار، اؤلکهنین اۆرتیم (تولید) فصلینون ۲۰۰ گۆنون اۆزرینده اوْلدوغو جنوب-غرب سقمنتینین آنا محصوللاریدیر. بۇنلاری ینه بؤیوک میقدارلاردا یتیشن یولاف، آرپا، کارتوف و چوودار تعقیب ادر. اۆرتیم (تولید) فصلین ۱۵۰ گۆنون آلتینا دوشدویو شیمال بؤلگهلریندهکی اکینچیلیک اراضیسی ایسه، گئنیش اوْتلاقلاردان میدانا گلیر. بۇ اوْتلاقلاردا اؤزلله سود اۆرتیم (تولید)ی اۆچون ایکی میلیون اطرافیندا کیچیک و ینه ایکی میلیون اطرافیندا دا بویوکباش حئیوان بسلنمکدهدیر. اؤلکهنین هر یئرینده گؤرولن و جمعی یوزؤلچوم ایچریسینده اهمیتلی بیر یئر اؤرتن گؤللرده ده گئنیش اؤلچوده بالیقچیلیق ادیلر.
مشهلر ده فینلاندییهنین طبیعی قایناقلاری آراسیندا بؤیوک اهمیته ساهیبدیرلر. بۇنلارین ۴۶ % شام، ۳۶% ۱۶ % هوش، گئری قالان ۲% ده دیگر نؤع آغاجلار تشکیل ادر. دؤولت، شیمالداکی مشهلرین هامیسینا، دیگر بؤلگهلرده ده بیر قیسیمینه مالیکدیر. مشهلرین ۶۰ % اینین اؤزل قیسمته، ۴۰% اینین دؤولته عایید اوْلماسینا باخمایاراق، اؤزل قیسمت چیخاردیقلارینین ۱۶% اینی دؤولته بوراخماق مجبوریتیندهدیر. جمعی ساحهنین ۶۵% اینی مشهلرین تشکیل ائتدیی فنلانددا ایلده تخمیناً ۴۰ میلیون کوب متر تاختا-شالبان ایشلنمکدهدیر
اینضیباطی اراضیلر[دَییشدیر]
۶ لیانی (قوبرنی) و موختار آلاند آدالاریندان عبارتدیر.
شهرلر[دَییشدیر]
داخیلی سولار[دَییشدیر]
فنلاند داخیلی سولارلا چوْخ زنگیندیر. ان یاخشی اینکیشاف ائتمیش چای شبکهسینه شیمالدا راست گلینیر. بۇنلارا کمی-یوکی، تورنیو-یوکی و س. مثال اوْلا بیلر. جنوبدا چایلار قیسا اوْلوب، گؤللر آراسیندا آخین تشکیل ائدیر. فینلاندیانی مین گؤل اؤلکهسی ده آدلاندیریرلار. بۇرادا ۶۰ مینه یاخین گؤل واردیر. گؤللر اراضینین ۱۲%-نی تۇتور. گؤللری تکتونیک و بوزلاق منشألیدیر. بؤیوک گؤل چالالاری تکتونیک چاتلارا و چؤککلیکلره اۇیغون گلیر. گؤل چالالارینین فوْرماسی و ساحل خطلرینین چوْخ گیرینتیلی-چیخینتیلی اوْلماسی بۇرادا یئرین جاوانلیغی ایله ایضاح ائدیلیر. ان بؤیوک گؤللری سایما (ساحهسی ۱۸۰۰ کو. km)، پیاییاننه (۱۰۶۵ کو. km)، ایناری (۱۰۰۰ کو. km)، ونرن (۵۵۰ کو. km)، وتترن (۱۹۰۰ کو. km)، ملارن، یلمارن و س.-دیر.
بیتکی اؤرتوسو[دَییشدیر]
مشه فینلاندیانین ان اساس طبیعی سروتلریندن بیریدیر. اراضینین ۷۰%-ی مشهلرله اؤرتولودور. آوروپا تایقاسی مشهلری گئنیش یاییلمیشدیر. اینیارپاقلی و قاریشیق مشهلر شام، کوکنار، قیزیلاگاج، آغجاقایین و فیسدیق آغاجلاری ایله زنگیندیر. فینلاندیانین جنوبوندا انلیارپاقلی آغاجلار گئنیش یئر تۇتور. مشهلر فینلاندیانین اوْرتا و جنوب حیصّه لرینی احاطه ائدیر. اراضینین ایقلیمی داها چَتین اوْلان شیمال ساحهلرده توندرا و مشه-توندرا بیتکیلری یاییلمیشدیر. مشه-توندرا بیتکیلری ایچریسینده آلچاق بویلو توزاغاجی و آردیج کوْللاری اساس یئر تۇتور. فنلاند اراضیسینده پودزول و باتاقلیق توْرپاقلاری گئنیش یاییلمیشدیر. حئیوانلار عالمینده مشه حئیوانلاری اۆستونلوک تشکیل ائدیر. بیر سیرا ییرتیجی حئیوان تۆره لری (آیی، جاناوار، تۆلکو و ...) اینسان طرفیندن محو ائدیلمیشدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
فنلاندلیلار تخمیناً بؤلگهیه ۲۰۰۰ ایل اوّل چاتماغا باشلایان بالتیک بؤلگهسیندن گلن موهاجیرلر ایله بۇز چاغیندان سوْنرا بؤلگهیه کؤچن اصل یئرلیلرین قاریشیغیندان گلیر. دیل باخیمیندان ایسه، استونلار و ماجارلار ایله بیرلیکده فینلر ده فین-اۇقور دیل عائلهسینه منسوبدور.
فنلاند ۱۱۵۵-جی ایلده سوئد کراللیغینا داخیل ائدیلمیشدیر. سوئد حاکمیّتی آلتیندا اوْلدوغو ۱۸۰۹-جو ایله قدر سورن دؤورده غرب طرزینده موهاکیمه، جمعیت ایدارهسی، سیاسی سیستم و اجتماعی خیدمتلر ساحهلرینده قۇرولوشلارین تمللری آتیلمیشدیر. دونیوی قۇرولوشلارین یانیندا کاتولیک کلیساسی و XVI عصردهکی اصلاحاتلارین XVIII عصرین سوْنوندا، سوئد حاکمیّتی زیفلدیکجه موستقیل فنلاند فیکری اوْرتایا چیخمیشدیر. ۱۸۰۹-جو ایلده فنلاند، روسیه ایمپیراتورلوغونا عایید آوتونوم چار دوکالیغی اوْلموشدور. فنلاند اؤز حۆقوق سیستمینی، اینکیشاف ائدن میلّی ایقتصادیاتینی و اوْردو سیستملرینی قوروموشدور. ۱۸۶۵-جی ایل تاریخیندن فنلاند اؤز پول واحیدی اوْلان مارککانی چیخارمیشدیر. پارلامنتار بیر حؤکومت سیستمی ایله حۆقوقون اۆستونلویونه سؤیکهنن بیر حؤکومت اینکیشاف ائتدیرمیشدیر. بئلهجه موستقیل فنلاند یوْلوندا اهمیتلی بیر آددیم آتیلمیشدیر.
اۇکتوبر اینقیلابی ایله فنلاند موستقیللیینی اعلان ائتمک اۆچون ۶ دسامبر
۱۹۱۷-جی ایل تاریخینده ایمکان الده ائتمیشدیر. سووت روسیه حؤکومتی ۳۱ دسامبر فین موستقیللیینی تانیمیشدیر. قوْنشو دؤولتلر و غرب خالقلاری طرفیندن ده تانینما بللی مدتده رئاللاشمیشدیر. فرانسه سیستمینه بنزین فنلاند آنا یاساسی، ۱۷ جۇلای ۱۹۱۹ تاریخینده قبول ائدیلمیشدیر.
تهومب|ریگهت|۲۰۰ پخ|هلسینکی فینلاندیانین باشکندی شوروی-نین فنلاندیا ۱۹۳۹-جو ایلده تشکیل ائتدیی هۆجومون آردیندان، بیترف فنلاند بیر آندا ایکینجی دۆنیا ساواشینین ایستمهدن ایشتیراکجیسینا جویریلمیشدیر. فنلاند ۱۹۳۹-۱۹۴۰ و ۱۹۴۱-۱۹۴۴-جو ایللری آراسیندا سووتلر بیرلیگی و ۱۹۴۴-۱۹۴۵-جی ایللری آراسیندا آلمان ایله دؤیوشموشدور. ساواشین سوْنوندا فنلاند توْرپاقلارینین ۱۰% ایله ۱۰۰،۰۰۰ اینسان ایتیرمیشدیر. بۇ نتیجه ایله زامانیندا دؤرد میلیون اهالییه صاحیب اوْلان خالق چوْخ آغیر بیر بدل اؤدمیشدیر.
۱۹۴۴-جو ایلین پاییزی فنلاند اۆچون چوْخ چتین کئچمیشدیر. دؤیوشده ایتیریلهرک سووتلر بیرلیینه بوراخیلان کادرلییا بؤلگه نینداکی ۴۰۰.۰۰۰ مین اینسان اؤلکهدهکی باشقا یئرلره یرلشدیریلمیشدیر. لاپلاندی بؤیوک نیسبتده کورلانمیش و یئنیدن قۇرولوشلاندیرماق مجبوریتینده قالینمیشدیر. سووتلر بیرلیگی ایله ائدیلن باریش آندلاشماسی فنلاندنین زامانیندا بیر چوْخ ایقتصادیات متخصبّصینین غیری-مۆمکون گؤردویو حجمده دؤیوش تضمیناتی اؤدمهسینه سبب اوْلموشدور.
فنلاند بۆتون بۇ چتینلیکلرین عهده سیندن گلمیشدیر. قیطعهدن ایکینجی دۆنیا ساواشسینه قاتیلان بۆتون آوروپا اؤلکهلریندن یالنیز فنلاند خاریجی بیرلیکلر طرفیندن ایشغال ائدیلممیشدیر و ان اهمیتلیسی فین دموکراتیسینا توخونولمامیشدیر. ۱۹۴۷-جی ایلده پاریس آنلاشماسی چرچیوهسینده، فنلاند سووتلر بیرلیینه دؤیوش تضمیناتی اؤدمک و بللی بیر توْرپاق پارچاسینی بوراخماق مجبوریتینده قالمیشدیر. ۱۹۶۲-جی ایلین سپتامبریندا شوروی فنلاندیا ۵۰ ایللییه سایمن کانالینین سووت حیصّه سینی ایجارهیه وئردی. ۱۹۷۵-جی ایلده فینلاندیانین باشکندی هلسینکیده ۳۵ دؤولتین ایشتیراکی ایله کچیریلن موشاویرهده فینلاندیانین دا عضو اوْلدوغو آتت یارادیلدی. ۱۹۹۵-جی ایلده فنلاند آوروپا اتفاقینا عضو اوْلدو.
نقلیات[دَییشدیر]
قۇرو یوْلو نقیلیاتی اؤلکداخیلی نقلیاتدا ایلک سیرادا یئرلشیر. بۇنو سیرا ایله دنیز، دمیریولو و هاوا یوْلو نقلیاتی تعقیب ادر. ۱۹۶۰-جی ایللرده قۇرو یوْلو نقلیاتینا وئریلن آغیرلیق اۆزرینه، فنلاند ایندیکی واختدا بۇ باخیمدان اوْلدوقجا اینکیشاف ائتمیش بیر اؤلکهدیر. خاریجی تیجارت و یوْلچو علاقهلرینین ۹۰% ı دنیز یولویلا تامین ادیلر. قیش بوْیونجا چالیشان بوزکیرانلار، جنوب-غربدهکی اهمیتلی لیمانلاری دایم آچیق ساخلاییرلار. اؤلکه ایچیندهکی گؤل، چای و کاناللاردا دا نقلیات ائدیلمکله بیرلیکده، بۇنون نقلیات ایچریسینده اهمیتلی بیر یئری یوْخدور. فنلاند دمیریوللارینداکی رلس آراسی آچیقلیغی روسیه فدراسییاسی دمیریوللارییلا عینی، لاکین تۆرکیهده ده ایستیفاده ائدیلن ایستاندار دۆنیا اؤلچوسوندن فرقلیدیر. بۇنا گؤره روسیه استثنا اوْلماقلا دیگر قونشولارییلا دمیریولو علاقهسی یوْخدور. ۱۹۲۴-جو ایلدن بینالخالق هاوا یوْللارینین اهمیتلی بیر علاقه یئری اوْلان فنلانددا نیظاملی ایچ خط سفرلری داواملی چالیشماقدادیر.
- دمیریوللاری: ۵،۷۴۱ km
- قورویوللاری: ۷۸،۱۸۹ km
- کاناللار: ۷،۸۴۲ km
- بورو خطلری: طبیعی قاز ۵۸۰ km
- لیمانلاری: هلسینکی، کوکولا، کوتکا، لووییسا، اوْسولو، پوری، راوما، تورکو، اۇوسیکاوپونکی، وارکاوس
ایقلیم[دَییشدیر]
فنلانددا یای قیسا و مۆلاییم کئچیر. جۇلای آیینین اوْرتا تِمپراتورو جنوبدا ۱۷°، شیمالدا ۱۱°-دیر. بۇلودلو گۆنلرین میقداری ایل عرضینده ۶۵-۷۰%-دیر. پاییز و یای آیلاری داها چوْخ بۇلودلو کئچیر. اراضیده یاغینتیلارین میقداری دا تِمپراتورا مۆافیق اوْلاراق دییشیر. جنوب و غرب ساحللرده یاغینتینین ایللیک میقداری ۷۵۰ مم اوْلدوغو حالدا، شیمالدا ۴۰۰ مم-دیر. فنلاند اراضیسینه دوشن یاغینتینین میقداری بوخارلانمادان چوْخ اوْلدوغو اۆچون، اراضیده باتاقلیقلار یاییلمیشدیر. جنوب و جنوب-غرب ساحللرده اراضینین ۴۵%-i، شیمالدا ایسه ۱۵-۲۰%-i باتاقلیقلارلا اؤرتولودور.
حؤکومت[دَییشدیر]
ایداره اوْلونما فوْرماسی جومهوریتیدیر.
عالی قانونوریجی اوْرقان - ادوسکونتا (بیرپالاتالی مجلیس)
عالی ایجراچی اوْرقان - حؤکومت
باش ناظیر - ماتتی وانخانن (۲۰۰۳)
خاریجی علاقهلر[دَییشدیر]
سیلاحلی قوهلر[دَییشدیر]
ایللیک ساواش خرجلر ۱،۸ ملد دوللار (۱۹۹۸) تشکیل ائدیر.
قایناق[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ VÄESTÖTIETOJÄRJESTELMÄ – REKISTERITILANNE – 29.02.2012 (Finnish). Population Register Centre. یوْخلانیلیب29 March 2012.


text:
توماس ادوارد لورنس
توماس ادوارد لورنس (اینگیلیسجه :Thomas Edward Lawrence) (دوغوم ۱۶ اوت ۱۸۸۸–۱۹ مه ۱۹۳۵) اینگیلیسلی دیپلومات یازیچی، سیاستچی، اوردو باشچیسی و تاریخ بیلن ایدی.
بیرینجی دونیا ساواشیندا عرب باشچیلارینا اینگیلیس طرفیندن یاردیم اولدو. عثمانلی دؤولتینه قارشی دوروب و عربلری بو دؤولته قارشی ائتدی.
عرب دیلین اؤیرئندی و حجاز شاهی شریف حسین نین درباریندا دیپلومات اولدو. بو زاماندا عثمانلی دؤولتی اوروپادا آلمان ایله ال بیر اولموشدور و اینگلیس ایله ساواشیردی. لورنس عربلری عثمانلی دؤولتی نین ضیدینه عوصیان ائتمگه تحریک ائتدی.
لورنس و کوردوستان[دَییشدیر]
لورنس کوردلری آذربایجان قارشیسنا چیخاتدی و سیمیتقو اؤلومونه یئنی دن لورنس کوردلری تحریک ائتمگه چالیشیردی و اورمیه شهرینه گلدی.آذربایجان اوردوسو اونو اورمیه نین آمریکالیلار مدرسه سینده تانیییب و توتولدولار. لورنس تهرانا گؤندریلدی و تهراندا اینگیلیس طرفدارلاری اونو بوراخدیلار.[قایناق گؤسترین]