text:
۱۹۷۹ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ ژانویه - ویئتنام قوْشونلاری کامبوجدا پوْل پوْت رژیمینی دئویردی.
- ۵ نوْوامبر - آبش سفیرلیگینین تۇتولماسینین ائرتهسی گۆنو ایمام خمینی آبش-ێ ان بؤیوک شئیطان آدلاندیرمیشدیر.
- ۴ نوْوامبر - اؤیرنجیلر تهرانداکی آمریکا سفیرلیگینین امکداشلارینی گیرو گؤتورموشلر.
- ۳۱ مارس - مالتداکی سوْن اینگیلیس بیرلیکلری ده آدادان چکیلدی.
- ۳ مئی - مارقارت تاچر٬ اینگیلیس و اوروپانین ایلک قادین باشقانی اوْلدو.
- ۲۹ نوْوامبر - آمریکا حؤکومتی سفیرلیک امکداشلارینین گیروْو گؤتورولمهسینه گؤره ایراندان لاهه محکمهسینه شیکایت ائتمیشدیر.
- ۲۹ ژولای - هربرت مارکوزه؛ آلمانلی فیلسوف و سوسیولوق، فرانکفورت مکتبینین اصلی اؤیه لریندن
- ۲۷ دسامبر - شوروی اؤزل بیر بیرلیگینین کابول هاواآلانینی اله کئچیرمهسینین آردیندان٬ کابولداکی افغان حؤکومتی ییخیلدی.
- ۲۶ مارس - ایسرائیل-میصر باریش آندلاشماسی: انور سادات٬ بگین و جیمی کارتر واشینقتوندا آندلاشمانی ایمضالادیلار.
- ۲۳ دسامبر - شوروی اوْردو حیصّهلری افغانیستانا گیردی.
- ۲۱ مارس - آتینا یۇخاری محکمهسی آلدیغی قرارلا٬ تۆرکیهنین قیبریسا ائتدیگی مۆداخیله٬ زوریخ آندلاشماسینا گؤره قانونی اوْلدوغونو تأیید ائتدی.
- ۲۱ دسامبر - شوروی افغانیستانی تۇتدو.
- ۱۶ مارس - چین-ویئتنام ساواشی: چین خلق قۇرتولوش اوْردوسو اؤلکهسینه گئری دؤندو. ساواش سوْنا چاتدی.
- ۱۶ ژانویه - ایران ایسلام اینقیلابی سیراسیندا٬ محمدرضا پهلوی٬ عاییلهسی ایله بیرلیکده ایراندان چیخدی.
- ۱۲ نوْوامبر - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین سفیرلیگی امکداشلارینین تهراندا گیروْو گؤتورولمهسیندن سوْنرا آمریکانین جۇمهور باشقانی جیمی کارتر ایران نفتینی تحریم ائتمیشدیر.
- ۱۲ دسامبر - رودزیا آدینی دییشدیرهرک زیمباوه آدلاندیریلمیشدیر.
- ۱۱ آقوست - ۲ تو-۱۳۴ طيارهسینین توققوشماسی نتیجهسینده ۱۷۸ نفر، او جوملهدن پاختاکور داشکند فوتبول کلوبونون عۆضولری هلاک اولدولار.


c: text/html

text:
آیین سوروسو
آیین سوروسو 09 /2018
بو ایل 30 آوقوست ظفر بایرامینین نئچنجی ایل دؤنومو قوتلانیب؟
آ -96
ب- 94
ج- 97
تورکیه نین سسی رادیوسو، بیزه دوغرو جوابی گؤندرن دینلییجیلریمیز آراسیندان پوشک ایله بلیرلیهجگیمیز اوچ نفره هدیه گؤندرهجک.
جوابلارینیزی 30 سپتامبر 2018 تاریخینه قدر الکترون پوست عنوانیمیزا، فاکس نومرهمیزه و یا پوست عنوانیمیزا گؤندرهبیلرسینیز.
الکترونیک آدرسیمیز: turki@trt.net.tr
فاکس نؤمره لریمیز : 00903124633454
PK 333, 06443 YENİŞEHİR, ANKARA, TÜRKİYE:پوست آدرسیمیز
هر بیرینیزه اوغورلار دیلهییریک

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
علیآغا واحد؛ فضولی عنعنهسینین داوامچیسی حسن مجیدزاده (ساوالان) گیریش فخر ائیلهمه ای بولبول شیدا چمنیم وار قوی فخر ائلهییم من کی، گؤزل بیر وطنیم وار – دئین شاعر، فطرتاً شاعر دوغولوب، گؤزللییی سئویب، عؤمرو بویو ائلینه، یوردونا اورهکدن باغلی اولوب، همیشه وطن و گؤزللیک عشقیله اورهیی چیرپینان عصریمیزین یگانه شاعری، بؤیوک عارف شاعریمیز فضولینین نجیب خلَفی و لیاقتلی وارثی، محمدقلی ...Read More »
نوت یازیسی نئجه یارانمیشدیر؟ / افراسیاب بدلبیلی
نوت یازیسی نئجه یارانمیشدیر؟ افراسیاب بدلبیلی کؤچورن: میلاد بالسینی اینسانلار هله اسکی چاغلاردا دوشوندوکلرینی، دانیشدیقلارینی داغلار، تاختا، دری، پاپیروس و نهایت کاغیذ اوزرینه کوچورتمک یولو ایله یازینی ایجاد ائتدیکلری کیمی، موسیقی سسلرینی ده کاغیذ اوزرینده یازیلیب قالارلی ائدیلمهسی اوچون چوخ چالیشمیشلار. آیری_آیری میلتللرین یازی سیستئمی، داها دوغروسو الیفباسی چئشیدلی اولدوغو کیمی، نوت یازیسی دا اسکیده چئشیدلی اولموشدور. چونکی، ایلکین نوت ...Read More »
عصبیت و مدنیت ۲ / سیدمرتضی حسینی
عصبیت و مدنیت ۲ سیدمرتضی حسینی تورکلر اؤزللیکله ایران تورکلرینده «عصبیت» و «مدنیت» مسئلهسی «عصبیت و مدنیت» آدلی یازیمدا بو ایکی تئریمین (مفهوم) آنلاملارین آچیخلایاراق، بوتون انسان توپلوملارینین سوی (عرق، نَسَب) «عصبیتی»نی تجربه ائتدیکدن سونرا «مدنیت»ـه وارماق ماراغی و دؤنَمین خاطیرلاتدیم. دئدیگیم کیمیبیولوژی، تاریخ و آرکولوژی علملری الده اولان تاریخی ماتریاللارا دایاناراق بیزه بوتون انسانلارین تاریخ بویو توپلو (جمعی) یاشادیقلارین ...Read More »
سنت، مدرنیسم و نیگار خیاوی / ناصر داوران
سنت، مدرنیسم و نیگار خیاوی ناصر داوران ایندییهدک دؤرد کتاب شعرینی اوخویا بیلمیشیک. گونئی آذربایجان قادین شعریمیزی تمثیل ائدیر. شعرلرینه بعضا آچیقلامالار، تنقیدی مقالهلر ایسه یازیلیب. بونونلا بئله دئییلمهمیش سؤزلر ده وار هله. نیگار خیاوینین دفترلری ائله جمعیتیمیزین یاشادیغی چالپاشیق حیاتی عکس ائتدیریر. بیر یاندان عنعنوی باغلیلیقلار، کئچمیشه وفالی قالماق، بیر یاندان مدرن دوشونجهلره آرخالاناراق گلهجهیی منیمسهمک، یئنی نظام قورماغا ...Read More »
زامانین کشف ائتمه لذتی، یوخسا متنلر چارپیشماسی؟ (ساعاتلار روْمانینا اؤتری بیر باخیش) / رقیه کبیری
زامانین کشف ائتمه لذتی، یوخسا متنلر چارپیشماسی؟ (ساعاتلار روْمانینا اؤتری بیر باخیش) رقیه کبیری ساعاتلارین ثانیهسایاری اؤز آخیمیندا، ایستهمهدن دونیایا آتیلمیش اینسانی هر آن اؤلومه ساری یؤنلدیر. ثانیهسایارین آخیمیآرخادان آتیلمیش خیردا بیر داش کیمیاو قدر اینجهدیر کی، زامان آخیمیندا گؤزه گلمیر، حیسّ اولونمور. آمئریکالی یازیچی مایکل کانینگهام ساعاتلار رومانینین باشلانغیجیندا گتیرمیش بیر گیریشده ۱۹۴۱- جی ایله ایشاره ائدهرک ویرجینیا وولف-ون ...Read More »
عصبیت و مدنیت ۱/ سیدمرتضی حسینی
عصبیت و مدنیت ۱ (انسان توپلولوقلاریندا عصبیت و مدنیت مسئلهسی) سیدمرتضی حسینی ایلک باشدا بوتون حئیوانلاری یاشام طرزی باخیمیندان ایکی بؤلومه بؤلمک اولار؛ تک یاشایانلار و توپلو یاشایانلار. اؤرنکایچین قورد بیر توپلو یاشایان حئیوان، آما آیی بیر تک یاشایان حئیواندیر وهابئله. انسان دا بوتون غریزهیه باغلی اولان یؤنلردن (یئمک، ایچمک، یاتماق، قورخماق و س) باشقا حئیوانلارلا اورتاق بیر حالی وار؛ ...Read More »
«حمیده رئیسزاده(سحر)» خانیمین «یانار داغ» شعرینه بیر باخیش / نریمان ناظیم
«حمیده رئیسزاده(سحر)» خانیمین «یانار داغ» شعرینه بیر باخیش نریمان ناظیم ارسطونون «پوئتیکا»سینین عربجه چئویریسینده ادبیاتین مادهسیندن دانیشیلاندا «محاکات»دان سؤز گئدیر. بو عربجه سؤز ارسطونون ایشلتدیییMEMISIS سؤزونون دولغون صورتده معناسینی ایفاده ائدیر. بو باخیمدان فارس تنقیدچیلیگینده ده گئنیش صورتده ایشلهنیر. آذربایجان دیلینده «تحکیه» ایله برابر سانیلان «محاکات» سؤزونون لغوی معناسینی یامسیلاماقدیر؛ آنجاق احتیاط شرطیله دئمک اولار کی «محاکات» بیر حادیثهدن حئکایت ...Read More »
چون چهره بنماید صنم، پر شو ازو چون آینه! / رقیه کبیری
چون چهره بنماید صنم، پر شو ازو چون آینه! رقیه کبیری شاید هماکنون چونان مریدی در حضور مراد خویش نشسته است. شاید هم از بیمهریهای جامعهی ادبی مردسالار آذربایجان روی نهان کرده و در بی در کجایی دور از دسترس مأوا گزیده است. تاکسیچینین الینده پول یوبانمیشدی منیم سؤزلریمده آدرس دئدیم: باغیشلا، کئچمیشدن ایندی حالا یئتیشمیشم هارا گئدیم؟ ترجمه: پول ...Read More »
«سحر خیاوی»نین «… و قادین دانیشیر» شعر توپلوسوندان فئمینیستی اوخونوش/ سارای محمدرضایی
«سحر خیاوی»نین «… و قادین دانیشیر» شعر توپلوسوندان فئمینیستی اوخونوش سارای محمدرضایی سحر خانیمیچوخلو سانال دونیاسیندا ادبی قروپلاردان تانییرام؛ ظنیمجه ائله بئله نقد، مباحثه فضالاریندا انسانلارین ایشین و کارکتئرین تانیماق اولار. سحر خانیم اورتا یاشلی بیر قادین شاعر اولاراق همشه دوشونجه و فیکیرده جزملیکدن اوزاق گزن بیریسی اولوب؛ اونونچون ده گنجلرله چوخلو دوست سایاغی داورانیب و کؤهنه فضالاردان اوزاقلاشیب؛ همشه ...Read More »
تبریز طلبهلری آراسیندا اجتماعی تعهدین دورومو/ سحر قیاسی
تبریز طلبهلری آراسیندا اجتماعی تعهدین دورومو (بیر آراشدیرمانین قیسا نتیجهسی) سحر قیاسی اؤنسؤز اینسان داورانیشلاری اوزره تدقیق و بو داورانیشلاری گوجلندیریب یاخود دهییشیلمهسینه سبب اولان فاکتلاری تانیماق، اینسان داورانیشلاری اوزره تدقیق آپاران آراشدیرماجیلاری دوشوندورن موضوعلاردان بیریدیر. بو تدقیقلرین نتیجهلری ایسه اینسان داورانیشلارینین خصوصی بیر یؤنده ثابیت قالماسی یا دهییشیلمهسینی ایستهین شخصلرین طرفیندن ماراقلا قارشیلانیبدیر. پیسیخولوژی، اجتماعی پیسیخولوژی و خصوصی ایله ...Read More »


text:
جاوا
جاوا (Java)، سان مایکروسیستمز شیرکتی گلیشتیرمهیه باشلادیغی، آچیق کوْدلو، چوخ ایشلئولی (multipurpose)،نسنه یؤنلیملی یازیلیملاما دیلیدیر. بو دیل یازیلمیش کوْدلار، دئیشیلمهدن چشیتلی(مختلیف) ماشینلاردا ایشلهیه بیلمهیه گؤره یارادیلمیش دیر. بو دیلین سینتکسی سی دیلینه بنزردیر.
جاوا کوْدلاری نئجه چالیشدیریلیر[دَییشدیر]
- یازیلیمچی و بیلگیسایار مۇهندیسلری جاوا کوْدون یازار.
- بو کوْد بیر جاوا درلییجیسی (کامپایلر) ایله درلنیر (کامپایل اولونور). سوْنوجدا بایت کود آدلی ماشین کوْدو (فایل شکلینده اولاراق) اله گلیر. جاوا بایتکوْدو تۆم ایشلدیم سیستملرینده چالیشا بیلر.
- بایتکوْد JVM (جاوا مجازی ماشینی) طرفیندن ایشلدیلیر.
میثال[دَییشدیر]
جاوادا سلام دونیا پروقرامی:
class SelamDunya {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Selam Dünya!"); // Prints the string to the console.
}
}
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Java (programlama dili)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹آوریل ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
۰۰:۱۲
آمریکانین نیویورک شهرینده خسته خانالاردان بیرینده آتیشما باش وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آتیشما نتیجهسینده بیر نئچه نفر یارالانیب.
رسمی دایرهلر اینسیدنتله باغلی هر هانسی معلومات وئرمهییبلر.
***
نیویورکدا خسته خانادا آتش آچان شخص خسته خانادا کئچینیب.
آپا-نین وئردیی خبره گؤره، اونون انتحار ائتمهسی و یاخود پلیس طرفیندن ضررسیزلشدیریلمهسی معلوم دئییل.
آتشی آچان خسته خانانین کئچمیش امکداشی ۴۵ یاشلی مایکل بئللو آدلی شخص اولوب. سون معلوماتلارا گؤره، حادثه نتیجهسینده ۵ نفر یارالانیب.
***
نیویورکون «برونکس-لبانون» خسته خاناسیندا باش وئرن سلاحلی اینسیدنت نتیجهسینده ۱ نفر اؤلوب، ۶ نفر یارالانیب، آتشی آچان شخص انتحار ائدیب.
نیویورک شهر پلیس ایدارهسینین رهبری جیمس اونیل بیلدیریب کی، یارالیلاردان ۵-نین وضعیتی آغیردیر.
فدرال تحقیقاتلار ایدارهسی اینسیدنتی ترورلا علاقهلندیرمهییب.


text:
ده سبزده واقعه سی ملت وکیللری تمانیدن محاکمه ایتیلدی
اولوسی جرگه یغینده ده سبزده یوزبیرگن توقنه شوو محاکمه ایتلیب، موضوع نی تیکشریش اوچون منطقه گه بارگن ملت وکیللریگه قره ته پلیس کوچلری تمانیدن اوق آچیلگنی ادعا قیلیندی. همده ایریم وکیللر عینی معما سبب ایچکی ایشلر وزیری استیضاح بولیشینی طلب قیلدیلر.
شونینگ دیک ریاست جمهورلیک سرای تمانیدن اولوسی جرگه گه یوباریلگن مکتوبده، هیات ترکیبده بولگن ایچکی ایشلر وزیرلیگی اورین باسری آتی مکتوب باشیده بولیب، اولوسی جرگه اورین باسری داخل باشقه وکیللر آتلری مکتبو اخریده بولگنینی قتیغ قاره لب چیقدیلر وکیللریگه کوره بو پارلمان اوچون کته حرمت سیزلیک حسابلنه دی.
کابل شهریدن قریب ییگرمه کیلومتر اوزاق لیکده جایلشگن ده سبز منطقه سیده ینگی کابل شهری قوریلیشی ریجه لشتریلگن.
مذکور ریجه نی بیرینچینی باسقیچی باشله نیشی اوچون بیرقنچه تیارگرلیک الینیب کرزی تمانیدن اچیلیشی کوتلرایدی، بیراق کیچه ناانیق شخصلر مراسم اوچون تیکیلگن خیمه لرگه اوت قویشدی.بو عمل ایسه حکومت ریجه سینی ارقه گه سوردی.
افغانستان حکومتی حادثه ده عیبدار پارلمان وکیللریدن بیری نینگ ایناغه سی وباشقه بیرنیچه کیشی نی توتقینگه الیش اوچون بارگنده، پلیس و قوراللی لر ارا قتیغ توقنه شوو یوزبیریب، اوندن ارتیق انساننی اولیب یره له نیشگه سبب بولدی.
عینی موضوع نی تیکشریش اوچون پارلمان هم بیرهیات یوبارگنایدی، اما اولوسی جرگه نینگ بوکونگی یغینیده، پلیس کوچلری تمانیدن هیات گه قره ته اوق اچیلگنی ادعا قیلنیب بو ایسه ملت وکیللریگه کته حرمت سیزلیک دیه توصیف لندی. اولوسی جرگه رییسی عبدالروف ابراهیمی:"اولوسی جرگه نینگ بیرینچی اورین باسری هیات باشیده بولیب منطقه ده بارگن ایدی، اولرگه قره ته اوق اچیلدی بو قانونگه قرشی بیرعمل، حکومت پارلمان موقعیگه هیچ قندی بهابیرمه گن. ایکی کوندن بیری مین ایچکی ایشلر وزیرلیگی بیلن تیلفونی علاقه قوره من اما اوبیلن صحبت قیلیشگه قادر بولمی من دیدی ابراهیمی جنابلری."
ده سبزده ییر لرنی غضب ایتلیشی باره سیده یوزبیرگن قانلی اتیشمه ایسه اولوسی جرگه نینگ بوکونکی یغنینی نتیجه سیز اعلان ایتلیشگه سبب بولدی.
همده ایریم ملت وکیللری، موضوع نی تکشریش اوچون منطقه ده بارگن هیات بیلن پلیس نینگ یخشی مناسبت بیلدیرمه گنی و ایچکی ایشلر وزیری بوخصوصده جواب بیریش حاضرگی بولمه گنی سبب وزیرنی استیضاح بولیشنی طلب قیلدیلر:"ایچکی ایشلر وزیری و شهر قوماندانی جواب گرلیککه تارتیلیب استیضاح بولسین، اولرنی بو موضوع خصوصیده جواب بیریشلری کیره ک اوندن کیین هیات تعین ایتیلسین دیدی اعتراض بیلن چیققن ملت وکیللریدن بیری."
ملت وکیلی الله گل مجاهد ایناغه سی ده سیزده یوزه چیققن جنجللرگه قولی بارلیگی ایتیلگن، لیکن مجاهد جنابلری بو موضوعنی رد ایتیب، شهر قوریش اوچون ریجه لنگن حدودلر استیملاک بولمه گنی اوچون جنجل منطقه یشاوچیلری و پلیس ارا سیده پیدا بولگنینی اورغوله گن.ملت وکیللریدن بشیر احمد تینچ جنجللرگه اصلی عامل ده سبزده گی ییرلرنی زورمند کیشیلر تمانیدن غضب ایتلیشی دیه فکر بیلدیردی.
اولوسی جرگه وکیللریگه کوره، دوشنبه کونی پلیس و قوراللی لر ارا، ده سبز منطقه سیده یوزبیرگن توقنه شوولرده منطقه یشاوچیلریدن یتتی کیشی اولیب و ییگیرمه کیشی یره لنگن.
ده سبز قریب یتتی یوز کیلومتر مربع حدوددن عبارت بولیب اوشبو منطه ده ینگی کابل شهری قوریلیشی ریجه لنگن.
اما اوییرده گی ییرلرنی ایریم دولت مقاملری و زورمند کیشلر تمانیدن باسیب آلینیشی قطار جنجللرگه سبب بولیب حتی نیچه بار زوروانلیک لرگه هم ایلنگن.


text:
کولت. آذ آذربایجانین سئویلن شاعری موسی یاقوبون «بو دونیانین قارا داشی گؤیرمز» شعرینی سیزه تقدیم ائدیر.
لیلکلرین چؤپ یوواسی بوش قالیب،
باهار گئدیب، پاییز گلیب، قیش قالیب.
گؤی چمنده اوجاق یانیب، داش قالیب،
بو دونیانین قارا داشی گؤیرمز.
نه او اوجاق کؤزرهسی، سؤنهسی،
نه او گونلر بیر ده گئری دؤنهسی…
غم ائلمه، کؤنلومون بیر دنهسی،
بو دونیانین قارا داشی گؤیرمز.
او گولیاناق بنددیر بیر خوش باخیشا،
کؤرپه بوداق ال آچیبدیر یاغیشا.
مین باهارین حرارتی ییغیشا،
بو دونیانین قارا داشی گؤیرمز.
اوت گؤیردیب او جیغیریم، او ایزیم،
توفانلانیب چالخالانماز دنیزیم.
داها مندن سوگی اومما، عزیزیم،
بو دونیانین قارا داشی گؤیرمز.
آراز بویو چوخ معنالار سئزمیشم،
ائله بیلمه اللریمی اوزموشم.
اورییمه داش باغلاییب دؤزموشم،
بو دونیانین قارا داشی گؤیرمز.


text:
ارمنیستان روسییایا پومیدور ایخراج ائدن خاریجی اؤلکهلرله رقابته، حتی اونلاری بازاردان سیخیشدیریب چیخارماغا حاضردیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده ارمنیستان پرزیدنتی سرژ سرکیسیان دانیشیب.
«بعضیلری اوچون یارانان پروبلم دیگرلرینه فورصت وئریر. محض بوندان بیز اؤتن ایل ایستیفاده ائتدیک. روسییادا دا بو صنایع اینکیشاف ائدیر. بازار او قدر بؤیوکدور کی، ایشتیراکچیلارین سایینین آرتماسی هئچ کیمه ضرر گتیرمز، هر کسین خیرینه اولار»، - سرکیسیان دئییب.
قید ائدک کی، روسییا بو گوندن تورکییهدن پومیدور ایخراجینا قاداغانی قالدیریب.


text:
او دؤنهم تورکییهده باش ناظر اولان رجب طییب اردوغان ایرانلا قیزیل تیجارتینین حیاتا کئچیریلمهسی اوچون شخصاً «وقفبانک» و «زیراعات بانک»اینا تعلیمات وئرمیشدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری حاضردا آمئریکادا حبسده ساخلانیلان آذربایجانلی میلیاردر رضا ضراب «خالقبانک»این صدر معاوینی هاکان آتیللانین محکمه پروسسینده شاهید قیسمینده ایفاده وئررکهن دئییب.
«اردوغانین و علی باباجان (تورکییهنی کئچمیش اقتصادیات ناظری) بانکلارا تعلیمات وئردیکلرینی ظفر چاغلایاندان اؤیرندیم. احتیاط ائدیردیم کی، ایرانلی لار تیجارتی بیرباشا بانکلارلا حیاتا کئچیریب، منی آرادان چیخارداجاقلار. اونا گؤره ده سولیمان آصلان ایله چالیشماغا باشلادیم»، - ضراب بیلدیریب.
خاطیرلاداق کی، رضا ضراب ایرانا قارشی امبارقونون پوزولماسیندا، کورروپسییادا و چیرکلی پوللارین یویولماسیندا اتهام ائدیلیر.


text:
اوغوز تی وی:اصلینده میللیتچیلیک پوپولیزمه(میللتچیلیک) دایانان میللتین حاقلارینی ساوونان بیر دوشونجهدیر. دونیادا بو دوشونجهنین اساس دیرلری:(ارزش ها) کیملیک(هویت)، دایانیشما(بقا) و اؤز آلین یازینی بلیرلهمه (حق تایین سرنوشت) اولاراق بلیرلیدیر. چوخلو اینسانلارین دوشونجهسینده بو دوشونجه ایرقچیلیق(نژاد پرستی) یا همان راسیسم کیمی آنلاشیلیر آنجاق بو دوشنجه کوکدن یانلیشدیر. راسیسمه دایانان دوشونجهیه اینانانلار اصلینده اؤز ایرقلارینی اوستون توتارلار و باشقا میللتلری ازمهیه چالیشارلار آنجاق بیر میللیتچی هئچ بیر زامان باشقا میللتلرین حاقلارینی آیاق آلتینا آلماز.
اصلینده میللیتچی دوشونجهیه دایانان اینسانلاردا زامان زامان هومانیستی(انسان گرایی) رفتارلاردا گؤروشور.
دونیادا اؤزل بیر میللیته دایانان میللیتچی قوروم و تشکیلاتلارین بعضا باشقا میلییتلرین حاقلارینیدا ساووندوقلاری گؤرونموشدور.
اصلینده ایران ایچینده اولان آذربایجان میللی حرکتیده میللیتچی دوشونجهیه دایانان حرکتلردن بیریدیر و هر نه قدرده بعضیلر بو حرکتی ایرقچی و یا آشیریچی(افراطی،رادیکال) گؤسترمک ایستهسهلر بئله بو حرکتین اینسان حاقلارینا باغلیلغینی و اینسان حاقلارینین بو حرکته کیملییی، بقاسی و حق تایینه سرنوشت حاقی کیمی بیر دیر اولدوغونو اثباتلامیشدیر. بو حرکت ایران ایچینده یاشایان چوغونلوق ائتنیکی اولان تورک-آذربایجان میللتینین حقوقلارینی فارس شونیزمینین اؤنونده ساوونماق اوچون یارانمیشدیر و چوخلو زامانلاردادا ایراندا یاشایان باشقا حاقلاری باسدیریلمیش میللتلرینده حاقلاری اوچون ایشلر گؤردویو گؤرونموشدور.
سون زامانلاردا بیر چوخلو اینسانلار آذربایجان میللی حرکتینه باشقا نا مشروع و اینسانی اولمایان وجههلر قازاندیرماغا و حتی حرکتین دوز و برنامهریزیلی ایشلرینه “افراطی و احساسی” آدلاری قویماغا چالیشمیشلار آنجاق حرکتین ساغلیغی و گوجوندن دولایی کیمسه بو ایشه سبب اولا بیلمهییب یانیسیجادا بعضیلر بو حرکتی تک قطبی یا تک محوری کیمی گؤسترمهیه چالیشیرلار آنجاق آذربایجان میللی حرکتی ضیالی و روشنفکری بیر جریاندیر و بو جریانین ایچینده هر تیپ اینسان یئرلرشیر نئجه کی دونیا استانداردلاریندادا میللیتچی حرکتلرین ایچینده “ائتنیک میللیتچیلر، کولتورل(فرهنگی)میللیتچیلر، لیبرال میللیتچیلر، آنارشیزمه دایانان میللیتچیلر، پوست ناسیونالیستلر، دیاپورا میللیتچیلر، رمانتیک میللیتچیلر، میللی محافظا کارلار، نئو میللیتچیلر، ناسیونال سویالیستلر و حتی سول میللیتچیلر و دینی میللیتچیلر بئله وار آذربایجان میللی حرکتیندهده بو اینسانلارین هر بیریندن اولا بیلر و حتی واردیر و کیمسه اونلاردان هئچ بیرینی ایناندیغی فیکری اوچون قینایا بیلمز و یا حتی دیشلایا بیلمز. ذاتا بو نئچه رنگلیلیک بو حرکتین گوجودو نه ضعفی آنجاق بوندان آجیقلانان فارس شونیزم نمایندهلری بونو بیر ضعف کیمی گؤسترمهیه چالیشدیقلاری اوچون اؤز «دستنشانده» لرییله حرکت ایچینده بئله اولماغین ضعف اولدوغونو تلقین ائتدیرمهیه چالیشیرلار آنجاق بونا باخمایاراق کی آذربایجان میللی حرکتی بیر نهضت دیر و بیر نهضت ده هر قیشردن سمپادی و فعالی اولدوغو زامان گوجلودور.
نئچه رنگلی اولماق زامان زامان فیکیر آیریلیمینا سبب اولور و حتی بعضا حرکت ایچینده بیر-بیرییله اویوملو(هم آهنگ) اولمایان ایشلره سبب اولور و بئله اولایلاری شونیزم دستنشاندهلری تفرقه کیمی گؤسترمهیه چالیشیر آنجاق هر بیر ضیالی حرکتده بئله اولایلار اولا بیلر و بو اولایلار داهاجا بیر حرکتین ایچینده دییشیک فیکرلرین اولماسینی گؤرسهدیر و یانیسیجادا توپلومون(جامعه) دییشیک قیشرلریندن بو حرکته قاتیلمالارینا و حرکتین مشروعلاشماسینا سبب اولور. بوندان دولاییدا فارس شونیزمی نمایندهلری بو اولایلاردان راحاتسیزلانیرلار و بونون اؤنونده حرکتین دیرلی فعاللارینی حاشیهیه چکمک اوچون اؤز «دستنشاندهلری» طرفیندن حرکتین فعالارینا رادیکال(افراطی)، احساسی، و حتی دوشونجهسیز آدلاری قویماغا بئله چالیشیرلار.
آنجاق میللی فعللار بو حاشیه قونولارا قاتیلماق یئرینه حتی بو سؤزلر اونلارین دالسیجا دئییلدیکده بئله باشلارینی اؤز فعالیتلرینه و برنامهلرینه قوشدوقجا کیمسه بو حرکتی حاشییهیه چکه بیلمز.
آزربایجان مدنی جامعهسی طرفیندن(سینا حسنی)


text:
سومئر متنلرینین آذربایجان و قوموق ادبیاتینداکی ایزلری
سومئر متنلرینین آذربایجان و قوموق ادبیاتینداکی ایزلری
علی شامیل
AMEA فولکلور اینسیتوتونون علمی ایشچیسی
کؤچورن:عباس ائلچین
اؤزت:
19-جو یوزایللیگهدک قایناقلاردا قوموق ادبیاتی ایصطیلاحینا راست گلینمیر. قافقازی ایشغال ائدن روسییا موستملکهچیلیگینی اوزون عؤمورلو ائتمک اوچون خالقلاری بؤلمک، بیر-بیریندن آییرماق اوچون دورلو تلهلر قوردو. یوزایللر بویو یازیلی ادبیاتی بیر اولان تورکلرین هر بؤلگهسی، هر قؤومو اوچون دیل، ادبیات، تاریخ یاراتماغا باشلادی. 1883-جو ایلده سانکت-پئتئربورقدا محمد افندی عوثمانووون یایینلاتدیغی " Nokayski, kumukski reç " کیتابی قوموق لهجهسینده ایلک کیتاب ساییلسا دا، قوموقلاردان توپلانمیش "مینکوللنون ییری" شومئر داستانی "بیلکامیس"لا، "ائنلیگیم سئنلیگیم ائشکینی آچ!" ناغیلی شومئرلرین کئچی قورد (بعض ده شیر) موتیوی و آذربایجانداکی "شنگولوم، شونگولوم، منگولوم، آچ قاپینی من گلیم" اوشاق ناغیلینی، "بوز اوغلان" ناغیلی "کیتابی دده قورقود"داکی بامسی بئیرگی، "کور اوغلو" ناغیلی "کور اوغلو" داستانینی خاطیرلادیر.
آذربایجاندا گئنیش یاییلمیش "ملیک محمد" ناغیلینین، قوموق متنلری و شومئر گیل کیتابهلریندکی متنلرله اوخشارلیغی آیریجا بیر آراشدیرما مؤوضوسو اولا بیلر.
بو جور اوخشارلیقلار فولکلوردا دئییل، یازیلی ادبیاتدا دا جوخدور.
آچار کلمهلر: شومئر متنلری، قوموق و آذربایجان تورکلرینین ادبیاتلاری، مینکوللنون ییری، "بوز اوغلان" ناغیلی، عومومتورک ادبیاتی.
گیریش
محمد افندی عوثمانووون 1883-جو ایلده پئتئربورقدا چاپ ائتدیردیگی کیتاب (عوثمانوو م. ،1883:174) قوموقجا ایلک ادبی نشر ساییلیر. بو کیتابا نوقایلاردان و قوموقلاردان توپلانمیش فولکلور نومونهلری و مؤلیفی معلوم اولان شئعیرلر داخیل ائدیلمیشدیر. سانکت-پئتئربورق اونیوئرسیتئتینین شرقشوناسلیق فاکولتهسینده 1880-جی ایللرهدک تورک دیلی درسی دئین م.ا.عوثمانوو کیتابی طلبهلره"اوخو کیتابی" کیمی نظرده توتوب.
پروفئسور بکیر چوبانزاده 1926-جی ایلده باکیدا قوموق دیلی و ادبیاتیندان بحث ائدن بیر سیلسیله مقاله یازیب. اونلارین بیر قیسمینی ژورناللاردا چاپ ائتدیریب (چوبانزاده ب.،1925:29-31، سایی، 3). آز سونرا بو مقالهلری آذربایجان تدقیق و تحقیق جمعیتینین نشریاتی عرب قرافیکالی الیفبا کیتابی کیمی چاپ ائدیب. (چوبانزاده، 1926).«قوموق دیلی و ادبیاتی تدقیقلری» آدلی 105 صحیفه لیک بو کیتاب دؤورو اوچون اولدوقجا دیرلی بیر وسایت ایدی. آذربایجاندا اوزون ایللر قوموق دیلی و ادبیاتی حاقیندا بو سویییهده اثر یازیلمادی.
آراشدیریجی آفاق خورّمقیزی "آذربایجان مراسیم فولکلورو" (خورّمقیزی آ. ،2002) کیتابیندا بیر نئچه دفعه بکیر چوبانزادهدن بهرهلهنیب. او، ب.چوبانزادهدن ایستیناد یازیر: "نیسبتن سون دؤورلرده چار ایراکلینین جنازهسی اطرافیندا «çianuri » چالان آغیچینین دیل دئییب آغلاماسی دا ماهیتی اعتیباریله تورکلرین یوغ تؤرهنینی خاطیرلادیر. (278؛ 53). قیرغیزلارین « jok toşuu»، قازاخلارین «joktau jilau» (245؛ 346)، چوواشلارین «sas kalarni» (158؛ 51)، کریم تورکلرینین «tokmak» آغی مراسیمی (326؛ 101) ده آذربایجانلیلارین آنالوژی مراسیمی کیمی منشایینی آدی چکیلن تؤرندن گؤتورور". (خورّمقیزی آ. ،2002:135)
باشقا بیر یئرده ایسه یازیر: "قوموق آغیلاری - «viyax»لاردا بعضاً قارغیش اساسیندا قورولور:
درس اوخویقان مدرسهن بوزولسون
کیتابلارین خار آیاغینا یوزولسون
قلملارین قارا اؤزنگه آچیلسین (326؛ 101)" (خورمقیزی آ. ،2002:146)
و یاخود: "بوندان باشقا، قوموقلاردا قیزی ار ائوینه موشایعت ائدن شخصلرین «قودا-خاتین»، «قودا-قیزلار» آدلاندیریلماسی (326؛ 101)، داغیستان ترکمهلرینده قیزی بَی آراباسینا قیز ائوینین گلینلرینین اَیلشدیرمهسی (138؛ 174) بو پئرسوناژین واختیله قادین سجیییهلی اولماسیندان خبر وئریر".(خورّمقیزی آ. ،2002:94)
تورکولوق گوللو یوْلاوغلو دا آذربایجان مطبوعاتیندا قوموقلار، اونلارین مدنیتی و ادبیاتی ایله باغلی بیر سیرا ماراقلی مقالهلر چاپ ائتدیرمیشدیر (یولاوغلو گ. ،1996: 23-29 فئورال).
روسییا ایشغال آلتیندا ساخلادیغی خالقلار آراسیندا بؤلوجولوک سییاستی یئریتدیگیندن اوزون ایللر قوموقلار یاشایان بؤلگهلردن توپلانان فولکلور نومونهلری عومومتورک فولکلوروندان آیریلاراق قوموقلارین شیفاهی ادبیاتی کیمی اؤیرهنیلمیشدیر. بونا گؤره ده توپلاییجیلار خالق آراسیندا مؤوجود اولان نومونهلرین هامیسینی دئییل، محض «قوموقلارا عایید اولان فولکلور نومونهلری»نی توپلاماغا و نشر ائتدیرمهیه اوستونلوک وئرمیشلر.
توپلانمیش نومونهلرین تصنیفاتیندا و ژانرلارینین موعینلشدیریلمهسینده ده فیکیر آیریلیغی، قاریشیقلیق یارانمیشدیر. بئلهلیکله، فولکلور نومونهسینین فورماسیندان داها چوخ مؤوضوسونا گؤره تصنیفاتی موعینلشدیریلمیشدیر. مثلا، «زحمت ییرلاری»، «ایگیتلیک ییرلاری»، «ایگیتلیک-تاریخی ییرلاری»، «تاریخی ییرلار»، «سیبیر ییرلاری»، «تاپشورما یا دا ناصیقات ییرلاری»، «ماسخارا-ایریشخات ییرلاری»، «کازاک ییرلاری»، «هاشیک ییرلاری»، «اوْیلو ییرلار»، «آلیشیپ آیتاهان ییرلاری» (کومیک خالقی، 2002) و س. باشلیقلار آلتیندا آنتولوگییالاردا وئریلمیش نومونهلرین بؤیوک بیر قیسمی تورک خالقلاری فولکلورو اوچون خاراکتئریکدیر. اونلارین بیر قیسمی یالنیز قوموقلار یاشایان بؤلگهلردن توپلاندیغینا گؤره قوموق فولکلورو آدلاندیرماق اولار. حتّی قوموق آراشدیریجیلارینین توپلادیقلاری نومونهلر آراسیندا فرقلر اولدوغو کیمی، بؤلگو پرینسیپینده ده فرقلر واردیر. آ.ک.عابدوللاتیپوو و آ.م.سولطانمورادوودان فرقلی اولاراق،عابدولحاکیم حاجییئو ییرلاری «ایگیدلیک ائپوسو»، «ایگیدلیک-تاریخی ییرلار»، «تاریخی ییرلار»، «باللادالار»، «قاننا قازاق ییرلاری»، «سیبیر و توسناق ییرلاری»، «هاشیک ییرلاری»کیمی آییریر. (تورکییه، 2002، 21-107). آ.ک.عابدوللاتیپوو و آ.م. سولطانمورادوو «آنژیلی قیز»ی ایگیدلیک ائپوسونا داخیل ائدیرسه، عابدولحاکیم حاجییئو اونلارین فیکری ایله راضیلاشمیر، «ژاواتنی ییری»نی ایگیدلیک ائپوسونا داخیل ائدیر. بو دا بیر داها اونو گؤستریرکی، آراشدیریجیلارین موعینلشدیردیکلری بؤلگولر، ژانرلار شرطیدیر.
1. قوموق فولکلور نومونهلرینده شومئر داستانینین ایزلری
قوموقلارین چاپ ائتدیردیکلری ییرین بیر قیسمین، یعنی بؤلگهنین تاریخی شخصیتلری و حادیثهلری ایله باغلی اولانلارا باشقا تورک خالقلاریندا راست گلینمیر. لاکین بونلاردا دا قدیم تورک داستان، میف و ناغیللارینداکی ایفادهلر، ائپیتئتلره و باشقا بدیعی تصویر واسیطهلرینه راست گلمک اولور. آراشدیریجیلار بدیعی تصویر واسیطهلرینین اوخشارلیغینا گؤره قوموقلاردان توپلانمیش «مینکوللونو ییری»نی قدیم شومئر (سومئر) داستانی «بیلقامیس»لا موقاییسه ائدیر و اونو ان قدیم قوموق فولکلور نومونهسی ساییرلار.«مینکوللونو ییری» بئله باشلاییر:
مینکوللو اویده توُوان، قیردا اؤسگن،
هاپای بوگون آرت ائلکهسین چاچ کسگن،
تووارلاغا ییمیک توک بیتگن.
قاتین-قیزلاغا ییمیک چاچ بیتگن
کوْرکونچلو تالالاقا کؤش تیکگن،
قابورقاسین قیی گئچگن…
(مینکوللو ائوده دوغموش، چؤلده بؤیوموش، هارای،بو گون ساچلاری چییینلرینه تؤکولموش، داوار (قویون-کئچی) کیمی بدنینی توک اؤرتموش، قادین-قیز کیمی ساچ بیتیرمیش (اوزاتمیش)، قورخونج تالالاردا کؤشک تیکمیش، قابیرغاسینا تزک کئچمیش) (کوموک خالق ییرلاری، 1990 :13)
«بیلقامیس» داستانینین قهرمانلاریندان ائنکیدو ایله مینکوللو آراسینداکی اوخشارلیقلاری باشقا فولکلور نومونهلرینده ده تاپماق اولار. قوموقلاردان توپلانمیش«ائنیلیگیم، سئنیلیگیم، ائشکینی آچ!» اوشاق ناغیلی ایله قدیم شومئرلرده کئچی-جاناوار (بعضن ده شیر) احوالاتی ایله ده پارالئللر آپارماق اولار. (اوشاق، 1999:333) حتّی اونو دا سؤیلهمک اولار کی، آذربایجاندان توپلانمیش «شنگولوم، شونگولوم، منگولوم! آچ قاپینی من گلیم!» ناغیلی ایله موقاییسهده قوموقلاردان توپلانمیش متنلرده کئچینین بالالارینین آدلاری شومئر متنلرینه داها یاخین سسلهنیر. بو ناغیللاردا کئچی بالالارینی خیلاص ائتمک اوچون قوردلا ساواشیر و قالیب گلیر.
«ژاواتنی ییری»ندا قهرمانین اؤلوم ملگی ایله گؤروشو "کیتابی دده قورقود" داستانلاریندا دلی دومرولون عزرایلله گؤروشو عئینی تفکّورون محصولو اولدوغو کیمی عئینی قایناقدان بهرهلندیگینی سؤیلهمهیه ده ایمکان وئریر
قوموق فولکلوروندا میفلری دیلچیلیک باخیمیندان اؤیرنن ای.آ.خالیپایئوا دوکتورلوق دیسسئرتاسییاسیندا تانریلارا سیتاییش زامانی اوخونان بیر نغمهنی وئریر:
گؤک تئنقریم گؤکتن ماغا
گؤک گؤزلرینی آچیب باغا
گؤکچومان آولاقلاردا
گؤک چیجکلی تارلادا
گؤک چوخکئتلی بالاما
گؤک تئنقریم اؤزوم باغا.
(ماوی تانری گؤیدن منه، ماوی گؤزونو آچیب باخیر، ماوی چؤللرده، ماوی چیچکلی تارلالاردا، ماوی کئچیلر اوتلاییر، ماوی پالتولو بالالاری، ماوی تانریم یوکسکلردن باخیر) (شامیل ع. ،2000:55)
آراشدیریجییا گؤره، بو نغمه قدیم دؤورلرده یارانمیش بیر سیتاییش، ماگیک دوعانین قالیغی، یاخود تانرییا حصر اولونموش مراسیمده اوخونان ماهنینین بیر پارچاسیدیر. داغیستان رئسپوبلیکاسینین کایاخان بؤلگهسینده بیر تانریخان آغاجی وار. بؤلگهنین اینسانلاری همین آغاجا تاپینیب قوربان کسیرلر. باخمایاراق کی، بو بؤلگهده اینسانلار یوز ایللردیر ایسلام دینینی قبول ائتمیشلر. 50 ایلدن چوخ آتئیست تبلیغاتین تاثیری آلتیندا اولسالار دا، بو گون یئنه تانریخان آغاجینا و ب. بو کیمی داش-قایالارا ستایش ائدیلیر، تانرینین گؤی رنگده اولدوغونو و بو رنگین«ایلاهی گؤزللیک» آنلامی وئردیگینی قبول ائدیرلر.
اونلارلا فولکلور نومونهسی آراسیندا بئله پارالئللری آپارماقلا همین سوژئتلرین تورک خالقلاری آراسیندا داها گئنیش یاییلدیغینی گؤسترمک اولار. بو، تاریخچیلریمیزین دادینا چاتار.
آذربایجاندا «قوْدو-قوْدو» مراسیمینده اوخونان نغمهنین بیر حیصهسی قوموقلاردا اویونلار، یومونچوقلار (سانامالار) کیمی اوخونور. مثلا:
گون چیق،
گون چیق، گون چیق!
دوشمانلانی ژانی چیق،
آریو قیزین آلیپ چیق،
ائرشی قیزینق
ائشیک آرتدا قویوپ چیق! (تورکییه، 2002:50)
آذربایجاندا گونشین چیخماسی، یاغیشلی گونلرین سونا چاتماسی اوچون کئچیریلن «قوْدو-قوْدو» مراسیمینده اوخونان نغمهلر قاراچای-مالکارلاردا، قوموقلاردا بیر آز فرقلی شکیلدهدیر. قوموقلار بونو «قودوربای» نغمهسی کیمی اوخویور.
مثلا: بیریسی اوخویور:
قودور-گودور قودوربای!
او بیریلر خورلا سس وئریر:
- هوسسای!
قودورباینی گؤرگنلر! - هوسسای!
گؤروب سالام بئرگنلر! - هوسسای!
سالامینقین آری قوی! - هوسسای!
قاپچیغیما تاری قوی!- هوسسای!
تارتیپ بوزا ائتئرمن!- هوسسای! (کوموک خالقی، 2002:8)
قوموقلاردا دا تویلاردا، مراسیملرده اوخونان نغمهلرین اکثریتی یئددی هئجالیدیر. اونلار چوخ واخت دؤرد میصراع شکلینده ایفا ائدیلیر. آراشدیریجی امین عابید هله 1928-جی ایلده بو پروبلئمه دیقت یئتیرهرک «تورک خالقلاری ادبیاتیندا مانی نوعی و آذربایجان بایاتیلارینین خوصوصیتلری» آدلی تدقیقاتینی چاپ ائتدیرمیشدیر. (عابید ا. ،1930:24) او، تورک خالقلاریندان توپلانمیش بئش مین دؤردلوک اوزرینده آپاردیغی آراشدیرماسیندا یازیر: «غرب (عوثمانلی) لهجهسینده مانی، چؤل کریم تورکجهسینده چین، کازان ایله جنوب کریمجادا جیر، اؤزبکجه اشوله، آشوله، عراق تورک لهجهسینده تورکو، قازاخ و قیرغیزلاردا کاییم اؤلنگ، یاخود آیتیسپا» آدلانیر." مؤلیفین فیکرینجه بو دؤردلوکلر موختلیف جور آدلاندیریلسالار دا، عئینی کؤکدندیر. آراشدیریجی قوسارلی طلبهسی موصطافا عظمتزادهدن توپلادیغی قوموک مانی نومونهلرینی اینجهلهیرک یازمیشدیر: "قوموق تورکجهسیله داغیستان اهالیسی آراسیندا دا مانی نوعی اینکیشاف ائتمیش حالدادیر. بونلار عومومی قورولوشجا آذربایجان بایاتیلارینا چوخ یاخین بیر شکیل گؤسترمکدهدیرلر:
باربار گلتیر، بار گلتیر،
بازاردا ساتار التیر.
قاشین بولان گؤزونو،
آراسی چتیر-چتیر.
آت میندیم آلاشاسین،
او گؤر یئکدیم قاشقاسین.
آلسام سنی آلیرمان،
آلمان سندن باشقاسین.
تار تیرفیریق تار سوقماق،
تارتاجیم بیلگیندن.
تامورلانغان تئرَکسن،
تاپمادین یورگیمدن.
قاپقارا قارا یاشمان،
قارالیغیم یاشیرمان.
سن ماغا گلمهسن ده،
ساغا گلیب باش وورمان."(عابید ه. ،1930:34)
بعضی خالقلاردا ژانر کیمی گؤستریلن ییر، ژیر قدیم تورکلرده شئعیر، نظمه وئریلن عومومی آد اولموشدور. بو گونون اؤزونده ده ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینین مرکزی ویلایتلریندن اولان اراک اوستانیندا یاشایان ساوه تورکلری شئعیره ییر، شئعیر سؤیلهینه ییرچی دئییر.(شامیل ع. ،2000:98)
ماراقلی بوراسیدیر کی، تورک خالقلارینین بیر چوخوندا نثر شکلینده اولان فولکلور نومونهلری قوموقلاردا ییر کیمی، یعنی منظوم سؤیلهنیلدیگی حالدا «کور اوغلو» کیمی مشهور داستان ناغیل ژانریندا وئریلیب. بو دا آچیق-آشکار اونو گؤستریر کی، داستان واختیندا اونو یاخشی بیلن و سؤیلهین-اینفورماتورلاردان توپلانماییب.
قوموق فولکلورچولارینین "مینکوللونو ییری" ،"آنژیلی قیز"ای ایگیدلیک ائپوسو، "عابدوللانی ییری" ،"ایشایینین ییری" ،"زوْروُشنوُ ییری" ،"ائلداروُشنوُ ییری" ،"آکموُرزانی و بئکموُرزانی ییری" ،"آیقازینی ییری" ،"توْرکالیلی توْنای بیییی ییری"نی ایگیدلیک-تاریخی ییرلاری، "سولطانموُتنو ییری" ،"ایسلام باتیرین و سولطانموُتنو ییری"نی (تورکییه، 2002؛ کوموک خالقی، 2002) و س. تاریخی ییرلار کیمی تقدیم ائتسهلر ده،خالق طرفیندن سئویله-سئویله اوخونور و یئنی-یئنی علاوه لر، دییشیکلیکلر ده ائدیلیر.
اسارت آلتیندا اولان خالقلاردا ایشغالچیلار علئیهینه یازیلمیش و یارادیلمیش بدیعی اثرلرین ایفاسی، یازییا آلینماسی و نشری یاساق اولسا دا، اینسانلار همیشه بئله اثرلری سئومیش، گیزلینده اولسا دا ایفا ائتمیش، نسیلدن-نسله اؤتورهرک یاشاتمیشدیر. نهنگ روس دؤولتینه قارشی 20 ایلدن آرتیق دؤیوشموش شئیخ شامیل حاقیندا قوموقلارین یاراتدیقلاری و یاشاتدیقلاری "شامیل ییری" دا باش اوجالیغییلا سؤیلنمیش فولکلور نومونهلریندندیر. ییردا اوخونور:
تئرئکلَنی بولای باشین قوُوارتقان
ائرتئنگی آچچی آیازنی تومانی،
ماسکئو بولان اون سگیز ییل داو ائتدی.
داغیستاننی ایمام شامیل اوُلانی.
داغیستاندان شامیل تایدی - سیی تایدی،
اوستوبوزدن تؤره گئرگئن ائر تایدی
(آغاجلارین بؤیله باشینی سولدورموش، صاباحکی آجی آیازین دومانی، موسکوا ایله 18 ییل ساواشدی، داغیستاننی ایمام شامیل اوغلانی، داغیستاندان شامیل گئتدی، اوستوموزدن تؤره یوروتن ائر گئتدی.) (تورکییه، 2002:43)
قوموقلار آراسیندا ایمام شامیل و اونون موباریزهسی ایله باغلی چوخلو شئعیر، ماهنی، روایتلر اولسا دا، اونلار واختیندا توپلانیب چاپ ائدیلمهمیشدیر. آذربایجاندا دا بو مؤوضودا خئیلی فولکلور نومونهسی وار.
اینسانلاری دوغرولوغا، عدالت، دوزلوگه، مردلیگه، صداقته سسلهین آتالار سؤزلری، «بئینین ایدمانی» آدلاندیریلان تاپماجالار، مودریک فیکیرلر آشیلایان ناغیللار، مراسیم نغمهلری عوضسیز بدیعی نومونهلر اولوب یازیلی ادبیاتین اینکیشافینا تکان وئرمیشدیر. قوموق یازیلی ادبیاتی اوزون ایللر کلاسیکلردن مرحوم ائدیلسه ده، زنگین شیفاهی خالق یارادیجیلیغینا دایاناراق میلّیلیگینی قورویوب ساخلایا بیلمیشدیر.
2. آذربایجان و قوموق یازیلی ادبیاتینین علاقه لری
سووئتلر بیرلیگی چؤکدوکدن سونرا بو ایدئولوژی تاثیرلر ده آرادان قالخماغا باشلادی. هلهلیک قوموقلار ادبیاتلارینی زنگین فولکلورلاری و اون بئش یوزیللیکده یاشامیش کامال اوممی (نوری) ایله باشلاییرلار. کامال اوممینین (نوری) قوموق اولدوغونو ایثباتلاماق اوچون آشاغیداکی میصراعلاری نومونه گؤستریرلر:
ائلتر کونگول اوْل ائللرگه...
میسکین کوموک سومبونلرین،
گزدیم توزدوم چوخ دئولشدیم،
آخیر واطانیم اوْیلاشدیم،
های آمان، کوْوُنقا یول گؤرمهدیم.
اینگ سون باریب شاما دؤندوم.
(کارچیقا، 2002: 6)…
میصراعلارداکی، «میسکین کوموک» ایفادهسینه دایاناراق شاعیرین قوموق اولدوغونو و«کوْوُنقا» ایفادهسینه دایاناراق کوْوُنقالی اولدوغونو سؤیلهییرلر. آراشدیریجیلارکوْوُنقانی ایندیکی داغیستان رئسپوبلیکاسینداکی باواقای و چیرورت یایلاسینداکی کویسون چایینین ساهیلیندهکی کوونقالایله عئینیلشدیریرلر. شاعیرین اؤنجه کندلرینده، سونرا شیرواندا (ایندیکی آذربایجان) درین بیلیک آلدیغینی، عسگری بؤلوکلرده قازی اولدوغونو، عوثمانلی اوردولاری ایله بیرلیکده دؤیوشلرده ایشتیراک ائتدیگینی،سونرالار ایندیکی تورکییهده یاشادیغینی و 1475-جی ایلده کونیا شهرینده اؤلدویونو یازیرلار. (کارچیقا، 2002:6)
سون ایللرده قوموق آراشدیریجیلاری اورتا یوز ایللیکلرین قایناقلارینی دیقتله گؤزدن کئچیرهرک ادیبلرینه صاحیب چیخیرلار. بونا اوممی کامالین (نوری) یارادیجیلیغینین اؤیرهنیلمهسی گؤزل نومونه اولا بیلر.اوممی کامالا عایید ائدیلن:
دنگیزده بیر ساز اولور،
گول آچیلیر، یاز اولور.
من یاریما گول دئمن
گولون عؤمرو آز اولور (تورکییه، 2002: 197)
- شئعیری بو گون ده آذربایجاندا خالق ماهنیسی کیمی اوخونور و «بایاتیلار» کیتابلارینا مؤلیفی معلوم اولمایان متن کیمی داخیل ائدیلیر.
آشیق انصاری (1838-1934)، محمد افندی عوثمانووو (1860-1934) دا قوموق کلاسیکلری سیراسینا داخیل ائدیرلر. اصلینده، اونلارین یارادیجیلیغی ایستر دیل-اوسلوب، ایسترسه ده مؤوضو باخیمیندان آذربایجاندا، اؤن آسییادا، کریمدا، تورکمنیستاندا یاشامیش ائل شاعیرلرینین، آشیقلارین اثرلریندن او قدر ده سئچیلمیر.
یاخسای اؤتن یوز ایللیکلرده داغیستانین ان اینکیشاف ائتمیش اینضیباطی مرکزلریندن بیری اولموشدور. بوراداکی مدرسهده دؤورونون ساوادلی دین عالیملری چالیشمیشدیر. اونلاردان تحصیل و تربییه آلانلارین بیر چوخو سونرالار شرقده مشهورلاشمیشلار.
شاعیر سئیید عظیم شیروانی ده بو مدرسهنین طلبهسی اولموشدور. 1835-جی ایلین اییولون 10-دا شاماخیدا آنادان اولان سئیید عظیم 7 یاشیندا آتاسینی ایتیریر. آناسی عاییلهنی دولاندیرماق اوچون یاخسایا دؤولت طرفیندن حاکیم تعیین ائدیلمیش آتاسی موللا حوسئینین یانینا گئدیر.(کؤچرلی ف. ،1981:30، ایکی جیلد.) باباسی سئیید عظیمین فراستین، حاضیرجاوابلیغینا، دیریباشلیغینا گؤره اونو داها چوخ سئویر و تحصیلینی داوام ائتدیرمهسینه یاردیمچی اولور. اورادا 10 ایله یاخین یاشایان سئیید عظیم 1853-جو ایلده آناسی گولسوم خانیملا گئرییه - شاماخییا قاییدیر. شاعیر سونرالار همین گونلری خاطیرلایاراق یازمیشدیر:
اولدوم اول گون کی، چارده سال،
دوشمهدیم فیکری-دؤولتی ماله.
ائیلهدیم عاریفانه کسبی-عولوم،
...اوخودوم نحوو صرفو-فیقهو اوصول،
حیکمت و هئیت ائیلهدیم محصول. (حوسئینوو س. ،1977:13)
چوخ تأسوف کی، اونون حیاتینین یاخسای دؤورو و م.ا.عوثمانوولا دوستلوغو لازیمینجا اؤیرهنیلمهییب. مدرسهده اونا کیملر درس دئییب، کیملرله دوستلوق ائدیب، سونرالار قوموق ضیالیلاریندان کیملرله اونسیتده اولوب؟ بو سواللارا جاواب وئرن آراشدیرمایا هله راست گلمهمیشیک.
سونوج
سووئتلر بیرلیگینین چؤکوشو عرفهسینده م.س.قورباچووون باشلادیغی «پئرئسترویکا» حرکاتی ادبیاتا دا اؤز تاثیرینی گؤستردی. داغیستاندا یاشایان قوموقلار «تئنگلیک» آدلی ایجتیماعی تشکیلاتلارینی قوردولار. روسییانین خوصوصی خیدمت اورقانلاری میلّی دیرلره صاحیب چیخماق اوغروندا باشلانان حرکاتی ضعیفلتمک اوچون چوخمیلّتلی داغیستان خالقلاری آراسیندا نیفاق سالدی. لاکین سیاسی سیخینتییا، ایقتیصادی چتینلیکلره باخمایاراق، قوموق ادبیاتی اینکیشافدادیر.
چوخ تأسوف کی، آذربایجان-قوموق ادبی علاقه لری یئنی مرحله یه قدم قویا بیلمهمیشدیر. حتّی 20-جی یوزایللیگین 20-30-جو ایللرینین عنعنه سی بئله برپا اولونمامیشدیر.
قایناقلار
1. Abid Əmin. (1930). Türk xalq ədəbiyyatında manı nevi və Azərbaycan bayatılarının xüsusiyyəti (Beş min bayatı-manı üzərində yapılmış bir tətebbönamədir), “Azərbaycanı öyrənmə yolu”, sayı 4-5(9-10).
2. Çobanzadə B. (1925). Qumuq dili və ədəbiyyatı haqqında, “Maarif və mədəniyyət” jurnalı, sayı, 3.
3. Çobanzadə B. (1926). Qumuq dili və ədəbiyyatı tədqiqləri, Bakı.
4. Köçərli Firudin. (1981). Azərbaycan ədəbiyyatı, “Elm” nəşriyyatı, Bakı.
5. Kumuk xalk avuz yaratğçuluqğu, (2002). Xrestomatiya (Studentler uçun), Maqcaçkcala.
6. Kumuk xalk yırları. (1990). Maqcaçkcala
7. Hüseynov Sadıq. (1977). Seyid Əzim Şirvaninin yaradıcılıq yolu, “Elm” nəşriyyatı, Bakı.
8. Şamil Əli. (2000). Tanıdığım adamlar. “Sumqayıd” nəşriyyatı
9. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi. (2002). Kumuk edebiyatı, Ankara, 20. cilt.
10. Xürrəmqızı Afaq. (2002). Azərbaycan mərasim folkloru, “Səda” nəşriyyatı, Bakı.
11. Yoloğlu Güllü .(1996). Qumuqlar, “PRESS Fakt” qəzeti, 23-29 fevral


text:
زامانین کشف ائتمه لذتی، یوخسا متنلر چارپیشماسی؟ (ساعاتلار روْمانینا اؤتری بیر باخیش) رقیه کبیری ساعاتلارین ثانیهسایاری اؤز آخیمیندا، ایستهمهدن دونیایا آتیلمیش اینسانی هر آن اؤلومه ساری یؤنلدیر. ثانیهسایارین آخیمیآرخادان آتیلمیش خیردا بیر داش کیمیاو قدر اینجهدیر کی، زامان آخیمیندا گؤزه گلمیر، حیسّ اولونمور. آمئریکالی یازیچی مایکل کانینگهام ساعاتلار رومانینین باشلانغیجیندا گتیرمیش بیر گیریشده ۱۹۴۱- جی ایله ایشاره ائدهرک ویرجینیا وولف-ون ...Read More »
چون چهره بنماید صنم، پر شو ازو چون آینه! / رقیه کبیری
چون چهره بنماید صنم، پر شو ازو چون آینه! رقیه کبیری شاید هماکنون چونان مریدی در حضور مراد خویش نشسته است. شاید هم از بیمهریهای جامعهی ادبی مردسالار آذربایجان روی نهان کرده و در بی در کجایی دور از دسترس مأوا گزیده است. تاکسیچینین الینده پول یوبانمیشدی منیم سؤزلریمده آدرس دئدیم: باغیشلا، کئچمیشدن ایندی حالا یئتیشمیشم هارا گئدیم؟ ترجمه: پول ...Read More »
هشت مارس و سوالات بیشمار / رقیه کبیری
هشت مارس و سوالات بیشمار رقیه کبیری روز بزرگداشت جهانی زن نزدیک است و ما شهروندان دلخوش به روزهای ثبت شده و ثبت نشده در تقویم در تدارک سور و ساط و بزرگداشت این روز هستیم. این بزرگداشت چنانچه بهدور از چشم ناظران رسمیو مسئول انجام گیرد با هیجان بیشتری همراه بوده و برگزارکنندگان این روز شاید بر این باور ...Read More »
کپنکلری قوْرخوتمایین / رقیه کبیری
کپنکلری قوْرخوتمایین رقیه کبیری اؤلوسونو آستاجا یئردن گؤتوروب، چؤرک سبدینه قوْیدوم، ائوه گتیریم. ساغ- سوْلوم، آشاغی- یوخاری ضد- شورش پوْلیسی ایله دوْلو اولسایدی بئله، اؤلوسونو یئرده بوراخاسی دئییلدیم. اؤزوندن علاوه اینجه قانادلارینین رنگلرینه گؤره اونون اؤلوسوندن واز کئچه بیلمزدیم. هانسی روزگار اونو گتیریب بورا آتمیشدی، بللی دئییلدی. پیادا یولوندا، کوْرلار اوچون دوزولموش ساری موزاییک دؤشهمهنین اوستونده بؤیرو اوسته دوشموشدو. بونا ...Read More »
«هوْپبانا» حئکایهسینه هوْپموش آرقوْ سؤزلر/ رقیه کبیری
«هوْپبانا» حئکایهسینه هوْپموش آرقوْ سؤزلر/ رقیه کبیری («داود دوستار»ین حئکایه دیلینه بیر باخیش) دیل، عومومیّتله، نیشانهلر أساسیندا قورولموش بیر دوزومدور. هر دیل، بیر لانگ langue کیمینیشانهلر سیستئمیاولاراق اؤزونو شخصی دئییم یا پارول paroleدا گئرچکلشدیریر. هر شخصین فردیّتیله باغلی اؤزونه مخصوص اؤزل بیر دانیشیق دیلی وار. همین شخص باشقا اینسانلارلا علاقهده، اؤز دانیشیغیندا عومومینیشانهلردن بیر پارول (گفتار) کیمیفایدالانیر. تصوّور ائدین مثلا ...Read More »
قولاغیمی هاردا گیزلهدیم؟/ رقیه کبیری
قولاغیمیهاردا گیزلهدیم؟ رقیه کبیری «قیزیم گؤزله بیردن ونگوک زاد یادیوا دوشمهسینهاااا». منسه قهوهای پاستل رنگینی میزین اوستونه قویوب، سارینی گؤتورورم. بو اونایکینجی گونهباخاندی بویون رسم ائلیرم. «یانی قولاغیمیکسیم؟» «استغفرالـله!» اؤز- اؤزومه دئییرم: «ونگوکهارا، استغفرالـلههارا؟! سن نه بیلیسن گونهباخان یانی نمنه! سن نه بیلیسن قولاق ندی؟! سن آنجاق قولاغین آناتومیسیندن بیر چکیشی تانیییرسان، بیر سیندانی، بیر ده لابیرئنتیندن آسیلمیش پردهنی. سن ...Read More »
چهارِ غربی / رقیه کبیری
چهارِ غربی رقیه کبیری بویون سحردن ایندییهجن چهارِ غربی لاپ نالچهیرلرین عاشورا آخشامینا اوخشاییر. گؤزوم چیخدی قاپی گؤزوندن بوْیلانیب باخماقدان. آمما بو دئشیک ده اولماسایدی اؤزومو لاپ کور کیمیحیس ائدردیم. گئنه بو گؤز، باشیمیقاتیر. نئجه ده اولسا تکلیییمین یولداشیدیر بئله. هردن اؤز- اؤزومه دئییرم آخی سنه نه چهار غربیده نه کئچیر؟ سونرا دئییرم: «نئجهکی منه نه؟ قونشو قونشونون کیملیییندن، نهچی ...Read More »
نیقالای / رقیه کبیری
نیقالای رقیه کبیری پاییزا ایکی گون قالیر. نوبار قاپیسینین دروازاسینین طاغی آلتیندان کئچیرم. خوشوم گلیر تربیت آغزی دئمک عوضینه نوبار قاپیسی دئییم. ندنسه بو دروازانی مرمت ائلهیندن بری بورا یئتیشنده نه ساغدان کئچرم نه ده سولدان. همیشه طاغین آلتیندان کئچیرم. اؤزوم ده سببینی بیلمیرم. آنجاق طاغین آلتیندان کئچنده، دئییرم بس أسکی ایللردن ایندیکی زامانا قدم قویورام. مرمت اولونموش دروازا قوندارما ...Read More »
پاشا؛ لوحی بازنگاشته/ رقیه کبیری
پاشا؛ لوحی بازنگاشته رقیه کبیری آدمیدر طول راهِ پرفراز و نشیبِ زندهگینام اگر بهناگزیر دمیمیدرنگد و بهگذشته مینگرد، لاجرم نگاهاش از افق امروز و اکنون است. گذشته را از موضع و مقرّ گذشته نمیتوان بهداوری نشست. آن را از پنجرهی امروز باید نگریست. آدمیآئینهی زمانهی خویش است. هم ازینروست که بین آثار هنری و بستر تاریخیِ آفرینش آن آثار رابطهای ...Read More »
راه گریزی نیست (کوتهنوشتهای بر نمایشگاه نقاشی «قناسهدن قاچیش») / رقیه کبیری
راه گریزی نیست (کوتهنوشتهای بر نمایشگاه نقاشی «قناسهدن قاچیش») رقیه کبیری مگر میشود گریخت؟ حتی اگر بهظاهر ابژههای بیجانی باشند که از رنگ و مرکب و خطوط کج و معوج و زمخت تکوین یافته باشند، باز نمیتوان از سلطهشان فرار کرد. نمیشود ماسک روشنفکری بهچهره زد و وارد بنایی با بافت سنتی شد و با مانتو و روسری یا بلوز ...Read More »


text:
ایکیلی سایی سیستمی
ایکیلی سایی سیستمی بو سیستمده هر سایی یالنیز ایکی رقمایله گوستریلیر، «۰» و «۱». بو سیستم الکترونیک، و بیلگیسایار تکنولوژیلرینده ایشلنیر، «۱» سیگنالین اولماغی و «۰» اولماماغین گوستریر. بو سیستمین کؤمک ایله بیلگیسایاردا ۴ آنا عملیاتا یشلهنیر.
سایماق[دَییشدیر]
ایکیلی سیستمده سایماق یالنیز ایکی رقمدن عبارتدیر
اونلو ساییلاری ایکیلی سیستمه چئویرمک[دَییشدیر]
اونلو سیستمده اولان ساییلاری آردیشیق بولمهلرله بۇ سیستمه چئویرمک اولور. میثال اۆچون ۴-ۆ ایکیلی سایییا چئویرمک:
هر بولومده بیر قالان و بیر بؤلؤنتؤ(خارج قسمت) وار. سایی هر دفعه ایکییه بؤلۆنۆر و هر بؤلمَدهکی ، بؤلۆنتۆ ینیدن ایکییه بؤلۆنۆر. سونوندا آرتانلاری سوندان ایلکه یازارساق، او سایینین ایکیلی سیستم گؤستریشی حاصیل اولور.


text:
قدیم زامانلاردا بالقاباق یاغی معالیجوی محصول کیمی چوخ یوکسک قیمتلندیریلیر و گئنیش ایستیفاده اولونوردو.
ساغلام اولون. آذ خبر وئریر کی، آوروپادا کیچیک بالقاباق یاغی بوتولکاسینین قیمتی قیزیل اوزویون قیمتینه برابر ایدی. آوروپادا بالقاباق یاغی یالنیز معالیجوی واسطه کیمی ایستیفاده اولونوردو.
بالقاباق یاغی بالقاباق توملاریندان حاضرلانیر. اونون ترکیبینده بیر چوخ ویتامینلر (آ، ب۱، B۲، B۶، ج، ائ، ک، پ، پپ)، فوسفولیپیدلر، فلاوونویدلر، مینراللار (دمیر، ماگنزیم، سینک، سلن، کلسیم، کالیم و س.)، اومقا-۳ و اومقا-۶ یاغلی تورشولار وار.
بئله زنگین ترکیب بالقاباق یاغینی اینسان اورگانیزمی اوچون چوخ فایدالی ائدیر.
- بالقاباق یاغی چوخ گوجلو قوردقوووجو تأثیره مالیکدیر. بو خصوصیله اوشاقلار اوچون واجیبدیر. قورد علیهینه درمانلارلا مقاییسهده بالقاباق یاغینین هئچ بیر توکسیکی و س. زیانلی یاناشی تأثیری یوخدور.
- بالقاباق یاغینین دیگر قیمتلی خصوصیتی قاراجیرین فعالیتینی یاخشیلاشدیرماق، قاراجیری برپا ائتمک خصوصیتیدیر.
- آ ویتامینی ایله زنگین بالقاباق یاغی گؤرمه اوچون ده چوخ فایدالیدیر.
- ایمون سیستمینه مثبت تأثیر ائدیر.
- دامارلارین ساغلاملیغینی قورویور، آتروسکلروزون اینکیشافینی لنگیدیر.
- باغیرساقلارین فعالیتینی یاخشیلاشدیریر.
- اورگانیزمده قوجالما پروسئسلری لنگیدیر.
- درینی جاوانلاشدیریر.
ناتوروپات حکیملری (طبیعی واسطهلرله معالیجه ائدن متخصصلر) بالقاباق یاغینی هر آخشام یئمکدن ۳۰-۴۰ دقیقه سونرا ۱ چای قاشیقی اولماقلا قبول ائتمیی توصیه ائدیرلر.


text:
۱۷:۱۳
بو گون روسییادا فوتبول اوزره ۲۱-جی دونیا چمپیوناتینا ایستارت وئریلهجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ۳۲ کوماندانین قاتیلدیغی چئمپیوناتین آچیلیش مراسیمی باکی واختی ایله ساعت ۱۸:۳۰-دا موسکوانین «لوژنیکی» ایستادیونوندا باش توتاجاق.
آچیلیش مراسیمیندن سونرا ساعت ۱۹:۰۰-دا «آ» قروپونون ایکی کومانداسی – روسییا و سعودییه عربیستانی قارشیلاشاجاق.
اویونو آرگنتینادان اولان حاکم نئستور پیتانا ایداره ائدجک.
***
موسکواداکی «لوژنیکی» ایستادیونوندا فوتبول اوزره ۲۱-جی دونیا چمپیوناتینین طنطهنهلی آچیلیش مراسیمینه ایستارت وئریلیب.
دؤرد ایل اول برازیلییاداکی موندیالین فینالیندا ماریو گؤتزئنین آلمانییایا غلبه گتیرهن قولوندان دوز ۱۴۳۲ گون سونرا دونیا فوتبولونون قلبی موسکوادا دؤیونمهیه باشلادی.
دونیا چمپیوناتیندا ۳۲ میللی کوماندا موباریزه آپاریر. میللیلر هر بیرینده دؤرد کوماندا اولان سککیز قروپدا یئر آلیبلار:
«آ» قروپو: روسییا، سعودییه عربیستانی، مصر و اوروگوای؛
«ب» قروپو: پورتقالییا، ایسپانییا، مراکش، ایران؛
«ج» قروپو: فرانسا، آوسترالییا، پرو، دانیمارکا؛
«د» قروپو: آرگنتینا، ایسلاندییا، کورواتییا، نیجرییا؛
«ائ» قروپو: برازیلییا، ایسوچره، کوستاریکا، صربییا؛
«ف» قروپو: آلمانییا، مکزیکا، ایسوئچ، کورئیا رئسپوبلیکاسی
«گ» قروپو: بئلچیکا، پاناما، تونیس، اینگیلتره؛
«ه» قروپو: پولشا، سئنئقال، کولومبییا، یاپونییا.
هر قروپدا ایلک ایکی یئری توتان کوماندالار سککیزدبیر فینال مرحلهسینه وسیقه قازاناجاقلار.
دونیا چئمپیوناتینین قروپ مرحلهسینین اویونلاری ایونون ۱۴-دن ۲۸-دک کئچیریلهجک. بیر گونلوک استراحتدن سونرا - ایونون ۳۰-دا ایستارت وئریلهجک سککیزدبیر فینال مرحلهسینه ایولون ۳-ده یئکون وورولاجاق. ایولون ۴-او و ۵-ی چئمپیوناتدا نؤوبتی استراحت گونلری اولاجاق. ایولون ۶-دا و ۷-ده دؤرددبیر، ایولون ۱۰-دا و ۱۱-ده یاریمفینال گؤروشلری کئچیریلهجک. ایولون ۱۴-ده اوچونجو یئر اوغروندا گؤروش، ۱۵-ده ایسه فینال ماتچی و باغلانیش مراسیمی اولاجاق.
***
فوتبول اوزره دونیا چئمپیوناتینین رسمی آچیلیش مراسیمی باشا چاتیب.
مراسیمین کئچیریلدیی "لوژنیکی" ایستادیونوندا روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین و فیفا پرئزیدئنتی جاننی اینفانتینو چیخیش ائدیبلر.
آچیلیشین آردینجا دچ-۲۰۱۸-این ایلک اویونو کئچیریلهجک.
***
روسییا-سعودییه عربیستانی ماتچی باشلاییب.
معلوماتا گؤره، ۱۲-جی دقیقهده روسییا میللیسینین اویونچوسو قازینسکی باش ضربهسی ایله حسابی آچیب: ۱ - ۰.
***
۴۳-جو دقیقهده چئریشئو کومانداسینا نؤوبتی قولو قازاندیریب: ۲ – ۰
ایلک حیصه روسلارین اوستونلویو ایله بیتیب.
***
اولجه، دزوبانین، آردینجا ایسه یئنی چئریشئوین قولو ایله فرق ۴-ا چاتدیریلیب.
***
موسکوا شهرینین "لوژنیکی» ایستادیونوندا باش توتان قارشیلاشما روسلارین ۵:۰ حسابلی غلبهسی ایله باشا چاتیب.
— World جوپ ۲۰۱۸ (@WCGoalz) ژونئ ۱۴، ۲۰۱۸


text:
بیلیرم کی، غالیب گلمک شانسیم اولمادان سئچکیلره گئدیرم.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا پرزیدنتلیینه نامیزد، تله آپاریجی کسنییا سوبچاک دئییب.
"حساب ائدیرهم کی، ایندی روسییادا دییشدیریلملی اولان اساس شئی سئچکی سیستمیدیر. حاضردا بو سیستم قانونسوزدور، چونکی سئچکیلر، او جملهدن گلهجک سئچکیلر، غیری-قانونیدیر. نامیزدلر عینی ایمکانلارا صاحب دئییللر. هر شئی بیر شخصین الینده جمعلشیب. محض او، بوتون مئدیا، حقوق-محافظه و فدرال تهلوکسیزلیک خدمتینه نظارت ائدیر. پوتین بوتون بونلاری ایداره ائدیر و هئچ کیم اونونلا موباریزه آپارا بیلمیر"، - دئیه سوبچاک بیلدیریب.


text:
بیر عایلهدن ۶ نفر اؤلدو
عائله عضولریندن بعضیلرینین ائوه داخیل اولماسی ایله خالچالارین آلتینا توزاقلانان ال یاپیمی پاتلاییجیلار پاتلادی
سوریهده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پ.ی.د/پکاکانین ظولموندن قورتولماق اوچون عفریندن چتینلیکله آیریلان بیر عائلهدن ۶ نفر، سیغینماق اوچون گیردیکلری بیر ائوده توزاقلانان پاتلاییجیلارین پاتلاماسی نتیجهسینده حیاتینی ایتیردی.
زورلا یئرلشدیریلدیکلری عفریندن قاچاراق کندلرینه گئتمک ایستهیهن ۱۷ نفرلیک عائله، یاغیشین باشلاماسی ایله یول اوزریندهکی قورو گؤل کندیندهکی بیر ائوه سیغینماق ایستهدی.
عائله عضولریندن بعضیلرینین ائوه داخیل اولماسی ایله خالچالارین آلتینا توزاقلانان ال یاپیمی پاتلاییجیلار پاتلادی.
حادثهده آرالاریندا قادین و اوشاقلارین دا اولدوغو ۶ نفر حیاتینی ایتیررکن، ۱ نفر ییخینتی آلتیندا قالدی، ۵ نفر ده یارالاندی.
یارالیلار اعزازدهکی خستهخانادا معالیجه آلتینا آلیندی.


text:
بو بیتگی نین اون بئش گونه سی واردیر و همیشه یاشیل دیــر. کوردلین گولونه گؤزه للیک وئره ن اونون خوشا گلیم یارپاقلاری دیــر.
کوردیلین اورتاقجیل ایشیغا ، معمولی حالدان چوخا قده ر ایستی یه و همیشه شئحلی تورپاغا نیازی واردیر.
یازدا و یای دا هر ایکی هفته دن بیر کود وئرمه ک او گولو ماراقلاندیـرار.
کوردلین گولو اوچون لاپ یاخشی گولدان تورپاغی ، مئشه تورپاغی ایله ، چوروموش پئهن قاریشقدیـر.
چوخالتماق یولـو:
بو بیتگی نین چوخالتماغی مومکوندور بیر آز چتین اولسون. چون چوخالتماقدان اؤنجه گره کدیر شاخه لرین اوجو کسیلسین، سونرا قاناد آلتسین، و یاخشیدیر بیتگی چوخ اوجالمامیش چوخالتماق ایشی باشلانسین.
بیتگی نین اوستون اون بئش تا یوز سانتینئتیره قده ر آییریب، اولجه کؤتوک سالدیران هورمونون ایچینه قویون ، سونرا دوققوز سانتیمئتیر آغزی اولان گولدان دا پیل وورون . بوگولدانین ایچی گره کدیر « کومپوست » اولسون.
گولدانین تورپاغین کیفایت قده ر شئحلی ساخلاییب ، پیل لرین اوستون پارلاق نایلون ایله اؤرتون و ییرمی بیر درجه ایستی ده و کیفایت ائده ن قده ری ایشیق دا ساخلایین.
نئچه هفته دن سونرا پیل لــر کؤتوک سالیـرلار. اوندا پیل للری چیخاردیب بیر بیر آیری گولدان دا اکین! چالیشین گولدانین آغـزی اون سانتیمئتیرلیک و تورپاغی « پیت » ایله بیرگه « کومپوست » اولسون.
درمان:
او بیتگی لرین کی یارپاقلاری گؤزه لدیـر و بزه ک اوچون فایدالی اولا بیلیرلـر، ایشیغا نیازلاری واردیر. اگر گؤرسه ز کوردلین گولونون یارپاقلارینین رنگ لری قاچیبدیر بیلین کی ، حتماً یاخشی ایشیق گؤرمه ییبدیر.
قوللاری نین اوستونده و یارپاقلاری نین آلتیندا اولان قهوه ای لکه لـر ، او بیتگی ده آفت نیشا نه سی دیــر و گره کدیـر لازیم اولان سم وورولسون.
قایناق: اینترنت/ نارگیل
چئویره ن: الف. عظیمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
ولادیمیر پوتین سایهسینده روسییا یاخین شرقده آپاریجی اویونچو ایستاتوسو الده ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا آمئریکالی سئناتور جون ماککئین سؤیلهییب.
او، آبش-این حاضردا یالنیز سورییا بحرانینی حل ائتمکله باغلی دانیشیقلارا دعوت اولونماقلا کیفایتلندیینی بیلدیریب:
«پوتین ایستیینی گیزلتمیر. او، بو ایستکلرینی علینده پیس کارتلار اولماسینا باخمایاراق، چوخ عقللی فورمادا رئاللاشدیریب. اونون اقتصادیاتی دونیادا ۱۵-جی یئرده قرارلاشیب، اما اؤلکهسی حاضردا یاخین شرقده آپاریجی اویونچودور. روسییا، ایران و تورکییهنین آبش-ı آستاناداکی سورییا دانیشیقلارینا دعوت ائتمهسی واشینقتونون بو مسئلهده لیدئرلیک ائتمدیینی گؤستریر. آبش نینکی لیدئر دئییل، او حتی پروسئسین ایشتیراکچیسینا دا چئوریلمهییب. بیزی سادهجه بورایا دعوت ائدیبلر. بیز نه قدر آشاغی دوشموشوک...»
قئید ائدک کی، ماککئین روسییا و پوتین علیهینه ان سرت سؤزلرین مؤلفی کیمی تانینیر.


text:
تانینمیش موغننی شبنم توووزلونون مینگچئویرده پلانلاشدیریلان کنئرتی تاخیره سالینیب.
لنت. آذ خبر وئریر کی، بونا سبب موغننینین کنسرته بیلطلرینین ساتیلماماسی اولوب. بو حاقدا معلومات وئرن منبعنین دئدیینه گؤره، وضعیتین اورک آچان اولمادیغینی گؤرهن موغننی وضعیتدن چیخیش یولو آختاریب. او ایلک اولاراق رایون رهبرلیینه صحتینین یاخشی اولمادیغینی دئییب. بو حاقدا معلوماتی مینگچئویر دؤولت درام تئاترینین مسئول امکداشی ووسال ممدوو وئریب. او قید ائدیب کی، کنسرته بیلط آلان تاماشاچیلار پوللارینی گئری آلا بیلرلر.
ماراقلیدیر کی، شبنم توووزلو حاقدا محض بو حادثهدن سونرا معلومات یاییلیب و اونون قزا کئچیردیی یازیلیب. خبرده کنسرتین محض بو سببدن تاخیره سالیندیغی دا قید اولونوب. اصلینده ایسه توووزلو بونا گؤره دئییل، کنئرته ماراق اولمادیغینا گؤره کنسرتی تاخیره سالیب.
داها بیر دیقت چهن مقام ایسه اوندان عبارتدیر کی، موغننی مینگچئویر کنسرتی ایله باغلی پایلاشیملارین هامیسینی ۲ گون اؤنجه صحیفهسیندن سیلیب.
بو گون حادثهنی آراشدیرماق اوشون باش دؤولت یول پلیسی ایدارهسینه مراجعت ائدیب. ایدارهدن بیلدیردیلر کی، بو حادثه بارهده هئچ بیر دقیق معلومات یوخدور. عمومیتله، سون ۳ گونده آذربایجاندا "مرسدس ویانو" و "واز-۲۱۰۷" مارکالی آوتومبیللرین توققوشماسی بارهده قزا قیده آلینماییب: "حادثهنین دقیق یئری بیلینمیر. ماشینلارین نمرهسی یازیلمیر، یارالیلارین هانسی خسته خانایا آپاریلماسی بارهده معلومات یوخدور. یول قزاسی ایله ایسپکولیاسییا ائدیب اوجوز شوو یاراتماق اولماز".


text:
۱۷ سپتامبر
۱۷ سپتامبر: موریس کشف اولونموشدور؛ شوروی قوشونلاری لهیستان اراضیسینه سوخولموشلار.
۱۵۹۸ — هولند دنیزچیلری موریسی کشف ائتمیشلر.
۱۹۰۰ — اوسترالیا ایتفاقینین یارادیلدیغی اعلان اولونموشدور.
۱۹۲۲ — برلینده دونیادا ایلک دفعه سسلی فیلمین ایجتیماعی نوماییشی کئچیریلمیشدیر.
۱۹۳۹ — شوروی قوشونلاری دئمک اولار کی، هئچ بیر موقاویمته راست گلمهدن، لهیستان سرحدلرینی کئچمیش و اونون شرق قیسمتینی ایشغال ائتمیشلر.
۱۹۵۴ — یئنی تورپاقدا شوروی آتوم زیبیلخاناسی یارادیلمیشدیر.
۱۹۸۸ — سئولدا ۲۴-جو یای اولمپیک اویونلارینین آچیلیشی اولموشدور.
۱۹۹۱ — لینوس توروالدس لینوکس عملیات سیستمینین باشلانغیج کودونو نشر ائتدیرمیشدیر.


text:
فلسطینده پروتستلر باشلادی
۱۶ فلسطینلی شهیت ادیلدی
فلسطین ده غزه باندیندا آمریکانینگ ایلچیحاناسی نینگ قدس شأهِرینده آچیلماغینا قارشی پروتستلر باشلادی.
اسرائیل عسگرلری فلسطینلیلره اۇد آچدی.
واقادا اینگ آز ۱۶ فلسطینلی شهیت بۇلدی.
آمریکا شو گۆن ایکیندین ایلچیحاناسینی قدس شأهِرینده آچیار.
فلسطینلیلر آمریکانینگ بو قارارینی پروتست اتمهک اۆچین غزه ده کؤچه لره چیقدی.
اسرائیل قشونی مۆنگلرچه آداملیق پروتستچیلره اۇد آچدی.
شو واغتا چنلی ۱۶ فلسطینلی شهیت بۇلدی.
اۇنلارچا فلسطینلی یارالاندی.
آمریکانینگ ایلچیحاناسینی قدس شأهِرینده آچماغی باراداقی قاراری دۆنیأنینگ دؤرت بیر یانیندا پروتست ادیلیأر.
۴۶ اۆلکه ده یۆزمۆنگلرچه آدام آمریکانینگ بو توتومینی پروتست اتدی.
بیله کی تاراپدان چهارشنبه گۆنی عاراپ بیله له شیگی آمریکانینگ قدس باراسینداقی توتومی و ایلچیحاناسی نینگ شۇل شأهِرده قورماغی بارادا عاداتدان داشغاری گنگهش گچیرر.


text:
حیات یولداشی خلفینی سئچمهسی اوچون زیمبابوئنین ۹۳ یاشلی پرزیدنتی روبرت موگابه یه اولتیماتوم وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده زیمبابوئنین زب ج تلکانالی معلومات یاییب.
کانالین معلوماتینا گؤره، حیات یولداشی اقتدار پارتییاسی زانو-پف-نین قادین تشکیلاتینین ایجلاسیندا چیخیش ائدرک بونونلا باغلی پرزیدنته تضییق ائدیب.
قید ائدک کی، زیمبابوده پرزیدنت سئچکیسی ۲۰۱۸-جی ایلده کئچیریلهجک.
موگابه ۱۹۸۷-جی ایلدهن زیمبابوه نی ایداره ائدیر. موقابه اینسان حاقلارینین پوزولماسیندا، قارا راسیزمده، کورروپسییادا گناهلاندیریلیر.


text: سحرچاغی تخته سیاهدا انگلیسی جان صبحانه وقتی یازمیشام سنن ایستمیشم صبحانه نین نقاشیسین چکه سن کافه لر کیمین...هرزادی چحمیسن...صبحانه نی ییغیشدیر میسان....سورا تخته نی ایکی بولموشم بیر طرفی منیم بیریده سنین....من گرح گویلری آریدام ....سنینده امتحانین وار انگلیسی....ایکی طرفیده یازیب عکسین چحمیشم....گوی آریدا آریدا سنه تخته ده املا دیییرم یا ایستیرم کتابی اوخییه سن..... کتابی یاریلامیشوخ گورموشم حوصلن قاچیر تخته ده سنین طرفی سیلیب یازیزام فیری تایم فور آیسل....مامان نینیم آخی ؟؟؟قیزیم کارتونا باخ یا نمنه ایش سویسن گور....گورورم هئش بیرین ایستمیسن.....آیسل کن یو هلپ می؟؟؟گویلری دوروسان؟؟؟و سن سویونوسن.....بولورم الینن مواظب اولاسان....بولورم الی...


text:
ناز ایله میسن
چوخلار انجیکدی کی سن اونلارا ناز ایله میسن
من ده اینجیک کی منیم نازیمی آز ایله میسن
ائتمیسن نازی بو ویرانه کونولده سلطان
ائوین آباد اولا درویشه نیاز ایله میسن
هر باخیشدا چالیبان کیپریگی مضراب کیمی
بیر قولاق وئر بو سینیق قلبی نه ساز ایله میسن؟
باشدان آچ یا یلیغی افشان ایله سوسن-سنبل
سن بیزیم بایراممیز سان قیشی یاز ایله میسن
سن گون اول قوی غم میز داغدا قار اولسون اریسین
منیم آنجاق ایشیمی سوز و گداز ایله میسن
من بو معناده غزل یازمالی حالیم یوخدی
سن جوجوق تک قوجانی فرفره باز ایله میسن
کاکلی باشدا بوروب باغلا میان تاج کیمی
... از ایله میسن
او قیزیل دشت مغان دیر قوزی یان-یانه یاتیب
منیم آغلار گوزومی اوردا آراز ایله میسن
بو گوز للیک جهاندا سنه وئرمیش تانری
هر قدر ائله سن ایله کی آز ایله میسن
من بو سوز یله آتدین آ؛رالاندین بیلیرم
آرانی بیر پارا نامرد یله ساز ایله میسن
دستماز ایله دیگین چشمه کلیساده میحا قانی دیر
بیلمیرم هانسی کلیساده نماز ایله میسن؟
من(عشیران)اوخوسام پنجه (عراق) اوسته گزه ر
گوزلیم(ترک)اولالی ترک (حجاز) ایله میسن
تازا شاعر بوده نیز هر نه باخیرسان دیبی یوخ
چوخ اوتوسان بو غازی اوردهگی قاز ایله میسن
بسکه زلف و خط خالین قوپاغین گوتدون
زلفلی نین باشینی آزقالار دار ایله میسن
گل!منیم ایسته دیگیم کعبه ییخیلماز اوجالار
باشدادا کج گئده سن دیبده تراز ایله میسن
خط خالیندن آلیب مشقیمی قرآن یازارام
بو حقیقت له منی اهل مجاز ایله میسن
منی دان اولدوزی سن یاخشی تانیرسان که سحر
افقی خلوت ائدیب رازو نیاز ایله میسن
(شهریار)ین داغیلیب داغدا داشا دادالانیب
ئوزون انصاف ایله محمودی ایاز ایله میسن


text:
گوندم آنالیز: 35
ادلیب دوگونو
سوریه-ده کی بحران 2011-جی ایلدن بریدیر داوام ائدیر. بو مودت عرضینده ادلیب بؤلگهسی موخالیفتین سون قالاسی موضعینی قورویور. ادلیبله یاناشی اطرافینداکی حلبین غربی و جنوبو ایله یاناشی حما و لاذقیهنین شیمالیندا تورکمن داغلاری بؤلگهسینی احاته ائدن بو ساحه اسد رژیمینه قارشی توققوشان موخالیفتین نظارتیندکی سون بؤلگهدیر. موخالیفتین حلب و شرقی غوطه، درعا، کونیترا و حمص-ون شیمالی کیمی بؤلگهلرین نظارتینی ایتیرمهسی ادلیبدکی موجودلوغونو داها اهمیتلی حالا گتیردی. آستانا دانیشیقلاری چرچیوهسینده 3 میلیونا یاخین اهالیسی اولان ادلیب موناقیشهسیز بؤلگه اعلان ائدیلدی. تورکیهنین روسیا و ایران ایله قبول ائدیلن آستانا موقاویلهسی چرچیوهسینده یاراتدیغی 12 نظارت نقطهسی بؤلگهنین تالعی باخیمیندان اهمیتلیدیر.
ادلیب بؤلگهسیندکی موخالیفلر زامان-زامان بیر-بیرلریله توققوشور. ایدئولوژی آیریلیقلا یاناشی آرالاریندا گوج موباریزهسی ده گئدیر. بؤلگهدکی سون وضعیت چرچیوهسینده ادلیبده ایکی اساس موخالیفت جبههسیندن بحث ائتمک مومکوندور. بونلاردان بیری HTŞ آدلانان هئیتی تحریر الشام ، دیگری ایسه میللی آزادلاشدیرما جبههسیدیر. HTŞ امریکا طرفیندن ترور تشکیلاتی کیمی قبول ائدیلدیکده، میللی آزادلاشدیرما جبههسینه تورکیه دستک اولور. تحریر الشام آستانا پروسهسیندن کناردا توتولدوقدا، میللی آزادلاشدیرما جبههسی آستانا پروسئسینین بیر حیسهسی اولدو.
رژیم و متفیقلرینین بؤلگهیه موداخیله ائتمک اوچون بهانه کیمی ایرهلی سوردوکلری رادیکال قروپلار وار. تورکیه ایسه سیاسی مانورلرله بو قروپلارین آرادان قالدیریلماسی اوچون جهد گؤستریر. ادلیب آستانا پروسئسی چرچیوهسینده موناقیشهسیز بؤلگه کیمی قبول ائدیلمهسینه باخمایاراق رژیم و متفیقلری ادلیبی بیرباشا احاتهلی شکیلده هدف گؤتورهجکلرینه دایر چیخیشلارینی آرتیرماغا باشلادی. ادلیبه احتیمال اولونان حربی عملیات تورکیه جهتدن جدی تهلوکه تشکیل ائدیر. بمت-نین سوریه عذره خصوصی نمایندهسی استفان دی میستورانین آچیقلاماسیندا ادلیبده شرقی غوطه سناریسی تکرار ائدیلسه اینسانی پروبلئمین شرقی غوطه-دان آلتی قاتاده ک داها پیس اولاجاغی اورتایا قویولوب. ادلیب و اطرافینداکی عنصورلارین آرادان قالدیریلماسی تورکیهنین نظارت ائتدیگی عفرین، اعزاز، الباب و جرابلس کیمی بؤلگهلرین ده بیرباشا تهدید ائدیلمهسینه گتیریب چیخارا بیلر. بو حقیقت ده گؤزدن یاییندیریلمامالیدیر.
رژیمین موجود حربی گوجو ادلیبه قارشی احتیمال اولونان عملیاتین آنجاق روسیانین تصدیقی و عملیاتا قوشولماسی ایله مومکون اولا بیله جگینی گؤستریر. تورکیه و روسیانین سوریه ساحهسیندکی موجود موضع لری و ایکی اؤلکه آراسینداکی علاقهلر رسمی مسکوانین رسمی آنکارانی بیرباشا تهدید ائدهجک بئله بیر آددیمی آتما احتیمالینی ضعیفلهدیر. لاکین بؤلگهیه ایستیقامتلی هاوا بومباردمانلاری آستانا پروسئسینده الده ائدیلن موقاویله ایله علاقهلی اعتیمادی ضعیفلهدهرک بؤلگهدکی ثابتسیزلیگه دستک اولور. حیاتا کئچیریله بیلهجک ادلیب عملیاتی قارشیسیندا تورکیهنین پاترول نقطهلرینین بو آددیمدان یاییندیرما گوجونون گلهجک پروسئسده رژیم و رژیم طرفداری میلیسلر طرفیندن تست ائدیله بیله جگی نظرده توتولا بیلر. نتیجهده تورکیه یاراتدیغی 12 نظارت نقطهسیله بؤلگهنین قورودان هدف گؤتورولمهسینین قارشیسینی آلدی.
رژیمین ادلیبه احاتهلی بیر عملیات حیاتا کئچیرمک اوچون حربی گوجونون کیفایتسیز اولدوغو و بو چرچیوهده خصوصیله روسیا و ایراندان تامامیله آسیلی اولدوغو معلومدور. روسیانین نفوذو آلتیندا اولان اسد رژیمینین ادلیبه هوجوم ائتمه قرارینین روسیا و ایرانین تصدیقی اولمادان غیری-مومکون اولدوغو سؤیلنه بیلر. تورکیه ادلیبله علاقهلی روسلارلا آپاراجاغی موذاکیرهلرله 3 میلیونا یاخین سیویلین یاشادیغی بؤلگهنی جدی بیر اینسانی بحراندان خلاص ائتمهیه جهد گؤستریر. بؤلگهیه ایستیقامتلی حیاتا کئچیریلن هاوا هوجوملاری قارشیسیندا تورکیهنین روسیا و رژیم هاوا قوهلرینی سوریه هاوا ساحهسی داخیلینده فاکتیکی اولاراق دایاندیرماسی مومکون دئییلدیر. بونا گؤره دیپلوماتیک یوللارلا هاوا هوجوملارینی مومکون قدر آزالاتماغا جهد ائدیر. آیریجا رادیکال تشکیلاتلارین ادلیبدکی موجودلوغونو آزالداراق روسیا و رژیمین بؤلگهیه ایستیقامتلی هاوا عملیاتلاری اوچون ایرهلی سوردوگو بهانهلری ال لریندن آلمالیدیر. سوریه-ده کی توققوشمالارا سون قویولماسی و آستانا پروسئسینین سونا چاتدیریلیب سیاسی حل یولو تاپیلماسی باخیمیندان تورکیهنین موخالیفتی بیر یئرده جمع لشدیرمهسی اهمیت داشیییر. بو آرادا رژیم و متفیقلرینین ادلیبه ایستیقامتلی تجاوزکار موضعلریندن ال چکمهلری و هاوا هوجوملارینی دایاندیرمالاری دا واجیبدیر. آنجاق رژیمین ادلیبدکی موخالیفتین گوجونو سیندیراراق حربی باخیمدان سوریه موخایفتینی و اینقیلابچی قوهلری تامامیله سیرادان چیخارماغی ایستدیگی آیدیندیر. آستانا و سوچی پروسئسی چرچیوهسینده داوام ائتدیریلن یئنی اساس-قانون حاضرلاما و دیگر علاقهلی آددیملاردا دا رژیم اوزرینده بیر تضییق عنصورو کیمی موجودلوغونو داوام ائتدیرمک دوروموندادیر. ادلیبین محافظهسی اولا بیلهجک قاچقین آخینلاریندان اؤزونو قوروماقدا تورکیه اوچون اهمیت داشیییر. بوندان علاوه ادلیبین قورونماسی تورکیه اوچون "فرات قالخانی" و "زیتون دالی" عملیاتلارینین آپاریلدیغی بؤلگهلردکی نفوذو، پ.کا.کا-نین سوریه-ده کی قولو اولان پ.ی.د/ی.پ.گ ایله آپاریلان موباریزهسینین داوام ائتدیریلمهسی و سوریه-نین گلجییله علاقهلی موذاکیرلرده سؤز صاحبی اولماسی اهمیتلیدیر.
تورکیهنین گوندمینه دایر تحلیل پروقرامینین نوبتی بؤلومونده سیاست، ایقتیصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون امکداشی جان آجونون "ادلیب دوگونو"باشلیقلی آنالیتیک یازیسینی تقدیم ائتدیک.


text:
کئچن عصرین اوللرینده آذربایجانین اجتماعی-سیاسی حیاتیندا آپاریجی روللاردان بیرینی اوینامیش، سونرا تورکییه جمهورییتینده سیاسی فعالیتینی داوام ائتدیرمیش احمد آغااوغلو خاطیرهلرینده یازیر کی، اگر منیم آتامدان کیم اولدوغونو سوروشسایدینیز، بئله بیر جاواب وئرردی: «من محمد امتیندهنم، علی شیعهسییم... اونون تورک اولدوغو هئچ واخت آغلینا گلمزدی».
محمد امین رسولزاده ایسه آذربایجان جمهورییتی کیتابیندا یازیر کی، «بیرینجی دونیا محاریبهسیندن ۵ ایل اولکی رسمی جوغرافییایا گؤره آذربایجان، شیمالی ایراندا اولان تبریز ایله اطرافینا دئییلیردی... (ایندی ایسه) جنوبی-شرقی قافقاسییادان عبارتدیر کی، مرکزی باکیدیر. آذربایجانلیلار میللییت اعتبارییله تورک (دورلر)...».
حاضیردا ایسه بیزیم میللی کیملیگیمیز آذربایجانلی کیمی رسمیلشیب و نه ایسلام میللتی، نه تورک میللتی، نه آذربایجانلی میللتی مفهوملاری اصلینده سهو دئییل.
بو سادهجه میللی کیملیگین و میللت مفهومونون سون ۲۰۰ ایله یاخین بیر مدتده کئچدییی یولدور. سادهجه حال-حاضیردا «آذربایجانلی» کیملیینین ایفاده ائتدیی معنا بیرمعنالی دئییل.
عمومییتله، میللتلرین فورمالاشماسی و اونون معیارلاری مسئلهسی علمده اَن چتین پروبلئملردن حساب اولونور. اوستهگل، بورادا عمومی پرینسیپلر اولسا دا، هر خصوصی حالین خئیلی اونیکاللیقلاری دا مؤوجوددور.
اونا گؤره ده منیم فیکیرلریم ده، علمی اساسلارا باخمایاراق و اَن آدئکوات یاناشما حساب ائتسم ده، سؤزسوز کی، سوبیئکتیودیر.
ائتنیک میللی کیملیک
آوروپادا معاریفچیلیک دؤوروندن سونرا ائتنیک میللی کیملیک یاناشماسینین پوپولیارلاشماسی باش وئریر و بو، رومانتیزم جریانی ایله سیخ صورتده باغلیدیر.
رومانتیزم اونیوئرسال دیرلردن ساوایی، هر بیر ائتنیک توپلومون اؤزونه مخصوص خصوصیتلری، حیسلری، اؤز یولو اولدوغونو ادعا ائدیر و ائتنیک میللی کیملیک اوزهرینده دؤولت یارادیلماسی ایدئیاسینی پوپولیارلاشدیریر.
آوروپادان اَسن کولکلر بیزده ده اوخشار پروسئسه تکان وئریردی.
آرتیق ۲۰-جی عصرین اوللریندن اعتباراً، معاریفچیلییین و مودئرنلشمهنین لابد داوامی کیمی سیاسی ائلیتامیز ائتنیک اساسلی میللی کیملیک قورماغا باشلاییر.
آذربایجان سیاسی ائلیتاسی ۱۹۱۷-جی ایلین آپرئلینده باکیدا و ماییندا موسکووادا کئچیریلن مسلمان قورولتایلاریندا محض بو مسئله اوستونده داغیستان و تاتار ائلیتالاری ایله اوز-اوزه گلمیشدی.
بیزیمکیلر اساسی ۱۸۶۰-جی ایلدن اعتباراً، بیسمارک آلمانییاسیندا قویولموش، اراضینی ده میللتین معینائدیجی فاکتورلارینا عایید ائدن ائتنیک میللتچیلییین طرفداری کیمی چیخیش ائتمیش و دینین میللی کیملیک کیمی خاراکتئریزه ائدیلمهسینه قارشی اولموشدولار.
بو پروسئس سوندا جمهورییتین یارانماسی ایله یئکونلاشمیشدی. اما ۱۹۲۰-جی ایلدن سونرا سووئت بیرلییینین «دمیر پردهسی» بیزیم آوروپا ایله علاقهلریمیزی کسیر، پروسئس آوروپادان فرقلی طرزده اینکیشاف ائدیر.
آوروپادا نازیسم و فاشیزم تیپلی ایدئولوگییالارا یول آچمیش رومانتیک ائتنیک میللتچیلیک ایکینجی دونیا محاربهسینده مغلوبییته اوغراییر و میقراسییانین دا آرتدیغی شرایطده میللی کیملییین دینی، ائتنیک فرقلیلیکلری واحید چتیر آلتیندا بیرلشدیرن وطنداشلیق منسوبییتی کیمی قاورانیلماسی آپاریجی عامیله چئوریلیر.
قاپالی سووئت دؤولتینده ایسه دؤولتین اؤزونهمخصوص یاناشماسی سیاستی ایله میللی کیملییین ائتنیک کیملیک اوزهرینده قوروجولوغو داوام ائتدیریلیر.
سووئت سیاستینده بؤیوک وطنداش کیملیگی «سووئت بیرلییی وطنداشی» ساییلیردی، میللی کیملیکلر ایسه ائتنیک منسوبییت اساسیندا معین اولونوردو.
لاکین سووئتلر هم ده ائتنیک کیملیکلری تفتیش ائدیردیلر و بعضاً یارادیردیلار.
میثال اوچون، رسولزاده یوخاریدا گؤردویوموز کیمی آذربایجانلیلاری تورک آدلاندیریر و بو یاناشما سووئتلرده ده ۱۹۳۷-جی ایله کیمی داوام ائدیب.
اما ۱۹۳۷-جی ایلین مارتیندان سونرا «آذربایجانلی» ایفادهسینه ائتنیک کیملیک ایستاتوسو وئریلیب و همچینین دیلین آدیندان دا «تورک» ایفادهسی ییغیشدیریلیب.
سووئتلرین بو، ائتنیک میللی کیملیکلری فورمالاشدیرماق سیاستی ایستالینیزمدن سونرا اؤزونون اَن بؤیوک باش آغریلاریندان بیرینه چئوریلیر.
آذربایجاندا عموماً جاماعات آراسیندا روس دیلینین چکیسی آرتسا دا، پارالئل اولاراق اجتماعی علملره منسوب و همچینین یارادیجی ائلیتا آراسیندا یئرلی میللتچیلیک ده تدریجن گوجلنمهیه باشلاییر.
بو ائلیتانین میللتچیلیگی ائتنیک آذربایجانچیلیق شکلینده یوخ، داها چوخ تورک ائتنیک میللتچیلیگی شکلینده تظاهر ائدیر.
سووئتلر ایسه جاواب اولاراق مقصدیؤنلو رئگیونچولوق سیاستی ایله ائلیتانین میللتچیلیینی ضعیفلتمک سیاستی یورودور.
لاکین سووئت بیرلییی داغیلیر و آذربایجاندا خالق جبههسینین لیدئرلیگی ایله تورک ائتنیک میللتچیلیگی سرعتله پوپولیارلاشاراق اهالینین گئنیش کوتلهلرینی احاطه ائدیر.
آذربایجانلیلیق
فقط سووئت بیرلییی داغیلاندا آذربایجاندا یالنیز تورک ائتنیک میللتچیلیگی پوپولیارلاشمیر، عینی زاماندا بیر سیرا دیگر ائتنیک میللتچیلیکلرین ده اویانیشی باش وئریر، همچینین دینی کیملیکلر ده دیرچهلیب اینکیشاف ائدیر.
ان اساسی، تورک ائتنیک کیملیگی داخیل، بوتون بو تظاهر ائدن کیملیکلرین، سووئت دؤورونده فورمالاشمیش «آذربایجانلی» کیملیگی ایله گؤرونن-گؤرونمهین پروبلئملری یارانیر.
حیدر علییئوین حاکمییته قاییدیشی ایله ایسه سووئتلر دؤوروندهکی یاناشما، یعنی آذربایجانلیلیغین ائتنیک کیملیک کیمی مؤحکملندیریلمهسی سیاستی برپا ائدیلیر و ایندییه کیمی مباحثهسی داوام ائدن «بی» - «معلم» قارشیدورماسی باشلاییر.
بو قارشیدروماداکی یاناشمالارین هر ایکیسی آوروپاداکی میللی وطنداش کیملیگی یاناشماسیندان فرقلنیر.
یعنی، بیرینجیسی، ۱۸۶۰-لاردان اعتباراً باشلایان رومانتیزم، ائتنیک میللی دؤولت قورجولوغو دؤورونه قاییدیشدیرسا، ایکینجیسی خئیلی اؤلچوده سووئتلر سیاستینین برپاسیدیر.
فرقی داها کونکرئت شکیلده گؤسترمک اوچون دئییم کی، من یوخاریدا میللی کیملییمیزی آذربایجانلی حساب ائتدیییمی یازمیشدیم، آما بو سووئت دؤوروندهکی آذربایجانلیلیق دئییل.
یعنی من حساب ائدیرم کی، آذربایجانلی میللی کیملیگی ائتنیک منسوبیتی ایفاده ائتمیر، وطنداشلیق اوزهرینده قورولان میللی کیملیگی بیلدیریر. چوخلوغون ائتنیک منسوبیتی ایسه تورکدور.
بو معنادا بیزیم اؤلکهده میللی کیملیگی آذربایجانلی، ائتنیک منسوبیتی ایسه تورک، تالیش، لزگی، روس، یهودی، اودین، آوار، تساخور، روتول، بودوق، گورجو و ساییره اولان وطنداشلار یاشاییر.
معاصر دونیادا مسئلهیه محض بو جور یاناشما ائتنیک کیملیکلرین قورونماسی اوچون اوپتیمال شرایط یارادیر.
بس، رومانتیک ائتنیک باغلاردان، دینی عمومیلیکدن کنار بو وطنداش کیملیینین مؤحکملیگی نئجه تأمین اولونور؟
رومانتک ائتنیک میللتچیلک شرایطینده اَن گئنیش یاییلمیش فورمالاردان بیری اساساً انضباطی اصوللارلا حیاتا کئچیریلن آسیمیلیاسییا سیاستی اولوب.
سووئت دؤورونده ده بیر طرفدن یوخاریدا دئدییمیز کیمی میللتچیلیگین اویانیشی باش وئرسه ده، دیگر طرفدن پیللهکنلی شکیلده کیچیک ائتنیک کیملیکلرین داها بؤیوک ائتنیک کیملیکلر ایچهریسینده تدریجی اَریمهسی پروسئسی ده گئدیردی.
لاکین اینکیشاف ائتمیش دونیادا پست-محاربه دؤورونده آزلیقلارین حقوقلارینین مدافعهسی پریوریتئته(اولویت) چئوریلدیکجه بو جور آسیمیلیاسییا خئیلی چتینلشیب.
عکسینه آزلیقلارین، مثلاً ایرلندییادا، یاخود فرانسا برئتونوندا آز استفاده اولونان، اونودولموش دیللرینین دیرچلدیلمهسی حرکاتلاری یاییلیب.
آسیمیلیاسییا مفهومو دا آرتیق بیز بیلدییمیز معنانی داشیمیر.
معاصر دونیاداکی آنلامدا آسیمیلیاسییا فرقلرین، کیملیکلرین قورونماسی شرطییله هانسیسا جمعیت-ه واحید اونیوئرسال دَیرلر اطرافیندا اینتئقراسییاسینی(ادغام) احتیوا ائدیر.
بئله حالدا، عمومیلشدیریجی وطنداشلیق اوزهرینده قورولان میللی کیملیگینین مؤحکملیلیینی اؤلکهنین اجتماعی-سیاسی، اقتصادی جذبائدیجیلیگی و اینکیشاف پرسپئکتیولری تأمین ائده بیلیر.
"آذری" مباحثهسی
بیزده مباحثه دوغوران مسئلهلردن بیری ده «آذری» ایفادهسینین ایشلدیلمهسی اطرافیندادیر.
عموماً، «آذری» ایفادهسینین آذربایجانلیلارین ائتنیک کیملیگینی ایفاده ائتمک اوچون ایشلدیلمهسی، منیم فیکریمجه، ایکیقات یانلیشدیر.
چونکی بیرینجیسی، دئدیییم کیمی «آذربایجانلی» ایفادهسی منیم اوچون وطنداش کیملیگینی ایفاده ائدندیر، ائتنیک کیملیگیمیزی دئییل، ایکینجیسی قونشو ایراندا «آذری» آدیندا آیریجا ائتنیک قروپ دا مؤوجوددور.
لاکین بو یانلیشلیغین سببی ده یئنه اؤزوموزدن، یعنی «آذربایجانلی» کیملیگینی رسمی شکیلده ائتنیک کیملیک کیمی تقدیم ائتمهییمیزدن دوغور.
بیزیم شخصیت وثیقهمیزده، پاسپورتدا ائتنیک کیملیک قرافاسی اولماسا دا، رسمی ایستاتیستیک رقملرده آذربایجانلیلار ائتنیک قروپ کیمی تقدیم اولونور.
فقط، اگر آذربایجانلی کیملیینی ائتنیک دئییل، وطنداش کیملیگی کیمی قبول ائتسک، خاریجی دیللردهکی غیر-ی رسمی سندلرده «آذری» مفهومونون ائتنیک، دینی فرقلریندن آسیلی اولمایاراق بوتون وطنداشلاریمیزا عاییدن قیسالدیلمیش فورما کیمی ایستیفاده اولونماسیندا جیددی پروبلئم گؤرمورم.
بئله نومونهلر دونیا پراکتیکاسیندا آز دئییل.
نهایت واجیب مسئلهلردن بیری ده دیلیمیزین آدی مسئلهسیدیر کی، بو بارهده نؤوبتی دفعه باشینیزی آغریداجام.
کؤچورن: افشین شهبازی


text:
تورکیه تشقی ایشلر وزیری، امریکا قوشمه ایالتلریگه جونب کیتدی
تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی، لوس انجلسده سوداگر، ژورنالیست و محلی سیاستچیلر بیلن اوچره شه دی.
چاووش اوغلی فکر اویوشمه لری و عالی بیلیم یورتلریده گی فعالیتلرگه قتنشیب منطقوی و گلوبال مسئله لر بوییچه صحبت عملگه آشیره دی آرتیدن امریکادن کاناداگه اوتیب باره دی.
بو جایده کانادا و امریکا قوشمه ایالتلری تشقی ایشلری تامانیدن مشترک میزبانلیگیده اویوشتیریله دیگن "کوریا آرالیده خوفسیزلیک و استقرار موضوعسی آستیده گی تشقی ایشلر وزیرلری جلسه سی" گه قتنشه دی.


text:
تورکییه پرزیدئنتی رجب تایییب اردوغان «سربرنیتسا قتلعامی»نین ۲۲ ایللیینه گؤره مئساژ یاییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، اردوغان قانلی حادثه ایله باغلی مئساژیندا بونلاری قید ائدیب:
«عینی کوچهنی، شهری و اؤلکهنی پایلاشان اینسانلاری بیر-بیرینه دوشمن ائدن ایرقچی، ایسلاموفوبیک و اتنیک نیفرتی قیزیشدیران ایدئولوگییالارین مشهورلوق قازانماسینین قارشیسی آلینمالیدیر».
قید ائدک کی، کئچمیش یوگسلاوییادا باش وئرن وطنداش محاربهسی (۱۹۹۱-۱۹۹۵) زامانی صرب اوردوسو ۱۹۹۵-جی ایلین ایولوندا ان آزی ۸۳۰۰ بوسنییالی مسلمانی سربرنیتسا شهرینده قتله یئتیریب. بو قانلی اولای تاریخه «سربرنیتسا سویقیریمی» کیمی دوشوب.


text:
آنا احمدووادان بیر شعر
سایا
- آنا احمدووا
- سایا
سؤزسوز آنا احمدووا روس ادبیاتیندا آدلیم مودئرن و تاثیرلی شاعیرلردن بیری و بوریس پاسترناک، اوسیپ ماندلشتایم، گومیلیوف و گرودتسکییه تای سَمبولیسمین ابهاملی و دویونلولویونون قارشیسندا ساده لیک ایستهین آکمهایسم مکتبینین قاباقچیللاریندان دیر. شعرلری، یئوگنی یئفتوشئنکو و آندرئی وازئنسئنسکی کیمی، اوندان سورا گلن آدلیم شاعیرلره بؤیوک تاثیر قویموشدو.
سئوگی
هردن ایلان کیمی سوزور اورَیه
آستاجا زهرینی ایچینه تؤکور
هردَن گؤیرچین تک بیرگون بویوندا
بوزوشوب جامیوین هئرَسینده او
دَنلهییر چؤرَیین خیردالارینی
گاهدان بیر یوخولو گولدن داشلانیر
شئح تکین پارلاییر گول یارپاغیندا
هردن ده دَجللیک ائدیبن سنی
هر بیر سئوینجدن آستاجا اوزور
اوتورور ویولون آرشهسینده گاه
غملی نغمهسیله ایچینیچکیر
هردن اینانیلماز بیر چاغدا گؤردون
اوتورور بیرینین دوداقلاریندا.
1911


text:
گونشین کوپوندهکی رنگلردن بیری... - ائلدار باخیش
دئرلر، گونش باتارکن رنگلری اوغورلاییب گؤیون دؤردونجو قاتیندا بیر کوپهنین ایچینه دولدورورموش. گؤیون دؤردونجو قاتیندا یاشایان حضرت عیسی بو گونیش سرمایه سایهسینده بویاچیلیق یاپارمیش. حضرت عیسینین دوستلاری اولان حواریلر بئز آغارتماقلا کئچینرمیشلر.
***
دئرلر، ریلکیه گؤره، «تانری منده، اؤلوم منده» دئمک، واریلاجاق یولون سونوندان بحث ائتمکدیر. او یولون واریلدیغی مکان ندیر؟ بوردا سونسوز بیر اعجازا قاپیلماغا دیر و بئلهجه بیر روحسال و شعور آخینییلا ایستنیلن ضرردن ایستنیلن دئو نهنگلیینه، داغا تسلیم اولماق اولار. اوستهلیک، بو تسلیمیتده یئنیدن گؤزللیک و اعجاز آراییشینا چیخماق دا یورماز سنی. آددیم آتدیغینا دوغرو توزو دومانا قاتان کؤکلو-کؤمجلی جسارتله باسیب کئچرسن. چونکی بیلدیین بیر شی وار. او بیلدیین سنین «گوجون» دئییلمی عجبا؟ او «گوج» سؤزو زامانی گلدیینده ائله اؤز دیلیندن اؤز دیلینه چئوریلیب «قیسمت»، یا «قدر» سؤزلریله پایلاشا بیلدیکلرینی سنین کیملیینده ایزینی ایتیرمز بیر طلاطمه دؤنوشدورمزمی اولا؟ او بیلدیین ائله بودورمو: «تانری سندهدیر»؟ سن بو بیلدییندهکی وارین، مولکون فرقیندهسهنمی؟ بو مولکون سنده گؤرونوب گؤرونممسی شاعرلر اوچون سؤزویله بللی اولور. او مولکو منیمسهین اوغول، سؤز یازار. آنجاق او سؤز تانرینین رحمان سیفتینی داشیییب گتیرمهسی، یانسیتماسی لازیم. ایبلیسلرین، شیطانلارین، شررین ائهکامینا زوی توتان سؤزلرین مؤلفینین قدری نه اولا بیلر کی؟ چون اونون صاحیبلندیی ملک، خانیمان چوخدان ییخیلمیشدیر، قافیل! ائله ایسه گل، سؤزوموزدن یاخامیزی گئری چکمیک. «شعر» سؤزونو یازماق ایستمیرم. بو مؤضوع چمبرینده «شعر» سؤزو ندنسه «سؤز» کلمهسیندن قیسیتلی گلیر منه. ائلدار باخیش دا سؤزو اولان آدامدیر. او هپ سؤزلو آدام تأثیری باغیشلادی منه یازیلارییلا. یازدیقلارینی تام یازدی. هر یازیسیندا بو تاملیغا راغما سؤزون متافیزیک احتیاجینی سانکی باشقا بیر زامانا شاعرلیک سخاوتینی اسیرگهمهدن ساخلادی. طبیعی، بوردا «زامان» دا «شعر» آنلامیندا کوللاندیغیم بیر کلمهدیر. حتی آز قالمیشدیم «کلمه» سؤزونو «کیلیم» کیمی یازام. آنلادیم کی، اونون سؤزلرینین اکثریتینی کفنه دئییل، خالچایا، کیلیمه بوکولهیرک اؤزو کیمیجه ابدیت یولچوسو ائدیلیب. بو کیلیم ده کفن اؤنجهسی، ایسلام اؤنجهسی بیر سیویلیزاسییا قوخوسونو گتیریر روحومون راهیبهسینه. او ایسلام اؤنجسی دؤنهملرده ریتیملر، سسلر، باخیشلار، دوروشلار ائله ده اؤزگه حال-تاور سرگیلهمیردی. اوردا مسئله نین باشی بیر آز سادهلیک، سادلؤحلوک، بیر آز سمیمیت بختورلیگی، بیر آز «من بئله دلییم» سرگذشتلرینین شیرین خیاللارینا قاپیلمالار سئوداسیندا گئدیردی.
دئرلر، ائلدار باخیشین سؤزلری بو ابدیت یولچولوغوندا کفنه یوخ، کیلیمه بوکولهنلردندیر. ائله اؤزونون ده بو ابدیته اوغورلانماسی، ائرکن گئتدیی دونیادان اؤتلره دوغرو اوز توتماسی منه کفندن چوخ، کیلیمه بوکولوب، کیلیم گئیینیب وارماسینی سیرایت ائتدیریر. منه ائله گلیر کی، او کیلیمین اوزریندهکی ناخیشلار، چشنیلر، رنگلر، بویالار، ایلمهلر هر بیری – اوردا، کوپهسینی گونشین رنگلرله دولدوردوغو حضرت عیسی نین گؤیون دؤردونجو قاتیندا ائلدار باخیشین بیر شاعر کیمیلیینده داها آل-الوان معنا کیشیلیینی بیزه اینتیقال التدیریر(لر.) اوردا گونشین باتارکن اوغورلادیغی رنگلردن دولدوردوغو کوپهسیندهکی بویا حضت عیسینی داها زنگین ائتمهیه بیر مئساژدیرسا، ائلدار باخیشین سؤزلریندهکی کیلیم رنگلرینی چئشیدلری ده حضرت عیسی نین بویاسییلا بیر دیالوگ قورما احتیمالیندادیر. طبیعی، بو وئرسییا دئییل، بو سؤزون بدیعی اووقاتیندان دوغان پوئتیک تواضع کارلیق و پو-پوئتیک احتیمالا دایانان ارکلردیر.
دئرلر....
دئرلر...
دئرلر، ان قدیم کیلیم... اوزری مین بیر ناخیشلارلا، چئشنیلرله، حتی الیفبایلا آشیب داشان بو گونه یادیگار و بو گونه سونسوز بیر ناملوم سئودا داشییان جانلی کیتابه. ایندی عالیملریمیز کیلیملردهکی، خالچالارداکی ناخیش و چئشنیلرده الیفبا بولوب دونیانین ایلک حرفلرینین اولدوغونو علمین هونگهسیندن کئچیریرلر. اجدادلاریمیزین اؤتلرله، ابدی یولچولوقلا باغلی بیزلره اؤتوردوکلری او مئساژلاردا، خوش موژدهلرده آلقیلادیغیمیز بیر کوسمیک عالم، دونیا بللی اولور. ائلدارین اکثر شئیرلری، ایللاه دا «آغ ساچلارین ایشیغیندا» شئیر کیتابی محض او خالچا، خالی، قدیم کیلیم اوزریندهکی ائتنوسوموزون مدنیت امانتینی گلهجهیه دوغرو اوغورلاما تؤرهنینی خاتیرلادیردی منه. ایلکین تسسوراتیم بویدو.
***
دئرلر، ائلدارین ایمضاسی منه یازاغزی قارا قونور رنگلی تورپاغین سوبه چاغی اوزرینده گون ایشیلدایان قوخوسونو خاتیرلادیر. او قوخو بورنومون اوجوندان هئچ گئتمز. گئجه بویونجا گؤیلرین برکتینی ایچینه چکمیش او تورپاق سوبه آچیلینجا بشر اؤولادینین روحونو آیری جور تزهلییب اونون یادداشینا یقین کی، ایلکین اولاراق ریزقینی، برکتینی سالاردی. او برکت، ریزق بو گون اکمک، چؤرک، روزی کیمی آنلاشیلیرسا، یئنه یقین کی، ایلکین آنلاییشیندا اینسانین اؤز تؤرییش ماتئریالی کیمی اونون هیهجانلارینا ائشلیک ائدردی. من او تؤرییشین، دوغولوش و داها دوغروسو، یارانیشین یوخلوقدان وارلیغا دوغرو یولچولوغونداکی یورغونلوغوموزو شئیرله چیخارتماغا جسارت ائدن ائلدارلارا، ائلدار باخیشلارلا بیر دونیادا یاشادیغیمین فرقیندهیهم و بو دونیانین محض او شئیرلرله، سئوگیلی سؤزلرله قوروندوغونا اینانیرام. چونکی بیز سؤزلرین برکت قوخویان اؤزللیینده چؤرکدن اؤته بیزیم اؤز وارلیغیمیزین قاتقیسی، بیززات ایشتیراکچی اولدوغونون هله ده ائجازیندان آییلمامیش حالیندا دانیشیر، سؤهبتلشیر و یازیریق. گؤرونور، ائلدارین ایمزاسییلا باغلی، بیر طرفی تانری داغلارینا، اؤتوگهنه، بیر طرفی تیبئته، لاپ اویغورلارا، بیر طرفی اورتا آسییا بوزکیرلارینا، بیر طرفی لاپ آلتایلارا، قیزیل آلمالارا، قیزیل ایرماقلارا گئدیب چیخان بو اوجسوز-بوجاقسیز تسسوراتی منه ائلدار باخیش آدلی بیر شاعرین شئیرلری، متنلری وئریر، بخش ائدیر.
***
دئرلر، گونش گؤیلرین قیراغیندا باتارکهن راهیبلرین چیلغینلیغینی دیشا ووران رنگلری داغلارین اوجالیغیندان، دینوزاویرلارین گؤزلریندن، گوللرین-چیچکلرین باهاریندان، دنیزلرین-دریالارین اوزوندهکی سایسیز-حسابسیز لپجیکلردهکی هیدایتدن...حتی اینسانلارین دانیشارکهن کلمهلری آراسیندا گیزلنیب واختینی گؤزلدیی ائیهاملاردان بئله اوغورلاییب گؤیون دؤردونجو قاتیندا بیر کوپهنین ایچینه دولدورورموش. گؤیون دؤردونجو قاتیندا یاشایان هز.عیسی بو گئنیش سرمایه سایهسینده بویاچیلیق یاپارمیش. هز.عیسینین دوستلاری اولان هواریلر بئز آغارتماقلا کئچینرمیشلر.
نیه اینانیرام کی، گونشین اوغورلاییب گؤیون دؤردونجو قاتیندا کوپه دولدوردوغو او رنگلرین ایچینده ائلدار باخیشین دا شئیرلرینین رنگی - سویو اولمامیش دئییل؟ گونشین محض باتارکهن، یئر اوزوندن ال-آیاغینی ییغیشدیرارکهن تاماه سالدیغی او رنگلردن ایستیفاده ائدیب اؤز بازارینی آچان هز.عیسینین سرمایهسیندن گؤرهسهن او گونشه هانسی قازانج گئری دؤنورموش؟ بو ماتئریالیستلرین سوالی اولا بیلر. من بو سوالا جاواب وئرمیرم... آنجاق بو سوالین دا بؤیوک بیر جاواب اولدوغونو اؤزلویومده درک ائدیرهم. چونکی هر صاباح یئنیدن دونیایا، عالملره آچیلان او گونشین آخشامدان الده ائلدیی او رنگلر، هر صاباح یئر اوزونه، دیگر دونیالارا یئنی رنگ، یئنی بویا اولاراق قایتاریلیردی.
دئرلر، محض گونش او رنگلری هر صاباح عالملره پایلادیغیندان، آخشاملار ائلدیی اوغورلوغون مایاسیندا حاللالیق اولدوغونا اینانیرام. اونا دا اینانجیم قریبه بیر اووسونلا قرارلاشیر کی، گونش طرفیندن اوغورلانان او رنگلرین ایچینده هر گون یئر اوزونه گونشله قاییدان رنلردن بیری ده ائلدارین شئیرلرینین رهنگی-روحودور. بورداکی رنگلر آرتیق عیسینین بویاسی اولماقدان چیخیب روح و جان شکلینی حاق ائلمیش، قازانمیش، منیمسمیش، حتی جانا، روحا قدر یول کئچمیش رنگلردیر.
***
من اونو گؤرهنده، سسینی ائشیدنده، دینی روایتلرده بحث ائدیلهن اینسانین تورپاقدان یارانماغی حاقینداکی حؤکملره جانی-دیلدن اینانیردیم. من هر دفعه اونو گؤرهنده ایلک اینسانین ندنسه آدم آدلی بیر کیشینین اولدوغونا یقینلیک گتیریردیم. هر دفعه اونونلا قارشیلاشاندا منه ائله گلیردی کی، ایلک اینسان اولان آدم آدلی او سؤی-کؤکوموز اوجا بویویلا گؤیلرین اتییندن ماوی ایشیق مردیوهنلرله یاواش-یاواش، هئچ تلسمهدن ائنرک یئر اوزونه دوغرو دولو-دولو، هئچ او دولولوقدان دئیهسهن اؤزونو ده خبری اولمادیغی بیر تؤورو باخیشلارینا یوکلهییب، قاشلارینا چاتیب گلیر. اما بوتون حاللاردا اونون هر دفعه گؤیلرین راحتلیغینی دا آردینا آلیب گلدیینی، گلیشینی کؤورک بیر کهانتله گؤروردوم. او گلن، گلمهیه آلیشان کیشی، گؤرهسهن بیر گون ندن فلیین بو دونیادا اونا هرلدیی، یا بولادیغی چرخیندن باشی دؤنه-دؤنه، گؤزلری قارالا-قارالا یوماغا دؤنوشهرک چیخیب گئتدی، قافیل؟ بلکه او ایلاهی یوماغا دؤنوشهن اوزانیم یئنیدن نؤوبتی قدر و تالئیینی قازانماسی اوچون سونسوز گؤیلرین دؤردونجو قاتیندا گونشین اوغورلاییب کوپهسینه دولدوردوغو رنگلرله بویانماغا گئدیردی... گئدیردی کی، تانرینین ان موبارک، ان طراوتلی کیلیمی، قوتسال خالصی اولسون. او ایلاهی خالی و کیلیم اوزریندهکی ایشارتلر ایسه ایندی بیزدن اونون درگاهینا دوغرو آپاردیغی آجیلی-آغریلی خبرلرله آشیب داشیردی...


text:
ارمنیستان سلاحلی قوهلرینین بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ایریچاپلی پولمیوتلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رژیمینی ۱۱۷ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار. آذ-آ وئریلن معلوماتا گؤره، ارمنیستان رسپوبلیکاسی نویمبریان و ایجوان رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن قازاخ رایونونون قوشچو آیریم، قیزیل حاجیلی، بالا جعفرلی کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، بئرد رایونونون موسئسقئخ کندینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن توووز رایونونون آغدام، کوخانبی، مونجوقلو کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، کراسنوسئلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن گدبی رایونونون زامانلی کندینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ترتر رایونونون ایشغال آلتیندا اولان گؤیارخ، چیلبورت، یاریمجا، آغدام رایونونون نمیرلی، شیخلار، جواهیرلی، قاراقاشلی، ساریجالی، نووروزلو، یوسیفجانلی، مرزیلی، فضولی رایونونون آشاغی وئیسللی، قاراخانبیلی، آشاغی سیداحمدلی، قورقان، کوردلر، هورادیز، جبراییل رایونونون نوزگار و مهدیلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گؤیگؤل، گورانبوی، ترتر، آغدام، خوجاوند، فضولی و جبراییل رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن ده آذربایجان سلاحلی قوهلرینین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
ترکیه دنیا مسلمان لری نینگ دردی گه مرهم بولماقده
یره لنگن سومالیا لیک لر ترکیه ده تداوی ایتیلماقده
سومالیا پایتختی موگادیشوده اوتگن کونی اویوشتیریلگن تروریستیک هجوم عاقبتیده یره لنگن 35 نفر سومالیا لیک, تداوی اوچون ترکیه جمهوریتی پایتختی انقره گه کیلتیریلدی.
اوشبو سومالیالیک لر فرقلی کسلخانه لر ده تداوی ایتیله باشله دی.
عینی دمده ترکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان نینگ بویوروغی گه بناً 10 تُن ادویه و باشقه طبی لوازم, داکتر لرنینگ هم موجود بولگن 33 کیشی لیک بیر هیئت بیلن بیرگه اکتوبر آیی نینگ 15 نچی کونیده موگادیشو گه یوباریلدی.
بوندن تشقری, ترکیه جمهوریتی ساغلیق نی سقلش وزیری احمد دیمیر جان هم سومالیا گه سفر قیلدی.
سومالیاده اویوشتیریلگن اوشبو تروریستیک هجوم عاقبتیده 300 دن آرتیغراق کیشی جان بیرگن ایدی.


text:
جبراییلین ایشغالدان آزاد ائدیلن جوجوق مرجانلی کندینده ۲۴ ایلدهن سونرا ایلک توی چادیری قورولوب. بدلوولار عائلهسینده کئچیریلن سنت تویو بوتون کند ساکینلرینی بیر آرایا توپلاییب. ایندی جوجوق مرجانلی ساکینلرینین نیتی کندده اوغول ائولندیریب، قیز کؤچورمکله داها بؤیوک شنلیکلر قورماقدیر.
کولت. آذ خزر تی وی-یه ایستینادا خبر وئریر کی، بو، ایشغالدان آزاد اولدوقدان سونرا کنددهکی ایلک تویدور.
کند ساکینی باخشالی بدلوو ۲ یاشلی اؤولادی بابک بدلوو اوجون مجیلیس قوروب. بالاجانین سنت تویو تمطراقلی کئچیریلیب. ۲۴ ایلدهن سونرا کندده باش توتان ایلک توی ساکینلرین سئوینجینه سبب اولوب.


text:
روسییانین تبلیغات کامپانییاسی گورجستان حاکمیتی اوچون بؤیوک تهدید دئییل.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو بی بی سی-یه آچیقلاماسیندا گورجستان پرزیدنتی گئورگی مارگولاشویلی سؤیلهییب.
«جمعیت سیاسی پروسسلری دوغرو قیمتلندیریر. بو، سئچیجیلرین مودریک مؤوقعینی تصدیق ائدیر. سیز پارلامنته باخین. روسیایؤنلولوک فاکتیکی اولاراق گورجستان سیاستینده یوخدور. گورجولر روسییانین منیم اؤلکمده آپاردیغی سیاستی، اؤلکهمین مستقیللیینی الده ائتدیی ایلک گوندن داورانیشینی یاخشی بیلیرلر. صحبت تکجه ۲۰۰۸-جی ایلدهن گئتمیر. بورایا ۹۰-جی ایللر ده عاییددیر. او زامان مستقیل سئچکیلر و آزاد سیاستچیلر روسییانین ماراقلاری ایله توققوشدولار. روسییا ایسه مستقیل سئچکینین قارشیسینی آلماق اوچون بوتون رسورسلاریندان یارارلاندی. روسییا بیزیم اراضی بوتؤولویوموزو تانیسا، بیز اونا جنوبی قافقازدا اؤز پوتنسیالینی رئاللاشدیرماغا ایمکان وئرجییک. گورجستان همیشه قافقازدا مؤوجود اولوب. بیز ایلک دفعه دئییل کی، ایمپرییا ایله اوز-اوزه گلیریک. روسییا کیمی بؤیوک ایمپرییالار مؤوجود اولوب، اما بیز یئنه ده اؤز دؤولتچیلییمیزی قوروموشوق»، – مارگوئلاشویلی او بیلدیریب.


text:
منیم علئیه دارلاریم پارتییانی اله کئچیرمک پلانینی اؤنجهدن حاضیرلامیشدیلار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «روستاوی-۲» تئلئویزییاسینا موصاحیبهسینده گورجوستانین ائکس-پرئزیدئنتی میخایل ساکاشویلی سؤیلهییب.
«پلان بئله ایدی کی، اگر پارتییانی (واحید میللی حرکات نظرده توتولور – رئد.) اله کئچیرمک مومکون اولماسایدی، او زامان ایکینجی قاتار ایشه سالینمالییدی. اؤز مالییهلری حسابینا اونلار رئلس اوزرینه ایکینجی قاتاری قویدولار. آوروپا گورجوستانی پارتییاسینی یاراتدیلار. بئش یوز میندن چوخ اینسان واحید میللی حرکاتا سس وئریب. گؤرهسهن، هئچ اولماسا، بیر سئچه یه جی واحید میللی حرکات یئرینه آوروپا گورجوستانینا سس وئره جه یینی بیلیردیمی؟ من بیلمیردیم. بو، بیرینجی بؤیوک یالان ایدی. ایکینجیسی ایسه اونلارین منین پروبلئم اولماماغیملا باغلی دئدیکلری ایدی. منی مدافعه ائدیردیلر، ایندی ایسه دئییرلر کی، اساس پروبلئم میشادیر. آشکار شکیلده بونو دئدیلر. اونا گؤره ده من دئییرم کی، بو، چوخ یاخشی درس ایدی. خالق هئچ واخت اونلاری آلداتماقلا حاکمیته گلن اینسانلاری اونوتمایاجاق»، – ائکس-پرئزیدئنت بیلدیریب.
قئید ائدک کی، سون گونلر سااکاشویلینین پارتییاسینی ترک ائدن سیاسی لیدئرلرین سایی آرتیب. پارتییادان گئدنلر بو آددیمی قورومون رهبرلیینده یالنیز ساکاشویلینین قالماسینی ایستمه دیکلری اوچون آتدیقلارینی بیلدیریبلر. پارتییانی ترک ائدنلر سیراسیندا گیقا بوکئرییا و داوید باکرادزئ کیمی مشهور شخصلر ده اولوب. ساکاشویلی بو پروسئسی میلیاردئر بیدزینا ایوانیشویلینین اویونو آدلاندیریب.
پارتییانی ترک ائدنلر یئنی آوروپا گورجوستانی پارتییاسی یارادیبلار. بو پارتییا ایندییه قدر یالنیز کاغیذ اوزرینده مؤوجود اولوب.


text:
ایهیم!… باشلاندی!
رقيه كبيري
« شکیلی بیچیمیندن آییرماق نه دی کی؟ آییریب، اویانادا کئچه رم. هله کوکلا تئاتری* کیمیایپدن آسلاییب، نئجه ایستهسم، الیمده ده اوینادارام!»
راوینین شیلتاقلیغی توتوب. فرقلی بیر حیکایه یازماغی گلیر. گاهدان موراویانین طرزی کیمی،گوندهلیک حیاتین آخیمیندا، جینسیت دن آسیلی اولان دوشونجهلره، اؤزوندن اؤزگهلشمه قونولارینا توخونماغی گلیر. بلکهده نیشانه شناس، امبرتو اکونون بائودولینا رمانی کیمیباشلانیشدا کاراکترین دیلیندن یازیلیمش بول- بول املایی غلطلرله یازسین دئیه، دوشونور. نه ده اولسا منیم اون آلتی یاشلی کاراکترلریم بائودولینایلا یاشیددیلار.هانریش بُل ون تلخهییندن ده کئچه بیلیمر. اونون کیمیروایت ائده بیلسهایدی، اؤزونو راویلرین راویسی آدلاندیرا بیلردی. اما من بیر یازیچی اولاراق بعضن راویایله راضیلاشا بیلیمرم. بوراسی نه ایتالیا، نه ده آلمان اؤلکهسیدیر. بو مکان آذربایجانین اورهیینده چیرپینان مکاندیر. بیر باخیسان، ارگ هله ده سینمیش بئلیایله دایانیب. تاریخی گونلری یانسیدان تربیت کیتابخاناسی اونونلا اوز- اوزه، گؤز- گؤزه باخیر. دردلری دئشمک قصدیم یوخدور. ویترینینده سیرایلا دوزولموش، اوخومانماغی گؤزلهین کیتابلاردان هئچ سؤز آچمیرام. آلمانلی لارین تیکدییی ساعات بیناسی هله ده دیم- دیک یئرینده دایایبب. یانمیش کیتابلارین سیس- دومان خاطیره سی، بعضن ساعاتین عقربهلرینی ائله اویودور کی، آیلار سورور، هله عقربهلر یوخودان آییلا بیلمیرلر. گؤی مسجیدی پاساژلار چئورهلهسهده، اونون کناریندا کی 4000 ایل قدمتی تمثیل ائدن مزارلار هله ده گؤزدن ایتیلهسی دئییل.
خاسا بئیینلی راوینین بئینینه باتمیر کی، من گونهباخانلار شهریندن گلمیشم. تبریزده، عئینالی اتهیینده،گُسل اوستونده تیکیلمیش بیر آپارتماندا اَیلشیرم. نه ایتالیانین حال-هاواسین آنلاییرام، نه ده موراویایلا، اکونون طرزینده یازاماغی باجاریرام. اؤزومو اودا- کؤزه وورسام دا، روایت قلمیم،هانریش بُل قلمیاولا بیلمز. گل ده بو سؤزلری یئددی رنگه چالار راویمه قبول ائتدیر. دینلهمیر کی، دینلهمیر! شکیل لری بیچیمیندن آییرا بیلرم، دئییر.
ساعاتلاردیر اوتوروب، ایکی معصوم شکیله گؤز تیکمیشم. او قدر بکر، او قدر دوغال باخیشلاری وار کی، « بو معصومیته هئچ حیکایه یازماق اولماز» دئییرم. هفته خیال راوینین الیندن بئزمیشم. آز قالیرام ،اونون قولاغیندان توتوب، حیکایهدن ائشییه آتیم. باشقا بیر راوی تاپا بیلمهسم ده، اؤزوم کئچیب اونون یئرینده ایلهشه رم. نه ده اولسا اوشاقلیقلاریم ناغیل دینلهمکله کئچیب. ملیک محمدین کسیلمیش، اوستونه دوز سپیلمیش بارماغی یوخودا اورهییمیآجیشدیریب. گئجهلر قمر وزیرین خیالیایله یاتمیشام، شمس وزیرین فیکیرایله گوندوزه گؤز آچمیشام. مدرسهدن دؤندویومده ساکین دربندلرده، مادر فولادزره آز قالیب کؤلگهمییاخالاسین. ایندینین ایندیسی،یاشامیمیشوشهدن نازیک، اینجه سؤزلرین ایچینده توتموشام. هلهده دئولرین الینده سینماسیندان قورخورام.
من حیکایه یابانجیسی دئییلیم کی! روایلیک نه دیر کی؟ اوچ- بئش کاراکتری یان- یانا دوزوب، اونلارین آغزینا نه ایستهسن قویوب، دیللریندن نه ایستهسن دینلهیه بیلرسن. اما منیم راویم کؤنزدی. بیر سوژه بئینینه باتدیغیندا، دونیانین اوستا جراحلاری بئله اونو بئینیندن چیخارا بیلمز، هله قالسین منیم کیمیاوزو یوموشاق یازیچی اولسون. ایکی آیاغین بیر باشماغا تپیب، ایکی جینسیتدن، ایکی شکیلی، ایکی گون بیر یئرده قوناقلاندیریب، اونلاری ایزلهمهیی گلیر. بیر-بیرلرینه نئجه، نه تَهَر داوراندیقلاریندان حیکایه یازماق ایستهییر. چاره سیز قالمیشام. نه دئیه بیلرم کی!
منیم معصوم شکیل لریم، ایللر بویو اونودولموش آلبوم دان تانیمادیقلاری بیر مکانا یول آزیبلار. جغرافیاسیز بیر یئرده قاپیسیز بیر مکاندی. دؤرد دیواری وار یوخسا ایکی دیواری، بللی دئییل. ایکی شکیل. آغ- قارا، اون آلتی یاشلی؛ آلا گؤز ایله، قاراقاباق…
آلا گؤز، هؤروکلرینی یئنیجه آچمیش، قیوریم ساچلاری ایکی طرفیندن سینهسینه دوغرو شلالهلنمیش بیر قیز. گؤزلری خمار دئییل. هئچ شاعیرین غزل قایناغی اولماییب. دوداقلارینین رنگی، هئچ شعره بزک وئرمهییب. باخیشی اورکک مارالین باخیشی دی. قاراقاباعین دوداغینین اوستونده سئیرک گؤیرتی، غرورولو ، استرس لی باخیشلاری اوزاقلارا باخیر. راوی فیکیره دالیب. چالیشیر شکیل لری بیچیم لریندن آییرسین. ساپدان آسیلمیش قولچاق کیمیاونلارین دویغولارین نماییشه قویسون. منسه دیلیمیدیشیمده سیخیرام. بو قونودا راوی یه هئچ بیر یول گؤسترهمیهجهییمه قرارليیام. راوی چاره سیز قالیب. منیم اورهییمه سانکی سرین سو سپیرلر. بیلیرم؛ شکیل لری هئچ کیم بیچیمیندن آییرا بیلمز”. راحات اوتورا بیلیمرم. زهر دیلیمله راوینی سانجیم، دئییرم :« فیکر ائله سین به لیلی مجنون یازاجاخسان! یوخسا شیرین له فرهادی؟»
روای منیم سؤزومو ائشیتمهمیش کیمیگؤزونو اؤنونده کی صحیفهیه تیکیب. اوجا سسله باغیریرام:
«خبرین وارهانسی یوز ایلده ییخ؟»
منه قولاق وئرمیر. سؤزوم هئچ دخلینه دئییل. آلا گؤزله، قاراقاباغین شکیللرینده، ایتیب، باتیب، سانکی. راوینین اوزنه ساری اَییلیرم. شکیللره باخماغینا مانع اولورام:« 2013 ده ییخهااااا…»
راوی آغزین اَییب، تمسخرله منیم سؤزلریمیاؤزومه قایتاریر:« 2013 ده….2013 ده…بیلیرم دا… دئییرسن به من نظامییم؟ من کیم اولارام کی، فرهادلا -شیرینی یازیم؟! باخ گؤر بو شکیل لرده، سن تئشه گؤرورسن یا قایا ؟؟؟»
عصبی حالدا اونون باشینا باغیریرام:« بو معصوم شکیل لردن ال چک!».
آلا گؤزله، قارا قاباغین باخیشلارینین معصومیتی اورهییمیتیترهدیر. شکیللری راوییه گؤستردییمه پئشمانام. حیکایه اوچون اونلارین معصومیتیندن فایدالاندیغیما، اؤزومو گوناهکار حیس ائدیرم. بیر داها راوییه اوز توتورام: « بوش وئر بو حیکایه نی. گل باهالیقدان، دلاردان، نفت دن یازاق. اصلا سن هر نه ایسته سن یازاق. آنجاق بو شکیللری بوشلا. سؤزلر، بوایکی معصومیتی تصویره چکه بیلمز!»
روای ترسه- ترسه منه باخیر:«معصومیت؟ کیم دئییر من معصومیت دن یازاجاغام؟ اؤزون دئدینها 2013 دهییخ!»
ائشیتدیغیم سؤز، اورییمه قورخو سالیر. بئله اوزو قیرمیزی، دیل اوزون راوی یه هئچ راستلامامیشدیم:« به ندن یازاجاقسان؟»
راوی گؤزونو گؤزومه زیللهییب« دؤز!» دئییر.
نه ائدهجهییمیبیلمیرم .آزقالیر حیکایهنین فایلینی یئرلی- دیب لی کامپیوتریمدن سیلیم. بلکه کاراکترلرین معصومیتدن، راوینین خاسا خیاللاریندان، منی ایچینه چکن نوستالژیادان یاخامیقورتاریم .
حیکایه نی بوراخیب، اؤز فیکیر- خیالمدا دولاشیرام. راوینین سئوینجک سسی منی اؤزومه گتیریر: « ایهیم!… باشلاندی»
قاراقاباق یئرینده قیمیلدانیب، آلا گؤزه ساری دؤندو. آلا گؤز اؤزونو بیلمهمزلییه وورسادا، گؤز آلتی اونو سوزدو. منسه ال- قولوم سوستالدی. راوینین آرخاسیندان بویلانیب، اونلارا باخدیم.
آلا گؤز باشینی یوخاری قالدیردی. قاراقاباغا باخیب، کوسهین قیزلار کیمیدوداقلارین بوزدو. قارا قاباغین دوداغی قاچدی.
گؤردوکلریمه اینانا بیلمهدیم. یئنه ده راوینین باشینا باغیردیم: « اونلاری هیپنوتیزم ائله دین؟ »…
راوی سانکی نه دئدییمیائشیتمیر. سایماز یانا اؤز ایشینده دی. منی یازیچی دئییل، آدام حسابینا بئله قویمور. گؤزلری گولور. قاراقاباغین شکیلی آیاق توتوب، آستا- آستا آلا گؤزون شکیلینه یاخینلاشیر. اونون اؤنونده دایانیر. گولور. آلا گؤز اورکک باخیشلارین اونون گؤزوندن قاچیرا بیلیمر. اوتانقاچ – اونانقاچ گولور. باخیشلارین یئره تیکیر. قارا قاباق الینی اونا ساری اوزالدیر…
راوی آز قالیر سئوینجکدن قانادلانیب، اوچسون. منسه آلا گؤزله قاراقاباغین معصومیتینه توخونماغا تحملم یوخدور. هله قالسین کی توخونان شخص حیکایهمین راویسی اولسون. دلی کیمیباغیریرام:«شکیللر بیچیمیندن آیریلا بیلمز»…
راوینین قولوندان یاپیشیب، حیکایهمین قاپیسین آچیب، اونو ائشییه سالیرام…
*کوکلا تئاتری: خیمه شب بازی
1391.11.14


text:
اوچونجو دونیا ساواشینا می حاضیرلانیلیر؟
سوریه ساواشینی و سوریه خالقینین چکدیگی آجیلاری سونا چاتدیرماق اوچون لازیم اولان استراتژی، وکالت ساواشلارینین و ژئوسیاسی گوج گؤستریسینین اؤتهسینه گئچمک مجبوریتیندهدیر.
پرئزیدئنت سؤزچوسو سایین ابراهیم قالینین دیلی صاباحدا یاییملانان ۱۴.۰۴.۲۰۱۸ تاریخلی مقالهسینین تورکجه ترجومهسیدیر.
آمریکا و روسیا، سوریه رژیمینین ۷ آپوریلده دومادا شیمیایی سلاح ایستیفاده ائتمهسینین اوزرینه ساواشا گیرهجکلر می؟ بو، اوچونجو دونیا ساواشینین باشلانغیجی می؟ ائدیلن مبالغهیه و سؤز ساواشینا باخمایاراق، یوخ، دئییل. داها چوخ، سویوق ساواشین، یئرلی یئرینه اوتورمادان بوراخدیغی بیتمهمیش ایشلر، بونلار.
بشار اسد رژیمینین ۷ آوریلده شیمیایی سلاحلاری یئنیدن ایستیفاده ائتدیگینی گؤسترن گوجلو دلیللر وار. دونیا ساغلیق هؤرگوتو (WHO)، دومادا تخمیناً ۵۰۰ نفرین "زهرلی شیمیایی مادهلره معروض قالماقلا باغلی بلیرتی و سمپتوملار" گؤسترمهلری اوزرینه معالیجه ائدیلدیگینی بیلدیردی. سالدیری نتیجهسینده ۷۰ین اوزرینده انسانین اؤلدویو تخمین ائدیلیر. اؤلنلرین، "سون درجه زهرلی شیمیایی مادهلره معروض قالمایلا باغلی" سمپتوملار گؤستردیگی معین ائدیلدی.
آنجاق، بو وضعیت ایلک دفعه اولمور؛ رژیم اؤز خالقینا قارشی داها اول ده شیمیایی سلاحلار ایستیفاده ائتدی. ۲۰۱۳.جو ایلده رژیم عینی شئیی ائتدیکده، آمریکا پرزیدنتی باراک اوباما بیر قیرمیزی چیزگی چکدی، اما رژیمی مسئول توتاجاق، یا دا بو جور وحشیجهسینه ائیلملرین تکرارلانماماسی اوچون لازیم اولان تدبیرلری گؤرهجک هئچ بیر شئی ائتمهدی. دولاییسییلا، روسیا و ایرانا سوریهدهکی قاریشیقلیغا بوتون گوجلری ایله داخیل اولما فورصتینی وئرهن ده اوبامانین محض بو اوغورسوزلوغو اولدو. بونونلا برابر، اوبامانین بو حرکتی، اسد رژیمینه یئنی بیر قورتارما کندیری آتاراق، داغیلماق اوزری ایکن رژیمی یئنیدن حیاتا قایتاردی. او زامان وئریلهجک جدی و استراتژیک بیر تپکی، سوریه ساواشینین گئدیشینی دییشهبیلردی و گلهجکده اولاجاق شیمیایی سالدیریلاری اؤنلهیهبیلردی.
دیگر طرفدن، تک باشینا منفور بیر ساواش سوچو اولان شیمیایی سلاحلارین ایستیفاده ائدیلمهسی، سوریه فاجعهسینین یالنیز بیر پارچاسیدیر. ۲۱.جی عصرین بو ان آمانسیز ساواشنین نتیجهسی اولاراق، یوز مینلرجه اینسان اؤلدو و میلیونلارجا اینسان یا سیغینماچی اولدو، یا دا اؤز اؤلکهلرینده یئرلریندن ائدیلدی. پرزیدنت رجب طیب اردوغانین حاقلی اولاراق دئدیگی کیمی، عادی سلاحلارین ایستیفادهسی نتیجهسینده بو آنا قدر داها چوخ اینسان اؤلدو و اولوسلارآراسی توپلوم بو دراما بیر تپکی وئرمهیهرک، سوریه خالقینی بیر طرفده اسد رژیمینین دیگر یاندا دا داعش و دیگر تروریست قروپلارین وحشیلیگینه ترک ائتدی. سوریه خالقی، سوریه ساواشیندا ایکی جاناواردان بیرینی سئچمک مجبوریتینده دئییلدی و ائتمهیهجک ده. تورکیه کیمی بیر نئچه استثنا خاریجینده، دونیانین چوخو سوریه خالقینا آرخا چئویردی. ۷ آوریلده ائدیلن شیمیایی سالدیری جدیه آلینمالی و رژیم تؤرتدیگی ساواش سوچلاریندن سوروملو توتولمالیدیر. آلیناجاق اولاسی تدبیرلر آراسیندا، رژیمین شیمیایی و دیگر اؤلومجول قابیلیتلرینی یوخ ائتمهیی قارشیسینا هدفلهین حربی موداخیله اولابیلر. بوندان باشقا، تورکیه، گوونلیک شوراسینین حادثهنی آراشدیرماق اوچون وئردیگی قرارا دا دستک وئرمیشدیر. بو سیرادا، شیمیایی سلاحلارین قاداغان ائدیلمهسی هؤرگوتو (OPCW)، دومایا، شیمیایی سلاحلارین ایستیفاده ائدیلدیگینی تحقیق ائتمهسی اوچون تاپشیریق وئردیگی بیر هیاتی گؤندریر. بو هیاته، ایشینی گؤرمهسی اوچون تام یئتکی وئریلمهلیدیر.
ترامپ رهبرلیگی، نئجه بیر تپکی وئرجگینه هله قرار وئرمهدی. آمریکا و روسیا آراسینداکی گرگینلیک یوکسک، آنجاق بیر دونیا ساواشینی باشلادمایاجاقلار. اؤتن دؤرد ایل عرضینده، سوریه افسانهسی، دونیا گوجلری و بؤلگهسل اویونچولار طرفیندن اؤز ژئوسیاسی یئرلشدیرمهلری اوچون ایستیفاده ائدیلدی. بو وضعیتین ایندی بیر دییشیکلیک گؤسترمهسی ایسه هئچ ده مومکون دئییل. چونکو اصل پروبلئم، تمرکز نقطهسینین ساواشا بیر سون قویماق دئییل، ساواشی سوریه، عراق و خاریجینده نفوذ ساحهلری یاراتماق اوچون موختلیف فورملاردا ایستیفاده ائتمک اولماسیدیر. داعشه قارشی موباریزه، یاییلماچی سیاستی و سیاسی گوج گؤستریلررینی مشروعلاشدیرماق اوچون بیر ماسک کیمی ایستیفاده ائدیلیر. بو ژئوسییاسی گرگینلیگی آرتیرما سیاستیندن ان چوخ فایدا آپاران اسد رژیی و دستکچیلری اولارکن، سوریه خالقی ایسه هله ده عذاب چکمهیه داوام ائدیر.
"سویوق ساواشین بیتمهمیش ایشلری" تانیملاماسی، ایکی قطبلو دونیا سیستمینین باشا چاتدیقدان سونرا سوردورولهبیلیر بیر نظامین اورتایا چیخمادیغی حقیقتی ایله باغلیدیر. باتیلی اولمایان اؤلکهلرین، اؤزللیکله روسیا و چینین، حس ائتدیکلری گوج دنگهسیزلیگی، قلوبال سیستمده پریودیک کسینتیلر یاراتماغا یازغیلی ایدی. اولوسلارآراسی سیستمین، باریشی، دوزهنی، اؤزگورلویو و رفاهی هر کس اوچون تاسیس ائدیلمهسینده اوغورسوزلوغو، ۱۹۹۰لاردان بو یانا ساییسیز فاجعهیه یول آچدی. بیرینجی کؤرفز ساواشی، بوسنی و روانداداکی سویقیریملار، فیلیسطینین هئچ بیتمهیهن اضطرابی، آفریقا و آسیاداکی اوغورسوز دؤولتلرین یاییلماسی، تروریزمین و آشیریلیغین یوکسلمهسی و وارلی ایله یوخسول آراسینداکی اوچورومون آرتماسی، بو یئنی قلوبال نظامسیزلیق و قاریشیقلیق دؤورونون نتیجهلری آراسیندا. روسیا کیمی اؤلکهلر اؤزلرینی، سویوق ساواش سونراسی دؤورده گوج دنگهسینین اودوزانلاری اولاراق گؤرورلر و بو وضعیتی اؤز خئیرلرینه اولاجاق شکیلده دییشدیرمک ایستهییرلر. و سوریه ده، بو داها بؤیوک ساواشین یالنیز بیر صحنهسی. سوریهدهکی ده داخیل اولماقلا حاضردا داوام ائدن ساواشلارین گلهجیی، یئنی بیر گوج دنگهسینین نئجه و نه واخت قورولاجاغینا باغلی اولاجاق. آیریجا باریشین و عدالتین هر کس اوچون ضمانت آلتینا آلینماسینا دا باغلی اولاجاقدیر.
آمریکا و روسیا آراسیندا مؤوجود اولان گرگینلییه گلینجه، گئچن ایل خان شیخوندا اولدوغو کیمی، آمریکا طرفیندن معین رژیم هدفلرینه قارشی دوزنلهنهجک محدود هاوا سالدیریلاری ایله نتیجهلهنمهسی محتملدیر. ترامپ رهبرلیگی او زامان گوجلو بیر مئساژ وئرمیشدی و ایندی ده بونو یئرینه یئتیرمهسی اولدوقجا مومکون گؤرونور. بوندان باشقا، ترامپ، اوباما اولمادیغینی و بیر قیرمیزی چیزگینین پوزولدوغونو گؤردویو آن، بونا جاواب وئردیگینی، دونیایا گؤسترمک ایستهییر. روسیا ایسه رژیمی دستکلهمهیه داوام ائدجک و رژیم گوجلرینه یؤنهلیک بؤیوک میقیاسلی سالدیریلاردان قاچیناراق گرگینلیگی آزالتماغین یولونو آختاراجاق.
بو استراتژی اویونو گؤزلر اؤنونه سریلیرکن اؤزوموزه خاطیرلاتمالیییق: دونیانین ان گلیشمیش سلاحلارینا صاحب اولماق، ان عاغیللی استراتژییه صاحب اولدوغو معناسینا گلمز. سوریه ساواشینی و سوریه خالقینین دردینی سونا چاتدیرماق، وکالت ساواشلارینین و ژئوسیاسی گوج گؤستریلرینین اؤتهسینه گئچمهسی لازیم اولان بیر استراتژینی طلب ائدیر. بو استراتژی، اسد رژیمی یا دا داعش، القاعده، پ.ی.د و یا ی.پ.گ کیمی ترور هؤؤگوتلری اولمادان مشروع، دموکراتیک و قابساییجی بیر سیاسی دوزهن یاراتماغا دقت منمرکز اولمالیدیر.


text:
کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو
کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of California, Santa Cruz, (فارسجا:دانشگاه کالیفرنیا، سانتا کروز)، (عربجه:جامعة كاليفورنيا (سانتا كروز)))آمریکانین سانتا کروز، کالیفورنیا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۱۶٬۷۲۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو ۱۹۶۵ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:Huey_Newton_HS_Yearbook.jpeg|


text:
کانادانین باش ناظیری کاستین ترودا قاتیلدیغی وئریلیشلرین بیرینده گؤز یاشلارینا حاکیم اولا بیلمه ییب.
آخشام.آذین معلوماتینا گؤره، او، سورییالی میقرانتلا بیر تئلئویزییا پروگرامیندا ایشتیراک ائدیب. پئشه سی حکیم اولان سورییالی عاییله سی ایله بیرلیکته اؤتن ایل کانادایا قبول ائدیلیب.
سورییالی میقرانت وئریلیشده کانادایا آیاق باسدیغی ایلک گون باش ناظیر اونو قارشیلادیغی و الینی سیخاراق: "ائوینیزه خوش گلدینیز"، -دئدی یینی خاطیرلادیب.
کاستین میقرانتین دانیشدیقلارینی دینله یه رک کؤورلیب. او، ماساداکی سالفئتکانی (کاغیذ دستمالی) آلاراق گؤز یاشلارینی سیلیب. باش ناظیرین بو گؤرونتولری اینتئرنئتده مینلرله اینسان طرفیندن پایلاشیلاب.


text:
محمد باقر بهشتی دئدی:دولت تبریز2018 اوچون 765 میلیارد تومن وعده وئردیی حالدا نهایت ده بو مسئله یه فقط 10 میلیارد تومن بودجه آییردی.
تبریز شوراسینین عضوو دئدی: بیر نئچه آی قاباق، تبریزین مدنی میراث اداره سینین رئیسی شورادا دولت وریندن 765 میلیارد تومن تبریز 2018 اختصاص وئریلمه سیندن سوز آچمیشدی. من ائله او زامان بو ایشین اولمایاجاغینی دئمیشدیم.
بهشتی سوزلرینین داوامیندا آرتیردی: یاخین گونلرده اسلامی شورا مجلس رئیسینین نائبی و شرقی آذربایجان والی سی طرفنیدن جمهور رئیسینین بیرینجی معاونینه مکتوب یازیلاراق، ان آز 150 میلیارد تومن تبریز2018 اوچون اختصاص تاپماسی ایسته نیلمیشدی. آنجاق نهایت ده ساده جه 10 میلیارد تومن بو اهمیتلی مسئله یه اختصاص وئریلیب.


text:
ایستردیم عالمین ایشینی ائتمک امتاحان،
اولدوم بو مقصد ایله جاهان سیرینه روان.
اوّلجه دوشدی بیر باغا ناگه یولوم منیم،
اولدی غریبه ایشلر او باغدا منه عیان.
گؤردوم او جمله دن قوجا باغبان بهر ایچون،
امیدله، قایغی ایله اکیب بیر جاوان فیدان.
سعی ائیله میش او وقته قدر کی، بوداق وئریب،
یارپاق آچیب، شکوفه یئتیرمیش آغاج هامان.
میوه کی، اصل مقصد ایدی ظاهر اولجاغین،
اوّل شکوفه دن او قیدا آلدی بیر زامان.
آیریلدی بیر قدر بؤیویونجه شکوفه دن،
یارپاقلا شاخه دن او قیدالاندی دورمادان.
اعضاسینه آغاج دان اونون سو روان ایدی،
تام سیز، یئتیشمه میش بؤیویوب بوی آتان زامان.
حد کماله چاتمادان او، میوه دایما
اوستونده ایدی اول آغاجین شاد، کامران.
دَیدی، آغاجلا بیر – بیری نین ضدی اولدیلار،
رنگ ایله عطری وئردی بو ضدیتی نشان.
میوه آغاجدان اینجه دیر، عطری زیاده دیر،
اولماز آغاجدا میوه ده کی عطر بی گمان.
آیریلمالییدی میوه آغاجدان دَیَن کیمی،
وئرمه ز طبیعت هئچ کسه بو حؤکمله آمان.
میوه دریلمز ایسه آغاجدان، بو قایدا دیر،
دؤوران الیله هر ایکیسینه یئتر زیان.
هم میوه نی ازیب، چورودوب مهو ائدر هاوا،
هم ده دییر آغاج باشنا داش زامان – زامان.
یوخدورسا میوه ده آغاجا احتیاج اگر،
میوه آغاجدا توتمامالی بوش یئره مکان.
دینله منی، عاقللی بالام، دقت ائیله سن،
بو اینجه نکته سرّینی تا ائیله ییم بیان.
سالسان حقیقت عالمینه یاخشی بیر نظر،
سن میوه سن، من ایسه آغاج، دهر بوستان.
دونیا باغیندا هر آغاجی بسله مک ایچون،
قددی بوکوک فلک اؤزودور پیر باغبانی.
یارپاق، شکوفه، شاخه اگر بیلمه سن ندیر،
آروادلا مال و مُلکوم ایدی، ای عزیز جان.
قویدون او گون کی، سن بو جاهان مولکونه قدم،
جان شیره سیله جسمینه وئردی قیدا آنان.
سودّن آییردی چون سنی دؤوران دایه سی،
مالیملا، مولکوم ایله تاپاردی تنین توان.
محتاج ایدین منه نه قدر کی، حیاتدا سن،
مندن سوای بیلمز ایدین یار مهربان.
صرف ائیله دیم یولوندا بوتون عؤمرومو، بو گون
قالدیرمیسان غرور ایله باش گؤیلره یامان.
جیسمیم ضعیف لشینجه گؤروندو یوکوم آغیر،
منده بلانی چکمک ایچون قالمامیش او جان.
گنج لیک اوزون دن ایشله دیگین هر عمل ایچون
یئتمزمی طعنه وردو منه هر قوجا، جاوان؟
اودسام بو غملری، ای اوغول، قورخورام اؤلم،
روسوای اولارام، قورخورام، ائتسم اگر فغان.
ای فیضینین کمالی ائدن قدریمی فزون،
ای عزتی منه ساییلان شؤوکت ایله شأن!
سندن سوای یوخسادا جاندان منه عزیز،
دیرناغی اتدن اوزمه یه قالمیش بو گون گمان.
میوه ایله آغاج بیزه ده بیر نمونه دیر،
عبرت گؤتور، گؤزه ل دئیلیب دیر بو داستان.
یوخ میل سنده چون منه همدرد اولماغا،
ممکن دئیل سنینله اولاق یار همزبان.
بس دیر، منه عذاب ایله باش ایمیین یئتر،
بس دیر، مذمتیمله منیم باغرین اولدی قان.
توتماز داخی سنینله منیم اتفاقیمیز،
من بیر اؤوج سوموک، سن ایسه تازه گلستان.
یولداشلیغیم توتارمی سنینله منیم بو گون،
سن بیر چئویک جاوان، منم پیر ناتوان.
ایسترسن عالمی توتاسان بیر قیلینج کیمی،
قین پرده سینده بس نه ایچون قالمیسان نهان؟
منسیز یاشا، قازان اؤزونه حؤرمت، اعتبار،
من مانعیم، یوخونسا بو گون نام ایله نشان.
شاهین بالاسی نین وار اگر صیده قدرتی،
البته، مصلحت دیر ائده ترک آشیان.
بیر لعل کان ایچینده کماله چاتیب اگر،
حؤکم طبیعت ایله گرک قالماسین نهان.
دونیانی نظمه سالماق ایچون حکمت اولدی بیل،
هر سؤز کی، سؤیله میش بو فضولی ناتوان.
هر سؤز کی، سؤیلمیش بو فضولیگ ناتوان.


text:
بیتکوین یئنی تاریخی رئکوردا ایمضا آتیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بیتکوین دیری ۸،۴۴% باهالاشاراق، ۷۸۹۰ دوللارا چاتیب.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه بیتکوین ۷۰۰۰ دوللارا قدر باهالاشمیشدی.
بیتکوین ایلک مرکزسیزلشدیریلمیش رقهملی پولدور. بیتکوینین یارانماسی بانکلارین یوخ اولماسی تهدیدینی آرتیریر. بونون سایهسینده مالییه عملیاتلارینی آرتیق بانکلار یوخ، هر کس اؤزو ایداره ائتمیش اولاجاق. بیر مدت اؤنجه آوروپا بیرلیگی، روسییا و چینین بیتکوینله تیجارتی محدودلاشدیرماسی اونون دیرینی ایکی هفته عرضینده ۴۰% اوجوزلاشدیرمیشدی. بین الخالق والیوتا فوندونون سونرادان بیتکوینین لئگیتیملیینی تانیماسی اونون دیرینین یئنیدن سرعتله آرتماسینا سبب اولموشدو.