text:
اسکندر داعوادان دوققوز ایل قاباق ائولنمیشدی، اوشاغی اولمامیشدی. گئتدی داعوایا، دوققوز آی سونرا مکتوب آلدی کی، اوغلو اولوب.
اوّل سئویندی. سونرا اورهیینه نه دامدیسا کئفی پوزولدو؛ دوردوغو یئرده آغلاماق توتوردو، گؤزوندن یاش آخیردی.
کوماندیر[۱] سوروشدو:
- نییه آغلاییرسان؟
اسکندر دئدی:
- اوغلوم اولوب. دوققوز ایل اولماییب، من داعوایا گئدن کیمی اولوب.
- اوغلون اولوب، لاپ یاخشی. دا نییه آغلاییرسان؟
اسکندر دئدی:
- قورخورام اؤلدورهلر، اوغلومو گؤرمهیَم.
کوماندیرین اونا یازیغی گلدی، دئدی:
- مکتوب یاز، اوغلونون شکلینی گؤندرسینلر.
و اسکندر کوماندیره دئمهدی کی، کند یئرینده شکیل چکدیرمک نه بویدا ایشدی. اوشاغی گرک آپارالار رایونا[۲]. رایوننان کندین آراسی دا بیر دونیا یولدو. رایوندا دا کی، ایندی شکیل چکن تاپیلا، یا تاپیلمایا.
اسکندر کوماندیره هئچ نه دئمهدی، آنجاق یادینا داعوادان اوچ- دؤرد ایل قاباق اؤزونون شکیل چکدیرمهیی دوشدو. اسکندر او شکیلی رایوندا یوخ، شهرده چکدیرمیشدی. گئتمیشدی شکیل چکیلن یئره. شکیل چکیلن یئرده هرهسی دیوارین یاریسی بویدا ایکی یئکه شکیل واردی. بیرینده بیر آدام چکمیشدیلر، آلتیندا آت، الینده قیلینج، چینینده توفنگ. آمما چینینین اوستونده باشی یوخ ایدی، باشینین یئرینده دئشیک واردی.
اسکندره دئدیلر:
- کئچ او شکلین دالینا، آیاغینین آلتینا ستول قوی، قالخ، باشینی او دئشیکدن چیخارت، شکلینی چکک. بو آت دا سنینکی اولسون، قیلینج دا، توفنگ ده…
اسکندری اوشاق واختی بیر دفه آت ییخمیشدی، ائله او قورخاندی کی آتدان قورخوردو.
و اسکندر باشینی او بیری شکیلدهکی آدامین چینینین اوستوندهکی دئشیکدن چیخارتدی. او آدام یئکهپرین بیرییدی. نهنگ بیر شتانقی[۳] دا قالدیریب ساخلامیشدی باشینین اوستونده. باشینین اوستونده دئینده کی، باشی یوخ ایدی و اسکندر اؤز باشینی همین آدامین چینینین اوستوندهکی دئشیکدن چیخارداندان سونرا او شتانق قالدی اسکندرین باشینین اوستونده.
اسکندر گؤزونو دولاندیریب شکیلدهکی او یئکهپر آدامین آیاقلارینا، قوللارینا باخدی، فیکیرلشدی کی، بیر آزدان بو آیاقلار، قوللار اؤزونونکی اولاجاق، بَه- بَه ائلهییب آغزینی مارچیلداتدی. سونرا گؤزونو دولاندیریب باشینین اوستوندهکی شتانقا باخدی و باشینین توکلری بیز- بیز اولدو. ظالیم اوغلونون شتانقی هئچ ائله بیل شکیل دئییلدی، دوغروچویدو. اسکندر فیکیرلشدی کی، آی آللاه، ایندی بو شتانق دوغروچو اولا، دوشه باشینا، خوردخشیل ائلهیر.
و شکیل چکنه دئدی کی:
- تئز اول، چک گؤروم، باغریم یاریلدی.
شکیل چکن آپاراتی چیققیلداتدی و هیریلدادی.
اسکندر باشینی او شتانقین آلتینداکی دئشیکدن چیخارتدی و راحات نفس آلدی.
اسکندر همین شکلی آپاردی کنده.
اسکندرگیلده نوحدان قالما بیر دیوار گوزگوسو واردی. گوزگونو دیواردان دوشورتدو، اوزوقویلو آتدی صاندیغین ایچینه، صاندیغین آغزینی دا قیفیللادی و همین شکیلی ووردو گوزگونون یئرینه.
اسکندر چؤل ایشیندن قاییداندا همین شکیلدهکی پهلوان اسکندره باخیردی، او دقیقه یورغونلوغو جانیندان چیخیردی. سوفرهیه چؤرک گلنده همین شکیله باخیردی، ایشتاهی ایکیقات آرتیردی. داعوایا گئدن گون آخیرینجی کَره همین شکیله باخدی و آروادینا دئدی کی:
- قورخما، منه گولـله باتماز!..
و گونلرین بیر گونو اسکندر سنگرده، ائله اوتوردوغو یئردهجه یوخولامیشدی، توفنگی ده قوجاغیندا، بیردن یوخودا همین شکیل چکیلن یئری گؤردو.
اوردا، اوتاغین اورتاسیندا یئکه بیر شکیل واردی، او شکیلده بیر بئشیک چکمیشدیلر، بئشیکده ده بیر اوشاق. اوشاغین چینینین اوستونده باشی یوخ ایدی، دئشیک واردی.
و قاپی آچیلیردی، اسکندرین آروادی قوجاغیندا اوشاق گیریردی ایچهری، کئچیردی شکیلین دالینا، قوجاغینداکی اوشاغین باشینی شکیلدهکی اوشاغین چینینین اوستوندهکی دئشیکدن چیخاریردی، اسکندر باخیردی، دئییردی:
- یوخ، بو دئییل!..
آروادی گئدیردی، قوجاغیندا آیری اوشاق، تَهزهدن گلیردی.
بئله- بئله، آروادی نئچه یول گئتدی- گلدی، آمما او اوشاقلارین هئچ بیریسینین صیفتی اسکندرین اورهیینه یاتمادی.
آخیردا اسکندرین ده، شکیل چکهنین ده اومیدی کسیلمیشدی کی، قاپینین دالیندان آغلاماق سسی گلدی. سونرا قاپی آچیلدی، اسکندرین آروادی، قوجاغیندا بیر اوشاق، گیردی ایچهری.
اوشاق آغلاییب اؤزونو اؤلدوروردو.
اسکندرین آروادی کئچدی شکلین دالینا، آغلایان اوشاغین باشینی گوج- بَلاینان بیر تَههر شکیلدهکی دئشیکدن چیخارتدی. او اوشاغین صیفتینی گؤرن کیمی اسکندرین قانی قاینادی. اوشاغین آغزی- بورنو، گؤزو- قاشی عینن اسکندرینکییدی. حتّا آغزینین اوستونده، بورنونون آلتیندا عینن اونونکو کیمی بیر قالین، جود بیغی دا واردی.
اسکندر لذّتنن بیغینی تومارلادی و شکیل چکنه دئدی:
- چک!
آنجاق شکیل چکن او بیغلی اوشاغین شکلینی چکه بیلمهدی. چونکی بیردن ائله بیل یئر ترپندی. اسکندر یوخودان دیک آتیلیب گؤردو کی، وور چاتلاسیندی. اسکندرگیلین اوستونه دوشمن تانکلاری گلیردی، دوشمن سالداتلاری یویوروردو.
اسکندر توفنگی قالدیردی اوزونه، ائله بیر دوشمن سالداتینی سئچیب نیشان آلماق ایستهییردی کی، مؤجوزه باش وئردی. اسکندر توفنگی توشلاییب سول گؤزونو قییان کیمی توفنگین لولهسیینن او سالداتین آراسیندا بیر بئشیک پیدا اولدو. بئشیکده بیر اوشاق دیمدیک دایانیب اللرینی اوزاتمیشدی اسکندره ساری، آغلاییب اؤزونو اؤلدوروردو.
اسکندر سَکسَهنیب سول گؤزونو آچدی، بئشیک ده یوخ اولدو، بئشیکدهکی اوشاق دا.
اسکندر اوچ دفه «لعنت شیطانا» دئدی، اوچ دفه بؤیرونو چیمدیکلهدی و اسکندر بونلاری ائلَهیهَنهجن همین دوشمن سالداتینی ووروب آشیرتدیلار.
اسکندر توفنگی قالدیردی اوزونه، بیر آیریسینی نیشان آلدی. آنجاق سول گؤزونو قییان کیمی یئنه همین بئشیک پیدا اولدو، همین اوشاق دا ایچینده.
اسکندر یئنه سول گؤزونو آچدی و باشا دوشدو کی، بئله گئتسه بو بئشیکدهکی اوشاقدان یاخاسینی قورتارا بیلمَیهجک.
بیردن آغلینا نه گلدیسه، توفنگی اوستلرینه گلن دوشمن تانکلاریندان بیرینه توشلادی و سول گؤزونو قییان کیمی یئنه همین بئشیک گلیب دوردو توفنگین لولهسیینن او تانکین آراسیندا، ایچینده ده همین اوشاق.
اسکندر باشلادی گؤزلهمَیه.
تانک گلدی، یاخینلاشدی، ائله ایندیجه او بئشییی باستالاییب کئچهجکدی کی، اسکندر دؤزمهدی، سنگردن باییرا آتیلدی، چیغیرا- چیغیرا تانکین اوستونه جومدو.
دای سونراسیندان اسکندرین خبری اولمادی. بیر ده گؤزونو آچیب گؤردو کی، قوسپیتالدادی، باشی ساریقلی اوزانیب.
او قوسپیتالدا یارالی چوخ ایدی. هر گون داوا- درماندان ساوایی هرهسینه بیر پارچا شاکالاد وئریردیلر؛ یئسینلر، قانا گلسینلر. چونکی بو یارالیلار چوخلو قان ایتیرمیشدیلر. ساغالاندان سونرا دا، یئنه جَبهَهیه قاییتمالییدیلار، یئنه ووروشوب چوخلو قان آخیتمالییدیلار؛ هم دوشمنین، هم ده، اؤزلرینین قانینی.
اسکندرین باشینین یاراسی تئز ساغالدی، هئچ بالاجا چاپیغی دا قالمادی. آمما حکیملر ها اَللشسهلر ده، باشینین آغریسی گئتمهدی کی، گئتمهدی. بو آغرینان تهزهدن دوشمن اوستونه گئتمک موشکول مسلهیدی. اودور کی، اسکندره آخیرینجی دفه بیر پارچا شاکالاد وئردیلر، اوستهلیک اونا مؤهورلی بیر کاغیذ دا وئریب دئدیلر کی:
- بو موحاربهینن سنینکی قورتاردی. گئت ائوه، آرواد- اوشاغین یانینا…
اسکندر او کاغیذی دا، شاکالادی دا قویوب جیبینه، قوسپیتالدان چیخیب یولا دوشدو، گاه قاطارنان، گاه ماشیننان، گاه پیادا نئچه کنددن، شهردن کئچه- کئچه آخیر کی گلیب دوغما کنده گئدن یولا یئتیشدی.
… گونون ائله واختییدی کی، نه گئجهیدی، نه سحر؛ اولدوزلار باتمیشدیلار، آی هله باتمامیشدی، گؤیون بیر طرفینده دایانیب دوروردو.
گؤیون او بیری طرفی بومبوش ایدی.
یول دا بومبوش ایدی.
اسکندر بو بومبوش یولون قیراغیینان، اوتلارین آراسیینان گئدیردی، گئده- گئده گؤیدهکی آیا باخیردی و آز قالمیشدی کی، آغاپپاق، یئپیئکه بیر گؤبهلهیی تاپدالاسین. اسکندر آیاغینی هاوادا ساخلادی، یوخاریدان آشاغی باشلادی گؤبهلهیی سوزمهیه.
بو گؤبهلک گؤبهلکدن چوخ دووشانا اوخشاییردی، تکجه قولاقلاری چاتمیردی.
بلکه ائله قولاقلاری دا چاتیردی، بلکه ائله دووشان ایدی، قولاقلارینی باشینا چکیب یاتمیشدی.
اسکندر آشاغی اَییلدی:
- سن دووشانسان، یا گؤبهلک؟- دئدی.
دووشان گؤبهلک کیمی سوسوردو.
اسکندر آیاغینی بیر آز دا یوخاری قالدیردی و او گؤبهلهیین دوز قولاغینین دیبینده تَپییینی یئره چیرپدی.
گؤبهلک دووشان کیمی گؤتورولدو.
او دووشان بو چمنلیکده یاتان بوتون مخلوقاتین یوخوسونا حارام قاتا- قاتا قاچیردی.
او کَپنهیی یوخودان ائلهین ده او دووشان اولدو.
کپنک دووشانین لاپ آیاغینین آلتیندان قاناد چالا- چالا قالخدی، او یانا اوچدو، بو یانا اوچدو و هاوادا چاشیب قالدی.
آی دا باتمیشدی، آلاتورانلیغایدی.
هر شئی- اوتلار، چیچکلر آلاتوران رنگیندهیدی، اصلینده رنگسیز ایدی. کپنهیی ده بو رنگسیزلیک چاشباش ائلهمیشدی.
آنجاق گؤیون او بیری طرفی گئت- گئده قیزاریردی، سونرا گونش گؤروندو. اسکندر باشینی قالدیریب گونشه باخدی و گؤزو قاماشمادی. چونکی او گونشین ایشیغی هله یئره گلیب چاتمامیشدی. آنجاق او ایشیق گونشدن آیریلمیشدی، گؤینن باشیآشاغی گلیردی.
کپنک ده گونشی گؤروب قانادلارینی چالا- چالا یوخاری قالخدی. یوخاریدا، یئردن بیر خئیلک هوندورده گونشین ایشیغی کپنهیی هاخلادی و کپنک مست اولدو، بیر آن هاوادا قورویوب قالدی، قانادلاری ترپنمهدی. سونرا ائله او جور، او ایشیغین اوجوندا آشاغی یئنمهیه باشلادی.
آنجاق او ایشیق کپنهیی اؤتوب کئچدی. اسکندرین گؤزلرینه دولدو و اسکندر گؤزلرینی یومدو.
اسکندر گؤزلرینی آچاندا گونشین ایشیغی یئره چاتمیشدی. هر شئی اؤز رنگیندهیدی، چیچکلر قیرمیزی …
بایاقکی آلابزک کپنک ده او رنگلرین اوستونده آتیلیب دوشوردو، اؤزویچون کئف ائلهییردی.
اسکندر ده دوشموشدو کپنهیین دالینجا، ساغینا- سولونا کئچیردی:
- بیر شئی گؤستر، آی آللاهین گؤزل مخلوقو!.. – دئییردی،- بیر اوت گؤستر، چیچک گؤستر. نهیه قونسان منیمدی، عهد ائلهییرم، بیر شئی گؤستر گؤتوروم آپاریم بالاما، دئییم کپنک خالان گؤندردی…
کپنک اوچوردو، دولانیردی، آمما هئچ نهیه قونموردو، هئچ نهیی گؤسترمیردی.
ائلهجه اوچا- اوچا او کپنک اسکندری چمنلیکدن چیخارتدی، یاماجلا اوزو آشاغی دوشورتدو، چایین قیراغینا گتیردی.
… او تیسباغا چایین ساحیله یاخین، دایاز یئرینده، یئکه بیر داشین اوستونه سریلمیشدی، ائنسیز، یومشاق باشینی ائنلی، برک چاناغینین آلتیندان چیخاریب اؤزونو گونه وئریردی.
کپنک اوچا- اوچا گئدیب دوز او تیسباغانین باشینین اوستونده هرلنمهیه باشلادی، دئیهسن بربزکلی چاناغیندان خوشو گلمیشدی، قونماق ایستهییردی.
اسکندر چایین قیراغیندا دایانمیشدی، کپنهیه یالواریردی:
- قونما، – دئییردی، – آی آللاهین گؤزل مخلوقو!.. موندارلاما عهدیمی… او تیسباغانی هانسی اوشاغین یانینا آپارماق اولار؟!..
اؤزو دئییردی، اؤزو ائشیدیردی. کپنک کمالِ سلیقهینن تیسباغانین اوستونه قونماغا حاضیرلاشیردی.
اسکندر کپنکدن اومیدینی کسدی، اوزونو توتدو تیسباغایا:
- اینصافین اولسون، – دئدی، – منی اوغول- اوشاق یانیندا بیآبیر ائلهمه!.. یئری گئت، نه تاپمیسان او داشین اوستونده آخی؟!.. گول کیمی چایی قویموسان اوردا.. – اَییلیب الینی سویا ووردو، – سویا باخدی.. – دئدی، – به- به- به!..
یوخ، بالام، دئیهسن او تیسباغانین دا ترپنمک فیکری یوخ ایدی.
اسکندر یئردن بیر خیرداجا داش گؤتوروب او تیسباغایا توللادی؛ اؤزو ده، توشلامادی، ائله- بئله توللادی کی، بلکه قورخوب گئده.
و تیسباغا سریلدییی او یئکه داشین اوستوندن سوروشدو، دوشدو سویون ایچینه. آنجاق کپنک یئنه او داشدان اوزاقلاشمادی، اوچوردو، هرلهنیردی، او داشین باشینا دولانیردی.
بیردن اسکندرین اورهیینه نهسه بیر پیس شئی دامدی، اؤزوندن ایختیارسیز سویا گیردی، گئتدی، گئتدی، سو دیزینهجن قالخدی، ساپوقلارینا[۶] دولدو، قورشاغینا چیخدی و اسکندر او داشا گلیب چاتدی.
داشین اوستونه قان تؤکولموشدو.
او تیسباغا دا داشین بؤیرونده، چایین دیبینده دالیقاتلی دوشوب قالمیشدی.
اسکندر او تیسباغانین پارچالانان باشینی، چاناقنان اؤرتولن یئکه، یؤندمسیز بدنینی گؤردو. اسکندر ائشیتمیشدی کی، تیسباغالار یوز ایل، ایکی یوز ایل یاشاییر. بلکه بو تیسباغانین دا یوز یاشی واردی و یوز ایلدی کی، بو تیسباغانین یئکه، یؤندمسیز بدنی او ایری، آغیر چاناغی اؤز اوستونده گزدیریردی، او چاناغین هاوایی حامباللیغینی ائلهییردی. آمما بو گونشلی گونده او چاناق بو تیسباغانین بالاجا، ائنسیز، یومشاق باشینی خیرداجا بیر داشدان قورویا بیلمهدی.
بیردن اسکندرین بو ایری، آغیر چاناغا آجیغی توتدو، آز قالدی کی بیر تپیک ایلیشدیرسین، آنجاق اوزونو چئویردی و چیخیب گئتدی.
اسکندر پرت اولموشدو، چیرتما وورسان قانی چیخاردی، هئچ بیلمیردی کی، نئجه یئریییر. و دئیهسن هئچ سویون ایچیینن یئریدییینی ده بیلمیردی …
دَییرمانین قاباغیندا بیر آرابا دایانمیشدی، آرابایا بیر جوت اؤکوز قوشولموشدو. آرابانین ایچینده چووال تایلاری واردی، بؤیرونده ده آداملار؛ بیری باشیپاپاقلییدی، اوچو باشییایلیقلی.
باشیپاپاقلی دَییرمانچییدی، اسکندره اوزاق قوهوملوغو چاتیردی.
باشییایلیقلیلاردان بیری گوللو آروادییدی.
بو همین گوللو آروادییدی کی، داعوادان اون- اون بئش ایل قاباق اؤز دوغماجا اَرینی قولچوماق چیخاردیب توتدورموشدو. او واختاجان بو کندده هئچ کسین گوللو آروادی گؤرمهیه گؤزو یوخ ایدی، چونکی او جور عزازیل آدامنان بیر یاستیغا باش قویوردو. آمما ارینی توتدوراندان سونرا گوللو آرواد لاپ جاماعاتین گؤزوندن دوشدو، چونکی او کیشی نه قدر عزازیل آدام اولسا دا، هر حالدا گوللو آروادین ارییدی، اوننان بیر یاستیغا باش قویموشدو …
باشییایلیقلیلارین او بیریسی نیسه باجییدی.
نیسه باجی بیر اوجابوی، اینجهبئل گلینایدی. آنجاق ایندی بئلینین اینجهلییی قالمامیشدی، چونکی حامیلهیدی. داعوانین بو وورهاوور واختی حامیله اولماق بیر آز قلیظ حاقّ- حساب ساییلسا دا، مسله بوندایدی کی، نیسه باجی تؤره ممّدین آروادییدی، تؤره ممّدی ده داعوایا آپارمامیشدیلار، چونکی بویو چاتمیردی.
اصلینه قالسا، داعوادان قاباق نیسه باجی تؤره ممّدی هئچ آدام سایمیردی. آنجاق تؤره ممّد او واخت دا اونون دردیندن دلی- دیوانهیدی. جاماعاتین دا تؤره ممّده یازیغی گلیردی، چونکی بیلیردیلر کی، بو سئودا باش توتان ایش دئییل. آمما بو کندین جاوانلاری هامیسی داعوایا گئدندن سونرا، گونلرین بیر گونو نیسه باجی چؤلده اونا نئجه باخدیسا، تؤره ممّد ائله همین آخشام نیسه باجیگیله ائلچی گؤندردی، بیر آی سونرا دا توی ائلهییب نیسه باجینی آپاردی ائوینه.
او گوندن تؤره ممّدین چیچهیی چیرتدادی، آمما بیر شئیی باشا دوشه بیلمهدی کی، داعوادان قاباق نیسه باجینین دردیندن دلی- دیوانه اولاندا بو جاماعاتین اونا نییه یازیغی گلیردی؟ و ایندی نیسه باجینی ائوینه آپاریب اؤزونه آرواد ائلهیندن سونرا بو جاماعاتین اوندان نییه زهلهسی گئتمهیه باشلادی؟!..
باشییایلیقلیلارین اوچونجوسونو اسکندر اوّل تانیمادی. چونکی اسکندر داعوایا گئدنده او قیز بیر بورنوفیرتیقلی اوشاق ایدی؛ آیاقیالین، باشیآچیق، کندین ایچینده او یان- بو یانا قاچیردی. ایندی بؤیویوب یئتیشمیشدی. دوغرودان، آیاقلاری یئنه یالینیدی، آمما باشیندا بیر تَپتَهزه، گوللو یایلیق واردی. بورنو دا کی، ماشاللا، تپتمیز ایدی.
اسکندری گؤرن کیمی هامیسینین گؤزو برلدی، آغیزلارینی آییریب اونا باخا- باخا قالدیلار.
اسکندر ده اؤزونو ایتیردی، بیر یوخاریدان آشاغی اؤزونه باخدی، گؤردو کی، قورشاغاجان سویون ایچینده دایانیب و لاپ چاشدی.
یاواش- یاواش سودان چیخدی، ائله آیاغی قورویا دَین کیمی اوّلجه دَییرمانچی اؤزونه گلدی، جوموب اسکندرین بوینونو قوجاقلادی:
- خوش گلمیسن! – دئدی.
دَییرمانچی بوراخان کیمی اسکندر کئچدی گوللو آروادین چنگینه. گوللو آرواد اسکندری باغرینا باسیب مارچامارچ اؤپدو.
اسکندر گوللو آروادین چنگیندن قورتاراندان سونرا همین باشییایلیقلی، آیاغییالین قیز باشینداکی یایلیغی دوزلده- دوزلده، یالین آیاقلارینی بیر- بیرینین دالیندا گیزلده- گیزلده اسکندره یاخینلاشدی، نازلانا- نازلانا اَل وئریب گؤروشدو.
نیسه باجی بیر آز لنگیدی، بارماقلارینی اوووشدوردو، سونرا باشینی ترپهدیب اسکندره سالام وئردی.
اسکندر ده باشییلا اونون سالامینی آلدی و نیسه باجینین بؤیویوب یومرولانان قارنینی گؤرنده کئفی کؤکلدی، یادینا دوشدو کی، بیر آزدان اوغلونو گؤرهجک، اوزونو توتدو نیسه باجییا:
- بیزیم اوشاق نئجهدی؟ – دئدی.
او یایلیقلی قیز پیققیلدادی.
نیسه باجی اوتانیب باشینی آشاغی سالدی، جاواب وئرمهدی.
اسکندر بو دفه اوزونو گوللو آروادا چئویردی:
- بیزیم اوشاق نئجهدی؟..
گوللو آرواد:
- آی اسکندر، بیر حؤوصلن اولسون!.. – دئدی، گلمیسن، گئدرسن، اوشاغی دا گؤررسن. هله بیر دئه گؤرک فرونتدا[۷] ایشلر نئجهدی، نه عجب سنی بئله بوراخیبلار، یوخسا داعوا قورتاریب؟!
گوللو آرواد بونلارین هامیسینی بیرنفسه دئدی.
گوللو آرواد بونلاری دئینده اسکندر هئچ کسه باخمیردی، اَییلمیشدی، ساپوقلارینی چیخاریردی. چونکی ساپوقلارینین ایچی سوینان دولویدو و او سو اسکندرین بارماقلارینی اوشودوردو.
ائله ساپوقلارینی چیخارا- چیخارا:
- بیلمیرم، – دئدی، – داعوادی دا … بلکه قورتاریب، بلکه یوخ …
اسکندر بونو دئینده گوللو آرواد سَکسَندی، سونرا گؤزلرینی زیللهدی دَییرمانچینین گؤزلرینه، سیرلی- سیرلی باشینی ترپتدی.
گوللو آروادین بئله سیرلی- سیرلی باشینی ترپتمهیینده نهسه چوخ پیس بیر شئی واردی، همین پیس شئیی نیسه باجی دَییرمانچیدان اوّل حیسّ ائلهدی و رنگی آغاردی.
سونرا همین پیس شئیی دَییرمانچی دا حیسّ ائلهدی، اوز- گؤزونو بوزوشدوروب باشینی بولادی، یعنی کی، یوخ، اولا بیلمز!
آمما او یایلیقلی قیز حله هئچ نه حیسّ ائلهمیردی، ائله یایلیغینی قوردالایا- قوردالایا باخیردی.
اسکندر ساپوقلارینی چیخارتدی، سویونو بوشالتدی، گونون آلتیندا قویدو کی، قوروسون.
سونرا جوراب یئرینه آیاقلارینا دولادیغی پاتاوالاری آچدی، سویونو سیخدی، هرهسینی بیر اؤکوزون بئلینه سردی. سونرا آیاقیالین گلیب دوردو ساپوقلارین یانیندا، اوزونو گوللو آروادا توتوب یئنه سوروشدو:
- بیزیم اوشاق نئجهدی؟..
گوللو آرواد یئنه باشلادی کی:
- آی اسکندر، بیر حؤوصلن اولسون، اوشاقدی دا …
آنجاق بو دفه سؤزونون دالینی گتیره بیلمهدی، چونکی بیردن اسکندری گولمک توتدو:
- آی آرواد، – دئدی، – نه حؤوصله- حؤوصله دئییب دورموسان، حؤوصلم نه گزیر؟! بو بویدا یولو کیمدن اؤترو ووروب گلمیشم؟ اوشاقدان اؤترو! یوخسا منیم بو وَدَه بوردا نه اؤلوموم واردی؟!..
گوللو آرواد یئنه سکسندی، یئنه دَییرمانچییا باخدی، آنجاق دَییرمانچی گؤزونو قاچیرتدی، باشلادی اؤکوزلره باخماغا.
و گوللو آرواد گویا ظارافاتنان، گوله- گوله:
- آی اسکندر، – دئدی، – نه چوخ اوشاق- اوشاق دئییرسن، بیردن اوشاغین عشقی گوج ائلهیَر، فرونتو قویوب قاچارسان ها؟
نیسه باجی بایاقدان گؤزونو آیاغینین آلتینا زیللهمیشدی، باشینی قالدیرماغا قورخوردو، آنجاق بونو ائشیدنده باشینی قالدیریب گوللو آروادا باخدی، گؤردو کی، گوللو آرواد هئچ ظارافات ائلَیَنه اوخشامیر و یازیغین لاپ ماتی- قوتو قورودو.
گوللو آرواد بو دفه گوله- گوله سوروشدو:
- بورا باخ، آی اسکندر!.. – دئدی، – داکومئنت[۸]دن- زاددان بیر شئیین وار؟!..
اسکندر گوله- گوله:
- وار، – دئدی، – آی آرواد!.. او دا وار!..
الینی سالدی جیبینه، بیر آز قوردالادی، آنجاق ندنسه هئچ نه چیخارتمادی، ائله او جور، الی جیبینده قورویوب قالدی …
نیسه باجی دا اورکلنمیشدی، باشینی قالدیریب باخیردی، هامینین گؤزو اسکندرین جیبیندهیدی.
… و اسکندر یاواش- یاواش الینی جیبیندن چیخارتدی، اووجوندا ال بویدا بیر کاغیذ واردی، آنجاق کاغیذ اولدوغو دا بیلینمیردی، ایسلانیب یامیاش اولموشدو، خشیله دؤنموشدو، اوستونه ده نه بولاشمیشدیسا قاپقارایدی و بو دقیقه اسکندرین اووجوندان دا، شالوارینین جیبیندن ده قاپقارا دامجیلار سوزولوردو.
اسکندر ده، اووجونداکینا باخا- باخا مات- موعطّل دایانمیشدی، اؤزو ده دای گولموردو.
گوللو آرواد گؤردو اسکندردن بیر حرکت یوخدو، بوینونو اوزادیب دیقّتنن اونون اووجونداکینا باخدی، آمما دئیهسن گؤردویوندن آغلی بیر شئی کسمهدی. اوزونو توتدو دَییرمانچییا:
- گل گؤر بونون اووجونداکی نهدیر؟ – دئدی.
دَییرمانچی گلدی، اِهمالجا بارماغیینان اسکندرین اووجونداکیندان بیر آز سیویریب یالادی و یئره بیر تیکه کاغیذ قیرینتیسی توپوردو … ائلهجه، کاغیذ قیرینتیلارینی یئره توپوره- توپوره دَییرمانچی اسکندرین اووجونداکینی تامام سیویریب یالادی، سونرا گوللو آروادا ساری دؤنوب آغزینی مارچیلدادا- مارچیلدادا:
- شاقالاتدی … – دئدی.
ائله دئدی کی، گویا بوتون مسله اسکندرین اووجونداکینین شاکالاد اولوب- اولماماغیندایدی و بونون شاکالاد اولماغیینان دا هر شئی دوزهلیردی.
گوللو آرواد ترس- ترس دَییرمانچییا باخدی، سونرا اوزونو توتدو اسکندره:
- شاکالاتی گؤردوک، – دئدی، – آغزین شیرین اولسون … داکومئنتی گؤستر!..
اسکندر قوپقورو قورویوب قالمیشدی، گاه دَییرمانچینین مارچیلدایان آغزینا باخیردی، گاه یئردهکی کاغیذ قیرینتیلارینا باخیردی:
- داکومئنتیم یوخدو … – دئدی.
نیسه باجی دیکسینیب باشینی قالدیردی، اسکندره باخیب یئرینده بوزوشدو.
گوللو آرواد دا دیکسیندی:
- نئجه یانی یوخدو؟! – دئدی.
اسکندر:
- وارییدی … – دئدی، – آمما ایندی یوخدو …
و دَییرمانچینین آغزینا باخیب کئی- کئی گولومسوندو.
دَییرمانچی دا چاشمیشدی، آغزینی مارچیلداتمیردی، گؤزلرینی دؤیوردو.
او یایلیقلی قیز دا دئیهسن نهسه باشا دوشموشدو، داها باشینداکی یایلیغی قوردالامیردی، یالین آیاقلارینی گیزلتمک ده یادیندان چیخمیشدی.
گوللو آرواد بیردن الینی آتیب اسکندرین یاخاسیندان یاپیشدی، ائله دارتدی کی، یاخاسی جیریلدی. قیشقیرا- قیشقیرا:
- باشیمیزی شاقالاتنان آلدادیرسان؟! – دئدی، – قاچمیسان، کؤپَیاوغلو؟!..
نیسه باجی هؤنکوروب آغلادی و نیسه باجی آغلایان کیمی اولوب- قالان شکّ- شوبهه ده داغیلدی، هامی ایناندی کی، اسکندر قاچیب. دَییرمانچی یویوروب اسکندرین قوللاریندان مؤحکم- مؤحکم یاپیشدی، ائله بیل قورخوردو کی، گوللو آروادین الیندن چیخار.
گوللو آرواد او یایلیقلی قیزین اوستونه قیشقیردی:
- کندیر گتیر!..
قیز یویوروب دَییرمانا گیردی، او دقیقه ده، الینده اوزون بیر کندیر، قاییدیب گلدی.
کندیری گؤرنده اسکندر قولونو دارتدی، آنجاق دَییرمانچی بوراخمادی، لاپ مؤحکم یاپیشدی.
گوللو آرواد کندیرله اسکندرین قوللارینی ساریدی و قوللاری ساریناندان سونرا اسکندر بیر قوللارینا باخدی، بیر ساپوقلارینا:
- یاخشی، بس ساپوقلاری نئجه گئیهجم؟ – دئدی.
اؤزو ده ائله دئدی کی، ائله بیل ظارافات ائلهییردی.
گوللو آروادین حیرصی تَپهسینه ووردو، اسکندرین تپهسینه بیر قاپاز ایلیشدیردی:
- ساپوقسوز دا کئچینرسن، – دئدی، – جاماعات فرونتدا قانین تؤکور، بو قویوب قاچیب، نهدی- نهدی، بیر بورنوفیرتیخلی اوغلو اولوب!
گوللو آروادین حیرصی قاپازنان سویومادی، جوموب اسکندرین سردییی پاتاوالاری اؤکوزلرین بئلیندن گؤتوروب یومرولاییب چایا توللادی.
سونرا قاییتدی کی، ساپوقلاری دا گؤتوروب چایا توللاسین، آنجاق دَییرمانچی اوندان قاباق ساپوقلارین اوستونو کسدیردی، ساغ الینین یئکه پنجهسیینن ساپوقلارین ایکیسینین ده بوغازیندان یاپیشدی، قولایلانیب گوجو گلدیکجه اوزاغا توللادی. آنجاق چایا توللامادی.
سونرا گوللو آروادا باخیب یالتاق- یالتاق گؤزلرینی دؤیدو:
- بس ایندی نئینییَک؟
گوللو آرواد:
- اؤکوزلری ترپت، – دئدی، – بو کؤپیاوغلونو آپاراق کنده!
دَییرمانچی ساپوقلاری توللادیغی طرفه بویلانیب سوروشدو کی:
- بس دَییرمان نئجه اولسون؟
گوللو آرواد دا او طرفه باخیب، حیرصلی- حیرصلی:
- دَییرمانی یئمزلر! – دئدی.
و دَییرمانچی او دقیقه گؤزلرینی او طرفدن چکدی، ال- آیاغا دوشدو:
- بو ساعات … بو ساعات …
دَییرمانین قاپیسینی قیفیللادی، دهنهنین سویونو سوودو، دَییرمانا گلن آرخین آغزینی آیری سمته چئویردی و سو آزالدیقجا آرخداکی بالیقلارین نئجه چاخناشماغینا تاماشا ائلهدی:
… او بالیقلار سویون آزالدیغینی گؤروب تلهسه- تلهسه اوزویوخاری، آخان سویون ترسینه اوزوردولر، اوزه- اوزه گئدیب یئنه چایا یئتیشمک ایستهییردیلر، یئنه سویون بوللوغونا دوشمک ایستهییردیلر. آنجاق چایین یولو کسیلمیشدی، یوخاریدا سو دا قورتارمیشدی، آرخین دیبی گؤرونوردو. بالیقلار تهزهدن گئری دؤندولر، آخیب گئدن سویون دالینجا جوموردولار، هئچ اولماسا او سویو هاخلاماق ایستهییردیلر، هاخلایا بیلمهدیلر. سو آخیب گئدیردی، بالیقلار چابالایا- چابالایا اؤزلرینی آرخین دیبیندهکی چالا- چوخورا سالیردیلار، چونکی او چالا- چوخوردا هئچ اولماسا بیر آزجا سو واردی.
دَییرمانچی آرخین قیراغیندا دایانمیشدی، آرخین دیبینده سوسوزلوقدان بوغولا- بوغولا آغزینی آچیب- یومان بالیقلارا باخیردی، بورنونون آلتیندا نهسه میزیلدانیردی، بلکه ده ائله او بالیقلاری ساییردی.
گوللو آرواد دَییرمانچییا قیشقیردی کی:
- نهیه باخیرسان اوردا؟ نییه گلمیرسن؟!..
و دَییرمانچی تئز اوزونو دؤندردی، بو دفه آرخین قیراغینداکی آغاجلارا باخا- باخا بیر آز او طرف- بو طرفه هَرلندی، گویا اؤکوزلری وورماقچین چوبوق قیرماق ایستهییردی.
بایاق توللادیغی ساپوقلار او آغاجلاردان بیرینین بؤیرونه دوشموشدو.
دَییرمانچی چوبوق آختارا- آختارا، گویا اؤزوندن خبرسیز گئدیب دوز او آغاجین آلتینا چیخدی، او آغاجدان بیر بوداق قیردی و همین بوداغی قیراندا گویا اؤزوندن خبرسیز ساپوقلاری آیاغییلا ووروب آغاجین دالینا ایتَهلهدی …
- مین آرابایا!
اسکندر آرابایا میندی، لاپ دالدا، چووال تایلارینین بؤیرونده اوتوردو، آیاقلارینی ساللادی آشاغی.
دَییرمانچی دا میندی، لاپ قاباقدا، چووال تایلارینین اوستونده اَیلشدی، الیندهکی چوبوغو اؤکوزلرین باشینین اوستونده یئللهییب هایلادی:
- هو – هو! هو- هو!..
اؤکوزلر ترپندیلر.
گوللو آرواد آرابایا مینمهدی. اونا باخیب نیسه باجیینان یایلیقلی قیز دا مینمهدیلر، پای پیادا دوشدولر آرابانین دالینجا.
یول یاماجین یوخاریسیندان کئچیردی، اؤکوزلر یاماجنان یوخوشا قالخیردیلار کی، یولا چیخسینلار.
نیسه باجی تؤشویوردو، اوز- گؤزوندن تر آخیردی، بیر یاندان یوخوش نفسینی کسیردی، بیر یاندان گون یاندیریردی.
اؤکوزلر آخیر کی قالخیب یولا چیخاندا نیسه باجی لاپ الدن دوشموشدو، آز قالیردی ییخیلسین.
اسکندرین نیسه باجییا اورهیی یاندی:
- پیادا نییه گئدیرسن، – دئدی، – مین آرابایا.
نیسه باجی اسکندرین سسینی ائله بیل یوخودا ائشیتدی، یوخولو- یوخولو آرابایا ساری یئریدی، آنجاق مینمک ایستهینده اؤزونه گلدی، چئوریلیب گوللو آروادین اوزونه باخدی.
گوللو آروادین حیرصی یئنه تپهسینه ووردو، اسکندرین اوستونه چیغیردی:
- دوش آرابادان، کؤپیاوغلو!..
اسکندر دوشدو.
گوللو آرواد نیسه باجییا:
- مین، – دئدی.
نیسه باجی اؤزو مینه بیلمهدی، گوللو آروادلا او یایلیقلی قیز کؤمکلهشیب میندیردیلر.
گوللو آرواد قیزا:
- سن ده مین، – دئدی.
قیز دا میندی.
گوللو آرواد اسکندرین قوللارینا سارینان کندرین او بیری اوجونو آرابانین دالینا باغلادی، برک- برک دویون ووروب:
- باخ بئله! – دئدی، – یئری آرابانین دالینجان، اؤلمزسن!
سونرا اؤزو ده آرابایا میندی، دَییرمانچینی سسلهدی:
- سور!…
دَییرمانچی دؤنوب آشاغی بویلاندی، بایاق ساپوقلاری گیزلتدییی یئره باخدی و اورهیی قیریلدی. بوردان باخاندا ساپوقلار گؤرونوردو. بو یولدان لاپ کور دا کئچسَیدی گؤرردی.
بیر ایستهدی کی، آرابادان آتیلیب آشاغی قاچسین، بیر یئر تاپیب ساپوقلاری یاخشی- یاخشی گیزلتسین، آنجاق گؤزو گوللو آروادین گؤزونه ساتاشاندا اَل- آیاغی قورودو.
گوللو آروادین صیر- صیفتیندن زهرمار یاغیردی، او دا ساپوقلاری گؤرموشدو، دَییرمانچینین اورهییندن کئچنلری ده بیلیردی.
و گوللو آرواد یاواشجادان دَییرمانچییا دئدی:
- سور!..
ائله دئدی کی، دَییرمانچینین توکو قاباردی، باشا دوشدو کی، ساپوقلار الدن چیخدی. و دَییرمانچی بوتون حیرصینی، آجیغینی تؤکدو اؤکوزلرین اوستونه: بیر چوبوق، ایکی چوبوق.
اؤکوزلر گؤتورولدولر.
و اسکندر اؤزونو ساخلایا بیلمهدی، ییخیلدی. آرابا اسکندری سوروردو.
اسکندر چابالاییردی، بیر تههر آیاغینی یئره دیرهییب قالخماق ایستهییردی، باجارمیردی. یاخشی کی، یول تورپاق ایدی، یوخسا اسکندرین یالین آیاقلاریندا ساغ- ایستاهات[۹] قالمازدی.
دَییرمانچی قیزیشمیشدی، چوبوغو چوبوق دالینجا ووروردو، اؤکوزلره آمان وئرمیردی.
و بوتون بونلار هامیسی ائله قفلَتن اولموشدو کی، گوللو آرواد دا، نیسه باجی دا، یایلیقلی قیز دا آرابانین ایچینده دونوب قالمیشدیلار، کئی- کئی اسکندره باخیردیلار.
آرابا اسکندری سورویوردو، اسکندرین گؤزلری نیسه باجینین گؤزلرینه باخیردی، دوداقلاری ترپهنیردی، اَییلیردی، بوزوشوردو، ائله بیل اسکندر نهسه دئمک ایستهییردی، دئیه بیلمیردی.
بیردن نیسه باجینین دوداقلاری دا عینن اسکندرین دوداقلاری کیمی باشلادی ترپنمهیه، اَییلمهیه، بوزوشمهیه و نیسه باجی لاپ یاواشجادان پیچیلدادی:
- آخی گوناهدی …
و بیردن ائله بیل کی گوللو آرواد دا آییلدی، وار سسیله دَییرمانچینین اوستونه قیشقیردی:
- ساخلا آرابانی! ساخلا!
دَییرمانچی چوبوغو هاوادا ساخلادی.
اؤکوزلر یاواشیدیلار.
اسکندر یئرده اوزوقویلو دوشوب قالمیشدی.
گوللو آرواد یاواشجادان:
- قالخ … – دئدی.
اسکندر قالخمادی.
گوللو آرواد چیغیردی:
- قالخ آیاغا، کؤپیاوغلو!
گوللو آروادین چیغیرتیسینا هامی سکسَندی، دَییرمانچی دا چئوریلیب دالا باخدی.
و اسکندر یاواش- یاواش قالخدی، بئلینی دوزلتدی، آنجاق گوللو آروادا باخمادی.
گوللو آرواد یئنه چیغیرا- چیغیرا:
- نئجهدی؟!.. – دئدی، – اورهیینه یاتمیر؟! ائله بیلیردین فرونتو قویوب گلمک هاوایدی؟!
گوللو آرواد چیغیریب اورهیینی بوشالداندان سونرا دَییرمانچییا:
- ایندی سور! – دئدی.
سونرا اوزونو اسکندره ساری چئویردی، اسکندرین دَریسی سییریلان یالین آیاقلارینا باخدی، شالوارینین جیریلان دیزلرینی گؤردو و یئنه دَییرمانچییا ساری دؤندو:
- آنجاق آدام کیمی سور! – دئدی.
آرابا ترپندی.
کنده گیرنده آرابانی بیرینجی اوشاقلار گؤردولر، آرابایا باغلانان اسکندری ده گؤردولر، آنجاق اوّلجه تانیمادیلار، سس- سسه وئریب قیشقیردیلار:
- ایشپیون[۱۰] توتوبلار! ایشپیون!.. ایشپیون!..
جاماعات تؤکولوشوب گلدی و هامی گؤردو کی، توتولان «ایشپیون» دئییل، اسکندردی.
و اوشاقلار چاشیب قالدیلار؛ اگر بو توتولان اسکندریدیسه، بس اوندا ایشپیون کیم ایدی؟
آمما جاماعات اوشاق دئییلدی، او دقیقه مسلهنی باشا دوشدولر، اسکندرین اوستونه ائله جومدولار کی، صدر شریف اولماسایدی یازیغین ایشی بیتمیشدی. صدر شریف قیشقیریب جاماعاتی ساخلادی، سونرا اوزونو گوللو آروادا توتوب دئدی کی:
- بیر دانیش گؤروم نه اولوب؟
گوللو آرواد هر شئیی دانیشدی. اسکندری هاردا گؤرموشدولر، نئجه توتوب گتیرمیشدیلر، هامیسینی دئدی، تکجه اسکندرین ساپوقلاریندان دانیشمادی، بیر ده، بو آرابانین او یازیغی نئجه سورومهیینی دئمهدی.
گوللو آرواد دانیشیب قورتاراندان سونرا صدر شریف گؤزونو زیللهدی اسکندرین گؤزونون ایچینه، زهملی- زهملی باخدی. آمما اسکندر گؤزونو قاچیرتمادی، اوستهلیک حله بیر گولومسوندو ده.
و صدر شریف بیردن وار سسیله قیشقیردی:
- تفو سندهکی قئیرته!.. – دئدی، – بیآبیر ائلهدین کندیمیزی!… او بویدا سووئت حؤکومتینی بو بویدا اوشاغا ساتمیسان، اجلاف؟!..
صدر شریف «او بویدا سووئت حؤکومتی» دئینده الینی قالدیریب باشینین اوستونده سیلکلهدی، «بو بویدا اوشاق» دئینده الینی یئندیریب یئردن اوچ قاریش یوخارینی گؤستردی.
و اسکندر یئرنن صدر شریفین الینین آراسینداکی او اوچ بوشلوغا ائله دیقّتنن باخدی کی، ائله بیل او اوشاق دوغرودان دا اوردایدی و صدر شریف الینی یانینا سالاندا اسکندر دیکسیندی، باشینی قالدیریب جاماعاتا باخدی، آروادینی گؤردو.
اسکندرین آروادی، قوجاغیندا اوشاق، دایانمیشدی، گؤزلری یومولویدو. آللاه بیلیر، بلکه ده هوشا گئتمیشدی.
اسکندر قیشقیریب آروادینی چاغیردی.
آروادی سکسندی، آنجاق گؤزلرینی آچمادی، تکجه قوجاغینداکی اوشاغی مؤحکم- مؤحکم باغرینا باسدی. اوشاغین جانی آغریدی، باشلادی آغلاماغا.
اسکندرین آروادی اوشاغی ییرغالادی کی، کیریسین. کیریمهدی.
بیر آز دا برک ییرغالادی، یئنه کیریمهدی.
و بو دفه ائله برک ییرغالادی کی، دای بونا ییرغالاماق دا دئمک اولمازدی، ائله بیل قوجاغینداکی دوشمن بالاسییدی.
اوشاق سسینی خیرپ کسدی.
و اوشاق سسینی کسنده اسکندرین آروادی گؤزلرینی آچیب اوشاغا باخدی. اوشاق گؤزلرینی ائله قورخا- قورخا دؤیوردو کی، اسکندرین آروادی دؤزه بیلمهدی، اوشاغین باشینی سینهسینه سیخیب آغلادی.
بایاقدان بری جاماعاتین سس- کویوندن قولاق توتولوردو، آمما اسکندرین آروادی آغلایان کیمی بو سس- کوی یاواش- یاواش آزالدی، آخیردا تامام کسیلدی. هامی او آروادین آغلاماغینا قولاق آسیردی، ائله بیل عؤمرولرینده آغلایان- زاد گؤرمهمیشدیلر.
او ساکیتلییین ایچینده اسکندرین آروادی بیردن اؤزو اؤز سسیندن هورکوب کیریدی، باشینی قالدیریب اسکندره باخدی و بایاقکیندان دا برک هونکوردو. بو دفه اوشاق دا قوشولدو آناسینا، هیچقیرا- هیچقیرا آغلادی.
و اسکندر دؤزمهدی، یئریندن دیک آتیلیب آروادینا ساری جومدو؛ کندیرله آرابایا باغلانماغی دئیهسن یادیندان چیخمیشدی. کندیر دارتیلیب تاریم چکیلدی.
اسکندر بیر دارتیندی، ایکی دارتیندی، کندرین هئچ حالینا دا تفاووت ائلمهدی.
اسکندرین او جوره دارتینماغی دئیهسن اؤکوزلرین خوشونا گلمهدی، دوردوقلاری یئردن اوچ- دؤرد آددیم دا قاباغا یئریدیلر، آرابانی دا چکدیلر داللارینجا.
آرابا دا اسکندری دالینجا چکدی.
اسکندر بیر او آرابایا باخدی، بیر اؤکوزلره؛ قفلَتن آرابایا بیر یومروق ایلیشدیردی، آرابانین تکرینه بیر تپیک ووردو، دلی کیمی باشلادی آرابانی تپیکلمهیه، یومروقلاماغا، آخیردا تامام هئیدن دوشدو، آرخاسی جاماعاتا ساری اوتوردو یئره، ائله او جور ده قالدی …
میکاییل کیشی جاماعاتین لاپ آرخاسیندا دایانمیشدی، سسسیزجه جاماعاتدان آرالاندی، اسکندرین یانینا گلدی، اَییلیب باشلادی کندیری آچماغا.
میکاییل کیشی او کندیری آچیب قورتاراناجان اسکندر باشینی قالدیرمادی. قوللاری آچیلاندان سونرا دا ترپنمهدی.
میکاییل کیشی اوّل ائله بیلدی کی، اسکندر قورخور، باشینی قالدیریب جاماعاتا باخماغا اورک ائلهمیر.
یاواشجادان دئدی:
- آ بالا، اسکندر …
اسکندر یئنه ترپنمهدی.
میکاییل کیشی اسکندرین چینینی دومسوکلهدی:
- آ بالا، سنننم آخی …
اسکندر یئنه باشینی قالدیرمادی.
میکاییل کیشی اَییلدی، اسکندرین چنهسیندن توتوب قالدیردی، اوزونه باخدی و بیردن اؤزونو ایتیردی. دیکهلیب اوزونو چئویردی جاماعاتا ساری، ائله کئی- کئی باخیردی کی، جاماعات دا چاشدی.
صدر شریف قیشقیردی کی:
- نه اولوب؟
میکاییل کیشی یاواشجادان دئدی:
- یاتیب …
ائله یاواشجادان دئدی کی، ائله بیل اسکندری اویاتماقدان قورخوردو.
و بیردن صدر شریف ده سسینی آلچالدیب یاواشجادان سوروشدو:
- نئجه یعنی، یاتیب؟
جاماعاتین آراسیندا سس دوشدو کی، اسکندر یاتیب … هره بیر سؤز دئییردی؛ حیرصلنهنی، گولهنی واردی، اسکندره یازیغی گلنی واردی. و قریبه بوراسیدی کی، گولنلر خیسین- خیسین گولوردولر، دانیشانلار خیسین- خیسین دانیشیردیلار، ائله بیل اسکندری اویاتماقدان قورخوردولار. اسکندرین آروادی دا کیریمیشدی، آغلامیردی، ائله بیل او دا اسکندری اویاتماقدان قورخوردو.
و گوللو آرواد قفلَتن چیغیراندا هامی دیکسیندی، بیرجه اسکندردن ساوایی. گوللو آرواد میکاییل کیشینین اوستونه قیشقیرا- قیشقیرا:
- آ کیشی، – دئدی، – نه قورویوب قالمیسان؟ اَل- آیاغینی پیشیک یئییب؟ بیر تپیک ووروب او دئزئرتیر[۱۱] کؤپیاوغلونو اویادا بیلمیرسن؟!..
گوللو آروادین میکاییل کیشییه او سؤزلری دئمهیی چوخ پیس چیخدی. اوّلا، سؤزلر اؤزو پیس سؤزلر ایدی. ایکینجیسی، او سؤزلری گوللو آرواد دئییردی. اوچونجوسو ده، او سؤزلری گوللو آرواد میکاییل کیشییه دئییردی، همین میکاییل کیشییه کی، اوغلونون قارا کاغیذی سراغاگون گلمیشدی و آروادی ایندی بو جاماعاتین ایچینده یوخ ایدی، ائوده اوتوروب آغلاییردی.
میکاییل کیشی دؤنوب ترس- ترس گوللو آروادین اوزونه باخدی و یئریندن قوپوب دوز اونون اوستونه یئریدی:
- نه سسینین جیر یئرینه سالمیسان، آی آرواد؟ – دئدی، – اونسوز دا آدام اوستونه آد قویوب توتدورماق سنین کؤهنه پئشهندی. نه بیلیرسن دئزئرتیردی، نییه یازیغین اوسته آد قویورسان؟!
گوللو آرواد حئیرت ایچینده اوّلجه دؤنوب صدر شریفه باخدی، سونرا جاماعاتا:
- بو نه دئییر، آ جاماعات؟ درد بونون باشینی خاراب ائلهییب!.. – دئدی.
میکاییل کیشی:
- دردیمنن ایشین اولماسین، – دئدی، – ائوده آغلایانیم وار …
گوللو آرواد باشینی بولادی:
- یوخ، واللاه بو کیشینین آغلی چاشیب! – دئدی، – آ کیشی، بیر من دئییلم ها، بس دَییرمانداکی او قدر آداما نه دئییرسن؟!
دؤنوب نیسه باجییا باخدی کی، بلکه نیسه باجی بیر سؤز دئیه. آمما نیسه باجینین سؤز دئین حالی یوخ ایدی، آیاق اوسته دایانسا دا، قوروجا شکیلییدی، تکجه نفسی گئدیب- گلیردی.
گوللو آرواد نیسه باجیدان الینی اوزدو، گؤزونو دولاندیریب بایاق دَییرمانداکی او یایلیقلی قیزی آختاردی، تاپمادی. صدر شریف او قیزی ایدارهیه گؤندرمیشدی کی، رایونا زنگ ائلهسین؛ اسکندرین دالینجا میلیس[۱۲] گلسین.
گوللو آروادین اومیدی تکجه دَییرمانچییا قالیردی. دؤنوب ساغا- سولا باخدی، آمما دَییرمانچی دا جاماعاتین آراسیندا گؤزه دَیمیردی. بیردن اورهیینه نه دامدیسا، باشینی قالدیریب یوخاریدان، کندین اوستوندن کئچن یولا ساری بویلاندی.
دَییرمانچی یولنان دالا باخا- باخا گئدیردی.
گوللو آرواد بیلیردی کی، او دَییرمانچی دَییرمانا گئدیر و نهدن اؤترو گئدیر، اوراسینی دا بیلیردی.
دیکسینیب گؤزونو دَییرمانچیدان چکدی، پرت- پرت جاماعاتا باخدی، ائله بیل گوللو آروادی بیر گوناه ایش اوستونده یاخالامیشدیلار.
آمما هئچ کس اونا باخمیردی، هامینین گؤزو اسکندردهیدی. اسکندر حله ده یاتیردی.
گوللو آرواد اسکندرین یالین آیاقلارینا باخدی، سونرا چئوریلیب یئنه دَییرمانچینین دالینجا بویلاندی و بیردن اؤز- اؤزونه پیچیلدادی:
- بو ساعات گلیرم!.. – دئدی، – بو ساعات … بو ساعات …
و یئریندن گؤتورولدو …
گوللو آروادی گؤرنده دیکسینیب ساپوقلاری الیندن سالدی، جَلد یئریندن قالخیب کئچدی ساپوقلارین قاباغینا، بالیقلاری گؤستریب:
- یاخشی بالیقلاردی، – دئدی، – هی- هی- هی …
گوللو آرواد اونا یاخینلاشا- یاخینلاشا:
- گؤرورم. – دئدی، – بالیقچیلیغین دا وار؟!
دَییرمانچی دئدی:
- یوخ اَشی … دَنَه گلن بالیقلاردی دا … سویو سواندا گؤرورسن بیر- ایکیسی دوشوب قالیر …
گوللو آرواد بیردن دَییرمانچینی سوپورله دی، دارتیب ساپوقلارین قاباغیندان قیراغا چکدی:
- بس بو نهدی، آ نِمِس[۱۴] اوغلو نِمِس؟!..
دئدی، سالدی یومروغون، تپییین آلتینا، وور کی ووراسان …
دَییرمانچینین باجاردیغی بو اولدو کی، ائله بیر تههر سیویشیب آرادان چیخدی.
سونرا گوللو آرواد او ساپوقلارین بؤیرونده، داشین اوستونده اوتوردو، ساپوقلاری قاباغیندا جوتلهدی، باخیب- باخیب بیردن هؤنکور- هؤنکور آغلادی.
گوللو آرواد آغلایا- آغلایا:
- آی آللاه، – دئییردی، – من نه گوناهین یییَهسییم؟ نییه بو جاماعاتین مندن زهلهسی گئدیر؟!..
سونرا دئییردی کی:
- ایلاهی، دای دؤزه بیلمیرم، بیر یوللوق بو کنددن باش گؤتوروب گئدهجم …
و بونو دئیندن سونرا لاپ برکدن آغلاییردی، چونکی بیلیردی کی، یالان دئییر، بو کنددن هئچ هارا باش گؤتوروب گئدن دئییل.
ائلهجه، آغلایا- آغلایا قیزیشیردی، اوتلاری یولوشدوروردو، تورپاغی جیرماقلاییردی. قفلَتن الی بیر داشا توخوندو، دیرناقلاریینان ائشیب او داشی تورپاقدان چیخارتدی، اووجوندا سیخدی. داش ایتییدی، اتینه باتیردی، اووجوندان قان سوزولوردو، آنجاق داشی سیخدیقجا سیخیردی.
گوللو آرواد او داشی اووجوندا او واختاجان سیخدی کی، هر شئی یادیندان چیخدی؛ داعوا دا، اسکندر ده، بو کند ده، جاماعات دا … تکجه اووجونداکی آغری قالدی. ایندی گوللو آرواد او آغریدان آغلاییردی و او آغریدان آغلاماق اونا لذّت وئریردی …
***
گوللو آرواد اوردا آغلایاندا اسکندر بوردا یوخودان اویانمیشدی، گؤزلرینی آچیب گولومسونه- گولومسونه جاماعاتا باخیردی. گولومسونمکدن ساوایی علاجی دا یوخ ایدی، چونکی جاماعات دا اونا باخیب گولومسونوردو.
جاماعات اونا گؤره گولومسونوردو کی، اسکندر قورخماسین، باشا دوشسون کی، بوردا هئچ کس اونون پیسلییینی ایستهمیر، قالخیب آدام کیمی اؤز آرواد- اوشاغیینان گؤروشسون.
اسکندر بونو باشا دوشدو، قالخیب آروادینا ساری بیر- ایکی آددیم آتدی.
هامی فیکیرلشیردی کی، اسکندر ایندی آروادینی باغرینا باساجاق، اوشاغینی اؤپوب دوز کیمی یالایاجاق. و بونو فیکیرلشنده چوخلارینین گؤزو ایندیدن یاشالیردی.
آمما اسکندر هئچ آروادینا یاخینلاشماغا ماجال تاپمادی.
قفلَتن بؤیرونده آت آیاغینین تاپپیلتیسی گلدی. اسکندر سسه چئوریلدی و آت بئلینده یولنان اوزوبری، جاماعاتا ساری گلن میلسَهنئری گؤردو. او میلسَهنئری رایوندان گؤندرمیشدیلر؛ چینینده پاقون، بئلینده تاپانچاسی. پاقون جوتویدو، آمما بیر قولو یوخ ایدی. آتدان دوشن کیمی جوموب اسکندردن یاپیشدی، صدر شریفدن سوروشدو کی:
- فرونتدان قاچان بودو؟!
صدر شریف ایستهدی دئسین کی، بو یازیغین فرونتدان قاچیب- قاچماماغی حله معلوم دئییل …
آمما او میلسَهنئر تک الیینن اسکندردن ائله برک یاپیشمیشدی کی، صدر شریف دیللنمهیه اورک ائلمهدی.
میکاییل کیشی صدر شریفدن اورکلی چیخدی، گولومسونه- گولومسونه گئدیب اسکندری او میلسَهنئرین الیندن آلدی:
- آ بالا، نه اولوب، نه قاچاقاچدی؟ دئدی، – بیر اوّل سوروش، اؤیرن، بلکه بو یازیق هئچ فرونتدان قاچماییب…
میکاییل کیشینین بئله دئمهیی میلسَهنئری چاشدیردی، دؤنوب جاماعاتا باخدی، گؤردو هامی گولومسونور، لاپ چاشدی.
سونرا میکاییل کیشی دوز اسکندرین گؤزونون ایچینه باخیب سوروشدو کی:
- آ بالا، دوزونو دئه، قاچمیسان، یا قاچمامیسان؟!
میکاییل کیشی ائله باخیردی کی، ائله بیل اسکندر «قاچمیشام» دئسَیدی، میکاییل کیشی بورداجا ییخیلیب اؤلهجکدی.
اسکندر دئدی:
- قاچمامیشام … بوراخیبلار …
- ائله بیرجه سنی بوراخدیلار؟
اسکندر باشینی ترپتدی:
- هه …
- نییه بوراخدیلار؟
اسکندر:
- یارام واردی، – دئدی، – باشیمدان دَیمیشدی …
میکاییل کیشی بیر دیقّتنن اونا باخدی، سونرا الینی اسکندرین آلنینا سورتدو، ساچلارینین آراسیندا گزدیردی:
- یاران هانی؟.. – دئدی.
اسکندر گوناهکار- گوناهکار:
- ساغالتدیلار … – دئدی، – آمما آغریسی قالیب …
- ائله آغرییا گؤره بوراخدیلار؟
اسکندر باشینی ترپتدی:
- هه …
میکاییل کیشی چئوریلیب جاماعاتی گؤستردی:
- کیمین آغریسی یوخدو کی، آ بالا؟! – دئدی.
جاماعات ائله بیل سِحیرلنمیشدی. هامی میکاییل کیشییه باخیردی؛ اسکندرین آروادی دا، صدر شریف ده، میلسَهنئر ده …
میکاییل کیشی اوزونو اسکندرین آروادینا توتدو:
- نییه دایانمیسان، آ قیزیم؟ – دئدی، – او اوشاغی بری گتیر!..
اسکندرین آروادی کیریمیشجه، قوجاغیندا اوشاق، گلدی.
میکاییل کیشی اوشاغی اسکندره گؤستردی:
- اؤپ!.. – دئدی.
اسکندر اؤپدو.
سونرا میکاییل کیشی اوزونو اسکندره توتوب:
- گئت!.. – دئدی، – سن آللاه، چیخ گئت!.. هامیینان بیر یئرده قاییدیب گلرسن …
و اسکندر سسسیزجه چئوریلدی، آغیر- آغیر آددیملاییب یالین آیاقلارینی یئره باسا- باسا گئتدی، اوزاقلاشیب گؤزدن ایتدی …
[۱]- komandir : حربی سرکرده، فرمانده.
[۲]- rayon: بیر اراضینین هر هانسی بیر جوغرافی، ایقتصادی و باشقا جهتدن تام بیر وحدت تشکیل ائدن حیصّهسی، بخش.
[۳]- ştanq : آغیرلیق قالدیرماقدا ایشلهنن، هر ایکی باشینا تاخیلیب چیخاریلا بیلن دیسکلر برکیدیلمیش مئتال آلت، هالتر.
[۴]-: cod کوبود، قالین.
[۵]- gospital [آلمانجا]: حربی خستهخانا.
[۶]- sapoq : پوتون.
[۷]- front : جبهه.
[۸]- dakument : سند، یازی.
[۹]- ساغلام یئر.
[۱۰]- işpiyon : جاسوس.
[۱۱]- dezertir : قاچاق آدام.
[۱۲]- milis : ایجتماعی آساییشی و امنیّتی قورویان اینضباطی اورقان.
[۱۳]- تیغ وورماق: قالاقلاماق، اوست- اوسته ییغماق.
[۱۴]- Nemes [روسجا] : آلمانیانین اساس اهالیسینی تشکیل ائدن خالق و بو خالقا منسوب اولان آدام.


c: text/html

text:
أردوُغان: آمریکانینگ کؤمِکلری یونان-ی حالاص اتمهز
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، یونان ینگ چِنیندن آشان سؤزلرینه جوُغاپ بردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان "یونان ینگ یادینا دۆشۆرمهک ایسلهیأریس، اؤزۆنگیزه گلینگ. آمریکادان اوروپادان سیزه گلن قوُلداولارینگ سیزی حالاص اتجکدیگینی دۆشۆنیأنگیز می؟ سیزی حالاص اتمهز. دینگه سۆرشِنجهک اوُینارسینگیز، سیزه باشغا بأحبیدی بوُلوپ بیلمهز" دیدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی و عادالات و اؤسۆش حزبی نینگ باشلیغی رجب طیب أردوُغان پایتاغت آنکارادا حزبی نینگ ولایاتلاری نینگ یوُلباشچیلاری نینگ ماصلاحاتیندا بیانات بردی.
تۆرک یورتداشلاری نینگ قانینی دؤکِن جان آلیجیلارینگ یونان ینگ لاوریون کمپی باشدا بوُلماق بیلن اوروپانینگ هر یوردوندا قوُلداو گؤریأندیگینی و آچ آچان ارکین یاغدایدا گِزیپ یؤرأندیکلرینی آیدان أردوُغان
"سوریه دأکی و دمیرقازیق عیراق داقی ترورچیلارینگ هینلرینی باشلارینا ییقان واغتیمیز، ترور قوراماسینا دگیشلی بوُلانلار بیرنأچه یورتدا اؤزلرینه آچ آچان کمپ قوریار. بیزه قوُنگشوچیلیق حقوغی باراسیندا سؤز یتیرن یورتلارینگ هر زاتدان اوُزال و دموکراسی نینگ دوشمانلارینا و انسانچیلیغا قارشی بوُلانلارا گؤز یومماسین" دیدی.
أردوُغان تۆرکیأنینگ قوُنگشولاریندان باشلاپ بۆتین یورتلارا، ترورچیلیغا قارشی گرهک بوُلان أدیملری أتمأگه چاغیردی.
تۆرک یوُلباشچی "آمریکادان، اوروپادان سیزلره گلن قوُلداولار سیزی حالا صادر می؟ اتمهز. دینگه سۆرشِنجهک اوُینارسینگیز، سیزه باشغا بأحبیدی بوُلوپ بیلمهز" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
فخرالدین آلتون تأزه تکنولوژیلارینگ دؤرهدِن دۆنیأقاراییشی حاقدا بیانات بردی
آراقاتناشیق اداراسی نینگ باشلیغی تۆرکیأنینگ دۆنیأدأکی أهمیتینه اۆنس چکدی
تۆرکیه ترورچیلاری تأثیرسیز یاغدایا گتیرمأگه دوُوام ادیأر
میت تاراپیندان ایزارلانان ترورچی سوریه دأکی حرکت بیلن تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
أردوُغان حالقارا مدیانینگ ایکییۆزلۆلیگینی تانقیت اتدی
تۆرک یوُلباشچی آراقاتناشیق اداراسی تاراپیندان ایستامبول دا گچیریلن 2-نجی حالقارا استراتژیک آراقاتناشیق ماصلاحاتینا ویدئو آرقالی بیانات بردی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز: آذربایجان و تورکیه آراسینداکی ایلیشکیلر گوندن گونه گوجلنیر.
بو ایلیشکیلره بیر قاتقی دا آذربایجانلی قازئتهچیلردن گلدی. آذربایجان دؤولت قازئتهسی “خالق قازئتی”نین عمومی یایین یؤنتمن کؤمکچیسی آفت صادقاوو، آذربایجان-تورکیه دوستلوق و قارداشلیق کیتابی چیخاردی.
کیتابدا، ایکی دوست و قارداش اؤلکه آراسینداکی ایلیشکیلرین تاریخینه و درینلیگینه یئر وئریلدی. دیلی و دینی بیر اولان ایکی دؤولت آراسینداکی ایلیشکیلرین یالنیز انرژی و سیاست ساحهسینده دئییل تحصیل، مدنیت و صنعت ساحهسینده ده آرتماسی لازیم اولدوغونون اؤنمی وورغولاندی.
ت رت


text:
"تراکتور" ایران شامپیوناتینین لیدئرینه غالیب گلدی
تبریز تمثیلچیسی "تراکتور" سفرده لیدر "پرسپولیس"له قارشیلاشیب.
ایران شامپیوناتیندا 7-جی تورون اویونلاری کئچیریلیب.
تبریز تمثیلچیسی "تراکتور" سفرده لیدر "پرسپولیس"له قارشیلاشیب.
تبریز تیمی بو اویوندان غلبه ایله آیریلیب – 1:0. گؤروشدکی یگانه گلی 75-جی دقیقهده محمد عباسزاده ووروب.
"تراکتور" 7 توردان سونرا 11 امتیازلا 16 تیم آراسیندا 5-جی پیللهده قرارلاشیب. "پرسپولیس" ایسه 14 امتیاز ایله لیدئرلیگینی قورویوب.
ایلگیلیلی خبرلر
دونیا کاپیندا بیر ایلک
فیفا، آلمانیا - کاستاریکا اویونونا فرانسالی قادین داور استفانی فراپاری تعیین ائتدی
سون ۱۶ قارشیلاشمانین ایلک ائشلشمهلری بللی اولدو
سون ۱۶ تیمین اویونلاری ۳ دسامبر جمعه ائرتهسی گونو هلند - آمریکا اویونو ایله باشلایاجاق


text:
گوتیلر
گوتیلر یا دا قوتلار (اینگیلیسجه: goths) — بیر شرقی اولان قدیم ژرمانیانین قوملاریندانی دیلار کی موهاجرت دورانیندا روم ایمپراتورلوغونا حمله ائدیب و او اولکنی داغیددیلار بو قوم سونرالیق دا ایکی یئره بولوشوندی : ویزی گوتلار و اوستروگوتلار.[۱]
بو قؤم اول ده شرقی اؤلان ژرمانیا دا یاشاییش الرمیشلر سؤنرادان داچیا بؤلگسینه گئدیب و اوردا مسکن قوردولار. هِپ سونرا هون ایمپراطورلوغون حملسینده شرقی اؤلان رومی لار یانیندا اونلارین علیهینه دؤیوشدولر اما بیر نچه ایلدن سونرا غربی اؤلان روم ايپراطورلوقون یئرلرینه حمله ادیب و اورالاری غارت ائتدیلر.
آیبریا یئرلرینده بو قؤم آلانلار لاردان قاریشیب سونرالیقدا کاتالان میلتین یاراتدیلار.


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېران: آیهان میانالې،
اؤلۆلر إویندن آنېلار / فئۏدۏر داستایئوسکی
بیرینجی بؤلۆم…
گیریش
سیبرینین اوزاق مملکتلرینده، چؤللرین، داغلارېن، یا دا کئچیلمز مئشهلرین قۏینوندا آرابیر کیچیک، بیر، اوزاغې ایکی مین أهالیسی، آغاجدان تیکیلمیش، یؤندمسیز، بیری شَهَرده، باشقاسې قبیریستاندا یئرلهشن ایکی کیلیساسې اۏلان شَهَرلره راست گلمک اۏلور؛ داها چۏخ مۏسکۏترافې یاخشې بیر کنده اۏخشایان بو شَهَرلر قضا پۏلیس رئیسلری، ایجلاسچېلار و باشقا کیچیک رۆتبهلی ضابیطلر’له کیفایت قَدَر تأمین اۏلونموشدور. عۆمومییَّت’له، سیبیرین هاواسې سۏن دَرَجه سۏیوق، خیدمتی سۏن دَرَجه ایستی اۏلور. بوردا اینسانلار ساده، محدود یاشایېر: کؤهنه، مؤحکَم، عصرلر’له مۆقَدَّس سایېلان قایدا-قانونلار حؤکم سۆرۆر؛ أهالی أساسن سیبیر دوۏریانلېغې رۏلونو حاقلې اۏلاراق اۏینایان مأمورلار، یئرلی أهالی – کؤکلۆ سیبیرلیلر و وئریلن مواجیب’له مۆقاییسهده بؤیۆک دۏنلوق’لا، ایکیقات یۏل پولو و گلهجَک هَوَسلَندیریجی اومودلار’لا شیرنیکدیریلمیش، روسییهدن، أکثرَن ده پایتاختدان گلمهلردیر. اۏنلاردان یاشامېن سیرّیندن باش آچا بیلنلری، دئمک اۏلار کی، هر زامان سیبریده قالېرلار و هَوَس’له اۏردا کؤک سالېرلار. سۏنرالار اۏنلار بۏل و شیرین مئیوه گتیریرلـر. آما باشقالارې – یئلبئیین و یاشامېن سیرّیندن باش آچا بیلمهڲنلر تئزلیک’له سیبریدن بئزیر و کَدَر ایچینده اؤزلرینه بئله بیر سۏرغو وئریرلـر: اۏنلار نه اۆچۆن بورا تؤکۆلۆب گلیبلر؟ اۏنلار مجبوری خیدمتلرینین، یانې اۆچ ایلین سۏنونو صبیرسیزلیک’له گؤزلهییرلر و بو سۆرَج قورتاران کیمی درحال باشقا یئره دَڲیشدیریلمک اۆچۆن أللهشیر، سیبیری سؤیۆشلره غرق إده-إده، مسخرهیه قۏیا-قۏیا إولرینه قایېدېرلار. اۏنلار حاقسېزدېرلار: تکجه خیدمتی دَڲیل، بیر چۏخ باشقا باخېمدان سیبریده کئف چکمک اۏلار. ایقلیمی گؤزَل دیر، چۏخلو زنگین و قۏناقپرور تاجیرلری وار، چئشیدلی خالقلارېن نۆمایندهلری سۏن دَرَجه فراوان یاشایېرلار، جاوان قېزلار قېزېلگۆل کیمی چیچک’لهنیرلـر و سۏن دَرَجه معنوییّاتلېدېرلار؛ کۆچهلرده اۏو قوشلارې اوچوشور و اۏوچویا اؤزلری توش گلیرلـر؛ شامپاین شرابې ایفراط درَجهده چۏخ ایچیلیر؛ کۆرۆیه سؤز اۏلا بیلمَز؛ محصول بعضی یئرلرده بیره-اۏن بئش اۏلور… عۆمومییَّت’له، تۏرپاق برکتلی دیر. یالنېز اۏندان ایستیفاده إتمهڲی باجارماق لازېم دېر. سیبریده اۏندان ایستیفاده إتمهڲی باجارېرلار.
بو جۆر شاد-خۆرَّم و اؤزۆندن مۆشتَبئح، مئهریبان أهالیسی اۏلان و اۆرهڲیمده سیلینمز خاطیرهلر بوراخمېش شَهَرلردن بیرینده آلئکساندر پئترۏویچ قۏریانچیکۏوا راست گلدیم؛ قۏریانچیکۏو روسییهده دوۏریان و مۆلکدار کیمی دۏغولموشدو، اؤز آروادېنې اؤلدۆردۆڲۆنه گؤره ایکینجی دَرَجهلی کاتۏرقا سۆرگۆنۆنه چئوریلمیشدی و اۏنا قانون’لا کسیلمیش اۏنایللیک حَبس جزاسېنې چکدیکدن سۏنرا مۆطیعلیک’له و سَس-کۆیسۆز ک. شَهَرجیڲینده اؤز یاشامېنې باشا ووروردو. اۏ، أصلینده، شَهَر ناحییهلریندن بیرینده قئیدییّاتا آلېنمېشدې، آما شَهَرده یاشایېردې، اۏرادا اوشاقلارا دَرس کئچمک’له اؤزۆنه بیرتَهَر چؤرکپولو قازانېردې. سیبیر شَهَرلرینده سۆرگۆن اۏلونموش اؤرگتمنلره تئز-تئز راست گلمک اۏلوردو؛ بورادا اۏنلارا قارشې واسواسېلېق إتمیردیلر. اۏنلار أکثرَن فرانسېز دیلیندن دَرس دئییردیلر کی، بو دا یاشام صحنهسینده چۏخ واجیب ایدی و بو اؤرگتمنلرسیز سیبیرین اوزاق عیالتلرینده فرانسېز دیلی بارهسینده هئچ بیر تَصَوّۆره مالیک اۏلمازدېلار. بیرینجی دفعه آلئکساندر پئترۏویچ’له قۏجامان، أمَکدار و قۏناقپرور مأمور ایوان ایوانېچ قوۏزدیکۏوون إوینده گؤرۆشدۆم؛ اۏنون گؤزَل اومودلار وئرَن بئش قېزې واردې. آلئکساندر پئترۏویچ قېزلارا بیری گۆمۆش پول’لا اۏتوز قپیکدن، هفتهده دؤرد دفعه دَرس وئریردی.
اۏنون ظاهیری گؤرۆنۆشۆ منی چۏخ ماراقلاندېردې. بو، سۏن دَرَجه سۏلقون چؤهرهلی و آرېق بیر آدام ایدی، هله اۏ قَدَر ده قۏجالمامېشدې، اۏتوز بئش یاشې اۏلاردې، بالاجا و گۆجسۆز ایدی. هر زامان تمیز و اوروپاسایاغې گئیینهردی. أڲر اۏنون’لا دانېشماغا باشلاسایدېنېز، اۏندا اۏ سیزه سۏن دَرَجه زند’له و دیققت’له باخاردې،
جیدّی بیر نزاکت’له سیزین هر بیر سؤزۆنۆزه دیققت کسیلردی؛ سانکی سوالېنېز’لا اۏنا چتین بیر مسأله وئرمیشدینیز، یا دا اۏندان هانسې’سا سیرّی اؤرگنمک ایستهییردینیز و نهایت، آیدېن و قېسا جاواب وئرَردی. آما هر بیر سؤزۆنۆ اۏ قَدَر گؤتۆر-قۏی إدَردی کی، بیردن نهدنسه سیزین اۆچۆن ناقۏلای اۏلاردې و نهایت، سیز اؤزۆنۆز صؤحبَتین قورتارماسېنا سئوینَردینیز.
من اۏنون بارهسینده ایوان ایوانېچدان سۏروشوب اؤرگهننده کی، قۏریانچیکۏو قوصورسوز و معنوییّات’لا یاشایېر – عکس تقدیرده ایوان ایوانېچ اۏنو اؤز قېزلارې اۆچۆن اؤرگتمَن کیمی دعوت إتمَزدی؛ آما دَهشَتلی درَجهده آداما یۏووشماز دېر، هامېدان گیزلَنیر، سۏن دَرَجه ساوادلې دېر، چۏخ اۏخویور، کیفایت قَدَر آز دانېشېر و عۆمومییَّت’له، اۏنون’لا صؤحبَت إلهمک خئیلَک چتین دیر. بعضیلری دئییردیلر کی، اۏ دلی دیر – هرچند، دلیلیڲی جیدّی بیر قوصور سایمېردېلار و شَهَرین حؤرمَتلی نۆمایندهلرینین أکثریيَّتی آلئکساندر پئترۏویچی هر وجه’له عزیزلهمهڲه حاضېر ایدیلر، چۆنکی اۏ حتتا فایدالې اۏلا، عریضه یازا بیلَردی و س. حئساب إدیردیلر کی، یَقین، اۏنون روسییهده چۏخلو قۏهوملارې وار و بلکه ده اۏنلار واجیب آداملاردېلار، آما بیلیردیلر کی، إله سۆرگۆنۆن لاپ أوّلیندن اۏ، اؤز قۏهوملارې ایله بۆتۆن ایلگیلری کسمیشدی – بیر سؤز’له، اؤز خئیرینی بیلن آدام دَڲیلدی. بیر ده کی، بیزده هامې اۏنون یاشام تاریخچهسینی بیلیردی؛ بیلیردیلر کی، اۏ، اؤز آروادېنې إولیلیڲین ایلک ایلیندجه قېسقانجلېقدان اؤلدۆرۆب و اؤزۆ ده خبر وئریب (بو دا اۏنون جزاسېنې کیفایت قَدَر یۆنگۆللَشدیریب). بو جۆر جینایتلره ایسه هر زامان بیر بدبختچیلیک کیمی باخېرلار و اۏنلارا تأسّۆفلَنیرلر. بۆتۆن بونلارا باخمایاراق، بو غریبه آدام عیناد’لا هامېدان کنار گزیردی و جماعتین ایچینه یالنېز دَرس وئرَنده چېخېردې.
ایلک اؤنجه اۏنا اؤزل فیکیر وئرمیردیم، آما نهدنسه، اۏ، یاواش-یاواش ماراغېمې چکمهڲه باشلادې. اۏندا سیرلی بیر شئی واردې. اۏنون’لا صؤحبَت إلهمک قطعی مۆمکۆن دَڲیلدی. ألبتّه، منیم سواللارېما هر زامان جاواب وئریردی، سانکی بونو اؤزۆنۆن أن بیرینجی وظیفهسی حئساب إدیردی؛ آما جاوابلارېندان سۏنرا اۏنو سۏرغو-سوالا توتماقدان سېخېلېردېم؛ هم ده بو جۆر صؤحبَتلردن سۏنرا اۏنون صیفَتینده داییم نهسه بیر ایضطیراب و یۏرقونلوق گؤرۆنۆردۆ. یادېمدا دېر، بیر دفعه، گؤزَل بیر یای آخشامې اۏنون’لا ایوان ایوانېچېن یانېندان گلیردیم. بیردن عاغلېما گلدی کی، اۏنو بیر دقیقهلیڲینه إویمه پاپیرۏس چکمهڲه دعوت إدیم. اۏنون صیفَتینده نئجه بیر دَهشَت ایفاده اۏلوندوغونو تصویر إده بیلمیرَم؛ اۏ، تامام اؤزۆنۆ ایتیردی، ایلگیسیز حالدا مېزېلدانماغا باشلادې و بیردن غضب’له منه باخېب عکس ایستیقامتده قاچدې. من بونا حتتا تعجّۆبلَندیم ده. اۏ واختدان قارشېلاشاندا منه سانکی قۏرخو ایچینده باخېردې. آما أل چکمهدیم؛ إله بیل نهسه منی اۏنا سارې دارتېردې و بیر آی کئچمیش نهدنسیز-فیلانسېز قۏریانچیکۏوون یانېنا گئتدیم. سؤزسۆز کی، سفئح و نزاکتسیز حرکت ایدی. اۏ، شَهَرین لاپ یانېندا، قۏجا مئششان قارېنېن إوینده إو کیرایهلهمیشدی؛ بو قارېنېن وَرَم خستهلیڲینه توتولموش بیر قېزې، بو قېزېن دا قانونسوز دۏغولموش بیر قېزې واردې؛ اۏن یاشې اۏلاردې، قشنگ و شن بیر قېزجېغاز ایدی. من ایچهری گیرَنده آلئکساندر پئترۏویچ بو قېزا اۏخوماق اؤرگهدیردی. منی گؤرۆب إله توتولدو کی، سانکی اۏنو هانسې’سا بیر جینایت اۆستۆنده یاخالامېشدېم. اؤزۆنۆ تامام ایتیردی، اۏتورقادان سېچرایېب دوردو و تعجّۆب’له گؤزلرینی منه دیکدی. نهایت، أڲلَشدیک؛ اۏ، منیم هر بیر باخېشېما دیققت’له گؤز قۏیوردو، سانکی هر بیر باخېشېمدا اؤزل، سیرلی بیر آنلام آختارېردې. باشا دۆشدۆم کی، دلیجهسینه واسواسې بیر آدام دېر. نیفرت’له منه باخېر، آز قالا سۏروشماق ایستهییردی: «تئزمی بورادان چېخېب گئدهجکسن؟»
اۏنون’لا شَهَریمیزدهن، گۆندهلیک یئنیلیکلردن دانېشماغا باشلادېم؛ اۏ سوسور و غضب’له گۆلۆمسۆنۆردۆ؛ آیدېن اۏلدو کی، اۏ نهاینکی، عادی، هامېیا بَللی اۏلان شَهَر یئنیلیکلریندن خبرسیز دیر، حتتا اۏنلار’لا هئچ ماراقلانمېر دا. سۏنرا بیزیم عیالت بارهسینده، اۏنون طلبلری حاققېندا دانېشماغا باشلادېم؛ اۏ منی دینلهییر و إله غریبه شکیلده گؤزلریمین ایچینه باخېردې کی، نهایت، بو صؤحبَته گؤره ویجدان عذابې چکمهڲه باشلادېم. لاکین اۏنو یئنی کیتابلار’لا و ژورناللار’لا آز قالا آجېقلاندېرمېشدېم؛ باغلاما ألیمدهیدی، پُستدان تزهجه گؤتۆرمۆشدۆم، هله آچېلمامېشدې و بئلهجه ده اۏنا تکلیف إتدیم. حریصلیک’له اۏنلارا باخدې، آما درحال فیکرینی دَڲیشدی و بۏش واختې اۏلمادېغېنې بهانه گتیرهرَک تکلیفیمدن ایمتیناع إتدی. نهایت، اۏنون’لا هلهلیکلَشدیم و چېخاندا حیسّ إتدیم کی، اۆرهڲیمدن هانسې’سا دؤزۆلمز بیر آغېرلېق گؤتۆرۆلدۆ. خجالت چکیردیم و بۆتۆن دۆنیادان مۆمکۆن قَدَر اوزاق قاچماق ایستهیَن بیر آدامېن دالېنجا دۆشمهڲیم منه سۏن دَرَجه آخماقلېق کیمی گؤرۆنۆردۆ. آما اۏلان اۏلموشدو. یادېمدا دېر کی، اۏنون إوینده بیر دَنه ده اۏلسون کیتاب گؤزۆمه دَڲمهدی و دئمهلی، اۏنون حاققېندا «چۏخ اۏخویور» دئیَنلر حاقلې دَڲیلدیلر. بونون’لا بئله، بیر-ایکی دفعه، گئجهدن کئچمیش اۏنون پنجرهسینین قاباغېندان اؤتۆب کئچنده، اۏرادان ایشېق گلدیڲینی گؤرمۆشدۆم. بس اۏ ایشېق’لاناناجان اۏتوروب نه’یله مشغول ایدی؟ بلکه نهسه یازېردې؟ أڲر بئله ایدیسه، اۏندا نه یازېردې؟
شراییط منی شَهَریمیزدهن ایکی آیلېغېنا آیرې سالدې. قېشدا إوه قایېداندا اؤرگندیم کی، آلئکساندر پئترۏویچ بو پایېز یالقېز دورومدا وفات إدیب و حتتا بیر دفعه ده اۏلسون حکیم چاغېرمایېب. شَهَرجیکده اۏنو، دئمک اۏلار کی، اونودوبلار. إوی بۏم-بۏش قالېب. درحال مرحومون إو صاحیبهسی ایله تانېش اۏلدوم کی، اۏندان بیر شئیی اؤرگهنیم: اۏنون کیرایهنیشینی اؤزللیک’له نه’یله مشغول ایدی و نهسه یازمېردې کی؟
ییرمی قپیڲه بو قادېن منه مرحومدان قالمېش کاغېذ دۏلو بیر سبَد وئردی. قارې إعتیراف إتدی کی، ایکی دفتری اۏ آرتېق ایستیفاده إدیب. اۏ، قاراقاباق و قارادینمز بیر آدام ایدی، اۏندان نهسه ایشهگلن بیر شئی اؤرگنمک مۆمکۆن دَڲیلدی. اؤز کیرایهنیشینی بارهده منه یئنی بیر شئی دئیه بیلمهدی. قارېنېن سؤزلرینه گؤره، اۏ، دئمک اۏلار کی، هئچ واخت هئچ نه إلهمیردی، آیلار’لا کیتاب آچمېر و ألینه قلم آلمېردې، لاکین گئجهلری سَحَرهجن اۏتاقدا وار-گل إدیر و إله هئی نهسه دۆشۆنۆردۆ، بعضن ده اؤز-اؤزۆنه دانېشېردې؛ دئدی کی، قېز نوهسی کاتیانې چۏخ سئویر و عزیزلَییردی – خۆصوصَن بیلَنده کی، آدې کاتیادېر، اۏنو داها چۏخ سئومهڲه باشلادې؛ هر دفعه کاتئرینا گۆنۆ کیلیسایا کیمینچۆنسه ماتم عیبادتینه گئدیردی. قۏناقدان زهلهسی گئدیردی؛ یالنېز اوشاقلارې اۏخوتماغا گئدنده إودن چېخېردې؛ حتتا هفتهده بیر دفعه اۏتاغې یۆنگۆلجه یېغېشدېرماغا گلَن قارېیا دا ترس-ترس باخېردې و اۆچ ایلین ایچینده اۏنون’لا بیرجه کلمه ده کسمهمیشدی. کاتیادان سۏروشدوم کی، اؤرگتمَنی اۏنون یادېندا دېرمې؟ کاتیا دینمَزدن منه باخدې، اۆزۆنۆ دووارا سارې چئویردی و آغلاماغا باشلادې. دئمهلی، بو آدام کیمهسه اؤزۆنۆ سئودیره بیلمیشدی.
اۏنون کاغېذلارېنې اؤزۆم’له آپاردېم و بۆتۆن گۆنۆ اۏنلارې بیر-بیر گؤزدن کئچیردیم. بونلارېن دؤردده اۆچۆ بۏش، هئچ نه ایفاده إتمهیَن کاغېذ پارچالارې، یا دا حۆسنخطدن شایېرد چالېشمالارې ایدی. آما إله بوراداجا کیفایت قَدَر قالېن، خېرداجا حرفلر’له یازېلمېش و یارېمچېق قالمېش، بلکه ده مؤللیفین اؤزۆ طرفیندن اونودولموش و کنارا آتېلمېش بیر دفتر ده واردې. بو، ایلگیسیز شکیلده ده اۏلسا، آلئکساندر پئترۏویچین اۏنایللیک کاتۏرقا یاشامېنېن تصویری ایدی. بعضی یئرلرینده بو تصویر بیردن-بیره قېرېلمېش و آرایا قارما-قارېشېق شکیلده، تَلَم-تلهسیک، سانکی هانسې’سا بیر مجبورییتدن یازېلمېش پۏوئست و یا غریبه، دَهشَتلی خاطیرهلر داخیل إدیلمیشدی. بو پارچالارې بیر نئچه دفعه اۏخودوم و دئمک اۏلار، أمین اۏلدوم کی، اۏنلار دلیلیک دوروموندا یازېلمېشدې. آما کاتۏرقا قئیدلری – مؤللیفین اؤزۆنۆن هارداسا اؤز قئیدلرینده آدلاندېردېغې کیمی، «اؤلۆ إودن صحنهلر» – منیم’چۆن ماراقلې گؤرۆندۆ. بو تامامی’یله یئنی، ایندییهجن بَلیرسیز اۏلان بیر دۆنیا، فاکتلارېن غریبهلیڲی، محو اۏلموش خالق حاقّېنداکې اؤزل قئیدلر منی چۏخ ماراقلاندېردې و بعضی شئیلری بؤیۆک ماراق ایچینده اۏخودوم. سؤزسۆز، من سهو إده بیلهرَم. نۆمونه اۆچۆن ایلک اؤنجه ایکی-اۆچ فصلی سئچیرَم؛ قۏی، جماعت اؤزۆ فیکیر سؤیلهسین…
بیرینجی بؤلۆم
اؤلۆ إو
بیزیم حبسخانا قالانېن یانېندا، قالا دووارېنېن بؤیرۆنده یئرلَشیردی. هردن حاصارېن دئشیڲیندن آللاهېن دۆنیاسېنا باخېرسان: نهسه گؤره بیلهجکسنمی؟ گؤردۆڲۆن یالنېز گؤڲۆن بیر قېراغې، بیر ده هۆندۆر، جنگهللیک باسمېش تۏرپاق سدّ اۏلوردو. سدّین آرخاسېندا و قاباغېندا ایسه گئجه-گۆندۆز قارۏوولچولار گزیشیر و إله بوراداجا فیکیرلَشیرسن کی، ایللر اؤتهجک، سن ایسه إله بئلهجه گئدیب حاصارېن دئشیڲیندن باخاجاقسان و إله همین اۏ سدّی، عئینی’له همین اۏ قارۏوولچولارې و گؤڲۆن همین اۏ کیچیجیک قېراغېنې گؤرهجکسن، آما بو، حبسخانانېن اۆزهریندهکی سما دَڲیل، باشقا، اوزاق، آزاد بیر سما اۏلاجاق.
اوزونلوغو ایکی یۆز، إنی یۆز أللی آددېم، دۆزگۆن اۏلمایان آلتېبوجاقلې شکلینده هۆندۆر چَپَر’له، یانې بیر طرفی تۏرپاغا باسدېرېلمېش، مؤحکَم-مؤحکَم بیر-بیرینه بَرکیدیلمیش و اوجلارې ایتیلَنمیش هۆندۆر تیرلر’له حاصارلانمېش بؤیۆک حَیَطی تَصَوّۆرۆنۆزه گتیرین: حبسخانانېن بایېر طرفدن حاصارې بو دېر. حاصارېن بیر طرفینده داییم باغلې اۏلان، گئجه-گۆندۆز قارۏوولچولارېن مۆحافیظه إتدیڲی مؤحکَم دروازا واردې؛ اۏنلارې طلب اۏلوناندا، مَحبوسلارې ایشه بوراخماق اۆچۆن آچېردېلار. بو قاپېلارېن آرخاسېندا ایشېقلې، آزاد بیر دۆنیا واردې و اۏرادا اینسانلار هامې کیمی
یاشایېردېلار. آما حاصارېن بو اۆزۆنده اۏ ایشېقلې دۆنیانې رئال اۏلمایان بیر ناغېل کیمی تَصَوّۆر إدیردیلر. بوردا اؤزل، آرتېق هئچ نهیه بنزهمهڲَن بیر دۆنیا واردې؛ بورانېن اؤزۆنۆن اؤزل قانونلارې، اؤز گئییمی، اؤز عادت-دَبلری و بو دیری ایکن اؤلۆ إوین هئچ یئرده اۏلمایان بیر یاشامې و اؤزل اینسانلارې واردې. باخ، بو اؤزل یئری تصویر إتمهڲه باشلایېرام.
حاصاردان ایچهری گیرَن کیمی بیر نئچه بینا گؤرهجکسینیز. بؤیۆک حَیَطین هر ایکی طرفی ایله تیرلردن تیکیلمیش ایکی اوزون، بیرمرتبهلی إولر اوزانېب گئدیر. بو کازارمالاردېر. بوردا دَرَجهلر اۆزره مَحبوسلار یاشایېر. حاصارېن درینلیڲینده یئنه بئله بیر إو وار: بو، ایکی آرتئ’له بؤلۆنمۆش مطبخدیر؛ بیر آز آرالېداکې تیکیلیده ایسه زئرزَمیلر، آنبارلار، تؤولهلر یئرلَشیر. حَیَطین اۏرتاسې بۏش دېر و هامار، کیفایت قَدَر بؤیۆک بیر مئیداندان عیبارت دیر. بورادا مَحبوسلار دۆزۆلۆر – سَحَر، گۆناۏرتا و آخشام؛ بَزَن’سه – قارۏوولچولارېن شۆبههلنمهسیندن و اۏنلارېن تئز-تئز سایماق باجارېغېندان آسېلې اۏلاراق حتتا گۆنده بیر نئچه دفعه آد با آد یۏخلاما کئچیردیلیر. یان-یؤورهده، تیکیلیلرین و حاصارېن ایچینده خئیلَک بؤیۆک ساحه قالېر. بورادا، تیکیلیلرین دال طرفینده کاراکتئر إعتیباری’له داها آداما یۏووشماز و داها قاراقاباق اۏلان بعضی دوستاقلار ایشدن کنار واختدا، هامېنېن گؤزۆندن یایېناراق گزمهڲی و فیکیرلَشمهڲی سئویرلـر. بو گزینتی زامانې اۏنلار’لا راستلاشاندا، من اۏنلارېن توتقون، دامغالې صیفَتلرینه باخاراق نه بارهده دۆشۆندۆکلرینی تاپماغې خۏشلایېردېم. بیر نفر سۆرگۆن واردې، بۏش واختلاردا اۏنون سئویملی مشغولییتی تیرلری سایماق ایدی. اۏنلارېن سایې مین بئش یۆز ایدی و هر بیری اۏنون حئسابېندا و نظارَتینده ایدی. تیرین هر بیری اۏنون اۆچۆن بیر گۆنۆ ایفاده إدیردی؛ هر گۆن تیرلردن بیرینی آیېرېردې و بئلهلیک’له، قالانلارېن سایېنا أساسن حبسخانادا قالاجاغې گۆنلری أعیانی شکیلده گؤره بیلیردی. آلتېبوجاغېن طرفلریندن بیرینی سایېب قورتاراندا، بونا چۏخ سئوینیردی. اۏ هله ایللر’له گؤزلهمهلی اۏلدو؛ آما حبسخانادا صبیرلی اۏلماغې اؤرگنمکچۆن واخت وار ایدی. بیر دفعه ییرمی ایللیک کاتۏرقادان سۏنرا، نهایت، آزادلېغا چېخان بیر دوستاغېن اؤز یۏلداشلارې ایله نئجه ویداعلاشدېغېنې گؤردۆم. إله آداملار واردې کی، حبسخانایا هله جاوان یاشلارېندا، قایغېسېز، اؤز جینایتی و جزاسې بارهده فیکیرلَشمهڲهن بیر گنج کیمی داخیل اۏلدوغونو خاطېرلایېردې. اۏرادان چېخاندا آغساچلې، قاراقاباق و کَدَرلی بیر قۏجا ایدی. اۏ، دینیب-دانېشمازدان بیزیم بۆتۆن آلتې کازارمامېزېن هامېسېنا دَڲدی. کازارمالارا گیریر، ایکۏنانېن قارشېسېندا دوعا إدیر، سۏنرا ایسه یۏلداشلارېنا دریندن باش أڲیر و خواهیش إدیردی کی، اۏنو پیسلیک’له یاد إتمهسینلر. یادېمدا دېر، بیر دفعه آخشامطرفی، أوّللر وارلې بیر سیبیر موژیکی اۏلموش مَحبوسو دروازانېن آغزېنا چاغېردېلار. بوندان یارېم ایل أوّل خبر گلمیشدی کی، اۏنون کئچمیش آروادې أره گئدیب و اۏ بوندان مؤحکَم کَدَرلَنمیشدی. ایندی آروادېن اؤزۆ حبسخانایا گلیب، اۏنو چاغېرېب صدَقه وئردی. اۏنلار ایکی دقیقهیدک صؤحبَت إتدیلر، هر ایکیسی گؤز یاشې آخېتدې و أبَدی اۏلاراق آیرېلدېلار. کازارمایا قایېداندا اۏنون صیفَتینی گؤردۆم…
بَلی، بورادا صبیرلی اۏلماغې اؤرگنمک اۏلاردې.
هاوا قارالاندا هامېمېزې کازارمایا سالېردېلار و اۏرادا بۆتۆن گئجهنی باغلې قاپېلار آرخاسېندا ساخلایېردېلار. حَیَطدن کازارمایا قایېتماق منیم’چۆن هر زامان چۏخ آغېر اۏلوردو. بو، اوزون، آلچاق و بۏغاناق، پیی شاملار’لا گۆجسۆز
ایشېق’لاندېرېلان، آغېر، بۏغوجو هاواسې اۏلان بیر اۏتاق ایدی. آنلایا بیلمیرَم کی، من بئله اۏتاقدا بو اۏن ایلده نئجه ساغ قالدېم. منیم تاختېمېن اۆچجه تاختاسې واردې: بۆتۆن یئریم بوندان عیبارت ایدی. تک بیزیم اۏتاقدا، إله بو تاختلارېن اۆستۆنده اۏتوزا قَدَر آدام یئرلَشمیشدی. قېشدا قاپېلارې إرکن باغلایېردېلار؛ دؤرد ساعاتا قَدَر گؤزلهمهلی اۏلوردون کی، هامې یاتسېن. اۏنا قدر’سه سَس-کۆی، های-هارای، گۆلۆش سَسلری، سؤیۆشلر، زنجیرلرین جینگیلتیسی، تۆستۆ-دومان، هیس، قېرخېق باشلار، دامغالې صیفَتلر، جېر-جېندېر پالتار – هر شئی اورواتدان سالېنمېش، رۆسوای إدیلمیش… بَلی، اینسانېن جانې بَرک دیر! اینسان هر شئیه آلېشماغې باجاران بیر مخلوق دېر و دۆشۆنۆرَم کی، بو، اۏنون أن یاخشې تعریفی دیر.
حبسخانایا جمعیسی ایکی یۆز أللی آدام یئرلَشیردی – بو رقم، دئمک اۏلار کی، دَڲیشمیردی. بعضیلری گلیر، بعضیلری سۆرهجی باشا ووروب گئدیر، بعضیلری ده اؤلۆردۆ. و بوردا نئجه دئسن آدام واردې! منجه، روسییهنین هر بیر قوبئرنییاسېندان، هر بیر بؤلگهسیندن بوردا نۆماینده واردې؛ باشقا خالقلاردان، حتتا قافقاز داغلېلارېندان اۏلان سۆرگۆنلر ده واردې. اۏنلارې جینایت دَرَجهلرینه، یانې حَبس ایللرینین سایېنا گؤره بؤلمۆشدۆلر. إله بیر جینایت یۏخ ایدی کی، اۏنون بورادا نۆمایندهسی اۏلماسېن. مَحبوسلار أساسن وطنداش کتئقۏریسیندان اۏلان کاتۏرقا سۆرگۆنلری ایدی. بونلار وار-دؤولتی ألیندن آلېنمېش، جمعيّتدن تجرید إدیلمیش، بۆتۆن حۆقوقلاردان محروم إدیلمهلرینین علامتی کیمی صیفَتلری دامغالانمېش جینایتکارلار ایدیلر. اۏنلارې سککیز ایلدن اۏن ایکی ایلهدک کاتۏرقا ایشینه گؤندَرمیشدیلـر و سۏنرا هرهسینی سیبیرین بیر ناحییهسینه سۆرگۆن کیمی کؤچۆرهجَکدیلر. حربی کتئقۏریدان اۏلان و عۆمومییَّت’له، روس حربی مَحبوس آلایلارېنداکې کیمی، مۆلکییَّت حۆقوقوندان محروم إدیلمهڲهن جینایتکارلار دا واردې. اۏنلارې قېسا سۆرهجه گؤندَریردیلر؛ جزا باشا چاتاندا ایسه عسگر رۆتبهسینده گلدیکلری یئره، سیبیر نیظامی قۏشونلار آلایېنا قایتارېردېلار. اۏنلاردان چۏخو ایکینجی و قاتې جینایت اۆستۆنده إله اۏ ساعاتداجا گئری، حبسخانایا، آما آرتېق کاتۏرقا سۆرهجینه دَڲیل، ییرمی ایللیڲینه قایېدېردېلار. بو کتئقۏری «همیشهکیلر» آدلانېردېلار. آما «همیشهکیلر» یئنه ده مۆلکییَّت حۆقوقوندان تامام محروم إدیلمیردیلر. نهایت، أن دَهشَتلی، أساسن حربیچیلردن عیبارت چۏخسایلې اؤزل جینایتکار کتئقۏریسی دا واردې. بونا «اؤزل بؤلمه» دئییردیلر.
روسییهنین هر یئریندن بورا جینایتکارلار گؤندَریلیردی. اۏنلار اؤزلرینی داییمی آدلاندېرېردېلار و اؤز ایش سۆرَجلرینی بیلمیردیلر. قانونا أساسن اۏنلارا ایش دَرسلرینی ایکیقات، اۆچقات آرتېرمالې ایدیلر. سیبریده أن آغېر کاتۏرقا ایشلری آچېلاناجان اۏنلارې حبسخانادا ساخلایېردېلار. «سیزه بیر سۆرهجه، بیزه ایسه بۆتۆن کاتۏرقا بۏیو»، – اۏنلار باشقا مَحبوسلارا بئله دئییردیلر. سۏنرا إشیتدیم کی، بو کتئقۏری لغو إدیلیب. بوندان ساوایې، بیزیم قالاداکې وطنداش قایداسې دا لغو اۏلونوب و تک بیر عۆمومی حربی-مَحبوس آلایې یارادېلېب. سؤزسۆز کی، بونون’لا بیرلیکده مۆدۆرلۆک ده دَڲیشدی. دئمهلی، من کئچمیشی، چۏخدان اؤتمۆش و کئچیب گئتمیش گۆنلرین أحوالاتلارېنې تصویر إدیرم.
بو، آرتېق چۏخدان اۏلموشدو؛ ایندی بۆتۆن بونلار منه یوخو کیمی گلیر.
حبسخانایا نئجه داخیل اۏلدوغوم یادېمدا دېر. بو، دئسامبر آیې، آخشامچاغې ایدی.
آرتېق قارانلېق دۆشمۆشدۆ؛ جماعت ایشدن قایېدېردې؛ یۏخلامایا حاضېرلاشېردېلار.
بېغلې اونتئر-ضابیط، نهایت، بو غریبه إوین قاپېلارېنې منیم اۆزۆمه آچدې؛ بورادا اۏ قَدَر یاشامالې، إله هَیَجانلې گۆنلر کئچیرتمهلی ایدیم کی، بونلارې، حقیقتن ده، یاشامادان و اؤز اۆزهریمده حیسّ إتمَزدن اۏنلارېن بارهسینده تخمینی ده اۏلسا تَصَوّۆره مالیک اۏلا بیلمَزدیم. مثَلَن، هئچ جۆر تَصَوّۆرۆمه گتیره بیلمَزدیم کی، بوردا دَهشَتلی و عذابلې نه وار: آخې، من بۆتۆن بو اۏنایللیک کاتۏرقا یاشامېمدا بیر دفعه ده اۏلسون، بیر دقیقه بئله تک قالمایاجاغام؟ ایشده داییم مۆحافیظه دستهسینین نظارَتی آلتېندا، إوده ایکی یۆز یۏلداشېم’لا بیرلیکده اۏلاجاغام و بیر دفعه ده اۏلسون تک قالمایاجاغام! بونون’لا بئله بونا من هله آلېشمالې ایدیم!
بورادا تصادۆفَن قتل تؤرهدنلر ده، پئشهکار قاتیللر ده، قولدورلار و قولدور باشچېلارې دا، دلهاۏغرولار و یازېقلار، هاوایې پول قازانماق هَوَسکارلارې و دلّاللار دا واردې. إلهلری ده واردې کی، باشا دۆشمک اۏلموردو، اۏنلار بورا نه نهدَندَن دۆشمۆشدۆلر؟ بونون’لا بئله، هرهنین آنلاشېلماز و آغېر، دۆنَن آخشامکې سرخۏشلوغون دمی کیمی بیر داستانې واردې. عۆمومییَّت’له، اۏنلار اۏلوب-کئچنلر بارهسینده دانېشماغې سئومیردیلـر و یَقین، کئچمیش بارهده دۆشۆنمهمهڲه چالېشېردېلار. اۏنلارېن آراسېندا حتتا اۏ قَدَر شاد-خۆرَّم، اۏ قَدَر هئچ نه بارهسینده دۆشۆنمهڲهن قاتیللر تانېیېردېم کی، اۏنلارېن ویجدان عذابې چکمهدیکلرینی أمینلیک’له سؤیلهمک اۏلاردې. آما، دئمک اۏلار کی، داییم سوسان، کَدَرلی سیمالار دا واردې. عۆمومییَّت’له، اؤز یاشامېنې نقل إدَنلردن آز-آز اۏلوردو؛ هم ده بیر-بیرینین یاشامې ایله ماراقلانماق بورادا دَب دَڲیلدی، نهدنسه، بئله بیر عادت یۏخ ایدی، بئله قبول إدیلمهمیشدی. اۏلسا-اۏلسا، إله-بئله، هردنبیر، کیمسه بئکارچېلېقدان دانېشماغا باشلایېردې، بیر باشقاسې ایسه إعتیناسېز و غملی-غملی قولاق آسېردې. بوردا هئچ کس هئچ کسی تعجّۆبلَندیره بیلمَزدی. «بیز ساوادلې خالقېق!» – اۏنلار تئز-تئز، هانسې’سا غریبه بیر تَکَبّۆر’له دئییردیلر.
یادېمدا دېر، بیر دفعه بیر قولدور سرخۏش حالدا (کاتۏرقادا هردن ایچیب سرخۏش اۏلماق مۆمکۆن ایدی) دانېشماغا باشلادې، بئش یاشلې اۏغلان اوشاغېنې نئجه اؤلدۆردۆڲۆنۆ، ایلک اؤنجه اۏیونجاق وئریب اۏنو نئجه آلداتدېغېنې، هارا’سا بۏش بیر تؤولهیه آپارېب اۏردا دۏغرادېغېنې دانېشدې. ایندییه قَدَر اۏنون هَنَکلرینه گۆلن بۆتۆن کازارما بیر نفر کیمی قېشقېرماغا باشلادې و قولدور سوسماغا مجبور اۏلدو؛ کازارما حیدَّتدن قېشقېرمادې، إله-بئله، اۏنا گؤره کی، بو بارهده دانېشماق لازېم دَڲیلدی، اۏنا گؤره کی، بو بارهده دانېشماق قبولإدیلمزدیر.
یئری گلمیشکن، قئید إدیم کی، حبسخانا أهلی دۏغرودان دا، ساوادلې ایدی – مجازی آنلامدا دَڲیل، حرفی آنلامدا. یَقین کی، اۏنلارېن یارېسېندان چۏخو یازېب-اۏخوماغې باجارېردې. باشقا هارادا، روس خالقېنېن بؤیۆک بیر کۆتله حالېندا یېغېشمېش اۏلدوغو هانسې یئرده سیز اۏنلاردان ایکی یۆز أللی نفرلیک بیر دسته آیېرا بیلرسیز کی، اۏنلارېن یارېسې ساوادلې اۏلسون؟ سۏنرالار إشیتدیم کی، کیمسه بونا بنزَر معلوماتدان بئله بیر سۏنوجا گلیب کی، ساوادلېلېق خالقې محو إدیر. یانلېش فیکیر دیر: بورادا تامام باشقا نهدنلر وار؛ هرچند راضېلاشماماق دا اۏلماز کی، ساوادلېلېق خالقدا لۏوغالېق یارادېر. آما بو، أصلا قوصور دَڲیل.
بۆتۆن دَرَجهلر گئییمینه گؤره فرقلَنیردی: بعضیلرینین گؤدَکجهلرینین یارېسې تۆند-قۏنور، باشقا یارېسې ایسه بۏز، عئینی’له ده شالوارلارې – بیر آیاغې بۏز، باشقاسې ایسه تۆند-قۏنور رنگده’یدی. بیر دفعه، ایشده، مَحبوسلارا یاخېنلاشان چؤرکساتان قېز
منه اوزون-اوزادې باخدې و بیردن قَهقَهه چکیب گۆلدۆ. «فو، هئچ ده قشنگ دَڲیل! – دئیه قېشقېردې، – بۏز پارچا دا، قارا پارچا دا چاتمایېب!». إلهلری ده واردې کی، اۏنلارېن گؤدَکجهلری بۆتؤولۆک’له بۏز پارچادان ایدی، آما یالنېز قۏللارې تۆند-قۏنور رنگده’یدی. ساچلارې دا چئشیدلی جۆر قېرخېردېلار: بعضیلرینین باشېنېن یارېسې اوزونونا، باشقالارېنېنکی ایسه إنینه قېرخېلمېشدې.
بۆتۆن بو غریبه عائلهده إله ایلک باخېشدانجا هانسې’سا کسگین بیر اۏخشارلېق گؤرمَک اۏلاردې؛ حتتا غئیری-ایرادی اۏلاراق باشقالارېنېن اۆستۆنده شاهلېق إدَن أن سرت، أن عجاییب شخصییَّتلر بئله بۆتۆن حبسخانانېن عۆمومی آهنگینه اویقونلاشماغا چالېشېردېلار. عۆمومییَّت’له ایسه دئییم کی، اوسانماق بیلمَزدن اؤزلرینی شاد-خۆرَّم آپاران و بونا گؤره ده هامېنېن نیفرتینه توش گلَن آداملاردان عیبارت اۏلان بۆتۆن بو خالق جۆزعی ایستیثنالار’لا قاراقاباق، پاخېل، سۏن دَرَجه تَکَبّۆرلۆ، غورّهلهنن، تئز اینجیین و أن یۆکسک درَجهده رسمییَّتچی آداملار ایدیلر. هئچ نهیه تعجّۆبلنمهمک أن بؤیۆک مزییَّت حئساب إدیلیردی. ظاهیرَن اؤزۆنۆ نئجه آپارماق سارېدان هامېسې دَلی-دیوانه ایدی. آما أن أداباز گؤرکم أکثرَن ایلدېرېم سۆرعتی’له أن قۏرخاق بیر گؤرکَم’له عَوض اۏلونوردو. حقیقتن ده، بیر نئچه گۆجلۆ آدام واردې؛ اۏنلار ساده ایدیلر و أزیلیب-بۆزۆلمۆردۆلر. آما غریبه ایش دیر: بو، حقیقتن ده، گۆجلۆ آداملاردان بیر نئچهسی آز قالا خستهلیک حدّینه چاتاجاق درَجهده تَکَبّۆرلۆ ایدیلر. عۆمومییَّت’له، تَکَبّۆر، ظاهیری گؤرکم بیرینجی یئرده’یدی. أکثریيَّتی پۏزقونلاشمېش و سۏن دَرَجه أجلافلاشمېشدې. شاییعه و غئیبتلرین آراسې کسیلمیردی: بو، جهنَّم ایدی، ظۆلمت ایدی. آما حبسخانانېن ایچی نیظامنامهلرینین و قبول اۏلونموش عادت-دَبلرینین علئیهینه گئتمهڲه هئچ کس جسارت إتمیردی؛ هامې تابئع اۏلوردو. کسگین شکیلده باشقالارېندان سئچیلن، چتینلیک’له، زۏر’لا تابئع إتدیریلهن، آما یئنه ده تابئع اۏلان کاراکتئرلر ده اۏلوردو. حبسخانایا آرتېق لاپ حدّینی آشمېش، آزادلېقدا ایکن أندازهدن چېخمېش آداملار دا گلیب دۆشۆردۆلر کی، اۏنلار اؤز جینایتلرینی سانکی بیلهرَکدن دَڲیل، بیلمَزدن، سایاقلاما ایچینده و دومانلې إتمیشدیلر؛ أساسن سۏن دَرَجه قېجېقلاندېرېلمېش تَکَبّۆردن إتمیشدیلر. آما بیزده اۏنلارې إله اۏ ساعاتداجا یئرلرینده اۏتوزدوروردولار – باخمایاراق کی، اۏنلاردان بعضیلری حبسخانایا گلهنه قَدَر بۆتؤو بیر کندین، یا دا شَهَرین دَهشَتینه چئوریلمیشدیلر. تزه گلَن یان-یؤورهیه نظر سالاراق تئزلیک’له باشا دۆشۆردۆ کی، بورا باشقا یئر دیر، بورادا هئچ کسی تعجّۆبلَندیره بیلمَز، اۏنا گؤره ساکیتجه مۆطیعلشیر و عۆمومی قایدا-قانونا تابئع اۏلوردو. ظاهیرَن عۆمومی قایدا-قانون هانسې’سا اؤزل، شخصی لیاقتدن یارانېردې کی، بو دا حبسخانانېن هر بیر ساکینینه نۆفوذ إدیردی. کاتۏرقاچې، مَحکوم آدې سانکی، حقیقتن ده، هانسې’سا بیر رۆتبهیدی، اۆستهلیک ده فخری بیر رۆتبهیدی. هئچ بیر خجالت و پئشمانچېلېق علامتی یۏخ ایدی! بونون’لا بئله، هانسې’سا ظاهیری، نئجه دئیَرلر، رسمی بیر مۆطیعلیک، هانسې’سا ساکیت بیر نصیحَتچیلیک ده واردې: «بیز محو اۏلموش بیر خالقېق، – اۏنلار بئله دئییردیلر، – آزادلېقدا یاشایا بیلمهدین، ایندی عذابېنې چَک»؛ «آتا-آنایا قولاق آسمامېسان، ایندی تبیلین دریسینه قولاق آس»؛ «تیکمک ایستهمهدین زر ایله، ایندی دؤڲهج’له داشې ضرب ایله». بۆتۆن بونلار تئز-تئز دئییلیردی – هم نصیحَتآمیز شکیلده، هم ده عادیجه ضرب-مثل شکلینده، آما هئچ واخت جیدّی دَڲیلمیردی. بۆتۆن بونلار سؤزدن ساوایې بیر شئی دَڲیلدی. چتین کی اۏنلاردان هئچ اۏلماسا، بیرجهسی داخیلَن درک إدیلهیدی! أڲر کاتۏرقاچې
اۏلمایانلاردان کیمسه مَحبوسو اۏنون جینایت ایشینه گؤره مذمَّت إتمهڲه، اۏنو سؤیمهڲه (هرچند، بونون’لا بئله جینایتکارې مذمَّت إتمک روس روحونا اویقون دَڲیل) جهد گؤرسَتسه، سؤیۆشلرین سایې-حئسابې اۏلمایاجاقدې. اۏنلارېن هامېسې سؤیۆش سؤیمکده نئجه ده ماهیر ایدیلر! اۏنلار اینجه، بدیعی شکیلده سؤیۆش سؤیۆردۆلر. سؤیۆش اۏنلاردا عئلم سويّهسینه قالخمېشدې؛ تحقیر إدیجی سؤزلر واسیطهسی’له دَڲیل، تحقیر إدیجی آنلام، روح، ایده واسیطهسی’له اۆستۆن گلمک ایستهییردیلر – بو ایسه داها اینجه، داها زَهَرلی سؤیۆشدۆر. آردې-آراسې کسیلمهڲن داوا-دالاشلار اۏنلارېن آراسېندا بو عئلمی داها دا اینکیشاف إتدیرمیشدی. بۆتۆن بو خالق قېرمانج آلتېندا ایشلهییردی، دئمهلی، اۏنلار بۏش-بئکار خالق ایدی، دئمهلی، بو خالق پۏزولموشدو: أڲر أوّللر پۏزولموش اۏلماسا دا، کاتۏرقادا پۏزولوردو. هئچ کس بورا اؤز خۏشونا تۏپلاشمامېشدې؛ اۏنلارېن هامېسې بیر-بیرینه یاد ایدیلر.
«بیزی بیر یئره یېغماقچۆن شئیطان اۆچ جۆت چارېق یېرتېب!» – اۏنلار اؤزلری بارهسینده بئله دئییردیلر؛ إله اۏنا گؤره ده بو ظۆلمتده غئیبتلر، اینتریقالار، آرواد بؤهتانلارې، پاخېللېق، قالماقال، غضب داییم بیرینجی یئرده’یدی. بو قانایچنلردن بعضیلری آرواددان بئتَر ایدی. تکرار إدیرم، اۏنلارېن آراسېندا گۆجلۆ، عؤمرۆ بۏیو ووروب-داغېتماغا و أمر إتمهڲه آلېشقانلېق إتمیش، متینلشمیش، قۏرخو-هۆرکۆ بیلمهڲن آداملار دا واردې. بئلهلری ایله مجبوری اۏلاراق حئسابلاشېردېلار؛ اۏنلار ایسه اؤز شؤهرَتلرینه قارشې چۏخ قېسقانج ایدیلر، عۆمومییَّت’له، باشقالارېنا أذيّت وئرمهمهڲه چالېشېردېلار، بۏش-بۏشونا سؤیۆشمۆردۆلر، اؤزلرینی سۏن دَرَجه لیاقتلی آپارېردېلار، دَرراکهلی ایدیلر و دئمک اۏلار کی، داییم مۆدۆرلۆک قارشېسېندا ایطاعتکار ایدیلر، – ایطاعتکارلېق عقیدهسینه أساسن دَڲیل، اؤز وظیفهسینی درک إتمکدن ده دَڲیل، إله-بئله، سانکی هانسې’سا مۆقاویلهیه أساسن، قارشېلېقلې منافئعنی درک إدهرَک ایطاعتکار ایدیلر. بونون’لا بئله، اۏنلار’لا دا إحتیاط’لا داورانېردېلار. یادېمدا دېر، بو جۆر مَحبوسلاردان بیرینی، قۏرخماز و قطعیَّتلی، مۆدۆرلۆک قارشېسېندا اؤزۆنۆن وحشی مئیللری ایله مشهور اۏلان بیریسینی بیر دفعه هانسې’سا جینایَتینه گؤره جزالاندېردېلار. یای گۆنۆ ایدی، ایش واختې دَڲیلدی. حبسخانانېن أساس و واسیطهسیز رئیسی اۏلان شتاب-ضابیط اؤزۆ جزادا ایشتیراک إتمک اۆچۆن بیزیم دروازانېن آغزېنداکې قارۏوولخانایا گلدی. بو مایۏر مَحبوسلار اۆچۆن نهسه مشوم بیر مخلوق ایدی؛ اۏ، مَحبوسلارې إله بیر حدّه چاتدېرمېشدې کی، هامې قارشېسېندا تیر-تیر أسیردی. اۏ، دلیجهسینه طلبکار ایدی، مَحبوسلارېن دئدیڲی کیمی، «آداملارېن اۆستۆنه آتېلېردې». هر شئیدن چۏخ دا اۏنون نۆفوذإدیجی واشاق نظرلریندن دَهشَته گلیردیلـر، اۏنون بو باخېشلارېندان هئچ نهیی گیزلَتمک مۆمکۆن دَڲیلدی. اۏ، سانکی باخمازدان گؤرۆردۆ. حبسخانایا داخیل اۏلان کیمی آرتېق بیلیردی کی، حبسخانانېن اۏ بیری باشېندا نه باش وئریر. مَحبوسلار اۏنو «سککیزگؤزلۆ» آدلاندېرېردېلار. اۏنون اؤرگهتیمی سهو ایدی. اۏ، اۏنسوز دا غضبلَنمیش آداملارې اؤزۆنۆن آزقېن، آجېقلې حرکتلری’له داها دا غضبلَندیریردی و أڲر اۏنون باشېنېن اۆستۆنده عالیجَناب و دَرراکهلی، بعضن ده اۏنون وحشی حرکتلرینی محدودلاشدېران بیر اینسان – کۏمئندانت اۏلماسایدې، اۏ اؤزۆنۆن ایداره اوصولو ایله بؤیۆک فلاکتلر تؤرهدهردی. باشا دۆشمۆرَم، نئجه اۏلدو کی، اۏ، ساغ-سلامت قورتولا بیلدی: ساغ-سلامت ایستئعفایا چېخدې – هرچند محکَمهیه وئریلدی.
مَحبوسو چاغېران کیمی اۏنون رنگی قاچدې. عادَتَن اۏ، چوبوقلارېن آلتېنا سَسسیز-سمیرسیز اوزانېردې، سَسسیز-سمیرسیز جزایا دؤزۆردۆ و جزادان سۏنرا اۆست-باشې تؤکۆلمۆش حالدا آیاغا دوروردو، باش وئرمیش اوغورسوزلوغا سۏیوققانلېلېق’لا و فلسفی شکیلده یاناشېردې. اۏنون’لا داییم إحتیاط’لا داورانېش إدیردیلر. آما بو دفعه اۏ اؤزۆنۆ نهدنسه حاقلې حئساب إدیردی. اۏنون رنگی قاچدې و نظارَتچیلردهن گیزلینجه ایتی اینگیلیس پینهچی پېچاغېنې پالتارېن قۏلونا سۏخماغا ماجال تاپدې. حبسخانادا پېچاق و هر جۆر ایتی آلَتلر قطعی قاداغان اۏلونوردو. تئز-تئز، قفیلدن و جیدّی یۏخلامالاردا بئله شئی آشکارلاناردې’سا، آمانسېز جزا وئریلیردی؛ آما بیر حالدا کی، اۏغرو نه’یسه اؤزل اۏلاراق گیزلَدیردی، اۏنو تاپماق چتین اۏلوردو و بیر حالدا کی، پېچاق و آلَتلر حبسخانادا داییم واجیب اۏلان شئیلر سایېلېردې، آختارېشلارا باخمایاراق، اۏنلارېن هئچ واخت کؤکۆ کسیلمیردی. أللریندن آلېن’سا دا، تعجیلی اۏلاراق یئنیلری ألده إدیلیردی.
بۆتۆن کاتۏرقا حاصارا سارې آخېشدې و نفس چکمهدن تیرلرین آراسېندان باخماغا باشلادې. هامې بیلیردی کی، بو دفعه پئترۏو چوبوقلارېن آلتېنا اوزانماق ایستهمهڲهجک و دئمهلی، مایۏرون سۏنوجو چاتېب. آما حلّإدیجی مقامدا بیزیم بو مایۏر جزانېن یئرینه یئتیریلمهسینی باشقا ضابیطه تاپشېردې و آرابایا اۏتوروب چېخېب گئتدی. «آللاه اؤزۆ قورتاردې!» – سۏنرا مَحبوسلار بئله دئییردیلر. پئترۏوا گلینجه، اۏ لاپ ساکیت حالدا جزایا دؤزدۆ. مایۏرون گئتمهسی’له بیرلیکده اۏنون دا غضبی سۏیودو. مَحبوس بَلیرمیش حدّه قَدَر اۆزۆیۏلا و مۆطیع اۏلور؛ آما إله بیر حدّ وار کی، اۏنو کئچمک لازېم دَڲیل. یئری گلمیشکن: دؤزۆمسۆزلۆیۆن و ترسلیڲین بو غریبه پارتلایېشې قَدَر ماراقلې هئچ نه اۏلا بیلمَز. بعضن اینسان ایللر’له دؤزۆر، بۏیون أڲیر، أن آغېر جزالارا تاب گتیریر و بیردن هانسې’سا بالاجا بیر ایشده، هانسې’سا بۏش بیر شئیده، آز قالا هئچ نهدن پارتلایېر. بعضن حتتا بونو دلیلیک ده حئساب إتمک اۏلار؛ إله بئلهجه ده إدیرلر، یانې بونو دلیلیک آدلاندېرېرلار.
آرتېق دئدیم کی، بو بیر نئچه ایلده بو اینسانلاردا جۆزعی ده اۏلسا پئشمانچېلېق علامتی، اؤز جینایتی بارهده جۆزعی ده اۏلسا عذابلې دۆشۆنجهلر دئییلن شئی گؤرمهدیم و اۏنلارېن أکثریيَّتی داخیلَن اؤزۆنۆ تامامی’یله حاقلې حئساب إدیردیلر. بو بیر فاکت دېر. ألبتّه، تَکَبّۆر، پیس نۆمونهلر، دلیقانلېلېق، یالانچې خجالت حیسّی أکثرَن بونا نهدن اۏلوردو. باشقا طرفدن، کیم دئیه بیلَر کی، بو محو اۏلموش قلبلرین درینلیڲینی آختارېب آچمېشلار و بو قلب’لهردهکی بۆتۆن دۆنیادان گیزلی ساخلانېلانلارې اۏخوموشلار؟ آخې بو نئچه ایلین ایچینده بو قلب’لهرده هئچ اۏلماسا نه’یسه، ایچی کَدَردن، ایضطیرابدان خبر وئرَن هانسې’سا بیر علامتی گؤرمَک و دویماق اۏلاردې. آما بئله بیر شئی اۏلمامېشدې، قطعی شکیلده اۏلمامېشدې. بَلی، یَقین کی، جینایت ایلک اؤنجهدن وئریلمیش اۏلان، حاضېر نؤقطهیی-نظردن درک إدیله بیلمَز و اۏنون فلسفهسی گۆمان إدیلدیڲیندن داها چتین دیر. حبسخانالار و مجبوری ایش، ألبتّه، جینایتکارې دۆزَلتمهڲهجک؛ حبسخانالار یالنېز جزالاندېرېر و جمعيّتی جانینین اۏنون راحاتلېغېنا قصد إتمهسیندن خیلاص إدیر. حبسخانا و أن گۆجلۆ کاتۏرقا ایشی ایسه جینایتکاردا یالنېز نیفرت، قاداغا قۏیولموش نشهلره هَوَس و دَهشَتلی یئلبئیینلیک یارادېر. آما قطعی أمینم کی، مشهور حۆجره سیستئمی یالنېز یالانچې و ظاهیری مَقصَده ناییل اۏلور. بو سیستئم اینسانېن یاشام جؤوهرینی سۏروب چېخاردېر، اۏنون روحونو ضعیفلَدیر، اۏنو قۏرخودور و سۏنرا مَعنوی جَهَتدن
قوروموش، یارېدهلی جسدی ایصلاح اۏلونمانېن و تؤوبهنین نۆمونهسی کیمی تقدیم إدیر. ألبتّه، جمعيّته قارشې قیام قالدېرمېش جینایتکار اۏنا نیفرت إدیر و دئمک اۏلار کی، داییم اؤزۆنۆ حاقلې، جمعيّتی ایسه گۆناهکار سایېر. اۆستهلیک ده جینایتکار آرتېق جمعيّتدن جزاسېنې آلمېشدېر، بو نهدَندَن ده آز قالا اؤزۆنۆ تمیزه چېخمېش، جمعيّت’له حئساب’لاشمېش حئساب إدیر. نهایت، بئله بیر نؤقطهیی-نظردن ده مۆحاکیمه یۆرۆتمک اۏلار کی، آز قالا جینایتکارا براعَت وئرمک لازېم دېر. آما چئشیدلی باخېشلارا باخمایاراق، هر کس راضېلاشار کی، داییم و هر یئرده، چئشیدلی قانونلارا أساسن، دۆنیا یارانان گۆندن بیرمعنالې اۏلاراق جینایت کیمی قبول اۏلونان عمللر وار و نه قَدَر کی، اینسان وار، بو عمللر جینایت سایېلاجاق.
یالنېز حبسخانادا أن دَهشَتلی، أن غئیری-دۏغال حرکتلر، أن عاغېلاسېغماز قتللر بارهسینده حیکایَتلر إشیتدیم؛ بو حیکایَتلری گۆجلۆ و اوشاقسایاغې شن بیر گۆلۆش’له سؤیلهییردیلـر. بیر نفر آتا قاتیلی هئچ یادېمدان چېخمېر. اۏ، دوۏریانلاردان ایدی؛ خیدمت إتمیشدی و اؤزۆنۆن آلتمېش یاشلې آتاسېنېن إوینده آوارا بیر اۏغول کیمی قالېرمېش. اؤزۆنۆ سۏن دَرَجه أخلاقسېز آپاران بو آدام بؤیۆک بۏرجا دۆشۆر. آتاسې اۏنون أل-آیاغېنې یېغماغا چالېشېر، اۏنو دیله توتور؛ آما إوی، کندی، یَقین کی، پولو دا اۏلان آتانې اۏغلو، میراثا صاحیب اۏلماق اۆچۆن اؤلدۆرۆر. جینایَتین اۆستۆ یالنېز بیر آیدان سۏنرا آچېلېر. قاتیلین اؤزۆ پۏلیسه خبر وئریر کی، آتاسې هارایا’سا یۏخا چېخېب. بۆتۆن بیر آیې اۏ، دَهشَتلی بیر پۏزقونلوق ایچینده کئچیردیر. نهایت، اۏ، إوده اۏلمایاندا، پۏلیس مئییتی تاپېر. بۆتۆن حَیَط بۏیو چیرکاب سولارېنېن آخېب گئتمهسی اۆچۆن اۆستۆ تاختای’لا اؤرتۆلۆ آرخ وارمېش. مئییت بو آرخېن ایچینده ایمیش. اۏنو سلیقه’یله گئییندیریب-کئچیندیریبمیش – کیشینین آغارمېش باشې کسیلیب قۏپارېلېبمېش، یالنېز بَدَنینه بیتیشیک کیمی قۏیولوبموش و باشېنېن آلتېنا دا یاستېق آتېبمېش. اۏ، گۆناهېنې إعتیراف إتمهییب؛ دوۏریانلېقدان، رۆتبهدن محروم إدیلیب و ییرمی ایللییه کاتۏرقا ایشلرینه مَحکوم إدیلیب. اۏنون’لا قالدېغېم بۆتۆن سۆرَج عرضینده اۏ چۏخ گؤزَل، شوخ أحوالی-روحیّهدهیدی. آزقېن، یئلبئیین، سۏن دَرَجه دۆشۆنجهسیز بیر آدام ایدی، هرچند، تامامی’یله آخماق دَڲیلدی. من اۏندا هانسې’سا اؤزل بیر قدّارلېغېن اۏلدوغونو هئچ واخت گؤرمهدیم. مَحبوسلار اۏنا جینایته گؤره نیفرت إتمیردیلر، جینایت بارهسینده هئچ صؤحبَت بئله گئتمیردی، آخماقلېغېنا گؤره، اؤزۆنۆ آپارا بیلمهدیڲینه گؤره نیفرت إدیردیلر. صؤحبَت أثناسېندا اۏ، هردن آتاسېنې خاطېرلایېردې. بیر دفعه منه ساغلام بَدَن قورولوشلارېنېن نسیللیکجه اۏلماسې حاقدا دانېشارکن، علاوه إتدی: «باخ إله منیم آنا-آتایم، اؤلۆمۆنه قَدَر هئچ بیر خستهلیکدن شیکایت إتمهمیشدی». بو جۆر وحشی حیسیيّاتسېزلېق، سؤزسۆز کی، مۆمکۆن شئی دَڲیل. بو فئنۏمئن دیر؛ بورادا صؤحبَت سادهجه اۏلاراق جینایَتدن دَڲیل، هله عئلمه بَللی اۏلمایان بیر قوصوردان، هانسې’سا جیسمانی و مَعنوی بیر عئیبهجرلیکدن گئدیر. سؤزسۆز کی، من بو جینایته اینانمادېم. آما اۏنون بو اۏلایېن بۆتۆن تفرّۆعاتلارېنې بیلن همشهرلیلری بو ایش بارهسینده منه دانېشمېشدېلار. فاکتلار اۏ درَجهده آیدېن ایدی کی، اینانماماق مۆمکۆن دَڲیلدی.
بیر دفعه مَحبوسلار اۏنون یوخودا نئجه قېشقېردېغېنې إشیتمیشدیلر: «توت اۏنو، توت! باشېنې کس، باشېنې، باشېنې!..»
دئمک اۏلار کی، مَحبوسلارېن هامېسې گئجهلر یوخودا دانېشېر و سایاقلایېردېلار. أکثرَن سایاقلامادا اۏنلارېن دیلینه داها تئز-تئز سؤیۆشلر، اۏغرو سؤزلری، پېچاقلار، بالتالار گلیردی. «بیز بَرکه-بۏشا دۆشمۆش آداملارېق، – اۏنلار بئله دئییردیلر، – بیزیم ایچیمیز تؤکۆلۆب، اۏنا گؤره ده گئجهلر قېشقېرېرېق».
کاتۏرقا تحکیملی رسمی ایش مشغولییت دَڲیلدی، مجبورییت ایدی: مَحبوس اؤز نۏرماسېنې ایشلهییب قورتارېردې، یا دا قانون’لا طلب اۏلونان ایش ساعاتلارېنې باشا ووروردو و چېخېب حبسخانایا گئدیردی. ایشه نیفرت’له باخېردېلار. اؤزۆنۆن بۆتۆن آغلې، بۆتۆن مَقصَدی ایله صادیق اۏلدوغو ایشی اۏلمازدان اینسان حبسخانادا یاشایا بیلمَز. بیر ده کی، بۆتۆن بو اینکیشاف إتمیش، هَوَس’له یاشامېش و یاشاماق ایستهیَن، زۏر’لا بیر یئره تۏپلانمېش، زۏر’لا جمعيّتدن و نۏرمال یاشامدان آیرې سالېنمېش بو خالق نۏرمال و دۆزگۆن شکیلده، اؤز ایرادهسی و ایستهڲی’له بو یاشاما نئجه آلېشا بیلَردی؟ تکجه بئکارچېلېقدان مَحبوسدا إله جینایتکار اؤزللیکلر اینکیشاف إدَردی کی، اۏنلار اۏنون أوّللر هئچ تَصَوّۆرۆنه بئله گلمَزدی. نۏرمال اینسان زحمتسیز و قانونسوز یاشایا بیلمیر، پۏزقونلاشېر، وحشی حئیوانا چئوریلیر. اۏنا گؤره ده حبسخانادا دۏغال طلبین و هانسې’سا اؤزۆنۆقۏروما اینستینکتینین سۏنوجوندا هر بیر کسین اؤز صنعتی و مشغولییتی واردې. اوزون یای گۆنۆ، دئمک اۏلار کی، بۆتؤولۆک’له رسمی ایشه صرف اۏلونوردو؛ قېسا گئجهده یاتېب یوخودان دۏیماغا واخت قالمېردې. آما قېشدا، نیظامنامهیه أساسن، هاوا قارالان کیمی مَحبوس حبسخانایا سالېنمالې و قاپېلار باغلانمالې ایدی. اوزون، جانسېخېجې قېش آخشاملارېندا نئیلهمک اۏلاردې؟ و اۏنا گؤره ده قاداغایا باخمایاراق، هر بیر کازارما دئمک اۏلار کی، نهنگ بیر إعمالاتخانایا چئوریلیردی. أصلینده أمهڲه، مشغولییته قاداغا قۏیولموردو، یالنېز آلَت ساخلاماق قطعی قاداغان اۏلونموشدو؛ بونسوز ایسه ایش گؤرمَک مۆمکۆن دَڲیلدی. اۏنا گؤره گیزلینجه ایشلهییردیلر و دئیهسن، مۆدۆرلۆک بعضی حاللاردا بونا گؤز یوموردو. مَحبوسلاردان چۏخو حبسخانایا گلنده هئچ نه باجارمېردې، یاواش-یاواش اؤرگهنیر و آزادلېغا یاخشې اوستا کیمی چېخېردې. بوردا پینهچیلر ده، باشماق تیکنلر ده، دَرزیلر ده، خرّاطلار دا، چیلینگرلر ده، اۏیوجولار دا، زرگرلر ده واردې. بیر یهودی واردې، عیسای بومشتئین، زرگر ایدی، هم ده سَلَمچی ایدی. اۏنلار هامېسې زحمت چکیر و پول قازانېردېلار. ایشین سیفاریشی شَهَردن آلېنېردې. پول مَحبوسون ألیندن آلېنمېش آزادلېق دېر، إله اۏنا گؤره ده، آزادلېقدان محروم إدیلمیش اینسان اۆچۆن پول اۏلدوغوندان اۏن دفعه دَڲرلی دیر. أڲر مَحبوسون جیبیندن پول جینگیلتیسی گلیر’سه، خرجلیه بیلمهسه ده، آرتېق بَلیرمیش آنلامدا تَسَلّی تاپمېش اۏلور. پولو دا هر زامان و هر یئرده خرجلهمک اۏلار، خۆصوصَن ده کی، قاداغا قۏیولموش شئی ایکیقات شیرین اۏلور. کاتۏرقادا ایسه حتتا چاخېر دا آلماق اۏلوردو. قلیانا قطعی شکیلده قاداغا قۏیولموشدو، آما هامې قلیان چکیردی. پول و تۆتۆن مَحبوسو سینقالې و باشقا خستهلیکلردن، ایش ایسه جینایَتدن قۏرویوردو: ایشسیز مَحبوسلار شۆشه قابداکې هؤرۆمچکلر کیمی بیر-بیرینی یئیَردی. بونا باخمایاراق، ایش ده، پول دا قاداغان إدیلمیشدی. تئز-تئز گئجهلر غفلَتَن یۏخلامالار کئچیردیلیردی، قاداغان إدیلمیش نه واردې’سا، آلېنېردې و نه قَدَر گیزلَتسهلر ده، یئنه ده پوللار بعضن آختارانلارېن ألینه کئچیردی(کئچیرتدی). باخ إله قیسمَن اۏنا گؤره ده پولو ساخلامېردېلار، تئز بیر زاماندا چاخېرا وئریب ایچیردیلر؛ باخ إله اۏنا گؤره ده حبسخانادا چاخېر اۏلوردو. هر بیر آختارېشدان سۏنرا مۆقصّیر اؤز وار-دؤولتیندن محروم
اۏلماقدان ساوایې، عادَتَن آغرېلې شکیلده جزالاندېرېلېردې. آما هر آختارېشدان سۏنرا دا درحال چاتېشمازلېقلار دۏلدورولوردو، تعجیلی اۏلاراق یئنی-یئنی آلَتلر ألده إدیلیردی و هر شئی اؤنجهکی قایداسېندا داوام إدیردی. مۆدۆرلۆڲۆن ده بوندان خبری واردې، مَحبوسلار دا جزایا گؤره دئیینمیردیلـر، هرچند بو جۆر یاشام وئزووی داغېندا مسکونلاشمېش آداملارېن یاشامېنا بنزهییردی.
اوستالېغې اۏلمایانلار اؤزلرینه باشقا مشغولییت تاپېردېلار. کیفایت قَدَر اۏریجینال اوصوللار واردې. مثَلَن، بعضیلری آلېب-ساتماق’لا مشغول اۏلوردولار. بعضن إله شئیلر ساتېلېردې کی، اۏنلارې حبسخانا دووارلارېندان کناردا نهاینکی ساتماق، حتتا أشیا حئساب إتمک هئچ کسین عاغلېنا دا گلمَزدی. آما کاتۏرقا چۏخ یۏخسول ایدی و اۏرادا هر شئیه بؤیۆک إحتیاج واردې. هئچ نهیه یارامایان جېندېرېن دا دَڲری واردې و هانسې’سا بیر ایشه یارایېردې. یۏخسوللوقدان حبسخانادا پولون دا دَڲری آزادلېقداکېندان تامامی’یله فرقلی ایدی. بؤیۆک و مۆرَکَّب زحمت قارشېسېندا قپیک-قوروش آلېردېلار. بعضیلری سَلَمچیلیک’له اوغور قازانېردې. ألدن دۆشمۆش و مۆفلیسلشمیش مَحبوس اؤزۆنۆن سۏنونجو أشیاسېنې سَلَمچییه وئریر و اۏندان دَهشَتلی فاییض’له بیر نئچه میس پول آلېردې. أڲر اۏ واختېندا پولونو اؤدهییب بو شئیلری گئری آلا بیلمیردی’سه، اۏندا اۏنلارې إله اۏ ساعات اینصافسېزجاسېنا ساتېردېلار؛ سَلَمچیلیک اۏ درَجهده چیچکلنمیشدی کی، حتتا دؤولت أشیالارې دا، مثَلَن، حؤکومَت ملَفهلری، پینهچیلیک ماللارې و س. هر بیر مَحبوسا داییم لازېم اۏلان شئیلر قبول اۏلونوردو. آما بو جۆر گیرۏوقۏیما زامانې ایش باشقا جۆر، گؤزلَنیلمز دوروم ده آلا بیلیردی: گیرۏو قۏیان دا، پول آلان دا تعجیلی اۏلاراق، سؤزسۆز-صؤحبَتسیز باش اونتئر-ضابیطین، حبسخانانېن واسیطهسیز رئیسینین یانېنا گئدیر، نظارَتده اۏلان شئیلرین گیرۏو قۏیولماسېنې خبر وئریردی و اۏنلار دا إله اۏ آنداجا، حتتا یوخارېداکې مۆدۆرلۆکه خبر وئریلمَزدن گئری آلېنېردې. ماراقلې دېر کی، بئله حاللاردا حتتا داوا-دالاش دا باش وئرمیردی: سَلَمچی سَسسیز-سمیرسیز و قاش-قاباقلې حالدا طلب اۏلونان شئیی قایتارېردې و سانکی اؤزۆ ده گؤزلهییردی کی، بو إله بئله ده اۏلاجاق. بلکه ده درک إدیردی کی، گیرۏو قۏیانېن یئرینده اۏلسایدې، اۏ اؤزۆ ده بئله حرکت إدَردی. اۏنا گؤره، أڲر سۏنرا سؤیۆردۆسه ده، بونو غضبسیز-فیلانسېز، یالنېز إله-بئله، اۆرهڲینی بۏشالتماق اۆچۆن إدیردی.
عۆمومییَّت’له، هامې بیر-بیریندن آبرېسېزچې شکیلده اۏغورلوق إدیردی. دئمک اۏلار کی، هر بیر کسین دؤولت أشیالارېنې ساخلاماق اۆچۆن آغزې قېفېللې ساندېغې(صاندېغې) واردې. بونا ایجازه وئریلیردی؛ آما صاندېقلار خیلاص إتمیردی. دۆشۆنۆرَم کی، اۏردا نئجه ماهیر اۏغرولار اۏلدوغونو تَصَوّۆر إتمک چتین دَڲیل. بیر مَحبوس، صمیمی اۏلاراق منه صادیق بیر اینسان (بونو مۆبالیغهسیز-فیلانسېز دئییرَم) کاتۏرقادا ساخلانماسېنا ایجازه وئریلن یئگانه کیتابې – اینجیلی، اۏغورلامېشدې؛ إله همین گۆن بونو إعتیراف إتدی، آما پئشمانچېلېقدان دَڲیل، منه یازېغې گلدیڲی اۆچۆن. چۆنکی کیتابې مؤحکَم آختارېردېم. شرابساتانلار دا واردې – شراب آلوئری إدیر و تئز بیر زاماندا وارلانېردېلار. بو آل-وئر بارهسینده نه واختسا اؤزل اۏلاراق دانېشاجاغام، چۆنکی چۏخ ماراقلې دېر. حبسخانادا قاچاقمالچېلېق اۆستۆنده توتولانلار چۏخ ایدی و اۏنا گؤره ده تعجّۆبلنمهڲه دَڲمز کی، جیدّی یۏخلامالارا و گؤزَتچیلرین اۏلماسېنا باخمایاراق، حبسخانایا شراب گتیریلیردی. یئری گلمیشکن: قاچاقمالچېلېق کاراکتئری إعتیباری’له نهسه اؤزل بیر جینایت دیر. مثَلَن، تَصَوّۆر إتمک اۏلارمې کی،
بعضی قاچاقمالچېلار اۆچۆن پول، منفعَت ایکینجی دَرَجهلی رۏل اۏینایېر، ایکینجی یئرده دورور؟ هردن محض إله بئله ده اۏلور. قاچاقمالچې إحتیراص’لا، هَوَس’له ایشلهییر. اۏ، قیسمَن شاعیر دیر. اۏ، هر یئرده ریسک إدیر، قۏرخونج تهلۆکهیه گیریشیر، حیله ایشلهدیر، یالان ساتېر، جانېنې قورتارېر؛ هردن حتتا ایلهاما گلهرَک حرکت إدیرلر. بو إحتیراص قوماربازلېق قَدَر گۆجلۆ دیر. حبسخانادا بیر مَحبوس تانېیېردېم، ظاهیرَن نهنگ، آما اۏ قَدَر ده مۆطیع، ساکیت، حلیم بیر آدام ایدی؛ اۏنون حبسخانایا نئجه دۆشدۆڲۆنۆ تَصَوّۆر إتمک اۏلموردو. إله کینسیز-کۆدورهتسیز و اۆزۆیۏلا آدام ایدی کی، حبسخانادا اۏلدوغو بۆتۆن سۆرَج عرضینده هئچ کس’له دالاشمامېشدې. اۏ، روسییهنین باتې سرحَدلریندن ایدی، قاچاقمالچېلېغا گؤره بورا دۆشمۆشدۆ و سؤزسۆز کی، دؤزه بیلمهییب آلېشقانلېغېنه اویقون حبسخانایا گیزلینجه شراب کئچیرتمهڲه باشلادې. نئچه دفعه بونا گؤره جزالاندېرمېشدېلار و اۏ، جزادان نئجه ده قۏرخوردو! حمده شراب کئچیرتمک اۏنا جۆزعی منفعَت گتیریردی. شرابدان یالنېز بیر نفر ایشصاحاب وارلانمېشدې. بو غریبه آدام صنعتی صنعت اۆچۆن سئویردی. اۏ، آرواد کیمی آغلاغان ایدی و جزادان سۏنرا دفعهلر’له آند ایچیر و سؤز وئریردی کی، بیر ده قاچاقمال کئچیرتمهڲهجک. بعضن اۏ تام بیر آی جسارَت’له اؤزۆنه غالیب گلیردی، آما یئنه ده دؤزمۆردۆ… إله بو شخصلرین کؤلگهسینده ده حبسخانادا شراب قېتلېغې یارانمېردې.
نهایت، بیر گلیر منبَعی ده واردې، هرچند مَحبوسلارې وارلاندېرمېردې، آما داییمی و خیلاصإدیجی ایدی. بو، صدَقه ایدی. جمعيّتیمیزین عالی طبقهسینین تَصَوّۆرۆ بئله یۏخ دېر کی، بو «بدبختلر»أ تاجیرلـر، مئششانلار و بۆتۆن خالقېمېز نئجه قایغې گؤرسهدیر. صدَقه، دئمک اۏلار کی، داییم فاصیلهسیز و داییم چؤرک’له، کؤمبی’له، نادیر حاللاردا ایسه پول’لا اۏلور. أکثر یئرلرده بو صدَقهلرسیز مَحبوسلارا، خۆصوصَن ده جزا کسیلنلردن داها جیدّی نظارَتده اۏلان مۆتَّهیملره سۏن دَرَجه چتین اۏلاردې. صدَقهنی مَحبوسلار دیندارجاسېنا برابر شکیلده بؤلۆرلر. هامېیا چاتمایاندا کؤمبهلری برابر حیصّهلره، بعضن حتتا آلتې یئره بؤلۆرلر و هر بیر مَحبوس حؤکمن اؤز پایېنې آلېر. ایلک دفعه پول صدَقهسینی نئجه آلدېغېم یادېمدا دېر. حبسخانایا تزه گلدیڲیم واختلار ایدی. سَحَر ایشیندن تک قایېدېردېم، یالنېز گؤزَتچی واردې. اۏن یاشلې، ملک کیمی قشنگ بیر قېز اوشاغې آناسې ایله بیرگه قارشېمېزا چېخدې. من اۏنلارې آرتېق بیر دفعه گؤرمۆشدۆم. قېزېن آناسې عسگر آروادې ایدی، دول قالمېشدې. اۏنون أری، جاوان عسگر، محکَمهیه دۆشمۆش و خستهخانادا، مَحبوس پالاتاسېندا، من اۏرادا خسته یاتاندا اؤلمۆشدۆ. آروادې و قېزې ویداعلاشماغا گلمیشدیلر؛ هر ایکیسی یانا-یانا آغلایېردې. قېز منی گؤرهجَک قېزاردې، آناسېنا نهسه پېچېلدادې؛ آناسې إله اۏ ساعاتداجا دایاندې، باغلاماسېنېن ایچیندن آختارېب بیر چهرَک قپیک تاپېب قېزا وئردی. اۏ دا دالېمجا قاچماغا باشلادې… «گؤتۆر، «بدبخت»، عیسا خاطیرینه بو قپیڲی گؤتۆر!» – دئیه قېز قاباغېما قاچېب پولو اۏوجوما دۆرته-دۆرته قېشقېرېردې. من اۏنون قپیڲینی گؤتۆردۆم، قېز دا راضې حالدا آناسېنېن یانېنا قایېتدې. اۏ قپیڲی اوزون سۆرَج قۏرویوب ساخلادېم.


text:
کوقالیماویا ۹۲۶۸ ساییلی اوچوشو
کوقالیماویا ۹۲۶۸ ساییلی اوچوشو روس هاوایولو شیرکتی کوقالیماویا (روسجا. KoraлыMaBиa) طرفیندن میصرین شرم الشیخ شهرینین هاوا آلانیندان روسیه نین سن پترزبورگ شهرینده کی پولوکوو هاوا آلانینا گئدن اوچوشدور. 2015 اوکتوبر آیی نین 31نجی گونونده گرچکلشن اوچوشدا، اوچاق سینا یاریم آداسی گؤیونده اولاندا اوچاق و اوچوش گؤزلمه مرکزلری ایله رادیو سیقناللار کسیلدی. میصر هاواچیلیک قورومونون آچیقلاماسیندا اوچاغین دوشدویو اعلام اولوندو. اوچاق موسکو ساعاتی ایله ساعات 7:13 ده دوشوب. اوچاق ایرباس A321-231 مودئلینده ایمیش. اوچاقدا 217 یولجو و 7 یول قوللوقجوسو وار ایمیش و اوزوجولوکله هامیسی جانلارین الدن وئردیلر. اوچاقداکیلارین 214 نفری روسیهلی و 3 نفری ده اوکراینلی ایمیشلر. بو اوچاق دوشوشو آجی اولایی، میصر اؤلکه سی ایچینده باش وئرن ان پیس قضادیر. عئینی زاماندا ایرباس A321 مودئللری ایچینده ده ان اؤلومجول قضادیر.
داعیش تئرور قورومو ادعاسی[دَییشدیر]
بو اوچاغین دوشوشوندن سونرا، سینا یاریم آداسیندا داعیش تئرور قورومونا باغلی اولان بیر قروپ، اوچاغی گؤیده ووروب، و روسیه نین سوریه ده کی موسلمانلاری بومباردیمان ائتمکلرینین انتقامی نی آلدیقلاری نی ادعا ائتدیلر.[۱] باشقا طرفدن روسیه و میصر رسمی لری دئدیلر کی اوچاق اوجا بیر هوندورلوگه یئتیشمیش ایمیش و داعیش تئرور قروپلاریندا یوخاری هوندورلوکده کی بیر اوچاغین روس اولدوغونو تانییب و راکتله وورماق تکنولوژیلری یوخدور.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجه سی و انگلیزجه ویکی پدیا صفحه لری


text:
بنت: ایرانی دوردورماق اوچون بیر پلان سوناجاغام
"باشقان بایدنه ایرانلیلاری دوردورماغین واختینین چاتدیغینی، زامانی بیتمیش بیر نوکلئر آنلاشمایا یئنیدن گیرهرک اونلاری قورتارماماسینی سؤیلهیهجهیم"
اسرائیلین باش باخانی نفتالی بنت، ۲۶ آگوستدا آغ ائوده گؤروشمهلری سیراسیندا آمریکا پرزیدنتی جو بایدنه ایرانین نوکلئر چالیشمالارینی دوردورماق پلان سوناجاغینی بیلدیردی.
بنت، هفتهلیک کابینه توپلانتیسیندان اؤنجه دانیشماسیندا، یئنی نسیل کوروناویروس (کووید-۱۹) سببیله کیچیک بیر هئیتله واشینگتونا گئدجگینی، ایرانین "حساس بیر نقطهده" اولدوغونو بونون اوچون ده واشینگتون سفرینین زامانلاماسینین اؤنملی اولدوغونو سؤیلهدی.
ایرانین اورانیوم زنگینلشدیرمه ایشلرینده سرعتله ایرلیلهدیگینی و تک بیر نوکلئر بومبا یاپیمی اوچون ایستیفاده ائدیلهجک ماتریاللارین تدارکونا لازیم اولان واختی اؤنملی درجهده قیسالتدیغینی ادعا ائدن بنت،
"باشقان بایدنه ایرانلیلاری دوردورماغین واختینین چاتدیغینی، زامانی بیتمیش بیر نوکلئر آنلاشمایا یئنیدن گیرهرک اونلاری قورتارماماسینی سؤیلهیهجهیم" ایفادهسینی ایشلتدی.
بنت، بونون یانی سیرا بایدنه، ایرانلیلارین هم نوکلئر ساحهده، هم ده بؤلگهدهکی "سالدیرقانلیغینی" جیلوولاماق اوچون حاضیرلادیقلاری بیر پلان سوناجاغینی سؤزلرینه علاوه ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی


text:
ایستانبول / سخاوت عزتی – عندلیب
سنه حئیران باخېرام مین گؤزۆنن ایستانبول،
گلمیشم قوللوغونا سۏن حېزېنان ایستانبول.
قېشېن اۏغلان چاغېدېر دۆشدۆ سنین’له دیدار،
خۏش کئچیندی نئچه گۆن قېش بیزینن ایستانبول.
قېشدا اۏلسا منی آلقېشلادې گۆللر بوردا،
بزهنیبدیر نه گؤزل نرگیزینن ایستانبول.
توفیقی ، عاکیفی ، ناظیمی ده یاد إدهلیم،
فاتیحه قاتقیلی قوتسال سؤزۆنن ایستانبول.
فاتیحین آت نالېنېن ایزلری حالا گؤرۆنۆر،
فخر إدیر میللتیمیز مرد ایزینن ایستانبول.
منی حئیران إدیجی آبیدهلر وار بوردا،
هۆنرین ذۏوقونو بولدوم سیزینن ایستانبول.
یئر اۆزۆنده بیلیرم چۏخلو شَهَرلر واردېر،
کؤنلۆمه حکّ اۏلونوب تبریزینن ایستانبول.
عندلیب سنده اۏلان هر شئیی پارلاق گؤردۆ،
گئجهنیز فرق إلهمیر گۆندۆزۆنن ایستانبول.


text:
آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (20 ژوئن)
ناظیرلر کابینهسی یانیندا اوپراتیو قرارگاهدان وئریلن معلوماتا گؤره، کوروناویروسدان 1 نفر وفات ائدیب.
آذربایجان جمهوریتینده کوروناویروس انفکسیونوندان داها 88 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 56 یئنی یولوخما فاکتی قئیده آلینیب.
ناظیرلر کابینهسی یانیندا اوپراتیو قرارگاهدان وئریلن معلوماتا گؤره، کوروناویروسدان 1 نفر وفات ائدیب.
حاضیرکی دؤوردک اؤلکهده 335 مین 493 نفرین کوروناویروس انفکسیونونا یولوخماسی فاکتی معین اولونوب. اونلاردان 329 مین 550 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 4962 نفر وفات ائدیب. آکتیو خسته سایی 981 نفردیر.
اؤتن مدت عرضینده 3 میلیون 675 مین 862 تست آپاریلیب. بوگونکو تست سایی ایسه 7581-دیر.
قئید ائدک کی، ژوئنین 20-ده آذربایجان-دا یئنی کوروناویروس (کووید-19) انفکسیونونا قارشی 32 مین 795 دوز واکسن وورولوب. اونلاردان بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی 17 مین 993، ایکینجی مرحله اوزره آشی ائدیلنلرین سایی ایسه 14 مین 802 نفر اولوب.
حاضیرکی دؤوردک اؤلکهده وورولان واکسن دوزلارینین سایی 2 میلیون 989 مین 458-ا برابردیر. بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیوندان کئچنلرین سایی 1 میلیون 949 مین 635، ایکینجی مرحله اوزره آشی اولونانلارین سایی 1 میلیون 039 مین 823 نفردیر.
ایلگیلیلی خبرلر
"تۆرک دۆنیاسی یئنیدن بیرلشیر"
"قاراباغ ظفری، تۆرک دۆنیاسینا استراتژیک ایمکان و قابلیتلریمیزی بیرلشدیرسک نهلر باشارابیلهجگیمیزی گؤسترهن چوخ اؤنملی بیرغورور، اومود قایناغی اولدو"
اردوغان، جاپارووون آد گونونو تبریک ائتدی
جمهورباشقانی اردوغانین مئساژیندا، قیرقیزیستانلا اورتاق دیل، دین، تاریخ، مدنیت و دگرلره دایالی چوخ طرفلی ایلیشکیلرین یئنی استراتژیک اورتاقلیق سویهسینه چاتماسیندان ممنونلوغونو ایفاده ائتدیگی بیلدیریلدی
تورکیه - آذربایجان اورتاق مانورو داوام ائدیر
آذربایجاندا تشکیل ائدیلن اورتاق حربی مانوردا گئجه تاپشیریقلاری اجرا ائدیلدی


text:
تورکییه و ارمنیستان نورماللاشما سورهجى اؤزهل تمثیلچیلرى بؤیوکائلچى سردار کیلیچ ایله ارمنیستان مجلیس باشقان یاردیمچیسى روبن روبینیان آراسینداکى اوچونجو گؤروشمه وییانا’دا (وین) گرچئکلشدیریلدی. طرفلر داها اؤنجه موسکوا و وییانادا گؤروشموشدو....
دیشایشلری باخانی (خاریجی ایشلری باخانی) مولود چاووشاوغلو، ۱۹۱۵ اولایلارینین ایلدؤنومو گرکچهسی ایله ائرمنیستان بایراقلارییلا اونو پروتئستو ائدهنلره ‘بوزقورد’ ایشارتی ایله قارشیلیق وئردی. چاووشاوغلو رسمی زیارت قاپسامیندا بولوندوغو اوروگوئه’ده مونتهویدئو بویوکائلچیلیگینین...
کامیونهای ایرانی حامل کالاهای مشکوک و ناشناخته به ارمنستان در جاده جایگزین تاتئو-قافان حرکت میکنند. ویدئویی منتشر شده است که نشان میدهد کامیونهایی که از ایران به مقصد ارمنستان میروند؛...
جومهورباشقانی رجب طیب اردوغان، ناتو توپلانتیسینین آردیندان آزربایجان’ین فضولی شهرینه گئتدی. اردوغان، بورادا آزربایجان جومهورباشقانی ایلهام علیئو ایله بیر آرایا گلدی. جومهورباشقانی اردوغان، بروکسئل’دهکی ناتو توپلانتیسینین آردیندان آزربایجان’آ گئچدی. اردوغان،...


text:
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی ییتتی نفر ترورچی یوق قیلیندی
اوشبو ترورچی لرنینگ ترورچیلیک هجومی اوچون تیارگرلیک اوتکزیاتگن لیگی انیقلندی
سوریه نینگ شمالیده گی فرات قالقانی منطقه سی گه قره ته ترورچیلیک هجومی اویوشتیریش اوچون تیارگرلیک اوتکزیاتگن لیگی انیقلنگن, بولووچی ترور تشکیلاتی پ.ک.ک/وای پی جی اعضاسی 7 نفر ترورچی یوق قیلیندی.
اوشبو حقده تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن اجتماعی ترماق آرقه لی بیانات بیریلدی.
بیاناتده, "سوریه نینگ شمالیده گی ترورچی لرنی یوق قیلیش گه دوام ایتماقده میز. فرات قالقانی منطقه سی گه قره ته ترورچیلیک هجومی اویوشتیریش اوچون تیارگرلیک اوتکزیاتگن لیگی انیقلنگن, بولووچی ترور تشکیلاتی پ.ک.ک/وای پی جی اعضاسی 7 نفر ترورچی یوق قیلیندی. یوق قیلینگن اوشبو ترورچی لردن بیری نینگ سوزده یوقاری مرتبه لی باشقروچی ایکن لیگی انیقلندی" دییه قید ایتیلدی.


text:
آلبوم موسیقی بیکلام آذری 2
اجرای بیکلام مجموعه ترانه های قدیمی و ماندگارآذری با تنظیم و اجرای جدید الکترونیکتراک های موجود دراین آلبوم 1-آِیریلیق- خواننده : رشید بهبود اف، آهنگ ساز : علی سلیمی، ترانه سرا: رجب ابراهیمی، تنظیم و اجرای بیکلام : فرزام خرید و دانلود 2- کوچه لر - خواننده : رشید بهبوداف، آهنگساز : ترانه فولکلور آذری، ترانه سرا : منا..
آیریلیق
آِیریلیق خواننده : رشید بهبود افآهنگ ساز : علی سلیمیترانه سرا: رجب ابراهیمیتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام ---------------------♫♫♫♫فیکریندن گئجه لر یاتا بیلمیرمبو فیکری باشیمدان آتا بیلمیرم♫♫فیکریندن گئجه لر یاتا بیلمیرمبو فیکری باشیمدان آتا بیلمیرمنه اینیم کی سنه چاتا بیلمیرم♫♫نه اینیم کی سنه چاتا بیلمیرمآیریلیق،..
کوچه لر
کوچه لر خواننده : رشید بهبودافآهنگساز : ترانه فولکلور آذریترانه سرا : مناف سلیمانوفتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام---------------------♫♫♫♫کوچه لره سو سپمیشمکوچه لره سو سپمیشمیار گلنده توز اولماسینیار گلنده توز اولماسینائله گلسین بئله گئتسینائله گلسین بئله گئتسینآرامیزدا سؤز اولماسینآرامیزدا سؤز اولماسین♫♫ساماوارا اوت سالمیشامساماوارا اوت..
یالقیزام یالقیز
یالقیزام یالقیز خواننده رشید بهبود اوفتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام--------------♪♪♪کونلوم سنین اسیرینقلبیم سنین دیر یارقلبیم سنین دیر♪اینصاف ایله خوش سوز لهمنی گل دین دیر یارمنی گل دین دیر♪سویله نهدیربو ادا لاربو عیشوه بو ناز♪گدر بیر گونبو گوزللیکسنه ده قالماز♪یالقیزام یالقیزیالقیزام یالقیزگل منی محنته اودا سالان وفاسیز♪♪♪سویله نه دیربو ادا ..
یارالیام دیمه
یارالیام دیمه خواننده : رشید بهبود اوفتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام----♫♫♫♫گوزلیم سن سن قلبیمین تاجیگوزومون نوری دردیم علاجیگوزومون نوری دردیم علاجیاوجا داغ باشیندا جیران یول ایلر اورین باشین دا تیکان کول ایلراورین باشین دا تیکان کول ایلریارالیام دیمه دیمه دیمه دیمه کونلومو..
گیردیم یارین باغجاسینا
گیردیم یارین باغجاسینا خواننده : رشید بهبودافآهنگساز : چنگیز صادقافتنظیم : چنگیز صادقافترانه سرا : اوزئیر حاجی بگافتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام---------------------♫♫♫♫گیردیم یارین باغچاسینا چیچک لر آچمیشاو یار منیـم اوره ییـــمه یارالار ساچمیشاو یار منیـم اوره ییـــمه یارالار ساچم..
آلا گوز
آلا گوز خواننده : رشید بهبوداوفآهنگساز : آذریترانه سرا : آذریتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام---------------------♫♫♫♫کیپریک لرین اوخ دئرقاشین کمان دئر قاشین کمان دئرکیپریک لرین اوخ دئرقاشین کمان دئر قاشین کمان دئرای قیز مندن اوز دوندرمه آمان دئر♫♫گوزل مندن اوز دوندرمه آمان دئرحسرتیله هر زمان حسرتیله هر زمانگوزوم قالدی بو ی..
گلمه دین
گلمه دین خواننده : رشید بهبوداوفملودی فولکلور آذریتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام---------------------♫♫♫♫سئوه سئوه گزدیم بو ایللریتله تله دوزدوم من گوللریباخا باخا یوللارا آختاریرام سنی منباخا باخا یوللارا آختاریرام سنی منشیرین سوزوم گل مه دینایکی گوزوم گلمه دینشیرین سوزوم گل مه دینایکی گوزوم گلمه دینکونول وری..
آی لاچین
آی لاچین ترانه فولکلور آذریخواننده : رشید بهبودافتنظیم و اجرای بیکلام : فرزام-----------------------------------♫♫♫♫آراز آخار لی لیله دسته دسته گول ایلهآراز آخار لی لیله دسته دسته گول ایلهمن یارمی سویرم شیرین شیری دی لیلهمن یارمی سویرم شیرین شیری دی لیلهآه لاچین جان لاچین من سنه قوربان لاچینآه لاچین جان لاچین من سنه قوربان لاچین♫♫ ..


text:
گادتب-نین مطبوعات مرکزینه داخیل اولان معلوماتا گؤره، آذربایجان-آوسترالیا آسوساسیاسی پرئزیدئنتی، گادتب بئین الخالق علاقهلر دئپارتامئنتینین صدری سایین میکاییل اویتا آذربایجان رئسپوبلیکاسینین موستقیللیگینین 30-جو ایل دؤنومونون یاخینلاشماسی موناسیبتیله آذربایجان حقیقتلرینین آوسترالیا دؤولتینه چاتدیرماق مقصدیله آوسترالیا خاریجی ایشلر ناظری ماریسه پاینئیه مکتوبلا مراجعت ائدیب.
سایین میکاییل بی 1918-جی ایلده آذربایجان خالق جمهوریتینین مسلمان شرقینده ایلک دئموکراتیک رئسپوبلیکا اولدوغونو، آزربایجانین 1991-جی ایلده موستقیللیگینی برپا ائتمهسی و همین دؤورده ائرمنیستانین آذربایجانا حربی تجاووزله 20 فایز آذربایجان اراضیلرینی ایشغال ائتمهسی، ائلهجه ده 44 گونلوک ایکینجی قاراباغ محاربهسی ایله آذربایجان اؤز اراضیلرینی ایشغالدان آزاد ائتمهسی و سایر مسئلهلردن بحث ائتمیشدیر.
مکتوبون تام متنینی اینگیلیسجه تقدیم ائدیریک:


text:
قناری آدالاریندا وولکان پوسکورمهسی
وولکاندان پوسکورن لاولارین اطرافا یاییلدیغی و ائولره طرف ایرلیلدیگی بیلدیریلیب.
ایسپانیانین قناری آدالارینداکی (اطلس اوقیانوسو) پالما آداسیندا وولکان پوسکورمهسی باشلاییب.
وولکاندان پوسکورن لاولارین اطرافا یاییلدیغی و ائولره طرف ایرلیلدیگی بیلدیریلیب.
آدانین کامبره ویا وولکان سیلسیلهسیندهکی نقطهلردن بیرینده قارا و آغ توستو موشاهیده ائدیلیر. 85 مینهدهک اینسانین یاشادیغی آدادا سون گونلر سیسمولوژی آکتیولیک گوجلنیب، تخمینن بیر هفته بویو یوزلرله آشاغی شدتلی زلزلهلر قئیده آلینیب.
حاکمیت اورقانلاری احتیاط تدبیرلری قیسمینده مرکزه یاخین اراضیدهکی کندلردن 5 مین نفرین تخلیه سینه باشلاییب. عاجیل خیدمتلر لازیم گلدیگی تقدیرده مینهدک اینسانی تخلیه ائتمهیه حاضیر اولماق تاپشیریغی آلیب.
آدادا تهلوکه سویهسی قیرمیزییا قالدیریلیب، بولگه سل یوللار باغلانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی


text:
تریبرموفلوئورومتان
تریبرموفلوئورومتان (اینگیلیسجه: Tribromofluoromethane، [] Error: {{Lang-xx}}: no text (help)) بیر اورقانیک بیلشیک.رنگسیز و مایع حالتینده تاپیلار.تریبرموفلوئورومتان فلوئور بیلشیکلری و بروم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tribromofluoromethane»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تریبرموفلوئورومتان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کيشیلری قادينلاردان اوزاقلاشديران داورانيشلار
سيزه دلی کيمی آشيق اولدوغونو دوشونسهنيز بئله، داورانيشلارينيز’لا اونو اؤزونوزدن سويودا بيلهجگينيزی اونوتمايين.
نئجه کی قادينلار کيشیلرين بعضی داورانيش و حرکتينـدن سويويور و اوزاقلاشيرسا، کيشیلر اوچون ده عئينی شئی کئچـَرلی دير. اونو اؤزونوزدن اوزاقلاشديرماق ايستـَميرسينيزسه، داورانيشلارينيزا گؤز گزديرمهلیسينيز.
کيشیلری قادينلاردان اوزاقلاشديران باشليجا داورانيشلار:
هر قادين قارشی جينسدن ديقّت گؤزلهيير. آما بونون داها آرتيغينی گؤزلهمهیين. کيشیلر ياراديليشلارينا اويغون اولاراق سيزه ايستهديگينيز ديقّتی گؤرستمـَگه بيلرلر. اگر اونو ديقّت گؤرسَتمـهسی اوچون سيخيشديرسانيز، اوزاقلاشماسينا سبب اولارسينيز.
البتته، اؤزونـه گووَن هر زامان تام اولمالی دير. آنجاق ميقدارينـدا! کيشیلرين هر شئيی بيلديگينی ظن ائدن، هر زامان اونون دئـديگينين دوغرو اولدوغونو دوشونن قادينلاردان خوشلاری گلمير.
هر کس آزاددير، طبيعی کی. آنجاق بونو “من ايستهديگيمی ائـدرم!” شکلينده دئييل ده، اونون’لا اورتاق قرارلار قبول ائدهرک ائتمـهگينيز علاقهنيز اوچون داها ياخشی اولاجاق. کيشیلر “دئـديگيم دئديک” قادينلاردان اوزاقلاشيرلار.
سويوققانلی اولون! أن خيردا بير پروبلئمده تلاشا دوشوب مثألهنی بؤيوتمهیين. کيشیلر پروبلئم يارادان قادينلاری دئييل، پروبلئم حل ائـدن قادينلاری سئويرلر.
حددينـدن آرتيق ماکياژ’لا گؤزل اولدوغونوزو دوشونورسونوزسه، سيزه پيس خبريميز وار! کيشیلر حددينـدن آرتيق ماکياژدان نيفرت ائديرلر.
اؤزل باخيمينيزا اؤزگه قالمايين. هر زامان آرزی اولونماز توکلرينيزدن واختينـدا قورتولون، گؤزل قوخو گلسين. کيشیلر تر ايـيی گلن قادينلاردان ايشيق خیزی ايله اوزاقلاشيرلار.
کؤچوروب اویغونلاشدیران: آیهان میانالی
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
ایندی بیز نئیلهیک، ملکنژاد؟
نیگار خیاوی
محمد ملکنژاد دا بوشونا گئتدی ادبیاتیمیزین بوش قالمیش الیندن. محمد ملکنژادین اؤلوم خبری سارسیتدی ایچیمی، اونو یازیب یاراتدیغی اثره ادبیات چئورهسینین سوسقونلوقلا یاناشماسی دیغلاتدی… ادبیات چئورهمیزین باندبازلیغی، شهرتبازلیغی، اوستادبازلیغی، دارگؤزلولویو… چَرلتدی. سن منی دوکتور عنوانلا، من سنی. سن منی معلم اوستاد عنوانلا، من سنی. بئله بیر بوغاناقلی اویونلار چرلتدی اونو. اونو بیزلر چرلتدیک، اونون اؤلومونده هامیمیز گناهکاریق، هئچ بیریمیز یاخا قاچیردابیلمریک بو جنایتدن. هانی بیزلری جزالاندیراجاق عدالت محکمهسی؟ هر بیریمیز بو محکمهنی اؤز ایچیمیزده قورماغا محکوموق. محمد ملکنژاد ادبیات چئورهمیزین قارا بوغاناغینا دوشدو، محمد ملکنژادین ایکی گون قاباق دوستونا {حامد لطفییه}یازمیش اولدوغو پستو اوخویون:
«یوخ حامد جان یوخ
یانیلمایین
توپلومون ائتگیسی و یا باشقا بیر زاد آرادا یوخدو
یاشیم و تجروبم ده فانتازیا دوشونمهیی مندن اوزاخلادیر
سؤز فن اهلیندن گئدیر
بونا یانیرام … کیمی ادامین نییه گرک بئش نفره بیر کیتابی اولا
و یا … و باشقالارینین الینه چاتمایا
ایشین لنگلیییندن چاتیشمازلیقلاردان یانیرام
بیر نامرد … توش گلدیییمدن یانیرام
ادام سیزلیقدان ییه سیزلیکدن…. یانیرام»
من همیشه دئیردیم: بیز یییهسیز ملتایک. آنجاق ایندی بئله دوشونمورم، یوخ، بو دئییل، بیز ملت دئییلیک آخی، داها دوغروسو بیز بیر توپا یییهسیز آدام ییغیناغیییق، نه ملّتی؟
هر کس ایندی الینه قلم آلسین و اونون باجاریغی، یئتنهیی، یارادیجی گوجو، قلمی باره قلم چالسین، نؤوحه قوشسون- منیم ایندی قلم چالیب نؤوحه قوشدوغوم کیمی- حئیفسیلنسین، یانیخسین، تئز قاچیب کتابینی آلیب اوخسون… الیمیز هارا چاتاجاق؟ ایندی هامیمیز باشلایاق بیر بیریمیزه، ادبیاتیمیزا یوکسک سسله اورکدن باش ساغلیغی وئرمهیه، یعنی اورک ائویندن گؤردویوموز ان گوجلو ایش!
گلین اَیری اوتوروب دوز دانیشاق، ملکنژادین یازدیغی اثری قارشیسندا لال اولوب سوسموش ادبیات چئورهمیز حکومتین باسقیسی آلتیندایدی می؟ ملکنژادین یازدیغی اثری تانیتدیرماغا، بارهسینده تنقیدی مقالهلر یازماغا حکومت قاداغا قویموشدومو؟ گؤرَسن گئجه-گوندوز سوسیال شبکهلرده دولانان ادبیاتچیلارا حکومت طرفیندن ملکنژادین «بوغاناق»ی بارهده یازمالاری یاساقلانمیشدی می؟
یوخ، بونلار دئییل، ملک نژاد یییهسیزلیکدن، ادبیات چارخیمیزین لنگلیییندن، ایشین چاتیشمازلیغیندان اورَیی پاتلادی. اؤزو هر شئیی دریندن گؤروب و دوروموموزون نه یئرده اولدوغونو گؤزلجه قاورامیش ایدی، بونا گؤره ده یانیردی، یاناجاغینی دا قاباقجادان گؤروردو. ۶۰-۷۰-نجی ایللرده یازماغا باشلامیش اولان یازارلاریمیز بو سوسقونلوق دردینی دریندن یاشامیشلار، ائله بیل بیزلر یامان گؤنو قالینمیشیق، اورَییمیز شیشدیسه ده پاتلامادی، یاندیق آنجاق یانیق-یانیق داوام ائتدیک…
ملکنژاد! کیشی، ظالیمین بالاسی، سن ده بیر تهر دؤزیدین کئشکه!