text:
تورکجه خبر:
باکیدا “نورو پاشا”نین آبیدهسی آچیلدی
سئنتيابرين 15-ده باکينين داشناک بولشئويک ايشغاليندان آزاد ائديلمهسينين 100-جو ايلدؤنومو گونونده آزربايجاندا ايلک دفعه اولاراق بورچالي جمعيتينين اوفيسينده باکي فاتئحي نورو پاشا کيلليگيلين بوستو (مجسمه) آچيلميشدير.
سئنتیابرین ۱۵-ده باکینین داشناک بولشئویک ایشغالیندان آزاد ائدیلمهسینین ۱۰۰-جو ایلدؤنومو گونونده آزربایجاندا ایلک دفعه اولاراق بورچالی جمعیتینین اوفیسینده باکی فاتئحی نورو پاشا کیللیگیلین بوستو (مجسمه) آچیلمیشدیر.
تورکییه و آزربایجانین دؤولت هیمنلرینین (سرود) سسلندیریلمهسیندن سونرا مراسیمین گیریش نیطقی ایله بورچالی جمعیتینین صدری زلیمخان محمدلی چیخیش ائدهرک بو آددیمین آزربایجان تورکلرینین نورو پاشا اؤندرلیگینده قافقاز ایسلام اوردوسو عسگرلرینه وفا بورجونون بیر نیشانهسی اولماسینی وورغولامیشدیر.
گؤرکملی ضیالیلار و دیاسپورا ایله ایش اوزره دؤولت کومیتهسی تمثیلچیسینین ایشتیراکی ایله آلقیشلارلا نورو پاشانین بوستونون آچیلیش مراسیمیندن سونرا تانینمیش عالیملر، تاریخ علملری دوکتورلاری فیردووسیییه احمدووا، نسیمان یعقوبلو، ماحال قاجار، ایستیقلالچی میلت وکیلی، پروفئسور حاجیبابا عظیموو، پروفئسور تئلمان علییئو، گؤرکملی معمار عمر قوچولو، سابیق میلت وکیلی آرزو صمدبیلی، شاعیر گولهمایل موراد چیخیش ائدهرک ۱۹۱۸-جی ایلین سئنتیابر گونلرینده آزربایجاندا باش وئرن اولایلار، انور پاشا و نورو پاشا شخصیتی، ائلجه ده باکینین و عومومیلیکده آزربایجانین ۶۶ بؤلگهسینین دوشمن ایشغالیندان آزاد ائدیلمهسینین اؤنهمی حاقدا فیکیرلرینی بؤلوشوبلر.
چیخیشلاردان سونرا بورچالی جمعیتینین صدری زلیمخان محمدلی بوستون مؤلیفی زیرددین قولییئوه “جمعیت” آدیندان تشککورونو بیلدیرهرک اومیدوار اولدوغونو بیلدیریب کی، بو حادیثه توپلوموموزدا میللی دیرلره و تاریخی شخصیتلره موناسیبت مسئلهسینده عنعنه یه چئوریلهجکدیر.
ز. محمدلی سئنتیابرین ۱۵-ده باکیدا آزربایجان و تورکییه سیلاحلی قوووهلرینین بیرگه حربی کئچید کئچیرمهسینی ده یوکسک دیرلندیرهرک بو اؤنملی اولایی ایکی قارداش اؤلکه موناسیبتلرینده یئنی بیر صحیفه آدلاندیرمیشدیر. مراسیم ساز سؤز اوستالارینین قهرمانلیق هاوالارینی سسلندیریلمهلریله سونا چاتیب.


c: text/html

text:
`ابراهیم حمیدی` نتیجهلر
خبرلر [228]
- "عملیات ائتمهسیدیک، سوریهنین تورپاق بوتؤولوگو اولمازدی"
- رئیسی: بایدن خائوس و ترورو قیزیشدیریر
- رئیسی: آمریکا ایراندا ثابتلیگی پوزما سیاستینه ال آتدی
- ایران-دا اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر
- ایران جمهوباشقانیندان شانگهای امکداشلیق تشکیلاتی آچیقلاماسی
- جمهور باشقانی اردوغان ایران-دا
- قالین: سوئد و فنلاند ملموس آددیم آتمالی
- تورکیه، فینلاندیا و سوئد آراسیندا ناتو دانیشیقلاری بو گون ده داوام ائدهجک
- تورکمنیستان دؤولت باشقانی ایراندا
- ایران و تاجیکیستان آراسیندا ۱۷ امکداشلیق آنلاشماسی ایمضالاندی
- ابراهیم کالین سوئد و فینلاندیانین ناتو-یا عضولوک موذاکیرهلری ایله باغلی آچیقلاما وئریب
- رئیسی: بیر مرکز قوردوق
- ابراهیم کالین بایدنه رئاکسیا وئریب
- تورکیه قیرمیزی آی جمعیتی یمنه ارزاق یاردیمی ائدیب
- داعش، قریشینین اؤلدورولدوگونو قبول ائتدی
- قالین: آتیشکسین قالیجی حالا گلمهسی اوچون چالیشیریق
- تورکیه روسیایا قارشی تحریم نظرده توتمور
- قالین، فیلیسطین و اسرائیله ائتدیگی سفری دگرلندیردی
- ابراهیم کالین و جک سالیوان آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- احمدوو:"آذربایجان-دان تورکیه-یه طبیعی گار صادراتی آرتیریلاجاق"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گورجوستان-جنوبی اوستیا چاتیشماسی
گورجیستان-گونئی اوستیا چاتیشماسی (اینگیلیسجه: Georgian–Ossetian conflict) گورجوستان و دفاکتو اولاراق باغیمسیزلیگینی اعلان ائدن جنوبی اوستیا آراسیندا، ۱۹۹۱ ایلینده شوروینین داغیلماسی ایله باشلایان ایختیلافلاردیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Georgian–Ossetian conflict»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده گورجوستان-جنوبی اوستیا چاتیشماسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ساموئله لونقو
ساموئله لونقو (اینگیلیسجه: Samuele Longo) (دوْغوم:۱۲ ژانویهٔ ۱۹۹۲ (۳۰ یاش) والدوبیادنه) بیر فوتبالیست. اوئسکا فوتبال کولوبو و ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ساموئله لونقو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایتالیا فوتبولچیلاری
- ترویزو کولوبونون اویونچولاری
- اینتر میلان کولوبونون اویونچولاری
- پیاچنزا کولوبونون اویونچولاری
- جنوا کولوبونون اویونچولاری
- هلاس ورونا کولوبونون اویونچولاری
- کالیاری کولوبونون اویونچولاری
- اسپانیول کولوبونون اویونچولاری
- رایو وایکانو کولوبونون اویونچولاری
- ژیرونا کولوبونون اویونچولاری
- تنریف کولوبونون اویونچولاری
- کرمونزه کولوبونون اویونچولاری


text:
ادبی تنقیدچی
ادبی تنقیدچی مۇعاصیر ادبی پروسسله مشغول اولور. تنقیدچی یارانماقدا اوْلان ادبیاتین دَیَرینی معین ائدیر، آیری-آیری ادبی-بدیعی اؤرنکلر، یازیچیلارین یارادیجیلیغینا قییمت وئریر، عومومیلشدیرمهلر آپاریر، موعاصیر ادبی پروسِسین درک ائدیلمهسینده اوْخوجویا کؤمک ائدیر. ادبیات تاریخچیسیندن و نظریهچیسیندن فرقلی اوْلاراق، تنقیدچی علمله یارادیجیلیق تجروبهسینی علاقهلندیریر، یازیچی ایله اوخوجو آراسیندا آنلاشما، اۆنسیت یارادیر.
آذربایجانین ادبی تنقیدچیلریدَییشدیر
آذربایجان ادبی تنقیدینین بانیسی میرزا فتحعلی آخوندزاده ساییلیر.[قایناق گؤسترین]


text:
`رجب طیب اردوغان` نتیجهلر
خبرلر [2332]
- اردوغان: موباریزهمیزی آرالیقسیز بیر شکیلده داوام ائتدیرجییک
- جمهور باشقانی اردوغان تورکیه ایش وئرن سندیکالاری کنفدراسیونونون ایجلاسیندا چیخیش ائدیب
- اردوغان، جاپارووون آد گونونو تبریک ائتدی
- جمهور باشقانی اردوغان: تورکیه عصری اوچون داها چوخ گنجلره آرخالانیریق
- اردوغان: تورکیه، یالان خبره ان چوخ معروض قالان اؤلکهلردن بیریدیر
- بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
- اردوغان: تۆرکیه گوجلهنیر
- ترت وورلد فوروم ۲۰۲۲
- اردوغان: تورکیه، بوتون گؤزللیکلری اؤزونده توپلامیش بیر خزانهیه صاحب
- "ترور هؤرگوتونو دستکلهیهنلرین ایکی اۆزلولوگونه دؤزمریک"
- اردوغان: شهیدلریمیزین قانی یئرده قالمایاجاق
- اردوغاندان باتییا سرت تپکی
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنی انشا ائدنه قدر موباریزه داوام ائدهجک
- اوکراینالی ۳۴ کیمسهسیز اوشاق تورکیهیه گتیریلدی
- "اؤیرتمنیمیزه ال قالدیرانین هر شئیینی دارماداغین ائدریک"
- اردوغان: بتون تونللرین مزارلارینا چئوریلهجگی گون یاخیندیر
- جمهور باشقانی اردوغانین ترورچولاری دستکلهینلره خبردارلیغی
- سوئدین آنکارا ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
- اردوغان: پنجه-قیلینج سادهجه بیر هاوا عملیاتی ایله محدود قالمایاجاق
- اردوغان، دونیا کاپی آچیلیشینا قاتیلدی
- جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان اوکراینا-دا سفردهدیر
- دؤولت باشچیسی رجب تایییب اردوغان چینده سفردهدیر
- نظربایف تورکیهده
- رجب طیب اردوغان ب.م.ت-نین عمومی قورولوندا چیخیش ائتدی
- آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو، پرزیدنت اردوغان طرفیندن رسمی مراسیمله قارشیلانیب
- تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغان، شهیدلری آنما و دموکراسی میتینگینده قونوشماسی
- طیب اردوغان: بؤلگهمیزده باریش و ثابیتلیک اوچون فیلیسطین مسئلهسی عاجیلن حل ائدیلمهلی
- اردوغانین چین خالق جمهوریتی دیش ایشلری باخانینی قارشیلاما ویدیوسو
- گوندمدن باشلیقلار
- اردوغان، آوراسیا تونلیندن گئچدی
- اردوغان ایراندا
- اردوغان سئولدا
- جمهورباشقانی اردوغانین آذربایجان سفری
- گوندمدن باشلیقلار
- اردوغان: دؤولت آرخانیزدا
- اردوغان، تیلرسونو قبول ائتدی
- اردوغاندان یونانیستانا ایزمیری اونوتما مئساژی
- اردوغان ایله پوتینین گؤروشمهسی باشلادی
- جمهورباشقانی اردوغان اماراتدا
- اردوغان، دسایییه گل ووردو
- جمهور باشقانی اردوغان ماداگاسکاردا
- اردوغانین 4.جو ایلی
- اردوغان خیوهده
- جمهور باشقانی اردوغان اوزبکیستان-دا
- تورک دونیاسی خریطهسی
- جمهور باشقانی اردوغانین پاپ فرانسیس ایله گوروشو
- آغ ائو اردوغان-ترامپ گؤروشمهسی ایچهریگی
- تورکیه جمهور باشقانی اردوعاندان دیپلوماسی ترافیگی


text:
نخجوان تپه (اورمو)
نخجوان تپه کندی اورمیه بؤلگهسینین، نازلی بولومو و قوزئی نازلی قصبهسی نده یئرلیشیب.[۱]
جوغرافیایی موقئع[دَییشدیر]
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 105 نفر اهالی سی و 28 عائیله سی وار.[۲]
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
گزملی و گورمه لی یئرلر[دَییشدیر]
نخجوان تپه نازلی چایینین کناریندا بیر قیدمتلی و تاریخی اوزون بیر کنددیر. نخجوان تپه کندینین چوخ گوزل و دئیرلی طبیعتیندن آرتیق گزملی و تاریخی یئرلریندن بیری حضرت مریم کلیساسیدیر کی اورمیه بؤلگهسینین قدیمی کلیسالاریندان ساییلر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی Archived 2011-02-26 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی". Archived from the original on 2011-02-26. Retrieved 2012-09-23.
- ^ ایرانین آمار مركزی؛ ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی


text:
ایران اوچون ۲۰۲۰ ایلی 'کابوس کیمی' بیر ایل اولدو
ایراندا گئچن ایل باش وئرهن حادثهلر بحرانلاری درینلشدیردی، ۲۰۲۰ ایسه تهران اوچون "سوءقصدلر ایلی" اولدو
آنادولو آژانسی طرفیندن توپلانان معلوماتا گؤره، ۲۰۲۰-جی ایلده کوروناویروسون یاییلماسی و سوسیال حادثهلر مینلرجه ایرانلینین حیاتینا سون وئردی، سیاسی بحرانلار ایسه ایرانین اولوسلارآراسی تجریدینی گوجلندیردی.
- سلیمانینین اؤلدورولمهسی و سونراکی حادثهلر
ایلین ان شوک وئریجی حادثهسی قاسم سلیمانینین اؤلدورولمهسی اولدو. ایران حاکمیتی آمریکادان قصاص آلاجاغینی بیان ائتدی. آمریکا و ایران آراسیندا گرگینلیین آرتماسی، ایکی اؤلکه نی ساواشین قاپیسینا گتیردی. سوءقصددن ایکی گون سونرا ایران رهبرلیگی نوکلئر سؤزلشمه ایله باغلی بوتون تعهدلارینین دوردورولدوغونو بیلدیردی.
-آمریکا مرکزلرینه سالدیری و اوکراینا اوچاغینین وورولماسی
سپاه اوردوسو ۸ ژانویهده سلیمانینین اؤلدورولمهسینه قارشیلیق اولاراق آمریکانین عراقداکی آنبار ایالتینده عین الاسدین هاوا مرکزینی ووردو. دونیا بو اولایی دارتیشیرکن، تهراندان قالخان اوکراینا یولچو اوچاغی اوچوشدان آز سونرا ایران اوردوسو طرغیندن وورولدو.
- یئنی نسیل کوروناویروس (کووید-۱۹)
کووید - ۱۹ سببی ایله اؤلکهده سون بیلگیلره گؤره، ۵۵ مین ۹۵ ایرانلی اؤلدو.
- اؤلوملرین یوکسک اولدوغو بیر ایل اولدو
سلیمانینین جنازهسی ایله اوکراینا اوچاغینین وورولماسی نتیجهسینده ۲۳۲ دینج وطنداشین اؤلومو و کووید - ۱۹ قایناقلی اؤلوملرین یانی سیرا، ساختا ایچکی دن دولایی۸۰۰دن چوخ اینسان زهرلهندی و حیاتینی ایتیردی. بوندان باشقا، ترافیک قضالاری و داشقینلاردا دا چوخ ساییدا وطنداش اؤلدو. اؤلکهنین قوزئی باتی و گونئی دوغو بؤلگهلرینده آیریلیقچی سلاحلی هؤؤگولر ایله میدانا گلن چاتیشمالاردا چوخ ساییدا عسگرینی حیاتینی ایتیردی. بصره کؤرفزینده ایرانا عاید "کنارک" گمیسینین ایران سلاحلی گوجلری طرفیندن وورولماسی نتیجهسینده ۱۹ عسگر اؤلموش، ۱۵ نفر یارالانمیشدی.
- ایران مجلسی سئچکیلری
صلاحیت وئریلمهمهسی اوزرینه اصلاحاتچیلارین بؤیوک بیر بؤلومونون سئچکیده نامزد گؤستریلمهمهسی و بایکوت ندنی ایله ایران مجلسینده محافظهکارلار اکثریتی الده ائتدی.
- تحریملر و یورددیشیندان مالی قایناغا آمریکا قاداغاسی
واشینگتون یؤنتیمی ایرانین بیر چوخ قورومونو و اونلارجا آپاریجی شخصی تحریم لیستینه آلدی.
- ایران پول واحدی تخمیناً یوزده یوزه یاخین دیردن دوشدو
ایراندا آزاد ارز بازارینی ایزلهین "بن بست" سایتینین بیلگیلرینه گؤره، آزاد بازاردا ۱ آمریکا دلارینین ساتیش قیمتی ایل عرضینده ایلک دفعه اولاراق ۳۰ مین تومنی گئچدی.
- نطنزدهکی اورانیم زنگینلشدیرمه تاسیسینه سابوتاژ
جولایین ۲سینده ایرانین اورانیم زنگینلشدیرمه فعالیتی اوچون بؤیوک اهمیته صاحب نطنز شهید احمدی روشن نوکلئر مرکزینده پاتلاما باش وئردی.
- ایرانلی صنعتچی محمد رضا شجریان وفات ائتدی
- سلاح تحریمی
ایرانین خاریجی ایشلر باخانلیغی، ۱۸اکتبردا نوکلئر آنلاشما اساسیندا، ۱۳ ایلدیر اویقولانان اولوسلارآراسی سلاح تحریمی ایله بعضی ایرانلی مقاملارا گتیریلن اولوسلارآراسی سفر یاساغینین لغو ائدیلدیگینی بیلدیردی.
- عرب اؤلکهلرینین ایسراییل ایله آنلاشمالاری فیلیسطین مسئلهسینه خیانت ساییلدی
- اینسان حاقلاری پوزوملاری و اعداملار
سون بیر ایلده ایراندا اونلارجا اینسان اؤلوم جزاسینا محکوم ائدیلدی. اعدام قرارلاری عدلی سوچلارا دا شامل اولارکن، ژورنالیست، آکادمیسین و فعاللار اوچون وئریلن قرارلار اولوسلارآراسی سویهده بیر چوخ دؤولت و قورومون سرت تپکیسینه سبب اولدو.
- فخریزاده سوءقصد نتیجهسینده حیاتینی ایتیردی
۲۷ نوامبردا ایرانین نووه پروگرامینین معمارلاریندان ائلهجه ده مدافعه باخانلیغی مقاملاریندان محسن فخریزاده، آبسرد بؤلگهسینده اتومبیلینده اؤلدورولدو.
-
۲۰۲۰ده ایران اوچون ان مثبت حادثه ایسه آمریکادا ائدیلن باشقانلیق سئچکیلرینده دموکرات پارتی نامیزدی جو بایدنین قازانماسی اولدو.
ایلگیلیلی خبرلر
مزارشریفده قانلی سالدیری
سیدآباد قووشاغیندا حیاتا گئچیریلهن سالدیریدا ۷ مامورون حیاتینی ایتیردیگی، ۶ نفرین ایسه یارالاندیغی بیلدیریلدی
ایراندا بعضی اونیوئرسیتهلرده بایکوت قراری وئریلدی
اونیوئرسیته اؤیرنجیلری، باشلایان گؤستریلردن سونرا اونیوئرسیته یؤنهتیملرینین اؤیرنجیلره قارشی اویقولامالارینا اعتراض اولاراق ۳ گون بویو درسلری بایکوت ائدجکلرینی آچیقلادیلار
میت "میزگین کوبانی" لقبلی ترورچونو ضررسیزلشدیریب
ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین قوندارما عین عیسی ویلایتی اوزره مسئول شخصلریندن "میزگین کوبانی" لقبلی سیهام میسلیح ضررسیزلشدیریلیب.


text:
آزتک ایمپیراتورلوغو
آزتک ایمپراتورلوغو (اینگیلیسجه: Aztec Empire, فرانسهجه: Empire aztèque, ایتالیاجا: Impero azteco, روسجا: AцTekckaя иMпepия) قوزئی آمریکادا بیر اسکی دؤولت. آزتک ایمپراتورلوغو ۱۴۲۸ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۵۲۱ میلادی ایلینده داغیلدی.
بو ایمپیراتورلوق بیر ثیروتلی اولان بیر اؤلکه ایمیش کی آمِریکا قارهسی اسپانیالیلار توسوطیله کشف اولاندا، ایسپانیا طرفیندن مستعمره اولدولار.
اَن بویوک ساواشلار بومی اولان حاکیملردَن و اسپانیایی مهاجرلرین آراسیندا یاراندی آمّا چونکی اسپانیاییلر توپ و توفنگلری واریمیش بو ایمپیراتورلوغون عسگرلرین داغیتدیلار و آزتک اؤلکهسین یئنی ایسپانیا (new spain) اؤلکهسینه دییشدیردیلر و اورانی بیر موستعمره قاییردیلار.
بو ایمپیراتورلوق ایندیکی مکزیک اولان اؤلکهنین اراضیسینده یئر آلمیشایمیش.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Smith 2009
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
توکیودان اوتوز ثانیه
توکیودان اوتوز ثانیه (اینگیلیسجه: Thirty Seconds Over Tokyo, فارسجا: سی ثانیه بر فراز توکیو) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش گرچک حادیثهیه دایانان فیلم. فیلمین باش روْللارینی اسپنسر تریسی، رابرت واکر (اویونچو)، ون جانسون جانلاندیریب. ۱۹۴۴ میلادی ایلینده ۲ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- 30SOT trailer 15 Ruptured Duck flies over Tokyo.jpg
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "The Eddie Mannix Ledger." Margaret Herrick Library, Center for Motion Picture Study (Los Angeles).
قارداش پروژهلرده توکیودان اوتوز ثانیه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فیلملر ۱۹۴۴ (میلادی)
- English-language films
- Film articles using image size parameter
- ۱۹۴۴-جو ایل فیلملری
- آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر
- آمریکا فیلملری
- اینگیلیسجه فیلملر
- مروین لیروینین فیلملری
- مووضوسو اوچاکتا گئچن فیلملر
- ان یاخشی ویزوال اثرلره گؤره اوسکار اؤدولی آلان فیلملر
- مترو قلدوین مایر فیلملری
- 1942 میلادی ایلیده گئچن فیلملر


text:
آلبرتو آکیلانی
آلبرتو آکیلانی (اینگیلیسجه: Alberto Aquilani) (دوْغوم:۷ ژوئیهٔ ۱۹۸۴ (۳۸ یاش) روم) بیر فوتبالیست. ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلبرتو آکیلانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایتالیا فوتبولچیلاری
- ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
- تریستیانا کولوبونون اویونچولاری
- لیورپول کولوبونون اویونچولاری
- یوونتوس کولوبونون اویونچولاری
- آ.ث. میلان کولوبونون اویونچولاری
- فیورنتینا کولوبونون اویونچولاری
- اسپورتینق پرتغال کولوبونون اویونچولاری
- دلفینو پسکارا کولوبونون اویونچولاری
- لاس پالماس کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- ۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
آپار منی / بهروز صدیق (شعر) یاپېش منیم أللریمدن چک گؤزللیک دیارېنا آپار شعر دۆنیاسېنا قۏیما منی یالقېزلایېم بیر گۆل کیمی گل در منی آپار منی آپار منی … یاپېش …Read More »
ألویداع / جابیر نوروز (شعر)
ألویداع / جابیر نوروز (شعر) عئشقین’له آغلایان ایللره ساچلارېنا دۆزدۆڲۆم گۆللره بو گۆندن عزیزیم دۆنیایا… “ألویداع..!” دئییرَم، ألویداع…! بیرزامان چارپان اۆرَکدیک بیرزامان، چاخان شیمشکدیک بیر زامان… بیر …Read More »
آیاغېنې ایتیرمیش شالوارلار / ثاقیف زئینال (شعر)
آیاغېنې ایتیرمیش شالوارلار / ثاقیف زئینال (شعر) یای گئتمیش ده چۏخدان گئتمیش. زیوهلر گئیینمیش قالېن پالتارلارېنې. قۏنشو حَیَطدن یئللَنیر یئنه ساواشدا آیاقلارېنې ایتیرمیش شالوارلار، قۏللارېنې ایتیرمیش کؤینکلر. قادېنلار إحتیاط’لا یویار، …Read More »
سۏیوق پایېز / ایوان بونین (حیکایه)
سۏیوق پایېز / ایوان بونین (حیکایه) اۏ ایلین قېزاران آیېندا اۏ، بیزیم مالیکانهده قۏناق قالېردې – إویمیزده اۏنو هامې اؤزۆنۆنکۆ حئساب إدیردی. مرحوم آتاسې منیم آتام’لا هم یۏلداش، هم ده …Read More »
کیچیک اؤرگَتمَنلریمیز / ساچلې فرهادی (کؤشه یازې)
کیچیک اؤرگَتمَنلریمیز / ساچلې فرهادی (کؤشه یازې) کیچیک واختلارېمدان اؤرگَتمنلیڲی سئوردیم. هر بیر یئر تاپدېقدا، اؤرگَتمنلیک اۏیونونو قوراردېم. اؤزۆمدن ۱۱ آی کیچیک دایېم’لا بو اۏیونا باشلایاردېم. بئیینی دۏلو سۏرغولار’لا دینمزدن …Read More »
إلیمیزدهکی یاد بیزلر! / آیهان میانالې (حیکایه)
إلیمیزدهکی یاد بیزلر! / آیهان میانالې (حیکایه) کئشکه داها چۏخ أزیلگهلری دادېب، چېرپېنان اۆرهڲیمین سَسینی یېخېلاراق إشیتسه’یدیم. بونلارې دارانقالېق’لا ایچین-ایچین گۆنلر سۏنرا دیلیمین اوچوشوندا، اؤز-اؤزۆمه پېچېلدایېرام. بیر دؤنه ده یېخېلېب …Read More »
سنلی خیاللار / مهری توانا (شعر)
سنلی خیاللار / مهری توانا (شعر) من اۏ اینسانام کی بلاسې چۏخ دېر اۏ قَدَر تک قالېب کؤلگهسی یۏخ دېر اۏنون-بونون سؤزۆ قلبیمه اۏخ دېر گل هارداسان منی آپار اؤزۆن’له …Read More »
یاشام / ساموئل بئکئت (چئوری شعر)
یاشام / ساموئل بئکئت (چئوری شعر) نهسه اۏرادا نهسه اۏرادا هارادا بایېردا آخې هارادا بوندا یۏخ بس نه داها نه هارادا’سا اۏرادا بوندا یۏخ باخ تانېش اۏلمایان سَس بئله قېسا …Read More »
پرۏستۏ / راسیم قاراجا (شعر)
پرۏستۏ / راسیم قاراجا (شعر) سئوگیدن دانېشما منه خیال محصولو دېر شاعیرلرین اویدوردوغو حَسرَتدن دانېشما منه قارانلېق دېر منه حَسرَتین نه اۏلدوغو قارا پالتارلې بیر قادېنا چئوریلیب آرخامجا گؤز یاشې …Read More »
گلسَن کسَر یاغېشلار / اۏرخان باهادېرسۏی (شعر)
گلسَن کسَر یاغېشلار / اۏرخان باهادېرسۏی (شعر) سَسلَندیرن: آیسو زنگانلې گؤر نه دئییرَم سنه، إشیدیرسَن، یۏخ’سا یۏخ؟ واللاه، آقوست یاخشېدې، واللاه، پیسدی بو سۏیوق. سنسیز نییه یازېلېب، باشې باتسېن …Read More »


text:
تقلب
سعید فیوضات
گئجه گؤردوگوم یوخولار یادیما دوشدوکجه تیر -تیر اسیرم. گودوکچونون سسی قالخدی:
– چئویرین کاغازلاری!
کاغاز الیمده بایراق کیمین دالغالاندی. سورغولاری گؤزدن کئچیرتدیم. ائله چتین گلمهدی. تئز-تئز یازماغا باشلادیم. ریاضی فیزیک محصیلی اولاسان، جبر آنالیر اولا، نهایی امتحان اولا، گؤر نه اولار. اؤزوده کی ایکی هفتهدن سونرا کنکور وئرمهلی اولاسان. بیرینجی سورغونون آرخاسینی ووردوم یئره؛ ایکینجیسینی ملر قویدوم؛ اوچونجوسونو ائله بارماقلاریمین آراسیندا اریتدیم. ایش قورتاردی. نفسیم یوموشالدی. امتحان کاغازینی چال چؤور ائلهییب دوردوم آیاغا. ائوه کیمین فیت چالا-چالا گئتدیم. هله گلن امتحانا ایکی-اوچ گون قالیردی. یئمهگیمی یئییب، بیر آز دینجهلیب، درسه باشلادیم. بؤیوک قارداشیم گلدی. ائوه کئچینجک دئدی:
– هانی او سعید. من دیسکیندیم.
دئدیم:
– بوردایام.
دئدی :
– دوزونو دئنن، سن بو گون امتحاندا تقلب ائلهییبسن؟
مات قالیب دئدیم:
– نه تقلبی؟ من کیلاسین بیرینجی محصیلی، تقلب هارا، من هارا؟!
مات قالیب فیکیرلشدی. دئدیم:
– نه اولوب؟
دئدی:
– گودوکچو معلیملردن بیریسی گلیب منه دئدی قارداشینین تقلبینی توتدوم، آنجاق آدینی بیلینجک بوراخدیم.
دئدیم:
– هئچ بئله بیر ایش اولماییب. به سن گؤرمورسن من سحردن آخشاماجک درسه باخیرام. تقلب یازانین بو قدهر درسه باخماغا احتیاجی اولار؟
قارداشیم دونوخا گئتدی. بیر آزدان دئدی:
– دئییرم سعید بئله بیر ایش گؤرمز. نه بیلیم جاماعات لاپ قاتیب.
سونرا چیخیب گئتدی. اما بو فیکیر بئینیمدن چیخمادی. آخی او معلیم نهدن گرهک بو سؤزو سؤیلهیه .آخی من هئچ اونو گؤرمهمیشم کی. هاردان قونداریب بو هدهرن –پدهرنی.
فیکیریم یارییا بؤلوندو. یاری جانیم او تؤهمتده قالدی. اما درسه باخماق بیر آز توختاقلیق وئردی منه. صاباحیسی گون گینه قارداشیم اوستومه گلیب، منه چیمخیردی:
– نیه یالان دانیشیرسان؟ تقلب ائلهییبسن دئنن ائله میشم دا، نییه مندن گیزلهدیرسن؟
آیاغا دوروب دئدیم:
– من یالان دئمیرم، نییه گرک یالان دئیم کی، ایستهییرسن گوناهسیز اولدوغوم یئرده دئیم گوناهلییام.
بیردن آتام یئتیشیب کئچدی اوتاغا:
– نه های دیر؟ نه اولوب؟ نییه بئله سؤز گولشدیریرسیز؟
قارداشیم دئدی:
– نه اولاجاق گودوکچی معلیم دئییب قارداشینین تقلبینی بوراخمیشام ، اؤزوده نهایی امتحانیندا. بو گون دئمیشم منیم قارداشیم تقلب ائلهمهییب؛ قاییدیب نه دئسه یاخشیدیر؟! دئییب، گل خالقا یاخشیلیق ائله، ائله گرک اونون تقلبینی توتایدیم، اؤزوده نهاییدا.
آتام دئدی:
– بیرآز دؤزوملو اول، چوخ سؤز دئیرلر. گؤر آخی قارداشین نه دئییر!
قارداشیم یوموشالیب، دؤنوب منه دئدی:
– یاخشی، ایشدیر اولوب دا؛ ائله بیل دوغوردان بو ایشی گؤروبسن. داها دانما. قوی بیزده دوغرونو بیلیب او کیشیدن تشکور ائلهیک.
حیرصیم باغیرساغیمی کسدی. آیاغیمی یئره ووروب دئدیم:
– نه ایستهییرسیز؟ ایستهییرسیز دوغرونو دانیب، سیزه یالان دئیَم؟ من تقلب زاد ائلهمهمیشم، نییه ایستهییرسیز زوران-گوجن منیم بوینوما قویاسیز؟ بیردن آتام دئدی:
– بئله اولماز، سنی او معللیمله اوزلشدیرسک اولار؟ دئدیم:
– من وارام.
یولا دوشوب، گئتدیک او معللیمین مدرسهسینه.
منله آتام ائشیکده قالدیق. قارداشیم گئدیب معللیمی چاغیردی. اوزاقدان گلمکلرینی گؤروردوم. معللیم اللرینی اؤلچه-اؤلچه گلیردی. کوچهنین باشینا یئتیشیب، دئدی:
– بس هانی او؟
قارداشیم منی گؤرستدی. معلیم منه باخیب مات قالدی. ثانیهلر اوزانماغا باشلادی.
قارداشیم منه باخدی. من ده دؤنوب آتاما باخدیم. آتامدا گولومسهیه- گولومسهیه بیر منه باخدی، بیر قارداشیما بیرده مات قالمیش معللیمه……….
خزل آیی ۹۲


text:
اویان نیوز:
ماشااله رزمی
من بیردریایام، قابا توکولموشم
من بیر نقطه یم حرف اوستونده قویولموشام
هر مین ایلدن ، بیر نجات وئرن گلر
من اونجات وئرنم ، مین ایللیکده گلمیشم *
(همدانلی باباطاهر)
آذربایجانلی معروف جراح وتورکولوگ پروفسور جواد هیئت ۲۰۱۴ جو ایلین اوگوست آیینین اون ایکی سینده باکی شهرینده وفات ائتدی. جواد هیئت بویوک عالیملرین دیلیندن ، کاشغری ثانی، ده ده قورقود دوران و آذربایجان تورک لرینین معنوی آتاسی آدلانیب، پروفسور جواد هیئت ۱۹۲۵ جی ایلده تبریز شهرینده بیر مشروطه چی عائیله ده دونیایا گلیب . اونون آتاسی علی هیئت تبریزده مکتبی قورتاراندان سونرا، دینی تحصیلات آلماغا نجف شهرینه گوندریلمیشدیر.مشروطه دورونده تبریزلی لر استبداچی لارلا اوز به اوز دویوشوردولر او گونلرده علی هیئت نجف شهرینده یاشایان مجتهیدلرین طرفینده بیرهیئت تبریزه گتیریر و او هیئت نجف عالملرینین طرفیندن تبریز مجاهد لرینه حمایت خبری گتیرمیشدی . کربلائی علی او هیئتین باشچی سی دی بو سببه « علی هیئت » مشهور اولور او مجتهد اولوب آنا یوردونا قاییداندان سونرا ، ملا لارین مشروطه دورونده ضد تجدد اولدوقلارینا موخالفت گوستریر ، سیویل پالتار گئیر و او زامانین عدلیه سینده قاضی اولوب محکمه لرده قضاوت ایشینه مشغول اولور .
ایکینجی دونیا محاربه سی دورونده ایراندا یاشایان بویوک عائیله لر اُوز اوغلانلارین تحصیل آلماغا آوروپا اولکه لرینه گونده ریردیلر آمما علی هیئتین تورک دیلی و تورک کولتورونه چوخلوحرمتی اولدوقونا، اُوز اوغلوجواد هیئتی استانبولا یوللاییر . جواد هیئت استانبولدا ، اُوز وطنداشی حمید نطقی ایله بیرلیکده طب یونیورسیته سینده تحصیل آلماغا باشلاییر و حکیم اولاندان سونرا تخصص آلماغا فرانسایا گئدیرو قلب جراحلیقیندا تخصص آلیر و ۱۹۵۲ نجی ایلده آتاسی وزیر دادگستری اولان زامان ایرانا قاییدیر و بیر قلب جراحی کیمی ایشه باشلاییر عین زامانداتهرانین طب یونیورسیته سینده طلبه لره جراحلیق درسی وئریر.
دکتر جواد هیئتین آتاسی علی هیئت ۱۹۵۰ جی ایلده باش ناظر منصورون دولتینده و دکتر محمد مصدقین دولتینده وزیر دادگستری اولور و ۱۹۵۳ جوایل ۲۸ مرداد کودتا سیندان سونراشاهین دستورو ایله فارس استانیندا، استاندارلیقا گونده ریلیر.علی هیئت بوتون عومرون مهم دولتی مقاملاردا اولوب اوجمله دن « دیوان عالی کشور» ین رئیسی اولوب . جواد هیئت اُوزوبویوک جراح اولدوقونا تهران نظمیه سینین خسته خاناسینین رئیسی اولوب بو سبب لره جواد هیئتین مخالیف لری اونون ایشین وآتاسینین حکومت اورگانلاریندا اولدوغونو عنوان ائدیب وجوادهیئتی کئچمیش شاه حوکومتینه یاپیشدیریرلار بیرحالدا کی جوادهیئت اُوزونو سیاسی بیر شخص آدلاندیرمیردی و هئچ بیر سیاسی تشکیلاتلارا نه حوکومت طرفداری ونه ده اوپوزیسیونا باغلی دئیلدی.
جواد هیئت یازیچی و تحقیقاتچی
جواد هیئت بویوک قلب جراحی اولوب و ایراندا بیرینجی دفعه آچیق قلب عملین جراحلیقین ائدیب . اونون یونیورسیته پروفسورو و یا معروف جراح اولماسی اُوز یئرینده آمما جواد هیئتی تورک دونیاسیندا و آذربایجانلی لارین آراسیندا شوهرته و حورمته یئتیرن ، اونون یاریچیلیقی و تحقیقاتچیلیقی اولوب . جواد هیئت عومورونون بویوک بولومون یازیچیلیقلا مشقول اولوب ،خوصوصن اسلام انقلابیندان سونرا یازیچیلیق اصلی مشغولیتی اولوب و اونون حکیم لیک کابینه سی آذربایجانلی یازیچیلارینین مشورت مرکزینه چئوریلیب وهمین بو مطب ده بویوک بیر حادیثه ئوز وئریب و اوحادیثه «وارلیق» درگی سینین اورادا یارانماسیندان عیبارتدیر.
وارلیق درگیسی
جواد هیئت «وارلیق» درگیسی ایله و وارلیق درگیسی جواد هیئت ایله تانینیرلار و مومکون دئیل بیریندن دانیشاسان و اوبیریسینین آدی آرایا گلمه یه. وارلیق اوتوز بئش ایل جواد هیئت ایله یاشادی و جواد هیئتی یاشاتدی و بئله لیکله جنوب آذربایجاندا « وارلیق مکتبی» یاراندی .
اسلام انقلابیندان سونرا ،آذربایجانلی یازیچیلار جواد هیئتین مطبینده آذربایجان تورکجه سینده وارلیق آدلی بیر درگی نشر ائتمگه قرار وئریرلر . دورد نفر وارلیقین یارانماسینداجیدی ایشتراک ائدیبلر و بو دورد نفرین آدی آذربایجانین ماعاصیر تاریخینده ثبت اولونور اونلار عبارتدیلر: دکتر جواد هیئت ، دکترحمید نطقی ، دکتر محمد علی فرزانه و آقای علی کاتبی. بو دورد نفرین ایچینده آنجاق دکتر هیئتین سولچولوق گئچمیشی یوخودو واسلام حوکومتی اونو کومونیست تانیمیردی او سببه قرار وئریلیر درگی دکتر هیئتین آدینا قیدیاتدان کئچسین و ثبت اولونسون . درگینین آدی حاقدا چوخلو موباحیثه لر اولور و نهایتده دکتر حمید نطقی نین تکلیفی ایله « وارلیق » آدی قبول اولونور . بو آدین بویوک تاریخی و ایجتماعی زنگیلیگی وار . حمید نطقی نین دئدیگینه او بو آدی
« بارلیق- وارلیق» چایینین آدیندان آلیب . بارلیق چایی ، آلتای داآخان یئنی سئیی چایینین بیر قولونون آدی دیر و ۱۴۰۰ ایل تاریخی اولان « اورخون کتیبه لری»نین بیر نئچه سی اورادا تاپیلدیقی اعتبارینا تاریخده چوخ مشهور اولونوب.
بیلدیگیمیز کیمی اورخون کتیبه لری تورک دیلینین و تورک یازیسینین ان قدیمی وموعتبر سندلریندن دیلر.
ایجتماعی باخیشدان دئمگ اولار فارس حاکمیتی پهلویلر دورونده آذربایجانلیلارین وارلیقین و هویتین اینکار ائتمیشدیلر و وارلیق درگیسین یارادانلار آرزی ائدیردیلر آذربایجانلیلارین مدنی و کولتورل وارلیقین احیاء اتسینلرو نهایتده وارلیق درگیسی بو مقصدینه یئتیشدی و جنوب آذربایجانیدا دیل و تاریخ ساحه سینده بویوک بیر رنسانس باشلاندی.
جنوب آذربایجانین کولترل رنسانسین موختلف سببلری عبارتدیلر: ایرانداسیاسی دئگیشیکلیک، شهرلرین یئکلمه سی، جمعیتین ساوادلانماسی، شمال آذربایجانین مستقیل اولماسی و گلوبالیزاسیون گئدیشاتی . بو سببلر جنوب آذربایجاندا میلی اویانیش یاراتدیلار و وارلیق درگیسی بو اویانیشین ادبی نماینده سی اولدو. وارلیق درگیسینین اساس موفق اولما شرطی اونون موناسیب ولازیم اولان زاماندا یارانماسیدیر.یئنی نسیل ومیلی شعورلو گنجلرین بئله بیر درگیه ایستکلری واریدی.وارلیق مکتبینه بو نسیل معناوردی.
مقایسه اللغتین
دوکتور جواد هیئت ایگیرمی دن آرتیخ کتاب ورساله یازیب . بو کیتابلارین ان اهمیتلی لریندن بیری تورک دیلینین واونون لهجه لرینین تاریخیدیر« سیری درتاریخ زبان ولهجه های ترکی» . فیلو لوگ لار بو کیتابی « دیوان لغات الترک»ون ایکینجی جیلدی آد وئریرلروجواد هیئته «کاشغری ثانی » دئیرلر. تورک دیلینین ۲۸ قولو یا لهجه سی وار و اونلاردان ایگیرمی سی ، مکتوب اولونور و اُوزلرینه لاییق مکتوب تاریخ لری و ادبیات لاری واردیر. تورک دیلینین اهمیتلی قوللاریندا بیریسی ده آذربایجان تورکجه سی دیر و جواد هیئت بو دیلده یازیر و اونون گرامرین تعلیم ائدیر آمما منجه جواد هیئتی «کاشغری ثانی» ائیله ین کیتاب ،کیچیک «مقایسه اللغتین » رساله سی دیر.
محمود کاشغری اون بیرینجی عصیرده بیرینجی دفعه تاریخده « دیوان لغات الترک»ی یازدی ومین ایل اوندان سونراجواد هیئت ایگیرمی بیرینجی عصیرده آذربایجان تورکجه سینین قانون وقایدالارین« مقایسته اللغتین » رساله سینده کامیل ائتدی .
۵۰۰ ایل بوندان اول امیرعلیشیر نوائی ، سولطان حسین بایقرانین وزیری ، تورک وفارس دیللرین بیری بیریله موقایسه ائتمک اوچون « محاکمه اللغتین» کیتابین یازیب وتورک دیلینین ، فارس دیلینه اوستون اولدوغون ثابت ائدیب . البته او کیتاب تورکی جیغاتایی دلینده یازیلیب ونادرشاهین مونشوسو «مهدیخان استرآبادی» اونون لغتلرین شرح ائتمگه «سنگلاخ» سوزلوگون یازیب .
جواد هیئتین اُوز یازدیقینا ، « موقایسه اللغتین» واقعیتده ، امیرعلیشیر نوائی نین« محاکمه اللغتین» ینین یولون دوام ائتدیریرو آذربایجان تورکجه سین فارس دیلی ایله موقایسه ائدیر. بو ۹۶ صحیفه لی رساله ده جواد هیئت ، آذربایجان تورکجه سینین کلمه لرین، تهران فارسجاسی ایله توتوشدورور وتورک دیلینین، فارس دیلیندن کامل اولدوغون گوستریرهمین بو رساله نین سونوندا ۱۶۵۰ آذربایجان تورکجه سینین، فارس دیلینده تایی وترجومه سی اولمایان لغتلرین گتیریروبئله لیکله ، آذربایجان تورکجه سی، علمی و ادبی دیل اولمایان دئین شخصلره قطعی بیرردجوابی وئریر.
عین زاماندا « مقایسه اللغتین» رساله سی ، آذربایجان تورکجه سینه کامیل بیر گرامر ساییلیر چونکو جواد هیئت بو رساله ده چالیشیر ،آذربایجان تورکجه سین ادبی فورمادایازماغین ،گنج یازیچیلارین واوخوجولارین یادیناسالسین . یعنی اُوز تکلیگینده بویوک بیر فرهنگستان رولون عهده سینه آلیر.
جواد هیئت وتورک دونیاسی
ایرانین اطرافیندا یئدی تورک دیللی اُولکه وار. بو اُولکه لرین هامسینین یوزلرجه ایران شناس لاری واردیر آمما ایران دونیانین چوخ جمعیتلی اُولکه لرینین آراسیندا، تورکو لوگو اولمایان تکجه بیر اُولکه دیر. تهران یونیورسیته سی آفریقانین سواحیلی دیلینده دوکتور تربیت ائدیر آمما تورکو لوگ تربیت ائتمیر. آز چوخ ایرانلی تورکو لوگ لار یا ترکیه ده یا داغرب اُولکه لرینده تحصیل آلیب وتورک شناس اولوبلار.تهران حوکومتلری بوآیری سئچگیلیگی ودیل تبعیضین رسمی سیاستلرینه چئویریبلر. بو سیاسته « تورک فوبیا» دئمک اولار.
جواد هیئت ، دکترحمید نطقی ، دکتر محمد علی فرزانه واونلارتک شخصیتلریمیز اوتو دیداکت ومیلت دیلیندن درس آلمیش تورکو لوگ لاردیلارو اونلارین اوریجینال اولمالاری داائله میلت مکتبیندن درس آلیب و اوستاد و موعلم اولماقلاریدیرو سبب سیز دئیل اگر دونیانین بویوک تورکو لوگلاری جواد هیئتی کاشغری ثانی و ده ده قورقود دوران آدلاندیرلار.جواد هیئت یازدیقی اثرلری اوزگه عالملرین کیتابلاریندا گوتوروب اُوز آدینا نشر ائتمه ییب بلکه اونون تامام اثرلری ا ُوز میلتینین دیلیندن الهام آلیب و کاغیذ اوستونده یازیلیب.او بویوک بیر «غواص معانی» ساییلیر.ایران حوکومتی جواد هیئته حورمت وئرمک یئرینه ، اونو پیسله ییب و اونا آغیر،آغیر تهمتلر وورور.جواد هیئتی ایراندا تورک ضیالی لاری، تورک میلتینین خادمی تانییرلار.عکسینه فارس پان ایرانیست لری اونو ایرانا خائین تانییرلار.
جواد هیئت تورک اُولکه لرینده مهم کنفرانسلاردا ایشتراک ائدن زامانلار ، او اُولکه لرین رهبرلری جواد هیئتی جنوب آذربایجانین میلتینین نماینده سی تک قبول ائدیب قارشیلاییردیلار. جواد هیئت سیاسی آکتیویست دئیلدی آمما اونون تورک دیلی وآذربایجان تورکجه سی حاقداچکدیگی زحمتلر اونو بیر میلی رهبرائتمیشدی.او آذربایجان یولوندا چالیشانلاری یاددان چیخارتمیردی. داخیلده و خاریجده اونلارا باش ووروب وتشویق ائدیردی . استاد ۲۰۰۳ نجوایل پاریسه گلیب بیزی ده فخرلندیردی .
یاخین ایللرده اسلام جمهوریتی جواد هیئتین کیتابلارینا نشر اولماق اجازه سی وئرمیردی عکسینه اونون کیتابلارین آذربایجان میلی فعالرینین ائوینده تاپاندا جرم سندی حساب ائدیردی . عین زاماندا جواد هیئتین کیتابلاری تورک اولکه لرینده و خارج ده یاشایان آذربایجان تورکلرینین آراسیندا ، عرب الفباسیندا ، لاتین الفباسیندا و سیریلیک الفباسیندا نشر اولوردو و نشر اولور.. زامان کئچدیکجه جواد هیئتین حورمتی آرتاجاق و میلتیمیزین ایچینده « هیئت » شناس لاریاراناجاق. میلتیمیز اونون آدینا یونیورسیته لرو آکادمی لر قوراجاق.
دوکتورجواد هیئت واسلام جمهوریتی
جواد هیئت ایللربوندان اول وصیت ائتمیشدی اونو اولندن سونرا آتاسینین یانیندا تبریزین طوبائیه قبرستانلیقیندا دفن ائتسینلر آمما طوبائیه قیرستانلیقینین دولت جمهوری اسلامی طرفیندن ویران اولماسینین خبری گلن زامان جوادهیئت وصیتین دئیشدی وایستدی اُولنده مقبره الشعرای تبریزده، استاد شهریارین کناریندا دفن اولونسون .
استاد جواد هیئت وفات ائدن گونون صاباحی سی اونون خانیمی وبیرنئچه نفر« وارلیق» درگی سینین یازیچیلار شوراسیندان اولانلار، اسلام جمهوریتینین مقاملارینا مراجعت ائدیب واستادین وصیتینه عمل ائتمگی بیلدیردیلر آمما اسلام جمهوریتی دکتر جواد هیئتین میتینین تبریزه گلمه سی ایله شیدتله مخالفت گوستردی و نهایتده اوچ گون سونرادکتر جواد هیئت باکی دا فخری قبریستانلیقیندا میرجعفر پیشه وری نین کنارینداتوپراغا قویولدو. اسلام جمهوریتینین بوایشی اونون استادین اولوسوندن ده قورخولو اولدوغون نشان وئردی.استادین تربتی تبریزده اولسایدی یقینا آذربایجانی سئونلرین زیارتگاهی اولاجاقیدیر واسلام جمهوریتی البته اوندان شوبهه لنیر.
دوکتورجواد هیئت معتقد بیرمسلمان یازیچی دیر ، اوهئچ واخت اسلام جمهوریتی ایله آشکار مخالفت گوسترمه ییب حتا علی خامنه ای ایرانین رئیس جمهورو اولان زامان اونونلا گوروشموشدو و آوزونون کیتابین اونا اتحاف ائیله میشدی آمما اسلام جمهورو سونون باشچیلاری اونون تورک دیلینه خیدمت ائتمگیندن آجیقلیدیلار. جسارت ائتمیردیلر اونو توتوب زندانا سالسینلار چونکو میلی و بین المللی اعتراضلاردان قورخوردولار آمما موختلیف تضییقات یا رادیردیلار و کئچن ایللرده ایجازه وئرمیردیلر استادین اثرلری چاپ اولونسون نهایتده اونون وصیتین یرینه گتیرمگه مخالفت گوستردیلر . اسلام جمهوروسونون رهبرلرینین بوخطاسی آذربایجانلیلارین یادیندان چیخمایاجاق.
۱۱ اوت ۲۰۱۵ – پاریس
* من آن بحرم که برظرف آمدستم
من آن نقطه که بر حرف آمدستم
زهر الفی ، الف قدی بر آید
الف قدم که در الف آمدستم
(باباطاهرهمدانی)
قایناق: تریبون


text:
پنتافلوئورید کولور
پنتافلوئورید کولور (اینگیلیسجه: Chlorine pentafluoride، روسجا: ФTopид xлopa(V)) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و قاز حالتینده تاپیلار.پنتافلوئورید کولور فلوئور بیلشیکلری و کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی −103 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Chlorine pentafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پنتافلوئورید کولور گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۹۲۴ (میلادی)
میلادی ۱۹۲۴-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز ایگیرمی دؤردونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ آوریل - تۆرکیهده شریعه محکمهلرینی قالدیران یئنی محکمهلر تشکیلاتی قانونو تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینده قبول ائدیلدی.
- ۵ مارس - ایستانبولدا موعاریف مۆدورلوگو٬ تهدیف-تدریسات قانونو گرگینه مدرسهلره ال قوْیدو.
- ۵ مارس - خلیفه عبدالمجید عائیلهسی ایله بیرلیکده تۆرکیهدن چیخدی.
- ۵ جولای - ۴۲ اؤلکهنین قاتیلدیغی اولمپیک اوْیونلاری پاریسده باشلادی. آلمان اوْیونلارا قاتیلمادی.
- ۵ آقوست - تورکیهده چوخ آرواد آلماق قاداغان ائدیلمیشدیر.
- ۴ مارس - خلیفه عبدالمجید ائفندی و عثمانلی خاندانی تۆرکیهنین خاریجینه چیخاریلدی.
- ۴ جولای - تۆرکیه آنتالیانی دۆشمن الیندن قۇرتاردی.
- ۴ آقوست - مکزیک و سووئت اتفاقی آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلر یارادیلمیشدیر.
- ۳ مارس - تۆرکیهده عثمانلی خلیفهلیگین قالدیریلماسی و عثمانلی خاندانی منسوبلارینین خاریجهیه چیخاریلماسینا باغلی قانون قبول ائدیلدی.
- ۳ ژانویه - توتانخآمونون قبری تاپیلاندان سوْنرا قیزیل تابوتدا مومیاییلانمیش جسدی ده تاپیلدی.
- ۲۸ نوْوامبر - ایلک فنرباخچا-بئشیکتاش مۆسابیقهسی کئچیریلمیش٬ اوْیون ۰-۲ حسابی ایله فنرباخچانین خئیرینه باشا چاتمیشدیر.
- ۲۷ اوْکتوبر - شوروینین ترکیبینده شوروی اؤزبکیستانی یارادیلدی.
- ۲۶ نوْوامبر - داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتینین اساسنامهسی درج ائدیلمیشدیر.
- ۲۴ دسامبر - آلبانی جومهوریسی یارادیلمیشدیر.
- ۲۰ دسامبر - هیتلر حبسدن قۇرتولموشدور.
- ۱۸ ژانویه - ایستانبولدا میلّی تۆرک تیجارت بیرلیگی کونقرهسی توْپلاندی.
- ۱۶ مارس - روم آندلاشماسی دوْغرولدوسوندا ایتالیا ریژکیانی توْرپاقلارینا قاتدی.
- ۱۵ ژانویه - ایزمیرده حرب اوْیونلاری کئچیریلدی.
- ۱۴ اوْکتوبر - تاجیکیستان شوروی یارادیلدی.


text:
آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتیندا آدلار
صمد چایلی
گیریش
آذربایجان ادبیاتینین اؤنملی قولو اولان، آذربایجان شفاهی خالق ادبیاتی مضمونجا درین، شکیلجه چوخ یؤنلو و دورلو شاخهلیدیر. کئچمیشین، آینینرم، توتمیزم، آنتروپومورفیک- دؤورلریندن چوخلو ایز ساخلایان بو ادبیات، نه زامان یارانیبسادا، هلهده فعّال، چالیشقاندیر. خالقیمیزین بو گونکو یاشاییشیندا چئشیدلی مراسم-لرده: معشیت مراسملرینده، اولوم- اؤلوم، توی- یاس دبلرینده، موسم مراسملرینده، طبیعتله باغلی اینانجلاریندا… یاشایان آغیز ادبیاتی اساطیرله باغلی، گؤی جسملریله ایلیشگه-لی، طبیعت ده اولان داغ، قایا، سو، حیوان، بیتکی، داش… کیمی عناصرله باغلی چوخ دیرلی موضوعلاری اؤزونده توپلاییب، کیفیّت- نئجهلیکلرین آرتیق قوروموشدور. کمیّتدنده چوخلو شاخه-لری قیدالاندیران دیل ادبیاتی، نئچه- نئچه ادبیّات قوللارین منیمسهمیش، خالقین یاشاییشیندا اؤنملی رول اوینامیشدیر. بئله قوللاردان، اساطیر، افسانه، داستان، موسیقی، پانتومیم، رقص، نغمه، اینانجلار، دئییملر، دویوملار، سینامالار، سایالار، هولاوالار، آتالار سؤزو، تاپماجالار، مثللر و … بؤلوملرین گؤسترمک ممکندور. بو بؤلوملرین هر بیری، دنیز کیمی انگین، وسعتلی و دریندیر.
دئمک لازیم دئییل کی، ادبیات دونیاسیندا، ایلکین آغیز ادبیاتی، سونرا ایسه یازی ادبیاتی دوغولموشدو… آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی، یازی ادبیاتینا کئچیلمهمیشدن اوزون پروسس کئچیرمیش، بو یولدادا دولای یوللارا، ائنیش- یوخوشلارا اوغرامیشدیر. بو ادبیات، یازیلی ادبیاتین چاغلاریندادا اؤز یاشاییشینا دوام وئرمیش، اوند ایز قویموش و اونداندا تأثیرلنمیشدیر. ایکی ادبیاتین بیر- بیریندن تأثیر پروسسی، هابئله بو ادبیاتلارین نئجه دوغولوب، نئجه یاشاییش دؤورانی بوتون تورک دیللی خالقلاردا اورتاقدیر؛ لاکن، بو او دئمک دئییل کی مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی شرایطلرین، خصوصیلیگی یوخدور. بلکهده اینانیریق کی اؤزونه مخصوص بیر یاشاییش محیطلری، بوتون اورتاقلیقلاردان ساوایی اؤزهللیکلرهده مالکدیر.
آذربایجاندا ایکی اؤزمان موضوع هم آغیز ادبیاتی، همده دیل ادبیاتی ایله ایلیشگهلی اولاراق، خالقیمیزین ادبیات دونیاسیندا چوخ مهم رول اویناییر. بو ایکی موضوع ادبیاتیمیزین دیگر موضوعلاری ایله یاناشی اوزه چکیلدیکجه آرتیق ماراق دوغورا بیلر. دئمک، خالقیمیزین دیلینده دولاشان ”آد“لاریمیز بیر طرفدن آغیز ادبیاتیمیزین یازی ادبیاتیمیزا کئچمه پروسسی، نئجه یازیلماسی، هابئله هانسی ”حرف“لردن استفاده ائدیلمهسیایسه، او بیری طرفدن، ادبیاتیمیزین یوردوموزدا اولان مهم اؤزهللیکلریندن، دقّته لایق موضوعلاریندان ساییلیر.
نظریمجه، دیل ادبیاتیمیزین بیر اورتاق قولونا اولدوقجا دهیر وئرمکله یاناشی، بو ادبیاتین اؤزهللیکلرینه آرتیق یاناشیب، تدقیق و تحقیق ائلهمک گرهکلیدیر. اونا گؤده ده، ”آدلار“ چئوره-سینده، هابئله یازیمیز بارهسینده نئچه یارپاق یازماغی مصلحت گؤرورم.
الف. آدلار چئورهسینده
خالقیمیزین دیل- دوداغیندان آخان یئر، یورد، کند، طبیعتده اولان عناصر (داغ، بولاق، دره، داشی، بیتگی، چای و . . ) آدلاری آغیز ادبیاتیمیزین چوخ اؤنملی قایناغیدیر. بو آدلارین درینلیکلریندن قرنلر بویو یاشایان دیرلی کیفیّتله، اوزه چیخدیقی، خالقیمیزین تاریخین، اساطیرین و کیملیگین بللندیریر. بو آدلار نئچه یؤنلو سیرالانا بیلر. مثال اوچون اساطیره باغلی اولان آدلار، سویلارا، نسیللره باغلی اولان آدلار، طبیعت عناصری ایله باغلی اولان آدلار، یادا پسوندلرده اورتاق اولان آدلار، آرنیمیزیم، توتمپرستلیک دؤورلرله باغلی اولان آدلار و…..
دانیشیق دیلینده یاشایان آدلار اساس مسألهلردن اولاراق، بو آدلارین نئچه واریانتلی اولماغینی، اولا بیلسین کی هردنده یانلیشجاسینا دئییلدیگینی یاددان چیخارمامالیییق. ایرقنه چایی خالق دیلینده ایلغینا، ایلقنه کیمیده دئییلر. لاکن بئله سؤزلرین هر دئییمی یازیلیب، عالیملر طرفیندن توتوشدورولوب و هانسیسینین دوغرو سؤز اولماسی لازیم گؤرونور. بو سؤزلرین ”سؤز آچیمی“ن آچانلار، دیلیمیزین بوتون اؤزهللیکلرینه، او جوملهدن آهنگ قانونونا، سسلی- سسیز، قالین- اینجه حرفلریمیزی… بیلرکن واژهنین کؤکونو تانیتدیرماقدان اساس نظر وئریرلر. آدلاریمیز چئورهسینده دانیشماق، اولسون کی نئچه- نئچه یازیچی آراشدیریجینین نئچه عنوانلی کتابی اولا بیلر. آنجاق، هلهلیک اؤرنک اولاراق خالقیمیزین دیلینده یاشایان بیر ”آد“ی نظرده توتماقلا، آدلاریمیزین آرتیق قورونوب، دیرلنمهسینی دیلهییرم.
۱- دیلیمیزین سس قورولوشونا گؤره ”مار“ ایله ”مر“ سؤزلری عینی سؤزلردیر. بو سؤز چوخلو آدلاریمیزدا ایشلهنیلمیشدیر. اوندان ساوایی، واژهنین عینی شکیلده ایشلنمهسیده فارس دیلینده گؤزه چارپیر. ”مار“ین فارس دیلینده اولان معنالاریندان بیری ایلان دئمکدیر؛ لاکن بیزیم دیلده اولان ”مار“ سؤزونون آنلامی ”کبیر“، ”اصل“ سؤزلریدیر. مرندهده ائشیتدیگیم، ”مار“، هامار اولمایان یئرلرین اصل آرخی دئمکدیر. بئله بیر یئرلرده سویون زمینین هر یئرینه چاتماسی اوچون، یئرین یوخارسیندا اصل آرخ وورولور. اوستلردن گلن سو ایلکین بو آرخا دولوب سونرا او آرخادان آیری و کیچیک آرخالارلا زمینین مختلف یئرلرینه آخا بیلر. مار یا خود اصل آرخ نه تهر وورولورسا، او بیری آرخلار اونا عمود اولوب، هرهسی اصل آرخدان مناسب پای گؤتورور.
”مار“ سؤزو شناخت حریت زن ایرانی کتابیندا گلمیشدیر. ”راگاش“ دولت- شهری ”نینمار“ الههسینین حمایهسیندهایدی. اولسون کی ”نینمار“ ”کبیر الهه آنا“ دئمکدیر. ”مار“ آنا و نین ایسه الهه معناسیندادیر). ص ۱۱۳.
مار سؤزو چوخلو کتابلاردا یازیلان آدلار سیراسیندادا گؤزه دییر. اؤرنک اوچون آشاغیداکی کتابلارا اشاره اولونور:
– تورانیان، نوشته نادر بیات: نام قدیم سمرقند ”مرکند“ بوده است (ص ۷۷). یکی از درهمهای فرهاد دوم دارای عبارت گیان ”مرو“ است (ص ۹۹).
– تاریخ ترکهای آسیای میانه- نوشته بار تولد- ترجمه غفار حسینی: مرکیتها هم مانند نایمنها، پیش از آن تحت تاثیر تبلیغات مسیحیان قرار گرفته بودند.
بو فاکتلارین سایین آرتیرماق اولار. لاکن، اؤلکهمیزده اولان مار سؤزو ایله باغلی آدلارینادا توخونماق گرهکلیدیر.
• مارالان محلّهسی، تبریزین گونئی محلّهلریندن
• ماراغا شهر آدی
• مرکیت کلیبره یاخین کند آدی
• دیاله چایینین آرخارقاسیندا یئرلشن تامار منطقهسی
• مرهت یا خود مرند شهر آدی
• گونئی ماحالیندا دیزهمرجان کند آدی
• سرئیین یئر- یورد آدلاریندان هامار، گنجه ماهاری یئر آدلاری
• ”قارا داغ“ین اؤنملی ماحالی دیزمار ماحالی
• آرازا تؤکولن شاهمار چای آدی
• آراز قیراغیندا خومارلی کند آدی
• یامچینین جنوبوندا مرگید کند آدی
• دیزمار ماحالیندا کومار کند آدی
بو آدلارا، مارال، مارالباشی آدلاریندا آرتیرماق اولار.
اؤلکهمیزین ایکینجی اؤزهل موضوعلاریندان کی، شفاهی خلق ادبیاتی چرچیوهسینده یئرلشه بیلر، خالقیمیزین دانیشدیغی سؤزلرین یازییا کئچیریلمهسیدیر. دیلیمیزین، دوققوز سسلی حرف کیمی خصوصیتلری بیر طرفدن، س، ص، ث کیمی حرفلرین بیر سسله دئییلیب، یازیلماسی مسألهلری او بیری طرفدن، آغیز ادبیاتیمیزین، یازیلی ادبیاتی اوزره یاشاییش پروسهسینی مهم مسألهیه چئویریر. منجه، بئله موضوعلار، آیری ترک دیللیلره اؤنملی اولماسادا، آنجاق بیزیم اؤلکهده دقّته لایق مسألهلردندیر. بیلدیگیمیز کیمی، بیزیم دیلده اولان او- او، اؤ، او و ایـ، ایـ سسلی حرفلر، فارس دیلینده یالنیز ایکی سسله، یعنی او و ای سسیایله ایشه آپاریلیر. اونا گؤرهده اوستهکی سسلری اولدوغو کیمی یازماماق، یازیلاریمیزی یانلیش معنالارا چکیب آپاراجاق-دیر. مثل اؤن (قاباق)، اون (فریاد)، اون (اون عدد)، اون (فارسجا آرد) حرکهسیز یازیلارکن یالنیز بیر معنا وئره بیلهجکدیر و یا خود، ایل (سال) و ایلدیریم (آذرخش) کیمی سؤزلرده ”یـ“ سسی فرقلی اولاراق، فرقلیده یازیلمالیدیر. بونلاردان ساوایی ”فتحه، ضمه، کسره“ نین، دیلیمیزده اولمامازلیغی اونلارین یازیلماسینی لازیم گؤرمور. لاکین ”و“ حرکهسی، ال (دست) کیمی یازیلارکن، داها ایشه آپاریلماییب، ”اَ“ حرکهسی ایسه، ال (دست) سؤز کیمی حرکه-سیز یازیلماغی طلب ائدیب، ”اِ“ حرکهسیده ”ئـ“ حرکهسیندن ائل (ایل) کیمی استفاده ائدیب، یازیمیزا اؤزهللیک وئریر.
دئدیکلریمیزدن بئله چیخیر کی، هر بیر حرفی نئچه شکیلده یوخ بلکه بیر شکیلده یازماقلا بیرلیکده، ط، ذ، ث،… کیمی اؤزگه دیللره مخصوص اولان حرفلریده یازیلاریمیزدا ایشه توتمامالییق. اؤرنک اولاراق، ارباتان سؤزو اربطان و یا آزر سؤزو آذر یازیلاندا مختلف و هردنده متضاد معنالارلا توشلاشیریق. بونلاردان ساوایی، سؤزلرده اولان سس، آوالاردا، یازیلاریمیزدا گؤزله-نیلمهلیدیر. پایآن و یا خود بایآن سؤزو ”پایان“ کیمی یازیلاندا، سؤز فارسجادا اولان تمام معناسینی وئریر. حالبوکی، پای آن، ”پای“ یا خود ”بای“ین یئری، مکانی دئمکدیر. و یا کوزه (کو+زه) سؤزو کوزه کیمی یازیلاندا سو قابی معناسیندا اولور، حالبوکی کو سؤزو اساطیرله باغلی آنلاملارلا باغلیدیر…


text:
`اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی` نتیجهلر
خبرلر [25]
- دونیانین ان اوزون یاریشی
- تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
- دونیانین ان اوزون قولاقلی کئچیسی: سیمبا
- اؤزبکیستان: اینسان حاقلاری و آزادلیقلاری اؤنجهلیگیمیزدیر
- چین "بوئینگ 737 مکس" اوچاق لارینا یئنیدن اوچوش ایجازهسی وئریب
- تورکیهنین اینسانسیز هاوا آراجی "آنکا" یئنی رکورد قیردی
- یونانیستان اؤلکهیه یاتیریم یاتیرانلارا وطنداشلیق وئرمک نیتیندهدیر
- تورکییه، ان یاخشی ۷.جی اؤلکه سئچیلدی
- "فایننشال تایمز": "ایستانبولدا یاشاماق اوچون 5 سبب"
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 22/01/2019
- ترامپ: تورکیه جمهور باشقانی ایله تلفوندا گؤروشدوک
- ۱۰۴ میندن چوخ خارجییه ایش ایجازهسی
- آمریکانین، هاوادان هاوایا اوزون مسافهلی موشک پروژهسی اوزرینده چالیشدیغی اورتایا چیخدی
- اوزون عؤمورلو اولماغین سرری
- ایستانبولون فتحینین ایلدؤنومو فرقلی بیر رکورد سیناغی ایله قوتلاندی
- آوروپا بیرلیگی وطنداشی اوشاقلارین آتا و آنالاری دا اوتورما ایجازهسی آلا بیلهجک
- مجاریستان، شنگن مرز کونتروللارینی تاخیره آلدیغینی آچیقلادی
- فیچ ریتینگ، سعودی عربیستانینین اوزون مدتلی کرئدیت امتیازینی ائندیردی
- دونیانین ان اوزون کؤرپوسو"نون تملی، اردوغان و ییلدیریمین قاتیلاجاغی مراسیمله صاباح آتیلاجاق
- دونیانین ایکینجی ان اوزون ماغاراسی - چال ماغاراسی


text:
اولق ایوانوف
اولق ایوانوف (اینگیلیسجه: Oleg Ivanov) (دوْغوم:۴ اوت ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) موسکو) بیر فوتبالیست. احمد قروزنی فوتبال کولوبو و روسیه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اولق ایوانوف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایسپارتاک مسکو کولوبونون اویونچولاری
- کوبان کراسنودار کولوبونون اویونچولاری
- کریلیا سووتوف سامارا کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
- خیمکی کولوبونون اویونچولاری
- روستوف کولوبونون اویونچولاری


text:
عاشورا مراسیمینه سالدیری
بؤلگهدهکی شیعه لیدئری خاور شفقت پاتلامانی دوغرولارکهن، سالدیرییا باغلی داها چوخ بیلگی وئرمهدی
پاکیستانین پنجاب ایالتینده کربلا شهیدلرینی آنما مراسیمینه تشکیل ائدیلهن بومبالی سالدیریدا ایلک بیلگیلره گؤره، ۳ نفر اؤلدو ۵۹ نفر یارالاندی.
پنجابین بهاولنگر شهرینده گرچکلشن بومبالی سالدیرینین آردیندان سوسیال مئدیایا دوشهن گؤرونتولرده، چوخ ساییدا آمبولانسین و پلیسین پاتلاما یئرینه حرکت ائتدیگی، یارالیلارین یول کنارلاریندا گؤزلهدیگی یئر آلدی.
بؤلگهدهکی شیعه لیدئری خاور شفقت ده پاتلامانی دوغرولارکهن، سالدیرییا باغلی داها چوخ بیلگی وئرمهدی.
جمعیتی ۲۲۰ میلیونو آشان پاکیستاندا ۲۰ میلیون دولاییندا شیعهنین یاشادیغی تخمین ائدیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی


text:
قیپچاقلار
قیپچاقلار و یا کومانلار - کؤچری تۆرک طایفه لریندان بیری.
قیپچاقلار (کومانلار) - قدیم تورک خالقی. قیپچاقلاردان ایلک دفه میلاددان اوّل اورتا آسیا قایناقلرینده دانیشیلمیشدیر. دیللری قیپچاق تۆرکجهسیدیر.
قیپچاقلار، ۸-جی -یوز ایللر اطرافیندا اورتا آسیادان اۇرالا کئچمیش و بۇرادا اۆستونلوک قازانمیشلار، داها سوْنرا اوْغوزلارلا بیرگه اورتا آسیایا یاییلمیشدیلار. تاریخ صحنهسینه ۹-جو -یوز ایللر آراسیندا چیخمیشلار. قیپچاقلار، موغول ضبطیندن اوّل ده سیر-دریا، ایدیل و دون آراسیندا ، قافقاز و کریمه داغلاریندا، خزرین شمال دۆزلویو ایله بۇ گۆنکی قازاخیستانین اوْرتا و شمال-غرب آراسیندا یاشاییب بیر چوخ تورک طایفه لری ایله قاریشمیشلار و ایران، سوریه، روسیه، دوغو اوروپا و بیزانس ایمپیراتورلوغو ایله ساواش، تیجارت و ایقتیصادی علاقهلر قۇرموشلار. اوّللر "وغوز چؤلو" دئییلن توپراقلار، آرتیق ۱۳-جو یوز ایلده دشتی قیپچاق آدی ایله خاطیرلانماغا باشلانمیشدیر. چیندن دون چایینا، اورالدان قارا دنیزه قدر اوْلان ساحهیه یاییلان قیپچاقلار، بۇ دؤوردن سوْنرا دا بؤیوک سۆرعتله یئنی اراضیلره یاییلیردیلار.
ماجار تاریخچیلرینین معلوماتلارینا گؤره ، ۱۰۲۰ (میلادی)-جی ایللرده ، غربی سیبیرده بؤیوک بیر کیمئک-قیپچاق طایفه بیرلیگی واردیر. کومان (مجار دیلی کون) طایفه قۇرولوشونون، کونلار و ساریقلارین یانیندا اَن اَهمییتلی اوْلان قیپچاقلار، بۇ دؤورده بیرلشمیشلر و قاریشمیشلار و سوْنرالار چوخ مشهور اوْلان کومان آدی دا بۇ دؤورده اوْرتایا چیخمیشدیر. کومان-قیپچاق بیرلیگیندن اوّل، کومان خالقی داها شرقده یاشایارکن، ساری اویغورلاری مغلوب ائدرک اؤلکهلرینی ایشغال ائتمیشلر و بۇ خالقین بیر قیسیمینی اؤزلرینه باغلامیشلار. کومان-ساری اۇیغور بیرلشهمسی، ۱۰-جو یوز ایلین ایکینجی یاریسیندا، چینلیلری و قونشولاری سۆروشلری سیخیشدیرماقلا غربه ، اوغوز تورکلریین و قارلارین توپراقلارینا یؤنلمیشلر. بۇ کؤچون آردینجا، یۇخاریدا گؤستریلن اوْغوز چؤلو، آرتیق تاریخ قایناقلاریندا قیپچاق چؤلو آدلاندیریلمیشدیر. اوْنلارین تاریخده آز اوْلان بۇ یۆروشلری، ۱۱-جی یوز ایلده روس کنیازلارینا قارشی قازاندیقلاری سیلسیله غلبهلردن سوْنرا، کارپاتلارا، بالکانا قدر دوام ائتمیشدیر. اینکیشاف ائدن قیپچاق-کومان بیرلیگی، ۱۳-جو یوز ایلین سونلارینا قدر، بۇ بؤلگهنین تعیین ائدیجی بیر گۆجو اوْلموشدور.
مخصوصاً ۱۳-جو یوز ایلده ، موغول آخینلاری قارشیسیندا، اوْراسیا چؤللرینده چوخ گئنیش بیر ساحهیه یاییلان قیپچاقلار، دینامیک بیر گۆج اوْلاراق قوْنشودؤولتلرین بعضاً قوْرخولو دۆشمنی و بعضاً ده اعتیبارلی مۆتتفیقلری اوْلماقلا، چوخ پارچالانمیشلار و تاریخده اؤز آدلارییلا خاطیرلانان بیر دؤولت یارادا بیلمهمیشلر. بۇنا باخمایاراق آلتین اوردو و اوْنون دوامی اوْلان قازان، کریمه، نوْامبر، آستاراخان، نوقای، سیبیر خانلیقلاری کیمی دؤولتلردن میصر مملوکلرینه قدر، اوْرتا دؤورلرده قۇرولان دؤولتلرده بؤیوک رول اوْینایان بیر گۆج اوْلموشلار. ماجاریستان، بولغاریستان، رومانی، روسیه، گورجیستان کیمی اؤلکهلرین خالقلاری ایچینده اَریمیشلر، لاکین گۆنوموزه قدر یئر و شخص آدلاریندا چوخ ایزلری قالمیشدی. قازاخلاردا و دیگر بعضی تورک خالقلاریندا بۇ گۆن قیپچاق آدلی بویلار واردیر. التای تورکلری آراسیندا دا قیپچاق آدلی بوی مؤوجوددور. کریمه ده قیپچاق آدینی داشییان بیر کند واردیر. آنادولودا، مخصوصاٌ اَسکی شهیر داخیلینده ، اَرداهان (مرکز، پوسوف)، آرتوین (مرکز، شاوشات، آردانوچ، یوسفلی)، بایبورت، ارزروم (تورتام، نارمان،اوْلتو) قارابوک (سافرانبولو) اِل و محللاریندا، مرمره بؤلگهسینده سیخ بیر شکیلده قیپچاق تورکلری یاشاییشاقدادیر. آذربایجان جومهوریتیین قاخ رایونوندا دا قیپچاق آدلی کند وار. آیریجا آخیسقا تورکلری ده قیپچاق بوْیونا منسوبدور.


text:
ایوتا موکوچیان
{{Infobox person | name = Iveta Mukuchyan | image = Iveta Mukuchyan Pepsi Challenge 2.jpg | image_size = 200px | caption = Mukuchyan at Pepsi Challenge 2018 | alt = Mukuchyan wearing Pepsi clothes | native_name_lang = Իվետա Մուկուչյան | birth_name = | alias = | birth_date = ۱۴ اکتبر ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) | birth_place = ایروان, Armenian SSR, USSR | residence = هامبورق, Germany | death_date = | death_place =
| module =موسیقی ایشلریژانر
سازلار
- Vocals
اتیکتلر
- Sister Jack
- Mukuchyan
علاقهلی اکتلر
ایوتا موکوچیان (اینگیلیسجه: Iveta Mukuchyan) ائرمنیستانلی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ایوتا موکوچیان ۱۴ اوْکتوبر ۱۹۸۶ تاریخینده ایروان شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ایوتا موکوچیان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۹۲۱ (میلادی)
میلادی ۱۹۲۱-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز ایگیرمی بیرینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۵ جولای - ایتالیا قوْشونلاری بۆتونلوکله آنتالیادان چکیلدی.
- ۴ جولای - تۆرکیه قارامۆرسل شهرینی آزاد ائتدی.
- ۳۱ مارس - ایکینجی اینؤنو ساواشیندا٬ تۆرک اوْردوسونون قارشی هۆجۇمو باشلادی.
- ۲۹ ژولای - آدولف هیتلر آلمانین سوسیالیست فهله حزبی نین لیدری اولوبدور.
- ۲۷ فوریه - تۆرکیه ساوشاتی روسیهدن گئری آلدی.
- ۲۷ دسامبر - تۆرکیه مرسینین تارسوس ایلچهسینی فرانسه ایشغالیندان قۇرتاردی.
- ۲۵ فوریه - تۆرکیه٬ چیلدیری روسیه ایشغالیندان قۇرتاردی.
- ۲۵ فوریه - گۆرجوستان باشکندی تیفلیس٬ بولشویک روسیه طرفیندن ایشغال ائدیلدی.
- ۲۳ مارس - ایکینجی اینؤنۆ ساواشی باشلادی. یونان بیرلیکلری٬ اۇشاق و بۇرسا اۆزریندن٬ آیفون و اسکیشهره ساری ایکی قوْلدان هۆجۇما کئچدی.
- ۲۲ مارس - تۆرکیه قۇرتولوش ساواشی: قۇوای-میلّیّه گۆجلری فرانسه اوْردوسونو فکهدن قوْودو.
- ۲۲ سپتامبر - لاتویا، لیتوانی و استونی میلتلر جامعهسینه قبول اولونموشلار.
- ۲۱ ژانویه - ایتالیا کومونیست حیزبی قۇرولدو.
- ۲۰ ژانویه - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین قۇرولماسینین آردیندان٬ ۲۳ مادّهلیک ایلک آنایاسا قبول ائدیلدی.
- ۲ مارس - تۆرکیه پوْسوْفو روسیه الیندن قۇرتاردی.
- ۱۷ مارس - لندنده ایلک دوْغوم کونترولو کلینیگی آچیلدی.
- ۱۶ مارس - شوروی آنکارا حؤکومتینی رسمی اوْلاراق تانیدی؛ موسکو آندلاشماسی ایمضالاندی.
0
- ۱۳ آوریل - ایسپانیا کومونیست ایشچی حیزبی قۇرولدو.
- ۱۳ اوْکتوبر - قافقاز ماوراسی ایله تورکیه آراسیندا قارص موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.
- ۱۱ ژانویه - بیرینجی اینؤنۆ ساواشینین سوْنو. یۇنان قوْشونلاری گئری چکیلدی.
- ۱۰ ژانویه - بیرینجی اینؤنو ساواشی: آلبای عصمت بی باشچیلیغینداکی تۆرک اوْردوسو٬ یۇنان اوْردوسو ایله اینؤنوده قارشی قارشییا گلدی. تۆرک اوْردوسو ساواشی قازاندی. ظفرین آردیندان٬ آلبای عصمت بی جنراللیغا ترفیع ائدیلدی؛ تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی دؤولتینین اۇلوسلارآراسی اعتیباری دا سۆرعتله چوْخالدی.


text:
بیر تورک عسکری شهید بولدی
اوشبو مطلب نی تورکیه مدافعه وزیرلیگی بیلدیردی
عراق نینگ شمالیده گی پنجه- قفل عملیاتی منطقه سیده بیر عسکر شهید بولدی.
تورکیه جمهوریتی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, پنجه- قفل عملیاتی منطقه سیده تورک عسکری سرکان ارقوش نینگ بولووچی ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی ترورچی لر بیلن بولگن توقنه شووده شهید بولگن لیگی بیلدیریلدی.
بیاناتده, "بیز لرنی جوده هم خفه قیلیب قویگن حادثه ده, حیاتی نی یوقاتگن عزیز شهیدی میز گه الله تعالی دن رحمت, قیغولی عایله سی, تورکیه قوراللی کوچ لری و اصیل ملتی میز گه قیغوداشلیک بیلدیریب صبر تیلب قاله میز" دییه قید ایتیلدی.
تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیری خلوصی آقر هم ترقتگن تسلیت پیامیده شهید ارقوش گه الله تعالی دن رحمت تیلب قالدی.


text:
آنا دیلیمیزده یازیلان شعرلر ایستر ایستهمز بو دیلین اؤزللیکلرینی منیمسهیهرک یاشادیر. کئچمیشده ادبیاتیمیز، چوخ فاخر و دوغما اولمایان بیر دیلین اؤزللیکلرینی داشییردی. بو دیلین دیریلیینی، یوموشاق یاشامینی یالنیز بیز شیفاهی دیلیمیزده گؤروردوک. یازیقلار اولسون کی شیفاهی دیلله ادبی دیلیمیزین پارالئل و قوشا ایلگیسینی اؤزللیکله کلاسیک ادبیاتیمیزدا چوخ آز مقاملاردا شاهید اولوروق.
بو گون دانیشیق دیلیمیزده کی سؤزجوکلر نسنهلشمهیه (شیزدگی، شیوارگی) طرف گئدیر. نسنهلر ایسه فارس- عرب سؤزجوکلریندن علاوه باشقا دیللردن گلن سؤزجوکلری ده چئورهییر. بو هم گونئیه هم ده قوزئیه عاییددیر. صنایعلشمهنین گوندنگونه گلیشمهسی و یئنی نسنه و مئتاللارین یارادیلماسی دیلده ده اؤز ائتکیسینی بوراخیر. دیل ایستر-ایستهمز اؤزونون چاغداشلیغینی یانسیتماسی اوچون بو نسنهلردن یارارلانماق مجبوریتینده قالیر. ایندیلیکده بو دیلدن ادبیاتدا نئجه یارارلانماق اولار؟ ادبیات دئینده بورادا دیلین باشقا گؤرهوی (وظیفه) گؤز اؤنونه گلیر. بونو گلهنکسل بؤلمهیه دایاناراق “ادبی دیل” آدلاندیریریق هلهلیک. آنجاق یئنی دونیادا، ادبی دیلله دانیشیق دیلینین اوخشارلیغی دیلین ایکی یؤنه بؤلونمهسیندن بیزی اوزاقلاشدیریر. چونکو دانیشیقدا استفاده اولونان نسنهلشمیش دیلدن ادبیات دا ائله یارارلانیر. اسکی چاغدا سؤزجوکلر جیلالاناراق اونلارین آراسیندا آیریسئچکیلیک وار ایدی. ادبیات اؤزو اوچون دیل سئچیر و بعضی سؤزجوک و آنلاییشلاری ایشلتمهیه قاداغالار قویور. آنجاق یئنی دؤورده، حتتا اسکی سؤزجوکلرین گلهنکسل آنلاییش و دئییم یؤنتهمینی ده دَییشدیریر.
شعرین نسنهلشمهسینین قارشیسینی آلان اساس عامیللردن، سؤزجوکلرین یئنیلیینی قبول ائدرکن اونون یاشام دایرهسینی گئنیشلندیرمکدیر. بئله کی، اگر نسنهلر عینی ایله اؤزونو گؤستریرسه اوندا، شعرسللیک آرادان گئدهجکدیر. بونا گؤره اونون نسنه حیاتینا یالنیز تصویر و استعاره ایله سون قویماق اولار. بئله اولان حالدا، سؤزجویون گوندهلیکده داشیدیغی گئرچک آنلام، استعارهلرین، مجازی حیاتیندا یاشانماغا و گئنیشلنمهیه باشلاییر. بو دا شعر دیلینی، نسنه دیلیندن اوزاقلاشدیریر. نسنه دیلینین یئنی سسی، یئنی قورولوشو واردیر. آنجاق بونلاری، یئنی اولاراق هئچ بیر دَییشیکلیک و بدیعیلیک وئرمهدن ایشلتمهسی، شعر دیلینین آشاغی سوییهیه دوشمهسینه گتیریب چیخاراجاقدیر.
شعرین دیلی، نسنهلر، قاوراملاردا هم تضاد یارادیر هم ده اونلاری بیرلشدیریر. داها دوغروسو هایدگئر دئمیشکن: «شعر “اویون” مکانیدیر. اویون هرنهیی اؤزونون اولدوغو یئرده اولماسی آنلامیندادیر. شعر دونیا ایله بوتون نسنهلر آراسیندا اولان چاتلاری آرادان قالدیریر… (ساختار تاویل متن ص ۵۵۷ )
طبیعیدیر آیدینلارین اؤنملی وظیفهسیندن بیری ده دیل سوروملولوغودور. بو دورومو گؤروب سئزن آیدینیمیز او جوملهدن شاعیرلریمیز بیر چیخیش یولو تاپمالیدیر و بعضن ده بونو دا ائدیر. آنجاق اساس پروبلئم و ان وئریملی ایش، یوخاریدا دئدییم ادبی دیلله دانیشیق دیلین یاخینلاشما مسئلهسییله یاناشی قراماتیک دوغمالیق یاراتماق مسئلهسیدیر.
دانیشیق دیلیمیزی اؤزگهلشدیرن سؤزجوکلرین نسنهلشمهسی و گئرامئرجه باشقا دیلین گئرامئر اؤزللیکلرینی قبول ائتمهسیدیر. البتده گئرامئر اؤزگهلشمهسی آرتیق بیر سیرا شعرلریمیزه ده کؤچورولموشدور. بو حاقدا “نقد شعر معاصر آذربایجان” کیتابیمین “بیان قرینهساز” بؤلومونده یازمیشام. بو گونکو دورومدا ایسه، شعریمیزین دیلی پارادوکسلو بیر آشاغی-یوخاری سوییه ایله بالانسدادیر. اؤیونولهسی دورومدا یاشاندیغی حاللاردا وار. دیلین احتیاطلاریندان دیل خئیرینه استفاده ائدیله بیلمهین حاللاردا وار. ادبی بیلیملر و یئنی تئوریلرله تانیش اولان یازار و شاعیرلریمیزین ادبی بیلیمی آرتدیقدا یئنی فضالارا احتیاج دویولور و بو یئنی فضارلار ایسه دیلده اؤزو اوچون یئنی فضالار قازانیر. بو حالدا یالنیز دیل احتیاطلارینا قاییدیش پروبلئمینین چؤزولمهسینده یاردیمچی اولاجاقدیر. عکس حالدا ایسه ادبیاتین گوندهمه گتیرمهسینده ایلگی قاتماق فاکتورونو ایتیرهجکدیر. فضولی دئمیشکن “علمسیز شعر، خرجی حسابی اولمایان دوواردیر”. ادبیاتیمیزین گلیشمهسینه یاردیمچی اولان ایسه بو بیلیکدن نئجه یارارلانماسیدیر.
آنا دیلیمیزده یازیلان شعرلر ایستر ایستهمز بو دیلین اؤزللیکلرینی منیمسهیهرک یاشادیر. کئچمیشده ادبیاتیمیز، چوخ فاخر و دوغما اولمایان بیر دیلین اؤزللیکلرینی داشییردی. بو دیلین دیریلیینی، یوموشاق یاشامینی یالنیز بیز شیفاهی دیلیمیزده گؤروردوک. یازیقلار اولسون کی شیفاهی دیلله ادبی دیلیمیزین پارالئل و قوشا ایلگیسینی اؤزللیکله کلاسیک ادبیاتیمیزدا چوخ آز مقاملاردا شاهید اولوروق.


text:
`گمی` نتیجهلر
خبرلر [11]
- داها 3 گمی اوکراینادان یولا دوشوب
- تاخیل داشییان داها ایکی گمی یولا دوشوب
- جمهور باشقانی اردوغان قولدورلارین هوجومونا معروض قالان گیمینین کاپیتانی ایله گوروشوب
- یونانیستانین سفیری خاریجی ایشلر ناطیرلیگینه چاغیریلیب
- موریتانیا گمینین باتماسی نتیجهسینده 57 قاچقین هلاک اولوب
- تورکیه عراقا باش ساغلیغی وئردی
- چین، آمریکانین 2 گمیسینین تایوان بوغازیندان کئچیدینی قیناییب
- چینده بیر گمی باتدی
- تحریم لری پوزان گمی لره قاداغا قویولدو
- تورکیه، یونانیستانی قینادی
- آمریکا ساواش گمیسی گونئی کره-نین بالیقچی گمیسی ایله توققوشدو


text:
اویان نیوز: ۲۰۱۵ دونیا گولش شامپیوناسینین ائو صاحبلیگی، آمریکانین لاسوگاس شهرینه وئریلدی.
آمریکا گولش فدراسیونوندان وئریلن آچیقلامایا گؤره، ۲۰۱۵ سبتامبر آییندا تشکیل ائدیلهجک دونیا گولش شامپیوناسی، لاسوگاسین ائوصاحبلیگینده گئچیریلهجک. ایدمانچیلارین، برزیلیانین ریو دو ژانیرو شهرینده تشکیل ائدیلهجک ۲۰۱۶ یاز المپیک اویونلاری ویزاسینی آلابیلمهسی اوچون ایلک الهمه اورگانیزاسیونو اولماسی سببیله اؤنم داشییان شامپیونا، کیشیلر و قادینلار سربست ایستیل ایله گرکورومن/فرنگی ایستیلده تشکیل ائدیلجیی ایفاده ائدیلدی.
داها اؤنجه دونیا گولش شامپیونالارینا ۵ دفعه ائو صاحبلیگی ائدن آمریکا، ان سون اورگانیزاسیونو ۲۰۰۳.جی ایلده نی یورکدا گرچکلشدیرمیشدی.
ت ر ت


text:
ایران عیراق ساواشی
ایران عیراق ساواشی (فارسجا: دفاع مقدّس،جنگ تحمیلی) (عربجه: قادسيّة صدّام،حرب الخليج الأولى)، ۱۹۸۰-۱۹۸۸ ایللری آراسیندا ایران و عیراق آراسیندا باش وئرن ساواشدیر. تقریباً بیر میلیون اینسانین اؤلومونه، ۱۰۰۰ میلیارد آمریکا دوْلاری خیسارت و هر ایکی اؤلکهده ده آغیر ضررلره یوْل آچمیشدیر. ۱۹۸۰ ایلینده عیراقین ایرانا حملهسی ایله ۲۰-جی عصرین ان اۇزون ساواشی باشلامیش اوْلدو. عیراق بۇ ساواشین قیسا مۆدّتلی اوْلاجاغی و تئزلیکله نتیجه وئرجگینی دۆشونوردو. ساواشین اوّللرینده عیراق اۆستونلوگه صاحیب اوْلسادا داها سوْنرا وضعیّت دییشدی، عیراقین غرب اؤلکهلریندن آلینان کؤمکلرینه رغماً ساواشدا اۆستونلوک زامانلا ایرانین الینه کئچدی. عیراق و ایران ساوشی اثناسیندا عرب اؤلکهلری ایرانی اؤزلری اۆچون تهدید بیلدیکلرینه گؤره٬ عیراقین یانیندا یئر آلدیلار. عرب اؤلکهلرینین ایچینده فقط سوریه ایراندان حیمایته قالخدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اوْرتاشرق ساواشلاری
- ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
- ساواشلار
- ایران عیراق ساواشی
- ایرانین تاریخی
- ایرانین ساواشلاری
- عراقین ساواشلاری
- Iran–Iraq War
- 1980s in Iran
- 1980s in Iraq
- 20th-century conflicts
- ویدئو کلیپلری اولان مقالهلر
- Conflicts in 1980
- Conflicts in 1981
- Conflicts in 1982
- Conflicts in 1983
- Conflicts in 1984
- Conflicts in 1985
- Conflicts in 1986
- Conflicts in 1987
- Conflicts in 1988
- Conflicts in 1989
- Conflicts involving the People's Mujahedin of Iran
- Invasions of Iran
- Invasions by Iraq
- Iran–Iraq relations
- Wars involving the Peshmerga


text:
بیجار
بیجار — بیجار شهری بۇگۆنکۆ ایران اؤلکهسینین بۇگۆنکۆ کۆردوستان اوستانیندا یئرلشن بیر شهردیر. بیجار شهری بیجار بؤلگهسینین مرکزیدیر. بۇ شهر بیجار بؤلگهسینین مرکزی اوْلاراق ۱۳۹۰-جی هیجری گۆنشلی ایلین آمارلارینین اساسیندا ۵٢٬٢٨٣ نفر جمعیتی وار ایمیش. بیجار گئچمیشده آذربایجانین اراضیسینده یئرلشرهک، آذربایجانین تاریخی شهرلریندن ساییلیردی. بیجار شهری سنندج، اوستانین مرکزیندن ۱۴۲ کیلومِتیر و تهران، اؤلکهنین مرکزیندن ۴۷۲ کیلومِتیر آرالیدیر. بیجار اسکی زامانلاردا گروس ویلایتینین مرکزیایمیش. بیجار بؤلگهسی قوُزئیدن تیکاب بؤلگهسیله، گۆنئیدن قوروه، دوْغودان زنجان و همدان اوستانلاریلا و باتیدان دا دیواندره بؤلگهسیله قوْنشودور.
آددَییشدیر
بیجارین آدلانماسینا گؤره مۆختلیف نظرلر وار. بعضیلر بیجاری همن بیدزار (سؤوودلوک) بیلیرلر کی مۆختلیف لهجهلی آداملارین دانیشیقلاریندا بیجارا دؤنوب و گئتدیکجه یازیلاردا «بیجار» یازیلیبدیر.[۴]
بیجارین آدلانماسینا گؤره آیری بیر نظر بوُدور کی بیر گئجه ناصرالدینشاه قاجار ایله امیرنظام گروسی گروسدا (بیجاردا) ایمیشلار؛ ناصرالدینشاه سحر بیر سؤزو جارچی ایله شهرین خالقینا دئمک ایستهمیرمیش، آمّا سحریسی جار چکیلمهمیش هامی سؤزو بیلمیشدی.[۴]
بعضی بیجار کلمهسینی «بیتکی» معناسیندا بیلیرلر؛ نئجه کی «یئددی بیجار» توُرشوسو یئددی جۆره بیتکیدن قوْیولور. بوُ باخیشین اساسیندا بیجار بیتکی و باغلارا صاحیب اوْلاراق کۆرد ائلاتلارین توْی و شادلیغینا مۆناسیب ایمیش؛ بیجارین بوُلاقلاریدا اوْنلاری داها چوْخ جذب ائلیرمیش.[۴]
بیجار، بیجر، بایجار سلجوقلار فرماندهلرینین بیری سینین آدی و بیر تورک سوزجوک دور. بو قاورامین معناسی قودرتلی و ثیروتلی دیر.
آذربایجان تورکوجه سینده بئجرماق همان گؤورماق معناسیندا گلیب و بئجرماق بیر بیتگینین باشدا گؤورمه سینه آد وئریلر مثلده بیر آغاجی یئنی بیر یرده اکندن سورا او گؤورسه اونا بئجر میش آد وئریلر .
تاریخدَییشدیر
۱۵-جی میلادی عصیرده، بیجار کند اوْلاراق دئدیکلرجه شاهاسماعیلینکی ایمیش.[۴] ۹۹۹دا، بیرینجی شاهعبّاس زامانیندا، بیجار قالاسی شاهعباسین قارشیسینا قوْزانان، مزهبئیگ شاملینین الینده ایمیش.[۵]
حودوداً ۱۰۰ ایل بوُندان قاباق، بیجارین اهالیسی بیر آز وارلانیب، اؤز یئر و ائولرینی یییه اوْلا بیلدیلر. بوُ یییه اوْلماق ایراندا آزادلیق علامتی بیلینیر. بیجار شهر اولدو، آما جغرافیایی یئرینه گؤره، آل - وئره اویغوندئییل ایدی و آنجاق اکین محصوللارینین بازاری اوْلوب چوْخ اؤنم قازانمادی.[۴]
بیرینجی دۆنیا ساواشیندا بیجارا چوْخلو ضرر دییلدی. اوّلده روسیه قوْشونو شهری توُتدو. روسلار باجاردیقلاریجا یئرلری موصادیره ائتدیلر، آمّا خالق ایله یاخشی رفتار ائلهییردیلر. بیجار خالقی کی روسلارین گئتمگینه اینانمیردیلار، اؤزلرینی یئنی شراییطه عادت وئردیلر؛ آمّا عثمانلی قوْشونو روسیهنی مغلوب ائدهرک شهری توُتدو و خالقی روسیهچیلیق ایتیهامی ایله موجازات ائتدی. عثمانلیلار ارزاغین قالانینی موصادیره ائدیب و داملارین تیرین اوْدون ائتدیلر.[۴]
۱۹۱۸-جی ایلین قوُراقلیغیندا، نئچه آیاجاق گۆنده ۲۰۰ نفر بیجار بؤلگهسینده اؤلوردو. بیجارین دورومو بیرینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا چوْخ قوْلای ایدی. شهر تالان اوْلونوب، ۱۰٪ جمعیتینی الدن وئرمیشدی.[۴]
خالقدَییشدیر
دیلدَییشدیر
بیجار خالقینین چوخونلوغو تۆرکجه دانیشیر آنجاق کۆردجه دانیشانلار دا وار.[۶][۷] تخمینلره گؤره اهالینین یوزده دوخسان بئشی تورکجهنی آنلاییر و دانیشیر.[قایناق گؤسترین]
سوْیدَییشدیر
بیجار گروس کیتابینین یازدیغی اساسدا بیجار شهرینین بعضی اصیل و تانیلمیش طایفا و ائللری بوُنلاردان عیبارت دیر: بايندر، ترکمندی، اردلان طایفاسی، کبودوند ائلی، اميرعلاييلار، رضاييلار، خواجهوند، دارجي، حسن تيموري، گاوبازهلر، مندمي، شيخ اسماعيلي، ورمزيار، بورکهلر، الوندیلر، حکمتمنش، کاظمی، گروسی، محمدبيگی، محمدی، جمشيدی، خدادادلار، وکيلی و باشقالاری.[۷]
نوْم ( دین )دَییشدیر
شهرین خالقی مۆسلمان چوخونلوغو شیعه دیر سانکی بؤلگهده سونّو آزینلیغی دا یاشاییشدا دیر.
جمعیتدَییشدیر
بیجار شهری ۱۳۸۵-جی ایلده ۴۶٬۱۵۶ نفر و ۱۳۹۰-جی ایلده ۴۷،۹۲۶ نفرله ایرانین ۱۷۴-جو جمعیتلی شهری دیر.[۸]
طبیعی دورومدَییشدیر
جغرافیادَییشدیر
بیجار دنیزلر سطحیندن ۱۹۴۰ مِتیر بوْیو اوْلاراق ۷۷۰ مِتیر تِهراندان و ۴۲۵ مِتیر سنندجدن اوُجادا دیر. بوُ شهر ایرانین ایکینجی اوُجا شهری دیر.[۷]
جغرافیایی موقعیتیدَییشدیر
بو شهر 47 درجه 36 دیقه دوغو اوزوناسی گرینویچ دن و 35 درجه 52 دیقه انی ایله استوا دان یئرلشیب دیر.
چایلاردَییشدیر
قیزل اوزندَییشدیر
بؤلگهنین اؤنملی چایلاریندان قیزل اوزن و اوْنون بوُداقلاری تالوار و قمچقای دیر. تالوار چایی قروه داغلاریندان قایناییب خسروآباد دهستانیندان گئچندن سوْنرا و هابئله سلامت آبادین قدیمی کؤرپوسو آلتیندان گئچیب بیجار شهرین دوْغو ۳۶ کیلومتیرلیگیندن گئچیر و قیزل اوزن چایینا قاتیشیر. قمچقای چایی دا کرانی بؤلوموندن گئچندن سوْنرا گلقشلاق کندین یانیندا قزیل اوزن چایینا قاتیشیر.[۵]
هوا دورومودَییشدیر
بیجار بولگه سی و شهرین هاواسی یاری قورو هاواسی وار .هابئله بو شهرین اوجالغی بولگه نین اوبیری یئرلرینه گوره یوخاری دیر اونا گوره ایستی سویوقلوق گونو ایستی گوندن 79 درجه سانتی گیرالد آرالی دیر.هوانین دورومو منطقه لاب آز وقتی 38 درجه صیفیر دن آشاغی یئتیشیر و ان چوخ وقته تیر و مرداد آی لاریندا 41 درجه صیفیر دن یوخاری یئتیشیر یاغینتی دورومو حدی ایلده 9/439 میلی متیر دیر قورولوق آی لارین اوزونلوغو 4 آی دیر و بوز باغلامیش آی لارین گون سایی سی 107 گون دیر.
دپریمدَییشدیر
بیجار منطقه سی دپریملی بیر منطقه دیر 1297 جی ایلده آغیر دپریم گروس منطقه سین تیتردیب چوخلی کندلر داغیلدیلار.[۵]
اردب(فرهنگ)دَییشدیر
دبلر و رسملردَییشدیر
سینمادَییشدیر
بیجار شهرینده کوردوستانین اوبیری شهرلرینه تای سینما دان محروم دیلار و سینما نین اولماماغی بو شهرده بیر هنری معضل یارالدیب دیر.[۱۰]
کیتابخانادَییشدیر
ایندیلیکده بیجار شهرینده هر 100 نفر اۆچون 108 سانتی متیر اوخوماق فضاسی وار کی ایستانداردلار اساسیندا هر نفر اۆچون گرک 8 متیر اولا هابئله ایندیلیکده 3 مین 189 نفر بیجارین کیتابخانا لاریندا فعال عوضویت لری وار و 2 مین 345 متیر بونلار اۆچون یاخشی اوخوماق فضاسی دئییل.[۱۱]
سیاستدَییشدیر
ایندیلیکده علی پاشازاده بیجارین شهرداری دیر.[۳]
اولوشچولوق (شهرداری) تاریخچهسیدَییشدیر
مشروطیتدن سوْنرا، مجلیس نیمایندهسینین اینتیخابیّه حؤزهسی شهر تانیلیب و موختلیف ایدارهلرین اوْردا قوُرولماسی گرک اوْلوردو. بیجار شهری ده گروس اینتیخابیه حؤزهسینین مرکزی اوْلدوغونا گؤره، بوُ قانونا مشمول اوْلاراق دؤلتی ایدارهلر گئتدیکجه اوْردا قوُرولدو. بیجار اولوشچولوغو احمدشاه قاجار چاغی قوُرولاراق ایلک اولوشچوسو ( شهردار ) «مهذب تویسرکانی» ایمیش.[۳]
اوخول لاردَییشدیر
یوکسک اوخول لاردَییشدیر
بیجار شهری نئچه یوکسک اوخول ایله بؤلگهنین اؤنملی علمی مرکزلریندن ساییلیر. بوُ اوخول لارین بیر نئچهسی عبارت دیر:
- دانشکده مهندسی و علوم پایه بیجار
- دانشگاه آزاد واحد بیجار[۱۲]
- دانشگاه پیام نور مرکز بیجار[۱۳]
- مرکز آموزش علمی کاربردی بیجار.
دینی حوزوی اوخول لاردَییشدیر
بیجار شهرینین آقالار اۆچون دینی حوزوی مکتبی ۷۰ ایل بوُندان اؤنجه اؤز ایشینی باشلاییب و امام صادق مکتبی آدلانیر هابئله بوُ شهرین خانیملار اۆچون ده دینی حوزوی مکتبی واردیر[۱۴] ایندیلیکده ۱۷۰ طلبه ۸ پایهده بوُ شهرین حوزهسینده مکتب گؤرورلر.[۱۵]
شهر معضل لریدَییشدیر
بیجار شهرینده اولان موزاحیم شوغللار بو شهرین معضللریندن ساییلاراق و بو شهرده یاشانلارین حق لرین ایاقلاییب دیر موزاحیم شوغللار یاخشی یئرده یئرلشممه سی هبئله بعضی بیر تولیدی - صنعنی و خدماتی چالیشمالار شهر فضاسیندان یارانیب دیر و شهر خالقین جیسم و روح لارینا و شهرین اوزونه پیس و کدرلری تاثیر قویوب.[۱۶] هابئله بو شهرده عمومی پارکینگین اولماماسی آیری معضل لردن دیر کی بیجار شهرین خالقیندا نیارانچیلیق یارالدیب.[۱۷]
یوْللار[۱۸]دَییشدیر
ایدماندَییشدیر
بیجار شهرینده اولان ایدمانلی یئرلر بونلاردان عیبارتدیر:
- فوتبول استادیومو (۱۷شهریور)
- نسار ایسکی پیستی
- موتور سورمک پیستی[۱۹]
- آت سورمک پیستی
- زورخانا
- 2 مین لیک سالونو (شهیدلر) نئچه منظوره
- ایدمان سالونو (کارگرلر) نئچه منظوره
- گولش ائوی (گولشچیلیک سالونو)[۲۰]
- نئچه منظوره ورزیشی سالون خانیم لار اۆچون[۲۱]
- گؤل
- المپیک سالونو
- آدسیز شهیدلر ایدمانسال مجموعه سی (چیممک گؤلو بویوک لر و اوشاقلار اۆچون ،بدنقاییرما و ژیمیناستیک سالونو ،قورو و بوخار سونا،خانیم لارین آیروبیک سالونو)[۲۲]
- پینقپُنق ائوی
بهداشت و درماندَییشدیر
بیجاردا امام حسین بیماریستانی (دؤلتی) و شفا درمانگاهی (خوصوصی) ایشلهییرلر.[۲۳]
مدیا و درگی لردَییشدیر
TV و رادیو کانالیدَییشدیر
بیجار شهری کوردوستان اوستانین اوبیری شهرلره تای رادیو ، tv نین دیجیتالی کانال لاریندان بهره آپاریرلار بو بولگه ده 20 tv کانالی و 14 رادیو کانالی پخش اولور.[۲۴]
درگیلردَییشدیر
بیجار شهرینده بیر اختصاصی درگی بیجار شهرین خبرلرین یایماق اۆچون یوخدور هابئله بو شهرین درگی و ژورنالیست لریندن حمایت ائتمک اۆچون مسئول لارین چالیشمالارینا و حمایت لرینه و امکانات وئرمک لرینه باغلی دیر.[۲۵]
ایقتیصاد و اکیندَییشدیر
بیجارین اصلی صادیراتی اهمیت ترتیبیجه بوُغدا و آرپا دیر. کتیرا، یۆن، دری و دنلی بیتکیلر ده بیجارین صادیراتی محصوللاریندان دیر.بیجار ایرانین ان بؤیوک بوُغدا اکن منطقهلریندن دیر. بیجار منطقهسینین چوْخلو اهالیسی اکینچی اوْلاراق ایلده ۱۰۰مین توْندان آرتیق بوُغدا بیچیرلر. مالدارلیغین دا بوُ منطقهده رونقی وار.[۴]
محله لردَییشدیر
گؤرمهلی و تاریخی یئرلردَییشدیر
تاریخی یئرلردَییشدیر
بیجار شهری اسکی تاریخدن نئچه بازارا مالیک ایمیش، هابئله بونلارین بعضیلری هله اؤز یاشاییشلرینه داوام وئریرلر. بوُ شهرین قدیم بازاری بؤیوک بازار آدیلا تانینیر و آیری بازارلاری عیبارت دیر: ایفتخار نیظام بازاری، سالار قیصریهسی، سید لشکر قیصریهسی و امیر تومان بازاری کی اسکی و تزه سرالاری ایله اسکی زامانلاردا افغانلی، تبریزلی، همدانلی و زنجانلی تاجیرلرین تیجارت یئری اولاراق ایندیلیکده ایکی تیمچه، شهبازخان و امیرتومان تیمچهلری، بازارلیلارین توکان یئرلری دیر. بوُ شهرین گؤرمهلی یئرلری عیبارت دیر:
- بیجار بازاری
- امیر تومان سراسی
- حاج شهباز تیمچه سی
- شیخ فاضل گروسی مقبرهسی
- قارلی و چمنلی نسار ایسکی پیستی
دولانمالی یئرلردَییشدیر
- نسار اسکی پیستی
- داغلیلق نسار پارکی
- ایمام خیابانی
- شاهید پارکی
- سراوو پارکی
- 15 خورداد پارکی
- الغدیر پارکی
آدلیملاردَییشدیر
- امیرنظام گروسی
- فاضلخان گروسی
- شیخ عبدالحسین فاضل گروسی
- سید عبدالمجید گروسی
- سید نصرالله بنیصدر
- علی اوساط انصاری گروسی
- شیخ محمد نبی شریعت [۳]
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "پورتال وزارت کشور". Archived from the original on 2014-07-24. Retrieved 2014-09-11.
- ^ "ویزیت ایران". Archived from the original on 2020-08-16. Retrieved 2020-08-24.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ بیجار بلدیه سایتی
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ معرفی شهرستان بیجار Archived 2014-07-01 at the Wayback Machine., بیجار فرمانداریسی
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ دانشنامه جهان اسلام بیجار
- ^ «بیجار» پشت بام دنیا
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ [دائمی اولو باغلانتیلی] زیبا وب - حمیدرضا ترکمندی
- ^ "شهر شما چقدر جمعیت دارد؟". Archived from the original on 2014-04-23. Retrieved 2014-04-23.
- ^ пpeдпoлaraeMoe
- ^ وب سایت افشین کاظمی
- ^ خبرگزاری فارس
- ^ http://www.iau-bijar.ac.ir Archived 2015-10-16 at the Wayback Machine. دانشگاه آزاد واحد بیجار
- ^ http://www.pnubijar.ac.ir Archived 2019-09-17 at the Wayback Machine. دانشگاه پیام نور واحدد بیجار
- ^ خبرگزاری جمهوری اسلامی
- ^ ممتاز نیوز
- ^ "بیجار بام ایران". Archived from the original on 2014-04-03. Retrieved 2014-07-25.
- ^ "بیجار آنلاین". Archived from the original on 2014-07-21. Retrieved 2014-07-25.
- ^ بهراه
- ^ پیست موتورسوار کراس شهید منصوری شهرستان بیجار افتتاح شد
- ^ بهره برداری ازمجهزترین خانه کشتی کشور در بیجار
- ^ "افتتاح بزرگترین سالن ورزشی بانوان غرب کشور در بیجار". Archived from the original on 2014-09-21. Retrieved 2014-07-21.
- ^ بهره برداري از مجموعه ورزشي شهداي گمنام بيجار
- ^ شماره تماس مراکز بهداشتی و درمانی, بیجار بلدیهسی
- ^ صدا و سیمای کردستان[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ خبرگزاری جموری اسلامی کردستان[دائمی اولو باغلانتیلی]


text:
کمبریج، ماساچوست
{{Infobox settlement |official_name = کمبریج، ماساچوست |settlement_type = شهر |nickname = |motto =Literis Antiquis Novis Institutis Decora (لاتین دیلی)
کمبریج، ماساچوست (اینگیلیسجه: Cambridge, Massachusetts) آمریکانین ماساچوست ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۸٫۴۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۰۵۱۶۲ نفر دیر. بۇ شهر ۱۲ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده کمبریج، ماساچوست گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cambridge, Massachusetts»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آغاج (اؤلچو بیریمی)
آغاج — ریاضیاتدا اسکی چاغلاردا مسافهلری اؤلچمک اۆچون ایستیفاده ائدیلن اوزونلوق اؤلچو بیریمی(واحیدی).
عومومی معلومات[دَییشدیر]
عالیملر اوزون ایللر آپاردیقلاری جیدی آراشدیرمالار نتیجهسینده بئله بیر فیکره گلمیشلر کی، آذربایجان اراضیسی مدنی اکینچیلیگین ان قدیم اوجاقلارینداندیر. سونراکی مدنی-تصروفات اینکیشافی زمینینده جمعیتین ایستحصال موناسیبتلرینده باش وئرن کؤکلو دییشیکلیکلر محصولدار قووّهلرین، ائلجه ده امک آلتلرینین یئنی-یئنی فورمالارینین یارانماسینا موثبت تاثیر گؤسترمیشدیر. بو دؤورده قدیم اجدادلاریمیزین دوشونمه قابیلیتی آرتمیش، حیاتین بعضی سیرلرینی درک ائتمک باجاریغی چوخالمیش، اونلار اکینهجکلرده، تورپاق ساحهلرینده، مال-قارانین سایینین موعینلشدیریلمهسینده، یاشاییش ائولرینین تیکینتیسینده و دیگر یوزلرله حیاتی ایشلرده اؤلچویه - حسابلاماغا احتیاج دویموشلار. اودور کی، زامان کئچدیکجه، داها دقیق و موکمّل اؤلچو بیریملری مئیدانا چیخمیشدیر. آغاج اوزونلوق اؤلچو بیریمی ده محض بئله یارانمیشدیر.
آغاج بو گون اؤلچو بیریمی کیمی ایشلهدیلمیر. آنجاق اسکی چاغلاردا، خوصوصیله اورتا عصرلرده اوزاق مسافهلری اؤلچمک اۆچون آغاجدان داها چوخ ایستیفاده ائدیلمیشدیر. بیر آغاج تخمینن 6-7 کیلومتر-ه برابر گؤتورولموشدور. آلتیآغاج یاشاییش مسکنینین آدینین دا بو اؤلچو بیریمی ایله باغلی یاراندیغینی دوشونمگه اساس وئرن ان توتارلی فاکت اودور کی، شاماخیدان آلتی آغاجا قدر اولان مسافه 6-7 آغاجا، یعنی تخمیناً 50 کیلومتر-ه برابردیر. بو اؤلچو بیریمی ده شیفاهی خالق ادبیاتی نومونهلرینده گئنیش ایستیفاده اولونور. مثلا،
"گون او گون اولدو کی، احمد تاجیرباشی قفله-قاتیرلا گلیب چیخدی چنلی بئلین اون بئش-ایییرمی آغاجلیغینا".
"قوچ کوروغلو، خان گلیب، من اونلاری چنلی بئلین اوچ آغاجلیغینداکی بولاغین باشیندا قویوب گلدیم".
اونو دا قئید ائتمهلیییک کی، آرشین و آغاج حاقیندا قایناقلاردا وئریلن بیلگیلر دئمک اولار کی، اوست-اوسته دوشور.
قایناق[دَییشدیر]
آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 457


text:
`ژنرال قمر جاوید باجوا` نتیجهلر
خبرلر [166]
- بمت ایران-دا "اینسان حقوقلاری پوزونتولارینی" آراشدیرماق اوچون مکانیزم یاراتماغا چاغیریب
- پاکستان و امریکا حربی علاقه لرینی موذاکیره ائدیب
- حولوصی آکار ژنرال کریستوفر کاولینی قبول ائدیب
- حولوصی آکار، قازاقیستانین ساوونما باخانی ایله گؤروشدو
- "آمریکا، روس ژنراللارینین اؤلدورولمهسینه یاردیم ائدیر"
- 14 اؤلکهنین قرارگاه رئیسی روسیا-اوکراینا ساواشینی موذاکیره ائدیبلر
- روسیا: تورکیه-نین تشببوسو ایله ماریوپل-دان تخلیه لر اوچون دهلیز آچیریق
- اوکراینا: ۶ روس ژنرالی اؤلدورولدو
- آذربایجان و ایران آراسیندا حربی امکداشلیق مسئلهلری مذاکیره اولوندو
- یاشار گولر و ژنرال تاد والترز آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- هیندیستان باش قرارگاه باشقانینی داشییان هلیکوپتر دوشدو
- سودان-دا خارطوم اولوسلار آراسی هاوا لیمانی باغلانیب
- ایراندا گئچهن ایل ۲۵۰ نفر اعدام ائدیلدی
- قیرغیزیستان، تورکیهدن سیها آلاجاق
- باخان آکار، ژنرال حسنوولا گؤروشدو
- حولوصی آکار: "سون 6 ایلده 18 مین 196 ترورچو ضررسیزلشدیریلدی"
- فدرال سیستمه گئچیش قبول ائدیلدی
- حولوصی آکار و یاشار گولر لیبی-ده سفردهدیرلر
- روسیانین ایکی یوک اوچاغینین سرت شهرینه ائندیگی بیلدیریلیب
- حولوصی آکار لیبیا-دا سفرده دیر


text:
اویان نیوز: جمعه گونو حیاتا کئچیریلن ایش یاواشلاتماق حرکتینین آردیندان ایشچیلرین، بو گون بیر گونلوک ایش بوراخما حرکتی ائدهجک
دونیانین مشهور مئدیا قوروشوندان بیری اولان بی بی.سی-ده بو گون اعتصاب وار.
جمعه گونو حیاتا کئچیریلن ایش یاواشلاتماق حرکتینین آردیندان ایشچیلرین، بو گون بیر گونلوک ایش بوراخما حرکتی ائدهجک.
میللی ژورنالیستلر سندیکاسی (NUJ) امکداشلاری نوئل اعتصابیندان اوّل،DQF پروقرامییلا علاقهدار بیر اعتصاب سسوئرمهسی ائدیلمیشدی. اعتصاب و ایش یاواشلاتماق حرکتلری بؤیوک دستک تاپمیشدی.
بیر اوّلکی رهبرلیگین بی.بی.سی-نین یئنیدن قورولوشو نظرده توتان ایستراتژی آوریل ۲۰۱۷ده قدر دؤرد ایل ایچینده خرجلرین یوزده ۲۰ کسیلمهسینی نظرده توتور.
بی.بی.سی، “کیفیته اوستونلوک وئریلمهسینی نظرده توتدوغونو” ائشیتدیردیگی Delivering Quality First (DQF) پروقرامی چرچیوهسینده ۲۰۱۷-جی ایله قدر ۲ مین هیاتی باغلاییر.
سندیکا، بی.بی.سی-نین اسکاتلند، Asian Network، دونیا خیدمتی و اینگیلتره بورولارینداکی بیریملرده بعضی کادرلارین باغلانیلاجاغینی مدافعه ائدیر.
حکومتله واریلان راضیلاشما گره گی بی.بی.سی-نین بودجهسینی تشکیل ائدن و اینگیلترهده تلویزیونا صاحب اولان هر خانا خالقیندان تحصیل ائدیلن تلویزیون سند مبلغینده ۲۰۱۷ده قدر هر هانسی بیر آرتیما گیدیلهمهیهجک.
بوندان باشقا حکومت ۲۰۱۱دکی بودجه موقاویلهسینده بی.بی.سی دونیا سرویسینین بودجهسینین خاریجی ایشلر باخانلیغیندان تامین تطبیقینه سون وئریلهرک، بو قایناغین بی.بی.سی-نین اؤز بودجهسی ایچیندن آیریلماسینی بی.بی.سی رهبرلیگینه قبول ائتدیرمیشدی. بو تطبیق ۲۰۱۴-جی ایلده کئچیلهجک.
قورولدوغو گوندن بو یانا بی.بی.سی دونیا سرویسینین بودجهسینی تامین ائدن خاریجی ایشلر باخانلیغینین نشر سیاستینه مداخیله ائتمه مسئولیتی یوخ.
ت ر ت


text:
ایشبارا خاقان
ایشبارا — (اسكى تورکجه: ) کوْلو خاقانین اوْغلو٬ گؤیتۆرکلرین بئشینجی خاقانی (۵۸۷-۵۸۱ میلادی). ایشبارا خاقان دؤنمینده گؤیتۆرک خاقانلیغی شرقی گؤیتۆرک خاقانلیغی و غربی گؤیتۆرک خاقانلیغینا بؤلوندو.[۱]
خاقان اوْلماسی[دَییشدیر]
تاپوْ خاقان اؤلرکن٬ اؤز یئرینه اوْغلونون دئییل٬ تالوپیئنین کئچمهسینی تاپشیرمیش ایدی. آنجاق تاپوْ اؤلدوکدن سوْنرا اؤلکه باشبیلنلری مۇکان خاقانین ایلری سۆردوگو اۆچون تالوپئینین خاقان اوْلماسینی اۇیغون گؤرمهییب تاپوْنون اوْغلو آنلوْنو سئچمک ایستهدیلر. آنجاق آنلوْ دا یئرینی بؤیوک عمیسی کوْلوْنون اوْغلو ایشبارایا بۇراخدی. بئلهجه ایشبارا ۵۸۱-جی میلادی ایلینده خاقان اوْلدو.[۱]
تالوپیئن مسألهسی[دَییشدیر]
تالوپیئن اؤز امرینده اوْلانلارلا بیرلیکده٬ یئنی خاقانین بۇیروغو آلتیندا چالیشماغا باشلاییب ۵۸۲-جی ایلینده چینه قارشی آچیلان ساواشا خاقانلا بیرلیکده قاتیلدی. آنجاق ایشبارا خاقان٬ جسارت و قاهرامانلیغی ایله آد تاپمیش تالوْپیئندن آجیغی گلیردی؛ چینه قارشی ساواش مغلوبیت ایله نتیجهلنینجه٬ آناً قوْشونلاری ایله تالوْپیئنین اۆستونه گئتدی٬ اوْنا باغلی عسگرلری داغیتدی٬ آناسینی یاخالاییب اؤلدوردو. تالوْپیئن جانینی قۇرتارماق اۆچون٬ گؤیتۆرکلرین غربی یابغوسو تاردۇنون یانینا قاچدی.[۱]
گؤیتۆرکلرین ایکییه بؤلونمهسی[دَییشدیر]
اوْ زامانلاردا توْپا دؤولتینین یئرینه کئچهرک٬ چین بیرلیگینی یئنیدن قۇران سۇی سۇلالهسی٬ چینه ان بؤیوک تهلۆکهنی گؤیتۆرکلرین بۆتونلوگو گؤروردو. بۇ اۆزدن گؤیتورکلری بؤلمک اۆچون یوْل آختاریب بۇ آرادا گؤیتۆرکلرین غربی یابغوسو تاردۇنون نیگران اوْلدوغو مسألهدن فایدالانماق ایستهییردی. چین ایمپراتورو بۇ آماجلا تاردۇیا حؤرمت علامتی اوْلاراق اۆستونده قۇرد باشی اوْلان بیر بایراق یوْللایاراق٬ سارایینا گلن ائلچیلیک هئیأتینده تاردونون ائلچیلرینی ایشبارا خاقان ائلچیلریندن اؤنه کئچیردی. بۇ ایشلر تئز نتیجه وئردی؛ ایشبارا خاقان ۵۸۲-ده چینه قارشی ساواش آچارکن تاردونو دا چاغیرسا دا٬ تاردۇ ساواشا قاتیلمادی. ساواشدان سوْنرا تالوْپیئن اوْنا سیغینینجا٬ تاردۇ٬ ایشبارا خاقانین عالی حاکیمیّتی آلتیندان رسمی اوْلاراق چیخیشینی اعلان ائدیب تالوْپیئنه ۱۰۰٫۰۰۰ نفرلیک بیر گۆج وئرهرک ایشبارا خاقانا قارشی ساواشا گیرذی. بئلهجه گؤیتورک ایمپراتورلوغو ایکییه بؤلوندو.[۱]
ایشبارا خاقان٬ غربی گؤیتۆرک قوْشونلاری ایله ۵۸۲-دن ۵۸۷-دک سۆرن بیر ساواشا دۆشدو. بۇ ساواش شرقی گؤیتورکلری گئتدیکجه گۆجسوزلتدی. ایشبارا خاقان بۇ ساواش سیراسیندا٬ تالوْپیئنه کؤمک ائتدیکلرینه ظن ائتدیگی یۆکسک باشچیلارین عسگرلرینی اللریندن آلیب اوْنلاری عزل ائدیردی. بۇ ساواش ۵۸۷ ایلینده٬ خاقانین قارداشی چۇلوْهۇنون تالوْپیئنی اسیر ائتمهسی ایله سوْنا چاتدی. عئینی زاماندا ایشبارا خاقان دا اؤلدو.[۱]


text:
ایشلاووچیلرنی چیت ایلگه جونتیش اوچون اوچ کمیسیون نینگ ایشلری و معمالریدن گزارش قولگه کیریتیش مقصدیده ایشلر اداره سی نینگ تشقی ایشلرنی بیرلشتیریش بوییچه ریاستی تامانیدن تشقی ایشلر، ایش و اجتماعی ایشلر، قاچقینلر،...کوپراغ اوقینگ
فکر دایره سیده گی مدنی نهاد اعضالری ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر فضل محمود فضلی بیلن، تینچیلیک مذاکره لری، خاتین- قیزلر بوییچه حقلری، یاشلر و اوتکن نیچه ییل جریان ده قولگه کیریتیلگ...کوپراغ اوقینگ
مدنیت و اطلاعات وزیرلیگی نینگ تیللرنی رواجلنتیریش و عملگه آشیریش توغریسیدهگی قانون لایحهسی، فرهنگی میراثلرنی سقلش قانون ریجهسی، عاموی اخبارات واسطه لری نینگ پال...کوپراغ اوقینگ
ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر فضل محمود فضلی و مالیه وزیرلیگی نینگ سرپرستی بوگون توش دن کیین جینوا کنفرانسی مجبوریتلرینی تعقیب قیلیش مقصدیده یاردمچی مملکت لر نی...کوپراغ اوقینگ
کندهار ولایتی نینگ سوداگرلری و آق سقالری ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر فضل محمود فضلی بیلن اوچره شیب اوز معما و پیشنهاد لری توغریسیده بحث قیلیب و حل بولیشینی طلب قیلدیلر.امور...کوپراغ اوقینگ
افغان پست دولت شرکتی بیش شرطنامه نی صناعت و تجارت وزیرلیگی، ملکی هوا یوللری اداره سی، افغانستان اتاق...
ایشلاووچیلرنی چیت ایلگه جونتیش اوچون اوچ کمیسیون نینگ ایشلری و معمالریدن گزارش قولگه کیریتیش مقصدیده...
فکر دایره سیده گی مدنی نهاد اعضالری ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر فضل...
مدنیت و اطلاعات وزیرلیگی نینگ تیللرنی رواجلنتیریش و عملگه آشیریش توغریسیدهگی قانون لایحه...
ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر فضل محمود فضلی و مالیه وزیرلیگی نینگ سرپ...
کندهار ولایتی نینگ سوداگرلری و آق سقالری ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر...


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
ای شفقتلی الله! شوکورل سین، مِنی آیلتدین و هوشیار اتدین. گورَن گؤز وردین و ایشیدن قلاق ئتا ئتدین، سَلَتَنَتین استیقامَتلندیرین و اوز یولونا هدائیت اتدین. دوغرو یولو گؤستئردین و نیکات گمیسین داکسیل ایلدین. ای الله! مَنِی مَتنَتلی ساکسلا، سَبَاطلی و سَدَقَتلی ایله. آغیر سیناقلدان منی قورو، Əhdi-Peymanının möhkəm qasında sığınacaq ver و məni hifz eylə. Sən Qüvvətlisən. Sən Görənsən. Sən Eşidənsən.
Sən Ey Mərhəmətli Allah! مینه ال بیر اورک باغیشلا کی، گؤزگو تئکین سئنین مههبتینین ایشغی ایل نورلانسین و من الا بیر دوشونچ بیکس و ایچلاریف یاتین کی.
Sən Şəfqətlisən، Mərhəmətlisən. Sən Böyük Lütf Sahibisən.
-ابدول-بهاء عباس
Əhddə Möhkəmlik دوالاری
Əhddə Möhkəmlik


text:
نپتون
نپتون (سیمگه: ) — گونش سیستمینده سککیزینجی و بیلینن ان اۇزاق گزهگن. خاریجی گزهگنلر قروپونا داخیل اوْلان نپتون گونش سیستمینده دیامترینه گؤره دؤردونجو، کۆتلهسینه ایسه اۆچونجو یئری تۇتور. نپتونون کۆتلهسی یئرین کۆتلهسیندن ۱۷ دفعه داها چوْخدور. بۇ گؤستریجی نپتونون اکیزی حساب اوْلونان اورانوسدا ۱۵ دفعهیه اۇیغون گلیر. نپتون گونشدن ۳۰،۱ آو اۇزاقلیقدا (4,50×109 km) یئرلشیر و گونش اطرافیندا حرکتینی ۱۶۴،۸ ایله تماملاییر. نپتون آدی روم میفولوژیسیندان قایناقلانیر. نپتون روم میفولوژیسیندا دنیز تانریسی حساب اوْلونوردو. گزهگنین نجومی سمبولو اوْلان ♆ ایشارهسی ده نپتونون الینده تصویر اوْلونان اۆچ دیشلی میزراقلا باغلیدیر.
نپتونو عادی گؤزله گؤرمک مۆمکون دییلدیر و گونش سیستمینده وارلیغی ریاضی حسابلامالارلا قاباقجادان خبر وئریلهرک امپیریک مۆشاهیدهلرله تاپیلان ایلک گزهگندیر. آلکسی بووانین رهبرلیینده آپاریلان آراشتیرمالار نتیجهسینده، اورانوسین یؤرونگه(مدار)ینده باش وئرن گؤزلنیلمز دییشیکلیکلره بیلینمین گزهگنین سبب اوْلا بیلجیی دۆشونجهسی اوْرتایا آتیلدی. نپتون داها سوْنرادان ۲۳ سپتامبر ۱۸۴۶-جی ایلده یوهان گاله طرفیندن اوربن لو وریهنین قاباقجادان خبر وئردیی مؤقعنین چوْخ یاخینلیغیندا مۆشاهیده اوْلوندو. نپتونون ان بؤیوک پیکی اوْلان تریتون گزهگنین کشفیندن قیسا مدت سوْنرا کشف اوْلونسا دا، قالان ۱۴ پیک XX عصرده کشف اوْلونموشدور. نپتون یئردن چوْخ اۇزاقدا یئرلشمهسی سببیندن کیچیک گؤرونور و بۇ دا اوْنون تلسکوپلارلا مۆشاهیدهسینی چتینلشدیریر. ۲۵ آگوست ۱۹۸۹-جو ایلده وویاجر ۲ کوسمیک گمیسی نپتونون یاخینلیغیندان کئچرک مۆشاهیدهلر آپارمیشدیر. بۇندان باشقا هاببل تلسکوپو و یئردهکی بؤیوک تلسکوپلارین اۇیغون اوْپتیک سیستملریندن ایستیفاده اوْلوناراق نپتونون اۇزاقدان دا اطرافلی مۆشاهیدهسی مۆمکون اوْلموشدور.
نپتونون ترکیبی قاز بؤیوکلری اوْلان موشتری و ساتورندان فرقلی اوْلاراق اورانوسلا اوْخشاردیر. نپتونون آتموسفری موشتری و ساتورندا اوْلدوغو کیمی اساساً هیدروژن و هلیوم اوْلماقلا، کربوهیدروژن لر و آزوتدان تشکیل اوْلوندوغو حالدا، نیسبتاً یۆکسک میقداردا اوْلان سۇ، آمونیاک و متان بۇزلاری ایله اوْنلاردان فرقلنیر. نپتونون داخیلی اورانوس کیمی بۇز و داشدان عبارتدیر. بۇ فرقین اوْلماسی سببیندن، اورانوس و نپتون آسترونوملار طرفیندن بۇز بؤیوکلری اوْلاراق تصنیف اوْلونموشدور.
اورانوسین دومانلی و نیسبتاً دورغون اوْلان آتموسفراینین عکسینه اوْلاراق، نپتونون آتموسفری فعّالدیر و هاوا حادیثهلری مۆشاهیده اوْلونور. وویاجر ۲ کوسمیک گمیسینین ۱۹۸۹-جو ایلدکی اۇچوشو زامانی مؤوجود اوْلان و موشتریین بؤیوک قیرمیزی لکهسینه اوْخشایان بؤیوک توند لکه بۇنا اؤرنک اوْلا بیلر. بۇ هاوا حادیثهلرینین باش وئرمه سببی هیزی ساعتدا ۲۱۰۰ کیلومتر ه چاتان گونش سیستمینین دیگر گزهگنلرینه نظرن ان گۆجلو کولکلردیر.
تاریخی[دَییشدیر]
کشفی[دَییشدیر]
نپتونون مۆشاهیدهسینه دایر ایلک قئیدلر قالیلو قالیلیه مخصوصدور. اوْ، ۲۸ دسامبر ۱۶۱۲-جی ایل و ۲۷ ژانویه ۱۶۱۳-جو ایلده نپتونو مۆشاهیده ائتمیش ، بۇنا باخمایاراق حرکتسیز اوْلدوغونو دوشونمهسی سببیندن اۇلدوز اوْلدوغونو فرض ائتمیشدیر. بۇ سببدن ده قالیلو قالیلیین مۆشاهیدهسی نپتونون کشفی کیمی قیمتلندیریلمیر.
۱۸۲۱-جی ایلده آلکسی بووا نپتونون قوْنشوسو اوْلان اورانوسین یؤرونگه سی(مدار)نین نجومی جدولینی درج ائتدی. [[شکیل:اۇرباین له Verrier.jpg|۱۵۰پخ|تهومب|لفت|اوربن لو وریه.]] ۱۸۴۵-۱۸۴۶-جی ایللرده اوربن لو وریه موستقیل شکیلده یئنی گزهگنین یئری ایله باغلی بیر سیرا حسابلامالار اوْرتایا آتدی. بۇنا باخمایاراق، اوْنون ایشلری فرانسه دا گئنیش عکس-سدایا سبب اوْلمادی. ۱۸۴۶-جی ایلین ژۇئن آییندا اوربن لو ورینین درج ائتدیی گؤستریجیلری گؤرن جورج اری، گؤستریجیلرین جان آدامسین گؤستریجیلری ایله اۇیغونلوق تشکیل اتدیینی گؤردو. بۇ سببدن ده جورج اری کمبریج رصدخاناسینین رهبری اوْلان جیمس شالینی احتیمال اوْلونان یئنی گزهگنی آختارماغا راضی سالدی. جیمس شالی ۱۸۴۶-جی ایلین آگوست آییندان سپتامبرآدک گؤیو مۆشاهیده اتسه ده، نتیجه الده ائده بیلمهدی. اوربن لو وریه برلین رصدخاناسیندا آسترونوم اوْلان ایوهانن قوتفرید قالا مکتوب یازاراق، اوْنو یئنی گزهگنی آختارماغا تشویق ائتدی. برلین رصدخاناسیندا طلبه اوْلان هنریخ د`آررست ایوهانن قوترید قالا اۇربان لورینین تخمین ائتدیی بؤلگهنین حال-حاضیرکی دۇرومی ایله اوْ دؤوره عایید اوْلان دۇرومینی، بیر گزهگنین ثابت اۇلدوزا نزرن یردییشمهسینی ده نظره آلاراق مؤ قایسه ائتمهسینی تکلیف ائتدی. نپتون ۲۳ سپتامبر ۱۸۴۶-جی ایلده، اۇربان لورینین مکتوبونو آلدیقلاری گۆنون گئجهسی کشف اوْلوندو. ایوهانن قوتفیرد قالین نپتونو مۆشاهیده ائتدیی یئر اۇربان لورینین تکلیف ائتدیی یئرین ۱° اۇزاقلیغیندا ایدی کی، بۇ گؤستریجی جان آدامسین تکلیف ائتدیی یئردن ۱۲° اۇزاقلیقدا ایدی. داها سوْنرا جیمس شالی ۴ و ۱۲ آگوست تاریخلرینده نپتونو ایکی دفعه مۆشاهیده ائتدیینین فرقینه واردی. بۇنا باخمایاراق اوْ، یئنیلنمیش اۇلدوز خریطهسینه صاحیب دییلدی و نپتونو مۆشاهیده ائدرکن اوْنون آختاردیغی یئنی گزهگن اوْلا بیلجیینی دوشونممیشدی
نپتونون کشفیندن سوْنرا، فرانسوی لر و اینگیلیس لر آراسیندا کشفه حاق ادعاسی اۇغروندا کسکین میللیتچی رقابت باشلادی. سوْندا بینلخالق رازیلاشما ایله کشفده جان آدامس و اوربن لو وریهنین حاق ادعالارینین اوْرتاق اوْلماسی قرارلاشدیریلدی. ۱۹۶۶-جی ایلدن بۇ یانا دنیس راولینسدن باشلایاراق جان آدامسین کشفده حاق ادعاسینا صاحیب اوْلماسی مسئلهسینه شوبهه ایله یاناشیلماغا باشلانیلدی. بۇندان سوْنرا ۱۹۹۸-جی ایلده قرینویچ رصدخاناسیندا یئرلشن نپتون کاغیذلاری یئنیدن تدقیق اوْلوندو. بۇ سندلرین مۆشاهیده اوْلونماسیندان سوْنرا جان آدامسین اوربن لو وریه ایله برابر حاقلارا صاحیب اوْلمادیغی یاناشماسی اوْرتایا آتیلمیشدیر. اوْنلارین یاناشماسینا گؤره بۇرادا حاق ادعاسی گزهگنین یئرینی مویینلشدیرن و آسترونوملاری اوْنو تاپماسی اۆچون تشویق ائدن اۇربان لورییه مخصوصدور.
آدلاندیرما[دَییشدیر]
کشفیندن کئچن قیسا مدت عرضینده نپتون لورینین گزهگنی یا دا اورانوسین یؤرونگه سی(مدار)نین خاریجینده یئرلشن گزهگن اوْلاراق تانینیردی. آدلا باغلی ایلک تکلیف ایوهانن قوتفرید قال طرفیندن ائدیلمیشدیر. اوْ، یانوس آدینی تکلیف ائدیردی. اینگیلیسده ایسه جیمس شالی طرفیندن اوقیانوس آدی تکلیف ائدیلمیشدیر. کشفینی آدلاندیرما حاقینین اؤزونه عایید اوْلدوغونو بیلدیرن اوربن لو وریه یئنی کشف اوْلونموش گزهگنی نپتون اوْلاراق آدلاندیردی. داها سوْنرا ایسه، اۇکتوبر دا گزهگنه اؤز آدینین وئریلمهسینی تکلیف ائتدی. بۇنا باخمایاراق اوْنون بۇ تکلیفی فرانسه دان کناردا قبول اوْلونمادی فرانسه قایناقلرینده اورانوسین آدی گزهگنی کشف ائدن ویلیام هرشلین شرفینه هرشل اوْلاراق دییشدیریلدی. نپتون گزهگنین آدی ایسه لوریه اوْلاراق قئید اوْلوندو. ۲۹ دسامبر ۱۸۴۶-جی ایلده فردریک ایسترووه روسیه علملر آکادمیاسینا نپتون آدینی تکلیف ائتدی.داها سوْنرا نپتون آدی بینلخالق ایجتیمایت طرفیندن ده قبول ائدیلدی. نپتون روم میفولوژیسیندا دنیز تانسی ایدی و اوْنون یونان میفولوژیسینداکی قارشیلیغی پوسیدون ایدی. یئرین آدیندان باشقا دیگر گزهگنلرین آدلاری روم میفولوژیسینا اۇیغون گلیردی. نپتونون دا بۇ جور آدلاندیریلماسی ایله عنعنهیه صادق قالیندی.
دۇروم[دَییشدیر]
کشف ائدیلدیی ۱۸۴۶-جی ایلدن ۱۹۳۰-جو ایلده پلوتونون کشف ائدیلمهسینه قدر بیلینن ان اۇزاق گزهگن اوْلموشدور. پلوتون کشف ادیلدیی دؤورده گزهگن اوْلاراق قبول اوْلونموشدور. پلوتونون یؤرونگه سی(مدار)نین گونشه نپتوندان داها یاخین اوْلدوغو ۱۹۷۹-۱۹۹۹-جو ایللر آراسیندا قالان ۲۰ ایللیک دؤور استثنا اوْلماقلا، نپتون سونونجو گزهگندن اوّلکی گزهگن اوْلاراق حساب اوْلونوردو.۲۰۰۶-جی ایلده بینلخالق آسترونومی اتفاقی گزهگن آنلاییشینین تعریفینی دقیقلشدیردی و پلوتون جیرتدان گزهگن اوْلاراق یئنیدن تصنیف اوْلوندو. بۇ دؤوردن سوْنرا نپتون بیلینن ان اۇزاقدا یئرلشن گزهگن اوْلاراق قبول اوْلونموشدور.< گونش سیستمینین نپتوندان کناردا یئرلشن کوسمیک جیسملری نپتونخاریجی جیسملر اوْلاراق آدلاندیریلیر.
فیزیکی خۆصیّتلری[دَییشدیر]
۱۰۲۴۳×۱۰۲۶[۱] کیلوگرملیق کۆتله ایله یئردن ۱۷ دفعه آغیر[۲] اوْلان نپتونون کۆتلهسی موشتریین کۆتلهسینین ۱/۱۹-i قدردیر.[۳] نپتوندا ۱ بار تضییقدا ۱۱،۱۵م/س۲ یئرچه کیمی(گرانش) قوهسی واردیر کی، بۇ گؤستریجی یئرین سطح یئرچه کیمی(گرانش)سیندان ۱،۱۴ دفعه چوْخدور. بۇ گؤستریجی ایله نپتون یالنیز موشتریدن گئری قالیر. نپتونون اکوادور رادیوسو ۲۴۷۶۴ کیلومتردیر.[۴] بۇ گؤستریجی یئرین اکوادور رادیوسوندان تقریباً ۴ دفعه چوْخدور. نپتون دا اورانوس کیمی بۇز بؤیوکیدیر و دیگر بؤیوک گزهگنلر اوْلان موشتری و ساتورنا نیسبتاً داها کیچیکدیر.[۵] فیزیکی اؤزللیکلرینه گؤره نپتونلا اوْخشارلیق تشکیل ائدن اکزوپلانتلری شرطی اوْلاراق نپتونلار صینفینه داخیل ائدیرلر.[۶]
داخیلی قۇرولوشو[دَییشدیر]
نپتونون داخیلی قۇرولوشو اورانوسین داخیلی قورولوشونا اوْخشاردیر. نپتونون آتموسفری گزهگنین عۆمومی کۆتلهسینین ۵-۱۰%-نی، کناردان مرکزه قدر اوْلان مسافهنین ایسه ۱۰-۲۰%-نی تشکیل ائدیر. نپتوندا آتموسفر تضییقی ۱۰ گپا-یا برابردیر کی، بۇ گؤستریجی یئردهکی آتموسفر تضییقیندن ۱۰۰۰۰۰ دفعه چوْخدور. متان، آمونیاک و سۇ میقداری آتموسفرین آشاغی حیصّه لرینده داها یۆکسکدیر.[۷]
نپتونون مانتیاسی یئرین کۆتلهسیندن ۱۰-۱۵ دفعه چوْخ کۆتلهیه صاحیبدیر و سۇ، آمونیاک و متان باخیمیندان زنگیندیر.گزهگنلری اؤیرهنن بیلم ده بۇ قورولوشا صاحیب اوْلان مانتییا بۇزلو اوْلسا دا، ایستی و آخیشقان اوْلاراق آدلاندیریلیر. یۆکسک سوییهده الکتریک کچیریجیلییی اوْلان بۇ ساحه بعضاً سۇ-آمونیاک اوقیانوسی اوْلاراق آدلاندیریلیر.<
نپتونون نۆوهسی دمیر، نیکل و سیلیکاتلاردان تشکیل اوْلونموشدور و یئرین کۆتلهسیندن ۱،۲ دفعه چوْخ کۆتلهیه صاحیبدیر
یؤرونگه سی(مدار) و حرکتی[دَییشدیر]
نپتونلا گونش آراسینداکی اۇزاقلیق اوْرتا حسابلا ۴،۵ میلیارد کیلومتر ه (۳۰،۱ آو) برابردیر. نپتون گونش اطرافینداکی حرکتینی ۱۶۴،۷۹ ± ۰،۱ ایلده تماملاییر. نپتون گونشه ان یاخین اوْلدوغو نقطهده اوْندان ۲۹،۸۱ آو، ان اۇزاق اوْلدوغو نقطهده ایسه ۳۰،۳۳ آو اۇزاقلیقدا یئرلشیر.< ۱۲ جۇلای ۲۰۱۱-جی ایلده نپتون کشف اوْلوندوغو ۱۸۴۶-جی ایلدن هسابلاندیقدا، مۆشاهیده اوْلونان ایلک دؤورهسینی تاماملامیشدیر.
فوْرمالاشماسی و یئردییشمهسی[دَییشدیر]
بۇز بؤیوکلری اوْلان اورانوس و نپتونون نئجه فورمالاشدیغینی ایضاح ائتمک ایندیکی مؤوجود موْدللرله اوْلدوقجا چتیندیر. حال حاضیردا مؤوجود اوْلان موْدللره گؤره، گونش سیستمینین فوْرمالاشماسینین ایلکین دؤورلرینده سیستمینین بۇ قدر کنار بؤلگهلرینده بؤیوک گزهگنلرین فوْرمالاشماسی اۆچون یترلی ماده یوْخدو. بۇ سببدن ده قدیمی اوْلان جاذیبه قوهسینه اساسلانان اطرافداکی جیسملرین توپلانماسی نتیجهسینده فورمالاشان گزهگنلر موْدلیندن داها فرقلی یاناشمانین اوْلماسی ضرورتی یاراندی. بیر فرضیه گؤره، بۇز بؤیوکلری گونش سیستمینین ایلکین دؤورلرینده ماده ایله داها زنگین اوْلان ایچ حیصّه لرینده فوْرمالاشمیشدی و زامانلا ایندیکی یئرلشدیکلری یئرلره دۇغرو یئردییشمه ائتمیش دیلر حال حاضیردا کویپر قورشاغینداکی کیچیک گؤی جیسملرینین سیخلیغینی دا آچیقلایان بۇ یاناشما آسترونوملار طرفیندن ان چوْخ قبول اوْلونان یاناشمادیر. یئرلرینی دییشن نپتون و دیگر قاز بؤیوکلرینین کویپر قورشاغینداکی گؤی جیسملرینه تاثیرلرینی تدقیق ائدن بۇ فرضیه نایس موْدلی اوْلاراق تانینی
بیرده باخ[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Bوارد نشدهاست
- ^ "نپتونه فاجت سهت". ناسا.
- ^ اۇنسؤلد، آلبرجهت؛ باسجهک، بودو (۲۰۰۱). تهه New جوسموس: آن اینترودوجتیون تو آسترونومی آند آستروپهیسیجس (۵ته اد.). ایسپرینگر. پ. ۴۷. ایسبن ۹۷۸-۳-۵۴۰-۶۷۸۷۷-۹. سه تابله ۳.۱.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Cوارد نشدهاست
- ^ بوسس، آلان پ. (۲۰۰۲). "فورماتیون اوْف گاس آند ایجه گیانت پلانتس". اارته آند پلانتاری سجینجه لتترس. ۲۰۲ (۳–۴): ۵۱۳–۵۲۳. بیبجوده:۲۰۰۲ه&پسل.۲۰۲..۵۱۳ب. دوی:۱۰.۱۰۱۶/س۰۰۱۲-۸۲۱خ(۰۲)۰۰۸۰۸-۷.
- ^ لوویس، سی.؛ مایور، م.؛ آلیبرت ی.؛ بنز W. (۱۸ مئی ۲۰۰۶). "تریو اوْف نپتونس آند تهیر بلت". اسو. رتریود ۲۵ فبرواری ۲۰۰۸.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
DDوارد نشدهاست


text:
۲۵ فوریه
۲۵ فوریه:
- ۱۶۴۳ - عثمانلی سۇلطانی ایکینجی احمد آنادان اوْلدو.
- ۱۸۳۶ - ساموئل کوْلت٬ کوْلت سیلاحینی ثبت ائتدی.
- ۱۸۹۵ - مشهور فیزیکچیلر پیئر و ماری کوری ائولندی.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه٬ آراکلی٬ سۆرمنه و ایسپیری روسیه ایشغالیندان قۇرتاردی.
- ۱۹۲۱ - تۆرکیه٬ چیلدیری روسیه ایشغالیندان قۇرتاردی.
- ۱۹۲۱ - گۆرجوستان باشکندی تیفلیس٬ بولشویک روسیه طرفیندن ایشغال ائدیلدی.
- ۱۹۲۵ - تۆرکیه خیانت-وطنیه قانونوندا دییشیکلیک ائدیلدی؛ دین سیاسته آلت ائدیلمهیهجک و بۇ جورم وطن خیانتی ساییلاجاق.
- ۱۹۹۵ - یوقوسلاوی اۆزره اۇلوسلارآراسی حربی تریبونال صرب باشچیلاری رادوام کاراجیچ و راتکو ملادیچی سوْیقیریم تؤرتمکده تقصیرلندیردی.