text:
افغانستانده کیچیک قیزباله گه تجاوز قیلگن کیشی لر اوشلندی
خودی منه شوو کیشی لر افغانستان نینگ قندوز ولایتیده اوشلندی
افغانستان نینگ قندوز ولایتیده 7 یاشیده گی بیر قیز باله گه تجاوز قیلیب اونی اولدیرگن اوچ کیشی اوشلندی.
قندوز ولایتی امنیه قوماندانی جنرال عبدالحمید حمیدی خودی منه شوو اوچ کیشی نینگ آلدین اوشبو کیچیک قیز باله گه تجاوز قیلگن لیک لری و کیین چه لیک ایسه اونی اولدیرگن لیک لری نی بیلدیردی.
حمیدی تقریباً اوچ هفته آلدین یوز بیرگن اوشبو تجاوز و قتل حادثه سی نینگ فاعل لریدن عبارت ایکن لیک لری بیلدیریلگن اوشبو کیشی لرنینگ دوسیه لری نینگ عدلی ارگان لر گه یوباریلگن لیگی نی معلوم قیلدی.
سونگگی پیتلرده افغانستانده امنیت نینگ یخشی بولمه گن جایلرده بونگه اوخشش تجاوز حادثه لری نینگ آرتیب کیتگن لیگی بیلدیریلماقده.
جاری آی نینگ ایلک کونلریده هم ارزگان ولایتیده 8 یاشیده گی بیر قیز باله قوراللی کیشی لر تامانیدن تجاوز ایتیلرایکن, کیین چه لیک ایسه خودی منه شوو قوراللی کیشی لر تامانیدن وحشیانه بیر شکلده اولدیریلگن ایدی.


c: text/html

text:
هلهلیک داغلیق قاراباغ مسئلهسینین حلینده آتیلاجاق هانسیسا آددیمدان دانیشماق تئزدیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ موسکوانین تکلیفی ایله روسییا، آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر ناظیرلرینین گؤروشونو شرح ائدن میللت وکیلی، پولیتولوگ راسیم موسی بیوو دئییب. میلت وکیلی سؤزوگئدن تکلیفی مثبت قیمتلندیریب:
«اصلینده، محاربه گئتمیرسه، خاریجی ایشلر ناظرلری گؤروشملی و بو مسئلهلرین دینج یوللا حلینه تشببوث گؤسترمهلی و موذاکیرهلر آپارمالیدیرلار. هلهلیک داغلیق قاراباغ مسئلهسینین حلینده آتیلاجاق هانسیسا آددیمدان دانیشماق تئزدیر. عمومیتله، دانیشیقلار برپا اولونارسا، بو، اؤزلویونده مثبت حادثه اولاجاق».
قید ائدک کی، خاریجی ایشلر ناظری المار مممدیاروو روسییا طرفینین ایشتیراکی ایله آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر ناظیرلرینین گؤروشونه رسمی باکینین راضیلیق وئردیینی آچیقلاییب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۱۴ دئکابردا ببج تئلئه کانالیندا یاییملانان سندلی فیلم یئنیدن گوندهمه گلیب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، فیلمده روسییانین علی ایله روسلان ایسرافیلوو، ابدول واحید ائدئلگیریئو، بئرگ-هاژ موسایئو، روستهم آلتمیروو و زاوربئک آمریئوین تورکییهده سو-قصد نتیجهسینده اؤلدورولدویو خاطیرلانیب.
آیریجا، تورکییهنین ایندییه دک بو حادثهلره جاواب وئرمه دییی خصوصی قئید اولونوب.
سندلی فیلم یاییملاندیقدان جمعی ۵ گون سونرا روسییانین تورکییهدهکی سفیری آندرئی کارلووون قتلی کیفایت قدر ماراق دوغوروب.
بی بی سی-نین محض همین گون هانسی احتیاجدان بو خبری حاضیرلادیغی بیلینمیر.


text:
شرقی حلبده تخلییهلر سونا چاتدیقدان سونرا رئژیم قوهلری، پ ی د تئررورچولاری و ایران دستکلی سلاحلی قروپلار شهری تالان ائتمهیه باشلاییب.
آخار. آز یئنی شفق-ه ایستینادا معلومات وئریر کی، سلاحلیلار بوش قالان ائولرده اله کئچن نه وارسا، هامیسینی منیمسهمکده داوام ائدیر.
بو بارهده معلومات وئرهن سورییا پارلامئنتینین حلب اوزره نمایندهسی برئتتا حاجی اوغورلوق ماللارین اؤلکهنین موختلیف بؤلگهلرینه داشیندیغینی دئییب:
«ایشغالچیلار داغیلمایان بوتون ائولره گیریب هر شئیی اله کئچیرمهیه چالیشیر. داها سونرا بو غنیمت لر بازارلاردا ساتیلیر».


text:
خاکاس تورکجهسی
خاکاس تورکجهسی و یا خاکاسجا (Xakac Tiлi “Hakas tili”, Taдap Tiлi / Tadar tili) خاکاس تورکلرینین دیلیدیر. چاغداش تورک یازی دیللریندن سیبیر بؤلومونده دانیشیلیب یازیلان قوللاریندان بیریدیر. خاکاس اسکی قیرقیز دؤولتینین آدیدیر. ایندیکی قیرقیز دیلینین تام عئینیسیدیر. خاکاسلار اؤزلرینی قیرقیز اولاراق دا گؤرمکدهدیرلر. خاکاس تورکلری طرفیندن دانیشیلماقدادیر. خاکاسلار خاکاسیا آدی وئریلن اؤلکهده یاشاییرلار کی گونئی سیبیر بؤلگهسیندهدیر. خاکاس جومهوریتی و یا خاکاسیا، روسیه ده یئرلشمیشدیر. خاکاسلارین نوفوسو 78500 دور کی بونون 60168 قدری خاکاسجا دانیشماغی بیلیر. خاکاسلارین ایلک و میلّی الیفبالاری تورک (گؤی تورک، توران) الیفباسیدیر. 1924 ایلینده کیریل الیفباسینا، 1929 ایلینده لاتین الیفباسینا، سونرا 1939 ایلینده تکرار کیریل الیفباسینا کئچیلمیشدیر. خاکاس دیلی یاخین بؤلگهدهکی تورک دیللرینه ده یاخیندیر. بونلار شور، چولیم، تووا، توفا، ساخا (یاکوت)، و دولقان دیللریدیر.
ایچیندهکیلر
دانیشیلان یئرلر[دَییشدیر]
خاکاسجا روسیه فدراسیونو ایچینده، خاکاسیا، کراسنویارسکین بیر شهریستانی اولان شاریپوفسکیده و چوخ آز اولاراق تووا جومهوریتینده خاکاسلار طرفیندن دانیشیلماقدادیر.
دانیشان نوفوسون سایی[دَییشدیر]
خاکاس نوفوسو 1939 نوفوس ساییمینا گؤره 52000 دیر. 1959 دا ایسه 56600 اولان نوفوسون 40000 ینین خاکاسلار تشکیل ائتمکدهدیر. اؤلکهده خاکاسلاردان باشقا روسلار، اوکراینلیلار و تاتارلار یاشاییر.طبیعی اولاراق خاکاس موختار بؤلگهسیندن باشقا، کراسنویارسک و تووادا دا خاکاسلارین یاشادیغینی بیلدیرمک گرکیر. 1989 دا ایسه خاکاسجا دانیشانلارین توپلام نوفوسو 81428 دیر. روسیه فدراسیونوندا خاکاسجانی دانیشانلارین سایی 2010-نجی ایلده روسیه معلوماتینا گؤره 42604 نفردیر.
خاکاسجانین دیالئکتلری[دَییشدیر]
- ساقایسکسی دیالئکت
- کاچینسکی دیالئکت
- کیزیلسکی دیالئکت
- شورسکی دیالئکت
الیفبا و یازی سیستئمی[دَییشدیر]
لاتین الیفباسی:
کیریل الیفباسی:


text:
ایران ایسلام رسپوبلیکاسیندان اؤلکهمیزه دیری قوش و قوشچولوق محصوللارینین گتیریلمهسینه قاداغا قویولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، دونیانین بیر سیرا اؤلکهلرینده (ایتالییا، کورئیا رسپوبلیکاسی، کنگو، عراق، ایران، اینگیلتره، روسییا، افغانیستان، چین و دیگر اؤلکهلرده) قوشلار آراسیندا «قوش قریپی» خستهلیگی قئیده آلینیب. حاضردا بو خستهلیک آذربایجان رسپوبلیکاسی ایله همسرحد اولان ایران ایسلام رسپوبلیکاسینین دا بیر چوخ رگیونلاریندا موشاهیده ائدیلیر. قونشو اؤلکهدن وئریلن معلوماتا گؤره، ایران ایسلام رسپوبلیکاسیندا قوشلار آراسیندا «قوش قریپی» ویروسو یاییلیب و اهالینین ساغلاملیغینین قورونماسی مقصدیله ۲۵ میلیونا قدر قوش ضررسیزلشدیریلیب. همچینین هر گون بو خسته لیین یاییلدیغی بیلدیریلیب.
بونونلا علاقدار «قوش قریپی» خستهلیگی باش وئرمیش اؤلکهلردن و رگیونلاردان، او جملهدن ایران ایسلام رسپوبلیکاسیندان اؤلکهمیزه دیری قوش و قوشچولوق محصوللارینین گتیریلمهسینه قاداغا قویولوب و بو بارهده عایدیاتی قوروملارا معلومات وئریلیب.
رسپوبلیکامیزین قوشلارین «میقراسییا خطی» اوزرینده یئرلشمهسینی و قونشو اؤلکهده «قوش قریپی» خسته لیینین یاییلماسینی نظره آلاراق کند تصروفاتی ناظرلیگی یانیندا دؤولت بایتارلیق نظارتی خیدمتی اهالییه و قوشچولوق تصروفاتلارینین رهبرلرینه تصروفاتلاریندا ساخلانیلان قوشلاری «قوش قریپی» خستلییندن قوروماق، قاباقلاییجی تدبیرلر گؤرمک مقصدی ایله ائو و صنایع قوشلارینین قاپالی شرایطده، بایتارلیق-سانیتارییا قایدالارینا اویغون ساخلانیلماسینی توصیه ائدیر.
حاضردا «قوش قریپی» و دیگر ایتی یولوخوجو خستهلیکلره گؤره رسپوبلیکادا اپیزووتیک وضعیت ثابتدیر.


text:
گلوبال ایستیلشمه قوشلارین واختیندان اول کؤچ ائتمهسینه زمین یارادیب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بیرلشمیش کراللیقداکی ائدینبورگ اونیوئرسیتئتینین علمی ایشچیلری آپاردیقلاری آراشدیرمادان سونرا بو قناعته گلیبلر.
اونلار ۵ قیطهده یوزلرله قوش نؤوونو آراشدیریبلار. تدقیقاتدا هاوانین تئمپئراتورونون آرتدیغی هر بیر درجه اوچون قوشلارین باشقا اراضیلره بیر گون تئز کؤچ ائتدیی موشاهیده ائدیلیب. بونا گؤره ده قوشلار قیدا تاپماق و یووا قورماق باخیمیندان بیر چوخ چتینلیکله اوز-اوزه قالیرلار. بو حال بالالارین یومورتادان چیخما واختی و حیاتدا قالما شانسلارینا تأثیر ائدیر.
تدقیقاتین نتیجهلری «حیوانلار ائکولوگییاسی ژورنالی»ندا («ژوورنال اوف آنیمال ائجولوگی») درج ائدیلیب.


text:
بهاییلیک
بهاییلیک حال-حاضیردا دونیانین 235 اؤلکهسینده 6 میلیوندان چوخ آردیجیلی اولان بیر دین. بهایی دینی 19نجو عصرین ایکینجی یاریسیندا ایراندان آذربایجان، تورکیه، اورتا آسییا، روسیه، اوروپا و شیمالی آمریکایا، 20نجی عصرین 30-50-جی ایللرینده ایسه جنوبی آمریکا، آفریقا، اوستورالیاو اوکئانییا آدالارینا یاییلمیشدیر. بو دینی قبول ائتمیش شخصلرین نوماینده سی اولدوغو میلتلرین، خالقلارین و ائتنیک قروپلارین سایی 2100 کئچمیش، بهای دینی ادبیاتی 802 دیله ترجومه ائدیلمیشدیر.
بهایلیک و آذربایجاندا بهای دینی نین تاریخی[دَییشدیر]
19نجو عصرین 40-50جی ایللرینده ایراندا یارانمیش بهای دینی دونیا دینلری آراسیندا ان سون یارانانلارداندیر. تام موستقیل دینی تعلیم اولماسینا باخمایاراق، اونو بعضا یالنیش اولاراق «ایسلام طریقتی» و یاخود «ایسلام داخیلینده رئفورماسییا حرکاتی» کیمی تقدیم ائدیرلر.
بهایلر واحید بینالخالق تشکیلاتدا – بهایلرین خلق آراسی بیرلیگینده بیرلشمیشدیر. بو خلق آراسی دین قورومون عالی روحانی و تشکیلاتی، " آللاهین اوجا عدالت ائوی" (بیت العدل اعظم الهی) و موقدس زیارتگاهلاری ایسرایلین حیفا و عکا شهرلرینده یئرلشمیشدیر.
بهایلرین خلق آراسی بیرلیگی– صولحو، جماعت اوچون اینسان حاقلارینی قوروماق، خالقلارین ایقتیصادی، سوسیال و مدنی اینکیشافی نا نایل اولماق یوللاریندا بمت-نین بیر سیرا اورقانلاری– ئکوسوس(Ecosos)، یونیسئف(UNISEF)، یونئپ ایله امکداشلیق ائدیر. بیرلیک هر ایل دونیانین موختلیف یئرلرینده تحصیل، صحیییه، ائکولوگییا، اینسان حوقوقلاری ساحه سینده 1500-ه قدر لاییحه حیاتا کئچیریر. آمریکا، کانادا، اوستورالیاو بعضی اوروپا، آسیا و آفریقا اؤلکهلرینده بهای ایجماعلاری نفوسو آزلیق ساییلیرلار.
بهای دینینین تاریخی، علی محمد باب، حسینعلی نوری (بهاء الله) و عبدالبها دؤورونون دراماتیک ایشلرینه گوره چوخ کیتابلار یازیلمیشدیر. بو کیتابلاردان بعضیلرینین آذربایجان دیلینه ترجومهسی وار:
-نبیل زرندی. دان یئرینین شفقلری. -جون ائسسلئمونت. بهاالله و یئنی ائرا.
19نجو یوز ایلین باشلانیشیندا ایران اؤلکهسینین اینسانلاری مین ایل غیبت ائدمیش اون ایکینجیایمام مهدی (ایمام زمان) تئزلیکله گلماقین گوزلوردولر. اینانیردیلار ، او، اوّلکی گؤرکمینده قاییداجاق، اؤزونو عالی حؤکمدار ائلان ائده جک، یئرده ظولمون کؤکونو کسیب، عدالتی قوراجاق. مهدینین یاخین گونلرده گلماقینا اینام شیخیه طریقتینده داها گوجلو بیلینیردی. مسلکین لیدئری شیخ احمد احسائی نین نظرینجه، مهدینین حاکیمیتی تئزلیقجا اولاجاقدیر. مهدی دونیاده آدلیمدی، روحانی سجیییه داشییاجاقدیر. اونون غلبه لری اینسان قلبلرینین قالالارینی فتح ائتمکدن عیبارت اولاجاقدیر. موسلمانلار ایلاهی ظوهورون 1260-جی ایلده (یعنی1844-جو ایل) باش وئره جگینی گؤزله ییردیلر. چونکی ایمام علینین (ع.ص.) دیلیندن نقل اولونان حدیثده دئییلیردیکی، " آغاج ایلینده (1260) ایلاهینین دوغرو یول گؤسترن آغاجی دونیایا گله جکدیر " . ایمام جفر صادیق (ع.ص.) ده مئهدی باره ده دئمیشدیر: " 60-جی ایللرده اونون فعالیتی اوزه چیخاجاق و آدی تئز-تئز خاطیرلاناجاق " .
همین ایللر خریستیان دونیاسیندا دا اینسانلار هیاجان ایچینده ایدی: آسیادا یوزئف وولف، اینگیلتره ده ائدوارد ایروینق، پئنسیلوانییادا ویلیام میللئر، آلمانییادا لئونارد کولبئر بیر-بیریلریندن خبرسیز – تؤورات و اینجیل یازیلارینین تدقیقیعصاسیندا 1844-جو ایلده (1260) عیسی ناصری ایکینجی گلماقین باش وئره جگینیسؤیله ییردیلر.
و. آ. سپایسئر «جویوتلر پئیغمبرلیکلر ایشیغیندا» کیتابیندا یازیردی: «موقددس یازیلارین تدقیقاتچیلاریعومومیبیر ره یه گلیبلر کی، دانییئل پئیغمبرین بشریت اوچون تعیین ائتدیگی2300 ایل سونا چاتیر و اورادا 1844-جو ایل قییامت گونو کیمیگؤستریلمیشدیر».
1844-جو ایل 23 ماییندا باب (ربجه «قاپی» دئمکدیر) ایرانین شیراز شهرینده اؤز ایلاهیمیسسییاسینیائلان ائتدیگیگون بهایدینینین قورولوش تاریخیحساب اولونور. او بیلدیریر کی، گلیشینده عصاس مقصد اینسانلاریموقدس کیتابلاردا ود اولونموش و زامانین سونوندا زوهور ائده جک کسین گلیشیله موجدله مک و اونلاریبو فؤوقالاده حادیثه یه حاضیرلاماقدیر. او یازیردی: " من آنجاق بو قودرتلیکیتابین حرفییم و بو هودودسوز دریانین داملاسییام. او زوهور ائدنده منیم اسل طبیعتیم، منیم سیرلریم، مواممالاریم و ائیهاملاریم آشکار و آنلاشیلان اولاجاقدیر... "
شیخیه طریقتینین 18 نفر عوضوو باب مسلکینه چونوب، یئنیدینین موژده سینی اینسانلارا چاتدیرماق اوچون ایرانین شهر و کندلرینه سپله نیرلر. بابین، اؤز گؤروشونه گؤره، معنوی دیرچه لیشه، خورافاتدان، مؤوهوماتدان اوزاقلاشماغا، عدالته و قارداشلیغا، قادینلارین عصارتدن آزاد ائدیلمه سینه دایر آلوولو چاغیریشلاری ایراندا یاخین و اورتا شرقی لرزه یه گتیرن بابیلر حرکاتینا سبب اولور (باخ: نبیل زرندی، دان یئرینین شفقلری). بیر سیرا قرب تدقیقاتچیلارینین فیکرینه گؤره بابین سوسیال ایدئیالاری اؤز قاباقچیللیغینا گؤره 19 نجو آوروپا ایجتیمای فیکرینی دفعه لرله آرخادا قویوردو (باخ: فرانسه سفیرلیگینین مأمورو ل. م. نیکولا و آوسترییانین حربی آتتئشئسی آلفرئد فون قومئنسین اثرلری). بابیلر حرکاتینین گئنیش ووسعت آلماسیندان قورخویا دوشموش شاه حؤکومتی و روحانیلر بابی محو ائتمک قرارینی وئریرلر. باب تبریزه گتیریلیر و 1850-جی ایل 9 اییولدا جاماعات قارشیسیندا اعدام ائدیلیر. حؤکومت قوشونلاری150 مین اینسانی اؤلدوردوکدن سونرا بابیلر هرکاتییاتیریلیر.
آذربایجاندا بو حرکاتا بابین ان یاخین آردیجیلی، آذربایجانلی شاعیره-قادین طاهیره قوررتولئین (طاهره قُرّت اُلعین) باشچیلیق ائدیردی. طاهیره خانیم بابین گتیردیگی " یئنی ایلاهی" قایدالارا اویغون اولاراق ایسلام شرقینده چادراسینی آتمیش ایلک موسلمان قادینی ایدی. (باخ: ه. جفرزاده «آذربایجانین عآشیق و شاعیر قادینلاری»، باکی، «گنجلیک» نشریاتی، 1991؛ ه. جفرزاده «زرین تاج طاهیر»، باکی، گؤی تورک، 1996). حرکات یاتیریلارکن طاهیره قوررتولئین اؤلدورولموشدور.
زنجاندا 1850-جی ایل بابی عوصیانی زامانی عوصیانچیلار آراسیندا زئینب آدلی گنج آذربایجانلی قیز دا اولموشدور. تاریخ علملری دوکتورو، پروفئسسور ظولفعلی ایبراهیموو بو قیز حاقیندا یازمیشدیر: «سون درجه شوجاعتلی اولدوغونا گؤره زنجانلیلار بو قیزا «شاهنامه»نین قهرمانی روستمین آدینی وئرمیشدی. خالق اونا روستمه دئییردی». باشقا تدقیقاتچی، تاریخ علملری دوکتورو، پروفئسسور صابیر گنجهلی یازیر: «شاه قوشونلاری دفعه لرله هوجوم ائدیب، روستمه نین مودافیعه ائتدیگی ایستحکامی توتماغا جهد گؤسترمیشدیلرسه ده بونا مووففق اولا بیلمه میشدیلر. روستمه دؤیوشده دئییل، یاتدیغی یئرده جاسوس الییله اؤلدورولموشدور».
همین واختلاردا بابیلیک حرکاتی شیمالی آذربایجاندا دا اؤز آردیجیللارینی تاپیردی. باب اؤز میسسییاسینی اعلان ائتدیگی واخت اونون شاگیردلریندن بیریموللا صادیق ونندلی اوردوبادین ونند کندینین و اطراف کندلرین آداملارینی اؤز اطرافینا توپلایاراق بو تعلیمی اونلارا چاتدیریر. قیسا واخت عرضینده بوتون ناخچیوان و زنگزور ماحالیندا اون مین نفره قدر اونون طرفداری یارانیر. روس حؤکومتی گئنئرال بئهبودووو بئش مین نفرلیک اوردو ایله موللا صادیق ونندلییه قارشی گؤندریر. او زامان آرتیق حکیمیتدن سالینمیش ناخچیوان خانی و اونون نایبی شئیخعلی بی ده بو تعلیمین طرفدارلاریندان ایدیلر (باخ: م. س. اوردوبادی«حیاتیم و موحیطیم»، آذرنشر، باکی، 1996).
ایراندا بابیلیک حرکاتی یاتیریلان زامان حرکاتین فعال عوضوی میرزه حسینعلی– بهاالله (عربجه – «اللاهین نورو») عثمانلی دؤولتی نین اراضیسینه سورگون اولونور. بهاالله 1863-جو ایل آپرئلین 21-ده بغداد شهرینده اؤزونو بابین اؤنجه دن موژده له دیگی " ایلاهی زوهور " ائلان ائدیر و بشریته آللاهدان " یئنی ایلاهی تعلیمین " (دینین) نازیل اولدوغونو بیلدیریر.
او، بیان ائدیر کی، اونون گلیشیله " یئرده ابدی صولح ائراسی" قورولاجاق. بو " یئنی ائرادا " بشریت واحید وطنده، دینلر واحید دینده بیرلشه جک، پلانئتیمیزده عدالت، امین-آمانلیق، قارداشلیق برقرار اولاجاق، مؤوهوماتلارین، خورافاتلارین، ظولمون کؤکو کسیله جک، قادین و کیشی حوقوقلاری برابرلشه جک، علمله دین هارمونییا الده ائده جک، بشریت یاخین مین ایلده قودرتلی اینکیشافا نایل اولاجاقدیر.
بهاوللاهین بغدادداکی فعالیتیندن ناراحات اولان ایران شاهیعثمانلی حؤکمدارینا موراجیعت ائدیر. سولطانین گؤستریشی ایله بهاوللاه باغداددان اوزاقلاشدیریلیراق ایستانبولا، اورادان ادیرنه یه، سونرا اککا شهرینه (فلستین) گتیریله جک حبسخانایا سالینیر. رسمن ایکیحؤکمدارین – تورکییه سولطانینین و ایران شاهینین محبوسو اولدوغو حالدا، او، حبسخانادان فرانسه ایمپیراتورو 3نجو ناپولئونا، روس ایمپیراتورو ایآلئکساندرا، آلمان کایزئریویلهئمه، آوسترییا ایمپیراتورو فرانس ایوسیفه، اینگیلتره کرالیچاسیویکتورییایا، تورکییه سولطانینا و ایران شاهینا مکتوب گؤندره رک، اونلارا " میسسییاسینی" تانیماغیتؤوسییه ائدیر.
بهاالله خریستیان دینی روحانی باشچیلارینا، او جومله دن روما پاپاسی ایخ پییه موراجیعت ائده رک بیلدیریر کی، مسیح اونون شخصینده ظوهور ائتمیش و او، اینسانلارین معنوی جهتدن تمیزلنمه سی اوچون قانونلار گتیرمیشدیر.
بهاالله 40 ایل محبس و سورگون حیاتینی یاشادیقدان سونرا 1892-جی ایلده دونیاسینی دییشیر. اؤلومدن اوّل بؤیوک اوغلو عبدالبها عابباسی(1844-1921) امرین مرکزی و بهایی یازیلارینین سحوسیز و قوصورسوز شرحچیسی تعیین ائدیر. عبدالبها عابباس رهبرلیگی دؤورونده بهایی دینی دونیانین 37 اؤلکهسینه یاییلیر و ایجماعلاردا بهای اینظیباطی قورولوشونون اؤزولو – یئرلیشورالارین (محفیللرین) یارادیلماسینا باشلانیلیر.
19نجی عصرین ایکینجی یاریسیندا بهای ایجماعلاری شیمالی آذربایجانین باکی، بالاخانی، گنج، برده، شه کی و دیگر یئرلرینده فالیت گؤستریردی. قئید ائدک باکی و بالاخانی ایجماعلاری، عومومیتله، دونیانین ان قدیم بهای ایجماعلاریندان حساب اولونورلار. 1860-70-جی ایللرده باکی ایجماعسینین یارادیلماسیندا آذربایجانین خالق شاعیری میکاییل موشفیقین باباسی خیزیلی میرزه ابدولقه دیر ایسماییلزاده بؤیوک رول اوینامیشدیر. آرتیق 80-جیایللرین اوللرینده بو ایجماعلاردا یوزلرله اینسان وار ایدی. باکی ایجماعسینین آرخیوینده همین ایجماعنین آدینا 1887-جی ایلده آلینمیش چادرووو کوچه سی(ایندیکی میرزاغا علییئو) 216 نؤمره لی ائوین مولکیت حوقوقونا دایر سند واردیر.
بهایی ایجماعلاری آذربایجاندا یارانان گوندن هر جور دینی فاناتیزمی، مؤوهومات و جهالتی پیسله میش، موعاریف چیلیگی، اوشاقلارا، خوصوصن ده قیزلارا دونیوی تحصیلین وئریلمه سینی، قادینلارین جمعیتده و عاییله ده حوقوقلارینین قورونماسینی تبلیغ ائتمیش، دینلر و خالقلار آراسیندا دیالوق و امکداشلیغا جان آتمیشلار. ایلک دفعه آذربایجانلی قیزلارا تحصیل وئریلمه سی بهایی لر طرفیندن ائدیلمیشدیر. بو جور فعالیتلر روحانیلرین خوشونا گلمه میش، نتیجه ده باکی، مردکان، بالاخانی، بردع و شاماخیدا بهایلره قارشی جیدی تزییقلر اولموشدور. مردکان مسجیدینین آخوندو ایبراهیم خلیل بیلنده کی، یئگانه اوغلو موللا صادیق بهای دینینی قبول ائدیب و اونون ان فعال تبلیغاتچیسی اولوب، غضبلنه رک اونون اؤلومونه فتوا وئریر. 1901-جی ایلده باکی قوچولاری موللا صادیقی نئفت قویوسونا آتاراق قتله یئتیریرلر. حاضیردا موللا صادیقین قبری مردکان قبیرستانلیغیندادیر (باخ: عزیزه جفرزاده، «یشیغا دورو»، باکی، شیرواننشر، 1998).
قوتسال کیتابلارینین دیلی[دَییشدیر]
بهاییلرین ایلک قوتسال کیتابلارینین هامیسی فارس و عرب دیلینده یازیلیب و قفقاز اهلینه بیله «اصیل پارس دیلی» ایله خطاب ائدیلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
-bahai.az (آذربایجاندا بهایی دینی ایجماعسینین رسمی www.bahai.az اینترنت سایتینین متریاللاریندان ایستیفاده اولموشدور.) .)


text:
جانینا جان گلدی اورهگیم قیزیشدی حسین خوجالی «عزیزیم یانام سنه کؤز اولام یانام سنه قوربانام دور قالخ گئدهک چای قویوب آنام سنه» پاییز گلدی سارالدین، سولدون توتونموشدون بو آغاجا خیشیلتینی سیزیلداییردین او گئجه هموگلوبینلرین بیر-بیر اومودومو کسیردیلر میلیونلار دفعه اوزو اوسته دوشدوم سنه تازا ویریلمیش قانین سلوللارینا توتونوب، قالخدیم بو آخشام آیاقلارین شیشمیشدی و منیم اورهگیم آغرییردی اورمو گؤلونون بوتون ...Read More »
شوشه قانادلی کپنکلر / حسین خوجالی
شوشه قانادلی کپنکلر حسین خوجالی شوشه قانادلی کپنکلر پالچیقلی چیینیمده یوخلارکن، اورهییمین باشیندان بیر سانجی قوپوب دوز ویردی کورهییمین اورتاسینا. چیینیمده کی کپنکلر دیک آتیلیب اوچوشدولار.های قوپدو، هندهوریم دولدو. توزاناق قالخدی، خانا خبر وئردیلر. اسگیدن ده بو سانجیلار اورهییمده، کورهییمده اولموشدو؛ هندهوریم لاپ ایندییه تای دولوب بوشالمیشدی؛ قالماقال قورتولاندان سونراهامیداغیلیشیب، یئنه شوشه قانادلی کپنکلر دؤنموشدولر. سانجیم زامان-زامان آرتسادا کئچیجی اولاجاغینا ...Read More »
ایکی شعر / حسین امکانی (ح.خوجالی)
ایکی شعر حسین امکانی (ح.خوجالی) (۱) حسرت قالدیق بو دونیانین داریسینا گؤرنمهدیک شیطانینی یئتیشمهدیک تاریسینا اینجیتمهدیک جوجوغونو توخونمادیق قوجاسینا، قاریسینا گلیب چاتدیق آلتمیش یاشین یاریسینا باخیب گولدوک اوزوموزون ساریسینا دؤزوب باخدیق، هر بیر شئیی سئزیب باخدیق گؤرن گؤردو، ویران ویردی هله دیم_دیک گؤز دیکمیشیک، قان اودموشوق، اود بیچمیشیک ویریلان وار یاد اللره قوغولان وار بو ائللره گوج گلمیشیک، قارنیمیز آج، ...Read More »


text:
دکتر حسین محمدزاده صدیق
1. فلسفی دوشونجه
«فلسفه» یونانجا سؤزجوکدور. آنلامی، بیلیم و دوشونجه سئوگیسیدیر. بو سئوگی ایسه بشر ذاتیندا گیزلیدیر و اونون قایناغی حئیر تدیر.
بئله لیکله دئمه لییک فلسفی دوشونجه بیر ملّته مخصوص اولمامیشدیر و بوتون بشریت، فلسفی دوشونجهیه دالمیشدیر.
فلسفه اسکی زامانلاردا بوتون بیلیملری ایچینه آلیردی و ایکی: 1. نظری و 2. عملی بؤلومه بؤلونوردو .
نظری فلسفه : ایلاهیات، ریاضیات و طبیعیاتدان عیبارت ایدی و عملی فلسفه ایسه: اخلاق، منزل تدبیری و مُدُن سیاستی حساب اولونوردو.
ایلاهیات و «دگیشیلمهین وارلیق» حاققیندا بحث ائدن فلسفه قولونا ایسه« اولی فلسفه » آدی وئریلیر.
2. ایلک شرق فلسفه سی
بشر هر زامان و هر یاندا، ئوز وارلیغی، دونیانین یارانماسی، گئجه گوندوز، قیش ـ یای و زامانین دولانماسی، یاخشیلیق، پیسلیک و یاشاییش سونو حاققیندا دوشونجهیه دالمیشدیر.
ملتلر آراسیندا یارانان اسطورهلری، بشریت تاریخی نین ان اسکی فلسفی دوشونجه اثر لری حساب ائتمک اولار.
فلسفه تاریخینده اسطوره وی دؤنهمین ان اسکی چاغی ایسه، تورکلر آراسیندا اولموشدور. تورکلر، فلسفه تاریخی نین تمل داشینی قویان ایلک مدنیت آثاری یارادان ملت کیمی تاریخده ظهور ائتمیشلر.
تورک اسطورهلری سونرا بوتون ملّتلرین دوشونجهلرینه هوپموش و هریئرده فلسفی اثر لرین یارانماسینا سبب اولموشدور.
بواسطورهلر آراسیندا، یارادیلیش، شو، کؤچ، بوزقورد، قالاچ، آق آنا، (آکینا) و قایراخان اسطوره لرینه اشاره ائتمک اولار.
3. زاردوشت دوشونجهلری
زاردوشت آذربایجان تورکلری آراسیندا ظهور ائدن و اسکی تورکجه اولان «گاسجا» فلسفی ـ آئینی منظوم اثر یادگار قویان دوشونجه صاحیبی بیر معلم اولموشدور[1]. سونرا، اونو، باشقا ملّتلر اوجملهدن «پارسلار» پیغمبر آدلاندیر میشلار و اونون آدینا چوخلو کیتابلار اویدور موشلار.
زاردوشتون ئوز قوشدوغو منظوم مراسیم نغمهلرینه«گاس»[2] آدی وئرمیشدیر. اونون گاسلاردا دوشونجه قورولوشونون اساسینی «ایشیق» و «قارانلیق» دونیا تشکیل ائدیر. هابئله او، عملی اخلاقا اینانیر و حیاتی أوچ اساس نورمایا قورماغی توصیه ائدیر:
ایی میت iyimit یاخشی دوشونجه
ایی گیت iyigit یاخشی دانیشیق
ایی ایرشیت iyirisit یاخشی داورانیش
بونلاری فارسلار سونرا «پندار نیک ـ گفتار نیک ـ کردار نیک» سؤزلرینه ترجمه ائتمیشلر و زاردوشتون توصیه لرینی ئوزلرینه دین کیمی حساب ائتمیشلر و«زردشتی» دینی نی یاراتمیشلار. حالبوکه زاردوشت هئچ زامان پیغمبرلیک ادعا سیندا اولمامیشدیر. اونون دوشونجهلرینه حئیران قالان ملّتلر، اونو پیغمبر آدلاندیر میشلار و اونون آدینا چوخلو « آپاستاق» [3] (=کتاب) لار باغلامیشلار.
4. اسلامدا فلسفه
اسلام سؤزو «سلم» کؤکوندندیر، صلح و ساکینلیک آنلامیندادیر و انسانین جزئی و فردی ارادهسینی آللاهین کلی و مطلق اراده سینه باغلاماقلا، الله عنایتی ایله ایکی دونیا سعادتینی بشر ایچون تأمین ائدیر. اسلامدا، الله، حیّ، حکیم، قادر، علیم، رحیم و . . . دیر. هم «محض تعالی[4] و همده«یوکسک حضور»[5] صاحیبی دیر.
اسلامی دوشونجهده اسلام آللاها باغلانتی، وصل و فیض یولودور. الله بیردیر، حقیقتده بیردیر، دینده بیردیر وبیر خاص ملت ایچون یوخ، بلکه بوتون بشریت ایچوندور.
تورکلر، اسلام دینینی ساواش سیز قبول ائتمیشلر و ئوزدرین دوشونجهلری و گوجلو و قوّتلی قوللاری و ایتی شمشیرلری ایله، اسلامی دونیادا یایماغا و ایران ئولکه سینی مسلمانلاشدیرماغا چالیشمیش و آذربایجاندا «آل دونلار» زامانیندان قالخان شیعه مذهبینی ده رسمی ائتمیشلر و گوجلو اسلام مدنیتی یاراتماغا قاتیلمیشلار.
اسلامی فلسفهنین تمل داشلارینا چئوریریلن فارابی، ابن سینا، سهروردی، ودود تبریزی، عبدالله زنوزی و علامه طباطبایی تورکلر آراسیندا ظهور ائدیبلر. اسلامی دؤنمده فلسفه چوخ گئنیشلنمیشدیر و اسلام فلسفه چیلری ایکی بؤیوک «معتزله» و «اشاعره» فیرقهلرینه آیریلمیشلار.
5. معتزله
معتزله فیرقه سینی تأسیس ائدن، حسن بصری (ئولوم 110 هـ .) نین شاگیردی «واصل بن عطا» دیرکی «عمروبن عبید» یاردیمی ایله بو فیرقهنی قورموشدور.
«الفرق بین الفرق» کیتابی نین یازدیغیناگؤره، حسن بصری، واصل بن عطانی دوشونجه یئنی لیگی گتیرمهسی ایچون، درس مجلیسیندن قاوموشدور، و بوناگؤره واصل بن عطاء، یولداشی عمربن عبیدالله ایله بصره مسجیدی نین بیر زاویه سینده «اعتزال» ائدیب، آیری اوتوراردی. اوناگؤره اونلارا معتزله دئمیشلر.[6]
بوفیرقه اسلام مدنیتی تاریخینده، بؤیوک دوشونجه ده گیشیک لیگینه سبب اولدولار و خلقی فلسفهیه و بیلیملره ساری چکدیلر. چونکه بونلار ئوز اینانجلارینی اثبات ائتمه ایچون، فلسفهدن یارالانیر، عقلی و نقلی بحثلره أوزگتیریردیلر. اوناگؤرهده حدیثچیلر و اشاعره اونلاراکینه باغلادیلار. معتزله اینانجلارینین اساسی بئش بحثدیر: 1. توحید 2. عدل، 3. وعده وعید 4.المنزله بینالمنزلین، 5. معروفا امر و منکردن نهی
معتزله توحید، آللاهدان جسمیت نفی ائتمه، باریتعالی رؤیتی نین امکان سیزلیغی، عدل، اختیارو بوکیمی بحثلرده فلسفهدن یارارلانیردیلار. اونلار یوخاریداکی بئش بحثدن قیراقدا، بیر چوخ موضوعلاردا اختلاف تاپدیلار. اونا گؤره بیر نئچه فیرقهیه تقسیم اولدولارکی اونلارین ان ئونملیلرینی بئله سایماق اولار:
1. واصلیه (واصل بن عطا آردیجیللاری/ ئولوم 131 هـ .)
2. هُذیلیه (ابوالهذیل علاف آردیجیللاری/ ئولوم 235 هـ . )
3. نظامیه (ابراهیم بن سیام نظام آردیجیللاری / ئولوم 131 هـ . )
4. معمریه (معمربن عبادسلی آردیجیللاری / ئولوم 215 هـ . )
5. مرداریه (عیسی بن صبیح مردار آردیجیللاری / ئولوم 226 هـ . )
6. جاحظ (عمروبن بحر الجاحظ آردیجیللاری / ئولوم 225 هـ . )
7. جُبائیه (محمد بن عبدالوهاب جبائی آردیجیللاری / ئولوم 303 هـ . )
معتزله نین بعضی اینانجلاریناگؤره، مزاردا ئولولردن سؤال جواب، دجّال ظهوری، کرام الکاتبین و یا عمللری ثبت ائدن ملکلر، حوض و صراط وارلیغی انکار ائدیلیر. هابئله اونلار میثاقی نفی ائدیرلر و آللاهین پیغمبر ایله تکلم ائتمه سینه اینانمیرلار. اولیاء کرامت لرینیده قبول ائتمیرلر.[7]
6. اشاعره
«ابوموسی اشعری» نین نوه لریندن اولان« ابوالحسن علی بن اسماعیل الاشعری» هیجری دؤردونجو عصرین باشلانغیجیندا اسلامی کلام، فیقه و حدیث بحثلرینده أون قازانمیش بیر عالیم کیمی، معتزله اینانجلارینی داندی و دئدی: «معتزله اینانجلاریندان توبه ائدیرم و اعتزال مکتبینی مردود ساییرام و اونو عیبه جر و چیرکین حساب ائدیرم.»
اشعری، گوجلو قلم صاحیبی ایدی و ئوزونونده خلق ایچینده احترامی وار ایدی و بیر طرفده خلیفه متوکل اینانجلاری ایله أوز ـ أوزه دوروردو. بوناگؤره اشعری اینانجی رواج تاپدی و سونرالار «امام محمد غزالی» و«خواجه نظامالملک طوسی» ده او اینانجلاری یایماغا باشلادیلار.
اشاعره اینانجلارینین اساسلاری بئلهدیر:
بیرینجی بوکی الله واردیر، بیردیر، قدیمدیر، جوهر دگیلدیر، جیسم دگیلدیر، عرض دگیلدیر.
ایکینجی بوکی الله حی دیر، بیلگین دیر، گوجلودور، ائشیدن دیر، گؤرهن دیر، دانیشان دیر، اولایلارا اویغون دگیلدیر، سؤزو و کلامیدا قدیمدیر.
اشاعره دئییرکی ایمان، قلب تصدیقی ودیل اقراری ایله گئرچکلهشر. انسان آزاد و قاطع اراده صاحیبی دگیلدیر و الله هر نه یه اراده ائدرسه، او، اولار. اساس الله ارادهسی دیر. اشاعره آللاهین رؤیت اولونا بیلمه سینهده اینانیرلار.
هابئله اشاعره قیامتین، نکیر، منکر و قبر عذابینین حق اولماسینا اینانیرلار. امامدان و امام اولمازسا سلطان و پادشاهدان اطاعت ائتمگیده واجیب ساییرلار.[8]
7. فلسله و کلام
فلسفه وکلام متنلری، هیجری یئددینجی عصردن بیری ـ بیریله قاریشمیشدیر و لاکین یئنهده، هم بو عصردن قاباق و همده سونرا، آشاغیداکی اساس فرقلر بو ایکی دوشونجه قولوندا گؤزه دگیر:
بیرینجی بوکی فلسفه چیلر، دلیل اهلی دیرلر و دوشونجهده وحی اونلارا معیار دگیلدیر و دئییرلر کی شریعت گرک آیدین دلیللره اویغون اولسون و اولمازسا «تأویل» لازم گلر.
کلامچیلار ایسه یالنیز شریعتی ساخلاماغی و دینی اینانجلاری اثبات ائتمگی دوشونورلر و فلسفه چیلری «فضول و اوزون گئدن» حساب ائدیرلر.
کلام تعریفینده دئییلیر: «شرع اساسیندا وارلیقلاری تانیماق» ، و فلسفه تعریفینده ایسه دئییلر: «بشر طاقتی اساسیندا وارلیقلاری تانیماق». بوناگؤره کلامین سرحدلری شریعت اولورسا، فلسفهنین سرحدی بشر عقلی و بشر طاقتی اولور.
8. فیلسوفلار ایله متکلم لرین مناقشهلری
اصلینده فلسفه چیلر «وحی» ایچون التزام ائتمیرلر و یالنیز «دلیل» و «برهان» آردینجا گزیرلر. فلسفهنین موضوعوایسه «موجود من حیث هو موجود» دور. و لاکین کلامچیلار دینی اینانجلار و اصللری ئوز دوشونجه استقامتلرینده موضوع حساب ائدیرلر. دلیللریده فلسفه چیلرین دلیللری ایله فرقلهنیر. کلامچی نین مقصدی دینی اینانجلاری اثبات ائتمه و فلسفهچی نین مقصدی معرفت اله گتیر مکدیر.
بوناگؤره کلامچیلار وفلسفه چیلر اوزون زامانلار بیر ـ بیریله مناقشه ائتمیشلر و هر بیری باشقاسینی، «اینانجی فاسد» آدلاندیریردی.
9. اورتا یوللار
یوخاریدا دئدیگیمیز «کلام» علمی نین ایلک تاپیلیشیندا، کلامچیلار و فلسفه چیلر آراسیندا اختلاف چوخ ایدی وحتی بو اختلافلار بیر چوخ قان تؤکمگهده سبب اولموشدور. ولاکین سونرالار اورتایوللار تاپیلدی و اسلامی فلسفه چیلری ئوزلرینی کلامچیلارا چوخ یاخینلاشدیردیلار و مقصد لرینده اشتراک و اورتاقلیق ایجاد ائتدیلر و اختلافلاری یالنیز مقدمات و دلیللره عائد اولدو. چونکه فلسفهده «مقدمات»، یقینی دیر و لاکین کلامدا «شرح» دیر.
بوناگؤره بیز بورادا، حکیم ملا عبدالله زنوزینین «زنوزیه» مکتبینی تام معناسی و مقصدی و غایه سینه گؤره، کلام و فلسفه آراسیندا، اصیل معنادا «اورتایول» آدلاندیریریق. منجه اسلام فلسفه و کلام تاریخینده «محمد بن سلیمان فضولی» نی کئچندن سونرا، هئچ بیر فلسفه چی حکیم زنوزی قدهر ئوزونو کلامچیلارا یاخینلاشدیر مامیشدیر.
اورتایولون ان آدلیم باشچیلاریندان بیریسی ساییلان«محمد بن سلیمان فضولی» اولموشدور کی «مطلع الاعتقاد فی المبدأ و المعاد» اثرینی یازماقلا، فلسفه و کلامی قاریشدیریب و باریشدیرمیشدیر.
10. آذربایجاندا اسلامی فلسفه تاریخی
هنری کربن، آذربایجاندا اسلامی فلسفه تاریخینی «شهابالدین یحیی سهروردی» دن باشلاییر و دئییر: گرچه ایندی سهروردی کندی ایراندا اداری بؤلگولرده آذربایجان اراضیسیندن ساییلماییر و لاکن، سهروردی بو تورپاغا باغلیدیر و أوسته لیک او، مراغادا تحصیل آلیب و یئتیشمیشدیر و سونرادا کورد حاکیمی ملک ظاهر الیله ئولدورولموشدور.[9]
بئلهلیکله شهابالدین سهروردینی آذربایجان فلسفه تاریخینین باش فصلی حساب ائده بیلسک، دئمه لییک کی او بیزیم مدوّن فلسفه تاریخیمیزین بیرینجی آدلیم شخصیتی ساییلماقدادیر.
شهابالدین سهروردی دن سونرا گلن آذربایجان فلسفه چیلری آراسیندان، ایکی باشقا باش فصلهده نظر سالالیم:
1- 10. ودود تبریزی
«ودود تبریزی» هیجری اونونجو عصرده یاشایان آدلیم فیلسوف ایدی. ودود بن محمد، بیر طرفدن سهروردینین «الواح عمادیه» آدلی کیتابینا شرح، و باشقا طرفدن«حکمتالاشراق» اثرینه حاشیه یازمیشدیر.
ودود تبریزی نینبو اثرلری حله نشر اولونمامیشدیر. اونون اثر لریندن نمونهلر نقل ائدن هنری کربن، دئییر:
« ودود تبریزی عمومیتله بیر اشراقی دیر. نورالانوار بحثلرینه ماهیرانه گیریر و قرآن آیه لرینی بو اساسدا تفسیر ائدیر.»
ودود تبریزی یونان فلسفهسی و هابئله مسیحیلیک فلسفی دوشونجه سینهده مسلط بیر فیلسوف ایدی. او، اینانیردی کی فلسفی چالیشما گرک معنوی بیر تجربه ایله قورتارا، یوخسا، فلسفه حاصیل وئرمیه جکدیر. او دئییرکی بو نتیجهیه چاتماق ایچون ایکی یول واردیر: بیرینجی سی عقلانی یول و ایکینجی سی چالیشقان خیال یولودور. هر ایکیسی بیری ـ بیریله قایناییب قاریشمالیدیر.
2ـ 10.رجبعلی تبریزی
ملا رجبعلی تبریزی صفوی شاهی، ایکینجی شاه عباس زامانیندا یاشاییردی. اونون فلسفی دوشونجهسی، اشراقی فلسفی دوشونجهنین تام قارشیسیندا ایدی و لاکین اونو، مشّائئ فیلسوفدا آدلاندیرماق اولماز. اوندان أوچ مهم اثر یادگار قالمیشدیر:
1. بیرینجی اثری «اثبات وجود» آدلانیر. بورادا، او، وارلیغین باشلانغیج و ئوزهیه باغلیلیغیندا، آنلام و معنوی اورتاقلیغی نفی ائدیر و یارادان ایله یارانانین وارلیغی حاققیندا بنزهر لیک گؤرمور و یالنیز لفظی اورتاقلیغا قائلدیر و مطلق وارلیغی متاقیزیک موضوعو حساب ائتمهییر و وارلیغی اولاسی ساییر.
2. ایکینجی اثر«اصول الاصفیه» آدلانیر. او، بو اثری «الواحد لایصدر من الواحد» اصلی اساسیندا یازمیشدیر و جوهری حرکت نظریه سینی ردّ ائدیر و «ذهنی وارلیق» دئیه بیر شئیهده اینانمیر.
3. اوچونجو اثری «معارف الهیه» دیر و اونون درسلری دیرکی ئوز امریله شاگیردی «محمدرفیع پیرزاد» طرفیندن تدوین ائدیلمیشدیر.
[1] ـ زاردوشتون دیلی حاققیندا باخین: گاسی، گویش کهن از ترکی باستان، یازان دکتر حسین محمدزاده صدیق، تهران، 1380
[2] ـ گاس Gas تورکجه میزده بوی دئمک و رجز اوخوماق معناسیندادیر.
[3] ـ آپاستاق، تورکجه میزده باسیلمیش و حک اولونموش کتیبهیه دئییلیر. فارسلار بو سؤزو «آوستا» تلفظ ائتمیشلر.
[4] ـ کان الله بکلّ شئی محیطا (نسا/126) و یا: فتعالی الله الملک الحق (مؤمنون/116)
[5] ـ و نحن اقرب الیه من حبل الورید(ق/16)
[6] ـ الفرق بین الفرق، ص56.
[7] ـ شهرستانی، ملل و نحل، ص 49ـ 71.
[8] ـ توضیح الملل، ج 1، ص 121
[9] ـ هنری کربن ـ نین «ایران فلسفهسی» کیتابینا باخین (فارسجا چئویری، ص 84).


text:
ملکه ویکتوریا
ویکتوریا خاتون یا ملکه (اینگیلیس دیلی :Queen Victoria) یوخسا الکساندرینا ویکتوریا (اینگیلیس دیلی:Alexandrina Victoria) (دوغوم: ۲۴ مهٔ ۱۸۱۹ - اؤلوم: ۲۲ ژانویهٔ ۱۹۰۱) 1837جی ژوئن آیین 20سینده بریتانیا ملکهسی اولدو و 1877 جی ایلین ژوئیه آیین 1ی هیندوستان ملکهسی اولدو.
63 ایل 7 آی 2گون ملکه و ایمپراطور ایدی.بریتانیادا ایکینجی الیزابت دن سونرا ان چوخ حؤکومت ائدن خاتون و شاهدیر.اونون چاغیندا اینگیلیس چوخلو اؤلکه لری آلدی و ایستعمار ائتدی و چوخلو یئرلر بریتانیا الینه گئچیلدی.ویکتوریا چاغی صنعت اینقلابی چاغیدی و چوخلو ایجتماعی و ایقتصادی و تکنولوژی ایشلر یاراندی .ویکتوریا هانوفر قونوشوسونون سون حاکیمی ساییلیر.


text:
وبما ذكرنا یظهر فساد التمسك بأصالة اللزوم،
قئید ائتدیكلریمیزدن لازیملیك اصالتینه ال آتماغین فاسید اولدوغو بللی اولدو. (دئییردیلر بئیعین لازیم اولماغی اصلدیر و موشتری عقده وفا ائتمهلیدیر و فسخ ائده بیلمز. بیز دئدیك بو دوزگون دئییل.) چونكی هامی ایجماع اولاراق قبول ائدیر كی: مبیع، موشترینین مولكودور و ثمنده، ساتیجینین مولكودور. موشتری ایله ساتیجینین ایختیلافی، موشترینین فسخه سولطهلی اولوب اولماماسیدیر. اوّل قئید اولدوغو كیمی، لازیملیك اصالتی، موشترینین فسخه اولان سولطهسینی نفی ائدیر. [لازیملیك اصالتینین] فاسیدلیك شرحی: لازیملیك و غیری-لازیملیكده شوبههلنمك، عقدین موتعلّینده شك ائتمك جهتیندندیر. (ایلك اولاراق عقین موتعلّقینده شوبهه یارانیر، اوندان آسیلی اولاراق، لازیملیك و غیری-لازیملیكده شوبهه یارانیر.) بیز دئیَریك: اصل، عقیدین بو مؤوجودا تعلّوق تاپماماسیدیر كی لازیملیك ثبوت اولسون. و بو اصل، لازیملیك اصالتینه واریددیر.
حاصیل بو كی بوردا ایكی مسأله وار:
بیرینجیسی بودور: عقدین موتعلّقی، مفقود صیفته موقیّد دئییل و اوندا منیمسنمهییب. بو اصل، عدمی-خیاردا فایدا وئرر لاكین جاری اولا بیلمز چونكی سابیق حالتی یوخدور.
ایكینجیسی بودور: عقد، مفقود صیفتی مینمسهین موصوف اوزرینده واقع اولماییب. بو اصل، جاریدیر آما فایداسیزدیر. (ایكی ضیدّدن بیرینین گومانی ایله او بیری ضیدّی ثبوت ائتمك اولماز.) جولادا بیردن-بیره یارانمیش سو بارهده شوبهه كیمی. گؤرهسن او سو اصالتاً كورّ ایدی یا یوخ؟ بوردا كورّ اولماماق اصالتی جاریدیر آما سویون آزلیغینین آثارینین ترتیبینده فایداسی یوخدور. بیل گینن و غنیمت سای گینن. (سویون آز-آز گلیب اورا دولدوغونو گؤرسن، بئله ایستیصحاب ائده بیلرسن: ایلك اولاراق آز ایدی و ایندی كی كورّ اولوب اولمادیغیندا شوبهه ائدیریك، اصل، كورّ اولماماسیدیر. چونكی اوّلدن آزیدی. بونون آز اولماغینی ثبوت ائتمهلیسن كی آزلیق آثارینی یوكلهیهسن.)
دئدیكلریمیزدن، بایاق ذیكر ائتدیگیمیز عملیّه اصوللارا حاكیم اولان و عقدی لازیم بیلمگی طلب ائدن عموماتا، ال آتماغین حالی بللی اولور. (ایدّعا ائدیرلر: ایجتهادیّه دلیللر، عملیّه اصولا حاكیمدیلر.) او عموماتین تایی كی مالین یئمهسینین حراملیغینا دلالت ائلیر، مگر راضیلیقلا تیجارت اولسون. (موشترینین حاقّی یوخدور ساتیجینین راضیلیغی اولمادان بئیعی فسخ ائدیب اونون حاقّی اولان ثمنی الیندن آلا.)
و بو عموم: «موسلمان شخصین مالی، اورك راضیلیغی ایله اولمازسا حلال دئییل».
و بو عموم: «اینسانلار اؤز ماللارینا سولطهلری وار».
[عموماتا ال آتان شخص ایستیدلال ائدیب دئییر:] بو دلیللر موشترینین ساتیجیدان ثمنی گئری آلماغا سولطهسینین اولماماسینا دلالت ائلیر. چونكی ثمنین اونون مولكونه چئوریلمهسی فرض اولوب.
[شئیخ انصاری بونوندا ردّ اولما سببین بئله آچیخلیر:] بو عموماتین تخصیص یئمكلری سنه گیزلی دئییل. خیار دلیللرینین حؤكمو ایله، عَوَضی اؤدهنیلمهین مال اونلاردان خاریج اولوب، ائله عوَض كی موعاویضه اونون اوزرینده واقع اولوب. [خاریج اولماقلاری یقینلی اولورسا قبول ائدریك] آما اوندا (عوَضی اؤدهنیلمهسینده) شوبهه اولونورسا، اصل، عوَضین اؤدهنیلمهسیدیر. و بو همن بایاق قئید اولان «موشترینین حاقّینین اونا چاتماماسی اصالتی»دیر. نتیجهده موشترینین حاقّینین اونا چاتماماسی، صیفت تخلّوفو خیارینین موضوعسونو ثبوت ائدر.
وبما ذكرنا یظهر
فساد التمسك بأصالة اللزوم،
حیث إن المبیع ملك المشتری، والثمن ملك البائع اتفاقا، وإنما اختلافهما فی تسلط المشتری على الفسخ، فینفی بما تقدم من قاعدة اللزوم.
توضیح الفساد: أن الشك فی اللزوم وعدمه من حیث الشك فی متعلق العقد، فإنا نقول: الأصل عدم تعلق العقد بهذا الموجود حتى یثبت اللزوم، وهو وارد على أصالة اللزوم .
والحاصل: أن هنا أمرین: أحدهما: عدم تقیید متعلق العقد بذلك الوصف المفقود وأخذه فیه.
وهذا الأصل ینفع فی عدم الخیار، لكنه غیر جار، لعدم الحالةالسابقة.
والثانی: عدم وقوع العقد على الموصوف بذاك الوصف المفقود.
وهذا جار غیر نافع، نظیر الشك فی كون الماء المخلوق دفعة كرا من أصله، فإن أصالة عدم كریته نافعة غیر جاریة، وأصالة عدم وجود الكر جاریة غیر نافعة فی ترتب آثار القلة على الماء المذكور، فافهم واغتنم.
وبما ذكرنا یظهر حال التمسك بالعمومات المقتضیة للزوم العقد الحاكمة على الاصول العملیة المتقدمة، مثل ما دل على حرمة أكل المال إلا أن تكون تجارة عن تراض، وعموم: " لا یحل مال امرئمسلم إلا عن طیب نفسه " ، وعموم: " الناس مسلطون على أموالهم " ، بناء على أنها تدل على عدم تسلط المشتری على استرداد الثمن من البائع، لأن المفروض صیرورته ملكا له، إذ لا یخفى علیك أن هذه العمومات مخصصة قد خرج عنها بحكم أدلة الخیار المال الذی لم یدفع عوضه الذی وقع المعاوضة علیه إلى المشتری، فإذا شك فی ذلك فالأصل عدم دفع العوض.
وهذا هو الذی تقدم: من أصالة عدم وصول حق المشتری إلیه، فإن عدم وصول حقه إلیه یثبت موضوع خیار تخلف الوصف.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
قیٛرمیز چایی (آسیا)
قیٛرمیز چایی (آسیا) (اینگیلیسجه: Red River (Asia)، (فارسجا:رود سرخ (آسیا))، (آلمانجا:Roter Fluss)، (ایتالیاجا:Fleuve Rouge)، (عربجه:النهر الأحمر)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Kızıl Nehir)، (روسجا:XoHrxa)) چین اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۱۴۹ کیلومتر دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قیٛرمیز چایی (آسیا) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Red River (Asia)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
چین رهبرلیگی روسییانین سرحدلری یاخینلیغیندا قیتعه لر آراسی بالیستیک راکئتلر یئرلشدیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، روسییا ایله سرحدده یرلشن راکت کومپلکسلرینین گؤرونتولری آرتیق سوسیال شبکهلرده پیدا اولوب. گؤرونتولر خیلونتسزیان ویلایتینده چکیلیب.
حربی آنالیتیکلر اؤلکهنین شیمال-شرقینه یرلشدیریلن راکتلرین دف-۴۱ اولدوغونو ادعا ائدیبلر.
قید ائدک کی، چین دف-۴۱ راکتینین حاضرلیغینی ۱۹۸۰-جی ایلده آپاریر. بو راکت ۱۲۰۰۰ کیلومتر مسافهدهکی بوتون هدفلری محو ائتمک گوجوندهدیر. رسمی پکین ایندییه قدر بو راکتی تام گیزلی شرایطده ساخلاییر.


text:
تفلون
پُلی(تترافلوئورو اتیلن) پولیمر ماده کی دوپونت (DuPont) کمپانی سی اونی قوردی.یاپیشمیان قابلاردا ایشلنیر.ان آدیلیم تفلون دوزلدن کمپانی دوپونت کمپانی سی اولور.
اسکی ده[دَییشدیر]
1938 اینجی ایلده اوزی اوز وئرمیش ایشده Plunkett اونی تاپدی.او ایستیردی کی بیر فلورید قازی CFC دن سرینلتماق اوچون قورسون اما اونون سیخیلما قازیندا تفلون قورولدی.بو ایشده قابن دمیری بیر کاتالیزور اولدو.1941 ده بو ماده ثبت اولدی و اوچ ایل سورا تجاری بیر ماده یازیلیدی.
تفلون باخیمی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
انگلیسیجا ویکی پدیا


text:
کیتابخانا: یورا بیلمز یوللار منی مدینه گولگون عنوان : یورا بیلمز یوللار منی مولف :مدینه گولگون چاپ: ۱۳۶۹ ناشر: فرهنگ دیل: آذربایجان تورکجهسی فرمت: PDF حجم : ۱/۱۸مگا بایت صقحه سایی: ۱۰۰ کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائندیره بیلرسینیز: http://ishiq.net/wp-content/uploads/2017/11/medine-gulgun.pdfRead More »
یوللار / سؤز و سس / مدینه گولگون
یوللار / سؤز و سس مدینه گولگونRead More »
بیر داملایام / مدینه گولگون
بیر داملایام مدینه گولگون منیم آزادلیغیم دومانسیز سما، تزه دنه دولموش تر سونبوللردیر. منیم سعادتیم بو ائل، بو اوبا بیرده شفق ایچن کؤرپه گوللردیر. منیم آرزولاریم مین- مین گنجلیگین حیات یوللاریندا آددیم سسیدیر. منیم اومیدلریم نئچه کؤرپهنین بئشیک- بئشیک قالخان قهقههسیدیر. منیم هنریمده، منیم گوجومده بیرلیکدیر، بیرلیگین اؤز سسییم من. بو بیرلیک عشقیله هئی زامان- زامان بختهور- بختهور اؤتهسییم من. ...Read More »
یورا بیلمز یوللار منی/ مدینه گولگون
یورا بیلمز یوللار منی مدینه گولگون گاه آراندا, گاه داغدایام گاه چمنده, گاه باغدایام یاخیندایام, اوزاقدایام یورا بیلمز یوللار منی. گاه باهار, گاه قارلی قیشام بو حیاتدان دویمامیشام سفردهیم سحر، آخشام یورا بیلمز یوللار منی. گاه آنالار آنام اولار گاه بولاقلار لایلام اولار او لایلالار دونیام اولار یورا بیلمز یوللار منی. گاه اومیدیم چیچکلهنر گاه بیر گونوم ایله دؤنر حیات ...Read More »


text:
آذربایجان - دوچرخه سواری
آذربایجانین دوچرخه سواری تورو آغلار – گولر آیینین 23 – دن ، 28 – نه قدر دوغو و باتی آذربایجان و اردبیل استانلاریندا كئچیریله جك . كئچن آی تورون بینؤره سین قویان « اكبر گهرخانی » جنابلاری دونیاسینی دئییشدی و بو ایل بو تور بو كیشینی داها گؤرمه یه جك . بو توردا 15 خارجی تیم و 6 ایرانلی تیم آیاق ویراجاقلار . بو تیملردن توركیه نین " برسیا اسپور " و " شكر اسپور تیملری ایتالیانین " MICHE – GUERCIOTTI " و " AMORE & VITA " تیملری و استرالیا ، گونئی آفریقا ، ژاپن ، مالزی ، قزاقستان ، بئلژیك ، آلمان و هنگ كنگ ایله سوییس دن بیرلشمیش تیملر واردیلار . بیرده اوزبكستان و قزاقیستانین میللی تیملری ده واردیلار .
همی ده تبریزین " پتروشیمی " و " سورن " تیملری ، اردبیلین " پانا " تیمی ، اورمونون " جوانان خیر " تیمی ، كرمانین " ولی عصر " تیمی و " دانشگاه آزاد " تیملری ده ایراندان بو تور دا واردیلار .


text:
حاضیرلایان: سما
- ۱۹-جو یوزایل آذربایجان ادبیاتینی چوخ آنلامسیز بیر دؤور، ادبیاتین آگونییاسی آدلاندیردینیز.
- ۱۹-جو یوزایل حاققیندا بلاغتلی فیکیرلری بیر قدر آباردیلمیش حساب ائدیرم. او دؤورون آذربایجان ادبیاتی تاریخینده موکممل، فرقلی بیر دؤنم اولدوغونو قبول ائتمیرم. اؤنجهلیکله ۱۹-نجو یوزایل آذربایجان ادبیاتیندا تمثیل اولونان شاعرلرینین چوغونلوغو اسکی، ایران ادبیاتینین گلهنکلرینی داوام ائتدیریردیلر، بونا آنلامسیز ایدیلر.
کیم ایدی میرزه شفیع واضح؟ میرزه شفیغ درویشانه بیر حیات کئچیرن صوفی شاعر ایدی. خطاطلیقلا مشغول ایدی. بیر دوشونون، میللت دمیر یولو چکیر، قافقازا پوست، مطبوعات گلیر، اونیوئرسیتهلر آچیلیر، تئاتر گلیر، بو کیشی ده اوتوروب اؤز گوشهسینده دیوان شئعری یازیر.
- واضح آوروپادا قبول اولونوب آخی…
- بیرینجیسی آوروپادا قبول اولونان شئعرلر واضح شئعرلری دئییل، بودئنشتئدین او شئعرلر اساسیندا یازدیغی ائکزوتیک شئعرلردیر. ۱۹-جو یوزایلده گئنللیکله آوروپا ادبیاتیندا، اؤزللیکله ده آلمان ادبی- فلسفی مکانیندا دوغویا، اوریانتالیزمه ماراق چوخ بؤیوک ایدی. بو ماراق دالغاسیندا همین شئعرلر ده آلماندا مشهورلاشدی، دبه میندی. بو دا داها چوخ بودئنشتئدین امهییدیر. باشقا دیلدن، باشقا شئعرسل یاپیسال آوروپانین مئنتال، ائستئتیک تفککورونه چئویریلن شئعرلرین آشاغی کئیفیتینی هامیمیز بیلیریک.
بودئنشتئد اولا بیلسین کی، اوردا موتیولری، قونولاری گؤتوروب، اما اونو نیچهیه قدر آلمان تفککورو نئجه قبول اولونوردوسا، او روحدا دا تقدیم ائتمیشدی. یعنی، آوروپادا چاپ اولونان واضح دئییلدی، اونون دهییشدیرمیشی ایدی. بونو واضحشوناسلار دا، آلمان ادبیاتی ایله مشغول اولان اوزمانلار ده یاخشی بیلیرلر. اونا گؤره ده واضحی، عابباسقولو آغا باکیخانووو آیدینچیلیغین داشیییجیسی سایماق مئتودولوژی باخیمدان یانلیشدیر.
- سیزین دئدیکلرینیزین هئچ بیری آخوندووا اویغون گلمیر. اونو آییریرسینیز، ائلهمی؟ بیر ده او وار کی، آخوندووو، آخوندوو ائدن ائله واضح اولوب.
- معلم اولماق او دئمک دئییل کی، اونو ادبیات تاریخینده ساخلاماق لازیمدیر. آغ شمسالدین ده فاتح سلطان محمتین معلمی اولوب، اما اونا فاتحلیک ایستاتوسو وئریلمهییب. آریستوتئل ده ایسگندرین معلمی اولوب. فیلوسوف قان ایچن بیر فاتح یئتیشدیریب. یعنی بیرینین او بیرینه دخلی یوخدور. اؤنجهلیکله آخوندووون یئتیشمهسینین معین سببلری وار ایدی. تیفلیس ادبی محیطی، روس دیلی، قافقاز جانیشینلیگی، تیفلیسدهکی روس تئاتری، میللی کیملیک آلقیلاری (حس خودآگاهی ملی) چوخ گوجلنمیش باشقا ائتنوسلارین – گورجو و ائرمنیلرین – آراسیندا اوتوروب-دورماسی اونو چوخ ائتگیلهدی. اونون اوتوروب-دوردوغو آداملارین چوغونلوغو ائرمنیلر، گورجولر ایدی. قاسیم بی زاکیری، حسن بی زردابینی چیخاندان سونرا، اونون بوتون دوستلاری ائرمنیلر، گورجولر اولوب.
- بس باکیخانوو؟
- آخوندووون باکیخانوولا ایلیشگیلری هله سوال آلتیندادیر. چونکی آرشیولر تمامن آچیلماییب. باکیخانووون مکتوبلاری چاپ اولونماییب. بیز بیلمیریک، اونلارین آراسیندا نه کیمی موناسیبت اولوب. حتی ۱۹-جو یوزایل آذربایجان ادبیاتی ایله مشغول اولان خاریجی اوزمانلار دا دئییرلر کی، بو دؤور تزهدن یازیلمالیدیر.
- توتاق کی، ۱۹-نجو یوزایلی شیشیردیریک. اما ۱۹-نجو یوزایلله ۱۸-نجی یوزایلی توتوشدوراندا عینی منظرهنین ۱۸-نجی یوزایلده ده باش وئردیینی گؤرموروکمو؟
- گئنهللیکله ادبیاتدا ترققی مسئلهسی یوخدو. ندنسه بیز بو فیکیردهییک کی، ۱۸-نجی یوزایلدن سونرا موطلق یوکسهلیش گلمهلیدیر. اونا قالسا بیز نظامیدن، یاخود فضولیدن چوخمو قاباغا گئتمیشیک؟ ۱۸-جی یوزایل آذربایجان ادبیاتیندا باش وئرن ائتنیک، ائستئتیک چالخانتیلارین (تبددولاتلارین) ۱۹-نجو یوزایلده آرخاسی گلمهدی. چونکی ایران ادبی کانونلارینین داشیییجیلاری همین ائتنیک-ائستئتیک کانونلارین، شیفاهی خالق
ادبیاتیندان، ائلات ادبیاتدان، واقیفین قوشمالاریندان گلمه تفککور سیستئمینی یاخینا بوراخمادی. باخ اونا گؤره قاسیم بی زاکیر بؤیوک شاعر اولا بیلمهدی. چونکی او بیلمیردی فضولی گلهنکلرینی داوام ائتدیرسین، یوخسا واقیف گلهنکلری ایله گئتسین. مثال وار، ایکی طرفه باخان چاش اولار. او بیلمیردی واقیفانه شئعرلر یازسین، یوخسا فیضولانه شئیرلر یازسین. اونا گؤره ده اورتادا قالمیشدی.
- واقیفی چوخ یاخشی قئید ائتدینیز. واقیف هم حیاتی، هم ده یارادیجیلیغی ایله بوتؤولوکده ۱۸-نجی یوزایل حادثهسیدیر. بوردا سیزه حاق وئریرم. چونکی ۱۹-جو یوزایلده واقیف کیمی پارلاق شاعر یوخدور. حتی آخوندوو دا فضولی حاقیندا مقالهسینده دئییر کی، فضولی شاعر دئییل، اما واقیف شاعردیر.
- آخوندوو زاکیری واقیفدن ده اوستون توتور.
- ۱۹-جو یوزایلده واقیف گلهنهیی نیه داوام ائتمهدی؟
- بیرینجیسی ایران دیسکورسو چوخ گوجلو ایدی، ایکینجیسی همین دیسکورسون داشیییجیلاری تیفلیسده، گنجهده اؤنملی رولا مالیک ایدیلر. ایران دیسکورسونون داشیییجیلاری اولان باکیخانوو، سید عظیم شیروانی وار ایدی. عمومیتله، شیروان بؤلگهسی ادبیاتدا آیریجا بیر ادبی وادیدیر. اونون بارهده آیریجا مؤوضوع کیمی دانیشماق لازیمدیر. «اکینچی» قزئتی چاپ اولوناندا سید عظیم بیر ایل بیلمهدی نه یازسین. چونکی «اکینچی» قزئتینین ظهور ائتمهسی بو کلاسیک گلهنهیین داشیییجیلارینی بیر قدر چاشباش سالدی.
واقیفین شئعر گلهنهیی داها چوخ خالق تفککورونه، ائلات یادداشینا کؤکلهنمیشدی. تصادفی دئییل کی، واقیف اؤلندن سونرا ائوی یاندیریلاندا الیازمالاری محو اولسا دا اونون شئعرلرینی آراشدیرماچیلار خالقین دیلیندن توپلادیلار. واقیف یئگانه ائتنیک، ائستئتیک ژانر داهیسیدیر کی، اونون شئعرلرینی باشقا خالقلار دا اؤز الیفباسی ایله یادداشا کؤچوروبلر. واقیفین شئعرلرینی ائرمنی الیفباسی ایله یازییا کؤچوروبلر. سونراکی آراشدیرماچیلار محض بو منبعلردن ایستیفاده ائدیب اونون شئعرلرینی یازییا آلیبلار، چونکی واقیفین اورتادا هئچ بیر الیازماسی یوخ ایدی.
- بس واقیفدن گلن گلهنک فولکلور واسطهسیله نیه گوجلنمهدی؟
- فولکلور تفککورو ائتنیک اؤزبیلینجله باغلیدیر. باکیخانوو، میرزه شفیع واضح، سید عظیم شیروانی ائتنیک اؤزبیلینجه باغلی شاعرلر دئییللر.
- ۱۸-جی یوزایلده ایران مدنیتینین داها گوجلو اولدوغو بیر دؤورده واقیف یارانا بیلیر، اما ۱۹-جو یوزایلده بئله بیر شاعر یارانا بیلمیر. بو، نئجه اولا بیلر آخی؟
- میستیک، ایلاهی سببلری بیر طرفه قویاراق دئییرم کی، واقیفین یارانماسی ایکی سببله باغلیدیر. بیرینجی سبب ۱۸-جی یئزایلده ائرککلیک کولتونون گوجلنمهسیدیر. ۱۸-نجی یوزایلده آذربایجان ادبیاتیندا کیشیلیک کولتو چوخ اؤنملی اولماغا باشلاییر. هر بیر خان اؤزونو کیشی ساییر، یعنی ائرکک معناسیندا دئییرم. خانلارین بیر-بیری ایله موناسیبتلری، قادینلارا موناسیبتلری، شوشانین سالینماسی، بونلار هامیسی کیشیلیک کولتو ایله ایلگیلیدیر.
باخمایاراق کی، قاجار آختالانیب، او دا اؤزونو ائرکک کولتونون داشیییجیسی حساب ائدیر. اونون تیفلیسی آلماسی دا سانکی قادینین فتحیدیر. قاجار تیفلیسه گیرهنده عسگرلرینه ایجازه وئردی کی، اونلار قادینلاری زورلاسینلار. قادینلارین آیاقلارینا داغ باسیردیلار کی، بو قادینلاری قاجار عسگرلرینین زورلادیغی بیلینسین. اوزون مدت تیفلیسین کوچهلرینده آخسایان قادینلار گؤرونوردو. بو دا آنجاق ائرککلیک باشلانغیجی گوجلنمیش مدنیتده اولا بیلر. واقیفین شعرلری ده کیشینین قادینا اولان موناسیبتیدیر.
ایکینجی شرط خانلیقلارین مؤوجودلوغو ایدی. هر بیر دؤولت اؤزونون ژانر، پافوس، ایدئیا سیستئمینی گتیریر. خانلیقلارین تشککولو واقیف پافوسونون گلمهسینی شرتلندیردی. اگر بیز دؤولتین اؤزونه ژانر کیمی باخساق گؤرهریک کی، مؤوجود ژانر واقیف قوشمالارینین یارانماسی اوچون مونبیت دؤور ایدی.
- گلین مؤوضوعنو شخصلندیرک. قاسیم بی ذاکیردن باشلایاق. اونو نیه شاعر حساب ائتمیرسیز؟ درسلیکلرده ده وار.
- دوزو، ذاکیری بؤیوک شاعر حساب ائتمیرم. باکیخانووو دا شاعر کیمی تانیییریق، اما منه بیر قایناق گؤسترین کی، او چاغداشلاری طرفیندن قیمتلندیریلسین. آخوندوو دا اونو تانیییردی. سید عظیم شیروانی ده اونو تانیییردی، ذاکیر ده. اونلار هئچ بیری باکیخانوو حاقیندا شاعیر کیمی دانیشماییب. «اکینچی» قزئتینده باکیخانووون شایعرلییندن بیر جمله ده یازیلماییب. عابباسقولو آغا باکیخانوو قوبادا باغ ائوینده اؤزو اوچون غزل یازیبسا، بو، او دئمک دئییل کی، اونون اجتماعی اهمیتی وار. باکیخانوو آذربایجان تاریخینین ماراقلی بیر پئرسوناژیدیر، اما شاعیر دئییل. بلی او فارسجا منظومهلر یازیب، شئعیرلر یازیب. اما دی گل، کیمهسه تأثیری یوخدور، مکتب یاراتماییب، دؤورونده بدیعی یارادیجیلیغی ایله باغلی بیر دنه مقاله یوخدور.
- اگر سیزه ائنسیکلوپئدییا اوچون مقاله یازماق تاپشیریلسایدی، عابباسقولو آغا باکیخانووون آدینین قاباغیندا نه یازاردینیز؟ او کیمدیر؟
- اونون آدینین قاباغینا بئله یازاردیم: اورتا عصر ائنسیکلوپئدیک عالیملرینین سونونجو نمایندهسی. او، تاریخله، آسترونومییا ایله ماراقلانیردی. چوخ گئنیش بیلییی واردی. بیزده ادبی وادیلر وار. بو ادبی وادیده اولانلار توتالیم آنجاق غزل یازیرلار، یا مئیخانا دئییرلر و عمومی پروسئسلرله هئچ ماراقلانمیرلار. بو، باکیدا ایندی ده قالیر. باکیخانوو دا سانکی بیر وادیدیر. باکیدا، یا قوبادا اوتوروب یازیرمیش. اونون یازدیقلارینین ادبیاتا نئجه دخلی اولا بیلر آخی. اونا قالسا بیزده ایندی ده صوفی شاعیرلر وار کی، رساله یازیرلار. مگر اونلارین یازدیقلارینی ادبی تاریخه سوخماق لازیمدیر؟
- بس اوندا اونو ادبیات درسلیکلرینه نیه سالیرلار؟
- لئوناردو داوینچینین ده شئعیرلری وار. اما اونو ایتالیان ادبیات تاریخینه سالمیرلار. هانسیسا شاعیرین ادبیات تاریخینه دوشمهسینین بیر نئچه سببی وار؛ یا بختی گتیریر، یا او شاعیری آراشدیران اولور، یا دا سهو ائدیرلر.
- باکیخانوودا بو سادالادیقلارینیزین هانسی اولوب؟
- باکیخانوودا سادالادیقلاریمین اوچو ده اولوب. اونو هم آراشدیرانلار وار، هم بختی گتیریب، هم ده سهو اولوب.
- بس سید عظیم شیروانی نئجه؟ اونون حاقی چاتیرمی ادبیات تاریخینه دوشمهیه؟
- سید عظیم شیروانی ادبی داورانیشی و شاعیرلیگی ایله ادبیات تاریخینده اولمالی بؤیوک شاعیردیر. بیزده ادبیات گلهنهیی قیریق- قیریق گلیر، یعنی عصردن عصره آدلامالار اولمور. سانکی بیزده ادبیاتین یارانیب، چیچکلنیب و اؤلمه دؤورو بیر عصردیر. مثلاً، فیضولی ایله صائب تبریزی آراسیندا روح باخیمیندان ایلیشگی یوخدور. ائلهجه ده صائب تبریزی ایله واقیفی، سید عظیمی هئچ نه باغلامیر.
باخین، ۲۰-جی یوزایلده ده سووئت ادبیاتی یاراندی، چیچکلندی، تنزل ائلهدی و دؤور قاپاندی. ایندیکی نسیل نه صمد وورغوندان، نه رسول رضادان، نه انور ممدخانلیدان گلیر. عثمانلی ادبیاتیندان فرقلی اولاراق آذربایجان ادبیاتیندا دیالئکتیک کئچید یوخدور. بو میللتین ادبی ناتاماملیغیندان ایرلی گلیر. بو میللت بو گونه قدر ادبی جوغرافی سینیرلارینی معینلشدیره بیلمیر. خوراسان تورکمهنی حسنوغلونو دا ادبیات تاریخینه سالیر، کایسئریده اؤلموش قاضی بورهانالدینی ده، کربلادا یاشامیش فیضولینی ده. اما کئچن یوزایلین ۳۰-نجو ایللرینده بوردان کؤچوب گئتمیش، اؤزبکیستاندا یاشامیش، اؤزبک شئعیرینین ان بؤیوک اوستادلاریندان بیری مقصود شئیخزادهنی ادبیات تاریخینه سالمیر.
گؤرورسوزمو، نئجه بؤیوک ضدیتلر وار؟ طبیعی کی، بوردا سببلر چوخدو. آذربایجان ادبیاتیندا یادداش سورونو وار. ادبیات هم ده یادداش مسئلهسیدیر؛ یعنی ادبی دیل یادداشیدیر، ژانر سیستئمی یادداشیدیر. ادبیاتدا یادداش گوجلو اولاندا او واقیفین دیلینی ۲۰-نجی یوزایله ده گتیریب چیخارا بیلیر. روسییادا پوشکینین دیلینی بو گون ده اوخویورلار. برودسکیده ۱۸-نجی یوزایل روس شاعیری دئرژاویندن نه قدر سیتاتلار، اونونلا سسلشمهلر وار. میللتده یادداش گوجلو اولمایاندا همین یادداش بوشلوغونو میفلرله دولدورور. آذربایجان ادبیاتی میفلرله دولودور؛ نیظامی میفی، فیضولی میفی.
بیز یئگانه خالقیق کی، کلاسیکلری جمع شکلینده ایشلهدیریک – نیظامیلر، فضولیلر. باخین هئچ گؤرموسوزمو بیر روس پوشکینلر، دوستویئوسکیلر دئسین، یا بیر اینگیلیس بایرونلار دئسین. چونکی هر بیر شاعیر، یازیچی چوخ بنزرسیز دیر. بیزده ایسه کوتله تفککورو شاعیرلریمیزین ده سایینی چوخالتماقدادیر. بیز میفلرله میللی اونوماستیک سیستئمیمیزی یارادیریق. نیظامی، نسیمی ، صابیر آدیندا نه قدر اوشاقلار وار. میللتین ائتنیک اؤزبیلینجی اولمایاندا او میفیک آدلارلا اؤز اونوماستیک بوشلوغونو دولدورور.
- اوندا بئله چیخر کی، سید عظیم ده بو آقونییایا عاییددیر؟
- شیمالی آذربایجاندا اولان شاعیرلر بو آقونییانی داها چوخ حیس ائدیردیلر. چونکی اونلار روسییانین، آوروپانین نفسینی داها یاخیندان دویا بیلیردیلر. اونلار باشا دوشوردولر کی، آرتیق کلاسیک سیستئمده باش گیرهلمک مومکون دئییل. اونا گؤره ده وورنوخوردولار.
۱۹-جو یوزایلده ان دبده اولان ژانر هجو ایدی. اصلینه قالسا ذاکیر ساتیرالارینین چوخو هجودن تؤرهمیشدی. جفرقولو خان نوایییه و باشقالارینا هجولری وار ایدی. چونکی او دؤورده رقیبی سیرادان چیخارتماغین باشقا یوللاری قالمامیشدی، کیمیسه اؤلدورهنی سیبیر گؤزلهییردی. علاج کیمدنسه آجیغی هجوله چیخماغا قالیردی، اونا گؤره ده ذاکیر و باشقا شاعیرلره هجولر سیفاریش وئریردیلر. ۱۲-نجی یوزایلین ان دبده اولان ژانری مدحییه و فخرییه ایدیسه، ۱۹-نجو یوزایلده ایسه بو، هجو ایدی. تصادفی دئییل کی، سید عظیمین اوغلو اونون هجولرینی تبریزده چاپ ائدیر کی، بلکه بو یوللا آتاسینا شهرت قازاندیرسین. اما بو عکس ائتکی وئردی، آتاسینی حؤرمتدن سالدی.
- ذاکیری نئجه قیمتلندیریرسیز؟
- قاسیم بی ذاکیرین بختی اوندا گتیردی کی، او، آخوندوولا دوست ایدی. آخوندوو ایسه او دؤنمده ایستر آذربایجاندا، ایستر ایراندا چوخ بؤیوک نفوذ صاحبی ایدی. تک-توک آداملاردان بیری ایدی کی، وظیفه صاحبی ایدی. آخوندووون ذاکیرین تانینماسی اوچون معین ایشلر گؤردو. ذاکیر نسیل-نجابتینه گؤره ده بؤیوک حؤرمته مالیک ایدی. اینصافن اونون موکممل شئعیرلری ده آز دئییل.
ذاکیرین شئعیرلری هم دویقوسال آوراسی، هم ده میللی عنصرلری ایله چوخ گوجلودور. بیزیم میللی شاعرلریمیزدندی. آذربایجان ادبیاتیندا ۱۹-جو یوزایلده ایلهتیشیمسل سیستئم یارانمیشدی، بو اؤنجهکی یوزایللرده مومکون دئییلدی. شیرواندا اولان سید عظیم شوشادا اولان ناتوان ایله یازیشیردی و یا آخوندوولا ذاکیرین ارتباطی واردی. ادبیات آرتیق ایلهتیشیم سیستئمینه دؤنوردو. دوشونورم کی، بو معنادا ذاکیر یارادیجیلیغی اؤنملی رول اویناییر.
_____________________
Rüstəm Kamal 1962-ci ildə Rustavi şəhərində anadan olub. Əslən Qazaxdandır. İ.Kant adına Rusiya Dövlət Universitetinin Filologiya fakultəsini, aspirantura və doktoranturanı bitirib. Azərbaycanın müxtəlif ali məktəblərində dərs deyib. Hazırda Bakı Slavyan Universitetində çalışır.
Prezident təqaüdçüsüdür (2001, 2011). Bir çox monoqrafiyaların və filoloji esselərin müəllifidir.


text:
نقده شهیدلرینین سایيسی آرتماقدادیر
آذساو: بیر حالدا کی بوگونه قده ر نقده شهیدلرینین ساییسي قطعی شکیلده 9 نفره چاتیبدیر ،مووثثق خبرلر اساسیندا اورومو سيپاهينین بیماريستانیندا ساخلانیلان یارالیلارین ساخلاماسیندا آیدین سهل اينگارلیقلارا گؤره شهیدلرین سایيسي آرتیبدیر. معوماتلارا گؤره بو بیماريستاندا ساخلانیلان یارالیلارا وئریله ن طیببی خدمات چوخ –چوخ ضعیفدیر و ایندیسه نئچه یارالی داوا درمان اولمادان اؤلومله ال به یاخدیر. یارالیلارین عایيله لرینه مولاقات ایمکانی وئریلمیر و یارالیلار تام قرنطیه نه ده ساخلانیلیر.
آرتیرمالییق ایران رسمیلرینین یارالیلار ایله رفتارلاري تام ایسلامی تعلیمات و بئین الميلل جنگ و یارالی کونوانسیيونلار ایله ضیددیر.


text:
آمریکا رسمیلری بو هفته عرضینده ایرانین نووه راضیلاشماسیندان سونرا یارانان وضعیتله ایله باغلی دیپلوماتلارلا تلفن بریفینگی کئچیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بریفینگ زامانی آمریکالیلار ایرانلا بیزنسینی دایاندیراجاق اؤلکهلره بونا گؤره کومپنساسییا اؤدمهیهجکلرینی خاطیرلادیبلار.
آگنتلیک سفیرلرله علاقهنی آمریکا دؤولت دپارتامنتینین سیاسی پلانلاشدیرما ایدارهسینین رهبری برایان هوکون یاراتدیغینی دئییب. آمریکا طرفینین سفیرلره ائتدیی تکلیفه آوروپا بیرلیینین آمریکاداکی سفیری دئوید او ساللیوان قارشی چیخیب.
قید ائدک کی، ساللیوان بوندان اؤنجه آمریکانین ایرانلا نووه راضیلاشماسیندان چیخماسی قرارینی تنقید ائتمیشدی. او، بو قرارین آوروپانی چتین وضعیته سالاجاغینی بیلدیرمیشدی.


text:
خیاوان
تبریزین نوبر محله سینین دوغو طرفی.میدان چایی قوزئی طرفی .باتی طرفی ساعات قاباقی و نوبر قاپوسو و مقصودیه اولاراق،بو محله مشروطه اینقیلابیندا، متشرعه و باقرخان قوشونونا مرکز اولوردو.
ایچیندهکیلر
آد[دَییشدیر]
خیاو یوخسا خیوو یئنی آدی مشکین شهر اولور.بو محله ده چوخلو یاشایانلار خیاو شهریندن کوچموشدولر.اونا گوره بو محله نین آدی خیاوان یا خیووان آدلاندی.ایراندا بیرینجی مودرن و ارورپائی مودلده خیاوان بو یئرده چکیلدی.جماعت ایچره خیاوان همان بو محله آدیندان گلیر.
کوچه لر و دربندلر[دَییشدیر]
گوموش قیه(گوموش قایا)(دمشقیه)-خیاوان بازارچاسی-میرزا ریضا دالانی-خیاوان بازارچاسی-دمیرقاپو(خیابان قاپوسو)-قوللار کوچه سی-کلانتر کوچه-میرزا نصرالله-دلخون کوچه سی-میرچوبان دربندی-حلیمه سازاندا-تپه لی باغ-قره باغلیلار-قورد میدانی-سالار کوچه سی
قورد میدانی[دَییشدیر]
بو محله نین آرا یئری اولوردو و بو یئرده چوخلو قورد ساخلایانلار قورد باغلاشدیراردی.نئچه دونیانی گئزن قوردلارین باغلاشماسین یازیب.[۱]
مچیدلر[دَییشدیر]
ان آدلیم وتاریخی یئرلر و مچیدلر بو محله ایچره اولور.
گؤی مچید, کریم خان مچیدی، سالار مچیدی، حاج احمد مچیدی، شهیدی مجیدی(میرزا سلمان) و رهلی بازار مچیدی.[۲]
شیخ محمد خیاوانی و باقرخان بو محله اوشاقی اولوردو.


text:
توركون مارالی
قلبیمه سولطان ، توركون مارالی
ندن گزیرسن ، مندن آرالی ؟
كونلوم اولوبدور ، ای یار یارالی
عشقینه سولطان ، آختارسان منم
دوزلو بیر اوغلان ، آختارسان منم
گؤزل دئیلم ، بلكه گؤزونده
گیزلتمه سؤیله ، بونو سؤزونده
گؤزللیك گرك ، اولسون اؤزونده
گؤزلرن حیران ، آختارسان منم
جان وئرن جانان ، آختارسان منم
قیزیلدان ائویم ، یوخدور دیلداریم
باهالی ماشین ، یوخودا واریم
اورتا قازانجلی ، اینسانام یاریم
حلال چالیشان ، آختارسان منم
خوشبخت یاشادان ، آختارسان منم
اوزلو دئیلم ، گئچم قاباغان
اوپوجوك قویام ، گؤزل یاناغان
اولا محبت ، كونلونده یاغان
سندن اوتانان ، آختارسان منم
تك سنه باخان ، آختارسان منم
مجنون دئیلم ، چوللرده گزم
فرهاد دئیلم ، داغلاری دلم
كرم دئیلم ، دیللره دوشم
سؤزونده دوران ، آختارسان منم
عاشیق دوران ، آختارسان منم
اینانما بیر گون ، دیلیمی آتام
آنا دیلیمی ، اؤزگه یه ساتام
توركو دیلیمه ، باشقا دیل قاتام
یوردونا یانان ، آختارسان منم
وطنه قوربان ، آختارسان منم
شاعیر : وحید شكرزاده


text:
تورکيهده، 2018- ییلی 24 –جولای کونی سیلاو بولیب اوته دی
سیاسی تحلیل 17
تورکيهده، 2018- ییلی 24 –جولای کونی، تاریخیده ایلک مرته 32. عمومي و بیرینچی ریاست سیلاوی اوتکزیلهدی.
تورکيهدهگی ایلک عمومي سیلاو عثمانلی دولتی دوریده، 1876- ییلی بولیب اوتگن. بونلر 1878، 1908، 1912، 1914 و 1919- ییلی سیلاولر بولگن ایدی. او دورلر 6 مرته سیلاو اوتکزیلگن. جمهوریت دوریده ایسه، بیرته حزب حکمرانلیگی هم بولیب، 25 مرته عمومي سیلاو اوتکزیلدی. یکّه حزب دوریده، 1923، 1927، 1931، 1935، 1939 و 1943-ییللری بولیب 6 مرته سیلاو اوتکزیلگن. کوپ حزبلی تیزیمگه اوتیلگن 1946- ییلیدن بیری توپلم 19 مرته سیلاو بولیب اوتگن. 2018-ییلی 24-جولای کونی 20 - مرته سیلاو بولهدی.
انقره ییلدیریم بیاضید عالی بیلیم یورتی سیاست بیلیملری فاکولتهسی نینگ رئیسی پروفیسور دوکتور قدرت بلبل نینگ موضوعگه دایر یازووینی تقدیم ایته میز.
تورکيهده ایلک سیلاولر بولگن 1876-ییلدن کیین، سونگی عمومي سیلاولر بولهدیگن 2018- ییل 24-جولای کونی، 142 ییل مابینیده، 32 مرته عمومي سیلاو اوتکزیلگن بولهدی. قالهویرسه تونتروولر اویوشتیریلگن پیتلر سیلاولر بولمهگنی هم بحث موضوعسی.
فرقلی سیلاو جریانلری
البته هر بیر سیلاو یاخود سیلاو دوری نینگ اوزیگه خاص خصوصیتی موجود. عثمانلی دوریده اوتکزیلگن سیلاولر، سلطنت کبی عنعنهلر، خلیفهلیک و شیخ الاسلام لیک کبی دیني تشکیلاتلر دوریده اوتکزیلگن سیلاولردیر. تورکيه، دموکراسیگه خلیفهلیک و شیخ الاسلام لیک دوریده اوتگنی اوچون تورکيهده اسلام و دموکراسی نینگ بیر بیریگه ماس بولیب بولمهگنی محاکمه قیلینمهگندیر.
1923-1943 ییللر بولگن سیلاولر یکّه حزب حکمرانلیگیده اوتکزیلگن. بو دورلر، مخالف حزبلرگه رخصت بیریلمسه هم، سیلاولرنی دوام ایتتیریش، عثمانلی دوری باشلهتیلگن سیلاو عنعنهسینی یاددن چیقرمسلیک، غرب فاشیزمی گه و نازیزم تامان بوریلگن بیر دورده حتا که سیلاولرنی دوام ایتتیشی معنادار.
تورکيهده 1946-ییلی کوپ حزبلی سیلاو جریانی قَیته باشلهگندیر. 1876-1943 ییللری آرهسیده سیلاولر ایکّی باسقیچلی، 1946- ییلدن بوگونگچه بولگن سیلاولر بیر باسقیچلی سیلاولر بولگندیر. اوشبو تیزیمده، سیلاوچیلر، ایکّینچی سیلاوچیلرنی، ایکّینچی سیلاوچیلر ایسه ملت وکیل لرنی سهیلهگن. ایکّی باسقیچلی تیزیم اصلیده عمومي آوازلرگه تولیق ایشانچ نینگ بولمهگنینی افاده ایتهدی.
2018-ییلی 24- جولای کونی تورکيهده عمومي سیلاولر بیلن بیرگه بیرینچی مرته جمهور رئیس لیک سیلاوی هم اوتکزیلهدی. 1876- ییلدن بوگونگچه حکومت سیلاو بیلن وظیفهگه آلگن مجلسدن توزیلر ایکن بیرینچی مرته ملت وکیللر بیلن حکومت توزهدیگن بولگن، دولت رهبری علیحده علیحده سیلنهدی. تورکيهده جمهور رئیسلیک حکومت تیزیمی نیمه اوچون کیرهکلی بولگنیگه کیلسک، 2017-ییلگی رفراندومدن اوّل «فعال، برقرار و کوچلی بیر تورکيه اوچون جمهور رئیسلیک تیزیمی» دیب یازگن کتابمگه نظر سالیشینگیز ممکن.
سیلاولر نینگ معناسی
دموکراسی، کوچینی باشقروودن ایمس، یراتگن مشروعیتدن آلهدی. اوتمیشده سیاسي تیزیملر اوچون فرقلی مشروعیت تورلری بحث موضوعسی بولگن. کیلجکده هم ایریم یوللر ممکن. حاضرگی کونده هم دموکراسی سیاسي تیزیمنی قانونيلشتیرگن بلکه یگانه یولدیر. شو نینگ اوچون سیلاولر بیلن سیاسي تیزیم نینگ، باشقریلگنلر تامانیدن قانوني دیب قبول قیلینیشی، دولت-ملت همکارلیگی جهتیدن جوده مهم و مهم دیر. سیلاولر بیلن ملتی تامانیدن قوللب-قوّتلنگن سیاسي تیزیملر هر ایچکریده و خلق ارا مقیاسده کوچلی بولهدی. اجتماعي نقطهی نظردن قانونيلیگی بولمهگن تیزیملرنینگ عکسینچه یول آلیشی ممکن. بوندهی تیزیملر باسیم، انسان حقلری و ایرکینلیگینی پایمال قیلیش، اوز خلقیدن کوچ آلمهگنی اوچون تشقریگه قرشی ضعیف بولهدی. شونینگ اوچون اوز جمعیتیگه قرشی گلوبال اکتورلردن یاردم آلهدیگن احوالگه کیلهدی.
دموکراسی و ترقياتگه مناسبتی گه نظر سالگنده، سیاسي تیزیمده جای آلگن جمعیتلرده قبول قیلینیب قیلینمسلیگی نینگ قنچهلیک مهم بولگنینی انگلش آسان. حاضرگی کونده دنیاده اینگ رواجلنگن، فراوانلیک اورنهتیلگن دولتلر دموکراتیک مملکتلردیر. بحران توله دولتلر ایسه، انتی دیموکراتیک مملکتلردیر. بو نقطهی نظردن قرهگنده بیر دولتده تینچلیک، حضور و برقرارلیک منبعی، اقتصادي ترقيات ایمس، دموکراسی، کوپچیلیککه یهیهنگن تیزیم، ایرکینلیک تمایللریگه ایگه بولیب بولمسلیگیدن کیلیب چیقهدی. چونکه اقتصادي رواجلنیش فقط بو قدریتلر بیلن عملگه آشهدی. تینچلیک و فراوانلیک بولمهگن جایلرده رواجلنیش هم بحث موضوعسی بولمهیدی.
دموکراسی، ایرکینلیک، کوپ تامانلی اقتصادي رواجلنیشگه نمونه تورکيهده 2000- ییللردن کیین آلیب باریلگن سیاستدیر. 28-فبروری تونترووی و اوندن کیین تطبیق ایتیلگن سیاسي باسیملر نتیجهسیده تورکيهده فرد باشیگه توغری کیلگن درآمد 2000 دالرگچه توشگن ایدی. 2000- ییلیدن کیین، ینه ایرکین، دموکراتیک و کوپ تامانلی سیاست ایزلنیشی نتیجهسیده تورکيهده فرد باشیگه توشگن درآمد 10000 دالرنی هم اوتدی.
توکيهدهگی ایلک سیلاو نینگ 1876-ییلی اوتکزیلگنیگه کوره، تورکيه نینگ دموکراتیک تاریخی ایسکی بولگنی آشیکار. بو 142 ییل بوییچه فرقلی تیزیملر بولسه هم، تورکيه دموکراسی یولیگه اینتیلیشگه دوام ایتگندیر. اوتمیشگه قرهگنده، انتی دیموکراتیک حادثهلر جهتیدن بیر آلمان نازیزمی یاخود ایتاليا فاشیزمی نینگ بیر دیکتاتورلیککه ایلنگنی کورینهدی. 2000- ییلیدن کیین دموکراسی و ایرکینلیک یوقاری باسقیچگه کوتریلگندیر. آلمان، اتریش و هالند نینگ بوگون هم اولکهلریده تورکيهلیک سیلاوچیلرنینگ آواز بیریش اوچون افاده و ییغیلیش حقیگه حرمت کورستمهگن، سیاسي حقلرینی پایمال قیلگنینی اویلهگنیمیزده تورکيهدهگی رواجلنیش و دموکراسی تجربهسی باشقه دولتلرگه یول کورسهتهدیگن خصوصیتدهدیر. مراق ایتگنلر، 142 ییللیک تجربهسی، سیلاولر نینگ قانون نظارتیده اوتکزیلیشی، سیاسي حزبلر نینگ فعال اشتراک ایتیشی و ایستهگن همه نینگ کوزهتیشیگه آچیق بولگنی اوچون بلکه دنیادهگی اینگ ایشانچلی سیلاولر اوتکزیلگن تورکيهدهگی سیلاولرنی یقیندن کوزهتیب باریشلری ممکن.
انقره ییلدیریم بیاضید عالی بیلیم یورتی سیاست بیلیملری فاکولتهسی نینگ رئیسی پروفیسور دوکتور قدرت بلبل نینگ موضوعگه دایر ملاحظهلرینی تقدیم ایتدیک.


text:
نوترون اولدوزو
نوترون اولدوزو یا نوترون اولدوز. بیر اولدوز کوتله سی گونشدن 1.4 چوخ اولسا ([ چاندارسکار اولچوسو]]) چکیردک یانیشی قولتورمادا آشار یئنی اولدوز(سوپر نوا) اولار و پاتلار.پاتلامادان سوار بیر نوترونی اولدوز اولارچون اونون کیچیک آق اولدوز اولمادان کوتله سی چوخدو چوخ سیخیلار و باسینجی اونو سیخار بوتون کوتله سینده پروتون و الکترون سینار و نوترون اولار.بیر اولدوز یاری چاپی 10 کیلومتیر یا 6 مایل اولسا یغیشماق دایانار .یئر اوزوندن نئچه نوترونی اولدوز تیترئشن اولدوز (پولسار) گوروشئر بو اولدوزلار فیرلانمادا ایکی جوره ایشیق دالغاسی گوندریر.
نوترونی اولدوزلار چوخ سیخلی اولور یوجور کی گونشین بوتون کوتله سی بیر شهرجا یئرده سیخیلا.بیر قاشیق نوترونی اولدوزلاردان کوتله بیرمیلیارد تون آغیرلقیدا اولور.بو اولدوزلار بیر ثانیه ده 700 دور بیتیر.و چوخ چوخ اوزون زماندا بیر آزجا آزالیر.بو آزالمادا بیر اودوز بیر ثانیه ده بیر دوره بیتسه یوز ایل سورا بیر دوره بیتماقی 1.000003 ثانیه اولار یانی بیر میلیون ایل سورا 1.03 ثانیه ده بیر دوره بیتر.
بو اولدوزلار آشار یئنی اولدوز(سوپر نوا) پاتلامیندا دوزئلینر.بو پاتلامبدا ماده لر اوزای گؤیه آتیلار و اولدوز چکیردکی بو آتیلما گوجوندن سیخیلار و سیخیلماقدا ماده لر اولاریشی سینارو تکجه اولاریش ذره لر قالار
بیلنن چکیم و باسینج پروتون و الکترونلاری بیر بیری ایچره سیخیر و پروتون والکترون قاریشیر و نوترون اولور.بیر بیلمده دئیلیب کی پروتون و الکترون باسینجی چوخلو اولور و تکجه کوارک قالیر.بو کوارک یغینجاق یوخاری و اشاغی کوارک (Up & down quarks) اولور وبیرجور آیری آغیر کوارک اولور بو کوارک تکجه نوتزونی اولدوزدا اولور و آیری ماده لرده گوروشمویوب و هامیدان آغیردی


text:
محمد سبحانی (حرفشه)نی ایگیرمی ایل بوندان اؤنجهدن تانیرام، تهرانا گلیب اورادا طلبهلیك ائتدیگی ایللردن. او، مکمّل دینی تحصیل آلیب، معرفت کسب ائدیب، فقه، اصول، کلام و بو کیمی علملره یئیهلنمیشدیر. همده چیرپینتیلی اۆرهک و جوشغون دیل صاحیبیدیر. اۆستهلیک وطنینه صداقت بسلهین، دیلینی سئون و ادبیاتا ماراق گؤسترن ایدهآللار صاحیبی اولان گنجلر سیراسیندا ایدی محمد. او، آخیجی لهجهلی و اویناق اؤلچۆلۆ شعر یازماق ایله، هر کسی تۆرکجهمیزه مئیل و رغبت گؤسترمگه چکیردی.
ایگیرمی ایل بوندان قاباقکی گنج طلبهم، ایندی ائللریمیز اۆچۆن گنج روحلو، جوشغون دیللی، عاشیق روحلو، وطن سئوهر و معرفت صاحیبی سایا گلن بیر شاعیر و یازیچی اولموشدور. اونون ایگیرمی ایل ایچینده یازدیغی شعرلردن سئچدیگی «آزاد یاشا» مجموعهسی، ایندی گؤز اؤنۆندهدیر.
محمدین شعرلری بیچیم باخیمیندان چوخ رنگارنگ و جور به جورهدیر. او، قوشما، گرایلی، بایاتی، دیوانی، غزل، مثنوی، قوشا بیت، مخمّس و سائره بیچیملرده شعر یازمیشدیر. آمما اساس اؤزهللیگی، بو شعرلرین طبیعی سیلابیک بیچیملرده اولمالاریدیر.
«قورتامیش صبر» عنوانلی شعری بیر مثنویدیر.
مئیلیم دوشوب سنه آی گؤزل پری،
عاشیقین اولموشام، بیر دؤن باخ بری!
صبریم قورتاریبدیر، دؤزه بیلمیرم،
وصالسیز گؤللرده اۆزه بیلمیرم . . .
بونون کیمی مثنویلر، مضمون دایرهسی باخیمیندان، هئچده عروض قالیبلاریندا اولان مثنویلردن قالان دگیلدیر. او، سیلابیک بیچیملرده مثنوی یازاندا، حتی ادبی بزهکلر گتیرمه و اؤلچۆلر ایله اویناماق هوسینهده دوشور. میثال اۆچۆن «یاشدا جوان باشدا قوجا» مثنویسینده، بۆتۆن قافیهلر، هر بئیتده مستقل اولمالارینا باخمایاراق، بیرینجی شخص فعلی صیغهسیدیر:
بیر گۆل ایدیم، گۆلشنلری بزهردیم،
بۆلبۆل ایدیم، گۆلشنلری گزهردیم.
بالیق ایدیم، دریالاردا اویناردیم،
بولاق ایدیم، جوشوب داشیب قایناردیم . . .
آشاغیداکی شعر ایسه بیر غزلدیر:
راضییام من سنین رضایتینه،
ائتدین چاره کؤنلۆم شیکایتینه.
ضیاسی گؤزلرین اویدوردو منی،
یئتیردی عالمین نهایتینه . . .
بو غزل سیلابیک بیچیمدهدیر. باشقا غزللرده بئلهده، حتی آغیر اؤلچولریده واردیر:
انسانلارا اینام وئریر برهانین، ای معلم!
مکتبلرده درسیمیزدیر دیوانین، ای معلم!
دوشونجهنین تفکّرون حکیمی سن دۆنیادا،
دورولدارسان انسانلارین آل قانین، ای معلم!
محمدین شعرلری مضمون باخیمینداندا رنگارنگدیر. شعرلرینین بعضی مضمونلارینی بئله سیرالایا بیلریک:
1. یورد سئوگیسی:
شاعیرین اۆرهگی یوردو- یوواسی اۆچۆن چیرپینبر. او، دوغولدوغو یئر «حرفشه»نی دلیجهسینه سئویر. شعر مجموعهسینین گؤزه گلن یوردو حاققیندادیر:
گلین حرفشهدن سیزه سؤیلهییم،
گزمهلیدیر، گؤرمهلیدیر حرفشه!
و یا:
ائل ایچینده سنین باشین اوجادیر،
چکیلیبدیر گؤیه داغین حرفشه.
و یا:
گئدیردیم بیر زامان سنین یولونلا،
گؤردۆم چوخ راحاتدی یولوم حرفشه.
و یا:
کئچمیش ایاملاردان ایندییه قدهر،
چالینار تویلاردا ساز حرفشهده.
و . . .
2. اخلاق:
محمدین دیوانینین ایکینجی اساس مضمونو، اخلاق نورمالارینا اویما و تمیز یاشاما تبلیغیدیر. او، آزاد یاشاماغی، اخلاق نورمالاری اساسیندا یاشاماق ایله بیر ساییر و اخلاقسیز یاشاماغی دهیرسیز بیلیر:
نفسین ایله جهاد ائله قارداشیم،
هر کوچهده گؤردۆگۆنۆ آلما سن!
و یا:
آخماق آدام سنه یاخین گلسهده،
گلمهگیندن گلمهمگی یاخشیدیر.
و یا:
رحم ائتگیلن خزان چکمیش بۆلبۆله،
قیزیل گۆل اۆستۆنده خار اولما یولداش!
و یا:
علم اوخویون عالیم اولون ائلیزده،
جهالتین کؤکۆن یولون دۆنیادا.
بئیتلری ایله باشلایان شعرلرین هامیسیندا اخلاق نورمالارینا اویماق و اخلاقلی یاشاماق پرنسیپلری تبلیغ اولونور. بئله مضمونلار محمدین دیوانینین هر یئرینی احاطه ائتمیشدیر.
3. چیپلاق عشق:
محمدین شعرلرینده «عشق» ده واردیر و اساسا عشق موضوعو، اونون شعرلرینین سماسینی تشکیل ائدیر. آمما اونون عشقی تام جسارتلی، رئال و چیپلاق عشقدیر. ایستر آنایا، ایستر دوستا- یولداشا و ایسترسهده خوشلاندیغی بیر سئوگیلییه و قیزا اولسون، تام معنادا آچیق، دورور و آیدین عشقدیر. ساده و تکلّف سۆزدۆر.هئچ نهیی گیزلهمیر و هر نهیی چیپلاق ییان ائدیر. بونو ایسه، من شاعیر اۆچۆن بیر امتیاز ساییرام. او بو شعرلرینده حتی معشوقهسینین آدینیدا چکیر و اونا خیطاب آچیقجا اظهار عشق ائدیر:
گؤزلرینین یانار عشقی،
اۆرهگیمده وار بنفشه.
*
آی قیز سنی سئومیشم من،
حرفشهنین باغلاریندا . . .
*
آرزولارام سنی هر گۆن،
گلیب بیزده قال بنفشه . . .
*
گؤزل پری، گؤزل خانیم،
ان سئویملی ملهگیمسن . . .
«محمد سبحانی» بو شعر مجموعهسی ایله چاغداش آذربایجان ادبیاتیندا، ائل شاعیرلری اثرلری آراسیندا اؤزۆنه مخصوص بیر یئر آچاجاقدیر و اونون منیمسهدیگی بیچیملرده شعر یازانلارا ایلهام قایناغی اولاجاقدیر.


text:
ناصرالدین شاه دؤرانیندا ، تبریزده آزادلیق ایسته ینلر چالیشیقلاریله قانونو آچیب دوشوندورمه ک اوچون و خالقی اونون ثمره لریله تانیش ائتمه ک اوچون « کلمه » آدیندا کیتاب چاپ اولوب یاییلدی. بو کیتاب ، میرزا یوسف خان مستشارالدوله اَلیله اوز وئردی.
میرزا یوسف خان ، اوّلین یازیچی دیر کی دئدی : دولتین گوج قایناغی یالنیز ائل ییغینجاغی نین اراده سی دیر.
بو کیتاب فرانسه نین اساسی قانونلاری نین اصل لریندن آلینمیشدی کی یازان اونو ایسلام دینی نین مبانی سی ایله توتوشدورموشدو. اونا گؤره آیه لر، خبرلر ، حدیث لر و ایسلامین بؤیوک بیلگین لری نین سؤزلرین شاهید چکمیشدی.
بئله بیر مجاهدتلر دن سونرا ایدی کی ناصرالدین شاه قاجار دستور وئریر کی بو ولیعهد اوتوران اؤلکه ده ، نظم لی دیوانخانا برپا اولسون و قیرخ بئش ماده ده مقرراتی ییغیب تنظیم ائتدی و اوندان « گرده ی آئین دادرسی مدنی » عنوانیندا یاد اولور.
بو قانون ایسته مه ک زمینه لری ، اؤز اثرین مشروطه انقلابیندا گؤرسه تدی و اساسی قانون متمّم ینده و قانون حاکمیّتی توپلانتیسی و تصویبینده ، تبریز بؤیوک بیر نقش ایفا قیلدی و دئمه ک اولار تبریز ایدی کی اساسی قانون متمّم ین کی خالق حقوقی نین بیلینمه گی اساس دا ، اساسی قانونون اؤزوندن ده یه رلی ایدی ، یئرینه قویدو.
قایناق: کتاب تبریز – شهر اولین ها / دوکتور صمد سرداری نیا
چئویره ن : الف. عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
تورکیه مطبوعات اؤزتلری
ایستار: "باراژلار و آخار سولاردان الکتریک اورهتیمینده آرتیم باش وئردی"
توریزمده 2018 ایلی 14 میلیون توریستله بوتون زامانلارین رکوردونو قیرماغی هدفلهین آنتالیادا می آیینین ایلک 10 گونونده آرتیم نیسبتی یوزده 56یا یوکسلیب
آمریکانین ایران ایله نوکلئر موقاویلهدن چکیلمه قرارینا دایر، "دولتلر ایمضالادیقلاری موقاویلهلرین آرخاسیندا دایانمالیدیر.
چاووش اوغلو-لاوروو تلفون گؤروشمهسینده، سوریه و حمص بؤلگهسیندکی سون پروسهلری اله آلدی
صاباح: "دولت باشقانی رجب طیب اردوغان، آمریکاباشقانی دونالد ترامپ ایله تلفوندا گؤروشوب"
دولت باشقانی رجب طیب اردوغان، روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین ایله تلفوندا گؤروشوب
تورکیه، سوریهنین دوما شهرینده حیاتا کئچیریلن شیمیایی سالدیرینی آغیر شکیلده قینادی
یئنی شفق "بیرگه قرار وئریلدی،سوریهنین اراضی بوتؤولوگونده همفیکیریک"
دولت باشقانی رجب طیب اردوغان و روسیا پرزیدنتی پوتین، آک کویو نوکلئر و گوج سانتیرالینین تملی اوچون تشکیل اولونان مراسیمده بیر آرایا گلدی


text:
بیر دوشونجهیه ییـیهلنمک، زامان آپاریر. یاواش-یاواش دوشونجه یئرینه اوتورور. هردن یئرینه دوشمور، جاییر، باشقا یئره سوروکلهنیر. کیملر هانسی دوشونجهده، نئجه دوشونوب، نئجه قالیب، یاشاییبلار؟ جاواب وئرمک اولماز. دوشونجهلر بیرلریندن باشلار، بیرلرینه آدینا وورولار بیرلری ییـیهلهنیب، بیرلری قارشی دورار.
هر بیر گؤروشون ایلکهلری واردیر. بیری بیر گؤروشون آدامی تانینیرسا، ایلکهلردن تانیلیر. ساووندوغو تمللر بیرلرینه بیر گؤروشه یاخینلادیب، بیرلرینی اوزاقلاشدیریر. کیمین نه اولدوغونو هر کیم اؤزو هر کسدن یاخشی بیلر. آنجاق نئجه گؤروندویونو، گؤرنلر دئیرلر. گؤروشلر یایقین اولدوقلاری واقتلار، گؤروشون هاردا دوردوغونو ایشلرله، توتولان توتوملار بللندیرر.
هر بیر دوشونجهنین چیلخا گؤروشلولری، گؤروشلری بوروشوق اولمایانلار اولور. دوشوندوکلرینی هئچ یانا یورمادان اورتایا قویارلار. گؤروشلری تام اورتادا اولدوقلاری اوچون، اونلاری ساوونماغا زورلانمازلار. گؤروشلری یؤنلهننلر گؤروشلرینی ساوونماق اوچون، هر یئره ال آتارلار. هر یولدان گیریب، اؤزلرینی ساوونارلار. ساووندوقلاریلا گؤردوکلری گاه اویوشوبة گاه اویوشماز. بئله بیر دوروم هر کسدن چوخ، دوروم یئیهلرینی سینسیدر. آلینمادیقلاری چاغلار، اؤزلرینه یولبیر آختارارلار. یولبیرلر قازانارلار. چوخلارینی اؤزلریله یول بیر ائلهسهلر بئله، دوشونجهلرینه صادیق گؤرونمزلر.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
یعقوب ظروفچی نین آیریلیق آلبومو
yəqüb zurufçu nun Ayrılıq albomu
1- آیریلیق ayrılıq
2- بو قالا داشلی قالا bu qala daşlı qala
3- گل اوینایاق gəl oynayaq
4- گل گل gəl gəl
5- قوربان آدینا qurban adına
6- قوناقلار هامیسی گلدی احوالیمیز یامان دوزلدی
qonaqlar hamısı gəldi əhvalımız yaman düzəldi
7- سنسز sənsiz
8- سئوگیلی جانان sevgili canan
9- سئوگیلیم sevgilim
10 – سیزه سلام گتیرمیشم sizə salam gətirmişəm
11- یاغما یاغیش yağma yağış
12- آیریلیق ayrılıq
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: ayrılıq mahnı mp3 indir,ayrılıq mp3,bu qala daşlı qala mp3,əhvalımız yaman düzəldi mp3,gəl gəl mp3,gəl oynayaq mp3,qonaqlar hamısı gəldi mp3,qurban adına mp3,sevgili canan mp3,sevgilim mp3,səsiz mp3,sizə salam gətirmişəm mp3,قوناقلار هامیسی گلدی,قوربان آدینا,موسیقی سوگلیم,یاغما یاغیش,یعقوب ظروف چی,یعقوب ظروفچی,گل اوینایاق,yaghub zurufchu mp3,yagub zurufçi,yagub zurufchı,yaqub zorufchı,yaqub zurufçu mp3,yağma yağış mp3,yəqüb zurufçu,آلبوم آیریلیق,آمان آیریلیق,آهنگ های شاد,آهنگ های شاد آذری,آهنگ سنسیز,آهنگ شاد مخصوص عروسی,آیریلیق,آیریلیق ماهنیسی,احوالیمیز یامان دوزلدی,بو قالا داشلی قالا,توی ماهنیلاری,ترانه سئوگیلی جانان,دانلود موزیک های شاد آذری,دانلود موزیک یاغما یاغیش,دانلود موزیک سنسیز,دانلود موسیقی آذری,دانلود موسیقی آذربایجان,دانلود موسیقی شاد آذربایجانی,دانلود آلبوم آیریلیق یعقوب ظروفچی,دانلود آهنگ های یعقوب ظروفچی,دانلود آهنگ های شاد آذری,دانلود آهنگ گل اوینایاق,دانلود آهنگ آیریلیق,دانلود آهنگ آذری,دانلود آهنگ آذری سنسیز,دانلود آهنگ ایریلیق,دانلود آهنگ بو قالا داشلی قالا,دانلود آهنگ سیزه سلام گتیرمیشم,دانلود آهنگ شاد آذربایجانی,دانلود اهنگ آیریلیق یعقوب ظروف چی,داونلود آهنگ گل گل,سنسیز,سیزه سلام گتیرمیشم,سیزه سالام گتیرمیشم,سئوگیلیم آهنگ |


text:
فیلیپ کی. دیک
فیلیپ کی. دیک (اینگیلیسجه: Philip K. Dick) آمریکالی رومانچی، قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - .۱۶ دسامبر ۱۹۲۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۳ ایل عومر ائلهییب و ۲ مارس ۱۹۸۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Philip K. Dick»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فیلیپ کی. دیک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فیرانسالی فوتوقیرافچینین کیتاب تانیتیمی
فیرانسانین اینجه ذؤوقلو فوتوقیرافچیسی بیر سیرا آدلیم رومانلاری اؤزل مئتودلا تانیتدیریب. یارادیجی فوتوقیرافچی کیتابلارین اوخونماسی اوچون اینسانلاری ماراقلاندیرسین دئیه بیر نئچه آنلاملی و سیمگهسل ایشلهولی فوتوشکیللر چکیب، چکدیکلری ایسه توپلومسال شبکهلرده گئنیش آلاندا یاییملانماقدادیر. من ایسه اوچ کیتابی اؤرنک اولاراق سئچیب تورکجه آچیقلاما وئریب، خیدمتینیزه سونورام. اومارام بو گؤزل و ایلگینج ایش هرکسده ائتگیلی اولا.
----------------------------------؛
1984
یازار: جورج اورول
اورولون بو قارا رومانی اینسانلارین بوتون گوندهلیک چالیشمالاری، دوشونجهلری و باشقا بیر فیکیره ساری یؤنلمکلرینی پلیس اورقانلاری و دئمک بیر توتالیتئر حاکیمییتین وریندن کنترل اولونان دونیانی تصویره چکیر. داستانین قهرمانی وینستون اسمیت آدیندا بیر کیشیدیر. وینستون اونا زورلا ایملا اولموش دونیایا، اؤز بئینینده یارانان قوشقو و سورولارلا اوزلهشیر. بو قوشقولانمالارین سونوجو اولاراق حاکیمییت وریندن توتوقلانیلیر. اؤلدورولمور آنجاق دوشونجهسی بیله سیلینیر. داها وینستون او وینستون دئییل، ایکی آرتی ایکی کیمی بللی سورویا اونلار دئییرلر بئش او ایسه بئشی وورغولاییر. بیر گون اینیزاعی بیر اؤلکهیله دوست اولورلار اونو آلقیشلامالی اولور ارتهسی گون همین اؤلکهیله یئنه اینتیزاعی ساواشماقلارینا گؤره دوشمان اولورلار، بو اوزدن اونلارا قارشی سؤیوش وئریر. حاکیمیتین گوجو اوچ تمل شئیدیر: 1- تئلئسکیرینلر (اینسانلاری کنترل ائدن دوربینلر) 2-اولو رهبرین سؤزلرینی یایان تئلئویزییا، اونون یانی سیرا باهالیق، اوجوزلوق، یئنی یاساقلار، ساواش مئیدانینین خبرلرینی یایان آراج 3- ساتقینلارلا بیرگه امنیتی قووهلر.
"بئتلی"نین بو فوتوشکیلینده کامئرایلا کیتاب، دوشونجهنین کنترل ائدن آراجلاری اولاراق بیر نوماد و سیمگه کیمی ایشلنمیشدیر. کامئرا دوز کیتابی کنترولو آلتینا آلیبدیر. اوخوجونون نه اوخودوغونا بیله دخالت ائدیری. شکیلده پولاتدان(فولاد) اولان دوورلار گؤرهنین بئینینده بیر آددیم اؤنه سوروب بیر دوستاق (زیندان) فضاسینی ترسیم ائدیری.
-------------------------------؛
دونیالار ساواشی
یازار: اچ. جی. وئلز
1938 میلادی ایل، اکتبر آیینین اوتوزوندا اورسئن وئلز، سینئمانین تایسیز نابیغهسی، بو چوخ سسسالان رومانی بیر رادیو یایینی پروقیرامیندا، کئچیرتدی (برگزار کرد). سونوجدا میللت اوزایلیلارین (فضاییلرین) باسقینینین الیندن قاچسینلار دئیه ائولرینی ترک ائدیرلر. بو کیتاب ایلک کیتاب ایدی اوندا اینسانلارلا اوزایلی جانلیلارینین آراسیندا اولاسیلیغی یوخاری اولان ساواش حاقدا دانیشیردی. بو کیتابین ائتگیسینده ایکن باتی اؤلکهلرینده یاشایان کوتله هرآن اوزایلیلارین باسقینینی گؤزلهییردیلر.
"بتلی"نین فوتوشکیلینده وئلزین کیتابی اوزایلیلارین توپلاری توخونوب، او ایسه بونا چاشمیش دورومدا باخیر. کیتابین جهتی و توستونون قالخماسی بو آتیشین اوزایدان اولدوغونو ثبوتلاییر.
---------------------------------؛
قیرمیزی کیتاب
یازار: مائو تئسه تانگ
یئنی چین لیدئری، مائو، 1968 میلادی ایلده «قیرمیزی کیتاب» آلدی کیتابینی یازیری. بو کیتاب کمونیستی چینین دئمک اولار مانیفئستی ساییلیر. چینین سونرا دوشن اولایلارینی بو کیتابین اوزوندن آراشدیریب تفسیر ائدنلرین ساییسی آز دئییلدیر.
"بئتلی" بو شکیلده اللرینی قیرمیزی بویالی، یا باشقا دئییشله قانلی گؤروب بونا چاشقین قالیر. بارماقلارینین اوزهریندهکی قیرمیزی بویا، سیمگهسل بیر ایشلهو داشیییر. بو قیرمیزی بویا اؤنجه سول پارتیزانلارینین سیمگهسی اولان قیرمیزی بایراغی وورغولاییر، اؤته یاندان قیرمیزلیق بیر تههر قانی سیمگهلهییر. دامان قان ایسه بو کیتابدان ائتگیلهنهرک مینلرجه اینسانین اؤلوم فرمانینین صادیر اولماسینی اؤنه چکیری. اؤرنهیین 1968-نجی میلادی ایل چینین تیانآنمن مئیدانیندا اوز وئرن سویقیریم چینی کؤتو بیچیمده دونیایا تانیتدیرمیشدی.
------------------------------؛
یازیدان سونرا:
تلگرامدا بیزی دوستلارینیزا تانیتدیرین لوطفن. سسیمیز اولون.🌸
تانیتیملار تورکجه اولاجاق. آنجاق کیتابلار هر هانسی دیلده اولا بیلرلر.
@kitabliq
https://telegram.me/kitabliq
پایلاشیلمالی یازیلارینیزی بو آی دی'یه گؤندره بیلرسینیز: 👈👈 @maraghali
-
- ۹۴/۰۷/۱۱


text:
عطا محمد نور: افغانستان نینگ شمالیده وضعیت سوریه گه اوخشب قاله دی
عطا محمد نور اوشبو مطلب نی پایتخت کابلده قیلگن بیر صحبتی جریانیده بیلدیردی
افغانستان نینگ شمالیده جایلشگن بلخ ولایتی نینگ والی سی عطا محمد نور امنیت نینگ تامین ایتیلیشی بوییچه دولت تامانیدن زود لیک بیلن کیره ک لیک تدبیر لر نینگ آلینمس لیگی تقدیرده, شمالی ولایت لرده وضعیت نینگ سوریه گه اوخشب قاله دیگن لیگی نی بیلدیردی.
شونده ی قیلیب نور منطقه ده گی تروریزم تهدید لری نینگ زود لیک بیلن یوق ایتیلیشی کیره ک ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.
بلخ ولایتی والیسی پایتخت کابلده بیر ییغیلیش جریانیده قیلگن اوشبو صحبتی جریانیده تروریست گروه لرنینگ یوق ایتیلیشی اوچون دولت تامانیدن آلینگن تدبیر لرنینگ ییترسیز ایکن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.
عینی دمده نور, ایریم اولکه لرنینگ ایندی پالیسی سی نی اوزگرتگن لیک لری نی معلوم قیلرایکن, بعضی دولت لر نینگ داعش گه قرشی طالبان نی حمایه قیلیب باشله گن لیگی نی بیلدیردی.
سونگگی پیت لرده افغانستان نینگ شمالی ولایت لریده گی ایریم جای لر ده تروریست گروه لرنینگ فعالیت قیله باشله گن لیک لری کورینماقده.


text:
تۆرک ائللرینده یئددی لیک
یازار : | بؤلوم : باورها و مراسمات ترکان türk inancıları törənləri+0 به یه ن
«یئنی ایلینیز موبارک»
تۆرک ائللرینده یئددی لیک 7(هفته) گۆنلَرینین آدلارێ، 4عۆنصۆر (سو-اود-یئل -توپراق=آب-آتش-باد-خاک) دان یارانێب.
دئمه لی دَرین بیر باخێشلا آیدێنجاسێنا گؤرۆنۆر؛ آتالارێمێز ایلک وارلیقدان یاشایێشا تام فلسفی بیر گؤزیله باخێرمێشلار. آردێجێل گلَن یئددیلیک{هفته } آدلارێنا یئنی باخێش
#یئل گۆنۆ -Yel günü(شنبه) :یئل دَبَریش و چالێشماق سیمگَه سی [سمبل] اوْلاراق هفته نین بیرینجی گۆنۆ اینسانلار ایشه باشلایێرلار.
#سۆت گۆنۆ -Süt günü (یکشنبه): ائلیمیزین عنعنه سیندَه، چوبان حاققێ اوْلاراق، بو گۆنده ساغێلان سۆت لر، ائل چوبانێنا یئتیشرمیش و باش چوبانێن نظارتیله، چوبانلار آرا عدالتله بؤلۆنَرمیش.
#دوز گۆنۆ-Duz günü (دوشنبه) : مال داوارلار، کؤپمَه سین دییه، آرخاجدا داشلارێن اۆستۆنه دوز تؤکۆلَرمیش و حئیوانلاری بوراخارمێشلار، اوْ دوزلارێ یالاسێنلار.
#توپراق گۆنۆ-Topraq günü (سه شنبه): بو گۆنَه ،آرا گۆن دَه دئییلیر، یئددیلیک یا هفته نین تام اوْرتاسێ. آنجاق آنا توپراق اینسانلارێن اَن قوتسال (مقدس) وارلێقێ اوْلاراق یاشایێشدا اوْنو اۆرَک سایاغێ اوْرتادا بَسلَه ییب لَر.
#اوْد گۆنۆ- Od günü (چهارشنبه): بو گۆنده ،باش اوجاقدان بۆتۆن ائولَره، کؤز پایلانارمێش.
#سو گۆنۆ-Su günü (پنجشنبه) : سو گۆنۆ ائلین قێز گلین لَری، بولاق باشێنا توْپلاشاراق، یئددیلیک بوْیو باتێق پال -پالتارلارێ یووارکَن، سهنگ(کوزه) لرین دوْلدوروب ائولرینه دؤنرمیشلر، بیرداها گَنج(جوان) قێزلار، سوبای قارداشلارێنا بولاق باشێندا اؤز تای -توشلارێندان گؤز آلتێ، آداخلێ سئچَه ر میشلر.
#آینێ گۆن -Aynı gün (جمعه) : بو گۆنۆ، آلتێ گۆن ایش دَن سوْنرا، دینجَلمَک اۆچۆن، نئجه دییَه رلَر؛ باش آینێیان گۆنۆ دَه دئییلیر.
بیرده، آینێ گۆنۆنه، گۆن گۆنۆده دئییلیرمیش. بو اۆزدن اینسانلار بیر -بیرینه خوش گۆنلَر دیلَه یَندَه، دئییللَر: گؤرۆم سنی گۆنَه چێخاسان. یانێ یاشایێشێندا قارا گۆن اوْلماسێن.
سایێن آزربایجان اولوسو-Ulusu (میللتی) گؤرۆن مینلَر ایل اؤنجه بیزیم آتا -آنالارێمێز یاشایێشا نئجه درین فلسفی ایناملا باخێب و هر شئیه یئترینجه آد -سان سئچیرمیشلر.
آراشدێران و یازێچێ: حبیب ساسانیان (یاکاموز).


text:
دراوا چایی
دراوا چایی (اینگیلیسجه: Drava، (فارسجا:دراوا)، (آلمانجا:Drau)، (ایتالیاجا:Drave (cours d'eau))، (عربجه:درافا)، (روسجا:ДpaBa)) ایتالیا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۷۴۹ کیلومتر دیر. بۇ گۆن دراوا چاییندان ثانییهده ۶۷۰ متر مکعب سۇ آخیر. و دانوب و اوسییکنا تؤکولور.
ایچیندهکیلر
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دراوا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Drava»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
عراق قوزئیینده (کرکوک) یاشایان خيریستيیان تورکمانلار
ديققت: يازيداكي گئچه ن توركمن آدي٬ توركمان بيچيمينده طرفيميزدن دوزه لديلميشديرּ
جومعه، 19 دى، 1382 ساعات: 22:32
آذربايجان تورکجه سی ايله خيريستييان شئعری
پروفئسور نيظامی جعفروف
بیرینجی بؤلوم: عراق قوزئیینده (کرکوک) یاشایان خيریستیيان تورکمانلاری آراسیندا یایغین اولان ايلاهی متنلر
آذربايجان تورکجه سی ايله يازيلان خيريستييان شئعرينين تاريخی قديم اولسا دا اونون متنلری ايندييه قده ر آز-چوخ موکممل شکيلده توپلانيب نشر ائديلمه ميش، اوزه رينه جيددی بير عئلمی-تدقيقی ايش آپاريلماميشدير.
اونا گؤره ده تورکييه لی تدقيقاتچی رجب آلبايراق حاجال اوغلو'نون گئچه ن ايل آنکارادا تورک کولتورونو آراشديرما انستيتوسو طرفيندن بوراخيلميش "تورکمن و آسور کليسالاريندا اوخونان تورکجه ايلاهی متنلریTürkmen ve Asur Kiliselerinde Okunan Türkçe İlahi Metinleri" کيتابی موتخصصيصلرين ديققتينی چکمه يه بيلمه ز.
کيتابدا اوول عراق-کرکوک تورکمانلارينا منسوب دوققوز ايلاهی متنی وئريلير، سونرا ايسه جنوب-غربی آذربايجاندا (اورمييه ده) ياشايان آسورلولارين کلدانی-کاتوليک کيليساسينا عاييد آذربايجان تورکجه سينده آلتی ايلاهی متنی تقديم اولونور. عراق-کرکوک تورکمانلارینا منسوب متنلر تورکمان تدقیقاتچیسی مرحوم شاکير صابير ضابيط´ین 60ینجی ایللرده بغداد´دا چیخمیش "کرکوک´ده ايجتيماعی حیات، فولکلور" کيتابیندان، آسورلو متنلری ایسه پول بکسان´ین(Pol Beksan) گئچه ن عصرین سونلاریندا پاریسده نشر اولونموش"Ibadat Keruta"دان(عبادت کيتابی) گؤتورولموشدور.
رجب آلبایراق حاجال اوغلونون خيدمتی بیر ده اوندان عيبارتدیر کی، یالنیز متنلری ییغماقلا کيفایتله نمه میش، کرکوک خيریستيیان تورکمانلاری و خوصوصیله آسورلولار باره ده موکممل معلومات وئرمیشدیر.
"تورکجه ايلاهی متنلری" کيتابینین مؤلليفی گؤسته ریر کی، کرکوک خيریستيیان تورکمانلاری کاتولیک مذهبینه منسوبدورلار. اونلارین سایی چوخ اولموش، لاکن موختليف سببلر اوزوندن کؤچ ائتدیکلرینه گؤره، بوگون کرکوک´ده تخمینن بئش مین نفری قالمیشدیر. بئله بیر فاکت دا ماراقلیدیر کی، کرکوک خيریستيیان تورکمانلاری ایله موسلمان تورکمانلارینین ائتنیک دونیاگؤروشو، فولکلورو دئمک اولار کی، عئینیدیر، یالنیز گئچیردیکلری دینی آیینلرده فرقلر موجوددور کی، بو دا تامامیله طبیعیدیر.
خيریستيیان تورکمانلارینین شئعری (پوئزيیاسی)، کيتابدا وئریله ن متنلر آراسیندا دئیه بیله ریک کی، موختليف موضوعلارا حصر اولونموشدور. بورایا کبین مراسيمینده کوره کن اوچون، گلین اوچون اوخونان دوعالار، کیشیلر، قادینلار، گنجلر اوچون اؤلوم دوعالاری، عومومی اؤلوم دوعاسی نمونه لری داخيلدیر.
کبین مراسيمینده اوخونان دوعالار خيریستيیان دونیاگؤروشونو تبلیغ ائتمکله -یعنی اصلینده خيریستیيانلیغا قده ر ده مووجود اولموش- مراسيم حاديثه سینین خيریستييیانلیق تفکكورو باخیمیندان تفسیرینی وئرمکله یاناشی زنگین فولکلور شئعرینین (پوئزیياسینین) بدیعی-شئعر فننی ايمکانلارینا اساسلانیر.
مثلن، کوره کن اوچون اوخونان دوعا:
سن ائی کوره کن قارداش،
کاهينلره اگیلتدین باش،
آللاهیمیز رب العرش،
اولسون سنه موعین،
...کؤکون آشکار اولسون -
ايبراهیم کؤکو کیمی؛
رب سنی موبارکله سین
یوسوف شبحینده آمین!...
گلین اوچون اوخونان دوعا:
آللاه کی موبارکله ر،
قدیمدن هپ صاليحلر،
بو گلینی یا ستتار،
موبارکله یا قههار.
محبوب ائیله ایچه ردن،
بزه تله ندیر دیشاردان،
نجات ائیله هر شردن،
دوشماندان ائیله زينهار.
موبارکله او ائوی
کی داخيل اونا جارین -
هئلئنا خاتون کیمی
اوجالت کندینی هر زامان!...
خيریستيیان تورکمانلاری کوره کن ویا گلین اوچون اوخونان دوعالاریندا یعنی عایيله قورانلارا آللاهدان خوشبختلیک آرزولاندیغی حالدا، کيلیسالاردا آوازلا ایفا ائتدیکلری اؤلوم دوعالاریندا وفات ائتمیش آدام اوچون آللاهدان مرحمت دیله نیلیر. یاشلی کیشیلر اوچون ائدیله ن دوعالار ایسه بیر قایدا اولاراق، ايجماعین، خالقین دیلیندن سؤیله نیر. لاکين هر ایکی حالدا مقصد مرحومون روحونو باغیشلاماق، اونو او دونیادا اذيیتدن خلاص ائتمه يی آللاهدان خواهيش ائله مکدیر.
مثلن کیشیلر اوچون اؤلوم دوعاسی:
نجاتیم سنسن، رببیم،
غافير عفو ائیله منی.
ائشیدین یا قارداشلار!...
گؤزدن آخیدین یاشلار
اؤلوم کی باشلار، اجل یاخینلاشار،
قالماز قوهوم-قارداشلار،
رببیم عفو ائیله منی.
موت ملاييکه نی گؤردوم،
آندا چوخ حسرتله ندیم،
ایشیمدن قالدیم، حاق موتی بیلدیم،
دونیادان اومود کسدیم،
رببیم عفو ائیله منی.
داخی قالمادی چاره م،
چون یولچویام گئده ره م،
حاققا یالواررام، غوفران دیله ه ر م،
غايفر یانیوا( یانینا) واریرام،
رببیم عفو ائیله منی.
و قادینلار اوچون اؤلوم دوعاسی:
مجده لی منبرده ائی گؤی سولطانی،
گؤره ک جاريیه وی (جاریه نی) و مؤمون جانی،
...واهيمه گؤرمه سین، شریفه ائیله
سارا خاتون´ا سن رفیق ائیله.
...هاننا ائلیشووا’یا سن یولداش ائیله،
شریف گونونده سوچون سن باغیش ائیله.
گؤروندويو کیمی، قادینلار اوچون اؤلوم دوعاسیندا آللاهدان دیله نیر کی، مرحومه نین روحو واهيمه دن خلاص ائدیلسین، مجده لییه (مریم مجده لییه، یعنی مجده ليیه لی مریم´ه-Maria Magdelenaیا) جاریيه، هاننا ائلیشووایا(؟)، سارا خاتون`ا رفیقه-یولداش اولسون...
خيریستيیان تورکمانلارین عومومی اؤلوم دوعاسی(Ümumi Madraş)اينسانین اؤلوم قارشیسیندا دویدوغو آجینی، پارادوکسال حيسسلری بو ژانرا مخصوص یوکسه ک صنعتکارلیق سویيه سینده ايفاده ائدیر:
سوبحان اولسون رببیم سنه، رحیمسن،
امن ائیله دین من فوت اولدوم، سن قدیمسن،
نه باخیرسیز، نه سالیرسیز، جماعت،
جومله نیزین یولو بودور عاقيبت.
اوف اؤلومدن، آه اؤلومدن نه آجیدیر،
دوشمن شئیطان، قارشیم آلمیش دیش قیجیردیر.
اؤلوم قورخماز، نه بابادان نه آنادان،
حؤکم ائیله ر؛ هم آییرار جيسمینی جاندان.
اوز چئویرمه ز، نه فقیردن نه حزیندن،
روشوت آلماز، نه زنگیندن، نه ميسکیندن.
موت اذیيتدیر، چوخ چتیندیر، ايفراط آجی،
خئیر ائده مه ز اؤلوم وقتی قارداش باجی.
بیر آللاهدان امر اولوندو، ائی قارداشلار،
گره ک قالسین کؤکسو اوزره آغیر داشلار.
خيریستیيان تورکمانلارینین کيلیسا نغمه لری-ايلاهیلری آذربایجان تورکجه سینده دیر (بورادا کرکوک دیالئکتینین فونئتیک، مورفولوژیک عونصورلری ده اؤز عکسینی تاپمیشدیر.
قایناق:
Kardaş Edebiyatlar, Üç Aylık Edebi Dergi, Temmuz-Ağustos-Eylül, 1996, Sayı: 36, Sayfalar: 39-43
Azerbaycan Türkçesiyle Hristiyan Şiiri
(Recep Albayrak Hacaloğlu, “Türkmen ve Asur Kiliselerinde Okunan Türkçe İlahi Metinleri”, Ankara, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1955, 5 + 73 s.)
آردی وار...
¤ سيامک سلامزاده


text:
سون گؤروش
سون گؤروشوموز 1385 جی ایلین مهر آیینداایدی او ﮔﯙنلرکی، کئچری اولاراق خرداد قیامیندان سونرا وثیقه ایله آزادلیغا بوراخیلمیشدیم. قاپی دؤیولدو، آیفوندان تانیش بیر سس:«آچین تبریزدن قوناغیز وار». قاپییا ساری تلسدیم، قاپینی آچینجا سئوینجدن باغیردیم و داها اؤزومو ساخلایابیلمدیم و سیخ باغریما باسدیم، آخی او سیرادان بیری دئییلدی او جان آذربایجانیمیزین، یئنیلمزقالالاریندان بیری اولان، سایین”مهندس امانی”ایدی؛ اؤزومه گلدیکده سایین “عمی سی اوغلو” نودا باغریما باسدیم. سوروشدوم بس ﮔﯙنش خانیم…؟ دئدی:«کئچک ایچری سونرا سورغولا» و ﮔﯙلومسه دی… اوتورونجا، تئز قایداجاقلارین سؤیلدی و او اﯙزدن ﮔﯙنش خانیمی گتیره بیلمدیکلرین آچیخلادی. زامان آز، سؤز چوخ، هرحالدا چئشیدلی قونولاردان سؤز آچییلدی اؤزللیکله خرداد حیماسه سینین پاتالوژیسی – میللتیمیزه گتیریملری و گلجکده نئجه و هانسی دیرنیش تاکتیکلری اویغولانمالی یؤنونده بحث گئتدی. موباحیثه عالمینده سیر ائدرکن بالاجا اوغلان (اوختای) اَلینده بیر کاغاذ اوتاغا گیردی و دئدی:«آتا بیر سرباز بونو قاپییا گتیردی و آنادان ایمضاء آلدی». آلدیم و بدوی دادگاهین حؤکمواولدوغونو گؤردوم، وئردیم امانی جنابلارینا و اوجادان اوخوماسینی دیله دیم. سطیر- سطیر ایرلدیکجه حؤکمو مسخره یه توتاراق ﮔﯙلومسونوردو آنجاق سونا گلدیکده سینیرلندی و دئدی: «اون آلتی آی دوستاق و أللی ضربه شاللاق، آخی ندن؛هانسی قانوندان قیراق ایش گؤروبس؟ بونلاردا هئچ ویجدان یوخمو؟ بیر میللته اَن آغیر توهینلرائدیلیر، توهین ائدنلر آزاد گزیرلر آنجاق اَن مدنی شکیلده اعتراض ائدنلری وورور، اؤلدورور و بئله بیر ظالیمانه حؤکملره معروض قویورلار». بورادا سؤزون آراسیندا دئدیم: بَی، سن ندن تعجوب ائدیرسن؟ سنکی فارس فاشیزمینین ظولملرین ایلیک ﺴﯙموگونله دادیبسان، دؤرد ایلدن آرتیق گنج چاغلارینی اَن آغیر شیکنجه لر آلتیندا دوستاق چکمدینمی؟ ایشکنجه لرآلتیندا سینیب و اَیری بیتن ﺴﯙموکلریوین آجیسینی اونوتدونمو؟ سن هانسی قانونسوز ایشه اَل وورموشدون ؟، مظلوم میللتیوین تاپتالانمیش حاقلارین ساوینماقدان باشقا بیر ایش گؤرموشدونمو؟. ایگید قارداشیم سن او آغیر سیناقلاردان باشی اوجا و ایفتیخارلی چیخدین و بیر میللته ایفتیخار قایناغی اولدون. آنجاق گؤره سن “بیز” سندن و باشقا چاغداش و هابئله کئچمیشده کی قهرمانلاریمیزدان آلدیغیمیز درسلری دؤنمه دولایلی و قارانلیق یولوموزا ایشیق ائده بیلجکمییز…؟. آنجاق هر قوووشمانین بیر آیریلیغی اولور…،اونلار ﺒﯙتون ایصرارلاریمیزا رغمأ گئجه نی قالابیلمیه جکلرینی سؤیله دیلر. آیریلیق چاغی گلیب چاتمیشدی، ماشینا اَیلشمه دن اؤنجه، بیر- بیریمیزی قوجاخلادیق…
آمّا… هاردان بیلئیدیم او بیزیم سون گؤروشوموز اولاجاق و او صداقت و جسارت اوجاغی اولان اﯙره یین دؤیونتوسون سون دؤنه اولاراق دویماقدایام، بیلسئدیم هئچ آیریلارمییدیم…!؟ بالاجالاریدا (آتیلا-اوختای) باسیب باغرینا اﯙزلرین اؤپدو و گلجکده یوردوموزا لاییق اینسان اولمالارینی تاپشیردی.
ماشین یولا دﯙشدو، او قاباقدا اوتوردوغونا باخمایاراق دؤنوب آرخا ﺷﯙشه دن ﮔﯙلومسه یره ک بیزه اَل ساللادی و ابدی اولاراق، خیالیمدا قالان سون گؤرونتوسون، گؤزومده گرچکلشدیردی. ﮔﯙنلر-آیلار و ایللر کئچدی، فارس فاشیزمینین ایسارتینده اولماق گؤروشوموزه مانع اولسادا تلفون واسیطه سیله دانیشیغیمیزا اَنگل اولامادی و هر فورصتده باشقا دوستلارتک اونونلادا آرا سیرا دانیشیر و ائشیک دورومون اؤتری اولسادا اؤیره نیردیم…
دوستاغین سون آیینین ایچینده یدیم، باشقا ﮔﯙنلرتک ائوه زنگ آچدیم؛ حیات یولداشیم، آرخا داشیم و سیر داشیم اولان “روقیّه” خانیم او تایدان سس وئردی… سَسینده تیتره ییش حیسّ ائتدیم ندنینی سوردوم، منی جایدیرماق ایستدی آمّا باشارمادی و مجبور اولدو دییه:«مهندیس امانینین قارداشلاری تصادیف ائدیبلر». سوروشدوم: نَلراولوب لوطفأ آچیخلا؟. دئدی: «تاسوفله رحمته گئدیبلر». دئدیم: کیملر ماشیندایمیشلار؟. دئدی: « مهندیس امانیده اونلارلانیمیش آنجاق نیگران اولما او فقط یارالانیب ». بونو ائشیدینجه دونیام قارالدی. دئدیم: ایندی او هاردادیر؟ ایستیرم زنگ آچام. دئدی: « اوخسته خانادا ». دئدیم: دوغروسون دئ اونوندا باشیندابیرایش وارمی؟. او دانیشیغین ایتیردی و سؤزو باشقا یؤنه چکمگه چالیشدی. سونوج آلامادیم، تلفونو کسیب و باشقا بیرنومارایا زنگ آچدیم؛ او تایدان گلن سس، ده یرلی آرخاداشیم اولان میللی چالیشقانلاردان بیرینین سسی ایدی، قیسّا حال احوالدان سونرا دورومو ائله سوردوم، سانکی گئنل اولاراق فاجیعه نی بیلیرم و فقط بیلگیمی آرتیرماغ ایچین اونا زنگ آچمیشام، اونون منه وئردییی باش ساغلیغی، یاشامیمدا اینانماق ایستمدیییم اَن آغیر و آجی بیر فاجعه نین ائلچیسی اولدو. اﯙچ قارداش قاناد-قانادا وئریب اوچموشدولار، حالیم دؤندو، ائله کی:
گؤره ر گؤزلریم، گؤرمز اولدو او چاغ دونوخدو بئیین دویماز اولـــــدو قـــولاغ
کؤچوب وارلیغیمدان ﺑﯙتون دﯙشلریــــم اﯙره ک قوورولور، یانماق اﯙزره دریـم
ندن اوچدو یوردوندان ائل قــــارتــــالی آییردی نـــــــلر گـــــؤده سینـدن دالـــــی
نـــــه ﮐــﯙللر ألندی بــو ﮔـــﯙن باشیـــما یئتیشمیر سسیم آدلـــــــــی قارداشیـــــمـا
گئدیبدیر اَمــــــانیم، آمــانسیزدیـر ائـــل سینارسا باراژ، دوردورولمـــازدی سئـل
اؤزومه گلدیکده تختین اﯙسته اوزانمیشدیم؛ اینانا بیلمیردیم، یئنیدن تلفونا دؤنوب باشقا بیردوستا زنگ آچدیم او بئله سؤیله دی: ایندی بیز قبریستانداییق و هامی قان یاش تؤکور سانکی آذربایجان آغلاییر، یئرده ﺑﯙتون اؤز کیملیگینی تانییان، گؤیده بولوتلار آغلاییر…آمّا نه ائده بیلَردیم، یاد ائللردن بیر یئره توپلانمیش دوستاقلار آراسیندا اؤزومو ایتیرمملی ایدیم. سیزدیم تختیمه و قارالمیش دﯙنیامی داها قارالتدیم سسّیز سمیرسیز گؤز یاشی تؤکره ک اونونلا بیرلیکده یاشادیغیم آنیلار و خاطیره لر گؤزومده جانلانیردی، فارس فاشیزمینه قارشی یورولمادان دؤیوشدویو صحنه لری آندیقجا او دار قفسده اﯙره ک دؤیونتوم آرتیردی. حایالی داورانیشلاری، قورخوسوز و صداقتلی چیخیشلاری، دوستا تواضع لو دﯙشمنه قاباریق و سرت هایقیریشلاری اونودولارمی؟. اونودماق اولارمی، ایسارتدن یئنی چیخدیغی ﮔﯙنلرینده میللی تؤرنلرده میللتچیلره اؤرنک اولابیلن چیخیشلارین؟، میللی چالیشقانلار آرا قارداشلیق و بیرلیک یاراتماق ایچین ﺒﯙتون باسقیلارا رغمأ بؤلگه لر و شهرلره ائتدیگی یولچولوقلارین…؟، سانکی دؤرد ایلدن آرتیق قازامات چکن بو دئییلمیش. او آزاد اولان چاغدان هم یازدی، هم دانیشدی و همده پراتیک ساحه لرده یورولمادان چالیشدی. بذقالاسیندا، ستّارخان تؤرنینده، مشروطه ایل دؤنومونده. همان مشروطه ایل دؤنومونده ﺑﺅتون باسقیلار و توققوشمالارلا بئله، آذربایجان گلینی ” ﮔﯙنش ” خانیملا بیرلیکده باقیر خان قبرینین اﯙسته حاضیر اولوب و ﮔﯙل چیچکله بزه دیلر. هئچ اونوتماق اولورمو تویوندا ائتدیگی چیخیشلاری، نئچه ﮔﯙن ایطیلاعات ایداره سینه آپاریلیب تهدیدلردن سونرا نه تکجه گئری اوتورمادی بلکه یوزلرجه میللتچینی او گؤزل و ﺘﯙرکجه یازیلان چاغیریش کارتیلان دعوت ائتدی و اَن آغیر شرایطده چیخیب میکروفونو آلیب، اونودولماز بیر چیخیش ائتدی، او جسور و دادلی سؤزلرینه بئله بیر دوزدا قاتدی:
…ائل ساغلیغینا آغری ایچیب کئفلنجم من*** درد قورشاغیمی خاللایاجاقلار کئفیم اولسون… و بئله لیکله دﯙشمنین اومودون بیر یوللوق کسدی.
اونون دﺅشونجه لریندن و میللی حرکته بیر اؤنجول کیمی گتیریملریندن ایسته سک یازاق جیلدلرله کیتاب یازماق اولار، آنجاق اونو قیسّاجا بئله دئمک اولار: او قلمینین آرخاسیندا گیزلنیب، باشین قورویوب باشقالارین چیرپمادی و میدانی حرکتلرینه ﮔﺅونیب صداقتلی، جسارتلی و ائل یولوندا یازان قلملریﮐﯙچومسه مَدی. او هئچ زامان آذربایجان میللتینین آزادلیغی اوغروندا وئردییی هزینه لری اؤزونه بیر ایمتییاز سانمادی…!. فاجعه دن نئچه ﮔﯙن کئچمیشدی، یزد دوستاغیندان یوردا ساری گتیریلیردیم. یول اوزونو بو دﯙشونجه اﯙره ییمی گؤنَدیردی، آخی ندن- ندن نئچه ﮔﯙنده دؤزمدی و گئتدی؟، ندن نئچه ایل ایسارتدن سونرا، باشقا یولداشلارلا بیرلیکده اونو باغریما باسماق سئوینجینده ن منی محروم ائتدی؟. ایندی، ایستی اﯙزون یوخ، سویوخ توپراغیندان اؤپملی اولدوم. بو آجینی چکمک بو یارایا دؤزمک اولارمی، بیر نفر یوخ – مین نفر یوخ، بیر میللت بوآجینی پایلاشمالیدیر. اردبیله چاتدیقدان سونرا ایلک فورصتده او قهرمانلار دیاری تبریزه تَلَسدیم و بیرچوخ یولداشلارلا او اَرنین، آری توپراغینا قوووشوب دیزچؤکدوم. اﯙچ قارداش یان- یانا یاتمیشدیلار هر اﯙچو میللتیمیزه ده یَرلی، آنجاق بیریسی بام باشقا ایدی…!
ایندی او آرامیزدان فیزیکی اولاراق کؤچوب آمّا روحو هرزامان بیزیمله دیر. “غلامرضا اَمانی” دیری دیر؛ نییه کی یولو دوام ائدیر، آخی اونون سون نفسیندن مینلرجه اَمانی دوغولوب و اونون یاریمچیلیق قالان ایشین باشا ووراجاقلار. اَمانی دیری دیر؛ نییه کی”ﮔﯙنش” قارابولوتلاری و پلمه لری سؤکوب و شاخیر، ” آراز” دورمادان آخیر و ” دنیز” او کؤرپه دنیز آتاسینین اوکان اﯙره یینده توخدایان دالغالاری یئنیدن چالخالاییر و او بالاجا اﯙره یینده بئجردیر، بو اومودلانکی، بیر ﮔﯙن یوردونون ﺒﯙتون ﮔﯙنش، آراز و دنیزلرینین اﯙره یینده چاغلایان دالغالار بیرلشیب، بؤیوک بیر سونامی اولوشدوراراق، جان آذربایجانی ایسارته چکنلرین سارایلارین، کویرلره ساری یوواجاق. اوندادیرکی، ﺑﯙتون گئدنلریمیز گؤیلردن ﮔﯙلومسه یره ک بیزی آلقیشلایاجاقلار…
عابباس لئیسانلی 2071388
رحمتلیک ایبراهیم جعفرزاده و عاییله سینین قبری اوسته
رحمتلیک غلامرضا امانی نین گؤزل و سئویملی بیر جوت یادگاری اولان بالالاری “دنیز” خانیم و” آراز” بَی


text:
ماجاریستان
مجاریستان اۇرتا اوروپادا یئرلَشن بیر اوْلکه دیر. پایتختی بوداپست شهریدیر. ماجاریستان ((ماجارجا:Magyarország)) — آوروپادا دؤولت. اهالیسینین اساسینی تشکیل ائدن ماجارلار اؤزلرینی هونقاریان (یعنی هونلار اؤلکهسینین ساکینلری) آدلاندیریرلار . ماجاریستاندا ان سون سیاهییا آلما ۲۰۰۱-جی ایلده آپاریلمیشدیر. بۇ سیاهییا آلمایا اساساً، اؤلکهده یاشایان اهالینین ۹.۶۲۷.۰۵۷ نفرینی ماجارلار، ۲۰۵.۷۲۰ نفرینی قاراچیلار، ۱۲۰.۳۴۴ نفرینی آلمانلار، ۳۹.۲۶۶ نفرینی ایسلوواکلار تشکیل ائدیر.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
ماجاریستان ۲۰-جی عصرده[دَییشدیر]
ماجاریستان ۱۹۱۸-جی ایله قدر اوتریش-ماجاریستان ایمپاریاسینین ترکیبینده ایدی. اوْ، اساساً آقرار اؤلکه ایدی. ۱۹۱۸-جی ایل نوْامبرین ۱۶-دا ماجاریستان جومهوریتی اعلان اوْلوندو. هابسبورقلارین ۴۰۰ ایللیک حاکمیّتینه سوْن قویولدو. کومونیستلرله سوسیال-دموکراتلارین بیرلشمیش قوهلری ۱۹۱۹-جو ایل مارسین ۲۱-ده اینقیلاب ائدهرک ماجاریستان سووت جومهوریتینین (MSR) یاراندیغینی اعلان ائتدیلر. لاکین همین ایلین آگوستون ۱-ده MSR سوقوط ائتدی. سووت حؤکومتی دوریلدیکدن سوْنرا اؤلکهده نایبلیک (ریجنت) سیستمی یارادیلدی. نایب وظیفهسینی کونتر-آدمیرال میکلوش خورتی توتدو. اوْ، تریانون باریش مۆقاویلهسینی تانیدیغینی بیلدیردی. بۇ باریشه اساساً ماجاریستان اؤز اراضیسینین ۲/۳-نی، اهالیسینین ایسه ۱/۳-نی و دنیزه چیخیش یوْلونو ایتیردی. لاکین سوْنرالار ماجاریستاندا قراف بتلنین حؤکومتی دؤورونده ایسلوواکی، گونئی کارپات اوکراینسی و ترانسیلوانیا توْرپاقلاریندا ماجار حؤکمرانلیغی یئنیدن برپا اوْلوندو. ۱۹۲۹-۱۹۳۳ ایللر دۆنیا ایقتیصادی بحرانی ماجاریستان ایقتصادیاتینا آغیر ائتکی گؤستردی. ۱۹۳۰-۱۹۳۲-جی ایللرده تاخیل ییغیمی ۵،۵ میلیون سنتر آزالدی. صنایع اۆرتیم (تولید)ی ۱۹۲۹-جو ایله نیسبتاً ۲۳،۱% آشاغی دۆشدو. ایقتیصادی بحران داخیلی دۇرومی ده گرگینلشدیردی. ۱۹۳۲-جی ایلین پاییزیندان اعتباراً ماجاریستانین آلمانیا گرایشی گۆجلندی. ماجاریستاندا حاکمیّتده اوْلان خورتی حؤکومتی آلمان و ایتالیا ایله سیخ ایشداشلیق ائتمهیه باشلادی. ماجاریستان ۱۹۳۹-جو ایلده آنتیکومینترن و ۱۹۴۰-جی ایلده برلین پاکتینا قوشولدو.
ایکینجی دونیا ساواشیندهکی مغلوبیت نتیجهسینده ۱۹۴۴-جو ایلده ماجاریستان سووت اوْردوسونون ایشغالینا معروض قالدی. نتیجهده ماجاریستان کومونیست حاکمیّتی قۇرولدو. سووت موْدلی رژیمه قارشی ۱۹۵۶-جی ایل اۇکتوبر ین ۲۳-ده ماجاریستاندا کۆتلوی(توده) نۆماییشلر باشلادی. اوْنلار پارتیانین سیاسی خطینین دییشدیریلمهسی، امره ناد باشدا اوْلماقلا یئنی حؤکومت یارادیلماسی، ماجاریستانلا شوروی آراسیندا برابرحوقوقلو موناسیبتلرین برقرار اوْلماسی طلبلرینی ایرلی سۆروردولر. حادیثهلر هیزله اینکیشاف ائدیر. اۇکتوبر ین ۲۹-دا امره ناد حؤکومت باشچیسی سئچیلدی. ماجاریستان زحمتکشلر پارتیاسینین (مزپ) بوراخیلماسی، بیرپارتیلی سیستمین لغو ائدیلمهسی، اوّللر مؤوجود اوْلان سیاسی پارتیلارین فعالیّتینین برپا اوْلونماسی بارهده قرار قبول ائدیلدی. اۇکتوبر ین ۳۰-دا شوروی حؤکومتی حرکاتا قارشی بیانات یایدی. ماجاریستاندا باشلانمیش اعتراض حرکاتی "اکسینقیلابی قیام" کیمی دیرلندیریلدی. بۇنا جواب اوْلاراق امره ناد نوْامبرین ۱-ده ماجاریستانین ورشو مۆقاویلهسی تشکیلاتیندان چیخدیغینی اعلان ائتدی. نوْامبرین ۴-ده سووت اوْردوسو بوداپشت شهرینه داخیل اوْلدو. دؤرد گۆن داوام ائدن دؤیوشلردن سوْنرا امره ناد حؤکومتی دئوریلدی. یانوش کادارین باشچیلیق ائتدیی مزپ ماجاریستان سوسیالیست فهله پارتیاسی آدی آلتیندا یئنیدن تشکیل اوْلوندو. امره ناد دؤولته خیانتده اتهام اوْلوناراق اعدام ائدیلدی. ۱۹۸۹-جو ایلده ماجاریستان عالی محکمهسی امره نادا و اوْنونلا بیرلیکده موهاکیمه ائدیلمیش شخصلره برات وئردی. ۲۳ اۇکتوبر ماجاریستاندا میلّی بایرام، سووت ایشغال رژیمینه قارشی میلّی عۆصیان گۆنو کیمی قیمتلندیریلدی. ۸۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا ماجاریستان ایقتصادیاتی آغیر دۇرومه دۆشدو. خاریجی بورجلارین آرتماسی دۇرومی داها دا گرگینلشدیردی. ۱۹۸۸-جی ایلین مئییندا ماجاریستان سوسیالیست فهله پارتیاسی کونفرانسیندا Y.Kadar کارویو قروسلا عوض ائدیلدی. لاکین ماجاریستاندا دۇروم ثابیتلشمهدی. ۱۹۸۹-جو ایلده چوخپارتیلی مجلیس سیستمینه اساسلانان قورولوشا کچمک قرارا آلیندی. ۱۹۹۰-جی ایل مجلیس سئچکیلرینده ماجاریستان دموکراتیک فورومو غلبه چالدی. اوْنون رهبری یوژف آنتالل خیردا کند صاحیبکارلار پارتیاسی ایله بیرلیکده کوالیسی حؤکومتی تشکیل ائتدی. ۱۹۹۰-جی ایلین آگوستوندا کچیریلمیش مجلیس سئچکیلرینده آزاد دموکراتلار اتفاقینین رهبری آرپاد گنتس باشکان سئچیلدی. ماجار حؤکومتینین هیزله اؤزللشدیرمه سیاستی یریتمهسی نتیجهسینده اؤلکهده آزاد رقابته اساسلانان تیجارت سیستمی فوْرمالاشدی. اؤلکهده صنایع و ارزاق ماللاری قیتلیغی(کمبود) آرادان قالخدی. لاکین اهالینین یوخسوللوغو ۱۹۹۰-جی ایللرده هله ده یۆکسک اوْلاراق قالماغا داوام ائتدی. .
اینضیباطی قورولوشو[دَییشدیر]
جوغرافیاسی[دَییشدیر]
ماجاریستانین چؤللری داها چوخ دوزهنلیک خصوصیّته مالیکدیر. اورتا دونای اووالیغی گئنیش بیر ساحهنی احاطه ائدیر. شیمالدا داغلار آز بیر ساحهنی توتور. فایدالی قازینتی احتیاطلاری آزدیر. اساس طبیعی سروتی بوکسیت یاتاقلاریدیر. آز میقداردا داش کؤمور، نفت، طبیعی قاز، میس و اوران احتیاطلارینا مالیکدیر.
ایقلیمی مۆلاییم کونتیننتالدیر. بئله الوریشلی ایقلیمین اوْلماسی و بیرده گئنیش دوزنلیک ساحهلر و محصولدار توْرپاقلار بۇرادا کند چیفتلیک (مزرعه)نین اینکیشافی اۆچون الوریشلی ایمکان یارادیر. طبیعی بیتکی اؤرتویو اینسانلار طرفیندن چوْخ دییشدیریلمیشدیر. اراضینین ۱۶%-نی مشهلر تشکیل ائدیر. دونای، اوْنون قوْلو اوْلان تیسا و باشقا چایلاردان سۇوارما و نقلیات آماچله گئنیش ایستیفاده ائدیلیر. منظرهلی بالاتون گؤلو و باشقا طبیعی ایمکانلار حسابینا توریزمین اینکیشافینا نایل اوْلونموشدور.
اقتصادیاتی[دَییشدیر]
آدامباشینا دوشهن اورتا ایللیک گلیر ۱۱.۲۱۲ آمریکا بیرلشمیش اوستانلری دوللاری.
اهالیسی[دَییشدیر]
ماجارلار - ۸۹،۹%، قاراچیلار - ۴%، آلمانلار، یهودیلر، ایسلوواکلار، کروْواتلار، صربلر، رومینلار.
مدنیت[دَییشدیر]
تحصیل[دَییشدیر]
ماجاریستاندا تحصیل — کئچمیش شرق بلوکونداکی تحصیل سیستمینین گئتدیکجه آوروپا بیرلیینه اینتئقراسییاسی شکلینده فورمالاشیب و حاضیردا آوروپا بیرلیگی ایستاندارلارینا اساساً فعالیّت گؤستریر.
>
قالری[دَییشدیر]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Consecutive Fidesz SMCs.png
-
Consecutive MSZP SMCs.png
-
-
-
-
-
-
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Census2011وارد نشدهاست
- ↑ Encyclopedia Americana, Volume 1, Scholastic Library Pub., 2006, p. 581
- ↑ University of British Columbia. Committee for Medieval Studies, Studies in medieval and renaissance history, Committee for Medieval Studies, University of British Columbia, 1980, p. 159
- ↑ Hungary. CIA The World Factbook. یوْخلانیلیب27 March 2014.
- ↑ Population by type of settlement – annually. Hungarian Central Statistical Office (24 December 2015). یوْخلانیلیب24 December 2015.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ Hungary. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب6 September 2015.
- ↑ Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب4 December 2015.
- ↑ Human Development Report 2015. United Nations (2015). یوْخلانیلیب14 December 2015.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
https://az.wikipedia.org https://en.wikipedia.org
گؤرونتولر[دَییشدیر]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
* See File:Flag of Hungary.svg
-
-
-
-
-
-
* See File:Flag of Hungary.svg
-
-
-
-
-
-
* See File:Flag of Hungary.svg
-
-
-
-
-
-
* See File:Flag of Hungary.svg
-
-
-
-
-
-
* See File:Flag of Hungary.svg
-
-
-
-
-
-
* See File:Flag of Hungary.svg
-
-
-
-

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab kas_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk srd_Latn unk nno_Latn unk unk unk unk unk unk azb_Arab azb_Arab prs_Arab pes_Arab eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn azb_Arab azb_Arab vec_Latn azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk unk eng_Latn unk unk unk unk unk unk eng_Latn unk unk unk unk unk unk eng_Latn unk unk unk unk unk unk eng_Latn unk unk unk unk unk unk eng_Latn unk unk unk unk unk unk eng_Latn unk unk unk unk