text:
اندونیزیاده گی دینگزده کیمه چوکیب کیتگنی باعث یولاوچیلر یوقالگن
اندونیزیا ده گی دینگیزده بیر کیمه نینگ چوکیب کیتیشی آرتیدن قریب ایککی یوز انسان یوقالگنی معلوم بولگن. اوشبو حادثه خلق ارا قاچقین لر کونی دن نشانله ش کونی بیلن برابر یوز بیرگن.
بیر قنچه معلومات لر اساسیده، مذکور کیمه ده افغانستان لیک، ایران لیک و ترکیه لیک شخص لر موجود ایکن.
یوقالگن شخص لرنی تاپیش اوچون اندونیزیا ده گی قیدیرو کوچلری تمانیدن عملیات یولگه قوییلگن. اوشبوکیمه ده اوچ یوز سکسندن آرتیق راق یولاوچی نینگ بولگنی ایتله دی.
بیر قنچه گزارش لرگه کوره، بو حادثه ده حاضر قریب 80 کیشی سی قوتقریلگن. اندونیزیا عادتده آسترالیا گه کیله یاتکن اکثریت ناقانونی مهاجرلرنینگ اساسی یولی سنه له دی.
مذکور حادثه دن امان قالگن عصمت آدین ناملی یاش بیر افغان گه کوره، دینگیزگه یوز بیرگن کوچلی سو تولقین لر باعث مذکور کیمه سوگه چوکیب کیتدی.
عصمت نینگ معلوم قیلیشیچه، او و باشقه بیر نیچه کیشی کیمه نینگ پارچه لری دن سونی اوستیده اوزلری نی سقله ب، قیدروچی کوچلر تمانیدن قوتقریلگن.
افغانستانده نیچه اون ییل لیک اوریش لر، یوزلب مینگ هلاک بولگن لر یانیده، ملیون لب انسان قاچقین شکلیده دنیا نینگ هر مملکتیده کیتگن لر.
خارجی مملکت لرگه کیته یاتگن افغان لر حاضر هم دوامی بارلیگی معلوم بولماقده.
بیر قنچه افغان لرگه کوره، افغانستانده جایلشگن خارجی کوچلر 2014 نچی ییل دن کیین کیتیش لری بیلن، مملکتده ینه ایچکی اوریش لر باشلنه دی.
اولر خود شو معما دن خواطر بیلدیریب، حاضر دن خارج گه کیتیش اوچون سعی قیلماقده لر.
اوشبو کیشی لردن بیری خانم فاطمه رحیمی، او نیگه افغانستان نی کانادا اولکه سیده ترک قیلیشی توغری سیده بونده ی دیدی:کیتیشیم بو اوچون ایمس که مین افغانستان نی یخشی کورمیمن. بو دلیل اوچون ترک قیله من که، مملکت ده تورلی قیین چلیک لر موجود اینیقسه، یاش لر قرشی سیده همده اولر قرشی سیده که خواه له یدیلر، بیر آز ایرکین شکلیده و اوز لری اوچون حیات کیچیرسه لر قیین چلیلک لر کوپ. افغانستانده خوف سیزلیک مسئله سی کوپ یمان، امنیت شونچه یمان لشیب کیتگن که سیز اوییزدن چیقیب کیتسنگیز بیلمه یسیز قیته تیریک اوییزگه کیله آله سیز یا کیله آلمه یسیز.'.
ایککینچی مسئله، امکانیت لر بو ییرده کوپ آز. حتی اوزیم اوچون هیچ نرسه قیله آلمه یمن حد اقل فرزندیم اوچون بیر نرسه قیلیشیم کیره ک. دیب ایتدی بو عیال.
بو یککه فاطمه ایمس که افغانستان نی ترک قیلیش اوچون اورین ماقده، اونلب باشقه کیشی لر هم خود شو مقصد اوچون جان و مال لری دن اوتیشگه تیار لیک لری نی هم ایته دیلر.
تأسف لی گپ بو ییرده کی، افغان لرنینگ کوپ قسمی، قانون سیز و قیینت یول لردن، خارج گه کیتیشه دیلر.
مینگ لب دالر نی قاچاقچی لرگه بیریش، یمان یول لرنی گیزمه قیلیب کیتیش او هم نا معلوم بیر مقصد اوچون یمان بیر حالت.
افغان یاش باله لریدن جمعه گل، اینگ آز اون مرته قانون سیز شکلیده اروپا گه کیتیش اوچون اورینگن لیکن حاضر گه چه هم اوز مقصدیده ایریشمه گن. باشقه تماندن ینه باشقه بیر قسم افغان لر اوز مقصد لریگه ایریشیب لیکن افغانستان دن کوره کوپراق نا تنیچ شکلیده حیات کیچیریب کیلگنلر هم انچه کوپ.
بو توغریده خارج گه کیتیب ینه اوز مملکتیده قیتیب کیلگن انه بو یاش بونده ی دیدی: "حقیقت ده مینگه بو ییرده قیزیل و یشیل باغ لرنی کورسه تدیلر، و ایتدیلر که خارج گه کوپ نرسه لر بار. اما کیتگن گن دن کیین، حیات کیچریش افغانستان دن کوره انچه قیینت ایدی. مین لندن گه بیر پاکستان لیک نینگ مغازه سیگه ایشلردیم، بیر ساعتده مینگه، ایککی پاوند دن کم راق پول بیرر ایدی. مین اون ایککی ساعت وقفه سیز شکلیده ایشلیدیم، یعنی ایش کوپ قیینت ایدی."
بو حالتده قرگنده، پولی بولمه گن همده مسلکی بولمه گن انسان لر خارجی مملکت لرگه کیتیب کوپ قینالگنلر.
افغانستان دنیا نینگ اینگ کوپ سانده قاچقینی بولگن مملکت لریدن حساب لنه دی. شو نینگ دیک بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ قاچقین لر وکالت خانه سی هم بو موضوع نی تایید قیلگن. و ایتگن که انسان قاچاقی اولیم رقمی نینگ کوپ قسمی افغان لر تشکیل بیره دی .


c: text/html

text:
افغانستان ملی کینگاشی رئیسی نی تنلش قومی ضدیتگه ایلندی
افغانستان ملی کینگاشی رئیسی نی سیلش اوچون موجود جنجاللرنی برطرف ایتیش اوچون تشکیل ایتلگن 60 نفر لیک کمیسیونی نینگ ، بو معما نینگ ایچیمی اوچون ایلگری سورگن یوروغلری ، تورلی ملیتلرگه تعلقلی بولگن وکیللر اره سیده کی نزاع گه سبب بولگن.
ملی کینگاش دایمی رییسی نینگ سیله ش اوچون تاپیلگن جنجل لرنی حل قیلیش مقصدیده توزه لگن 60 کیشی لیک کمیسیون بوگون اوچ یوروغ نی ایلگری سورگن اید.
مذکور یوروغ لردن بیرینچی سی ملی کینگاش ایچکی طرزالعمل نینگ اوزگرتیریشی ، ایککینچی سی مذکور مسئله نینگ مملکت باش قانونی نینگ نظارت ایتوچی کمیسیونگه یوباریلیشی و اوچینچی سی ایسه ، پشتون ، تاجیک و هزاره قومی دن بولمه گن بیر کیشی نینگ ملی کینگاش ریاستی گه تعیین ایتیشی ایدی.
کورینیشیچه ،مذکور اوچ قوم دن تشقری اینگ کوپ اوزبیک ملیتیگه منسوب وکیللر مملکت ملی کینگاشیده اورین آلگن.
مخصوص کمیسیون اعضالریدن کوپیسی اوشبو اوچینچی یوروغ یعنی افغانستان ترک وکیللریدن بیری سی نینگ کینگش ریاستیگه سیله نیشینی قولب قوتله یاتکنده ، و بو خصوصده قیزغین بحث دوامیده ا، بلخ ولایتی نینگ ملت وکیل لریدن فرهاد عظیمی مذکور ریجه گه شبهه بیلدیریب ، اونینگ عملی بیر ادم ایمس لیگینی عمومی کنگش ده بیان ایتدی.
جناب فرهاد عظیمی ، اوزبیک تیلده ایراد ایتگن نطقیده ، افغانستان ملی کینگاشیدن هم ملی و هم خلق ارا ساحه ده وکالت ایتیش اوچون و کینگاش نی باشقریش صلاحیتی و قابلیتیگه ایگه بولگن کیشی نینگ سیله نیشی نی اورغو لب ، ازوبیک ملیتیگه منسوب بولگن وکیللر اره سیده شونده ی بیر مناسب شخص بار می دیگن سوال بیلن مراجعت قیلدی.
جناب عظیمی نینگ اوشبو سوزلری ، کوپ گینه ترک ملیتیگه منسوب وکیللر نینگ غضبلریگه سبب بولگن. و اولر اوشبو سوزلرنی افغانستانده کی ترکی خلق نی حقارت لش دیب تلقین ایتگن لر .
جوزجان ولایتی نینگ ملت وکیل لریدن داکتر عنایت الله بابر فرهمند بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده ، فرهاد عظیمی تمانیدن یوریتیلگن سوز لرنی رد قیلیب او نینگ ملیونلب اوزبیک و ترکمن لرگه حقارت قیلگن دیب معلوم قیلدی .
شو نینگ دیک فرهمند جنابلری ، فرهاد عظیمی یوروتگن سوزلری ناتوغری بولگنینی تاکیدلب اوزبیک وکیللری اره سدیه کینگاش نی باشقریش قابلیتیگه ایگه بولگن ایترلی ویکللر بارلیگینی معلوم قیلدی
اما اوشبو جنجال لر ارتیدن جناب عظیمی ، سوزلری نینگ ناتوغری توشونیلگن لیگینی ایئتیب ، اوزبیک ترکمن وکیللریدن کیچیریم سوره گن.
عین پیتده ، بوگونکی مجلس جریانیده ، ملی کینگاش تمانیدن تشکیل ایتلگن کمیسیون باشلیغ لری حاجی محمد محقق سوز یوریته یاتگن پیتیده ، هلمند ملت وکیل لریدن نسیمه نیازی اونگه قرشی ضدیتلی فکر لرینی اظهار قیلگن.
نسیمه نیازی ایراد ایتگن نطقیده حاجی محمد محقق گه نسبتاً او نینگ ایچکی اوروشلر پیتیده انسان لر نینگ باشلریگه میخ چاققن دیگن سوزلرنی اظهار قیلیشی بیلن ، ملی کینگاش ده کی هزاره ملیتیگه منسوب وکیللر ، بونگه قرشیلیک کورسه تیب ، مجلسنی ترک ایتگن لر .
هر چند بوگونکی جنجاللر طفیلی ملی کینگاش رئیسی نی سیلش ایشلری، نتیجه سیز قالگن .اما حاجی محمد محقق و نسیمه نیازه اورته سیده تاپیلگن دعوا نی حل ایتیش اوچون آلتی کیشی دن عبارت بولگن بیر مخصوص کمیسیون تشکیل ایتلگن.
افغانستان ملی کینگاشیده کی کوپ گینه وکیللر ، مذکور جنجل لر حل ایتیلیشی بیلن حاضر کینگاش رئیسی نی سیلش اوچون اینگ ایجابی یول ملی کنیکاش ده کی تورتینچی اکثریت قومی گروه بولمیش اوزبیک و ترکمن وکیللریدن بیری نینگ باشقروو گه سیله نیشینی تاکید له ماقده لر .
ملی کینگاش جمهور رییس کرزی تمانیدن رسمی شکلده آچیلشی دن کیین ، مذکور کینگاش دایمی رییسی نینگ سیله ش اوچون 8 مرته سیلاو یولگه قوییلیب اما بوتون سیلاولر ، تورلی معما لر باعث نتیجه سیز قالگن.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
افغانستان غربیده ماین تازه لش اداره لریدن بیری نینگ آلتی خادمی اولدیریلدی
هرات ولایت نینگ کهسان تومنیده هالوتراست ناملی ماین تازه لش اداره سی نینگ آلتی خادمی عصیانچیلر تامانیدن اولدیریلدی، حادثه بو کون ایرته لب ایران بیلن چیگره داش بولگن کهسان اولسواللیگی نینگ کمانه محلله سیده یوز بیرگن.
هرات امینه قوماندان لیگی سوزچی سی عبدالروف احمدی نینگ ایتیشیچه قورالی عصیانچی لر ایرته لب ساعت آلتی ده کهسان تومنی نینگ کمانه محلیده ماین تازلش موسسه خادملری نینگ ایش محلیده هجوم اویشتیرگن.
منطقه نی ماین دن تازله یاتکان بو ملازم لر ایش جریانیده اولدیرلگن.
هرات پولیس سوزچی سی نینگ معلوم قیلیشیچه بو هجوم عاقبتیده اوچ کیشی هم تن یره لنگن، اولرنینگ وضعیتی اغیر ایکنلیگی ایتیلگن.
احمدی جناب لری عین حالده قورالی عصیانچیلر ، هیلوترست ماین تازه لش موسسه سی نینگ بو منطقه دهگی باشلیغی داخل اوکیشی نی هم اسیر الگن دیدی.
هرات غربیده جایلشکن کهسان تومنی بو ولایت نینگ نسبتا" تنچ اولسوال لیک لری جمله سیدن سنله دی .
ماین تازه لش موسسه خادم لری اولدیریلگن منطقه ده بوندن الدین بونقه حادثه لر یوز بیرمگن دیدی .
هیلوترست موسسه سی ، افغانستان غربیده جایلشگن ولایت لرده کوپ ییل لردن بویان فعالیت قیلیب کیلماقده .
بوندن بیر ییل الدین هم بو موسسه نینگ 63 ملازمی هرات ولایتی نی شرقی ده جایلشکن پشتون زروغون تومنی ده قورالی عصیانچی لر تمانیدن اوغیرلنگن اید، اما مینطقه آق سقال لری اره لشیشی بیلن قویب یوباریلگن دی .
هرچند محلی رسمی لر بو حادثه نی قورالی طالبان گروهی گه نسبت بیره دی ، اما حاضرگه قدر هیچ نرسه دیمه گن.


text:
یونیسف اداره سی: ناقرارلیک لرده باله لر تلفاتی کوپیگن
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باله لر بویچه اداره سی، یونیسف گه کوره، جاری ییل نینگ تورت آیی اولینی اوتگن ییل نینگ عینی زمانی بیلن سالیشتیرگنده افغانستان بویلب یوزبیرگن ناقرارلیک لرده باله لر هلاکتی 27 فایز کوپیگن.
یونیسف اداره سی تمانیدن ترقه تیلگن حساباتده یازیلیشیچه، جاری میلادی ییل نینگ تورت آی اولیده یوزبیرگن ناقرارلیک لرده، 414 باله هلاک بولگن. میلادی 2012- ییل نینگ تورت آیی آولیده یونیسف حساباتیگه کوره، 327 باله قربان بولگن ایکن.
انتحاری هجوملر، یول چیککه سیده اوره تیلگن ماین پارتلش وهوای هجوملر عاقبتیده باله لر قربان بولیب کیله یاتگنی ایتلگن.
یونیسف اداره سی نینگ کابلده گی سوزچیسی عزیز فروتن بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده، برچه اوروش تمانلری بوخصوصده عیبدار ایکنینی تاکیدله دی:" بیز باله لر باره سیده گی رقملرنی هربیر تورت آیده تیکشیره میز، جاری میلادی نینگ تورت آی اولینی اوتگن ییل نینگ عینی زمانی بیلن سالشتیردیک، بوایسه باله لر هلاکتی نینگ 27 فایز کوپیگنینی کورسه ته دی. برچه تمانلر عیبدار، اما بیزنینگ حسابات میزده، اکثر باله لر انتحاری هجوملر و یول چیککه سیده اورنه تیلگن ماین پارتلش لر عاقبتیده قربان بولگن، بیراق خلق ارا کوچلر تمانیدن یولگه قوییلگن هوای هجوملرده هم باله لر قربان بولگن."
یونیسف اداره سی نینگ ایتیشیچه باله لرنینگ اکثریتی انتحاری هجوملرده قربان بولگن، شو اوچون کوپراق طالبان عصیانچیلری مسوول دیه کورسه تیلگن.
یونیسف اداره سیگه کوره، قریب بیرهفته آلدین پکتیا ولایتده گی مکتب لردن بیری مقابلیده یوزبیرگن انتحاری هجومده 10 باله اولیب وبیرقنچه باله یره لندی، اما طالبان سوزچی لریدن ذبیح الله مجاهد بی بی سی بیلن بولگن تیلفونی صحبتیده یونیسف تمانیدن چیقاریلگن حساباتنی ردایتیب حقیقی بیر حسابات بولمه گنینی ادعا قیلدی.
عینی حالده، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باله لر بویچه اداره سی اوز حساباتیده بو وضعیت دن جدی خواطر بیلدیریب، باله لر عیاللر وتینچ فقرا تلفاتینی آلدینی آلیش اوچون اوروش تمانلری نینگ جدی اعتبار قره تیشگه اونده گن.
شونینگ دیک اوروش تاکتکیلریگه اوزگریش آلیب کیلیش هم طلب قیلینگن.


text:
خلق اراکوچلرنینگ افغانستانده گی حربی ماموریتی یکونلندی
خلق را کوچلرنینگ حربی ماموریتی نهایه تاپیشی مناسبت بیلن بوگون پایتخت کابلده اویوشتیریلگن مراسمده افغانستانده فعالیت آلیب باره یاتگن خارجی کوچلر قوماندانی ژنرال کمپ بیل افغان و خارجی کوچلر فداکارلیک لرینی آلقیش له دی.
اما او، کیله جک ماموریت هم معمالی بولیشینی اورغولب؛ بیراق اولر موفقیت گه ایریشیشی ممکن لیگینی تاکیدله دی.
ناتو نینگ ینگی ماموریتی اوچ کوندن سونگ میلادی 2015 ییل نینگ بیرینچی کونیده رسمن باشلنه دی.
بو مراسم میلادی 2015 ییل جنوری آی نینگ بیرینچی سید یعینی اوچ کوندن سونگ یولگه قوییلیشی ریجه لشتیریلگن ایدی، اما بوگون اوتکزیلدی.
اوشبو مراسمده سوز یوریتگن خارجی کوچلر نینگ عمومی قوماندانی ژنرال کمپ بیل ینگی ماموریت نی ینگی فصل اته دی. شونینگ دیک ژنرال کمپ بیل افغان امنیتی کوچلری بیلن همکارلیک لر دوام ایتیشی تاکیدلب کیله جک ماموریت معمالر بیلن بیرگه بولیشنی اورغوله دی:"" جمهوررییس غنی طلبی گه حرمت بیلدیریب قوراللرینی ییرگه قوییب صلح جریانیگه قوشیلسینلر، شوبیلن افغانستان قیته قوریش جریانی گه کمک قیلسینلر ناتو وافغانستان اره سیده گی همکارلیک لر ینگی مرحله سی باشلنه دی. افغان و ناتو کوچلری نینگ قوشمه ماموریتی بیزنینگ ناکام بولمسلیگیمیزگه سبب بوله دی. بیرگه لیککه ایش آلیب باریب پیروز بولی لیک اوتگن اون اوچ ییلده بیز افغان کوچلری یانیده اوروشیب قان توکتدیک، ینگی ماموریت ده هم بیز اولر بیلن بیرگه میز اونگیمیزده تورگن ماموریت هم اوته معمالی اما بیز غالب بوله میز."
همده بو جنرال اوتگن قره کونلرگه قیتیش ناممکن لیگینی اورغوله دی.
عینی حالده افغانستان ملی امنیت مصلحت چیسی محمد حنیف اتمر چیت ایللیک لرفداکارلیگینی القیش لب، افغانستان قوشمه فعالیت گه تعهدلی ایکن لیگینی تیلگه آلدی.
میلادی 2014 ییل سونگیده چیت ایللیک کوچلرنینگ افغانستان ده گی حربی ماموریتی یکون تاپه دی.
کیلشوو اساسیده قریب اون بیش مینگ امریکالیک و چیت ایللیک عسکر افغانستانده قالیشی ممکن، اکثریتی امریکا لیک کوچلردن عبارت بولیب فعالیتلری هم افغان امنیتی کوچلری نینگ مشق و تیارگرلیک لردن اوتکزیش او اولرنی حمایه ایتیش مساله سیگه قره تیلیشی ممکن.
اوتگن اون اوچ ییلده چیت ایللیک کوچلر حربی ماموریتی جریانیده قریب اوچ یریم مینگ عسکرینی افغانستان ده قولدن بیردی. بولردن اکثریتی امریکالیک عسکرلر بولگن.


text:
ایران برتر فوتبال لیگینی 25 نجی هفته سینده آذربایجانین تراختور تاکیمی اؤز قارشیداشین دان(رقیب)دؤرد4 بیره 1 قازاندی.
بو اوستونلوک له تیراختور 46 خال ایله بولماجانین(جدول)3نجو یئرینده قالدی،بونا گؤره کی اصفهانین سپاهان تاکیمیدا اؤز قارشیداشینا غلبه ائتدی و 49 اوستونلوک ایله بولماجانین بیرنجی یئرینه کئچدی.
ایندی ایسه تراختور تهرانین استقلال تاکیمیندان تکجه بیر خال آرایلا چادیرین استقلالین دالیندا قوردو.
حاج صفی 2 اینجی و 21 اینجی دیقه ده و لوپز 33 و 53 اینجی دیقه لرده تراختورا خال قازاندیلار ،آبادانین تک خالین فونیکه سی 80 نجی دیقه ده ووردو.
بو ظفری بوتون تورک دیل داشلاریما تبریک دئیرم
یاشاسین تیراختور یاشاسین آذربایجان
برچسب ها: تراختور خبر لری، تراختور، تراکتور، آذربایجان ایدمان خبر لری،


text:
و فیه انّه ان ارید من بطلانه انتفاء بعض اثاره
دئدیگیندن بونو ایراده ائتسه كی:«بعضی اثرلرین قالدیریلماسی ایله وقف باطیل اولار» و بو اثرلرین قالدیریلماسی همن ساتیلمانین جَوازیدیر كی موقوفعلئیهین حاقّی، عئینین اؤزوندن و یا هم اؤزوندن و هم بدلیندن ساقیط اولماسینا سبب اولور، بو سؤزه قاییل اولدوغوموز زمان كی: «عئینین ساتیلماسیندان اله گلن پول اونو ساتان بطنین اولار»
بو سؤزون حاصیلی یوخدور هله قالسین كی اونا دیقّتلی باخیلسین.
آما اگر سؤزوندن بیلیندیگی كیمی منظورو وقفین اصلینین آرادان گئتمهسی اولورسا، نئجه كی بیعدن منع ائتمگی وقف مفهومینین موقوّیملریندن قرار وئردی، اوندا ایجماعنین خیلافینا اولار چونكی وقف بیعینین جاییز اولدوغو زمان اونون باطیل اولوب موقوف علئیهین مولكیّتیندن چیخیب واقیفین مولكیّتینه قاییتماسینی هئچ كس دئمهییب. بیر ده بیعدن منع ائتمك وقفین مفهوموندا یوخدور، بلكه مسجید و اونا تایلاریندان باشقاسیندا وقف تملّوكون بیر قیسمیدیر. ائله اونا گؤرهده بونا صدقه دئییلر و جاییزدیر اونون ایجابیندا «صدقه وئردیم» لفظیندن ایستیفاده اولونسون.
مالیكین آرد-آردا بطنی وار (اوغلو، اوغلونون اوغلو . . .)، بئله واختلار وقفین بدلله بیعی جاییز اولورسا (بونو ساتا آیریسینی آلا) ساتان بوتون مالیكلر طرفیندن ولیّ اولار كی اونلارین مالینی آیری مالا دگیشسین. وقفین ساتیلماسی بدلسیز جاییز اولورسا دا نئجهكی ایندیكی بطنین ضرورتی اوچون ساتیلماسی جاییز اولار، -وقفین ساتیلماسی جاییز بیلیندیگی دورومدا- شارع اونلارا عئینی اؤز نفعلرینه ساتماق اوچون وقفین باطیل ائتمگینه ایجازه وئرر. آما ساتماسالار وقف باطیل اولماز. ائله بونا گؤره ده ساتیش ایجازهسی صادیر اولاندان سونرا ضرورت اونلاردان گئتسه و یا هر سببه گؤره موعامیله باش توتماسا، وقف اؤز حالیندا قالار.بونا گؤره جامعالمقاصد تصریح ائدیر «وقف بیعینین ساتیلما ایجازهسی صادیر اولما حدّینه چاتماسینا» باخمایاراق اونون گیروو قویولماسی جاییز دئییل بو سببدن كی احتیمالی وار گیرووچی وقفی ساتان زمان، موقوفعلئیه ایقتیصادی باخیمدان راحاتلیغا چاتا كی بو حالدا وقفی ساتماق جاییز اولماز.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
روسییانین آمور بؤلگهسینده آ ان-۲ طیارهسی قزایا اوغراییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده ریا اینفورماسییا یاییب.
«خصوصی آویاشیرکته مخصوص اولان آ ان-۲ طیارهسینین کابینهسینده ۲ پیلوت اولوب. طیاره اکیمچان-اودسکو خابارووسک مارشروتو ایله حرکت ائدیب. اوچوش زولاغندان ۶۰۰ متر اوزاقلاشمامیش محرریک دایانیب. سرت ائنیش ائتمهسی سببی ایله طیارهده یانغین باش وئریب»، - معلوماتدا دئییلیر.
حاضردا حادثه یئرینه یانغینسؤندورمه خیدمتینین امکداشلاری و تعجیلی طبی یاردیم ماشینلاری جلب اولونوب. آمور تدقیقات کمیتهسی فاکتلا باغلی آراشدیرمالارا باشلاییب.


text:
بحر رمل مثمنمخبونمکفوف
فعلات، فاعلاتن، فعلات، فاعلاتن
(م.) 277، (ﻫ.) 194
1 فلگین غم و بلاسی، مگر انتهاسی یوخدور؟
بیر اوتانماز عار بیلمز، نه دیییم حیاسی یوخدور!
بو سپهر دون و ناساز، سیتمین ائدیبدیر آغاز،
ائلهمز حیا اوتانماز، بیرینه وفاسی یوخدور.
ائلهییب منی حواله، گنه محنت و ملاله،
نئلهییم بو هرزه بختین، منه بیر حِماسی یوخدور.
سیتم و غمی تۆکنمز، اؤلۆرمده رحمه گلمز،
بو زمانهنین منیم تک، غمه مبتلاسی یوخدور.
5 دوتوب اوت گنه آلیشما، بئله چوخدا پیس دانیشما،
بو سبب سنینله آخیر فلگین آراسی یوخدور.
بحر هزج مثمن سالم
مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیلن
(م.) 307، (ﻫ.)293
1 بو دۆشگۆن، غصه و غمدن یئتیبدیر جانا یا مولا!
یئتیرسین تا اؤزۆن بو صحن و بو ایوانا یا مولا!
نه زحمتلر چکیب یئتدیم بورا آللاها شۆکر اولسون،
وسیله اول دوباره گئتمهییم تهرانا یا مولا!
منی گل اؤز قاپیندان رد قیلما دۆشمۆشم الدن،
الیمدن دوت سنی وئررهم قسم قرآنا یا مولا!
نه چوخ اۆمّید ایلن گلدیم، منی مأیوس قایتارما،
دیدیم بوردا منیم دردیم یئتهر درمانا یا مولا!
بحر هزج اخرب مکفوف محذوف
مفعول، مفاعیل، مفاعیل، فعولن
(م.) 233، (ﻫ.) 226
1 کیمدیر دییه اول شوخ گۆلاۆز، قونچا دوداغا؟
قیش گئتدی، باهار اولدو گلیب گۆل گنه باغا.
جانا! چمنه چک طرب و عیش بساطین،
قوربانین اولوم حجرهی خلوتده هاچاغا؟
صۆبحۆن دمی، گۆل موسمی، نوروز هواسی،
ناز ائتمه قادان جانیما ساقی! دور آیاغا.
بیر چیکگه او مئیدن کی دیریلدیر اؤلۆنۆ، تؤک
یمانهیه، گلسین بو قوجا بلکه دماغا.
بحر رمل مثمن محذوف
فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلن
(م.)254، (ﻫ.)245
1 چیخدی جانانیم اوتاقدان، جیسمدن جانیم کیمی،
گئتدی جئیرانیم الیمدن، دین و ایمانیم کیمی.
گئچدی یئل تک من باخاردیم یئل داغیتدی چیگنینه،
عنبر افشان کاکیلین، حال پریشانیم کیمی.
سسلهدیم:«ـ هان ای محبّتسیز بوت نامهربان!
گئتمه، گل سیندیرما عهدی، قلبِ ویرانیم کیمی!»
دؤندۆ اوخ تک، غمزهسین تۆند ائتدی تؤکسۆن قانیمی،
قیرمیز ائتدی عارض گۆلنارینی قانیم کیمی.
بحر رمل مثمن مخبون اصلم
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن.
(م.)230، (ﻫ.)244
1 اۆزۆنده دامدیر اول زۆلفۆ، دانهدیرخالی،
باخیب کؤنۆل قوشو گؤرجک، قاریشدی احوالی.
تَنگ دوداقلاری قئیماق، آغیزینین سویو بال،
بو شوخ بیر یئره قئیماق ایلن قاتیب بالی.
یاخیب بو قونچا دوداق لاله تک منه جانی،
اگیب بو قدّی الیف دال تک منه دالی.
اگر بو تۆرک منیم کؤنلۆمۆ آلا الینه،
باغیشلارام تئلینه اردبیل و خلخالی.
بحر مجتث مثمن مخبون اصلم
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)230، (ﻫ.)243
1 جهاندا ایستهمهدیم جاه و منصب و مالی،
دیدیم اۆرهک ائوینی اؤزگهدن ائدیم خالی.
بو بینوایا طرف دوست باخمادی بیر یول،
کؤنۆلده قالدی قامی آرزو و آمالی.
هانی رفیق اونا قوصصهمی قیلیم اظهار؟
هانی طبیب اونا دردیمی ائدیم حالی؟
منه دیییرلر سنین نیّتین دؤگۆل خالص،
تلاش و سعی یوخون، هیمّتین دؤگۆل عالی!
(م.)257، (ﻫ.)242
بحر رمل مثمن مخبون محذوف
فاعلاتن، فعلاتن، فعلاتن، فعلن
1 قوجالیق اگدی منی، دور قادان آلیم ساقی!
عؤمردن بیر نئچه گۆندن دؤگۆل آرتیق باقی.
دیش دۆشۆب، بئل بۆکۆلۆب، اۆز قیریشیب، باشآغاریب،
نئجه کیم قار یاغار قیشدا آغاردار داغی.
هوشومو باشدان آپار، حالیمی زۆلفۆن کیمی پوز،
دؤوه مست اولدو، یۆک آلتیندا گلهر اویناقی.
من دایانمام، گئدهرم عشق و محبت یولونو،
گزهرم بو چؤلۆ هر یان، اوجانیـ آلچاقی.
بحر رمل مثمن مخبون محذوف
فاعلاتن، فعلاتن، فعلاتن، فعلن
(م.)265، (ﻫ.)241
1 اول ریضا قسمته، وار حکمتی آللاهین ایشی،
اول کی دؤندهردی قیشا یایی، ائدهر یای قیشی.
هر نئجه هر نه مقدّر ائدیب اولسون اولاجاق،
وئر ریضا حُکمِ قضایا، آچ اوزوندن قیریشی.
چوخ تلاش ائتمه، تلهسمه، ایشه قوی وقتی گله،
یئم وئریلمز قوزویا چیخمییا آغزیندا دیشی.
باغلانیب وقتینه هر زاد نئجه کیم باغ اییهسی،
مدت ایستهر کی ائده مئی اوزومو، نئی قمیشی.
5 خلقه آزار ائدهن خلقدن آزار گؤرهر،
من ایشیم خلق ایله یوخ، خلق منیمله نه ایشی؟
یول گئدنده یئره باخ، یاخشی دؤگول نخوت و ناز،
گلیر الله آجیغی منع قیلیب بو یئریشی.
عورته شخص گرهکمز دییه گیزلین سؤزونو،
نهی اولوبدور ائلییه مصلحت عورتله کیشی!
زاهید و ساده و سالوسا وصیت ائلهمک،
اونا بنزهر کی آدام تاپشیرا قوردا چپیشی!
هیدهجی هوشووی ییغ باشیوا، چوخ یاوه دیمه،
یایا توخماقی بئله گوبسمه، قیرران کیریشی!
بحر رمل مثمن مخبون محذوف
فاعلاتن، فعلاتن، فعلاتن، فعلن
(م.)255، (ﻫ.)249
1 به! باهارین گنه گلدی یئلینین همهمهسی،
قیش گئچیب گئتدی او قار و کولک و دمدمهسی.
اولدو بئیرام، آغاجلار گول آچیب، قوشلار اوخور،
هانی ساقی! او گولاوز آغزیما اولسون ممهسی؟
باش قویوب خلق بیابانا اوشاقدان بؤیوگه،
کیشیسی، عورتی، بیر یئرلی عبید و امهسی.
ای کی دونیانی اؤگرسن بگهنیبسن نهیینی؟
دی گؤروم یاخشیدیر آیا بو خرابین نمهسی؟
5 دؤولت و سلطنتی جاه و جلال و بزهگی،
نعمت و عزتی بیر آرپایا دهگمز همهسی.
هیدهجی هاردا تماشا، هارا اول قارا گونون،
اونو چوخدان الهنیب میخدان آسیلدی کمهسی.
بو سولان گولشنی، غم دوشگونو، یانمیش جیگری،
صوبح و آخشام دوعاسیندا بودور زمزمهسی:
اهل تفریش ایا کاش کی سینسین قلمی،
خلق تبریز همیشه ایتی اولسون قمهسی.
بحر رمل مثمن مخبون محذوف
فاعلاتن، فعلاتن، فعلاتن، فعلن
(م.)231، (ﻫ.)241
1 دور بالام! صوبح یاووخلاشدی گلیر زنگ سسی،
قافیله دوشدو یولا سنده یههرله فَرَسی.
بو هامی آرپا سامانی هدر ائتدین نه گونه؟
بسلهییب بیر بئله قوللوق ائلهدین اولدو بسی.
کؤپگی باغلا بالام، قاپمایا گر بعضیلری،
لازیم اولدو قاپا، بوینوندان او چاغ آچ مَرَسی.
منی سیمرغ سحر سسلدی کی:«- ای قاف قوشو!
آچ قیچین باغینی، وور بیرـ بیره، سیندیر قفسی!
5 بو هامی گولشن و گولدن خس و خاشاکه، کؤنولـ
باغلاما، همت ائدیب، اوتلا بو خاشاک و خسی.
ساغر و سادهیه قورشانما، جاوانلیق هاچاغا؟
آنلامازلیق نه قدهر؟ بوشلا هویٰ و هوسی!»
سؤودوگوم! سؤگمه منی، حق سنی دوزلو یاردادیب،
سنی هر کیم گؤره، سؤومز اورهگی اؤزگه کسی.
ای اوزو شمع شبستانینا، پروانه صیفت،
سنین عشقینده یانار هیدهجی، چیخماز نفسی.
بحر منسرح مثمن مطوی منحور
مفتعلن، فاعلات، مفتعلن، فع
(م.)319، (ﻫ.)298
سؤزلریمین ختمی حمد حضرت باری،
پاک خداوند عئیب و نقصدن عاری.
کتم عدمدن گتیردی عالم و آدم،
خلقه یئری ساکن ائتدی گؤیلری جاری.
اولدو سبب حکمتی محبت و قهرین،
قیلدی مجسّم یاراتدی جنّت و ناری.
اول کی باغیشلار گوناهکارا گوناهی،
دوست دوتار بندهدن تضرع و زاری.
5 اول کی یئتهر کائناتا فیضی دمادم،
جود و عطاسی جاهانا جاری و ساری.
قیرقییا ات قیسمت ائیلهدی، گئچییه اوت،
کوششهگه سوت پای قیلدی، جوجهیه داری.
هاردا قویار آج عاجزی؟ بو مثلدیر:
کیم قورار کؤر قوشون لوواسینی تاری.
وای منه گر صاباح گونده بویورسون،
کیم:«- بو شقینی چکین جهنمه ساری!»
غم ییمز اول کس کی دوستار علیدیر،
قورخوسو یوخ کیمسه، کیم علی اولا یاری.
گل بو گون الله منیم گوناهیمی سن گئچ،
حشرده خوار ائیلهمه بو درده دوچاری.
من سنی ـ ای دوست! ـ ایستهرم، نه بهشتی،
ابله ائدهر آرزو کباب و اناری.
ائیلهمهدی هیدهجی دویونجا تماشا،
اولدو خزان باغ عؤمرو، سولدو باهاری.
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)266، (ﻫ.)237
1 یاراشماز اؤگمهگه بیر کیمسنه، مگر تاری،
نئجه وار ائتدی یوخو، یوخ ائدهر گَنه واری.
تمام خلق یئر و گؤگده جن و انس و ملَک،
اولور هلاک، مگر ذات حضرت باری.
قضای حققه ریضا اول، بو گون ازل گونده،
خدای هر نه مقدّر ائدیب اولور جاری.
ایشه کی ال قویاران اؤنده الله آدین آپار،
دولاشمییا سنه شئیطان و یار و انصاری.
5 دالیجا سالماغا اؤلاد آدامی بو شقی،
گئدهر دالیجا بو خلقین الینده افساری.
اؤزون گؤزتله بالام نفسدن، اگر غفلت
ائدهن چکهر سنی کمـکم جهنمه ساری.
قاپار گلیب ـ گئدهنی ایت کیمی مَرَسله بونو،
یئتهر کؤپک کی آچیق قالدی خلقه آزاری.
هر اول کی بوش دولانیر، چوخ یییهر، یاتار آرتیق،
دوتار هر آینه دوشمن بو اوچ کسی تاری.
قارین قولو ائلهمز بندهلیک خداونده،
اولور اؤکوز کیمی فضل و کمالدان عاری.
10 کس اؤزگهیه ال اوزاتماز گر اولسا ناموسو،
کیشی دیل اؤزگهیه آچماز اگر اولا عاری.
خدایا! شوکر، بو نامرد خلقه بورجوم یوخ،
قولاغینی کیشینین بورجودور ائدهر ساری.
سن ائتمه دان بو بؤیوک نعمتی بیلیر قدرین،
فقیر و مفلس و رنج و تعب گرفتاری.
سویوق توکنمهدی، گول بیتمهدی نولوردو گنه،
گلیب بهار آپارسایدی بو قیش و قاری.
فغان کی حسرتی قالدی اورهکده هیدهجین اول،
سویوق بولاقلاری، باشی دومانلی داغلاری.
بحر منسرح مثمن مطوی منحور
مفتعلن، فاعلات، مفتعلن، فع
(م.)311، (ﻫ.)235
1 اول کیم آپاردی قیشی، گتیردی باهاری،
قیلدی بدل سبزه و گوله، بوز و قاری.
کیمسه کی یوخ یئردن عالمی ائلهدی وار،
قدرتی واردیر گنه یوخ ائیلیه واری.
بو نه عجب دؤندهره وصاله فراقی،
لوطف قیلیب گؤندهره گله او نگاری.
اول کی نه قدر آغلادیم، او مئهر و وفاسیز،
ائیلهمهدی التفات بیر منه ساری.
5 عارضی گول، قدّی سرودیر، ممهسی نار،
سرو آغاجیندا کیم گؤروبدو اناری.
گلدی باشیمدان چیخاردی عقل و شعورو،
گئتدی اورهکدن آپاردی صبر و قراری.
اویما بو دونیایا، یوخ وفا و بقاسی،
چوخ کیشینی اؤلدوروب ائوینده بو قاری!
اول کیشییه جان فدا کی وئردی طلاقین،
بو دؤوهدن یومدو گؤز، گؤتوردو مهاری.
ائیلهدی مولایا جیلوه باغ فدکده،
گل منی آل مالیک اول تمام دیاری.
10 شاه دیدی:«- گئت ایراغا گلمه یاووق، من،
ائیلهمیرهم اختیار سن کیمی یاری!»
من سنه آللانمازام گئت اؤزگنی اویدور،
ائتمیشم اوچ یول سنین طلاقیوی جاری.
کیمسه کی کؤنلونده یوخ محبتِ حیدر،
طاعتی اولماز قبولِ درگهِ باری.
حَققه علیدیر ولی کی حشر گونونده،
قسمت ائدهر کائناته جنت و ناری.
اوز گتیریب هیدهجی بوگون سنه، مولا!
واسیطه اول سن، اونو باغیشلییا تاری.
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)318، (ﻫ.)235
1 اؤزون خیال قیل انصاف ائله سنی تاری،
اولوبدو ترک قیلا یار بیجهت یاری؟
گیله یوخوم نییه ای دوست! مندن آیریلاسان،
گلیب گئدنده منیم حالیمی سوروش باری.
مگر چیخیبدی یادیندان گئدنده زنجانا،
چیخیب گلنده اَوَل گوندهکی ائوه ساری.
او سؤزلری کی دانیشیردیق قاباقجا گولمحمد،
او خادمیم کی سورهردی قاباقجا ماللاری.
5 گنه او گونلر اوچون شاد اولوب منیم کؤنلوم،
قرار و طاقت الیمدن چیخارتدی افساری.
اوجالدی شاه خدابنده تک منیم آهیم،
منارهسی کیمی قؤوزاندی ناله و زاری.
کیمین یانیندا شکایت ائدیم احبّادان؟
سالیبدی یار گؤزوندن منی، ائدیم زاری!
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)261، (ﻫ.)233
1 دانیشما زاهید اگر سؤز ائشیتمهدیم، سنه نه،
من اؤز خُداما گوناه ائتدیم، ائتمهدیم، سنه نه؟
خدا بهشت برینی وئریب سنه، منه نه،
سنین گومانیوا من کامه یئتمهدیم، سنه نه؟
نه چون منی سوگورهن گئتمیشم کلیسایا؟
دؤگولدی کعبه نصیبیمده، گئتمهدیم، سنه نه؟
منه اگر دیدیلر گل قیلاق دالیندا نماز،
باخیب صلاحیما بو امره بیتمهدیم، سنه نه؟
5 دیدیم من ائیلهمیرم التفات دونیایا،
یئریتدیم اؤز سؤزومو یا یئریتمهدیم، سنه نه؟
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)232، (ﻫ.)234
1 اوجاغی اوتلا بالام، آش پیشمز اؤز- اؤزونه،
هر اول سؤوهر اورهگی آش، توتون گئدهر گؤزونه.
جهان مثلده دگیرمان، فلک اونون داشی،
آدام کی گیردی دگیرمانه، توز قونار اوزونه.
ببهم! سیتم ائلهمه خلقه، رحم قیل اؤزووه،
او کس کی ظولم ائدهر اؤزگیه، ائدهر اؤزونه.
هر اول گئچی کی ووراردی قویونلاری گؤردوم،
چوبان آغاجین آتیب گلدی دگدی بوینوزونه.
5 یالان دانیشما، دغل اولما، خلق ایله یول گئت،
یئتهر مورادینا اول کس، یولون گئدهر دوزونه.
اگر تاپیلسا وفا بیر نفرده، قدرین بیل!
بو بیر نفر او وفاسیزلارین دهگر یوزونه.
مضایقه ائلهمز هیدهجی نصیحتده،
ولی نه فایده یوخدور قولاق وئرهن سؤزونه.
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)235، (ﻫ.)232
1 سپهر نسیم سحر عطر مشک هر یانه،
مگر او یار چکهر زولفونه گنه شانه؟
کؤنول اوچوب قازالاق تک دولاندی هر یانا،
او گول اوزون ائلهدی زولفونون ایچین لانه.
صبا! او دلبره دی وورما تئللریوه تاراق،
داغیتما لانهسینی، رحم قیل او حیوانه.
او گون داغیلدی خیالیم، قاتیشدی احوالیم،
کی دوشدو گؤزلریم اول کاکیل پریشانه.
5 اورهکلرین قوشونو صید قیلماغا زولفون،
اوزونده دام قوروب، خالدان سپیپ دانه.
صنم! سنه گؤره من دوشموشم بو احوالا،
سنین خیالیوا باش قویموشام بیابانه.
نولوردو سنده اگر بیر گلن منیم اوزومه،
قولاق آسان سؤزومه، منتّین قویان جانه.
بیر ایلتماس واریم ـ گلمسه اگر آجیغین ـ
معافدیر دییه هر نه دانیشسا دیوانه.
اورهک هوس ائدهر اول گول کیمی اوزوندن اؤپوم،
بویور گیلن گؤروم آیا مرخّصم یا نه؟
10 بو آرزو سنه مومکون دؤگول مگر اؤلهسن،
دانیشما، پوچدور ای هیدهجی! چکیل یانه.
آدام کی اولدو طمعکار سؤز گلیر اوزونه،
بلی طمعدن اولور هر نه گلسه اینسانه.
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)241، (ﻫ.)228
1 تعجب ائیلهرم، ای سؤودوگوم! سنی الله،
نه قدر خوش یارادیبدیر، عَلا وَ جَلَّ اِله.
قیلیب جلالینی ظاهیر سنین جمالیندا،
فَما اَجَلَّ وَ ما اَعْظَمَ جَلالَ الله.
صنم! سنی گؤرهن اؤزگه گؤزهللره باخماز،
یقیندیر ائتمییهجک جیلوه گول یانیندا گیاه.
منم، کی دوست یولوندا جفادان اینجیمیرم،
نه چونکی مذهب عاشیقده، اینجیمکدی گوناه.
5 دیییرلر گئتمه! محبت یولوندا زحمت وار،
بو قورخولو یولا قویدوم آیاق، خدایا پناه.
او چاغ کی اؤزگهدن اوزدوم اومید، یومدوم گؤز.
منیم یانیمدا، تفاوت یوخو گدا ایله شاه.
گولاوزلره گؤره، خوار ائتدی هیدهجیاؤزونو،
جهاندا ایستمهدی اعتبار و عزت و جاه.
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)241، (ﻫ.)225
1 نئجه من آغلاماییم چکمهییم جیگردن آه،
کی هیچ و پوچ ایله عؤمرِ عزیزیم اولدو تباه.
اگر جهالت ایلن روزگاریم اولدو هدر،
بو گون نه فایدهسی حالیما تأسف و آه.
نه قدر یئرلری گزدیم مگر تاپام بیریسین،
منی حقیقت مطلبدن ائیلهسین آگاه.
یولون نیشانینی آلدیم سوراغ هر کیمدن،
دانیشدی گؤردوم اؤزومدن بتهر اونو گمراه.
5 نه بیر دلیل و نه بیر ال دوتان، نه داده یئتهن،
آدام کیمه آپارا ـ چارهسیز قالاندا ـ پناه.
هارا گئدیم؟ نه ائدیم؟ دردیمی کیمه دانیشیم؟
گیج اولموشام من، اؤزون دوت الیمدن ای الله!
سنه گتیرمیشم اوز، گل منی باغیشلا بو گون،
قوجالمیشام اگر ائتدیم جاوانلیغیمدا گوناه.
یقین اؤزیله قاچیر هیدهجیخدا سندن،
گئچیر فَإِنَّهُ لایَسْتَجیبُ دَعْوَةَ لاه.
بحر مجتث مثمن مخبون محذوف
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن.
(م.)245، (ﻫ.)224
1ای دوست! من بویوردوغووا قویموشام بویون،
گر ایستهرن بو کؤینگی مندن بویور سویون.
گر قوللوغا قبول ائدهن، اول حلقه، بو قولاق،
ور ائیلهرن اسیر، او زنجیر، بو بویون!
افسوس آیریلیق اودونا یاخدی جانیمی،
گئتدی او نازنین، اوزونو گؤرمهدیم دویون.
بیر گؤزلری آلا، بالا جئیران اوچون کؤنول،
ناله چکهر، نئجه بالاسیچون ملهر قویون.
ساقی! منی غم الدن آپاردی، آیاغا دور،
سالان گله قادان منه گؤرسون عمین بویون.
دونیایا اؤیمادیم من او چاغدان کی آنلادیم،
محض خیال لذّتینی ایشلرین اویون.
بو هیچ و پوچ مرحلهدن گئچدی هیدهجی،
یومدو گؤزون، قیامته قویدو قالا تویون.
بحرهزج مثمن اخرب مکفوف محذوف
مفعول، مفاعیل، مفاعیل، فعولن
(م.)255، (ﻫ.)223
کؤنلوم دوتولوبدور، بیری یوخ دیل بیلن اولسون،
آچ بو قاپینی، منزله شاید گلهن اولسون!
بس آغلادیم، اولدو جیگریم قان یئتیر الله،
بیر کس گؤزومون یاشینی اوزدن سیلن اولسون.
یولداش منه چوخدور دولانیم عالمی شاید،
بیر کیمسه تاپیم دردیمه درمان قیلان اولسون.
بحر مجتث مثمن خبون اصلم
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)269، (ﻫ.)222
کیشی، عیالینی ائودن چیخا، گرهک وورسون،
اوشاق اگر سؤزه باخماز، قولاغینی بورسون.
خبرده وار کی:« ائشیکدن گلنده اؤز ائوینه،
خبر وئره اولا داخیل، اقلاً اؤسگورسون!»
یولا گئدنده گؤتوردو ایتی، آتی میندی،
ایتی مرسلییه آتی یاواش ـ یاواش سورسون.
بحر مجتث مثمن مخبون اصلم
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)240، (ﻫ.)211
خدا بیلیر کی من ای دوست! بیوفا دؤگولم،
یوخوم خیلاف و خطا، دوست بیصفا دؤگولم.
وفا و مئهر اگر اؤزگهلرده آز تاپیلیر،
من اؤزگهلر کیمی بیمئهر و بیوفا دؤگولم.
دیمهم جفا ائیلهمه من جفایه تابیم وار،
ولی بو قدرده مستوجب جفا دؤگولم.
بحر مجتث مثمن مخبون اصلم
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)231، (ﻫ.)213
1 سنین یولوندا من ای دوست! جانیمی اوزدوم،
نه قدر جؤور و جفا ائیلهدین منه، دؤزدوم.
اورهکدن اؤزگهلرین مئهرینی یودوم قیلدیم،
سنه محبتیمی صاف سو کیمی سوزدوم.
دیدیم مگر دوتا بیر گون عنایتین الیمی،
بیلیب بو اولمییاجاقدیر، اومیدیمی اوزدوم.
بحر مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
مفعول، فاعلات، مفاعیل، فاعلن
(م.)253، (ﻫ.)208
1 فصل گول اولدو شیشهلره دور گولآب قیل،
گل ای گؤزهل! داوام یوخو، سن شتاب قیل.
سو، بیلمیسن سوسوزلارا وئرمک ثوابدیر،
گر ایستهرن ثواب قیلان، دور ثواب قیل.
بو انس و حال حلقهسینه سیغماز اؤزگهلر،
گر غیر دوست ایستیه گلسین، جاواب قیل!
بحر متقارب مثمن محذوف
فعولن، فعولن، فعولن، فعل
(م.)256، (ﻫ.)207
1 کؤنول! آغلاما، آغلاما، گولگیلن، گول!
باهار اولدو، گلدی گنه گولشنه گول.
باهارین یئلی روحومو قیلدی تازا،
چکاوک سسی طبعیمی ائتدی شنگول.
دئگیل عقلدن توبه، گول موسمینده،
هانی ساقیِ شوخ و شیرین شمایل؟
دور ای عارضی لاله، قدّی صنوبر،
گل ای آغزی گول قونچاسی، زولفو سونبول.
1 هر قیش دالیجا یاز گلیر هر گئجه گونوز،
ایمدی کی گون باتیب قارالیقدیر تلسمهیوز.
لقمان بویوردو:«ـ چؤلده ایتیردیز یولو گئجه،
مالدان ائنیب، ائدیز اوتوراق تا اولا گونوز.»
چوخلار گومان ائدیبله یالان دانی دوغرویا،
قوش بس کی قیشقیریر، هله یئرسیز اوخور خروس.
هر کیم بو گون دیییر کی منم صاحب زمان،
آللانماییز، زمان ظهور اولماییب هنوز.
5 میرزا رضانین اوغلو دیییرلر امامدیر،
بو سؤزلری آدام ائشیدهنده اولور قودوز.
گر بو دلی، امام اولا، پس من پیمبرم،
گر بو پیمبر اولسا، منم یوخسا هورموز.
بو فیرقهیه پیمبر اولاندا بئله بیزوو،
دان ائتمه اولسا بعضیلره گر خدا، اؤکوز!
یول منزله اودور کی پیمبر وئریب نیشان،
خوش حالینا او کیم بو یولو دوتدو گئتدی دوز.
حق جد و جهد ائیلییهنه گؤستریر یولو،
اوز غیر حققه، قویما سنه حق گتیرسین اوز.
10 حاجت آپارما بندهیه مخلوقا تیکمه گوز،
دان اؤزگهسی اولا هر کیم، اومیدین اوز!
محض بهانه خلقه اوخور وعظ هیدهجی،
حق بندهسین بهشته آپارماز بهانهسوز.
1 واریم خیال گر ای دوست! اولسا بو قیش یاز،
سنین هوایه گنه قوش کیمی ائدهم پرواز.
کؤنول همیشه چکهر حسرتین گنه گلهسن،
نئجه ائدهر قازالاق آرزو یئتیشسین یاز.
بو گون بئله بو غریبی سیخیبدیر آیریلیغین،
بو قسم ایله دمیری باور ائتمه سیخسین گاز.
گؤزوم یولوندا قالیب تا هاچاغ گلیر پئیغام،
قولاق دوتوب قاپییا تا هاچاغ یئتهر آواز.
5 سنین سوراغیوا ائودن چیخیم چؤله کم ـ کم،
نهدیر علاج دوتوب بو یولو گئدیم آزـ آز.
سنه یئتهر ائدهسن ناز، ای عرب بالاسی!
بو گون مسلّم اولوبدور سنه عراق و حجاز.
منم کی دؤنمهدی بیر یول مورادیما ایام،
منم کی اولمادی بیر گون فلک منیملن ساز.
منی بو شهرده بیر آلاگوز شکار ائتدی،
نئجه گؤگرچینی گؤیده شیکار ائدهر شهباز؟
دوگون ـ دوگون تئلی هر یان اوزونده کسمهلری،
ائدیب ولایت تهرانی خطّهی اهواز.
10 اولار کی وصف ائلهییبلر صفادا شیرازی،
منه گومان یوخو ترجیح هیدهجه شیراز.
1 سیز باخین بخته هر اول کس بیزه همسایه گلیر،
بیزه بیر آغری اولور، درد و غمه مایه گلیر.
قونشودان قونشویا گر آش گئدهر قورما گئدهر،
بو بیزیک باشیمیزا داش گلیر و قایه گلیر.
گر بو معلوم اولوب: گوندن ایشیق آیه یئتهر،
ناتی آیدان دوتولور، گون اوزونه سایه گلیر.
هیدهجی هیچ دانیشما! ائله اؤز پاییوه شوکر،
دؤز اگر باشیوا گؤیدن کجک و پایه گلیر.
5 گر الیندن دوتا، یئردن گؤیه آسان آپاریر،
اول کی گؤیدن یئره شأنینده اونون آیه گلیر.
1 بو روزگار گئچهر، یاخشی روزگار گلهر،
کؤنول داریخما، غم ائتمه کی غمگوسار گلهر.
دومان دوتوب یئر اوزون، گر یاغار هوادان قار،
گئچهر گئدهر بو سویوق قیش، گنه بهار گلهر.
اگر او چاغ کی سفر ائتدی یار، گئتدی بخت،
خوش اول گونه قاییدار بختیلن او یار گلهر.
گئجهـگونوز چکیرم آه، تیکمیشم یولا گؤز،
گؤروم هاچاغ گنه اول یار گولعیذار گلهر.
5 سولوب جوانلیغیمین رنگی، باش و قاش آغاریب،
بلی بهار بیتهر لاله، قیشدا قار گلهر.
1 ای کؤنول! گل سن بو یار بیوفادان ال گؤتور،
قوی سنی بو درد اؤلدورسون، دوادان ال گؤتور.
یار و یولداشدان اومید اوز، قوم و قارداش ایستهمه!
یومگیلن بیگانهدن گؤز، آشینادان ال گؤتور.
اوخشادین گول اوزلری، اوگدون بو قارا گؤزلری،
حاصیلی نولدو؟ هوس بسدیر، هوادان ال گؤتور.
فیتنهدیر عشق مجازی، فیتنهدن قورخماق گرهک،
عشق نفسانی خطادیر، بو خطادان ال گؤتور.
5 ای منی گؤزدن سالان مئهر و وفاسیز سؤودوگوم!
گر یوخون مئهر و وفا، باری جفادان ال گؤتور.
1 بهار عؤمر خزان اولدو یاغدی باشیما قار،
بو گون گول اوزلری سؤومک اولوب منیمچون عار.
منه دیییرلر قوجالدین، جاوانلیق ائتمه! ولی،
او زاد کیم اولدو طبیعی، نئجه زوال تاپار؟
من ائیلهرم بو محبت اوتون اورهکده خموش،
اگر حرارتی زایل ائده اؤزوندن نار.
محبت اهلی ملام و مذمّته باخماز،
بو سؤزلره قولاق آسماز اگر حقیقتی وار.
5 من اول کسم کی هوا و هوسله مشهورام،
او سرخوشام کی آدیم عشقیلن اولوبدور جار.
1 بو گون اذیت یار و مذمّت اغیار،
خدا بیلیر کی منی عؤمردن ائدیب بیزار.
منه بو عقل اذیت ائدیر، دور، ای ساقی!
گتیر پیاله، آپار عقلی، جانیمی قورتار.
بنای عؤمرومو بیر جام ایلن ائله ویران.
دؤگول بو عؤمر مگر مایهی غم و آزار؟
قیتیب نئجه دؤوهنین چگنینی یوک آلتیندا؟
سیخار، سیخیب منی بو روزگار ناهنجار.
5 گول اوزون ائشیگه آتدی پردهدن، ای وای!
ائویم ییخیلدی کی بوندان سورا ایشیمدیر زار.
1 ائشیتمیشم ایکی زاد وار گتیرمک اولماز تاب:
بیری فراق احبّا، ایکینجی فقد شباب.
بو گون مجالی غنیمت بیل ای جوان! قالماز،
همیشه عؤمر گولوستانی خرم و شاداب.
خدا بو عالمی اسباب عالمی یارادیب،
گرهکدیر آدمه مطلوبه یئتمهگه اسباب.
قیلیب مشیّتی محتاج خلقی بیرـ بیرینه،
دؤگول گزاف، بیلیر حکمتین اولوالالباب.
5 پیاده گئتمهگه یولداش اگر یوخون طاقت!
یوبانما، وقت گئچیب، بیر اولاغ اؤزونچون تاب.
1 صوفی بویوردو سئیر و سفردیر غمه علاج،
گئیدیم چاریق آیاغیما، آلدیم اله آغاج.
یئر قالمادی کی گئتمهییب اوردا دوتوم سوراغ،
بیر کس تاپیم مگر کیم ائده دردیمه علاج.
بیلمیش قامی کی یاخشی غذادیر سکنجبین،
اما نه فایده کی سلامت دؤگول مزاج.
من بو یوغون آغاجی نئجه ائیلهییم قوجاق؟
من بو اوزون طنابی نئجه ائیلهییم قولاج؟
5 ائیله اورهکده نقش گول اوزلر محبتین،
تاپماز بو مملکتده گوموش سیکّهسیز رواج.
گل منی الله اؤزون خدایا باغیشلا،
فخر رُسل، ختم انبیایا باغیشلا.
حقِّ علی ولیّ و وصیِّ رسولا،
فاطمه(س)نین چکدیگی جفایا باغیشلا.
سبط پیمبر حسن(ع)، ایکینجی اماما،
قارداشی، مظلومِ کربلایا باغیشلا.
سید سجاد(ع) و اوغلو باقر(ع) علمه،
صادقِ(ع) اولادِ مصطفایا باغیشلا.
5 موسیِ کاظم (ع) چکهن بلایا منی گئچ،
اوغلو اونون حضرت رضایا(ع) باغیشلا.
6- زاهید
زاهید سؤزونو، هیدهجی منفی بیر کوت بئیین، گئج باشا دوشن و ظاهیرساز بیر تیپ آنلامیندا ایشلهدیر. زاهید چالیشیر ریاضت ایله مقصده چاتسین ولاکین اونون گؤروشلری دار و یوللاری محدود و فئیضی اولمایان مسیردیر، اودور کی ملامته شایان اولوبدور. زاهید ده اورهک یوخدور.
دیییر زاهید ائتمز منیمچون تفاوت،
قیاقوی غاز ایله آواز بولبول.
بو حیوانا آدم دیییرلر، منه دیو،
بو نادانا عاقیل دیییرلر، منه خول!
(8/11-2)
زاهید دانیشاندا، دانلامازدیم،
سولدان اگر آنلاسایدی ساغی.
(77/1-6)
دیییرلر زاهید سالوسا خلق ساده و صاف،
منیم کیمی رند و زیرک و قلاش.
(18/4-1)
ائوین دلینمهیه زاهید منی اوچاغ دانلا،
گؤرهن بو سادهلری باده وئرمییهن ایمان.
(27/8-1)
حکیم هیدهجینین شعرلری عمومیتله فلسفی ماهیت داشیییر. بـوتون دیوانیندا فلسفی ماهیت داشیمایان بیر بئیت بئله تاپیلماز. اصلینده تأکید ائتمهلیییک کی او، شعرده ده اؤزونو بیر فلسفه مدرّسی و معلمّی کیمی گؤرور و سانکی طلبهلرینه درس دئمک اوچون الینه قلم آلمیشدیر.
بیز اونون دیوانینی واراقلارکن، متنینده شایع اولان بعضی مضمونلاری قیسسا آچیقلامادان سونرا، میثاللار آشاغیدا سیرالاییریق.
1- وارلیق(= وجود)
وجود اصلدیر. بوتون وارلیقلارین قایناغیدیر، محض خئیردیر. شخصی و ذاتی وحدت ایله واحیددیر و بوتون شرطلردن اوزاق و بوتون قئیدلردن مطلقدیر. بو وجود، «حق» آدلانیر، صرف، خالیص و واجیبدیر. یعنی یالنیز بیر وارلیق واردیر کی او بیر «شاهید رعنا»دیر، «حق»دیر:
ـ لاوُجودَ وَ لا مُوجُودَ إلا الحَقْ.
ـ وَ لَیْسَ وُجُودٌ إلا الوُجُودَ الحَقْ.
ـ وَ الوُجوُدُ الحَقّ ُعَیْنُ الأشْیَاء.
هیدهجی دئییر کی حققین صیفتلری اونون ذاتیندان ناشیدیر، یعنی ظاهیردهدیر، باطینده دهگیلدیر.
10 ـ دیوان اشعارفارسی
هیدهجی فارسجا شعر دیوانی واردیر. بو دیواندان بعضی سئچمهلر ﻫ. و م. نشرینه داخیل ائدیلمیشدیر. علی اکبر ولایتینین دئدیگینه گؤره، شاعیرین دیوانیندان بیر الیازما اونون یانیندادیر.20 ؟
11 ـ ایتمیش دیوان
هیدهجینین اؤزونون دئدیگینه استناد ائدهرک، اونون مکمل بیر دیوانینین «جبل حمرین» اوغرولاری طرفیندن چالیندیغینی بیلریک. بونو، تاریخچیلر ایتمیش دیوان(= دیوان مفقود) آدلاندیرمیشلار.
12 ـ دیوان اشعار ترکی
هیدهجینین تورکجه شعر دیوانینی آشاغیداکی ترتیب ایله نظمه سالدیق:
14 قصیده 34 غزل 3 قطعه
23 بندلیک 1 مربع
2 تخمیس
1 ترجیعبند
3 ترکیببند
12 مثنوی
2 دانیشیق
1 ملمّع
بوردا شعرلری بؤلوملر و دیلیملرده توپلادیق، بئیتلریده ساییلار ایله مشخص ائتدیک. میثال اوچون 11/8-1 اشارهتی بیرینجی بؤلومـ (= قصیده)ون 8- نجی قصیدهسینین 11- نجی بئیتینه اشارهدیر.
6 ـ دانشنامه
2800 بئیت اولاراق متقارب بحرینده فارسجا یازیلان بو مثنوی، عقیدهتی ـ فلسفی بیر منظومهدیر. فلسفه، کلام و عرفانی بحثلر آراسیندان، ان یوکسک معنالی بحثلری سئچن هیدهجی، منظومهده جوره ـ جوره عقیدتی فیرقهلر و توپلوملارین فلسفی گؤروشلریندن دانیشاراق، قبول ائتدیگی هر بیر عقیده و نظری، جسارت ایله تأیید ائدیر و فلسفی مناقشهلره سون قویماق ایستهییر. میثال اوچون وارلیق اؤزوللوگو(= اصالت وجود) بحثینده، اؤزهک اؤزوللوگو(= اصالت ماهیت)نو ردّ ائدیر و بو بحثده، شیخشهابالدین سهروردینین گؤروشونو نقل ائدهرک، اونو رد ائدیب نزاکتله، دئییر:
بدان، هست بود است و " گوهر" نمود،
چو رنگی است " گوهر" ، به رخسارِ " بود"ـ
اگر چند فرمود شیخ شهاب،
که:« گوهر چو آب است و هستی سراب »،
ولی، رای این مرد بسیاردان،
نباشد پسندیده نزد مهان.
یوخاریداکی بئیتلرده هیدهجینین « گوهر»دن قصدی اؤزهک (= ماهیت)دیر و دئییر کی اؤزهک اؤزوللوگونه اینانج، بیر جوره دؤنگو(= دَوْر) ساییلیر:
1 ـ شرح منظومه
حکیم هیدهجینین «دانشنامه و دیوان»ینا اؤن سؤز یازان غلامحسین رضانژد، ادعا ائدیرکی منظومهیه یازیلان بوتون شرح و تعلیقهلری اوخوموش و نتیجه آلمیشدیر کی:
« حکیم هیدهجینین تعلیقات و حاشیهلری، هم ان جامع و همده ان ایجازلی یازیلاردیر، بئله کی اوندا بیر کلمهدن، بیر نئچه صحیفهیه قدهر شرح و تعلیقهیه راست گلمک اولار. حکیم هیدهجی، بوعلینین شفا، اشارات و تنبیهات و باشقا اثرلری و ملاصدرانین اسفار کیتابینا مسلط ایدی و حکیم سبزوارینین شاگردی حاج میرزاحسن واسیطهسی ایله اونا یاخین ساییلیرمیش، و منظومه بحثلرینی اوندان دینلهدیگی اوچون، ان گؤزهل و ان جامع تعلیقه یازا بیلمیشدیر و اؤز تعلیقهسینده و فیلسوفلار و متکلملرین ان اینجه بحثلر و تقریرلریندن یارارلانمیش و هر تعلیقه و حاشیهده لازم اولان آچیقلامالاری گتیرمیشدیر. باشقا گؤردوگوم حاشیهلر صاحیبلری، آز ـ چوخ موضوعدان قیراغا چیخیب سؤزو یئرسیز اوزالتمیشلاردیر.» 1
حکیم هیدهجینین منظومهیه یازدیغی شرح، اصلینده ایکی بؤلمهدن عیبارتدیر:
«1. حاشیه لئالی منتظمه و شرح منظومهی منطق،
2. تعلیقهی غرور الفراید.
هر ایکی بؤلمه تهراندا 1344 هـ . ایلینده نشر ائدیلمیشدیر. همین نشر 1404 ﻫ. (1363 ش.) ایلینده و بیر داها 1365 ش. ایلنده یئنهده تهراندا چاپ ائدیلمیشدیر.»2
حکیم هیدهجی فارس ادبیاتی ایله دریندن تانیش ایدی. فارسجا یازان شاعیرلر آراسیندان فردوسی، نظامی، و حافیظه داها چوخ اعتنا ائتمیش و اثرلریندن نمونهلر آلمیشدیر.
1- هیدهجی و فردوسی
حکیم هیدهجی، فردوسییه بیر ناغیلچی کیمی باخیر و طنز ایله اونا گاه «دانشپژوه» دا دئییر. فارسجا شعرلرینده بیر یئرده «قادین» حاققیندا سمبولیک سؤزلر دانیشارکن، منفی قادین تیپینی یادا سالیب یازیر:
«از این دیوساران بد کیش و راه،
به یزدان همی برد باید پناه،
که او خود کند چارهی این گروه،
چنین گوید آن مرد دانشپژوه:
«زن و اژدها هر دو در خاک به!
جهان پاک از این هر دو ناپاک به!»
5 ـ ذکری اردبیلی
اردبیل شهری آذربایجانین اساس مدنیت، شعر و سیاست اوجاغی ساییلیر. بو شههردن ظهور ائدهن شیخ صفیالدین اردبیلی، اصلینده تورکجه شعر یازماقلا تاریخیمیزده بیر مکتب یاراتمیشدیر. نثر و شعر تاریخیمیزین صفویه مکتبی، اعتنایا شایان بیر ادبیات مجموعهسی ساییلا بیلیر. بو شاعیرلردن بیری، حکیم هیدهجی چاغیندا یاشایان ذکری اردبیلیدیر.
ذکری، هیدهجی کیمی عرفان و فلسفه مئیدانلارینین شاعیریدیر:
خیالِ وصلِ روخون سالدی بیر خیاله منی،
محالدیر یئتیره بختِ بد وصاله منی.
طلوع گاه تعشّقده آفتابام، حئیف،
یئیتردی فورقت مئهر روخون زواله منی.
سپهر عشقده پَرتؤولو بدر کامیل ایدیم،
غمین اریتدی، شبیه ائتدی بیر هیلاله منی.
قدیم خمیدهلهنیب چنگ تک قراغیندا،
بو قدر سالما گیلن ضرب گوشماله منی.
وصال، ذکری میسّر دهگیل اگرچی سالیب،
خیال خام بو اندیشهی محاله منی.
هیدهجی چاغی، یعنی هیجری 13ـ نجی یوز ایل، ایران تورک ادبیاتینین جانلانما چاغلاریندان بیری ساییلیر. بیر طرفدن ایراندا گئدهن سیاسی ـ اجتماعی چالخانتیلار و باشقا طرفدن ادبی قالخینمالار، هم تورکجه و هم فارسجا یازان قلم صاحیبلرینی تأثیر دایرهسی آلتینا آلمیشدیر. بو چاغدا شعرین بوتون نوعلاری و همده یئنی تیپلی منظومهلر مئیدانا گلمیشدیر.
هیجری 13 ـ نجی عصرده تورکجه یازان شاعیرلریمیزین یارادیجیلیقلاریندا غزل شعر نوعو اساس یئر توتموشدور. غزلین نسیمی، شاه ختایی، فوضولی، قوسی تبریزی و صائب تبریزی کیمی بؤیوک اوستادلاری اولموشدور و بو عصرده غزل یازما ایشینی سید ابوالقاسیم نباتی، محمد باقر خلخالی، ذکری اردبیلی، عندلیب قاراجاداغی، مهدی شکوهی مراغهای، ابوالحسن راجی، میرزا علی لعلی، میرزا رضا صراف، محمد امین دلسوز و ملامحمد هیدهجی دوام ائتمیشلردیر.
1 ـ محمدباقرخلخالی
ملامحمدباقرخلخالی، حکیم هیدهجی کیمی شیعه روحانیلیگینه منسوبدور. اونون ادبیاتا بؤیوک خیدمتی «ثعلبیه» و یا «تولکو ناغیلی» مثنویسینی قوشماسیدیر. بو مثنوی آذربایجاندا چوخ اوخونان شعر کیتابلاریندان ساییلیر و دفعهلر نشر اولوبدور. خلخالی اثرینده خلقه خیطاب یازیبدیر:
عوام النّاسه یازدیم بو کیتابی،
موجّه اونلارا قیلدیم خیطابی.
اثرده شاعیر درین دوشونجهلری ساده بیر دیل ایله تولکو ناغیلی ایچینده نظمه چکیب، اوخوجویا راحتجاسینا چاتدیرا بیلیر.
خلخالینین حکیم هیدهجی ایله اورتاق نقطهلریندن بیریسی، هر ایکیسینین روحانی اولماسی و ایکینجیسی اونلارین تورکجهمیزه رغبت گؤستریب، قیمتلی اثرلر یاراتمالاریدیر.
7- حكیم هیدهجی و ملارجبعلی تبریزی
ملارجبعلی تبریزی، صفوی شاهی ایكینجی شاه عباس زامانیندا یاشاییردی.
اونون فلسفی دوشونجهسی، اشراقی فلسفی دوشونجهنین تام قارشیسیندا دوروردو. گرچه اونو تام مشایی فیلسوف آدلاندیرماقدا سهودیر، ولاكین دئمك لازمدیر كی او، واجب وارلیغی(= واجب الوجود)، اولاسی وارلیقدان(= ممکن الوجود) تام قیراقدا حساب ائدیردی. اؤزونون مهم اثری اثبات وجود كیتابیندا، وارلیغین اؤزهگهیه باغلیلیغیندا، آنلام و معنوی اورتاقلیغی نفی ائدیر و یارادان ایله یارانانین وارلیغی حاققیندا بنزهرلیك گؤرمور، و یالنیز بورادا لفظی اورتاقلیغا قائل اولدوغونو بیلدیریر و مطلق وارلیغی خیال موضوعو حساب ائتمیر و اوندان سونراكی بوتون وارلیق و كائناتی اولاسی(= ممکن) ساییر.6
هیدهجی ایسه، ملارجبعلی تبریزییه جواب اولاراق «وارلیق گئرچگی مرتبهلری»(= مراتب حقیقت وجود) عنوانی ایله یازدیغی بیر شعرده، دئییر كی بوتون وارلیق و كائنات، اصلینده مطلق وارلیغین جیلوهسی كیمی دیر، سانكی او، اؤز زولفونه شانه چكیب چوغونلوق (=كثرات) وارلیغینی ایجاد ائتمیشدیر. پردهدن چیخیب ظهور ائدیب، دونیالاری یارادان مطلق وارلیق بیرداها پرده دالینا گئدرسه، هرنهیی اؤزونده یوخ (= فانی) ائدهجكدیر:
ائتمهمیش اول شاهد رعنا بزك،
پردهنی سالمیشدی، اوتورموشدو تك.
مطلعی مثنویده هیدهجی، ملارجبعلی تبریزینین اؤز جملهلریندن استفاده ائدیب، فلسفهنین ایكی سول و ساغ قانادلارینی بیری- بیرینه یاخینلاشدیرماغادا چالیشیر:
1- گیریش
«بیلگی» یا علم، دونیانی و اینسانی بیلمك و تانیماق آنلامیندادیر ولاكین «فلسفه» علم سئوگیسی معناسی وئریر. بو سئوگی بشر ذاتیندا گیزلیدیر و اونون قایناغی ایسه یارادیلیش قارشیسیندا بشرین حئیرته دوشمهسیدیر.
فلسفه (philosophia)، بیلیملرین بوتون ساحهلری و دونیانین عمومی قانونلارینی آراشدیریب مطالیعه ائدهر. فیلسوف یا حكیم هر خصوصدا، دونیا و طبیعت حاققینداكی علملره دایانان بیر آراشدیریجیدیر. بیر فلسفهچی، هر علمه و بیلیمه یاخینلاشمالی و او بیلیمین قانونلاری ایله تانیش اولمالیدیر. فلسفهیه یئیهلنن بیر بیلگین، دونیا گؤروشو (یعنی:فلسفه) صاحیبی اولا بیلر1.
حكیم هیدهجی، آذربایجان فلسفه تاریخینین آلتون صحیفهلرینی آچان آدلیم بیر فیلسوف كیمی اؤزونه یئر آچا بیلمیشدیر و قیزیل فلسفه زنجیرینین قیمتلی و دهگرلی بیر حلقهسینی تشكیل ائتمیشدیر.
2- فلسفه قوللاری
تاریخ بویونجا آذربایجان اسلامی فلسفه تاریخینده، ایكی اساسی قول انكشاف ائتمیشدیر:
1-2-3 بیرینجی قول، مشّائیه قولو آدلانیر. فلسفه تاریخینده ارسطو (322-384م.ق) آردینجا گئدنلره مشائیلر دئییلمیشدیر. بودا، اونا گؤرهدیر کی ارسطو، اؤز شاگیردلرینه، یول گئده – گئده درس دئیرمیش:
6 ـ تحصیلاتی
حکیم هیدهجی ایلک تحصیلینی هیدهج قریهسینده و چوخ گومان کی آتاسی یانیندا آلمیشدیر. اؤزونون دئدیگی کیمی، بو قریهده واقع اولان مدرسهده درس اوخوموشدور. سونرا قزوین شهرینه گئتمیش اورادا صرف، نحو، منطق، معانی و بیان اوخوموشدور.
قزوین شهرینه کؤچدوگو زامان 25 یاشیندا ایمیش. اورادا 4 ـ 5 ایل حسنخان ـ حسینخان مدرسهسینده اقامت و تحصیل ائتمیشدیر. بعضی قئیدلره گؤره قزوین علمیه حوزهسینده سیدعلی خوئینینین شاگیردی اولموشدور و عقلی علملر و فلسفهیه ماراغی ایسه اونون تأثیری آلتیندا الده ائتمیشدیر.
سونرا تهرانا کؤچموش، حسین سبزواری و ابوالحسن جیلوه یانیندا تحصیلینه دوام ائتمیشدیر.
میرزا حسین سبزواری تهراندا «عبداللهخان» مدرسهسینده ساکن ایدی. او، کلام و حکمت ایله بیرلیکده ریاضیات علملرینی ده همین مدرسهده تدریس ائدیرمیش. حکیم هیدهجی، اونو حاجی ملاهادی سبزوارینین ان یئتگین و بیلگین شاگیردی آدلاندیریر، کلام و ریاضیات علملرینه اونون یانیندا یئیهلنمهسینه فخر ائدیر.
تهراندا، اونون ایکینجی اوستادی سیدابوالحسن جیلوه، دارالشفا مدرسهسینده ادبی علملر و حکمت تدریس ائدیرمیش.
بئلهلیکله حکیم هیدهجی اون ایله یاخین تهراندا «عبداللهخان» و «دارالشفا» مدرسهلرینده تحصیل آلدیقدان سونرا، عتبات و مشهده گئتمیش، مکهیه مشرف اولموشدور. هر یئرده ایسه نقلی و عقلی علملری تحصیل ائتمهگه ماراق و مئیل گؤسترمیشدیر:
1 ـ هیدهجینین یازدیغی اؤز کئچمیشی
حکیم ملامحمد هیدهجی یازدیغی و نشر ائتدیگی شرح منظومه کیتابینین سونوندا، اؤز کئچمیشینی قیسا اولاراق بئله یازمیشدیر:
« باری من بنده حاجی ملامحمد پسر حاج معصومعلی هیدهجی، آغاز شباب در مدرسهی واقعه در قریهی مزبوره و چندگاهی در دارالسلطنهی قزوین به آموختن علوم رسمیه مانند نحو و صرف و منطق و معانی و بیان اشتغال داشته[ام.]، از آن پس در دارالخلافهی تهران از بهشتی روان جناب آقای آقا میرزا حسین سبزواری، که از سرآمد شاگردان دانشور یگانه و آموزگار فرزانه حاج ملاهادی سبزواری ـ علیهما رحمة الله الباری ـ بود، بهری از علوم کلامیه و رسوم ریاضیه استفاضه نموده، در محضر حکیم بارع، و متأله شامخ، آقامیرزا ابوالحسن متخلص به جلوه ـ قدّس سره ـ اخذ معارف حقه و تحصیل فنون حکمیه کرده و سایر علوم را از فقه و اصول و حدیث از هر کدام به لیاقت و مناسبت استعداد از مظان خود استفاده نموده[ام.] مدت بیست و پنج سال است در مدرسهی منیریه واقعه در جنب معصومزاده سید ناصرالدین به عنوان تدریس معقول، به درس و بحث با طلاب مشغولم، الفتی با مردم و کلفتی با کس ندارم. شعر:
من مونسی گزیدهام از بهر خود مرا،
یک لحظه بر مفارقتش صبر و تاب نیست.
خوشرو و نغزگو، ادبآموزِ نکتهدان،
هرگز نیاورد سخنی کان صواب نیست.
گوینده بیزبان و سراینده بیصدا،
رأیش به قیل و قال و سؤال و جواب نیست.
بیهیچ کلفتی نبود الفتی، ولی،
زین دوست زحمتی به من از هیچ باب نیست.
قلیان نمیکشد، نخورد چای و حاجتش،
بر فرش، متکّا و طعام و شراب نیست.
بیهوده خواهشی نکند، خشم ناورد،
چون دید بر مراد خودش کامیاب نیست.
این همدم عزیز که شد وصف او بیان،
هر کس شنید، گفت که این جز کتاب نیست.
آنان که عاقلند، ملامت نمیکنندـ
برمن، مگر کسی که سرش در حساب نیست.
وز صحبت خسان که عذابی است بس الیم،
کو آن ستوده جان که دلش در عذاب نیست.
اتک یازېلار
- محمدعلیمدرس. ریحانة الادب، تبریز، کتاب فروشی خیام، تهران، ج 6.
- الینیزدهکی کتاب، ص 159.
- مجتهدی، مهدی. رجال آذربایجان در عصر مشروطیت، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، زرین، ص 305.
- دانشنامه و دیوان حکیم اعظم و شاعر محقق حاج ملامحمد هیدهجی، تبریز، 1317، مقدمه.
- مدرسی، مرتضی. منتخبی از تاریخ فلاسفهی اسلام، تهران، 1353، ص 321 ـ 318. و هم باخېن: مجلهی وحید، سال7، تهران 1348، ش7، ص824.
- شیخ موسی الزنجانی. الفهرست لمشاهیر و علماء زنجان، به کوشش سید حسین جنوی زنجانی، قم، آل عبا، ص 142.
- آذربایجان س س ر علملر آکادمیاسې. جنوبی آذربایجان ادبیاتی آنتالوگیاسی، علم نشریاتی، باکی1981، ص 138.
- نیرومند، کریم. تاریخ پیدایش تصوف و عرفان و سیر تحول و تطور آن، عرفا و حکمای استان زنجان، کتاب فروشی ستاره، زنجان، 1362، ص 233.
- دیوان ترکی حکیم هیدهجی، مقدمه م. کریمی. تهران، اندیشه نو، 1382.
- محمد هیدهجی. رسالهی دخانیه، به اهتمام علی اکبر ولایتی، تهران، وزارت امور خارجه، 1385.
11 ـ محمدرضا کریمی9
1382 ـ نجی ایلده دیوان ترکی حکیم هیدهجی کیتابېنې نشر ائدیب و اۏنا گئنیش مقدمه یازان آقای محمدرضا کریمی دئییر:
« شاعیر جامعهنین بۆتۆن ضعفلرینی شاهدان توتدو، پیس عمللی عالیملره قدهر، درویشلردن، عامی خالقا کیمی تنقید ائدهرک، اۏنلارېن تنبللیک و بیعارچېلېقدا اۏلدوقلارېنې افشا ائدیر و هامېدان باشدا شاها ساری چېغېرېر:
اگر شاه را عار بودی کمی،
نه جستی تنآسانی و خرمی.
اۏ بیری صنیفلریده بئله افشا ائدیر:
ز آیین یزدان فروشسته دست،
زن و مرد، پیر و جوان هر که هست.
در این روزگاری که من آمدم،
چه بد روزگار است، آمد بدم.
نه یک رهنمایی است آید به کار،
نه دانشوری کارد از پای خار.
نه یک پیر راهی که پیری کند،
ز افتادگان دستگیری کند،
شبانی ندارد مگر این رمه؟
جهانی است بر کام گرگان همه.
9 ـ عزیز محسنی
عزیز محسنی، 1374، نجو ایلده آذربایجان ادبیات تاریخیندن قېزېل یارپاقلار عنوانلې کیتاب نشر ائتمیشدیر. بو کیتابدا نسیمی، فۆضولی، هیدهجی، خلخالی، نباتی، صراف و معجز شبستری حاققېندا مقالهلری واردېر. هیدهجی ایله علاقهدار اۏلان مقالهسینده دئییر:
« حکیم ملامحمد هیدهجی بیر وطنپرور، یورد سئوهن شاعیردیر. اۏ، اؤز آنایوردونو، دۏغما کندینی بۆتۆن وارلېغې ایله سئویر و بۆتۆن حیاتی بۏیو، یئری گلدیکده دۏغولدوغو، بۏی آتدېغې کندین طبیعتینی، اقلیمینی، سرین سولارېنې، اۆرهک آچان منظرهلرینی خاطیرلایېر.
اۏ، سئویملی اؤلکهسیندن، دۏغما کندیندن آیرې دۆشمهڲینه گؤره اۆرهکدن آجېیېر و بؤیۆک بیر نیسگیل ایله بو آیرېلېغې دیله گتیریر:
فغان کی حسرتی قالدې اۆرهکدن هیدهجین اۏل،
سۏیوق بولاقلارې، باشې دومانلې داغلارې.
(14/26-2)
یا خود:
فلک منی آتدېن فراقا هیدهجدن،
قایېتماغا یۆخدور اۏ کنده ایمکانی.
اۏ، دؤنه ـ دؤنه دۏغما کندیندن آیرې دۆشۆب، غۆربت اؤلکهده اسیر بیر حالدا یاشادېغېنې یاندېرېجې و اۆرهک داغلایېجې سؤزلر ایله افاده ائدیر و اۏنو اؤز دیارېندان آیېران شهره لعنت یاغدېرېر [و] نفرین ائدیر:
عجب دۆچار اۏلدوم، اسیر و خوار اۏلدوم،
خدا خراب ائتسین، بو شهر تهرانی.
4 ـ مرتضی مدرسی چهاردهی5
فارس دیلینده یازېلان منتخبی از تاریخ فلاسفهی اسلام آدلې کیتابېن مؤلفی مرتضی مدرسی چهاردهی، اسرار سبزواری و فلسفهی او فصلینده هیدهجیدن سؤز ائدیب یازېر:
« در آخر خیابان خیام آرامگه شریف آقا سید ناصر الدین مزار تهرانیان است، در کنار تربت آن امامزاده، مدرسهای بود مانند مدارس الهیات، گروهی از دانشجویان روحانی در آنجا حجره داشتند، اینک قسمتی از نمونهی غرفهها باقی است، تا سال 1314 خورشیدی مدرس بنام مدرسه، حکیم هیدهجی بود. در آن زمانها، استادِ کتاب شرح منظومهی سبزواری به شمار میرفت.
حاج آخوند ملا محمد هیدهجی در مدت بیست و پنج سال، از بامدادان تا شامگاهان کتاب اسرار سبزواری را برای دوستداران حکمت درس میگفت. مانند سایر مدرسین فلسفه نظریات فلاسفهی یونان و اسلام را تجزیه و تحلیل میکرد، آنگاه شرح منظومه را که خلاصهای است از تألیفات صدرالدین شیرازی، در برابر آن نظریهها میسنجید و به راستی حکیمانه و استادانه میپرداخت. این حکیم و عارف و شاعر پاکدل، زندگانی ساده و بیآلایش علمی و روحانی داشت، دانشمندی وارسته و عارفی صاحب نظر و حال بود، نه هوچیگری سیاسی داشت، نه منافق و دورو بود و نه متملق دوران! عاشق درس و بحث و عبادت پروردگار بود.
چون از تربیت شدگان حاج میرزا حسین سبزواری ( از شاگردان حاج ملاهادی سبزواری) و آقا میرزا ابوالحسن جلوه به شمار میرفت، دانش و فضیلت چنان در وی اثر گذاشت که روز وفات خود را پیشبینی کرد و آن را شب وصال خود دانست. وصیتنامه ای نوشت که خواندنی است.
چه نیکو سروده است مولوی:
خود ز فلک برتریم وز فلک افزونتریم،
زین دو چرا نگذریم منزل ما کبریا است.
عالم خاک از کجا گوهر پاک از کجا،
بر چه فرود آمدیم؟ بار کنیم این چه جا است؟
بخت جوان یار ما، دادن جان کار ما،
قافلهسالار، ما فخر جهان مصطفا است.
(اتک یازیلار بو بؤلومو سونوندادیر)
حکیم ملامحمد هیدهجی حاققېندا یازې یازان تدقیقاتچېلار، گاه اۏنون یازدېغې اؤز کئچمیشدن یارارلانمېش، اۏرادا اۏلان سؤزلری تکرار ائتمیشلر و گاهدا، اثرلرینی و یا دۆشۆنجهلرینی تانېتدېرماغا چالېشمېشلار. لاکین دئمهلییم کی حلهده بو درین دۆشۆنجهلی حکیم و فیلسوف حاققېندا و اۏنون آدېنا لایېق مکمّل بیر اثر نشر ائدیلمهمیشدیر.
هیدهجی اۆچۆن یازې یازان هر کیمسه، چالېشمېش کی اۏنون فلسفه، شعر و سیاست مئیدانلارېندا اۏلان چالېشمالارېنې و مقامېنې آز ـ چۏخ گؤستره بیلسین. گرچی بونلار، هیدهجی اۆچۆن چۏخ آز نظره گلیر، ولاکین یازې یازانلارېن هامېسېنې حؤرمته لایېق آراشدېرماچې کیمی، دهڲرلندیریرم و اۏنلارېن یازېلارېنېن خلاصهلرینی بورادا تقدیم ائدیرم.
1ـ محمد علی مدرس تبریزی1
هیدهجیدن سؤز ائدهن مرحوم محمدعلیمدرس تبریزی دئییر:
« ملامحمد بن معصومعلی ـ هیدهجی زنجانی، از افاضل علمای قرن حاضر چهاردهم هجرت میباشد که در آغاز زندگانی در دیه هیدهج و چندی در قزوین به تحصیل علم و ادب پرداخت، بعد از تکمیل مقدمات لازمه در ادبیات معموله، در تهران فقه و اصول و حدیث را از اکابر وقت و کلام و ریاضیات را نیز از میرزا حسین سبزواری ( که سرآمد تلامذهی حاج ملاهادی سبزواری بوده) خواند، مدتی هم در حوزهی میرزای جلوهی سابق الذکر به تحصیل و تکمیل معارف حقّه و فنون حکمیّه پرداخت، پس به عتبات رفت؛ علاوه بر فقه و اصول، به تحصیل معقول نیز اشتغال یافت، اخیراً به تهران مراجعت کرده و به تصفیهی باطن و تدریس معقول مشغول شد و به هر دو زبان فارسی [و] ترکی شعر خوب میگفت، نخست به مغنی تخلّص مینموده و اخیراً به هیدهجی تبدیل داد و از او است:
آخوند حکیم ملامحمدهیدهجی یکی از شاعران اندیشمند و بلندآوازهی منسوب به روحانیت معظم شیعه است که بیشترین آثار منظوم خود را به زبان ترکی آذربایجانی سروده است. وی به آثار حکمی و فلسفی اسلامی تسلطی کامل داشت و جامعترین تعلیق و حواشی را بر منظومهی حاج ملاهادی سبزواری نگاشته است. وی استاد بیشترین استادان فلسفه در قرن گذشته بوده و سالها «منظومه» و «اسفار» تدریس کرده است.
دیوان اشعار ترکی وی که اینک با اندک تحشیه و مقدمهای تقدیم علاقهمندان میشود دارای انواع شعری زیر است:
14قصیده، 24غزل، 3قطعه، 1مربع 23بندی، 2تخمیس، 1ترجیعبند، 3ترکیببند، 12مثنوی، 2مناظره و 1ملمّع.
در همهی مراحل تدوین این مجموعهی گرانجای، ازمیان دانشجویان زنگانیام سرکار خانم منیژه شیرمحمدی پیوسته همراه و یاور من بودند و سرکار خانم شریفه جعفری انتشار نفیس آن را بر عهده گرفتند و هر دو مرا ممنون خود ساختند.
با توجه به این که همهی آفرینش شعری حکیم هیدهجی صبغهی حکمی و فلسفی دارد، تا آنجا که توانستیم برخی توضیحات و فهارس مختلف بر متن افزودیم تا شاید خوانندگان و شارحان اشعار را مفید افتد. ولی اذغان میکنیم که مقدمه و تحشیهی ما، هنوز برای درک معانی عمیق این دیوان کافی نیست. و شاید بتوان این همه را اظهار ادب متلمذانه در پیشگاه این حکیم شمرد.
در متن کتاب چند بیت به ناگزیر حذف کردم و نقطهچین گذاشتم. این عمل را به علت التزام به اجرای شرط و ابلاغ « ادارهی بررسی کتاب» جهت اخذ مجوز مرتکب شدم.
از خدا جوییم توفیق ادب.
دکتر ح.م. صدیق
تهران آبان 1387


text:
احمد آغااوغلو
احمد آغااوغلو (احمد بیگ آغا اوغو) اجتماعی خادیم، ژورنالیست، پداقوق و یازیچی
حیات[دَییشدیر]
احمد آغااوغلو (احمد بیگ آغایف) 1869 جو ایلده آذربایجانین شوشا شهرینده دونیایا گلیب.آتاسی میرزا حسن وارلی پانبیقچی فرمر،آناسی تازه خانیم شوشانین ساریجی علی نسلیندن زین العابدین بیگ رفیبیگوف ون باجیسیدیر 1888 جی ایلده پاریس شهرینه گئدن احمد بیگ بورادا مشهور فرانسه لی شرقشناس لاری ارنست رئنان و پروفسور جیمز دارمستته ایله تانیش اولور. احمد بیگ بۇ ایل لرده سنت پترزبورگ و پاریس مشهور سوربون ئونیورسیته سینده تحصیل آلیر. 5 دیلده کامیل صورت ده یییلنن احمد بیگ او زامان هم یئرلی و هم اجنبی مطبوعاتدا ماراقلی مقاله لره چیخیش ائتمگه باشلاییر 1894-جو ایلده قفقازا، فرانسوی دیلینی تدریس ائتمک اوچون قاییدان ادیب تئزلیکله باکی یا کؤچور. فرانسه ده تحصیل آلدیغی دؤوره ده آوروپا دموکراتیک ایده لرینددن و فرانسوی عالیم لرین اثرلریندن تاثیرلرینن احمد بیگ تئزلیکله آذربایجان خالقین میللی اؤزونو درک ائتمه و تورکچولوک ایده آلگرینین یاییلماسی ایشیده باشلییب.
فعالیتی[دَییشدیر]
آتاسی میرزا حسن وارلی پانبیقچی فرمر،آناسی تازه خانیم شوشانین ساریجی علی نسلیندن زین العابدین بیگ رفیبیگوف ون باجیسیدیر 1888 جی ایلده پاریس شهرینه گئدن احمد بیگ بورادا مشهور فرانسه لی شرقشناس لاری ارنست رئنان و پروفسور جیمز دارمستته ایله تانیش اولور. احمد بیگ بۇ ایل لرده سنت پترزبورگ و پاریس مشهور سوربون ئونیورسیته سینده تحصیل آلیر. 5 دیلده کامیل صورت ده یییلنن احمد بیگ او زامان هم یئرلی و هم اجنبی مطبوعاتدا ماراقلی مقاله لره چیخیش ائتمگه باشلاییر 1894-جو ایلده قفقازا، فرانسوی دیلینی تدریس ائتمک اوچون قاییدان ادیب تئزلیکله باکی یا کؤچور. فرانسه ده تحصیل آلدیغی دؤوره ده آوروپا دموکراتیک ایده لرینددن و فرانسوی عالیم لرین اثرلریندن تاثیرلرینن احمد بیگ تئزلیکله آذربایجان خالقین میللی اؤزونو درک ائتمه و تورکچولوک ایده آلگرینین یاییلماسی ایشیده باشلییب
احمد بیگ اثرلریند ه میللی قورتولوشا گئدن یولون جمعیتین مدنی و تحصیل اینکیشافیندا گئچدیگینی بیلدیریب. قادین آزادلیغین ایده آل لارینی یایان و بونو آزادلیق موجادیله سینین اساس فاکتور کیمی گؤرستن آغااوغلو آذربایجان ضیالی لارین آراسیندا قادین برابر حقوق لارین وئریلمسینی چاغیران ایلک ضیالی لاردان ایدی 1901-جی ایلده چاپدان چیخان "اسلام دونیاسیندا قادین" آدلی کیتابیندا "آزاد قادینسیز میللی اینکیشاف او بیلمز" فیکرینی سوبوتا یئتیریر. احمد بیگ آغااوغلونون بۇ آرزی و ایده آلگری لری تئزلیکله حقیقته چاتاجاق (1918- جی ایلده قورولموش شرق ده ایلک دموکراتیک جومهوریت آذربایجان دموکراتیک جمهوریتی نده قادین سئچکی لرینده سس وئرمه حقوق لارینین وئریلمه سی احمد بگین آرمانی گرچک لشیر)
آقااوغلو ترانس قافقازییا سئیمینه کئچیریلن سئچکیلرده مسلمان فراکسیاسیندا عضو سئچیلیر و بۇ مدتدکی فعالیتی ایله 1905-جی ایلده ائتننیک ارمنی و مسلمان قارشی دورمالارینین قارشیسینین آلینماسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر.بیر قدر سونرا اونون میللتچی فیکیرلرینده و سوسیال انقلابی دوشونجه لرینده تشویش دوشن ارمنی داشناکلارینین تهدیدلرینه جواب اولاراق "دیفاعی" آدلی اؤزونو مودافی تشکیلاتی یارادیر.


text:
اویان نیوز: آذربایجان سایتلاری دونیا آنا دیلی گونوندن اعتیبارن تهراندا یاشایان تورک فعاللارا قارشی باشلادیلان حبسلرین داوامی اولاراق داها دؤرد میللی فعالین نظارت آلتینا آلیندیغینی بیلدیریر.
یاییلان معلوماتا گؤره، مارت آیینین ۵-ده بهنام شئیخی، مارتین ۸-ده حمید منافی نادارلی، بیر گون سونرا ایسه بلوگر محمود اوجاقلی و میللی فعال رستم کاظمپور ایرانین تهلوکهسیزلیک مأمورلاری طرفیندن حبس ائدیلیبلر.
“تهلوکهسیزلیک مأمورلاری مارتین ۹-دا محمود اوجاقلی و رستم کاظمپورو تهرانداکی ایش یئرلرینده نظارت آلتینا آلیبلار. فعاللارین هارایا آپاریلدیغی بللی دئییل. مأمورلار همچنین کاظمپورون ائوینه گئدیب، اونون کومپوتئر و دیگر شخصی اشیاسینی موصادیره ائدیبلر،” دئیه اویان نیوز وئب صحیفه سی بیلدیریر.
گوناذ تی وی وئب صحیفه سی ایسه مارتین ۸-ده حبس ائدیلن حمید منافی نادارلی ایله باغلی معلومات یاییب. نادارلی همچنین فئورالین ۲۱-ده ایران پولیسی و تهلوکهسیزلیک قووهلرینین آنا دیلی گونو ایله باغلی کئچیریلن توپلانتییا هوجوم ائتدیکلری زامان مأمورلار طرفیندن دؤیولوب.
سون گونلرده حبس ائدیلن فعاللارین بعضیسی فئورالین ۲۱-ی دونیا آنا دیلی گونونده ده نظارت آلتینا آلینیب، آنجاق بیر نئچه ساعاتدان سونرا سربست بوراخیلیب. گونئیلی ژورنالیست و اویان نیوز سایتینین باش رئداکتورو مجید خوش اختر آمئریکانین سسینه آچیقلاماسیندا فئورالین ۲۱-ده حبس ائدیلمیش فعاللاردان اکبر آزاد، علیرضا فرشی و منصور فتحی نین هله ده حبسده ساخلانیلدیغینی قئید ائدیب. میللی فعال ایسرافیل سولطانییان ایسه مووققتی اولاراق آزادلیغا بوراخیلیب.
آمئریکانین سسی- غلیرضا قولونجو


text:
بحر طویل هم شعر ، هم نثر و هم مسجع نثر اولان بیر یازیدیر . بو نوع بئیت لر ده مصراع لارین دقتلی دوزولممه سینه گؤره ، رسمی تعریفلرده شعر دئییلمیر . لاکین ریتملی ، اهنگلی و اؤلچولو اولدوغونو اوچون شعر سایلیر
بحر طویلی تورکلر ، فارس ادبیاتینا وارد ائله میشلر . عرب وفارس شعری حاققیندا یازیلان قدیم کیتابلاردا کیمسه بحر طویل دن آد چکمه میشدیر . ایندی کی فارس دیلینده یازیلان شعر نو دا بحر طویل اساسیندا قورولموشدور
منبع : دیوان سید ابوالقاسم نباتی
به کوشش : دکتر حسین محمدزاده صدیق
....
بیر گؤزل بحر طویل سید ابوالقاسم نباتی دن
سنی ، من ، ای مه انور
نئجه تعریف قیلیم ؟
یوخدو شبهین
بو لطافت، بو شرافت
بو جهان اوزره پری - حوری لر اولماز
نه دئییم ؟
قالمیشام عاجیز!
بو وجاهت ، بو ملاحتده زلیخا ندی ؟
بالله کی اؤزون تک اولابیلمز گول حمرا ، هابئله
یوخدو قدین تک چمن دهرده بیر سرو دل آرا
و نه شمشماد و نه عرعر ، نه صنوبر
هانی زولفون کیمی سونبول ؟
اوزونو کیم گوله اوخشاتدی ، خطا ائتدی
غلط دیر
هانی بو رنگده گول
بس نه دئییم
ائیله لیب مول
عارضی گون ، یا مه تابان
دیلیم یوخ
دئیه بیلمم لبینه لعل بدخشان
دیشینه گؤوهر رخشان
هانی اول چشم خومارین کیمی بیر نزگیز شهلا ؟
نه اولور ای بوت طناز ، خوش آواز کی
هرگاه بو بیچاره دل خسته یه بیر رحم ائده سن
یوخسا مگر بیلمه میسن کیم سنه من عاشقم ؟
ای یار جفاکار
ستم پیشه و بی رحم و مروت!
نه خوشوندور کی چکیم من بئله ذلت ؟
سنی تانری!
داخی ال چک بو جفادان کی گومانیم بودو
بو وعظ ده گر گؤرسه منی ، رحم ائله ر ، گبر و نصارا
بئله گلدی ، بئله گئتدی
بئله باخدی ، نئجه باخدی کی
گؤزو آخدی
جانیمی اودلارا یاخدی
یئری گئت
دنگ ائله مه
بیر ائله گؤز تاکی دئییم من
بئله گلدی ، بئله گئتدی
نه بیلیم کیم دئیه جکدیر کی
بو افسانه دی کیم اول بئله گلدی ، بئله گئتدی
او نه مجنون دو نه لئیلا
و نه مخفی دی نه پئیدا
و نه وامیقدی نه عذرا
نه نباتی دی نه حافظ
او مدبردی کی تدبیر ائله دی
ائتدی منی عاشیق شئیدا


text:
مغانشهر :
سکوت دریب سؤزو بیزدن
بیر کؤرپهیه تای اولموشوق.
کلمه کئچمیر دیلیمیزدن
قوروموش بیر چای اولموشوق.
مغانشهر :
آبان آیینین ۲۵ ادبی جمعیتیمیزده میللی و موباریز شاعر سیماسیلا تانینان و حیاتی بویو بؤیوک حؤرمت قازانان اونودولماز صنعتکاریمیز اوستادهاشیم ترلانین آغیر ایتگیسیندن اوچ ایل کئچیر.
هاشیم ترلان، آذربایجانین بؤیوک شاعری صمد ورغونون خئیر دوعاسی ایله شعر دونیاسینا قدم قویدو و ۸۰ ایله یاخین آنادیللی شعرمیزین سئویملی سیماسی کیمیقلم چالدی؛ خالقمیزین ائنیشلی-یوخوشلو تاریخینده، آغلی-قارالی گونلری یاشادی؛ آنجاق توتدوغو شرفلی یولوندان گئری دؤنمهدی. شاهلیق اصول-ادارهسینین قانلی– قادالی گونلرینده بئله وطن سسلی، آزادلیق هوسلی شعرلری ایله، آذربایجانین، ایرانین آزادلیق و عدالت نغمهلرینی اؤتدو. شعرمیزین، ادبیاتمیزین، مدنیتمیزین یوکسلیشی و چیچکلنمهسی اوغروندا عؤمرونو وئردی؛ دوستاقلاردا بئله اومیدینی، اینامینی ایتیرمهدی.
مغانشهر :
آدینی مئشهیه دئدیم،
باشین ایدی
حزین-حزین
خزل شعرین اوخشادی.
مغانشهر :
چوره گ آتلی من پییادا
غدیر سالیب منی یادا
محررم چاتسین فریادا
من دئسمده دئمه سمده
مغانشهر :
اوچ قارداش داغیندان قالخدی جانبازا
آتین یالمانینا یاتدی کور دومان!
دینجلدیم دٮٔمهدی قانادی سینمیش
اودور، بیزیم کنده چاتدی کور دومان!
نه اولدوز ایستیرم یئنی ناخیشلی،
نه ملک ایستیرم جئیران باخیشلی ،
اینسانا گرکلی، ان یاراشیقلی-
بیر اووج یاشاماق ایستهییرم من.
مغانشهر :
بیر گون گلسن یوخام
سنه
منه
حتی آناملا تانرییا باغلی اولمایان بیر یوخلوق
عدم، دوغما یوردو کیمیقوناجاق اوستومه
قوش یومورتاسینا قونار کیمی
مغانشهر : اوزون ایللر آذربایجان آدبیاتی و مدنیتی انکشافی اوغروندا زحمت چکن و ادبی جمعیتیمیزده داها آرتیق ساتیریک صنعتکار کیمیتانینان «کریم قربانزاده »نین لیریکالاری «سئوگی پیچیلتیلاری » عنوانی آلتیندا دیسک شکلینده بوراخیلدی و ایشیق اوزو گؤردو. «سون باهار» تخلصلی صنعتکار «زهرا طهماسبزاده»نین سسلندیردیگی بو شعرلرین میکس و موسیقی ایشلرینی «نیما نخعی» گؤرموشدور.
مغانشهر :
پاییز…
پاییز بوریوب کائیناتی؛
وارلیق پاییزا یؤنهلیر،
پاییزا دوغرو آددیملاییر.
داغلارین جیداسی
سحر ائرتهایکن
شافاقا یوخ،
پاییزا بویانیر.
دنیز اوزره قاچان دالغالار
مغانشهر :
آی اللری قوینوندا طالعینه یالواران
منیم یوز ایللیک دوستوم!
نه آغیر کئچیر ایللر؛
هله ده کی دئییرلر:
کلید دوه بوینوندا.!
قالخ الینی وئر منه، قوپار منی بو یئردن!
از كارهاى محمد بن رواد در آذربايجان، میتوان به طغيان او در مقابل خليفه وقت، مأمون عباسى (198ـ218 ه.ق) اشاره كرد....
نیگار خیاوی گؤزلویونو ایتیریب دونیا اؤز ایشینده دئییل سوخولور بؤیرومه بورنویلا بوینوزویلاآراق چکیرم باشیما یورغانی چکیرم سو کیمیدوداغیما گولوشو ساتین آلماغا...
Atama məktub Frans Kafka tərəfindən 1919-cu ildə atasına yazılmış, ancaq göndərilməmiş məktubdur. Məktub onun vəfatından sonra Maks Brod tərəfindən çap etdirilmişfir....
توتوشور فیرتینالاردان کئچمیش اللریم ؛ یاریق لاریندا هله سیلینمه میش بیر ایستی ایزدن ، اییرمی بیر ینجی یوز ایللییک ده دوستاق...
ياكووس كامپانل ليس* Iacovos kampanellis چئويرن : ارسطو . م *ايكينجي دونيا موحاربه سيندن سونرا يونان ادبي نسلينين آدليم شاعيرلرين دن...
«جعفـری»یـم، سـؤز بحرینده اوزرم اینجـی تاپیب، «ساری تئل»ه دوزرم مضـراب اولـوب، تئـل اوستونده گزرم اهل ایسترم؛ سؤز قاندیرا، سؤز قانا
تیکه قارین دویورماز، محبّت آرتیراریادِ «شهریار» بر سر خوانِ «افشار» در بیست و هفتمین سالگرد عروج عارفانه یِ «سید محمد حسین...
1- گوندوز دور یئنه قارالیق دیر ، کوچه لر اوزه رینده آیاقلاریم هئچ یئره سوزولور . تنهالیغیمین سرت اللرینده کؤله کیمی...
ساری بولبول اؤلمز شهریارین ابدیّته قوووشماسیندا... یئنه یامان داریخیرامسسین گلسین باری بولبولباشلا حزین سیزیلتی نیشاعیرین غمخواری بولبول
آتـــا! سنـــی آتانمارامبو بوداغین اصلی سن سناکیب ـ چکيب، قادا قهرينائولاديني بسلي ين سن


text:
یازی و عکسلر: لیلی خاقانی
دفعه لرجه استانبولا گئتمیشدیم؛ آمما هئچ دفعه استانبولو گؤرمه یه و تانیمایا وقت قویا بیلمه میشدیم. توپکاپی دا یازیلان لوحه لر
بو سفریم ده، دونیادا تایسیز و ایکی قاره دن پای آپاران شهری و اونون گؤزل بغازینین او ال بو الینده قارشی قارشیا یئرلشن (روملی طرفی) آوروپا و (آنادولو طرفی)آسیا بؤلوملری ایله دونیانین ان اسکی شهرلریندن بیری اولالی و 395-330 ایللری آراسیندا روما امپراطورلوغونا، 1204-395 ایللر آراسیندا بیزانس امپراطورلوغونا، 1261-1204 آراسیندا لاتین امپراطورلوغونا و سون اولاراق 1922-1453 ایللری آراسیندا عثمانلی امپراطورلوغونا پایتخت اولان قوجامان استانبولو گؤردوم. بو شهر ده نه لر گؤردوم نه لر!
Rumelifeneri Kalesi
اسکی زامانلاردان بئری موختلیف تاریخسال دوره لردن قالان بینالارا قولاق وئردییمده هر بیریسی استانبولون گئچمیشیندن بیر دونیا سؤز و حکایه قولاغیما پیچیلدیردیرلار. ساری یئرده قارادئنیز اوجوندا، تپه اوستونده 17 یوزایلدن قالمیش Rumelifeneri Kalesi روملیفنری قالاسی نا باخدیغیمدا، بیزانس دان قالان بینالاری، قالالاری و عثمانلی پادیشاهلاریندان قالان مچیدلری، سارایلاری گؤردویومده تورکیه نین روم و بیزانس دووره سیندن توتدو تا عثمانلی دووره سینین شوکوهو، عظمتی و دونیادا اولان ایقتیداری گؤزومون اؤنونده جان توتوردو؛ آمما بیر طرفدن ده بو قودرتی اله گتیرمه یه و الده ساخلاماغا نه قانلار تؤکولمه سی گرکیرمیش دئییه دوشونوردوم! تورکیه فولکلورونو، سونتلرینی، عادتلرینی و یاشام طرزینی گؤستره یه قویان بؤیوک و اوزون اؤرتولو بازار (کاپالی چارشی) انسانی تورکیه نین یوزایللر اؤنجه سینه آپاریردی. استانبولون اسکی بافتی هر یابانجی توریستی ساعتلر اؤزونه مشغول ائدیردی؛ آمما اونون برابرینده هر بیر طرفه باخاندا آتاتورک-ون حضورو و تورکلرین اوره یینده اونا اولان سایقی سی حیس اولونوردو. چونکو آتالارینین عکسلری ایله بزنن دولما باخچا سارایینین حوالی سی (آتاتورکون آفیسی و دونیادان گئدن یئری) بئشیکتاش خیابانی و باشقا خیابانلار، یئنی و مدرن تورکیه نین قورولدوغوندان و قوروجوسوندان دستانلار سؤیله ییردیرلر. مدرن گؤی دلنلر، رستورانلار، مدرن آلیش وئریش مرکزلری، اوتوبوس لار، تراموا، مترو و فونی کولر کیمی موختلیف عمومی نقلیه لری، اینسانی تاریخ تونلیندن چیخاریب چاغداش عصیرده اولدوغونو خاطیرلاتیردی. گئچمیشدن قالان سونتلر و اونون قارشی سیندا مدرنیته، دین و اونا باغلی اولانلار، قارشی سیندا دین مرزلرین آشیب و اؤز سئچیم لریله دینه باغلی اولمادان یاشاماغا دوام ائدن اینسانلار! بسفرون بوتون هر ایکی حاشیه سینده صف چکن زنگین عائیله لرین گؤز قاماشدیران محتشم کؤشکلری و بیر طرفده دار کوچه لرده فقیر عائله لرین کیچیک و حقیر ائولری. استانبولون اورتاسیندا یئرلشن بؤیوک اورمانی، صاف و تمیز هاواسی، خیابانلارینین ترافیکی، توستوسو و آلوده هاواسی، مرمره دئنیزی ایله قارادئنیزی بیر بیرینه یاپیشدیران بغازین گؤزللییی، هاواسی، گمیلری، دالغالاری، مارتیلارینین سسی، اونون بالیقلاریندان فایدالانیب آز چوخ یاشامینی سوردورن بالیقچیلاری، آوروپایلا آسیایا یول آچان و ایکی قاره نین آراسیندا باغلانتی قوران اوچ محتشم آسیلی کؤرپوسو*، بغاز ساحیلینده اوتوردوغوندا، هاوانین طراوتی، طبیعتین گؤزللییی، حضور و ساکینلیک، شهرین ایچینه گئتدیینده معاش دالیسیندا قاچان، گؤزقرلندن و اینانیلماز بیر جمعییت، سس، های کوی و یوکسک ترافیک یورقونلوغو! بونلارین هامیسی استانبولدان توتارسیز و بیربیرینه اویوشماز و بو سببدن ده جاذیبه لی و اونوتولماز بیر شهر یارادیبدیر.
بیر گون بئشیکتاش ساحلینده اوتوروب بغازی سئیر ائدیردیم. سویونون رنگی، هاواسی، گمی لری، آرام آرام دالغالاری، او ال بو ال منظره لری هامیسی منی خیال دونیاسینا آپارمیشدی. بو دونیا دا اولارکن، استانبولون بئله بیر شهر اولدوغوندا بغازین پایی نی و اونون تاریخینی دوشونوردوم و بو بغاز نه لر گؤروب دئیه فیکیرلشیردیم. بیردن بو سؤالا یئتیشیب بغازدان سوروشدوم؛ دئنن گؤروم سن بو لطافت ده بو گؤزللیک ده و تاریخ بؤیو بیر بئله اهمیتلی اولارکن ظالیم پادیشاهلارین غضبلری سایه سینده کیملر و نئچه مین کادین و ارکک سنین قوجاغیندا جان وئریبلر؟! دئنیز ساواشلاریندا نئچه نفرلر سنین قوُللاریندا حیاتینی غایب ائدیبلر؟! ایندی نئچه نفر اینسان سنین بو ماوی سولاریندا ناکام یاتیبدیر؟! بغاز بیردن بیره دالغالاندی و اوتانج دان جواب وئره بیلمدی!
*بیرینجی و ان اسکی کؤرپو، «بغازایچی کؤرپوسو»، کودتا دان سونرا یئنی آدی «شهیدلر کؤرپوسو»- ایکینجی «فاتیح سولطان مهمت کؤرپوسو»(سلطان محمد فاتح) – اوچونجو، اوت 2016 ده آچیلان یئنی کؤرپو «یاووز سولطان سلیم کؤرپوسو»
بو شهرده نه حیسّ ائتدیم، بیر بیلسن!
عمور بؤیو تجربه ائتمه دیییم بیر حیسّی و بیر سئوینجی بو شهر ده تجربه ائتدیم. ائوده، جامعه ده، هر یئرده و هر زامان دا، انسانین اؤز آنادیلینده دانیشابیلمه سی، ای تانریم، نه گؤزل بیر حسّ ایمیش! یا دوغروسو اؤز کیملییینی یعنی اؤز دیلینی ائوده بئراخمایا مجبور اولماماق یا حتی بعضی زامانلار دیلینی گیزلی ساخلامایا مجبوراولاراق باشقا بیر کیملیک ایله و باشقا بیر دیل ایله یاشاماق زوروندا قالماماق، حقیقتا اینسانا نقدر گوون وئره بیلیرمیش!
تلویزیونو سئیر ائدن زامان، خبرلره قولاق وئردیینده، گازته لری اوخودوغوندا، دوکان بازاردا آلیش وئریش ائتدیینده، قونشو، دوست غریبه و هر کیمسه ایله اؤز آنا دیلینده دانیشدیغین زاماندا، بوتون اونلارلا قارداشلیق، یاخینلیق و آرانیزدا قئرئلمایان بیر باغلانتی حیس ائدیب او یئری اؤز وطنین کیمی سئویرسن! عمور بویو گئتدییم اؤلکه لرده، استانبول دان باشقا بو حیسّی هئچ بیر یئرده تجروبه ائتمه میشدیم!
استانبول پیشیکلری بو شهرین حؤرمتلی و سئویملی وطنداشلاری
کانادادا، فرانسادا و بوتون آوروپا اؤلکه لرینده حتی وطنیمیزایران دا و دونیانین هر بیر یئنی لیک ایدعا ائدن شهرلرینده غالیبا جراحلیق وسیله سیله حیاتی و طبیعتی دئییشیلن و طبیعی خصلتلرینی الدن وئرن و بیر عائله نین یا بیر نفرین ظاهرا محبت و حمایت چترینین آلتیندا، طبیعتیندن اوزاق توتولموش بیر غیرنرمال حیاتینی سوردورن پیشیکلری گؤرورسن. بو ایستیثمار اولان حئیوانلار نهایتده، ناجوانمردانه محکوم اولدوغو حیاتینا قانع، مظلوم و ساکیت پنجره دالیسیندان ائشیکه باخیرلار.
قلاده یا دوغروسو ایستیثمار بویوندورغو بویونلاریندا و بو بویوندوروغون بیر اوجو مثلا آیدین فیکیرلی بیر اینسانین الینده، صاحبینین لوطفو ایله گزمه یه چیخان کؤپکلری گؤرورسن. بو ظاهیرده محبتلی اینسانلار طبیعتی اصلی صاحیبلرینه چوخ گؤروب اونلارین الیندن آلاراق یالنیز اؤزلرینه ایختصاص وئریب و طبیعته آیید اولان حئیوانی آنا یوردونان آییریب محبت آدیلا ائو قفسینده یاشاماغا مجبور ائدیبلر.
ایستانبول پیشیکلرینی و کؤپک لرینی دونیانین ان موتلو حئیوانلاری آدلاندیرساق اغراق ائتمه میشیک. پیشیکلر و کؤپکلر حؤرمتله شهرین هر طرفینده یاتیب اوتوروب یا اویناماقدادیرلار. خصوصا پیشیکلر هر بیریئره گئدیرسن گئت جماعتین سئوگی و حمایتی آلتیندا آزاد حالدا حضورلاری وار. رستوران لاردا میزلرین آلتیندا، خیابان لاردا، بازارلاردا کوچه لرده گزمک ده اویناماقدا!
گؤردویومده چوخ حئیران اولدوغوم و تعجب ائتدیییم بیر صحنه
بیر گون گزمه یه چیخدیغیمیزدا شهرین ایچینده تپه اوستونده پارک کیمی بیر یئرده 40-30 دانا رنگ به رنگ بؤیوکلی- بالالی، ارککلی- دیشیلی پیشیکه و بیر سئوگیله دولو تقریبا یاشلی اینسانا راست گلدیک. تعجوب ایله او بیک دن سوروشدوم بیر بئله پیشیک ندن بوردادیرلار؟ بیزی اوُلدوغوموز یئرین آرخاسینا گئتمه یه دعوت ائتدی. پیشیکلرین یووالارینا ایشاره ائده رک سؤیله دی:«باخین بوراسی اونلارین ائوی دیر، حوجره حوجره یئرلر اونلارین سیغینجاق یئرلری دیر. بودا او ایکی جانلی پیشیکین دوغماق یئری دیر.» سوروشدوم: بو ایکی جانلی پیشیک دوغماق زامانی یئتیشدیکده نه جور بورانی تاپار؟ گولرک دئدی: «او ایندیه قدر 5-4 دفعه بوردا دوغوب بورانی یاخشی تانییر. دوغوم زامانی یئتیشنده اؤزو بورا گلر.»
بیرآز گئچدی پیشیک غذاسی ایله دولو بؤیوک بیر چووال گتیریب بیر خط ده بوشالتماق همن اوردا حاضیر اولان پیشیک لر یئمه یه باشلادیلار. چوخ تعجوب له سوروشدوم بیربئله یئمه یین پولونو کیم اؤده ییر؟ «بیر سئرا اینسانلار واردیلار کی پیشیکلره چووال چووال یئمک گتیررلر. من اؤزوم ده بیر پارا وقتلر آلارام.» سؤیله دی.
بو اینسانلیق دان و بو نوع حئیوان سئوگی سیندن چوخ متعجب اولوب ائتگی لنیب عکس توتاندان سونرا یولا دوشدوک.


text:
علی آقا واحد کَند اوشاغی دیر . او نئچه ایل درس اوخویاندان سونرا مکتبی بوراخیب باکی شهرینده آل وئره باخیب یادا نجّارلیق ائدرمیش.
آنجاق ادبیّاتا علاقه باغلادیقدا، باکی دا یاییلان روزنامه لری اوخویوردو.
او یازدیغی شعرلری بیر بیر یولداشلارینا اوخویوب و اونلارین طرفیندن تشویق اولوردو. بو دویغو سبب اولدو بیر زامان باکی نین بؤیوک شاعیری ، عبدالخالق یوسف حضرتلری نین قارشیندا ، شعیر یؤندملرین اؤرگشمه یه باشلاسین. اوستادی نین ائوینده باش وئرن ادبی ییغینتیلاردا اشتراک ائتدیکده داها گؤرکملی شاعیرلردن دؤشونه سؤز توپلاییردی.
دئمک اولار: آقا داداش منیری، صمد منصوری و عبدالخالق کیمی عالیم و شاعیرلر یانیندا فایدالانارکن، اؤز یازدیغی شعیرلری ده اونلارا اوخویوب ، یاردیم آلارمیش. آنجاق « واحد » تخلّوصون بئلنچی ادبی ییغینجاقلاردان آلیبدیر. دوزون آختارساز « واحد » ، گؤزل غزللره مالیک اولارکن ، تورک اؤلکه لرینین ایچینده دیری دیر. اونون تورکی غزللری دیلدن دیله دولانارسا داها آرتیق اورکلرده یئر آچیبدیر و ماهنیلار یاراشیغی اولوبدور.
علی آقا واحد، ایلک دؤنه اولدوقدا، شعرلری نین بیرین « اقبال باکو » روزنامه سینده چاپا یئتیردی ، سونرا آیری هفته لیکلر و هابئله باشقا روزنامه لر اونون شعرلرین یایماغا کؤنول وئردیلر.
« واحد » جاوان چاغلاریندا « زولفیه » آدیندا بیر قیزا عاشیق اولموشدور. آمما او قیز ، ائلین سئوگیلی شاعیرین تک قویدو .
علی آقا واحد، بو سینماقدان سونرا، یاشاییشی عشقده آیری جور گؤردوکده، تکلیک عالمینده شعر یازماغا داها آرتیق اوز گتیردی.
اودور کی دئییر:
دیندیرمه دی ای دل! سنی جانان، عجب اولدی
ائتدین نه قَدَه ر ناله و افغان ، عجب اولدی !
یوز دفعه دئدیـــم وصل تمنّاسینا دوشمه !
یاندیردی سنی محنت هجران، عجب اولدی !
شاعیرین یاشاییشی ، سیاسی اجتماعی دَییشیکلر ایله اوز به اوز اولدوقدا ، اونون روحوندا داها آرتیق تاثیر قویموشدور. آراز چایی نین اوست یانلاری بیرده قفقاز دوربری ، قاجار شاهلاری نین لیاقتسیزلیگی اثرینده ایراندان آیریلیب و روسیه اولکه سینه قاووشماسی ، عقله یئرلشمه ین بیر حادثه کیمی شاعیرین ایچه ریسینده بویوک بیر خاناوایا دؤنموشدور.
« لنین » ین بلشویکی انقلابی، « واحد » کیمی آنلاقلی شاعیرین یوردون بورویوب، کمونیزمین دیکتاتورلوق حؤکمدارلیغی، « اتحاد جماهیر شوروی » آدیندا، بوتون روسیه و قفقاز اؤلکه لرین آغزینا آلیر.
ایکینجی جهانی حربه نین باشلانیشی و « استالین » ین بو حوققادا اؤزون گؤرستمه سی ، سبب اولدو آلمانین قوشونو ، شوروی اؤلکه سینه یوگوروب، اورانی آلسین. بو حالدا خودمختار آذربایجان جمهوریسی نین جاوانلاری دا « آلمان نازی » ایله ووروشماغا جبهه لره یوللانیرلار.
» واحد » ین گؤیولو هر گون اؤز آرخاداشلاری نین اؤلومون ائشیتدیکجه پوزولارمیش، آنجاق « هیتلر » ی پیسله مک اوچون بئله یازیر:
بیلدی عـــالم هیتلرین خائنلیگین، ادنالیغین
یاغدیریر میلیونلا دونیا خالقی نفرت دوشمانا
حاضریک واحد، صداقتله وطن اوغروندا بیز
هر زامان گؤسته رمگه قطعی جسارت دوشمانا
استالین حؤکمدارلیغی باشلادیقدا هئچ کیمین حقّی یوخ ایدی اؤز نظرینجه استالین ایله مخالفت اتمکده بیر سؤز دئییب یازسین. بئله بیر سیاسی وضعیّتده ، « علی آقا واحد » تورکو دیلینده اولان هفته لیکلر و روزنامه لرده چالیشماقدان ال گؤتورمه ییردی و اونون شعرلری روزنامه لرین ساتیشینا داحا آرتیق تاثیر قویموشدور. بئله بیر سیاسی حالدا کی چوخلاری شوربا قیزدیرماق اوچون حکومتین خوشونا گلن سؤزلری و شعرلری یازیردیلار ، « واحد » کیشی تکی بیر اؤزلو دایاندی و هئچ کسه یالتاقلیق ائتمه دی. بونا گؤره ده کی چون یالان سئوه ن کمونیزم سیاستی نین دالین دوتمادی، مطبوعات ساحه سینده دالی اوتوردو.
حکومتین مأمورلاری گلیب علی آقا واحده یالوارارمیشلار کی اونلارین توصیفینده شعر یازسین ، خوشلامازمیش. او چتینلیکده یاشاماغی ، یالتاقلیق ائتمکدن اوستون گؤردو . دئییشلره گؤره: استالین ین حؤکمو ایله باکی دا بؤیوکجه لیک ائدن « میر جعفر باقر اوف » آدیندا بیر قان ایچن و جلّادلیقا تانینمیش بیر کیشی ، مالی جهتدن واحد حضرتلرین چوخ سینسیدَرمیش. بیر حالدا کی یاشاییش بو شاعیره چوخ چتین اولموشدور.
علی آقا واحد ، ۱۹۶۵ میلادی ایلینده ، یئتمیش یاشین کئچیرتدیکده، دونیادان گؤز یومدو . آنجاق عؤمرونون سونونا دک شوروی حؤکمدارلیغی نین آجیسیندان آماندا قالمادی. حتّی کمونیزملرین قورخوسوندان ، اونون جنازه سین گیزلینجه قبیرسانلیغا آپاردیلار. بونا گؤره کی قورخوردولار اونون باکی دا قویلانماغینا گؤیول وئرمه یه لر. اونون روحو اوچدو آمما شعرلری کهریز تکی ادب اؤلکه سینده آخماقدادیر.
پوروفوسور بیگدلی بو یئتگین شاعیرین اؤلوم حاققیندا بئله یازیر:
غزل اوستادی ، واحد حضرتلری نین اؤلوم خبرین ائشیده رک ائوینه گئتدیم. جنازه سی بیر تاختا تابوتون ایچینده یئرلشمیشدیر و اونون اوستونه بیر اسکی جئجیم چکمیشدیلر. واحد حضرتلی نین کیچیک و چوخ داراشلیق ائوی وار ایدی.
آشاغیداکی شعر واحد حضرتلریندندیر:
سالدی هیجران اودونا اول بت مه پاره منی
ائیله دی زولفو تک هیجرینده گونو قاره منی
درد طغیانیمه بیجا یئره زحمت چـــکمه
تاری شاهددی طبیب اؤلدورو بو یاره منی
قیلدی کونلوم قوشونو حلقه ی زولفونده اسیر
وار خیالی چکه منصور کیمی داره منی
سر کویوندا وطن قیلمیش ایدیم دیلدارین
اوزدو وصلیندن الیم ائیله دی آواره منی
من تک عالمده غم و درده گرفتار اولسون
کیم کی حسرت قویوب اول مهوش دلداره منی
ســــن بو حسنیله زلیخای جهانسان ای مه
نولا عشقین چکه یوسف کیمی بازاره منی
واحدا زولف نیگاریم کیمی اینجه لدی تنیم
کیم گؤرو بنزه دیر اول زولفده بیر تاره منی
چئویره ن : الف. دادا بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
آغلار اوْتلاق (فیلم)
The Weeping Meadow 2004
آغلار اوْتلاق
پوْلوْسون شاه اثری
آغلار اوْتلاق/2004/یؤنتمن: تئو آنجئلوْپوْلوْس/اوْیونچولار: الئکساندرا آیدینی، تالیا آرگیریوْ، جیوْرجوس آرمئنیس و...
آغلار اوْتلاق (علفزار گریان)
ایکینجی دونیا ساواشینین سوْنوجوندا ائولریندن دیدهرگین توشموش بیر سیرا یونانلی، ائدسادان یونانیستانا گیریش یاپیرلار. هئچ بیر عاییلهسی اوْلمایان ائلئنی اوْنلارلا بیرگهدیر. ائلینی بؤیویوب، یاشی چوْخالیر. بیر یانلیش اوْلای سوْنوجودا حامیله اوْلور.
آغلار اوْتلاق آنجئلوْپوْلوْسون شاه اثری ساییلیر. بو فیلم بیر قادین اوْلموش قیزجیغازین کدرلرینین ریوایتیدیر. بیر قادین کی آنا اوْلور، اؤزو ایستهمهدیی اوشاقلارینین وورغونونا چئوریلیر. نهقدر چالیشسا دا چاتا بیلمهییر. بو فیلم دوْلودور غم ایله کدر هم ده اؤزلمله. بو فیلم، شاه اثرلر یؤنتمنی اوْلان پوْلوْسون شاه اثری ساییلیر. هر بیر سئریجینی اوْزونه حئیران ائدیر...
آنجئلوْپوْلوْسون سینئماسی گونوموزدهکی سیرادان بیر سینئمالاردان داها فرقلی بیر سینئمادیر. بو اوْلاغان اوستو سینئما حاقدا نهقدر دایشساق دا یئنه سوْنوندا سؤزوموز قیسیر قالاجاق. گئرچکدن اوْنون اینجهصنعتدن تام آنلامی ایله بارینمیش سینیماسینی، سادجه دیلده آنلاتماق اوْلماز. صنعت دوْلو سینئما، بلکی دئمک اوْلار پوْلوْسدا سوْن دوراغینا چاتیر.
آغلار اوْتلاق آنجئلوْپوْلوْسون بیتمهمیش اوچلویونون ایلک فیلمیدیر دئمک. بو فیلم ده، باشقا فیلم لرینه تای پوْلوْسون همئشهکی وورنوخمالارینین گؤسترگهسیدیر. آنایورد، آنا توْرپاق، وطن دردی، اوزاقلیق و اؤزلهمک، ساواش، چاتماماق، غم، کدر، ائیلهجه، قاندیرمایا دوْغرو سوْنوجا وارا بیلمهین دورتولر؛ دئمک اوْلار پوْلوْسون همئشهکی وورنوخمالاریندان ساییلالار. بو فیلمده ده گؤزلجهسینه بونلارا توْخونوبدور. بو اوزدن ایزلهییچینی درین دوشونجهلره دالدیرمایی باشارا بیلیبدیر یقین.
هر بیر پروْفوْشینال سینئماچینین عؤمرونون ان گؤزل فیلملریندن بیریسی ساییلان فیلم حاقدا دانیشماق حقیقتن چوْخ دا قوْلای ایش ساییلمیر. آخ اوْنسوزدا بو فیلمی ایزلهین سینئما حئیرانی یقین بو فیلمله آغلاییب هم ده بو فیلمله گولوبدور. بیزه تای وطن دردی و حسرتی ایله یاشایان توْپلوملارین اینسانلاری بلکی بو فیلمله یاشایالار دا. سورگونلوک دردی ایله فارسجاسی"همزاد پنداری" ده ائدهلر بلکی.
هله ده ائلئنینین سسینی لاپ ایچ قاتلاریندان ائشیتمک مومکوندور.
پوْلوْسون ثبت ائتدییی گؤرونتولر، یقین سئحر و جادو ایله چکیلمیشدیر. چونکی هر بیر ایزلهییچینی حئیرانجاسینا اؤزونه جذب ائدیب، اوْنون اورَکدن آلقیشلارینا سبب اوْلور. اوزاق نومالاردان چکیلمیش شاتلار، فیلمین ایچهریسینده اوْلان گیزلی کدری اینسانا چوْخ گوجلوجهسینه ایلقا ائدیری. فیلمین سئناریوْسو کدر و چتیلیکله قوْنوملانیر. اوزاقلیق و چاتماماق فیلمین تمل سؤزودور. بیر آنا بالالارینین اوزاقلیق کدرینه دؤزمهلی، سئوگیلیسینی اونودمالی، هم ده هر شئیییندن واز کئچمهلی اوْلور.
ائلئنی یونانین سیمگهسیدیر. دئمک اوْلار یونان همئشه پوْلوْسون ان تمل وورنوخمالارینین بیریسی اوْلموشدور. بوردا ایسه ائلینییه تجاوز، سوْنوجلانمامیش سئوگی، اوْغوللاریندان آیری دوشموش آنا، یونانین آجی طالعینی سیمگهسل اوْلاراق بیچیملهمکدهدیر.
بورادا دنیز ایله سویون روْلو چوْخ اؤنملی دیر. سوکوت، حضور، بؤیوکلویوندن اوفوقلارا دایانمیش دنیز بیر ابدی و قورتارماز حضورو عکس ائتمکدهدیر. فیلمین ده قالارغی اوْلایلاری ائله همین سویون اوزهرینده یوْخسا سویون یاخینلیغیندا، پوْلوْسون چوخ دیققتلی کامئراسینین اوْنونده چکیلیب ثبت اوْلور.
فیلمین قالارغی گؤرونتوسو آز دئییل. سویون اوزهرینده جنازه تؤرهنی، ساللانمیش آغ پردهلر، آسیلمیش قوْیونلار، سویون اوزهریندهکی ائولر، بیر ده ائلئنینین دنیز اوزهرینده آغلاماسی، هر بیر ایزلهییچینین بدنیندهکی توکلری بیز-بیز ائدیر.
پوْلوْسون فیلملرینده موسیقینین چوْخ اؤزل بیر یئری واردیر. بوردا موسیقی تکجه موسیقی دئییل؛ ائلینی کاریندروْنون دانیشان موسیقیایی سسی دیر. بو سسس پوْلوْسون بوتون فیلملرینی روحساللاشدیریر. سماوی بیر وارلیغا چئوریلدیر. بئلهجه دئییلمهمیش سؤزلرین یئرینی دوْلدورور.
بو فیلمین ایزلهمهسینی هر کسه تؤوصیه ائدیریک.
ح. م
-
- ۹۵/۰۳/۲۸


text:
افغانستان ده باله لرنیگه آغیر ایشلر بیلن شغلنماقده؟
میلیاردلب خارجی دولت لرنینگ یاردم لریگه قره می حاضر هم افغانستان دنیا ده اینگ قشاق دولتلردن بیری حساب لنه دی.
شو کونلرده حتی باله لر افغانستانده کی ناچارلیککه برهم بیریش اوچون کمپاینگه قول اورگنلر. اینقسه کوچه باله لرمعما سی ییرک مساله لردن بیریگه ایلنگن. معلوماتلرگه کوره 36 فایز باله لر افغانستان ده قشاق لیک درجه سیدن پس ده حیات کیچرماقده.
عینی دمده بو کبی باله لر نینگ اکثریتی عایله لری نینگ روزگاریگه یاردم بیریشگه هم توغری کیلماقده.
بوحالت افغانستان ده کی قطار خلق آرا و محلی تشکیلات لرنینگ خواطریگه سبب بولماقده.
شوندی بیر ناچار وضعیت افغانستان ده کی باله لرنی قیسی احوالده قالدرماقده؟ نمه اوچون عایله لرننیگ روزگارینی اوتکزیش باله لر ضمه سیگه قالگن؟ سیز یشه یاتگن منطقه لرده آغیر ایش بیلن شغلنه یاتگن باله لر کوپ کورنماقده می؟ سیز چه ناچار عایله لرنینگ احوالینی یخشی لش همده باله لرنی تحصیلگه قیته ریش اوچون قندی چاره تدبیر آلنیشی کیرک؟
بو هفته گی سوز سیزگه رکنی عین شو موضوع گه بغیشلنگن. دستور میزگه فکر بیلدریش اوچون تیلفون رقم لرینگیزنی بیزگه یوبارینگ بیز سیزگه دستور جریانیده تیلفون قیله میز.
سوز سیزگه برنامه سی هر پنچ شنبه کونی افغانستان وقتی بیلن اقشام ساعت 6 دن 6:30 گچه هوا گه اوزه تیله دی.
قوییده کی فورم آرقه لی هم سیز فکر و ملاحظه لرینگیزنی بیزگه یوبارشینگیز ممکن .


text:
روسییا و غرب آراسیندا حربی و دیپلوماتیک موناسیبتلرین دالانا دیرهنمهسیندن سونرا موسکوا اؤزونون آوراسییاداکی قونشولاری ایله تهلوکهسیزلیک ساحهسینده امکداشلیغینی آرتیریب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو سؤزلر «کؤلگه سیا» کیمی تانینان «ایستراتفور» شیرکتینین حاظیرلادیغی یئنی مقالهده یئر آلیب. روسییانین غربین هوجوملاریندان چکیندیینی بیلدیرهن شیرکت موسکوانین کئچمیش اس اس ار ای اؤلکهلرینده اؤز تأثیرینی گئنیشلهندیرمهیه باشلادیغینی قئید ائدیب:
«روسییا رئاکتیو آتش سیستئملرینی تاجیکیستانداکی بازاسیندا یئرلشدیردی. اوستهلیک، موسکوا ۲۰۱۷-جی ایلده تاجیکیستانا علاوه سلاحلی قوه گؤندرجیینی بیان ائتدی. بو، موسکوانین رئگیوندا اؤز مؤوجودلوغونو گئنیشلهندیرمک اوچون یئنی ایمکانلار آختاراجاغینا ایشارهدیر. ۱۲ دئکابردا ایسه روسییا و بئلاروس تئرروریزمه قارشی بیرگه عملیاتلار کئچیریلمهسی بارهده راضیلاشدیلار. ائرمنیستاندا روسییا ایله بیرگه واحید اوردو بیرلشمهلرینین یارادیلماسینا باشلانیلیب. روسییا کئچمیش اس اس ار ای اراضیلرینده اؤز تأثیرینی آوروپادا گرگینلشهن سیاسی شرایط اولدوغو بیر دؤورده، همچینین آمئریکانین یئنی پرئزیدئنتینین سئچیلمهسی ایله یارانان غئیری-معینلیکدن ایستیفاده ائدرک گوجلهندیرمهیه چالیشیر.
موسکوا ایله موقاویله ایمضالاماقلارینا باخمایاراق، روسییانین آوراسییاداکی موتتفیقلری اونا اؤز اراضیلرینده سربست فعالیته ایزن وئرمهییبلر. نه تاجیکیستان، نه ائرمنیستان روسییایا اؤز بازالارینداکی اوردو سایینی آرتیرماغا ایمکان یاراتدی. آذربایجانلا اؤزبکیستان ایسه داها چوخ اؤز طرفسیزلیکلرینی قورویاجاقلار. هر ایکی اؤلکه روسییا ایله حربی امکداشلیغی دیگر رئگیونال گوجلرله تهلوکهسیزلیک ساحهسینده ایمضالایاجاقلاری یئنی موقاویلهلرله بالانسلاشدیرماغا چالیشاجاق. موسکوانین بو اؤلکهلرله امکداشلیغینی گئنیشلهندیرمهسی کرئملین گلن ایل ده رئگیوندا داها سرت تهلوکهسیزلیک ایستراتئگییاسی حیاتا کئچیرجیینه ایشارهدیر».


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
ائل دردی بیزیم دردیمیز
ائل دردی بیزیم دردیمیز اولموشسا ازه لده ن
تاریخ یازاجاق کیملیگیمیزده ن هیمیمیزده ن
دونیانی توتان وار سسیمیز بیر هاراییق بیز
ایسته ر سینه میزده ن قوپا ایسته ر سسیمیزده ن
زنجیر کیمی آسلان دوزولوب بیر سیرا ایندی
دوشمن داغیدان اوردوموز هم سنگه ریمیز وار
اوزگورلوگون عئشقینده دوروب چارپیشیریق بیز
بابک، نبی، ستار کیمی مین لنگه ریمیز وار
بئینین دولو تدبیرله دوروب چاره ائده رسن
قلبینده ائلین حؤرمتی هم زحمتی اولسا
زنجیرله ری قیرمیش یئتیشه رسن یئکه له رسن
پیوسته باشین نیفرته یوخ سئوگییه دولسا
تورپاق ناموسوندور،اونا سنسن می قوروقچو
او هم آتادیر،هم آنادیر ساخلا قانینلا
اوز میلله تیوین وارلیقینا سؤیکنه سن گر
ایلله ر ابدیلیک یاشایارسان خوش آدینلا
اینسان کیمی صادیق اولاسان اوز گؤره وینده
قارتال کیمی گؤیله رده اوچوب آزاد اولارسان
خالقین اوره یینده سالاسان عئشق ایله بیر یول
ائلده ن کام آلیب،سرخوش اولوب دیلشاد اولارسان
ائل سنگه رینین ارده میسن ائی ده لی قانلی
دؤن گل وطنه گؤزلمه ایغیاریده ن ایلهام
خوشبخت لیک آختارما سوسوزلار دیاریندا
سنسن بو ائلین دردینه چاره همی ملحم
ائل ده بله رینی هممشه کؤکسونده دولاندیر
هر یئرده چالیش تورکلوگون قانینی گؤسته ر
سن میلله تینین دردینه درمانسان عزیزیم
یوردو سئوه نی،دونیادا هم تانریدا ایسته ر
گل عومرونو بیهوده سوروب شهوته یانما
ائل کورکو بورونسن ابدی شوهرت آلارسان
ناموسسوز آدام آخیره تینده اوتوزاندیر
اوز یوردونا قوللوق ائله سن هر نه تاپارسان
تورپاق سنه قئیره تدی،ناموسدو همی آردیر
تورپاقین آتان سانکی شرفسیز بیر آدامدی
میللت سنه قارداشدی،حیاتدی همی یاردیر
میللی گوره وه اوز چئویره ن حئیوانا تایدی
گل اللرینی ائل الینه وئر یوموروق تک
تکلیقده سنین تک چوخونون باشی اوزولموش
سال سال قایالار تک دایانیب حاققینی ایسته
بیرلیقده ائلین دوشمانینین باشی ازیلمیش
گئن گئن دولانیب میلله تینی جنکه چاغیرما
گل جبهه ده گوسته ر فیکیرین وارسا افندیم
آزادلیقین عئشقینده سنین تک یانیریق بیز
بیهوده خیاللار کیمی افسانه ده یاندیم
ائی…قوربتده کی ارله ر،سیزه قورباندی جانیم
بیرلیق زامانی دای یئتیشیب بیلمه لی ییق بیز
دوشمن اؤلودور،بیر هیم ایله او،ییخیلاندیر
وئرسن ال-اله عوصیانا دای گلمه لی ییق بیز
سن بیر مئشه نی توت نظرینده فیکیر ائیله
مینله ر آغاجین قودره تی قوپماز کی یئرینده ن
تک-تک اولاری بالتا ووروب شاققالایاندی
بیر اولسالا مین بالتادا توتماز کی توکونده ن
قورد افسانه سی بیرلیقده یارانمیشدی ازه ل
هر بیر شیکارا بیر نئچه قورد ال-اله وئرمیش
دوشمن نه قده ر گوجلو پارچالایاللار
یالقیز دوشه گردوشمن اونو پارچالایارمیش
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: وطنیم,یاشاسین آزربایجان,آنا یوردوم,آنا دیلیم,آذربایجان,آذربایجان شعر,آذربایجانیم,آزربایجان,اودلار یوردو,ائل دردی,تورکی شعر,تورکجه شعرلر |


text:
اوکراینانین لوگانسک ویلایتینده فرمر فعالیتی ایله مشغول اولان آذربایجانلی بیزنسمن سمندر قولیئو اؤلدورولوب.
رئپورت-اون الده ائتدیی معلوماتا گؤره، اونون مییتی ویلایتین پوپاسنیانسکی رایونونون اوستینووکا کندی یاخینلیغیندان تاپیلیب.
س. قولیئوین مییتی کندین گیریشینده آوتوموبیلینده یئرلی ساکینلر طرفیندن آشکارلانیب. اونون بوینوندا بوغولما ایزلری اولدوغو بیلدیریلیب.
آذربایجانلی بیزنسمن پوپاسنیانسکیده دفن اولونوب.
اصلا کوردمیر رایونوندان اولان ۱۹۶۹-جو ایل تولدلو قولیئو سمندر قولو اوغلو اوزون ایللردیر لوگانسکدا یاشاییرمیش و رایون اراضیسینده خیلی تورپاق ساحهسینه، حیواندارلیق تصروفاتینا صاحیبیمیش.
خاطیرلاداق کی، لوگانسک ویلایتینین پوپاسنیانسکی رایونو اوکراینا نظارتیندندیر و دؤیوش بؤلگهسیندن کناردیر.


text:
داغلیق قاراباغ مسئلهسینده آرتیق یئنی بیر مرحلهنین باشلادیغینی سؤیلهیه بیلریک.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ قارشیداکی ایکی هفته عرضینده روسییا و تورکییه پرزیدنتلرینین احتیمال ائدیلن گؤروشونو شرح ائدن پولیتولوگ، کئچمیش دیپلومات فیکرت صادیقوو دئییب. پولیتولوگ دئییب کی، روسییا و تورکییه آراسیندا بیر سیرا اورتاق لاییحهلرین گئرچکلشمهسی قاراباغلا باغلی دانیشیقلار پروسسینه تکان وئره بیلر:
«حاضردا آنکارا-موسکوا علاقهلری یوکسهلن ختله اینکیشاف ائدیر. روسییا تورکییه ایله ایستراتژی طرفداشلیق موناسیبتلرینین اینکیشافیندا ماراقلیدیرسا، او زامان داغلیق قاراباغ مسئلهسینین نیظاما سالینماسیندا دا سعیلرینی آرتیرمالیدیر. حساب ائدیرهم کی، حاضردا موسکوانین بو ایستیقامتده ایروانا تضییق ریچاقلاری کیفایت قدردیر. تورکییه و روسییا پرزیدنتلرینین داغلیق قاراباغ مسئلهسی ایله باغلی دانیشیقلارا باشلاماسی تمامیله رئال گؤرونور. او اوزدهن داغلیق قاراباغ مسئلهسینده آرتیق یئنی بیر مرحلهنین باشلادیغینی سؤیلهیه بیلریک. پروبلمین حلی یؤنونده روسییادا جدی موذاکیرهلرین گئدجیینی استثنا ائتمیرم».
قید ائدک کی، روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینله تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغانین یاخین واختلاردا داغلیق قاراباغ مسئلهسینه گؤره بیر آرایا گلجیی گؤزلنیلیر.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دیلیم
شکردن بالدان شیریندی ائللر منیم آنا دیلیم
یادلارا ساتمارام سنی دگر مین مین جانا دیلیم
تاریخلرده واردی آدیم تورک اوغلویام تورک بنیادیم
دده قورقوددور مرادیم گلسه سازی چالا دیلیم
نوح نبیدن بریسن تمام دیللرین سریسن
سومری لر ثمریسن قانمازلار دا قانا دیلیم
سن بابکین غیرتیسن کور اوغلونون قدرتیسن
قوچ نبی نین جرأتیسن فخر ائدرم سنه دیلیم
سنی یازیب نظامی لر خاقانی لر، فضولی لر
شهریارلار، نسیمی لر ال قیرمیزی لاله دیلیم
یکانلی علی یم یاتمارام اؤزگه دیللره قاتمارام
سنی یادلارا ساتمارام بویانسام دا قانا دیلیم
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: آنا دیلی,آنا دیلی شعری,آنا دیلیم,آذری شعری,آذربایجان شعرلری,آذربایجان شعری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعرلر,دیل,دیلیم |


text:
پرئزیدئنت پیوتر پوروشئنکو کئچمیش دوستونو اودئسسایا قوبئرناتور تعیین ائتدیکده میخایل سااکاشویلی قوللارینی چیرمایالایاراق ایشه گیریشدی، گورجوستانداکی اوغورلو اصلاحاتلاری اودئسسادا تکرارلاماق ایستهدی، روشوت خور مأمورلارا قارشی موباریزهیه باشلادی، گنج کوماندا فورمالاشدیردی. آنجاق آلینمادی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری پولیتولوگ ائلخان شاهین اوغلو سااکاشویلینین اوکراینا پرئزیدئنتینه سوچلامالارینا و قارشی طرفین جاوابلارینا موناسیبت بیلدیررکهن دئییب.
او قئید ائدیب کی، پوروشئنکو-سااکاشویلی قووغاسیندا ایکینجینین دوزگون دانیشدیغینی دوشونور:
«نیه سااکاشویلی گورجوستانداکی اوغورلارینی اودئسسادا تکرارلایا بیلمهدی؟ مسئله بوراسیندادیر کی، میخایل سااکاشویلی گورجوستاندا پیرامیدانین باشیندا ایدی، هامی اونا تابع ایدی، دوشوندوکلرینی حیاتا کئچیرتدی و نتیجه قازاندی، اودئسسادا ایسه او کیئودهکی مأمورلاردان آسیلی ایدی، اونون هر آددیمینی کیئودهکی اولیقارخ ناظیرلر سابوتاژ ائتدیلر. پوروشئنکو ایسه بوتون بونلارا گؤز یوموردو. اوکراینانی ایچریدن تانییان بیریسی کیمی گلدییم قناعت بودور کی، کیئو سااکلاشویلینین اصلاحات سرعتی ایله آیاقلاشا بیلمهدی، اوکراینا حاکمیتی (کئچمیشدهکیلر کیمی) آستاگلدیر، تنبلدیر، داغیدیب یئنیدن قورماقدانسا، اولانین رئستاوراسییاسی ایله مشغولدور. «اولان» ایسه اصلاحاتا مئییللی دئییل».


text:
اوشاقلیق
عالمی سیرلی-سئحیرلی بیر عالمدیر. ساده و صمیمی بو بالاجا انسانلار اؤز
عالملرینده سادهلیک و صمیمیتله یاشاییرلار. اونلار هر گون اؤز دونیا
باخیشلارین گئنیشلندیریرلر. اوشاغین دونیا گؤروشو چوخ سادهدیر آنجاق او
اطرافینداکی هر نهیی آرتیق تانیماق و سیناماق ایستهییر.
اوشاق
هله ان کؤرپه چاغیندا الینه دوشن هر نهیی دیشینه وورور و آغزینا تپیر.
بو، اوشاغین بیرینجی و ان یاخین سیناق وسیلهسیدیر. اوشاق بوی آتارکن
اویونچاقلاری. گلینجیکلری، ائو اشیالاری و الینه دوشن هر نهیی سؤکور.
داغیدیر و اونون ایچین ائشیگه تؤکور. بئلهلیکله او یئنی عالملر کشف
ائدیر، یئنی دونیا گؤروشو کسب ائدیر. او حتی باشقا اوشاقلاری و بؤیوکلری ده
گلینجیک کیمی فرض ائدیب بارماغین اونلارین گؤزونه، آغزینا و دیشینه سوخور و
اونلارین دا ایچریسین گؤرمک ایستهییر.
اوشاق داها بیر آز دیرچلیرکن بؤیوکلرین باشماغین و پالتارین گئییر. بونونلا او بؤیوک اولماق و داها جدی عالمی تانیماق آرزولاییر.
اوشاق
بیرینجی گون عالمدن هئچ نه بیلمیر. او هر بیر یئنی شئی کشف ائدرکن هئچ ده
تعجبلنمیر و اونو عالمین بیر پارچاسی کیمی قبول ائدیر.
اوشاق رئال عالم ایله یاناشی اؤز خیال عالمینده ده بیر شئیلر یارادیر. آنجاق اونلاری دا خیال دگیل رئال کیمی قبول ائدیر.
اوشاق
پریلره و دئولره علاقه گؤستریر و اونلاری اولدوغو کیمی قبول ائدیر.
ناغیللاری ائشیدرکن ناغیللاردا یاشاییر، اؤزون اونلارین یئرینه دگیل
اونلارین بیری بیلیر و ناغیللاردان آلینان بو سونوچ و نتیجهنی
جاندان-اورهکدن قبول ائدیر و بو سونوچ سون گونهدک اوشاغین ذهنینده یئر
آلیر و اونون یادداشیندا یورد سالیر و بو اوشاق بؤیویندن سونرا دا گرکلی
یئرلرده همین یادداشلار اونا یول گؤستریجی اولا بیلیر.
اوشاق
دیلی و اوشاق ادبیاتینا گلدیکده دئمهلیییک: اوشاق ادبیاتی اوشاغین
عالمیندن آیری دگیل. یوخاریدا اشاره اولونان سادهلیکلر. صمیمیّتلر،
خیاللار، هامیسی اوشاق ادبیاتیندا یئر آلیر.
اوشاق، دیل آچاندا بیر و سونرالار چوخ ایکی هجالی سؤزلر ایله دیل آچیر.
بیر هجالی سؤزلردن(جیز-بوو) و ایکی هجالی سؤزلردن (قاقا- پپه-بابا- چیچی) و بئله سؤزلری مثال گتیرمک اولار.
اوشاغین
دیلی تکمیللشدیکجه سؤزلرینین هجاسی دا آرتیر، آنجاق اوشاق ادبیاتی و اوشاق
شعرینین هجالاری چوخ بئش و یئددی هجالی شعرلر اولور و چوخهجالی شعرلر
اوشاق عالمینه داخل اولمورلار، چونکی اوشاغی سادهلیکدن اوزاقلادا بیلیرلر.
اوشاق
دیل آچارکن ایلک باشدا چوخ قیسا جملهلر یارادیر: بابا گلدی .. قاقا
آلدی. اوشاق ادبیاتی دا بو قیسالیق و بو سادهلیگی اؤزونه اؤرنک
توتمالیدیر. بیز اوشاغا غزل یاخود قصیده اوخویانماریق چونکی اونون ذهنینده
اونا یئر یوخدور. آتا-بابالاریمیز و اوزون ایللر بویو نسیللریمیزین
سیناغیندان چیخمیش اوشاق ادبیاتی و اوشاق فولکلورو بوگونکو اوشاق ادبیاتی و
اوشاق شعری یازانلارا گؤزل نمونهلردیر.
مین ایللرین سوزگجیندن سوزولموش بو قوشماجایا دقت ائدک:
. .
-ایینه-ایینه اوجو دویمه
بربرینجی شام آغاجی
شاتیر کئچر قوز آغاجی
هاپبان هوپبان
یاریل ییرتیل
سو ایچ قورتول.
هر
بیر اوشاق، بو قوشماجانی دینلهدیکده اونو تکرار ائتمک ایستهییر چونکی بو
بالاجا اوشاق اویونو اوشاغین روحونا اویغوندور، اونون مصراعلاری ایکی، اوچ
و دؤرد هجالی سؤزلردن یارانیب.
هابئلهدیر:
بورا بیر قوش قوندو
بو گؤردو
بو توتدو
بو بیشیردی
بو یئدی
جیققیلییا قالمادی، جیققیلییا قالمادی.
هجالاردان علاوه اوشاغین ذهنین و فکرین اؤزونه چکن باشقا بیر فاکت، سؤزون و شعرین موسیقیسیدیر. بو پارچایا دقت ائدک:
بو دئدی: گلین گئدک اوغورلوغا
بو دئدی: هانی اوجا نردیوان؟
بو دئدی: مندن اوجا نردیوان؟
بو دئدی: آللاها باخین، تانرییا باخین گئتمیین
بو دئدی: خالام قیزین آلین منه
تاپدییین بونون باشینا،
تاپدییین بونون باشینا.
گؤروندوگو
کیمی بورادا هجالارین سایی چوخ اولسا دا سؤزون موسیقیسی اونو اویناق بیر
ریتمه سالیب و بئلهلیکله اونو اوشاق عالمینه و اوشاق ادبیاتینا داخل
ائدیبدیر.
اوشاق
شعرینده و اوشاق ادبیاتیندا گاهدان کلاسیک شعریمیزین قایدالاری پوزولور و
مصراعلارین هجا سایلاری و قافیه و ردیف قانونلاری ایزلنمیر و بو دا
اوشاغین یئنی عالملر یاراتماغی و رئال عالمین چرچیوهسینده دایانماماغینا
بیر ثبوتدور:
-بنؤوشه
-بنده دوشه
-بیزدن سیزه کیم دوشه؟
باخین، بو اوشاق اویونونون بیرینجی مصراعسی 3، ایکینجی 4، و اوچونجو مصراعسی 7 هجالی گلیبدیر.
اوشاق فولکلورو و اوشاق ادبیاتیندا ایکی طرفلی دانیشیق اؤزونه مخصوص یئر آلیر، بو ایسه اوشاغین دقتین اؤزونه چکن عامللردن بیریدیر:
پیس- پیسلی خالا هاردان گلیسن؟
-گیلاندان.
- هانی به شلهن؟
-آلدیلار.
-نیه وئریردین؟
-ووردولار.
-سن ده وورایدین.
-اولار ایکیایدی، من بیر ایدیم
اولار ووردوقجا من کیریدیم.
ها بئلهدیر:
-عموغلو!
-بلی.
- بیزیم تویوق سیزدهدیر؟
-بلی.
- کیشهله گلسین.
-گلمیری.
-سال تندیره.
-یانمیری.
-وور قیچی سینسین.
-سینمیری.
مین ایللردن قالان بو سؤزلر ادبیاتیمیزین و تاریخیمیزین چوخ زنگینلیگین و چوخ اسکی گلهنکلره دایاندیغین گؤستریر.
بو
فولکلور و بو سادهجه قوشماجالار عین حالدا مین ایللردن قالان سؤزلری،
اوستونه توز قونموش تاریخی حادثهلری و هئچ یئرده یازیلمامیش تاریخی
جریانلاری اؤز ساده کلمهلری ایله داشیییر:
آ تئشتی-تئشتی-تئشتی
ووردو گیلانی کئچدی
ایکی خوروز ساواشدی
بیری قانا بلشدی
قان گئتدی چایا دوشدو
چایدان گؤیرچین اوچدو
گؤیرچین آلاپاختا
یوواسی قلبی-تاختا
اونو ووران خان اوغلو
قان قوسسون لاختا-لاختا.
چوخ
ساده و آخیجی بو قوشماجادا خوروزون قانیندان بیر گؤیرچین یارانیر و بو
گؤیرچینی ووران لاختا-لاختا قان قوسماق ایله قارقینیر. دئمک بورادا
ابدیلیک و اؤلومسوز یاشاماق تصویر اولوبدور. هابئلهدیر گؤزل فاطما
ناغیلینداکی باشی کسیلن اینهگین سوموکلرینین دانیشماغی. بورادا اسکی تورک
طایفالارینین ایناملاری، دوشونجهلری و دونیا گؤروشلری چوخ ساده کلمهلرله
اوشاق روحونا آشیلانیر و نسیلدن-نسیله آخیر و دوام ائدیر. آنجاق بوگونکو
دونیادا و 21-جی عصرده هر شئی تزهلندیگی کیمی اوشاق فولکلوروموز و اوشاق
ادبیاتیمیز دا تزهلنمهلیدیر. آوروپادا، آمریکادا، ژاپون و باشقا یئرلرده
اوشاق ادبیاتینا اویغون فیلیملر، کارتونلار و یئنی-یئنی فورمالاردا ایشلر
گؤرونور و گاهدان بیزیم ادبیاتیمیزدان دا اولدوقجا قیدالانیرلار. آنجاق
تورک فولکلوروموز، آذربایجان اوشاق ادبیاتیمیز بو باخیمدان اینجیلرله دولو
بیر اوقیانوسا بنزر. فیلیمچیلریمیز، شاعرلریمیز، یازیچیلاریمیز، زامانلا
آددیملامالی و زامانلا ایرهلی گئتمهلیدیر.
منبع:دنیز شماره 15- تاریخ نشر 3/ 3/ 91 ، ارومیه
آرتــیغین اوخوماغا بورا کلیک اِئلین