text:
21 آذر نهضتیندن 30 ایل کئچدی، بو نهضت ایکینجی دونیا محاربهسیندن سونرا عموما ایران آزادلیق حرکاتی خصوصا ملی آزادلیق حرکتینین ذیروهسیدیر. بو حرکت علیهینه ایستر داخل و ایستر خارجده تجزیهطلب آدلاندیریب و بیگانهلر الیله یارانمیش بیر حرکت گؤسترسهلرده، 21 آذر نهضتی مشروطهدن 1324 – نجو ایله قدر ایران آزادلیق حرکاتینین تمامیله، طبیعی و لازمی بیر نتیجه لی ایدی، بونا گؤرهده هئچ بیر خارجی ال واسطهسیله یارانمیشدی، بو حرکت او دؤوردن اجتماعی حادثهلری قوجاغیندا تدریجله و طبیعی حالدا و خلق حرکتینین ایستهیی و ارادهسی ایله یاراندی. بو مسئلهلری ایشیقلاندیرماق اوچون 21 آذر نهضتینین مختلف جهتلرینه دقت ائتمک لازیمدیر.
21 آذر نهضتی نئجه یاراندی؟
1289 – نجو ایل اتابک پارکی جنایتیایله ارتجاع غلبه چالمیش دموکراتیک مشروطه انقلابینی بوغدو و اونون قهرمانلارینی تدریجله مختلف یئرلرده آرادان آپاردی. لاکن آزادلیق فیکری و آزادیخواهلار آرادان گئتمهدی. بونلار یئنی شرایط و فرصت آختاریردیلار تا قانون اساسی و مشروطهنی یئنیدن دیرچلدیب دموکراتیک انقلابی تماملاسينلار. 1299 نجو ایلده بو فرصت یاراندی چونکو تزار روسیه ایرانین سیاست صحنهسیندن چیخمیشدی. اساسا مشروطه انقلابی اشتراکچیلارینین رهبرلیگی آلتیندا تبریزده خیابانی قیامی، گیلاندا جنگل نهضتی، خراساندا ایسه کلنل محمدتقیخان قیامی باش وئردی. بو حرکتلرده ارتجاع طرفیندن یاتیریلدی، لاکن گئنهده نه مترقی فیکیرلر بوغولدو و نهده تمام آزادیخواهلار محو اولدو. رضاشاه ناقص قانون اساسیه ال آپاریب اونو روحسوز بیر کالبده چئویردی آزادیخواهلارا گؤرونمهمیش دیوان توتدو و بیر سیراسینی زنداندا اؤلدوردو. ایرانین آزادیخواه قوهلری رضاشاهین سیماسیندا مشروطه جیلدینه گیرمیش بیر دیکتاتورون نئجه انگلیسلر طرفیندن یارانیب ایران خلقلرینه تحویل ائديلمهسینی بوتون وارلیقلاریله لمس ائتدیلر. ایکینجی دونیا محاربهسی باشلاندی و شهریور حادثهسینده ایرانیدا احاطه ائتدی. انگلیسلیلر رضاشاهی گتیردیکلریکیمی آپاردیلار. ارتجاع ضعیفلهدی لاکن ارتجاعه دستگاهی ال دییلمهمیش قالدی. آزادیخواهلار زندانلاردان چیخدیلار. سورگوندن قایتدیلر. ایران آزادلیق حرکاتینین مرحلهسی باشلاندی.
بو حرکتین باشیندا یئنده مشروطه انقلابی و 1299 نجو ایل حرکتلرینین اشتراکچیلاری دایانیردیلار. اجتماعی حرکت گوجلندي و حزبلر فعالیته باشلاديلار خلق حرکتیله برابر یواسی ساغلام قالمیش ارتجاعدا فعالیتدن ال گؤتورموش چوخ آشکار شکیلده مترقی قوهلرخطابا دئییردی :
«قوی متفقلر قوهلرینی آپارسینلار، اوندا بیز سیزه آزادلیق و دموکراتیک نه اولدوغونو گؤسترهریک» پیشهوری 1324 آذربایجان روزنامهسی 30 شهریور.
آزادیخواهلار ایرانین فاشیزیم علیهینه غلبهده اوینادیغی رولا بئل باغلاییر و دیکتاتورلوغون تازادان احیاسینا آز گمان ائدیردیلار.
لاکن فاشیزیم ازیلیب و متفقلرین ایرانی تورک ائتمهسی یاخینلاشدیقدا کیریمیش ارتجاع آزادیخواه قوهلری قارشی جدی هجوما باشلادی.
مرحوم پیشهوری 1324نجو ایل شهریورین 29 ندا بو حقده یازیردی : «تهران سریع قدملرله ارتجاع طرفه گئتمكدهدیر باشیمیزا یونان خلقینین باشینا گلن اویونو گتیرمک فیکیریندهدیرلر. مجلس و دولت و مطبوعات ساتیلمیش خائن آداملارین الینه دوشموشدور. بونلار ویریب ییغیب، اؤز سیاستلرینی یئتیرمک ایستهییرلر. آزادلیق، دموکراتیک نامینه چالیشدیقدا اولان قوهلرجوربهجور بهانهلر ایله بوغولوب تارومار ائدیلمکدهدیر. رضاخاندان داها قابان، داها خشن بیر جلاد وجودا گتیرمک نقشهسی جدی صورتده موقع اجراعیه قویولموشدو. پیشهوری آذربایجان روزنامهسینده یازیردی » محاربه خاتمه تاپار-تاپماز اؤلکهمیزده ارتجاعی عنصرلر باش قالدیریب ایگیرمی ایلیک استبداد و دیکتاتورلوق اصولونو دوباره دیریلتمهیه باشلامیشلار… بیز بیلمیریک آتلانتیک منشوری نه اولدو، پوتسدام کنفرانسینین رایلاری یئنه ایرانا شامل اولا بیلمهدی؟!
اوندان علاوه منشور آتلانتیک بوتون دونیا ملتلرینه اوز مقدارتینی تامین ائتمک حقینی وئرمیشدیر. بیز آذربایجانلیلاردا بو حقدن استفاده ائدیب ایراندا خلقینده اؤز سرنوشتیمیزی تعیین ائدیب و وئردیگیمیز بؤیوک قربانلار بهاسینا الده ایدیلن قانون اساسینی دیریتمگ ایستیهییریک. «پیشهوری آذربایجان روزنامهسی صحیفه 231. ایکینجی دونیا محاربهسیندن تازا مئیدانا آتیلمیش آمریکا امپریالیزمیدا ایرانین سیاست مئیدانا آت چاپماغا باشلادی. بو مسئله آزادیخواهلاری بتر نگران ائدیردی.
چونکو اولار بیلیردیرکی، آمریکا طرفیندنده حمایه اولان تازا دیکتاتورلوق داها خشن و داها گوبود اولاجاقدیر.ارتجاعین قاباغینی آلماق اوچون آزادیخواه قوهلر ایکینجی دونیا محاربهسی نتیجهسینده یارانمیش نسبتا مساعد فرصتی الدن وئرهبیلمزدیلر. کئچمیش انقلابی سابقهلری و انقلابی زمینه جهتدن ارتجاعیله مقابله آذربایجاندان سوایی ایرانین آیری یئرینده ممکن دئیلدی. دئمک بئله بیر مقابله ایران آزادلیق حرکیتینین مشروطیهدن 1324 – نجی ایله انکشافینین طبیعی محصولدایدی. بو زامان انقلابی قوهلر ال- ال ال اوسته قویوب باخا بیلمزدیلر و بو ایشی محض آذربایجاندان باشلامالیدیلار.
بو حقیقتی مرحوم پیشهورینین 1324 – نجو ایل شهریورین 24 – نده تبریزین شیر و خورشید سالونداکی نطقوندا آچیق گؤرمک اولار او دئیردی : وضعیت ائله آغیر بیر حال آلدی کی، آرتیق تهراندا اوتوروب مقاله یازمادان نطق ائتمکدن بیر نتیجه اولا بیلمیهجگینی یقین ائتدیم. ناچار بیر ایل بوندان اول تبریزده اوزون – اوزادی بحث ائتدیگیمیز مسئله اطرافیندا دوشونمگه باشلادیم.
بو چوخ ساده تدبیرایدی، منیم تبریز مسلکداشلاریمدان دئدیلر : آذربایجاندان باشلاماسی بورانی اصلاح ائتمه آذربایجان خلقینین اؤز گوجوایله بوردا ملی حکومت گتیرمهلییک، تهران ارتجاعین باشی استبدادین مرکزیدیر. بیر نئچه نوبهده اوردان گؤز یوموب مستقیما بوردا ایش گؤرمهلییک. بو فیکرین حقیقتی او وقت نظریمده داها آشکار بیر صورتده جلوه ائتدیکی، دؤلتین مسئول مامورلاری ایله آذربایجان خلقینین تظلم و دادخواهلیق تلگرافلاری حقینده مذاکره ائتدیم. مثلا بیات دئدی : من رادیو واسطهسیله مراجعت ائتمیشم. آرتیق خلق عریضه و تلگراف واسطهسیله اؤزونه زحمت وئرمهمهلیدیر. صدر دئدی : بیر تلگراف اولماسین مین تلگراف اولسون من بو کیمی بوش سؤزلره جواب وئرمهیهجهیم. بو سؤزلرین آیری جوابی اولابیلمزدی، گرک خلقه مراجعت ائتمک. خلقین یومروغون گوجوایله آزادلیغی تامین ائتمک. بو شعارلار من تبریز آزادیخواهلارینین تکلیفی اوزهره تهراندان آذربایجانا حرکت ائتدیم. پیشهوری 21 آذر روزنامهسی صحیفه 8.
بئله بیر شرایطده 1324- نجو ایلین اوللریندن بیر سیرا آزادیخواهلار ایرانین مختلف یئرلریندن تبریزه گلیب شهریورین 12- سینده آذربایجان دموکرات فرقهسینی تشکیل ائتدیلر. بو فرقهنین مؤسسلری و قاباقجیللارینین چوخو مشروطه انقلابی، خیابانی قیامی، جنگل نهضتی و 53 تفرین اشتراکچیلاری ایدیلر. بو شخصلردن آشاغیداکیلاری نمونه گؤسترمک اولار. حاجی عظیمخان (ستارخانین قارداشی)، نظامالدوله رفیعی (فرقهنین مؤسسلریندن و مشروطه انقلابی زمانی آذربایجان انجمنین عضوو).مستشارالدوله (مشروطه دورو آذربایجان انجمنین عضوو).میرجعفرپیشهوری(جنگل حرکاتینین فعال رهبرلریندن)، میرزه نوراله خانیکانی (مشروطه انقلابینین ان مشهور قهرمان مجاهد رهبرلریندن)نعمت آقاولي صمصام (مشروطه انقلابيندا ستارخان مجاهدلريندن) . مرندلی برهانی (خیابانی قیامی اشتراکچیلاریندان)، علی فطرت شاعیر (مشروطه آزادیخواهلاریندان). علی قهرمانی (ستارخان آتلیلارینین رئیسی و خیابانی قیامی انقلابچیسی). تقی شاهین (53 نفردن)، طسوجلو جمالی (مشروطه و خیابانی انقلابچیلاریندان). میرکاظم (مشروطه انقلابی مجاهدلریندن). جعفر ادیب و میر عبدالحسین فائقی (مشروطه و خیابانی قیامی معارفچیلریندن) و … بو شخصیلردن آذربایجانین بوتون شهرلری و قصبه و کندلریندن واریدی و فرقهنین اؤن سیرالاریندا گئدیردیلر.
آزادلیق، مشروطه بوتون ایرانین یولوندا گئتمیش قیرخ ایللیک (1945- 1905) دؤیوشلر و مبارزهلرین اشتراکچیلارین طرفیندن يارانميش بير فرقه فقط اونون دوشمنلري طرفيندن بیگانهلر الیله یارانان فرقه آدلانا بیلر. بئله بیر فرقه آزادیخواه قوهلر طرفیندن قانون اساسینی دیریتمک، آزادلیق دموکراسی رولو حقوقلاری تامین ائتمک و دیکتاتورلوغون قاباغینی آلماق اوچون یارانا بیلردی.
آذربایجان دموکرات فرقهسی بو ایش اوچونده یارانمیشدی. بونو قید ائتمک لازمدیرکی، دونیانین هئچ بیر یئریندن و هئچ بیر زامان ائله انقلابی حرکت باش وئرمهمیش و باشدا وئرهبیلمزکی، خارجی ذینفع قوهلر اؤز خيرلرینه اوندان استفاده ائتمهگه جان آتماسینلار. بئله خارجی جهدلر بیر حرکتین خلقیلیگی و اونون خلقی طرفیندن یارانماسینی خدشهدار ائده بیلمز. آذربایجان دموکرات فرقهسینین یارانماسی و 21 نهضتیده بو قانوندان مستثنی دئیلدیر.
21 نهضتی نئجه یاراندی؟
ایرانین یوخاریدا گؤستردیگیمیز اجتماعی – سیاسی وضعیتی نظره آلاراق 1344 – نجو ایل شهریور آیینین 12 سینده فرقهنین 12 مادهدن عبارت اولان مراجعت نامهسی نشر اولوندو. بئلهلیکده آذربایجان دموکرات فرقهسینی تشکیل اولوب ایشه باشلادی. بو مراجعتنامه فرقهنین آذربایجان بارهده اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ملی احتیاجلاری اساسیندا شعارلار ایرهلی سورودور. مراجعتنامهنین 48 نفر امضاء ائتمیشدیکی، بیر پاراسی سونرالار دالی چکیلدیلر. بیر آی کئچمهدن آذربایجان کارگر اتحادیهسی و حزب توده ایرانین آذربایجان و زنجان تشکیلاتیدا فرقهیه ملحق اولدولار، بئلهلیکده آز بیر مدت عرضینده فرقه آذربایجانین ان قدرتلی و نفوذلو اجتماعی تشکیلاتینا چئوریلدی. بو مراجعتنامه و یا فرقهنین اساسی هدفلرین مرحوم پیشهورینی 1325 – نجو ایل اردیبهشت آیینین 24 نده آذربایجانین شخصیتلری کنفراسیندا بئله خلاصه ائتمیشدی : «ایران داخیلینده ایرانین استقلال و تمامیت ارضیسینی مراعات ائتمک شرطیله اؤز داخلی ایشلریمیزی اؤز الیمیزه آلماق و اؤز ائویمیزی اؤز ادارهمیزایله اداره ائتمک اؤز آنا دیلیمیزده ملی فرهنگیمیزی مترقی و معاصر حالا سالماق» پیشهوری 21 آذر روزنامهسی صحیفه 30
آذربایجانین آذربایجانلی الیله اداره اولما ایشینی فرقه قانون اساسینی بیر ستونی اولان ایالتی و ولایتی انجمنلری واسطهسیله حیاتا کئچیرمک ایستردی، بونا گؤره تهراندان بو انجمن لری تشکیل ائتمک طلبینی ایرهلی سوردو، لاکن صدرالاشراف کابینهسی بو تکلیفی مهر آییندا رد ائتدی و آذربایجاندا جدی ترورا ال آتدی. بئلهلیکله بیر داها معلوم اولدوکی، تهران آذربایجانین قانون حقینی دینج یولیله وئرمیهجکدیر. فرقه یارانمیش امکانی الدن وئره بیلمزدی بونا گؤرهده مستقل حرکت ائتمهلیدیر. «خلقیمیز سیاستده سردار ملینین تهرانا گلمهدن قاباق تعقیب ائتدیگی یول ایله گئتمهلی، اونا تقلید ائتمهلیدی». پیشهوری 21 آذر روزنامهسی صحیفه 149.
بئله اولدوقدا فرقه ایالتی انجمن ایله کفايتلنیب قالا بیلمزدی. خلقین آرزولارینی حیاتا کئچیرهن تشکیلات لازمایدی بو ایش اوچون خلق کنفرانسلاری یاراندی. خلقه مراجعت اولدو.
خلق کنفرانسلاریندا اون مینلرجه امضایا مالک اولان قرارلا تهرانا منتظر اولمادا ملی آزادلیق تامین ائدهن مختاریت و ملی حکومت تشکیلاتی طلب ائدهن تصمیم نامهلر سئل کیمی آخیب تبریزه گلدی، فرقهمیزایسه خلقیمیزین روحوندان قوپان بو بؤیوک نفسه لاقید قالا بیلمز و خلقی اؤز حالینا قویا بیلمزدی. اونا گؤره چوخ سریع بیر صورتده خلق کنفرانسلارین آرزولارینی عملی ائتمک و خلقین سسینین تمرکز وئرمک اوچون آبان آیینین ایگیرمی دوقوزوندا، اؤزونو مؤسسلر مجلیسی آدلاندیران، خلق ییغینجاغی یاراتدی.» پیشهوری 21 آذر روزنامهسی صحیفه 22
240 نفر حدودوندا نمایندهسی اولان و تبریزین شیر خورشید سالونوندا کئچیریلن بو ییغینجاق ملی حکومتین اساسینی قویدو و فوریتله ملی مجلسین چاغیریلماسی قرارینی قبول ائتدی. آذر آیینین بیرینجی یاییندا مجلسین انتخاباتی کئچیریلدی. بو زامانلار تهران حکومتی “بیاتی” تبریزه گؤندردی “بیات ” ایالتی انجمن گلجک مجلسین تصویب ائدهجگی صورتده قبول ائتدی و بو ایشه دقت قازانمادان اؤتورایدی. فرقه اؤز ایشینه دوام ائتدی. 21 آذر گونو ملی مجلس آچیلدی و ملی حکومت قورولدو. رسمی دولت تشکیلاتی یاراتماق ایشیله مشغول اولماقلا برابر فرقه اؤز اساسینی محکملندیرمک ایشیندن غافل ذئیلدی. بئلهکی مهر آیینین دوقوزوندا فرقهنین بیرینجی کنکرهسی تشکیل اولوب فرقهنین خط حرکتینین و مرامنامهسی تصدیق ائتدی. 1324- جو ایل آذرین اییرمی بیری خلقیمیزین تاریخینده ان هیجانلی گونلردن بیرایدی. بو گونه شاهید اولانلار بيليرلركي، بو گون بیر طرفدن ساعتین بناسیندا ملی مجل آچیلیر و او بیری طرفدن ایسه فدائی قوهلری طرفیندن محاصره اولونموش تبریز ارتشینین فرماندهی سرتیب “درخشانی” ایله مذاکره دوام ائدیردی. تا اوردو قارداش قانی تؤکولمهدن تسلیم اولسون.
فدائی قوهلر نئجه یارانمیشدی؟
دئمک فرقه دولت تشکیلاتی یاراتماغا چالیشماقلا برابر بیلردیکی، تهران اردوسی تبریزده اولدوغو حالدا ملی حکومت ایش باشینا گلهبیلمز بونا گؤره یارانان ملی حکومتین سلاحی آرخاسیندا حقیندهده دوشونور و فعالیت ائدیردی. بورادان اوخوجولارا بئله بیر سؤال میدانا گلهبیلر. بو فدائیلر کیملرایدیلر؟ فدائی تشکیلاتی نئجه یاراندی؟
1320 – نجو ایل شهریور آییندا رضاشاه قاچیب ایران اوردوسو داغیلاندا آذربایجان کندلرینین الينه چوخلو سلاح دوشدو و اربابلارلا کندلیلر آراسیندا توقوشمالار باشلاندی. بو توقوشمالار زمان کئچدیکجه شدتلنیردی و کندلیلر یایین اوللرینده حزب توده ایرانین آذربایجان ایالتی کمیتهسینین تشبثوایله آذربایجان استاندارینین کفیلی آقای نیکخو کندلیلرین وئرمهلی اولدوغو بهره مالکانه بارهده بخشنامه صادر ائلهدی. بو بخشنامه حزب توده ایرانین ایالتی کمیتهسی طرفیندن تکثیر اولونوب بوتون کندلره گؤندریلدی. بو ایش اربابلا کندلی آراسینداکی توقوشمانی داها شدتلندیردی. بونون نتیجهسینده فرقهنین یارانماسی عرفهسینده آذربایجانین بوتون زندانلاری کندلیلرله دولوایدی. کندلیلرین حزب تودهیه شکایتی او یئره چاتمیشدیکی، 1324- نجو ایلین یاییندا حزب تودهنین مرکزی کمیتهسی اصفهانلی وکیل دادگستری “مرتضی راوندی” نی تبریزه گؤندریلمیشدی تا زندان اولموش کندلیلردن محکمهلرده مدافعه ائلهسین. بو زمانلار تهران حکومتینین کندلیلر علیهینه فشاری آرتدیقجا اونلارین ناراضیلیقلارینی داها آرتیردی.
فرقه یارانان زمان آذربایجان کندلیسی بو وضعیتده ایدی. فدائیلر همین ناراضی کندلیلر ایدی، و فدائی تشکیلاتیدا بونلارین طرفیندن یارانمیشدی. آذربایجان دموکرات فرقهسینین رولوایسه بو ناراضی کندلیلری اؤز عضولری واسطهسیله منتظم حالا سالماق و معین هدفه دوغرو یونلتمکدن عبارت ایدی. مرحوم پیشهوری فدائی دستهلری و اونون تشکیل بارهسینده دئمیشدیر. «بو فدائی دستهلرینین بارهسینده متاسفانه بو وقتهدک چوخ ائشیدیلمیشدیر.
بو تشكيلاتين تفصيلي ملي تاريخيميزين ان شانلي صيغهلريندن بيريني وجوده گتيرميشدير. فدائی تشکیلاتی چوخ طبیعی بیر صورتده خلق حرکاتیندا دوغموشدور، کندلردن انتقام آلماق قصدیله مئیدانا چیخان بو جریاندا فرقه تشکیلاتلارینین گؤستردیکلر و فداکارلیغی انکار ائتمهیه لزوم یوخدور. دوغرودور کندلی، ژاندارم ظلموندن جانا دویوب اونون شرینی دفع ائتمه اوچون سلاح الده مبارزهیه قیام ائتمیشدی، لاکن اونون تشکیل ائدن اونون باشیندا دوران،اونو دوزگون هدفه سوق ائدهن فرقهمیزین یئرلی تشکیلاتلارینین ترتیب ائتدیگی قهرمانلار اولمیشدی. آجی تنقیدلر و شدید تعروضلره باخمیاراق کمال خونسردلیکله خلقی تشکیل ائدیب فدائی دستهلرینین فرقهنین اینانیلمیش آداملارین رهبرلیگی آلتیندا چکمهگه چالیشیردی. نهایت حرکت خلق ایچرهسیندن باشلاییب بوتون اؤلکهنی بورویوب تهران ارتجائنین قوشون قلعهلرینی اوزوک قاشی کیمی محاصرهیه آلیب ملی قدرتیمیزین قاباغیندا دیز چؤکمگه مجبورائتدی.»پیشهوری21آذر روزنامهسی صحیفه64
فدائی تشکیلاتی آذربایجانین بؤیوک یئرلرینده یارانمیش بؤیوک بیر مسلح تشکیلات ایدی. بو تشکیلات اؤزوده ارتجاعین هجوما کئچدیگی و بیداد ائتدیگی بیر زاماندا یارانمیشدی. خلقیمیز و 21آذر نهضتینین بؤیوک افتخارلارینداندیرکی، بئله بیر شرایطده فدائی تشکیلاتینین یارانماسی جریانیندا بیر نفرده اولسون خیانت ائتمهمیشدیر. مرحوم پیشهوری 1325 – نجو ایل مهرین 25 نده دئییردی : «بو گون افتخار ائدیریککی، آغیر بیر شرایطده او وقتکی، آذربایجاندا ارتجاع تام قدرتله حکمرانلیق ائدیردی، بیز آذربایجاندا بیر مسلح فدائی تشکیلاتی وجوده گتیردیککی، اونون افرادیندان بیر نفرده اولسون خیانت ائتمهدی. پیشهوری 21 آذر روزنامهسی صحیفه 128
بلی فدائی قوهسی و اونلارین قهرمانلیق حرکاتی تهران، اونون ژاندارمالاری و دولت مامورلارینین آذربایجانا گؤستردیگی اقتصادی و ملی ظلمون قانونا اویغون عکسالعمل ایدی. نئجهکی محمدعلیشاهی ظلمو بو فدائیلرین آتالاريني تفنگ گؤتوروب مجاهد دستهلری یاراتماغا مجبور ائتمیشدی.
21 آذر نهضتی بوتون ایران آزادلیغینین باشلانقیجیایدی
سلطنت رژیمی بیرینجی 21 آذر نهضتی تجزیهطلب آدلاندیریب و چوخلاری بو نغمهنی تکرار ائتمکدهدیرلر.
دوغروداندانمی 21 آذر نهضتی آذربایجانی ایراندان آییرماق ایستردی؟ فرقه زمانینین بوتون سندلری و مرحوم پیشهورینین بوتون مقالهلری و سخنرانلیقلارینی نظردن کئچیردیکده چوخ چتین ائله مدرک و مقالهیه راست گلمک اولارکی، اورادا فرقهنین بوتون ایستکلرینین ایران چارچوبهسی داخلینده اولدوغونو قید اولونمامیشدیر. 1324- نجو ایل فرقهنین بیرینجه رسمی سندی اولان 12 شهریور مراجعتنامهسینین بیرینجی مادهسی همین بو مسئله ایدی. بو باره سندلر اوقدردیرکی، گؤسترمک و یا یازماقلا باشا گلمز. اگز اوخوجولار خصوصیله جوان نسل بو باره حقیقتی بیلمهک ایسترلرسه، مرحوم پیشهورینین سئچسلمیش اثرلری و 21 آذر کتابی هابئله 12 شهریور کتابینی الده ائدیب و اوخوسونلار.
بونونلا برابر قید ائتمک لازم حساب ائدیریککی، اؤز فعالیتینی بیرینجی مرحلهسینده آذربایجان دموکرات قوهسی چالیشیردی. بوتون ایرانی آزاد ائتمک اوچون آذربایجاندا بیر دایاق و مرکز یاراتسین. 1324- نجو ایل شهریورین 21 ینده مرحوم پیشهوری یازیردی : «تاریخ بیزیم عهدهمیزده بؤیوک بیر وظیفه قویموشدور. بیز آذربایجاندا سارسیلماز بیر آزادلیق قلعهسی وجوده گتیرمهلییک».
بو ایشه موفق اولاندان سونرا فرقه اؤز فعالیتینی ایکینجی مرحلهسینه باشلامیشدیر، اودا بوتون ایرانی آزاد ائتمک مسئله ایدی.
دئمک فرقهنین ایلک گوندن هدفی بوتون ایرانی اسارت و دیکتارلوغوندان آزاد ائتمک ایدی. مرحوم پیشهوری 1324 – نجو ایل مهر آیینین سکیزینده یازیردی : «بیز مقالهلریمیزین بیرینده یازمیشدیق اگر تهران اؤزونو ازتجاعین آغوشینا آتارسا بیز اؤز آزادلیغیمیزی مستقل بیر صورتده تامین ائدهجییک. او ایشیمیزین باشلانغیجی ایدی. ایندی فرقهمیزین قدرتی آتمیشدیرکی، بیر قدر ایرهلی قویوب دئییریک اگر تهران توتدوغو یولدان قاییتماق ایستهمزسه،بیز اونون قهر و غضبله او یولدان قایتارمالییق». پیشهوری سئچیلمیش اثرلری صحفه 224.
21 آذر نهضتی و باشقا ایران ملتلری
21 آذر نهضتینده ان اساسی مسئلهلردن بیریده ملی حقوق مسئلهسیدی، لاکن او بو ملی حقوقو تکجه آذربایجانلیلار و ایران تورکلری اوچون دییل بوتون ایران خلقیلری اوچون ایستیردی. یعنی فرقه یراندا آزادلیق و دموکراسینین برقرار اولماسین بیر طرفدن، آزادیخواه قوهلرین کمکی و ایکینجی طرفدن ایسه محروم ملتلرین آذربایجانکیمی اؤز ملی حقوقلارینا چاتماسی یولوایله باشا دوشور. چونکو فرقه و اونون رهبرلری ملی ظلمون آجیسینی دادمیش و چوخ ملتلی ایراندا ملی قوهنین نئجه بؤیوک قدرت اولدوغونو یاخشی بیلیردیلر. اولار یاخشی باشا دوشورلرکی، اگر محروم ایران ملتلری آذربایجانکیمی اؤز ملی حقوقلارینی آلماق اوچون بیرلیکده آیاغا قالخسالار ایران ارتجاعی مطلق ییخیلاجاقدیر.
فرقهنین کورد خلقیله همکارلیغی و قارداشلیغی بو حقیقتی عملی شکلده ثبوت ائدیر. فرقهنین بو سیاستی تکجه کورد ملتینه عاید دئیلدی، بوتون محروم ایران ملتلری نظرده توتولوردو. لاکن تاسفلرله قید ائتمک لازمدیرکی، او زامانلار باشقا محروم ایران ملتلرینده ملی شعور هله لازیمی سویهده دییلدی. بونا گؤرهده مرحوم پیشهوری بو مسئلهیه اؤرتولو توخوناراق 1324-نجو ایل آذرین سکیزینده یازیردی : «بیز هئچ بیر قوم و هئچ بیر ملت و هئچ بیر جماعته دوشمن دگیلیک، اؤزوموزه روا گؤردوگوموز یاشاماق و ترقی ائتمک وسیلهلرینی اؤزگهلره اوچونده روا گؤروب بو گونهدک کیمسهنین ترقی و تعالیسینه مخالف ائتمهمیشیک حتی تهران ارتجاعی حکومتینین آزادلیغینینز علیهینه ایشلتمکده اولدوغو خائنانه تدبیرلریده فارس ملتینی حسابینا یازماق ایستهمیریک. ملي اسارت و استبداد اصولونون مزهسینی آنلادیغیمیزا گؤره اسیر ملتلره اورهگیمیز یانیب اونلارین اسارت و استعمار بویوردوغو آلتیندان خلاص اولماقلارین صمیم قلبدن آرزو ائتدیگیمیز حالدا زلف یاره توخونماق قورخوسوندان، اونلارین آزادلیق حرکتی حقینده بیرلشدیریب و اونلاری دموکراتیک فرقهسینه باغلایان آنجاق فرقهمیزین میدانا آتدیغی ملی شعارلاردی.» پیشهوری 21 آذر روزنامهسی صحیفه 123
مرحوم پیشهوری بیلیریرکی، آذربایجان خلقی، تاریخی بویو همیشه ایران استقلالی و تمامیت ارضیسینی اؤز قانیله حفظ ائتمیشدیر. اگر لازم گلسه یئنهده بو مقدس وظیفهنین شرفله یئرینه یئتیرجکدیر. لاکن هئچ وقت اؤز ملتینی و دوغما دیلی و ملی خصوصیتلریندن صرفنظر ائتمیهجکدیر. ایران بوتون ایران ملتلریکیمی آذربایجانیلار و تمام ایران تورکلرینینده قدیمدن وطنی اولموشدور. باشقا ایران ملتلریکیمی آذربایجانیلار و بوتون ایران تورکلری اوندان سونرا کئچمیش کیمی حقوقسوز یوخ، آزاد، برابر حقوقلو بیر ملت کیمی ملی وارلیق، دیل و ادبیات و ملی خصوصیتلرینی توسعه وئرمکله آزاد شکیلده ایراندا یاشایاجاقلار.
بوتون محروم ایران ملتلری ال- اله وئریب بو آرزولارینی تخته چیخارراجاقلار. دیل مسئلهسی همیشه آذربایجان روشنفکرلرینی دوشوندورموشدو. آذربایجان دموکرات فرقهسینین بیرینجی کنگرهسینده کنگرهنین رسمی نمایندهسی آقای مکرمالمله محکم منطقله دئمیشدیر : «مسئوللارین گوجایله اؤز دیللرینه آذربایجانلیلارا تحمیل ائتدیکلرینی ادعا ائدنلر چوخ نادان آداملاردیر مسئوللار یوز ایلدن آرتیق آذربایجاندا حکومت ائدهبیلمهدیکلری حالدا اؤز دیللرینی بیزه تحمیل ائتمیشلر. عجبا آلتی یوز ایلدن زیاده حکومت ائدن فارسلار نه اوچون بو دیلی دییشدیرمهیه موفق اولمامیشلار؟ پیشهوری سئچیلمیش اثرلری صحیفه 296.
گؤستردیگیمیز 21 آذر نهضتینین سون هدفی بوتون ایراندا آزادلیق دموکراسی و قانون اساسی برقرار ائتمک ایدی. بونلا برابر بو انقلابین خصوصیتی اونون انترناسیونالیزم روحونا مالک اولان ملی سیماسیندا ایدی … بونا گؤره دیل و ملییت مسئلهسی اونون اساس سنگری و دایاغیایدی. بو نهضتی بوتون دونیادا تانیتدیراندا بو خصوصیتلرایدی. محض همین دیل و ملیت اوسطهسیلهایدیکی، بوتون عالم بیلدیکی، ایرانین اوچده بیر حیصهسیندن چوخونو تشکیل ائدهن ائله بیر ملت واریمیشی، ایللر بویو ملی حقوقلاردان محروم اولموش و ایندی اؤز دیلینده یازیب اوخویور، اؤز ایشلرینی اؤزو اداره ائدیر و بوتون ایرانی آزاد ائتمک ایستهییر.
21 آذر نهضتی و دونیا خلقلری
ایکینجی دونیا محاربهسیندن سونرا 21 آذر نهضتی دونیادا غلبه چالان بیرینجی ملی آزادلیق حرکتی ایدی. بونا گؤردهده بوتون دونیا خلقلرینین دقتینی جلب ائتمیشدی. اگر 1325-1324 ایللر آذربایجان روزنامهسینین صفحهلرینه باخیبسا، فرانسه و سایر اروپا اؤلکلرینین اجتماعی، سیاسی تشکیلاتلاری و سیاسی شخصیتلرین 21 آذر نهضتینین غلبهسی مناسبتله گؤندردیکلری تبریک تلگرافلاری دقتی جلب ائدهجکدیر. 21 آذر نهضتی زامانی بوتون شرق و آفریقا خلقلری او جملهدن یاخین و اورتا شرق منطقهسی خلقلری استبداد و امپریالیزمین پنجهسی آلتیندا ان آغیر و فلاکتلی گونلر کئچدیردیلر. بو خلقلرین آزادیخواهلاری او جملهدن عراق، الجزایر، تونس، بلوچستان و سایر اؤلکه و خلقلرین مترقی شخصلری کیمی و یا شفاهی شکیلده 21 آذر نهضتینی صمیم قلبدن تحسین ائتمیش و اوندان بؤیوک اومود گؤزلهدیکلرینی بیلدیرمیشلر. 21 آذر نهضتی بو خلقلرین مبارزه روحونون گوجلنمهسینه جدی تاثیر ائتمیشدیر.
ملی حکومت نه ایشلر گؤروردو؟
بؤیوک اجتماعی ایشلر گؤرمک اوچون بیر ایل چوخ آز بیر مدتدیر. بونلا برابر ملی حکومت بیر ایل عرضینده، تهران حکومتینین ایللر اوزونو آذربایجاندا گؤرمهدیگی ایشلری گؤردو. بونودا علاوه ائتمک لازمدیرکی، اصلاحات اوچون پول لازمدیر. لاکن ملی حکومت ایش باشینا گلنده بو ایش الیله ایش باشلادی. چونکو دوشمنی آییق سالماقدان اؤتور فرقه آذربایجان بانکلارینی 21 آذره بیر هفته قالانا قدر اؤز الینه آلمامیشدی. تهران حکومتی بو فرصتدن استفاده ائدیب تبریز بانکلاریندا اولان نقد پوللاری چکیب آپارمیشدی.
بئلهکی فرقه بانکلاری تحویل آلاندا دولت بانکیندا ایکی میلیون و ایکی یوزمین تومن آیری بانکلاردا ایسه یاریم میلیون تومن پول واریدی. بونون مقابلینده بانکلار 10 میلیون تومن خلقه بورجلو ایدیلر. بوندان علاوه ملی حکومت آذر آیی بابتیندن کارمندلره اون میلیون تومنده آرتیق حقوق وئرمهلیدی. دئمک ملی حکومت ایش اوستونه گلنده بوش الیله ایشه باشلامیشدی. بونون مقابلینده آذربایجانین بوتون کندلری، شهرلری آبادلیق، اقتصاد، معارف، ایش و سایره جهتلردن اولدوقجا گؤزهگلیمایدی.
بونون نتیجهسینده تبریزین کلی اهالیسیندن آنجاق 200- مین نفری قالیردی و آذربایجانین یوزمینلرجه اهالیسی عائلهلرینی دولندیرماق اوچون آذربایجانی ترک ائدیب ایرانین باشقا یئرلرینه سپهلنمیشدیلر. بونا گؤرهده 21 آذر نهضتینین مهم ایشلریندن بیریده آذربایجانین برباد حالا سالینماسی و محو اولماغا دوغرو گئتمهسیدی. بو بربادلیق مشروطه انقلابی و خیابانی قیامی زامانی خلقیمیزین گؤستردیگی قهرمانلیقلارین و ایرانین استقلالینی قوروماقلارین، تهران حکومتی و رضاشاه طرفیندن آذربایجانا وئریلن جزا و مکافات موزدیایدی.
دئمک آذربایجان اوتوز ایل تهران طرفیندن عمدا برباد حالا سالینماسیندان سونرا الی بوش ایش اوسته گلمیش ملی حکومته تاپشیریلدی. لاکن خلقه و اونون همتینه دایانان، خلق طرفیندن و اونون ایستگی ایله ایش باشینا گلن ملی حکومت دؤرد بئش آی مدتینده عادلانه مالیاتلار، خلقین کونوللو کمگی کارخانالار و سایر گلیر منبعلرینی ایشه سالدی.
آذربایجان ورشکست حالیندا اولان ملی وضعیتی دوزهلدیر
مرحوم پیشهوری باش وزیر اولدوغو زامان 1325- نجی ایل فروردین آیینین 16 سیندا ملی مجلسین ایکینجی اجلاسیندا دئییردی :
«بوگونكي، آیین 16 سیدیر، مالی جهتدن داها وحشتیمیز یوخدور. بیز بیلیریککی، پولوموز وارسا بؤیوک موفقیتدیرکی، بورجوموزو تنظیم ائتمیشیک و کسر بودجهمیزده یوخدور.» پیشهوری سئچیلمیش اثرلری 350
ملي حکومتین مختلف قسمتلرینده آپاردیقی اصلاحاتین هامیسینی گؤسترمک ممکن دئییلدیر. بورادا اونلارین ان مهملرینه اشاره ائدهجییک. اکینچیلیک و کند حیاتی بارهده دئمک لازمدیرکی، ملی حکومت زامانی بوتون خالصه تورپاقلار و آذربایجاندان قاچمیش خلق دشمنلرینین تورپاقلاری کندلیلر آراسیندا بولوندو، اکینچیلیگی گئنیشلندیرمک اوچون کندلیلره توخوم وئریلدی و مادی کمک اولوندو. صوفیان طرفینده اکینچیلیگین نمونه و تجربه یئرلری و علمی تحقیقات ایشلری اوچون بینوره حاضیرلانماغا باشلادی. تورپاق صاحبلریله کندلر آراسیندا عادلانه مناسبتلر و قانونلار قویولدو. صنایع ساحهسینده آذربایجانین مختلف شهرلرینده یاغلانمیش کارخانالار جدی کمک ائتمکله ملی حکومت اونلاری ایشه سالدی. ایشسیزلرین بؤیوک حصهسینه ایش تامین ائتدی و آذربایجانین اقتصادیاتینی جانلاندیریب محکم اساسلار اوزهرینده قوردو.
ملی حکومت آنجاق خشکبار و سایره اولونمالی محصوللارا بو شرطه صادر اولماغا اجازه وئردیکی، صادر ائدنلر اؤلکهنین احتیاجی اولان شئیلری وارد ائتسینلر. 21 آذر نهضتیندن قاباق آذربایجاندا مریض خانلارین فقط 20تختخوابی واریدی. فرقه زامانیندا آذربایجاندا بیر ایل مدتیننده 20 تازا خسته خوانا آچیلدی، اونلاردا 800 تختخواب واریدی. دیل و فرهنگ، مدنیت ساحه سینده ملی حکومتین گؤردویو ایشلر تهران حکومتینین 50 ایل عرضینده آذربایجاندا گؤردویو ایشلردن قات – قات اوستون ایدی. بو بیر ایل عرضینده تبریز دانشگاهی یارانیب، آنا دیلینده ایشه باشلادی و اونون بناسینین اساسی قویولدو. بو بیر ایلده آذربایجان فولکلورو، خوانندهلر و موسیقی اوستادلارینین الیله آنا دیلینده نمایشلر وئرمکله یارانمیش تئاتر و دستهلری اساسیندا رسمی دولت تئاتری یارانیب آنا دیلینده موفقیتلی نمایشلر وئرمگه باشلادی. ملی حکومت دؤورو بوتون ابتدائی و اوورتا مکتبلرده حتی تازا قورولموش تبریز دانشگاهیندا درسلر آنا دیلینده ایدی.
بو مدتده ابتدائی مکتبلرین اکثر کلاسلاری اوچون آنادیلینده درس کیتابلاری حاضیرلانیب چاپ ائدیلدی و مجانا اوشاقلارین اختیاریندا قویولدو. ملی حکومت رادیوسو قورولوب ایشه باشلادی. آذربایجان و زنجاندا تورک دیلی رسمی دولت دیلیایدی. بونوندا نتيجهسینده بو بیر ایلده آنادیلیمیز کئچمیش بیر عصیردن داها چوخ انکشاف ائدیب گؤزللشدی. یوزلرجه شاعیر یازیچی، روزنامهیازان مئیدانا گلدی. دیلین ادبیاتیمیزین بو سرعتلی انکشافی تهران اوردولارینین تبریزه گلمهسیله گئنه دایاندی.
1325 – نجی ایل آذرین 22 سینده تهراندان گلن جلادلار فرقه زامانی آنادیلینده چاپ ائدیلمیش کیتابلاری تبریزین کوچهلرینده اودلاییب یاندیردیلار. آذربایجان خلقی، اونون دیلین ادبیاتی و ملتینه اولونان تحقیر و توهین بو وحشی حرکتی هئچ بیر زامان یاددان چیخارمایاجاقدیر.
ملی حکومت زامانی تبریز- زنجان اردبیل، ارومیه، ماراغا و سایر آذربایجان شهرلرینین کوچهلری آسفالت اولدو. چوخلو کتابخانالار و اجتماعی مدنی یئرلر آچیلدی. بو شهرلرده اجتماعی بنالارین تیکیلمهسینه باشلاندی. تبریز لولهکشیسینین اساسی قویولدو و تبریز سو جهتدن اساسی شکیلده تامین ائتمک اوچون “سیوان” چایینین تبریزه گتیریلمهسینین نقشهسی چکیلیب قورتارمیشدی.
ملی حکومت و آذربایجان دموکرات فرقهسی گنج نسلین تربیهسینه خصوصی فیکیر دیریردی. مرحوم پیشهوری 1325- نجی ایل تیرآیینین 15 نده تشکیل اولموش دموکرات جوانلارینین بیرینجی کنگرهسینه گؤندردیگی پیامیندا یازیردی :
«جوانلاریمیز گلهجگیمیزدی، اونلارا همیشه بیز امید گؤزی ایله باخیریق. اگر اولارین تربیهسی دوزگون یولیله گئدیرسه بیز هامیمیز خوشبخت اولاریق.» پیشهوری 21 آذر روزنامهسی صحیفه 71
جوانلار تشکیلاتینین رهبرلیگی آلتیندا آذربایجانین هر یئرینده اوشاقلار تشکیلاتی یارانمیش و اونون مینلرجه اوشاغی متحدالشکل حالا سالمیشدی. آذربایجان دموکرات فرقهسینین رهبرلیگی آلتیندا یارانان 21 آذر نهضتی و قورولان ملی حکومتین هدفلری بیر ایل عرضینده آذربایجان و زنجاندا گؤردویو ایشلری بیر مقالهده احاطه ائتمک ممکن دئییلدیر. بو حرکت ایران آزادلیق مبارزهسی، هابئله آذربایجان خلقی تاریخینده ائله بؤیوک حادثهدیرکی، اونون بارهسینده چوخلو یازیلمیش و گئنهده یازیلاجاقدیر. 21 آذر نهضتی ائلهجهده کردستان نهضتی و اونلارین رهبرلیگی حرکتین سون گونونه قدر یعنی 1325- نجی ایل آذرین ایگیرمیسینه قدر اؤز انقلابی خطلرینده ذرجهده اولسا دگیشیکلیک عمله گتیرمهمیش. بیر آتدیمدا اولسا گئری چکیلمهمیشدیر. عکسینه زنجان، تهران جلادلاری طرفیندن قان دریاسینا چئوریندن سونرا آذربایجانین هر یئرینده تازا روحیهایله 1324- نجو ایل آذریندن داها شدتلی حاضیرلیق گئدیردی. خلق یئنی اومیدلرله مثلسیز شکیلده سلاحا ساریلیردی.
او گونلر آذربایجاندا اولمامیش آدام ستارخان اولادینین بودرجهده یوکسک انقلابی احوال روحیهسینی تصور ائدهبیلمز. بو گونلر 21 آذر نهضتی ایل دؤنومونه حاضیرلیقا برابر مرکزی کمیته و مرحوم پیشهورینین امرایله اساسا بابک آدلی یئنی فدائی دستهسی یارانیردی. بو فدائی دستهسینین یارانماسیندا شخصا اشتراک ائدیردیم. فدائیلر سیراسینا ایستیهنلرین سایی او قدرایدیکی، اونلارین هامیسینی تعليمات مئيدانلاريندا مشق ائلهمك اوچون منظم ائتمك ممكن اولموردو.
بو گونلر تبريزين بوتون محلهلرينين گئنيش يئرلري حربي تعليمات مئيدانينا چئوريلميشدي. تفنگ گؤتوروب تعليمات مئيدانلاريندا مشق ائلهين قادين و قيزلارين سايي كيشيلردن آز دئييلدي. مرحوم پيشهوريني سونونجو دفعه آذرين ايگيرميسينده سحر مركزي كميتهنين بناسيندا گؤردوم. اولدوقجا توتغون و عصبيايدي، بئله بير حالتي مرحوم پيشهوريده 1324 –نجو ايل 21 آذر گونو سحر سرتيب درخشانيليه مذاكرهدن قايداندا پاساژدا گؤرموشدوم. لاكن اوندا گؤزلرينين ايچي گولوردو. اوزوندن موفقيت ياغيردي. دايانيب گوله – گوله : اوغلوم ايشلر نئجه گئدير؟ زنگينه تسليم اولماق ايستهمير. اورمويا آدام گؤندرمك لازيمدير، ايشلر دوزهلر دييه تلهسيك گئتدي. لاكن سونونجو دفعه من اونو گؤرهنده باشيني آشاغا ساليب هئچ نه دئمهدن اؤز اوتاغينا گيردي و سونرا بير داها اونو گؤرهبيلمهديم.
همين گون آخشام چاغلاري جوانلارين مركزي كميتهسيندهايديم. فرقهنين مركزي كميتهسيندن تلفون ائتديلركي، فرقه بناسي مقابلينده ميتينگ وار. يولداش پيشهوري نطق ائدهجكدير دئييه اورايا گئتديك. لاكن پيشهوريدن خبر يوخايدي. محمد بيريا بنانين بالكونوندان مقاومت گؤسترمك بارهسينده اؤزوده مركزي كميته آديندان دانيشيردي. ميتينگيدن سونرا مركزي كميتهيه گئتديم. اوردا بيريادان باشقا مركزي كميتهنين عضولريندن هئچ كيم يوخايدي. بيريانين اعلان ائتديگي تصميم هانسي مركزي كميته طرفيندن و نه زامان توتولدوغو هئچ كيمه معلوم دئيلدي. اتحاد شورويه گئدندن سونرا مرحوم پيشهوري وفاتينا قدر ايرانا قايتماق اوچون مرحوم بيريا دوشونور و چاليشيرميش لاكن …
مرحوم پيشهورينين ايراني ترك ائتمهسينده چوخلو سيررلر وارديركي، هلهليكله آچيلماميشدير. بير اونون شورويده ايرانا قاييتماغا چاليشماسي و بو چاليشمالار زاماني گؤزلهنيلمهدن وفاتي بو سيررلرين چوخ مركب اولماسيندان حكايت ائدير.


c: text/html

text:
روس گوجلری ایله اسد گوجلری طرفیندن ائدیلن سالدیریلارا ایستانبول و آنکارا باشدا اولماق اوزره تورکیهنین دؤرد بیر یانیندا اعتیراض ائدیلدی
رژیم، بؤلگهیه قورو و هاوادان سیخ راکت و توپ آتیشی گرچکلشدیری
اوکراینا باشباخانی، هاوا ساحهسینی ترانزیت گئچیش ده داخیل اولماق اوزره روسیایا تامامیله قاپادما قراری آلدیقلارینی سؤیلهدی
سالدیرینین سوروملوغونو هله بوینونا گؤتورن اولمازکن، اؤلو سایسینین آرتماسیندان ناراحاتلیق ائدیلیر
پول سیاستی هیاتی، نوامبر آییندا سیاست فایزینی یوزده 7 وئرگول 50ده ثابت توتدو
قادینلار 57 کیلودا دوردانه آلتونال قیزیل مدال قازاندی
یونوس امره انستیتوسو، تورک مدنیتی، ادبیاتی و تاریخینی دونیایا تانیتماق آماجیلا "tr." درگیسینی چیخاردی
دونیانین هر یئریندن آراشدیرماچیلارین، تورکیهدهکی اونیورسیتهلره گلمهلری اوچون بورسلو آراشدیرما پروگرامی باشلاییر
کورهسل ایستیلشمهیه باغلی اولاراق ایستیلیک رکوردونون سون ایللرده اوست اوسته قیریلماسی دیقت چئکیر

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیر قوجاق گول باغلادیم گؤز یولدا قالدیم گلمه دین
عطریوی گاه دردیگیم گول لردن آلدیم گلمه دین
سن یوباندین انتظاردا سولدی بیر بیر گول لریم
تئز سولان گول لر کیمی سولدوم سارالدیم گلمه دین
باغریما باسدیم سازی سن سیز دونن آخشام چاغی
آغلاییب بیر آیریلیق آهنگی چالدیم گلمه دین
سئوگلیم، کؤنلوم سنین حیرانین اولسون، اولماسین؟
جان دئیب، جاندان کئچن جانانین اولسون، اولماسين؟
بلکه بیلمیر سن اؤزون چوخدان منیم قلبیمده سن
جانینا باغلی بو جاندا جانین اولسون اولماسین؟
بیر گون هجران یوللاریندا کؤنلونه اوز وئرسه غم
اولدو ایلک بوسه م سنین درمانین اولسون اولماسین؟
شوخ چیچک لر گول لر اؤپسون گول دوداغیندان گره ک
عاشیقین باغچانداکی باغبانین اولسون اولماسین؟
بو قاتار وصالدان حسرته گئدیر
وطن اوره ییمده ن غوربته گئدیر
دئیه سن آیری بیر قیسمته گئدیر
نه اولار،ساخلایین گئدن قاتاری
گولوشو آپاریر، گؤز یاشیم قالیر
اوره ییم بوشالیر، گؤزلریم دولور
بو قاتار آیریلیق هاواسی چالیر
نه اولار، ساخلایین گئدن قاتاری
زامانی دوغراییب بیچیر بو قاتار
سئوگیمین اوستوندن کئچیر بو قاتار
منیم گؤز یاشیمی ایچیر بو قاتار
نه اولار، ساخلایین گئدن قاتاری
یویورسم، چاغیرسام چاتا بیلمه رم
قلبیمده ن قوپاریب، آتا بیلمه رم
گئتدی می؟ بیر داها توتا بیلمه رم
نه اولار، ساخلایین گئدن قاتاری
منیم باهاریمی آپاریب گئدیر
الینی الیمدن قوپاریب گئدیر
قویمایین یاریمی آپاریب گئدیر
نه اولار، ساخلایین گئدن قاتاری ...
گؤزلیم گؤزلریمه رحم ائله آغلاتما منی
عشقیمین قدرینی بیل،آیریسینا ساتما منی
من سنه جان دئمیشم،باغریمی قان ائیله میشم
بو غریبانه لرین محمئلینه آتما منی ...
دئديم اغيار ايله گزمه سنه چوخ يالوارديم
ايندي دينجل گوزه ليم منده اولوب قورتارديم
بير صداقتلي گؤزل تاپماديم عالم ده غرض
بو آز عمروم ده چوخ اطرافي گزيب آختارديم
جان هاني منده مني عشق دير ايندي ياشادان
اونو جانان منه ورميشيدي ينه قايتارديم
کونلوم آللاتدي مني حسنونه مه پاره لرين
سانمايين من بو وفاسيزلارا بئل باغلارديم
فلکين قدي بوکولموش سه من اوندان دا قوجا
اوندا کي يوخدي نه دونيا نه فلک من وارديم
سني من ايستديگيم گونلر اولوردوم سن سيز
عشقيمين سريني کونلومده نهان ساخلارديم
واحيدم عشق ده من ايندي ده ثابيت قدمم
وارام اوز ياريم لن من نئجه اول واريديم ...
گل آچ اوره ييني دينله ييم سني
دنيز تك چكيليب قابارير سينه ن
ديلين ديه بيلمير قلبين ديه ني
آز قالير آليشان گؤزلرين دينه ...
باخيشين كدرلي، اوزون اوتانجاق
بلكه ده قوورولور سؤز اوره يينده
من اوني بيليره م حايات دا آنجاق
سيرلي بير دونيا وار قيز اوره يينده ...
ياناقين قيزاريب سسين تيتره يير
دوروب كيپريگينده داملا داملا ياش
تورپاغا زيلله نن باخيشين ديير
تزه جه سئويرسن سن ياواش ياواش ...
بيلميرسن حيس كئچر هوس اوتري
دييرسن خوشبخت دير كيمين ياري وار
گوره رسن، سئويليب سئونده ن بري
عؤمرون، اه، نه قدر عذاب لاري وار ...
بیریمیز قیش اولدوق، بیریميز باهار
سانکی بیلینمیردی، بیزده سئوگی وار
سؤندو اوره گيمده شیرین آرزولار
سنی باغیشلایا بیلمیرم آرتیق ...
سویویوب باخیشین، سویویوب قلبین
الیمه دگمهسین او سویوق الین
حسرتین چکدیردین منه ایل لرین
سني باغيشلايا بيلميرم آرتيق ...
حوسنون گوزه ل آیت لری، ای سئوگیلی جانان
اولموش بوتون عالم ده سنین شانینه شایان
گل ائیله عينايت، منه وئر بوسه لبیندن
چونکی گوزه لین بوسه سی دیر عاشيقه احسان
سوردوم کی کونول هاردادیر آلدیم بو جاوابی
هئچ سورما، تاپیلماز اونو آختارسا دا اینسان
رحم ائیله دئییب، سئل کیمی گوز یاشیمی توکدوم
کیم، قانیم ایله ال یوما، اي آفت دووران
اینصافین اگر وارسا، آچیق ده، بو نظامی
سن له نئجه رفتار ائله سين، اي مه تابان؟
داغلار منه گل- گل دئسه اورک دن
گلیب، ائله بو یئرلرده قالاردیم
طبیعتله سئوینجیمی، دردیمی
بؤلوب، ائله بو یئرلرده قالاردیم
نفسیمده یاشاداردیم عطرینی
عزيزلردیم چیچکلرین خطرینی
عؤمرون- گونون قیمتینی، قدرینی
بیلیب، ائله بو یئرلرده قالاردیم
نه گؤزه ل دیر بو داغلارین تالاسی
من گئتسم ده، کؤنلوم بوردا قالاسی
سئوسه منی بیر ظالمین بالاسی
اؤلوب، ائله بو یئرلرده قالاردیم
ائله بیلیرسن آسان دی؟
چیخیب گئتمک …
بو شهرین
هر کونجوندن
اوشاقلیغیم سیزیلدایان
خاطيرهلری
سؤکوب گئتمک ...
ائله بیلیرسن آسان دی
سنی سئومک …
بو شهرین یاغیشینی
باشقا شهرین
باهارینا دییشیب
پاییزینین رنگلرینه
اوز چئویرمک ...
یاغیشینین جیزیلتیسینی
کولیینین ویییلتیسینی
قولاقلاریمدان سؤکمک
کدرینین بوز رنگيني
دنیزینین ماویسینی
یارپاغینین ساریسینی
گؤزلرینده کی ظولمته باتیریب
چیخیب گئتمک ...
ائله بیلیرسن آسان دی
ال لرینین ایستیسینی
گؤزلرینین قورخوسونو
دوداقلارینین پیچیلتیسینی
گؤتوروب گئتمک …
ائله بیلیرسن آسان دی؟
سنی سئومک ...
یئنه اوزاق یوللاردا گؤرونمز اولدون سن
حیاتدا ایتیرمیشم ایزینی،
سنی یالنیز خیاللاریمدا تاپیرام
یئنه گؤی اوزونو بورويوب دومان
یئنه داغلار آرخاندا گؤرونمز اولدو ...
بیلیرسن، سنی هاوایا بنزه دیرم
گاه توتولوب، گاه آچیلیرسان
ایستییرم گؤی گورولداسین
شیمشک چاخسین
دومان یوخ اولسون
اوزومه چیلنسین دامجیلاری
من آخی یاغیشی چوخ سئویرم ...
اورییم ین کدر آدلی یوکو وار
قوشالاشیب بیر آزینی چکن یوخ
قیسمتیمه غم گئن اولدو، سئوینج دار
غم یولونو منله بیرجه کئچن یوخ ...
تنها بیر اوتاقدا تک قالاجاقسان،
پنجره اؤنونده دایاناجاقسان،
من گلن یوللارا بويلاناجاقسان،
آرتیق بو دونیادا من اولمایاندا ...
یارپاق اولوب تورپاغینا تؤکولسم،
تورپاق اولوب سئللرین له سؤکولسم،
سئل- سئل اولوب دریالارا تؤکولسم،
دویماز گؤزوم، دویماز یئنه بو ائلدن.
قایا کیمی شیمشکلره دؤزوم مو ؟
شیمشک اولسام، آز عؤموردن بئزیم می ؟
عؤمور کئچیب، کئچیب اگسه دیزیمی
دویماز گؤزوم، دویماز یئنه بو ائلدن.
ساحيل اولوب دالغالارلا اوولسام،
دالغا اولوب کولکلرله قوولسام.
کولک اولوب سمالارا سورولسام،
دویماز گؤزوم، دویماز یئنه بو ائلدن.
چئشمه کیمی دامجی- دامجی سوزولسم،
دامجیلانیب چیچکلره دوزولسم،
چیچک اولوب واختلی، واختسیز اوزولسم،
دویماز گؤزوم، دویماز یئنه بو ائلدن.
( بو دییشمه نین شعیرلری یازی نین آردیندا دیر . )
یازی نین آردی
یادیما سالدی سنی مطلبینه چاتدی یاغیش
کوچه لر اولدو گؤزومده یئنه بیر آرپا چایی
منی سنسیز نئجه نیسگیل سئلینه آتدی یاغیش
اودو سؤندورمه گه سو قایداسیدیر آمما دونن
کؤزه ره ن کؤنلومو یاغدیقجا آلوولاتدی یاغیش
دامجی دامجی سنه لای لای دئدی قوینومدا منیم
نه دئیم بلکه سنی کورپه یه اوخشاتدی یاغیش
او قدر مستیدیم هئچ بیلمدیم آخیر نه زامان
سینه م اوسته ساریلان تئللری ایسلاتدی یاغیش
سورا بیلدیم آپاریب قورد کئچینین شنگولوسون
سنی مندن آلیب آنجاق منی آلداتدی یاغیش
سن گئتدین ائله بیل دونیا داغيلدی
یاز دا کؤچوب گئتدی ، یئری بوش قالدی
باهار اوره ییمی سنسیز قيش آلدی
من یازا وورغونام ، قيشي نئیليره م ؟؟؟
عشقيمي آپاریب سن گئتدین دئمک
عشق سيز بیر کؤنول نه ییمه گره ک ؟
سویوق داشا دؤندو او گونده ن اوره ک
سینه م دن آسیلان داشي نئیليره م ؟؟؟
هميشه آیریلیق، گئجه - گوندوزوک
بیریمیز تپه ییک بیریمیز دوزوک
اوستونون قاشی لا تانینار اوزوک
اوزویوم یوخدورسا ، قاشي نئیليره م ؟؟؟
نیه یاشاییرام من نیيه سن سیز
نه یئره باخمارام ، نه گؤيه سن سیز
من کی کور اولموشام هر شئيه سن سیز
کور گؤزون اوستونده قاشي نئیليره م ...
اوره ییم اینجهلر یاغیش یاغاندا
یادیما دوغمالار ، عزیزلر گله ر
نده ن سه گئجهلر یاغیش یاغاندا
یوخوما دریالار ، دنیزلر گله ر
گئجه یاغیش یاغار ، مین سس، مین صدا
تیکانلی نغمهلر دینله یه ر گئجه
اینهلر سانجیلان ، اینهلر باتان
زنجي بدنی تک اینله یه ر گئجه
گئجه یاغیش یاغار ، غم له کؤکله نن
بیر شاعير قلبینی عزيز له مک ايچون
گئجه یاغیش یاغار ، گوندوز چیرکله نن
گوناهکار دونیانی تمیزله مک ايچون
سما صاحیبکاری کؤورهلر یئنه
آچار ساندیقلاری ، دفینهلری،
گئجه یاغیش یاغار ، یاغار شعریمه
یووار هئجالاری ، قافیهلری
گؤزلریم یورولوب یورغون آی کیمی
سؤندوروب ایشیغی یاتاجاغام من
ایندی اوتاغیمی کلاغای کیمی
گئجهنین چینینه آتاجاغام من
ایندی اوتاغیما دولاجاق گئجه
گئجه نی یانیمدا قالاجاق گئجه
سحر آچیلاندا منیم ائویمدن
قوپ قورو چیخاجاق بیر اوتاق گئجه...
بوردا باكي دا ياشايان آذربايجانلي گنج شاعير " اژدر اول " دان ايكي شعر وطن حاققيندا ، mp3 فورماسيندا ، سيزين ايچون حاضيرلاميشام .
من سنی اونودا بیلمیره م، آخی
اونوتسام نه لری اونودام گره ک ؟
گؤیلره باخمیشیق آی لی گئجهده
اونوتسام گؤیلری اونودام گره ک !
دنیزی اونودوم، یا دالغالاری
خاطيره ن یادیمدان چیخایدی باری
پاییزدا خزانی ، قیشدا سا قاری
باهاردا گوللری اونودام گره ک !
دئ نئجه اونودوم من سنی نئجه؟
سئوگی دورنا دییل پاییزدا کؤچه !
یوخوما گلیرسن منیم هر گئجه
آیلاری، ایل لری اونودام گره ک !
سنین خیالیندیر حسرتله باخان
آدیندیر هر ساعات قارشیما چیخان
قاریشیب شکلینه گؤزومده ن آخان
یاغیشی، سئللری اونودام گره ک !
سینه مده پئشمان اوره ییم قالدی
اوچدون اللریمده لئليیم قالدی
نه لری ایتیریب ، باخ نه ییم قالدی
نه لری، نه لری اونودام گره ک !
بیر آخشام طرفی
گونش باتارکن
بیر گلینلیک دونو
کیرایه گؤتوره ک ...
بیر شوشه لیکؤر،
بیر قوتو سیقار …
و بیر قدر زامان
گئده ک
صحرالارین بیتن یئرینه …
دنیزین
دادینا باخاق،
قوملارا بورونک،
اولمازمی؟...
من سنین اولوم،
دونیاسا منیم …
…نیشان اوزوگي
ایسته میرم،
بارماغیمی
دیشلهسن یئتر …
دوداقیم دا ...
ماهنی چیچك له نیر ...
ساواش میدانین دان
غنيمت له قایيدان بیر عسگر تك
سئوینجلی ام ...
ساچلارین دان بیر نئچه تئل
فاتح اولموش بیر قوشون تک
بارماقلاریم آراسیندا اینتیظار چكیر ....
ناحاق ائنديك او داغلارين باشيندان
گره ك اوردا قال اوغلي قال اولايديق
عؤمروموزو گؤل عؤمرونه دؤندريب
زيروه ده قار ، پتك ده بال اولايديق
آللاها تن ، حاققا ياردي زيروه لر
يارانيش دان دوم آق قاردي زيروه لر
عؤمروموزو اوجالداردي زيروه لر
ناحاق ائنديك او داغلارين باشيندان
اوفوق لرده قوش اولماق دا گؤزه ل دير
شيمشك لره توش اولماق دا گؤزه ل دير
لاپ او يئرده داش اولماق دا گؤزه ل دير
ناحاق ائنديك او داغلارين باشيندان
حاق ائوي دير هر داش اوتاق هر كاها
سالام وئرير دان يئرينه ، صاباحا
تئزه تئزه قووشوردوق آللاها
ناحاق ائنديك او داغلارين باشيندان
قشم ميرزه اوغلي نجف اف 1959 اينجي ايل آپرل آييندا " ايميشلي " رايونوندا آنادان اولوب . 1981 اينجي ايلده يونيورسيته دن ادبيات شعبه سيني بيتيريب . حال حاضيردا آذربايجان يازيچي لار بيرليگي نين " آذربايجان " ژورناليندا شعر شعبه سي نين موديري و " تفككور " يونيورسيته سينده باش معلم دير . آشاغي د ا كي لينك لردن اونون اوز ديليتده اوخونان شعرلريندن دانلود ائده بيلرسينيز .
گلوبدور تنگه ای ظالم ، ستمله قان اولان کؤنلوم
همیشه باغ وصلینده ، گولوب خندان اولان کؤنلوم
دوشوب مجنون کیمی ، صحرایه بیر لیلی فراقیندا
بوتون عاشقلر ایچره ، منبع عرفان اولان کؤنلوم
نه اولدو بیلمه دیم دوشدو ، جدا گولزار کویوندان
همیشه خوان وصلین بزمینه ، مهمان اولان کؤنلوم
کیمه بیلمم ، گئدیب اظهار قیلسین محنت عشقین
دؤنوبدور قانه هيجرینده غمی پنهان اولان کؤنلوم
نه چاره ائیله سین ، بیلمم خلاص ائتسین اؤزون غمدن
اسیر محنت و پا بسته هيجران اولان کؤنلوم
اولورمی بیر زمان خرم ، یئتیشسه وصل جانانه
غم هجرینله افغانلار چکیب ، گریان اولان کؤنلوم
منم فرهاد ! عصرین سئودیگی واحيد گوزل لر دیر
اودور کی لاله داغین گؤستریر ، ویران اولان کؤنلوم
****
زولفونده نه لازیم ، گؤزلیم ، شانه دولانسین ؟
قویما او حرمخانه نی بیگانه دولانسین
عیب ایله مه ، کویوندا دولانسام گئجه گوندوز
شمعین گرک اطرافینه پروانه دولانسین
ساقی دولانیم باشینا مئی جامینی گزدیر
سرمست اولوم ، باشیما میخانه دولانسین
اول زولفه کؤنول وئرمه ، دییرلر منه ال چک
اونسوز نئجه بس بو دل دیوانه دولانسین
مجنون نه برابر منه صحرالره قاچدی
عشق اهلی اودور عرصه ده مردانه دولانسین
اغیار ایله اؤز یارینی همدم گؤرن عاشیق
دوشسون او گره ک دشت و بیابانه دولانسین
سرخوش لیق ایله عؤمرونی صرف ائیله مه واحید
عارف اونا دییرلر کی ، حکیمانه دولانسین
Sevginin yalnız
dadına baxa bildim.
Yemək istədim
Ayrılıqla doyuzdurdular...
سئوگي نين يالنيز
دادينا باخا بيلديم .
يئمك ايسته ديم
آیريليق لا دويوردو لار ...
Tək ürəyim yox!
Gözlərim gözlərin üçün,
əllərim əllərin üçün,
qulağım səsin üçün
darıxır...
تك اوره گيم يوخ !
گؤزلريم گؤزلرين ايچون ،
ال لريم ال لرين ايچون ،
قولاغيم سسين ايچون
داريخير ...
بیر یولدا دئدیم باخار گئدنده
باخدی قاپیدان کئچنده گولدو
بیلمیردی اوره ک اومار گئدنده
باغلاندی دیلیم اوره کده ن آمما
آز قالدی چئکم هاوار گئدنده
گئتمه گئدیسن ؟ یاواش – یاواش گئت
جانیم بیلی سن چیخار گئدنده
دؤندر گؤزونو خومار – خومار باخ
قویما منی ده ، خومار گئدنده
سن سیزلیگه دوزمه گیم چتیندی
گل جانیمی آل قوتار گئدنده
سندن سورا عشقی نئیلیرم من
آل عشقینی ده آپار گئدنده
مهر ائیله نوازش ائیله بلکه
گول بیتسین اورک ده قان گئدنده
من گؤر نه دئییردیم اؤز اؤزومنه ن
قول بوینوما بیر سالار گئدنده
بیچاره اوره ک بولود کیمین دیر
گؤردوکجه سنی دولار گئدنده
دای « جعفری » بسدی سیزلاما چوخ
سؤز اوستادی شهریار گئدنده
ایراندا هونر دیلنچی لیک دیر
باخما کی تاپار ویقار گئدنده
اون بيرينجي عصرين سونلاري و اون ايكي اينجي عصرين اول لرينده ياشاميش بويوك آذربايجان شاعره سي مهستي گنجوي آذربايجانين پارلاق صنعتكار و مغني سي دير . مهستي هر صنعت ده بيرينجي ليك قازانميش دير . او ايلك مشهور آذربايجان شاعره سي ، ايلك شاهمات چي قادين ، ايلك گوركملي قادين موسيقي چي سي و چوخ احتمال كي ايلك قادين بسته كاريميز دير . روايت لره اساسا او گنجه نين "خرابات" محله سينده ياشاميش ، واختيني قوناق ليق لاردا موسيقي و رقص مجلس لرينده كئچيرميش دير . اونون شعرلرينده شراب و عشق دويغوسو ترنم اولونور .
شاعره نين اثرلري ايچره سينده گنجه نين خرابات محله سينده ياشايان گنج صنعتكارلارا ، درزي لره ، اييريجي لره ، قيزيل آختاران لارا و باشقالارينا حصر ائتديگي شعرلر سلسله سي داها چوخ مشهور دور :
دون كاشي كوزه مي داشلارا چاخديم
سرخوش ديم بيلمه ديم اليمدن سالديم
كوزه ديله گليب دئدي كي من ده
سنين كيمي ايديم ، بو گونه قالديم
بنزه ر، درزي اوغلو ، اوزون قمره
سنه يوز مهستي دونر چاكره
الينده كي ساپ تك يولوم دوشه كاش
شكر دوداقينا گونده مين كره
يون اييره ن اوغلان منيم جانيم دير
اونون زنخداني بير زيندانيم دير
اونون دوداقيندان بوسه وئر الله
چونكي او دوداق لار جان درماني دير
تورپاق اليين ين من عاشيقي ام
ديليم گلمير آچيپ سيرريمي دييم
او تورپاق ال له ييب قيزيل آختارير
من اليمده قيزيل اوني گزيره م
پاپاق چي سئوگيليم شوق ايله بياق
تيكيردي الينده اطلس ده ن پاپاق
هر پاپاقا يوز يوز آفرين دئديم
دوردونه بيري ده بس ايدي آنجاق
آذربايجان ادبياتي نين قدرت لي نماينده سي اولان مهستي گنجوي نين رباعي لري ، خاقاني و نيظامي اثرلري ايله باغلي اولماق لا ، دنيوي حس لر ترنم ائدير ، اينساني و اونون گوزه ل ليگيني ، آرزو و ايستك لريني ايفاده ائدير :
بير نال گوتوروب گلدي او نال بند اوغلان
نال وورماق اوچون اگيلدي قالديم حيران
كيم گؤردي بوجور معجزه ني عالم ده
وورسون هلال آت ديرناغينا بدر اوغلان !
* * * *
هرگاه كي گؤزومده ن ياشيم الوان توكولور
آغلار منه گوي ، ياشي بير عمان توكولور
سنده ن گؤزوم آيريلديغي گون قان توكدي
آيريلسا بدن دن باش اگر ، قان توكولر
* * * *
شهلا گؤزون اي گؤزه ل باخسا مستانه
سرخوش دا گلر ، مي ده گلر افغانه
رقص ايله سه ساچلارين سنين بير لحظه
مين فتنه قوپار ، كونول گلر طغيانه
یئنه گلدی باهار عطیرلی ، لاله لی غمزه لی نازلی نیگار
گئچدی عوموردن شاختا سازاقلی ، قارلی کولک لی ، غملی کدر لی گونلو قیشلار
بیر داها قارلی داغلار چیخاراجاق آغ کورکونو
گئیه جک یاشیل دونونو
تاخاجاق دوشونه آل لاله لری
توحفه وئرجک قوجاق قوجاق ... اتک اتک
مین بیر رنگ ایله بویانمیش لچک چیچک
بیر داها آخاجاق شلاله لر دامجی دامجی ، اینجه اینجه
نوروز گولو قار چیچگی بویلاناجاق توپراقدان دویمه دویمه
بوز بولاقلار ارییب آخاجاق طبیعت یاناغیندا
سوزه جک جان تاپاجاق بولاق اوتو
گوله جک یاماجلاردا بوینو بوکوک بنو وشه لر
گونش ساری تئلرینی یایاجاق سینه سینه داغلارین
چیچک قوناجاق آیلمیش بوداغلارینا آغاجلارین ، باغلارین
گوللر عطیر ساچاجاق دره لره ، داغلارا
باد صبا شانه چکر تئللره
خبر وئرر اوبالارا - ائللره
نه یاتمیسیز دورون شادلیق ائدین فرح گلیب دیللره
بولبول اوخور سئوینج گلیر گوللره
قارلی قیشا سون دی باهار
داغا یاشیل دوندی باهار
گولوش دی سانکی ، دوداقلارا قوندی باهار
سئوگیه باشلانیش حسرته سون دی باهار
غملر آتار سئوینج قاتار
دورنالاری قاتار قاتار
چیچک لری لئچک لئچک
سئل سولاری آشار داشار
یئل اولوب داغدان اشار
عطیر لرین قوجاغیندا ناز باهار
اوردوسونو گتیریب دیر بویانا
خوش قوخولو نوروز گولو ، بنووشه
لاله نرگیز یاییر آذربایجانا
باهارین خوش نسیمیندن بو گون روحلاندی سونبول لر
دونوب بیر جنته یوردوم آچیلدی جور به جور گول لر
بوتون گولشن لره ای دل نیگهبان اولدو بولبول لر
یاشیل چول لر صفالاندی چیچک گولدو چمن گولدو
کپنک لر گولدن گوله قونورلار
باهار گلیر پنجره نی باغلاما
بنوشه لر کردیمیزه دولورلار
بولاغ آخیر سن گؤزه لیم آغلاما
یئنه قالدی اوزو قارالیق کؤموره
ظالیم شاختا ساراییندا گول بیتیر
ایلیق یئللر اسیر سئزاق یئرینده
یاز چمنده آچیب چیچکدن چتیر
گول دردیمیز بوزا دؤنوب اریسین
خزان وورموش آرزی باغی گول آچسین
یاز گتیرسین یئنیلیک ین نغمه سین
کؤنول لرده اومود دالی زوغ آتسین
گول اوچوشسون دوداق دوداق دردیمیز
سئوگی سئلی سارسین عومور یوللارین
کؤلگه لرده سارالماسین گولوموز
اسیر تورپاق دادین آلسین باهارین
شاعیر میرزا علی معجز شبستری تبریزین شمال شرقینده واقع اولان شبستر شهرینین اهلی دیر . او 1252 شمسی ایلینده آنادان اولوب و حاجی آغا آدلی بیر تاجیرین اوغلی دیر . میرزا علی تحصیلاتین بیر کؤهنه اصول مکتبینده مشغول اولموش و اؤز یازدیغینا گوره آتاسی اونون 16 یاشیندا اولان زامان وفات ائدیب و قارداشلاری اونی استانبولا دعوت ائتمیشدیلر . معجز استانبولدا چوخ حکایت و ادبیات و تاریخ صاحه سینده یازیلان رمان لارین اوخوماقی ایله مشغول اولموشدیر . معجز 30 یاشا چاتاندا غربتی ترک ائدیب و اؤز وطنی شبستره مراجعت ائتمیشدیر و ان عزیز اوقاتینی شیخ محمود شبسترلی نین توپراغی کناریندا کئچیریب و شعر یازماغا مشغول اولموشدیر .
اثرلریندن واضح گورونور کی شاعیر اجتماعی حیات باره سینده بؤیوک و گؤرکملی آددیملار گوتوروب . مثلا دئیر کی :
چون قاییتدیم وطنه آچما دهانین دئدیلر
دینمه دانیشما و ترپتمه زبانین دئدیلر
دئدیم اللاهه باخین ائتمه یین آخر اولدوم
گر بوجور ائتمیه سن چوخدی زیانین دئدیلر
شاعیر اوز زندگانلیغیندا بئله یازیر :
"وطنه قایداندان سونرا یوردومون حالینی گؤروب نوحه خوانلیغا باشلادیم ! منیم نوحه خوانلیغیم آخوندلارین خوشونا گلمه دی و منه محاربه اعلانی ائتدیلر . 26 ایل ووروشدوم . خیرات وئردیلر منی دعوت ائتمه دیلر ، طوی اولدی منی چاغیرمادیلار ، یعنی یازدیم و گوشه کناردا باشا آپاردیم ."
او اؤز شعرلرینده خرافات اصول لاری و جهالت و ظلالته سوق ائدن عادت و مرض لری تنقید ائدوب ، اینسانلاری یاخشی شرح لر و گؤزل شعرلر وسیله سی ایله مدنیت و اجتماعی حقوق سمتینه سوق ائدیب و هئچ بیر زاددان قورخوسی یوخموش .
شعرلریندن نمونه لر عزیز اوخوجولاریما تقدیم اولونور ...
یازی نین آردی
يیغدی خير و بركت سفره سين ، احسانیله گئتدی
امن امانليق دا يوكون باغلادی ، ايمانیله گئتدی
بيگ خان اولمازسا دئيه رديك اولاجاق كنديميز آباد
او خراب كتده ، و لاكن ائله بيگ خانیله گئتدی
(سيلو) داير اولالی ، هر نه دگيرمان ييغيشيلدی
آمما خالص تميز اوونلاردا ، دگيرمانیله گئتدی
مستبد سلطاني سالدوق ، كي اولا خلقميز آزاد
سونرا باخديق كي آزادليق دا او سلطانيله گئتدی
بير (بلی قوربان!) اولوب ايندی بيزه مين بلی قوربان
آمما (خلعت وئرن) اول بير بلی قوربانیله گئتدی
دوز مسلمانه ديئيرديك : قولاغی توكلو دی بدبخت
ايندی باخ ، گور كی او دوزلوك ده ، مسلمانیله گئتدی
وئرمه (صابر) دئدی ، او دولما فسنجانی آخوندا
آغزيميزدان دا داد ، اول دولما فسنجانیله گئتدی
دئدی انسانيمیز آزدير ، هامي انسان گرك اولسون
آمما انسانليقمزدا ، او آز انسانیله گئتدی
بو قدر (دفتر) و (اسناد) له ، بير حقه چاتان يوخ
حق وئرنلر (پيتيگي) ميرزا قلمدانیله گئتدی
بيزه بير دين قالا بيلميشدي ميراث ، بيرده بو ايران
دين گئدنده دئدی : " تك گئتمه رم! " ايرانیله گئتدی
ايسته ديك قانلا يوواق ئولكه ميزين لكه سين ، آمما
ئولكه ميز خالص ئوزی لكه اولوب قانیله گئتدی
يورقانی اوغری قاپاندا ، دئدی ملانصرالدين :
نيله سين چيلپاغيدی ، اوغري دا يورقانیله گئتدی
هاوا انسانی بوغور باش باشا " گاز كربنيك " اولموش
يئل ده اسمير ، ائله بير ، يئل ده سليمانیله گئتدی
سو ، كرج دن " كلور " ايله گلی پاسلی دميرده
گوره سن " شاه سويی " تك چشمه نه عنوانیله گئتدی
تركی اولموش قدغن ، ديوانيميزدان دا خبر يوخ
"شهريارين" ديلی ده وای دئيه ، ديوانیله گئتدی
هر زامانکی باخیرام باشینا قار وار گورورم
اوغول اولموش آتا تک گوزلرین آغلار گورورم
هر طرفدن چکیلیب سینه وه داغلار گورورم
آی آلان اوستونو غم چیسگینی ، هر یانی دومان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
گورموشوک یازدا کوچک لرده چیچکلر آچیلار
هر طرفدن چیمنین سینه سینه گول ساچیلار
ماهنی لار قوشماغا باشلار یئنه ده قوشماچیلار
یاز گلیب گئتدی یئنه گولمه دین اوچ آیدا بیر آن
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
قرنیلر گئچدی سنین گولمه دی بیر لحظه اوزون
قانلی یاش توکدو سارالمیش اوزونه یاشلی گوزون
غصه دن دوندو قارانلیق گئجه اولدو گونوزون
نه سوران حالینی اولدی نه وئرن جیسمیوه جان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
آند وئررم سنی او قانه بلنمیش داشووا
گئجه گوندوز او گوزوندن توکولن قان باشووا
اورگین دردینی بیلدیر او "سهند" قارداشووا
سنی وارلیق سنی تانری سنی بو آه و فغان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
سالارام یادیما بیر لحظه او گئچمیش لریوی
توکولن سنگ جفائیله او دور دیشلریوی
ایزلرم بیر بیر او حئیرت یارادان ایشلریوی
هامی دان من سنین احوالینا آرتیق نیگران
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
ساکیت اول ، آغلاما قوی بیرجه چکیلسین بو دومان
گون چیخیب ظولمنی بیر یوللوقا قووسون بورادان
"نبی" گلسین ، بو آت اولسون یئنه داغلار آتیلان
"هجر"ین بلکه یغیلسین گوزو یولدان ، آناجان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
سوندوره بیلمه دی گوز یاشین اورکدن اودووی
چاغیریم قوی کومک ائتسین سنه اوز اولادیوی
افتخاریله بوگون ذیکر ائدرم پاک آدیوی
مرد اوغوللار بئجریب خلقه وئرن شوهرت و شان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
"بابکین"گئتدی سه بوش قالمادی آمما قوجاغین
دولودور مین ائله اوغلانلاریلا هر بوجاغین
نه قدر یئل اسه طوفان قوپا سونمز اوجاقین
ای بلالر سپری ، خالقا یامان گونده آمان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
چنلی بئلده "ده لی لر " قوی یئنه قورسون بوساطی
قوچ کوراغلو یئنه جولانه گتیرسین قیر آتی
هئچ زامان اصلین ایتیرمز او کی دوزگوندی ذاتی
آند اولا آدیوا ، آی گوزلری آغلار ، یاشی قان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
سن دویوشلرده بیر آسلان کیمی دوردون ایاغا
اوخ آتیلدیقجا بیزه سینه نی وئردین قاباغا
غم یئمکدن داها جانیم یئتیشیب دیر دوداغا
نه یامان گونلره گور قالدی بو احساسلی بالان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
بابالاردان بیزه قالمیش بو مثل هاممی بیلر
سو ٬ گلن آرخا دئیبلر یئنه بیر گون سو گلر
فلکین داش اورگین آه اوخو آخیردا دَئلر
"بارز" اوغلوندا یئتر سئودیگی یاره او زامان
آی یاغان باشینا غملر اودو ، یاسلی ساوالان
بیر چینار کؤلگه سی ، بس ائدر منه
بیر لطیف بنؤوشه ، بیر یاشیل یارپاق
حزین بیر نئی سسی بس ائدر منه
...
بیر سونبول دنه سی ، بیر آیدین سما
بیتمز بیر خاطرات بس ائدر منه
بیر حسرتسیز عمور ، بیر سونسوز وفا
بیر عمورلوک حیات بس ائدر منه
...
بیر کؤرپه گولوشو ، بیر توی صداسی
بیر دوست صداقتی بس ائدر منه
بیر قارانقوش سسی ، بیر یاز هاواسی
بیرده ائل شفقتی بس ائدر منه
...
بیر اوجا سسدی قولاق وئر اونا هایسیز گئجه لر
سارا بیر باغدی طبیعتدن آلیب قول بوداقی
بیر شیرین ماهنیدی یانلیز اوخویار ائل دوداقی
سارا بیر قیزدی سودان سورمه چکیب گؤزلرینه
جان دئییب بیرده اورکدن آرازین سؤزلرینه
سارا سئودا ایله دونیانی آتان بیر قیزدی
سارا غملر اوجاقینادا آلیشان بیر کؤزدی
بیر نجابتلی گلین دیر ائله آسلان سایاغی
قویمادی تار ائده دونیاسینی چاققال آیاقی
اؤزونو آتدی سئله اؤزگه نی حئیران ائله دی
او یانان شمعینی پروانه یه قربان ائله دی
قوشولوب سئللره گئتدی آنا یوردون ساراسی
قالدی شیرین اوره گینده یئنه فرهاد یاراسی
باغلادی ساچلارینی قویمادی بیگانه گؤره
آنا یوردون قیزی وئرمز ساچین هر کیمسه هؤره
گلین اولدو آرازا، اوردا تویون توتدو سارا
سؤیله دی اوردا اورک سؤزلرینی نازلی یارا
آراز آغلار گؤز ایله، آلدی سارا اللرینی
دارادی ائل قیزینین بیرده قارا تئللرینی
گئتدی گؤزلردن اوزاق دوشدو ائلین بیردنه سی
گؤرمه دی خان چوبانین آیریلیقین سون نفسی
سارا گؤزلردن اوزاق دوشسه ده ایتمز اثری
بیر یاراق تک سؤزونون واردی هله چوخ کسری
ایکیمیزده بیر اورک وار
یاری منده ، یاری سنده
سئوگی آدلی بیر آغاجیق
بوداق منده ، باری سنده
چیچک بیتر گول اوزونده
مین معنا وار هر سوزونده
بیر بولودوق گوی اوزونده
یاغیش منده، دولی سنده
بیراووچویام گوزوم اوودا
قاچ ها قاچدا ، قوو ها قوودا
عومروموز بیر شیرین سئودا
پتک منده ، بالی سنده
ساوالان...اوچور ایلهامیم او قوشلار کیمی کی
یاز وعده سینده
قوزانیر ماوی گویه تا اوجا باش بیر داغا قونسون
کورپه قارتال کیمی دیر
گاه چکیلیر گوزده ن ایتینجه ک
اگله نیر گاه ساوالان عشقینه _آغدان_آغا قونسون
هر اوجا داغ کی گوروسن باشی قاردا آغاراندی
اورا بیل کی ساوالاندی
آمما یوخ!
هر اوجا داغ سسیمی آلسا دا تئز قیته ره جکدی
سسی قیته رمک همان یئل بیله جکدی
آخی یئل یولچو دو گئتگین اوکی سوز ساخلایا بیلمز
یئل سوزو قاپدی قاچیردار اونو کیم هاخلایا بیلمز
یئل گئدر گیندی پیچیللار سوزو کوللار قولاغیندا
سوزو قربان ائله یر قیرنادا قانقال آیاغیندا
چئویره ر سوز چاناغیندا
جالایار داغلارا هر بیر سوزو مین سوز توره دندی
بیلمیرم سیرری ندندی
یئل گئده ر گیندی یئلی ساخلاماق اولماز
یئله بئل باغلاماق اولماز
آمما سن ای سوزو سینه نده کوزردن ساوالانیم
کیم گله صدقله زرتشت بئجردن ساوالانیم
ائلیمین شانلی داغی باباشیوا مین لر جه دولانیم
اریدیب ائل غمی بیر یول سنی کوکدن ده تالانسان
سئل اولوب قانلی دنیزلر کیمی دونیایه جالانسان
آدی دیللرده قالانسان
ساوالانسان،ساوالانسان
ساوالان ائل غمینی بللی دی ساخلار سینه سینده
سینه سی کوزدو آلودور گیزیلیک اینسی سی واردیر نفسینده
شاعرین غملی سه سینده آلگیلان ساخلا سن ای ائل داغی غملی قفسینده
ساوالان آلسادا هر سیرری سوزو داغلارا سالماز
گوره نامرد دوروبدور ساوالاندان سس اوجالماز
ساوالاندا توکولن داشلاری دیندیر دانیشالار
سالسا عاشیق نفسین کوللارا،کوللار آلیشالار
ده ده قورقود سازی چالسا
ده لی دومرول باش اوجالدار
بلی البته کی یولداش باشینی یولداش اوجالدار
سسله عاشیق سازی چالسین
سسی میز بیرده اوجالسین
اویناماق لیزگی یه دونسون
کاس شوشم گوزگویه دونسون
قوی وئرک سس سسه باهم اوخویاق بیرده کوراوغلو دلی سیندن
هجرین قوچ نبی سیندن
اوکی ظالیملری مظلوملارین اوستونده ازه ردی
او کی آسلان کیمی داغلاردا یاتیب باغدا گزه ردی
اوخو عاشیق اوخو
سن بیل اوکی تانری تانییبسان
سوزومه دوز جالییبسان
سوگوم قوی سازا گلسین
بولبولوم آوازا گلسین
یازمیشام ایوازا گلسین
گوج آلاق قوی دلی لردن
باج آلاق اجنبی لردن
اوکی بیلمیر نبی کیمدیر قویون آذر ائلینی مسخره سانسین
بیر عومور دورکی فضولی نی -نسیمی نی دانیب ایندی ده دانسین
شهریار تک سن اوجات باشیوی قوی عرشه دایانسین
قوی باخار کور تر ایچینده جوموبان اولسون -اوتانسین
اوکی آخساخدی یوبانسین
اوکی تورکون دیلین اسگیتمه گه تصویره سالیبدیر
اوکی تورکون بالاسین ایندی ده آشغالچی سانیبدیر
او تفاله بیلیرم فیکرینی طاغوتدان آلیبدیر!!
او رژیمیندی قالیبدیر
یوخسا تورکون بالاسیندان چیخیب علامه ی دوران
اونا دونیا باش اییر فلسفه ده
بیرجه نه ایران
قوی دئییم شهریاریمدان
نیسگیل او چرچی یه قالسین کی جواهیر نه دی، قانمیر!!
فیکری آللاتما دادیر خالقی ،ائلین حالینه یانمیر
اریمیر،اولمور،اوتانمیر
آخی ای قاردا،دوماندا باش اوجالدان ساوالانیم
غمی ،دونیانی قوجالدان ساوالانیم
ائل بیلیر داغلار آرا هر اوجا داغلار باشی سن سن
وئر سهنده الیوی قارداشیوین سیر داشی سن سن
وئر گیلن بیر لیک الین بیرده دماونده اونون یولداشی سن سن
اوندان آیریلما آماندی
یولوموز چندی دوماندی
قوی ایگیدلر سیزه فخر ائلیه ییبن باشین اوجاتسین
قویما قارتال دولانان یئرلره قوزغون الی چاتسین
ساوالان چنلی چاغیندا
منیم ایلهامیم اولارکن
کونلوم اوز سری سوزون صدق ایله سویلر ساوالانه
ساوالان کوز قالادار شاعیر اولانلار سینه سینده
اوردا زرتشت گئدیب تانریدان ایلهامین آلانه
اگیرم باش ساوالانه، اگیرم باش ساوالانه
نغمه سینی قوشلار باغ- باغ بـولنده،
من گوز آچـــیب، بو دونـــــیایا گلنده،
بخت اولدوزوم بورادا یانان اولوبدور
یازی نین آردی
ییغیشدی قونشولار بوتون جار آغلادی من آغلادیم
باشیندا قارقالان داغا دانیشدیم آیرلیق سوزون
بیر آه چئکیب باشینداکی قار آغلادی من آغلادیم
طاریمدا نار آغاجلاری منی گوروب دانیشدیلار
بویومو زیتون اوخشادی نار آغلادی من آغلادیم
ائلئی که اسدی بیر خزان تالاندی گوللیرم منیم
خبر چاتینجا بولبوله خار آغلادی من آغلادیم
اورک سوزون دئدیم تارا سیملر اولدی پارا پارا
یاواش یاواش سیزیلدادی تار آغلادی من آغلادیم
دئدیم کی حق منیم کی دیر باشیمی چکدیلر دارا
طناب کسنده بوینومو دار آغلادی من آغلادیم
ایللر بویو بو جامیدن اوتری دولانمیشام
گورجک سنی ، تمام وجودوم سن اولموسان
سنسیز ولی ، اوزومده اوزومدن تالانمیشام
سنلی گونش لریم منی ایزلیر آداخلی تک
نئیلیم من عاشقم ، سنی تکجه اینانمیشام
عشقیم یالان دئییل منه بیگانه سویله مه
مجنون کیمی دالینجا گزیب چوخ دولانمیشام
سنسن منیم ازل سوزومون سون حکایتی
سن ناز ائله ، کی من سوزوم اوسته دایانمیشام
عالم بیلیر کی اوزگه خیالی باشیمدا یوخ
عشقیم بو دور کی عشقین ایچون چیرمالانمیشام
من وار یوخو اودوزسام اگر سنلی گونلره
یوخدور غمیم کی سنله حیاتی قازانمیشام
قوی باشیوا اوزوم دولانیم مین نیازیله
یاندیر یانیم کی یانماق ایچون گر یارانمیشام
بیر گون گلر دئیر کی « سامع » ده گئتدی گل
گئتماق گرک ، قالماغا واخت یوخ ، یوبانمیشام
عزیز دوستوم ایل قیزیندان تشکورلر
آنا یوردوم، آنا وطن
گول اوزووه، حسرت قالیب
سن سیز، گلدیم جانا، وطن
مین داوادا، مین دویوشده
بولاشمیسان قانا، وطن
کیم دور سنه، ایری باخا؟
کیم دور، سنی دانا، وطن؟
جانیم اولسون، سنه قربان
آذربایجان، آذربایجان
بسله میسن قوجاغیندا
حیدرخان تک، قهرمانلار
دیواریندان، داشلاریندان
توکولوبدی، سئل تک، قانلار
کوراوغلونون، نعره سیندن
قورخوب، قاچار، شاهلار، خانلار
خلق میزه، ایلهام وئریر
آدلی، سانلی، ستارخانلار
ایگیت اوغلون، حسین باغوان
آذربایجان، آذربایجان
آخشام چاغی، اوبالاردا
سرین سرین، یئل لر،اسر
گدیک لری، دوتوپ دومان
دره لرده، قوزی،مئلر
باغچالاردا، عاشق آلما
داغلاریندا، جیران، گزر
آلمالاری، آغاجلاردان
خمار گوزلی، قیزلار، د ره ر
هرطرفین، باغ دور، بستان
آذربایجان، آذربایجان
تاریخ لره، سالدیم نظر
وار سنده، مین لر،قهرمان
بابک لره، اولموش وطن
ستارخاننان، قالمیش نشان
داوا گونی، میدان لاردا
دوشمن لره، قارشی دوران
دوشمن، اگر ئولدورسه ده
ال چکمه رم، سندن، اینان
سن سن منه، روح وروان
آذربایجان، آذربایجان
شاعیر"حسن جداری"
آپاریر روحومو هارا گؤزلرین،
قارا بیر محبس دیر قارا گؤزلرین،
بوراخ گؤزلرینین حبسیندن منی.
یاندیریب یاخماقدا اؤد قودرتی وار،
تکجه من بیلیرم نه حیددتی وار،
آخی، جزانین دا بیر مدتی وار،
بوراخ گؤزلرینین حبسیندن منی.
قالدیم جاذیبه نده بیهوش کیمی یم،
مرحمت گؤزله ین باخیش کیمی یم،
قفسه سالینمیش بیر قوش کیمی یم،
بوراخ گؤزلرینین حبسیندن منی .
خسته اولسام، داوام سن سن
آغاج اولسام، هاوام سن سن
اورک ائویم سنسیز تالان
آنا یوردوم، آذربایجان
جئیران اولسام ، سن داغیمسان
بولبول اولسام ، سن باغیمسان
سونبول اولسام ، تورپاغیمسان
سرین سولار ، سند ن آخان
آنا یوردوم آذربایجان
آغ بولوتلار ، یور قانیندی
مرد اوغوللار قوربانیندی
یول گورسدن ، قورآنیندی
دوشمن لری ، درده سالان
آنا یوردوم آذربایجان
من آرازام ، سن خزرسن
آغیزلاردا ، چوخ گزرسن
هر آفت دن ، بر حذر سن
قار-یاغیشلار ، سنه یاغان
آنا یوردوم آذربایجان
قول-قانادیم ، هوسیم سن
یورولمایان ، نفسیم سن
من اوره یم ، قفسیم سن
منه دایاق ، کومک دوران
آنا یوردوم ، آذربایجان
من قوش اولسام ، سن پریم سن
زرگر اولسام ، سن زریم سن
عاشیق اولسام ، دیل بریم سن
عاشیق لری ، سای سیز اولان
آنا یوردوم آذربایجان
گوزل لرین ، گوزلی سن
داد لی-دوزلو مزه لی سن
شاعیرین شعر ، غزلی سن
آدین سنین ، دیلده قالان
آنا یوردوم ، آذربایجان
رامین دوستومدان تشکورلر
گؤرنه دوشوب نامردلره دونیامیز
کابوس اولوب تمام شیرین رویامیز
گنده چکیب نامرد الی دریامیز
باغدا داها نغمه چکمیر قناری
ظلمت دوتوب بوتون گوشه کناری
داغ دیبینده آغلاییرلار بولاغ لار
یانیر آمما ایشیق وئرمیر چراغ لار
ناله سسین ائشیتمه ییر قولاغ لار
خالقیم گئنه گئدیب شیرین یوخیا
فرصت وئریر دشمن تورون توخیا
کولک اسیر خالق اوره یین دوندوروب
اولان قالان امید اوتون سؤندوروب
بیرچک لره آرزی کولون قوندوروب
الله قویما ظلم ائوی آباد اولسون
ظلمت بیزیم اؤلکه میزه یار اولسون
دشمن دی بو دوست پالتاری گئییب دیر
اؤزون خالقا مشفق چوبان دئییب دیر
ایندیه جک مین لر قویون یئییب دیر
یئرتجی قورت واختی دیر کی یئخیلسون


text:
حضرت علی اکبر ع نوحه سی
حاج اسماعیل زرین – کتاب: منشور عاشورا جلد سوم – ص 174
دور باشون اوسته گلمیشه م، گؤزلریمه ضیا اوغول
گل دیله منله بیر دانیش، قلبیمه وئر صفا اوغول
گؤر نه چتیندی من گؤره م ظولمیله قانه باتمیسان
زخملی آهو تک دوشوب ایستی قوم اوسته یاتمیسان
سیل-ی-سرشگیمی آخان قانیوه یئرده قاتمیسان
بئیله ییخیلماغون ائده ر مرگیمه اکتفا اوغول
سن منه نور-ی-عئین سن، دیزلریمه توان و تاب
روحیم او قدری قالمیری آیریلا وئر منه جواب
صوره تیمی اوغول ائدیب باشدان آخان قانون خضاب
دور دورا بیلمیره م اؤزون اول الیمه عصا اوغول
گتدی او دم کی قاصید-ی-غم منه غملی بیر پیام
یعنی قولاقیمه یئتیب اوندا کی دلنشین سلام
بیلدیم او دمده قلبیمین بندینی قیردی اهل-ی-شام
دردینه قلبیمین داخی اولمایاجاق دوا اوغول
ائیله حیصار-ی-محنته لئشگر-ی- غم سالیب منی
قرب-ی-کناریده گؤزوم گؤرموری غصه دن سنی
عرشه اوجاتمیشم اودور داد و فغان و شیوه نی
گرچه گولور بو حالیمه دوشمنه بی حیا اوغول
من نئجه یانماییم اوغول سن کیمی نوجوانیمه
سن دانیشاندا هر زمان قوَت یئته ردی جانیمه
دست-ی-قضا سپیبدی غم توپراغی دودمانیمه
آغلایاجاق نه قدری وار عمَه باجی آنا اوغول
گؤر نه بو قوم –ی- کینه جو اولدولا حقده ن کنار
ائتدی پیمبر عتره تین بیر بئله غملره دوچار
جدیمه بنزه ین جوان یئرده دوشوبدو زخمدار
جسم لطیفیوون اولوب هر طرفی یارا اوغول
.....


text:
منده بیر عکسه خوشام، آغلاییرام آغلاییرام.
بوگئجه سندن اؤتور، غم ایچیرم غم یاغیرام
باده لر نوش ائدیرم، ساغلیغینا آغلاییرام
ساغلیغیندیر دیلگیم، منده ایچیم ساغلیغینا
کئفلی لیق عالمیدیر، هم ایچیرم هم ساییرام
ساییرام باده لری، بلکه بوغملر تؤکه نه
منده غم عالمینین، هم یوخویام هم واری یام
یوخو گلمیر گؤزومه،من یاریمی گؤزله ییرم
آییق اولماق گرکیر،اللریمی داغلاییرام
جانداچیخمیرکی اؤلم،من نئجه سن سیز یاشاییم
دئمیرم دردلریمی،سن بیله سن ساخلاییرام
دئمیسن: گؤزلرینی بیر یوموب آچسان، گلرم
گئجه گوندوزدور ایشیم، هئی آچیرام باغلاییرام
سنی غربت نه سئویر سندن اؤتورچوخ داریخیب
منده بیر عکسه خوشام، آغلاییرام آغلاییرام....


text:
كــــــوچه
گئجه آی چیخمیشیدی
منیدیم بیرده او کئچمیش کوچهلر
بیرده تمام خاطیرهلر منله برابر
گینه غملر اورگیمده قالانیردی
گینه سنلن او کئچن خاطیرهلر یاده دوشوردو
او گؤزل خاطیره لر آیدینا گلدیکجه گؤزومده
آلیشیب اوددا یانیردیم
دانیشیردیم آییلا ، اولدوزايله ، چایلا ، چمنله
آی او گونلر کی گزیردیک بو داریش کوچه ده سنله
آیاغیم کوچه یه چاتدیقجا اورک دردینی دئشدی
اوتوروب سئیر ائله دیم خاطیره لرده ؛
گؤزیاشیم خاطیره لر تابلوسینا باخدی تؤکولدو
سئل کیمی آخدی تؤکولدو
او گؤزل گونلریمیز یادیما دوشدو
سنی آختاردی گؤزوم پنجره لرده
سونرا ایتگین ایتیرنلر کیمی قاشدی
او زامان سن دولانان یئرلره باخدی
آمما بوش یئرله ساتاشدی
یئنه غم کاسه سی کؤنلومده جالاندی
یئنه کؤنلوم یارالاندی
نه گؤزل گونلریمیز سنله واریدی او صفالی کوچه ده
حیف او سئودا ، او محبت بئله نیسگیللی قورتولدو
نئجه تئز عشقیمیزین یاسی دوتولدو
نئجه تئز خوش گونون عومرو سونا گلدی
نه بیلیردیک؟ بئله دووران دؤنهجکمیش
نه بیلیردیک؟ کی بوتون آرزولار ایمکان اولا بیلمز
نه بیلیردیک؟ یانار اودلار سؤنه جکمیش
حیف اولدو، او گؤزل خاطیره لر دؤندو غم اولدو
نه گؤزل فیکرو خیالیله یاشاردیق
گله جک گونلریمیزدن سؤز آچاندا
بوروشوردوک گولیله ، چایلا ، چمنله
آرزولارلا قاریشاردیق ، ساواشاردیق ، باریشاردیق
نه گؤزل دیر بیری نین کؤنلونو آلماق
قولونو سئوگیلینین بوینونا سالماق
سارماشیقلار کیمی شوقیله ساریشماق نه گؤزل دیر
هردن هردن اوتوروب فیکره دولاندا
او عزیز خاطیره لر یاده دوشرلر
گؤزو یاشلی یاغاجاق بارلی بولودلار کیمی دوللام
دییه رم هئچ گؤره سن بیر دوشه رم یادینا منده
گول آچار سنله کئچن گونلریمین یادی سینمده
شوقیدن گوللریم ایستر کی آچیلسین
آچمامیشدان ولی سوللام
نه دئییم کی منه گول وئرمه لرین یاده دوشنده ده لی اوللام
اوتوروب آغلاشارام خاطیره لر له
نئیله مک سن بئله سئودین
منده سن سیز یاشارام خاطیره لرله
من دئییردیم کی محبت گولونون رنگی سولانماز
نه بیلیردیم کی سولارمیش
نه بیلیردیم کی فلک بئیله قویارمیش
منی سن سیز سنی من سیز
خسته کؤنلوم گینه سن سیز نئجه حسرتلی سیزیلدار
کاش بیلیدین بو سینیق سازدا نه لر وار
آمما سن هاردان بيلرسن
بیر مثل واردی دئیه رلر کی اورک یانسا گؤز آغلار
سنین آمما اورگین وارسادا داشداندی ، دمیردندی نه داشدان
کیم گؤروب؟ گول گویهره سولموش آغاجدان
بسله میشدیم سنه بیر شانلی محبت
کؤنلومون آیناسی آمما داشا گلدی
شوشه تک پول پول اولوب دوشدو داغیلدی
باشلادی سولماغا گوللر
بختیمین ترلانی دا اوچدو باغیمدان
کؤچهری قوشلاریله گئتدی قوتولدو
بیلمه دیم؟ هاردا دوتولدو
ائله بیر اینجه کؤنول صاحیبی آنجاق کی من ایدیم
ائله بیر قاینار اورک کی اؤزو سیندی
سنی سیندیرماق اوچون اولمادی مئیلی
سنده سئودین قالا یالقوز ـ قالا حسرتلی گیلئی لی
نه بیلیردیم؟ بئله سئومک ده اولارمیش
نه بیلیردیم ؟ کی محبت گولونون رنگی سولارمیش
نه ببیلیردیم ؟ نه بیلیردیم ؟