text:
یوهان قوتنبرق
یوهان قوتنبرق (آلمانجا: Johannes Gutenberg) انسانیت تاریخینده ایلک دفعه اولاراق متال لؤحه لرین کؤمکی ایله کیتاب چاپ ائتمه اصولونو ایلین آلمان ایختیراع چی سی اولموشدور.
کیتاب چاپیندا حرکتلی متال لؤحه لرین تطبیقی اینقلاب تؤره دیر. آوروپادا کیتاب ایستحصالی گوجله نیر و بوتون دونیایا گئنیش یاییلماغا باشلاییر. او رنسانس دؤورونون آچاری حساب ائدیلیر. قوتنبرقین ایلک چاپی اولان اینجیل (Bibliya) اؤز یوکسک کیفیتی ایله مشهور دور.
یوهان قوتنبرق تخمینا ۱۳۹۷، ۱۴۰۰ – جی ایللرده ماینس (Mayns) شهرینده آنادان اولموشدور. اونون آتاسی جناب گئنس فلایش (Qensflayş) تیجارت ده چالیشیردی. او دؤورون دبینه گؤره یوهان گئنس فلایش اؤز سوی آدینی دییشه ره ک واختیلکه () یاشادیقلاری یئرین آدینی گؤتورور. ۱۴۱۱ – ۱۴۲۰ – جی ایللرده قوتنبرق عایله سی پاتریشیا و وطن داشلار آراسیندا باش وئرمیش مناقیشه یه گؤره ماینسدان استراسبورگ شهرینه کؤچورلر. بورادا او عمرونون چوْخ حیصّهسینی کئچیر ه ره ک داشلارین پارداقلانماسی، و گوزگولرین حاضیرلانماسی ایله مشغول اولور.
۱۳۴۰ – جی ایل کیتاب چاپینین ایختیراع سی ایلی حساب اولونور. قدیم سندلره گؤره، ۱۴۴۴ – ۱۴۴۶ – جی ایللرده پروکوفی والدفوگئل (prokofiy Valdfoqel) گیزلی مکتوبدا باشقالاری ایله القیه علاقه گیره ره ک "سونی مکتوبون " سیرلرینی ساتماغا چالیشیر.
قوتنبرقین گنیال (genial) ایختراع سی اوندان ایعبارت ایدی کی، او متال حرفلری ترسینه اولاراق متالدان قاباریق شیکیلدن حاضیرلاییر. بۇ حرفلردن ییغیلان متن لری او سونرا کاغیذین اوزه رینه چاپ ائدیر ایختراع نی گئنیش تطبیق ائتمک اۆچون اونون وسایتی (vəsaiti) چاتمیر.
۱۴۴۸- جی ایلده ماینسا قاییدان قوتنبرق یوهان فاوست ایله مقاویله باغلاییر و اونا ۶٪ و گونده لیک ۸۰۰ گولدن پول اؤده مک له متبه انینین ؟(mətbəəninin) شریکلی صاحیبی اولورلار. قوتنبرق اساس کاپیتالی حیصّه – جیسسه آلیردی. دؤوریینده () پولو آرتماسی ایله فاوست تدریجاً اوزاق لاشیر و ۱۴۵۲- جی ایلده واختی – واختیندا ۸۰۰ گولدننین اؤده نیلمه سینه گؤره ایللیک حاققدان آزاد اولونور.
کیچیک مالیه وسایتی و هئچ بیر تجروبه یه مالیک ایشچیلرله قوتنبرق بؤیوک نایلییت (nəailiyyət) الده ائدیر. ۱۴۵۶ – جی ایلده او ۵ موختلیف فورمادا حرفلر تؤکور و الیا دوناتین لاتین قرامرینی (qrammatikasını) و ایکی اینجیلی چاپ ائدیر.
قوتنبرق چاپ ایشیندن گلیر گلنه قدر اوزون مدت شریکینه پول وئرمکدن بویون قاچیریر. فاوست اونو محکمه یه وئره ره ک فایزلرین (faizlərin) اؤدنیلمه سینی طلب ائدیر. محکمه ده او اودوزو و مطبع بوتونلوک له فاوستا کئچیر و قوتنبرق هر شیی تزه دن باشلامالی اولور. او سونرا وطنینه قوتنبرقه قاییدیر و اورادا یئنی جاپ مطبع سینین آچیلماسی ایله مشغول اولور.
مایس ده یاشایان حقوق شناسی دکتور. کونراد هومری ایله قوْتنبرق آراسینداکی راضی لاشمایا اساساً ۱۴۶۸ – جی ایلده او چاپ مطبعه سی یارادیر. ۱۴۶۵ – جی ایلده قوتنبرق ناساو زاده گانی طرفیندن سارایا گؤتورولور. اونا ایللیک پالتار، شراب، بوغدا وئریلیر و وئرگیلردن آزاد اولونور.
قوتنبرق عمرونون سونونا کیمی ماینس دا یاشاییر. ۱۴۶۸ – جی ایلده او وفات ائدیر. وفاتیندان سونرا اونون دقیق هارادا دفن اولونماسی معلوم اولمادیغیندان قبری معلوم دئییلدیر.


c: text/html

text:
«تورک» توپراقلاریندا، «کورد» اساسلی پولیتیکالارین گئرچه یی ندیر؟
گیریش
اونوموزده کی گونلرده عراقدا کورد بولکه سی سایلان یئرین مسئولو اولان (جناب بارزانی) نین ایسته یینه گوره مستقیل لیک اوغروندا سوزده عموم خالق سوروغوسو (رئفراندوم) آپاریلماغانیا حاضیرلیق ایشلری آپاریلیر. بو اولقونو (حادیثه نی )دوزگون گوتور ـ قوی ائدیب ، اینجه لمک (آنالیز ائتمک) اوچون ایلک باشدا کورد تاریخینی ، چئشیدلی دووره لرده اونلارا یازیلان سئناریولاری، گوزده ن کئچیریب، سئناریو ایجراچیلارین، کیملر اولدوغونو اله آلیب، اونلارین آرخاسینداکی گوجلری و بو گوجلرین اوزون وقیسا وعده لی سیاسی، نیظامی و ایقتیصادی،استراتژیک چیخارلاری آراشدیریلمالیدیر.
بورادا بونو خاطیرلاتماق ایستردیک کی بیز حقیقی اولاراق هئچ بیر میللتین اوز مقدراتینی اوزونون تعین ائدیب، یادلارین اسارتینده ن قورتولماسینا قارشی دئییلیک ، آمما بئله بیرمرحله ده اوزگه میللتلرین حاقلارینا تجاووز ائدیلمه مه لی و اونلارین اراضیلرینه حورمتله یاناشیلمالیدیر.اوز خالقینین و قونشولاری نین رفاه و امنییت ایچینده یاشامالاری اون پیلانا آلینمالیدیر.
اينسان، ياشاديغی مدتجه، آنجاق اوز ياشاديغی حیات بویونجا باش وئره ن (اولقولارین ) حاديثه لرين شاهیدی اولا بيلر! و کئچميشده، ياشامادیغی اوچون او دوورون حادیثه لرینی
یازیلاردان و او دوورو یاشامیشلاردان اویره نمک مومکوندور. تاریخی اولوشوملاری داها دوزگون (تدقیق ائدیب )اینجه له ییب ، آراشدیریب و ايشيقلاندیرماق اوچون تاريخ، ائتيمولوگييا، آرخئولوگييا، ائتنولوژی کيمی قایناقلارا موراجیعت ائدیلمه لیدیر. کئچميشدن قالان سندلر، آرخئولوژیک تاپینتیلا، ال و آرخیولوژیک یازیلار بو تدقیق ایشینده یاردیمجی اولا بیلیرلر. دیلچیلیک بیلیمی ، فولکلور و کولتوره ل قایناقلارا سؤيکنه ره ک کئچميش تاریخی حاديثه لره ایشیقلیق گتیریله بیله ر. بوتون بونلاردان الده ائدیله ن بیلگیلر و یوروملامالار (شرحلر ) قاچينيلماز اولاراق معين بير سوبيئکتيوليگی ده احتيوا ائدر. «بو او آراشدیریجیدان آسیلی دیر.»
آما طبيعیدیر کی، سوبيئکتيوليگين ده بير اؤلچوسو اولماليدير. شریف خان چیزیرلی آدلی بیر پان کورد چوخ گوزل اوز قورودوقلاری اویونو بئله جه سینه ایشیقلاندیریرکی : «…،کوردلرين تاريخی ايله علاقه دار بوآن دئييلهجک شئيلر چوخ محدوددور. آما بونا باخماياراق بؤلگهنين تاريخی ايله علاقه داراهميتلی آراشدیرمالارموجودور. بو آراشدیرمالارین نتیجه لرینی توپلاییب اونلاردان بیر خیالی نتیجه چیخاریلماسیندا ، ان اهمییلی رولو موجود تاریخی سندلر یوخ !!!، عکسینه تاریخی آنلاییشلار و نظرییه لر اوینایاجاقدیر….”
علم ده ن اوزاق تاریخی آراشدیرمالارداکی بوشلوقلاردان یارالانیب، واقعیتلری جعل ائدیب،۲۱ نجی یوز ایلینده قوندارما و یالانچی تاریخ یازماغی اوزلرینه دوکان ائده ن پان کوردیزم، پان فارسیسم لر اوز فاناتیک گوروشلرینه و جینایتلرینه براعت قازاندیرماغا چالیشیرلار. اونلارین بو گولونج حرکتلری ، اونلارین چاغداش دونیادان نه قده ر اوزاقدا قالدیقلاری نین گوسترکه سیدیر.
آشاغیدا بیرنئچه قیسا فاکتا ایشاره ائدیریک:
۱ـ بوتان احمدی پان کورد تئوریسین یازیر: «کوردلرين منشايی اسکی چاغا دایانیر و گوتيلر، لولوبیلار، کاسی لر، اورارتولار، مادلار، و…. بير کورد دؤولتلريميشلر!!!.»
۲- جمشيد بندری : “کورد تاريخ و مدنییت ” آدلی کيتابيندا، بنزر بير شکیلده ، گوتیلری، کاسسيلری، مادلاری، هورريلری، اورارتولاری و…. کوردلرين آتالاری اولاراق گؤسترميشدیر.!!
۳- محمد امين عاغيللی ده … سومئر، سوبار، آسور، گوتی، لولوبی، کاسی ميتهنی، نايری، موشکی، شئيی، ماننا، اورارتو، جيرتيی، ماد، فارس، و… کورد ایمیشلر کیمی گوسته ییر!!!
۴- و…
البته یئنی نسیل کوردلر، علمین ایلرله مه سی و چوخلی میللتلرین دیل و کوکلرینین بللی اولماسی ایله بیرآز گئری آدیم آتاراق : سومئرلری، آسوری لری، ساکالاری (يسکيت)،و حتی فارسلاری اوز لیستلریندن چيخارميشلار!!؟؟؟.
زیرا یئنی علمی قایناقلارا گوره ، سومئرلرین تورک منشالی اولدوقلارينا داير چوخ سايدا قطعي و دقيق دليللرواردیر! تورک دوشمانچیلیغی ذهنییتی و آریاچیلیق خومیالاری یازیلان بو کیمی اثرلر علمده ن اوزاق اولوب، اوزونو و میللتینی آلداتماغا خیدمت ائدیر.
آسوری لر ایسه یئنه علمی و دیلچیلیک آراشدیرمالارا گوره هند – اوروپالی اولمادیقلاری اثبات ائدیلمیشدیر ، بونلارا علاوه حالا او میللته منصوب یوزمینلرجه اینسان یاشاماقدادیر و کوردلر ایله هئچ بیر باغلاری اولمادیقلاری اورتادادیر!!
فارسلارین دا اوزامان مستقیل و داها اسکی و کوکلی میللت اولمالاری سوال آلتینا آلینیر؟ اونلارین ساکا – ايسکيت سويونا باغلانمالاری ایمکانسزدیر چونکی سومئرلرده اولدوغو کیمی بو میللتلرینده اتصاقی دیللی اولدوقلاری معلومدور. بئله لیک ایله تئوریلری سویا باتار!
پان کوردیزمی یارادان تئوریسینلریندن بیری اولان «مینورسکی» ایسه کوردلرين منشايينی ایلک اولاراق ماد – ايسکيت آدلاندیریب، داها سونرا يالنيز ايسکيت اولدوقلارینی آچيقلامیشدیر. ايسکيت لرین ده بیر فارس قومو اولدوقلارینی گؤسترمیشدیر لاکين بو گون ايسکيت لرينده تورک طايفالارينین ايچينده اولدوقلاری، یعنی بير کونفدراسيون اولدوقلاری شکلينده ايرهلی سورولن تئز ایسه داها بير آغيرليق قازانميش وضعيتدهدير!؟
بو پیلانی قاباغا آپاران قوه لر ایسه سون چاره نی کوردلرین بولگه ده یاشایان اسکی میللتلرین قاریشیمی (سئنتزی) اولدوغو تئوریسی نی اورتایا آتماق اولموش!
بیزه گوره بو تئوری نین اورتایا آتیلماسی نین اوزوده مقصدلیدیر. یعنی اسکی میللتلرین مدنییت ینده ن کوردلره بیر پای وئرمک مقصدی گورولور. بیزه گوره کوردلرده فارسلار کیمی، هیند قاره سینده ن کوچن چئشیدلی کورد طایفالاری اولوبلار. بو بولگه نین داغلاریندا ایسکانلاشیبلار. عکسینه منطقه ده اولان مدنییت یارادان میللتلره قاریشمامیشلار. اونلار حتا اوز آرالاریندا دا بیر ـ بیرلری ایله موناسیبتده قورمامیشلار. بیر کورد طایفاسی نین اوبیری طایفانین دیلینی آنلاماماسی بو حقیقتین آچیق گوسترگه سیدیر.
شریف خان جزیری بو موضوع حاقيندا بونلاری سؤيلهيير؛ «کوردلر هر ايستيقامتده بير قاریشیم ديرلار. بولگهده ياشاميش و مدنییت قورموش خالقلار ايله هيند- آوروپالی بويلارين بيرلشمهسيندن تشکول ائدن کوردلر، هر ايکی آنا کوکون ايزلرينی داشییرلار!.»
علیرضا اوزده میر آراشديرماسيندا بئله یازیر: « کوهنه قايناقلاردا کورد سوزونو تاپماق، سيبيريا مئشهلرينده و اورالارداکی قبيلهلر حاقيندا معلومات تاپماقدان داها چتيندير!… کوردلرين اوز قايناقلاری ايسه قيساجا ، يوخدور. اوسته ليک کوردلرين ياشاديغی بولگه، اسکی چاغدان گونوموزه قده ر ان چوخ يازينين قالديغی، موختليف ديللردن ميليونلارلا سندین تاپيلديغی بير بولگهدير. آسور و سوریانی مدنيتلری کوردلرله عينی بولگهنی پايلاشماقدادير. ميليونلارلا سند ايچينده بير دفعه ده اولسون کوردلردن بحث ائدیلمهسی گوزه ده یمیر .عین زاماندا مصر، آنادولو، ايران( آدلانان ) مدنيتلرينده ده بونو گورمک مومکون دئییلدیر.بیر صورتده کی، بونلارين آدی کئچمهلی ايدی، ان آزی يونان و روم قايناقلاريندا کوردلردن آد آپارماسی لازيم ايدی. هئردوتون اولومسوز اثرينده، يا دا اورتا آسیا ايچريسينده کی شهرلردن و قبيلهلردن آد چه کن پتولئمايوس یاخود استرابونون اثرلرينده آدلاری گتیریلمه ليدی. هئچ اولمازسا، اورتا عصرلرين باشلاريندا يازيليب گونوموزه چاتان بويوک حجملی ائرمنی و گورجو اثرلرینده اونلارین آدلاری وار اولمالی ايدی…» آما هئچ بير چاغدا و تاريخی سندده «کورد» آدينا راست گلينه بيلمير!!!
آراشديرماجی عمر اؤزو ييلماز دا بو موضوع دا قیساجا بونلاری سويلهيير: «مسیحی لرین ايلک ياييلديغی يئرلر آسیادیر. بير چوخ خالق (روملار، ائرمنيلر، سوریانیلر، کلدانیلر، عربلر و….) مسیحی لیکله موناسيبت قورارکن، مسیحی ميسيونئرلرين کوردلرله قارشيلاشماماسی و هئچ بير مسیحی قايناغيندا کوردلردن بحث ائديلمهمهسی،
اونلارين ۳نجی و ۴نجی یوز ایللرده (عصرلرده) بئله اورتا شرقده اولماديقلاری نین ان اهميتلی گوستريجيسيدير.»
بوگون یاراتماغا چالیشان اسکی کورد مدنییتی نین تعجوب دوغوران طرفی بودورکی، اونون بیر ملت اولاراق نه تاریخی معماریسی ، نه تاریخده بیر آدی، نه بیر یازیسی، ونه ده دولتی اولموشدور!!!؟؟؟
البته بو بوشلوغو دولدورماق اوچون ۱۰۰ ایله یاخیندیرکی، چیخارجی دولتلرین سفارشی ایله یالان یازان و معرکه بازلیقلا (اورتا قیزدیران ) مشغول اولان سوزده آراشدیرماجی یازارلارا مسئولیت وئریلمیشدیر. !!! و ساحه ده کورد سیلاحلی قوه لری اربابلارینین یاشیل ایشیق ایله منطقه ده یالانچی بوحرانلار یاراداراق، سیلاح گوجونه دایانیب ، اوز جنایتکار قوه لری واسیطه سیله هده ـ قورخو یارادیب، قتل عاملار ائدیب ، آدیم آدیم بولگه ساکینلرینی اوز دوغما یورد ـ یوواسیندان قووب، سوی قیریملارینا ال آتیب و اراضی قازانماغا چالیشیرلار! خیالی بویوک کوردوستان یاراتماق ایسته ییرلر. بو ایشده باتی عسگری و ساواش پیسکولوژی متخصیص لری اونلارین یانیندا اولوب، موفته سیلاحلارلادا اونلاری سیلاحلاندیریب و مدیا واسیطه سی ایله چیرکین عمللرینه مشروعیت قازاندیریرلار.
آشاغیدا قیسا جا بوسیلاحلی قوه لرین یارانیشنی و کیملرین حمایسی آلتیندا اولدوقلارینی گوزده ن کئچیرمک ایستردیک:
کورد سیلاحلی قوه لرینین یارانیشی!
بازرانی جریاتی (حزب دئموکرات کردستان)
بارزانی عشیره سی ، پروشین، مزوری، هِرکیان، شیروان و بَرادوست طایفالارینی یانینا آلاراق اوز گوجونو و بولگه سینی گئنیشلندیردی. و خارجی گوجلرین یاردیمی ایله عراقین قوزئی بولگه سینین چوخونو اوز کنترول آلتینا آلدی. بو گوچلنمه و باغلیلیق عثمانلی امپراطورلوغو اوچون خطر ساییلیردی بونون اوچون دواملی اونون والی لری ایله ، بارزانی عشیره سی آراسیندا سورتوشملر باش وئریردی!
ایکینجی شیخ عبدالسلام دوورونده ایلک سیستماتیک سیلاحلی مبارزه باشلادی، عثمانلی دولتی بو عصیانا قارشی اردو گونده ریب، بیر آغیر ساواش نتیجه سینده بارزانی سیلاحلی عصیانچیلار یئنیلدی! آمما اونلار آراسیرا پارتیزانی شکیلده عثمانلی دولتینه قارشی ساواشمایا دوام ائتدیلر!
۱۹۱۸-۱۹۱۴میلادی ده بیرینجی دونیا محاریبه سینده فرصت دن فایدالاناراق انگلیس لرین گوستریشی و ایمکانلاری ایله عصیانا قالخدیلار و عثمانلی اوردوسونا عسگر و وئرگی گونده ریلمه سینه انگل اولدولار! بوباش قالدیرما نهایت بارزانی لرین یئنیلگه سی ایله سونوجلانیر و عبدالسلام یاخالانیر و آسیلیر .
عبدالسلامین اولوموندن سونرا عشیره باشینا شیخ احمد گلیر، او خارجی دولتلرین بویوروغو ( فرمانی) ایله نقشبندی طریقتینین حمایه سینیده قازاناراق، بیرینجی دونیا ساواشی( محاریبه سی) ایله داغیلما حالینه گه لن عثمانلی دولتینه میدان اوخوماغا باشلاییر. عثمانلی دولتینین عراق دان چئکیلمه سی ایله اورادا دولت اوتوریته سی بوشلوغو یارانیر. بو بوشلوقدان فایدالانان بارزانی عشیره سی یئنیده ن عصیان ائدیر.
۱۹۳۲ عراق مرکزی دولتی شیخ احمد و بارزان عشیره سینه هجوم انده رک، اونلاری ترکیه سرحدلرینه دوغرو گئری چکیلمه یه مجبور ائدیر. شیخ احمد تورک دولتینه تسلیم اولور،و آنکارا اونو ارض روما تبعید ائدیر!
۱۹۳۳ نجی ایلینده عراق دولتی عمومی عفو اعلان ائده ره ک، شیخ احمد و قارداشلاری عراق دولتینه تسلیم اولورلار.
مولا مصطفی بارزانی دوورو!
۱۹۴۳ نجی ایل عراق حاکمیتی نین غربه قارشی سیاست آپارماسی طبیعی دیر کی اونلارین خوشونا گئده بیلمه زدی . بو سببده ن، بارزانی عشیره سینه یئنی بیر وظیفه وئریلدی!
مولا مصطفی بارزانی اوز یانینا بیر نئجه عشیره نین آغالارینی آلیب، بارزانا دونه ره ک ۵۰ ایله یاخین سوره ن ساواشین پایاسنی قویدی، تاریخچیلرین یازدیقلارینا گوره ایکی ایل سونرا، یعنی (۱۹۴۵) نجی ایلده، عراق مرکزی حوکومتینه قارشی مغلوبییته اوغرادیقدان سونرا اوزو و ۳۵۰۰۰ نفردن اولان عشیره سی گونئی آزربایجانین غرب ایالتلرینه کوچ ائتمه یه مجبور ائدیلیر.
بورادا بئله بیر سوال اورتایا چیخیر . بو سورگون ائدیلمیشلر نه ده ن ایران آدلانان یئرده موجود اولان کوردوستان منطقه سینه کوچمه ییرلر؟ بیر صورتده کی اوز باجی ـ قارداشلاری نین ایچینده داهادا قولای یاشایا بیلیردیلر. طبیعی دیرکی بوردا غربین خصوصیتله اینگیلیسلرین اوزون وعده لی ایستیراتئژیلری و منطقه ده کی پیلانلاری اساس رول اویناماقدادیر. چونکی اینگیلیسلر ده بیر تورک دوشمنچیلی یی وار، اونلارین الی ایله ایران آدلانان یئرده عمدی اولاراق حاکمییت تورکلرده ن آلینیب فارسلارا وئریلدی . عین زاماندا روسلار و اینگیلیسلر آزربایجانلا ، تورکییه آراسیندا بیر کورد دوواری نین یارادیلماسینی اوز سیاسی چیخارلاری و غربین منافعی اوچون اویقون گوروب و گورمکده دیرلر.
بوسیاست هم تورکییه ده همده گونئی آزربایجاندا حیاتا کئچیریلیر. بوگون تورکییه ده کی ایغدیر و قارص ایاللتلری گئت ـ گئده کوردلشدیریلیر. گونئی آزربایجانین غرب ایالتلرینده ده دوروم بللی دیر. ائله بو پیلان اساسینده باریزانی نین ۳۵۰۰۰ نفرلیک عشیره سی سویوق بولاق (مهاباد)، سولدوز (نقده) اوشنو(اشنویه) ده یئرلشدیریلدیکلری حالدا باریزانی جنابلاری اوزو کرج شهرینده یاشاماغی ترجیح ائدیر !
بونودا خاطیرلاتماق یئرینده اولار کی، اینگیلیسلرین کوردلشدیرمه و روسلارین ائرمنی لشدیرمه سیاستی قولدور ریضا دوورونده ن بوگونه قده ر تئهران رئژیملری نینده سیاستی دیر. ایران، عراق ساواش دوورونده و گونده لیک سیاستده ده بیز آزربایجانلیلار بونون شاهیدی اولوروق .
مولا مصطفی باریزانی تئهرانین ریضایتی ایله اوز عشیره سینی آزربایجانا یئرلشدیرمه سی نتیجه سینده قاضی محمد و اونون حرکتی گوجلنمیش اولدو . باشقا سوزله دئسک باریزانی بیر اوخلا ایکی نیشان وورماغا چالیشدی. بو وضعیت آزربایجاندا ده نگه نی( تعادولو) بیر بیرینه ووراراق، میللی دوولتیمیز حضورو ساغلاماق، روسلاری راضی سالماق اوچون اونلارا آذربایجان داخیلینده خود موختارلیق تانیماق زوروندا قالدی! باشقا سوزله دئسک میللی دوولتیمیز و دولت باشچیسی پیشه وه ری تاسوفله بو نوقطه لری نظره آلماق زوروندا قالمیشدیر:
۱- بیر یاندان آزربایجاندا اولان روسلارین ریضایتینی جلب ائتمک و او آندا سورتوشمه لرین قارشی سینی آلماق ایدی . چونکی روسلاردا قاضی محمد و بارزانی حرکتینه مثبت یاناشیردیلار.
۲- تهران حاکمییتی ایله ساواشدا اولدوغونو دوشونوب، کردلری تئهرانا قارشی اوز متحدی گورور، بیرلیکده داها گوجلو اولاجاغینی دوشونوردو.
بو سببده ن اونلارا آزربایجان ایچینده خود موختارلیق وئردی ! آمما اونلار سونرالار او خود موختار بولگه نی میللی دولت اولاراق جمهوری عنوانی ایله آدلاندیردیلار. بئله لیکله تاریخی واقعییتلری دانیب، و تاریخی جعل ائدیب سونرالیقدا اورتایا قویولاجاق بویوک کوردوستان پیلانین بیر پارچاسی کیمی بیر ترکیب حیصه سی کیمی گوسترمه یه چالیشدیلار !
بو اویون اوقده ر آچیق وآیدین دیرکی، آنلاماماق اوچون ساتقین ، یادا جاهیل اولماق گره کیر!
بیر حالده کی ۱۹۴۶نجی ایلده آزربایجاندا ، ایرقچی پهلوی رئژیمی و اونون الی قانلی ایشغالچی اوردوسونون الی ایله قتل عاما ال آتیب، میللی حوکومت منسوبلاری اولدورولوب یاخود سورگونلره گئتمک زوروندا قالمیشدیلار، باریزانی و قوشونو ایران آدلانان دولتیین حمایه سی آلتیندا عراقا قارشی عراق کوردستان دمکرات پارتیسی نی گونئی آزربایجانین گونئی باتی (جنوب غرب) شهرلریندن بیری اولان سویوق بولاق (مهاباد )دا قورور!!!. ائله هامان شهرده ده قاضی محمدی ملی ایستک لری اون پیلانا چکدییی اوچون اوز خیانتکار سیاستلرینه قوربان وئریر !!!!! و (باریزانی ) تئهران رئژیمی نین حمایه سینی قازانیر.
خاریجی گوجلر عبدالكريم قاسم ین شاهلیق دوولتی نی دئویرلمکله حاکیم اولان بوشلوقدان فایدالانیلیب، مولا مصطفی و چئوره سینی عراقا گونده ریب، او اولکه نین نفتیندن پای آلماق اوچون اوندان عراق دوولتینه قارشی بیر باسقی واسیطه سی کیمی یارارلانیلیرلار ( ایستیفاده ائدیلیر).
نهایت ۱۹۶۳ نجی ایلده عبدالسلام عارف ین ایش باشینا گلمه سی ایله مرکزی دولت ایله کوردلر آراسیندا آتش کس آنلاشماسی ایمضالاندی! آمما بو آنلاشمانین کئچرلی یی ایکی آی اولدور، ۵ آی سونرا ایکینجی بیر آنلاشمایا قول چکیلسه ده اربابلارین سفاریشی ایله تیکرار ایکی آی ایچینده بوزولور…!
باریزانی خاریجی گوجلرینین توصیه سی ایله، ۱۹۶۵ نجی ایلده باشقا کورد طایفالاری تصفیه ائده ره ک حزبی ( کوروستان دئموکرات پارتیسی) انحصاری اولاراق الینه کئچیردیر!
باریزانی نین بو تک باشینا لیدرلیک دوورونده ، پهلوی رئژیمی، غربلی گوچلرین فرمانی ایله ، بوتون دولت و اردو ایمکانلارینی بارزانی عشیره سی نین ایختیاریندا قویدو. بئله لیکله خاریجی دوولتلر ۱۹۶۶ نجی ایلینده عراق دولتیندن بویوک نفت امتیازینی آلماغا نائل اولدولار !
خاریجی قدرتلرین دخالتی ایله یاناشی عراقین ایچینده اورتایا چیخان چتین لیکلرین موجود اولماسی، عاریفین اولدورولمه سی ایله دولت اوتوریته سینین بوشلوغوندان فایدالانان باریزانی، یئنی ایش باشینا گه لن صدام حسین ایله ۱۹۷۰ نجی ایلده ۱۵ مادده لیک بیر آنلاشما ایله یئنی امتیازلار آلماغا چالیشدی!
صدامین دوغو بولوکا( شوروی چنبری) یاخین لیق گوسترمه سی، باتیلیلاری(غربلیلری ) قورخوداراق، بیرنئچه آی سونرا باریزانی لری تهرانین حمایه سی آلتیندا یئنه ساواشا گوتوردولر!
غرب ین پهلوی رئژیمی واسیطه سیله عراق دوولتینه قارشی اولان باسقیلار نتیجه سینده عراق دوولتی مجبوری اولاراق ۱۹۷۵ نجی ایلینده الجزیره آنلاشماسینا قول چکدی!
بو آنلاشمایا گوره باریزانی یئنه ایران آدلانان اولکه یه سیغیناراق (کرج شهرینین عظیمیه بولگه سینده) اولان اوز اختصاصی ائوینه یئرله شیر. بوتون ریفاه و امنییت ایچییده اوردا یاشاییر. بارزانیین بو ساتقینلیغی و هر آن ساتیلماغا مئییللی اولماسی ،کوردلر آراسیندا بیرسیاسی ترمینولوژونون یارانماسینادا سبب اولموشدور. (مماشاتچی)!
ایران آدلانان یئرده شاه رئژیمینین ، سوزده ایسلام جمهورییتی ایله ،ده یشمه سینده ن بیر ایل سونرا ۱۹۸۰ (۱۳۵۸ گونش ـ شمسی) بارزانی ، خرچنگ( سرطان ) خسته لیغی نتیجه سینده آمریکادا دونیاسینی ده ییشدی!!
باریزانینین اولومو هر بیر دیکتاتور رئژیملرده اولدغو کیمی، کوردلر آراسیندا دا بیر بوشلوق یارتدی، اونون یئرینی الده ائتمک اوچون رقیب دسته لر آراسیندا دویوشلره سبب اولدی.
۱۹۷۶ نجی ایلین آوریل آییندا جلال طالبانی فرقه دن (حزب ده ن) آریلیب و سورییه نین پایتختی اولان دمشق ده یئنی بیر تشکیلات یاراتدی . بو تزه یارانان تشکیلاتین آدی (کوردوستان یورد سئوه رلر بیرلییی)ایدی. امپریالیست اولکه لرین یئنی بیر تشکیلاتا و چئشیدلییه احتیاجلاری اولدوغوندان طالبانی نی دستکله مه یه (حمایت ائتمه یه) باشلادیلار. بونون نتیجه سینده ، چوخ آز بیر مدت ایچینده کوردوستان یورد سئوه رلر بیرلیی او قده ر گوچلندی کی، اوز مرکزین دمشق دن سلیمانیه یه داشیدی!
بو یئنی تشکیلات اوز گوجونو اساس اولاراق، بارزانی نین اونم وئرمه دیغی سورانی کوردلریندن آلدی! و حالا بو ایکی تیره لیک اربیل و سلیمانیه آراسیندا موجوددور!
باریزانی و طالبانی اوز آرالاریندا گوچ پایلاشیمی و اربابلارین مرکزی حکومتی ایله بعضی آنلاشمالاری الده ائتمک اوچون آراـ سیرا دا بیرـ بیرلری ایله سیلاحلی توققوشمالارادا ال آتیردیلار !
البته ساتقینلیق بارزانی عائله سی آراسیندا بیر خصلت حالینه گلمیشدیر، نمونه اولاراق مولا مصطفی نین بویوک اوغلو عبدالله بارزانی اوز حیاتیندا عائله سیندن آیریلاراق عراق دولتینه سیغینیب ، ناظیزلیق ( وزیر) وظیفه سینی الده ائتمیشدیر!
باشقا اوغولاری ایسه ( صابیر و لقمان ) دا بغدادا تسلیم اولدوقدان سونرا عراق دولتینین یاراتدیغی رفاه دا و فراوانلیق ایچینده حیاتلارینی سوردوردولر!
شیخ عثمان، باریزانی نین قارداشی اوغلو عینی ایمکانلاردان فایدالاناراق عراق دولتینین یانیندا یئر آلدی!
غربین و خصوصیله آمریکا بیرلشمیش سیتادلاری طرفینده ن ایران آدلانان اولکه ایله عراق آراسینداکی پیلانلاشدیرلمیش ساواشین نتیجه سی یئنه کوردلر، خصوصیله ایله باریزانی و طالبانی خئیرینه تمام اولدی .
تئهران حاکمییتی غربلی دولتلرین یاشیل ایشغی ایله بودفعه طالبانی و بارزانی دان علاوه بارزانینین باشقا قارداش اوغلونو سیلاح لاندیراراق (عراق کوردیستان حزب الله ) آدی آلتیندا صداما قارشی یارارلانماغا باشلادیلار!
مسعود بارزانی، دوورو!
مسعود بارزانی ،ملا مصطفی نین اوغلو و تئهران رئژیمینین الی ایله یارادیلان کوردیستان حزب الله نین سوزده رهبری محمد خالد ین دامادی اولاراق حزب و اوز عشیره سی ایچینده بویودولن، بویوک اربابلارین حمایه سی ایله قدره ت قازانان ، اقتداری الینه کئچیرن و الینده بو گونه قده ر ساخلایان آدامدی!
البته ۱۹۸۷ ده ایدریس بارزانی نین اولومو ایله بو یول آچیلمیش اولدی، ائله اونون اوچونده ایدریسین اولومونه شبهه ایله باخانلاردا آز دئییلدیر!
دوشوندوروجودورکی، امپریال گوچلرین پیلان لارینی اویقولایان آتاسی ملا مصطفی باریزانی بیلینچلی اولاراق اوزحزبین ، گونئی آزربایجانین گونئی باتی سمتینده یئر آلان سویوق بولاق(مهاباد )شهرینده قورموشدور. و بو گونده او توپراقلاری ایستیلا ائتمه یه چالیشان مسعود بارزانی دا هامان شهریده (۱۹۴۶) آنادان اولموشدور.!!!!
مسعود بارزانی ارباب لارا باغلیلیقلاری آچی دان، ائله آتاسی نین خلف اولادی اولدوغونو ثبوت ائتمکده دیر. مسعود باریزانی ایران آدلانان ایشغاچی رئژیمین بویوردوغو (فرمانی) اربابلارینین گئرچک هدفلرینی گیزلتمک اوچون اوز قارداشلاری ایله بیرگه قاسملو و سونرا لاردا پ ک ک ایله چاتیشماغا باشلادی. خاطیرلاتماق یئرینده اولارکی، قاسملو ایسه ، باریزانی لری آدام یئین یام یام خطاب ائدیردی!!
صدامین اویونا گلمه سی ، غربین و خصوصیله آمئریکانین عراقا گیریب عراق دولتی نین اورتادان قالدیریلماسی ایله قاباقجادان حاضیرلانیلمیش اورتا شرق پیلانی نین عراقدا کی استراتئژی سینین سون بولوملری اویقولاناراق ایجرا ائدیلمه یه باشلاندی :
۱-ایران آدلانان سوزده غرب دوشمنی اولان، فوندامنتالیست ، تروریست و…رئژیمین ۱۹ مینه یاخین صدر کیمی یئتیشدیردیکلری مزدورلارلا عراقین مرکزینی تسلیم ائده ره ک ، هدیه اولاراق نفت قویولارینا صاحیب چیخدیلار.
۲-بارزانی و طالبانی لره عراقین شمال حیصه سینی بوتونلوکده ، بوتوو ایمکانلاریله الده ائتمه یه چالیشدیلار ! عراق تورکلری نین اراضیلرینی حتا کرکوک و اربیلیده منیمسه مه یه قالخدیلار.
۳-آمئریکا باشدا اولماقلا غرب اولکه لری عراقدا سوننی ـ شیعه داواسینی اورتایا آتیب، کوروکله مکله یاناشی رادیکال ایسلامچی گروپلاریدا یاراداراق بیریاندان، عراقدا اولمالارینا مشروعیت قازاندیریب، او بیری طرفده نده کولتوره ل ساواشلارا، مذهبی توققوشما، ائله جه ده حاضیرلانمیش اورتا شرق پروژه لرین ایجراسینا ایمکان یاراتدیلار!
ایران آدلانان اولکه ده کی ایران کوردستان دنموکرات پارتیسی و قاسملو !!!!
سویوق ساواش دوورونده روسلاردا غربیلی اولکه لر کیمی، کورد سیلاحلی عشیره لرین لیدرلرینی حمایت ائده ره ک بولگه ده کی اولکه لردن امتیاز آلما اوصولوندان فایدالانیردیلار.
۲۵ مرداد ۱۳۲۴ توده پارتیاسی نین یاردیم و ایمکانلاری ایله ( توده پارتیسی ایدئولوژیک، سیاسی، مادی و… روسیه «شوروی» دولتینده ن آسیلی اولاراق حرکت ائدیردی) و البته سوویت لرین ایسته یی ایله ایراندا کوردوستان دئموکرات پارتیسی قورولدو!
۲ بهمن ۱۳۲۴ روسلارین آذربایجان دئمکرات فرقه سی و خصوصیله اونون رهبرلرینه باسقی اویقولایاراق، آزربایجان تورک میللتینین ایستگی و ریضاسی اولمادان ( عینی ایشی روسلار قوندارما ائرمنیستانی آزربایجان توپراقلاری اوزه رینده یاراتیرکن ده اویقولامیشدی ! ) آزربایجانین تاریخی اراضی سی داخیلینده ( قاراباغ کیمی)؛ کوردیستان خود مختار ایالتینی یاراتدیلار. سونرالار کوردلر اونو مهاباد جیمهوریتی آدلاندیردیلار ! حال بو کی آماج آزربایجان توپراقلاری ایچینده اوزجو (خودموختار) بولگه اولاراق گوستریلمیشدیر !؟
بیرایل سونرا روسلار تئهران حاکمییتیتدن آلا بیلدیکلری امتیازلاردان سونرا اورتاقلاشا آزربایجان میللی حوکومتینی و خودموختار کورد ایالتینی یوخ ائتمه یه چالیشدیلار.
بورادا بو واقعییتی قید ائتمک لازیمدیرکی، پیشه وه ری قوزئی آزربایجاندا یاشادیغی اوچون سوویئت سیستئمینی درین جه سینه تانیردی و اونو قبول ائتمیردی، حتا ایستالینین تهدید ائدیجی مکتوبودا اونو اوز یولوندان آییرا بیلمه دی!
ملی حکومتین یئرلی سیاست لری یوروتولوب و پلان لار بیر بیر یرلرینه اوتورسایدی قطعیاً ۲۱ آذرین ایلدونومونده اعلان ائدیله جه یی ایستیقلال بیاننامه سینده گونئی آزربایجانین آدی « جنوبی آزربایجان دئموکراتیک جیمهوریتی» آدلاناجاق ایدی .
بئله بیر دئموکراتیک جیمهورییت ین اوردا یارانماسی روسلاری قورخودوردی ، چونکی ایسته ر ـ ایسته مز اوز تاثیرینی قوزئی آزربایجاندا قویموش اولاجاغیدی. بونا گوره ده ۲۱ آذرده ن قاباق بو مووافیقت حیاتا کئچیریلمه دی، و ایستیقلال بیاننامه سی نین اعلان ائدیلمه سینه فورصت وئریلمه مه لی ایدی.
روسلارین بو خیانتی نین ان آغیر نتیجه سینی تاسوفله گونئی آزربایجانلیلار گوردولر .
۳۰ مینه یاخین اینسانین وحشیجه سینه اولومو و ۱۰۰ مینلرجه اینسانیمیزین دیده رگین و
سورگون دوشمه سینه سبب اولدی . حتا بیر چوخلاری وطن حسرتی ایله سیبری دوشه رگه لرینده جان وئردیلر. مینلرجه ده اینسان دوسداقلاردا ایشکنجه ائولرینده ایشکنجه وتحقیرلره معروض قالدیلار. کورد لرده اوز رهبرلری اولان قاضی محمدی قربان وئردیلر، زیرا بارزانی باتی پیونی ( مهره سی) نین دونه می باشلیردی!
قاسملو
عبدالرحمان قاسملو ۱۳۰۹ نجی ایلین دی آینین بیرینده گونئی آزربایجانین غربینده اولان اورمو شهرینین قاسملو کندینده دونیایا گوز آچمیشدیر !
مکتبی اورمو و تهراندا اوخویوب و دیپلومون آلمیش و ۱۳۲۷ نجی ایلده تحصیل مقصدی ایله پاریسه گئدیر. تعجوب لندیریجی دیرکی، او بین الملل اوریرنجی بیرلیگی نین ایلک ایرانلی !! طلبه سی (دانشجوسو) اولاراق طلبه بورسو ایله پراگ اونیوئرسیته سینه آختاریلیر!
۱۳۳۰ نجی ایلینده ایران آدلانان اولکه نین اورنجیلرینین تمثیلچی سی اولاراق توپلانتی لارا قاتیلیر!!! و۱۳۳۱ ده سیاسی و اجتماعی ساحه ده لیسانس آلیر! و تهرانا گئری دونور!! (شاه رئژیمی سانکی اونون یورد خاریجینده کی فعالییتلریندن خبری یوخوموش دییه اونا توخونمور!!!) ۶ آی سونرا سویوق بولاغا ( مهابادا ) گئدیب و حزب ایشلرین عهده سینه آلیر!
۲۸ مرداد۱۳۳۲ اولایلاریندان سونرا گیزلی فعالیتینه دوام ائدیر.۱۳۳۶نجی ایلده یئنه چئک اسلاواکی یه دونور و ۱۳۴۱ ایلینده اقتصاد دوقتورا سینی آلیر و ۱۳۴۹ نجی ایله قده ر اونیورسینه ده کاپیتالیسم و سوسیالیزم اقتصادی بولومونده، اقتصادی بویومه تئوری سینی درس وئریر! و….
۱۳۳۷-۱۳۳۸، دئموکرات پارتینین کوردیستان کومیته سی رئژیمین اطلاعات قوه لرینه افشا اولاراق، ان صلاحییت لی عضولری اولان (اسماعیل قاسملو، دكتر مولوی، غنی بلوریان، عزیز یوسفی، حسن شریعت) توتولورلار.
اسماعیل قاسملو (عبدالرحمن قاسملو نون قارداشی ) ساواک ایله بیرلیکده ایشله یب و نئچه ایل سونرا بهروزقابتین مارکسیستی محفیلینی ساواکا خبر وئریب،و یاخلانمالارینی ساغلاییر!
دكتر مولوی و حسنشریعت ده توبه ائدیب دوسداقدان آزاد اولدولار!
غنی بلوریان وعزیز یوسفی تسلیم اولماییب ، پهلوی رئژیمی چوکوشونه قده ر دوسداقدا قالیرلار!
او گروهدان ساده جه سلیمان معینی عراقا قاچیر (۱۳۴۶ نجی ایلده سیلاحلی چاتیشمادا اولدورولور).
قاسملو چئک ایسلاواکی دا الكساندردوبچئك ین دئموکراتیک سوسیالیزم دوشونجه سی ایله تانیشماسی،خانیمی هلنا نین تاثیری آلتیندا قالیب، خصوصیله اونیورسینه ده کاپیتالیسم و سوسیالیسم اقتصادینی اوره تیرکن، غربه باخیشی تمامی ایله ده یشیر!!
غربیلی وخصوصیله فرانسه گیزلی سرویس لری اوچون سوسیالیست اولکه لرده، بیراونیورسینه ده کورد اوستادی نین اولماسی گویده آختاریرکن ، یئرده تاپیلان بیر هدیه ایدی! اونون اوچون سونونا قده ر بو قیمتلی آژانی قوروماغا و یارارلانماغا چالیشدیلار!
پهلوی ایرقچی رئژیمی نین، سوزده اسلامچی حاکمیتیله ده ییشدیریلمه سی، امپریال اولکه لر اوزایستراتئژیلرینی آذربایجانین غربینده حیاتا کئچیرمک اوچون قاسیملو گئری دونور. غنی بلوری و توده پارتیسی نین کورد عضولری و البته غرب دولتلرینین مادی ایمکانلاری و گوستریشلری ایله یئنی دن کوردیستان دئموکرات فیرقه سینی احیا ائتمه یه چالیشیرلار !
ایران آدلانان اولکه ده اورتایا چیخان اوتوریته بوشلوغوندان فایدالانان قاسیملو و ارباب لاری کوردلری سیلاحلاندیراراق، خصوصیله غربی آزربایجانا سالدیردیلار، مقصد لری کوتلوی(عمومی ) بیر قتل عام و ترور ایله یئرلی اهالینی اوز دوغما یوردلارییندان قووماق، باتی و بولگه نین ایستوروکتورونو کوردلرین خئیرینه ده ییشیب، اوزون وعده لی اولاراق بو اراضینی کوردوستان اراضیسی گوسترمک ایدی !
۳۰ بهمن ۱۳۵ یعنی ۸ گون پهلوی رئژیمین چوکمه سیندن سونرا سویوق بولاق( مهاباد) پادگانی قاسملو سیلاحلی دسته لرینجه ایشغال اولونور و بوتون سیلاح و ایمکانات اللرینه کئچیر!
قاسیملو ایلک اولاراق،دولت و اونون سیلاحلی گوچلرینه سالدیرماق یئرینه، استراتژیلرینی حیاتا کئچیرمک اوچون آزربایجان سیراوی وطنداشلارینا سالدیریب آزربایجان اراضیلرینده آت اویناتماغا قالخیشدی. او آندا تئهران حاکمییتی ایله موباریزه بحث موضوعسو دئییل ایدی.
قاسیملو و گوجلندیریلمیش سیلاحلی چته سی ۲۰ مین نفردن چوخ غربی آزربایجانی کوردوستان گوسترمک اوچون سولدوز ( نقده) شهریننه توکولدولر، سوزده میتینگ کئچیرمک اما حقیقتده یئرلی لره اوز گوجونو گوسترمک و هده – قورخو گلمک آماجیلاری وار ایدی!
یئرلی آزربایجان تورکلری نین آغ ساققالیلاری چالیشتیلارکی، اونلاری بوعمللریندن واز کئچتیرسینلر، آمما اونلار اربابلارینین سیاستلرین آدیم – آدیم اویقولاماغا مکلف ایدیلر!
قاسملو و او دووروده سولدوز کوردلری نین سوزده دین خادیمی اولان مولا صلاح لا بیرگه تورک لرین شهری بوشالتیب و اونلارا تسلیم ائدیلمه سینی اورتایا سوردولر ! طبیعی اولاراق آزربابجان تورک میللتی اوز شانلی تاریخینه دایاناراق «توپراقدان پای اولماز» دئییب ، اولوروق آمما شهری تسلیم ائتمه ریک دئمکله کسینلیکله بو چیرکین ایسته یی رد ائتدیلر!
کوردلر بهانه بولاراق استادیومدان شهره توکولوب، قادین، اوشاق، یاشلی دئمه دن، اوز جینایتکار بابالاری اولان سیمیتکو کیمی قورخونج بیر قتل عامینی تیکرارلادیلار.
قاسملو ایللر سونرا پیلانلاری نین ایجرا اولونماماسینی و اربابلارینین تئهران رئژیمینی دستکله ین گوچلرینن آنلاشماسی نین قربانیسی اولاراق، اتریش ده رئژیم ایله مذاکره میزی نین (ماساسی نین ) باشیندا اولدورولور! هامان حادیثه برلین ده کوردلرین باشقا گیزلی قوطوسی اولان شرفکندی نین باشینا گلدی و بئله لیک ایله یارادیلان و گوچلندیریلن سوزده کورد حزبی باشقا بیر زامان یارارلانماق اوچون تیکرار آرشیوه قویولدی زیرا ارباب لار یئنی بیر ماشانین داها اویقون اولماسینا قرار وئرمیشلر (پ ک ک و عبدالله اوجالان).
عبدالله اوجالان و پ.ک.ک.
تورکیه ده سیاسال کورد حرکتی و یا باشقا بیر سوزله دئسک ، کورد تئرور موشکولونون اورتایا چیخماسی، دئموکرات پارتی (دپ) سی نین قورولماسی ایله یارانمیشدیر. ایلک اولاراق تورکییه ده کورد حاقلاری ۱۹۷۵ نجی ایلده اورتایا آتیلمیشدیر. سونرالار بهجت بورانین یاراتدیغی تورکییه ایشچی پارتی سیندا کوردلر بیر ترک وطنداشی کیمی حزب ده عضو اولما ایمکانی تاپمیشدیلار. خاطیرلاتماق یئرینده اولارکی تورکییه ده مطبوعات ، جمعییت و حزب قورما آزادلیغی ۲۷ مای عسگری کودتا نین آرديندان قبول ائديله ن ۱۹۶۱ آناياساسي نين ياراتدیغی محیط، بو اولکه ده دئموکراتیک لشمه نین پایاسینی قویموشدور. ( البته کی بئله بیر آزاد محیطده آشیری رادیکال تشکیلات و قوروملارین یارانماسینا ، گئله جکده ان بویوک ماشا اولاراق فایدالانماق اوچون پ.ک.ک. کیمی تئرور چو تشکیلاتین یارانماسینا دا فورصت یاراتمیشدیر!.)
ایلک اولاراق کوردلر اصیل مقصدلرینی گیزلتماق اوچون سولچولوغو و تورک آدیندان یارارلاندیلار. اونجه رادیکال تورک دئوریمجی گنجیلیک تشکیلاتنا سیزدیلار،سونرا تورکیه ایشچی پارتیسی آدی آلتیندا سئچیلمیش کوردلر و ساتیلمیش تورک لری له بیر آرایا گلدیلر!
موسی آنتئر، تاريک ضیا اکينجی، فايک بوجاک، سعید ائلچی، ياشار کايا کیمی شخص لر بو پروژه نین تئوریک و پراتیک رهبرلری اولدولار!
سوزده تورکیه ایشچی پارتی سی نین دیاربکر، باتمان، سیلوان، تونجه لی، آغری و آنکارادا اربابلارینین مالی و لوجستیک یاردیملاری و البته تورکیه ده اولان آزاد محیطده ن فایدالاناراق میتینگ لر کئچیرتدیلر! بو میتینگ لر ایله تورکیه دولتینین یارادیلمیش سوزده اپوزیسیونونا کورد سورونو آدی آلتیندا یئنی بیر ساحه و گئله جکده کی تئرورا مشروعیت قازاندیرماغا چالیشیدیلار !
۱۸۷۴ نجی ایلینده آنکارادا قورولان سوزده دئموکرات یوکسک اوره تیم جمعییتی نین قوروجو لاری آراسینا یئنی بیر سیما اورتایا چیخدی! ، بو شخص اربابلار طرفینده ن سئچیلمیش و گئله جکده پروژه نی ایجرا چیسی اولان و لیدیرلیک ائده ن عبدالله اوجالان ایدی! بیرآز زامان سونرا بو شخص کوردوستان ایشچی پارتیسی ( پ.ک.ک.) نین قوروجوسو و تورک دونیاسینین باش بلاسی اولدی!
عبدالله اوجالان اورنجی لیک ایللریندن سئچیله ره ک تعلیم وئریله ن لیدر اولاراق کورد سورونونون چیخیش یولونو سیلاحلی موجادیله ده اولدوغونو مودافعه ائده ن ، فعالییتینی بیلینچلی اولاراق دوغو وگونئی دوغویا (شرقه و جنوب شرقه ) جهت وئرمه یه چالیشیردی !
۱۹۷۸ايلينده سيلاحلی عملیاتا باشلادی. ، ايلک اؤنجه آپوجولار ويا (اولوسال قورتولوش اوردوسو) اولاراق تانيندی. اوجالان و قوروجو هئیت ، دياربکرين ايلچه سی اولان فيس کندینده کی ( ۲۷ نوامبر ۱۹۷۸ده) کئچیردیکلری ییغینجاقدا تشکیلاتین آدینی پ.ک.ک. اولاراق آدلاندیردیلار.
۱۲سپتامبر ۱۹۸۰ تاریخینده خاریجی قووه لر سورییه لی حافیظ اسدین تورک دوشمنچلیغیندان یارارلانیب، اوجالانی سورییه یه یئرلشدیردیلر. اسدین متخصیص لری ایسه پ.ک.ک. عضوولرینیه نیظامی تعلیم وئرمه یه باشلادیلار.
پ.ک.ک. و سوریه مناسبتی
۱۵-۲۵ یولی ۱۹۸۱ ده سوريه ده کئچیریله ن پ.ک.ک. نین بیرینجی کونفیرانسيندا ۶۰ نفره یاخین تشکیلاتا باغلی شخصلر قاتيلمیشدی. او دوورده سوریه ده دولت باشچیسی اولان حافظ اسد طرفیندن عراق کوردوستان دئموکرات پارتيسيندان (کدپ) آلدیغی ايجازه اساسیندا، پ.ک.ک. تشکیلاتین سیلاحلی قووه لرینی عراقیین قوزئی یینده يئرلشتیریلدی و بئله لیک ایله، ک.د.پ ( کورد دئمکرات پارتیسی) ليدئری مسعود بارزانی ۱۹۸۱ ایلیندن پ.ک.ک یه صاحیب چیخدی! ( باریزانی عشیره سینین باغلارینین کیملرین الینده اولدوغوندان، پ.ک.ک نیندا نییه و نه مقصدله یارارلانیلماسی داها یاخشی آنلاشیلیر)!.
پ.ک.ک. نين ايلک ائيلئمی و يوکسه ليشی
۱۵ آگوست ۱۹۸۴ده پ.ک.ک نين ايلک های – کویلو تئرور عملی حاککاری نين شئمدينلی ايلچه سی ايله سييرتين ائروه ايلچه سينده حیاتا کئچیریلمیشدیر . پ.ک.ک نین سیلاحلی دسته لری هجوما کئچیب، سیلاحلی قارشی دورمالارین پایاسینی قویموشدور.
اوجالان ايفاده سينده، بو سالدیرینی هيلوان-سيوئرئک دؤورو اولاراق آدلاندیریر. پ ک ک بيرينجی مرحله ده آغالارا و شيخلره، یعنی محلی اوتوريته یه قارشی اولدوغونو قئید ائدیر، شئمدينلی و ائروه باسقينلاريندان سونرا باشلايان ايکينجی مرحله ده ايسه اورگوت، تاکتیکی طرزينده آپاریلان سيلاحلی عملییاتلاردا دوغرودان ـ دوغرویا دولته قارشی جهتلندی یینی ایرلی سورور!
اوچونجو کنگره قرارلاريندان سونرا پ ک ک سيلاحلی عملییات ساحه سینی گئنيشلندیریر . عسکری هدفلرين يانی سيرا، عموما عایید قوروملارين وساییطینه و دوولته عایید بينالارا سالديریرلار . بو گئليشمه لر اوزه رينه ۱۹۸۷ جدی و حتی علنی شکیلده سوریه ،عراق ، باریزانی عشیره سی ایله یاناشی روسیه، یونانیستان، ائرمنستان، ایرقچی سوزده ایسلام جمهورییتی و بوتون اوروپا اولکه لری دستکلرین آرتیریرلار!
تشکیلاتین ۱۹۸۶-۱۹۸۷ ایللرینده یوغونلاشدیرديغی عملییاتلاردان مقصد پ.ک.ک یی تورک دولتینه قارشی آلترناتیو گوج اولاراق قبول ائتدیرمک ایسته مه سیدیر.
عبدالله اوجالانین یاخالانماسی ایله غرب گوچلری نین حقیقی اوزلریده اورتایا چیخدی . ایلک اولاراق اوجالان ایپدن قورتاریلدی، سونرا پ.ک.ک نی سیاسی بیر پارتی و آکتور اولاراق تورکییه دایاتماغا چالیشدیلار، بو چابالار البته کی فتح الله گولن جماعتی کیمی تورکیه نین بوتون سیستمینه سیزان تعلیم گورموش آژانلاری ایله ممکون ایدی !
هئچ شبهه سیز اینانج بسله مه لییق کی، بو ماشالارین قوللانیلماسی تورک دونیاسینین آلتین کوپروسو اولان گونئی آذربایجانین ایستقلالییتینی قازانماسی ایله سون بولاجاق!
نیه کوردلر سئچیلدی؟
طبیعی اولاراق هر بیر میلت اوز مقددراتینی اوز الینه آلما حقینه صاحیبدیر، و کیمسه بیر میللتین وار اولما و دولت لشمه سینه قارشی چیخمامالیدیر. آمما بو ایشده قونشولارینی گووه نسیزلیغا سالمامالیدیر ، خصوصیله بیز گونئی آزربایجان تورک لری اولاراق، میللی موجادیله و ایستقلالییتین نه قده ر اونملی و حاقلی اولدوغونو چوخ یاخشی حیس ائدیریک .لاکن کوردلر وخصوصن غربی آزربایجانا یئرلشدیریلن باریزانی عشیره سی و باشقالاری نین موشکولو انسانی حقلرله توپراق مسئله سینی بیر – بیرینه قاریشدیرماقدیر. قوجاغیندا یئر وئره ن ائو صاحیبی نین توپراقلارینا گوز تیکمک هر ایکی میللت اوچون خوش نتیجه وئرمه ز. بو ایکی میللت ال – اله وئریب مستعمره دوورونده ن قالان دالی قالمیش لیغی اورتادان قالدیرماق، باشقا میللتلر کیمی بیزیم میللتلریمیزینده ریفاه و فراوانلیق ایچینده یاشاماسینی تامین ائتمکدیر. وار- یوخوموزو غربین اسلحه کارخانالارینا باغیشلاماق تاریخی جرم دور…!
غربی آزربایجان بوتوو آزربایحانین واز کئچیلمز تاریخی توپراقلاریدیر، کوردلر ایسه بو اراضیه هدفلی یئرلشدیریلمیش گوچمنلردیلر، طبیعی اولاراق صاباح گونئی آزربایجان ایستقلالییتینی قازاندیقدان سونرا توپراقلاریمیزدا یاشایان بوتون غیر تورک میللت لر بیزیم یوردداشیمیز(هموطن ) و آزربایجان وطنداشی ساییلیرلار. و بین الملل حقوق وقایدا ـ قرارلارا اساسن انسان حاقلاری بیاننامه سینده کی حاقلارا صاحیبدیرلر. بو برابرلیک اوزونو میللی موباریزه ده ده گوسترمه لیدیر. بو موباریزه عین زاماندا اونلارین حاقلاری نین تأمینی نین موباریزه سیدیر. بو موباریزه ده اونلار بیلمه لیدیلر کی حقیقی بیر سعادت دالیسا اولسالار بیزیم یانیمیزدا اولمالیدیرلار. تیکرار ائدیریک بو برابرلیک، حقوقی برابرلیکدیر و توپراق داواسی نین حقوقی برابرلیکله علاقه سی یوخدور.
باشقا بیر میللتین اراضیسینه کوچوب ـ کوچدورولوب، سونرالیقدا او شهروقصبه ده چوخلوغو تشکیل ائتمک او شهر و یا قصبه نین اونلارا عایید اولماسی معناسینا گله –بیلمز.!!! میثال اوچون آلمانین بئرلین و باشقا شهرلرینه یئرلشن و بعضی منطقه لرده اکثرییتی تشکیل ائده ن تورکلر بو اراضیلری تورکییه توپراغی سایا بیلمه زلر. بو بیر بین الخالق اخلاقی قورال گیبی بیز و قونشولاریمیز اوچونده کئچه رلیدیر.
باتی دولتلرین باخیشی
قیساجا تاریخه گوز آتارساق، انسانییت ین ایکی آیری ایستیقامتده ایلرله مه سینی گورمک ممکوندور!
۱-دونیا میزداکی وارلیقلاری اورتاق و انسانا لاییق شکیلده پایلاشماق ایسته ینلر!
۲- بو وارلیقلاری اوزللشدیریب (خصوصی لشدیریب ) و شخصی میراث لاری کیمی گوره ن لر!
اینسانییت و دولتلرین قورولوش فلسفه سی و تاریخینه باخاندا، چئشیدلی دولت لرین گوجله بو ثروتی الده ائتمه چابالاری نین شاهیدی اولوروق . تورک و عرب لر ایسلامیتی قبول ائده ندن سونرا، عموما ساواشلاری گوج و ثروت قازانماق دان چوخ، ایسلامیتی یعنی اونلارین اینانجینا گوره عدالت، ائشیتلیک و قارداشلیغی یایماق اوچون اولموشدور. بو اینانجدان قایناقلانان گوج و یئنی لیک اونلارین سرعت ایله ایلرلمه لرینه سبب اولموش ایدی.
طبیعی اولاراق بو دوروم، قارشی گوجلری حرکته کئچیردی، چین لیلر،روسلا، پرس لر شرقیده و بوتون اوروپا دولت لری ایسه غربیده بو ایکی میللته قارشی هم سیلاحلا ساواش میدانلاریندا ووروشدولار،هم ده تاریخی جعل و تحریف ائده رک گونوموزه قده ر سوره ن بیر پیسیکولوژیک ساواشی باشلاتدیلار.
آچیقجا دئسک بو ایکی میللتدن باشقا اونالارا مئیدان اوخویان، چیخارلارینی خطره سالان، وارلیقلارینی تهدید ائده ن بیر میللت یوخ ایدی .
هانسی میللت چین کیمی نهنگ دولتی ایشغال ائده بیلیردی ؟ و یاخود روسلاری کنترول و پرس لره حاکیم و وین قاپیسینا دایانما و اسپانیایا مسلط اولما قابیلیتی وار ایدی!؟
ائله اونون اوچوندورکی، بو دولت لرین تاریخینده تورک وعربه قارشی دوشمانچیلیق و پیسلمه لرموجوددور! و بعضی ساتیلمیش سوزده آراشدیرماجیلاردا او قایناقلارین کوکونه گئتمه دن اونلاردان بیرسند کیمی یارارلانیر، وتاریخی ایسته دیکلری کیمی یوروملاییرلار!
ائله گونومزده ده اونلارین پیلان و سالدیریلاری نتیجه سینده بو ایکی میللت ضعیف دوشدوغو حالدا یئنه ده نفوس، جغرافیا، و یئر آلتی ثروتلرینه مالیک اولدوقلاری، اونلاری قیجیقلاندیریر. تأسوفله بو میللتلر و اونلارین آیدین و ضییاللیلاری چاغیمیزلا آیاقلاشا بیلمه دیکلرینده ن تئکنیک، صنایع، و علم باخیمیندان اله باخار دوروما دوشوبلر!
طبیعی اولاراق اونلار هر زامان اوز چیخارلارینی دوشونور و چیخارلاری اوچون بیزلری بیر- بیریمیزه دوشورمه نی استراتژی لری اولاراق آدیم – آدیم اویقولاییرلار : بو استراتژینین تاکتیک لری اولاراق دا:
۱-تورک لر و عرب لری ، فرقلی – فرقلی دولت لره بولوب و حتی بیر بیرلرینه قارشی دوشمن ائدیب و ائده جکلر !
۲-مئدیا و تاریخ ده بو ایکی میللتی سالدیرقان ، یئرتیجی و کولتورسوز گوستریب وگوسته ره جک لر!
۳-بوتون گوچلو دولتلر هرساحه ده بیر- بیرلرینه چیخار باخیمیندان رقیب اولسالاردا، تورک-عرب دوشمانلیغیندا اورتاق حرکت ائدیب و ائده جک لر!
۴-کوک سوز دوشمان دولت لر یارادیب ، بوتون ایمکانلارین سفربر ائدیب و ائده جک لر( قوندارما ائرمنیستان و…).
۵-عشیره لری، ایستدیکلری اراضیلره گوچ ائتدیریب، سیلاح و ایمکان وئره ره ک، تورک و عرب لره میدان اوخویوب، اونلاری اوزلریله مشغول ائدیب و ائده جک لر!
یوخاریداکی ایستک لرین حیاتا کئچیرمک اوچون واختی ایله :
۱-ایکی بویوک تورک( صفوی- عثمانلی) امپراطورلوغون آراسیندا اختلاف یاراداراق ، زامان ایچینده هر ایکیسینی ده ضعیف لشدیردیلر!
۲-صفوی امپراطورلوغونون دوامی اولان قاجار تورک سلاله سینه قارشی ساواش آچاراق : ایلک اولاراق چوخونلوغو تورک اولان بولگه لره ساواش غنیمتی اولاراق صاحیب چیخیب، روس امپراطورلوغونا قاتدیلار.و بئله لیک ایله مطلق اکثرییت ده اولان تورک لری ممالک محروسه ده نسبی آزینلیغا دوشوردولر، ایکینجی مرحله اولاراق اوروپادا تربیت گورن سوزده ضیالیلارین واسیطه سی ایله پان فارسیسم و آریاچیلیق مفکوره سینی اولکه ده یایماغا باشلادیلار و سون حلقه اولاراق کودتا ایله رضا میر پنجی فارس سلاله سی اولاراق حاکمییته گتیردیلر. مقصد ایران آدلانان یئرده تورک وارلیغینی یوخ ائتمک ایدی.
۳-عثمانلی امپراطورلوغی: سوزده آزادلیق ایسته یی آدی آلتیندا گیزلی جاسوسلاری واسیطه سی ایله یاراتیلان پان عربیسم و پان ایسلاویسم آدی آلتیندا آفریقانین شمالی حیصه سینی ، اورتا دوغو و خصوصیله فلسطینی عثمانلیلاردان آلدیلار. داها سونرا بالکان اولکه لرینی عثمانلی ایمپراطورلوغوندان آییردیلار. هئچ شبهه سیز آتا تورکون اوستون رهبرلیغی و تورک میللتینین عزم و اراده سی اولماسایدی تورکییه، خریطه د ه ن سیلمیش یا کیچیک بیر مستعمره آلتیندا بولگه اولاجاغیدی !
۴- فارس حاکمیتینین یارادیلماسی نین مقصدیده تورک و عرب دوشمانچیلیغینا و اوزللیک ایله آذربایجان تورکونون قارشیسینی آلماق اوچون ایدی !
۵-آزربایجان اراضی سینده قوندارما ائرمنی دولتی نین یارادیلماسی دا تورک دوشمانچیلیغی ساحه سینده روس، غرب اورتاق سیاستی نین گوسترگه سی ایدی.
۶-غرب و شرق اوچون کورد لر نفوس، جغرافی و عشیره آچیسیندان تورک ، عرب دوشمانلاری اولاراق سئچیلمه لری تصادوفو دئییل ایدی . هله بیرنجی دونیا محاربه سیندن اول باشلادیلان بو پیلان اساسیندا کورد آغالاری و خصوصیله ایله باریزانی عشیره سینی حمایه لری ایله کورد لرین منطقه ده یاییلمالارینا یاشیل ایشیق توتدولار. و بوگون او سیاستین نتیجه لرینی گورمکده ییک .
کوردلری حمایه دن مقصد نه دیر؟
۱-بوتون تورک و اسلام جغرافیاسیندا چاتیشمالارین و سیلاحلانمالارین یایلماسی !
۲-خالقین ریفاهی، تعلیم ـ تربییت، ساغالیغی و اولکه نین گلیشمه سی اوچون خارجاناجاق پوللارین سیلاحلانماغا و عسگری یولدا صرف ائدیلمه سی، اونلارین اوزلری نین و سیلاح کارخانالاری خئیرینه دیر.
۳-بوتون یئر آلتی ثروتلریمیزی ساتیب ومودافعه یولوندا خارجا نیلماسی !
۴-گونئی آزربایجانین ایستقلالییتینین قاباغینی آلماق ( گونئی آزربایجان تورک دونیاسینین بیرلشمک یولوندا آلتین کوپرو رولوندادیر)!
۵-آزربایجان و تورکیه آراسیندا یعنی ایکی تورک دولتینین و عینی زاماندا تورک – عرب دونیاسینین اورتاسینا کورد دیواری چکمک !
۶-گونئی آزربایجانین فارس ایشغالچی گوچلری ایله ساواشیرکن، یاندان چیخاریلمیش استیلاچی و سیلاحلی چه ته لرله قارشی ـ قارشیا قویوب ، مجبوری اولاراق ایکی جبهه ده ساواشماق زوروندا قالماق، قورتولوشوموزون داها آغیر قیمته مال اولماسی، یاخود مجبوری اولاراق بابا لاریمیزین گوردوغو خطایه دوشوب ( فارس، سوزده شیعه چیلیک جبهه سی یاراتماق مشقینه دوشمک )!.
بیزجه داعش کیمی تروریست گروپلارین یارادیلماسی و جنایتلری، کورد پروژه سینه خدمت و منطقه ده یاییلماسینا ، حتا سورییه ایله تورکییه آراسیندا بیر کورد دوواری یارادیلماسینا مشروعییت قازاندیرماق اوچوندور . چونکی سونرالیقدا بوتون اورتا شرقیده چیخان نفت بو یولدان آغ ده نیزه(مدیترانه یه ) آختاریلمالیدیر . دیقت ائده رسک داعش اولماسایدی ، کوردلر بو قده ر مئدیاتیک اولوب ، مشروعیت الده ائده بیلمه زدیلر ونه ده بو مشروعییتدن دوغان اینانیلماز میقداردا سیلاح ، ومادی دستک قازانا بیلیردیلر! ونه ده کرکوک و باشقا تورک و عربلرین تاریخی توپراقلارینی ایشغال ائده بیلیردیلر!
سونوج
بو یازیدان مقصد حقیقتلری گوروب دوشونمکدیر. خاریجی اولکه لرین پیلانلارینی ـ نقشه لرینی گوتور ـ قوی ائتمک دیر. دوزگون آددیم گوتورمکدیر. تاریخه حکایه کیمی یوخ ، آراشدیریجی بیر گوزله باخماقدیر. تاریخی گئری چئویرمک مومکون دئییل ، آمما تاریخده ن درس آلماق مومکوندور.
تاریخده اولدوغو کیمی بو اویونو ساده جه تورک لر و عرب لرین بیرلشمه سی، کورد تروریست گروپلارینا قارشی مبارزه، و البته ده بونلاری حیاتا کئچیریرکن انسان حقلرین و بوتون بین الملل آنلاشمالارا باغلی قالماق و کورد میللتی ایله ماشا اولموش ساتقین چه ته لری آریتما ایله ممکون دور.
یاشاسین گونئی آزربایجان تورک میللتی
وار اولسون گونئی آزربایجان جمهوریتی
گونئی آزربایجان میللی یول تشکیلاتی(میللی یول)
۲۰۱۷

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
نایجریاده بیر حادثه عاقبتیده اونلب موترنینگ یانیب کیتگن لیگی بیلدیریلدی
عاقبتده کوپلب کیشی جان بیرگن
نایجریانینگ کوگی ایالتیده بیر نفت تانکریده یوز بیرگن پارتلش عاقبتیده دستلبکی معلوماتگه کوره 11 کیشی حیاتدن کوز یومگن.
نایجریا قتناو یولی خوفسیزلیگی بیرلیگی سوزچیسی بیسی کاظم، ایتوبه – انییگبه قتناو یولیده هیداوچیسی کنترول نی قولدن بیرگن بیر کامیون نینگ بیر نفت تانکری بیلن توقنه شیب کیتگن لیگینی آرتیدن پارتلش یوز بیرگن لیگینی بیلدیردی.
پارتلش عاقبتیده دستلبکی معلوماتگه کوره 11 کیشی نینگ حیاتدن کوز یومگن لیگینی قید ایتگن کاظم، کوپلب کیشی نینگ یره لنگن لیگینی و قتناو یولده گی 20 ته واسطه نینگ یانیب کیتگن لیگینی معلوم قیلدی.
کاظم مذکور منطقه گه عاجل مداخله گروهی نینگ سوق ایتیلگن لیگینی شونده ی بولیب یانغین نینگ کنترول آستیگه آلینگن لیگینی افاده ایتدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اوکراین دولت باشلیغی زلنسکی تورکیه جمهور باشلیغی ایردوغان گه منتدارچیلیک بیلدیردی
اوکراین – روسیه اورته سیده گی اسیر المه شوویده یاردمچی بولگن لیگی اوچون منتدارچیلیک بیلدیردی
آلمان باش وزیری اولکه سیده گی کودتا پلانی توغریسیده گپیردی
صربستان جمهوررئیسی: تورکیه غربی بالکان لرده تینچلیک نینگ تامین ایتیلیشی گه سبب بولماقده
صربستان جمهوررئیسی اوشبو توغریده اجتماعی ترماق آرقه لی بیانات بیردی


text:
تورکیه جومهوریتینين جوغرافی بؤلگهلری
تۆرکیهنین جوْغرافی بؤلگهلری، ۶ ژوئن - ۲۱ ژوئن ۱۹۴۱ تاریخلری آراسیندا آنکارادا توْپلانان بیرینجی جوْغرافیا کوْنگرهسی طرفیندن معیّن اوْلونموشدور. کوْنگره ایلک، اوْرتا و لیسانس تدریس پلان پروْقراملاری ایله درس کیتابلاری، جوْغرافیا ترمینلری و جوْغرافی آدلارین یازیلماسی، تۆرکیه جوْغرافیاسینین آنا خطلری و یئرلرین آدلاندیریلماسی اۆزرینده ایش آپارماق مقصدیله توْپلاشمیشدی. بۇ ایشین نتیجهسینده تۆرکیهنین اۆچ طرفی دنیزلرله چئوریلمیش اوْلماسی، داغلارین آنادوْلونون ایچ طبقهلرینی ساحیللردن آییرماسی، ایقلیم، نقلیات و بیتکی اؤرتویو کیمی معیارلار نظره آلیناراق تۆرکیهنین جوْغرافی بؤلگهلری معیّنلهشیبدیر.
بیرینجی جوْغرافیا قۇرولتاییندا تۆرکیهنین جوْغرافیسی ۷ بؤلگهیه و ۲۱ بؤلمهیه آیریلمیشدیر.
جوْغرافى بؤلگهلرین آییران عامیللردَییشدیر
جوْغرافى بؤلگهلر و جوْغرافى بؤلگهلرین حودودلارى تثپیت اوْلوركن بۇ عامیللر دیقّته آلینمیشدیر.
- طبیعت شرطلری
- موْقعیت
- اراضى شكیللری
- ایقلیم
- بیتكى اؤرتوسو
- بشرى شرطلر
- اهالی
- مسکونلاشما
- ایقتیصادى شرطلر
- كند تصرّوفاتی
- حئیواندارلیق
- تیجارت
- تۇریزم
بؤلگهلرین آدلاندیریلماسیدَییشدیر
تۆركیهنین یئددى جوْغرافى بؤلگهسیندن دؤردونه قوْنشو اوْلدوغو دنیزین آدى وئریلمیشدیر (آغدنیز بؤلگهسی، قارادنیز بؤلگهسی، اژه بؤلگهسی، مرمره بؤلگهسی). قالان اۆچ بؤلگهده بۇتونو آنادولو ایچیندهكى یئرلرینه گؤره آدلاندیریلمیشدیلار (ایچ آنادولو بؤلگهسی، دوْغو آنادولو بؤلگهسی، گونئی دوْغو آنادولو بؤلگهسی). تۆركیهنین جهت آدلاندیرمالاریندا دوْغو شرق، باتى غرب، گۆنئی جنوب، قوزئی شیمال اولاراق آدلاندیریلیر.
بؤلگهلرین اهالیسیدَییشدیر
تۆركیه ده كى جوْغرافى بؤلگهلر آراسیندا اهالى میقدارى و سیخلیغى اۆزوندن اؤنملى فرقلر گؤرونور. بو فرقلرین اوْلماسیندا فیزیكى شرطلر (ایقلیم اؤزللیكلری، یئر شكیللری، توْپراق خۇصوصیتی) و بشرى شرطلر (صنایعلشمه، كند تصرّوفاتی، یئرآلتى قایناقلاری، تۇریزم، نقلیات) اؤنملى روْل اوْیناییرلار. اهالینین چوخ اوْلدوغو بؤلگه مرمره بؤلگهسی، چوْخ آز اوْلدوغو بوْلگه ده دوْغو آنادولو بؤلگهسیدیر. مرمره نین چوخ اهالییه صاحب اوْلماسیندا ایىستانبول اؤنملى بیر روْل اویناییر.


text:
قارتماق باغلامیش حیات
سولماز جمالی
-سسینی ائشیتمیرم … الو … الو …
های-کوی سسی … ییغینجاق سسی …
-سنی سئویرم.
-سسین گلمیر … نسرین …الووو …
دوداغینی آلنینا یاپیشدیریب درین نفس آلمیشدی. پیچیلدامیشدی: نسرین …
گؤزلرینی یاواش-یاواش آچمیشدی. سونرا یئنه یوموب بیر نئچه سئری کیرپیکلرینی قیرپمیشدی: نه یاخچی کی وارسان …
بابک یاتاغین قیراغیندا اوتورموشدو. بارماق ایزلرینی بیلهیینده حیس ائتمیشدی.
یئنه پیچیلدامیشدی: گل بیرلیکده اونوداق … من ده اونوداجام. بیرلیکده یاخجی اولاق …
گؤزلری یوخوسوزلوقدان قیپ-قیرمیزیایدی. یورغونلوق، پریشانلیق، گؤزلریندهکی کدر اۆرهیینی آغریتمیشدی.
بارماقلارینی قالدیریب گیجگاهینداکی تۆکلرینی سیغاللامیشدی. آغ- قارا تۆکلرینی … گؤزلرینین قیراغینداکی قیریشلار چوخالمیشدی … اونون دردلری ده اواردا اوتورموشدو بلکه … او جیزگیلرده …
-من هر گؤزومو آچیب باخدیغیمدا بیر اوشاق گؤرورم. نئجه اونودوم؟!
یئنه قان-تر ایچینده ساییقلاییردی. پارلاق تر دامجیلاری آلنیندان سوزولوب قولاغینا، بوینونا دوشوردو. ایشیق زولاقلاری پردهسیز باجادان ایچهری سیزیب تر دامجیلاری-نین اوزهرینده سایریشیردی.
یوخودا آمانسیزجا قیشقیریردی. یاردیم ایستهییردی، بدنی داغیلیردی … بدنینین هر طرفینی لمس ائدن اییرنج اللری سئزیردی …
-من سنه هئچ نه دئمهدیم نسرین.
-امما من سنین آداخلین ایدیم.
-هه … امما نئیلئییردیم؟ اؤلدوروردوم سنی؟
استکانینی دوداقلارینا یاخینلادیب باخمیشدی.
اۆزۆنه زیللنمیشدی. بو آدام کئچمیشده ده بو قدر سویوق ایدیمی؟ چوخ سئودییی اوچون هئچ زامان بونا دیقت ائتمهمیشدی.
-داها کئچمیشی اونوت …گلهجهیه باخ. او آدامین کیم اولدوغونو دا اونوت. دالینجا گزمه. یئنه بورداسان. بیز ائولندیک. ایستهمیرم داها احتماللاری دوشونهسن. او کیشی بو کیشی …اونوت.
-من هرنهییمی الدن وئردیم. گلهجک یوخدو منیم اوچون. او آدامی تاپدیغیم گون بورالاردان گئدهجم. بیلیرم سنین ده دوزهنینی پوزموشوق.
درین-درین نفس آلماغیندان حیرصلندیینی بیلمیشدی. آلنینی ائهمالجا اؤوکلهمیشدی. گؤزلری یاشارمیشدی …
-هئچ کیم منه اینانمادی … منه هر نه دئدیلر … قانلی دونومو هامینین یانیندا گؤزومه سوخدولار. هئچ نهدن خبریم اولمادیغی حالدا …
قیریق قیریق دانیشمیشدی. گؤزلرینی سویوق، بوشالمیش، وئجسیز گؤزلریندن آلمیشدی. یان-یانا اوتوردوقلاری حالدا آرالاریندا دونیا قدر مسافه وارایدی.
-ان اؤنملیسی من سنی الدن وئردیم بابک.
اوزونده بیر شئیین یئریدیینی حیس ائتدییی زامان گؤزلرینی آچیب بارماقلاریلا چاپاغی توللادی آغ دؤشهمهنین اوستونه. اوتوروب دیزلرینی قوجاقلادی. گؤز یاشلارینا بوغولاراق هرگونکی کیمی نیفرت دولو باخیشلارینی یاشادیغی دؤرد دیوار آراسیندا گزدیردی. باخیشینداکی نیفرتی دؤرد دیوارین هاواسیندا دویماق اولوردو. اوتاغین هاواسینا درین نیفرت حیسی هوپموشدو. سانکی دیوارلار چاتلاییب تؤکولهجکدی، دؤشهمهلر ارییهجکدی …
-بو اوشاق به هاچان یاتاجاق؟
-منیم اوشاغیمین آدی وار. چالیش بیز بوردایکن آدینان چاغیراسان.
-چیغیرما اوشاق قورخار …
-اوشاق یوخ … آیشن … آیشن … اوشاق دئمه … آدینی نیفرتله توتما بابک …
ائلییه بیلدیکجه چیغیرمیشدی. تیترهمیشدی. اسمیشدی. ایرهلی گلیب یانیندا دورموشدو:
-اسیرسن … داوالارین هاردا؟
-یاخینلاشما منه.
نفسی تینجیخمیشدی. داها چوخ تیترهمیشدی.
آیشن حدسیز قورخموشدو. اؤزونون دردلرینه یانیردی یوخسا قیزینین دردلرینه؟؟!!
-داها قورخماغا بیر ندن یوخ. بورا امندیر … بوردا من وارام نسرین …
محبت ائلهییردی؟! نیگران اولوردو؟ اؤزوده اونون خانیمی اولدوغو حالدا باشقا بیریندن بویلو اولان قادینا؟!
-من اوشاغایدیم. کیلاسدان چیخیب توالته گئدرکن آتان …
اللریله قولاقلارینی یوموب چیغیرمیشدی: یئتررررر … یئتررررررر …
بؤر-بؤجوک هر یئرده اویناییب زورلا قوووشدوغو یالقیزلیغینی پوزوردو؛ پال پالتار آراسیندا، آرتیق قالمیش یئمکلرین آراسیندا، دیوارلاردا …
کیرلی دوشونجهلر دیوارلاری یاریب دئشهجک می دئیه دوشونوردو هر یوخودان اویاندیغیندا. بوتون چیرکینلیکلری، دامارلاریندا آخان کینی، گؤزلرینده یئرلشمیش نیفرتی، اؤفکهسینی حتی قارالمیش اورهیینی آغ دؤشهمهنین اوستونه قایتارماق ایستهییردی.
-ایللردی گزدییین آدام منم. اوتور ائوینده ائشیگینده. داها بسدی.
مات قالمیشدی … باجانین آرخاسینداکی اولدوزلو گؤیه باخمیشدی … اوشاغینا باخمیشدی. تیترهین اللرینه زیللنمیشدی. چؤنوب اوپئنین اوستونده داوالاریلا دولو یئکه نایلونا … یوخ باخا بیلمهمیشدی … هر گۆن اووج-اووج آتدیغی داوالاری خاطیرلامیشدی …
ال اوزونو یودوغوندا گؤزلرینی گوزگودهکی اؤلگون، سارالمیش اوزدن، باتمیش گؤزلردن، گؤزلرینین آلتینداکی گؤیومتول لکهلردن، تیترهین پارتلاق دوداقلاردان گیزلتمهیه چالیشدی. قارتماق باغلامیش قادینلیغینی دا قوسا بیلردی می ؟ توپوره بیلردی می؟
مندن آلدیقلاری شئیلر اؤزومدن داها چوخایدی دئیه دوشونوردو …
-نئچه سئری دئییم؟ بو لیستی الینه آلیب او قاپی بو قاپی دوشمهیینی ایستهمیرم. من سنه دئییرم او ایش منیم ایشیمایدی.
باشینی دیوارا چیرپماق ایستهمیشدی …حیاتینی چیرکین اویونلاریلا چالمیشدی …هر گون داها دا چوخ قاناییردی …
-مننن بئله دانیشما … داها هئچ یئر امن دؤور … من تک بیر سئری، بیر گئجه سنین یانیندا اولمادیم، نولدو نسرین؟؟ دوققوز آی سورا قارنون نم نه بویدا اولدو …
گؤزلرینه باخدی … بابک یئنه ده باخیردی … بیر داملا یاش اۆزۆنه جیغیر سالدی. نفسی چیخمادی … بوغولوردو … ایکی قات بوکولدو … درین نفس لر آلماغا چالیشدی …
-نفس آل … آرام اول … نسرین … نفس آل …
نیگران اولموشدو؟ … بویلولوغونو اۆزۆنه چیرپاندان سونرا نیگران اولموشدو؟!! قوللاریندان یاپیشیب قوجاقلامیشدی … باشینی قوجاقلامیشدی .. مؤحکم اؤزونه سیخمیشدی …
ائله او گئجه ده مات باخیشلارینین یئرینه بو امن قوجاغی ایستهمیشدی. یانیندا دوروب اونا ایناندیغینی گؤرمک ایستهمیشدی. گؤرهسن گؤزل آرزولاری هاردا گؤمولموشدو؟
-من اؤزوم گۆنده مین سئری سینیرام بابک … دای سن سیندیرما منی …
-من ده سیندیم … سینیرام …
دیز-دیزه اوتورموشدولار. بیلیردی. اونا دا چتین اولدو. تک بیر گئجه یانیندا اولمامیشدی؛ گلدیینده دونیانین ان پیس، ان آجی خبری قاینار سو اولوب باشیندان تؤکولموشدو. بیلمز اولوردو مو؟ هئچ نه گؤرموردو، هئچ نه حیس ائتمیردی. اییییسیز، بویاسیز اوْ گئجهیه هر گۆن، هر آن دؤنوردو. هر آنین اینجهلهییردی.
سالوندا اوتوروب خئیلک گؤزآلتی سۆزموشدو اونو. او ایسه آغیر-اوغور باخشلارینی بئله اسیرگهمیشدی شیلتاق آداخلیسیندان. سونوندا یورولوب اومیدسیزجه یوخاری قاتا چیخدیغیندا دالینجا گئدیب الیندن یاپیشمیشدی. بیر بوجاغا آپاریب اؤپموشدو اونو.
نئجه ده چوخ سئویردی آغیر-اوغور آداخلیسینی.
بازارا آلیش-وئریش اوچون گئدهجهیینی دئدییینده لئچهیینین قیراقلاریندان گؤرسنن ساچلارینا زیللنمیشدی.
-بئله گئدیسن؟ ساچباغینلا ساچینی توپلا، لوطفن.
دیشینی آغارتمیشدی:
-ساچ باغیمی ایتیرمیشم.
-ائله بیر دنه ساچباغین وارایدی؟
قاشلاری گؤیه دارتیلمیشدی. قیمیشاراق اوجا سسله «ههههه» دئمیشدی.
آیاغا دوروب قیزین آرخاسینا کئچمیشدی. لئچهیینین اوجوندان یاپیشیب گؤیه قووزاییب ساچلارینی هؤرموشدو.
هؤره-هؤره دیلینین آلتیندا آلچاق سسله اوخوموشدو …
” ..
آلدین صبری قراریمی
آذربایجان مارالی
من قوربانام گؤزلره
شیرین شیرین سؤزلره
بیر قوناق گل بیزلره
آذربایجان مارالی
…”
قولوندان یاپیشیب اؤزونه طرف چئویرمیشدی.
-ایندی گئده بیلرسن … گئجیکمه.
-تانیشلاریمیز، دوستلاریمیز حتمن کی کیرلی دوشونجهلرینده منی هر کیشینن تصوور ائلهییرلر … بو سنی اینجیتمیر؟
اللرینی مؤحکم چیرپمیشدی ماسانین اوزهرینه. شکر قابی دؤشهمهنین اوزهرینه دوشوب پارچالانمیشدی.
-بیر آن بئله اولمادی منی سئوهسن ؟
چنهسی اسمیشدی.
آیاقلارینی قاتلاییب یانیندا اوتورموشدو. اللرینی توتماق ایستهدییینده آیاغا قالخیب لئچهیینی اؤزونه بوکموشدو. باخیشلارینین آغیرلیغینی سئزمیشدی. اونا چؤنوب باخمادان حیهطه چیخمیشدی. باغلی قاپیدان، اوتاقلارینین آراسینا چکیلمیش دیوارلاردان پاپریزین قوخوسونو آلمیشدی. آجی اییسینی نفس چکمیشدی …
دؤرد دیوار آراسینداکی سسسیزلییی هر گون قاسناق باغلامیش هؤنکورتو سسی پوزوردو. سسسیزلیک چؤکدو دؤرد دیوارا. بؤر-بؤجوکلر دیوارلاری یوخ بیر بدنی یاریب دئشمک ایستهییردیلر. دونموش بیربدنی … سانکی جانی بدنیندن چیخمیشدی …
-دوققوز یاشیم وارایدی. من او ییرتیجی گؤزلری هله ده اونوتمامیشام … هئچ کسه گوونمیرم … هامیدان قاچیرام … حیاتیمدا بیر دنه دوستوم دا یوخدو . باشا دوشورسن منی؟ من تکم.
-من سنین خانیمینایدیم … من بویلوایدیم … منه خاراب دئدیلر…
الینی قارنینا قویوب داوام ائله میشدی:
-آیشن بورداایدی … سن دینمهدین … دئمهدین … مگر سن اؤزونایمیشسن …
گؤز یاشلاری آمان وئرمهمیشدی. دورمادان دیزلرینی ترپتمیشدی. اورهیی بولانمیشدی …یورغونایدی …باشی پارتلاییردی …
ائله بو کیشیایدی؟ …اورهیینی بولاندیران عطری حدسیز تانیشایدی … اییرنج اللری تانیشایدی … سانکی بوتون قاپیلار، دیوارلار، دؤشمهلر دورمادان دانیشیردیلار …سوسسایدیلار کئشگه …دانیشیقلاری باشیندا عکس-صدا وئریردی …
پنجرهنین قاباغیندا دورموشدو. بدنینین ایستیلییی بیرآز آزالسین دئیه آلنینی شوشهیه سؤیکهمیشدی … قیزی گئرچک آتاسیلا حیهطده اویناییردی …گولوردو …گؤزل گونلرینی اوندان چالمیشدیلار …باغیشلاماسایدی بو گونونو ده اؤزو چالاجاقدی؟ قیزیندان دا اؤزوندن ده …صاباح دا بو گونلرینه اوزولهجکدی؟
گئندن باخاندا هر شئیی وارایدی اما اصلینده هئچ نهیی یوخایدی … اونون باخیشلارینی سئزدیکده باجانین قاباغیندان قیراغا چکیلمیشدی …
بابک اللریله باشینی توتوب سیخیردی. چؤنوب باخمیردی اونا. گئجهنین قارانلیغیندا کؤلگهلری باجانین تر باسمیش شوشهسینه دوشموشدو. یان یانا دورموشدولار.
-سن اوتاغینین قارانلیغیندا هئچ نه گؤرمهدین نسرین … حیس ائلهمهدین … بیلمهدین … اما من گؤردوم … حیس ائلهدیم … منه توخونان آدامین ییرتیجی گؤزلرینی، اللرینی گؤردوم … دفعهلرله اولدو …تکرار تکرار اولدو …
بدنی بوم-بوز ایدی … تیترهمیشدی … اللریله اؤزونو قوجاقلامیشدی. هاوا چوخ دا سویوق دئییلدی … او تیترهییردی …
-منی اؤپدون؟… قوجاقلادین؟… هئچ باخدین منه؟…یا تکجه منی …
دیرناغینین قیراغینی دیشینه سالیب یئمیشدی.
بیلمیردی نهلره دوشونمهلیایدی … آتاسی هر زامان هر هانسی بیر ایلیشکیدن قورخوزاردی اونو. ایلیشکیلرینده همیشه احتیاطلیایدی. هئچ کسله یاخین دئییلدی. سسسیز-سمیرسیز عئینی حالدا حؤصلهسیز بیر کیشیایدی. مئبیلده اوتوروب تلویزیونا زیللنردی. یادداشیندا تکجه آتاسی و آناسینین همیشه یاشلی گؤزلری وارایدی. سونرالار او یاشلی گؤزلری داها هئچ واخت گؤرمهدی.
تکجه آتاسی وارایدی. ییغینجاقدان زهلهمی گئتدییی حالدا هردن قیزینین الیندن یاپیشیب پارکا آپاراردی. هردن محبت ائلردی …
آیشنی قوجاقلامیشدی. بو نجور حیسایدی؟ قیزی هم دردایدی هم درمان.
باشینی قالدیریب گؤزلرینی تاوانا زیللهمیشدی. کیرپیکلرینی دال با دال قیرپمیشدی:
-من سنی چوخ سئومیشدیم اما … سن منیمله نه ائلئییبسن؟ فرقیندهسن؟ … هامی منه بییابیر دئدی … حیاسیز دئدیلر … قانلی دونومو اۆزۆمه چیرپدیلار … سن دوروب باخدین … من باشیما نهلر گلدییینی بیلمیردیم … سن؟؟!! … دئییرسن سن اؤزونایمیشسن؟! … هامیسی اویونایدی؟! …من قاپیمیزین گودوکچوسونه بئله شک ائلرکن سن بیر قیراغدا منه گۆلۆردون؟! … آتام سنه؟! … اونون آجیغینی مندن چیخدین؟ … اؤز خانیمینا تجاوز ائلهدین؟! …
بیرآز ایرهلیده بیر آدام بوتون نیسگیللرینی، دردلرینی، داریخمالارینی توستویه وئریردی. بیر آدام اوردا تک قالمیشدی…


text:
ایستاد دو لا بوژوار ایستادیومو
ایستاد دو لا بوژوار ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Stade de la Beaujoire) نانت شهرینده بیر ایستادیومدور. 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. نانت تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۳۸٬۱۲۸ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Stade de la Beaujoire - Louis Fonteneau". soccerway. Retrieved 18 August 2017.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stade de la Beaujoire»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایستاد دو لا بوژوار ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
«اندیشه نو» و «تک درخت»تورکجه کتابلارین ساتیش مرکزلرینی باغلادیلار! (2)
«اندیشه نو» و «تک درخت»تورکجه کتابلارین ساتیش مرکزلرینی باغلادیلار! (2)
اکبر آزاد
«اندیشه نو» و «تک درخت» تورکجه کتاب ساتیشی مرکزلرینین باغلانماسینا اساس دلیل بونو اعلان ائدیبلر کی، گویا مجوزسیز کتابلار چاپ ائدیبلر، ساتیبلار! بو دلیلی ائشیتدیکده بیر مطلبی خاطرلادیم:
نئچه ایل اؤنجه، پوست اداره سینین ایشچیسی بیر احضاریه قاپیمیزا گتیردی! «احضاریه» «ایران سلاحلی قوه لرینین قضایی تشکیلاتی» طرفیندن ایدی! منی بیر مطلع(نظرلرینده اولان مسئله باره سینده خبردار و معلوماتی اولان)شخص کیمی چاغیرمیشدلار کی، بیر سیرا ایضاحات وئرم ! چوخ تعجب ائتدیم ! مین–بیر خیال دوشدوم:
من له ایران سلاحلی قوه لرینین نه ساز-بازی؟
من کی، سلاحلی قوه لرله بیر آلیش-وئریشیم یوخدور؟!
منی نه اوچون چاغیریبلار!؟ و…
وعده تعیین ائتمیشدیلر! هفته گونلرینین بیرینده گون اورتادان سونرا ساعت بیرده(13ده) گئتمه لی ایدیم! گون و ساعتی نظرده توتوب؛ دوز وقتینده، بیلدیریلمیش آدرئسده حاضر اولدوم!
بو چاغیریشین(احضاریه نین) ماجراسینی 1392-جی ایلین آنا دیلی گونو مراسیمی ایله ایلگیلی، منیم و سایر اوچ دوستومون علیهینه حاضرلانمیش اتهامنامه ده(«اتهام نامه» نین آدینا «دادنامه» دئییرلر «دادنامه» یعنی «عدالت نامه»!) گتیریب بئله یازمیشدیلار:
«….هابئله بونون[منظورلاری«اکبر آزاد»دیر] گئچمیش سابقه لرینده «ایران سلاحلی قوه لرینین قضایی تشکیلاتی» طرفیندن، استانبول تورکجه سینده اولان کتابلارلا ایلگیلی بیر احضاریه (چاغیریلما) سابقه سینده واردیر! تأسفله بونون[اکبرآزادین] امنیته ضد اولان فعالیتلرینین اؤنونو آلمادا هئچ بیر ائتگیسی(تأثیری) اولمامیشدیر!»
من «ایران سلاحلی قوه لرینین قضایی تشکیلاتی»نین معین ائتدیگی دایره ده، دوز وقتینده حاضر اولدوم! آنجاق منی استنطاق ائدن ایکی کیشی تخمینا 20 دقیقه تأخیر ایله گلدیلر! سلاملاشدیلار! من سؤزه باشلادیم. دانیشیقلار فارسجا ایدی! سوروشدوم:
-منی نه اوچون بورایا چاغیریبسینیز؟
جاواب وئردیلر:
-سیزی بیر مطلع شخص کیمی سنی چاغیرمیشیق! بیر سیرا سورغولار، واردیر اونلاری سوروشماق ایسته ییریک!
من موضوع نون نه اولدوغونو سوروشدوم! دئمه دیلر! سورغولارین داوامیندا بیلدیم کی، احتمالاً «ایران سلاحلی قوه لرینین » بیر دایره سینده ایشجیلری نین بیر گویا تورکجه کتابلار ایله ماراقلانیر! من بونو سئزیب سئچدیکده بئله ایضاح ائتدیم:
-سیز کتابدان قورخمایین! بوگونکو گونده کتابلارین قارشیسینی آلماق اولماز! بوگونکو گونده تئکنولوژی سبب اولوبدور ان یاساق کتابلاری دا، هرکس ایسته سه اله گتیره بیله ر! دئدیم من بیلگی سایاردان و اینتئرنئتدن چوخ باشیم چیخماز! آنجاق اگر ایندی بورادا بیر بیلگی سایار و اینتئرنئت اولسا، ایسته دیگینیز هر هانسی یاساق کتابی اینتئرنئتدن ائندیره بیله رم! بوندان علاوه سیز تهران بیلیم یوردو قارشیسیندا اولان کتابچیلار راستاسیندا و انقلاب میدانی هنده ورینده الده کتاب ساتانلار، بیرچوخو قاچاق کتاب ساتیرلار! سیز هر هانسی یاساق کتابی اورادا الده ائده بیلرسینیز! بعضاًَ حتا نظرده اولان کتابین اصلی نسخه سیندن ده اوجوزراق آلا بیلرسینیز!
کتابی یاساق ائتمک فکرینده اولمایان! کتابا خاطر بیرینی جزالاندیرماق فکرینده اولمایین! اگر بو ایشی گؤرمک ایسته سه نیز، یقین اوتوزاجاقسینیز! نئچه عامل واردیر کی سیزین یاساغینیزا قارشی چیخاجاق:
-بوتون آزادلیق سئوه ر انسانلار سعی ائده جکلر سیزین بو سایاغینیزا قارشی چیخسینلار! و اونو سیندیرسینلار!
-ایش سیز و پولا احتیاج اولانلار دا سعی ائده جکلر بو کتاب یاساغی دوروموندان فایدالانسینلار!
-کتاب بازاریندا چالیشانلار دا سعی ائده جکلر اؤز بازارلارینی باشقالارینا تاپشیرمایالار! و ایسته ر- ایسته مز یاساق کتابلاری گیزلینده چاپ ائدیب یایاجاقلار!
-سیاسی رقیبلر ده بیر-بیری نین علیهینه بیرسیرا یاساق کتابلارین یاییلماسینا یاردیم ائده جکلر!
-یاساق کتابلارین راحت و سهل یاییلماسیندا تئکنولوژینین اساس و مؤثر رولو اولاجاق!
-بیرچوخ فوتوکوپی و ریسوقرافی آدلی آراجلار (اداوات)، فرقلی سلیقه لی آداملارین اختیاریندا دیر! بونلارین بیر سیراسی فرقلی دلیللر اساسیندا، یاساق کتابلاری تکثیر ائدیب یایاجاقلار!
-گئچمیشده یازیلاری چاپ ائتمک اوچون معمول اوزره، الیازمانی قوروشون حرفلرله دوزوب چاپ ائدیردیلر! بو ایش چوخ چتین ایدی! و هر کس اؤز یازیسینی چاپخانلاردا دوزدورمه لی ایدی! آنجاق بو گونلر تئکنولوژینین انکشافی، سبب اولوبدور ایشلر آسانلاشسین! بوگونکو گونده هر جیب تلفونو، لپ تاپ، تبلئت، شخصی ائو بیلگی سایاری و… بؤیوک بیر چاپخانانین ایشینی گؤرور! Word وpdf و… پروقراملار کتاب یازیب کتاب باشی باغلاماق ایشینی، ماراقلانان هر بیر کسه ممکن ائدیبدیر!
-اینتئر نئتده (مجازی فضادا= سانال دنیادا) او جمله دن تئلقرامدا، واتساپدا، فئسبوکده، توییتئرده و… سایر آلانلاردا Word و pdf پروقراملار ایله حاضرلانمیش معمولی کتابلارین و یاساق کتابلارین عرضه سی و الده ائتمه سی بئش – اون دقیقه دن آرتیق وقت آپارمیر!
و من اؤزومدن سوروشورام: بس نه ایچین بئله بیر محدودیتلر، سیخینتیلار، توتمالار و باغلاملاری، کتاب سئوه رلره تحمیل ائدیرسینیز؟
اؤز-ارزومه جواب وئردیم: مقصدلری آرتیق آذربایجان تورکجه سینده ملموس و گؤز اؤنونده اولان مدنی اوجاقلارین سوندورولمه سی دیر! یوخسا یوخاریدا سادالادیغیم دورومو هامیدان یاخشی بیلیرلر! ائله بونا گؤره دیرکی:
-آنا دیلی گونونده ساده بیر مراسیمده اشتراک ائدنلرین اوستونه، دسته ایله هجوم چکیلیر! هرنه یی پوزولور! قادینلاری، اوشاقلاری، گنجلری و یاشلیلاری قورخویا سالیرلار! بو ساده مراسیمه و اونا اشتراک ائدنلره مین بیرقارا یاخیب، اتهام یاغدیریرلار!
-تبریز کتاب سرگیسینده، تورکجه کتاب چاپ ائدن انتشاراتلارین اشتراکینین قارشی سینی آلیرلار! گؤره سن بوندان گولونج ده بیر داورانیش اولا بیله ر؟! تبریزده تورکجه کتابلارین سرگیسینه انگل تؤره دیرلر!!!ویا تورکجه کتاب یایان ناشرلره اشتراک ائتمه یه اجازه وئریلمه یه؟!
– تورکجه کتاب چاپ ائدن و ساتان انتشاراتلارین فعالیتینی دایاندیرالار! باغلایالار! سون نمونه سی ائله «اندیشه نو» و «تک درخت» انتشاراتلاری و….
– مدنی NGO-لارا فعالیت مجوزی وئریلمیر! ساده بهانه لرله ادبی – کولتورل(فرهنگی) مجوزلی درنکلرین فعالیتینی دایاندیریرلار!
– هارادا اوچ-بئش نفر توپلاشیر ایسته ییرلر قانون چرچیوه بیر ایش گؤره لر، قارا یاخیرلار، اوستونه «تشکیل جمعیت» آدینی قویوب، هامینی یاخالاییرلار! ایشدن-گوجدن ائله ییب؛ حبسه سالیرلار! آغیر هزینه لر تحمیل ائدیرلر! دوروم او قدر سرتلشیبدیر کی، ایندی جاماعت توی–یاس مراسمینی ده اوشونه–اوشونه توتورلار! بیر دئییردی ایسته ییردیم اوغلوما «ختنه سورو» توتام؛ قورخدوم انگل تؤره دَه ره لر، واز گئچدیم! (ایکینجی بؤلومون سونو) (بو یازینین داوامی واردیر!)
___________________________
اندیشۀ نو: یئنی دوشونجه
تک درخت: یالقیز آغاج


text:
بینالنهرین
ایکیچایآراسی و یا بینالنهرین (قدیم یونان دیلی: Meσoπotauίa - "ایکی چایین آراسی") - اورتا شرقده یئرلشمیش دۆنیانین ان قدیم و ان بؤیوک مدنییتلاریندان بیری. چاغداش زاماندا بۇ مدنیتین یئرلشدیی اراضی ده بینالنهرین اوْلاراق آدلانیر.
قدیم شرق اؤلکهلری آفریقانین شیمال-شرقیندن آسیانین بؤیوک بیر حیصّهسینه قدر اۇزانان گئنیش جوغرافی اراضینی ایحاطه ائدیردی. ان قدیم شرق دؤولتلری میصرده، آرالیق دنیزینین شرقینده، کیچیک آسیا، ایکیچایآراسی، ایران، هیندوستان، چین و دیگر اؤلکهلرین اراضیسینده مئیدانا گلمیشدی.
تاریخیدَییشدیر
ان قدیم زامانلاردا بینالنهرین اراضیسینده بیر نئچه دؤولتلر اوْلموشدور. اوْنلارین تاریخلری آیریجا مقالهلرده وئریلمیشدیر:


text:
احمد حسن دانی
احمد حسن دانی (اینگیلیسجه: Ahmad Hasan Dani) پاکیستانلی بیلیم اینسانی. ۲۰ ژوئن ۱۹۲۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸ ایل عومر ائلهییب و ۲۶ ژانویه ۲۰۰۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری قائد اعظم بیلیمیوردودیر. اوْ تاریخ، دیلچیلیک ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ahmad Hasan Dani»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده احمد حسن دانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
الهام آزاد: قان اؤجو عنعنهسی باریشین سمبلو اولموشدور
ایسلام مشورت مجلیسینین عضوو الهام آزاد، «قان اؤجو»، عنعنهسینین ایکی طایفه آراسیندا یئنیدن چاتیشمانین باشلاماسینا مانع اولدوغو اوچون «باریشین سمبولو» اولدوغونو سؤیلهدی.
او بو عنعنهیه جینایت و یا منفی بیر حرکت کیمی باخمامایی دئدی و علاوه ائتدی: «کئچمیشده عائلهنین ایجازهسی ایله و بیر قیزلا اوغلانین تانیشلیغی اولمادان ائولنمک عادت ایدی و اگر بو ائولیلیک نؤعو زامانا و شرایطه گؤره قان اؤجو اوچون حیاتا کئچیریلدیسه، قادین جمعيتینه قارشی بیر ظولم کیمی باخماق دوغرو دئییل.»
بو ملت وکیلی آرتیریب «بو عنعنهنی میلی قئیدیاتا کئچیرمک واجیب دئییل، چونکی اینسان حوقوقلاری باخیمیندان اؤلکهیه پروبلئملر یاراتمایا سبب اولا بیلر.»
عینی زاماندا او دئییر: «قان اؤجو عنعنهسی، ایسلام قانونلاریندا وورغولاندیغی اینتیقام و قصاص عوضینه باغیشلانما کولتورونون حیاتا کئچیرمهسی اوچون بیر حرکتدیر.»
الهام آزاد اینانیر: “«و عنعنهنین اؤنمی او زامان آرتیر کی، ایسلامین عزیز پیغمبری طرفیندن وورغولانان بیر عنعنه اولان ائولیلیک شکلینده باش وئرمهسیدیر. بو سببدن جینایت عملی حساب ائدیله بیلمز.»
بیر مدت اؤنجه شوش محکمهسینین رییسی «صادق جعفری چگنی»، قان اؤجو عنعنهسینین میلّی قئیدیاتی اوچون لازیمی سندلری توپلادیقلارینی سؤیلهدی.
بو آچیقلامالار «من فصلیه اولمایاجام» و «قان اؤجو اولمایاجام»، هشتگلری ایله سوسیال مئدیادا قراری تنقید ائدن خوزیستانلی قادینلارین اعتراض و مقاومتی ایله قارشیلاندی.
سککیز ایل اؤنجه، ایرانین بیر سیرا دیگر ایالتلرینده قان اؤجونون میلی قئیدیاتی مسئلهسی موباحیثهلی ایدی.
لورستان، فارس، چهارمحالوبختیاری و کهگیلویهوبویراحمد اولماقلا دؤرد ایالتدهکی یئرلی مقاملار «فصل» و قان اؤجو عنعنهسینی قئید ائتمهیه چالیشدیلار کی او زامان کولتورل میراث تشکیلاتی مودورلرینین قارشی قویدوغو اوچون بو گیریشیم سوسدورولدو.


text:
`عالی تحصیل` نتیجهلر
خبرلر [110]
- لولا دا سیلوانین برزیلیاداکی پرزیدنت سئچکیلرینده غلبهسی رسمیلشیب
- فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
- اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
- اردوغان: گلهجگیمیزی، تاریخی ایله غرور دویان گنجلره امانت ائتمک ایستهییریک
- اردوغان: آرتیق اؤز ویزیونونو معین ائدن بیر تورکیه وار
- عراق قوم فیرتیناسی ایله بوغوشور
- اردوغان: "معلول لار اوچون 27 مین 259 ایدمان الاتی ایستیفادهیه وئریلهجک"
- افغانیستان-دا دؤولت اونیورسیته لری یاخین زاماندا آچیلاجاق
- اردوغان، یئنی اؤیرتیم ایلی آچیلیشیندا دانیشدی
- تورکیه-نین تحصیل موسسهلری آچیلیشا حاضیرلاشیر
- تورکیه ایله گابن تحصیل ساحهسینده امکداشلیق ائدهجکلر
- بمت:" بو ایل دوزنسیز 190 کوچمن حیاتینی ایتیریب"
- ی.ت.ب اینسان حقوقلاری ایله علاقهلی آنلاین تحصیل پروقرامی تقدیم ائدهجک
- تورکیه-ده معلم لرین آشی لاما پروسهسینه باشلانیلیب
- ایراندا ۴ میلیون اؤیرنجی اوزاقدان تحصیلدن محرومدور
- ایراندا ۴ میلیون اؤیرنجی اوزاقدان تحصیلدن محرومدور
- جمهور باشقانی اردوغان عالی تحصیل ایله علاقهدار پایلاشیم ائدیب
- ایراندا آذربایجان تورکو آکتیویست سیامک میرزایی گؤزآلتینا آلیندی
- خالد المیشری:" تورکیه-دن کؤمک ایستهمکدن باشقا چاره قالمادی"
- سنگال ایله تورکیه معاریف فوندو آراسیندا امکداشلیق پروتوکولو ایمضالاندی


text:
خالقلار دوستلوغو روسیه بیلیمیوردو
خالقلار دوستلوغو روسیه بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Peoples' Friendship University of Russia, فارسجا: دانشگاه دوستی ملل روسیه، عربجه: الجامعة الروسية لصداقة الشعوب)روسیه نین موسکو شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده خالقلار دوستلوغو روسیه بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
داريخيرام آخشاما (شعر توپلوسو)
زينت تدين سرندي
شابک : 978-622-6856-12-6
ناشر : گنج حضور
بیزیم قادین شعریمیزین کؤکو اوزاقلارا گئدیب چاتسا دا، مع الاسف تورکجه قادین شعریمیزین یاشی اوزاقلارا چاتمیر. اما بونو آدينجا دئیه بیلریک کی، قادینلاریمیزین ادبیاتیمیزدا اؤزولرينه گؤره دئیه بیله جک سؤزلري وار. دئمك بو بؤلومده بير چوخ ياراديجي هابئله اوركلر اوخشايان قالارقي اثر يارالدانميز آز دئ ييل. بؤیوک آبیده میز اولان دده قورقود کتابیندا.
جهت استعلام قیمت و سفارش چاپ این محصول لطفا با انتشارات گنج حضور تماس حاصل فرمایید


text:
`ت.ر.ت` نتیجهلر
خبرلر [71]
- آلتون:"دونیا تورکیه-نی ثابیتلشدیریجی گوج کیمی قبول ائدیر"
- جمهور باشقانی اردوغان پوتین و زلنسکی ایله دانیشاجاق
- "ت.ر.ت فرانسیزجا" دیجیتال خبر کانالی فعالیته باشلاییب
- ت.ر.ت-نین اوره تیمی اولان فیلملر ایستانبول فیلم فستیوالیندا 5 موکافاتا لاییق گؤرولوب
- چاووش اوغلو: "بؤلگهده باریش اوچون هر کس بالانسلی سیاست آپارمالیدیر"
- پروفسور سوباجی:"21-جی عصرین ان بؤیوک دموکراسی داستانینی بیرلیکده یازدیق"
- ت.ر.ت-یه یئنی باش مودیر تعیین اولونوب
- "معلم" فیلمی امریکا-دا بئش موکافاتا لاییق گؤرولدو
- مولود چاووش اوغلو تورکمنیستان و اؤزبکیستانا سفرینی دیرلندیریب
- ت.ر.ت-نین باش مودیری ابراهیم ارن آبو-نون صدری سئچیلیب
- ابراهیم ارن:"ت.ر.ت ورلد فوروم ایله ضعیف سس لره سس اولدوق"
- جمهور باشقانی اردوغان: "دیجیتاللشمه یئنی عدالتسیزلیکلره سبب اولمامالیدیر"
- ت.ر.ت ورلد 2020 فورومو جمهور باشقانی اردوغانین آچیلیش نطقی ایله باشلایاجاق
- "ترت ورلد فوروم" دونیاداکی گونجل مؤوضوع لاری یئنیدن گوندمه گتیرهجک
- " ت.ر.ت ورلد فوروم 2020"-نین کئچیریلمهسینه سایلی گونلر قالیب
- ائرمنیستان ترتر-دکی مکتبی هدف آلیب
- "اویانیش: بویوک سلجوقلو" ت.ر.ت اکران لاریندا
- ت.ر.ت رادیو گونونو دینلییجیلریله بیرلیکده قئید ائتدی
- خاریجده یاشایان 100-ا یاخین تورکیه وطنداشی کرونا ویروسوندان حیاتینی ایتیریب
- ایبراهیم ارن خالقیمیز، ت.ر.ت-نین وئردیگی خبرلرین هامیسینا گووئنیر
- "ت.ر.ت ورلد فوروم" گئری قاییدیر
- ت.ر.ت قلوبال ویجدانین سسی
- ارمنی حربی بؤلمهلری ت.ر.ت-نین امکداشلارینی هدف آلیب
- آغ دنیزی-نین نئونازی لری
- ت.ر.ت ورلد فوروم سربرنیتسا سوی قیریمینی موذاکیره ائدیر
- ت.ر.ت ولد-ون عکس-صداسی، دونیایا یاییلان لاییحهلری
- او سیررلی قوتودان ائشیدیلن بو سسله باشلادی هر شئی
- آذربایجان پرزیدنتی الهام علی یئو ت.ر.ت-یه موصاحیبه وئریب
- تورکیه رادیو تلویزیون قورومو باش مودورو شئنول گؤکان، مقدونیهده


text:
آد دَيیشدیرمک ژورنالی
آشاغیدا اوْلان لیست آدی دَییشدیریلمیش صفحهلری سیرالاییر.
- ۱۱ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۵:۴۶ Vikibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:جۆتدیرناقلیلار صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:جوتدیرناقلیلار-ه آپاردی (بوت: Category:جۆتدیرناقلیلار بؤلمهسیCategory:جوتدیرناقلیلار بؤلمهسی ایله ديَیشدیریلدی)
- ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۲۰:۲۳ Vikibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:غربی آزربایجان اوستانی صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی-ه آپاردی (بوت: Category:غربی آزربایجان اوستانی بؤلمهسیCategory:غربی آذربایجان اوستانی بؤلمهسی ایله ديَیشدیریلدی)
- ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۲۰:۰۷ Vikibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:اورمو بؤلگهسینین کندلری صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:اورمو بؤلگهسینین کندلری-ه آپاردی (بوت: Category:اورمو بؤلگهسینین کندلری بؤلمهسیCategory:اورمو بؤلگهسینین کندلری بؤلمهسی ایله ديَیشدیریلدی)
- ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۵:۴۹ Vikibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:ماراغا شهریستانینین کندلری صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:ماراغا بؤلگهسینین کندلری-ه آپاردی (بوت: Category:ماراغا شهریستانینین کندلری بؤلمهسیCategory:ماراغا بؤلگهسینین کندلری بؤلمهسی ایله ديَیشدیریلدی)
- ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۳:۱۶ Vikibot دانیشیق چالیشمالار، بؤلمه:آزربایجانلی یازیچی صفحهسینی، یوْللاندیرما قوْیماماقلا، بؤلمه:آذربایجانلی یازیچی-ه آپاردی (بوت: Category:آزربایجانلی یازیچی بؤلمهسیCategory:آذربایجانلی یازیچی بؤلمهسی ایله ديَیشدیریلدی)


text:
لايتنر اؤيرتيم سیستمی
لايتنِر اؤيرَتيم سیستمیی و يا لايتنر ازبَرلَمَک سيستِمی ، کلمهلرین معناسینی و يا هر بير حل يوْلونو فلشكارتلار واسيطهسی ايله ياددا ساخلاماق اۆچون بير فایدالی یول-یؤندمدير. دونيادا گئنيش ايشلَديلن بو فایدالی یولو ۱۹۷۰-جی میلادی ايلینده، آلمانلی-اوتريشلی بيليم ژورناليستی سباستيان لايتنر ياراديبدير.
یؤندم[دَییشدیر]
بو یولدا، فلش كارتلار اؤيرننين خاطيرلايابيلمهمک و يا داها چوْخ اونوتماق اساسيندا نئچه جعبهده دۆزولوب و سیرالانیر. اؤيرنن، فلش كارتلاردا يازيلميش حل يوللاری و يا کلمهلری تکرار خاطيرلاماغا چاليشير. خاطيرلاماق باشاريقلی اولورسا، فلش كارتی سونراكی جعبهيه قويور؛ آما اونوتموش اوْلسا فلش كارتی بيرينجی جعبهيه قایتاریر. دوغرو جاواب وئريلميش گروهلارا بير داها باش وۇرماق زامانی (پريود) داها چوخ اولور.


text:
ایسلیپی هالو (فیلم)
ایسلیپی هالو (اینگیلیسجه: Sleepy Hollow, تورکیه تورکجهسی: Hayalet Süvari, فارسجا: اسلیپی هالو) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فانتزی رومانتیک قیسا فیلم. فیلمین باش روْللارینی جفری جونز، کاسپر ون دین، مایکل قمبون، میراندا ریچاردسون، جانی دپ جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین دنی الفمن یارادیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Sleepy Hollow". British Board of Film Classification. Archived from the original on 2016-07-01. Retrieved May 29, 2016.
قارداش پروژهلرده ایسلیپی هالو (فیلم) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دوشونجه ساحهسینده دیلیمیزی ایندیدن دیندیرمک اولار
_______________________________
● سایین سوسن رضی یازیر:
بعضی یازیلارینیزی، او جملهدن ائله بوردا گلن مطلبینیزی [یعنی “ایستئثنانین گوجو” باشلیقلی مطلبی] اوخویوب باشا دوشمک اوچون هم فلسفهده، هم دیلچیلیکده، هم ده آذربایجان تورکجهسینده اوستاد دئییل، پروفسور اولماق لازیمدیر. حدّیمده اولماسا بئله، سیزه بیر سورو سورماق ایستهییرم. یازیلارینیزی کیمه یازیزسینیز؟ نه آماجلا یازیرسینیز؟ بونجا درین دوشونجهلرینیزی، بؤیوک ایدئیالارینیزی، دوغرو دوزگون گؤروشلرینیز و مفکورهلرینیزی بعضن ائله چتین و دولاشیق بیر اؤرپهیه بوکورسونوز کی، اوخوجو معنانی بوراخیب، بول بول یئنی سؤزجوکلر ایچینده سرگردان دوشور. بو گئدیش منجه اوخوجولارینیزی و یازیلارینیزا ماراقلی اولانلاری سیزدن اوزاق سالا بیلر. اونوتمایاق کی، دیلین أن اؤنملی آماجی ایلیشگی قورماق وآنلاشیلماقدیر. دیل علمی اولور اولسون، فلسفی اولور اولسون، استثنالارلا دولو، یا دا استثناسیز، قایدالی، یا دا قایداسیز اولور اولسون، اؤنجه آنلاشیلمالی، سونرا یئنه ده آنلاشیلمالی اولمالی دیر.
هابئله سایین خانیم رضی “ماركس ياتيريم باشليقلي كيتابيني دوه اوٍستونده يازيب” مطلبیمی نظره آلاراق یازیرلار:
بو یازینیزی دا دیگرلری کیمی هؤوه به هؤوه دریندن اوخودوم. هر زمانکی کیمی ذکانیزا حیرانلیق دویدوم. آنجاق بعضن سیزینله فیکیرداشلیق ائده بیلمیرم. منجه چوخ ایتی چاپیرسینیز آتینیزی. مسئلهنین چؤزوم یولو یوخدور، دئمیرم. چیخماز یولداییق دا دئمیرم. دیلیمیزین پتانسیلینه ده، زنگینلیییگینه ده دریندن اینانیرام. آنجاق بو قوهنی فعله گتیرمک منجه الیفبادان باشلاتیلماسا، هونگده سو دؤیمک کیمیدیر. اؤیرهتیلمهین و اؤیرهنیلمهین بیر دیلین اینکشاف ائتمهسینی، هم ده بیلیم ساحهسینده، اومید ائتمک دوزگون اولمازدیر. بونو دا وورغولامالییام کی، قارداش قوللارینین تجربهلرینه آرخالانماقدا چوخ، هم ده چوخ حاقلیسینیز.
_______________________________
● ایواز طاها جاواب اولاراق یازیر:
آذربایجان تورکجهسینده یازدیغیم گؤزهللیک فلسفهسینه عاید کیتابیمدا سادهلییه جان آتمیشام. بو مقصده ایکی یؤندن یاخینلاشماغا چالیشمیشام. بیرینجیسی, دیلی آلتبیلینجیمیزدن [تحتالشعوردان] احضار ائتمک، ایکینجیسی ایسه باشقا متفکرلردن آلدیغیم دوشونجهلری سادهلشدیرمک. بو ایکنیجی گؤتوروش هر یئرده الوئریشلی دئییل. مؤوضوعدان مؤوضوعیا فرقلهنیر. اؤرنک اوچون آنگلوساکسون دوشونوش طرزینی معین قدهر ساده دیلده ایفاده ائتمک مومکوندورسه، آلمان دوشونجه گلهنهیینین آغیر دیلی اولوب – هگل و هایدگر. منیمله ایلگیلی بوندان داها آیدین بیر اؤرنک وار: سون واختلار ایکی اؤنملی مسئلهنی چؤزوملهمهیه [آنالیز ائتمهیه] گیریشمیشم. کیملیک [هویت] و عامیلیت. منی ماراقلاندیران مسئله بودور: بوتؤو کیملیک و دمیر عامیلیت همیشه دیکتاتورایا یول آچیب. فرانسا اینقیلابیندا دا بئله اولوب، سووئتلر بیرلیینده ده، ایراندا دا. پستمدرنیزمین اورتایا آتدیغی داغینیق کیملیین ایسه بیر توکو دبردهجک قدهر گوجو قالماییب. من بو ایکی اوچورومون آراسیندا قیل کؤرپوسو سالماق ایستهییرم. بو ایکی ضدیت آراسیندا ایجتیماعی چالیشقانلیغین هم یارارلی، هم ده اینسانی بیچیملرینی [فرملارینی] آختاریرارم. جاواب نه ساوادسیز باغیرغان سوبیئکتدهدیر، نه ده اگزیستانسیالیزمین ایضطیرابلی فاعیلینده. مارکسین دا سئویملی ایشچی طبقهسی بیلگی پاتلاییشی [انفجار اطلاعات] نتیجهسینده داغیلمیشدیر.
سؤزوم بوندا دئییل، بونونلا باغلی دیلین چتینلیییندهدیر. بو یولدا دیققتیم ائرنئستو لاکلائو و آلئن بدیو کیمی دوشونرلرین [متفکرلرین] تاپینتیلارینا چکیلیب. بوردا بؤیوک مانعه وار – اونلارین دیلی. بو دیل یئنی ایصطیلاحلارلا زنگیندیر. اؤرنهیین، بدیونون دوشونجهسینده “اولایـحقیقت”1 باشلیجا قاورامدیر [مفهومدور]. بو ایسه آذربایجانلی اوخوجویا آنلاشیلماز درجهده چتین گؤرونه بیلر. سؤز یوخ کی، بو ساحهده یازی دیلیم ده چتینلییه اوغرایاجاق. چونکی بو ایصطیلاحلارین قارشیلیغینی اؤز دیلیمیزده یاراتماقدان بویون قاچیرا بیلمهیهجهیم.2 فیکیرلری حددیندن آرتیق قولایلاشدیرماغا قورشانماغیم دا اونلارین اؤزهیینی [هستهسینی] چورودهجک. هابئله بیلیرم هلهلیک اورتا یولا – بلی اورتا یولا– گئتمک گرهکیر. آنجاق بو اورتا آدالانان یول فولکلور دیلی سوییهسینه آلچالمایاجاق.
منجه دیلیمیزی دوشونجه ساحهسینده ایندیدن دیندیرمک اولار. گومان ائدیرم “شعر وارلیغین ائویدیر” باشلیقلی کیتاب سؤزومون آیدین بلگهسیدیر. آغیر فلسفی مؤوضوعلارین بو کیتابا یوکلندیینه باخمایاراق، ایندی اوچونجو چاپدادیر. چاپ اجازهسی یوبانماسایدی بلکه دؤردونجونو ده آشاردی. آلچاقکؤنوللولوکدن اوزاق اولسا دا دئمهلییم کی، جاواب اونون دیلیندهدیر. شعرین گؤزهللیک فلسفهسینی آراشدیران بیر کیتابین تحصیل اوجاقلاریندا اوخومامیش، اؤیرنمهمیش بیر کوتله ایچینده بئله ماراق دوغورماسی نهیی گؤستهریر؟ البته منیم بوندان آرتیق باجاریغیم اولسایدی داها یئنی یوللار کشف ائدهردیم. آمما نه ائدیم کی، یالنیز ایینه اوجویجا ذؤوقوم وار.
یازیلاریمی چتینلشدیرن عامیللردن بیری ده آری دیلده یازماغا یؤنهلیشدیر. من بو یؤنده آشیری داورانمیرام، آمما اونا بؤیوک تاریخی وظیفه کیمی باخیرام. بیلیرم فارسجا و عربجه سؤزجوکلری گئنهـ بولا ایشلتسهیدیم، دوشونجهلریم قولای آلیناردی. آمما دیل دیللنمزدی، دیریلمزدی.
الیفبانین مسئلهسینه گلدیکده اونون تئزلیکله ساهمانا سالینماسی هامیمیزین اورهیینجهدیر. آنجاق بو مسئله چؤزولونه قدهر “دوشونجهلریمیزی آنلاتماغی” دایاندیرماق چاغیریشی ایله راضی دئییلم. اوستهلیک، منجه عرب الیفباسی ایله بوندان آرتیق اوغراشماغا دیمز. دیلیمزله باغلی بو الیفبانین بوتون پتانسیللری اوزه چیخمیشدیر. بوندان آرتیق اونو سؤکوب قوشماغا گرهک یوخدور. اساسن الیفبا بؤیوک مانعه دئییلدیر. اینگیلس دیلینده نادیر حالاردا بیر سؤزجوک یازیلدیغی کیمی اوخونور. آمما یئنه ده اوخونور. بیز الیفبادانسا دیققتیمیزی معیار دیلین گئرچکلشمهسینه یؤنلتمهلیییک.
[1] event-truth
[2] بو ایصطیلاحلاری تورک دیلینین قارداش قوللارییندان آلدیقدا دا آدینی چکدیییمز چتینلیک یئرینده دورور. چونکی او ایصطیلاحلاری بیز مکتبده اؤیرنمهمیشیک. چتین بیر متنی اوخویاراق اونلارلا قارشیلاشیریق.
_______________________________
● سایین جلیل ثانی یازیر:
اوستاد “بیلیم یورد” نه دئمکدیر؟سیزجه یئنی سؤزلر دوزلتمک اوچون سؤزلرین تاریخی کئچمیشینی و معنا چالارلارینی (و بو چالارلارین گوجلو و ضعیف جهتلرینی) نظره آلماق گرکلی دئییلمی؟ “یورد” سؤزو محدود معنادا کؤچری ائللریمیزین یاشاییشینی و گئنیش و پاپولیار معنادا ایسه “وطن ” (سرزمین) آنلامینی ایفاده ائدیر. “یورد” سؤزو “وطن” و “سرزمین” سؤزلرینی عوض ائتسه ده، رسمی و ائلهجه ده مدرن معنا داشیمیر. هر حالدا سؤزلرین ثابت معناسی یوخدور. اونلار آنجاق متنه داها دوغروسو کانتکسته (توخونوشا؟) اویغون معنالانیرلار. یورد، یووا و یئر و… سؤزلری اله ده سؤزبیرلشمه لری دوزلدیر،آمما بو بیرلشمه لرین معناسینا دقت یئتیرمک لازم دیر.یئرـیورد بیرلشمهسینده معنا باخیمیندان یوردون پایی داها اوستوندور. دئمهلی، بو سؤزبیرلشمهسینده یوردون معناسی یئرین معناسینی اوستهلهییر. بونا اساسا منجه بیلیم یوردو ذؤوقه اویغون بیر قارشیلیق دئییل. بیر ده دیلی سؤزلره (=کلمهلره) تنزل ائتدیرمک دیلچیلرین دوشونجهلرینه اویغون گلمیر. بو کیمی فیکیرلر “ادیب”لره عایددیر. ادیبلر دیلی بیر سیستم کیمی باشا دوشه بیلمیرلر .اونلاری کلمهنین اوزهرینه قویدوقلاری ضریحدن قوپارتماق فلهیین ایشیدیر!آرتیق چوخداندیر دونیادا “ادیب” فنومنی جدی ادبی و لینقویستیک آتموسفردن اوزاقلاشدیریلیب. ایندی دیلچیلرین و تنقیدچیلرین دؤرودور. 21 ایل بوندان اول، آدینه درگیسینده دوکتور خانلرینین “زبان فارسی در خطر است”باشلیقلی مصاحبهسی ،دوکتور باطنینین “هیچ خطری زبان فارسی را تهدید نمی کند” باشلیقلی مصاحبهسی ایله قارشیلاشدی. بو اصلینده ادیب- دیلچی ساواشی ایدی! منه ائله گلیر سیز چاغداش تنقیدی نظریه ایله یاخشی تانیشسینیز، ادیبلر سیراسینا دئییل، تنقیدچیلر و نظریهچیلر صفینه کئچمهلیسینیز. نه بیلیم بلکه ده من یانیلمیشام… یئنه گله جه یم.
_______________________________
● ایواز طاهانین سایین جلیل ثانی-ه جاوابی:
سایین قلمداشیمیز اؤنملی بیر مسئلهیه توخونور. دوغرودور دیل پوزونتوسو ایله ادیبلر ماراقلانیر، دیلچیلر اوچون بئله بیر ایفادهنین آنلامی یوخدور. ادیب همیشه دیلین چیچکلنمهسیندن اوشونور، چونکی دیل عادتن ایستهنیلن یؤنده دئییل، وحشی بیچییمده ایندیکی قابیغیندان چیخیر. باشقا سؤزله دیل اؤلچولوب بیچیلمیش شکیلده دئییل، غریبه مئخانیزم اؤزهرینده گلهجهیین قارانلیغینا توللانیر. بو ایسه دیلچی اوچون ماراقلی فئنومئندیر، ادیب اوچون ایسه تهلوکه. بونون اوچون ادیبلر واختآشیری دیلین کورلانماسیندان دانیشیرلار. قیساجا دئییم کی، فلسفه اؤیرنجیسی اولدوغوما گوره، ادیبلر جرگهسینده دئییل، دیلچیلر سیراسیندا دایانماقدا ماراقلییام، آمما بیزیم دیلیمیزده بؤیوک بیر ایستئثنا یاتیر. دیلین آلینیازیسی بیزده دیلدیشی [فرازبانی]، اؤزهللیکله سیاسی، موتیولرله باغلیدیر. بونون اوچون دیلیمیز بیر طبیعی بیر گئدیشده دییشیکلییه اوغرامیر، سیاسی پلانلار نتیجهسینده کورلانیر. مسئلهنی داها گئنیش چؤزوملهمک اوچوئن ایکینجی باسقییا حاضیرلادیغیم “ساغلام دیل” کیتابیمدان “ایستئثنانین گوجو“ باشلیقلی قیسا فراگمئنتی گؤزدن کئچیرمه نیزی ریجا ائدیرم.


text:
بتکلان تئاتر سالونو
بَتَکلان تئاتر سالونو (فرانسه دیلینده. Bataclan) فرانسهنین مرکزی پاریسین 11-جی بلدیه بؤلگهسینین وولتایر بولواریندا یئرلشن بیر کافئ کونسرت و تئاتر سالونودور. 1865-جی ایلده دوزلیبدیر. بَتَکلانین آدی ژاک اوفنباخ آدلی موزیسینین یازدیغی، بَ-تَ-کلان (Ba-ta-clan) باشلیقلی اوپرا قیطعه سیندن آلینمیشدیر. 1970-جی ایلدن بو سالون، راک موسیقی سی کونسرتلرینین چیخیشلاری اۆچون ایشلنیبدیر.
بتکلان دا ترور و قیرغین[دَییشدیر]
بتکلان سالونو پاریس ده باش وئرن 2015 نووامبر ترور حملهلرینین ان اهمیتلی هدفی اوْلموشدور. 2015 نووامبر آیی نین 13جو گونونده، تقریبا ۱۵۰۰ تاماشاچی ییغیلمیش بتکلان سالونوندا، آمریکادان گلمیش اؤلوم دمیر قارتاللاری(Eagles of Death Metal) راک قروپو آپاردیغی کونسرت زامانی، 100 دن چوخ اینسان گیرو گؤتورولموشدور. بوردا بئش پارتلاییشین اولماسی دا یاییلمیشدیر. ان آزی 89 آدام بوردا اؤلموشدور. آمریکالی موزیک قروپونون عوضولری ساغلام قالیبلار.[۱]
- ^ "Paris terror attack: Hostages at Eagles of Death Metal shot 'one by one' at Bataclan theatre". DailyTelegraph.com.au. 2015-11-14. Retrieved 2015-11-14.[دائمی اولو باغلانتیلی]


text:
دوغو تورکیستان ایسلام جومهوریتی
شرقی تۆرکیستان ایسلام جۇمهوریتی — میلادی ۱۹۳۳-جی ایلده شرقی تۆرکیستاندا قۇرولان قیسا عؤمورلو ایسلام جۆمهۇریتیدیر.
شرقی تۆرکیستاندا عۆمۇمی اینقیلابلار[دَییشدیر]
میلادی ۱۹۳۱-جی ایلدن باشلایان اینقیلابلار، شرقی تۆرکیستان تاریخینده بؤیوک ایز بۇراخیبلار. بۇ تاریخی اوْلایلار، باشدا اۇیغور خلقینین اوْیانیشینی آیدینلاداراق، شرقی تۆرکیستانین قارانلیق دؤوروندن آیریلماسینی گؤستریر. ایلکین ایللرینده یاخشی یۆرولسهده، سوسیالیست و میلّی گۆجلر اینقیلابی قانا بۇلاییب، شرقی تۆرکیستانی گئچن گۆنلره قایتارماغا چالیشدیلار.
اینقیلابین سببلری[دَییشدیر]
شرقی تۆرکیستان اینقیلابینین سببی چینین میلّتچی دؤولتینین حقسیز حاکیملیغی و ائتدیگی ظۆلملر قبول اوْلونوبدور. موسلمانلارین، ایسلام گتیرمهمیش بیر باشقا میلّتین حؤکمو آلتیندا یاشاماقلاری اوْنلارا بیر سۇچ ساییلیب، اۇیغورلارین چین قارشیسیندا داها یئیین بیرلشمهسینه سبب اوْلدو. بۇ اینقیلابین باشقا سببلرینی ایکییه بؤلمک مۆمکیندیر. بیرینجیسی بیر باخیش ایله بللی اولان، گؤز اؤنوندهکی سببلر و ایکینجیسی درین آراشدیرمالاردا اۆزه چیخان سببلردیر. بیرینجی سبب چین دؤولتینین چینلی کؤکو اولمایان خلقلره ظۆلمو ایدی. شرقی تۆرکیستان اۇلوسو بۇ آرادا موسلمان اوْلدوقلاری اۆچون داها آرتیق ظۆلمو گؤزلهییب یاشاییردیلار. چین دؤولتی چینلی کؤکو اوْلان اوْرتا و کیچیک یاشلیلاری شرقی تۆرکیستانین جمعیت قۇرولوشونو دییشمک اۆچون کؤچوردهرک، اوْنلارا اۆستون ایجتیماعی اوْرون وئرمکله تۆرکلری سیخیردی. بۇنونلا بیر چاغدا چینلیلر و تۆرکلر آراسیندا ایجتیماعی برابرلیکلر پوْزولاراق، خلقین رضایتسیزلیگینی آرتیریردی. بۇ اینقیلاب یالنیز اؤز چاغینداکی ظۆلمه قارشی بیر قالخینیش دئییلدی. ایکینجی سببین کؤکو ۵۴-ایللیک، چین اسارتی آلتینا گئچمهمک اۆچون ائدیلن ساواشلاردا تاپیلابیلر. شرقی تۆرکیستان خلقی ۵۴-ایل چینلیلره نیفرت گؤزویله باخیب، قۇرتولوش یوْلونو ایزلهییردی آمّا بۇ دیلگی عمله آشیرابیلمهمیشدی. بۇنون سببینی قیساجا بئله بیلدیرمک اوْلار:
- اؤنجهکی اینقیلابلاردا نتیجهسیز تؤکولن قانلار و یعقوب بئیگین ظۆلمو کیمی فلاکتین تیکرار اوْلونماسی میلّتی قوْرخودوردو.
- چین اۆچون چالیشانلار و اؤز نفعلرین ایزلهینلر میلّت آراسیندا گۆجلو نۆفۇذا اییه ایدیلر.
- بۆتون شرقی تۆرکیستان خلقی آراسیندا بیر سیاسی باغلانتی قۇرماق مۆمکین دئییلدی.
- چین حاکمیتی سیلاحلا شرقی تۆرکیستان خلقی اۆرگینده قوْرخو سالمیشدی.
اما چینده جۆمهۇریت قۇرولدوقدان سوْنرا، چین دؤولتینین ایشچیلری آغیزدا شرقی تۆرکیستانین بؤیوک گۆجلو بیر مرکزی دؤولته باغلی اولدوغونو دئسهیدیلرده، عملده بؤلگه آز سانلیق چینلیلر حؤکمو آلتیندا و مرکز حاکمیتی نۆفۇذوندان ائشیکده ایدی. شرقی تۆرکیستان خلقی بۇنو دۆشونهرک، وضعیتی دییشمک اۆچون بیر یوْل آختارماغا باشلادیلار. آمّا میلّت آراسیندا بیرلیگین اوْلمادیغی، منفعتچیلرین چین حاکمیتیندن حمایتی و سیاسی باشچیلیغین اوْلمادیغی بۇ اوْیانیشی یاخین ایللرده نتیجهسیز قوْیدو. نه وضعیتده اوْلدوقلارینی دۆشونن تۆرکلر، مانعلری قالخیزماق اۆچون نئچه فعالیته باشلادیلار:
- چینلیلرین شرقی تۆرکیستاندا نئجه بیر گۆجه اییه اوْلماسینی آنلاماق
- چین دؤولتینین تۆرکیستاندا قالخینیشی باسدیرماق اۆچون اوْردو یوْللاییب یوْللامایاجاغینی تحلیل ائتمک
- اینقیلاب تشکیلاتی اۆچون اۇیغون یئرلری بلیرتمک
بۇ ایشلرین باشلاماسی ایله شرقی تۆرکیستان خلقی اینقیلابچیلارا قوْشولاراق، اینقیلابین ایلک آددیملاری آتیلیر.[۱]
قۇمول اینقیلابی[دَییشدیر]
شرقی تۆرکیستاندا ۱۷-ایل ظۆلم ایله حؤکم سۆرن یانگزینگشینـین میلادی ۱۹۲۸-جی ایلده پئنیاونئن طرفیندن اؤلدورولدوگوندن سوْنرا، جینشۇرین ایش باشینا چیخدی. جین شۇرین چین دؤولتینین سیاستینی دییشمهدن ظۆلم و عدالتسیزلیگه داوام ائتدی. قۇمول اینقیلابی بۇ ظۆلم و حقسیزلیک قارشیسیندا شکیللنمیشدیر. قۇمول شرقی تۆرکیستانین قوزئی دوْغوسوندا (شرقی شۇمالیندا) تانری داغلارینین اتگینده یئرلشن بیر ویلایتدیر. آرا تۆرک، آزغان بولاق، باریگؤل، تاراتۇ، داشبالیق، دۇزگؤل، خوْتۇنتام، قوْرای، شوْپۇل، نوْم، نارین قیر و قۇمول بۇ ویلایتین شهرلریدیر. بۇ ویلایت مانجۇ دؤوروندن باشلایاراق، جینشۇرین چاغیناجا «وانگ»لار واسیطهسییله ایداره اوْلونموشدو. میلادی ۱۹۱۱-جی ایلده٬ قۇمول خلقی آغیر ظۆلم قارشیسیندا تؤمور خلپت باشچیلیغیندا آیاغا قالخیب، عۆصیان ائتمیشدیلر لکن وانگ حاکیملری چین دؤولتینه دایاناراق بۇ قالخینیشی یالان و آلداتماق واسیطهسییله باسدیرمیشدیلار. میلادی ۱۹۲۸-جی ایلده وانگلار ایشدن چیخاریلیب قۇمول ویلایتی اۆچ بؤلگهیه بؤلونوب ایدارهسی اۆچون گئنه چینلیلردن حاکیم سئچیلدی. جینشۇرین اوْ ایلده طبیعی حادیثه اۆچون ائوسیز قالان چینلیلری جمعیت قۇرولوشونو دییشمک سیاستلرییله بیر جهتده قۇمول ولایتینه کؤچوردوب، اوْنلاری یئرلی خلقدن تارتیلان ائولرده یئرلشدیریب، قۇمول خلقیندن اۆستون وضعیته قوْیدو. بۇ ایشلرله ویلایتده ظۆلم حدّیندن آشیب، شرایط بیر قالخینیش اۆچون حاضیرلاندی. میلادی ۱۹۳۰-جی ایلین ۵-جی آیینین ۱۹-جو گۆنو شوْپۇل بهیی سالی دوْرغا یانینا ۴۰-۵۰ سیلاحلی توپلانیب بیر گئجهده سسسیزجه یامۇنا هۆجۇم قیلیندی. بۇ هۇجوملا حاکیم و نئچه چینلی عسگر اؤلدورولوب، چوْخلو سیلاح اینقیلابچیلار الینه دۆشدو. بۇ خبرین قۇمولدا یاییلماسی ایله میلّت سالی دوْرغایا قاتیلیب، نتیجهده بؤیوک بیر گۆج توْپلاندی. اینقیلابچیلار دؤولت گۆجلریندن آماندا قالماق اۆچون قۇمول داغلارینا سیغیندیلار. بۇنونلا بیر چاغدا جینشۇرین، اینقیلابی باسدیرماق اۆچون اؤز عسگرلرینی قۇمول داغلارینا یوْللادی، آمّا سالی دوْرغانین اوْخچولاری جینشۇرین گۆجلرینه آغیر خسارت دَیدیریب، چین عسگرلرینین چوْخو اؤلوب قالانی قۇمولا قاچدیلار. بۇ اوْلای اینقیلابچیلاری قوْرخمازلادیب، قۇمول شهرینین بۆتون اطرافینین قوْلا گئچیریلمهسینه سبب اوْلدو. جینشۇرین بۇ خبرین تۆرکیستانین باشقا یئرلرینه یئتشمهسیندن قوْرخوب، بۆتون گۆجویله اینقیلابچیلار اۆستونه قوْشون چکدی. بۇ قوْشون قۇمول و باریگؤل اینقیلابچیلارینا بیر چاغدا هۆجۇمونو باشلادی. بۇ هۆجۇم نتیجهسینده سالی دوْرغا گۆجلری داغلارا قاییتدیلار. ناحیه بَیلریندن بیری اوْلان خواجه نیاز حاجی، چینلیلرین اۆستونلوگو میلّتین قیریلماغییلا باشا چاتاجاغینی دۆشونمکله، بۆتون آوچیلاری ییغیب بیر قایتارما یۆروشو ایله چینلیلری قاچدیردی. بۇنونلا و بۇنون آردیندان گلن قازانجلارلا اینقیلاب باشچیلیغی خواجه نیاز حاجی قوْلونا دۆشدو. چوْخلو ساواشلارلا، جینشۇرین چالیشمالاری نتیجهسیز قالیب، قۇمول ویلایتینده داغلیق یئرلر اینقیلابچیلار و دۆزه یئرلر دؤولت گۆجلری الینده قالدی. بۇ آرادا بعضی تونگانلار (موسلمان چینلیلر) خواجه نیازلا بیرلیکلرینی اعلان ائتدیلر. بۇ تونگانلارین باشچیسی ماجونگیینگ، بۇ بیرلیکدن آماجی شرقی تۆرکیستانین قۇرتولوشو یوخ، اؤزونون جینشۇرین ایله ساواشماسی و چینلیلری غارت ائتمکله مال قازانما ایدی. ماجونگیینگ، خواجه نیاز یاردیمی ایله ساواشلاردان چوْخلو سیلاح قازانمیشدی اما خواجه نیاز عسگرلرینه هئچ بیر سیلاح وئرمهدن اؤز یۇردونا قاییتدی. خواجه نیاز تونگانلارین نیّتیندن آرخایین اولغاچ اوْنلارلا بیرلیگینی پوْزوب داها اوْنلارا اعتیماد ائتمهدی. چینلیلر خواجه نیاز گۆجلرینین سیلاحسیزلیغینی گؤرمکله، هۆجۇم ائدیب خواجه نیازی شرقده قارلیق داغلارینا چکدیردیلر. ۱۹۳۱-جی میلادی ایلین ۱۲-جی آییندا باریگؤل بؤلگهسینده قازاقلار باری ملا آدلی بَیین باشچیلیغیندا ساواشا باشلاییب بۆتون باریگؤلو اله گئچیردیلر لکن تئزلیکجه جینشۇرین اوْنلارا غلبه ائتدی. اینقیلاب اوْدونو سؤندورهبیلمهین جینشۇرین شرقی تۆرکیستاندا باشقا اینقیلابلارین یوْلا دۇشمهسیندن قوْرخاراق٬ رۇسلاردان یاردیم دیلهییب، ایقتیصادی ایمتیازلار قارشیسیندا سیلاح و باشدا، حربی اۇچاق آلدی. بۇ اۇچاقلار خواجه نیازین داغلی یئرلرده اوْلماسی اۆچون وضعیتی دییشهبیلمهدیلر. خواجه نیاز اؤزونو اۆستون گؤرمکله تۇرفانی قۇرتارماغا حاضیرلاندی.[۱]
تۇرفان اینقیلابی[دَییشدیر]
ماجونگیینگ ایله خواجه نیاز، یوْللارینی آییردیقدان سوْنرا ایکی یۆز کیشی تونگانلاردان خواجه نیازلا قالیب، عسگرلرینه حربی تعلیم وئریردیلر. اینقیلاب باشچیسی خواجه نیاز، بیر بؤیوک یۆروش اۆچون گۆج توْپلایارکن، تونگانلار تۇرفانا حمله ائتمهنی ایستهییردیلر. خواجه نیاز اوْنلارین یئنه غارت ائتمکدن باشقا آماجلارینین اوْلمادیغینی بیلهرک سؤزلرینه قۇلاق آسمادی. تونگانلار بۇ وضعیتی گؤرهرک عۆصیان ائتدیلر و بۇ عۆصیان نتیجهسینده خواجه نیاز اوْنلاری داغلیق بؤلگهدن ائشیگه سالدی. تونگانلار تۇرفانا طرف گئدیب خواجه نیازین یۆروش ائتمهسینی شاییعه ائتدیلر. بۇ شاییعهلر اثرینده یاردیم اوْردوسونون یوْلدا اوْلدوغونا اینانان تۆرکلر اینقیلاب ائتدیلر٬ لکن هئچ بیر یاردیمین اوْلماماسی اۆچون تئزلیکجه باسدیریلیب وار یوْخلاری جینشۇرین عسگرلری الییله غارت اوْلوندو. قۇمول اینقیلابینین باشلانیش گۆنوندن تۇرفاندا حمدالله علم، مقصود محیطی، موسیل محیطی، محمود محیطی و عبدالله داموللام، اینقیلابچیلارا یاردیم ائتمه موقعیتینی گؤزلهییردیلر. بۇ آرادا تۇرفانین آستانه خلقی حرکته گلیب، بؤلگهنی اله گئچیردیلر. مقصود بای باشچیلیغی ایله اینقیلابچیلار تۇرفاندان خواجه نیاز حاجییه قوْشولماق اۆچون لۆکچونه گئتدیلر. مقصود بای آز سایلی تونگانلاری گؤروب حرکتینین اۇیغون چاغدا اوْلمادیغینی دۆشونهرک اوْنلاری اۇلو مۇجاهیدلر آدلاندیریب، آستانهیه آپاردی. اوْ گۆن آستانهیه یوللانان اۆچ یۆزه یاخین چینلی قوْشون، آستانه و قاراخوجا خلقی یۆروشویله مغلوب قیلینیب، چوْخلو سیلاح اله گئچیریلدی. بۇ اوْلایدان سونرا آستانه یاخینلیقلاریندان اۆچ مینه یاخین ساواشچی ییغیشیب گلدی. میلادی ۱۹۳۳-جو ایلین ۲-جی آییندا تۇرفان بۆتونلوکجه چینلیلردن قۇرتاریلدی. تۇرفان اینقیلابچیلاری غلبهلرینه داوام ائدهرک، اۇرومچودان یوللانیلان قوْشونلاری مغلوب ائدیب آغیر سیلاحلار اله گئچیرتمکله اؤز گۆجلرینی تثبیت ائتدیلر. اینقیلابچیلارین گۆجلنمهسی قۇلاق-قۇلاغا دوْلاناراق شرقی تۆرکیستان شهرلری بیر-بیر آیاغا قالخیردی. توْقسوندا تۇختی بَی ایکی یۆز مۆجاهیدله شهری قۇرتاریب، توْقسون و گۆموشدن ییغیشان ۵-۶ یۆز مۇجاهیدله قاراشهره هۇجوم ائتدی. توْختی بَی گۆجلری، قاراشهرین خلقی و تونگانلارین یاردیمی ایله چوْخلو ساواشلاردان سوْنرا قاراشهری ده اله گئچیردیلر.
بۇ اوْلایلار آردیندا چینلی عسگرلرله اینقیلابا سوْن وئرمهنی ایمکانسیز گؤرن جینشۇرین، اۇرومچی، غۇلجا و آلتایداکی کؤچری آغ اۇروس خلقیندن مین نفر عسگر آلیب بۇ عسگرلرین باشچیلیغینی شینگزیخۇیا تاپشیردی. جینشۇرین، اینقیلابچیلارین تۇرفان، توْقسون، کوْرلا و قاراشهری اله گئچیرمهسینین خبرین ائشیتمکله اۇرومچویا قاییدیب، شینگزیخۇینی دا اۇرومچویا چاغیریر. اۆست اۆسته دؤرد مین عسگرلی، چوْخ سایلی آغیر سیلاحلارلا قۇراللانان شینگزیخۇی اوْردوسو اۇرومچو یوْلوندا پیچان اینقیلابچیلارینا هۇجوم ائدهرک اوْنلارین چوْخونو قیردی. اوْندان سوْنرا لمجین و لۆکچوندن گئچیب تۇرفانا یاخینلاشدی. تۇرفانا چکیلن اینقیلابچیلار شینگزیخۇی اوْردوسویلا ساواشیب لکن اوْن مین شهید و یارالی وئرمکله مغلوب اوْلدولار. ۱۹۳۳-جی ایلین سوْنوندا ماشیمین تۇرفانداکی سیلاحلاری آلیب توْقسونا قاییتدی. محمود محیطی، دامولاملاری (مۇسیل حاجیم، طاهیر بی، بای عزیزی و امین حاجی) و ساغ قالان مۇجاهیدلری قاراشهره آپاردی. اوْ یئردن ده مۇسیل بای باشچیلیغی ایله بیر قیسم مۇجاهیدلر و حمدالله علم آخۇنوم داغ یوْللارییلا خواجه نیاز حاجییا قاتیلدیلار. اینقیلابچیلارین تۇرفاندان چکیلمهلرییله بؤلگه بۆتونلوکجه چین گۆجلری الینه گئچدی و شینگزیخۇی کیچیک، یاشلی، کیشی و قادین آراسیندا فرق قوْیمادان پیچاندا و باشقا یئرلرده خلقی قیردی. کوْرلانین چینلیلر الیندن قۇرتولماسیندان سوْنرا تۇرفان اینقیلابچیلارینین مغلوبیت خبری کوْرلایا چاتدی. توْختی بی باشچیلیغییلا مۇجاهیدلر پیچانا قاییدیب، چینلیلر و آغ اۇروسلارلا ساواشاراق هامیسی شهید اوْلدولار. چاقیلیق و لوْپنوردان دا مین نفره یاخین مۇجاهید تۇرفانا هۇجوم ائدیب شهید اوْلدولار.[۱]
خواجه نیاز حاجینین تۇرفانی قۇرتارماسی[دَییشدیر]
خواجه نیاز حاجی میلادی ۱۹۳۳-جی ایلین ۲-جی آیینین سوْنلاریندا قۇمول داغینداکی مرکزینده آز سایدا عسگرلرینی قوْیوب، قالان بۆتون گۆجویله، قۇربان دۇرغا، سالی دۇرغا و قۇمولون باشقا ساواشچیلاری و محمود محیطی ایله بیرلشهرک، بیرینجی آددیمدا قۇمولو و اوْندان سوْنرا لۆکچونو اله گئچیردی. بۇنلارلا تۇرفان خلقی خواجه نیاز حاجی گۆجلرینه قوْشولوب، حمدالله علم آخۇنوم ایله خواجه نیاز حاجی بیرلیکده حرکت ائتمهیه حاضیرلاندیلار. اینقیلابچی گۆجلرین ساواش مئیدانلاریندا قازانمالارینی گؤرن شینگشیسئی (شینگزیخۇی) آغ اۇروس عسگرلرینی لۆکچونه یوللاییب، ۳ گئجه گۆندوز ساواشدیقدان سوْنرا اینقیلابچیلاری مغلوب ائتدی. اینقیلابچیلار بۇ اۇدوزمادان سوْنرا چالقان آدلی داغا چکیلدیلر. بۇ ساواشدا حمدالله علم آخۇنوم، مقصود محیطی و رقیب غازی کیمی قیمتلی باشچیلار، اوْن مینه یاخین شهید اوْلان ساواشچیلارین آراسیندایدیلار. ساواشدان سوْنرا شینگزیخۇی مقصود محیطینین کسیلن باشینی آنادان اوْلان یئری آستانهده و لۆکچونده آسلاییب، لۆکچون خلقینی قیردی.[۱]
ختن اینقیلابی[دَییشدیر]
قاراشهر، کورلا، کۇچا، آقسۇ و کاشغر واقعهلری[دَییشدیر]
آلتای، چؤچک و غولجا اینقیلابلاری[دَییشدیر]
دؤرد موستقیل حکومت[دَییشدیر]
چین حکومتینین شرقی تۆرکیستانی اۆچ قیسمته بؤلمهسی[دَییشدیر]
خواجه نیاز حاجینین جۇمهوریت باشچیسی اولماغی[دَییشدیر]
اۇرومچیداکی حادیثهلر[دَییشدیر]
اینقیلابچیلارین باشقا اؤلکهلرله موناسیبتی[دَییشدیر]
ختن اینقیلابینین باشلانیشیندان قوْنشو اؤلکهلرله ایلگی قۇرماق، اینقیلابچیلارین فیکرینده ایدی. شرقی تۆرکیستانا فاصیله باخیمیندان یاخین اوْلان اؤلکهلر هیند، رۇسیه و افغانیستان ایدی. بو اۆچ اؤلکهدن هیند طرفسیزلیک سیاستینی یۆروتدو. افغانیستان دینداشلیق و تاریخی باغلانتیلاری اۆچون اینقیلابچیلارین آرخاسیندایدی٬ لاکین هیند و رۇسیهیه نیسبت اۇزاق فاصیلهده اوْلدوغو اۆچون شرقی تۆرکیستان نفعینه بیر ایش گؤرهبیلمهدی. رۇسلار نفع آپارماق سیاستینی سۆردورهرک، ساواشین دۇرومونا باخیب ایکی طرفدن ده حیمایت ائدیردیلر. اینقیلاب باشچیلاری آراسیندا، خواجه نیاز حاجی، رۇسلارا یاخینلاشما سیاستینی ایزلهییردی و رۇسلارین بعضی شرطلرینی قبول ائتمکله اوْنلاردان سیلاح آلمیشدی. خواجه نیاز حاجینین بۇ سیاستی قارشیسیندا اوْلان محمد امین بۇغرا، اؤز شرقی تۆرکیستان تاریخی آدلی کیتابیندا، رۇسلارا یاخینلاشمانی اینقیلابین تقدیرینی شۇروی بیرلیگینه تاپشیرماق بیلدیریبدیر. اینقیلاب باشچیلاریندان اوْلان ثابیت دامۇللام، تۆرکیه، هیند و افغانیستان اؤلکهلرینه ائلچی گؤندرمیشدی لاکین بۇ «شرقی تۆرکیستان فوقالعاده ائلچیسی» آدلانان فردلر اؤز وظیفهلرینی سایمادان اینقیلابچیلاردان آلینان پوللارلا مقصد اؤلکهده یاشاماغا باشلادیلار.[۱]
اینقیلابین فاجعهلی صحنهلری[دَییشدیر]
میلادی ۱۹۳۴-جو ایلین ۷-جی آیینین ۱۷-سیندن باشلایاراق، تۇنگانلارا باشچیلیق ائدن ماجونگیینگ یئنگی حیصار شهرینی آلماغا چالیشیردی. یئنگی حیصارین هیند ایله افغانیستان یوْللاری اۆستونده اوْلماغی اۆچون بۇ شهری ساخلاماق اینقیلابچیلارا اهمیتلییدی. بۇنون اۆچون محمد امین بۇغرا عسگرلریندن بیر بؤلومون ختندن یئنگی حیصارا گؤندردی. ماجونگیینگ گۆجلرین حاضیرلایاندان سونرا بۇ شهره هۇجومو باشلادی. چوْخلو ساواشلاردان سوْنرا امیر نۇر احمد بۇغرا یئنگی حیصاردا مۇحاصیره اوْلدو. یئددی گۆن ساواشین باشلانیشیندان سوْنرا امیر عبدالله باشچیلیغییله یارکند شهریندن یاردیم اوْردوسو یئنگی حیصارا یئتیشدی. یاردیم اوْردوسو ایلک هۇجوملاریندا تونگانلاری دالی اوْتورتدو لکن امیر عبداللهـین آتینین اوْخلانماسی و امیر عبداللهـین ییخیلماسی اینقیلابچیلار صفین پوْزدو. بۇ ساواشدا دیری قالان ساواشچیلار قیزیلدا ثابیت دامۇللام گۆجلرینه قوْشولوب یئنی بیر هۇجوما حاضیرلاندیلار. محمود سیجانگین باشچیلیغییله دؤرد گۆنده یئنگی حیصارا یئتیشن ایکینجی یاردیم اوْردوسو ماجونگیینگی مۇحاصیره ائتمیشیدی لکن حافیظ تنجانگ آدلی باشچی عسگرلرین ساواش مئیدانیندان اۇزاقلاندیریب، تونگانلارین مۇحاصیرهدن چیخماغینا سبب اوْلدو. ایکینجی یاردیم اوْردوسو هئچ بیر نتیجهیه یئتیشمهدن گینه قیزیلدا توْپلاندی. یئنگی حیصار مۇحاصیرهسی محرّم آیینین اۆچونهجه دوام تاپدی. بو گۆن تونگانلار شهرین دۇوارلارینین بیر طرفینه پارتلاییچی گؤموپ، بیر قیسمینی ییخدیلار. ییخیلان یئردن ایچری گلن تونگانلار بۆتونلوکجه اؤلدورولوب یا اسیر آلیندیلار. بو ساواش دؤرد گئجه گۆندوزدن سوْنرا توْخداندی. دؤرد گئجه گۆندوز ساواشماقدان یوْرقون اوْلان و اؤزلرین اۇتموش سایان ساواشچیلار دینجهلمک اۆچون مئیدانی بوْشالدمیشدیلار. بۇنونلا بیر چاغدا تونگانلار ایکینجی یۆروشو شهر دۇوارلارینین ییخیلان یئریندن باشلادیلار. محرم آیینین ۸-جی گۆنو یئنگی حیصار تونگانلارین الینه تۆشدو. تونگانلار ایکی کسیلن باشی امیر عبدالله بۇغرا و نۇر احمد بۇغرا باشی آدلاندیریب کاشغرده آسلادیلار لکن بۇ ایکی باش ایکی افغان مۇجاهید، یۆزباشی هاشیم شاهیمردان خان و بازمحمد خان باشلارییدیلر. بۇ اوْلایلاردان سوْنرا خواجه نیاز حاجی عسگرلری شهرلردن اۇزاقلادیب، شهرلری تونگانلارا تسلیم ائتدی. شرقی تۆرکیستان ایسلام جۆمهۇریتینین امیرلریندن اوْلان محمد امین بۇغرا اؤز «شرقی تۆرکیستان تاریخی» کیتابیندا یئنگی حیصار ساواشیندان سوْنرا خواجه نیاز حاجینین ایشلرین اینقیلابی تسلیم ائتمه آدلاندیریبدیر.[۱]
اینقیلابین سون صفحهلری[دَییشدیر]
خواجه نیاز حاجی شهرلری تونگانلارا تسلیم ائتمهدن سوْنرا اؤزون چین دؤولتینه تابع اوْلان گۆجلره تسلیم ائتدی. شینگشیسئی اوْنا فۇجۇشیلیق منسبی وئریب، اینقیلابچیلارین گۆجو قۇرتولانجا اوْنی حکومتده شریک ائتدی. محمود سیجانگ دؤرد مینه یاخین عسگریله اۇرومچو دؤولتینه تابع اوْلوب آقسودا قالدی. رۇسلار و چینلیلردن ترکیب اوْلان شینگشیسئی اوْردوسو آقسودان کاشغره هۇجوم ائدیب، تۇمشوقداغ دا تونگانلارا غلبه ائتدی. بۇ مغلوبیتدن قورخان ماجونگیینگ عسگرلرینین بیر بؤلومویله فیرغانایا قاچیب رۇس دؤولتینه سیغیندی. شرقی تۆرکیستاندا قالان تونگانلار ماخوسئن باشچیلیغییله کاشغره هۇجوم ائدیب اهالینی قیریب ائولرین اوْتلاییب ختن شهرینه قاچدیلار. شۇروی بیرلیگی اؤز گۆجلرین شرقی تۆرکیستاندان اؤز سینیرلارینا قایتاردیب شینگشیسئیین گۆجو آزالدی لکن محمود سیجانگ عسگرلرین اوْنون اختیاریندا قوْیوب کاشغر ایله یارکندی چینلیلر نفعینه ساخلادی. سیجانگلیق لقبی بۇ ایش اۆچون محمود سیجانگا وئریلمیشدیر. آلتای ایله قۇمول بؤلگهلرینده شریف خان و یوْلواس بای هئچ طرفین اۆستون اوْلماماغین گؤرمکله چینه باغلی دؤولتله سیاسی بیرلیک قۇردولار. شینگشیسئی بۇ سیاسی بیرلیکلرین عؤمرونو قیسا بیلیردی و اوْنون اۆچون محمود سیجانگ، شریف خان و یوْلواس بایی یوْلدان گؤتورمک اۆچون چالیشیردی. محمود سیجانگ کاشغرده اؤز ایکی ایللیک حاکیملیغیندا کوْمونیست تشویقاتینین قارشیسیندا دۇرموشدو و میلّی موعاریفین یاییلماسی اۆچون تقدیره لاییق ایشلر گؤرموشدو. بۇ ایکی ایلین سوْنوندا محمود سیجانگ هینده کؤچدو. شرقی تۆرکیستاندا قالان تونگانلارین باشچیسی، ماخوسئن، ماجونگیینگ چاغریسییله میلادی ۱۹۳۶-جی ایلین ۵ یا ۶-جی آییندا شینگشیسئیه تسلیم اوْلدو. چینلی ایش آداملاری دؤولت طرفیندن ختن حاکیملیغینا تعیین اوْلدولار. شرقی تۆرکیستان خلقی تونگانلار ظۆلموندن قۇرتولسالاردا اوْندان آغیر اوْلان چینلیلر ظۆلمونه قالدیلار. قیسا چاغدان سوْنرا ماخوسئن، شینگشیسئی سؤزلرین بوْش گؤروب، محمود سیجانگ گۆجلرینین بیر بؤلومویله بیرلشیب گئنه ساواشا باشلادیلار. بۇ بیرلیک شۇروی بیرلیگینین دخالتیندن اؤن شینگشیسئی گۆجلرین مغلوب ائتمیشدی، لکن رۇس اوْردوسو چینلیلر نفعینه وضعیتی دییشدی. اینقیلاب باشچیلاری بۇ اوْلایلاردان سوْنرا هیند یا غربی موْغولیستانا قاچدیلار.[۱]
شرقی تۆرکیستان ایسلام جۇمهوریتینین حربی وضعیتی، ایچری و ائشیک سیاستی[دَییشدیر]
شرقی تۆرکیستان جۆمهۇریتینین حربی وضعیتی[دَییشدیر]
شرقی تۆرکیستان ایسلام جۆمهۇریتینین باشچیلاری و اوْنلارین امرینده اوْلان ساواشچیلارین عسگری تعلیمات آلمادیقلاری اۆچون٬ اینقیلابچیلار داغلیق بؤلگهلردن ائشیکده اوْلان ساواشلارین چوْخوندا مغلوب اوْلموشدولار. خواجه نیاز حاجی عسگرلرین نظمینه دَیر وئرمهییب اوْنلارا هئچ بیر آیلیق نظرده آلماییردی، بۇنا گؤره اینقیلابچی عسگرلر جیسم ایله روح باخیمیندان گۆجسوزلشیردیلر. عسگرلرین معیشتسیزلیگیندن یارانان مسألهلر میلّتله اینقیلابچیلار آراسیندا فاصیله یاراتمیشدی. خواجه نیاز حاجینین عکسی، ختن اینقیلابچیلارینین باشچیلاری ایلک گۆنلردن باشلایاراق عسگرلری نظملی ائتمک اۆچون قانون تعبیه ائتمیشدیلر. ختن عسگرلرینی گۆجسوزلدن سیلاحلارینین کؤهنه و آز اوْلماسی ایدی، عسگرلرین چوْخو قیلینج، سۆنگو و چوْماقلا سیلاحلانمیشدیلار. ختنلی گۆجلرین ۲۰ توْپو وار ایدی، بۇ ۲۰ توْپدان ایکیسی یئنی توْپ و قالانی گئچمیشدن قالان کؤهنه توْپلار ایدی آمّا چینلی عسگرلر آغیر و یئنی توْپلارلا تجهیز اولموشدولار. تؤمور سیجانق عسگرلری نیظامی تربیهلری وار ایدی لکن باشچیلارین نظمسیزلیگی اۆچون گۆجسوزودو. اؤزبک و قیرغیز ساواشچیلار باسماچی قالخینیشینین تجرۆبهلرییله وۇر-قاچ ساواشلاردا گۆجلویدولر لکن مۆحاصیره و مئیدانی ساواشدا مغلوب اوْلوردولار. اۆست اۆسته اینقیلابچی عسگرلرین، چینلی عسگرلر قارشیسیندا تجرۆبهسیزلیکلری و سیلاحسیزلیقلاری اینقیلابی نیظامی ساحهده مغلوبیتله اۆزلشدیردی.
ایچری سیاست[دَییشدیر]
اینقیلاب باشچیلارینین بیر قیسمینین مالیّه، عدلیّه و موعاریف ایشلرینین اوصوللاریندان خبرسیزلیگی و ساواشلارین آرتیردیغی خرجلر، دینجلیگی آرادان آپاراراق اینقیلابی اصل آماجیندان اۇزاقلاتمیشدی. بۇندان علاوه اینقیلابچیلار حاکیمیتینده اوْلان توْرپاقلارا منسوب اولان باشچیلارین چوخونون قۇموللو و تۇرفانلی اوْلمالاری یئرلی اهالینین رضایتسیزلیگینه سبب اوْلموشدو. ختنده وضعیت یاخشیراق ایدی. عسگرلر، اینقیلاب دؤولتینه ایشلهین ایشچیلر و ... هامی قانون اساسیندا چالیشاراق ایشلر نظمه سالینمیشدی. عدلیّه ایشلری ختن بؤلگهسینده ایسلام شریعتی اساسیندایدی و اینقیلابچیلار ساغیندان شهرلرده مکتب آچیلمیشدی.
ائشیک سیاست[دَییشدیر]
ائشیک سیاستده اینقیلابچیلار آراسیندا چوْخلو ایختیلافلار واریدی. خواجه نیاز حاجی و محمود سیجانگ اؤزلرین محلی حاکیملرله قارشی امّا چین دؤولتینه تابع بیلیردیلر. بۇ تابعلیک عسگری حرکتلردن و بایراقلارینین چین بایراقی اوْلماسیندان بللییدی. قوْنشو اؤلکهلر آراسیندا خواجه نیاز حاجی یالنیز شوروی بیرلیگییله ایلگی قۇرموشدو و سیلاح قارشیسیندا اؤزو موقّت آدلاندیران ایمتیازلاری رۇسلارا وئرمیشدی. ختن اینقیلابچیلاری خواجه نیاز حاجی ترسهسی اؤزونو چین دؤولتینه باغیمسیز ساییب، شوروی بیرلیگییله ایلگیسین بیر تیجاری اوْرتاقلیق حدّینده ساخلامیشدی. افغانیستان و اینگیلیس دؤولتلری شرقی تۆرکیستان باغیمسیزلیغی قضیهسینده طرفسیزلیک سیاستین یۆرودوردولر. تاریخ یازیلارینا دایاناراق ختن انقلابچیلاری بۇ ایکی دؤولتله ایلگی قۇرماق ایستهییردیلر.


text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
اولمپیک اوْیونلاری — بینلخالق ایدمان عالمینین ان مشهور ایجتماعی تشکیلاتی، ۴ ایلدن بیر کئچیریلن ان بؤیوک بینلخالق ایدمان موسابیقهسی.
قدیم یوناندا مؤوجود اوْلموش اولمپیک اوْیونلارینین برپا اوْلونماسی تشببوسونو ۱۹-جو عصرین سوْنلاریندا فرانسه اجتماعی خادیمی بارون پی یر ده کوبرتن تکلیف ائتمیشدیر. اوْنون دؤورونده یای اولمپیک اوْیونلاری کیمی تانینان بۇ بینلخالق تدبیر ۱۸۹۶-جی ایلدن اعتباراً هر ۴ ایلدن بیر کئچیریلیر. بورا دۆنیا ساواشلرینین باش وئردیی ایللر داخیل دییل.
۱۹۲۴-جو ایلده قیش اولمپیک اوْیونلاری تأسیس ائدیلدی. اوّللر یای و قیش اوْیونلاری عئینی ایلده کئچیریلیردی، لاکین ۱۹۹۴-جو ایلده قیش اولمپیک اوْیونلارینین کئچیریلمهسی یای اوْیونلارینا نظراً ایکی ایل ایرلی چکیلدیوه ایرلی یه گئدی.