text:
1. اؤن سؤز
آذربایجان ادبیاتینین انکشاف پروسسینده علامتدار حادثه کیمی اؤز اهمیتینی بوگونده ساخلایان، ۲۴-۲۵ینجی ایللرده ۲۱ آذر نهضتی آدیلا تانینان تاریخی حادثه اولموشدور. بو حادثه تکجه ادبیاتیمیزین چیچکلنمهسینده یوخ، معارف و مدنیتین بوتون ساحهلرینه قویدوغو تعیین ائدیجی تاثیری باخیمیندان، معاصر ادبیات، اینجه صنعت و عمومیتله مدنیت تاریخیمیزین پوزولماز قیزیل ایزلرینه چئوریلیبدیر.
آدی چکیلن نهضتدن یارانان اجتماعی و سیاسی قورولوشون حمایهسی آلتیندا چیچکلهنن آنا دیللی مطبوعات، خلق یارادیجیلیغینین مختلف ساحهلری او جوملهدن: ملّی تئاتر، موسیقی، رسّاملیق و … س کیمی اوزون ایللر پهلوی حاکمیتی استیلاسی آلتیندا ازیلن خلق یارادیجلیغی نمونهلری، هئچ بیر زامان گؤرمهدیکلری مساعد بیر انکشاف و چیچکلنمه دؤرون شاهدی اولدولار. نییه کی، اوزون ایللر آنا دیللی مطبوعاتا، ادبیات و اینجه صنعت نمونهلرینین یاییلماسینا قنیم کسیلمیش پهلوی دیکتاتوراسی، بئله بیر شرایطین یارانماسینا جدی مانعه اولموشدور.
۲۴ینجی ایلین ۲۱ آذرینده نتیجهلنن خلق مبارزهسی یاراتدیغی شرایطه، اجرا ائتدیگی تدبیرلره، گؤردوگو ایشلره و ادبیات و اینجهصنعته بخش ائتدیگی یئنی باهار تراوتینه گؤره، بیر مدنی انقلابین باشلانغیجی کیمیایدی. بو مدنی انقلاب اؤز قونداغیندا بوغولماسینا باخمایاراق، یاشادیغی قیسا عؤمورونده آذربایجان مدنی و اجتماعی تاریخینه انکار ائدیلمز و هئچ بیر زامان اونودولماز حیات تجربهسی و ادبیات و اینجه صنعتیمیزه ملی حال- هوا بخش ائتدی.
آذربایجانین مختلف شهر و کندلرینده اجتماعی، مدنی و ادبی درنکلرین قورولماسی و ان باشلیجاسی تبریزده یارانان “شاعرلر مجلسی”، ادبیاتیمیزین و تام معنادا دئسک “وطنی شعر”یمیزین اساسلانماسیندا و بو اساسین اوزهرینده عرصهیه گلن ملی شاعرلریمیزین کاراکتریزه اولمالاریندا ان مهم عامله چئوریلدی.
بو یازیدا حقلرینده دانیشاجاغیمیز ملی شاعرلریمیزدن و ائلهجهده “شاعرلر مجلسی”ندن بو گونوموزه یادگار قالمیش و یئنهده “او آذردن بو آذره” قدهر یارانان باهار تراوتینی و حیات عشقینی اؤز حیات و یارادیجیلیقلاریندا داشییان ایکی قوجامان شاعریمیز (اوستاد هاشیم ترلان و اوستاد مظفر درفشی)نین حیات سالنامهلرینی واراقلاماغی اؤزوموزه مقصد گؤتورموشوک. آنجاق اؤنجهدن بو ایکی یادگاریمیزی اؤز قوینوندا بسلهین و اونلارین یارادیجیلیق یوللارینی بو گونه کیمی ایشیقلاندیران “شاعرلر مجلسی” بارهده قیسا معلوماتی وئرمهیی گرکلی گؤروروک.
۲. “شاعرلر مجلسی” ( آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی)
آذربایجاندا یارانان نهضتین غلبهسی تکجه جمعیتین اجتماعی و سیاسی حیاتیندا یوخ، معارف و مدنیتین بوتون ساحهلرینهده اؤز بلاواسطه تاثیرینی باغیشلادی. باشقا بیر سؤزله، نهضتین حیاتا کئچیردیگی دییشیکلیک پروسسینده ملی مدنیتیمیزین اوزهرینده گئدهجک اصلاحات اساس مسئله کیمی پلانلاشدیریلدی و ائله بونا گؤرهده ملی مدنیتیمیزین چیچکلنمهسینه بؤیوک دقت یئتیریلدی. ایلک اؤنجه آذربایجان دیلی رسمی دولت دیلی اعلان ائدیلدی؛ تبریز دانشگاهی یاراندی؛ فارس دیلیایله یاناشی تحصیل آنا دیلینده کئچیریلدی؛ آنا دیلینده گئنیش مطبوعات شبکهسی برپا ائدیلدی، آذربایجان شهر و کندلرینده کتابخانا و قرائتخانالار قورولدو؛ درنکلر و مدنی اوجاقلار تاسیس ائدیلدی؛ خلق ایله رادیو و تیاتر واسطهلریله یاخیندان علاقهلر یاراندی؛ فیلارمونیا تشکیل ائدیلدی و یوزلر بو کیمی ایشلرین زمینینده آذربایجانین مادی و مدنی حیاتیندا مثلی گؤرونمهین دییشیکلیکلر عمله گلدی.
بو آرادا ادبیات ایشچیلری؛ شاعر و یازیچیلارا خصوصی دقت یئتیریلدی. اونلارین تشکیلاتلانماسیندا ایلک اؤنجه تبریز شهرینده “وطن یولوندا” قزئتینین نزدینده فعالیت گؤسترن “شاعرلر مجلسی” درنکینین بؤیوک رولو اولموشدور.
. “وطن یولوندا” قزئتی سووئت قوشونلارینین مطبوعات اورقانی کیمی فعالیت گؤستریر و بو قزئتین ادبی بؤلومنده و عمومیتله آذربایجان شاعر و یازیچیلارینین تشکیلاتلانماسیندا سووئت قوشونو ایله تبریزه گلمیش تانینمیش آذربایجان ادبی شخصیت، یازیچی و شاعرلریندن رضا قلییئو، سلیمان رستم، رسول رضا، محمد راحیم، میرزه ابراهیموف، عثمان ساریوللی، عوض صادق، قیلمان ایلکین، انور محمدخانلی، غلام ممدلی و خصوصیله جعفر خندانین بؤیوک رولو اولموشدور. بو درنک ادبیاتیمیزین انکشافی اوچون یازیچیلاریمیزا بوتون مادی و معنوی واسطهلردن استفاده ائتمه امکانی یاراتمیش و اونلارین بدیعی یارادیجیلیغینا بؤیوک تأثیر گؤسترمیشدیر.
”شاعرلر مجلسی”ینده ۵۰ نفره یاخین یئرلی شاعر و یازیچی او جملهدن: علی فطرت، محمد بیریا، میر مهدی اعتماد، هلال ناصری، کامیل، عباس صابری، مظلومی، تقیزاده، قهرمان قهرمانزاده، حسین صحاف، میر مهدی چاووشی، بالاش آذراوغلو، فخرالدین محزون، ابراهیم ذاکر، حسین جاوان، علی توده، محمدباقر نیکنام، مدینه گولگون، فریدون خشکنابی، حسن بلوری، مهدی عباسی، سعدی یوزبندی، بولود قرهچورلو، قلیخان بورچالی، کاشف، نجمی تبریزی، حسن وحیدی، صمد عافیت، مظفر درفشی، یوسف شادی، عباس اسلامی(بارز)، تاجالدین ولائی، یحیی شیدا، فرخ طیبزاده، رضا علیارزاده، میر هاشیم حسنزاده(ترلان) و آذربایجانین باشقا شهر و کندلرینده یاشایان بیر چوخ شاعر و یازیچیلار فعالجاسینا اشتراک ائدیر و “وطن یولوندا” قزئتینده ایسه اونلارین اثرلری یاییلیردی.
“آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی” ائله بو “شاعرلر مجلسی”نین زمینینده ۱۳۲۴ینجی ایلین دی آییندا یارانیر و بیرینجی اجلاسیندا ۱۵ نفردن عبارت اداره هیئتی و صدرلیگینهایسه شاعر “ابوالقاسم کامیل” سئچیلیر؛ اداره هیئتی طرفیندن جمعیتین “گونش” آدلی اورقانینین نشریده قرارا آلینیر. جمعیتین برنامه و نظامنامهسینی ترتیب و حاضرلاماق اوچون علی فطرت، میرمهدی اعتماد، هلال ناصری، کامیل و مظفر درفشیدن عبارت بیر کمیسیون سئچیلیر؛ بو کمیسیون یاخین مدتده جمعیتین برنامه و نظامنامهسینی حاضرلاییب، تصدیق اوچون جمعیتین نوبتی اجلاسینا وئریر؛ تزه عضولرین قبولینه باشلانیر؛ واختی ایله “شاعرلر مجلسی” جلسهلرینده اشتراک ائتمهین استعدادلی شاعر و یازیچیلار دا تشکیلاتا جلب ائدیلیر؛ جمعّیتین جنبینده بیر نئچه شعبه تشکیل اولونور و نظامنامهنین گؤستریشی ایله زنگان، اردبیل، میانا، خوی، سراب، مرند، سلماس، ماراغا، اورومیه و آذربایجانین دیگر شهر و قصبهلرینده “شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نین تشکلینه آددیملار آتیلیر.
بئلهلیکله جمعیتین هفتهلیک ییغینجاغی هر جمعه گونی گوندوز ساعات ۳ تامامدا اونون تربیت خیابانینداکی بؤیوک سالونوندا و آیدا بیر دفعه نظرده توتولموش ادبی گئجهلری ایسه فردوسی مکتبی سالونوندا کئچیریلمگه باشلاییر.
بو گون “شاعرلر مجلسی” و “آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نین اکثر عضولری ابدیته قووشوبدور. نه یاخشی کی هلهده ادبیات تاریخیمیزین بو پارلاق صحیفهسیندن ذکالانان ایکی محترم و قوجامان ادبی اجتماعی شخصیتایله بوگونکو ادبی جمعیتیمیز فخر ائده بیلیر؛ نه یاخشی کی اونلارلا آذربایجانیمیزین ادبیات تاریخینی واراقلایا بیلیریک؛ و نه یاخشی کی اونلارین دیرلی تجربهلرینی ادبیات و اینجه صنعتیمیزین بو گونه اویغون انکشاف و چیکلنمه طلباتی اوغروندا منیمسهیه بیلیریک.
بو گون خلقیمیزین تاریخی غلبهسیندن ۶۸ ایل کئچیر و بو غلبهنین اشتراکچیلاریندان اولان اوستادلاریمیز هاشیم ترلان و مظفر درفشی جنابلارینی تبریک ائتمهگه امکانیمیز چاتیر. اونلارین حیات سالنامهلرینی واراقلادیقدا یئنی- یئنی درسلر آلیریق؛ یئنیدن معاصر اجتماعی و مدنی تاریخیمیزی اؤیرهنیریک و یئنیدن خلقایله باغلی ادبیاتین طالعینی دوشونوروک. بودا، اؤزو بیر خوشبختلیکدیر. بیزه بو خوشبختلیگی بخش ائدهن اوستادلاریمیزین حیات سالنامهسینی بیرلیکده واراقلایاق:
۳. اوستاد “هاشیم ترلان”: دونهنین و بو گونون مبارز شاعری
ادبی جمعیتیمیزده مبارز شاعر عنوانیله تانینان و بؤیوک حؤرمت قازانان ۹۰ یاشلی قوجامان صنعتکاریمیز اوستاد هاشیم ترلانی تام معنادا دونهنین و بو گونون مبارز شاعری آدلاندیرساق، یانیلمامیشیق. آخی اوستادین یارادیجیلیق حیاتینین بوتونو دموکراتیک و ملی طلبات، خلقلر دوستلوغو، اجتماعی عدالت، آزادلیق، صلح، امن- آمانلیق و برابرلیک کیمی موضوعلاردان سوواریلیب، یوغرولوب و پوئتیک دیلده اؤز بدیعی عکسینی تاپیبدیر. بو موضوعلار هله ۲۰ یاشلی میرهاشیم حسنزادهنین یارادیجیلیغیندا اولدوغو کیمی، ۹۰ یاشلی اوستاد هاشیم ترلانیندا یارادیجیلیغیندا حیات سورمهدهدیر. بودا اوندان ایرهلی گلیر کی، اوستاد هاشیم ترلان صنعتینه، بشری ایدهآللارینا، آرزو و ایستکلرینه و ائلهجهده زمانین ایرهلى سوردوگو پروبلئملره صنعتکارلیق موقعینى صداقتله و واختیندا آشکارلایان صمیمی و صادق بیر یارادیجی شخصیتدیر. سانکی مبارز شاعریمیزین آرزو دولو یارادیجیلیق موضوعلاری یئتمیش ایللیک بیر عؤمور بویونجا هلهده مقصده چاتماییب و ناکاملیغینی یاشاییر.
۱۳۰۲(۱۹۲۳)ینجی ایل باکی شهرینده، آلانبراغوش ماحالینین زنگیلآوا کندیندن بیر تیکه چؤرهک آردینجا آرازین او تایینا کؤچن حسنکیشینین عائیلهسینده دوغولان میرعلی میرعلیزاده(سونرا کی علی چشمآلوسی- سونراکی میرهاشیم حسنزاده و بو گونکو هاشیم ترلان)، ۱۵ یاشینا قدهر باکی شهرینده حیات سورور؛ اورادا درس اوخویور و عائیله حیاتینین آجیناجاقلی اولماغینا باخمایاراق، اؤزو دئمیشکن عؤمرونون ان خوشبخت چاغلارینی یاشاییر.
۱۳۰۹(۱۹۳۱)ینجی ایل بالاجا میرعلی اؤز همیاشیدلاریلا مکتبه قدم قویور؛ مکتب یولداشلاری تاپیر و اونلارلا اوشاقلیق دونیاسینین الوان خاطرهلرینی یارادیر. دؤردونجو صینیفده، سونرالار آذربایجانین بؤیوک ادبی شخصیتی اولان و هاشیم ترلانین بو گونه قدهر یادداشیندا پوزولماز ایزلر بوراخان قیلمان موسایئو(ایلکین) اونون ادبیات معلمی اولور. ائله بو مناسبت بالاجا میرعلینین موسیقییه، فوتوگراف ایشلرینه و ادبیاتا جدی ماراق گؤسترمهسینه سبب اولور؛ آرا بیر شعرلر دئمهیهده باشلاییر و پیونئر اوشاقلارین فعالیتینه چوخ مساعد زمین یارادان “پیونئر سارایی”ندا فوتوگرافلیق درنهیینده بو صنعتی اؤیرنمهیه باشلاییر.
۱۳۱۶(۱۹۳۷)ینجی ایل روسیادا یارانان اوکتیابر انقلابینین اییرمی ایللیگینه بوتون آذربایجاندا حاضیرلیق گئدیر. میرعلیده مکتب اوشاقلاریلا برابر بو شن احوال- روحیهلی گونلری قارشیلاماغا حاضرلاشیر. انقلابین ایل دؤنومو مناسبتیله “اوکتیابر گلیر” عنوانلی ایلک شعرینی یازیر و اونو انقلابین رهبرلرینه اتحاف ائدیر. شعری یازیچیلار اتفاقینا آپاریر؛ آذربایجانین خلق شاعری صمد وورغونلا گؤروشور و اونون گؤستریشیله بو گونکو اوستاد هاشیم ترلانین ایلک شعری شکلیله برابر ۷۶ ایل بوندان اؤنجه “پیونر” قزئتینده نشر ائدیلیر. شعرین سون بندی بئلهدیر:
منیمده شعیریم گئییبدیر الوان
سئویملی مارشالدان گؤزلهییر فرمان
وطن اوزهرینه قالخارسا دوشمان
حاضیرام دؤیوشه قلمیمله من
۱۳۱۷(۱۹۳۸)ینجی ایلین باهار آیلاریندا حسنکیشینینده عائیلهسینین باشی اوسته قارا یئللر اسمهیه باشلاییر. اونلاردا بوتون ایرانلی پاسپورتو اولانلار کیمی آذربایجاندان چیخماغا مجبور قالیرلار. بالاجا میرعلینین اوشاقلیق دونیاسینا پاییز چؤکور. او مکتب یولداشلاریندان، پیونر درنهییندن و بوتون ۱۵ ایللیک معنوی دونیاسینی و عؤمرونو آب و هاواسیلا بسلهدیگی باکی شهریندن آیریلمالی اولور. تیر آیینین اوللرینده انزلی ساحیلینده ایران تورپاغینا ایاق باسیر؛ وار- یوخلاری امنیهلر و شهر لوطولاری الیله تالانیر؛ و چوخ اوزودوجو بیر خاطیرهایله بیر باشا آتا یوردو آلان براغوش ماحالینین زنگیل آوا کندینه گئدیر و بئلهلیکله اؤزو دئمیشکن حیاتینین قارا گونلری باشلاییر. کندده چوبان اولور و باکیداکی مکتبلی، پیونئرلی، شعرلی گونلری یئنییئتمه میرعلینین یادداشیندا اوزاق گؤرونن خاطیرهلره چئوریلیر.
۱۳۲۰ینجی ایله کیمی کندده قوزو اوتارماقلا گون کئچیریر؛ شهریور آییندا سووئت قوشونلارینین ایرانا کئچمهسیله، گنج میرعلینینده قوزو اوتارما گونلری سونا چاتیر. رضاخان اؤلکهدن قاچدیقدا، آذربایجان کندلرینده گیزلیجه گئدن اکینچی و کندلیلرین اربابلار و فئوداللارا قارشی آپاردیقلاری مبارزه آچیق آیدین اؤزونو گؤسترمهیه باشلاییر. آلان براغوش ماحالیندادا کندلی حرکاتینین رهبری کیمی آدی خلقین دیلینده گزهن سومالی قاسیم حرکاتی آشکارجاسینا باش قالدیریر. بو کیمی کندلی حرکات گنج میرعلینین عدالتطلب دویغولارینی دیرچلتمهیه باشلاییر و اونون حیات طرزینی مبارزهیه قوشولوب و ظلم و زوراکیلیق علیهینه دؤیوشمهیه طرف یؤنلدیر؛ اونون یارادیجیلیق قاتاری داهادا سرعتله کئتمهیه باشلاییر و یئنی- یئنی وطنپرور و مبارزه روحلو شعرلر یازیر. بو یولدا سووئت قوشونو ایله بو تایا گلمیش آذربایجان ادیب، شاعر و یازیچیلارینین تشبثیله آنا دیلینده نشره باشلایان “وطن یولوندا” قزئتی گنج میرهاشیم حسنزادهنین یارادیجیلیق اساسلارینی “وطنی شعرلر” یازماقدا محکملندیریر. اونون نشر اوزو گؤرن ایکینجی شعری ائله بو گونلر وطن قزئتینده چاپ اولور. شعرین سون بندی بئلهدیر:
ایندی دوغما دیار گئیینیر الوان
وطن گؤیلریندن چکیلیر دومان
فخردیر کؤنلومه بو سؤز هر زامان
آذربایجان آدلی ائللر منیمدیر.
۱۳۲۱ینجی ایل سئودیگی قونشو قیزی فاطما ایله عائیله قورور؛ اؤزو دئمیشکن دونیا اوزونه گولور؛ گئجهلر گؤیلره باخاندا اؤز بخت اولدوزونو فاطمانین بخت اولدوزونون کناریندا گؤرور. بو گونلر، ایش تاپیب، عائیلهنین معیشت طرزینی یاخشیلاتماق مقصدیله تهرانا گئتمک قرارینا گلیر؛ اورادا مختلف ایشلر او جملهدن: فعلهلیک، آل- وئرچیلیک و درزیلیک ایشلریله مشغول اولور. اؤزونو فاطمانین خیالیلا خوشبخت حس ائدیر؛ وطن و سئوگی موضوعلاریندا یئنی- یئنی شعرلر یازیر. آنجاق بو خوشبختلیک ۶ آی چکمیر و بیر گون سئوگیلیسی فاطمانین دونیادان کؤچمه خبرینی آلیر. کنده قاییدیب، فاطماایله سون وداعلاشدیقدان سونرا یئنیدن تهرانا قاییدیر.
۱۳۲۲ینجی ایلدن ۱۳۲۴ینجی ایلین آذر آیینا قدهر تهراندا فعلهلیک ائدن میرهاشیم حسنزاده تئز- تئز شعرینی چاپ اوچون “وطن قزئتی”نه گؤندریر. او نه بیلسین کی سووئت قوشونویلا ایرانا گلن ادیبلرین آراسیندا آذربایجان یازیچیلار اتفاقینین بیر چوخ عضولریله برابر، اونون دؤردونجو صینیفدهکی ادبیات معلمی قیلمان موسایئو (ایلکین)ده واردیر و بو اونون سونرالار “وطن یولوندا” قزئتیله یاخیندان امکداشلیق ائتمهیینه مساعد زمین یارادان عامیللردن اولاجاقدیر.
۱۳۲۴ینجی ایلین آذر آییندا تئز- تئز خوش خبر و غرور دویوجو نائلیتلر ائشیتدیگی آنا یوردو آذربایجانین دؤیونن اورهگی تبریز شهرینه وارد اولور و اورانی بوتون دییشیک بیر وضعیتده گؤردوگونده اؤزونده بیر آذربایجانلی اولاراق وصف ائدیلمز ملی غرور حسی کئچیریر. “وطن یولوندا” قزئتینده ایشه باشلاییر؛ “شاعرلر مجلسی”نین زمینینده یئنیجه یارانمیش “آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نین فعال عضوو اولور و آذربایجان ملی- دموکراتیک حرکاتینی رهبرلیگ ائدن آذربایجان دمکرات فرقهسینین عضولیگینه کئچیر. ۲۱ آذر نهضتینین غلبهسی گنج میرهاشیم حسنزادهنی گئجه گوندوز یئنی حیاتین بیر قوروجوسو کیمی فعالیت گؤسترمگه چاغیریر. او بیر تشکیلاتچی اولاراق تبریز شهر کمیتهسینین آلتینجی حومه تشکیلاتینین تبلیغات مسئولو وظیفهسینده چالیشماغا باشلاییر.
۱۳۲۵ینجی ایلین آذر آیینین سون گونلری آذربایجان سماسینا قارا بولودلار چؤکور. عهد- پیمان پوزانلار، شاه و سرمایا قورولوشو، امریکا امپریاسینین یئرلی نوکرلری، انقلاب قورخوسوندان آذربایجاندان قاچقین دوشموش اربابلار و شاه قوشونون حمایهسی آلتیندا یئنیدن باش قالدیرمیش فئوداللارین یئرلی ایادیسی و شهر و کندلرین پوزغون سیمالی اوباشلاری ۲۱ آذر نهضتینین قانا چکیلمهسینه قرار وئریرلر. آذربایجانین مینلر ایگید بالالاری وحشیجهسینه محو ائدیلیر؛ اون مینلر نفر دیدرگین دوشور و انقلاب تام معنادا ناحق تؤکولن قانلار ایچینده بوغولور. میر هاشیم حسنزادهده بیر فدایی اولاراق یاخالانیر و ایشکنجهلره معروض قالیر.
۱۳۲۶ینجی ایل زینداندان آزاد اولوب، بیر چوخ آذربایجانلیلار کیمی تهرانا کؤچگون دوشور و بو کؤچگونلوک بو گونهدک داوام تاپیر.
۱۳۳۰ینجی ایل بویونجا تهراندا اونودولماز آذربایجان اجتماعی و ادبی شخصیتی جناب بهزاد بهزادینین تشکیلاتچیلیغی ایله نشر اولونان “بشریت”، “بشیر آینده” و “آذربایجان” قزئتلرینده هاشیم ترلاندا اؤز شعرلرینی یاییر و یئنیدن تشکیل اولونموش “آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی”نده یولداشلاری مظفر درفشی، گنجعلی صباحی، احمد شایا، حبیب ساهر، سهند، علیقلی کاتبی و بونلار کیمی آذربایجان ادبی شخصیتلریله امکداشلیق ائدیر.
۱۳۳۲ینجی ایلین ۲۸ مرداد کودتاسیندان سونرا یئنهده ادبی- اجتماعی مبارزهسینی داوام ائتدیریر و بو یولدا یولداشی مظفر درفشیله علاقهده اولور و اوندان گؤستریشلر آلیر. بو علاقه اللینجی ایللرهدک داوام ائدیر و بو ایکی آذربایجان ادبی اجتماعی شخصیتینین قارشیلیقلی ادبی اجتماعی علاقهسی بو گونده دوام ائدیر.
۱۳۵۰ینجی ایلدن یاری گیزلی تشکیل ائدیلن ادبی مدنی درنکلرده فعالجاسینا اشتراک ائدیر و دوستلاری دکتر جاوید، گنجعلی صباحی، مظفر درفشی، محمدعلی محزون، سهند، حسن مجیدزاده(ساوالان)، محمود دستپیش(واله) هدایت نورآذر، قافلانتی و تورکاوغلو کیمی شاعر و ادیبلریمیزین اشتراکیله فعالیت گؤسترن “دوستلار گؤروشو” درنگی، اونون اثرلرینین یاییلما و ائشیدیلمه میدانینا چئوریلیر.
۱۳۵۷ینجی ایل بهمن انقلابیندان سونرا، هاشیم ترلانین ادبی- مدنی فعالیتی گئنیشلنیر و حسین دوزگونون نشر ائتدیگی “یولداش” مجلهسینین یازیچیلار هئیتینه قوشولور.
۱۳۵۸ینجی ایلین فروردین آییندا “یولداش” مجلهسینین دعوتیله اوتوز نفردن آرتیق آذربایجان صیالی، شاعر و یازیچیلارین اشتراکیلا “تهراندا یاشایان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی” قورولور. جمعیتین ایلک اداره هیاتینه گنجعلی صباحی، حسین دوزگون، محمدعلی فرزانه، جمال رئوسی، فرهاد ابراهیمی، داوود شیخاوندی و رحیم ذقیق سئچیلیر و هاشم ترلاندا جمعیتین ان یاخین عضولری کیمی اوندا فعالیت گؤستریر.
۱۳۵۹ینجی ایل هاشیم ترلانین شاه دؤرونده یازدیغی بیر سیرا شعرلرینی احتوا ائدهن “آلوولو شعرلر” عنوانلی کیتابی نوپا انتشاراتی طرفیندن یاییلیر.
۱۳۶۲ینجی ایل هاشیم ترلان ائتدیگی اجتماعی و مدنی فعالیتلری اوجباتیندان ایکی ایله یاخین آزادلیقدان محروم ائدیلیر. او بو زامان عؤمرونون ۶۰ ایلینی یاشاییردی. هاشیم ترلان ۱۳۶۴ینجی ایلین یاریلاریندان یئنهده ادبی جمعیتیمیزه قاییدیر و یارادیجیلیغینی دوام ائتدیریر.
۱۳۶۶ینجی ایل مظفر درفشی، حبیب فرشباف، حسن ایلدیریم، میرزه شهرک، ائلدار موغانلی، احمد پوری و دکتر سیروس لطفینین اشتراکیلا تشکیل ائدیلمیش “حبیب ساهر” آدینا ادبی درنکده بیر آقساققال کیمی فعال اشتراک ائدیر. همن ایلده گونئی آذربایجانینین بیر سیرا شاعرلرینین اثرلریله برابر هاشیم ترلانین “آراز گولور” پوئماسی باکی شهرینده نشر ائدیلیر.
۱۳۶۷ینجی ایل اوستاد هاشیم ترلانین یارادیجیلیغی و ادبی اجتماعی شخصیتیندن تجلیل ائتمک اوچون دوستلاری واسطهسیله تبریز شهرینده اونون ۶۵ ایللیگی مناسبتیله چوخ طنطنهلی بیر تدبیر کئچیریلیر. بو تدبیره آذربایجانین بیر چوخ یازیچی، شاعر و ادبی شخصیتلری قاتیلیر و اوستاد حقینده اؤز نظرلرینی سؤیلهییرلر. همن ایل اوستادین وطن حسرتی موضوعسوندا قلمه آلدیغی”وطندن وطنه” پوئماسی باکی شهرینده نشر ائدیلیر.
۱۳۷۲ینجی ایل اوستادین ۷۰ ایللیگی مناسبتیله دوستلارینین تشبثیایله تهران شهرینده یوبلئی مراسیمی کئچیریلیر.
۱۳۷۳ینجی ایل، دوستلاری مظفر درفشی، رحیم کاویان، میرزه شهرک، علی زیرک، مجید حسینی و کریم قربانزاده جنابلارینین همکارلیغیایله “صابر ادبی انجومنی”نی یارادانلاردان اولور و او گوندن بو انجومنین عمومی جلسهلرینین فعال اشتراکچیسی کیمیدیر.
۱۳۷۵ینجی ایل، اوستاد هاشیم ترلانین یارادیجیلیق فعالیتینی دیرلندیرهرک، آذربایجان جمهوریسینده “آذربایجان یازیچیلار و شاعرلر اتفاقی” اونو اؤز سیرالارینا بیر عضو کیمی قبول ائدیر.
۱۳۷۷ینجی ایل هاشیم ترلانین دؤردنجو کیتابی “دورنالار گلنده” باشلیغی آلتیندا آفتاب نشریاتی طرفیندن نشره بوراخیلیر و اونون ۷۵ ایللیگی مناسبتیله دوستلاری طرفیندن تهران شهرینده یئنیدن تجلیل مراسیمی تشکیل ائدیلیر.
۱۳۷۹ینجی ایل هاشیم ترلانین بئشینجی شعر مجموعهسی “یولچو یولدا گرهک” آدیندا مینا نشریاتی طرفیندن یاییلیر.
۱۳۸۲ینجی ایل هر بئش ایللیکده اولدوغو کیمی تهراندا فعالیت گؤسترن ادبی مدنی درنکلرین تشبثیایله هاشیم ترلانین ۸۰ ایللیگی قید ائدیلیر. همن ایل بو مراسیمین تایی باکی شهرینده آذربایجان یازیچیلار اتفاقینین یاردیمیایله خورشید بانو ناتوان سالونوندا کئچیریلیر.
۱۳۸۶ینجی ایلده هاشیم ترلانین آجیلی شیرینلی خاطیرهلرینی اؤزونده یئرلشدیرن “گوموشو پئنجک” آدلی کیتابی فیروزان انتشاراتی طرفیندن نشر ائدیلیر. بو اونون چاپ اوزو گؤرموش آلتینجی کیتابیایدی.
۱۳۸۷ینجی ایل صابر ادبی انجومنینین عمومی سالونوندا تهراندا فعالیت ائدن ادبی مدنی درنکلرین ایشبیرلیگیله هاشیم ترلانین ۸۵ ایللیگی قید ائدیلیر.
۱۳۸۸ینجی ایلده هاشیم ترلانین “ذیروهده گونش” آدلی شعر مجموعهسی فیروزان انتشاراتی طرفیندن نشر ائدیلیر. بو اونون چاپ اوزو گؤرموش یئددینجی کیتابیایدی.
اوستاد هاشیم ترلان بو گونده ۹۰ یاشیندا اولارکن، آذربایجانین گنج اورهکلی شاعریدیر. او هلهده باهار تراوتلی، گلهجک اومیدلی و ملی روحلو اثرلرین موللیفی کیمی خلقین و اوخوجولارینین اورهیینده یاشاییر. اغراقسیز دئمک اولار کی تهران سطحینده نشر ائدیلن آنا دیللی هئچ بیر قزئت، روزنامه و تشکیل ائدیلن هئچ بیر ادبی مدنی درنک و انجومن یوخدور کی اوستاد هاشیم ترلانین اوردان سسی گلمهسین، نفسی دویولماسین. او سانکی بو درنکلرین سیماسیندا گنج ایللرینی یاشادیغی “شاعرلر مجلسی”نی یئنیدن یاشادیر.
۴. اوستاد “مظفر درفشی”: آردیجیل مبارزه شاعری
مظفر درفشینین کئچدیگی عؤمور یوللاری چوخ مشقتلی و عذابلی اولوبدور. آنجاق بو عذابلی ائنیشلی- یوخوشلو حیات یوللارینا اونون اؤزونون گؤزوایله دؤنوب باخاندا، اوندا شرف و افتخار ایزلرینین شاهدی اولوروق. بو شرف ایزلریلهدیر کی شاعرین یارادیجیلیق آنلامینی و اونون کئچیرتدیگی ۸۹ ایللیک عؤمور یوللارینی منیمسهمک اولار.
وطنین طالعینی اؤز عؤمور- گونونده و دیل آچان سطیرلرینده یاشایان آذربایجان خلقینین مبارز، شاعر اوغلو اوستاد مظفر درفشینین کئچدیگی حیات یوللاری، گنج و اورتا نسلیمیزه بیر اؤرنک کیمی معنالانا بیلر. آتالار دئمیشکن: اوت کؤکو اوستونده بیترسه، بس اوندا گنج و اورتا نسله، کئچمیشمیزی تانیماق، ملی منلیگیمیزین سؤز عسگرلرینی منیمسهمک؛ اونلارین اجتماعی ایدهآللار اوغرونداکی تاریخی مبارزهسینی اؤیرنمک، اؤنده دوران وظیفهلریمیزدندیر. بو باخیملا، مظفر درفشینین کئچدیگی حیات یولوایله علاقهدار بیر نئچه جهتی وورغولامالیییق.
۱۳۰۳(۱۹۲۴)ینجی ایل باکی شهرینده آنادان اولوب، کؤرپهایکن عائیلهسیایله بیرلیکده وطنه دؤنن مظفر درفشی، اونایکی یاشینادک، عؤمرونون بیر قیسمینی رضاخان زیندانلاریندا کئچیرن مبارز و انقلابچی بیر آتانین تعلیم تربیهسیایله بویا- باشا چاتیر.
۱۳۱۷ینجی ایل مظفرین آتاسی، دونیاسینی دگیشیر و مظفرین کیچیک یاشیندان امک دونیاسینا قاتیلماسینا سبب اولور. او عائیلهنین بؤیوک اوشاغی اولدوغو اوچون آناسی و باجی- قارداشلارینین مسئولیتینی داشیماق مجبوریتینده قالیر.
۱۳۲۱ینجی ایلدن آذربایجان ادبیاتینا ماراق گؤسترن و فارس و آذربایجان دیلینده شعرلر یازان مظفر درفشی، ۱۳۲۵ینجی ایلهدک “فریاد”، “یئنیشرق”، “آزاد ملت”، “وطن یولوندا” و “آذربایجان” قزئتلرینده اثرلرینی یاییر. او، بیر ایل عؤمور سورن آذربایجان ملی حکومت دؤرونده، “شاعرلر مجلسی”نین تاپشیریغی اساسیندا، بیر چوخ متنلری آذربایجان دیلینه چئویریر و دؤرو مطبوعاتدا چاپ ائتدیریر.
۱۳۲۳ینجی ایل تبریز دانشسراسیندان دیپلم آلیر و معلملیگه باشلاییر. عینی حالدا شاهلیق رژیمی علیهینه مبارزه ائدهن سیاسی بیر تشکیلاتین عضوی کیمی فعالیت گؤستریر.
۱۳۲۴ینجی ایل آذربایجاندا باشلانان ملی نهضتین فعال اشتراکچیسی اولور و مبارزلر سیراسیندا سیلاحلی بیر فدایی کیمی دؤیوش آپاریر. آذربایجان نهضتینین غلبهسی اوغروندا چکدیگی زحمتلرینه گؤره، ملی حکومت طرفیندن، مظفر درفشی ۲۱ آذر میدالینا لاییق گؤرونور. همن ایلده “تبریزیم” آدلانان شعر دفتری چاپ اولور.
۱۳۲۵ینجی ایلین آذر آیینا قدهر مظفر درفشی تبریز دانشسراسینین معاونلیگی سمتینده ایشلهییر. بو ایشیایله برابر “شاعرلر مجلیسی” آدیندان، آذربایجان شاعرلری “علی فطرت”، “میرمهدی اعتماد”، “حسین صحاف”، میرمهدی چاوشی”، “بالاش آذراوغلو” و “یحیی شیدا”ایله برابر “آذربایجان” عنوانلی منظوم مکتوبو یازیر. بیر چوخ شعر و مقالهلری، تبریزده نشر اولونان قزئت و درگیلرده، خصوصیله “وطن یولوندا” و “آذربایجان” قزئتلرینده چاپ اولور.
۱۳۲۵ینجی ایلین آذر آییندا، آذربایجان خلقینین ملی دمکراتیک حرکاتی شاه قوشونو و آمریکا امپریاسینین سیاستی اساسیندا قانا چکیلیر، مظفر درفشیده حبسه آلینیر. او بیر ایله یاخین شاه زیندانلاریندا محبوس اولور.
۱۳۲۶ینجی ایل زینداندان آزاد اولوب، تهرانا کؤچگون دوشور. بو شهرده شاهلیق علیهینه سیاسی و اجتماعی فعالیتینه داوام ائدیر، یئنیدن تعقیبه معروض قالیر. تهراندا ائتدیگی سیاسی فعالیتین ثمری مظفر درفشییه ایکی ایل اهواز شهرینه سورگون اولماغی ارمغان گتیریر.
۱۳۲۹ینجی ایلهدک خوزستاندا سورگون وضعیتده یاشاییر و اؤز مبارزهسینه گیزلی داوام ائتدیریر. بو ایلین سونوندا پلیس قوهلری مظفرین گیزلی سیاسی فعالیتیندن باش چیخاریر و اونو توتماق قرارینا گلیر. مظفر قاچقین دوشور، تهران و زنجان شهرلرینده “عباس سیرانی” قوراما آدیلا گیزلی مبارزهیه داوام وئریر.
۱۳۳۰ینجی ایل بویونجا تهراندا نشر اولونان “بشریت”، “بشیر آینده”، “چلنگر” و “آذربایجان” قزئتلرینده مختلف امضالارلا، او جملهدن “میمدال”، “م.بشیر” و “مظفر” امضالاریلا اؤز شعر و مقالهلرینی یاییر. همن ایلین شهریور آییندان “اسارت زنجیرلرینی قیران آذربایجانا عشق اولسون” شعاریلا نشره باشلایان “بشیر آینده” قزئتینین داخلی مدیری تعیین اولور و یئنهده همن ایلین آذر آییندان گیزلی نشره باشلایان “آذربایجان” قزئتینین فعال امکداشی کیمی چیخیش ائدیر. بو آذربایجان دیلینده نشر اولونان قزئتلرده مظفر درفشیایله برابر تانینمیش یازیچی و شاعرلریمیزدن گنجعلی صباحی، هاشیم ترلان، حبیب ساهر، سهند، علیقلی کاتبی، سعید منیری و علی میثمینینده اثرلری چاپ اولونوردو. بو اوچ قزئتین باش کاتبی “بهزاد بهزادی” جنابلاری اولموشدور.
۱۳۳۲ینجی ایلین ۲۸ مرداد کودتاسیندان سونرا مظفر درفشی یئنیدن توتولور و “عباس سیرانی” قوراما آدیلا ایکی ایل “قصر قاجار” زیندانیندا قالیر.
۱۳۳۴ینجی ایلده زینداندان آزاد اولور و ۱۳۳۸ینجی ایلهدک تهراندا تاکسی سوروجوسو صفتینده ایشلهییر. بو ایل عائیله قورور و سوروجولوکله برابر تهران یونیورسیتهسینین “فلسفه” رشتهسینده تحصیل آلماغا باشلاییر.
۱۳۴۲ینجی ایل “فلسفه” اوزره لیسانس آلیر، تحصیلینه داوام ائدیر و ۱۳۴۵ینجی ایل تهران دانشگاهیندان “روانشناسی و علوم تربیتی” ساحهسینده یوکسک لیسانس آلماغا موفق اولور.
۱۳۴۵ینجی ایلدن، مظفر درفشی “تربیت معلم” مرکزینین فلسفه و روانشناسی اوستادی کیمی ایشه باشلاییر. بو ایش ۱۵ ایل داوام ائدیر و نهایت ۱۳۶۰ینجی ایل معلملیکدن آزاد ائدیلیر.
۱۳۵۰ینجی ایلدن باشلایاراق، مظفر درفشینین ادبی فعالیتی داهادا گوجلنیر. مختلف ادبی مدنی محفللرده اشتراک ائدیر؛ آنجاق اونون جدی اشتراکی، مختلف زامانلاردا تشکیل ائدیلن دکتر جاوید، گنجعلی صباحی، هاشم ترلان، محمدعلی محزون، کاتبی، سهند، حسن مجیدزاده(ساوالان)، محمود دستپیش(واله) هدایت نورآذر، قافلانتی و تورکاوغلو و بیر سیرا تهراندا یاشایان دیگر آذربایجان ضیالی، شاعر و یازیچیلاریایله بیرگه “دوستلار گؤروشو” درنکینده اولور.
۱۳۵۷ینجی ایل بهمن انقلابیندان سونرا، مظفر درفشینین ادبی- مدنی فعالیتینه مساعد زمین یارانیر. او یورولمادان فعالیتینه داوام وئریر، اثرلرینی چاپ ائتدیریر.
۱۳۵۸ینجی ایل تبریزده فعالیت گؤسترن “تبریز شاعرلر مجلسی”نده اشتراک ائدیر؛ بیر مدتدن سونرا یئنیدن تهرانا قاییدیر و بو شهرده ادبی اجتماعی فعالیتینه داوام ائتدیریر.
۱۳۶۰ینجی ایلین آذر آییندا تهراندا یاشایان بیر سیرا آذربایجان ضیالی و اجتماعی خادملری او جملهدن: گنجعلی صباحی، علیقلی کاتبی، هاشیم ترلان، ع.ا. امینی, احمد برادران، عزیز محسنی، رحیم دقیق و مظفر درفشی اشتراکیلا “انجمن آذربایجان” تشکیلاتی یارانیر و مظفر درفشی بو انجومنین اوچ آیلیق درگیسینین باش کاتبی وظیفهسینده چالیشیر. بو ایلده اونون “تبریزیم” آدلی شعر کیتابی یئنیدن نشره بوراخیلیر.
۱۳۶۶ینجی ایلده بیر سیرا آذربایجان شاعر، یازیچی و اجتماعی- مدنی شخصیتلر او جوملهدن: هاشیم ترلان، حبیب فرشباف، حسن ایلدیریم، میرزه شهرک، ائلدار موغانلی، احمد پوری و دکتر سیروس لطفی جنابلارینین اشتراکیلا یارانان “حبیب ساهر” آدینا ادبی انجومنده بیر آقساققال کیمی فعال اشتراک ائدیر.
۱۳۷۱ینجی ایل مظفر درفشینین ادبی و اجتماعی فعالیتلریندن تجلیل ائتمک اوچون، دوستلاری و پرستشکارلاری طرفیندن تبریز شهرینده طنطنهلی بیر مراسم کئچیریلیر.
۱۳۷۳ینجی ایل، شاعر دوستلاری هاشیم ترلان، رحیم کاویان، میرزه شهرک، علی زیرک، مجید حسینی و کریم قربانزاده جنابلارینین همکارلیغیایله “صابر ادبی انجومنی”نی یارادیر و او گوندن بو انجومنین صدری کیمی فعالیت گؤستریر. بو ایلدن بو گونه قدهر صابر ادبی انجومنی طرفیندن یاییلان، انجومنین داخلی درگیسینین یازیچیلار هیاتینین ترکیبنه باشچیلیق ائدیر.
۱۳۷۵ینجی ایل، اوستاد مظفر درفشینین یارادیجیلیق فعالیتینی دیرلندیرهرک، آذربایجان جمهوریسینده “آذربایجان یازیچیلار و شاعرلر اتفاقی” اونو اؤز سیرالارینا بیر عضو کیمی قبول ائدیر.
۱۳۷۸ینجی ایل اوستاد مظفر درفشینین “منظوم خاطرهلر” آدلی کیتابی نشره بوراخیلیر و اوخوجو رغبتینی قازانیر.
۱۳۸۳ینجی ایل اوستادین اوچونجو شعر کیتابی “تبریز من” آدیندا، فارس دیلینده یاییلیر.
۱۳۸۴ینجی ایل اوستاد درفشینین فارس دیلینده یئنی بیر کیتابی “هجران و وصال بر بام خیال” آدیندا نشره بوراخیلیر.
۱۳۸۵ینجی ایل اوستاد درفشی، صابر ادبی انجومنینین عضوی محمد فاتح جنابلاریلا بیرلیکده، بیرینجی نشری ۱۳۲۵ینجی ایلده اولان “آذربایجان” منظومهسینی یئنیدن چاپ ائتدیریر. همن ایلین دی آیینین ۲۸سینده، آذربایجان مدنیتی هوسکارلاری، ادبیات خادملری، شاعر و یازیچیلار، ادبی- اجتماعی شخصیتلر طرفیندن مظفر درفشینین ۶۰ ایل ادبی- اجتماعی فعالیتیندن تجلیل ائتمک اوچون تهران شهرینده طمطراقلی بیر تدبیر کئچیریلیر.
۱۳۸۶ینجی ایلین باهاریندا اوستاد مظفر درفشینین ادبی مدنی شخصیتینی دیرلندیرمک اوچون، جناب بهزاد بهزادینین باشچیلیغی ایله نشر اولونان “آذری- ائل دیلی و ادبیاتی” فصلنامهسینین اؤزل بیر نومرهسی اوستادین حیات و یارادیجیلیغینا حصر ائدیلیر.
۱۳۸۷ینجی ایلدن ۱۳۹۲ینجی ایله قدهر اوستاد مظفر درفشینین باشچیلیغیایله بیر چوخ ادبی مدنی تدبیرلر تشکیل ائدیلیر و بؤیوک اوغورلا قارشیلانیر.
اوستاد مظفر درفشینین یاشینین چوخ اولماسینا باخمایاراق، او هلهده بیر گنج احوال- روحیهسیایله تهران شهرینده گئنیش ادبی مدنی فعالیت گؤسترن و بیر چوخ ادبی مدنی تدبیرلرین تشبثکاری کیمی چیخیش ائدهن “صابر ادبی انجومنی”نین صدری وظیفهسینده یورولمادان چالیشیر. او سانکی بو انجومنین سیماسیندا گنج ایللرینی یاشادیغی “شاعرلر مجلسی”نی یئنیدن یاشادیر.
۵٫ سون سؤز
آذربایجان خلقینین طالعینده ابدی بیر گونش کیمی پارلایان ۲۱ آذر نهضتی اؤز قیسا عؤمورونده آذربایجان حیاتینین مختلف قاتلارینا ایشلهدیگی کیمی، معاصر ادبیات و اینجهصنعتیمیزینده روحونا هوپوبدور. بیز بو تاثیری زامان- زامان خلقین معنویاتینا دوشونن؛ اونون آزاد و امن- آمانلیقدا یاشاماغینا واران و هر بیر آیری- سئچگیلیکدن اوزاق قارداشجاسینا یاشاماغا فیکرینی، روحونو و اجتماعی عمللرینی سوق ائدن انسانلارین سیماسیندا گؤروروک.
بو گون حیات طرزلرینه، کئچیرتدیگی شرف لوحهلی ادبی اجتماعی مبارزه یوللارینا فخر ائتدیگیمیز، آذربایجانین شرفلی اوغوللاری اوستاد مظفر درفشی و اوستاد هاشیم ترلاندا ائله بو انسانلیق بولاغیندان سو ایچن و “شاعرلر مجلسی” معنویاتینا دایانان شخصیتلریمیزدندیر. نه یاخشی کی اونلار واردیر و بیز بو گون اونلارین سیماسیندا ۲۱ آذرده پارلایان او ابدی گونشین حرارتیله قیزینا بیلیریک، اؤیونهبیلیریک و غرور حسی کئچیریریک.
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان!
بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان.
قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین!
اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین.
۲۱ آذر ۱۳۹۲- تهران
******************
ایضاح: یازینی حاضرلاماقدا آشاغیداکی قایناقلاردان فایدالانمیشام:
۱- “شاعرلر مجلسی” توپلوسو، وطن یولوندا قزئتی؛ ۱۳۲۴
۲- “وطن یولوندا” قزئتینین مختلف نومرهلری، شخصی آرشیو؛ ۱۳۲۳-۱۳۲۴
۳- “آذربایجان” روزنامهسینین مختلف نومرهلری، شخصی آرشیو؛ ۱۳۲۴ و ۱۳۲۶
۴- “آذربایجان منظومهسی” شاعرلر مجلسی، ۱۳۲۴؛
۵- جنوبی آذربایجاندا ملّی ـ دموکراتیک حرکات، اکرم رحیملی(بیژه)، الکترونیک نشر، اینترنت؛ ۱۳۸۶
۶- سیلاحلا اؤلچولن تورپاق، علیرضا میانالی، ۱۳۸۴
۷- “گوموشو پئنجک” (هاشیم ترلانین آجیلی- شیرینلی خاطرهلری)، ۱۳۸۸
۹- اوستاد هاشیم ترلان و اوستاد مظفر درفشینین وئردیکلری شفاهی معلومات؛
۱۰- “یولداش” مجلهسی، نومره ۸، فروردین ۱۳۵۸
۱۱- “دوستلار گؤروشو” (ادبیات اوجاغی)، ۱۳۵۹
۱۲- شاعر دوستوم حسن ایلدیریمین انقلابدان سونرا تهراندا فعالیت ائدن ادبی درنکلر بارهده ایضاحاتی
قایناق: ایشیق سیته سی
http://ishiq.net/?p=7061


c: text/html

text:
کورت توخولسکی
مترجم: س. حاتملوی
مترجم ده ن:
وایمار (Weimar) جمهوریت ینده* سیویل جسارته مالیک اولان دموکرات انسانلارین ساییسی بیر او قدر ده چوخ دئییل ایدی. آلمان اؤلکه سینده جمهوریت اوچون ساواشان ضیالیلاردان بیری کورت توخولسکی (Kurt Tucholski) اولموشدور. او آلماندا یاشادیغی ایللرده، یورولمادان میلیتاریزمی و دادگستری نین ناسیونال سوسیالیزم ایله گیزلی باغلانتی لارینی و بئله لیکه فاشیزمه زمین حاضیرلاماغی افشا ائده ن ایره لیجی انسانلاریندان بیری اولموشدور.
کورت توخولسکی میلادی 1890- جی ایلده برلین شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. شاعیر، یازیچی، ژورنالیست و ادبیات تنقیدچی سی توخولسکی، وایمار جمهوریتی نین باشاریلی ضیالیلرینده ن بیری ساییلیردی. 1924- جی ایلده ن پاریسده و 1929- جی ایلده ن سونرا سوئدده یاشایان توخولسکی، 1935- جی ایلده بو اؤلکه ده دونیایا گؤز یومموشدور.
یازینین باشلیغینی متن ده ن آلمیشام. یوخسا اونون باشلیغی آلمانجا متن ده (Die Zentrale - مرکز) دیر و 2012- جی ایلده فدرال آلماندا نشر اولونان و یازیچی نین ساتیریک یازیلارینی احتوا ائده ن کتابیندان آلینمیشدیر.
یازی 20- جی عصرین اوللرینده آلمان اؤلکه سینده حاکیم اولان شرطلری لاغا قویماق اوچون یازیلسادا، قابلیت سیز، بوروکراتیک، اؤلکه نین گله جگی اوچون هئچ بیر ویزییونا مالیک اولمایان میلیتاریست، ییرتیجی، فاسد و هر بیر یئنی فیکری و عملی کؤکونده قوروتماغا چالیشان ایراندا دینچی و مرکزچی بیر رژیمین باسقی سی آلتیندا یاشاماغا مجبور اولان جنوبی آذربایجانلیلاری، هم گولدوروب و همده آغلادا بیلر.
***
مرکز هر شئی ئی داها یاخشی بیلیر. هر شئی اونون کنترولو آلتیندادیر. بونا اینانماق کی هر شئی اونون کنترولو آلتیندادیر، ائله اودا مرکزه عاید دیر. بیرده کی مرکزین هر شئی ده ن بیر سیاهه سی واردیر. مرکز ده اوتوران آداملار یورولمادان بیر- بیری ایله دیدیشه- دیدیشه چالیشسالاردا، سنین کوره یینه ال چالیب دئییللر: " دوستوم! سیزلر او آشاغیدا بیزیم نه ائتدیییمیزی بیله مه سینیز. بیز مرکز ده اوتورانلار ..."
مرکزین فیکری- ذکری و نگرانچیلیغی مرکز کیمی قالماق دیر. وای او گونه و آللاه او آشاغیداکی اورگانین دادینا چاتسین کی، ئؤزباشینا بیر ایش گؤرمه گه تشبث ائله سین. هر نه ایش اولورسا، اولسون. عاغیلا باتان و یا یانلیش بیر ایش. لازیم اولان و یا گره ک سیز بیر ایش. یانان اودو سؤندورمک اوچون اولسادا بئله، هر شئی ده ن ئؤنجه گره ک مرکزده ن سوروشماق و مرکزین نظرینی بیلمک. یوخسا مرکز کیمه لازیم دیر؟ بونو بیلمه لییک کی او اؤزلویونده مرکز اولماق اوچون، مرکزی یاراتمیشدیر! بونو هر زامان قولاقلارینیزا سیرقا ائدین! توتالیم کی او کنارداکیلار، اؤزلری ایشلری بیر ته هه ر اؤز یولونا قویماغی دا باشارمالیدیلار.
مرکزده یالنیز عاغیللی آداملار توپلانماییبلار. خیر، اونلار همده زرنگ آداملاردیلار. بیر کیچیک ایشی گؤرمگی باشاران بیریسی، عاغیللی اولسادا، اونا زرنگ دئمک اولماز. زرنگ او دور کی او ایشی گؤرمک یئرینه یئنی بیر «رفورم» اورتایا آتسین. بودا او دئمک دیر کی، یئنی بیر اداره یارانمالیدیر. البته بو اداره ده مرکزه تابع اولمالی و مرکزین بیر حیصه سی اولمالیدیر. ... بئله لیک له بیر نفر اودون یارار و اوتوز اوچ نفرده اونون ایشینه نظارت ائده ر: مرکز ایسه ائله بو اوتوز اوچ نفرده ن عبارت دیر. مرکز آدلانان تشکیلاتین اساس ایشی، مرکزه تابع اولانلارین گوجینی، انرژی سینی و عمل قابلیت ینی کؤکونده ن قوروتماق دیر. مرکزه تابع اولانلار، مرکزین وئرمه دییی گؤستریشلری ده بئله یئرینه یئتیرمه لیدیلر. توتالیم کی بو ائله ده یاخشی گؤرونمور. آمما پاپ سهو ائسه ده، مرکز سهو ائله مز.
آشاغیدا ایشله یه ن آدام اوچون بو هئچ ده راحات دئییل. او ایشی گؤره- گؤره آغزیندان چیخان پیس سووشلری مرکزده اوتورانلارا وئره ر؛ مرکزده ن گؤنده ریلن گؤستریشلری ییرتیب، پارچا- پارچا ائده ر؛ سونرا اونلار ایله گؤزلرینی سیله ر. بو ایشی گؤره ر- گؤرمز مرکزده اوتوران بویوک اویونبازین قیزی ایله ائولنیب و بئله لیک له ئؤنجه آدینی مرکزده کی سیاهه یه کئچیرده ر- آخی او سیاهه یه هر آدامین آدی کئچه بیلمز- و سونرا مرکزه یئرلشه ر. مرکزه یئرلشن کیمی ئؤنجه اؤسکوروب بوغازینی آچار، کراواتینی دوزلدیب و چیلیقاسی نین دوگمه لرینی باغلادیقدان سونرا، حکومت ایشلرینه باشلار: آللاهین یئر اوزونده نماینده سی اولان مرکزین آدامی کیمی، آشاغیدا ایشله ین لره یوخاریدان باخیب، مرکزده ایشله ین امکداشلاری ایله دیدیشه- دیدیشه، تورآتان کیمی باشقالاری نین الی ایله توخونموش تورون ایچینده اوتوروب، فایدالی ایشلرین قارشی سینی آلماق اوچون عاغیل سیزلیقلارا میدان وئره ر و البته کی او هر شئی ئی داها یاخشی بیلر.
(بو آنالیز البته اوشاق باغچالاری، خارجی ایشلر وزارت خاناسی، روزنامه لر، خسته خانالار، مئشه چی لیک و بانک لار اوچون کئچه ر لی دیر. بیرده کی بیر آز گولمک اوچون اونا بیر آز قول- قاناد وئریلمیشدیر. بو هر کیمسه اوچون کئچه رلی اولسادا، سنین چالیشدیغین موسسه اوچون البته کی کئچه رلی دئییل.)
سون
* آلمان اؤلکه سینین معاصیر تاریخینده میلادی 1918 ده ن 1933- جی ایله کیمی دوام ائده ن سیاسی دؤنه م، وایمار (Weimar) جمهوریتی آدلانیر. بو دؤرده بیرینجی دفعه اولاراق ئؤلکه ده پالامنته دایانان بیر دموکراتیک سیستم یارانمیشدیر. نوامبر انقلابی آدلانان خالق آیاقلانماسیندان سونرا، وایمار شهرینده چاغریلان بیر بویوک توپلانتی دان سونرا کی گلیشمه لرده، اساس قانون یازیلیب و اؤلکه، فئدرال جمهوریسی آدلاندیریلمیشدیر. آدولف هیتلرین 1933- جی ایلده اقتدارا گلمه سی ایله بو جمهوریت سونا چاتمیشدیر. (م.)
الفباسیندا متن وارسا بورادا یازین، یوخسا بو سطرلری سیلین

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
مشخصات کتاب
منظوری، ناصر؛ «مفهوم «مونث» در زبان- فکر»؛ تهران، ناشر:مولف، چاپ اول ۱۳۹۴
نوشتههای مرتبط
معرفی مختصر نویسنده
ناصر منظوری نویسنده و زبانشناس ایرانی است. در سال ۱۳۳۲ در بخش کوله بوز واقع در جنوب غربی میانه در آذربایجان در یک خانواده روشنفکر و بزرگ طایفه به دنیا آمدهاست. از این رو، هم با فرهنگ مردم قرابت نزدیک داشته و هم آشنا با شرایط علمی و فکری جهان بزرگ شدهاست. در چهار سالگی از زادگاه خود کوچ میکند، کوچی که بی بازگشت هم نیست. این کوچ و بازگشتهای مکرر بیست و چند سال طول میکشد. دوران تحصیل او در چنین شرایطی و در کنار فرهنگها و اقوام مختلف سپری شدهاست. هم از این روست که تحصیلِ بیست و یک ساله او در پانزده مدرسه و دانشگاه طی شدهاست.
حیطه کاری ناصر منظوری در دو بخش عمده متمرکز شده: ۱. نوشتن رمان، ۲. کارهای تئوریک و تحقیقی در زبان.
این دو بخش را می توان دو خط موازی در نظر گرفت که قطار فکری و ادبی نویسنده بر روی آن پیش می رود. به عبارت دیگر درک عمیق رمان های وی بدون اطلاع از کارهای تئوریک و مبانی نظری او ناممکن است و بیان مفصل و مشروح اصول نظری وی را در کارهای ادبی مشاهده نمود. این دو خط موازی یک بده بستان دائمی با یکدیگر دارند.
تمرکز اصلی و اساسی فعالیت ادبی و نیز فعالیتهای تئوریک او بر روی ساختارهای جبری مفاهیم و نیز تفکر اسطورهای است. او آثار خود را در سه زبان ۱. ترکی، ۲. فارسی و ۳. انگلیسی مینویسد.
توضیح درباره کتاب
کتابی که معرفی می گردد دهمین عنوان از مجموعه کتابهای تئوریک کتیبه های شفاهی ناصر منظوری است. او همانند کتابهای پیشین در این کتاب نیز به سراغ لایه های مفهومی زبان ترکی در ایران رفته است و این بار تلاش نموده ریشه های فرامعناشناختی مفهوم مونث و زنانگی را در زبان ترکی بازیابی کند. این کتاب، همانند سایر کتابهای تئوریک وی، در مسیر بازشناسی ریشه های زبانی تفکر اسطوره ای گام بر می دارد. منظوری، همان طور که خود تاکید دارد، به اسطوره شناسی نمی پردازد بلکه به نحوه شکل گرفتن تفکر اسطوره ای مبتنی بر زبان می پردازد. از آنجا که اساطیر نقش مهمی در یک جامعه دارد راه یابی به نقشه ی این اساطیر نیز مهم است. جمع آوری و طبقه بندی اساطیر کار شایسته ای است اما نگرش تئوریک به نحوه شکل گیری اساطیر و اساسا رفتن به یک مرحله قبل اساطیر راه تازه ای است که نویسنده می گشاید.
او در این کتاب معتقد است واژه کلیدی برای تحقیق زنانگی در زبان ترکی «قاری» (در ترجمه تحت اللفظی پیرزن) است. او در توضیح مفاهیم نهفته در این واژه می گوید که این واژه دارای دو حوزه مفهومی متناقض و رو در روی هم است. یکی حوزه مفهومی مربوط به زمستان و فصل مُرده که در کتاب «۴ بای ۴ فصل» به آن پرداخته شده است. (در آن کتاب مفهوم قاری را مرکب از دو جزء «قار» و «- ری» دانسته یعنی الهه برف و سرما و زمستان) دوم، مفهومی مرکب از دو واج مفهومی «قان» و «ری» می باشد. او «قان» (خون) را در ارتباط با مفاهیم «حیات» (خون مایه حیات است)، «ادراک و فهم و تدبیر» (فعل قانماق) «خان» (سالار و سرور) می داند. او در بررسی مفهوم «- ری» با ارجاع به کتابهای پیشین خود، آن را «موجد» و «پدید آوردنده» «الهه» معرفی می کند.
به عنوان حلقه اتصال بین مفهوم قار+ری (الهه زمستان و برف) و قان+ری (الهه حیات) و گذر از یکی به دیگری او زمین را به عنوان مفهوم سوم و میانجی معرفی می کند. زمین بنیانی ترین زیرساختی است که در زمستان می میرد و در بهار زنده می شود. میرندگی و حیات همه موجودات روی زمین تابعی از میرندگی و حیات زمین است. در این اتصال او مفهوم زمین را مفهومی زنانه می شناساند. گویا مادر همه موجودات، همانا زمین و خاک است.
از همین رهگذر است که زن را نگهبان و پدیدآورنده حیات و حریم خاک و خانواده و عشق می داند. پس از بررسی مفهومی، او به بررسی موردی و مصداقی کارکرد اسطوره ای و مفهومی زن در داستان های آشیقی آذربایجان و به صورت مشخص داستان «شاه اسماعیل» می پردازد. او معتقد است کاراکترهای زن در این داستان با نام «عرب زنگی» و «پری» و «گولگز» همه نوعی نگهبان و اسفنکس می باشند.
از آنجا که موضوع این کتاب مفاهیم جبری در زبان ترکی است معرفی این کتاب به زبان ترکی ارائه گردیده است.
چوخ آز آدام تاپیلار کی اوز شعرلرینی یا رومانلارینی بیر ده تزه دن توضیح وئره . اونلاردان بیری ناصر منظوری دیر.
بو کیتاب دا منظوری نین تئوریک کیتابلاریندان دیر. منظوری ایشلرینی ایکی موازی خط ده قاباغا آپاریر. بیر خط ده ادبی ایشلری دیر. بونلار رومانلار، اوشاق کیتابلاری دیر. ایکی نجی خط تئوریک ایش لری دیر. بوردا دئمک اولار کی همان ادبی ایشلرین تئوریک اساس لارینی توضیح وئریر. اصلینده منظوری تورک دیل دوشونج سیستمی نی آنلاییش علمی اساسیندا آراشدیریر. او تاپدیقلارینی گاه تئوریک شکیل ده گاه ادبی شکیل ده منتشر ائلیر. دیمک هم کنکرت هم کمپلکس. اونون اصلی ایشی «زئین- بین» ده (Brain Mind) مفهوم لارین دونیاسینی کشف ائتمک، اونلارین نئجه ایشله مه سینی آراشدیرماق دیر. او بو ایشی هم انگلیس دیلینده هم تورکی دیلینده انجام وئریب. اونون مطالعه لری ایله دریندن تانیش اولماق اوچون ویگوتسکی نین «اندیشه و زبان» کتابی و لوریانین «زبان و شناخت» کتابی و هابئله لوی اشتراوس.ون کیتابلاری توصیه اولونور.
بو کیتاب دا قادین مسله سی آراشدیریلیب. کیتابین جلدینین رنگی قیرمیز دیر. او دا «قان» مفهومونا مربوط اولا بیلر. بو منظوری نین اونونجو تئوریک کیتابی دیر. نظره گلیر تئوریک جذبه هله لیک اوستون دور و وقت وئرمیر ادبی ایشلر ده یاناشی قاباغا گئده. منظوری ادبی ایشلرینده «اویونوم اویونوم» رومانی نی یاریمچیق بوراخیب. اونون «سون ناغیل سون افسانه»، «قاراچوخا» و «آواوا» رومانلاری همین تئوریک ایش لرین ادبی ظهورو دور.
بو کیتابدا، قاباقکی کیتابلارا تای، بیر مدل معرف لیک اولور. او مدلین اوزو ایله «کمپلکس» قدیم کلمه لر استخراج اولونور. اونلارین مفهومو اوزرینده توضیح گئدیر. بو مدل همان مدل دیر کی منظوری نین بیرینجی تئوریک کیتابی (نظام چهار بعدی زبان) دا وئریلمیشدی. اؤز اوّلکی مدلینه وفادار قالماق و همین مدل اوزو ایله ایشلری قاباغا آپارا بیلمک، بیر نظری باشاری دیر. و مدلین دوزلوگونه بیر بویوک دلیل دیر.
کیتابین عنوانی جالیب دیر آچیقلانا
کیتابی تانیتماق اوچون بئله صلاح گوردوم کی اول عنوانی تشکیل ائدن کلمه لری آچیقلایام سونرا کیتابین اوز فهرستی ایله قاباغا گئدم و الده ائدیلن نتیجه لری فهرستین عنوانلاری نین آلتیندا یازام.
مفهوم. منظوری نین اساس ایشی مفهوم لاری تانیماق دیر. مفهوم بیر مرحله معنادان ایره لی و قدیم و اصلی دیر. منظوری نین نظرینده «آنلاییش علمی» (علم شناخت- Cognitive science) مفهوم لارلا معنا تاپا بیلر. دیل اوستونده ایشله ینده منظوری نین نظرینده گرک مفهوم لار کشف اولا. «مفهوم» (concept) کمپلکس دیر. «مفهوم» معناشناختی مرحله دن قدیم دیر. منظوری یئنی بیر دونیا کشف ائله ییب- «پیشا معنا شناختی» دونیاسی.
مونث – بو، کیتابین مشخص موضوسو دور. مونث لیک درّاکه قوه سی نین سمبولو دور. تدبیر . قانماق. خان اولماق.
زبان – فکر: منظوری نین نظرینده دیل لر ایکی بولونور. کریول دیل، طبیعی دیل. طبیعی دیل لر صرفا نشانگان دئییل لر. اونلاردا لفظ له معنا قاریشیق بیتیشیک دیر. نئجه کی نسبیت نظریه سینده موج نان ذره بیتیشیک دیر. یا فضا زمان آیریلمازدیر. منظوری نین نظرینده تورکی دیلی، زبان فکر لرین بیرینجی و کامل مصداقلاریندان دیر. دئمک اولار کی او تلویحا تورکی دیلی نین آدینی زبان فکر (دیل – دوشونج) قویور.
او اسطوره ای تفکورون ریشه لرینی و دلیل لرینی دیل- دوشونج ده (زبان- فکر) ده تاپیر.
ایندی فهرست
مقدمه ای بر جایگاه مونث
خانواده ایچینده قادین جنسی نین یئری آچیقلانیب. بورادا قادین حریم ین قورویوجوسو تانیتدیریلیب.
صداهای مهم
بورادا منظوری نین فیکیر سیستمینده مهم اولان سس لر (آ ب ق د) تانیتدیریلیر. بونلاردان سونرا «ن» سسی مهم دیر. «آ» سسی ده چوخ چوخ مهم دور. بونلارین ترکیبندن (البته واقعی بیر مدل اوزو ایله) مهم مفهوم لار یاراناجاق. اصلینده زبان فکر دن «استخراج» اولاجاق: «آری»، «باری»، «قاری»، «تاری»
منشا مفهومی مونث
منظوری، «دان» کلمه سینی و «تانری» کلمه سینی بیر بیرینین یانیندا بیر سیستم کیمی گورور. او دییر «د» سسی بو سیستمی وجودا گتیریب. همین سیستمین ایچینه الفبانین اول سسلرینی قویور و سیستمین تولید ائتدیگی مفهوملاری آراشدیریر. او «آن» کلمه سینی همین سیستم دن استخراج ائلیر. («قان» کلمه سینی «بان» کلمه سینی ده). او بو کلمه لرین مفهومونو آچیقلاماق اوچون «دده قوقود» کیتابینا باش وورور. او اوز مفهومی سیستمینده تاپدیغی کمپلکس مفهوما گوره دده قورقود دان اولونان بعضی تفسیرلری رد ائدیر و یئرینه یئنی مفهوم قویور. او قاراچوخا رومانینا دا اشاره ائلیر. و اوز یازدیغی رومانی بیر آز بوردا شرح وئریر.
منظوری نین نوآوری سی همین بو «دان» «تانری» کلمه لرینی بیر بیری نین یانینا قویوب بیر سیستم دوزلتمه سی دیر. او بو سیستم دوزلتمه ده ریاضی نسبت لردن ده فایدالانیر.
نتیجه ده او نامعلوم کلمه «آن» اولور.
او فارسی دیلینده ده گورسدیر کی «زن» مفهومو، «زندگی» ایله باغلی دیر. «مرد» مفهومو اؤلمک له (مُردن). انگلیسی ده بس؟ عربی ده بس؟
«ن» سسی وجود مفهومونو «ی» سسی عدم مفهومونو گؤرسدیر. بو سسی هر دورد سسه آرتیریر اونلاردان عمله گلن کلمه لرین مفهومونو آچیقلاییر.
مونثین منشایی «ن» دیر.
بانی چیچک: بانی : پایدار در آغاز، پای بند به اصل
بامسی بیرک. بیر کلمه سیندن گلیر. یالقوزک له ایلگیلی دیر.
آت لا آتا بیر کوکدن دیرلر. کیشی آتی رام ائلیییب.
قان
قان بو کیتابین ان اساسی کلمه سی دیر. بو کیتابی بیر کلمه ده خلاصه ائله سک او کلمه «قان» دیر. جلدین رنگی ده بونا اشاره اولا بیلر. نئجه کی ۹ -جو کیتابین جلدی قارا ایدی. چون او کیتابدا دا اساس مفهوم «قارا» مفهومی ایدی. آددا دا «سیاه چاله» گلمیشدی.
مونث لیگین اساسی مفهومی «قان» دیر. قانین چوخ معناسی وار. قان بیر «کمپلکس» مفهوم دیر. اوندا قاناجاق وار. قان وار. خان وار. خانیم وار. قین وار. یئر وار.
بو فصل ده ایکی اؤکوز کسمه مراسمینه اشاره اولور: بیری تبریزین غربینده اسفنجان دا، بیری ده خوی دا تپه ننه کندینده.
بوردا دئییلیر «خان» عنوانی نین کوکو مونث دیر.
یئر یئل
منظوری «ی» سسی نین اهمیتی درک ائله ییب اوندان تؤرنن کلمه لری مفهوم جهتیندن ذره بین آلتینا آلیر.
یئر مونث لیک سمبلو دور. یئل کیشی سمبولو دور. یئریک لمک مونث لیکدن یارانان معنا دیر. یئل قیش دان سونرا یئری اویادیر تا بارور اولا.
تورک اسطوره سینده ۴ یئل وار: مئه یئلی، آغ یئل، بایرام یئلی، قاسیرقا
قارا چوخا رومانی نی بیر آز آچیر.
«چون اوکوز یئره جومموش قانا حساس اولار اونا گؤره بیر اسطوره یارانیب کی یئرنن اؤکوز مرتبط دیرلر».ص ۸۸
کووست
کووست (Quest) بیر سفر دیر کی انسان ایسته دیگی نین دالیسیجا گئدیر و بو سفر ده چتین چتین امتحان لاردان گئچمه لی اولور. نهایت ده ایسته دیگینه یئتیشیر.
«نظره گلیرآذربایجانین عاشقانه ادبیاتیندا کووست قوردلا باغلی دیر».ص ۹۸
«دده قورقوت دا بامسی بیرک داستانی انسانلا قورد همذات پنداری سیندن بیر نشانه دیر».ص ۱۰۰
آشیقلار داستانلاریندان بیری اولان شاه اسماعیل داستانیندان بیر تفسیر وئریر. ۱۰۵
مولف بو داستاندا اوچ قادین شخصیتی نی اوچ حریمین نگهبانی معرفی ائلیر. عرب زنگی تورپاق نگهبانی، پری ائو نگهبانی، گلزار عشق نگهبانی. سوال: بونلارا گؤره گرک اوچ دنه ده آد اولا. آما بیر دنه اسفنکس آدی وار. ترلان. اسفنکس آدلاری کیشی آدی دیر. (آسلان، قاپلان، اوغلان) فقط بیری قادین دیر. (ترلان). نییه؟
کوراوغلو داستانی هامیسی سفرلر (کووست) اساسیندا شکل تاپیب.
کووست غیر ممکن
سون ناغیل سون افسانه یه بیر ایضاح وئریر. ۱۲۸
اساطیرین ریشه سی طبیعتین انسان لار باغلی واقعیت لرینده دیر. ص ۱۳۰
اصلی کرم داستانی غیرممکن یوللانما (کووست) دیر.ص ۱۳۰
اصلی کرم داستانی شوبه سیز «آی» لا «گون»ون ابدی عشقی نین داوامی دیر. ص ۱۳۶
بورادا منظوری اوز آواوا رمانینا قاییدیر. اونون تئوریک لایه سینی آچیقلاییر.
نمونه هایی از تولید ادبی ذهنیت مونث
لای لای لار، خانیم آشیغین دیلیندن شعرلر، بو ادبیاتین نمونه لریندن دیر. قادین یوللانماسی (کووستی) انتظار حسرتی چکمک دیر.ص ۱۴۵
نتیجه
منظوری بو کیتابدا نیشان وئریر کی تورکجه ده ایکی قاری وار. بیری قار ایلاهه سی بیری قان (قانماق) ایلاهه سی. یعنی قاری سوزونون ایکی ریشه سی وار بیری «قار-ری» بیری «قان-ری».


text:
رتامال د یرنا
رتامال د یرنا (ایسپانجا: Retamal de Llerena) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و باداخس اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۹۶ کیلومتر موربّع دیر. ۴۶۷ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۴۹۷ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Retamal de Llerena»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رتامال د یرنا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ابراهیم رئیسی ایله امانوئل ماکرون آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
گؤروشده ایکی طرفلی علاقهلرله یاناشی آتوم موقاویلهسی اطریش-ین پایتاختی ویانادا آپاریلان دانیشیقلار و لوبنان-داکی وضعیت موذاکیره ائدیلیب.
ایرانین یئنی پرزیدنتی ابراهیم رئیسی فرانسالی همکاری امانوئل ماکرونلا "آتوم موقاویلهسی"نی دیرلندیریب.
ایران پرزیدنتلیگینین یازیلی آچیقلاماسینا گؤره، رئیسی ایله ماکرون آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
گؤروشده ایکی طرفلی علاقهلرله یاناشی آتوم موقاویلهسی اطریش-ین پایتاختی ویانادا آپاریلان دانیشیقلار و لوبنان-داکی وضعیت موذاکیره ائدیلیب.
امریکانین آتوم موقاویلهسیندهکی عهده لیکلرینی پوزدوغونو و آوروپا بیرلیگینین 3 اؤلکهسی اولان فرانسا، اینگیلتره و آلمانیانین وعدلرینه عمل ائتمهدیکلرینی سؤیلهین رئیسی بونلاری دئییب:
"آمریکالیلار تطبیق ائتدیکلری تحریم لر ایله عهده لیکلرینی آچیق شکیلده پوزدولار. اساس اینسانی محصوللارا دا تحریم لر تطبیق ائتدیلر. هم امریکا، هم ده آوروپا بیرلیگی اؤلکهلری آتوم آنلاشماسیندا گؤتوردوکلری عهده لیکلری یئرینه یئتیرمهلیدیرلر. کئچریلهجک هر دانیشیقدا ایرانین ماراقلاری تامین ائدیلمهلیدیر".
هیند اقیانوسونون قوزیی ینده بیر ایسراییل شیرکتینه عایید گمییه ائدیلن هوجوما دا توخونان رئیسی "ایران عمان دنیزی و بصره کؤرفزینده تهلوکهسیزلیگی تامین ائتمک مسئله سینده چوخ جدیدیر. اورادا تهلوکهسیزلیگی پوزانلارا مقاومت گؤسترهجک" ایفادهلردن ایستیفاده ائدیب.
لوبنان-داکی وضعیت ایله علاقهدار اولاراق ایسه رئیسی بو اؤلکه خالقینین ثابتلیگینه، تهلوکهسیزلیگینه و اقتصادی وضعیتینین یاخشیلاشماسینا کؤمک ائدهجک هر آددیمی دستکلهدیکلرینی و بو نقطهده فرانسانین امکداشلیغینی آلقیشلادیقلارینی دیله گتیریب.
فرانسا پرزیدنتی ماکرون دا رئیسینی یئنی وظیفهسی موناسیبتیله تبریک ائدیب.
ماکرون فرانسا و ایرانین بیرلیکده بؤلگهنین باریش و ثابیتلیگینده رول اوینایا بیلهجگینی و لوبنان-دا ثابیتلیگین اساسینی قویا بیلهجگینی سؤیلهییب.
ماکرون آتوم دانیشیقلارینین ویانادا برپاسینی ایستهدیکلرینی ده دیله گتیریب.
ایلگیلیلی خبرلر
طالبان، تهرانداکی افغانیستان قونولو توپلانتییا چاغریلمادی
طالبانین سؤزچوسو و گئچیجی حکومتینین مدنیت باخانینین یاردیمچیسی وظیفهسینی ایجرا ائدن ذبیحالله مجاهد تهران توپلانتیسینا هله ده دعوت ائدیلمهدیکلرینی بیلدیردی
روسیادا اوچاق دۆشدو
اوچاغین ندن دۆشدوگو ایله باغلی هله بیر آچیقلاما وئریلمهسه ده، قضا ایله باغلی سوروشدورما باشلادیلدی
یمندهکی چاتیشمالاردا ۸۱۴ نفر حیاتینی ایتیردی
یمندهکی ایران دستکلی حوثیلر ۲۰۱۴.جو ایلین سپتامبر آییندان باشکند صنعا و بعضی بؤلگهلری کنترل ائدیر


text:
آنگلا مرکل: "افغانیستان-دا اقتصادی چؤکوشون قارشیسی اولوسلار آراسی یاردیملارلا آلینمالیدیر"
آلمانیا کانسلری آنگلا مرکل گ20 لیدرلری ایله افغانیستان ایلی باغلی دانیشیقلارین یئکونوندا ژورنالیستلره آچیقلاما وئریب.
"افغانیستان-دا اقتصادی چؤکوشون قارشیسینین اولوسلار آراسی یاردیملارلا آلینماسی واجیبدیر".
بونو آلمانیا کانسلری آنگلا مرکل گ20 لیدرلری ایله افغانیستان ایله باغلی دانیشیقلارین یئکونوندا ژورنالیستلره دئییب.
"نه الکتریک، نه ده مالیه سیستمی اولمادیغی اوچون افغانیستان-دا 40 میلیون اینسانین خاوسا دوشمهسینی ایزلمک اولوسلار آراسی توپلومون مقصدی اولا بیلمز و اولمامالیدیر" دئیه آنگلا مرکل بیلدیریب.
افغانیستان-دا مالیه سیستمینین چؤکمهسینین هئچ کیمه خیرینین اولمایاجاغینا مرکل "او زامان اینسانی یاردیم دا آرتیق گؤستریله بیلمز" دئییب.
آنگلا مرکل افغانیستان-دا مالیه سیستمینین چؤکمهسینین قارشیسینی آلماق اوچون اولوسلار آراسی پول فوندونون و دونیا بانکینین اوزرینه بؤیوک وظیفهلر دوشدوگونو بیلدیریب.
آلمانیا کانسلری آیریجا، ترورلا موباریزهنین اهمیتینه ده دقت چکهرک، افغانیستانین خاریجی دونیا اوچون تهلوکه یاراتماماسی واجیبلیگینی وورغولاییب.
ایلگیلیلی خبرلر
هیندوستان-دا داشقینلاردان اؤلنلرین سایی 26 نفره چاتیب
23 نفر کرالا ایالتینده، داها 3 نفر ایسه تامیل نادو ایالتینده حیاتینی ایتیریب.
کوروناویروسلا باغلی سون ایستاتیستیک
ویروسدان 4 میلیون 889 مین 433 خسته اؤلوب، 217 مین 297 مین 764 نفر ساغالیب.
فیلیپین-ده قاسیرغا نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب
فیلیپین-ین قوزیی ینده طغیان ائتمیش "کومپاسو" تروپیک قاسیرغاسی نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب.


text:
۱۴ جولای
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۲۲۳ - فرانسه شاهی ایکینجی فیلیپین اؤلومویله سککیزینجی لوئیس تاختا چیخدی.
- ۱۶۸۳ - عثمانلی اوْردوسو مرزیفونلو قارا مصطفی پاشا باشچیلیغیندا ایکینجی وین مۆحاصیرهسینی باشلاتدی.
- ۱۷۰۰ - عثمانلی دؤولتی روسیه ایله ایستانبول آنلاشماسینی ایمضالادی.
- ۱۷۸۹ - فرانسهلیلر شاهلیغا قارشی آیاغا قالخدیلار. خالق پاریسین باستیل قالاسینا هۆجۇم ائدهرک سیاسی تۇتوقلولاری قۇرتاردیلار.
- ۱۸۸۴ - کامرون٬ آلمانین مۆستعمیرهسی اوْلدو.
- ۱۹۳۶ - تۆرکیه اوْلمپیکده ایلک قیزیل میدالینی آلدی. یاشار ارکان٬ برلین اوْلمپیکینده٬ گۆلشده ۶۱ کیلودا بیرینجی چیخدی.
- ۱۹۵۸ - عیراقدا کودیتا: شاه ایکینجی فیصل و باشوزیر نوری سعید پاشا اؤلدورولدو.
- ۱۹۵۹ - کرکوکده٬ اۆچ گۆن اۆچ گئجه سۆرهجک تۆرکمان سوْیقیریمی باشلادی.
- ۱۹۶۹ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینده بئش یۆز٬ بئش مین و اوْن مین دوْلارلیق کاغیذ پۇللاری رسماً آلیشوئریشدن چکیلدی.
- ۲۰۱۵ - نیوهاریزون آدلی فضا آراجی پولوتونا چاتدی.


text:
تاکاشی اینوی
تاکاشی اینوی (اینگیلیسجه: Takashi Inui) (دوْغوم:۲ ژوئن ۱۹۸۸ (۳۳ یاش) اومیهاچیمان، شیقا) بیر فوتبالیست. رئال بتیس فوتبال کولوبو و ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ National Team Squad. jfa.or.jp. Japan Football Association. یوْخلانیلیب15 January 2014.
قارداش پروژهلرده تاکاشی اینوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- NDL شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- یوکوهاما مارینوس کولوبونون اویونچولاری
- سرزو اوساکا کولوبونون اویونچولاری
- بوخوم کولوبونون اویونچولاری
- اینتراخت فرانکفورت کولوبونون اویونچولاری
- ایبار کولوبونون اویونچولاری
- رئال بتیس کولوبونون اویونچولاری
- دپورتیوو الاوس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار


text:
آپریل آییندا تۆرکیأنینگ ایشسیزلیک ساناوی بِللی بۇلدی
ایشسیزلرینگ موقداری ۰.۹ گؤتریم آزالدی و ۹.۶ گؤتریم بۇلدی.
تۆرکیه ده ایشسیزلرینگ ساناوی بِللی بۇلدی.
تۆرکیأنینگ حاسابات قوراماسی آپریل آیینداقی ایشسیزلرینگ سانی بارادا ماغلومات بردی.
شۇنگا گؤرأ ۱۵ یاشینگ اۆستۆندأکی ایشسیزلرینگ سانی اؤتن ییلینگ آپریل آیینا گؤرأ ۲۰۱ مۆنگ آدام آزالدی و ۳ میلیون ۸۶ مۆنگ آداما یتدی.
ایشسیزلرینگ موقداری بۇلسا ۰.۹ گؤتریم آزالدی و ۹.۶ گؤتریم بۇلدی.
اکرانچیلیق پوداغیندا ایشسیزلیک موقداری ۱ بال آزالیپ ۱۱.۴ گؤتریمه یتدی.
یاشلارینگ (۱۵-۲۴ یاش) آراسینداقی ایشسیزلرینگ موقداری ۲.۹ گؤتریم آزالدی و ۱۶.۹ گؤتریم بۇلدی.
ایشه باشلانلارینگ سانی ۲۰۱۸-نجی ییلینگ آپریل آییندا ۸۵۲ مۆنگ آدام بۇلدی.
ایشله یأنلرینگ سانی دا ۲۹ میلیون ۹۰۰ مۆنگ آداما یتدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیأنینگ مبلمان پوداغینداقی داشاساتوو موقداری 9 آیدا 3 میلیارد دلاردان گچدی
تۆرکیه مبلمان پوداغیندا اینگ کؤپ آمریکا، ایسرائیل، فرانسیا و انگلستانا اؤنۆم ساتدی
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
میت، وانداکی ایران جاسوسلوق شبکهسینی سوچ اوستو باسدی
ایرانلی اسکی عسگر م.آ-نی ایرانا قاچیرماق اوزره گؤندریلهن ۲سی ایران جاسوسو ۸ نفر، میت و وان امنیت مودورلوگونون عملیاتییلا یاخالاندی
میللی استخبارات تشکیلاتی (میت) ایله امنیت، ایرانلی اسکی بیر عسگری قاچیرماغا چالیشان جاسوسلوق شبکهسینی سوچ اوستو باسدی.
آلینان بیلگییه گؤره، واندا اقامت ائدن ایرانلی اسکی عسگر م.آ-نی ایرانا قاچیرماق اوزره گؤندریلهن ۲سی ایران جاسوسو ۸ نفر، میت و وان امنیت مودورلوگونون ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۱ده...
-
-
19.10.2021
-
-
-
19.10.2021


text:
تورکیه ده بیش نفر ترورچی یوق قیلیندی
اوشبو مطلب نی تورکیه جمهوریتی ایچکی ایش لر وزیرلیگی بیلدیردی
تورکیه نینگ سییرت ولایتی چیککه حدود لریده ترور تشکیلاتی پ.ک.ک- کا جی کا اعضاسی بیش نفر ترورچی یوق قیلیندی.
تورکیه جمهوریتی ایچکی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن یازمه بیاناتده, "استخبارات و خوفسیزلیک کوچ لری همکارلیگیده, سییرت ولایتی امنیه قوماندان لیگی, هواچیلیک اداره سی ریاستی, سییرت ولایتی ژاندارم و هوا کوچ لری قوماندان لیگی تامانیدن آلیب باریلگن اورتاق فعالیت لر نتیجه سیده, سییرت نینگ پرواری تومنی هرکول تاغی چیککه حدود لریده انیقلنگن ترور تشکیلاتی پ.ک.ک- کا جی کا اعضاسی بیش نفر ترورچی گه قره ته اویوشتیریلگن هوا عملیاتیده, اوشبو ترورچی لر یوق قیلیندی" دییه قید ایتیلدی.


text:
أردوُغان: تۆرک اؤیینینگ قاپیسی هممِهلره آچیقدیر
نیویورکدا بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ یانیندا تۆرک اؤیی آچیلدی
آمریکانینگ نیویورک شهرینده تۆرک اؤیی آدینداقی جای تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان ینگ قاتناشماغیندا آچیلدی.
أردوُغان گچیریلن دابارادا برن بیاناتیندا،
"بو جایینگ شای سپلری تۆرکیه دن گتیریلدی. قورلوشیغیندا داشقی قورشاوا اۆنس بریلدی. تۆرکیه بو اثر بیلن بیله لیکده، اولولیغینی، گچمیشینی و یوُقارلان گۆیجۆنی گؤرکِزن بیر ایش آلیپ باردی" دیدی.
أردوُغان "لأله گۆلی مدنیتیمیزده آیراتین یره ایهدیر. تۆرک اؤیۆنده ده لاله دن الهام آلیناندیر" دیدی و دوُوام اتدی:
"بو یر بیزینگ همیشه لیک وکیلچیلیگیمیز و نیویورک داقی باش کنسولچیلیغیمیزا یر ایه چیلیگینی ادر. بیرلشن میللتلرینگ اؤنگۆنده شیله بیر جایی سالماق آیراتین بیر زات. تۆرکیه بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ اساسلاندیریجی آغضالاریندان بیری حؤکمۆنده، حالقارا پاراحاتچیلیغا ایشجنگ قوُشانت قوُشیار. بیز وظیپه لریمیزی اۆستۆنلیکلی یاغدایدا یرینه یتیردیک و یرینه یتیرمأگه دوُوام ادیأریس. موندان دا عادالاتلی گلوبال بیر دۆزگۆنینگ بوُلمالیدیغینی آیدیاریس. ایشجنگ وظیپه لر آلیپ میلیونلارچا مظلوم بوُسغونا قاپیمیزی آچدیق و موندان دا عادالاتلی بیر سیستمینگ یوُلا قوُیولماغی اۆچین تاغاللا ادیأریس"
"تۆرک اؤیی پاراحاتچیلیغا بوُلان اینانجیمیزینگ سمبولیدیر" دیه ن أردوُغان،
"جمهوریتیمیزینگ 100-نجی ییلی بوُلجاق 2023-نجی ییلا قوُلایلان واغتیمیزدا تۆرک اؤیۆنی، حالقارا جمغیتچیلیکدأکی یریمیزی گؤرکِزر. بو یر، تۆرکیأنینگ اۆستۆنلیک ثبوتلاریندان بیری حؤکمۆنده اوزاق واغتلی حیذمات برر. تۆرک اؤیی جاییمیزینگ قاپیلاری هممهلره آچیقدیر" دیدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغیندان سوُنگرا بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ باش یازمانی آنتونیو گوترش ده بو دابارادا چیقیش اتدی و تۆرک اؤیۆنی اؤرأن حالاندیغینی آیتدی.
گوترش "قوُرالماغی گرهکلی بوُلان بوُسغونلارا قوُلداوینگیز اۆچین سیزه (تۆرکیأ) مینتدارلیق بیلدیریأرین" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان آفریقا یورتلارینا دؤرت گۆنلۆک ساپارینا باشلایار
أردوُغان دؤرت گۆنلۆک آفریقا ساپاریندا آنگولا، توگو و نیجریا بارار
آنگلا مرکل تۆرکیه ده ساپاردا بوُلدی
آنگلا مرکل وظیپهسینینگ قوتارماغیندان اوُزال حوُشلاشماق اۆچین تۆرکیأ گلدی


text:
حیات / اسماعیل پیلپایه
آیهان میانالیAyhan Miyanalı
September 9, 2019
آزاد شعرلر, ادبیات, شعرلر, کیشی شاعیرلر
18,609 باخېش/Baxış
حیات / اسماعیل پیلپایه
اؤیرشمک دَڲیل کی حیات
دَڲیل اؤیرنمک یاشاماق
چۆنکۆ هئچ زامان
آنلاردان، ساعاتلاردان
و ایللرین باغلیغیندان،
دره بیلمیرسن کی، دَڲیشیکلیک بارېنې؛ سطیر-سطیر کیتابلارېن أزبریندن
کلمه-کلمه دۏداقلارېن دَبرمهڲیندن
و سن بیلمیرسن کی،
اۏ گرَکلیکدهکی آندا
اوچور هر شئی،
سطیر-سطیر و کلمه-کلمه
و سن
یانلېز سن اۏلورسان،
یئنه سن
او اوشاقلېقدا بیتن سن!
سایلارېن اۏیونوندا، کیمیدیده دی
یئددی،
ألیندن گئتدی!
اسماعیل پیلپایه، موغانلی گنج شاعیریمیز، شهریور آیېنېن ۱۷-نجی گۆنۆنده، اۆرکدایانېشیندان دۏلایې، گۆنئی آذربایجانېمېزین أدبیاتېنې یالقېز بوراخېب، دۆنیاسېنې دَڲیشدی. یئنی قاپې مئدیا، بو آجې اۏلایې، اؤنجه گۆنئی آذربایجانا، سۏنراسې بۆتۆن تۆرک دۆنیاسېنا باش ساغلېغې دئییب، بو گؤزل دویقولو، اینجه قلملی شاعیرین یادېنې قالارقې، یۏلونو داواملې اۏلماق ایستهییر.
بو یازېنې دا اۏخویون /Bu Yazını da Oxuyun
آیاغېنې ایتیرمیش شالوارلار / ثاقیف زئینال (شعر) یای گئتمیش ده چۏخدان گئتمیش. زیوهلر گئیینمیش قالېن …
: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in


text:
چؤرک عطری / فواد رۆستمزاده (حیکایه)
کۆچه هر گۆن عئینی واختدا چؤرک عطرینه بۆرۆنۆر. بالاجا دۆکانا تندیردن یئنی چېخان چؤرکلر گلیر و هر کسین معدهسینده ناهار زنگی چالېنېر. بو کۆچهده آنالار اوشاقلارې یئمهڲه چاغېرمېر. حلیمه – جاوانشیرین یۏلداشې چؤرکلری دۆکانا قۏیان کیمی، اوشاقلار اؤزلری چؤرک اۆچۆن گلیر، سۏنرا ایسه یئمهڲه قاچېرلار. بعضی اوشاقلار چؤرهڲی حَیَطده بؤلۆب یئییر. عطیرلی بوخار بئیینلرینه آجلېق سیقنالې اؤتۆرۆر، چؤرهڲین دوزلو و خېرتېلدایان قېراقلارې اۆچۆن هنَکیانا ساواشېرلار. جاوانشیر ایسه اۏنلارې آرادا، سرین هاوالاردا چایا قۏناق إدیر. هامېنې یۏخ، آنجاق بیر ایکی نفری. سخاوتی، خۏش خاصيَّتی و ساییره اینسانی کالیتهلری سئچیجیدیر. عئینی آندا سئودیڲی و بَڲنمهدیڲی بیری ایله دانېشسا بئله، اۆزۆنۆ بیریندن اۏ بیرینه چئویرَرکن، بۆتۆن ایچی دَڲیشیلیر، تورشودولموش صیفت، تَبَسّۆم’له پارلایان اۆزه چئوریلیر، قاپالې مؤوقئع، آچېق قلب’له عَوَض اۏلونور. رادیکال، کۏنتراستلې اینساندېر جاوانشیر. سۏن زامانلار تئز-تئز یانېنا گلَن قۏناغې ایسه، خلیل دیر. یانقېن تؤرَتدیڲینه گؤره ایللرینی حبسخانادا کئچیریب. نهدَنینی هئچ کیمه دئمهسه ده، هامې بیلیر. کیشی، یانې سئودیڲی قېزېن آتاسې وظیفهلی آدام ایدی. قېزېنې اۏنا وئرمهدیڲی اۆچۆن، کیشینین وظیفه ماشېنېنې یاندېرمېشدې. ”من چېخانا کیمی اؤل، یۏخ’سا گلَن دفعه ماشېن’لا بیرگه سن ده یاناجاقسان”- دئمیشدی. کیشی ده یا قۏرخوسوندان، یا أجلیندن، خلیل حَبسدن چېخانا یاخېن اینسولت اۏلوب دۆنیاسېنې دَڲیشمیشدی. خلیل پیس آدامدېرمې؟ جاوانشیر اۆچۆن پیس دَڲیلدی. اۏنون یاشاما باخېشېنې نظره آلساق، خلیل اۏنون اۆچۆن یاخشې آدام ایدی. اۏ، هر گلنده تؤرتدیڲی جینایتلردن، حبسخانادا کئچیردیڲی ایللردن دانېشېر، تجرۆبهسینی بؤلۆشۆر. جاوانشیر هر جۆر صؤحبَتلره ماراق گؤرسهدیر. أوّللر کیتاب اۏخویاردې سۏن زامانلار حؤوصلهسی چاتمېر و اۏنون یئرینه أطرافداکې اینسانلارېن صؤحبَتلرینه قولاق آسېر. کیتابلارا ماراغې اۏندا حلیمه اۏیاتمېشېدې. جاوانشیر اۏنا بعضن “آنامدان دانېشماغې، سَندَن دۆشۆنمهڲی اؤرگندیم” دئییر. حلیمه چۏخ اوشاقلې عائلهنین اۏرتانجېل، “آرادا ایتن” قېزې ایدی. کاسېبلېق و بیر آز دا والیدئین لاقئیدلیڲی اۏنو عالی تحصیلدن اوزاق قۏیسا دا، کیتابلار عالَمیندن قۏپارا بیلمهمیشدی.
حادیثه ایکی گۆن قاباق باش وئردی. حلیمهنین پیشیردیڲی چؤرکلر یارېم ساعاتا بیتسه ده، دۆکانېن قاپېسېندان چؤرهڲین ایستیلیڲی، عطری أطرافا یایېلېردې. اۏنلار دۆکانېن یانېندا، یئمکدن سۏنرا اۏتوروب صؤحبَت إدیردیلر.
– خلیل، دئییرَم، دۏیماسایدېم یئنه یئیردیم، واللاه!– جاوانشیر دئدی.
– بلکه چای ایچک؟ – اۏ تنبللیکدن قېرخمادېغې ساققالېنا سېغال چَکدی. دۏداقلارې نازیک، کؤک صیفتی وار ایدی. سؤنۆک گؤزلری ایسه هئچ نه ایفاده إتمیردی. بیرجه باریتۏن سَسله دانېشدېغې حیکایهلر ماراقلې ایدی.
جاوانشیر دۆکانا گیریب تئرمۏسدان ایکی ایستیکان چای سۆزدۆ.
– چای’لا صؤحبَت یاخشې گئدیر، صؤحبَت إله.- جاوانشیر دئدی. ایکی قورتوم ایچدی و آلنې ایله کۆرهڲی ترلهدی. یۆنگۆل مئهین أسیردی، کۆلک سارماشېق کیمی بَدَنینه دۏلاندې. – آدام دۏغرودان سرینلهنیر.
– یادا سالماق ایستهمیرم سن اؤل، سن ده دانېشدېرېرسان منی. من یئتیم نه گؤرمۆشَم إ نه ده دانېشېم؟ – چایدان بیر قورتوم آلدې. چارهسیزلیڲی قالخمېش قاشلارېندان حیسّ اۏلونوردو – اۏ گۆن ایش اۆچۆن گئتمیشدیم، باخدېلار ألیمدهکی دؤڲمهڲه، دئدیلر بئله ایشه قبول إده بیلمهریک سنی، سیلدیر گل. دئییرَم کی، آلا، رحمتلیڲین اۏغلو، یۏل پولونو دۏست-تانېشدان آلېب گلمیشَم بورا، نئجه سیلدیریم؟ ایشه گؤتۆر کی، سیلدیرمهڲه پولوم اۏلسون دا. یۏخ کی، یۏخ.
– بیر شئی تاپارېق، ناراحات اۏلما. – جاوانشیرین اۆزۆ قایغېلې ایفاده آلدې.
– آنجاق فهله ایشلهیه بیلهجم دئیهسن. اۏ دا کی، آغېردې منیم اۆچۆن. جان قالمایېب، اؤزۆن گؤرۆرسن ده.-دئییب سیقار یاندېردې. بارماقلارې أسیردی. اۏیناقلارې بۏشالمېشدې.
– اۏرا باخ، دۆکانې گؤرۆرسن؟ یۏلون اۏ بیری اۆزۆندهکی. – جاوانشیر مۏبل دۆکانېنې گؤرسَتدی. – اۏ گۆن فرهاد گلمیشدی، یئزنه. دئییر کی، اۏلا بیلسین کی، اۏرا ایشه دۆزلدی. ایکی-اۆچ نفر لازېمدېر. بلکه سنی ده اۏرا دۆزلده بیلدیک؟
– عمی، چؤرک وئر ده. – اوشاق صؤحبَتی کَسدی.
– بئلهلری هله قالېب؟- خلیل ألینی اوشاغېن قوجاغېنداکې تۏپا اوزاتدې. – اۏ واختلار بیلیرسن نییه تۏپلار آغ-قارا ایدی؟
اوشاق تۏپو کنارا چَکدی و چؤرهڲینی گؤتۆرۆب قاچدې.
– هه خلیل، دۆشۆنۆرَم کی، بدبختلیک’له بارېشماق اۏلار، خستهلیک’له ده بارېشېر آدام، حتتا حبسخانادا دا اۏلموسان، آزادلېغېن اۏلماماسې ایله بارېشېب یاشامېسان آما لازېمسېز اۏلماق’لا بارېشماق مۆمکۆن دَڲیل. عمیم مۆدریک کیشی ایدی. اؤلنلرینه رحمت. دئییردی کی، “کیمسه سنه ایش تاپشېر’سا، سنه اوستالاشماق اۆچۆن شراییط یارادېر. چکینمه، اوستالاش.” ایشلهیهرَک آدام هم اوستالاشېر، هم ده لازېملې اۏلور.
– دَلی شئیطان دئییر، هارا ایشه قبول إتمهسه، اۏد وور، گئت یات. قۏی بیلسینلر کیمه ایلیشیبلر.- اۏ، قاشېنې قالدېرېب، یئره باخا-باخا دۆشۆنجهیه قاپېلدې. سانکی، دئدیڲینی خیالی اۏلاراق تصویر إدیردی. – شاق-ها-شاق یانسېن، سن اؤل، روحوم دا اینجیمز.
بیر نئچه دقیقه سۆکوت دۆشدۆ. جاوانشیرین عدالَت حیسّی همیشه اۆزه چېخمازدې آما چېخار’سا، قابارېق و پېچاق کیمی ایتی ایدی. خلیلین إعتیراض قارشېسېندا دؤزۆمسۆزلۆیۆ و إحتیاج اۏلمایان یئرده آشېرې حؤرمَت گؤزلهمهسی، اۏنون اؤز اېشی دیر آما بونا گؤره باشقالارېنې جزالاندېرماق ایستهمهسی، جاوانشیره پیس إتکی إتدی. جیڲرلرینی هاوا ایله دۏلدوردو و اؤزۆنۆ أله آلماغا چالېشدې. دۏداغې قاچدې. آنلاشېلمازلېق حیسّینین یاراتدېغې تَبَسّۆم’له – دور، دور چېخ بوردان. یۏخدور سنه چؤرک زاد. – دئدی.
– نئجه یانې؟ نه چؤرک، آلا؟ – بایاقکې چارهسیزلیک ایفادهسی یئنه خلیلین اۆزۆنده گؤرۆندۆ.
– إشیتمهدین؟ سنه بوردا چؤرک یۏخدو. – دئدی و دۆکانا گیریب قاپېنې چېرپدې. بیر نئچه دقیقه کئچدی. جاوانشیر عصبیلَشَن کیمی أللری و بۏینو اۏد کیمی اۏلوردو. سینیرلری بۏغازېنا دۏلانېب اۏنو بۏغوردو. اۏ، ألینی دۆکانېن سرین پنجرهسینه قۏیوب بیر آز ساکیتلشدی. خلیلین هله ده اۏردا اۏتوردوغونو گؤرۆب گئری قایېتدې. – جماعتین سنه حؤرمَت بۏرجو وار؟ اؤزۆنۆ مجبور هئچ کیمین گؤزۆنه سۏخا بیلمزسن. سۏخمالې دَڲیلسن.
– سؤزگلیشی دئدیم ده، سن نییه بئله چؤندۆن؟ – خلیل قالخدې آیاغا.
– چۆنکی، اؤزۆمدن گؤتۆرۆرَم. سئومهدیڲیم بیرینین یانېندا واخت کئچیرمهلی اۏلاندا، إله بیل دریمین آلتېنا دوز یئریدیرلر.
– بورا باخ…- خلیل دانېشماق ایسته’سه ده، جاوانشیر اۏنون سؤزۆنۆ کَسدی.
– باخمېرام. إله یاخشې قالخمېسان، چېخ گئت. – دئییب، یئنیدن دۆکانا گیردی.
گئجهنین بیتمهسینه آز قالمېشدې. جاوانشیر تۏرشئری سؤندۆرۆب یاتماغا گئدهجکدی کی، کۆچهدن اۏتاغا دۆشن ایشېق دیققتینی جلب إتدی. حَیَطه چېخدې و حاصاردان یوخارې قالخان ألۏوو گؤردۆ. تلهسیک کۆچهیه چېخدې. آلۏو دۆکانې آرتېق یئییب بیتیرمیشدی. اۏ، کنارا چکیلیب داشېن اۆستۆنده اۏتوردو. سیقار یاندېردې. باخېشلارې اۏدون ایچینه دۆشۆب یانېردې. دۆکانېن ایچینده دَڲَرلی هئچ نه یۏخ ایدی. چؤرکلر بیتمیشدی، پوللار ایسه إوده ایدی. ایچهریده تاختا رَفلر و چؤرکلر قوروماسېن، سۏیوماسېن دئیه اۆستلرینی اؤرتدۆڲۆ پارچالار وار ایدی، والسّلام. حلیمه ده، اۏنون آرخاسې’یجا کۆچهیه چېخدې. گئری دؤنۆب یانقېن-سؤندۆرنلره زنگ إتمک ایستهییردی کی، جاوانشیر اۏنو سَسلهدی.
– لازېم دَڲیل، آی بالا. سؤنۆر اؤزۆ، هئچ نه قالمایېب. – دئدی. حلیمه آددېملارېنې پامبېغا باسار کیمی، ساکیتجه گلیب اۏنون یانېندا اۏتوردو.
– نه اۏلدو کی؟ إلئکتریکدن اۏلوب؟ – اۏ، إحتیاط’لا سۏروشدو. جاوانشیرین ألیندن توتدو. أللری یئنه ایستی ایدی.
– یۏخ، باشقا شئیدیر. خلیل ایله سؤزۆم چپ گلیب بو گۆن. یقین…- سؤزۆنۆ ساخلایېب نۏبَتی سیقارې یاندېردې. – باشېنې کسیم یا، ایلک اؤنجه قۏلونو کسیم، بیرآز بئله یاشاسېن، هئچ اؤز سیقارېنې یاندېرا بیلمهسین. – اۏ، اؤزۆ ده بیلمَزدن حلیمهنین أللرینی سېخماغا باشلادې. آنجاق حلیمه ألینی چَکَندن سۏنرا بونو حیسّ إتدی و اۆز ایفادهسی یوموشالدې.- باغېشلا. دۆکانا گؤره یانمېرام إ، ایکی گۆنه دۆزلدهجم. باشقالارېنېن أذيّتینی بئله راحات یئره وورا بیلمهسینی قبول إده بیلمیرَم. اۆستهلیک بو گۆن بونا گؤره دالاشمېشېق. إله سنی گؤتۆرَک، بیرجه دفعه ألیمی یومامېش اۏخلۏوونا تۏخاندېم، آز قالمېشدې بۏشاناسان مندن.
– اۏ باشقادې، عزیزیم. بۏشانمازدېم، أرک إدیب عصبلهشه بیلیرم سنه. – اۏنلار بیر نئچه دقیقه ساکیت دایاندېلار و حلیمه داوام إتدی. – من چؤرک پیشیریرم و نه قدر کی، ألیمده خمیر وار، اۏنو ایستهدیڲیم فۏرمایا سالېرام. اۏنو من ایداره إدیرم. سو قاتېرام یوموشالسېن، اون قاتېرام برکیسین. – حلیمه اۏنون گؤزلرینده چاشقېنلېق حیسّ إتدی و سؤزۆ کسیلمهسین دئیه، قۏلونا گیریب، اۏنا سېغېندې.- دئمیرَم خلیل دۆز إدیب، سهو إدیب ألبتّه آما سن چۏخداندېر کی، سو قاتمېرسان جانېنا. اینتیقام پیس حیسّدیر، حتتا دئیَردیم کی، سهو حیسدیر. برکیمهمیش، بیشمهمیش، اؤزۆنۆ دۆزلت. یۏخ’سا بیشمیسَن؟ – اۏ، بیرآز کنارا چکیلیب جاوانشیرین گؤزلرینه باخدې. – قۏی پۏلیس حَلّ إتسین مسألهنی.
– یاخشې، کئچ إوه یات. سَحَر اۏیانان کیمی ده فرهادا زنگ إله، گلسین. کؤمَک لازېم اۏلاجاق.- دئدی.
یارېم ساعات سۏنرا دۆکانېن ایچینده یانان أشیالار بیتدی. بایېردان سارېلې قېرمېزېلې دۆکان قارالېب کؤز رنگی آلدې. یانقېن-سؤندۆرنلرین گلمهسینه إحتیاج یۏخ ایدی.
جاوانشیر سحری اۏتوردوغو داشېن اۆزهرینده آچدې. گۆن چېخانا قدر اولدوزلارېن، سیقارېن و یانان أشیالارېن کؤزهرَن ایشېقلارې ایله دۆشۆنجهلرینین آراسېندا گزدی.
سحری گۆن جاوانشیر فرهاد’لا بیرگه دۆکانېن اۆزۆنۆ رنگلهییردیلر، ایچینی ایسه، محلهدهکی اوشاقلار زیبیللیڲه داشېیېردې. جاوانشیر هرهسینه بیر آز پول و بیر دَنه آیران سؤز وئردی. هم ده هاردا’سا اۏخوموشدو کی، بئله ایشدن سۏنرا مۆطلَق آیران ایچمک لازېمدېر کی، جیڲَرلر تمیزلَنسین. اینانمامېشدې. “آخې آیران معدهیه گئدیر، بونون جیڲَره نه دَخلی؟”- دئیه دۆشۆنمۆشدۆ آما ایندی یئنییئتمهلر ایشلهییردی و هر إحتیمالا قارشې آیران آلېب قۏیدو. جاوانشیر دۆنن باش وئرنلری فرهادا دانېشا-دانېشا اۏنون اۆزۆنۆن نئجه دَڲیشدیڲینی حیسّ إتدی و بونا گؤره باش وئرَنلر حاقّېندا هئچ کیمه بیر سؤز دئمهمهسینی خواهیش إتدی.
– ناراحات اۏلما، مندن سؤز چېخماز آما آنلامېرام کی، باشقا واخت خېردا شئیه گؤره آدامېن گؤزۆنۆ چېخارېرسان. نه اۏلدو ایندی، فېسېن یاتدې؟ – أصلینده، فرهاد تۏپا گۆلـله قۏیماق اوستاسې سایېلمازدې آما اؤزۆ ده خلیلین إتدیکلرینه عصب’لهشیب اۏنون “دَرسینی وئرمک” ایستهییردی. جاوانشیرین ایجازهسی اۏلمازدان ایسه، بو مۆمکۆن دَڲیلدی.
– اینتیقام آلماق ایستهمیرم. پۏلیسه ده دئسَم، بیلیرسن ده، یاخشې چېخماز. دئیهجَکلر اؤز گۆجۆ چاتمادې، مین جۆر سؤز قۏشاجاقلار. اۏنا گؤره ده، بۏش وئر گئتسین. بدبخت آدامدېر. یاشامې بۏیو بۆتۆن باش وئرنلره آنجاق بیر تپکی وئره بیلیب، یاندېرېب قاچماق. من اۏنا، اۏ منه، سۏنرا یئنه من اۏنا. نه واختا قدر؟ – اۏنون اۆزۆنده یۏرقونلوق حیسّ اۏلونوردو – إله ایندی بیتسه یاخشېدې. باشا دۆشۆرسَن ده، هه؟
فرهاد آنلامېشدې آما جاواب وئرمهدی و اۏنلار چۆرۆمۆش رنگی چېخارماغا داوام إتدیلر.


text:
89027
۰۲ بهمن ۱۳۹۹
۳-نجی نوامبردا آمریکانینگ جمهورباشلیقلیق سایلاویندا ینگیش قازانان جو بایدن ایشینه باشلادی.
آمریکانینگ سایلانان جمهورباشلیغی جو بایدن و اورونباساری کامالا هریس آنت ایچیپ ایشلرینه باشلادی.
بایدن بیلن هریس آنت ایچمه داباراسیندان اوزال واشنگتن دی سی دأکی عزیز متیو کلیساسینا باردی و شوُل یردن ده کنگره مجلیسینه گیتدی.
آمریکانینگ ۴۶-نجی جمهورباشلیغی جو بایدن بو یرده قاسام ایچدی.
هریس بولسا ۴۹-نجی اورونباسار حوکمونده آنت ایچدی.
بایدن آنت ایچندن سونگ “شو گون دمکراسی نینگ، تاریحینگ و اومیدینگ گونیدیر” دیدی.
“بوتین آمریکالیلارینگ باشتوتانی بولارین” دیه ن بایدن،
“حیذماتداشلیق قاتناشیقلاریمیزی یانگاداندان دیکه دریس و بوتین دونیأ بیلن یاقین قاتناشیق قوراریس” دیدی.
بایدن ایشه باشلاماغی نینگ ایلکینجی گونونده، اوزالقی جمهورباشلیق دونالد ترامپ ینگ قول چکن ۱۷ شرطناماسینی ایزینا آلدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
دگیشلی یازغیلار
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
قاجار موزهسی
قاجار موزهسی ـ شئشگیلان محلهسینده قاجار دؤنمیندن قالان گروسلو امیر نظام ائوینده اولان موزه.
موزه حاققیندا[دَییشدیر]
تبریز، ایرانین مختلف تاریخی دؤنملرینده خاص ارزیش و اهمیته مالیکدی کی ائلخانلار و قاجارلار دؤوورلرینده بو عظمت لاپ یوخرییا چاتمیشدی. ه ق 1218-ده عباس میرزا فتحعلیشاهین ناییب السلطنهسی اولدوغوندان بری بو شهر رسماً ولیعهدنئشین اولوب ایران-روس ساواشلاریندا دا تبریز فرماندهلیک قرارگاهی ایدی. بو شهرده، قاجارلار دووروندن، چوخلو بینا یادگار قالیبدیر کی امیر نظام ائوی اونلاردان بیریسیدیر. بو ائو، تبریزین قدیم محلهلریندن بیری اولان شئشگیلاندادیر.
قاجارلار زامانیندا بو محلهده بیر چوخ گؤزل عمارتلر تیکیلمیشدی کی امیر نظام گروسینین ائوی اونلارین دهیرلی قالینتیلارینداندیر کی هله ده صلابتلی و عظمتلیدیر. گونوموزده قاجار موزهسی اولان بو عمارت، ناصرالرین شاه دوورونده، امیر نظام گروسینین پیشکارلیغی زامانیندا و اونون طرفیندن دوزلدیلیبدیر. ناصرالدین شاهین خاطیرهلرینده، فرنگه اوچونجو سفرده بو ائو وصف اولونوب.
منبعلره گوره سونرالار دا آذربایجان والیلری بو ائوده ساکین اولورموشلار. قالان قیسمت، بو ائوین بیر قیسمتیدیر تاسفـله دیگر قیسمتلری آرادان گئدیبدیر.
پهلوی دورونده بو ائو دارایی ادارهسی و فرهنگ ادارهسی اولاراق استفاده اولونوبدور. 1370-ده فرهنگی میراثلار سازمانی طرفیندن ساتین آلینیبدیر. بینایا وارد اولان جدّی خسارتلره گؤره اونون معمارلیق خصوصیتلری و سنّتی مشخّصهلرینه باخیلاراق تعمیر اولونوب ه ش 1385 اردیبهشتـده، تیکینتی ایشلرینین قورتولدوغوندان سونرا، قاجار موزهسی اولاراق اشلهدیلیب.
معمارلیق خصوصیتلری
ایر نظام عمارتی 1500 مربعمئتیر زیربینا و ایکی طبقهده تیکیلیب. اندرونی و بیرونی اولاراق ایکی حیطی وار کی باغچالار و حوضلار گؤزللییینی یوز قات ائلر.
16 ستون، گؤزل سرستونلرله، باشاباش ائویانی (ائیوان) ساخاییرلار. اوست طبقهده رنگلی شوشهلی مشبک اروسی پنجرهلر، شمالی و جنوبی نمانین گچبریلری و ایچری تالارلارین و طنبیلرین آیناکارلیق وگچبریسی مجموعهنین گؤزللییینی آرتار. زئرزمیده گنیش بیر حوضخانا وار کی بینانین لاپ گؤزل یئرلریندندیر؛ حوضخانانین محکم ستونلاری و سقفینین کرپیج دوزومو گوزه گلندیر.
موزهنین تالارلاری
بیرینجی طبقه تالارلاری: سکّه، توخونما (بافته)، چینی، شوشه (آبگینه)، موسیقی، خاتم، فلزلر تالاری.
ایکینجی طبقه تالارلاری: داش، اسلحه، رجال و فرامین، معمارلیق و شهرسالما (معماری و سهرسازی) تالاری.
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
بیلیارد
بیلیارد بیر ایدمان نؤوودور. سون ایللرده ایدمان بوداقلاری ایچینده اهمیّتلی بیر یئر توتماغا باشلامیشدیر. بو آندا آوروپانین ان چوخ ماراقلانیلان ۵ ایدمانی آراسیندادیر. بیلیارد اویناماق اۆچون لازیم اولان آلتلر؛ بیلیارد ماساسی، کی، بیلیارد توپلاری، تاباشیر (کیین توپا داها اؤلچولو وورماسینی و گرکسیز یئره سوروشمهمهسینی تعمین ائدیر، خصوصیله سهولی ووروشلاردا چوخ ایشه یارایار)، کؤرپو (کیه گؤره) (چتین اوزانیلان توپلارا چاتماغی تعمین ائدیر) لازیمدیر.
بیلیارددا بوجاق حسابلاماق و سرعتی نیزاملاماق ایکی تمل قایدادیر. بیلیارد باغلی بیر ساحهده اوینانیلیر. بیلیارد ان باشدا جیبلی (دلیکلی) بیلیارد و جیبسیز (دلیکسیز) بیلیارد اولاراق ایکی تمل قروپا آیریلار. جیبلی بیلیاردا نومونه اولاراق بیلینهن ۸-توپ (آمریکان) بیلیاردی و سنووکئر واردیر. جیبسیز بیلیارددیرسا ۳-توپ (۳-بانت) بیلیارد اولاراق بیلینر. طبیعی بونلارین بو گونه قدر چاتا بیلمهیهن نؤولری ده واردیر.


text:
خورشید دوران
خورشید دوران 1952 ایل سمرقنده توغیلگن .عالی معلوماتلی ، اؤزبیکستان ملی عالی بیلیم یورتینینگ ژورنالیستیکه فاکولته تینی توگتگن .محنت فعالیتینی 1969 ایلده قورولیشده عادی ایشچیلیکدن باشلگن. او 1971 ایللرده حربی خذمتده بؤلگن . 1974 — 1992 ایللر اورته لریده تورلی نشریاتلرده خذمت قیلدی.خورشید دوران 1994 — 96 ایللر مابینیده ریسپوبلیکه معنویت و معرفت جماعتچیلیک مرکزینی رهبرینینگ بیرینچی اؤرینباسری بؤلیب ایشلدی . 1996 ایلدن باشلب اؤزبیکستان تیلویزیونیده فعالیت یوریتدی .1998 — 2005 ایللرده «یاشلر» تیلی کانالینینگ باش دیریکتری صفتیده فعالیت یوریتدی .حاضر ده او «اؤزبیکستان » تیلی کانالی نینگ رهبری .خورشید دوردان استعدادلی شاعر ، معرفتچی ادیب ، بیلیمدان تاریخچی و پوبلیسیست ، ماهر ترجماندیر.1980 ایلدن اؤزبیکستان یازووچیلر اویوشمه سینینگ اعضاسی .اونینگ اثرلری 1992 ایلدن مکتب درسلیکلریگه کیریتیلگن .
او بلغاریا ، پولند ، گرجستان ، یونانستان ، تورکیه و روسیه ده اؤتکزیلگن شعریت انحمنلرینینگ ، امرشکانینگ واشنگتن شهریده بؤلیب اؤتگن آسیا ادیبلری کانگریسینینگ قتنشچیسیدیر.
خورشید دوران ایل — یورت آلدیده گی خذمتلری اوچون 1997 ایلده «دوستلیک » اوردینی ، ادبی فعالیتی اوچون 1999 ایلده «اؤزبیکستان رسپوبلیکه سی خلق شاعری » عنوانی بیلن تقدیرلنگن .
خورشید دوران نینگ بوتون ایجادی آنه تورکستان و سمرقند تاریخی بیلن یؤغریلگن . اونینگ «سمرقند خیالی» ،»صاحب قران نبیره سی » ، » شهیدلر شاهی یاحود شیخ کبرا توشلری» اثرلری امیر تیمور ، میرزا بابر حیاتی و فعالیتینینگ ایریم باسقیچلریگه ، تورکستان تصوف مکتبلری تاریخیگه بغیشلنگن .
خورشید دوران درامتورگیه ساحه سیده هم ایجاد قیلدی. «بابرساغینچی » ، «الغول یولدوزی » (میرزا اولوغ بیک)پیسه لرنینگ مؤلفی . «بابر ساغینچی» اثری 2003 ایلده مقیمی نامیده گی مقیمی -درامه تیاتیری و 2004 ایلده اؤزبیکستان صنعت انیستیتونینگ طلبه لرتیاتیری صحنه سیده قؤیلگن.التماس سیز عزیز یورتداشلردن منه بؤ جناب خورشید دوران نینگ ویب سایتی ، ایرکین و بی ملال کیریب ینگی — ینگی ایجادلری بیلن تنیشیب و اؤز آنه تیلینگیزنی بای ایتیب بارینگلر ساغ و سلامت بؤلینگلر.
حرمت وادب بیلن عزیز فاریاب.
خورشید دوران نینگ شعری دن بیر پرچه :
ماوی رنگلی آسمانگه باقدیم ،
آسمانیمگه ایلندی آسمان.
زومرد دله مینیکی بؤلدی
باققنیمده چیکسیزلیک تامان .
پیشیب یاتگن باغلرگه باقدیم
و کؤکسیمگه باشین قؤیدی کوز.
تانگ نورینینگ تؤلقینیده جیم
یوره گیمده چقنه دی یولدوز.
ایچدیم اؤتلی شماللرنی مین
شماللرگه ایلندی بغریم .
سیودیم گل و عیاللرنی مین
و حیاتنی یانیب کویلدیم .
هر کیم نینگ هم بؤلسین آسمانی ،
اؤت گللری بؤلسین قلبیم نینگ .
ایرکده ی اولوغ اؤزبیکستانی ،
چیکسیز لیگی بؤلسین هر کیم نینگ .
خورشید دوران
ایل .
1973
***
طبیعت دیر مینینگ دوامیم ،
توتش ایرور بغریم بغریگه .
عمریم باغلیق آی-یو آفتابی ،
دریا ، دله ، درختلریگه .
یلپیزلرنی قوچاقلب سرخوش ،
محبتگه چولغه نر قلبیم ،
باشم اوزره اوچیب اؤتر قوش ،
خیالیم نینگ دوامی کبی .
تونلرنفس آلمه ی یاته من ،
مینی قوچر قوانچ و الم .
درخت کولگوسینی کؤرگن من ،
کؤرگن من کؤز یاشلرینی هم .
خورشید دوران
1978
حرمتلی وعزیز دوستلر بو ویبلاگه خوش کیلدینگیز .سیز بو ویبلاگه یازیلگن ادبی فرهنگی تاریخی اجتماعی مضمونلر نی قویگن من .اوقوب وکمچیلیک لرنی تولدیره سیز دیگن امیده من.باشلنیش بیتیده حرمتلی متفکر شاعر ایرکین واحدوف نینگ اوزبیگیم عنوانلی شعرینی قویب شو شعر اساسیده آزگینه بولسه هم تورک اوزبیک تاریخی توغری سیده معلومات لر قیدیریب وب گه تشلب باره یابمن .سیز اولوغ شخصلر گه مقول بولسه دیگن امیده من.داکتر عزیزالله فاریابی
AZIZULLAH FARYABI
DR.FARYABI@GMAIL.COM
DR-FARYABI@HOTMAIL.COM
کانادا
+1
778 998 3643
SKYPE
DR-FARYABI65
Manba: Dr. Azizullah Faryabining «O’zbegim» blogi


text:
۱۶ اوْکتوبر
۱۸۰۶ — روسیه و عثمانلی آراسیندا یئنی موحاریبه باشلادی.
۱۸۳۰ — روسیه ایشغالینا قارشی ۲۱ ژوئنده باشلایان زاقاتالا عوصیانی یاتیریلدی.
۱۹۴۶ — نورنبرق گئدیشینده بارهسینده اؤلوم حؤکمو چیخاریلان حربی جانیلر اعدام ائدیلدیلر.
۱۹۵۱ — آی.ایستالین آدینا جومهوری ایستادیومو ایستیفادهیه وئریلدی.
۱۹۵۹ — شورویده ایلک دفعه اولاراق موسکودا یئرآلتی پیادا کئچیدلری آچیلدی.
۱۹۷۸ — تاریخده ایلک اسلاو و ۱۵۲۳-جو ایلدن بری روملی اولمایان ایلک شخص روم پاپی سئچلدی.
۲۰۰۴ — باکی-تیفلیس-جیهان نفت لوله خطینین آذربایجان و گورجوستان اراضیلریندن کئچن قیسمتلری جشنلی مراسیمله بیرلشدیریلدی.


text:
گورجوستان دموکراتیک جومهوریتی
گورجوستان دموکراتیک جومهوریتی (اینگیلیسجه: Democratic Republic of Georgia، فارسجا: جمهوری دموکراتیک گرجستان ، عربجه: جمهورية جورجيا الديموقراطية ، فرانسهجه: République démocratique de Géorgie ، آلمانجا: Demokratische Republik Georgien ، ایتالیاجا: Repubblica Democratica di Georgia ، روسجا: ГpyзиHckaя дeMokpaTичeckaя pecпyблиka) اورآسیادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. گورجوستان دموکراتیک جومهوریتی 1918 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1921 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
مُلکی خدمتلر ادارهلریده خاتین - قیزلر مشارکتینی آشیریش پالیسی سی بیر پریزنتیشن آرقهلی سیلاولر ایرکین کمیسیونی نینگ ایشلاوچیلریگه بو نهاد مرکزیده شرح ایتیلدی.
کمیسیون نینگ جندر بولیمی مسئوللری بو پالیسی نینگ اصلی مقصدی ممکن بولگن قولهیلیکلر، خوفسیز ایش ییرلری و عیاللرنی مُلکی خدمتلر اداره لریده کوپراق سهم آلیشگه تشویق ایتیش بولگنینی بیلدیرهدیلر.
ایسلش کیرهک بو پالیسی مملکتدهگی عیاللرنینگ ایش ییرلریده کونلیک تجربه لری و کورگنلری همده ایشلاوچی عیاللر وضعیتی دن بولگن نقادانه تحلیللری اساسیده اداری اصلاحات و مُلکی خدمتلر ایرکین کمیسیونی تامانیدن تیارلنگن و باشقه مُلکی خدمتلر اداره لری هم اونی عملگه آشیریشگه مسئول دیر.


text:
آلومینیوم هیدروکسید
آلومینیوم هیدروکسید (اینگیلیسجه: Aluminium hydroxide, روسجا: Гидpokcид aлюMиHия، عربجه: هيدروكسيد الألومنيوم ) بیر شیمیایی ماده. آغ، تۇز حالتینده تاپیلار. آلومینیوم هیدروکسید آلومینیوم بیلشیکلری و هیدروژن بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Aluminium hydroxide»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آلومینیوم هیدروکسید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
رادیو10دئسیبل 2-جی یایین این آلبوم بهادار میباشد
رادیو10دئسیبل 2-جی یایین این آلبوم بهادار میباشد3 سال پیش
و ایندی ایسه ائشیدین بیزی/ بو یایین دا وئنوسلو قیز بیر شعر قیسمت رستم اف دان یاشار ایسه وفا آیرملو دان، دنیز کوکاکولا نوشابه سی نئجه یاراندیغیندان سیزه دئییب و سارای بیر حیکایه سیزه حاضیرلییب... ✳ رادیو10دئسیبل بیر پادکست اولاراق خوی شهرینده رکورد اولونور. آرتیرمالییام کی خوی شهرینده بیرینجی پادکست و ایلک رادیو، رادیو10دئسیبل دیر. یاییلما تاریخی: 1396 گونش ایلین پاییزین آذر آییندا یاییلیب.
کتاب صوتی ترانه برف خاموش
نشر چشمه
کتاب صوتی "وداع با اسلحه"
نشر کوله پشتی
کتاب صوتی "افروختن آتش"
نشر کوله پشتی
غرش رعد
انتشارات عماد فردا
از او
انتشارات عماد فردا
آوای سرباز
انتشارات عماد فردا
داستان - مجموعه شماره 1
ماهنامه داستان
داستان - مجموعه شماره 2
ماهنامه داستان
رادیو10دئسیبل 2-جی یایین


text:
سلیمان سبا اؤلدی
بشیکتاش اسپورت تۇپارینینگ یۇلباشچیلاریندان سلیمان سبا آرادان چیقدی
بشیکتاش اسپورت کلوبینینگ حۇرماتلی یۇلباشچیسی سلیمان سبا ۸۸ یاشیندا آرادان چیقدی.
یاراوسیزلیق سبأپلی بِجِریش آلیان بشیکتاش اسپورت تۇپارینینگ حۇرماتلی یۇلباشچیسی سلیمان سبا ۸۸ یاشیندا آرادان چیقدی.
سلیمان سبا آنکارانینگ گۆلحانا حاربی کِسِلحاناسیندا بیرنأچه واغتدان بأری بِجریش آلیاردی.
دِگیشلی حابارلار
بنکسی نینگ بیر اثری 18.5 میلیون پوندا ساتیلدی
مارماریس دا فونیکس تاریحی شهرینده قازوو آغتاریش ایشلری باشلادیلار
بو قازوو آغتاریش ایشی پنسیلوانیا بیلیم یوردونینگ عالیملاریندان دکتر آصیل یامان ینگ یوُلباشچیلیغیندا باشلادیلار
قاراحان دپه ده نئولیتیک دؤورۆنه دگیشلی تاریحی اثرلر تاپیلدی
قاراحان دپه ده 3 ییلدان بأری قازوو آغتاریش ایشی دوُوام ادیأر


text:
یان اوبلاک
یان اوبلاک (اینگیلیسجه: Jan Oblak) (دوْغوم:۷ ژانویهٔ ۱۹۹۳ (۲۸ یاش) Škofja Loka) بیر فوتبالیست. اتلتیکو مادرید فوتبال کولوبو و ایسلوونی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یان اوبلاک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- فوتبال قولرلری
- بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
- بیرامار کولوبونون اویونچولاری
- اولهاننزه کولوبونون اویونچولاری
- ریو اوه کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مادرید کولوبونون اویونچولاری
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر


text:
کوستاس مانولاس
کوستاس مانولاس (اینگیلیسجه: Kostas Manolas) (دوْغوم:۱۴ ژوئن ۱۹۹۱ (۳۰ یاش) Naxos) بیر فوتبالیست. ا. اس. رم فوتبال کولوبو و یونان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Kostas Manolas. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-09-19. یوْخلانیلیب2019-02-17.
قارداش پروژهلرده کوستاس مانولاس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ا. ا. ک اتن کولوبونون اویونچولاری
- المپیاکوس کولوبونون اویونچولاری
- ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
- ناکسوس دوغوملولار
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
طراز چایی
طراز چایی (اینگیلیسجه: Talas River، فارسجا: رود طراز ، آلمانجا: Talas (Fluss) ، ایتالیاجا: Talas (rivière) ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Talas Irmağı ، روسجا: Taлac (peka)) قیرغیزیستان اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۶۶۱ کیلومتر دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده طراز چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Talas River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ایرانین سوپر کاپی
ایرانین سوپر کاپی (فارس دیلی: سوپر جام ایران) ایران فوتبالیندا بیر اهدا اولونموش جایزه دیر کی هر مووسوم ده خلیج فارس جامینین شامپیونو و حذفی کاپینین شامپیونو آراسیندا کی اویونون اودانینا وئریلر. بو کاپ باشکا اؤلکهلرده کی لیگلره تای ایجرا اولار.
بو تورنومنت ۲۰۰۵-جی ایلده بیر سری برگزار اولدی کی حذفی کاپینین شامپیونو صبا و خلیج فارس جامینین شامپیونو، فولاد خوزیستان تیملرینین آراسیندا اویناندی و ۰–۴ فولاد خوزیستان بو اویونو اوددو. بو تاریخ دن سونرا بو کاپ ایجرا اولونمادی اما ۲۰۱۶-جی ایلدن یئنیدن بو کاپ باشلاندی و همان ریوالدا ایجرا اولدو.
ایشتراکی اولان کولوبلار[دَییشدیر]
نورمال شرایطده آشاغاداکی کولوبلار بو اویوندا ایشتراک ائده بیللر:
- خلیج فارس جامینین شامپیونو
- حذفی کاپینین اودانی
اگر بیر تیم هم خلیج فارس جامینین شامپیونو اولسا و همده حذفی کاپین اودسا، او تیم سوپر کاپین شامپیونو ساییلاجاق.
ریقابتین فورمتی[دَییشدیر]
- بیر ۹۰-دقیقهلیک اویون
- اگر برابر اولسا، علاوه وقت و اگر داهادان برابر اولسالار پنالتیلار اویونون نتیجهسین موشخص ائیلیجاق.
اودانلار[دَییشدیر]
کیلید[دَییشدیر]
فیناللار[دَییشدیر]
آمارلار[دَییشدیر]
نومایندهلر[دَییشدیر]
نوتلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ پرسپولیس برنده سوپر جام اعلام شد. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2018-09-27. یوْخلانیلیب2019-10-09.
- ↑ پرسپولیس برنده سوپرجام اعلام شد[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ پرسپولیس ۳ بر ۰ برنده و قهرمان سوپرجام شد
- ↑ مصوبه هیات رئیسه سازمان لیگ در مورد سوپرجام[دائمی اولو باغلانتیلی]
خاریجی لینکلر[دَییشدیر]
- Iran - List of Cup Finals since 1991, RSSSF.com
شابلون:Iranian Super Cup شابلون:National football Supercups (AFC region)


text:
پروتئین
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
پروتئینلر و یا پروتینلر (پروتوس-بیرینجی، واجیب) جانلی اوْرقانیزمین هوجیرهلرینین ان واجیب آتریبوتودور. اوْنلارا جانسیز طبیعتده راست گلینمیر. هارادا حیات وارسا، اوْرادا موطلق پروتئین واردیر. پروتئینلر جانلی اوْرقانیزمین فعالیّتینده مؤهوم رول اوْیناییرلار. ایلک دفعه ۱۷۲۸-جی ایلده بهکاری تاخیل اۇنوندان پروتئین آییرمیش و اوْنا کلیکاوینا آدی ورمیشدیر. سوْنرالار بللی اتمیشدیر کی، همین پروتئین تویوق یومورتاسینین پروتئینی ایله عینیلیک تشکیل ادیر. پروتئین ساحهسینده گؤرکملی آلمان عالیمی، نوبل اؤدولی قازانان امیل فیشرین آمینی ده قیمتلهندیرمک لازیمدیر. ۱۹۵۳-جو ایلده ف. سنگر اینسولین پروتئینین آمینتورشو آردیجیللیغینی بللی اتمیشدیر. ۱۹۶۳-جو ایلده تسان ایلک دفعه اینسولین پروتئینینی سینتز اتدی. ۱۹۵۸-جی ایلده کندریو و پروچ میوقلوبین و هموقلوبینی اۆچؤلچولو قورولوشدا اوْلماسینی بللی اتدی. پپتید (جونه) علاقهسی ایله بیرلشن آمین تورشو زنجیرینین عمله گتیردیی ایریمولکوللو مورکّب قورولوشلو بیرلشمهلره پروتئینلر دییلیر.
پروتئینلرین کاراکتریک علامتلری[دَییشدیر]
1.پروتئینلرین آشاغیداکی کاراکتریک علامتلری واردیر: پروتئینلرین ترکیبینده آزوتون میقداری قورو کۆتلهیه گؤره تخمیناً ۱۶ % تشکیل ادیر؛ ۲. آمینتورشو مانقالارینین دایمی قورولوشو مؤوجوددور؛ ۳. آمینتورشولار بیر-بیری ایله پپتید (NHCO) علاقهسی ایله بیرلشیر و پولیپپتید زنجیری عمله گتیریر؛ ۴. یوکسکمولکول کۆتلهسینه مالیک اوْلورلار (۴-۵ میندن میلیونا قدر). ترکیبینده ۲–۱۰ سایدا آمینتورشو اوْلان پروتئینلرا پپتیدلر، ۱۰–۴۰ سایدا اوْلانلارا پولیپپتیدلر دییلیر اگر بیر آمینتورشونون اوْرتا موْلکول کۆتلهسینی ۱۰۰ قبول اتسک، اوْندا پپتیدلرین موْلکول کۆتلهسی ۱۰۰۰-ا برابه اوْلار. پولیپپتید و زولاللارینکی ۴۰۰۰-دن داها یۆکسکدیر. بعضی پروتئینلرین موْلکول کۆتلهسی جدول ۳ -ده وریلمیشدیر
بۆتون پروتئینلرین ترکیبینده C, H, O, N, P, S المنتلری اوْلور. بعضاً Fe, Cu, Co و دیگر المنتلره ده راست گلینیر. حاضیردا جانلی عالمین مۆختلیف ساحهلرینده ۲۰۰-ا قدر آمینتورشو تاپیلمیشدیر. اینسان اوْرقانیزمینده ۶۰-آ قدر آمینتورشو و اوْنون تؤرهمهلری واردیر. لاکین اوْنلارین هچ ده هامیسی پروتئینلرین ترکیبینه داخیل اوْلمور. آمین تورشولار ۲ یره بؤلونور: پروتینوگن و غیری-پروتینوگن. جانلی اوْرقانیزملرین ترکیبینه داخیل اوْلانلارا پروتو گن آمینتورشولار دییلیر .
پروتئینلرین فیزیکی و کیمیوی خاصهلری[دَییشدیر]
هر بیر پروتئینین آمینتورشو ترکیبی و فزا قورولوشو اوْنون فیزیکی-کیمیوی خاصهسینی تعیین ادیر. پروتئینلر تورشو– اساس، بوفر، کوللوید و اوْسموس خاصهلرینه مالیکدیر. پروتئینلر ایریمولکوللو بیرلشمهلر اوْلوب، آمفوتر پولیلکترولیتلردیر. چونکی اؤزلرینده آمین و تورشو (کاربوکسیل) قروپلارینی ساخلادیغینا گؤره هم اساس، هم ده تورشو خاصهسی داشیییرلار. اوْنلارین آمفوترلیگی ایله آمینتورشولارین آمفوترلیینی اینیلشدیرمک اوْلماز. ترکیبینده آسپاراگین، قلوتامین، آمینلیمون تورشولاری اوْلان زولاللار تورشو خاصهسی، لیزین، آرژنینین، هیستیدین اوْلان پروتئینلر ایسه اساسی خاصه داشیییر. پروتئینین ترکیبینده نه قدر چوْخ تورشو خاصهسی داشییان آمینتورشولار اوْلسا، بیر اوْ قدر کسکین تورشو خاصهسی گؤسترهجکدیر. آمینتورشو موْلکولوندا هیدروکسیل و سولفیدریل قروپلاری تورشولوق خاصهسینه تأثیر اتمیر. بوفر خاصهسی. پروتئینلر بوفر خاصهسینه آز دا اوْلسا مالیک اوْلماسینا باخمایاراق، اوْنلارین بوفر توتومو فیزیولوژی قمتلردن محدوددور. مسثتنی حال اوْلاراق، ترکیبینده هیستیدین اوْلان پروتئینلر بوفر خاصهسینه مالیک اوْلور و اوْنلارین په قیمتی فیزیولوژی قیمته یاخیندیر. بئله پروتئینلر چوْخ آزدیر. یگانه پروتئین اوْلان هموقلوبینده هیستیدینین میقداری ۸%-ا چاتیر. بۇ ایسه اریتروسیتلرده هوجیرداخیلی بوفر عمله گتیریر. بئلهلیکله، قاندا په-این قیمتی ثابت ساخلانیر. پروتئین یوکو اوْنون تر کیبینده اوْلان تورشو و اساسی آمینتورشولارین میقداریندان وابستهدیر:
عمومی پروتئین موْلکولونون یوکونون جمعی طبیعی کی، موحیطین په–دان وابسته اوْلاجاق. اگر موحیط تورش اوْلسا، موثبت یوک، اساسی اوْلسا منفی یوک داشییاجاق. اله بیر حال اوْلور کی، پروتئین موْلکولوندا موثبت یوکلرین جمعی منفی یوکلرین جمعینه برابر اوْلور. بۇ حالدا پروتئینین یوکو صیفیرا برابر اوْلور. بئله اوْلان حالا ایزولکتریک نقطهسی دییلیر. بۇ نقطهده پروتئین الکتریک ساحهسینه موناسیبتده حرکتسیز اوْلور. په-این قیمتی ایزولکتریک نقطهدن (این) کیچیک اوْلسا، پروتئین موثبت یوک، بؤیوک اوْلسا منفی یوک داشیییر. سیتوپلازمانین پروتئینینین این په = ۵.۵ اوْلور. آلانینده په= ۶.۰۲ اوْلور. این قیمتی محلولدا پروتئینلرین ایستابیللیگی اۆچون چوْخ اهمیتلیدیر. چونکی پروتئینلر این-ده اوْلدوقجا دایانیقسیز اوْلور. باشقا سؤزله، یوکسوز پروتئین ذراتی بیر-بیرینه یاپیشیر و چؤکور. کوللوید و اوْسموس خاصهسی. معلومدور کی، کوللوید محلوللار یالنیز ایستابیلیزاتورون کمکی ایله عمله گلیر. ایستابیلیزاتور بونلارین چؤکمهسینه مانع اوْلور. پروتئینلرین سودا مهلولو مؤحکم تارازلیغا مالیکدیر. واخت کچدیکجه چؤکمور و یا پیختالاشمیر. بئلهلیکله، هچ بیر ایستابیلیزاتورا احتیاج اوْلمور. پروتئین محلوللاری هوموگن سیستمدیر، یعنی بیرجینسلیدیر. بۇ باخیمدان اوْنلاری حقیقی محلوللارا عایید اتمک اوْلور. لاکین اوْنلارین ایریمولکوللو اوْلماسی کوللوید سیستمینه داخیل ادیلمهسینه ایمکان وریر و آشاغیداکی خصوصیتلری داشیییر: ۱. اوْنلار کاراکتریک اوْپتیکی خاصه داشیییر؛ ۲. دیففوزییا سرعتی آزدیر؛ ۳. یاریمسیزدیریجی غشاندان کچه بیلمیر؛ ۴. محلوللارین اؤزلولویو یۆکسکدیر؛ ۵. گل املگتیرمه قابیلیتینه مالیکدیر.[۱]
پروتئینلرین اوْپتیکی خاصهسی[دَییشدیر]
. پروتئینلرین قاتی محلوللارینا یاندان ایشیق دوشدوکده، پارلایان کونوسواری شکیل آلینیر. بۇ حادثهیه تیندال حادثهسی و یا تیندال اثری دییلیر. پروتئینلرین ایشیق سپهلهمه خاصهسیندن ایستیفاده ادرک، اوْنلارین نفلومترییا اۆصولو ایله میقدارینی تعیین اتمک اوْلور. پروتئینین اوْسموس خاصهسی. بیرطرفلی دیففوزییا حادثهسی اوْسموس آدلانیر. پروتئینلر ایریمولکوللو بیرلشمهلر اوْل دوغونا گؤره، یاریمسیزدیریجی غشاندان دیففوزییا ادیب کچه بیلمیرلر. لاکین کیچیک موْلکوللار، مثلاً، سو کچه بیلیر. بۇ اۆصولدان ایستیفاده ادرک، پروتئینین ترکیبینده اوْلان قاریشیقلاری آییرماق اوْلور. بۇ پروسسه دیالیز دییلیر. زولال موْلکوللارینین یاریمسیزدیریجی غشاندان کچمهمهسی حسابینا اوْسموس حادثهسی یارانیر. هللدیجینین بیرطرفلی دیففوزییاسی نتیجهسینده یارانان تضییقه اوْسموس تضییقی دییلیر.
پروتئینلرین دناتوراسییا و رناتوراسییاسی[دَییشدیر]
. مۆختلیف عامیللرین تأثیریندن پروتئینلرین ایکینجیلی، اۆچونجولو، دؤردونجولو قورولوشلارینین موقتی و یا همیشهلیک ایتمهسینه دناتوراسییا دییلیر. قید اتمک لازیمدیر کی، سینتتیک و طبیعی پپتیدلر دناتوراسییایا اۇغرامیر. دناتوراسییانی تؤرهدن فاکتورلار آشاغیداکیلاردیر: ۱. فیزیکی عامیللر: تِمپراتور، تضییق، مکانیکی تأثیر، اۇلتراسس و ایونلاشدیریجی شوالارین تأثیریندن پروتئینلر کواقولیاسییایا اۇغراییر. بئلهلیکله، پروتئینلرین هامیسی ترمولابیلدیر. آنجاق اله پروتئینلر وار کی، مثلاً، باکتری لردا اوْلانلار تِمپراتورون آرتماسینا قارشی داواملیدیر. ۲. کیمیوی عامیللر: تورشو، قلویلر، اورقانیک هللدیجیلر، بعضی آمید بیرلشمهلری، کاربامید، قوانیدین دۇزلاری، آلکالویدلر، بعضی آغیر دمیرلار (زن، با). اینسان و حئیوان اوْرقانیزمینده طبیعی دناتورلاشدیریجی واسطه حاضیرلانیر. بۇ دا کلورید تورشوسودور. محض کلورید تورشوسونون تأثیری ایله پروتئینلر دناتوراسییایا اۇغراییر و آنزیملر طرفیندن اوْنلارین پارچالاماسینا کؤمک ادیر. اۇزون مدت حساب ادیلیردی کی، دناتورلاشما دؤنمیندر. لاکین بعضی حاللاردا دناتوراسیادیجی عامیلی کنار اتدیکده، (مثلاً، کاربامید) پروتئینین بیولوژی فعّاللیگی برپا اوْلونور. بۇ رناتوراسییادیر. دناتوراسییا اوْلونموش پروتئینلرین فیزیکی-کیمیوی و بیولوژی خاصهسینین برپاسینا رناتوراسییا دییلیر.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۵
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۴۱۵ - روس کیلسهسی کیئف و موسکو اوسقوفلوغونا آیریلیر.
- ۱۴۹۲ - کریستوفر کولومب اؤز گۆندهلیگینده آمریکا یئرلیلرینین ایستیفاده ائتدیگی تۆتونو تصویر ائدیر.
- ۱۶۳۸ - عوْثمانلی اوْردوسو بغدادی مۆحاصیرهیه آلمیشدیر.
- ۱۸۸۹ - برزیل ایمپیراتورو ایکینجی پدرو دئوریلیر و اؤلکهده جۆمهوری اعلان ائدیلیر.
- ۱۸۹۹ - «مورنینگ پوست» قزئتینین خبرچیسی اونستون چرچیل ساواشدا بۇرلار طرفیندن اسیر گؤتورولور.
- ۱۹۰۴ - آمریکالی کینگ کِمپ ژیلت دییشن بریتاولی اۆلگۆچ اۆچون ایختیراع حاقّی آلیر.
- ۱۹۱۷ - روسیه تزار اوْردوسونون بۇراخیلماسی حاقّیندا فرمان وئریلیر.
- ۱۹۱۷ - روسیه خالقلارینین حۆقۇقلاری اعلامیهسی اعلان ائدیلیر.
- ۱۹۱۹ - باکی دوْلت بیلیم یۇردو یارادیلمیشدیر.
- ۱۹۸۳ - قۇزئی قیبریس تۆرک جۆمهوریتی قۇرولموشدور.


text:
کوسوکه اوتا
کوسوکه اوتا (اینگیلیسجه: Kosuke Ota) (دوْغوم:۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۸۷ (۳۴ یاش) توکیو) بیر فوتبالیست. توکیو فوتبال کولوبو و ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کوسوکه اوتا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- یوکوهاما کولوبونون اویونچولاری
- شیمیزو اس-پالس کولوبونون اویونچولاری
- توکیو کولوبونون اویونچولاری
- ویتسارنهم کولوبونون اویونچولاری
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار


text:
شوروی
شوروی سوسیالیست جومهوریتیلاری اتفاقی، قیساجا: شوروی اتفاقی، شوروی (روسجا: Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP). روسیه ایمپیراتورلوغونین واریثی اوْلموشدور.
عۆمومیلیکده دۆنیانین قۇرو حیصّهسینین ۱/۶ حیصّه سی محض شوروی-نین پایینا دوشموشدور – ۲۲ ۴۰۲ مین km۲. اهالیسینین سایینا گؤره ده دۆنیادا ۳-جو یئرده اوْلموشدور (۱۹۸۹، ۱ ژانویه – ۲۹۳ میلیون).
شوروی-نین اراضیسینین اساس حیصّهسینی روسیه شوروی فدراتیو سوسیالیست جومهوریتی تشکیل ائتمیشدیر. شوروی یارادیلارکن اوْنون اساسیندا ۴ دؤولت قۇرومو اوْلموشدور – روسیه، بلاروس شوروی سوسیالیست جومهوریتی، اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتی و ترکیبینده ۳ (آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، گورجوستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، ائرمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی) دؤولتی بیرلشدیرمیش ماورای قفقاز سوسیالیست فدراتیو شوروی جومهوریتی. ۱۹۳۶-جی ایلدک شوروی-نین ترکیبینده علاوه اؤزبکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، تورکمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، تاجیکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، قیرقیزستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی و قازاخیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی تشکیل ائدیلمیشدی. بیرده، ۱۹۳۶-جی ایل اصلاحاتلارینین نتیجهسی اوْلاراق زاقافقازی سفسر پارچالاندی. بئلهلیکله، شوروی فورمال ۱۱ دؤولتدن عبارت اتفاقاً چئوریلدی.
ایکینجی دونیا ساواشیندن غالیب چیخمیش شوروی ترکیبینه لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی، مولداویان سوویت سوجیالیست رپوبلیج-ی، استونی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی و لتونی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی ده قاتدی. شوروی اؤز سرحدلرینی اوروپایا طرف گئنیشلندیردی. بیرده آلماننین بیر حیصّه سی ده (کئچمیش کنیسبرق ایالتی) اوْنا نسیب اوْلدو.
تاریخی[دَییشدیر]
شورویلرین قۇرولماسی[دَییشدیر]
۲۰. یوز ایلین اوّللرینده روسیه ایمپیراتورلوغو کاپیتالیزمین اینکیشافی سورعتلنمیشدی. لاکین ۱۹۰۰-۱۹۰۳-جو ایللر دۆنیا ایقتیصادی بحرانی روسیه دان دا یان کئچمهدی. ایجتیماعی سیاسی پروسِسلرین درینلشمهسی ایله ایلک سیاسی حزبلر یارانماغا باشلادی. سوْنرالار روسیه نین تاریخینده اهمیتلی روْل اوْینامیش سوسیالیست-اینقیلابچیلار حزبی ۱۹۰۲-جی ایلده یاراندی.
بیرینجی دونیا ساواشی بیر چوْخ دؤولتلرین، بیرده روسیه ایمپراتورلوغونون دا ضعیفلمهسی ایله نتیجه لندی. نتیجهده داخیلده اوْلان ضدیتلر داها دا قاباردی. بۆتون بۇ پروسِسلرین نتیجهسی کیمی روسیهدا ۱۹۱۷-جی ایلین فوْریه آییندا اینقیلاب نتیجه سینده ۱۶۱۳-جو ایلدن حاکمیّتده اوْلان روماناوف تاختدان محروم ائدیلدی (۱۹۱۷-جی ایل ۲ مارس).
حاکمیّت موقتی حؤکومته (اثر-منشویکلره) کئچدی. لاکین بولشویکلر بۇ جور «حاکمیّت بؤلگوسوندن» راضی قالمادیلار. ۲۵ اوْکتوبردا (۷ نوْامبر) باش وئرمیش نؤوبتی اینقیلاب نتیجه سینده موقتی حؤکومت حاکمیّتدن گئتدی. نتیجهده حاکمیّت ولادیمیر لنین باشدا اوْلماقلا کومونیسملرین الینه کئچدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Declaration № 142-H of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. (روس دیلینده)
- ↑ Historical Dictionary of Socialism. James C. Docherty, Peter Lamb. Page 85. "The Soviet Union was a one-party Marxist-Leninist state.".
- ↑ Ideology, Interests, and Identity. Stephen H. Hanson. Page 14. "the USSR was officially a Marxist-Leninist state"
- ↑ The Fine Line between the Enforcement of Human Rights Agreements and the Violation of National Sovereignty: The Case of Soviet Dissidents. Jennifer Noe Pahre. Page 336. "[...] the Soviet Union, as a Marxist-Leninist state [...]". Page 348. "The Soviet Union is a Marxist–Leninist state."
- ↑ Leninist National Policy: Solution to the "National Question"?. Walker Connor. Page 31. "[...] four Marxist-Leninist states (the Soviet Union, China, Czechoslovakia and Yugoslavia)[...]"
- ↑ Law of the USSR of March 14, 1990 N 1360-I 'On the establishment of the office of the President of the USSR and the making of changes and additions to the Constitution (Basic Law) of the USSR'. Garant.ru. یوْخلانیلیب12 July 2010.
- ↑ ویکیپدیا
قالری[دَییشدیر]
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- تاریخی دؤولتلر
- شوروی
- Communism in Russia
- Early Soviet republics
- Former member states of the United Nations
- Former polities of the Cold War
- Former Slavic countries
- Former socialist republics
- History of the Soviet Union
- Soviet states
- روسجا دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- ۱۹۲۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- States and territories disestablished in 1991
- ۱۹۲۲ - جی ایلینده شوروی اؤلکهسینده یارانانلار
- 1991 disestablishments in the Soviet Union
- 20th century in Russia
- آتیست اؤلکهلر
- Superpowers


text:
فلوئورید نیکل (II)
فلوئورید نیکل (II) (اینگیلیسجه: Nickel(II) fluoride، روسجا: ФTopид Hиkeля(II)، عربجه: فلوريد النيكل الثنائي ) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگلی کریستال حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.فلوئورید نیکل (II) فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nickel(II) fluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فلوئورید نیکل (II) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آندری پرهپلیتسا
آندری پرهپلیتسا (اینگیلیسجه: Andrei Prepeliță) (دوْغوم:۸ دسامبر ۱۹۸۵ (۳۵ یاش) Slatina) بیر فوتبالیست. رومانی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آندری پرهپلیتسا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایستوا بخارست کولوبونون اویونچولاری
- لودوقورتس رازقراد کولوبونون اویونچولاری
- روستوف کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری


text:
سلفی
سفلی و یا اؤزچکیم اینگیلیسجه: Selfie بیر دیجیتال کامئرا گؤرونتوسو یا دا کامئرالی موبایل تئلفون ایله چکیلن اوتو-پرتوره گؤرونتو نوعودور. بو گؤرونتولر گئنللیکله(عمومییتله) گوندهلیک آنلاردان و بیر کامئرا ایله یوخاریدان قُل بؤیو مسافهسیندن یا دا آینا قاباغایندا چکیلیر. اؤز چکیم شکیللری گئنللیکله فیسبوک، اینستاگرام، توییتر ، تامبلر ، لینکدین ، قوقول+ کیمی سوشیال پایلاشیم سایتلاردا پایلاشیلیر.
سفلی (اؤزچکیم) آکسفورد بیلییوردو طرفیندن ۲۰۱۳ ایلین سؤزجوکو سئچیلن و اینگیلیسجه سؤزجوکونه آرتیریلان کلمهدیر. ۲۰۱۴ جی ایلینده سلفی سؤزون یئرینه تورکجه اؤزچکیم کلمهسی ایشلهدیلیر.[قایناق گؤسترین]


text:
تۆرکیه بیلن آذربایجان، نخجواندا تۆرگِنلهشیک گچیریأر
ایکی یوردونگ یاراغلی گۆیچلری یاقین قاتناشیقلارینا دوُوام اتدیریأر
تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ یاراغلی گۆیچلری نخجوان اؤزباشداق جمهوریتینده اوُرتاق تۆرگِنلهشیک گچیریإر.
آذربایجان ینگ قوُرانماق وزیرلیگی "سارسیلماز دوُغانلیق 2021" آدی بریلن بیلهلیکدأکی تۆرگِنله شیگه تۆرکیه دن قاتناشیان عسگرلرینگ بیر بؤلهگی نینگ نخجوانا یتندیگینی بیلدیردی.
عسگرلر ایکی یوردونگ میللی موقامی نینگ چالینماغیندان سوُنگ بایداق چالشیغی داباراسینی گچیردی.
تۆرک عسگرلر، سؤوۆتلی اولاغلاری (ماشینلاری) بیلن نخجوان داقی عسگری مرکزلره گچدی.
ایکی یوردونگ یاراغلی گۆیچلری یاقین قاتناشیقلارینا دوُوام اتدیریأر.
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
اوتوموبیل
اوتوموبیل – (یونانجا: autό~– özü~ ، لاتینجه: mobilis – çevik، حرکت لی (آرابا) سؤزلرینین بیرلشمه سیندن یارانمیشدیر)، اؤزو حرکت ائدن قورغو اوْلوب یوک حیوانلارینین تطبیقی اولمادان سربست حرکت ائده بیلمه قابیلییتینه مالیک دیر. بۇ نقلیات واسیطه سی یوللاردا آداملارین و یا یوکلرین داشینماسی، یاخود آدام و یا یوک داشییان نقلیات واسیطه لرینین یئده یه (yedəyə) آلینماسی اۆچون ایستیفاده ائدیلیر (بو آنلاییش تروللیبوسلاری (trolleybusları)، یوک الکتریک نقیلی ایله بیرلشدیریلمیش رئلسیز نقلیات واسیطه لرینی ده ایحاطه ائدیر. لاکین یوللاردا آداملارین و یوکلرین داشینماسی و یا بۇ مقصدله ایستیفاده ائدیلن نقلیات واسیطه لرینین یئده یه آلینماسی اۆچون ایستیفاده ائدیلن و یالنیز یاردیمچی فونکسیا داشییان کند تصروفاتی تراکتورلاری کیمی نقلیات واسیطه لرینی ایحاطه ائتمیر.
یارانما تاریخیدَییشدیر
ایلک اوتوموبیل جیزگی لری لئوناردو داوینچی یه عاید ائدیلیر. ۱۴۴۷ – جی ایلده او، ازله گوجو ایله حرکته گتیریله بیلن زیره لی آرابانین لاییحه سینی ایشله ییر. ۱۶۰۰ – جو ایلده هوللاندیا لی (هلند اهلی) ریاضیات چی سیمون استیون کولک انرژی سی ایله ایشله ین ۳۰ نفر نقل ائتمه یه ایمکان وئرن آرابا دوزلدیر. ۱۷۶۹ – جو ایلده فرانسیز ایختیراع چی سی کونو (نیکولاس کوگنوت) ایلک اولاراق بوخارلا ایشله ین حربی آوادانلیق لاری دارتماق اۆچون اوچ تکرلی آرابا دوزلدیر. اونون بۇ ماشینی نینکی (nəinki) اوتوموبیلینی، حتی پاراووزون (paravozun) اجدادی حساب ائدیرلر. XİX عصرین اول ینده ییغجام و گوجلو داخیلی یانما مۆحریک لرینین یارانماسی ایله اوتوموبیل قاییرمانین اینکیشافی اۆچون گئنیش ایمکان لار آچیلیر. ۱۸۸۵ – جی ایلده آلمان موهندیسی دایملر، ۱۸۸۶ – جی ایلده ایسه اونون همکاری بئنچ اؤز ایلک دفعه اولاراق بنزین له ایشله ین، اؤزو حرکت ائدن ماشین لاری ایختیراع ائدره ک پاتئنت (patent) آلیرلار. ۱۸۹۵- جی ایلده بئنچ اؤز ایلک آوتوبوسونو دوزلدیر. XİX عصرین سونوندا اوتوموبیل صنایع سی اۆچون آمریکالی صنایع چی فوردون ایشله ری بؤیوک رول اوینامیشدیر. او ایلک دفعه اولاراق صنایع ده آخین خطینی تطبیق ائتمیش و بونلا دا ایستحصالاتدا ایشین تشکیلینین یئنی فورماسینی تطبیق ائتمیشدیر. اونون دوزلتدییی اوتوموبیل لر اوزون مدت شهرت قازانمیشلار.
اوتوموبیل لارین چوخو او زامان مرسدس – سیمپلکس (Mersedes-Simplex) مدلی اساسیندا حاضیرلانیردی. بۇ اوتوموبیل قاباقدا یئرلشدیریلمیش بیر مۆحریک دن، اؤتورمه و حرکتی چارخالارا اؤتورن وال لاردان ایعبارت ایدی. ۱۸۸۸ – جی ایلده زیگفرید مارکوس (Siegfried Marcus) بئنچ و دایملردن آصیلی اولمایاراق دؤرد تاکتلی مۆحریک له ایشله ین اوتوموبیل دوزلدیر و پاتئنت لشدیریر. بۇ گلجک اوتوموبیلین خصوصیتلرینین اکثریتینی اؤزونده عکس ائتدیرن بیر ماشین ایدی. ایلک سۆرعت رکوردونو ۱۸۹۸ – جی ایلده فرانسیز گاستون چاسئلوپ – لابات الکتریک اوتوموبیل ده ۱۴/۶۴ کیلومتر ساعات سۆرعتله حرکت ائدره ک وورور. ۱۸۹۱ – جی فرانسه دا پژو اوتوموبیل زاودو (zavodu) یارادیلیر. ۱۸۹۲- جی ایلده آلمان موهندیسی رودولف دیزل اؤز یئنی مۆحریکی اۆچون پاتئنت آلیر و بونونلا اوتو پروسئسینی مودیفیکاسیا (Otto prosesini modifikasiya) ائتمیش اولور. ۱۸۹۹ – جو ایلده کامیلله جئناتزی (Camille Jenatzy) «له جیمز کونتئنت» الکتریک اوتوموبیلینده ۱۰۰ کیلومتر ساعات سۆرعتینی الده ائدیر.
XIX – عصرین سونوندا کولبالی مۆحریکین تطبیقینه قدر بیر نئچه موختلیف اتؤرومه نؤوع لری بیر - بیری ایله رقایت ده ایدیلر. ۱۹۰۰ – جو ایلده معلوم اوْلان رقم دن بۇ آیدین گؤرونور.
جمعی ۴۱۹۲ اوتوموبیل دن:
۱۶۸۸ – جی بوخار اوتوموبیل لری،
۱۵۷۵ - الکتریک اوتوموبیل لری،
۹۲۹ – جو ایسه بنزین له ایشله ین اوتوموبیل ایدی.
۱۹۲۰ – جی ایله قدر داوام ائدن بۇ رقابت دن بنزین له ایشله ین اوتوموبیل لر قالیب چیخیر. بنزینین نفت دن آسان و اوجوز آلینماسی اونون اوستونلویونو گؤسترمیشدیر. داها سۆرعت له و اوزاق مسافه نی قطع (qət) ائتمک ائله ایلک واختلاردان اوتوموبیل قاییرانلارین قارشیسیندا دوران اساس مسئله اوْلوب و بۇ گون ده اؤز آکتوال لیغینی ایتیرمه میشدیر.