text:
مرند
مرند(Mərənd) - ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیریدیر. تبریزین باتی_قوزئی سینده یئرلشیر.
مرند آذربایجانین ایری شهرلریندن بیریدیر. شهر گونئی آذربایجانین قوزئی حیسهسینده یئرلشیر. باغلی-باغاتلی، صاف سویو و هاواسی، محصولدار تورپاغی اوْلان یئردیر. بۇ شهر گونئیدان تبریزله، قوزئیدان زونوز، علمدار و جولفا واسیطهسیله آرازلا، باتیدن خوی و ماکو ایله، شرقدن ایسه اهر شهری (قاراداغ محلی) ایله همسرحددیر. طبیعی ایقلیم شرایطینه گؤره مرندین اراضیسینین ۲/۳ حیسهسی غئیری-هاماردیر. مرند دنیز سوییهسیندن ۱۳۰۰–۱۴۰۰ متر یوکسکلیکدهدیر. بریزله مرند آراسینداکی مسافه ۷۱ کم، جولفا (نمر) ایله ایسه ۶۰ کم-دیر. مرند ترانزیت یولو اوزرینده یئرلشیر. تبریز-جولفا دمیر یولو و تبریزدن آوروپایا گئدن یوللار مرنددن کئچیر.
مرندی هر طرفدن بؤیوکلو کیچیکلی داغ سیلسیلهلری ایحاطه ائدیر. مرندین داغلاری ایچریسینده میشوو داغی اؤز جوغرافی مؤوقئیی، زنگینلیگی و طبیعتینین رنگارنگلیگی ایله فرقلنیر. مرندله اورمو گؤلو و شبیستر آراسیندا یئرلشن بۇ داغ مرنده گلنلری باشیندان هئچ واخت قاری اسکیک اولمایان زیروهسی ایله سالاملاییر. تبریزدن جولفایا و آوروپایا گئدن یوللار میشوو داغین اتییندن کئچیر. میشوو داغینین اتیینده یئرلشن یام یایلاغی صاف سویو و هاواسی ایله اوزسیز موالیجه اوجاغیدیر.
مرندین اراضیسینی ایحاطه ائدن باشلیجا چایلار سئللی سو، زیلبیر، زنوز چای، سینیخ چای، قره چای و المدار چایدیر. مرند موالیجوی بولاقلارلا دا زنگیندیر. منبیینی میشوو داغیندان آلان بیسویو مینئرال ماددهلرینه و موالیجوی اهمیتینه گؤره داها قیمتلیدیر. مرندده هاوانین هرارتی یایدا ۳۸ درجهدن (داغ اتیینده ۱۰ درجهدن) یوخاری قالخمیر.
۱۹۸۶-جی ایله ااهلینین سیاهییا آلینماسینا گؤره مرندین اطرافلا بیرلیکده اهالیسینین سایی ۲۶۰٫۵۹۲ نفر (شهر اهالیسی ۷۱٫۳۷۳ نفر)، اراضیسی ایسه ۴۶۴۰ مربع کیلومتر اوْلدوغو گؤستریلیر. مرندین ۱۵۷ کندی وار. ان بؤیوک کندلری یئکان دیزهسی، یامچی، هرزند، یام، کؤشکسارای و سوْنرادیر. زنوز مرند اطرافیندا ان بؤیوک قصبهدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
مرند هم ده آذربایجانین ان قدیم شهرلریندن بیریدیر. اونون آدی ائرامیزدان اوولکی دؤورلره عایید تاریخی منبعلرده «ماندقارنا» کیمی چکیلیر کی، بۇ دا قدیم آذربایجان-تورک دؤولتی ماننانین آدی ایله علاقهلندیریلیر. مرند سؤزو قدیم تورک دیلینده باسدیریلمیش، اؤرتولموش، دفینه کیمی شرح ائدیلیر. بۇ آدلا باغلی اهالی آراسیندا بئله بیر افسانه ده واردیر کی، سانکی نوح پیغمبر و آناسی مرندده دفن ائدیلمیشدیر. لاکین علمه معلومدور کی، نوح پیغمبر توربهسی ناخچیوان شهرینده یئرلشیر.
همیشه گؤزو باشقالارینین تورپاغیندا اوْلان ائرمنیلر مرند شهرینی ده اؤزونونکولشدیرمهیه چالیشیر، بورانین قدیم ائرمنی دیاری اوْلدوغونو ایدیعا ائدیرلر. ائرمنی تاریخ کیتابلاریندا گؤستریلیر کی، گویا مرند شهری «ماریا» آدلی بیر ائرمنی-خریستیان قیزین سیفاریشی ایله سالیندیغیندان اونو آدینی داشیمیش، داها سوْنرالار ایسه سؤز مرند شکلینده ایشلدیلمهیه باشلامیشدیر. حالبوکی شهرین هله میدییا دؤولتی زامانیندان مؤوجودلوغو تاریخی منبعلرده قئید ائدیلیر. ائرمنی مۆلّیفلری حیاسیزجاسینا ادعا ائدیرلر کی، گویا شهرین مرکزینده یئرلشن مرند جومعه مسجیدی قدیم ائرمنی معبدیدیر.
مرندین آدی یونان منبعلرینده ائرامیزدان اول ایکی عصرده چکیلیر و بورادا یاشاییش منطقهسی اوْلدوغو قئید ائدیلیر. تاریخی منبعلرین وئردیی معلوماتا گؤره مرند شهری مادایلارین حاکمیتی دؤورونده بیر مودت اؤنملی اینضیباطی مرکز کیمی ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
مرند آذربایجانین میلّی قهرمانی بابکین باشچیلیغی آلتیندا یادئللی ظولمونه قارشی حرکاتدا دا اؤنملی مؤقع توتموش، موباریزنین اؤنملی اوجاقلاریندان بیری اوْلموشدور. مرندین او زامانکی شهر حاکیمی محمد روادی بابکین یاخین سیلاحداشلاریندان بیری اوْلموشدور. رووادیلر دؤولتینین سوقوطوندان سوْنرا مرند چوخلو یادئللی هوجوملارینا و تالانلارا معروض قالیر. اؤز اووهلیک شؤهرتینی ایتیردییندن منبعلرده شهرین آدی چوخ گئج-گئج چکیلیر.
صفویلرین حاکمیتی دؤورونده شهره خصوصی فیکیر وئریلمیش، آبادلاشدیریلماسینا و بؤیومهسینه دقت یئتیریلمیشدیر.
مشروطه حرکاتیندا (۱۹۰۵-۱۹۱۱) ستارخانین (سرداری میلّی) باشچیلیق ائتدیی موجاهید دستهلرینه قوشولان و اونا یاردیم گؤسترن مرندلیلره مورتجع شوجاعنیظام خان مانعه اولوردو. تبریزدن گلن سووقات باغلاماسیندا یئرلهشدیریلن بومبانین پارتلایاراق شوجاعنیظامی محو ائتمهسیندن سوْنرا مرند مشروطهچیلرین اساس دایاقلاریندان بیرینه چئوریلمیشدی. ۱۹۲۰-جی ایلده شئیخ محمد خیابانی عۆصیانیندا، ۱۹۴۶-جی ایل ۲۱ آذر حرکاتیندا، ۱۹۷۸-جی ایل تبریز عۆصیانی و ۱۹۷۸–۷۹-جو ایللر اینقلابیندا مرند اهالیسی اؤز چئویکلیک و فداکارلیغی ایله آد قازانمیشدیر.
گورملی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Statistical Center of Iran > Home". www.amar.org.ir.


c: text/html

text:
قالین: خالق دستگی اولمایان گیریشیملری قیناییریق
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو، تونسده جمهورباشقانی قیس سعیدین، مجلسین چالیشمالارینی دوندورما و باشباخانی وظیفهدن آلما قرارلارینا باغلی دگرلندیرمهلرینی پایلاشدی
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو ابراهیم قالین، تونسده دموکراسینین آسقییا آلیندیغینی ایفاده ائدرک،
"آنایاسال مشروعیتی و خالق دستگی اولمایان گیریشیملری قیناییریق" گؤروشونو پایلاشدی.
ابراهیم قالین، سوسیال مئدیا حسابیندان، تونسده جمهورباشقانی قیس سعیدین، مجلسین چالیشمالارینی دوندورما و باشباخانی وظیفهدن آلما قرارلارینا باغلی دگرلندیرمهلرینی پایلاشدی.
ابراهیم قالین،
"دوست و قارداش تونسده، دموکراتیک سورهجین آسقییا آلینماسینی و خالقین دموکراتیک ارادهسینین یوخ ساییلماسینی رد ائدیریک. آنایاسال مشروعیتی و خالق دستگی اولمایان گیریشیملری قیناییریق. تونس دموکراسیسینین، بو سورهجدن گوجلنهرک چیخاجاغینا اینانیریق" ایفادهسینی ایشلتدی.
دونن، تونس جمهورباشقانی قیس سعید، مجلسین بوتون صلاحیتلرینی "۳۰ گون مدتله" دوندوردوغونو، ملت وکیللرینین توخونولمازلیقلارینی آسقییا آلدیغینی بیلدیرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آلتون:"دونیا تورکیه-نی ثابیتلشدیریجی گوج کیمی قبول ائدیر"
جمهور باشقانلیغی ایله تیشیم ایدارهسینین رهبری فخرالدین آلتون بیلدیریب کی، دونیا تورکیه-نی ثابیتلشدیریجی گوج کیمی قبول ائدیر.
چاووشاوغلو: تۆرک دۆنیاسیندا یئنی فورصتلر اورتایا چیخدی
"تۆرک دۆنیاسینین اؤزونه اولان گۆونینین هر گئچن گون آرتدیغینی گؤروروک. قاراباغ ظفریندن سونرا بیر شئی اولسا ‘تۆرکیه بیزیم یانیمیزدا اولار’ آنلاییشی گۆجلهنیر"
"تورکیه، باتی بالکان اؤلکهلرینده باریشی قورویان اورتاقدیر"
ووچبچ: صربیستان تورکیهنی باتی بالکانلاردا باریش و ثابتلیگی قورویان، بوتون بؤلگه اؤلکهلرینده وطنداشلارین عمومی گوونلیگینه قاتقی وئرهن اورتاق کیمی گؤرور''

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گؤزگو
گوزگو نیسبتا هامار سطح اولوب ، رفلکسییا اساسا سطحه دوشن ایشیغین پارالل لییینی (paralleliyini) تامین ائدره ک سطحده اکسین یارانماسینا ایمکان وئریر. بونا گؤره ده ، سطحین گوزگو کیمی ایشله مه سی اۆچون اونون کلکؤتورلویو (kələkötürlüyü) دوشن ایشیغین دالغا اوزونلوغونون یاریسینا برابر اولمایدیر. آغ ناهامار سطح ده ایشیغی رفلکسییا ائتدیریر ، آنجاق بورادا ایشیق نیظاملانمامیش شکیلده اولدوغوندان هئچ بیر عکسی گؤرمک اولمور.
موستوی (Müstəvi) گوزگولر عئینی غلچولو (ğlçülü ?) ویرتوال شکیل لری گؤستریرلر. رفلکسیون گوزگولرده ایسه یانا دؤنموش ، باشی اوسته اولان شکیل لری گؤرمک اولور.
موستوی اولمایان گوزگولرده عکسین کیفیتی گوزگونون خاصه لریندن آصیلی اولور (قاباریق ، چؤکول ، دالغاواری گوزگو). بورادا گوزگویه اولان مسافه ده رول اویناییر. بئله لیکله تحریف اولونموش عکس لر آلینیر. قاباریق گوزگولرده عکس لر بؤیوک ، چؤکوک گؤزگولرده ایسه کیچیک آلینیر.
ان گئنیش یاییلمیش گوزگو نؤع لری معیشت ده ، اساسا ایسه ائولرده ایشله دیلن گوزگولر دیر. اونلار آرخا طرفینه نازیک آلومینیوم قاتی چکیلمیش شوشه لردن ایعبارت دیر. کئچمیشده گوموشدن گوزگو کیمی ایستیفاده ائدیلیردی . شوشه نین آرخاسینا چکیلمیش متال قاتی علاوه اولاراق اوکسیدلشمه دن قوروماق اۆچون رنگ له اؤرتولور.
گوزگولر چوخ قدیم زامانلاردان اینسانا معلوم اولموشدور. ایلک اینسان طرفیندن یارادیلمیش گوزگو تونج دؤورونه گئدیب چیخیر. او زامان اوزو هامارلانمیش متال لؤوحه لردن گوزگو کیمی ایستیفاده ائدیلیردی.


text:
سید عمالدین نسیمی
سیّد علی عمادالدّین نسیمی 1370-جی ایلده دونیایا گلیب. دوغوم یئری
شیرواندیر. بعضی تدقیقاتچیلار (محققلر) اونون باکیدان اوْلدوغونو ایدیعا
ائدیرلر، بعضی لری ده نسیمی نین دوغوم یئری کیمی شیروانشاهلارین پایتختی
شاماخینی گؤستریرلر. منده سیغار ایکی جاهان، من بۇ جاهانه سیغمازام، گؤوهری لامکان منم، کؤونو مکانه سیغمازام. عرشله فرش و کافو نون منده بولوندو جومله چون، کس سؤزونو و ابسم اول، شرح و بیانه سیغمازام. کؤونو مکاندیر آیتیم، ذاتی دورور بیدایتیم، سن بۇ نیشانلا بیل منی، بیل کی، نیشانه سیغمازام. کیمسه گومانه ظن ایله اولمادی حق ایله بیلیش، حققی بیلن بیلیر کی، من ظنّو گومانه سیغمازام. صورته باخ و معنینی صورت ایچینده تانی کیم، جیسم ایله جان منم ولی، جیسم ایله جانه سیغمازام. هم صدفم، هم اینجییم، حشرو صیرات ادینجییم، بونجا قوماش و رخت ایله من بۇ دوکانه سیغمازام. گنجی-نیهان منم من اوش، عئینی-عیان منم، من اوش، گؤوهری-کان منم من اوش، بحروو کانه سیغمازام. گرچی موحیطی-اعظمم، آدیم آدامدیر، آدمم، دار ایله کونفکان منم، من بۇ مکانه سیغمازام. جان ایله هم جاهان منم، دهریله هم زامان منم، گؤر بۇ لطیفئیی کی من، دهرو زمانه سیغمازام. نجوم ایله فلک منم، وهی ایله هم ملک منم، چک دیلینی و ابسم اول من بۇ لیسانه سیغمازام. زرره منم، گونش منم، چار ایله پنجو شئش منم، صورتی گؤر بیان ایله، چونکی بیانه سیغمازام. ذات ایلیم صیفات ایله، قدر ایلیم برات ایله، گولشکرم نبات ایله، بسطه دهانه سیغمازام. نار منم، شجر منم، عرشه چیخان هجر منم، گؤر بۇ اودون زبانه سین، من بۇ زبانه سیغمازام. شمس منم، قمر منم، شهد منم، شکر منم، روحی-روان باغیشلارام، روحی-روانه سیغمازام. گرچی بۇ گون نسیمیم، هاشیمیم، قورئیشیم، بوندان اولودور آیتیم، آیت و شأنه سیغمازام.
سئید علی عمادالدّین نسیمی (سید محمد اوْغلو) (1404-1370). آذربایجانلی عاریف و شاعیر و متفکّریدی.
نسیمی یارادیجیلیغی نین آنا خطی اینسانین آللاهلا عئینی لشدیریلمه سی و ایلاهیلیگی ایدئیاسیندان کئچیر. نسیمی نین بۇ دوشونجه لرینی پوئتیک طرزده ایفاده ائله ین مشهور شئعر ده فیکریمیزی سوبوت ائدیر:
سیّد علی عمادالدّین نسیمی 1370-جی ایلده دونیایا گلیب. دوغوم یئری شیرواندیر. بعضی تدقیقاتچیلار (محققلر) اونون باکیدان اوْلدوغونو ایدیعا ائدیرلر، بعضی لری ده نسیمی نین دوغوم یئری کیمی شیروانشاهلارین پایتختی شاماخینی گؤستریرلر.
منده سیغار ایکی جاهان، من بۇ جاهانه سیغمازام،
گؤوهری لامکان منم، کؤونو مکانه سیغمازام.
عرشله فرش و کافو نون منده بولوندو جومله چون،
کس سؤزونو و ابسم اول، شرح و بیانه سیغمازام.
کؤونو مکاندیر آیتیم، ذاتی دورور بیدایتیم،
سن بۇ نیشانلا بیل منی، بیل کی، نیشانه سیغمازام.
کیمسه گومانه ظن ایله اولمادی حق ایله بیلیش،
حققی بیلن بیلیر کی، من ظنّو گومانه سیغمازام.
صورته باخ و معنینی صورت ایچینده تانی کیم،
جیسم ایله جان منم ولی، جیسم ایله جانه سیغمازام.
هم صدفم، هم اینجییم، حشرو صیرات ادینجییم،
بونجا قوماش و رخت ایله من بۇ دوکانه سیغمازام.
گنجی-نیهان منم من اوش، عئینی-عیان منم، من اوش،
گؤوهری-کان منم من اوش، بحروو کانه سیغمازام.
گرچی موحیطی-اعظمم، آدیم آدامدیر، آدمم،
دار ایله کونفکان منم، من بۇ مکانه سیغمازام.
جان ایله هم جاهان منم، دهریله هم زامان منم،
گؤر بۇ لطیفئیی کی من، دهرو زمانه سیغمازام.
نجوم ایله فلک منم، وهی ایله هم ملک منم،
چک دیلینی و ابسم اول من بۇ لیسانه سیغمازام.
زرره منم، گونش منم، چار ایله پنجو شئش منم،
صورتی گؤر بیان ایله، چونکی بیانه سیغمازام.
ذات ایلیم صیفات ایله، قدر ایلیم برات ایله،
گولشکرم نبات ایله، بسطه دهانه سیغمازام.
نار منم، شجر منم، عرشه چیخان هجر منم،
گؤر بۇ اودون زبانه سین، من بۇ زبانه سیغمازام.
شمس منم، قمر منم، شهد منم، شکر منم،
روحی-روان باغیشلارام، روحی-روانه سیغمازام.
گرچی بۇ گون نسیمیم، هاشیمیم، قورئیشیم،
بوندان اولودور آیتیم، آیت و شأنه سیغمازام.


text:
۸ سپتامبر ۲۰۱۸
Alp Er Tunqa، بینالخلق فونتیک الیفبا صفحهسینی میلتلرآراسی فونتیک الیفبا-ه آپاردیک
فونئتیک --> فونتیک / فونئم --> فونم / موغننی --> موغنی / هئجا --> هیجاک
−۸۵
Bir morty، بینالخلق فونئتیک الیفبا صفحهسینی بینالخلق فونتیک الیفبا-ه آپاردی: یازی قوراللارینا دایاناراق E سسی آلینما کلمهلرین باشلانغیجیندا و اوْرتاسیندا یازیلماز.ک
۲۰ آقوست ۲۰۱۸
هئچ بیر دییشدیر خلاصهسی
+۶۹۹
هئچ بیر دییشدیر خلاصهسی
−۳۹
Ziraksima، اولوسلارآراسی سسچیل الیفبا صفحهسینی بینالخلق فونئتیک الیفبا-ه آپاردیک
۱۲ سپتامبر ۲۰۱۷
۲۰ سپتامبر ۲۰۱۶
۲۴ مارس ۲۰۱۶
۱۸ مارس ۲۰۱۶
هئچ بیر دییشدیر خلاصهسیک
−۹
M.XIII، اۇلۇسلارآراسؽ سسچیل الیفبا صفحهسینی اولوسلارآراسی سسچیل الیفبا-ه آپاردی: علامت سیز ایملاک
هئچ بیر دییشدیر خلاصهسیک
−۱۲۹


text:
بولشویزم
بولشویزم (روس.БoлbшeBи́зM) — " اکثریتدن یانا " معناسینی وئرن روسجا سیاسی ترمینی ایفاده ائدن سیاسی ایدئولوژی.
1903-جو ایلده تشکیل ائدیلن روسیه سوسیال دموکرات ایشچی پارتیاسینین ایکینجی کونقرهینده ولادیمیر لنین و یولیوس مارتوف آراسیندا یئنی قورولماقدا اولان پارتیانین عوضولوک تعریفی اوزرینده باشلایان فیکیر آیریلیغی نتیجهسینده فراکسیونلارا بؤلونمهدن سونرا طرفلردن لنین طرفداری قروپ. قورولتایدا لنین طرفدارلاری چوخ اولدوغو اوچون روسجا اکثریت معناسینی وئرن "بولشویک" اولاراق، آزلیقداکی مارتوف طرفدارلاری ایسه "منشویک" اولاراق آدلاندیریلدی. قورولتایدان سونرا ایکی فراکسیون آراسیندا بیرلشمه جهدلری اولسا دا بیرلشمه رئاللاشمادی و 1912-جی ایلده قطعی آیری-سئچکیلیک یاشاندی. بولشویکلر اوکتوبر اینقیلابی ایله ایقتیداری اله آلدیلار و شوروی-نی تأسیس ائتدیلر.
حاقیندادَییشدیر
بولشویکلر، کوتلوی ایشچی اینقیلابیندا تزار رژیمینی دئویرهجک مرکزلشمیش و اینتیظاملی بیر پارتیا تشکیل ائتمگه چالیشدیلار. بولشویکلر، روس ایشچیلرینی عوصیانا آپارا بیلهجک کوتلوی و صینفی اؤنجوللو موباریز ایشچیلر پارتیاسی یاراتماغا چالیشدیلار. بولشویک پارتیاسی لیدر پارتیا اولماسا دا، دموکراتیک مرکزچیلیک چرچیوهسینده مرکزی کومیته ده تجسّوم اولونان پارتیا رهبرلیگی ایله سیخ علاقه ده ایدی.
منشویکلر طرفیندن تطبیق اولونان پارتیا عوضولوگو داها چئویک ایدی و دیگر سیاسی پارتیالارلا داها آسان امکداشلیق ائدیردیلر. بولشویکلر ایسه لیبرال پارتیالارلا امکداشلیق ائتمیر، عکسینه دیگر سوسیالیست پارتیالارلا موعین ایتّیفاقلارا گیردی.
بونونلا بیرلیکده، لنین بینالخالق قادینلار شوراسینداکی چیخیشیندا بولشویزمی "بورژوا دموکراسینین یالانچیلیغینی و ریاکارلیغینی اوزه چیخاران و تورپاق، فابریک و اوبیئکتلرین خوصوصی مولکیتینی لغو ائتمک اوچون بوتون دؤولت گوجونو مظلوم و ایستیثمارچی کوتلهلرین الینه توپلایان بیر ایدئولوژی" اولاراق تعیین ائتدی.


text:
آلۏولانان گۆلۆستان / آیناز بزرگان (حیکایه)
گئجه یارېسې قادېنېن قېشقېرتېسې گؤڲه قالخمېشدې؛ إوده آناسېندان باشقا بیر ده گتیردیکلری ماما وار ایدی. قېزېن آناسې بیر ألیندن توتوب دیلآلتې بیر شئیلر مېزېلدایېر هردن ده بو بیریسی ألی’یله گؤزلریندن تؤکۆلن یاشلارېنې سیلیردی. قېزېنېن سانجېلارې باشلایېب کئچهنه قَدَر، بیر ألین آغزېنا باسېب، قېزې’یلا قېشقېرماسېن دئیه اؤزۆنۆ گۆج’له ساخلایېردې. ماما باشېنې قۏوزایېب هردن آنایا هردن قېزا قېشقېرېب اۏنون دئدیکلرینه قولاق آسمالارېنې ایستهییردی؛ قېز ایسه آغرېلار عالمینده، قان-تر ایچینده، بۆتۆن چکدیڲی أذیتلری ده، آغرېلارېنا قاتېب، گؤز یاشلارې ایچینده قېشقېرېردې…
سحر تئزدن گۆن چېخانا یاخېن، اوشاق گۆنَشین ایلک ایشېقلارې’یلا بیرلیکده، دۆنیایا گؤز آچدې، بیر اوشاغېن دۆنیایا گؤز آچماسې نهدَنسه، بۆتۆن آغېرلېقلارې، کَدَرلری محو إلهییب، یئرینی سئوینج، شنلیک و حوضور’لا دینجلیڲه وئریر؛ بو اوشاغېن دۏغولماسې’یلا دا سانکې بۆتۆن آغرې-دردلر محو اۏلوب سئوینج اۏتاغا دۏلدو، هامېنېن اۆزۆ گۆلدۆ، اوشاق’سا آغلایاراق بو دۆنیایا گلیشینی قوتلادې! ماما بیر فاتیح کیمی اوشاغې گؤتۆرۆب اوزالتدې قېزا سارې دئدی:
– گؤزلرین آیدېن اۏلسون، بیر گؤیچک قېزېن اۏلدو.
قېزېن آناسې اوشاغې مامادان آلېب، تمیزلهمهڲه آپاردې. اۆرهڲی بیر یاندان یئنی دۏغولموش اوشاغا سئوینیردی، بیر یاندان دا باخېب اوشاغا دئییردی “یازېق بختی قارا قېزېم، آناسېنېن بطنینه دۆشن گۆندن آتاسېز قالان قېزېم”؛ قادېن اوشاغې تمیزلهییب، پارچایا چولقالایېب، گتیریب قېزېنېن قوجاغېنا وئردی. قېز گۆجدن-اینجاردان دۆشسه بئله، آغلایان اوشاغې آناسېندان آلېب باغرېنا باسدې. تیترک دۏداقلارېنې اوشاغېن قولاغېنا یاخېنلاتدې:
– سن منیم بو دۆنیادا آچېلان گۆلۆستانېم اۏل، آدېن گۆلۆستان…
قاپېنېن دؤڲۆلتۆ سَسینی إشیتدیڲینده ألیندهکی قابلارې یئره آتېب گؤتۆرۆلدۆ قاپېیا سارې. اۆرهڲی قوشتَک سینهسینده چېرپېنارکن، اۆرهڲینده یئنی بیر اومود دۏغولدو “گؤرهسن اؤزۆدۆ”، بیر ایلدن چۏخ ایدی هر قاپې دؤڲۆلَنده ایچینده بیر شئی قېرېلېب قارنېنېن ایچی قېدېقلانېردې، ألینده نه وارسا یئره قۏیوب قاپېیا سارې جوموردو، قاپېنې آچېب، گؤزلری اومود’لا سئودیڲینی آختارېردې سۏنرا هر زامانکې کیمی ألی یۏخا چېخېب اؤزۆنه سؤز وئریردی کی بیر داها قاپې دؤڲۆلن زامان قاپېنې آچماسېن؛ آما هر دؤنه قاپې دؤڲۆلَنده وئردیڲی سؤزۆ اونودوب یئنه اومودلانېردې؛ سئوینجک قاپېنې آچدې گؤزلری آختاردې آما گؤزۆ نیشانلېسې دَڲیل، اۏرتا بۏیلو، یۏغون، ساققاللی، اۆست-باشې تؤر-تؤکۆلمۆش، أللی یاشېندا بیر کیشییه ساتاشدې. کیشی قېزې گؤرجک آغزېن آچېب گۆلدۆ، گۆلَنده بۆتۆن دیشلری إشیڲه چېخدې، قېز کیشینین باخېشلارېن گؤرجک نئچه آددېم گئری قایېتددې، کیشی باشېنې حَیَطین ایچینه اوزالدېب:
– باغېشلایېن خانېم…
قېزېن قولاقلارې داها بیر شئی إشیتمهدی اۆزۆن چئویریب إوه سارې گلدی. آناسې قېنایېجې باخېشلار’لا قېزېنا باخېردې:
– نه زامان ایناناجاقسان اؤلن آدام بیر داها گئری گَلمَز، تۏپراقدان کیمین اؤلهنی گلیب، سنینکی ده گلسین.
اۏ ایسه بۆتۆن اومودلارې هئچه دؤنمۆش، آرزېلارې باشېنا یېخېلمېش قۏللارېنې تۏولایا-تۏولایا هئچ نه دئمَزدن گئچیب گئتدی.
قاپې اوجادان دؤڲۆلۆردۆ، بیرینجی دفعه اوزون زامان ایچینده قاپې سَسینه اۆرهڲی دؤڲۆنمهدی؛ اۆزۆنۆ چئویردی دووارا سارې بیری های-کۆی آراسېندان قېشقېردې:”گلدیلر، گلدیلر گلینی آپارماغا”. آتاسې خئیر دوعاسېن وئرَنده گؤزلرین قېزېندان قاچېردېردې، قېزېن گؤزلرینه باخماقدان اوتانېردې، بلکه ده قېزېندان یۏخ اؤزۆندن اوتانېردې، آتاسې إلچیلره بیرنئچه سئری یۏخ دئسه ده، آغساققاللارېن نئچه سئری گل-گئدیندن سۏنرا، بیر گئجه یېغېشېب إولرینه کیشینی اۆزه قۏیوب اوتاندېرمېشدېلار، کیشی اۆزه قالېب سؤزلریندن چېخانمایېب گؤڲۆلسۆز قېزېنې سئومهدیڲی بیریسینه وئرمیشدی. إولرینده تۏی-دۆڲۆن اۏلسا بئله، آتا-قېز اۆرهڲینده یاس قورولموشدو؛ هله قالسېن آتا إویندن سئومهدیڲی بیری’یله چکیب گئتمک اۏلسون…
حیطده بؤیۆک بیر اۏدون تۏنقالې قالایېب، اۏد یاندېرمېشدېلار؛ اۏد چېک ها چېکېنان یانېب آلۏولارې گؤڲه گئدیردی. قېز حیطه گیرنده، هامې باشلادې هالای چکیب اۏیناماغا؛ قېز ایسه باشېنې آشاغې سالېب سانکې نه بیرشئی گؤرۆر نه بیر شئی إشیدیر، تکجه گؤزلری اۏتدا یانان تۏنقاللاردا قالمېشدې، اۏدون یانماسې، اینسانلارېن اۏیناماسې، قېزېن باشېندا فېرلانېردې؛ سانکې هامې اۏدون دؤورهسینه یېغېلېب چَپیک چالاراق، اۏنون اۏدون آراسېنا آتېلماسېن ایستهییر. باشېن قۏوزایېب باخدې آغساققاللارېن اۆزۆنه “نئجه ده آغېللې دېرلار!! إلین گۆنۆ بونلارېن اۆزلرینین رنگینده، اؤزلری بیچیب، اؤزلری کسیرلر؛ گؤزلری آیاقلارېندان بیر قارېش اۏیانې گؤره بیلمیر!!”
بَڲ آداملارېن آراسېندان کئچیب گلدی قېزېن یانېنا. ألین اوزالتدې قېزا سارې، قېز ایسه اؤزۆنۆ گئری چکدی. قادېنلار قېزېن قۏلوندان یاپېشېب سئوینجک آپاردېلار إوه سارې، قېزېن گؤزۆ اۏتدان آیرېلمېردې، گئده-گئده اۏدون یانماسې اۏنون جانېنا دۆشمۆشدۆ، حیطدهکی سسلر باشېندا فېرتېنا کیمی کۆشۆلدهییردی، کیشی قېزا باخېب گۆلۆردۆ، دیشلرینین هامېسې إشیڲه چېخېب قارانلېقدا گؤزه چارپېردې، قېز ایسه هامېنېن یېغېلېب توللادېغې تۏنقاللارېن آراسېندا یانماقدایدې…


text:
ویلیام کریستوفر
ویلیام کریستوفر (اینگیلیسجه: William Christopher) آمریکالی اوْیونچو. ۲۰ اوْکتوبر ۱۹۳۲ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۴ ایل عؤمر ائلهییب و ۳۱ دسامبر ۲۰۱۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی وسلین بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1965–2012 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Christopher»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ویلیام کریستوفر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`عرب دؤولتلری امکداشلیق شوراسی` نتیجهلر
خبرلر [411]
- میللی گوونلیک شوراسی توپلانتیسیندان سونرا بیلدیری یاییملاندی
- قیرقیز آغ ساققاللار شوراسیندان حکومته تکلیف
- ایران؛ آلمانیانین تهران ائلچیسی خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
- خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اماراتا سفره گئدیر
- تۆرک دؤولتلری تشکیلاتینین قورولوش ایلدؤنومو واشینگتندا قوتلادندی
- بمت:"روسیانین قارا دنیز تاخیل سازیشینی دایاندیرماسی ناراحاتلیق دوغورور"
- امرهیئو: اردوغان، تۆرک دونیاسینی بیرلشدیرمهیی باجاردی
- علییئودن، تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی باش کاتیبینه دوستلوق نشانی
- تۆرک دؤولتلری "اورتاق الیفبا کمیسیونو" قوردو
- تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی، خاریجی ایشلر باخانلاری توپلاندی
- تۆرکیه و قازاقیستان اوزای قونوسوندا امکداشلیق ائدجک
- اردوغان قازاقیستانا گئتدی
- اردوغان: بیز دونیانین بیر پارچاسیییق، نه دوغونون نه ده باتینین
- اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
- اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
- سمرقند ذیروهسی باشلادی
- ایران جمهوباشقانیندان شانگهای امکداشلیق تشکیلاتی آچیقلاماسی
- تۆرک دؤولتلری تشکیلاتیندان آذربایجانا باشساغلیغی
- تۆرکیهدن عرب لیگینین آچیقلامالارینا تپکی
- ایسراییل-دن تورکیه-یه اوچوشلار برپا ائدیلیر
- هاردا تۆرک وارسا بیز واریق!
- س.د.گ قدیم سؤزجوسوندن واشینگتون – پ.ک.ک/پ.ی.د امکداشلیق اعترافلاری
- پراگ-دا آذربایجان، فرانسا، آوروپا بیرلیگی شوراسی و ائرمنیستان لیدئرلرینین یئنیدن گؤروشو اولوب
- آلتون: ترووا آتلارینا قارشی حاضیر اولمالیییق
- عرب میللت وکیلی، پرزیدنت اردوغان و تورکیهیه تعریفلر یاغدیردی


text:
ایوانا برلیچ ماژورانیچ
ایوانا برلیچ ماژورانیچ (اینگیلیسجه: Ivana Brlić-Mažuranić) رومانچی، قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - ۱۸ آوریل ۱۸۷۴ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۴ ایل عومر ائلهییب و ۲۱ سپتامبر ۱۹۳۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ivana Brlić-Mažuranić»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ایوانا برلیچ ماژورانیچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دونالد ترامپ مودی دن أفغانستان اوچون قیلیب تورگن سعی و تلاشلری اوچون تشکر ایتتی
آق قصر ده بولیب اوتگن دونالد ترامپ بیلن هند باش وزیری مودی نینگ اوچره شوولری ده ترامپ مودی دن اوفغانستان دن صلح و تینچلیک تامین ایتیلیشی اوچون قیلیب کیله یاگن تلاشلری گه کوره منتدارلیک بیلدیردی
آق قصر ده بولیب اوتگن دونالد ترامپ بیلن هند باش وزیری مودی نینگ اوچره شوولری ده ترامپ مودی دن اوفغانستان دن صلح و تینچلیک تامین ایتیلیشی اوچون قیلیب کیله یاگن تلاشلری گه کوره منتدارلیک بیلدیردی.
امریکا نینگ سیسی خبرآژانسی نینگ بیاناتی گه کوره ترامپ ینه بیربار" اسلام افراطی چیلیگی" اصطلاحی دن آت توتیش بیلن شونده ی دیدی: " بیز اونی اورته دن کوتاره میز."
ترامپ هند نی امریکا بیرلشگن ایالات لری نینگ حقیقی دوستی صفتیده تانیتتیریشی بیلن بیرگه اوشبو اولکه بیلن بیرگه لشیب ایشله ییش ایسته گن لرینی تاکید ایتیب شونده دیدی:" ایکله اولکه ده هم ایش امکانلری تامین ایتیلیشی نی ایسته یمیز."
ترامپ دوشنبه کونده گی آق قصرده ترتیب بیگنی اوچره شوویده ، "امریکا بیلن هندوستان اره سیده گی مناسبت لرهیچ بیرپیت بوکونگیچه یخشی و کوچلی بولمه گن دیر." دیب تاکید ایتتی.


text:
دومانلی تبریز (دو جلدی)
دومانلی تبریز
محمد سعید اردوبادی
حاضیرلایان: نوراله پورشریف
ناشر: انتشارات آذر تورک
چاپ اول 1397
شابک دوره: 7-38-8343-600-978
محمد سعید اردوبادی 1872 ایجی ایلده آراز قیراغیندا یئرلشن اوردوباد قصبه سینده بیر ضیالی عایله ده دنیایا گؤز آچیب اردوبادی حیاتیم و محیطیم آدلی خاطره لر کتابی نین «فامیلیامیز» آدلی ایلک بؤلومونده عایله سی حاقیندا بئله دئییر:
« آتام محمد اوغلو حاجی آغا یئددی نسل گئرییه گئتدیگیمیزده شاه عباسین یانیندا بؤیوک بیر رتبه قازانمیش مشهور شاعر میرزه حتم اردوبادی نین نوه سیدیر. میرزه حتم و اونون آتالاری قاراباعین هکری (برگوشاد) بؤلگه سیندندیر. میرزه حتمدن آتام حاجی آغایا دک عایله میزه شاعرلیکه مشغول اولان یالنیز ایکینجی میرزه آغاجان اولموشدور.آتام حاجی آغانین لقبی «فقیر» اولوب، بؤیوک بیر دیوانی واردیر. آنام ایرانین قاراداغ بؤلگه سی نین دیزمار اوباسینداندیر. اوشدوبون کندینده پناه آدلی بیر باغبانین قیزیدیر. آنامین آدی ننه قیزدیر. او دا طووز خانیم واسطه سی ایله مشهور اوشدوبون شاعری نباتی ایله اقر بادیر. آ نام حسن اوو (حسن آباد) خانلاری نین هجوم و تالانلاریندان قورتولماق اوچون عایله سی ایله برابر ایراندان قاچمیشدی. آتام ائولندیگی واخت یوخسول بیر آدام ایدی. بو سببدن شعرلرینده دائما فقیر لقبیندن استفاده ائتمیش و بونونلا دا مشهور اولموشدو.»
مشخصات فنی دومانلی تبریز (دو جلدی)
- اورجینال ترکیه (23)
- جامعه شناسی (12)
- تابلو ویترای (10)
- روانشناسی و موفقیت (39)
- جغرافیا (13)
- کتاب کودک (160)
- فولکلور و اسطوره (155)
- مجلات (92)
- ادبیات (770)
- سیاسی (43)
- حقوق (4)
- سایر (41)
- زبان و زبان شناسی (93)
- تئاتر و نمایش نامه (20)
- موسیقی (23)
- تاریخ (245)


text:
تۆرکیه بیلن یونان گِنگه شدی
اوُزالقی دوشوشیق 25-نجی ژانویه ده ایستامبول دا گچیریلیپدی
تۆرکیه بیلن یونان ینگ آراسینداقی 62-نجی گِنگه ش یونان ینگ پایتاغتی آتن ده گچیریلدی.
دوشوشیغا تۆرکیه آدیندان تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری نینگ اوُرونباساری بیلن بیله لیگیندأکی توُپار قاتناشدی.
اوُزالقی دوشوشیق 25-نجی ژانویه ده ایستامبول دا گچیریلیپدی.
تۆرکیه بیلن یونان بو دوشوشیقدا اژه و آق دنگیز باراسینداقی مسئله لر حاقیندا گنگه شیأر.
ایکی یورت، اژه مسئله لرینه هر ایکی تاراپینگ دا قابول ادیپ بیلجک "عادالاتلی، همیشه لیک" چؤزگۆت اۆچین طایارلیق ماقصادی بیلن 2002-نجی ییلینگ 12-نجی مارتیندا آنکارادا دوشوشیغا باشلاپدی.
داشاری ایشلر وزیرلری نینگ گنگه شچیلری تاراپیندان گچیریلن دوشوشیقلار 2016-نجی ییلا چنلی دوُوام ادیپدی.
شوُل تاریحدان سوُنگ سیاسی یاغدایلار و ایلایتا دا یونان تاراپی نینگ ایسله گسیز توتومی سبأپلی دوشوشیقلار دوروزیلیپدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: تۆرکیه بیلن آذربایجان اِت بیلن سۆنک یالی بیرهک بیرهگهدیر
أردوُغان بیلن علی یف تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ اوُرتاق تۆرگِنلهشیگینه قاتناشان عسگرلره بیانات بردی
چاووش اوُغلی فرانسوز ایشدشی بیلن دوشوشدی
تلفن آرقالی دوشوشیقدا بؤلگه آرا مسئلهلر حاقیندا گِنگِهشیلدی


text:
گئنه بایرام گلیب گئتدی / حمید آرش آزاد
گئنه بایرام گلیب گئتدی
«الا، یا ایهاالساقی، ادر کأسا و ناوِل»لر!
گئنه بایرام گلیب، گئتدی، اورکده قالدی نیسگیللر
هجوم ائتدی ائوه هر دؤرد طرفدن لشکرِ اعدا
تهاجمدنده چؤخ ووردو خسارت بو تناوللر
سؤکولدو آلمانین بؤیرو، دلیندی پوْرتاغال باغری
کسیلدی آرمودون نسلی، جهاندان کؤچدو آجیللر
تالاندی خوانِ یغما تک میز اوسته مئیوه- شیرینی
صلیبیلر کیمی بسکی ائدیب حمله بو فامیللر
گؤرنده آجیلی، رحم ائتمیر اصلا بو قوْهوم- قارداش
خداوندا! بو «هابیل»لر، نهدن اوْلموشدو «قابیل»لر؟!
بیر آی بایرامه قالمیش، بسکی عرشه قالخدی قیمتلر
بازاردان بوْش قاییتدی سر به سر بیچاره زنبیللر
نئجه جمعیّتی ائتسین بو حالدا کنترل انسان؟
مخارجلر! بئله گئتسه، اینان، جوت- جوت دوْغار فیللر
مخارج آتلی، آیلیقلار پیاده، یوْل یوْخوش، یاران
بو اوضاعین بیانیندا قالیب عاجز بوتون دیللر
بو خرجین عُهدهسیندن هئچ گَلَنمز یُوخسول- اَیلیقچی
مگر دیمدیکلریندن یاغدیرا مینلیک،ابابیللر
تعجب ائتمه گر من سالمیرام سس، ائتمیرم ناله
منیم بختیم ائله یاتمیش، اوْیالدانماز صرافیللر


text:
بیر مای بایرامی،
ایران فهله و زحمتکشلرینین شعارلاری
بو یازی 70 ایل اول بیر مای بایرامی ایله باغلی س.ج.پیشه وری¬نین آژیر قزئتینده نشر اولونموش یازیسیدیر.
بو گون بیر مای گونودور. دونیانین هاراسیندا کی، تشکیلاتلانمیش بیر زحمتکش و فهله وارسا، هارادا کی، فهله اؤزونو صینیفی شخصیت کیمی تانیییبسا، ایشینی بوراخاراق بو گونو بایرام ائدیر. او، بو گونده بیرلیک و همرایلیک نمایش ائتدیریر.
بیر مای بایرامی شنلیک و ایلهنجه اوچون دئییل، بو گون ایلهنمک اوچون بایرام ائدیلمیر. بو گون بیر مبارزه بایرامیدیر. بو گون ائله بیر بایرامدیر کی، فهله صینیفی بو واسیطه ایله اؤز گوجونو و قدرتینی سیناییر. او، اؤز شعارلارینی بوتون زحمتکشلره چاتدیرماق ایسته ییر و اونلارین هر بیری¬سینی مبارزهیه سسلییر. بو جهتدن بیر مای عموم زحمتکشلرین سیاسی مانئور گونودور.
۷۵ ایلدهن آرتیقدیر کی، دونیا زحمتکشلری طرفیندن بو بایرام قئید ائدیلیر. چئشیدلی شرایطلردن آسیلی اولمایاراق دونیانین قاباقجیل و دئموکراتیک اؤلکهلرینده بو گون بایرام ائدیلیر. حتی، بیر چوخ اؤلکهلرده همین گونده مناقیشه نتیجهسینده مختلیف نؤو حادثهلر باش وئریر، او جملهدن حبسه سالینانلار، سورگونه گؤندریلهنلر و جانینی فدا ائدنلر ده چوخ اولور.
۲۵ ایلدیر کی، ایران زحمتکشلری ده بو بؤیوک و دونیه وی بایرامی قئید ائدیرلر. ۱۲۹۹-جو ه،ش(گونش) ایلینده بو گون ایله باغلی تهراندا عظمتلی نمایش کئچیریلدی. فهلهلر سیپهسالار مسجیدینده چوخ جدی چیخیشلار تشکیل ائدرک، اؤز ایستک و آرزولاری اولان «سکّیز ساعت ایش واختی» و «مشروطه آنایاساسینین(کونستیتوسیا)» قورونماسینی اساس طلب کیمی ایرلی سوردولر. بو تاریخدن باشلایاراق هر ایل حتی، پهلوی رژیمی دؤورونون قارانلیق و قورخولو گونلرینده بئله ایران زحمتکشلری طرفیندن بو گون بایرام کیمی قئید اولونوردو. مختاری پولیسی(زندانین رئیسی- ی-ن) بو گونو خصوصی گون کیمی اؤز تقویم دفترینده قئید ائتمیشدی. او، بیلیردی کی، بو گون سیاسی اوو گونودور. او، تجروبه اساسیندا آنلامیشدی کی، نه یین باهاسینا اولورسا-اولسون فهلهلر بیر مای گونونو قئید ائتمکله یاناشی، هم ده نمایش و کوچه یوروشلری تشکیل ائدجکلر. بئلهلیکله ده بو نماییش بیر قروپ اینسانی تلهیه سالماق اوچون پولیسه ایمکان یاراداجاق.
اگر سیاسی ادارهیه(پولیسه) مراجعت ائدیلرسه، توتولانلارین اکثریتی همین گونه و یا بیر نئچه گون اوندان سونرایا تصاد ائدیلدی یی معلوم اولاجاق.
بوتون تضییق و اشکنجهلره باخمایاراق، زحمتکش و آزادلیق سئورلر اینسانلار طرفیندن بیر مای بایرامی قصر-قاجار حبسخاناسیندا دا قئید اولونوردو. اونلار همین گون زیندان مأمورلاری قارشیسیندا اؤز طلبلرینی ایره لی سوروردولر. دونیا زحمتکشلری اوچون بو گونو بایرام کیمی قئید ائتمهیه چوخلو بهانهلر مؤوجوددور.
دونیا زحمتکشلری فاشیزم علیهینه مبارزهده قالیب گلمیشلر. ایتالیا زحمتکشلری آزادلیق دوشمهنی اولان موسولینینی اعدام ائتمکله آزدلیغا دوغرو ایلک آدیمی آتمیشلار. بئله¬لیکله، اونلار زیندانلاردا قانیچن فاشیزیمین قولدورلارینین اشکنجهسی آلتیندا اولان مینلرله مبارز فهله و فداکار سوسیالیستلرین انتقامینی آلمیشلار. بو گون ایتالیانین مرکزینده عظمتلی سووئت دؤولتینین بایراغی دالغالانیر. بو قیرمیزی بایراغین اوزرینده فهله-کندلی بیرلیگینین رمزی اولان اوراق و چکیج علامتلری زحمتکشلرین حقوقلارینی تاپدالایان آزادلیق دوشمهنلرینین گؤزلرینی قاماشدیریر.
کئچن ایل اینگیلتره و سووئتدن باشقا بوتون آوروپا اؤلکهلری فاشیزم بایراغی آلتینا کئچدی. او اؤلکهلرین فهلهلری قارانلیقدا، یئر آلتیندا، زاوودلاردا ایشلیرکن یئنه ده بو گونو قئید ائدیردیلر. آرتیق بو گون بو اؤلکهلر تمامی ایله فاشیزم ظلموندن آزاد اولموشلار. آوروپانین هر یئرینده فهله صینیفین گوجو چوخالمیش، اینکیشاف ائتمیش، بیرلیگی محکملنمیش و بوتون زحمتکئش صینیفلرینی اؤز بایراغی آلتینا آلمیشدیر.
حقیقتاَ بو ایل بیر مای بایرامی آردیچیل و مختلف غلبه شنلیکلری ایله قاریشاراق، دونیا زحمتکشلرین حسلرینی ریقّته گتیرمیش و جوشدورموشدور.
دونیا فهلهلرینین شعارلاری صلحو برقرار ائتمک، فاشیزمین بوتون ایزلرینی سیلمک، دیکتاتورلوغا و ظلمه سون قویماقدان عبارتدیر.
بیز ایران زحمتکشلری ده سئوینیریک کی، آزادلیق بخش ائدن دونیا فهله صینفیله همیشه اولدوغو کیمی امکداشلیق ائدرک، بو دونیه وی بؤیوک بایرامدا همرایلیک گؤسترمکله، اونلارین آغیر مبارزهسینه قاتیلیریق.
یوخاریدا قئید ائتدیگیمیز کیمی مای بایرامی باشقا شنلیکلرله فرقله¬نیر. بو گون مبارزه گونودور. سیناق و سیاسی مانئور گونودور. بیرلیک و همرایلیگین تمهلی قویولان گوندور. بو گون حاکم و ظلمکار صینیفه «آیاغینی فهله آیاققابیسیندان چیخارتمالیسان! اونون قارشیسیندا باش ایمهلیسهن! اونلارین طلبلرینی یئرینه یئتیرمهلیسهن!» - دئییلهن گوندور.
بو بایرامدا بیزیم شعارلاریمیز آچیق و آیدیندیر.
۱- بیز ظلمون، عدالتسیزلیگین کؤکونو کسمک ایسته ییریک!
۲- کونستیتوسیا و آزادلیق پرینسیپلری تأمین اولمالیدیر. دئمکراتیا رژیمی- قلم آزادلیغی- دیل آزادلیغی- جمعیت آزادلیغی- وجدان آزادلیغی- عقیده و مسلک آزادلیغی شعارلاری تمامی ایله برپا اولونمالیدیر! ۳
- دیکتاتور دؤورونون یاراماز(منهوس) قانونلاری، خصوصیله ملی شورا مجلیسلرینده کونستیتوسیا علیهینه چیخاریلان قانونلار لغو اولونمالیدیر! داور و مختارینین قارا قانون(آلدادیجی تهلوکه سیزیلیگی قوروماق و حقیقت ده آزادلیغی بوغماق اوچون چیخاریلان قانون) تئزلیکله لغو اولونمالیدیر.
دوغوردان دا، دئموکراتیا و آزادلیق ادعاسیندا اولان اؤلکه اوچون ۱۳۱۰ ایلده چیخاریلان قارا قانونون هله ده لغو اولونماماسی بیابیرچیلیقدیر.
بو گون بوتون دونیادا ان رادیکال سول پارتیالار دؤولت کوالیسیاسیندا اشتراک ائدیرلر. اما بیزیم اؤلکهده مختاری قانونو پارتیا و جمعیتلرین اولماسینی جنایت سایاراق، گویا کی، اؤلکهنین امنیتینه تهلوکه دیر دئیه¬رک، سیاسی فعالیتله مشغول اولانلاری اعدام و عؤمورلوک حبس ائتمکله قورخودور.
بیز بوتون دونیایا اعلان ائدیریک کی، اؤلکهمیزده آزادلیق و دئموکراتیادان اثر-علامت یوخدور. اگر بیزیم حاکملریمیزین اللرینه کیچیک بیر فرصت دوشرسه، بوتون آزادلیق¬سئور اینسانلاری محو ائدرلر. اجتماعیتده آزادلیق اوچون مبارزه ائدن یالنیز فهله و زحمتکش صینیفیدیر. لاکین حاکم صینیف، خصوصیله صاحبکارلار آزادلیغی تاپدالاماق و زحمتکشلر تشکیلاتلارینی داغیتماق اوچون قانلی جنایتلر تؤردمیشلر. فهلهنین شعاری ایشسیزلیگی آرادان قالدیرماق و فهلهلری سغورتا(بیمه) ائتمکدیر. بیزیم شعاریمیز معاشین آزالتماسینا و ایش ساعتینین آرتیریرماسینا قارشی جدی مبارزه آپارماق اولاجاق. بیر داها تکرار ائدیریک- آنجاق و آنجاق بیرلیک و همرایلیک نتیجهسینده بونلاری الده ائتمک اولار. دئمهلی، بو ایل بیر مای بایرامینین اساس هدفی بیرلیگه و همرایلیگه نایل اولماقدیر. قولدور دستهلرینی فهله تشکیلاتلاریندان اوزاقلاشدیرماق لازیمدیر. تعجیلی صورتده ایکی اوزلو، فتنه کار عنصرلر فهله تشکیلاتلاریندان چیخاریلمالیدیر. غلبه آزادلیق جبههسیلهدیر. دونیانین بوتون آزادلیق¬سئور اینسانلارینین سؤیکهنهسی یئر زحمتکشلر صینیفیدیر.
یاشاسین دونیا فهلهلرینین بیرلیگی!
سید جعفر پیشه وری - آژیر قزئتی. ۱۱ اوردیبئهئش ۱۳۲۴( ۱. مای. ۱۹۴۵)


text:
`آذربایجان مدنیت و توریزم ناظیرلیگی` نتیجهلر
خبرلر [3162]
- ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
- فرانسانین باکی ایشگۆدری باخانلیغا چاغریلدی
- آذربایجاندان فرانسایا تپکی
- ناخچیوانین گؤمروک کمیتهسی لغو ائدیلدی
- اردوغان: تورکیه، بوتون گؤزللیکلری اؤزونده توپلامیش بیر خزانهیه صاحب
- چاووشاوغلو، بایراموولا تلفندا دانیشدی
- آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آلبانی سفری
- ایراندا ایران اینترنشنال تلویزیونونا ایشلهدیگی ادعا ائدیلهن بیر نفر گؤزآلتینا آلیندی
- ایکی آتاک هلیکوپتری داها فیلیپینه تحویل وئریلدی
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنی انشا ائدنه قدر موباریزه داوام ائدهجک
- آکار: ۳۲۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
- پاشینیان، کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی بیلدیریسینی ایمضالامادی
- مولود چاووش اوغلو بمت مدنیت لر اتفاقینین 9-جو قلوبال فوروموندا ایشتیراک ائدیر
- مولود چاووش اوغلو مراکش-ده سفردهدیر
- مولود چاووش اوغلو صاباح مراکشه سفر ائدهجک
- ایراندا ۲ گوونلیک گؤرهولیسی اؤلدورولدو
- آذربایجان فرانسایا اعتراض یازیسی وئردی
- فائو: قلوبال گوبره چاتیشمازلیغی 2023-جو ایله قدر داوام ائدهجک
- آذربایجان: فرانسا سناسیندا قبول ائدیلن قراری شدتله رد ائدیریک
- آذربایجاندا ایرانا جاسوسلوق ائدن ۵ نفر گؤزآلتینا آلیندی
- آذربایجان مودافعه ناظیرلیگی: دوشمنین 550 نفردن آرتیق ایتکیسی وار
- تورکیه-نین میللی مودافعه ناظیرلیگی آذربایجانا دستک اوچون ویدئو حاضیرلاییب
- نمرود داغی
- تورکیهنین گوونلی توریزم پروگرامی
- ائرمنی لرین قاراباغ-دا مدنیت قتل عامی
- اتنوسپور مدنیت فستیوالی سونا چاتدی
- اویقارلیغین دوغوم یئری: مزوپوتامیا
- تورک اژهسی
- میللی مودافعه ناظیرلیگی باکی-دا کئچیریلهجک ظفر پارادی ایله باغلی پایلاشیم ائدیب
- میللی ساوونما ناظیرلیگی چاناققالا ظفرینین ایلدؤنومو موناسیبتیله ویدئو پایلاشیب
- میللی مودافعه ناظیرلیگی"باریش چشمهسی" عملیاتینین بیرینجی ایلدؤنومو ایله باغلی ویدئوحاضیرلاییب
- آذربایجان گوندمی
- کیچیکدن بؤیویه هر کسین ماراغیندا اولان "تکنوفست آذربایجان"ین ایلک گونوندن گؤرونتولر
- "هر زامان قارداشلاریمیزین یانینداییق"
- محتشم آذربایجان رقصی
- خوجالی قتلعامی آنیلدی
- بایراغینا جانیم قوربان آذربایجان...
- آذربایجان اوردوسونون ایرلیلییشی داوام ائدیر
- اردوغان آذربایجاندا
- آذربایجاندا بیر اوخول
- ایسکی و ترمال توریزم مرکزی ارضوروم
- تورکیهنین گؤزللیکلری
- تورکیهنین توریزم گلیرلری یوزده 12.3 آرتدی
- تکنوفست آذربایجاندان گؤرونتولر
- آذربایجانا سلام اولسون!
- آذربایجان جمهوریتینده قاراباغ شهیدلرینی آنما یوروشو
- تورکیه-آذربایجان قارداشلیق آنیدی
- خوجالی سوی قیریمی
- تراختور و طرفدارلاری تاریخ یازدی
- تراختور و طرفدارلاری تاریخ یازدی
- تراختور و طرفدارلاری تاریخ یازدی
- قیش میوه و سبزه لری
- تراختور تیمی و طرفدارلاری تاریخ یازدی
- تورکیه گؤیتورک 1 اویوسونو گؤیه فیرلاددی
- باش قرارگاه آرشیولرینده مصطفی کمال آتاتورک و بؤیوک سالدیری
- 15 ژوئیه دموکراسی ظفری و شهیدلری آنما گونو


text:
تبریز طلبهلری آراسیندا اجتماعی تعهدین دورومو
سحر قیاسی
تبریز طلبهلری آراسیندا اجتماعی تعهدین دورومو
(بیر آراشدیرمانین قیسا نتیجهسی)
سحر قیاسی
اؤنسؤز
اینسان داورانیشلاری اوزره تدقیق و بو داورانیشلاری گوجلندیریب یاخود دهییشیلمهسینه سبب اولان فاکتلاری تانیماق، اینسان داورانیشلاری اوزره تدقیق آپاران آراشدیرماجیلاری دوشوندورن موضوعلاردان بیریدیر. بو تدقیقلرین نتیجهلری ایسه اینسان داورانیشلارینین خصوصی بیر یؤنده ثابیت قالماسی یا دهییشیلمهسینی ایستهین شخصلرین طرفیندن ماراقلا قارشیلانیبدیر. پیسیخولوژی، اجتماعی پیسیخولوژی و خصوصی ایله سوسیولوژی متخصصوصلرینین دقتینی چکن قاوراملاردان بیری «تعهد» (commitement) موضوعسودور.
شوبههسیز اجتماعی بیر سیستئمین اجزاسینینهارمونیاسی آنلامیندا اولان اجتماعی انتظام، ایدهال بیر جمعیتین اهمیتلی خصوصیتلریندندیر. تعهدایسه هر جمعیتده اهمیتلی رول اوینایان و دیگر مسئلهلرین یارانماسینا سبب اولان بیرلیک، انتظام و تانینمیش پرنسیپلری یارادان بیر فاکتدیر.
جمعیت ایچینده یارانان تعهد، اینسانلاری اجتماعی اونسییته دوغرو آپاران عامیل؛ عکسینهایسه اجتماعی مسئولیتلره و اجتماعی روللارا لاقئیدجهسینه یاناشماق و تعهدسیزلیک، حیاتین اساس تمللرینی ضعیفلشدیرن فاکتلاردیر. میثال اوچون: اجتماعی قوروملارین اَن اساسی اولان عاییله قورومونداکی نورما و دهیرلرین آتا، آنا و ائولادلار طرفیندن قارشیلیقلی ساخلانیلماسی، عاییلهنی صمیمیو محبتله دولو بیر اورتاما گتیریب چیخارا بیلر؛ عکس وضعیتده، بیر چوخ آونورمال و جمعیتده حاکیم اولان دهیرلردن اوزاق، داورانیشلارا سبب اولاجاقدیر.
بو موضوع حاققیندا (اجتماعی تعهد موضوعسو) تبریز شهرینین ایسلامیآزاد یونیورسیتئتینین طلبهلری ایچینده آپاریلان تدقیق، «طلبهلر آراسیندا اجتماعی تعهدی تاثیر آلتینا آلان فاکتلار نهدیر؟» سورغوسونا جاواب تاپماق مقصدیله اولوبدور. بو تدقیقده فایدالاندیغیمیز مئتود سورغو انکئتلری واسیطهسیله معلومات ییغماق اولوبدور.
آرالاریندا تدقیق آپاریلانلارین سایی ۴۰۰ نفر تبریز ایسلامیدانیشگاهینین طلبهلریندن و تحصیل ایللری ایسه ۱۳۸۹دان ۱۳۹۰ قدهر اولوبدور. بو ۴۰۰ نفرین ۲۱۷ نفری(۵۵ فاییزی) کیشی و ۱۸۰ نفری(۴۵ فاییزی)ایسه قادین اولموشدور. همن ساییدان ۳۲۷ نفر (۸۲ فاییزی) سوبای، ۷۳ نفری (۱۸ فاییزی) ایسه ائولیایدیلر. جاواب وئرنلرین ۲ فاییزی بو سورغویا جاواب وئرمهمیشدیر.
تدقیقین قیسا نتیجهلری:
وئریلن جاوابلارا دایاناراق:
۱- اجتماعی تعهد کیشیلر و قادینلار آراسیندا معنالی شکیلده فرقلیدیر. بئله کی، اجتماعی تعهد کیشیلرده قادینلارا نیسبت داها چوخدور.
۲- یاش و اجتماعی تعهد آراسیندا معنالی بیر ایلیشکی وار؛ آنجاق ایکی فاکتین آراسیندا اولان همن ایلیشکی، ضعیف شکیلدهدیر.
۳- ائولی و سوبای اولوب اولماماغی اجتماعی تعهد بارهده اهمیتلی بیر فاکت حئساب ائتمک اولماز.
۴- ایش صاحیبی اولوب اولماماغی اجتماعی تعهد بارهده اهمیتلی بیر فاکت حئساب ائتمک اولماز.
۵- موختلیف دانشکدهلر آراسیندا طب طلبهلری اَن آز و تئخنیک طلبهلری ان چوخ اجتماعی تعهده صاحیبدیرلر.
۶- عاییله گلیرینین میقداری اجتماعی تعهد ایله معنالی ایلیشکیسی یوخدور.
۷- فرقلی اجتماعی صینیفلره منسوب اولماق، اجتماعی تعهد ایله علاقهدار بیر وضعیتده دئییل.
۸- اجتماعی صینیف و اجتماعی تعهد آراسیندا معنالی بیر ایلیشکی یوخدور.
۹- اجتماعی راضیلیق ایله اجتماعی تعهد آراسیندا معنالی ایلیشکی وار. بئله کی آرتیق رضایتی اولان طلبهلرین اجتماعی تعهدی ده یوکسکدیر.
تدقیقین نتیجهلری اساسیندا، سورغولارا جاواب وئرن طلبهلرین ۲۵ فاییزی آراسیندا اجتماعی تعهد، جینسییته، یاشا، دانشکدهیه و اجتماعی راضیلیق فاکتلارینا باغلیدیر و ۷۵ فاییزی آراسیندا باشقا سببلر رول اویناییر.
تکلیفلریمیز:
تدقیقین هدفلری و طلبهلر ایچینده اجتماعی تعهد حاقدا، اجتماعی فاکتلار واسیطهسی ایله الده ائتدیگیمیز نتیجهلره دایاناراق آشاغیدا گئدنلری تکلیف ائدیریک:
۱- اؤلکهنین گلهجگینی یارادان طلبهلر ایچینده اولان اجتماعی تعهدین اینکیشافی دولت پراقراملاریندان اولمالیدیر. طلبهلر ایچینده اجتماعی تعهدین اولماماسی اؤلکهده بیر چوخ ضرر و زیانین یارانماسینا سبب اولا بیلر. همن تدقیقده بعضی نمونهلریندن صؤحبت گئدن، نفوس ایچینده تعهدین آرتماسینا سبب اولان فاکتلارین آنالیزی اهمیتلیدیر.
۲- بو تدقیقین الده ائتدیگی نتیجهلریندن بیری، اجتماعی تعهدین میقدارینین فرقلی دانشکدهلر اعتباریله فرقلی اولماسیدیر. همن عامیل، اؤلکهنین گلهجگینه زیان وئریجی اولا بیلر. چونکی، اؤلکهنین اینکیشاف یروسئسینه بوتون تخصصوصلر لازیمودور. بعضی تخصصوصلرین (طب) طلبهلرینده چوخ ضعیف اولان اجتماعی تعهد همن اینکیشافا مانعلر تؤرهده بیلر.
۳- طلبهلرین ناراضیلیقلارینا سبب اولان فآکتیورلاردان بیری، هدف و هدفه چاتان یوللارین آراسیندا اولان فاصیلهدیر. همن پرابلئم اجتماعی تعهدین آرادان گئتمهسینه سبب اولور. تدقیقده اولان اجتماعی راضیلیق و اجتماعی تعهد آراسیندا اولان ایلیشکی، همن پرابلئمین اهمیتینی تصدیقلهییر. بئلهلیکله، طلبهلرین هدفلرینی اقتصادی و ایش ایمکانلاری ایله یاخینلادان، مدنیت بؤلومونون چالیشمالارینین اَن اهمیتلی پارچاسیدیر. اما هدفلرین ایش بازاری ایله آیریلیغی طلبهلر ایچینده ناراضیلیق و تعهدسیزلیگه سبب اولاجاقدیر.
۴- تدقیقده الده ائتدیگیمیز دیگر نتیجهلردن، طلبهلر ایچینده اجتماعی راضیلیغین اجتماعی تعهدده اولان تاثیریدی. همن سببدن اجتماعی راضیلیغین اینکیشافی، اجتماعی تعهدین اینکیشافینا دا سبب اولاجاقدیر.
۵- موضوعنون مورککبلیگینی و نئچه یؤنلوگونو نظرده آلاراق، گلهجک تدقیقلرده فرقلی مئتودلار، خصوصی ایله ده دانیشیق و موشاهیده کیمیکیفی مئتودلاردان فایدالانماق تکلیف اولونور.


text:
107662
23 February 2022
قاراشسیز دؤولتلر آرقالاشیغینا آغضا یورتلارینگ آراسیندا اینگ آرزان بنزین ساتیلیان یورت تورکمنستان بوُلدی.
تورکمنستاندا بریلیأن اینگ آز آیلیق بیلن 700 لیتر بنزین آلیپ بوُلیار.
ایکینجی اوُرنا ایه بوُلان آذربایجان دا شوُل آیلیق بیلن 300 لیتر بنزین آلیپ بوُلیار.
قازاغیستاندا اینگ پِس بریلیأن آیلیق بیلن 295 لیتر بنزین آلیپ بوُلیار.
روسیادا بو موقدار 272 لیتر، بلاروس دا 217، ارمنیستان دا 195، مولداوی دا 147، اؤزبکستان دا 69، تأجیکستان دا 40 و قیرغیزستان دا بوُلسا 30 لیتر.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
دگیشلی یازغیلار
سیزینگ نظرینگیز


text:
آذربایجان بایراغی
آذربايجان جومهوریتینين بايراغی — آذربایجان جومهوریتینين رسمی سمبوللاریندان (میلی مارش و نیشان ایله بيرليکده) بيریدیر. بايراق ايلک دفعه ۹ نووامبر ۱۹۱۸-جی ایلده آذربايجان خالق جومهوریتی ناظيرلر شوراسی طرفيندن تصویب اوْلونموشدور. ۵ فئوریه ۱۹۹۱-جی ايلده بايراق همين ايل ایستیقلالینی اعلان ائدن آذربايجان جومهوریتینين شوراسی طرفيندن تصديق ائديلميشدير. آذربایجان جومهوریتینين بایراغی یۇخاریدان ترتیب ایله گؤی، قیرمیزی، و یاشیل رنگلری و اوْرتاسیندا بیر آی و ۸ بۇجاقلی بیر اۇلدوزدان تشکیل اوْلوبدور.


text:
۱۹۰۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۰۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ اوْکتوبر - لئو تولستوی نوبل ادبیات جاییزهسیندن ایمتیناع ائتمیشدیر.
- ۳ اوْکتوبر - عومومی اساواس سیقنالی قبول ائدیلمیشدیر.
- ۲۳ آوریل - روسیهده تزار ایکینجی نیکولای اساس یاسالار اوْلاراق آنایاسانی اعلان ائتدی.
- ۲ آقوست - پورتوقالیادا پورتوفوتبول کلوبو قورولموشدور.
- ۱۵ آقوست - آذربایجان معلملرینین بیر قورولتايی کئچیریلمیشدیر.
- ۱ نوْوامبر - فیوضات ژۇرنالینین ایلک سایی چاپدان چێخمیشدیر.


text:
رادیو سسی ایله یاشایانلارین چوخونا خانیم داداشزادهنین ایستی سسی و عایله (خانواده ) آدلی رادیو پروگرامینین دوغمالیغی وارایدی.
«خانواده» برنامهسی هر سحر تقریبا ساهات اون رادهلرینده خانیم پروین داداشزادهنین سسی ایله تبریز رادیوسوندان سسلندیریلیب ائولره قوناق اولاردی.
خانیم داداشزاده ۱۳۴۴- ونجو گونش ایلیندن دئمک ۱۴ یاشیندان امکلی اولانا قدر تبریز رادیوسوندا وئریلیش آپارماغا باشلادی.
امکلی اولاندان سونرا یئنیدن رادیویا قاییتماسینی ایستهسهلرده راضیلیق وئرمهییب.
«ایستیرم مندن قالان قاباقکی ذهنیتلر دَییشیلمهسین». دئدی…
بو یوردوموزدا هر سحریمیزه بیر آجی خبر اولدوغو کیمی بو گون ایسه بو دَیرلی و قدیمی امکداشیمیزی ایتیرمک خبری چوخ اوزدو منی…
یئری اوچماق اولسون…
کبری میرحسینی/ائل بیلیمی


text:
بایراقدار اوچاری 15-نجی ایول اۆچین اوچدی
بایراقدار آقینجی اوچارمانسیز اوچاری 15-نجی ایول اۆچین اوچدی
بایراقدار آقینجی اوچاری دۆین گیجه، 15-نجی ایول دموکراسی و میللی جبیسلیک گۆنۆنینگ حاطیراسی اۆچین اوچدی.
بایراقدارینگ توییتر حاسابیندا حابار بیلن باغلانشیقلی شیله یازیلدی:
"بایراقدار آقینجی اس- 1، چاناق قالانینگ ساروس آیلاغینداقی اوچوشیندا 15-نجی ایولینگ حاطیراسیندا گؤک یۆزۆنده 15 یازدی و هیلال چیزدی"
بایراقدار تاراپیندان یرلی و میللی مۆمکینچیلیکلر بیلن اؤسدۆریلن بایراقدار آقینجی هۆجۆمچی اوچارمانسیز اوچاری گچن هپده 38 مۆنگ 39 فوت (11 مۆنگ 594 متر) یوُقاری چیقیپ 25 ساغات 46 داقیقا اوچوپدی و تۆرکیأنینگ هوُواچیلیق پوداغیندا رکورد قوُیوپدی.
دِگیشلی حابارلار
محمت زاهد سوُباجی: تۆرکیه دۆنیأدأکی دۆرلی گؤزیِتیملره یر ایهچیلیگینی ادیأر
ت. ر. ت نینگ باشلیغی، تۆرکیأنینگ حاص عادالاتلی بیر دۆنیأ اۆچین ایش آلیپ باریاندیغینا اۆنس چکدی
أردوُغان ادی راما-نی قابول اتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان آلبانیانینگ باش وزیری ادی راما-نی قابول اتدی
فخرالدین آلتون: دۆنیأ تۆرکیأنی دورنوقلاشدیریجی گۆیچ حؤکمۆنده قابول ادیأر
آلتون "یوردومیز بیلن بیرلیکده بؤلگأمیزدن باشلاپ دۆنیأنینگ هر یرینه دموکراسی، اؤسۆش، پاراحاتچیلیق و آبادانچیلیق گتیرمه ک ایسله یأریس" دیدی


text:
آرچورا
آرچورا - تۆرک و چۇواش میفوْلوْژیسینده مئشه جینی. آرچورای (آرچوری، آرسوری، آرچوری) اوْلاراق دا دئيیلر. مئشهلرده ياشايان شیطان، کؤتوجول وارلیق. اۇزون ساچلی، قارا گؤرونوشلو، بۆتون بدنی تۆکلرله اؤرتولودور. ایکیسی قاباقدا ایکیسی آرخادا دؤرد گؤزو وار. اۆچ قوْلو و اۆچ آياغی واردیر. ساچلاری يئره ديَهجک قدر اۇزوندور. اؤلدورمز، آمّا اینسانا بدنله ضرر وئرر. کیشی و يا قادین نوْعلری واردیر. بۇ آکتیوین راحتلیغینی پوْزماق تهلوکهلیدیر. قۇربان ایستر. اینسانلاری قیدیقلایاراق اؤلدوردويو ادعالاری دا واردیر. قێرمیزی گؤزلودور. گئجه آت بئلینده گزمهيی سئور. گئجهلری سۇ ساحلینده ساچ دارايان قێزلار طرفیندن سێخلیقلا گؤرولور. ایستهدیگی شکله "کابولگار" (فوْرما ديَیشدیرر). گؤز آچیب قاپايانا قدر آغساققاللی بیر آدام، يايینبالیغی، قۇش، کئچی وس. اوْلا بیلر. قهقههلر آتاراق و يۇمروق ساخلاماسی کیمی دانیشاراق اینسانلاری چاغیریر. بۇ سسه دؤنوب باخان اوْلسا اوْ آداما ضرر وئرر. اوْنون قێر ساققاللی بیر قوْجا و يا ياراشیقلی بیر گنج قێلیغیندا اوْلدوغونا اینانیلماقدادیر. بعضا اۆچ الی، اۆچ آياغی و اۆچ گؤزو واردیر: بیری قاباقدا، ایکیسی آرخادا. مئشه ده قهقهه چکر و تۇتدوغو اینسانلارین دیشلرینی چکر. چۇواشلارین اینانجلارینا گؤره مئشه رۇحو دئيیلن شیطانی بیر وارلیقدیر.
پااسوْنئن سؤزلویونده اۇزون بوْيو، يئره ديَهجک قدر اۇزون ساچلاری شکلینده تعیین اوْلونار. ایری، اۇزون و يئللنن سینهلرینی چیگینلری اۆزریندن گئریيه دوْغرو تعیین ائدر. آنجاق کیشی گؤرونوشونده ده تصور ائدیلیر. اێنانجلارا گؤره بۇ رۇح اینسانی کئچدی، بدنینه ضرر وئرر.
آرچورا، چۇواش اینانجلاریندا مسیحیتین قبولوندان سوْنرا پیس بیر رۇح اوْلاراق قبول ائدیلمهيه باشلانمیشدیر. اوْوون اۇغورلو کئچیب کئچمهمهسی اوْنون الینده ایدی. مئشه ده اوْنو ناراحات ائدیجی بیر سسله بیر-بیرلرینی چاغیرانلارین عاغیلیندا تۇتار، سوْنرا تۇتوب قیدیقلایاراق اؤلدورردی. قۇربان ایستهين بۇ وارلیغی ناراحات ائتمک تهلوکهلی اوْلاردی. آت بئلینده گزمکدن خوْشلايان بۇ وارلیغا بعضا سۇ کنارلاریندا دا راستلانیلیردی. ديَیشنلیک بئجریسیيله ایستهدیگینده آغ ساققاللی آدام، ایستهدیگینده بالینا اوْلا بیلن بۇ وارلیق گؤز آچیب قاپايینجايا قدر بیر چوْخ اوْبيئکته دؤنوشه بیلیردی. ان چوْخ خوْشلاندیغی ایسه يۇمروق سسینه بنزهين سسیيله اۆرپردیجی بیر قهقهه آتاراق اینسانلاری چاغیرماق. اگر بیری دؤنوب باخارسا بۇ سسه، اوْنا ضرر وئرر. زامانسیز اؤلنلرین و يا اجلی ايله اؤلمهيَنلرین رۇحلارینین اؤلدوکدن سوْنرا آرچوری يه چئوریلدیگینه اینانیلار.
ائتیموْلوْژی[دَییشدیر]
(آر/ائر/ار) کؤکوندن تؤرهمیشدیر. بۇ کؤکده؛ گئریده اوْلان، گؤرونمهين معناسی واردیر. چۇرا قیسیمی ایسه اسکیکلیک، ياریملیک معنالاری وئرر. چوْر آنلايیشیيلا دا علاقه داردیر.
بیرده باخین[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Arçura»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
- Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi
- Mифoлorичeckий cлoBapb/Гл. peд. MeлeTиHckий E.M. - M.: CoBeTckaя эHциkлoпeдия, 1990 r.- 672 c.
- Mифы HapoдoB Mиpa/пoд peд. TokapeBa C. A. - M., CoBeTckaя эHциkлoпeдия, 1992 r. - T.2 - 719 c.


text:
ایگیت ، میللیتچی گنجلر!
ایرقچی -ایشغالچی رئژیم، سوردوغو قانلی حاکمیتینین ان آغیر گونلرین یاشاییر، ایچ و بین الملل جامعه ده مشروعییتینی تمامی ایله ایتیرمیش ، و ایشغالچی سیاست لرینی دوام ائتدیرمه سی اوچون، هر طورلو چیرکین حرکته ال آتماسی ممکوندور.
آرتیق بوتون میللتلر وحتی فارس میللتینین بیر چوخو بو سیستم ایله اولماز، و قورتولوش اوچون چوزوم آراییشیندادیرلار.
یئرتیجی حاکمیت، بوتون ایمکانلارین سفر بر ائده ره ک بونفرت و اوزگورلوک حس و ایسته یی آزالتماق و یا گئچیجی اولاراق باشقا یونلره چکمک اوچون میللت لرین آراسیندا اختلاف یاراداراق، چالایشیر عمومی آیاخلانمالارین قارشیسینی آلسین، اونون اوچون بیر عده اوزلریندن اولان مامور و یا آلینمیش و یا ایللرجه ایرقچی سویلم لر ایله یئتیشدیردیغی شخص لری قولاناراق چیرکین ، ایرقچی و آغیزا آلینمایان سوزلر ایله تورک میللتینه قارشی کلیب حاضیرلایب و یایدیلار.
بعضی بیزیم گنجلرده بو چیرکین اهانته قارشیلیق، ایسته نیلمین سوزلر صرف ائتدیلر، گورونوکی رژیمین ایستگی، بیزیم استادیوم لاردا ، میللی حقلریمیزی ایستمک یئرینه حسسیاتا قاتیلاراق بوا یله شعارلار سس لندیرمک دیر.
و شبهه سیز بو طرز داورانیش و دوشونجه ،حرکته بویوک ضرر وئره بیلیر زیرا:
۱-میللی حرکت انسان حقوقونا دایالی ، بین الملل قانونلاری چرچیوه سینده حرکت ائدن مدرن و حقلی بیر داوادیر!
۲-بیز ایرقچیلیق و ایشغالا معروض قالمیش بیر میللت اولاراق، حرکتیمیزین تملی « پایه سی» انسانلاری برابر گوروب و برابر حقوقلولوغون ساوونماقدیر!
۳-میللی حرکت هئچ بیر میللته و او جمله ده، فارس میللتینه قارشی دئیل و اولمازدا، حرکت ایرقچی سیاست و ایدئولوژویا قارشیدی!
۴-استادیومدا رئژیمین پیلانلادیغینین ترسینه ایرقچی سیاست و رئژیمی هدف آلان شعارلار سس لندیره ره ک، دونیایا داوامیزین نه قده ر چاغداش و بولگه میزین گئله جه یی اوچون مستقیل آزربایجانین یارانماسینین فایدالی اولدوغونو گوسترمه لییک.
یاشاسین گونئی آزربایجان قورتولوش مجادیله سی!
قهر اولسون ایرقچی – ایشغالچی رئژیم
گونئی آزربایجان میللی یول تشکیلاتی
۲۸.۰۱.۲۰۲۰
۰۸.۱۱.۱۳۹۸


text:
● سایین حسین مسلمی یازیر:
سيزين گؤروشوز منه بير ايرانلى تورك اولاراق مباهات مايه سي دير. يالنيز بير شئى بو نئجه يازاقدا منيم اورگيمه ياپيشمير او دا نه كى سيزدن دولاييدير يوخ بير كلى مسئله دير [مسئله “نئجه یازاق: ایری (بزرگ) /أیری (کج)” باشلیقلی مطلبله باغلیدیر]:
من ايصفاهان اوستانيندان رحمتلي دكتر هياتين قوردوغو اورتوقرافى سمينارلاريينين ايكيسينه قاتيلديم. اوردا دا عزيز آذربايجانلى يازارلاريميز بو قناعته گلميشديلر كى يوموشاق گ يئرينه ي دن قوللانسينلار! و ايندى گؤرورك كى بو مسئله، يازماقى آسانلاشديرماييب چتينلشديرير! دئديگينيزه گؤره ايلن و أيلن كلمه لرينده بونو گؤروروك!
ان ياخشى سى بو دگيل كى قديم رسم الخط و لهجه سينه بو بير مورد ده وفالى قالاق! فريدن توركجه سينده أيرى، اگرى و ايري، ايررى تلفظ اولور منتها يوموشاق گ كيمين. نه دن بو گ يي ي يازماقدا اصرارلى ديرلر بيزيم حؤرمتلى آذربايجانلى دوستلاريميز حالبوكى اگر گ يازساق هئچ بير پروبلم يارانيلماز و كلمه نين اصالتين ده حفظ ائلر! توركيه و ايرانين آيرى بؤلگه لرينده اولان توركلر ايله ده علاقه ساخلار.
توركجه يي اؤز منطقه ميزه خلاصه ائتميك! بو ديل بير اوقيانوسدور!
منجه باشقا يئرلرين نظرلرى ده آلينمالى و اؤنم وئرمه لى! ساغ اولون!
____________________________
● ایواز طاها سایین مسلمینین جاوابیندا یازیر:
کیچیک ایستئثنالارلا هم قوزئیده، هم ده گونئیده اگری دئین چوخ آز دیر. داها اؤنملیسی، بو دیلین گراماتیکاسی وار، و رسمی دیلده بیر آکادئمیا اونونلا مشغول اولور، و “دگیل” سؤزونو “دئییل” کیمی تصدیق ائتمیشدیر. رسمی آذربایجان تورکجهسینده یوموشاق “گ” آرتیق “ی” کیمی یازیلیر. منجه بو گئنیشلیکده قوللانیم گئدیشینی قولاق آردینا ووراراق دیلین یازیلیشینی فریدنده کی بیر لهجهیه خلاصه ائتمک دوزگون اولمازدی. ألبته من تکلیف ائتدیییم “أ” مسئلهسی تکجه “أیری /ایری” پروبئلمینی چؤزمور، بیر چوخ یئرلرده یازییا آیدینلیق گتیریر.
دیققتینیزه گؤره چوخ ساغ اولون.
____________________________
سایین یاور مشیرفر یازیر:
● یازدیغلارینیزدان هممشه فایدالانیرام. اولورسا نئجه “رسمی” دیلده یازیپ پوزماقدان سؤز اچسانیز، چوخ گوزل اولار. من انگلیلتره نین برونل بیلیم یوردوندا دؤهتورلوق الماقا چالیشیرام و تئز و ارتیکل لری آنا دیلیمده اونجه یازیب، سونرادان انگلیس دیلینه یازماسینی دوشونورکن، بو حاقدا چوخلی یاردیما احتیاجیم اولدوغی دوشونورم. سیزدن خواهیش ائدیرم بو حاقدا منه بیراز بیلگی وئرینیز. آزربایجان تورکجه سینن نئجه بیر پی اچ دی تزی یازیم؟
____________________________
● سایین حمید قرائی یازیر:
«نه جالاق دیل، نه ده دیل تملچیلییی» مقالهنیزین «چاتیشمازلیغین گؤستریجیلری» بؤلومونون سونونجو پاراگرافیندا «باشدا دیل موهندیسلییی اولماقلا همین آشامانی آرخادا قویماغا الیمیزده ایمکان وار» یازمیشسیز.
منجه بو مقالهده یئر یئر تنقید ائتدییینیز و دیل موهندیسلییی کیمی سیاستلر بیر توپلومو هارایا قدهر گؤتورهجهیی و دوغرو تعبیرله باتدیراجاغیندان دولایی قوللاندیغینیز «دیل موهندیسلییی» قاورامینی دوغرو بولمورام. چونکو اصلینده بؤیله موهندیسلیکلر اینسانا توپلومو کونترول ائتمک، باسقی آلتینا قویماق آماجییلا قوللانان و بو یؤنتمی دیله گتیرمکدن بیله چکینمهیهن اسکی سووئتلر بیرلییی و کیمی اوچونجو دونیا_ گئرچکدن اوچونجو دونیا آدلاندیرابیلمهمیز صورتییله_ رژیملرینی آندیریر. بو قونو ایله ایلگیلی ماریو بارگاس یوسا The importance of Karl Popper آدلی مقالهسینده دهیینمیشدیر. بو مقاله ایراندا دا «فلسفه و جامعه و سیاست» باشلیقلی کیتابدا عزتالله فولادوندجه فارسجایا چئوریلمیشدیر. اوزون سؤزون قیساسی دیلده بیان مسألهسینه دویارلی اولدوغونوز و توپلوملار دهییشینجه آنلاملارین بیله دهییشمهسینین بیلینجینده اولدغونوز ایچین یالنیز بو مسألهنی خاطیرلاماق ایستهدیم.
Mario vargas Llosa- The importance of Karl Popper (1991
فولادوند، عزتالله، فلسفه و جامعه و سیاست، تهران، نشر ماهی، 1386
____________________________
● ایواز طاها سایین حمید قرائییه جاواب اولاراق یازیر:
پوپئر ایکی نؤوع ایجتیماعی موهندیسلیکدن آد چکیر: توملچی [کلیتگرا] و تیکلچی [جزئیگرا]. بیرینجی نؤوع ایستر ایستهمز توتالیتاریزمه گتیریب چیخاریر. آمما ایکینجی نؤوع قاچیلمازدیر، و تحصیل قدهر اؤنملیدیر. بوندان چکینمک تحصیل آلماقدان چکینمک کیمی آلینیر. دیققتینیزه گؤره چوخ ساغ اولون.
____________________________
● سایین آردیجیل یازیر:
سلام. ( پوزغون یازیما گورا باغیشلایین)
اونجه سیزدن اویرهندیییم بیلگیلر اوچون، سیزه سونسوز سایقیلاریمی بیلدیرمک ایسترم.
… سورغولاریم:
“نسبیت” و “مطلق” موضوعلارین “سوز” و “سوزجوک”لرله ایلیشگیسی اولا بیلرمی؟
اورنک: نئجهدیر! بابک قالاسیناجان قاچاناجاق اولسون اوننان وایناسی یورونهجگ اولسون!
ای تاری تک توتاناجاغیم سنسن!
واللاه منیم بابک قالاسیندان سووای قاچاناجاق یئریم یوخدور!
من بئله دوشونورمکی نسبیت باخیمیلا “ن” لا “ک” و “د” لا “گ” سسلری بیر اک اولاراق آرالاریندا ایلیشکی واردیر و مطلق دئمک اولمازکی بونلارین هانکیسی بیر اک اولاراق دوزگون یادا دوغرودو، بلکه “سوز”ون ایشدی موقعییتی ایجاب ائدیر هانکی اک اونا یاپیشدیریلسین.
اگر فرض ائلییک “قالا” ثابت دئییل و متغیردیر، سیزجه “بابک قالاسیناجان …” دوغرو آنلامی اولا بیلرمی! بیزلرده “ورگان” سوزون آرخا ایشلهدیریککی دورومو متغیر اولا، گاه ورگانی آچیریق سو اوندا آخسین گاهدا ورگانی باغلاییریق سو اوندا آخماسین.
بو قونویلا دانیشماغا ایلگیلی سوز چوخدور، منه چوخ اونملی سیزین نظرینیز “نسبیت” و “مطلق” موضولارنا “سوز و سوزجوک”لر بارهسینده بیلمکدیر.
سایقیلاریملا
[بو سایین دوستون ایشارةسی “نئجه یازاق: جان/ جن/ دک” باشلیقلی مطلبةدیر.]
____________________________
● Sayın Məmməd Gərgərli yazır
İranda köçürmə işi bir akademik sahə sayılmır. yanı kimsə öncədən bu hədəfləplanlanmış mutaliə və çalışmalar etmir. indi hər kəs türkçə iki dikləmə qulaq asır belə düşünür “Attila İlhan” ın filan şeirini çevirə bilər azərbaycan türkcəsinə! məncəbizdə fəlsəfi mutaliənin nə dərəcədə olduğu açıq aydındır və çıxan çevirmələr və köçürmələrdə onu göstərir. anlam(məfhum) u başqa dildə bəyan edib muxatəbə ana dildə olduğu kimi çatdırmaq çətin işdir, xususilə ədəbiyat və fəlsəfə sahəsində. ədəbiyat dediyimizdə biz idealisti birdünyadan danışırıq, düşüncəni çevirmək və başqa dildə ana dildəki kimi yaymaq ən çətin işlərdəndir və bunu hər kəs edə bilməz. o üzdən bu işə fəlsəfə və dil sahəsində akademik və planlanmış mutaliələr lazimdir. ana diləri bilmək lazim dir. biz zəhmətə düşmədən çevirmə sahəsində uğur qazana bilmərik və durumumuz elə bu olar. iranda bu gün yeni mütərccimlər vardılar fəlsəfə və ədəbiyat sahəsindəə, bəzən keçmişdəki tərcumələrdə nə qədər mütərcimin yalnışlıqlarını məlum edirlər və bu adamı şaşırdır. örnək olaraq “heqel” kimi düşünərin fenomenolohi ruh əsərini tərcumə edənlər elə əsasi yalnışlıqlar ediblərki heqelin fəlsəfəsini başqa cürə bizə tanıtdırıbdır! bu kiçik bir qonu deyil, insanlar o tərcumə vasitəsilə yetirilən düşüncə əsasında akademik yazqılar və təhqiqatlar edib fərqli olayları onla salıb çıxıb və teorik və əməli nəticələr əldəu! edirlər. söz düşüncə və onu toplumlarda yaymaqdan gedir! biz hala oxuyub yazmalıyıq və istanbulcadada fəlsəfi mevirmələri oxuyub düşünməliyik sonra tərcumə işinə əl qatmalıyıq.
[سایین گرگرلینین ایشارةسی “نئجه یازاق: سؤزلری دَییشدیرکمی؟” باشلیقلی یازییادیر.]


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېرانلار: آیهان میانالې، علیرضا فرشی
اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې
قابریئل قارسییا مارکئز (رۏمان) (آلتېنجې بؤلۆم)
حقیقت بیلدیڲیم هر شئیی اۏنا دانېشدېم. رۏزا کابارکاس هئچ نهیه تعجّۆبلنمَزدن دینمَزجه قولاق آسدې و إلهبیل، سۏن کی، باشا دۆشدۆ. «بو، مؤعجۆزه دیر، – اۏ دیللَندی. – من هر زامان دئمیشَم: قېسقانجلېق حقیقتدن چۏخ بیلیر». و رۏزا کابارکاس هئچ نهیی گیزلَتمَزدن هر شئیی اۏلدوغو کیمی دانېشدې. دۏغرودان دا، بو گئجهکی قارېشېقلېقدا اۏتاقدا یاتان قېزې بۆتۆنلۆک’له یاددان چېخاردېب. مۆشتریلردن بیری، اۆستهلیک، اؤلهنین وکیلی هامېنې یۏلا گتیریب، هر شئیی دۆزۆب-قۏشوب و قالماقال یاتانا قدر رۏزا کابارکاسې کارتاکسئنا دئ-ایندیازداکې هۏتئلده دینجَلمهڲه چاغېرېب. «اینان، – رۏزا کابارکاس دئدی، – بۆتۆن بو چاغېن ایچینده هر دقیقه سنی و قېزې دۆشۆنمۆشَم. سېراغاگۆن گلَن کیمی ایلک اؤنجه سنه زنگ ووردوم، آنجاق هئچ کیم یانېـلامادې. قېز ایسه هَمَن گلدی، آنجاق إله دَهشَتلی گؤرکَمده ایدی، اۏنو سَندَن اؤترۆ چیمیزدیردیم، گئییندیردیم، گؤزَللیک سالۏنونا گؤندَریب، تاپشېردېم کی، کرالیچه کیمی بزهسینلر. سن ده گؤردۆن: اۏ، أعلاء ایدی. گؤزل پالتارلار؟ بو پالتارلارې أن کاسېب قوشجوغازلارېما مۆشتری ایله رقص إتمهڲه گئدنده وئریرَم. داش-قاش؟ منیم دیر. دیققت’له باخماق یئترلی دیر کی، باشا دۆشهسن: بریلیانت دئدیڲین شۆشه دیر، قېزېل ساندېغېن ایسه عادی دَمیر دیر. اۏ دېر کی، گیجَلمه، – اۏ، سؤزۆنۆ قورتاردې: – گئت، اۏیات اۏنو، باغېش ایسته و سۏنوندا، گرهکن ایشی گؤر. سیز باشقالارېندان داها آرتېق خۏشبخت اۏلماغا لاییقسینیز». من چۏخ چالېشدېم، اۏنا اینانام، آنجاق محبّت آغلې اۆستهلَدی. «فاحیشهلر!.. – حیرص باشېما ووردو. – هامېنېز مېندار فاحیشهلرسینیز! داها نه سنی، نه سَنین فاحیشهلرینی، أن چۏخ دا اۏنو گؤرمَک بئله ایستهمیرم». رۏزا کابارکاسېن هئچ تۆکۆ ده ترپنمهدی.
-آللاه آمانېندا، – مرحمَت’له دئدی و گرچک یاشاما قایېتدې. – اۏتاقدا تؤرَتدیکلرینین حئسابېنې ایسه سنه گؤندَرهجم.
آلتېنجې بؤلۆم
«مارت ایدوس «اونو اۏخویاندا مؤللیفین یولی سئزارا ایستیناد یازدېغې جۆملهیه راست گلدیم: «باشقالارې سنی تانېدېغې کیمی اۏلماغا مَحکومسان». نه یولی سئزارېن اؤز أثرلرینده، نه سوئتۏنیدن توتموش کارکۏپینۏیا قدر بۆتۆن بیۏقرافلارېن متنلرینده همین سؤزلرین اۏنا اؤزللیڲینی تصدیق إدَن دلیل-ثوبوت تاپمادېم، آنجاق بو کلامې بیلمهڲه دَڲردی. اۏنون فاجیعهلی آنلامې یاشامېمېن سۏنراکې آیلارېندا آیدېن اۏلدو، اۏ نهاینکی بو خاطیرهلری یازماغېما، هم ده بۆتۆن اوتانجاقلېغې آتېب، دئلقادینایا محبّتیمدن دانېشماغېما تکان وئردی.
بیر دقیقه بئله راحاتلېغېم یۏخ ایدی، بوتئربرۏد’لا کئچینیردیم، إله آرېقلامېشدېم کی، شالوار بئلیمدن دۆشۆردۆ. بَدَنیمده گزَن آغریلار سۆمۆکلریمده یووا سالمېشدې، اۏوقاتېم هئچ بیر نهدن اۏلمازدان قفیل دَڲیشیردی، گئجهلریم عصبی یوخوسوزلوق ایچینده کئچیردی، اۏنا گؤره کیتاب اۏخویا، موسیقییه قولاق آسا بیلمیردیم، گۆندۆزلر ایسه، عکسینه، اۏتوردوغوم یئرده مۆرگۆ ووروردوم.
راحاتلېق گؤزلهنیلمَزدن گلدی. لۏما فرئسکا رایۏنوندا، آغزېناجان دۏلو اوتوبوسدا یانېمدا اۏتورموش قادېن – اۏنون اوتوبوسا نه واخت میندیڲینی گؤرمهمیشدیم – قولاغېما پېچېلدادې: «هله ده باجارېرسان؟» گنج یاشلارېندان منی داییمی مۆشتریسی کیمی قبول إدیب، شېلتاقلېقلارېما دؤزن کئچمیش سئوگیلیم مغرور کاسیلدا آرمانتا ایدی. خستهحال و کاسېب وضعيّتده ایشدن آیرېلېب، اۏنا دایاق دوران، اؤز سۏیآدېنې وئرَن، اۏنو، بلکه، بیر آز دا سئون چینلی بۏستانچېیا أره گئتمیشدی. یئتمیش اۆچ یاشېندا دا کاسیلدا همیشهکی چکیسینی، گؤزَللیڲینی و صنعتینه اؤزل اۏلان گۆجلۆ کاراکتئرینی، آزادلېغېنې ساخلامېشدې.
اۏ منی دَنیزه گئدن یۏلون اۆستۆندهکی تپهده، چینلیلرین بۏستانېنېن آراسېندا یئرلهشن إوینه آپاردې. قېژېلارېن، بۏی آتمېش آسترۏمئلییالارېن إحاطهسینده، دامېندان قوش قفسلری آسېلمېش کؤلگهلی إیواندا چیمَرلیک کۆرسۆسۆنده اۏتوردوق. باشلارېندا کۏنوسواری بؤرک تپهنین أتکلرینه سپهلهنن چینلیلر شاخېیان گۆنۆن آلتېندا بۏستان أکیردیلر. آشاغېدا ایکی قایالېق دامبانېن آراسې ایله چایېن بیر نئچه لیق آخېب دَنیزه چاتدېغې بۏکاس دئ-سئنیسانېن بۏز تۏرپاقلارې گؤز ایشلهدیکجه اوزانېب گئدیردی. صؤحبَت إتدیڲیمیز واخت آغ اۏقیانوس گمیسی چایېن مَنصَبینه گیردی و گمینین جؤنگه کیمی غمگین بؤیۆرتۆسۆ چای لیمانېندان إشیدیلهنه قدر دینمزجه اۏنو سئیر إتدیک. اۏ، کؤکس اؤتۆردۆ: «تَصَوّۆر إدیرسن؟ یارېم عصردن ده آرتېق سۆرَجده سنی ایلک دفعه دیر یاتاقدا قبول إتمیرَم». «بیز ایندی اؤنجهکی آداملار دَڲیلیک»، – من دئدیم. قادېن منی إشیتمَزدن سؤزۆنه داوام إتدی: «هر دفعه سَنین یازېلارېن رادیۏدا وئریلَنده، آداملارېن سنی نئجه سئودیڲیندن آغېزدۏلوسو دانېشېلاندا، کیمسه سنی محبّت اؤرگتمَنی آدلاندېراندا، اینانېرسان، فیکیرلشیرَم کی، سئوگیده نئجه جانېنې أسیرگهمهدیڲینی، نئجه باجارېقلې اۏلدوغونو منیم قدر هئچ کیم بیلمیر. جیدّی سؤزۆم دیر، – اۏ دئدی، – سنین’له هئچ کیم مندن یاخشې اۏلا بیلمَزدی».
داها مۆقاویمَت گؤرسهدهسی حالدا دَڲیلدیم. کاسیلدا بونو حیسّ إتدی، یاشارمېش گؤزلریمی گؤردۆ و یَقین، یالنېز اۏندا باشا دۆشدۆ کی، آرتېق اؤنجهکی آدام دَڲیلم، من ایسه اۏنون باخېشلارېنا، هئچ اینانمادېغېم حالدا، مردلیک’له تاب گتیردیم. «من قۏجالېرام»، – إعتیراف إتدیم. «بیز آرتېق قۏجایېق، – اۏ، کؤکس اؤتۆردۆ. – سادهجه، قۏجالدېغېمېزې داخیلَن حیسّ إتمیریک، آنجاق کناردان باخانلار بونو گؤرۆرلر».
اۆرهڲیمی اۏنا آچمایا بیلمَزدیم و دۏخسانایللیڲیم عَرَفهسینده رۏزا کابارکاسا إتدیڲیم ایلک زنگدن توتموش، اۏتاقدا هر شئیی دارماداغېن إدیب، بیر ده اۏرایا قایېتمادېغېم همین دَهَشتلی گئجهیه قدر ایچیمی پارچالایان بۆتۆن أحوالاتې باشدان-آیاغا اۏنا دانېشدېم. اۆرهڲیمی آچېب تؤکمهڲیمه إله قولاق آسېردې، سانکی، بونلارې اؤزۆ یاشامېشدې، سۏنرا تلسمَزدن بیر آز دۆشۆنۆب گۆلۆمسهدی.
– ألبتّه، اؤزۆن بیلن یاخشې دېر، آنجاق بو خیلقَتی ایتیرمه، – کاسیلدا دئدی. – تک-یالقېز اؤلمَکدن بئتَر بدبختلیک یۏخ دېر.
بیز پوئرتۏ-کۏلۏمبیایا آرابا کیمی جان چکه-چکه سۆرۆنن بالاجا قاطار’لا گئتدیک. بۏکاس دئ-سئنیسانېن دیبینی تمیزلهیهنه قدر بۆتۆن دۆنیانېن اؤلکهیه کئچدیڲی اۏوولموش تاختا بندین قارشې طرفینده ناهار إدیب، جۆثّهلی زنجی آروادلارېن قېزاردېلمېش پارقۏ بالېغې، اۆستۆنه یاشېل مۏز دیلیملری قۏیولموش کۏکۏسلو دۆڲۆ وئردیڲی، پالمادان دۆزَلدیلَن تالوارېن آلتېندا اۏتوردوق. گۆناۏرتانېن بۆرکۆسۆنده ایکی ساعات مۆرگۆلهدیک، سۏنرا ایسه آلېشېب-یانان گۆنَش دَنیزده باتانا قدر دانېشدېق. هر شئی منه خیال کیمی گؤرۆنۆردۆ. «یاشامېن ایشینه بیر باخ، بیزه بال آیې بخش إتدی، – کاسیلدا هنَک’له دئدی. و جیدّی گؤرکم آلدې: – ایندی گئرییه دؤنۆب باخاندا یاتاغېمدان گلیب کئچمیش مینلر’له کیشی گؤرۆرَم، آنجاق اۏنلاردان أن فاغېرېنېن بئله منیم’له قالماسې اۆچۆن جانېمې وئرَردیم. آللاها شۆکۆر، واختېندا اؤز چینلیمی تاپدېم. نه اۏلسون، شئیی کیچیلیب بارماغېم بۏیدا دېر، أن سۏنو، بیلیرم کی، تکجه منیم دیر».
اۏ، گؤزلریمین ایچینه باخېب، ایندیجه دئدیکلرینه تپکیمې اؤرگهنندن سۏنرا سؤزۆنۆ تاماملادې: «بو ساعات گئت، اۏ یازېغې آختار، حتتا قېسقانجلېغېنېن پېچېلدادېقلارې دۆز اۏلسا دا، فرقی یۏخ دېر، نئجه دئیَرلر، نئیلهمیسَنسه، اؤزۆن إلهمیسن. ألبتّه، قۏجا رۏمانتیکینه ده باشدان آچ گئتسین. اۏیات اۏنو، قۏرخاقلېغېنا، آلچاقلېغېنا گؤره شئیطانېن سنی مۆکافاتلاندېردېغې مرهتین’له کیشیلیڲینی اۏنا ثوبوت إت. جیدّی دئمهڲیمی ایستهییرسَن’سه، – سؤزۆنۆ صمیمییَّت’له بیتیردی، – سئودیڲین’له اۏلماق ذؤوقۆنۆ دادمامېش اؤلمه».
إرتهسی گۆن تئلئفۏنون نؤمرهسینی توتاندا اۆرهڲیم آز قالېردې یئریندن چېخسېن. چۆنکی دئلقادینا ایله یئنی گؤرۆشدن قۏرخوردوم، چۆنکی رۏزا کابارکاسا نه جاواب وئرهجهڲیمی بیلمیردیم. اۏتاغېنداکې داغېنتېنېن قیمَتینی اؤز خئیری اۆچۆن شیشیردنده آرامېزدا عمللی-باشلې مۆباحیثه اۏلموشدو. آنامېن خئیلَک پولا گئدهسی رسم أثرلریندن أن چۏخ سئودیڲیم بیرینی ساتاسې اۏلدوم، آنجاق لازېم اۏلان مقامدا اۏ، منیم فیکریمده توتدوغومون هئچ اۏندا بیرینی ده دۏغرولتمادې. آلدېغېمېن اۆستۆنه اؤز ساخلانجېمې دا علاوه إدیب، هامېسېنې رۏزا کابارکاسا آپاردېم و سؤزۆمۆ کسهسینه دئدیم: «یا بو، یا هئچ بیر شئی». دئمهڲه نه إحتیاج، اینتیهارا یاخېن بیر حرکتدی، منیم تمیز آدېمې محو إتمک اۆچۆن بیرجه سیرّیمی ساتماغې کیفایت ایدی. اۏ عیناد إتمهدی و حاقّ-حئساب چکدیڲیمیز گئجه گیرۏو ساخلادېغې تابلۏنو اؤزۆنه گؤتۆردۆ. بیر ضربه ایله هر شئیی ایتیردیم: دئلقادینانې، رۏزا کابارکاسې و اؤز سۏنونجو أمانتیمی. آنجاق تئلئفۏن قفیل زنگ ووردو: بیر، ایکی، اۆچ… و اۏ تایدا اۏ ایدی: «نئیلهیک؟» سَسیم منه قولاق آسمادې. تئلئفۏنو یئرینه قۏیدوم. تۏر یئللَنهجهیه اوزانېب، ساتینین اۆرهڲه ملهم اۏلان لیریکی ایله اؤزۆمۆ ساکیتلشدیرمهڲه چالېشدېم، آنجاق إله ترلهدیم کی، حتتا کتان یئللَنهجک ده ایسلاندې. زنگ إتمک اۆچۆن سحری گؤزلهمهڲه صبریم چاتمادې.
-یاخشې، – قطعیَّت’له دئدیم. – بو گۆن – هه.
رۏزا کابارکاس – باشقا جۆر اۏلا دا بیلمَزدی – هئچ نه اۏلمامېش کیمی جاواب وئردی. «آی یالقېز قۏجا، -اؤزۆندن راضې حالدا نفس آلدې، – ایکی آی ایلیم-آیاق ایتیرسَن، سۏنرا دا تاپېلېب، مۆمکۆن اۏلمایان شئی دیلهییرسن». اۏ دئدی کی، دئلقادینانې بیر آیدان چۏخ دېر گؤرمۆر، دئیهسن، سن اۏتاغې دارماداغېن إدَنده کئچیرتدیڲی سارسېنتېدان اؤزۆنه گلیب، اۏ قدر اؤزۆنه گلیب کی، بونو هئچ خاطېرلاتمادې، سنی ده سۏروشمادې، عۆمومییَّت’له، اؤز یئنی ایشیندَن راضې دېر، اؤنجهکیندن یاخشې دېر، دۆڲمه تیکنده آلدېغېندان چۏخ پول آلېر. ایچیم اۏد توتوب یاندې. «یَقین، فاحیشهلیڲه قورشانېب»، – دئدیم. رۏزا درحال إعتیراض إتدی: «إله اۏلسا، بوردا اۏلاردې. اؤزگه هاردا گۆنۆ خۏش کئچر؟» بو مَنطیقی ثوبوتو تئز-تلهسیک اۏرتایا آتماغې شۆبههلریمی آرتېردې: «اۏرادا اۏلمادېغېنې من هاردان بیلیم؟» «بو حالدا، – اۏ، آغزېمدان ووردو، – عۆمومییَّت’له، هئچ نه بیلمهسن یاخشې دېر. یۏخ’سا إله دَڲیل؟» من اۏنا یئنه نیفرت إتدیم. آنجاق بیر آز حؤجتلَشَندن سۏنرا رۏسا قېزې آختاراجاغېنا سؤز وئردی. آنجاق إله ده أل یئری قۏیمادې، چۆنکی قېزا زنگ إتدیڲی قۏنشونون تئلئفۏنو هله ده باغلې ایدی، اۏنون هارادا یاشادېغېندان ایسه خبرسیزدی. «دی یاخشې، لعنت شئیطانا، بونا دا بیر علاج تاپېلار، – اۏ دئدی، – بیر ساعاتدان سۏنرا زنگ وورارام».
بیر ساعات اۆچ گۆنه دؤندۆ، آنجاق قېزې تاپدې – ساغ-سلامت و آزاد. من خجالت چکه-چکه قایېدېب، سوچومو بۏینوما آلدېم، گۆناهېمې یویوراممېش کیمی گئجه ساعات اۏن ایکیدن ایلک خۏروز بانېنا قدر اۏنو اؤپۆشلره غرق إتدیم. سانکی، هر شئی تزهدن باشلایېردې. اۏتاق چېلپاق و یاشایېش اۆچۆن یارارسېز ایدی، هاچانسا گتیردیکلریم ده داها أله گلمیردی. رۏزا هر شئیی اۏلدوغو کیمی ساخلایب دئدی: نهسه إتمک ایستهسن، اؤز حئسابېنا دېر، چۆنکی منه بۏرجلوسان. آنجاق مادّی ایمکانېم صېفېرا یاخېنلاشېردې. تقاعۆدۆم گئت-گئده منی داها آز گؤرۆردۆ. إوده ساتېلا بیلهسی چۏخ آز شئی قالمېشدې کی، اۏنلار دا – آنامېن منیم اۆچۆن مۆقَدَّس اۏلان زینت أشیالارېنې چېخماق شرطی ایله -پولا گئتمیردی، چۆنکی اۏ قدر قدیمی أشیالار دَڲیلدی کی، آنتیکوار سایېلایدې. یاخشې زامانلاردا دئپارتمئنتین کیتابخاناسېندان اؤترۆ یونان، لاتېن و ایسپان کلاسیکلرین جیلدلرینی آلماق مَقصَدی ایله قوبئرناتۏر منه شیرنیکلَشدیریجی تکلیفلر إتمیشدی، آنجاق اۏ واخت بونا ألیم گلمهدی. سۏنرالار ایسه خئیلَک دَڲیشیکلیک باش وئردی، عۆمومییَّت’له، دۆنیانېن زایې چېخدې، حؤکومَت آرتېق نه اینجهصنعَت، نه أدبیات حاققېندا دۆشۆنۆردۆ. لیاقتلی بیر چېخېش یۏلو تاپماقدان بئزیب، دئلقادینانېن منه قایتاردېغې زینت أشیالارېنې گیرۏو قۏیماق اۆچۆن شَهَر بازارېنا آپاران دار کۆچهیه یۏللاندېم. دالغېن مۆدریک آدام گؤرکَمی آلېب، آغزېناجان دۏلو یۏخسول یئمکخانالارېن، کؤهنه کیتابلار ساتېلان دۆکانلارېن، لۏمباردلارېن یانېندان بیر نئچه دفعه اۏیان-بویانا کئچدیم، آنجاق فلۏرینا دیۏسون تمیز آدې یۏلومو کَسدی: جسارت إتمهدیم. اۏندا باشېمې دیک توتوب، زینت أشیالارېنې قدیم، إعتیبارلې زرگرلیک ماغازاسېنا ساتماق قرارېنا گلدیم.
بؤیۆدۆجۆ شۆشه آرخاسېندان اۏنلارا باخا-باخا ساتېجې منه سواللار وئریردی. اۏندا حکیم أدالارې، آلېشقانلېقلارې و حکیمه خاص دا قۏرخوتماق خۆصوصیيَّتی وار ایدی. اۏنا دئدیم کی، بو بَزَک أشیالارې منه آنامدان میراث قالېب. هر ایضاحېم’لا راضېلاشېرمېش کیمی مېزېلدانېردې، نهایت، مۏنۏکلونو بیر کنارا قۏیدو.
-چۏخ تأسّۆف إدیرم، – اۏ دئدی. – آنجاق بونلارېن هامېسې عادی شۆشه دیر.
منیم تعجّۆبۆمۆ گؤرۆب، جانېیانانلېق’لا ایضاح إتدی: «یاخشې کی، قېزېل – قېزېل دېر، پلاتین ده – پلاتین». زینت أشیالارې آلېناندا وئریلن قبضی اؤزۆم’له گتیردیڲیمه أمین اۏلماق اۆچۆن جیبلریمی آختاردېم. و تامامی’یله ساکیت شکیلده دئدیم:
-آخې اۏنلار یۆز ایلدن چۏخ اۏلار بو حؤرمَتلی ماغازادان آلېنېب.
ساتېجېنېن هئچ تۆکۆ ده ترپنمهدی. «اۏلور کی، – ایضاح إتدی، – ایرثن قالمېش زینت أشیالارېندان زامان-زامان أن قیمَتلی داشلار یۏخا چېخېر؛ اۏنلار یا عائلهدهکی دؤنۆکلر، یا اۏغرو زرگرلر طرفیندن دَڲیشدیریلیر، ساختاکارلېغېن اۆستۆ یالنېز اۏنلارې ساتماق ایستهینده آچېلېر. آنجاق ایجازهنیز’له، بیر ثانییه گؤزلهیین»، – ساتېجې قاپېدان کئچیب، زینت أشیالارېنې ماغازانېن ایچهریلرینه آپاردې. بیر مۆدّت سۏنرا قایېدېب، هئچ نه ایضاح إتمَزدن منه اۏتورقا گؤرسَتدی – اۏتور گؤزله، – اؤزۆ ایسه ایشلهمهڲه داوام إتدی.
من دۆکانا گؤز گزدیردیم. آنام’لا بورایا بیر نئچه دفعه گلمیشدیم و آنامېن تکرار إتدیڲی سؤزلر ایندییهجن یادېمدا قالمېشدې: «آتانا دئمه». قفیل بئینیمدن کئچن فیکیر منی دیکسیندیردی: بلکه، رۏزا کابارکاس دئلقادینا ایله سؤزلهشیب، أصل داشلارې ساتېبلار، منه ده ساختالارېنې قایتارېبلار؟
شۆبههلر منی اۆزۆردۆ، بو واخت کاتیبه مندن آرخاسېنجا گلمهڲی خواهیش إدیب، بایاقکې قاپېدان کئچهرَک، اوزون رَفلرینه قالېن جیلدلر دۆزۆلمۆش کیچیک کابینه آپاردې. کابیندهکی اوزوندراز عَرَب یازې ماساسېنېن آرخاسېندان قالخېب، منه کؤهنه دۏست کیمی سن دئیه مۆراجیعت إدهرَک، ألیمی برک-برک سېخدې.
«بیز بیر یئرده باکالاوارلېق اۏخوموشوق»، – اۏ، سلاملاشماق یئرینه دئدی. بو نهنگ آدامې چتینلیک چکمَزدن تانېدېم: اۏ، مکتبده أن یاخشې فوتبالچې و فاحیشهخانالارا ایلک سفرلریمیزده قهرمان ایدی. سۏنرا اۏنو ایتیردیم و یَقین، منی بئله ألدن دۆشمۆش حالدا گؤرۆب، اؤز صینیف یۏلداشلارېندان بیری ایله سهو سالمېشدې.
آنامېن زینت أشیالارېنېن قئیده آلېندېغې آرشیو کیتابچاسې آچېق شکیلده شۆشهلی ماسانېن اۆستۆنه قۏیولموشدو. دقیق تاریخ و تفرّۆعاتلار تصدیق إدیردی کی، کارقامانتۏسلارېن ایکی نسلین گؤزَل، لیاقتلی قادېنلارېن زینت أشیالارېنې شخصَن اۏ اؤزۆ دَڲیشدیریب و إله بو دۆکاندا ساتدېرېب. بو حادیثه بیز هله ایندیکی دۆکان صاحابې ایله مکتبده اۏخویاندا، دۆکانې آتاسې ایشلهدن واخت باش وئرمیشدی. اۏ، منی ساکیتلشدیردی: بو بیجلیکلر چتینلیڲه دۆشن و مادّی چتینلیکدن اؤز شَرَفینه لکه گتیرمَزدن چېخماغا چالېشان کۆبار عائلهلر اۆچۆن عادی شئی دیر. بو آمانسېز گرچکلیک قارشېسېندا إشیتدیکلریمی تانېمادېغېم باشقا بیر فلۏرینا دئ دیۏس حاققېندا خاطیره کیمی یاددا ساخلاماغې قرارا آلدېم.
اییولون أوّلینده منی اؤلۆمدن آیېران حقیقی مَسافهنی حیسّ إتدیم. اۆرهڲیم ضعیفلَمیشدی و هر یئرده اؤلۆمۆن علامتلرینی گؤرمهڲه باشلادېم. اینجهصنعَت جمعيّتیندهکی کۏنسئرت زامانې بونو لاپ آیدېن دویدوم. سرینکئش خاراب اۏلموشدو، أدبیات و اینجهصنعَت عالَمینین سای-سئچمه آداملارې آغزېناجان دۏلو سالۏندا ایستیدن بۏغولوردولار، آنجاق موسیقینین سئحری اۏنلارې گؤڲلره قالدېرېردې. سۏندا، Allegretto poco mosso چالېناندا بیردن درک إتدیم کی، طالئعین منه بو یاشامدا بخش إتدیڲی سۏنونجو کۏنسئرته قولاق آسېرام. نه آغرې، نه قۏرخو دویدوم، یالنېز هر شئیی دارماداغېن إدَن بیر حیسّ کئچیردیردیم: بو دویقولارې یاشاماق منه نصیب اۏلوب.
تره باتمېش حالدا قوجاقلاردان و فۏتۏقرافلاردان بیرتَهَر قۏپا بیلمیشدیم کی، یۆز یاشلې ایلاهه کیمی تَکَرلی اۏتورقادا أڲلهشن خیمئنا اۏرتیس’له قارشېلاشدېم. اۏنون بوردا اۏلماسې باغېشلانماز گۆناهېمې منه خاطېرلاتدې. دریسی کیمی هامار، فیل سۆمۆڲۆ رنگینده ایپک کؤینک گئیینمیشدی، میرواری بۏیونباغېسې اۆچ دفعه بۏینونا دۏلانمېشدې، ییرمینجی ایللرین دَبینده وورولان گۆمۆشۆ ساچلارې یاناغېندا بورولموشدو، آلتې کؤلگهلنمیش ایری سارې گؤزلری پارېلدایېردې. بۆتۆن گؤرکَمی یادداشېنېن پۏزولماسې عوجباتېندان عاغلېنېن گئت-گئده آغ کاغېذا دؤنمهسی بارهده شاییعهلر’له ضیدیيَّت تشکیل إدیردی. طاقتسیز حالدا قورویوب قالدېم، آنجاق اۆزۆمه سېچرایان ایستیلیڲین عؤهدهسیندن گلیب، أدب’له دینمزجه تعظیم إتدیم. اۏ، کرالیچه کیمی گۆلۆمسهییب، ألیمدن یاپېشدې. باشا دۆشدۆم کی، بو – طالئعین قیسمتی دیر و اۆرهڲیمی همیشه گؤینهدَن تیکانې چېخارتماق فۆرصَتینی ألدن وئرمهدیم: «بو آنې من عؤمرۆم بۏیو آرزېلامېشام»، – دئدیم. «نه دانېشېرسان! – اۏ تعجّۆبلَندی. – آخې سن کیمسن؟» من هئچ سۏنرا دا بیلمهدیم: اۏ، دۏغرودان مې، هر شئیی اونوتموشدو، یا بو اۏنون سۏنونجو اینتیقامې ایدی.
اؤلهجهڲیم حاقدا فیکیر أللی یاشېمېن تامامېنا آز قالمېش، بونا اۏخشار بیر شراییطده، گئجه کارناوالدا اۆزۆنۆ گؤرمهدیڲیم غئیری-عادی بیر قادېن’لا آپاچی تانقۏسو اۏینایاندا منی سارسېتمېشدې؛ اۏ، مندن قېرخ کیلۏ آغېر و ایکی قارېش اوزون ایدی، بونا باخمایاراق، قوش کیمی سۆزۆردۆ. بیر-بیریمیزه برک-برک سېخېلېب اۏینایېردېق، حتتا دامارلارېمېزدا آخان قانېن سَسینی إشیدیردیک، اۏنون تؤوشۆین نَفَسی، مېندار تر اییی، ایری دؤشلری منی اویوتموشدو و بیردن-بیره اؤلۆمۆ إله یاخېندا حیسّ إتدیم کی، دیکسینیب آز قالدېم یېخېلام. سانکی، غئیبدن گلَن بیر سَس قولاغېما دئدی: «نه إلهییرسن إله، فرقی یۏخ دېر، بو ایل، یا یۆز ایل سۏنرا، اۏنسوز دا اؤلۆب گئدهجکسن». قادېن قۏرخاراق مندن آرالاندې: «سیزه نه اۏلدو؟» «هئچ نه»، – تۏختاماغا چالېشېب، جاواب وئردیم:
– منی تیترهمهڲه سیز مجبور إدیرسینیز.
– منی تیترهمهڲه سیز مجبور إدیرسینیز.
اۏ واختدان عؤمرۆمۆ ایللر’له یۏخ، اۏنایللیکلر’له حئسابلاماغا باشلادېم. بئشینجی اۏنایللیک حلّإدیجی اۏلدو -بیردن درک إتدیم کی، آز قالا، هامې، مندن بالاجا دېر. أن دۏلقونو آلتېنجې اۏنایللیک ایدی – آرتېق سهو إتمهڲه واختېم قالمېردې. یئددینجی اۏنایللیڲی قۏرخو ایچینده کئچیردیم، چۆنکی بو سۏنونجو اۏن ایل هم ده سۏنونجو اۏلا بیلَردی. آنجاق دۏخسانایللیڲیمین سحری ساغ-سلامت و خۏشبخت حالدا دئلقادینانېن یاتاغېندا اۏیاناندا اؤزۆمه تسکینلیک وئردیم کی، یاشام – هئچ ده آخېب گئدن جۏشقون هئراکلیت چایې دَڲیل، دۏخسان ایل قۏورولدوغون اۏجاقدا داها بیر دۏخسان ایل ده اۏ بیری بؤیرۆن اۆسته پیشمک فۆرصَتی وئرَن مؤعجۆزهلی بیر شئی دیر.
ایندی گؤزۆمۆن یاشې اۏوجومون ایچینده ایدی. کیمدن’سه بیر دامجې مئهریبانلېق گؤرمهڲیمه بنددیم، قَهَریمی هئچ ده همیشه بۏغا بیلمیردیم و اؤلۆمۆمدن چۏخ، دئلقادینانېن قالان عؤمرۆنۆ منسیز نئجه کئچیردهجهڲی منه آغېر گلدیڲیندن، اۏنون یوخوسونا کئشیک چکمک لَذَّتیندن ایمتیناع إتمک قرارېنا گلدیم. بئله اۆزۆنتۆلۆ گۆنلرین بیرینده فیکریمی داغېتماق اۆچۆن رسمی ایدارهلرین یئرلَشدیڲی نۏتاریوسلار کۆچهسینه گئتدیم و هئچ اۏن ایکی یاشېم تامام اۏلمامېش عئشقین اینجهلیکلری ایله زۏر’لا تانېش إدیلدیڲیم، گؤرۆش یئری اۏلان کؤهنه مئهمانخانانېن یئرینده بیر یېغېن زیر-زیبیل گؤرۆب حئیرتلَندیم. قدیملرده گمی صاحابلارېنا اؤزل اۏلموش، گج’له سووانمېش، قېزېلې فریزلی سوتونلارې، اۏرتاسېندا -اۏرانژئرییایا ألوان ایشېق سۆزۆلن یئددی رنگلی شۆشه گۆنبذین آلتېندا ایسه ایچی حَیَطی اۏلان بو گؤزَل بینادان شَهَرده چۏخ آز ایدی. آشاغې مرتبهده، کۆچهیه باخان پۏرتالېن آرخاسېندا بیر عصردن آرتېقدې عؤمرۆ بۏیو خیاللار’لا یاشایان، فراوان دۏلانان، سۏنرا ایسه مۆفلیسلَشَن آتامېن ایشلهدیڲی مۆستملَکه نۏتاریال کۏنتۏرلارې یئرلَشیردی. تدریجن کۆبار عائلهلر اۆست مرتبهنی ترک إتدیلر و اۏنلارېن یئرینی بیر پئسۏ یارېما چای لیمانېنېن یاخېنلېغېنداکې یئمکخانالاردا أله کئچیردیکلری مۆشتریلر’له سَحَره قدر اۏتاقلارا چېخېب دۆشن، گئجهلر چالېشماق مۆصیبتی’له اۆزلشمیش قادېن دستهسی توتدو.
اۏن ایکی یاشېمدا، هله گؤدَک شالوار و مکتبلی باشماقلارې گئییندیڲیم واخت آتام نؤوبَتی قورتارماق بیلمهڲن ایجلاسدا چارپېشاندا اۆست مرتبه ایله تانېش اۏلماق هَوَسیندن اؤزۆمۆ ساخلایا بیلمهدیم و قارشېمدا ایلاهی بیر مَنظَره آچېلدې.
سَحَره قدر بَدَنینی ساتان قادېنلار گۆندۆز ساعات اۏن بیردن سۏنرا عادی یاشام یاشایېردېلار؛ شۆشه گۆنبذین آلتې دؤزۆلمز ایستی ایدی و اۏنلار گئجه کئچمیشلری بارهده هۆندۆردن دانېشا-دانېشا إوده لۆت آنادانگلمه گزیردیلر. من قۏرخدوم. عاغلېما گلَن یئگانه شئی گلدیڲیم یۏل’لا دا گئری قاچماق اۏلدو، آنجاق بو یئرده أتلی-جانلې، قېوراق، گیل صابېن اییی وئرَن چېلپاق قادېنلاردان بیری منی آرخادان قوجاقلایېب، لۆت کیرایهنیشینلرین شن قېشقېرېقلارې و آلقېش صَدالارې آلتېندا اؤز کارتۏن حۆجرهسینه دارتېب آپاردې.
منی دالې اۆسته دؤرد آداما یئتهسی یاتاغا توللادې، گؤدَک شالوارېمې اوستالېق’لا چېخاردېب، اۆستۆمه میندی، آنجاق بَدَنیمی بوخۏولایان واهیمه اۏنو کیشی کیمی قبول إتمهڲیمه ایمکان وئرمهدی. گئجه إوده خجالتیمدن قۏورولوردوم و اۏنو یئنه گؤرمک ایستهڲی منی بیر دقیقه ده اۏلسون یاتماغا قۏیمادې. إرتهسی گۆن، گئجهلر چالېشان قادېنلارېن هله یاتدېغې واخت، تیترهیه-تیترهیه همین حۆجرهیه قالخدېم، آغلایا-آغلایا قادېنې اۏیادېب، آمانسېز گرچکلیک بیزی یاشاما قایتارانا قدر سئوگیدن عاغلېمې ایتیردیم. آدې کاستۏرینا اۏلان همین قادېن بینانېن کرالیچهسې ایدی.
آیاقاۆستۆ عئشقبازلېق اۆچۆن خېردا اۏتاقلار بیر پئسۏ ایدی، آنجاق گۆنۆ نئچهیه اۏلدوغونو چۏخ آز آدام بیلیردی. بوندان باشقا، کاستۏرینا منی کاسېب مۆشتریلری اؤز سَحَر ضیافتلرینه دعوت إتدیکلری، صابېن بۏرج وئردیکلری، دیشلرینی ساغالتدېقلارې، إحتیاجلارې اۏلاندا ایسه سئوگیلرینی أسیرگهمهدیکلری بَلالې عالَملری ایله ده تانېش إتدی.
آنجاق هاچان اؤلدۆڲۆ معلوم اۏلمایان، چای بندینین سېنېق-سالخاق بوجاق-بوجاغېندان چېخېب، باش ماما-سانېن مۆقَدَّس تاختېنا قالخماغې باجاران، یئمکخانا داواسېندا ایتیردیڲی گؤزۆنۆ دَنیز قولدورو کیمی سارغې ایله باغلامېش اؤلمز کاستۏرینانې ایندی هئچ کیم تانېمېردې. اۏنون سۏنونجو اۏیناشې دَمیریۏل قضاسېندا اؤز شن تَبَسّۆمۆنۆ ایتیرهنه قدر هاوانادا أن یاخشې کۏرنئتچیلردن بیری کیمی تانېنان، کاتۏرقا خۏناس آدېندا کاماقوئیالې خۏشبخت قارا اۏلموشدو.
همین آجې تأثّۆراتلار یارادان گزینتیدن سۏنرا اۆرهڲیم سانجماغا باشلادې، اۏت-علفدن دملهدیڲیم چای، بَدَنیمه سۆرتدۆڲۆم جۆربهجۆر شئیلر منه یۆنگۆللۆک گتیرمهدی.
یانېنا گئتدیڲیم مشهور نسیلدن اۏلان حکیم قېرخ ایکی یاشېمدا منی مۆعالیجه إدَنین نوهسی ایدی؛ اؤز باباسېنا إله اۏخشایېردې، یئتمیش یاشېنداکې باباسې کیمی إله قۏجا گؤرۆنۆردۆ کی، من دیکسیندیم: واختېندان قاباق تؤکۆلمۆش ساچلار، گؤزۆنده اوزاغې گؤرمک اۆچۆن گؤزلۆک و اومودسوز کدر. حکیم زرگر دقیقلیڲی ایله بۆتۆن بَدَنیمی مۆعایینه إتدی. سینهمه، کۆرهڲیمه قولاق آسدې، تانسییۏنومی اؤلچدۆ، دیزلریمین تپکیسینی یۏخلادې، گؤزۆمۆن دیبینه و آلت گؤز قاپاقلارېمېن رنگینه باخدې. من تاختدا چئوریلدیڲیم واخت إله غلیظ سواللار یاغدېرېردې کی، فیکیرلَشیب جاواب وئرمهڲه چاتدېرمېردېم. بیر ساعاتدان سۏنرا خۏشبختجهسینه گۆلۆمسهیهرَک منه باخدې. «باخ بئله، – اۏ دئدی، – گۆمان إدیرم کی، بوردا منلیک بیر شئی یۏخ دېر». «بو نه دئمک دیر؟» «سیز یاشدا آدام اۆچۆن ساغلاملېغېنېز أعلاء وضعيّتده دیر». «چۏخ ماراقلې دېر، – دئدیم، – قېرخ یاشېم اۏلاندا آتانېز دا عئینَن بئله دئمیشدی، سانکی، واخت کئچمیر». «همیشه بئله دئمک اۏلار، – نوه بیلدیردی، – چۆنکی یاش یاش دېر». اۏندان سؤز قۏپارتماق مَقصَدی’له دئدیم: «اینتهاسې، هر شئیین سۏنو اؤلۆم دیر». – «بَلی، – اۏ تصدیق إتدی، – آنجاق سیزین وضعيّتینیزده اؤلمک إله ده آسان دَڲیل. سیزه فایدالې اۏلا بیلمهدیڲیمه گؤره صمیمی قلبدن تأسّۆفلَنیرَم».
بۆتۆن بو خاطیرهلر گؤزَل دیر، آنجاق 29 آقوست عَرَفهسینده داش آسېلمېش آیاقلارېم پیللهکن’له إوه قالخاندا منی حیسسیز-دویقوسوز گؤزلهیَن یۆز یاشېمېن سۏنسوز آغېرلېغېنې حیسّ إتدیم. یئنه آنام فلۏرینا دئ دیۏس اؤلهنهجن اۏنون یاتاغې اۏلان یاتاقدا یوخوما گیردی و سۏن دفعه، اؤلۆمۆنه ایکی ساعات قالمېش گؤردۆڲۆم واختداکې کیمی، منه خئییر-دوعا وئردی. بونو سۏنونجو خبردارلېق کیمی باشا دۆشۆب هیجانلاندېم و رۏزا کابارکاسا زنگ إتدیم کی، إله بو آخشام قېزې گتیرسین، چۆنکی گؤرۆرَم، دۏققوزونجو اۏنایللیڲی سۏن نَفَسیمه قدر یاشاماق آرزېم یاشاما کئچمهیهجک. آخشام ساعات سککیزده بیر ده زنگ ووردوم و اۏ تکرار إتدی کی، مۆمکۆن دَڲیل. «نهیین باهاسېنا اۏلور’سا اۏلسون، بونو إتمک لازېم دېر»، – برک قۏرخموش حالدا قېشقېردېم. رۏزا ایندیلیکلشمَزدَن تئلئفۏنو آسدې، آنجاق اۏن بئش دقیقهدن سۏنرا زنگ ووردو:
-یاخشې، اۏ بورادا دېر.
اۏن بیره ییرمی دقیقه ایشلهمیش اۏرایا گئدیب، رۏزا کابارکاسا سۏن وصيّتیمی إتدیم، مندن سۏنراکې دؤور اۆچۆن قېزا داییر گؤرسهدیشلریمی وئردیم. اۏنون إویندهکی قتلدن تأثیرلَندیڲیمی گۆمان إدیب، منی سانجدې: «اؤلمهڲه حاضېرلاشمېسان’سا، لۆطف إله، بوردا یۏخ». من ایسه جاواب وئردیم: «بیر شئی اۏلسا، دئیَرسن، پوئرتۏ-کۏلۏمبیا قاطارې ووروب، آنجاق بو میسکین دَمیر قوطو مېغمېغانې دا وورماغا قادیر دَڲیل».
همین گئجه هر شئیه حاضېر وضعيّتده آرخاسې اۆسته اوزانېب، دۏخسان بیر یاشېمېن ایلک آنېندا سۏن آغرېلارېمې گؤزلهدیم. کیلیسا زنگلرینین اوزاقدان گلَن سَسینی دینلهدیم، یانې اۆسته یاتان دئلقادینانېن عطرینی دویدوم، کیمین’سه قېشقېرتېسېنې و اۏلا بیلسین، یۆز ایل ایرهلی بو اۏتاقدا اؤلمۆش آدامېن هؤنکۆرتۆسۆنۆ إشیتدیم. سۏن دفعه کؤکس اؤتۆرۆب، ایشېغې سؤندۆردۆم، اؤزۆم’له آپارماق اۆچۆن اۏنون ألیندن توتدوم، سۏنونجو گؤز یاشلارېمې اوداراق، قۆلّه زنگینین گئجهیارېسېنې بیلدیرَن اۏن ایکی ضربهسینی سایدېم، سۏنرا خۏروزلار بانلادې، سۏنرا سَحَر آچېلدې و دۏخسان بیر یاشېمدا ساغ-سلامت اۏلماغېمېن شَرَفینه فیشنگلر گؤڲه یۆکسَلدی.
رۏزا کابارکاسا ایلک اۏلاراق دئدیم: «سنه دۆکان و باغې ایله بیر یئرده إو آلارام». اۏ جاواب وئردی: «گل ایکی قۏجا سازیش باغلایاق: ایکیمیزدن کیم چۏخ یاشاسا، هر شئییمیز اۏنا قالسېن، دَفترخانادا دا ایمضالایاق». «یۏخ، من اؤلنده هر شئی اۏنا چاتمالې دېر». «نه فرقی وار، – رۏزا کابارکاس دئدی، – من قېزېن قایغېسېنا قالارام، سۏنرا سنینکینی ده، اؤزۆمۆنکۆنۆ ده اۏنا وئرهرم، بو دۆنیادا منیم باشقا هئچ کیمیم یۏخ دېر. هلهلیک ایسه گل سَنین اۏتاغېنا سرینکئش قۏیاق، یاخشې بیر اۏتاق دۆزَلدَک، کیتابلارېن، موسیقین ده اۏلسون».
-دئییرسن، اۏ راضېلاشار؟
-آی یالقېز قۏجا، ألبتّه، سن یاشلاشمېسان، آنجاق آخماق کی دَڲیلسن، – رۏزا کابارکاس اوغوندو. – بو یازېق قېز سَندَن اؤترۆ دَلی-دیوانه دیر.
من گؤز قاماشدېران، فرح اۏیادان کۆچهیه چېخدېم و یۆز یاشېمېن اۆفۆقۆنده ایلک دفعه اؤزۆمۆ تانېدېم. خۏشبخت سحرین دوم-دورو ایشېغې ساکیت و ساهمانلې إویمه دۏلوردو. دامیانا مطبخده برکدن اۏخویوردو، هئچ واخت اۏلمادېغې قدر آزقېن و ساغلام گؤرۆنن پیشیک قویروغونو تۏپوغوما سۆرتۆب، منیم’له یازې ماسامېن یانېنا گلدی. ماسانې سلیقهیه سالاندا – سارالمېش کاغېذلار، مۆرَکَّبقابې، قاز لهلهڲیندن قلم – گۆنَش پارکداکې بادام آغاجلارېنېن آراسېندان ایچهری دۆشدۆ و قوراقلېغا گؤره بیر هفته گئجیکمیش پُست داشېیان چای گمیسی اوغولتو ایله لیمان کانالېنا گیردی. سۏن کی، أصل یاشام گلیب یئتیشدی، من قورتولدوم. و یۆز ایل یاشایاندان سۏنرا گۆنلرین بیرینده، یالنېز بؤیۆک محبّتدن بختیارلېق ایچینده جان وئرهرَک اؤلهجهڲم.
سۏن
رۏمانېن باشقا بؤلۆملرینی اۏخوماق اۆچۆن آشاغېداکې سئچهنَکلره تۏخانېن!
بیرینجی بؤلۆم ایکینجی بؤلۆم اۆچۆنجۆ بؤلۆم دؤردۆنجۆ بؤلۆم بئشینجی بؤلۆم آلتېنجې بؤلۆم
- No items.


text:
عاشیق قشم؛ اولو آذربایجان عاشیقی
اکبرصالحی(قاداش)
“عاشیق علعسگر”دئییر:
عاشیق اولوب دییار- دییار گزهنین
ازل باشدا پور کمالی گرکدیر.
اوتوروب دورماقدا ادبین بیله
معریفت علمیندن دولو گرکدیر.
دده علعسگرین، باخیمی ایله، بیرینی عاشیق تانیماق ایستهییریکسه، عاشیق قشم بوتون اولو عاشیقدیر. چونکی عاشیق، اؤنجه بیر باشا ائلین بؤیوک باشیدیر. اوبا- اوبا کند- کند دولاناندیر. حکیم، اؤیود وئرن، شعر قوشوب، ساز چالیب، اوخویاندیر. لیریک-حیماسی داستانلار سؤیلهیندیر. دؤیوش مئیدانلاریندا دؤیوشچولره اورهک وئرندیر. اوتوروب دورماغینی باجاران، ساییندیر. سایدیغمیز اؤزللیکلرده اولان عاشیقلاریمیز، تانیدیغیمیز دده قورقوددان باشلایاراق، یونس امره و دده عاشیقلار: قوربانی، خسته قاسیم، والئه، توفارقانلی عابباس، علعسگر و بیر چوخ بونلار کیمی آدلارینی چکمهدیییمیز اوزانلارین سون بئشیییدیر عاشیق قشم. چونکو او، ایراندا فئودالیته گوجدن دوشن چاغدا دونیایا گلیر. مشروطه اینقیلابی، خیابانینین قیامی، بیرینجی دونیا ساواشی و آردینجا قونشو اؤلکهلرده اوکتیابر اینقیلابینی باشدان آشیریر؛ هابئله ایکینجی دونیا ساواشینی گؤرور. قشمین اؤیوندویو و آرخالاندیغی قهرمانلارا دیقت ائدهک:
شئیخ سلیم، باقیرخان، حئیدر عموغلو
بابک، ستارخان هم باغبان ائل اوغلو
قاچاق نبی، هجر، نیگار، کور اوغلو
خییابانی کیمی بیر روحانیم وار.
قشم، دین سیمبوللاریندان عادی یاشام دا بیر چوخ یارارلانیرسا، آنجاق، شعرده آدلاری چکیلن قهرمانلار، چاغداش دئموکراسی اوغروندا جانلارینی قویان اینسانلار و یا خود اونلارین دؤیوش بایراقلارینا دؤنموش و قشمین ایلهام منبعی اولان، افسانهوی – تاریخی اینسانلیق و آذربایجان سیمبوللاریدیرلار.
اولو اوزانیمیز بیر یاندان، دده عاشیقلاریمیز ایله معنوی ایلگینی ساخلاییب، اونلاردان پای آپارا بیلیبدیر، باشقا یؤن(جهت)دن، جوشار بولاقدان سو قاینایان کیمی، دؤشوندن سؤز قایناییبدیر و اونلاری اوستادلیقلا چالدیغی قوپوزونون هاواسی ایله، گؤزل، کؤنوللر آچان و سئحیرلی سسی ایله بیرلشدیریب، اورکلری اوخشاییبدیر.
او، دؤیوش مئیدانیندا سازلی کوراوغلو کیمی، دؤنمزدیر. سئوگی گؤروشلرینده لاپ کرمین اؤزودور. عدالتدن دانیشاندا ایشچیلرین، کندلیلرین بایراقلارینی قالدیریر. دینی وظیفهلره چاتدیقدا بیلن و کؤنول وئرندیر. آنجاق قشمی دینلهینلره بئله گلیر کی، قشمین هر زادی گؤنئی و آذربایجاندادیر. آرتیق او، اؤز دؤورونون بالاسی و اؤزونده جمعلشن قشمدیر.
مدنی شاعیرم بوتون جهاندا،
آنام منی دوغوب آذربایجاندا،
قشمم ساکینم گونئییستاندا،
آیا، اولدوزلارا یول سالان منم.
باشقا یئرده دئییر:
قشم، یاتمیش بختین بیر گون اویانار
یوخسوللار مدنی حوقوقون قانار،
فرهنگین چیراغی کندلرده یانار …
دئمک قشم حیاتیندا خانلارین چاپاچاپین گؤرور. آرازین او تاییندا سووئت حاکیمییتینی سیناییر، کاپیتالیستم دن دوغولان میلیتاریسمی هابئله ایفراط درجهده اولان ناسیونالیسمین بالاسی، نازیسمین شاهیدی اولور. قودوزجاسینا اینسانلارین بومباردومان اولماقلارینی و ائله جهده زوراکیلیق قارشیسیندا گئدن موباریزهنی دویور و توپلوم آرا، بیره بیرلیک(برابرلیک) یاشام شکلینه سئوگی بسلهییر. صولحه سس وئریر. او، ایراندا گئدن اجتماعی – اقتصادی فورماسیونون دییشیلمهسینین دؤنگهسینده یاشاییر. ائله اونا گؤرهده عاشیق قشم، کلاسیک، اولو عاشیقلاریمیزین سون بئشیییدیر. ائله اونا گؤرهده اوندا، اوزان بابالاری ایله فرقلی ایستکلر و داورانیشلارلا توشلاشیریق. اؤرنک:
-…دیدرگین اولدولار خانلار ایراندا
-…ظفر سرودونو چالانلار بیزیک
عاشیق قشم حاقدا باشقا قونولار:
۱)عاشیق قشم اؤز چاغیندا زیروهده دایانیر. آذربایجان دئمکرات فیرقهسی دؤوروندن حوسئین جاوان لا بیرگه، خالقین، اؤلکهنین ایکی سئوگیلی بولبولو کیمی سس سسه وئریرلر. آیری دوشدوکلری ایللردهده گونئی بولبولونون جهجهسی یالقیز شئیدا بولبول کیمی کوندورون باغلارینا یاییلیر:
عاشیق حوسئین قویدو گئتدی،
اورهییمی سویدو، گئتدی.
یوخسا مندن دویدو، گئتدی؟
گلمهدی جاوان، گلمهدی.
او قاشی کمان گلمهدی.
فیرقه دئوریلیب، آذربایجان قولدورلوق و جینایته معروض قالدیقدا، عاشیق حوسئین جوان مجبورییت قارشیسیندا، بالالارینی:
سه سنگ برادر پیر-ی حقیقت
وطن امانتی، ائل امانتی(حوسئین جوانین یوردونو، عاییلهسینی ترک ائتدیکده آدلیم شعریندن بیر پارچا) – دئیه قارا داغدا اوچ قارداش داغینا تاپشیریب، ایران- شوروی سینیریندان(سرحدیندن) کئچدیسه، عاشیق قشم، یولداشی حوسئن جوانی سئوه- سئوه تنقید ائدیر:
گئجه- گوندوز حسرتینی چکدیییم
عاشیق جوان گئدر- گلمزه گئتدی …
…او ائله بیلیردی اوردا حالوا وار
قاچدی، گئتدی، اولدو بلایه دوچار…
گونئی بولبولو “گلدیم ها گلدیم” – دئیه، میشوو داغلارینا سیغینیر.
ائی اولو آتامین سیرداشی میشوو
ائی آغری داغینین قارداشی، میشوو،
بو “زامبور قشم” – ین یولداش، میشوو،
پونهان ساخلا منی، گلدیم ها گلدیم.
یئری گلمیشکن، آچیقلامالییام، عاشیق قشمین او آغیر شرایطده قورونماغینین اساس ندنی (سببی)گونئیلیلرین یوکسک کولتور- مدنییتلریندن آسیلی ایدی. دئمک، قشم میشووا و اونون اتهیینده یاشایان اینسانلارا سیغینمیشدی. فیرقه دئوریلدیکده، آذربایجاندا ۲۵۰۰۰ نفر هلاک اولورلارسا، آنجاق گؤنئی اهالیسین آییق و اوزاق گؤرنلییی جینایتین قاباغینی آلماغی باجاردی. شاهیدلرین دئدییینه گؤره شبسترده یالنیز بیر نفر موهاجیر لات-لوت الی ایله قورشونلانمیشدی. دئمک گونئیلیلر باشقا یئرلره گؤره ، اؤز ایگید، قهرمانلارینی، شرفلی بالالارینی قورویا بیلمهییده باجارمیشدی.
۲)آذربایجان عاشیقلارینین بیر چوخو کوندور کندینی قشمین یاشادیغینا گؤره، اوجاق بیلیب، قشمین مکتبیندن درس آلماغا گلیرمیشلر. قوجامان عاشیق حسن اسکندرینین اؤز فخر ائتدییینه گؤره، دفعهلرله قشم دن درس آلماغا کوندوره گئدیبدیر. او، بوتون بویوکلویو ایله، ادبلی اؤیرنجی کیمی، قشمین قارشیسیندا باش ایهرک: “بیز گنجلر سیز اوستادین سنسینیزیک” – دئمیشدی.
– هابئله اورمونون قوجامان عاشیقی، عاشیقدهقانین باخیشیجا، قشم سازین بوتون هاوالارینی بیلر، سؤزده کامیل اوستاددیر.(اینقیلابدان اؤنجه اورمو رادییوسو)
– واقتیله، عاشیق قشم ایله عاشیق شهنازینین دئییشمهسی اورمودا، تبریزده خالقین ماراغینی قازانمیشدیر. هابئله عاشیق قشم له عاشیق فرهادین دئییشمهسی داستانا چئوریلمیشدی.
– اولو زهتابی اونا اوچ دنه اوزون شعر حصر ائدیر. بغداد دان یازدیغی منظوم مکتوبدا، عاشیق قشمی، میشووون آلوولو سسی، گونئیین اودلو نفسی،شاها باش ایمهین، دار گونده ائلینی تک قویمایان و … تمثیل ائدیر. اولو زهتابی قشمین وفاتی گونو یازدیغی شعرین بیر پارچاسیندا یازیر:
بزهدین تویونو هر زامان ائلین
آغیر گونوندهده سوسمادی دیلین
نه قدهر ایدیلر سینمادی بئلین
بو ائللر اونوتماز قشمین بیر آن
– هابئله بیر چوخ عاشیقلار، شاعیرلر اورک دؤیونتولرینی دویغوسال و منظوم شکیلده سؤیلهییبلر. او شاعیرلردن بیریده، سئویملی شاعیر، مونتقید و آراشدیریجی دوستوم ” اوستاد ناصر داوران”دیر. او، ۱۳۶۲ – جی ایلده قشمین گؤروشونه گئتدییینده پای آپاردیغی شعرینین بیر بندینده بئله دئییر:
سؤنمهییب چیراغی هلهده یانیر
هلهده ائلینه حؤرمت قازانیر
کیم دئییر قشمین دیلی اوسانیر
چوخداکی باغلیدیر قولو قشمین.
“اوستاد داوران”- ین دئدییینه گؤره، قشم آرا وئرمهدن سازی باغرینا آلیب و اونون شعرینه بیر گؤزل جاواب وئریبدیر. آنجاق او شعرده اولو قشمین مینلرجه کاغیذا کئچمهین شعرلری کیمی اونودولوبدور.
۳)عاشیق قشمین بیر سیرا تانیانلارینین دئدییینه گؤره، اونون یازیب اوخوما ساوادی یوخموش. آنجاق عاشیق قشمین شعرلرینده یازی باجاریغینین ایددیعاسیندا اولان عاشیق قشم، بیزی شاشیریر(تعجوبلندیریر). اؤرنک اولاراق:
-قشم یازیر، یئریم گؤنئی سؤزلریم محک داشی
-اون یئددی یاشیمدان کیتاب یازاردیم.
-بو نامه نی گؤندهررسن نازلی یارا ائی حکیم
-چوخ سؤزلری یازانمادیم قالدی اونلار پونهاندا
-الده قلم بو دفتری یازانام
-دفتره یازیرام عابباس، علمدار
-و …
وئردیییمیز اؤرنکلره گؤره، ان آزی اولو عاشیق قشم، اؤز شعرلرینین یازیلماسینا مئیل و چابا(جهد) گؤسترمیشدیر. اولو عاشیقیمیزین، بو بئیتینی گؤزدن کئچیرسک:
منیم کی، بیر ذره یوخدور ساوادیم
اگر چی یاییلمیش اؤلکهده آدیم…
دئیه بیلریک: اولا بیلر یازماغی بیر تامارزی کیمی، عؤمور بویو اؤزو ایله داشیمیشدیر. اولا بیلسینده، اوخوماغی باجارارمیش، یالنیز یازماقدا چتینلیک چکیرمیش و یازی – پوزو بیلن اوغلان قیزلارینی اؤز الی و قلمی حئساب ائدیرمیش.
یئری گلمیشکن بوتون قشم سئورلره و اونون بالالاریندان کی، قشمین سؤزلرینی لئنته ، دفتره یازیب و قالارغی ائدیبلر، قدیر بیلنلیک ائدهک؛ هابئله یازیلاری توپلاییب، باسدیرماق ایشلرینده چالیشیب و آغیر زحمتلره قاتلانانلار: ایسرافیل جعفری(رحمتلیک) و عاشیق مظاهیرجعفری عاشیق قشمین اوغلانلاری و سایین دوست و قلمداشلاریم اوستاد داور زمانخانی(دؤنمز)، اوستاد صمد چایلی، اوستاد آیدین تبریزلی و اوستاد حسین محمد خانی(گونئیلی) جنابلارینا اللرینیز آغریماسین دئیهک.
قشم نئجه دوشونورموش؟
قشمین دیلینده گزن سؤزلر و سؤز بیرلشمهلری اونون، ایچ دورومونو آیدینجا اوزه چکیر. اؤرنک اولاراق: چتین گونون دوستو اولماغی آلقیشلاییر، اؤزگه فئلینه اویماماغی وورغولاییر، اؤزونو و دینلهینلرینی دوز ایلقارلی، شوجاعتلی، مرد ایگید اولماغا چاغیریر، تیکه دوستو، مجازی دوست(قوندارما دوست) اولماغی قیناییر، هابئله علم اؤیرنمهیه، حقیقته وارماغا، اینسانلیق اوجوندان درده دؤزمهیه، دؤزوم گؤسترمهیه بیر پئیغمبر کیمی دعوت ائدیر.
قشمین گوللو چیچکلی دویغولارینین، خوراسان سفرینده، نیشابور شهریندن کئچنده، بئله قوخوسو گلیر:
… کیتاب قولتوغوندا قیزلار گلیری
اوغلان قیز اوخویور معریفت تاپیر
… علم سیز آداملار اولار بی موراد
او، اؤزو محروم قالدیغی یازی- پوزونو اؤیرننلری گؤرنده، قیسقانمیر کی هئچ، قانادلانیب اوچور. او، گونئیلی، کوندورلو دورسه، دوغوم یئرینین وورغونودورسا، بوتون اینسانلارا و ایسانلیغا سئوگی بسلهییر. آنجاق یئرلی یئرینده آنا دیلینین قایغیسینا قالیر:
– هئچ وعده دئمهدیم بوغدایا گندوم
اؤز دیلیمین آرخاسیندا دایاندیم
– آنام منه لایلای دئییب،
ائلیم تورکدور منده تورکم.
سود وئریب منی بسله ییب،
دیلیم تورکدور، منده تورکم.
او، درس آلدیغی اوستادلاری کیمی هر هارادا دیکتاتور حاکیم قووهلره قارشی سؤزلرینی آیدین دئیه بیلمهینده، عدالتسیزلیکله توشلاشاندا، سؤزلرینی باغلییا چولقاییب، بو کیمی عیبارتلرله خالقا چاتدیراردی:
– فلک ظولم ائیلهدی نوجوانلارا(“نوجوان سوزجویو قشمدهده ” خسته قاسیم ” و “عاشیق والئه” کیمی ایگید آنلامینا گئدیر.)
– راست گلمیشم ناشی بزیرگانلارا
تؤکوب ماتاهیمی ساتا بیلمهدیم
هئچ وفا گؤرمهدیم من قیزیل باشدان( دؤولت آدامی دئمکدیر).
– ائله جهده بو طنز شعرینده:
ییرتلسین کوتون، شالوارین
منیم کیمی لوت قالاسان
سؤزلریم خطرینه دیسه
قاپیدان قاوالا فلک!
سؤزسوز عاشیقلاریمیز و شاعیرلریمیز، ائله جهده عادی اینسانلار فلهیی چئشیتلی دوروملاردا تاپدالایارلار. بو دا بیر دوروم دور.
سون سؤز
بو سؤزلر قشمدن قالسین یادیگار
ائل ایچینده تمیز آدی گرکدیر.
– دئیهن قشم، اوبالاردا، کندلرده، شهرلرده، تویلاری، دویونلری، شنلیک ییغینجاقلارینی، ساز، سؤز، داستان و داورانیشی ایله آپاران قشم، اینسانلارین دویغولارینا یاز یاغیشی چیلهین؛ ائلهجهده اونلارین یاشیل روحلارینی جیلالاندیران، خالقین گئرچک دانیشیق دیلی ایله دانیشان قشم، دده قورقوت کروانینین سازلی- سؤزلو یولچوسو قشم، بیر داها دوغولماییب و دوغولا بیلمزده.
قشم
دئسهلر بو یئرده یوخلایان کیمدیر ؟
سؤیلهیین ائل ایچره عالی شان قشم!
سئودییی تورپاغین باشین اوجالدیب ،
اولدوزدور گؤیلرده سایریشان قشم!
بورادا سؤز دولو سینه یاتیبدیر.
اوچوبدور، چاتیبدیر گونه، یاتیبدیر.
سانمایین حیاتی سونا چاتیبدیر،
هلهده یاشاییر اولو، شان قشم!
ائلینه، یوردونا آغ گون دیلهین
شیرین قوشمالارلا سئوینج الهین
یانان اورکلره یاغیش چیلهین
آنجاق اؤز ایچینده آلیشان قشم!
هئچواقت ساتیلمادی، پولا، مقاما
قناعت ائیلهدی سوواقلی داما
گئجهدن سحره، صوبحدن آخشاما
قولونون گوجویله چالیشان قشم!
آی “قاداش” چالیش کی، اوزون آغ اولسون
سؤیکن ائللرینه، آرخان داغ اولسونسینه دفترینده بیر واراق اولسون،
آریسی چیچکده، بالی شان قشم
۲۷/۴/۹۳٫


text:
کوردوستان اوستانی
کوردوستان اوستانی (فارسجا: استان کردستان) — ایران اوستانلاریندان بیریدیر. بو اوستانین مرکزی سنندج یوخسا سینانداش[قایناق گؤسترین] شهریدیر.
کوردوستان اوستانینین بؤلگهلری[دَییشدیر]
کوردوستان اوستانی ۱۰ بؤلگهدن تشکیل اولوب. بو اوْن بؤلگه بولاردان عیبارتدیرلار؛
- سنندج بؤلگهسی
- بیجار بؤلگهسی
- قوروه بؤلگهسی
- بانه بؤلگهسی
- دیواندره بؤلگهسی
- مریوان بؤلگهسی
- سقز بؤلگهسی
- سروآباد بؤلگهسی
- دهگلان بؤلگهسی
- کامیاران بؤلگهسی
اهالی[دَییشدیر]
دیل و اتنیک ترکیبی[دَییشدیر]
کوردوستان اوستانی کوردلرین و تورکلرین یاشاییش یئریدیر. بو اوستانین دوغو قیسمینده عوموماً تورکلر یاشاییرلار. بو اراضیلر قدیم زامانلاردان آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر.[۷][۸][۹][۱۰]
کوردلر یاشایان بؤلگهلر[دَییشدیر]
کوردلر عومومیّتده اوستانین چوخلو یئرلرینده یاشاییرلار. کوردلر سنندج بؤلگهسی، کامیاران بؤلگهسی و اوستانین باشقا بؤلگهلرینده یاشاماقدا دیرلار. عومومیّتده بیجار و قوروه بؤلگهلرینده تورکلر چوخونلوقدا دیرلار، اما بو ایکی بؤلگهیه باخمایاراق، باشقا بؤلگهلرده کوردلر چوخونلوقدا یاشاییرلار.
تورکلر یاشایان بؤلگهلر[دَییشدیر]
کوردوستان اوستانینین بیر قیسمی آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیب و اهالیسی تورکدورلار. تورکلر عومومیّتده آذربایجان تاریخی اراضیسیندا اوْلان بیجار گروس بؤلگهسی و قوروه بؤلگهسینده یاشاییرلار.[۷][۸][۹] تۆرکلر هابئله اوستانین باشقا بؤلگهلرینده ده آزینلیقدا یاشاییرلار.[۱۱][۱۲]
آذربایجان و کوردوستان سینیرلاری[دَییشدیر]
حال حاضیردا کوردوستان اوستانینین سینیرلاریندا یئرلشن بیجار و قوروه بولگهلری تاریخن آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر. بو اراضی میلاددان اونجه ماننا-ماد دولتی، ساسانیلر زامانی و... زامانلاردا آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبدیر.
قاجار سولاسهسینین ایکینجی پادیشاهی فتحعلیشاه زامانی (1213-1176 ش، 1834-1797م و 1250-1212 ق ایللرینده) هله همدان، زنجان و ایندیکی کوردوستان اوستانینه تابیع اولان بیجار گروس و قوروه آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیردیلر. افضلالتواریخ ده یازیلان کیمی فتحعلی شاه زامانی رسم بئلهایدی کی شاهزادهلرین هر بیریسی بیر ویلایتین باشچیلیغینا تعیین اولوردولار، آنجاق او زامان شاهزاده دارا حوکومتسیز قالیر، صدراعظم شفیع صدر بئله قرارا گلیر کی قزوین، گروس، همدان و فلان بلوکی نی آذربایجاندان آییریب زنجانلا بیرلیکده خمسه ویلایتینی یارادسین تا شاهزاده اورایا حوکومت ائده بیلسین. بو زامان خمسه ویلایتی آذربایجانا تابع قالیر و شاهزاده نایبالسلطنه نین نظری آلتیندا ایشه باشلاییر. فتحعلی شاهین اؤلوموندن سوْنرا موحممدشاه حوکومته و میرزا آقاسی صدراعظملییه چاتیر. وزیر موحممد صادیق خان گروسینین اؤلوموندن سوْنرا 1260ه.ق ایلینده گروس ویلایتین نایبالسلطنهنین ایختیاری آلتیندان چیخاردیر و حوکومتین موستقیل ائدیر تا شاه و صدراعظم اورانین حاکیمین راحاتجاسینا عزل و نصب ائده بیلسینلر.[۱۳]
1325 اینجی ه.ق ایلینده ایرانین ایالات و ولایات قانونو (قانون ایالات و ولایات ایران) میلّی مجلیسین تصویبینده کئچدی و بو قانون اساسیندا ایران 27 اوستان و ویلایته بؤلوندو. بو بؤلونمهلر اساسیندا گروس هلهده موستقیل بیر ویلایت کیمی ساخلانیلدی. میلّی حوکومت پیشهوری زامانیندا گروسو اله کئچیرتمهیه چالیشسادا دولتی نیرولار اؤنونده ایش قاباغا آپارا بیلمهدی و بو چالیشما اوغورسوز اولدو.
1316-اینجی ه.ش ایلینده پهلویلر ایلک اینظیباتی بؤلمهلری (تقسیمات سیاسی) باشلاندی. بو اساسدا ایران 10 اوستان و 49 شهریستانا بؤلوندو. بؤ بولمهلر اساسیندا گروس بئشینجی اوستانا وئریلدی. بئشینجی اوستاندا ایلام، کیرمانشاه، بیجار، سنندج و شاهآباد یئرلشیردی.
1318-اینجی ه.ش ایلینده آذربایجان اوستانی ایکی یئره بؤلونن زامان (اوچونجو و دوردونجو اوستان) بیجار گروس شهریستانی بئشینجی اوستاندان آیریلدی و باتی آذربایجان اوستانینا ایضافه اولوندو. 1325-اینجی ه.ش ایلینده همدان اوستانینه وئریلدی و 1337-اینجی ه.ش ایلینده همدان اوستانیندن آیریلدی و کوردوستان اوستانینا وئریلدی. بو بؤلگه ایندی ایکی برلگهیه برلونمکله کوردوستان اوستانی سینیرلاریندا قالماقدادیر.[۱۴][۱۵]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Selected Findings of National Population and Housing Census 2011 Archived 2013-05-31 at the Wayback Machine.
- ^ "Archived copy". Archived from the original on 2013-10-14. Retrieved 2015-03-18.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- ^ Government of Kurdistan Province (Persian) Archived 2013-08-08 at the Wayback Machine.
- ^ ghorveh Municipality website (Persian)[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "Payam Noor University of ghorveh (Persian)". Archived from the original on 2010-06-07. Retrieved 2010-07-08.
{{cite web}}: More than one of
|accessdate=and
|access-date=specified (help); More than one of
|archivedate=and
|archive-date=specified (help); More than one of
|archiveurl=and
|archive-url=specified (help)
- ^ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in انگلیسی). Retrieved 2018-09-13.
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ چنلی بئل درگی سی، ۳ - اونجو سای، باتی آذربایجان ین اوزل سایی
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ دکتر م پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال ۱۳۵۱
- ^ ۹٫۰ ۹٫۱ "archive copy". Archived from the original on 2016-03-14. Retrieved 2012-12-31.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «farsi.qurtulush.info» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست
- ^ http://sozumuz.blogspot.com/مئهران[دائمی اولو باغلانتیلی] باهارلی، جغرافیای انسانی خلق تورک در ایران
- ^ دكتر م پناهايان، مجموعه اي در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافياي ملي تركان ايران زمين " سال 1351
- ^ سيري در تاريخ زبان و لهجههاي تركي , دكتر جواد هئيت- چاپ سوم , سال 1380 هجری شمسي
- ^ از بام ایران تا سرزمین طوفان Archived 2012-02-23 at the Wayback Machine. / محمد کامیار . _ تهران : شرکت توسعه کتابخانه های ایران , 1380 . 366 ص . : مصور , نقشه , جدول , عکس .
- ^ از بام ایران تا سرزمین طوفان Archived 2012-01-07 at the Wayback Machine. / محمد کامیار . _ تهران : شرکت توسعه کتابخانه های ایران , 1380 . 366 ص . : مصور , نقشه , جدول , عکس .
- ^ چنلی بئل درگی سی، 3 - اونجو سای، باتی آذربایجان ین اوزل سایی


text:
اینکوباتور:یوکله
سیز قئیدیاتدان گئچمیش ایشلدنسیز، فایللاری نورمال صورتده Special:Upload دن یوکلهیه بیلرسیز، آما بو اینکوباتوردا ایمکانسیزدیر. سیز گرگ فایللاری ویکیمئدیا کامانزدان یوکلهیهسینیز.
کامانزدان نئجه یوکلهمک اولور؟
بو مساله بوردا آددیم-آددیم آچیقلانیبدیر:
- ایلک اؤنجه کامانزدا حیساب آچمالاسینیز و یا گیریش ائتمهلیسینیز (سیز حال حاضیردا بوردا حسابینیز وارسا آوتوماتیك صورتده کامانزا گیریش ائدهجکسینیز. بونون اوچون باخ: واحید گیریش)
- راحاتلیق اوچون ترجیحلرینیزدن صفحهنیزین قابیق دیلین (azb) سئچه بیلرسییز.
- کامانز: یوکلهیه گئت و تعلیماتلا ایرهلیله. آیریجا تجروبهلی ایستیفادهچیلر بو آراجدان یارارلانا بیلرلر.
- سیز کامانزدا اولان بوتون فایللاری نورمال صورتده و عینی آددا بوردا ایشه آپارا بیلرسینیز.
نه اوچون بوردان یوکلهمک اولماز؟
چونکو bug 11168! ;-)
بوردا نئچه اوستونلوک وار:
- سیز یوکلهدیگینیز شکیلدن بوتون ویکیمئدیا فوندو اولان ویکیلرده ایشلهده بیلرسیز.
- بو تئست ویکیدن یئنی ویکییه کئچن زامان، فایللاری یئنیدن یوکلهمگین قاباغین آلیر.
- کامانز اؤزللیکله فایللار اوچوندور. نتیجهده بو یاخشی بیر سیاستدیر و.... یوکلهنیلن فایللارا اینکوباتوردا هئچ بیر کونترول یوخدور.


text:
یاغ
یاغ — سو ایله قاریشمایان بیر سیرا کیمیوی مادلرین قاریشیغینا دئییلیر.
یاغلار اوچ قوروپا بؤلونورلر:
- پییلر،
- نفت محصوللاری و
- ائفیر یاغی.
بعضی حاللاردا لیپوفیل ماددلرین قاریشیغینا (تئخنیکی، سینتئتیک یاغ) دا یاغ دئییلیر.
خواصلاری[دَییشدیر]
بوتون یاغلار بو و یا دیگر فورمادا هیدروفوبدورلار. یاغلار هم مایع، هم ده برک حالدا اولا بیلیرلر. عادتن اوتاق تئمپئراتوروندا برک یاغلارا حیوان پییلری (بالیق یاغیندان باشقا)، مایع حالیندا اولانلارا ایسه بیتکی یاغلاری (کوکوس یاغیندان باشقا)عایید ائدیلیرلر. کیمیوی اولاراق بو پییلرین مولئکولالاریندا ایکیلی کیمیوی علاقهنین اولماسی ایله تعیین اولونور. برک یاغلاردا ایسه بو علاقه داها دولغوندور. مارقارینین حاضیرلانما پروسئسی سونونجویا اساسلاناراق آپاریلیر: مایع یاغلاردا ایکیلی علاقه گؤتورولور و نتیجهده برک یاغ آلینیر.
ائمولقاتورلار ائمولسییالارن- یاغلا سویون قاریشیغ - حاضیرلانماسینا ایمکان وئریرلر.


text: اؤن سؤز بو گون بیر سیرا ایران تاریخچیلری مقصد یؤنلو شکیلده آذربایجان تاریخینی غیراوبیکتیو شکیلده تقدیم ائتمکده داوام ائدیرلر. ۱۹۱۸-جی ایلین ماییندا تاریخی آذربایجان تورپاقلارینین وقتیله چارلیق روسیاسی طرفیندن اشغال ائدیلمیش حصهسینده دولتچیلیگیمیز دیرچلدیکدن سونرا بو قسم تاریخچیلرین آذربایجان خالقینین تاریخی رئاللیقلارینا بیرطرفلی یاناشمالاری و یانلیش دیرلندیرمهلری متمادی کاراکتر آلمیشدی. شاهلیق رژیمینین حاکم دایرهلری طرفیندن استقامتلندیریلن و شیرنیکلندیریلن بعضی تاریخچیلر آذربایجان تاریخینی ساختالاشدیرماق ساحهسینده خصوصی فاللیق گؤسترمهیه باشلامیشدیلار. یومشاق دئییلسه، آذربایجان خالقینین تاریخی کئچمیشینی ساختالاشدیرماق…بیشتر بخوانید