text:
گولخانی
گولخانی (تخلّوصو؛ اصل آدی محمد شریف) (تخمیناً 18 -جی عصرین سونو – قوقان - 19.عصرین 20.جی ایللری) اؤزبک کلاسیک شاعیری، ادیبی، یازیچی و اؤزبک ادبیاتینین ساتیریک مکتبینین قوروجولاریندان بیریدیر.
یاشاییش[دَییشدیر]
یاشاییشی و یارادیجیلیغی حاقیندا بعضی بیلگیلری " مجموعهی شاعران " (فضلی نمنقانی)، " تحفة الاحباب " (قاری رحمتالله واضح)، "ثبات البشر و تاریخ مهاجران" (دلشاد آتین) کیمی اثرلرده وئریلیر. فضلی گولخانینین "کوهیستان مولکوندن اولدوغونو" ایدیعا ائدیر، واضح ایسه نمنقانلی اولدوغونو سؤیلهییر. گولخانی نمنقان و قوقاندا یاشامیشدی و قیسا مودّت حامام تولانباریندا(گولخنیده) چالیشمیشدی (لقبی بورادان گلیر). قوقان خانی امیر عالیمخان نؤکرلری سیرالاریندا خیدمت ائتمیشدیر (1801-1810). کلاسیک ادبیاتی موستقیل اوخوماقلا اؤیرنمیش عالیمخانین اؤلوموندن سونرا (1811) تاختا چیخان امیر عمرخان (امیری) گولخانینی سارای شاعیرلری دایرهسینه جلب ائتمیشدی. شاعیر خانی تعریفلهییب، اونون غزللرینه نظیره لر یازمیشدیر. عمرخانین اؤلوموندن سونرا وطنینه قاییدیب چوخراق ساده اینسانلارا خطاب ائدهجک شعیرلر یازماغا باشلامیشدی. اودلو هجولرین یارادیجیسی اولموشدور.
گولخانی اؤزبک و تاجیک دیللرینده یازیردی. تورک و فارس دیللرینده ایسه اثرلر یارتمیشدی. بیر نئچه غزل، هجویه و "ضرب المثل" ( "بایقوش حکایهسی" ) نثر اثرلری گونوموزه گلیب چاتیبدیر.
غزللری [دَییشدیر]
غزللرینده لیریک قهرمانین معنوی تجروبهلری، باهار، رئال یاشام صحنهلری عکس اولونور ( "بارماغیم" ، "ائی طوطوقوشو" ، " لالهنین کؤکسو کیمی باغریم ..."). "بده" (وئر، وئر منه) ردیفلی غزلینده شاعیر نؤکر دؤورونده کی یاشاییشینی تصویر ائدیر. بو غزله داها دریندن نظر سالساق ، مؤلیفین بؤیوک بیر ایجتیماعی مسله – اؤز دؤورونون حربی نیظامی و عادت-عنعنهلری حاقیندا دوشوندوگونونو موشاهید ائتمک مومکوندور. غزلینده لیریک قهرمانین اوبرازی عومومیلشدیریلمیش اوبراز سویهسینه یوکسهلیب. گولخانی بؤیوک ایستعدادی، تجروبهسی و یاشاما گئرچک باخماق باجاریغی ایله مشهور خالق یازیچیسی کیمی تانینیر. شاعیرین بیزه معلوم اولان غزللرینین بعضیلری، امیری شعیرلرینه نظیره لریدیر، اونلار ساده تقلید چرچیوهسینده قالمامیش، هرطرفلی موستقیل بیر صنعت اثری سویهسینه یوکسلمیشدیر. گولخانینین پوئتیک یارادیجیلیغی بؤیوک حجمده اولماسا دا، 19. عصر اؤزبک میلّی ادبیاتینین اینکیشافینا اؤنملی تاثیر گؤسترمیشدیر .
"ضربالمثل" اثری [دَییشدیر]
" ضرب المثل" اثری تکجه اؤزبک کلاسیک ادبیاتینین دئییل، بلکه بوتون شرق ادبیاتینین دا بنزرسیز اؤرنگیدیر. "ضرب المثل" اثری عمرخانین تاپشیریغی ایله یازیلمیشدیر. گولخانی بوندا خالق آتالار سؤزلریندن (تخمیناً 400 آتالار سؤزلری)، سجعلردن (قافیهلی نثر)، ناغیللاردان و حکایهلردن ایستیفاده ائتمیشدیر. بو ناغیللار و حکایهلر تماتیک اولاراق بیر بیرینه باغلی اولوب واحید بیر سوژت تشکیل ائدیر. اثرده بایقوش ایله خاراباچینین قایین-قودا اولدوغو ماجرالاری مجازی، کسکین هجو ایله تصویر ائدیلمیشدیر. گولخانی قوشلار آراسینداکی مورکب علاقهلره اساسلاناراق، دؤورونون ایجتیماعی یاشامینین تنقیدی منظرهسینی یاراتمیشدی.
"ضرب المثل"ده "کلیله و دمنه" شرق کلاسیک نثرینین عنعنهلرینی داوام ائتدیریر. کومیک حکایهلر ژانریندا یارادیلان بو اثرلر سمبولیک تمثیللردن ایستیفاده ائدهرک دؤورونون قوصورلارینی اورتایا قویور. "ضرب المثل" اثرینین بیر نئچه الیازما و چاپ اولونموش نوسخهلری مؤوجودور. بعضی قایناقلاردا اونون دیوانین تاپیلدیغی دئییلسه ده، هله تاپیلمامیشدیر.
شعیرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
حضرتیم، آچلیکدن اؤلدیم، یئگهنی نان بئر مئنگه
کافیر اوْلغهیمن اگر دئسمکی، بهمان بئر مئنگه
ماش و بوُغدای و گوروچ بئرکیم، شوُلر مئنگه گئرهک،
هئچ أیتهمهسم عقیق و لعل و مرجان بئر مئنگه
ائگنیمه یاپیق بئریب، قارنیمنی توْیغیز نان بیلن
سئنگه بیلا کیم دئمَسمن دین و ایمان بئر مئنگه
نَوکرینگ آچلیکدن اوْلسا نئگه حیفین گئلمهگهی
ائی حبیبی حازیقیم،داری و درمان بئر مئنگه
نان و توْن بئر، بئنوالیک دردیدن قورتهر منی،
من قچان أیتدیمکی، قاروُن گنجیدئک قان بئر مئنگه..
گولخانینی ائر ییگیتلر توْپیدن کمسیتمهگیل،
فوْته بئر، آت بئر، توْن و چکمان بئر مئنگه.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Oʻzbek adabiyoti tarixi. 4-jild. — T.: 1978;
- F.Ishoqov. Gulxaniy va uning „Zarbulmasal“ asari. — T.: Fan, 1972;
- F.Ishoqov. Maktabda Gulxaniy ijodini oʻrganish. — T.: 1986;
- M.Qoʻshjonov. „Zarbulmasal“ asarining badiiy xususiyatlari. Kitobda: Mohiyat va badiiyat. — T.: 1974;
- M.Qoʻshmoqov. Mulla Gulxaniy. „Sharq yulduzi“ jurnali 1991, № 1.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]


c: text/html

text:
'اؤلدورولن' قازئتهچی دانیشدی
"اوکراینا گوونلیک سرویسی طرفیندن وئریلن بیلگییه گؤره، اؤزللیکله روس اؤزل سرویسلری روس قازئتهچیین اؤلدورولمهسی امرینی وئردی"
اوکراینانین باشکندی کیئوده اؤلدورولدویو آچیقلانان روس قازئتهچی آرکادی بابچئنکونون یاشادیغی اورتایا چیخدی.
آرکادی بابچئنکو، اوکراینا گوونلیک سرویسی باشقانی واسیلی گریتساک ایله مطبوعات کنفرانسی دوزنلهدی.
گریتساک، دونن اؤلدورولدویو آچیقلانان بابچئنکونون یاشادیغینی بیلدیرهرک، "بیر سوءقصد گیریشیمینی انگللمهک" مقصدیله سناریو حاضیرلادیقلارینی دئدی.
گریتساک، سوءقصد جهدینه حاضرلانان شخصین کیئوده یاخالاندیغینی بیلدیرهرک، بو شخصین پول قارشیلیغیندا روسیا طرفیندن بو ایش اوچون حاضیرلاندیغینی ادعا ائتدی.
واسیلی گریتساک،
"اوکراینا گوونلیک سرویسی طرفیندن وئریلن بیلگییه گؤره، اؤزللیکله روس اؤزل سرویسلری روس قازئتهچیین اؤلدورولمهسی امرینی وئردی" ایفادهلرینی ایشلتدی.
گریتساک، بو اؤزل عملیاتلا قازئتهچی بابچئنکونون اؤلدورولمهسینی انگللهدیکلرینی بیلدیردی.
داها سونرا کامئرالارین قارشیسینا چیخان قازئتهچی بابچئنکو ایسه اوکراینا استخباراتی طرفیندن سوءقصده اوغرایاجاغینا دایر اؤنجهدن اویاریلدیغینی سؤیلهدی.
بابچئنکو،
"بیر آی اول منه گلدیلر و منیم اؤلدورولمهم اوچون تاپشیریق وئریلدیگینی سؤیلهدیلر. سوءقصدی ائدجک شخصه پول وئریلمیش" دئدی.
استخبارات امکداشلارینین توپلادیقلاری معلوماتلار آراسیندا یالنیز پاسپورتوندا اولان فوتوگراف و بیلگیلری اونا گؤستردیکلرینی ایفاده ائدن بابچئنکو، بو معلوماتلارین یالنیز روسیادا اولدوغونو بیلدیردی.
بابچئنکو،
"بیلگیلرین روسیادان گلدیگی بللی اولدو. گؤرونن او کی معلوماتلار دؤولتدن گلیر. بو معلوماتلاری یالنیز اؤزل قوهلر الده ائدهبیلر" دئدی.
اوکراینا داخیلی ایشلر ناظرلیگی طرفیندن روس وطنداشی قازئتهچی آرکادی بابچئنکونون کیئودهکی ائوینده کورهگیندن سلاحلا وورولدوغو، خستهخانایا آپاریلارکن اؤلدویو بیلدیریلمیشدی.
قازئتهچی بابچئنکو، ۲۰۱۷.جی ایلده روسیانی ترک ائتمیش و کیئوه یئرلشمیشدی.
موختلیف قازئته و تلویزیونلاردا چالیشان بابچئنکو، کیئوده قیریم تاتار تلویزیونو آترده اؤز پروگرامی واردی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایرانداکی گؤستریلرده اؤلنلرین ساییسی ۴۴۸ نفره یوکسلدی
ان چوخ جان ایتکیسینین ۱۲۸ نفرله داها چوخ سنیلرین یاشادیغی سیستان بلوچیستان ایالتینده ثبت ائدیلدی
میت، پکاکانین سؤزده استخبارات یؤنهتیچیسینی ضررسیزلشدیردی
هؤرگوته اینگیلترهدن قوشولان تروریست اونور، هؤرگوتون سلاحلی قانادی ایچیریسینده اوزون ایللر فعالیت گؤستردی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
وولونقونق
وولونقونق اینگیلیسجه: Wollongongاوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانینین ایلاوارا بؤلگهسینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۹۲,۱۹۰ نفر جمعیتی واردیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ اوسترالیا بؤلگهسل جمعیت بؤیومهسی: ۲۰۰۹ - ۲۰۱۰ (اینگیلیسجه). Australian Bureau of Statistics.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wollongong»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۸ مئی ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده وولونقونق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هوتاکی دؤولتی
هوتاکی دؤولتی — ۱۷۰۹-۱۷۳۸-جی ایللرده ایندیکی افغانیستان، ایران و پاکیستان بیر حیصّه سینی ایحاطه ائتمیشدیر. بۇ دؤولت ۱۷۰۹-جو لده میر اویس هوتاکی طرفیندن قندهاردا اساسی قۇیولموشدور. پشتون منشألی گیلزای طایفه سینین باشچیسی اوْلان میر اۆوئیس صفویلرین تابئلیینده اوْلان قندهار شهرینده چیخاردیغی عۆصیان نتیجهسینده ۱۷۰۹-جو ایلده قندهار اله کئچیریلیر و هوتاکی دؤولتی یارادیلیر. بۇندان سوْنرا هوتاکیلر موتمادی اوْلاراق صفویلرین تابئلیینده اوْلان اراضیلره یوروش ائتمهیه باشلاییرلار. هوتاکی دؤولتینین چیچکلنمهسی دؤورو میر محمود هوتاکینین زامانیندا اوْلور. اوْنون دؤورونده هوتاکیلر صفویلرین باشکندی ایصفاهان اله کئچیریر و میر محمود هوتاکی اؤزونو شاه اعلان ائدیر. هوتاکی دؤولتینین وارلیغینا ۱۷۳۸-جی ایلده نادرشاه طرفیندن قندهارین اله کئچیریلمهسی ایله سوْن قۇیولموشدور.


text:
اردوغان: ایسوئچ ۷۳ تروریستی بیزه گؤندرجک
جومهورباشقانى اردوغان، اسپانیادا گرچکلهشن ناتو ذیروهسی سونوندا باسین منسوبلارینین سورولارینی یانیتلادی.
تورکییه جومهورباشقانی اردوغانین آچیقلامالارى شؤیله:
ترور هؤرگوتونه آرخالارینی دایایانلار خیال قیریقلیغی یاشادی
ایسوئچ و فینلاندییانین سوموت آدیملار آتمالارى گرکدیگینی ایفاده ائتدیک.
یاپتیغیمیز گوروشملرله پکک/پید/یپگ، فتو، توم بو ترور هؤرگوتلرى ناتونون آرتیق یازیلى قئیدلرینه گیریر.
بو ایشین یازیلى قئیده گیرمهسی ایلک دفعه اولور، ایسوئچ ۷۳ تروریستی بیزه گوندرجک.
شو آندا ۳-۴ونو گؤندردیلر اما یترلى دئگیل.
عدالت و خاریجی ایشلرى باخانلیغی، میت یاخین مارکاژا آلیب تعقیبینی یاپاجاق.
هم روسیا ایله هم اوکراینا ایله ایلیشکیلرى دوام ائتدیرجهییک و دنگه پولیتیکاسییلا دا بو ایشی سوردورجهییک.
ایسوئچ: سوئد
سوموت آدیم: گامهای ملموس و عملی
هؤرگوت: سازمان


text:
عباس لسانی
عباس لسانی — آذربایجانین میلّی مدنی فعاللاریندان دیر. او ۱۳۴۶–جی هیجری گۆنشلی ایلده اردبیل شهرینده آنادان اولوب. عباس لسانی سون ایللرده اؤز فعالیتلرینه گؤره نئچه دفعه ایران رژیمی طرفیندن ساخلانیلیب و حبس اولونوب. ۱۳۸۵–جی هیجری گۆنشلی ایلده دۆنیا اینسان حقوقلاری تشکیلاتی و اوروپا پارلمانی عباس لسانی نین شرطسیز آزادلیغینی ایران رژیمیندن ایستهدیلر.[۱]
اورمو گؤلونه گؤره اعتیراضلار جریانیندا لسانینین حبس اولونماغی[دَییشدیر]
عباس لسانی تظاهرات محیط زیستی شهرهای مختلف آذربایجان جریانیندا ۱۳۹۰–جی هیجری گۆنشلی ایلده اردبیل شهرینده توتولدو. کلمه سایتی بو بارهده یازیر کی: اورمو گؤلونون قوروماسینا سبب اولان سیاستلره اعتیراض اولاراق سوچو ایله نۆماییشلردن سونرا حؤکومتین اورمیه و تبریز دهکی قاریشیقلاری قورخوسو اردبیل و زنجان فعاللارینین حبس اولونماسینا سبب اولدو. اردبیل شهریندهکی مۆلکی اکتیویستلر، حوکومتین اورمیه گؤلو ایله باغلی سیاستینه اعتیراض اولاراق ۱۲ سپتامبر دوشنبه گونو، ایش یئرینده عباس لیسانی نین ایش یئرینه داخیل اولماقلا مۆلکی فعاللاری حبس ائتمهدن قاباق دینج نۆماییشلر کئچیرمهیه قرار وئردی، و دۆکانی باغلاندی.[۲][۳]
آجلیق آکسیاسی (غذا اعتیصابی)[دَییشدیر]
۱۲ زومار حبس اولوندوقدان سونرا لیسانی، اؤزۆنۆن و دیگر آذربایجانلی فعاللارین حبس اولونماسینا اعتیراض اولاراق اردبیل کشفیات تجریدخاناسینا گیردیغی آندان آجلیق آکسیاسینا باشلادی. او ۱۶ گۆن بو غذا اعتیصابینا دوام وئردی.[۴][۵][۶]
۹۷–جی ایلین چیلله آییندا یئنیدن حبس اولماسی[دَییشدیر]
۱۳۹۷–جی هیجری گۆنشلی ایلین دی آیینین ۲۵–جی گۆنۆ شرقی آذربایجان اوستانینین تبریز شهرینده کشفیات ناظیرلیغی طرفیندن حبس ائدیلیب. ۴ ژوئیه ۲۰۰۹–جو میلادی ایلده تبریز اینقیلاب محکمهسینین ۲–جی شؤعبهسی اونو «میلی تهلوکهسیزلیغی پوْزماق مقصدی ایله ایکی نفردن چوخ اهالی» یاراتماق ایتیهامی ایله یزد بؤلگهسینده ۸ ایل حبس و داها سونرا ایکی ایل "داخیلی سۆرگۆن" جزاسینا محکوم ائتدی. ۲۵ اوکتوبر ۲۰۰۹–جو میلادی ایلده ایران تجدیدنظر محکمهسی بو ایتیهاملا جزاسینی ۸ ایلدن ۱۰ ایله قالدیردی. تجدیدنظر محکمهسی اونو «غربی آذربایجان اوستانینداکی تۆرک اتنیک قوروپلاری کۆرد اتنیک قوروپلارا قارشی مۆحاریبه مقصدی ایله تحریک ائتمک و تهدید ائتمک» ده گۆناهلاندیردی.[۷] یک سال بعد حکم او در دادگاه تجدید نظر دوبرابر و به تأیید دیوان عالی کشور رسید.[۸][۹][۱۰][۱۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ همسر عباس لسانی: اگر رژیم عباس را تا آخر عمر هم در زندان نگاهدارد نخواهد توانست اراده ما را درهم بشکند. صدای آمریکا.
- ^ وضعیت نامعلوم عباس لسانی، فعال اردبیلی زندانی. سایت کلمه.
- ^ اعتصاب غذای عباس لسانی. رادیو فردا.
- ^ پنج فعال مدنی در اردبیل بازداشت شدند. رادیو فردا.
- ^ زندانیان آذربایجان جای کافی برای خوابیدن ندارند. رادیو زمانه.
- ^ اگر اتفاقی برای من افتاد بدانید که به خاطر اعتصاب غذا نبوده. iranbriefing.
- ^ عباس لسانی به ۸ سال حبس و تبعید محکوم شد. هرانا.
- ^ دیوان عالی حکم 15 سال عباس لسانی را عیناً تأیید کرد. ایران اینترنشنال.
- ^ حکم عباس لسانی در دادگاه تجدید نظر «دو برابر» شد. صدای آمریکا.
- ^ ۱۵ سال حبس تعزیری برای یک فعال مدنی ترک در ایران.
- ^ افزایش حکم عباس لسانی به ۱۵ سال زندان. ایران امروز.


text:
بییالوئنقا د لا ساقرا
بییالوئنقا د لا ساقرا (ایسپانجا: Villaluenga de la Sagra) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و تولدو اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۷ کیلومتر موربّع دیر. ۵۲۰ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۳۲۱۶ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Villaluenga de la Sagra»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بییالوئنقا د لا ساقرا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باشی بلالی خوی
گونش ایلی 1278 نجی ایلین قیش فصلینده تبریز شهری عین الدوله اردوسو حاجی صمد خان شجاع الدوله اردوسو و رحیم خان چلبیانلو اردوسو ساریسیندان مطلق حصر ده ایدی . اونلارین مقصدی تبریزده دایانان مشروطه مجاهدلرین سیندیرماق ایدی . بو حصر داوام ائدرکن 1288 ایلک گونلرینده انگلیس و روس ائلچی لری محمد علی شاها گئدیب و اوندان ایسته ییرلر آلتی گون عرضینده تبریز یوللارین آچسین . محمد علی شاه بونا چاره { روس اردوسو تبریزه داخل اولسون} دئدی ! بوندان بئله کی بو ایکی دولت ائلچی لره تبریز مجاهد لریله گوروشوب و اونلاری محاربه ترکینه راضی ائتمیش دیلر ؛ یئنه 7 اردیبهشت 1288 ده جولفا سرحددیندن روس اردوسو اولکه یه داخل اولدو. دوققوزونجو گون تبریزه چاتدیلار . بئله لیک له روس اردوسو 9 ایل تامام آذربایجان توپراق لارینی آیاغی آلتینا آلدی و باشاردیغی قده ر جنایت لر توره تدی .
1290 سون گونلرینده روس دولتی ایران حاکمیتدن شوستر ؛ آمریکالی مستشارین اولکه دن چیخماسینی طلب ائتدی . پارلمنت بونا سس وئرمه دی . روس قوشونو یئنی دن آذربایجانا یورودو . 20 دی 1290 دا ؛ روس لار تبریزی اله آلیب و ثقه الاسلام و دیگر 9 مجاهدلری دارا آسدیلار . عادی شخص لرین حالی بللی ایدی . روس لار حاجی صمد خان شجاع الدوله نی تبریزه گئتیریب والی ائتدیلر . مین لر انسان اونون الی له هلاکته چاتدیلار .
بئله بیر گون لرده قدرت الملک آدلی بیریسی حاجی صمد ساریسیندان خوی حاکیم لیینه گلدی . داها سونرا حیدرخان امیر تومان و سونرا نمو خان ایلخانی و سونرا امیر امجد آدلی بیریسی خوی والی سی اولدولار . روس لار هئچ بیرینی بئینمه دن سالار حسنعلی خان اواجقی نی والی ائتدیلر . اوندان علاوه حاجی حسن تاجر باشی روس لارین [ آگنتی ] آدلانارکن یاخشی خدمت لر ائدیردی !! اونون سوزونه گوره همین ایلین 8 آبان دا 150 روس قزاقی پرابرازنسکی باشچی لیق ایله خوی شهرینه داخل اولدولار .داها سونرا توپخاناسی خویا گلدی و نهایت 1700 قزاق خوی دا یئرلشدی . سالار خان همایون ایش دن کنار اولدو و یئرینه اعتمادالدوله { حضرت اشرف } گلدی . او مطلق روس لارین نوکری سانیلیردی . میر اسدالله قاراعینی و ایکی اوغلو میر آقا و میر هدایت آدلیم مجاهد لر اونون امری له هلاکته چاتدیلار .
خوی بو دهشتلی گون لری سووارکن ؛ روس و عثمانلی بیر بیرینه قارشی دایانیب و بیرینجی دونیا محلربه سینه حاضیرلانیردیلار . روس لار خوی شهرینی اوزلرینه مرکز ائدرکن زنرال نظر بیگف آدلی باش ناظری بو شهرده یاشاییب و امریه لر بورادان گئدیردی . خوی اهالی سی نین یاشامی روس کنسولو و حاجی حسن تاجر باشی الی له اداره اولونوردو ! ایلک پارلمنت 13 آذر 1293 ده قورولاندا خوی بو پارلمنت ده نوماینده سیز ایدی .نه دن کی روس لار سئچگی یه ایذین وئرمه میش لر ! دیگر طرف دن خوی شهرینده بیر یتیم خانا قورولموشدو . اونون باشچی سی بیر آلمانیالی شونمن آدیندا ایدی . شونمن یتیم خانا آدینا خوی دا حربی مرکزلر بر پا ائدیردی . و داها آرتیق بو آرادا خوی اهالی سینه اذیت وئره ن عثمانلی توپراقیندان قاچان ارمنی لر و جیلولار اولوردولار . اونلار البته روسیه مقصدینه عثمانلی نی ترک ائتمیش لر آمما خوی و سلماس دا قالمیش لار . روس لارسا بو قاچقین لاری ایسته دیک لری یئرلرده یئرلشدیریب و او یئرلرین اصیل مالیک لرینی یوردوندان قوغوب و یا هلاک ائدیردیلر . 1915 ده روس و انگلیس آراسیندا ایران اولکه سینین بولونمه مقاوله سی باغلاندی و روس اردوسو شمالغرب یئرلرین تامام الینه آلدی و بو یئرلره   آدینی قویدو . روس بایراغی و روس ماناتی هر یئرده گورونوردو .
3 مارس 1918 ده روس – آلمان صلح مقاوله سی باغلاندی . بو مقاوله ده ایران اولکه سیند ن خارجی قوه لرین [ عثمانلی و روس ] چیخماسی طلب اولونردو . روس قوه لری 24 زانویه 1918 ده ایران دان چیخماغا باشلادیلار . آنجاق خوی شهری یول اوستونده اولدوغونا گوره ؛ روس قزاق لاری آزار و اذیتیندن هر نه لر باشینا گلدی . 14 آذر 1296 دا خوی بازاری غارت اولاندان سونرا اودا چکیلدی { 15 تیر 1296 دا اورمو بازاری ارمنی لر و روس لار الی له اودا چکیلمیشدی . } چارسو – خیابان دروازاسی – حاجی امیر تومان بندری – ایپکچی بازار – خرازی بازار – سراج بازار – پای قاپان – دوز مئیدانی – دباغ خانا – چیت سازلار کروانسرایی – شهانق کندی – محله کندی – پولیس خانا – سعید آباد – نوایی کندی – حاشیه رود کندی – خاتوان کورپوسو…… تامام یانیب و غارت اولدولار . مین لر اهالی هلاکته چاتدیلار . نهایت 1297 نجی ایلین آرالیق لاریندا روس اردوسو خوی دان گئتدی بیر حال دا کی مین لر خویلو باهالیق لا – قتلیق لا و تیفوس خسته لی له ال به یاخا قالمیش لار !
آنجاق روس لارین گئتمه سی خوی دا بیر ائیله ده دئیشیک لیک یاراتمادی . نه دن کی بو اولکه نین فلاکت لری گونلری قورتولان دئییلدی . آلمان – انگلیس – ایتالیا – آمریکا – فرانسا – روس – عثمانلی – ارمنی لر – جیلولار – کوردلر … هر بیری بیر طرف دن بو باش سیز اولکه یه مالیک اولماغا چالیشیردیلار . انگلیس دولتی آلمان اردوسونا قارشی چیخماق ایچون اورمو و سلماس دا یاشایان ارمنی لری سیلاح لاندیرماغا باشلادی . مارشیمون جیلولار لیدری اونلاری محاربه یه چاغیریب و بو یول دا هر بیر کیمسه نی اولدورمه یه فخر ائدیردی ! اونلارین حربی مارش لاری :
بیز داغلار باشیندا اوره ک دولو نفرت له محاربه یه گئدیریک
بیزیم اوره ک لریمیز موصل گوروشونه تله سیر
گوزه ل نینوا شهری بیزی چاغیریر
بیز محاربه یه لیدر آدی له – مارشیمون آدی لی – گئدیریک !
آمما محاربه لرده عثمانلی لاردان چوخلو ضربه لر گوروب و قاییدارکن – اورمو – سلماس و خوی اهالی سینی عثمانلی لار یئرینه توتوب و هلاک ائدیردیلر !! روس اردوسو بو باره ده اونلارا یاخشی بیر یاردیم ایدی . مارشیمون دان علاوه آقا پطروس آدیندا بیر جیلو ؛ آسوری لر نوماینده سی کیمی لوزان کنفراسیندا اشتراک ائدیب و سلماس – اورمو و سویوق بولاغی بیر مستقل جیلو اولکه سی قورماق ایچون ایسته دی .
1296 اسفند آییندا اورمو شهری ارمنی – جیلو وروس لار الی له آلیندی . داها سونرا مارشیمون سلماس شهرین آلماغا گلدی . سمیتقو او گونلرده کوهنه شهرده اوزونه بیر شاهلیق قورموشدو ! او مارشیمونو اوزیله بیر گه لییه چاغیردی . مارشیمون اونون لا دانیشیقا گئتدی . آمما سمیتقو اونو و 99 دیگر جیلونو گوروش ائوینده هلاکته یئتیردی . جیلولارسا آجیقدان و انتقام ایچون اورمو اهالی سیندان 15000 نفر اولدوردولر ! بو قرقین اوچ گون داوام ائتدی . آقا پطروس چهریق ماحالینا هجوم ائتدی . هر بیر کس بو آرادا اولومه محکوم ایدی . سمیتقو 700 سیلاح لی کورد ایله خوی شهرینه قاچدی . کوهنه شهر آلینیب و اودا چکیلدی . سلماس تسلیم اولدو . خوی شهرینده هر بیر کیمسه جیلولارا قارشی لیق گوسترمه یه حاضیرلیک گوروردو . بو حال دا مین لر وان ارمنی سی خوی شهرینه داخل اولوب و سمیتقو قوه لری له اوز به اوز اولدولار . سمیتقو اونلاری اسیر توتوب خوی شهرینه گوندریردی . خوی اهالی سی اسیرلری ائولرینده گیزله دیب و یا گیزلی جه یزدکان و یا بابکان ارمنی لرینه یئتیریردیلر . سمیتقو قرقینا داوام ائدرکن آقا پطروس دیگر طرف دن خوی اردوسونا هجوم گئتیردی . سلماس دان و دیلمقان دان و دیگر کند لردن قاچقین دوشه ن یئرلی اهالی لرده 4000 کس خوی دا یاشاییردی . کوردلر تامام سیلاح لی اولاراق هر بیر ائوه هجوم آپاریب و { سیز ائوینیزده ارمنی گیزلتمیسیز } دئییب و ائولری غارت ائدیردیلر و ارمنی تاپیلان ائوی اهالی سی له بیرگه اودا چکیردیلر . نهایت سمیتقو 500 وقر بوغدا و 7000 تومن پول آلیب و خویو ترک ائتدی .
اردیبهشت 1297 ده عثمانلی اردوسو خوی شهرینه داخل اولدو و 28 خرداد دا سلماس شهرین پطروس الیندن آلدی . داها سونرا خوی دا قالیب و اورمونو ارمنی لر الیندن آلماغا یول بولدولار . بو حال دا آندرانیک آدلی بیر اردو باشچی سی 5000 روس و ارمنی سیلاح لی سی له ایروان دان خویا ساری گلدی . خوی اهالی سی { بو روس – عثمانلی محاربه سی دیر . بیز نه ائده ک ؟ } دئییب و چاشقین قالمیش لار . دیگر طرف دن اورمو و سلماسین دهشت لی حالی بونلاری مدافعه یه مجبور ائدیردی . آندرانیک اردوسو خوی شهرین حصره سالدی و اوچ گون تامام دویوش داوام ائتدی . دورونجو گون احسان پاشا اردوسو یئتیردی و آندرانیک سرحده ساری قاچماغا باشلادی . آنجاق خوی شهرینده قاچقین لار پروبلمی – قتلیق – باهالیق – تیفوس و تیفوئید خسته لیی هئله داوام ائدیردی . 2/3 خوی اهالی سی بو ایل ده وفات ائتدیلر . و ایندی سه عثمانلی اردوسو بو شهرده یئنی بیر پروبلمه چئوریلمیش دی . نهایت 1298 ده عثمانلی اردوسو آذربایجانی ترک ائتمه یه باشلاردی . اونلار گئدندن سونرا آذربایجان والی سی تبریزده اولان ارمنی لر خلیفه لیک شکایتی اوزوندن 60 نفر خوی آغ ساققال لاریندان توتوب تبریزه آپاردی . بیچاره خویلو لار ارمنی لری گیزلتمه و قورتارما جزالارینی بئله آلدیلار ! دیگر طرف دن روس و ارمنی اردولاری ؛ نخجوان دان عثمانلی اردو چیخماق همین اورادا اولان مسلمان لاری قوغوب و اونلار بیر باش خوی شهرینه پناه گئتیردیلر . اون ایکی ایل مدامی حال دا محاربه ده یاشایان خوی بو دونه یئنه سمیتقو ایله راست لاشدی .
1297 دن 1301 کیمی سوره ن بو دهشت لی گونلر آمریکا – انگلیس – روس حمایه سینده اولان سمیتقو الی له اوز وئریردی . اردیبهشت 1298 ده سمیتقو خوی و سلماس یولوندا آدام لارین دایاندیریب و یولچو لاردان باج آلیردی . آنجاق بونا دوزمه ییب 12 سلماس کندینی غارت ائتدی و تیمور آغا کوهنه شهرلرینی خوی شهرینه والی گوندردی ! ها بئله جهانگیر میرزا { او خوی شهرینده مکتب خاناسی وارایدی و سمیتقو خویا گلنده اورادا قالماق ایسته ییردی آمما جهانگیر اونا مانع اولموشدو } و میر هدایتی توتوب اونا وئریلمه لرین ایسته دی . خوی اهالی سی دایانیب و بونا راضی اولمادیلار . آمما سپهسالار تنکابنی آذربایجان والی سی مکرم الدوله آدیندا بیرینی خویا گوندردی و ایسته دی بو ایکی شخصی توتوب و سمیتقو یه وئرسین لر ! مکرم الدوله بو ایکی غیرت لی کس لردن سوای محمد علی خان سرهنگ – صدق السلطان و امیر حشمت آدلی اوچ دیگر شخصی توتوب سمیتقویه وئردی و بیر گون سونرا اونلارین هاموسو اولدورولدولر .
29 مهر 1298 ده میرزا علی اکبر خان خوی والی سی تعیین اولدو . او کوردلرایله یاخشی موناسبتی وارایدی . خوی اهالی سی بو خبری ائشیدرکن بازارلاری باغلاییب و تلگراف خانایا توپلاندیلار . اون گون سونرا والی زور ایله شهره گلدی آمما ایکی آی دان چوخ دایانا بیلمه دی و اوندان سونرا نعمت الله خان ایلخانی خوی والی سی اولدو . سمیتقو بو آرادا سلطان احمد و قره قشلاق کندلرین آلیب و اهالی نی تامام هلاک ائتدی . 2500 نفر بیر گون ده هلاک اولدولار . خوی اهالی سی یئنه تهرانا و تبریزه تلگرام لار ووروب و حاکمیتی بو جنایت لردن خبردار ائتدیلر . 5 بهمن ده دیلمقان مرکزینده دولت و سمیتقو قوه لری ووروشوب و سمیتقو چهریقه قاچدی و آز سونرا انگلستان واسطه لیق یله   ائدیلدی !! عفو اولونموش سمیتقو 10 فروردین 1300 ده شکر یازی یئرلرینده یئنی دن محاربه باشلادی . یوزلر عسگر – زاندارم – عادی خالق هلاک اولدولار . ایلخانی – خوی والی سی عمر آقا شکاک لا گوروشدو و سمیتقو نو خوی دان اوزاقلاشدیردی . 20 مهر 1300 ده سمیتقو سویوق بولاغی آلیب و 400 زاندارمی اسیر ائدیب و بیرلیک ده اولدوردو . و سونرا یئنه خویا ساری گلدی . 28 آذر ده دیزج دیز ماحالیندا محاربه اوز وئردی . بو محاربه ده امیر ارشد قاراداغلی هلاک اولدو . قاراغ اردوسو داغیلدی . زاندارم لار خویا و داها تبریزه گئری قاییتدیلار . خوی یئنی دن سمیتقو الینه دوشدو . 14 آذر 1301 ده امان الله میرزا جهانبانی بیر اردو سمیتقویا قارشی خویا گوندردی . سمیتقو اردو گلمه دن اونجه تورکیه یه قاچمیشدی .
بو گون دن بری خوی تاریخینده یئنی بیر صحیفه آچیلیر . آنجاق گئچمیش تاریخی اوخوماق و اوندا اولان ده رین نوکته لری آلماق بو گون گنج لره گره گ لی گورونور . خصوص معاصیر تاریخ آرتیق ده یرلی دیر و اوندان گله جه یه دوزگون یوللاری آلماق اولور .
زهره وفایی


text:
گادتب: تاراماق قدیم تورکجهده؛ داغیتماق و آلت- اوست ائتمک و داها دقیق دئسک بوگونکو دیلیمیزده دارما- داغین ائتمک آنلامیندا اولموشدور. ائله دارما- داغین ترکیبی ده، داراماق و داغیتماق کیمی هممعنی فئعللرین، بیر بیرینه قووشماسیندان یارانیبدیر. دراما- داغین عبارتی آزجا فرقله «دربو داغون» شکلینده فارسجایا داخیل اولموشدور. قدیم تورکجهنین تاراماق فئعلی ده، «تاراندن» اولاراق، همن مضمون و همن فورمادا فارسجادا ایشلکدیر.
«تاراج» کلمهسی و «ر» حرفینین «ل» حرفینه چئوریلمهسی ایله یارانمیش «تالان» سؤزو ائله همن تاراماق کؤکوندن اولاراق بوگونکو تورکجه و فارسجادا ایشلهنیرلر. آدام- مادام و کیتاب- میتاب عبارتلری کیمی یارانمیش «تار- مار» سؤزو ده ائله همن تاراماق کؤکوندن و داغیتماق آنلامیندادیر.
تاراماق فئعلینین یئری شوخوملاماق آنلامی دا واردیر کی هامان آلت- اوست ائتمک مضمونو ایله ایلگیلیدیر و تراکتورا باغلاناراق بو ایشی گؤرن وسیلهنین ده آدی دا، تاراق یا داراقدیر؛ نئجهکی ساچلاری داراماق/ تارماغا لازیم اولان وسیله ده، داراقدیر.
اکمک و توخوم سپمک آنلامیندا اولان «تاریماق» فئعلی ده بو تاراماق یا همن آلت- اوست ائتمک فئعلی ایله ایلگیلیدیر. یئری اؤنجه تاراییب/ داراییب سونرا تاریملاییریق. یئری شوخوملاماق تاراماقدیر، اونا توخوم سپمک تاریماق. و شوخوملانیب توخوملانمیش یئرین آدی دا، تارلا (مزرعه) و بو ایشین آدی دا تاریم (زراعت)دیر. مشهور دویو محصولو ایله تانینمیش، آذربایجانین تایسیز جنتلریندن بیری اولان، زنگانین بیتیرگن و وئریملی تارلالار شهرینین آدی دا، تاریمدیر کی هلهلیک تحریفچیلر اونو، طارم شکلینده قلمه آلیرلار.
تخم و تخمه شکلینده فارسجایا گئدن توخوم لوغتی اصلینده دوغولماق فئعلیندن یارانمیش دوغوم لوغتیدیر. توخوم بیر بیتگی یا حئیواندان دوغولوب باشقا بیر بیتگی یا حئیوانین دوغوم نوطفهسی اولور و بونا گؤره «اوول تویوق واریمیش یوخسا یومورتا؟» سورغوسو دیللر ازبری اولور. آما بو توخوم/ دوغوم یا تخم، حئیوان و بیتگی آراسیندا بیر آزجا فرقلیدیر. حئیواندا دوغولماق پروسئسی وار و اونلارین نوطفهسینین دوغرو آدی، ائله توخوم اولمالیدیر.
آما بیتگیلرین توخومونا، تاریماق فئعلیندن آلیناراق «داری» دئمک دوغرودور. داری؛ بوگونکو دیلیمیزده یالنیز فارسجا دا «ارزن» دئییلن تاخیلا ایشلنسه ده، شفاهی ناغیللار و «اوشودوم ها اوشودوم» کیمی قدیم ماهنیلاریمیزدا، بوتون بیتگیلرین توخومونا ایشلهدیلمیش لوغتدیر. بیر ده، قدیم زامانلار طبابت؛ بیتگیلرله درمان دوزلتمک ایدی و شفالی بیتگیلره، تاریم کؤکوندن دوزلمیش «دارو» لوغتینی ایشلهدردیک و بو لوغت هله ده، داوا- درمان آنلامیندا ایشلکدیر.


text:
متورولوژی
متورولوژی یا هواشناسی (یونانجا: uetέwpoς (متوروس) – آتموسفر و سما حادثهلری، -λoYίa (لوژی) – علم) — یئر آتموسفرینین خاصهلرینی، قورولوشونو و اوْندا گئدن فیزیکی پروسسلری اؤیرهنن علم.
بیر سیرا اؤلکهلرده متورولوژینی دؤوروموزده مؤهوم اهمیت کسب اتمهسینه مۆافیق اوْلاراق آتموسفر فیزیکسی آدلاندیریرلار.
پلانتیمیزی ایحاطه ادن قازواری طبقهیه آتموسفر دئییلیر. آتموسفرده فاصیلهسیز اوْلاراق مورکّب فیزیکی پروسسلر گدیر و بۇ اؤزونو بیزیم مۆشاهیده اتدییمیز هاوا دییشکنلیینده گؤستریر. هاوا شرایطی و اوْنون کسکین دییشمهلری اینسان فعالیّتینین مۆختلیف ساحهلرینه تأثیر گؤستریر. بونا گؤره ده مۆختلیف هاوا شرایطینین یارانما سبهلرینی و آتموسفر پروسسلرینین داخیلی ماهیتینین اؤیرنیلمهسی مۆعاصیر بیلیمین مؤهوم ساحهلریندن بیریدیر.
متورولوژی حاقیندا معلومات[دَییشدیر]
متورولوژی آتموسفر و اوْرادا باش ورهن حادثهلری اؤیرنیر. متورولوژی حاقیندا ایلک تصوّرلری ارادان اوّل ۳۴۰-جی ایلده یونان عالیمی ارسطو ورمیشدیر. اوْ "متورولوژی" آدلی اثرینده بۇ علم حاقیندا معلومات ورمیشدیر. بۇ اثر هله ده هاوا، ایقلیم، کیمیا، نوجوم و جوغرافیا اۆچون قایناق رولونو اوْیناییر. اثرده بولودلار، یاغیش، قار، کولک، دولو، ایلدیریم و قاسیرغا حاقیندا معلومات ایحاطه اوْلونوب. همین زامانلاردا، سمادان دۆشهن جیسیملر "متوروید" آدلاندیریلدی. بونا گؤره ده متورولوژی سؤزو بۇ سؤزدن گلیر. "متوروس" یونانجا یۆکسکده دایانان دمکدیر. بۇ متورویدلر کی، یئر سطحینه باشقا پلانتلردن گلیر. سو و یا بوز شکلینده دۆشهن جیسیملر ایسه هیدرومتوروید آدلانیر.
"متورولوژی" اثرینده ارسطو بۇ علمی، فلسفی-بدیعی اۆسلوبدا یازمیشدیر. اثرین بدیعی طرفینده سهولر تاپیلسا دا تخمیناً ۲ مین ایلدیر بۇ اثردن ایستیفاده ادیلمهیه داوام ادیر. لاکین متورولوژینین یارانیشی بۇ دؤور اوْلاراق یوخ، متورولوژی جیهازلارین کشفی ایله باغلیدیر. ۱۶۴۳-جو ایلده بارومتر (تضییق اؤلچمک اۆچون)، ۱۷۰۰-جو ایللرین سوْنوندا هیقرومتر (روتوبتلیگی اؤلچمک اۆچون) کشف ادیلمیشدیر. بۇ جیهازلارلا آپاریلان مۆشاهیده معلوماتلاری فیزیک قانونلاری نظره آلیناراق آپاریلمیشدیر. لاکین داها مۆکمّل جیهازلار ۱۹-جو عصرده اینکیشاف اتدیریلمهیه باشلادی. هاوا مۆشاهیدهلری اۆزرینده داواملی مۆشاهیدهلر ۱۸۴۳-جو ایلده تلقرافین کشفی ایله داها دا اینکیشاف اتدی. بونون نتیجهسی اوْلاراق، هاوا آخینلاری و قاسیرغالارین حرکتی بللی ادیلدی و ۱۸۶۹-جو ایلده ایلک دفعه ایزوبارلار (عئینی تضییقلی نقطهلری بیرلشدیرهن ایری خط لر) ترتیب ادیلدی. ۱۹۲۰-جی ایللرده نوروژده ایلک دفعه هاوا کۆتلهلری و هاوا جبههلری حاقیندا پلان حاضیرلاندی. ۱۹۴۰-جی ایللردن اعتباراً، هاوا شارلاری (رادیوزوند) واسطهسیله یوخاری هوندورلوکلرین تِمپراتورو، تضییقی و روتوبتلیگی حاقیندا گئنیش معلومات الده ائتمک مۆمکون اوْلدو.
متورولوژینین اینکیشافینین نؤوبتی مرحلهسی ۱۹۵۰-جی ایللرده، بیگی سایار تکنولوژیسی و ریاضی مودللرین اینکیشافی ایله باغلیدیر. عئینی زاماندا بۇ اۆصوللار واسطهسیله، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-این نیو جرسی ایالتیندا بیر قروپ عالیم هاوا پروقنوزو ورمهیه چالیشمیشلار. حال-حاضیردا بیگی سایارلر واسطهسیله هاوا مۆشاهیدهلری و پروقنوزلار آوتوماتلاشدیریلمیشدیر. ایکینجی دونیا ساواشیندن سوْنرا حربی هاوا واسطهلری، ایستیفاده اۆچون یارارلی وضعیتده اوْلانلاردان متورولوژی اؤلچمهلر اۆچون ایستیفاده ادیلدی. بۇ طیّارهلر لازیمی جیهاز آوادانلیقلاری ایله تجهیز اوْلوندو. ۱۹۹۰-جی ایللرین اوْرتالارینا چاتدیقدا بۇ جیهازلار یئرینی دوپلر راداری ایله دییشدی. بۇ رادار واسطهسیله قاسیرغالارین پروقنوزو و تتقیقاتلاری گئنیشلهندی. ۱۹۶۰-جی ایلده ایلک هاوا پیکی (تیروس I) سمایا بوراخیلدی. بئلهلیکله، بۇ پیک داها گئنیش و فایدالی معلومات ورمک قابیلیتینه مالیک اوْلورلار. پیکلر، گجه زامانی، بولودلارین حرکتی، سو بوخارینین حرکتی و س. کیمی یئر سطحیندن اؤلچولمهسی چتین اوْلان معلوماتلاری موتهمادی اوْلاراق یئر سطحینین منطقهلرینه اؤتورمهیه ایمکان وریر. متورولوژی اینکیشافی نتیجهسینده گلهجکده بیر و یا بیر نئچه هفته سوْنرانین بئله هاوا پروقنوزونو ورمک مۆمکون اوْلاجاقدیر.
آتموسفرین آراشدیرما یوْل لاری[دَییشدیر]
آتموسفرین یئر کورهسینده اینسانین حیاتی و فعالیّتی اۆچون اهمیتی چوْخ بؤیوکدور. اگر یئرده آتموسفر اوْلماسا ایدی، جانلی عالم اوْلمازدی. آتموسفرین ترکیبینه داخیل اوْلان قازلاردان بیری اوکسیژن جانلی عالمین نفس آلماسینا و یانما پروسسینه کؤمک ادیر. کربون قازی ایسه بیتکیلرین، یارپاقلارین یئیجکلانماسی اۆچون ایستیفاده اوْلونور و بیتکیلر طرفیندن آتموسفره اوکسیژن بوراخیلیر. آتموسفرین اساس قازی آزوت پروتئین و آزوتلو بیرلشمهلرین ترکیبینه داخیل اوْلوب یئرده حیاتین اینکیشافی ایله سیخ علاقه داردیر. آتموسفر آزوتون، اوکسیژنین، آرقونون، نونون و باشقا قازلارین صنایع اۆصولو ایله آلینماسیندا توکنمز رول اوْیناییر. آتموسفر، گوندوزلر یئرین گونش شوالاری طرفیندن حدسیز قیزماسینین، گجهلر ایسه حدسیز سویوماسینین قارشیسینی آلیر، عئینی زاماندا جانلی اوْرقانیزملری گونشین اۇلترابنؤوشیی و کوسمیک شوالاریندان قورویور. آتموسفرین یوخاری قاتلاری قیسا دالغالاری قایتاردیغینا گؤره اۇزاق مسافهلرله رادیو رابطهسی یاراتماقدا اساس رول اوْیناییر.
آتموسفر سسین یاییلماسیندا موهیم رول اوْیناییر و آویاسییا اۆچون خصوصی ماراق کسب ادیر. اگر اینسان قورودا و سودا یوزلرله km/ساعت سۆرعته نایل اوْلوبسا، هاوادا سسدن ایتی سۆرعتلی طیّارهلر بیر نئچه مین km/ساعت سۆرعتله حرکت ائدیرلر. آتموسفر و اوْندا باش ورهن حادثهلرین اؤیرنیلمهسی بیر نئچه عصر داوام اتسه ده، بۇ آراشدیرمالار یئره یاخینقاتلا مهدودلاشیردی. آنجاق، ۱۹-جو عصرین سوْنوندا طیّارهنین و رادیونونکشفیندن سوْنرا یئره یاخین قاتلا برابر آتموسفری مۆختلیف هوندورلوکلرده مۆنتظم اؤیرهنمهیه باشلادیلار. آتموسفرین قورولوشو و فیزیکی خصوصیتلری حاقیندا معلومات آلماق اۆچون بیرباشا و دولایی یوْللاردان ایستیفاده اوْلونور. بیرباشا یوْللار یئر اۆزرینده و هوندورلوکلرده شار زوندلار، طیّارهلر و راکتلرله قالیدیریلان جاهازلار واسطهسیله آتموسفرین پارامترلرینی اؤلچمهیه ایمکان وریر. یئر سطحینده ایسه آتموسفری بیرباشا اؤیرهنمک اۆچون متورولوژی منطقهلردن و پوستلاردان ایستیفاده ائدیلیر. ۱۹۳۰-جو ایلده آتموسفری اؤیرنمیین ینی – رادیو-زوندلاشدیرما متودو یاراندی.
رادیوزوند آرولوژی جیهاز اوْلوب، تِمپراتور، تضییق و روتوبتلیک وریجیسیندن، کود قورغوسوندان و رادیووریجیدن عبارتدیر. رادیوزوندو سربست اۇچوشا قالدیرماق اۆچون خصوصی رزین طبقهدن ایستیفاده اوْلونور. مۆختلیف هوندورلوکلرده اؤلچولموش متورولوژی المنتلر رادیوسیقناللار واسطهسی ایله یئره وریلیر، کود آچیلیر و آنالیز ائدیلیر. دولایی یوْللارلا آتموسفرین قاتلاری اؤیرنیلیر. سدف کیمی و گوموشو بولودلار، متوریتلرین ایزی، دالغالارین یاییلماسی و باشقا مۆشاهیدهلر آپارماقلا هاوانین ترکیبی، تِمپراتورو، تضییقی، روتوبتلیگی و هاوا آخینلاری حاقیندا معلومات آلماق اوْلور.
آراشدیرما یوْل لاری ایکی جوردور:
۱. بیرباشا یوْللار:
- زوندلار (شار-زوندلار، شار-پیلوتلار، رادیوزوندلار، آروستاتلار)
- طیّارهلر
- راکتلر
- یئرین صونعی پیکی و کوسمیک گمیلر
۲. دولایی یوْللار:
- متورلارین ایزلری
- میرواری (سدف کیمی)
- گوموشو بولودلار
- رادیو یوْللار
- سسین غیری-نورمال یاییلماسی
- نظری آراشدیرمالار
آتموسفرین ترکیبی[دَییشدیر]
یئر آتموسفری مۆختلیف قازلارین مکانیکی قاریشیغیندان عبارتدیر. یئر سطحینده تمیز و قورو هاوانین (توزسوز و روتوبتسیز) کیمیوی ترکیبی آشاغیداکی کیمیدیر:
رال آتموسفرده هاوانین ترکیبینده همیشه سو بوخاری وار. قازلاردان باشقا، آتموسفرین آشاغی قاتلاریندا سو بوخاری کوندنساسییاسینین (کریستاللاشماسینین) محصوللاری، بیرده کیچیک توز ذراتی اوْلور. آتموسفرین ترکیبینه داخیل اوْلان قازلاردان اساس یئری سو بوخاری، کربون قازی و اوْزون توتور. سو بوخاری آتموسفره سو حؤوزهلریندن، بیتکی اؤرتویوندن و نم تورپاقدان بوخارلانماقلا داخیل اوْلور. کربون قازی آتموسفرین قیزماسیندا آز رول اوْیناییر. هوندورلوک آرتدیقجا آتموسفرده کربون قازینین میقداری آزالیر. اوْزون (اوْ۳) – خصوصیّتی ایگی اوْلان رنگسیز قازدیر. یئرده حیاتین اوْلماسیندا بؤیوک وار. اوْزون گونشین شوالاندیردیغی اۇلترابنؤوشیی شوالاری اۇدماق قابیلیتینه مالیکدیر. اوْزون ۵۰ – ۶۰ km هوندورلویه قدر مۆشاهیده اوْلونور، لاکین اوْنون ماکسیمال جملشمهسی ۲۰ – ۲۵ km آراسیندا اوْلور.
۹۰ – ۱۰۰ km هوندورلویه قدر بۆتون قازلار مولکولیار وضعیتده اوْلور و اوْنلارین نیسبی فایز ترکیبی (آرقون و کربون قازیندان باشقا) پراکتیکی اوْلاراق دییشمز قالیر. بۇ پروسس هاوانین شاقولی ایستیقامتده قاریشماسی ایله ایضاح اوْلونور. بئلهلیکله، هاوانین اوْرتا مولکولیار چکیسی بۇ قاتدا دییشمیر. بۇ علامتلرینه گؤره آتموسفرین بۇ حیصّه سی هوموسفر آدلانیر. ۱۰۰ km-دن یوخاری آتموسفر بیرده ایکی اساس قازدان – آزوت و اوکسیژندن عبارتدیر. آنجاق، ۹۰ – ۱۰۰ km-دن باشلایاراق اوکسیژن گونشین اۇلترابنؤوشیی شوالارینی اۇددوغونا گؤره (دالغا اۇزونلوغو ۰،۲۴ م) اوکسیژن موْلکوللاری آتوملارا آیریلیر (پارچالانیر). حسابلامالارا گؤره پارچالانمانین یوخاری سرحدی تقریباً ۲۰۰ km-ده یئرلشیر و بورادا بۆتون اوکسیژن آتوم حالیندا (۹۸ %) اوْلور. بونا گؤره ده، بؤیوک یۆکسکلیکلرده آزوت و اوکسیژن آتوم حالیندا اوْلدوغونا گؤره، ۱۰۰ km-دن یوخاریدا هاوانین موْلکول چکیسی ثابت قالمیر. بۇ علامتلرینه گؤره آتموسفرین ۱۰۰ km-دن یوخاریدا اوْلان طبقهسینه هتروسفر دئییلیر.
آتموسفرین قورولوشو و خصوصیتلری[دَییشدیر]
آتموسفرین دقیق ایفاده اوْلونموش یالنیز آشاغی سرحدی – یئر سطحی وار. آتموسفرین یوخاری سرحدینی گؤسترمک اوْلدوقجا چتیندیر، چونکی هاوانین سیخلیغی هوندورلوک آرتدیقجا آزالیر و تخمیناً ۱۰۰ km-ده یئر ستهیندکیندن میلیون دفعه آز اوْلور. بیرباشا و دولایی مۆشاهیدهلرین نتیجهلری گؤستریر کی، آتموسفه لایلی قورولوشا مالیکدیر. تِمپراتورون شاقولی پایلانماسینا گؤره آتموسفر بش اساس طبقهیه (لایا) بؤلونور:
تروپوسفرین و ایستراتوسفرین آراسیندا کچید زوناسی – تروپوپاوزا یئرلشیر. بونون قالینلیغی ۱۰۰ م-دن ۱ – ۲ km-ا قدر، اوْرتا تِمپراتورو مولاییم قورشاقدا منفی ۴۰ – ۶۰۰ سی، تروپیک(چوخ ایستی)ده ایسه منفی ۷۰ – ۸۰۰ سی اوْلور. تروپوپاوزا هاوانین شاقولی حرکتینه مانع اوْلان ساخلاییجی بیر لایدیر.
- ایستراتوسفر – تروپوپاوزادان یوخاریدا یئرلشیر و ۵۵ km-ا قدر یاییلیر. بۇ لایدا تِمپراتور ۲۵ – ۳۰ km هوندورلویه قدر دمک اوْلار کی، دییشمیر، داها یوخاری هوندورلوکلرده ایسه آرتماغا باشلاییر. سوْن واختلارا قدر حساب اوْلونوردو کی، ایستراتوسفر ساکیت موحیطدیر. آنجاق، رادیومتورولوژی جیهازلار و متورولوژی راکتلر واسطهسی ایله آلینمیش معلوماتلار گؤستریر کی، ایستراتوسفرده اینتسیو هاوا سیرکولیاسییاسی مۆشاهیده اوْلونور و اۆفوقی ایستیقامتده تِمپراتور دییشیر. ایستراتوسفرده سو بوخاری جزعی میقداردا اوْلدوغونا گؤره، عادی بولودلار یارانمیر. یئر سطحیندن ۲۰ – ۳۰ km هوندورلوکده نازیک، سدف کیمی (میرواری) بولودلار مۆشاهیده اوْلونور.
قیشدا ایستراتوسفرده گۆجلو غرب کولکلری اۆستونلوک تشکیل ادیر. یایدا ۱۵ – ۲۰ km هوندورلوکده غرب کولکلرینین سۆرعتی ۴ – ۶ م/سان-دک آزالیر.
- مزوسفر – ایستراتوسفردن یوخاریدا یئرلشیر و ۸۰ km-ا قدر یاییلیر. بۇ طبقهده تِمپراتور سۆرعتله آشاغی دوشور و ۸۰ km-ده منفی ۵۰ – ۷۵۰ سی چاتیر. هردن تخمیناً ۸۰ km-ده، مزوسفرین یوخاری قاتلاریندا ایشیقلاشان خصوصی گوموشو – گؤی رنگلی گوموشو بولودولار مۆشاهیده اوْلونور. ۷۰ – ۸۰ km-دن سوْنرا هاوانین سیخلیغی چوْخ آز اوْلدوغوندان پراکتیک اوْلاراق بۇ هوندورلوکدن سوْنرا آرودینامیک قالدیریجی قووهدن ایستیفاده ائتمک اوْلمور. اوْنا گؤره ده، بۇ هوندورلوک کوسمیک فزانین باشلانغیجی (آشاغی اوزای) حساب اوْلونور.
- ترموسفر – هوندورلویونه گؤره ان قالین لایدیر – ۸۰ km-دن ۸۰۰ km-ا قدر. بۇ طبقهده اوکسیژن و آزوت موْلکوللارینین آتوملارا پارچالانماسی باش وریر. اوکسیژن و آزوت آتوملارینین گونشین قیسادالغالی رادیاسییاسینی اۇدماسی نتیجهسینده ترموسفرده تِمپراتور کسکین آرتماغا باشلاییر و اوْنون یوخاری سرحدینده ۸۰۰ – ۱۰۰۰۰ سی-یه چاتیر.
ترموسفرده چوْخلو الکتریک یوکلو ذرات – یونلار وار. اوْ یئرده کی، یونلارین جملشمهسی چوخالیر، اوْرادا رادیودالغالارین یاییلماسی آسانلاشیر. بۇ خصوصیتلرینه گؤره ترموسفره ایونوسفر ده دئییلیر. ایونوسفرده قوتب پاریلتیسی مۆشاهیده اوْلونور، بۇ حادثه گونشین اۇلترابنؤوشیی شوالارینین تأثیری آلتیندا سیرک هاوانین ایشیقلانماسیدیر. قوتب پاریلتیسینین ایسپکترینین اؤیرنیلمهسی ایمکان وریر کی، بۇ قاتلاردا آتموسفرین ترکیبی و تِمپراتور رژیمی حاقیندا معلومات الده اوْلونسون.
- اکزوسفر – یئر سطحیندن ۸۰۰ km-دن یوخاریدا یئرلشن آتموسفر قاتیدیر. آتموسفرین بۇ کنار قاتی، یاییلان قات آدلانیر. بورادا هاوانین سیخلیغی اوْ قدر آزدیر کی، آتوملار و موْلکوللار بؤیوک مسافهلری توققوشمادان قت ائدیرلر.
یئرین صونعی پیکلرینین معلوماتینا اساساً آتموسفرین یوخاری سرحدی ۲۰۰۰ – ۳۰۰۰ km حساب اوْلونوردو. سوْنرالار، آیا طرف بوراخیلان کوسمیک راکتلرله ۲۰.۰۰۰ – ۲۲.۰۰۰- km هوندورلوکده ایونلاشمیش قازلار آشکارلاندی. آتموسفرین بۇ حیصّه سی یئر تاجی آدلانیر. آتموسفری شرطی اوْلاراق ۲ حیصّه یه آییریرلار: آشاغی، یاخود سیخ قات ۱۵۰ km-ا قدر و یرترافی کوسمیک فزا – ۱۵۰ km-دن ۹۳۰.۰۰۰ km-ا قدردیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]


text:
آذان سسی
انصار قرهداغی
بو آذان ، حضرتی بودا نَفَسی، دین سسیدیر
سؤیله سسلر کَرمی بیر نئجه شرقین سسیدیر!
شهری آشوبه چکیب گؤزلری، یاد بیر گلینین
بئله نقّاشی، قلم، قانلی اوفوق چین سسیدیر!
گونشین صوبحی قیامت، سحَری سجده، قیام
دَردی، دریاسی، بوغولموش سسی مؤمن سسیدیر!
خلقی زینداندا قیلیب لاپ دهلی یوسیف غزلی
جان زولیخاسی سئوین، نالهلر آمین سسیدیر!
یول وئرین، اسکی کیلیسالاری یاندیرمالییام
گنج مسیحا سسی بیلمهم نئجه دوشگون سسیدیر!
قیبله ـ قیبله داغیدین سقفی آچیق کعبهلری
بو آذانین، بو نامازین حَرَمی گون سسیدیر!
بو سس، آللاه، نه وئران قیلمادا یار قیبلهلرین
ذیل ـ بَمیندن بئله معلوم کی او مجنون سسیدیر!
لا الاهه ـ دئیه، مین یول یاهالیب لئیلی دئدی
لئیلی ـ لئیلی سسی، زنگولهسی یاسین سسیدیر!
سورهلر سئحریدیر «انصار» غزلی کوفره چکن
بو نَوا، ناله، بو نئی ویس یله رامین سسیدیر!
۱۳۹۳/۴/۲۸


text:
فیلیپ کی. دیک
فیلیپ کی. دیک (اینگیلیسجه: Philip K. Dick) آمریکالی رومانچی، قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - .۱۶ دسامبر ۱۹۲۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۳ ایل عومر ائلهییب و ۲ مارس ۱۹۸۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
اونون اؤنملی اثرلریندن بیری 1968 ده باسیلمیش اندرویدلر ائلئکتریکلی قویون یوخوسی گؤررلر می؟ رومانیدیر. بو اثر، مختلف فیلملرین اصلی ایچریگی اولموش، او جوملهدن: بلئید رانر (1982) و بلئید رانر 2049 (2017).
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Philip K. Dick»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فیلیپ کی. دیک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
جورج اورول
جورج اورول اینگیلیسجه: George Orwell - دوغوم: ۱۹۰۳ - اؤلوم: ۱۹۵۰ - اصلی آدیلا اریک آرتور بلایر اینگیلیسجه: Eric Arthur Blair ایگیرمینجی عصر اینگیلیس ادبیاتینین قاباقدا گلن قلملر آراسیندادیر. مین دوققوز یوز سکسن دؤرد آدلی روْمانی و بۇ روْماندا یاراتدیغی بؤیوک قارداش اینگیلیسجه: Big Brother آنلاییشی ایله تانینیر. اثرلرینده ایشتیراک ائدن دقیقلیک، ذکا، اجتماعی عدالتسیزلیگه قارشی اؤنم وئرمه و توْتالیتاریزمه قارشی دۇروشو اوْنون ایمضاسی خۆصوصیتیندهدیر.[۱][۲] حئیوانلار قالاسی مین دوققوز یوز سکسن دؤرد رومانیلا برابر جورج اورولون ان تانینمیش رومانیدیر.
اورول-ون حیاتی، سوْنرادان یازیلارینی تأثیر ائدهجک اوْلان تجروبهلرله دوْلودور. اتوْن کالجیندن اینگیلیسجه: Eton College ماذون اوْلدوقدان سوْنرا، اوْ سێرادا بیر اینگیلیس مۆستملهکهسی اوْلان میانماردا اوْلوبدور؛ قێسا مودته بۇرانین پوْلیس تشکیلاتیندا وظیفه ائتمیشدیر. بۇ مامورلوق دؤورونده شاهید اوْلدوغو آجیماسیز تطبیقلر، ایمپئریالیزمه قارشی اینکیشاف ائتدیردیگی درین حیرصه ایشتیراک ائتمیشدیر.
گنجلیک دؤورونده فرانسهده اوْلموش، مۆختلیف پئشهلرده چالیشمیش، پۇل چتینلیگی گرک یازیچیلیغا باشلامازدان اول، ایسترسه ده ایلک اثرلرینی قلمه آلدیغی ایللرده یاخاسینی بۇراخمامیشدیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
اصل آدی اریک آرتور بلایر اوْلان اینگیلیس یازیچیسی جورج اورول ۱۹۰۳-جۆ ایل ژوَن ۲۵-ده هیندوستانین موْتیخاری شهرینده دوْغولوب. آتاسی گؤمروک ایشچیسی، آناسی ائودار قادین اوْلوب. ۱۹۰۴-جۆ ایلده اوْنلارین عاییلهسی لندن شهرینه کؤچور. اوْرول کیچیک یاشلاریندان کیتاب اوْخوماغا هوس گؤستریر، دیکنزین، ولز و... اثرلرینی اوْخویور. ۱۵ یاشیندا لندن ائلیتار مکتبلریندن ساییلان ایتوْن کالجینه داخیل اوْلور. اؤیرنجیلیک ایللریندن بدیعی یارادیجیلیغا باشلایان اوْرول ایلک حیکایهلرینی کالجین درگیلرینده چاپ ائتدیرسهده، اۇغور قازانمیر. تحصیل حاقینی اؤدهیه بیلمهدیگیندن کالجی یاریمچیق قوْیاراق میانمارا گلیر.
۱۹۳۶-جی ایلده جوْرج اوْرول ائیلین اوْشوْنئسسی آدلی قادینلا ائولهنیر. همین واخت ایسپانیادا وطنداش مۇحاریبهسی باشلاییر. سیاسی باخیشلارینا گؤره سوْلچو اوْلان اوْرول لندن قزئتلرینین بیرینین مۆخبیری کیمی اوْرا یوْللانیر و پارتیزان دستهلریندن بیرینده وۇروشماغا باشلاییر. دؤیوشلرین بیرینده آغیر یارالانان یازیچی خستهخانا (بیماریستان) مۆعالیجه آلیر. مۇحاریبه اوْنون دۆنیاگؤروشونه بؤیوک تأثیر گؤستریر. ساغالدیقدان سوْنرا اوْ، ایسپانیا گیزلی پوْلیسی طرفیندن آختاریلدیغینی اؤیرهنیر و لندنه قاییدیر.
ایکی دۆنیا مۇحاریبهسی ایللرینده جوْرج اوْرول بی.بی.سی تئلئکانالیندا و آبزرور اینگیلیسجه: Observer قزئتینده ایشلهییر. اوْرول ۱۹۴۳-جۆ ایلده اؤزونون مشهور "حئیوانلار قالاسی" اثرینی یازیر. روْمان سوْوئت دؤلتینین لیدری ایستالین حاقیندا ایدی. اثر ۱۹۴۵-جی ایلده چاپ اوْلونور و یازیچیا بؤیوک شؤهرت قازاندیریر. مۇحاریبهدن سوْنرا اوْ یئنیدن ژۇرنالیستلیک فعالیتی ایله مشغول اوْلور.
یازیچییا دۆنیا شؤهرتی گتیرن ایکینجی اثری "۱۹۸۴" (مین دوققوزیوز سکسن دؤرد) روْمانیدیر. اثر ایگیرمی عصرین مشهور آنتیوتوْپیک اثرلریندن حساب اوْلونور. روْمان دۆنیانین ۶۰-دان چوْخ اؤلکهسینین دیلینه چئوریلیب. اثرین یاییلماسیندان بیر مودت سوْنرا، ۱۹۵۰-جی ایلده ورم خستهلیگیندن اذیت چکن جوْرج اوْرول وفات ائدیر.
یونسکو-نۇن قراری ایله ۱۹۸۴-جۆ ایل یازیچینین خاطیرهسینه احتیرام اوْلاراق "جوْرج اوْرول ایلی" اعلان ائدیلمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- BIBSYS شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNC شناسهسیله مقالهلر
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- BNMM شناسهسیله مقالهلر
- CANTICN شناسهسیله مقالهلر
- ICCU شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- LNB شناسهسیله مقالهلر
- NLA شناسهسیله مقالهلر
- NLG شناسهسیله مقالهلر
- NLK شناسهسیله مقالهلر
- NLR شناسهسیله مقالهلر
- NSK شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- VcBA شناسهسیله مقالهلر
- ULAN شناسهسیله مقالهلر
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- CINII شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- RERO شناسهسیله مقالهلر
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- Trove شناسهسیله مقالهلر
- AC with 34 elements
- Multiple شناسهسیله مقالهلر
- اینگیلیس دیلینده یازیچی
- جورج اورول


text:
هندریک لورنتز
هندریک آنتون لورنتز ۱۹۰۲-جی ایلده پیتر زیمانلا بیرگه زیمان اثرینین کشفی و نظری ایضاحینا گؤره فیزیکا اوزره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولموشدور. لورنتز همچینین اینشتین فیکرینجه مکان و زامانین اصل طبیعتینی تصویر ائدن لورئتز ترانسفورماسییالارینی دا ایشلمیشدیر. لیدن اونیورسیتینده تحصیل آلمیش، ۱۸۷۸-جی ایلده ایسه بو اونیورسیتتین ریازی فیزیکا اوزره پروْفسورو آدینی آلمیشدیر. او ایشیغین الکترومغناطیس نظریهسی و ماتئرییانین الکترون نظریهلرینی اینکیشاف ائتدیرمیش، همچینین بیر-بیرینی تاماملایان الکتریک، ماقنیت و ایشیق حادثهلری نظریهسینی ایشلمیشدیر. اورتا مکتب درسلیکلرینده تدریس اولونان لورئنتز قوهلری آنلاییشی دا بو عالیمین آدی ایله باغلیدیر. لورنتز قوهسی ماقنیت ساحهسینده حرکت ائدن یوکه تأثیر ائدن قوهدیر. ایرلیلهمه حرکتینده جیسمین اوزونلوغونون آزلاماسینی تصویر ائدن لورئنتز –فیتسژرالد آزالماسی آدلانان حادثهنین نتیجهلریندن بیری اولان حرکت ائدن جیسیملرین وضعیتینین چئوریلمهلری نظریهسینی ایشلهییب هازیرلامیشدیر. بو نظریه چرچیوهسینده آلینمیش لورنتس چئوریلمهلری نیسبیلیک نظریهسین وئریلمیش ان بیوک تؤهوهلردن بیری ساییلیر. زیمان اثرینین ایضاحینا گؤره ۱۹۰۲-جی ایلده دیگر نیدرلاند فیزیکی پیتر زیمانلا بیرگه فیزیکا اوزره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولموشدور.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
frsوارد نشدهاست


text:
پوئتیکادا عنعنهنین رولو (ع. اورمولو شعری)
همت شهبازی
ایضاح:
«ع. اورمولو» ایله مشهور اولان «علی احمدیآده» حیاتینی کؤلگهده، هایسیز- کویسیز یاشادیغی کیمی، ائله هایسیز- کویسیز ده دونیاسینی دییشدی. تصوور ائدین من دؤرد آی اؤلوموندن سونرا بو گون (۱۳۹۹/۴/۶) خبردار اولموشام. بو بویدا مجازی فضادا هر گون هر نه پایلاشیریق؛ آنجاق عؤمور بویو ادبیاتیمیزا صمیمتله خدمت ائدن بیر شاعریمیزین اؤلوم خبرینی ده یایماقدان چکینمیشیک.
انستا صفحهمده بئله بیر خبری یایدیقدا حؤرمتلی «ائلدار موغانلی» جنابلاری عزیز شاعریمیز «ع.اورمولو»نون «ایشیق درگیسی»نه سلیقهلی و گؤزل خطله، ساغلام دیللی بیر دیلله ۱۳۹۸/۶/۹ تاریخلی مکتوبونو منه یوللایاراق آلچاق کؤنوللوکله اوندان فایدالانماغیما اجازه وئرمیشلر. ظنیمجه بو مکتوب ادبی تاریخیمیزده قالاسی مکتوبلارداندیر. چوخ صمیمی بیر دیلله اونون ادبیاتیمیزا اولان یوکسک سوییهده قایغیکئشلیینی گؤستریر.
سئویملی ائلدار_موغانلی معلمدن بو اجازهنی وئردیکلری اوچون تشکر ائدیرم. بیر کیچیک یازی اونون شعری حاقدا پایلاشیرام. لوطفن اوخویون.
***
پوئتیکادا عنعنهنین رولو (ع. اورمولو شعری)
هر زامان کؤلگهده قالان و ادبی محیطده هئچ زامان گؤرونمهین شاعر «علی احمدیآده» «گؤزو یاشلی کوچهلر» (۱۳۶۹)، «نارگیله» (۱۳۷۸) و «و زامان بیر بهانهدیر» (۱۳۸۷) کیتابلارینین مولفیدیر. شاعری بیز داها چوخ «ع. اورمولو» آدی ایله تانییریق. او، ایلک دفعه اولاراق «گؤزو یاشلی کوچهلری» ایله ادبی دونیامیزا، اؤزللیکله شعریمیزه داخیل اولدوقدا دا ائله اؤزونه مخصوصلوغو ایله گلیر…. «گؤزو یاشلیکوچهلر»ده، بیز بیر نوع آرخایینلیق آختارماق گؤروروک اوخوجو اوچون. بو آرخایینلیق شعرده اؤزونو گؤستریر. یعنی اوخوجو، بو شعرلری اوخودوقدا دینجلیک تاپیر. گون بویو ایشلهییب یورغون ائوه گلن بیر ایشچی دینجلییی کیمی:
فانیسلارلا گولونج کؤلگهلر اویونوندا
پیچیلتیلار توشلاییرسا یولچو توپوغونو
اینجینمهلر/ اینجییه دؤنور/ اوزاق ایشارانتی گؤروشوندن.
«چئینه قوی آغزینا» ساققیزین باغیشلامیش دونَنه
مندیلینده/ بیر اووج بوغدا ایله آینا گؤز بولاق
یورغونلوق پوچور-پوچور/ خاللاییر ائنیش-یوخوشو.
آرخاسی/ یارینلار آرخایینلیغیدیر
کی شعرین/ گونش کلاغاییسین
و / فانیسلیلار قولاغیندا/ بولاق شیریلتیسی (ع. اورمولو، ۱۳۶۹: ۱۰-۹).
مدرن شعر هم «عنعنه»نی، هم ده «عنعنهوی شعر»ین قایدالارینی قیراغا قویماقدا دَریدن قابیقدان چیخدیغی آندا، بیر سیرا یئنیچیلییه مئیلی اولان شاعرلر، اونلارین ائتدیینی بوراخمادان یئنیلشمهیه استقامتلنیرلر. بونلارین یارادیجیلیقلاریندا عنعنهوی شعرین هم فورم، هم ده قالیب باخیمیندان حضورونو گؤروروک. داها دوغروسو بونلار، بو عنعنهلر بنزرسیزلیکلرینی گؤسترهرک، اونون بعضی ائلئمانلاریندان دا ال چکمیرلر.بو ائلئمانلاردان اونا گؤره استفاده ائدیرلر کی بونلارین شعرینده اؤز تاثیرینیگؤستریر. «ع. اورمولو» بو تیپ شاعرلره داخیلدیر. اونون سربست هئجا شعرینده، عنعنهوی شعرین ائلئمانلاریندان اولان «قافیه»، «وزن= هئجا وزنی» خصوصی حضورو واردیر. شاعر بو ائلئمانلاردان شعرینین گلیشمهسی نامینه چوخ اوستاجاسینا فایدالانیر. مدرن شعریمیزین چیچکلنمه زامانیندا، شعریمیزین اوز توتدوغو ساحهلر، دونیا پوئزیاسینین مراجعت ائتدییی ائلئمانلارا خطابا استقامتلندییی حاللاردا ع. اورمولو اؤز کؤکونده اولان عنعنهوی دئتاللارا مراجعت ائدیر:
آینالاردان آینالارا قول آچیلیر/ ایکی هاچا یول آچیلیر
آینالارین اوزونده گؤز/ آینالارین دیلینده کؤز
آینالاردا قیریق قیریق گیلئی سسی/ گاه نئی سسی
آینالاردا ممدخانین مینارهسی آیاق توتور
ناققا بالیق آدام اودور (اورادا، ۳۶).
بو باخیمدان اونون اثرینده بیر سیرا سربست هئجا شعرلری، عنعنهوی شعریمیزه دایاناراق یازیلدی. اونون شعرینده، عنعنهوی شعرین اوچ ائلئمانینین اؤنملی حضورو وار: قافیه، وزن و قالیب.
قاپیلار/ قاپیلار/ باغلی قاپیلار
قیریق پنجرهلر/ داغلی قاپیلار
نه گول وئرن قالیب نه گولوش وئرن
نه بیر دانیشان وار نه گلیب-گئدن
دولانیر کوچهده هیچقیریق سسی
کرپیچ سیزیلتیسی/ کرپیچ نالهسی (اورادا، ۶۵)
ماراقلیدیر سربست شعرین ایچینده، قافیه ایله وزنینحضورونو گؤرموشدوک. آنجاق «اورمولو»نون سربست شعرینده، شعر قالیبینین ده حضورونو گؤروروک.اونون بیر چوخ سربست شعرلرینی، مثنوی آدلاندیرماق هوسی بئینیمدن اؤتور. چونکی بو شعرین ایچینده چوخ زامان عنعنهوی ریتم اؤن سیرایا کئچیر. بونون حیاتا کئچمهسینده وزن ایله قافیهنین اؤنملی رولو واردیر. بونونلا برابر، هئجا اؤلچوسونده یازیلان مثنوی قورولوشو، همی ده اونون قافیهلنمه سیستئمینی عنعنهوی شعره باغلاسا دا، شعرین ایچینده ایفاده و بدیعی تصویر اوسلوبلاری یئنی چالارلارلا اؤزونو گؤستریر. بو چالارلار اسکی ایله یئنی قوهوملوغونو صمیمیلشدیرهرک همی ده فرقلی خاصیتلرینی ده گؤسترمهیه جهد ائدیر.. شعرده «وزن» عنصرونون عنعنهوی اولماسینا باخمایاراق، قافیهلشمه سیتئمینده مختلیف موتیولری سینادیغینی دا گؤروروک.
ع. اورمولو «عنعنهوی شعر»ده اؤزونون داخیلی «من»ینی پوئتیک فورمایا چئویریب عکس ائتدیردییی اوچون، هله ده کؤهنه قالیبلری سیندیرا بیلمیر. آنجاق سیندیرا بیلمهدییی مرحلهده ده ائله کامیل و یئتکین بیر یئنیچیلییی منیمسهیه بیلیر..
ع. اورمولو شعرین مدرنلیینه قاتلاشدیقدا باجاریقلی نمونهلر ده یازیر:
قوزئیده یولا چیخان
گونئیده آسیلدی دؤرد قنارهدن
کولک دؤرد دروازادان آت سوردو
گؤیردی دؤرد دسته گول
قیرمیزیلار اوددا بیتدیلر
قارالار سودا ایتدیلر
آغلار تورپاغی منیمسهدیلر
یاشیللار یئل قوجاغین
و او گون
انسانلیق اؤلن چاغدا
عشق آسیلدی بئشینجی دروازادا (اورادا، ۸۶).
*یازی، چاپا حاضیر اولان «آذربایجان شعرینده مدرنیزم» کیتابیمدان آلینیبدیر


text:
- اورجینال ترکیه (23)
- جامعه شناسی (12)
- تابلو ویترای (10)
- روانشناسی و موفقیت (39)
- جغرافیا (13)
- کتاب کودک (160)
- فولکلور و اسطوره (155)
- مجلات (92)
- ادبیات (770)
- سیاسی (43)
- حقوق (4)
- سایر (41)
- زبان و زبان شناسی (93)
- تئاتر و نمایش نامه (20)
- موسیقی (23)
- تاریخ (245)
آیدین آراز
آیدین آراز ۱۳۶۱ده جولفادا دوغولموشدور.تبریز دانشگاهیندا یوکسک لیسانس سویه سینده تحصیلات آلیب.1379دان بری آذربایجان تورکجه سینده یئنی شعره جدی ماراقلا جهد گؤستریب.همن دانشگاهدا نئچه دیللی پاییز ادبی درنهیینین تملینی قویدو. 1386دا تبریزده خط سوم آدلی شعر فستیوالیندا بیرینجی یئری قازانیب.1387ده یاساق سؤزجویوم آدلی ایلک شعر توپلوسو یایینلانیب. یاساق سؤزجویم 1394 ده ریوار نشری توسطیله ایکینجی دؤنه چاپ اولوب یایین لاندی. ایکینجی کتابی ایسه "آدام لار گئدیر,یوخسا قاییدیر."آدییلا 1392ده کشمر یایین ائوی وریندن یاییملانیب.
آیدین آرازین چاپا حاضر باشقا اثرلری:
:"یوخو کیمی" قیسسا شعر آنتولوژی سی-خلیل رضانین زندان شعرلرینین فارسجا ترجمه سی - شمس لنگرودی دن سئچیلمیشلر تورکجه یه ترجمه مرتضی سلمانی ایله بیرگه


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
ای الله، منم اللهم! تریفلر اولسون سئن، چونکی سین ئن اوکا داغین زیروسیننده موقددس آغاچدا الهی مئهببت آتشینی یاندیردین: ای آغاچ کی، «نقدن شَرَدیر. 1” یا آتش کی، اونون آلوو قالکسیب سما ساکینلرین یتیشدی و بوندان یا وارلیقلار هدایئت ایشیغی ائلد اتدیلیر و سئویل اودیلیر: “هَرَقِقِقَدِلِرَ: “هَرَقِقَقَدُلِرُ: 12
ای الله، منم اللهم! گونلئر بیر-بیرینی اؤز ئتدیکچ، بو اودون آلوونو آرتیر، او واکستادک کی، اونون الو بوتون یر کورسینی هئرهکته گئتیرسین. سین ای منیم ربیم! اؤز مَهَبْتینین ایشَیغینی هِر بیر اورکد یاندیر، المینین روحونو اینسانلارین قَلبینا وفور، اونلارین کنوللرینی سئنین بیرلیک آئیلرینل سویندیر. قبیرلیرنده اولانلاری هیاتا گتیر، تَکَبُر اِهلینی آیلت، خوشبِخستلیی بودون دونییا یای، سِنین صف سولارینی یاغدیر و اَشکار تِکِلَرِسَنَدَلِی. 3 (قرآن 76-5)
Həqiqətən، Sənsən Bəxşedən، Bağışlayan، Ətaedən. Həqiqətən، Sənsən Mərhəmətli، Şəfqətli.
-ابدول-بهاء عباس
Səmavi Bəxşiş دوالاری
Səmavi Bəxşiş Duaları
8. Günlər bir-birini əvəz etdikcə, bu odun alovunu artır.
Sənin Ən Böyük Adına, qüvvət əlini Özünün qüdrət qoynundan çıxar və
سِندِن خوبقا هر شیدن ایمتینا اتمیش کِسلره böyük qələbə bəxş eylə!
بیز زیفیک، بیزی گوکله اندیر کی، سِنین موقِددِسلیک راییهلرینی یایاق.


text:
مشروطۀ اینقلابی اوُمت لیک ، رعیت لیکدن میللت لئشمۀ یۀ گئدن یوُللار- آذرخش
- توضیحات
- منتشر شده در پنج شنبه, 10 مهر 1393 13:48
( ایکینجی بوُلوم )
(آزادلیق ، قوُرتولوش ، موُستقیللیگ ایسترسئک ، اوُنون بیرتک یوُلو وار. فارس دیلیندن ، ایران پرستلیکدن ، دینی ذهنییاتین جهالت جیناغیندان قورتاریب ، اوُزگورلوک لائیک لیک یوُیوندا یوُرولمادان مجادیلۀ اتمئیمیز لازیم دیر . )
19 ینجی یوُز ایللیگین سوُن چاغلاریندان دوُنیادان گئلن آزادلیق سئس لرینین دالغالاری !
ایرمینجی یوُز ایللیگین ایلک باشلانیش چاغیندا (1904 م 1283ش) دن گوُنئی آذربایجانین سینیرلاری خاریجیندۀ اوُلان ایکی بوُیوک ایمپریالاردا ، داواملی اوُلاراق یئنی ، اوُنئملی ؤ تأثیر ائدیجی ایجتیماعی ، سیاسی حادیثۀ لر باش وئرمئکدۀ ایدی .
تزارروسیۀ سیندۀ زامانین تک قوُرتولوش ایدۀ لوُژیسی اوُلان ؤ دموکراتیک فیکیر ؤ دوُشونجۀ لرۀ دایاناراق ، محروم ؤ زحمتکش طبقۀ نین ایشتراکی ؤ آیدین ضیالی شخصلرین باشچیلیقی ایلۀ آراسی کئسیلمۀ دن ایجتیماعی ، سیاسی حرکت لر باشلانیب چاریزمین ظوُلم لرینۀ قارشی کوُتلوی حئرکتلر هئرگوُن جانلانیب داوام ائدیردی، یوُزمینلرلۀ اینسانلار یوُروشلردۀ ایشتراک ائدیب ؤ بیز(ایش،چوُرئک) ایستۀیریک شعاری ایلۀ ایمپریانین اساسین تهدید ائدیب ، اوُنوسارسیلدیب ، سرسم لئشدیریردیلر ، کئندچی ـ ایشچی ؤ جوُر بۀ جوُر باشقا صینیف لرین اعتراضلاری ؤ حئرکت لری آراسی کئسیلمۀ دن هئرگوُن گوُجلئنیب ، داوام ائدیردی ، اعتراضلار ، یوُروشلر تزاری ؤ اوُنون چئورۀ سیندۀ اوُلان فئوداللاری، بورژوالاری ؤ کلیسۀ کئشیش لرین ، یالتاقچیلاری وحشتۀ قوُرخویا سالمیشدی ، چوُنکی اوُنلار آج آیاق یالین خالقین غضبلی حئرکاتی نین عاقیبتی نین نۀ اوُلاجاقین چوُخ یاخشی بیلیردیلر. (طبیعی دیرکی بوتون دیسپوت دیکتاتورلارخالقلارین ظوُلمۀ قارشی حئرکاتیندان قوُرخارلار)
باشقا طرفدن 700 یوُز ایللیک عثمانلی ایمپریاسی دا تیترۀ مئگۀ باشلامیدی ، عثمانلی ایشغال اتدیگی اراضی لری بیر بۀ بیرألدن وئرمئکلۀ ، ایچدن چوُرومئکدۀ ؤ گئت گئدۀ ایجتیماعی، سیاسی ، فرهنگی بحرانلارایچیندۀ چیرپینیردی ، تزاریزمی دیزۀ چوُکوُره ن خالق حئرکاتی نین عینی پروسئسی ؤ گوُرونن سرنوشتی آراسی کئسیلمۀ دن عثمانلینی دا تهدید اتمئکدۀ ایدی ، لاکین عثمانلیدا باشلانان اینقلابی حئرکت لرین محتواسی روُسیۀ دن فرقلی اوُلاراق ، دئیشیک بیر فوُرم ؤ ماهییت لۀ توُرک میلییت چیلیگینۀ دایاناراق عرب ، فارس ذهنییاتینا قارشی باشلانیب ، حئرکاتین باشچلیغی ؤ فعاللاری چوُخ سایدا اوُردو کوموتانلارینین ایشتراکی ؤ بیرچوُخ توُرک آیدین ضیالی طبقۀ نین بیرلیگی ایلۀ باشلانماقدا اوُلدوقدا ، روُسییۀ دۀ باشلانان حئرکات دان داها شیدتلی شئکیلدۀ فوُرمالاشماقدا ایدی .
حئرکاتین گوُجلئنمۀ سی ایلۀ دین خوُجالاری آدلانان گئریجی فوُناتیک موُسلمانلار تشویشۀ ، قوُرخویا دوُشوب ، سلطان عبدالحمید دن حمایۀ ائدیب هئرگوُن گئنج ، دموکرات توُرکلر علیهینۀ دینی فیتوالاروئریردیلر. آنجاق ایمپریانین أساسی کوُکدن چوُرومئکدۀ ؤ سرعت لۀ جمهورییت سیستمینین یارانماسینا یوُل آچیلیردی.
طبیعی اوُلاراق هئرایکی قوُنشو ایمپریالاردا جریان ائدن ایجتیماعی ، سیاسی حادیثۀ لر گوُنئی آذربایجاندان آخیب، بوُتون ممالیک محروسۀ نی اوُز تأثیری آلتینا آلیر، ؤ دیسپوُت قاجار شاهلیقینا قارشی حئرکت لر گئت گئدۀ ممالیک محروسۀ نین اساسین سارسیلدماقا باشلییر .
ایرتیجاع قوُوۀ لری روس قازاخ لارینین حمایۀ سی ایلۀ هئر گوُن قانلی حادیثۀ لر تحریکلر ؤ جینایت لرۀ أل آتیرلار ، مشروطۀ خواهلیقی مغلوب اتمئگ اوُچون دوُرمادان جینایت لرۀ أل آتیرلار. بونون نتیجۀ سیندۀ مرکزغیبی مسلحانۀ قیامین رهبرلیگینۀ چئوریلیرؤ مینلرجۀ فدائی ، موجاهید بیرلیکلری یارانیب ایرتیجاع ؤ اوُنون آرخاسیندا اوُلان قوُوۀ لرلۀ ساواش باشلانیر. لاکین آذربایجاندا باشلانان آزادلیق ؤ مشروطۀ قیامی ممالیک محروسۀ نین باشقا بوُلگۀ لریندن شعور ؤ ماهییتی باخیمیندان فرقلی ایدی .
بومعناداکی آذربایجانلی فدائی ؤ موجاهیدلر نۀ ایستۀ دیکلرین ؤ هانسی هدف یوُلوندا موجادیلۀ اتدیکلرین بیلیردیلر، لاکین سوُنرالاردا ممالیک محروسۀ نین جنوب بوُلگۀ لریندن اوُلان ( ایصفهان ، شیراز، لرستان ، کرمان) فئوداللارینین بیر معنالی اوُلاراق گئلیب مشروطۀ خواهلیق عنوانی ایلۀ قیاما قاتیلمالاری ، عمدۀ اوُلاراق همان بولگۀ لردۀ حوُکم سوُره ن ؤ اینگیلیس لرین گوُستریشی ایلۀ اوُزلرین مشروطۀ خواه آدلاندیران ، آنجاق اصلیندۀ مشروطۀ یۀ ؤ قانونا دوُشمان اوُلارنلارایدیلار کی اینقیلابین سیرالارینا قوشولورلار، اوُنلارین هدفی گئلۀ جئکدۀ مشروطۀ مجلیسی قوُرولدوقو حالدا دوُولت مقاملارین ایشغال اتمئک ایدی کی ائلۀ دۀ اوُلدو. بوسببدن جنوب فئوداللاری اوُزلرین مشروطۀ وُورغونو گوُستریردیلر. بوآداملارین یالانچی مشروطۀ خواه اوُلدوق لارین گئلن بوُلوملردۀ آچیب گوُسترۀ جئییک .
بونا گوُرۀ دیرکی دئییریک آذربایجاندا باشلانان مشروطۀ حئرکاتی نین ایدۀ ئوُلوژوسو ممالیک محروسُۀ نین باشقا بوُلگۀ لری ایلۀ فرقلی ایدی ، بوفرقلی لیکلرین اوُنئملی جهت لریندن اوُلان ، آذربایجانین جغرافی ، ایجتیماعی ، سیاسی ، فرهنگی موقعییتی ایدی کی همان زاماندا اوُنو باشقا فارس بوُلگۀ لری ایلۀ مقایسۀ اتمئگ اوُلمازدی، تاریخ بیزۀ گوُستریب کی ، فارس فئودال ریجاللارینین آراجیلیغی ایلۀ ،همان چاغدا قاجار حاکیمییتی آذربایجان مشروطۀ اینقلابینا قارشی اوُلاراق ، روُس ، اینگلیس سوُمورگۀ چیلری ایلۀ نۀ کیمی أسارتلی معاهیدۀ لر ؤ سازیشلری اوُلموشدور.
باشقا بیرفاکت ، قاجاردربارینین چئورۀ سین بوُروموش فارس ایرقچی ریجاللار ؤ فارسلارا خیدمت ائدن دینچی شریعتچیلرین آذربایجان توُرکلرینۀ ؤ مشروطۀ رهبرلرینۀ قارشی کینۀ ؤ دوُشمانچیلیلاری نتیجۀ سیندۀ ، ممالیک محروسۀ نین ایکینجی اوُنئملی ایالتی اوُلان آذربایجان ؤ ایکینجی باش کئندی(پایتختی) ساییلان ـ تبریزاعتناسیزلیقلار ؤ تحقیرلر نتیجۀسیندۀ ظوُلمۀ معروض قالیب ، سوُنوندا آذربایجانین زحمتکش اهالیسینین أکینچیلیک ، تیجارت ، ایقتیصادی دوُروموهئر جهت دن سقوط ائدیب ، گوُن بۀ گوُن یوُکسئلمئک یئرینۀ ، لاکین گئت گئدۀ هئرباخیمدان اوُلدوقجا فلاکتلی بیر حالا چئوریلیر .
بونا گوُرۀ همان دوُوراندا آذربایجان باشدا تبریز اوُلماقلا ، ایستر جغرافی ، کوُلتور ، آیدینلیق سبب لری نئدنیلۀ ؤ فیکیراینکیشافی باخیمدان ممالیک محروسۀ نین باشقا بوُلگۀ لریندۀ یاشییان میللت لرلۀ مقایسۀ اتمئگ اوُلمازدی، چوُنکی جنوبوندا ؤ یا جنوبا یاخین بوُلگۀ لردۀ یاشییان خالقلارین ایرتیباط ؤ گئل گئت لرینین هانسی خاریجی قونشو اوُلکۀ لرۀ اوُلدوقونا ؤ نۀ کیمی فیکیرلردن تأثیر آلدیقلارینا دیققت ائدرسئک اوُ زامان نییۀ مشروطۀ حئرکاتی گوُنئی آذربایجاندا گوُجلئنیب اینقلابا چئوریلمۀ سین درک اتمئک اوُلار . ایکینجی بوُلومون سوُنو . آذرخش . آردی گئلن بوُلومدۀ . 1 / 10 / 2014


text:
آک پارتی هیئتی آذربایجاندا
قورتولموش، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوین دوروشو و خالقین جسارتی سببی ایله اوزون ایللر سورهن ایشغالین سونلاندیریلدیغینا دقت چکهرک، ساواشدا شهید اولانلارا رحمت دیلهدی
عدالت و قالخینما پارتیسی (آک پارتی) باشقانوکیلی نومان قورتولموش باشقانلیغینداکی آک پارتی هئیتی، گئتدیکلری آذربایجاندا شهیدلیکلری زیارت ائتدی.
نومان قورتولموش و برابریندهکی هئیت، اؤنجه مرحوم جمهورباشقانی حیدار علییئوین مزارینی زیارت ائتدی.
مزارا چلنگ بوراخان قورتولموش، آردیندان ۲۰ ژانویه شهیدلرینین دفن ائدیلدیگی باکی شهیدلر خیابانینا و قافقاز ایسلام اوردوسو شهیدلرینین تمثیلی مزارلارینین یئر آلدیغی باکی تورک شهیدلیگینی زیارت ائتدی. شهیدلیک آنیدلارینا چلنگ بوراخان قورتولموش، باکی تورک شهیدلیگی آنید دفترینی ایمضالادی.
قورتولموش، شهیدلیک زیارتلری سونراسیندا مطبوعات منسوبلارینا وئردیگی آچیقلامادا، آک پارتی ایله یئنی آذربایجان پارتیسی آراسینداکی ایلیشکیلری تایید ائتمک و داها دا گوجلهندیرمک اوچون آذربایجانا گئتدیکلرینی سؤیلهدی.
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا مکمل ایلیشکیلرین داوام ائتدیگینی وورغولایان قورتولموش، (ارمنستانین آذربایجان تورپاقلارینی ایشغالینا قارشی) ۴۴ گون داوام ائدن شانلی مبارزهده تورکیه خالقینین بوتون گوجویله آذربایجانین یانیندا یئر آلدیغینی، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین ایلک آندان اعتباراً آذربایجانین قاراباغداکی ایشغالی سونلاندیرماسی اوچون وئردیی مبارزهیه دستک اولدوغونو دیله گتیردی.
قورتولموش، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوین دوروشو و خالقین جسارتی سببی ایله اوزون ایللر سورهن ایشغالین سونلاندیریلدیغینا دقت چکهرک، ساواشدا شهید اولانلارا رحمت دیلهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووشاوغلو: باتی تراکیا تۆرکلرینی یالنیز بوراخمایاجاغیق
"یونانیستان لوزان آنلاشماسینی و سویداشلاریمیزین تمل اینسان حاقلارینی پوزماقدا اصرارلیدیر"
تورکیه ایله قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی بیرگه آختاریش-قورتارما تعلیمی کئچیریب
تورکیه ایچ ایشلر ناظیرلیگینین طبیعی فلاکت و فوق العاده حاللار آژانسی (آفاد) و قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی سیویل ساوونما تشکیلاتی بیرگه آختاریش-قورتارما تعلیمی کئچیریب.
"تۆرک دۆنیاسی یئنیدن بیرلشیر"
"قاراباغ ظفری، تۆرک دۆنیاسینا استراتژیک ایمکان و قابلیتلریمیزی بیرلشدیرسک نهلر باشارابیلهجگیمیزی گؤسترهن چوخ اؤنملی بیرغورور، اومود قایناغی اولدو"


text:
اینو فلاایانو
{{Infobox writer | name = اینو فلاایانو | embed = | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image =EnnioFlaiano.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date =۵ مارس ۱۹۱۰ | birth_place = پسکارا, Italy | death_date =۲۰ نوْوامبر ۱۹۷۲ | death_place = روم, Italy | resting_place = | occupation = یازیچی, [[Screenیازیچی, ژورنالیست | language =ایتالیا دیلی | nationality = ایتالیا | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = neorealism, modern humorism | notableworks = | spouse = | partner = | children = Lelè (Luisa) | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = | influences = اووید, Martial, Leo Longanesi, Mario Pannunzio, آلدو پالاتسسکی, Sandro Penna, ویتالیانو برانکاتی, وینچنزو کاردارلی, اروینگ پن, اورسن ولز|influenced=فدریکو فلینی, میکلآنجلو آنتونیونی, روبرتو روسلینی, Maurizio Costanzo, مارکو فرری, Daniele Luttazzi }} اینو فلاایانو (اینگیلیسجه: Ennio Flaiano) ژورنالیست و یازیچی - 3717 تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ennio Flaiano»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده اینو فلاایانو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آسپندوسدا اپرا و باله فستیوالی گچیریلیأر
۱-نجی سنتیابردان باشلان فستیوال ۱۸-نجی سنتیابرا چنلی دۇوام ادیلر
آنتالیادا حالقارا آسپندوس اپرا و باله فستیوالی گچیریلیأر.
۱-نجی سنتیابردان باشلان فستیوال ۱۸-نجی سنتیابرا چنلی دۇوام ادیلر.
شو ییل فستیوالینگ ۲۶-نجی ییللیغی.
۳۰۰ ییللیق باله گچمیشی بۇلان وین دؤولت اپرا و باله سی نینگ صونغاتچیلاری ایلکینجی گِزه ک آسپندوس تاریحی تئاتر صاحناسیندا اؤز هۆنأرینی گؤرکِزدیلر.
بو تۇپار چایکووسکی نینگ ۱۸۷۵-نجی ییلدا طایارلان قوو گؤلی اثرینی یرینه یتیردی.
بو صونغات فستیوالینا کؤپ سانلی صونغات سؤیر تۇماشاچی حؤکمۆنده قاتناشیار.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: پرتغال سوُنگراقی اِتابا آدینی یازدیردی
ایکی اوُیوندان 6 بال آلیپ بیلن پرتغال 16 توُپارینگ آراسیندا آدینی یازدیردی
شو ییل 1120 تاریحی اثر تۆرکیأ قایتاریلدی
2022-نجی ییلینگ باشیندان بأری 1120 تاریحی اثر تۆرکیأ قایتاریلدی


text:
شهید فرخنده نینگ قانی، هربیر شرافتلی افغان نینگ وجدانی دیر، خاینلر نینگ وجدانیمیزنی ایاق آستی قیلگنی قۉیمیلیک!
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در چهارشنبه، 17 سرطان 1394
کابلده فرخنده نینگ وحشتلی عذاب بېریب شهید قیلینگنی، نفقط افغانستان بلکیم دنیانی تیترتدی. اۉن تۉرت ییل جهل و جنایت و باسقینچ لیک جهنیمگه کویه تیگن ملت تۉغریسیده، فرخنده بربریت مظهری بۉلدی. اوشبو قیغولی حادثه ملت نینگ بیرلشتیردی، هرتماندن عدالت ایستاووچی سېس کوتاریلدی. اینگ سۉنگیده ملت اچیغینی قاندیریش اوچون «ملی وحشت» دولتی نینگ بویروتمه محکمه توزه تیشگه مجبور بۉلدی.
بیراق حاکم جلادلر، بیرینچی کونلرده فرخنده نینگ اساسی عیبدار لریدن ارقه داشلیک بیلدیریشی ایتیلیشی بېلّی اېدی. اوشبو قضیه نی چل بیلن کېینگه تشلب، کیشیلر نینگ اعتراض تۉلقینی سېکینلش تیرماقچی اېدی. بیرینچیده خوفسیزلیک کوچیلری، اولرنینگ ایشلری آچیق-آیدین دیر. و مقام لرهم اوشبو فاجعه دن ارقه داشلیک قیلگن. نجات بېریش اوچون سۉراقلر قیلگن. سۉنگ شورای نظار بدمعاش لریدن اوشبو عملگه سببچی بۉلگن بیر نیچه کیشی بولر نظیر حبیب ده افغانان نی تاپشیرگن. بیراق اولر بوگون گچه اوشلنگنیدن هیچ کیم آگاه اېمس.
بیرینچی ریشخند محکمه سی نیچه کیشینی عیبدار قیلدی، بیراق کابل استیناف محکمه سی ارگ ده گی لرنینگ قۉلینی آستیده یاشیرینچ شکلده دایر بۉلدی. بیرینچی ظلمچی لردن تۉرت کیشی نینگ جزاسینی اعدام دن ابدی قماققه آلیب جزاسینی کمه یتدی. باشقه عیبدار کیشیلرنینگ جزالرینی آز قیلدی. اوشبو پرده ارقه سیده گی معامله چیلیک، حاضرگی بیکاره و تحمیلی دولت اۉشه پیمانه گه وطن فروش و اوشبو اۉلکه گه خیانت قیلیش لرینی اثباتله دی. فرخنده نینگ بهالی قانی تۉغریسیده خونخوارلردن ارقه داشلیک بیلدیر دی.
فرخنده نفقط عایله سیگه تېگیشلی، هربیر افغان نینگ وجدان و ناموسی گه اۉزگریلیب، انسانیت و شرافت حسیدن اولرنینگ یورگی تۉلگن دیر. اۉیغاق کیشی لریمیز بیلن بیر سېسده بۉلیب، فرخنده لر قانینی اویات سیزلیکده ستمکار حاکم ایاغ آستیگه قیلگنی قۉیمه یلیک. اوشبو قضیه نی هم باشقه شونگه اۉخشه گن مینگلرچه آچیق جنایت و خیانت لریگه عیب سیز مهرینی اوریب، اېسلریدن چیقارماقچی دیر. اوشبو مرته هم جانیگه تېکگن عدالت ایستاووچی کیشیلرنی آسانلیککده ناراض قیلیشگه امریکا نینگ ملت قصاب لری و قللریگه اجازه بېرمه یلیک.
اگرده اوشبو عدالت سیزلیککه قرشی و گناه سیز فرخنده نینگ قانینی ایاغ آسیتی بۉلگنی اوچون بیرلیکده عدالت سېسینی چیقارمسک، تمیز محکمه سیگه فساد و بنیادگرالیک ویروس اورگن برچه افغانستان محاکم لری کبی بوتون جانیلرنی عیبسیز قیلیب، نظردن اوزاقلتیب قۉیبرسه لر.
صرف جدیلیک بیلن عملی آدیم کۉتریب، فرخنده نینگ معصوم لیگیدن ارقه داشلیک قیله آله میز. جهالت و بربریت دن ارقه داشلیک بیلدیرگن لر و عدالت ایستاووچیلر ارسیده اوروش توریب، عدالت نینگ اینگ عالی اۉرنیگه اۉلتیرغیزه دی.
بیر گروه شرف سیزلر هم بار دیر کیم فرخنده نینگ قضیه سینی پروژه توزه تیب، آغیزلری ارگ نشینلر تمانیدن تاتلی بۉلیشی اوچون درنده لر گروهیگه قۉشیلیب، تشقی اېشیتیلیشی دن گۉزه ل سۉزلر ایتیب، عامه فکرینی یۉلدن اوریش اوچون اینتیله دی. بولر اېسدن چیقاریل مسلیک کېره ک. اوشبو یمان عنصرلرنی اۉز قطاریمیزدن یۉق قیلیش کېره ک خاتین-قیزلر حق- حقوقی خیانتچی لری حیثیده بېتیقاره لیککه محکوم قیلیش لازیم.
«افغانستان هبستگی حزبی» ملت تقدیریگه حاکم بۉلگن مافیالیک دولت اداره چیلرنی، برچه بیگاه پرست جنایتچیلر و ملی قرشیلیک دېب بیله دی. دموکراسی و عدالت گه هیچقچان اهمیت بېرمه یدی. شونگه کۉره ملت بیلن همنوا بۉلیب، آگاه شکلده توریب، جیم اۉلتیرمه ی هرتماندن ییغیلیب بیرلیکده بۉلیب سان سیز فرخنده گه اۉخشگن اراذلی لر آرقه لی ملت قیغولریگه خوشلیک اۉیین قیله دیگن، اۉلکه و ملت تقدیرینی ایاغی آستی قیلیب، اینگ آخرده قان، آغریق و جهالت خمیری بۉلیشی کوتیله دی.
افغانستان همبستگی حزبی
١٣٩٤ نچی ییل سرطان آیی نینگ ١٥ نچیسی (٢٠١٥ جولای آیی نینگ ٦ نچیسی)


text:
ناپلئون ساواشلاری
ناپلئون بوناپارت ساواشلاری (1803–1815).فرانسه ایمپراطورلوقو و قارشیلاری آراسیندا اوز وئرن ساواشلاردی.بو ساواشلاردا بیرینجی ناپلئون اوردوسو اوروپادا چوخلوجا اؤلکه لره یورودو.بو ساواشلاردا موقدس روم ژرمن ایمپراتورلوغو آرادان گئتدی و وین و برلین شهرلری فرانسه الینه دۆشدۆ.برلین کونفدراسیونو قورولدو.
ناپلئون اوروپادا چوخلو اؤلکه لری آلدی و موسکو شهرینه اله آلدی 1812ده روسیه اوردوسو ایله ساواشدا مغلوب اولدو و دالی چکیلدی و سونوندا 1814ده اوردوسو آرادان گئتدی و اؤلکه سین (فرانسه) الدن وئردی و الب آداسینا کؤچورولدو.
ناپلئونون روسیه قاباغیندا مغلوب اولماغی ایران و روسیه ساواشلاریندا ایران اۆچون چوخ چتینلیق یاراتدی و عباس میرزا قفقاز شهرلرین الدن وئردی و آذربایجان ایکیه بؤلوندو.


text:
سنلوران چایی
سنلوران چایی (اینگیلیسجه: Saint Lawrence River، فارسجا: سنلوران، آلمانجا: Sankt-Lorenz-Strom، ایتالیاجا: Fleuve Saint-Laurent، عربجه: نهر سانت لورانس، تورکیه تورکجهسی: Saint Lawrence Nehri، روسجا: Peka CBяToro ЛaBpeHTия) کانادا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۱۹۷ کیلومتر دیر. بۇ گۆن سنلوران چاییندان ثانییهده ۱۶۸۰۰ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سنلوران چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Saint Lawrence River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
قادین جنایتی: بیر ارکک حمامدا حیات یولداشینی یاندیراراق اوُلدوردو
بیلگیلی بیر قایناغین ایرانوایره وئردیگی بیلگیلره گؤره، سحر نوروزی آدلی گنج بیر قادین حیات یولداشی طرفیندن یاندیریلاراق قتله یئتیریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، گنج قادین بیر آی خستهخانادا قالدیقدان سونرا آلدیغی خسارتلردن دونیاسینی ديیشیب.
سحر نوروزی ایکی اوشاق آناسی ایدی و بوندان اؤنجه حیات یولداشی طرفیندن عائله ایچی شدته معروض قالمیشدی.
بو بارهده بیلگیلی بیر قایناق ایرانوایره بیلدیریب: سحرین حیات یولداشی نارکوتیک باغیملیسیدیر و اؤنجهلر اونون قولونو سیندیرمیشدی. سحر حیات یولداشی و ایکی اوشاغی ایله آتاسینین ائوینین آلت قاتیندا یاشاییردی و حیات یولداشی اونلاری دایم تهدید ائتدیگی اوچون پولیسه شیکایت ائتمیشدیلر.
بو بیلگیلی شخصین سؤزلرینه گؤره، سحرین و عائلهسینین شیکایتینه یئترلی باخیلماماسی اونون حیات یولداشینین داها چوخ زوراکیلیغینا معروض قالماسینا سبب اولوب: او، داواملی اولاراق ائوی یاندیراجاغی ایله تهدید ائدیردی. بیر آی اؤنجه او، ائوه بیر لیتر بنزینله گیرمیشدی. اؤنجه اوشاقلاری ائودن چیخارمیشدی. صوبح واختی ایدی. او ائوه بِنزین تؤکرک یاندیریب و قاچمیشدی.
بیلگیلی شخص دئییر کی، قونشولار سحرین حیات یولداشینین بیر لیتر بِنزینله ائوه گیردیگینین شاهیدی اولوبلار.
سحر آلوولاناندان سونرا گنج قادینین عائلهسی اونو ملایر خستهخاناسینا آپاریب، لاکین کیفایت قدر ایمکان اولمادیغیندان سحر همدان خستهخاناسینا گؤندریلیب: همدان خستهخاناسی سحری قبول ائده بیلمهدی و او، تهرانا آپاریلدی. بیر آی ایچینده اوچدن چوخ عملیات کئچیردی، اما ایلک باشدان اونون ساغ قالما شانسینین یوزده ۳۰ اولدوغو دئییلیردی.
سحر نوروزی ۲۵ گونلوک یانیق و چوخلو آغریلاردان سونرا نهایت حیاتینی ایتیردی.
ایرانوایر ایله دانیشان بیلگیلی قایناغین سؤزلرینه گؤره، سحرین حیات یولداشی اؤنجه قاچیب، آنجاق ایندی حبسدهدیر.
#ایران_خبرلری #قادینلار #قادین_جینایتی #قادین_حوقوقلاری


text:
چؤرک خیرداسی
مقصود تقی زاده هریس(نیسگیل)
چؤرک خیرداسی آلیرام، آی… چؤرک خیرداسی!
اونون کیچیک و یورغون آددیملاری کوچه نین آسفالتینین اوزهرینده سوروتلهنیردی. یاناقلاری گونشین آلتیندا چارپاناق قویموشدو. ساریمتیل تئللری قیزارمیش قولاقلارینین اوستونده قیوریلمیشدی. اَینینده کی اسکی و بنؤوش رنگه چالان کؤینهیی یونگول یئلین اؤنونده یئللهنیردی. ایکی بالاجا الی فورغونون ایکی دسته سیندن یاپیشیب، اونو ایرهلی سوروردو. نیگران و سولانمیش گؤزلری کوچهده رنگ به رنگ قاپیلارا تیکیلیب و قولاقلاری قاپیلارین آچیلماق سسینی ائشیتمک اوچون شکلنمیشدی.
فورغونون ایچینده بیر کؤهنه نایلون تلیس و اونون ایچینده یارییا قدهر چؤرک خیرداسی ییرغالانیردی. فورغونون تهیری جووولدهیه- جووولدهیه فیرلانیب و اوغلانجیغازی آرخاسینجا چکیردی. حیط لردن اوشاقلارین گولوب- اویناماق سسی و خییاواندان جور به جور ماشینلارین نریلتیسی ائشیدیلیردی. بعضی قاپیلارین اؤنونده سون سیستئم ماشینلار دایانمیشدی. اونلارین پارلاق رنگ لری بالاجا «حسن»ین گؤزونو قاماشدیریردی. هردن ده اونونلا یاشید اوشاقلار آل- الوان گئییملری ایله آتالارینین الیندن توتوب، آتیلا- آتیلا اورادان سوووشوردولار…
بو های- کویون ایچینده گاهدان بیر یورغون و یالواریش دالغالی سس دویولوردو:-«چؤرک خیرداسی آلیرام آی…چؤرک خیرداسی!»
نئچه آن سوووشدوقدان سونرا کوچه نین سونوندا یئرلشن بیر ائوین قاپیسی آچیلیب و بیر گنج قادین الینده بیر کیسه چؤرک خیرداسی- ائشییه بویلاندی. حسن چؤرک کیسه سینی گؤرن کیمی قادینا ساری جومولدو. کیسهنی اونون الیندن قاپیب، فورغونداکی تلیسه بوشالتدی.
گون باتان چاغینا یاخینلاشیردی. حسن ییغدیغی چؤرک خیردالارینی باققال ایسماییلا ساتماق اوچون کوچهنین سونونداکی خییاواندان اوتایا آتلامالی ایدی. اونون بالاجا اورهیی بویونکو قازانجیندان و تلیسین آغیزا قدهر دولماسیندان سئوینیردی. تلیس آغیر اولسا دا، حسن تؤوشهیه- تؤوشهیه فورغونو قاباغا ساری ایتهلهییردی. خییاوان شولوق ایدی. او، گؤز- گؤز ائله ییب فورغونی خییاوانین اورتاسیینا قدهر آپارمیشدی کی بیردن- بیره چؤرک خیرداسی ایله دولو تلیس فورغونون اوستوندن سویروشوب یئره دوشدو. خیردا چؤرکلر خییاوانا سپهلندی. حسن تلیسی قالدیرماق ایسته ینده بیر بؤیوک ماشینین تورموز سسی هندهورده اولان آداملاری هورکوتدو…
نئچه آن سوووشموشدو کی خییاوانین اورتاسی شولوقلاشدی. آرخادان گلن ماشینلار دا دایاندیلار. حالقا وورموش آداملارین اورتاسیندا بیر فورغون اوزو قویلو دوشوب و اوندان بیر آز آرالی بیر اوغلان اوشاغی- اوز- گؤزونده قیرمیزی قان- یئره سرهلنمیشدی. ماشینین تهیرینه یاخیلان قان، گؤرنلری اؤز یئرینده دوندوروردو. تلیسدن تؤکولن قورو چؤرکلر اوغلانین هنده ورینده یئره سپیلمیشدی.
او آرادا حسنین دوستو- ایبی- فورغونو بیر یاندا ساخلاییب ایرهلی گلدی. او، اؤز دوستو و قازانجداشی حسنی خییاواندا قان ایچینده گؤرنده هویوخوب یئرینده دوندو. اونون معصوم گؤزلرینده قورخو و بیر ده یولداشینین اؤلومونون آجیسی دالغالانیردی.
حسنی یئردن قالدیریب بیر یانا چکدیلر. ایبی دؤزنمهییب ایچین چالا- چالا ساغ الده کی کوچهیه دؤندو. بو حادیثهدن بیر گون سوووشموشدو کی ایبی یئنهده هر گونه تای فورغونونو گؤتوروب چؤرک خیرداسی ییغماق اوچون یولا دوشدو. قضادان اونون گوذاری دوننکی- حسن اؤلن یئره- دوشدو. خییاوانین اورتاسیندا بیر آز قوروموش قان و نئچه تیکه یئره سوواشمیش چؤرک خیرداسی گؤزه چارپیردی. ایبی بو منظره نی گؤرن کیمی کؤورهلیب، گؤزلری دولدو. آرتیق دایانانماییب اوردان اوزاقلاشدی.
یئنه ده گونده کی کیمی اوشاقلارین گولوب- اویناماق سسی کوچه لره دولموشدو. ماشینلار نریلده ییردی و شههر سس- کوی ایچینده ال- آیاق چالیردی. ایبی، یولداشی حسنی خاطیرلایاراق قههرلی بیر سس له باغیریردی:- چؤرک خیرداسی آلیرام، آی… چؤرک خیرداسی!
یاز ۱۳۷۹


text:
آذربایجان ادبی دیلینین گونئی قولو(۸)- علمی اوسلوب
فیروز رفاهی
ادبی دیلین باشقا بیر اوسلوبو علمی اوسلوبدور. علمی اوسلوب هر هانسی بیر اینفورماسیانی باشقالارینا چاتدیرماق اوچون ایشلنیلیر. علمی اوسلوب یازیلی فورمانین مئیدآنا گلمهسیله یارانیبدیر. آذربایجان ادبی دیلینین علمی اوسلوبونون فعالیّتینی بیر نئچه مرحلیه بؤلمک اولار؛ ۱- اسکی مرحله ؛ ۲- یئنی مرحلهنین بیرینجی چاغی و ۳- یئنی مرحلهنین چاغداش دؤورو.
بیرینجی مرحلهده آذربایجان ادبی دیلینین علمی اوسلوبو قوزئی و گونئی اوچون اورتاق بیر دؤور ساییلیر. بو مرحله ده گونوموزه چاتان بوتون علمی یازیلی اثرلر اورتاق علمی گئچمیش وارلیغیمیزی عکس ائتدیریر. بورادا، بو اوسلوبدا یارالآنان طب، ریاضییات، منطیق، جغرافی، هئیت، دیل-ادبیاتین نظری مسلهلرینه عاید کیتابلار، تاریخی اثرلر، سیاحتنامهلر و سایر بو ساحهنین گئنیشلیینی گؤستریر. کیتابخانلاریمیزدا و اؤلگهمیزدن کنارداکی کیتابخآنالاردا مینلرجه بئله اثرلر اراشدیرماجیلارین یولونو گؤزلهییرلر. اسکی الیازمالاری تدقیق ائدن جهانگیر قهرمانوف یازیر: « قطعی اعتراف ائدیلمهلیدیر کی، یاخین و اورتا شرقین، خصوصیله ده آذربایجانین ایجتیماعی-ایقتیصادی، سیاسی، مدنی تاریخینی اؤیرنمک اوچون رئسپوبلیکامیزدا الیازمالار فوندو خزینهسینی عوض ائده بیلجک ایکینجی بیر یئر تاپماق مومکون دئییلدیر». ایراندا یالنیز «آیتاله مرعشی نجفی کیتابخآناسی»-ندا یوزلرجه آنا دیلیمیزده اولان علمی کیتابلارا راستلاشیریق. ساییر کیتابخآنالاردا مووجود اولان آذربایجان دیلینده یازیلمیش یا دا بو دیله ترجومه ائدیلمیش مینلرجه کیتاب همین اوسلوبون محتواسینین دیرلی تانیغی سایماق اولار.
ایکینجی مرحلهده شیمالی آذربایجانین روسلار طرفیندن ایشغال ائدیلمهسی و بونون نتیجهسینده روس دؤولتی و مدنیتی اوزوندن اورتایا چیخان علمی اثرلر داخیل اولور. آرتیق بو دؤوردن سونرا بیز علمی اثرلریمیزده ایکی سایاقدان یارارلانیریق. بیرینجی شیمالدا یازیلان علمی اثرلر کی، آرتیق یئنی بیر مضمون ایله اورتایا گلیر. بو دؤورده یارآنان علمی اثرلرین اوسلوبوندا لئکسیک باخیمیندان بیر دؤنوش اورتایا گلیر. شیمالی آذربایجاندا یازیلان علمی اثرلرده خصوصیله دقیق علملر مضمونولو کیتابلاردا روس دیلیندن آلینان سؤزلر یاواش-یاواش آذربایجان دیلینین علمی اوسلوبونا آدیم باسیر.
ایکینجی دؤورون باشقا بیر یؤنو ده بوندان عیبارتدیر کی، شیمالدا علمی اوسلوبدان رسمی شکیلده ایشلنمهیه باشلاییرلار. تئزار حؤکومتی اؤز ایجرایی تشکیلاتلاریندا یئرلی کادرلارا اولدوغو ائحتیاجی اوزوندن یئنی ایشغال ائدیلمیش اراضیلرده یئرلی دیللرده مکتبلر، عالی تحصیل اوجاقلاری آچیر. بو علم اوجاقلارین بیر پارا ائحتیاجلارینی یئرلی دیلده علمی کیتابلاری یایماق ایله یئرینه یئتیریر.
گونئیده ،«کؤهنه حامام کؤهنه تاس» احوالاتی دوام ائدیر. دئمک اولار کی، کئچمیشده اولان علمی اثرلرین یارانماسی تئمپی داها دا ضعیفلییر. آرتیق علمی اثرلر دؤورون سیاسی- ایجتیماعی شرایطینه گؤره ایجتیماعی علملره محدود اولور. سؤز ائحتیاطی باخیمیندان یئنهده دیلیمیز فارس- عرب دیللری تاثیری آلتیندا اولور. اوروپا منشالی سؤزلر ده ، دئمک اولار کی، فارس دیلی واسیطهسی ایله دیلیمیزه آخیر.
علمی اوسلوبون اوچونجو فونکسیونال مرحلهسی اییرمینجی عصرین باشلانغیجیندان فعالیته باشلاییر. بو مرحله ده شیمالدا باش وئرن اوکتوبر اینقیلابی نتیجهسینده یئنی سیاسی- ایجتماعی دؤورو باشلاییر. آرتیق آذربایجان دیلی مکتبلرده، اونیوئرسیتلره و عالی تحصیل اوجاقلاریندا اؤز قابیلیتینی سیناییر. او تایدا مینلرجه علمی کیتاب همین اوسلوبدا یازیلیر و ایشلنیلیر؛ علمین بوتون ساحه لرینده تئرمینلر یارادیلیر. دوزدور بونلارین اساس منشایی اوروپالی سؤزلردیر ، آنجاق همین سؤزلر روس دیلی واسیطهسیله آذربایجان دیلینه سوخولدوغو اوچون روس دیلینین خصوصیتلرینی اؤزونده عکس ائتدیریر. فیزیکا، استرونومیا، کیمیا، لئکسیکا، قراماتیکا، اپتئک، ارکتئریسا، ارکئسترا، کوسمیک، سامالیوت، بیبلیوقرافیا، انتئنا و سایر بو کیمی تئرمینلرده روس دیلین ایزلرینی گؤروروک. بو سؤزلرین داخیلینده روس دیلینین قراماتیکاسی دا گؤرونوز.
گونئیده علمی اوسلوبون ایشلک دایرهسی محدودلاشیر. اسکی چاقلاردا اگر موختلیف مووضوعلاردا علمی اثرلر دیلیمیزده یازیلیب یا دا ترجومه اولونوردورسا، آرتیق اوچونجو مرحله ده بو ایش دایانیلیر. علمی اثرلرین ساحهسی محدودلاشیر. یئنی مکتبلر، علمی اوجاقلار هامیسی فارس دیلینده اولور. بونون نتیجهسینده آنا دیلیمیزده علمی اثرلرین یازیلماسی و یاییلماسینا چوخ فیکیر وئریلمیر. دورغرودور کی، ائله بو زاماندان خالقیمیزین یئنی ملی – دئموکراتیک ایستکلری فورمالاشیر. اییرمی بیرنجی عصرین باشلانغیجیندان آذربایجان دیلی اوغروندا موباریزه یئنی بیر چاغینی سیناییر. آنا دیلینده مطبوعات یارانیلیر. بو مطبوعاتدا پوبلیسیست کاراکترلی علمی مقالهلر یازیلیر. خالقیمیز چالیشیر دونیا وارلیغینی اؤز آنا دیلینده درک ائتسین و شعورونو دوغما دیلینده فورمالاشدیرسین. قارا قوهلر ایسه بونو گؤره بیلمیرلر. بونون نتیجه سینده علمدن ده بیر ایجتیماعی- سیاسی موباریزه فورماسی کیمی یارارلانماق ضروری اولور. بونون نتیجهسینده بو مرحلهده گونئی ده علمی اوسلوب یالنیز ایجتیماعی- سیاسی علملر چرچیوسینده فعالیت گؤستره بیلیر.
ایسلام اینقیلابیندان سونرا اؤز دوغما حاقلارینی طلب ائدن دیلداشلاریمیز آنا دیلینده مکتبلرین اچیلماسینی یاشاییشلارینین بیرینجی ایستکی بیلیب بو یولدا آددیم آتیرلار. بونا گؤرهده، تاریخ، کئچمیش، حیات دوشونجهسینین مضمونو آنا دیلی چرچیوهسینده یاییلیر و بئله لیکله علمی اوسلوب یالنیز دیل، ادبیات، تاریخ، جغرافیا و سیاسی مضمونلو اثرلرده اؤز وظیفه سینه داوام ائدیر. نظامی جعفروف جنوبی آذربایجان ادبی دیلینی تدقیق ائدرکن چوخ دوغرو سویلهییر کی ،«جنوبدا علمی اوسلوبون ایجتیماعی علملر قولو نسبتن دیقتی جلب ائدیر؛ تاریخ، ادبیات شوناسلیق، دیلچیلیک کیمی علم ساحهلرینه عاید اثرلر مووجوددور، لاکین شیمالدا موقایسه ده جنوب علمی اوسلوبون ایمکانلاری باخیمیندان چوخ-چوخ گئری قالیر» . دئمک گونئیده ادبی دیلینین فرقلی خصوصیتلریندن بیری ادبی دیلینین کمیت ایمکانیدیر. باشقا یؤندن علمی اوسلوبودان فایدالآنان توپلوم-کوتله یوخ، یالنیز معین بیر گروپلاردیر. نقدر بو گروپلارین ماراق دایرهسی گئنیشلنسه علمی اوسلوبون فعالیتی بیر او قدر آرتیراجاقدیر. بو گون علمی اوسلوبدان یارارلآنان گروپلارین قارشیسیندا آرتیق الیفبا پرابلمی یوخدور؛ آذربایجان جمهوریسی یارانمادان اؤنجه کیریل الیفباسی علمی اوسلوبون یاییلماسیندا بیر سرت مانعه اولموشدور. بو گون آرتیق بو پرابلئم اورتادا یوخدور. دئمک اولار کی، گونئیده آذربایجان ضیالیلاری عالی تحصیل آلدیغی زامان لاتین الیفباسینی اؤیرنیرلر. بو دا شیمالدا یازیلان علمی اثرلردن موختلیف واسیطه لرله فایدالانماغا ایمکان یارادیر. بونون نتیجه سینده شیمالدا و جنوبدا اولان علمی اوسلوبلار آراسیندا اولان تئرمینولوژی فرقلر یاواش-یاواش ارادان قالخاجاقدیر. گونئیده گئت –گئده خیریم خیردا فرقلر اورتادان یوخ اولور و واحید بیر اوسلوب علمی اثرلریمیزده ایشلنیلیر. بو چوخ طبیعی بیر مئیلدیر. علمی اوسلوبون دیلی و دیل قورولوشو عینی بیر طلباتا جاواب وئرمه لیدیر. یعنی اوخوجونون شعورونا اوخشار بیر تاثیر بوراخمالیدیر. بئله بیر تاثیر آنجاق ائستاندارد بیر دیل چرچیوسینده باش وئره بیلر. بونا باخمییاراق، گونئیده ادبی دیلین فونکسیونال فعالیتینده نورمادان کنار حاللارا دا راستلاشیریق. نوماردان کنار حاللار آشیقیداکی شرایطده اؤزونو گؤستریر:
۱- بیرینجی گونئیده یارآنان علمی اثرلرین دیلینده شیمالدا ثابیتلشمیش علمی تئرمینلر ایشلکدن قووولور. منجه بونون اساس سببی اوندان عیبارتدیر کی، بو تایدا علمی اوسلوب داها چوخ کوتلوی کاراکتئره مالیکدیر. علمی اثرلر بورادا معین بیر گروپ اوچون یوخ، بوتون کوتله اوچون حاضیرلانیر. بونا گؤره ده او ماکسیموم حالدا خالق دیلینه یاخینلاشمالیدیر. علمی اثرلر داها چوخ پوبلیسیست – بدیعی اوسلوبونون تاثیری آلتیندا اولور. میثال اوچون:
“لیمو سویو – بورنون قانین قوروتماق اوچون بیر تیکه پامبیغی لیمو سویوندا ایسلادیب قویون بورونا قانی قورور.” ائله بونا گؤره نورمادان کنار حاللار اورتایا چیخیر. بئله یازیلاردا ثابیتلشمیش تئرمینلردن یارارلانماماق یا سهو نتیجهسینده باش وئریر، یادا یازان بیله-بیله شیمالدا اولان تئرمینلری ایشلتمیر. میثال: آد سؤزجوکلری جومله ده چوخلو اؤنملی گؤرئو (وظیفه) اوستلنمیش اولارلار؛ اؤرنک اورالاق: ایشلو (عملکرد) و یآناشما باخیمیندان (ایشیق سؤنمز ، آد سوزجوگو و عوضلیک مقاله سینده، قایناق اینتئرنئت).
همین مقالهده موطلق آدلار ،شئی آدلاری، یاپیشقان دیللر، سورقو عوضلیکلری، خالق آغزی (لهجه یئرینه)، اک کیمی تئرمینلره راستلاشیریق کی، آذربایجان دیلچیلیک تئرمینولوژیسیاسیندا ایشلنمیر. بونونلا یآناشی بیر دیلچیلیک کیتابیندا قارشیلیق//متقابل نوع، شهودی کئچمیش//ماضی مطلق، دواملی کئچمیش//ماضی استمراری، اوزاق کئچمیش//ماضی بعید، غیرشهودی شکیل//فورم، فعلین لازیم شکلی//فورمو کیمی پارالئل تئرمینلرین ایشلنمهسینهده راستلاشیریق. باشقا بیر میثالدا علمی تئرمین عینی منشالی اولسادا یازار اونون آذربایجاندا اولان فورماسینا بیگانه یآناشیر:«سوسور سنکرونیک (چاغداش) توصیفی descriptive دیلچیلیکله دیاکرونیک (تاریخی) دیلچیلیگی بیر-بیریندن آییردی و گرامر کتابلاریندا تاریخی دیل خصوصیتلرینی بو گونکو دیله قارشدیرماغی رد ائتدی» .
۲- ایکینجی گونئیده نورمادان کنار حالی دیلین داخیلی قورولوشوندا گؤروروک. بودا ،هله لیک، قاچینیلماز بیر حالدیر. ایللر بویو فارس دیلیندن آلینان علمی اینفورماسیا بیزی اورایا چاتدیریبدیر کی، آرتیق علمی دوشونجه میز همین دیلین قورولوشو اساسیندا فورمالاشیر. بونون نتیجهسینده یئنی یازیلان علمی اثرلریمیزده دیلیمیزین سینتاکسینده، جوملهلرین قورولوشوندا و سؤزلرین سیرالانماسیندا فارس دیلینین تاثیری بیزی ائستاندارد دیلیمیزدن اوزاقلاشدیریر. میثال اوچون:
ان اساس اودور کی زلزله قورتاردیقدان سونرا سویوق قانلیلیق وضعیتنی قورویوب ساخلایاسان. داغینتیلارین آلتیندا قالان آداملاری خیلاص ائتمک یانغین و پارتلاییش اولدوغو حالدا ایسه تلفاتین قارشیسینی آلماق واجیبدیر. بو نومونهده حتا مقالهنین عنوانیدا فارسجا قورولوبدور و شخص عوضلیگی یوخدور). بو میثالی اونون ترجومهسیله موقایسه ائدک: مهم آنست که پس از زلزله خونسردی خود را حفظ کنیم. برای نجات فردی که زیر اوار مانده است و به هنگام اتش سوزی و انفجار جلوگیری از تلفات بسیار واجب است.
بئله نورمادان کنار حالا علمی یازیلاریمیزدا تئز-تئز راستلاشیریق. منجه آنا دیلیمیزده تحصیله باشلادیقدا بو حال تام آردان چیخاجاق.
علمی اوسلوب بدیعی و پوبلیسیست اوسلوبدان اونا گؤره فرقلنیر کی، بورادا دیل چوخ دقیق ایشلنیلیر. سؤزلری حقیقی معنادا ایشلتمک طلب اولونور. دیلین استروکتورو منطقی بیر قورولوشو اؤن پلآنا چکیر. بونو دا قئید ائتمک یاخشی اولار کی، بیزیم کئچمیش عنعنهمیزده علمی اثرلری شعر ایله یازماق مئیلی اولوب و بئله اثرلر بوگون الیمیزه چاتیبدیر.
نهایت بئله نتیجه آلمالییق کی، علمی اوسلوبدا او تای ایله بو تای آراسیندا چوخ فرق یوخدور. یالنیز تاریخی شرایط بئله اولوبدور کی ، بیز او تای و بو تایدا عینی واحید تئرمینلری موختلیف فورمادا یازیب ایشلهدیریک. علمی تئرمینلرین چوخو آلینما سؤزلردن عیبارتدیر و همین سؤزلر او تایدا روس دیلیندن و بو تایدا فارس دیلیندن آلینیبلار کی، تلفوظ و ایملارلاریندا ایکیلیک یارادیبدیر. گرگ ضیالیلاریمیز بو مسالیه فیکیر وئرسینلر و اؤز علمی ایشلریندن بو تئرمینلردن ائله یارارلانسینلار کی، نه شیش یانسین نه کاباب.
او تایدا دئییرلر بو تایدا دئییرلر
Fizika(فیزیکا) فیزیک
Balerina(بالرینا) بالرین
Amalqama( امالکاما) امالکام
Biblioqrafiya (بیبلیوقرافییا) بیبلیوقرافی
Asma (اسما) اسم
Bakteriya (باکتریا) باکتری
Bluza (بلوزا) بلوز
Broşura (روشورا) بروشور
Televiziya (تئلئویزییا) تلویزیون
Babasil (باباسیل) بواسیر
Bambuq (بامبوق) بامبو
Violonçel (ویولونچل) ویولونسل
(Kolej)کولئژ کالئج


text:
آدین داقى مل ى قولیازم الار « تورکمنباش ى » مخت ومقلى نین گ یوزلرچ ھ قولیازماس ى، تورکمنیس تانینگ
انیس تیتوتیندا جم ع ل ھ نن دیر. ش اھیرینگ قوش غولار ییغیندیس ى اوزالق ی س س س ر نین گ دؤولتلرین ده،
ایراندا، آوغانیس تاندا ھ م ب ار. ش یخ محس ن ف انى، مخت ومقلى نین گ قوش غولار ییغیندیس ینى ١٩٢۴ – نج ى
ییل دا تورکی ھ ده چ اپ ات دیرن ھ م بولس ا، ش اھیرینگ ب و ی رده قولیازماس ى نین گ ب اردیغى حاق دا آنی ق
ماغلومات یوق.
یوروپ ا یورتلارین دا بولس ا، بیزین گ بیلش میزه گ ؤرأ، ش اھیرینگ دینگ ھ ٣ قولیازماس ى ب ار. بی رى
بوداپشتده وامبرى نینگ تورکمنصأحرأسیندن آلیپ گیدن قولیازماسى، بئیلھ کیسى ب رلین کتابحاناس ینداقى
قولیازما، اوچونجیسى بریتان موزه یندأکى قولیازما.
من بولارینگ اۆچۆسینى ده گؤزدن گچیردیم. نوسغالارینگ اۆچۆس ى ھ م سوادس یز ک أتبلر طاراپین دان
یازیلیپدیر. بریتان موزه یندأکى قولیازمانینگ کیمدن، حاچان آلناندیغى حاقیندا کتابحانانین گ ماغلوم اتلار
کاتالوگینده بیر حابار یوق. سبأبى موزه نینگ ایشگأرلرى بو قولیازما اونچاقلى اونس برمأن دیرلر. دینگ ھ
ب و قولیازمانین گ ١٨ – نج ى عاص یرینگ آی اغى، ١٩ – نج ى عاص یرینگ باش لاریندا یازیلان دیغى حاق دا
ماغلومات بار.
بلگیده حاسابا آلنیپ دیر. داش ى ق اتى کاغی ذ ب یلن جلدل ھ نیپ دیر. ص احیپالارى روس OR- قولیازما 11414
کاغیذى. کتابینگ ١- نجى صاحیپاسى نینگ اوستونده کریل حاطى بیلن ” تانیا- نھ تانچیک” دی ئن ی ازغى
بار. صاحیپالارینگ آشاغراغیندا ” دنى سوفدان ١٠ – نینجى فورالدا، ١٩٣۴ – نجى ییلدا ساتین آلین دى”
دییلی پ یازیلیپ دیر. سونگ راقى ص احیپالارینگ بیرین ده محم دقلیچ اون ق دی ئن ی ازغى ب ار. بیزین گ
پیکریمیزه گؤرأ، بو کتابى دنى سوف محمدقلیچ اونق دان آلان بولمالى. م.ق.اونق خزر یاقاس ینده یاش ایان
٢
ایرانلى تورکمنلرینگ اونق- توماچ طایپاسیندان بولم الى. اونون گ حایس ى اوباداندیغ ى بلل ى بولماس ا-
دا تورکمنص أحراده اون ق لار خ زر یاقاس ینداقى کوم وش دپ ھ، حوج ھ ن پس، ب أش یوس قا، س یجوال
اوبالاریندا یاشایارلار. خزریاقا تورکمنلرین گ روس لار ب یلن گ أمى ب یلن آراغاتناش یق س اقلاندیغینا بولس ا
تاریخ شایات.
مخت ومقلى نین گ بریت ان م وزه س ینده س اقلانیان قولیازماس ى، ش اھیرینگ ” تورغ ول دیی دیلر”
قوشغ وسى ب یلن باش لانیار، یؤن ھ ” تورغ ول” یرین ھ ” تورغ ون” دییلی پ یازیلی دیر. مخت ومقلى نین گ
قولیازمالارىنینگ أھلیسى دیئن یالى ” تورغول دیدیلر” یا- دا ” یا رب” بیلن باشلانیار.
بریت ان م وزه ین دأکى ب و قولیازم ادا، مختومق ولا دگیش لى ١٨٠ – دن ق اوراق قوش غى ب ار. اولارین گ
بیرنأچ ھ س ى نین گ بن دلرى دول ى دأل. ب و قولیازم ادا، بئ یلھ ک ى قولیازم الاردا دوش گلم ھ ی أن ت أزه
قوشغولار یوق. یؤنھ بو نوسغادان، کأبیر قولیازمالارداقى یالنگیش یازیلان سؤزلرینگ دوغ رى ی ازیلان
یرلرینھ دوش گلسھ بولیار. مثال اوچین. مختومقلى نینگ بیزه م ألیم ب ولان قوش غولار ییغیندیس نده دووش
گلیأن:
دورددیر بو جانینگ لذتى
ساغلیق اونونگ سلطانیدیر–
دیئن سطر، بریتان نوسغادا
درددیر بو جانینگ ذلتى
ساغلیق اونونگ سلطانیدیر.
– دییلیأر.
شئیلھ لیکده ذلت پسلیک دییمک بولوپ، درد جانینگ پسلیگى، ساغلیق بولس ا جانین گ س لطانى دی ئن م انى
تایدان دوغرى آنگلاتمھ عملھ گلیأر. یا- دا نشرلردأکى:
“پی ل ھ م دورار باغلاس الار غ ئل بیل ھ”– دی ئن س طر ب و ی رده ” ق ول” دییلی پ یازیلیپ دیر. بی ز “ق ول”
دییلمگ ینى دوغ رى حاس اپلایاریس. س بأبى، عاراپچ ھ ق ول– دییم ک ” زنجی ر” دییمگ ى آنگلادی ار. پی ل
غئل بیلن دأل- ده، زنجیر(قل) بیلن باغلانسا دییلسھ، حاقیقاتھ لایقدیر.
” اؤلمسدن بورون” دیئن قوشغینگ بیر بندینده:
دوز یرینگ قدرینى بیلگیل، دریاغھ دولماسدان بورون،
گأمیده ھوشگأر اوتورغیل، گردابھ گلمسدن بورون.
٣
بو یردأکى ” دولماسدان بورون” سؤزى– ” دالماسدان بورون” بولمالى. سبأبى ” دالماق”– “چوممک،
باتماق” دیئن مانینى بریپ، شیغرینگ مانیسینھ قابات گلیأر.
شاھیرینگ یاراشماز دیئن شیغرینده:
حاسناووینگ کؤلونھ دولماق یاراشماز–
دیئن سطرینھ چیقغیت بریلیپ، اونونگ باشغا بیر گؤرنوشى نینگ ھم باردیغى آیدیلیار. اینھ اولار:
حاماس اولکھ سینھ دیلمک یاراشماز.
من شو گؤرنوشلردن شئیلھ نتیجھ چیقاردیم:
خمسھ نینگ کؤلونھ دالماق یاراشماز.
خمسھ کؤلى، ایران أذربگجانى نینگ اورمیھ شھرینده دیر. بو کؤلونگ سووى آش ا ش وُر بولانس ونگ،
اونگا گیرن آدام چوممھ یأر.
تاوشان سووه دؤزمز، شوُر سووه خرچنگ
خمسھ نینگ کؤلونھ دالماق یاراشماز.
مختومقلى شاھیرینگ ” باش اوستونھ” آدلى قوشغوسینده شئیلھ سطر بار:
دییسھ لر آتلانھا آتلان
سونگ چنأپ اییر آرده سیرتلان
یاو گونى قایراتھ قاتلان،
نألت قویمھ ریش اوستونده.
م ونى ھ ر دورل ى دوش وندورمأگھ سینانش یپ گلی أرلر. ک ألرى حوت ده س یندن گلی پ بیلم ھ ج ک ایش ھ ب اش
قوشمازلیق یالى مانى چیقاردیلار. یؤنھ کأبیر نوسغالاردا سونگ چئنأپ دوور یرینھ سولوق چنأپ، گؤی ھ
آرسلان دیئن واریانتھ غابات گلدیم. سولوق بولسا آغزدیریق دیمک دی ر. ی اغنى، چی نینگ ب یلن غایرات ھ
گلیپ، چاپجاق آت یالى آغزدیریغى چینأپ دورماق مانینى آنگلادیار. ولى مأمد آخون سللأنینگ اوجون ا-
دا ” سوولوق” یا- دا ” آلاقا” دییلیأندیگینى آیدیار. شونگا گؤرأ بو سطر شئیلھ بولمالى:
دییسھ لر آتلانھا آتلان
سوولوق چھ ینأپ دوور گؤیھ آرسلان
یاو گونى غایراتھ قاتیلان
لاغنت قویمھ ریش اوستونده.
عرب الیب- بیننده نوقاطلار اساسى رول اویناپ، اولارینگ یرى دگیشمگى بیلن بیر حارپینگ باش غاچھ
بولماغین ا آلی پ گلی أن ح الاتلارى ب ار. مث ال اوچ ین گؤی ھ س ؤزویندأکى “ی ” سس ى نین گ آش اغینداقى
۴
نوقاطلار اوستونده قویولسا آرد/ اوتور یر سسى عملھ گلیأر. یا- دا مشھور تورکمن سردارى جلال الدین
لاقامى منگبورنى گؤرونوشینده یازیلیار. آصلینده بولسا اول منگوبرتى دیر. منگو دیمک تانگرى/ ح داى،
برتى بولسا بولسا حأضیرکى بردى سؤزیدیر.
گلجک ده مل ى ش اھیریمیزینگ نوس غالارىنینگ تانقی دى یازغیس ى دوزویل ر و اولارین گ دوغ رى
گؤرنیشى سایلانار دییمک بیلن سؤزومی جمع لیأرین.


text:
بوخارا امیرلیگی
بوخارا امیرلیگی (اؤزبک تورکجهسی: Buxoro amirligi) اورتا آسیادا بوخارا خانلیغینین ییخیلیشیندان سوْنرا مانغیتلارین گوجلنمهسی ایله قورولان تورک دؤولت دیر. ۱۷۴۷-نجی میلادی ایلدن باشلایاراق بوخارا خانلیغیندا مانغیتلارین گوجی چوخالیب و ۱۷۸۵-نجی میلادی ایلده مانغیتلار اؤزلرین امیر اعلام ائتمگینن بوخارا امیرلیگی حیاتین باشلاییر. ۱۸۶۸-نجی میلادی ایلده بۇ امیرلیک ایله روس ایمپیراطورلوغی آراسیندا اوْلان ساواشدا، روس اوردوسو ساواشی قازانیب اورتا آسیا توپراقلارینین چوخ قیسمین و سمرقند شهرین اله گئچیردیر. ۱۸۷۳-نجی میلادی ایلدن بوخارا امیرلیگی، روس ایمپیراطورلوغونون حیمایتینده یاشاییب، ۱۹۲۰-نجی میلادی ایلین سپتامبر آییندا قیزیل اوردو یوروشی ایله ییخیلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
بالا مرنگلی (اورمو)
بالامرنگلی(Bala mərnəglı) ، (فارسجا: مرنگلوی کوچک) ، باتی آذربایجانین ، اورمو بؤلگهسینین ، مرکزی بؤلۆمۆنۆن ، گۆنئی نازلی قصبهسینده یئرلشن بیر کنددیر.
جوغرافیایی موقئع
اورمو شهریندن یئدی کیلومتر قوزئیده یئرلشیبدیر.
اهالی
بو کندین نوفوسو ۱۳۸۵جی ایلینین سایینا گؤره ۸۷نفر و ۲۶ ائولیایمیش.
سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالیسی تۆرکلر و شیعه دیرلر و آذربایجان تۆرکجهسینین اویغور_آوشار آغیزیایله دانیشیرلار.
گزمهلی و گؤرمهلی یئرلر
- قودوخ بوغان چایی
- کندین درین قویوسی
- دایلاق مرنگلیسینین گؤزل و یاشیل دوغاسی


text:
«کاظم ارس»ین خاطرهسینی عزیزلهییریک!
چوخ تاسفله آذربایجانین تانینمیش و تعهدلی صنعتکاری «کاظم تفضلی اشکریز(کاظم ارس)» ۷۴ یاشیندا دی آیینین ۲۷-سینده تبریز شهرینده حیاتلا ابدیلیک وداعلاشمیشدیر. کاظم ارس انقلابدان سونرا موسیقی و اینجهصنعته یارانان محدودیتلره رغما، آذربایجان موسیقیسینین کئشیگینده دوران و اونو انکشاف ائتدیرن چالیشقان صنعتکارلاریمیزدان اولموشدور. «کاظم ارس»ین ایفا ائتدیگی «چال عاشیق، چال سازی سسلندیر…» ماهنیسی هله ده خاطرهلرده یاشاماقدادیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان گؤرکملی صنعتکارین ایتگیسینی حؤرمتلی عائلهسینه و آذربایجان خالقینا باش ساغلیغی وئریر و صنعتکارین شرفلی خاطرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۲۸ دی – ۱۳۹۸
***
خاطرهلی شکیللر


text:
اویغور
بیر "بالا" ایله تانیش اولدوم. بیرآز چکدی بیربیریمیزی آنلایاق. الآیاق
دیلی ایله، تورکجه، اویغورجا، چینجه، اینگلیسجه . آنجاق ياریماقیرچ آنلاییردیق
بیربیریمیزی. دانیشیغیمیزن چوخو دا گولوشلر آراسیندا ایتیردی، آنلاشیلماز قالان
سؤز ساولاری اؤرتباس ائتمک اوچون. گؤزلرینده جانلی بیر قارالیق وار. اوینار
دورور، گؤزللیک ساچیردی.
بالا»
اویغور دیلینده، بیزلره رغمن، تمامن مثبت آنلامدا، اوشاقدان توت اورتا یاشلی آداما
دئییلیر. فخرله ا
یولیسسئس
جیمز جویس
چئویرئن: نوزاد
ارکمن
"جویس، یولیسسئسی
یازارکن، ایلک اولماسا بیله، یئنی بیر یازینسال بیچیم قوللانماق ایستهمیشدیر.
دوبلینده، 1904 ایلینده یاشایان اورتانین آلتینداکی صینیفدن کیشیلری آلمیش،
هازیران (خرداد) آیینین باشلانقیجینداکی بیر گون بویونجا، سادهجه نهلر یاپمیش
اولدوقلارینی دئییل، نهلر دوشونموش اولدوقلارینی دا آنلاتمیشدیر. "منه ائله
گلیر کی، جویس، شاشیرتیجی بیر باشارییلا، سورکلی اولاراق دییشن کالئیدوسکو
انیو آرمیون ادمین هوپ هستم
یه مدته هر کجا میریم خبر از رای گیری ها میاد و آرمی هایی که در حال تلاشن برای بالاتر بردن رای بی تی اس تو تمام زمینه های کاندید شده!
اما باید بگم که عزیزانم، اینا همشون فیک و الکی اند.
به هیییچ عنوان به این موزیک اوارد اعتماد نکنید چون معلوم نیست هر کی به هرکيه و هر شخصی میتونی بیاد یه نظر سنجی درست کنه.
از کجا میفهمیم؟!
اگه دقت کنین برای مثال تو بخش ام وی برتر بی تی اس پنج ملیون(فرضا) رای داره اما تو همکاری برتر نه تنها


text:
رابرت استاک
رابرت استاک (اینگیلیسجه: Robert Stack) آمریکالی اوْیونچو. ۱۳ ژانویه ۱۹۱۹ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۴ ایل عؤمر ائلهییب و ۱۴ مئی ۲۰۰۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1939–2003 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Better Radio Programs for the Weekوارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert Stack»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رابرت استاک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
عبدالله بن عمر
عبدالله بن عمر -ایکینجی خلیفه عمر بن خطاب اوْغلو .آدلیم حدیث روایت ائدن.
یاشام[دَییشدیر]
عمر اوْغلو عبدالله چوخلو مذهب و ایسلام یولون گئدیب و عبادت ایشلرینده چالیشیردی.جیسمی و گوجو ضعیف و گوجسوز و ساوش ایشلرینده عاجیز اولوردو .هئچ بیر ساواشدا اولمادی و موسلمانلار آراسیندا اوْلان ساواشلاردان دالی چکیلیب.اوچ دفعه خلافتی قبول ارد ائدیب .بیر دفعه عثمان بن عفان اؤلومونه, ایکینجی دفعه صفین دؤیوشونده حکمیتده و اۆچونجو دفعه معاویه اؤلومونه خلافی اونون اۆچون آدوئردیلر و عبدالله خلافتی قبول ائدمه دی.
پئیغمبر هیجرتیندن قاباق و بیلنمئز بیر ایلده دونیایه گلیب.پئیغمبر چاغیندا اوشاق ایدی.آتاسی ایله مکه دن مدینه شهرینه کوچدو و موسلمان اولدو.خندق ساواشیندا 15 یاشی اولوردو و بیرینجی ساواشی خندق ساواشی اولدو.سون ایللره موته ساواشی و مکه ساواشیندا قوشونچو اولدو.نهاوند دئویوشونده و ایران ساواشیندا اولدو.
80 ایلدن چوْخ یاشادی و عرفه دن قایدان چاغدا حجاج قوشونچوسو جماعت ایچره یورودو و عبدالله ین عمر بۇ قاریشیقدا ایاقینا نیزه دگدی و یارالاندی بۇ یارا چیرک ائله دی و جانین ایتیردی.
قایناق[دَییشدیر]
Veccia Vaglieri, L. “ʿAbd Allāh b. ʿUmar b. al-K̲h̲aṭṭāb”. In Encyclopaedia of Islam. vol. 1, A-B. second ed. Leiden: E. J. Brill, 1986. 53-4. ISBN 90-04-08114-3.*


text:
دوخسانینجی ایللردن بری، شعریمیزده «نورمال دیله قارشی عصیان» آدلاندیرا بیلهجهییمیز بیر دوروم یارانیب: یئنی سؤزجوکلر قوندارماق، آلیشمادیغیمز سؤزبیرلشمهلرینی گئنیش اؤلچوده قوللانماق، ترجومهدن گلمه یازی طرزی، آیری دیللردن آلینما ایمگهلر و باشقا دیللرده دوشونوب اؤز دیلیمیزده یازماق. ایندی شاعیرلر یئنی دیل قوندارماقدا بیربیرینه آمان وئرمیر. بو، بیلهرکدن دیله قارشی پلانلاشدیریلمیش قورغو [توطئه] دئییل، شعرین نئجهلییی ایله اوستاوسته دوشن بیر داورانیشدیر. باشقا سؤزله، بئله دئمک اولماز کی، کیمسه دوروب قصدَن دیلی پوزماغا قورشانیب. بئلهدیرسه بیز نهدن نیگرانیق؟
صؤحبت نیگرانچیلیقدان گئتمیر، شعرین تاریخی قونوموندان [جایگاهیندان] گئدیر. ایندیکی زامان کسیمینده نورمال دیلین ایشلهیی اولمادیغیندان، او، گوندنگونه آریقلاییر. بیز شعرین اعجازلی ماهیتی ایله بوردا قارشیلاشمالیییق: شعر بو آریقلاما گئدیشینه قارشی چیخمالیدیر. شاعیر بوردا اؤز دیلینی، قازاندیغی تجروبهلرین ایفادهسی گوجونه گئنیشلندیرمهلیدیر. آمما بئله اولمور. او، تجروبهلرینی اونودور، و دیلی دیلین اؤزو اوچون گئنیشلندیرمهیه چالیشیر. دیلله تجروبهنین آراسیندا یارانان چاتلاردا دوغولان شعر، دیلی اؤز نسنهسینه [اوبژهسینه] چئویریر. قیر ساققیز اولوب نسنهلرین یاخاسینا آسلانمیش اؤلو سؤزلر.
اؤرنهیین: اون دوققوزونجو یوز ایللییین رومانتیک شعرینده، دویغولارین تَرّنمونه اوستونلوک وئریلیردی. بو، عادی دویغولار دئییلدی، دیلی شعر گؤرکمینده جانلاندیرماغا یارایان اینجه و اؤزهل حیسلریدی. آمما او عصرین سونلاریندا، اؤزهللیکله مالارمهدن سونرا، دیلین اؤزو ایله اوغراشماق و یاشام سیناقلارینا تام سایماز یاناشما مسئلهسی قاباغا گلدی. دیل آماجا چئوریلدی. اوردا سیز دئیهن چتینلیک یارانمادی، آمما بیزده بو پروبلئم گرگینلیک اؤلچوسو آلیر. نییه؟ باخانداکی شاعیریمیزین دیلده گرهکلی باجاریغی یوخدور، دیلین اینجهلیکلری ایله یئترینجه تانیش دئییل، داها دیل تکجه آماجا چئوریلمیر، اویونجاغا چئوریلیر. سونوجدا بئله بیر دیل، آنجاق سئوگی مکتوبلارینا یاراییر، بلکه اونا دا یارامیر. بس شعر هانسی آنلامدا دیلین ضعیفلهمه گئدیشینه قارشی چیخیر؟
توپلومدا سورهکلی اولاراق دوغال [طبیعی] بیر دیل وار. شعرین دیلی بو دوغال دیلین بیر اوجوندا دایانیر، بیلیمین دیلی ایسه اوبیری اوجوندا. بونلارین هر ایکیسی دوغال دیلی پوزماقلا اينکشاف ائدیر. شعر، دیلی چوخالدیر، گوجلندیریر؛ بیلیم ایسه دیلی آزالدیر، آریقلادیر. نیچهدن اؤنجهکی فیلوسوفلار عمومیتله ائپستئمولوگییایا [معرفتشناسییه] قاتلاشمیشدیلار، و پوزیتیو بیلیمی توجیه ائتمک ایستهییردیلر. باشقا سؤزله، فلسفه چالیشیردی کی، بیلیمین اوبیئکتیولیک [عینیت] ادعاسینی ثبوتا یئتیرسین. بونو دا آیدین بیر دیلی اورتایا قویماقلا، یا دا ائله بیر دیلی قوندارماقلا گئرچکلشدیرمک ایستهییردی.
بو گئدیش ایییرمینجی یوز ایللیکده ده سوردو. «کونکرئت علمی دیل»ین آختاریشی، سؤیلهنیلن گئدیشین پارلاق گؤستریجیسی ایدی. ویتگئنشتاین دئییردی کی، دیلده آنلاشیلمازلیق اولماسایدی، فلسفه آدلی دوشونجه ساحهسی یارانمازدی. فلسفه، دیلدهکی آنلاشیلمازلیقلارین چاتیندا یارانیر. بونا گؤره، بیلگینلر چالیشیردیلار هر شئیه آیدینلیق گتیرن بیر دیل آختاریب، تاپسینلار. تجروبی علمین سون آماجی، نسنهلره ان دقیق آدقویماق، و اَن آیدین آنلاییشلارا وارماقدیر.
عادی و نورمال دیلده هر سؤزجویون نئچهنئچه آنلامی وار، آمما علمی دیلده بو آنلاملارین سایی بیره ائندیریلمهلی ایدی: بیر سؤزجوک، بیر آنلام. بو گئدیشی ائندیرگهمه reduction آدلاندیرا بیلهریک. بیلیم ساحهسینده باش وئرمیش بو گئدیشه شعر قارشی چیخیردی. شعر «بیر سؤزجویه بیر آنلام» پرینسیپینه قارشی چیخماقلا کیفایتلنمیر. عادی دیلدهکی آنلاملارین سایینی داها دا آرتیرماق ایستهییر. ایییرمینجی یوز ایللیکده، بیر چوخ فیلوسوفلار دیلین بوجاغیندان باخاندا «شعر»ی «بیلیم و فلسفه» ایله قارشی قارشییا قویوردولار. سؤیلهدیییم کیمی، باشلیجا ادعا بو ایدی: بیلیم و فلسفه، دیلی دارالدیر، شعر ایسه گئنیشلندیریر. بیلیم و فلسفه، دیلی کانکرئتلشدیریر، شعر ایسه اونون آنلام قاتلارینی آرتیریر، آنلاشیلمازلاشدیریر. پول ریکور بو جبههده دایانیر.
پول ریکورا گؤره، شعر دیلین دوزهنلییینی قورویور. بیزیم اویغارلیغیمیزدا ان قورخونج اوچوروم دیلی دوشکون سویهیه آلچالتماقدیر: دیلی نسنهلره و اینسانلارا گؤزتچی آراجینا چئویرمک. دیل، بوتونلوکله آراجا چئوریلدیکده داها ایرهلی گئده بیلمهیهجک. گادامئر بونو سؤزجوکلرین گؤسترگه [دلالت] سویهسینه ائنمهسی آدلاندیریر. سؤزجوکلری صرف گؤسترگه سانماق اونلاری سابیق گوجلریندن محروم ائتمک، اونلاری صرف آراجا چئویرمکدیر. سیز، ایکی یول آیریجیندا یانان قیرمیزی ایشیغا تکجه سوروجولری دایاندیران آراج کیمی باخسانیز، اونو اؤز گئرچک ماهیتیندن بوشالداجاقسینیز. بو دا کؤهنه تصوره قاییتماقدیر: سؤزجوک دوشونجهنین آتیدیر، قولودور، آراجیدیر. بئلهلیکله ده سؤزجوک دوشونجهدن آیریلیر، یالنیز نسنهلره موداخیله آراجینا چئوریلیر.
دیلین توتالقالاشماسی [اینسترومئنتاللاشماسی، ابزارلاشماسی] چاغداش اینسان یاشامیندا اَن تهلوکهلی یؤنهلیشدیر. بیز ایندی آزقالا تکاؤلچولو [یک بُعدی] بیر دیلله اوزلهشیریک: بیلیم و تکنولوژی دیلی. بیلگیسایار دیلینی گؤز اؤنونه آلدیقدا قوندارما بیر دیلی گؤروروک. بو دوروم دیلین زنگینلیک و چئشیدلیلییینه قارشی چیخیر. بیر داها وورغولاییرام، دیلین اؤزهللیکلریندن بیری ده اونون چئشیدلیلیییدیر. آنلام و سؤزجوک آراسیندا بیرهبیر ایلگی یوخدور. بیر سؤزجوک اوچون بیر نئچه آنلام اولمالیدیر. بو اؤزهللیک قارشیلیقلی آنلاشیلمازلیغا ندن اولورسا دا، دیلی زنگینلشدیریر. شعرله فلسفه، شعرله بیلیم، ائله محض بوردا اوزاوزه دایانیرلار. بیلگینلر باجاردیقجا آنلام چئشیدلیلییینی آزالتماق ایستهییرلر، هر سؤزجویو اؤز ایشلهیینه، بیرجه آنلامینا محدودلاشدیرماق ایستهییرلر، آمما شاعیرلر ترسه دوشونورلر، عکس یؤنده یورویورلر. شعرین گؤرهوی اودورکی، هر بیر سؤزجوک یئنییئنی آنلام قازانسین.
بو، البته دوغال دیلی پوزماق دئمکدیر. مدرن شعر دئمک اولار کی، لئکسیکانی [نحوی] یئنیدن قورور، یئنی تجروبهلری (یا دا أسکی تجروبهلری یئنیدن) یوزماق اوچون یئنی سؤزجوکلر یارادیر. بیلیم، اؤزو ایله نسنهلر آراسینداکی اوچورومو آرادان قالدیرماقلا اینسان و طبیعته موداخیله ائدیر. لاکین، سوءایستیفادهچی دیلین گیزلهدییی گوندهلیک سیناقلاری یئنیدن حضورا چاغیرماق شعرین گؤرهویدیر. شعر بیر یاندان سیناقلارین اونودولموش قاتلارینی آچیر، او بیری یاندان ایسه دیلین ایلگیسینی نسنهلر و رئاللیقلارلا قیریر. شعر، بیلیمله نسنهلر آراسینداکی اوچورومو گئنیشلندیریر. آخی بیگینلرین نظرینجه، «رئاللیق، ألیمیزده اویونجاق ائدهجهییمیز نسنهلردن باشقا بیر شئی دئییل.»
سؤزومون اولینه قاییدیرام. نورمال دیلی پوزماق هوسی، شعرین قان داماریندا یئرلهشیر. آمما نئجهکی شاعیر اؤز سؤزونو گؤزهللیک قایدالارینا سؤیکهنهرک دئمهلی، مضمونا دوزگون فورما سئچمهلیدیر، دیلی پوزوب گوجلندیرمک اوچون ده دیل قایدالارینی دریندن اؤیرنمهلی، گیزلین قاتلارینا دالمالیدیر.
_____________________
بو ماتئریال «شعر وارلیغین ائویدیر» کیتابینین بو یاخینلاردا ایشیق اوزو گؤرهجک ایکینجی باسقیسیندان ایختیصارلا آلینمیشدیر.


text:
تورکیه تامانیدن پاکستان گه یاردم ییتکیزیب بیریلماقده
اوشبو یاردملر انسانی مواددن عبارت
تورکیه قیزیل آی جمغرمه سی، پاکستانده موسون یامغیرلری طفیلی یوز بیرگن طبیعی آفتلردن سلبی تاثیرلنگنلرگه چاره بولیش اوچون 84،2 تن انسانی یاردم جونتدی.
تورکیه قیزیل ای جمغرمه سی تامانیدن بیریلگن بیاناتده، یاردم سیور خلق نینگ یاردمی همکارلیگی بیلن تیارلنگن موادلرنینگ پاکستان جونه تیش گه دوام ایتیب تورگن لیکلری بیلدیریلدی.
قیزیل آی خوددی شو چوکاتده، 3،4 میلیون لیره دن عبارت 84،2 تن (4 تیرل) انسانی یاردم موادی نینگ مذکور انسانلرگه ییتکیزیب بیریلیشینی تاکییدله دی.
جاری هفته دوامیده یولگه قوییله دیگن یاردم تیرللری نینگ پاکستان ده گی تورکیه قیزیل آی جمغرمه سی نینگ باشچیلیگیده تقسیم قیلیب بیریله دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
بیرقطار اروپا اولکه سی ایران نینگ اتوم پروگرامینی کینگه یتیریش قرارینی قاره له دی
موضوع بوییچه انگلستان، فرانسه و آلمان تامانیدن مشترک بیانات بیریلدی
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی انگلستان نینگ بویوک ایلچیسینی چقیریب آگاهلنتیردی
ایران نینگ لندن بویوک ایلچیلیگی بناسیگه قره ته قول اوریلگن هجوم اوچون چقیریلگن


text:
دیوید دنمان
دیوید دنمان (اینگیلیسجه: David Denman) آمریکالی اوْیونچو. ۲۵ ژولای ۱۹۷۳ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1997–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
JJSneedوارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«David Denman»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دیوید دنمان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پرزیدنت اردوغاندان آذربایجانا تبریک مئساژی
"آیدینلیغی آیدینلیغیمیز، سئوینجی سئوینجیمیز، آزادلیغی آزادلیغیمیز، قدری قدریمیز، کدری کدریمیز، جان آذربایجانین ۱۸ اکتبر مستقیللیک گونونو اورکدن گلن دویغولارلا تبریک ائدیرهم"
پرزیدنت رجب طیب اردوغان آذربایجانین مستقیللیگینین ۳۰.جو ایلدؤنومونو قوتلادی.
پرزیدنت اردوغان، سوسیال مئدیا حسابیندا یازدیغی مئساژدا،
"آیدینلیغی آیدینلیغیمیز، سئوینجی سئوینجیمیز، آزادلیغی آزادلیغیمیز، قدری قدریمیز، کدری کدریمیز، جان آذربایجانین ۱۸ اکتبر مستقیللیک گونونو اورکدن گلن دویغولارلا تبریک ائدیرهم" ایفادهسینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
مولود چاووش اوغلو ایله فرانسالی همکاری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ایله فرانسانین خاریجی ایشلر ناظیری کاترین کولونا آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
سؤزده سوروملو تروریست ضررسیزلشدیریلدی
اؤزونه باغلی عنصورلارلا بیرلیکده تخریبات ائیلملرینه قاتیلان تروریست، میت طرفیندن هدف لیستینه آلینمیشدی
میللی گوونلیک شوراسی توپلانتیسیندان سونرا بیلدیری یاییملاندی
"میللی گوونلیک شوراسی بیلدیریسینده، عملیاتلارین تک هدفینین ترور هؤرگوتلری اولدوغو، بؤلگهده هئچ بیر ترور هؤرگوتونون وارلیغینا و فعالیتینه ایجازه وئریلمهیهجگی وورغولاندی"