text:
Apr 24, 2014
آذرتالک پالتاک اوتاغیندا 22.01.2012 تاریخینده لاییسیته حاقیندا کی چیخیشین بیر بؤلومو
صدیقه عدالتی
آذربایجان میلی دئموکراتیک حرکتینده لائیسیته و سکولاریزمین اهمیتی
بو مسأله نین تام آیدینلانماسی اوچون بیر سئری تاریخی گلیشمه لره ایشاره ائتمه لی ییم چونکو لاییسیته مسأله سی بیزیم ایچیمیزده تام آچیلماییب و آیدینلانمامیشدیر. بونون ایثباتی دا اورتایا آتیلان اینحیرافی دوشونجه لر و اونلارا اینانان کوتله دیر.
بیزیم میللی دئموکراتیک حرکتیمیزده نییه لاییسیته اؤنملی دیر؟نییه بیزیم اینسانی حاقلاریمیزا یئتیشمه میز اوچون حرکتیمیزین سئکولار اولماسی گرکیر؟نییه حرکتیمیزین لاییک قاباغا گئتمه سینده ایصرارلی اولمالی ییق؟
سؤزه بئله باشلاییرام کی لاییسیته دئموکراسی نین اساسی پایالاریندان بیریدیر. بوتون لاییک اؤلکه لر دئموکراتیک دئییللر اما بوتون دئموکراتیک اؤلکه لر لاییکدیرلر. لاییکین آنلامینا قونوموزا مربوط اولدوغو قدر ایشاره ائده جه یم. لاییک کلیمه سی لائوس کؤکوندن و یونانجادان گلیر، بو دا غئیری روحانی اینسانلارا خیطاب اولونور.
لاییسیته نه ییی چاغیریشدیریر؟
لاییسیته گنل اولاراق دین آداملاری نین دولت ایشلرینده موداخیله ائدیلمه سی نین قاباغی نین آلینماسی دئمکدیر. لاییسیته اوروپادا او زامان گلیشدی کی کاتولیک کیلیسالاری شاهلارینان بیرلشمیشدیلر و اؤزلرینی یئرین اوستونده کی الله اعلام ائدیب و یئر اوزونده حؤکم سوروردولر و اللریندن گلن ظولمو اینسانلارا ائدیردیلر. کاتولیک کیلیساسی نین اینسانلارا ائتدیکلری ظولملر هامینیزا آیدیندیر کی انکیزیسیون کیلیسالاریندا، تفتیش عقاید محکمه لرینده موخالیف دوشونجه لی اینسانلارین باشلارینا نه بلالار گتیریلیردی و نئجه شیکنجه اولوردولار. ائله بو فضادا لاییسیته یاراندی و بئله دییه بیلیریک کی لاییسیته تاریخی اولایلارین گتیردیگی بیر ضرورتدیر. من بو تاریخی گلیشمه لرین اوستونده بیراز دوراجاغام، مخصوصأ کی بیزیم دوروموموزون و ایچینده اولدوغوموز شراییطین بونلارلا چوخ اورتاق نوقطالاری واردیر. بیر طرفدن اوروپاداکی او ایختیناق فضاسی نظرده توتولوب، باشقا طرفدن ده بیر نئچه تاریخی گلیشمه یه ایشاره ائدیله جکدیر. بونلار بیرلیکده لاییسیته نی بیر نهضت کیمی اورتایا چیخاردیب و اونون باشاریلی اولماسینا یول آچدیلار.
بوتاریخی گلیشمه لرین بیریسی 15 و 16 عصیرده رنسانسدیر. رنسانس دینده و مخصوصأ تعلیم تربیتده رفرم گتیردی. او زامانا قدر یالنیز دینی تعلیم تربیت واردی. رنسانس چاغیندا بیلیم و صنعتین تعلیم تربیت ده یئر آلماسینا یول وئریلدی. بو دوره ده بیلیمین اهمیتی داها چؤخ اورتایا چیخدی. آیریجا رنسانس ایلک دفعه اینسانا بیر «فرد اولاراق» اهمیت وئردی، یعنی اینسانین یالنیز بیر توپلولوغون بیر پارچاسی اولدوغو ایچین دئییل، بیر فرد اولاراق دا بللی اؤزللیکلری اولدوغونو اورتایا چیخاردیب و اونا اهمیت وئردی.
ایکینجی تاریخی گلیشمه دکارتین عقیلجیلیک فلسفه سیندن سونرا ایدی. دکارتین او مشهور جومله سی
هامینیزا تانیش دیر: «من دوشونورم، پس من وارام» . بورادا اینسانین بئیین گوجونون اؤنمی و اونون عقلانی بیر وارلیق اولدوغو وورقوللانیر. او زامانا قدر بیلدیگیمیز کیمین هر شئی اللاها نیسبت وئریلیردی و هئچ بیر شئیین دالینداکی عیللتی آراشدیرمایا و یا سورغولامایا گرگ گؤرولموردو. مخصوصأ بیر اولای (حادیثه یه) و اؤزللیکله طبیعی حادیثه لره توضیح تاپمایینجا دئییردیلر کی بو الله طرفیندن اولوبدور. دکارتین اینسانین بئینینه ودوشونجه گوجونه اهمیت وئرمه سی و عقلانیت فلسفه سینی اورتایا قویماسی منطیقین و عقلانیتین اهمیتینه بیر ایشاره ایدی و بو فلسفه ده اوندان سونراکی گلیشمه لره یول آچدی.
لائیسیته نین باشاریلی اولماسینا باشقا تاریخی بیر گلیشمه ده یاردیم ائتدی کی او دا آیدینلیق چاغی و یا عصر روشنگری دیر. بونون رولی فرانسه اینقیلابیندا و عاینی شکیلده لاییسیته نهضتینین باشاریلی قاباغا گئتمه سینده چوخدو. آیدینلیق چاغی نین ان اؤنملی دوشونجه سی بودور کی « اینسانلار دوشونجه لرینده و اینانجلاریندا اؤزگوردورلر وعاینی شکیلده اؤز دوشونجه و فیکیرلرینی اؤزگورجه بیان ائتمه لی دیرلر» و باشقا طرفدن ده دینی دوگمایا قارشی چیخییب، بونون اوستونده دوررو کی « بیز طبیعی حادیثه لری آنلاتماق ایچین اینسانین عقلانی دوشونجه سینی ایستیفاده ائدیب، بیلیمسل یوللارلا بونلاری آنلادابیلیریک». تانیدیغیمیز بیر چوخ آیدین و دوشونور آیدینلیق چاغیندا یمیشلار او جومله دن جان لاک، اسپینوزا و اما ان اؤنملی لریندن ولتر دیر. ولتر چوخ آیدین بیر شکیلده و آچیقجاسینا دئییر « دینین دولتدن آیری توتولماسی گرکیر» و تأکید ائدیر کی «دین دولت ایشلریندن اوزاق توتولمالی و دینین دولتین ایشینده موداخیله ائتمه یه حقی یوخدور».
فرانسادا یاشانان قارانلیق فضانین دیشیندا، بوتاریخی گلیشمه لرین هامیسی فرانسه اینقیلابینا یول آچدیلار وائله بو گلیشمه لرین دوامیندا دا فرانسا دئوریمی نین لاییسیته حرکتی نین باشاریلی اولماسینداکی بؤیوک رولو اؤنمله وورقولانمالیدیر. فرانسا اینقیلابی نین «فردی و وطنداشلیق بیانیه سینده» آیدینجا تأکید اولونوبدور کی «اینسان اؤز دوشونجه لرینده و اینانجلاریندا اؤزگور اولمالی دیر و هئچ بیر شراییطده هئچ بیر کس صاحیب اولدوغو اینانج و دوشونجه دن اؤتورو یارقیلانا بیلمز، محاکیمه اولا بیلمز» بو بیانیه اؤزو لاییسیته نهضتی نین باشاریلی اولماسیندا بویوک رول اوینادی. باشقا اؤلکه لرده ده یایقین اولماسیندان علاوه لاییسیته نهضتی نین مرکزی فرانسه ایدی. سونوندا کیلیسا و ال بیرلیکچی شاهلارین طرفیندن اولان بوتون موخالیفتلره رغمن لاییسیته قانونو فرانسه ده 1905 ایلینده مجلیسدن کئچیریلدی.
من بورایا قدر لاییسیته نین گلیشمه سینده کی تاریخی سورجلره ایشاره ائتدیم. چونکو اینانیرام کی مخصوصأ بیزیم دورموموزدا، تئوکراتیک بیر دوؤلت و توپلوما صاحیب اولدوغوموز اوچون بونلارا قیسا ایشاره ائتمم فایدالی اولاجاقدیر و اؤزللیکله ایستدیم بو مسأله یه ایشاره ائدم کی لاییسیته نین دالینداکی فلسفه و دوشونجه نه دیر و لاییسیته، دینی دوگمایلا قارشی و اینسانین عقلانی و راسیونل دوشونجه سی نین اساسلارینداندیر.
منیم ایندی اوستونده دوراجاغیم مسأله بودور کی بیر چوخ یئرده لاییسیته دن داها چوخ سئکولار کلیمه سی ایستیفاده اولونور. سئکولار و لاییسیته نین پرنسیپلری عاینی دیر. سئکولار کلیمه سی داها چوخ آنگلوساکسون و اینگیلیسی دیلی اؤلکه لرده قوللانیلیر. لاییسیته ایلک دفعه فرانسادا قوللانیلیب و گنللیکله کاتولیگ اؤلکه لرده یاشانیر.
آرالارینداکی فرق نه دیر؟
سئکولار دونیوی ایشلره خیطاب اولونور. یعنی اوخروی اولمایان ایشلره و فعالیتلره دئنیلیر. لاییسیته و سئکولارین پرنسیپلری عاینی دیر، اما آرالاریندا بیر اؤنملی فارق واردیر. بونلارین هر ایکیسینده دین و دونیا ایشلرینین بیربیریندن آیریلماسینا تأکید ائدیلیر و هر ایکی سی ده دینین دولتی ایشلره قاتیلماماسی نی وورقولور. سئکولاریزمه گؤره دین اؤز ایشییله، دوؤلت اؤز ایشی ایله مشغول اولمالیدیر و بونلار بیربیرینین ایشینه موداخیله ائده بیلمزلر. نومونه اولاراق ائله آلماندان بحث ائده بیلرم کی آز قالیر دین ائله اؤز
ایمپیراطورلوغونو بو اؤلکه ده قورسون. سئکولار دوشونجه ده دینین دوؤلتله ایشی یوخدور، دوؤلتین ده دینله ایشی یوخدور.
لاییسیته ده دین و دولت آیریدیرلار اما دوؤلت دینی کنترل آلتینا آلیر. یعنی هر یئرده کی دوؤلت حیس ائده کی
دین اؤز مرزیندن ایضافه حرکت ائدیر اورادا موداخیله ائدر. ان سون نومونه 2003 ایلیندن بویانا فرانسادا اوستونده دارتیشیلان روسری (باش اؤرتو) مسأله سی دیر.
من ایندی چوخ قیسا اولاراق بونلارین ایکی سینین پرنسیپلرینه ایشاره ائده جه یم.
بیرینجی سی دین و دولتین آیریلیغیدیر.
ایکینجی سی دین و دوشونجه اؤزگورلوگودور. «دین و ووجدان حوررییتی»
اینسانلار ایستدیکلری دین و دوشونجه یه صاحیب اولماقدا آزاددیرلار. هیچ کیمسه نین حقی یوخدور کی اینسانلاری صاحیب اولدوقلاری دوشونجه و اینانجا گؤره یارقیلییا.
اوچونجوسو دوؤلتلرین دینلرین قاباغیندا طرفسیز اولمالاری دیر. دوؤلت ایشلرینده بیر دینی رئفرانس آلا بیلمز و بونا حقی یوخدور
دؤردونجوسو دین شخصی بیر مسأله دیر.
بورادا بیر سری اینحیرافی دوشونجه لره ایشاره ائتمک ایستیرم کی تأسوفله هر واقت کی میللی دئموکراتیک حرکتیمیزده ایسته میشیک سئکولاریزمین اهمیتی حقده دانیشاق بللی قایناقلار طرفیندن بو دوشونجه لر علئیهیمیزه اورتایا آتیلیبدیر. سئکولاریزمدن بحث ائدینجه بئله دئییلیر کی «دینسیز لیک تبلیغ اولونور و رواج وئریلیر». ها نسی لوغتنامه یه باخیرسانیز باخین، بو دفعهلرجه دانیشمالاریمیزدا دا وورقولانیبدیر کی سئکولاریزم و یا لاییسیزم دینسیزلیک دئییل، تام ترسینه دینین ده اؤزگوراولماسی دیر. دینین سییاست و گوج تاجیرلری نین الیندن وسیله اولماقدان قورتولوشودور.
من اینانیرام کی بیزیم توپلوموموزا لاییسیته داها اویقوندور، دانیشمالاریمدا لاییسیته کلیمه سی نی قوللاناجا غام. بوحقده ده دییه جه یم کی «نئجه کی اینسانلار لاییسیته ده دوشونجه و اینانج اؤزگورلوگونه صاحیبدیرلر، عاینی شکیلده دینلر ده اؤزگوردورلر». یعنی دین سییاست و دین تاجیرلری نین الیندن قورتولموش اولور. اگربیر توپلوم لاییقسه هیچ بیر سییاستچی دینی اؤز منفعتلرینه گؤره ایستیثمار ائده بیلمز اینسانلاری ایستیثمار ائتمک اوچون دیندن ایستیفاده ائده بیلمز یعنی لاییسیته اینسانلارین قورتولوشو الدوغو قدر دینین ده قورتولوشودور. لاییق توپلوملاردا دوؤلتین دینی یوخدورو اما دوؤلت اینسانلارین دینی دوشونجه سینه موداخیله ائتمک ایسته ینلرین قاباغینی آلماغا مسئولدور. یعنی دوؤلت اینسانلارین دینی اؤزگورلوگونو قوروماغا مجبوردور و اونلارین دین و دوشونجه اؤزگولوگونو حیمایت آلتینا آلمالیدیر.
تئوکراتیک و لاییق توپلوملارین آراسینداکی فرق «گوجون» قایناغیدیر. دینی ایستیبدادین حاکیم اولدوغو تئوکراتیک توپلوملاردا حاکیمیت الله یندیر و آنجاق الله ین نیماینده لری توپلوما حؤکم سوره بیلیرلر. لاییک توپلوملاردا حاکیمیت اینسانلاریندیر. اینسان ایراده سی حاکیمدیر و اینسانلار سئچیمله اؤز نیما ینده لرینی سئچیب و حاکیمیت سورورلر. تئوکراتیک توپلوملارین واحیدی مؤمیندیر. لاییک توپلوملارین واحیدی وطنداشدیر.
من اوچ جنبه دن لاییک توپلوملارین اؤزللیگینه ایشاره ائده جه یم:
سیاسی جنبه دن
دوؤلت، ایشلرینده بیر دینی رئفرانس آلا بیلمز.
بونا حقی یوخدور. بیر دینی قوروه توپلومدا حاکیمییته یئتیشه بیلمز، اینسانلار اؤز تمثیلجیلرینی سئچرلر. اگر بیر دینی قوروه صاحیب اولدوغو اینانج اساسیندا حاکیمیته گلیرسه او دین و دوشونجه و البته ده کی او دینه اینانانلار مومتاز قوروه حالینه گلیرلر. حالبوکی لاییک اؤلکه لرده اینسانلار قانونون قاباغیندا ائشیتدیرلر. هان سی دوشونجه و اینانجا صاحیب اولورلار اولسونلار. آرالاریندا فارق یوخدور.
لاییک دوؤلتلر پلورالیست دیرلر، چوغولجو دورلار، تولئرانتدیرلار.
دوؤلت فارقلی دینلره صاحیب اولانلار و حتی دینسیزلرله ائشیت موعامیله ائتمه لیدیر. هیچ بیر شکیلده بونلارین آراسیندا فارق اویقولامامالیدیر. بیزیم اؤرنکیمیزده ائله اوجور کی شیعه لرله کئچینیرلر، ائله او دگری ده سوننی لره، آیری دینه صاحیب اولانلارا و حتی هیچ بیر دینی اینانجی اولمایانلارا وئرمه لیدیرلر.
لاییک توپلوملارین ایجتیماعی باخیمدان اؤزللیکلری نه دیر؟
لاییک توپلوملارین ان بؤیوک اؤزللیگی بودور کی بو توپلوملاردا بیر کئچیش اولوبدور.
گلنکسل توپلوملاردان مدرن توپلوملارا کئچیلیبدیر. اونداکی توپلوملارین ایداره سی دینی دوگمادان قورتولور راسیونل دوشونجه لره طرف، آزمایش و تحقیقی یوللارلا توپلوموایداره شکلینه کئچیر. دئییله بیلیر کی دالی قالمیش گلنکسل توپلوملاری دالیدا قویوبدور. لاییک توپلوم، گلیشمیش توپلومودور. گلیشمیشلیک درجه لری فرق ائده بیلیر اما گلنکسللیکدن بؤیوک درجه ده قورتولوبدور.
بوتوپلوملاردا فرقلی توپلولوقلار واردیر و سیویل توپلوملار گوجلودورلر.
مثلأ سندیکالار و قادین درنکلری فعالیت گؤستره بیلیرلر و گوجلودورلر. فرقلی درنکلر واردیر و بونلارین هئچ بیریسی نین او بیریسینه اوستونلوگو اولمادیغی اوچون هامیسی باریش ایچینده بیربیری ایله یاشاییرلار.
بو توپلوملار کولتورل باخیمدان گلیشمیشدیر لر.
شفاهی کولتوردن کتبی کولتوره کئچیش اولوبدور. و ائله بودا توپلوملارین گلیشمیشلیگی نین بیراؤزللیگی دیر کی توپلومدا داها چوخ کتبی کولتور حاکیم اولار.
بو توپلوملار گلیشمه یه، دییشمه یه و تکامولا آچیقدیرلار.
بو توپلوملارین ایداری سیستئمی، کولتورو دییشه بیلیر و تکامول تاپا بیلیرلر.
بو توپلوملاردا درنکلر و توپلولوقلار دیشیندا فرد ده دگر قازانیر. فرد توپلولوقلارین ایچینده بوغولمایا و اریمه یه محکوم دئییلدیر. فرد موستقیل بیر وارلیق اولاراق «دگرلر دولوسو اینسان اولاراق دگر قازانیر» و
توپلوملارداکی رفورم راسیونئل یوللارلا اولور. توپلوم گلیشمیشلیگه دوغرو گئدیر، تکامولا دوغرو گئدیر.
لاییق توپلوملارین ان اؤنملی اؤزللیکلریندن تعلیم تربیتین طرفسیز اولماسیدیر.
تعلیم تربیتین داشیدیغی اؤنمدن ائله بونا ایشاره ائده بیلیرم کی ایلک لاییسیته نهضتی شکیل توتمایاغا باشلادیغی آندان اعتبارأ بو مسأله گنیش چاپدا مطرح اولوندو. لاییسیته نین گلیشمه سی ایله برابر فرانسادا جومهوریت گلیشیر. مونارشی دن جومهوریته کئچیش اولور و او دؤره ده مخصوصأ پئداگوگلارین اوستونده تأکید ائتدیگی بیر نوکتا واردیر کی دئییرلر «لاییسیته نین باشاریلی اولماسی و جومهوریتین قورولماسی اوچون ایکی شئیه احتیاجیمیز واردیر: بیر دئموکراتیک آنا یاسایا و بیرده اونا اینانان اینسانلار تربیت ائتمه یه» لاییسیته نین اساسی پایالاریندان بیری ده طرفسیز تعلیم تربیتدیر. معلیملر دینی اینانجلارینی اؤزلرینه ساخلامالیدیرلار و کسینلیکله درس ده اونو ایشلتمه مه لیدیر لر. یازیلان کیتابلار دینی باخیمدان طرفسیز اولمالیدیرلار و مدرسه ده یارادیجی، عقلانی یوللارلا حرکت ائدن، آراشدیران، آکتیو و گرچکجی نسیل یئتیشدیریلمه لیدیر.
حوقوقی باخیمدان بو توپلوملارین اؤزللیگی
لاییک دوؤلت حوقوق دولتی دیر.
قانونلار توپلومدا اینسانلارین ایستک و احتیاجلارینا گؤره وضع اولونورلار.
قانونلار دییشه بیلیرلر، ایبطال اولابیلیرلر، گلیشه بیلیرلر،
قانونلار سورغولانابیلرلر
ان اؤنملی موشخیصه شرعی قانونلارین یئرینه سیویل قانونلارین کئچمه سی دیر
بونو ایران ایسلام جومهوری سینین آنا یاساسی ایله موقاییسه ائدک. ائله ایلک ماده سینده کی دئییر «ایرانین رسمی دینی 12ایماملیق شیعه دیر» اوتوماتیک اولاراق باشقا دینلره منصوب اولانلاری ایکینجی صینیف وطنداش استاتوسونه یئندیریب و اونلاری ایلک صفدن چیخاردیر. بونون آیری نتیجه سی ده بودور کی بو فرقلی دین و ایناجدان اولان اینسانلارین آراسینداکی بیرلیگی آرادان آپاریر.
بونو دا گؤز اؤنونده توتمالی ییق کی بیزیم توپلوملاردا اینسان دینین ایچینده دونیایا گلیر. دوغوشدان اعتبارأ بیر فردین آتا آناسی شیعه اولسا او دا شیعه اولاجاق، باشقا دینی اولسا او دا او دینه منصوب اولاجاقدیر
یعنی اینسانین اؤز اؤزگور سئچیمی ایله دینی نی سئچمه شانسی اولمادیغی اوچون بیزیم توپلومدا شیعه مذهبیندن اولمایانلار دوغوشدان اعتبارأ ایکینجی صینیف وطنداش اولماغا محکوم اولورلار. یعنی اؤزلرینین بوندا دا موداخیله سی اولمادان.
بونونلا برابر آنا یاسادا بیر چوخ ایشلر واردیر کی غئیر شیعی لر او ایشلره آلینا بیلمزلر. باشدان اونلارین قاباغی آلینیبدیر. مثلأ گنل قورمای باشقانی و یا قضاییه و ایجراییه قووه لرین باشقانلیغی، باش باخانلیق و یا جومهور باشقانلیغی. ائله بونو موقاییسه ائدک آلمان آنا یاساسی ایله کی ایلک ماده سینده دئییر «اینسان اونورو توخونولمازدیر». او اینسان فرق ائتمز هانگی دینی اینانجا صاحیب اولور اولسون و یا هیچ دینی اینانجی اولماسین، اونو هئچ کیمسه یارقیلییا بیلمز.
تئوکراتیک توپلوملارین اؤزللیگی
دینی قانونلارحؤکم سورور
سیاست ده دیندیر، قانون دا دیندیر، کولتور ده دیندیر
بونلارین بیریسی ایله موخالیفت ائتمک هامیسی ایله موخیالیفت ساییلیر. و بو ایشی گؤرن اینسان مورتد تانینیر. اؤلکه ده اولان هر هانکی بیر اعتراضا «الله و اللهین دینی ایله موحاریبه محسوب اولونور».
Qaynaqlar:
1- Otto Repenheuer, Zwischen säkularität und Laizismus, 2005
2-Aytunc Altindal, Laiklik, 1986
3-Prof. Dr. Hikmet Secim, Sosyal Bilimlerde Temel kavramlar, 1991
4- Ugur Mumcu, laiklik Ruhuna Fatiha, 2006
5-Yekta Güngör Özden, Insan haklari, Laiklik Demokrasi Yolunda, 1994
6-Faik Muzaffer Amac, laiklik Ilkesi sanik sandalyesinde, 1966
7-Jacob M. Landau, Atatürk And The Modernization Of Turkey, 1984
8- sahin Filiz, Atatürk, Din ve Laiklik, 2008
9-ali Fuad basgil, Din Ve Laiklik, 1998
10- Rene Remond, Religin und Gesellschaft in Europa, 2000
11-jocelyn maclure, Secularism and Freedom of Conscience, 2011
12-heng Ten Chin, state and Secularism, 2010
13-George jacob Holyoake, The Principals of Secularism illustrated....
14-Gere Viene souillac, The Burden of Democracy, 2011
15-jereen temperman, State Religion Relationships and Human Rights Law, 2010
16-Ina Ter avest, Education in Conflict, 2009
17-John richard Bown, Why The French Don't Like Headscarves, 2007
18-Howard adelman, Religion, Culture and The State, 2011
19-Antya von Ungern, Religionsfreiheit in Europa, 2008
20-Thomas Bohrmann, Religion in Sekularen Verfassungsstaat, 2012
21-werner ende, udo Steinbach, Renate Laut, der Islam in gegenwart, 2005
22-Miryam Rothenbacker, Die Debatte um den Laicismus Frankreich und Deutschland, 2007
23-Sylvia langlaude, The Right of Child to religious Freedom, 2007
24-Tedd H. Weir, Secularism and Religion in Nineteenth Century germany
25-Heather Meiers, Difference and Laicite: France's Headscarf Debates, 2007
26-Karima El samma, Freedom of religion and the Principal of Laicite
27-Gerhard Besier, hermann Lübbe, Politische Religion in Frankreich und Deutschland, 2005
28-Felix heidenreich, Jean Chrostophe, merle Wolfram Vogel, Staat und Religion in Frankreich und deutschland, 2008
29-Otto Depenheuer, Ilyas dogan, Osman Can, Zwischen Säkularität und laizismus, 2005
30-Oxford University press, secularism and its Critics, 1999
31-William safron, The Secular and the sacred, nation, religion and politics
32-Smith, A Shi+ort History of Secularism, 2007
33-Michael warner, Jonathan van Art Werpen, Varieties of Secularism in a Secular Age, 2010


c: text/html

text:
آتمیش بیر هجری ایلینین محرم آیینین اونونجو گونو،یعنی عاشورا گونو صباح نمازیندان صونرا امام حسین(علیه سلام)صاییسی آز اصحابینی توپلادی و هر بیرینین ایشینی بیلدیردی.
او بیر یاندا سعد اوغلو صاییسی چوخ اولان اوردوسونو صاواشا حاضیرلیردی.
امام حسین(علیه سلام)گوزونو قالابالیغ دوشمان اوردوسونا تیکه رکه ن.قارشیسینداکی انسان سه لینی گورونجه اللرینی گوگه قالدیردی،اللها بویله مناجات ایتدی:ای اللهیم هر بیر محنتده و غمده بیلیم سنه باغلیدیر،و هر صیقینتی و چتینلیغده امیدیم و هر مصیبت ته گوه ندیغیم سنسین.
یوره گلری ضعیفله ده ن حل یوللارینی قاپادان،دوستلاری اوتانتیران،دوشمانلاری سه وینتیره ن،نچه غم و مصیبتلری سنه شکایت ایتدیم.
باشقالارییندان امیدی که سیب سنه یوزله شتیم و سن او غم و محنتی اوزه ریمیزده ن قالدیردین.
هر نعمتین صاحبی و هر دیله گین صونوجودا سنسین».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تبریز امروز:
ایرمی سکگیز ایل بوندان قاباق" ابراهیم آبادی" گریمور لوقی " تبریز آماتور سینماچی لار جمعیتی" نده اویردیردی و بیر بیریمیزی اوردان تانیدیق!
"طنز دیلی" اونون اساس ابزاری کیلاس لاردئیدی؛ او گریم له همراه ، بیز لره گریم ابزارلارینین " یاغ و رنگ "ینی یاراتاماقینی اویرتدی ، دئمک اولار، هامی سین گوله گوله ! دئمک اولار هم آرتیستی دی و هم گریم ده بیر قدرتلی اینسان !
ابراهیم آبادی هر بیر حرکت اوچون ، اونون علت و دلیلی نی سایاردی ! تئاتر و نمایش ده ، بیر ده گریم کلاسیندا!
ایل لردی امام خیابانیندان گئچن آداملار ، ابراهیم آبادی نین تصویرینی بیر عکاس ماغازاسیندا " فتو زیبایی نین خیابان ویترین نین ده ؛ پاساژ قاباقیندا گوره بیله رلر ! او هامی اینسانلارا گولوم سه نیر!
ابراهیم آبادی 24 مرداد 1313ده تبریزین کوچه باغ محله سینده آنادان اولدو ! ایلک و اورتا تحصیلاتینی تبریز و تهراندا ده باشا وئریب ، اوندان سونرا تهراندان پراگ شهرینه تیاتر اویرنمک اوچون کوچدی !
ابراهیم آبادی چکسلواکی دا ، پراگ شهرین ده تیاتر اویرنیب ، 14 ایل دن سونرا ایرانا قاییتدی . اوندان چوخلو سینما ، تلویزیون و تیاتر دا ایفالار و دیرکتورلوقلار یاراندی ! آبادی ائل ایچنده اولان بیر بویوک و درین اینسانی دی !
آبان آیینین 9 نودا ،هامی اینسانلارین و یئر ئوزونده کی یاشایان حیاتی اولانلار تک ، تیاتر و سینما اوستادی ، اوز حیاتینی یئر اوزونده دگیشمه سی ، بیر خبره دوندی ! و او دا یئر و هنر صحنه سین بو شلادی و الله رحمتینه گئتدی !


text:
یازووچی: اېرکین موسورمانوف
الفبا اۉزگرتیرووچی: محبوبالله توران
جهانگه مشهور سرکرده حقیده تاریخي حجتلردهگی قندهی حقیقتلر بار؟
قدیمگی اۉزبېکستان زمینیده، جملهدن، کهنه خوارزمده قییات نامی بیلن باغلیق تاپانیملرنینگ کۉپلیگیدن بو اوروغنینگ یورتی عینن شو مکان بۉلگنلیگی آیدینلشهدی.
بویوک بابامیز بېروني قییات کېنتیده توغیلگن 4 سپتمبر 973 – ییل)، اولوغ اۉزبېک شاعری آگهي اېسه خیوه یقینیدهگی قییات قیشلاغیده توغیلیب، وفات اېتگن (12.17.1809-12.14.1874)
یورتیمیزده، جملهدن، خوارزم، سُرخاندریا، سمرقند و باشقه حدودلرده قۉنغیرات اېلی نامی بیلن اتلهدیگن تاپانیمیک جایلر کۉپ! بو اېل وکیللری شو جایلرده یشهگن. اۉزبېک خلق اېپاسی قهرمانی الپامیش هم قۉنغیرات اېلی وکیلی!
اَیریم تاریخچیلر تامانیدن مانگال، دېب کېلینگن چینگیزخان آته تامانیدن قییات، آنه تامانیدن قۉنغیرات اېلی اۉغلانی بۉلگن!
قییاتلرنینگ «بۉریتېگین» («بۉرچیغـَن») ترماغی اېلی اۉغلانی یَسوکهی بهادیر اۉغلیگه تاتارلرنینگ خانی تېموچین (چین تېمور) نامینی بېرگن. حاضرده چینگیزخانگه تَقَلهیاتگن «تېمور چین» دېگن نام تېمور چیننینگ بوزیلگن شکلی بۉلیب، بو نام«ر» تاووشی تلفظ قیلینمهیدیگن خیتای تیلیدن اۉزلشگن.
چینگیزخاننینگ آنهسی آیلون اېسه قۉنغیرات اوروغینینگ آلخانوت اېلی قیزی! چینگیزخاننینگ باش خاتینی – بۉریتای هم قۉنغیرات قیزی. قۉنغیراتلردن قیز آلیش عادتینی کېینچهلیک امیر تېمور اولادلری هم دوام اېتتیریشگن.
بو حقده علیشېر نوایي اوشبو مصرعلرنی هم بیتگن:
مېن تیلـَب حسن، ولی شاه تیلـَب اصل و نصب،
مېنگه لۉلی بیرله هندو، انگه قۉنغیرات و قییات.
اې نوایي، مېنگه بس اول صنمِ لۉلیوش،
بېککه قیپچاق و آغَر، شاهگه قییات و بیلگوت.
رشیدالدین فضلالله، ختایلیک تاریخچی چَجهآ، ابولغازی بهادیرخان فکرلرینی عموملشتیرسک: «تېمور چین اوزون بۉیلی، صلابتلی، منگلهیی کېنگ، سریق ساچ-سقالی اوزون، کۉزلری کۉکیمتیر- بۉلگن» زنگاری.
چینگیزخان اۉز دولتیده خیتای یاکه تبت یازووینی اېمس، بلکه همه تورکي قبیلهلر اوچون توشونرلی بۉلگن اویغور یازووینی تطبیق قیلگن. او خـَلخه-مانگاللرنینگ آنه بوغوسیگه (بودیزم و شامانیزمگه هم) اېمس، بلکه تورکیلرنینگ کۉک تېنگریسیگه سیغینگن. چینگیزخاننینگ اجدادلری، اولادلری و قوماندانلرینینگ ناملری تورکیچه بۉلگن.
چینگیزخان قۉشینی قوماندانلری: جېبېی (جیپ یای — اۉق – یای) مېرکیت، سوبودای، قییات، موکالی، جـَلاییر، کېتبوغه، نَیمان-باغانهلی (باغانهلی — پست درغام تومنیده شوندهی جای نامی بار)، نۉیان، تاغاۉچر، قۉنغیرات بۉلگن. بو اوروغلرنینگ برچهسی اۉزبېکنینگ 92 اوروغی ترکیبیگه کیرهدی.
آلتین اۉرده خانلرینینگ اسملریگه اعتبار بېرینگ. اولر هم مانگالچه اېمس، تورکيچه بۉلگن: یعنی، اۉزبېک، تۉختهمیش، مـَمهی، تېمور، تینیبېک، نۉغهی، بېردیبېک، قاغانبېک و باشقهلر.
مانگال اسملری اصلی قندهی بۉلهدی؟ قوییده مانگاللرنینگ تنیقلی یازووچیلری اسم-ایکّینچی آتلرینی کېلتیرهمیز: دَمدینسورېن سېندين، اینجینهش وَنچینبهلی، لادایدَمبه چهدراوالین، نـَتسهگدارج دشدارجين، رینچېن بیهمبهن، سېنگېیې دشزېوېگين، تودېو لادانگين، سېوېگمېد سېبېگمید دانداگين، سېدېو دادجاگين، چیمید چایجیلهن، اېردېنې سېنگين.
چینگیزخاننینگ اۉزی و اولادلری تورکچهخان (خاقان، قاغان)، دېب اتهلگن. چینگیزخانگچه الپ اېرتونغه (افراسياب) اولادلری – قارهخانيلر بو عنوان بیلن اتهلیش حقوقیگه اېگه بۉلیشگن! حاضرگی خـَلخه-مانگاللرنینگ اجدادلری اېسه خان عنوانیگه اېگه بۉلمهگن. اولرنینگ پادشاهِ خونتهیجی، دېب اتهلگن!
1206- ییلی تېمورچین – چینگیزخان، یعنی چین اۉغوزخان نامینی آلیب، خان بۉلیب کۉتریلگن بویوک قورولتایده قۉنغیرات، نَیمان، جلاییر، کېرېیتلر قتنـَشگن. بیراق بو قورولتایده حاضرگی مانگال خلقینی حاصل قیلهدیگن آیرات، خـَلخه، چارَس، دُربېت، خاسهیمیوت کونتهیجی (باشلیق)لری اشتراک اېتمهگن اېدی.
خیتای منبعلریگه اساسلنسک، مانگال اولوسینی حاصل قیلهدیگن آیرات، خـَلخه، چارَس، دُربېت، خاسهیمیوت کبی قبیلهلر چینگیزخان یوریشلریده قتنهشمهگن.
آلتین اۉردهنینگ برچه باشکېنتلری (پایتختلری) مانگالچه اېمس، تورکچه ناملنگن: سرای باتو (اېسکی سرای) 1254-1480 ییللر، سرای بېرکه (ینگی سرای) 1260-1395 ییللر، سرای چیق (کیچیک سرای) 14-16 عصرلر.
آلتین اۉرده ییریک کېنتلری حاضرده یۉق بۉلیب کېتگن سرای باتو اۉرنیده استراخانگه قرهشلی سېلیترېناوا سېلاسی، سرای بېرکه اۉرنیده والگاگرادگه قرهشلی سرېوا سېلاسی وجودگه کېلدی.
سرای چیق شهری اۉرال دریاسینینگ اۉنگ تامانیدهاتیرهی و اورَلسک شهرلری آرهسیده بۉلگن.
خوارزمنینگ کۉپلب خانلری و سرای شاعرلری، ابولغازی بهادیرخان، آگهي، مونس خوارزمي کبیلر اۉزلرینی چینگیزخان اوروغیدن، دېب بیلیشگن.
چینگیزخان برپا اېتگن امپراتورلیکدهگی انسان ریسورسلری: تورکي تیللی خلقلر (اۉزبېکلر، قزاق، اویغور، تاتار، باشقیرد، تورکمن، تورک، قشقهی، آذربایجان، نۉغهی، کۉکۉغاوز (گهگهۉغاوز)، قومیق، نۉغهی، آلتایلیکلر، چووهش، یاقوت، قریم تاتارلری، توروه، قیرغیز، قارهقلپاق، تووهلیک، شارس، بولغار، قارهچای،خاکاس، قارهیم و باشقهلر) 150 میلیون اطرافیده.
مانگال تیللیلر (خـَلخه، بوریَت، قلماقلر) 15 میلیون اطرافیده.
نسبت 1:10. بویوک امپراتورلیک قَیسی انسان ریسورسلریگه سویـَنگنلیگینی شوندن هم انگلش ممکنمی؟
چینگیزخاننینگ زمانداشی بۉلگن رشیدالدین برچه تورکي اېللرنی سنهب اۉتیب، «اولر اۉزلرینی بویوکلیگیگه اورغو بېریب، اۉزلرینی مۉغول (منگو اېل — اې.م) دېب اتـَشدی، گرچه تاریخـن اولر تورک اېدیلر»، دېیدی.
«تۉرت اولوس تاریخی» و «شجرهالاتراک» («تورکلر شجرهسی») اثریدهگی چینگیزخان ایتگن منه بو ییر (قۉشیق)نینگ تیلی قَیسی تیل؟
«دېنگیز باشتین بۉلغانسه، تیندیرور اۉغلوم جۉلچیدور،
تېرهک توبدن ییقیلسه، تورغوزَر اۉغلیم جۉلچیدور.»
اکادمیک باریس ولهدیمیرساو 1929- ییلی «سرهونیتېلنهیه گرامر مانگالسکاگا پیسمېنناگا یزیکه ای خـَلخهسکاگا نهرېچيه» اثریده علمي اساسلنگن فاکتلرگه تـَیهنیب، چینگیزخان تیلینی تورک تیلی، دېیدی.
تاریخچیابن اثیر کېلتیرگن معلوماتگه کۉره: «سمرقند قلعهسینینگ یېنگیلگن عسکرلری غالبلرگه شوندهی دېییشگن اېکن: بیز چینگیزخان اوروغیدنمیز!..»
میرزا اولوغبېکنینگ کېلتیریشیچه، قیپچاقلر آلانيلر (الـَنلر) بیلن بیرلشیب، چینگیزخان قۉشینیگه قرشی جنگگه چیققنده چینگیزيلر قیپچاقلرگه شو گپلرنی ایتیب، جنگدن قَیترماقچی بۉلیشهدی: «بیز و سیزنینگ کېلیب چیقیشیمیز بیر، شبههسیز سیزلر بیزنینگ قرینداشلریمیزسیزلر، لېکن حاضرده بیزگه یامانلیکنی روا کۉرووچیسیزلر. نېگهکه، سیزلر اۉز یقینلرینگیزنی پریشان قیلماقچیسیزلر. اۉز دشمنلرینگیزگه اېسه مدد قیلماقچیسیزلر. شوندهی اېکن، بیز جنگو جدل قیلسَـک، سیزلر دشمنگه یاردم قیلمسلیکلرینگیز کېرهک!»
مشهور سیاح مارکو پولو (1254-1324) خوبیلهیخان [قوبلایخان] حقیده گپیریب، اونینگ گپلری و چېت اېللیکلر بیلن صحبتی تورکيچه بۉلگنی و شو تیلده دولت یارلیقلرینی یازگنینی کېلتیرهدی. بو وقتده خوبیلهیخان ختاینی باشقهرر اېدی…
خولهگوخان عسکرینی عرب دولتلریده «توران قۉشینی»، دېب اتشگن.
گیلام دې روبروک (1220-1293) چینگیزيلر سراییدهگی ترجمانلر مانگالچهدن اېمس، تورکچهدن ترجمه قیلیشگنینی کېلتیرهدی.
نیمه اوچون خان قویوقخاننینگ (گویوک) ریم پپهسی اینناکېنتي 4 یازگن یارلیغی (1246 ی.) اېسکی اۉزبېک تیلیده بیتیلگن؟ «اولوغ اولوسنینگ… خان یارلیغیمیز!»
چینگیزخان بیلن خوارزمشاه اۉرتهسیدهگی اوروشنینگ سببچیسی کیم؟
کۉپچیلیک تاریخي منبعلرنینگ گواهلیک بېریشیچه، چینگیزخان حدود جهتیدن حاضرگی اۉزبېکستان، تورکمنستان، افغانستان و فارسنی اېگـَللهگن اولکن خوارزم سلطنتی بیلن بۉلهدیگن ایاوسیز، اولکن اوروشگه باشیده قرشی توردی. بو حقده لیو گومیلوفنینگ اوشبو اعترافی هم بار:
«…مۉغوللر اویلریگه قَیتیشدی. خوارزم بیلن اوروشیش ایستهگی اولرده یۉق اېدی، حتا بونینگ عکسی، چینگیزخان بار کوچی ایله خوارزمشاه بیلن مناسبتلرنی یۉلگه قۉییشگه اینتیلر اېدی. اخیر، اۉرته آسیا آرقهلی بویوک ایپک یۉلی اۉتگن اېدی. یۉل اۉتگن حدود اېگهلری سوداگرلر تۉلگن باج حسابیگه باییر اېدیلر. سوداگرلر هر قندهی مقداردهگی باجـنی تۉلهشگه راضی اېدیلر، چونکه اولر برچه خرجتلرنی استعمالچیلر ذمّهسیگه یوکلر اېدیلر، اۉزلری اېسه عملده هېچ نرسه یۉقاتمس اېدیلر. برچه اوستونلیکلرنی سـَقلب قالیشنی ایستهگن مۉغوللر کاروان یۉلی بیلن باغلیق اۉز حدودلریده خاطرجمعلیک و تینچلیکنی اوشلب توریشدن منفعتدار اېدیلر.»
کېلتیریلیشیچه، حتا اۉشه دور مسلمانلرینینگ باش خلیفهسی الناصري چینگیزخاننی خوارزمگه، مسلمانلرگه قرشی یوریشگه دعوت قیلگنده هم چینگیزخان اونی انکار قیلهدی. چینگیزخاننینگ بایلیگی، اینیقسه، خیتای یوریشیدن کېیین جوده یېترلی بۉلدی. آلتین، کوموش، ایپک، چینّیلری کۉپ اېدی. بیراق اونده تورکستانده ایشلب چیقیلهدیگن و آسیانینگ باشقه جایلریده تاپیلمس دنیادهگی اېنگ زۉر پۉلاد، پخته و شیشهگه احتیاج پیدا بۉلدی. بو تاوَرلرنی اَییرهباشلش اوچون او خوارزمگه سودا کاروانینی یوبارهدی.
بیراق…
بو حقده میرزا اولوغبېک شوندهی دېیدی: چینگیزخان سوداگرلری… «اۉترار دیاریگه یېتگنلریده، سلطان محمد خوارزمشاه تامانیدن قۉییلگن اۉترار حاکمی اینالچوق حضوریده جنجلگه دوچ کېلدیلر. او سلطان محمد خوارزمشاهنینگ آنهسی تورکان خاتونگه قرینداش بۉلگنیدن غاییرخان لقبینی آلگن اېدی. سوداگرلر جماعهسیدن بیری هندی بۉلیب، ایلگری جوده مشهور اېکن. اونی تـَنیر اېدی. ایلگریگی عادتیچه اول هندی اونی اینالچوق دېب اتهدی. بو معنی اول صاحبِ دولت خاطریگه آغیر باتیبدی. درغضب بۉلیب، بازارگانلر مالی طمـعیده تاجرلر جانیگه قصد قیلدی. اول بېگناهلرنی حبسگه آلدی… اۉترارده سوداگرلرنی توتیب قالدی. بو ایشنی دېو کۉرسه هم لال قالردی». خلص، اۉترار حاکمی 1218- ییلی چینگیزخان طرفیدن یوباریلگن قیمتبها ساوغهلر آرتیلگن سودا کاروانینی تـَـلهتیب، سوداگرلرنی قتل قیلدیرهدی.
بو خیانتنینگ اۉزی هم چینگیزخانگه خوارزمشاهگه قرشی اوروش آچیش اوچون یېترلی اېدی. اوزاقنی اۉیلهگن خان باسیقلیک بیلن دیپلوماتيه قانونیگه کۉره خوارزمشاهدن قاتلنی جزالـَشنی سۉرهیدی. بیراق خلقنینگ تقدیریدن اۉزینینگ آبرویینی اوستون قۉیگن کلتهبین و کلاندماغ خوارزمشاه نوبتدهگی فتنه و نامردلیکلرنی باشلهیدی.
شوندن کېین عاری تاپتهلگن چینگیزخان اوروشنی باشلـَمسه، او یقینلری، «منگو اېل» (مۉغول) آرهسیده شرمنده و بېآبرو بۉلیشی انیق اېدی!
کلتهفهم سلطاننینگ اینجیقلیکلری چینگیزخاننی غضبگه کېلتیرهدی.
او بورخان تاغیگه کۉتریلیب 3 کېچه-یو 3 کوندوز سووسیز و آچ-نهار ییغلب، کۉککه التجالر قیلدی. اوروش آچیش اوچون الهي اشارهنی انگلهگن و کۉز یاشلری آقیب افتاده حالده قۉشیننینگ «تنگری»، دېگن قیچقیریقلری آستیده تاغدن توشیب کېلگن چینگیزخان سلطان محمد خوارزمشاه حضوریگه خط یوباردی: «اېککن اوروغلر اونیب چیقدی. غضب تیغینی غلافدن آلگین، زېرا سېن جبرو ظلم تـُخمینی اېکدینگ. آلگهنینگ یوزی قارهلیک، اۉتکیر قیلیچ زخمی. سېنی اۉز یوریشیمدن آگاه قیلماقچیمن. سېن هم جنگ اسبابینی راستلهگین. شونی بیلگینکی، مېن یېتیب بارورمن، کېین غافل قالیبمن، دېب ایتمهگین!» («تۉرت اولوس تاریخی»دن).
خوارزم سلطنتیگه قرشی اولکن یوریش باشلندی…
آتهسینینگ قاچاقلیگینی بیلگن جلال الدین منگوبېردی (منگبورنی) دېدی: «اگر سلطان عراققه کېتهدیگن بۉلسه، لشکرلرینی مېنگه قالدیرسین. مېن اېسه جـَیحون دریاسی بۉییده تورگوم. دریانینگ او تامانینی (چینگیزيلر) اېگللهیدیگن بۉلسه، بو تامانگه اۉتکزمهگهیمن، مانعلیک قیلورمېن. اېنگ تۉغری یۉل شول». («تۉرت اولوس تاریخی»دن). سلطان خوارزمشاه اۉغلی جلال الدیننینگ سۉزیگه التفات قیلمهدی. یاش ییگیتنینگ کېکسهلردېک سۉزلرینی اوقووسیز سلطان اېشیتمهدی.
تورکستاننینگ بویوک فرزندلری جلال الدین مېنگوبېردی و تېمور مـَلِک کبی وطنپرورلر مسوولیتسیز و قۉرقاق سلطان کثافتیگه قالیب، اصلیده یېنگیلیش اوچون اتهلگن اوروشگه کیریشیشگه مجبوربۉلیشدی…
«صاحبقرانِ اعظم چینگیزخانِ معظم تماشا اوچون بُخارا ایچکریسیگه کیردی. مسجدگه یېتگنده سۉردی: «سلطاننینگ سرایی شولمی؟» جواب بېردیلر: «سۉرمـَنگ». «کیمنیکی اخیر؟» دېدیلر: «بو آسمانو زمین خالقینینگ اوییدیر». او آتیدن توشدی و ایکّینچی منبرنینگ پایهسیگه چیقدی و اۉلتیردی. شوندهی دېدی: «اې تنگرینینگ غضبیگه اوچرهگن قـَوم، او مېنی سیزلرنینگ باشینگیزگه یوباردی. سیزلر کـِبرلی سپاه اېدینگیز و تنگری غضبینی اۉزلرینگیز چَـقیریب آلدینگیز» («تۉرت اولوس تاریخی»دن).
قاره دېنگیزدن تینچ اقیانوسیگه قدَر بۉلگن چینگیزخان تیکلهگن امپراتورلیکده (روسيه، خیتای، فارس، هند، کـَوکـَز (قفقاز)، شرقي اروپا و باشقه حدودلرده) مانگال تیلی اېمس، تورک تیلی حکمران اېدی.
چینگیزخان اولادی اۉزبېکخان اۉزبېک اېلینینگ اجدادی!
اۉزبېکخان سراییده دولت تیلی اۉزبېک تیلی اېدی. شاعر قـُطب خوارزمي آلتین اۉرده خانی محمد اۉزبېکخاننینگ (1312-40 ییللر) آق اۉردهدهگی ناییبی، اۉغلی تینیبېک سراییده یشب ایجاد قیلگن. قطب تینیبېککه بـَغیشلب «خسرو و شیرین» داستانینی یازگن. بو داستان اۉشه یېر تیلیده – صاف اۉزبېک تیلیده یازیلگن!
اعتبارینگیزگه شو اثردن پرچه کېلتیرهمیز:
قازانتېک قَینـَب اوش سودا پیشوردوم،
نظامي بالیدین حلوا پیشوردوم…
عاشق بۉلمهسه اوشبو اېتتی قت اېر،
نېدین مونچه خلایق زخمینی یېر؟
کیشینینگکیم کۉنگولده عشقی بۉلسه،
نېتانگ بلبل مېنگیزلیک اول زاری قیلسه.
آلتین اۉردهده یشهگن سیفی سراي اثرلریدن نمونه:
قمیشلی یورت مېنینگ تووغان اېلیمدی،
بیلینگ، غربتگه کېلتورغان بیلیمدی.
کېلیب بۉلدوم سرایده شعر فدایی،
سراینینگ شاعری، اېلنینگ گدایی.
جهان شاعرلری، اې گُلشنِ باغ،
کیمی بلبلدورور سۉزده، کیمی زاغ.
عبدالرووف فطرت بوندهی دېدی:
«اې اولوغ توران، ارسلانلر اۉلکهسی! سېنگه نې بۉلدی؟ اې، چینگیزلرنینگ، تېمورلرنینگ، اۉغوزلرنینگ، آتیللهلرنینگ شانلی بېشیکلری! قنی او چیقدیغاینگ یوکسک اۉرینلر؟» یاکه:
آنهم! سېنی قوتقرماق اوچون جانمی کېرهکدیر؟
ناموسمی، وجدان بیله ایمانمی کېرهکدیر؟
تېمور ایله چینگیز قانی تاشدی تاموریمده –
ایتگیل، سېنی قوتقرماق اوچون قانمی کېرهکدیر؟
یاو سوقغهلی کېلگچ، قیلیچینی یورهگینگگه،
توش آلدیگه، آل کۉکسومی- قلقانمی کېرهکدیر؟..
اعتبارینگیزگه حواله قیلینگن اوشبو مقالهده کېلتیریلگن برچه فاکتلر علمي اساسلنگنی باعث هېچ ایکّیلنمهی چینگیزخاننی تورکي، یعنی اۉزبېک دېییشیمیزگه اساس بار.
کیمگه و نیمه اوچون کېرهک بۉلدی بو خیل یالغان تاریخ؟


text:
ایمپیراتورلوق
ایمپیراتورلوغو (لاتینجه: imperium — حاکمیّت):
- بیر مرکزدن ایداره ائدیلن بؤیوک چوْخ میللتلی دؤولت.
- موستملکه دؤولتی، اوْندان وابسته اوْلان و اوْنون ماراقلارینا خیدمت ائدن بؤیوک اراضی بیرلیگی.
- بیر قروپ میللتلر و یا خالقلارین ایمپراتور (ایمپراتریچا) و یا باشقا گۆجلو سوورن و یا حؤکومت طرفیندن ایدارهسی.[۱]
- بیر ایمپیراتورلوق بیر دؤولتین باشقا بیر دؤولت و یا دؤولتلرین اۆزرینده حاکم اوْلدوغو سیاسی بیر قورولوشدور.[۲]
ایمپراتورلوغویا ایمپراتور اداره ائدیر. حال-حاضیردا یگانه رسمی ایمپراتور ژاپون ایمپراتورودور. آنجاق اوْنون آدی داها چوْخ سیموولیک کاراکتر داشیییر.
قالری[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- مدنیت
- دیکتاتورلوق
- دئموکراسی
- دؤولت
- ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار
- هخامنشلر
- هخامنشلر
- اشکانیلر
- ساسانیلر
- روم ایمپیراتورلوغو
- عوثمانلی ایمپیراتورلوغو
- بیزانس ایمپیراتورلوغو
- مقدس روم ژرمن ایمپیراتورلوغو
- بؤیوک موغول ایمپیراتورلوغو
- روسیه ایمپیراتورلوغو
- بریتانیا ایمپیراتورلوغو


text:
کیم جونق وو
کیم جونق وو (اینگیلیسجه: Kim Jung-woo) (دوْغوم:۹ مهٔ ۱۹۸۲ (۳۹ یاش) سئول) بیر فوتبالیست. جنوبی کوره میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کیم جونق وو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- اولسان هیوندای کولوبونون اویونچولاری
- ناقویا قرامپوس کولوبونون اویونچولاری
- سئونقنام کولوبونون اویونچولاری
- چونبوک هیوندای موتورز کولوبونون اویونچولاری
- الشارجه کولوبونون اویونچولاری
- بنی یاس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
همجینسچیلیک
همجینسچیلیک و یا هوْموسکسواللیق ،عئینی جینس و یا جینسیتدهکی اینسانلار آراسینداکی عاشیقانه ، جینسی جاذیبه یا دا جینسی داورانیشدیر.همجینسچیلیک بیر جینسی ترجیح اوْلاراق "فردی آغیرلیقلی اوْلاراق یا دا تماماً اؤزو ایله عئینی جینسده اوْلان فردلره قارشی روْمانتیک یا دا جینسی جاذیبه یاشامایا سوْق وئرن قالیجی بیر شخصی خۆصوصیّت" تعریف ائدیلیر.عئینی زاماندا فردی بۇ جاذیبهلره دایانان ، داورانیشلارا باغلی کیملیک حیسی و بۇ جاذیبهلری پایلاشان آیری فردلردن تشکیل تاپان جَمعه عۆضویت ده تانینیر.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Eşcinsellik»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۰۶ آقوْست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
`ارمنستان اردوسی` نتیجه لر
ینگی لیکلر [126]
- ایران, آذربایجان بیلن ارمنستان چیگره سیده حربی تطبیقات باشلتدی
- ارمنی حربیلری آذربایجان حربیلرینی تحریک ایتیب اوق اوزدی
- ارمنستان حربی لری ینه آذربایجان موضع لری گه قره ته اوق اوزدی
- ارمنستان حربی لری آذربایجان موضع لری گه قره ته اوق اوزدی
- ارمنستان حربی لری آذربایجان موضع لری گه اوق اوزدی
- سوریه ملی اردوسی منسوبی کوچلر بیلن تروریست جنگریلر اورته سیده توقنه شوو یوز بیردی
- ارمنستان ده سیلاو بولیب اوته دی
- عراق اردوسی ترور تشکیلاتی پ.ک.ک نینگ پیشمرگه گه قرشی هجومی نی قاره له دی
- آذربایجان ارمنستان نینگ آتشکیسین نی اخلال ایتگن لیگینی بیلدیردی
- آذربایجان اسیر اوچ ارمنی عسکری نی ارمنستان گه یوباردی
- سوریه ملی اردوسی منسوبی کوچلر بیلن تروریست جنگریلر اورته سیده توقنه شوو یوز بیردی
- تورک اردوسی سوریه لیک محتاج کیشیلرگه یاردم ییتکزیب بیرماقده
- تورک اردوسی سوریه لیک لرنینگ دردی گه مرهم بولماقده
- آذربایجان اردوسی تاغلی قاره باغ اوروشیده 2 مینگ 881 شهید بیردی
- جمهوررئیس ایردوغان ارمنستان ده گی وضعیت توغریسیده مهم بیانات لر بیردی
- ارمنستانده باش وزیر بیلن اردو اورته سیده بحران یوز بیرماقده
- تورک اردوسی دنیا نینگ اینگ کوچلی اردو لری دن بیری
- آذربایجان روسیه و ارمنستان مشترک اعلامیه ترقه تدی
- جمهوررئیس ایردوغان ارمنستان نی آگاهلنتیردی
- آذربایجان جمهور باشلیغی علی یف دشمن نی توپرواقلریدن قوالب یوبارگن لیکلرینی تیلگه آلدی
- آذربایجان اردوسی نینگ آلغه کیتیشی دوام ایتماقده
- ترک اردوسی
- اشغال آستیده گی منطقه لرنینگ قوتقریلیشی اوچون آذربایجان اردوسی نینگ عملیاتی دوام ایتماقده
- لیبیا اردوسی کودتاچی حفتر جنگری لری نی مغلوبیت گه اوچره تماقده
- عزیز - الجرابلس حربی حرکاتی
- آذربایجان بیلن ارمنستان اورته سیده نیمه لر بولماقده؟
- آذربایجان اردوسی ارمنستان کوچ لری گه قتتیق ضربه اورماقده
- ارمنستان اردوسی آذربایجان ده گی مسکونی نقطه لر نی اورماقده
- آذربایجان اردوسی ارمنستان نینگ هجوم لری گه قتتیق جواب قیترماقده
- شوشه ارمنستان نینگ اشغالی دن آزاد ایتیلدی
- ارمنستان نینگ عادی اهالی گه قره تیلگن هجوم لری دوام ایتماقده
- ارمنستانده گی ناراضی چیلیک نمایشلریدن بیر تصویر
- ارمنستان آذربایجان نینگ گنجه شهریده گی بازار نی اوردی
- ارمنستان, آذربایجان اردوسی نینگ آلغه کیتیشی گه قرشی چیده یالمَی قالدی
- ارمنستان نینگ عادی اهالی گه قره تیلگن هجوم لری دوام ایتماقده
- ارمنستان اردوسی ژورنالیست لر گه قره ته هجوم اویوشتیردی
- خواجه لی قیرغینی بیلن علاقه لی بیر ویدیو تصویر
- پاشینیان ارمنستان اردوسی نی عیبله دی
- ارمنستان عادی اهالی گه قره ته هجوم اویوشتیرماقده
- ارمنستان نینگ عادی اهالی گه قره تیلگن هجوم لری دوام ایتماقده
- بشریت تاریخی نینگ قاره لکه سی بولگن خواجه لی قیرغینی
- ییگیرمه آلتی ییل آلدین ارمنستان نینگ خواجه لی منطقه سیده قیلگن قیرغین دن تصویر لر


text:
هیدروژن برومید
هیدروژن برومید (اینگیلیسجه: Hydrogen bromide، روسجا: БpoMoBoдopoд، عربجه: بروميد الهيدروجين ) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و قاز حالتینده تاپیلار.هیدروژن برومید بروم بیلشیکلری و هیدروژن بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی −86.9 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hydrogen bromide»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هیدروژن برومید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آقوست ۲۴
۲۴ آقوست: بردعهنین ایشغالی، بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتیندا ایلک قارادریلی نوماینده.
۹۴۴ — روسلار بردعه شهرینی اله کئچیرمیشلر.
۱۶۹۰ — هیندنین کلکته شهرینین اساسی قويولموشدور.
۱۸۱۵ — ایندیکی هولندین اساسی قانونو قبول ائدیلمیشدیر.
۱۹۱۲ — آلاسکا آمریکانین اراضیسینه قاتیلمیشدیر.
۱۹۱۴ — بیرینجی دونيا موحاریبهسی: آلمان اوردوسو بلژیکین نامور شهرینی اله کئچیرمیشدیر.
۱۹۳۱ — فرانسه و شوروی ایتیفاقی آراسیندا بیطرفلیک موقاویلهسی ایمضالانیر.
۱۹۵۰ — ائدیت سامپسون بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتیندا ایلک آمریکالی قارادریلی نوماینده اولور.


text:
مارکو پانتلیچ
مارکو پانتلیچ (اینگیلیسجه: Marko Pantelić) (دوْغوم:۱۵ سپتامبر ۱۹۷۸ (۴۳ یاش) بلقراد) بیر فوتبالیست. صربیستان و مونتهنقرو میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مارکو پانتلیچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایراکلیس ۱۹۰۸ کولوبونون اویونچولاری
- پاریسن ژرمن کولوبونون اویونچولاری
- لوزان-اسپورت کولوبونون اویونچولاری
- اشتورم قراتس کولوبونون اویونچولاری
- ستاره سرخ بلقراد کولوبونون اویونچولاری
- هرتابرلین کولوبونون اویونچولاری
- آژاکس امستردام کولوبونون اویونچولاری
- المپیاکوس کولوبونون اویونچولاری
- آلمانداکی صربیستانلی غوربتچیلر
- هولنددهکی صربیستانلی غوربتچیلر
- یونانداکی صربیستانلی غوربتچیلر
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
ایشلدن دانیشیغی:Rostamxani
سالام٬ Rostamxani. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
Maxeeder (دانیشیق) ۴ مارس ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۵۳ (UTC)سلام روستمخانی بی خوش گوردوک چوخدان سیزله آرا دوشوب گورممیشک آنجاق چوخ سئویندیم کی یئنی دن گلیب سیز بورا اوز ویکی نیز دیر سیزین کیمی چالیشقان ایشلدن لره ویکی احتیاجی وار اومید واریم کی یئنی دن چالیشمالارینیزی باشلیب بیزی سئویندیره سیز؟--Amir a57 (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۸:۱۰ (UTC)
یاشاسین امیربی
خوش گؤردوک. گؤرونور ساغلیقلا عسگرلیگی بیتیرمیسنیز. دئمک اول آخیر وطن سئوگیسی اینسانی چکیر گتیریر. من هاردان قالدیغیمی اونوتموشام. بیرده کی اؤز صحیفه می یئنی دن یاراتماغا قادیر دئییل. اومورام منه یاردیم ائدرسینیز. Rostamxani (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۰۵ (UTC)
- سلام یوخ هله 2 ای دان بیر شئی چوخ قالیر گونه دوشوب .... من بیلدیغیم سیز بو شابلون:اوشنویه شهریستانی و شابلون:سولدوز شهریستانی مقاله لرین و شابلولارین اوستونده ایش آپاریردینیز اوز صفحه نیزی آچماق بیر شئی دئیل ایشلدن لرین اول صفحه لرینه باخیب بیر شابلونلاری سئچین اول صفحه نیزده بیر مطلب یازین--Amir a57 (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۱۶ (UTC)
قوربانام کیشی. هله لیک گیجه لمیشم بیلمیرم سولدوز کندارینی هاردا قالمیشام آمما موطلق تاپیب چالیشاجاغام. سیزین یاردیملارینیز اولماسا هئچ ایش گؤره بیلمه یه جم. اللرینیز وار اولسون. تکی وطن یاشاسین.
- وئردیگیم شابلونولاری آچین او کندلر کی لینکلری قیرمیزی دیر مقاله اونلارا آچیلمیب اونلاری کی آبی دیر مقاله لرین آچیب سیز آچیلمییانلارین اوستونده ایشلین بو نمونه قدیم مقاله لردن کی ایشلیب سیز اونون دییشدیر ائدیب قونولاریندان کپی گوتورون بئله بیر شابلونلاردان دا ایستفاده ائده بیلرسیز سپورغان (اورمو) کند شابلونو بیز نمونه اوچون اورمو کندلر مقاله لرینده ایشلمیشیک.--Amir a57 (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۴۵ (UTC)
باغیشلا قارداشیم. من گله بیلمه دیم.گؤروشریک. Rostamxani (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۱۱ (UTC)
سالام. باغیشلایین من کی نه دئدیگینیزی باشا دوشمه دیم. Rostamxani (دانیشیق) ۲ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۸:۰۲ (UTC)
سالام امیر بی چوخ ساغ اولون دوزه لیب . ممیند کندی مقاله سینده فارسجایا بیر ویکی آراسی پیوند جورله میشم. لوطفا باخین گؤرون دوزدور؟ Rostamxani (دانیشیق) ۶ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۴:۱۵ (UTC)
یئنی دن سالام. امیر بی من آرتیق اوشنو بؤلگه سی نه کئچمیشم. لوطفا باخین شابلونلاردا یانلیشلیق اولسا دوزلدین. بیر ده کی سولدوز کندلرینین خریطه سین ایشله دیرم. زحمت اولماسا اوشنویه اویغون خریطه وئرین منه. بیلیرسینیز کی منیم چوخ باشیم چیخمیر. اودور کی سیزه زحمت وئریرم. حؤرمتله Rostamxani (دانیشیق) ۶ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۵۳ (UTC)
- سلام داداش یورولما ممیند مقاله سینده پیوندی وئریب سیز (پل ممیند) آدی فارسجا دا مقاله یه گرک (ممیند) مقاله سین اوزونه پیوند وئرسیز اشنویه کندلری و شابلوندا اولان کندلر انگلیسجه و فارسجا ویکی ده باخین ایر مختصات جغرافیایی اونلارا وئریلسه اوردان کپی ائلین ایر وئریلمسه نقشه و خریطه لری اولماسا یانی ایشلنمیب ایر گوگل ارث دن یا گوگل دن تاپا بیلسز آرتیرین ایر دا تاپا بیلمدیز مختصات لارین بوش قویون عدد وئرمه ین ویکی دیتا قیسمتیندن مقاله لری بیر بیرنه باغلانتی وئرمک اولین بار اوچون یاخشی دیر تکجه دئدیغیم کیمی مقاله نی ایشتباه باغلانتی وئریب سیز ائله اوردان هر مقاله نی اوبیری ویکی لره باغلانتی وئره بیلرسیز اولسون مقاله لرینیزه باخارام من اولمادیغیم وقت ایلغیم بی دن ده یاردیم آلا بیلرسیز.--Amir a57 (دانیشیق) ۷ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۰۹:۳۸ (UTC)
سلام بیلدیم بلی. Rostamxani (دانیشیق) ۷ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۸:۴۸ (UTC)
- بی دئدیغیم کیمین خانا بولگه سنین کندلری شابلونو آچیلمیب او کی سیز ایلغیم بی صفحسینده یازیب سیز مقاله دیر بیرنجی ایله کی او شابلونو آچیلمالیدیر ... مختصات قونوسونا عایید دئمه لی یم کی مثال:قیزقاپان کند مقاله سینده مختصاتی ایشتباه وئریلیب آنجاق دوز مختصاتی Qazqapan انگلیسجه مقاله سینده وار اوردان دوزلده بیلیب دوز مختصاتی تاپیب آرتیرماق اولار ایر بیر زامان هئچ بیر ویکی لرده مختصاتی یوخدور مختصات دا عدد لری سیلین بوش قالسین--Amir a57 (دانیشیق) ۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۷:۲۹ (UTC)
- اولسون البت من یازمیرام اوصولو دا یازی قایدالاری اساسینیدا یازیلمالی دیر...بی والله خیدمتین آخیرلاری دیر بیر آز باشیم برک قاریشیق دیر آلاه دئیین اولسا 30 الی 35 گوندن سونرا عسگرلیک پرونده سین بورکوب سیزین خیدمتیزده ویکی ده چالیشاجایام آنجاق ایندی فعلی حالدا ائلیه بیلمیرم ..تکجه گلیب باش چکیرم . سیز چالیشمانیزا داوام وئرین ویکی ده منه گوره یوخ اوز ائلینیزه خالقینیزا چالیشیرسیز من اولام یا اولمویام بو یول آچیق دیر بیزده تک بو یولا دوشوب بو یئره چاتمیشیک--Amir a57 (دانیشیق) ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۴:۵۳ (UTC)
- اولسون البت من یازمیرام اوصولو دا یازی قایدالاری اساسینیدا یازیلمالی دیر...بی والله خیدمتین آخیرلاری دیر بیر آز باشیم برک قاریشیق دیر آلاه دئیین اولسا 30 الی 35 گوندن سونرا عسگرلیک پرونده سین بورکوب سیزین خیدمتیزده ویکی ده چالیشاجایام آنجاق ایندی فعلی حالدا ائلیه بیلمیرم ..تکجه گلیب باش چکیرم . سیز چالیشمانیزا داوام وئرین ویکی ده منه گوره یوخ اوز ائلینیزه خالقینیزا چالیشیرسیز من اولام یا اولمویام بو یول آچیق دیر بیزده تک بو یولا دوشوب بو یئره چاتمیشیک--Amir a57 (دانیشیق) ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۴:۵۳ (UTC)
سلام. اولدو بیز دؤزریک. سیز ساغ سالامات گلین اینشاللاه بیرلیکده چالیشاریق. Rostamxani (دانیشیق) ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۱۶ (UTC) رستم خانی نه دیر سن آی بالا یعنی نه منه. بو سوز ادبلی سوزدور؟؟؟Shahabas10 (دانیشیق) ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۲۵ (UTC)
روستمخانی بی، سیزینله بو آدامین دوشمان اولدوغو و تورک اولمادیغیندا موافیقم آنجاق تاسوفله بیر عورضه لی ایداره چیمیز بونلاری ییغیشتیرماغا یوخوموزدور!2.186.57.25 ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۳۲ (UTC)
من ایشیمی اؤتوروب فقط بونلارلا ساواشیرام ها! بونلار بیزی عصبلشدیرمک ایسته ییرلر. سن ایلک اول آد یازدیر بیلک کیمینله دانیشیریق قارداش. اوندان سونرا ایداره چیلرین عورضه سین اؤلچ.Rostamxani (دانیشیق) ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۳۸ (UTC)
سلام رستم خانی بی بیز چئلغا تورکلرده نوی. بو ویکیدا شابلون یوخدور مجبور اولدیم فارسجا شابلونان استفاده ائلیم اودا ممکین اولمادی. چالیشدوک اوزیمیز دوزلدگ کی اولمادی. قبول سیز چوخ گوزل تورک یازیرسوز. ( من ترکم مقالاتی که نوشتم نگاه کنین. مشخصهShahabas10 (دانیشیق) ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۵۶ (UTC).) بلی گؤزل موشخصدیر. او دئدیگین مقاله لرین چوخونو یا من یا باشقا دوستلار ائدیت ائدیبلر. یوخسا سیزین یازیلاری گرک میخی اوخویا بیلن گتیرک باشا دوشسون. Rostamxani (دانیشیق) ۱۷ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۲۰:۰۳ (UTC)
- سلام بی یازدیغین شابلونلاردان بیر نئچه نمونه وار [۱] یا دا [۲] ایر ایستیرسیز بیر آیری شابلون یارالداسیز ایندیکی دانیشیق صفحه نیزین آخیرینا ایکی بولمه آرتیرمیشام اونلارین اوستونده کیلیک ائدین یا اونلاری یارالداجاقسیز صفحه ده بوش سئیو اولاجاق سونرا نقی خان بوزچلو مقاله سینده بولمه نی صفحه نین آخیرنا آرتیرجاقسیز چوخ ساده..--Amir a57 (دانیشیق) ۲۵ نوْوامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۰۸ (UTC)
Revert
Hello Rostamxani. I renamed the photography on Commons. Please have a look at what your revert did to the picture in the article. --Gereon K. (دانیشیق) ۱ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۰۹:۳۶ (UTC)
چالیشمالارینیز اۆچون تشکۆرلر
سیزدن چالیشامالارینیز اۆچون تشکۆر ائدیرم و سیزدن صبرلی اولماغینیزی دیلهییرم. بو ویکی ایشه باشلایان گۆندن چوخلو مۆشکوللری اولوب، آیپی ایله مقاله یازان دا (اول گۆنلر ایشلدیچی آدییله یازاردی) بو مۆشکوللرین بیری دیر.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۰۶:۱۷ (UTC)
میرزا علی اکبر صابر صفحهسینده
Rostamxani بی سلام. تیترده «صائبر» شکلی سهو دیر منیم نظریمده دوغروسو «صابر» و یا «صابیر» اولمالیدیر.
--Isamajidi (دانیشیق) ۱۷ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۲۹ (UTC)
خرابکارلیق
سلام بی نئجه سیز؟ یئنی آچیلان ایشلدن لرین دییشدیرمه لرینه دیقت ائدین احتمالا سوسان بی یئنی دن بیر آی پی له حساب یارالدیب چالیشمالارینا داوام وئره اونا گوره ایر اونون یازیلارینا تای اساسسیز و قایداسیز یازی هرکس دن گورسنیز قایتارین و هابئله ایر حل اولونمادی ایداره چی لر تابلوسوندا شیکایت ائدین--Amir a57 (دانیشیق) ۶ ژانویه ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۳۵ (UTC)
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.[۱] The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.[۲] The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.
You can find more information about this project. This survey is hosted by a third-party service and governed by this privacy statement. Please visit our frequently asked questions page to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org.
Thank you! --EGalvez (WMF) (talk) ۱۳ ژانویه ۲۰۱۷، ساعت ۲۱:۳۸ (UTC)
صحیفهیه گئدین (en:Special:Mypage/common.js) اینگیلیسه wiki و سوْنرا Edit دویمهسینی ورون آشاغیداکی متن یاپیشدیریب.و save page وورون
window.articleTranslatorConf = { 'homeWiki': 'azb' };
importScript("User:Ebraminio/ArticleTranslator.js");
- ↑ This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.
- ↑ Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. Click here for contest rules.
Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey
(Sorry for writing in English)
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on 28 February, 2017 (23:59 UTC). The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. Take the survey now.
If you already took the survey - thank you! We won't bother you again.
About this survey: You can find more information about this project here or you can read the frequently asked questions. This survey is hosted by a third-party service and governed by this privacy statement. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to User:EGalvez (WMF). About the Wikimedia Foundation: The Wikimedia Foundation supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --EGalvez (WMF) (talk) ۲۱ فوریه ۲۰۱۷، ساعت ۱۹:۲۸ (UTC)
منیم آدیم
سلام دوستوم @Rostamxani: . منیم آدیم بو صفحه ده گلماگین باشا تۆشمدیم . ایمکان اولسا بیر آز آچیخلیقینان منه آنلادین.
های سالماق
سلام حؤرمتلی روستمخانی بی، بیر ایدارهچی کاندیدینه ویکیپدیا سیاستلرینی آیاق آلتینا قویماق یاراشماز. لوطفا های سالماق دان چکینیب، یازینیزی کند مئیدانی کیمی بیر عمومی یئرده یازین. حؤرمتله.آلپ ار تونقا✉ ۳۰ مئی ۲۰۱۷، ساعت ۰۹:۱۳ (UTC)
آیپی باغلانماسی
سلاملار بی، ایداره٬چیلیگینیزی تبریک دئییرم. آیپیلر داینامیک اولدوغو اۆچون سونسوز یوخ ۳ گونلوک باغلارلار.--آلپ ار تونقا✉ ۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۰۹:۵۵ (UTC) یورولمیاسیز قوشاچای دا یاریجان خالصه ، یقینلی تپه ، للکلو و اونون اطراف کندلری قیزیلباش و گوران تورکلریدیر. خان کندی و سرچنار دا کورد دیلینه دانیشیرلار و سوننو دیلار(مغارتل (دانیشیق) ۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۹:۵۹ (UTC)) سیزین منظوروز نه دیر کی او کندلرین مقاله سین یازین ، سیز بندن سوروش دوز ، بن ده سیزه جاواب وئردیم ، بیلمیرم سیز نه دییر سیز!!!!! گئجه نیز خییر اولسون(مغارتل (دانیشیق) ۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۲۰:۱۰ (UTC)) قوربان سیزه(مغارتل (دانیشیق) ۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۲۰:۱۶ (UTC)) باقیشلیون سیز هارالی سیز؟سولدوزلی سیز(مغارتل (دانیشیق) ۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۲۰:۱۷ (UTC))
)آپیلرین بولوکلارین آزالدین.E THP (دانیشیق) ۸ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۸:۴۲ (UTC)
E THP یاخشی. سئچیلمیش مقالهنی دییشدیرمهیه نه دئییرسیز؟ بیلیرم موشکولو چوخدور ایندیکی سسوئرمهده اولان مقالهنین. آمما نه ائتمک اولار. بیزیم ده ویکیمیزین گوجو بو قدردیر دا!
E THP سلام. من کی دییشه بیلمهدیم. سیز آلاه منه یاردیم ائدین دا! Rostamxani (دانیشیق) ۹ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۰۷:۳۱ (UTC)
تبریکلر
سلاملار. انشاالله کی داها گوجلو چالیشاسیز و سیزی گلن سسوئرمده همیشه لیک ایدارهچی عنوانیندا گؤرک.E THP (دانیشیق) ۸ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۸:۳۲ (UTC)
E THP بییم. من همیشهلیک اولماغا فیکیرلشمیرم. آمما یاخشی چالیشمایا سؤز وئریرم. سیز ده یاردیم ائدرسینیز البته. حؤرمتله Rostamxani (دانیشیق) ۸ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۸:۳۹ (UTC)
Yaşasin Ana yurdum Azərbaycan
سیزدن بناب مقاله سینه گؤره چؤخ چؤخ تشکر ایدیرم ، ساق یاشویاسیز قارداش(مغارتل (دانیشیق) ۸ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۹:۲۰ (UTC)) مغارتل (دانیشیق) ۸ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۹:۲۰ (UTC)سلام قارداش سیزین لوطفوزدن چؤخ تشککور ایدیرم ، آمما من بیلمیرم کی نئجه کند بیلگی قوطوسون مقاله یه ایضافه الییم ، اؤلار منه دیه سیز نئجه بو ایشی گؤروم.(مغارتل (دانیشیق) ۱۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۲۲:۰۹ (UTC))
سلام قارداشیم ، سیزین زحمت لریزدن چؤخ تشکر ایدیرم ، آمما قوشاچای دا بعض کندلر وار کی کورد دیرلار ، مثلا سرچنار یا خان کندی. بنیم آتام دا قوشاچایلی دی و آز چؤخ بو بؤلگه نین کندلرین تانیرام. کورد کندلرین سایی تقریبا ۱۰ دانا دیر و قوشاچایون اؤزونده کوردلرین جمعیتی یوز نفره ده یئتیشمیر.ساق اؤلون و ساق یاشویون(مغارتل (دانیشیق) ۱۱ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۰:۵۸ (UTC)) مغارتل (دانیشیق) ۱۱ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۰:۵۸ (UTC) اؤلسون قارداشیم الان منبعین تاپیب وئرم ، بیر دانا وبسایتیدی کی آدین بیلمیرم و اؤنو ایتیردیم ، اؤنو تاپدیم حتما آدین یازارام ، لنکرانون دیلینده دا قوزئی آذربایجان ویکی پدیاسی کیمین یازدیم(مغارتل (دانیشیق) ۱۳ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۷:۵۶ (UTC)) قارداشیم سیزدن بیر سؤالیم واردی و سیزدن ایستیرم کی منه جاواب وئره سیز ، سیز کی سولدوزلو سیز بویورون کی سولدوز بؤلگه سینده تورک چؤخ دور یا کورد. بیر پان کورد مقاله یازمیشیدیر کی سولدوزون یوزدن 55کورد و یوزدن 45تورک دیر ، خواهیش ایلیرم منه جاواب وئرین(مغارتل (دانیشیق) ۱۴ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۷:۴۹ (UTC))
مغارتل سلام قطعا تورک چوخدور. هئچ کیم دقیق آمار وئره بیلمز. نقده شهرینین 30 درصدی. محمدیار شهرینین 0 درصدی کورددور. قالیر کندلر. کندلرینده جمعیتی بللیدیر. بو ویکیده ده هانسی کندین تورک هانسی کندین کورد اولدوغو و جمعیتی بللیدیر. سیز بیر حسابلایین باخاق گؤرک نئچه فاییز(درصد) اولور دا! من 85 آماری اساسیندا حسابلادیم بئله اولدو: سولدوزون کل جمعیتی= 117831
کوردلر:
- نقده نین 30 درصدی= 22031
- بگیم قلعه قصبه سی کندلری= 9584
- سولدوز قصبه سی کندلری= 4645
- المهدی قصبه سی کندلری= 4202
- حسنلو قصبه سی کندلری= 640
- جمع= 41102
- درصد= 34/88
سیزدن چؤخ تشککور ایلیرم کی منه جاواب وئردیز من تزه بونو گوردوم ، یاشویاسن قارداشیم.(مغارتل (دانیشیق) ۱۸ سژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۵:۳۷ (UTC))
سلام قارداشیم سیز قوزئی آذربایجان ویکی پدیاسیندا دا چالیشیر سیز؟ سیزدن ایستیرم کی بو ویکیه کؤملیگ وئره سیز چؤخ کلمه لری عرب ، روس و فارسجا دیر ، مثلا بیز بوردا یازیریک قوزئی اؤردا یازیرلار شومال ،چؤخ ضعیف ویکی دیر(مغارتل (دانیشیق) ۵ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۲۲:۱۲ (UTC))
سیزین منظوروز اگر یزدکان یا پسک دیر من اؤنلاری فارسجا ویکی پدیا کیمین یازمیشام ، من ده بیلدیم سیز نه دییر سیز ، آمما من هرنقدر پیوند به بیرونو وورام اؤلمور(مغارتل (دانیشیق) ۵ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۲۲:۲۹ (UTC))
مغارتل دانیشیق صفحهلرینده باغلانتی یازیب، مقالهلرده قایناق یازیب و بیر آچیق کیتاب شکلی ده وار. ایلک بوش یئرده وئب آدرسی یازین. ایکینجینده نه گؤستریلمک ایستهییرسینیز اونو. مثلاقوشچو وئبسایتی. سونوندا دا یاراشدیرماق دویمهسینه باسین. Rostamxani (دانیشیق) ۵ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۲۲:۳۹ (UTC)
سلام قارداشیم ، ایستیردیم گؤرم کی سیز بوردا یازوب سیز خانا نون ۵ فاییزی تؤرک دور دوزدیر یا یالان؟ هئچ سایت داخانانون تورک لریندن آد آپارمییب لار.یا بو ویکی ده یازیلیب اوش نووا بؤلگه سینده تورک وار ، اگر وار هانسی کندی تورک دیر.من بیلنجه فقط سویوخ بولاغ دا ایکی دانا کند تورک دیر و مکریانین آیری شهرلرینده تورک قالمییب دیر(مغارتل (دانیشیق) ۷ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۲۱:۰۱ (UTC)) مغارتل (دانیشیق) ۷ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۲۱:۰۱ (UTC) سلام ، بله بیلیریم سیز یازمامیشیز ، آمما دئدیم چون سولدوزلی سیز حتما بیلرسینیز تشککور الیرم(مغارتل (دانیشیق) ۸ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۱۸:۵۸ (UTC)) سلام ، آرکاداش بو منیم ایمیلیمدیرislamimohammadhosein@gmail.com ، اگر زحمت اؤلماسا بورا یؤلویون(مغارتل (دانیشیق) ۱۱ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۲۲:۳۱ (UTC))
تشکورلر
سلام روستمخانی بی. سیزین بوردا چالیشمالارینیزدان چوخ تشکور ائدیرم و ایداره چی عونوانیندا سئچیلدیگینیزی سیزه تبریک دئییرم. ساغ قالین ساغ یاشایین Matreeks (دانیشیق) ۱۱ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۲۱:۰۸ (UTC)
وار اول Matreeks بی.Rostamxani (دانیشیق) ۱۱ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۲۱:۱۴ (UTC)
قورونمالی
سلام لوطفا بو مقالهلری آیپی قاباغیندا سونسوز قورویون:
اینمرکار و آراتا - آرامی درباری دری - هلنیسم (کولتور) - آرامی (کولتور) - آرسنیک - آسوره_لر - آصف بن برخیا - مقداد_بن_اسود - علی_ناظم - راس جولیات (قالوت رئیسی) - اوشین (سریال) - شینزو_آبه - مشهد_اردهال - هلنیسم - بئشینجی شامشی آداد - آشوریلر - اوچونجو سالمانسر - پوریم - هامان آچاچی - صدف_طاهریان - سعید_امامی - ایستر (کیمسه) - آقا بزرگ تهرانی(آقا بؤیوک تهرانلی) - آقتاب یزد (قازئته) - آمونیاک - آمونیوم - آمونیوم کربونات - شعیرات اوچاق یوردو - آنته (اویدو) - آوتوموبیل_مارکالاری - آپولو 11 - آی باتان - آیرودینامیک - اؤلکر(اولدوز شکیلی) - ائل دورادو - ابراهیم_(پیغمبر)
--آلپ ار تونقا✉ ۱۳ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۰:۵۷ (UTC)
سلام بونلاردان چوخو قورونوب. یئنه باخارام اولمایانلاری حل ائدرم. وار اولون. Rostamxani (دانیشیق) ۱۳ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۳:۲۷ (UTC)
آپی
سلاملار یورولمایاسیز. بو(اؤزل:مشارکتها/2.186.199.23) آپینین باغلانماسین سببی ندیر.E THP (دانیشیق) ۱۵ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۷:۱۷ (UTC)
سلام E THP. گوموش قایا یا گوموش کایا عربجه دمشق سسلئنیب. بو اونون آرتیردیغی دیر. یونانجا دامسکوس (Damescus) سؤزونو تورکجه گوموش قایایا باغلاییب. بو دمشقین ائتیمولوژیسی دیر: It is attested as Dimašqa in Akkadian, T-ms-ḳw in Egyptian, Dammaśq (דמשק) in Old Aramaic and Dammeśeq (דמשק) in Biblical
سسلئنیب سؤزو ده سوسان تورکون یازی قایداسیدیر. من ظن ائتدیم کی اودور. یئنه بویورسانیز آچیم. بو تخمیش سؤزو نهدیر. مقالهلره آرتیریرسینیز؟ Rostamxani (دانیشیق) ۱۵ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۷:۳۹ (UTC)
آغا حل اولدو باشادوشدوم. Rostamxani (دانیشیق) ۱۵ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۷:۵۲ (UTC)
- یانلیش معلومات مقالهیه آرتیرماق یا یانلیش دَییشدیرمه ائتمک سبب دئیل آپی یا ایشلدن باغلانا نهایت مقاله قورونار تا دانیشیق صفحهسینده نتیجیه یئتیریله،آمّا اَیر سببلرله بو نتیجه یه یئتیردیز کی آپی بیر زاپاس یا بیر باغلانان ایشلدن نین دیر غاباقین آلابیلرسیز، ایستیرم بو یامان و تیزاکت سیزلیک سؤزلری بیرلیکده پالایه یه وئرم. اونون اوچون تئست ائدیردیم.درین حورمتلهE THP (دانیشیق) ۱۵ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۹:۳۵ (UTC)
سلاملار
سلام قارداشیم،او میرسلوک غدیری قزوینی نین دئیشدیرمه سینی قایتار Mr fari (دانیشیق) ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۴:۰۸ (UTC)
من ایستییردیم اونی خنثی سازی الییم، ضیمناً،میرسلوک غدیری قزوینی پانفارس بیر آدام دی کی ویکیپدیا فارسی دا پانفارس دوشونجه لرینی قزوین مقالسینده یاییر،اونون حسابین باغلا زحمت اولماسا Mr fari (دانیشیق) ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۴:۱۰ (UTC)
Mr fari منیم بو مسالهدن خبریم یوخدور. گویا چوخلو قیزغین مباحثهلر و قایتارما دؤیوشو اولوب. باشقا ایدارهچیلریمیز بونا تصمیم توتسونلار. Rostamxani (دانیشیق) ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۴:۴۵ (UTC)
سلام
سلام روستمخانی قارداش نئجه سیز قارداش سیزی ایداره چی گورمک دن چوخ سوینیرم ویکی سیزین کیمین دیرلی ایشلدن اره آرتیق احتیاجی وار انشالله گلجک اوچون یاخشی و دیرلی ایشلدن لر تربیت ادیب نجور کی بیز بیر زامان سیزلره یول گوستریجی اولدوق قارداش ویکی ده اوجور کی یاخیندان سیزی تانیرام ایکی اونملی مسئله وار اونلاری هیچ بیر زامان یادان چیخارتمایین 1 - ویکی ده احساسات یئری یوخدور هر نه یازیرسیز عقل و منطق له و قایناق لا 2 - اونلار کی آذربایجان خالقین گورمک اوچون تحمللاری یوخدور چالیشاجاق لار قیچ دولاشدیرسینلار حتما اوز خالقینیزین تاریخ و فرهنگ و وارلیق لارینا صاحاب چیخیب و اونلارا چالیشین منیم اوزوم ده خاص بیر شرایطیمیزه گوره بو جومله سنیمیزین محدودیتی و ... آیری بیر مشکول لر داها قاباق ایلره تای چالیشما ایمکانی یوخموذدور آنجاق هردن گلیب چالیشاحایام--Amir a57 (دانیشیق) ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۲۴ (UTC)
Amir a57 سلام امیر بی کیشی خوش گؤردوک! ائله گل گئت تانیاق آخی. چوخ ساغ اول محبتلی سؤزلرین اوچون. گؤزوم اوسته باشاردیغیم قدر یاخشی چالیشاجاغام. حؤرمتله Rostamxani (دانیشیق) ۱۶ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۸:۴۱ (UTC)
ایکی ویکیآراسی
سلام سایین روستمخانلی جنابلاری، یورولمایاسیز. بیر سیرا مدخللر وار کی ویکیلرده ایکی دسته اولوبلار. یعنی مدخللر بیر مدخل دیر آما نئچه دیلده بیر ویکیآراسی اولوبلار و بیر باشقا دیللرده بیر مجموعه. بونلاری نئجه بیربیرینه قوشماق اولار. مثلا ربغوزی مدخلی باشقا بیر دیللرده ده یازیلمیش آما بیربیرینه قوشولمامیشلار. بئله بیر مجموعهلری نئجه وصل ائتمک اولار. چوخ ساغ اولاسینیز.
سلام Qarqushu . ساغ اولون. منجه اینگیلیس دیلین و بوردا روس دیلین اساس آلماق لازیمدیر. نئچه قوشماغین بیلمیرم. منجه بو بیزیم ویکینین عهدهسینه دئییل. هر حالدا یئنه باشقالاری دا نظر وئرسینلر. Rostamxani (دانیشیق) ۱۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۱۲ (UTC)
سلام عزیز یوْلداشلارا،Rostamxaniبَی ایجازهنیزله من دۆزلتدیم.Qarqushuبَی سیزین دانیشیق صفحهنیزده یولونو یازارام، حؤرمتله.M.XIII (دانیشیق) ۱۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۲۴ (UTC)
سلام M.XIII. من دئییردیم بس من دوزلتمیشم. اللرین آغریماسین. Rostamxani (دانیشیق) ۱۷ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۲۷ (UTC)
سلاملار
ساوه بولگهسی مقاله سین یاراتمیشام،اونو گوجلندیرمک اوچون و گوسترمک اوچون منی یاردیم ائلیین،ساغولاسیز. Mr fari (دانیشیق) ۱۹ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۸:۱۲ (UTC)
سلام،https://azb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%A4%D8%B2%D9%84:%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7/188.159.243.52 بو آی پی کی گورورسوز،فارسی ویکیپدیا دا آنتی تورک دوشونجه لرینی یازیر و پانفارس بیر شخص دیر،تأسوف کی اینگیلیس دیلینی ده بیراز باشاریر و اینگیلیس ویکیپدیاسینا دا نفوذ ائلییب و اوز مریض دوشونجه لرینی اورایا دا گوستریر،مثلاً قزوین اوستانی مقاله سین اینگیلیس ویکیپدیاسیندا باخساز گوررسیز کی نجور دئشدیرمه ساواشی یولا سالمیشدی بو آدام و نه ایشلر گوروب.اگر سیز اینگیلیس دیلینی بیراز باشاریرسیز و اگر سیزه مقدور اولسا و زحمت اولماسا او مقالیه بیر باش وورون و اینگیلیس ویکیپدیاسی نین مودورلرینی ده جریاندا قویون تا بونون قاباقین آلسینلار،ساغولاسیز. Mr fari (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۱:۴۶ (UTC)
Mr fari نه بیلیرسیز همن آدامدیر؟ Rostamxani (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۰۴ (UTC)
نئچه گون دی کی بو آدامینان دئیشدیرمه ساواشیم وار،البته منده آی پی ینان اینگیلیس ویکیپدیاسیندا دئیشدیریردیم باخساز گوررسیز.
Mr fari باخدیم بو آیپی اوردا یوخ ایدی. سیز اوردا چالیشقانسیز. ایدارهچیلره دئیین باغلاسینلار دا Rostamxani (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۱۲ (UTC)
مودم ین خاموش روشن ائلییر کی آی پی سی بیراز فرقیلی اولسون،بو اویونلاری قشه باشاریر اوزوده ویکیپدیا دا چوخ تجروبه لی دیرMr fari (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۱۷ (UTC) Mr fari (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۱۷ (UTC)
یاخشی بیز نئچهسین باغلایاق؟ اوندان سونرا بیزیم ویکیده خارابکارلیق ائتسه باغلاریق. اینگیلیس دیلینده ائتسه اوردا چالیشانلار اویغون اولمایان ایشلدن کیمی شکایت ائتسینلر. Rostamxani (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۲۰ (UTC)
من اینگیلیس دیلیندن باش چیخارتمیرام یوخسا سنه دئمزدیم اوزوم بو ایشی گورردیم بعیشله سنه ده زحمت وئردیخ.. Mr fari (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۲۱ (UTC)
منیم منظورومو باشا دوشمدین قارداش، دئیه بیلرسیز کی صفحه نی محافظت ائلسینلر،سونرا دا دوغرو مطلبلری یازسینلار،قزوین اوسانی نین چوخونلوغو تورکلر دیلار،بو بیر گئرچک دیر،پانفارسلار و پانکوردلر ویکیپدیا دا چوخ فعال دیرلار حتی باشقا دیل لرده ده چالیشیرلار،مثلاً همن سیزین سولدوزونوزو باشقا دیل لرده کوردی آدینی ده یازمیشدیلار نه خه ده یا سه ندوس، اما تورکی آدینی کی سولدوز دی یازمامیشدیلار،کی من نچه واخت بوندان قاباخ دئیشدیردیم بولمورم ایندی گینه دئیشدیریبلر یا خیر. Mr fari (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۲۸ (UTC)
گینه باغیشلا باش آغری وئردیخ،موفق اولاسان. Mr fari (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۳۰ (UTC)
آپی
سلاملار عزیز یولداش،بو (5.235.62.239 )آپینین باغلاماسینین سببین آنلامادیم؟؟E THP (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۱۸ (UTC)
- باشا دوشدوم،چکدیگین زحمتلر اوچون تشکورلر، انشا الله یاواش یاواش بو نیزاکت سیزلیکلرین قاباقین توتاریق.یئنی نیزاکت سیزلیک سؤزلریده پایانیه آرتیرین.بو آپینین هدفی ندیر من بیلمیرم بو قدر انرژی و زمان و هزینهلر ندن بئله ائدیر بیلمیرم گلیب چالیشسا چوخ گؤجلو ایشلدن اولار. حؤرمتلهE THP (دانیشیق) ۲۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۲۸ (UTC)
ایمکان سیز دییشدیرمه
بَی بۇ خرابکارلیغین قاباغین آلان سۆزگج چوخلو مقالهلرین حتّی دَییشدیرمه ایمکانینی منه وئرمیر، مثلاً توکیو مقالهسی قوْرونماماسینا رغماً دَییشدیرمهسی منه ایمکانسیزدیر و هر دییشدیرمهده بۇ هوشداری وئریر«بۇ حریکت آوتوْماتیک اوْلاراق ضررلی چالیشما کیمی تعیین اوْلۇنمۇش و بۇنا گؤره ده قبۇل ائدیلمهمیشدیر. اگر سیز اؤز دۆزهلیشینیزین کوْنسترۇکتیو اوْلدۇغۇنا امینسینیزسه، زحمت اوْلماسا، نه ائتمک ایستهدیگینیزی ایدارهچیلردن بیرینه ایضاه ائدین. چالشمانیزا مۆوافیق اوْلان قايدالارێن قێسا تصویری: نیزاکت لیگین قاباقین آلماق اوچون » لازیم اوْلان ایشی گؤرون لۆطفاً.M.XIII (دانیشیق) ۲۸ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۵۲ (UTC)
ایمکان سیز دییشدیرمه
بو صفحه دَییشدیرمه ایمکانینی منه وئرمیر. https://azb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C:Abusefilter-warning --Maxeeder (دانیشیق) ۲ جولای ۲۰۱۷، ساعت ۰۸:۳۹ (UTC)
سلام
یکی داره مظالب زشت می نویسی خطاب به شما و ویکی امکان حذف برا ما نیست لظفا ایدی ایشون ببندیدن سریع خواهشا.
سلام. قارداشیم بیرینجی تورکجه یازین. ایکینجی او چوخداندیر کی یازیر اونا فیکیر وئرمهیین. سیز یازی دیلینیزی دوزلتسهنیز بیزه یئتر. یولو دا بودور کیلاسا گئتمک و چوخلو کیتاب اوخوماق. بو اوزدن ده سیزین قایتاران اولماغینیز منجه دوزگون اولا بیلمز. ساغ اولون Rostamxani (دانیشیق) ۳۰ ژوئن ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۲۱ (UTC)
چوخلو تشکرلر
رستم خانی یولداش ، چوخلو تشکرلر دیقتینیز اوچون. سیز ددیغیز دوز دور "موفقیت چالیشماقدان آسیلیدیر"
مقاله حذفشده
سلام کاربر رستمخانی.
- با عذر ازینکه به فارسی در بحث صفحهی ترکی شما مینویسم؛ میدانم که حذف مقاله «لیال عبود» درست بوده، اما اگر میتوانید، یک خط بیشتر نیست، ترجمهاش کنید به ترکی (که هنر است). متن هم از اینجا ویکیگفتاورد بردارید نه از ویکیپدیای فارسی. منبع هم ویکیعربی و ویکیانگلیسی است. با تشکر. --Chyah (دانیشیق) ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۷، ساعت ۰۹:۰۷ (UTC)
من گلدیم
سالام بوتون دوستلارا. من گلدیم. یورولمیاسیز. سئچیلمیش عکسده کیم باکی نی باکو یازیب؟ Rostamxani (دانیشیق) ۱ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۱۳:۲۷ (UTC)
- سولدوزلو بی خوش گلدینیز. عفو ائتسهنیز منیم سهویم ایمیش، سیزین کیمی دیقتلی ایشلدنلر آفلاین اولان زاماندان بری بئله بیر ایشلر اولور. (هرحالدا بوگونه قدر یازی قوراللارینا یوزده یوز اویان بیر ایشلدن ده گؤرمهدیم) دیقت ائلهسز بیر الیمیز بو سهولری دۆزلتمگه مشغولدو. فعلا کیوی بویورون(: M.XIII (دانیشیق) ۱ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۱۴:۵۳ (UTC)


text:
جیهاد
جیهاد، ایسلام دینینی یایماق اۆچون، مۆسلمانلارا واجیب اوْلان بیر وظیفه.[۱] ایسلامدا جیهاد، الله دینیندن دیفاع ائتمک و الله بندهلرین نیجات وئرمک اۆچون ساواشماق دیر. بۇ ساواش ایبتیدایی جیهادا و دیفاعی جیهادا بؤلونور. جیهادی یوْلا سالان، ایسلامی حؤکومت دیر.[۲]
ایسلام جیهادا دؤرد یوْل تانیر: اۆرهگ، دیل، ال، قیلینج. بیرینجی یوْل، شیطان و نفس ایستهدیکلری ایله رۇحو ساواشماق دیر. ایکینجی و اۆچونجو یوْل، ایسلامی تبلیغ ائتمک و یاخشیلیغی حیمایت ائتمک و یامانلیغی ایصلاح ائتمک دیر. دؤردونجو یوْل، ایسلامین اینانمایانلاری و دۆشمانلاری ایله فیزیکی ساواشماق دیر.[۱]


text:
سونق كیون كوان بیلیمیوردو
سونق كیون كوان بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Sungkyunkwan University, [] Error: {{Lang-xx}}: no text (help)، عربجه: جامعة سونغ كيون كوان )گونئی کوره نین منطقه جونقنو, سئول و سوون (شهر) شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۲۵٬۷۲۱ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. خوصوصی و اؤزل اؤیرهتیم قۇرومودیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Samsung Library at Suwon campus of Sungkyunkwan University.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سونق كیون كوان بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`یول تستلری` نتیجهلر
خبرلر [49]
- عادل کارا اسماعیل اوغلو:"قاطاریمیزی بو ایل خالقیمیزین خیدمتینه وئرجییک"
- آنادولوجت 20 ژوئندن آنتالیا-باکی اوچوشلارینا باشلاییر
- ساغلیق ناظیری:"بیون تک" آشیسینین ایلک 5 مین 800 دوزو اؤلکهمیزه چاتیب
- خاریجدن گلنلردن PCR تستی طلب اولوناجاق
- تورک هاوا یول لاری نیویورک-ایستانبول اوچوشلارینی دایاندیردی
- ایران-دا یول قضاسیندا 20 نفر اؤلوب، 23 نفر یارالانیب
- سالدیریلارینا قارشی یول کونترول نقطهلری تیکیلیر
- پاریسده نیزامسیز گؤچمنلری جادهلردن توپلادیلار
- "تورک، اسارت قبول ائتمهیهن بیر میللتدیر"
- اردبیللی یؤنتمن لیلا نوروزی "7 ویلایت " فیلم فستیوالیندا ایکینجیلیک اؤدولو آلدی
- تورک هاوا یول لاری-نین "خیال طیارهسی" ایلک اوچوشونو حیاتا کئچیردی
- هفتهنین آنالیزی :29
- مهندسین باشینا پالچیق تؤکدو
- مالی-ده اعتصابدا اولان 8 ایشچی وقات ائتدی
- تورکیه مطبوعاتی 5 فوریه 2019
- تورکیه آوروپا هاوا یول حرکتینه ان چوخ تحفه وئرن اؤلکهدیر
- ایستانبول یئنی هاوا لیمانی آچیلیر
- نیویورک-دا یول قضاسی: 20 نفر اؤلوب
- امریکا تورکیه-نین ادعالارینا جاواب وئردی
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 25.09.2018


text:
عراق-دا داوام ائدن اعتراض آکسیالاریندا 104 نفر اؤلوب
عراق-دا اوکتبرین 1-دن بری حکومت علیهینه کئچیریلن اعتراض آکسیالاریندا 104 نفر اؤلوب، 6 مین 107 نفر یارالانیب.
عراق-دا اوکتبرین 1-دن بری حکومت علیهینه کئچیریلن اعتراض آکسیالاریندا 104 نفر اؤلوب، 6 مین 107 نفر یارالانیب.
عراق ایچ ایشلر ناظیرلیگینین سؤزچوسو سعد مان پایتاخت باغداددا اوکتبرین 1-دن بری حکومت علیهینه کئچیریلن اعتراض آکسیالاری ایله باغلی مطبوعات کنفرانسیندا آچیقلاما وئریب.
مان 1 اوکتبر تاریخیندن اعتباراً باغداد و گونئی شهرلرینده حکومت علیهینه نوماییشلرده جمعی 104 نفرین، او جملهدن سیویل و تهلوکهسیزلیک ایشچیلرینین اؤلدورولدوگونو ایفاده ائدیب.
آکسیالار زامانی 51 دؤولت و اؤزل قورومون یاندیریلدیغینی بیلدیرن مان 8 پارتی بیناسینا دا اود وورولدوغونو قئید ائدیب.
ناظیرلیک سؤزچوسو مان آیریجا ایکی پولیس نظارت منطقهسینین یاندیریلدیغینی دا دئییب.
دیگر طرفدن، عراق رهبرلیگی نوماییشچیلره و تهلوکهسیزلیک قوهلرینه قارشی زوراکیلیق تطبیق ائدنلره قارشی ایستینتاق ایشلرینین باشلانماسینین واجیبلیگینی بیلدیریب.
عراق پرزیدنتینین مطبوعات اوفسینین وئردیگی معلوماتا گؤره، پرزیدنت برهم صالح باغداددا مجلیس صدری محمد الحالبوسی و عالی محکمه شوراسینین صدری فایک ضیدان ایله گؤروشوب.
اجتماعی تهلوکهسیزلیگین قورونماسینین واجیبلیگینه ایشاره ائدن صالح و حالبوسی نوماییشچیلره و تهلوکهسیزلیک قوهلرینه قارشی آراشدیرمالارین آپاریلماسینین ضروریلیگینی وورغولاییبلار.
گؤروشده بعضی تلویزیون کانال لارینا نامعلوم شخصلرین هوجوملاری ایله باغلی ایستینتاقین آپاریلماسینین ضروریلیگی ده دیله گتیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
سوریهده سالدیری: ۱۰ وطنداش جان وئردی
اوردو و ایران دستکلی خاریجی تروریست قروپلاردان اولوشان رژیم گوجلری، اریحا ائلچه مرکزیندهکی بازار یئرینی توپچو سالدیریلارییلا هدف آلدی
روس جتلری، آمریکا اوچاقلارینی اوزاقلاشدیردی
قارادنیز اوزرینده اوچان آمریکایا عاید ۲ ب-۱ب استراتژیک بومباردمان اوچاغی و ۲ کیسی-۱۳۵ تانکر اوچاغی روس رادارلاری طرفیندن تعقیبه آلیندی
۲ پکاکالی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"عراقین قورئییندهکی پنجه-قافلان عملیات بؤلگهسینده یئری معین ۲ پکاکالی تروریست قهرمان کماندولاریمیزین مداخیلهسی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی"


text:
شورلار
شوْرلار — آلتای خالقلاری تورک قروپونون هوُن قولونا منسوب خالق. روسیه ایمپراتورلوغو واختیندا شوْرلارا آبا-توُرا تاتارلاری (روس. KyзHeцkиe TaTapы) دئییردیلر.
اؤزلرینی شوْر (شوْر کیژی، شوْر آدامی، شوْر کیشیسی، همچنین، تاتار کیژی، تاتار کیشیسی، تاتار آدامی) آدلاندیریرلار. اونلار حاضیردا روسیه فدراسیونوندا غربی سیبیرین جنوب-شرقینده، اساساً جنوبونداکی کِمِروْووْ دایرهسینده (داشداقوْل، نوْووْکوُزنِتسکی، موٌژدوُرِچ، میسکوْو، اوْسیننیکوْو رایونلاریندا)، ائلهجه ده خاکاس و آلتای جومهوریتلری نین رایونلاریندا یاشاییرلار. .
2002-جی ایلده روسیه فر - دا 13.975 نفر شوْر سیاهیا آلینمیش ، بو زامان اونلاردان 11.554 نفری کِمِروْووْسکی ویلایتینده ، 1.078 نفری خاکاس جومهوریتنینده ، 141 نفری آلتای جومهوریتنینده یاشامیشدیر .[۱]
ایکی اتنیک قروپا بؤلونور: جنوب (داغلیق شوْر) و شیمال (آبینلر).
آنتروپولوژی قورولوشلارینا گؤره شوْرلار بؤیوک مونقولوید عیرقی نین اورال تیپینه عایید ائدیلیر.
شوْرلارین اکثریتی شوْر دیلینده دانیشیر.
شوْر دیلی[دَییشدیر]
شوْر دیلی آلتای دیل عاییلهسی نین تورک قروپونون اویغور یاریمقروپونا منسوبدور.
دین[دَییشدیر]
شوْرلار تاریخاً قدیم تورکلر کیمی شامانیست اولوبلار19. عصردن روسیهنین دینی سیاستی نتیجهسینده مسیحیلشدرمگه معروض قالدیقلاریندان شوْرلار آراسیندا مسیحیلرین سایی اهمیتلی درجه ده آرتمیشدیر.


text:
باتی آلاباما بیلیمیوردو
باتی آلاباما بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of West Alabama, فارسجا: دانشگاه آلابامای غربی )آمریکانین لیوینقستون، آلاباما شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. باتی آلاباما بیلیمیوردو ۱۸۳۵ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- UWA 175th Anniversary.jpg
- 2009 Homecoming.jpg
- UWA-Bibb Graves.jpg
- Paragon Yearbooks.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده باتی آلاباما بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تورکیه ایله گورجوستان آراسیندا ایلک صادرات قاطاری صاباح یولا دوشهجک
تورکیه ایله گورجوستان آراسیندا سفره چیخان ایلک صادرات قاطاری ارضروم پالان دوکن لجستیک مرکزینده کئچیریلهجک مراسیمدن سونرا یولا سالیناجاق.
تورکیه ایله گورجوستان آراسیندا سفره چیخان ایلک صادرات قاطاری ارضروم پالان دوکن لجستیک مرکزینده کئچیریلهجک مراسیمدن سونرا یولا سالیناجاق.
دمیر ایپک یولو کیمی تانینمیش باکی-تفلیس-قارس دمیر یولو خطینین خیدمته آچیلماسی ایله تورکیه ایله بؤلگه اؤلکهلری آراسیندا یوک نقلیاتی سرعت قازاندی.
تورکیه ایله گورجوستان آراسیندا سفره چیخان صارات قاطاری صاباح تورکیه واختی ایله ساعات 15.00-دا ارضروم پالان دوکن لجستیک مرکزینده تشکیل ائدیلهجک مراسیمله یولا سالیناجاق.
تورکیه-یه گتیریلن گورجوستان واگن لاریندان عبارت یوک قاتاری همین زاماندا تورکیه ایله گورجوستان آراسیندا ایشلهدیلهجک ایلک صادرات قاطاری اولاجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین دونیا صادراتینداکی پایی یوزده بیری آشدی
"آرتیق تورک محصوللاری دونیانین دؤرد بیر یانینا صادر ائدیلیر. بو اوغور تورکیهنین"
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو


text:
Jan 28, 2015
آذربایجان موغاملاری : بئشینجی بؤلوم « ماهور هیندی موغامی »
فرهاد جعفری
آذربایجان موغامی نین بینؤوره سینی تشکیل ائدن یئتدی اساس لاد (پرده) بونلاردان عیبارت اولموش : راست ، شور ، سئگاه ، بایاتی شیراز ، چاهارگاه ، شوشتر و هومایون. بوتون درآمدلر ، برداشتلار ، مایه لر ، شعبه لر و گوشه لر ، رنگلر ، تصنیفلر ، آواز لار و حتی موغامین ایاقلاری ، اوستده سادالادیغیمیز 7 اساس موسیقی لادی نین بیرینه اساسلانمالی دیر. بوتؤولوکده موسیقی لادلاری موغام (دستگاه) قالیبینده آنلام تاپیر. بو قالیبی ده تعیین ائدن موغامین فورمالاری یعنی اساس موغاملار ، قیسا موغام لار ، ضربی موغاملار و اساس موغاملارین عاییله سینه منسوب اولان موغاملار دیر. باشقا سؤزله دئییلسه هر بیر موسیقی لادی نین تمثیلچی سی بو دؤرد موغام فورماسی دیر.
بونلاردان علاوه راست موغامی نین شوعبه لری و گوشه لری بو موغاملاردا تکرار اولونور. او جومله دن حسینی ، شیکسته فارس ، عراق کیمی شوعبه لری و گوشه لری ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، دوگاه و بایاتی قاجاردا سسلنیرلر. آنجاق هر شوعبه نین ایفا اولوندوغو موغامدا اوزونه مخصوص خصوصیت لری و هابئله ایاغی وار. بوتون بو اوخشارلیقلارا باخمایاراق راست عاییله سینه منسوب اولان بوتون موغاملارین او جومله دن راست ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، بایاتی قاجار ، دوگاه ، قاتار و هئیراتی اؤزلرینه مخصوص اَیاقلاری وار. راست عاییله سینه منسوب اولان موغاملارین رنگلری و تصنیفلری ده گاهدان بو عاییله نین باشقا موغاملاریندا ایفا اولونور. او جومله دن ماهور رنگلری گاهدان قاتار موغامیندا یا ماهور هیندی تصنیفلری و رنگلری اورتا ماهوردا و راست تصنیفلری و رنگلری ماهور هیندی ده و ... ایفا اولونور.
ماهور هیندی (Mahur - Hindi) : ماهور هیندی موغامی راست عاییله سینه عاییددیر. بو موغام اوزلوگونده موستقیل لادا (پرده یه) مالیک دگیل و یوخاریدا ایشاره اولوندوغو کیمی راست لادینا باغلی دیر. اونا گوره دیر کی بو موغام راست عاییله سیندن ساییلر. ماهور سوزونون آنلامی بللی دگیل. بو سوزو هیندده یاشایان بیر قبیله آدی ایله باغلی قیئد ائدیرلر. تخمینا ماهور هیندی نین شوعبه لری و گوشه لری برداشت و مایه دن ساوایی راست موغام ایله عئینی دیر : برداشت ، مایه ، عوشاق ، حسینی ، ویلایتی ، شیکسته فارس ، موبریقه ، عیراق ، قرایی ، ماهور هیندی-یه اَیاق. آنجاق بو شوعبه لر موغاملارین هر بیرینده فرقلی صورتده ایفا اولونور. دیلکش ، کوردو ، پنجگاه و راک شوعبه لری ماهور هیندی ده ایفا اولونمور. راست ایله ماهور هیندی موغام لاری نین سس تونالیته سی ده فرقلنیر. میثال اوچون اورتا ماهورون شوعبه لری و گوشه لری ماهور هیندی و راست موغامینا نیسبت زیل پرده لرده ایفا اولونور. راست موغامی «سول» پرده سی و ماهور هیندی ایسه «دو» پرده سینده کوکلنیر. بونلاردان علاوه ماهور هیندی راست موغامینا نیسبت کیچیک حجملی و ییغجام موغام دیر. حال بوکی راست موغامی ان گئنیش موغاملاردان بیری سی دیر.
ماهور ؛ قدیم موسیقی متنلرینده و جدول لرینده موغاملار سیراسیندا (12 موغام یا اَدوار مشهوره)[1] اولمامیش و کئچمیشده شوعبه اهمیتینه مالیک ایمیش. آذربایجانین و ها بئله شرق عالمی نین بویوک موسیقی شوناسی ماراغالی عبدالقادر-ین اورمولو صفی الدین الادوار اثرینه یازدیغی «روح پرور» آدلی شرحینده یازدیغینا گوره ماهور شوعبه لر سیراسیندا اولموش و موخالیف شوعبه سی ایله بیرلیکده بوزورک/ بزرگ موغامی نین بیر شوعبه سی اولموشدور. بوزورگ کئچمیشده 12 موغامدان بیری سی اولموش آنجاق بو گون آذربایجان موغامیندا بوزورگ آدلی موسیقی حیصه سینه راست گلمیریک. موخالیف آدلی شوعبه ؛ ایسه بو گون چاهارگاه موغامی نین ترکیبینده منصوریه و حاصار شوعبه لری آراسیندا و ها بئله مانند موخالیف شوعبه سی ؛ زابول - سئگاه ، میرزه حسین سئگاهی ، خاریج سئگاه موغام لاریندا ایفا اولونماقدادیر.
اورتا عصیرلره (چوخ احتمال 11 ه.ق / 17 م یوز ایللیگه) عاید اولان «بهجت الروح» موسیقی رساله سینده ماهور بیر شوعبه کیمی نووروز خارا ایله بیرلیکده نوا موغامی نین داخیلینده قئیده آلنیمیشدی. شوعبه خصوصیتینی داشییان ماهور تاریخ بویو موختلیف دگیشیکلره معروض قالمیش ، بئله کی بیر نئچه شوعبه و گوشه نی اوزونده جمعلشدیرمیش و گئتدیکجه موغام شکلینه دوشموشدور. سون یوز ایللیک لرین موسیقی شوناسی میر محسن نواب ؛ ماهور موغامی نین ترکیبینده آشاغیداکی شوعبه لری و گوشه لری قئید ائتمیشدیر : ماهور ، شور ، عشیران ، دوگاه ، زنگ - شتر ، حجاز ، ماورالنهر ، شهناز ، حاجی یونی ، سارنج ، شوشتر ، مثنوی ، سوز و گداز. بونلاردان تکجه ماهور ، سوز و گداز و عشیران بوگون ماهور موغامیندا ایفا اولونور ، آنجاق بو سیاهی ده ماهوردان مقصد ماهورون مایه سی دیر. کئچن یوز ایللیک لرده موغاملارین ترکیبینده ماهور ، راست ، شور و... کیمی آدلارین موغامین بیرینجی شوعبه لرینده تکرار اولونماسی او موغام لارین مایه سی و سون شوعبه ده او موغامین ایاغی دئمکدیر. میثال اوچون آشاغیداکی سیاهی ده بیرینجی ماهور ، ماهورون مایه سی دیر ، ایکینجی ایسه یا سون شوعبه اولان «ماهور هیندی» ماهور هیندی موغامی نین ایاغینی ایفاده ائدیر. عشیران دا اورتا ماهور دا موبریقه دن سونرا ایفا اولونور.
تارچی میرزه فرج رضایئو- ین موغام جدولینده ماهور هیندی موغامی نین شوعبه لری و گوشه لرینه بئله راست گلیریک : برداشت ، ماهور ، عشاق هجری ، افبال ، ویلایتی ، مبرقه ، عشیران ، راک هندی ، شیکسته فارس ، عراق ، هئیراتی کابلی ، ماهور هیندی. میرزه فرج-ین وئردیگی سیاهی بیر نئچه شوعبه نی استثنا ائتمکله ، بوگونکو ماهور هیندی موغام ایله اوست اوسته دوشور.
1925 ده عوزئییر حاجی بیگلی نین رهبرلیگی آلتیندا تشکیل اولونان شرق موسیقی سی تکنیکومو پروقرامیندا بو سیاهی بیر داها ییغجام شکیله دوشموش و آشاغیداکی کیمی اولموشدور : ماهور هیندی ، عشاق ، مبرقه ، عشیران ، شکسته فارس ، عراق ، راک هیندی ، هئیراتی کابیلی ، ماهور هیندی. آنجاق بو دگیشیکلیک لر بونونلا سونا چاتمامیش و هئیراتی کابیلی بو موغامدان آیریلیب و ضربی موغام لار شکلینده ایفا اولونماقلا و ها بئله بو سیاهی نین بیر نئچه شوعبه و گوشه سی او جومله دن : عشیران ، راک هیندی ایفادان قیراغا قویولماقلا ، ماهور هیندی موغامی حال حاضیردا آشاغیداکی شوعبه لر و گوشه لر ایله ایفا اولونور : برداشت ، مایه ، عشاق ، حسینی ، ولایتی ، شکسته فارس ، عراق ، قرایی ، ماهور هیندی یه ایاق.
برداشت (Bərdaşt = گیریش) : خاطیرلاتماق لازیمدیر کی برداشت یا موغامین گیریش حیصه سی؛ بیر نوت اوزرینده زیل پرده لرده کیچیک بیر گزیشمه دن عیبارتدیر. برداشت / گیریش هومایون و بایاتی شیراز موغاملاریندان ساوایی بوتون موغاملاردا ایفا اولونور.[2] برداشت / گیریش موغام دستگاهی نین ان زیل پرده لرینه اساسلانیر. میثال اوچون برداشت ، شور موغامیندا سماع شمس شوعبه سی ، چاهارگاهدا منصوریه شوعبه سی ، راست و ماهور هیندی موغاملاریندا ایسه عیراق شوعبه سی نین مئلودی سی اساسیندا ایفا اولونور. آنجاق بو هئچ ده او دئمک دگیل کی راست و ماهور هیندی موغاملاری نین برداشتی عئینی دیر ، بلکه بونلارین اوخشارلیقلارینا باخمایاراق ، هر ایکی سی ده فرقلی ملودیلره مالیکدیرلر. گاهدان بعضی موغاملارین برداشتی نین اوزونه مخصوص آدی اولور. راست برداشتی « نوروز رونده » و ماهور هیندی برداشتی «سوز و گوداز» آد ایله تانینیر. موغامین برداشت/گیریش حیصه سی نین ین موسیقی آخینی زیلدن بمه دوغرو ائنمکدن عیبارتدیر. بئله کی ایفاچی بم پرده لرده برداشت/گیریش-ه اَیاق ائدرک مایه / تمل-ین ایفاسینا زمین یارادیر. بو بیر قایدا اولاراق بوتون برداشت/ گیریش ایله ایفا اولونان موغاملاردا اولدوغو کیمی ماهور هیندی ده مووجوددور.
بونو نظره آلماقلا کی کئچمیشده موغاملاریمیز برداشت / گیریش سیز ایفا اولونورموش و ها بئله بونو خاطیرلاتماقلا کی بوتون برداشت / گیریش لرین و خصوص ایله ماهور هیندی نین برداشت/گیریشی خواننده دن زیل سس طلب ائدیر ، دئمک اولار کی ماهور هیندی همیشه برداشت / گیریش سیز ایفا اولونموش و چوخ نادیر حال لاردا اونو برداشت / گیریش ایله ایفا ائتمیشلر. آنجاق حال حاضیردا آذربایجان موغنی لری بو موغامی برداشت / گیریش ایله ایفا ائدیرلر.
مایه ( Mayə = تَمَل) : ضربی موغاملاری استثنا ائتمکله دئمک اولار کی بوتون موغاملارین مایه /تمل-ی اولمالی دیر. مایه / تمل موغامین جؤوهری و اساسی دئمکدیر. اونسوز موغام ، دستگاه شکلینده ایفا اولونا بیلمز. عئین حالدا مایه / تمل منسوب اولدوغو موغامین تمثیلچی سی دیر و او موغامین بوتون خاصیت لرینی اوزونده جمعلشدیریر. ماهور هیندی نین مایه / تملی ده ماهور هیندی موغامی نین اوزللیکلرینی تمثیل ائدیر و اونا گوره ده راست موغامی نین مایه سی و اونون ایاغی ایله فرقلنیر.
عوشّاق – حسینی (Üşşaq - Hüseyni) : عوشاق شوعبه سی راست موغامی نین عکسینه اولاراق ماهور هیندی ده گئنیش شکیلده ایفا اولونور. بئله کی راست موغامیندا برداشت/گیریش و مایه / تمل-دن سونرا بلا واسیطه ایفاچی مایه / تملدن عوشاقا کئچید آلیب و عوشاق ، عوشاقین ریتمیک یئری و نهایتده حسینی نی ایفا ائدیر. آنجاق ماهور هیندی موغامیندا برداشت/گیریش و مایه / تمل ایفا اولوندوقدان سونرا بیر رَنگ چالینیر و اوندان سونرا ایفاچی بیر باشا عوشاق-ی ایفا ائتمگه باشلاییر. باشقا سوزله دئسک ؛ راست موغامیندا برداشت / گیریش ، مایه / تمل ، عوشاق ، حسینی و ها بئله تصنیف یا رنگ هامی سی بیرلیکده بیر میکرو سیلسله نی تشکیل ائدیرسه ، ماهور هیندی موغامیندا برداشت/ گیریش ، مایه / تمل و رنگ بیر میکرو سیلسله و ها بئله عوشاق ، حسینی و رنگ یا تصنیف ده آیری موستقیل بیر میکرو سیلسله دئمکدیر.
ولایتی (Vilayəti) : حسینی گوشه سی ایفا اولوندوقدان سونرا رنگ چالینمالی و یا تصنیف اوخونمالی دیر. تصنیف یا رنگ سونا چاتدیقدان سونرا دا شور عاییله سیندن اولان ولایتی شوعیه سی ایفا اولونور. بو شوعبه ده راست موغامیندا ماهور هیندی ایله قیاس اولوندوقدا گئنیش صورتده ایفا اولونور. بئله کی راستدا ولایتی دن سونرا دیلکش و کوردو شوعبه لری ده اونا علاوه اولونور ، حتی قدیم خواننده لر بورادا شورا منسوب اولان شاهناز شوعبه سینی ده اوخویارمیشلار. حال بو کی ماهور هیندی ده تکجه ولایتی ایفا اولونور. اونا گوره دیر کی ماهور هیندی راست موغامینا نیسبت ییغجام موغامدیر. ولایتی شوعبه سی ایستر راست-دا و ایستر ایسه ماهور هیندی ده مئلودی باخیمیندان شور موغامینا عایید اولان شور- شاهناز شوعبه سینه چوخ اوخشاییر. اونا گوره بونلاری ایفا ائتمکده خواننده دیقتلی اولمالی دیر ، بونلاری بیر بیر ایله قاریشدیرماسین. بوندان اونجه ایشاره اولوندوغو کیمی ولایتی شوعبه سی شور عاییله سینه منسوب اولدوغونا و ماهور هیندی ایله فرقلندیگینه گوره بو شوعبه نین ایفاسی سونا چاتدیقدان سونرا خواننده بیر داها ماهور هیندی مایه /تمل-ینه قاییتمالی و اونون مایه / تمل-ینه اَیاق ائتملی دیر. بو قایدا موغام ایفاچیلیغیندا بیر عنعنه اولاراق بوتون موغاملاردا یئرینه یئتیریلمه لی دیر.
بورادا موغامین ایفاسینی ایکی یول ایله داوام ائتدیرمک اولار. بیرینجی یول بوندان عیبارتدیر کی ولایتی دن سونرا ماهور هیندی یه ایاق ائتدیکدن سونرا خواننده موشاییعت چیلرین ایشتیراکی ایله بیر تصنیف اوخویوب یا رنگ چالیر و رنگ یا تصنیفی بیتیردیکدن سونرا شیکسته فارس شوعبه سی نی ایفا ائتمگه باشلاییر . ایکینجی یول دا ایسه خواننده ماهور- ا اَیاق ائتدیکدن سونرا موسیقی نی تار چالانا وئررک ، شیکسته فارس-ین ایلکین جومله لری یا دا آواز واسیطه سی ایله سسلندیکدن سونرا خواننده بیر باشا شیکسته فارس-ا دوشور.
شیکسته فارس (Şikəstə Fars) : راست ، ماهور هیندی و اورتا ماهور موغاملاریندا ؛ ولایتی شوعبه سی نین ایفاسی ایله کئچیجی اولاراق شور موغامینا و ها بئله شکیسته فارس شوعبه سی نین ایفاسی ایله ده سئگاه عاییله سینه کئچید آلینیر. شیکسته فارس حوزونلو احوال و روحیه داشییان شوعبه لردن دیر. بو موغام شوعبه سی ایشاره اولوندوغو کیمی سئگاه عاییله سینه عایید دیر و آذربایجان موغام ایفاچیلیغیندا چوخ گنئنیش ایفا اولونان موغاملاردان بیری سی اولموش و بیر چوخ موغاملاردا او جومله دن بوتون راست عاییله سیینه منسوب اولان : راست ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، بایاتی قاجار ، دوگاه موغاملاری ، شور ، راهاب ، میرزه حسین سئگاهی و خاریج سئگاه موغاملاریندا ایفا اولونور. آنجاق اونون دوغما یئری سئگاه عاییله سی و داها دوغروسو میرزه حسین سئگاهی دیر. بورادا شیکسته فارس ماهور هیندی نین اورتا پرده لرینده اوخونور. واختی ایله آذربایجاندا اؤز ایفالار ایله موغام هوسکارلارینی حئیران ائدن موغنی ؛ زولفو آدی گؤزلوو ماهور هیندی موغامیندا چوخ گؤزل و یانیقلی شیکسته فارس ایفالار ایله شؤهرت قازانمیشدیر. او بو شؤعبه نی بیر چوخ موغاملار دا او جومله دن راست و شور دا دا بئله مهارتله ایفا ائتمیشدیر. بو شوعبه دن سونرا عئینی احوال و روحیه نی داشییان موبَّریقه شوعبه سی شیکسته فارس-ین اَیاغی کیمی ایفا اولونور. خواننده موبریقه یه اَیاق ائدیکدن سونرا ماهور هیندی نین اورتا پرده لریندن بو موغامین زیل پرده سینه /عراق شوعبه سینه / کئچیر.
عیراق (İraq) : عیراق شوعبه سی ماهور هیندی موغامی نین یگانه زیل شوعبه سی ساییلیر. بونونلا قیاسدا راست-دا عیراق-دان سونرا راست-ین باشقا زیل شوعبه لری و گوشه لری او جومله دن پنجگاه و راک دا ایفا الونور. حال بو کی ایفاچی ماهور هیندی ده تکجه عیراق-ین ایفاسی ایله کیفایت لنیر. عیراق جوشقونلوق و مردلیک احوال و روحیه سی داشیدیغی اوچون ماهور هیندی موغامی نین خاصیتلری ایله اویغون گلیر. خواننده بو شوعبه نی ایقا ائتمگه باشلایارکن اونو آواز ایله و شاقراق زنگوله لر له باشلامالی ، سونرا ایسه سوز ایله داوام ائتدیرملی دیر. عیراق شوعبه سی باشقا موغاملاردا اولدوغو کیمی ماهور هیندی موغامیندا دا قیسا شکیلده اوخونونمالی دیر.
قرایی (Qərayi) - ماهور هیندی –یه اَیاق : عیراق شوعبه سی نین ایفاسیندان سونرا نؤوبتی شوعبه قرایی شوعبه سی دیر. بو شوعبه عراق-لا ماهور هیندی اَباغی نین آراسیندا بیر کورپو اولاراق ، موغامین زیل پرده سیندن مایه /تمل-ه ائنمک اوچون زمین یارادیر. قرایی راست موغامیندا دا عئینی رولو اویناییر. آنجاق خواننده راست-دا عیراقدان سونرا پنجگاه و راک-ی ایفا ائتدیکدن سونرا قرایی –یه دوشور. حال بو کی ماهور هیندی ده عیراقدان سونرا بیر باشا قرایی شوعبه سینه کئچیر. ایفاچی ، عنعنه یه صادیق قالاراق قرایی –دن سونرا موغامین مایه / تمل-ینه قاییتمالی دیر. موغنی قرایی-دن ماهور هیندی نین مایه سینه قاییدیب ، ماهور هیندی یه اَیاق وئررک ، بئله لیکله موغامی سونا چاتدیریر.
ماهور هیندی موغامی نین یوخاریدا اولوندوغو تحلیلیندن بئله گلیرکی ؛ ماهورکئچمیشده موغام شوعبه لری سیراسیندا اولموشسا دا ، سون عصیرلرده انکیشاف ائدرک موغام (دستگاه) اهمیتینه مالیک اولا بیلمیشدی. آنجاق حال حاضیردا دا اونون موستقیل لادی اولمامیش ، بلکه راست لادینا باغلی اولموش و راست عاییله سیندن ساییلیر. زامان بویو ماهور-ون بیر چوخ تصنیفلری ، خالق ماهنی لاری و رنگ لری یارانمیشدیر.آنجاق اونون رنگ لری گوزللیکده ، طراوتده باشقا موغاملارین رنگلریندن سئچیلیر. ماهور هیندی نین آذربایجاندا بیر چوخ مهارتلی و اوستاد ایفاچی سی اولموشدور او جومله دن خان شوشینسکی ، حاجی بابا حسینوو ، ابوالفتح علی یئو و سارا قدیمووا دیر. خان شوشینسکی بو موغامی او قدر مؤحتشم و اوستالیقلا ایفا ائتمیش کی ائله بیل بو موغام اونون سسینه بیچیلمیشدر. اونون سسینده کی جوشقونلوق و موباریزلیک روحو بو موغامین ایفاسیندا چوخ گوزل شکیلده عکس اولونوردو. ابوالفتح علی یئو بو موغامی اوستالیقلا ایفا ائتمیش. اونون ماهور هیندی ایفاسیندا بم و اورتا پرده لرده بیرچوخ اوزونه مخصوص خیردالیقلاری و نفس لری وار. سارا قدیمووا دا آذربایجان موسیقی تاریخینده نادیر قادین موغام ایفاچیلاریندان دیر کی بو موغامی گوزللیکله ایفا ائتمیشدیر. اوایقالاریندا گاهدان بو موغامی میللی شاعیریمیز میر مهدی اعتمادین بو سوزلرینه « گلدی باهارین صفاسی / عالمی توتدو ضیاسی ... » بسته لنمیش و یانلیشجا فارسجا «مرغ سحر» آدی ایله دیللره دوشموش گوزل و عئین حالدا چتین تصنیف ایله باشلامیشدی. حاجی بابا حسینوو-ون ایفاچیلیق مکتبیندن بو موغام اؤزل یئرتوتموشدور و او دؤنه – دؤنه بو موغاما موراجیعت ائتمیش و اوز اوجا و ال چاتمایان صنعتینی بو موغامدا عکس ائتدیره بیلمیشدی.
بو گون آذربایجان موغام ایفاچیلیغیندا ماهور-ون ایکی واریانتی اوخونور : ماهور هیندی و اورتا ماهور. بو آذربایجان موغام موسیقی سی نین زنگینلیگینی و گئنیشلیگینی گوسترمک له برابر بیر داها موغام صنعتی نین آذربایجان خالقینا عایید اولدوغو دئمکدیر. موغاملارین الوانلیغی ، چئشیتلیلیگی و گئنیشلیگی تکجه ماهور-ا و راست عاییله سینه مخصوص دگیل ، بلکه سئگاه عاییله سی ، شور عاییله سی ، ضربی موغام لار و قیسا موغام لاردا ، خالق ماهنی لاریندا دا بونو گورمک اولار.
قایناقلار
ماراغالی عبد القادر : کتاب ادوار : روح پرور( تورکجه الیازما) ، لیدن کیتابخاناسی ، دوکتور ثریا آغایئو- رجب دینج.
حاجی بیگلی عوزئییر(2010) : آذربایجان خالق موسیقی سی نین اساسلاری ، باکی.
زهرابوو رامیز (1388) : موغامات آذربایجان ، ترجمه مجید تیموری فر ، تبریز.
عبد المومن بن صفی الدین (1346) : رساله موسیقی بهجت الروح ، ترجمه محمد تقی مایلی ، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
[1]- شرق خالق لاری موسیقی سی نین اساسی اولان 12 موغام یا ادوار مشهوره بونلاردان عیبارتدیر : راست ، عوشّاق ، عیراق ، حیجاز ، حسینی ، بَزورگ ، نوا ، زنگوله ، بوسَلیک ، راهوی (رَهاوی) ، زیر افکند ، اصفهان. بونلاری ایلک دفعه اولاراق دونیا شوهرتی قازانمیش آذربایجان موسیقی شوناسی اورمولو صفی الدین «الادوار» آدلی اثرینده آراشدیریب و اونلاری ایضاح ائتمیشدیر.
[2] - ایشاره اولوندوغو کیمی اساس موغاملاردان تکجه هومایون و بایاتی شیراز موغام لارینی استثنا اولاراق ، راست ، شور ، چاهارگاه ، شوشتر و زابول سئگاه کیمی موغام لاردا ها بئله میرزه حسین سئگاهی ، خاریج سئگاه ، بایاتی قاجار ، دوگاه ، ماهور هیندی موغام لاریندا و کیچیک حجملی موغام لاردان تکجه راهاب و نوا موغام لاریندا برداشت/ گیریش مؤوجوددور. حال بو کی اورتا ماهور دا برداشت / گیریش ایفا اولونمور. دوگاه موغامیندا اینسترومنتال (سازی) شکیلده ایفا اولونسادا ووکال (با آواز) شکیلده برداشت/ گیریش ایفا اولونمور. و ها بئله کیچیک حجملی موغام لاردان اولان دشتی ، شاهناز و بایاتی کورد موغام لاریندا موغام مایه دن باشلاییر و برداشت / گیریش مووجود دگیل.


text:
71489
۲۶ اسفند ۱۳۹۸
کروناویروس دونیانی تهدید اتماگه دووام ادیار.
فوتبال سویرلر اینگ کوپ یورو ۲۰۲۰ فوتبال یاریشلاری نینگ گچیرلیپ گچیریلمجکدیگینی آلادا ادیار.
۲- نجی ژوئن بیلن۱۲- نجی ایول آرالیغیندا گچیریلجکدیگینی آیدیلان بو یاریشلار ایزا سویشوریلر می؟
ایتالیانینگ فوتبال فدراسیونی نینگ باشلیغی گابریل گراوینا بو یاریشلارینگ ایزا سویشوریلملیدیگینی آیتدی.
کوریره دلااسپورت قازتینه بیانات برن گراوینا بو یاریشلارینگ واغتیندا گچیریلمگی نینگ استراتژیک بیر یالنگش بولجاقدیغینی آیتدی.
یوفا شو هفته میئله باراسیندا گنگش گچیرر.
بو گنگش دن سونگرا یاریشینگ ایزا سویشوریلجکدیگینه اینانیاندیغین آیدان ایتالیانینگ فوتبال فدراسیونی نینگ باشلیغی، فوتبالچیلارینگ کوپوسی نینگ ایلالاشیق شرطنامالاری واغتی نینیگ ۳۰- نجی ژوئن ده دولجاقدیغینی آیتدی و شول واغتا چنلی لیگلرینگ قوتارماغی نینگ ضرور بولاندیغینی بیلدیردی.
گراوینا سری آ یاریشلاریندان ۱۳ هفته قالاندیغینی و شونونگ اوچین ۴۵-۶۰ گون وقت گرکدیگینی آیتدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
تۆرکیستان، تۆرکپا قوراماسی نینگ گنگهشینه یر ایه چیلیگینی ادر
تۆرک یورتلاری نینگ پارلمان آرا قوراماسی نینگ ماصلاحاتی قازاغیستان ینگ تۆرکیستان شهرینده گچیریلر
تۆرک یورتلاری نینگ پارلمان آرا قوراماسی (تۆرکپا)نینگ 10-نجی عمومی ماصلاحاتی 27-28-نجی سپتامبردا قازاغیستان ینگ گۆن اوُرتاسینداقی تۆرکیستان شهرینده گچیریلر.
قازاغیستان ینگ مجلیسی نینگ باشلیغی نورلان نغمتولین تۆرکپانینگ عمومی یازمانی آلتین بک مامایوسوف-ی قابول اتدی.
دوشوشیقدا، تۆرکیستان شهرینده گچیریلجک تۆرک پا نینگ ماصلاحاتی اۆچین بوُلیان طایارلیقلار حاقیندا گنگه شیلدی.
آذربایجان، قازاغیستان، قیرغیزیستان و تۆرکیأنینگ مجلیسلری نینگ باشلیقلاری بو ماصلاحاتا قاتناشار.
اؤزبگیستان دا بو ماصلاحاتا چاغیریلدی.
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
ویکیپدیا:دییشدیرمه سیاستی
ویکیپدیا مینلر دییشدیریجینین امگینین نتیجهسیدیر. اوْنلار هر گۆن اۆز آراشدیرما، ایطلاعات ایله باشاریقلارینا گؤره مقالهلره بیلگی آرتیریرلار. سئچیلمیش مقالهلری ده بۆتؤو ایله دییشیلمز سانماق اوْلماز، چۆنکو هر گۆن بیر یئنی ایشلدن، یئنی ایله گئچرلی مطلبلرله اوْنو یاخشیلاشدیرا بیلر.
ویکیپدیادا ایشلر تدریج ایله گؤرولور: کامل اوْلماق گرک دئییلدَییشدیر
بیر کامل و بۆتؤو مطلب بیلیکلیکه آرتیرماق چوْخ یاخشیدیر، آنجاق گرک دئییل. ایلک آددیمدا مقاله قیسا آنجاق گئچرلی مطلبلره باشلانیر، سوْنرا زمان گئچرکن چوْخلو ایشلدنلر دییشدیرمهسی ایله گلیشیب یاخشی دۇروما چاتیر. اؤنا گؤره قارالاما مقالهلر یاراتماقدان قوْرخمایین آنجاق اوْنلاری گلیشدیرمگی ده اۇنوتمایینǃ
دییشدیرمه ایله دانیشیقدَییشدیر
مقالهلری دییشدیرمهده جسور اوْلون، مخصوصا کیچیک دییشدیرمهلرده. دییشدیرمهدن قاباق، مقالهنین قاباقکی دییشدیریجیلر ایله دانیشماق گرک دئییل. هئچ کیمسه ویکیپدیانین یییهسی دئییل. بیر موشکول گؤروب اوْنو دۆزلتمگی باشارساز، اوْ ایشی گؤرون. آنجاق سیزین دییشدیرمهنیز مخالفت ایله بحث یارادان اوْلورسا، اوْندان قاباق بیر دانیشیق ایله مباجثه سالمالیسینیز. جسارت، قایتاریش، دانیشیق دؤنگهسی دییشدیرمهلری دؤیوش یاردان صفحهلرین چوْخوندا ایشلنیر.
جسارت اجماع یا دا طرفسیزلیک ایله یوْخلانیلابیلرلیک کیمی اصلی سیاستلرین ترسینه زورلاماقلا اؤز اینانجیمیزی آیریلارینا تحمیل ائتمک معناسیندا دئییل. قرار دادن آیریلارینی گؤرولموش ایش[۱] قاباغیندا قوْیماق پیس بیر ایشدیر.
کؤمک ائدین: آچیقلاییندَییشدیر
دییشدیرمهلرینیزی آچیقلاماقلا فایدالی اوْلون. بیر مقالهنین دییشدیرمهلری نه قدر گئنیش و فرقلی اوْلورسا، آچیقلاماق نیازی اوْ قدر چوخدور. دییشدیرمهنیزین نَدَنین یازماغینی اۇنوتمایین. چالیشین بوْ ایش اۆچون بیر اۇیغون دییشدیرمه قیساسی ایشلدین. بؤیوک ایله اهمیتلی دییشدیرمهلری آچیقلاماق اۆچون دییشدیرمه قیساسی اۇیغون دئییل، بۇ وضعیتده مقالهنین دانیشیق صفحهسینده ده بیر آچیقلاما یازین. دانیشیق صفحهسینین یازغیلاری داها چوخ گؤروندوگو اۆچون بۇ ایش سؤتفاهم ایله چیرپیشمالاری آزالدیب دییشدیرمه ساواشلارینی دانیشیغا ساری آپاریر.
بؤیوک دییشدیرمهلرده محتاط اوْلون: دانیشیندَییشدیر
بؤیوک دییشدیرمهلرده محتاط اوْلون: چالیشین قاباقجا بۇ موضوعدا دانیشیق سالین. بؤیوک دییشدیرمهلرده، دییشدیرمه ساواشینین قاباغینی آلماق اۆچون ان یاخشی یوْل دییشدیرمهلری مقالهنین دانیشیق صفحهسینده آیریلارلا آرادا قوْیماقدیر. بوْ ایشلر سیزین دییشدیرمهلرینیزی آیری ایشلدنلر طرفیندن قایتاریلما احتمالینی آزالدیر.
آنجاق ویکیپدیا بیر دانیشیق فوْرومو دئییلدَییشدیر
بیر مقالهنی جسارت ایله دییشدیرسز یا دا قاباقجا اوْ موضوعدا دانیشیق صفحهسینده بیر بحث آرتیرساز، ویکیپدیانین دانیشیق فوْرومو اوْلمادیغینی اۇنوتمایین. داها آرتیق ایطلاعات اۆچون معاشرت آدابینا باخین.
سیاستلرله تاپشیریقلار دییشدیرمهسیدَییشدیر
سیاستلرله تاپشیریقلار، چوْخلو ویکیپدیاچیلارین اوْنلارین اۆستونده توافق ایله اجماعا چاتدیغی قایدالاری آچیقلاییر. بۇنا گؤره اوْنلاری دییشدیرمهده داها محتاط ایله دقیق اوْلمالیسینیز. کیچیک دییشدیرمهلر، یازیلیش یانلیشلیقلاری دۆزلتمک ایله آیدینلاشدیرماق هر زمان ایله هر دییشدیریجی طرفیندن اوْلار، آنجاق بؤیوک دییشدیرمهلرده قاباقجا دانیشیق صفحهسینده آیریلارین باخیشی یوْخلانیب، عمومی اوْلاراق بیلدیریلملیدیر
دانیشیق صفحهلرین دییشدیرمهسیدَییشدیر
بۇ موضوعدا داها آرتیق ایطلاعات اۆچون باخین:


text:
آذربایجان، ارمنیستانی عدالت دیوانینا شکایت ائدهجک
لیلا عبداللهیئوا، ارمنیستانین یارغیلانماسی اوچون یاخین گونلرده اولوسلارآراسی عدالت دیوانینا مراجعت ائدهجکلرینی ایفاده ائتدی
آذربایجان خاریجی ایشلر باخانلیغی سؤزچوسو لیلا عبداللهیئوا، "هر جور عیرق آیریمچیلیغینین تصفیه ائدیلمهسینه دایر اولوسلارآراسی سؤزلشمه"نی پوزدوغو سببیله اولوسلارآراسی عدالت دیوانیندا ارمنیستانی شکایت ائدهجکلرینی ایفاده ائتدی.
عبداللهیئوا، وئردیگی یازیلی آچیقلامادا، آذربایجانین ژانویه ۲۰۲۱ده آوروپا انسان حاقلاری محکمهسینده ارمنیستان علیهینه آچدیغی شکایته علاوه اولاراق ارمنیستانین یارغیلانماسی اوچون یاخین گونلرده اولوسلارآراسی عدالت دیوانینا مراجعت ائدهجکلرینی ایفاده ائتدی.
آذربایجان تورپاقلارینین بیر قیسیمینین ارمنیستان طرفیندن یاسادیشی ایشغالینین سونا چاتماسیندان سونرا آذربایجانلیلارا قارشی آغیر انسان حاقلاری پوزونتولارینین سندلشدیریلدیگینی بیلدیرهن عبداللهیئوا، بونلارا ارمنیستانین ائتنیک منشألری سببی ایله آذربایجانلیلاری زورلا یوردلاریندان ائتمهسی، ایشگهنجه ائتمهسی، اؤلدورمهسی و پیس رفتار حادثهلرینین داخیل اولدوغونو قید ائتدی.
عبداللهیئوا، ارمنیستانین سالدیرقانلیغی نتیجهسینده ۱ میلیوندان چوخ آذربایجانلینین زورلا ائولریندن چیخاریلدیغینی، آذربایجان شهرلرینین یئر اوزوندن تامامیله سیلیندیگینی خاطیرلاتدیغی آچیقلامادا بو ایفادهلره یئر وئردی:
"(۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ده روسیا، آذربایجان و ارمنیستان دؤولت باشقانلارینین ایمضالادیغی) اوچلو بیلدیرینین آردیندان ارمنیستان، آذربایجانلیلارین ائولرینه دؤنمهسینی انگللهمک اوچون بیر زامانلار ایشغال آلتیندا توتدوغو بؤلگهلره مین دؤشهیهرک و مین خریطهلرینی وئرمهیی رد ائدرک 'هر جور عیرق آیریمچیلیغینین تصفیه ائدیلمهسینه دایر اولوسلارآراسی سؤزلشمهسینی پوزماغا داوام ائتدی. بیز، سؤزلشمهنین حؤکملرینین آغیر پوزونتوسونا باغلی اولوسلارآراسی حقوق چرچیوهسینده عدالتی تامین ائدجییک".
دیگر طرفدن، اولوسلارآراسی عدالت دیوانی، ارمنیستانین، آذربایجان علیهینه "هر جور عیرق آیریمچیلیغینین تصفیه ائدیلمهسینه دایر اولوسلارآراسی سؤزلشمهسینی" پوزونتوسو سببیله شکایت ائتدیگینی آچیقلادی.
ایلگیلیلی خبرلر
بیر آذربایجان عسگری شهید اولدو
ارمنی سلاحلی قروپلارین ائتدیگی کسکین نیشانچی آتیشی نتیجهسینده بیر عسگرین حیاتینی ایتیردیگی بیلدیریلدی
بایراموو: آذربایجان، ارمنیستانلا ایلیشکیلری نورماللاشدیرماغا حاضیردیر
جیحون بایراموو، آذربایجانین ۳۰ ایللیک ایشغالا سون قویاراق تورپاق بوتؤولویونو تامین ائتدیگینی بیلدیردی
ارمنیستان، قاراباغدا تاریخی آنیدلارین یوزده دوخسان بئشینی یوخ ائتدی
آذربایجانین مدنیت باخانی: قاراباغ یاخین گلهجکده آذربایجانین ان گؤزل بؤلگهلریندن بیرینه چئوریلهجک


text:
صراف تبریزی
شعرلرینده رضا و صراف تخلص ائدن، حاج رضا صراف تبریزی (اؤلوم: 10 اردیبهشت 1286 /17 ربیع الاول 1325) آذربایجانلی شاعیر.
یاشاییش[دَییشدیر]
حاج رضا صرّاف تبریزی، ۱۲۷۱ هیجری قمری ایلینده ، تبریزین راسته کوچه محله سینده اولان « حصار » دربندینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. « صرّاف » اون ایکی یاشیندا آتاسین الیندن وئردی . آنجاق علاجسیزلیقدان یاشاییش کئچیرتمکدن ساری آتاسی نین ایشی نین آردین دوتدوب صرّافلیغا اوز گتیردی.
دوکانی حاج سید حسین میانه لی نین تیمچه سی یانیندا قرار تاپمیشدیر. او آل وئر ه باخارکن، فارسجا و عربجه ادبیاتی اؤرگنمه یه باشلادی.
حاج رضا صراف، علمی – ادبی یغینجاقلارا قوشولوب ، ۱۲۹۱ هیجری قمری ایلیندن ( ۲۰ یاشیندان ) « صفا » آدیندا اولان ادبی انجمنی نین لاپ یاخشی عضولریندن اولدو. بۇ انجمن صراف حضرتلری نین ائویندن تشکیل تاپاردی. او هر دؤنه کن ، رحمتلیک سؤز بیلن ادیب و انجمنین آغ ساققالی « لنکرانی » جنابلاری نین محضریندن بوللو فایدالانارمیش.
صراف ، مشروطیّت فرمانی نین صادر اولماغیندان دوققوز آی سونرا ۱۳۲۵ اینجی ایل ، ربیع الاول آیی نین اون یئددی سینده ، ۴۵ یاشیندا « آسم » ناخوشلوغو اثرینده دونیادان گؤز یومدو.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
صراف آز عؤمرونده ۲۵۰۰ بیت شعر یازدی. غزللریندن ساوای، کربلا حادثه سی حاقّیندا قالارغی شعرلری واردیر. اونون شهیدلر آقاسی ایمام حسین حضرتلرینه چوخ ارداتی واریدیر. دئمک اولار اونون شعر دیوانی نین یاریسی ائله ایمام پیغمبر یولوندا یازیلیبدیر. آنجاق « صراف » سون 100- 150 ایلین ایچینده ، دؤرد بؤیوک مرثیه یازان شاعیرلردن تانینمیشدیر.
اوندان سوراکی شاعیرلر ، او جمله دن ، علیآقا واحد کیمی لر ، صراف دان تاثیر آلمیشلار. همیده اوستاد شهریار اوندان ائله تاثیرلنمیشدیر کی اونو آذربایجانین لاپ بیلیجی عالیملریندن ساییردی.
شعرلرینین اؤزللیگی[دَییشدیر]
تبریزلی حاج رضا صراف، تورکی دیلی نین ، کلاسیک اولوزلاریندان ساییلیر. رحمتلیک اوستاد شهریار دئمیشکن صراف آذربایجانین ادبی نابغه لریندندیر.
غزل ساحه سینده ، اینجه سؤزلره دوروشوق وئریب آخار دویغویا مالیک اولان صراف حضرتلری ، تورکی دیلینده ساده جه ائشیتمه لی بیلیکلر یارادیبدیر. او عاطفه و سئوگی قایناغی دیر.
شکّسیز ، صراف ائلین شیعه شاعیری اولدوقدا ایماملارا گورا یاخشی قلم ووروبدو. اونون ایمام علی (ع) ائولادینا خاص ارادتی واردیر. اونون چوخ شعرلری ایران، آذربایجان جمهورییتی،تورکیه،داغیستان و قفقاز کیمی اؤلکه لرده اولان اهل بیت عاشیقلری آراسیندا دیللر ازبری دیر.
آخیملی و ساده جه اولماق صرافین شعر دیلی نین تانیتدیران یؤندمیدیر، بیر حالدا کی چوخ تدقیقاتچی ائده بیلمه ییب صرافین دیوانیندا دَه ییشیک لیک یارادسین. اونون شعرلری افاده لی سؤزلردن و ها بئله چَتین کلمه و پیرپیرتلاشیق ادیتلردن اوزاقدیر. آنجاق سؤز صرافی ، ساده لیکده اینجه لیک یارادارکن سؤزون جوهرین چکیبدیر. دئمک اولار او بوتون شعر صنعتلرین ساده جه ایشلتمکله، آخیملی دویغویا مالیک اولاراق جور به جور سؤز ایچینده شیرینلیک و گؤزللیکلر یارادیبدیر. او گاهدان شعرلرینده هندی سبکیندن ده فایدالانیبدیر .
شعرلریندین[دَییشدیر]
وصل
من ترک شراب لب يار ائيلديم اولدي
زهر غم هجريله مدار ائيلديم اولدي
اي شيخ بهشتي دئمه ترک ائيلييه ن اولماز
من ترک سر کوي نگار ائيله ديم اولدي
اؤز جانيني ترک ائيلييه ن اولماز من اؤزومدن
روحوم کيمي جاناني کنار ائيلديم اولدي
ممکن دگي بير محنته مين جان دؤزه اما
من جانيمي مين درده دچار ائيلديم اولدي
دانسته و فهميده خط و خاله وورولدوم
اؤز اؤز گونومو تيره و تار ائيلديم اولدي
هئچ کيمسه اؤزون خار و ذليل ايسته مز اما
من اؤز اؤزومو دهرده خار ائيلديم اولدي
عرفان نظربازي و رندي و ظريفي
عالمده خلاصه نکي وار ائيلديم اولدي
صرافه دئديم حکمتيلن يوخ وار اولانماز
گولدي دئدي باخ گؤر يوخي وار ائيلديم اولدي


text:
۱۹۹۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۹ دسامبر - آرکئولوژلار گۆنئی آفریقادا یاشی اۆچ میلیون ایلدن چوْخ اوْلان ایلک (بۆتؤو) اینسان ایسکلتینین تاپیلدیغینی بیلدیریبلر.
- ۴ سپتامبر - «گوگل» شیرکتینین اساسی قویولور.
- ۲۹ اوْکتوبر - آذربایجان، قزاقیستان، تورکیه، اؤزبکیستان و گورجوستان رئیسجومهورلاری باکی-تیفلیس-جیهان اساس نفت خطی حاقیندا آنکارا بیاننامهسینی ایمضالادیلار.
- ۲۸ اوْکتوبر - ایکینجی دفعه آذربایجان جومهوریتینین رئیسجومهورو سئچیلن حیدر علییوین آند ایچمه مراسیمی کئچیریلدی.
- ۲۴ سپتامبر - فرانسهنین لیون شهرینده دونیادا ایلک دفعه اینسان قولونون کؤچورولمهسی اۆچون جراحی عملیات یئرینه یئتیریلمیشدیر.
- ۲۲ فوریه - آذربایجان جومهوریتی جومهورباشقانی «اینسان و وطنداش حۆقۇقلاری و آزادلیقلارینین تأمین ائدیلمهسی ساحهسینده تدبیرلر حاقّیندا» فرمان ایمضالادی.
- ۲۱ فوریه - آذربایجان جومهوریتی ایله ایران ایسلامی جومهوریتی آراسیندا حۆقۇقی یاردیم حاقّیندا سازیش ایمضالاندی.
- ۱۸ سپتامبر - دومن آدلارینین و آیپی-عونوانلارین ایداره اولونماسی اۆچون، آیکان شیرکتی تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۱۶ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و بؤيوک بریتانيا عراقدا "صحرا تۆلکوسو" آدلی حربی عملیات کئچیرهرک اؤلکهنین بعضی حربی مکانلارین هاوادان بوْمبالامیشلار.
- ۱۴ مارس - ایراندا ۶/۹ ریشتر گۆجونده یئر تیترهدی.
- ۱۳ آوریل - پ.ک.کنین ایکی نۆمرهلی آدامی شمدین ساکیک ایله قارداشی عارف ساکیک٬ تۆرکیهنین اؤزل گۆجلرینین عملیاتی ایله یاخالانیب تۆرکیهیه گتیریلدی.
- ۱۲ نوْوامبر - پ.ک.ک. باشچیسی عبدالله اؤجالان روم آیروْپورتوندا تۇتوقلاندی.
- ۱۰ آوریل - قۇزئی ایرلندده ۲۹ ایللیک ساواشی بیتیرن آندلاشما ایمضالاندی.
- ۱ نوْوامبر - اۇروپا اینسان حاقلاری محکمهسی تاسیس ائدیلمیشدیر.
- ۱ مارس - تایتانیک دۆنیادا ۱ میلیارد دوْلار اۆستو قازانان ایلک فیلم اوْلدو.


text:
بیت
بیت، بیلگیسایار دار و ائلکترونیک سیستملرینده، دیجیتال رقملری گؤسترمک و ساخلاماق اۆچون بیر بللک پارچاسیدیر.دیجیتال سیستملرده سایؽلاری گؤسترمک اۆچون ایکیلیک سیستمی ایشلنیر.بو سیستمده سایؽلار ۰لار و ۱لر ایله گؤستریلیر . هر رقمی (هر ۰ یا هر ۱) بیر بیت آدلانیر. یانی ایکیلی سیستمی بیلگیسایار و ائلئکترونیک سیستمینده قوللانیرکن هر رقم (۰ یا ۱) بیر بیت آدلانیر.
هر بایت ۸ بیتدن تشکیل اولور. چوخلو بیلگیسایار سیستملرینده ۸ بیت بیر بایتدیر. بیر بایتین یاریسی (دؤرد بیت) نیبل آدلانیر..
۱ بیت = ۱ درجه (۰ و یا ۱ )
۱ بایت = ۸ بیت


text:
ایشلدن حاقلاری
ایشلدن حاقلاری ژورنالی
- ۳۱ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۰۴:۲۰ E THP دانیشیق چالیشمالار، E THP-ین قروپ عۆضولوگونو خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن، اوْتوماتیک دوْلانان، مدیر رابط کاربری، دولان، قایتاریجی و ایدارهچی-دن خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن، اوْتوماتیک دوْلانان، مدیر رابط کاربری، دولان، قایتاریجی، ایدارهچی و ترنزویکی کؤچورن-ه دَییشدیردی
- ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۵:۱۶ E THP دانیشیق چالیشمالار، E THP-ین قروپ عۆضولوگونو اوْتوماتیک دوْلانان، دولان، قایتاریجی، ایدارهچی و ترنزویکی کؤچورن-دن اوْتوماتیک دوْلانان، دولان، قایتاریجی، ایدارهچی، ترنزویکی کؤچورن و خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن-ه دَییشدیردی
- ۱۰ نوْوامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۱ E THP دانیشیق چالیشمالار، E THP-ین قروپ عۆضولوگونو ایدارهچی-دن ایدارهچی، ترنزویکی کؤچورن، اوْتوماتیک دوْلانان، دولان و قایتاریجی-ه دَییشدیردی