text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
فارست ویتاکر (اینگیلیسجه: Forest Whitaker) آمریکالی موغنی, فیلم یؤنئتمنی, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۵ ژولای ۱۹۶۱ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. اؤز تحصیلینی کالیفورنیادهکی پولیتکنیک ایالتی بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1982–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Forest Whitaker»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده فارست ویتاکر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


c: text/html

text:
والیبال: تۆرکیه 1- ایتالیا 3
تۆرکیه اؤنگۆمیزدأکی گۆنلرده آمریکا، آرژانتین و روسیانینگ میللی والیبال توُپارلاری بیلن ده یاریشار
المپیک یاریشلاریندا تۆرکیأنینگ میللی والیبال توُپاری ایتالیا بیلن یاریشدی.
ایلکینجی ستده 25-22 نتیجه سی بیلن اوتدوران تۆرک والیبالچیلار ایکینجی ستده 25-23 حاسابی بیلن اوتدی.
اۆچۆنجی و دؤردۆنجی ستلرده 25-20 و 24-15 حاسابی بیلن ینگیلن تۆرک والیبالچی قیزلار 3-1 حاسابی بیلن ینگیلدی.
تۆرکیه اؤنگۆمیزدأکی گۆنلرده آمریکا، آرژانتین و روسیانینگ میللی والیبال توُپارلاری بیلن ده یاریشار.
دِگیشلی حابارلار
امباپه زیدان دان گچدی
23 یاشینداقی فوتبالچی شو واغتا چنلی ایکی سانی بۆتین دۆنیأ فوتبال یاریشیندا اوُینادی و 7 گل اوردی
قطر ۲۰۲۲: آلمانیا 1- اسپانیا 1
بو گروهدا اسپانیا 4 بال، ژاپن 3 بال، کاستاریکا 3 بال و آلمانیا بیر بالا ایه

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"جمهورییت ، دموکراسی ، ویلایت مطلقۀ فقیه" بیربیرینۀ ضید اوُلان مفهوم- آذرخش
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 14 دی 1393 13:40
ویلایت فقیه رژیمی نین 36 ایللیک اعمالینا قیسا باخیش
ایران آدلانان ممالیک محروُسۀ سیندۀ حاکیم اوُلان بو گوُنکو ویلایت فقیۀ رژیمی نین أساس ریشۀ سین، گئرئک صفویلیگ منشۀ لی شیعۀ گرلیکدۀ آراشدیرماق . بورژیمی نین یارادیلماسیندا چئشیدلی تاریخی ، سیاسی ، ایقتصادی ، دینی ؤ خاریجی عامیللرین روُلون آراشدیرماق اوُلار.
ألبتۀ کی بوآراشدیرمانی بیرمقالۀ یازماقلا یوُخ ، بئلکۀ بئلۀ بیرتاریخی بلانین نئدنلرین آچیب آچیغلییب گوُسترمئگ اوُچون. تاریخ فاکتلارینا ایستیناد اتمئک شرطی ایلۀ آردیجیل تحلیلر چئرچیوۀ سیندۀ ؤ اطرافلی شئکیلدۀ یازماق لازیم دیر،اوُدا بو قیسا مقالۀ نین عهدۀ سیندن خاریجدیر.
بوُنونلا بئلۀ بیرنئچۀ حقیقت لرۀ ایشارلراتمئگی دوُشونرئک ، ایراندا یارادیلمیش ایسلام رژیمی نین تاریخی ، دینی ، ایجتیماعی ؤ سیاسی سببلرین گوُسترمئگی نین ضرورتین درک ائدرئک ، ایلک باشدا عرب هجوملارینا ایشارۀ اتمئک لازیم دیر. بو نتیجۀ سیندۀ مین ایللر بوُیونجا کوُک سالمیش چئشیدلی مدنییت لرؤحشی عرب لرین وسیلۀ سی ایلۀ داغیدیلیب آرادان قالدیریلیر ؤ اوُنون یئرینۀ یاد ائللی مهاجیم ، صحرا طایفالارینین عادت عنعنۀ لری قیلینج گوُجو ؤ آلله أکبر شعاری ایلۀ مغلوب اوُلموش خالقلارا تحمیل اوُلونور. عمرعرب ایسلام قوُشونلارینین سرکردۀ سی فیتوا وئریب دئیر: (تکجۀ قوُران کیتابین اوُخوماق لازیم دیر، باشقا کیتابلار کافرلرین دیر ؤ اوُدا یاندیریلمالی دیر! ) دئییۀ ایلۀ مین ایللیک لرۀ عاید اوُلان شرق مدنییتی ، کیتابخانلار ، علم اوُجاغلارینا اوُد وورولوب ، یاندیریلیب ، محو اوُلوندوقدان سوُنرا ، اوُنون یئرینۀ صحرا عادت عنعنۀ لرین یئرلی خالقلارا قیلیج گوُجو ایلۀ تحمیل اتدیرلر ، یارادیلمیش بوُیوک فاجیعۀ گئت کئدۀ توُپلوملار آراسیندا سارسیدیجی ایجتیماعی ، فرهنگی فلاکت لرۀ دۀ یوُل آچیر.
بو گئدیشات داوام ائدرکن ، سوُنرالاردا اوُزاق ، یاخین بوُلگۀ لردۀ ایسلامی قبول اتمیش ؤ موسلمان اوُلموش فرصت طلب جهانگیرلرایسلام بایراغی آلتیندا آردیجیل اوُلاراق ، آمانسیزجاسینا داغیدیجی هجوملارا باشلییب نتیجۀ دۀ ، شئهرلرین ، بینالارین ، سو ؤ سوُوارما کانللاری نین داغیدیلماسی ، زیراعتین ، أل صنعت لرینین " مانیفاکتورصنعتینین" داغیدیلیب ، یوُخ ائدیلمۀ سی، یئرلی خالقلارین مین ایللیکلردن قالمیش زنگین کوُلتورو، آنا دیللری دائمن عرب ایسلام سرکردۀ لری ؤ یا باشقا لارینین هجوم لارینا معروض قالیرلار.
آردیجیل ؤیا فاصیلۀ لرلۀ باش وئرن هجوملار نتنیجۀ سیندۀ توُپلوملار آراسیندا قوُرخو ، وحشت ، یوُرد یوُوالاریندان قاچماق ، خصوصی ایلۀ قادینلارین ، قیزلارین أسیر اوُلوب قول بازارلاریندا ساتیلماسی قوُرخوسو ، عائلۀ لرین داغیلماسی صنعتکارلارین دیدرگین دوُشمۀ لری ؤ سوُنوندا همان قوُرخولار ؤ زوُراکیلیقلار نئدنیلۀ اینسانلار چارۀ سیزقالیب ، مهاجیم لرین ؤ یا موسلمان اوُلموش مقام پرست شاهلارین ، سلطانلارین قددار جاسینا أمرینۀ حوُکملرینۀ تابع اوُلماق ؤ کوُلۀ لیگی قبول ائدیب اوُنا باش أئیمئک اوُلور. بوقیسا شرحی نظرۀ آلاراق، 15 ینجی یوُزایللکدۀ صفوی شیعۀ دوُولتی قانلا ، قیرقینلا یاراندیغی چاغدا آوروُپا اوُلکۀ لریندۀ دین لۀ دموکراسی طرفدارلاری آراسیندا شیددتلی ؤ بعضن قانلی توُققوشما لارجریان ائدیردی کی نتیجۀ دۀ 17 ینجی عصردن دموکراسی آددیم ـ آددیم غلبۀ چالماقا باشلییر.
آوروپادا دموکراسی نین أساسی قوُیولدوقو گوُندن ، گئت گئدۀ اوُنون دالغالاری دوُنیانین چئشیدلی اوُلکۀ لرینۀ دۀ یاییلماقا باشلادی "آبرهام لینکلن دئمیشدیر : دموکراسی یعنی خالقین حاکیمییتی ، خالقین وسیلۀ سی ایلۀ ، خالق اوُچون " آنجاق شرق عالمیندۀ کیمسۀ دموکراسی کلمۀ سینین معناسیندا بیلمیردیلر، اوُلکۀ لر فردی دیکتاتورلوق مئتودلاری ایلۀ ایدارۀ اوُلونوردو ، فئودال سیستم لردۀ حتی شاهلار، حوکمدارلار اوُزلری دۀ گئری قالمیش عنصرلرایدیلر ، بوناگوُردۀ گئریدۀ قالمیش توُپلوملاردا اینسانلارین چوُخونلوقو ساوادسیز اوُلدوقونا گوُرۀ نۀ اینکی دموکراسی نین معناسین بیلمیردیلر، حتی اوُنو دینۀ قارشی بیلیب ، تکجۀ کافرلرۀ عاید اوُلان کلمۀ سانیردیلار.
سوُنرالاردا باش وئرن گئلیشمۀ لر نتیجۀ سیندۀ دموکراسی نین معناسین درک ائدن قاباجیل شخصلرین ظاهیر اوُلمالاری ؤ اوُنلارین تلاش لاری سایۀ سیندۀ آزادلیق ؤ عدالت طلب اتمئک ایستگی یوُلوندا مجادیلۀ لر باشلانیر ؤ آددیم ـ آددیم اوُز یوُلون آچماقلا ایرۀ لی گئدیر ، بعضی اوُلکۀ لردۀ نیسبی آزادلیقلارین یارانماسی ایلۀ ، همان جامعۀ لرین آیریلماز پارچاسینا چئوریلیر ؤ توُپلومون سیاسی ، ایقتصادی ، فرهنگی ، دینی ایستکلرینۀ بیرحددۀ قئدرموثبت جاواب وئرسۀ دۀ ، آنجاق زامان، زامان حاکیم طبقۀ ؤ فئودال لار ؤ دین باچیلارینین مخالیفتی ایلۀ اؤزلئشمئکدۀ اوُلور .
دموکرسی نین أن اوُنئملی شرط لریندن بیری جامعه دۀ ، یاشییان اینسانلارین دوُشونجۀ سینۀ ، عقیدۀ لرینۀ حوُرمت قویماقلا، اوُنو یوُکسئک دئیرلئندیرمئک ؤ توُپلومون آزادلیغین ، أمن آمانلیغین قوُروماقدان عیبارت دیر. بوأساس مسئلۀ نی رهبرتوُتاراق، دموکراسی ؤ اوُنا دایالی قایدا قانونلار، ؤدوُولت قوُرولوشو سیستم لری ایللر کئچدیکجۀ کوُک سالیب ، اینکیشاف تاپماقا باشلییر ؤ بیرچوُخ اوُلکۀ لرین آنا یاسالاریندا دموُکراسی قایدالاری قئید اوُلونسادا ، دوُزگون اجراء اوُلونمور.
اوُرتا دوُغو ؤشرق اوُلکۀ لرینۀ گئلدیکدۀ ، اوُزللیکلۀ توپلوم ایچیندۀ عصربوُیو کوُک سالمیش ؤ اوُنون درین قات لاریندا رسوخ اتمیش ایسلام دینی قایدالاری، اینسانلاری بو نعمت دن محروم اتمئگۀ داوام وئریلمیشدیر.
ایران کیمی فئودال سیستمی اوُلان ؤ گئریدۀ ساخلانمیش اوُلکۀ دۀ ، حاکیملرین ، دین رهبرلرینین فیتوالاری باشدا اوُلماقلا ، توُپلوم موُللالارین جیناغیندا أسیراوُلوب ، چیرپینماقدا قالمیشدی . بواوُلکۀ دۀ چئشیدلی خالقلار فئوداللارین ، شاهلارین ، حوُکمدارین اوُمُتی ؤ کوُلۀ سی اوُلاراق ، دوُنیانین گئلیشمۀ لریندن خبرسیز ساخلانیب ، حتی آزادلیق کلمۀ سین دیلۀ گئتیرمئگی دۀ گوناه سانیب، تکجۀ شریعتمدارلارین دینی فیتوالاریندان ایطاعت اتمئک مجبورییتیندۀ قالمیشدیلار. آیدین دیرتوُپلومون ساوادسیزلیغی ، خرافات حوُکم سوُردویو بیر اوُلکۀ دۀ ، شرایط یاد ائللی ایستعمار چیلارین مئیدنینا چئوریلر.
بونا دا شاهیدیک کی ایران ممالیک محروسۀ سیندۀ مشروطۀ اینقلابی ؤآردیجیل آزادلیق قیاملارینین مغلوبییتۀ اوُغراماسی، هم روس ، اینگیلیس ایستعماری ؤ همدۀ شیعۀ موُللالارین مشروطییۀ قارشی فیتوالاری ؤ یاراددیقلاری تخریباتلارنتیجۀ سیندۀ آغیر مغلوبییت لرۀ اوُغرادی . بوگوُنکو چاغیمیزا گئلدیکدۀ ، ایران دئیلن اوُلکۀ دۀ تام معناسینا اوُیغون اوُلان بیر ماکیاویلیست مئتودلاری ایلۀ ایدارۀ اوُلونان ویلایت فقیه رژیمی حوُکم سوُرمئکدۀ ؤ قان توُکمئکدۀ دیر.
بوناگوُرۀ دۀ بو رژیمین آدی جمهوری اوُلسادا ، آنجاق ( ویلایت فقیهین ، جمهورییت ؤ دموکراسی ایلۀ) هئچ بیراوُیغونلوقو یوُخدور ؤ اوُلادا بیلمز. دموکراسی جمهورییتین آیریلماز پارچاسی دیر. جمهورییت ؤ دموکراسی حاکیم اوُلان سیستم لردۀ اینسانلارین تک بۀ تکی نین عقیدۀ سینۀ ، رأیینۀ کیملیگینۀ حوُرمت قوُیولماقلا ، اوُلکۀ باشچیلیغینا سئچیلمیش فرد میللتین ایرادۀ سینۀ تابع اوُلماقلا اوُلکۀ نی رهبرلیگ ، نئجۀ کی آوروپا ؤ بعضی آسیا اوُلکۀ لریندۀ بئلۀ دیر .
ایران کیمی چئشیدلی میللت لر یاشییان اوُلکۀ دۀ ، مشروطۀ چاغیدان باشلییاراق ، راسیست حاکیمییت لۀ حاقلاری تاپدالانمیش میللت لر آراسیندا هئر زاماندا گئرگینلیکلر ؤ ضیدییت اوُلوب ؤداوام اتمئکدۀ دیر. بوضیدییت لرۀ سوُن قوُیماقین یوُلو میللت لرین راسیست مرکز رژیمدن آیریلماسی ؤ هئر میللت اوُز باشی نین چارۀ سینۀ باخماقدان باشقا یوُلو یوُخدور.
بوگوُنکوویلایت فقیه رژیمی سوُزون دوُزگون معناسیندا ، قیرخ لوُتولار قوُرقوسو دور. خامنه ای نین چئورۀ سیندۀ توُپلانان لار، جامعۀ نین أن شروراوُغرولار، جانیلر ، قاچاقچیلاری ؤ ألی سیلاحلی قاتیللری ؤ فاسید عنصرلردیرلر . آیدیندیرکی بئلۀ قارانلیق ، فوناتیک فیکیرلی عنصرلرلۀ عدالت دن، دموکراسی قانونلاردان ، اینسان حاقلاریندان دانیشماق ، باغیشلانمییان أن بوُیوک گوُناهلاردان ساییلار. چوُنکی بو سوُزلر ایسلام دیسپوتیزمیندۀ حوُکم سوُرن عنصرلراوُچون جام زئهردن قات قات تهلیکۀ لی دیر.
یئری گئلمیشکن ، رژیمین قوندارما آنا یاساسی نین ایلک باشلانغیج شرحی نین ایکینجی اصلیندۀ ، جمهورییت آدی آلتیندا تام گئریجی ، الدادیجی کلمۀ لر ؤ بیرسیرا فوُناتیک دینی شرح لردن سوُنرا ، بعضی ایچی بوُش ؤ بوگوُنۀ قئدر هئچ ایجراء اوُلونمییان وعدۀ لردۀ یئرآلمیشدیر.
دینی دیسپوت دوُشونجۀ لرأساسیندا یازیلمیش بو کلمۀ لردن نمونۀ اوُلاراق (آنا یاسانین ) ایکینجی مادۀ سی هئرشئیی آچیق آیدن گوُسترمئکدۀ دیر. آشاغیدا یازیلمیش اوُرتا چاغلارا عاید اوُلان سوُزلر "جمهورییت ، دموکراسی ، اینسان حاقلاری " ایلۀ نۀ اینکی هئچ بیر اوُیغونلوقو یوُخدور ، حتی یاشادیغیمیزعصردۀ چاغداش دوُنیادا ، اینسانلارین دوُشونجۀ لری ؤ ایستک لری ایلۀ تام ضیددییت دۀ اوُلان اوُیدورمالاردیر . ایکینجی اصلی اوُخویوروق :
اصل دوم - جمهوری اسلامی ، نظامی است برپایه ایمان به :
1. خدای یکتا (لااله الاالله) و اختصاص حاکمیت و تشریع به او و لزوم تسلیم در برابر امر او.
2. وحی الهی و نقش بنیادی آن در بیان قوانین .
3. معاد و نقش سازنده آن در سیر تکاملی انسان به سوی خدا.
4. عدل خدا در خلقت و تشریع .
5. امامت و رهبری مستمر و نقش اساسی آن در تداوم انقلاب اسلام .
6. کرامت و ارزش والای انسان و آزادی توام با مسوولیت او دربرابر خدا که از راه :
الف - اجتهاد مستمر فقهای جامع الشرایط براساس کتاب و سنت معصومین سلام الله علیهم اجمعین.
ب - استفاده از علوم و فنون و تجارب پیشرفته بشری و تلاش در پیشبرد آنها.
ج - نفی هرگونه ستمگری و ستمکشی و سلطه گری و سلطه پذیری ،قسط و عدل و استقلال سیاسی و اقتصادی و
اجتماعی و فرهنگی و همبستگی ملی را تأمین می کند.
سیتادین سوُنو
گوُروندویوکیمی بو یاسانین باشلانغیجیندا قئید اوُلونموش مضمونلار اوُرتا عصرلرۀ عاید اوُلان تام گئریجی ، فوناتیک کلمۀ لر دیر ، عین حالدا توُپلومون سادۀ لیگیندن سوء ایستیفادۀ ائدیب اوُنلاری آلدادماق اوُچوُن، بعضی ایچی بوُش کلمۀ لر ؤعمل اوُلونمییان مادۀ لرلۀ اوُنو بئزۀ میشدیرلر. یوُخاریدا یازیلان شرحین داوامی اوُلاراق آشاغیدا قئید اوُلونموش مادۀ لرایسۀ ، تکجۀ میللتی آلدادماق ؤ دوُنیا اوُزریندۀ رژیم اوَچون مشروعییت قازانماق هدفی ایلۀ یازیلمیشدیر.
آنجاق بوگوُنۀ قئدر 36 ایل رژیمین قانلی بلالی عوُمروندن کئچسۀ دۀ ، اوُ مادۀ لرین هئچ بیری عمل اوُلونمادان ، یازیلدیغی کیمی کاغیزاوُزریندۀ قالماقدا دیر.
تأسوف لراوُلسون کی هئلۀ دۀ بیرچوُخلاری وارکی ایللردن سوُنرا همان قوُندارما مادۀ لرین ایجراء اوُلونماسینا اوُمید باغلییب ؤ اوُنون ایجراء اوُلونماسین طلب ائدیرلر! بیرحالداکی بیزگوُروروک ، بو مادۀ لرین ایجراء اوُلونماسین طلب ائدن مدنی اینسانلار، آردیجیل اوُلاراق وحشی جئسینۀ هجوملارا معروض قالیب ، توُتوُقلانیب، زیندانلاردا ایشکنجۀ اوُلوب ، اوُزون ایللر بوُیو حبس جزاسینا ؤ یا اعداما محکوم اوُلماقدا دیرلار، ویلایت فقیه رژیمینۀ قارشی دوُران هئرکیمسۀ اوُلور اوُلسون ، توُرک ، فارس ، کوُرد ، تورکمن ، بلوچ ، عرب ، لرُ ؤ سایرۀ لرین یئری زیندان ؤ اعدامدان باشقا بیرشئی دئییر. اوُرنک اوُلاراق :
ایللر قاباق توُرک میللتینۀ چیرکینجۀ سینۀ اهانت ائدن " ایران گاذتی نین " کاریکاتورماجراسی بابک قالاسی قوُرولتایی حادیثۀ سیندن باشلییاراق ، بیرچوُخ غیرتلی آذربایجان توُرکلری ایلۀ بیرلیکدۀ ، سعید متین پورلار، عبباس لیسانی لر، حسن دئمیرچی لر ، ؤ اوُرمو گوُلونون رژیم طرفیندن عمدن قوُرودوُلماسینا دائیر اعتراض ائدنلرین توُتوقلانما لاری، ایشکنجۀ اوُلمالاری، اوُجوملۀ دن 5 نفر یئنی گاموح تشکیلاتینین رهبر لرینین تکجۀ 15 ینجی مادۀ دۀ قئید اوُلونموش توُرک میللتینین اوُز آنا دیلندۀ درس اوُخوماسین طلب اتمئک جوُرمو ایلۀ توُتوقلانیب ، رژیمین اوُز قانونلارینا ضید اوُلاراق، 45 ایل حبس جزاسینا محکوم اوُلمالاری ؤ یوُزلرلۀ آذربایجانلی میللی ، مدنی فعالارین بوُش بهانۀ لرلۀ آردی آردینا توُتوُلوب حبس خانالاردا ایشکجۀ لرۀ معروض قالمالاری ؤ اوُستۀ لیک کا گه به مئتودو ایلۀ میللی ، مدنی فعاللاری مختلیف تاکتیکلرلۀ یوُخ اتمئک اوُچون ، هئرگوُن یئنی ـ یئنی کامیون حادیثۀ لری یارادماقلا ، اوُنلاری قتل ائدیرلر. بووحشی گرلیکلر هئر کئسین گوُزلری اوُنوندۀ دیر.
سوُزون اصلی ، اساسی بودورکی ایسلام ناب محمدی رژیمی نین آنا یاساسی ایلک گوُندن تا مامیلۀ بیرآلدادیجی اوُیون ؤ حیلۀ گرلیکدن باشقا بیرشئی دئییردی. بو رژیم حاققا عدالتۀ باش ائیمز، میللت لرین طبیعی ایستک لرینۀ موثبت یاناشماز، اینسانلیقا ، عدالتۀ باش أئیدیگی زامان ، رژیمین اوُلوُمو دئمئکدیر، چوُنکی ویلایت فقیه قوروسونون نۀ ذاتیندا نۀ دۀ ماهییتیندۀ عدالت یوُخدور. بوقان توُکنلرین جیناغیندان خیلاص اوُلماقین بیرتک یولو وار، ایران زیندانیندا أسارتدۀ یاشییان میللت لرین بیرلیگی ؤ بیرگۀ قیاملاری ایلۀ بوفیتنۀ کار شئیطانلیق قورقوسون داغیدیب ، آرادان قالدیریماق لازیم دیر . آردینجا أسیراوُلموش هئرمیللت اوُز سرنوشتینۀ حاکیم اوُلا بیلر. مادۀ لر: 13ـ 15 ـ 19 ـ 20 ـ 22 ـ 23 ـ 24 ـ 25 ـ 26 ـ 27 ـ 30 ـ 32 ـ 37 ـ 38 ـ 39 ـ 48 ـ 50 ـ أگر بو مادۀ لرایجراء اوُلونورسا ! هئر بیرینین ایجراء اوُلونماسی ، رژیمینین اوُلومو ؤ یوُخ اوُلماسی دئمئک دیر . اوُستۀ لیک ولی فقیهین چئورۀ سین بوُروموش رنگارنگ اوُغرولار، عرب ترورچو مافیا گروپلاری ؤ اوُنلارلا بیرلیکدۀ ، راسیست فارس قاچاقچی آیت الله لارؤمین جوُر فساد لارا ، تجاوزلارا آلودۀ اوُلوب ، بیرگئجۀ دۀ میلیاردراوُلموش سردار،سرلشگر پاسداراوُلموش سپاه باشچیلاری ، بسیجین اوُغرولاری ، قاچاقچیلاری، بازارمافیا تاجیرلری، حزب الله باشچیلاری ، بو رژیمین وار اوُلدوقیندان ایستفادۀ ائدیب میلیاردلاردوُلار غارت ائدنلرین اوُلومو دئمئک دیر، بودا میللت لرین بیر آراییا گئلیب ، بیرلئشمۀ لری ؤ بیرگۀ قیامینا باغلی دیر.
نتیجۀ : بو رژیمین آرخاسیندا دورانلار:
ایران دئیلن اوُلکۀ ، 36 ایل مودتیندۀ رحمسیزجئسینۀ ، حسابسیز، کیتابسیز داخیلی ؤ خاریجی غارتگرلرین وسیلۀ سی ایلۀ ، غارت اوُلونسادا ، هئلۀ دۀ بوُیوک ؤ توُکنمز ، میثیل سیز طبیعی قایناغلاری ؤ ثروت لری اوُلان اوُلکۀ دیر. بوگوُن بوُیوک مقیاسیندا نارکوُتیک ؤ سیلاح قاچاقچی مافیالاری . بیرگئجۀ دۀ یوزلرجۀ میلیارد دوُلاری غارت ائدن ایران بازارینین اوُختاپوس مافیالاری ، رژیمین وارلیغیندان سوء ایستیفادۀ ائدن جوُربۀ جوُر اوُغرولار،سردار سپاهلار ، بسیج ، اطلاعات باشچیلاری ، ایسلامچی ترور گروپلار، داخیلدۀ ؤ خاریجدۀ اوُلان فارس راسیست محافیلی ، پان ایرانیست لر، کئچمیش پهلویلر رژیمینۀ منصوب اوُلان ، آنجاق مقاملارین ألدن وئرمیش شاهچیلار، رژیمین خاریجدۀ یاراددیغی لابی لری ، روسیۀ ، چین ، شمالی کرُۀ ؤ سایرۀ لر اوُز منافع لرینۀ گوُرۀ بو رژیمین آرخاسیندا دیرلار.
رژیمین بوگونکو دوُرومو : ایران آدلانان اوُلکۀ سیاسی ، ایجتیماعی ، مدنی ؤ دینی باخیمدان داها 36 ایل بوندان قاباقکی اوُلکۀ ؤ میللت لردئییرلر. أگر بیرزامان خمیئنی دین ، مذهب سیلاحینا دایاناراق ، اینسانلاری آلدادا بیلمیشدیرسۀ ! آنجاق بواوُزون پروسئسدۀ ایراندا حاکیم اوُلان ایسلام رژیمی اوُز جینایتکار عمللری ، یالانلاری ، حیلۀ گرلیکلری ؤآیت الله ( آقازادۀ لرینین ؟ ) داواملی اوُغورلوقلاری اوُلکۀ نی فلاکتۀ سوُروکلۀ میشدیر، آنجاق محروم ؤ زحمتکش طبقۀ نین یئنی نئسلی نین اوُیانیشی نتیجۀ سیندۀ ، عصرلر بوُیو موُللالار وسیلۀ سی ایلۀ تبلیغ اوُلونموش ایسلام دینی ؤ اوُنون چئشیدلی مذهب لرینین اوُزرینۀ چئکیلمیش قارنلیق اوُرتو موللالارین اوُز چیرکین عمللری ، اوُغورلوقلاری ایلۀ اوُستون آچیلدی ؤ اوُرتونون آلتیندا گیزلئدیلمیش فسادلار، یالانلار نۀ یاخشی کی موُللالارین اوُز چیرکین عمللری ؤ جینایت لری ایلۀ آردی آردینا اوُزۀ چیخمیشدیر.
بوکوُن دوُنیانین شعورلو میللت لری ایسلامین حقیقی چهرۀ سین آچیق ، آیدین گوُرمئکدۀ دیرلر ، حتی ساغلام ؤ سادۀ موسلمان اوُلان اینسانلاریندا اینانجلارینا بوُیوک ضربۀ دئیمیشدیر ، چوُنکی ایسلام دینی نین گزلۀ دیلمیش چهرۀ سینین نۀ اوُلدوقون ایراندا حاکیم اوُلان شیعۀ رژیمی ؤ افغانستاندا سُنی طالبانلار ، ألقاعدۀ ترورچو لاری ، أخوان ألمسلمین ، حزّب الله لبنان ، حماس، داعش ، بوکوحرام جینایت کارلاری، ؤ باشقا رحمسیز، تجاوزکار، فوناتیک موُسلمان گروپلاری اوُز عمللری ؤ جینایت لری ایلۀ گوستردیلر ؤ میللت لر اوُنو تجروبۀ اتدیلر. دئمئک ایسلام دینی، ایسلامین اوُز ألی ؤ عملی ایلۀ رسوای اوُلماقلا ، حئیثییت سیز بیردینۀ چئوریلمیشدیر . هئرحالدا بورژیم دئوریلمئگۀ محکوم دور، بونوتاریخ حوُکم ، آنجاق اوُنون زامانین میللت لر اوُز گوُجونۀ دایاناراق معیین ائدۀ جئک هاچان ؟ هانسی تاکتیک لۀ ؟ اوُنودا زامان گوُسترۀ جئکدیر. آذرخش ـ 1 / 1 / 2015


text:
قاراداغین سئویملی اوغلو، شاعیر اوغلو، شعیرینین بزهیینی داغلارین زیروهسیندن آلان شاعر، ناتورالیست باخیشلی، قارتال قانادلی شاعر، صابیر ادبی انجومنینین ادوار مودیره هئیتینین دهیرلی عضوو، شاعر ولی شاهمحمدی «گولدورلی ولی» بوگون ۱۴۰۱/۳/۲۶ تهراندا امام حسین خستهخاناسیندا حیاتا گؤز یومدو.
«گولدورلی ولی» ۱۳۳۴_جی ایلین مرداد آییندا شاعرلر، عاشیقلار مسکنی اولان قاراداغین گولدور کندینده آنادان اولدو. گنج یاشلاریندان آنا یوردونون سحیرلی، طراوتلی طبیعتیندن ایلهام آلاراق، شعیر یازماغا باشلادی، ائله گنج ایکن باشقا یئرلیلری کیمی ایش تاپماق اوچون تهرانا کؤچمک مجبوریتینده قالدی. تهراندا اوزون ایللر گولر اوزیله نقاشلیق صینفینده شهرداشلارینین، وطنداشلارینین ائولرینی بزهدی، عینی زماندا نقاشلار صینفینین (اتحادیه صنفی نقاشان تهران)ده فعال بیر عضو کیمی چالیشدی. «شاعر ولی» صابیر انجومنینین تأسیسیندن نئچه ایل سونرا صابیر انجومنینه قوشولدو، عاشیقلار ایله گئنیش ارتباطدا اولدوغو اوچون صابیر انجومنینین موسیقی بؤلومونه مسئول سئچیلدی. عینی زماندا انجومنین مودیره هئیتینین سئچگیسینده صابیر انجومنینین مودیره هئیتینه سیچیلدی. «شاعر ولی» اون ایلدن آرتیق کؤنوللو اولاراق بو مسئولیتده چالیشدی. ائل آراسیندا بئله بیر سوز وار «آدام گئدر، آد قالار»؛ بوگون «گولدورلی ولی» بیزدن آیریلسادا، اونون خاطیرهلری، اونودولماز شعیرلری، شعیرلرینه بستهلنن ماهنیلاری ابدی اولاراق خالقیمیزین یاداشیندا یاشایاجاق. «گولدورلو ولی»دن بئش کیتاب یادیگار قالیب: ۱-آغلی داغ، ۲-قارتال قایناغی، ۳-حسرت گوزگوسو، ۴-لامپاسیز اوتاق و ۵-دیوان «گولدورلی ولی» و بیر سیرا شعیرلر کی هله ایشیق اوزو گؤرمهییبلر.
«ادبیات سئونلر» ادبیاتمیزین سماسیندا واختسیز-وعدهسیز آخان شاعرین آجی آیریلیغینی ائلیمیزه، «گولدورلی ولی»نین عاییلهسینه، صابیر انجومنینه، ادبیات سئونلره، شاعرین قلمداشلارینا، قوهوم اقرباسینا اورک ائویندن باش ساغلیغی وئریر.
ادبیات سئونلر: ۱۴۰۱/۳/۲۶
قاراداغین سئویملی اوغلو، شاعیر اوغلو، شعیرینین بزهیینی داغلارین زیروهسیندن آلان شاعر، ناتورالیست باخیشلی، قارتال قانادلی شاعر، صابیر ادبی انجومنینین ادوار مودیره هئیتینین دهیرلی عضوو، شاعر ولی شاهمحمدی «گولدورلی ولی» بوگون ۱۴۰۱/۳/۲۶ تهراندا امام حسین خستهخاناسیندا حیاتا گؤز یومدو.


text:
یوسف اسلام تورکیه ده ایلک مرته کنسرت اجرا ایتدی
بیرینچی کنسرتی استانبولده اویوشتیریلدی
انگلیس موزیکچی یوسف اسلام، تورکیه مدنیت و توریزم وزیرلیگی تامانیدن آلیب باریلگن بی اوغلی مدنیت یولی فستیوالی دایره سیده تورکیه ده ایلک مرته کنسرت اجرا ایتدی.
کویله گن اشوله لری بیلن 1960 و 1970 ییللریده تن آلینگن و 1977 ییلی مسلمانلیک نی تنله گن انگلیس صنعتچی استانبول اتاتورک مدنیت مرکزی (AKM) تورک تیلیکوم اوپیرا صالونیده کنسرت اجرا ایتدی.
اوشبو صنعتکار "تورکیه مدنیت یولی فستیواللری" دایره سیده 23 اکتوبرده CSO آدا انقره صالونیده کنسرت بیره دی.
اشوله چی، اشوله یازووچیسی و موزیکچی یوسف اسلام نینگ تورکیه ده گی کنسرتلری نینگ عایدی تینچلیک ترماغی یاردم موسسه سیگه تاپشیریله دی.
اجتماعی پروژه لرنی قوللب – قوتلش و انگلستانده گی یوسف اسلام بنیادی آرقه لی بیرگن یاردم فعالیتلری بیلن آلقیش آلماقده. شونده ی بولیب یوسف اسلام نینگ تورکیه ده گی کنسرتلری 2023 ییلی خلق ارا کنسرت توریگه باشچیلیک قیلگن بوله دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اوکراین دولت باشلیغی زلنسکی تورکیه جمهور باشلیغی ایردوغان گه منتدارچیلیک بیلدیردی
اوکراین – روسیه اورته سیده گی اسیر المه شوویده یاردمچی بولگن لیگی اوچون منتدارچیلیک بیلدیردی


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
ای خدا! منیم روحومو تَراوَتلندیر و سویندیر. Mənim ürəyimi pak eylə. Mənim qabiliyyətlərimə işıq sal. من بوتون ایسلیمی سینه بوراکسیرام. سین منیم بَلَدچیم و پَناهیمسان. مِن داها کِدِرلی و قَمگین اولمایاجاغام; xoşbəxt و şad bir varlıq olacağam. الهی! من بیر داها ناراحات اولمایاجاغام، نه د قویارم کی، قَم-قوس منی اینجیتسین. Mən həyatın xoş olmayan şeyləri üzərində daha durmayacağam.
ای الله! سین من اؤزومدن د یاخین دوستسان. Sənə təslim edirəm özümü، İlahi!
-Əbdül-Bəha Abbash
روحانی اینکیشاف
17. منیم روحومو تَرَوَتلَندیر و سویندیر. Mənim ürəyimi pak eylə
روحانی اینکیشاف دولار
گوزللییینی روزیم، هوزورونو سویوم، رازیلیغینی ومیدیم، تریفینی املیم
Öz sevimlilərini ədalət libasına bürü onların varlığını etibar işığı ilə Nurlan
İnayət səmana məni ucalt، ای الله، و هدایات Günəşinə məni yönəlt
من bilmirəm، mənə fayda verən nədir، ziyan vuran nə; Sən hər şeyi
İ zn ver, Sənin aləmlərinin hər birində onun xilası olacaq şeyə çatsın
O duanı Eşidən، ona cavab Verən Allahdır! و اولسون چلالینا، ای ماه
Fəzlinin bir nişanəsi kimi, bütün günü və gecəni Sənin həyatverici yellərini
تا کی، اورآییم سِنین ایشقینل اِلِه دولسون کی، اورادا دونیا سِوگیسینه. باغلیغا یر
سئنین زوهورونون توروندا یانان آتشل اونون اودونو، آلوونو شولئن
Sənin xidmət yolunda addımlayır, lütfünü gözləyir, kəramətinə ümid
بو سینین نورلو بیننده و روحانی کلندیر، او کیس کی، سئنین یاخینلیغینا.
بونلار سئنین زئف بئندلریندیر، سئنین اوکا بئیانین قارشیسیندا خوب ئین.
بونلار سئنین بئندئلریندیر کی، سئنین نیدانا س ورمکله، سئنین تریفینی.


text:
سایین محمود لاهرودی بیر مئساژیندا ایواز طاهانین یو”یازی قایداسی و سؤز آنارشیزمی” باشلیقلی یازیدا گئتمیش ایکی تئرمینین یانلیش قوللاندیغینی وورغولاییب: رئداکته و فئنومئن.
همین یازیدا فئنومئن سؤزو بو جوملهلرده یئر آلیب: «بو داورانیش یایغین [شایع] بیر فئنومئندیر. چوخلارینین متنله ایشلری یوخدور. اونلار متنده آرین [خالیص] سؤزجوک آختایریرلار. دیلله بئلهجه داورانماق دوزگون دئییل. مثلا بو یازیداکی “فئنومئن” سؤزو اوچون دوغما قارشیلیغیمیز اولسایدی، یاخشی اولاردی. لاکین بو کلمه او قدر دقیق و آغیر بیر معنا داشیییر کی، اونو دیشلاماقدا احتیاطلی اولمالیییق. و البته فئنومئن کیمی بیر کلمهنین هلهلیک دوغما قارشیلیغی اولوب اولماماسی، دیلی دوزگون یازماقدا مانعه تؤرهتمیر.» بوندان علاوه ایواز طاها باشقا یازیلاریندا دا “دیل فئنومئنی” کیمی سؤز بیرلشمهلری ایشله دیب. بونلاری نظره آلاراق سایین لاهرودی یازیر:
ایوز طاها جنابلارینین گوزل و یارارلی یازیلارینی پایلاشدیغین ایچین چوخ ساغ اول. بوردا بیر دوشونجه ائسپئکتیرومو (طیف، Spectrum ) وار. ائسپئکتیرمون بیر اوجو کانزئرواتیو (محافظه کار، Conservative ) دوشونجه دیر و چالیشیر دیلی اولدوغو دورومدا ساخلاسین ، اوبیریسی باشی رادیکال دگیشمه لرله اوغراشیر. بیریسی اولا بیلر بیر سوزون حاقیندا چوخ کانزئرواتیو داورانسین آنجاق همن آدام باشقا بیر سوزه رادیکال یاناشسین. هانسی سوزون دیری قالیب یئرینه دوشمه سی ده توپلومسال ائتکیله شیمین (تعامل اجتماعی، Social Interaction ) نتیجه سینده اوز وئرجک. ائسپئکتیرمون ایکی باشینیندا فعال اولمالاری گرکیر و کسین بونون ضررلری و فایدالاری اولاجاق. هر ایل اینگیلیس دیلینده یاخلاشیق اون مین (۱۰۰۰۰) یئنی سوز یارانیر. بو وئری سل بیلگی(اطلاعات آماری، Statistical Information ) نی بیلدیکدن سونرا بیز رادیکال دوشونجه لره یونلیریک. یازار بی دئمیشکن قاتما قاریشیق سوزلری گوردوکدن سونرا دیلی داها اولدوغو دورمودا ساخلاماق ایستییریک. نه گوزل و ایده آل اولاردی، بیز بو طئیفین اورتاسیندا اولوب دوشونک ،آنجاق همن اورتا یئر باشقاسینا اولا بیلر رادیکال گورونسون. ایوز طاها جنابلاری ایکی یئرده منجه یانیلیبلار. بیرینجی، “فئنومئن” (پدیده ها، phenomena ) سوزون تکیل (مفرد ، singular ) ایشلدیبلر و بو بیر مصطلح غلط دیر. بو سوز چوخول (جمع , plural ) بیر سوزدور و اونون تکیلی “فئنومئنون” (پدیده، phenomenon ) دیر.ایکینجی، سانجاقلامیش قایناقلاردا یازیبلار “رئداکته” ایله (ویرایش کردن، redact ) و بو دوز دئییل. اوردا فعل یوخ بلکه آد (اسم، noun ) ایشلتمه لری گرکیردی. اورانی بئله یازسایدیلار ” “آنلام” درگیسی ایله موصاحیبه دن آزاجیق رئداکتئد (ویرایش، redacted )ایله” داها دوغرو اولا بیلردی.
[سایین لاهرودی سؤزو نو دقیقلشدیرمک اوچون جلیل جان آدلی دوستوندان یاردیم ایستهییب. او ایسه آشاغیداکی ایضاحلاری آرتیریب.]
جلیل جان یئرلی یورومونو دییرلندیبریب (قدردانی کرده، appreciate ) و نئچه سوزو سیزینله پایلاشماق ایستییرم. بوندان قاباق کی یازینی بوردا یازدیقدان سونرا بیر نسخه سینده ایوز طاها جنابلارینا گوندردیم. اونون جاوابینی آشاغیدا گوره بیلرسیز. روس دیلینده ” PeдakTиpoBaTb” (رئداکتیرووات،ویرایش کردن ) ائدیت ائتمک آنلامیندادیر و انون آد واریانتی اولور “PeдakTиpoBaHиe” (رئداکتیروانیئ ،ویرایش). سویلدیکلری “رئداکته” هله لیک بیلمیرم نئجه بو سوز لردن قیسالیب و اله گلیب. اوردا بیر سورو علامتی دورور؟ “فئنومئنون” (پدیده، phenomenon ) سوزجوگو فلسفه سل بیر سوزجوکدور و نومئنون (مجرد، noumenon ) سوزجوگون قارشیسندا اروپا فیلسوف لارین طرفیندن تعریف اولونوب. ایوز طاها جنابلاری چوخلو فلسفه سل یازیلاری وار و اوزلرین بیر فیلسوف تانیدیرلار. بیر معروف ترکیب لری وار: “دیل فئنومئنی”. البته اوردا “دیل فئنومئنونو” دئمه لری گرکیردی. من بیلمیرم بیر فیلسوف و دیلچی اولاراق آلمان و لاتین دیللرین باشاریرلار یا یوخ ، آنجاق فئنومئنون سوزجوگون گوجون چوخ یاخشی بیلیرلر. ایندی! “فئنومئنون” سوزجوگون محاصره ائتمک ایسته سک، اونا ایگی بیر قارشیلیق تاپماق ایسته سک، اولا بیلر نئچه دیلین و آلان (حوزه، domain ) ین بیلمه سی گرکسین. “فئنومئنون” تملده (اساسا، basically ), ائوریمسل بیر شکیلده زامان اوزرینده یارانمیش گرچک و دوغال بیر اولایدیر. بونلارین هاممیسین بیر سوزجوگه یوکله مک اولارمی اولمازمی بیلمیرم! آنجاق بیریسی تاپیلیب بونون اوستونده چالیشسا کسین اونون ایشین دییرلندیررم ، چون او بیریسی هئچ دن خلق ائتمک ایستییر!
________________
ایواز طاهانین جاوابی
سایین دوست تپکینیزه گؤره چوخ ساغ اولون. رئداکته سؤزو روسجادان گلمهدیر. رسمی دیلده هر بیر کیتابین تانیتیم صحیفهسینده اونونلا قارشیلاشا بیلرسینیز. رئداکتور و باش رئداکتور کیمی تئرمینلر بوتون قزئتلر و یاییم ائولرینده ایشلهنیر:
رئداکتور: ویراستار [روسجا: peдakTop، اینگیلیسجه Editor].
باش رئداکتور: سردبیر [روسجا: rлaBHый peдakTop]
فئنومئن باره سینده ده بیر یانلیشلیق اورتادا یوخدور. آشاغیداکی وئردیییم آچیقلامایا اساسن گؤرونور سیز فئنومئن و فئنومئنا سؤزلرینی دیییشیک سالیبسینیز.
فئنومئنون سؤزونون قیسالمیش فورماسی اولاراق فئنومئن ایصطیلاحی آرتیق دیلیمیزده تکیل بیر تئرمین کیمی ایشلنمهسی یئرینه دوشوب.
اینگیسجهدهکی phenomenon سؤزجویو ایستانبول و آذربایجان تورکجهلرینده، هابئله فارسجادا فنومن کیمی یئرینه دوشوب. بوردا هانسی فباحت وار کی؟ (هر اوچ دیلده بیرجه کیتاب اوخوماق بونو ثبوت ائدهر. فارسجادا بیر اؤرنک:
The Role of Newton in Separating Phenomenon from Noumenon by Kant
نقش نیوتن در طرح تفکیک میان فنومن و نومن توسط کانت حکمت و فلسفه، دوره 10، شماره 39، پاییز 1393، صفحه 117-130
فنومن جمع دئییل، جمع اولان کلمه phenomena دیر. هر دیل اؤز داخیلی احتیاجلارینا گؤره یئرلی و یا یئرسیز اولاراق آلینما کلمهلرده دییشیکلیک آپاریر. مثلا آذربایجان تورکجهسینده ایشلک اولان انقلاب سؤزو عربجه ده چئوریلیش [کودتا] آنلامینی داشیییر. و یا romanticism سؤزو آرتیق رومانتیسیسم دئییلف رومانیسم کیمی یئرینه دوشوب. بوردا باشا دوشومورم نومنین آیاغینی نییه ایره چکیبسینز، او دا کی یانلیش جوملهلرله؟ نومن آوروپا فلسفهسی ایله دئییل، داها دقیق دئسک ایمانوئل کانتین آدی ایله باغلیدیر. تانینماز بیر نسنهدیر. مجرد سؤزونون نومن تئرمینینه هئچ بیر دخلی یوخدور. “مجرد”ی abstract سؤزنون قارشیلیغی کیمی ایشلهده بیلهریک. نومن مجرد دئییل، اؤزهرک نسنهدیر (شئی فینفسه، موجودیت عینی و یا بیرونی). سیزین یازدیغینیز دیل حاققیندا: بیرینجیسی یازیما گؤستردییینیز دیققت تقدیره لاییقدیر. ایکینجیسی، مادام کی، دیلیمیزدهکی آلینما تئرمینلره دیققت گؤستریرسینیزسه، بو دیققتین اؤز دیلیمیزده ده گئرچکلشمهسی واجیبدیر. مثلن یازینیزدا بونجا اورتوگرافی و گراماتیکا سهوهلرینه یول وئریلمهسهیدی اورهییمیزجه اولاردی.


text:
ژان رنوآر
ژان رنوآر (اینگیلیسجه: Jean Renoir) فرانسهلی فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, یازیچی, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۵ سپتامبر ۱۸۹۴ ایلینده پاریس شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۴ ایل عؤمر ائلهییب و ۱۲ فوریه ۱۹۷۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1924–1978 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jean Renoir»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ژان رنوآر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`ظریف` نتیجه لر
ینگی لیکلر [33]
- ظریف امریکا بیلن اسرائیل نی قاره له دی
- ایران تشقی ایشلر وزیری جواد ظریف کیچیریم سوره دی
- جواد ظریف مسرور بارزانی بیلن اوچره شدی
- ظریف: جو بایدن آلدینگی تیزیم نینگ سیاستینی تعقیب ایتماقده
- جواد ظریف بوگون تورکیه گه سفر قیله دی
- ایران تشقی ایشلر وزیری ظریف: آذربایجان نینگ توپراقلرینی قوتقریب آلیشیدن خرسندمیز
- ایران دونالد ترامپ نی قاره لب جواب قیتردی
- اوروپا بیرلیگی محسن فخری زاده نینگ اولدیریلگن لیگی توغریسیده فکر بیلدیردی
- جواد ظریف تلفن آرقه لی سرگی لاوروف بیلن سوزله شدی
- ایران تشقی ایش لر وزیری جواد ظریف تورکیه گه تشریف بویوره دی
- جواد ظریف فلسطین دولت باشلیغی محمود عباس و بیر قطار تشقی ایشلر وزیرلری بیلن صحبت قیلدی
- ایران تشقی ایش لر وزیری پاکستان لیک کسبداشی بیلن اوچره شدی
- تورکیه – ایران تشقی ایشلر وزیرلری نینگ اوچره شووی بولیب اوتدی
- تورکیه تشقی ایش لر وزیری ایران لیک کسبداشی بیلن اوچره شدی
- تورکیه – ایران تشقی ایشلر وزیرلری نینگ اوچره شووی بولیب اوتدی
- ایران امریکا نی آگاهلنتیردی
- بصره کورفزی ده اوروش احتمالی آرتیب بارماقده
- امریکا, ایران نینگ تشقی ایشلر وزیری نی تحریم لر لستی گه کیریتدی
- تورکیه و ایران تشقی ایشلر وزیر لری اوز ارا اوچره شدی
- تورکیه تشقی ایشلر وزیری ایران گه تشریف بویوره دی


text:
تورک دیل قورومو
تورک دیل قورومو (تورکیه تورکجهسی: Türk Dil Kurumu)تورکیه تورکجهسینی آراشدیرماق، گلیشتیرمگی اۆچون چالیشماق مقصدیله قورولان قورومدور.
تاریخچه[دَییشدیر]
قوروم "تورک دیلی تدقیق جمعیتی" آدی ایله ۱۲ ایول ۱۹۳۲ده مصطفی کمال آتاتورکین تعلیماتیلا، بیر درنک اولاراق قورولموشدور. قورومون قوروجولاری، هامیسی دا میلت وکیلی و دؤورون تانینمیش ادبیاتچیلاری اولان سامیه ریفات، روشن اشرف، جلال ساهیر و یعقوپ کادریدیر. قورومون ایلک باشقانی سامیه ریفات بیدیر. تورک دیلی تدقیق جمعیتینین گرگی، "تورک دیلینین اؤز گوزللیگینی و وارسیللیغینی اورتایا چیخارتماق، اونو یئر اوزو دیللری آراسیندا دگرینی یاراشیر یوکسکلیگی اریشتیرمک" اولاراق بلیرلنمیشدیر. آتاتورکون ساغلیغیندا ۱۹۳۲، ۱۹۳۴ و ۱۹۳۶ ایللاریندا ائدیلن اوچ قورولتایدا هم قورومون رهبرلیک اورقانلاری سئچیلمیس، هم دیل سیاستی بلیرلنمیش، هم ده علمی بیلدیریلر تقدیم ائدیلیب تارتیشیلمیشدیر. ۲۶ سپتامبر-۵ اوْکتوبر ۱۹۳۲ تاریخلری آراسیندا دولماباخچا سارایییندا ائدیلن بیرینجی تورک دیلی قورولتایی سونوندا قورومون "لوغت-ایصطیلاح، قراماتیکا-سئنتاکس، ییغما، لئنگویستیک-فیلولوژی، ائتیمولوگییا، یایین" آدلاری ایله آلتی قول حالیندا چالیشمالارینی داوام ائتدیرمهسی قبول ائدیلمیستیر.[۲]
آتاتورکون اؤزو ده تورک دیلی اوزریندهکی یئرلی و چؤلچو آراشدیرمالاری آراشدیراراق، دؤوروندکی عالیملری تورک دیلی اوزرینده آراشتیرمالار ائتمگه یؤنلندیرمیشدیر. نئجه کی تورک دیلینین ان کؤهنه آنیتلاری اولان گؤکتورک یازیلی متنلرین ایلک ایکی جیلدی اونون ساغلیغیندا یاییملانمیشدیر؛ ۱۹۴۰لاردا یایین حیاتینه چیخابیلن دیوان لغات الترک، قوتادغو بیلیگ کیمی یاپیتلار اوزرینده ده یئنه اونون ساغلیغیندا چالیشیلمایا باشلانمیشدیر. داها سونرا بیر چوخ دری حالیندا اورتایا چیخاجاق اولان داراما و ییغما سؤزلوگویله الاقدار چالیشمالار دا آتاتورکون ساغلیغیندا باشلامیشدیر. داراما سؤزلوگو، ۱۳. یوزییلدا باسلایان باتی تورکجهسینین کؤهنه اثرلرینین تارانماسیلا؛ ییغما سؤزلوگو، آنادولو آغیزلاریندا ایستیفاده ائدیلن سؤزلرین ییغیلماسییلا اولوشتورولموش بؤیوک لوغتلردیر. چاغداش تورکجهنین قراماتیکا، سؤزلوگو، یاییمی و تئرمینلریله الاقدار چالیشمالار دا آتاتورک طرفیندن ماراق ایزلنمیشدیر.
تورک دیل قورومونون قورولوسویلا بیرلیکده چاغداش تورکجهده آتاتورکون اؤنجولوگونده اؤزلشتیرمه آغیمی باشلامیشدیر. آتاتورکون اؤلوموندن سونرا اؤز تورکجه آغیمی تورک آی ایدینلری آراسیندا داواملی تارتیشیلان بیر مؤوضوع اولموشتور. تورک دیل قورومو بو آخامین اؤنجولوگونو ائتمگی ۱۹۸۳ه قدر سوردورموشدور.
آتاتورک، اؤلوموندن قیسا بیر مدت اول یازدیغی وصیتنامه ایله مالوارلیغینین بیر حیسهسینی تورک دیل قورومو ایله تورک تاریخ قورومونا بیراخمیشدیر. لاکین آتاتورکون وصیتنامهسی ۱۹۸۳ده بو قوروملار دئولتلشدیریلهرک چییننمیشدیر.[۳][۴]
تورک دیل قورومونون یاپیسیلا علاقهدار ایلک اهمیتلی دگیشیکلیک ۱۹۵۱ ایلیندهکی اولاغاناوستو قورولتایدا یاپیلمیشدیر. آتاتورکون ساغلیغیندا میلّی اؤیرتیم ناظرینین قوروم باشقانی اولماسینی ساغلایان توزوک مادهسی ۱۹۵۱ده دگیشتیریلمیشدیر. ایکینجی اهمیتلی یاپی دگیشیکلیگی ۱۹۸۲-۱۹۸۳ ایللریندا گرچکلشدیریلمیشدیر. ۱۹۸۲ده قبول ائدیلن و بو آندا دا قوهده اولان آنایاسا ایله تورک دیل قورومو و تورک تاریخ قوروم، بیر کونستیتوسییا قورولوسو اولان آتاتورک مدنیت، دیل و تاریخ یوکسک قورومو چاتیسی آلتینا آلیناراک دئولتلشدیریلمیش و درنک توزلکیشیلیکلرینه سون وئریلمیشدیر.
آتاتورک، ۱ ازلم ۱۹۳۶دا تورکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین ۵. دؤور ۲. قانونوما ایلینین آچیلیش قونوشماسیندا تورک دیل قورومو و تورک تاریخ قورومونون گلجگی ایله علاقهدار دیلکلرینی بو سؤزلرله دیله گتیرمیشدی:
باشلاریندا دگرلی اگیتیم ناظریمیز اولان، تورک تاریخ قورومو ایله تورک دیل قورومونون هر گون یئنی گرچک اوفوقلر آچان، جدی و آرالیقسیز چالیaمالارینی تعریف ایله خاطیرلاماق ایستیرم. بو ایکی میلی قورومون، تاریخیمیزین و دیلیمیزین، قورونلوقلار ایچینده اونوتولموش درینلیکلرینی، دونیا مدنیتینده باشلانغیجی تمثیل ائتدیکلرینی، قبول ائدیله بیلر علمی سندلرله اورتایا قویدوقجا، یالنیز تورک خالقینین دئییر، بوتون علم دونیاسینین ماراقی و اویانماسینی ساغلایان، مقدس بیر وظیفه یئرینه یئتیرمکده اولدوقلارینی اعتبارلا سؤیلیه بیلرم. (آلقیشلار) تاریخ قورومونون آلاجاهؤیوکده ائتدیگی قاضیلار نتیجهسینده، اورتایا چیخارتدیغی بش مین بش یوز ایللیک مادی تورک تاریخ سندلری، دونیا مدنیت قهرمان تاریخینین یئنی باستان آراشدیریلماسینی و درینلشدیریلمهسینی طلب ائدهجک. بیر چوخ آوروپالی علم آدامینین قاتیلماسی ایله توپلانان سون دیل قورولتایینین آی ایدینلیک نتیجهلرینی گؤرمکله چوخ خوشبختم. بو میلی قوروملارین آز زامان ایچینده میلّی آکادئمییالارا دؤنوشمهسینی دیلهییرم. بونون اۆچون، چالیشقان تاریخ، دیل و علم آداملاریمیزین، علم دونیاسین طرفیندن تانیناجاق اوریژینال اثرلرینی گؤرمکله خوشبخت اولمانیزی دیلییرم.[۵]
مقصدلری[دَییشدیر]
بو گونکو تورک دیل قورومونون چالیشما مقصدی تورک دیلینی باغیمسیز بیر حالا گتیرمکدیر.. آتاتورکون ایفاده ائتمیش اولدوگو؛ میلی حیس ایله دیل آراسینداکی باغ چوخ قوتلیدیر. دیلین میلی و زنگین اولماسی، میلی حیس گلیشمهسینده باشلیجا فاکتوردور. تورک دیلی، دیللرین ان زنگینلریندندیر. یئتر کی، بو دیل شوعورلا ایشلنسین. اؤلکهسینی، یوکسک باغیمسیزلیغینی قوروماسینی بیلن تورک میلتی، دیلینی ده چؤلچو دیللر بویوندوروگوندان قورتارمالیدیر، سؤزو و دوشونجه یولو قورومون قانونودور.
موکافاتلار[دَییشدیر]
تورک دیل قورومو ۱۹۵۵دن باشلایاراق موختلیف بوداقلاردا موکافاتلار وئردی. موکافاتلار هر ایل ۲۶ سپتامبر دیل بایرامیندا آنکارادا ائدیلن مراسیمله صاحبلرینه وئریلر. موکافات وئریلن بوداقلار فرقلی مودیریتلره گؤره زامان زامان دییشیر. ۱۹۸۳ده آتاتورک مدنیت دیل و تاریخ یوکسک قوروم بونیهسینه آلیندیقدان سونرا تورک دیل قورومو موکافاتلاری قالدیریلدی. تورک دیل قورومو موکافاتلارینی ساحهلردن اساسیلاری تقدیم ائتلردیر:
- علم بوداغیندا
- ۱۹۵۵ موکافاتینی گوندوز آغینچی
- ۱۹۵۷ موکافاتینی جاوید اورخان توتنگیل
- ۱۹۵۹ موکافاتینی نرمی اویغور
- ۱۹۶۰ موکافاتینی حوسین باتوهان
- ۱۹۷۷ موکافاتینی امره کونگار
- صنعت بوداغیندا
- ۱۹۵۵ موکافاتینی جاهید کولبی
- ۱۹۶۴ موکافاتینی بهجت نجاتیگیل
- ۱۹۶۹ موکافاتینی نجاتی جومعهلی
- رومان بوداغیندا
- ۱۹۵۸ موکافاتینی اوختای آکبال
- ۱۹۶۲ موکافاتینی نزیهه مئریچ
- ۱۹۶۸ موکافاتینی کمال طاهیر
- ۱۹۷۱ موکافاتینی کاسیب بایقورت
- ۱۹۷۵ موکافاتینی فوروزان
- اهوالات بوداغیندا
- ۱۹۵۸ موکافاتینی تاهسین اوجال
- ۱۹۶۰ موکافاتینی اونات قئیدائدر
- ۱۹۶۸ موکافاتینی سامیم قوجاگؤز
- ۱۹۶۹ موکافاتینی اورخان کمال
- ۱۹۷۷ موکافاتینی هولکی آکتونچ
- اویون بوداغیندا
- ۱۹۶۰ موکافاتینی اورخان آسانا
- ۱۹۷۰ موکافاتینی عزیز نسین
- ۱۹۷۲ موکافاتینی هالدون تانر
- ۱۹۷۴ موکافاتینی عدالت آغااوغلو
- ۱۹۸۰ موکافاتینی رجب بیلگینر
- سیناق، الشدیری، گزینتی بوداغیندا؛
- ۱۹۶۲ موکافاتینی فیکرت اوتیام
- ۱۹۶۵ موکافاتینی جیهون آتیف قانسو
- ۱۹۷۸ موکافاتینی چتین آلتان
چالیشمالاری[دَییشدیر]
بو گون تورک دیل قورومو، ۲۰سی یوکسک اؤگرتیم قورومو؛ ۲۰ی آتاتورک مدنیت، دیل و تاریخ یوکسک قورومو طرفیندن سئچیلن ۴۰ اصیل عوضوه مالیکدیر. عوضولرین بؤیوک چوگونلوگو تورک اونیوئرسیتئتلرینده چالیشان تورکولوقلردیر. باشباخانین تکلیفیله جومهورباشقانینجا تعیین ائدیلیلن قوروم باشکانی و ۴۰ اصیل عوضو علم قورولونو اولوشتورور. قورومون علمی چالیشمالاری بو قورول طرفیندن پلانلاندیغی کیمی رهبرلیک ایشلرینی بوینونا گؤتورن ایجرا قورومو ایله علمی چالیشمالاری ایجرا ائدن قول و کومیسییالارین عضولری ده بو قورول طرفیندن سئچیلمیشدیر.
علمی چالیشمالاری ایجرا ائدن قوللار تقدیم ائتلردیر:
- لوغت علم و تطبیق قولو ،
- قراماتیکا علم و تطبیق قولو،
- لینقویستیکا علم و تطبیق قولو ،
- تئرمین علم و تطبیق قولو،
- آغیز آراشدیرمالاری علم و تطبیق قولو ،
- قایناق اثرلر علم و تطبیق قولو.
تورکیه تورکجهسینین چاغداش سؤزلوگونو داواملی گلیشدیرهرک یاییملایان تورک دیل قورومو، یازام قیلاووزونا دا سون توندلونو وئرهرک ۲۰۰۰ ایلینده یئنیدن یایینلامیشدیر. ۱۹۹۸ ایلی ایچینده ۹. باشقیسی چیخمیش اولان تورکجه لوغتده ۷۵.۰۰۰ اطرافیندا سؤز یئر آلمیشدیر.
سون دؤورده، ایلده ۳۰-۴۰ علمی اثری یایین دونیاسینا قازاندیران تورک دیل قورومونون اوچ داواملی یایینی دا اول/تاپیلماقدادیر. آکتوال دیل مؤوضولارینی و گئنیش کیلیدلنین آنلایاجاغی دیلده یازیلمیش آراشدیرمالاری ایچینه آلان تورک دیلی ژورنالی آیدا بیر یاییملانماقدادیر. آلتی آیدا بیر یاییملانان تورک دونیاسی دیل و ادبیات ژورنالی؛ قازاخ، قیرقیز، تاتار و سونرا تورک بیرلیکلرینین دیل و ادبیاتلاریلا علاقهدار آراشدیرمالارا یئر وئرر. تورک دیلی آراشدیرمالاری ایللیگی-بللتن ایسه تامامیله علمی آراشدیرمالاری ایچینه آل/گؤتورر و ایلده بیر سایی یایینلانار.
تورک دیل قورومو بو آندا، بو پروژهلری ایجرا ائتمکدهدیر:
- قارشیلاشتیرمالی تورک لهجه و شیوهلری سؤزلوگو و قراماتیکاسی ساحه آراشدیرماسی پروژهسی،
- تورکیه تورکجهسی لوغتلری پروژهسی،
- گؤکتورک (رونیک) یاییلی سند، یازیت و آنیتلارین آلبومو پروژهسی،
- تورکیه تورکجهسی و تاریخی آشیرتلار یایی دیللری قراماتیکالاری پروژهسی،
- تورک دونیاسی داستانلارینین تثبیتی، تورکیه تورکجهسینه آقتاریلماسی و یایینلانماسی پروژهسی.
تورک دیل قورومو ۸۰۰ه اولاشانسا یایینی، ۴۰ علم قورولو عوضوو، ۱۷ متخصصی، ۵۶ چالیشانی و وارسیل بیر آراشدیرما کیتابخاناسیلا چالیشمالارینی داوام ائتدیرمکدهدیر.
یایینلار[دَییشدیر]
داواملی یایینلار[دَییشدیر]
؛تورک دیلی ژورنالی ایلک ساییسی اوْکتوبر ۱۹۵۱ده یایینلانمیشدیر. آیلیق دیل و ادبیات ژورنالیدیر. ؛تورک دونیاسی دیل و ادبیات ژورنالی اولوسلارآراسی حاکملی بیر ژورنالدیر. آلتی آیدا بیر یاییملانار. ؛تورک دیلی آراشدیرمالاری ایللیگی بللهدن. ۱۹۵۳دن بری ایلده ایکی سایی اولاراق یایینلانار. حاکملی علمی بیر ژورنالدیر.
آیریجا باخینیز[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Türk Dil Kurumu - Başkanlar". TDK Official (in ترکی استانبولی). Çankaya, Ankara: Turkish Language Association. Archived from the original on 6 December 2015. Retrieved 1 March 2015.
- ^ ت.د.ک رسمی عمومی آغ صحیفهسی، تاریخچه بؤلومو[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ پروف. دؤکتور فلاکت اینان، یایینا حاضیرلایان آری اینان، رمزی نشریات، ایستانبول ۲۰۰۵، س. ۱۲۴: "۱۹۸۰ قیامیندان سونرا چیخاریلان بیر قانونلا ت.ت.ک و ت.د.کین (آتاتورکون وصیتی ده هئچه ساییلاراق) خصوصی ایستاتولئری دگیشدیریلمیشدیر."
- ^ آیریجا باخینیز یارگیتای حقوق عمومی قورولونون اساس ۲۰۰۴/۴-۳۷۱، قرار ۲۰۰۴/۳۷۵ ساییلی ۲۳.۰۶.۲۰۰۴ گونلو قراری و قارشیاوی سببی.
- ^ "archive copy". Archived from the original on 2007-02-14. Retrieved 2012-09-15.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
خاریجی باغلانتیلار[دَییشدیر]
- رسمی سایتی Archived 2012-09-19 at the Wayback Machine.
- ت.د.ک کیتابخاناسی Archived 2007-08-30 at the Wayback Machine.، آنا صحیفه
- ت.د.ک آکتوال تورکجه لوغت
- سسلی تورکجه لوغت Archived 2012-08-22 at the Wayback Machine.
- ت.د.ک اینسان آدلاری سؤزلوگو
- ت.د.ک باتی منشألی سؤزلر سؤزلوگو Archived 2007-08-18 at the Wayback Machine.


text:
اویان نیوز: مرسینین تارسوس ائلچهسینده بو ایل ۷.جیسی تشکیل ائدیلن تورک دونیاسی تاتر گونلرینه قاتیلاجاق قروپلار شهره گلدی
تورک دونیاسی تاتر گونلری تارسوسدا باشلاییر.
مرسینین تارسوس ائلچهسینده بو ایل ۷.جیسی تشکیل ائدیلن تورک دونیاسی تاتر گونلرینه قاتیلاجاق قروپلار شهره گلدی. ایلک اولاراق جمهوریت میدانیندا آتاتورک آنیتینا چلنک قویوب، سایقی دوروشوندا بولونان تاتر قروپلاری، داها سونرا بلدیه باشقانی برهانالدین قوجامازلا گؤروشدو. قوجاماز، مقصدلرینین تورک دونیاسی ایله اولان مدنیت ایلیشکیلرینی گوجلندیرمک اولدوغونو سؤیلهدی.
۱۳ مارسدا ایراندان تورک تاتری “یاغیش دعاسی”، ۱۴ مارسدا قیبریس گوزلیورت شهر تاتری” حیا کوسمه، ۱۵ مارسدا کرکوک تورکمن قارداشلیق اوجاغی تاتری دیل جریمه سی و ۱۶ مارسدا آذربایجان درام تاتری سرگذشتی وزیر خان لنکران”آدلی اویونو صحنهلهیهجک.
ت رت


text:
سان پدرو دل پیناتار
سان پدرو دل پیناتار (ایسپانجا: San Pedro del Pinatar, Spain) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر ۱۳ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۲۲٫۳۲ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۳۷۳۸ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- File:Pedanias pinatar.png
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Pedro del Pinatar»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سان پدرو دل پیناتار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۲۰۱۷ ایستانبول گئجه کولوبو حملهسی
2017 ایستانبول گئجئ کولوبو حملهسی، ۲۰۱۷ ایلی نین باشلانیشی نین ایکینجی ساعاتیندا (ژانویه نین بیری) ساعات 01:15 سیرالاریندا تورکیه ده ایستانبولون بئشیکتاش ایلچه سینده کی رئینا آدلی بیر گئجه کولوبوندا ایل باشی قوتلامالارینین قورولدوغوندا سیرادا بابا نوئل (شاختا بابا / سنت کلاوس) پالتارلی بیر موهاجیم طرفیندن دوزَنلنن سیلاحلی ترور حملهسی ایدی.
سونراسی[دَییشدیر]
اؤلنلر و یارالانانلار[دَییشدیر]
حملهده ایلک بیلدیرمه لره گؤره 35 نفر یاشاملاری نی ایتیریب و 40 دان چوخ یارالاندیلار.
یایین یاساغی[دَییشدیر]
ر.ت.و.ک (رادیو تلویزیون اوست قورولو : RTÜK)، ایستانبولداکی ترؤر سالدیریسینا ایلیشکین، تورکیه باشباخانلیق طرفیندن گئچیجی یایین قیسیتلاماسی گئتیریلدیگینی بیلدیردی.
رادیو و تلویزیون اوست قورولوندان (رتوک) یاییملانان یازیلی آچیقلامادا، 15/02/2011 تاریخلی و 6112 ساییلی رادیو و تلویزیونلارین قورولوش و یایین خیدمتلری حاقّیندا قانونون 7نجی مادّه سینده "میلّی گووَنلیگین آچیقچا گرکلی قیلدیغی حاللاردا و یا خالق دوزَنینین جیدیی شکیلده پوزولماسینین موحتئمئل اولدوغو دوروملاردا" گئچیجی یایین یاساغی گئتیریله بیلَجگینین اؤن گؤرولدوغو بَلیرتیلَرَک، "01/01/2017 تاریخینده ایستانبول ویلایتینده میدانا گلن سیلاحلی سالدیرینین دا آنیلان حؤکم چرچوه سینده اولدوغو دَیَرلندیریلدیگیندن سؤز قونوسو اولایلا ایلگیلی، گئچیجی یایین یاساغی گتیریلمسی اویغون گؤرولموشدور." ایفاده لرینه یئر وئریلدی. آیریجا "مدیا خیدمت ساغلاییجیلاری طرفیندن آنیلان سالدیرییا ایلیشکین اولاراق یاییملاناجاق یایینلاردا 6112 ساییلی قانوندا و باشقا قانونلاردا ساییلان یایین سیاستلره اویولماسی، توپلومدا قورخو، پانیک و قاریشیغا اولوشدورابیلَجَک، تئرور قوروملاری نین آماجلارینا قوللوق ائده بیلجک یایینلاردان قاچینیلماسی و بو چرچوه ده سالدیرییا ایلیشکین اولاراق، سالدیری سونراسی اولای یئری، خالق گؤرَولیلرینین اولای یئرینده آپاردیقلاری چالیشمالار، وارسا سالدیری سونوجو یارالانان یا دا یاشامینی ایتیرن آداملارا عایید گؤرونتو، گؤرسل اؤغئ و بنزَری اونسورلارا و بونلارلا ایلگیلی آبارتیلی آنلاتیملارا،اولایین آیدینلادیلماسی، شوبهه لیلرین یاخالانماسی و ایرتیباطلارینین دئشیفره ائدیلمسینین ائنگللنمه مه سی اۆچون، رسمی مقاملارجا یاییلان آچیقلامالار ائشیگینده اولایا ایشتیراک ائتمک شوبهه سی تاپیلان آداملاری، بو کیشیلرین تاپیلدیقلاری یئرلئره، قوللاندیقلاری آراجلار و اوخشار باشقا خصوصلار یایینلاردا کسینلیکله یئر وئریلمه مه سینی احتوا ائدیر. بوتون مدیا خیدمت ساغلاییجیلارین دیققتی نی سونولور." آچیقلاماسی یاپیلدی.
قایناق[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجه سی ویکی پدیا صفحه سی


text:
ژاپورا چایی
ژاپورا چایی (اینگیلیسجه: Japurá River، آلمانجا: Rio Japurá، ایتالیاجا: Río Caquetá، روسجا: Жaпypa) برزیل اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۲۸۲۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن ژاپورا چاییندان ثانییهده ۱۸۶۲۰ متر مکعب سۇ آخیر. و آمازوننا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ژاپورا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Japurá River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
کمپلوتنسه مادرید بیلیمیوردو
کمپلوتنسه مادرید بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Complutense University of Madrid, فارسجا: دانشگاه کمپلوتنسه مادرید، عربجه: جامعة كمبلوتنسي بمدريد)Spainنین مادرید شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Severo Ochoa nobel.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کمپلوتنسه مادرید بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- J. M. Sánchez Ron and T. Glick in La España posible de la Segunda República (Universidad Complutense, Madrid, 1983)


text:
قارقا دوزو
رقیه کبیری
هتل قاپیسی کیمیطنطنهلی دئییلدی. ائو قاپیسی کیمیایدی. ایچری کئچدییمده من ده همسفرلریم کیمیاوستو اؤرتولو حیطین گؤزللییینه حئیران قالدیم. قولونو قاندال کیمیارینین قولتوغونا سالمیش مارالین اوووووف دئدییینههامیاونا ساری باخدی. منه ائله گلدی کی مارالین اری اوُودور، مارال ایسه اوُوچو.
مارال اوف دییه- دییه دیواردان تاغا دوغرو آشیرما آشان گول- چیچکلره ساری قاچدی. اری قوزو کیمیاونون آرخاسیجا سوروندو. مارال قفسده اوخویان بیر جوت عشق قوشونون قاباغیندا دایانیب قوشلار کیمیجوهجولدهدی. مارالین سسینه آیری قفسلردهکی قوشلار دا اونونلا سس سسه وئردیلر.
منیم کیمیتک باشینا سفر ائلهین پروین گوله- گوله دئدی:
«سمرقند دئمه، بهشت دئه! دوغوردان بورا بهشتین کوپیهسیدی. البته بو شرطنن کی توپال تئیمورون آدی سانی اولمازدی. آدی بئله احوالیمیپوزور.»
مارالین اری چیینلرینی یوخاری آتیب، دئدی: «بیر دفه دئنه بیزده حور- غیلمانین کپیهسیییک داااا»
مارال دوداغینی بوزوب، ارینین قولونو برک- برک سیخدی. مهتابین أری قاهقاهایلا دئدی: «آغا، بولوسن کی من معامیله اهلییم. حاضیرام حوریلریمیده، غیلمانلاریمیدا باغ زاغانین اوزوم شیرهسی ایله معامیله ائلهییم. بونا دییرلر پایا پای معامیله.»
مهتاب ایسه ارینین قولاغینا نسه پیچیلدادی. ائله او آن ارینین گولمهیی خیپ کسیلدی.
تک باشینا سفر ائلهدییمه گؤره، گروهون آیری خانیملارینین ذهنینی قاریشدیرماییم دییه، سفرین بیرینجی گونوندن چالیشیرام قیراقدان تاماشا ائلهییم. جوفتلرین میزلرینین باشیندا اوتورمورام، اؤزومو دانیشیقلارا قاتمیرام. آمما بو سفر ایکی همسفریمیزین ماتاح سؤزلرینه دؤزه بیلمهدیم. بو ایکی همسفر سمرقنددن آلدیغیم ذووقو پوزماقدایدیلار. ایستر- ایستهمز بیر آن اؤنجه مئیداندا گؤردویوموز تئیمورون قاراقاباق قیافهسی یادیما دوشدو. من ده بو ایکی همسفریمیزین شیتلنمهلرینه، ادا- اطوارلارینا تئیمور کیمیقاشلاریمیییغدیم. توپال تئیمور بئله شیت سؤزلری ائشیتسه ایدی یقین دستور وئرردی بو ایکیسینین ده آغزینا قارقا دوزو تپسینلر. اوتاغیمیزا ساری گئتمهمیش اوجا سس ایله دئدیم:
«گؤرهسن سمرقندین بو کیچیک بهشتینده حور- غیلماندان، باغ زاغانین اوزوم شیرهسیندن علاوه قارقا دوزو دا تاپیلار؟»
منیم سؤزومههامیسی هویوخ قالدی.
«قارقا دوزو؟»
«او ندی؟»
«ههههن، قارقا دوزی! تصفیه اولمامیش قره دوز داااا»
«اولمویا توپال تئیمورنان دوز- چؤرهیی تازالییاجاییق؟!»
بهشت ایله باغ زاغان اوزوملرینین شیرهسینین خیالی ائله عاغیللارینی آپارمیشدی کی قارقا دوزوزونون نه اولدوغونو بئله مندن سوروشمادیلار. اؤزلری اؤلچوب، اؤزلری بیچدیلر.
داماقدان دوشموش آداملار کیمیاورتاق اوتاغیمیزین آچارینی پروینین الیندن آلیب، پیللهلردن یوخاری قالخدیم. ذاتا سوروشسایدیلار دا، قصدیم یوخ ایدی اولارا دئییم کی قارقا دوزو تبریزین عطارلارینین توکانلارینداکی لاپ بئله گوجلو مسهلدی.
پیللهلری یوخاری قالخاراق اؤز- اؤزومه دئدیم: «سیز بهشتین حور- غیلمانی اولساز، یقین من ده بهشتین یائسهسییم داااا»
اتاغیمیزین قاپیسینا یئتیشنده فیکرلشیردیم کی، گؤرهسن دوغوردان دا بهشت ده یائسه وارمی؟ آچاری قیفیل یئرینه سالیب آچاندا دئییردیم بس بو قاپی دا بهشتین یاتاق اتاغینین کپیهسینه آچیلاجاق. آمما آغ ملفهلرین اوزهرینده بئژ رنگلی سربازی پتو ایله آنکارد اولموش بیر جوت یاتاق گؤردویومده باشا دوشدوم کی بهشت یالنیز ائشیکده اولار، ایچری ده یوخ. بو اوتاغین قاپیسی بهشتین مریضخاناسینین کپیهسینه آچیلمیشدی.
پنجرهدن تئیمورو گؤرونجه بئل چانتام ایله کامئرامییاتاغین قیراغینداکی میز اوسته قویوب، پنجرهنین اؤنونده دایاندیم. تئیمور تاشکندین بؤیوک مئیدانیندا شاهه قالخمیش بیر آت اوسته ایدی. استقلالدان سونرا، جماعات لنینین هئیکلینی میئداندان قالدیریب، تئیمورو اونون یئرینه قویموشدولار. آمما سمرقند ده تئیمور باشیندا تاج، اللرینی مرصع کارلیق چلییکین اوستونه قویموش اؤزونه گووهنن بیر امیر کیمیسمرقندین اورتاسینداکی مئیداندا تخت اوسته ایلشمیش، قاراقاباق قیافهسی ایله منه باخیردی. هئچ ائله بیل یئددی قرن اونون اؤلوموندن کئچمیر. اونو گؤرندن بری دئییرم بس بو کیشینین کؤلگهسی منیم کؤلگهمیبوراخمیر. بلکه ده گؤزلمهدییم بیر آن قیلجی قالدیریب، کؤلگهمیویراجاقمیش.
پروین آیاغینی ایچری قویماقدا اوتاغین سادهلییندن هویوخدی. اومودو کسیلمیشلر کیمیدئدی:
«نه ائلهسی، نه ده بئلهسی! حیط بهشت، بورا دا ائله بیل بختور کاسیبین اوتاغیدی!»
«بختوریق دا آیاغیمیز سمرقنده چاتیب!» دئدیم.
پروین ده اشیالارینی یاتاغینین اوستونه بوراخیب، پنجرهیه یاخینلاشدی. تئیمورو بارماغی ایله گؤرسهدیب دئدی: «بو خونریز توپالی گؤرنده سمرقند عئیشیم زاییل اولور. گؤرهسن بو توپالین تندیسینی مئیدانین اورتاسیندا اکمهسهدیلر اولمازدی؟!»
قصدیم یوخ ایدی پروین ایله بحث- جدل ائلهییم. اونسوز دا پروین تئیمور ایله قانلی پیچاق ایدی. اونون شخصیتینین بیر وجهینی تانییردی. نه بولوم! بلکه ده تئیمور اونون یئددینجی آرخاسینین آرخاسینی اؤلدورموشدو منیم خبریم یوخ ایدی.
تئیمورو میئداندا تخت اوسته بوراخیب، داش کیمیدوشدوم یاتاغین اوستونه. گئنه پروینین بوغازینین پیچی بوشالیب، دیلی آچیلمیشدی. بیر باشا تئیمورون کسدییی باشلاردان، باشلاردان تیکدییی مینارهلردن، تؤکدویو قانلاردان دئییردی. ائله نام- نیشان ایله ساواشلاردان، اؤلوملرین ساییسیندان دانیشیردی کی، بیر آن نظریمه گلدی پروین ساواشلاردا تؤکولن قانلاری پئیمانه ایله اؤلچوب.
پروین ایینهیه دوشموش گرامافونا دؤنموشدو. تئیمورون نه کی وارینی بیربیرینه قاریشدیرمیشدی. پنجرهدن تئیمورون تندیسینه باخیب، دئدیم: «کاش کی آدامین قولاغینین قاپیسی اولاردی.»
نظریمه گلدی تندیس منیم سؤزومه گؤلومسهییب، یئریندن قالخدی. پروینین سسی گئت-گئده اوزاقلاشیردی. تئیمور مئیداندا اوتوردوغو تختدن قوپوب، یاتاغیما ساری گلنده پروینین دیلی قیفیللانمیش، سسی کسیلمیشدی. بلکه ده تئیمور اونون بوغازینی باسیب، سسینی کسمیشدی. پرویندن نیگران قالدیم ایستهدیم یئریمدن قالخیب، اونون نه حالدا اولدوغونو، دیری یا اؤلو اولدوغونو یوخلاییم. آمما تئیمورون آیاغی دقتیمیچکدی. چلیکسیز دیم- دیک، ابهتلی بیر امیر کیمییئرییردی. هئچ ده توپال دئیلدی.گؤزوم اونون آیاغیندا دئدیم: «تاریخده سیزه…»
مجال وئرمهدی سؤزومو قورتاریم.
«توپال تئیمور دئیرمیشلر هن؟!»
«هن» دییه بیلمهدیم. قورخدوم «هن» سؤزویله باشیمیبادا وئریم. مات مات اوزونه باخدیم. گئنه اوزومه گولومسهدی. بیر آن یادیما دوشدو دونیانین بیر چوخ یئرینی فتح ائلهین، باشلاردان میناره تیکن، دونیانین هنرمندلرینی بارگاهینا دعوت ائدن تئیمورون حضوروندا یاتاقدا یاتمیشام. ایستهدیم یئریمدن قالخیم، تئیمور الینی چیینیمه قویدو. الی داش کیمیآغیر و سویوق ایدی. اؤز یانیمدا دئدیم: «گؤرهسن تندیسینین الی دی، یوخسا اؤز الی؟»
نم ندن گؤیلوم ایسته دی او اؤز ایستی الینی چیینیمه قویسون،چیینیمدن گؤتوروب، ساچیمیتومارلاسین. دییهسن ذهنیمدن کئچهنی اوخودو. سویوق الی ایله ساچیمیتومارلامادی. شنلینین آلتیندان بیر آلبوم چیخاریب، یاتاغیمین قیراغیندا اوتوردو. دوداغیندا تبسم، آلبومو واراقلاییب، شکیللری منه گؤستریرکن، دانیشماغا باشلادی.
«دقت ایله بو مینیاتورلارا باخ، بو کاشیکارلیقلارا… تئیموریلرین دؤورهسینین هنرینی بو آلبومدا ییغیب، توپلامیشام.»
الینی بیر شکیلین اوستونه قویدو. دالان کیمیبیر یئر ایدی. دالانین هر ایکی تایی فیروزه رنگینده کاشیکارلیق اولان بینالاردان عیبارت ایدی.
«باخ! بوراسی اورتا آسیانین میرواریسیدی. آدی شاه زنده دی.»
دئدیم: «یانی سیز؟»
دئدی: «من امیر تئیمورام، شاه دئیلم. شاه زندهنین آدی قثم بن عباس دی. باشینی کسندن سونرا، کسیلمیش باشینی قولتوغونا ویریب، بیر قویو ایچینده غئیب اولدو.»
دئدیم: «عوام آداملاری سرییه بیلرسیز، منی یوخ. بو ناغیل دا، سیز شوش شهریندن گتیردییز دانیال پیغمبرین سومویونون اوزانماسینین ناغیلینا بنزهدی.»
الینی آلبومدان چکیب، انگیمدن توتوب، گؤزونو گؤزومه تیکدی. گؤیلوم ایستهدی او گوجلو قوللاری ایله منی باغیرینا باسیب اؤپسون. ایستیردیم گؤروم باشلاردان میناره دوزلدن، اوستهلیک معمارلیق و مینیاتور هنرینی قورویان ضدّیتلی آدام منی اؤپسه نه حیسیم اولار؟! آمما اونون غضبلی باخیشیندان قورخدوم.هاندایدی باشیمیبادا وئریم. ایللر ایدی سمرقندی گؤرمک آرزوسوندایدیم. ایندی کی آیاغیم سمرقنده چاتمیشدی، دؤرد اولدوزلو بیر هتلده تئیمورون غضبینه گلمک آبتالجا بیر حادیثه ایدی.
«هاردان گلیبسن؟ نه کاره سن کی بئله آغزیندان یئکه سؤز دانیشیسان؟»
آغزیمین سویو قوروموشدو. دیلیم توتار- توتماز دئدیم: «تبریزدن گلمیشم. یازیچییام.»
الینی أنگیمدن چکیب، غضببلی باخیشی دهییشیلدی. گوله گوله دئدی: «دئه داااا، اونا گؤره بئله دیلی اوزونسان داااا.»
اورهییم یئرینه گلدی. دئمک باشیم یئرینده قالاجاقمیش.
«سنین کیمیدیلی اوزون بیر یازیچینین یئری بوشدی منیم بارگاهیمدا. من سئوگیلیلریمیبیبیخانیما تاپشیرارام. او هر ایشین یول- یؤندمینی سنه اؤرگهدر»، دئدی.
اونون سؤزونه اورهییم قیریلدی. تئیموردان التفات ایله محبت گؤزلهدییمه دئیلدی، اونون بارگاهیندا باشقا قادینلارا تای بیر محبوس کیمیقالاجاغیما گؤره جانیمیهؤوشنه باسدی. یاخچی بولورم امیر تئیمورا یوخ دییهنین باشی بادا گئدیب.
«وارلیغیم، اوغلانلاریم تبریزده، تبریزه دؤنمهلیم، بیر ده کی من یائسهیم»، دئدیم.
بیر آز توموخوب، منیم هؤوشنهلی سیر- صیفتیمه باخیب دئدی: «آلمانین کالی مور اولار، یئتیشمیشی دیش آلتیندا شاققیلدایار، فصیلی کئچمیش آلمانی دادماسان یاخچیدی. قورخما. تبریزه دؤنه بیلرسن. آمما همیشه بئله دیلی اوزون قال!»
جیبیندن بیر بالاجا کیسه چیخاردیب، یاتاغین اوستونه قویدو. نظریمه گلدی قدیم شاهلارین رسمینی یئرینه گتیریب، قیزیل کیسهسیدیر، منه تؤحفه وئریر. سوروشدوم: «بو کیسه ده نمنه وار؟»
دئدی: «قارقا دوزو؛ نه واخت گؤردون همسفرلرین سارساخلاییر، من امر ائلهییرم بیر چیمدیک قارقا دوزوندان تپ آغیزلارینا، قوی سارساخلاماق یئرینه آیاق یولونا یول دویسونلر.»
آغزیمیآچدیم سوروشوم: «بهشتین یائسهلرینه ده کار کسر یا فقط آدامیآیاق یولونا…»
سؤزوم آغزیمدا قالدی. توپال تیمور قوش کیمییاتاغیمین کناریندان اوچوب یوخ اولموشدو. گؤزومو آچاندا پروین قولومدان توتموش، منی دبردیردی.
«نه خبریندی؟ بئله ده درین یاتماق اولار!»
قالخیب اوتورورام. پتونو آلت- اوست ائلهییرم. پروین دئییر: «باشیواهاوا گلیب، پتونو نییه آلت- اوست ائلیرسن؟»
«قارقا دوزو کیسهسینی آختاریرام» دئییرم. پروین مات- مات اوزومه باخیر. من ایسه یوخوم کال قالیب. گئنه یاتماغیم گلیر. گؤیلوم ایستهییر گئنه تئیمور ایله دانیشیم. تئیمور مئیدانین اورتاسیندا تخت اوسته ایلهشیب، قاراقاباق باخیشی ایله پنجرهدن منه باخیر.
تیر- ۱۳۹۶ ایشیق


text:
پایگاه خبری توران : بیر ایل چوخ قوراخلیق اولور. گؤیدن بیر دامجی دا دوشمور. اوت – علف قورویور. حئیوانلار کوْرلوق چکیر. چوخو آجیندان قیریلیر. جئیرانلاردا تلف اولماغا باشلاییرلار. گؤرورلر کی بئله گئتسه آجلیق آخیرلارینا چیخاجاق. بیر یئره ییغیشیب مصلحت – مشورت ائله ییرلرکی الله تعالینین درگاهینا ائلچی گؤنده رسینلر. بیلمک ایسته ییرلرکی دونیانین آخیری چاتیب […]
پایگاه خبری توران : بیر ایل چوخ قوراخلیق اولور. گؤیدن بیر دامجی دا دوشمور. اوت – علف قورویور. حئیوانلار کوْرلوق چکیر. چوخو آجیندان قیریلیر. جئیرانلاردا تلف اولماغا باشلاییرلار. گؤرورلر کی بئله گئتسه آجلیق آخیرلارینا چیخاجاق. بیر یئره ییغیشیب مصلحت – مشورت ائله ییرلرکی الله تعالینین درگاهینا ائلچی گؤنده رسینلر. بیلمک ایسته ییرلرکی دونیانین آخیری چاتیب یا خلاص اولماغین بیر یولو وار؟ ائلچی گئدن جئیرانا اسمارلاییرلارکی :
– اگر شاد خبرله قاییتدین او تپه نین باشیندا مایاللاق آشیب اویناخلایارسان. اوندا بیلیریک کی یاغیش – یاغمور اولاجاق یوخسا سن چاتینجان تابلانماریق. جئیران یولا دوزه لیر. تانریدان دیلک ایست هییر. نییه تین بیلدیریر. حقدن صدا گلیرکی :
– یاغیش اولمایاجاق ، ایل قوراق کئچه جک.
جئیران کور – پئشمان گئری قاییدیر. تپه نین باشینا چاتاندا دئییر :
– جئیرانلار یازیقدیر. اونسوزدا قیریلاجاقلار. هئچ اولماسا اؤلنه دک اومودلری اوزولمه سین دئیه، تپه نین باشیندا اویناماغا باشلاییر. بو دم بیر سئلله مه یاغیش تؤکولورکی اوجوندان توت گؤیه چیخ. جئیرانلار سئویندیکلریندن آتیلیب دوشورلر.
تارینین ائلچیسی اوزون حق درگاهینا توتوب دئییر :
– سنه فدا اولوم بس دئدین قوراقلیق اولاجاق. بو نه یاغیشدیر بئله ؟
سس گلیرکی :
– من یاغیشی سنین اوره گینه گؤره یاغدیردیم.
تهیه و تنظیم : الهام عبادی ( دبیر سرویس تورکی )


text:
۳۱ دسامبر
۳۱ دسامبر:
- ۱۶۰۰ - بریتانیا شرقی-هیند کومپانیسی یارادیلدی.
- ۱۶۰۹ - ایستانبولدا٬ سولطانمحمد جامیعینین تملی آتیلدی. معماری صدفکار محمد آغا اوْلان مسجید ۸ ایلده تاماملاندی.
- ۱۹۴۶ - بؤیوک بریتانیا و فرانسه قوْشونلاری لیواندان چیخدیلار.
- ۱۹۶۳ - رودزیا و نیوزلند فدراسیونو بۇراخیلدی.
- ۱۹۶۸ - سسدن سۆرعتلی تی-۱۴۴ اۇچاغینین ایلک اۇچوشو کئچیریلدی.
- ۱۹۷۷ - تۆرکیهده ایلک دفعه استیضاحلا دؤولت دۆشورولدو.
- ۱۹۹۴ - بیرینجی چئچئن ساواشی باشلاندی.
- ۱۹۸۹ - بو ایلین سون گونلرینده ناخجیواندا آراز چایی نین ایکی تاییندا سینیرلارین (گئچمیشده شوروی و ایران مرزی) داغیلماسی زامانی قویولدو. قوزئی و گونئی آذربایجان آراسینداکی سرحد دیرَکلری داغیدیلدی. بو واخت ایستانبولدا تورک دیللی خالقلارین توپلانتیسی کئچیریلدی. توپلانتیدا دونیا آذربایجانلیلارین دایانیشماسینا (همرَیلیک، اینسیجام) قرار وئریلدی. بو موناسیبتله هر ایلین 31 دسامبری بایرام اولاراق، دونیا آذربایجانلیلار همرَیلیک گونو آدلانیر.
- ۱۹۹۹ - بوریس یئلتسین ایستعفا وئردی. یئرینه ولادیمیر پوتین روسیه فدراسیونو جومهور باشقانی صلاحیّتلرینین ایجراچیسی تعیین ائدیلدی.


text:
میخائیل سالتیکوف-شچدرین
میخائیل سالتیکوف-شچدرین (اینگیلیسجه: Mikhail Saltykov-Shchedrin) یازیچی - ۲۷ ژانویه ۱۸۲۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۳ ایل عومر ائلهییب و ۱۰ مئی ۱۸۸۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی روس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mikhail Saltykov-Shchedrin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده میخائیل سالتیکوف-شچدرین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
رونالدو سوسیال مئدیادا دا رکورد قیردی
رونالدو، اینستاگرامدا ۵۰۰ میلیون تعقیبچییه چاتان ایلک اینسان اولدو
کریستیانو رونالدو، اینستاگرامدا ۵۰۰ میلیون تعقیبچییه چاتان ایلک اینسان اولدو.
رونالدونون، لیونل مسی ایله شکلی ده ۳۷ میلیوندان چوخ بهگهنی ایله بو پلتفورمدا بیر شخص اوچون ان چوخ بهگهنیلهن پایلاشیم اولدو.
"منچستر یونایتد"دن آیریلماسی گوندمده اولان کریستیانو رونالدو، گئچن گۆنلرده "لویی ویتون" شیرکتی اوچون رقیبی لیونل مسی ایله بیرلیکده بیر رئکلام چکیلیشینده یئر آلمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
دونیا کاپیندا بیر ایلک
فیفا، آلمانیا - کاستاریکا اویونونا فرانسالی قادین داور استفانی فراپاری تعیین ائتدی
سون ۱۶ قارشیلاشمانین ایلک ائشلشمهلری بللی اولدو
سون ۱۶ تیمین اویونلاری ۳ دسامبر جمعه ائرتهسی گونو هلند - آمریکا اویونو ایله باشلایاجاق


text:
انکوباتور: آنا صفحه
- You can read this page in other languages. The language menu is here.
ویکیمدیا اینکوباتورو خوش گلمیسینیز!
بورا ویکیمئدیا اینکوباتوردو. بورادا یئنی دیللرده پوتئنسیال ویکیپئدیا, ویکیکیتاب, ویکیخبر, ویکیسؤز و ویکیسؤزلوک پروئکتلری تشکیل ائدیله، یازیلا، سیناق ائدیله بیلر و، اگر اؤز حیات قابیلیتینی گؤستره بیلر, ویکیمئدیا قورومو طرفیندن دستکلنهجکدیر.
بو تست ویکیلرین هله اؤز ویکی لايحه صفحهسی يوخدور. بونا باخماياراق بو ویکیلردن هر هانسی باشقا ویکیمدیا لايحهدن کیمی یارارلانیب ، دَییشدیره بیلرسینیز.
گرکدیر ویکیبیلیمیوردونون یئنی نوسخهلری بئتا ویکیبیلیمیوردونا و ویکییازینین کیلرده اسکی ویکییازیا گئدلر.
سیز بورادا تامامیله يئنی بیر تاسارینی باشلايا بیلمزسینیز، يالنیز مؤوجود اولان تاسارینین يئنی بیر دیل بؤلمهسینی باشلايا بیلرسینیز.
ویکیلرین ارگینلتمهسی
بولار بیر سیرا چالیشقان ویکیلردن دیلر:
قارداش تاسارلاری
ویکیمئدیا فورومو نئچه آیری چوخدیللی و آچیق کؤکلو تاساریسین دا دولاندیریر:


text:
اویان نیوز: آمریکا بیرلشمیش دؤولتلرینین آنکارا ائلچیسی فرانسیس ریچیاردونه، آنکارا امنیت مودورو قدیر آیلا گؤروشهرک باشاریلی ایشلریندن اؤترو تشکر ائتدی
گؤروشمهنین، ائلچیلیک گیریشینده، دحکپ-ج ترور هؤرگوتونون گرچکلشدیردیگی جانلی بومبا ائیلمینین چوخ قیسا مدتده آیدینلانماسی مؤوضوسوندا آنکارا امنیت مودورلوگونون گؤستردیگی اوستون پئرفورمانسدان اؤترو تشکر ائتمک مقصدیله گرچکلشدیگی بیلدیریلدی.
ریچیاردونه گؤروشمهده، اولایین آیدینلاتیلماسینا تورک پلیسینین پاتلامادان درحال سونرا حادثه یئرینه گلمهسی، سوچلا ایلگیلی دلیللرین دقتله توپلانماسی و ایز سورمه ایشلرینین سرعتلی بیر شکیلده کووردینهسی نتیجهسینده چوخ قیسا مدتده بومباجی تروریستین کیملیگینه، ایستیفاده ائدیلن بومبانین تکنیک اؤزللیکلرینه چاتدیغینی، بونون دونیا استاندارتلاریندا اولدوقجا باشاریلی بیر ایش اولدوغونو ایفاده ائتدی. ریچیاردونه، ایکی اؤلکهنین بو مدتده گرچکلشدیردیگی قارشیلیقلی بیلگی آلیش وئریشی و اورتاق چالیشمالاریندان دویدوغو ممنونیتی دیله گتیردی.
ت ر ت


text:
روم ایمپیراتورلوغو
روم ایمپیراتورلوغو — روم جۆمهۇریتینین آقوستوس باشچیلیغیندا میلاددان اؤنجه ۱-جی یۆزایلینده یئنیدن تشکیلاتلانماسی ایله قۇرولان آنتیک روم دؤولتیدیر. اۇزون ایللر گؤی دنیز چئورهسینده حؤکم سۆرن روم ایمپیراتورلوغو، ۳۹۵ ایلینده شرق-باتی اوْلماق اۆزره ایکییه آیریلدی. غربی روم ایمپیراتورلوغو ژرمنلرین هۆجومویلا ۴۷۶ ایلینده ییخیلدی. شرقی روم ایمپیراتورلوغو (بیزانس) وارلیغینی ۱۴۵۳-ده عثمانلی ایمپیراتورلوغونون ۷-جی سۇلطانی ایکینجی محمدین ایستانبولو فتحینه قدر سۆردورموشدور.
روْمانیٛن اراضیسی جومهوری زامانیٛندا گئنیشلنمیه باشلامیٛش و ایمپئراطوْر ترایانیٛن حاکیمیتی دؤورۆنده ان یۆکسک نؤقطه سینه -5009000 km² چاتمیٛشدیٛر. ایمپئریانیٛن بیر نئچه عصر عرضینده بئله نهنگ اراضیه مالیک اوْلماسیٛ نتیجسینده، ایندهیدک مۆختلیف میللتلرین دیللرینده، دینلرینده، مدنیتلرینده، معمارلیٛق آبیدلرینده، فلسفلرینده و قانۇنلاریٛندا روْمانیٛن درین تاریخی تأثیری مۆشاهیده اوْلۇنۇر.
تاریخیدَییشدیر
ایمپئریا تاریخی قدیم روْما دؤولتینده ایمپئراطوْر آوقۇستۇن حاکیمیتینی و اوْندان سوْنراکیٛ دؤورۆ ایحاطه ائدیر. ایمپئریا دؤورۆندن اول ۵۰۰ ایل عرضینده مؤوجۇد اوْلمۇش روْما رئسپۇبلیکاسیٛ بیر نئچه وطنداش مۆحاریبسی نتیجسینده زیفلمیشدیر. اوْ دؤورده قدیم روْمادا باش وئرمیش بعضی حادیثه لر - یۇلی سئزاریٛن اؤمۆرلۆک دیکتاتوْر (ئ.. ۴۴) تین ائدیلمسی، اوْکتاویانیٛن آکتیۇم دؤیۆشۆنده قلبسی (۲ سپتامبر ئ..۳۱) و روْما سئناتیٛنیٛن اوْنۇ شرفلی آوقۇست آدیٛ ایله تلتیف ائتمسی (۱۶ ژانویه ئ..۲۷) آرتیٛق روْما رئسپۇبلیکاسیٛنیٛن آوتوْکراتیک ایمپئریایا کئچیدی ایله الامتداردیٛر. ائ.. ۳۱-جی ایلدن باشلایاراق روْما تاریخینین یئنی سحیفسی اوْلان ایمپئریا دؤورۆ باشلانیٛر. روْما ان قۆدرتلی ایمپئریایا چئوریلیر. بۇ ایمپئریا اؤز ترکیبینه شرقی آرالیٛق دنیزی، قوزئی آفریقا، آوروْپانیٛن خئیلی هیسسینی داخیل ائتمیشدیر.[۱]
دؤولت قۇرۇلۇشۇدَییشدیر
اوْردۇدَییشدیر
روْما اوْردۇسۇ دؤورۆنه گؤره چوْخ گۆجلۆ تعلیم کئچمیش، اساس گۆجۆ پیادالاردان عیبارت اوْلان بیر اوْردۇ ایدی. هر ۴۵۰۰ نفرلیک دسته «لئگیوْن» آدلانیٛردیٛ. روْما اوْردۇسۇنۇن دؤیۆش قایداسیٛنا گؤره دؤیۆشۆ یۆنگۆل سیلاحلیٛ دؤیۆشچۆلر باشلایٛردیٛلار. اوْنلار دۆشمن سیٛرالاریٛنیٛ پوْزماق اۆچۆن اوْخ، میٛزرا آتیٛردیٛلار. لئگیوْنۇن اساس گۆجۆ آغیٛر سیلاحلیٛ پیادالاردان عیبارت ایدی. اوْنلار نیزه و قیٛلیٛنجلا سیلاحلانیٛر، زیرئحلی پالتار گئیردیلر. سۆواریلر پیادالاریٛ جیناحلاردان قوْرۇیۇر، قاچان دۆشمنی تقیب ائدیردیلر. لئگیوْن هر بیر شرایطد (مئشد، داغلیٛق یئرده و س) وۇرۇشا بیلن خیٛردا هیسلره بؤلۆنۆردۆ. اوْردۇدا سرت-نیزام اینتیزاما ریایت اوْلۇنۇردۇ. سیلاحیٛ ایتیرمک، کئشیکده یاتماق اۆستۆنده ائدام جزاسیٛ تطبیق اوْلۇنۇردۇ. روْما اوْردۇسۇندا سۆواری دستلر اوْلسا دا اوْنلار پیادالار قدر گۆجلۆ دئیلدیلر. عومومیتله روْمادا حؤکمدارلیٛردیٛق ائتمیش بیر چوْخ شخصلر اؤزلرینه اۇیغۇن اوْردۇلار یاراتمیٛشلارکی، بۇنلاریٛن آدلاریٛ روْما توْتال وار کوْمپیۆتئر اوْیۇنۇندا گؤرمک اوْلار. روْمادا یاشلاریٛ اؤتمۆش، خیدمت مۆدتی باشا چاتمیٛش دؤیۆشچۆلردن وئتئران حربی دستلری یارادیٛلیٛردیٛکی، اوْنلاردا ایمپئریایا تابئ اوْلان شهرلرده آسایشی قوْرۇماقلار مشغۇل اوْلۇردۇلار.[۲]
دیندَییشدیر
آنتیک روم ایمپراطورلوغوندا دده بابا اتنیک دین لری پلیفیزم میش رومالی لار اوز لرین چوخ دینی و ایلیشکی لرین اوز ددیخ لری کیمین تانری لارینان چوخ یاخجی میش ۲۷۴ میلاددان اونجیه قدر.
ایلک اتروسکی لر سرا یونانلی لار بو دوره لر ده رومی لرین دینلرینده چوخ اتکیلمیش.
هنوفیزم بو دین ۳۸۰ میلادان سرایا قدر بو دین بیر تانریلی آما دیگر لرینین اولماغی ایحتیمالین رد اتمیر لر.
نیسن کریستیان لار۳۲۵- ۳۸۱ میلاددان سرا بو دین ۳۸۱ میلاددان سرا کنستانتین دوره سینده دییشدیریلمیش.
ایقتیصادیاتدَییشدیر
موسس فینلی ایلکل چیلیگین(بدوی چیلیک) طرفداری اولارخ روم ایقتیصادین گری ده قالمیش و باشاریسیز کاراکتری کچینمه اکینچیلیگی شهرلر ده آلیش وریش دن و دیگر یوللاردان چیخاردیخلارینان چوخ خشلیمیش لر.
مدنیتدَییشدیر
روْما دؤولتی ایمپئریایا چئوریلدیکدن سوْنرا اوْنۇن باشکندیٛ روْما چوْخ بؤیۆک شهره چئوریلدی. روْما آرالیٛق دنیزی ساحیللرینده ان ایری شهر اوْلدۇ. ائرامیٛزیٛن ایلک ایللرینده بۇ شهرده ۱ میلیوْندان آرتیٛق اهالی یاشایٛردیٛ. روْما تیبر چایٛنیٛن هر ایکی ساحیلینده گئنیش اراضی تۇتۇردۇ. ایکی ساحیل بیر نئچه کؤرپۆ ایله بیرلششیردی. داغ بۇلاقلاریٛندان اوْن بیر کمرله شهره اؤز آخیٛنیٛ ایله سۇ گلیردی، سۇ کمرلری چؤکک یئرلردن و چایلاردان داش کؤرپۆلر واسیطسیله کئچیردی. شهر کۆچلری روْمانیٛن قدیم مرکزی اوْلان فوْرۇمدا قوْوۇشۇردۇ. ایمپئراطوْرلار سئزاردان باشلایاراق اؤزلرینی و باشکندلاریٛنیٛ شؤهرتلندیرمک اۆچۆن روْما فوْرۇمۇندا و اوْنۇن اطرافیٛندا آبیدلر اۇجالدیٛر، مؤهتشم مبدلر و باشقا بینالار تیکدیریردیلر. ترایانیٛن دونای چای ساحیلینده کی قلبلری شرفینه روْمادا تقریباً ۴۰ متر حۆندۆرلۆیۆنده سۆتۇن اۇجالدیٛلمیٛشدیٛ. مرمر رئلیئف بۇ سۆتۇنا آشاغیٛدان یۇخاریٛیادک لئنت کیمی ساریٛنمیٛشدیٛ. بۇ رئلیئفده قوْشۇنلاریٛن دۇنای چایٛندان کئچمسی، وۇرۇشما صحنه لری، اسیر تۇتۇلماسیٛ و مۆحاریبنین باشقا صحنلری تصویر ائدیلمیشدی. سۆتۇنۇن اۆستۆنده ایمپئراطوْرۇن هئیکلی قوْیۇلمۇشدۇ.
زفر (تریۇمف) تاغلاریٛ خۆصۇصیله گئنیش یایٛلمیٛش آبیدلر ایدی. زفر بایراملاریٛندا ایمپئراطوْرلار بۇ تاغلاریٛن آلتیٛندان کئچیردیلر. بۇنلار ایمپئراطوْرلاریٛن قلبلرینی شؤهرتلندیرمک اۆچۆن تیکیلیردی. ان قدیم روْمادا آدی بازار اوْلمۇش فوْرۇم باشکندیٛن گؤزل تیکیلمیش و بزدیلمیش مرکزینه چئوریلمیشدی. اوْ، ایمپئریانیٛن زنگین سروتلری و مغلۇبئدیلمزلی حاققیٛندا فیکیر یاراتمالیٛ ایدی. فوْرۇمۇن یاخیٛنلیٛغیٛندا پالاتین یۆکسکلی اۇجالیٛردیٛ. بۇرادا ایمپئراطوْرلاریٛن زردن و مرمردن برق وۇران سارایلاریٛ تیکیلمیشدی. ایمپئراطوْر سارایلاریٛنیٛن یاخیٛنلیٛغیٛندا وارلیٛ قۇلدارلاریٛن ائولری یئرلشیردی. بۇ ائولردکی اوْتاقلاریٛن دیوارلاریٛ فرئسکالارلا بزدیلمیش، دؤشملری موْزایکا ایله اؤرتۆلمۆشدۆ. حئیوان و بیتکیلرین تونجدان، قیزیلدان و فیل سومویوندن بدی تصویرلری مئبئللرین اۆزرینی بزیردی. اوْتاقلاردا و داخیلی حیت-باغدا یۇنان و روْما حئیکلتاراشلاریٛنیٛن حاضیٛرلادیٛقلاریٛ حئیکللر و بۆستلر قوْیۇلۇردۇ. وارلیٛ روْمالیٛیا یۆزلرله قۇل خیدمت ائدیردی. اوْنلاریٛن آراسیٛندا بیر چوْخ حاللاردا آغالاریٛن اؤزلریندهن داها ساوادلیٛ اوْلان حکیملر، مۆعلیملر، مۇسیقیچیلر، رسساملار وار ایدی، بۇنلار آدتن، یونانلار ایدیلر. کۆچده قۇللار آدلیٛ-سانلیٛ روْمالیٛلاریٛ تاخت-رواندا آپاریٛردیٛلار. ائوین علاقه اپیٛسیٛندا زنجیرلی آیت اوزینه دیوارا زنجیرلنمیش قاپیٛچیٛ قۇل اوْتۇرۇردۇ. وارلیٛلاریٛن زیافتلرینه ایمپئریانیٛن مۆختلیف یئرلریندهن دیری بالیٛق، نادیر مئیوه و شراب گتیریلیردی.
روْمادا گؤزقاماشدیٛریٛجیٛ جاح-جلاللا یاناشیٛ, ان آجیٛناجاقلیٛ دیلنچیلیک ده حؤکم سۆرۆردۆ. شهرین بۆتوْو رایوْنلاریٛندا بئش و آلتیٛمرتبلی ائولر تیکیلمیشدی. بۇرادا کۆچلر چوْخ دار ایدی. یوْخسۇللار بۇ ائولرین بالاجا اوْتاقلاریٛندا، چارداقلاریٛندا و زیرزمیلرده یاشایٛردیٛلار. پیس تیکیلمیش ائولر چوْخ واخت اۇچۇردۇ, یانغیٛنلار داها تئز-تئز باش وئریردی. ساکینلر اۇچان ائولرین آلتیٛندا و یا آلوْوۇن ایچریسینده هلاک اوْلۇردۇلار. یوْخسۇللاریٛن چوْخۇنۇن ائوی اوْلمادیٛغیٛندان اوْنلار کۆچلرده گئجلیردیلر.
روْمادا تئاتردَییشدیر
روْما تئاترلاریٛندا یۇنان و روْما مۆللیفلرینین تراگئدیالاریٛنیٛ و کوْمئدیالاریٛنیٛ تاماشایا قوْیۇردۇلار. یۇنانیٛستاندا تئاترلارلا تانیٛش اوْلمۇش پومپئی اوْنلاریٛن نۆمۇنسینده روْمادا داشدان ایلک تئاتر تیکتیردی. لاکین هم وارلیٛلاریٛن، هم ده یوْخسۇللاریٛن سئودی تاماشا قلادیاتور دؤیۆشلری و دؤیۆش آرابالاریٛنیٛن اؤتۆشمسی ایدی. ایمپئریا دؤورۆنده بۇ یاریٛشمالار رئسپۇبلیکا دؤورۆندکینه نیسبتاً داها ازمتلی اوْلدۇ. ایمپئراطوْر آوقۇستۇن امریله روْمانیٛن اطرافیٛندا گؤل یارادیٛلمیٛشدیٛ. بیر دفه بۇرادا کئچیریلن دؤیۆشده ۳۰ ایری و بیر چوْخ کیچیک گمیلرده ۳۰۰۰ آدام وۇرۇشمۇشدۇ. ۱-جی عصرده روْمادا ۵۰٫۰۰۰ نفر تاماشاچیٛ تۇتان کولیزئی آمفیتئاتری تیکیلدی. ایمپئراطوْر ترایان طرفیندهن تشکیل ائدیلن بایرام شنلیکلری ۱۲۳ گۆن داوام ائتمیشدی. آمفیتئاترلاریٛن صحنسینه ۱۱٫۰۰۰ وحشی حئیوان بۇراخیٛلمیٛشدیٛ. روْمالیٛلاریٛ ایلندیرمکدن اؤترۆ ۱۰٫۰۰۰ قلادیاتور بیر-بیریله و وحشی حئیوانلارلا وۇرۇشۇردۇ. حله ان قدیم روْمادا پالاتین یۆکسکلیندهن جنۇبا دوْغرۇ گئنیش دۆزنلیکده جیٛدیٛر یاریٛشلاریٛ کئچیریلیردی. ایمپئراطوْر دؤورۆنده بۇرادا اوْن مینلرله تاماشاچیٛ اۆچۆن تریبۇنالاریٛ, ایمپئراطوْر و اوْنۇن ایانلاریٛ اۆچۆن بر-بزکلی لوْژالاریٛ اوْلان نهنگ سیرک (جیٛدیٛر مئیدانیٛ) یئرلشیردی. سیرکین قاچیٛش یوْللاریٛندا یۆنگۆل دؤیۆش آرابالاریٛنا قوْشۇلمۇش آت یاریٛشلاریٛ کئچیریلیردی.
روْما ایمپئراطوْر سۆلالرینین زامان خطیدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Thomas F. X. Noble; Barry Strauss; Duane J. Osheim; Kristen B. Neuschel; Elinor Ann Accampo (2010). Western Civilization: Beyond Boundaries, 1300–1815. Cengage Learning. p. 352. ISBN 978-1-4240-6959-0.
- ^ Encyclopædia Britannica, History of Europe, The Romans, 2008, O.Ed.
۳.htttp://en.m.wikipedia.org/Roman Empire
گؤرونتولردَییشدیر
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0


text:
3– یانلئش توەککۆل
توەککۆل، بیر ایشتە عاجیز قالدئغئنئ قابول أدیپ اۇنو باشقاسئنا بئراقماقتئر. آللاها توەککۆل ایسە، بیر ایشتە یاپابیلەجگی هر شەیی یاپئپ گریسینی آللاها بئراقماق اۇلور. فاقاط توەککۆل زامانلا، کندینی یۇرمادان “ایشی آللاها بئراقما” شکلیندە آنلاشئلمئشتئر. باعضئ آیتلر دە بونا گؤرە یۇروملانئنجا تنبللیگە آچئق آما گلیشمەلرە قاپالئ وە سۇروملولوغو آللاها یۆکلەین بیر داورانئش بیچیمی اۇرتایا چئقمئشتئر.
حالبوکی آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى ﴿۳۹﴾ (سورة النجم)
اینسانئن چالئشماسئندان باشقاسئ کندینین دگیلدیر. (نجم سورەسی؛ 39)
… فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ ﴿۲۰۰﴾ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ﴿۲۰۱﴾ أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ ﴿۲۰۲﴾ (سورة البقرة)
… اینسانلاردان کیمی دەر کی: “راببیمیز! بیزە بو دۆنیادا ور!” اۇنون بؤیلەجە آحیرتتە آلاجاغئ قالماز. اۇنلاردان کیمی دە شؤیلە دەر: “راببیمیز! بیزە بو دۆنیادا گۆزللیک ور، آحیرتتە دە گۆزللیک ور. بیزی اۇ آتشین عاذابئندان قۇرو!” بونلاردان هر بیرینە قازاندئقلارئندان بیر پای واردئر. آللاە حسابئ چابوق گؤرۆر. (باقارا سورەسی؛ 202-200)
دەمک کی، دۆنیایئ ایستەین چالئشماق زۇروندادئر. هم دۆنیایئ هم آحیرتی ایستەین دە چالئشماق زۇروندادئر. چالئشمایانا بیر شەی یۇقتور. باشارئنئن ایکی شارطئ واردئر؛ بیری دۇغرو ترجیحتە بولونماق، دیگری ایسە گرکلی گۆجە صاحیب اۇلماقتئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا ﴿۳۰﴾ (سورة الإسراء)
سنین راببین رئزقئ، ترجیحینی دۇغرو یاپان وە گرکلی گۆجە صاحیب اۇلان ایچین یایار. اۇ، قوللارئنئن ایچینی بیلیر وە هر شەیی گؤرۆر. (ایسرا سورەسی؛ 30)
یریۆزۆندە پەینیر، أکمک، آش وب. حاضئر واضعیەتتە یۇقتور. آما آللاە، اۇنلارئ ألدە أتمە ایمکانلارئنئ یاراتمئشتئر. بو ایمکانلارئ قوللانمایانلار، اۇ نیعمتلرە اولاشمازلار.
اۇ شؤیلە بویورور:
… وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ ﴿۱۰﴾ (سورة فصلت)
… غئدالارئنئن اؤلچۆسۆنۆ دؤرت گۆندە اۇلوشتوروپ آرایانلار ایچین دنگەلی بیر شکیلدە یایان اۇدور. (فوصصیلت سورەسی؛ 10)
کیم گرکلی چالئشمایئ یاپارسا، نیعمتلرە اولاشابیلیر. آللاە، کندیلرینە شؤیلە سسلنمەمیزی ایستەمیشتیر:
… وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿۲۷﴾ (سورة آل عمران)
… ترجیح أتتیگینە اۇرانتئسئز رئزئق وریرسین. (آلی عیمران سورەسی؛ 27)
ایمکانلار بۇل اۇلسا آما گرکلی گۆجە صاحیب اۇلمازساق وەیا گۆجۆمۆز اۇلدوغو حالدە چالئشمازساق ألیمیزە بیر شەی گچمز. بو سببلە گرکلی گۆجۆ ألدە أتمک وە چالئشماق گرکیر. قوراقلئق، آشئرئ یاغمور وە دپرم گیبی آفتلرە قارشئ گۆجۆمۆز یتمەیەجگی ایچین دە بۆتۆن تدبیرلری آلدئقتان سۇنرا آللاها توەککۆل أدیلملیدیر.
تفسیر وە مئاللردە باعضئ آیتلرە فارقلئ آنلام وریلینجە توەککۆل یانلئش آنلاشئلمئشتئر. مثەلا یوقارئدا گچن ایسرا سورەسینین؛ 30-نجی آیتینە شؤیلە مئال وریلمیشتیر:
إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا ﴿۳۰﴾ (سورة الإسراء)
شو کسین کی، راببین دیلەدیگی کیمسەنین ناصیبینی بۇللاشتئرئر. دیلەدیگینین ناصیبینی دارالتئر. چۆنکۆ راببین، قوللارئنئن هر حالینی بیلیپ گؤرمکتەدیر. (ایسرا سورەسی؛ 30)
فارقلئ آنلامئن سببی، آیتتەکی “یَشَاءُ = ایستەر” وە “یَقدِرُ = گۆجۆ یتر” فیعیللرینین فاعیلی اۇلان “اۇ” ضامیرینین “راببە” دؤندۆرۆلمەسیدیر. عارابچادا ضامیر أن یاقئنئنئ گؤستریر، اوزاق ایچین قارینە گرکیر. بؤیلە بیر قارینە اۇلمادئغئندان بورادا ضامیر، “مَن = کیم”ی گؤستریر.
بونا بیر اؤرنک دە سبە سورەسینین 39-نجو آیتینە وریلن شو مئالدیر:
قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ … ﴿۳۹﴾ (سورة سبأ)
دە کی: “دۇغروسو راببیم، قوللارئندان دیلەدیگینە رئزقئ بۇل وریر، دیلەدیگینە دە قئسار.” (سبە سورەسی؛ 39)
عارابچا باقئمئندان دۇغرو آنلام شؤیلە اۇلور:
قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ … ﴿۳۹﴾ (سورة سبأ)
دە کی: “راببیم رئزقئ، ترجیحینی دۇغرو یاپان وە یترلی دۇنانئما صاحیب اۇلان قوللارئ ایچین یایار…” (سبە سورەسی؛ 39)
4– آللاهئن عاففئ ایلە آلدانما
چۇق کیمسە، “آللاە بیزە نییە عاذاب أتسین کی؟”، “یاراتتئغئ، بسلەییپ بۆیۆتتۆگۆ قولونا عاذاب أدر می؟” گیبی سؤزلرلە کندینی آلداتئر. کیمیلری دە یاپتئقلارئ باعضئ ایی ایشلرین قورتولوشلارئنا سبب اۇلاجاغئنئ سانئر. بدیردە نبیمیزین عامجاسئ عابباس وە آرقاداشلارئ أسیر اۇلونجا، مۆسلۆمانلار اۇنلارئ مۆشریک اۇلدوقلارئ ایچین عایئبلامئشلاردئ. عابباس شؤیلە دەدی: “واللاهی بیز دە مسجیدی حارامئ عیبادتە آچئق توتار، سئقئنتئدا اۇلانئن سئقئنتئسئنئ گیدریر، کاعبەیی قۇرور، حاجئلارا سو داغئتئرئز.”
بونون اۆزرینە شو آیت ایندی:
أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ﴿۱۹﴾ (سورة التوبة)
سیز حاجئلارا سو ورمەیی وە مسجیدی حاراما حیذمتی، آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانان وە آللاە یۇلوندا بۆتۆن أنگللرە گؤگۆس گرن کیمسەنین یاپتئغئ ایلە بیر می توتویۇرسونوز؟ بونلار آللاە قاتئندا بیر اۇلمازلار. آللاە، یانلئشلار ایچیندەکی بیر تۇپلومو یۇلا گتیرمز. (تەوبە سورەسی؛ 19)
کندینی آللاهئن عاففی ایلە آلداتانلارلا ایلگیلی آیتلردن بیری شودور:
وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ ﴿۳۷﴾ (سورة الزمر)
قالقئش گۆنۆ، یریۆزۆندەکی هر شەی وە بیر اۇ قادارئ داحا اۇ ظالیملرین ألیندە اۇلسا، اۇ عاذابئن سئقئنتئسئندان قورتولماق ایچین حپسینی وریرلردی. آللاە، هیچ حساب أتمەدیکلری شەیلری قارشئلارئنا چئقاراجاقتئر. (زۆمر سورەسی؛ 47)
آللاە اینانانلارئ دا ایمتیحاندان گچیریر.
اۇ، بو قۇنودا شؤیلە بویورویۇر:
الم ﴿۱﴾ أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ ﴿۲﴾ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ ﴿۳﴾ أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ أَنْ يَسْبِقُونَا سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ ﴿۴﴾ مَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لَآتٍ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴿۵﴾ وَمَنْ جَاهَدَ فَإِنَّمَا يُجَاهِدُ لِنَفْسِهِ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ ﴿۶﴾ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿۷﴾ (سورة العنکبوت)
ألیف، لام، میم. بو اینسانلار ایناندئق دەیینجە راحات بئراقئلاجاقلارئنئ، سئقئنتئیا سۇقولمایاجاقلارئنئ مئ سانئیۇرلار؟ اۇنلاردان اؤنجەکیلری دە سئقئنتئلارا سۇقموشتوق. آللاە کیملرین صامیمی اۇلدوغونو ألبتتە بیلەجکتیر. کیملرین یالانجئ اۇلدوقلارئنئ دا بیلەجکتیر. کؤتۆ ایشلر یاپانلار، ألیمیزدن قورتولاجاقلارئنئ مئ سانئیۇرلار؟ نە کؤتۆ قارار ورییۇرلار!
کیم آللاە ایلە قارشئلاشمایئ اومویۇرسا بیلسین کی، آللاهئن بلیرلەدیگی واقیت ألبتتە گلەجکتیر. اۇ ایشیتیر وە بیلیر.
جیهاد أدن جیهادئ کندی ایچین یاپار. آللاهئن کیمسەیە ایحتیاجئ اۇلماز. اینانمئش وە ایی ایشلر یاپمئش اۇلانلارئن کؤتۆلۆکلرینی ألبتتە اؤرتریز. ألبتتە اۇنلارئ یاپتئقلارئنئن أن گۆزلی ایلە اؤدۆللندیریریز. (عنکبوت سورەسی؛ 7-1)
5– آللاهئن گۆجۆ ایلە آلدانما
باعضئ کیمسەلر آللاە ایلە ایلگیلی اۇلور اۇلماز شەیلر سؤیلەر، دلیل اۇلاراق دا: “آللاهئن بونا گۆجۆ یتمز می؟” دەرلر. بو قۇنودا بیر شەیح ایلە آرامئزدا گچن قۇنوشما شؤیلەدیر:
بایئندئر: مدینەدە حاجئلارلا صۇحبت أدرکن غایبئ آللاەتان باشقاسئنئن بیلەمەدیگیندن باحثەتتیم. مۆریدلرینیزدن بیر حانئم دەدی کی: “اؤیلە دییۇرسونوز آما بیلییۇروم کی بنیم شەیحیم، گجە یاتاقتا قاچ کرە ساغا سۇلا دؤندۆگۆمۆ بیلە بیلیر.” دەدی.
شەیح أفندی: آللاە بیلدیریرسە بیلەمز می؟ آللاهئن بونا گۆجۆ یتمز می؟
بایئندئر: آللاهئن گۆجۆنۆن یتمەدیگی نە وار کی؟ آما اۇنون گۆجۆیلە دلیل گتیریلمز. آللاە دیلەرسە ألچیسی موحاممدی جهننمە، فیرعاوونو دا جننتە قۇیاماز مئ؟ اۇنون بونا گۆجۆ یتمز می؟
شەیح أفندی: ألبتتە یتر.
بایئندئر: آما اۇ؛ فیرعاوونو جهننمە، موحاممدی (ص) دە جننتتە قۇیاجاقتئر. آرتئق آللاهئن گۆجۆ دلیل گتیریلەرک بونا آیقئرئ بیر ایددیعا یاپئلاماز.
… وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ … ﴿۱۷۹﴾ (سورة آل عمران)
… آللاە غایبئنئ سیزە آچاجاق دا دگیلدیر… (آلی عیمران سورەسی؛ 179)
… آیتیندن سۇنرا دا کیمسە، آللاهئن گۆجۆنۆ دلیل گتیریپ، بونون عاکسینی ایددیعا أدەمز.
پرۇف. دۇک. عابدولعازیز بائندئرئن یازدئغئ
“قورئان ائشئغئندا آراجئلئق وە شیرک” کیتابئندان


text:
بیلیریک کی, خالقیمیزین یاراتدیغی زنگین فولکلوروموزو توپلاماق بیزیم تاریخی بورجوموزدور.
بیلیریک کی, فولکلوروموز کندلرده, اوجقارلاردا, تایفالار آراسیندا گئنیش مقیاسدا یایـیلیب و اونلار ان خالص فولکلوروموزون قوروقچولاریدیرلار.
بیلیریک کی, فولکلوروموز چوخ یؤنلوٍ و چوخ ساحهلیدیر و هامینـین آذربایجان شفاهی ادبیاتی و فولکلورونون توپلاماسیندا اشتراکی گرهکلیدیر. خوٍصوصیله بو زمینهده دولت هئچ بیر یاردیم ائتمیر و بو آغیر ایش آذربایجانـین قاباقجیل آیدینلارینین بوینونا دوٍشوٍر.
اوٍچ مسله بارهسینده بیر نئچه تاپشیریغئ حؤرمتلی اوخوجولارا چاتدیراماق یئرلی اولار. هر ایشی علمی، دوٍزگوٍن و اوغورلو یئرینه یئتیرمک اوٍچوٍن بو اوٍچ مسله بارهسینده دریندن دوٍشوٍنمک لازیمدیر: هدف، برنامه و تشکیلات.
- ۱. هدف
فولکلورون گئنیش کوٍتلهلر آراسیندا یاییلماسی و چوخ ساحهلی اولدوغونا گؤره کیمسه و یا کیچیک بیر عیدده اونلارین هامیسینی توپلایا بیلمز. اونا گؤره هر کیم و هر کیچیک دسته گرهک قاباقجادان ایش ساحهسینی بللندیرسین. دئمک، فولکلورون هانسی قول و یا قوللاریندا چالیشمالیدیر، هانسی قایناقلاردان فایدالانمالیدیر.
فولکلورون اونلارلا قولو واردیر. سیزی ماراقلاندیران قولونو گؤتوٍروٍن و اونون اوٍزهرینده هر طرفلی ایشلهیین. قایناق مسلهسی چوخ اؤنملیدیر. مثلن اگر اوشاقلار اویونو ساحهسینده عنعنهوی اوشاق اویونلارینی توپلاماق ایستهییریک، یالنـیز اؤز یادداشیمیزا اینانا بیلمهریک. گرهک بو اویونلاری قئیده آلاق. اونلارین ایشلتدییی دیلی، اصطلاحی عینی ایله یازاق. اگر خیی- خیی اویونونو شرح ائدیریک, مختلف جیزگیلری چکیب، اونلارین هرهسینین بارهسینده ایضاحات وئرهک. اوشاق اویونو اصطلاحلاری، ناغیللار، لطیفهلر و… خالقین دئییلیشی کیمی یازییا آلینمالیدیر. البتّه، اگر بیر ییغینجاقدا یا بیر یئرده فولکلوریک تزه بیر سؤز ائشیدیریک اونلاری گرهک قئیده آلماق حتّا اگر بیز ایشلهدیییمیز فولکلور قولونا آیید اولماسا دا. مثلن، بیر لطیفه، بر یئرلی لغت، بیر ماهنی و…
- ۲. برنامه
چالیشمالارین موضوع و هدفی تعیین اولدوقدان سونرا ایجرایی ایشلری یئرینه یئتیرمکدن اؤتروٍ برنامه حاضیرلانمالیدیر. هارادان باشلامالی، کیملر ایله گؤروٍشمهلی، هارا گئتمهلی، کیمسهلرین امکداشلیغیندان فایدالانمالی، نئجه و نه تهر الده ائدیلن معلوماتی ساهمانلامالی و… امکداشلار آراسیندا ایش بؤلگوٍسوٍ آپاریلمالیدیر. ایش بؤلگوٍسوٍنده فردی وظیفهلری معیّن ائتمکله برابر امکداشلارین آراسیندا هماهنگلیک یاراتماق اوٍچوٍن تدبیر گؤروٍنمهلیدیر. فردی ایشلرین محصولو باشقا یولداشلارین طرفیندن یوخلانمالی، نقد و اصلاح اولونمالیدیر.
آردیجیل و جیددی بیر ایشده زامان و واخت مسلهسی اؤنملی یئر توتور. ایشلر واختی- واختیندا گؤروٍلمهلیدیر. واخت امکداشلارین امکانلارینا گؤره تعیین ائدیلمهلیدیر. گوٍندهلیک، هفتهلیک، آیلیق و… واحدلری قبول ائتمک امکانلاردان آسیلیدیر.
فولکلور توپلاماق ایشی اوغورلو اولماقدان اؤتروٍ برنامه اوٍزره، آردیجیل و جیددی ایش یولو ایله ایرهلی آپاریلمالیدیر.
- ۳. تشکیلات
فولکلور آبیدهلرینی توپلاماق ایشینی هر کیم تکلیکده گؤره بیلر. آنجاق البیر ایشلمک یولو ایله الده ائدیلن نتیجهلر دوٍزگوٍنراق اولماسی گؤزلهنیلیر. بیرگه ایشلمک اوٍچوٍن تشکیلات یاراتماق لازیمدیر. تشکیلات دئدیکده بوٍروکراتیک بیر قورولوش یوخ، آنجاق ایشده امکداشلیق و هماهنگلیک یاراتماقدان اؤتروٍ ساده، تشریفاتسیز بیر تشکیلات یاراتماق اولار. مثلن اوٍچ، بئش و یا نئچه نفر یولداش معیّن ساحهده فولکلوریک آبیدهلری توپلاماق اوٍچوٍن امکداشلیغا قرار آلیب، اؤزلری اوٍچوٍن هدف، برنامه، ایش بؤلگوٍسوٍ معیّن ائدهرک بیرگه ایشلهمهیه باشلایا بیلرلر. بیر شهرده نئچه- نئچه بئله بیر کیچیک دسته تشکیل تاپا بیلر.
ایران توٍرکلرینین فولکلوریک اثرلرینی توپلایـیب، آراشدیریب، قوروماق و یایماق اوٍچوٍن دولت طرفیندن مالی و باشقا امکانلار وئریلمیر.
آذربایجان آیدینلارینین تاریخی بورجودور کی، اللریندن گلدییی قدهر بو ساحهده چالیشسینلار. مرکزلشمیش بیر تشکیلات یاراتماق بؤیوٍک مالی امکانلار طلب ائدیر. شرایطه اویغون ایشلری گرهک یولا سالماق. بیزجه هلهلیک، کیچیک ایش دستهلری، کؤنوٍللوٍ اولاراق تشکیل تاپمالیدیر. توپلانان اثرلری چاپ ائتمک اوٍچوٍن «ائل دیلی و ادبیاتی» صحیفهلری سیزین اختیارینـیزدادیر. و لازیم گلدیکده فوقالعاده ضمیمه شکلینده توپلانان فولکلوریک اثرلری یایماغی اؤز عهدهسینه آلیر. اونا گؤره فولکلور توپلاماق ساحهسینده فردی و یا دستهجمعی چالیشان دیلداشلاردان ایستهییریک کی، بیزیمله علاقه ساخلاسینلار و توپلادیقلاری اثرلری بیزه گؤندهرسینلر….
دوستلار، قلمداشلار، آذربایجان تپرلی گنجلری!
آتا- بابالاردان یادگار قالمیش زنگین فولکلوریک اثرلریمیز اونودولماق و آرادان گئتمک تهلوٍکهسی قارشیسیندادیر. بیزیم بوینوموزا دوٍشن تاریخی بورجو، شرفله یئرینه یئتیرمک و بو زنگین واریمیزی قورویوب گلهجک نسللره چاتدیرماق اوغروندا ایرهلی!
***
ایضاح:
بو یازینی اوستاد بهزاد بهزادی”آذری” درگیسینین «ائل دیلی و ادبیاتی» بؤلوٍموٍنون امکداشلارینا خطابا یازمیشدیر. یازینین متدیک اهمیتینی نظره آلاراق, اونو بیر داها یایماق گرکلی گؤرونور. بو تاپشیریقلار اساسیندا ایدی کی “آذری” درگیسینین «ائل دیلی و ادبیاتی» بؤلومونده مین صحیفهدن آرتـیق مطلب چاپ اولدو. تاسفله کی اوستادین اؤلومو ایله بو درگی و اونون دیرلی بؤلومونون فعالیتینهده سون قویولدو.


text:
قولاغیمی هاردا گیزلهدیم؟
رقیه کبیری
«قیزیم گؤزله بیردن ونگوک زاد یادیوا دوشمهسین هاااا».
منسه قهوهای پاستل رنگینی میزین اوستونه قویوب، سارینی گؤتورورم. بو اونایکینجی گونهباخاندی بویون رسم ائلیرم.
«یانی قولاغیمی کسیم؟»
«استغفرالـله!»
اؤز- اؤزومه دئییرم: «ونگوک هارا، استغفرالـله هارا؟! سن نه بیلیسن گونهباخان یانی نمنه! سن نه بیلیسن قولاق ندی؟! سن آنجاق قولاغین آناتومیسیندن بیر چکیشی تانیییرسان، بیر سیندانی، بیر ده لابیرئنتیندن آسیلمیش پردهنی. سن نه بیلیسن گونه باخان اسهالی یانی نمنه؟!»
دؤنوب اونون اورکدن استغفرالـله دئین آغزینا باخاندا، بیردن- بیره ذهنیم قیرخ ایل بوندان اوّله آتیلیر. آذر آیینین توفه- توفو، شاختا- سازاقلی بیر گون، پژوهش مدرسهسی، علوم درسی، بیر ده منیم قولاغیم.
الیمده رسم ائلهدیییم گونهباخان رسمینی میزین اوستوندن گؤتورب، پنجرهنین اؤنونه کئچیب، پردهنی قیراغا چکیرم. پنجرهنین ائشییینده شاختا- سازاق اولسا دا گونش بیردن- بیره اوتاغا تؤکولور. گونهباخان رسمینی شوشهنین اؤنونه توتوب، دئییرم: «نه جوردی؟»
دوداغینی قاچیردیب، دئییر: «قیزیم، من بولمورم بو گونهباخان چحماخ هاردان چیخدی بااا !؟»
اونون سؤزونو ائشیتمهمیش ساییب، پنجرهنین هئرهسیندن دیفنباخیا گولدانلارینی گؤتوروب، یئره قویورام. سحردن رسم ائلهدیییم گونهباخانلاری میز اوستوندن گؤتوروب، پنجرهنین هئرهسینه دوزورم.
«باخین گؤرون گونهباخانلاریمی بَیهنیسیز؟»
«قیزیم، سنین بو گونهباخان رسملرین بیزیم هامیمیزی نییاران قویوب آخی..!»
اؤز یانیمدا دئییردیم بس اَریمین خالاسینین گؤیلونه دوشموشم کی نئچه ایلدن سونرا یول آزیب، منی گؤرمهیه گلیب. دئمک، نفیسینین علوم درسی دئمکدن علاوه آیری قابیلیّتلری ده وار ایمیش، بئله کی گؤرونور بویون ده اجتماعی مددکار رولونا گیرمیش.
«نییه دانیشگاهدا اجتماعی مددکارلیق درسی اوخومادیز؟»
سوآلیما هویوخور. نه دئدییمی باشا دوشمور. همیشه نظریمه گلردی اونون نابیغهلر کیمی هوش- باشی وار، سن دئمه، عادی آداملاردان دا بیر آز آشاغیدی. بلکه ده قوجالیب یاشی چوخالدیقجا هوش- باشی آزالیب. نه دئدیییمی باشا دوشمور. آمما خبریم وار کی قوهوم- قونشو ایچینده ذکالی، دوشونجهلی، دویونآچان بیر شخص کیمی تانینیر. هر کسین آچیلمایان دویونو اولسا نفیسی اوردا حی- حاضیردی. بئله کی گؤرونور، من ده آچیلمایان بیر دویونه دؤنموشم. اونون مهربان صفتینه باخدیقجا عصبی اولوب، اونو سانجماغیم گلیر. نه گونه قالمیشام کی نفیسینین الینده آچیلان بیر دویونه دؤنم!
آغزیمی دولدورورام دئییم: «یادیزدا یئددینی اوخویاندا علوم درسینده، اؤزو ده دقیقا آذر آییندا، آز قالدی قولاغیمی قوپاردیب، اووجوما قویاسیز؟»
ایکی هاوالی قالمیشام. بیلمیرم دئییم یا یوخ. پنجرهنین اؤنونده دایانیب، گؤزآلتی اونا باخیرام. اؤزومدن تعجّوبلهنیرم. «بس نئیه ایندی یادیما دوشور؟ بیر بئله ایل آذر آیلاری اؤتوب کئچنده، بو خاطیره ذهنیمین هانسی قاتیندا گیزلنمیشدی بس؟ قیرخ ایل …»
اونون قوللاری قولتوغوندا دورموش فیقوْروندان، چوخ ساکین و اؤزونه اینانجلا دانیشیغیندان آجیغیم توتور. ایچیمده عیناد کیمی بیر حیس اویانیر. اورهییم ایستهییر قیرخ ایل بوندان اوّل دئدیییم سؤزو بیر داها یئنیدن اوزونه چیرپیم. آمما آغزینا باخانمیرام. آیری بیر رسم کاغیذی گؤتوروب، اوناوچونجو گونهباخانی رسم ائلهمهیه باشلاییرام.
«قیزیم ایندی کی دوشوبسن رسّاملیق خطّینه آیری بیر شئی ده چَح دا، بس نییَه فقط گونهباخان؟»
الیمده ساری پاستل، دیک- دیک گؤزلرینه زیللهنیرم:
«توتاخ کی ونگوک کیمی قولاغیمی کسدیم، کیمین اووجونا قویاجام؟ اصلا کیمیم وار کی قولاغیمی اونا تؤحفه گؤندهریم؟»
نفیسی اینانماز- اینانماز اوزومه باخیر. اونون باخیشینا کیریخیرام. باخیشینی اؤزومه معنا ائلیرم: «دئیهسن بو دا دوْغوردان دلیدن زاددان اولوب هااا»
گؤزومو گؤزوندن قاچیردیب، گونهباخانی رنگلهییرم.
نفیسی یومشاق، مهربان لحنی ایله آرتیریر:
«قیزیم، دونیانین لاپ شیرین ایشلریندن بیری دایانماخدی. انسان دوغولاندا، دؤزوم ده انساننان برابردوغولور.»
آغزیمی دولدورورام دئییم: «خانیم نفیسی! خبرین یوخدی سن قولاغیمی بوروب کیلاسدان ائشییه سالاندا، عیناد دا دؤزومنن برابر منده دوغولدو.»
بیر داها الیمدهکی ساری پاستل رنگینی اونا ساری توتورام: «قدیمین یاغلی گژلرینه بنزیر، مَهیه یوخ؟»
لاپ ائله او گون کیلاسدا کیرییَن کیمی، کیریییر.
خانیم نفیسی قارا تاختانین اوزرینده رنگلی، یاغلی کچ ایله دَری هوجئیرهلرینین شکیلینی چکیردی. مکعب شکلینده دری هوجئیرهسینین یوخاریسینی دیش- دیش چکیب، مکعبین اورتاسیندا ایکی دیشی آیری دیشلردن قیسسا چکدی. آذر منی دومسوکلهییب، پیچیلدادی: «بولوسن او قیسسا دندانهلر نَهیَه بنزیر؟»
باشیمی دفتریمدن قالدیریب، دیققتله قارا تاختاداکی شکیله باخدیم.
«خانیم نفیسینین قاباخداکی سینیق دیشلرینه»، دئدیم.
ایکیمز ده پیققیلدادیق. خانیم نفیسی دؤنوب بیزه باخدی. آذری یوخ، منی یئریمدن قالدیردی: «خانیم قیز! اَیر گولمهلی سؤز وار، دئه بیزده گولَخ دا… »
آذر پیچلدادی: «دئنه خانیم باغیشلا!»
باغیشلا دئمهدیم. دئدیم: «خانیم دوزون دئییم دا، سیزین قاباخ دیشلریز لاپ ائله تاختادا چَحدیییز دری سللولونا بنزیری…»
قیزلارین هامیسی بیردن- بیره اوجادان گولوشدولر. خانیم نفیسی بیر آن کیریدی. سورا دریسی بینه کیمی قیزاردی…
منه ائله گلیر نفیسی یاغلی گچ سؤزونه اؤزگوونلییینی ایتیریب، اضطرابلی بیر حالدا، الیمده میخ کیمی توتدوغوم ساری پاستل رنگینه باخیر، قالیب نه دئسین!
اونا گؤره ایچیمده ایکی جور حیس البهیاخادادیر. بیرینجی حیسیم دئییر، اؤزل حیاتیما باش اوزالتدیغینی خئیرخواهلیق نیّتیندن سانیب، آجیغیمین قاباغینی آلیم. ایکینجی حیسیم دئییر، اؤزل حیاتیما باش اوزالتدیغی اوچون اونو دیلیمله سانجیم.
دینمز- دانیشماز نفیسییه باخیرام. هئچ عاغلیما گلمزدی او ونگوکون کیم اولدوغونو بیلسین. دئیردیم بس هوجئیرهدن، سینیردان، جییردن، اورک- بؤیرک آناتومیسیندن سونرا آیری بیر شئیدن باشی چیخماز. منیم دیک- دیک باخماغیما ال- آیاغینی ایتیریر. قوللارینی قولتوغوتدان چکیب، آیاقلارینی ییغیب، موْبل اوستونده باغداش قورور. اوزونون دریسی ایسه هله ده قیپقیرمیزیدیر.
آذر دئدی: «سَفئحلیییبسن؟! دئییرم دئنه باغیشلا…»
«خانیم قیز! کتاب- دفتریوی قوی کیفیوه، دور گل بورا…»
منسه کتاب، دفتر، خودکاریمی کیفیمه قویورام. آذر قوْلومو دومسوکلهییب، گئنه پیچیلدادی:
«دئنه خانیم باغیشلا. دئنه قلط ائلهدیم، بولمهدیم… دئسن ائشییه سالماز»
اوووجومو سیخیب، آذرین الینین اوستونه بیر یومورقوق ووروب، گئدیب خانم نفیسینین میزینین کناریندا دایانیرام. خانیم نفیسی گچلی الیله قولاغیمی بورور. منسه دیشلریمی بیر- بیرینه سیخیب، دیک- دیک اونون پؤرتوشموش اوزونه باخیرام. آغلاماغیمی گؤزلهییر. آغلاماغیم گلسه ده، ایستهمیرم اونون یانیندا آغلاییم. سونرا گئدیب تووالتده دویونجا آغلایا بیللم. چالیشیرام اؤزومو ائله آپاریم کی اونون گؤزونون قاباغیندا، گؤزومدن بیر گیله یاش بئله چیخماسین. اویسا قولاغیمی بوراخان گونو یوخدو. قولاغیم الینده دانیشیر:
«دووا ائله باجین بو مدرسهنین معلیملرینندی. اؤزو ده منیم صمیمی یولداشیمدی. یوخسا بو دَیقه بیر شیکایت یازیب، شورای دبیرانا امضالادیب، سنی مدرسهدن ائشییه سالدیتدیراردیم.»
دییهسن ایچیمده قالمیش قیرخ ایلین آجیغی ایندی اویانیب. گؤزومو نفیسیدن آییرمازدان الیمی قولاغیما چکیرم. قولاغیم ایستیدیر. لاپ ائله قیریخ ایل قاباقکی کیمی. گئت- گئده عیناد یوکونه دولورام.
«بولوسوز ونگوک قولاغینی دسامبر آیی، همان بیزیم آذر آیی کسیب؟»
نفیسی بتردن پؤرتوشور. بونونلا بئله چالیشیر اؤزونو سویوققانلی گؤسترسین.
«اورهییوه آلما، ونگوکو شوخلوقجا دئدیم. سنین بیر بئله گونهباخان رسم ائتمهیین ونگوکو منیم یادیما سالدی. دئییرم یانی سن کی رساملیق ائلهمزدین! نه اولوب بیردن- بیره رساملیغا دوشگون اولوبسان!؟ اؤزو ده گونهباخان رسمی!»
«آذرین ده رسملرینی من چکردیم. آمما آذر همیشه ۱۹ آلاردی، منسه ۱۶»
گؤیلوم ایستیر اوتانمادان اونون دیشلرینه زیللهنیم. خوشوم گلیر اونا بیر جور هؤشنه وئریم. اؤزوم ده بیلمیرم کیمین آجیغینی بئچارا نفیسیدن آچیرام؟ قیرخ ایل قاباغین، یوخسا ایندیکی احوالاتیمین؟ نفیسی منیم احوالاتیمی هاردان بیلسین؟! اونون نه گوناهی وار؟ اؤزوم بیلمهین یئرده، او نئجه بیلسین بیر بئله گونهباخان هاردان منیم ذهنیمه دولوب، کاغیذلارا بوشالیر!»
منیم سؤزومه گولوب، دئییر: «حتما معلیمیز چوخ هوشلویدو. سنه ۱۶ وئرمهیینن ایستیردی سنه توبالاتما وئرسین، تا بیر ده یولداشیوین رسمینی چحمیهسن. تغللوب، تغللوبدی. فرق ائلهمز ۱۰ سوآلین جوابینی تغللوب وئرهسن یا دا یولداشیوین رسمینی چکهسن!»
خانیم نفیسی قولاغیمی بوراخیب، دئییر: «زنگ وورولاناجان گئت دور حیطده. دوز ائله کیلاسین پنجرهسینین قاباغیندا. بوردان باخیرام.»
کیلاسدان چیخاندا آذرین سسینی ائشیدیرم: «خانیم قویون کوْتونو گئیسین، ائشیح شاختادی!»
منسه دایانمیرام. قاپینی آچیب ائشییه چیخیرام. آذر آرخامجا قاچیب، کوْتومو الیمه وئریر: «هئچ اولماسا بونو گئی، سَتَلجم اولارسان آخی!»
کوْتومو آذرین الیندن آلیب، کوْریدورون اورتاسینا تولازلاییرام. حیطه چیخیرام. هاوانین شاختاسینا اوزومون دریسی بیز- بیز اولور. کیلاسین پنجرهسینین اؤنونده قالاقلی قارین اوستونده دورورام. بوردان من ده کیلاسی گؤره بیلیرم. خانیم نفیسیدن علاوه، قیزلار دا بویلانیب منه باخیرلار. اویسا دری هوجئیرهسینین کناریندا بیر آیری هوجئیره رسم ائلهییر. نه دئدییینی ائشیتمیرم. آمما هوجئیرهنین باشیندان اولدوزا بنزر بیر قویروق اوزانیب. خانیم نفیسی درسی دئمهمیشدن اؤزوم اوخوموشام، بیلیرم سینیر هوجئیرهسینین شکیلیدیر. آیاق بارماقلاریم سوْیوقدان کئهیییب. پوْتونلاریمین ایچینده بارماقلاریمی ترپهدیرم بلکه قیزیشسین. گئت- گئده ال بارماقلاریم دا اوشویور. سونرا کئهیییر. کیفیمی قیچلاریمین آراسینا قویوب، اللریمی قولتوقلاریمین آلتینا سوخوب، قیزدیریرام. بارماقلاریم ایستی- سویوق اولوب، آجیشیر. آغلاماغیم گلیر. کاش خانیم نفیسی «گئت تووالتده دور»، دئیردی. هئچ اولماسا اوردا دویونجا آغلاردیم. خانیم نفیسی پنجرهدن منه اشاره ائلهییب «گل ایچری»، دئییر. منسه اؤزومو سایمامازلیغا وورورام. ائومیزه گئتمهییم گلیر. ائوده کورسو یوْرقانینین آلتینا تَپیلیب، راحات- فاراغات آغلاردیم. آرخامی خانم نفیسییه چئویریب، بارماقلاریمی هوْولاییرام.
نفیسی اؤز یئرینده قایناشیر. بو دؤنه ایلشمهسینین مودئلینی دَییشیب، موْبلون دستهسینه دیرسکلهنیب، منیم اوزمه تبسّوم ائلیر.
«قیزیم سن کی اؤزون هنرمندسن. قاباخکی کیمی ناغیل یاز. رومان یاز. قوْی رسّاملار دا رسملرینی چَحسیننر دا… بیر ده اَیه تفنّون اوچون رسم چکیسن، هر شئیدن چَح. گول چَح. ساختمان چَح. نه بولوم، بو قدیمی مودئللره باخ گؤر نه چکییبلر. اولماز کی آدام ایکی آی دالبادال گونده ۱۰- ۱۵ دنه گونهباخان چَحسین کی..!»
ائله دانیشیر، دییهسن قیرخ ایلدن سونرا گئنه ده منه مدرسه تکلیفی وئریر. جینیم کلهمه ویریر. ایستیرم دئیَم: «بیلیسن ندی؟ گئت هامییا دئه کی منیم ذهنیم گونهباخان اسهالی توتوب». آمما ایندییهجن نفیسینین یانیندا بیر کلمه بئله ادبسیز دانیشمامیشام. حتی قیرخ ایل بوندان اوّل، مدرسهده اونون امریله جزالاندیغیمی بئله، اونوتموشدوم.
دئییرم: «چوخ ایستیرسیز بیلهسیز نئیه بیر بئله گونهباخان چکیرم؟»
«دوزون آختارسان تَک من یوخ، هامی ایستیر بو گونه باخاننارین سیرّینی بیلیسن. سنین بو گونهباخاننارین هامیمیزی هویوخ قویوب.»
«خانیم نفیسی، ذهنیم اسهال اولوب، گونهباخان ائشییه گئدیر.»
«یانی نمنه؟ بو دا تَزه سؤزدی؟»
«یانی ذهنیم اجازه وئرمیر گونهباخاننان سورا آیری بیر شکیل چکیم»
نفیسی آوارا- گوْر منه باخیر. یئریندن قالخیب کی گئتسین. منیم سؤزلریمدن یورولموش کیمیدی. اونا اورهییم یانسا دا، حیاتیما باش اوزالتماسی، سینیرلاریما توخونوب. تیکانی لاپ دیبهجن باتیرماق هوسی بیر آن بوراخمیر منی.
«بیر دیقه اَیلهشین. ایندی یادیما دوشدو، آیری بیر شکیل ده چکه بیللم»، دئییرم.
اویسا سیرّلی- شوبههلی منه باخیر. آنجاق اَیلهشیر. منسه بیر واراق آغ کاغید گؤتوروب، قهوهای پاستلله بیرمکعب چکیرم. ایچینده میتوکوْندری (Mitochondrion)، توک غدهلری و اونون کیمی باشقا نارین آیین- اویون چکیب، مکعبین باش طرفینی دیش- دیش رسم ائلیرم. اورتاداکی ایکی دیشی ده او بیریلری بویدا چکیب، اونو بیر تابلو کیمی نفیسییه ساری توتورام. نفیسی جین گؤرموش کیمی یئریندن قالخیب، تلهسیک پالتونو گئییب، شالینی باشینا سالیب، «خداحافظ» دئمهدن بئله، قاپینی چیرپیب، گئدیر.
قاپی چیرپیلاندا اللریمی قولاقلاریما قویورام. قولاقلاریم قیزیشیب. بلکه ده پؤرتوب. قالمیشام پؤرتوشموش قولاقلاریملا نه ائدیم. دئیرم بس نفیسی قاپینی چیرپاندا، منیم ده قولاقلاریم یئریندن لاخلاییب. اؤزومدن قورخورام. قولاقلاریمدان قورخورام. پنجرهنین هئرهسینه دوزدویوم گونهباخانلار بئله، منی قورخودور. ایندییهجن اؤزومو بئلنچی خیاللاریمین اختیارینا بوراخمامیشدیم. ایندییهجن کیمسهیه نفیسی کیمی تیکان باتیرمامیشدیم. منه نه گلیب، بیلیمرم!
یئریمدن قالخیب، میز اوستوندن نفیسینین یاریمچیلیق قالمیش چای ایستهکانین گؤتوروب، آشپازخانایا آپاریرام. گؤزوم پیچاغا ساتاشیر. قولاخلاریم بتردن قیزیشیر. قورخورام. تلم- تلهسیک پیچاغی گؤتوروب، کابینئتین آلتینا آتیرام. اللریم قولاقلاریمدا، پنجرهدن خیاوانا باخیرام. نفیسی خیاوانین او تایینا آتلاییر. پیچاق و قولاق سؤزلرینی ذهنیمدن پوزمالییام. بیر یول تاپیب، اؤزومو مشغول ائلهمهلییم.
کامپیوتری یاندیریب، گوگلین آختاریش کادریندا «ونگوک و گونهباخان» سؤزونو یازیب، اینتئر دویمهسینی باسیرام. یازیلارین بیرینی آچیب اوخویورام. ونگوک ساری بؤرکونون آلتیندان بیر جوت دوْمبا گؤزلریله منه یاناکی باخیر. نه یاخچی کی منیمله گؤز- گؤزه گلمیر.
۱۱۹ ایلدن سونرا «ونگوک»لا«پل گوگن» آدلی فرانسسیز بیر نقاشین بیر- بیرلرینه یازدیغی مکتوبلارا گؤره بللی اولوب کی، «ونگوک»ون قولاغینی اؤزو دئییل، بیر داعوادا گوگن کسمیشدی. تعجّوبله یازینی اوخویورام. یعنی ۱۱۹ ایل ونگوکا گؤره یالنیش دوشونجهلر، یالنیش فیکیرلر…
یازینی اوخودوقجا قولاقلاریمین ایستیسی آزالیر. آیاغا قالخیب، پنجرهدن ائشییه باخیرام. نفیسی هله ده خیاوانین او تاییندا دایانیب، تاکسی گؤزلهییر. بیلیرم، آذر آیینین شاختا سازاغینی دؤزه بیلمهدییی قدر یاشلیدیر. تیکانی دیبینهجن باتیرسام دا، اونون شاختادا دورماغینا راضی دئییلم. پنجرهنی آچیب اوجادان قیشقیریرام:
«خانیم نفیسی، یادیمدان چیخمیشدی دئیَم کی، بیزیم خیاوان چوخداندی بیرطرفه اولوب، دؤزون آژانسا زنگ وورم.»
نفیسی تاکسیده اَیلهشنده دؤنوب منه باخمیر. بیلیرم سویوقدان جانی کئهیییبدیر. ستلجَم اولماغینی هئچ ایستهمیرم.
پنجرهنین هئرهسیندن گونهباخان شکیللریمی ییغیب، پوشهنین ایچیندهکی آیری شکیللرین اوستونه قویورام. یاریمچیلیق قالمیش اوناوچونجو گونهباخانی ساری پاستلله رنگلهییرم.
۱- دیفنباخیا (Dieffenbachia) شیپوری گوللرین سلالهسیندن اولان بیر بیتکیدیر. بو گول برزیل اؤلکهسینین یئرلی بیتکیلریندن، بَزکلی اولاراق عین حالدا زهرلی یارپاقلاری واردیر
۲- اجتماعی مددکار: اینسانلارین سورونلارینی آرادان قالدیرماغا یاردیم ائدن سوسیال ایشچی.
۳- بینه: [خوی دئییمی]. پیشمیش چوغوندور، لَبلَبی
۴- میتوکوْندری: میتوکوْندری هوجئیرهده بیر اوْرقانجیکدی کی اونون وظیفهسی هوجئیرهنین نفس آلماسی و بیر نؤوع انرژی داشیییجیسی اولماسیدیر.
آذر- ۱۳۹۵


text:
تورکیهدن ولفگانگ کوبیکینین سؤزلرینه قیناما
"آلمانیا فدرال پارلمانی باشقان یاردیمچیسی ولفگانگ کوبیکینین سایین جمهورباشقانیمیز حاقیندا سؤیلهدیگی حقارت احتیوا ائدن ایفادهلری ان کسکین شکیلده قیناییریق"
تورکیه، آلمانیا فدرال پارلمانی باشقان یاردیمچیسی ولفگانگ کوبیکینین جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانلا باغلی سؤزلرینی قینادی.
خاریجی ایشلر باخانلبیغی سؤزچوسو تانژو بیلگیچ، کوبیکینین سئچیم کمپینی چرچیوهسینده ائتدیگی دانیشمادا، جمهورباشقانی اردوغانلا باغلی سؤزلری حاقینداکی سوالا وئردیگی یازیلی جاوابدا:
"آلمانیا فدرال پارلمانی باشقان یاردیمچیسی ولفگانگ کوبیکینین آشاغی ساکسونیا ایالت سئچیم کمپینی چرچیوهسینده دانیشماسیندا، سایین جمهورباشقانیمیز حاقیندا سؤیلهدیگی حقارت احتیوا ائدن ایفادهلری ان کسکین شکیلده قیناییریق" ایفادهلرینی ایشلتدی.
کوبیکینین بو قبول ائدیلمز سؤزلرینین پارلمان باشقان یاردیمچیلیغی قونومونا یاراشمادیغی کیمی سیاسی اخلاق و سوروملولوقدان دا یوخسون اولدوغونو وورغولایان بیلگیچ، بو یاراشیقسیز سؤزلرین اصلینده کوبیکینین سیاسی و اخلاقی سویهسی حاقیندا فیکیر وئردیگینی و اونون دگرسیزلیگینی اورتایا قویور.
بیلگیچ،
"بو مسئله ایله باغلی سرت تپکیمیز بو گون باخانلیغیمیزا چاغیریلان آلمانیانین آنکاراداکی ائلچیسینه ده بیلدیریلمیشدیر" ایفادهسینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
سؤزده سوروملو تروریست ضررسیزلشدیریلدی
اؤزونه باغلی عنصورلارلا بیرلیکده تخریبات ائیلملرینه قاتیلان تروریست، میت طرفیندن هدف لیستینه آلینمیشدی
میللی گوونلیک شوراسی توپلانتیسیندان سونرا بیلدیری یاییملاندی
"میللی گوونلیک شوراسی بیلدیریسینده، عملیاتلارین تک هدفینین ترور هؤرگوتلری اولدوغو، بؤلگهده هئچ بیر ترور هؤرگوتونون وارلیغینا و فعالیتینه ایجازه وئریلمهیهجگی وورغولاندی"
میت: داعش عضوو ۵ تروریست یاخالاندی
سوریهنین قوزئیینده ترور هؤرگوتو داعش منسوبو ۵ تروریست سلاح و تجهیزاتی ایله بیرلیکده اله گئچیریلدی


text: بیر قارتال تلهیه دوشموشدو. قاناد چالیر، چیرپینیر، تلهدن جانینی قورتارماغا چالیشیردی. یاشلی بیر کیشی اونون بو حالینی گؤرهرک اورهیی یاندی.«یقین اونون دا بالالاری وار»-دئیه دوشوندو و قارتالی تلهدن خیلاص ائتدی. قارتال قاناد چالیب اوچدو. بیر نئچه گون کئچدی. یاشلی بیر کیشی کهنه ائوین کؤلگهسینده اوتوروب دینجینی آلیردی. گؤیده اوچان قارتال اوزاقدان خیلاصکارینی تانیدی. اوچا-اوچا کیشینین پاپاغینی باشیندان گؤتوروب او یئردن اوزاقلاشدی. کیشی قارتالین دالینجا قاچماغا باشلادی. دوزنلییه چاتاندا قارتال پاپاغینی یئره آتدی. ائله بو زامان یئر –گوی تیترهدی. زلزله باش وئردی. کیشی اولجه قورخدو. سونرا اؤزونه گلیب پاپاغینی یئردن گؤتوردو و دینجلدیی یئره قاییتدی. نه گؤرسه یاخشیدیر؟ ائو اوچوب داغیلمیشدی، داش داش اوسته قالانمیشدی. کیشی باشا دوشدوکی، بو قارتال واختیله خیلاص ائتدییی قوشدور. ایندی یاخشیلیغین عوضی چیخدی.


text:
الکتریک
الکتریک، الکتریسیته یوخسا برق (یونانجا: ἤλektpov ēlektron، کَهرَبا دئمکدیر) الکتریک ائتکیسیندن اله گلن جریان، اساسا بیر سیرا فیزیکی ایتّیفاقلارا وئریلن آد دیر.
الکتریک چوخلو فیزیکی شکیللرده اولا بیلر. میثال اۆچون، ایلدیریم، دورقون الکتریک (ساکین الکتریسیته)، الکترومغناطیس ایلقاسی و الکتریک آخیمی یا جریانی. بونلاردان آرتیق، الکتریک الکترومغناطیس دالغالاری، رادیو دالغالاری کیمی شئیلرین مئیدانا گلمهسینه ایمکان وئریر.
الکتریکده، الکتریک ائتگیسی باشقالاری ایله قاریشیقلی الکترومغناطیس ساحهلری یارادیر. الکتریک اساسا فیزیکی وضعیتلره گؤره اله گلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Electricity»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ مارس ۲۰۲۲ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
برنت نبیتی نینگ باهاسی 83.71 دلار
برنت نبیتی حالقارا بازاردا 83.71 دلاردان ساتیلیار
برنت نبیتی حالقارا بازاردا 83.71 دلاردان ساتیلیار.
دۆین 85.74 دلارا چنلی یوُقارلان هر چلک برنت نبیتی بازارینگ سوُنگقی واغتلاریندا 84.87 دلاردان ساتیلیدی.
گۆن باتار تگزاس نبیتی نینگ هر چلگی بوُلسا 77.33 دلار.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه صناغات ماشینلاری نینگ داشاساتوویندا رکورد قوُیدی
تۆرکیه دینگه آلمانیا و آمریکانینگ هر قایسینا 4 میلیارد دلارلیق صناغات انجاملاری و صناغات ماشینلارینی ساتدی.
مرکز بانکی نینگ رزروی یوُقارلادی
تۆرکیأنینگ مرکز بانکی نینگ رزروی نینگ 122.9 میلیارد دلار بوُلاندیغی بیلدیریلدی


text:
کریستوفورکولومب
كریستوفورکولومب کولومب-1451-جی ایلده اوکتوبرین 29-دا ایتالیانین گئنویا شهرینده دوغولموشدیر .كریستوفورکولومب آمریکا قیتهسینی کشف ائتمیشدیر .
کولومب 1451-جی ایلده اوکتوبرین 29-دا ایتالیانین گئنویا سحرینده دوغولموش،عؤمرونو ایسپانیادا باشا وورموشدور (20 مای 1526-جی ایل). او، ایلک دنیز سیاهتینه 1472-جی ایلده دوغما شهریندن باشلامیشدی. 1476-جی ایلده پورتوقالییایا گئدن کولومب ایلک دفعهبورادان اوزاق دنیز سیاهتینه چیخدی. اینگیلتری، آتلانتیک اوکئانینداکی مادئیرا آداسینا، قوینئیا کؤرفزینه اوزدو. بیر مودت مادئیرا آداسیندا یاشادی
آمریکانین کشفی[دَییشدیر]
نهایت گؤزلهنیلن آن گلیب چاتیر. 1492-جی ایل آوقوستون 3-ده کولومب ایسپانیانین پالوس لیمانیندان اوزاق صفره چیخیر. اونون کومانداسی 90 نفردن و 3 گمیدن: "سانتا ماریا" ،"پینتا" و "نینیا" گمیلریندن عیبارت ایدی. 1492-جی ایلین اوکتوبرینین 12-ده گئجه یاری ماتروس رودریگو "قورو" دئیه قیشقیرماغا باشلاییر. بۇ زامان کولومب چوْخ سئوینیر. او، گومان ائدیر کی، هیندیستانا دنیز یولونو آرتیق تاپیب. آما اونلارین گؤردوکلری قورو ساحه سی باهام آدالاریندان بیری اولان سانسالوادور ایدی. او، قییمتلی داش-قاش آختاریشی مقصدی ایله جنوبا دوغرو عوذور و اوکتوبرین 29-دا کوبا آداسینی کشف ائدیر. او، بورادا هئچ بیر شئی تاپا بیلمهدیگی اۆچون یئنیدن اوزمهیه باشلاییر و دسامبرین 6-دا هایتی آداسینی تاپیر. بۇ زامان "سانتا مارییا" گمیسی قزایا اوغراییر. او، بورادا 43 نفر کؤنوللو قویوب 1493-جو ایلده ایسپانیایا قاییتماق قرارینا گلیر. همین ایل مارتین 15-ده او، ایسپانیایا چاتیر. بیرینجی سیاهتدن سونرا اونو ایسپانیادا یاخشی قارشیلادیلار. او، ایسپانیا کرالیچاسینی ایناندیرا بیلدی کی، ینی کشف اولونان اؤلکهلر خزینهیه کوللی میقداردا گلیر ورهجک. بوندان سونرا او "باش اوکئان آدمیرالی" روتبهسینه یوکسلدیر
دیگر سیاهتلر و اؤلومو[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- ایتالیالی آدلیملار
- ایتالیالی کاشیفلر
- کریستوفورکولومب
- ۱۴۵۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۵۰۶-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- 1490s in Cuba
- 1490s in the Caribbean
- 1492 in North America
- 15th-century apocalypticists
- 15th-century explorers
- 15th-century Italian people
- 15th-century Roman Catholics
- Spanish exploration in the Age of Discovery
- Burials at Seville Cathedral
- Colonial governors of Santo Domingo
- Columbus family
- Explorers of Central America
- History of Hispaniola
- History of the Caribbean
- ایسپانیاداکی ایتالیالی غوربتچیلر
- Italian explorers of North America
- Italian explorers of South America
- Italian Roman Catholics
- People of the Republic of Genoa