text:
اؤن سوز
اورتادوغودا باش وئرن بو گونکو حادثه لری آنلاماق اوچون قیسا دا اولموشسا، بیر تاریخی دگرلندیرمه یه احتیاجیمیز واردیر.
بیرینجی- دونیا ساواشی، دونیانین اسکی امپراطورلوقلارینا سون وئرمیش و یئنی دولت- میللت مدلی اساسینا دایانان، یئنی اؤلکه لر دوغورموشدور.
بؤلگمیزده دوغان ویا داها دوغروسو یارادیلان یئنی دؤولتلری اولوس- دولت[1] آدلاندیرماق یانلیش اولابیلر. دؤنمه مین اولوسلاراراسی سؤمورگجی گوجلرینین رقابتی سونوجو دوغان قدرت دنگلرینه گؤره شکیللندیرلن بؤلگه سینیرلاری و استعمارچی گوجلرین منفعت و چیخارلارینا گؤره قورولموش دولتلرین چوخو هلده اولوس- دولت اولابیلممیشلر. بؤلگمیزده یارادیلان یئنی اؤلکه لر و بو اؤلکه لره تحمیل ائدیلن قوندارما دولتلر، اوستده ن گه لن عسگری گوج، یابانجی دولتلرین حمایه سی و باشقا دایاتماجی یؤنتملر واسطه سیله بیر اولوس یارتماق ایستمیشلر.
یارادایلان بو یئنی دولتلر عمومیتله بیر دیکتاتوردا تظاهور ائدیب و وجود بولان، بیر ائتنیک و مذهبی قروبون اوستونلوگو ایله شکیلندیرلمشیدیرلر. بو قوندارما[2] دؤولتلر گئنل اولاراق، ناسیونالسیت و مذهبچی ایدئولوژی اطرافیندا بیر اولوس یارتمایا چالیشمیشلار. یارادیلان بو یئنی دؤولتلرده عمومییتله بیر ائتنیک قروبون، بیر مذهبین اوستونلگو و مرکزده یئر آلماسی نظرده توتولموشدور. اوردو و خارجی گوجلرین دستکلردینده ن یارارلانان بیر یاپی، اوستده ن حرکت ائدرک دولت الی ایله تک ائتنیکلی ،تک مذهبلی، تک مرکزجی و تک کیشی یه دایانان بیر دولت- میللت یاراتمیشدیرلار. یارادیلان بو یاپیا ایسه بیلینجلی و یانلیش اولاراق ملت- دؤولت آدی وئریلمیشدیر.
بیرینجی - دونیا ساواشیندان چوخ گئچمده ن آورپا ایکنجی- دونیا ساواشینا دوغرو سورولموشدور. ایکنجی- دونیا ساواشیدا، یئنی اؤلکه لر دوغوراراق سون بولموشدور. ایکنجی- دونیا ساواشی آیرجا ناسیونالیزم، عیرقچلیق کیمی قاوراملاریدا منفور سؤزلوکلر لیسته سینه آرتیرمیشدیر.
ایکنجی- دونیا ساواشی بیرینجی- دونیا ساواشیندان فرقلی اولاراق، اولوسلاراراسی ایلیشگیلرده داها اوزون سوره جک سویوق- ساواش آدلی یئنی معادله یارتمیشدیر.
سویوق- ساواش دؤنه مینده سوره کلی بیر تکنولوژیک، ائکونومیک و ایدئولوژیک ساواش- رقابت- ایله دنگه ساغلانمیش و قورنموشدور. بیر چوخ اؤلکه ده بو دنگ اویونودا، ساغ یا سول جبهه ده یئر آلاراق ویا نسبی طرفسیز پوزوسیون آلماغا چالیشاراق حیاتینا داوام ائتمیشدیر.
هارداسا 45 ایل داوام ائده ن بو ساواش کاپیتالست جبهه نین ظفری ایله سون بولموشدور. داها اؤنجه کی ساواشلار کیمی بو ساواشین دا بیتمه سی ایله ده یئنی دولتلر دوغموشدور.
بیرینجی- دونیا ساواشیندان سونرا آذربایجان تورکلری ده بو تاریخی فرصتده ن یارارلاناراق، آرازین قؤزئینده آذربایجان دولتینی یارادمیشلار.
آرازین گونئینده ایسه آذربایجانیلار اؤزلرینه مخصوص دولت قورابیلجکلرینین بیلنجینده اولسالاردا، ایرانی اؤز دولتلری بیلره رک اونو دموکراتیکلشدیرمگی اؤز منفعتلرینه داها اویغون گؤرموشلر.
ایکنجی- دونیا ساواشیندان سونرا، گونئی آذربایجان- بیرینجی دونیا ساواشیندان داها فرقلی اولاراق- اؤز خودمختارلیق ایستگینی بیرینجی سیرایا قویاراق، ایرانی دمکراتیکله شدیرمگی ایکنجی سیرایا قویموشدور. بئلیکله گونئی آذربایجان ایکنجی- دونیا ساواشیندان دوغان یئنی اولوسلاراراسی دؤزنده یئر آلماق اوچون تاریخی بیر ترجیح یاپمیشدیر.
داها اونجه کی ساواشلار کیمی سویوق- ساواش سونراسیدا، دونیا دؤزه نی و اولوسلاراراسی ایلیشکیلر دوغال اولاراق اسکیسی کیمی اولمایاجاقدی.
یئنی دونیا دؤزه نی و اولوسلاراراسی ایلیشکیلر ایله ایلگلی چوخلو تئوریلره اورتایا آتیلمیش دورومدادیر. تئوریلره گیرمده ن بونو دییه بیلریک کی، فیزیکده ن توتموش، سیاسته و اولوسلاراراسی سیستمه قدر آرتیق ایکیلی بیر باخیش آچیسی اورتادا یوخدور. بعضی استراتژیستلر تک - قطبلو بیر دونیا دؤزه نینی اؤنگؤرسه لرده ، بو گون اورتادا اولان نئچه - قطبلو بیردونیا دؤزه نی و ایتفاقلارا دایالی بیر اولوسلاراراسی ایلشکیلر واردیر.
هرتاریخی دؤنم اؤزنده ن اونجه کی دؤنم ایله حسابلاشیب و اسکی دؤنمین بعضی عنصرلرین تسویه ائتمکده دیر. بولگه میزده اؤز وئره ن بوگونکو اولایلارا بو آچییدان دا باخماقدا یارارواردیر. چونکو ساده جه سویوق- ساواش دیلی و منطقی ایله اولایلارا یاخینلاشماق آلداتیجی اولا بیلر.
سویوق- ساواش سونراسی یئنی شکیل آرایشیندا اولان دونیامیز، بیر چوخ دگیشیکلیگه شاهید اولموشدور. عرب و ایسلام دونیاسیدا بو دگیشیملرده ن اؤز پاینی آلمیش و آلماقدادیر. عرب باهاری بو آنلامدا اؤنملی بیر حادثه دیر کی هلده اونون ائتگیلری داوام ائتمکده دیر.
عرب باهاری
بیر باهار گؤنونده، آلتی قارداشینین مدرسه و یاشام خرجینی قازانماغا چالیشان کوچه ساتیجی سی "محمد بوعزیزی" پولیس طرفینده ن دؤگلوب تحقیر ائدیلدی. مهندسلیک تحصیلینی یاریدا بوراخان بوعزیزی پولیسین بو تحقیرینی اؤز ایچینه سیغدیرامادی. بوعزیزی اؤزونو یاندیراراق، عرب دونیاسیندا بیر انقلابین شعله سینده آلوولاندیردی. بوعزیزی اؤزو ایله بیرگه، عرب دونیاسینا تحمیل ائدیلن تاریخی و سوسیال تحقیریده آلولاندیرمیش اولدو.
سویوق ساواش دؤنمینده گلیشه ن تکنولوژی- ساواشین بیتمه سیله - عمومی لشیب کوره سله شمه یه ( جهانی اولماق) سرعت وئرمیشدی. بیلگی آخیشینی گئنیشلندیرمیش و سرعتلندیرمیشدی . ائکونومیک یاپی و قورولوشدا اوزوئره ن کؤکلو دگیشیملرله بیرگه هر ساحده جیددی وسیستماتیک دگیشیکلیکلر یاشانمیشدیر. بو دگیشملر بشری یاشامین بوتون ساحه لرینه یانسیمیش و بوتون آلانلاردا درین ایزلز بوراخمیشدیر. یوتوب، فیس بوک، الجزیره تلوزیونو و بونا بنز ایلتیشیم آراجلاری کوره سه لی(جهانی) یئره له شدیرمیش دیر[3].
عرب دونیاسی سویوق ساواش زامانی واراولان اولوسلاراراسی گوج معادله سی و دنگلرینه گؤره شکلیل آلمیش ایدی. گونئی یمن ده ن سونرا بوتون بصره کؤرفزی اؤلکه لری باتی و کاپیتالیست جبهه ده یئرآلماقدایدلار. بصره کؤرفزی دیشندا اولان اؤلکه لرین آراسیندا سوریه ،لیبی و عراق سوسیالیست بلوکونا یاخین دورارکن ، مصر دا جمال عبدالناصر زامانیندا باتیا قارشی گلمیش، امما انور سادات ایله غرب جبهه سینه گئچمیشدیر. عراقدا ایسه ایران - عراق محاربه سیله غرب ایله ایکیشکیلرین گئنیشلندیرمیشدیر.
آمریکا لیدرلیگینده کی باتی اؤلکه لری جمی کارتر زمانیندان باشلایاراق اؤز نفوذ حوزه لرینده اولان اؤلکه لرین ایچ دینامیکلرینده دقته آلاراق، اونلاری بعضی رفروملار یاپمایا مجبور ائتمیشدیرلر. آمریکا رهبرلیگینده کی باتینین بو سیاستی نفوذ صاحیبی اولدوغو اؤلکه لرده قارشی جبهه یونلو-سوویت جبهه سی- دئوریمه یول وئرممک و واراولان دؤزنی قورماغا یؤنه لیک اولموشدور.
شرق اؤلکه لرینده، مرکزین [4] دیکتاتورلوق و اؤز باشینالیغینی کنترل ائده بیله جک مدرن و دنیوی توپلومسال گوجلرین یئترینجه گلیشمه مه سی و گلیشمه سینین انگلنمه سی سونوجو، مرکزین روحانی چهره سینی تمسیل ائده ن دینی گوجلر بو دمکراتیک فضانی ان یاخجی قولانان قووه لر اولموشدورلار. بو گووه لرین سنتی اولاراق توپلوملاردا، یاپیسالاشمیش بیر اؤرگوتلنمرلری اولدوغو اوچون، نسبی دمکراتیکلشمه اورتامینی قولانان بو قروبلار هر گون گوجلرینه گوج قاتمیشدیرلار. طبیعی کی غربین سوسیالیزمه قارشی مجادله سینده دینچی و میللیتچیلری بیر قالخان کیمی قولانماق ایستمه سیده، دینچی و ناسیونالیست قووه لره بویوک آوانتاژلار یارتمیشدیر.
بیرینجی- دونیا ساواشیندان اعتبارا، بیر سیاسی پروژه اولاراق اورتایا چیخان سیاسی ایسلام، ایکنجی- دونیا ساواشیندان سونرا کمونیزمه قارشی اولما نقطه سینده، باتی ایله عینی استراتژیک دوشمن محورینده بیرلشمیشدیر.
سوسیالیست بلوکون چؤکمه سیله، باتی نفوذ صاحیبی اولدوغو اؤلکه لرده واراولان دؤزه نلری قوروماق قونوسونداکی حساسیتنی اسکیسی کیمی تعقیب ائتمه میشدیر. سویوق- ساواش منطقی و دنگلری گره گی یارانمیش حکومت شکیلری، بیر طرفده ن اؤلکه لرین ایچینده ن گلن دگیشیم ایستکلرینه قارشی دایانانمامیش، دیگر طرفدنده گولوبال دگیشملرین ائتگیسنه قارشی قویابیلمه میشدیر. بوتون بونلار تونس ویا مصر کیمی اؤلکه لرده سوسیال و سیاسال مخالفتلری حرکته گئچیرمکده ائتگیلی اولماقلا بیرلیکده، بو مخالفت حرکتلرینین مشروع گؤرونمه لرینی ده ساغلامیشدیر. بیر باشقا سؤز ایله کؤره سلشمه نین سرعتلنمه سی و گئنیشله مسی عرب دونیاسینین سویوق ساواشلا حسابلاشماسی اوچون بیر زمین یاراتمیشدیر. آمریکا و اونون باتیلی متفیق لری، بیر احتمال کی سوسیالیست جبهه نین داغیلماسیلا، بعضی عرب اؤلکه لرینده کی دگیشملرین تهلوکه لی اولمایاجاغینا قانع اؤلموشدولار. بودا عرب توپلوموندا کی سوسیال و سیاسال قروبلارین داها ائتکین بیر مخالیفت اورتایا قویمالارینا ایمکان وئرمیشدیر.
داها اؤنجه ده بحث ائتگیمیز کیمی عرب دونیاسی اؤزونو کؤره سل استراتژیک، ائکونومیک و تکنولوژیک دگیشمه لر و گلیشمه لریله آیاقلاشماق مجبوریتینده حیس ائدیردی. بیر باشقا آنلامدا، یاشامین بوتون آلانلاردا کی دگیشمه لر، بوتون دونیا دا اولدوغو کیمی عربلری ده دگیشمگه زورلاماقدایدی.
ایشسیزلیک، سوسیال طبقه لر آراسیندا کی گلیر فرقینین چوخ اولماسی، اداری و اقتصادی فساد، سیاسی اؤزگولوکلرین اولماماسی و عرب رژیملرینین خالق مشروعیتینده ن یوخسون اولملاری کیمی مسئله لر، یئنی تکنولوژیک ایمکانلار ایله آرتیق بیر چوخ عرب گنجی و خالقینین بیلگی سی داخلینده ایدی.
یئنی تکنولوژیک آراجلار عرب گنجلرینه، اؤز اولکه لرینی و اؤز یاشاملارینی باشقا اؤلکه لر ایله قارشیلاشدیرما و مقایسه ائتمک ایمکانی وئرردی.
دونیا و اؤز اولکه لری حاقیندا بیلینجلری چوخالان، ایللرجه تک- کیشلیک و دیکتاتور یؤنتیملر و اداره سینده ن جانا گله لمیش عرب خالقلاری، ایشسیزلیک، یوخسولوق، سیاسال وسوسیال کیملیک و اؤزگورلوک طلبلرینی اورتایا قویماق فرصتی یاخالامیشدیلار. آیرجا عربلر تاریخی اولاراق اؤزلزینی تحقیر ائدیلمیش حیس ائدیر و بو تحقیرین مسببینیده باشلاریندا اولان حاکیملر و غرب اؤلکه لری گؤرودولر. بو تحقیر حیسینده ن قورتولاماق ایستگیده عرب دونیاسیندا بویوک بیر دگیشیم انرژیسینه چئوریلمیشدی.
طبیعی کی عرب اؤلکه لرینین هر بیرینین اؤزه نه مخصوص بیر توپلومسال و سیاسال یاپیسی وارایدی. ائله اونا گؤره ده عرب باهاری ، هر اؤلکه ده فرقلی سوسیال قوربولارین، فرقلی سئویده کی ایشتراکی ایله اورتایا چیخمیش و اؤلکه لره گؤره ده فرقلی سونوجلارا یول آچمیشدیر. داها دوغروسو عرب دونیاسیندا کی هر اؤلکه، اؤز ایچ دینامیزمینده ن آسیلی اولاراق، یئنی دونیا دؤزه نینه اویوم ساغلامایا چالیشمیشدیر.
تونس ده دئورمین سمبلو ایشسیز بو عزیزی اولورکن، مصردا دئوریمن سمبلو علیاء ماجده المهدی[5] و رابعه العدویه [6]اولموشدور.
عرب باهاری ائله طبیعتین باهاری کیمی، دیکتاتور و تک کیشیلیک اقتدارلارین قورخوسوندان یئر آلتیندا گیزلنمیش بوتون رنگلرین اورتایا چیخماسینا یول آچدی. آمما نه یازیق کی تاریخی شرطلر حاضیر اولمادیغندان، عرب خالقی اوچون ایسته نیلن سونوجلار الده ائدیلمدی.
عرب باهاری، عربیستان یاریم آداسیندا
عرب یاریمآداسینی دونیا اوچون اؤنملی قیلان، بؤلگه ده واراولان پترول وقاز( گاز) قایناقلاردیر. گلیشمش و گلیشمکده اولان بیر چوخ ائکونومی اوچون، بؤلگه ده ن پئترول و قازین، گوونلی و داواملی آخماسی حیاتی و استراتژیک بیر احتیاجدیر.
کؤرفز اؤلکه لری نه قدر سس سیز و سورونسوز گؤرونسلرده، چوخ آغیر و تاریخی اولاراق چؤزوم گؤزله ین سورنلارلا قارشی- قارشیادیرلار.
2009 دا عربیستان شیعه لرینین آیاقلانماسی و یمن شیعه لرینین آیاقلانمالاری کؤرفز اؤلکه لرینین جیددی سورونو اولدغونو گؤسترمکده ایدی. بو آیاقلانمالار آیرجا فعال عربیستان و یمن کیمی اؤلکه لرین ایچینده ان چوخ هانسی توپلومسال کیملیگینده دگیشیم ایستدگینی گؤسترمکده ایدی.
چئشیدلی دینسل، مذهبی، قادین حاقلاری، قبیله یاپیسی و گلیر پایلاشیمی کیمی سورنلاری اولان بؤلگه اؤلکه لری، نورمال شرطلرده بیر دئوریم و دگیشیم احتیاجلاری واردیر. امما بؤلگه ده هر هانسی بیر دگیشیمین دونیا ائکونومیسی اؤزینده بویوک و منفی ائتگی یاراداجاغی نقطه سینده بیر چوخ دونیا باشکندی همفکیردیر.
عربیستانین ائکونومیک گوجو واسلام دونیاسیندا معنوی آغیرلیغی یانیندا دونیا سوپر گوجلریله اولان یاخین ایلیشکلری عربیستانی بؤلگه نین ان اؤنملی و یاریمآدانین لیدر اؤلکه سی قیلماقدادیر. عربیستان سویوق- ساواش دؤنمینده ن باشلاریاراق هر گئچن گون گوجونو یاریمآدانین خاریجینده ده گئنیشله ده بیلمیشدیر. پاکستاندان توتموش،مصرو حتی قوزئی آفریقایا قدر بللی سئویه ده اؤزونه بیر ائتگیلمه آلانی یارادمیشدیر.
2009 دا عرب باهارینین قوخوسونو آلان عربیستان، اصلینده چوخدان بو باهارین اؤنونو آلماق و عربیستانین کنترولونا وئریلن بؤلگه نی بو باهارین ائتگیلرینده ن قورومایا حاضیرلانمایا باشلامیشدیر. ائله بو چرچووادا
عرب باهارینین ایلک دالغاسیندا اردن، عربیستان و کویت کیمی اؤلکه لر چوخ کیچیک رئفرملارا گئدرک، گئچیجیده اولسا اودو سوندورمگی باشارمیشدیرلار.
شیعه قروبلار قدر، سلفی، القاعده و اخوان المسلمین کیمی قروبلاریندا کؤرفز اؤلکه لرینده توپلومسال نفوذلارینین اولماسی، بولگه ده بیر سیاسی آچیلیمین ان چوخ بو قروبلارین، اؤزلیکله شیعه و اخوان المسلمینین ایشینه یارایاجاغی یورملارینی 2009 حادثه لری، مصر ده و بوگون عراقدا باش وئره نلر هارداسا تصدیق ائتمکده دیر.
بوتون بونلاری گؤره ن کؤرفز اؤلکه لری و اونلارین متفیقلری اولان باتیلی اؤلکه لر، عرب باهارینی نئجه کؤرفزده کنترول آلتیندا یؤنله ندیرمه پیلانلاری یاپمیشلار. ائله بونا گؤره اولاجاق کی عربیستانین بحرینده مداخله سینه دستک وئریلمیش و آمریکانین یمنده کی القاعده یه سالدیرلارینی، کؤرفز اؤلکه لری دستکله میشلردیر. آیرجا
کؤرفز اؤلکه لری، اؤزلیکله عربیستان و قطر بولگه سیاسی اویونلاریندا اکتیو رول آلمیش و ایچ سورونلارینی حل ائتمه یولارینین بیرینی ده، بو سورونلاری کؤرفز اؤلکه لرینین دیشینا اخراج ائتمک ده گؤرموشلر. اونلار مادی گوجلرینی، باتی و آمریکا ایله اولان یاخجی- ائکونومیک وسیاسی- ایلیشکیلرینی و یارتدیقلاری مئدیا گوجونو قولاناراق، عربی باهاری تهلوکه سینی هه للیک باشلاریندا سووموش کیمی گؤرنورلر.
عربیستان و سنی جبهه سینده یئر آلمایان و تاریخی اولاراق عربلرایله دوشمان اولان[7] ایران و شیعه جبهه سینده یئر آلان سوریه ایله عراقدا باش وئره ن درین و کوکلو دگیشملر عربیستانین چیخارلارینا چوخ اویغونویدو ائله بونا گؤره ده عربیستانین سوریه و عراقدا فعال بیر دیش پولیتیکا یئرتیگینه شاهد دیک. آیرجا عرب دونیاسینین سیرتیق و ایپه ساپا گلمیه ن اوشاغی قذافی نینده گئتمه سیده عربیستانی ممنون ائتمیشدیر.
سونوج اولاراق عربیستان پادشاهلیغی سوریه ،عراق و لیبی دیشیندا کی عرب اولکه لرینده کؤکلو بیر دگیشیمی اؤز چیخارلارینا اویغون گؤرممکله بیرلیکته، اخوان المسلمین تیپی سیاسی قروبلاریندا عرب اؤلکه لرینده یؤنتیمه گلمه سینه خوش باخمیردی.
صدام و بعث اقتدارینین گئتمه سیله، عراق آرتیق عرب دونیاسیندا کی لیدرلرده ن بیری اولما ادعاسینی سودورمه ایمکانینی الده ن وئرمیشدیر.عراق آرتیق شیعه جبهه سی و اونون استراتژیک مرکزی اولان ایرانین یانیندا یئر آلمیشدیر. سوریه ایسه ایللرده ن بری ایران جبهه سینده یئر آلماقدایدی. ایران، عراق، سوریه و حزب الله ایله بیرگه اولوشان بیر شیعه خطی بؤلگه ده کی استراتژیک اویونو عربستان و سنی جبهه سی ضررینه گه لیشدیرمکده ایدی.
بیر باشقا طرفدنده ایرانین نؤوه تکنولوژیاسنی الده ائتمک ایستگی عربلری قورخویا سالمیش و بؤلگه ده کی دنگلری تامامیله آلت-اوست ائتمکده ایدی. بودا عربستان و کؤرفز اؤلکه لری اوچون بویوک بیر تهلوکه اولاراق گؤرونمک ده ایدی.
داها اؤنجه ده ورغولادیغیم کیمی عرب باهاری نین یاراتغی دگیشیم ایستگی، ساده جه عرب اؤلکه لرینده کی ضعیف اولان چاغداش دمکراتیک حرکت لری دئیل، بلکه آشیری ایسلامی قروبلاریدا فعالاشیرماقدا ایدی. عربیستان ین سویوق- ساواش دؤنمی و سونرالاریندا القاعده کیمی اؤگوتلرایله اولان ایلیشکلری، عربیستانین بو قروبلاری بیر دیش سیاست آراجی کیمی قولانماسینا ایمکان وئرمکده ایدی.
دئمک اولار کی سویوق ساواش زامانی داها چوخ آمریکا بلوکو بو قروبلاری قولانیردی. عربیستان و یا باشقا اؤلکه لر ایسه بو قولانیمدا بیر آراجی کیمی عمل ائدیردیلر. آمما دونیا دؤزه نینین نئچه -قطوبولوغا گؤره شکیل آلماسی و ایتفاقلارین اولوسلاراراسی دوزه نین ان اؤنملی استراتژیک داورانیشی حالینا گلمه سی، عربیستان کیمی اؤلکه لرینده بو قروبلاری مستقیم ویا دولایلی اولاراق قولانماسینا ایمکان یارتمیشدیر..
داها اؤنجه ده اشاره اولوندوغو کیمی، عرب باهارینی کؤرفزده گرچکله شیدربیله جک اساس اونده گه لن سیاسی و توپلومسال گوج شیعه لر و اخوان و اَشیری ایسلامی قروبلار اولاراق گؤرنمکده دیرلر. امما شیعه لرین ایران ایله اولان ایلشکیلری و ایرانین بو قروبلار اؤزینده ،اؤز استراتژیک و میللی چیخارلارینی تعقیب ائتمه سی، شیعه لرین ائیلم دایره لرینی داراتمیش و باتیلی اؤلکه لرین اونلارا دستکلرینی محدودلاشیدیرمیشدیر.
عرب میللیتچلیی و فارس مللیتچلیی نین بیر- بیرلرینی دوشمان گؤرمه لری، ایران ،امارات حتی قطر کیمی اؤلکه لر ایله اولان سینیر آنلاشمازلیقلاری و پئترول قایناقلاری اوستنده اولان آنلاشمامازلیقلاری دا، بؤلگه ده گئده ن استراتژیک رقابته آرتیردغیمیزدا دورم داها چیخیلاماز حاله گله مکده دیر.
بولگه سل رقابت و آنلاشمازلیقلارین شیعه لیک و سنی لیک اؤزینده ن یئرتیلمه سی، بؤلگه ده مذهب ساواشینی قاچینلاماز قیلماقدادیر. بونون اساس نه ده نینی بؤلگه دؤولت لرینین مذهبی، دؤولتچلیک اساسلاریندان بیرینه چئوریمه لرینده آختارماق گره کیر.
سونوج اولاراق دونیادا وار اولان ائکونومیک بحران ایله برابر، کؤرفز اؤلکه لرینده هر هانسی درین و یؤنو بللی اولمایان بیر دگیشیم، دونیا دنگلری آچیسیندان بویوک بیر تهلوکه اولاراق گؤرلوردو. بودا بؤلگه ده جیددی و کوکلو هر هانسی دگیشیمی انگلمکده یئترلی بیر دلیل ایدی.
التحریرمیدانی ایله الرابعه میدانی آراسیندا قالان مصر
عرب دونیاسینا بیر دؤنم لیدرلیک ائتمیش اولان مصر انور سادات ایله بیرگه بو لیدرلیک یولوندا بویوک بیر گوج ایتیردی. قاهره نین ائکونومیک سورونلاری بیر طرفه دورسون، اسرائیلی بیر دولت اولاراق رسمیته تانیماسی بو لیدرلیک یولوندا قاهره نین عرب دونیاسی کامواویوندا اعتبار ایتیرمه سینه یول آچدی. امما بوتون بونلار باخمایاراق مصر تاریخی گئچمیشی، عرب دونیاسیندا صاحیب اولدوغو گوجلو توپلومسال و سیاسال چئشیدلیلیک و آیرجا عرب دونیاسیندا کی فیکری و علمی نفوذ ایله هر زامان اوزه ل بیر موقعیته صاحیب اولموشدور.
مصردا اخوان المسلمینین یانلیش و شرعیتچی یؤنده حرکت ائتمه سی، عرب باهارینا ورولان ان بویوک ضربه لرده ن بیری ایدی. اخوان المسلمینین مصر دا کی، مسلمان اولمایان دینی آزینلیق توپلولوقلار و مسلمان اولمالارینا راغما شریعت قانولارینا گؤره یاشماق ایسته مینلره قارشی شرعیتچی توتومو دا شوبهه سیز عرب دونیاسیندا دموکراتیک هاوانین اسمه سینه انگل اولموشدور. اخوان المسلمین ومحمد مرسی نین مصردا کی باشارسیزلیقارینا، مصر اوردوسونون بیر کودتا ایله مداخله ائدرک، حکومتی غصب ائتمه سیده مصر اوچون باشقا بیر شانسیزلیق اولموشدور. مصردا کی سیاسال و توپلومسال چئشیدلی قووه لرین بیر یاسال متنده اقتداری پایلاشامامالاری مصری بیر چیخماز و چاره سزلیگه ایتلمیشدیر. بئله لیکله مصر دئوریمی التحریر ایله الرابعه میدانی آراسیندا سیخیشب قالمیشدیر. سونوج اولاراق گؤونه ن او کی مصر سورونلارین چوخلوجو بیر دمکراتیک مدل ایله چؤزه جک بیر سیاسی اولغونلوغا یئتیشمه میشدیر.
بغدادین چؤکمه سی، اربیل و نجف ین یوکسلیشی
صدام ایله بیرلیکده عرب دونیاسیندا لیدرلیک اوچون اویناماغا باشلایان عراق، باشقا بؤلگه اؤلکه لری کیمی ائتنیک میلیچیلیک و مذهبچلیک اوستونه اداره ائدیلن بیر اؤلکه اولموشدور[8]. صدام بیر چوخ دیکتاتور کیمی توپلومو بؤله ره ک آزینلیغین حاکیمتی اساسیندا بیر دولت قورموشدور. بیر عسگری کودتا حکومتی اولان حسن البکر حکومتینی 1979 دا قیراغا چکیلمه یه مجبور ائده ن صدام، حکومتی اؤز دایسیندان تحویل آلمیشدیر. عسگری و امنیتی بیر شخصیت اولان صدام ذاتا کودتا ایله نظامیله شن عراق بروکراسیسنی داهادا عسگری و امنینتی بیر بروکراسی حالینه گتیرمیشدیر.
خمینی نین عراق خالقی اؤزه لیکله شیعه لری عراق دولتینه قارشی آیاقلانماغا چاغیرماسی و محمد رضا شاه زامانیندا ایکی اؤلکه آراسیندا کی سینیر آنلاشمامازلیقلاری و صدامین بؤلگه ده محمدرضا شاه یئرینه ژاندارم اولما ایستگی ایکی اؤلکه نی ساواش دورمونا گتیرمیشدی. صدام 22 سپتامبر 1980 ده ایرانین عسگری هواآلانلارینی بمباردمانلا ساواشا باشلامیشدیر. صدام دایسینین اقتداری زامانی عراق ائکونومیسینی چوخ یاخجی گلیشدیرمیش، گوجلو و قورخونج بیر امنیت سیستمی قوراراق اؤزونو بیر عراق سیاستینده مطرح بیر شخصیت کیمی گؤسترمیشدیر. صدام ین گئچمیش باشاریلارینا یئنی لرینده اکلمک ایستمه سی و خمینی نینده اؤز دئدیگی کیمی ساواشی بیر نعمت اولاراق گؤرومه سی ایکی اؤلکه نی ساواشا سوروته میشدیر.
1979 دا حکومت باشچسی اولاراق حکومتی اله گئچیرن صدام هم عراقین ایچ سیاستی همده اولوسلاراراسی سیاستده بویوک ایشلر اوچون اؤزونو حاضیرلامیشدیر. او بیر طرفده ن ایرانلا امضالادیغی سینیر آنلاشمالارینی قبول ائتمیر، دیگر طرفده نده ایرانین اشغال ائتگی اوچ عرب آداسینیی – ابوموسی و بویوک تنب و کیچیک تنب و- عربلره قایتارماق سؤزو وئریردی.
صدامین آنا هدفلریندن بیری محمد رضا شاهین گئتمه سیله بصره کؤرفزینده دوغان اتوریته بوشلوغونو دولدورماق، هم بؤلگه ده، همده عربلر آراسیندا عراقی لیدر اؤلکه قیلماقلا یاناشی آمریکا و غربین بؤلگه ده کی ان باشدا گلن پارتنری ائتمک ایدی.
آیرجا داها اونجده ورغولادیغم کیمی آیت الله خمینی نین عراقلاری تحریک ائتمسینی اؤنلمک و ایراندا کی شیعه چلیگین عراقی تهدید ائتمه سینین قاباغینی آلماقدا باشقا آماجلاردان بیری ایدی.
ساواشلا بیرلیکده عراق دولتی تامامن بیر اوردو دولتینه و بروکراسیده اردو بروکراسیسینه دؤنوشموشدیر. اوردو بروکراسیسینین باشیندا اولان صدام، 8 ایلیک یورجو بیرساواش سونراسی ایستدیگی آماجلارا یئتیشه ممیشدی.
ایران- عراق ساواشی دؤنمینده سوویتلر بیرلیگی و آمریکا اولوسلاراراسی دگیشیکلیکلره گؤره ایران و عراق ایله ایلگلی سیاستلرینده کیچیک اوینامالارا یول وئرسلرده عمومی اولاراق، بصره کؤرفزینده معادله لرین پوزلماماسی اوچون طرفدلرده ن هئچ بیرینین قازنماسینی ایستمیدیرلر. ائله اونا گؤره ده نسبی اولاراق ایکی اؤلکه یده عینی فاصله ایله یاخینلاشمیشدیرلار. امما آراتیق 1990 لارا گلدیگیمیزده دونیا و اولوسلاراراسی ده نگلر آلت- اوست اولموش وآمریکایا گؤره تاریخین سونو گلمیش و آمریکا اؤزونو دونیانین تک سوپر گوجو اولاراق گؤرمکده ایدی.
صدامین ساواشادکی اؤنملی استراتژلرینده بیریده ساواشی ایران- عراق ساواشی یوخ، بلکه عربلر ایله ایران ساواشی اولاراق تقدیم ائتمسیدی. بئله لیکله صدام عرب کامواویونو قازانماق و عرب دولتلرینی اوندان حمایه ائتمگه زورلاماقدایدی. عراق ساواشیرکن باشقا عرب اؤلکه لری گلیشمیش و زنگینلشمکله برابر اولوسلاراراسی استراتژیک قونوملارینیدا یوکسلتمیشدیرلر. امما عراق ایسه تام ترسی اولاراق گئریله میش و بورجلو دوشموشدور. صدام ساواش بیتیکده ن سونرا، عربلر آدینا شاواشدیغی ادعالارین تکرارلامیش و عراقین ساواشدان دوغان بورجلارینی عربلرین اؤدمه لرینی و عربلره اولان بورجلارینین باغیشلانماسینی ایستمیشدیر. صدام ساواشین بیتمه سیله ساواشدا الده ائدمدیگی استراتژیک قازنجلاری الده ائتمک اوچون عربلره باسقی یاپاراق و اسرائیل دوشمانلیغی کارتینی اوینایاراق الده ائده بیله جیگینی درشونموشدور.
ائله بو منطقده ن حرکت ائده ن و ساواشدا کی باشارسیزلیغی، باشقا بیر باشاریلا عوض ائتمک ایستیه ن صدام، یئنی ساوشدان چیخمیش عراق اردوسویلا کویت ی ایشغال ائده رک، دار اولان آلانی نی بویوتمک ایستمیشدیر. سیویل بروکراسی نی هارداسا تامامن تسویه ائده ن صدام و سیویل بروکراسی منطقینده ن اوزاقلاشان دولت یاپیسی، ساواشدان چیخمیش اوردونون انرژیسینی عراقین اؤز ایچینده کنترول آلتینا آلابیلمه میشدیر. سونوج اولاراق، عراق ین دیشینا داشماق ایستیه ن صدامین رهبرلیینده کی اوردو، کویت ایشغالی ایله بیرلیکده بؤلگه ده کی دنگلری ده آلت-اوست ائتمکده ایدی . 1979 دا حکومته گلدیکده ن بری اؤز قابغینا سیغمایان صدام 1991 ده کویتده مغلوبیته اوغرویاراق، منزوی اولموشدور.
بو مغلوبیت سونراسیندا صدام اؤزنو آلدادیلمیش حیس ائدیر و بو پیسکولوژیده ن حرکت ائده رک داواملی اولاراق عراق و بؤلگه اوچون مسولیتسیز آدیملار آتیب، بصره کؤفزینده پئترول آخیشینی دوردورا بیلجگینی و اسرائیلی یوخ ائده بیلجگی کیمی سؤیلملر ایله آمریکا و اولوسلاراراسی گوجلری اؤز اوستونه قوشقوردوردو.
سونوجدا 2003 آمریکا بیر اولوسلاراراسی کوالسیونلا عراقین کوتله سل یوخ ائتمه سیلاحلارینا صاحیب اولدغونو و القاعده و دیگر ترور اؤرگوتلرینه یاردیم ائتگینی باهانا ائدره ک عراقی ایشغال ائتی.
بو ایشغالین دلیلری حاققیندا چوخ چئشیدلی یوروملار اولسادا، سونوجدا بؤلگه ده یئنی بیر دؤزه نین قورولماسینین آیاق سسلرینین گلمه سی، اورتادا اولان ان حیس ائدیلیر سونوج ایدی.
عراق ایشغالینده ن سونرا دؤنه نه قدر یوخ سایلان شیعه عربلر، کوردلر و تورکمن لر فرقلی آغیرلیقلارلا بؤلگه نین سیاسی اویوندا بیر اکتور حالینه گلمیشلر. عراقی پایلاشان بو اکتورلار بیر چوخولجو دولت اؤزینده آنلاشاماینجا و اؤلکه ده بیر اکتورون باشقا اکتورلار اؤزینده دیکته قورما ایستکلری، عراقین دورومونو بوگونکو نقطه یه داشیمیشدیر. بو نقطه ده هر اکتور اؤز دیکته سینی یاراتماق، اؤز حاقلارینی قوروماق ویا داها چوخ پای آلماق اوچون ، اولوسلاراراسی اویونون دوغاسی گره گی، بؤلگه ده کی اؤلکه لر ایله بللی اتفاقلارا گئچمکده دیرلر. شیعه لر ایران ایله اتفاقا گئچره ک عراقا تامامن حاکیم اولماق ایسترکن ، سنی لر و کوردلرین بویوک چوخونلوغو بونو اؤز چیخارلارینا قارشی گؤروب و بغداددا قارشی حرکته گئچمیشلر. بو وضعیتده سنی لر تورکیه،عربیستان و قطر کیمی اؤلکه لریله اتفاق قوراراق اؤز سیاسی استراتژلرینی گلیشدیرمیه چالیشمیشلار.
کوردلر ایسه تورکمن، شیعه و سنی لر قدر عراق ین بوتونلوگونده حساس اولمامالاریندا دولای بو دورومو فرصت بیلیب کرکوکو اله گئچیره رک ، عراقین پارچالنماسی و یا فدرال اولماسی حالیندا داها چوخ پای آلماق یؤنونده کی نیت و ایستکلرینی اورتایا قویموشلار.
گلدگیمیز سون نقطه ده عراق دولتچلیگینین بوتون ایناج و ائتنیک قروبلارین دولتی اولما بئجریسینی گؤسترمه مسی سونوجو، عراق پارچالانما نقطه سینه گلمکله قالمایب، بؤلگه سله و اولوسلاراراسی گوجلرین استراتژیک اویونلارینین ساواشی مرکزینه چئوریلمیشدیر.
ترکمنلر ین ایسه اؤزلرینه خاص بیر استراتژیلری اولمادیغی، بیر قروب ترکمنین ایران و دیگر بیر قروبون دا تورکیه نین یؤنلندیرمه سیله حرکت ائتمه سی ، اونلارین جیددی و اؤنملی بیر آکتور اولامادیقلاری سونوجونو دوغورمشدور.
قدسون یولا کربلادان گئچر!!
ایران دا باشقا بؤلگه اؤلکه لری کیمی بیر ائتنیک قروبون و بیر مذهبین استونلوگونه گؤره ایداره ائدیله ن بیر اؤلکه دیر.
ایرانین سویوق ساواشین لیدر اؤلکه لرینده ن بیری اولان روسیه نین قولاغینین دیبینده اولماسی، ایرانی باتی آچیسیندادان اؤنملی بیر اؤلکه قیلماقدایدی.
1979 دا ایراندا ایسلام دئوریمی اولاراق آدلانان دئوریمده ن اونجه سویوق ساواشین اورتادوغو آیاغیندا اؤنملی حادثه لر اؤزوئرجیگینین آیاق سسلری گلمه یه باشلامیشدیر. 1977 ده پاکستاندا ژنرال ضیاء الحق کودتا ائدرک، پاکستانی لائیک سیاسال سیستمده ن شریعته گؤتورموشدور. بونا قارشی افغانستاندا حاکیم اولان افغانستان خالق پارتیاسینین دعوتی ایله سوویتلربیرلیگی دسامبر1979 دا افغانستانی اشغال ائتمیشدیر. پاکستان، افغانستان و ایراندا کی بو کوکلو دگیشیملرده ن چوخ گئچمده ن 1980 سپتامبر آییندا تورکیه ده کودتا باش وئرمیشدیر. ایلگینج اولان بو کی تورکیه ده کی کودتاچیلاردا ایسلامجی قروبلارا داها یوموشاق داورانمیش و حتی اونلارا داها اونجده ن اولمایان بعضی اؤزگورلوکلر گتیرمیشدیرلر.
بئلیکله سوویتلر بیرلیگی، ساغجی،ایسلامجی و مللیتچیرین حاکیم اولدوغو بیر قوشاق ایله چنبره آلینمیشدیر. ایران ، ترکیه و بیر چوخ باشقا اؤلکه ده واراولان سول سیاسی قروبلارین چوخونون سوویت یؤنلندیرمه سی و سوویتلر بیرلیگی ایله ایش بیرلیگی ایچینده حرکت ائتمه سینی ده اونوتماماق گرکیر.
ایراندا محمدرضا شاهلیغینا قارشی گئده ن مجادله ده، توپلومون چوخ چئشیدلی سوسیال قروبلارینین اشتراکینا باخمایاراق، ایسلامجیلار دولته حاکیم اولموش و دولتین سول قروبلارین الینه گئچمه سینه و دولایسی ایله شوروی بلوکونا زومه سینه انگل اولموشدورلار.
افغانستان ایشغالی ایله بؤلگه ده باشلایان ساواشا، ایران- عراق شاواشیلا یئنی بیر ساواش داها اکلنمیشدیر. داها اؤنجه دن واراولان اسرائیل- فلسطین ساواشینیدا بونلارا آرتیردیغمیزدا اورتادوغونون بیر ساواش جغرافیاسی اولدوغو چوخ آچیق گؤرونمکده دیر.
سویوق- ساواشین ایکی لیدر اؤلکه سی آمریکا و سوویتلربیرلیگی، ایران- عراق ساواشینی بویوک ساواشین- سویوق ساواش- بیر پارچاسی کیمی دگرلندیریب و یاناشمیشلار و ایران ایله عراقا قارشی توتوم ویا یاردیملاریندا بویوک ساواشین گئدیشاتینان گؤره حرکت ائتمیشلر.
ساواش ایران ایسلام حاکمیتینین یئرلشمه سی، گوجلنمه سی و مشروعلاشماسینا یول آچمیشدیر. ساواش باهانا ائدیله ره ک، یئنی رژیم مخالیفلری تسویه ائتمیش و دئوریم سیراسیندا وعد ائدیله ن دموکراتیک روفروملاریدا همیشه لیک اورتادان قالدیمیشدیر. ساواش ایراندا ایدئولوژیک، بویوک وگوجلو بیر اوردو- سپاه - و پارا میلیتار ایدئولوژیک اوردونون- بسیج- یارانماسینادا یول آچمیشدیر. یارانان بو ایکی ایدئولوژیک اوردو ساواشین آنا عسگری اومورقاسینی تشکیل ائتمیشلر. ساواشین قازانانی اولماسادا، ایران ایسلام دولتی کامواویوندا ساواشی قازانمیش کیمی بیر هاوا یارتمیشدیر. طبیعی کی ایسلام رژیمی آچیسیندا ساواش بیر قازانیم اولموشدور. امما خالق آچیسیندا بیر قازانیم اولمادیغی اورتادادیر.
ساواشی سوردورمکله یاناشی، ایران ایسلام رژیمینین دوامینیدا ساغلایان ایکی سیلاحلی و ایدئولوژیک اوردو - سپاه و بسیج -، ایران سیاسال سیستمینده ایکی اؤنملی عنصر و اکتورو حالینه گلره ک، ایراندا سیاستین سیویله شمه سی اؤنونده بویوک انگل یاراتمیشدیرلار.
ساواشدان یئنی چیخان و دولتین اؤنملی بیر پارچاسی حالینه گلمیش اولان سپاه ایله بسیج ساواشدا وئردیکلری هزینه لره قارشی دولتده ائکونومیک و سیاسال پای ایستمیشلر. هاشمی رفسنجانی یونتیمنده کی حکومت واسطه سیله ائوکونومی، پارا و سیویل یؤنتیجلیک ایله تانیشدیرلان سپاه و اونا باغلی پارامیلیتار قوه لر، بیرکیمیش و توپلانمیش انرژینی یئنیده ن یاپیلاندیرما ( سازندگی) پروژه لرینده اورتا قویموشلار. بئللیکله سپاه ین ایدئولوژیک و عسگری منطق و یؤنتملری اقتصادان توتموش سیاسته و کولتورده ن توتموش دیش ایلشکلره قدر نفوذ ائتمیشدیر.
ساواشین شعارینی " قدسون یولو کربلادان گئچر" اولاراق اعلان ائده ن ایران ،آماجین عراق دئیل بلکه اسرائیل اولدوغونو اورتایا قویوومشدور. بو شعار ایران حاکمیتینه خالقی آلداتیب و بسیج ائتمکده یاردیم ائتمیشدیر.
بو شعارلا ایکی ایسلام اؤلکه سی آراسینداکی ساواش وطن ساواشیندان داها چوخ ایسلام دونیاسی و ایسلامین ساواشی اولاراق اورتایا قویمومشدور.[9] مسئله نین و آماجین بئله اورتایا قویولاماسی، داواملی بیر ساواش حالینی دوغروموشدور. بو طرز یاناشمایلا ساواشین شعاری اولان قدسا اولاشمایانا قدر ساواشین داوام ائده جیگینیده تملی آتلیلمیشدیر. طبیعی کی قدس و فلسطین لیلری قورتارماق رژیم اوچون گئرچک بیر آماج اولمامیشدیر. بلکه اورتایا قویولان بو آلداتماجا آماج، اؤلکه نی داواملی بیر ساواش حالینه سوخولاراق، رژیمین ایچ مخالفلرینه قارشی سرت و آجیماسیز داورانماسینا ایمکان یاراتماقلا بیرلیکده کؤره سل دگیشیملرده ن قورونماغیدا آماجلامیشدیر. آیرجا مسلمانلارین دقت مرکزینده اولان اسرائیل- فلسطین مسئله سینی قولاناراق، ایرانین دینی رنگ ایله بویانمیش یاییلماجی (توسعه طلبانه) پولوتیکالارینی سوردوره بیلمه سینه ده یارامیشدیر.
ایران- عراق ساواشینین بیتمه سینه باخمایاراق رژیم، اؤلکه نین داواملی بیر ساواش حالینده اولدوغو حیسینی یارتماقلا، اؤلکه نی داواملی اولاراق بیر اولاغان اوستو(وضعیت فوق العاده) دورموندا توتماق ایستمیشدیر. بونون اوچونده هر نئچه ایلده ن بیر، یئنی ساواش حالاری اعلان ائتمیشدیر. اعلان ائدیله ن هر یئنی ساواش اوچون جهاد - جهاد سازندگی،جهاد فرهنگی، جنگ نرم، جهاد اقتصادی – حوکوملریده وئرمیشدیر.
داها اؤنجده ورغولادیغیم کیمی، بو ساواش حاللارینین ایچ سیاسته اولان یانسیمالاری کیمی ، دیش سیاسته ده یانسیمالاری اولموشدور. بو داواملی ساواش حالاری رژیمی قوروماق اوچون یاییلماجی و سالدیرقان دیش پولیتیکایادا زمین حاضیرلامیشدیر. بو داواملی ساواش حالاریندا دا سپاه و بسیج ایچ سیاستده و سپاه قدس دیش سیاستده رول آلمیشدیرلار.
بئللیکله پهلویلرده اولدوغو کیمی، ایسلامی رژیمده بؤلگه ده لیدر اولماق اوچون، یاییلماجی ایران دولت پولتیکاسینی داوام ائتدیرمیشدیر. ایچینه سیغیشمایان ایران بؤلگه نین استراتژیک اویونوندا ساواشین شعاری اولان "قدسون یولو کربلادان گئچیه ر" ی شیعه جبهه سی قوراراق تعقیب ائتمیشدیر. ایران دیش سیاستینین آنا خطلرینینده ن بیرینی تشکیل ائده ن بو استراتژی اوچونده سپاه قدس، بیر دیش سیاست آراجی کیمی قولانیلماغا باشلانیلمیشدیر. سیلاحلی قروبلارین بیر دیش سیاست آراجی کیمی قولانیلماسی بؤلگه ده واراولان بیر یؤنتم اولسادا، بیر دولتین رسمی اردوسونون بیر پارچاسینین مستقیم اولاراق قولانیلماسی گؤرولمه میش بیر دورموایدی.
صدامین گئتمه سی و عراقین شیعه لر ایله کوردلره بوراخیلماسی ایله آرتیق گئرچک بیر شیعه بولوکو قورولموشدور. عراقین مرکزی یؤنتیمنده اولان شیعه لر ایله ایرانین یاخینلیغی، سوریه ایله اولان اؤزه ل ایلیشکیلر و ایران ایله دانیشقلی حرکت ائده ن حزب الله، ایرانین" قدسون یولو کربلادان گئچه ر" شعارینین نه قدر ائتگیلی اولدوغونو گوستریر کیمی ایدی. یارانان یئنی دوروم ایله تهران عراق، سوریه و حزب الله خطی اسرائیله اولاشمیش دورومودا ایدی . قدس باهاناسییلا قورولان بو شیعه قوشاغی ایرانی بؤلگه ده سویوق ساواش سونراسی ان قازانجلی چیخان اؤلکه کیمی گوستریردی.
ایران اسرائیلی دوشمان تعریف ائدره ک، بؤلگه ده لیدراولماق یولوندا بویوک بیر آددیم آتمیش و عرب دونیاسی ایله ایسلام دونیاسیندا اؤزونه اؤزه ل بیر یئر ائدینمیش(تصاحب ائتمیش) کیمیدی. باشقا طرفده نده پهلویلر زمانیندان بیر دولت پولوتیکاسی اولان نووه تکنولوژیسینه صاحیب اولماق استراتژی سینده ده اسرائیل دوشمانلیغی، عرب و ایسلام دونیاسی کامواویوندا( افکار عمومی ده) ایران ین بو تئکنولوژیه صاحیب اولماسی اوچون بیر مشروعیت قازاندیرمیشدیر.
طبیعی کی ایرانین بؤلگه ده لیدرلیگه اویناماسی و بو اویون استراتژیسینی ایدئولوژیک سؤیلملر و توتالیتر بیر سیاسال سیستم ایله یئرتمه سی، ایران و ایراندا یاشان خالقلارا چوخ آغیر باشا گلمیش و بوگون اعتباریله ایسته نیله ن سونوجادا یئتیشمه میشدیر.
ایرانین ایدئولوژیک و یاییلماجی(توسعه طلبانه) توتومو ایله بیرگه نووه انرژی سینه صاحیب اولماق ایستگی بولگه ده کی دنگلری پوزماقلا قالمایب، بولگه نی بیر سیلاح انباری، سیلاح رقابتی و ساواش استراتژلرینه گوتورودوگو ادعالاری، ایرانین بؤلگه اؤلکه لری طرفینده بیر تهدید کیمی گؤرولمسینه ده یول آچمیشدیر.
عرب باهارینین سوریه یه دایانماسی و سوریه سیاسال سیستمینین دگیشیم یئتنگی گؤستره ممه سی، اؤلکه نی اولوسلاراراسی و بؤلگه سل گوجلرین ساواش میدانینا دؤنوشدورموشدور.
عرب باهارینی ایلک باشلاردا ایسلامی بیر اویانیش اولاراق یوروملایان ایران، بیرده ن بیره قومشولوغوندا بیر ایسلام خلافت دولتی، داغلمیش بیر سوریه، گوشه یه سخیشدیرلمیش بیر حزب الله والده ن گئتمیش بیر حماس ایله اؤزلشمک مجبوریتینده قالدی. بوگون اعتباریله ایرانین قوروماغا چالیشدیغی شیعه حلالی بویوک بیر چئتینلیکیله قارشیلاشمیشدیر.
ایرانین بو گوشه یه سیخیشمیشلیغی و سالدیرقان پولیتیکالاردان، ساوونمایا گئچمه دورومو شبهه سیز کی، ایرانین غرب اؤلکه لریله نووه تکنولوژیسی اوزرینه یئرتدیگی دانیشقلاردا الینی ضعیف بوراخماقدادیر.
سون تحلیلده گؤرونه ن او کی ایرانین بؤلگه ده یئرتدیگی سالدیراقان و یایلماجی پولیتکالاری نه ایران خالقی اوچون، نده بؤلگه خالقی اوچون مثبت سونوجلار گتیرمه میشدیر.
کوردلرین بیت المقدسی[10] اربیلین اشغالینده
اولوسلاراراسی ایلیشکلرین تک اویونجوسو و آکتورو دولتلر اولمادیغی کیمی ، بؤلگه نینده آکتوری سادجه دولتلر دئیلدیر.
بولگه نین دولت اولمایان ان اؤنملی آکتورلاریندا بیریده کوردلر دیرلر. کوردلرین اؤزلرینه مخصوص سوسیال یاپیلاری، واردیر. جغرافی اولاراق ایران، ترکیه، عراق و سوریه سینیرلارینین کسیشدیگی نقطه ده یئر آلمالاری و اونلارین تاریخی اولاراق هم اؤز توپلوملارینا، همده ایچینده یئر آلدیقلاری اؤلکه لره قارشی وئردیکلری مجادله، اونلاری بؤلگه ده ان باشدا گلن دولت اولمایان آکتورلاردان بیری قیلماقدادیر.
کوردلرده کی سیاسی جریانلاری اوچ باشلیق آلتیندا دگرلندیرمک اولار: سول ایدئولوژینین چئیشیدلی قانادلاری. کورد میللیتچی سیاسی جریانی و امت چی کورد سیاسی جریانلاری. بو قروبلار کوردلری بیر خالق ،میللت و ایسلام امتینین بیر پارچاسی اولاراق دگرلندیرمکده لر. بوتون بو قروبلارین زامانلا ائوریم گئچیره رک ، کوردلرین گئنل آنلامدا کولتوره ل حاقلارینین الده ائدیلمه سی نقطه سینده بیرلشدیکلرینی گؤره بیله ریک. بو قروبلار فرقلی ایدئولوژیک یانشمالاریلا، فرقلی اداره سیستمی و یؤنتیم مدلی اورتا قویسالاردا ، کوردلرین اؤزلرینی یؤنتمه حاققی نقطه سینده بیرلشمه کده دیرلر.
بولگه ده دولت اولان آکتورلار، شیعه و سنی مسئله سینی قولارناراق ان چوخ پای آلماق اوچون ساواشاریکن. مذهبی بیر توپلوم اولمالارینا باخمایاراق ، اوچ جبهه ده - سول ، ساغ ایسلامجی و ساغ مللیتچی جبهه - ده آکتیو سیاست یاپان کوردلر، بولگه ده اولوشاجاق یئنی دؤزنده ن پای آلماق اوچون اؤز سیاسی استراتژلرینی تعقیب ائتمک ده دیرلر.
کوردلر بیر طرفده ن باغیمسیز بیرکورد دولتی قورماق پروژه سینی تعقیب ائدرکن ، بیر باشقا طرفده نده ایچینده یاشادیقلاری دولتلرین ماهیتینی دئیشدیره رک ، دولتلرده اؤز کولتورل کملیکلریله اورتاق اولماق مجادله سینی یئرتمکده و بولگه ده کی دولتچیلیک ذهنیتینی دگیشدیرمک ایستمکده دیرلر. ایسلامچی ایدئولوژینی تمثیل ائده ن کورد قروبلار ایسه ملیتچی و سول کورد قروبلاری طرفینده ن بیر تهلوکه اولاراق گؤرونمکده لر.
کورد سیاسی حرکتینده بیر طرفده ن ساغ و محافظه کار پارتیلار- عراق کردستانی دمکرات پارتیاسی(بارزانی) – ایله کورد دولتینی قورماق ایسترکن ، دیگر طرفده نده سول و سوسیالیست گله نک و سنتده ن گلن پارتیلارا[11] - پ ک ک، پ ی د - ایله ایچینده یاشادیقلاری دولتلرین یؤنتیم، اداری سیستمینی دگیشدیرمک ویاشادقلاری دولتلرین دولتچلیک ایدئولوژیلرینی دؤنوشدورمک ایستیرلر. پ.ک.ک نین سیاسی قولو اولاراق آدلاندیرا بیله جیمیز باریش و دموکراسی پارتیاسی[12] تورکیه ده واراولان نسبی دموکراتیک وضعیتده ن یارارلاناراق رسمی و قانونی بیر سیاسی پارتیا کیمی فعالیتلرینی سوردوروب و تورکیه نین کورد بؤلگه لرینده اونلارجا شهرده، بلدیه سئچیمیلرینی قازانیب و بو شهرلری یؤنتیمکده دیر. ب.د.پ.نین بو بلدیه لری نئجه یؤنتیگی تارتیشمالی قونو اولسادا، ب.د.پ. نین دموکراتیک بلدیه جیلیک و یئره لده ن یؤنتیم – محلی مدیریت،محل ده ن یؤنتمک- مدلی تورکیه ده دقتلری اؤزونه چکمیش و تورکیه سیاستینین گوندمینه اوتورموشدور.
سوریه ده کی ساواش ایله دمشقین ضعیفله مه سینی بیر فرصت کیمی دگرلندیره ن ، سوریه کوردلرینین "دموکراتیک بیرلیک پارتیاسی" ،کوردلرین چوخونلوقدا اولدوغو بؤلگه لرده دؤورد کانتوندان اولوشان بیر خود مختاردولت قورموشدور. دموکراتیک بیرلیک پارتیاسینین قوردوغو بو کانتون سیستمینده چئشیدلی ائتنیک قروب و چئشیدلی ایناجلارین اؤزگورجه تمثیل ائدیلمه سی[13]، امنیتسیز و آشیریلیقلارین اولدوغو سوریه ده اؤنملی بیرآدیمدیر. سوریه ده قورولان، کانتونلارا دایالی دولت مدلی دونیا گوندمینه ده اوتورموش و مثبت تپکیلر آلمیشدیر. بودا کوردلره اولوسلاراراسی ساحده اؤنملی بیر پرستیژ، گوونیرلیک و مشروعیت قازاندیرمیشدیر.
گؤرونه او کی کورد سیاسی حرکتی ساغین اسلامی جریانلاریندا توتموش میللیچی جریانلارا و سولونون چئیشدلی قانادلارینا قدر، اؤز توپلوملارین نین سؤزجوسو اولماغی باشارمیش دورمدادیرلار. اونلار توپلوملارینین چئشیدلی طبقه لرینی کورد کملیگی و ملی حاقلاری قونوسوندا، بیر دموکراتیک سؤیلم آلتیندا اؤزلریله بیرگه حرکت ائتمگه یؤنله ندیرمکده لر.
کورد سیاسی حرکتینین بو وضعیتی، کوردلرین بؤلگه سیاسی اویونونلاریندا حرکت ائتمه ایمکان و قابلیتلرینی آرتیریب و اونلاری بؤلگه نین اؤنملی بیر اکتورو حالینه گتیرمیشدیر.
بئله نچی بیر سیاسی مجادیله یاپی و قورولوشو، کورد لرین یئنی اولوشماقدا اولان اولوسلاراراسی و بؤلگه سل دوزنده ن داها چوخ پای آلماق شانسلارینی دا آرتیرمیشدیر.
کوردلر یاشادیقلاری سییاسال سیستملرده واراولان بوشلوقلاری دوغرو اوخویاراق، اینسانلاری اؤز سیاسی سؤیلملری اطرافیندا بسیج ائتمگی باشارمیش و حاکیم سییاسال سیستملره اؤز سؤیلملرینی تحمیل ائده بیلمیشلر.
ایستر سوریه، ایستر عراقدا گؤونلی بیر بولگه یارادان و اؤز بولگه لرینده نسبی اولاراق، عراق مرکزی یؤنتیمی، سوریه و ایراندان داها دمکراتیک بیر یؤنتیم اورتایا قویان کوردلر، بولگه خالقلاری و دونیادا فرقلی و مثبت بیر ایماژ اورتایا قویماقدادیرلار.
کوردلر بؤلگه میزین گلیشممیش خالقلاریندان بیری اولسالاردا، سون ایللرده اؤز ایچلرینده بویوک آیدنلانمایا گئتمیشلر. بو آیدنلانما بیر کورد کامواویو یارتمیشدیر. یارانمیش اولان بو کامواویو ایسه کورد سیاسی قروبلارینین حرکتلرینده و عمللرینده اؤنملی بیریئره توتاراق، بو قروبلارین سیاسی قرار آلمالارینا درینده ن ائتگی بوراخمیش و اونلاری بیرگه حرکت ائتمگه مجبور ائتمیشدیر. ائله بونا گؤره اولاجاق کی، بو گون بیر- بیرلرایله درین ایدئولوژیک اختلافلاری اولان کورد ساغ و سول قروبلاری عراقدا ایسلام دولتی قارشیسندا بیرگه حرکت ائتمه گه مجبور قالمیشدیرلار.
کوردلر اوزرینده ن بؤلگه میز ایله ایلگلی بیر اوخوما یاپارساق، دییه بیلریک کی بوگون بؤلگه میزده کلاسیک دولتچلیک ایله چوخولجو دولتچلیک مدلی چاتیشماقدادیر. کوردلر ایسه هر ایکی طرفده ده گوجلو بیر بیچیمده، بو ایکی مدل اطرافیندا حرکت ائدرک، هم اؤز ایچلیرنده همده بؤلگه دولتللریله چاتیشماقدالار.
بؤلگه میزده اویونون رنگی بللی اولسادا، سونوجون نه اولجاغینی اؤن گورمک چوخ چتیندیر.آمما کوردلر آچیسیندان باخدیغمیزدا، کوردلر بوگون اعتبارایله بو گئده ن سیاسی و استراتژیک اویونون ان چوخ قازانانی دوروموندالار. امما کوردلر آچیسیندا دگیشمیه ن بیر شئی وارسا، اودا کورد خالقی ایچینده باش وئره ن آیندلانما و اویانیشدیر.
کوردلرنه قدر اؤزلرینده یاخجی تصویر یارتماغا چالیشالاردا، بؤلگه اینسانین نظرینده اونلار حاقیندا منفی گؤروشلرده آز دئیل[14]. بؤلگه خالقلاری آراسیندا کوردلر ایله ایلگلی" ایکنجی اسرائیل" سؤزوده دیل لرده گزمکده دیر. بو سوزونو گئرچگیگی یانسیدیب یانسیتماماسی تارتیشمالی اولساد،ا بارزانی نین کرکوکو فعلی اولاراق اشغال ائتمه سی و کرکوکو کردستان توپراقلارینا قاتماق ایستمه سی بو سویلملره حاقلیلیق قازاندیرماقدادیر.
آیرجا بعضی کورد سیاسی قروبلارینین گونئی آذربایجان توپراقلارینی کوردستان اولاراق گؤرمه لری، کوردلرین یایلماجی بیر پولیتیکا یئرتیگینی گوسترمکده دیر.
شبهه سیز کی بو یایلماجی پولیتیکالار و سؤیلملر بؤلگه میزده دوشمانلیق و گلجک شاواشلار اوچون زمین یارتماقدادیر. کوردلر گونئی آذربایجان تورکلری آراسیندا اولان بو سورونون اساس قایناغی تهران اولماسینا باخمیاراق، ایکی طرفده ده مارژینال قوولرین بو سورونو درینلشدیرمک و بویوتمکده کی رولارینی گؤرمه مزلیکده ن گله مک اولماز.
البته بونوندا بیلمک لازیم کی بوگون وار اولان توپراق آنلاشمامازلیقلارینین اساس سببی مرکزی دولتلرین، باسقی آلتیندا اولان ائتنیکلرین جمعیتی اوزرینده یاپداقلاری اویونلار و آسیملاسیون پولیتکالاردیر. مرکزی دولتلر بیر گون بو ائتنیکلری بیر-بیرلرینه قارشی قویابیلمک بیلنجی ایله بو پیلانلاری حاضیرلامیشلار و بوگون بو پیلانلارینین میوه لرینی توپلاماقدادیرلار.
اؤز ایچینده ن بوغولماق ایسته نن گونئی آذربایجان ملی- دمکراتیک حرکتی
گونئی آذربایجان بیر سیاسی جغرافیا اولاراق ایران تاریخینده چوخ تارتیشمالی و اؤنملی بیر موقعیته صاحیب اولموشدور. باشقا ائتنیک قروبلاریدا اوزونده باریندرماسینا باخمایاراق، مطلق چوخونلوغونو تورکلر اولوشدوران بو سیاسی و انسانی جغرافیانی ایراندان آیران تمل مسئله نین، تاریخی گئچمیشی اولان اؤزونو یؤنتمیک ایستگی و فارس ائتنگی اؤزورینده ن تعریفله نن ایران کیملیگینی قبول ائتمه مه سیدیر.
ایراندا یاشایان تورکلر، ایران ایچینده چوخ بویوک و اؤنملی گوجه صاحیب اولسالاردا، بو گوجون قایناغی تورکلوک ویا آذربایجانلیلیقدان گلمز. بو گوجون قایناغی تورکلرین ایران دولتچلیک سیستمینه یوکسک سویده ائنتقره اولمالارینا قایدار. تورکلرین ایرانین تاریخی گئچمیشینده اویاندیقلاری بویوک رول و بوگون ایران آدلانان اؤلکه نین جغرافیای ، سیاسی شکلینی آلماسیندا کی دانیلماز رولاری، اونلارین ایراندا کی یئرلرینی باشقا ائتنیکلرده ن فرقلی قیلار.
ایران دولتچلیگی ایکی اؤنملی تمل اوستونده قورولار. بیری ایرانلیلیق –فارسلیق و آریاچلیق – و دیگری شیعه لیکدیر. شیعه لیک سادجه بیر ایناجا اولاراق دئیل، بلکه زامانلا ایناج دیشیندا بیر کولتوره ده دؤنوشموش بیر توپلومسال قورومدور. تورکلر بو شیعه لیک قورومو واسطه سیله ایران سیاسال سیستمینه ائنتقره اولارلار. تورکلر بو ائنتقره اولما سورجینده، اؤز ائتنیک و دیل کیملیکلرینده واز گئچرک، ایران بروکراسی سی و ائکونومیسینده فارسلاردان سونرا ان چوخ پای آلارلار. بو اوزه لیکلریله تورکلر سنی اولان کوردلر،بلوچلار و ترکمن لره گؤره ایران دولتچلیگینده ن داها چوخ پای آلیب و فارسلاردان سونرا ایکنجی درجه لی وطنداش اولارلار.
ایراندا تورکلرین بویوک چوخونلوغونو اؤزنده یئرلشدیرن گونئی آذربایجانی، ایراندا یاشایان باشقا تورکلرده ن و ایران سیاسی تاریخینده ن آیران، اونون اؤزونه مخصوص سیاسی تاریخدیر. گونئی آذربایجان سون یوز ایلده، ایران سیاسی تاریخینده اؤزونون سوسیال دموکرات سیاسی کیملیگی و گونئی آذربایجانین اؤزونو یؤنتمک حاقینی اورتایا قویاراق، ایران سیاسی تاریخینده ن فرقله نر.
گونئی آذربایجان ایستر بیرینجی دونیا ساواشی، ایستر ایکنجی دونیا ساواشی و ایستر سویوق ساواش سونراسی اونو ایراندان آیران، اؤزونه مخصوص سیاسی خطینی تعقیب ائدر.
سویوق- ساواش و ایران – عراق ساواشی سونراسی دؤنمده ، گونئی آذربایجان 2006 دا اؤز باهارینی گئرچکلشیدره رک بویوک بیر اویانیش و آیدینلانما چاغینا آدیم آتمیشدیر. بو آیدینلانما درینلشدره ک داوام ائتمکده و توپلومون بیر چوخ کسیمیده چئشیدلی درجه لرده بو آیدینلانمایا قاتیلاراق، آیدنلانمانیین گئنیشلمه سینه یول آچماقدالار.
آذربایجان آیدینلانما حرکتی سادجه گونئی آذربایجانلا سینیرلی قالمایاراق، فارس توپلومونوندا آیدینلانماسیندا بویوک رول اوینامیش و ایراندا سیاسی ادبیاتینا بویوک قاتیفلاری اولموشدور. بو آیدینلانما او قدر گوجلو اولموشدور کی ، ایراندا استبدادی سیاسال سیستم طرفدارلارینین هامیسی اونا قارشی جبهه آلمیش دورمودالار. ائله بونا گؤره ده بوگون ایراندا واراولان سیاسی رژیمین مخالفی اوپوزوسیونداکی مرکزیتچی قووه لر، آذربایجانیلارا قارشی مخالف اولدقلاری سیاسی رژیمله بیرلیکده حرکت ائتمک نقطه سینه قدر گئده بیلمیشلر.
ایراندا سیاسی فضانین تامامن قاپالی اولماسی، تورک کیملیگی و یئره ل یؤنتیم ایستکلری اوزه رینده ن سیاسی و توپلومسال بیر حرکتین قورومسالاشماسینی انگلمکده دیر. گونئی آذربایجان حرکتلرینه سیاسی و توپلومسال فضانی داراتماق و هارداسا بو حرکتلری بوغماق تاریخی اولاراق سادجه آذربایجانیلار اوچون آغیر سونوجلار دوغورمامیشدیر. چاغداش یوز ایلیک تاریخده آذربایجان مرکزلی گه لیشن دموکراتیک حرکتلره قارشی سیاسی فضانین قاپاتیلماسی، ایراندا استبدادین یئرلشمه سینه و گوجلنمه سینه گتیریب چیخارمیشدیر. گونئی آذربایجان ملی- دموکراتیک حرکتینه قارشی بو توتوم شبهه سیز کی سادجه آذربایجان اوچون دئیل، فارس توپلومونوندا گلیشمه سی و دمکراتیکلشمسی اونونده بویوک بیر انگل اولموشدور.
گونئی آذربایجاندا قورومسلاشما ایمکانلاریندا یوخسون اولان گونئی آذربایجان ملی- دموکراتیک حرکتی یورد دیشیندا اؤرگوتلنمک و قورومسالاشماق چابالاری گؤسترمکده دیر. امما یورد دیشیندا، ملی حرکته منسب اولان سیاسی قووه لرین دوشونسل پروفیلریینین تامامن ساغ ویا سولون دولتچی قانادینا یاخین اولماسی، گونئی آذربایجان ملی- دمکراتیک حرکتینی چاغداش سیاسی چؤزمله مه لر و آلترناتیولرده ن محروم بوراخماقدادیر.[15]
گونئی آذربایجان ملی – دموکراتیک حرکتینی سادجه بیر ناسیونالیستی حرکت اولاراق گؤروب یورملایان قووه لر بیلره ک و یا بیلمیرک حرکتی بیر فرقه حالینه دؤنوشدورمکده لر. طبیعی کی حرکته سادجه ناسیونالیستی بیر آچیدان یاخینلاشماق استراتژیک بیر یانلیشدیر. ناسیونالیستلرین حرکته حاکیم اولماسی، توپلومسال سورونلاری و اولوسلاراراسی ایلیشکیلری سادجه ناسیونالیزیم پنجره سینده ن اوخوماغا یول آچاجاقدیر.طبیعی کی بوردا ناسیونالیزم سادجه بیر اؤرنک اولاراق وئریلمیشدیر. امما عمومی اولاق بیر ملی مجادله نین سادجه بیر ایدئولوژیک باخیشدان تاسارلانماسی و اوخونماسی او حرکتی ملی اولماقدان چیخاریب بیر فرقه حرکتینه دؤنوشدوره بیلر. ایستر بو ناسیونالیزم اولسون، ایستر کمونیزم، ایستر مذهبجلیک ، ملی حرکت بیر ملتین بوتون رنگلری تمثیل ائتملیدیر.
قیسادا اولسا بوردا بو تارتیشمایا گیرمکده هدفیم ، نیه آذربایجان ملی- حرکتی بؤلگه ده گئده ن استراتژیک اویوندا اؤنملی بیر آکتور حالینه گله بیلمیش دئیل سوروسونا جواب تاپماقدان قایناقلانمیشدیر.
بیر طرفده ایران دولتینین باسقلاری و باشقا طرفده نده ملی – حرکتین اؤز ایچینده فرقلی سسلری تحمل ائتمه یه رک سوسدورماغا چالیشانلرین- گئچمیش ایراندا مرکزلی سیاسی کولتوروده ن بسلنمیشلر- باسقی سی، گونئی آذربایجان ملی- دموکراتیک حرکتینده سیاسی سئچنگین آزلاماسینا و ملی حرکتین تاثیر آلانینی دارتمایا یول آچماقدادیر.
بو وضعیت، حرکتی بیر ساوونما پوزوسیونونا سوخاراق، یئنی آچیلیم و سیاسی پروژه لری اورتایا قویماق نقطه سینده حرکتی عاجز بوراخماقدادیر.
بؤلگه میزین یئنیده ن شکیلندیگی بیر دؤنمده گونئی آذربایجانین بؤلگه سله بیر سیاسی آکتور کیمی اورتایا چیخاماماسینین چوخ چئشیدلی و چوخ فاکتورلو دلیللری واردیر. بو دلیللرینین بیر قیسمی گونئی آذربایجان ملی حرکتینین کنترولو دیشیندا اولاسادا، بیر قیسمی گونئی آذربایجان ملی – دموکراتیک حرکتینین ایچ سورنلاریندان قایناقلانماقدادیر. بو سورونلاری اورتایا چیخاریب ، چؤزوم یولاری تاپماق درین، استراتژیک و دموکراتیک بیر تارتیشما اورتامینیندان گئچمکده دیر.
اومود ائورن
[1]بیر جغرافیادا یاشایان اینسان توپلولوقلارینین بویوک چوخونلوغونون ایشتراکی ایله، بیر توپلومسال سؤزلشمه یه دایاناراق، آشاغیدان گلن چئشیدلی توپلومسال صینقلارین اورتاقلیغی ایله قورولان دولتلر. یعنی اؤزلرینی بیر اولوس اولاراق حیس ائدیب و او اولوس آدینا قورولان دولتلر.
[2] ،بودا قوندارما، توپلومون چوخونلوغونو هئچه سایاراق، بیر جغرافیادا یاشایان اینسانلارینین عمومی چیخارلرینی و ایستکلرینی گؤرمزده ن گلره ک اوستده ن تحمیل ائدیله ن دولتلردیر
لر.
[3] یاشادیغمیز دؤنم بیر طرفده ن جهانی و کوره سل ایکن،یانی کؤره سل ده گرلر هر یئره یایلماقدا ایکن، بیر باشقا طرفده نده یئره ل و محلی ده گر و ارزشلر ده اؤنم قازانماقدادیر. کوره سل ده گرلر الجزیره کیمی عرب دونیاسینین گوونینی قازانمیش مئدیالار واسطه سیله عرب دونیاسیندا دا اؤزونه یئر آچمیشدیر.
[4] بوردا مرکز دئدیگمیزده. قدرتیین بوتون عنصرلر
ینین بیر مرکزده توپلانماسیدیر. ایستر ائکونومیک، ایستر دینی . ایستر اداری و حقوقی اولاراق.
[5] فمنیست مصرلی گنج قادین سویوناراق ایسلامی بیر و شرعیت دولتی ایستمه دیگینی اورتایا قویموشدور.
[6] زن صوفی که در سال 100 هجری قمری زندگی کرده و از سرامدان صوفی گری در عصر خود بوده است. میدان رابعه در فاهره سمبل اعتراضات اخوان المسلمین بر علیه کودتای نظامیان بود.
[7] ایران دولتچلیگینین اساسلاریندان بیری شیعه جلیک اولسادا، ایران شیعه جلیگی بیر ایرانی(فارسی) بیر مذهب اولاراق گؤرمکده دیر. ایران کیملیگینده ان اؤنملی ایکی ارته کیده ن بیرینی عربلر اولوشدورارلار.
[8] البته بونودا خاطیرلاتماقدا یارار وار کی عراقدا ایران و تورکیه نین ترسینه اولاراق، کورد دیلی و تورکمن تورکجه سینه قارشی یرت بیر یاساق اولمامامیش ، اؤزلیکله کوردلر اؤز دیلیرینده تحصیل آلماق حاقینا صاحیب اولموشلار.
[9] طبیعی که ساواشدا وطن پرولیک عنصرلاری دا ایشلنمیشدیر. آمما بو وطن پرولیک سادجه فارس ائتنیگی اؤزینده ن دئیل بلکه ایرانلیلیق اؤزینده ن اورتایا قویولموشدور. بو دؤنمده تورک دیلی ، وطن پرولیک روحونون دیری و جانلی توتماق اوچون استفاده ائدیلمیشدیر.
[10] بعضی اولوسلارآراسی ایلیشکلره اوزمانینا گؤره کرکوک کوردلر اوچون بیت المقدس حوکمونده دیر.
[11] Pkk (Kurdistan İşçi Pariyasi) ve (Demokratik Birlik Partiyasi)
[12] باریش و دموکراسی پارتیاسی 2014 ده اؤزونو قاپادیب و خالقلارین دموکراتیک پارتیاسنا قاتیلمیشدیر.
[13] بؤلگه ده ساواشین وارلیغی و اسد ایله اسدین مخالیفی اولان گوجلر قارشیسیندا بیرلیکده اولماق بو بیرلیک و اؤزگولوکده پاینین اولدوغو ادعا ائدیله بیلر. امما گلن مسئله نی بیرده بو قروبلرین اورتایا قویدوغو سیاسی و ایدئولوژیک سؤیلم چرچوسینده دگرلندیرمک گرکیر. طبیعی کی زامان و شرطلزین دگیشمه سی بو سؤیلملرین نه قدر کوکلو ویا سادجه تاکتیکی بیر دورانیش اولدوغونو گؤسترجکدیر.
[14] بو گؤروشلرین دوغرو اولدغو ویا اولمادیغی باشقا بیر تارتیشما ، امما اؤنملی اولان بو کی ایران مرکزی حاکمیتی کوردلر و تورکلر حاقیندا بیر-بیرلرینه قارشی دوشمانجا بیر آلقی یارتماق ایستمکده و توپلومدا واراولان بعضی منفی نظرلریده بو هدفه گؤره یارتماقدا و استفاده ائتمکده دیر.
[15] بو سادجه سیاسال حرکتده سورون یارتماماقدادیر. آذربایجان ملی – حرکتینده ساغ و سولون ساغیندا یئر آلان قووه لرین آغیرلیقدا اولماسی، کولتور اؤرتیمینیده درینده ن اولموسوز ائتکیلمکده دیر. آیرجا گونئی آذربایجان توپلوموندا واراولان آزینلیقلاریدا حرکته قاتیلماماق یؤنونده ائتکیله مکده دیر.


c: text/html

text:
نئچه آیدیر اینتئرنئت اۆزره درس اوْجاغی کیمی بیر تئلهرادیو شبکهسینه فیکیرلهشیریک. قورومون باشلیجا مقصدی تۆرکجه میللی سؤیلمین گلیشمهسینه یاردیم گؤسترمکدیر. ألبته سؤز بؤیوک بیر پلاندان دئییل، خالقیمیزا اوزاقدان اؤیرهتمه [آموزش از راه دور] ایمکانینی ساغلایاجاق کیچیک گیریشیمدن گئدیر.
اؤیرهتمه ماهییتی داشییاجاق بو قوروملا داها بیر یئنیلیک یاراتماغی آغیر وظیفه کیمی حیس ائدیریک: بیر یاندان کۆتلهنین دیلله داها دریندن تانیشلیغینا باشقا بیر جیغیر آچماق، اوْ بیری یاندان ایسه کیچیک قوهمیزه اویغون اوْلاراق مضمونلاری کیملیکچی سیاست، اؤزگورلوک، ائشیتلیک، دئموْکراتییا، چئورهنین قوْرونماسی و أخلاقی دهیرلره کؤکلهمک. بو، چتین بیر مسئولیت اوْلدوغو ایله یاناشی بؤیوک ایددیعادیر. آمما مدنییتیمیزه بسلهنن گئنیش ماراغی گؤز اؤنونه آلدیقدا، بئله بیر آماجا دوْغرو یؤنلمک کئچمیشه نیسبت داها قوْلای گؤرونور. اۆستهلیک، رسمی درس اوْجاقلاری قاپیسینین اۆزوموزه قاپاندیغیندان دوْلایی باشقا سئچهنهییمیز یوْخدور. کلاسیک درس ایمکانلارینین اولوسوموزدان أسیرگندیېی بیر دورومدا، سانال اوْرتامدا کئچیریلهجک درس کورسلاری أن یاخشی واسیطهلردن بیری اوْلا بیلر.
قورومون یارانماسی اوغروندا ایلک آددیملاری آتانلار اوْلاراق مادی-معنوی گۆجوموز یئترینجه دئییل. بونون اۆچون بیلگینلر، یازیچیلار، اینجهصنعت خادیملری و یاتیریم صاحیبلرینین کؤنوللو یاردیملارینا گؤز دیکمیشیک. هابئله، پلان کیمینسه آدیلا باغلی اوْلماقدان داها چوْخ توْپلو بیر چالیشمانین محصولودور. بونون اۆچون پلانین گئدیشینی کؤنوللو دوستلارین ایشبیرلیېی ایله یؤنتمهېی دۆشونوروک. بونو نظره آﻻراق، ایستهنیلن ساحهده اوزمان کیمی یئتیشمیش آرخاداشلارین یئتهنهېینه بئل باغلایاجاییق. آپاریجی عامیل اوْلاراق بونلارین مسئلهیه قاتیلاجاغی هامیمیزی سئویندیرهجک، ایشین اوغورلا سوْنوجلانماسینی گارانتی ائدهجک.
سؤیلهدیېیمیز آماجا قوْووشمانین بیرینجی شرطی تۆرکجه درسلرین حاضیرلانیب اوْخوجو کۆتلهسینه سونولماسیدیر. ألبته باجاریغیمیز داخیلینده بو درسلر آذربایجان تورکجهسیندن علاوه، تۆرکجهنین قاشقای کیمی قوْللارینی دا ایچهره بیلر. باشلانغیج مرحلهده درسلر ”تۆرک دیلی و أدبیاتی“، ”تاریخ“، ”فلسفه“ و ”اوشاق أدبیاتی“ قوْنولاریندا کئچیریلهجک، ألوئریشلی شرایط یاراندیقدا ایسه موسیقی و سینما کیمی فنلری ده أحاطه دایرهسینه آﻻجاق. دئمک، بیز آرتیق آیرینتیلارین آنالیزینه باشلامیشیق. ایندی اوزاقدان اؤیرهتمه مسئلهسینه گرهکلی اوْلان ایمکانلاری گؤتور-قوْی ائدیر، وئرلیشلرین پلانینی تؤکوروک. بو حاقدا سیزین ده فیکرینیزی اؤیرنمک ایستردیک:
1. شبکه اۆچون هانسی آدی مصلحت گؤرهردینیز؟
2. نئجه وئریلیشلر اؤنهرهردینیز؟ وئریلیشلرین مضمون و فورماسی بارهده هانسی شرطلره رعایت اوْلونمالیدیر؟
3. تئلهرادیوْنون دیلی بارهده بللی مولاحیظه و یا قایغینیز وارمی؟
4. هانسی ساحهده أمکداشلیق ماراغینیز وار؟ (یؤنهدیم [مدیریت و اجرا]، تدریس، یازیچیلیق، چئویرمه، آپاریجیلیق [گویندگی و اجرا]، رئپوْرتاژ، گرافیک، یؤنتمنلیک، یاپیمچیلیق [تهیهکنندگی]، سس و تصویرله باغلی تئکنیکی باجاریقلار، و…)
5. ایشاره ائتدیییمیز آلانلاردا أمکداشلیق ماراغی اولان آداملاری تانیییرمیسینیز؟ اوْنلاری قوروما جالاشدیرا بیلیرمیسینیز؟
6. ایشین اوغورلو آلینماسی اۆچون گئنل تاپشیریقلار و تکلیفلرینیز نهدن عیبارتدیر؟
اؤنری، تنقید و گؤستریشلرینیزی بو آیدییه گؤندهرمهنیزی ریجا ائدیریک:
سایغیلار و سئوگیلرله
یؤنتمه گروپو طرفیندن
ایواز طاها

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بو گون آذربایجانین ایلک شهید قادین ژورنالیستی سالاتین عسگرووانین آنیم گونودور.
کولت. آذ خبر وئریر کی، سالاتین عسگرووا ۱۶ دکابر ۱۹۶۱-جی ایلده باکی شهرینده ضیالی عائلهسینده آنادان اولوب. ۱۹۷۹-جو ایلده باکی شهرینده میکاییل موشفیق آدینا ۱۸ سایلی اورتا مکتبی اعلا قیمتلره باشا ووران سالاتین، همین ایل آذربایجان نفت و کیمیا اینستیتوتونا داخیل اولور.
۱۹۸۴-جو ایلده گوفیزیکا اختصاصی اوزره مهندیس دیپلومو آلان سالاتین عسگرووا ژورنالیستیکا ساحهسینه بؤیوک ماراق گؤستریر و نتیجهده ۱۹۸۴-جو ایلده موقاویله ایله "باکی" قزئتینده، ۴ ایل سونرا ایسه "مولودیوژ آذربایجانا" قزئتلرینه ایش دوزلیر.
اونون توخوندوغو اساس مسئلهلر آذربایجان تورپاقلارینین بوتؤولویو ایله باغلی ایدی. او، تئز-تئز جبهه خطینه گئدیر، قاینار نقطهلردن اوپئراتیو ماتئریاللار حاضیرلایاردی.
او، ۱۹۹۱-جی ایلین یانوارین ۸-دن ۹-نا کئچهن گئجه حربی فورما گئیینیب باکیدان شوشایا، ۵ ایل باتالیونا رهبرلیک ائتمیش و ۱۹۹۰-جی ایلین یازیندا قازاخین باغانیس آیریم کندینی ارمنیلرین هوجوملاریندان قوروموش باتالیون کوماندیری سیبیرلی پودپولکوونیک اولئق لاریونووون یانینا یولا دوشور. ارمنیلرین باشینا ۱۰ مین روبللوق موکافات قویودوغو لاریونوو هم ده قازاخدا سالاتین عسگرووانی اؤلومدن خلاص ائتمیش بیری ایدی.
۱۹۹۱-جی ایل یانوارین ۹-دا یئولاخ-لاچین یولونون ۱۴۱ کیلومترلیینده قالادرهسی کندی یاخینلیغیندا پوسقودا دورموش ارمنی ترورچولاری، حربی ماشینی آتشه توتورلار. ارمنیلر حربی ماشینی هم آوتوماتدان، هم ده سنایپر توفنگیندن قاباقدان، آرخادان و سولدان گولللییر. حربی ماشینین سوروجوسو — سرژانت İ.قویئک، مایور ایگور ایوانوو حادثه یئریندهجه اؤلورلر.
پودپولکوونیک اولئق لاریونوو ایسه ارمنیلره آوتوماتدان آتش آچماغا ایمکان تاپیر. او، بئش گوله یاراسی آلماسینا باخمایاراق ماشیندان یئره دوشه بیلیر و یولو کئچیب ارمنیلرله سلاحینداکی پاترونلار قورتارانا قدر دؤیوشور. سوندا او یئره ییخیلیر و ارمنیلر اونا یاخینلاشیب یئریندهجه گولللییرلر. داها سونرا ارمنی سلاحلیلاری ماشینین قاپیسینی آچیب، یارالی سالاتین عسگرووانی دایانمادان گوللییب شهید ائدیرلر. سونرادان حادثه یئرینه گلنلر ماشیندا ۱۱۳ گیلیز تاپیرلار.
اؤلوموندن سونرا بین الخالق ژورنالیستلر اتفاقی کونفدراسییاسینین لاورئاتی آدینا لاییق گؤرولور. سالاتین عسگرووانین یاخینلیغیندا هلاک اولدوغو کنده سالاتینکند آدی وئریلیر. اونون باکیدا یاشادیغی بینایا دا خاطرهسینی ابدیلشدیرمک اوچون لؤجه وورولور. باکیداکی کوچهلردن بیری، باکی بوختاسینداکی گزینتی گمیسی و قادینلار ایجتیمایی بیرلیینین تاسیس ائتدیی موکافات محض اونون آدینی داشیییر.


text:
ایران فوتبول کلوبلارینین سوپر لیقا یاریشلارینین ۲۸-جی هفتهسینده تبریزین "تراختور" کومانداسی ایله تهرانین «ایستیقلال» کلوبو قارشیلاشیب.
مساوات. کوم خبر وئریر کی، تبریزین "سهند" ایستادیونوندا باش توتان گؤروش ۱:۰ حسابی ایله آذربایجان کومانداسینین خییرینه یکونلاشیب.
یئرلی کوماندایا قلبه قازاندیران قول اویونون ۸۷-جی دقیقهسینده محمد ایبراهیمی طرفیندن وورولوب. بونونلا دا «تراختور» ان و حل ائدیجی گؤروشده قلبه قازاناراق، ۵۳ خاللا تورنیر جدولینین ۲-جی پیللهسینه یوکسلیب.
«تراختور»-«ایستیقلال» گؤروشونده تخمیناً ۵۰ مین نفر تاماشاچی قیسمینده ایشتیراک ائدیب.
«تراختور» طرفدارلاری بوندان اؤنجه اعلان ائتدیکلری کیمی، آپرلین ۱۴-ده گونئی آذربایجان شهرلرینده باش وئرهن سل فلاکتی و ۱۹۷۹-جو ایل آپرلین ۲۰-ده سولدوزدا آذربایجان اؤولادلارینین ترورچولار طرفیندن اؤلدورولدویو گونون ایلدؤنومو مناسیبتی ایله ایستادیونا قارا گئییملرله گلیب. کوماندا ایسه ییغیلان وسایتین فاجعهدن ضرر چکنلره وئریلجیینی آچیقلاییب.
قید ائدک کی، "تراختور"اون بو قراریندان سونرا اویونو جانلی ایزلمک ایمکانی اولمایان تبریزلیلر ده بیلط آلماغا باشلامیشدیلار.


text:
قطر بحرانی بوتون عرب دونیاسینا تأثیر ائدجک.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا پولیتولوگ آرزو ناغییئو دئییب. اکسپرتین سؤزلرینه گؤره، دوحه ایله کؤرفز اؤلکهلری آراسیندا یاشانان بحران یاخین شرقدهکی پروسئسلره تاثیرسیز اؤتوشمهیجک:
«عرب اؤلکهلرینین قطرله مناسیبتلری کسمک قراری بیرباشا سورییا پروبلمینین حلینه منفی تأثیر گؤسترجک. آمریکانین عرب-ایسلام-آمریکا سامیتینی کئچیرمسی و سفر اسناسیندا ایمضالانان میلیاردلارلا دوللارلیق سلاح مقاویلهسی عرب دونیاسینین صیلاحلاندیغینی اورتایا قویدو».
پولیتولوگ حساب ائدیر کی، محض «قطر حادثهلری» آدی آلتیندا ایرانا مهم مئساژلار گؤندریلدی:
«حتی ظنیمجه، ایراندا سون باش وئرنلرین اساس باشیندا دوران دا قطرله باغلی حادثهلر ایدی. عرب دونیاسینین تهرانا بو مئساژی رئگیوندا وضعیتی بیر قدر ده مرکبلشدیرجک».
ناغییئو بیلدیریب کی، قطر آوروپانین گاز تهلوکسیزلیینه تهدیدین قارشیسینی آلان بؤیوک بیر دؤولتدیر، او اوزدن حاضردا رسمی دوحه یه دستک چیخان دؤولتلرین ده بورادا اؤز ماراقلاری وار:
«ایرانین اؤز سیاسی و دینی، روسییانین صرف اقتصادی، تورکییهنین ایسه سیاسی، اقتصادی و حربی ماراقلاری وار. محض بونا گؤره ده حاضردا هر اوچ اؤلکه قطره دستکله بو ایستیقامتده موافیق آددیملار آتماغا چالیشیر.
تورکییه ناتو عضوو اولاراق بیر داها اونوتمور کی، قطرین اراضیسینده ناتو بازاسی وار، عینی زاماندا، آنکارا اوچ مینلیک قوه ایله ۲۰۱۴-جو ایلده ایمضالانان مقاویلهیه گؤره اورادا اؤز بازاسینی قوراجاق. یعنی بو دؤولتلرین اؤز ماراقلاری اولدوغوندان قطر بحرانی دیپلماتیک یوللا حل ائدیله بیلر».
پولیتولوگ اونو دا علاوه ائدیب کی، بوتون بو پروسئسلرین باشیندا آمریکا و واشینگتنون تهرانا اولان مناسیبتی دورور. آمریکا بوندان سونرا دا سعودییه عربیستانی ایله ایستراتژی اهمیتلی طرفداش اولدوغونو بروزه وئرمیه چالیشاجاق».
قید ائدک کی، حاضردا بیر چوخ کؤرفز اؤلکهسی قطرله مناسیبتلری دایاندیریب. بونا سبب کیمی قطرین تروریزمی مالیلشدیرمهسی اساس گؤستریلیر.


text:
کُلمبیاده اون ایککی تُن کوکائین قولگه کریتیلدی
خودی منه شوو کوکائین اویوشتیریلگن بیر عملیات نتیجه سیده قولگه کریتیلگن
کلمبیاده کیله فارم لری گه قره ته اویوشتیریلگن عملیات نتیجه سیده 12 تن کوکائین قولگه کریتیلدی.
دولت رهبری جان مانویل سانتوس, اولکه تاریخیده ایلک مراتبه اویوشتیریلگن عملیات نتیجه سیده اوشبو مقیاسده مخدره مواد نینگ قولگه کریتیلگن لیگی نی معلوم قیلدی.
پولیس, اوشبو کوکائین نینگ, "کورفز قبیله سی" نامیده گی بیر شبکه نینگ باشلیغی دایرو اوسوگوا گه مربوط ایکن لیگی نی بیلدیردی.
عینی دمده اوشبو عملیات دایره سیده تورت کیشی نینگ نظارت آستی گه آلینگن لیگی معلوم قیلیندی.
تورت فرقلی فارمدن قولگه کریتیلگن اوشبو کوکائین نینگ مالی ارزشی نینگ ایسه تقریباً 360 میلیون دالر دن عبارت ایکن لیگی بیلدیریلدی.


text:
سونولونور رحمتلیک موهندیس امانی و سئویملی قارداشلارینا
دوغولدوز ایگیدلر؛ شانلی اؤلومچون
یاشامین دیلده می1 اؤلومدور دئمک
سؤیله دی : « سئودییین کیمی یاشایانماسان .... ؛
سئودییین تک اؤلوم ایمکانسیز دئییل!!»
یازدیردی یولونا "امانی" 2 بیگیم
بو یولون نه قوتسال شهیدلری وار!!
یاشاماق اؤلوم دور آماج اولماسا
شرفلی اؤلوم حوسئین (ع) یولودور
گئرچکدیر یوردوموز؛ گئرچکدیر اؤلوم
وطن حقیقتی اؤلومکدن یاشار
تورکلرین قئیرتی داماردا داشسا
اؤلومه یاشاییش گؤزویله باخسا
اؤلومون آلنینا آلنینی باسسا
یوردوموز دیرچه لر؛ بولاقلار قاینار
پای دوشسه اؤلوم میللت اوغروندا
بیلله نر یاشامین سونو، اؤلمک دئییلمیش
شهیدلیک یئنی بیر یاشاییشیمیش
تاریخده یاشاماق بؤیوک فخریمیش
----
1- دیلده م = فلسفه2-میللی موباریز شهید موهندیس غلامرضا امانی


text:
"چرس نینگ ایکیلیشی آزیگن بولسه هم حاصل مقداری آشگن"
بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی تمانیدن ینگی دن نشر ایتیلگن گزارشده افغانستانده میلادی 2012ییلده چرس ایکیش ساحه سی اوتگن ییل گه قره گنده، 17فایز کمیگنی معلوم قیلینگن.
بو گزارش گه کوره، ایکیلیش ساحه سی آزبولگنی گه محلی رسمی لرتمانیدن عصیانچی لر چرس بوته لری آره سیده یاشینیب هجوم قیلیش لری اوچون اهالی نینگ منع ایتگن لری سبب بولگن.
بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی نینگ جنایت چیلیک ومخدره ماده گه قرشی کوره شیش اداره سی میلادی 2012ییلده اون مینگ هکتار ییرده چرس ایکیلگنی ممکن لیگی نی بیلدیرگن.
بوگزارشده کوپراق بو ماده گه چلینگن لریاشلربولگنی معلوم قیلینیب، بو قتلم سانی آشیب باره یاتگنی دن تشویش بیلدیریلگن.
حاضرده افغانستان دولتی وبیرلشگن ملت لرتشکیلاتی بو مملکت ده چرس نینگ ایکیلیش مقداری باره سیده گزارش نشر قیلیب یاشلربو ماده گه چلینه یاتگن لیگی باره سیده تشویش بیلدیرگن.
بو گزارشده کیلیشیچه اون آلتی ولایتده آلیب باریلگن تیکشیروده چرس نینگ ایکیله دیگن ساحه سی میلادی 2012 ییل آلدین گی ییل گه نسبتن آزیگن، بیراق حاصل مقداری آشگن.
مخدره ماده گه قرشی کوره شیش وزیرلیگی نینگ اورین باسری محمد ابراهیم ازهربو ماده نینگ حاصل مقداری آشیشی نی آب وهوا مناسب بولگنی، سبب دیب ایتدی.
"اوتگن ییلی افغانستان ده 10000هکتار ییرده چرس ایکیلگن ایدی، بونینگ حاصل مقداری1300میتریک تن ایدی ، بوماده ارزشی 65میلیون دالر بوله دی، فکریمچه اوتگن ییل گه نسبتن ایکیلیش ساحه سی 17فاییزآزیگن، اما حاصل مقداری 7فایزآشگن".
چرس چیکیش بوندن نیچه ییل آلدین گچه کته عیب حسابلنردی ، بیراق بوفکر بوگون اوزگرگن.
نشه ایته دیگن بو ماده گه قیزیقه یاتگن لر سانی هم آشماقده، بو حتی قطارضیالی یاشلرآره سیده هم کوزه تیلماقده.
حاضرگی کونده، بو ماده نینگ سودا ساتیغی قیلیش قانونی جهت دن نهایت قیین ایمس، آدم لرتمانیدن حتی کوپ کیشی بولگن محللرده چیکیله دی.
بو تیکشیرووبلخ ، کندوز، بغلان، کابل، پکتیا، لوگر، ننگرهار، زابل، ارزگان، کندهار، هلمند، نیمروز،فراه، بدخشان،تخاروهرات ولایت لریده آلیب باریلگن.
بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی ومخدره ماده گه قرشی کوره شیش وزیرلیگی تمانیدن نشر ایتیلگن گزارشده چرس قیمتی میلادی 2011ییل گه نسبتن ارزان لشگنی معلوم قیلینگن، بیراق بوماده نینگ ایکیلیشی هلی هم عایله لرگه اقتصادی جهت دن اوته ارزشلی محصول حسابلنه دی.


text:
آمریکا و روسییا ترورچولارا قارشی لگیتیم قولرله امکداشلیق ائتمهلیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه باش ناظرینین معاوینی نومان قورتولموش دئییب.
«تورکییه سؤز اولسون دئیه عملیاتلار کئچیرمیر. سورییا و عراقدا آپاریلان عملیاتلار اؤلکه سرحدلرینین قورونماسی طلبیندن ایرلی گلیب. سؤزوگئدن بؤلگهلر ترور قروپلاشمالارینین جننتینه چئوریلیب. آمریکا و روسییایا بونو توصیه ائدیریک: سورییا و عراقین سوورنلیینی تعمین ائتمک صلحون ان اؤنملی عنصورلریندن بیریدیر. روسییا و آمریکا لگیتیم قولرله امکداشلیق ائتمهلیدیر. دوستلاریمیزین تورکییهیه ضرر وئرن قروپلاشمالارلا بیرگه اولماسینی خوش قارشیلامیریق و قبول ائتمیریک»، - تورکییه رسسمیسی بیلدیریب.


text:
حسین رضازاده
حسین رضازاده هالترچی ایکی دفعه اولمپیک و دوْرد دفعه دۆنیا بیرینجیسی اوْلموشدور.
ایچیندهکیلر
یاشام[دَییشدیر]
حسین رضازاده (د: ۱۳۵۷ , اردبیل)، دۆنیادا ان آغیر هالتری گوتورن. ایکی قیزیل اؤدول اولمپیکده آلیب.۱۳۸۸ دن ۱۳۹۳ جا هالتر فدراسیونودا رئیس اولموشدو.سایپا فوتوبال کلوپوندا رئیسلر هئیتدیندن اولور.
4 اونجو ایران شهرلر سئچیمینده شهر شوراسینا سئچیلدی (1392دن 1396جا)
دونیا رکوردی[دَییشدیر]
حسین رضا زاده دۆنیادا ان آغیر هارتر گوترندی و دونیا رکوردی اونون الینده قالیر.هر ایکی چالیشمادا بیرضربه و ایکی ضربه ده دونیا رکوردی اونونکی اولور.او 105 دن یوخاری آغیرلیق قوروسوندا چالیشیر.
اؤدوللاری[دَییشدیر]
اولمپیک:
- اولمپیک ۲۰۰۰ سیدنی
- اولمپیک ۲۰۰۴ آتن
دونیا تاخیملاری:
- ۲۰۰۶ سانتو دومینگو
- ۲۰۰۵ دوحه
- ۲۰۰۳ ونکوور
- ۲۰۰۲ ورشو
- ۱۹۹۹ آتن
آسیا ایدمانی:
- ۱۹۹۸ بانکوک
- ۲۰۰۲ بوسان
- ۲۰۰۶ دوحه
اؤدوللاری ۸ قیزیل اؤدول (۲ اودول المپیک؛ ۴اودول دونیا و ۲ آسیا ایدمانی) و ۲ گوموش اؤدول.
متقلب و یالان پهلوان الکسی لوچوف[دَییشدیر]
2015 اینجی ایلده 28 نوامبردا الکسی لوچوف دوپینگ ائددی و رضازاده رکوردلارین سنیندیردی آمّا نئچه گون سورا اونون متقلب و یانلیز اولماسی بیلیندی و رضا زاده رکوردی هله سینمایب. مایلی کهن ضد تورک اونی سایپا فوتبال کولوپوندا اولماقینا گوره پیسله دی و اونون ضدینه بیر مقاله یازدی.
قالارلی کیمسه[دَییشدیر]
لندن اولمپیکینده ,لندن متورسوندا اونون عکسلری چکیلدی و بیر متور دورومو اونون آدینا سسلندی و اونی بیر اوسطوره و قالارلی کیمسه بیلدیلرونعیم سولیمان اوغلو و حان دیویس واسلی الکسیف و پیروس دیماس اونا تای کیمسه لر اولور.


text:
پینهچی قوجا کیشی و منیم دویغولاریم
بیر افغانلی قوجا کیشی وار یولومون اوستونده، هر گون گؤرهرم. پینهچیدیر. هر زامان اونو گؤردوکده اؤز اؤزومه دئیردیم: سن آللاه باخ! ایندی یولدان کئچن اوشاقلار بونا باخاندا بیلمیرلر بو ابوریحان بیرونینین، مؤولانانین، سنائینین یوردداشیدیر و دونیا قودرتلرینین ساغ سول ساواشی بونو گتیریب بورا چیخاریب.
بیر نئچه موددتدیر آنجاق فیکیریمی دهییشمیشم. اگر او آدلارینی چکدیییمیز آداملار دوزگون فیکیرلشسئیدیلر بیزلر ایندی بو گونلریمی یاشاییردیق؟
و یئنه فیکیرلشیرم دوغرودان دوزگون فیکیرلشن اینسانلار کیملردیرلر؟ مثلا یونانین او گونه دوشمهسی نهدن آسیلیدیر؟
و هئی بئله بئله فیکیرلشیرم و تاریخ بویاسینی ایتیریر بئینیمده، ایندی و گلهجک جانلانیر گؤزومون اؤنونده، دار دودهک کوچهلری آددیملاییرام...یاغیش یاغیر... اوزاقلاردا بیریسی منه فیکیرلشیر بلکه... و یاغیشدا بیر قیز سئوگیلیسینین آدینی یازیر آرابانین شوشهسینه...
بیر ده فیکیرلشیرم بیز همیشه اؤز زامانیمیزی بوتون کائناتین معیاری بیلیریک. بعضن ده کائناتی یاشادیغیمیز لحظه ایله اؤلچوروک.
-
- 14/01/30


text:
تئررورا قارشی مؤوقئعیمیز قطعیدیر. بو میللتی اینجیدنلرین جانی اینجییهجک.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه داخیلی ایشلر ناظری سولئیمان سویلو دئییب.
«وطن تورپاغینی بو قولدورلاردان تمیزلیجییک. دئموکراتییا یولوندا اصلا گئری آددیم آتمایاجاغیق. بعضیلری عصبیلشهجک، یاخود قینایاجاق دئیه مؤوقئعیمیزدن دؤنهن دئییلیک. حکومت اولاراق تئررورا قارشی مؤوقئعیمیز قطعیدیر. آدی نه اولورسا-اولسون، تئررور بشری جینایتدیر. تئررورا دستک وئرهن کیم وارسا، قارشیلارینداییق»، - ناظر بیلدیریب.
قئید ائدک کی، ایستانبولون بئشیکتاش رایونوندا کامیکادزئنین تؤرتدیی پارتلاییش نتیجهسینده ۴۴ نفر هلاک اولوب.


text:
قندهارده ایککی کوندن بیری توقنه شولر دوام ایتماقده
ایچکی ایشلر وزیرلیگیگه کوره قندهار ولایتیده ایککی کوندن بیری یوزبیب کیله یاتگن توقنه شولرده کمیده ایگرمه اوچ عصیانچی و ایککی افغان خوف سیزلیک عسکری هلاک بولگن.
افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگی هلاک بولگن عصیانچیلردن سککییزته سینی انتحارچی ایکنینی معلوم قیلدی. شونینگدیک شهر ایچکریسده پارتلاوچی ماده جایلشتریلگن ایککی موتر هم پارتله تیلگن.
یوزبیریب کیله یاتگن توقنه شولرده ایککی افغان عسکری هلاک بولیب ایگرمه دن ارتیق افغان امنتی کوچلری یره لنگنینی ایچکی ایشلر وزیرلیگی تصدیق له دی لیکن شوندی بولسه هم تلفات لر رقمی اوزگریشی ممکن لیگی ایتلماقده چونکی حاضرهم توقنه شولر دوام ایتماقده.
ایچکیی ایشلر وزیرلیگی نینگ سوزچیسی زمری بشری نیچه ساعت لیک توقنه شولرده بیرقنچه منطقه لر عصیانچیلردن تازه لنگنینی اتیب قندهار هوتلیده هم افغان خوف سیزلیک کوچلرینی کیریب باریشگه قادر بولگنینی معلو قیلدی.
اوشبو هوتلده ایسه عصیانچیلرجایلشگنی ایتلگندی.
همده بشری جنابلری توقنه شولرده سککیز اتنحارچی قوشیمچه کمیده ایگرمه اوچ قوراللی طالبنی هلاک بولگنینی ایتدی.
شونینگ دیک تورت عصیانچی عملیات لر جریانیده حبسگه آلنیب اولرنینگ قماقخانه ده قاچگن محبوسلر ایکن لیگی تاکیدلنگن.
معلومات لرگه کوره یوزبیریب کیله یاتگن توقنه شولرده اون بیش کیشی اهالی هم یره لنگن.


text:
Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbrizin mədəni və tarixi imkanları milli media istehsalı proqramlarının zənginliyinə xidmət edir
Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbrizin mədəni və tarixi imkanları milli media istehsalı proqramlarının zənginliyinə xidmət edir
ایران دا و باشقا اولکه لرده رسام عرب زاده آدیلا تانینان سید ابوالفتح زیدی لطیفی مشهور به سید ابوالفتح، ایرانین گورکملی خالچا طراحلاریندان بیریسی ایدی. بونونلا برابر رسام عرب زاده رساملیق، مینیاتور، هئیکل تراشلیق، خالچا توخوما و بویاما ساحه سینده چالیشمیشدیر.
علمی و مدنی عالیم لرین مقامینی عزیزله مک مقصدی ایله بایرام آیی (اسفند)ده نظامی گنجوی نین قورولتایی کئچیریله جک دیر.
مدنی میراث لار تشکیلاتینین معاونی مختلف اسلامی اولکه لردن 10 توریسم وزیرینین (ناظرینین) تبریز 2018 باشلانیش مراسمینه، قاتیلماسیندان خبر آچدی.
ائوده، تالاردا و یا لوکس بیر باغدا اوستلرینده جوربهجور میوه، شیرنی و شربتلر دوزولموش طمطراقلی میزلر دوزولوب. سالونون باشیندا موسیقی گروهو اوچون یئر نظرده آلینیب و شاد اوخوماقلار اوخونور.
ایکینجی تبریز مشاهیر پرتره لری سمیناری طنطنه لی بیر مراسیم له سونا چاتدی.
تبریزین اختر انتشاراتی، “مقتل الحسین (ع)” کتابینی “م. کریمی” تصحیحی ایله نشر ائتدی.
تبریز شهرینین اسلامی شورا رئیسی، «تبریز2018» مسئله سینی بو شهرده توریسمین انکشاف تاپماسی اوچون بیر فرصت و باشلانقیج بیلدی.
بیرلیک و وحدت تبریز توسعه سینین مهم ضرورتی دیر / مجلس، شهر اداره چیلیگی ایله تعامل ائتمک ده مصمم دیر
آی نیوز- اسلامی شورا مجلس رئیسینین بیرینجی نائبی تبریزین بئشینجی شورا منتخب لری ایله گؤروشده، بیرلیک و وحدتین تبریز توسعه سینده مهم و ضروری رول اوینادیغینی وورغولادی.
صفحه1 از12


text:
سلام لار دئییریك بوتون عزیز بلاگ چی لاریمیزا
ایل بایرامینی هامی لاریزا تبریك دئییریك .
3 یئنی ایمكانین یارانماسیندان خبر وئریلیر .
1- یولداش لار ( دوستان ) :
بو ایمكان سیز بلاگ چی یا ایجازه وئریر آرزوبلاگ
دا اؤز یولداش لاریز و یا به یه ندیگیز بلاگ لاری اؤز وئبلاگ لاریزا باغلییاسیز .
2- آختاریش ( جستجو در وبلاگ ) : بو ایمكان ایله سیزین بلاگیزدا گه زن لر یازیلاریزین ایچینده ایسته دیك لرین آختارا بیلر لر .
3- یارپاق لار ( صفحات جانبی ) : سیز بو ایمكان ایله آرتیق وئبلاگیزدا یارپاق لار یارادا بیرسیز .
*- امنیت كدی : وئبلاگ لاریزین امنیت گوجونون آرتماسی اوچون باخیش بؤلوكونده "امنیت كدی" یارانیب . بئله كی سیزین وئبلاگیزا باخیش گؤنده رنلر بو امنیت كدونا جواب وئرمه سه لر ، باخیش گؤنده ریلمه یه جك . بئله لیك له داها بوندان بئله اسپم " موزاحیم - تبلیغات " باخیش لارین قاباغی آلیناجاق دیر .
توجه !!!
بو ایمكان لاردان ایستیفاده ائتمك اوچون گرك دوروشوق لاریزی یئنی له یه سیز .
ائله ایندی دوروشوغوزو یئنی له یین .
بیز چالیشیروق ! گله جك ده یئنی ایمكان لار دا سیستمه آرتیریلاجاق دیر .
سیزین ده بیزه اولان یاردیمیز بو سیستمی تانیش لاریزا تانیتماق دا اولا بیلر . بیزه یاردیم اولون .
باخیش لاریز بیزی سئویندیره بیلر . باخیش لاریزی بیزه یازین . ساغ اولون
آردینی اوخو


text:
سنقال
سنقال — آفریقانین قربینده دؤولت.
ایچیندهکیلر
جوغرافیا[دَییشدیر]
سنقال آفریقاین قربینده یئرلشیر. سنقالین سرحد اؤلکهلری: مالی، موریتانی، گینه و گینه بیسائو.
شهرلر[دَییشدیر]
- داکار
- تووبا
- تهیس
- روفیسقوه
- کالولاک
اهالی[دَییشدیر]
سنقالین تخمیناً ۱۲ میلیون اهالیسی وار و اهالینین تخمیناً ۶۰% جاوان اینسانلار تشکیل ائدیر. اهالینین ۹۵% موسلماندیر.
تاریخ[دَییشدیر]
سنقامبیا[دَییشدیر]
۱۹۸۲-جی ایلین فئورالیندا سنقال قامبیا ایله بیرلیکده سنقامبیا کونفدراسیاسی یارادیر. بو زامان اراضی و اهالی سایینا گؤره کیچیک اولان قامبیا اؤزونون حکومتینه، موستقیل مالییه و خاریجی سیاستینه مالیک اولور. کونفدراسیا داخیلینده خاریجی سیاستین کووردیناسییا ائدیمهسی، سلاحلی قوهلرین، خصوصی خیدمتین و نقلیات اینفراستروکتورونون بیرلشدیریلمهسی نظرده توتولموشدو. سونرادان قامبیا کونفدراسیانین ایداره ائدیلمهسینده رولونون آرتیریلماسینی طلب ائتمهیه باشلادی. فیکیر آیریلیقلارینا گؤره کونفدراسیا ۱۹۸۹-جو ایلده فعالیتینی دایاندیردی. سونراکی دؤورده هر ایکی دؤولتین موناسیبتلری گرگین اولاراق قالیر.


text:
تبریزین بلدیه رئیسی، رسمی بیر اعلان دا، تبریز بلدیه سینین بوتون اجرایی حوزه لرینه 100 میلیون تومن دن آرتیق اولان بوتون مقاوله لرین سیاهه سینی تبریز بلدیه سینین عمومی و اجتماعی پرتالیندا نشر اولونماسی اوچون سفارش و امر وئردی.
مهندس ایرج شهین باهرین وئردیگی بو رسمی اعلان دا؛ تبریز اسلامی شوراسینا وئریلن سوز اساسیندا و مالی و اجرایی حوزه لرین آیدین و دورو اولماسی اوچون، بوتون معاونت لر، منطقه بلدیه لری، شرکت لر و تشکیلات لار بو اعلانین نشر تاریخیندن 100 میلیون تومن دن آرتیق مقاوله لری تبریز بلدیه سینین عمومی پورتالیندان نشر ائتمه لری واجیب بیلینیب.
تبریز بلدیه باشچی سی، تبریز بلدیه سینین بوتون قوللاری وحوزه لرینین بو اعلانا تابع اولاجاغینی وورغولاییب و آرتیریب: مقاوله لرین پورتال دا نشر اولونماسی، مقاوله نین آماجی، اجرا اولونماسی نین زامان و مدتی، مقاوله باغلانان شرکت لرین بیلگی لری و باشقا جزئیاتی دا پورتالدا نشر اولونمالی دیر.
تبریز بلدیه باشچی سی بو رسمی اعلانین اجرا اولونماسیندا بلدیه نین اجتماعی رابطه لر و بین الملل علاقه لر تشکیلاتینین داها آرتیق ایش بیرلیگی آپارماسینی دا وورغولاییب.


text:
ترکیه ده افغانستان وطنداشلری نینگ یشیاتگن اویده یانغین حادثه سی یوز بیردی
اوشبو یانغین حادثه سی ترکیه نینگ ارزینجان ولایتیده یوز بیرگن
ترکیه نینگ ارزینجان ولایتی قیزیل آی محلله سی 1015 نچی کوچه سیده, افغانستان وطنداشی تورت کیشی نینگ یشیاتگن بیر اویده یانغین حادثه سی یوز بیردی.
حادثه محللی گه اطفائیه, پولیس تیمی و امبولانس یوباریلدی.
اطفائیه تیم لری قریب بیر ساعت لیک بیر مدت مابینیده یانغین نی اوچیردی.
خودی منه شوو حادثه عاقبتیده اوی جدی بیر شکلده خساره مند بولدی.
یانغین حادثه سی نینگ یوز بیرگن پیتده اویده هیچ کیمسه نینگ بولمه گن لیگی بیلدیریلدی.
بخاری نینگ نلی دن چیققن اوچقون لرنینگ سبب بولگن لیگی تخمین ایتیلیاتگن اوشبو حادثه بیلن علاقه لی تیرگاو باشله تیلدی.


text:
شیمالی کورئیانین سیناقدان کئچیردیی نووه سلاحینین پارامترلری بارهده معلومات یاییلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده یاپونییانین مدافعه ناظری ایتسونوری اونودرا دانیشیب.
«سیناقلار زامانی یارانان یئرالتی تکانلارین گوجو ۶.۱ بالا برابر اولوب. بو رقمه اویغون حسابلاما آپارساق، پخئنیانین سیناقدان کئچیردیی سلاحین تاخمینی گوجو ۱۶۰ کیلوتوندور. بو، اوولکی تجروبهلرده الده ائدیلمیش نتیجهلرین آرتماسی دئمکدیر. شیمالی کورئیانین حاضردا مالیک اولدوغو نووه سلاحی خیروسیمایا آتیلاندان ان آزی ۱۰ قات داها گوجلودور»، - ناظر دئییب.
قئید ائدک کی، شیمالی کورئیانین اوغورلا سیناقدان کئچیردیینی آچیقلادیغی هیدروگن بومباسی اؤلکهده ۶.۳ بال گوجونده یئرالتی تکانلارلا موشاهیده اولونموشدو.


text:
افغانستان ایکینچی کریکت اویینی ده سریلانکا مقابلیده مغلوب بولدی
دنیا بوییچه بولیب اوته یاتگن کریکت مسابقه سی نینگ 9کونیده افغانستان سریلانکا بیلن میدان گه توشدی. نتیجه ده افغانستان آز فرق بیلن سریلانکا مقابلیده مغلوب بولدی. آسترالیا پایتختی کامبرا شهریده یولگه قوییلگن اوشبو بیلله شووده قرعه کشلیک اساسیده افغان کریکتچی لری بیرینچیدن توپ اوریشنی باشله دی ودوام ایتگن مدتده 49دورگه 232امتیازقولگه کیریتدی. سریلانکا تیمی افغانستان مقابلیده غالب بولیشی اوچون 233امتیازآلیشگه احتیاجی بارایدی، بومملکت کریکتچی لری 48دورگه کوزله گن مقصدگه ییتدی، آز فرق بیلن افغانستانگه غالب چیقدی. بوندن آلدین هم افغانستان نینگ بیرینچی اویینی بنگلادیش بیلن بولیب نتیجه بومملکت مغلوب بولدی. افغانستان کریکتچی لری کیله سی چهارشنبه کونی اسکاتلند بیلن میدانگه توشیشی ممکن. افغانستان ایلک باردنیا بویلب یولگه قوییله یاتگن بیلله شووگه قتنشماقده، شوسبب بومسابقه لرکوپچیلیک دقتینی اوزیگه تارتگن. افغانستان بوبیلله شوونینگ بیرینچی باسقیچیده 6اویین عملگه آشیریشی کیره ک، شونگه اساسن کیینگی دورگه یول تاپیشی اوچون اوچ مسابقه گه غالب بولیشی لازم.


text:
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ نووه پروگرامی اوزره راضیلیغا عمل ائتمدیی تقدیرده ایرانین جزالاندیریلاجاغینا سؤز وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «رؤیتر» اینفورماسییا یاییب.
طرفدارلاری قارشیسیندا چیخیش ائدن ترامپ راضیلاشمایا عمل ائتمیجیی حالدا ایرانی بؤیوک پروبلملر گؤزلدیینی بیلدیریب. اونون سؤزلرینه گؤره، سازیش ایمضالاندیقدان سونرا ایران طرفی بیر قدر جسارتلنیب، آنجاق بو وضعیت اوزون مدت داوام ائتمهیهجک.
خاطیرلاداق کی، ایرانین نووه پروگرامی اطرافیندا یارانان پروبلمینین حلی ایله باغلی سازیش ۲۰۱۵-جی ایلده ایمضالانیب.


text:
ایریم مسجدامام لری فرخنده قتلینی قاره له دیلر
افغانستانده گی بیرقطار مسجد امام لری جمعه نمازی خطبه سیده فرخنده نینگ اولدیریلیب وکویدیریلگنینی قاره لب ودولت دن اونینگ قتلی گه عامل بولگن لرجزاله نیشی سوره دیلر. اوتگن ییلی 28حوت غضبلنگن کیشی لرنینگ ادعا قیلیشیچه فرخنده نی قرآن کریمنی یاققن لیگی سبب اونی کابل شهریده کلتکلب وتاشلب اولدیردیلروکیین جسدینی یاقیب یوباردیلر. اما گواه لرگه کوره فرخنده تعویذبیره دیگن لردن بیری بیلن جنجلی چیققنی سبب او اونی قرآن کریم نی یاققن لیککه عیبله گن. بامیان ولایتی جامع مسجدی امامی غلام رضا رضوانی فرخنده نینگ قتل ایتیلیشی نی انسانیت گه ضدعملی دیب وعامللری جزاگه تارتیلیشی نی سوره دی. رضوانی جنابلری بیرار کیشی قرآنگه حرمت سیزلیک قیلگن تقدیرده بوکتابده اهالی اونی اولدیرسین دیب بویروغ بیریلمه گنینی تیلگه آلیشدی. جلال آباد شهریده مسجد امام لری هم فرخنده نینگ قتل ایتیلیشی نی قاره لب وتعویذ بیره دیگن ومسجد قوریقچی لریدن تنقید قیلگن. حالبوکی فرخنده قتل ایتیلیشیدن بیرکون اوتیشی بیلن کابلده گی مسجد امام لریدن محمد ایازی نیازی مسجدده اوتکزگن خطبه ده غضبلنگن اهالی عملینی حمایه قیلیب گپیرگندی. بونینگ آرتیدن نیازی جنابلری اوز فیس بوک صحیفه سیده اونینگ بوباره ده بیلدیریگن مناسبت لری خبرنگارلر تاماندن باشقه چه قیلیب ییتکزیلگنینی ایتگندی. اونینگ بوباره ده بیلدیرگن مناسبتی اجتماعی ترماق لر ومدنی جماعه چیلیک اعضالرینی غضب لریگه سبب بولیب وحکومت دن اونی وظیفه سیدن آلنیشینی طلب قیلگندیلر. بیراق نیازی نینگ طرفدارلری تنقید قیلگن لرنی دین قرشی لری دیب عیبله ماقده لر. اوتگن کون کابلده یوزلب علمالر فرخنده قتلی گه تیگیشلی رسانه لرومدنی جماعه چیلیک قیلمیش لریگه اعتراض بیلدیریب شاه دوشمشیره زیارتگاهی یقنیده توپلنگندیلر. شاه دوشمشیره مسجدی امامی علمالرگه حقارت قیلینگن دیب اعتراض بیلدیریب اوز وظیفه سیدن استعفاگه چیقدی. فرخنده قتلی دن کیین مدنی جماعه فعاللری، انسان حقوق فعاللری، عیال حقوق فعاللری ویوزلب نفر فرخنده نینگ قتلی نی قاره لب وبوحادثه تیکشیریلیشی اوچون کوچه لرگه چیققندیلر.


text:
گؤروش مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل) اوغلان گلدی ایلک گؤروش یئرینه؛ ساچلاریندا ۲۰ قیش اوزونده، آلنیندا ۲۰ قیریش، اورهیی یارالی قوش کیرپیکلرینین دالیندا دارتینیر دنیز آختاردی قیزی قاریش با قاریش ایز به ایز. ۲۰ آددیم گؤتوردو قیزلا گؤروشدویو یئره ۲۰ یول بودرهدی ۲۰ یول ییخیلدی. اؤزونه اورهک – دیرهک وئره – وئره: « بلکه اوردادیر او پالچیق دووارین دیبینده آغاجین کؤلگهسی ...Read More »
چولاق اسماعیل / مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
چولاق اسماعیل مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) ساغ الینی تاختا قاپینین کؤهنه چرچیوهسینه دایاق وئریب دورموشدو. یاش دامجیلاری قیریشیق یاناغیندان آشاغی سوزوردو. هردن ده دوداغینی دیشلهیهرک ایستهییردی آغلاماسینین قاباغینی آلسین، آنجاق ائلهیه بیلمیردی. پاییز گونشینین سون شوعالاری پالچیق داملارینا دؤشنمیشدی… عؤمرونون میوهسی بیر تک ائولادی «ائلناز» ایندی ایسه بخت ائوینه یوللانیردی. چولاق اسماعیل نه قدر اؤزونو اودا- کؤزه ووراندان سونرا دا ائلهیه ...Read More »
هئچ کیمسهیه اوخشامایان/ فروغ فرخزاد- چئویرن: مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
هئچ کیمسهیه اوخشامایان فروغ فرخزاد- چئویرن: مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) او گلهجک من یوخومدا گؤرموشم من یوخومدا قیزیل بیر اولدوز گؤرموشم. گؤزوم سئیریییر باشماقلاریم جوتلنیر کور قالیم یالان سؤیلهسم من او قیزیل اولدوزون یوخوسونو اویاقلیقدا گؤرموشم. او گلهجک او گلهجک او باشقادیر او یاخشیدیر او کیمسهیه اوخشامیر او آتاما اوخشامیر او «انسی»یه اوخشامیر او «یحیی»یا اوخشامیر او آناما اوخشامیر او یالنیز ...Read More »
هئچ کیمسهیه اوخشامایان / فروغ فرخزاد – چئویرن: مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
هئچ کیمسهیه اوخشامایان فروغ فرخزاد چئویرن: مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) او گلهجک من یوخومدا گؤرموشم من یوخومدا قیزیل بیر اولدوز گؤرموشم. گؤزوم سئیریییر باشماقلاریم جوتلهنیر کور قالیم یالان سؤیلهسم من او قیزیل اولدوزون یوخوسونو اویاقلیقدا گؤرموشم. او گلهجک او گلهجک او باشقادیر او یاخشیدیر او کیمسهیه اوخشامیر او آتاما اوخشامیر او «انسی»یه اوخشامیر او «یحیی»یا اوخشامیر او آناما اوخشامیر او یالنیز ...Read More »
منی قوجاقلا آنا !/ مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل)
منی قوجاقلا آنا ! مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل) (کندلی بیر قیزین دیلیجه آناسینین مزاری اوسته) قیرخین یئتیشدی آنا! مزارینا گلمیشم، سنسیز نه قرار تاپیب، نه یاتیب دینجلمیشم! قوش کیمیاوچدون گئتدین، یووامیزا سئل گلدی ائویمیزین یئرینده آغ چادیرلار دیکلدی! کنده گلن چوخ اولدی آه…آنا گؤرمهدین سن یایینا بیلمیردیم هئچ دوربونلرین گؤزوندن. توز النمیش باشیما سیغال چکن چوخ اولدو آنجاق یالان وعدهلر ...Read More »
باهار گلینی/ مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
باهار گلینی مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) حیات یولداشیما اتحاف آی عشقیمین نیشانلیسی، آی گول دوواقلی قیز آی شعریمین باهار گلینی، یاز سوراقلی قیز آی گؤزلرینده سونسوز اوفوقلر خیاللاشان آی ساچلاری دومان قوخولو، چن بویاقلی قیز آی سئوگی قوشلاری باخیشیندا قاتارلانان آی اللری سحر خینالی گون شافاقلی قیز آی عؤمرومون قیشی قوجاغیندا باهارلاشان آی لالهیه، بنؤوشهیه یاز تک باداقلی قیز آی لاپ ...Read More »
هردن… / مقصود تقیزاده هریس( نیسگیل)
هردن… مقصود تقیزاده هریس( نیسگیل) هردن دنیز اولسان دا هئچ- دالغالانیب آخماق اولمور. دونیانین چیرکین اوزونه اوز دؤندهریب باخماق اولمور. ثانیهلر قیفیللانیر آدام قویویا توللانیر اوستونه داغلار چوللانیر داش آلتیندان چیخماق اولمور. زامان کئچیر، کئچمیر آدام آغ- قارانی سئچمیر آدام بو دونیانی ایچ بینادان آمان آللاه، ییخماق اولمور. ایلیق- ایلیق یئللر اسیر یارپاق دوشمهیه تلهسیر اؤلوم لاپ قاپینی کسیر بیر ...Read More »
زلیمخان کؤچونو چاتدی / مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل)
زلیمخان کؤچونو چاتدی مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل) زلیمخان کؤچونو چاتدی دونیادان چمن یاسا باتدی، چؤل یاسا باتدی. بیر بوداق قیریلدی شعر آغاجیندان نغمه یاسا باتدی، دیل یاسا باتدی. داغلارین زیروهسین دومان- چن آلدی قارتالین قییهاسی بوغازدا قالدی عاشیقلار سینهده غم سازی چالدی بم نالهیه گلدی، زیل یاسا باتدی. سیزلادی کلبهجر، سیزلادی گؤیچه اولدو قاراباغین گوندوزو گئجه باکی قان آغلاییر کوچه ...Read More »
بو نه سس دی، بو نه خبر؟/ مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
بو نه سس دی، بو نه خبر؟ مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) بو نه سسدی، بو نه خبر دامارلاردا قان دایاندی. بو نه درددی، بو نه کدهر اورهییمیز پارچالاندی! بیتیشمهمیش یارامیزا هانسی ظالیم دوز باغلادی؟ دولوخسانمیش گؤزوموزده گؤز یاشلاری بوز باغلادی. بیر اووچو بیر گولله آتدی هاوادا سوزدو قورغوشون شعر- صنعت قاتاریندا یئری بوشالدی بیر قوشون. بیر بوداقدان بیر قوش اوچدو مین ...Read More »
شعرجیکلر / مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
شعرجیکلر مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل) (1) آدینی تامسینیرام داماغیمدا پتک قویور آریلار… (2) دفتریم دنیز قوخویور گؤزلرینه چوخ شعرلر یازمیشام… (3) قورخولوغومو گؤتوردو آنام اؤز شکیلیم دوشدو تاوایا… (4) یاغیشلار چپهکی یاغیر بولودلارین قارنیندا بیر دوز باغیرساق یوخدو… (5) آتام داغی داغ اوسته قویاردی ایندی داغی داغ اوسته قویور… (6) گونش کیمی خیالیمدا دوغورسان گؤزومده قارلار اریییر… (7) اوره ییمین ...Read More »


text:
آرین تورکجه ائتیمولوژیک سؤزلوک
آرین تورکجه ائتیمولوژیک سؤزلوک
بو سؤزلوکده چالیشمیشام، تورک سؤزلرینین کؤکنی، کندی اؤزو و تانیقلاری یاخود یاخین کؤکدن اولان کلمهلر آراجیلیغی ایله آچیقلانسین. سؤزون، اؤزو دانیشیب، سسلنسین.
علینیزدکی کیتابدا( بیتیکده)، بیر آنلامدا اولوب(آنلامداش) آما دییشیک سسلنن سؤزلرین، آناکؤکلرین الده ائتمهیه جان آتمیشیق.
تورک دیللریندن درلنمیش سؤزلرین ؛ کؤک آنلاملارین اینجلیریک(تدقیق). سؤزلرین بیچیملرین(فورمالارین) یاراراق ، سسلرین و وورقولارین دوشمهسینی و یئر دییشمهسینی اؤیرنهرک، سؤزلرین قوهوملوغونو، ایچ آنلام بیرلیغینی جانلاندیرمیشیق. تورک ائللرینین باشقا باشقا اؤلکهلرده یاشادیقلاری و داها، باشقا قونشولوقلاردا اولدوقلاری دولاییسییلا، دیللرینده جانلانان سؤزلر، سس دییشمهلرینه اوغرامیش و 'سؤزون قابلاریندا، قالیبلاریندا دییشیکلیکلر تاپیلمیشدیر.
بوردا بیر سؤزون دییشیک سسلنمهسینه باخمایاراق ، بو سؤزلرده کؤک آنلام بیرلیگی تمل توتولموشدو. سؤزوموزده جان ، دین(روح) بیرلیگینی الده ائلمهیه تاپینمیشدیر. چاغداش سؤزلوکلرد بیر نئچه سؤزون آینی کؤکدن اولدوغونو گؤرمویهرک، بو سؤزلری باشقا دیللره سپهلهییب کؤکلمیشلردی، بو قازاماتلی؛ اوچوروملو سوروندان چکینمک و کؤکدن ساپینان یوللارین داشلاماق اوچون، آلتدا آدی چکیلن کیتابلاردان تانیکلار آلدیق. گئرچگین اینجه، دایاقلی یوللارین اوغورلاییب، سس دییشمهنین توزلو دوزاخلی تورونا دوشمکدن قاچیندیق. یازیغ اولسون اولاراکی(او عالیملهرکی) اؤز دیللرینین سامباللی، کؤکلو کلیمهلرین آیری دیللرده کؤکلهیهرک، تورک دیلینی کؤکلمک ساوینماسیندادیلار.
سس قونوسونا گلدیکده، سس دییشمهلرینین، کؤکدن یایدیران ائتگیسیندن قاچینماق اوچون، سؤز باشینداکی "غ. ک. X. گ" سسلرینی "ق" ایله گؤستردیک. اؤرنک: - "گئد" سؤزونو "قئد" ده. – کابا سؤزونو "قابا" دا آراماق گرک. سؤز باشی اولان "د" سیسینه گلدیکده، "ت" سسی کؤک سس گؤتورولدو. دئمک، "داد" سؤزو اوچون "تات" آ باخمالیییق. دئمک بو سؤزلوکده، آچیق، یومشاق "ک"، تورکییه تورکجهسینده چوخون ایشلنن قاپالی قورو "ک" یا قارشی، اوستونلوک "ق" یا وئریلدی.
بو سؤزلوک منیم ال ایشلریم ساییلیر. تکجه ایستییم بونون چاپیندان آراشدیریجیلارین علینه چاتدیرماغیمدی. کؤمکسیز اولدوغومدان، بو کیتابین تامام ایشلری -تایپی، دوزلیشی، ...منیم اوزومه دوشوبدو. بو کیتابدان هر چئشیت دیرلنمه، هامی اوچون سربسدی.
حسن بیگ هادی
تبریز
isteklerizi buna yazın baydic@gmail.com


text:
روسییا دوماسینین ام د ب مسئلهلری، آوراسییا اینتئقراسییاسی و هموطنلرله ایش اوزره کمیتهنین صدر معاوینی کونستانتین زاتولین ایروانا گئدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، «ژوخووورد» قزئتینه آچیقلاما وئرن زاتولین ایرواندا پارلامنتین ایسپیکری آرا بابلویان، چیچکلنن ارمنیستان پارتییاسینین صدری قاگیک چاروکیان، موختلیف سیاسی قوهلرله گؤروشدویونو آچیقلاییب. او، ایرواندا نه باش ناظر نیکول پاشینیان، نه ده اونون موشاویرلری ایله گؤروشه بیلدیینی دئییب:
«من نیکول پاشینیان و یا اونون هانسیسا نمایندهسی ایله گؤروشمهیه جهد ائتدیم، لاکین هئچ بیر جهدیم اوغورلو آلینمادی. گؤروشمک آرزوسو حقیقتا وار ایدی. من بیر چوخ فیکیرلرله تانیش اولوب، بوندان سونرا نه اولاجاغینی باشا دوشمهیه چالیشدیم».


text:
داغلیق قاراباغ و تروریزمله موباریزه آمریکا و روسییا آراسیندا امکداشلیغا نومونهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «ریا نوووستی» آگنتلیینه آچیقلاماسیندا آمریکا دؤولت کاتیبینین آوروپا و آوراسییا مسئلهلری اوزره کئچمیش کؤمکچیسی مئتیو برایزا سؤیلهییب.
«بیزیم گورجوستانداکی کونفلیکتلره فرقلی باخیشیمیز مؤوجوددور، اما عینی زاماندا، بیز داغلیق قاراباغ و تئرروریزمله موباریزهده امکداشلیق ائدیریک. حاضردا ایکی اؤلکه آراسیندا امکداشلیق مسئلهسینده معین دییشیکلیکلر مؤوجوددور. آبش روسییانین ترامپین سئچکی قرارگاهی ایله علاقهسی اولوب-اولمادیغینی آراشدیریر. ایندی موسکوا ایله امکداشلیقدا پوزیتیو مقاملارا هدف کیمی باخیلمیر. منجه، بونلار دا کئچهجک»، – دئیه او بیلدیریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، آمریکانین روسییایا قارشی سانکسییالاری بو اؤلکهدهکی سیاسی سیستئملری دییشمهیهجک:
«دیگر طرفدن ایسه بو سانکسییالار موسکوانین بین الخالق آرئنادا داورانیشینی دییشه بیلر. چوخلاری فیکیرلشیر کی، روسییا اوکرایناداکی داورانیشینا گؤره جواب وئرمهسه، بالتیکیانی اؤلکهلره موناسیبتینده داها آقرسیو اولاجاق. بو سانکسییالار موسکوانین جزالاندیریلماسیندا موهوم رول اوینایا بیلر».


text:
روسییا انرگتیکا ناظیرلیینه حکومت «روسنفت»این «لوکویل» و «تاتنفت» شیرکتلرینی آلماسی ایله باغلی هانسیسا تکلیف و امر گؤندرمهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ربک تلویزییاسینا موصاحیبهسینده روسییا انرگئتیکا ناظری آلکساندر نوواک سؤیلهییب.
«بیزیم نفت صنایعمیزده ایکی یوزدن چوخ شیرکت ایشلییر. البته، بونلاردان بعضیلری بؤیوک، بعضیلری ایسه کیچیکدیر. بیزده کیفایت قدر بؤیوک رقابت وار. اونا گؤره ده شیرکتلرین سایینین آزالدیلماسی ایله باغلی هانسیسا فیکیر یوخدور. روسییادا بازار اقتصادیاتی حؤکم سورور»، – دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، «روسنفت» ۲۰۱۶-جی ایلده اؤزللشدیرمه چرچیوهسینده «باشنفت» شیرکتینین سهملرینین ۶۰،۱۶%-نی آلمیشدی. سونرادان آلینان سهملر ۶۹،۳%-ا چاتدیریلمیشدی. بوندان سونرا روسییا مطبوعاتی «روسنفت»این رهبری ایگور سئچین اوچون اساس هدفین «لوکویل» و تاتاریستانین «تاتنفت» شیرکتینین اولدوغو حاقیندا اینفورماسییا یایمیشدی.


text:
ایستانبول پروکورورلوغو رضا ضرابین ۷ میلیون دیریندهکی یاختاسینی و ۵۸ میلیونلوق «جهاللنگر ۳۰۰» تیپلی طییارهسینی موصادیره ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده تگرت اینفورماسییا یاییب.
معلوماتا گؤره، ضرابین «۶۰ یئارس» آدلی یاختاسی ایله باغلی آنکارا ایله دانیشیقلار آپاریلدیقدان سونرا بودروم لیمان رهبرلیینه مالتا بایراغی آلتیندا اوزن گمینین موصادیرهسی ایله باغلی گؤستریش وئریلیب. ضرابین ۵۸ میلیونلوق طییارهسی ایسه ایستانبول هاوا لیمانیندا موصادیره ائدیلیب.
قئید ائدک کی، رضا ضراب آمئریکادا حبس ائدیلدیکدن سونرا ایستینتاقلا امکداشلیق ائدرک شاهید قیسمینده ایفاده وئرمهیه راضیلاشمیشدی.


text:
دونن آزادلیغا بوراخیلان تاسیسچی پارلامنت سیاسی حرکاتینین لیدری ژیرایر سفیلیانلا باغلی ارمنیستانین یئنی حکومتینده فیکیر آیریلیغی اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده معلوماتی «ژاماناک» قزئتی یاییب. فیکیر آیریلیغینین خصوصیله باش ناظر نیکول پاشینیان و کومانداسی آراسیندا یاراندیغی ادعا ائدیلیب.
«سفیلیانین آزادلیغا چیخماسی حکومتده جدی موذاکیرهلره سبب اولوب. پاشینیانین کومانداسی اونا «اگر بو اینسانلاری آزاد ائدیریکسه، او زامان کیم اونلارین آوراسییا اتفاقی و یا کتمت-دن چیخماغیمیزلا باغلی طلب ایرلی سوروب، آکسییالارا قاتیلمایاجاقلارینا ضمانت وئرهجک؟ سن نه ائدجکسن، روسلارا نئجه حسابات وئرهجکسن؟» سوالینی وئریبلر. پاشینیان ایسه اؤز نؤوبهسینده کومانداسینین بوتون آرقومنتلرینی رد ائدیب. سفیلیان آزادلیغا چیخانا قدر ایسه او، روسییایا گئدیب»، - مقالهده بیلدیریلیب.


text:
آمریکا دؤولت کاتیبی رکس تیلرسونون یئنی سانکسییا پاکتینین روسییایا مناسیبتلری دوزلتمهیه یؤنهلیک اولدوغو بارهده وئردیی آچیقلامالار سوزبازلیقدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییا فدراسییا شوراسینین اینفورماسییا سیاستی کمیسییاسینین صدری آلکسی پوشکوو دئییب.
"ایندی آیدین اولدو کی، آمریکانین بیزه، ایرانا، شیمالی کورئیایا و دیگر اؤلکهلره تطبیق ائتدیی بوتون سانکسییالار دوستلوق و علاقهلری گوجلندیرمهیه حسابلانیب. اما بو دئماقوقلوقدور"، - پوشکوو قید ائدیب.
قید ائدک کی، بیر مدت اؤنجه آمریکا دؤولت کاتیبی آچیقلاماسیندا یئنی سانکسییالارین تطبیق ائدیلمهسینده مقصدین روسییا ایله مناسیبتلری برپا ائتمک اولدوغونو بیلدیریب.


text:
الله بویاغی
ایسلام اویاتدی خالق باشین قاوزایان قاچیر
شیطان باجارمادی کی , یاتانلار اویانماسین
هر رنگی آت , فقط بویان الله بویاغینا
هر آلدادان بویاقلارا قلبین بویانماسین
خالقین گؤزون اویاردی شاهین میر غضبلری
قوی بیر اویولسون اوز گؤزو تا گؤز اویانماسین
تبلیغ او پایده گرک اولسون کی موددی
بیر نقطه سینده ضعفینه بارماق قویانماسین
الفازی مؤحکم ائتملی معنانی چوخ لطیف
سؤزلر گرک سوغاندیسا , هر کس سویانماسین
...
اما زحمت ایله هوشلانان اولسا , اویانماسین
آغزیندا دادلی سؤزلریوی سن ده (شهریار)
ائیله پیشیر کی , خالق دادیندان دویانماسین


text:
حکومت ، تینچلیک شرکت لرنینگ یاپیشیگه جدی
افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگی ، خصوصی امنیتی شرکت لرنینگ بیکار ایتیشی اوچون جدی سعی و حرکت قیلیشیگه تاکید قیلگن.
اوشبو وزارت رسمیلریگه کوره ، حاضر گه قدر 57 خصوصی امنیتی شرکت لر ، پولیس کوچلری تمانیدن بیکار قیلینیب ، اوشبو شرکت لر اوچ مینگ کیشی دن کوپراقی نینگ قورال سیزلنتیریلگن.
ایچکی ایشلر وزیری نینگ مصلحت چیسی عبدالمنان فراهی قالگن باشقه قانون سیز شرکت لرنینگ بیکار قیلیش ایشی جریانده بولگنی نی ایتیب ، یقین زمانده اولر نینگ هم خلق گه تانیشتیریشی نی سوز بیردی.
رسمیلر گه کوره ، بیکار بولگن خصوصی امنیتی شرکت لرنینگ اورنیده ، عامه نظمی نینگ سقله ش پولیسی ایشله ماقده لر.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ ایتیشیچه ، دولت یوقاری مرتبه لی رسمیلر نینگ خصوصی امنیتی شرکت لرقولی بولگن سوز لرنی رد قیلمه دی اما یقین زمانده قالگن تینچلیک خصوصی امنیتی شرکت لر هم بیکار ایتیله دی.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ مصلحت چیسی عبدالمنان فراهی گه کوره ، بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نماینده لیک لری نینگ تینچلیگی نی سقله یاتگن کمپنی لر همده ایلچی خانه لر و شونگه اوخشه گن اقتصادی پروژه لرنینگ اوستیگه بولگن کمپنی لر گه بو وزیرلیگ تمانیدن ، ینگی بیر طرزالعمل توزه لگن.
فراهی جنابلری ، حاضرده فعالیت آلیب باره دیگن خصوصی امنیتی شرکت لر ، قدیم کی دیک فعالیت قیله آلمه ی ، بلکه ایچکی ایشلر وزیر لیگی تمانیدن توزه لگن یول یوروق لر اساسیده فعالیت آلیب باریش لری ممکن دیب ایتدی.
فراهی جنابلری، هیچ قنده ی شرطنامه سی بولمه گن بیر قنچه خصوصی تینچلیک شرکت لر هم موجود لیگی نی اورغوله ب ، پولیس کوچلری اولر دن پاره آلیب فعال سقله گن سوزلرنی هم رد قیلدی.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ مصلحت چیسی ، قالگن بوتون خصوصی امنیتی شرکت لر نینگ فعالیت لری اوشبو وزارت تمانیدن تیکشیریلیب ، پولیس نظارتی آستیگه بولیشی نی هم ایتدی.
عین حالده ایچکی ایشلر وزیرلیگیگه کوره ، دیپلوماتیک نهاد لرنینگ تینچلیگی نی سقله یاتگن فعال خصوصی امنیتی شرکت لرنی 36 قرار گاهی کابل شهری دن ، ایچکی ایشلر وزیرلیگی تمانیدن تعیین لنگن محلده یوباریلیب ، همده اولر پولیس نظارتی آستیگه بولگن لر.
افغانستان حکومتی ، خصوصی امنیتی شرکت لر نینگ بیکار قیلیشی نی جدی اوشله گن.
افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی نیچه قلله اوشبو شرکت لر نینگ اوغیرلاوچیلیکگه عیب لب اولر نینگ بوتون لی بیکار ایتیلیشی اوستیگه تاکید قیلگن.
اوشبو شرکت لر نینگ بیر قنچه سی خارجی اولکه لرده هم فعالیت لری بار اما افغانستان حکومتی ایسه اولر ایچکی ایشلر وزیرلیگی تمانیدن توزه لگن طرزالعمل اساسیده فعالیت قیله اله دیلر دیب ایتگن.
خصوصی امنیتی شرکت لر نینگ یاپیلیشی اوچون افغانستان حکومتی تمانیدن کورسه تیلگن جدی حرکت لری دن سونگ ، ناتو کوچلری هم اوشبو شرکت لرنینگ یاپیلیشی دن حمایت بیلدیرگن لر.


text:
آتیلا: آدلی ، سانلی، تانینمیش
آراز: بیلیرتی، آذربایجانین ان آدلیم چایی
آرش: سینماز ایگیت، ایشیقلی ایگیت
آرمان: آرزی ، ایسته ک
آسلان : اورمانلارین پادشاهی کیمی تانینان، دؤیوشدن قاچمایان
آلاله: قیرمیزی لاله
آلاو: اود شعله سی
آنار: آنلایان ، خاطیرلادان
آیشین: آیا بنزه ر . آی کیمی
ائلجان : ائلین اوره یی
ائلچین : ائل یاراشیغی
ائلدار : ائل سئوه ن
ائلشن: ائلین شادلیغی، ائلین شنلیگینه سبب اولان، بگ، حؤکمدار، بیر یئرین حاکیمی، خانی و باشچیسی اولان
ارسلان : ایگیت اسلان، قوچاق شئر، اسلان کیمی قورخماز و جسارتلی کیشی
بابک : بابک آذربایجانین ان بؤیوک قهرمانلاریندان بیرینین آدیدیر، بابابگ (بابابَی) کی سونرالار بابک شکلینه دوشوب.
باریشماز : باریشمایان، دوزهلیشمهین، دوشمنه ساتیلمایان
بالاش : بالاجا کیشی، عائلهنین کیچیک اوشاغی
بایرام : سئوینج و ایلنجه گونو، شنلیک، جشن
پاشا : خان، بگ
پینار: بولاق، چشمه
جئیران : گؤزلرینین گؤزللی یی ایله تانینمیش بیر حیوان آدی، مارال
جوشقون : جوشان، توفانلی، هیجانلی، چوخ دویارلی. ایچهریسی گوجلو حرکتدن دولو
دامو : اودلو، آلاولی یئر، قیامتده گناهکارلارین یاندیغی یئر، جهنم
دادا : ده ده ، آتا ، بؤیوک
دنیز: بؤیوک بیر یئری دوتوب اوقیانوسا یولو اولان سو پارچاسی، دنیز اصلینده تنگیز اولموش. چنگیز آدیدا بورادان مئیدانا گلمیشدیر.
دومرول : یاشاییش وئرن، حیات باغیشلایان، نسیل تؤرهدن، ددهقورقود ناغیللارینین اساس قهرمانلاریندان اولان دوخا قوجا اوغلو دلی دومرولون آدیدیر.
دوزگون : دوز، ساغلام، نظملی، دوز ایش گؤرن، اینانمالی
سحر : گونون آچیلان زامانی
سئوگی : سئودا، سئومک دویغوسو
سئوگیناز : مهربان و نازلی قیز
سئویل : سئویلن، سئوگییه دهین، سئومهلی
کؤنول : اورهک، ایستک.
ماهنی : نغمه، مارش، بستهلنمیش ریتملی دئیش
نرگیز : قدیم و آدلیم تورکو آدلاردان ، آغ، کیچیک و گؤزل قوخولو بیر گولون آدیدیر. عربجه اونا نرجس دئیلیر، بو سؤزون چوخ قدیم زامانلاردا عرب دیلینه کئچمهسی ممکوندور. بعضیلر بو آدین یونان سؤزو اولدوغونو دوشونورلر، قدیم یونان ناغیللاریندا نارسیس آدلی گؤزل و غرورلو بیر اوغلان وار، بیر گون بو اوغلان اؤز شکلینی سودا گؤرور اؤز- اؤزونه وورولوب عاشیق اولور، اورادا قالیب و دونور. اونون دونوب قالدیغی و آرادان گئتدییی یئرده بیتن چیچهیین آدی نارسیس قویولور. آنجاق بوتون شرق اؤلکهلرینده نرگیز قیز آدیدیر بو آدین نارسیسله اوخشارلیغی اولسادا اونونلا هئچ بیر علاقهسی یوخدور.
یاشار : قالار، اونودولماز، اؤلمز
یالچین : اوجا صخره، سرت قایا، اؤرتولمهمیش، گیزلنمهمیش
یالقیز : تک، کیمسهسیز، ائولنمهین، مجرد
یازانی : آبتام
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
اگر پرئزیدئنت سئچیلسم، فرانسانین بوتون بورجلارینی یئنی میللی والیوتا ایله گئری قایتاراجام.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا فرانسانین اولتراساغچی میللی جبهه پارتییاسینین صدری مارین لپئن سؤیلهییب.
او، آوروپا دؤولتلرینین آورودان ایمتینا ائدیب، ائکیویا (آوروپا بیرلیینده ۱۹۷۹-۱۹۹۸-جی ایللرده واهید والیوتا سیستمینده ایستیفاده ائدیلهن پول واحیدی – رئد.) قاییتماسینین واجیبلیینی بیلدیریب.
قید ائدک کی، لیپئن فرانسادا پرزیدنتلییه اساس نامیزدلردن بیری حساب ائدیلیر. اونون اساس رقیبی فرانسانین کئچمیش باش ناظری فرانسوا فیون ساییلیر.


text:
دیه رلی آزربایجانلی سوی داشلاریمیز
بو سیته ده سیزلره گونئی و قوزئی آذربایجان اولکه سینده خریستیانلیق(مسیحیت) آدلانان اینانجین تمل اولاراق تانیتماسینا غیرت ایدیریک .
هر شیی ده ن اونجه بونو سیزلره آنلاتمالی ییق کی هر کس اوزونه گوره ابسته دیگی شکیلده تانرینی سیویب اونو عبادت ایتمه حاقینا صاحیبدیر
خریستیانلار(مسیحی لر) نه یه اینانیرلار ؟
یئری و گؤیو ، گؤرونه ن و گؤرونمه یه ن هر شئین یارادیجیسی هر شئیه قادیر اولان تک آتا تانری یا اینانیریق .
بوتون چاغلاردان اونجه آتادان اولان تانریدان تانری ،ایشیقدان ایشیق ، دوغرو تانربدان دوغرو تانری اؤزلوغوندان اولان یارادیلمامیش بابا تانرییلا عینی سویه ده اولان
آتاتانرینین اوغلو عیسی مسیحه اینانیریق .
هر شئی اونون آراجیلیغی ایله یارادیلدی و بیز انسانلار اوچون گویله ر ده ن یئر اوزونه گلدی مؤقدس روح و باکیره مریم آراجیلیقی ایله انسان شکلی توتدی.
و اوتوز اوچ ایل یاشادیقدان سونرا بوتون انسانلارین گوناهینین جزاسینی وئرمک ایچون چارمیخا چکیلدی . اؤلدو. و اوچ گون سونرا اؤلوله ر ده ن دیریلدی
و آتاتانرینین ساغ الینه اوتوردو .
آتاواوغولدان گله ن تانری اولان . حیات وئره ن آتا و اوغول ایله برابر پرستش حاقینا صاحیب اولان قوتسال روحا اینا نیریق .


text:
روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین، آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ، تورکییه پرزیدنتی رجب تایییب اردوغان دونیانین ان نفوذلو ۱۰۰ شخصی سیاهیسینا داخیل اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، "تایم" ژورنالینین وئرسییاسینا اساساً، سیاهی بیر نئچه کاتقورییایا آیریلیب.
"لیدرلر" قروپوندا پنتاگن رهبری جیمس، ماتتیس، آمریکا دموکراتلارینین لیدری ایستیون بننون، اف بی ای دیرکتورو جیمس کومی، شیمالی کورئیا لیدری کیم چن، آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ، تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغان، ایرانین مشهور آ گنرالی قاسیم سلیمانی و س. یئر آلیب.


text:
سرکیسیان اؤز صلاحیت لرینی آسانلیقلا کاراپتیانا تحویل وئرمهیهجک.
بو بارهده آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا پولیتولوق ائلخان شاهین اوغلو دئییب. سیاسی تحلیلچی موسکوادا معین دایرهلر طرفیندن ائرمنیستاندا باش ناظر پوستونا کارئن کاراپئتیانین نامیزدلیینین ایرلی سورولمهسینین مومکونلویونو استثنا ائتمهییب:
«گلن ایلدن کونستیتوسییا دییشیکلیینه اساساً ائرمنیستاندا اساس سصاحیت صاحبی پرزیدنت یوخ، باش ناظر اولاجاق. آنجاق سئرژ سرکیسیان اؤز سصاحیتلرینی آسانلیقلا کاراپئتیانا تحویل وئرمهیهجک. چونکی حاکم پارتییا پارلامنتده چوخلوغا مالیکدیر. پارتییا ایچریسینده هر هانسی دییشیکلیک اولارسا و داها چوخ کاراپتیانا اوستونلوک وئریلرسه، اوندا بلی، یئردییشمه مومکوندور. اگر گلن ایل باش ناظرین صلاحیتلری آرتارسا، بو پوست اوغروندا چوخ جدی موباریزه باشلایاجاق».
پولیتولوق حساب ائدیر کی، هر شئی موسکوانین قراریندان آسیلی اولاجاق:
«سرکیسیان موسکوادان اوزاقلاشاجاغی تقدیرده اونو هانسی طالعین گؤزله دینی بیلیر. اونا گؤره ده سرکیسیانین موسکوانین علیهینه هانسیسا آددیم آتاجاغینا اینانمیرام. ائرمنیستانین ناتو-نون حربی تعلیملرینده ایشتیراکینا گلینجه، بو، ایکینجی و اوچونجو درجهلی تعلیم لردیر. ائرمنیستانین بیرمعنالی اولاراق غربه یاخینلاشدیغینی سؤیلهمک اولماز. ائرمنیستان سیاستی، اوردوسو و اقتصادیاتی تامامن روسییادان آسیلیدیر و بو اوزدن ده ایروان یؤنونو غربه دوغرو دییشه بیلمز. اگر سرکیسیان اؤز لویاللیغینی آرتیرارسا، موسکوا اونون اوزرینده دایاناجاق، عکس تقدیرده، روسییا اؤز سؤزونو دئیهجک».
ائ.شاهین اوغلو بیر نئچه گون اؤنجه پوتینله گؤروشن سرکیسیانین موسکوادان یئنی تعلیمات لار آلدیغینی قئید ائدیب:
«سرکیسیان ایندی ده موسکوانین ایسته یی ایله سورییایا بیر قروپ ائرمنی عسگر گؤندرهجک. ایندییه قدر گؤرونمهییب کی، سرکیسیان روسییانین هانسیسا ایسته یینی یئرینه یئتیرمهسین. بیر سؤزله، سرکیسیان بیرباشا روسییادان آسیلی اولاراق دا قالاجاق».
قئید ائدک کی، ائرمنی عسگرلرینین سنتیابردا گورجوستاندا کئچیریلهجک ناتو تعلیم لرینه نؤوبتی دفعه قاتیلماسی و ائرمنیستان پرزیدنتی سئرژ سرکیسیانین آب شرق طرفداشلیغی چرچیوهسینده موقاویله ایمضالایاجاغینی بیلدیرمهسی سیاسی مانور کیمی دیرلندیریلیر. ادعایا گؤره، کرئمل باش ناظر کاراپئتیانا ایستاوکا ائتدیی اوچون س.سرکیسیان بو مانئورلرله موسکوا ایله حاکمیتینی قوروماق اوچون راضیلاشما الده ائتمهیه چالیشیر.


text:
بؤیوک میقیاسلی هوجوم نتیجهسینده سورییا اوردوسو و متفیقلری دئیر الزور شهرینی تمامیله آزاد ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «رؤیتر» اینفورماسییا یاییب.
معلوماتا گؤره، حمیدییه رایونونون آزاد ائدیلمهسیندن سونرا اوردونون خصوصی تعیناتلی دستهلری - «پلنگلر» و دؤردونجو مئخانیکلشدیریلمیش دیویزییا شیخ یاسین رایونو ایستیقامتینده هوجومو داوام ائتدیریبلر. هوجومون باشلاماسیندان بیر قدر سونرا سورییا اوردوسو ایشید-این مدافعه خطینی یاراراق بؤلگهنی اله کئچیره بیلیب.
قید ائدک کی، دیرالزور ۲۰۱۴-جو ایلدهن بری ترورچولارین نظارتینده اولوب.


text:
ارمنیستاندا حربی قوللوقچو یارالانیب.
آزویسیون. آذ خبر وئریر کی، تاووش ویلایتی برد رایونونون پاراواکار کندینین بلدییه صدرینین معاوینی سارکیس منارکاریان بیلدیریب کی، دونن دؤیوش مؤقعلریندن بیرینده مقاویلهلی خیدمت ائدن ارمنی حربچی، ۴۱ یاشلی آرتور مایرانیان یارالانیب.
او، قید ائدیب کی، یارالانان آرتورون قول سوموکلری قیریلیب، بئلیندن آغیر زده آلیب. کند بلدییه معاوینین سؤزلرینه گؤره، حربچینین وضعیتی پیسلشیب و اونو ایروانا کؤچوروبلر. اونون دیگر حربچی یولداشی ایله مباحثه ائتدیی دئییلیر.
قید ائدکی، سون زامانلار ارمنی حربی قوللوقچولار آراسیندا مناقیشهلر آرتماغا باشلاییب. خصوصاًده مواجیبلرینی گئج آلان و بونا اعتراض ائدن حربی قوللوقچولار «نامعلوم شرایطده» آغیر بدن خسارتلری ایله هوسپیتالا گؤندریلیر. عینی زاماندا آذربایجانلا سرحدده خیدمت ائتمک ایستهمهین بیر چوخ حربچیلر بو یوللا احتیاطا بوراخیلمالارینی تعمین ائدیرلر.


text:
آذربایجان ارمنی ایشغالینا، گناهسیز اینسانلارین قتله یئتیریلمهسینه قارشیدیر!
رئپورت خبر وئریر کی، بونو آذربایجانین بیرینجی ویتسه-پرزیدنتی مهریبان علیئوا اؤزونون رسمی تویتر میکروبلوگوندا یازیب.
«الله بالاجا زهرایا و بوتون شهیدلریمیزه رحمت ائلسین!»، - م.علیئوا علاوه ائدیب.
قید ائدک کی، ارمنیستان سلاحلی قولری ایولون ۴-ده ساعت ۲۰ رادهلرینده آذربایجانین ایشغال اولونموش اراضیلریندن فضولی رایونونون آلخانلی کندینین ملکی اهالیسینین و مولکی اوبیکتلرینین اراضیلرینی مینا و قومباراآتانلاردان آتشه توتاراق ملکی اهالینین قصداً اؤلدورولمهسی و وطنداشلارین شخصی ملکیتینده اولان املاکلارینین قصداً محو ائدیلمهسی مقصدیله نؤوبتی تخریبات تؤردیبلر. نتیجهده آلخانلی کند ساکینلری - ۱۹۶۶-جی ایل تولدلو آللاهوئردیئوا صاحبه ایدریس قیزی و اونون نوهسی ۲۰۱۶-جی ایل تولدلو قولیئوا زهرا النور قیزی هلاک اولوب، دیگر ملکی شخص ۱۹۶۵-جی ایل توللودلو قولیئوا سلمیناز ایلتیفات قیزی ایسه آغیر بدن خسارتلری آلاراق خسته خانایا یئرلشدیریلیب. همین فاکتلارلا باغلی فضولی رایون پروکورورلوغوندا جینایت مجللهسینین ۱۱۶.۰.۶ (سلاحلی مناقیشه زامانی حربی ضرورتدن ایرلی گلمهین گئنیش میقیاسلی داغینتیلار تؤرتمکله بین الخالق هومانیتار حقوق نورمالارینی پوزما)، ۱۱۶.۰.۷ (سلاحلی موناقیشه زامانی مدافعه اولونمایان اراضیلره، یاشاییش منطقهلرینه هجوم ائتمکله بین الخالق هومانیتار حقوق نورمالارینی پوزما)، ۱۱۶.۰.۸ (سلاحلی مناقیشه زامانی حربی هدف اولمایان، آیدین گؤرونن و فرقلندیریلن دینی، تحصیل، علم، خیرییه، طب اوبیکتلرینه، خسته و یارالیلارین یئرلشدیریلدیی یئرلره حربی ضرورت اولمادان هجوم ائتمکله بین الخالق هومانیتار حقوق نورمالارینی پوزما)، ۱۱۶.۰.۱۰ (سلاحلی مناقیشه زامانی ملکی اهالییه و یا دؤیوشلرده ایشتیراک ائتمهیهن آیری-آیری ملکی شخصلره هجوم ائتمکله بین الخالق هومانیتار حقوق نورمالارینی پوزما)، ۱۲۰.۲.۷ (ایکی و یا داها چوخ شخصی قصداً اؤلدورمه) ۲۹،۱۲۰.۲.۷ (ایکی و یا داها چوخ شخصی قصداً اؤلدورمهیه جهد) و ۱۲۰.۲.۱۲-جی (میللی، ایرقی، دینی اداوت و یا دوشمنچیلیک نیتی ایله قصداً آدام اؤلدورمه) مادهلری ایله جینایت ایشی باشلانیب، ایستینتاق آپاریلیر.


text:
فاریابده یوزبیریب کیله یاتگن توقنه شوولر آغیر تلفات قالدیرگن
فاریاب مفاملریگه کوره، اوشبو ولایتده طالبان عصیانچیلری افغان امنیتی کوچلر آره سیده یوزبیرگن توقنه شوولرده، کمیده 63 عصیانچی وآلتی پلیس هلاک بولگن.همده اونلب عایله اوز اوی جایلرینی ترک ایتیشگه مجبور بولگنلر.
ولایت حاکمی سوزچیسی جاوید بیدار، بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده توقنه شوو فاریاب ولایتی نینگ قیصار والمار تومنلریده یوزبیرگنینی ایتدی. اونگه کوره توقنه شوولر هلی هم دوام ایتماقده.
شونینگ دیک ولایت حاکمی سوزچیسی جاوید بیدار ، طالبان عصیانچیلری قیصار ده گی امنیتی پوسته لرگه هجوم اویشتیرگنیدن سونگ اوروش باشله نیب کیتگنینی ایتیب، طالبان تمانیدن قیصار حاکمی ایتب تعین لنگن شخص قوشیمچه 61 طالب هلاک بولگنینی معلوم قیلدی.همده هلاک بولگن لر اره سیده طالبان یننگ باشقه بیرنیچه محلی قوماندانی هم بارلیگی ایتیلگن.
شونینگ دیک فاریاب ولایت حاکمی سوزچیسی، عملیات جریایده تورت پلیس هم هلاک بولگنینی تصدیق له دی.
عینی حالده المار تومنیده یوزبیرگن توقنه شووده ایککی عصیانچی و ایککی پلیس هلاک بولگنی ایتیلماقده.
شونگه قوشیمچه بیدار جنابلری، اوروشلر باعث اونلب عایله اوز اوی جایلرینی ترک ایتیشگه مجبور بولگنینی ایتدی اما، محل یشاوچیلری یوزلب عایله اوروش دوام ایته یاتگن منطقه لریدن کوچیب چیققنی تیلگه آلیب تینچ فقرا هم تلف بولگنینی ادعا قیلگن.
باشقه تماندن فاریاب ولایتی نینگ ملت وکیلی نقیب الله فایق، اولوسی جرگه نینگ عمومی یغینده چیقیش قیلیب فاریابده یوزبیریب کیله یاتگن اوروشده، اونلب افغان امنیتی عسکر هلاک بولگنینی تیلگه آلگن.
فاریاب حاکمی نینگ سوزچیسی اولوسی جرگه نینگ مذکور اعضاسی نینگ بیرگن رقمی نی تایید قیلمه دی.
فایق جنابلری فاریاب ولایتیده دولتی خوف سیزلیک ارگان لری آره سیده هماهنگ سیزلیک بارلیگی نی ایتیب، عصیانچی لر بیلن یوزمه یوز اوریشه یاتگن دولت کوچلریدن جدی شکلده حمایت بولمس لیگینی هم تنقید آستیده آلدی.
او، فاریاب ولایتی نینگ غرب تمانیدن شمال بیلن باغله یاتگن یگانه یول دیشیب، مذکور ولایت دن طالبان گروهی یوق ایتیلمسه، شمالی حدودلر امنیتی یمان بولیشی بیلن آگاه لنتیردی.


text:
۲۰۱۷-جی ایلین اولیندن ایندییه قدر سورییادا ۴۰ روسییا حربچیسی هلاک اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «رؤیتر» آگئنتلیگی یاییب. آگئنتلیک روسییانین بو ایلین ایلک یاریسینداکی ایتکیلرینین ۲۰۱۶-جی ایلدکیندن چوخ اولدوغونو بیلدیریب.
حاضرلانان سیاهییا اساساً، سورییادا اؤلنلردن ۲۱-ی حربی متخصص، ۱۷-سی ایسه حربچی اولوب. ۲ نفرین ایستاتوسو حاقیندا هلهلیک هئچ بیر معلومات یوخدور.
قید ائدک کی، روسییا ۲۰۱۵-۲۰۱۶-جی ایللرده سورییادا ۳۶ حربچیسینی ایتیریب. روسییا مدافعه ناظرلیگی همچینین بو ایل روسییانین سورییادا ۱۰ وطنداشینی ایتیردیینی بیلدیریب.