text:
و قد استفاد من هذا الكلام فی غایة المراد تجویز بیع الوقف فی خمسة مواضع
جناب شهید «غایةالمراد» كیتابیندا مفیدین بو سؤزوندن موقوفهنین موقوفعلئیهمه چاتماسیندان سونرا و واقیفین اؤلوموندن سونرا، بئش یئرده وقفین ساتیلماسینین جاییزلیگینی بیلیب. قاییتماق ایجازهسی و شرطی دگیشمك ایجازهسینی، ذیكر اولان اوچ یئره آرتیریب. ایستهسن مولاحیظه ائت. آما دوشون. (بئش یئر یوخ بلكه دؤرد یئر اولور چونكی بیر مورید -موقوف علئیهمین مونحریف اولمالاری موریدده- ساتماق دئییلدی بلكه شرط دگیشمك ایدی.)
جناب علامه تحریر كیتابیندا یازیر: جناب مفیدین بو سؤزو: «وقفده قاییتماق جاییز دئییل مگر موقوف علئیهمه اوز وئره . . (بو سؤزونهجن كی:) . . اؤز حالینا بوراخماقدان اونلارا داها فایدالیدیر» تأویل اولمالیدیر. چونكی قایدالارلا شیدّتلی موخالیف اولدوغونا گؤره «علامه» جناب مفیدین بو سؤزو دئمیش اولماسینا راضی اولانماییب. (چونكی قبضدن اوّل وقف ساییلیر. نییه رجوع جاییز اولماسین؟ جاییزدیر.)
اوندان نقل اولانا اساساً «سید مرتضی» جنابلاری «الانتصار» كیتابیندا دئییب: «ایمامیّهنین مونفریداتیندان بیری بو سؤزدور: موقوفه، فایدا وئریلمز حدّهجن خراب اولورسا، موقوفعلئیهمه اونو ساتیب، پولوندان فایدالانماق جاییزدیر. بیر ده بو كی: موقوفعلئیهمین موقوفهنین پولونا شیدّتلی احتیاجی اولورسا، اونون ساتماسی اونلارا جاییزدیر. آما ضرورت اولمازسا ساتا بیلمزلر». سونرا بو فتواسینا ایمامیّهدن احتیجاج ائدیب. سونرا «ابن جنید»ین جاییزلیكله موخالیف اولماسینی بیان ائدیب و بونا گؤره كی اونون فتواسیندان اوّل و سونرا جاییزلیگه ایجماع وار، اونو ردّ ائدیب. ابن جنید بو مطلبلره گومان و ظنّلره اعتیماد ائدیب و ایلتیفات اولونمایان شاذّه خبرلری حسابلاییب. بیتدی. (ابن جنید، سونّیلرین جاییز بیلدیگی قیاسدان ایستیفاده ائتمگه موتهم اولوب شهردن قووولموشدو.)
سید مرتضی سونرا دئییر: «آما موقوفه یارارسیز حالا دوشرسه و یا موقوفعلئیهم كاسیبلیق اوزوندن اونون پولونا شیدّتلی احتیاجلاری اولورسا، دئدیگیمیز كیمی ساتیلماسینین جاییزلیگی یاخشیدیر. چونكی واقیف اونلارین منفعیتنه گؤره وقف ائدیب. اونلارین منفعتلری موقوفهدن اوزولورسه وقفین غرضی قطع اولار. بیز دئدیگیمیزدن (ساتیلمانین جاییزلیگیندن) باشقا فایدا قالماز». سید مرتضینین سؤزو بیتدی.
شئیخ طوسی «مبسوط» كیتابیندا دئییر: «بیزجه موقوفعلئیهم بعضی یئرلرده موقوفهنین ساتما حقوقونا مالیكدیر؛ موقوفهنین خراب اولما قورخوسو اولان یئر و یا موقوفعلئیهمین شیدّتلی احتیاجی اولا و موقوفهنین آبادلاماسینا و ساخلاماسینا گوجلری چاتمایا. بئلنچی دوروملاردا موقوفعلئیهم موقوفهنی ساتا بیلرلر آما بو شراییط اولمازسا اونون ساتیلماسی جاییز دئییل». بیتدی.
سونرا خبرلر واسیطهسیله بو سؤزونه احتیجاج ائدیب.
اوندان نقل اولانا اساساً جناب «سلّار» دئییب: « وقف و موقوفعلئیهمده ایكی جوره حالت اولا بیلر: 1. وقف اولان لحظه كیمی قالالار. 2. حاللاری دگیشه. حاللاری دگیشمهسه موقوفعلئیهمین موقوفهنین ساتماسینا، هیبه ائتمهسینه، اونون حالیندان بیر شئی دگیشمگه حاقّی یوخدور. آما عكس تقدیرده یعنی موقوفهدن هئچ جوره فایدا گؤتورمك ایمكانی اولمازسا و یا موقوفعلئیهم شیدّتلی احتیاجا دوشرسه، موقوفهنین ساتیلیب پولونون موقوفعلئیهمین فایداسینا خرجلنمهسی جاییزدیر». بیتدی.
اوندان نقل اولانا اساساً جناب مكارم «الغُنیة» كیتابیندا دئییب: «بیزه گؤره موقوفهنین ساتماسی موقوفعلئیهیمه ایكی یئرده جاییزدیر؛ 1. موقوفه یارارسیز دوروما دوشه و خراب اولماسیندان قورخولا. 2. موقوفعلئیهمه، اونو ساتماق مجبوریّتینده قالینجایا قدر شیدّتلی احتیاج اوز وئره. چونكی شیعه طایفاسی بونا ایجماع ائدیبلر. چونكی واقیفین غرضی موقوفعلئیهمین فایدالانماسیدیر. بیز دئدیگیمیزدن باشقا هئچ فایداسی قالمایاندا، ساتماسی جاییزدیر». بیتدی.
وقال فی الوسیلة و لا یجوز بیعه یعنی الوقف الّا بأحد شرطین
جناب ابن حمزه ده «الوسیله» كیتابیندا دئییب: «وقفین ساتماسی جاییز دئییل مگر ایكی شرطله: 1. موقوفهنین خرابلیغیندان قورخولا. 2. موقوفعلئیهم، شیدّتلی احتیاج اوزوندن، موقوفهنی ایداره ائتمگه و ساخلاماغا گوجو چاتمایا». بیتدی.
اوندان نقل اولانا اساساً جناب قطب راوندی «فقهالقرآن» كیتابیندا دئییب: «موقوفهیه او زمان مالیك اولماق اولار كی اونون خرابلیغیندان قورخولا و یا موقوفعلئیهمین شیدّتلی احتیاجی اولا».
اوندان نقل اولانا اساساً جناب ابن سعید «جامعالشرائط» كیتابیندا دئییب: « موقوفهنین خرابلیغیندان قورخولورسا و یا موقفعلئیهمین اونا شیدّتلی احتیاجی اولورسا و یا موقوفعلئیهم آراسیندا اینسان اؤلومو ایله نتیجهلهنن بیر فیتنهنین یارانماسیندان قورخولورسا، اونون ساتماسی جاییزدیر». بیتدی
«النزهة» كیتابیندان نقل اولوب: «وقفین ساتماسی جاییز دئییل مگر اونون آرادان گئتمهسیندن قورخولا و یا موقوفعلئیهم آراسیندا بؤیوك ضررله نتیجهلهنمگه احتیمالی اولان ایختیلاف باش وئره و یا موقوفعلئیهیمین اونا شیدّتلی احتیاجی اولا و موقوفهنین ساتماسی اونلار اوچون داها یاخشی اولا». بیتدی
جناب محققده (ره) شرائع كیتابیندا دئییب: «وقفین ساتیلماسی جاییز دئییل مگر اونون قالماسی، موقوفعلئیهم آراسینداكی ایختیلاف نتیجهسینده، خراب اولماسی ایله نتیجهلنه و ساتماسی داها صلاحلی اولا».
همن جناب محقق (ره) «الوقف» كیتابیندا دا دئییب: « موقوفعلئیهم آراسینداكی ایختیلاف موقوفهنین خرابلیغینا گتیریب چیخاریرسا، ساتماسی جاییزدیر. آما ایختیلاف یارانماسا و خرابلیق قورخوسو اولمازسا، بلكه یالنیز ساتماسی اونلار اوچون فایدالی اولورسا، ساتیلماسینین جاییزلیگینی دئسهلر ده، جاییز دئییل (من جاییز بیلمیرم)». بیتدی.
علامهنین «قوائد» كیتابینین «بیع» و «وقف» بؤلوملریندهكی عیبارت، »شرائع» كیتابینین ایكی «بیع» و «وقف» بؤلوموندهكی كیمیدیر.
علامه «تحریر» كیتابیندا دئییب: «وقفین ساتماسی هئچ حالدا جاییز دئییل. موقوفهدهكی ائو داغیلسا بئله، ساحه وقفدن خاریج اولماز و ساتماسیدا جاییز دئییل. آما موقوفعلئیهم آراسیندا موقوفهنین خراب اولماسینا سبب اولما قورخوسو قدر ایختیلاف اولورسا، اصحابیمیزین ایماملاردان نقل ائتدیكلرینه اساساً ساتماسی جاییزدیر». سونرا علامه ابن ادریسین سؤزونو «موقوفهنین ساتماسینین موطلق اولاراق جاییز بیلمهسینی» ذیكر ائدیب. هابئله ابن ادریسین بعضی اصحابین سؤزونو مونقطیع وقفین ساتماسینین جاییزلیگینه تنزیل ائتمهسینی(یئندیرمهسین) نقل ائدیب. هابئله ابن ادریسین ابدی وقفده ایختیلافین اولماماسینا داییر سؤزونو ذیكر ائدیب. سونرا علامه دئییب: «موقوفهنین بوتون منفعتلری آرادان گئدیرسه مثلاً ائو داغیلا و ساحه اؤلو یئره چئوریلیرسه و موقوفعلئیهم اونو آبادلاماغا گوجلری چاتمازسا، ساتیلیب یئرینه آیری بیر شئی آلیب اونون موقوفهاولماسی دئییلرسه، وجیه یعنی قبول اولوناندیر». بیتدی.
یئنه علامه «التحریر» كیتابینین «بیع» بؤلومونده دئییب: «موقوفهنین آباد قالان گونه قدر ساتیلماسی جاییز دئییل آما قالماسی خراب اولماسیله نتیجهلهنیرسه، ساتماسی جاییزدیر. هابئله وقفده قالماسی نتیجهسینده موقوفعلئیهم آراسیندا فیتنه و ایختیلاف یارانما قورخوسو اولورسا، ساتماسی جاییزدیر».
یئنه علامه «ارشاد» كیتابینین «بیع» بؤلومونده دئییب: « وقفین ساتماسی جاییز دئییل مگر خراب اولا و یا موقوفعلئیهم آراسیندا ایختیلافا سبب اولا. بوردا جاییزدیر».
یئنه علامه «ارشاد» كیتابینین «وقف» بؤلومونده دئییب: «وقفین ساتماسی جاییز دئییل مگر موقوفعلئیهم آراسیندا ایختیلاف دوشه و خراب اولماق قورخوسو اولا».
یئنه اوندان نقل اولانا اساساً علامه «تذكرة» كیتابینین «وقف» بؤلومونده دئییب: «یاخشی بودور دئییله وقفین ساتیلماسی جاییزدیر خراب اولماسی تقدیرده و موقوفعلئیهمین اونون تعمیریندن عاجیز اولدوقلاری تقدیرده و یا موقوفعلئیهم آراسینداكی ایختیلاف نتیجهسینده اونون فاسید اولوب خرابلانما قورخوسو اولورسا». بیتدی.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


c: text/html

text:
بنؤشهیی اوستو ایشیغی
بنؤشه یی اوستو ایشیقی (اینگیلیسجه: Ultraviolet) خولاصه سی: UV، الکترومغناطیس دالغاریندا ۱۰ nm دن ۴۰۰ nm جا دالغا بؤیو اولان ایشیق ساچلارینا بنؤشه یی اوستو ایشیقلار دئیلیر. بو ایشیق ساچلاری گؤرونمئز و گؤرمک اوچون اولارین دالغالارین توتان گؤزلوکلار ایشله نیر. بو ایشیق ساچلارینین دالغا بؤیلاری گؤروشن ایشیق دالغالاریندان آز و ایکس ایشیقی دالغالاریندان چوخدور.
گونش ایشیقیندا یوزه ۱۰ بنؤشه یی اوستو ایشیقلاریدیر. الکتریک تخلیه سینده و چوخلو الکتریک و الکترو مغناطیس ایشلرده بو ایشیق دالغالاری یارانیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
عموم روسییا آذربایجان کنگرسینه (عراک) یئنی پرئزیدئنت سئچیلیب.
آپا-نین موسکوا موخبیرینین وئردیی معلوماتا گؤره، عموم روسییا آذربایجان کنگرسینین ۴-جو قورولتاییندا کئچیریلهن سس وئرمهده تانینمیش اجتماعی خادیم، طیبب علملری نامیزدی، پروفئسسور فاضیل قوربان اوو قورومون یئنی پرئزیدئنتی اولوب.
قورولتایدا عموم روسییا آذربایجان کنگرسینیا ریاست هئیتی و مرکزی شوراسینا یئنی عضولر ده سئچیلیب.
ریاست هئیتینه ۴۰، مرکزی شورایا ایسه ۱۶۰ نفر داخیلدیر.
اون نفر ایسه قورومون معاونی سئچیلیب. بونلار معراج بابایئو، واقیف بایراموو، المان بایراموو، میخایل قوسمان، قود نیسانوو، علیزامان رحیموو، آلئکساندر روماشین، طاهیر سالاحوو، علسگر تاغییئو و اسکندر خلیلوودور.
قورولتایدا عموم روسییا آذربایجان کنگرسی آدیندان آذربایجان و روسییا پرئزیدئنتلرینه مراجعت قبول اولونوب.
تدبیر ایشینی تاماملاییب.


text:
بحر هزج مثمن سالم
مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیلن
(م.) 307، (ﻫ.)293
1 بو دۆشگۆن، غصه و غمدن یئتیبدیر جانا یا مولا!
یئتیرسین تا اؤزۆن بو صحن و بو ایوانا یا مولا!
نه زحمتلر چکیب یئتدیم بورا آللاها شۆکر اولسون،
وسیله اول دوباره گئتمهییم تهرانا یا مولا!
منی گل اؤز قاپیندان رد قیلما دۆشمۆشم الدن،
الیمدن دوت سنی وئررهم قسم قرآنا یا مولا!
نه چوخ اۆمّید ایلن گلدیم، منی مأیوس قایتارما،
دیدیم بوردا منیم دردیم یئتهر درمانا یا مولا!
5 گتیردیم اۆز سنه اولدوم او چاغ مأیوس هر یئردن،
واریم حاجت، روا قیل آز قاچیم هر یانا، یا مولا!
ایشیم داد و فغاندیر، آه! اوساندیم عؤمردن بالله،
علاوه صبر و تابیم یوخ، دولوب پئیمانا یا مولا!
سپهرین هرزه دؤورانی، داریخدیرمیش منه جانی،
هاچاغ عؤمرۆم اولور فانی، یئتهر پایانا یا مولا؟!
جیگر احباب هیجریندن یانیقدیر، پارهدیر، پاره،
اۆرهک اغیار جؤورۆندن دؤنۆبدۆر قانا یا مولا!
یئتیش دیوانیما، ظالیمدن آل مظلوملار دادین،
یئتیشمز سندن اؤزگه بیر نفر دیوانا یا مولا!
10 سنن هر مۆشکۆلۆ آسان ائدهن، سندن نجات اولدو،
او چاغ کیم نوحا دۆشمۆشدۆ گمی طوفانا یا مولا!
سن ابراهیمه یئتدین داده، قالمیشدی یازیق اول گۆن،
کیم آز قالمیشدی نمرودون اوتوندا یانا یا مولا!
قامی لال اولدو گر آچدین دیلین گفتارا هر یئرده،
عدو خوار اولدو گر قویدون آیاق مئیدانا یا مولا!
سنین کؤنلۆن اولا، قویمام دولانسین گؤی ـ یئرین دؤورۆن،
سنین مئیلین اولا، اگمهم بویون شئیطانا یا مولا!
غرض، ای مظهر باری! سنن یالقوزلارین یاری،
باخان بو قطرهیه ساری دؤنهر عمانا یا مولا!
15 دیمهم حق، حققهسن بنده، ولی مظهر خداونده،
سنن گۆزگۆ، باخان سنه، باخار یزدانا یا مولا!
ائدیم ناز اول خداونده، یاراتمیش سن کیمی بنده،
واریدیر هیدهجی اوندا طمع غفرانا یا مولا!
خلاصه اؤز قاپیندان بو گدانی گر قووان پایسیز،
روادیر آشنایا گۆلسه هر بیگانا یا مولا!


text:
مشهور تورکییهلی آپاریجی و یازار اؤزگه اوزون باکییا کؤچهجک.
آخار. آز تورکییه قزئتینه ایستینادن خبر وئریر کی، آپاریجی بو خبری سوسیال شبکهده معلومات یاییب.
اوزون کئچمیش حیات یولداشی وولکان اوست ایله یئنیدن ائولهنمه قراریندان سونرا باکییا کؤچیینی پلانلاشدیریر:
"گئدیرم. ۲۰ ایل اول مین بیر خیاللا گلدییم شهره الویدا دئییرم. یاشادیم، نفس آلدیم، نفسسیز قالدیم، کدرلی اولدوم، قهقههلر آتدیم، آغلادیم، ایتیردیم، چوخ قازاندیم. اینجیدیلدیم، آنجاق اینجیتمدیم. ترک ائدیلدیم، ترک ائتدیم. آرخامدا و یانیمدا یاخشی اورکلر قازاندیم. یئنی بیر حیاتا اوچورام".
قئید ائدک کی، ۲۰۱۵-جی ایلده وولکان اوست ایله بوشانان اؤزگه اوزون ۳۶۰ تو-ده آلیشانین آپاریجیلیق ائتدیی "هر شئی داخیل" وئریلیشینده سورپریزله قارشیلاشیب. کئچمیش حیات یولداشی اوست اوزونون اولدوغو وئریلیشه قاتیلاراق اونا یئنیدن ائولهنمه تکلیفی ائدیب و "هه" جاوابی آلیب. اؤتن گونلرده ایسه اؤزگه اوزون خینا گئجهسی باش توتوب.


text:
چئخ قاضی
چئخ ارثی اولان قاز جینسی
چئخ قازینی یئیین - چئخ قازینی قورویون!
چئخلر یالنیز فایدالانماق اوچون چئخ قازینی یئتیشدیریللر (ات، جیر،قاز پیگی، توک). باخمایاراق کی بو بیراز ترسینه گؤرونور، اما بو قاز جینسینی قوروماغین تک یولو اوندان یئنیدن فایدالانماقدادیر.
معاصر تئندئنسیالار ایریمیقیاسلی اینتئنسیو اکینچیلیکدن اورقانیک اکینچیلییه اوست توتور. اورقانیک فئرمئرلر الا کئیفیتلی پئستیسیدسیز محصول ایستئهسال ائدیر هانسی کی، اینسان ساخلاملیغی اوچون تهلوکهلی اولا بیلر. اورقانیک فئرمالار و اونلارین موشتریلری چئخ قازینی قوروماق اوچون ایمکان تعمین ائدیرلر.
اونو یئیین - اونو قورویون!
همچینین سیزده چئخ قازینی قورویا بیلرسینیز! بویوک شهرده یاشاسانیز بیله و قازلاری ساخلاماغا ایمکانینیز یوخدورسا یئمیینیزده ایستیفاده ائدهرک کمک علینیزی اوزادا بیلرسینیز. سیزه یاخین ات دوکانینا گئدیب ساتیلان اتلرین هانسی جینسلر اولدوغونو اؤیرهنین. تأسف کی، حتی چئخیانین سوپئرمارکئتلرینده بیله اصل چئخ قاضی ساتیلمیر. قازین اوزرینده “چئخ قاضی” یازیلسا بیله او اصیلینده هیبرید اولونموش برویلئر قاضیدیر. اصل چئخ قازینیدان دادماق ایستییرسینیزسه او حالدا چئخیانین کندلرینه سفر ائدیب قاضی اورادا کی اورقانیک یئرلی فئرمئرلردن آلمالی اولاجاقسینیز. اصل چئخ قاضینین تلباتینی آرتیرساق، اونو پارلاق گلهجک گؤزلهیهجک.
بوتون آوروپادا چوخلو یئرلی قاز جینسلرینه ماراغین ایتمهسی اونلاری یوخ اولماق تهلوکهسی آلتینا گویوب. XX عصرین باشلانقیجینا کیمی بو قازلار مینلرله سورویله قورونوب ساخلانیردیرلار، ایندی ایسه اونلارین سایی بیر نئچه یوزه دوشوب. اقر سیز یاخین دوکندان اصل چئخ قازینی تاپا بیلمیرسینیزسه بو صحیفهیه داخیل اولون و دیقر تهلوکه آلتینا اولان یئرلی قاز جینسلریندن اؤیرهنین، هانسیلارین کی سیزین دقتینیزه احتیاجلاری وار.
چئخ قاضی > قاز اتینی یئیین - قاضی قورویون!
Copyright © چئخ قاضی, 2006-2018. بوتون حقوقلار قورونور. سون یئنیلنمه 02. دئکابر 2017


text:
سید حیدر بیات ایله سؤیلشی - ت رت تورکی
بیات: دیلیمیزی محض ادبی بیر دیل دئییل قاپساملی بیر دیل کیمی توپلوموموزا تقدیم ائتمهسک، توپلوم اؤزونه اینانمایاجاق.
دگرلی شاعیر و تدقیقاتچی سید حیدر بیات ۱۳٥٥-جی ایلده زنجانینآق بولاغ کندینده دونیایا گؤز آچدی. ٦ یاشیندایکن ملا یانیندا گلهنکسل مکتبه گئدیب، قرآن کریم-ی اوخوماغا و اؤیرنمگه باشلادی. ۷ یاشیندا ایلک مکتبله یاناشی گلهنکسل مکتبلرده "تنبیه الغافلین"، "گلستان سعدی"، "کلیله و دمنه" کیمی کیتابلاری دا اوخودو.داها سونرا زنجان حوزه علمیهسینده عرب ادبیاتی و منطق اوخوماغا باشلادی. اورادا رسمی تحصیلاتینی دا سیکل-ه قدر داوام ائتدیردی. ۱۳۷۳-ده قوم حوزهسینه گلیب اورادا اصول فقه، فقه، منطق و فلسفه، تفسیر و کلام کیمی علملری اوخوماغا باشلادی.
بیات، ۱۳۸۲ایلینده قومدا "تورک ادبیاتی اوتاغی" (اتاق ادبیات ترک) آدلی مدنی بیر اوجاق قوردو و تورک دیلی و ادبیاتی اوزرینده چالیشمالارینی سوردوردو. آیریجا، مجمع الشعرای آل یاسین، انجمن ادبی حوزه، انجمن شعر و قصه حکیم هیدجی، پینار درنگی، مقدس اردبیلی هیئتی کیمی درنک و اوجاقلارین اویهسی، اوستادی و یا قورجوسو اولاراق فعالیت ائتدی.
حاضیردا تورک ادبیاتی ساحهسینده چالیشان بیات، عینی زاماندا قوم حوزهسینده فقه، اصول فقه و فلسفه کیمی درسلری داوام ائتدیریر. او، ۱۳۷۹-دان اعتباراً پروفسیونل اولاراق تورک ادبیاتی ساحهسینده چالیشیر.
سید حیدر بیات بیر ایلدن آرتیق بیر سوره "پیام قم" آدلی هفتهلیگین تورکجه صحیفهسینی یولا سالاراق باش یازاری اولموشدور. اونون بیر چوخ شعری و مقالهسی مختلف قزئته، درگی و آنتولوژیلرده یایینلانمیش و اینترنت صحیفهلرینده گئنیش شکیلده یئر آلمیشدیر.
"آلما یولو شعر توپلوسو"، قوم، نوید اسلان یایینلاری و "سیبی میان دو آینه" (ایکی آینا آراسینداکی آلما: عراق بؤلگهسی کلاسیک تورک یازار و شاعیرلرین تذکرهسی) اونون یایینلانمیش اثرلریندندیر.
سید حیدر بیات ائولی ایکی اوشاق آتاسیدیر.
- سایین حیدر بیات، تورک دیلی و ادبیاتی ایله ایلک دفعه زامان ایلگیلنمگه باشلادینیز؟ بو ساحهده کیملر و هانسی فاکتورلار ائتکیلی اولدو؟
-تورک ادبیاتی ایله ایلگیم دولاشیق بیر سورج سوروبدور. ایلک مکتبده اوخویان زامانلاردان اصلی - کرم، کور اوغلو، امیر ارسلان، شاهنامهنین تورکجهسی، عاشیق علسکر کیمی کیتابلاری الده ائدیب اوخویاردیم. ایندی ده مکتب اؤیرتمنلریمیزه اصلی - کرم کیتابینی اوخوماغیم منه دادلی بیر خاطیره کیمیدیر. دؤرد اؤیرتمن قیز، کندین تلویزیونسوز گئجهلری بو کند اوشاغینین اوخودوغو لیریک داستانلارلا غربتین چتینلیکلرینی تحمل ائدردیلر. بو کیتابلارین بیر سیراسی کندیمیزده وار ایدی، قالانینی اؤزوم شهردن آلمیشدیم. گؤروندویو کیمی بو کیتابلار جیدّی ادبیات ساحهسینده یئر آلمیر، آرتیق فولکلور کیتابلاریدیر. اونا گؤره ده بیلیم آرخاسینجا اولان بیر انسانین پلانلارینا ائتکی بوراخابیلن سویهده دئییلدیر. ایکینجی دؤرده، یول مجلهسینی ۱٥ یاشیمدا آلیب واراقلاردیم. اون یئددی - اون سککیز یاشیمدا زنگانین شاعیرلرینین اثرلریله تانیش اولدوم و اؤزلرینی یاخیندان گؤردوم، عباس بابائی، هوشنگ جعفری و یعقوب محمدی کیمی شاعیرلر. ایگیرمی بیر یاشیمدا قومدا یاشارکن امید زنجان درگیسینه آبونه اولموشدوم، بو هفتهلیگی قوما پوست ائدردیلر. وارلیق درگیسینی ده آرا سیرا آلاردیم، تورکجه شعر ده یازاردیم، بونلا بئله بونلارین هئچ بیریسی منی اؤز وارلیغیما جیدّی شکیلده دوشوندورموردو. حافظی اوخویوب ازبرلهییردیم. تهراندا منوچهر آتشینین شعر کیلاسلارینا قاتیلیردیم. اما یاواش یاواش گؤردوم داها فارسجا اورگیمی باریندیرمیر. ائله بیل کؤنلومون درینلیکلریله بو دیلین ایلیشکیسی یوخدور. یعنی گئرچکدن ده بئینیمین درین قاتلاری بو دیل ایله باریشماییردیلار. سونرا بو مسئلهنی فیرانسیزجانین بؤیوک یازارلاریندان ساییلان رومانیا کؤکنلی امیل سیوران-ین تجروبهلرینده ده اوخودوم. انسان باشقا دیلده یازا بیلمیر ترجومه ائدیر. بو مسئله منی اؤز دیلیمده یازماغا یؤنلتدی.
- چالیشمالارینیز حاقیندا قیساجا دانیشا بیلیرمیسینیز؟
- بیرینجی ایشیمیز قومدا، "پینار درنگی"نی قورماق اولدو. ۱۳۷۹- دا آذربایجانین مودرن ادبیاتی اوزرینده چالیشان بو درنک بیزیم ائوده قورولدو. ائلشن بگ اوریادلی تورک ادبیاتینی بیزیم هامیمیزدان یاخشی بیلردی و گلیشمیش بیر ادبیاتچی ایدی. بو درنگی قورماق ایکیمیزین ایدهمیز ایدی. تانینمیش یازارلاریمیزدان فتحالله بگ ذوقی و مهرعلی محمدی "چنلی" تورک ادبیاتیندا جیدی یازماغی اورادا باشلادیلار. البته سایین ذوقی ایله اؤنجهدن قوم حوزهسینین ادبیات اوجاغیندا تانیش ایدیک و اورادا ادبیات اوزرینده امکداشلیغیمیز وار ایدی.
قومدا هئچ بیر مدیامیز یوخ ایدی. اونا گؤره ده "پیام قم" هفتهلیگی ایله باغلانتی قوردوم. اونلار بیزه بیر تورکجه ستون آچدیلار. او ستون سونرا صحیفهیه دؤندو و بیر ایل حدودوندا سوردو. بیرینجی تورک دیلینده ژورنالیسم تجروبهم اورادا اولدو. بو صحیفه قومدا یاییملانان ایلک تورکجه یازیلار ایدی. سونرالار "گویه" درگیسی ایله بیر ایل حدودوندا امکداشلیق ائتدیک.
بو آرادا قومدا "تورک ادبیاتی اوتاغی"نی قوردوق. بو اوجاق فتحالله بگ ذوقینین امکداشلیغی ایله قورولدو. اوتاق حدوداً اوچ ایل سوردو و اؤزونون بیر اوفیسی وار ایدی. اورادا قومدا چالیشان تورک فعاللاری بیر بیریله تانیش اولدولار و قوم تورکلرینین توپلومسال حرکتلرینین نطفهسی اورادا باغلاندی. اوتاغین بیرینجی ایلینده فتحالله بگ ذوقی حوزهده "رسول" درگیسینی یاییملادی. بو درگیدن یالنیز ایکی سایی یاییملاندی، آنجاق هم قومدا هم ده بوتون آذربایجاندا بؤیوک ائتگی بوراخدی.
بو آرادا قومدا سازمان تبلیغات اسلامینین اینجه صنعت شعبهسی (حوزه هنری) "نهمین کنگره سراسری شعر و قصه طلاب"ی قورماق ایستهییردی. من ده او کونقرهنین قوروجو هیئتینده ایدیم. بیرینجی دؤنه اولاراق کونقرهنین بیلدیریسینده "اثرلرین فارسجا و ایراندا دانیشیلان باشقا دیللر و لهجهلرده اولا بیلهجگی» قید اولوندو. او کونقره قومدا قورولدو و چوخلو شاعیرلریمیز اورادا تورکجه شعر اوخودولار. آنجاق بیزیم شعرلر هئچ بیر اؤدول قازانمادیغیندا، مسئلهیه حساس اولدوم. دئمک تورکجه شعرلر هئچ داورلره وئریلمهمیشدی. اونا گؤره ده اونونجو کونقرهده بیلدیری وئریب و کونقرهنی تحریم ائلهدیم. بو بیلدیرینین خبری او زامان دورنا سیتهسینده یاییملاندی.
۸٥-جی ایلین خورداد اولایلاریندان سونرا اوتاغی باغلاماق مجبوریتینده قالدیق. اوندان دولایی یارانان بوشلوغو دولدورماق اوچون "مقدس اردبیلی درنگی"نی یولا سالدیق. بو درنک آذربایجانلی شاعیر نظامعلی قیچلویی گیلین ائوینده قورولدو. سونرالار بیزیم ائوده داوام ائتدی. قاتیلانلارین گوندن گونه چوخالماسی، درنگی حسینیهده قورمامیزا سبب اولدو. بو آرادا سایین مجید داستانی، یوسف سلیمانی و جلال ذوالفقاری کیمی یاردیم ائلهین یولداشلاردان آد چکمهلییم. بو درنگین ٥۰ نفردن چوخ اویهسی وار ایدی و اونلارجا انسان، اورادا اؤز دیلینده اوخوما یازمانی اؤیرنهبیلدیلر. بو درنکده مندن باشقا فتحالله ذوقی، یاشار امیریان و باشقا دوستلار تدریس ائدیردیلر. سونرالار تورک دیلینده انگیلیزجه اؤیرتیم کیلاسلار دا تشکیل اولدو. علیرضا آقازاده و ح. حسینزاده او کیلاسلاری اداره ائدیردیلر. ایکی ایلدن سونرا بیر سیرا تضییقلره گؤره درنگی ده تعطیل ائتمک مجبوریتینده قالدیق. اینترنت ساحهسینده ایسه حدوداً ۱۳۸۰ ایلیندن منیم وبلاگیم اولوب. سون ادبی وبلاگیم ایسه "آلما یولو" صحیفهسی ایدی. بو وبلاگلا سیزین اوخوجولار تانیشدیرلار. "آلما یولو"ندا گئدن کؤشه یازیلاری بیر چوخ فعالیمیزی ایلگیلندیریردی و سانیرام بیرینجی کؤشهلر اولماسالار دا، کیمسه او حجمده کؤشه یازماییبدیر. بو وبلاگ فیلتر اولاندان سونرا سانال دونیاداکی چابالاریمی دوردورموش کیمییم.
ایندی داها نه تورک ادبیاتی اوتاغیندان، نه ده او درنکلردن هئچ بیر خبر یوخدور. یالنیز هفتهده بیر یول اوچ دؤرد یولداشلا ییغیشیب اؤز یازیلاریمیزی و معلوملاتلاریمیزی پایلاشیریق.
آراشدیرما و کیتاب ساحهسینه گلدیکده دوکتور صدیقین فارسجا حاضیرلادیغی دیوانلغاتالترک-ون ترجومهسینده اونا یاردیمجی اولدوم. شاعیر دوستوم احمد عبدینین یاردیمی ایله بو چئویرینی عربجه اؤزگون متین ایله تطبیق ائتدیک. باشقا ادبی تدقیقاتلاریمدان ایراندا آذربایجان اوستانلاری دیشاریسیندا یازیلان تورک اثرلرین اوزرینده تدقیقاتدیر. بو تدقیقاتین بیرینجی ورسیونو "سیبی میان دو آینه" باشلیقلی ۷۰ صحیفه حدودوندا حکیم تیلیمخان یادنامهسینده یاییملاندی. بو مقالهده چالیشمیشام ایراندا آذربایجان اوستانلاری دیشاریسیندا یاشایان تورک یازارلارین آدینی قلمه آلام. شعر ساحهسینده ایسه "آلما یولو" آدلی بیر کیتابیم ایشیق اوزو گؤروب. ماسا اوستونده اولان بیتمهمیش بیر سیرا ایشلریم ده واردیر.
- ایراندا چاغداش تورک دیلی و ادبیاتی حاقیندا و بو ساحهده آپاریلان چالیشمالارلا ایلگیلی نهلر دئیه بیلرسینیز؟
- ایشلریمیزی عقلانیته دوغرو یؤنلتمهلیییک. آیریجا هر کس اؤز ساحهسینده چابا گؤسترمهلیدیر. ساحهلر هردن چوخ قاریشیر. دیلیمیز ایندییه کیمی ادبیات ساحهسینده انکشاف ائدیردی. ایندی بیزده اؤیکو و رومان دا شعردن بیر ایکی آددیم سونرا گلمگه باشلاییبدیر. اما دیلیمیزی بو ساحهده سینیرلاندیرماماق لازیم. هر کس اؤز اوخودوغو ساحهده اثر و اورتام یاراتمالیدیر. ایندی بیزده فلسفه، سوسیولوژی، پسیکولوژی، سیاسی علملر، حقوق و بو کیمی داللارین یازماغینا اورتام یارانیبدیر. بونلاری گلیشدیرمگه دوغرو آددیم آتمالیییق. یعنی دیلیمیزی محض ادبی بیر دیل دئییل قاپساملی بیر دیل کیمی اؤز توپلوموموزا تقدیم ائتمهسک توپلوم اؤزونه اینانمایاجاق. اونا گؤره ده ایراندا دیلیمیزدن سؤز گئدنده یالنیز تورک دیلی و ادبیاتی کیمی اصطلاحلاری اؤن پلانا چکمکله راضیلاشمیرام.
بلکه سیز "ت.ر.ت"ده بو مسئله ایله اؤز- اوزه گلمیشسینیز. خبر دونیاسی گئنیش بیر دونیادیر و هر ساحهنین اؤز تئرمینلری ایله او ساحهنین خبرینی یازماق لازیم. گؤرورسونوز بورادا داها ادبی دیله آرخالانماق اولماییر، قاپساملی بیر دیل گرکیر.
باشقا سورونلار دا وار. بیزده ادبیات ساحهسینده آراشدیرمالار چوخ زامان بئله جیدّییه آلینمیر. تورکیه و آذربایجاندا تورکولوژی کورسلارینی گئچیرن انسانلار اینترنتده یالنیز سیاسی یازیلارلا چیخیش ائدیرلر. اونلار تورکجه آراشدیرمالارین یئری یالنیز تورکیه و قوزئی آذربایجان اونیورسیتهلریدیر دئیه، بیر شئیه اینانیرلار بلکه!؟ بیزیم ایندی اینترنتده قوتادغو بیلیگه گؤره بیرجه دنه اولسون بئله مقالهمیز یوخدور.
- ایران کیتابخانالاریندا وخصوصآً قوم شهریندهکی کیتابخانالاردا یوزلرجه، بلکه ده مینلرجه تورکجه الیازما اثرین وارلیغی بیلینمکدهدیر. بونلار بؤیوک بیر مدنیتین، زنگین بیر کولتورون یادگاریدیر. شبههسیز بو الیازمالار آراسیندا چوخ دگرلی و ائشسیز اثرلر واردیر. آنجاق بیلیندیگی کیمی بیر چوخونون وارلیغیندان بئله کیمسهنین خبری یوخدور و سادهجه کاتالوقلارداکی آدلارا اشاره اولونموشدور. سیز بو قونودا نه دوشونورسونوز؟
- بو سورویا داها گئنیشجه توخونماق ایستهییرم. یعنی بو مسئلهنی یاواش یاواش اطرافلی آراشدیرماق گرکیر. بو ساحهده البته الینی خمیره بولایان و ایشین ایچینده اولان دوستلاریمیز او جوملهدن فتحالله ذوقی و حسین متقی داها دقیق نظر وئره بیلرلر. من ده اؤز باخیشلاریمی اورتایا قویورام.
تورکیه آکادمسینلری و توپلومو تورک کلاسیکلره موزهده یئرلشه بیلن بیر اثر کیمی باخیرلار. دیلین دگیشمهسی بو مسئلهیه سبب اولوبدور. آنجاق ایراندا اولان تورک توپلومو بو کلاسیکلری تاقچاسینا قویور، اوخویوب داد آلا بیلیر. اونا گؤره ده تورکیهده تئز کیمی ایشلنن نوسخهلری کسین بیز بورادا یاییملامالیییق. تورکیهده ایندی چوخ نوسخهلر تصحیح اولور، آنجاق بورادا یاشایان توپلومون الینه یئتیشمیر. اورادا اولان اؤیرنجیلریمیزین وظیفهسی، اثری بیر تئز کیمی اورادا سونماقلا بیتمیر.
آذربایجان یازارلارینا گلدیکده بیر اؤنملی مسئلهنی خاطیرلاماق ایستهییرم. منجه بیزیم باخیشیمیز تورکجه نوسخهلره قاپساملی باخیش دئییل. اجازه وئرین مسئلهنی بیر میصداق ایله اورتایا قویوم. امیرعلیشیر نوائینین الیازمالاری دئمک اولار ایراندا بوتون کیتابخانالاردا واردیر. بو اثرلری کسین تکجه افغانستان اؤزبکلری اوخوماییرمیش، بیزیم آتابابالاریمیز اوخویورموش. سنگلاخ، نوایینین اثرلرینده گئدن تورکجه سؤزجوکلرین آچیقلاماسیدیر. بونو بیر خویلو (محمد عباسی) تلخیص ائدیب. همین نوسخهنی قاشقای ائلخانینین تاپشیریغی اوزره گؤزل خط ایله بیریسی یازیب ایندی مجلیس کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر. آنجاق چاغاتایجا اثرلر نوایییه محدودلاشمیر. هم نواییدن اؤنجه هم نواییدن سونرا آذربایجان تورکلری ایچینده چاغاتایجادا بوللو اثرلر یازیلیبدیر. بو اثرلر بیزیم بؤیوک ادبی میراثیمیزدیر. اؤرنک اولاراق حدوداً یاریم قرن نواییدن اؤنجه عبدالقادر مراغینین تورکجه اثرلری چاغاتای تورکجهسینه یاخینلاشیر. نواییدن سونرا صادقی افشار شاه عباسین رسمی کیتابداری اؤز اثرینی چاغاتای تورکجهسینده یازیر. بونا گؤره ده بیز بوتون چاغاتایجا یازیلان اؤنملی اثرلری آراشدیریب یاییملامالیییق. اونلار ایران تورکلرینین ادبیات تاریخینین بؤیوک بیر پارچاسیدیر.
باشقا تعبیرله امیر تیمورون حؤکوم سوردویو جوغرافیادا یازیلان بوتون تورکجه اثرلر ایران تورکجهسی چرچیوهسینه داخیل اولور. اما اسفلرله بیز ده بئله بیر باخیش یوخدور.
چاغاتایجادان باشقا، واختیلا ایراندا اوخوجو کوتلهسی طرفیندن اوخونان عثمانلی اثرلر ده یئنه ایران تورکجهسی چرچیوهسینه داخل اولمالیدیر. اؤرنگین "اختری کبیر" هله ده قدیم ملالارین کیتابخاناسیندا واردیر. بورادا بیر مسئلهنین وورغولانماسی بلکه یئرینه دوشر. ایراندا ایندی بورسدا اولان سون فارسجا معتبر سؤزلوک "فرهنگ سخن" سؤزلویودور. بو سؤزلویون مؤلفی دکتر حسن انوری تیکانتپه (تکاب) تورکلریندندیر. دوکتور انوری بیر موصاحیبهده دئمیشدی: "منیم اوشاقلیقدا گؤردویوم بیرینجی لغتنامه "اختری کبیر" آدلی عربجه - تورکجه بیر لغتنامه ایدی". اختری کبیردن ایراندا بولجا الیازمالار واردیر. نهسه بو تیپ عثمانلی اثرلر ده ایران تورک کلاسیکلری سیراسیندا آراشدیریلیب یاییملانمالیدیر. یعنی الیازمالار فوندوندا یالنیز آذربایجان تورکجهسینی گزمک بیر داریسقال باخیشدیر، و نه یازیق کی بو باخیش هله بیزده واردیر.
باشقا بیر سورونوموز تصحیح ساحهسینده گلیشمیش انسانلاریمیزین اولدوقجا آز اولدوغودور، بونا نشر امکانلارینین چتینلیگینی ده آرتیرمالیییق.
ایندیلیک بو ساحهده ان عاجیل مسئلهلردن بیری ده، بیر قیلاووزون اورتایا چیخماسیدیر. تورکجه الیازمالاری ایراندا گنل اوخوجو کوتلهسینه چاتدیرماق، تصحیح ائدیب یاییملاماق اوچون واحید بیر شیوه الیمیزده یوخدور. بو مسئله گنج آراشدیجیلارین الینی سویودور، اونلار اثرین تصحیحینده هانسی شیوهنین دوغرو اولدوغونو بیلمهدیگیندن ایشی دایاندیریرلار. من اؤزوم دفعهلرله بو مسئلهنین شاهیدی اولموشام.
ان سون مسئلهمیز ایسه نوسخهلرین الده ائدیلمهسی چتینلیگیدیر. بو مسئله یاواش یاواش چؤزولور. بیلیرسینیز ایندی مجلس کیتابخاناسی چوخلو الیازمالاری سیتهیه قویوبدور و اونلاری بئله پاراسیز ائندیرمک اولور. بونلا بئله دئدیگینیز کیمی ایراندا اولان چوخلو الیازمالاردان الیمیزده دقیق بیلگی یوخدور و بیر سیرا کیتابلاریمیزین کاتالوگلاردا آدلارینا بئله اشاره اولسا دیلینه اشاره اولونماییبدیر. بیر سیرا کیتابخانالار ایسه نوسخهلری وئرمیر و یا اینجیدیرلر. آنجاق گلیشمیش آراشدیرماجیلار و قاپساملی باخیشلار اورتایا چیخارسا بو سورونلارین هامیسی چؤزولهجک.
- تورکیه رادیو و تلویزیون قورومو (ت.ر.ت) خبر یایینجیلیق آلانینی گئنیشلتمک آماجی ایله عرب الیفاسی ایله تورک دیلینده یئنی وب سیتهسی (www.trtturki.com) آچمیشدیر. بو قونودا نه دوشونورسونوز؟
من بو مسئلهنی اولدوقجا اولوملو بیلیرم. ایراندا تورکجه یاییملانان سیتهلر داها چوخ سیاسته و آزجا ادبیات و اینجه صنعته یئر آییریرلار. سیاسی بؤلوملری ده یالنیز ایرانین ایچ مسئلهلرینه و آذربایجانا عاید مسئلهلردیر. حالبوکی بیر مخاطب اولاراق دونیا اؤلکهلرینه عاید قونولار، هالیوود اولدوزلاری، فوتبال اولدوزلاری، یئمکلرین خاصیتلری، طبی خبرلر و اینترنت دونیاسیندا انسانلاری ایلگیلندیرن عینی حالدا بیر آژانسین پرنسیبلرینه اویغون بوتون قونولاری اؤز دیلیمیزده اوخوماق ایستهییرم، سیزین سیته ایسه بو ساحهده بؤیوک آددیمدیر.
بیلدیگینیز کیمی اؤنجهدن آمریکا سسی عرب الیفباسی ایله محدود شکیلده یولا دوشموشدو. من "هویت قهوهخانهای روشنفکران آذربایجان" باشلیقلی بیر یازیدا اونلارین باخیشینی تنقید ائتدیم. سیزین سیتهنی من ایزلهییرم. هم فارسجا بؤلومو هم عرب خطی ایله یاییملانان تورکجه بؤلومو اولدوقجا دگرلیدیر.
اؤزللیکله "ت. ر.ت تورکی"ده گئدن دیل ایکی باخیمدان بیزه اؤنملیدیر. بیریسی آذربایجان تورکجهسی ایله تورکیه تورکجهسی آراسیندا ساغلام بیر کؤرپو قورماق، ایکینجیسی ایملا - انشاء مسئلهسینه دقت یئتیرمکدیر. ایندی بیزیم یوزده دوخسان سیتهلریمیزده سؤزجوکلرین نئجه یازیلدیغی هئچ بیر اؤنم داشیمیر. یازیلاری کؤچورگه پروقراملاری ایله لاتیندن عرب الیفباسینا کؤچوروب هئچ بیر ائدیت ائتمهدن یاییملاییرلار. اساس یئرینه عصاص، مسئله یئرینه مسله، ناظیر یئرینه نازیر و ... .
آنجاق باخین من بو گون سیزین ایدمان بؤلومونوزو عربجه بؤلومون ایدمان بؤلومو ایله توتوشدوردوم. اورادا آوروپا لیگلریندن سؤز گئدیبدیر، اما سیزده چوخلو ایران لیگیندن و فارسجا بؤلومده تورکیه لیگلریندن سؤز گئدیبدیر. حالبوکی بیر مخاطب اولاراق من ده تورکیه لیگلریله ایلگیلنیرم و دونیا لیگلرینی ده واختی ایکن ایزلهمیشم. ایندی ده خبرلرینی هردن اوخویارام. اونا گؤره ده بوتون بو خبرلری تورک دیلینده بئله تیترینی ده اوخویا بیلسم اؤزومو بو باخیمدان موتلو سانارام.
منجه دؤیچهوله و بیبیسی فارسینین کولتورل بؤلوملری چوخ گوجلو اولور، (البته یالنیز فارسجا بؤلوملری و تورکجه، عربجه بؤلوملری او گوجده دئییل) اگر بیز او سویهیه قالخا بیلسک داها بؤیوک آددیملار گؤتورموش اولاریق.
- سایین حیدر بیات، دگرلی زامانینیزی "ت.رت. تورکی" سیتهسینه آییردیغینیز اوچون تشکور ائدیریک.
قایناق: http://www.trtturki.com/trtworld/azt/newsDetail.aspx?HaberKodu=edb164ee-b7a7-4cde-aab9-1adbefbc0b82
-
- 13/10/22


text:
بدخشان ده تورت تومن یولی یاپیلیب قالگن
بدخشان مرکزی فیض آباد و اشکاشم شاه یولی آره سیده جایلشگن اساسی بیر کوپریک طالبان عصیانچیلری تامانیدن ویران ایتیلگنی باعث اوشبو ولایت نینگ تورت اولوسواللیک یولی یاپیلیب قالگن.
وردوج تومن حاکمی دولت محمد خاورنینگ ایتیشیچه مذکور تومن نینگ " کزده " قیشلاغیده قرار تاپگن بو کوپریک بوندن آلدین طالبان تامانیدن ویران ایتیلگن. بو کوپریک ویران ایتیلیشی بیلن نه فقط وردوچ بلکه، زیباک، اشکاشم، واخان و شیغنان یشاوچیلری قطار قیینچلیک لر بیلن دوچ کیلیشی ممکن. اگربویول آچیلمسه، زیباک، اشکاشم، واخان و شیغنان یوللری کسیلیب قالیب منطقه یشاوچیلری اقتصادی قیینچلیک لر بیلن روپه را بولیب و تومنلرده گی قیته قوریش ورواجلنتیریش ایشلری توختب قالیشی ممکن."
بو کوپریک داوود حکومتی دوریده قوریلگن کوپریک لردن بیری. "کزده" کوپریکی اشکاشم تومنی نینگ بدخشان ولایتی مرکزی بیلن باغله یدی.
بویول آرقه لی کونیده اونلب کته وکیچیک نقلیه واسطه اوتیب قیته دی.
وردوج تومنی نینگ حاکمی دولت محمد خاور دولت مخالف لری بو کوپریک نی ویران ایتیش مقصدیده بولگنی نی ایتیب اما اوزلری اوتیب قیتیشی اوچون فقط کوپریک نینگ ایکی تامانیده خندق قازگن لردیدی.
بوبیلن نقلیه واسطه لرنینگ اوتیب قیتیشی آلدی آلینگن.
طالبان نینگ بوتومنده فعال لیگی سبب وردوج تومنی نینگ یولی نقلیه واسطه لریوزیگه ییتی آیدن بیری یاپیق ایدی.
اما بویولدن زیباک، واخان، شغنان واشکاشم اولوسوالیک لری اهالی سی فایده له نردی.
بوندن تشقری بو ولایت نینگ کوپچیلیک اهالی سی تورلی حدودلربوجمله دن پامیر وتاجیکستان بیلن قوشمه بازارده سفر قیلیشردیلر.
اهالی گه کوره اگر تیز آره ده بو یول اوتیب قیته دیگن نقلیه واسطه لر یوزیگه آچیلمه گن تقدیرده، بویولدن باریب کیله یاتگن اهالی نینگ تورلی خیل قیین چیلیک لربیلن روپه رو قیله دی. همده بو ولایت اهالی سی نینگ تشویش لرینی کون اوتیشی بیلن آشیریب یوباریشی ممکن لیگی ایتیلیماقده.


text:
ماغارادان چیخمییانلارین حئکایه سی
ناصر مرقاتی
ناصر مرقاتی
مـاغارادان چیخمییانلارین حکایه سی
بئله سؤیلـمیش اردَملی ارنلر :
دقیانوس زمانیندا بیر پارا اینسانلار اللرینی گؤیلره قالدیریب: "ای اولو تانری! بیزه ائله بیر دیل، ائله بیر سس و ائله بیر نـفـس عطا ائله، کی قوشلار اوچماقدان چایلار آخماقدان و ایلدیریملار شاخماقدان دایانسین . سؤزوموزله چیچکلر آچسین گونشلر ساچسین و سورمه گؤزلو جئیرانلار قاچسین" دئدیلر. سونرا بیر قارانلیق ماغاردا باش آتیب بئش یوز ایل یاتدیلار، اؤیله کیم 21 اینجی یوز ایللییه یاخین بیر نئچه آللاه بنده سی اونلاری آییتدیلار. اونلار کاروانی گئتمیش و تونقالی سؤنموش گؤردولر. ماغارانین دئشیییندن باخدیقدا ، دوه و آت یئرینه «چالینجر» لر و«واستوک»لاری گلیب ـ گئتمه ده و اللرینده کی اسکی سایقاج یئرینه بیر آندا میلیونلار رقمی محاسبه ائدن کامپیوترلر گؤردولر. اونلار یار دئییب آیا باخاندا « اسپوتنیک» لر و شمعه باخاندا مینلر وات ایشیق ساچان نورافکن لر گؤردولر.
ــ یارب ، بو یاریمازلیق هاردان گلدی؟
و سونرا بو « اصحاب رقیم » بئله قراره گلدیلر کی، هئچده اؤز ماغارالاریندان ائشییه چیخماسینلار. و قلم آلیب بئله یازدیلار :
"اهل کهفین مسلکینده اؤلدو واردی دؤندو یوخ !"
1376/ یای تبریز


text:
آدسؤزجوگو و آدلیق (ضمیر)- pdf file
آدسؤزجوگو (آد کلمه سی)، آلمانجا Namenswort و Nennwort دئییمی نین آنلام و معنی سینه اساساً بو سایاق سؤزجوکلر (کلمه لر) دونیادا دیری مووجودلار و اشیالارا بیر آد کیمی وئریلر. آدسؤزجوگو موطلق دئییم (ایصطلاح)، دوشونجه و دویقولار و ساییره لری ده آدلاندیرار؛ اؤرنک اولاراق: بال، ایسلامیت، قاپی، قورتولوش، مال، حاکیم، بویاق، دوشونمه، دوشونجه، باغلیلیق و ساییره.
شئی-آدسؤزجوگو، آلمانجا Dingwort دئییمی نین آنلامینا اساساً بو آدسؤزجوکلری دونیاداکی شئیلره آد اولاراق وئریلر. بو دئییمین آنلام و معنی سینه باخمایاراق دیری موجود و موطلق دوشونولموشلر ده آد آلار.
آنا-آدسؤزجوگو (اصل آد کلمه سی)، آلمانجا Hauptwort دئییمی نین آنلامینا اساساً آدسؤزجوگو موستقیل اولار و جومله- ده اؤزل (مخصوص) رول اوینار.
چوخلو آدسؤزجوگونون اولماسینا باخمایاراق زامان گئدیشی ایله یئنی آدسؤزجوکلری نین یارانیشینا دا تانیق اولاریق؛ اؤرنک اولاراق: اوچاجاق (اوچاجاق یئر؛ فرودگاه) و اوچاق (هواپیما)>* اوچماق؛ دوراجاق (ایستگاه)، دوراق (ایستگاه) >* دورماق فعلیندن و ساییره.
آدسؤزجوکلری جومله ده چوخلو اؤنملی وظیفه اوستلنمیش اولارلار. بئله لیکله آدسؤزجوکلری یاناشما باخیمیندان موخلیف بؤلومه بؤلونرلر:
1- دارآنلامداکی آدلار: بیر شئی و دئییمه وئریلن آد (Substantiv=):
1.4 آیریلما یولو ایله یارانمیش آدلار:
1.4.1 بیر اولای (حادثه) ایله باغلی آدلار؛ اؤرنک اولاراق: بؤلمه، دیرنمه، قاچینما.
1.4.2 بیر ایش و چابانین سونوجوندا (نتیجه سینده) وئریلمیش آدلار؛ اؤرنک اولاراق: راضیلشمه، مئیللی اولما.
1.4.3 ایشه وسیله سی آدلاری؛ اؤرنک اولاراق: بیچقی (اره) و بیچاق (چاقو) >* بیچمک فعلیندن.
1.4.4 مسلک و شغل آدلاری: اؤرنک اولاراق: پوستچی، ایشچی، سوپورگه چی.
1.4.5 نئجه لیک (کیفیت) آدلاری: اؤرنک اولاراق: بؤیوکلوک، کیچیکلیک، عاقیللیلیق، دلیلیک.
1.4.6 سورو (جمعی) آدلاری: سورو (خیرداباش سوروسو: قویون و قوزو سوروسو) ایلخی (آت سوروسو)، ناخیر (مال قارا سوروسو).
2 گئنیش آنلامداکی آدلار: گئرامئر واسیطه سی ایله بلیرلنمیش شئی، فعل و صیفت آدلاری. بو آدلارین یازیلماسی عرب الیفاسی ایله یازیلمیش متینلرده کیچیک یوخسا بؤیوک تانیمادیغینا باخمایاراق تورکچه-ده لاتین الیفباسی ایله یالنیز اؤزل (خاص) آدلار بؤیوک یازیلار. اوندان یانا دا بیر چوخ آدلار متینلرده دیققت چکیجی ساییلماز. بیر چوخلاری بو کلمه لرین آد اولدوغونو بیله درک ائده بیلمز.
3 گؤرونومو بیلدیرن آدلار:
3.1 نوع آدلاری (Appellativum, Gattungsbezeichnung, Klassenname): نوع بیلدیرن آدلار بیر بؤلوک (صینیف) دیری مووجودلارین یوخسا شئیلرین هامیسینی بیلدیرن آد اولاراق قبول ائدیلرلر؛ اؤرنک اولاراق: آغاچ، اینسان، قارامال (اینک و اؤکوز) و ساییره.
3.1.1 اؤزل (خاص) آدلار: شخص و بؤلگه بیلدیرن آدلار. اؤرنک اولاراق: اوختای، آذربایجان.
آدلیق (آد یئرینده اوتوران: ضمیر)
آدلیق: لاتینجه Pronomen [>*Pro (اوچون) + Nomen (آد)] جومله قورولوشوندا آد کلمه سی نین یئرینه اوتوردوغو اوچون آدلیق (آد یئرینده اوتوران Stellvertreter des Nomens) آدلانار. قوزئی آذربایجان ادبیات دیلینده "عوضلیک" و تورکیه ادبیات دیلینده "آدیل" دئییلن آدلیقلار جومله- و آنلام-اؤیرنیمی آچیسیندان بیربیرلریندن فرقلی سؤزجوکلر قوروپونو اولوشدولار (تشکیل وئرر). بوتون آدلیقلار (ضمیرلر) اوچون آنلام-اؤیرنیمی نین ایشی (عمل کردی) اورتاقدیر. اؤزل (خاص) آد و فاعیله دایاقلی ایفاده لردن فرقلی اولاراق آدلیقلار دانیشیق ایچینده اولدوقلاری دورومو نظره آلمادان داواملی دیل ملزمه لرینه عایید اولمایان هامان شئیلری ایفاده ائدرلر.
بیلیندیگی کیمی آدا دایاقلی، اؤزل و خاص آدلار دانیشانین دانیشیق موقعیتیندن آسیلی اولمایاراق سورکلی (همیشه، دائماً) دیل عالمیندن اوزاق شئیلره آد اولاراق وئریلرلر. آدلیقلار ایسه متین ایچریگینه باغلی و زامانی گلدیکده دیل واقعیتیندن اوزاق موختلیف شئیلری تمثیل ائتمگه خیدمت ائدرلر؛ اینگیلیسچه shift-words، اؤرنک اولاراق "او" دئدیکده بو کلمه یئرینه گؤره، هر هانکی بیر شخصی، شیئی و هر هانکی بیر موجودو تمثیل ائده بیلر.
مورفولوژیک باخیمدان آدلیقلارین (ضمیرلرین) یاپیشقان دیللرده، او جومله-دن تورک دیللرینده مرکب صرفلری وار. جومله و آنلام بیلیمی-سؤزدۆزومو (syntaktisch-semantisch) آچیسیندان آدلیقلار موختلیف آلت قوروپلارا بؤلونرلر:
آدلیق (ضمیر)، ایشاره آدلیغی، سورقو آدلیغی، یییه لیک آدلیغی، یییه لیک آدلیغی + -کی، ایشاره آدلیغی یییه لیکده، سورقو آدلیغی یییه لیکده، یییه لیک آدلیغی یئرلیکده، ایشاره آدلیغی یئرلیکده، سورقو آدلیغی یئرلیکده، آدلیق چیخیشلیقدا، ایشاره آدلیغی چیخیشلیقدا، سورقو آدلیغی چیخیشلیقدا، آدلیق تأثیرلیکده، سورقو آدلیغی تأثیرلیکده (مفعول بی واسیطه ایله)، آدلیق یؤنلوکده (مفعول باواسیطه ایله)، ایشاره آدلیغی یؤنلوکده، سورقو آدلیغی یؤنلوکده، آدلیق + ایله، ایشاره آدلیغی+ ایله، آألیق + -چه/-چا، -جه/-جا، آدلیق + -سیز، و ساییره
یالنیز آدلیق (ضمیر تنها) ایشاره آدلیق (ضمیر اشاره)
سورقو آدلیغی (ضمیر سوآلی) یییه لیک آدلیغی (ضمیر ملکی)
یییه لیک آدلیغی + -کی/-کو ایشاره آدلیغی یییه لیکده
سورقو آدلیغی یییه لیکده یییه لیک آدلیغی یئرلیکده
ایشاره آدلیغی یئرلیکده سورقو آدلیغی یئرلیکده
آدلیق چیخیشلیقدا ایشاره آدلیغی چیخیشلیقدا
سورقو آدلیغی چیخیشلیقدا آدلیق تأثیرلیکده
سورقو آدلیغی تأثیرلیکده آدلیق یؤنلوکده
ایشاره آدلیغی یؤنلوکده سورقو آدلیغی یؤنلوکده
آدلیق + ایله
ایشاره آدلیق + ایله آدلیق + /-سیز
ایشاره آدلیغی + -سیز
سورقو آدلیغی + -سیز
آدلیق + -جه/-جا، -چه/-چا
آدلیق "–جه/-جا؛ -چه/-چا" اکی (Postposition) ایله بیرلشه رک نئجه لیگی اورتایا قویارلار:
ایشاره آدلیغی +-جا
سورقو آدلیغی + -جه/-جا
قایناقلار:
-1Bünting, K.-D. / Eichler, W.: Grammatik-Lexikon. Frankfurt a.M.: scriptor, 1989, S. 107-108.
-2Ulrich, Winfried: Linguistische Grundbegriffe. Kiel: F. Hirt, 1972, S. 79-80.
3- Bünting, K.-D. / Eichler, W.: Grammatik-Lexikon. Frankfurt a.M.: scriptor, 1989, S. 169.
4- Bußmann, Hadumod: Lexikon der Sprachwissenschaft. 2. völlig neu bearbeitete Auflage, Stuttgart: Kröner,1990; S. 615.
5 Işıq Sönməz, Untersuchungen zu den aserbaidschanischen Dialekten von Qaradağ, Muğan und Zäncan, Göttingen 1998.
ایشیق سؤنمز 12.04.2014
2014-05-18 14:34:36
از طرف جمعی از آزادیخواهان ترک خطاب به افکار عمومی آذربایجان و ایران
تهاجم همه جانبه است بلنت اسین اوغلو- ترجمه علی قره جه لو
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
Özgürlükçü Türk Aydınlar İctimâiyyəti Tərəfindən Azərbaycan, İran və Dünya Qamuoyuna
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر


text:
افغانستان حمایه چیلر اویشمه سی، حاضرگه قدر هم حمایه چیلر عدلی وقضای اداره لرده اوز اورنینی تاپمه گنینی ایتیب، عدلی وقضای اداره لرینی فسادگه باتگنیگه عیبله دی.
کابلده فعالیت آلیب باره یاتگن حمایه چیلر ایسه بوکونگی یغین لریده، نظارت خانه لرده اوشلب توریلگن عیبدار شخصلرنینگ قانونی حقلری عدلی وقضای همده پلیس و امنیت اداره لری تمانیدن ایاغ استی بولیب کیلینه یاتگنیدن شکایت قیلدی.
حمایه چیلرنینگ تحقیق جریانلریده ایزین بیریلمه گنی همده محبوس خانه لرده ایستگه گن پیتی کیریب باریب موکیللری بیلن صحبت قیلیشگه قادر بولمه گنی حمایه چیلرنینگ اساسی تنقیدلریدن عبارت ایدی.
حمایه چیلردن بیری حارث تکوین شونگه قوشیمچه قیلیب حمایه الیش اگاهی لیگی موکیللرگه بیریلمسلیگی پاره آلیش اوچون زمنیه یره تیش دیه فکر بیلدیردی:"قاره لاوچی اداره سیده ، اکثر قاره لوچی لری میز، پاره آلیش یاده باشقه عامللر باعث ، حبسگه بولگن شخصلرگه قوییب باریلشینگ اوچون سینگه یاردم بیره من دیب وعده بیره دی .اما هربیر محبوس نینگ مدنی حقی بولگن وکیل مدافع یا حمایه چی آلیش خصوصیده قاره لاوچیلرتمانیدن آگاهی لیک بیریلمیدی بو قانونگه قرشی بیرعمل."
اما افغانستان قاره لاوچی اداره سی عیبلنگن شخص لربیلن قانونگه ماس عمل بولیشینی اروغولب، حمایه چی الیش اوچون هم محبوسلرگه تولیق معلومات بیریله یاتگنینی ایتماقده.
عینی حالده افغانستان باش قاره لاوچی اداره سی نینگ معاونی عنایت الله نظری حمایه چیلرنی ناقانونی ایشلرگه قول اوره یاتگنیگه عیبلب چیقدی:"بولرنینگ ادعا لری مطلقا ناتوغری قانونی عمل قیلگنده اولرگه توسیق لیک یره تیلمیدی، لیکن بولر نظارت خانه لرده باره دی عیبدار شخصلر بیلن اوچره شیب، دوسیه سی باره سیده معلومات آلیب اولردن پول طلب قیله دی حتی فریبکارلیک قیله دی. قاضی قاره لاوچیلر اتیگه پول آله دیلر. تحقیق جریانیده اولرنینگ غیر قانونی ایستکلری قبول قیلینمیدی شوباعث حمایه چیلر بیز بیلن یخشی یانداشیلمیدی دیب شکایت قیله دیلر."
هرچند فساد افغانستان نینگ تورلی دولتی اداره لریده موجود لیگی ایتیله دی. اما عدلی وقضای اداره لرده فساد ارتیب باره یاتگنی کوپچلیک نی اساسی تنقیدیگه سبب بولگن. سونگی ییللرده ایریم قاره لاوچی وقاضی لرنینگ فساد گه عیبدارایکن لیگی هم نیچه مراتبه اشکار ایتیلگن. اما بو بیرینچی مرته دیرکه حمایه چیلر افغانستان عدلی وقضای اداره لرینی فسادگه باتگنیگه عیبلیدی.


text:
آمئریکانین بیر نئچه شتاتیندا قادینلار یئنی سئچیلمیش پرئزیدئنت دونالد ترامپا قارشی اعتراض آکسییاسی کئچیریب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، نیویورک، لوس-آنجئلئس، بوستون، هیوستون، سیئتل، پورتلئند، سان فرانسیسکو، دئنوئر و کولومبوس شهرلرینده باش توتان آکاسییالاردا اعتراضچیلار شتات سئچکی کومیسسییالارینا مراجعت ائدرک سئچکیلرین لغوینی طلب ائدیبلر.
نیویورکدا کئچیریلهن آکسییایا مشهور یازار ائوئه ائنسلئر ده قاتیلیب. او چیخیشیندا «ترامپ منیم پرئزیدئنتیم دئییل»، «وئرگینی اؤده» کیمی فیکیرلر سسلندیریب.
ائنسلئر ترامپین ناظیر پوستلارینا ایرقچیلری تعیین ائتدیینی ده دئییب.


text:
ثم ذكرانّ فی عود الوقف ال ملك الواقف او وارثه، بعد البطلان او الموقوف علیه، وجهین
بونلاردان سونرا دئییبلر: وقفین عنوانینین باطیل اولماسی ایله اونون باطیل اولماسینا اساس یوخدور. چونكی عنواندان منظور واقیفین آشاغیداكی دئدیگی جوملهنین مفعولو اولورسا «بو باغی وقف ائتدیم» بونون كیمیدن باشقا هئچ نه دئییل: «بو باغی ساتدیم» و یا «بو باغی باغیشلادیم». (یعنی نئجه كی ساتماق و باغیشلاماقدا باغلیق آرادان گئدیرسه موعامیله باطیل اولماز وقفدهده ائلهدیر.)
عنوانا تعلیق اولموش مولكیّت، مولكون، عنوانین داییر مدار اولماسینی طلب ائتمیر. (عنوان اولاندا موشترینین مولكودور اولمایاندا موشترینین مولكو اولماز) نتیجهده باغ بیرینین مولكو اولاندان سونرا او، اونون بوتون خاریجی جزءلرینه مالیك اولار. (خراب اولماقلا مولكیّتیندن خاریج اولماز.) باخمایاراق كی باغ، عنوانین ضیمنینده اولمایا.
مولكیّت، شرعی حؤكملر اونلارا تعلّوق تاپان جعلی عنوانلار كیمی دئییل. (شرعی حؤكملر عنوانین داییر مداریدیلار. عنوان اولاندا اولار، اولمایاندا اولماز. موستطیع اولاندا حج ائتمهلی و . . .)
آما عنواندان عورف و علم اهالیسی ایصطیلاحلاریندان باشقا بیر شئی نظرده توتولورسا، موضوعدا لفظاً و یا قصداً (دئییلمهییب آما قصد ائدیلیب) شرط اولان شئیین باغلیق عنوانیندان آرتیق اولوب اولمادیغینین (یعنی ساحهنیده توتور یوخسا یوخ) بیلینمهسی اوچون، نظرده توتولان شئی قئید اولمالیدیر.
آما صاحب جواهر ایستهسه ایدی قئید اولان زادی وصیّت میثالی ایله تأیید ائلهسین موناسیب اولاردی بیزیم مسألهنی قورتولموش بیر وصیّتله موقاییسه ائدهیدی. موصینین اؤلمهسیله مولك اونون مولكیّتیندن خاریج اولایدی و موصیله اونو قبول ائدهیدی.
عالیملرین بیریده اولسون بئله، باغین ساحهیه چئوریلمهسیله وصیّتین باطیل اولماسینا راضی اولورمو؟ (البته یوخ)
بلی، وصیّت بیتمهمیش، اونون قاییتماسی و یا باطیل اولماسی بارهده آیری یؤنلردن بحث وار. (مثلاً موصیله قبول ائدیر یا یوخ و ...)
سونرا، صاحب جواهرین ایكی طرفدن دانیشدیغی بارهده دئمك لازیمدیر كی عالیملرین: «ابدی وقفده موقوفه واقیفین موكیّتیندن خاریج اولاندان سونرا، ابداً واقیفین مولكونه قاییتماز» سؤزونو تطبیق ائدندن سونرا صاحب جواهرین او سؤزونه هئچ اساس یوخدور.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
تانیتیم / شاعیر-فرزین نقییان
آنا دیلی / تانیتیم / شاعیر-فرزین نقییان
۱۳۷۱ینجی ایل تبریزده دونیایا گؤز آچمیشام، آتام ایدمانچی اولدوغونا گؤره کیچیک یاشلاریمدان من ده ایدمانا ماراق گؤرستدیم.
دیپلم مدرهکیمی آلیب أهرین علمی کاربردی دانیشگاهیندا کاردانی مقطعین، مکانیک صنایع رشتهسینده ایکی تئرم اوخویوب، بیر پارا سورونلاردان دولایی یاریمچیلیق قویوب ۱۳۹۲-ده عسگرلیگه گئدیب ۱۳۹۳-ده قورتولوب بیر فابریکادا چالیشماغا باشلامیشام،
آتا-آنامین آذربایجان موسیقیسینه اولان ماراغی اوزره کیچیک یاشلاریمدان شعره اؤزل بیر باغلیلیغیم اولوب، نهایتا ۱۳۹۱-دن ادبیات دونیاسینا اوز گتیریب شعر یازماغا باشلامیشام ، اؤنجهلر فارسی ترانه یازیب سونرالار تورک ادبیاتیندا چالیشمیشام، بوتایدا اولان بؤیوک شاعیرلریمیزدن یارارلانیب گئنه ده اؤیرنمک یولوندایام.
یئنه سنسیز خیاوانلار بو گئجه قان دیلهنیر
أل-أله گزدیگیمیز بوش کوچهلر جان دیلهنیر
یاپیشیب دیر أتگیمدن سورونور هئی بو شهر
نه شهر، بلکه سنی هر کؤشه هر یان دیلهنیر
داریخیر بوش اوتاغیم غم آسیلیر پنجرهمه
سسینی تاخجامین اوستونده کی قورآن دیلهنیر
یوگورور غم قوشوُنو اوستومه اولکور اورهگیم
سوسویوبدور قانا قان-قان دئیه قوربان دیلهنیر
یاسا باتمیش گئجهنین سانجیسی دولموش سحره
شافاغین آستاناسیندان گئجهلر دان دیلهنیر
باساجاق باغرینا یوللار گؤزو دونموش جانیمی
سانکی سنسیز خیاوانلار بو گئجه قان دیلهنیر


text:
امریکا قوراللی کوچلری نینگ باش قومندانی"افغانستان ده گی حربی یوتوق لر ثبات سیز"
امریکا قوشمه ایالاتی نینگ اینگ عالی مقاملریدن بیری ،2011 ییل افغانستان ده گی زوروانلیک لر کوچه یه دی دیب آگاه لنتیرگن.
امریکا قوشمه قوراللی کوچلری نینگ باش قوماندانی جنرال مایک مولن ، طالب لر نینگ رهبرلری نا قرار بولگن هلمند همده قندهار ولایت لریدن چیقاریلگن بیراق افغان همده خارجی کوچ لر نینگ یوتوق لری ثبات سیز دیب ایتگن.
افغانستان ده گی خارجی کوچ لر 2010 ییل سونگی همده 2011 ییل نینگ باشیده یوقاری سانده گی تلفات نی بیریش بیلن یوزمه یوز بولگن.
امریکا قوشمه ایالاتی افغانستان ده گی حربی کوچلرینی جاریی ییل نینگ اورته یریمی دن باشلشنی نظرده توتگن بیر پیتده اوشبو اولکه ده گی اوریش لر کوچلنیشی ممکن دیگن خواطر انچه آشیب بارماقده .
جنرال مولن واشنگتن ده گی مطبوعات چی لر بیلن بولگن صحبتیده :"قنچه قیین بولمه سین بیز کیله جکده گی آی لر ده زوروانلیک لر آشیشی همده تلفات سانی کوپییشیگه تیار بولیشیمیز کیره ک ."دیب ایتگن.
امریکا قورال لی کوچ لری نینگ باش قومندانی :"2011 ییلده افغانستان نینگ کوپ منطقه لری ده زوروان لیک لر 2010 ییلده قره گنده کوچلی بوله دی." دیب قوشیمچه قیلگن.
مایک مولن جناب لری افغانستان وضیعتی یخشی بولیشدن آلدین اوشبو اولکه ده زوروانلیک لر سانی آشیشی تخمین ایتلماقده دیب ایتگن.
مولن :" حاضر موفقیت لریمیزگه سویه نه دیگن وقت ایمس بلکه قولگه کیریتگن یوتوق لریمیز نی ایککی برابر قیلیشگه اینتی لیشیمیز کیره ک ." دیب ایتگن.
2010 ییلده افغانستان یوقاری سانده گی زوروانلیک لر بیلن یوزمه یوز بولگن ایدی بو زوروانلیک لرده ناتو کوچلری نینگ ییتی یوز حربی کوچ لری هلاک بولگن.
اوشبو ییلده افغان ملی اردو سی همده عادی اهالی نینگ اولیمی خارجی لر بیرگن تلفات سانیدن یوقاری بولگن لیگی ایتلگن.
شوندی بیر وقتده افغانستان طالب لر بیلن مذاکره ایتیش گه حرکت قیلگن، بو یول بیلن افغانستان حکومتی طالب لر رهبر لریگه امتیاز بیریش بیلن اوشبو اولکه ده گی اوریش لر و زوروانلیک لرگه یکون بیریشگه حرکت قیلماقده .
بو اورینیش لر حاضرگه قدر قندی بیر نتیجه بیرگنی یوق چونکه طالب لر افغانستان حکومتی بیلن مذاکره ایتیشنی فقط گینه برچه خارجی کوچلر اوشبو اولکه نی ترک ایتگنده گینه حاضر بولیش لری شرطی نی قویگن.


text:
نادعلی ده گی اولگن لر طالبان اعضالری ایکن
هلمند محلی مقام لری، نادعلی اولوسوالیگیده ناتو کوچلری تمانیدن 7 کیشی هلاک بولگن لرنینگ، طالبان گروهی گه باغلیق بولگن کیشی لر دیب معلوم قیلگن. جمعه کونی ناتو کوچلری نینگ بیر گزمه سی طالبان گروهی هجومی بیلن یوزمه یوز بولگن بیر حالده هوایی کوچلر یاردمی نی سوره ب ، عصیانچی هجوم چیلرگه قرشی هجوم یولگه قوییب، نتیجه ده 7 کیشی نی هلاک ایتیب، بیر کیشی نی ایسه یره دار قیلگن لر. مذکور ییتی کیشی بیر اویگه جایلشگن لیگی بیلگی لنگن. هلمند ولایتی حاکمی نینگ سوزچیسی داود احمدی گه کوره، اوی نینگ ایگه سی، طالبان اعضالریدن بولگن. لیکن مذکور شخص نینگ 6 عایله اعضا سی مذکور هوایی هجوم نتیچه سیده هم هلاک بولگن. اوشبو شخص، طالبان گروهی نینگ ماین توزه توچی متخصص لریدن ایکن لیگی معلوم بولگن. "اوی راکت اوقی بیلن نشانگه آلینیب، ویران بولگن. اوی ایگه سی نینگ باله لری هم مذکور حادثه ده هلاک بولگن. اولگن لر بیر اوغیل باله، تورت قیزباله و بیر عیال دیر. شو اوی ایگه نینگ ینه بیر عیالی هم یره دار بولگن. عموماً آلگنده مذکور حادثه ده اون کیشی اولگن و ایککی کیشی هم یره لنگن دیب ایتدی داود احمدی" شو نینگ دیک مذکور اوریش ده ناتو کوچلری نینگ بیر عسکری هم هلاک ایتیلگن. مذکور هجوم جریانیده، طالبان گروهی، بیر نیچه حربی سیز انسان لرنینگ گروگان آلگنی نی ناتو کوچلری تایید قیلیب، حادثه نینگ تیکشیریشی دن خبر بیرگن ایدی. هلمند افغانستان نینگ اینگ ناقرار ولایت لریدن حسابله نیب کیلگن. هر چند مذکور ولایت ده خارجی کوچلر تمانیدن نیچه آی لیک کینگ عملیات یولگه قوییلدی، لیکن شونده ی بولسه هم مذکور ولایتده عصیان چیلر، کینگ کولمده فعالیت قیلیب کیلماقده. باشقه تماندن قرگنده، بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ سونگی چیقرگن حساباتیده، 2011 نچی میلادی ییل نینگ بیرینچی آلتی آیی، خارجی کوچلرگه انچه یمان بولگن آی لردن معلوم بولگن. شونینگ دیک ، اوشبو حسابات نینگ معلوم قیلیشیچه، قریب بیر یریم مینگ حربی سیز انسان لر سونگی نا قرار لیک لرگه هلاک ایتیلگن. اوشبو رقم اوتگن ییلگه قرگنده، 15 فایز کوپه یگنی نی کورسه ته دی. مذکور حربی سیز انسان لر هلاک ایتیلیشی نینگ 80 فایزی گه طالبان گروهی مسوول بولگنی معلوم بولگن.


text:
جوزجان اهالیسی گه، قورغاقچیلیک کتته خساره یتکزگن
جاری ییل یوزبیرگن قورغاقچلیک باعث جوزجان رسمیلرگه کوره، اینگ از یتمیش مینگ عاییله جدی خساره کوریب اولردن بیرقسمی قوشنی ولایت لرگه کوچیب کیتیشی گه مجبور بولگن.
جوزجان ولایتی نینگ طبعی آفت لرگه قرشی کوره شیش اداره سی باشلیغی عزیزالرحمان ایماق بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده یتمیش مینگ عاییله دن قریب بیرمینگ بلخ، فاریاب، سرپل ولایت لریگه کوچگن. عینی حالده اولردن بیرقسمی جوزجان ولایتی نینگ چیککه حدودلرینی ترک ایتیب شهرمرکزیده کیلگنلر.
عینی حالده ایماق جنابلری جاری ییل یوزبیرگن قورغاقچلیک لر باعث اکثریت دهقانلر هیچ قندی حاصل قولگه کیرته آلمه گنینی ایتگن.
جوزجان ولایتی نینگ للمی حدودلریده یشه یدیگن اهالی جدی ضرر کورگن.
اوز منطقه لرینی ترک ایتیب جوزجان مرکزی گه کوچیب کیلگن عاییله لر حاضرگه قدر هیچ قندی یاردم قولگه کیرتمه گنینی اورغولب ، زودلیک بیلن یارد ایتیلمسه قیش فصلی کیریب کیلیشی بیلن کتته قینچلیک لر بیلن دوچ کیلیش لریدن خواطراظهار ایتگنلر.
جوزجان رسمیلری هم اهالی نینگ بو سوزلرینی تصدیق لب یاردم طلب لرینی ایلگری سورگن.
افغانستان زراعت وزیرلیگی جاری ییل یوزبیرگن قورغاچیلیک باعث جوزجان ولایتیدن تشقری باشقه شمالی شمال شرقی وجنوب غربی ولایت لرده کی اهالی هم جدی خساره کورگنینی معلوم قیلگندی.
عینی حالده اوشبو وزیرلیک رسمیلری قورغاقچلیک دن خساره کورگن اهالی گه یاردم یتکزیش اوچون جهان ازوق اوقات تشکیلاتی نینگ سوزبیرگن یاردمیدن تشقری باشقه 142 میلون امریکا لیک دالرگه جدی نیاز بارلیگینی معلوم قیلگندی.
افغانستان زراعتی بیر اولکه بولگنی گه قره مسدن حاضرهم میلیون لب تن بوغدای همده اذوق اوقات محصولاتی باشقه اولکه لردن الیب کیلینه دی. بونگه عامل زراعت نینگ زمانوی لشمه گن لیگی همده سونگی ییللر جریانیده یوزبیرگن قورغاقچلیک لر دیب کورسه تیله دی.


text:
اوروقوئه چایی
اوروقوئه چایی (اینگیلیسجه: Uruguay River، (فارسجا:رود اروگوئه)، (آلمانجا:Río Uruguay)، (ایتالیاجا:Rio Uruguay)، (عربجه:نهر أوروغواي)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Uruguay Nehri)، (روسجا:ypyrBaй (peka))) آرژانتین اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۸۳۸ کیلومتر دیر. بۇ گۆن اوروقوئه چاییندان ثانییهده ۵۵۰۰ متر مکعب سۇ آخیر. و ریو دلا پلاتانا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوروقوئه چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Uruguay River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اوزبکیستان اسلامی حرکتی نینگ مهم قوماندان لریدن بیری قولگه آلینگن
ناتو کوچلریگه کوره، اوزبکیستان اسلامی حرکتی نینگ مهم قوماندانلریدن بیری، شمالی بغلان ولایتیدن قولگه آلینگن. ناتوکوچلری نینگ ایتیشیچه قولگه آلینگن شخص تروریستی عملیات لرنی رهبرلیک قیلرایکن.
شونینگ دیک ناتو کوچلری مذکور شخص شمالی بغلان ولایتیده یول چیککه سیده ماین اورنه تیش، همده افغان عصانچیلرینی مشق و تیارگرلیک لردن اوتکزیش اوچون هم کته رولی بولگنینی اورغوله گن.
بوشخص بغلان ولایتی نینگ بورکه تومنیده عصانچیلیک فعالیت لرنی پلانشتره یاتگن بیر پیت ناتو و افغان کوچلری نینگ قوشمه عملیاتی نتیجه سیده قولگه آلینگن.
ناتو کوچلری حبسگه آلینگن شخص باره سیده تولیق معلومات بیرمه گن.
بوندن ایکی هفته الدین اوزبکیستان اسلامی حرکتی نینگ باشقه بیر مهم نفری قندوز ولایتیدن توتیلگنی خبرقیلینگن ایدی. شونینگ دیک اوزبکیستان اسلامی حرکت اعضالریدن باشقه بیر جوزجان ولایتیدن قولگه آلینگنی ایتیلگن ایدی.
اوزبکیستان اسلامی حرکت اعضالری نینگ سونگی وقتلرده شمالی ولایت لرده انچه فعال بولگنی ایتیلماقده.


text:
اویان نیوز:
قوشاچای میللی حؤکومت دؤنمینده
اوچونجو بؤلوم : قوشاچایدا میللی حؤکومتین سونو
صابر جهانی
داریخمایین اعدامیلریمیز، شهر میدانلاریندا یئنیدن آسیلاجاقسینیز، بو دفعه ایسه هیکللرینیز.
( بو یازی شهریمیزین آزادلیق اعدامیلرینه، قوربانعلی صبحی، خانعلی مطیعی، میرکاظم اعلمی و غلامحسین ناصری حضرتلرینین اولولوغونا سونولور.)
قوشاچایدا میللی حؤکومتین سونو
آذربایجان میللی حوکومتی ییخیلدیقدا فیرقهنین فداییلری آغیر چتینلیکلره دوشدولر. دار آغاجلاری یئنیدن قورولوب زیندانلار یئنیدن دولدو. قوشاچای خالق اوردوسونون گروهبانی و شهرده رژه مراسیمینین باشچیسی قوربان کوهینی اوزون زامان زیندان چکنلردن آد آپارماق اولار.
جمشیدخان اسفندیاری شاه رژیمینین هوجوم زامانی، قوشاچایا قاییدیب ربیع کبیری و بیر نئچه باشقا فدایینین توتولماسیندا دؤولت قووهلرینه یاردیم ائدیر. اؤنجهلر رضاخان طرفیندن سروان اولموش جمشیدخان اسفندیاری بو سری محمدرضا شاه طرفیندن میللی حؤکومتین ییخیلدیغیندا چکدیگی زحمتلر اوچون سرهنگلیک درجهسینه یوکسهلیر.
قوشاچایین ابدی قهرمانلاری اؤلوملریله آدلارینی تاریخده ثبت ائتدیلر. خانعلی مطیعی، میر کاظم اعلمی، قوربانعلی صبحی و غلام حسین ناصری آزادلیق نغمه سینی اوخویا – اوخویا دار آغاجلارینا آسیلدیلار.
سئوگیلر و سایغیلاریمیز ایله یازینین بو بؤلومو اونلارین یاشاملارینا آیریلمیشدیر.
۱) قوربانعلی صبحی ۱۳۲۶- ۱۲۸۶
قوربانعلی صبحی تبریز شهرینده دوغولوب سونرالار آتاسینین ایشلهمهیی اوچون تهرانا گئدیر. قوربانعلی عاییلهسینه مالی یاردیم ائتمهلی اولدوغوندان، رسمی اولاراق ائیتیمی بوراخیب فعلهلیک ائتسه ده مکتبدن دیشاری اوخوماغا داوام ائدیر. رضاخان حاکمییتینین سون ایللرینده، تهراندا دئوریمچی ایشچیلرین گیزلی تشکیلاتلارینا قوشولور.
۱۳۲۰- جی ایلده قوشاچای قند کارخاناسیندا ایشه باشلاییر. بو ایللرده آذربایجان روزنامهسینین مخبری و ۱۳۲۱- جی ایلده “حزب توده” تشکیلاتیندا عضو اولور. قوشاچای کومیتهسینین باش کاتیبی و تبریزده ایالتی کونفرانس طرفیندن تهراندا کئچیریلهجک حیزبین قورولتایینا نوماینده سئچیلیر. ۱۳۲۴- جو ایل آذربایجاندا توده حیزبی ایله، آذربایجان دموکرات فیرقه بیرلشمهیینین جیددی طرفدارلاریندان اولوب، مهر آییندا فیرقهنین بیرینجی قورولتاییندا مرکزی کومیتهیه و سونوندا ۲۱ آذر گونو میللی مجلیس نومایندهلیگینه سئچیلیر.
فیرقهنین یارانیشیندان اؤنجه، دموکرات فداییلری بوتون شهرلرده رئژیم قووهلرین خلع سیلاح ائتدیکدن سونرا پیشهورینین صدرلییی ایله “فدایی کومیته”سینین آدیلا چالیشماغا باشلادیلار. بیر نئچه آیدان سونرا پیشهوری بو کومیتهنین صدرلیییندن چیخیب فیرقه باشچیلاریندان نئچهسی بو کومیتهنین صدری اعلان ائدیلیر:
۱- ژنرال جعفر کاویان تبریزدن
۲- ژنرال کبیری ماراغادان
۳- غلام یحیی دانشیان مییانادان
۴- سرهنگ قوربانعلی صبحی قوشاچایدان
۵- یدالله کلانتری اوسکودن
۶- محمدامین آزاد وطن اورمودان
میللی مجلیس طرفیندن، میللی قوشوندا سرهنگلیک درجهسی آلان قوربانعلی صبحی، ماراغانین خوجامیر کندینده میللی حؤکومت و مهاباد جمهوریسینین حربی اوتوروموندا ایشتیراک ائتمیشدیر. بو اوتورومدا میرجعفر پیشهوری و محمد قاضی آراسیندا ۷ مادهلیک بیانیه یازیلدی. شاه رژیمی آذربایجانا حمله ائتدیگی زامان قلی صبحی قوشاچای شهرینین مودافیعهسینه و اؤزهللیکله قند کارخاناسینا تعیین اولوندو.
۱۳۲۵- جی ایلین آذر آییندا، قوربانعلی صبحی توفارقان شهرینده بیر خایینین الی ایله(احمد گوگانی) توتوقلانیر. جنایتکار شاه ارتشینین آغیر ایشکنجهلری اونون ایرادهسین سیندیرا بیلمهدی. او خالقین آزادلیق یولوندا موباریزهیه قاتیلاندا، خالقین اوغروندا موباریزهده، آذربایجان میللی اوردوسونون پالتاری اونون قالخانی، یوخسا قانلی کفنی اولاجاق دئیه آند ایچمیشدی! و بئله ده اولدو.
قوربانعلی صبحی توفارقان شهرینده، محمد علی رامتین(زنگان دمیر یولونون کارگری و زنگان فداییلرینین باشچیسی) ایله بیرلیکده دارا چکیلدی. او دار آغاجینین آلتیندا بئله دئدی:”بو تیترک بینا چوخدا یاشامایاجاقدیر بو قارا رئژیم داها داوام ائتمهیه قادیر دئییل.” اؤلوم – دیریم آنیندا، دارین چوروموش ایپی قیریلدی، یئره دوشموش قوربانعلی صبحی گولهرک دئدی:”سیزین دار آغاجینیزین ایپی ده رئژیمینیز کیمی چوروکدور.”
۲) میر کاظم اعلمی ۱۳۲۶- ۱۲۷۸
میرکاظم ۱۲۷۸-جی ایلده، مرندین یوخاری دیزه کندینده آنادان اولدو. میرکاظم اؤز فداییلریله بیرلیکده قاراداغ و مرندین خانلاریلا دؤیوشه باشلاییب میللی حوکومتین ایلک گونلرینده مرندین و سونرالار قوشاچایین فرماندارلیغینا سئچیلیر.
میللی حؤکومت ییخیلدیقدان سونرا میرکاظم دیزه کندینه قاییدیب نئچه موددت میشوو داغلاریندا دؤیوشور. آنجاق سونوندا توتوقلانیب مرند شهرینده دارا چکیلیر. بو شهیدیمیزین قبری ایسه دیزه کندیندهدیر.
۳) غلام حسین ناصری ۱۳۲۶- ۱۲۸۵
غلام حسین ناصری مییانا شهرینده آنادان اولوب مییانا و تبریز شهرینده اورتا مکتبی قورتاردیقدان سونرا افسری یونیوئرسیتهسینه گئتمهیی باشاریر. ۱۳۱۶- جی ایل دؤولت اورقانلاریندا خیدمت اوچون بندرعباس شهرینه گؤندهریلیر. او فیرقهدن اؤنجه دفعهلرله پهلوی حوکومت طرفیندن توتوقلانیر.
آذربایجان میللی حؤکومتی قورولدوغو زامان، غلام حسین ناصری ماراغا و قوشاچای پادقانینا گلیب دموکرات فیرقه فداییلرینه حربی ائیتیملر وئریر. شاه ارتشینین هوجوموندا ماراغا شهرینده احمد جودتله چییین- چییینه دیرهنیب سونوندا توتوقلانیر. غلام حسین ناصری ۱۳۲۶- جی ایلین دی آییندا، نیظامی محکمه طرفیندن فیرقهنین ۲۲ باشقا افسریله بیرلیکده اعدام اولونور.
۴) خانعلی مطیعی ۱۳۲۶- ؟؟؟؟
خانعلی مطیعی قوشاچایین شبیلی کندینده یوخسول بیر عاییلهده آنادان اولوب بو شهرده اورتا مکتبی بیتیردیکدن سونرا ۱۳۲۰- جی ایلدن شهرین تلقرافخاناسیندا ایشه باشلاییر. خانعلی مطیعی، رضاخان دیکتاتورلوغو ییخیلدیقدان سونرا توده حیزبی تشکیلاتینا اویه اولاراق تشکیلاتین تبلیغاتی ایشلرینده چالیشیر.
او محمدرضا شاه دولتینین قوللوغوندا اولماسینا باخمایاراق قوشاچایین بوتون کندلرینده توده حیزبینین تبلیغاتین بؤیوک بیر چابا ایله یئرینه یئتیریر. خانعلی مطیعی، آذربایجان دموکرات فیرقهسینین تشکیل اولدوغو زامان حیزب تودهنین خالق حرکاتینا قاتیلماسینین جیددی طرفدارلاریندان اولور.
تلقرافخانادا ایشلهدییی اوچون آذربایجان دموکرات فیرقه فداییلرین، تهراندان گؤندهریلن قارشی تئلگرافلاردان خبرلی ائدیردی و بئلهلیکله تهران مورتجعلرینین آزادلیق حرکاتینا قارشی تدبیرلرینین ائتکیسی آزالیردی. قوشاچایین ۳- جو لشگرینین رییسی سرهنگ ورهرام و ژاندارم گردانینین رییسی سروان فرید آذر طرفلریندن، خانعلی مطیعییه گیزلی تئلقرافلارین متنینی وقتینده دولت اورقانلارینا چاتدیرماماق ایتیهامی ایله توتوقلانما قراری وئریلیر. ژاندارملار و جمشید اسفندیارینین قولدور دستهلری خانعلینی توتوقلاییب، آغیر جیسمانی ایشکنجهلر وئردیکدن سونرا، اونو اؤلموش حیساب ائدهرک باغلارین آراسیندا بوشلاییرلار.
او گونون صاباحی خانعلی مطیعی یارالی وضعییتده فیرقه کومیتهسینین شهر میتینگینده آلوولو چیخیش ائدیب ۴۰ پارچا کندین نومایندهلرینه، ایرتیجاعی قووهلری و اونلاری حیمایت ائدن جمشید اسفندیارینی ایفشا ائتدی. میتینگین قراری نتیجهسینده قوشاچایین بخشداری هاشمی، تئلگرافخانانین رییسی و بیر نئچه ایرتیجاعی قووهلر اؤز یئتگیلریندن آلینیرلار. ۱۳۲۴- جی ایلین آذر آییندا قوشاچایین مرکزی کومیتهسینین امری ایله، خانعلی مطیعی شهرین بیر نئچه معتمدیله بیرلیکده سرهنگ مستشارینی گؤروب پادقانین تسلیم اولماغینی تکلیف ائتدیلر.خانعلی مطیعی ایسه دؤولت افسرلرینین جانینی دموکرات فیرقهسینین طرفیندن تضمین ائدیر. سونوندا پادقان دیرنمهدن تسلیم اولوب سربازلار اؤز شهرلرینه قاییدیرلار.
خانعلی مطیعی بیر ایل میللی حؤکومتده تئلگراف ایدارهسینین سوروملوسو اولوب بو ایدارهده ایشینه داوام ائدیر. او میللی مجلیس طرفیندن ۲۱ آذر میدالینا لاییق گؤرونوب بؤیوک تؤرنده رحمتلیک پیشهوریدن ۲۱ آذر اؤردئنینی آلیر.
میللی حؤکومت ییخیلدیقدان سونرا خانعلی مطیعی، محمودجوق کندینین اربابی علىنقى امیر جعفرىنین شکایتی اوزره توتوقلانیب علىاشرف امیر جعفرىنین اؤلدورولمهسینه ایتیهاملاناراق، قوشاچایین مرکزی میدانیندا دارا آسیلیر.
قایناقلار
۱- کردها و فرقهی دموکرات آذربایجان: گزارشهایی از کنسولگری آمریکا در تبریز دی ۱۳۲۳ تا اسفند ۱۳۲۵/ ترجمهی کاوه بیات؛ چاپ اول، انتشارات پردیس دانش با همکاری شرکت نشر و پژوهش شیرازه کتاب
۲- روابط جمهوری مهاباد و جمهوری آذربایجان ۱۹۴۵-۱۹۴۶/ ریچارد.آ.موبلی؛ چاپ اول، انتشارات شوان
۳- فرقهى دموکرات آذربایجان از تخلیهى تبریز تا مرگ پیشهورى/ شاهرخ فرزاد؛ چاپ اول، انتشارات اوحدى
۴- جمهورى ۱۹۴۶ مهاباد/ ویلیام ایگلتون جونیر، ترجمهی سید محمد صمدى؛ چاپ اول، آکسفورد ۱۹۶۳
۵- نگاهى به تاریخ و جغرافیاى میاندوآب،تکاب و شاهیندژ/ جمشید محبوبى؛ چاپ اول، ۱۳۷۰
۶- آزادلیق یولوندا موباریزه
۷- گذشته چراغ راه آینده/ جامی؛ انتشارات ققنوس، ۱۳۸۵
۸- سیلاحلا اؤلچولن تورپاق/ میانالی علیرضا؛ بیرینجی چاپ، ونکووئر ۱۳۸۴
۹- مردمان میاندوآب/ جمشید محبوبی؛ چاپ اول
ایلگیلی یازیلار :
قوشاچای میللی حؤکومت دؤنمینده (بیرینجی بؤلوم) / صابر جهانی


text:
آوروپا بیرلیگی اؤلکهلری «گازپروم»اون شیمال آخینی-۲ لاییحهسینه مانعه یاراداجاق قانونو تئزلیکله حاضرلامالیدیر.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا آوروپا شوراسینین رهبری دونالد توسک سؤیلهییب. او، قیسا زامان عرضینده بونونلا باغلی آوروپا بیرلیی لیدرلرینه مراجعت ائده جه یینی بیلدیریب.
قئید ائدک کی، شیمال آخینی-۲ لاییحهسی روس گازینین بالتیک دنیزینین دیبی ایله آلمانییایا چاتیدیریلماسینی نظرده توتور. موسکوا بونونلا اوکراینانین اؤز اراضیسیندن روس گازینین ترانزیتینه قویدوغو قاداغانی کومپنساسییا ائتمک ایستییر. بو لاییحهنین آوروپا بیرلیی-ده اساس طرفدارلاری آلمانییا، آوسترییا و فرانسا ساییلیر.


text:
تبریز-اورمییه یولوندا توی کاروانی قزایا اوغراییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، یارالیلاری تعجیلی خسته خانایا چاتتدیرماق اوچون تبریز تعجیلی یاردیم خیدمتینین هلیکوپتری حادثه یئرینه گئدیب. یول قزاسی «پیکان» و «پراید» مارکالی آوتومبیللرین توققوشماسی نتیجهسینده باش وئریب.
حادثه یئرینه گلن تعجیلی یاردیم ماشینلاری خسارت آلان شخصلرین دورومونون آغیرلیغینی نظره آلاراق، تعجیلی شکیلده تبریز خسته خاناسینا چاتدیریلماسی، بونون اوچون ایسه هلیکوپترین جلب ائدیلمهسینین واجیبلیگی حاقدا معلومات وئریب.
حادثه یئرینه گلن تعجیلی یاردیم هلیکوپتری یارالیلاردان ۴-نو تبریزین امام رضا خسته خاناسینا چاتدیریب.


text:
گوشته تومنیده افغان و پاکستان حربیلری آره سیده یوز بیرگن 5 ساعتلیک اوریش تلفات قالدیرگن
ننگرهار ولایتی نینگ گوشته تومنیده افغان و پاکستان کوچلری آره سیده توقنه شوو یوزبیرگنی عاقبتیده هر ایکله تماندن تلفات بیرگن.
پاکستان تمانیدن گوشته تومنی توپراغیده قوریلگن حربی پوسته لر افغان کوچلری قولیگه توشگن خبرلری هم ایتیلگن.
افغان رسمیلریگه کوره، بو حربی پوسته لر عصیانچیلیک گه قرشی کوره شیش مقصدی بیلن بوندن 11 ییل آلدین خارجی کوچلر یاردمی بیلن پاکستان تمانیدن قوریلگن ایدی.
بوگون افغانستان و پاکستان حربی لری آره سیده یوز بیرگن اوریشده هلاک ایتیلگن افغان حربی سی نینگ جنازه مراسمی جریانیده مینگلب ننگرهارلیک لر ناراضلیک نمایش یولگه قوییب، پاکستانگه قرشی شعارلر بیردیلر.
هرچند افغانستان و پاکستان حکومت لری، رسمی شکلده بو اوریش لر توغری سیده هنوزگه چه قنده ی بیر مناسبت بیلدیرمه گن لر لیکن بیر قنچه محلی رسانه لرنینگ ترقه تگن گزارش لریگه کوره، افغان و پاکستان حربی لری گوشته ولسوالیگیده عملگه آشیرگن اوریش لری اینگ آز 7 ساعت دوام تارتگن.
ننگرهارولایتی نینگ محلی رسمیلری بی بی سی نینگ مخبریگه بیرگن معلومات لریگه کوره، ملی خوف سیزلیک، اولوسی جرگه و ننگرهار محلی رسمیلری بیر گروه هیئت بولیب، اوریش یوز بیرگن چیگره لی منطقه گه بارگن لر.
مذکور هیئت قه یتیب کیلیشی بیلن، بو اوریش لر قنده ی یوز بیرگنی توغری سیده مفصل راق معلومات ترقه تیلیشی ایتیلماقده.
اما حاضر گی رسمی سیز شکلده ترقه تیلگن رقم لرگه کوره، افغان حربی لریدن بیر اردو عسکری هلاک بولیب ینه تورت کیشی یره دار بولگن و پاکستان دن اینگ آز اون کیشی هلاک و یره لنگنی بار. شو نینگ دیک گوشته تومنیده قویلگن حربی پوسته لر ویران ایتیلیب افغان کوچلری قولیگه توشگنی ایتیلماقده.
محلی رسانه لرنینگ خبر بیریشیچه، افغان حربی لری حاضر پاکستان قورگن حربی پوسته لرگه جایلشیب، یاردم بیرووچی بیر قنچه کوچلر هم منطقه دن اوزاق راق بیر ییرده هم کیلگن لر.
شونده ی بیرحالده قندهار ولایتی نینگ امنیه قوماندانی جنرال عبدالرازق بیر قنچه افغان حربی لری نی قندهار و پاکستان چیگره سیگه جایلشتیرگنی نی خبر بیرگن.
بو حربی لر پاکستان نینگ احتمالی هجومی نی آلدینی آلیش مقصدی بیلن قندهار نینگ چیگره حدود لریده جایلشگن لیگی ایتیلگن.
بوندن بیر نیچه کون مقدم ناتو تشکیلاتی افغانستان و پاکستان آره سیده گی چیگره قره مه قرشیلیک لرینی تیکشیریشی دن سوز یوریتیب، چیگره حدود لرنینگ امنیتی نی یخشی لشتیریش اوچون هر ایککله مملکت بیلن سوزلشیشی نی بیان قیلگن ایدی.
دیورند چیزیغی افغانستان نی جنوب و شرقی حدود دن پاکستان بیلن باغله ب و بو چیگره هر ایککله مملکت نینگ جنجللی چیگره سی حسابلنه دی. شونده ی بیرحالده افغانستان پاکستاننی نیچه ییل دن بیری تورلی موضوع لر توغری سیده عیب لب کیلگن. پاکستان تمانیدن افغانستان گه قرته اوق لر آتیلیشی، مذکور مملکت افغانستانده تینچلیک نی ایسته مس لیگی و صلح پروسه سیگه جدی شکلده یاردم بیرمس لیک کبی مسئله لر عیبلاو شکلده افغانستان تمانیدن یوریتیله دی. شونده ی بیرحالده پاکستان ایسه مذکور عیب لاولرنی رد ایتگن. شونده ی بیرحالده افغانستان حکومتی ایسه افغان کوچلری یخشی جهازلنگنی و عصیانچیلر بیلن قرشی کوره شیش اوچون امکانیت لر کوپ بولگنی دن هم سوز یوریتگن.


text:
سسیمیزی بوغماق ایستهدیلرفوریه 15, 2008 در 8:14 ب.ظ. | نوشته شده در فارس عیرقچیلیغی, تورکجه | بیان دیدگاه
27/1/2008 گئجهسی ایدی. وئبلاگین گونلوک زیارتچیلرینی کونترول ائتدیگیم زامان ایلگینج بیر صحنه گؤردوم. وئبلاگ زیارتچیلری بیردن بیره آزالمیش! آنلادیم کی بعلی… کؤپئیاوغلولار ڣیلتئر ائدیبلر وئبلاگی. زیارتچی ساییسینین 1/5 و 1/6یا ائنمهسینی قیرمیزی اوخلا گؤسترمیشم.
صاباح-بیریسی یولداشلاردان مئساژلار گلمیه باشلادی. بالا وئبلاگ بعضی ISPلرجه ڣیلتئر ائدیلمیش. عکسینی ده سالیب گؤندردیلر. ساغ اولسونلار یولداشلار بو حاقدا وئبلاگلاریندا یازی دا یازدیلار. بو یازی(سارسيلماز باغلانتيلار) یولوموزو داوام ائتمکده داها دا گوجلندیردی منی…
البتته تورک دونیاسی ایله بیرلیکده بیر چوخ تورک سایتی دا ڣیلتئر ائدیلدی او گئجه… نه ایسه دگیشیک چارهلر گلدی عاغلیما…
ان یاخشیسی HTTPSدن فایدالانما. WordPress.com وئبلاگلاریندا بئله بیر اؤزهللیک واردیر. بو وئبلاگلار ڣیلتئر ائدیلمز، یا دا ڣیلتئر ائدیلمهسی چوخ چتیندیر. بو او دئمکدیر کی وئبلاگ آدرئسینده Httpدن سونرا بیر دنه S قویوب، ڣیلتئردن گئچهجکسینیز:
httpS://turkicworld.wordpress.com/
آمما نه یازیق کی بوندان فایدالانماغی هامی بیلمیر، بعضی بیلگیسایارلار HTTPS صفحهلرینی آچمیر و داها اؤنملیسی، HTTPSین ده ڣیلتئر اولما ائحتیمالی گئدیر.
اونا گؤره ده آدرئسیمیزی دگیشمک قرارینا گلدیم. بوندان بئله یئنی آدرئسیمیز، تورکوک بیز وئبلاگی ایله قوللوغونوزدا اولاجاغام. تورک دونیاسینین بوتون یازیلاری، لینکلری و حتتا شرح/یوروملاری(Comments) تامامیله یئنی آدرئسه کؤچورولموشدور.
وبنوشت روی وردپرس.کام.
Entries و دیدگاهها feeds.


text:
اون بئشینجی مادّه نئجه مئیوه وئردی؟!
ائوده، ایرانین یئددیدن بیر اسکیک اؤلکهلرله آنلاشدیغینی دوشونمکدهایدیم تئلئفون زنگ چالدی. اوستاد دفتری ایدی. سالام، کئف- احوالدان سونرا:
- دوکتور ! سطیلینی گؤتور گل، گیلاس پایینی آپار ..گئج گلسن سنه بیر شئی قالمایاجاق ها..-دئدی.
اوستاد دفتریگیلین حیطینده قوجامان بیر گیلاس آغاجی وار ایدی. بو اوتوز نئچه ایللیک آغاج، باشینی گؤیلره سورتسهده ایندییهدک بار وئرمهمیشدی؛ بو اوزدن آغاجین آدینی آنایاسانین اون بئشینجی مادّهسی قویموشدوق!
اوستاد دفترینین سؤزلرینی ظارافات ساناراق:
- اوستاد اولمایا سنده اون بئشینجی مادّه ایله آنلاشییا گئچمیشسن خبریمیز یوخدور؟!- دئدیم.
اوستاد:
- من سنه دئییرم تئز گل پایینی آپار!.. سونرا اوم-کوس ائلهمهیهسن ها؟!.. دئمهیهسن دئمهدیم ها؟!...- دئییب تئلئفونو قاپاتدی.
دوغروسو اوستاد دفترینین بو چاغیریشیندان بتر ماراقلاندیم. گئیینیب، کئچینیب ائولرینه یوللاندیم.
قاپینی تیققیلدادیب ایچری گیرینجه گؤزلریمه اینانا بیلمهدیم. اون بئشینجی مادّهنین بوداقلاری مئیوهدن سینماقدا ایدی. گیلاس الیندن یارپاقلار چتینلیکله گؤرونوردو!...
پروفسور نصرالدین ایله اوستاد فرهیخته مندن قاباق اؤزلرینی یئتیریب سطیللرینی دولدوروب انگلری ایشلهمکده ایدی.
چاشقین- چاشقین:
- بو نئجه اولا بیلر؟..اوتوز- نئچه ایل مئیوه وئرمهین بو آغاج، قوجا چاغیندا نئجه مئیوه وئره بیلر؟!- دئیه سوروشدوم.
اوستاد دفتری قاققاناق چکیب گولدو:
- گلین بو یانا دئییم - سونرا بیزی حیطین بیر بوجاغینا چکیب یاواشجا آرتیردی- آغاجی قورخوتموشام یولداشلار!.. قورخوتموشام!...
دوداقلاریمی بوزوب:
- آغاجی قورخوتموشسان!؟..- دئدیم.
اوستاد دفتری باشی ایله اونایلایاراق گیلاسین یوغون بوداغیندان آسالانمیش بالتانی گؤستردی:
- هه!.. قورخوتموشام- دئدی- کئچن ایل آغاجین بار وئرمهدیگینی کندیمیزین آغساققالینا دانیشدیم. دئدی: گرهک آغاجی قورخوداسان. سونرا آغاج قورخوتماغین یول-یؤندمینی منه اؤیرتدی. منده بیر یاخشی بالتا آلیب ائوه دؤندوم. اؤنجه نئچه یول آغاجین دؤرد دؤورهسینه فیرلانیب، " اولان! من سنی نییه اکمیشم؟!..ایلده نییه دیبینه پئهین وئریرم؟!...نییه سنی سوواریرام؟!.. نییه به لال اولوبسان؟! دئ.. دئ.. مئیوه وئرهسن!.. " دئیه-دئیه آغاجین گؤودهسینه بیر نئچه پالتا ایلیشدیردیم. قیشقیرا-قیشقیرا، "سن نه تکجه مئیوه وئرمیرسن بلکه کولگهنی ده قونشونون حیطینه سالیرسان!" دئییب بو کز بوداقلارینین بیرینی قیریب یئره سالدیم. اؤفکهلی- اؤفکهلی، " اودون اوغلو اودون! ایندی بیلیرسن سنی نئیلهیهجگم ؟! قیریب یئره سالاجاغام .." دئییب بیر ایکی بالتا اویان- بویانینا چالدیم. سس- کویومه آروادیم ائشیگه چیخیب،" نولوب، نولوب اوستاد؟" دئدی. بالتالایا- بالتالایا آغاجین سوچونو آچیقلادیم. آرواد یایلیغینی آیاقلاریمین آلتینا سالاراق منله آغاجین آراسیندا کئچیب،" اوستاد! آللاهی سئورسن بو آغاجا بیر ایل فورصت وئر! مئیوه وئرمهسه اوندا کَس" دئدی. بالتانی آغاجا آسیب،" آغاج آغا!..بو ایل سنه فورصت..دئمه، دئمهدیم..گلن ایل مئیوه وئرمهسن یئردهسن ها!!" دئدیم...-اوستاد گولومسهدی- ایشده قورخوتماغین سونوجو گؤزوزون قاباغیندادیر...
آغاجا ساری گئتدیم. اوستاد دفتری سسلندی:
- دوکتور گیلاس درمک ایستهییرسنسه قوی نردیوان گتیریم؛ یولداشلار آشاغیداکیلاری یولوشدوروبلار.
یانیتدا:
- یوخ اوستاد! ایستهییرم بالتانین ساپینی اؤپوم!!- دئدیم.


text:
ایشید (داعش) عضولری روسییانین جنوب بؤلگهلرینده و اورتا آسییادا ثابتلیگی پوزماق اوچون یئنی پلانلار حاضیرلاییر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین آستانادا کئچیریلن شانگهای امکداشلیق تشکیلاتینین (شت) زیروه گؤروشونده چیخیشی زامانی دئییب.
«افغانیستاندان گلن ترورچولارین اؤز عمللرینی اؤلکهمیزده یایماق جهدلرینه گؤره ناراحاتیق. ایشید قوهلری شانگهای امکداشلیق تشکیلاتی اؤلکهلرینده ده فعالیت گؤستریر. سانکت پطربورگدا تشکیل اولونان هجوملا باغلی ایستینتاق بو حقیقتی اوزه چیخارتدی»، - پوتین بیلدیریب.


text:
کرزی، طالب لردن معارف گه قرشیلیک قیلمس لیکلرینی ایسته دی
افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی ینگی تعلیمی ییل نینگ باشلنغیچ مراسمیده، طالبلردن تعلیم و تحصیل قیله یاتگنلرگه قرشی لیک هجوم اوییشتیرمسلیک نی طلب قیلدی. کرزی جنابلری، مکتب لرنینگ ایشیگی نی باغلش، افغانستان خلقی بیلن دشمن لیک، حیات لری بیلن همده دین لری و اسلام بیلن دشمن لیک ایکنی نی معلوم قیلدی. افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی هر دایم طالبان و باشقه عصیانچی گروه لردن مکتب لرگه قرشی هجوم اوییشتیرمه سلیک لرینی طلب قیلیب کیلگن. " اگر بولر مکتب نی اولکه ده باغله یدیلر، بولر یورتیمیز آزادلیگیگه ایمس لر بلکه مملکت نینگ غلام لیگیگه بوله دیلر. بو لر خواه له یدیلر که مملکت غلام شکلده قالسه. محتاج قالسه، همسایه و و اوزاق ده گی مملکتلرگه محتاج بولسه. ایناغه صفتیده التماس بیلن مینی آرزوم بو که بولر مکتب لرنی باغله مسین لر. معلم گه ضرر یتکزمه سین لر. دین عالمی گه ضرر یتکزمه سین لر. مدرسه لر و مکتب لرده گی طلبه لرگه ضرر یتکزمه سین لر." معارف وزیرلیگی نینگ بیرگن رسمی حساباتی گه کوره، افغانستان بویلب، حاضر تورت ملیون باله دن کوپراق ایریم دلیل لر طفیلی جمله دن تینچ سیزلیک لر باعث، تعلیم و تحصیل دن محروم. شو نینگ دیک تورت یوز مکتب دن کوپراق هم مملکت نینگ تینچ سیز منطقه لرده باغلیق قالگن. بونگه قرگنده، طالبان گروهی اوتگن نیچه ییل دن بیری جمهور رییس کرزی نینگ هر ییل کی قیله یاتگن التماس لرینی نظرگه توتمه ی مکتب لرنینگ یاندریشگه قول اورگن لر. بوگون کی یولگه قوییلگن یغینده افغانستان معارف وزیری فاروق وردک ایسه، مملکت بویلب قریب 8 یریم ملیون نفر تعلیم کوریشینی اعلام قیلدی. او، جاری قویاش ییلده، ینه بیر یریم ملیون باله افغانستان مکتب لری نینگ روی خطیده اوتیشیگه امید بیلدیردی. مملکتده مسلکی معلم لر آز لیگی معارف تیزیمی نینگ اینگ اساسی قیین چیلیک لریدن حسابلنه دی. اما معارف وزیرلیگی نینگ ایتیشیچه، مملکت معلم لری نینگ تربیه لش اوچون ایریم برنامه لر اوستیده ایشلر جریانی بار. افغانستان دنیا نینگ کوپ سانده کم سوادی بولگن مملکت لردن حسابلنه دی. بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ حساباتی گه کوره، افغانستان نینگ 66 فایز خلقی اوقیش و یازیش گه قادر ایمس.


text:
بحر مجتث مثمن مخبون اصلم
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)231، (ﻫ.)213
1 سنین یولوندا من ای دوست! جانیمی اوزدوم،
نه قدر جؤور و جفا ائیلهدین منه، دؤزدوم.
اورهکدن اؤزگهلرین مئهرینی یودوم قیلدیم،
سنه محبتیمی صاف سو کیمی سوزدوم.
دیدیم مگر دوتا بیر گون عنایتین الیمی،
بیلیب بو اولمییاجاقدیر، اومیدیمی اوزدوم.
اؤزوم اؤزومدن اوتاندیم بو خام سئودادان،
نه قدر قوللوق اگر ائتدیم، اولمادی موزدوم.
5 بو نفس بوالهوسی یوز فسونیله نئچه گون،
سالیب ایلان کیمی چانتایا، آغزینی بوزدوم.
آجیشدی، گوج گتیریب چیخدی ایستهدی چالسین
منی، دوشوب سویا بیر قیسمایلن سویو اوزدوم.
منم دماغی قورو، بئینی بوش، قیریق عاغلی،
ییغیب بو سؤزلری مینجیق کیمی ساپا دوزدوم.


text:
تۆرکمنیستان قاراشسیزلیق بایرامینا طایارلانیار
تۆرکمنیستان دا ۲۷-۲۸-نجی اکتیابردا قاراشسیزلیق بایرامی
تۆرکمنیستان قاراشسیزلیق بایرامینی دابارالی یاغدایدا گچیرمأگه طایارلانیار.
یورتدا ۲۷-۲۸-نجی اکتیابر قاراشسیزلیق بایرامی دییپ آدلاندیریلیار.
آشغابات دا قاراشسیزلیق ییللاریندا تۆرکمنیستان ینگ سؤودا و صناغات دا اؤسۆشلرینی گؤرکِزِن سرگی آچیلدی.
سؤودادان جۇغاپکأر کابینه باشلیغی نینگ اۇرونباساری اورازمراد قربان ناظاروف تاراپیندان آچیلان سرگیده تۆرکمنیستان داقی کأرحانالارینگ اؤندۆرن دۆرلی اؤنۆملری سرگیله ندی.
سرگیده هالی و دۇقماچیلیق و تۆرکمن ال هۆنأرلری ده گؤرکِزیلیأر.
۱۰۲ تۆرکمن کأرحاناسی بو سرگأ قاتناشیار.
شو ییل ۲۷-۲۸-نجی اکتیابردا قوتلانجاق قاراشسیزلیق بایرامی اؤنگۆمیزدأکی ییلدان بیلأک "تۆرکمن حالقی نینگ بایرامی" آدی بیلن ۲۷-نجی سنتیابردا قوتلانار.


text:
اوچ نوکته بیر سونوج
۱
بیر طلبه دئییردی: بعضی میللتچیلر منه دئییرلر نییه ناماز تورکجه قیلینماییر؟
او طلبه دئییردی کی ماراقلیدیر بو مسئلهنی اورتایا قویانلار اؤزلرینه سورمورلار چونکی بونلار ناماز قیلمازلار بلکه ده دئییرلر سیز نییه نامازینیزی تورک دیلینده قیلمیرسینیز؟
۲
بو آخشام محله باققالیندا محلهمیزین سلمانیسینی گؤردوم. دئدی نئچه گون اؤنجه سنین سؤزون ایدی.
- - هاردا و نئجه بیر سؤز؟
- - هه گئتمیشدیم کنده. اوردادا اوشاقلاری فارسی دانیشدیریرلار ناراحات اولدوم سندن سؤز دوشدو.
- - اونلار نییه فارسی دانیشدیرماسینلار کی؟ فرقی سیزینله نهدیر. سیز نییه اؤزوز بوردا فارسجا دانیشدیریرسیز؟
- - آخی بورادا اوشاق مدرسهیه گئدیر
- - خوب اوردادا مدرسه وار دا
- - یوخ فرق ائدیر بئله گئتسه اوتوز ایله بو دیل آرادان گئدر.
۳
هله سیزجه بو آذریچیلرر و دانشگاهدا تبریز لهجهسی تدریس اولسون دئیهنلر، اؤزلری ده او لهجهده اوخویوب، دانیشماق ایستیرلر یوخسا دوشونورلر ایندیکی بیز ایستیریک دانیشاق، اوخویاق، یازاق؛ بنابر احتیاط واجب، احوط بودور کی تبریز لهجهسییله بو ایشی گؤرک. اونلار ایسه اؤزلری فارسجا دانیشیب اوخویوب یازسینلار؟
-
- 16/10/15


text:
بو سفیل و آلچاق هجومون سببینی آنتی-ایمپریالیست بیر اینقیلابچی اولماغیمدا گؤرورم. قازاناجاغیق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ونزوئلانین کئچمیش پرزیدنتی تارک آیسامی آمئریکا مالییه ناظیرلیینین اونا قارشی تطبیق ائتدیی سانکسییالارا جاواب اولاراق تویتر صحیفهسینده یازیب.
آیسامی دیگر پایلاشیمیندا ایسه «سونسوزا قدر آزاد اولماق اوچون گؤستردییمیز دیرنیشله باجارا بیلمهیهجکلر. یاشاسین هوقو چاوز! یاشاسین بولیوییا اینقیلابی! غلبه بیزیملهدیر!» –دئیه قید ائدیب.
خاطیرلاداق کی، آمئریکا مالییه ناظرلیگی آیسامینین نارکوتیک تیجارتی ایله مشغول اولماسینی اساس گتیرهرک اونا قارشی سانکسییالار قبول ائدیب.
بئله کی، کئچمیش پرزیدنتین آمئریکا داکی آکتیولری دوندورولوب. اوستلیک، آمئریکانین فیزیکی و حقوقی شخصلرینه آیسامی ایله تیجارت عملیاتلاری آپارماق قاداغان ائدیلیب.


text:
اگر آمئریکا نووه سازیشیندن چیخسا، ایران نووه پروگرامینی سرعتلهندیرهجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ایرانین خاریجی ایشلر ناظری جاواد ظریف دئییب.
«ایران بو پروسئسین نتیجهلرینی و مؤوجود ایمکانلارینی نظردن کئچیرهجک. تهرانین راضیلاشمادان ایمتیناع و داها سرعتلی بیر شکیلده نووه پروگرامینا قاییدیش کیمی بیر سیرا ایمکانلاری مؤوجوددور. بو پروگرام صولح مراملی اولاراق قالاجاق، آنجاق اولجهدن قبول ائتدییمیز محدودیتلر نظرده توتولمایاجاق»، - ظریف بیلدیریب.
قئید ائدک کی، آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ نووه سازیشی ایله باغلی قرارینی وئردیینی بیلدیرسه ده، اونون ماهیتی بارهده معلومات وئرمه میشدی.


text:
و مما ذكرنا یعلم حال ما ینفصل من المفتوح عنوة
و دئدیكلریمیزدن، مفتوحة عنوةدن آییریلا بیلن زادلارین حالی بللی اولدو. مثلاً آغاجلارین یارپاغی و میوهلری، بینالارین تختهلری، ائولره قویولموش چاتیلار و یئر اوزوندن اله گلن زیغ، گچ، داش و بونا تایلار. قایدانین ایقتیضاسی بودور كی فتحدن سونرا داشینان زادلاردان هر نه حادیث اولسا و یارانسا موسلمانلارین هامیسینینكی دیر.
بونا گؤره اونلاردان حكایت اولانلارا اساساً، علامه، شهید و ایكینجی موحقیق و آیری جماعت تصریح ائدیبلر مفتوحة عنوة یئرلرین بیناسینی، ماتریاللاری همن یئرین تورپاغیندان اولماماق شرطیله رهنه وئرمك اولار.
بلی فتح حالیندا اوندا مووجود اولانلار، داشینان مال اولدوقلاری اوچون، موقاتیللریندیر (عسكرلرین).
و بئلهلیكله قایدا ایقتیضا ائدیر اونو ایكی واختدان باشقا، آیری نوع اخذ ائتمك اولماسین: یا جاییر سولطان باغیشلایا و یا شرع حاكیمی باغیشلایا.
بیر ایمكاندا وار كی دئییله: جاییر سولطانا دخلی یوخدور. چونكی جاییر سولطاندان آلماغینا ایجازه وئریلن میقدار، یئرین منفعتیدیر، اجزاسی یوخ. آما بو اجزاء سولطاندان یالنیز ایستیفاده اوچون آلینسا و اؤزونه مولك ائتمك اوچون یوخ، آلماسی جاییز اولار.
احتیمالی وار بو اجزا آشاغیداكی ریوایتین عمومونا اساساً موباحلار حؤكمونده اولا:
هر كیم بیر موسلمانین سیبقت ائلهمهدیگی بیر شئیده سیبقت ائده، او اونا داها حاقلیدیر.
و سلفدن خلفه ایستیمرار تاپان كرپیج، كوزه و قاب كیمی عراق تورپاغیندان و ایمام حسینین(ع) توربتیندن قاییریلان زادلارین موعامیله سیرهسی، بو مطلبی تأیید ائدیر بلكه اونا دلالت ائدیر. بو احتیمال، بو اجزانین یئردن آیریلمالاری ایله گوجلنیر.
یئرین نوعلری قورتولدو.
بیل گینن ایكی عَوَضین شرطلریندن، ایكی فاضیل (علامه حلی و صاحیب شرایع، محقق) و اونلاردان سونراكی بیر جمع، مولكیّتندن سونرا «طیلق اولماق» (بوش و آزاد اولماق) شرطینی ذیكر ائدیبلر.
سونرا بو طیلق اولماغا فرع ائدیبلر:
- ایستیثنا شراییطدن باشقا، وقفین ساتیلماسینین جاییز اولماماسی.
- رهن وئرن اوّلدن ایذن وئرمهسه و یا ساتیلاندان سونرا اعتیراض ائدرسه و ایجازه وئرمزسه، رهنین ساتیلماسینین جاییز اولماماسی.
- ایستیثنا اولان یئرلردن باشقا، ام ولدین (آغاسیندان اوشاق دوغان كنیز) ساتیلماسینین جاییز اولماماسی.
و طیلقدن منظور مالیكین مولكه، تماماً و مانعسیز موسلّط اولماسیدیر. یعنی مالیك، مولكو ایله ایستهدیگینی ائده و الی اوندا آچیق اولا.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
اتومبیل اورتیمی بوتون زامانلارین ذیروهسینده
2017نین ژانویه-سپتامبر دؤورونده اوولکی ایلین عینی دؤورو ایله مقایسهده توپلام اتوموتیو اورتیمی یوزده 18 آرتیشلا 1 میلیون 224 مینه یوکسلدی
تورکیهده بو ایلین 9 آییندا اؤتن ایلین عینی دؤورو ایله مقایسهده یوزده 31 آرتاراق 839 مینه چیخان اتومبیل اورتیمی، بوتون زامانلارین ان یوکسک سویهسینه چاتدی.
2017نین ژانویه-سپتامبر دؤورونده اوولکی ایلین عینی دؤورو ایله مقایسهده توپلام اتوموتیو اورتیمی یوزده 18 آرتیشلا 1 میلیون 224 مینه یوکسلدی.
تراکتور اورتیمی ده علاوه اولوندوقدا 1 میلیون 262 مین 572یه چیخان اتوموتیو صنایعینین توپلام اورتیمی، ژانویه-جولای دؤورو عرضینده تاریخین ان یوکسک سویهسینه چاتدی.
همین دؤورده یوزده 31 آرتاراق 839 مینه چاتان اتومبیل اورتیمی ده بوتون زامانلارین ان یوکسک سویهسینه چاتدی.
بو ایلین ژانویه-سپتامبر دؤورونده اؤتن ایلین عینی دؤورونه گؤره سایی اولاراق توپلام اتوموتیو صادراتیندا 24%، اتومبیل صادراتیندا ایسه یوزده 38 آرتیش اولدو. بو دؤورده توپلام صادرات 984 مین، اتومبیل صادراتی ایسه 689 مین اولدو.


text:
اسماعيل جميلي:
سالاسان سالمایاسان!
چیخاجاق بیر یاراماز سن سالاسان سالمایاسان
انگی بوش عقلی دیاز، سن سالاسان سالمایاسان
ساغ سولوندان سنه یوخ خئیری یازیق یورما جانیین
توولانیب وئرمه مینیک، بوش سؤزه جیرما تومانین
تزویر ایله قویولوبدور تملی بو بینانین
قانونو ظولمه جواز، سن سالاسان سالمایاسان
چیخاجاق بیر یاراماز، سن سالاسان سالمایاسان
اویناییر مرکز اویون، ساخلایا سالخاق نظامین
ایپینی بوشلامایا، جاهل و فاسد عوامین
دین دونوندا سوره چال چاپ ائده تضمین دوامین
زلفعلی دیر باشی داز، سن سالاسان سالمایاسان
چیخاجاق بیر یاراماز، سن سالاسان سالمایاسان
ایلمک ایلمک سؤکولور دوولتی جهلین پالانی
آچیلیب اووجو چیخیب، اورتایا چوخلو یالانی
غاصیب وجانی و اوباش ایدی تابع قالانی
هونری قامچی قاپاز، سن سالاسان سالمایاسان
چیخاجاق بیر یاراماز، ین سالاسان سالمایاسان
اؤزلویوندن یولا چیخ، وارلیغینین بیر واری اول
ائلینین دردینه قال باغلی دیلین دیلداری اول
یوردونون حالینا یان، اؤز غمینین غمخواری اول
چیخاجاق بیر یاراماز، سن سالاسان سالمایاسان
داش قافا کوفلو کؤناز، سن سالاسان سالمایاسان


text:
ملت وکیللری : ییللیک بودجه ده کیرتیلگن اوزگریش لر قانیقرلی ایمس
افغانستان اولوسی جرگه سی ییللیک بودجه ده کیرتیلگن اوزگریش لرنی قانیقرلی ایمس دیب بودجه نی قیته کوریب چیقیش قرارینی صادر ایتدی.
جاری ییل ییللیک بودجه سیده بوتون ولایت لرده تینگ مبلغ اجره تیلمه گنی همده ساغلیک وتعلیم بولیم لریده اجره تیلگن مبلغ اوته آز لیگی ملت وکیللری نینگ اساسی تنقیدی بولگن.
افغانستان مالیه وزیرلیگی ملت وکیللری نینگ بوکبی تنقید لریگه ماس ییلیک بودجه ده ایریم اوزگریش لرنی کیرتیب ینه ده پارلمان گه تقدیم ایتگن لیکن ایککینچی بار اولوسی جرگه گه یوباریلگن ییللیک بودجه ده کینگ اصلاحات کیرتیلمه گنی ملت وکیللری تمانیدن اورغولندی.اعتراض بیلن چیققن ملت وکیللریدن بیری صدیق احمد عثمانی بوحقده شوندی دیدی:"مالیه وزیرلیگی، ییللیک بودجه ده ایریم اوزگریش لرنی آلیب کیلگن شو اساسده فقط تورت میلیون دالر بودجه ده قوشیمه قیلینگن بودجه نی کمیتریش وکوپیتیریش افغانستان ملتی نینگ دردینی دوا قیله آلمیدی،بیزنینگ ایسته گیی میز مسلکی وتخصصی موضوع لردن عبارت ایدی."
شونینگ دیک 14 میلیون امریکا لیک دالرنی خوف سیزلیک بولیم لری و ریاست جهمهورلیک ایشلریگه اجره تیلگنی هم ملت وکیللری نینگ ایلگری سورگن تنقید لریدن بیری ایدی.
شوندی قرمه قرشی لیک لر یوزه چیقیشی بیلن ایریم ملت وکیللری بودجه نی قیته کوریب چیقیش اوچون مخصوص بیر کمیسیون توزیلیشینی تکلیف ایتدی.
شو اساسده کمیسیون دوشبنه کونی گه چه بودجه باره سیده آلیب بارگن تیکشرو نتیچه سینی ملت وکیللریگه اچیق لب اوندن کین بودجه نی تصدیق لش اوچون آواز بیریش جریانی یولگه قویلیشی ممکن.
1391. ییل نینگ ییللیک بودجه سی 4.8 میلیارد دلار دن عبارت بولگن. بو جمله دن 2.7 میلیارد دلاری عادی بودجه بولیب باشقه قالگنی ایسه رواجلنتریش بودجه گه تیگیشلی.
بوندن آلدین افغانستان سنان مجلیسی هم ییللیک بودجه نی غیر عادلانه دیب تنقید استیده آلگندی.
ییللیک بودجه نی پارلمان تمانیدن تصدیق له نیشی هردایم جنجل لرگه سبب بولیب کیله دی . باشقه تماندن ایسه اوتگن ییل بودجه خصوصیده یوزه چیققن جنجل لر هلی هم حل بولگنی یوق، چونکی پارلمان کینگاشی قرق فایزدن یوقاری ییللیک بودجه سینی مصرف قیلیشگه قادر بولمه گن وزیرلیک لرنی حساب بیریش لری کیره ک لیگنی تاکیدلب کیلماقده.


text:
اوزبیک رقاصه سی اوز مهارتی بیلن انگلیسلر کوزیگه یاش کیلتیرماقده
رقاصه صنعت محموده وه نینگ ایتیشیچه، او آنه سی نینگ قارنیده رقصگه توشیشنی باشله گن.
اوزبیکستانده کوریوگرافی بیلیم یورتیده اوقیب، کیینچه لیک "شادلیک" رقص انسمبلیده ییتکچی رقاصلردن بیری بولگن .
اونگه اوزبیک رقصنی دنیاگه تنیتیش یولیده کته خذمت قیلگن کوندوز میر کریموف و دل افروز جباروه لر استاد لیک قیلیشگن .
او 2002 ییلیده انگلستانگه تحصیل آلیش اوچون کیلگن.
2007 ییلی سالفورد عالی بیلیم نینگ لسانس دیپلومینی قولگه کیریتگن و حاضرده عایله سی بیلن بیرگه مانچستر ده استقامت قیله دی .
رقاصه صنعت خانم بیلن ویدیو صحبت نی تماشا قیلینگ.


text:
اوزبیک تیلی افغانستانده قندهی احوالده
یونسکوده 21 – فبروری خلق ارا آنه تیل کونی اولهراق قید ایتیلگن. بوکون هر ییلی دنیا بویلب ایریم خلقلر و ملتلر همده تورلی تیللر نمایندهلری تامانیدن نشانلنهدی و آنه تیل بوییچه فعالیت آلیب باره دیگن خلق ارا تشکیلاتلر جمله دن یونسکو اوشبو کونده دنیا خلقلری تیللرینی حمایت ایتیش همده اوشبو تیللرنی هلاکتدن قوتقریش اوچون معین ریجهلرنی اعلان ایتهدی. ایندی خلق ارا آنه تیل کونی تاریخی حقیده بیر ایکّی آغیز سوز:
آنه تیل خلق ارا کونی نینگ تاریخی 1952 – ییلگه باریب تقیلهدی. اوشبو ییل فبروری آیی نینگ 21- و 22 – کونلریده بنگله دیش عالی اوقوو یورتلری محصللری پایتخت داکه ده پاکستان دولتی تامانیدن اردو تیلینی بنگله دیشده دولت تیلی اولهراق قبول ایتیلیشی بارهسیدهگی باسیملریگه قرشی اعتراض بیلدیرگنلریده پولیس تامانیدن اوققه توتیلگن ایدیلر. واقعه ده قطار نمایشچیلر هلاک بولگن ایدی. اولر بنگله دیش خلقی تیلی یعنی بنگال تیلینی دولت تیلی سویهسیگه یوکسلیشینی ایستردیلر.
بنگله دیش محصللری و مدنی جماعهچیلیگی ناراضیلیک نمایشلری طفیلی 1956 ییلی بنگال تیلی مملکت دولت تیلی صفتیده تَن آلیندی. عین حالده بنگله دیش خلقی نینگ ایرکینلیک ایستب قیلگن کورهشلری نتیجهسیده 1971 ییلی بنگله دیش مستقل مملکت اولهراق پاکستاندن اجرهلدی. بنگله دیش مستقللیگیدن کیین 21 – فبروری هر ییلی او ییرده آنه تیل کونی صفتیده نشانلنر ایدی و نهایت بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی بنگله دیش دولتی تکلیفی اساسیده 1999 ییلی 21 فبرورینی آنه تیل خلق ارا کونی صفتیده تَن آلدی.
اوشبو کون کوپ تیللی و کوپ ملتلی مملکتلرجمله دن افغانستانده اوزیگه خاص اهمیتگه ایگه. بو کونده در واقع دنیا بویلب آنهلر تیلی اهمیتی و مذکور تیللرنی حمایت ایتیش ضرورتی تاکیدلنهدی و دولتلر دقتی بو مسئله گه جلب ایتیلهدی. افغانستانده اوزبیک تیلی هم اوزاق ییللر حمایت ایتیلمهی کیلگن تیللردن بیری سنهلهدی. ایندی مملکتده اوزبیک تیلی وضعیتی اوستیده توختلهمیز.
اتنیک اوزبیکلر افغانستان شمال ولایتلریدن کوپراق فاریاب و تخارده زیچ یشهیدیلر. شونینگدیک، بدخشان، قندوز، بغلان، سمنگان، بلخ، جوزجان، سرپل، بادغیس و هرات ولایتلری اهالیسینینگ معلوم قسمی اوزبیکلردن عبارت. محلی اهالی آرهسیده اوزبیک تیلی فقط قیشلاقلرده تازهلیگیچه قالگن. بونگه قیشلاق اهالیسینینگ بیر تاماندن سوادسیزلیگی و باشقه یاقدن بعضی ییرلرده اوزبیکلرنینگ توتش و قَلین یشب کیلهیاتگنلیکلری اساسی سبب بولگن.
اوزبیک تیلیده کیسکین اوزگریشلر جریانی اوزبیکلرنینگ شهرلشیشی، سودا ـ ساتیق بیلن ایش کوریشی، باشقهلر بیلن کینگ علاقه گه کیریشی بیلن باغلیق. بو اوزگریش اوزبیک تیلینینگ توغری رواجلنیشیگه ایمس بلکه، اونینگ بوزیلیشیگه آلیب کیلدی. اوزبیکلر یشهیدیگن بیر قطار شهرلر مرکزلریده فارس تیلی عموم اوچون علاقه تیلی بولگنی باعث، بوندهی جایلرده تورهدیگن اوزبیکلر تیلیگه معین تأثیر اوتکزگن، فارسچه سوزلر بیزنینگ تیلیمیز گه کیریب کیلگن.
همهدن اچینرلیسی بونده که، اوقیمیشلی اوزبیکلرنینگ کوپچیلیگی اوزبیک تیلینی فارس تیلی قاعدهسیگه سالیب سوزلهیدیلر. اکثر حاللرده اوزبیکلرنینگ سوادلی قتلمی سوزلهگن گپ و جملهلری آخریده فقط بیته فعل اوزبیکچه بولهدی خلاص. اوزبیک تیلیده یایینلنهدیگن رادیو تلویزیونلر سانی آزلیگی شونینگدیک مذکور عاموی اخبارات واسطهلرینینگ اوزبیک تیلیده بیرهدیگن دستورلری تیلی صاف اوزبیکچه بولمهگنی هم اوشبو مشکلنینگ دوام ایتیشیگه کومکچی بولگن.
اوزبیک تیلی افغانستانده پشتو تیلیدن کوپ تأثیرلنمهگن دیسک خطا قیلمهگن بولهمیز. بونینگ هم اوزیگه خاص سببلری بار البته. بیرینچیدن اوزبیکلر اتنیک پشتونلر بیلن قوشنی بولیب یشهمهیدیلر، بعضی بیر جایلر اولر بیلن یقین یشهسهلر هم پشتو تیلی مملکت بویلب تورلی ایلتلر آرهسیده معامله تیلی بولمهگنی اوچون اوزبیک خلقی بو تیلنی اورگنیشگه رغبت کورستمهگن. اوزبیک تیلی بیلن پشتو و فارس تیللری آرهسیدهگی تأثیر ایکّی یاقلمه بولگن. اوز نوبتیده اوزبیک تیلینینگ دری و پشتو تیللریگه تأثیری بولگن.
اوزبیک تیلی نینگ رواجلنمهی قالگنیگه، کوپ عامللر قطاری:
- اوزاق دورلردن بیری اوزبیک تیلی افغانستانده کم سیتیلیب کیلینگنی؛
- اوزبیکلر فرزندلری عصرلر دوامیده اوز آنه تیللریده تعلیم آلیش حقوقیگه ایگه بولمهگنلیکلری؛
- اوزبیک کلاسیک ادبیاتلری نمونهلری اوزبیک خلقیگه ییتکزیب بیریلمهگنی؛
- تقریبن بیر عصر افغانستانلیک اوزبیکلر دنیا اوزبیکلری اینیقسه اوزبیکستانلیک ملتداشلریدن اجرهلیب یشهگنلیکلری و اولر آرهسیده عموماً باردی کیلدی بولمهگنی، امودریانینگ ایکّی تامانیده یشب گیلهدیگن بیر ملتنینگ بیر بیریدن بیگانه بولیشلیککه مجبور ایتیلیشی؛ قاله ویرسه بیربیرلرینینگ تیلینی توشینمهیدیگن احوالگه چه هم آلیب کیلگننی سنب کورسهتیش ممکن. بو وضعیتنینگ یوزه گه کیلیشیگه:
- دولت تامانیدن بو تیلگه اهمیت قرهتیلمهگنی؛
- اینگ مهمی اوزبیکلر آرهسیده اوز تیللریگه نسبتن مسوولیتسیزلیکلری اساسی سببچی سنهلهدی.
حاضرگی کونده افغانستانده اوزبیک تیلی احوالی یخشی ایمس. افغانستان اوزبیکلری تیلینی بیگانه تیللر تأثیریدن قوتقریش و رواجلنتیریش اوچون جدی سعی و حرکتلر عملگه آشیریلمهگن تقدیرده کیلهسی ییللرده گلوباللشوو جریانی تیزلشیشی نتیجهسیده بو تیل احوالی تاباره یامانلشهدی و آخر عاقبت اوزبیک تیلینینگ آسیانینگ بو قسمیده اولیش احتمالی موجود.
طالبلردن کیینگی دورده اوزبیک تیلی وضعیتی
افغانستانده طالبان حاکمیتی 2001- ییلده آغدریلدی. اوندن سونگ غرب حمایتی بیلن وجودگه کیلگن دموکراتیک تیزیم جماعهده قطار اصلاحاتلر کیلتیریش اوچون چارهلر کوره باشلهدی. 2003- ییلده افغانستاننینگ ینگی اساسی قانونی ایشلب چیقیلدی و کوچگه کیریتیلدی. اوشبو قانون اساسیده افغانستان بویلب سوز ایرکینلیگی، عاموی اخبارات واسطهلرینینگ ایرکین فعالیت آلیب باریشلری اوچون شرط ـ شرایطلر مهیا ایتیلدی. ایلک بار افغانستانده حیات کیچیرهدیگن تورلی ایلتلر جملهدن اوزبیکلر مملکت اهالیسینی تشکیل ایتهدیگن ملتنینگ اجرهلمس بیر قسمی صفتیده تن آلینگن ایدی. شونینگدیک اوزبیک تیلی کوپچیلیک اوزبیکلر یشهیدگن حدودلرده دولت تیلی اولهراق رسمن تن آلیندی.
مملکتده تورلی ایلتلر فرزندلریگه اوز آنه تیللریده تعلیم آلیش حقوقی بیریلدی، عاموی اخبارات واسطهلریده هم تورلی تیللرده فعالیت آلیب باریش حقوقی کفالتلندی. مملکت قانونلری اساسیده افغانستانلیک اوزبیکلر اوز تیللریده عاموی اخبارات واسطهلریدن فایدهلنیش، کتابلر نشر ایتیش حقوقیگه ایگه بولدیلر. بیراق اوتگن اون ییل دوامیده بو توغریده طلبگه جواب بیرهآلهدیگن درجهده ایجابی ایشلر عملگه آشیریلمهدی دیسک مبالغه بولمهیدی. بونگه تورلی عامللر سبب. بیرینچیدن ملکهلی اوزبیک یازووچیلری و ژورنالیستلری سانینینگ اوته آزلیگی، ایکینچیدن افغانستانلیک اوقیمیشلی اوزبیکلر کوپچیلیگینینگ اوزبیکچه سوادی یوقلیگی موجود وضعیتنینگ وجود گه کیلیشیگه سبب بولگن.
گرچند سونگی ییللرده افغانستان معارف وزیرلیگی اوزبیکلر فرزندلری تعلیم آلهدیگن مکتبلرده اوزبیک تیلی و ادبیاتی درسلیگینی اوقیتیش اوچون عملی چارهلر کورگن. بیرینچی صنفدن آلیب تورتینچی صنفگه چه اوزبیک تیلی و ادبیاتی درسلیکلری چاپ ایتیلگن، قالگنلرینینگ هم چاپ ایتیلیشی ایتیلهدی. بیراق بو درسلیکلر ییترلی سانده نشر ایتیلمهگن. در واقع برچه اوقووچیلر گه اوزبیک تیلی و ادبیاتی درسلیکلری ییتکزیب بیریلمهگن.
عین حالده کییینگی ییللرده اوزبیک تیلیده ایشیتیریشلر بیرهدیگن رادیولر همده خبر و تورلی کورستوولر یایینلهیدیگن تلویزیونلر پیدا بولدی. بو آرهده ایگهسی اوزبیکلر بولگن رادیولر و تیلویزیونلر هم بار. عین حالده اوزبیک تیلیده یایین وقتی اجرهتگن، اساساً اوزبیکلر گه قرهشلی بولمهگن رادیو لر و تیلویزیونلر هم موجود. بونینگ اوزی اوزبیکلر و اوزبیک تیلینینگ افغانستان جماعهسیدهگی اهمیتینی کورستهدی.
معلوم که عاموی اخبارات واسطهلری تیل و ادبیات رواجی اوچون مهم رول اوینهیدی. خوش، سونگی ییللرده میدیا افغانستانده اوزبیک تیلی ترقیاتی اوچون قنچه رول اوینهگن؟
بو سوالگه جواب اونچه هم ایجابی ایمس. چونکه افغانستانده اوتمیشده اوزبیک ادبی محیطینینگ یوقلیگی همده ملکهلی اوزبیک ادیبلر، تیلشناسلر و ژورنالیستلر فعالیت آلیب بارمهگنی عاموی اخبارات واسطهلری گه هم آز وقت ایچیده بو ساحهده کته خذمت قیلیشگه امکان بیرمهگن. اوزبیک تیلیده خبر و خیلمهخیل دستورلر بیرهدیگن رادیولر و تیلویزیونلرده فعالیت آلیب بارهدیگن اوزبیک ژورنالیستلرنینگ اوزبیک تیلیده تیارلب تقدیم ایتهدیگن خبرلر و برنامهلر تیلی بیری بیریدن فرق قیلیب تورهدی. سونگی تورت ییل ایچیده اوزبیک تیلیده یایینلر بیرهباشلهگن آریانا تیلویزیونینینگ اوزبیکچه دستورلری تیلینی بیر مونچه اوزبیک تیلی معیارلریگه مطابق دیسه بولهدی. افسوس که مسألهنینگ تولیق حلّی اوچون مملکتده هر تامانلمه فعالیت آلیب بارهدیگن علمی ـ مدنی مرکزلر هم موجود ایمس.
مطبوعات همده اوزبیک تیلیده تألیف قیلینیب نشر ایتیلگن کتابلر تیلی هم قانیقرلی ایمس، بعضی بیر نشرلر و کتابلر بوندن مستثنا. مسألهنی شاشیلینچ بیر شکلده حل ایتیش اوچون ملکهلی و تجربهلی اوزبیک تیلشناسلری و ادبیاتچیلری اشتراکیده اوزبیک تیلی و ادبیاتی مرکزینی تشکیل ایتیشگه جدی احتیاج بار. بو مرکز افغانستان بویلب اوزبیک مطبوعاتی گه یول یوریقلر و کورستمهلر بیریب باریشی کیرهک.
عین حالده اوزبیک تیلیده یایینلنهیدیگن عاموی اخبارات واسطهلری فعالیتینی یقیندن کوزهتیب اولرنینگ خطالرینی توغریلیش اوچون علمی ییغینلر اوتکزیشی لازم، شونینگدیک اوزبیک ژورنالیستلرنی متصل روشده اورگتیب باریشگه جدی احتیاج سیزیلهدی. بوندهی بیر مهم لایحهنی اوزبیک تیلی و مدنیتینی حمایت ایتهدیگن خلق ارا تشکیلاتلر جملهدن اوزبیکستان دولتی هر بیر جهتدن اینیقسه مالیوی تاماندن تأمینلب توریشی درکار.
افغانستان بیلیم یورتلری چارچوبهسیده فعالیت آلیب بارهدیگن اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتلریده ملکهلی استادلر سانی آزلیگی هم موجود معمانینگ باشقه بیر عاملی سنهلهدی. چونکه، اوشبو دیپارتمنتلرنی بیتیریب چیقهدیگن طلبهلر اوزبیک تیلی نی علمی روشده اورگنه آلمهیدیلر. اولرنینگ مکتب دوریده اوزبیک تیلیده اوقیتیلمهگنلیکلری هم عالی تعلیمات دوریده ملکه آشیرهآلمس لیکلرینینگ باشقه بیر عاملی سنهلهدی.
هر حالده سونگی چاغلرده افغانستانلیک اوزبیک یاشلر آرهسیده اوز آنه تیللریده اوقیش و یازیشگه قیزیقیش درجهسی آرتیب بارماقده. بو نرسهنی اجتماعی ترماقلر اینیقسه فیس بوکده کوزهتیش ممکن. بیراق، ایتیب اوتیلگن مشکلنی به تمام حل ایتیش اوچون قوشنی اوزبیکستاننینگ اوزاق مدتلی یاردمیگه جدی احتیاج سیزیلهدی. اوزبیکستان دولتی افغانستان بیلیم یورتلریده فعالیت آلیب بارهدیگن اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتلرینی هر تامانلمه حمایت ایتیشی ضرور. اوزبیک اوقیتوچیلرنی اوزبیک تیلی و ادبیاتی ساحهسیده اوزبیکستان بیلیم درگاهلریده اوقیتیش اوچون زمین یرهتیش همده اوزبیکستانلیک تیلشناس و ادبیاتشناس استاذلرنی افغانستان بیلیم یورتلریده درس بیریشلری لازم. عین حالده افغانستان عاموی اخبارات واسطهلریده یایینلنهیدیگن اوزبیک تیلیدهگی دستورلر همده گزیتهلر و ژورناللر تیلینی معیاریلشتیریش مقصدیده هم اوزبیکستان یاردمی گه ضرورت بار.


text:
کلیشه جاواب و تپکیلر
بو گونلر هر کس سوروشور "نییه ساچلاری آغاردیبسان؟" جاوابیندا بیر جومله دئییرم. بو جومله بعضیلرینی ائله قاچیردیر کی بیله وداعلاشمادان گؤرورهم آرادان چیخیبلار. بعضیلرینین ایسه اورک یارالارینی تزهلیر. بو گون بیر یازار و دوشونورله گؤروشدوم. او ساچلاردان سوردو . من ده ائله او کلیشه جاوابی اورتایا قویدوم. بیر درین آه چکدی، دردلرینین باشی آچیلدی. دانیشدی، دانیشدی، دانیشدی، اوتوردوق دانیشدی، خیاوانی آددیملادیق دانیشدی، واختیمیز قورتاردی دانیشدی اما سؤز قورتولمادی. قورتولمایاجاق دا...
سؤز آزادلیغین هزینهسیندن گئدیردی.
-
- 13/10/30


text:
"افغانستانده عادی اهالی تلفاتی کوپیگن"
خارجی و افغان کوچلرنینگ عملیات لر یوزه سیدن کمیده 300 کیشی هلاک بولگن
افغانستان انسان حقلری تشکیلاتی نینگ نظارت و خبر بیریش بولمی تمانیدن ترقه تیلگن حساباتگه کوره ،اوتگن 2009 میلادی ییل نینگ ایلک آلتی آیی بیلن جاری 2010 ییل نینگ ایلک آلتی آی سالشترگنده، بو ییل عادی اهالی تلفاتی 1.3% کوپیگننی کورسته دی.
حساباتته ایتلیشچه، عادی اهالی نینگ 60% اولمیگه افغانستانده گی عصیانچی گروه لر مسئول دیر، بو حساباتده عصیانچیلر عادی اهالی خوف سیزلیگی گه هیچ و یا هم کمدن کم اعتبار بیره یاتگان لیگی تاکیدلنه دی.
افغانستانده یوز بیره یاتگان انتحاری هجوم لر، عادی اهالینی تلف بولیشگه آلیب کیله یاتگان ایکنچی عامل صفتده کوریله دی،سونگی آلتی آی ایچده 127 کیشی عادی اهالی انتحاری هجوملر قربانی بولیشگن
افغانستان انسان حلقری تشکیلاتی حساباتیده ایتلیشچه، اتفاق کوچلری اوز حربی عملیات لریده هوایی هجوملردن فایده لنیش نی چیکله گن لیک لری اوچون اوتگن ییل گه نسبتا بو ییل، بو کبی هجوملرده قربان بوله یاتگان عادی اهالی سانی آزلگن.
افغان وخارجی کوچلرباعث تلفات
هرچند حساباتده ذکر ایتلیشچه، سونگی آلتی آی ایچده 200دن آرتیق راق عادی اهالی خارجی حربی لر تمانیدن هلاکتگه اوچره گن.
شونینگ دیک حسابات ده 100 دن آرتیق راق عادی اهالی افغانستان خوف سیزلیک کوچلری تمانیدن هلاک ایتلگن لیگی هم ذکر ایتلگن.
افغانستان انسان حقلری تشکیلاتی نینگ نظارت و خبر بیرش بولمی سوزچی سی ، اکمل دوای، بو حسابات تیکشرو لر اساسیده تیارلنگنینی ایتگن.
"ابیز بو حسابات نی تیارلشده تورلی اصوللردن فایده لندیک، مثلا کوپلب ولایت لرده بیزنی همکارلرمیز بولیشگن اولر ، اوشه منطقه ده یوز بیره یاتگان حادثه لرنی بیزگه خبر بیرشردی، بیز ایسه اولردن کیله یاتگان معلومات لرنی کابلده تیکشرب دولت رسمیلریدن سورردیک شونینگ دیک بیز بو خبرلرنی انیق بولیشی اوچون اوشه ولایت نینگ مسوللری بیلن هم صحبت لشردیک. بیز افغانستان ده گی ایرم نادولت تشکیلات لر و ولایتی کینگاشلر و افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگی بیره یاتگان معلومات گه اساس له نیب بو حسابات نی تیارله گن میز دیدی، " داوی جنابلری .
افغانستان انسان حلقری تشکلایتی نینگ حساباتیده، افغانستانده دوام ایته یاتگان اوروشلرنینگ سلبی عاقبت لریگه هم نظر تشلنگن.
حساباتده ایتلیشچه، خصوصا افغانستان نینگ ناتینچ ولایت لریده عادی اهالی، ساغلیک ، معارف و انسان پرورلیک یاردم لریدن محروم بولیشگن.
اوشبو تشکیلات ، یول یانیده اورنه تیله یاتگان ماین لر کوپلب انسانلرنی یره له نیشی و هلاکت لریگه سبب بوله یاتگان لیگی اوچون عصیانچیلر ، افغانستان حکومتی و خارجی حربیلردن بو کبی پارتلوچی ماده لردن قولنمس لیک لرینی طلب قیله دی.
افغانستان انسان حقلرینی سقلش تشکیلاتی، افغانستان حکومتی و خلقرا هم جمعیت دن اوروش لر سبب لی ضربه کوره یاتگان عادی اهالیگه یاردم بیرلیشی و بیرلشگن ملت لر تشکیلاتیدن، افغانستان نینگ ناتینچ منطقه لریده اوز انسان پرولیک یاردم لرینی قیته باشلش لرینی سوریدی.
حسابات سونگیده، افغانستان انسان حقلری تشکیلاتی نینگ نظارت و خبر بیریش بولمی یا آرم، خصوصا پاکستان و ایران دولت لریدن افغانستان ده گی عصیانچیلرگه باش پناه و یاردم بیرمس لیک لری شونینگ دیک اولرنی اوز مقصدلری اوچون افغانستانده فایده لنمسلیک لری کیرک لیگی نی سوریدی.


text:
پنتاکربونیل دمیر
پنتاکربونیل دمیر (اینگیلیسجه: Iron pentacarbonyl، (روسجا:ПeHTakapбoHилжeлeзo)، (عربجه:خماسي كربونيل الحديد)) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگلی و مایع حالتینده تاپیلار.پنتاکربونیل دمیر دمیر بیلشیکلری و کربونات گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی −21.0 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Iron pentacarbonyl»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پنتاکربونیل دمیر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.