c: text/html

text:
ایرانین عالی دینی لیدری علی خامنه ای نین تهرانی ترک ائتمهسی بارهده تصدیقلنممیش اینفورماسییالار یاییلماقدادیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، اینفورماسییا سوسیال شبکهلرده پایلاشیلیب. خامنه ای نین اعتراض آکسییالارینین شدتلهنمهسیندن سونرا تهرانی ترک ائتدیی بیلدیریلیب.
روسییالی اکسپئرت آناتولی نئسمییان دا اؤز فئیسبوک صحیفهسینده بو اینفورماسییانی پایلاشیب. او، همچینین، قاسیم سولئیمانینین آرتیق ایرانا قاییتدیغینی بیلدیریب:
«ایراندا اعتراضچیلارلا هلهلیک «بسیج» و ایران ایسلام اینقیلابی کئشیکچی لری کورپوسو اوز-اوزه گلیر. آرتیق قاسیم سولیمانی ده ایرانا گلیب. اوردو اعتراضچیلارا آتش آچماقدان ایمتیناع ائدیر. شاییعهلره گؤره، خامنه ای تهرانی ترک ائدیب. اگر حادثهلر بئله داوام ائتسه، یاخین گونلرده تام شکیلده دئستابیلیزاسییا یارانا بیلر»، – دئیه او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، ایراندا اعتراض آکسییالاری دئکابرین ۲۸-دن باشلاییب. اعتراض آکسییالاری زامانی باهالاشمایا، سورییاداکی محاربهیه اعتراض ائدیلیب، خامنه ای نین ایستعفایا گئتمهسی ایستنیلیب. ۲۰-دن چوخ شهری بورویهن آکسییالارا جنوبی آذربایجان شهرلری ده قوشولوب.
سپاه-این مشهور گنراللاریندان اولان قاسیم سولیمانی داها چوخ خاریجی عملیاتلاردا ایشتیراک ائدیر. ق.سولیمانینین شخصی نفوذونا گؤره خالقا و اوردویا تأثیر ائده بیله جه یی اوچون تعجیلی ایرانا قاییتدیغی قئید ائدیلیر

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیلیم و تکنولوژی
امریکانین هاواجیلیک و اوزای آژانسیندا (ناسا) ایشلهین تورک علم آدامی دوقتور اوموت ییلدیز ساکاریا اونیورسیتهسی طرفیندن تشکیل اولونان کنفرانسا ویدئو-کنفرانسلا قوشولدو.
"دونیانین هئچ بیر دموکراتیک اؤلکهسینده ترور تبلیغاتی ائتمک، فیکیر و دوشونجه اؤزگورلوگو اولاراق قبول ائدیلمیر"
آمریکا و اولوسلارآراسی اورتاقلارا عاید بوتون اف-۳۵ اوچاقلارینین اوچوشوآسقییا آلیندی
پلانلاشدیریلان تست اوچوشونون حیاتا گئچمهسینین ممکون گؤرونمهدیگی بیلدیریلدی
ایستانبول بؤیوکشهر بلدیهسی و تی3 فوندو رهبرلیگی آلتیندا تورکیهده ایلک دفعه کئچیریلن هاواجیلیق، کوسموس و تکنیک فستیوالی "تکنوفست ایستانبول" 20-23 سپتامبر تاریخینده کئچیریلیب
سوئد کرال علملر آکادئمیسیندن بیلدیریبلر کی، 1922-جی ایلده آمریکانین نیویورک شهرینده دونیایا گلن آشکین'ین 1960لاردا بل لابوراتوالاریندا گؤردوگو ایشلرده، حساس اوپتیک لیزر سیستملری گلیشدیرهرک اونلارین بیولوژیک سیستملره تطبیقی و ساغلیق ساحهسینده اؤنو
نوبل کومیتهسیندن ائدیلن آچیقلامادا، علم اینسانلارینین " نگاتیو امنیت و قوروما دوزنلمهلرینی اؤنله'ین سرطان معالیجه اصولونو کشف ائتدیکلری اوچون" موکافاتا لاییق گؤرولدوگو ایفاده ائدیلدی
آسئلسان، بو تکنولوژیلرین گلیشدیریلمهسینه یؤنهلیک بیر مدتدیر ایش آپاریلیر
آذربایجان تورپاقلارینین یوزده ۲۰سینین ایشغال آلتیندا اولدوغونو خاطیرلادان علییئو، اوردونون گوجلندیریلمهسینه اؤزل اؤنم وئردیکلرینی بیلدیردی


text:
۲۰۱۲ (میلادی)
میلادی ۲۰۱۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا ایکی مین اوْن ایکینجی ایل.
ایچیندهکیلر
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
ژانویه[دَییشدیر]
فئوریه[دَییشدیر]
مارس[دَییشدیر]
آوریل[دَییشدیر]
مئی[دَییشدیر]
ژوئن[دَییشدیر]
ژولای[دَییشدیر]
آقوست[دَییشدیر]
سپتامبر[دَییشدیر]
اوْکتوبر[دَییشدیر]
نوْوامبر[دَییشدیر]
دسامبر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۴ مارس - ولادیمیر پوتین٬ ائدیلن سئچیملر نتیجهسی روسیهیه ۵۹/۳٪ رأیله ۲-جی دفعه دؤولت باشقانی سئچیلدی.
- ۳۱ ژولای - گور ویدال، آمریکالی رمانچی و نمایشنامهچی
- ۱۶ آقوست - جنوبی آفریقا پولیسینین اعتراضچیلارا آتش آچماسی نتیجهسینده ۳۴ نفر اؤلدو و ۷۸ نفر یارالاندی.
- ۱۰ ژانویه - آنکارا ۱۲-جی آغیر جزا محکمهسی٬ ۱۲ سپتامبر کودیتاسییلا علاقهلی کودیتا باشچیسی ۷-جی جۆمهۇر باشقانی کنعان ائورن ایله امکلی جنرال تحسین شاهینکایانین شۆبههلی اوْلاراق یئر آلدیغی ایدّیعانامهنی قبول ائتدی. ایدّیعانامه٬ ائورن و شاهینکایا اۆچون آغیرلاشدیریلمیش ابدی حبس جزاسی ایستهدی.


text:
آمریکانین سورییادا قالماسی اوچون هئچ بیر حقوقی اساس یوخدور.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو آسپن تهلوکسیزلیک فوروموندا چیخیشی زامانی آمریکانین خصوصی عملیاتلار کوماندانلیغینین رهبری گنرال رایموند توماس سؤیلهییب.
اونون سؤزلرینه گؤره، روسییا ایستنیلن واخت بو مسئله ایله باغلی واشینگتنا لازیمسیز سوال وئره بیلر:
«روسلارین بیزه «نیه هله ده سوریاداسینیز؟» سوالینی وئرجیی گون اوزاقدا دئییل. بیز اورا معین اساس تاپیب گیردیک، اما روسلار بو کارتی اویناسالار، بیز سورییادا ایستسک ده قالا بیلمیجییک. اونلار بونو ائده بیلرلر. آمریکانین سورییادا قالماسی اوچون یئگانه حقوقی سبب تروریزمله مباریزهدیر».


text:
اوغوز تی وی:سوپر لیگین ۲۳-نجو هفتهسنده اؤز تماشگرلریندن محروم قالان تیراختور٬ احوازین فولاد تیمین ۳-۲ سونوج ایله اوددو
فوتبال سوپر لیگینین ۲۳-نجو هفتهسینده تیراختور ایله احواز`ین فولاد تیمی تبریز`ین سهند ایستادیوموندا اۆزاۆزه گلدیلر. ایران`ین فوتبال فدراسیون `ونون قرار ایله تماشاگرسیز گئچیریلن بو اویون دا تیراختور ۹۵-نجی دقیقهیه قدر مساوی اولان اویونون سون ثانیهلرده خالد شفیعی`نین قول ایله ۳-۲ سونوج لا باشا چاتدیریب ٬ آلدیغی ۳ امتیاز ایله امتیازلارینین توپلوسون ۳۵-ه یئتیررک جدول`ین ۵-نجی گرگه`سینه یوکسهلیب.
تیراختورون قول لارین ایوب کلانتری ۸-نجی دقیقه ده ایران پوریان`ین پاس ایله و ایکینجی قولوندا ایران پوریان پنالتی نقطهسیندن و اوچونجو قولوندا خالد شفیعی ۹۵-نجی دقیقهده ووروب.
فولاد`ین قوللارین ایسه ۶۶ و ۹۲-نجی دقیقهلرده ساسان انصاری ووروب.


text:
دکتر حسین محمدزاده صدیق
10 ـ خیر ایشلر
حاج رضا صراف اؤز زمانهسینده اجتماعی خیر ایشلرده ده اشتراک ائدیردی. او جوملهدن: هـ. 1316 ـنجی قیتلیق ایلینده صراف «اعانه ملی» آدی ایله تبریزده بیر یاردیم کومیسیاسی تشکیل ائتمیشدیر. ها بئله تبریزده چاپ اولان «انجمن» روزنامهسینین 25 ذیحجه 1324 هـ. گونو 41 ـنجی نومرهسینده بیر اطلاعیهده دئییلیر کی حاج رضا صراف نوبار محلهسینده مدرسه تأسیس ائتمه ایشینه مالی یاردیم ائتمیشدیر.
11 ـ مشروطهدن دفاع
تبریزلی صراف یالنیز ادبی محفیللرده یوخ، بلکه سیاسی میدانلاردادا فعالیت گؤستردی. او، تبریزلیلرین تایسیز مبارزه و ساواشلاری زامانی، مشروطه مجاهیدلرینه هر جوره مادی و معنوی یاردیم ائدیردی و ائوینده قورولان ادبی انجمنی ده سیاسی و اجتماعی توپلانتییا چئویریردی. الیمیزده اولان ایکی بئشلیک (مخمّس) و بیر مستزاد و بیر تازیانهسی اونون بیر حقیقی مشروطهخواه و آزادلیق سئون شاعیر اولدوغونو ثبوت ائدیر. او، مشروطهدن سونرا، مشروطه انقلابینی آزدیرماغا چالیشانلاری طنزی تازیانهلر ایله هجو ائدیر و دئییر:
بو نهدیر؟ نه عدلدیر، هر لحظه مین بیداد اولور؟
بو نئجه مشروطهدیر؟ گئتدیکجه استبداد اولور؟
12 ـ مخلص شیعه
صراف آزاده شاعیردیر. بو آزادهلیک، اونون مخلص شیعه اولماسیندان ناشیدیر. او، یاشاییشی بویونجا کیمسهنی مدح ائتمهمیشدیر. مدحی، داها دوغروسو منقبهلری یالنیز حضرت علی ابن ابیطالب (ع) و شیعه اماملاری اوچوندور. امام علی (ع) نی او قدهر سئویرکی گاهی غلوّ ائدیر و دئییر:
ذات پاکیندیر مرکّبدن مبرّا، یا علی (ع)!
(2/1)
و بیز بیلیریک مرکّبدن مبرّا اولماق یالنیز حضرت حقّه مخصوصدور. و یا بو کی دئییر:
ائیله مومکونسن کی واجبدیر وجودون عالمه،
ای وجودو علت غاییِّ اشیاء، یا علی (ع)!
(2/1)
و بیز بیلیریک کی بو توصیف مولامیز حضرت علی (ع) اوچون یوخ، بلکه رسول اکرم وصفیندهدیر و بو بویروقدان گلیر کی:
لُولاکَ لَما خَلَقْت افلاک.
همین اخلاص سبب اولموشدور کی صراف ان یاخیجی و جان یاندیریجی نوحهلر یازسین. اونون بو ساحهده یازدیغی هر بیر جمله اورهگیندن قوپور و اورهکلره تأثیر ائدیر.
13 ـ بیلیگی
صرافین شعرلری گؤستریر کی او سنتی ادبیاتین مختلیف قوللاریندان خبردار اولان بیلگین بیر شاعیردیر. خصوصیله اسلام تاریخینده چوخ درین بیلیک صاحبی اولان صراف کَهْف الوَرَی، کَشْف الغِطَا، آیهی بَلّغ، إنّمَا، هَلْ أتیَ و اونلار بئله تعبیر و اصطلاح شعرلرینده ایشلهدیر و بلکه یوزلر تاریخی حادثهلر، فلسفی مفهوملار، انبیاء تاریخی و اسطورهوی واقعهلره تلمیحلری واردیر. اؤزهللیکله قید ائتمک لازیمدیر کی صراف کربلا حادثهسیله تام جزئیاتی ایله تانیشدیر و بو ماجرالاری اینجهلیکلری ایله توصیف ائدیر.
14 ـ موسیقی
رضا صراف موسیقی مقاملاری ایله تانیش بیر شاعیردیر. شعرلرینده موسیقی اصطلاحلاری و بعضی مقاملارین آدلاری سیرالانمیشدیر:
مخالف رغمینه، بزم طربده مطرب مجلس،
بیر اؤزگه شور ایلن باشلار نوا، افشای راز ایئلر.
(18/2)
15 ـ عرفانی مضمونلار
صراف گرچی عارف شاعیر دگیلدیر، آنجاق عرفان وادیسیندن خبرسیزده اولمامیشدیر. یئر ـ یئر عارفانه اصطلاحلار و مضمونلار ایشلتمیشدیر. مثال اوچون عرفان عالمینده هئچ قیل و قالا احتیاج اولماما اصلینی بیر یئرده بئله بیان ائدیر:
کلام عشقده صغرا و کبرا احتیاج اولماز،
اونا برهان همین حوسن رخ دلبر کفایتدیر.
(21/2)
و یا توحیده و ذات حقین کائناتی یاراتما ارادهسینه بئله اشاره ائدیر:
چون گؤردو الف طالب کثرتدی، بس ائتدی،
زو مختلف اشکال ایله تشکیلِ صور خط.
(39/2)
و یا همین غزلده بیر باشقا بئتده آللاهین لطف و عنایتینی بئله بیر دیل ایله بیان ائدیر:
بو صفحهده اولمازدی نه شیرازه نه ترتیب،
مجموعهی حوسنو اوزه سالمازدی اگر خط.
(39/2)
16 ـ تبریزلی صراف و شیرازلی حافظ
تورکجه غزل یازان شاعیرلر، عمومیتله شیرازلی حافظی بگهنمیشلر، اونون شعرلرینه نظیرهلر یازمیشلار، شعرلرینی تورکجهمیزه چئویرمیشلر و اوندان بیر چوخ استقباللار ائتمیشلر. بؤیوک سؤز اوستادلاریمیز اولان نسیمی، فضولی و نباتینین اثرلرینده شیرازلی حافظین ایزی ـ توزو گؤرونمکدهدیر. بودا شاید اونا گؤرهدیر کی شیرازلی حافظ تورکسئوهر و تورکسیتا بیر شاعیر اولموشدور و شعرلرینده تورکلری ده هر زامان تعریف ائتمیشدیر.
تبریزلی صرافیندا شعرلرینی درین اوخویاندا، اونون حافظ ایله یاخیندان تانیش اولماسی و گاهدان دا شعرلریندن الهام آلماسی حس ائدیلیر. مثال اوچون:
یوخ باغباندا شرم و حیا، هئچ اوتانمیری،
قدین یانیندا صحبت سرو روان سالیر.
بئیتینی اوخویارکن، ایستر ایستهمز حافظین بو بئیتی یادا دوشور:
بنفشه طرهی مفتول خود گره میزد،
صبا حکایت زلف تو در میان انداخت.
17 ـ صائبانه شیوه
صرافین شعر شیوهسی حاققیندا نه دئمک اولار؟ او، تورکجه یازان هانسی شاعیری تعقیب ائدیر؟ فضولی و قوسی کیمی شاعیرلردن تأثیر آلماسینا باخمایاراق، صرافین شعر دونیامیزدا اؤز دست خطی و شیوهسی واردیر. بعضاً بئله نظره گیلر کی او، نوایی، فضولی و صائب اوچلوگوندن تؤرهین تورکو شیوهده شعر یازیر. آشاغیداکی بئیتلر، تمامیله صائبانهدیرلر:
گؤتور مرهم طبیبیم، دوتما زخم سینه سوراخین،
بو دارالملک عشقه بیر آچیق دروازه لازیمدیر.
بورادا بؤیوک بیر تشبیه واردیر. هم ده ایکی:1. عینی تصویر «سینهده ایجاد اولان دلیک» 2. ذهنی تصویر یعنی «عشق شهرینه دروازا» بیری ـ بیرینین قارشیسیندا دورموشلار.
هابئله آشاغیداکی بئیت صائب شیوهسینین ان گؤزهل نمونهسی اولا بیلر:
چیخیب ترتیبدن، اوراق اولوب مجموعهی جسمیم،
محبت رشتهسیندن جلدیمه شیرازه لازیمدیر.


text:
روسییا لیدری ولادیمیر پوتین مطبوعاتین منفی مناسیبتینه معروض قالیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری کرمل رهبریندن مصاحیبه آلان مشهور کینورژیسسور و ژورنالیست اولیور ایستوون دئییب.
او، پوتینی گوجلو میللیتچی ده آدلاندیریب:
«۱۶ ایللیک سیاسی فعالیتیندن بحث ائتدی. آمریکا ایله علاقهلرین عمومی پرینسیپلریندن دانیشدی. او، آمریکا حاقیندا منفی فیکیر سؤیلهمدی. واشینگتنلا کنستروکتیو علاقهلر قورماق ایستدیینی بیلدیردی. آمریکالیلاری پارتنیور آدلاندیریردی. بو، بیر طرفدن ده گولونج ایدی. منیم داخیلیمده پوتینین آمریکا ایله علاقهلری قوراجاغی ایله باغلی گوجلو بیر حس وار».
قید ائدک کی، پوتیندن مصاحیبه آلان ایستوونون «پوتینین مصاحیبهلری» سندلی فیلمی آمریکا تلویزییالاریندا نماییش ائدیلیر.


text:
روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتینین اساس حربی سهوی سورییا پرئزیدئنتی بشر اسدله موتتفیق اولماسیدیر.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری اونلینئ .یوآ سایتینا موصاحیبهسینده روسییالی پولیتولوگ دمیتری اورئشکین بیلدیریب.
پولیتولوگ قئید ائدیب کی، آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری سورییانین ایشلرینه قاریشماق ایسته میر، آنجاق روسییا قوشونلاری اسد اوردوسو ایله بیرلیکده شهرلری بومبالاییر. سون ایگیرمی ایل عرضینده آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری یاخین شرق و شیمالی آفریقا اؤلکهلری ایله زنگین اونسیتیندن نئقاتیو تجروبهلر توپلادی. آمئریکالیلار حساب ائدیرلر کی، دئموکراتیکلشمه و دیکتاتورلارین آرادان قالدیریلماسی اوچون اهالینین حیات ایستاندارتلارینین یاخشیلاشماسینا اؤنم وئرمک لازیمدیر کی، بو دا آوتوموتیک اولاراق بو رئژیملرین دئموکراتیکلشمهسینه یول آچیر. روسییا آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-این حیاتینی کورلاماق اوچون سورییا ایله دانیشیقلار آپاردی. آنجاق اونونلا هئچ کیم دانیشیقلار آپارمادی. پوتین سورییایا گیردی و باتدی، نئجه کی، برئژنئو افقانیستاندا باتمیشدی. قلبه حاقیندا دانیشماق اولار، بئله کی، علئپپو اله کئچیریلدی. آنجاق اونوتماق لازیم دئییل کی، سسری کابولا نظارت ائدیردی، اورادا اینستیتولار و اینفراستروکتور یارادیردی، آنجاق پول قورتاردی و هر شئی بیتدی. سورییادا دا اوخشار حادثهلر یاشاناجاق.


text:
تورکییه سلاحلی قوهلری شیمالی عراقدا کریتیک مرحلهنی آرتیق گئریده قویوب. اوردوموز عراقدا خصوصی بیر اصولدان ایستیفاده ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ایستعفادا اولان تورکییهلی گنرال ایسماییل حاقی پکین دئییب.
«حاضردا تورکییه اوردوسو قورو و هاوا کشفیاتی باخیمیندان چوخ یاخشی وضعیتدهدیر و بو وضعیت موطلق شکیلده مؤوجود عملیاتا تأثیر گؤسترجک. بؤلگهده بیر سیرا سرحد و خصوصی تعیناتلی دستهلریمیز فعالیت گؤستریر. لوژیستیک خطین تهلوکهسیز بیر مؤقع قازانماسی ایله ۱۲ کوماندوس بریگاداسی و خصوصی تعیناتلیلارین تجروبهلی حربچیلری بؤلگهیه گؤندریلهجک. بونون خصوصی اصوللا حیاتا کئچیریلن بیر عملیات اولاجاغینی دوشونورهم. بو دفعه بیر نئچه مین عسگرین هوجومو ایله بوتون بؤلگه تروردان تمیزلنهجک. همین نقطهده هلیکوپتر، طیاره و پوا-لارین دستیی موهوم رول اوینایاجاق».
دیپلوماتییا چوخ واجیبدیر
«حاضردا تورکییهنین رگیونال فیقورلارلا قوردوغو پوزیتیو امکداشلیق پ کا کا-نین اساس بازاسینا وورولاجاق ضربه بارهده بؤیوک اوستونلوکلری تعمین ائدجک. تورکییه هم بارزانی، طالبانی و دیگر فیقورلارلا، هم ده عراق حاکمیتی و ایرانلا یاخشی موناسیبتلر قوروب. قندیل عملیاتی ایله باغلی آمریکانین دا مانع اولماق اوچون آتا بیلجیی هر هانسی بیر آددیمی یوخدور. حادثهنین دیپلوماتییا قولوندا دوغرو آددیملار آتیلماغا داوام ائدجیی تقدیرده الیمیز داها چوخ گوجلنهجک».
۹۰ گون عرضینده بایراق سانجیلار
قندیلده ترور مرکزینین محو ائدیلمهسی حربی اولدوغو قدر پسیخولوژی جهتدن ده بؤیوک اؤنم داشیییر. تورک عسگری ۹۰ گون عرضینده قندیلین زیروهسینه تورک بایراغینی سانجار. «فرات قالخانی»، «زیتون بوداغی» و آردیندان باش توتاجاق قندیل ظفری ایله پ کا کا چوخ جدی بیر داغیلما پروسسینه قدم قویاجاق. کاتو داغیندان باشلایان حاضرلیق مرحلهسیندن بو یانا داوام ائدن عملیاتلار مؤوجود شرایطده بئله ایران، عراق، تورکییه و سورییاداکی پ کا کا-چیلاردا بؤیوک بیر تشویشه سبب اولدو. تورکییه بیر یاندان اؤز تهلوکهسیزلیگی، دیگر یاندان بؤلگه خالقینین یئنی ترور تهدیدلرینه معروض قالماماسی اوچون مؤوجود سرحد خریطهسینی دییشدیرمهلیدیر. عراقین داخیلینه دوغرو ۸۰ کیلومترلیک بیر تهلوکهسیزلیک خطی یارادیلماسا، گلهجک ایللرده ده بؤلگهده بیزیم اوچون یئنی تهدیدلر باش قالدیرا بیلر. حاضردا بونون اصل واختیدیر و تورکییه بو وضعیتده جدی آددیملار آتمالیدیر».


text:
تورکییهنین یونانیستاندان طلب ائتدیی ۸ فئتؤ-چونون قایتاریلماسینین قارشیسینی آلمانییا آلیب.
آخار. آذ «یئنی شفق»ا ایستینادا خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورک میللت وکیلی مصطفی مصطفی دئییب.
«یونانیستانین آلدیغی قرارلارین آرخاسیندا «آلمان آغلی» وار. یعنی یونانیستان آلمانییانین دیکتهسی ایله قرار وئریر»، - میلت وکیلی بیلدیریب.
قید ائدک کی، ۸ فئتؤ عضوو ۱۵ ایول دولت چئوریلیشینه جهددن سونرا غیری-قانونی یوللا یونانیستانا کئچیب. تورکییه دفعهلرله فئتؤ-چولارین تحویل وئریلمهسینی ایستهسه ده، یونانیستان محکمهسی اونلارین اؤلکهده قالماسینا شرایط یارادیب.


text:
ایولون ۱-دن آتت باش کاتیبسیز قالیب.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، لامبرتو زانیرین صلاحیت مدتی ایونون ۳۰-دا باشا چاتیب.
آنجاق آوروپا تهلوکسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتی عضولری یئنی باش کاتیبین سئچیلمهسی مسئلهسینده راضیلیغا گله بیلمهییبلر. آمریکا و روسییا دا داخیل اولماقلا، آتت-این ۵۷ تشکیلاتدا بیر سیرا رهبر وظیفهلره تعیناتلا باغلی «پاکئت راضیلاشما» الده ائده بیلمهییب. باش کاتیبله برابر، دموکراتیک تاسیساتلار و اینسان حقوقلاری اوزره بورونون رهبری، میللی آزلیقلارلا ایش اوزره کومیسار و آوروپا تهلوکسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتینین کیو آزادلیغی مسئلهلری اوزره نمایندهسی پوستلاری دا بوشدور.
آوروپا تهلوکسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتی خاریجی ایشلر ناظرلرینین ایولون ۱۱-ده ویانادا کئچیریلهجک گؤروشو کادر مسئلهلرینین حلی اوچون نؤوبتی ایمکان اولاجاق. باش کاتیب پوستونا ان رئال نامیزد ایسوئچرهنین آتت-دکی سابیق دایمی نمایندهسی توماس قرئمینقئر ساییلیر.
ل. زانیئر یارانمیش وضعیتین آتت داخیلینده جدی پارچالانمانین اولدوغونو گؤستردیینی بیلدیریب.


text:
حضرت علینین (ع) تلهسیک قضاوت بارهده سؤزو/مؤمین فقط یقین اساسی
حضرت علینین (ع) تلهسیک قضاوت بارهده سؤزو/مؤمین فقط یقین اساسیندا دانیشار
عاغیللی و مؤمین آدام فقط یقین اساسیندا دانیشار. حضرت علی (ع) بو بارهده بویوروب: أقولا بغیر علم؟ یقینسیز بیر سؤز دانیشیرلار؟
قضاوت ایکی اساسین اوستونده اولا بیلر: یا یقین اساسیندا و یا جهل اساسیندا. یقین اساسیندا قضاوت ائلهمک فیکیرلشمک و عاغلی ایشه سالماق نتیجهسینده یارانار بونا گؤرهده تلهسیک اولماز. بلکه دوشونمک، تحقیق و موطالیعهیه احتیاجی وار. آما جهالت اوزوندن قضاوت ائلهمک تحقیق، دوشونماق و موطالیعهیه دایانماییب بو اوزودن تلهسیک اولار. قضاوتلرین چوخو منفی و یا موثبت احساسین نتیجهسی اولور کی اونوندا کؤکو جهالتدهدیر. احساس اوزوندن قضاوت، مونفعیلانه احساسلارا دایانار.
قورآن اینسانلاری یئر به یئر قضاوتده تلهسمکدن چکینمگه و دوشونمگه چاغیریب تقلید و سوءظنی محکوم ائلیر. قورآن بویورور: فاسیق بیریسیندن خبر ائشیتسز اونو تحقیقسیز قبول ائتمهیین.
قورآن تلهسیک و عاغلا دایانمایان قضاوتلر بارهسیندهده بویورور: ما لکم کیف تحکمون؟! سیزه نه اولوب؟ نئجه حؤکم ائدیرسیز؟


text:
واکسن پاپیلوما ویروس انسانی
واکسن پاپیلوما ویروس انسانی (اینگیلیسجه: HPV vaccines, چینجه: 人类乳头瘤病毒疫苗، (عربجه:لقاح فيروس الورم الحليمي البشري)، (روسجا:BakциHa пpoTиB Bиpyca пaпиллoMы чeлoBeka)) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. واکسن پاپیلوما ویروس انسانی سرطان اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده واکسن پاپیلوما ویروس انسانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دونیاجا مشهور آفگئن گئنئتیک دیاقنوز مرکزی ۲۰۱۲-جی ایلدهن بیولوژی طبابت کلینیکاسیندا یئرلشهرک فعالیتینی داوام ائتدیریر. آفگئن گئنئتیک دیاقنوز مرکزینین رهبری آذربایجانلی، پروفئسسور آfiق بردهلی دونیادا گئنئتیکا علمینده تانینمیش عالیملردن بیریدیر. او، بیر چوخ خستلیین گئنینی کشف ائدرک «بردهلی گئنی» آدی ایله پاتئنتلشدیریب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، مرکزده ایکی بؤلمه فعالیت گؤستریر: بیرینجی-مولئکولیار-گئنئتیک آنالیزلر و ایکینجی-سیتوگئنئتیک آنالیزلر بؤلمهسی. مولئکولیار گئنئتیکا بؤلومونده تک گئن خستهلیکلرینه عایید موتاسییا و یا میکرودئلئسییا آشکارلانماسیندا بیر چوخ فرقلی مولئکولیار اصوللار ایستیفاده اولونور. سیتوگئنئتیک بؤلومده ایسه خروموسوم آنالیزی کونوئرسیونال و باشقا اصوللارلا آپاریلیر. گئنئتیک دیاقنوز مرکزی اؤلکهمیزده بو ایکی بؤلمهنی احاطه ائدن یئگانه مرکزدیر.
مرکزین مولئکولیار گئنئتیکا بؤلومونده بیولوژی بابت کلینیکاسینا مراجعت ائتمیش بیر چوخ خستهلره B و a تالاسسئمییالار، فمف، قلوکوزا-۶ فوسفات دئهیدروگئنازا چاتیشمازلیغی، فئنیلکئتونورییا، کیستیک فیبروز، نیئمانن-پیجک کیمی تکگئنلی خستهلیکلرین دیاقنوزلاری قویولوب. همچینین، بو بؤلمهده اونکوگئنلر سئکانس اوسولو ایله آراشدیریلاراق سود وزینین خرچنگینه سبب اولان برجا۱ و برجا۲، بیر چوخ اونکولوژی خستهلیکلره سبب اولان تپ۵۳، یوغون باغیرساق خرچنگینه سبب اولان آپج، کراس کیمی اونکولوژی گئنلر آراشدیریلیر. بو آراشدیرمالار نتیجهسینده بیر چوخ خستهیه یوخاریدا سادالانان گئنلرده موتاسییالار آشکار ائدیلهرک، خستهلره اونکولوژی خستهلیک اینکیشاف ائتممیشدن اول دیاقنوز قویولوب. نتیجهده بیر چوخ خسته هکیملرین مصلحتلری اساسیندا پروفلاکتیک تدبیرلر گؤرهرک بو اؤلومجول و قورخونج خستهلیکدن اؤزونو قورویا بیلیب.
آفگئن گئنئتیک دیاقنوز مرکزینه عایید اولان مولکولیار گئنئتیکا بؤلمهسینده ارثی خستهلیکلرین دیاقنوزو تصدیق ائدیلدیکدن سونرا، او خستهلییه عایید پرئناتال دیاقنوز دا قویولور.
اینسان گئنئتیک شیفرهسینی اوخویان دنت سئکانس جیهازینین واسطهسیله بوتون خروموسوم و گئن خستهلیکلرینین، ۶۰۰۰-دن چوخ خستلیین دوغوشدان اؤنجه، سونرا و نیگاهدان اول دیاقنوزو قویولور.
حکیم شیرخان موسایئوین سؤزلرینه گؤره، مرکزین اساس اوستونلویو و دیگر کلینیکالاردان فرقلندیرن خصوصیتی اودور کی، بورادا سکانس آنالیزاتوروندان ایستیفاده اولونور.
داها اطرافلی آخار تو-نین تقدیماتیندا:


text:
تبریزلی گنج شاعر علیرضا نابدلدن «ایشیق»آدلی شعر توپلوسو «آذربایجان و مسئله ملی» (آذربایجان و ملی مسئله) آدلی بیر سیاسی – تشکیلاتی رساله، محمدباقر خلخالی (۱۹۱۹ـ۱۸۳۹)نین «تعلبیه»سینین یئنیلشدیریلمیشی ، ایکی ـ اوچ مقاله و بیر آلولو خاطیره یادگار قالمیشدی.
ایشیق مجموعهسینده کی شعرلرین چوخو، یعنی ۳۳ شعر و ایکی شعر ترجمهسی ۶۶ـ۱۹۶۳نجی ایللر آراسیندا یازیلیب، ۱۹۶۲نجی ایلده شاعرین ۱۸ یاشی ایکن قلمه آلدیغی بیر شعری و ۱۹۶۷نجی ایلدنده باشقا بیر شعر بو دفتره یول آچیب. «صمد کونلومدهدیر» باشلیقی آلتیندا آرخاداشی صمد بهرنگینین اؤلومو مناسبیتله ۱۹۶۸نجی ایلده قوشدوغو شعر ایسه «آرش» ژورنالیندان بو مجموعهیه کؤچورولموشدور.
بئلهلیکله شاعرین ۱۹۶۷نجی ایلدن۱۹۷۲نجی ایلین مارس آیینا قدهر سؤیلهدیگی شعرلردن هئچ بیر ایز قالمامیشدیر. دئمک اولار کی، شاه رژیمی ایله گرگین مبارزه آپاردیغی ایللرین شعرلری ده گنج شاعرین ناکام حیاتی کیمی یغمایا اوغرامیشدیر. یالنیز ۲۷ ایل یاشایان مبارز شاعرین سون ۹ ایل یارادیجیلیق دؤرونون ایلک یاریسینین محصوللاری الیمیزه چاتیب. بونلار دا زنگین بیر ذکانین، جوشغون بیر روحون جارپیلاریدیر.
بو آنا دیلینده تحصیل آلمامیش گنج اؤزونو نئجه یئتیشدیرمیشدیر؟ او ۱۹۷۰نجی ایلده یازدیغی «آذربایجان و ملی مسئله» آدلی اثرینده بیر گروه آذربایجانلی جوانلاردان سؤز آچیر کی، ۱۹۶۰نجی اون ایللیگین اوللریندن آذربایجان ادبیاتینین کئچمیش و معاصر اثرلرینی اوخوماغا باشلاییرلار. اونلار رژیمیمن آغیر باسقیسینا باخمایاراق اؤز آنا دیللری ایله تانیش اولوب، اونو باجاردیقجا منیمسهییب، داوام ائتدیرمک ایستهییردیلر.
۱۹۳۶نجی ایلدن ۶۰ نجی ایللرین اولینه قدهر کیفیتی آشاغی اولان حسین کورد و امیر ارسلان، بیر نئچه نوحه کیتابی و بیرده شهریارین حیدرباباسیندان باشقا آذربایجان دیلینده آیری بیر اؤنملی اثر نشر امکانی تاپمامیشدیر.
شبههسیز نابدل اوزوده سؤزون آچدیقی گنجلردن بیری ایمیش. الیمیزه چاتان اثرلری گؤستریر کی او محدود امکانلاردان فایدالانماق قابلیتینه مالک اولاراق هله ایلک تجربه ایللرینده گوجلو اثرلر یارادا بیلن نادر بیر انسان ایمیش.
گونشین آل قانی ظلمت الیله
گون باتان داغلارا یاییلان زامان
آخشام نسیمینین حزین سسیله
دنیزده لپهلر آییلان زامان
دورنالار کئچنده باغلار اوستوندن
چیخاردی ایوانا طاقتسیز آنا
…دولو گؤزلریله هارای چکردی
دورنالار رحم ائدین، بیر لحظه قونون
یار ولایتیندن گلن عزیزلر
دئیین کی باشینا نه گلدی اونون…
آی آراندان گلن گؤزهل دورنالار
سؤیلهیین آنایا، قاچمایین اوندان
اوغلومون طالعی نه ایدی آخر…
بو ۱۹ یاشلی بیر گنج قریحهسیندن قوپان شعر، مینلر سیاسی قاچقینین گؤزو یولدا اولان آنا باجی لارینین اورهک دؤیونتولرینی داشییر.
ایشیق شعرینده ده مختلف زحمت آداملارینین ایستکلری یئر آلیر. قارا تئللی کیبریتچی اوغلاندان ایستهییر کی اودلار یوردونون قیزیل داغلاریندان میلیونلار تون گوگورت قازیب، ائله کیبریتلر تؤکسون کی ظولمون کؤکون یاندیریب یاخسین. ساری تئللی زنجانلی دان خواهش ائدیر کی آغ پولاددان ائله کسگین پیچاقلار یونسون کی ییرتا بیلسین ظولمون چیرکین اورهگینی … بلکه چوبان آزاد چالسین توتهگینی!
گون گؤرمهین، چیراغ کیمی یانان، قانین یاغ یئرینه یاندیران، دفه دؤگن، ایلمک سالان توخوجودان بیر تمناسی وار:
بیرجه یولدا خالچاندا بیر شکیل سال
باخانلارین دیزلرینی قوروتسون
قوی خالچانی ساتان آلان بیلسین کی
سنین دیلسیز اللرینده نهلر وار
خالچا اوسته باشماقلی یئریینلر
بیلسینلر کی دیلسیز دینسه نه قوپار!
آخیردا دا اوجا بویلو، خورما تئللی معلمدن رجا ائدیر کی باشاردیقجا ایشیق آچسین قارانلیق صینفلره. ایشیق ساچسین صنفلره توپلانان، آی اولدوزسوز او کیچیک دونیالارا… و او کورلوق چکمیش بالاجا انسانلارین قول قانادینی باغلایان گؤیلرده کی قورخو فیکرینی پوزسون.
ائله اؤزوده تهران اونیورسیتهسیندن حقوقشناسلیق بیتیریب، چوخلو حقوقشناسلار کیمی قاضی و یا وکیل اولابیلمهسینه باخمایاراق، مسلکداشلاری بهرنگی، دهقانی و باشقالاری کیمی معلملیگی اوستون دوتوب، خوی شهرینده ایشه باشلادی.
علیرضا ایله صمد «آدینه» نشریهسینی چیخارتدیقلاری واخت تانیش اولموشدولار. «آدینه» مهد آزادی غزتینه باغلی اولان بیر نشریه ایدی. ۱۹۶۵نجی ایلین عرضینده بو نشریهنین یالنیز ۱۷ نومرهسی چاپا بوراخیلا بیلمیشدی. بیر نئچه باشقا قلم دوتان گنجلر کیمی، اوختایین دا ایلک یازیلاری آدینه ده چاپ اولونوبدور. شعرلری ترجمه ائدن ده آدلیم شاعریمیز یدالله مفتون ایدی، معلم شاعری بئله تانیتدیریردی:
«علیرضا اوختای آذری دیلینده شعر یازان جوشغون بیر استعداد دیر، گؤزهل شعرلرده یازیر بو بیر گوشهده توشوب قالمیش «توزلو پیانو» بیر انتشار نسیمی، بیر بارماق اشارهسی گؤزلهییر کی شورلار و نوالارین دورغونلوق دؤرونده ایستی سویوغونو یاغدیرماغا باشلاسین و بو اونون شعرلرینین بیرینین (توزلو پیانو شعرینین) بیر پارچاسینین ترجمهسیدیر. سؤز یوخ کی اطلسین آستارانین لطافتی اوزونه چاتماز.»
او احساسلی شاعر ترجمهیه سوق ائدن شعر بئله جانلی مصراعلارلا دولودور:
… سازاقلی بیر سحر پارچالایاجاق
قارا سسسیزلیگی توزلو پیانو
قیرغین بارماقلاردان آخاجاق او گون
سهندین بوزلانمیش آغجا گؤللری…
یئری گلمیشکن دئمهلییم کی، «ایشیق» شاعریده «دریاچه»، «کولاک»، «انارستان»، «فصل پنهان»، مجموعهلری و «عاشیقلی کروان» منظومهسینین یارادیجیسی اولان مفتونون ایکی شعرینی فارسجادان تورکجهیه چئویرمیشدیر. قوجامان شاعر، حبیب ساهرده او فیرتانا قوشونون وقتسیز وورولماسینین یئدینجی ایل دؤنومونده ایران انقلابینین غلبهسیندن بیر آی سونرا ، اوندان بئله یاد ائتمیشدیر:
«قیش موسمی آخشام چاغی ایدی. ایلک دفعه اوختای ایله تانیش اولدوم. او مندن “لیریک شعرلر” کیتابیمی ایستهدی. ائویمه چاغیردیم اوچ گوندن سونرا، گون باتانا یاخین بیزه گلدی. اوتوروب چای ایچدیک. درهدن تپهدن دانیشدیق. اوختای اؤزونون تورکجه شعرلریندن بیر نئچه پارچا اوخودو، حیرت ائتدیم!
اوختایین شعرلری نه اوتایلیلارین و نه ده بوتایلیلارین شعرینه بنزهمز. اوختایین الحانیندا یالنیز گؤزهللیک دگیل، درین بیر دویغو و یابانجی بیر آهنگ وار ایدی. شبههسیز اوختای مستثنا استعدادا مالیک بیر گنج ایدی. لاکین افسوس او پارلاق جوهر قارا توپراق آلتیندا چورویوب فنایه گئتدی…
بودورکی
داغلارین آردیندا دان یئری آغاریر
و ییرتیلیر گئجهنین گؤی حریر پردهلری
سحر زمانی، درین بیر خیاله سانکی دالیر
نسیم اسیر و شیریلدیر مرند چشمهلری
بو دور کی باغلار ایچینده
گؤرنمهین بیر قوش
یاواشجا ناله ائدیر: آه وطن فضاسیندا
قیزیل قانا بویانان اوختایین عزاسیندا…
(تهران ، ۲۶ اسفند ۵۷ – ۱۷ مارس ۷۹)
دئییلمهلیدیر کی نابدل ده «آذربایجان و ملی مسئله»سینده ساهرین حسابینی ایران آذربایجانینین باشقا شاعرلریندن آییریب:
او کئچن نسلدن یادگار قالمیش ان صمیمی، ان انکشاف ائتمیش و ان ساده آذری تورکجهسینده یازانلارداندیر. آمما کئچهجهیه اوز چئویرمهسی، رمانتیکلیک، خلق کوتلهلرینین یاشاییش و دیلیندن آیری دوشمهسی اونونلا خلق آراسیندا فاصله سالیبدیر…»
نابدلین ایکی مقالهسی آدینی چکدیگیمیز فارسجا نشریه ده چاپ اولونموشدور. بیری فولکلورون توپلانماسینین ضروریلیگی بارهدهدیر و او بیرینین باشلیقی ایسه «آقای پانین احوالاتی»دیر کی پان تورکیستلر و پان ایرانیستلری تنقید آتشینه دوتموشدور. پان ایرانیستلر پارتیاسیندا انشعاب ائدنلرین اورگانی اولان «خاک و خون» غزئتهسینین کسگین اعتراضیندان سونرا آدینه نین نشری حکومت طرفیندن دایاندیریلدی.
آدینهنین تیراژی و حجمینین آز اولماسینا باخمایاراق، یئنی هاوا گتیردیگی اوچون آذربایجانین ادبی – سیاسی محیطینه بؤیوک تاثیر باغیشلاییب. بو اوجاغین باشینا ییغیشان گنجلرین چوخو سونرالار باشقا استقامتلرده آددیملاسالاردا، اوندان آلدیقلاری حرارتی آز چوخ اورهکلرینین درینلیکلرینده داشیمیشلار، بلکه هله ده داشییرلار، اولا بیلسین کی اونونلا ایکینجی مین ایللیگی اوچونجو مین ایللیگه باغلاسینلار. نئچه کی بیرینجی مین ایللیگی ایکینجی مین ایللیگه باغلایان گنج ضیالیلاریمیزدا چوخ اولموشدور. ائرامیزین بیرینجی مین ایللیگینین سونلاریندا اسراری آچدیغی ایچون دارا چکیلمیش منصور حلاجین یولو، ایکینجی مین ایللیگین ایکینجی یوز ایللیگنده میانا – همدانلی عینالقضات لار و زنجانلی سهروردیلر (شیخ اشراق) کیمی گنج داهیلریمیز قانلی ایاقلارلا دوام ائتمیشلر. مشعل الدن اله ۱۳ نجو عصرده جهانه سیغمایان نسیمینین الینه چاتیر و ائله جه ده ایگیرمینجی عصرین سونونا یول آچیر.
حیران ائدیجی بیر حالدیر کی، آدی چکیلن دوشونجه بهادرلرینین هامیسی شاعر ایمیش و شعرلری ده شعورلاریندان قاینارمیش … آذربایچانین, ایرانین، دونیانین ایگیرمینجی عصر تاریخی گنج گوللهلنمیش شاعرلرین آدلاری و یادلاری ایله زنگین و رنگیندیر. علیرضا قارانلیقدان ایشیغا دوغرو ایرهلیینلرین کاروانینین ایاقداشیدیر. میکائیل مشفق، گارسیا لورکا و…
اوختایین دئدیگی کیمی:
بو بیر ناغیل دیر کی ائللر سویلهییر
بیری سسدن دوشسه او بیریسی دئییر…
قایناق: ایشیق سایتی


text:
آخار. آذ تورکییهلی ژورنالیست، یازار عؤمور چئلیکدؤنمزین جمال قاشیقچی حادثهسی ایله باغلی «کافکاسسام» نشرینده درج اولونان یازیسینی تقدیم ائدیر:
آریستوتل منطیقی دیالکتیکاسی ایله تنقید ائدیلدیی حالدا جمال قاشیقچی رژیم موخالیفی ایدی و اؤلوم امری الریاضدان وئریلدی. کونسوللوغا گیردیکدن سونرا عاقیبتینین هله ده مجهول اولماسی، سعودییهلیلرین ایجتیمایتی راضی سالاجاق ویزوال معلوماتلاری پایلاشماماسی بوتون مسئولیتی سعودییه عربیستانینین اوزرینه قویور. قاشیقچینین کونسوللوقدا اولجه دیندیریلدیی، ایشگهنجه ایله اؤلدورولدویو، جسدینین ۱۵ حیصهیه بؤلوندویو و کونسوللوق بیناسیندان بو شکیلده چیخاریلدیغینا دایر شهر افسانهلری مؤوجوددور. بیر قیسمی سعودییهلی رسمی شخصلر اولان ۱۵ سعودییه عربیستانی وطنداشینین ۲ طیاره ایله ایستانبولا گلیب عینی ساعتلاردا کونسوللوقدا اولمالاری و داها سونرا اورادان آیریلاراق گلدیکلری اؤلکهیه گئری دؤندوکلری معلوماتی دیگر معلوماتلارلا یان-یانا تیراژلاناندا اورتایا بو منظزره چیخدی: ایشید و سلفی وحشتی ایله قاریشدیریلمیش وهابی تفکورونون بدوی کاراکترینین تؤرتدیی بیر جینایت حادثهسی. قاشیقچینین یوخا چیخدیغی گون کونسوللوقداکی ۲۸ تورک وطنداشینا دیپلماتلارین توپلانتیسی اولماسی سببیله ایشدهن اجازه وئریلمهسی و تهلوکهسیزلیک کامرالارینین چالیشماماسی کیمی ادعالار ایسه بو حادثهنین سادهجه دوزو-بیبریدیر. بو جور شایعهلر اینسانین قانینی دوندورور. دئیهسن ائله مقصد ده بودور.
«قاشیقچینی اورتادان قالدیران منبع ایجتیمایتی یانیلتماق اوچون ایلک باخیشدا منطیقلی گؤرونه بیلهجک آرقومنتلر ایرلی سورور. حادثهنی دراماتیکلشدیرهن مقام قاشیقچینین تورک نیشانلیسی ایله ائولهنه بیلمک اوچون سعودییه عربیستانیندان طلب ائتدیی سندین آرخاسینجا دوشمهسیدیر. بیر آز رومانتیزم، بیر آز درام، بیر آز فاجعه و بیر آز دا جاسوسلوق حکایهسینه بنزییر. سنارییه اینانماغیمیزی ایستهیهنلر قاشیقچینین واشینگتن، لوندون و ایستانبول خطینده دولاشدیریلماسینین تله اولدوغونو یاخین چئورهسینین دیلیندن ادعا ائدیرلر.
قاشیقچی سؤزوگئدن سندی آلماق اوچون سعودییه عربیستانینین واشینگتن سفیرلیینه مراجعت ائدیر. اوراداکیلار بو سندی لوندون سفیرلیینین وئره بیلجیینی قید ائدیر. قاشیقچی اینگیلترهیه گئدیر، حتی اورادا بیر تلویزییا پروگرامینا قوناق اولور. ایکینجی عونوانی سعودییه عربیستانی سفیرلیگی اولسا دا، الی بوش قاییدیر. لوندونداکی سفیرلیک پرسونالی ایستانبولداکی باش کونسوللوقلا دانیشدیقلارینی و سندی اونلارین حاضیرلادیغینی بیلدیریر. ایستانبولا گلن قاشیقچی ائله بورادا دا یوخا چیخیر. بو حکایه منه ایناندیریجی گلمدی. نیه؟
چونکی جمال قاشیقچی سعودییه عربیستان کشفیات خیدمتینین دؤردونجو رهبری و سعودییه عربیستانینین آمریکادا سفیری وظیفهلرینده چالیشمیش تورکی فیصلین موشاویری اولموش بیر شخصدیر. هم تجروبهلی بیر کشفیاتچیدیر، هم ده عادی بیر ژورنالیست دئییل، سعودییه عربیستانینین قارا قوتوسو حساب اولونان بیریدیر. اونا تله قورولدوغونو حس ائده بیلهجک پوتنسیالی اولماقلا برابر، ایستر تورکییه، ایستر آمریکا، ایسترسه ده اینگیلتره کشفیاتیندا قاشیقچییا خبردارلیق ائده بیلهجک دوستلارینین اولدوغونو دا سؤیلهمک اولار.
جمال قاشیقچییا نه اولدو و یا هانسی قوه اونو نیه گؤره آرادان گؤتوردو؟
اینگیلترهنین «تایمز» نشری دوننکی یازیسیندا قاشیقچینین باشینا گلنلرین ولیعهد محمد بین سالمانین یوکسلیشینی جوشغو ایله قارشیلایان اینگیلترهنی ده ماراقلاندیردیغینی گوندهمه گتیردی و سلمان اقتدارا گلرکن ایصلاحاتچیلیغین موتمادی شکیلده تعریف اولوندوغو خصوصیله وورغولاندی. بو یازیدان چیخان نتیجه اینگیلیسلرین جمال قاشیقچی حادثهسینده طرف اولمالاریدیر.
اینگیلیسلرین رسمی مؤوقعیی ده بو موستویدهدیر. بئله کی، اینگیلتره خاریجی ایشلر ناظیرلییی ده سعودییه عربیستانینین ایستانبول باش کونسوللوغونا گیردیکدن سونرا یوخا چیخان جمال قاشیقچی حادثهسی ایله باغلی اتهاملارین سون درجه جدی اولدوغونو، سعودییه عربیستانی حکومتی ایله حقیقتلرین تعجیلی شکیلده اورتایا چیخاریلماسی اوچون چالیشدیقلارینی آچیقلادی. بی بی سی (تورکجه) خیدمتینین فیکرینجه، جمال قاشیقچی یاخینلاری اوچون سادهجه بیر ژورنالیست دئییل، بین الخالق نفوذو گوجلو، سعودییه عربیستانینین کئچمیش رژیمینه یاخین بیر سیاسی فیگوردور و کئچمیش حاکمیتله ولیعهد آراسینداکی اقتدار موباریزهسینده یوخا چیخدی.
آمریکالیلار دا باشقا جور غریبهدیر. آمریکا نشرینده یازیلیب-پوزولانلارا گؤره، تورکلر بو مسئلهده شرق حیله گرلیینه ال آتیبلار. بو مؤقع رسمی آچیقلامالاردا دا موشاهیده اولونور. مثلاً، ترامپ آدمینیستراسییاسیندان ایکی یوکسکچینلی رسمی اللرینده تورکییه حکومتینین «قاشیقچی اؤلدورولدو» ادعاسینی تصدیقلهیهجک بیر معلومات اولمادیغینی سؤیلدی. دئمک کی، بیلدیکلری نسه وار. مایک پومپئو و ترامپین کورکنی جارئد کوشنرین محمد بین سالمانلا یاخین موناسیبتلری وار. ولیعهد ترامپ حکومتینین ایرانی تجرید ائتمک و اقتصادی اولاراق کونجه سیخیشدیرماق پلانلارینین اهمیتلی بیر پارچاسیدیر. بس جمال قاشیقچی ولیعهدین اونا ضرر ووراجاغیندان قورخاراق اؤلکهسیندن آیریلیب آمریکادا مسکونلاشمامیشدی؟ بورادا نئجه ده بؤیوک تضاد وار!
جمال قاشیقچی واسطهسیله تورکییهیه تضییق گؤستریلمهیه چالیشیلدیغینا دایر فیکیرلرده ژورنالیستین پرزیدنت اردوغانا و آ.ک.پ سیاستچیلرینه یاخین اولماسی وورغولانیر. مثلاً، آ.ک.پ صدرینین موشاویری یاسین آکتای سعودییه عربیستانی وطنداشی اولان ژورنالیستله کنفرانسلاردان بیرینده تانیش اولدوقلارینی و بیر مدت سونرا موناسیبتلرینین دوستلوغا چئوریلدیینی سؤیلییر.
قاشیقچی کؤرفز سرمایهسینین تورکییهیه گلمهسینده واسطهچیلیک ائدن بیر شخصدیر. نه درجهده دوغرو اولدوغو بیلینمهسه ده، تورکییهده بعضی غیری حکومت تشکیلاتلاری و مئدیا قوروملارینین مالیه لشمهسینه دستک اولدوغونا دایر معلوماتلار وار.
آمریکا و سعودییه عربیستانی حکومتی آراسیندا نفت ایستحصالینین آرتیریلماسی و قیمتلرین آشاغی سالینماسی ایله یاشانان بحران آرتیق یاواش-یاواش میدان اوخوماق مرحلهسینه دوغرو ایرلیلییر. بلکه ده قاشیقچی حادثهسی بین الخالق پلاتفورمالاردا سعودییه عربیستانین محکوم ائدیلمهسی پروسئسینی باشلادا بیلر. گؤرهسن بو حادثه عربیستانین اوچ یئره بؤلونمه پروسسینی فیکیردن رئاللیغا کئچیره بیلرمی؟


text:
روسییانین رادیوالکترون موباریزه ساحهسینده الده ائتدیی ناعیلیتلر ناتو-نون صاحبی اولدوغو یوکسک تخنولوگییالی سلاحلارین بوتون اوستونلوکلرینی علیندن آلیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده آمریکا حربی هاوا قوهلرینین آوروپاداکی کوماندیری اوردو گنرالی فرانک قورنک دانیشیب.
گنرال روسییانین «کراسوخا» و «موسکوا» رادیو الکترون مباریزه کومپلکسلرینین قارشیسیندا عاجیز اولدوقلارینی بیلدیریب. اونون سؤزلرینه گؤره، روسییانین ان معاصر الکترون سلاحلاری گمی، طیاره و راکتلرده قوراشدیریلمیش تکنیکانی تمایله ایفلیج وضعیته سالیر. روسییانین رادیوالکترون مباریزه ساحهسینده تطبیق ائتدیی ان یئنی کومپلکسلری اوردونون دؤیوش پوتنسیالینی ۲ دفعهدن چوخ آرتیریب.
قید ائدک کی، "اوردو-۲۰۱۷" بین الخالق حربی-تکنیکی فوروموندا "رادیوالکترون تخنولوگییالار" کونسرنی ایله "ویتبسک"، "کراسوخا" و "موسکوا" الکترون مباریزه کومپلکسلرینین روسییا مدافعه ناظیرلیینه کؤچورولمهسی حاقیندا آکت ایمضالانیب.


text:
آدولف هیتلئرین «ماین کامپف» (منیم مباریزم) اثری ۲۰۱۶-جی ایلده آلمانییادا ان چوخ ساتیلان کیتاب اولوب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «تاقسشپیگل» قزئتی یاییب.
قزئت کیتابین کئچن ایلین یانواریندان اعتباراً آلمانییادا ساتیشا چیخاریلدیغینی بیلدیریب. ایندییه قدر ۸۵ مین تیراژ کیتاب ساتیشا چیخاریلیب. کیتابین، تئزلیکله، فرانسیز دیلینده ده چاپی نظرده توتولوب.
قئید ائدک کی، «ماین کامپف» اثری ۱۹۲۴-جو ایلده هیتلئر طرفیندن حبسده یازیلیب. بو اثر سوسیال-ناسیونالیزمین اساس فوندامنتی ساییلیر. کیتاب ایندییه قدر دونیانین بیر سیرا اؤلکهلرینده قاداغان ائدیلیب.


text:
جیبوتی پرزیدنتی تورکیه-یه گلیر
جیبوتی پرزیدنتی 19-20 دسامبردا تورکیهده سفرده اولاجاق.
جیبوتی پرزیدنتی اسماعیل عمر غیلی جمهور باشقانی اردوغانین دعوتیله صاباح تورکیهیه سفره گلهجک.
جمهور باشقانلیغینین مطبوعات خیدمتیندن یاییلان آچیقلامادا جیبوتی پرزیدنتینین 19-20 دسامبردا تورکیهده سفرده اولاجاغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا جمهور باشقانی اردوغانین 2015-جی ایلده جیبوتییه ائتدیگی سفردن ایکی ایل سونرا باش توتاجاق گؤروشلرده ایکی اؤلکه آراسینداکی سیاسی، ایقتیصادی، تیجارت، حربی و مدنیت ساحهسیندکی علاقه لر موذاکیره اولوناجاق.
سفر زامانی تورکیهنین افریقا طرفداشلیق ایستراتژسی اساسیندا امکداشلیق ایمکانلارینین موذاکیره ائدیلهجگی، ایکی اؤلکهنی یاخیندان ماراقلاندیران گونجل بولگه سل موضوع لارین دا گوندمه سالیناجاغی بیلدیریلیب.


text:
"حوققا" فیلمینین تقدیمات مراسیمی کئچیریلیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، نظامی کینو مرکزینده کئچیریلهن تدبیرده «گوندلیک تلگراف» مدیا قروپونون باش دیرکتورو آینور جمال قیزی، امکدار آرتیستلر رؤیا آیخان، ناهیده اوروجووا، صنوبر اسگندرووا، مهربان زکی، وفا زینالووا، آکتیورلار ایسلام مهرعلیئو، ایلکین ایمانوو، اکبر علیزاده، آپاریجیلار متانت علی وردیئوا، شهریار ابیلوو، جاوید گول و باشقالاری ایشتیراک ائدیب. فیلمین یارادیجی هئیتی تقدیماتا یاریم ساعت گئج گلسه ده، گئجه ماراقلی کئچیب.
قید ائدک کی، "حوققا" فیلمینده باش روللاردا امکدار آرتیست دیلاره علیئوا و آکتیور علم الدین جفروو چکیلیب. فیلمین سناریسی فاریض علیئوه مخصوصدور.


text:
شیمالی کورئیا لیدری کیم چن اینین «هواسونگ-۱۵» قیطعه لرآراسی بالیستیک راکتلرینین سیناق پروسسینی ایزلیرکهن اولدوقجا ممنون اولماسی مطبوعاتین دقتیندن یایینماییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، راکتین بوراخیلیش پروسئسینی جانلی ایزلهیهن لیدئرین اوغورلو سیناقدان سونرا اولدوقجا سئوینجلی اولماسی موشاهیده ائدیلیب.
شیمالی کورئیا رهبرینین «هواسونگ-۱۵» قیطعه لرآراسی بالیستیک راکتلرینین سیناق پروسسینده ایشتیراک ائدن ظابطلرله ده اولدوقجا صمیمی گؤرونتولری دقت چکیب.
قید ائدک کی، شیمالی کوریا لیدری راکتلرین اوغورلو سیناغینی اؤلکهنین نووه سلاحلانماسینین تاماملانماسی ساحهسینده تاریخی موفقیت اولاراق قیمتلندیرمیشدی.


text:
سعودییه عربیستانینین یئنی ولیعهدی آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین ایرانا قارشی باریشماز مؤقعینین طرفداریدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «نیو یورک تایمز» قزئتینه آچیقلاماسیندا بین الخالق بحران قروپونون ویتسه-پرزیدنتی روب ماللی سؤیلهییب. اونون فیکرینجه، بو، بؤلگهدهکی وضعیتی داها دا کسکینلشدیره بیلر:
«اگر ایرانا مناسیبتدهکی آمریکا و سعودییه عربیستانینین سیاستی حربی کاراکترلی اولسا، تهران بونا رئاکسییا وئره بیلر. ایران و آمریکا گمیلری بیلرکدن فارس کؤرفزینده قارشی-قارشییا گلسهلر، طرفلر آراسیندا توققوشمادان یایینماق ممکون اولمایاجاق».
قید ائدک کی، سعودییه عربیستانیندا یئنی ولیعهد محمد بین سلمان ال-سعود اؤتن گون آچیقلاماسیندا ایرانلا دانیشیقلار آپاریلمایاجاغینی و محاربهنی ایران داخیلینه چکجیینی دئییب.


text:
کابلده پاکستان قرشی سیده ناراضلیک نمایش یولگه قوییلدی
کابلده گی بیر قنچه سیاسی حزب لرنینگ طرف دار لری، پاکستان تمانیدن افغانستان توپراقیده قره ته راکت اوق لر آتیلیشی قرشی سیده ناراض لیک نمایش یولگه قویدیلر.
مذکور ناراض نمایش چیلر، بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی همده ناتو کوچلری پاکستان نینگ مذکور هجومی توخته تیلیشی توغری سیده سعی قیلمه گن لری اوچون تنقید آستیده آلدیلر.
کنر ولایتی نینگ حاکمی فضل الله واحدی رسانه لر بیلن بیرگن صحبتیده، اوتگن نیچه کون دن بیری آلتی یوز دن آرتیق راکت اوقی پاکستان تمانیدن افغانستان توپراقی گه آتیلگنی نی بیان قیلیب، مذکور اوق لر نتیجه سیده اون لب اهالی اوز اوی جای لرینی ترک ایتگنی دن خبر قیلگن.
شو نینگ دیک، بوگون کی یولگه قوییلگن ناراض لیک نمایشده افغانستان شخصیت لری کیتمه کیت ترور بولیشیده هم پاکستان نینگ استخبارات اداره سی قولی بارلیگی ادعا بولدی.
شونده ی بیرحالده افغانستان و پاکستان حکومت لری نینگ رابطه لری جدی بیر شکلده اوزگریلگن. افغانستان حکومتی مذاکره لری نینگ بوندن کیین مخالف گروه لر اورنیده، پاکستان بیلن یولگه قوییشی نی معلوم قیلگن.
افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی، پاکستان توپراقیده عصیانچیلر قرارگاه لری موجود لیگی باعث، ینگی دیپلوماسی آرقه لی مذکور مملکت بیلن مذاکره یولگه قوییشی اوستیده تاکید قیلگن.


text:
کولگه لر قارانلیخ، کولگه لر ایشیخ
Dec 8, 2014
کولگه لر
دنیز ایشچی
کولگه لر قارانلیخ، کولگه لر ایشیخ
گئجه لر اوزوندور، گئجه لر قارا
قارانلیخ سالدیران ، اوز ائوی ایشیخ
ایشیخ لار سالدیراخ، قارانلیخلارا
گئجه قوش لاریدیر، قارانلیخ سئون
کولگه سالدیریللار ایشیخلیخلارا
یانار بیر چیراغام ، ائشیخ لیخ سئون
انسانی دانانلار قلب لری قارا
کولگه لر سئوگی دیر، کولگه لر بولاق
بولاق لی کونلومون ایچیدیر یارا
کولگه لر باهاردیر، کولگه لر چیراق
ائشیق سالدیریب لار قارانلیخ لارا
بویاخلی قورشاخ لار، قارلی بولاخ لار
قورشاق لار دولاشیر، ایلدیریملارا
کولگه لر دولاشیخ، الوان بویاخ لار
مسکن اول کولگه لر، قارلی قیش لارا
انسان ائولادینا عشق آماجیم وار
آزادلیخ ایستیرم من انسان لارا
ایچیمده قاینایان فیرتانالار وار
الو لار سالدیرار قارانلیق لارا
کولگه لر بولوت لار، کولگه لر چایلار
داملا آشارلارا گوی بولوت لارا
کولگه لر اورمان لار، کولگه لر داغلار
عالمده وارلیخلار باغلی یاناشیر
کائنات لار الوان، نور وارلیخ لارا
کولگه لر نورلارلا گویده بولاشیر
سولار دنیز لره، جان انسان لارا
قارانلیخدا قالماز اودلار اولکه سی
خزر داغلارینین دوش لری یارا
جوشقون محبتی سوگی کولگه سی
انسانلار بیر بیره، بیز انسان لارا
ائشیخ لار سالارام گوزلر قاماشسین
الو لار سالارام قارانلیخلارا
دالغالار سالارام چایلار دولاشسین
دنیزلر گونش لر کائناتلارا


text:
اغوز تیوی:گونئی آذربایجانین میللی قورتولوش ساواشی اوز موجادیله یولونو ده وام ائتدیرمکده دیر. ایرقچی رئژیمین بوتون باسقیلارینا، قورخو ـ قده غه لرینه ، مراسیملرین قارشی سینی آلمالارینا ، سیاسی فعاللاری توتوب سیخیشدیرمالارینا ، ایشکنجه و باسقیلارینا قارشی میللی موجادیله نی دوردورا بیلمه میشدیر. حتا اوزوموزده ن اولان مرموز شخصیلری خاریجه گونده رمک ، حرکتین ایچینه سوخما جهدلری تاثیرسیز اولموشدور. حرکت گئت ـ گئده رادیکاللاشماقدا ،دوزگون موباریزه یولونا آیاق قویماقدادیر. بونو گوره ن رئژیم هر مستعمره چی کیمی ، ایشغال ائتدیی اولکه نی قوروماق اوچون یئنی حیله و اویونلارا ال آتماغا چالیشیرو چالیشاجاقدیر.
ائله میللی هویت له موخالیف اولمادیغینی یالنیزتجزییه طلب لیکله موخالیف اولدوغونو بیلدیرمه سی رئژیمین میللی حرکت قارشی سیندا آیاق دالی قویماسی دئییل عکسینه یئنی میللی هوییت باشلیغی آلتیندا یئنی اویونا ال آتاجاغیندان خبر وئریر. ائله سوزده تورک دیللی وکیللری (؟!) نین(تورک میللت وکیللری یوخ!!!) تورک فیراکسیاسی دوزه لتمه سیده بو مقصدلی اویونا خیدمت ائتمکده دیر.
رئژیمین مقصدی میللی حرکتی پارچالاماق ، ایکی تیره لیک سالماق صادیق و حقیقی میللتچی لری تکله مک ( ایزوله ائتمک) دامغالاماق و یوخ ائتمکدیر. بومقصدله رئژیم اوز یئرلی نوکرلرینده ن ـ قولوقچولاریندان «هویت طلب ؟!» آدیندا قوروملار دوزه لدیب ، میللی حرکتین ایچینه سوخماق ایسته ییر. میللی حرکتی آذربایجانیمیزین مستقیللیک و باغلی سیزلیق یولوندان ، یعنی آذربایجانچیلق ایدولوژوسوندان اوزاقلاشدیریب ، ایرانچیلق هویتی اونا وئرمک دیر, حتا رئژیمین باسقی اورقانلاریندان اولان پاسدارلار کیمی جانی لری میللی هویت چیلی لییه باغلاییب ، اوتانمازجاسینا اونلاری شهید کیمی گوسترمه یه قالخیر .
بو ائله سوزونو ائتدییمیز میللی حرکت ایچینده ایکی تیره لیک سالما جهدلرینده ن بیریدیر. حرکتی ایرانچیلیغا چکمک رئژیمین آنا هدفی دیر. آمما میللی حرکتین ایدولوژیسی ایرانچیلیق یوخ ، آذربایجانچیلق دیر. رئژیم بوندان قورخور چونکی آذربایجانچی لیغین ایران دئییله ن یئرله هئچ بیر علاقه سی یوخدور. هدف گونئی آذربایجانین ایستیقلالییتی دیر. تورکلوک هوویتینه گلدیکده آذربایجان تورکو اولماقدیر، ایران تورکی خئییر!
ائله بونا گوره ده رئژیمین تئوری سینلری یالنیز میللی هوویتله موخالیف اولمادیقلارینی اعلان ائدیرلر. اونلار بو کانالدن میللی حرکتین ایچینه گیریب ، اونو ضعیف لشدیریب ، ایکی تیره لیک سالیب ، حقیقی یولوندان اوزاقلاشدیریب ، میللی حرکت ایچینده شاش ـباشلیق یاراتماقدیر. بونا گوره ده میللی حرکت ایچینده اولانلار، میللی قوروملار و تشکیلاتلار آییق اولمالی ، دویغوسالیق لا ( احساساتلا) مسئله لره یاناشمامالی ، رئژیمین دئدیکلرینی ، حرکتلرینی دوزگون گوتور ـ قوی ائدیب ، رئژیمه خیدمت ائده ن اوزوموزده ن اولان بالتالارین حرکتلرینه دیقت ائتمه لیدیرلر.
موباریزه نی گوجلندیریب ، بوتون موباریزه یوللاریندان یارارلانمالیدیرلار. مستعمره چیلرله ـ مستملکه چیلرله ، ایرقچی فوندامنتالیست لرله باریش ایمکانسیزدیر. چونکو اونلارین مقصدی هر مستملکه چی کیمی ، اوز مستعمره سی حالینه سالدیغی آذربایجانی مستعمره سینده ساخلاماق میللی وارلیغیمیزی ، میللی حرکتیمیزی یوخ ائتمک ، تاثیرسیز حاله گتیرمکدیر. ایرانچی لیق ، فارسچیلیق ایچینده یوخ ائتمکدیر. بونو دیندار آذربایجانلیلاریمیزادا خاطیرلاتماق ایسته ردیک کی ، بو موجود رئژیمین ایسلامییتله هئچ بیر علاقه سی یوخدور بو رئژیمین باشچیلاری ایسلامیتدن دانیش سالاردا اونا اینانمیرلار ، اونلار خالقی آلداتماق اوچون ایسلامیتی اوزلرینه آلت ائتمیشلر . ایدعا ائتدیکلری قرآنین ایه لرینه گوره تانری نین و بشرییت ین دوشمنی ساییلیرلار ، چونکو مونافیق دیرلر.


text:
ولسی جرگه نینگ عالی محکمه گه قرشی جدی قراری
افغانستان نماینده لر کینگاشی عالی محکمه رییسی وبیش اعضاسینی محکمه بولیش قرارینی اکثریت آواز بیلن تصدیق له دی.
ملت وکیللریگه کوره اولر، بوندن آلدین اوز وظیفه لریدن صلاحیت سیز بولگن بیراق حاضرگه قدر هم ایش الیب بارماقده.
عینی حالده اوشبو تصدیق لنگن قرارده بولر اورنیده باشقه کیشی لر تعین ایتیلمسه، جمهوررییس کرزی تقنینی بویوروغ لر همده خلق ارا میثاق لرنی عالی محکمه گه یوباره آلمسلیگی بیلن اگاه لنترگن.
صادر ایتلگن اوشبو قرارده عالی محکمه گه عایید بوتون ایشلرنی حکومت نینگ باشقه اداره لری تمانیدن اجرا ایتیلمسلیگی هم تاکیدلنگن. بو قرار پارلمان کینگاشی نینگ وکیللریدن بیری محمد رفیق شهیرتمانیدن جلسه جریانیده اوقیلیب قرار نینگ ایریم بندلری قوییده گی چه شرح لنگن. "عالی محکمه ریسی و ینگی اعضاسی تعین ایتلمه سه اولرنی هیج بیر حکمی نینگ اعتباری یوق، شونینگ دیک حکومت وافغانستان محکمه لری قانون لر و خلق ارا مییثاق لرنی تفسیر و اساسی قانونگه تطبیق ایتیش اوچون عالی محکمه گه یوباره آلمیدی . مالیه وزیرلیگی محکمه امضاسی بیلن اجراًت قیله المیدی."
عینی حالده چیقاریلگن قرارده عالی محکمه گه عایید بوتون خبر وموضوع لرنینگ ملی تلویزیون ارقه لی ترقه تیلمس لیگی مدنیت وخبر لر وزیرلگیگیه بویورغ بیریلگن. یعنی بودیگنی بو ارگان گه عایید خبرلرهم بوندن بویان بو قرار اساسیده ملی تلویزیون تمانیدن نشر ایتیلمیدی.
شونینگ دیک اوشبو قرارنینگ آخرگی بندیده، دولت نینگ باشقه اداره لری بوقرارگه اعتبار قره تمه سه پارلمان گه چقریلیب اولر بیلن جدی یانداشیلیشی تاکیدلنگن.
اما ایریم ملت وکیللری بوقرارنی اساسی قانونگه قرشی بیلیب اونینگ تطبیق ایتلیشی افغانستان اهالیسی اوچون کتته بیر جفا دیه فکربیلدردیلر. عینی حالده شوندی حرکتلر اولکه نی بحران گه الیب کیلیشی بیلن اگاه لنتردیلر.
اما شوندی بولسه هم اکثریت اواز بیلن ملت وکیللری توقیز بند دن عبارت بولگن قرارنی تصدیق له دیلر.
ملی کینگاش نینگ ایشگه باشله شی بیلن عینی حالده پارلمان سیلاولری نتیجه سی یوزه سیدن تیکشریش اوتکزیش اوچون مخصوص محکمه قوریلگنیدن کیین ولسی جرگه و قضای اورگانلرآره سیده قرمه قرشیلیکلر پیدا بولدی.
اوشبو قوه لردن هربیری بیر بیرولرینی غیر قانونی لیکده عبیلب کیلماقده.
ملت وکیللری بوندن قریب ایککی آی آلدین عالی محکمه رییسی و باشقه بیش اعضاسی قوشیمچه قاره لاوچی اداره باشلیغی نی قانونگه ماس ایش مدت لری توگندیب اولرنینگ صلاحیت سیز اعلان قیلگندی. همده ملت وکیللری جمهورریسی حامدکرزیدن، اولر اورنیده باشقه کیشی لرنی ایشانچ اواز الیش اوچون پارلمان گه تانشتریلشینی طلب قیلگندی اما قضای اورگانلر باشلیغلری، ولسی جرگه اعضالری نینگ غیری قانونی پارلمان گه یول تاپگن دیب شوباعث هم اولرنینگ بوخصوصده چیقارگن قرارینی قانونی ایمس لیگینی ایتب کیلگن.
افغانستان عالی محکمه باشلیغی، ولسی جرگه نینگ سونگی قراری حقیده حاضرگه هیچ قندی مناسبت بیلدرمه گن.


text:
ناتو نینگ ملکی وکیلی: حربی فعالیت لری میز دوام تارته دی
افغانستانده گی ناتو کوچلری 2014 میلادی ییل نینگ آخرلریگه چه حربی فعالیت لرینی دوام ایتیریشینی تاکیدله دی.
ناتو نینگ ملکی نماینده سی سایمن گیس گه کوره افغان امنیتی کوچلری اوستیدن اوتکزیلگن تیکشرولرگه اوشبو کوچلرخوف سیزلیک نی تامین قیلیش قابلیتی گه ایگه بولگنی معلوم قیلینگن.
لیزبون یغنیدن قیتگن گیس جنابلری بوگون کابلده اوتکزگن مطبوعات انجمنیده اوشبو یغنده الینگن قرار لر اساسیده ناتو نینگ عملی قیلیشینی ایتگن
"ناتو لیزبون استراتیژیک کیلشو گه بها بیره دی ناتو پالیسی سیده هیچ قندی اوزگریش کیلمیدی 2014 میلادی ییل گه چه افغان کوچلری یانیده حربی عملیات لرنی یولگه قوییب کیلیشی ممکن."
حال بوکی امریکا مدافعه وزیری لیون پانیتا اوشبو اولکه کوچلری ننیگ افغانستانده کی حربی ماموریتی 2013 میلادی ییل نینگ اورته لریده قیسقریب کوپراق افغان کوچلرینی مشق وتیارگرلیک لردن اوتکزیش بولیم لریگه قره تیلیشینی اعلان قیلگندی.
اما گیس جنابلری، ناتو فعالیتی گه هیچ قندی اوزگریش کیلمه یشینی اورغولب ، 2013 م میلادی ییل اورته لریده قندی اوزگریش کیلیشی باره سیده توشینماوچیلیک لر موجود لیگینی تیلگه آلدی.
2013میلادی ییل نینگ اورته لریده قندی اوزگریش لر کیلیشی باره سیده توشینماوچیلیک لر موجود بوباره ده ایتسم که2013م ییل اورته لریده خوف سزلیک نی تاپشریش جریانینی بیشنیچی قسمی عملی بوله دی، یعنی افغانستان خوف سزلیگی بوتونلی افغان لر ضیمه سیگه توشه دی. شوندی بولسه هم ناتو کوچلری 2014 میلادی ییل اخرلریگه چه حربی ماموریتینی دوام بیره دی."
امریکا مدافعه وزیرلیگی افغان امنیتی کوچلری یخشی جهازلنسه یککه لیککه امنیت نینگ تامین قیلیش قابلیتی گه ایگه بولیشگه ایشانچ بیلدره دی، اما ایریم ایش بیلرمان کیشی لر ایسه چیت ایللیک کوچلر افغانستاننی ترک ایتگن حالده، افغان کوچلری کوچ سیزله نیب عصیانچی گروه لرنی قیته باش کوتاریشی ممکن لیگیدن خواطر بیلدیرماقده.


text:
بو ایلین سنتیابریندا ۹۶ یاشیندا دونیاسینی دییشن داهی عالیم لطفی زاده میراثینین بیر حیصهسینی پروفسور رافیق علیئوه وصیت ائدیب.
مودراتور. آذ-این معلوماتینا گؤره، بیر نئچه گون بوندان اول لطفی زادهنین اوغلو نورمان زاده رافیق علیئوه مکتوب یازاراق، آتاسینین پروفسورا وصیت ائتدیی مادی میراث حاقیندا معلومات وئریب. همچینین، همین میراثی اونون بانک حسابینا کؤچورمهسی اوچون مووافیق بیلگیلری ایستهییب:
"حؤرمتلی پروفسور علیئو،
والیدینلریم سیزه مادی میراث قویوبلار. خواهیش ائدیرهم، حساب نمرهنیزی گؤندرین کی، من آتامین وصیتینی یئرینه یئتیره بیلیم».
ر.علیئو ایسه همین میراثی قبول ائدرک بیرباشا لطفی زادهنین ارثینی تبلیغ و تدقیق ائدن بین الخالق علمی مرکزه - "زاده ارثی و صونعی اینتلکت» آسوسیاسییاسینا باغیشلاییب.
معلوماتا گؤره، سؤزوگدن میراث کیفایت قدر بؤیوک مبلغی احاطه ائدیر. لاکین آرتیق فوندا عایید اولدوغو و اورانین مالییه مسئلهلرینه تابع اولدوغو اوچون وصیت ائدیلن مادی میراث آچیقلانمیر.
ر.علیئو بیلدیریب کی، باغیشلانان مادی وسایتله زادهنین ارثینین تدقیق و تبلیغی ایله یاناشی، گنج طلبهلره و علمی آراشدیرماچیلارا مووافیق یاردیملار ائدیلجک.


text:
آسترونومی
نوجوم (یونان سؤزو اوْلوب آسترون (ἄσtpov) «اولدوز» و نوموس (vόuoς) «قانون» سؤزلرینین بیرلشمه سیندن یارانمیشدیر) – [فارسجا] :اخترشناسی – گؤی جیسیم لری (قالاکتیکالار، اوْلدوزلار، کومئت لر (فارسجا: ستاره دنباله دار)، سیاره لر)، اونلارین سیستم لرینین حرکتی، قورولوشو، منشأ ی و اینکیشافینی اؤیره نن علم دیر.
آسترونومی یا قدیم تاریخه مالیک دیر. آسترونومی یایا عاید ایلک المئنتار معلومات لار مین لرجه ایل بوندان اول بابیلده، میصیر و چین ده معلوم ایدی. قدیم زامانلاردا آسترونومی یا بیر سیرا علم لرین مجموعونا دئییلیردی. بونلارین ایچینده ناویقاسی یا، مئتورولوژی یا (meteorologiya) و حتی آسترولوژی یا (فارسجا:طالع بینی) دا واردی. گونوموزده آسترونومی یا دئدیکده اساس اولار اق آستروفیزیکا باشا دوشولور. آسترونومی یا ایکی یئره بؤلونور: نظری و ویزوال آسترونومی یا. آسترونومی یا آسترولوژی یا ایله قاریشدیریلمامالیدیر. هر ایکی سی ده اورتاق ترمین لری پایلاش سالار دا، و اورتاق کؤکه صاحیب اولسالار دا تامام ایله آیریدیرلار.
ایچیندهکیلر
تاریخی اینکیشاف[دَییشدیر]
آنتیک دؤور[دَییشدیر]
آسترونومی یا معاصیر طبیعت علم لرینین ان قدیمی دیر. احتمال کی، تقویمه اوْلان احتیاجلا بیرلیکده اورتایا چیخمیشدیر. قدیم زامانلارین آسترونوم لاری راهیب لر، شامانلار، درویدلر و کاهین لر ایدی. او زامان آسترونومی یا داها چوخ آسترولوژی یا (فارسجا: طالع بینی) ایله بوتون حساب اوْلونوردو. بعضی فرضیه لره گؤره استون هنج، مئزوپوتامی یاداکی، زیگورات لار، مایالارین و چینلی لرین پیله لی هرم لری ان قدیم رصدخانالار ایدیلر. مایا تقویم لری بۇ گون بئله چوخ دقیق حساب اوْلونور. عین ایله چین اوْلدوز کاتالوقلاری دا قدیم آسترونومیک حادیثه لری اؤیرنمک اوچون قیمت لی منبع دیر.
قدیم زامانلار[دَییشدیر]
یونان عالیم لری آسترونومی یانین اینکیشافینا خصوصی تؤحفه لر وئرمیشلر. ارسطو، کلاودیوس بطلیموس، هیپارکس، فالس، آراتوس دیگر علمی کشف لرله یاناشی آسترونومی یا ایله ده مشغول اولوردولار. بطلیموس سیاره لرین حرکت لرینی ایزاح ائده بیلمک اوچون ژئوسنتریک نظریه سینی ایشله یب حاضیرلامیشدی.
ژئوسئنتریک نظریه[دَییشدیر]
روما ایمپری یاسینین سقوطوندان سوْنرا آوروپادا علمی اینکیشاف دایاندی. کلاسیک دؤور آسترونومیک معلومات لاری اونودولدو و مسیحیتین دستکله دییی غیری علمی نظریه لر یایلماغا باشلادی. لاکین بۇ دؤورده مسلمان و هیند عالیم لری آسترونومیک مشاهیده لری آپاریر و آنتیک یونان مولیف لرینین علمی اثرلرینی عربجه یه چئویریردی لر. خاچ یوروش لر (صلیبی ساواشلار) زامانی مسلمان عالیم لرینین اثرلری ده آوروپادا تانینماغا باشلاندی. کیلسه بۇ یئنی بیلگی لرله باریشماق ایسته میردی. ژئوسئنتریک سیستمی قبول ائتمه ین عالیم لر تعقیب اوْلونوردو.
هئلی سئنتریک نظریه[دَییشدیر]
نیکلای کوپرنیک طرفیندن ۱۵۴۳ – جو ایلده نشر اوْلونان «گؤی جیسیم لرینین فیرلانماسینا دایر»(De revolutionibus orbium coelestium) اثری آسترونومی یا تاریخینده اینقیلاب ساییلیر. کوپرنیک سیستمینه گؤره، یئر اؤز اوخو اطرافیندا و دیگر سیاره لرله بیرلیکده گونش اطرفیندا فیرلانیردی. بۇ ایدعا کیلسنین (کلیسا) یئر کایناتین مرکزی دیر تزیسینه قارشی اوْلدوغوندان فلسفی و دینی چئوره لرده بؤیوکهای کوی قوپماسینا سبب اوْلدو. کوپرنیکین ایدعاسی بۇ ایدی کی اونون سیستمی حسابلامالاری آسانلاشدیریر. او همچینین سیاره لرین گونش اطرافیندا تام دؤور(siderik periodlarını) و اونلارین گونشه قدر اوْلان مسافه لرینی آسترونومیک واحید اولاراق حسابلامیشدی.
براخ و کئپلر[دَییشدیر]
گالیله دؤور[دَییشدیر]
نیوتن دؤور[دَییشدیر]
معاصیر آسترونومی یا[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آذربایجان میلّی آئروکوسمیک آژئنتلی یی-آماکا
- کارتومانزیا آراشدیرما پیسا یونیورسیتی
- شاماخی آستروفیزیکا رصدخاناسی
- اوچان نامعلوم اوبیئکت لر
- نظری فیزیکا قروپو
- آکادمی یا . نت
- اسپیس تورک
- آسترونومی


text:
انگلیس وزیر استعفا اتدی
گوتو بب سالغیتلار قانونینا قارشی چیقیپدی
انگلستان ینگ قۇرانماق صناغاتی نینگ اۆپجۆنچیلیگیندن جۇغاپکأر وزیری گوتو بب حؤکۆمتینگ گۆمرۆک سالغیتلاری باراداقی قانونینا قارشی سس بریپ وظیپه دن چکیلدی.
برگزیتدن سۇنگ اوروپا یورتلاریندان سالغیت آلینمازلیغی باراداقی قانون انگلستان ینگ پارلمانیندا آز تاپاووت بیلن قابول ادیلدی.
بو قانونی قابول اتمه یأن گوتو بب پارلماندا قارشی سس برندن سۇنگ قیسغا مؤهلِتده استعفا اتدی.
انگلستان ینگ اوروپا بیله له شیگیندن چیقماغی باراداقی گپله شیکلری آلیپ باریجی وزیر دیوید دیویس ینگ استعفاسیندان سۇنگ داشاری ایشلر وزیری بوریس جانسون دا برگزیت بارادا ایلالاشمانی استعفا ادیپدی.


text:
ایران
ایران ایسلام جومهوریتی (فارسجا: جومهوری اسلامی ایران) باتی-آسیادا بیر دؤولتدیر. قوزئی ائرمنیستان (۳۵ کیلومتر)، آذربایجان جومهوریتی (۶۱۱ کیلومتر) و تورکمنیستانلا (۹۹۲ کیلومتر)، دوغودان افقانیستان (۹۳۶ کیلومتر) و پاکیستانلا (۹۰۹ کیلومتر)، باتی دان عراق (۱۴۵۸ کیلومتر) و تورکیه (۴۹۹ کیلومتر) ایله سینیرداشدیر.
قوزئیدن خزر دنیزی ایله، گونئیدن فارس کؤرفزی و عومان دنیزی ایله ایحاطه اولونموشدور.
اراضی ۳۱ اوستانا بؤلونموشدور. اوستانلارا رهبرلیگی داخیلی ایشلر ناظیری طرفیندن تعیین ائدیلن اوستاندارلار ائدیر. اوستانلار اؤز نؤوبهلرینده شهریستانلارا بؤلونورلر. شهریستانلارین ترکیبینه شهرلر و دیگر اراضیلر داخیلدیرلر. شهریستانا رهبرلیک ائدن مأمورلار بعضاً تعیین اوْلونور بعضاً ده سئچیلیرلر. عالی حاکیمیت دینی لیدئره و یا ایجرا ائدیجی شورایا مخصوصدور. قانونوئریجی حاکیمیت مجلیس مخصوصدور. موعاصیر ایراندا جومهوری (پرزیدنت و پارلامئنتین سئچیلمهسی) و تئوکراتیک ایداره فورماسینین جیزگیلرینی تاپماق اولار. ۱۹۷۹-جو ایل و اوندان سوْنرا قبول اولونموش اساس قانون گؤره حیاتین بوتون طبقهلرینین اساسیندا ایسلام اصللری دورمالیدیر، بونا گؤره ده اؤلکهنی یالنیز دینه عاید اوْلان اینسانلار- عولمالار ایداره ائده بیلرلر. عالی دینی حاکیم (عؤمورلوک سئچیلیر) اؤلکهده غئیری-محدود حاکیمیته مالیکدیر. دینی رهبر داخیلی و خاریجی مسئلهلر اوزره ان عادیل حاکیم حساب اوْلونور. عالی دینی رهبر همچینین اوردویا رهبر تعیین ائتمه، موحاریبه و یا صولح اعلان ائتمه کیمی صلاحیتلره مالیکدیر.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
ایسلامدان اؤنجهکی دؤور[دَییشدیر]
ایران اراضیسینی مسکونلاشماسی آلت پالئولیت دؤورونه عاید دیر. میلاددان ۲۲۰۰ ایل اوللرینده ایرانین جنوبی-قربینده ایلک صینیفلی جمعیتلر مئیدانا گلمیش، اولجه آیر-آیری شهر دؤولتلری یارانمیش، سوْنرالار ائلات و میلاددان ۳ مینیللیک اول دورین یاریسیندا لولوبیلرین (Lullubilər) ائرکن قولدارلیق دؤولتلری مؤوجود اولموشدور. میلاددان اول تقریباً ۲۲۰۰ ایلده کوتیلر (Kutilər)سومئر (Sumer) و آکد ایمپراتورلوغوی (Akkad) موقتی ضبط ائتمیش کاسیلر (Kassilər) ایسه میلاددان اول ۱۸-جی - میلاددان اول ۱۶-جی عصرلرده بابیلیستانی اله کئچیرهرک میلاددان اول ۸-جی عصرین سوْنونا کیمی بورادا حؤکمرانلیق ائتمیشلر.
میلاددان اول ۲-جی مین ایللیک سونودان ایران اراضیسینه هیند-ایران دیللرینده دانیشان هیند-آوروپا طایفالارینین ایران قروپوندان اوْلان آری طایفالاری گلهرک قربی و مرکزی رایونلاردا مسکونلاشدیلار. ایندیکی ایرانین خوزیستان و لوریستان اراضیسینی احاطه ائدن ویلایتلرله یاناشی میلاددان اول ۷-جی عصره قدر ایرانین اساس اکینچیلیک رایونلاریندا صینیفلی جمعیتلر مئیدانا گلمیشدیر.
میلاددان اول تقریباً ۶۷۳–۶۷۲-جی ایلده آشوریا (آشور) علیهینه باغلانمیش عوصیان نتیجه سینده ایران یایلاسینین قوزئی قربینده ماد ایمپراتورلوغو دؤولتی یاراندی. ۶۱۶–۶۰۵-جی ایللرده میدیا بابیلیستانلا ایتیفاقدا آشوریا، ماننا، اورارتونو و ایران یایلاسینین چوْخ حیصهسینی ایشغال ائتمیشدیر.
میدیانین تابعلیگینده اوْلان پارس (پارسا، پارس، موعاصیر فارس سؤزو بوراداندیر) پادشاهلیغی ایله موحاریبه (میلاددان اول ۵۵۳–۵۵۰) نتیجه سینده حاکیمیت اهمهنیلر (هاخامانیشلر) سولالهسینین الینه کئچدی. میلاددان اول ۷-جی عصرین سوْنوندا ایکینجی کیر (کوش) و اونون واریثلرینین ایشغاللاری نتیجه سینده اهمهنیلر دؤولتینین سرحدی هیند چاییندان ائگئی دنیزین و کیچیک قافقاز داغلاریندان نیل چایینا قدر گئنیشلندی. اهمهنیلر دؤولتی بیرینجی دارانین حاکیمیتی دؤورونده (میلاددان اول ۵۲۱–۴۸۵) داها دا قوتلندی. تیجارت یوللاری اوزرینده حؤکمرانلیق غرب ایله شرق آراسیندا گئدن موباریزه اهمهنیلر دؤولتینی یونانیستانلا اوزون سورن موحاریبهلره سؤوق ائتمیشدیر. میلاددان اول ۳۳۰-جو ایلده مقدونیهلی ایسگندر ایرانی ایشغال ائتدی.
میلاددان اول ۳۱۲-جی ایلده ایران سئلوکیلر (Selevkilər) دؤولتینین ترکیبینه قاتیلدی (ایسگندرین اؤلوموندن سوْنرا موستقیللیک قازانان آتروپاتئنا دؤولتی یالنیز میلاددان اول ۲-جی عصرین ۲۰-جی ایللرینین سونلاریندا سئلئوکی حؤکمداری ۳-جو آنتیوخون حاکیمیتینی تانیمیشدیر) ۳-جو عصرین اورتالاریندا ایندیکی ایران و تورکمنیستان سرحددینده یارانمیش پارفیا پادشاهلیغی میلاددان اول ۲-جی عصرین اورتالاریندا بوتون ایرانی حاکیمیت آلتینا آلمیشدیر. پارفیادان آسیلی اوْلان فارس حؤکمداری بیرینجی اردشیر ۲۲۴-جو ایلده پارفیانین آخیرینجی پادشاهی ایکینجی آرتابانی مغلوب ائدهرک ساسانیلر دؤولتینین اساسینی قویموشدور. ساسانیلر ایراندا فئودال موناسیبتلر یارانماغا باشلادی. ساسانیلر ایراندا مؤحکملندیکدن سوْنرا جنوبی عربیستان، سوریا، فلسطین، میصر، آتروپاتئنا، آلبانیا (قافقاز)، ائرمنیستان و ایبئریانی اله کئچیردی. ساسانی حؤکمدارلاری هله اهمهنیلر دؤورونده یئریدیلن خطی- دؤولت آپاراتیندا و اوردودا فارسلارا اوستونلوک وئریلمهسی، اونلارین وئرگیلردن آزاد ائدیلمهسی سیاستینی داها دا گوجلندیرمیش، زردوشتلوگو دؤولت دینی اعلان ائتمیشلر.
جنوبی-قافقاز (زاقافقازییا) خالقلارینین ساسانی اسارتینه قارشی ۴۵۰-۴۵۱، ۴۵۷، ۴۸۱-۴۸۴ ایللرده قودرتلی عوصیانلاری باش وئردی. ساسانیلر دؤولتینده صینیفی ضیدیتلرین کسکینلشمهسی و فئودال سئپاراتیزمینین گوجلنمهسی همچینین بیزانسلا آپاریلمیش اوزون سورن موحاریبهلر ۲-جی عصرده عربلرین ایرانی ایشغال ائتمهسینی آسانلاشدیردی؛ ایسلام دینی و عرب دیلی یاییلماغا باشلادی.
ایسلامدان سوْنراکی دؤور[دَییشدیر]
ایراندا عرب حؤکمرانلیغی ۲نجی اسرین ۸۰-جی ایللرینه کندلی عوصیانلارینا سبب اوْلدو. ۷۴۷ مروده ابو-موسلیمین باشچیلیغی ایله اومویلر خیلافتینه قارشی خالق حرکاتی بوتون ایرانی بورودو. عابباسیلر حؤکمرانلیغی دؤورونده ماک سومباتین (۷۵۵)، اوستاد سیسین (۷۶۷) و آذربایجاندا بای بک ین باشچیلیغی ایله خالق عوصیانلاری باش وئردی. شووبیییه حرکاتی (شعوبیه) گئنیش ووسعت آلیردی. بوتون بونلار خیلافتین سوقوتونو سورعتلندیریردی. ۴ نجی اسر تا ۶ نجی اسر ایراندا یالنیز فورمال صورتده خیلافتدن آسیلی اوْلان امیرلیکلر وار ایدی.
۹۰۰-جو ایلده خوراسان و ایرانین شرق حیصه سی سامانیلر دؤولتینی ترکیبینه داخیل اوْلدو (۹۹۹-آ قدر). ایرانین قربینده و عیراقدا بووئیهیلر دؤولتی (۹۳۵-۱۰۵۵)، آذربایجان اراضیسینده ایسه ۴ نجی سونو – ۶ نجی اسر ساجیلر، سلاریلر و رووادیلر دؤولتلری یاراندی.
۱۰ نجی اسر ده شهرلرین و ترانزیت تیجارتی نین اینکیشافی عرب حؤکمرانلیغینا سون قویولماسی ۱۰ نجی اسرده ایراندا ایقتیصادی و معنوی یوکسه لیشه شرایط یاراتدی. سامانیلر دؤولتی نین سوقوتوندان سوْنرا ایرانین شرقی- اورتا آسییانین بیر حیصه سی و ایندیکی افقانیستان اراضیسی قزنویلر (غزنویلر) دؤولتی نین ترکیبینه داخیل اوْلدو. ۱۰۴۰-جی ایلده سلجوق (اوغوز) تورکلری ایرانی و اونونلا همسرحد اؤلکه لری ایشغال ائده رک سلجوقیلر دؤولتینی یاراتدیلار. خیی اسرین اوللرینده سلجوقیلر دؤولتی آیر-آیری سولطانلیقلارا پارچالاندی؛ سولطانلیقلار ایچریسینده آتابیلرین حاکیمیتی یاراندی.
مرکزی ال-اموت قالاسی اوْلان ایسمایلیلر دؤولتی (۱۰۹۰-۱۲۵۶) هابئله ائلدگزلر دؤولتی (۱۱۳۶-۱۲۲۵) ایرانین خئیلی حیصه سینی اله کئچیرمیشدیر. ۱۲۲۰-۵۶-جی ایللرده ایرانی مونقوللار ایشغال ائتدی. ۸ نجی اسر ین اورتالاری ۱۴ نجو اسرلرده ایران ائلخانیلر دؤولتی نین ترکیبینه داخیل ایدی، قازان خانین (۱۲۹۵-۱۳۰۴) کئچیردیگی ایصلاحاتلار ایرانین ایقتیصادی اینکیشافینا شرایط یاراتدی. ائلخانیلر دؤولتی نین سوقوتوندان سوْنرا ایران اراضیسی جلایریلر، موظففریلر (۱۴ نجو اسرین ۴۰–۵۰-جی ایللریند) و فئودال دؤولتلری نین ترکیبینی داخیل اوْلدو. فئودال ظولمو و مونقول حؤکمرانلیغی خوراساندا سربدارلار عوصیانینا (۱۴ نجو اسرین ۳۰–۸۰-جی ایللریند) مازانداران و گیلاندا سئییدلر حرکاتینا (۱۳۵۰) سبب اولموشدور.
۱۳۸۰-۱۳۹۳-جو ایللرده تئیمور ایرانی ایشغال ائتدی. اونون اؤلوموندن سوْنرا ایران تئیموریلر و قاراقویونلو دؤولتی آراسیندا بؤلوشدورولدو. ۱۴۶۸-جی ایلده (موش دؤیوشو) قاراقویونلو دؤولتینی آغقویونلو عوض ائتدی.
قیزیلباشلارا آرخالانان یسماییل صفوی خالق کوتله لری نین عومومی نارازیلیغیندان و داخیلی چکیشمه لریندن ایستیفاده ائده رک آذربایجاندا حاکیمیتینی مؤحکملندیردی و آغقویونلو دؤولتینه سون قویولدو. ۱۵۰۱-ده او تبریزه داخیل اولاراق اؤزونو شاه ای ایسماییل ائلان ائتدی. ۱۵۰۲-ده ایسه شیه لیگی دؤولت دینی ائلان ائتدی. ۱۵۱۰-آ قدر ایران صفویلرین حاکیمیتینه کئچدی. ۱۵۱۴-جو ایلده صفویلر عیراق، کوردوستان و جنوبی قافقاز اوغروندا عثمانلی ایمپئرییاسی ایله اوزون سورن موحاریبه لر آپارمیشلار. ۱۶نجی اسرین آخیرلایرنا قدر صفویلر دؤولتی خاراکتئر اعتیباریله ذزربایجان دؤولتی ایدی. لاکین سوْنرالار تدریجن دؤولتین ایداره سینده اوستونلوک فارسلارا کئچدی. قیزیلباشلارین سیاسی مؤوقئیی محدودلاشدیریلدی.
۱۷۰۹-۱۷۲۲-جی ایللرده عوصیان ائتمیش افقان طایفالاری صفویلرین باشکندی ایصفاهانی اله کئچیردیلر (۱۷۲۲). افقان خانلیقلاری نین قیسا مودتلی حؤکمرانلیغی علئیه اینه خالق حرکاتلاری باش وئردی. افقانلار علئیه اینه موباریزه یه و عثمانلی تورکلرین اؤلکهدن قووولماسینا باشچیلیق ائدن نادیر شاه افشار بؤیوک فئودال ایمپئرییاسی یاراتدی (باخ-فشارلار). لاکین او اؤلدورولدوکدن سوْنرا (۱۷۴۷) بۇ دؤولت سوقوت ائتدی. کریم خان زندین حاکیمیت دؤورو (۱۷۶۰-۱۷۷۹) ایستینا اوْلماقلا ایرانین ۱۸ نجی اسر تاریخی فاصیله سیز فئودال چکیشمه لری ایله خاراکتئریزه اوْلونور. زندیلرله قاجارلارین اوزون سورن موحاریبه سی قاجارلار سولاله سی نین (۱۷۹۶-۱۹۲۵) حاکیمیته گلمه سی ایله باشا چاتدی. ۱۷۹۵-۱۷۹۷-جی ایللرده آغا محممد شاه قاجارین باشچیلیغ ائتدیگی ایران اوردوسوْنون گونئی قافقازا (و جومله دن قاراباغا) باسقینلار بؤیوک داغینتیلارا و قیرغینلارا سبب اوْلدو. ۱۸ نجی اسرین آخیرلاری ۱۹ نجی اسرین اوللری بؤیوک بریتانییا، روسیه و فرانسه نین ایرانی اسارت آلتینا آلماق جهدلری اؤلکهده کاپوتیلیاسییا رژیمی نین یارادیلماسی ایرانلا بیر سیرا آوروپا دؤولتلری آراسیندا غئیری-برابر موقاویله لر ایمضالانماسی ایله نتیجلندی.
اوللر ایرانین تابئچیلیگینده اوْلان گونئی قافقاز تورپاقلاری روسیه-ایران موحاریبه لری نتیجه سینده روسیه ایمپئرییاسینا داخیل اوْلدو (گولوستان، تورکمنچای موقاویله سی). ایرانین آوروپا اؤلکهلری نین صنایع ماللاری اوچون ساتیش بازارینا چئوریلمه سی سوسیال ضیدیتلرین داها دا کسکینلشدیردی و آنتی-فئودال بابی عوصیانلارینا (۱۸۴۸-۱۸۵۲) سبب اوْلدو. فئودال مولکدار دایره لری بؤهراندان چیخیش رولونو مرکزی حاکیمیتی و دؤولتین موستقیللیگینی مؤحکملتمکده و بیر-سیرا ایصلاحاتلار کئچیریلمه سینده گؤروردولر. میرزه تاغی خانین (میر نیظام) ایصلاحاتلاری (۱۹ نجی اسرین اورتالاریندا) نتیجه سینده ایقتیصادیات و مدنیت ساهه سینده موعین ایره لیلگیش اوْلدو. ۱۹ نجی اسرین سونو-۲۰ نجی اسرین اوللرینده ایران ایمپئریالیست دؤولتلرین (بؤیوک بریتانییا، روسیه) یاریم موستملکه (مستعمره) سینه چئوریلمیشدیر. ۲۰ نجی اسرین سوْنوندان میلّی شوور توسعه ائدیر، بورژا-میلتچیلیک ایدئیالاری یاییلیر، (مولکوم خان، ه. تالیبوو، ریا زینالابدین ماراغایی (زینالعابدین مراغهای)، آغاخان کیرمانی و ب) بورژوا طلبلری ایره لی سورن گیزلی جمعیتلر یارانیردی.
۲۰ نجی اسرین سونلاریندان ایراندا باشلایان صنایئعلشمه و ۱۹۰۵-۱۹۱۱ ایران مشروطه اینقیلابی قاجارلاری داها دا ضعیفلتدی. ۱۹۱۹-جو ایلده بؤیوک بریتانییا ایراندا اؤز پروتئکتاراتینی قورماغا چالیشسادا آلینمادی، نتیجه ده ۱۹۲۱-جی ایلده مخصوص حربی سوواری بریقادانین رهبری رضا پهلوی (سوْنرادان رضا شاه) اینگیلیس و دیگر آوروپا دؤولتلری نین دستگی ایله قاجارلاری دئویردی. ۱۹۲۵-جی ایلده مجلیس اونو یئنی سولاله-پهلویلرین ایلک حؤکمداری کیمی تانیدی. رضا شاهین دؤورونده ایفراط فارس میلیتلیک سیاستی آپاریلدی و گئنیش میقیاسلی یئنیلنمه لر آپاریلدی، صنایعئ اینکیشافی اؤلو نؤقطه دن ترپندی، یئنی دمیریوللاری چکیلدی، میلّی تحصیل سیستئمی یالنیز فارس دیلینده تشکول تاپدی.
یکینجی دونیا موحاریبه سی زامانی ایران اؤز " نئیتراللیغینی " ائلان ائتسه ده اؤلکهده چوْخ گوجلو فاشیست کشفیاتی واردی. بونو بیلن سووئتلر و اینگیلیس اؤز قوشونلارینی ایرانین اراضیسینه یئریتدیلر. شوروی قوشونلاری ایران آذربایجانینا گیردی. سسری ایرانین اراضیسینه گیرمه سینی ۱۹۲۲-جی ایلده ایران و شوروی آراسیندا اوْلان موقاویله ایله ایضاح ائتدی (همین موقاویله یه گؤره اگر بیر دؤولتین تهلوکه سیزلیگینه قارشی شرایت یارانارسا دیگر اونون اراضیسینه قوشون یئریده بیلر). اؤلکهده یارانمیش اوْلان وضعیت شاهی اؤز اوْغلو محممد رضا پهلوی نین خئیرینه تاختدان ال چکدیردی. شوروی و بؤیوک بریتانییا قوشونلاری ایران اراضیسینده ۱۹۴۶-جی ایله کیمی قالدیلار. بۇ قوشونلارین عصاس مقصدی فارس کؤرفزی و خزر دنیزینی بیرلشدیرن نقلیات یوللارینی مودافیعه ائتمه لی ایدی. موحاریبه قورتاردیقدان سوْنرا سووئت (شوروی) قوشونلاری نین بیر حیصه سی، همچی نین قوشونلا بیرگه گئتمیش اوْلان آذربایجانلیلار ایران آذربایجانیندا مسکونلاشدیلار.
۱۹۵۱ جی ایلده دئموکراتیک میلتچی محممد موصدیق (محمد مصدق) ایراندا یارانمیش اوْلان وضعیته قارشی قالخدی و باش ناظیر سئچیلدی. باش نظیر کیمی او اؤلکه نین نئفت ثروتلرینه نظارتی اله کئچیرمه یه و آنقلو-ایران نئفت کومپانییاسینی (ایندیکی ب.پ) میلّیلشدیرمه یه جهدی، قربی ناراحات ائتمه یه باشلادی. م موصدیق بونونلادا ایرانین " نئیتراللیغینی " قوروماغا چالیشیردی. بونون جاوابیندا ایسه بریتانییا ایرانا ائمبارقو قویدو. تئزلیکله آمریکا-دا بریتانییایا قوشولدو. نتیجه ده اؤلکهده چئوریلیش اوْلدو- ناظیرلر کابینئتی قووولدو، موصدیق حبس ائدیلدی. شاه آمریکا و بؤیوک بریتانییانین دستگی ایله اؤلکهیه قاییتدی.
نئفتدن گلن گلیرلر شاها قیسا زامندا حربی گوجو آرتیرماغا و چوْخ سایلی ایصلاحاتلار آپارماغا شرایط یاراتدی. یئنی یوللار تیکیلدی، لیمانلارین گئیشلندیریلدی، کندیلرین خئیرینه ایصلاحاتلار، قادینلارا سئچکی هوقوقو وئریلدی و ایره لیلیشلر باش وئردی.
شاه خاریجی سییاستده ایسه قربی ؤنوملو سیاست آپاریردی. ۱۹۶۰-جی ایللرین اورتالاریندان باشلایاراق شاهین موستقیل سیاست آپارماق ایستگی قربین هئچ خوشونا گلمه دی. تئزلیکله قربده اونون آوتوریتار ایدارئتمه ده، اینسان هاقلارینی پوزماقدا ایتتیهام ائتدیلر. ۱۹۷۷-جی ایلده ابش-دا حاکیمیته گلمیش اوْلان پرزیدنت کارتئر و اونون اهاته سی ایرانا قارشی ضید مؤوقئ توتماغا و ایرانا ضید قوووه لرله یاخینلاشماغا باشلادی. بۇ مودت عرضینده ایسه ایران داخیلینده روهوللاه موسوی خومئینی آرتیق اؤز اطرافیندا آنتیشاه قوووه لر توپلایا بیلمیشدی. خومئینی دیندار-شیه لرین دستگینه آرخالانیردی. خومئینی شاهین داخیلی و خاریجی سییاستینی همچی نین آقرار ایصلاحاتلاری، قادینلارا وئریلمیش سئچکی هوقوقونو تنقید ائدیردی. بۇ فالیتینه گؤره او ۱۹۶۳ و ۱۹۶۴-جو ایللرده حبس ائدیلمیش و اؤلکه خاریجینه چیخاردیلیمیشدیر. سوْنراکی فالیتینی یراقدا داعوام ائتدیرن خومئینی بورادا دا ایرانداخیلی قوووه لرله علاقه ساخلاییردی. ۱۹۷۸-جی ایله کیمی شاه رژیمی اؤلکهداخیلی وضعیتی گیزلی پولیسین حسابینا قورویوب ساخلایا بیلیردی. بۇ واختا قدر اؤلکه اراضیسینی آنتیشاه نوماییشلری بورودو. بۇ آکتیولیک تکجه خومئینی و اونون طرفدارلاریندان گلمیردی. ایران موجاهیدلری و ایران فدایلری تشکیلاتلاری دا بۇ ایشده سسری، فلستین آزادلیق تشکیلاتی و رادیکال عرب رژیملری نین دستگی ایله فال ایشتیراک ائدیردیلر. ایقتیصادیات سارسیلمیشدی. تئزلیکله نوماییشکارلارا قارشی قویولموش اوردو ۱۹۷۹-جو ایل فئوریهنین ۱۱-د اؤز نئیتراللیغینی ائلان ائتدی، بونونلادا پهلویلرین طالعیی هلل ائدیلدی.
موعاصیر ایران[دَییشدیر]
ایرانا قاییتمیش خمینی دینی و سیاسی رهبر کیمی قارشیلاندی. مووقتی حؤکومتین لیدئری مهدی بازارقان (مهدی بازرگان) ین ایشتیراکی ایله ۱۵ نفردن عیبارت ایسلام اینقیلابی شوراسی یارادیلدی. ۱۹۷۹-جو ایلین ۱ آوریلینده اؤلکه ایران ایسلام جومهوریتی، داها سوْنرا ایسه خومینی عؤمورلوک لیدئر اعلان ائدیلدی.
۱۹۸۰-جی ایلده مجلیسه کئچیریلمیش سئچکیلر نتیجه سینده ایسلام جومهوریتی پارتیاسی (خومینی و اونون طرفدارلاری) قالیب گلدی. تئزلیکله اؤلکه پرزیدنتی ابوالحسن بنی صدر و ایسلام جومهوریتی پارتیاسی آراسیندا آچیق موباریزه باشلادی. بنیصدر و ایران موجاهیدلری تشکیلاتی اؤلکهنین کلئریکال (دین اؤلکه سییاستینه تأثیر) ایداره مئتودونون عکسینه چیخیردیلار. ۱۹۸۱-جی ایلین ژوئنینده موجاهیدلر عوصیانا قالخدی، خومینینین گؤستریشی ایله مجلیس اؤلکه پرزیدنتینه ایمپیچمنئت اعلان ائتدی، پرزیدنت وظیفهسیندن گئتدی. یئنی پرزیدنت کئچمیش باش ناظیر رجایی اوْلدو، باش ناظیر پوستونا محمد جواد باهونر گلدی. ایلیاریمدان سوْنرا موجاهیدلرین عوصیانی یاتیریلدی. آقوستدا رجایی و باهونر بومبا پارتلاماسی نتیجه سینده هلاک اوْلدو. یئنی پرزیدنت سید علی خامنهای اوْلدو، باش ناظیر پوستونا میر حوسین موسوی سئچیلدی. ۱۹۸۴-جو ایلده مجلیسه کئچیریلن سئچکیلرده ایسلام جومهوریتی پارتیاسی یئنیدن قالیب گلدی. ۱۹۸۵-جی ایلده کئچیریلمیش سئچکیلرده خامنهای یئنیدن پرزیدنت سئچیلدی. اؤلکهده گئدن پروسئسلر یوزلرله زادگان عاییلهسینی خاریجه موهاجیرت ائتمگه مجبور ائتدی.
ایراندا باش وئرن شیعه اینقیلابینین اؤلکه شیعهلرینه تأثیرینی آزالتماق، همچینین فارس کؤرفزینده یئگانه حاکیم اولماق ایستگی عراقی ۱۹۸۰-جی ایل ایرانا قارشی موحاریبه باشلاماغا مجبور ائتدی. هر ایکی طرفین ضعیفلهمهسینده منافع گودن غرب موختلیف واختلاردا ایرانی و عراقی دستکلهدی. عومومی زیان ۳۰۰ میلیارد دولارا چاتدی. ایرانین جنوبداکی نفت زیرساختارلاری حدسیز زیان دیدی. ۱۹۸۸-جی ایلده ایران بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین دستگی ایله کووئیت و سعودیه عربیستانی ایله دیپلوماتیک علاقهلره باشلادی. ۸ ایل داوام ائدن موحاریبه نتیجه سینده هئچ بیر طرف قالیب گلمهدی.
۱۹۸۰-جی ایللرین سوْنوندا ایراندا موحافیظهکارلار و ایصلاحاتچیلار آراسیندا باش وئرن حاکیمیت داخیلی قارشیدورما ایسلام جومهوریتی پارتیاسینین بوراخیلماسی ایله نتیجهلندی، یئنی سئچکیلرده ایصلاحاتچیلار قالیب گلدیلر. اؤلکهداخیلی و بینالخلق سیاستده رادیکال دینی سیاست مولاییملشدی.
خومینی ۱۹۸۹-جو ایل ژوئن ۳-ده وفات ائتدی. آنایاسا دییشیکلیکلر ائدیلدی، عؤمورلوک لیدئر خامنهای سئچیلدی، باش ناظیر پوستو لغو ائدیلدی. پرزیدنت مجلیسین دانیشانی اکبر هاشمی رفسنجانی سئچیلدی. یئنی حؤکومتین ترکیبینه ایصلاحاتچیلارلا یاناشی موحافیظهکارلار دا داخیل اولدولار.
۱۹۹۰-جی ایلده عراق کووئیته هوجومو ایله علاقهدار ایرانلا صولح باغلاییب، دیپلوماتیک علاقهلره باشلادی. بونا باخمایاراق ایران کووئیته هوجومو پیسلهدی، بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین تحریملرینه عمل ائتدی. غرب قوشونلارینین کووئیتده اولماسینی آرزولامایان ایران اونلارین فارس کؤرفزیندن چیخاریلماسینی طلب ائدیردی. ۱۹۹۱-جی ایلده کووئیتدن عراق قوشونلارینین چیخاریلماسی ایله ایران-عراق موناسیبتلری یئنیدن گرگینلشدی. بونونلا یاناشی رفسنجانی ایران نفتینین قربه ائکسپورتونو تأمین ائتدی.
بونا باخمایاراق اؤلکهداخیلی گرگینلیک رفسنجانیه ایصلاحاتلار آپارماغا همچینین آمریکانین سیاستینی داها دا مولاییملشدیرمگه مانع اوْلدو. نتیجهده اؤلکه ایقتیصادیاتینین برپاسی اوچون لازیم اوْلان خاریجی اینوئستیسییا ایرانا گلمهدی. ۱۹۹۳-جو ایلده رفسنجانی یئنیدن پرزیدنت سئچیلسه ده بۇ مۆشکیللری حل ائده بیلمهدی. آرتیق دینی دایرهلرده اونون سیاستینین تنقید ائتمگیه باشلادی. نتیجهده ۱۹۹۷-جی ایلده کئچیریلمیش سئچکیلرده سید محمد خاتمی قالیب گلدی، قربله موناسیبتلر یاخشیلاشدی.
۱۹۹۷–۱۹۹۸-جی ایلده دونیا بازارلایرندا نفتین قییمتینین آشاغی دوشمهسی ایران ایقتیصادیاتینا منفی تأثیر گؤستردی.
خاتمی ایصلاحاتلارین و قربله یاخینلاشمانین طرفداری ایدی. بۇ دا ایصلاحاتچیلار و موحافیظهکارلار آراسینداکی موناسیبتی کسکینلشدیردی. بۇ موناسیبت خامنهای و خاتمی آراسیندا ضیدیته سبب اوْلدو. ۱۹۹۹-جو ایلین یاییندا طلبه نوماییشلری اوْلدو. ۲۰۰۰-جی ایلین ماییندا خاتمی نین قارداشی - محمد رضا خاتمینین رهبرلیک ائتدیگی ایصلاحاتچیلار سئچکینی قازاندیلار. قربله ایران آراسیندا ایستیلشمه موشاهیده اولوندو. ۲۰۰۱-جی ایلده کئچیریلن سئچکیلرده خاتمی یئنیدن قالیب گلدی.
آمریکاداکی " ۱۱ سئپتامبر " حادیثهلریندن سوْنرا ایرانین نووه تئخنولوگیالارینی توسعه ائتدیرمک نیتی اونو آمریکانین دوشمنلری سیراسینا آید ائتدی. آمریکانین " نظارتی آلتیندا " " Freedom house "، " سوروس فوندو " و دیگر تشکیلاتلار ایرانداکی سئپئراتچی قروپلاری مالییلشدیریر.
۲۰۰۳-جو ایلده یئرلی ایدارهائتمه اورقانلارینا و ۲۰۰۴-جو ایلین فئوریه-مای مجلیس سئچکیلرده موحافیظهکارلار قالیب گلدیلر. ایران عراقداکی آنتیناتو قوهلرینه دستک وئرمگه باشلادی. ایراندا داوام ائدن موحافیظهکار-ایصلاحاتچیلار موباریزهسینده کئچمیش پرزیدنت رفسنجانینین رئیتینقی قالخدی. اونو ساغمرکزچی قوهلر دستکلهایردیلر. ۲۰۰۵-جی ایل مجلیسه کئچیریلن سئچکیلرده موحافیظهکارلار اکثر یئرلری توتدولار. ایراندا کئچیریلن سون ۱۷ ژوئن ۲۰۰۵-جی ایل تاریخلی سئچکیلرین ایلکین مرحلهسینده رفسنجانی غلبه چالسادا، ایکینجی توردا گؤزلهنیلمهدن تهرانین کئچمیش شهرداری، قاتی-موحافیظهکار ماحمود احمدینژاد ۶۲٪ سسله قالیب گلدی. ۶ آقوست ۲۰۰۵-جی ایلده ایناوروقاسییا اولوندو. احمدینژاد ایسلام اینقیلابی ایدهآللارینی برپا ائتمگی، حاکیمیتی روشوتخورلاردان تمیزلهمگی، اؤلکهده ایسلام اصللرینه اویغون سوسیالیزم قورماغی سؤز وئریب. آمریکا و ایسرایل سئچکیلرین نتیجهلرینی تانیمادیقلارینی بیان ائتدیلر.
اهالیسی[دَییشدیر]
اهالی نین اکثر حیصهسی قوزئی و قربی رایونلاردا یئرلشمیشدیر.
اهالی نین ۵۱٪ی شهر اهالیسیدیر. ان بؤیوک شهر تهران. تهرانین اهالیسی ۱۹۲۶-۱۹۸۶-جی ایللرده ۲۱۰ مین نفردن ۶٫۵ میلیونا چاتمیشدیر. ۱۹۶۰-جی ایللرین اوللریندن باشلایاراق اوربانیزاسییا پروسئسی داها دا سورعتلنمیشدیر. ایندی تهراندا ۱۵ میلیون اهالی یاشاییر.
اکثر اهالینین ائتنیک منشأیی فارس (ایراندا مسکونلاشمیش اری طایفالاری نین نومایندهلرینده) چاتیر. بونا باخمایاراق عرب خیلافتینین بۇ رئگیونلاردان چکیلمهسیندن سوْنرا بۇ اراضیلره گلمیش تورک-مونقول طایفالاری مرکزی، قربی و بیر نئچه قوزئی رئگیونلاردا اهالینین ائتنیک منشایینه تأثیر ائتمیشدیر. ایندی بونا باخمایاراق بۇ اراضیلرده یاشایان اهالینین نوماینده لرینده: فارسلاردا، کوردلرده، لورلاردا، بختیاریلرده، مازاندارانلیلاردا و تالیشلاردا آری-ایران ائتنیک منشأیی دومینیونلوق تشکیل ائدیر. شیمالدا یاشایان خالقلاردا (خزرساحیلی ایستیثنا اوْلماقلا) تورک جیزگیلری اؤزونو کسکین بیروز وئریر.
عومومیلیکده اؤلکه اراضیسینده ۳۰-آ یاخین خالق وار. سای باخیمیندا بیرینجی اوْلان خالق فارسلار و یا پارسیلار (لور و بختیاریلر ایله) دیر-۴۵٪[قایناق گؤسترین]، ایکینجی یئرده آذربایجانلیلار (۴۱٪)[قایناق گؤسترین] دورور. فارسلارین ساییسینی دقیق دئمک مۆمکون دئییلدیر، لاکین رسمی فارسلار دایرهلرینده بۇ رقم ۵۱٪-دیر. اهالینین ۱۰–۱۲٪ قدیم میدییالیلارین بیرباشا واریثی حساب اولونان تالیشلار (خزربویو یئرلشمیشلر) تشکیل ائدیر. نؤوبتی یئرلرده کوردلر-۷٪، عربلر-۳٪[قایناق گؤسترین]، لورلار-۲٪[قایناق گؤسترین]، گیلان و مازاندارانلیلار-۶٪، تورکمنلر ۱٪، ۱٫۱٪، ائرمنیلر، خزریلر و شاهسئونلر- هر بیری ۰٫۵٪، چارامایکیلر و گورجولر- هر بیری ۰٫۴٪، آشورلار- ۰٫۳٪ تشکیل ائدیرلر. بوندان علاوه اؤلکه اراضیسینده یاشایان خالقلارا میثال چیقانلاری، قاجارلاری، یئزدیلری، تاجیکلری، قاراپاپاقلاری، کنگرلیلری، تئیمورتاشلاری، براهویلری، یهودیلری، قئربیلری (زردوشتلوی سیتاییش ائدیرلر) گؤسترمک اولار.
دینی منسوبیت، دیل[دَییشدیر]
اؤلکه اهالیسی نین ۹۸٪ موسلماندیر. اهالی نین ۹۰٪-ای شیعه طریقتینه مخصوصدور. شیعهلردن ۸۵٪ ایمامیلردیر (اثنی عشری)، قالانلاری باشقا شیعه طریقتلرینه منسوبدورلار- ایسماعیللیلر و علی اللهی. اؤلکه اهالیسی نین ۹٪- سوننودور (کسرن کوردلر). خریستیانلاردان قریقوریان (ائرمنیلر)، نئستوریان (آشورلار)، روما-کاتولیک همچینین اینگیلتر و باشقا پروتئستانت کیلسهلرینین نومایندهلری مؤوجوددور. اؤلکهده همچینین بهاییلیک، یودیزمه و زردوشتلوک منسوب اینسانلاردا مؤوجوددور.
ایران دیللری قروپونا آید دیللرده اهالی نین ۵۵٪ دانیشیر. اهالی نین ۴۳٪-دن چوخو تورک دیللری عاییلهسینه منسوب دیللرده دانیشیر.
ایرانین ان بؤیوک شهرلری[دَییشدیر]
ایقتیصادیاتی[دَییشدیر]
ایران نفت صنایعی یئکسک توسعه ائتمیش آقرار-صنایع اؤلکهسیدیر. اؤلکه اراضیسینده نفت اعمالی و نفت-کیمیا موسیسهلری فعالیت گؤستریر. طبیعی ثروتلردن نفت، گاز، کؤمور، میس، دمیر، مانقانلی و سینک-قورغوشون فیلیزلری ایصطهلاک ائدیلیر. اؤلکهده همچینین ماشینقاییرما و مئتالایشلهمه، قیدا و تئکستیل صنایعی توسعه ائتمیشدیر. خالچالارین کوستار اوصوللا ایستحصالی گئنیش یاییلمیشدیر. بوغدا، آرپا، پاخلا، پامبیق، شکر چوغونودورو و شکر قامیشی، توتون، چای، فیندیق، پوسته گئنیش بئجریلیر. اهالی قویون، گئچی، ایری بوینوزلو مال، دوه ساخلاییر.
اساساً خام نفت و نفت محصوللاری، مئتال فیلیزلری، کند-تصروفاتی محصوللاری نین ایخراجی اوستونلوک تشکیل ائدیر.
اؤلکهیه خاریجدن آغیر ماشینقاییرما و کیمیا صنایعی، ماشین، دمیر، پولاد، تئکستیل ماللاری، کاغیذ ایدخال اوْلونور.
اساس تیجارت امکداشلارینا تورکیه، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، آلمان، بؤیوک بریتانیا، ایتالیا، ژاپون داخیلدیر.
گاز[دَییشدیر]
ایران بوتون دونیادا طبیعی گاز احتیاطینین ۱۶٪-نه مالیکدیر. اساس قاز یاتاقلاری کؤرفز شئلفینده همچینین اؤلکهنین شیمالی-شرقینده یئرلشیر.
۲۰۱۰-جو ایلدک گاز حاصیلاتینین ایلده ۲۹۰ معکب متره چاتاجاغی گؤزلهنیلیر. بوندان سوْنرا گاز ایخراجی تام گوجویله فعالیته باشلایاجاق. ایندی گاز ایخراجی اساساً تورکیهیه-دیر، شیمالی-فارس آدلی گاز یاتاغیندان چیخان گازین گاز-سیخیجی زاوودلارا چاتماسی اوچون اؤتوروجو بورولار اینشا ائدیر.
نفت[دَییشدیر]
ایران کونستیتوتسیاسینا اساساً میلی نفت حاصیل ائدن موسیسه آکسیالارینین خاریجی کومپانیالارا ساتیلماسی و یا اونلارا نفت حاصیل ائتمهیه ایجازه وئریلمهسی قاداغاندیر. نفت یاتاقلارینین کشفینی ایران میلی نفت کومپانیاسی آپاریر. ۱۹۹۰-جی ایللرین سونلاریندان باشلایاراق نفت سئکتورونا خاریجی اینوئستورلار گلمیشدیر (فرانسه-توتال و Elf Aquitaine، مالئزی-Petronas، ایتالیا- Eni همچینین چین میلی نفت کومپانیاسی). اونلار «کومپئنساسیا ائدیلمیش کونتراکتلار» اساسیندا حاصیل ائدیلمیش نفتین بیر حیصهسینی الده ائدیرلر، مودت بیتدیکدن سوْنرا ایسه یاتاقلاری ایران میلی نفت کومپانیاسینین نظارتینه وئریرلر.
جوغرافیاسی[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ {{{title}}}. ISBN ۹۰-۰۴-۱۸۱۴۸-۲. “The official motto of Iran is Takbir ("God is the Greatest" or "God is Great"). Transliteration Allahu Akbar. As referred to in art. 18 of the constitution of Iran (1979). The de facto motto however is: "Independence, freedom, the Islamic Republic."”
- ↑ اتنولوگ. ایران. اتنولوگ سایتی. یوْخلانیلیب۲۱ June ۲۰۱۳.
- ↑ اتنلوگ. ایران. اتنلوگ سایتی. یوْخلانیلیب۲۱ June ۲۰۱۳.
- ↑ Sarkhosh Curtis, Vesta; Stewart, Sarah (۲۰۰۵), Birth of the Persian Empire: The Idea of Iran, London: I.B.Tauris, p. ۱۰۸,
Similarly the collapse of Sassanian Eranshahr in AD 650 did not end Iranians' national idea. The name "Iran" disappeared from official records of the Saffarids, Samanids, Buyids, Saljuqs and their successor. But one unofficially used the name Iran, Eranshahr, and similar national designations, particularly Mamalek-e Iran or "Iranian lands", which exactly translated the old Avestan term Ariyanam Daihunam. On the other hand, when the Safavids (not Reza Shah, as is popularly assumed) revived a national state officially known as Iran, bureaucratic usage in the Ottoman empire and even Iran itself could still refer to it by other descriptive and traditional appellations.
- ↑ official population clock as of March ۱۷, ۲۰۱۵. http://www.amar.org.ir/.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ جومهوری ایسلامی ایران. بینالمللی پول صندوقی. یوْخلانیلیب۲ نوامبر ۲۰۱۴.
- ↑ Central bank: Income equality improved in Iran
- ↑ Human Development Report ۲۰۱۰. United Nations (۲۰۱۰). یوْخلانیلیب۵ November ۲۰۱۰.


text:
واتساپ مئساژلاشما پروگرامیندا پروبلئم یارانیب، آرتیق نئچه ساعتدیر کی، بو پروقراملا مئساژ گؤندرمک مومکون اولمور.
آخار. آذ-این معلوماتینا گؤره، بو گون سحر ساعتلاریندان باشلایاراق واتساپ واسطهسیله مئساژلاشماق مومکون اولماییب. بو بارهده سوسیال شبکه ایستیفادهچیلری ده دایانمادان بیلدیریشلر پایلاشیرلار.
پروبلمین ندن قایناقلاندیغی حاقدا هلهلیک هئچ بیر معلومات یوخدور. هله کی، پروبلمین نه واخت آرادان قالدیریلاجاغی ایله باغلی دا هئچ بیر معلومات وئریلمهییب.
تورک سایتلاری یازیر کی، حاضردا تورکییهده ده واتساپدا پروبلملر یارانیب، مئساژلاشماق مومکون دئییل.


text:
ائشیتدیم، سئوگیلیم، کوسموسن مندن؟
قاچیرما بولبولو اؤز چمنیندن
منیمله دوز دولان، کوسه رم سندن
منده دوستلوق دا وار، بیگانه لیک ده!
بیر سنسن بو مجنون کؤنلومه اویغون
سنین جمالینا اولموشام وورغون
هر لیلی عشقینده دئییلم مجنون
منده کمال دا وار، دیوانه لیک ده!
بوتون بو دونیانی گزدیم، دولاندیم
بیر سنی اؤزومه وفالی ساندیم
سن گزدین اؤزگئیله، اود توتوب یاندیم
منده آتش ده وار پروانه لیک ده!
ازلدن دئمیشم سنینله یارام
یولوندا اؤلسم ده بیل بختیارام
دئدیگیم سؤزومده من یئنه وارام
منده کجلیک ده وار مردانه لیک ده!
واحد، بو بیر سؤزون مین لعله دگر
منه گرک دئییل نه ثروت، نه زر
طبعم خزینه دیر، سؤزلریم گوهر
منده گنجلیک ده وار پیرانه لیک ده!


text:
روسییانین اوکراینایا قارشی زوراکیلیغی بوتون آوروپا تهلوکسیزلییی تشکیلاتی اؤلکهلری اوچون تهدیددیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری اؤز تویتتئر صحیفهسینده آمئریکانین آوروپا تهلوکسیزلییی تشکیلاتین داکی دایمی نمایندهسی دانیئل بایئر پایلاشیب.
او، همچینین آوروپا تهلوکسیزلییی تشکیلاتی نین یئنی رهبری آوسترییا خاریجی ایشلر ناظری سباستیان کورتسون ایلک سفرینی اوکراینایا تشکیل ائتمهسیندن ممنون اولدوغونو سؤیلهییب.
قید ائدک کی، آوروپا تهلوکسیزلییی تشکیلاتینا صدرلیگی آرتیق آوسترییا ائدیر. آوسترییادان اؤنجه بو وظیفهنی آلمانییا یئرینه یئتیریب.