text:
آی
آی یئرین تک طبیعی اۇیدوسودور (قمر طبیعی). گۆنش سیستمی ایچینده بئشینجی بؤیوک طبیعی قمردیر. دۆنیاایله آی آراسیندا اوْرتا حیسابلا مرکزدن مرکزه مسافت ۳۸۴٫۴۰۳ کیلومتر، یانی دۆنیانین قوْطرونون تخمینا اوْتوز قاتی قدردیر.[۵] آیین قوْطرو ۳٫۴۷۴ کیلومتردیر، بۇدا دۆنیا قوْطروندان دؤردده بیریندن بیرآز چوْخدور. بۇ سببدن آیین حجمی دۆنیانین حجمینین ۲٪ایدیر. کۆتلهسی (جِرمی) دۆنیا کۆتلهسیندن ۸۱٬۳ قات داها آشاغیدیر. سطحینده کۆتله جاذبه تأثیری یئر جاذبهسینین تخمینا ۱۷٪ دیر. آی، دۆنیانین مداریندا بیر تۇرونو ۲۷ گۆن ۷ ساعاتدا تاماملاییر. دۆنیا، آی و گۆنش هندسهسینده گؤرولن پریودیک دَییشیکلیکلر نتیجه سینده هر ۲۹٬۵ گۆنده تکرار ائدن آیین مرحلهلری باشا چاتیر.
آی اینسانلار اۆستونده اَیلهشه بیلن تک گؤی جیسمیدیر. یئر جاذبه قوّهسیندن خیلاص اوْلوب کهکیشانا چیخان و آیین یاخینلیغیندان کئچن ایلک مصنوعی شی سوْوتلر بیرلیگینین لۇنا ۱ ماهوارهسیدیر. آی سطحینده ایلک اینسانی آپاران شئی لۇنا ۲ ماهوارهسیدیر. نوْرمالدا گؤرونمهین آیین اوبیری سطحینین ایلک فوْتوعکسلرینی ایسه لۇنا ۳ ماهوارهسی چکمیشدیر. بۇ اۆچ ماهوارهده ۱۹۵۹ ایلینده کهکیشانا بواخیلمیشدیر. آی سطحینین ایلک یۇموشاق اَیلهشه بیلن کهکیشان وسیلهسی لۇنا ۹ و آی مدارینا گیرن ایلک اینسانسیز کهکیشان وسیلهسی لۇنا ۱۰ دیر. بۇ ایکی ماهوارهده ۱۹۶۶دا کهکیشانا گؤندریلمیشدیرلر.[۵] آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین آپوللو برنامهسی ۱۹۶۹ و ۱۹۷۲ ایللری آراسیندا ۶ باشاریلی اَیلهشمکله، گۆنوموزه قدر اینسانلی وظیفهلری باشاران تک کهکیشان برنامهسیدیر. آیین بلاواسیطه اینسانلار طرفیندن اؤیرهنیلمهسی آپوللو برنامهسی سوْناچاتماقلا سوْن وئریلمیشدیر.
ایچیندهکیلر
- ۱ آی سطحی
- ۲ فیزیکی خصوصیتلری
- ۳ کوکهنی (منشأیی) و ژئولوژیک تکامولو
- ۴ دونیا مداریله ایرتیباطی
- ۵ گلگئت
- ۶ گؤزلمسل (مشاهدهای) تأثیر و تاپینتیلار
- ۷ موشاهیده و کشفلرین تاریخی
- ۸ اینسان درکی
- ۹ حوقوقی دورومو
- ۱۰ قایناقلار
آی سطحی
آیین ایکی اوزو
آی، دونیانین اوربیتینده عینیواختلی اولاراق دونمکدهدیر، یعنی هر زامان عینی اوزو دونیایا دونوکتور. آیین مئیدانا گلمهسینین اوللرینده دونوشو یاواشلادی و دونیانین کوتلهسی (جرم) سببیله عبارت اوْلان قابارما-چکیلمه دئفورماسیونلارینا باغلی سورتونمه (اصطکاک) تأثیرلرینین نتیجهسی اولاراق گونوموزدکی مووقئعینده کیلیدلندی.[۶]
چوْخ اۇزون زامان اوللر آی داها سۆرعتلی دؤنرکن، قابارما-چکیلمه تپنی دۆنیا-آی خطّینین قارشیسیندا دؤنوردو چۆنکی قابارما-چکیلمه تومسکلری (برجستگیها) کیفایت قدر سۆرعتلی اوْلاراق دۆنیا ایله عئینی خطّه یۇخاری قالخیردی.[۷] بۇ خطّین خاریجینه چیخان تومسک سببیایله عیبارت اوْلان تورک (گشتاور) آیین دؤنوشونو یاواشلاتدی. آیین دؤنوشو مدار سۆرعتینه برابر گلهجک قدر یاواشلادیغیندا قابارما-چکیلمه تپنی دۆنیانین تام قارشیسینا گلدی و بۇ سببله تورک (گشتاور) اورتادان ایتدی. بۇ سببه گؤره آی، دۆنیا مداریندا دؤندوگو سۆرعتله اؤز اطرافیندا ده دؤنر و یئردن هر زامان آیین عینی اۆزو گؤرونر.
آیین گؤروندوگو بۇجاغین کیچیک دَییشمهلری (آی ساللانتیسی) سببیله آی سطحینین% ۵۹-و گؤرونر.[۵]
آیین دونیایا قارشی اوْلان اوزونن آیین گورونن اوزو، دیگر طرفینه ده آیین او بیری اوزو دئییلیر. او بیری اوز آیین قارانلیق اوزو ایله قاریشدیریلمامالیدیر. آیین قارانلیق اوزو هر هانسی بیر آندا گونش طرفیندن آیدینلاتیلمایان یاریکورهسیدیر. آیدا بیر دفعه بۇ اوز یئنیآی مرحلهسینه آیین گورونن اوزو اولار. آیین او بیری اوزو ایلک اولاراق ۱۹۵۹-جو ایلده سووئت کوسموس سونداسی لونا ۳ طرفیندن فوتوشکلی چکیلدی. آیین او بیری اوزونون آییردائدیجی خوصوصیتلریندن بیری آی دنیزی (لاتینجا: (mare, چوخلوغو maria) آدی وئریلن دوزلوکلرین آز قالا هئچ اولماماسیدیر.
آی دنیزلری
چیلپاق گوزله راحتلیقلا گورونن آی سطحینده اوْلان قارانلیق آی دوزلوکلرینی آی دنیزی دئییلیر. چونکی آنتیک دوور گوی عالیملری بونلارین سویلا دولو اوْلدوقلارینی ظن ائدیردی. ایندیکی واختدا بونلارین قاتیلاشمیش بازالت اوْلدوغو بیلینمکدهدیر. بازالت تشکیل لاو، آی اوزونه مئتئوریتلر و قویروقلواولدوزلارین (ستارههای دنبالهدار) چارپماسی نتیجه سینده یارانان کراتئر (چالا/چاله) دوزلوکلرینی دولدورموش و قاتیلاشاراق بۇ بازالت مئیدانا گتیرمیشدیر (اوجئانوس پروجئللاروم کراتئر دوزلوگو دئییل و بۇ قایدایا اهمیتلی بیر استثنا تشکیل ائدیر) آی دنیزلری تکجه و یالنیز آیین گورونن اوزونده اولور. آیین او بیری اوزونون یالنیز% ۲سینی بیر نئچه داغیلمیش کیچیک دوزنلیک واردیر.[۸] آیین گورونن اوزونده ایسه بۇ نیسبت% ۳۱دیر.[۵] بۇ فرقلیلیگین ان آغلا اویغون شرحی، لونار پروسپئجتور کوسموس سونداسینین گامما شوعاسی ایسپئکترومترهسی (طیفسنجی) ایله الده ائدیلن ژئوکیمیاسال خریطهلرده گوستریلدیگی اوزره آیین گورونن اوزونده ایستیلیک چیخاران ائلئمئنتلرین داها یوکسک کونسئنتراسیادا (غلظت) اولماسیدیر.[۹][۱۰] قالخان تیپی وولکانلار و کوببهمسیداغلار گورونن اوز اوزریندکی آی دنیزلرینده راست گلینن خوصوصیتلردیر.[۱۱]
آی داغلاری
آی سطحینده گورونن آچیق رنگلی بؤلگهلره آی داغلاری (لاتینجا: terrae (چوخلوق), terra)آی دنیزلرینده داها یوکسکدیر. آیین گورونن اوزونده، ایچلری بازالت ایله دولو اوْلان کراتئرلرین (چالالارین) اطرافیندا بیر چوخ داغ سیراسینا راست گلینر. بونلارین کراتئرلرین اطرافلاریندا عبارت اوْلان یوکسکلیکدن قالیقلاری اوْلدوغو دوشونولمکدهدیر.[۱۲] دونیادا قارشیلاشیلان مئیدانا گلمهنین عکسینه، باشلیجا آی داغلارینین هئچ بیرینین تئکتونیک تدبیرلر نتیجه سینده مئیدانا گلمدیگینه اینانیلماقدادیر.[۱۳]
۱۹۹۴-جو ایلده رئاللاشدیریلان کلئمئنتینه (Clementine) وظیفهسیندن آلینان ویزواللار آیین قوزئی قوطبونده اوْلان ۷۳ ک. م گئنیشلیگیندکی پئاری کراتئرینین اطرافینداکی دورد داغلیق بؤلگهنین بوتون آی گونو بویونجا گون ایشیغی آلدیغی گورولموشدور. گونایشیغینین داواملی آیدینلاتیغی بۇ بؤلگهلر، آیین حبسه موستویسینه اوْلان اوْلدوقجا کیچیک ائکسئنئل ائغیکلیغی سببیله مۆمکوندور. گونئی قوطبونده بنزر بؤلگهلره راست گلینمهمیشدیر، آنجاق شاکلئتون کراتئری (Shackleton) آی گونونون ۸۰٪-ی بویونجا گون ایشیغی آلتیندادیر. آیین کیچیک ائکسئنئل اییکلیگینین بیر باشقا نتیجهسی ده قوطب بؤلگهسینده کراتئرلرین دیبینده داواملی کولگهده قالان بؤلگهلر اولماسیدیر.[۱۴]
کراتئرلر (چالالار)
آیین سطحینده گوی جیسیملرینین چارپماسی نتیجه سینده یارانان بیر چوخ کراتئر (چالا) مووجوددور.[۱۵] دیامتری ۱ ک.م. 'دئییل بویوک تخمیناً یاریم میلیون کراتئر آی سطحینه مئتئوریتلرین (شهابسنگها) و قویروقلواولدوزلارین (ستارههای دنبالهدار) توققوشماسی نتیجه سینده مئیدانا گلمیشدیر. کراتئرلر تکجه ثابیت بیر نیسبتله مئیدانا گلدیگی اوچون واحید ساحهده اوْلان کراتئر سایی سطحین یاشینی تخمین ائتمک اوچون ایستیفاده ائدیله بیلر. آتموسفرین، هاوا حادیثهلرینین و یاخین کئچمیشده گئولوژی تدبیرلرین اولماماسی سایهسینده بۇ کراتئرلر، دونیاداکیلرین عکسینه اوْلدوقجا یاخشی قورونموشدور.
آی سطحینین و گونش سیستمینین بیلینن ان بویوک کراتئری گونئی قوطب و - آیتکئن دوزلوغودور. بۇ چارپما حووزهسی آیین او بیری اوزونده گونئی قوطب و ایله ائکواتور آراسیندا ایشتیراک ائدر؛ ۲۲۴۰ ک.م. سویهسینده و ۱۳ ک.م. درینلیگیندهدیر.[۱۶] آیین گورونن اوزونده باشلیجا کراتئرلر مارئ ایمبریوم(Mare Imbrium)، ماری سئرئنیتاتیس(Mare Serenitatis)، ماری کریسیوم(Mare Crisium)، و مارئ نئکتاریس (Mare Nectaris)دیر.
رئگولیت
آیکابوغونون اوزرینده رئگولیت آدی وئریلن داش و توزدان عبارت اوْلان بیر طبقه اولور. سطحه دین گوی جیسیملری سببیله عبارت اوْلان رئگولیت کوهنه سطحلرده یئنی سطحلره نظرن داها قالیندیر. خوصوصی اولاراق رئگولیتین قالینلیغینین دنیزلرده ۳–۵ متر، داها کوهنه یایلا بؤلگهلرینده ایسه ۱۰–۲۰ متر آراسیندا دهایشدیگی تخمین ائدیلمکدهدیر.[۱۷] چوخ اینجه توز حالیندا اوْلان رئگولیت طبقهسینین آلتیندا اونلارلا کیلومتر قالینلیغیندا اوْلدوقجا پارچالانمیش قایالاردان عبارت مئگارئگولیت طبقهسی وار.[۱۸]
سو وارلیغی
آی سطحینه داواملی دهیهن گویداشلاری (فارسجا:شهابسنگها) و قویروقلواولدوزلار (فارسجا:ستارههای دنبالهدار) سببیله کیچیک میقدارلاردا سو بویوک احتیمال لا سطحه علاوه اوْلونموشدور. بۇ وضعیتده گون ایشیغی سویو ائلئمئنتلرینه یعنی هیدروژئن و اوکسیژئن آییراجاق، بونلار دا آیین ضعیف کوتلهچکیمی سببیله زامانلا سطحدن قاچاجاق. آنجاق آیین دونمه اوخونون حبسه موستویسینه یالنیز ۱٫۵ ° کیمی چوخ کیچیک بیر اییکلیک ائتمهسی سببیله قوطبلر یاخینیندا اوْلان بعضی درین کراتئرلر هئچ بیر زامان بیرباشا گون ایشیغی گوتورمدیگیندن و داواملی کولگهده قالدیغیندان بورا دوشن سو مولکوللاری اوزون زامان مۆدت لری بویونجا دایانیقلیلیغینی قورویاجاق.
کلئمئنتینه وظیفهسی گونئی قوطبونده کولگهده قالمیش بئله کراتئرلری خریطهلندیردی،[۱۹] و کومپوتئر (کامپیوتئر) سیمولیاسیالاری تخمیناً ۱۴٫۰۰۰ ک. م ² قدر بیر بؤلگهنین داواملی کولگهده قالدیغینی گوستریر.[۱۴] کلئمئنتینه وظیفهسینین بیستاتیک رادار تجروبهسی کیچیک دونموش سو جیبلرینه ایشاره ائدر و لونار پروسپئجتور وظیفهسیندن گلن معلوماتلار قوطب بؤلگهلری یاخینلاریندا رئگولیتین اوست حیسهلرینده حدیندن آرتیق درجهده یوکسک هیدروژئن کونسانتراسیونلارینی گوسترر.[۲۰] عومومی سو بوزو میقدارینین بیر کیلومتر کوپ اوْلدوغو تخمین ائدیلمکدهدیر.
سو بوزو قازیلاراق توپلانا بیلر و نووه ژئنئراتورلار یا دا گونش پانئللریله تجهیز ائدیلمیش ائلئکتریک ایستانسیالاری طرفیندن هیدروژئن و اوکسیژئنه آیریلا بیلر. آی اوزرینده ایستیفاده ائدیله بیلهجک میقداردا سو اولماسی، آیی یاشانیلابیلیر قیلماق اوچون اهمیتلیدیر چونکی دونیادان سو داشیماق مۆمکون اولا بیلمهیهجک قدر باهالی اولاجاق. آنجاق سون زامانلاردا آرئجیبو پلانئت راداری ایله ائدیلن موشاهیدهلر، کلئمئنتینه رادارینین سو بوزو اوْلدوغونا دایر ایشاره ائتدیگی معلوماتلارین اصلینده نیسبیلیک یئنی کراتئرلرین مئیدانا گلمهسینده آتیلان قایالارین نتیجهسی اولا بیلجهاینی گوسترمیشدیر.[۲۱] آی اوزرینده نه قدر سو اوْلدوغو سوالینین جاوابی هله بیلینمهمکدهدیر.
فیزیکی خصوصیتلری
ایچ قورولوش
آی، قابیق، مانتو و نووه (گوشته و هسته) کیمی ژئوکیمیاسال اولاراق آیریملانا بیلن لایلاردان عیبارتدیر. بۇ قورولوشون تخمیناً ۴٬۵ میلیارد ایل اول، آیین مئیدانا گلمهسیندن درحال سوْنرا ماقما (ماگما) اوقیانوسوْنون پیللهلی اولاراق کریستاللشمهسیله مئیدانا گلدیگینه اینانیلماقدادیر. آیین خاریجی سطحینی اریتمک اوچون لازیم اوْلان انرژینین دونیا و آی سیستمینی مئیدانا گتیردیگی قارشییا قویولان نهنگ چارپما ایله الده ائدیلدیگی دوشونولمکدهدیر. بۇ ماقما اوقیانوسوْنون کریستاللشمهسی نتیجه سینده مافیک مانتو و پلاژیوکلاز زنگینی قابیق اورتایا چیخمیش اولا بیلر.
اوربیتدن ائدیلن ژئوکیمیاسال خریطهلمه آیکابوغونون ماقما اوقیانوسو فرضیهسی ایله اویغون بیر شکیلده اوْلدوقجا آنورتوسیتیک بیر قورولوشدا اوْلدوغونو گوستریر.[۴] آیکابوغو اساس اوکسیژئن، سیلیکون، ماقنئزیوم (مگنزیوم)، دمیر، کلسیوم، و آلومینیوم ائلئمئنتلریندن مئیدانا گلمیشدیر. ژئوفیزیکسل تئکنیکالارا اساسلاناراق آیکابوغونون قالینلیغینین اوْرتا حسابلا ۵۰ ک.م. اطرافیندا اوْلدوغو تخمین ائدیلمکدهدیر.[۱]
آیین مانتوسوندا عبارت اوْلان قیسمی اریمه آی دنیزلرینده اوْلان بازالتلارین سطحه پوسکورمهسینه سبب اوْلدو. بۇ بازالتلارین آنالیزی مانتونون اولیوین، اورتوپیروکسئن و کلینوپیروکسئن مینئراللریندئن مئیدانا گلدیگینی و آی مانتوسوْنون دونیا مانتوسوندان دمیر باخیمیندان داها زنگین اوْلدوغونو گوسترر. بعضی آی بازالتلاریندا ایلمئنیت مینئرالی ایچینده قارشیلاشیلان یوکسک نیسبتده تیتانیوم مضمونو مانتونون ترکیبینین اوْلدوقجا یوکسک هیدروژئن اوْلدوغونو گوستریر. آی سطحیندن تخمیناً ۱٫۰۰۰ ک. م درینده، مانتودا آی سارسینتیلاری اوْلدوغو تاپیلمیشدیر. آیدان عیبارت اوْلان بۇ سارسینتیلار آیین دونیا اطرافیندا خاریجی مرکزلی اوربیتده دونمهسی سببیله عبارت اوْلان قابارما-چکیلمه ایسترئسلرینی باغلانمیشدیر.[۱]
آی ۳٫۳۴۶٬۴ ک. ق / م³-لیک اوْرتا سیخلیغییلا، گونش سیستمینین ایودان سوْنرا ایکینجی سیخ طبیعی پئیکیدیر. آنجاق بعضی دلیللر آی نووهسینین تخمیناً ۳۵۰ ک.م. 'لیک یاریچاپییلا اوْلدوقجا کیچیک اوْلدوغونا ایشاره ائدر.[۱] بۇ بویوکلوک آیین یالنیز% ۲۰اینه برابر گلیر، حالبوکی بیر چوخ گوکجیسمینده نووهنین نیسبتی% ۵۰ اطرافیندادیر. آی نووهسینین ترکیبی تام اولاراق موعهایهن اوْلونا بیلمهمیشدیر، اما آز بیر میقداردا کوکورد و نیکئل خلیتهلی مئتالیک دمیردن مئیدانا گلدیگی سانیلماقدادیر. آیین زامانلا دهایشنلیک گوسترن چئوریلینین آنالیزی نووهنین هئچ اولماسا قیسمن اریمیش اوْلدوغونو گوستریر.[۲۲]
توپوگرافیا
آیین توپوگرافیاسی خوصوصیله یاخین زاماندا ائدیلن جئلئمئنتینه وظیفهسینین تأمین ائتدیگی، لازئر آلتیمتری و ایستئرئو گورونوش آنالیزی اوصوللاریلا الده ائدیلن دئیتا سایهسینده اولچولموشدور. ان چوخ گورونن توپوگرافیک خوصوصیت او بیری طرفده مووجود اوْلان و آیین ان آلچاق نوقطهلرینی ساخلایان گونئی قوطبو - آیتکئن دوزلوغودور. ان یوکسک نوقطهلر بۇ دوزلوگون درحال قوزئی-شرقینده یئرلشیر. بورانین گونئی قوطبو - آیتکئن دوزلوغونون مئیدانا گلمهسینه سبب اوْلان گوی جیسمی چارپماسی نتیجه سینده یئر دهایشدیرمیش قالین لایلار سببایله مئیدانا گلدیگی تکلیف ائدیلمیشدیر. دیگر بویوک کراتئرلر مارئ ایمبریوم، مارئ سئرئنیتاتیس، مارئ جریسیوم، مارئ سمیتهیی، و مارئ اوریئنتال 'ده ده اوْلدوقجا آلچاق نوقطهلر و اطرافلاریندا یوکسک نوقطهلر وار. آی شکلینین دقت چکیجی بیر نوقطهسی ده اورتالاما یوکسکلیکلری او بیری یوزده، گورونن-اوزه گوره ۱٬۹ ک. م داها یوکسک اولماسیدیر.[۱]
کوتله چکیم ساحهسی
آیین کوتلهچکیم ساحهسی (مئیدان گرانشی)، اوربیتدکی کوسموس واسیطهلرینین یایدیغی رادیو دالغالارینین ایزلنیلمهسی نتیجه سینده تعیین اوْلونموشدور. ایستیفاده ائدیلن پرینسیپ دوپپلر ائتکیسینه باغلیدیر. کوسموس واسیطهسینین دونیاگوروشو ایستیقامتیندکی ایومئسی رادیو دالغالارینین ایستیقامتینی آز-آز دهایشدیرهرک و کوسموس واسیطهسیندن دونیا اوزریندکی ثابت بیر نوقطهیه اوْلان اوزاقلیغی ایستیفاده ائدهرک موعهایهن ائدیلیر. آنجاق آیین عئینیواختلی دونمهسی سببایله، کوسموس واسیطهسی کنار طرفدهایکن ایزلنمدیگیندن اوتری، او بیری طرفین کوتلهچکیمی ساحهسی چوخ یاخشی بللی اولماییب.[۲۳] آیین کوتلهچکیم ساحهسینین ان اهمیتلی خصوصیتلریندن بیری نهنگ کراتئر دوزلوکلر ایله علاقهلی اوْلان گئنیش موثبت کوتلهچکیمسل آنومالیالاری وارلیغیدیر.[۲۴] بۇ آنومالیلر کوسموس واسیطهلرینین اوربیتینی اهمیتلی اولچوده تأثیر ائدر بۇ سببله اینسانلی یا دا اینسانسیز اوچوشلارین پلانلاشدیریلماسی آیین دوغرو کوتلهچکیمسل مودئلی لازیملیدیر. کوتلهچکیمسل سیخلیغین اوْلدوغو بؤلگهلرین سببی قیسمن، کراتئر دوزلوکلرینی دولدوران سیخ بازالت تشکیل لاوا آخیشینین وارلیغینا باغلیدیر. آنجاق بۇ لاوا وساییطلرینین حرکتی تک باشینا کوتلهچکیمسل ایجازه هامیسینی آچیقلایا، آیکابوغو ایله مانتو آراسینداکی قارلیلیقلی تأثیره ده گرک واردیر. لونار پروسپئجتور 'ون کوتلهچکیمسل مودللهمهلری بازالتیک وولکانلارین تأثیری سببایله مئیدانا گلمهدیگی سانیلان بعضی کوتلهچکیمسل سیخلیقلاری وارلیغینی گوسترر.[۲۵] اوجئانوس پروجئللارومدا نهنگ وولکان قایناقلی بازالتلار اولماسینا باخمایاراق کوتلهچکیمسل آنومالی گوزلملنممکدهدیر.
ماقنیت ساحهسی
آیین خاریجی ماقنیت ساحهسی (مئیدان مغناطیسی) بیر ایله اوز نانوتئسلا آراسیندادیر یعنی ۳۰–۶۰ میکروتئسلا بویوکلوگوندکی یئرین ماقنیت ساحهسیندن یوز قات داها کیچیکدیر. دیگر اهمیتلی فرقلیلیکلر نووهسیندکی ژئودینامو طرفیندن چیخاریلمیش بیر دیپولار ماقنئتیک آلینی یوخدور و مووجود اوْلان ماقنئتیک ساحهلرین قایناغی تامامیله آیکابوغودور.[۲۶] بیر فرزیهیه گوره آیکابوغونداکی مانیئتیکلئشمئلرین آی داها گنجکن و نووهسینده بیر ژئودینامو اولارکن میدانا گلدیگیدیر. آنجاق آی نووهسینین کیچیکلیگی بۇ فرضیهنین دوغرولوغو قارشیسیندا بیر مانیعه مئیدانا گتیرمکدهدیر. آلترناتیو فرضیهلر آراسیندا، آی کیمی هاواسی اولمایان گوی جیسیملرینه سورکسیز ماقنئتیک ساحهلر بویوک گوی جیسیملرینین چارپماسی اولور. بۇ هیپوتئزی دستکلهیهجک شکیلده ان گئنیش آیکابوغو مانیئتیکلشمهلرینین نهنگ کراتئرلرین تام قارشیسیندا آی سطحینده گئرچکلشدییینین فرقینه واریلماسیدیر. بئله بیر فئنومئنین ووروشما نتیجه سینده یارانان پلازما بولودونون موحیطده بیر ماقنئتیک ساحه اولارکن سربست اولاراق یاییلماسیندان قایناقلانا تکلیف ائدیلمیشدیر.[۲۷]
آیین آتموسفری
آیین آتموسفری ائله اینجهدیر کی یوخ بئله ساییلا بیلر. عومومی آتموسفریک کوتلهسی ۱۰۴ ک.ق. دیر.[۲۸]
آتموسفرینین قایناقلاریندان بیری آیکابوغوندا و مانتودا عیبارت اوْلان رادیواکتیولیک نتیجه سینده اورتایا چیخان رادون کیمی قازلارین سالینیمیدیر. دیگر اهمیتلی بیر قایناق ایسه میکروگویداشلاری، گونش کولیی ایونلاری، الکترون و گونیشیغینین بومباردمانی نتیجه سینده یارانان پوسکوردون پروسسی باش وئریر.[۴] پوسکوردون یولو ایله سالینان قازلار یا تکرار رئگولیت ایچینده هاپسولور، یا دا گونش رادیاسیا تضییقی و یا یونیزه اوْلموشلارسا گونش کولیی ماقنئتیک ساحهسی سببایله کوسموسا قاچار. دونیا اوزریندن ائدیلن ایسپئکتروسکوپیک اصوللارلا ناتریوم (سدیوم) (Na) و کالیوم (پتاسیوم) (K) کیمی ائلئمئنتلرین وارلیغی تثبیت ائدیلمیشدیر. رادون-۲۲۲ (۲۲۲Rn) و پولونیوم-۲۱۰ (۲۱۰Po) کیمی ائلئمئنتلر ایسه لونار پروسپئجتور 'ون آلفا پارچاجیق ایسپئکترومترئسی ایله تثبیت ائدیلمیشدیر.[۲۹] آرقون-۴۰ (۴۰Ar)، هئلیوم-۴ (۴He)، اوکسیگئن (O۲) و / و یا مئتان (CH۴)، آزوت (N۲) و / و یا کاربون مونوکسیت (CO)، و کاربون دیوکسید (CO۲) آپوللو آستروناوتلاری طرفیندن یئرلشدیریلن دئتئکتورلاری طرفیندن موعهایهن ائدیلمیشدیر.[۳۰]
سطح ایستیلییی
آی گونو بویونجا سطح ایستیلییی اورتالاما ۱۰۷ °C، آی گئجهسی بویونجا دا اورتالاما -۱۵۳ °C اطرافیندادیر.[۳۱]
کوکهنی (منشأیی) و ژئولوژیک تکامولو
یارانما
آیین مئیدانا گلمهسینی آچیقلایان موختلیف فرضیهلر تکلیف ائدیلمیشدیر. آیین گونش سیستمینین مئیدانا گلمهسیندن ۳۰–۵۰ میلیون ایل سوْنرا، گونوموزدن ۴٬۵۲۷ ± ۰٫۰۱۰ میلیارد ایل اول مئیدانا گلدیگینه اینانیلماقدادیر.[۳۲]
- بؤلونمه قایداسی - آیین مئیدانا گلمهسی حاقیندا ایلک دوشونجهلر آیین مرکزدنقاچما (گریز از مرکز) قوهلر سببیله یئرقابوغوندان قوپاراق آیریلدیغی و گئریسینده بؤیوک اقیانوس (اقیانوس آرام) چوخورونو بوراخدیغینی تکلیف ائتمیشدیر.[۳۳] بۇ بؤلونمه آنلاییشی دونیانین باشلانغیج دؤنوشونو چوخ بؤیوک اولماسینی طلب ائدیر. آیریجا بۇ بؤلونمه نتیجه سینده یارانان اوربیت دونیانین ائکواتور موستویسینه ایزلمک وضعیتینده اولاجاقدی اما بئله دئییل.
- توتما قایداسی - دیگرلری آیین باشقا بیر یئرده مئیدانا گلدیگینی و دونیانین اوربیتینه توتولاراق گیردیگینی دوشونموشلر.[۳۴] آنجاق بۇ توتمانین رئاللاشا بیلمهسی اوچون لازیملی اوْلان شرطلرین، مثلاً، انرژینی سؤنوملهیهبیلمک اوچون دونیانین گئنیش بیر آتموسفرینین اولماسی کیمی، مئیدانا گلمهسی مۆمکون دئییلدی.
- بیرلیکده مئیدانا گلمه قایداسی – بیرلیکده مئیدانا گلمه فرضینی دونیا ایله آیین پلانئت اوولی بولوددان عینی زاماندا و یئرده بیرلیکده مئیدانا گلدیکلرینی ائتمهای تؤوصیه ائدیر. بۇ مولاحیظهیه گؤره آی، دونیانین مئیدانا گلدیگی مادّهلرین اطرافینداکی مادّهلردن مئیدانا گلدیگی دوشونولر. بعضیلری بۇ فرضیهنین آی اوزرینده مئتالیک دمیرین آزلیغینی آچیقلایا اوچون دوغرو اولمادیغینی ایفاده ائتمیشدیر.
بو فرضیهلرین اهمیتلی بیر آچیغی دونیا و آی سیستمینین یوکسک بوجاق مومئنتومونون آسانجا آچیقلایامامالاریدیر.[۳۵]
- نهنگ چارپما (انفجار بزرگ – Big Bang) قایداسی - ایندیکی واختدا، دونیا و آی سیستمینین مئیدانا گلمهسینی نهنگ چارپما قایداسینین آچیقلادیغی علم آداملاری طرفیندن گئنیش قبول گؤرموشدور. بۇ فرضیهیه گؤره دونیانین یارانماسیندان اول، مارس بؤیوکلوگونده بیر گؤی جیسمینین چارپاراق دونیا اوربیتینه آیی مئیدانا گتیرهجک قدر کافی میقداردا مادّه ساچمیش اولماسیدیر.[۵] پلانئتلرین، کیچیک یا دا بؤیوک پارچالارین ییغیلماسی نتیجه سینده مئیدانا گلدیگینه اینانیلدیغی اوچون بونون کیمی نهنگ چارپما حادیثهلرینین بیر چوخ پلانئتی تأثیر اینانیلماقدادیر. بۇ چارپما سیموله ائدن بیلگیسایار مودئللری هم دونیا و آی سیستمینین یوکسک بوجاق مومئنتومو (شتاب) و آی نووهسینین کیچیکلیگینی آچیقلایابیلمکدهدیر.[۳۶] بۇ قایدا ایله علاقهدار جاوابی داخیل ائتمهایب سواللار آراسیندا دونیا اوولی کوتله ایله بونا دهیهن گؤی جیسمینین نیسبی اؤلچولری ایله بونلاردان چیخان مادّهنین نه قدرینین آیی یاراتدیغیدیر.
آی ماقما اوقیانوسو
هم نهنگ چارپما حادیثهسی زامانی هم ده بونو ایزلهیهن دونیانین اوربیتینده مادّهنین ییغیلماسینا چوخ بؤیوک میقدارلاردا انرژی سالیندیغی اوچون آیین اهمیتلی بیر قیسیمینین باشلانغیجدا اریمیش اوْلدوغو دوشونجهسی مشهوردور. آیین او سیرادا اریمیش خاریجی سطحینه آی ماقما اوقیانوسو آدی وئریلر و درینلیگینین ۵۰۰ ک. م ایله آیین رادیوسو آراسیندا دهایشدیگی تخمین ائدیلمکدهدیر.[۹]
ماگما اوقیانوسو سویودوکجا قیسمن کریستاللشدی و لایلارا آیریلاراق ژئوکیمیاسال اولاراق آیری اوْلان آیقابوغو و مانتو مئیدانا گلدی. مانتو اولیوین، کلینوپیروکسئن و اورتوپیروکسئن مینئراللارینین چؤکلمهسی نتیجه سینده مئیدانا گلدیگی دوشونولمکدهدیر. ماگما اوقیانوسوْنون دؤردده اوچونون کریستاللشمهسی تاماملاندیقدان سوْنرا آشاغی سیخلیغی (تراکم کم) سببیله آنورتیت مینئرالی چؤکلمیش و سطحه چیخیب آیقابوغونو مئیدانا گتیرمیشدیر.[۹]
ماگما اوقیانوسوْنون کریستاللاشان سون مایع حیسهسی آیقابوغو ایله مانتو آراسیندا سیخیشمیشدیر و ایستیلیک چیخاران، بیر-بیریله اویغون اولمایان ائلئمئنتلری ایحاطه ائدیر. بۇ ژئوکیمیاسال قاریشیغی کالیوم (پتاسیوم) (K)، سوی توْرپاق ائلئمئنتلری (عناصرلری) (اینگیلیسجه: rare earth elements - REE) و فوسفور (P) ایشارهلرینی عبارت اوْلان قیسالتما کرئئپ آدی وئریلر و گؤرونن اوزده اوجئانوس پروجئللاروم ایله مارئ ایمبریومون چوخونو ایحاطه ائدن کیچیک ژئولوژی بؤلگهده توپلانمیش گؤرونمکدهدیر.
ژئولوژی تکامولو
آیین ماقما اوقیانوسو سوْنراسی ژئولوژی تکامولو گؤی جیسیملرینین چارپماسی ایله مئیدانا گلمیشدیر. آیین ژئولوژی دؤورلری نئجتاریس، ایمبریوم، اوریئنتال کیمی بؤیوک کراتئرلرین (چالالارین) مئیدانا گلمهسینه سبب اوْلان چارپما حادیثهلرینه گؤره آیریلمیشدیر. چارپما نتیجه سینده یارانان بۇ یاپیلار (ایستروکتورلار/سازهلر) یوخاری آتیلان مادّهنین مئیدانا گتیردیگی چوخلو حالقالاری ایله موشاهیده ائدیلر. بۇ حالقالارین دیامتری عومومیتله یوزلرله کیلومتردن مینلرله کیلومتره قدر اوزانار. هر چوخلو خالقا دوزونده رئگیونال ایستراتیگرافیک اوفوغو تشکیل پوسکوردون لایلاری ایله علاقهلیدیر. یالنیز بیر نئچه چوخلو خالقا دوزلوگو قطعی اولاراق تاریخ لندیریلدیسه ده ایستراتیگرافیک لایلار سایهسینده نیسبی یاشلارین تثبیتینده فایدالیدیر. داواملی اولاراق گؤی جیسیملرینین چارپماسی نتیجه سینده رئگولیت مئیدانا گلر.
آی سطحینین مئیدانا گلمهسینی تأثیر ائدن دیگر اهمیتلی بیر ژئولوژی مۆدت ی آی دنیزلرینین مئیدانا گلمهسینین تملیندکی وولکانیک ائتکینلیکدیر. پروجئللاروم کرئئپ لاییندا ایستیلیک چیخاران ائلئمئنتلرین توپلانماسی نتیجه سینده آلتیندا قالان مانتونون ایستیلنیب سوْنوندا قیسمن اریدیگی دوشونولمکدهدیر. ارییهن ماگمانین بیر قیسیمی سطحه چیخاراق پوسکوردولدو و آیین گؤرونن اوزونده اوْلان آی دنیزی بازالتلارینی مئیدانا گتیردی.[۹] آیین بۇ ژئولوژی بؤلگهسینده اوْلان بازالتلارین چوخو ۳٬۰–۳٬۵ میلیارد ایل اول ایمبریان دؤورونده پوسکوردولدو. یئنه ده ان کؤهنه تاریخلنمیش نومونهلر ۴٬۲ میلیارد ایله اوزانارکن[۳۷] ان یئنی پوسکوردون یالنیز ۱٬۲ میلیارد ایل اول مئیدانا گلمیشدیر.[۳۸]
آی سطحینین زامانلا دهایشیکلیک گؤستریب گؤسترمهدیگی مؤوضوعسوندا بعضی آنلاشیلمازلیقلار وار. بعضی موشاهیدهچیلر کراتئرلرین (چالالارین) اورتایا چیخدیغینی یا دا اورتادان ایتدیگینی و یا دیگر کئچیجی فئنومئنلرین مئیدانا گلدیگینی ایددیعا ائتدی. ایندیکی واختدا بۇ ایددیعالارین چوخونون یانیلساما اوْلدوغو و فرقلی ایشیق شرطلری، ضعیف آسترونومیک موشاهیده، یا دا غئیری-کافی کؤهنه شکیللر سببیله مئیدانا گلدیگی دوشونولمکدهدیر. یئنه ده قاز چیخماسی کیمی فئنومئنلرین هردنبیر مئیدانا گلدیگی و بونلارین ایددیعا ائدیلن کئچیجی آی فئنومئنلریندن سبب وئرمیش معلومدور. بۇ یاخینلاردا، تخمیناً بیر میلیون ایل اول قازین سربست قالماسی سببیله کوبودجا ۳ ک. م چاپلی (دیامترلی / قطر) بیر بؤلگهنین سطح شکلینین دهایشمیش اولا بیلجهای تکلیف ائدیلمیشدیر.[۳۹][۴۰]
آیداشلاری
آیداشلاری ایکی آنا کاتئقوریادا آراشدیریلیر؛ آی دنیزلرینده و آی داغلاریندا اوْلان آیداشلاری. آی داغلاریندا اوْلان آیداشلاری اوچ تاخیمدان (کوماندادان / تیمدن) عبارتدیر: دمیر آنورتوسیت سیرا، ماقنئزیوم کومانداسی، و قلوی کومانداسی. دمیر آنورتوسیت تاخیمی داشلار آز قالا تامامیله آنورتیت مینئرالدان مئیدانا گلمیشدیر و آی ماقما اوقیانوسو اوزرینده اوزهرک توپلانان پلاژیوکلازدان گلدیگینه اینانیلماقدادیر. رادیومتریک اصوللارلا دمیر آنورتوسیتلرین تخمیناً ۴٬۴ میلیارد ایل اول مئیدانا گلدیگی ائتمیشدیر.[۳۷][۳۸]
ماقنئزیوم و قلوی (آلکالی / قلیایی) کومانداسی آیداشلاری اصل اولاراق مافیک پلوتونیک کایاچلاردیر (داشلاردیر). تیپی اولاراق راست گلینن کایاچلاردیر دونیت، تروکتولیت، گاببرو، قلوی آنورتوسیت و نادیر اولاراق دا گرانیتدیر. دمیر آنورتوسیت کومانداسی آیداشلاریایلا قارشیلاشدیریلدیقلاریندا بۇ کوماندانین مافیک مینئراللرینده (مواد معدنی) نیسبیلیک داها یوکسک مگ / فئ (Mg/Fe) نیسبتلری اولور. عومومیتله بۇ کایاچلاردیر اولدن اوْلموش داغلیق ائدن آیقابوغونا سوْنرادان گیرمیشدیر و تخمیناً ۴٬۴–۳٬۹ میلیارد ایل اول مئیدانا گلمیشلر. بۇ آیداشلاریندا یوکسک نیسبتده کرئئپ (KREEP) کومپونئنتی (بیلشن / جزء) وار.
آی دنیزلرینده آز قالا یالنیز بازالت اولور. دونیا بازالتلارینا بنزهسه ده چوخ داها چوخ دمیر ساخلایارلار و سو اساسلی دهایشیکلیک محصوللاری باریندیرمازلار. آیریجا چوخ میقداردا تیتانیوم دا ائحتیوا ائدرلر.[۴۱][۴۲]
آستروناوتلار (فضانوردلر) سطحدکی توزون قار کیمی هیسس و یانیق باریتی وئردیگینی بیلدیرمیشدیر.[۴۳] توز اصل اولاراق آی سطحینه چارپان گویداشلاری سببیله مئیدانا گلمیش اوْلان سیلیکون دیوکسید شوشهسیندن (SiO۲) عبارتدیر. عینی زاماندا کالسیوم و ماقنئزیوم دا ائحتیوا ائدر.
دونیا مداریله ایرتیباطی
آی ثابیت اوْلدوزلارا گوره دونیا مداریندا هر ۲۷٬۳ گونده بیر تام تور آتار. آنجاق دونیادا اوزو مداریندا گونشین چئورهسینده دوندویو اوچون آیین ائورهلرینین دونوشومو اوچون بیرآز داها اوزون بیر زامان، ۲۹٬۵ گون گرهکیر.[۵] دئیر گزگنلرین اویدولارینین آقسینه آی دونیانین ائکوادور دوزلهمی اوزرینده دئییل، توتولوم دوزلهمی یاخینلاریندا مداریندادیر. گزگهنینین بویوتلارینا گوره گونش سیستمی ایچینده ائن بویوک دوغال اویدودور. (جهارون جوجه گزگن پلوتوندان داها بویوکدور).
دونیا اوزرینده گورولن گلگئت ائتکیلرینین چوغو آیین کوتل چکیم آلانی نئدنییل اولوشماقدادیر، گونشین ائتکیسی چوق آزدیر. گلگئت ائتکیلری نئدنییل دونیایه آی آراسینداکی اورتالاما اوزاقلیق هر یوز ایده ۳٬۸ متر آرتماقدادیر.[۴۴] آچیسال مومنتومون قورونومو نئدنییل آیین یاری بویوک ائکسئنینین آرتماسیایله بیرلیکده دونیانین دونوشو یوز ایلده ۰٬۰۰۲ ثانییه قدر یاواشلاماقدادیر.[۴۵]
دونیا و آی سیستمی بعضاً گزگن-اویدو سیستمی اولاراق دئییل، چیفته گزگن سیستئی اولاراق دیرلندیریلیر. بونون نئدنی آیین چئورهسینده دوندویو گزگنه گوره اوْلدوقجا بویوک اوْلان بویوتلاریدیر. آیین چاپی دونیانین دوردده بیری، کوتلهسیده ۸۱ده بیریدیر. آنجاق سیستمین اورتقا کوتله مرکزی یئر اوزونون ۱٫۷۰۰ کیلومتر. یانی دونیا یاری چاپینین دوردده بیری قدر آلتیندا اولماسی نئدنییل بۇ گوروش بازیلاری طرفیندن ائلشتیریلمکدهدیر. آی اوزی دونیانین اوندا بیریندن آزدیر و دونیانین قارا آلانینین یاقلاشیق دوردده بیری قدادیر.
۱۹۹۷ده آسترویت ۳۷۵۳ جرویتهنهنین دونیاایله باغلانتیلی اولاغاندیشی بیر آتنالی مداری اوزرینده اوْلدوغو بولوندو. آنجاق گوکبیلیمجیلر بۇ آسترویتی دونیانین ایکینجی دوغال اویدوسو اولاراق قبول ائتمهمکدهدیر؛ چونکو مداری اوزون دونمد قارارلی دئییلدیر.[۴۶] داها سوْنرا جرویتهنهایله بنزر مداردا بولونان دونیایا یاخین اوچ آسترویت داها بولونموشدور: (۵۴۵۰۹) ۲۰۰۰ په۵، (۸۵۷۷۰) ۱۹۹۸ اوپ۱ و ۲۰۰۲ آا۲۹.[۴۷]
گلگئت
دونیا اوزرینده اوقیانوسلاردا گورولن گلگئت آی کوتل چکیمینین ائتکیسیایله اولوشور. کوتل چکیمسل گلگئت قوووتلرینین اولوشماسینین سببی دونیانین آی قارشیسیندا بولونان اوزونون مرکزین و آرقا اوزونه گوره آیین کوتل چکیمیندن داها چوخ ائتکیلنمهسیدیر. کوتل چکیمسل گلگئت، اوقیانوسلاری دونیانین مرکزینده اوْلدوغو بیر ائلیپس شکلین ائسندیر. بونون ائتکیسی بیریسی آیا دوغرو باخان اوزده، اوبیریسیده بونون زیت اوزونده اولوشان تومسک یانی دنیز سوییهسینین یوکسلمهسی اولاراق گورولور.
دونیا اوزو ائکسهنی اطرافیندا دونرکن، بۇ ایکی تومسکده دونیا چئورهسینده بیر گونده دوندویو اوچون اوقیانوس سولاری سورکلی اولاراق حرکت ائدن بۇ ایکی تومسهیه دوغرو آخار. بۇ ایکی تومسکین و اونلارا دوغرو گئدن بویوک اوقیانوس آخینتیلارینین ائتکیسی؛ دونیانین دونوشو نئدنییل اوقیانوس تابانلاریندا اولوشان سویون سورتونمه ائتکیسی، سو حرکتینین اییلمهسیزلییی، قارایا یاقلاشتیقجا سیغلاشان اوقیانوس تابانلاری و دییشیک اوقیانوس تابانلاری آراسینداکی سالینیملار کیمی نئدنلرل داهادا بویور.
آیایله اوقیانوسلار آراسینداکی کوتل چکیمسل باغ آیین مداری ائتکیلر. آیدان باقیلدیغیندا گلگئت تومسکلری دونیانین دونوشویله ایلریی دوغرو تاشیندیغیندان دوغرودان آیین قارشیسیندا دئییلدیر. کوتل چکیمسل ائشلشمه دونیانین دونوشوندن کینتیک ائنرجی و آچیسال مومنتومو ائمر. بونا قارشین آیین مدارینا آچیسال مومنتوم ائکلهنیر. بودا آیی داها اوزون پئرییوتلو داها یوکسک بیر مداری ایتر. بونون سونوجوندادا هر ال ایکی گوک جیسمی آراسیندا کی اورتالاما اوزاقلیق ۳٬۸ جم. آرتار.[۴۴] دونیاایله آی آراسینداکی گلگئت ائتکیلرین اونمسیز حالا گلن قدر آی یاواش یاواش اوزاقلاشمایا دوام ائدجکدیر و بۇ دورومدا مداری قارارلی اولاجاقدیر.
گؤزلمسل (مشاهدهای) تأثیر و تاپینتیلار
آی و گونش توتولمالاری
۲۱ فئوریه ۲۰۰۸ آی توتولماسی
گونش، دونیا و آی عینی خطط اوزرینده سیرالانینجا، بۇ وضعیت دونیادا آی و گونش توتولماسی اولاراق موشاهیده ائدیلر. گونش توتولماسی یئنی آی مرحلهسینده، آی گونشایله دونیانین آراسیندا ایکن مئیدانا گلر. بونا قارشی آی توتولماسی بوتؤو آی مرحلهسینده دونیا گونشایله آیین آراسیندا اوْلدوغوندا مئیدانا گلر.
آیین اوربیتینین یئرین گونش اطرافینداکی اوربیتینه نظرن تخمیناً ۵ ° اهیری اولماسی سببیله هر یئنی آی و بوتؤو آیدان توتولمالار اولماز. بیر توتولمانین اولماسی اوچون آیین هر ایکی اوربیت دوزلهمینین کئسیشیمینه (تقاطع) یاخین بیر یئرده اولماسی لازیمدیر.[۴۸]
آی و گونش توتولمالارینین زامانلامالاری تخمیناً ۶٫۵۸۵٬۳ گوندهلیک (۱۸ ایل ۱۱ گون ۸ ساعت) بیر پئریوتا صاحب اوْلان و بابیللیلر زامانیندا اوْلان ساروس چئوریمیایله تعیین اوْلونا بیلر[۴۹]
آیین و گونشین دونیادان گؤرولن بوجاق (زاویه) دیامترلری دهایشیکلیکلرله اوست-اوسته گلهبیلدیگی اوچون هم تام، هم ده یاریم گونش توتولماسی عمله گله بیلر[۵۰] تام گونش توتولماسیندان آی گونش دیسکینی تامامیله باغلایار و گونش کوروناسی (تاجی) چیلپاق گؤزله گؤرونن حالا گلیر. آی ایله دونیا آراسینداکی مسافه زامانلا آز دا اولسا آرتدیغی اوچون آیین بوجاق دیامتری آزالیر. بۇ یوزلرله میلیون ایل اول آیین توتولمالاردا گونشین بوجاق دیامتری دا دهایشمزسه آی آرتیق گونش دیسکینی تامامیله اؤرتمهیهجک و یالنیز یاریم توتولما مئیدانا گلهجک.[۴۸]
توتولما ایله علاقهدار بیر باشقا فئنومئن «اؤرتولمه» دیر. آی داواملی اولاراق سمادا ۱/۲ درجه گئنیشلیگینده دایروی بیر ساحهنی اؤرتر. پارلاق بیر اوْلدوز یا دا پلانئت آیین آرخاسیندان کئچسه اؤرتولر یعنی گؤزدن ایتر. گونش توتولماسی گونشین اؤرتولمهسینین. آی دونیایا یاخین اوْلدوغو اوچون تک-تک اوْلدوزلارین اؤرتولمهسی عینی زاماندا و هر یئردن گؤروله بیلمز. آی اوربیتینین یالپالاماسی (تلوتلوخوردن) نتیجه سینده هر ایل فرقلی اوْلدوزلار اؤرتولر.[۵۱]
ان سون آی توتولماسی ۲۰ فئوریه ۲۰۰۸-جی ایلده اوْلان تام توتولمانین. گونئی آمریکا و قوزئی آمریکانین چوخو یئریندن ۲۰ فئوریهده موشاهیده ائدیلن توتولما باتی آوروپا، آفریقا و باتی آسیادان ۲۱ فئوریهده موشاهیده ائدیلمیشدیر. گونئی آمریکا ایله آنتارکتیکانین (قطب گونئی) بعضی حیسهلریندن موشاهیده ائدیلن ۱ آوقوست ۲۰۰۸-جی ایلده سوْنراکی گونش توتولماسی ۱۵ ژانویه ۲۰۱۰-جو ایلده.[۵۲]
گؤزلمسل تاپینتیلار
ان پارلاق اوْلدوغو بوتؤو آی مرحلهسینده آیین گؤرونر قدیر (قدر ظاهری apparent magnitud) درجهسی تخمیناً -۱۲٬۶ 'دیر. موقاییسه ائدیلهجک اولسا گونشین گؤرونن قدیر درجهسی -۲۶٬۸ 'دیر. آیین دؤردون مرحلهلرینده پارلاقلیغی بوتؤو آی ائورسیندهکی (فاز-مرحله) پارلاقلیغینین یاریسی دئییل آنجاق اوندا بیریدیر. بونون سببی آی سطحینین موکممل بیر لامبئرت یانسیتیجیسی (بازتابنده لامبرت) دئییل. دولونآی (ماه کامل) ایکن موشاهیدهچینین آرخاسیندان گلن ایشیق سببیله اوْلدوغوندان پارلاق گؤرونن آی دیگر مرحلهلرده سطحه دوشن کؤلگهلر سببیله تانینمیش ایشیغین میقداری آزالار.
آی اوفوقه یاخینکن داها بؤیوک اولاراق گؤرونر. لاکین بۇ تامامیله، آی ایلوزیونو (وهم) اولاراق بیلینن، پسیخولوژی بیر تأثیردیر.
آی آشاغی آلبئدوسونا باخمایاراق سمادا اوْلدوقجا پارلاق بیر گؤی جیسمی اولاراق گؤرونر. آی گونش سیستمینده اوْلان ان پیس یانسیتیجیدیر (انعکاس دهنده) و اوزرینه دوشن ایشیغین یالنیز% ۷ ینی عکس ائتدیرر. بۇ نیسبت بیر پارچا کؤمورون عکس ائتدیرمه نیسبتی ایله آز قالا عینیدیر.[۵۳]
ویزوال سیستملرده رنگ ثابتلیگی بیر نسنهنین (اوبیئکتین/شیین) رنگیله اطرافینداکیلارین رنگی آراسینداکی علاقهنی نیظاملار، بۇ سببدن ده نیسبیلیک قارانلیق اوْلان سمادا گونشین ایشیقلاندیردیغی آی پارلاق بیر اوبیئکت حساب ائدیلیر.
آیین گون ایچینده چاتدیغی ان یوکسک نوقطه دهایشیکلیک گؤسترر و گونش ایله عینی سرحدلرده گزر. آیریجا دونیا اوزریندکی مؤوسومه (فصله) و آیین مرحلهلرینی گؤره دهایشر. قیش مؤوسومونده بوتؤو آیدان ان یوکسک نوقطهیه چاتیر. آیریجا ۱۸٬۶ ایللیک دوگون چئوریمینینده تأثیری واردیر. آی اوربیتینین یوکسهلن دوگون نوقطهسی یاز نوقطهسیندهایسه آی یوکسلیمی ۲۸ ° قدر یوکسهله بیلر. بونون نتیجه سینده ۲۸ درجه پارالئللره قدر آی تپه نوقطهسینه چیخار. تخمیناً دوققوز ایل قدر سوْنرا یوکسلر یالنیز ۱۸ ° قوزئی و گونئی پارالئللره چاتاجاق. آیچا ایستیقامتیده موشاهیده نوقطهسینین پارالئلینه باغلیدیر. ائکواتورا (خط استوا) یاخین یئرلرده بیر موشاهیدهچی آیی صندل کیمی گؤره بیلر.[۵۴]
گونش کیمی آیدا بعضی آتموسفریک تأثیرلره سبب اولا بیلر. بونلارین آراسیندا ۲۲ ° 'لیک هاله حلقهسی و اینجه بولودلار آراسیندان گؤرونن داها کیچیک کورونا (تاج) حلقهلری ساییلا بیلر.
موشاهیده و کشفلرین تاریخی
ایلک دوور موشاهیدهلر
م. اؤ ۵. -اینجی عصرده اوْلان بابیل موشاهیدهچیلرین آیین دؤنگولرینی (چرخهسینی) آراشدیردیغینی، هیندیستاندا بنزر تاپینتیلارین وارلیغینی، چینلی شی شئنین (Shi Shen) م. اؤ ۴. -اینجی عصرده آی و گونش توتولمالارینین (خسوف و کسوف) تاریخلرینی حسابلاما اوصولو توسعه ائتدیردیگینی بیلیریک.
م. اؤ ۴. اینجی عصرده آریستو؛ سهو ده اولسا اوزون بیر مۆدت چوخ تأثیرلی اوْلان کایینات شرحینده، آیین دؤرد تمل ایشچی (توْرپاق، سو، هاوا و آتش) (عناصر اربعه) آراسینداکی سرحد بؤلگهده ایشتیراک ائتدیگینی قارشییا قویدو. دیگر طرفدن، سئلئکوس (Seleucus) و آریستارجوس (Aristarchus) (م. اؤ ۲. عصر) ایله بطلمیوس (Ptolemy) (م. س ۹۰–۱۶۸) ارسطو (Aristocu) آنلاییشی چورودن موشاهیده و حسابلامالار تقدیم ائتدیلر.
اورتا چاغ آوروپاسی اوچون «گؤی علم» دن سؤز ائتمک چتیندیر و دؤورون معلوماتی موشاهیدهدن چوخ دینی اینانجلارین تأثیری آلتیندا ایدی. آیین تام بیر یومرو و سطحینین هامار اوْلدوغو دا بۇ اینانجلار آراسیندا ایدی.
تئلئسکوپون کشفی و علملرده یاشانان تخمیناً عئینیواختلی پارادیقما (پارادایم) دهایشیکلیگی، آی گؤزلمینده (موشاهیدهسینده) بیر دؤنوش نوقطهسی اوْلموشدور. گالیلیو گالیله (Galileo Galilei) ۱۶۰۹دا نوماییش ائتدیگی کیتابی سیدئروس نونسیوس (Sidereus Nuncius)؛ آی اوزوندکی داغلاری و کراتئرلری (چالالاری) گؤسترن ایلک تئلئسکوپیک شکیللردن بعضیلرینی ائحتیوا ائدیردی. آردیندان آیین تئلئسکوپیک خریطهلنمهسی باشلادی: ۱۷. -اینجی عصرین داوامیندا گیوواننی باتتیستا ریککیولی (Giovanni Battista Riccioli) و فرانسئسکو ماریا گریمالدی (Francesco Maria Grimaldi)؛ آیین سطح عونصورلرینی بۇ گون آدلاندیریرکن ایستیفاده ائدیلن سیستمین تمللرینی آتدیلار. ویلهئم بییر (Wilhelm Beer) و ژوهانن هئنریشه (Johann Heinrich Mädler) مادلئرین کیتابلاری Mappa Selenographica (۱۸۳۴–۶) (۱۸۳۴–۶) و Der Mond (۱۸۳۷) (۱۸۳۷)؛ میندن چوخ داغ داخیل اولماق اوزره آیداکی سطح عونصورلرینی، یئر اوزوندکی جوغرافیا اوچون مۆمکون اوْلان حسساسلیقلا تعیین ائتدی.
قاباقجیل کشفلر دوورو (۱۹۵۸–۱۹۸۰)
سویوق ساواش (جنگ سرد) ایله قایناقلانان شوروی بیرلیگی ایله آمریکا آراسینداکی کوسموس یاریشی (جنگ ستارگان)؛ آی اوزریندکی ماراغین گئتدیکجه آرتماسینا سبب اوْلدو. فیرلاتیجی قابیلیتلری ایجازه وئرن کیمی هم آلچاق اوچوش هم ده چارپما / ائنیش وظیفهلری اوچون اینسانسیز سوندالار (کاوشگر بدون سرنشین)، کوسموسا گؤندریلدی. سووئت اتفاقینین لونا پروقرامی آی اوزونه اینسانسیز کوسموس واسیطهلری (فضاپیماهای بدون سرنشین) ایله چاتماغی باجاران ایلک پروقرام اوْلموشدور. جاذیبهنی یئییلیب آیین یانیندان کئچمهای باجارا بیلن ایلک اینسان ایستئحصالی شی (اوبیئکت) لونا ۱ کوسموس سونداسی اوْلموشدور. ۱۹۵۹-جو ایلده آی اوزونه دهیهن ایلک اینسان ایستئحصالی شی (اوبیئکت) لونا ۲، و آیین او بیری اوزونون فوتو شکیللرینی چکن ایلک پئیکده لونا ۳ اوْلموشدور. ۱۹۶۶-جی ایلده آی سطحینه موفقیتلی بیر یومشاق ائنیش ائدن ایلک کوسموس واسیطهسی لونا ۹ و آی اوربیتینه گیرن ایلک کوسموس واسیطهسی ده لونا ۱۰ اوْلموشدور.[۵] آی سطحیندن نومونهلر اوچ لونا اوچوشو (لونا ۱۶، لونا ۲۰، و لونا ۲۴) ایله آپوللو ۱۱ ' دن آپوللو ۱۷یه قدر (آپوللو ۱۳ خاریج) آپوللو وظیفهلری ایله دونیایا گتیریلمیشدیر.
آی سطحینه ۱۹۶۹-جو ایلده ایلک اینسانلارینین ائنمهسی، کوسموس یاریشینین زیروه نوقطهسینی مئیدانا گتیرمیشدیر.[۵۵] نئیل آرمسترونگ، آبش اوچوشو آپوللو ۱۱ین کوموتانی اولاراق آیدا یئریین ایلک اینسان اوْلدو. آیدا نئیل آرمسترونق (Neil Armstrong)، آبش اوچوشو آپوللو ۱۱ین کوماندیری اولاراق آیدا گئدن ایلک اینسان اوْلدو. آیدا ایلک آددیمینی ۲۱ یول ۱۹۶۹ تاریخینده ساعت ۰۲:۵۶ 'دا (UTC) آتدی. ۱۹۶۰-جی ایللرین باشیندا خوصوصیله سطحی اریمه کیمیاسی و آتموسفره یئنیدن داخیل مؤوضولاریندا اوْلدوغو کیمی اهمیتلی تئکنولوژی توسعهلار؛ آی سطحینه ائنیش و گئری دؤنوشو مۆمکون ائتمیشدیر.
آپوللو اوچوشلارینین هامیسیندا علمی اؤلچوم آلتلری، آی سطحینه یئرلشدیریلدی. اوزون داواملی آلسئپ (ALSEP) (اینگیلیسجه: Apollo lunar surface experiment package - آپوللو آی سطحی تجروبه پاکئتی) ایستانسیالاری آپوللو ۱۲، ۱۴، ۱۵، ۱۶، و ۱۷ ائنیش ساحهلرینه یئرلشدیریلدی. آپوللو ۱۱ اوچوشویلا ائاسئپ (EASEP) (اینگیلیسجه: Early Apollo Scientific Experiments Package- ائرکن آپوللو علمی تجروبه پاکئتی) آدی وئریلن مووققتی ایستانسیا یئرلشدیریلمیشدیر. آلسئپ ایستانسیالاریندا ایستیلیک آخیش سوندالاری، سیسمومترهلر، مانیئتومترهلر، و کوپ بوجاقلی رئترورئفلئکتؤرلر وار ایدی. بودجه پروبلئملری سببیله ۳۰ سپتامبر ۱۹۷۷-جی ایلده دونیایا معلومات اؤتورولمهسی کسیلمیشدیر.[۵۶][۵۷] آی لیزر مسافه اؤلچوم واسیطهلری پاسسیو اکیبمیینلر (تجهیزات غیرفعال) اوْلدوغو اوچون هله ایستیفاده ائدیلمکدهدیر. دونیا اوزریندکی ایستانسیالاردا ایداره اوْلونان اؤلچمهلر نتیجه سینده بیر نئچه سانتیمترلیک حسساسلیقلا آی نووهسینین اؤلچولری تعیین اوْلونا.[۵۸]
۱۴ دسامبر ۱۹۷۲-جی ایلده آپوللو ۱۷ اوچوشونون بیر پارچاسی اولاراق آی اوزرینده گئدن اوگئنه سئرناندان (Eugene Cernan) بری باشقا بیر اینسان آی اوزرینده یورومهمیشدیر. ۲۰ یول ۱۹۶۹دا ایلک آی اوزرینه ائنیش اسناسیندا نئیل آرمسترونق طرفیندن فوتوشکیلی چکیلن آستروناوت بوزز آلدرین.
۱۹۶۰-جی ایللرین اورتاسیندان ۱۹۷۰-جی ایللرین اورتاسینا قدر آی اوزونه چاتان تخمیناً ۶۵ فرقلی اوچوش وظیفهسی ائدیلمیشدیر. بونلارین سوْنونجوسو، ۱۹۷۶-جی ایلدکی لونا ۲۴دور. بونلاری یالنیز ۱۸-ی ایدارهلی اولاراق آی سطحینه ائنمیش، دوققوزو گئرییه دؤنهرک آی داشی نومونهلری گتیرمیشدیر. داها سوْنرا ایسه سووئتلر بیرلیگی، وئنئرا و کوسموس ایستانسیالارینا ماراغینی چئویررکن آبش، مارس و سوْنراسی ایله ماراقلانماغا باشلادی.
یاخین دؤور، ۱۹۸۰ سوْنراسی
خوصوصیله ۱۹۹۰-جی ایللردن اعتبارن آیا ایستیقامتلی ماراق تکرار جانلاندی و لاییحهلر آرتدی.
۱۹۹۰-جی ایلده یاپونیا هیتئن (Hiten) کوسموس واسیطهسینی آی اوربیتینه اوتورداراق بونو باجاران اوچونجو اؤلکه اوْلدو. کوسمیک هاگورمو (Hagormo) آدلی کیچیک بیر سوندا اوربیتده بوراخدی اما وئریجینین قضا ائتمهسی سببیله اوچوش وظیفهسیندن علمی اولاراق داها چوخ یارارلانیلامادی.
آبش پروژهلری
۱۹۹۴-جو ایلده کلئمئنتینئ (Clementine) اوچوش وظیفهسینی گؤندرن آبش تکرار آی ایله ماراقلانماغا باشلادی. بۇ وظیفه ایله بیرلیکده آیین ایلک قلوبال توپوگرافیک خریطهسی و آی سطحینین ایلک مولتیاسپئکترال ویزواللار الده ائدیلدی. بونو ۱۹۹۸-جی ایلدکی لونار پروسپئکتور (Lunar Prospector) اوچوش وظیفهسی ایزلهدی. لونار پروسپئکتور 'دا اوْلان نئیترون ایسپئکترومترهسی آی قوطبلریندن هیدروژئن نیسبتینین نیسبیلیک یوکسکلیگینی گؤستردی. بونون سببی اولاراق داواملی اولاراق کؤلگه آلتیندا قالان کراتئرلردکی رئگولیتین اوست بیر نئچه آشناسینی سو بوزو وار اولا بیلهجهای دوشونولدو.
۱۴ ژانویه ۲۰۰۴-جو ایلده آبش باشچیسی جورج دابئلیو. بوش (George W. Bush) ۲۰۲۰-جی ایلدن اعتبارن آیا اینسانلی اوچوشلارین ائدیلمهسینی نظرده توتان بیر پلان ائدیلمهسینی ایستهدی.[۵۹] ناسا-نین آی آختاریشلاری (Lunar Quest) دامی آلتیندا ییغدیغی، آی اوربیتینده (مثلاً، یون ۲۰۰۹دا آتیلان LRC, Lunar Reconnaissance Orbiter) و سطحینده (مثلاً، آیین داواملی قارانلیق گونئی قوطبونده سو بوزو وارلیغینی آختاریشی مقصد قویان LCROSS) موختلیف پروقراملاری واردیر.[۶۰] ناسا، آی قوطبلریندن بیرینده قالیجی بیر اساسی قورولوشونو دا پلانلاماقدادیر.[۶۱]
آوروپا پروژهلری
آوروپا کوسموس واسیطهسی سمارت ۱ (Smart ۱) ۲۷ سپتامبر ۲۰۰۳-جو ایلده آتیلدی و ۱۵ نووامبر ۲۰۰۴-جو ایلده ۳ سپتامبر ۲۰۰۶-یا قدر آی اوربیتینده قالدی.
یاپونییا پروژهلری
Japan Aerospace Exploration Agency (یاپون کوسموس آراشدیرما آگئنتلیگی) ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۷ده High Definition کامئرا و ایکی کیچیک پئیک ایله تجهیز ائدیلمیش اوْلان سئلئنئ (SELENE) آدلی کوسموس واسیطهسینی آتدی. اوچوشون بیر ایل داوام ائتمهسی گؤزلنیلیر.[۶۲]
چین پروژهلری
چین خالق جومهوریتی آی آراشدیرمالاری اوچون ایستکلی اوْلدوقلارینی Chang پروقرامینی باشلاداراق گؤستردی. ایلک کوسموس واسیطهسی Chang-۱ ۲۴ اوْکتوبر ۲۰۰۷-جی ایلده آتیلدی.[۶۳]
هیندوستان پروژهلری
هیندوستان، فئوریه ۲۰۰۸-جی ایلده چاندرایان I (Chandrayaan I) و بونو ایزلهین ائدهجک اوْلان ۲۰۱۰ یا دا ۲۰۱۱-جی ایلده چاندرایان II (Chandrayaan II) ایله دهایشیک اینسانسیز اوچوش ائتمه نییهتیندهدیر. بۇ ایکینجی اوچوشدا روبوتیک بیر آی واسیطهسیده پلانلاشدیریلیر. هیندوستان عینی زاماندا ۲۰۳۰-جی ایلده آیا اینسانلی بیر اوچوش ائتمک ایستهدیگینیده ایفاده ائتمیشدیر[۶۴]
روسیه پروژهلری
روسیه دا دوندورولموش اوْلان لونا-گلوب (Luna-Glob) لاییحهسینه تکرار باشلاماغی و ۲۰۱۲ 'ده آی سطحینه ائنیش ائتمهای دوشونمکدهدیر.[۶۵]
اوزل چالیشمالار
۱۳ سپتامبر ۲۰۰۷-جی ایلده اعلان Google Lunar X Prize (قوقئل آی X موکافاتی) خوصوصی سئکتور طرفیندن مالیهیه ائدیلن آی آراشدیرمالارینی آرتیرماغی مقصد قویماقدادیر. X موکافاتی وقفی، آی اوزرینه روبوتیک بیر آی واسیطهسی گؤندره اوْلان و دیگر بعضی معیارلارا اویغون گلهجک اوْلان هر هانسی بیر آداما ۲۰ میلیون دوللار تکلیف ائدیر.
آی اینن کوسموس آلتلری
اینسان درکی
آی بیر چوخ سوننت و ادبییات اثرینه مؤوضوع اوْلموش و سایسیز باشقالارینا دا ایلهام قایناغی اوْلموشدور. ویزوال سوننتلر، صحنه سوننتلری، شعر، یازین و موسیقی اوچون بیر موتیو مئیدانا گتیرر. ایرلاندیادا Knowthدا اوْلان ۵٫۰۰۰ ایللیک قایا اوزرینده قازیلی اوْلان و آیی تصویر ائتدیگی دوشونولن اثر کشف ائدیلن ان کؤهنه اثردیر.[۶۶] غرب سیویلیزاسیاسیندا (تمدونونده) آی حاققیندا علمی شرح گتیرن ایلک آدام یونان فیلوسوف آناخاگوراس اوْلموشدور. آناخاگوراس گونش و آیین نهنگ قلوبال قایالار اوْلدوغونو و آیین گونشین ایشیغینی عکس ائتدیردیگینی قارشییا قویموشدور. سما حاقیندا تانریتانیماز فیکیرلری حبس اوْلونماسینا و سورگونه گؤندریلمهسینه سبب اوْلموشدور.[۶۷]
ارسطونون کایینات تعریفینده آی دهایشن ائلئمئنتلر (توْرپاق، سو، هاوا و آتش) ساحهسی ایله ائفیره اؤلومسوز اوْلدوزلاری آراسینداکی سرحدی مئیدانا گتیرر. بۇ آیری-سئچکیلیک عصرلر بویونجا فیزیکانین بیر پارچاسینی مئیدانا گتیرمیشدیر.[۶۷]
اورتا چاغا گلیندیگینده، تئلئسکوپون کشفیندن اول بیر چوخ آدام آیین بیر کوره اوْلدوغونو قبول ائتدی آنجاق «تامامیله هامار» اوْلدوغونا اینانیلیردی.[۶۸] ۱۶۰۹دا، گالیلئو گالیله (Galileo Galilei)، سیدئروس نانسیوس (iderus Nuncius) آدلی کیتابیندا آیین ایلک تئلئسکوپیک شکیللرینی نوماییش ائتدی و آی سطحینین هامار اولمادیغینی، داغلار و کراتئرلردن مئیدانا گلدیگینی یازدی. داها سوْنرا ۱۷. عصرده گیوواننی باتتیستا ریکسیولی (Giovanni Battista Riccioli) و فرانسئسکو ماریا گریمالدی (Francesco Maria Grimaldi) آیین بیر خریطهسینی چکهرک بیر چوخ کراتئره ایندیکی واختدا بیلینن آدلارینی وئردی.
خریطهلرده آی سطحینین قارانلیق حیسهلری ماریا (maria) یا دا دنیزلر و آچیق حیسهلری تئررا (errae) یا دا قیطعهلر اولاراق ایفاده ائدیلمیشدیر.
آی اوزرینده بیتکی اؤرتوگونون وارلیغی و حیات اولا بیلهجهای دوشونجهسی ۱۹. عصرین اوللرینه قدر اهمیتلی عالیملر طرفیندن بئله نظره آلینمیشدیر. پارلاق یوکسک بؤلگهلر ایله توند دنیزلر آراسینداکی کونتراست دهایشیک مدنیّتلر طرفینده آیداکی آدام، دووشان، بوففالو و بونون کیمی موختلیف مودئللمهلره گتیریب چیخارمیشدیر.
۱۸۳۵ده بؤیوک آی آلداتماجاسی بیر چوخ اینسانی آی اوزرینده ائگزوتیک حئیوانلارین یاشادیغینا ایناندیرمیشدیر.[۶۸] دئمک اولار کی عینی زامانلاردا (۱۸۳۴–۱۸۳۶ آراسیندا ویلیهئلم بییر (Wilhelm Beer) و ژوهانن هئینریجه مادلئر(Johann Heinrich Mädler) دؤرد جیلدلیک Mappa Selenographica'یی و ۱۸۳۷ده دئر موند (Der Mond) آدلی کیتابی یاییملاماقدایدی. بۇ اثرلر آی اوزرینده سو و آتموسفر اولمادیغینی ایفاده ائدیردی.
آیین او بیری اوزو ۱۹۵۹-جو ایلده لونا ۳ کوسموس سونداسی فیرلاتیلانا قدر بیلینمیردی. ۱۹۶۰-جی ایللرده لونار اوربیتئر پروقرامی طرفیندن خریطهسی چیخاریلمیشدیر.
حوقوقی دورومو
هر نه قدر ۱۹۵۹-جو ایلده لونا ۲ و بونو ایزلهین دیگر ائنیشلر بیر چوخ سووئتلر بیرلیگی بایراغی ایله آبش بایراغی آی اوزونه سیموولیک اولاراق دیکیلمیشسه ده ایندیکی واختدا آی سطجینده هئچ بیر خالق حاق اددیعا ائتمهمکدهدیر. روسیا و آبش آیی میلتلرآراسی سولار ایله عینی ایستاتوسا قویان (res communis) خاریجی کوسموس موقاویلهسینین طرفلرینین. بۇ موقاویله عینی زاماندا آیین یالنیز صولح مقصدلر اوچون ایستیفاده ائتمهسی امر ائدر و حربی اساسلار ایله کوتلوی قیرغین سیلاحلارینی قاداغان ائدر.[۶۹]
آی قایناقلارینین هر هانسی بیر اؤلکه طرفیندن تک باشینا ایستیفاده محدودلاشدیران ایکینجی بیر راضیلاشما اولاراق آی موقاویلهسی تکلیف اما کوسموس سفرینه چیخا بیلن اؤلکهلردن هئچ بیری بۇ موقاویلنی ایمضالامامیشتیر. موختلیف کسلر آی اوزرینده تامامیله یا دا قیسمن حاق ایدیعا ائتسه ده بونلار نظره آلینمامیشدیر.[۷۰]
قایناقلار
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ ۱٫۸ ۱٫۹ «The constitution and structure of the lunar interior. Reviews in Mineralogy and Geochemistry ۶۰.
- ↑ (1 January 1997) «Topography of the Moon from the Clementine lidar». Journal of Geophysical Research 102 (E1). DOI:10.1029/96JE02940.
- ↑ Terry 2013, p. 226.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «Understanding the lunar surface and space-Moon interactions. Reviews in Mineralogy and Geochemistry ۶۰.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ ۵٫۶ Moon. World Book Online Reference Center, ناسا (۲۰۰۴). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ «The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems ۲۳.
- ↑ Does the Moon rotate?
- ↑ «The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria. Lunar and Planetary Science ۲۷.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ «Thermal and magmatic evolution of the Moon. Reviews in Mineralogy and Geochemistry ۶۰.
- ↑ یازار (۲۰۰۰-۰۸-۳۱). (۲۰۰۰-۰۸-۳۱). یوخلانیلیب ۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ «Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement. Journal of Geophysical Research ۱۰۸.
- ↑ Lunar Orbiter: Impact Basin Geology. Lunar and Planetary Institute (۲۰۰۰-۱۰-۰۳). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Majestic Mountains. Solar System Exploration. NASA (۲۰۰۶-۱۲-۰۴). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ The Moon's Dark, Icy Poles. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology (۲۰۰۳-۰۶-۰۴). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Impact cratering: A geologic process. Oxford Univ. Press.
- ↑ The biggest hole in the Solar System. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology (۱۹۹۸-۰۷-۱۷). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ (۱۹۹۱) Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon. New York: Cambridge University Press, ۷۳۶.
- ↑ «Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon. Nature ۳۱۳.
- ↑ Lunar Polar Composites. Lunar and Planetary Institute. یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Eureka! Ice found at lunar poles. Lunar Prospector (NASA) (۲۰۰۱-۰۸-۳۱). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Ice on the Moon. The Space Review (۲۰۰۶-۱۱-۰۶). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ «Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy. Advances in Space Research ۳۷.
- ↑ Doppler Gravity Experiment Results. Lunar Prospector (NASA) (۲۰۰۱-۰۸-۳۱). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ «Masons: lunar mass concentrations. Science ۱۶۱.
- ↑ «Recent gravity models as a result of the Lunar Prospector mission. Icarus ۵۰.
- ↑ Magnetometer/ Electron Reflectometer Results. Lunar Prospector(ناسا) (۲۰۰۱). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ «Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations. J. Geophys. Res. ۹۶.
- ↑ Impact Upon Lunar Atmosphere (۲۰۰۲). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۸-۲۹(ایلک:Ruth)سون=Globus.
- ↑ «Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer. J. Geophys. Res. ۱۱۰.
- ↑ «The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context. Rev. Geophys. ۳۷.
- ↑ Surface temperatures
- ↑ «Hf–W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon. Science ۳۱۰.
- ↑ «On the origin of the moon by rotational fission. The Moon ۱۱.
- ↑ «Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin. Icarus ۲۴.
- ↑ «Origin of the moon – The collision hypothesis. Annual review of earth and planetary sciences ۱۵.
- ↑ «Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation. Nature ۴۱۲.
- ↑ ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ «Lunar Samples. Reviews in Mineralogy and Geochemistry ۳۶.
- ↑ ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ «Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum ۱۰۸.
- ↑ Recent Gas Escape from the Moon. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology (۲۰۰۶-۱۱-۰۸). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ «Lunar activity from recent gas release ۴۴۴.
- ↑ The Oldest Moon Rocks. Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology (۲۰۰۴-۰۴-۲۱). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Inconstant Moon.
- ↑ The Smell of Moondust ناسا
- ↑ ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ Apollo Laser Ranging Experiments Yield Results. NASA (۲۰۰۵-۰۷-۱۱). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۵-۳۰.
- ↑ Ocean Tides and the Earth's Rotation. IERS Special Bureau for Tides (۲۰۰۱-۰۵-۱۵). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ No, it's not our "second" moon!!!. یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ (۲۰۰۲) «The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth. Icarus ۱۶۰. یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ Eclipse 99, Frequently Asked Questions. NASA (۲۰۰۶-۰۵-۰۲). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Saros Cycle. NASA. یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Solar Eclipses for Beginners. MrEclipse (۲۰۰۰). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Total Lunar Occultations. Royal Astronomical Society of New Zealand. یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ NASA Eclipse Home Page. NASA (۲۰۰۷). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Exploration: The Moon. NASA (۱۹۹۷-۱۱-۲۲). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۸-۲۸.
- ↑ Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?. Curious About Astronomy (۲۰۰۲-۱۰-۱۸). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ "'Giant leap' opens world of possibility". Unknown parameter
|سون=ignored (help); Unknown parameter
|erişimtarihi=ignored (help); Unknown parameter
|ایلک=ignored (help); Unknown parameter
|tarih=ignored (help); Unknown parameter
|yayımcı=ignored (help)
- ↑ یازار (۱۹۷۷-۰۹-۰۱). (اینگیلیسجه) NASA news release 77-47 page ۲۴۲ (۱۹۷۷-۰۹-۰۱). یوخلانیلیب ۲۰۰۷-۰۸-۲۹.
- ↑ یازار (۱۹۷۷). (اینگیلیسجه) Turns A Deaf Ear To The Moon. Charles Radley, John Deans, Simon Harvey, Paul Burt, Michael Haxell, Roy Adams, N Spooner and Wayne Brieske (۱۹۷۷). یوخلانیلیب ۲۰۰۷-۰۸-۲۹.
- ↑ (۱۹۹۴) «Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program ۲۶۵.
- ↑ یازار (۲۰۰۴-۱۲-۱۴). (۲۰۰۴-۱۲-۱۴). یوخلانیلیب ۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ یازار. . یوخلانیلیب ۲۰۱۰-۲۱-۱۲.
- ↑ یازار (۲۰۰۶-۱۲-۰۴). (اینگیلیسجه) NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture (۲۰۰۶-۱۲-۰۴). یوخلانیلیب ۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Japan Embarks on the Largest Moon Mission Since Apollo
- ↑ “嫦娥一号”发射时间确定 但未到公布时机. XINHUA Online (۷ Temmuz 2007). یوْخلانیلیب۱۲ Temmuz ۲۰۰۷.
- ↑ Kalam visualises establishing space industry. The Hindu (۲۰۰۶-۰۹-۲۱). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۸-۲۸.
- ↑ Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission. Aviation Week (۲۰۰۶-۰۶-۰۴). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos. Space Today Online (۲۰۰۶). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ ۶۷٫۰ ۶۷٫۱ Anaxagoras of Clazomenae. University of St Andrews (Şubat ۱۹۹۹). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ The Moon. Galileo Project (۱۹۹۵). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ International Space Law. United Nations Office for Outer Space Affairs (۲۰۰۶). یوْخلانیلیب۲۰۰۷-۰۴-۱۲.
- ↑ theregister.co.uk "NASA crushes lunar real estate industry"


c: text/html

text:
اوغوز تیوی :صفتلر جمله داخیلینده اساسا اسملری تعیین ائدر، یعنی اونلارین مختلیف علامتلرینی بیلدیریر. صفتلرده تعیین ائتمه درجه سی بعضا آز و بعضا چوخ اولا بیلر. بعضا ایکی شئیین عینی بیر علامتی مقایسه ائدیلر. بورادان دا صفتین تعیینلیک درجه سی موضوعو مئئدانا گلیر. صفتین بو خصوصیتی اونو باشقا نطق حصه لریندن فرقلندیریر، یعنی بو مسله یالنیز صفته عایددیر. صفتین اساسا 3 تعیین ائتمه درجه سی وار.
بونلار آشاغیداکیلاردان عبارتدیر:
١. عادی درجه: بو درجه ده اولان صفتلر شئیلرین علامتینی عادی شکیلده بیلدیریر. بو درجه بوتون درجه لر اوچون معیار حساب اولور. مسلا: قیرمیزی لاله، یاخشی انسان، چالیشقان شاگرد…
٢. آزالتما درجه سی: بو درجه شئیلرده کی علامت، صفت و کئیفیتین عادی درجه دن آز اولدوغونو بیلدیریر. مثلا “ساری” صفتی عادی بیر رنگی بیلدیریر، لاکن “ساریمتیل” صفتی ساریلیقدان خئیلی آز ساری رنگی، سارییا چالان رنگی بیلدیریر.
صفتین بو درجه سی آشاغیداکی شکیلچی و سؤزلرله دوزه لیر:
الف) اﹾیمتیل- ̂یمتیل- ومتول- ۆمتول- بو شکیلچیلری صفتلرین کؤکلرینه علاوه ائتمکله صفتلر دوزلیر کی، کئیفیتین عادی درجه دن آز اولدوغونو بیلدیریر. مثلا: قیرمیزیمتیل، ساریمتیل، گؤیومتول..
ب) سوﹾو- بو شکیلچینین صفتلره آرتیریلماسی ایله صفتلر عادی درجه دن آزی بیلدیریر. مثلا: اوزونسوو، دلی سوو..
ج) تهر- بو شکیلچی صفتلردن ائله صفتلر یارادیر کی، اونلاردا کی کئیفیت عادی درجه دن خئیلی آزدیر. مثلا: قیرمیزی تهر، اوزون تهر..
د) متراق- مثال: قیرمیزیمتراق..
ه) آلا- صفتین اولینده ایشلنن بو سؤزله صفتلر دوزه لیر کی، کئیفیتین آزلیغینی، ضعیفلییینی بیلدیریر. مثاللار: آلاقارانلیق، آلایاریمچیق..
و) شین- بو شکیلچی علامتین عادی درجه دن خئیلی آز اولدوغو صفتلر یارادیر. مثال: قاراشین، ساریشین..
ز) آچیق- صفتلرین اولینه قوشولان بو سؤز کیچیلتمه درجه سی یارادیر. مثلا: آچیق ساری، آچیق قارا..
٣. چوخالتما درجه سی: صفتین بو درجه سی واسطه سیله دوزه لن صفتلرده کئیفیت، علامت و صفتین مقداری عادی درجه یه نسبتن آرتیر. بو درجه نین علامتی”جا-جه” شکیلچیسیدیر. مثاللار: خیرداجا، کؤرپه جه
صفتین ایلک هجاسینین سون سامتینین “م، پ،رس سامتلریندن بیری ایله عوض اولونماسی و صفتین تکرار اونا قوشولماسی ایله صفتین چوخالتما درجه سی ده دوزه لیر. مثلا: گؤی-گؤم گؤی، قیرمیزی- قیپ قیرمیزی.صفتین ایلک هجاسی صائتله بیترسه، بو سامیتلردن بیری همین هجایا قوشولور. مثلا: یاشیل- یامیاشیل، ساری- ساپساری
عادی درجه ده اولان صفتلرین اولینه ان، لاپ، چوخ، داها، اولدوقجا عداتلاریندان بیری، دوم حصه جیی و زیل و توند سؤزلری آرتیریلیر. مثاللار:
عداتلار و زیل سؤزو آیری، دوم حصه جیی بیتیشیک، توند ایسه تیره ایله یازیلیر. مثاللار: ان گؤزل، لاپ یاخشی، چوخ ماراقلی، داها عاقیللی، اولدوقجا باجاریقلی، زیل قارا، دوماغ…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایرانده گی ناراضی چیلیک نمایشلری پایتخت تهران گه ییره ب باردی
3 کون آلدین اصفهانده باشلنگن مظاهره توناکونی مشهد، شیراز کبی شهرلرگه ییره ب بارگن ایدی
ایران نینگ تورلی منطقه لریده دوام ایتیب تورگن اقتصادی مسئله لرگه قرشی ناراضی چیلیک نمایشلری پایتخت تهرانگه چه ییره ب باردی.
3 کون آلدین اصفهانده باشلنگن توناکونی مشهد، شیراز کبی شهرلرگه ییره ب بارگن اقتصادی مسئله لرگه قرشی ناراضی چیلیک مظاهره لری پایتخت تهرانگچه ییره ب باردی.
اجتماعی میدیا ارقه لی نشر قیلینگن ویدیویی تصویرلرده تهرانده جایلشگن "ولی عصر" میدانیده گی اخلت (کثافت) کانتینرلرینی اوتگه بیرگن لیکلری کوریلماقده.
شعارلر بیلن یوللرگه توشگن مظاهره چیلرگه یوللرده گی هیداوچی لر هم هارن چلیب حمایه سینی کورستماقده.
دسامبر آییده مشهد شهریده، اقتصادی قیین چیلیکلر باعث باشلنگن آرتیدن اصفهان هم داخل انچه شهرده ییره ب کیتگن ناراضی چیلیک نمایشلریده 25 کیشی حیاتینی یوقه تگن ایدی.
ایرانده دالر نرخی نینگ سرعتلی بیر شکلده یوقاری تیرمه لب باریشی بیلن اوتگن آی پایتخت تهران نینگ کتته سودا-ساتیق مرکزی بولمیش "بویوک بازار" سوداگرلری هم اقصادی جریان باعث دوکانلرینی یاپیب قویگن ایدیلر، و خوددی شو وضعیت مملکتده ناراضی چیلیک نمایشلری نینگ باشلب کیتیشی گه سبب بولگن ایدی.
حکومت اقتصاد ساحه سیده آلگن چاره - تدبیرلر دالرنینگ نرخینی توشیرالمه دی بیراق بازارده گی وضعیتنی یمانراق قیلیب قویدی. بازار آزادده دالرنینگ نرخی 10 تومندن یوقاری گه تیرمه لب باردی.
اسعار بازاری نینگ یوقاری باریشی خلق نینگ اقتصادیگه سلبی تاصیر قالدیرر ایکن، ایش جایلری نینگ پی در پی یاپیلیشی و ایشسیزلیک نینگ کوپه ییب باریشی باعث اجتماعی ترماق ارقه لی "عمومی ایش تشلش" اوچون چقیریغلر عملگه آشیریلماقده دیر.


text:
نیجریهده 4 آیدا 25 اوشاق اؤلدو
ایالتین قیدالانما ایدارهسینین باشقانی سعیدو عمر، ائتدیگی یازیلی آچیقلامادا، 4 آیدا 25 اوشاغین یئترسیز قیدالانما سببیله اؤلدوغونو بیلدیریب
نیجریهنین قوزئییینده یئرلشن جیگاوا ایالتینده یئترسیز قیدالانما سببیله 4 آیدا 25 اوشاق اؤلدو و تخمینن 19 مین اوشاق دا معالیجه آلتینا آلیندی.
ایالتین قیدالانما ایدارهسینین باشقانی سعیدو عمر، ائتدیگی یازیلی آچیقلامادا، 4 آیدا 25 اوشاغین یئترسیز قیدالانما سببیله اؤلدوغونو بیلدیریب.
عمر، آچیقلاماسیندا،
یئتئرسیز قیدالانما سببیله 2018ین ژانویه آیی ایله آوریل آیی آراسیندا ایالتده 18 مین 652 اوشاق خستهخانایا قالدیریلاراق معالیجه آلتینا آلیندی و بو اوشاقلاردان ان آز 25ی اؤلدو." ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
ایالت رهبرلیگی و بیرلشمیش میللتلر (بمت) طرفیندن بیرگه آپاریلان ایشلر چرچیوهسینده 2017ده 10 مین اوشاغا ارزاق دستی وئریلدیگینی دیله گتیرن عمر، ارزاق چاتیشمامازلیغی ایله موباریزه ائتمک اوچون بؤلگه امنیتینین تامین اولونماسی و داها آرتیق یاردیم گؤستریلمهسی لازیم اولدوغونون وورغولاییب.
تخمینن 200 میلیون اینسانین یاشادیغی آفریقانین ان چوخ اهالییه مالیک اؤلکهسی نیجریهده اتنیک موناقیشهلر، ترور، یولوخوجو خستهلیکلر و قیتلیق و ایقتیصادی پوزونتولار سببیندن یوز مینلرله اینسان آجلیق سرحدینین آلتیندا یاشاییر.


text:
لیوانین ایستعفا وئرن باش ناظر سعید حریری یاخین گونلرده بیروتا قاییداجاغینی تصدیقلهیهرک، اورادا اؤز گلهجک آددیملارینی رسما آچیقلایاجاغینی بیان ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، حریری بونو ژورنالیستلره یئلیسی ساراییندا فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرونلا گؤروشونون یئکونلاری بارهده دانیشارکن بیلدیریب. «لیواندا سیاسی وضعیته گلینجه، من یاخین گونلرده بیروتا گئدهجهیم، موستقیللییمیزین بایرام اولونماسیندا ایشتیراک ائدجهیم، محض اورادا رسپوبلیکامیزین پرزیدنتی، گنرال میشل آونلا گؤروشدوکدن سونرا بوتون مؤوضوعلار اوزره اؤز مؤوقعیمی اعلان ائدجهیم»، - سعید حریری بئله دئییب.
عائلهسی ایله بیرلیکده الریاضدان پاریسه گلن حریری فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرونا دعوته و دستهیه گؤره خصوصی مینتدارلیغینی ایفاده ائدرک دئییب کی، بو دوستلوق ژستینی هئچ واخت اونوتمایاجاق.
خاطیرلاداق کی، لیوانین باش ناظری سعد حریری نویابرین ۳-ده سعودییه عربیستانینا سفره گئتمیش و اورادا گؤزلنیلمهدن اؤز پوستوندان ایستعفا وئردیینی اعلان ائتمیشدی.


text:
کربلا دؤیوشو
کربلا دؤیوشو و يا کربلا حادیثهسی - ۱۰ اوْکتوبر ۶۸۰-جی ایلده بۇگۆنکو کربلا شهری یاخینلیغیندا ایسلام پئیغمبری محمدین نوهسی حسینابنعلی ایله اموی خلیفهسی یزید آراسیندا باش وئرمیش دؤیوش. بۇ دؤیوش ایسلام عالمینده، خوصوصاً شیعه و علویليکده بؤیوک اهمیته صاحیبدیر. محمدین قیزی فاطمهنین، علیابن ابوطالبدن اوْلان اوْغلو حسینین اؤلدورولمهسی، شیعه اؤلکهلرینده هر ایل عاشورا گۆنو آدی ایله قئید اوْلونور.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kərbəla döyüşü»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اگر بریتانییادا کئچیریلهجک نوبدنکنار پارلامنت سئچکیسینده یئنی حکومت سئچیلسه، او زامان لندنین آوروپا بیرلییندن چیخماسی پروسسی لغو اولونا بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «گاردیان» قزتینه مصاحیبهسینده آوروپا پارلامنتینین صدری آنتونیو تایانی سؤیلهییب.
«اگر بریتانییا آیریلما پروسسینی دایاندیرسا، او زامان هر شئی آیدین اولاجاق. بریتانییانین آوروپا بیرلیینده قالماسینا شاد اولاریق»، – دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه بریتانییا حکومتی ایون آییندا نؤوبدنکنار سئچکینین کئچریلمهسی حاقیندا قرار قبول ائدیب.


text:
ایران خزر حوضهسی اؤلکهلری، خصوصیله آذربایجان و روسییا ایله امکداشلیغی سیاسی پریوریتت حساب ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینین پرزیدنتی حسن روحانی ایرانین خزر ساحلیندهکی مازانداران ویلایتینه سفری زامانی دئییب.
پرزیدنت بیلدیریب کی، آذربایجان ایله ایران آراسینداکی امکداشلیق علاقهلری بوتون ساحهلر اوزره اینکیشاف ائدیر.
روحانی، همچینین ایران و آذربایجان آراسینداکی تیجارت علاقهلرینین ده اینکیشاف ائتمکده اولدوغونا ایشاره ائدیب. او دئییب: «قارشیدان گلن ایللر عرضینده ایکی اؤلکه آراسینداکی تیجارت علاقهلرینده داها آرتیق اینکیشافین شاهیدی اولاجاغیق».
قید ائدک ایران پرزیدنتی مازانداران ویلایتینده ۴۳ اقتصادی لاییحهنین آچیلیشی مراسیمینده ایشتیراک ائدیب. ۷ مین ۲۶۲ یئنی ایش یئرینین آچیلماسینا سبب اولان بو ۴۳ لاییحه عمومیلیکده ۳۳ تریلیون ۸۰۰ میلیارد ریال وسایت حسابینا ایجرا ائدیلیب.


text:
قوندارما جنوبی اوستییا لیدری آناتولی بیبیلووون موسکوایا سفری بین الخالق نورمالارین پوزولماسیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا گورجوستان باش ناظرینین روسییا ایله موناسیبتلر اوزره خصوصی نمایندهسی زوراب آباشیدزه سؤیلهییب.
«بو سفر جنوبی اوستییانین روسییایا بؤیوک اینتقراسییاسینی حیاتا کئچیرمک اوچون ائدیلن جهددیر. روسییانین بو بؤلگهلری موستقیل رسپوبلیکا کیمی قبول اتمکله باغلی مؤوقعیینین هئچ بیر پرسپکتیوی یوخدور. بیز بو مسئله نی پراگادا روسییا نماینده هئیتینین رهبری گریگوری کاراسینله موذاکیره ائدجییک»، – دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه قوندارما جنوبی اوستییانین رهبری موسکوایا سفر ائدرک، روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینله گؤروشوب.


text:
آیدین شافاق 227
دوشنبه 27 شهریور 1396(18 سپتامبر 2017)، ایران-ین شعر و ادب و شهریار گونو
دکتور جواد هیئت
«....ایلک سفریمدن سونرا، ایسلام دئوریمینه قدر باکی یا سفر ائده بیلمه دیم. شوروی نین تانینمیش، جسور، صراحتلی و فارسجانی یاخشی بیلن ایران شوناس، «روستم علی یف»لا مسکووا دا تانیش اولموشدوم. بو ایران شوناس شاهنامه اوستونده ایشله ییب، مسکووا دا پروفسور «غفور اوف»ون کومکی ایله اونون نشرینه گؤره شاه-ین و ایران دوولتینین دیقتینی و توجهونو قازانمیشدی. بیزیم گؤروشوموزدن 2 آی سونرا، دولتین قوناغی اولاراق تهرانا گلدی.
روستم علی یف تهرانا یئتیشدییی زامان، منه، سهنده و ساییر دوسلارا تلفن ائتدی. من اونون گؤروشونه گئدیب اونو ائویمه دعوت ائله دیم و رحمتلیق دکتور نطقی و قارداشلاریم ایله تانیشتیردیم. بیر گون علی یف دانیشارکن شهریار دان سوروشدو. دئدیم: «اوستاد شهریار تبریز ده یاشاییر، فارسجا شعر دئییر و قورآن یازیر آمما داها تورکجه شعر دئمیری.»
علی یف دئدی: «اَیَر شهریارین یئنی دن آنا دیلینده شعر سؤیله مه یین و یئنی حیدربابالار یاراتماغینی ایستیرسیز، اونو تهرانا گتیرین دووره سین آلین و تشویق ائدین. بو ایشه چوخ گرک واردیر.»
روستمین نظری اوره ییمه اوتوردو، شهریارلا دانیشیب اونو عائیله سیله بیرلیکده تهراندا منیم ائویمده قالمایا دعوت ائتدیم. شهریار بو دعوتی قبول ائده رک بوتون عائیله سیله تهرانا گلیب 2 هفته سهندین ائوینده قالاندان سونرا، منیم ائویمه گلدیلر و 5 آی بیزده قالدیلار.
بو موددتده ادب و فرهنگ سئون اینسانلار ییغیشیب شهریارین دووره سینی آلدیلار. بونون نتیجه سینده بیزیم ائو ایکی دیللی شعر و ادبیات دایره سینه چوندو و یئنی دن شهریارین تورکجه ده شعر دئمه یینه سبب اولدو.»
حمید نطقی
شهریارلا تانیشلیغیمیز داها اوّللره گئدیر. بیرگون آتام بیر کیچیک دفتر آلیب گتیردی و دئدی کی، بو زامانیمیزین ان بؤیوک شاعیری اولاجاق بیر آدامین دیوانیدیر. او بیرینجی دیوانینین بیرینجی چاپی ایدی. بو کیتاب منیم یاسدیق آلتیمین کیتابی اولدو. اونو دفعهلرجه اوخودوم. او زامان شهریار «کشاورزی» بانکیندا چالیشیردی. بیرگون منه دئدیلر کی، بو شهریاردیر. من ائله بیلدیم کی، بیر ملکدیر گلمیش اورادا اوتورموش. او قدر اونا باخدیم کی، شهریار تعجب ائتدی. ائشیگه چیخدی. دئدی نه وار، نه ایستهییرسن؟ دئدیم سیز شهریارسیز. دئدی اوغلوم! منیم تاجیم- ماجیم یوخدور. دئدیم من سیزین تاجینیزا گؤره گلمهدیم، سیزین شعرینیزه گؤره گلدیم. او دا منیم بو سؤزومو بیندی و گئتدی.
بیر مدت سونرا مرحوم دوکتور لطفی ایله شهریارگیله گئتدیک. تهراندا کیچیک بیر اوتاغی وارایدی. بیر آز بیزه شعر اوخودو، سونرا بیر آز دا ساز چالدی. بیرگون دئدیم کی من درسی قورتارمیشام، تورکیهیه گئدیرم. دئدی سندن بیر خواهیشیم وار. من بو تورکلرین تازا الیفباسیندان هئچ باش چیخارتمیرام، غریبه بیر خطدیر. مومکون اولسا «توفیق فیکرت» دیوانینین قدیم خطّینی تاپ گؤندر. شهریار، توفیق فیکرتی اوخوماغی منه چوخ توصیه ائلهییب اونو ازبرله، او قرنیمیزین معجزهسیدیر دئدی. من ایستانبولدا صحافلار چارشیسیندا کؤهنه کیتابلار ساتیلان یئرده بئله توفیق فیکرت-ین قدیم خطله کیتابینی تاپابیلمهدیم. آما آرادا بیر شئی قازاندیم. اونون تازا کیتابینی آلدیم اوخودوم و شهریارین حاقلی اولدوغونو گؤردوم. او حقیقتاً شعری تانییان بیر آدامدیر. سونرا تهرانا دؤندوم. شهریار بیر مودت دوکتور هیئتین ائوینده قوناق قالدی. اوندا مکرر- مکرر گؤروشوردوک. مختلیف موضوعلار حاقیندا دانیشیردیق. دئییردیک کی، تورکلر حیف ائدیب خطلرین دگیشدیریبلر، دگیشدیرمهسهیدیلر راحات اوتوروب اوخویابیلردیک. شهریار تبریزه گئتدی و من تبریزی ترجیح ائتمهسینه گؤره اونا تلفون ائدیب تبریک ائلهدیم. دئدی واللاه هر گؤزل کیمی بیر آز اوزاقدان داها یاخشیدیر. دئدیم یوخ ایچینه گئتسز ائلهبیل داها یاخشیدیر. وارلیق چیخدیقدان سونرا تلفونلاریمیز چوخالدی. منه دئدی نییه او جور یازمیسان، نییه دیلیوی دگیشیبسن؟ دئدیم دیل بودور. دیل اوستونده بیر آز مذاکره ائتدیک. او محلی دیلی نظرده توتوردو. دئدیم آقا من سیزه بیر شئی دئییم: بس سیز نییه خشکناب لهجهسی یازمیرسینیز؟ و… آما سونرالار منه لطفو او قدر آرتدی کی، تقریباً تلفونلاریمیز آیدا ایکی دفعهیه چیخدی و هامیسینی دا او تلفون ائدیردی. لاپ سون ملاقاتیمیز بیر قروپلا اولدو. دوکتور هیئت ده واریدی. او قدر منیم حاقیمدا لطف ائلهدی و منی اونلارا تاپشیریب بونون قدرینی بیلین، دئدی کی، منی خجل ائتدی. ائله اوگون بیر قروپ دا تاجیر گلدی، اوتوردو. بیلیرسیز، شهریار تبریزده ارک کیمی، گؤیمچید کیمی بیر شئی اولموشدو. توریستیک نقطهلردن بیری اولموشدو. اونلار گئتدیکدن سونرا شهریار چوخ یورولموشدو. دئدیم سیز یورولدونوز بیز گئدک. دئدی همین علته گؤره قالین. بیزیم مناسبتلریمیز آرتیق سئویشمک مرحلهسینه گلمیشدی.
اونون «حیدربابا»سی چوخ بؤیوک بیر اثردیر. هله بیر آز فاصله آلساق قیمتینی بیلهجگیک. شهریار معمولی تورکجهنین نه اولدوغونو آنلاتمیشدیر. یعنی یئره دوشموش، توز- تورپاق آلمیش جواهیرلری چیخارتمیش، سیلمیش و گؤزل دوزموشدور.
جلال آل احمد
چاغداش لیریک شاعیر و اونون «حیدر بابایه سلام»ی نیمانین «افسانه» سی ایله برابرلیک ائدن «شهریار»، تورکو دیلینده شعر سؤیله ین بیرینجی مرتبه لی شاعیر تانینیب. بیرحالداکی او تحصیل ائدن دوره ده هله ده بئله بیر تحریم تورک دیلینین اوستونه کؤلگه سالمامیشدیر؛ آمما بو زامان تورکجه نین ان بؤیوک خطری تحریم اولاراق، گله جک ده بیزیم هئچ بیر یازار و شاعیریمیز بو دیلده اولمویاجاق. ادبیات دیلی نه ایکینجی دیل، نه دوولت و حکومت ین رسمی دیلی بلکه صمیمییت دیلی، اوشاقلیق، ننّی و آنا اتکینین دیلی اولدوغونا باخاراق، شهریارین یئرینی سؤیله مک اولار.
دکتور رضا براهنی
دونیا دا ایکی دیلده شعر سؤیله ین شاعیرچوخ واردیر. بیزیم شهریار ایکی دیلده شعر دئمک له بو فئنومن-ین پارلاق نیمونه سیدیر. شهریار تورک شعرینه گلدیکده آنا دیلی و یئرلی سؤزلردن چوخ آسیلیدیر. اصلینده شهریار دائما معمولی خالق ایصطیلاح لارینی خالق دیلینین درینلیییندن و جامعه نین سوننتلریندن چکیب چیخاردیب شعرینده تعالی یه یئتیریر. آمما فارسجا شعر سؤیله یرکن (غزل، قصیده و نودرتا نیمائی) رسمی-ادبی فارس دیلینین رسمی *وورغوسونا اساسلانیر.
*وورغو = لهجه
دکتور محمد رضا شفیعی کدکنی
مهدی اخوان ثالث-ین «ارغنون» دا بیتمه ین و «زمستان» مجموعه سینه قدر چکن غزللری داها چوخ شهریار-دان تاثیر آلیب. اُو اؤزو غزللریندن بیرینین سونوندا ایشاره ائدیب:
امید بنده، ترک غزلسراست که گوید: «نوشتم این غزل نغز با سواد دو دیده»
نصرت رحمانی
شهریار موردینده منه سؤز دوشمز! اُو بیزیم غزلیمیزین سون نوقطه سیدیر. من ایکی-اوچ مورید دن باشقا، شهریارین غزللریندن سونرا داها بیر غزل اوخومامیشام. بو آرادا «سایه»نی اونوتماماق گرک دیر؛ چونکو اُو غزل ده شهریار کیمی بیر کیشی نین الینده بسله نن بیرشاعیردیر. آمما شهریارین شعرلرینین خطلرینده یاتمیش عظمتی تکجه غزللرینین یاخجی لیغینا باغلی دئییل، بلکه اونون بولور کیمی تمیز و پاک دیلینده دیر. اونون شعرلری، صمیمیت، سخاوت و فداکارلیق-لا دولودور. اصلینده ائله بیل اُو قرنلر بویو حساس قلبلره حاکیم اولان ان پاک و تمیز شعرلرینی سؤیله مک ایچین آنادان اولموشدور.
محمد علی جمالزاده
قوربانین اولوم! من باش اَییرم و تسلیمم. اوره ییم ایستیردی کاشکی «حیدربابا» اوخوماق ایچین تورکجه اؤیرنمه یه عمروم وفا ائده ایدی. شوبهه سیز چوخ قیمتلی بیر شاه اثردیر. اوزاقدان قارداش کیمی سیزی اؤپورم و آللاها تاپیشیریرام.
داها چوخ باش آغریسی وئرمیرم، جمالزاده، ژنو، شهریورین اوّللری 1340
نیما یوشیج
منیم عزیز دُوست قونشوم! سانیرام سیز منیم آغزیمین دادین دَیَرلندیرمک ایستمیشسینیز او زامان بونودا آرتیریم: منیم عزیز دُوستوم، شهریار شعره آنلام وئریب و شعر اونون شعرلرینده آنلام تاپیب
نیما یوشیج، «قونشو سؤزلری»، اردیبهشت 1325
***********************
توضیح: بو ده یرلی نظرلر بوردا بیتمیر؛ آمما نه یازیق کی آیدین شافاق-ین ظرفیتی بوندان آرتیق دئییل


text:
"توی گئجهسی" تؤرنلری
تؤرنلر چرچیوهسینده توپلامدا ۳ مین ۶۴۹ تدبیر گئچیریلهجک
حضرت مؤولانانین ۷۴۵.جی وصلت ایل دؤنومو اولوسلارآراسی آنما تؤرنلری چرچیوهسینده بو ایل دوزنلهنهجک بوتون تدبیرلرده "سلام واختی" آنا قونوسو ایستیفاده ائدیلهجک.
تورکیهنین و دونیانین ان پرستیژلی مراسملری آراسیندا یئر آلان شب عروس تؤرنلرینین حاضرلیق ایشلری داوام ائدیر.
حضرت مؤولانانین ۷۴۵.جی وصلت ایل دؤنومو اولوسلارآراسی آنما تؤرنلری ترتیب کمیتهسی، قونیا والیسی یعقوب جانبولاتین باشقانلیغیندا والیلیکده ایکینجی توپلانتیسینی گرچکلشدیردی.
هر ایل اولدوغو کیمی بو ایلده ۷-۱۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخلرینده ائدیلهجک تؤرنلر چرچیوهسینده توپلامدا ۳ مین ۶۴۹ تدبیر گئچیریلهجک.
توپلانتیدا، بوتون پروگراملار اوچون "سلام واختی" آنا قونوسونون ایستیفاده ائدیلمهسی قرارا آلیندی.


text:
مدافعه صنایع ده ملی پروژه لر 7
مدافعه صنایع ده ملی پروژه لر 7
مدافعه صنایع ده ملی پروژه لر 7
استانبول بویوک شهر بلدیه سی و T3 بنیادی حمایه سی بیلن شو ییل نینگ 20-23 سپتامبر کونلری استانبول شهریده «تیکنوفیست-استانبول» اهواچیلیک، فضا و تکنالوژي فستیوالی بولیب اوتدی.
T3 بنیادی هیئتی باشلیغی سلچوق بیراقدار فستیوال نینگ ملي تکنالوژي تشبثی اوچون جوده مهم ایکنلیگینی بیلدیردی. فستیوال دایرهسیده اوتکزیلگن نمایشلر، مسابقهلر، سمینارلر و فعالیتلرنی بو نینگ یقّال اثباتی دیسهک مبالغه بولمهیدی.
تورک حربي-کسبه اویوشمهسی (صندوق تعاون) تعلیم بوییچه مدیری ترکان زنگین نینگ موضوعگه دایره فکر و ملاحظهلرینی اعتبارینگیزگه حواله قیلهمیز.
فستیوالده نمایش قیلینگن «حُرقوش» هواده اوز مهارتینی نمایش قیلدی. حُرقوش اوچاقلرینی تماشا قیلر کن، دولتیمیزنینگ هواچیلیک تاریخیده مهم اورین ایگللهگن وجیهی حُرقوش نینگ حیاتی یادیمگه توشدی.
یاشلیک چاغلریده کتّه ایشلرنی عملگه آشیرگن وجیهی حُرقوش کبی هیجانلنگن یاشلریمیز وطن کیلهجگی اوچون کتّه امید پیدا قیلهدی. وجیهی حُرقوشدن ایهلگن دولت یاردمی بو سفر یاش کشفیاتچیلر نینگ یولینی یاریتهدی دیگن امیددهمیز. ذاتاً، وجیهی حُرقوش بو وضعیتنی شوندهی انگلهتهدی: «مین سیاحت قیلگن چیت مملکتلرده قندهی قیلیب هواچیلیک ساحهسینی عملگه آشیرگنلیگینی و قندهی قیلیب فابریکه لر قورگنلیگینی جوده یخشی بیلردیم. اوّلا، ملي اعتقاد و تشویق بو یولدهگی موفقیت نینگ یگانه چارهسی ایدی. مین هم بونگه موفق بولیش اوچون بونگه محتاج ایدیم. قولیمیزدن آلینمهیدیگن بیرگینه ایرکینلیک یولیمیزنی تنلش ایرکینلیگیدیر. مین وجهی حُرقوش، دولتیمگه قنات بغیشلهگن حالده، اوز ایکّینچی آتیم (تخلص)گه لایق بولدیم. اصل مقصدیم ملي مستقللیک تامان ایلتگن یگانه یول- ملي ایشلب چیقریش ایکنیگه بولگن ایشانچیمگه حیاتیمنی بغیشلش ایدی. چونکه، باشقهلری نینگ قناتی بیلن اوچیشگه حرکت قیلگنلر «حُرقوش» بوله آلمهیدی. ایندیلیکده، تورکيه مدافعه ساحهسیده اوز قناتی بیلن پرواز قیلیش اوچون کتّه ایشانچ بیلن کیلهجک سری قدم تشلهماقده.
وجهی حُرقوش 1896 ییلده استانبولده توغیلگن. اونینگ کیچیک یاشلرده آتهسی وفات ایتهدی. او دولتیمیزنینگ هواچیلیک تاریخیده مهم ایز قالدیرگن و باشیدن اوتکزگن واقعهلری بیلن قیغولی حکایه نینگ قهرمانی دیر عینِ پیتده. اونینگ جوده کوپ موفقیتلری هواچیلیک تاریخیده اوز عکسینی تاپگن. مثلاً، او قفقاز جبهه سیده خدمت قیلگن پیتلرده 1917 ییلی دشمن اوچاغینی اوروب توشیرگن بیرینچی تورک پیلوتی دیر. عینِ پیتده، اوز آتی بیلن اتهلگن اوچاقلرنینگ ایجادکاری دیر. تورکيهدهگی دستلبکی هواچیلیک مکتبیگه اساس سالگن و بیرینچی بار عیال پیلوتلرنی ییتیشتیرگن استاذدیر. قالهویرسه، بیرینچی هواچیلیک مکتبی نینگ اساسچیسی و تورکيه نینگ دستلبکی ملکی هوا یولی حُرقوش هوا یوللریگه اساس سالگن بویوک اختراعچیدیر.
وجهی حُرقوش 102 خیل مودل حربي و ملکی اوچاغیده پرواز قیلگن بیرینچی پیلوت بولیب حسابلنهدی. 1916-1967 ییللر اورتهسیده 30 مینگ ساعتلیک پرواز بیلن مهم ریکارد نینگ صاحبیدیر. او کونگیللی روشده آزادلیک اوروشیگه قتنهشگن. اوروشده دشمن اوچاغینی اوروب توشیرگن. اوستون موفقیتلری طفیلی تورکيه عالي مجلسی تامانیدن استقلال نشانی بیلن تقدیرلنگن.
وجهی حُرقوش دستلبکی اختراعسی بولمیش «وجهی K -6» اوچاغینی قوریشگه موفق بولدی و ایلک پروازینی 1925 ییلده عملگه آشیردی. 29 یاشیده بو اوسمیر چیکلنگن امکانیتلر بیلن دستلبکی اوچاغیمیزنی ایجاد قیلدی. بو جوده کتّه موفقیت. بیراق، وجهی حُرقوشنی تقدیرلش اورنیگه اونگه جزا بیردیلر. رخصتسیز پرواز قیلگنلیگی سببلی آیلیگی نینگ یرمینی کیسیب بیرمه دیلر و 10 کون اوی قماغیگه محکوم قیلدیلر. او بو جزا طفیلی قوشین صفیدن اَیریلدی. 1925 ییلده یازگن مقالهسیده «بیز حربي ایکنیمیزنی اونوتیبمیز، بویروققه قرشی چیققن ایدیک»،- دییه بو وضعیتگه نسبتاً مناسبتینی معلوم قیلگندی.
1954 ییلده ایجاد ایتگن تورکيه نینگ دستلبکی ملکی هوا یول شرکتی حُرقوش هوا یوللری هم بوندهی حالتگه اوچرهگن ایدی. او تورک هوا یوللری تشلب یوبارگن اوچاقلرنی قَیته ترمیملب، بیر فیلو توزگن ایدی. پروازلر بیکار قیلینگندی، اوچاقلرنی کنسل قیلگندی و یوتوققه ایریشیشیگه توسقینلیک قیلینگندی.
وجهی حُرقوش کادیکویده بیر اوستاخانهنی اجارهگه آلیب، اوچ آی ایچیده «وجهی 14" اوچاغینی قورهدی. 1930 ییلی بو اوچاق بیلن بیرینچی پروازینی عملگه آشیرهدی. اوچیش سیرتیفیکتینی آلیش اوچون دورنینگ اقتصاد وزیرلیگیگه مراجعت قیلهدی. وزیرلیک اوچاق نینگ تخنیکي وضعیتینی تیکشیرهدیگن متخصص یوقلیگی اوچون بونگه رخصتنامه بیره آلمهیدی. بو جواب اصلیده ملي ایشلب چیقریش نینگ کیلهجگی گه قندهی سببلر بیلن توسیق بولینگنلینی کورسهتهدی.
دستلبکی ملي هوا واسطهسی: حُرقوش
حُرقوش TUSAŞ تامانیدن اوزیگه خاص روشده ایشلب چیقریلگن تورکيه نینگ دستلبکی ملي هوا واسطهسیدیر. ینگی نسل تربیه لش اوچاغی «حُرقوش» پروژه سی 2006 ییل نینگ مارچ آییده مدافعه صناعتی مصلحتچیلیگی بیلن TAI اورتهسیده امضالنگن شرطنامه اساسیده عملگه آشیریلگن.
بو پروژه هوا کوچلری قوماندانلیگی نینگ طلبلریگه جواب بیره آلهدیگن و جهان بازاریگه کیرهدیگن بیر تربیه لش اوچاغینی ایشلب چیقریش مقصدیده یولگه قوییلگن.
2013 ییل نینگ 26 سپتامبر کونی توزیلگن شرطنامه اساسیده «حُرقوش» اوچاقلرینی منتظم ایشلب چیقریشگه قرار بیریلدی. 2013 ییل نینگ 26 دسامبر کونی حُرقوش- B شرطنامهسی امضالندی. حُرقوش- A، EASA و CS-23 -23 احتیاجلرگه کوره سیرتیفیکیتلنگن اساسي کانفیگوراسیوندیر. حُرقوش- B ماسلشگن اویانیکهلر بیلن ایشلب چیقریلگن کانفیگورهتسيهدیر. حُرقوش-ج ایسه، اوچووچی تعلیم احتیاجی بیلن بیر قطارده، خفیف هجوم و قوراللی کشف وظیفهلرینی آز چیقیم و کتّه احتیاطکارلیک بیلن عملگه آشیریش مقصدیده ایشلب چیقیلگن.
بوندن اوّل تجربه پروازلری موفقیتلی عملگه آشیریلگن حُرقوش نینگ نوامبر آییده هوا کوچلریگه تاپشیریلیشی کوتیلماقده. دستلبکی اوچاق تاپشیریلگچ، هوا کوچلری اوچووچیلری تامانیدن باشقریلگن حالده 3 آی مابینیده تورلی سیناولردن اوتکزیلهدی.
بو جریانده طلبلر آلینیب اوچاققه سونگی ایشلاو بیریلهدی. 2019 ییل نینگ دستلبکی یرمیگچه 15 اوچاق هوا کوچلریگه تاپشیریلیشی کوزده توتیلگن.
EASA دن تی̇پ سرتیفیکیتی آلگن دستلبکی تورک اوچاغی.
اوچاقلر بیلن تیگیشلی TAI دن آلینگن معلوماتلر قوییدهگیچه؛ اوچیش سیناولری بیلن بیر قطارده، ایشلب چیقریلگن 2 خیل توزیلیشدهگی اوچاقده آلیب باریلگن تجربه پروازلری موفقیتلی اجرا ایتیلدی. پروژه دایرهسیده EASA (اروپا ملکی هواچیلیک باشقرووی) و SHGM گه (ملکی هواچیلیک باشقرمه سی) جونهتیش مقصدیده 545 ته اسناد تیارلندی. قالهویرسه، سازلش و تخنیکي خدمتگه دایر برچه حجتلر تیارلندی. اوشبو برچه فعالیتلر نتیجهسیده 2016 ییل نینگ 11 جولای کونی SHGM دن «حُرقوش» ینگی نسل تربیه اوچاغی اوچون « TT 32 اوچاق تیپ سرتیفیکیت» آلیندی. اوشه کون نینگ اوزیده «EASA تیپ سرتیفیکیت» همده SHGM نینگ هم اوشبو سرتیفیکیت بوتون اروپا دولتلریده قبول قیلیندی. نتیجهده، حُرقوش اروپا ملکی هواچیلیک باشقرمه سیدن سرتفکیت آلگن دستلبکی تورک اوچاغی بولدی. حُرقوش اوچاقلری نینگ موفقیتی دولتیمیز جهتیدن البته مهمدیر. اینگ مهمی شوکی، 1925 ییللرده چیکلنگن شرایطلرده، 29 یاشیده برچه توسقینلیکلرگه قرهمهی اوچاق یسهشنی عهدهلهگن وجهی حُرقوشگه منّتدارلیک طریقهسیده سمالرده پرواز قیلماقده.
تورک حربي-کسبه اویوشمهسی (صندوق تعاون) تعلیم بوییچه مدیری ترکان زنگین نینگ موضوعگه دایره فکر و ملاحظهلرینی اعتبارینگیزگه حواله قیلدیک.


text:
نیفاق، خطرلی اخلاق ناخوشلوغو
دونیانین تحقیرین و آخیرتین دهشتلی عذابینی تؤحفه وئرن، اخلاق ناخوشلوقلارین اَن خطرلیسی نیفاقدیر. بونا گؤره بو ناخوشلوغو تانیییب کؤکونو ایچریدن قوروتمالیییق. نیفاق باعیث اولار مونافیق هر گروه و صینفله دوشَنده اونلار کیمی اولسون و حتّا اونلارین عقیده و ایناملاریندان دیفاع ائلهسین. بو وضعیتین جامیعهیه بؤیوک خطری وار. پیغمبر اکرم (ص) بو بارهده بویوروب: من اومّتیم اوچون نه مؤمیندن قورخورام نهده موشریکدن، چونکی مؤمین ایمانی اثرینده مؤمین قارداشینا ضرر یئتیرمز، موشریکیده آللاه شیرکینه گؤره محو ائدر. من سیزین اوچون فقط سیز بیلیب عمل ائدیب اونا دایاندیقلاریزی دیلی ایله دانیشان، آییق مونافیقدن قورخورام. (1)
نیفاق اینسانین جانینا نفوذ ائلهسه اونون دونیا و آخیرتینی یوخ ائلر. آللاه تعالا توبه سورهسینین 28-جی آیهسینده مونافیقلره و کافیرلره جهنم اودونو وعده وئریب. نساء سورهسینین 138-جی آیهسینده ده بویوروب: مونافیقلر بشارت وئر کی دردلی عذاب اونلاری گؤزلور. ایمام صادقده (ع) بویوروب: موسلمانلارلا ایکی اوزلو ایکی دیللی اولانلار، قیامت گونو ایکی اودلی دیل ایله محشر چؤلونه داخیل اولاجاقلار. (2)
نیفاق علامتلری
- نامازی ایشتیاقسیز و کسالتینن اوخویارلار. قورآن بویورور مونافیقین علامتی اودور کی نامازا دوراندا حالسیز و کسیل اولار. (نساء 142)
- موردّد و گؤیولسوزدولر. آللاه بویورور: گؤیولسوز و موردّدیلر. نه ایمان گتیریب مؤمینلره طرف گئدیرلر نه کافیرلره طرف. (نساء 143)
- ثیباتلاری یوخدور و موقعیتلرینی دَییشیرلر. قورآن بویورور: مؤمینلرله اوز اوزه گلنده «بیز سیزینلهییک» دئییرلر آما شیطان و مونافیقلرله اوزلشنده «سیزینلهییک» دئییرلر و مؤمینلری مسخره ائدیرلر. (بقره 14)
- مونافیقلر ریا اهلی اولوب آللاه ذیکرینی آز دئیرلر. (نساء 142)
- یالتاقلیق، غیبت و پاخیللیق. ایمام باقر (ع) بویوروب: ایکی اوزلولر و ایکی دیللیلر پیس آدامدیلار. اینسان حضوروندا اونو تعریفلرلر و دالیسیجا غیبت ائدرلر. اونلارا کؤمک اولونسا پاخیللیق ائدرلر، فلاکته دوشنده اونلاری ترک ائدرلر. (3)
- موتمادی اولاراق پیس ایش گؤروب عوذر ایسترلر. ایمام حسین (ع) بویوروب: سونرا اوندان عوذر ایستیهجگین ایشدن کنار گز؛ چونکی مؤمین ایشتیباهدا ائلهمز عوذر ده ایستهمز. مونافیق هر گون پیس ایش گؤرر و عوذر ایستر. (4)
- ناخوشدولار. قورآن بویورور: مونافیقلرین اورگینده ناخوشلوق وار. آللاهدا اونلارین مرضینه آرتیرار و آخیرتده یالان دانیشدیقلارینا گؤره اونلارا دهشتلی عذاب وئرر. (بقره 7)
- چوخ آند ایچرلر. مونافیقلر آللاه یولونو جماعت اوزونه باغلاماق اوچون اؤز آندلارینی قالخان ائلرلر. (منافقون 2)
- آشکاردا گوناه ائدرلر و قورخولاری اولماز. قورآن بویورور: مونافیقلر آللاهی اونودوبلار. مونافیقلر آشکار گوناه ائدن گوناهکارلاردیلار. (توبه 67)
هر کس پیس عملینه قدر موجازات اولار. آللاه عذابلارینین درجهلری وار. عذاب بعضاً دردلی، بعضاً عظیم و بؤیوک، بعضاً تحقیر ائدیجی و بعضاً قالارگی اولار. مونافیقلری جامیعهده داغیدیجی نقشلرینه گؤره عذابلاری دردلی اولاجاق. قورآن بویورور: مونافیقلر جهنمین لاپ آشاغی یئریندهدیلر. (نساء 145)


text:
۰۹:۴۵
طالبانین افقانیستاندا حربی حیصهیه هجومو زامانی هلاک اولانلارین سایی ۱۴۰ نفره چاتیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «ریا نوووستی» آگئنتلیگی یاییب.
قید ائدک کی، هجوم دونن بلخ ایالتینده باش وئریب. اولجه ترورچو کامیکادزه حربی بازانین یاخینلیغیندا مینالانمیش آوتومبیلی پارتلادیب. سونرا یاراقلیلار ایکی «پیکاپ» تیپلی آوتومبیلله بازانین اراضیسینه داخیل اولاراق عسگرلره آتش آچیب. هجوم ائدنلرین بیرینین اله کئچیریلدیی بیلدیریلیب.
۲۰۱۴-جو ایلده آمریکانین حربی کونتینگئنتی افغانیستانی ترک ائتدیکدن سونرا اؤلکهنین جنوب رایونلارینین بیر چوخو طالبان حرکاتینین نظارتینه کئچیب. سون زامانلار بعضی کند رایونلاریندا اوستونلویه ییهلنن یاراقلیلار بؤیوک شهرلر ایستیقامتینده ده هجوملارینی داوام ائتدیریر. بئله کی، اؤلکهنین شیمالینداکی قوندوز و حکومت قوهلرینین فورپوستو ساییلان سانقین شهرینی اله کئچیرن طالبلر حاضردا کابیلدن جنوب-قربده یئرلشن قزنی ایالتینین عینی آدلی آدمینیستیراتیو مرکزی اوغروندا دؤیوشلر آپاریر. همچینین رئگیوندا ایشید قروپلاشماسینین دا تأثیر دایرهسی آرتماقدادیر.
***
«فرانس پرس» آگئنتلیگی طالبانین افغانیستان اوردوسونون حربی بازاسینا هجومو زامانی اؤلنلرین سایینین ۱۵۰-یه چاتدیغینی بیلدیریب.


text:
روسییالی ژورنالیستلر روسییا خاریجی ایشلر ناظیرلیینین رسمی نمایندهسی مارییا زاخارووانین کلینتون حاقیندا ادعالارینی یالان چیخاراجاق فاکت آشکار ائدیبلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، اوکتیابرین ۳۰-دا زاخارووا «روسییا ۱» تلویزییاسیندا هیللاری کلینتونون دؤولت کاتیبی اولدوغو دؤنمده اوسامه بن لادنین آغ ائوده قبول ائدیلدیینی بیلدیریب. زاخارووا بونا اساس ثبوت کیمی بن لادنله کلینتونون بیر مدت اؤنجه یاییلمیش فوتوسونو گؤستریب. خاریجی ایشلر ناظیرلییی نمایندهسی آمریکانین بونونلا گلوبال تروریزمه ایسپونسورلوق ائتدیینی سؤیلهییب.
روسییالی ژورنالیستلر ایسه زاخارووانین یالان دئدیینی بیلدیریبلر. اونلارین سؤزلرینه گؤره، زاخارووانین ادعا ائتدیی فوتو اصلینده ساختادیر. بئله کی، بو فوتودا اصلینده ال قایدنین کئچمیش لیدری اوسامه بن لادن یوخ، هیندیستانلی موغننی شوبخاشیشم موخرجی دایانیب. موخرجینین یئرینه بورایا سونرادان بن لادنین گؤرونتوسو مونتاژ ائدیلیب.


text:
گوی مسجید (ایروان)
گؤی مسجید (ارمنیجه : Կապույտ Մզկիթ) ، ارمنیستانین باشکندی ایرواندا یئرلی آذربایجانلی مسلمان لارین دوعا ائتدیک لری مسجید دیر. 1766– جی ایلده ایروان خانی حسین -علی خانین امیریله تیکیلمیش دیر و آذربایجان معمارلیق نمونه لریندن بیری دیر.
چار دؤوروندهایرواندا آذربایجانلی لارین دوعا ائتدیک لری 8 مسجید دن بیری ایدی. مسجید 28 حجره ، کیتاب خانا ، عبادتگاه و ایچ حیت دن ایعبارت دیر ، و عمومی لیک ده 7000 کوادرات اراضی ده یئرلشیر.
ایکینجی دونیا مۆحاریبه سیندن سونرا شوروی حکومتینین رادیکال دونیاوی سیاستینده اویغون اولاراق هوندورلویو 24 متر اولان 4 میناره دن 3 – و سؤکولدو و 1952 – ده مسجیدین بیر حیسسه سی پلانئتارییه (planetariyə) ، بیر حیسسه سی ایسه متحفه (məthəfə) دؤندریلمیشدیر.[۱]
1995 – 2006 – جی مسجید ایران تیکینتی شیرکت لرینین کؤمکی ایله برپا اولونوب و ایرانین ارمنیستانداکی مدنیت مرکزلریندن بیرینه چئوریلمیش دیر.
- Göy məscidin içi.jpg
Məscidin içi


text:
کرکوکده پاتلاما
کرکوک پلیس رئیسی، بغداد یولو سمتینده یولا توزاقلانان بومبانین پارتلادیغینی بیلدیردی
عراقین کرکوک شهرینده یولا یئرلشدیریلهن بومبانین پاتلادیلماسی نتیجهسینده، ۱ نفر اؤلدو، ۴ نفر یارالاندی.
کرکوک پلیس رئیسی علی کمال، بغداد یولو سمتینده یولا توزاقلانان بومبانین پارتلادیغینی بیلدیردی.
کمال، پاتلاما سببیله ۱ نفرین اؤلدویونو، ۴ نفرین یارالاندیغینی، اطرافداکی ائو و ایش یئرلرینده ده بؤیوک زیان میدانا گلدیگینی ایفاده ائتدی.
فاعللرین کیملیکلرینین هله معین اولونمادیغینی دئین کمال، سوروملولارین یاخالانماسی اوچون گئنیش سوروشدورما باشلادیلدیغینی سؤیلهدی.


text:
افغانستان قاچقینلر وزیری جماهیر انوری، کابلده چادر لر آستیده حیات اوتکزیب کیله یاتگن عایله لرگه یاردم ترقه تیش اوچون اویشتیریلگن یغینده ایچکی قاچقینلر قنیچلیگی دواملی حل بولیشیگه امیدبیلدیردی.
افغانستان قاچیقینلر وزیرلیگی وبیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ قاقچینلر بویچه جمغرمه سی وایریم نادولت تشکیلات لر تمانیدن کابلده چادرلرآستیده حیات اوتکزیب کیله یاتگن یوزلب کیشلرگه ازوق اوقت ، کیم کیچیک کبی کیره کلی ماده لر ترقه تیلدی.
کابلده گی عیاللر باغیده انبار لنگن کیره کلی ماده کیم کیچک، رسمیلر حضوریده عینی مکانده کوتیب تورگن یوزلب ایرکک و عیال گه ترقه تیلدی.
بویاردم بوتون کم بغل شخص لر اوچون ایمس بلکه قیش فصلیده یمان وضعتیده چادر آستیده حیات اوتکزیب کیله یاتگن ایچکی قاچقینلر اوچون بولگنی اورغولندی.
هربیر عایله ده قریب 160 دالر ارزشلی بغدای، یاغ، تاش کومیر، کمپل وکیم کیچیک کبی مادهلر ترقه تیلدی.
یاردم قولگه کیریتگن عیاللردن لردن بیری بوحقده شوندی دیدی:"بیز بو یاردمدن کوپ مندارچیلیک بیلدیره میز،بیر عایله ده بیش عیال میز، یاغ، بغدای ، تاش کومیر، کیم کیچیک کبی یاردملرترقه تیلدی بیزکوپ خرسند میز دیدی بوعیال."
معلومات لرگه کوره بوکونگی برنامه ارقه لی کابلده گی چادر لر آستیده حیات اوتکزیب کیله یاتگن قریب تورت یوز یللیک عایله یاردم قولگه کیریتگن.
هرچند هرییلی قیش فصلی کیریب کیلیشی بیلن ایچکی قاچقینلر اوچون شوندی یاردم بولیب کیلماقده، لیکن هوا ساووق لیگی طفیلی اوتگن ییل بیرقنچه باله و کیکسه انسانلر هلاک بولگنی خبرقیلیندی. شو اوچون هم مذکور ایچکی قاچقینلر قینچلیکی اساسی شکلده حل بولمه گنلیگی قطار تنقید لرگه سبب بولگن.
افغانستان قاچقینلر وزیری جماهیر انوری بوکبی قینچلیکنی حلی اوچون مخصوص بیر ریجه اوستیگه ایش آلیب باریله یاتگنیدن خبربیردی:"بو خصوصده بیز ملی بیر پالیسینی تورت آیی الدین باشله گن ایدیک یعنی بولرنینگ قندی قیلیب اصلی منطقه لریده جایلشتریش یا اولراوچون اساسی بیر یول تاپیش. اون تورت تیگشلی اداره هم بیزبیلن ایش الیب بارماقده بو پالیسی توگه ماقده، کابینه تمانیدن تصدیق لنگنیدن سونگ ایچکی قاچقینلر قینچلیک لرینی دواملی حل بولیشگه گواه بولیش لیز ممکن."
اما قاچیقنلر وزیرلیگی ایچکی قاچقینلر سانی باره سیده انیق معلومات یوق لیگینی اورغولب، نه فقط کابل بلکه افغانستان بویلب کوپلب عایله لر چادرلراستیده حیات اوتکزیب کیله یاتگنینی ایتدی.
باشقه تماندن بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ قاچیقینلر بویچه اداره سی ، قیش فصلیده ایچکی قاچقینلرنینگ تیز یاردملرگه جدی نیازی بارلیگینی تاکیدلب، ایچکی قاچقینلر بوندن کوره هم کوپراق یاردملرگه نیازی بارلیگینی تاکیدله دی.
اوشبو اداره مسووللریگه کوره، افغان حکومتی وباشقه تیگیشلی اداره لر همکارلیگی بیلن جاری ییلده افغانستان بویلب اون مینگلب عایله گه یاردم ترقه تیلگن.
شونینگ دیک بیرلشگن ملتلرتشکیلاتی نینگ قاچیقنلر جمغرمه سی جاری ییلده تورت مینگ ایچکی قاچقین و احتیاج مند عایله لرگه ییملیک ، کیم کیچک کبی ماده لر ترقه تیلیشی اینابتگه الینگنینی معلوم قیلدی.


text:
اوکراینا راداسیندا اولان میلت وکیللرایجلاسدا اولمایان همکارلارینین یئرینه سس وئریرلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سؤزوگئدن اینسیدنتین ویدئوسونو «آزادلیق رادیوسو»نون اوکراینا بؤلمهسی یاییب.
سؤزوگئدن نشرین موخبیرلریندن بیری ساختا سس وئرهن میلت وکیللری آراسیندا اولان تاراس کرمینه یاخینلاشاراق نیه بئله قانون پوزونتوسونا یول وئردیینی سوروشور.
عالی رادانین میلت وکیلی ایسه «منه ثبوت گؤسترین»، – دئییر.
اوکراینادا میلت وکیللرین بو عملی پراکتیکادا «کونپکوداوتسوا» آدلانیر. دیلیمیزه ترجومهده بو ترمین «دویمه سیخماق» کیمی سسلنیر.
سؤزوگئدن ویدئونو تقدیم ائدیریک:


text:
فـالا
ناصر مرقاتی
ناصر مرقاتی
«فـالا»
دوغروسو بیلمیرم بو عربین سونسوز لوطفودور یوخسا قوزئی آذربایجانین چینینه قونان دؤولت قوشونون هوپدوردوغو ایقبالی. هر حالدا تانری تعالا قوزئی آذربایجانا بالام دئمیش. دئدی - قودوینان ایشیم یوخدو، سؤزومون گؤبه یی «فالا»دادیر. لاپ دوغروسو هئچ باش چیخاردا بیلمهدیم؛ نهدن عربدن آلینان بو فالالارین چوخو قوزئی آذربایجان تویوغونون آلتینا قویولدوقدان سورا ایکی ساریلی چیخیر؟ اینانمیرسیزسا اوندا «ادبی- ییات = ədəbiyyat»، «مدنی- ییت = mədəniyyət» و یا «شخصیییت= şəxsiyyət » کیمی سؤزلره باخین.
اوول لر بو فالالاری گؤرنده؛ "بوندا بیر حئکمت یاتیب" دئدیم. دوشونوردوم کی؛ بلکه ده عربلرین بیزیم قوزئی آذربایجانا لوطفونون چوخ اولدوغوندان، اونا بیر آرتیق «ی = y» حرفی باغیشلاییبلار ، آنجاق چوخ دوشونوب- داشیندیقدان سورا، بئله بیر سونوجا چاتدیم کی؛ بو ائله دؤولت قوشونون اؤز ایشی دیر. آنجاق بیلمیرم ندنسه بو ایقبالی قوزئیین چینینه قوندوران بو دؤولت قوشو باشا دوشمه ییب کی؛ عرب دیلینده «ای= i» و «ی = y» حرفلرین گؤرستمک اوچون یالنیز بیر علامت وار، اونا گؤرهده «ای=i» منسوبیتی له بیتن کلمه لر «ات ətو یا آت = at» گؤتورنده ایکی سسلینین بیری بیرینین یانیندا دوشدویونه گؤره، آرادا یالنیز بیر دانا صامیت «ی = y» حرفی آلیر و نه ایکی دانا. اونا گؤره ده عرب خط ایله یازیلان «ادبیّات، مدنیّت» و بو کیمی سؤزلر ده، یالنیز بیر «ی» سسی یازیلیر و اونون اوستونه (ــّ) علامتی قویولور. بو علامت ایکی («ای» و «ی») سس لرینین گؤسترگه سی دیر.
اؤرنگ اوچون:
1- ادب + ای= ادبی + آت= ادبییات.
2- شخص + ای= شخصی + ات = شخصییت.
1- Ədəb + i= ədəbi +at = ƏDƏBİ(Y)AT= ədəbiyat.
2- Şəxs + i= şəxsi + ət= ŞƏXSİ(Y)ƏT = şəxsiyət.
شاعیرده چوخ یاخشی دئمیش: "دولچا گتیر، علم آپار!"
برلین/ مارسین 27 سی/ 2013 –


text:
آپرئلین ۱۱-ده آذربایجاندا کئچیریلمیش پرزیدنت سئچکیلری اکسپئرتلرین تام اکثریتی طرفیندن جناب ایلهام علیئوه اعتیماد رفرندومو کیمی دیرلندیریلدی. سئچکیلردن سونرا یئنی حکومتین فورمالاشدیریلماسی ایستیقامتینده آتیلان آددیملار جمعیت طرفیندن اولدوقجا پوزیتیو قارشیلاندی. بیز ایلک موسلمان دموکراتییاسینین قورولماسینین ۱۰۰ ایللیینی قئید ائدیریک، آذربایجانلیلارا قارشی حیاتا کئچیریلمیش سویقیریمین بیر عصرلیک تاریخینه بئینلخالق پلاتفورمالاردا حقوقی-سیاسی قیمت وئریلمهسی اوچون جدی کامپانییا تشکیل اولونوب. آذربایجانین لیدئرلیگی ایله حیاتا کئچیریلهن جنوب قاز دهلیزی لاییحهسینین بعضی کومپونئنتلری اوزرینده ایشلر یئکونلاشیر و بیر مدت سونرا تاناپ-این آچیلیشینی قئید ائدجییک. موهوم گئوستراتئژی اهمیته مالیک نقلیات لاییحهلرینین حیاتا کئچیریلمهسی ایله باغلی چوخ اهمیتلی قرارلار قبول اولونوب و بو ایستیقامت اوزره ایشلر اوغورلا داوام ائتدیریلیر. بو گونلرده ایسه «فورمولا ل» یاریشلارینی ایزلهیهن دونیا ایدمان سئورلری هم ده معاصر باکینین محتشملییندن اؤز تعجبلرینی گیزلتمیرلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری آذربایجان پرزیدنتینین کؤمکچیسی علی حسنوو آشپا-دا آذربایجان علیهینه باشلایان کومپانییایا جاوابیندا قید ائدیب. او بیلدیریب کی، سادالانان تدبیرلر ۲۰۱۸-جی ایلین دؤرد آییندا باش وئریب. هله قارشیدا اؤز محتشملیگی ایله دونیا ایجتیمایتینین دقتینی اؤلکهمیزه جلب ائدجک حادثهلر وار:
«بس ارمنیستاندا نه باش وئریر؟! بو اؤلکهده آذربایجانلا عینی واختدا کئچیریلمیش سئچکیلردن سونرا جوشموش احتیراسلار، خالق ناراضیلیغی سنگیمک بیلمیر. ارمنی خالقی اوزون ایللردیر اونو ایستیثمار ائدن، بین الخالق عالمدن، رئگیونون سیاسی و اقتصادی حیاتیندان تجرید حالینا سالمیش، بوتون مادی رئسورسلارینی منیمسمیش سئرژ سارکیسیانی ایستعفایا گؤندرسه ده، ساکیتلشمیر. دونن باش ناظر «سئچیلمهسی» موناسیبتیله سرکیسیانی تبریک ائدنلرین، ارمنیستانا ریفاه آرزولایانلارین بوگونکو مایوسلوغونو باشا دوشوروک.
گؤرونور، محض بو منظره - بیر طرفده گوجلو و اؤز اینکیشافینی اوغورلا داوام ائتدیرهن آذربایجان، دیگر طرفده ده سیاسی کاتاکلیزملر بورولغانیندا چابالایان، صاباحا هئچ بیر اومیدی اولمایان ارمنیستان رئاللیغی خاریجی آنتی-آذربایجان دایرهلری جدی ناراحات ائدیر. امینم کی، بؤیوک مالییه صرفیاتی حسابینا باشا گلن «سؤیوش کامپانییاسینین» ثمرهسیزلیگی ده اونلارین یوخوسونو عرشه چکیب».


text:
مشهور تورکمن شاعری مختوم قولونون خاطرهسینه حصر اولونموش یوبیلی مراسیمی لغو اولونوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونا سبب چوخسایلی اینسان تلفاتی ایله نتیجهلنهن آزادشهر کؤمور معدنینده باش وئرهن پارتلاییشدیر.
مراسیم ایجراچیلاری حادثه زامانی حیاتینی ایتیرن اینسانلارین خاطرهسینه حؤرمت علامتی اولاراق طنطنهلی مراسیمین کئچیریلمهسینی اویغون گؤرمهییب و یوبیلیی تاخیره سالیبلار.
خاطیرلاداق کی، تورکمن شاعر مختوم قولونون 250-جو ایلدؤنومو ایله باغلی یوبیلئی مراسیمینین آپرئلین ۲۷-ده دوغولدوغو حاجی قوشان کندینده کئچیریلمهسی نظرده توتولموشدو. مراسیمه چوخ سایدا ضیالی و اینجسنت خادیملرینین ایشتیراکی گؤزلهنیردی.


text:
افغانستانلیک قاچقینلر قولگه آلیندی
ایریم ولایتلرده کوپ سانده قاچقین اوشلب آلینگن.
تورکیه نینگ قیرقلر ایلی ولایتیده قاچاق اوله راق خارج گه کیتماقچی بولگن 84 کیشی قاچقین اوشلب آلیندی.
ژاندارم قومندانلیگی دیمیر کوی، کوفچاز و بابا ایسکی قشلاقلری بیلن بلغارستان گه اوتیله دیگن دره کوی حدودی نینگ یقینلریده قاچاق مهاجرلرنینگ موجود ایکن لیگی خبرینی آلگن.
خوددی شو گروه 7 ایریم تامانگه آلیب بارگن فعالیتلر نتیجه سیده ایران، پاکستان، أفغانستان و عراقلیک 84 کیشی قاچقیننی اوشلب آلگن.
باشقه تاماندن ایدیرنه ولایتیده هم قاچاق اوله راق اروپا اوتیب بارماقچی بولگن نایجریا، فلسطین، أفغانستان و سوریه تبعه سی 57 کیشی قاچقین قولگه آلینگن.
ایدیرنه خوفسیزلیک کوچلری کیچه لب کیچقرون ساعت 23:00 ده استانبول – ایدیرنه سفری اویوشتیرگن ریلدن مذکور قاچقینلرنی تلاشی قیلیب قولگه آلگن لیگی بیلدیریلدی.
کسلخانه ده ساغلیک تیکشیروولری عملگه آشیریلگن قاچقینلرنینگ مهاجرلر اداره سیگه تسلیم ایتیلگن لیکلری معلوم قیلیندی.


text:
بو گون امکدار آرتیست رفائل ایسگندرووون قیزینین تویودور.
آخار. آز خبر وئریر کی، باکیداکی «مئریدیان» شادلیق ائوینده باش توتان مراسیمه "بو شهرده" کومانداسی، آیگون، آشیق علی، ائلتون، نصیب، ائلاریز، حاجی نوران، کامیله بابایئوا، فرید رضایئو، مئی خاناچی ووقار، صنوبر ایسگندرلی، مئهریبان خانلارووا و سایر چوخسایلی تانینمیشلار قاتیلیب.
مجلیسین آپاریجیلاری ایسه نصیب نور و صالح باغیروودور.
قئید ائدک کی، توی مئدیایا قاپالی کئچیریلیر و بو قوهوم اولان طرفلرین تمتهراقدان اوزاق اولماق ایستیی، همچینین عبادت اهلی – حاجی اولمالاری ایله باغلیدیر. بونا باخمایاراق، مراسیمده اؤلکهنین تانینمیش صنعتچیلری، همچینین روسییا و اوکراینادان تانینمیش ایش آدامی اولان آذربایجانلیلار، او جملهدن ائلدهنیز یارییئو و کابیل علیئو ده ایشتیراک ائدیر.
لئنت.آذ-آ ایستینادلا، تویدان فوتولاری تقدیم ائدیریک:


text:
سورییا محاربهسینی بیتیرمک لازیمدیر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو سؤزلری اؤز فئیسبوک صحیفهسینده روسییالی دئپوتات دمیتری قودکوو پایلاشیب. موسکوانین بؤیوک تلهیه دوشدویونو بیلدیرهن قودکوو دونیانین جدی محاربه ارفهسینده اولدوغونو یازیب:
«تئررورچو آنکاراداکی روسییا سفیرینی «حلبدن رد اولون» قیشقیریقلاری آلتیندا اؤلدوردو. ۱۰۰ ایل اول بیرینجی دونیا محاربهسینین ده باشلانغیجی بئله گؤرونوردو. «حلبی اونوتمایاجاغیق، سورییانی اونوتمایاجاغیق. اونلار تهلوکهده اولدوغو مدت عرضینده بیز ده تهلوکهسیزلیکده اولمایاجاغیق. بونا جاوابده اولان شخص جزاسینی چکهجک»، – دئیه، قاتیل قیشقیریردی. بو، بوتون گئوسییاسی وضعیتی دییشدیرهجک گؤزلنیلمز فاکتور ایدی. ایندی ائلیتادان کیم هر کسین قوربان اولا بیلجیی معناسیز محاربهنی داوام ائتدیرمک ایستییر؟ کیم رئژیم اوچون یئنی شهید اولماق ایستییر؟ بیز اؤزوموز باشلایاجاق بؤیوک محاربهنین تلهسینه جان آتدیق. ایندی ایستهنیلهن سیاستچی، ایستهنیلهن وطنداشین باشلیجا هدفی اؤلکهنی بوتون گوجو ایله دوشدویو تلهدن چیخارتماق اولمالیدیر. اونا گؤره کی، بوندان سونراسی بؤیوک، چوخ بؤیوک محاربه اولاجاق».
قئید ائدک کی، روسییانین تورکییهدهکی سفیری آندرئی کارلوو سوی-قصد نتیجهسینده قتله یئتیریلیب.


text:
آمریکا پرزیدئنتی دونالد ترامپ امر وئرسه، چینه نووه ضربهسی ائندیرمهیه حاضیریق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو آمریکانین ساکیت اوکیان دونانماسینین کوماندیری سکوتت سویفت آمریکا و آوسترالییانین تشکیل ائتدیی بیرگه حربی تعلیملردن سونرا آوسترالییا اونیورسیتتلریندن بیرینده چیخیشی زامانی دئییب.
سویفت آمریکادا هر بیر حربی قولوقچونون عالی باش کوماندانا تابع اولماق بارهده آند ایچدیینی وورغولاییب.
قید ائدک کی، سون زامانلار چین و آمریکا آراسیندا مناسیبتلر گرگینلشیب. مناسیبتلرین گرگینلشمهسینه سبب چینین جنوبی چین دنیزینده ایسپراتلی آدالارینی ایلحاق ائتمهسی اولوب. آردیندان آمریکا بؤلگهیه اوردو گؤندریب و متفیقلری ایله تعلیملرینی آرتیریب.


text:
سرطان یا کانسر، تورکجه توراتان، بیر جور نوخوشلوق اولور کی بدن سللوللاری چوخلو بؤلونور. نوخوش سللوللار بؤلونمه ده اوز ایشلرین گوره بیلمیر و هر سللول نئچه سللولا بؤلونور و تومور کیمی بدنی توتور. بیلینمیر کی نه عامل بۇ ایشه علت اولور آمّا ژنتیک و نوخوشلوقلار بۇ ایشده داخیل اولور. شیمیائی ماده لر و سمی ماده لر رادیواکتیو و گونش ایشیقی بۇ ایشده دخالتی وار.[۱]
بیر سالیم سللول بؤلونمه ده وایشلرینده و اؤلومده بیر دوغال زمانی گئچیدیر آمّا سرطانی سللول اوز ایشینده بؤلونمه سینده دوغال حالدان چیخیر و بؤلونور. انگلیسی بیلگیری گورسدیر کی ایکی دوغال پروتوئین Plcy1 و Grb2 سللول ایچره یاپیشماقا Akt یولوندا باغلاشیر و Plcy1 پروتوئین یاپیشاندا سللول بؤلونور آمّا Grb2 بؤلونمه نی کنترل ائدیر. اونداکی Grb2 پروتوئینی آز اولور سللول سرطانی اولور و تئز تئز بؤلونور.[۲]
بوتون خبیس و پیس تومورلار سرطان اولور.[۳] ساغلیق بیلگیلرینده اولارین آدی نئوپلاسم اولور.


text:
تاریخجی – یازار پروف . در . اورتایلی ، ” وفاتینڭ ۱۰۰ . ییلندە سلطان عبد الحمیدی آڭلامق ” پانلندەكی قونوشمەسندە ، ” ایكنجی عبد الحمید خان ، ۱٩ . یوز ییلڭ دیپلوماسی یی أڭ چوق بیلن دولت آدامیدر . ” دیدی .
تاریخجی – یازار پروف . در . ایلبر اورتایلی ، ” بوندن تخمیناً ۲٥ سنە أوڭجە یاپدیغمز ۲ . عبد الحمید سمینرندە ؛ صوڭ ایمپراطور ، حتی قوزمو پولیت بر ادارەیی باشاریلە گوتورەبیلدیگی ایچون ‘ صوڭ روما ایمپراطوری ‘ دیە نیتەلەمشدك . او ، بر دیپلوماتیك دهایدی . تركیەنڭ باتی كولتورندن طوغی كولتورینە قدر سنتزنە صیجاق باقان بر حكمداردی . معارف و عدلیە خدمتلرینە دقت ایتمشدر . تركیەنڭ حقوقڭ مودرنلشمسندە یڭی مؤسسەلر گتیرمشدر . ” دیدی .
جمهور باشقانلغی أو صاحبلگندە ییلدیز سراییندە گرچكلشدیریلن ” وفاتینڭ ۱۰۰ . ییلندە سلطان عبد الحمیدی آڭلامق ” باشلقلی پانلدە قونوشان اورتایلی ، عثمانلی ایمپراطورلغینڭ زور بر دونمندە تختە چیقان عبد الحمید خانڭ ، كندی اجدادندن ، یعنی دیگر حكمدارلردن فرقلی بر یول ایزلەمك زورندە اولدیغی و بو فرقلی یولی ایزلەدیگنی سویلەدی .
ایكنجی عبد الحمید خان ، ۱٩ . یوز ییلڭ دیپلوماسی یی أڭ چوق بیلن دولت آدامیدر ” دیین پروف . در . اورتایلی ، شویلە قونوشدی :
” بونی اعتراف ایدن و بو قابلیتنە بوین أگمك زورندە قالان ، باشدە آلمان تاریخنڭ و ملتنڭ بلكەدە تك باشنە أڭ أوستون دیپلوماتی اولان پرنس بیسمارجكدر . دونمندەكی حكمدارلرڭ هیچ بریسی ، اونڭ قدر اویانیق و اطرافی بیلن بریلری دگلدر . صنایع و قاپیتال بیریكیمندە دیگر بیوك دولتلرە گورە روسیەیلە برلكدە چوق پروبلملری اولان عثمانلی ایمپراطورلغینڭ باشنە گچمدن ، بورسە و پییاسە حركتلرینی اینجەلەمەیی أوگرنمشدر . اقتصاددن و پارە حركتلرندن آڭلاماسی طولاییسیلە دیون عمومیەنڭ گتیردیگی قونترولجی مقانیزمەیی آوروپە دولتلریلە فضلە حادثە چیقارمدن ، مثلا روسیەنڭ دیون عمومیەیە داخل ایتدیرمدن گوتورمەیی بیلمش و أودەمەلرە دقت ایتمشدر . ”
اورتایلی ، عبد الحمید خان دونمنڭ دە آیدینلانمە یاشاندیغنی ، أوزللكلە عرب بولگەلرندە تركچە أگیتیمڭ آرتدیغنی و بو سایەدە بتونلشمەنڭ بویودیگنی آقتارارق ، آناطولینڭ ایلك دفعە بو دونمدە دمیر یولیلە طانیشدیغنی و بو سایەدە ایچ تجارتڭ جانلاندیغنی سویلەدی .
طوپلانتینڭ یاپیلمەسنڭ سلطان عبد الحمید خان حقندە سویلەنەجك هر شیئى افادە ایدەمەیەجگنی بلیرتن اورتایلی ، ” بوندن تخمیناً ۲٥ سنە أوڭجە یاپدیغمز ۲ . عبد الحمید سمینرندە ؛ صوڭ ایمپراطور ، حتی قوزمو پولیت بر ادارەیی باشاریلە گوتورەبیلدیگی ایچون ‘ صوڭ روما ایمپراطوری ‘ دیە نیتەلەمشدك . شبهەسز كە سیاسی باقیمدن دە قصورلری واردر . ۳۳ ییل اونڭ ایچون بر یورغونلق . او ، بر دیپلوماتیك دهایدی . تركیەنڭ باتی كولتورندن طوغی كولتورینە قدر سنتزنە صیجاق باقان بر حكمداردی . معارف و عدلیە خدمتلرینە دقت ایتمشدر . تركیەنڭ حقوقڭ مودرنلشمسندە یڭی مؤسسەلر گتیرمشدر . اطرافندەكی بوروقراطلری ایچندە چوق قیمتلی انسانلر واردی . ” دیە قونوشدی .
تاریخجی – یازار پروف . در . مراد بارداقجی ایسە او گونلردە یاشانان آنجق بوگون پك بیلینمەین بعض حادثەلردن بحث ایتمك ایستەدیگنی افادە ایدرك ، ” بولندیغمز مكان ییلدیز سرایی ، ۳۰ كسور ییل دولتڭ ادارە مكانی . فقط بو مكان مع الأسف پك خوش اولمایان ، پك یاقیشیق آلمایان بعض حادثەلرە صحنە اولمشدر . ” دیدی .
سلطان عبد الحمیدڭ تختەڭ ایندیریلدكدن صوڭرە ییلدیز سرایینڭ یاشادیغی طالعسزلك لرە اشارت ایدن بارداقجی ، ” ییلدیز سرایی ، سلطان عبد الحمید خان تختەڭ ایندیریلدكدن صوڭرە نە یاپیلاجغنە قرار ویریلمەین مكان اولدی . ۳۰ كسور قورولوشە تخصیص ایدیلدی سرای . پارام پارچە پریشان اولدی . شیمدی جمهور باشقانلغیڭە تخصیص ایدیلمسندن صوڭرە بر عمران حالنە گلییور . ان شاء الله صفت گونلرنە قاووشاجق سرای . بو سرای أڭ صوڭ ۲٨ شباط دونمندە یاغمەلانمش و بیڭلرجە نادر اثر چوپە آتیلمشدر . ” افادەلرینی قوللاندی .
” بر قهر مكتوبی گوسترمك ایستییورم ” دیین بارداقجی ، عبد الحمید خانڭ اوغلی شهزادە عبدی أفندینڭ تاریخجی اسماعیل حامی دانشمندە یازدیغی و عائلەسنڭ باشندن گچن اولایلری آڭلاتان مكتوبی اوقودی .
بارداقجی ، عبد الحمید خانڭ اوغلی شهزادە عبدی أفندینڭ مكتوب شكلندە یازدیغی خاطراتلری كتابلاشدیرەجاغینی بلیرتەرك ، شونلری قید ایددی :
” تختەڭ ایندیریلن عبد الحمید ، سلانیكە سورگونە گوندریلدی . او صیرەدە یانندە ایكی خانمی ، قیزلرندن بعضلری بر دە اوچ بوچوق یاشندە بر چوجق وار . أڭ كوچك اوغلی محمد عابد أفندی . عابد أفندی ، باباسیلە برابر چوق زورلی بر سورگون حیاتی یاشییور . سفالت ایچندە بر حیات یاشییور و ۱٩٧۳ ییلندە حیاتنی غائب ایدییور . شهزادە عابد أفندینڭ ، تعریفجی اسماعیل حامی دانشمند ایلە مكتوبلاشدق لاری نی ، دانشمندڭ اصراری أوزرینە ییللرجە مكتوب شكلندە خاطرەلرینی یازدی . ان شاء الله گونڭ برندە بو مكتوبلرڭ تومنی یایینلایاجغم . بوگون ، بز مع الأسف سلطان عبد الحمید و اونڭ دونمی حقندە گركن هر شیئى بیلمییورز . گركلی چالیشمەلر یاپیلمادی . آرشیولرڭ تصنیفی بیتمەدی . ” شكلندە قونوشدی .
پروف . در . وحد الدین اڭگین ایسە ” ٧٦ ییللق بر عمر ، ۳۳ ییللق بر دولت باشقانلغی و بو سورە ایچندە حیاتە گچیریلن چوق صاییدە اجراآت ، یاپیلان چوق صاییدە خدمت . تقدیر ایدرسڭز كە ، بتون بونلری قیصە بر زمان دیلیمی ایچندە حقڭی ویرەرك آڭلاتمق قولای اولمایاجق ” دیدی .
آلینتی(AA)


text:
آذربایجان یازیچیلار بیرلیینین بیرینجی کاتیبی، خالق شاعری فیکرت قوجانین نوهسی پرویز آمریکا سلاحلی قوهلرینین ظابطی اولوب.
انتر. نیوز-اون معلوماتینا گؤره، گنج ظابط ۱۰ ایلدهن چوخدور آمریکادا یاشاییر. او، فیکرت قوجانین قیزی گونای قوجایئوانین اوغلودور.
قید ائدک کی، خالق شاعرینین قیزی گونای قوجایئوا ۲۰۰۴-جو ایلدن آبش-این ایندیانا ایشتاتیندا یاشاییر. او، باکی شهرینده دونیایا گلیب، اورتا مکتبی بیتیردیکدن سونرا باکی دولت اونیورسیتتینین شرقشوناسلیق فاکولتهسینده تحصیل آلیب، ۱۹۹۳-جو ایلده اورانی تورکولوگ کیمی باشا ووروب. بیر مدت آذربایجان یازیچیلار بیرلیینده کیتابخاناچی، سونرادان کیتابخانا مدیری وظیفهلرینده چالیشیب. عائلهلیدیر…
پرویزین آتاسی - گونای قوجایئوانین حیات یولداشی جورج میللیتجه اینگیلیسدیر. اما ایسلام دینینی قبول ائلییب، آز دا اولسا آذربایجانجا دانیشا بیلیر.
آمریکا سلاحلی قوهلرینین گنج ظابط پرویز ۲۱ یاشیندادیر، او، آمریکادا اینگیلیس دیلینده تحصیل آلیب.


text:
تورکییهنین اس-۴۰۰ سئچیمی آمریکانین روسییایا مغلوبیتی دئمک اولاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو آچیقلاما ایله ائدن "ناتسیونالنایا اوبورونا" ژورنالینین باش رئداکتورو ایقور کوروتچنکو چیخیش ائدیب.
تورکییهنین روسییادان اس-۴۰۰ آلماسینی شرح ائدن روسییالی متخصص بئله حساب ائدیر کی، آمریکانین ناراحاتچیلیغی اوچون هر جور اساس وار. بو سئچیم آمریکانین روسییا ایله رقابتینده اودوزان طرف اولدوغونو گؤستریر.
قید ائدک کی، اؤتن گون آمریکا باش قرارگاه ریسی جوزف دانفورد آچیقلاماسیندا تورکییهنین روسییادان اس-۴۰۰ هاوا مدافعه سیستمی آلدیغینا دایر خبرلرین حقیقتی عکس ائتدیرمدیینی دییب.


text:
بوگونکی یولگه قوییلگن خود کش لیک هجوم دن کیین خوف سیز لیک کوچلر و عصیانچیلر آره سیده یوز بیرگن آلتی ساعت لیک آتیشمه لر نتیجه سیده بیش انتحارچی و اوچ پولیس مأموری هلاک ایتیلگن.
مذکور هجومچی لر، بوگون ایرته لب تانگده، کابل پولیسی نینگ ترافیک اداره سی قرشی سیده هجوم قیلیب، مذکور بناگه کیرگن دن کیین، خوف سیزلیک کوچلر بیلن توقنه شگن لر.
پولیس گه کوره، هجومچی لر آغیر و اینگیل قوراللر بیلن جهازلنگن ایکن لر. بیرینچی دن بیر موتر نی ترافیک ایشیچی قرشی سیده پارتله تیب کیینچه لیک باشقه هجوم چیلر بناگه کیریشگه موفق بولگن لر.
هجوم چیلر نینگ ایککی ته سی یره لنگن حالده اینگ آز آلتی ساعت خوف سیزلیک کوچلری بیلن اوریشگه موفق بولگن لیگی ایتیله دی.
طالبان سوزچیلریدن ذبیح الله مجاهد بیر بیانات ترقه تیب، مذکور گروهی هجوم مسوولیتی نی اوز ضمه سیگه آلیب مذکور هجوم دن اساسی مقصد، پولیس نینگ خاص کوچلری ایکن لیگی نی معلوم قیلگن.
ترافیک پولیسی نینگ مرکزی، عامه نظمی و چیگره پولیس کوچلری نینگ قوماندانلیگی یقینیده جایلشگن.
کابل پولیسی نینگ قوماندانی جنرال ایوب سالنگی گه کوره، ترافیک پولیسی اداره سی قرشی سیده موتر پارتله یشی عاقبتیده، نیچه پولیس و عادی اهالی یره لنگن.
اوتگن بیر هفته ایچیده عصیانچی لرنینگ افغان خوف سیزلیک کوچلری قرشی سیده ایککینچی گروهی هجوم حسابلنه دی. همده میلادی 2013 نچی ییل باشلینی شیدن بیری کابلده ایککینچی ایککی مرته عصیانچیلیک هجوم یولگه قوییلدی.
اوتگن چهارشنبه کونی آلتی انتحارچی شخص، کابل شهریده جایلشگن ملی خوف سیزلیک اداره لری نینگ بیریده هجوم اویوشتیریب، نتیجه ده بیر خوف سیزلیک عسکر و 17 کیشی یره دار بولدی.
طالبان گروهی نیچه خود کش لیک هجوم مسوولیت لرینی جمله دن اوتگن هفته ده کابلده گی خوف سیزلیک اداره لری نینگ بیریده یولگه قوییلگن هجوم مسوولیتی هم اوز ایلکه سیگه آلگن ایدی.
بوگونکی یولگه قوییلگن گروهی عصیانچیلیک هجوم باره سیده اجتماعی ترماق لرده کینگ کولمده یازیلدی.
فیس بوکدن بیرقنچه فایده لنه یاتگن لر حادثه باره سیده عکس لر و ویدیو لر ترقه تسه لرده بیراق بیرقنچه عادی اهالی کابل وضعیتی انچه یمان بولگنی دن خواطر اظهار ایتیب حکومت نینگ خوف سیزلیک نی تامین قیله آلمسیکگه عیب له گن لر.


text:
دولما؛ آذربایجان خانیم لارینین سنتی یئمک لریندن+ عکس لر
دولما آذربایجان خالقینین قدیمی و سنتی یئمک لریندن دیر.
هر ایل آغلار گولر (اردیبهشت)آیی چاتاندا چوخلو ائولردن دولما نین دا گؤزل عطری گلیب چاتیر. بو آیدا مؤو یارپاقلاری لاب یئمه لی و کؤورک زامانی اولور اونا گؤره دولما دولاماغا جان دئییر.
دولمانین پیشیرمه دستورو و لازیم اولان وساییل لری: ۱-لپه ۲-مرجیمک ۳-دویو ۴-یارما ۵-تَره(عطیرلی کاوار-تَره) ۶-ساری کؤک ۷-سوغان ۸- دوز ۹- مؤو یارپاغی ۱۰- سوت
بو وساییل لری عکس لرده گؤردویوز کیمی سوت ایله بیربیرنه قاریشدیریب و سونرا مؤو یارپاغینین آراسینا قویاندان سونرا قابلامادا پیشیررلر. دولمالار پیشندن سونرا اوزونه بیراز یاغ-سوغان قیژیلدادیب تؤکرلر کی لاب یئمه لی اولسون.


text:
اؤزبکیستان یاتیریمجیلارا شرطلری یومشالتدی
اؤزبکیستان حکومتی اؤلکهده سرمایه قویاجاق، و یا موسیسهلرین سهملرینی ساتین آلاجاق خاریجی اؤلکه وطنداشلاری اوچون معین اولونموش شرطلری یومشالتدی.
اؤزبکیستان حکومتی اؤلکهده سرمایه قویاجاق، و یا موسیسهلرین سهملرینی ساتین آلاجاق خاریجی اؤلکه وطنداشلاری اوچون معین اولونموش شرطلری یومشالتدی.
پرزیدنت شوکت میرضیایف طرفیندن ایمضالانان "اؤلکهده سرمایه موحیطینین یاخشیلاشدیریلماسینا عایید تدبیرلر" قرارینا گؤره، ان آز 200 مین دولار مبلغینده سرمایه قویاجاق، و یا موسیسهلرین سهملرینی ساتین آلاجاق خاریجی اؤلکه وطنداشلارینا اوچ ایللیک اؤزبکیستان ویزاسینی مودتسیز اولاراق اوزاتما حاقی وئریلدی.
سؤزوگئدن قرارلا خاریجی سرمایچیلرین ایشتیراکی ایله قورولاجاق موسیسهلردکی اجنبیلرین پایینین ان آزی 30% اولما مجبوریتی 15%-ا ائندیریلدی.
خاریجی سرمایه لی موسیسهلرده خاریجی فیزیکی شخصلرین ایشتیراکینی محدودلاشدیران و یالنیز خاریجی حقوقی شخصلرین یئر آلا بیله جگینی معین ائدن طلب ده لغو ائدیلدی.
قرارلا خاریجی سرمایه لی ایستاتوسدا یارادیلاجاق موسیسهلرین نیظامنامه سرمایه لینین ان آزی 76 مین دولار اولما صرورتی ده 50 مین دولارا ائندیریلدی.
قراردا ایچ ایشلر ناظیرلیگیندن اؤلکهنین اونجه لیکلی ساحهلرینه بؤیوک مبلغده سرمایه قویاجاق اجنبیلره "فخری وطنداش" ایستاتوسو وئرمک اوچون تکلیف ایرهلی سورمهسی طلب اولوندو.


text:
غربی آفریقادا یئرلشهن مالی رئسپوبلیکاسیندا حربی بازایا هوجوم اولوب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بومبا یوکلو آوتوموبیلین پارتلادیلماسی نتیجهسینده آزی ۸۰ نفر هلاک اولوب، اونلارلا اینسان یارالانیب.
حادثه اؤلکهنین شیمال-شرقیندهکی قاو شهرینده باش وئریب.
حربی دوشرگهنین یاخینلیغیندا پارک ائدیلهن آوتوموبیلده قوراشدیریلمیش پارتلاییجی قورغو ایشه سالینیب. دوشرگهده حربچی لر و بیر سیرا سیلاحلی قروپلارین عضولری قالیرمیش. اونلار اؤلکهنین شیمالیندا حربی موناقیشهنین تنضیملهنمهسینه دایر راضیلاشمانین یئرینه یئتیریلمهسی ایشینه نظارت ائدیب.
قئید ائدک کی، مالیده بحران لیوییا لیدئری موممر غزافینین دئوریلمهسیندن سونرا باشلاییب. همین واخت توارئق قبیلهسینه عایید قاچقینلار مالینین شیمالیندا مسکونلاشاراق بو اراضیلرده آزاواد دؤولتی یارادیلدیغینی بیان ائدیبلر. سونرا توارئقلر ائکسترئمیستلر طرفیندن قووولوب.


text:
رستاق تومنیده محلی دولت ملازم لری قرشی سیده ناراضلیک لر دوام ایتماقده
تخار ولایتی رستاق تومنی نینگ یوزلب اهالیسی محلی رسمیلرنی کفایت سیزلیککه عیبلب ناراضلیک نمایش یولگه قوییگن.
بو نمایش چیلر، رستاق نینگ اولوسوالی، امنیت مدیری، امنیه قوماندانی و قشلاق لر مدیری نینگ استعفا گه چیقیش لری نی طلب قیلدی لر.
نمایشچیلر نیچه کون ایلگری رستاق ده هلاک بولگن ایککی شخص نینگ رسم لری نی کورسه تیب، ناراضلیک لرینی دوام بیردیلر.
ناراض کیشی لر، اگرده دولت اولر نینگ ایسته ک لری توغری سیده جدی اقدام قیلمسه نمایش لری نینگ دوام بیریش لری بیلن آگاه لنتیردیلر.
رستاق حاکمی محمد حسین حکیمی ناراض لیک نمایش لرنینگ یولگه قویگن کیشی لرنینگ زورمند انسان لر اتله ب، دولت دن قرضدار بولگن لری اوچون اهالی نینگ نمایش یولگه قوییشگه ترغیب قیلگن لر دیب ادعا قیلگن.
عین زمانده رستاق الوسوالی ایککی کیشی نینگ هلاک بولگنی اوچون،تورت کیشی نینگ عیب دار تانیب اوشله گنلیگی دن هم خبر بیرگن.
تخار نینگ رستاق اولوسوال لیگی نینگ خوف سیزلیک وضعیتی ایککی کون دن بیری جدی شکلده تامین لنگن.