text:
بؤیوک سلجوقلو ایمپیراتورلوغو
بؤیوک سلجوقلو ایمپیراتورلوغو یا دا بؤیوک سلجوقلو دؤولتی، ۱۰۳۷-جی میلادی ایلدن ۱۱۹۴-جو میلادی ایلهدک اورتا آسیا و اورتا دوغونون بؤیوک قیسمینه حؤکم سورن دؤولتدیر. بۇ دؤولت اورتا آسیادان اورتا دوغویا کؤچموش اوغوز تورکلرینه و کئچمیشدن اورتا دوغودا یئرلَشن تورک بویلارینا باغلی ایدی. سلجوقلولار اوغوز تورکلرینین قینیق بویونداندیرلار. بؤیوک سلجوق دؤولتینین توپراقلاری دوغودا تبّت یایلاسینین باتی قیسمیندن و هیندو کوش داغلاریندان باشلاییب باتیدا آنادوْلو و مدیترانه (آق دنیز) و اژه دنیزلرینین دوغو ساحیللرینین قیراغینادک چکیلمیشدی.
سلجوقلولارین گوجلنمهسی[دَییشدیر]
سلجوقلولارین باشلانغیجی[دَییشدیر]
سلجوقلولارین باشچیلاری اوغوز یابغو دؤولتینه باغلی اولان دوقاق آدلی بیر اوغوز تورکونون تورونلارینداندیرلار.[۵] دوقاقین اوغلو اولان سلجوق، آتاسی کیمی اوغوز یابغو دؤولتینین خیدمتینده ایدی و اؤزوندن اوردو باشچیلیغی ایستعدادینی گؤرستدی. سلجوقون باشاریجیقلیلیغی گوندن گونه ائل آراسیندا سئوگیسینی آرتیریب و بونا گؤره اوغوز یابغو خانینین خاتونو طرفیندن اونون اؤلدورولمهسینی ایستهمگه سبب اولدو[۶] (بعضی قایناقلار دوقاق ایله سلجوقو خزرلره باغلی بیلیرلر[۷]). اؤلدورولمه بویوروغونو بیلن سلجوق اؤز ائل طایفاسی ایله ایسلام سینیرلاریندا اولان جوند شهرینه کؤچوب اؤز ایسلام گتیرمهسینی بیلیندیردی و اؤز چاغینین ایسلام گتیرمهمیش تورکلری آراسیندا بو دوغرو یولو یایماق اۆچون اونلارلا چکیشمهیه باشلادی. سلجوق تورونلاری آتانین یولونو توتوب ایسلام یاییلیشی اۆچون چالیشدیلار و موسلمانلاری کافیرلرین یوروشلریندن قورویوب اونلارین احتیراملارینی قازاندیلار.[۸] سلجوقون اوغلو میکائیل ایسلامین تورکلر آراسیندا یاییلیشی اۆچون ائدیلن ساواشلارین بیرینده شهید اولموشدور.[۹]
غزنویلرین گوجسوزلوگو سلجوقلولار اۆچون مئیدانی گئنیشلندیریب، ۴۳۲-نجی هیجری ایلده دندنهکن ساواشینین (بعضی قایناقلاردا دندنقان ساواشی) نتیجهسینده بؤیوک سلجوق دؤولتی قورولدو.[۱۰] سلجوقلولارین قازانماسیندان سونرا اوغوز تورکلرینین آخیمی باتییا باشلاییب، گۆرگان، کیرمان، فارس، خوزیستان، عجم عیراقی، عرب عیراقی و شام بیر بیر سلجوقلولارا باش اَیدیلر.
دندنهکن ساواشینین نتیجهلری:
- غزنویلر حؤکمونون سوْنو و توغرول بَیین سولطانلیق اوْرنوندا اوتورماغی
- تورکلرین اورتا دوغویا بیرداها کؤچلری اۆچون و اورتا دوغودا سونراکی ساواشلاری اۆچون بیر باشلانیش
- صلیبیلر یۆروشلری قارشیسیندا دایانماغا گۆجو اولان بیر بؤیوک توپلومون ایسلامین حاکیمیّتینه قوشولماسی
توغرول بی[دَییشدیر]
توغرول بی (سولطانلیغی: ۱۰۳۷-۱۰۶۳ میلادی ایللری آراسیندا) سلجوقلو دؤولتینین ایلک سولطانی، غزنویلری سولطانلیقدان ائندیریب، خارزم بؤلگهسیندن باشلایاراق شهرلری اؤز حؤکمو آلتینا کئچیریب و ۱۰۵۵-نجی میلادی ایلده بغداد شهرینی باطینیلر الیندن قورتاریب دیر. بۇ اولایلاردان سونرا عباسی خلافتی طرفیندن توغرول بی ایسلام دونیاسینا باشچیلیق ائدن سولطان تانیتدیریلیر و عباسیلرین اوردوسال ایشلری بوتونلوکله سلجوقلولار الینه کئچیر. توغرول بی چاغیندان سونرا سلجوقلولار بیزانس ایمپراطورلوغو و فاطیمیلر قارشیسیندا عباسیلردن حیمایت ائتدیلر.
چاغری بی[دَییشدیر]
توغرول بیین قارداشی اولان چاغری بی، توغرولون یاردیمچیسی و مرو آچقیسیندان (فتحیندن) سونرا سلجوق دؤولتینین دوغو بؤلگهلرینین حاکیمی ایدی. چاغری بی ۱۰۴۸-نجی میلادی ایلده کیرمان و ۱۰۵۶-نجی میلادی ایلده سیستان بؤلگهلرینی سلجوق دؤولتینین توپراقلارینا قوْشدو. سلجوقلولار عباسی خلافتینی باطینیلردن قورتاراندان سونرا عباسیلر آراسیندا اؤزلرینه نوفوذ قازاندیلار. چاغری بی بۇ اولایلاردان سونرا ارسلان خاتون خدیجه آدلی قیزینی عباسی خلیفهسی القائم بالله ایله عقد ائتدی.[۱۱][۱۲] توغرول ایله چاغری بی بیرلیکده سلجوق دؤولتینین تمل داشینی برکیتدیلر و توغرولدان سونرا چاغرینین اوغلو اولان آلپ ارسلان سولطانلیغا یئتیشدی.
آلپ آرسلان[دَییشدیر]
توغرول بیدن سونرا بؤیوک سلجوق دؤولتینین باشچیسی اولان آلپ آرسلان، دؤولت سیاستینی دَییشمهییب ۱۰۶۴-نجو میلادی ایلده ارمنیستان ایله گورجیستان آچغیسیندا (فتحینده) قازاناندان سونرا بیزانسلا اولان ساواشلاریندا آنادولونون بؤیوک قیسمینی اؤز حؤکمو آلتینا کئچیرتدی. آلپ آرسلان ۱۰۷۱-نجی میلادی ایلده (۴۶۳-نجو ه.ق ایلینده) ملازگیرد ساواشیندا بیزانس ایمپیراطورو اولان رومانوس دیوجانوس ایله اۆزلشیب، اوردوسونو داغیدیب و اؤزونو توتساق ائتدی. ملازگیرد ساواشینین اؤنملی اولایلاریندان بیری بیزانس اوردوسونون ایچینده اولان اۇز، پئچهنک و قیپچاق تورکلرینین سلجوقلو اوردوسونا قوشولماغی دیر. بۇ ساواشدا بیزانسلیلارین سایی موسلمان اوردوسونون ساییندان ایکی قاتا یاخین چوخ ایدی.[۱۳]
ایلک ملیک شاه[دَییشدیر]
ایلک ملیک شاهین سولطانلیغیندا سلجوقلو دؤولتی بیر قالارلی گۆجه دؤندو آمّا سون چاغلاردا ایسماعیلیه و حسن صباح دؤولت اۆچون ایچ موشکوللری یاراتدیلار. ایقطاع اوردو سیستمی و بغدادین نیظامیّه بیلیم یوردو ملیک شاهین دؤورونون ایشلریندن دیرلر. ایلک ملیک شاه چاغیندا سلجوقلو دؤولتینی تاثیرلندیرن اولایلاردان بیری، حشاشینین نیظام المولکو ترور ائتمهلری ایدی.
ایمپراتورلوغون تنزّولو[دَییشدیر]
اورتا عصرلرین باشقا فئودال ایمپراتورلوقلاری کیمی بؤیوک سلجوقلو دؤولتی ده چوْخ یاشامادی. اوْ زامان مال-پول(کالا-پول) موناسیبتلری هله باشلیجا ایقتیصادی علاقه فوْرماسی اوْلمادیغیندان، ناتورال چیفتلیک (مزرعه) حؤکم سوردویوندن بؤیوک سلجوق ایمپراتورلوغونون ایحاطه ائتدیی اراضیلرین و خالقلارین واحید ایقتیصادی و سیاسی مرکز اطرافیندا سیخ بیرلشمهسی، قودرتلی مرکزلشدیریلمیش دؤولته چوریلمهسی غیر-مۆمکون ایدی. اۇغورلو ساواشلار زامانی اوْغوز-سلجوق ساواش-سیاسی بیرلیگینه اساسلانان سلجوق دؤولتی ۱۱. یوز ایلده ایشغاللار آرا وئردیکده ضعیفلهدی. سلجوق سولطانلاری اؤز اعیانلارینا بوتؤو ویلایتلری، محلله لری ایقتاع اوْلاراق باغیشلاییردیلار. زامان کئچدیکجه اوْنلار ایرثی حاکملره چئوریلیر، مرکزی حاکیمیّته تابع اوْلماق ایستهمیردیلر. مؤوجود اوْلان قایدایا گؤره هر بیر شاهزادهنین اؤزونه خاندان طلب ائتمک حۆقوقو وار ایدی.
سولطان ۱-جی ملیکشاه و نیظام-المولکون اؤلوموندن سوْنرا سلجوق ایمپراتورلوغوندا مرکزی حاکیمیّته تابع اوْلماماق جهدلری گۆجلندی. سولطان محمود (۱۰۹۲-۱۰۹۴) و بؤرکویاریغین (۱۰۹۴-۱۱۰۴) حاکیمیّتی ایللرینده دؤولت تدریجاً تنزّوله اۇغرادی، آیری-آیری امیرلر آراسیندا بؤلونمه تهلوکهسی یاراندی. اۇزون سورن آرا ساواشلاری و ایسماعیلیلرین قیاملاری دؤولتی ضعیفلدیردی. بۇنا گؤره ده خاچلیلارین یوروشلرینین قارشیسینی آلماق مۆمکون اوْلمادی. خاچلیلار سوریهنی کئچهرک قودس شهرینی آلدیلار. بؤرکویاریقدان سوْنرا حاکمیّته ایکینجی ملیکشاه (۱۱۰۴-۱۱۰۵) گلسه ده، حاکیمیّتی اۇزون سۆرمهدی. سولطان محمد تپر (۱۱۰۵-۱۱۱۷) مرکزی حاکیمیّتی مؤحکملندیرمَگه چالیشدی. ایسماعیلیلره قارشی موباریزهیه باشلادی، موصولو آلمیش آنادولو سلجوق سولطانی ایلک قیلینج آرسلانی مغلوب ائتدی، سوریهدهکی خاچلیلار اۆزرینه اوْردو گؤندریلدی. محمد تپر سلجوق ایمپراتورلوغونون بۆتون اراضیسی اۆزرینده اؤز حاکیمیّتینی برپا ائتسه ده، سونونجو سلجوق سولطانی سنجر (۱۱۱۸-۱۱۵۷) زامانی دؤولتین بوتؤولویو یئنیدن پوْزولدو. سنجر غزنه شهرینی غزنویلردن، ماوراء-النّهری قاراخانلیلاردان آلسا دا، قاراخیتایلارین ماوراء-النّهره هۆجومونون قارشیسینی آلا بیلمهدی.[۱۴] ۱۱۴۱-جی ایلده سمرقند یاخینلیغیندا مغلوبیّته اۇغرادی و بۆتون ماوراء-النّهری ایتیردی. بۇ اۇغورسوزلوق داخیلی قیاملارا سبب اوْلدو. وئرگیلرین چوخلوغوندان ناراضی اوْلان اوْغوزلار عۆصیان ائتدیلر. سنجر اوْنلارا قارشی دؤیوشده مغلوبیته اۇغرادی و اسیر دۆشدو. اۆچ ایل اسیرلیکده قالدیقدان سوْنرا اسیرلیکدن قاچدی. لاکین چوْخ یاشامادی و ۱۱۵۷-جی ایلده وفات ائتدی. سولطان سنجردن سوْنرا سلجوق ایمپیراتورلوغو سوقوطا اۇغرادی. اوْنون اراضیسینده کیرمان، قونیه، سوریه، عیراق سلجوق سولطانلیقلاری، آذربایجان آتابَیلری و کیچیک آسیادا بیر سیرا امیرلیکلر یاراندی.
میراثیٛ[دَییشدیر]
سلجۇق آخیٛنلاریٛ ایله باغلیٛ اوْلاراق اوْغۇز-تۆرک طایفالاریٛ بۆتۆن جنۇبی قافقازدا و اؤن آسیادا باشلیٛجا ائتنیک و سیاسی قۆوّهیه چئوریلدی. بۇ عامیل یاخیٛن و اوْرتا شرقین بۆتۆن سوْنراکیٛ طالعینده مۆهۆم روْل اوْینادیٛ. اوروپا فئوْداللاریٛنیٛن شرق توْرپاقلاریٛنا ایشغال مقصدیله تشکیل ائتدیکلری خاچ یۆرۆشلری زامانیٛ صلیبچیلره سارسیٛدیٛجیٛ ضربهلر ائندیرن سلجۇق تۆرکلری یاخیٛن و اوْرتا شرقین سیاسی خریطهسینین غربی آوروْپانیٛن خئیرینه دیشمهسینه ایمکان وئرمهدیلر. سلجۇق تۆرکلرینین جنۇبی قافقازدا مؤحکملنمهسی بیزانسا آرخالاناراق آذربایجانیٛن غرب توْرپاقلاریٛنیٛ اله کئچیرمگه چالیٛشان ائرمنی و گۆرجۆ فئوْداللاریٛنیٛن غصبکارلیٛق پلانلاریٛنیٛ پۇچا چیٛخاردیٛ. تۆرکلۆک و ایسلام عامیللری جنۇبی قافقازدا، اوْ جۆملهدن آذربایجاندا قطعی اوْلاراق مؤحکملندی. سلجۇقلاریٛن حیاتا کئچیردیکلری ایجتیماعی-ایقتیصادی تدبیرلر شرق اؤلکهلرینده، ائلهجه ده دۆنیا میقیاسیٛندا اینکیشاف ائتمیش فئوْدالیزمه کئچید اۆچۆن شراییط یاراتدیٛ. دؤولتده داخیلی ایقتیصادی علاقه لر ضعیف اوْلسا دا، حربی-سیاسی بیرلیک، سولطان و دؤولت خادیملرینین شخصی نۆفۇذۇ گۆجلۆ ایدی. سلجۇقلاریٛن حاکیمییّتی دؤورۆنده ایقتیصادیّات و صنعتکارلیٛق اینکیشاف ائتمیش، شهرلر بؤیۆمۆش، فئوْدال ایجارهسینده پۇل سیستمینین روْلۇ داها دا آرتمیٛشدیٛر. سلجۇقلاریٛن حرب سیستمی اؤز اۆستۆنلۆیۆ ایله قوْنشۇ دؤولتلردن فرقلنیردی. سلجۇق ایمپراتورلوغو دؤورۆنده تۆرک خالقلاریٛ یئنیدن اؤز اوّلکی قۆدرتینی برپا ائتمیش، ایسلام دۆنیاسیٛنیٛن و ایسلام مدنیّتینین اینکیشافیٛنیٛن یئنی مرحلهسینه یوْل آچمیٛشدیٛر.
بؤیوک سلجوقلو دؤولتینین بؤلونمهسی[دَییشدیر]
ایلک ملیک شاهین اؤلوموندن سونرا سلجوقلو دؤولتی ملیک شاهین قارداشی و دؤرد اوغلو آراسیندا کیچیک بَیلیکلره و آتابَیلیکلره بؤلوندو. قیلینج آرسلان آنادولودا، ملیک شاهین قارداشی تۇتوش سوریهده، اوغلانلاری ایلک محمود عجم عیراقدا، بؤرکو یاریق عیراقدا، ایلک محمد بغداددا و احمد سنجر خوراساندا امیرلیگه باشلادیلار. تۇتوشون اؤلوموندن سونرا سوریه سلجوقلولاری ایکییه بؤلونوب دمشق ایله حلب یئنی بَیلیکلرین باشکندی اولدولار.
۱۱۵۶-نجی میلادی ایلده احمد سنجرین اؤلوموندن سونرا سلجوقلو دؤولتینین توپراقلاری کیچیک گۆجلر آراسیندا بؤلونوب، بۇ کیچیک گۆجلر باغیمسیز ایداره اولوندولار:
بؤیوک سلجوق دؤولتینین سۇلطانلاری[دَییشدیر]
بؤیوک سلجوق دؤولتینین سولطانلارینین لیستی:
- رکن الدنیا و الدین طغرل بی (۱۰۳۷-۱۰۶۳)
- ضیاء الدنیا و الدین عضدالدولة آلب ارسلان (۱۰۶۳–۱۰۷۲)
- معز الدین جلال الدولة ایلک ملیکشاه (۱۰۷۲–۱۰۹۲)
- ناصر الدنیا و الدین ایلک محمود (۱۰۹۲–۱۰۹۴)
- رکن الدنیا و الدین برکییاروق (۱۰۹۴-۱۱۰۵)
- رکن الدنیا و الدین جلال الدولة ایکینجی ملیکشاه (۱۱۰۵)
- غیاث الدنیا و الدین تاپار (۱۱۰۵–۱۱۱۸)
- مغیث الدنیا و الدین جلال الدولة ایکینجی محمود (۱۱۱۸–۱۱۳۱)
- معز الدنیا و الدین جلال الدولة سنجر (۱۱۱۸–۱۱۵۳)
- غیاث الدنیا و الدین داوود (۱۱۳۱–۱۱۳۲)
- رکن الدنیا و الدین ایکینجی طغرل (۱۱۳۲–۱۱۳۵)
- غیاث الدنیا و الدین مسعود (۱۱۳۵–۱۱۵۲)
- معین الدنیا و الدین اۆچونجو ملیکشاه (۱۱۵۲–۱۱۵۳)
- رکن الدنیا و الدین محمد (۱۱۵۳–۱۱۵۹)
- غیاث الدنیا و الدین سلیمان شاه (۱۱۵۹–۱۱۶۰)
- معز الدنیا و الدین ارسلان شاه (۱۱۶۰–۱۱۷۶)
- رکن الدنیا و الدین اۆچونجو طغرل (۱۱۷۶–۱۱۹۱)
- مظفر الدنیا و الدین قیزیل ارسلان (۱۱۹۱)
- رکن الدنیا و الدین اۆچونجو طغرل (۱۱۹۲–۱۱۹۴)
سلجوقلو دؤنمینه باغلی تصویرلر[دَییشدیر]
سلجوقلو معمارلیغینین دَیرلی اؤرنکلریندن اولان خرقان بورجلاری
سلجوقلو دؤولتینین حؤکم سۆردوگو توپراقلار[دَییشدیر]
بؤیوک سلجوقلو دؤولتینین حؤکم سۆردوگو توپراقلار، آشاغیداکی اؤلکهلرین هامیسینی یا بیر قیسمینی اؤز ایچینه آلمیشدی.
- آذربایجان جومهوریتی
- تورکیه
- تورکمنیستان
- ایران
- قازاخیستان
- اؤزبکیستان
- قیرغیزیستان
- افغانیستان
- روسیه
- چین
- گورجیستان
- ارمنیستان
- تاجیکیستان
- عراق
- اوردون
- میصر
- کووئیت
- لوبنان
- عومان
- فیلیسطین
- ایسرائیل
- بحرئین
- قطر
- عربیستان
- سوریه
- ایمارات
- یمن
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: "While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time)
- ^ Concise encyclopedia of languages of the world, Ed. Keith Brown, Sarah Ogilvie, (Elsevier Ltd. , 2009), 1110;Oghuz Turkic is first represented by Old Anatolian Turkish which was a subordinate written medium until the end of the Seljuk rule.".
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ Savory, R. M. and Roger Savory, Introduction to Islamic civilisation, (Cambridge University Press, 1976), 82.
- ^ Black, Edwin, Banking on Baghdad: inside Iraq's 7,000-year history of war, profit and conflict, (John Wiley and sons, 2004), 38.
- ^ الدولة السلجوقية منذ قيامها، سميرة الجبوري، ص۶۸
- ^ الدولة السلجوقية منذ قيامها، سميرة الجبوري، ص۷۰
- ^ Rice, Tamara Talbot. The Seljuks in Asia Minor. Thames and Hudson, London, 1961 pp 18,19
- ^ الدولة السلجوقية منذ قيامها، سميرة الجبوري، ص۷۳
- ^ دولة سلجوق للبنداري ص۵
- ^ Grousset, Rene, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia , (Rutgers University, 2002), 147.
- ^ The Political and Dynastic History of the Iranian World, C.E. Bosworth, The Cambridge History of Iran, Vol. 5, ed. J. A. Boyle, (Cambridge University Press, 1968), 48.
- ^ Dailamīs in Central Iran: The Kākūyids of Jibāl and Yazd, C. E. Bosworth, Iran, Vol. 8, (1970), 86.
- ^ Haldon, John (2001). The Byzantine Wars: Battles and Campaigns of the Byzantine Era. Stroud: Tempus.
- ^ بیران، میجهل، The Empire of the Qara Khitai in Eurasian history، (کمبریج اۇنیورسیته سی باسینی، ۲۰۰۵)، ۴۴.


c: text/html

text:
قارا اؤرتوکلر
آیهان میانالی
شَهَرین اورتانجیل بؤیوک بیر کوچهسیندهکی یئرلشن تیکینتینین بئشینجی قاتیندا تئز یاشلانمیش اوتوزایکی یاشلاریندا بیر کیشی، قاریشیق بیر دوروملا اوتورقایا سؤیکهنیب دریندن نفس آلاراق دوشونجهلرینه دالمیشدی… بیر سورجدن سونرا دوشلریندن آییلیب گنج قادینین جسدینی پنجرهنین یانینداکی اوجاغین قاباغیندان قوناق اوتاغینا ساری چکیر. قادینین یاریسینی اؤرتن بیر قارا اؤرتوگو، ماسانین چکمهجهسیندن چیخاردیر؛ بَدَنینی اؤرتمهگه باشلاییر. جسدین بوتونونو باسدیرماق اوچون عینی اؤلچولو باشقا اؤرتوکلر چیخاردیب، ایشینی سونا چاتدیریر…
ایندی بیر نئچه دقیقه اؤنجهکیندن داها دینجَر دیر – اؤنجهکیندن داها آرتیق دینجَر! درحال قالخاراق اؤرتوکلری باغلاماق اوچون، داماغینداکی سیقاری آلیشدیریب، ایپلری پیچاقلا کسهرک، اؤرتوگون جانینا ساریییر. یورولوب یئنه موبلا سؤیکهنیب، دینجَرلیگینی پوزمازدان قالخیب جسدی اؤرتوگون قارا بویاغینین سَسینه حاکیم اولاناجان اؤن قاپینین قارشیسینا ساری، مومیالی بیر جسد کیمی، یئرده سوروتلهییر!.
ماشینین کیشنَرتیسینین سَسی، کیشینی دینجَلدیر؛ ماشین قاران باسمیش دایانقوردان گؤزلنیلمز توولا ایشیق ساچقیسی اولان قاپییا ساری چیخیر. کیشی قیرمیزی ایشیغین آرخاسینداکی گوزگودهکی گؤرونن ساچلارینا توخانیر، گوزگونو قالدیریر و قیرمیزی ایشیغا حسرتله باخیر، آما اومودونون اولمادیغی قدهر دهگیل؛ نهدنکی داواملی دینجرلیگینی پوزماییب اونو قوروماق اوچون، بیر یول تاپاراق هر زامان آچار کیمی گؤرونور …
ایندی میانا-تبریز یولونون ایلان یئریشینه بنزر بوروقلارینی کئچیب، گؤزلری چایلاغین باغرییلا راستلاشیر. چایلاغین بوش گؤودهسیندن آرتیق، داش-قومون سسسیز-کویسوز اوتوروشو گؤزلره چارپیشیر؛ بیرآز ایرهلیده اولان تونئله یاخین یولدا، تبریزدهکی رومانتیک بیر گؤروشوندن قاییدان گنج بیر اوغلان، ماشینینین آرخا اوتورقاسیندا قویدوغو چیچگی گؤتوروب پنجرهدن ائشیگه آتیر و آردینجا اورتا یاشلی کیشییه عایید اولان ماشینین یانیندان کئچیر؛ سونرا اورتا یاشلی کیشی، گؤزلرینی درین بیر باخیشا قوناق ائدیب، اولدوغو یئره چاتماق اوچون یئنیدن بیر باشقا سیقار یاندیریر!
شاخار گون ایشیغی، گونش و اوزاق بورولقانلی میانا-تبریز یولو… سئچیلن کیمسه أساس یولون کؤلگهسینی بیلمیرسه، اونو دولدوران چوخوردا دینج بیر گلهجهگین گؤرونتوسونو گؤرور؛ درین بیر نفس آلیر، چوخ درین و آزاد بیر نفس آلیر – قارا اؤرتوگون اوستونلوگو سونا چاتدیقدا و اوزاقدان اونو اؤلدورن بیر: گولله سَسی!
تونئل، یوللارین بورولقانلیغی، بوش چایلاقلار، سوسان داش-قوملار، میانا و اؤتن یاشانتیلارین اؤگئی حسرتلری، کیتابین قاران باسمیش صفحهلرینده، ایتمهگه باشلاییر…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ویکیپدیا:ایشلدن صفحهلری
ویکیپدیادا قاتیلانلار آراسیندا راحت باغلانتی قۇرماق اۆچون ایشلدن صفحهلری واردیر. سیزین ایشلدن آدینیز میثال اوْلورسا، اوْندا:
- سیزین ایشلدن صفحهنیز ایشلدن:میثال اوْلاجاق.
- سیزین ایشلدن دانیشیغی صفحهنیز ایشلدن دانیشیغی:میثال اوْلاجاق.
- سیزین ایشلدن آلتصفحهنیز ایشلدن:میثال/آلتصفحه آدی اوْلاجاق.
- اۆستدهکی صفحهلرین مجموعو سیزین ایشلدن فضانیزی تشکیل وئرهجک.
اؤز دانیشیق صفحهنیزه گئتمک اۆچون بۇ لینک و دانیشیق صفحهنیزه گئتمک اۆچون بۇ لینک اۆستونده کیلیک ائدین. اؤز ایشلدن حسابینیزا گیرسز، اوْندا اۆستده ایشلدن و دانیشیق صفحهنیزین لینکی گؤروشهجک. اؤز ایشلدن صفحهنیزین لینکینی آیری ایشلدن اۆچون قوْیماغا، اوْنو [[ایشلدن:ایشلدن آدینیز]] شکلینده یازمالیسینیز.
سیزین شخصی اطلاعاتینیز گرک آنا آد فضاسیندا یازیلماسین؛ چونکو آد فضاسی تکجه مقالهلر اۆچوندور.
ایشلدن دانیشیغی بیلدیریلری[دَییشدیر]
بیریسی سیزین دانیشیق صفحهنیزی دییشدیریب، سیزه پیام قوْیسا، صفحهنین اۆستونده سیزه بئله بیر بیلدیری یازیلاجاق:
ایشلدن صفحهمده نهلر اوْلا بیلر؟[دَییشدیر]
هر زاددان قاباق اؤز ایشلدن صفحهنیزده {{ایشلدن صفحهسی}} شابلونونو قوْیا بیلرسینیز. اوْندا بئله بیر قۇتو سیزین صفحهنیزه آرتیریلیب، گؤرنلره صفحهنین ایشلدن صفحهسی اوْلدوغونو خاطیرلاداجاقدیر. بۇ ایش گرک دئییل، آنجاق یئنی ایشلدنلرین بۇ صفحهلرله مقاله آراسیندا کیریخماقلارینین قاباغینی آلاجاقدیر.
اؤز ایشلدن صفحهنیزده ویکیپدیایا مربوط اوْلان یازیلاری آرتیرا بیلرسینیز. نظرده آلین، ویکیپدیا بیر پۇلسۇز هاست، وبلاق یوْخسا ایجتیماعی شبکه دئییل و اوْنا گؤره سیز ایشلدن صفحهنیزدن بیر home page کیمی فایدالانا بیلمزسینیز. سیز تکجه صفحهنیزه ویکیپدیادا گؤرهجگینیز ایشلر و اوْنون قاباغینا گئتمهسینه مربوط اوْلان معلوماتلاری آرتیرا بیلرسینیز. صفحهنیزده چالیشمالارینیزی و ویکییه گؤره باخیشینیزی باشقالارییلا پایلاشا بیلرسینیز. بیر مۆدّت ویکیپدیادان اۇزاق اوْلاجاقسانیز، صفحهنیزده {{ویکیمورخصی}} کیمی شابلونلاری قوْیماقلا بیلیندیره بیلرسینیز.
ایشلدن آلتصفحهلری نئجه؟[دَییشدیر]
داها چوْخ صفحهیه احتیاجینیز اوْلورسا، اؤزونوز اۆچون آلتصفحه یارادابیلرسینیز. ایشلدن صفحهنیزده نه ایش گؤره بیلسز، آلتصفحهلرینیزده ده گؤره بیلرسینیز.
مثلاً:
- حاضیر اوْلونجا، بیر گؤرولن ایش.
- دانیشیق آرشیولری.
- ایرادلاری حل اوْلوب آنا فضایا آرتیرینجا، بیر یاریمچیلیق یازی، شابلون و ... .
ایشلدن صفحهمده نهلر اوْلا بیلمز؟[دَییشدیر]
بۇنلار ایشلدن صفحهلرینده اوْلمامالیدیر:
مقالهیه بَنزَر صفحهلر[دَییشدیر]
ایشلدن فضاسیندا یازیلیب، مقالهیه اوْخشایان یازیلارا مقالهیه بَنزَر صفحهلر دئییلیر. بوْنلارین ویکیپدیادا یئری یوْخدور و سیلینه بیلر. ویکیپدیا پولسۇز هاست سایتی دئییل و اوْندان مقالهیه اوْخشار صفحهلر و سیلینمیش مقالهلرین ذخیرهسی اۆچون فایدالانماق اوْلماز.
ایشلدن صفحهلرینی دییشدیرمک[دَییشدیر]
ایشلدن صفحهلری ویکیپدیانین بیر بؤلومو ساییلیر، اوْنا گؤره:
- ایچیندهکیلر گفدل مجوزی آلتیندا یاییلیر.
- آیری ایشلدنلر ده سیزین صفحهنیزی دییشدیره بیلرلر.
- وپ:قایناق کیمی مقالهلره مربوط اوْلان سیاستلر بۇ صفحهلرده گئچرلی اوْلمازسا دا، وپ:حمله کیمی عۆمۇمی سیاستلر بۇ صفحهلرده گئچرلیدیر.
ایشلدن صفحهلرینی قوْروماق[دَییشدیر]
ایشلدن صفحهلری ده قوْروما سیاستی اساسیندا واندالیزم اۆز وئرنده یوْخسا ایشلدن طرفیندن صفحهسینده کوْپیرایت قانونونو پوْزان فایللار و معلوماتلار قوْیولاندا، ایدارهچیلر طرفیندن قوْرونا بیلر. بیر ایشلدن صفحهسینین قوْرونماسینی یوْخسا قوْرومادان چیخارتماسینی گرک گؤرسز، ویکیپدیا:ایدارهچیلر بیلدیری تابلوسو یوْخسا ویکیپدیا:صفحه قوْروما ایستکلرینده بیلیندیرین.
ایشلدن آلتصفحهلرینی سیلمک[دَییشدیر]
داها لازیم اوْلمایان آلتصفحهلری سیلمک اۆچون اوْنلاری بوْشالتیب، یئرینه {{سیل|لازیم اوْلمایان ایشلدن آلتصفحهسی}} شابلونونو قوْیون. بیر ایدارهچی اوْنو یوْخلاییب سیلهجک. آنجاق نظرده آلین؛ سیز تکجه اؤز حسابینیزین آلتصفحهلرینی سیلینیش اۆچون کاندید ائده بیلرسینیز.
ایشلدن صفحهسینی سیلمک[دَییشدیر]
آیریلارین ایشلدن صفحهسینی سیلمک[دَییشدیر]
اصلینده هر ایشلدن صفحهسینی تکجه اوْ ایشلدن دییشدیره بیلر و آیری ایشلدنین صفحهسینی سیلمکدن قاباق اوْ ایشلدنله دانیشمانیز مصلحتدیر. آنجاق آزاد اوْلمایان عکسلری، یارانمامیش حساب ایشلدن صفحهسی، کوْپیرایت پوْزونتوسو، شخصی حملهلر و تبلیغ باش وئرنده، تئز و دانیشیقسیز و باشقا مسألهلرده دانیشیقلا سیلمک اوْلار.
اؤز ایشلدن صفحهنیزی سیلمک[دَییشدیر]
دانیشیق صفحهنیزین ساخلانیشی اۆچون خاص بیر سبب ( مثلا: صفحهنیزده تذکور یازیلسا) اوْلمازسا، اوْنون سیلینمهسینی ایستهیه بیلرسینیز. تکجه {{سیل}} شابلونونو صفحهیه آرتیرماغینیز گؤرر. بیر ایدارهچی صفحهنین ساخلانماسینین لازیم اوْلمادیغیندان آرخایین اوْلاندان سوْنرا، اوْنو سیلهجک. آنجاق نظرده آلین: بیر آیری ایشلدن سبب گتیرمکله صفحهنین دیریلتمهسینی ایستهیه بیلر، اوْندا صفحه قورولوب، سیلینمهسی اۆچون ویکیپدیا:سیلینیش کاندیدلری صفحهسینده دانیشیلاجاقدیر.
ایشلدن دانیشیغی صفحهلرینی سیلمک[دَییشدیر]
معمولا ایشلدن دانیشیغی صفحهلرینی و آرشیولرینی سیلمزلر، آنجاق اینجیتمه، تهدید، توهین و آیری تخلفلر قاباغا گلنده و شخصی ایله خصوصی اطلاعاتلار یازیلاندا اوْنلاری سیلیب یوْخسا گیزلتمک اوْلار.
ایشلدن صفحهسیندن هانسی معلوماتی الده ائتمک اوْلار؟[دَییشدیر]
- ایشلدن چالیشمالاری
- ایمئیل گؤندرمک


text:
من بیر آغاجام، چوخ یالقیزام، یاغیش یاغدیقجا آغلاییرام. سیز آللهی بو دانیشاجاقلاریما قولاق وئرین. قهوهلرینیزی ایچین، یوخونوز قاچسین. گوزلرینیز آچیلسین، منه جین کیمی باخین. سیزه نه اوچون بو قدر یالقیز اولدوغومو سؤیلهییم.
۱-استاد نقالین آرخاسیندا آغاج رسمی اولسون دئیه جیلاسیز قالین کاغیذدا نئجه گلدی رسم ائدیلدییمی سویلهییردیلر.دوغرودو. ایندی یانیمدا نه باشقا کیچیک آغاجلار، نه ده یئدی یارپاقلی چؤل اوتلاری، نه ده بعضا شیطانا و اینسانا بنزهین قات- قات قارا قایالار، نه ده گؤیده قیوریم – قیوریم چین بولوتلاری وار. بیر یئر، بیر گوی، بیر من، بیرده اوفوق خطی. آمما حئکایهم داها دا دولاشیقدیر.
۲- بیر آغاج کیمی ایلاهدا بیر کیتابین بیر پارچاسی اولماغیم شرط دئییل. آمما آغاج رسمی تک هر هانسی کیتابین صحیفهسی اولماغیمدان خوشوم گلمیر. بیر کیتابدا بیر شئی گوسترمیرمسه، بوت پرستلر و کافیرلر سایاغی رسمیمین دیواردان آسیلیب منه سجده ائدیلیب، سیتاییش اولوناجاغی آغلیما گلیر. ارزروملو اوستالا ائشیتمهسین، بونونلا گیزلیجه اؤیونورم و سونرا اوتانیب چوخ قورخورام.
۳-یالقیزلیغیمین اصیل سببی ایسه هانسی حئکایهنین پارچاسی اولدوغومو منده بیلمهمهییمدیر. بیر حئکایهنین پارچاسی اولاجاغام، آمما بیر یارپاق کیمی اورادان دوشدوم، اونو آنلاییرام. بیر حئکایهنین پارچاسی اولاجاقایدیم، آمما اورادان یارپاق کیمی دوشدوم. اونو دانیشیم:
آغاجدان دوشن یارپاق کیمی
حئکایهمدن دوشمهنین حئکایهسی.
ایرانین شاهی، شاه طهماسب صفوی، کی هم عثمانلینین بؤیوک دوشمنی ایدی، همده جهانین، نقاشلیغی سئون پادشاهی ایدی، بوندان قیرخ ایل قاباق قوجالیب، عاغلینی ایتیرمهیه باشلارکن هر شئیدن اول ایلنجه اوستالارینین گؤستریشی ایله عثمانلینین عسگرلریندن اوزاق اولسون دئیه پایتختینی تبریزدن قزوینه کؤچورتدو.. داهادا قوجالارکن بیر گون جین وورماسیلا بحرانا دوچار اولوب شارابدان، اوشاقبازلیقدان و نقاشلیقدان توبه ائلهدی کی بو پادشاهین قهوه ذوقوندان سونرا عاغیلینی ایتیردیینه یاخشی بیر دلیلدیر.
بئلهجه، ییرمی ایلدیر تبریزده، جهانین ان بؤیوک و فوقالعاده معجزه ائدن صحافلار(جیلدچیلر)، خطاطلار و تذهیبکارلار و نقاشلار قوش بالالاری کیمی شهر- شهر داغیلدیلار. بونلارین ان استعدادلیلارینی، شاه طهماسیبین داییسی اوغلو و دامادی سلطان ابراهیم میرزه، والی اولدوغو مشهد شهرینه چاغیردی و اونلاری نقاشخاناسینا یئرلشدیریب، تیمور زامانیندا هراتدا ان بؤیوک شاعیر اولان جامینین «هفت اورنگ»نین، یئدی مثنویسینینی یازدیریب، ناخیشلی رسیملی میثیلسیز بیر کیتاب حاضیرلاماغا باشلادی. عاغیلی و هوشلی دایی اوغلونو هم سئون و همده قیسقانان، قیزینی اونا وئردیی ایچون پئشمانلیق چکن شاه طهماسیب بو معجیزه کیتابی ائشیدن کیمی خستهلندی و عصبانیتله داییسی اوغلونو مشهد ویلایتیندن قائن شهرینه، سونرا ایسه، کیچیک سبزوار شهرینه سورگون ائتدی.
مشهدده کی خطاطلار و نقاشلار دا بئلهجه باشقا شهرلره باشقا مملکتلره، باشقا سلطانلارین، شهزادهلرین نقاشخانالارینا داغیلدیلار.
امما بیر معجیزهیله سلطان ابراهیم میرزهنین میثیلسیز کیتابی یاریدا قالمادی. چونکی حقیقی بیر کیتابداری واریدی. بو آدام آتینا مینر ان یاخشی تذهیبکار اوستاد اوردادیر – دئیه شیرازا گئدیر، اورادان ان ظریف نستعلیق خطی یازان خطاط ایچون، ایکی صحیفه آلیر اصفهانا گؤتورور، سونرا داغلاری کئچیب بخارایا چاتیب اوزبک خانینین یانیندا ناخیش ووران بؤیوک اوستاد نقاشا رسمین ترتیبینی دئییر. آداملارینی جیزدیریر. هراتا ائنیب بو سفر یاری کور قدیم اوستادلاردان بیرینه اوتلارین و یارپاقلارین قیوریم – قیوریم قیوریلشینی ازبردن نقش ائتدیریر، هراتدا باشقا بیر خطاطا باش وورور رسمین ایچینده کی قاپینین اوستونده کی لوحه ده کی یازینی آلتین یازدیریب یئنه قاین شهرینه گئدیر و آلتی آی یولچولوق ائدهرک یارییا قدر یازدیردیغی صحیفهلری سولطان ابراهیم میرزه یه گؤستریب آفرین آلیردی.
بو گئدیشله کیتابین هئچ قورتارماغینی آنلادیلار و تاتار قاصیدلر توتدولار. هر بیرینین الینه، اوزرینه ایسلانیب یازیلاجاق صحیفهیله بیرلیکده صنعتچییه ایستهنیلن شئی تعریف ائدهن بیر مکتوب وئردیلر. بویلهجه بوتون عجم اؤلکهسینین، خراسانین، اوزبک مملکتینین، ماوراءالنهرین یوللاریندان کیتاب صحیفهلرینی داشیان قاصیدلرکئچدی. قاصیدلر کیمی کیتابین حاضیرلانماسی دا سورعتلندی. بعضا اللی دوققوزونو یارپاقلا یوز آلتمیش ایکینجی یارپاق قارلی بیر گئجه قورد اولامالارینین ائشیدیلدیگی بیر کاروانسارا دا قارشیلاشیر، دوستلوقلا صوحبت ائدرکن عینی کیتاب اوچون چالیشدیقلارینی آنلاییب، بیر کیتاب اوچون گتیردیکلری صحیفهلرین هانسی مثنوینین هانسی طرفینه دوشدویینی، بیر بیرلرینه گورا یئرلرینی آنلاماغا چالیشیرلاردی.
بوگون بیتیریلدیگینی کدرله ائشیتدییم بو کیتابین بیر صفخهسینده ده من اولاجاغدیم. نه یازیق کی سویوق بیر قیش گونو منی آپارارکن، قایالیق کنچیدلردن کئچن تاتار قاصیدین یولونو حرامیلر کسدی. زاواللی تاتاری اولّجه دؤودولر سونرا سویدولار، ناموسونا توخوندولار، غدارجاسینا اؤلدوردولر. بونا گؤره من هانسی صحیفهدن دوشدوگومو بیلمیرم. سیزده ن خاهیش ائدیرم منه باخیب دئیین: گؤرهسن لیلا چادیریندا چوبان قیلیغیندا زیارت ائدهن مجنونا مانع اولاجاقدیم ؟ اومیدسیز اینامسیزین روحونداکی قارانلیغی باشا سالماقدان اؤترو، گئجهنین ایچینه قاریشاجاقدیم ؟ بوتون جهاندان کئچیب، دنیزلر آشیب، قوشلار، میوهلرله دولو بیر آدادا دینجهلن ایکی سئوگیلینین سعادت سئوینجه شاهید اولماق ایستردیم.! هیندی فتح ائدرکن باشینا گون ووروب گونلرجه بورنو قانایا – قانایا اؤلن اسکندرین سون آنلارینا کؤلگه اولماق ایستردیم. یوخسا اوغلونا عشق و حیات نصیحتلری وئرن آتانین گوجونو و یاشینی نیشان وئرمهیه یارایاجاقدیم ؟
هانسی حئکایهیه معنا و ظرافت قاتاجاقدیم ؟
قاصیدی اؤلدوروب منی گؤتوروب داغ، شهر دئمهدن گزدیرن حرامیلردن بیری آرادا بیر قیمتیمی بیلیر، آغاج رسمینه باخماغین، آغاجا باخماقدان داها خوش اولدوغونو آنلایاجاق قدر اینجهلیک گؤستریردی، اما بو آغاجین هانسی حئکایهنین پارچاسی اولدوغونو بیلمهدیگی اوچون کم حؤوصله اولوردو. قورخوردوم منی شهر- شهر گزدیردیکدن سونرا جیریب آتا. آمما آتمادی. منی، بیر ذووق اهلینه بیر کوزه شرابا ساتدی. گئجهلری بعضا آغلار و شام ایشیغیندا منه باخاردی. بو زاواللی ذووق اهلی دیغلاییب اؤلندن سونرا ماللارینی ساتدیلار. منی آلان نقال اوستاد سایهسینده ده ایستانبولا قدر گلدیم. ایندی چوخ سئوینیرم، بو گئجه بورادا عثمانلی پادشاهینین سیز معجزه ایله، قارتال گؤزلو، گوجلو، ایرادهلی، ظریف بیلکلی، حسّاس روحلو نقّاشلاری و خطاطلاری آراسیندا اولماقدان فخر ائلهییرم و سیز آللاه بیر اوستاد نقاشین دووارا آسیلسین – دئیه منی عادی بیر کاغاذدا تلم – تلهسیک رسم ائدیب دئینلره اینانمایین. یالواریرام سیزه.
باخین نه یالانلار، نه ایفترالار، نه ده ائله بئله یوروب – یوزمالار! دونن گئجه بوردا دوواردا بیر ایت رسمی آسیب و بو ادبسیز ایتین سرگوذشتینی نقل ائدن اوستاد نقاش، بو آرادا ارزروملو (خوجا نصرت) آدلی بیریسینین ماجرالارینی اونا چاشنی قاتمیشدی! ایندی ارزروملو خوجا نصرت حضرتلرینی سئونلر بونو یالنیش آنلامیش. بیز اونا توخونمامشیق. بیز بؤیوک بیر واعیظ حضرتلرینه ولدالزنا دئیه بیلریکمی؟ ؟ توبه! هئچ عاغلیمیزا گلرمی؟ بو نئجه فیتنهکارلیقدیر. بو نه یوزوب یورماقدی! ایندی کی ارزروملو خوصرت، ارزروملو نصرتله دهییشیک دوشوبدور؛ سیزه آغاج حئکایهسینی و سیواسلی خوجا «چئری ندرت»دن دانیشیم.
بو سیواسلی خوجا ندرت گوزهل اوغلانلارین رسملرینی لعنتلهییردی اوستهلیک، قهوه آغاجینین، شیطان آغاجی اولدوغونو سؤیلهییر و قهوه ایچهنین یئری جهنمدی – دئییردی آی سیواسلی!، سن منیم بو هوندور بوداقلاریمین نئجه اییلدیینی یاددان چیخارتدینمی؟
سیزه دئییم امّا کیمسهیه سؤیلمهدیینیزه سؤز وئرین. الله قورو ایفترادان قوروسون. بیر سحر گؤردوم کی، ماشااللاه میناره بویلو، اصلان پنجهلی دئو کیمی بیر آدام ایله یوخاریدا آدینی چکدییم بوداغیما دیرمانیب سیخ یارپاقلاریمین آراسیندا گیزلنمیش، باغیشلایین… ادبسیزلیک اولماسین بیر ایشلر گؤرور…. سونرادان، دئوین، شیطان اولدوغونو آنلایم. او ایشینی گؤره- گؤره اونون گؤزهل قولاغینی شفقتله هم اؤپور، همده ایچینه پیچیلداییر: « قهوه حرامدیر، قهوه گوناهدیر..»- دئیه قهوهنین زیانلی اولدوغونا اینانماق، گوزهل دینیمیزین بویوردوغینا دئییل، شیطانا اینانماقدیر.
بیرده سون اولاراق فیرنگ نقاشلاریندان سؤز آچاجاغام کی، اونلارا جان آتان اصل- نجابتسیز وارسا عیبرت گؤتورسون. ایندی بو فیرنگ نقاشلاری، شاهلارین، کشیشلرین، بیلرین، حتی خانیملارین اوزلرینی ائله نقش ائدیرلر کی، او آدامین رسمینه باخیب کوچه ده تانیا بیلرسن. بونلارین آروادلاری ائلهده کوچه ده سربست گزیر. آرتیق آیریسینی سیز دوشونون. آمّا بودا بس ائلهمهییب،ایشلری داها ایرهلی آپاریبلار. دللاللیقدا دئییل. ناخیشدا دئییرم.
بیر بؤیوک اوستاد فیرنگ نقاشایلا باشقا بؤیوک نقش اوستاسی فیرنگ چمنلیینده گئدیر، اوستالیق و صنعت بارهده دانیشیرلارمیش. قارشیلارینا بیر مئشه چیخیر. داها اوستا اولانی، باشقاسینا بئله دئییب :« یئنی اصوللارلا رسم چکمک ائله بیر باجاریق ایستهییرکی- بو مئشه ده کی آغاجلارین بیرینی چکدینمی،رسمه باخان هوسکار بورا گلیب،ایستهییرسه او آغاجی باشقالاریندان آییرد ائله تاپار.»
من فاغیر گؤردویونوز آغاج رسمی بئله بیر عاغیلا رسم ائدیلمهدییم اوچون آللاهیما شوکور ائلهییرم.فیرنگ اصوللاریلا رسم ائدیلسیدیم منی حقیقی آغاج سانان ایستانبولون بوتون ایتلرینین اوستونه ایشمهسیندن قورخدوغوما گؤره دئییل. من بیر آغاجین اؤزو یوخ ، معناسی اولماق ایستهییرم
* ( منیم آدیم قیرمیزی کیتابیندان )
من بیر آغاجام، چوخ یالقیزام، یاغیش یاغدیقجا آغلاییرام. سیز آللهی بو دانیشاجاقلاریما قولاق وئرین. قهوهلرینیزی ایچین، یوخونوز قاچسین. گوزلرینیز آچیلسین، منه جین کیمی باخین. سیزه نه اوچون بو قدر یالقیز اولدوغومو سؤیلهییم.


text:
سکس
جینسی بیرلشمه،جینسی ایرتیباط و یا جفتلشمه غالبا ائرککین تحریمک اوْلموش جینسی آلتی (پنیس) دیشینین واژنینین ایچینه گیرمیهیه کی جینسی لذت یا نسل تولید ائتمک هدفلی بیر بدنی ایرتیباط دی ایشلهنیر.بونلارین یانیندا آیری دخوللاری شامیل آنال سکس ،اورال سکس،بارماقلاما،دیلدو ایشلتمک کیمی جینسی فعالیتلر ده جینسی بیرلشمه قبول اولور.لذتی آرتیرماق اؤچون جینسی ایرتیباط دان قاباق سئویشمه شریکلری بیربیرلرینین دوداق و بوْیون کیمی حساس یئرلرین اؤپمهسی و...گؤرورلر.ادامیه سینده برک اوْلموش ائرکک آلتی واژن ایچینه گیریر و متوالی گئت گل حرکت لردن سوْنرا اورگاسم و اینزال ایله باشاچاتیر.
قایناقلار
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cinsel ilişki»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۶دئسامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
فورست قامپ (فیلم، ۱۹۹۴)
فورست قامپ (اینگیلیسجه: Forrest Gump, فارسجا: فارست گامپ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک کومدی فیلم. فیلمین باش روْللارینی سالی فیلد، میکلتی ویلیامسون، قری سینایس، رابین رایت، تام هنکس جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین الن سیلوستری یارادیب. ۱۹۹۴ میلادی ایلینده ۱۳ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۶ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فورست قامپ (فیلم، ۱۹۹۴) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فیلملر ۱۹۹۴ (میلادی)
- English-language films
- ۱۹۹۴-جو ایلین فیلملری
- آمریکا فیلملری
- اینگیلیسجه فیلملر
- آمریکانین کومدی-درام فیلملری
- اوسکار اؤدولی آلان فیلملر
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رومانلارینا اساسلانان فیلملر
- 1951 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1955 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1962 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1964 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1967 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1969 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1971 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1972 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1974 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1976 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1979 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1981 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1982 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- نیویورک حاقیندا فیلملر
- ویئتنامدا گئچن فیملر
- ان یاخشی ویزوال اثرلره گؤره اوسکار اؤدولی آلان فیلملر
- مووضوسو بیاز سارای'دا گئچن فیلملر
- آمریکانین آرشیو فیلملری
- ارامونت پیکچرز فیلملری
- رابرت زمکیسین فیلملری


text:
کارن هورنای
کارن هورنای (اینگیلیسجه: Karen Horney ؛ ۱۶ سپتامبر ۱۸۸۵ – ۴ دسامبر ۱۹۵۲ ، نیویورک، نیویورک ایالتی) — آلمان اصیللی آمریکالی پسیکوآنالیز. نئو-فرویدیزمه باغلی بیر جریان اولان " اِقو پسیکولوژی" نین تمثیلچیلریندندیر. ز.فرویددن فرقلی اولاراق شخصیتین و اعصابین فورمالاشماسیندا فیزیولوژی و ایمپوُلسیو گوجلرین تاثیرلریندن داها چوخ اطراف موحیطین تاثیرلریندن بحث ائتمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Karen Horney»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کارن هورنای گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اؤن سؤز
سون زامانلار خییوولو یازار «رحیم خیاوی»نین نئچه اثری ایشیق اوزو گؤرموشدور. دونیا شاه اثرلرینین کؤچورمهسیندن عیبارت اولان اوچ جیلد رُمانین یانی سیرا، «قارا کؤلگهلر» آدلی اؤیکو توپلوسو دا، «حکیم نظامی گنجهای» نشرییاتینین چاپی ایله یاییملانمیشدیر. «رحیم خیاوی»نی قیسا اولاراق تانیتماق ایستهسک، «میناوچ یوز اوتوز یئددینجی» ایل خییوودا دونیایا گؤز آچمیش، ایندیسه «آلتمیشاوچ» یاشی اولان بو یازار و دوشونر، بورا کیمی آلتی اثر چاپا یئتیرمیشدیر. عمومییتده اونبئش جیلده یاخین کؤچورمه و باشقا ایشلری ده چاپ اوچون حاضیرلانماقدادیر. «لئو تولستوی» ون اثری اولان «ایوان ایلیچین اؤلومو»، «ایوان تورگینف» ین «آتالار و اوغوللار» رُمانی، «نیکلای قوقول» ون «شنل» آدلی اثری، «عزیزه جعفرزاده»نین «عشق سولطانی» آدلی رُمانی و «آنتون چخوف» ون «آلتی نومرهلی اوتاق» آدلی اؤیکوسونون کؤچورولری بورا کیمی ایشیق اوزو گؤرموش ایشلریندندیر. بو مقالهده «رحیم خیاوی»نین ایلک اثری کیمی یاییملانان «قارا کؤلگهلر» آدلی اؤیکو توپلوسونو اینجهلهجهیم.
اؤیکولردهکی رئالیسم
«رحیم خیاوی»نین «قارا کؤلگهلر» اؤیکو توپلوسونداکی حئکایهلر عمومییتده رئالیسم مکتبینین اؤزهللیکلرینی داشییان چرچیوهلرده یازیلمیشدیر. دئمک رمانتیسیسم و ناتورالیسم گؤستریلرینی ده اؤیکولرین فضاسازلیق، کاراکتر یئتیشدیرمه(شخصیت پردازی)، روایت فورمو و تئملرینده گؤره بیلیریک.
رئالیسمین اؤزهللیکلری سننتی باخیشدا «موضوع» و «اخلاقی مقصدلرله» پیام وئرمکدیر. رئالیستی رَمانلارین موضوعو عمومیتده عائیلهیه محدوددور. رئالیستی رمانلارین چوخو یا ائوین ایچینده سوووشور یا عائیلهوی مسالهلر حاقدادیر. چوخلو عاددی اینسانلارین گوندهلیک یاشامی، عاطیفهلری و اونلارین ایلیشگیلریندن عیبارتدیر.( مونت گومری ، ۱۳۷۳)
توپلومو آراشدیرماق، اینسانلا اجتماعی ایلیشگیلرینی جامیعهدهکی یاشامی ایله برابر اوخویوب تجسم ائتمک، هابئله فرد و جامیعهنین آراسیندا اولان ایلیشگیلر و جامیعهنین اؤز قورولوشونو اینجهلهمک، رئالیسم مکتبینین اساس اصوللاری کیمی ساییلیر. بو اؤیکولرده ایسه، عمومیتده توپلوم و جامیعه آراشدیریلیر، اؤزللیکله اورتا و اورتادان آشاغی یوخسول طبقهنین یاشاییشلری. ایلک اؤیکوده کاراکترین عمیسی اؤلدویونده فرد و جامیعه آراسیندا اولان سننتی ایلیشگیلرین درینلییی تصویره چکیلیر؛ نئجه کی سوندا کاراکتر ده بو اؤلومدن درین کدره قاپیلیب، مالیخولیایی حاللار یاشاییر. ایکینجی اؤیکوده ده هابئله بیر گنج اوغلان(ریضا) سئوگیلیسینین خیانت نتیجهسینده تراژیک بیر فضاسازلیقدا اؤزونو آسیر و عائیلهسینین گرگین دوروملار یاشاماسینی تصویر ائدیر. اؤیکولر بو فورمدا سونا کیمی اینسان و سننتی جامیعهنین ایلیشگیلرینی حاکیم سیستمین قارشیسینداکی سیاسی اقتصادی تبعیضلره معروض قالمیشلارین روایتینی سرگیلهییر.
رئالیست بیر یازار همشه بونا چالیشیر کی عمومی جنبهسی اولان احساسلار، فیکیرلر و آجیلارلا سئوینجلری تصویر ائتسین، او مسالهلر کی جامیعهده کی گروهلار چوخونلوق اونونلا تانیشدیرلار. (فاطمی، ۱۳۴۳) بیزده نه ایسه «قارا کؤلگهلر»ده یالنیز اؤلوم و زاواللی بیر جامیعهنین سرگیسینده دولانیریق.
تئم و ایچهریک
اؤیکولری تئم و ایچهریک باخیمیندان اینجهلهدیکده، ماراقلی بیر مسالهیه راستلانیریق؛ اودا سکگیز اؤیکودن یئددیسینین «اؤلوم» ایچهریکلی اولماسیدیر. «اؤلوم» بو یئددی اؤیکوده اساس تئمدیر. یئددی اؤیکوده کاراکترلرین «اؤلوم» و اؤلومه ساری گئتمک مسالهسی ایله قارشیلانیریق. جامیعهنین اورتا(متوسط) و اورتادان آشاغی و دئمک یوخسول قاتی، سیاسی موباریزهلرده حاکیم گوجلرین واسیطهسی ایله محو اولماسی ایله برابر، ایشچی طبقه و عاددی اینسانلارین روایتینی اوخویوروق. بو روایتلرده یوخ اولماق، آرادان گئتمک، زاوال ایله اومودسوزلوق محورینده یازیلمیش اؤیکولر، اولا بیلسین کی یازارین یاشادیغی سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی وضعییتینین ترسیمیدیر.
سکگیز اؤیکودن عیبارت اولان بو توپلونون ایلک اؤیکوسو «اؤلومله ال-اله» آدلی بیر حئکایهدیر. ژانر باخیمیندان آراشدیرماق ایستهسک، بو حئکایه رئالیسمین اؤزهللیکلری ایله باشلاییب، سوررئال بیر وضعیتده سونا واریر. «اوستومه داغ یئریدی» اؤیکوسونده راوی «خییوو چایی»نین گؤزل طبیعتینده سئیر ائتدییینده، اؤزونو آسمیش بیر جاوانا راستلانیر، اؤیکو تراژیک بیر سوییهده سؤیلهنیلیب، سونرا ایسه رومانتیک و ناتورال بیر یاناشما ایله سونا چاتیر. «اوشاقلیقدا قویلانان دومانلی گونلر»ده «احمد» آدلی اصلی کاراکترین آتاسی اؤلور. رومانتیک بیر فورملا باشلانمیش «آجی طالعین سونو»ندا، «خانیم آغا» آدلی اصلی کاراکترین «موراد» آدلی اَری اؤلور، اوغلو توتوقلانیر و سوندا اؤزوده اؤلور. «سسدن آرینان شهر»ده ایسه «نرمان» آدلی بیر ایشچینین روایتینی اوخویوروق، تونئلده ایشلهینده حبس اولوب، دلی اؤلور و آروادی اؤلور. «گوناهسیز گوناهکار»دا یئنه ده «صمد» آدلی بیر شخصین خانیمی(اصلی کاراکتر«لیلا») دلیخانادا اؤلور. سونونجو اؤیکوده ایسه فیرقهلیک دؤورونده چینار آغاجیندان آسیلیب اعدام اولونان بیر سیاسی موباریزین روایتینی اوخویوروق، نهایت «سارا» آدلی حایات یولداشی دا همن اؤیکوده دلی اؤلور.
ژانرلارین نئجه دوغولماسینا باخدیغیمیزدا و یازارین دا هانسی دؤورهلرده یاشاماسینا دیققت یئتیردیییمیزده، بو سونوجا چاتیریق کی، یازارلار اؤز تجروبه ائتدییی چاغلاری تصویره چکمهیه چالیشیبلار. دونیانین اییرمینجی یوز ایللیییندهکی وضعیت ده بو مضمونلارین ادبییاتدا دوغولماسینا اساس تاثیری اولوب و بو چاغلار اؤلوم ایچهریکلی اؤیکولرین یارانماسیندا تاثیرلی اولان دونیا ساواشلارینین بیرینجی رول اولماسی دا بللی بیر گئرچکدیر. «اؤلوم، نیهیلیسم، اؤزونو اؤلدورمک، تانری و … ایکینجی دونیا ساواشینداکی آوروپایا عرضه اولونان مفهوملار ایدی. آوروپانین کامو کیمی آیدین دوشونرلری بئله بیر مفهوملارلا قارشیلاشدیقدا، گرگینلیکلرله اوز به اوز اولان توپلومدا آیدینلیق یاراتما مسئولییتی داشیماغی بوینونا آلیب، آدی گئدن مفهوملاری اثرلرینده یئرلشدیرمهیه چالیشمیش.(فارسیان و باشقالار، ۱۳۹۸)
بیوگرافیکال بیر تنقیدله قونویا باخدیغیمیزدا بو اؤلوم ایچهریکلی اؤیکولر بیر چوخ درجهده یازارین یاشی و یاشادیغی سیاسی، اجتماعی وضعیتلرین(اؤزهللیکله اللییئددی انقلابیندان قاباقکی دوروملار) نتیجهسینده، اثرلرینده عکس اولونور. دوغال اولاراق، زاواللی یاشام، یوخسوللوق، اینسانلارین ایرهلیلهییشه دوغرو آددیملاماماسی، توپلومون استبداد و استعمار چنبرینده قالماسی، سیاسی، اجتماعی، سیستملرین پویا اولماماسی و اؤزل اولاراق اللییئددی انقلابیندان قاباقکی سیاسی اجتماعی خفقان، اؤلومله باشلاییب سونا واران تئملرین یارانماسینا اساس سببلر کیمی اورتایا قویولور. یاشامین چتین دورومو، یالقیزلیق، قاباقجادان بَلیرلنمیش طالع و جبر ایله یازیلمیش آلینیازی، اؤلومو دوشونمهیین باشقا عیللتلریندن ساییلا بیلر.
یارقیلاماق
رئال بیر داورانیشدا یازیچی قضاوت ائتمهدن قونولارا توخونمالی اولماسینا باخاراق، بیر سیرا اؤیکولرده قضاوت و یارقیلاماق رومانتیک بیر یاناشما ایله باش وئریر: «آجی طالعین سونو، گوناهسیز گوناهکار، بورانلی گونلرین اونوتقانلیغی و…» اؤیکولرده بونو گؤرمک اولور.
«آجی طالعین سونو»:
– زمانه جانینا یامانجا سیریق چکمیشدی.(۳۱-جی صفحه)
-اؤتن گونلری بوتونلوکله آجیلی و حسرتلی کئچمیشدی.(۳۱-جی صفحه)
«قارا کؤلگهلر»:
– یاشامینا سونو گؤرونمز دهشتلی بیر قارا کؤلگه چؤکموشدو.(۴۷-جی صفحه)
«گوناهسیز گوناهکار» اؤیکوسونده لیلا آدلی اصلی کاراکتر «قانادی سینمیش یارالی بیر گؤیرچین کیمی دلی خانادا سورونمهسی» توصیف اولونور.(۶۰-جی صفحه)
یاشامین دؤزولمز شرایطی بئلین اهیمیشدی. (۳۱-جی صفحه)
بونلارا تای جوملهلری بیر نئچه اؤیکونون روایتلرینده ده گؤره بیلیریک و باشقا اؤرنکلر ده گتیرمک اولار.
کاراکتر یئتیشدیرمک(شخصیت پردازی)
بیلدیییمیز کیمی، کاراکتر یئتیشدیرمه او زامان رئالیستی ساییلیر کی اؤیکو آداملارینین کاراکتری گئرچک و واقعی حادیثهلرین محصولو اولوب، او شخصین حادیثهلر قارشیسیندا اؤزوندن گؤرستدیییی رئال رئاکسیالاری دا اؤیکولرده عکس ائتدیرسین. بیر ایش کی «رحیم خیاوی» اؤیکولرینده ائلهجه داورانیب. دئمک بیر سیرا تیپیک کاراکترلر بللی بیر عاطیفی هیجانی داورانیشلارلا اؤیکولرده ترسیم اولونور. چیلخا کدر، نیسگیل و هیجانی اؤزهللیکلرین کاراکترلرده یارانماسی، حاکیم سیستمین ظولمو، ایشچی طبقهنین بورژوانین چکمهلری آراسیندا محو اولونماسی، یوخسوللوقدان دوغولموش بدبختلیک، سننتی عائیله ایلیشگیلرینین بحرانلاری، یازیقلیقلارا رمانتیکجه یاناشما طرزلری، عینییته اوستونلوک وئریب بیر او قدر ده ذهنی فضالاردان اوزاقلانماق و باشقا اؤزهللیکلر بیر باشا رئال و رمانتیک داورانیشلار کیمی اؤزونو گؤسترمکدهدیر. رئالیسمین اؤزهللیکلرینه باخدیغیمیزدا بونو الده ائدیریک کی، رئالیسم گئرچک یاشامین ترسیمیدیر، حالبوکی نه یاشام و نه گئرچک هئچ بیریسی ساده و چیلخا دئییل. یاشام ایچ ایچه و پیرتلاشیق بیر پدیدهدیر. بیر پدیده کی مختلف محرکهلرله بللی بیر دوروملاردا یارانیب، یئتکینلهشیب و اؤلورلر. دئمک واقعیت بیز گؤردویوموز و «وار اولان» دورومدان داها پیرتلاشیق و داها دریندیر.(فاطمی، ۱۳۴۳) بیر ننهنین نیسگیللی وضعیتلره دوشمهسینین چوخلو ندنلری اولا بیلر، اونون دهییشمکدن قورخماسیندان توتدو، ساوادسیزلیغینا کیمی، پیسخولوژیک قورخولاریندان توتدو، کینه، نیفرت، کدر و باشقا منفی هیجانلاری مختلف عیللتلره گؤره ایللر بویو ایچینده یئتکینلشدیردییی ایله یاشامینداکی بوتون یالنیشلارینا کیمی تاثیرلی اولاجاقدیر و یالنیز اوغولون جفاسینی بو آرادا بیر عیللت کیمی گتیریب سرگیلندیرمک بیر جور رمانتیک، ناتورال و تراژیک بیر یاناشما کیمی دهیرلنه بیلر.
بونون قارشی یانی بیلینج آخیشی(یوخسا همن جریان سیال ذهن)دیر. اثر رئاللیقدان اوزاقلاشدیقجا بیر اوقدر سوبژکتیویسم و ذهنیگرالیغا یاخینلاشمالی اولور. نئجه کی «جیمز جویس» اؤز شاه اثری اولان اولیس رُمانیندا «استفن» آدلی کاراکتری عینی موقعیتلر قارشیسیندا یئرلشدیرمهدن، بوتون حادیثهلری استفنین ذهنینده جانلاندیریب، بیر اولای کیمی اورتایا قویور.
«رحیم خیاوی» رئال ژانریندا یازدیغینا گؤره اونون اساس اؤزهللیکلری اوغروندا دا قلم چالماغا آلیشیر. (البتته بیر سیرا یئرلرده محدود شکیلده مدرنیسم و باشقا یئرلرده ناتورالیسم و رمانتیسیسم گؤستریلرینی ده گؤره بیلیریک) نئجه کی رئالیسمین اساس هدفی جامعهنین یاشام گئرچکلرینین قارشیسیندا اولدوغو تاثیرلری گؤرسهدیب، جامیعهدهکی تیپلری تانیتدیریب، اونلارین یارانما عیللتلرینی تشریح ائتمکدیر.
رئالیسمدن اولان سوسیولوژیک تعبیرلر، رئالیسمی مستبد نظاملارا قارشی عیصیانجیل و ساواشچی بیر مکتب کیمی تعریف ائتمکدیر.(کاخی، ۱۳۷۴) بو اؤزهللییی «قارا کؤلگهلر» اؤیکوسونده آچیقجا گؤره بیلیریک.
رئالیسم، حقیقتی درک ائتمک اوچون، طبیعتدن عیبرت آلماقدیر(کاخی، ۱۳۷۴) «پیرامه توشار » رئالیسم حاقدا بئله بیر تعریف اورتایا قویور: رئالیسم، مادی طبیعی و بشری احساسلار عامیللرین عینی گؤرستمهیه چالیشیب اونلاری توصیف ائتمک چاباسیدیر(کاخی، ۱۳۷۴) رئالیسم گوندهلیک یاشامین عاددی موضوعلارینی، صنعتی شهرلرین حاشیهلرینده اوتوران محروم اینسانلارینی و شهر فضاسیندان اوزاق ظولمه معروض قالان کندلیلرین روایتیدیر. (حسینی، ۱۳۷۳) بونو آیدینجاسینا «آجی طالعین سونو» اؤیکوسونده گؤروروک. «خانیم آغا»نین اَری موراد جوشکار و قوروقچدور و باشقا بیر شهرده ایشلهییر. آروادی و کؤرپه اوشاغی دا چادیردا اونون ایش یئرینده یاشاییرلار و خانیم آغا «موراد»ین شالواری دیزینه یاماق سالدیغی حالدا، ائشیکده های کوی ائشیتدیر، ائشییه قاچیر و اَرینین بینادان دوشوب اؤلمهسینی گؤرور.
دیل و روایت باخیمیندان
دیلاگولار معیار دیل ایله یازیلمیشدیر و دئمک محاوره دئییل:
«داها ایچیمی گمیرن قادانی هئچ کیمسهیه آچماق ایستهمیرم»(۱۷-جی صفحه)
«اینسان دا هئچ اؤزونو آسارمی؟» (۱۸-صفحه)
تکراری توصیفلر:
۸-جی، ۹-جو و ۴۶-جی صفحهده اوچ مختلف کاراکتره «وحشی باخیش» توصیفی ارائه اولونور.
اضافه ضمیرلر:
بیر چوخ یئرده ضمیرلرین حذف اولونماسی روایتین داها آخیجی اولماسینا سونوجلانا بیلردی:
«من گیردولی داغینین اطرافینداکی…دولانمیشام» (۱۵-جی صفحه) «من» حذف اولا بیلر.
«اونون سولغون چؤهرهسینده» (۲۷-جی صفحه) => سولغون چؤهرهسینده
«او چوخ پریشان و اضطرابلی نظره گلیردی.» (۱۹-جی صفحه) «او چوخ» حذف اولا بیلر.
دیل یالنیشلیقلاری
کیلاسدا بوتونلوکله فارسی صؤحبت ائلردی.(۲۵-جی صفحه) => فارسجا
اؤیرنجیلر ایسه، ایستهییردیلر فارسی دیلده دانیشیب، یازالار. (۲۵-جی صفحه) => اؤیرنجیلر ایسه، فارسجا دانیشیب یازماق ایستهییردیلر.
سانیردیم دومان ایچیندهیم. (۲۵-جی صفحه) =>دومان ایچره اولماغیمی سانیردیم.
کیلاسدا سسیزلیک چؤکموشدو. (۲۵-جی صفحه) => کیلاسا سسسیزلیک چؤکموشدو.
اؤزومو اونون قوجاغینا آتدیم. (۲۵-جی صفحه) => قوجاغینا سیغیندیم.
حدسیز محبتی منی سیلکهلهدی. (۲۶-جی صفحه) => سونسوز…
هئچ اؤزومده بیلمیردیم بو قورخو نئجه دامارلاریمدا گزیر. (۲۶-جی صفحه) => قورخونون دامارلاریمدا نئجه گزمهسیندن اؤزومده خبرسیز ایدیم.
سئوینجدن ایستهدیم اللرینی اؤپم. (۴۳-جی صفحه). => سئوینجدن اللرینی اؤپمک ایستهدیم.
قارا کؤلگهلر
بو اؤیکو دئمک اولار بو توپلونون اَن گوجلو و دهیرلی حئکایهسیدیر. «قارا کؤلگهلر»ی اوخویاندا بارماقلاریم گیزیلدهییب کاراکترله درین بیر امپاتی (همزادپنداری) یاشایا بیلدیم. بیر آن بارماقلاریمی دوشونوب و اونلارین کسیلدییی دورومدا، اؤیکودهکی کاراکترین دردلرینی بوتونلوکله حیس ائده بیلدیم. حئکایه سیاسی آجی طنز فورموندا یازیلمیشدیر. طنز، دئمک؛ فسادلا، آخساقلیق و سیاسی اجتماعی حقیقتلری، قاباردیلمیش و گولدورمهلی بیر سؤیلمله دولایسیزجا، تنقیدی بیر دیل ایله اورتایا قویماقدیر و هدفی بو چاتیشمامازلیقلارا عامیل و باعیث اولان مقولهلرین ایصلاح یوخسا حذف اولماسیدیر، اونلار کی مملکتین ایرهلیلهییشی، گلیشمهسی، آبادانلیق و زنگلینلییینین قاباغینی آلیب یولونو باغلاییرلار.(باقری خلیلی و باشقالاری، ۱۳۸۵)
«قارا کؤلگهلر»دهکی تکنیک و یاناشما طرزی عمومیتده رئالیستیک و مدرن بیر داورانیش دهیرلهنه بیلر. بو اؤیکوده سیاسی بیر کاراکترله تانیش اولوروق، گیزلی پولیس گوجلری طرفیندن ایزلهنیلن بو کاراکتر گئجهلر یاتاغیندا ائشیک پالتارلاری ایله یاتیر و آیلاردیر کی قاچاق بیر وضعیتده یاشاییر. هر آن توتوقلانماق تهلوکهسینی یاشایان بو آدام، یاتاغین ایچینده کابوسلارینی او قدر ایناندیریجی فورمدا سؤیلهییر کی اؤیکونون سونونا یاخینلاشمایینجا بونلارین کابوس اولماسی بلیرلنمیر، دئمک بو ایش باجاریقلا یارانیب یازیلمیشدیر. اؤیکوده کی فضاسازلیقلار ایناندیریجی، لمس اولونان، رئال و چکیجی بیر شکیلده باش وئرمیشدیر:
“شهرین اورهییی سسسیزلیکده دؤیونوردو. بیردن قاپی ائله چیرپیلدی کی، سانکی ائوده بومب پارتلادی. دیک یئریندن قالخیب، یاتاغیندا اوتورور وضعیتده شاشقین-شاشقین هندهورینه دونوخدو. آناسی تلهسیک اوتاغا گیریب: «اوغول دور! گلدیلر. تئز دوواردان آش عمین گیلین حیطینه! بولاردا رحم آثاری یوخدو. سنی اؤلدورسهلر من باشیما هانسی داشی سالارام!؟»- دئدی.”(۴۸-جی صفحه)
اؤیکونون لاپ اوج نوقطهسی و اوغورلو بؤلوملری بارماقلارین دیله گلیب دانیشماسیدیر. کاراکتر بیر نئچه واخت بارماقسیز قالدیغیندا شهرده اومودسوزجا گزیشیر و سوندا بیر محلهده بارماقلارینی اوزاقدان گؤرور:
“بیر گون کوچهدن کئچیردی. محله اوشاقلاری اویناماغا مشغولایدیلر. کسیلمیش بارماقلارینی اوشاقلارین اویونلارینا باخار حالدا گؤردو. اونلارا ساری آیاق گؤتورمک ایستهدی. بارماقلار دویدولار؛ سرعتله اوندان اوزاقلاشماق ایستهدیلر. بارماقلارین بیریسی دئدی:
«سنین الیندن یامان راحات اولموشوق. داها گئجهلر آرخایین یاتیریق. صوبحه قدر کیتاب واراقلاییب، یازمیریق! هئچ بیز سنی تانیمیریق.»”(۵۱-جی صفحه)
سیاسی اجتماعی سَوییهنین خفقان و بوغونتولو دوروموندا آداملار کی هئچ، بدن اعضاسینین دا آدامدان هورکوب قاچماسی، سیخما بوغما سیستمینین قورخوسوندان بارماقلارین دا گیلایهسی، گؤزلجهسینه هونری بیر چیخیشدا سرگیلهنیر. بو دؤنه قارا گئییملیلر کاراکتری آپاریب باشینی کسیب باشقا باش بدنینه قویورلار. کاراکتر بو تزه باش ایله یاشاماغا باشلاییر:
“اؤزونه گلدیکده، اوجا سسله چیغیردی: «آی جماعت! بو باش منیم باشیم دئییل. من اونو تانیمیرام!» آنجاق سسینه های وئرن یوخ ایدی.(۵۳-جو صفحه)
او گوندن قارا گئییملی آداملارین دئدیکلرینه باخیردی. هر هانکی بیر ییغینجاق و مراسیملرینده جدی صورتده اشتراک ائدیردی. اونلاردان بیر آن دا اولسون یان گئتمیردی؛ آنجاق قدیمکی یولداشلارینی گؤرنده اورهیی سیخیلیردی، جانی قیزیشیردی. اوغرولوق ائتمیش بیریسی کیمی اوتانیردی.
…چیغیرماق ایستهییردی. «من، من دئییلم!» – دئمک ایستهییردی؛ آنجاق سسی بوغازیندا بوغولموشدو…”(۵۴-جو صفحه)
بیر نئچه موددتدن سونرا توپلومدا آزادلیق اوغروندا چالیشانلاری سیخما بوغمایا سالان گیزلی پلیس قووهلری، کاراکتری توتوب آپاریب باشینی دا کسیب، آیری باش بدنینین اوستونه قویورلار. اوچونجو دونیا دیکتاتورلوغونا عائید، استحاله اولونموش قورخاق بیر اینسانین نئجه اؤزوندن اؤزگهلشیب، وارلیق، کیملیک و کیم اولدوغونو ایتیرمیش بیر آدام، تصویره چکیلیر. بیر آدام نئجه باشقا بیر هوییتسیز کیمسهیه چئوریله بیلمهسینی ده ایناندیریجی شکیلده حیس ائدیریک. بو دئمک اولار سیاسی قارا طنز، ساواش و گؤرهولی ادبییاتین اؤیکو ژانریمیزدا گؤزل اؤرنکلریندن ساییلا بیلر.
باشقا ژانرلارین اؤیکولردهکی گؤستهریسی
اؤیکوده رمانتیسم ژانری ایله ایلگیلی اؤزهللیکلر ده گؤره بیلیریک. رمانتیسم بیر آچیدان هونرمندین اعتیراضلی چیخیشینی آزاد اینسانین اسیر اولماغینین قارشیسیندا بیان ائدیر و بونو بیر نئچه اؤیکونون فضاسازلیغیندا سئزمک اولور. دئمک رئالیسم ائشیک دونیانین گئرچک تصویرلری ایله برابر دئییل. او زامان کی ظاهیردهکیلرین ترسیمینی دوزگون شکیلده اورتایا قویماغی اجتماعی ایلیشگیلرین یالنیش تجسمی ایله بیر ائتدیک، رئالیسم ناتورالیسمه چئوریلیر و هونرمندین گؤزلری یالنیز بیر یؤنه، بیر آچی، بیر عامیل، بیر عونصور و بیر جور یاشاییشی گؤرور و دئمهلی یاشاما اوجور کی گئرچکده واردیر وفادار قالا بیلمیر. (فاطمی، ۱۳۴۳)
ناتورالیسم یازیچیسی اؤیکونون قهرمانینی بیر گوجلرین اختیاریندا قویور کی باشلانیشدان سونا کیمی اونو پروقراملاشدیریر و اونا بو برنامهلردن اولان تخطی و جیزیقلاردان چیخماق ایمکانینی وئرمیر. دئمک اوغور قازانماق اوچون الده اولمایان گوج، اومودون باجالارینی باغلاییر و انفعالی بیر حالتی غالیب ائدیر. کور اجتماعی گوجلردن بیری ده «عادت» گوجودور. بئلهلیکله اینسان عادت اوزره تعیین اولونموش قانونلار جیزیغیندان چیخا بیلمهییب، اونا اسیر اولور. عادت گوجو ایله قارشی قاشییا دایانماق انقلابی بیر روحیه طلب ائدیر، آمما ناتورالیسم بو گوجلرین جایناغیندان بوراخیلیب جان قورتارماغا هئچ بیر یول اورتایا قویا بیلمیر. ناتورالیست یازارلار انسان وجودونون گئرچهیینی و اجتماعی ایلگیلری چیلپاق و قاچینیلماز بیر دورومدا وصف ائدیرلر. بونا گؤره ده بو وصف قورخونج و دهشتلی بیر یؤنلر اؤزونه آلیر. (اصلاحپذیر، ۱۳۸۹)
ناتورالیست یازار چئورهسی ایله اؤیکونون ماتریاللارینی و اؤیکولرین قونولارینی بئله سئچیر کی اونلارین ایشلری و آلین یازیلاری یاشادیقلاری چئورهده کی جبر نتیجهسینده اولسون. گئنهللیکله قونولار بدبختلیکله یوخسوللوق اولور. (میرصادقی، ۱۳۶۸)
سون سؤز
«رحیم خیاوی»نین ایلک اثری اولان «قارا کؤلگهلر» اوچ مکتبین گؤستریلری او جوملهدن رمانتیسم، رئالیسم و ناتورالیسم اؤزهللیکلرینی اؤزونده داشیییر. قیسا بیر سطیرلرده ایسه «قارا کؤلگهلر» اؤیکوسونون اؤزونده مدرن بیر توخونشلاری دا بارماقلار و باشین دانیشیقلاریندا گؤره بیلیریک. رمانتیسم، رئالیسم و ناتورالیسمی بیر میثال ایله دئمک ایستهسک، پاییز فصلی یارپاق تؤکومونده، رئالیست یازار پاییز فصلی و آغاجلارین یارپاق تؤکمهسینی اوخوجو اوچون «توصیف» ائدر. رمانتیک یازار بو توصیفدن علاوه اونو وفاسیزلیق نشانهسی کیمی گؤردویونده اؤز فلسفی باخیشینی دا توصیفین جریانیندا القا ائتمک ایستر. آمما ناتورالیست یازار یارپاق تؤکومونو یالنیز طبیعی بیر پدیده و علمی واقعیتلری اولان هانسیسا محتوم بیر فعل و انفعال کیمی دهیرلندیرر. همن بو عیللته گؤره ده اوخوجونو آغاجین گؤروشونه آپارار و طبیعی عامیللر اساسیندا یارپاقلارین آغاجدان قوپموش یئرینین برکیشمهسینی و یارپاق اوچون احتیاج اولان ماددهلرین اونا یئتیشمهمهسینده اونلارین سارالیب تؤکولمهسینی اونا گؤسترمهیه چالیشار. (میرصادقی، ۱۳۶۸)
رئالیسم گؤستریلرینی اؤزل اولاراق «اوستومه داغ یئریدی…» اؤیکوسونده، بیر صفحه بویوندا آچیقجاسینا گؤروروک. رمانتیسم گؤستریلرینی ایسه «آجی طالعین سونو» اؤیکوسونده گؤروروک. دئمک یازار اوردا توصیفلرینده اؤز باخیشلارینی دا بیر عائیلهنین وصفینده القاء ائتمهیه چالیشیر. و سوندا ناتورالیسم گؤستریلرینی ده گؤرمک اولور، اؤیکولردهکی کاراکترلرین جبر ایچینده اسیر اولماسی و محتوم بیر طالعه باش اهییب هئچ بیر ایش گؤره بیلمهمهسی بو ناتورال یاناشمانی تام درجه ده اونایلاییر. دئمک یازار یاشام مفهوملارینی رئاللاردا تصویره چکمهیه چالیشیر، اونلارین دهیرلرینی گئرچکلرده تاپیر، رمانتیسمین موطلقلییی ایله اؤز دویغولار، دوشونجه و احساسلارینی فضاسازلیقلاریندا کاراکترلرینین دیلی ایله دئییب یارقیلاییر، و اورتا طبقه و یوخسول قشره عائید اولان کاراکترلرین جبر ایچره حاکیم سیستمین ایچینده مضمحل اولماسینی دا بیر محتوم گئرچگ کیمی سرگیلهییر. بونلاردان یانا، یازار منجه اؤیکولهمهده و اوخوجونو اؤزو ایله یولبیر ائتمکده باجاریقلی اولوب. اؤزل اورلاراق لاپ اوغورلو اثری اولان «قارا کؤلگهلر» اؤیکوسو تحسینه لاییق بیر اؤیکو کیمی، اوخونولماسی اؤیکو ماراقلیلارینا کَسین توصیه اولونور.
قایناقلار:
اصلاح پذیر، بهمن؛ ۱۳۸۹. ناتورالیسم. چیستا. شماره ۲۷۱
باقری خلیلی علی اکبر، دورکی علی اصغر. ۱۳۸۵. آماج های طنز سیاسی «حالت». علوم انسانی الزهرا. دوره ۱۶-۱۷، شماره ۶۱-۶۲ (ویژه نامه ادبیات فارسی).
کاخی، ابوالقاسم؛ ۱۳۷۴. هنرهای زیبا. معماری و شهرسازی. شماره ۱ ISC
فاطمی، سعید؛ ۱۳۴۳. وحید. رئالیسم. شماره ۷
فاطمی، سعید؛ ۱۳۴۳. وحید. رئالیسم: شخصیت سازی رئالیستی در رمان و داستان کوتاه. شماره ۸
فارسیان، محمدرضا؛ قادری، فاطمه؛ ۱۳۹۸. مطالعات زبان و ترجمه. شماره ۳۸ علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC
حسینی، مهدی؛ ۱۳۷۳. رئالیسم در تعریف. هنر. شماره ۲۷
میرصادقی، میمنت؛ ۱۳۶۸. شناخت مکتب های ادبی (۵): ناتورالیسم. چیستا. شماره ۶۴
مونت گومری، مارتین. ۱۳۷۳. رئالیسم. مترجم: خرقه پوش، مصطفی؛ هنر. شماره ۲۷


text:
مذهبلر، آللاهئن کیتابلارئنا بو شکیلدە اینانان بیر مۆسلۆمان بئراقمامئشلاردئر.
أن بۆیۆک تاحریفین، حیکمت وە سۆننت قاوراملارئندا یاپئلدئغئنئ ایفادە أتمیشتیک. حیکمت، آللاهئن ایندیردیگی کیتابلاردا آچئقلادئغئ چؤزۆم اۆرتمە یؤنتمیدیر. هر نبی گیبی موحاممد (ع) دە کندیسینە ایندیریلن کیتابئ وە حیکمتی (نیسا سورەسی؛ 113) اۆممتینە اؤگرتمیش (باقارا سورەسی؛ 151)، (آلی عیمران سورەسی؛ 164) وە (جومعا سورەسی؛ 2)؛ وە بۆتۆن سئقئنتئلارئ حیکمتە گؤرە چؤزمۆشتۆر. نبیمیزین بیزە قادار اولاشان سؤز وە اویغولامالارئنئن تامامئ، بیرر حیکمتتیر. اۇنلارئ، ایلگیلی آیتلرلە بیرلیکتە اۇقورساق بیزیم ایچین اؤرنک چؤزۆملر اۇلدوقلارئنئ گؤرۆر وە حیکمتی، اۇنلار ائشئغئندا قۇلایجا قاورارئز. نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئنا قارئشتئرئلان یانلئشلارئ دا آنجاق بو یؤنتم ایلە اۇرتایا چئقارابیلیریز.
تاحریف أدیلن أن اؤنملی قاوراملاردان سۆننت ایسە آللاهئن بۆتۆن رسوللری وە اۇنلارا اویانلار ایچین چیزدیگی دۇغرو یۇلدور. اۇنا سۆننتوللاە /آللاهئن سۆننتی دەندیگی گیبی آللاهئن رسوللرینین سۆننتی دە دەنیر. (ایسرا سورەسی؛ 77-76) آللاە، هرکسین اۇ یۇلا گیرمەسینی ایستەر. (نیسا سورەسی؛ 26) چۆنکۆ دۇغرو یۇلدا اۇلماق ایستەینلر ایچین باشقا بیر سچەنک یۇقتور. (آحزاب سورەسی؛ 62) وە (فتیح سورەسی؛ 23)
سۆننت قاورامئ دا تاحریف أدیلمیش، آللاهئن سۆننتینە، اۇنون طابیعاتئ یاراتئپ دوام أتتیرمک وە تۇپلوم حایاتئنئ دۆزنلەمک اۆزرە قۇیدوغو قانونلار دەنمیشتیر. سۆننت قاورامئنئن گچتیگی آیتلری اۇقویان هرکس، بو تانئمئن قابول أدیلەمەیەجگینی قۇلایجا آنلار. آللاهئن سۆننتینین، رسوللرینین دە سۆننتی اۇلدوغونو گؤسترن آچئق آیتە راغمن (ایسرا سورەسی؛ 77) آللاهئن سۆننتینین یانئنا “سۆننتی رسولیللاە = آللاهئن رسولۆنۆن سۆننتی” قاورامئ أکلنمیشتیر.
حالبوکی رسول، کندیندن بیر شەی قاتمادان بیرینین سؤزۆنۆ دیگرینە بیلدیرمکلە گؤرەولی کیشییە دەنیر. موحاممد (ع) أگر کندینە وریلن کیتابا بیر أکلەمە وەیا چئقارما یاپسایدئ جزاسئنئن چۇق آغئر اۇلاجاغئنئ شو آیتلردن اؤگرنییۇروز:
فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ ﴿۳۸﴾ وَمَا لَا تُبْصِرُونَ ﴿۳۹﴾ إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ ﴿۴۰﴾ وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلًا مَا تُؤْمِنُونَ ﴿۴۱﴾ وَلَا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۴۲﴾ تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿۴۳﴾ وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ ﴿۴۴﴾ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ ﴿۴۵﴾ ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ ﴿۴۶﴾ فَمَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِينَ ﴿۴۷﴾ (سورة الحاقة)
حایئر! گؤرمکتە اۇلدوقلارئنئزا یمین أدریم. گؤرمەدیکلرینیزە دە یمین أدریم کی، قورئان دگرلی بیر ألچینین سؤزۆدۆر. اۇ بیر شاعیرین سؤزۆ دگیلدیر. نە قادار آز اینانئپ گۆونییۇرسونوز! بیر کاهینین سؤزۆ دە دگیلدیر. بیلگینیزی نە قادار آز قوللانئیۇرسونوز! بۆتۆن وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) طارافئندان ایندیریلمیشتیر. (ألچیمیز موحاممد) بیزیملە ایلیشکیلی بیرطاقئم سؤزلر اویدورسایدئ، اۇنو قئسقئوراق یاقالار، شاە دامارئنئ قۇپارئردئق. ایچینیزدن هیچبیری دە بونون اؤنۆنە گچەمزدی. (حاققا سورەسی؛ 47-38)
موحاممدین (ع) رسول صئفاتئیلا سؤیلەدیکلری سؤزلر، آللاهئن آیتلریندن باشقاسئ دگیلدیر. (مائیدە سورەسی؛ 92)، (ناحل سورەسی؛ 35)، (نور سورەسی؛ 4)، (عانکبوت سورەسی؛ 18)، (یاسین سورەسی؛ 17-16)، (شورا سورەسی؛ 48) وە (تغابون سورەسی؛ 12)
بو یۆزدن رسولە ایطاعات، آللاها ایطاعاتتیر. (نیسا سورەسی؛ 80) آما اۇنون، نبی صئفاتئیلا سؤیلەدیکلری فارقلئدئر. بو یۆزدن نبییە ایطاعاتین آللاها ایطاعات سایئلاجاغئنا دائیر تک بیر آیت یۇقتور.
آحزاب سورەسینین زەید وە زەینب ایلە ایلگیلی آیتلری، سۇنرادان اۇلوشتورولان سۆننت آنلایئشئنئ یرلە بیر أدر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورموشتور:
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا ﴿۳۶﴾ (سورة الأحزاب)
آللاە وە رسولۆ /ألچیسینین گتیردیگی کیتاب، بیر ایشی کسینلشتیردیگیندە اینانئپ گۆونمیش بیر أرکگین وە قادئنئن، اۇ قۇنودا ترجیح حاققئ قالماز. کیم، آللاها وە رسولۆنە /ألچیسینین گتیردیگی کیتابا، باش قالدئرئرسا آچئقچا یانلئش بیر یۇلا گیرمیش اۇلور. (آحزاب سورەسی؛ 36)
آللاە تعالا بیرچۇق آیتتە نبیمیزە، کندینە ایندیریلن آیتلرە اویما گؤرەوی وردیگی ایچین (أنعام سورەسی؛ 50 وە 106)، (آعراف سورەسی؛ 203)، (یونوس سورەسی؛ 15) وە (آحقاف سورەسی؛ 9) ألبتتە اۇ، بو آیتتەکی أمرە دە اویماقلا گؤرەولیدیر.
آما اۇلوشتورولان سۆننت آنلایئشئنا گؤرە؛ آیتتەکی “رسول” کلیمەسی ایلە قاصدەدیلن موحاممدین (ع) کندیسیدیر. بو سببلە هیچبیر مۆمین أرکک وە قادئن، اۇنون قارارلارئنا قارشئ چئقاماز.
اینسانلارئ بونا ایناندئردئقلارئ ایچین اۇنلارئ، یوقارئداکی آیتین شو اۇلای اۆزرینە ایندیردیگینە دە ایناندئرمئشلاردئر:
« آللاهئن رسولۆ (ص) زەینبە زەید ایلە أولنمەسی تکلیفیندە بولوندو. زەینب: “اۇنونلا أولنمم” دەدی. آللاهئن رسولۆ: “اۇنونلا أولن!” دەیینجە، اۇ دا: “بیر قارارا وارمایا چالئشئیۇروم” دەدی وە تام اۇ سئرادا یوقارئداکی آیت ایندی. بونون اۆزرینە زەینب: “أی آللاهئن رسولۆ، اۇنون بنیم نیکاحلئم اۇلماسئنا راضئ مئسئن؟” دییە سۇردو. اۇ: “أوت،” دەیینجە؛ “اۇ زامان بن آللاهئن رسولۆنە عاصی اۇلمام، اۇنو کندیمە نیکاحلادئم.” دیەرک أولنمەیی قابول أتتی. »
حالبوکی اۇ آیتتن سۇنراکی آیت، بؤیلە بیر ایددیعانئن مۆمکۆن اۇلمادئغئنئ، آیتین ایلک موحاطابئنئن موحاممد (ع) ایلە زەینب والیدەمیز اۇلدوغونو، نت بیر شکیلدە گؤسترمکتەدیر.
قۇنویلا ایلگیلی آیتلری شؤیلە سئرالایابیلیریز:
1- آحزاب سورەسینین 21-نجی آیتی ایلە، موحاممدین (ع) رسول صئفاتئیلا مۆسلۆمانلارا گۆزل بیر اؤرنک یاپئلاجاغئ حۆکمە باغلانمئشتئر.
2- آحزاب سورەسی؛ 4 وە 5-نجی آیتلرە گؤرە أولادلئق اؤز أولاد سایئلاماز. اؤیلەیسە نبیمیزین أولادئ اۇلاراق آنئلان زەید ایلە آراسئندا بیر أولادلئق باغئ یۇقتور.
3- نیسا سورەسی؛ 23-نجۆ آیتلە، اؤز اۇغوللارئن بۇشاندئقلارئ أشلر ایلە أولنمە یاساغئ گتیریلمیش وە أولادلئقلار بو یاساغئن دئشئندا بئراقئلمئشتئر.
بۆتۆن بو آیتلر ائشئغئندا نبیمیز، أولادلئغئ اۇلاراق بیلینن زەیدین، زەینبی بۇشاماق ایستەدیگینی اؤگرنینجە آللاهئن کندیسینی اؤرنک یاپماق ایچین زەینب ایلە أولندیرەجگی قۇقوسونا قاپئلدئ. چۆنکۆ اۇ دؤنمدە کیمسە، بؤیلە بیر أولیلیگی قابول أدەمزدی.
بونو نت اۇلاراق اۇرتایا قۇیان آیتلر شونلاردئر:
وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا ﴿۳۷﴾ (سورة الأحزاب)
(أی موحاممد!) “آللاهئن نیعمت وردیگی وە سنین دە نیعمت وردیگین کیشییە: “أشینی نیکاحئندا توت، آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئن!” دییۇردون. آصلئندا اینسانلاردان قۇرقاراق آللاهئن آچئغا چئقاراجاغئ شەیی ایچیندە گیزلییۇردون. اۇیسا دۇغرو اۇلان آللاەتان قۇرقماندئر. زەید أشییلە ایلیشیگینی کسینجە سنی اۇنونلا بیز أولندیردیک. بونو یاپتئق کی، مۆمینلرین أولادلئقلارئ، أشلرییلە ایلیشیگینی کسینجە اۇنلارلا أولنمەلری قۇنوسوندا بیر سئقئنتئ اۇلماسئن. آللاهئن أمری یرینە گلمیشتیر. (آحزاب سورەسی؛ 37)
بیر اؤنجەکی آیت، زەید ایلە أولنمک ایستەین زەینب ایچین اینەجک، زەینب اۇ آیتتن دۇلایئ زەید ایلە أولنمەیی قابول أتمک زۇروندا قالاجاق، آما اۇنون آرقاسئندان گلن آیتتە موحاممد (ع) زەیدە: “أشینی نیکاحئندا توت، آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئن!” دییە أمیر وردیگی حالدە؛ زەید، اۇنو دینلەمەییپ أشینی بۇشایاجاقتئر.
أگر مذهبلرین، آحزاب سورەسی؛ 36-نجئ آیتە دایاندئردئقلارئ سۆننت آنلایئشئ دۇغرو اۇلسا زەیدین بو حارەکتینین اۇنو دیندن چئقارماسئ گرکیردی. آما آیتتە زەید، هیچبیر شکیلدە قوصورلو گؤرۆلمەمکتەدیر. قوصورلو گؤرۆلەرک اویارئلان، سادەجە موحاممد نبیدیر. چۆنکۆ زەیدە أشینی بۇشاما یتکیسینی آللاە وردیگی ایچین موحاممدین (ع) اۇنا أنگل اۇلما حاققئ یۇقتور.
بو سببلە زەید، اۇنون قورئانا اویمایان أمرینی دینلەمەمیش وە زەینبی بۇشامئشتئر.
موحاممدین (ع) رسول اۇلاراق تبلیغ أتتیگی سؤزلر آللاهئن سؤزلریدیر. اۇنا هم کندیسی هم دە مۆسلۆمانلار اویماق زۇروندادئر.
“رسول” اۇلاراق سؤیلەدیگی سؤزلردە بیر یانلئش اۇلاماز آما یوقارئدا اۇلدوغو گیبی “نبی” اۇلاراق سؤیلەدیگی سؤزلردە یانلئش اۇلابیلیر.
بو سببلە حودەیبیە آندلاشئلماسئندان سۇنرا عائیلەلرینی بئراقئپ مدینەیە گؤچ أدن حانئملارلا نبیمیزین یاپتئغئ سؤزلشمەنین بیر ماددەسی شؤیلەدیر:
… وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ …﴿۱۲﴾ (سورة الممتحنة)
“… ماعروفتا سانا عیصیان أتمەیەجکلر…” (مۆمتحینە سورەسی؛ 12)
“ماعروف”، قورئانا اویغون اۇلان شەیدیر. دەمک کی نبیمیزین، قورئانا اویمایان سؤزلرینە قارشئ چئقئلابیلیر.
زەیدین یاپتئغئ دا بودور.
آللاە تعالا، آحزاب سورەسی؛ 36-نجئ آیتین ایلک موحاطابئنئن موحاممد (ع) اۇلدوغونو شو آیتتە، هیچبیر شۆبهەیە یر اۇلمایاجاق شکیلدە شؤیلە اۇرتایا قۇیماقتادئر:
مَا كَانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا ﴿۳۸﴾ (سورة الأحزاب)
آللاهئن نبیسینە فارض قئلدئغئ شەیلردە اۇنا بیر سئقئنتئ اۇلماز. بو، آللاهئن سۆننتیدیر، سندن اؤنجەکیلردە دە اویغولامئشتئر. آللاهئن أمری اؤلچۆلۆ بیچیلیدیر. (آحزاب سورەسی؛ 38)
آللاهئن نبیسینە فارض قئلدئغئ شەی، آحزاب سورەسی؛ 37-نجی آیتتە گچن؛ “سنی اۇنونلا بیز أولندیردیک” سؤزۆنۆن گرگیدیر. بو سؤزۆن ایکینجی موحاطابئ زەینب والیدەمیزدیر. بو قۇنودا ایکیسینین دە ترجیح حاققئ یۇقتور. (آحزاب سورەسی؛ 36)
ایشتە آللاهئن سۆننتی بودور آما بو آیتلر، گلەنکسل یاپئنئن قوردوغو سۆننت سیستمینی یرلە بیر أتتیگی ایچین تفسیرلر، موحاممدە (ع) یاپئلان ایفتیرالارلا دۇلدورولموش وە اۇ چیرکین سؤزلرلە مشغول أدیلن ذیهینلرین دۇغرولارئ آنلامالارئ أنگللنمیشتیر.
بونونلا دا یتینیلمەمیش، گلەنکسل یاپئنئن اۇلوشتوردوغو سۆننت آنلایئشئ، قورئانئن دا اۆزرینە چئقارئلمئشتئر.
“أوزاعی”، یاحیا بین أبی کثیرین شؤیلە دەدیگینی ناقلەتمیشتیر:
“سۆننت قورئان اۆزریندە حاکیمدیر آما قورئان سۆننت اۆزریندە حاکیم دگیلدیر.”
مذهبلر، داحا دا ایلری گیتمیشلر؛ شیعی-سۆننی آیرئمئ اۇلمادان حپسی، آیت وە حادیثلرین تامامئنئ گؤرمزدن گلیپ یەمە ایچمە، عائیلە حوقوقو، بۇشانما، مۆسلۆمانلار آراسئ ایلیشکیلر، مۆسلۆمان-غایرئ مۆسلیم ایلیشکیلری، أکۇنۇمی وە اولوسلارآراسئ ایلیشکیلر گیبی بیرچۇق قۇنودا قورئانئ دئشلادئقلارئ گیبی، کندی اۇلوشتوردوقلارئ سۆننتی دە دئشلامئشلاردئر.
اینانچ وە عیبادت ایلە ایلگیلی قۇنولاردا دا چۇق سایئدا ساپما اۇلوشتورولموشتور. آما بونو یاپانلار، باعضئ آیت وە حادیث پارچاجئقلارئنئ دیللرینە دۇلایاراق شو آیتلردە آنلاتئلان یۇلا گیرمەیی دە ایهمال أتمەمیشلردیر:
وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿۷۸﴾ (سورة آل عمران)
أهلی کیتابتان بیرطاقئمئ کیتابتان اۇقور گیبی دیللرینی أگیپ بۆکرلر کی، کیتابتان ساناسئنئز. آما کیتابتان دگیلدیر. “اۇ آللاە قاتئنداندئر” دەرلر؛ آما آللاە قاتئندان دگیلدیر. آللاها قارشئ بیلە بیلە یالان سؤیلەرلر. (آلی عیمران سورەسی؛ 78)
سۇنوچ
“قورئاندا آنلاتئلان دین”، هر اینسانئن کندیندە وە چەورەسیندە گؤزلملەدیگی فئطرات آیتلرینین گرگی اۇلدوغوندان؛ اۇنو آنلاماق وە قاوراماق چۇق قۇلایدئر.
دین وە بیلیم آراسئندا دا تام بیر اویوشما اۇلدوغو ایچین قورئان، هیچبیر عیلیم آدامئنئن ایهمال أدەمەیەجگی ایچریگە صاحیبتیر.
بیزە دۆشن، بو دینی، تۆم اینسانلئغا تبلیغ أتمکتیر. هرکس کندی قارارئنئ، کندی حۆر ایرادەسی ایلە وریر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا ﴿۹﴾ وَأَنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿۱۰﴾ (سورة الإسراء)
بو قورئان، أن ساغلام یۇلو گؤستریر. ایی ایشلر یاپان مۆمینلر ایچین بۆیۆک بیر اؤدۆلۆ مۆژدەلەر. آحیرتە اینانجئ کسین اۇلمایانلارا دا آجئقلئ بیر عاذاب حاضئرلامئشئزدئر. (ایسرا سورەسی؛ 10-9)
أن بۆیۆک “سؤمۆرۆ قایناغئ” دیندیر. دینی قوللاناراق اینسانلارئ سؤمۆرنلر، بونون ایچین عیلیم آداملارئنئ وە دین آداملارئنئ قوللانمایا بۆیۆک اؤنم وریرلر. تەوراتتا وە اینجیلدە یاپئلان آنلام تاحریفلری، قورئاندا دا یاپئلمئش وە بیرچۇق آیتین آنلامئ بۇزولموشتور.
بیزە دۆشن، شو آیتلری ایی دۆشۆنۆپ داورانئشلارئمئزئ وە بۆتۆن بیلگی بیریکیملریمیزی گؤزدن گچیرمکتیر:
وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ ﴿۱۱۲﴾ وَلِتَصْغَى إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَلِيَرْضَوْهُ وَلِيَقْتَرِفُوا مَا هُمْ مُقْتَرِفُونَ ﴿۱۱۳﴾ أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ﴿۱۱۴﴾ وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴿۱۱۵﴾ وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ ﴿۱۱۶﴾ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ﴿۱۱۷﴾ (سورة الأنعام)
(112) ایشتە بؤیلە. هر نبییە، اینسان وە جین شەیطانلارئنئ دۆشمان یاپتئق. شەیطانلار، آلداتماق ایچین بیربیرلرینە یالدئزلئ سؤزلر فئسئلدارلار. ترجیحی (اۇنلارا بئراقماسا دا) راببین یاپسا بونو یاپامازلار. سن اۇنلارئ ایفتیرالارئیلا باش باشا بئراق.
(113) بو فئسئلداما بیر دە آحیرتە اینانمایانلارئن اۇ سؤزلرە گؤنۆللری آقسئن، اۇندان حۇشلانسئنلار وە سوچ ایشلەمەیە دوام أتسینلر، دییەدیر.
(114) (دە کی) “آللاە بو کیتابئ بیزە آیرئنتئلارئیلا آچئقلانمئش اۇلاراق ایندیرمیشکن، بن اۇندان باشقا بیر حاکم می آرارئم!” کندیلرینە کیتاب وردیکلریمیز دە بیلیرلر کی اۇ، بۆتۆن گرچکلری گؤسترەجک شکیلدە راببین طارافئندان ایندیریلمیشتیر. ساقئن بو قۇنودا تارتئشمایا گیرنلردن اۇلما.
(115) راببینین قارارئ، دۇغرو وە دنگەلی اۇلما باقئمئندان تاماملانمئشتئر. اۇنون قارارلارئنئ دگیشتیرەبیلەجک بیر کیمسە یۇقتور. اۇ دائیما دینلەین وە بیلندیر.
(116) یریۆزۆندەکی کیشیلرین چۇغونا اویارسان سنی آللاهئن یۇلوندان ساپتئرئرلار. اۇنلار سادەجە ظانلارئنا تابیع اۇلورلار وە سادەجە آتارلار.
(117) راببین، کندی یۇلوندان ساپانئ أن ایی بیلندیر. اۇ، دۇغرو یۇلا گیرنلری دە أن ایی بیلندیر.
(أنعام سورەسی)
پرۇف. دۇک. عابدولعازیز بایئندئر


text:
قیزیل آلما
قیزیل آلما، تورکلر اؤزللیکله اوغوز تورکلری اۆچون قیزیل آلما، اوزرینده دوشونولدوکجه اوزاقلاشان آنجاق اوزاقلاشدیغی درجهده جاذیبهسی آرتان اۆلکولر(اوغرونا چالیشیلان) و یا دۆشلردیر. (گئرچکلشمهسی ایستهنیلن شئی، اومید)
کلمهنین تام اولاراق نه زامان، هاردا و نئجه کئچدیگی بیلینمهمکله بیرلیکده تاریخی آخیش ایچریسینده همیشه غرب یؤنونده ایرهلیلهمهنین بیر سیموولو اولموشدور. ایستانبولون فتحیندن سونرا، قیزیل آلمانین، رومدا تاپیلان سنت پیتر کیلیساسینین محرابینداکی آلتین توپ اولدوغو ایرهلی سورولموشدور.
تورک میفولوژیسینده آلما[دَییشدیر]
آلما، تورک و آلتای خالق اینانجیندا و میفولوژیسینده موقدّس بیر مئیوهدیر. آلما، اوْلما، اوُلما، اوُلموْ اولاراق دا دئییلر. موغولجا آلیمان (آلیماه)دیر. مئیوهلرین آناسی و آتاسی اولاراق قبول ائدیلیر. آغاجینین چیچکلری چهرایی و یا آغ آچار. نووهلی موختلیف رنگلی مئیوهسی اولان بیر آغاجدیر. قادینلا کیشینین بیر-بیرینه دویدوغو سئوگینین سیموولودور. آغساققاللینین الیندن آلدیغی آلمانین قابیغینی یئین سونسوز قادین اکیز دوغورور. قیزیل آلما اۆچون اوردولارا قیتهلر آشمیشدیر. ناغیللاردا همیشه جادولو آلمالار واردیر. سیرلی باغلاردان همیشه او اوغورلانمیش، اوزرینه ماهنیلار قوشولموش، قیزلارین یاناغی اونا بنزهدیلمیشدیر. دونیادا ان چوخ نؤوع اولان آغاج آلمادیر. ان چوخ یئتیشدیریلن و ان چوخ یئییلن مئیوه ده اودور. یئتکینلشمهنی تمثیل ائدیر. نؤوعون هامیسی، یئر اوزونه اورتا آسیادان یاییلمیش اولوب آلتای و قافقاز منشألیدیر. قازاخیستانین پایتاختی آلماتینین کؤهنه آدی آلما آتادیر و آلمانین دونیایا بورادان یاییلدیغینا اینانیلار. آدم ایله حوانین جنّتده یئدیکلری قاداغان مئیوهنین آلما اولدوغو، قاداغانین ایسه اصلینده جینسللیگی احتیوا ائتدیگی، بو سببله ده آلمانین جینسللیگی سیموولیزه ائتدیگی ایدیعا ائدیلیر. یئر اوزونده آز قالا هر جوغرافییادا یئتیشمهسی اونو بیر سیموولا چئویرمیشدیر و بیر چوخ سیویلیزاسیادا آلما ایله علاقهدار افسانه و ناغیللارا راست گلینیر.
اتیمولوژی[دَییشدیر]
آلما سؤزو (آل) کؤکوندن تؤرهمیشدیر. اورتا آسیا تورکجهسیندن درحال بوتون تورک دیللرینه عئینی کؤکدن کئچهرک ایستیفاده ائدیلن آد آنادولو تورکجهسینده، آلما -> الما چئوریلمهسینه اوغرامیشدیر. سؤزون کؤکونده؛ "آلماق" فعلینین و مئیوهنین رنگینی سیموولیک اولاراق ایفاده ائدن "آل" (قیرمیزی) صیفتینین اولدوغو بیلینمکدهدیر.
قایناق[دَییشدیر]
تورک افسانه سؤزلوگو، دنیز قاراقورد، تورکیه، 2011،


text:
سؤز و سس: بلال زورآبادی (خراسان تورکلریندن- جوین شهری)
دوروب آقوشکه یانیندا،گِؤزونده عالمین نازه
یقین بیللم قرار آلمیش گئجه گوندوزدن آوازه
دئیر: “چیخما وارام آی!”، مارال گؤز بس که زیبادیر
اوزاقدان گؤزلری رویا، یاخیندان موج دریادیر
قیشین سوزونو یاز ائیلر او شال ترمه باشیندا
تمام شعرِ شاعرلر دئدیلیب اونون شانینده
اولوبدور معبد عشاق او طاقِ قاشلرِ بو قیز
اودا چکمیش بو دنیانی دوداقلاردان چیخیب هر سؤز
غرض که آلده او گؤزلر تمام صبر و قراریم
ولی او تیرمه شال دوشدو قیش اولدو کل بهاریم
فلک آرامیزا افسوس بنایِ تفرقه سالده
او اولدو همدمِ خان و منه شو بیر دوتار قالده


text:
دانیشیق 13 – ایراندا یئنی گلیشمهلر و میللی حرکتین دورومو / عاریف کسکین ایله اؤزل دانیشیق
آذربایجان دموکراسی اوجاغی : میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک ؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی ؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار ؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی ایران اوزمانی سایین عاریف کسکین دن سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
ایرانداکی ایچ چکیشمه هارا گئدیر؟
ایران ایسلام جومهوریتی 1979-دان گونوموزه قدر ان بؤیوک بحرانی یاشاییر. خاریجی سیایستینه باخدیغینیزدا یالنیزلاشمیش و دوستو اولمایان دؤولت کیمی گؤرونومونده دیر. ایران اتم کریزیله آمئریکا و آوروپلالیلاری قارشیسینا آلمیش و دیر طرفدن ده روسیا و چیندن گؤزلدیگی دستیی آلامامیشدیر. قونشولارییلا دوست و گوونیلیر موناسیبت قورامایش و سالدیرقان اوسلوبو اونون قونشولارینین گؤزونده تهلوکهلی گؤرسنمهسینه سبب اولموشدور. سننی عرب دؤولتلری، ایرانی ان بؤیوک تهلوکه اولاراق گؤرمکده و او رئژیمین ییخیلماسی اوچون حربی موداخیله آلتئرناتیفینی تشویق ائتتیکلری بیلینیر.
داخیلی سیاستده ایسه، ایران رئژیمی 1979-دان گونوموزه ایلک کز چوخ یؤنلو بوهرانی تجروبه ائتمکتهدیر. رئژیمین داخیلینده ایختیلاف رسمن چاتیشما و توققوشمایا چئوریلمیش و رئژیمین داخیلی ترازیلیغی و هارمونیسی پوزولموشدور. ایران رئژیمی آرادان ایکی شاققایا آیریلمیشدیر. ائله کی رئژیمین 30 ایللیک تاریخینده ایلک کز باش ناظیری، مجلیس باشقانی، ناظیرلری و اوست روتبهلی بروکراتلاری زیندانا سالماق مجبوریتینده قالمیشدیر. ایختیلاف رئژیمین بوتون رسمی و قئیری رسمی اورگانلارینی بوروموشدور. خامنئه یی حلل ائدیجی و ایختیلاف چؤزوجو گوجونو ایتیرمیش و اؤزو ایختیلافلارین قایناغینا بدل اولموشدور. بو مسئله ده رئژیم ایچین ایختیلافلارین حل اولونماسینی چوخ چتینلشدیرمیشدیر.
یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر اؤز موخالیفت وارلیغینی قورویابیلمیش، رئژیمین سرکوب تشکیلاتلارین قارشیسیندا دایانیقلیغینی گؤسترمیش و بیتمه میشدیر. عرب برلگه ده باش وئرمیش سیاسی و سوسیال عصیانلاردان گوج آلاراق یعنیدن میدانا گلمیی باشارمیشدیر. ایران رئژیمینین ان اؤنملی امنیتی مسئلهسینه چئوریلمیشدیر.
بوتون بو فاکتؤرلر/عامیللر ایشیغیندا، ایران رئژیمینین چوخ یؤنلو بحران ایچینده اولدوغونو دیبیلریک. ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو بحران مورککب، چوخ یؤنلو و ماهار ائدیلمهسی آسان دئییل. حتی ایران رئژیمی بو بحرانی حلل ائتمک اوچون راسیونئل/عقلانی بیر پروژه یه ده صاحب دئییل. رئژیم فقط شیددت/خوشونت بو بحرانلاری حل ائدجه یینی دوشونور. خوشونت ایسه وار اولان بحرانی داها دا دئرینلشدیریر.
بیز نه زامانا قدر سوکوت ائدجه ییک؟
آذربایجان، ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو چوخ یؤنلو و مورککب بحرانین فرقیندهدیر.چوخ دقتله، تیتیزلیکله(وسواس) و هر طرفلی حادیثه لری ایزله ییر. آذربایجان بو سورچده ان دوغرو عملی آلترناتیفینی معین ائتمک ایستییر. آذربایجان، ایرانداکی پروسه سی سویوققانلی، تمکینلی، آغیر، تحریکلردن اوزاق ، فارس میللیتچیلرینین تله سینه دوشمه دن، اؤز میللی ماراقلارینین ماکسیموم قورونماسینی نظرده توتاراق و تاریخی بوتون تجروبلرینی دیققته آلاراق ایزلییر. آذربایجان بو بحراندان ضررلی چیخماق ایستمیر. کئچمیشدکی یاشادیقلارینی یئنیدن یاشاماق ایستمیر. آزربایجانین بو گلیشمهلردکی دوروشو “ عقلانی احتیاط کارلیق” اولاراق آدلاندیرماق مومکوندور.
یاشیل حرکاتی اؤنملی و جدی اعتراضی حرکت اولاسا دا، آذربایجانلیلارین دویقوداشلیغینی قازانابیلمه میشدیر. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینی فارس میللیتچیلیگینین فرقلی تظاهورو اولاراق گؤرمکتدیلر. اونلارا گؤره یاشیل حرکاتی ایرانداکی حقیقی دئموکراسینین قوروجوسو اولابیلمز. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینا عملی دستک وئرمسلر ده مرکزدکی گئدن گرگینلیگی اؤز خئییرلرینه اولدوغونو دوشونورلر. آذربایجانلیلارین سیاسی، ایقتیصادی و کولتورل ایستکلرینه یاشیل حرکاتینین جاواب وئرمیجیی بللیدیر. یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر میللتلرین مسئلهسی موضوسوندا هر هانسی فیکیر و گفتمان ایلری سورمه میشدیر. میللتلر مسئلهسی گلینجه سوکوت ائدیرلر. بونلاری یئرسیز، “بؤلوجولوک” و لوزومسوز طلب اولاراق گؤرورلر. آذربایجانلیلار دا بونلاری گؤرور. آذربایجان بوتون بونلارا یاخین تاریخیندکی یاشادیغی ناکامیلری و عذابلارین چرچیوسیندن باخیر.
آذربایجانلا یاشیل حرکاتینین یوللاری آیریلمیشدیر. آذربایجان ایندی اؤزو، فرقلی بیر دئموکراتیک پروژهنین صاحبیدیر. آذربایجان ایندی اؤزو اوچونجو جبههدیر. اوچونجو گوچدور. آذربایجانلیلار، ایران رئژیمینین آذربایجان-تورکونه اولان دوشمانلیغینی بیلیر. 1979-دان او دوشمانلیغین ایچینده یاشاییر. یاشیل حرکاتینین سؤیلملرینده ده اؤز حاقلی ایستکلئرینی گؤرمور. گلینن نوقطه ده آذربایجان اؤزو چوخ فرقلی و داها قاپسامالی/جامع دئموکراتیک جبههنین لیدری پوزیسیونونا گلمکدهدیر. آذربایجان بو دوروشونون گرکلیلیکلرینی یئرینه گتیرمسی لازیمدیر.
آذربایجان “ یاشیل حرکاتینا قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” ایکیله مینی بوراخمالیدیر. چونکی یاشیل حرکاتییلا یوللاری آیریلمیش. بو ایکیلمدن چیخمادیغی سورجه یعنی شرایطه اویقون ایستراتژیلر گلیشدیرمز. منیم فیکریمجه میللی حرکاتیمیز یعنی و فرقلی بیر مرحلهنین باشلاندیغینی حیسس ائتسه ده هله اؤزونو اونونلا آداپت/سازگاری ائتمیش دئییل. یاشیل حرکاتا “قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” دارتیشماسی میللی حرکاتین اؤنونو باغلاییر. گونوموزدکی شرطلره اویقون ایستراتژیک معین ائتمخ یی و گونوموز شرطلرینه اویوملو حاله گتیرمهیه مانع اولور. اونون بوتون انرژیسینی امیر. بیز ایچینه دوشدوگوموز بو کؤردوغومدن چیخمالیییق. باشقا بیر سؤزله هله ده میللی حرکاتیمیز اؤزونو اوچونجو جبهه اولدوغونون شورونا چاتمیش دئییل. اؤزونو اوچونجو جبهه اولاراق حیسس ائتمه یی درونلشدیرمه یی باشارسایدی اونون گرکلیلیکلرینی ده یرینه گتیریردی. میللی حرکاتیمیز سیلکینمهلی و بایراملاردا نئجه کی، ائولر تمیزلنیر اؤزونون ایستراتژیلرینی گؤزدن کئچیرمهلیدیر. میللی حرکاتیمیز سیلکینیب اؤزونو یئنی دؤنمه اویقونلاشدیرمازسا آذربایجانی ایتیرمه احتیمالی واردیر.
ایندی نه ائتملیگیک؟
اؤنجهلیکله بؤلگهمیزده و ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا اوبژکتیف تحلیلیمیز اولمالی و بیلملیگیک کی ایران سیاسی حیاتیندا یعنی بیر صحیفه آچیلمیشدیر. اسکی دفترین نه زامان باغلاناجاغی بیلینمهسه ده یئنی بیر مرحله باشلادیغی چوخ آشیکاردیر. بیز بو یعنی مرحلهنین بوتون اؤزللیکلرینی بیلمهلی و اونا گؤره یعنی ایستراتژیلر گلیشدیرملیگیک.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتی یاواش یاواش اؤز وارلیغینی حیسس ائتدیرمهلیدیر. وارلیغینی حیسس ائتدیرمهنین آنلامی فقط کوچهیه چیخماق ویا میتینگ دوزنلمک دئییل. آذربایجان تورک میللتی گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین وارلیغینی اؤز یانیندا حیسس ائتمهلی، اونو گؤرمهلی و اونون ایستکلریله داها یاخیندان تانیشمالیدیر.
-بیزیم میللی حرکاتیمیز ایچینده- کیچیک ده اولموش اولسا -چوخ قیمتلی تشکیلاتلاریمیز وار. بو زاماندا بو تشکیلاتلار ان وئریملی دؤنملرینه گیرمهلی و اونلار گوجلندیریلمهلیدیر. هر هانسی بیر تشکیلاتلاریمیزا هر هانسی شکیلده یاخینلیق حیسس ائدنلر وارسا زامان ایتیرمهدن اونلارا گیرمهلیدیرلر. تشکیلاتلاریمیز آکتیفلشدیریلمهلیدیر.
-عمومی-میللی تشکیلاتیمیز یوخدور . بیزیم میللی حرکاتیمیزین بؤیوک بؤلومو تشکیلاتسیزدیر. اینسانلاریمیز بؤیوک تشکیلاتلارین قورولماسینی گؤزله ییر، اونلار قورولماییناجا دا فعالیت ائتمیرلر. سیاسی فعالیت اوچون تشکیلات اؤنملی آنجاق “اولمازسا سیاسی فعالیت اولاماز” دئییل. تشکیلاتسیز دا فعالیت ائدیلبیلر. بیزیم قازاندیغیم بوتون باشاریلار شخصیدیر. شخصی حیاتیندا اؤزونه یول آچان اینسان سیاسی فعالیت اوچون ده اؤزونه ایمکان یارادابیلر. بیز ایندی “هر فرد بیر تشکیلات” شعارینی حیاتا گئچیرملیگیک. اؤز شخصی یئتنک، ایمکان، زامان و گوجوموزدن میللی حرکاتیمیزا آییرمالیییق. امین اولون کی، بولاری نورمال حیاتینیزین آخیشینا ضرر وئرمهدن ده ائتمک مومکوندور. “ هر فرد بیر تشکیلات “مدلی بوگون بیزیم اساسی چیخیش نوقطهمیز. هر کس اؤزوندن مسئول. هر کس اؤزونون رئیسی و مرئوسو.
-ایندی کی زاماندا ایختیلافلاردان، بؤلجو و قیشقیر دیجی لافلاردان اوزاق دورمالوییق. اؤنوموزدکی گونلرده ایچیمیزه ایختیلاف آسلامیا باشلایجاقلار. بیر چوخوموزون علیهینده یازیلار یازیلما احتیمالی واردیر. بیرگه بونلارین قارشیسیندا دورمالیییق. نزاکت و اخلاقی قوروللاری آشان یازی و دانیشیقلاردان قاچینمالی و بونو ائدنلری ده انگللملیگیک. ایختیلافلار هلهلیک دوندورولمالی.
– رهبرلیک ادعالاری “هر شئیی من یاراتدیم” ایفاده و دوشونجهلردن واز گئچیلمهلی. موساوی و دوستانه موناسبتلرین قورولماسی لازیم. تشکیلاتلار اؤز آرالاریندا کوسلوک و یئرسیز رقابتی بوراخمالیدیرلار. بیر آرایا گلبیلمهلی و باشاربیلیرلرسه اؤز آرالاریندا بیر کوردیناسیون (هماهنگی) شوراسی قورمالالاری لازیمدیر.
-وب سیتهلریمیزی و درگیلریمیزی زنگینلشدیرمک و چکیجی حالا گتیرملیگیک. یازی، خبر، ترجومه وب. ایشلری گؤربیلنلر بو ایشلرله و ماددی ایمکانلاری اولاناکلار ایسه بو سیتهلری و درگیلری حمایه ائتمهلیدیرلر. بو سیتهلرین چکیم گوجونو آرتیرمالییق.
-بوگون آزربایجانین هر یئری میللی حرکاتیمیزین شعارلاریلا دولمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین تاریخی سمبوللاری میللتین گؤزونون اؤنونه گتیرتیلمهلی. تبلیغات چالیشمالاری چوخ یؤنلو اولاراق سورتلندیریلمهلی. آذربایجان توپلومو میللی حرکاتین شعارلارینی منیسمهیه حاضردیر.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتیمیز اؤز میللی-اومومی بیلدیرگسی/منشورونو حاضرلامالیدیر. حاضرلاناجاق بو میللی-عمومی منشوردا آذربایجانین بوتون مسئلهلری دقته آلینمالیدیر. آذربایجان تورکلرینه یاخشی حیات اومودونون وئریلمهلی گرکیر. آذربایجان توپلومونون بوتون لایهلرینین ایستک، آرزو و قورخولاری دقته آلینمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتی داخیلی و خاریجی مسئلهلره باخیش آچیسینی و سیاسی، سوسیال، مدنی، ایقتیصادی و دینی مسئلهلر ده اؤز فیکیرلرینی محسوس و ملموس شکیلده بلیرگینلشتیرمهلی و آذربایجان تورک میللتینه چاتدیرمالیدیر.
بعضی آیدینلاریمیز ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسینی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلجیینی دوشونورلر سیزجه بؤیلهدیر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار؟
سیاسئت و دیپلوماسیده گؤروشولمه یجک طرف یوخدور. گرکیرسه هر کسله گؤروشولور و مذاکیره ائدیلیر. آمئریکا دوشمن اولاراق گؤردوگو ایران و طالبانلا گؤروشور. آنجاق دیالوق و مذاکرنین شرطلری و شرایطینین یارانماسی لازیمدیر. بوگون بئله بیر شرایط یوخدور. چونکی یاشیل حرکاتییلا قورولاجاق دیالوغون نتیجه سی اولمایجاغینی دوشونوروم. یاشیل حرکاتی میللتلر مسئله سینی دانیشماق ایستمیر. اونو حل ائتمک ایستمیر. بئله بیر پروبلئمین اولمادیغینا اینانیر. میللتلر مسئله سینی کومپلو/توطئه اولاارق گؤرور. گئجه-گوندوز تحقیر ائدیر. بو تور ذهنیت صاحب اولانلارلا گؤروشمک زامان ایتیرمکدیر.
آنجاق طرفلر آراسیندا غیری موستقیم مذاکیره گئدیر. آذربایجانین عملی اولاراق اعتیرازلارلا قاتیلماماسی و میللی حرکاتین دانیشیقلاری، یازیلاری و عمللری بو سمبولیک ایرطیباتین بیر عنصورلاری. مذاکیره لر سمبوللر و حرکتلرله گئدیر. طرفلر بیر-بیرلرینین باخیشینی مطبوعاتدان اؤیرنیرلر. طرفلرین نه ایسته دیکلری اورتادادیر.
بوگون مذاکره و اینتیقادی دیالوق شرایطی یوخدور. اونلار بیزدن اریمه میزی ایستییرلر. بوگون ان اؤنملی ایستراتئژیک وظیفه میز اؤزوموزو توپارلاماق، هدف/ایستک/سؤیلملریمیزی بلیزلمک، منشوروموزو(بیلدیرگمیزی) حاضیرلاماق، تشکیلاتلار آراسیندا اورگانیک هماهنگی قورماق و فردی فعالیتی آرتیرماق، اوچونجو جبهه اولاراق اؤزونو گؤستربیلمک و باشقا مسئله لره تمرکوز ائتمه لی ییک.
بوگون آزربايجانين ان اؤنملي استراتژيک مساله سي ايران رئژيمين سرنيگوني مساله سي اولماليدير. ايران ايسلام جومهورييئتي نين سرنيگون اولماسيني ان چوخ تورکلر ايستمه ليديرلر. ايران ايسلام جومهورييتي سرنيگون اولماديغي سوره جه بيز هئچ بير هدفيمیزه يئتيشه بيلمه يه جه ييک. ايسترسه ايستيقلاچي، ايسترسه فئدرالچي، ايسترسه هر هانکي بير ميللي ايسته ييميز اولسون بونلارين گئرچئکله شمه سي نين يولو ايران ايسلام جومهورييتي نين سرنيگوني سيدير. ايرانداکي رژيم گئتمه دیيي سوره جه بيز هئچ بير هدفيميزه يئتيشمه يه جه ييک. بو رژيم قانون اساسي نين 15.مادده سيني بئله ايجرا ائتمه يه جک. اساسي مساله ميز بونلاري دارتيشماق
2 دیدگاه »
-
[…] […]
بازتاب توسط گفتگو – 8 / مصاحبه اختصاصی با ابوذر آذران: هویت حرکت ملی آذربایجان نه سیاسی که مدنی است « کانون دمکراسی آزربايجان | 17 مارس 2011 |
-
[…] […]
بازتاب توسط گفتگو – 1/ مصاحبه اختصاصی کانون دمکراسی آذربایجان با هدایت سلطانزاده « کانون دمکراسی آزربايجان | 17 مارس 2011 |


text:
درباره من
نوحه ده صرف ایلمیشم همّتیمی
آرتیروبدور آقامون لطفی منیم شهرتیمی
نیّتیم قلبیده خدمتدی بیلور نیّتیمی
وار امیدیم وئره موعود جزا خلعتیمی
استدیو اردبیل ///////بلسوار
اگرقناری اولماسا /سرچه گلوب/ غزل خان اولا بیلمز
باغدا سوسسی اولماسا /بلبول اوخیا بولمز
اگر یای یاز اولماسا /بولبول سویوخدا /قالا بیلمز
بی وفا دونیاده من دوزگون رفاقت گورمه دیم
عشق دن انسانلارا باشقا علامت گورمه دیم
چوخ چالیشدیم درس آلام قلبیمده کی پنداردن
حیف اولا دیلداردن عشقه دلالت گورمه دیم
هرنه وارسا سینه ده اول یاره افشا ایله دیم
سیرریمی حفظ ائتمه گه یاردا صداقت گورمه دیم
یوزجه دفعه مجنونون سونسوز قرارین آنلادیم
باش یازیمدان غصه لی آیری حکایت گورمه دیم
منیم ای نازلی دلداریم، منیم ای دردیمه درمان
منیم ای دولتیم، واریم، باغیشلا، گئچ گناهیمدان
سالاندا سن منی بنده، یاخینلیق اولماسا سنده
اگر قانیمی توکسنده، یولومدان دونمرم بیر آن
شیریندیر لبلرین دلبر، او گول رخسارینی گوستر
یازیق کونلوم سنی ایستر، منی الدن سالیر هجران
جمالین پرده یه سالما، بو عاشیقدن اوزاق قالم
اگوزومدن انتقام آلما، منی قویما بئله حیران
بدخشان لعلی سنسن یار، اوزون یاقوت کیمی پارلار
سنون حسنونده دیر گلزار، جمالیندیر نگارستان
منیم چین لیلی، عمر انسان، و یا بلقیس و صنعانسان
یادا بیر ماه کنعانسان، سنه اولسون جانیم قوربان
منی سن مجنون ائتمیش سن، حیاتدا محزون ائتمیش سن
اوزونه مفتون ائتمیش سن، ائدیبسن قلبیمی بریان
دئییردیم من سنین یارین؟ کی اولدوم ایندی بیمارین
سنین نورانی رخسارین، منی یاندیردی، ای جانان
نظامی اولدو بیچاره، ائدیب هجرانین آواره
تاپیلمیر دردینه چاره، اولوب جاری گوزوندن قان
ــــــــــــــــــــــ نازلی نیگار *سئوینج و کدر* رسانه سی ـــــــــــــــــــــــ
اولسایدی میسر گؤزه لیم یارین اولاردیم
هر لحظه غمین چکمگه غمخوارین اولاردیم
هر شب دولانیب صبحه کیمی شمع جمالین
پروانه کیمی طالب دیدارین اولاردیم
ممکن کی ده گیل بیرده گزیم گولشن کویین
ممکن گر اولایدی یئنه زوارین اولاردیم
ای طوطی وشیم آیئنه حسنونی گؤرجک
آلوده اول لعل شکر وارین اولاردیم
مجنون کیمی دایم سر کویونده گزردیم
عمروم نقدر وارسا پرستارین اولاردیم
یوسف کیمی وئرسه یدیله دیدارینا قیمت
جان نقدی ایله من کی خریدارین اولاردیم
واحد سر کویونده گزردیم گئجه - گوندوز
ای مه بو ادا ایله دل افکارین اولاردیم
گوزلیم گوزلریمه رحم ایله اغلاتما من عشقیمین قدرین بیل ایریسینا ساتما منمن سنه جان دمیشم باقریم گان ایلمیشم بو قریبانلرین محملینه ساتمامن
09147385968
http://myanalypeyman-peyman.blogfa.com/post/13


text:
اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
جمهورباشقانی میرضیایئوین وئریملی گئچهن ایلک سعودی عربیستانی سفریندن سونرا ایکی اؤلکه ایلیشکیلری داها دا گلیشهجک، اؤزبکیستاندا عرب سرمایهلری آرتاجاق
اؤزبکیستان جمهورباشقانی شؤوکت میرضیایئو، کرال سلمان بن عبدالعزیزین دعوتی ایله ۱۷-۱۸ آگوست ۲۰۲۲ تاریخلرینده سعودی عربیستانا سفر گئرچکلشدیردی. ۱۷ آگوست تاریخینده جمهورباشقانی میرضیایئو مدینهنی زیارت ائتدی.
عینی گون جمهورباشقانی میرضیایئو جده شهرینه گئچدی. ولیعهد محمد بن سلمان، جمهورباشقانی میرضیایئوی رسمی مراسیمله قارشیلادی. آردیندان ایکیلی گؤروشمه ائدیلدی. گؤروشمه سونوندا ایکی اؤلکه آراسیندا انرژی، گؤمروک، هاواچیلیق، اکینچیلیک، ساغلیق کیمی ساحهلری احاطه ائدن ۱۵ آنلاشما ایمضالاندی. اؤزبکیستان و سعودی عربیستان آراسیندا جامع امکداشلیغی گلیشدیرمه قونوسوندا اورتاق بیلدیری قبول ائدیلدی.
۱۸ آگوست تاریخینده جمهورباشقانی شؤوکت میرضیایئو، ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی باش کاتیبی حسین ابراهیم طه ایله گؤروشدو. گؤروشمهده تشکیلاتین اؤزبکیستان ایله امکداشلیق، افغانیستانداکی وضعیت کیمی قونولار اله آلیندی. خاطیرلاتماق لازیمدیر کی، ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی طرفیندن خیوه شهری گئچهن آی "۲۰۲۴ ایسلام دونیاسینین مدنیت باشکندی" سئچیلمیشدی.
اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئو، ایسلام قالخینما بانکی یؤنهتیچیلر قورولو باشقانی محمد بن سلیمان الجاسر ایله ده گؤروشدو. ایسلام قالخینما بانکینین مالیهلشدیردیگی توپلام ۱،۲ میلیارد دلار مبلغیندهکی پرويهلر اؤزبکیستاندا حیاتا گئچیریلیر.
جده شهرینده جمهورباشقانی میرضیایئو، سعودی عربیستانین اؤنده گلن ایشآداملاری ایله ده گؤروشدو. گؤروشمهیه سعودی عربیستان سرمایه باخانی خالد الفالح ده قاتیلدی. توپلانتیدا ایکیلی اقتصادی ایلیشکیلر و اؤزبکیستانین سرمایه ایمکانلاری تانیدیلدی. میرضیایئوین سفری عرفهسینده گئرچکلشدیریلن اؤزبکیستان-سعودی عربیستان ایش شوراسیندا توپلام ۱۴ میلیارد دلار مبلغینده پروژهلرین آنلاشماسی تامین ائدیلمیشدی.
اؤزبکیستان جمهورباشقانی، سعودی عربیستاندا مقدس مکانلاری زیارت ائتدی.
جمهورباشقانی میرضیایئوین ۱۵ آگوست ۲۰۲۲ تاریخینده ایمضالادیغی قرارلا یئنی امام بخاری یوکسک دؤولت اؤدولو یارادیلمیشدی. بو اؤدول ایلک اولاراق سعودی عربیستان کرالی سلمان بن عبدالعزیزه وئریلدی. امام بخاری اؤدولو ایسلام دونیاسینین میراثینی آراشدیرانلارا و تحصیل و بیلیم ساحهسینه قاتقیسی اولانلارا وئریلهجک.
*
اؤزبکیستان ۱ ژانویه ۲۰۲۳ تاریخیندن اعتباراً سعودی عربیستان وطنداشلارینا ۱ آیلیق ویزاسیز گیریش حاقی تانییاجاق. اؤزبکیستان، عربلر طرفیندن ایسلام مدنیتینین بئشیکلریندن بیری اولاراق بیلیندیگیندن، بورالاری گؤرمک ایستهیهنلر چوخ اولاجاق.
سعودی عربیستانینین آکوا پاور (ACWA Power) شیرکتی اؤزبکیستاندا کولک انرژیسینی اۆرتمه تاسیسلری تیکیر. شیرکتین بو ساحهیه قویدوغو سرمایه ۲ میلیارد ۶۰۰ میلیون دلاردیر. اؤزبکیستان انرژی باخانلیغی بو ساحهده امکداشلیغی گئنیشلتمک اوچون ۱۲ میلیارد دلارلیق اوچ یئنی آنلاشمانین ایمضالاندیغینی بیلدیردی. اؤزبکیستان جمهوریتی ۲۰۳۰.جو ایله قدر ایستیفاده ائدیلهن انرژینین یوزده ۲۵ینی یئنیلنهبیلر انرژیدن اۆرتمهگی پلانلاییر.
سعودی عربیستانین ایندییه قدر اؤزبکیستانا قویدوغو بیر باشا سرمایهسی، توپلامدا ۱،۵ میلیارد دلاری گئچدی. بو سرمایهنین یاریسیندان چوخو سون بئش ایلده ائدیلدی. جمهورباشقانی میرضیایئوین وئریملی گئچهن ایلک سعودی عربیستانی سفریندن سونرا ایکی اؤلکه ایلیشکیلری داها دا گلیشهجک، اؤزبکیستاندا عرب سرمایهلری آرتاجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
اورتا آسیا دؤولتلرینین باشقا اؤلکهلر و یا اولوسلارآراسی تشکیلاتلارلا ایلیشکیلرینده اورتاق فعالیتی گلهنک حالینا گتیرمیش اولماسی سئویندیریجیدیر
آذربایجان جمهوریتی جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آوروپا سفری
جمهورباشقانی علییئو، ارمنیستان رهبرلیگینین سیاسی ارک گؤسترهبیلمهسی دوروموندا، ایکی اؤلکه آراسیندا باریش آنلاشماسی ایمضالامانین یاخین واختلاردا مومکون اولاجاغینی بیلدیردی
اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
جمهورباشقانی میرضیایئوین وئریملی گئچهن ایلک سعودی عربیستانی سفریندن سونرا ایکی اؤلکه ایلیشکیلری داها دا گلیشهجک، اؤزبکیستاندا عرب سرمایهلری آرتاجاق


text:
۲ دسامبر
۲ دسامبر قریقوری تقویمینه گؤره ایلین ۳۳۶-جی (آرتیق ایللرده ۳۳۷-جی) گۆنودور. ایل سوْنونا کیمی ۲۹ گۆن واردیر.
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۱۴۰۹ - لایپزیق بیلیم یۇردو قۇرولدو.
- ۱۸۰۴ - ناپلئون بوناپارت٬ پاریسده پاپین دا قاتیلدیغی بیر تؤرنده تاج تاخیب فرانسه ایمپیراتورو اوْلدو.
- ۱۸۴۸ - فرانسوا ژوزف٬ اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورو اوْلدو.
- ۱۸۵۲ - اۆچونجو ناپلئون فرانسه ایمپیراتورو اعلان ائدیلدی.
- ۱۹۰۱ - کینق کامپ ژیلت٬ ژیلت ایختیراعینی یازدیردی.
- ۱۹۰۸ - چینده اۇشاق ایمپیراتور پۇ یی ۲ یاشیندایکن تاختا چیخدی.
- ۱۹۰۹ - فرانسهلی بارون چاتیرز٬ عثمانلیداکی ایلک اۇچاق گؤستریشینی کئچیردی.
- ۱۹۱۴ - اوتریش-ماجاریستان بلقرادی تۇتدو.
- ۱۹۱۸ - ائرمنیستان٬ عثمانلی دؤولتیندن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۱۸ - محمد طلعت پاشا٬ تراکیا-پاشاائلی مۆداقیعهی-حۆقۇق جمعیتینی ائدیرنهده قۇردو.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیه ایله ائرمنیستان آراسیندا آندلاشما ایمضالاندی. قارص ائرمنیستاندان گئری آلیندی.
- ۱۹۲۸ - جلال ساحیر ارزونون حاضیرلادیغی «ایملا لۆغاتی» یاییملاندی.
- ۱۹۴۰ - کاغیذ قیتلیغی سببی ایله قزئتلرین صفحه ساییسیندا قیسیتلاما گتیریلدی.
- ۱۹۴۲ - شیکاقولو بیلیم آداملاری ایلک کونتوروللو زنجیرلهمه آتوم عکسالعملینی حیاتا کئچیردیلر.
- ۱۹۷۱ - بیرلشمیش عرب امیرلیگی٬ بیرلشمیش شاهلیقدان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۸۸ - بینظیر بوتو٬ پاکیستان باش وزیری اوْلاراق آند ایچدی.
- ۱۹۹۳ - کولومبیالی مۆخدّیر تاجیری پابلو ایسکوبار٬ مدلینده امنیت گۆجلرینجه اؤلدورولدو.


text:
پلوسی: هله ده "تک چین" سیاستینی دستکلهییریک
"چین حکومتینین تایوانی تجرید ائتمهسینه ایجازه وئرهبیلمریک"
آمریکا نمایندهلر مجلیسی باشقانی نانسی پلوسی، چینین تایوانی تجرید ائتمهسینه "ایجازه وئریلمهیهجگینی" سؤیلهدی.
نانسی پلوسی، گئچهن هفته تایوانا سفرینن سونرا ایلک دفعه انبیسینین جانلی یایینینا قاتیلدی.
تایوانا سفرینین آماجی ایله باغلی سوالا، اؤزگور بیر اؤلکه اولان تایوانا کیمین گئدهجگینه باشقا اؤلکهلرین قاریشابیلمهیهجگینی سؤزلری ایله جاواب وئرن پلوسی،
"اونلارا (تایوانلیلارا) دونیا ساغلیق هؤرگوتونه گیرمهیهجکسینیز دئیهبیلرلر آنجاق تایوانا کیمین گئدهجگینه قاریشابیلمزلر. چین حکومتینین تایوانی تجرید ائتمهسینه ایجازه وئرهبیلمریک" دئدی.
آمریکانین چینله باغلی سیاستینده هئچ بیر دییشیکلیک اولمادیغینی قئید ائدن نمایندهلر مجلیسی باشقانی،
"سیاستیمیزی دییشدیرمک اوچون اورایا گئتمهدیک. هله ده "تک چین" سیاستینی دستکلهییریک. بوندا راحاتسیز ائدیجی هئچ نه یوخ ایدی" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگیندن ایرانا چاغری
"ایرانین اعتراضلاری زوراکیلیقلا یاسدیرماغی عاجیل اولاراق دوردورماسینی و اینترنت ایله سربست بیلگی آخیشینی تامین ائتمهسینی گؤزلهییریک"
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق