text:
یۆزییرمیدؤدونجو درس
فعللر (53)
فعلی باغلاما
1- آندان-ه ندن/ یاندان-یندن:
بو شکیلچیلرله دۆزهلن فعلى باغلامالار جۆملهنین اساس فعلینین کئچمیشده باشلاندیغى زامانى بیلدیریر. مثلا: قارداشیم دارالفنونو قورتاراندان مۆعلیم اولاراق ایشلهییر. ائلدار مکتبه گلندن من اونونلا تانیشام. سو باشدان آشاندان سونرا یا بیر قاریش، یا دا بیر آرشین.
بونلاردا فعلى باغلاما ترکیبى و جۆملهنین اساس فعلینین مۆرکب زامان ظرفى اولور.
2- آن 2/ یان 2:
بو شکیلچیلر فعلى صیفت شکیلچیلرینه ده اوخشاییر، آنجاق فعلى باغلاما اولاندا بونلاردان سونرا "کیمى" و یا نادیر حالدا "دک-جان 2" قوشمالارى حتما ایشلهنر، آمما فعلى صیفتلرده اونلار ایشلهنمز. مثلا: "یئتیشن موسافیر ایستیراحت ائتدى." جۆملهسینده "یئتیشن" فعلى صیفتدیر و "موسافیر" سؤزۆنۆ تعیین ائدیر. آنجاق "یئتیشن کیمى موسافیر ایستیراحت ائتدى" جۆملهسینده "یئتیشن" سؤزۆ فعلى باغلامادیر (یئتیشنهدک-یئتیشنهجن).
بو فعلى باغلامالار جۆملهنین اساس ایشینین باشلانماسیندان فاصیلهسیز، قاباق بیر ایشین باشا چاتماسینى بیلدیرر: اوشاق درسى اوخویان کیمى باشا دۆشدو. ستارخان عین الدولهنین باسمینجا گلمهسینى ائشیدن کیمى، موجاهیدلره حاضیرلیق فرمانى وئردى.
3- آراق 2/ یاراق 2:
بو شکیلچیلرله حرکت طرزى، حال- وضعیت و بعضا سبب مضمونلو فعلى باغلامالار دۆزهلر. بونلار "یب" ایله دۆزهلن فعلى باغلامالارا گؤره محدود ایشلهنر، جۆملهنین فعلى و خبرى اولا بیلمز.
بو فعلى باغلامالار ساده جۆملهده سبب ظرفى مضمونو بیلدیریر و سبب ظرفى اولور: بابک خالقینین حاقسیزلیغى و ازیلمهسینى دۆشونرک کدرلندى.
بو فعلى باغلامالار بعضا اساس فعلین، خبرین زامانینى بیلدیرمهیه قوللوق ائدیر: سن ناراحات اولما، یات، من ده ایشیمى قورتاراراق گلرم.
بونلار ساده جۆملهلره غئیر مۆستقیل همجینس خبر اولاندا بیر ایشین اولجه باشلانیب بیتدیگینى، ایکینجى ایشین (اساس ایشین) ایسه اوندان سونرا باشلاندیغینى بیلدیریر و بئلهلیکله ایکى ایشى بیرى-بیرینه باغلاییر: اوشاق مکتبه قبول ائدیلهرک هوسله اوخوماغا باشلادى.
بو جۆملهده غئیر مۆستقیل همجینس خبر اولان "قبول ائدیلهرک" فعلى باغلاماسى "قبول ائدیلدى" شکلینده ده ایشلهنه بیلر و جۆملهیه هئچ بیر ضرر گلمز. یعنى بو جۆمله "اوشاق مکتبه قبول ائدیلدى، هوسله اوخوماغا باشلادى شکلینده ده یازیلا بیلر و یئنه ده، همجینس خبرلى جۆمله اولار. بو ایکى جۆملهنین فرقى بودور؛ بیرینجى جۆملهده همجینس خبرلرین بیرینجیسى غئیر مۆستقیل- فعلى باغلامادیر، آنجاق ایکینجىده مۆستقیل فعلدیر.
بو فعلى باغلامالار بعضا تابعسیز مۆرکب جۆملهنین ترکیبیندهکى بیرینجى جۆملهنى ایکینجى جۆملهیه باغلاماغا قوللوق ائدیر. میثال: "آنانین مۆحبتى جوشاراق، بالاسینى برک-برک قوجاقلاییب اؤپدو". بو جۆمله "آنانین مۆحبتى جوشدو، بالاسینى برک-برک قوجاقلاییب اؤپدو" شکلینده ده دئییله بیلر و معناسى دَییشمز. دئمک "جوشاراق" فعلى باغلاماسى بیرینجى جۆملهنى ایکینجى جۆملهیه باغلاماغا قوللوق ائدیر.


c: text/html

text:
اویان نیوز:
ایواز طاها
۱٫ ایگیرمینجی یوزایللیکده “دیل”ـه باخیش بوجاغی کؤکلو دییشلیکلییه اوغرادی. بو واختاجان دیلین نه قدهر اؤنملی وارلیق اولدوغونون سرّینه یئترینجه واریلمامیشدی. بو اؤنهمه دیققت یئتیریلمهسینین گؤستریجیلری آز دئییل: اؤتن یوزایللیکده «فلسفه دیلین چاتیندا یارانیر» ادعاسی سسلندی (ویتگئنیشتاین)؛ ادبیاتین بیر دیل دونیاسیدیر، متندن باشقا بیر دونیا یوخدور، آنلام سؤز بطنینده گیزلنیر، یا دا دیل اویونلاری ایچینده أریییب گئدیر (دئریدا). بو گؤستریجیلرین سایینی داها دا آرتیرماق اولار: آنالیتیک دیل فلسفهسینین یارانماسی، پسیخولوگییادا دیلین گؤرونمهمیش اؤنم قازانماسی، حتتا آلتبیلینجین دیلسل [زبانی] بیر قورولوش اولدوغونون وورغولانماسی (لکان) و قورولوشچولوغا [ساختارگرایییه] گتیریب چیخارمیش فردیناند سؤسورون دیل قوراملاری [نظریهلری].
بونون اوٍچون من همیشه دیلین هئیبتیندن دانیشیرام. دیلله سایماز و نئجهگلدی داورانیشین تهلوٍکهسینی وورغولاییرام [تأکید ائدیرم]. لاکین بو وورغولار، دیلی اؤز باشینا بوراخیب، اونون کورلاماسینا نئیترال [خنثی] تانیق اولماق کیمی یوْزولمامالیدیر. بو وورغولاردا دیلی آچیق گؤزله گوجلندیرمک، چیچکلندیرمک، گئنیشلندیرمک مقصدی گوٍدولور.
۲٫ دیل مسئلهسی ایله اوُغراشماق اوٍچون سیاسی آچیلیم دوًنمینی گوًزلهمک یئرسیزدیر. کیمسه «سیاسی گوجو أله کئچیریرسک دیلی بیر گئجهده چؤزه بیلهریک» دئییر، او بیریسی «ایندی تئزدیر، دیلی واختیندا اؤیرنهجهییک» سؤیلهییر. بو باخیشدا حقیقت وارسا، بؤیوک یانلیش و چاتیشمازلیقلار دا وار.
بیرینجیسی، ائله بیر فوٍرصتین واختینی معینلشدیرمک کیمسهنین ألینده دئییل. او فوٍرصت بللی زامان نوًقطهسینده یئرلشمیر، تاریخی گئدیشله باغلیدیر. گلهجک گلمیر، بیز اونو یارادیریق. بونون اوٍچون دیلین آلینیازیسینی باشلی باشینا بوراخماق اوْلماز. دیلین ماهیتی، ساغلام دیلین گئرچکلشمه مئخانیزملری، دیلین اؤیرهتیمی، أنگللر و اولاناقلارلا تانیش اوْلمادان بیر گئجهده سهلدیر، بیر عؤمور بویو مسئلهنی چؤزمک موٍمکون اوْلمایاجاق. بونو دا سؤیلهمک یئرینه دوشردی کی، دیل نه قدهر سیاسی یاساقلار چرچیوهسینده یئر آلیرسا، بیر او قدهر ایستکلی گؤرونور. آمما دیل یاساقلار دایرهسیندن چیخدیقدا اونونلا باغلی ماراقلار داها «قوتساللاشدیریلمیش اؤزگورلوک، میللی منلیک، اؤزوٍنه قاییدیش» قاوراملارینین آدی آلتیندا آنلاشیلمایاجاق. گلوباللاشمیش رقیب دیللرین چارپیشماسیندا یاریشمالی اولاجاق. [۱]
بیز دیلین تدریسینی گئرچکلشدیرمک اوچون ألیمیزدن گلهنی أسیرگهمهمهلیییک. آنجاق اؤنپلانلارا دا حاضیرلیغیمیز اولمالیدیر. توتالیم دیلین تدریسینه ائله بیر سیاسی ایمکان یاراندی. مسئلهنین اؤنملی طرفی دیل سیاستینی پلانلاشدیریب گئرچکلشمکدیر. دیلله ایلیکین تانیشقلیق اوْلمایان تقدیرده، یا دا آذربایجان تورکجهسینده بیرجه سطیر دوزگون یازماغی باجارمادیغیمیز حالدا، دیلین تدریسینه گئدن هانسی یولو سئچهجهییک؟ بورا فاجیعه دؤنگهسیدیر.
گوٍج دؤنگهسینی گؤزلهمهیین آستاریندا ایندیکی دؤزومسوزلوک یاتیر. بعضیلری دئییر: «او زامان گئج گلهجک، تئزلیکله مسئلهنین باشینی باغلامالیییق.» بو ایسه، دیل مسئلهسینی گئجیکدیریب آنلاشیلماز بیر واختدا چؤزمهیین او بیری اوٍزدور. بللی چئورهلر اولدوقجا دارتیشمالی مسئلهلرده گرهکلی علمی صلاحیت قازانمادان تلهسیک کسه چوًزوٍمیوللارینا [راه حللره] فیکیرلشیرلر. کسه چؤزومیولونون دا تئزلیکله عومومی ماراق اویاندیرماسی موٍمکون اولمور. سونجدا رقیبلری عرصهدن دیشاری وورماقلا سؤزبیرلییینی ساغلاماق اولور! بو ایسه آچیقجا بیلگی، دیل و دوشونجه آلانلارینی تکسسلیلیک قارانلیغینا سوروکلهمک دئمکدیر. بو «دؤزومسوزلوک سیاستی»نین باشقا آدیدیر. بو سیاست دوٍشونجهلری، اینانجلاری و باخیشلاری قوْندارما بیچیمده عئینیلشدیرمک ایستهییر. لاکین ادبیات، اویغارلیق [تمدن]، تکنولوژینین کوًکلری دوشونجه بنزهرلیکلرینده دئییل، فیکیر آیریلیغیندادیر. کسکین انکارلاردا.
نه یازی قایدالاری، نه ده ساغلام دیل، عئینی دوٍشونجهلی آداملارین اوزلاشماسی ایله یئترینجه گئرچکلشه بیلمهیهجک. بو اوزلاشما، چئشیدلی ـ حتی ضدیتلی ـ باخیشلاردان سوزولموش سونوج ایشیغیندا گئرچکلشمهلیدیر. بئله اوْلمادیقدا ایشین سوْنو اوٍرکآچان اوْلمایاجاق، چاتیشماز، عئیبهجر آلیناجاق، هامینین طرفیندن ماراقلا منیسمهنیلمهیهجک.[۲]
معین قدر دوشونجه آیریلیغی اوْلمادان اویغارلیغین، بیلیمین، دوشونجهنین چیچکلنمهسی آلینمازدیر. اؤزهللیکله ایصطیلاحلار ـ گئنللیکله دیل ـ کیمی بیر بیلیمسل مسئلهده، هم دوشونجه چارپازلیغینا، همده دوشونجه چارپیشمالارینا تمل احتیاجیمیز واردیر.
۳٫ دیلین اؤزوٍنه گلدیکده، موتلولوقدان فاجیعه دؤنگهسینی آشمیشیق. مرکزچیل چئورهلرده دیلیمیزین اؤلومونه بسلنمیش اومودلارین پوچا چیخماسی، فاجیعهنین آرخادا قالماسینین گؤستریجیسیدیر. باخمایاراق کی، گئنیش سیاسی باسقیلار تهلوکهلرین بؤیوٍکلویونه دلالت ائدیر. آمما بو یازیدا مسئله تهلوٍکهنین سیاسی طرفی دئییل (اؤز یئرینده بو چوخ اؤنملی و دارتیشمالیدیر)، علمی طرفینی گؤز اؤنونه آلیرام: علمی دیلدهکی گرگینلیک.
آذربایجان نثرینین بدیعی قولوندا گرگینلیکدن سؤز آچماق یئرسیزدیر، دیلیمیزین آغریان یئری علمی نثردهدیر. بو سورون ایسه آذربایجان جومهوریتیندهکی رسمی دیلدن قایناقلانیر. رسمی دیله بیر چوخ آلینما سؤزجوکلر یوکلهنیب. بونو تکجه بیلیمسل یازیلاردا گؤموروک، اینسان آدلاریندان توتموش بیلگی آراجلاریناجان بو آلیشقانلیغین قاباریق اؤرنکلریله قارشیلاشیریق: گولنیسا، فوقالمنطیق، تشکیلات [۳] ، تهران و جانعلی کیمی اینسان آدلاریندان توتموش پانوراما، پاریتئت، کولیس، عدالت، لیبئرال پرئس، لیدئر و سپئیس کیمی مئدیا آدلاریناجان هئچ بیری دوغما دئییل. بو ایسه بیزی قیجیقلاندیرمایا بیلمز.
”بیلیمسل نثر” دئینده یالنیز هومانیتار بیلیملر، یا دقیق بیلیملری نظرده توتمورام، چؤزوملهمهیی [آنالیزی] احتیوا ائدن هر بیر یازینی علمی نثر آدلاندیریرام. بو تانیم، فلسفهنی ده اؤز ایچینه آلیر. دیلین بو ایکی یؤنونون فرقلی بیچیمده گلیشمهسی اینجه ندنله باغلیدیر. بدیعی نثرده جوملهلرله اویناماق قولایدیر، ایستهنیلمز قاورامدان، آنلاشیلماز کوبود سؤزجوکدن یان کئچمک اولور. آمما علمی نثرده بللی سؤزجوکله قارشیلاشماق قارچیلمازدیر. أدیب سلطانییه گؤره «بدیعی نثرده جوٍملهلرین قاباریق شخصیتی واردیر، علمی نثرده ایسه سوًزجوکلرین. باشقا سوًزله علمی سؤزجوکلر اوًزونلوکده داها ’اوًزونه باغلی‘، ’یئتکین‘ و ’اوًزونه سیغان‘، ’منطقی‘دیرلر. بدیعی نثرده سؤزجوکلرین ائموسیالارینی، دویغولارینی، مئتافوریک [استعاری] آنلاملارینی چاتدیرماق قارشییا مقصد قویولور، علمی نثرده ایسه اونلارین دقیق آنلاملارینی چاتدیرما گوٍجو گؤز اؤنونه آلینیر. علمی نثر، ادبی و بدیعی تنقیددن باشلانیر، بوٍتون ساحهلری بورویور.»
۴٫ قارشیلاشدیغیمیز باشلیجا پروبلئم بیلیمین یوخلوغودور. بئله بیر دورومدا تئرمین قوندارما اؤز اونمینی ایتیریر. آنلام یوخدورسا سؤزجوک نهیه گرهک. هابئله بیلیمین قایناغی دیلیمیزین یوردوندا یئرلشمهدییی اوٍچون، آلینما تئرمینلر آنلاشیلماز آلینیر، بو تئرمینلرین دوغما قارشیلیغی دا [معادلی ده] یئرینه دوٍشمور. بونونلا بئله هر ایکی پروبلئم بیزی چیخیلماز یولدا قویمامالیدیر. بیرینجیسی، بیلیم دیلینین یارانماسینا جان آتماغیمیز بیلیمین یارانماسینا یول آچاجاق. ایلک باخیشدا یاد گؤرونن تئرمین ایسه زامان آخاریندا دوغمالاشاجاق. آنادولو تورکجهسینده “آیدینلاما” [روشنگری، Enlightenment]، “اوزمان”، “باشباخان”، بیزده ایسه “آپاریجی” [مجری]، “نئفت قورغولاری” [تأسیسات نفت] و “دوزلیش” [تصحیح] کیمی سؤزلر بئله اوْلمادیمی؟ عربلر بیر چوخ دیللرده قارشیلیغی بولونمایان “سوسیالیزم”، “کومونیزم”، “تئلئفون” کیمی سؤزلری چئویردیلر. ایندی “اشتراکیّه”، “شیوعیّه”، “هاتف” کیمی سؤزلر عربجهده او قدهر دوغما آلینیر کی، دئییرسن رحمتلیک مارکس “یاتیریم” باشلیقلی کیتابینی دوه اوٍستونده یازیب.
بو آرگومنتلری ایرهلی سوٍرمکده آماجیم بودور: بیرینجیسی اؤزگه ایصطیلاحلارین مسئلهسینی قوْلای سانمایاق، اوْنو دیلین قارشیسیندا دایانمیش داغ کیمی مانعه گؤرهک. بو ایسه اولدوقجا چئشیدلی فرضیهلر ایرهلی سوٍرمک، مسئله ایله ایلگیلی درین بیلگی قازانماق، گئنیش چالیشمالارا قاتلاشماق و یئنیلیکلر آختارماقلا برابر، عملده بیر او قدهر احتیاطلی داورانماق طلب ائدیر. ایکینجیسی، بوٍتون چتینلیکلره رغمن مسئلهنین چؤزومیولو اولدوغونا اینانماق. دئمک، تئرمین آچیسیندان دیلیمیز چیخیلماز یولدا دئییل. هم اؤزونون پوتانسئیلی، هم ده تورکجهنین قارداش قوللارینین بؤیوک تجروٍبهسینه آرخانالا بیلر.
۵٫ سوْن واختلاراجان غریبه بیر سؤز دیلده دیشده گزیردی: «توٍرکجهمیز دونیانین أن قایدالی دیلیدیر». بو ادّعانین دوْغرو اولوب اوْلماماسیندان آسیلی اوْلمایاراق، دیلین تام قایدالی اوْلماسینی بیلیم تأیید ائتمیر. بو هئچ بؤیوک اوٍستونلوک ده دئییل. بیلگی آلیشـ وئریشی گئنیش اوْلمایان چاغلاردا تام قایدالی دیل گئرچک گوًرونسه ده، ایندی بؤیوک خال دئییل، چاتیشماز یؤندور! [۴] دیلین اینکیشاف مرحلهسینده، اؤزهللیکله باشقا دیللرله گئنیش آلیشوئریشه گیریشمیش دؤنمده، ’تام قایدالی‘ آدلانان دوروم آبسورددور. شخصن منیم اوٍچون تام قایدالی بیر دیل قورخونج، شوم بیر فئنومئندیر. تام گؤز آلتینا آلینمیش، بوٍتون آلانلاری دیققتله پلانلاشدیریلمیش بیر فئنومئن. جوْرج اوْروئل′ین ۱۹۸۴ باشلیقلی أثرینده جانلاندیردیغی و یا آلدوکس هاکسلینین یئنی قشنگ دونیا آدلاندیردیغی دوروم.
هئچ بیر دیل ایستئثناسیز اولا بیلمز. ایستئثنا اوْلمایان یئرده هم دیل اؤله بیلر، هم ده سیاست. کارل ائشمیت دئمیشکن «ایستئثنا قایدادان داها ماراقلیدیر. قایدا هئچ نهیی آچیقلامیر، ایستئثنا ایسه هر شئیی آچیقلاییر. ایستئثنا یالنیز قایدانی وورغولامیر، بلکه قایدا اؤزو ده اوندان قیدالانیر».
ائشیمت′ین نظرینجه گئنل قایدانی گئرچکجه آراشدیرماق ایستهین کیمسه، یالنیز بیر گئرچک ایستئثنا آختاریشیندا اوْلمالیدیر.» تام اوٍستاوسته دوشمهسه ده، بو سؤًز کارل پوْپئر′ین «چورودولمه [ابطال اولونما] قابلییتی» آدلی قورامینی خاطیرلادیر. پوْپئره گؤره، علمی بیر فرضیهنی اونلایلاماق اوٍچون، تأیید ائدیجی اوْلغولارین [فاکتلارین] یئرینه، ابطال ائدیجی اولغولار آختارمالیییق. بونون آنلامی قوْلایدیر. توتالیم «بوتون قارغالار قارادیر». بو فرضیهنی اونایلاماق اوچون مینلرجه قارا قارغانین عوضینه بیرجه آغ قارغا آختارمالیییق، تاپیلماسا فرضیه قوّهیه مینهجک.
ایستئثنانین بو غئیرعادی گوٍجونه باخمایاراق، نییه بیزده بو قدهر اییرنج گؤروٍنور، قایدا ایسه قوتسال. بیزده ایستئثنا نییه هر شئیی قارانلیغا سوٍروکلهییر، آچیق اولغولارین اوستونه قالین پرده چکیر؟
منجه سورغونون جاوابی بیزدهکی ایستئثنانین ماهییتینه قاییدیر. ایستئثنا بیزده قایدادیر. بیزده بونلارین یئری دَییشیلیب، ایستئثنا قایدالارین یئرینی آلیب. دیلیمیزدهـ البته گونئی لهجهسیندهـ ایستئثنالارین چوْخلوغو قایداسیز قایدالارا چئوریلیب، خائوس. بونونلا دا ایستئثنالار قوروجو و آچیقلاییجی ماهیّتلرینی ألدن وئریبلر. اؤرنهیین، بیر چوخ دیللرده شعرین اینقیلابی ماهیّتی دیلین گراماتیک سینیرلارینی آشماقدا دوغرولورسا، بیزده بو ماهیّت دیلین گراماتیک قورولوشونا باغلیلیق و وفالیلیقلا اؤزونو گؤستره بیلیر. چوٍنکو بوردا گئرچکلیک خائوسدورسا، ایستئثنا گئرچکلییین ایچیندهکی چاتدیر. بونا گؤره من گراماتیک قوراللاری پوزماغا سوروملولوقدان یایینما کیمی باخیرام، ایندیکی دورومون أسارتی کیمی باشا دوٍشورم. خائوسا قاپیلماق. بیز عقلانیت یوخوشونو آشدیقدان سونرا أدبیاتین اوسدیشی [فراعقلانی] اویونلارینا قورشانا بیلهریک. بیز ایستئثنانی قایدایا چئویردیکدن سونرا خائوسون آوانگارد مرحلهسینه چاتا بیلهریک. آوانگارد ایندی بیزده گراماتیکانی، یعنی ایستئثنانی، برپا ائتمکدیر، شیفاهی دیل آنارشیزمینی قایدالارا سؤیکهنهرک اؤنلهمکدیر.
————-
۱- بو بیر احتیمالدیر، آمما اینترنت، میللی سینیرلاری آشان ’یاتیریم‘، و ایشیق سورعتی ایله مبادله اولونان ایمگهلر [تصویر] سوًیلهنیلن احتیمالی گوجلندیریر. گلوباللاشما مکانیندا ضعیف بیر دیلین فونکسیاسینین ایتیریلمهسی او قدر ده عاغلا سیغمایان دئییل.
۲- بیر موٍددت اوًنجه سویداشلاریمیزدان آزساییلی بیر گروپو املا بیرلییی بارهسینده هفتهلیک آردیجیل مشاورهلر کئچیرتمک قرارینا گلدیلر. آداملارین ترکیبی گوًردوکده شاشیردیم، بونلاردان بعضیسی یئنی یازماغا باشلامیشدیلار. سوروشانداکی بس ’ابراهیم رفرف‘ هاردادیر؟ «او گلسه چوًپ قویار» دئدیلر، «اوستاد ’مشروطهچی‘ نییه دعوت اولونماییب» دئدیم، «اونونلا اوزلاشماق موٍمکونسوزدور» سوًیلهدیلر. باشقا آدلارین بارهسینده ده بونا بنزهر جاواب آلدیم. اونلار املا قایدالارینین عئینیلشدیریلمهسینده فیکیرآیریلیقلارینا مانعه کیمی باخیردیلار، و بو مانعهلرین غیابیندا، ایشی ساهمانا سالماق ایستهییردیلر. نه یازیق کی، بیزده بیر چوخ ساحهده گلهنکسل خاراکئتر آلمیش بو داورانیش، سیاسی دوًزوٍمسوزلوکدن گلیر. ایندی بیزیم دوٍشونجهلریمیزله ایله راضیلاشمایانلاری علمی ساحهدن دیشلاماق ایستهییرسه، دئمک بو بدیهی ایلکهنی اونوتموشوق: عاغیل عاغیلدان اؤتکوندور؟
۳- باکی-سومقاییت ماگیسترال یولو بیر زامانلار لاچین دهلیزی آدلانیردی. چونکو بو یولون هر ایکی یانی لاچین قاچقینلارینین تیکدییی کابابخانالارلا دولو ایدی. بو کابابچیلارین بیرینین آدی “تشکیلات” ایدی.
۴- اؤرنهیین دیل نییه دخیل کلمهلرده “سس اویومو قانونو”نو قوربان وئیر. نیه “فُعول وزنینده عربجهدن گلمه سؤزلری “فوٍعوُل” بیچیمینده قئید ائدیر. بو گیریشیمی یالنیز ساوادسیزلیق، باشیسویوقلوق و یا قورغو [توطئه] نظریهسینه باغلاماق منطیقی دئییلدیر. بلکه ده “فُعول” وزنینده دیلیمیزه سوخولموش سوًزلرین هامیسینین «سساوُیومو قانونو»نون چرچیوهسینه سیغیشماسی ایمکانسیز ایمیش. بو چاتیشمازلیغی آنادولو تورکجهسینده داها گئنیش گؤروروک: بئیتالمقدس شهری “Kudus” دئییل، “Kudüs” کیمی یازیلیر.
آچیقلاما: بو یازی “آنا وطن” درگیسینین اوچونجو ساییسیندا یایینلانیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایسپانییا ییغماسی و «بارسلونا»نین کئچمیش فوتبولچوسو خاوی بو مؤوسومون سونوندا کاریئراسینی بیتیرمه یی پلانلاشدیریر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا فوتبولچونون اؤزو سؤیلهییب.
«شانسلییام کی، جدی زده آلمامیشام. حساب ائدیرم کی، کاریئرام روان شکیلده سونا چاتیر. قطر منه بو ایمکانی وئردی. گئت-گئده داها تئز یورولدوغومو گؤرورم و اؤزومه گلمه ییم زامان آلیر. بو مؤوسوم گومان کی، فوتبولچو قیسمینده سونونجو اولاجاق. حاضردا ایسه مشقچی لیسنزییاسی آلماق نیتیندهیهم»، - خاوی بیلدیریب.
قئید ائدک کی، خاوی ۱۷ ایل اوینادیغی «بارسلونا» کلوبو ایله ۸ دفعه ایسپانییا چئمپیونو اولوب. ۳۷ یاشلی فوتبولچو حاضردا قطرین «ال-سدد» کلوبوندا اویناییر.


text:
Ordet
پنجشنبه, ۲۸ اسفند ۱۳۹۳، ۰۹:۵۸ ب.ظ
«اوردئت»؛ «کارل تئودور درایئر»
اوردئت اینانجلارین آراسینداکی بیتمهین ساواشدیر. ساواش قازانماق اوچون دئییل. هر بیر کارکتئر اؤزونه مخصوص اولان اؤزللییی ایله، اؤز ایناملاری و اینانجلارینا گؤره ساواشماقدادیر. بو آرادا "بورگئن"-نین بؤیوک اوغلو دینه اینانمایان بیریسی دیر. فیلمین یؤنتمنی "درایئر" نئچه کاراکتئر تانیملاییر؛ هر بیر کاراکتئره اینامین بیر درجهسینی وئریر. آنجاق دَیاز و اؤتری بیر اینام. بؤیوک اوغلو اؤز اینامینا قوشقویلا باخیر، بونو دیلینه گتیرمکدن ایسه چکینمیر. او دینه اینانان بیریسی دئییل بو اوزدن بئلنچی بیر ایفادهنی دیله گهتیریب اؤز سئویملی قادینینی پرستش سینیرینا کیمی سئویدییینی دئییر. او بئله دوشونور باشقالاریلا قیاسلاناندا اؤزونو بئلنچی یئرسیز دینی تعصوبلاردان قورویا بیلمیش دیر.
اونون ایکینجی اوغلو "یوهانس" پئیغمبرلیک (ساوچیلیق) ایدیعاسی وار؛ اؤزونو گئری قاییتمیش مسیح پئیغمبری آدلاندیریر. بورگئنین خیردا اوغلو تام بیر دینچی خیاطین قیزینا وورولوب. او خیاط بورگئنین گلینینین اؤلمهسینی آرزی ائدیر، بورگئن هیدایت اولسون دئیه. بیر کئشیش وار مؤجوزهیه اینانمیر، بیر دوکتور وار کی سادجه بیلیمی تانییر بو اوزدن باشقا بیر نسنهیه اینانماق ایستهمیر. بونلارین هامیسینی درایئر گوجلوجهسینه بیر بیریسینین یانیسیراسی گتیرمهیی ایله هر بیر ایزلهییجینین دینی اینانجینی مهنگه چَکیب اونلارین هانسی درجهده دیاز اولماقلارین آیدینجاسینا گؤستهریر. بو آرادا "گئرچک اینام" دئیه بیر نسنهنین وارلیغینی دا دانماق ایسته میر. بو اوزدن عاییلهنین بالاجا قیزینین یوهانسا اولان اینامینی تصویره چکیر. بورگئنین گلینی دوغماق چاغیندا اؤلور. او یئره کیمی کی بو اوشاق هامی اونون دلی اولدوغونو سانان عمیسی یوهانسا دئییر: منیم اینامیم وار سن اؤلونو دیریلده بیلرسن.
اوردئت بئلنچی ساختا ایناملارین ریوایتی دیر.
بو آرادا فیلمین سونا چاتماسی و فیلمین نئجه باغلانماسینین دارتیشیلمالی یئرلری چوخدور. او یئرده کی بیلیم سوسور، بورگئن کیمی بیریسینین دوعالاری کسرسیز قالیر؛ بیر گئرچک اینامین اورتایا چیخا بیلمهسینین هانسی درجهده اؤنملی اولدوغو گؤزه چارپیب قاچیریلماز اولاجاق.
(ایزلهمهسین هرکسه اؤنهریرم)
حامید مورسلی 28 اسفند 93


text:
قارتال
داود اهری
- قارتال
- داود اهری
چوخداندیر چکیلیب دومان
...
بیر قارتال قانادلارین آچیب، سس سیزجه اوزور، سوزور سمادا. گاه ائنیرگاه اوجالیر.
قورخو، قورخو یاغیر سیلدیریم قایالارا اوجا-اوجا داغلارا، یاماجلارا، گئن- گئن درهلره. قورخو چای اولور آخیر گئدیر یاخینلارا اوزاقلارا...
...
قالادان باخیردیم قارتالا !
·
آخشام چاغی قهفهده بابک آدلی بالاجا-قاراجا اوغلان چاینیکدن چای سوزور دئییر:
- افشین افندی بویورون، چای، قارتال نشان!
من سویوق چاییمی ایچیرم. سنده، او دا. من قورخورام، سن قورخورسان، او دا قورخور. سونرا هر کس قورخا-قورخا یالنیز گئدیر ائوینه!
گئجه قارانلیقدا شهههری گئت به گئت آغ دومان بورویور. اوزاقلاردان بیر یالقیز قورد اولاییر. شهههر کؤکوندن تیترهییب اوشویور!
·
سحر هر یئرده آغیر –آغ قار گؤرونور. شهههرین سماسیندا سسسیزجه بیر قارتال سوزور. آغیر کؤلگهسی شهههرین هر بیر یئرینی گزیر. آتوشگهلردن
قورخاق انسانلارین گؤزلری اونو ایزلهییر. داها کیمسه چیخماییر دیشارا ! هامی اوشویور، اوشویور. بئله بیر شهههر اوشویورسهده درین-درین دوشونور...


text:
سو منبعلری
سو منبعلری او سو منبعلریدیرلر کی اینسانا فایدالاری اولابیلر. سویون مصرفی اکینچیلیق، صنعت و ائو فعالیتلرینه مربوط اولور کی اکینچیلیقدا بونلارین هامیسیندان چوخ سو ایشلنیر. یئرین سولارینین یوزده ۹۶٫۷ شور و بقیهسی (یوزده ۲٫۳) شیریندیرلر. شیرین سولارین اوچدن ایکیسی طبیعی شیمال و جنوب قوطبلاریندادیر. شیرین سویون اصلی منبعی، سو دؤورانیندا اولان سودور کی اودا تدریجله جمعیتین چوخالماسینا گؤره آزالیر. یئرین چوخ بیر قیسمتلرینده سویون تقاضاسی اونون تأمینیندن یوخاریدیر و گلهجکده شیرین سو منبعلرینین آزالماسینین ایدامهسی اولاجاق.


text:
5 قادین انتحارچی اؤزونو پاتلاتدی
شهرین دییشیک نقطهلرینده 5 آیری انتحار سالدیریسی تشکیل ائدیلدی
نیجریهده ترور هؤرگوتو بوکو حرام عضولرینین گرچکلشدیردیگی بئش آیری انتحار سالدیریسیندا 16 نفر حیاتینی ایتیردی، 8 نفر یارالاندی.
اولوسال مئدیادا یئر آلان خبرلره گؤره، اؤلکهنین قوزئی دوغوسونداکی بورنو ایالتینه باغلی مایدوگوری شهرینده دییشیک نقطهلرده بوکو حرام میلیتانلاری طرفیندن 5 آیری انتحار سالدیریسی تشکیل ائدیلدی.
نیجریه بیر یئتکیلی، انتحار ائیلملرینین هامیسینین قادین اولدوغونو سؤیلهدی.
نیجریهده 2000.جی ایللرین باشیندان بری وارلیق گؤسترن هؤرگوت، لیدئرلری محمد یوسفین گؤزآلتیندایکن اؤلمهسینین آردیندان، 2009.جو ایلده کوتلوی شدت ائیلملری دوزنلمهیه باشلادی.
هؤرگوتون سالدیریلاری و چاتیشمالار سببیله یوز مینلرجه انسان کؤچ ائتمک مجبوریتینده قالیر.


text:
آتالار سؤزونون كؤكو - 1
آتا- بابا سؤزلرینین كؤكو منیم چوخ سئودیگیم مسئله لردن بیری دیر. اونا گؤره ده چالیشارام بو سؤزلرین كؤكون اؤرگه نیب و اونلاری گونده لیك حیاتیمدا ایشله دم. بورادا دا نئچه آتا بابا سؤزونون كؤكون سیزلری اوچون "بهروز ایمانی" جنابلارینین "آتالار سؤزونون كؤكو و منشأیی" كیتابیندان یازمیشام. اومارام سئورسیز.
بونا دا شوكور
(سودا بوغولان سامان چؤپوندن یاپیشار)
بیرگون بیریسی چایدان كئچنده، سئل اونو ووروی آپاریر، چایین درنلیینه، كیشی باتیر سویا، سونرا الینی آتیر بیر قورو چؤپدن یاپیشیر و آغاج قارشیق باتیر سویا. كیشی هر سویا باتیب، چیخاندا دئییر: «بونا دا شوكور»، «بونا دا شوكور». بیر آیری آدام چایین قیراغیندا یاخینلاشیب، گوله – گوله اوندان خبر آلیر: آی قارداش سنكی، باتیسان سویا، بوغولورسان بو نه شوكور نامه دیر كی، سن اوخویورسان. بو سؤزدن سونرا، كیشی گؤرور، بوغولاجاق، اؤگه دن اونا های چیخمایاجاقدیر، اونا گؤره اؤزونه دایاق وئریب، چیخیر قیراغا و او مسخره ائله ین كیشی یه دئییر: بونا دئییردیم ها «شوكور».
ایندی گؤردون، بیرده آتالار دئییب، سودا بوغولان سامان چؤپوندن ده یاپیشار.
قویونون یاخشی آدی وار
كئچی نین آدی دا دیلیمین اوجوندادی
نئچه یوز ایل لردن بری، بوردان باكی یا، باكیدان بورایا، آل – وئر و ایش دالینجا گئدنلرین سیی آز دئییلدی. خصوصاً باكیدا نفت تاپیلاندان سونرا، بوردان- اورا ایش دالینجا گئده ن آداملارین سایی گون – گوندن چوخالیردی.
نفتین و باشقا طبیعی ثروتین او اراضی لرده یئرلشمه سی روس لارین، عصرلر بویو ماراق دایره سیندن چیخمامیش دیر.
شوروی جكومتیندن قابلاقلاردادا، روس مدنیتی و دیلی بو اراضی لرده اؤز یئرینی محكم لندیرمه یه چالیشیردی. بو خصوصدا آرتیق دانیشماق فیكرینده دئییلیك. چونكی بی مثلین و ائل دئییمی نین كؤكو بو مسئله ایله باغلی دیر.
دئییر:
ساراب محالیندان بیر گنج اوغلان، ایش دالینجا، باكی یا گئدیر. بو اوغلان اورا گئتمه یینه گئدیر، آما تنبل لیكدن، بیر ایش باشا سالا بیلمیر. بیر نئچه ایلدن سونرا چاپارلار خبر گتیریرلر كی، آی فلانی موشتولوغوموزو وئر، اوغلون باكیدان گلیر.
كیشی بوتون قوهوم – اقربایا خبر وئریر كی اوغلانی قارشیلانسینلار. ائله ده اولور. اوغلانی، دب- دب الیه، شپ- شپ ایله ائوه گتیریرلر. قوناقلار چكیلیب گنده ندن سونرا، كیشی اوغلونو سئوالا چكیر و باكیدان نه قدر پول قازاندیغینی سوروشور.
اوغلان دئییر: آتا من هئچ نه قازانمادیم. آمما یاخشی روس دیلی اؤیره ندیم. كیشی سئونیر و دئییر كی، اولسون دیل اؤیره نمك او قدر ده آسان ایش دئییل. دئیه: اؤز ممنونیتینی بیلدیریر. آتا اوغلونا دئییر: چوخ یاخشی دئ گؤروم، روسلار دوه یه نه دئییرلر؟
اوغلان جاواب وئریر: آتا بیز او یئكه لیكده لرین اؤیره نمه دیك.
آتا: یاخشی سئرچه یه نه دئییرلر؟
اوغلان: او كیچیك لرینده اؤیره نه بیلمه میشیك.
دؤزوملو آتا ـیالانچینی آخیرا كیمی قووماق لازیمدی» دوشونه رك، اوغلوندان یئنه سوروشور:، یاخشی دئ گؤروم، روی دیلینده قویونلا، كئچی یه نه دئییرلر؟
اوغلان اوتانماز – اوتانماز جاواب وئریر:« قویونون یاخشی آدی وار، كئچی ده دیلیمی اوجوندادی» دئدیكده، كیشی آغاجی گؤتوروب اوغلانی سالیر چؤله و دئییر: هاردان گلیبسن گئت اورایا، منه بئله اوغول لازیم دئییل.


text:
یوخوگؤرمه
یوخوگؤرمه - یوخونون عمومی و کاراکتر خصوصیتلریندن بیری اوْلوب، یوخونون «سرعتلی گؤز حرکتی» (رئم) آدلی مرحله لریله یاخیندان علاقهلی اوْلان، ویزوال قبول ائدیلهن دویغولاردیر. یاتمیش اینسان یوخونون نه اوْلدوغونو بیلمیر و اونداکی باش وئرهن حادثهلری جانلی اوبیئکت کیمی قبول ائدیر. یوخولارین بیولوژی مزمونو، ایشلییشی و مقصدلری تامامیله آیدین اوْلموش دئییلدیر. یوخولارا «دویغوسوز قبول» اونون بیر نؤوو و یا اوبیئکتی قبول اولاراق دا باخماق اولار. موختلیف اینانجلارا و تخمینلره ده سبب اوْلان یوخولار، هر واخت اوچون ماراقلی و شرحه آچیق بیر مؤوضو میدانا گتیرمیشلر. فرقلی سایکولوژی، پاراپسیکولوقلارین و تجروبی ایسپیریتوالیستلر یوخولاری فرقلی فورمالاردا شرح ائتمیشلر. یوخولارین ایشلییشینین آچیقلانماسی علمی بیرلیین عمومی قبولونا گؤره فرزییهلر سوییهسیندن کنارا چوخ گئده بیلمهایبدیر. یوخولار هله ده سیررینی قوروماقدا اوْلان بیر آراشدیرما ساحهسینی تشکیل ائدیر. یوخولارین علمی آراشدیریلماسی اونئیرولوژی آدینی آلیر. شوبههسیز، هئچ کس اینسانلارین نه واختدان یوخولار گؤرمهسینی دقیقلشدیره بیلمز. ائله بیل یوخولار اینسانلارلا بیرگه یارانیب. ائله بۇ باخیمدان دا یوخولار و اونلارین حقیقی ماهیتی، یارانماسی همیشه پروبلم اولاراق قالیب. بوتون بونلارا باخمایاراق، یوخولار گوندهلیک اینسان حیاتینین معین بیر حیسهسینه چئوریلیب.
ایچیندهکیلر
یوخوگؤرمهنین تصنیفاتی[دَییشدیر]
یوخودا گؤرولهن حادثهلرین هئچ بیر تحریف اولمادان حیاتا کئچمهسی ده مۆمکوندور. بئله یوخولاری یالنیز یوکسک هسساسلیغا مالیک اینسانلار گؤرورلر. مثلاً، یوخودا هر هانسی بیر یاخینینین باشینا گلهجکلری گؤرموش اینسانلار حادثه باش وئردیکدن سوْنرا و یا اؤنجه حادثهنی اولدوغو کیمی دانیشا بیلر. بئله یوخولار «گئرچک یوخولار» (حقیقی یوخولار) آدلانیرلار. بئله یوخولاری گؤرهنلر داها دقتلی اولمالیدیرلار و یوخودا گؤردوکلرینی دوزگون قیمتلندیرملیدیرلر.
یوخودا اوْلان اینسان یوخودا بیر چوْخ شئی گؤره بیلر. اویاندیغی زامانسا بونلارین بعضیلرینی خاتیرلاییر. محض خاتیرلانان بۇ حیسهلری یوزماق مۆمکوندور. یوخویوزمالار دا داها چوْخ بۇ ۴-جو تیپ یوخولار اوچوندور. بزهن ایسه اینسانلار یوخودا دایماً عینی شئیلری گؤره بیلیر. مثلاً هر هانسیسا ائوی و یا اینسانی یوخودا دایم تکرارهن گؤره بیلر. هالبوکی همین اینسانی و یا ائوی رئال حیاتدا تانیماماقدادیر.
یوخوگؤرمهنین تاریخی[دَییشدیر]
یوخوگؤرمهنین قدیم تاریخه مالیک اولماسینی گؤرمک چتین دئییل. شیفاهی خالق ادبیاتیندا، ناغیللاردا یوخولارلا باغلی صحنهلره، مولاهیزهلره تئز-تئز راست گلینیر. عصرلر بویو فورمالاشمیش یوخویوزما قایدالاری ایندی هر بیریمیزین عائلهسینه آیاق آچیب. چوْخ واختلار سحر یاتاقدان قالخان کیمی تئز یوخوموزو ائودکی بؤیوکلره دانیشیر و یوزولماسینی ایستییریک. بۇ تلباتلار نظره آلیناراق مۆعاصیر دؤورده چوْخلو یوخویوزمالار کیتابی ساتیشا بوراخیلیب. یوخوگؤرمه تاریخی-دینی ادبیاتدا و دینی بیلیکلرده ده اؤزونه یئر تاپیب. دینده یوخوگؤرمه تام روحی و ایلاهی ماهیت داشیییر. تاریخی-علمی تجروبه گؤستریر کی، یوخوگؤرمه حاقیندا ان دقیق و سانباللی معلوماتلار ائله دیندهدیر.[۱]
یوخوگؤرمه دینده[دَییشدیر]
چوخ اولور کی، اینسانین اورییندن بیر شئی کئچیر، اما اله گتیره بیلمیر؛ ائله ده اولور کی، آرزولامادیغی حادثهلر باشینا گلیر. اگر حیاتدا هر شئی هر کسین ایستدیی کیمی اولسایدی، ظالیم هؤکمدارلار تاختلاریندان ائنیب قارا تورپاغا گؤمولردیلرمی؟! بوتون بونلاری دوشونمک و هر کیچیک زررهدن توتموش بؤیوک پلانئتلره قدر هر بیر شئیین الله-تاالانین میزانینا تابع اوْلدوغونو باشا دوشمک لازیمدیر. دئمک کی، یوخولار دا الله-تاالانین میزانینا تابعدیر.
کابوس و یا قاراباسما یوخوگؤرمهلری[دَییشدیر]
کابوس و یا قاراباسما آدی وئریلهن یوخولار دا واردیر کی، بئله یوخولار عادتهن یاخشی باشلاییر. یاتان اینسان هر هانسی خوش بیر هادیسیله ماراقلاندیغینی گؤرور و بیردن-بیره یوخودو قورخولو مقاملار باشلاییر. یاخشی گؤرونتولر بیر آندا دهشت دولو آنلارلا یئرینی دییشیر. بئله یوخولارین آچیقلاماسینی اسب هکیملری و پسیخولوقلار وئریرلر. کابوسلاری، یوخودا بیر دفعه گؤرولهن قورخولو صحنهلرله قاریشدیرماق اولماز. قاراباسما گؤرهن اینسان قورخور. هردن یاتدیغینی و یوخو گؤردویو حیس ائدرک اویانماغا چالیشار. اما یا اویانا بیلمیر، یا دا اویاندیغینی زنن ائدرک یاتماغا داوام ائدیر و یئنیدن قاراباسمالار داوام ائدیر. هر اینسان اؤمرونده بیر نئچه دفعه کابوس گؤرور.
یوخوگؤرمهنین تحقیقی و تحلیلی[دَییشدیر]
یوخوگؤرمهنین تحقیقی و تحلیلی ده قدیم تاریخه مالیکدیر. تاریخ بویو فیلوسوفلار، علم آداملاری بۇ پروبلمه موختلیف موناسیبتلر بیلدیریبلر. هامیمیزا یاخشی معلومدور کی، یوخوگؤرمه پروبلمینه ۱۹-جو عصرین سونوندا گئنیش علمی باخیشدان یاناشان محض، زیقموند فرئید اوْلموشدور. اونون ۱۹۰۰-جو ایلده «یوخویوزمالار «(تولکووانیئ سنوویدئنیئ) کیتابی چاپدان چیخیب. فرئید ایلک دفعه اولاراق یوخولاری فیزیولوژی باخیمدان، آنجاق شوورسوزلوق حاللارینا اساسلانماقلا تحلیل ائتمهیه چالیشیب.
۲۰-جی عصرین ایکینجی یاریسیندا بئینی اؤیرهنهن عالیملر بۇ ساحهده معین نایلیتلر الده ائتدیلر. مثلاً، بعضی اینسانلارین رنگلی یوخولار گؤرمهسی تصدیقلهندی، حتی کیملرین رنگلی یوخولار گؤرمهسینی ده متخصصلر اولجهدن مویینلشدیره بیلیرلر. بوندان علاوه، نئیروفیزیولوقلار یوخو گؤرهن اینسانین داورانیشسیندا (بئینینده) هانسی حیسهلرین آکتیو اولماسینی دقیقلشدیره بیلیبلر. هلهلیک بۇ اساس نایلیتلری قازانماق مۆمکون اوْلوب. نیه و نئجه یوخو گؤروروک سوالینین جاوابینی تاپماغا ایسه هلهلیک هئچ یاخینلاشماق بئله مۆمکون دئییل.
عالیملرین اوزون مدتلی آراشدیرمالارینا باخمایاراق یوخو ایله باغلی بعضی مقاملار تام دا آیدینلاشماییb.Yuxu ایله باغلی فیکیرلرده شرق و باتی عالیملرینین فیکیرلری اوست-اوسته دوشمور. باتیلیلر یوخونو ایضاح ائتمهیه چالیشارکهن بیلدیریرلر کی، یوخو اینسانین گوندهلیک فعالیتینین نتیجهسینده گؤردویو دوشونجهلردیر. شرقلیلر ایسه فرقلی اولاراق یوخونون الهی بیر مساژ اوْلدوغونو بیلدیریرلهr.Yuxuda اینسان بعضاً باشینا گلهجکلری تامامیله عینی اولاراق بعضاً ده موختلیف متنالتی معنا و بنزتمهلرله گؤرور. محض بونا گؤره ده یوخولاری یازماق لازیم اولور. اینسان اؤمرونون ۳-ده بیرینی یاتاراق کئچیریر. آنجاق بۇ او دئمک دئییل کی، هر یاتدیغیمیزدا یوخو گؤروروk.Alimlارین آراشدیرمالاری گؤستریب کی سن دئمه یوخولارین نؤولری ده وارمیش. اینسان یاتماق اوچون چارپایییا اوزانیر، و گؤزلرینی یومور، چوْخ قیسا مدت سوْنرا گؤز قاپاقلاری تیترهمهیه باشلاییر، و اینسان یوخویا gedir.Alimlارین فیکرینجه یاتماق اوچون قبول اوْلونموش بعضی یوخوگتیرهن درمانلار اینسانین یوخو گؤرمهسینه مانع olur.Onlar حساب ائدیرلر کی، طبیعی اولاراق یوخویا گئتمیش، و هر بیر اینسان یاتدیقدان سوْنرا موطلق یوخو گؤرورلهr.Yuxular آغ -قارا رنگلی اولا بیلهr.Amma اینسانلارین چوْخو یوخولارین آغ-قارا گؤردوکلرینی سؤیلییرلهr.Daim یورغون و باشی هر هانسی مؤوضو اطرافیندا فیکیرلرله دولو اوْلان اینسانلار اویاندیقلاری زامان قاریشیق یوخولار گؤردوکلرینی سؤیلییرلر. اکثرهن اونلار یوخولاریندا فیکیرلشدیکلری مسئله بارهسینده گؤرورلهr.Belه یوخولاری یوزماق مۆمکون deyil.Kobus و یا قاراباسما آدی وئریلهن یوخولار دا واردیر کی، بئله یوخولار عادتهن یاخشی باشلاییr.Kabuslarی یوخودا بیر دفعه گؤرولهن قورخولو صحنهلرله قاریشدیرماق اولماز. قاراباسما گؤرهن اینسان قورخور. هردن یاتدیغینی و یوخو گؤردویونو حیس ائدرک اویانماغا چالیشیr.Amma یا اویانا بیلمیر، یا دا اویاندیغینی زنن ائدرک یاتماغا داوام ائدیروه یئنیدن قاراباسمالار داوام ائدیر. هر اینسان اؤمرونده بیر نئچه دفعه کابوس گؤرور. اینگیلیسده ائدیلهن بیر آراشدیرما قادینلارین کیشیلردن داها چوْخ کابوس و رومانتیک یوخولار گؤردویونو اورتایا چیخاردی. ۱۷۰ کؤنوللو اوزرینده ائدیلهن آراشدیرمادا یاخین زاماندا گؤردوکلری یوخولاری ایضاح ائتمهلری ایستهنیلهن تجروبهلردن کیشیلیرین یوزده ۳۰-او کابوس گؤردویونو سؤیلهdi.Baشقا بیر آراشدیرما کیشییلرین قادینلارا نظرهن داها راحت بیر یوخو چکدیکلرینی گؤستهrdi.Qadینلاردان بۇ منفیلیکلره تک سبب اولاراق بدهن ایستیلییندهکی دییشیکلیک گؤستریلدی. یوخولاری هر کس گؤرور، حتی او کسلر کی، یوخو گؤرمدیکلرینه امیندیرلهr.Onlar یانیلمیرلار، چونکی اونلار یوخو گؤردوکلرینی umurlar.Alimlار ثبوت ائدیب کی، یوخولارین ۹۰٪-ı unudulur.Xoruldayan زامان ایسه یوخو گؤرولموr.Bunun علمی ایضاحی یوخدور. یوخو زامانی اینسان بدهنی معین قدر ایفلیج اولور. ان چوْخ یاتما رئکوردو ۱۸ گون ۲۱ ساعت و ۴۰ دقیقه اوْلموشdur.Tibbi آراشدیرما اولمادان بیرینین حقیقتهن یاتیلی و یا اویاق اوْلدوغونو باشا دوشمک چتیندیر. اینسانلار بزهن اؤزلری ده حیس ائتمهدن آچیق گؤزله یاتا بیلرلهr.Elm آداملاری ایسه ۱۹۹۸-جی ایلده بیر اینسانین یاتارههن بئینین یاتما شکلینی سااتباساات ائکرانلاردا گؤستردیلر.[۲]
همچینین باخ[دَییشدیر]
ادبیات[دَییشدیر]
روس دیلینده[دَییشدیر]
- HeчaeHko Д. A. «CoH، зaBeTHыx иcпoлHeHHый зHakoB»: TaиHcTBa cHoBидeHий B Mифoлorии، MиpoBыx peлиrияx и xyдoжecTBeHHoй лиTepaType. M. : Юpидичeckaя лиTepaTypa، ۱۹۹۱. — ۳۰۴ c.
- MaлkoлbM H. CocToяHиe cHa. / Пep. c aHrл. M. : ИГ «Пporpecc-KyлbTypa»، ۱۹۹۳. — ۱۷۶ c.
- ЮHr K. Г. BocпoMиHaHия، cHoBидeHия، paзMышлeHия. / Пep. c HeM. KиeB: آیرلاند، ۱۹۹۴. — ۴۰۵ c.
- ФpoMM Э. ЗaбыTый языk: BBeдeHиe B пoHиMaHиe cHoB، BoлшeбHыx ckaзok и MифoB. / Пep. c aHrл. AHrapck: AO «ФopMaT»، ۱۹۹۴. — ۱۶۱ c.
- Элиaдe M. Mифы، cHoBидeHия، MиcTepии. / Пep. c aHrл. M. : رئفل-بووک، ۱۹۹۶. — ۲۸۸ ج.
- ЭkзereTиka cHoB: EBpoпeйckиe xpoHиkи cHoBидeHий. M. : ЭkcMo، ۲۰۰۲. — ۴۶۴ c.
- AkиMoB O. E. ПpaBдa o Фpeйдe и пcиxoaHaлизe. M. ، ۲۰۰۵. — ۲۷۹ c.
- ПyTeшecTBиe B rлyбb coзHaHия: Бeceды c Дaлaй-лaMoй o cHe، BидeHияx и cMepTи. / Пep. c aHrл. HижHий HoBropoд: ДekoM، ۲۰۰۵. — ۲۷۲ c.
- БeckoBa И. A. Пpиpoдa cHoBидeHий (эпиcTeMoлorичeckий aHaлиз). PAH، ИH-T филocoфии. M. ، ۲۰۰۵. — ۲۳۹ c.
- CHы. Иx пpoиcxoждeHиe и poлb B xpиcTиaHckoM иcToлkoBaHии. M. : Oбpaз، ۲۰۰۶. — ۱۲۸ c.
- CoлoBbëB B. ToлkoBый cлoBapb cHoBидeHий: ИллюcTpиpoBaHHaя иcTopия циBилизaции cHoB. M. : ЭkcMo، ۲۰۰۶. — ۱۴۸۸ c. ، ил.
- БoлbшakoB И. B. ПpeдoпpeдeлeHиe и ToлkoBaHиe cHoB B ДpeBHeM ErипTe (иcTopиko-филocoфckий acпekT). CПб. : AлeTeйя، ۲۰۰۷. — ۲۶۸ c. ، ил.
- Mocc P. TaйHaя иcTopия cHoBидeHий: ЗHaчeHиe cHoB B paзличHыx kyлbTypax и жизHи изBecTHыx личHocTeй. / Пep. c aHrл. CПб. : ИГ «Becb»، ۲۰۱۰. — ۴۶۴ c. ، ил.
- HeчaeHko Д. A. ИcTopия лиTepaTypHыx cHoBидeHий XIX—XX BekoB. CHoBидeHиe kak фopMa kyлbTypы. M. : yHиBepcиTeTckaя kHиra، ۲۰۱۱. — ۷۸۴ c.
- HeчaeHko Д. A. «ДBeHaдцaTb» kak cHoBидчeckaя MиcTepия (HoBoe o пoэTиke лereHдapHoй пoэMы AлekcaHдpa Блoka). ЖypHaл "Haш coBpeMeHHиk"، M. ، ۲۰۱۱، № ۸–۹.


text:
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو (25)
قطر؛ اهالی و ساحه باخیمیندان کیچیک آنجاق تأثیر، ایفاده و حرکت باخیمیندان بؤیوک بیر یاخین شرق اؤلکهسی. غربله چوخ ایستیقامتلی علاقهلری و گوجلو مئدیاسییلا قطر؛ اورتا شرقده یاشانان کئچید دؤورونون اهمیتلی بیر آکتورو
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو (25)
کؤرفزده یاشانان سون بحران علاقهلری یاخشی اولان تورکیهنی و قطرین بیر-بیرلرینه داها دا یاخینلاشدیردی. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا کؤرفزده یاشانان قطر بحرانی ایشیغیندا تورکیه-قطر علاقهلرینی و بؤلگهیه عکس اولونمالارینی آنالیز ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو آراشدیرما جمیل دوغاچ ایپکین موضوعیلا باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک ...
--------
قطر؛ اهالی و ساحه باخیمیندان کیچیک آنجاق تأثیر، ایفاده و حرکت باخیمیندان بؤیوک بیر یاخین شرق اؤلکهسی. غربله چوخ ایستیقامتلی علاقهلری و گوجلو مئدیاسییلا قطر؛ اورتا شرقده یاشانان کئچید دؤورونون اهمیتلی بیر آکتورو. عرب باهاری پروسهسی ایله قطر، یاخین شرقده بحرانلارا طرف اولاراق رفتار قویدو. قطر و تورکیه خاریجی سیاستده چوخلو منیمسدیکلری واسیطهچیلیک موقعیتیندن آیریلاراق بؤلگهدکی خالقلارین حاقلی طلبلرینی دستکلهدی. قطر، دیگر کؤرفز اؤلکهلرینین عکسینه، نهضه و مسلمان قارداشلار کیمی مولاییم سیاسی حرکتلری رژیم امنیتی اوچون بیر تهدید اولاراق گؤرمهدی. بو سیاسی خط ایستیقامتینده مودل آلینان تورکیه ایله ده یاخین علاقهلر قوردو.
قطر ایله تورکیهنین ایقتیصاد ساحهسینده جدی امکداشلیق موجود. قطرین تورکیهدکی سرمایهلرینین دگری 20 میلیارد دولار جیواریندا. وارلیق فوندو اوزریندن، سون ایکی آیدا 600 میلیون دولارلیق قطر سرمایهسی تورکیهیه گیردی اولدو. تورکیه ایقتیصاد ناظیرلیگینین معلوماتلارینا گؤره تورکیه، کئچن ایل قطره 439 میلیون دولار ایخراج ائتدی، قطردن 271 میلیون دولارلیق ایدخال ائدیلدی. عمومی خاریجی تیجارت حجمی ایسه 710 میلیون دولار اولاراق رئاللاشدی.
قطر بحرانی باشلادیغیندا تورکیهنین قارشیسیندا ایکی واریانت وار ایدی: طرفسیز قالماق و یا آکتیو اولاراق دؤورهیه گیرمک. تورکیه ایکینجی واریانتی سئچدی و سئچیمینی قطردن یانا ایستیفاده ائتدی. تورک دیپلوماسیسی قطرین لهینده چوخ تماسلارا گیریش ایدی. تورکیه، قطرین قیدا تداروکو چتینلیگینی آرادان قالدیرماق اوچون محاصیرهنی یاریب بیرباشا یئمک سؤوق ائتدی. و ان اهمیتلیسی، داها اوّل قطر ایمضالانان موقاویلهنی مجلیسدن کئچیرهرک، قطرده تورک نیظامی وارلیغینی اینکیشاف ائتدیرمهیه ایستیقامتلی آددیمینی آتدی.
تورکیه و قطر نیظامی ساحهده ده جیدی بیر امکداشلیق ایچریسینده. تورکیه ایله قطر آراسینداکی نیظامی امکداشلیق آندلاشماسی چرچیوهسینده 17-29 اوکتوبر 2015-جی ایلده ایکی اؤلکه قطرده نصر-2015 آدلی بیر اراضی مانوری رئاللاشدیردی. تورکیه قطرده موجود 88 عسگرین وظیفه ائتدیگی نیظامی بازاسی توتومونو بؤیودور. تورکیه ایله قطر آراسیندا 2015-جی ایلده ایمضالانان نیظامی تحصیل آندلاشماسینین کئچدیگیمیز گونلرده تصدیق ائدیلمهسی و 600 ایله 5000 آراسیندا عسگرین قطره گؤندریلهجگینین اعلان ائدیلمهسی بحرانین گئدیشاتینی دا دییشدیردی.
تورکیهنین موتتفیقی قطره دستک وئررکن بالانسلی و اوزلاشان بیر دیپلوماسی آپارماسی مقصده اویغون بیر سیاست سئچیمی. پرزیدنت اردوغانین قطردکی تورک پایگاهینین "کؤرفزده بوتونونون امنیتینه و ثابتلیگینه" ایستیقامتلی اولدوغونو وورغولاماسی اهمیتلی. حتی عینی تاریخلرده کرال سلمانا بنزر بیر پایگاهی سعودی عربیستانیدا قرارگاهی تکلیف ائتدیگینی آچیقلاماسی دا تورکیهنین مثبت یاناشماسینا باشقا بیر نومونه. ایلک مرحلهده قطرین دستکلرکن باریش مساژی وئرمکدن ده ایمتیناع ائتمهین تورکیه، بؤلگهنین عقللی گوجو / smart power اولدوغونو اثبات ائتدی.
قطر اولوسلار آراسی فینانس ساحهسینده ده اهمیتلی بیر آکتور. اولوسلار آراسی سرمایهلری ایله سون ایللرده کویت و بیرلشمیش عرب امیرلیکلری کیمی یاتیریمجی کؤرفز اؤلکهلرینین اؤنونه کئچدی. دونیانین اوچونجو بؤیوک طبیعی گاز، اون اوچونجو بؤیوک نفت رزرولرینه صاحب اولان قطر بؤیوک بیر ایقتیصادی اینکیشاف گؤستریر. بو اینکیشافی اؤلکه ایچی مودرنلشمه فعالیتلری ایله دستکلهین قطر؛ قوردوغو قطر فوندو ایله معاصیرلشمه و قلوباللاشمانین گتیردیگی فورملاری ایسلام و قطر مدنیتی ایله سنتزلییهرک دؤنوشدورور. بو چئوریلمه قطرین دیگر کؤرفز اؤلکهلریندن فرقلی بیر یئره قونوملاندیریر. اؤلکه، اینانج اولاراق سلفیلیغین ان مولاییم خطلریندن بیرینه منسوب. قطر، سلفی آچیقلامالارین چوخوندا گؤرولن حدیندن آرتیق قاتی و دیشلاییجی یاناشمالارا اوزاق دایانیر. بو وضعیت ده قطرین ایسلام عنعنهسینین وارثی اولان تورکیه ایله یاخینلاشدیران بیر باشقا عنصور.
1913-جی ایلده تورک ایمپراتورلوغو اینگیلیسلرله ائتدیگی راضیلاشما ایله قطردن چکیلمیی قبول ائتمیشدی. آنجاق قطردن چیخیشی 1915 ایلینی تاپدی. ایندی تورکلر 102 ایل سونرا قطره بیر چوخ ساحهده امکداشلیق ایله گئری دؤنور. بو گون قطر و تورکیه؛ یاخین شرقده ثابتلیک اوچون باشاریلی بیر تعادل سیاستی ایزلییر. ایکی اؤلکه ده امکداشلیق ایچینده مستقیل و آکتیو بیر خاریجی سیاست تطبیق ساحهسی تاپیر. اورتا شرقین بو ایکی اهمیتلی گوجو جومرد، کؤمکسئور، واسیطهچی، تشببوسکار، سرمایهچی کیمی خصوصیتلری ایله بؤلگهده و قلوبال سویهده تأثیر ساحهلرینی تشکیل ائدیر. بو گون، قطر و تورکیه، اورتا شرقین اهمیتلی ایکی گوجو. بو سببله اورتا شرق جوغرافیاسیندا یئنی بیر نیظام یارادیلماسی پروسهسینین خاریجینده قالما واریانتینا صاحب دئییلدیرلر. بو نقطهده تورکیه و قطرین اورتاق دگرلر و اورتاق پرینسیپلر بیر یئره گتیریر.
--------
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو آراشدیرما جمیل دوغاچ ایپکین موضوعیلا باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک ...


text:
برازیلیانین فوتبال کومانداسی "شاپئکوئنس"ین عوضولرینین کلمبیادا طیاره قضاسیندا اؤلمه سینه پرتوقالیا و "رئال مادرید" کومانداسینین عوضوو رونالدو سس سیز قالماییب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، پرتوقالیالی اولدوز فوتبولچونون کلوبا و قضادا اؤلن لرین عایله لرینه 3 میلیون آورولوق اعانه باغیشلایاجاغی بیان ائدیب.
قید ائدک کی بیر نئچه گون اونجه "شاپئکوئنس" فوتبوُل کلوبونون عوضولرینی داشییان طیاره کلمبیادا، مئدئللین شهرینه یاخینلاشارکن قضایا اوغرامیش طیاره ده اولان 81 سرنیشیندن 76 نفری دونیاسینی دییشمیشدی. یارالیلاردان بیری اؤتن گون خسته خانادا حیاتینی اتیریب.


text:
اگه دنیزینده نظارتسیز آدالار یوخدور.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری یونانیستان باش ناظری آلکسیس چیپراس ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا دئییب.
چیپراس ادعا ائدیب کی، تورکییه طرفی یونانیستانین میللی حاقلارینی پوزور:
«یونانیستان بین الخالق حقوق نورمالاری چرچیوهسینده بوتون پروبلملرین حلینه نایل اولماقدا قرارلیدیر. دیالوگ، امکداشلیق کیمی ایستکلر دیقت چکیجی دئییل. بیز سادهجه پوزولان حاقلاریمیزی قوروماغا چالیشیریق».
قید ائدک کی، یونانیستانین ۸ قیامچی عسگری تورکییهیه تحویل وئرمهمهسیندن سونرا ایکی اؤلکه آراسیندا علاقهلر معین درجهده گرگینلشیب.
بو گرگینلشمهدن سونرا تورکییه-یونانیستان آراسیندا هله ده مباحثه پردمتی اولان کارداک قایالیقلاری ایستاتوسو مسئلهسی یئنیدن گوندهمه گلیب.


text:
دوقتور فیروز رفاهی
لئکزیک یولو ایله سؤز یاراتماق اوچون بیز شکیلچیلردن یاردیم آلیریق. شکیلچیلر اؤز-اؤزلویونده هئچ بیر معنالاری یوخدور و یا أن آزی قراماتیک پارچالاری حئساب اولورلار کی، هرگاه باشقا معنالی بیر سؤزه علاوه اولسالار اونا یئنی دون گئیدیررلر. بو دون اولا بیلسین کی، فورمال دون اولسون؛ یعنی بیز ایسمی صیفته چئویریریک و یا سمانتیک دون اولسون کی، اوندا سؤزه نه اینکی یئنی فورمال دون گئدیریریک، اونا تزه بیر معنا دا یئرلشدیریک. بونا گؤره ده ائله دیلیمیزده اصطلاح اولاراق سؤز دوزلدن و یا سؤز دئییشدیرن شکیلچی آدینی اونلارا وئریریک. بو سؤز دوزلدیجی و سؤز دئییشدیریجی شکیلچیلر بوتون تورک دیللرینده فعال اولسا دا بالاجا فرقلره ده راست گلمک اولور. مثلن بیزده -لار، -لر کمیت گؤسترن شکیلچی ساییلسا دا بو باشقا تورک دیللرینده بئله دئییل( باشقالاریندا- قازاخلار –دار، -در و تاتارلار –نار، -نر فورمالاردان یارارلانیرلار).
لئکزیک یوللا عمله گلن یئنی سؤزلر دیلیمیزی زنگینلشدیریر و گوجلندیریر. تاریخ بویو بو بئله اولوبدور. گلجکده ده شکیلچیلر یولو ایله یئنی سؤز یاراتماق دیلیمیزین داخیلی قانونو کیمی فعالیت ائدهجکدیر. یالنیز تاریخ بویوندا شکیلچیلریمیزدن بعضیسی ضعیفلنیر و غیرفعال حالا دوشور. مثلن – ول شکیلچیسی واختی ایله بیزده فعال اولسادا آرتیق بوگون اونون ایزینی بیر نئچه سؤزده گؤروروک. مثلن یوخسول.
آنجاق ایجتیماعی گؤزله دیله باخساق هر توپلومون دیل سیاستی اولمالیدیر. دیل سیاستینین وظیفهلرینی دیلچیلر و دیل ایله باغلی اولان قورولوشلار تعیین ائدیرلر. اونلار قادیردیرلر فعالیتدن دوشموش و جانسیز اولان بیر دیل پارچاسینی جانلاندیرالار. بونا دیل سیاستی دییرلر. مثلن تورکیه ده بو –سول،-سال، -سل شکیلچیسینی یئنیدن فعال ائدیب اوندان بیر چوخ تزه سؤزلر یاردیبلار مثلن دئییرلر: قومسال، توپلومسال، بیلیمسل، بؤلگهسل، ساییسال و س. بو تیپلی سؤز یارادیجیلیغدا أن أساس پرابلئم دیلی ایشلدن قورولوشلارین اورتادا اولماسی و بو مسأله ایله یانداشماسیدیر. یعنی گرگ بیر تشکیلات اولسون، سؤز یاراتسین و یا یارانان سؤزلره قایدالار أساسیندا باخسین، اونلاری سئچسین و سونرا اونلاری رادیو، تئلویزیون، مطبوعات، تحصیل اوجاقلارینا و رسمی قورولوشلارا بیلدیرسین کی، همین یئنی سؤزلری اؤز یئرینده اوتورتسون. سونرا بیر مدت کئچمه دن او سؤزلر ائله منیمسنیب، دوغما اولورلار کی، اینانماق اولماز.
آنجاق بیز نه ائدیریک؟ اؤز باشیمیزدان سؤز یارادیریق، کی هئچ ، هله بو سؤزه اؤزوموزدن معنادا قوشوروق (معنانی دا پرانتئز آراسیندا اوخوجویا آشیلاماق ایسته ییریک). قارداش بئله اولماز. سؤز گرک ائله گوجلو معناسینی چاتدیرسین کی، جومله ده اونو معنا ائتمییه ائحتیاج قالماسین. شکیلچیلرین فعال و غیرفعال اولماسی نیسبی کاراکتئردیر. یعنی زامانلا بیر فعال شکیلچی غیرفعال و یا عکسینه غیرفعال بیر شکیلچی فعال اولا بیلر. مثلن اییرمینجی عصرین أوللرینه قدر دیلیمیزده –داش شکیلچیسی غیرفعال ایدی. او یالنیز بیر نئچه سؤزده مثلن یولداش، قارداش کیمی سؤزلرده ایشلنیردی. بوگون او فعالاشیب و دیلیمیزده آداش ، دیلداش، أمکداش، صینیفداش، چاغداش، مسلکداش، طرفداش، یوردداش، دردداش، سیلاحداش و خیلی سؤزلرده هرگون ائشیدیریک.
سؤز یاراتماغین ایکینجی مئتودونا کالکا دییرلر: یعنی سؤزو باشقا دیلدن ترجمه واسیطهسیله آلیریق و اونو اؤز دیلیمیزده ایشلهدیریک. بوگون موعاصیر آذربایجان دیلینده گؤیدلن سؤزو فعالدیر. بو سؤز انگلیس دیلینده اولان skyscrapper سؤزون ترجمهسی و یا فارسجادا دا اونا اوخشار اولان آسمانخراش سؤزو یارانیبدیر. کالکانین بیر یولو دا بنزتمهدیر. یعنی بیز یئنی بیر وارلیغی باشقا بیر شئییه بنزدیب، اونا اوخشار سؤز یارادیریق. مثلن قدیم من اوشاق اولاندا آذربایجاندا کرایه سواری ماشینلارا «قاپدی قاشدی» دییردیلر. چونکی موسافیرلری قاپیب، قاچیردیردی. أطرافیمیزدا بئله سؤزلر چوخدور؛ دیققت ائتسک، اونلاری تاپاریق. مثلن: ایت بورنو، ایلان اوتو، اینک أمجیی.
یئنی سؤزلرین یارانماسیندا سینتکتیک مئتود دیلیمیزده قدیمدن فعالدیر. بورادا سؤز بیرلشمهلرین ثابیت بیرلشمهیه دؤنمهسی و ایکی و یا آرتیق سؤزون بیرلشمهسیندن یارانان مورکب سؤزلری داخیل ائدیرلر. مورکب سؤزلرین یئنی معناسی اونون ترکیبینده اولان سؤزلرین أصیل و یا حقیقی معناسیندان اوزاقلاشماسی یولو ایله مئیدانا گلیر. بئله بیرلشملرده ایکی طرفین هانسی قراماتیک نووعدن اولماسی أهمیتسیزدیر. بو او دئمکدیر کی، بئله بیرلشمهلره هر تیپلی سؤز قاریشا بیلر. بورادا ایسیم+ایسیم، ایسیم+صیفت، صیفت+ ایسیم و سایر تیپلری گؤرمک مومکوندور. بئله بیرلشمهلرین واجیب مسألهسی اونلارین آییری یازیلماماسیدیر. ایلدؤنومو، ایلدیریم اؤتورن، آصلان اؤرکلی، شؤهرتباز، اوزاقگؤرن و س.
دیلین سؤز گؤجونون آرتیرماسینین بیر یولو دا آلینما سؤزلر حئسابینا باش وئریر. بئله سؤزلر أساسن علم و تئکنیکانین گونو-گوندن گلیشمهسی ایله باغلیدیر. بو تیپلی سؤزلری سونرالار یارانان اؤزدیلی سؤزلر ایله دئییشمک اولار.
من ایشیق سایتیندا اولان یازیلاردان بیرینده اولان یئنی سؤزلری میثال اوچون بورایا گتیرمیشم و چوخ خواهیش ائدیرم اونو ایشلدنلر همین سؤزلرین قورولوش ائتیمولوژیسینی اوخوجولارا آچسینلار، بلکه بیزه بو یولدا یاردیمجی اولدو.
نئجه اولور کی، بو سؤزلر بئله معنانی آلیرلار؟
اونون قولوروش ائتیمولوژیسی نئجه دیر؟
بو سؤزلر دیلیمیزده یوخدورلامی؟
ایلکهلر (پیرینسیپلر)، قورامچی (نظریه پرداز)، ایمگه (ایماژ)، شعرسللیک (؟)، سوژئتلیک (؟)، یاتیمینا (افقی)، صحنه آراییشینی (؟)، شاقولی جیزیق (؟)، گلهنکسل (سنتی)، یاتیمینا اوخدا (محور افقی)، قاپساماق (؟)، اؤزنل (ذهنی)، باخیش آچیسیندان (زاویه دید)، دولنیشیق (؟)، آدلیم (؟)، قاوراملار (؟)، آخیم (؟).


text:
تبریز میرتچیللاری و مزهلی سؤزلر(۱- تبریز میرتچیللاری) رضا همراز آذربایجان، خصوصی ایله قوجا تبریز ان اسکی زامانلاردان حاضیرجاوابلیغا، دبکلییه و دئییب – گولمهیه آد چیخارتمیشدیر.هاواسینا دئییل کی بو شهرین جماعتی حاقدا بئلنچی بیر سؤز دئمیشلرکی «تبریز اهلینین یاریسی دلیدیر، یاریسی ایسه دلی باز» بو شهردن بول – بول دوببهلر باش قاوزامیشلار کی تاسفله ایندی اونلارین آد – سانلارین آراماق اؤزو ...Read More »
نامههایی به دکتر علیاکبر ترابی ( حاللاج اوغلو ) / رضا همراز
نامههایی به دکتر علیاکبر ترابی ( حاللاج اوغلو ) رضا همراز یانسین اریسین قوی بو وجودوم قلم اولسون یازسین او کی وار، تا کی حقیقت علم اولسون توتسونایشایله علم و محبت بو جاهانی نه فقر و جهالت کوره ده نه ستم اولسون یانسین گئجه نی حاللاجین عومرو بو جاهاندا وئرسینایشیق انسانلارا ائللر ده شم اولسون. (حاللاج اوغلو) سابقاً رسم براین ...Read More »
مجلات امروزی آذربایجانی / رضا همراز
مجلات امروزی آذربایجانی رضا همراز در چندین سال قبل آذربایجان از کمبود مطبوعات به خصوص مجلات در مضیقه بود. خوشبختانه امروزه این خلاء فرهنگی میرود تا گذشته خود را جبران نماید. امروزه ده مجله فرهنگی، تاریخی، ادبی و… در عرصه مطبوعات آذربایجان تقریباً فعّال میباشند. اگر چه بعضی از آنها با کمبود مطلب و کمبود مالی روبرو هستند، اما امیدواریم ...Read More »
«حسین آقا نادری» دونیاسین دگیشدی / رضا همراز
«حسین آقا نادری» دونیاسین دگیشدی رضا همراز حسین عمینین وای خبرین ائشیدنده ایستر – ایستهمز آذربایجانین تیاتر عرصهسینین تانینمیش سیمالاریندان اولان میرزه باقر حاجیزادهنین حایاتی بیر داها سینما پردهسی کیمیگؤز اونومده دایاندی. بونلار هر ایکیسی ده تک یاشادیلار و تک اولدولار! اونو تخمیناً ۳۰ ایل اولاردی تانیاردیم. آنجاق، ائله اوتوز ایل ایدی دوستلوغوموز وارایدی. ریحانی قهوهسینده بیر سیرا اسکی نشر ...Read More »
سیمای زینب پاشا در مطبوعات سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۵ / رضا همراز
سیمای زینب پاشا در مطبوعات سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۵ رضا همراز زینب پاشا یکی از زنان شجاع و از چهرههای محبوب در تاریخ آذربایجان بود که تاکنون در باره آن زن جسور چندین مقاله به زبانهای ترکی و فارسی در مطبوعات محلی و کشوری نوشتهاند. اوّلین بارقههایی که در شناختاین زن تبریزی در مطبوعات سراغ داریم مربوط ...Read More »
قوجامان شاعیر «توفان» / رضا همراز
قوجامان شاعیر «توفان» رضا همراز اوتوز ایل بوندان اوّل تبریزین آدلیم معارف خادیملریندن اولان، رحمتلی میرزه محمدعلیخان تربیت آدینا تانینان کیتابخانانین زئرزهمیسینده شاعیرلر یغیناجاغیندا بیر چوخ شاعیر و یازیچی لاری گؤروب، اونلارین شعرلرین دینلهییردیک. او شاعیرلرین بیریسیده «توفان» تخلص ائدن نزاکتلی بیر شاعیر ایدی. سونرالار دؤنه – دؤنه بو ادب – ارکانلی شاعیرین قوللوغوندا اولوب، شیرین – شیرین سؤز – ...Read More »
یاندیریلان کیتابلار ادبیات گوزگوسونده / رضا همراز
یاندیریلان کیتابلار ادبیات گوزگوسونده رضا همراز بیلدییمیزه گؤره ۱۳۲۵ینجی ایلین آذر آیینین ۲۶ینجی گونو آذربایجانلیلارا چوخ کدرلی، قارا و داریخدیریجی بیر گون اولموشدور. همین گونده میللی حؤکومتین بئش گون دئوریلدییندن سونرا آللاهسیز پهلوی رئژیمینین امری ایله تورکجهمیزده نشر اولان اللرینه گلن کیتابلاری، اؤزللیکله درسلیکلری تونقال قاییریب اوددا یاندیرمیشلار. ائشیدییمیزه گؤره او دؤورده بو گولونج، عیبهجر، عین حالدا آغلامالی ایشه دونیا ...Read More »
حبیب ساهر و اوّلین تجربه نوشتاری / رضا همراز
حبیب ساهر و اوّلین تجربه نوشتاری رضا همراز تردیدی در این نیست که حبیب ساهر یکی از بزرگترین و قویترین شعرای امروزی میباشد که با به یادگار گذاشتن آثار رنگارنگ و متنوع توانست نام نیک و ماندگاری از خود بر جای گذارد. در مورد این شاعر و نویسنده کثیرالاثار دهها مقاله و کتاب به زبانهای ترکی، فارسی و انگلیسی چه ...Read More »
آذربایجانین مبارزه شعرینه اؤترگی بیر باخیش (۱۳۰۴ینجی ایله قدهر) / رضا همراز
آذربایجانین مبارزه شعرینه اؤترگی بیر باخیش (۱۳۰۴ینجی ایله قدهر) رضا همراز آذربایجانین مبارز و مقاومت پوئزیاسی اوزون بیر تاریخه مالک اولدوغو کیمی، تاسفله بو گونه قدهر نه ایسه آچیقلانمامیشدیر. بو اولوسال ادبیاتین چاغداش شعر و نثریمیزده دانیلماز رولو اولموشدور. مبارز شعریمیز دئمک، اؤتن قرندن داها زنگینلشیر. همین شعرلر تانباکی حرکاتی ایله چیچکلنمیشسه، داها سونرالار خوش بویالی گوللر یئتیرمیشدیر. تانباکی حرکتی، ...Read More »
اوستاد فرزانهنین ادبی ایرثینه بیر باخیش / رضا همراز
اوستاد فرزانهنین ادبی ایرثینه بیر باخیش رضا همراز یاشیمین آز اولدوغونا گؤره، من ده بیر چوخلاری کیمیانقلابدان سونرا آنا دیلیمیزه ماراقلی اولوب و بو دیلده الیمه دوشن کیتاب، قزئت، درگی و سایرهنی ماراقلا و گاهدان زیققونا ـ زیققونا اوخویوب حظ آپاراردیم. منیم او گونلرده اوخودوغوم کیتابلاردان رحمتلی شبسترلی میرزه علی معجزون، ( بو شاعیر حاقدا آتام دؤنه ـ دؤنه تعریف ...Read More »


text:
روسییانین آدی آمئریکا بیرلشمیش شتاتلارینین یئنی سئچیلمیش پرئزیدئنتی دونالد ترامپین آدمینیستراسییاسینین حاضیرلادیغی آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-این میللی تهلوکسیزلیینه تهدیدلر سیاهیسیندا یوخدور.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «فورئن پولیسی» قزئتی اؤزونون اعتبارلی منبعلرینه ایستینادن یاییب. ترامپین کومانداسینین حاضیرلادیغی سیاهیدا مدافعه سیاستینین اساس پریوریتئتلری سیراسیندا ایشید، چین و شیمالی کورئیانین فعالیتینه داییمی نظارت، آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری اوردوسونون مودئرنلشدیریلمهسی، کیبئرهوجوملارا قارشی موباریزه مسئلهلری یئر آلیب. قزئت بو سیاهینین گئنیشلنه بیله جه یینی ده ادعا ائدیب.
قئید ائدک کی، بوندان اؤنجه روسییا آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-این حاضیرلادیغی بوتون سیاهیلاردا واشینگتون اوچون بیر نؤمرهلی تهدید کیمی تقدیم ائدیلیب.


text:
1372/1/22 آزربایجان آدی اردبیل ویلایتیندن قالدیریلدی
آوریل 11, 2008 at 9:00 ب.ظ. ۱ دیدگاه
اونوتمایاق: قوتسال و ابدی آزربایجان آدی قایتاریلمالیدیر!
بو حاقدا گئچن ایل بیر یازی یازمیشدیم(قوتسال، تاريخي و ابدي آذربايجان آدي)؛ او یازینی عئینی ایله تکرار ائتمگی فایدالی گؤرورم:
تورکون دوشمانی: غفلت ، بیلینجسیزلیک(شعورسوزلوق)، میللی و تاریخی حافیظهنین یوخلوغو
«اوغوزون دوشمانی یوخودور» دئییر قورقوت آتامیز، آمما منجه عادیجه یوخو آنلامینی قصد ائتمیر، غفلت یوخوسو، بیلینجسیزلیک، میللی و تاریخی حافیظهنین یوخلوغونو اوغوز تورکلرینین دوشمانی بیلسهک داها دوزگون اولار.
تورک تاریخینین اؤنملی گونلری اونودولمامالیدیر
22 فروردین 1372 قوتسال آذربایجان آدینین اردبیل، خییاو، خالخال و موغان ماحاللاریندان قالدیریلماسینین ایل دؤنومودور. فعال تورک وئبلاگلاری آراسیندا آنایوردوم وئبلاگی آنایوردوموزون قوتسال آدینی قایتارین و Güney Azərbaycan Öyrənci Hərəkatı وبلاگی اردبیل تورک ویلایتینه آذربایجان ابدی آدینی قایتاریش کومیتهسی – آذربایجان، ان بویوک ناموسوموزدور یازیلارینی اوخومانیزی تؤوصیه ائدیرم. گرچکدن گؤزل و گوجلو یازیلاردیرلار.
آد دگیشدیرمه سیاستی آسیمیلاسیون سیاستینین بیر پارچاسیدیر
آذربایجان آدینین تورک یوردلاریندان قالدیریلماسی، ایللردیر یورودوله گلن فارس فاشیسم-راسیسمینین ان ایگرنج سیاستلریندن بیری اولدوغونا اینانیرام. بو سیاست نتیجهسینده بو گون آذربایجان تورکلرینین اکثریت حالدا یاشادیغی اردبیل، شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان، زنگان، قزوین، قوم، مرکزی، همدان و تهران و آذربایجان تورکلرینین اقلیت حالدا یاشادیقلاری کیرمانشاه، کوردیستان و گیلان جمعا 12 ویلایتی(استان) ایچینه آلیر. بو آد دگیشدیرمهده سیاستی نتیجهسینده 12 ویلایتدن یالنیز 2سینده آذربایجان آدینین رسمی اولاراق یاشادیغینی گؤروروک.
بونلاری باغیراراق یازیرام:
قوتسال، تاریخی و ابدی آذربایجان آدی قایتاریلمالیدیر
قوتسال، تاریخی و ابدی آذربایجان آدی «بیتیشیک قوزئی-باتی تورک یوردو-آذربایجان(گونئی آذربایجان/ ایران آذربایجانی)»ین هامیسینا قایتاریلمالیدیر.
اعاده نام مقدس، تاریخی و ابدی آذربایجان بر تمامی نقاط «منطقه زیست پیوسته ترکان شمال غرب ایران(آذربایجان ایران/آذربایجان جنوبی)» ضروری است.
آذربایجان هارادیر و اونون سینیرلارینی نه عامیل تعیین ائده بیلر؟
بیتیشیک قوزئی-باتی تورک یوردو-آذربایجان(گونئی آذربایجان/ ایران آذربایجانی)دا تورکجهنین دانیشیلدیغی و تورکلرین توپلو حالدا یاشادیغی یئر آذربایجان دیر.
آذربایجان ایران شامل هر نقطهای از «منطقه زیست پیوسته ترکان شمال غرب ایران(آذربایجان ایران/آذربایجان جنوبی)» است که در آنجا ترکها ساکنند و به زبان ترکی صحبت میکنند.
Entry filed under: میللی شوعور, گونئی آزربایجان, آزربایجان. Tags: اردبیل ویلایتی.
۱ دیدگاه Add your own
-
آذربایجانین ان بویوک گوزه ل لیگی دئمک اونون یئتیشدیردیی ایگیت لر و قهرمان قیز گلین لری اولموش دور . دئمه لی بو اولکه ده یئتیشن هر بیر عالیم و تدقیقات چی بو اولکه نین افتخاری اولوب دور . بهزاد بهزادی – محمد علی فرزانه – صمد سرداری نیا و س .
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed


text:
«آثار ترکی و فارسی حکیم ملا محمد علی هیدجی» در 676 صفحه به قطع وزیری با تصحیح و مقدمهی دکتر ح. م. صدیق توسط نشر تکدرخت و با همکاری بنیاد شکوهی منتشر شد. این کتاب در چهار بخش فصلبندی شده است:
فصل اول: مقدمهی مبسوط شامل بخشهای: گؤروشلر و نظرلر، هیدجینین یاشاییشی، حکیم هیدجینین و آذربایجان فیلسوفلاری، هیدجی چاغی آذربایجان ادبیاتی، هیدجی و فارس شاعری، حکیم هیدجینین اثرلری، هیدجینین شعرینین بیر پارا مضمونلاری،
فصل دوم: اشعار ترکی. شامل: قصاید، غزلیات، قطعات، مربع، تخمیسها، ترجیعبند، ترکیببند، مثنویها، مناظرهها و ملمع.
فصل سوم: آثار فارسی، شامل: دیوان، مثنوی دانشنامه، رسالهی دخانیه).
فصل چهارم، علاوهلر؛ شامل: دگیشمهلر و نسخه فرقلری، آچیقلامالار، تورکجه کلمهلر، ادبی بزهکلر، آتالار سؤزلری و دئییملری، آیات و عبارات عربی، لغات دشوار رسالهی دخانیه، اعلام، اصطلاحات عرفانی و فلسفی، وثایق و اسناد، کتابنامه).
در زیر بخشی از مقدمهی استاد دکتر صدیق بر این اثر را میخوانیم:
حکیم هیدهجی و آذربایجان فیلسوفلاری
«بیلگی» یا علم، دونیانی و انسانی بیلمك و تانیماق آنلامیندادیر ولاکن «فلسفه» علم سئوگیسی معناسی وئریر. بو سئوگی بشر ذاتیندا گیزلیدیر و اونون قایناغی ایسه یارادیلیش قارشیسیندا بشرین حیرته دوشمهسیدیر.
فلسفه (philosophia)، بیلیملرین بوتون ساحهلری و دونیانین عمومی قانونلارینی آراشدیریب مطالعه ائدهر. فیلسوف یا حكیم هر خصوصدا، دونیا و طبیعت حاققینداكی علملره دایانان بیر آراشدیریجیدیر. بیر فلسفهچی، هر علمه و بیلیمه یاخینلاشمالی و او بیلیمین قانونلاری ایله تانیش اولمالیدیر. فلسفهیه یئیه لنن بیر بیلگین، دونیا گؤروشو (یعنی:فلسفه) صاحبی اولا بیلر1.
حكیم هیدهجی، آذربایجان فلسفه تاریخینین آلتون صحیفهلرینی آچان آدلیم بیر فیلسوف كیمی اؤزونه یئر آچا بیلمیشدیر و قیزیل فلسفه زنجیرینین قیمتلی و دگرلی بیر حلقهسینی تشكیل ائتمیشدیر.
تاریخ بویونجا آذربایجان اسلامی فلسفه تاریخینده، ایكی اساسی قول انكشاف ائتمیشدیر:
بیرینجی قول، مشّائیه قولو آدلانیر. فلسفه تاریخینده ارسطو (322-384م.ق) آردینجا گئدنلره مشائیلر دئییلمیشدیر. بودا، اونا گؤرهدیر کی ارسطو، اؤز شاگردلرینه، یول گئده – گئده درس دئیرمیش:
اسلامی فلسفه تاریخینده حكمت مشّاء یارادانلارین اساس یارادیجیلاری توركلر آراسیندان چیخان الكندی (اؤلوم 260ﻫ.)، فارابی (اؤلوم 339 ﻫ.)، ابنسينا (اؤلوم 428ﻫ.)، امام محمد غزالی (اؤلوم 505ﻫ.)، ملا رجبعلی تبريزی (اؤلوم1080ﻫ.) اولموشلار.
مشائیلر دونیانین اساسینی، ایكی: گوج(puissance) و ایشلكلیكActe)) ده گؤروردولر. مثال اوچون یومورتانی«گوج» و تویوغو ایسه «ایشلكلیك» حساب ائدیرلر و بئلهلیكله ماده یا هیولا (Matiere) و اؤزهك یا صورت (Form) مقولهلرینه اینانیردیلار. اونلار اؤزهك و هیولانی بیری- بیریندن آیری بیلمیردیلر و وارلیق دونیاسینیدا حادث و مخلوق سایمیردیلار، اؤنجهسیز و سونراسیز حساب ائدیردیلر.
ایكینجی قول اشراقیه قولودور. مشائیهلر عكسینه، بونلار ماهیتین اصالتی و وارلیغین ایسه اعتباریّتینه اینانیردیلار. اگر مشائیلر دئییردیلر كی اؤزك (= ماهیت)، انتزاعی و تجریدی و ذهنیدیر، اشراقیلر ادعا ائدیردیلر وارلیق (= وجود) ذهنی و انتزاعی دیر و وارلیغین اصالتی و اؤزهگین اعتباریتی یوخدور.
فلسفهده اشراقیه یولو، عرفان، وحی و دینی سنّت ایله تورك- شامان دونیا گؤروشو، زاردوشت دوشونجهلری، آنا قارسیس حكمتی، افلاطون و اونون آردیجیللارینین دوشونجه طرزلری بیرلشمهسی ایله قورولموشدور.
بونودا قئید ائدهلیم كی آذربایجان دونیا گؤروشو دوشونجه تاریخینده، هم فلسفه و همده كلام بیری- بیریله موازی اولاراق انكشاف ائتمیشدیر و بعضاً بو ایكی آنا جاده بیر مقصده چاتمیشدیر.
كلامچیلار، یالنیز شریعت و شرعی اساسلارا دیانت، دینی اینانجیلارا ایناناراق، اونلاری اثبات ائتمگه چالشیردیلار و فلسفهچیلری «اوزون گئدن و فضول» حساب ائدیردیلر.
فلسفهچیلر ایسه، دلیل و استدلال اهلی ایدیلر و دوشونجهده وحی اونلار اوچون معیار ساییلمیردی و دئییردیلر كی اگر شریعت، استدلال ایله اثبات اولونمازسا تأویل لازم گلر.
كلام تعریفینده:« شرع اساسیندا وارلیغی تانیماق» و فلسفه شرحینده ایسه:« بشر طاقتی اساسیندا وارلیغی تانیماق» دئییلر.
هیدهجینین بیر فلسفهچی اولدوغو اوچون، بورادا بیز اونون بعضی آذربایجان فلسفهچیلری ایله باطنی و رمزی باغیلیقلاریندان دانشاجاغیق.
3-3. حکیم هیدهجی و بهمنیار آذربایجانی
ابوالحسن بهمنیار بن مرزبان آذربایجانی، مشائیه قولو تعقیب ائدهن، آدلیم فیلسوفلاردان بیریسیدیر. اونون: التحصیل، البهجة و السّعادة، فی مراتب الموجودات، مابعدالطبیعه آدلی فلسفی کتابلاری واردیر.
بهمنیارین دوشونجهسینده، تانری، واجب وارلیق و یگانهدیر و اونون اوچون هئچ بیر «علّت» یوخدور. هر زادی یارادان و هر زاددان یوخاریدادیر.2
حکیم هیدهجی، بهمنیار اثرلری، خصوصیله التحصیل و مابعدالطبیعه کتابلاری ایله تانیش ایدی و دانشنامه اثرینده، بو کتابلاردان بعضی پارچالاری آلیب گتیرمیشدیر. تانرینین ذاتاً بیرینجی و باشلانغیج اولماسی، اؤز ذاتینا دایایانماسی، و واجب وارلیق اولماسی دوشونجهلرینی، بهمنیاردان آلمیشدیر.
هنری كربن، آذربایجاندا اسلامی فلسفه تاریخینی شهابالدین یحیی سهروردی ایله باشلاییر و دئییر:
«گرچه ایندی سهرود یا قاراقوش كندی، ایرانین اداری بؤلگوسونده، آذربایجان ایالتی اراضیسیندن ساییلمیر، ولاکن اسكی آذربایجان تورپاقلاریندا یئرلشن بیر كنددیر و سهرودی بو تورپاغا باغلیدیر و اوستهلیك، مراغادا تحصیل الیب و یئتیشمیشدیر... او، سونرالار كورد حاكیمی ملك ظاهر الیله 30 یاشینا گیرهر- گیرمز اؤلدورولموشدور.» 3
شیخ شهابالدین اشراقی بیر فیلسوفدور. عربجه حكمة الاشراق، الغربة فی الحكمة، التلویحات و توركجه، همده عربجه اولان هیاكل النّور كیمی اثرلر یارادیبدیر.4 حكیم هیدهجینیده بیر اعتبار ایله اشراق فلسفهدن گوج آلان بیر حكیم آدلاندیرماق اولار. او، شیخ شهابالدین سهروردییه اولان اؤز عشق و علاقهسینی بیلدیرمك اوچون اونون «روحلار دونیاسینا سئیر و سفر» مضمونلو آدلیم بیر شعرینی توركجه تضمین ائتمیشدیر. بو تضمینده یئر به یئر روحلارین سئیرینه، انسانین اصلینه قاییتماسینا، اؤز كندینه دؤنمهسینه، فنا فیالله، عینالیقین و گؤروش آرزوسوندا اولماسینا صراحتله اشاره ائدیر و اؤزونو ازلی وارلیقدان اوزاقدا، غم دوشگونر و غربت دوچاری ساییر و عشق و مستلیك یولو ایله روحونو قفسدن آزاد ائدیب، گؤی اولدوزلاری كیمی آخیب سئیر ائتمك ایستهییر:
منم غم دوشگونو، غربت دوچاری،
پوزولموش گولشنی، سولموش باهاری.
كؤنول آغلار گئدهیدیم كنده ساری.
اقول الجارتی و الدمع جار،
و لی عزم الرّحیل الی الدیار.5
5- 3. حكیم هیدهجی ودود تبریزی
آذربایجان فلسفه تاریخینده سهروردی دن سونرا، ان آدلیم حكیم و فیلسوف ودود تبریزی دیر. ودود بن محمد، هجری اونونجو عصرده یاشامیش، سهروردینین الواح عمادیه آدلی کتابینا شرح و حكمت الاشراق اثرینه حاشیه یازمیشدیر.
ودود تبریزی یونان فلسفهسی و هابئله مسیحیلیك فلسفه دوشونجهسینه مسلط بیر فیلسوف ایدی. او، اینانیردی كی فلسفی چالیشما گرك معنوی بیر تجربه ایله قورتارسین و بئله بیر نتیجهیه چاتماق ایچون، عقلانی یول یئرینه، «چالیشقان خیال» یولونا دوشمگی لازم گؤروردو. اونون چالیشقان خیال یولوندان قصدی، حكیم هیدهجینین تصریح ائتدیگی عشق و سئوگی یولودور. هر ایكی فیلسوف بو ایكی طریقین بیری- بیرینه قایناییب قاریشمالارینی یارارلی گؤرور.
هنری كربن، ودود تبریزینی عمومیتله بیر اشراقی فیلسوف آدلاندیریر و دئییر:
«ودود تبریزی، نورالانوار بحثلرینه ماهیرانه گیریر و قرآن آیهلرینی بو اساسدا تفسیر ائدیر».
حكیم هیدهجیده هر بیر غزلینی، بیر آیهنین اشراقی تفسرینه تبدیل ائدیر و بئله تفسیرلره اعتراض ائدهن متشرع زاهدلره خطاب ائدرك دئییر كی عاشق- معشوق آراسینا گیریب فضوللوق ائتمهسین او معشوق آرزونده گؤرودوگو نور و ایشیغا ووروبدور:
دانیشما زاهد! اگر سؤز ائشیتمهدیم، سنه نه؟
من اؤز خدامه گناه ائتدیم، ائتمهدیم، سنه نه!
6-3. حکیم هیدهجی و الهی اردبیلی
شاه اسماعیل صفوی زامانیندا ظهور ائدهن الهی اردبیلی آدی ایله تانینان حسین بن شرف الدین عبدالحق اردبیلی (م. 950ﻫ.) فلسفه و کلام علمینده تورکجه اثرلر یازمیشدیر. بو اثردن «امامت» کتابی الدهدیر. او، همده قرآن تفسیری و بیر نئچه فلسفی و عرفانی کتابلارا شرح یازمیشدیر. یقین کی هیدهجی اونون شرحلرینی گؤرموش و اوخوموشدور.
7- 3. حكیم هیدهجی و ملارجبعلی تبریزی
ملارجبعلی تبریزی، صفوی شاهی ایكینجی شاه عباس زامانیندا یاشاییردی.
اونون فلسفی دوشونجهسی، اشراقی فلسفی دوشونجهنین تام قارشیسیندا دوروردو. گرچه اونو تام مشایی فیلسوف آدلاندیرماقدا سهودیر، ولاکن دئمك لازمدیر كی او، واجب وارلیغی (= واجب الوجود)، اولاسی وارلیقدان (= ممکن الوجود) تام قیراقدا حساب ائدیردی. اؤزونون مهم اثری اثبات وجود کتابیندا، وارلیغین اؤزهیه باغلیلیغیندا، آنلام و معنوی اورتاقلیغی نفی ائدیر و یارادان ایله یارانانین وارلیغی حاققیندا بنزهرلیك گؤرمور، و یالنیز بورادا لفظی اورتاقلیغا قائل اولدوغونو بیلدیریر و مطلق وارلیغی خیال موضوعو حساب ائتمیر و اوندان سونراكی بوتون وارلیق و كائناتی اولاسی(= ممکن) ساییر.6
هیدهجی ایسه، ملارجبعلی تبریزییه جواب اولاراق «وارلیق گئرچگی مرتبهلری» (= مراتب حقیقت وجود) عنوانی ایله یازدیغی بیر شعرده، دئییر كی بوتون وارلیق و كائنات، اصلینده مطلق وارلیغین جلوهسی كیمی دیر، سانكی او، اؤز زولفونه شانه چكیب چوغونلوق (=كثرات) وارلیغینی ایجاد ائتمیشدیر. پردهدن چیخیب ظهور ائدیب، دونیالاری یارادان مطلق وارلیق بیرداها پرده دالینا گئدرسه، هرنهیی اؤزونده یوخ (= فانی) ائدهجكدیر:
ائتمهمیش اول شاهد رعنا بزك،
پردهنی سالمیشدی اوتورموشدو تك.
مطلعی مثنویده هیدهجی، ملارجبعلی تبریزینین اؤز جملهلریندن استفاده ائدیب، فلسفهنین ایكی سول و ساغ قانادلارینی بیری- بیرینه یاخینلاشدیرماغادا چالیشیر:
جمله اودور، غیر قیوداتدیر،
وحدتی، اسقاط اضافاتدیر.
صِرف حقیقت كه اولور آشكار،
گؤزدن ایتر نام و نشان هر نه وار.
نه گون و نه آی و نه اولدوز قالار،
پردهنی سالسا، یئنه یالقوز قالا.....
ملا رجبعلی تبریزی، فلسفهنین سول قانادینین شدّتلی مخالفی ایدی. او، اصول الاصیفه آدلی اثرینی، الواحد لایصدر من الواحد اصلی اساسیندا یازمیشدیر و جوهری حركت نظریهسینی ردّ ائتمیش و «ذهنی وارلیق» دئیه بیر شئیه اینانماسینا تأكید ائتمیشدیر. حكیم هیدهجی، اونا چوخ لطافت ایله بئله جواب وئریر:
واحد اگر اولمییا، اولماز عدد،
ائیلمهییب بو سؤزو بیر كیمسه رد.
هر عدده باخدی، باخیب واحیده،
بو سؤزو اولماز دئیهسن زاهده.
لیك عجبدیر كی عدددن حساب،
ائتمز اونو! انّه شیء عجاب!
(2.4/4-8)
ملا رجبعلی تبریزینین غضب و شدت ایله اشراقیه فیلسوفلارینین ادعالارینی باطل سایماسی قارشیسیندا، کلمهلرین آنلاملاری اولماسا اعتبارسیز اولدوقلارینا تأکید ائدیر و اؤز سؤزونه حق باطل آدی قویماغی اهمیتسیز ساییب، سؤزونون آنلامینا جومماغا توجّه ائتمگی طلب ائدیر:
بو سؤز اگر باطل، اگر حق دیر،
بوردا مثل: «مصدر و مشتق» دیر.
بیل حقی مصدر کیمی اصل کلام،
عالمی حقّین کلماتی تمام.
مصدر و مشتقده یوخ فرق چوخ،
مصدر اگر اولمایا، مشتق یوخ!
اول کی توتار مطلقی، قیدی آتار،
مصدره مشتقی گورنده باتار.
من باخارام هر کیمه، گؤررهم اونو،
بیرکسه بنزر اولا دوققوز دونو.
بئلهلیکله هیدهجی بوتون وارلیغی، تانرینین گؤرونوشو حساب ائدیر، تانرینی اؤزوللو وارلیق ساییر و ایچهریکلیگی اونا منسوب ائدهرک، اؤزهکلیگیده اولاسی وارلیغین گرکلیگی بیلیر و وارلیقدا اولوشا (= حدوث) اینانیر او اولوشدان ایسه اؤزلکلیک گؤرونمهنی اؤنه سورور.
ملارجبعلی تبریزی 1080ق. ایلینده وفات ائتنیشدیر. او عصرینین ان تانینمیش ساغ قاناد فیلسوفی ایدی. اونون فلسفی استدلاللاری قارشیسیندا کیمسه دوام گتیره بیلمزمیش و شیعه علمیه حوزهلری ساغ قاناد متشرّع روحانیلرینین یاخین دؤرد یوز ایلده ان بؤیوک و بارز الهام وئریجی رهبری ساییلیر و اؤز عصرینده چوخ حؤرمتلی یاشامیشدیر. حکیم هیدهجی، اونا یازدیغی جوابلارین هامیسینی شعر دیلی ایله و چوخ لطیف قلمه گتیریر. بیر یئرده، ملا رجبعلینین مطلق وارلیغینی اولاسی وارلیقدان تام آیری اولما ادّعاسینا بئله جواب وئریر:
اولوبدور ترک قیلار یار، بیجهت یاری؟
ملارجبعلیدن الیمیزه اوچ اثر یئتیشمیشدیر: 1ـ اثبات وجود. 2ـ رسالة الاصول الاصفیه. 3ـ معارف الهیه.
اونون فارس دیلینده یازدیغی شعرلردن ده الیمیزده نمونهلر واردیر. شعرده واحد تخلّص ائدهرمیش:
واحد که به کوی دوست منزل دارد،
غم نیست اگر غم بو در دل دارد.
پیوسته به تعمیر بدن مشغول است،
بیچاره همیشه دست در گل دارد.
8- 3. حکیم هیدهجی و ملاعبدالله زنوزی
حکیم ملاعبدالله زنوزی (1270 – 1357 ﻫ. ق.) آذربایجان فلسفه تاریخینین ان آدلیم فیلسوفودور. او شیخ مرتضی انصاری و اؤز اوغلو آقا علی موسس کیمی دگرلی طلبهلر تربیه ائتمیشدیر.
ملاعبدالله زنوزینی یالنیز و سادهجه مشائیه و یا اشراقیه کیمی اصطلاحلار آلتینا سیغیشدیرماق اولماز. اونون فلسفی استقامتی، اؤزونه مخصوص بیر استقامتدیر. اودور کی بیز اونو فلسفهده «مکتب» و «یول» صاحبی حساب ائدیریک و «زنوزیه یولو» و یا «زنوزیه مکتبی» (School of Zonouziye) آدلی بیر طریقت یاراتماسینا اینانیریق.
بیر پارا فلسفه تاریخچیلری بو طریقته «تهران مکتبی» (School of Tehran) آدی وئرمیشدیر. بیزجه تهران و اصفهان فلسفی حوزهلرینده، ایللر بویونجا زنوزیدن ده سونرا، سنّتی فلسفه (Traditional philosophy) یولوندان چیخماما و حتی ملاعبدالله زنوزینین گتیردیگی یئنیلیک (Doctrin) لره قارشی چیخمالار، اونون یولونا تهران و یا اصفهان آدی وئرمک سهو بیر حرکتدیر. اودور کی بیز دوغرو اولاراق اونون ایجاد ائتدیگی فلسفی یولا، «زنوزیه یولو» (School of Zonouziye) آدی وئریریک.
حکیم هیدهجینین حکیم زنوزی ایله بیرگه سسلنن بیر نئچه اورتاق یؤنو واردیر:
بیرینجی یؤن: اونون عمومی مظلوملوغودور. بو مظلوملوق اونا قاییدیر کی حکیم هیدهجی ده هر بیر فیلسوف کیمی ائللر ایله ایلگی و باغلانتی قورا بیلمهمیشدیر. یعنی عمومیتله فلسفهچیلرین دیلینی کیمسه آنلایا بیلمهدیگی کیمی، اونوندا حتی ساده شعر دیلینی باشا دوشمهمیشلر. بو ایسه، «فلسفه مظلومچولوغو» حساب اولونور.
ایکینجی یؤن: اونون خصوصی مظلوملوغودور. بودا اونون تورک اولماسینا قاییدیر. ایندی ایراندا بعضی فلسفه یازانلار، فلسفهچی اولماقدان قاباق، «ناسیونالیسم» یورودن دارگؤزلو تدقیقاتچیلار و بعضاً جدّی تحریفلره یول وئرهن شوونیست عالیملردیرلر. اونلارین فلسفه بیلیگینه یئیهلنمهلرینی انکار ائتمهسمده، ایران تورک تاریخینه عمدی اعتناسیزلیقلاری قاباریق شکیلده دیله گتیرمگی واجب ساییرام. نمونه اولاراق، دئیهبیلهرم کی فلسفه تاریخینی تحلیل ائدهرکن، تورک و آذربایجانلی فیلسوفلارین عظمتلی حرکتلرینی رنگسیز و بویاسیز گؤسترمگه چالیشیرلار و اونلارین مستقل تورک دوشونجهسیندن ده الهام آلدیقلارینی تجاهل ائدرک دیله گتیرمیرلر.
هرحالدا بورادا تاکید ائدیریم کی ملاعبدالله، فلسفه تاریخینده یئنی و یایغین بیر یول آچمیشدیر. ملاصدرا، فلسفهچی اولماسینا باخمایاراق، شیخ اشراق سهروردینین «اشراقیه» و ملاعبدالله زنوزینین «زنوزیه» آدلانان مکتبلری و یوللاری کیمی مؤثر بیر یول و یاجیغیر آچا بیلمهمیشدیر. ملاعبدالله زنوزی اوچون، ملاصدرا دا عادی بیر فلسفهچی ساییلیر. ملارجبعلی کیمی بیر فلسفهچیدیر. زنوزی اونلارین هامیسینین اثرلرینه شرح و حاشیه یازیب، سهولرینیده گؤسترمیشدیر. اونون لمعات الهیه اثری سید جلالالدین آشتیانی نینده اعترافینا گؤره «جامعیت» و دولغونلوغونا جهت، بیریئنی مکتب اثری حساب اولونا بیلر:
«مسأله مهم ما، جامعیت این فیلسوف محقق است در طرق و مشارب مختلف فلسفی از حکمت مشاء و فلسفهی اشراق و افکار عرفا و آراء مفسران و مؤوّلان قرآن و محققان و شارحان در آثار وارده از ائمه شیعه در اصول عقاید...»7
حکیم هیدهجی، ملا عبدالله زنوزینین کُلُّ شَیْءٍ هالِک اِلا وَجْهَه آیهسینی شرح ائتمهسینی بگنهرک، بیر ترجیعبند، بیر قصیده و نئچه غزل یازمیشدیر. لطفت ایله یازدیغی بو شعرین هامیسیندا، بو آیهنین تفسیرینده مات و مبهوت قالدیغینی دیله گتیریر:
من دئدیم بوردا بیر زاد آنلامادیم،
اول دئدی: قالسین، آیری مطلب یاز!
قالمیشام مات و واله و مبهوت،
بیریسی یوخ دئییم: الیمدن توت!
و باشقا یئرده، اوندان کلامچیلار قارشیسیندا دفاع ائدرک دئییر:
بیلیر اول عالم شهادت و غیب،
قالمادی منده ایندی شبهه و ریب.
کلّما فی الشّهود من صور،
کلّما آیة لما فی الغیب.
حکمایه همیشه اهل کلام،
بیرده بو مطلبی توتارلار عیب!
گل گلستان حکمته، گولدن،
درگیلن ای فقیه! دولدور جیب.
قد مضی العمر و انقضی الایام،
و من العظم و القوی من شیب.
قوجالیق چاغی قوی باتا، ساقی!
داداشیندا او جاما بارماقی!
حکیم هیدهجی دفعهلر اؤز مظلوملوغونا اشاره ائدیر. اونا ظلم ائدهنلر عقل اسیریدیرلر و عشقدن بیر زاد آنلامیرلار. حکیم ایسه هرنه وارینی عشقه نثار ائتمیشدیر.
اتک یازیلار:
1 Felsefe Temel İlkeleri, s. 12.
2- ابوالحسن بهمنیار، مابعدالطبیعه، چاپ مصر، 1949، ص6.
3- هنری کربن ـین «ایران فلسفهسی» کتابینا باخین (فارسجا چئویری، ص82).
4- دکتر ح.م. صدیق. مقالات ایرانشناسی، تهران 1379، ج 1، ص44.
5- گؤز یاشلاری ایچینده اؤز سئوگیلیمه دئییرم کی منیم بو دیاردان کؤجمک نیّتیم واردیر.
6- بیر یورقا آت کیمی دایانماق اولماز، منیم گئتمگیمه مانع اولما، آغلاما، گؤیدن ان شریف اولدوزلاری آخیب گئدر.
7- دکتر ح.م. صدیق. حکیم ملا عبدالله زنوزی و زنوزیه مکتبی، تهران 1380، ص17.
8- «ملاعبدالله» حاققیندا 7 ـنجی قایناغا باخین.


text:
محمدتقی بهار
محمّدتقی بهار (۶ نویابر، ۱۸۸۶-۲۲ آپریل، ۱۹۵۱) — ایران شاعری، ملک شعرا، مشروطه حرکاتینین عضوو.
حیاتی[دَییشدیر]
محمّدتقی بهار ۶ نویابر ۱۸۸۶-جی ایلده خوراساندا، مشهد شهرینده آنادان اولموشدو. آناسی ایران گورجولریندن ایدی.[۱][۲] موکممل مدرهسه تحصیلی آلمیشدی. آتاسی میرزا کاظیم شاعر ایدی. سبوری تخلّوصو ایله تانینمیشدی.
محمّدتقی بهار تخلّوصو ایله شعرلر یازیردی. مظفرالدین شاه قاجار اونا ملک شعرا لقبینی وئردی.
محمّدتقی بهار ۲۲ آپرئل ۱۹۵۱-جی ایلده تهراندا وفات ائدیب.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
هئی ایرانلیلار، ایران بلا ایچیندهدیر.
داریوشون مملکتی نیکولایین علیندهدیر.
مولکون مرکزی اژدرهانین آغزیندادیر.
ایسلامین غئیرتی هانی میلّی حرکت هاردادیر؟
ائی رشید اینسانلار! بو سوسقونلوق نیه.
ایران سیزیندیر، ایران سیزین.
هئی ایرانلیلار! دوستاقلیغینیزی گؤرک،
اینگیلیسلرله روسلارین پنچهسینده.
سانکی بو آرادا کابوس گؤرموش کیمیسینیز.
هر ایکی طرفدن گؤتورولور ناموسونوز، ثروتینیز.
ناموس و مال اوغروندا موباریزه روادیر.
ایران سیزیندیر، ایران سیزین.[۳]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ ایرانین معاصر ادبینین تانینمیش شخصیتلری،توپلانماسی و آراشتیرماسی:علی میر انصاری، ۲-جی جیلد، تهران:ایرانین میلّی آرخیولر تشکیلاتی،۳-جو سه
- ↑ شخصیتلرین بیوقرافییاسی - محمّدتقی بهار
- ↑ دیوانی محمّدتقی بهار، س. ۲۵۷-۲۵۸.
همچینین باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
لاتین آذربایجان ویکی پدیا


text:
میلتون استنلی لیوینقستون
میلتون استنلی لیوینقستون (اینگیلیسجه: M. Stanley Livingston) بیلیم اینسان. ۲۵ مئی ۱۹۰۵ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۱ ایل عومر ائلهییب و ۲۵ اوت ۱۹۸۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کالیفورنیا، برکلی بیلیمیوردودیر. اوْ فیزیک ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«M. Stanley Livingston»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده میلتون استنلی لیوینقستون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اورتودوکس
اورتودوکسیونان دیلی: اورْتودوکْسوس (orthodoxos) -دوز عقیده صاحیبی-هترودوکس اونون قارشیسیدی هترودوکس -غلط عقیده صاحیبی-نصرانیلیکدن بیر مسلکدی.بیرینجی میلادی یوز ایلده بیر یونانلی کشیش اونو باشلادی.
یوناندا دوغو اورتودوکس کلیساسی یوخسا یونان کلیساسینه باغلی اولان کلیسالره دئیلیر.عیسی بو باخیشدا ایکی ذات و وجود صاحیبیدی بیری گؤیده و بیری یئرده اینسان کیمی.عیسی دوغوم و اؤلومده و قیامت گونی اینسان کیمی وجود اولور.
یهودی(جویویت) اوتودوکس[دَییشدیر]
جویوتلر ایچره اورتودوکس چوخ سونت ائیله محکم عقیده صاحیبیلری اولور.مذهبی ایشلرده محکم و سونتلره باغلی دین عقیده صاحیبلری اورتودوکس آدلانیر.مدرن جویتچولوق ایشلرین بوراخیب و سونت و گئچمیش ایللره باغلی اولان دین ایشلرین توتوب.


text:
سیملی آلت لر حاققیندا _ ساز _ قوپوز
سیملی موسیقی آلت لری حاققیندا
سیملی موسیقی آلت لری آذربایجان وبوتوولیكده
تورك دونیاسیندا مستثنی بیر یئری واردیر.
یازیلی منبع لرده سیملی چالغی آلت لرینین
یارانماسینا گؤره چوخ افسانه لر موجوددور.روایته گؤره، قارتالین پارچالادیغی بیر
حیوانین باغیرساقلاری آغاجین بوداقلارینا دولاشیر. سونرادان قورویوب تاریما
چكیلمیش باغیرساق یئل اسدیكجه تیتره یه رك موختلیف سسلری وئرمه یه باشلاییر. بو
سسلری ائشیدن قدیم انسان لار ایلك سیملی چاغی آلت لرینی ایجاد ائدیرلیر.
بو افسانه
ده حقیقته اویغون دور.نیه كی دوغورداندا، تاریخن سیملی چاغی آلت لرینین قؤوداسی(كاساسی)،قولو
و كلله سی موختلیف آغاج نؤعلریندن،سیملری و قولونا باغلانمیش پرده لری معیین
اصوللارلا حیوان باغیرساقیندان حاضیرلانمیشدیر.
آذربایجان موسیقی مدنیتینین اینكیشافیندا عوض
سیز تاریخی اهمیتی اولموش چوخسایلی سیملی موسیقی آلت لری زامان – زامان فورمالاشاراق،
معاصر موسیقی آلت لرینین یارانماسینا اؤز تاثیرینی گؤسترمیش و بو گؤنوموزه گلیب
چاتمیشدیر.
سیملی آلت لری ایفا طرزینه گؤره دؤرد قوروپا
بؤلونور:
1. مضرابلا چالینانلار _
تار، ساز، قانون، بربط، رود، روباب، قوپوز، چوغور.
2. كامانلا چالینانلار _
كامانچا، چقانه.
3. بارماقلا چالینانلار
(دارتیملی) _ چنگ، شیروان تنبورو.
4. ضربله چالینانلار _
سنتور.
بو
یازینین آردیندا بیرنئچه آلتی تانیتدیریرام:
ساز
ساز مضراب ایله چالینان سیملی چالغی آلتی دیر.او، اولو اوزان
صنعتینین دوامچی سی اولان آشیق وساز- سؤز صنعتینین آیریلماز تركیب حیصه سی
دیر.ساز عینی حالدا تورك دونیاسینین، تورك معنویاتینین رمزلریندن بیریدیر.ایندی
الده اولان ساز، شاه اسماعیل خطایی دؤوروندن اله چاتیبدیر.
آشیق سازی
نئچه قسمت دن تشكیل اولونور:
1. آشیقلار(قولاقلار).
2. ائشیك تئل باغلاما
دایاقی.
3. باش خرك (كیچیك خرك)
4. سازین قولی و اوستونده
باغلانان پرده لر.
5. چاناق (كاسا).
6. سازین اوزی.
7. بؤیوك خرك (اوزون
اوستونده كی خرك).
8. داراق (سیم لرین بیر
باشیدا اونلار باغلانار).
9. سیملر.
10. سازین بندی.
سازین چاناغینین
جینسی توت آغاجیندان اولار، قولو دا جویز(گیرده كان) آغاجیندان حاضیرلانار.چاناغ
بیرنئچه تیكه(عادتن 9 عدد اولار) تاختا دان كی اونلارا "قابیرغا" دییللر
تشكیل تاپیر.بو قابیرغالار قول ایله چاناغی بیرلشدیرن " كوپ " آدلی بیر
كیچیك حیصه نین اوزرینده ییغیلیر و سونرا قول علاوه ائدیلیر.چاناغین اوستو نازیك
تاختا اوزلوك اؤرتولور و قولونا 16 – 17 پرده باغلانیلیر.
آذربایجاندا
اؤلچولریله اوچ نؤع ساز واردی:
1. تاوار ساز.
2. قولتوق ساز.
3. جؤره ساز.
تاوار سازین (آنا
ساز، اوستاد سازی) اوزونلوقی 120سانتیمتر وچاناغین درینلیئی ده 20 سانتیمتر
اولور،كی 9 – 8 سیم بعضن 11 سیم باغلانیلیر.(
چنگیز مهدی پورون سازی 11 سیم دم تشكیل اولور،اوچ سیم آشاغادا، دؤرد سیم وسطده،
دؤرد سیمده یوخاریدا).
سازین دیاپازونو
بیرینجی اوكتاوانین " دو"سسیندن ایكینجی اوكتاوانین"سول"
سسینه قده ردیر.
تاوارسازدان بیر
قده ر ییغیجام اورتا یا قولتوق سازدی كی اونوندا اوزونلوقی 90 – 100 سانتیمتره قده
ر اولونور.بو سازدا سیملرین سایی 6 – 7 كیمین اولور.
ان كیچیك سازدا
جؤره سازدی كی بو سازیندا اوزونلوقی 60 – 70 سانتیمتر اولوب و دؤرد الی آلتی سیم اونا
باغلانیلیر.
سازین سیملریبنین
جنسی یوكسك كیفیتلی پولاددان حاضیرلانیب كی گوموش سویونا سالینار،بونلار هئچ زامان
پاسلانماز وچوخ آز حالدا قیریلارلار.
خالق چالغی
آلتلری اركستلریندن، قولتوق و یا جؤره سازدان سولو آلت كیمی استفاده اولونور.
ساز اساسن، گیلاس
آغاجینین قابیغیندان حاضیرلانمیش تزه نه(مضراب) ایله سسلندیریلیر، آمما چوخلو پلاستیك
دن دوزلمیش مضراب ایله چالینیلیر. چوخ حاللاردا آلتین قولو و چاناغین یان طرفلری طبیعی صدفله بزه نیر.
قوپوز
ان قدیم سیملی چالغی آلت لریندن بیریدیر.اونون یارانما
تاریخی میلاددان چوخ _ چوخ قاباقا عاید ائدیلیر.آرخئولوژی قازینتیلاردان تاپینتیلاردان ان
ماراقلیسی سینه سینده قوپوز توتموش اوزان و بیر نئچه باشقا موسیقیچیدن عبارت
موسیقی مجلیسینین تصویر ائدیلدیئی ساخسی قابدیر.
قوپوز تورك
خالقلارینین یاشادیقلاری گئنیش جغرافی اراضیلرینده معلوم اولموشدور.اونون موختلیف
نؤعلری بعضی آوروپا اؤلكه لرینده ده( اوكراین، پوشا،مجارستان،مولداوی) "كوبوز"،"كوبزا"،"كومزا" "كومیز"و
باشقا آدلارلا گئنیش یاییلمیشدیر.
قوپوزون ایكی نؤعو داها گئنیش استفاده اولونموش:
1_ "قیل قوپوز" ویا "ایكلیق" كیمی
تانینان و كامانلا ایفا ائدیلن ایكی سیملی قوپوز نؤعو اؤرتا آسیا خالقلاری آراسیندا، خصوصیله
قزاخییستاندا گئنیش یایلمیش و حال حاضیردا استفاده ائدیلمكده دیر.
2_ معاصر آشیق سازینین صلفی ساییلان اوچ سیملی "قولچا
قوپوز" آذربایجان توركلری استفاده ائتدیكلری ان قدیم سیملی موسیقی آلتی دیر.
"كتاب دده قورقود" داستانلاریندا خاطیرلانان
قولچا قوپوز بیر نئچه آددا تقدیم اولونور. كتابدا آذلاری چكیلن "قورولوجا
قوپوز"، " آلچا قوپوز"، آیری - آیری آلت لرین عینی بیر آلتین
موختلیف جهت لرینی آچیقلاییر.
عبدالقادر مراغه
ای " مقصد الالحان" اثرینده قوپوزون ایكی نؤعونون – "روملار
قوپوزو" و"اوزان قوپوزو" نون قورولوشو باره ده معلومات وئرمیشدیر.
گومان كی «قوپوز»
سؤزونون اتیمولوژیسی قوپ – قدیم توركجه ده" اوجالیق" ،
"یوكسكلیك"،«اوز» ایسه" آواز"، " شعریلی موسیقی
آهنگی" آنلامینی وئریر.
قدیم تورك
قوپوزلاری، ایكی سیم و اوچ سیملی اولموشدور.آلتای،سیبیر،چین ،اویغور و توركمنیستان
اراضیسینده مسكونلانمیش تورك طایفالاری ایكی سیملی، آنادولی و آذربایجان توركلری
اوچ سیملی قوپوزدان استفاده ائتمیشلر.
قولچا قوپوزون
چاناغی عودا بنزر اولوب و اوندان چوخ چیكیك دیر.چاناغ حیصه سی بوتؤو یونمه اصولو
ایله حاضیرلانیر.اونون اوزونون اوچدن ایكی حیصه سی دری، قالان حیصه سی ایسه نازیك تاختا اوزلوكله اؤرتولور.
قوپوزون قیسا
قولونا پرده باغلانیلمیر.عمومی اوزونلوغی 81 سانتیمتر، چاناغینین اوزونلوغی 41
سانتیمتر، ائنی 24 سانت،هوندورلوئو 12 سانتیمتر دیر.
دیاپازون بؤیوك
اوكتاوانین" سی" سسیندن بیرینجی اوكتاوانین"لا" سسینه
كیمندیر.


text:
قاینالتی می؛ قارینآلتی می؟
سپتامبر 12, 2008 at 5:10 ب.ظ. 4 دیدگاه
گونئی آزربایجاندا گونون ایلک یئمک اؤینهسی(اولین وعده غذایی روزانه) اوچون چئشیدلی سؤزلر ایشلنیر. قئینالتی/قاینالتی، صوبحانه، چای-چؤرهک و…
قوزئی آزربایجاندا ایسه سحر یئمهگی Səhər yeməyi داها یایغیندیر. تورکییهده بیزیم قاینالتییا بنزهین Kahvaltı قاهوالتی/قهوهآلتی ایشلنیر.
سورماق ایستهدیگیم بودور: بو قاینالتی می یوخسا قارینآلتی می؟ چونکو اینتئرنئتده قاینالتی و پارانتئز ایچینده قارینالتیqaynaltı(qarınaltı) سؤزلرینی ایچهرهن بیر یازی تاپدیم.
Entry filed under: ائتیمولوژی, تورکجه. Tags: Kahvaltı, qarınaltı, qaynaltı, قئینالتی, قاینالتی, قارینآلتی, چای-چؤرهک, صوبحانه.
4 دیدگاه Add your own
-
سلام
ساوادا سحر یئمگینه » قئیلان آستو» دئییلیر. آست بیزیم لهجه ده آلت= آشاغی آنلامیندادیر. تورکیه ده دئییلن قهوه آلتی ایله ایلگیسی اولابیلر.
-
منجه «قايناماق» ايله ايليشگيلي اولابيلر. سو قايناتماقدان سونرا قاينالتي يئمك باشلانيردا!
-
سلام
من ده سیزین بو یازینیزا گوره بیر یازی حاضیرلامیشدیم ایستییردیم کی وئبلاگ آچام اوردا گوندرم، آچدیم دا اما ائله بیله سن کی اونون کنترل پنلین بوردا فیلتر ایلیبلر
وردپرس ده آچمیشدیم اونا گوره ده بوراخدیم.
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed


text:
دی دی دی دی دین دی دی دی دی دین
ساعات ۱۰
"گینه بیر گون قاباخ گونلره تای"
كیشی یوخودان دورور. هله گئجه نین باش آغریسی باشیندان چیخماییب! یورغانی كنارا تونازلاییر.
"اه نولاردی بیر گون یوخودان دورام گؤرم اؤلموشم"
تختیندن آشاغا دوشور. چیخارتدیغی یئرده اولان گئییم لره، گؤزو ساتاشیر.
"گینه ده حاج خانیم ساواشاجاخ. اوتولری پوزولوب!"
صوبحانه سین سیگارینان باشلاییر. اتاغینداكی گؤزگویه، گؤزو ساتاشیر. بیر توس
تو گؤرور، بیر ده داغاناق ساچلارین. اؤزوندن، یاشاییشیندان حالی قاتیشیر.
درینگ درینگ درینگ درینگ درینگ درینگ
-"سلام بویورون"
-" تولیدین یوخدی؟ New كیشی نئجه سن داوود؟ Hi"
-"سنه نئچه سئری دیییم منه دئیوید دئ، نه داوود. ائله بیر دونن باهمیدوخ ها. قوی بیر یوخودان دوروم، بیر ایكی صفحه اوخوییم، سورا گؤروم تازا بیر زاد تولید اولور یا یوخ!"
-"اولوردا كیشی. بیلوه دئیوید بئكام دییه جاغام! آخی شهرتینده بو كوپئی اوغلی یه یاخیندی 'بهكام كجاباد'."
-"نیه زه ویرمیسان؟"
-"قرض از مزاحمت بودی كی بو گئجه برنامه وار. گؤزل،كمرباریك دافلار،جانا بالا! دیییب لر سنده گلسن"
-"دوننین برنامه سین چیخاتمییین ها. هله ده باش آغری چكیرم!"
-"اؤز تقصیریندی دا! زیاده روی كردی برادر، زیاده روی! و جزاكم الله... ها ها ها ها ..."
-"نقدر سنه دیییم بو امّل لارین اداسین چیخاتما!"
-"یاخچی نیه دؤیوسن؟ دیرم بیر دانا او یازی لاریندان گتی، اوخی. قاباخ آی یازدیغین مقاله 'فمنیسم ایرانی فرصتی برای ایران آریایی' گئدیب از ما بهترونون الینه چاتیب. شاهزاده مقاله ندن خوشی گلیب. دیییب خارج از كشوره گلسه اونو گؤروم."
-"سنی عیسی مسیح باشلاما بو جریانی. اؤزون بولوسن كی..."
-"قاباخدان دییردین 'الله'. جانا بالا دین ده دییشیلدی! هر زادین بیر یولو وار قاچاق گئت..."
-"سنه نئچه سئری دیییم كی من اتئیستم ام. فیس بوكدا دا بونی یازمیشام. بو خراب قالمیش عیسی دا آغزیمدان چیخدی. از بس بو گونلر خاریجی كیتاب اوخوموشام."
-"see you laterیاخجی بولدوم دا. آخشام منتظر حضور آتشین تو در منزل جئفری هستم "
-"byeگؤروم نولور"
"بو گئجه برنامه لریندن، یورولموشام دا!"
كیشی باشین میز اوسته قویور. گؤزلرین یومور و فیكره گئدیر. قوماردا پولون اوتوزان تك یاشاییش قوماریندا عومرون اوتوزدوغون سانیر. ایچی الوولانیر یانیر. بیر فیكر بئینیندن كئچیر. گؤزلری ایشیلدانیر. هؤلسك یئرده اولان گئییم لرین گئییر. قیشقیرا قیشقیرا "گلیرم گلیرم" دئییر. سانكی دلی اولوب. قاپییا طرف یوگورور.
تاخ
تاخ
ساعات ۱۳
"بو دا بیزیم ناهاریمیز" دئیه دئیه، ائوه گیریر. گئییم لرین چیخاردیر، یئره تونازلاییر. قاچا قاچا اوتاغینا گیریر. میز دالیسیندا اولان صندلی دالا چكیر، اوستونده اوتورور. بسته نین باشین آچیر. یئمه یی آغزینا قویور. "اؤلوم ساغلیغینا!". یئمه یی اوتور.
بسته نین اوستونده 'سیچان داواسی' یازیلیب.
مریم علیزاده
۹۱/۹/۱۴


text:
طالبان جوزجان لایتیده کوپلب یاش اولوغ نی آلیب قاچیردی
اوشبو مطلب نی امنیتی منبع لر بیلدیردی
جوزجان ولایتی خوفسیزلیک منبع لری, قوراللی طالبان نینگ مُردیان اولسواللیگی نینگ تیگره گیده گی قشلاقلردن 10 یاش اولوغ نی آلیب قاچیرگن لیک لری نی معلوم قیلدی.
بیراق, طالبان اوشبو ادعا نی رد ایتماقده.
امنیتی مقاملر, اوشبو کیشی لرنینگ قرینداش- اوروغلری نینگ خوفسیزلیک کوچلری صفلریده ایکن لیک لری ادعا سی بیلن طالبان قوماندانی ملا جبار نینگ آدم لری تامانیدن آلیب قاچیریلگن لیک لری نی ایسله تیب اوتدی.
بعضی آقسقال لر نینگ اوشبو کیشی لرنینگ قویب یوباریلیشی اوچون طالبان بیلن صحبت ایتگن لیک لری بیلدیریلدی.
بیراق, آقسقال لرنینگ اوشبو صحبتی نینگ قنده ی نتیجه بیرگن لیگی توغری سیده حاضرچه انیق بیر معلومات موجود ایمس.
لیکن, طالبان سوزلاوچیسی ذبیح الله مجاهد, مذکور اولسواللیکده فعالیت آلیب باریتگن طالبان گروهی نینگ هیچ کیمسه نی آلیب قاچیرمه گن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
اوزئییر حاجیبیگاوفون «لیلی مجنون» اثری تهراندا صحنهلشهجکدیر دونیا شؤهرتلی آذربایجان بستهکاری اوزئییر حاجیبیگاوفون داهی فضولینین «لیلی مجنون» منظومهسی اساسیندا یاراتدیغی اوپرا اثری تهرانین فردوسی سالونوندا صحنهلشهجکدیر. کوکلا تئاتری شیوهسینده تاماشایا قویولاجاق بو اثری کوکلا تئاتری ساحهسینین تانینمیش صنعتکاری «بهروز غریبپور» رهبرلیک ائدهجکدیر. تاماشادا بو اثر اوزهرینده صنعتکارلیق گؤسترمیش آذربایجان خالق آرتیستلری: زینب خانلاراوا، رشید بهبوداوف و عارف بابایوفون ایفا سسلری ...Read More »
«تایماز مییانالی»یا باش ساغلیغی
«تایماز مییانالی»یا باش ساغلیغی ائشیتدیگیمیزه گؤره مییانا شهرینین گنج شاعری «جلیل درهمجانی»(تایماز مییانالی) اؤز عزیز آناسینین ایتگیسینده ماتملیدیر. بو موناسیبتله ایشیق سایتی امکداشلاری آدیندان شاعر دوستوموز تایماز مییانالییا و درهمجانی- پزشکی عائیلهلرینه -باشینیز ساغ اولسون! دئییر و آنانین خاطیرهسینی عزیزلهییریک. «ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی ۱۳/۱۲/۱۳۹۶Read More »
اطلاعیه سایت «آذ فمینا» www.Azfemina.com
اطلاعیه سایت «آذ فمینا» www.Azfemina.com سایت «آذفمینا» برای آشنایی مخاطبین با متونی که رد پای زنان در آنها دیده میشود، چه به عنوان نویسنده و مترجم، چه با موضوعی زنانه و چه در ارتباط با حوزهی زنان یا سایر حوزههای اجتماعی که نویسنده گمان میبرد مطالعهی آن افق جدید بر روی خواننده خواهد گشود و تاثیرگذار خواهد بود، با سردبیری ...Read More »
پیام دبیرکل یونسکو به مناسبت روز جهانی زبان مادری(۲۰۱۸)
پیام دبیرکل یونسکو به مناسبت روز جهانی زبان مادری(۲۰۱۸) امروز برابر با ۲۱ فوریه ۲۰۱۸، سازمان یونسکو، نوزدهمین سالگرد گرامیداشت «روز جهانی زبان مادری» را جشن میگیرد. این روز، فرصتی فراهم آورده برای یاد آوری اینکه این سازمان «به دفاع از زبانهای متنوع و ترویج آنها» متعهد است. زبان تنها یک وسیله ارتباطی نیست، بلکه فراتر از آن، خصیصههای انسانها ...Read More »
«تبریز راست موغام» موسیقی گروپونون یئنی کونسئرتی
«تبریز راست موغام» موسیقی گروپونون یئنی کونسئرتی شعریار صدیقین رهبرلیگی ایله تبریز شهرینده فعالیت گؤسترن «تبریز راست موغام» موسیقی گروپونون یئنی کونسئرتی اسفند آیینین سکگیزینده ایکی سئانسدا اجرا اولوناجاقدیر. جاویدساز تبریز شیرکتی و شرقی آذربایجان موسیقی انجمنینین حیمایهسیله تشکیل ائدیلمیش بو موسیقی گئجهسینده تانینمیش خواننده حسین ملکیزاده آذربایجان موغام و تصنیفلرینی ایفا ائدهجکدیر. کونئسرت آشاغیداکی عنواندا کئچیریلهجک و اونون بلیطلرینی ...Read More »
«اورهیینه دؤنوشسوز بیلیط» کیتابینین آچیلیش تؤرهنی
«اورهیینه دؤنوشسوز بیلیط» کیتابینین آچیلیش تؤرهنی تانینمیش شاعر ایلقار مؤذنزادهنین «اورهیینه دؤنوشسوز بیلیط» کیتابینین آچیلیش تؤرهنی نیر شهرینده کئچیریلدی. اردبیل شهرینین ادواری انجمنلرینین اداره هئیتینین امکداشلیغیلا ایسفندین آیینین بیرینده نیر شهرداریسینین سالونوندا قورولان بو تدبیرده اردبیل، نیر و نمین شاعرلری اؤز اثرلریندن اوخویوب و شاعر ایلقار مؤذنزادهنین بیرینجی اثری حاقیندا فیکیر سؤیلهدیلر. ایلقار موذنزاده ۱۳۶۳-جو ایل مهر آیینین ییرمیآلتیسیندا خییوو ...Read More »
تبریک ائدیریک… «ناصر داوران»، ۶۰ یاشیندا
تبریک ائدیریک… «ناصر داوران»، ۶۰ یاشیندا ائلیمیزه و ادبی جمعیتیمیزه چوخ یاخشی تانیش اولان آذربایجان شاعری، تدقیقاتچیسی و ادبیاتشناسی ناصر داورانین ۶۰ یاشی تمام اولدو. بو مناسبتله شاعر دوستوموزو، آنادان اولماسینین ۶۰-نجی ایل دؤنومو مناسبتیله اورهکدن تبریک ائدیر، گلهجک ایشلرینده اوغورلار، اوزون عؤمور، جان ساغلیغی آرزولاییریق. ناصر داوران ۱۳۳۶نجی گونش ایلی اهرین شئیور داغلاری اتهیینده یئرلشن “جوبند” کندیده آنادان اولموش، ...Read More »
آنا دیلی (۹ جیلد درسلیک) آذربایجان تورکجهسینین گرامری یاییلدی
آنا دیلی (۹ جیلد درسلیک) آذربایجان تورکجهسینین گرامری یاییلدی اسفند آیینین ایکیسی، (دونیا آنا دیلی گونو) مناسبتی ایله (یاشماق کیتاب ائوی و ساوالان انتشاراتی) طرفیندن نشر اولوندو. آنا دیلی (۹ جیلد درسلیک) آذربایجان تورکجهسینین گرامری ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان، پیش دانشگاهی و دانشگاهلار اوچون دوکتور بهزاد بهزادی دوکتور حسن ریاضی – ایلدیریم دوکتور فیروز رفاهی علمداری چاپا حاضیرلایان: سعید موغانلی ویراستار: ...Read More »
بیز گلدی-گئدهریک، سن یاشا دونیا! (باش ساغلیغی)
بیز گلدی-گئدهریک، سن یاشا دونیا! (باش ساغلیغی) چوخ تاسسوفله، آذربایجانین تانینمیش اجتماعی شخصیتلریندن اولان «ولی رحیمزاده بردی» ۸۶ یاشیندایکن ابدیلیک آرامیزدان آیریلمیشدیر. ولی رحیمزاده آذربایجانین ملی- دمکراتیک حرکاتیندا گنجلیک یاشلاریندان اشتراک ائتمیش، اوتوزونجو ایللرین بیرینجی یاریسیندا ایسه تانینمیش شخصیت اوستاد بهزاد بهزادینین رهبرلیگیله اجتماعی- مدنی فعالیتلره قاتیشمیش و «آذربایجان» روزنامهسینین یئنی گیزلی نشری ایله باغلی یارانان تشکیلاتدا فعالجاسینا اشتراک ائتمیشدیر. ...Read More »
دونیا سندن کیملر کئچدی / «ادبیات سئونلر گروهو»
دونیا سندن کیملر کئچدی «ادبیات سئونلر گروهو» تاسسوفلهلرله عزیز دوستوموز آذربایجان خالقینین موباریز اوغلو یازیچی، مترجم اوستاد ولی رحیمزاده بیزدن آیریلدی. ولی رحیمزاده ۱۳۱۰نجو ایلده اهرده موباریز بیر عاییلهده دونیایا گؤز آچدی. اوستادین گنج یاشلاری آذربایجان خالقینین طالعینده پارلاق بیر اولدوز کیمیپارلایان ۲۱ آذر نهضتی ایله اوست اوسته دوشدو. ۱۶ یاشیندان بو نهضته قوشولدو و بو سببدن ۱۳۲۵نجی ایلدن ۱۳۲۷نجی ...Read More »


text:
اغوز تیوی:آزربایجان تورک دیلینین الفبا ترکیبینده ۱۵ صائت و٢۵ صامت واردیر. بو۴٠ سس آذربایجان تورکچسیلاتين الفباسیندا حرفله اشاره ائدیلیر.آزربايجان تورکچهسي دانيشيلديغي کيمي يازيلار . آزربايجان تورکچهسينه لاتين آلفابئسي, عرب آلفابئسيندن داها ياتقين و اويقوندور . عرب آلفابئسي ايله يازيلان چوخلو تورکجه کلمهلر دوز اوخونمور (Ölüm يا olum اولوم )و يا عربجه ده اولان بعضي حرفلر آذربايجان تورکچهسينده يوخدورو(ع–ث …) یا اونلاری ایشلتمغه نیاز یوخدور (س ص ث یا ز ض ظ ذ)( طهران ,تهران – آذربایجان, آزربایجان).
آما بوگون چونکو گونئي آزربايجاندا گؤزلر لاتين آلفابئسينه اويگون و ياتقين دئييل اونا گؤره هلهليک عرب آلفابئسيله ديليميزي تانديماغا سعی گؤسترهجگيک
آذربایجان تورکچسینده ٩ قیسا(ی، و،ئ، ؤ، ه، آ، او،ي) و ۶اوزون (ی، ئ، ؤ، ه، آ، او) صائت واردیر. همین اوزون صائتلر انجاق آلینما سوزلرده ایشلنیر. سوزلرده وورغو بیر قایدا اولاراق سونونجو هجایا دوشور. آذربایجان دیلینده سوزون اولینده ایشلنمین ایکی حرف وار. ” ي” صائتی و “غ” صامتی. آذربایجان تورکچسینین مورفولوژی قورولوشونا اساس(اسم،صفت،سای، عوضلیک، ظرف،فعل) و کمکچی (قوشما، باغلایيجی، ادات، مودال سوزلر،ندا) نطق حصه لری داخلدیر.
آذربایجان تورکچسینده اسمین آلتی حالی (آدلیق، یییه لیک، یؤنلؤک،تاثیرلیک،یئرلیک،چیخیشلیق)، فعلین بئش ( شوحودی کئچمیش زمان، نقلی کئچمیش زمان ، یئنی ایندیکی زمان، یعنی گلجک زمان، یعنی غیری قطعی گلجک زمان) زمانی وار. آذربایجان دیلینین سنتاکتیک قورولوشونا گوره مبتدا جمله نین اولینده،خبر ایسه جملنین آخرینده گلیر. بوندان سونرا سلسله مقاله لریمیزده آذربایجان ادبی دیل یازی قایدالارینین وئریلمسی و اونلارین ایضاح ائدیلمسی یقین کی گونئیلی سویداشلاریمیز اوچون بیر تحفه اولاجاق. اونلار بو قایدالاردان استفاده ائتمکله متنلرین داها ساوادلی، باشا دوشولن ترزده و آذربایجان دیلینین یازی قایدالارینا اویغون شکیلده یازیلماسینا نایل اولا بیلرلر.
آینوره حسن اوا
آذربایجان میللی علملر آکادئمییاسی دیلچیلیک اینستیتوتونون علمی ایشچیسی


text:
آزادلیق میرحسینقلی ریاحیفر(سید) کؤرپهده سنی دویور یئر اوزونه گلنده سنله گؤیلره قالخیر دانیشاندا گولنده سنین وورغونون اولور بویا باشا یئتنده سندن ال چکن دئییل جان اولدوقجا بدنده چاغیراجاقدیر سنی دردینه درمان سنده قیرمیزی بیر چای کیمیلاله دوزده آخاندا بولودلارین دالیندان آی مارال تک باخاندا قارا قیشلار تورپاغین سینهسینی یاخاندا تورپاق آغیر یارانین سانجیسینا دوشنده چاغیراجاقدیر سنی دردینه درمان سنده اووچو ...Read More »
اللریندن باشلاندی هرشئی/ حسین مصری
اللریندن باشلاندی هرشئی حسین مصری اللریندن باشلاندی هرشئی؛ سوکوت ابدیلیک بیر یووا سالدی دوداغلاریمدا. گؤزلریم آلیجی قوش اولدو بیرجه توپا بولودا. باخیشلاریم دوندو اللرینین اوجالیغیندا. اللریندن باشلاندی هرشئی؛ آیاقلاریم گئدیش اوچون یوخ، دیرهک اولدولار گؤودهمیساخلاماغا. ییخیلمادیم من، یاشادیم اؤلومو کوچه – کوچه، خییابان – خییابان، ائو – ائو، قاپی – قاپی. اللریندن باشلاندی هرشئی؛ اووندورا بیلمهدی قوش اورهییم الویداع هیچقیریقلارینی؛ ...Read More »
کؤلگه یاخینلیغیندا ۵/ نیگار خیاوی
کؤلگه یاخینلیغیندا ۵ نیگار خیاوی دئییرم چیخیم شهرین میلیونونجو گؤیدهلنینین دامینا سؤیلهییم میگؤرن؟ سؤیلهییم میآناما قارداشلاریمیگئجه گؤزونه ساعاتین صفهسیندن بیر بیر سیلیب سوپورورلر سؤیلهییم میبیری قلبیله انتحار ائدیر بیری بئینیندن ایدزه توتولور بیری او بیرینی، اؤزونو، قیرمیزی کندیرینی گیردکان آغاجینا آسیر دئییم میگؤرن قیزینی بو گون شهرین زئرزمیسینده گؤردوم بیر یئنی انتحار آختاریرکن؟ گؤرن دئییممیگئتدیلر باجیلاریم فلهیین کؤهنه بورجونا ؟ ...Read More »
سنسیزلیکلر(۲۷) / مجتبی نهانی
سنسیزلیکلر(۲۷) مجتبی نهانی (۱) نه قورشون نه یارا نه قان آغریمیبیله تاپانمیرام بئله وورغون دوشموشم کی سنه آغزیمیدا آچانمیرام… (۲) آنلیمین تاسی دوشدو یئره یا بیر یا آلتی نه فرق ائدهر- گؤزلریم سنه باغلانماسا… (۳) دار بیر کوچهده وورغون دوشدوم سنه آدین حیات قویدولار… (۴) هاوا دومانلیدیر بیزیم تبریزیمیزده ائله ازلدن بری ایستهسم گئدهم- چیخمازا گلر هر زامان (۵) یوخلوغون ...Read More »
بو اوجا یئرلر/ انصار قاراداغلی
بو اوجا یئرلر انصار قاراداغلی گؤیلر یامان بیزی داریخدیراجاق بیر اولدوز اوجا بوی، بیر اولدوز آلچاق دونیانین گؤزلری دونیایا آنجاق بیز تک گیپریک چالیب تاماشا قیلمیر! بو اوجا یئرلرده دیار با دیار آللاهین اؤزونون کؤهنهلییی وار گؤیلر ساعاتییلا چاتاندا ناهار مین تیکه توتوروق، بیر آللاه آلمیر! عالم، بیر سئوگینین ایکی خط سؤزو او خطی سئچنمیر هئچ نهیین گؤزو اؤلن دونیالارین ...Read More »
آذرین ییرمی بیری/ سحر خیاوی
آذرین ییرمیبیری سحر خیاوی سازاقلی بیر گون ده تبریز شَهَرین گزیرم یادینلا دولان با دولان. سن اولدون آنا دیل، وطن سئوگیسین دویغو اللرینله کؤنلومه سالان. ساری امنیّته گومولوبدو وای چیرتمک ووور دیکسینسین پنجرهم یئنه! کؤنلومون سئرچهسی نه یامان اویوب بو کور تَلهلره، سپیلمیش دَنه! نئجه من سئوینجدن، سئوگیدن یازیم؟! دوغرانیر دیلیمده آنامین دیلی. ساهات قاباغیندان کئچن زامانی اییلیر ایچیمده آتامین ...Read More »
یاشیل آرزى / ح. هریزلى
یاشیل آرزى ح. هریزلى قیشین سویوق نفسى، هوپدو مئشه نین جانینا. سازاغین بوز نغمه سیله، تیترشدى جویورلر. دوندو سولارین سسى، قوشلارین نغمه سى. دوندو آغاجلارین دامارلاریندا قان. دوندو مئشه ده هرزاد، دونمادى آنجاق حیات. مئشه نین کؤکسونده دویوندو اوره ک، یام-یاشیل آرزیلارلا. ۲۱آذر۱۳۷۸Read More »
آنامین شعری/ ارشد نظری
آنامین شعری ارشد نظری ایستهدیم آناما بیر شعیر یازام اویاندی شیرین یوخودان شعریمین گئجه یاریلاری قولاق سانجیسینا، قونداق قوخوسونا. سیزیلدادی شعریمین سوتسوز دؤشلری آجیقمیش دوداقلاریما. ایستهدیم آناما بیر شعیر یازام پیچاق کسدی بارماغیمین کؤرپهلیگین؛ سارقی ائتدی بارماقیما ساچلارینی شعریم. ایستهدیم آناما بیر شعیر یازام قیزیلجا چیخاردیب سپدی اوشاقلیقیم؛ کوت گئتدی شعریمین یاناقلاری تندیرینین اورهیینده. آیاقیم بودرهمهمیش دامین قیرناسیندان، اوچوقلادی شعریمین ...Read More »
قوروماز کسیلن دیللرین قانی/ معصوم جبارپور
قوروماز کسیلن دیللرین قانی معصوم جبارپور چارمیخا چکیلن آغریلاریم تک قابارلی سؤزلریم کیتابلاریمدا. ایللردیر یانیری بیر اووج اورهک، گؤز یاشی بویلانیر قابارلاریمدا. قلملر، آسیلی بیر شهید کیمی اوخشاییر، سیزلاییر آغ واراقلاری. کؤرپه اوشاقلارین اورکک خیالی اویادیر ایچیمده اؤتن چاغلاری. کوهنه یارالاریم آذر آییندا سیخیر اورهییمییئنی درد اولور. ۱۳۲۴ اولایلاریندا بیری نامرد اولور، بیری مرد اولور. هله ده گؤزومده یانان کیتابدا ...Read More »
سسلن! / میرجمال حسینی(اینجیک)
سسلن! میرجمال حسینی(اینجیک) ظولمو داها ایت ده قاندی سسلن! سسلن! سسیمیزده قاندی، سسلن! چکمیر اورهییم بو غم قاطارین، دوندوم قوجاغیندا شن باهارین، داردان نه دی فرقی اینتحارین؟ حاققین گؤز اؤنونده یاندی سسلن! سسلن! سسیمزده قاندی سسلن! سوسما! ایلیشیبدی داردا وارلیق، آرتیق دب اولوبدو فیتنهکارلیق، شیطان بیزه بسدی ائتدی تاریلیق، قورخو کیشیلیکده ماندی، سسلن! سسلن! سسیمیزده قاندی سسلن! قئیرت آزالیبدی، آردی ...Read More »


text:
عاراپ امیرلیکلری نینگ اۇوغانیستان داقی ۵ دیپلماتی اؤلدی
بیرلشن عاراپ امیرلیکلری بو واقادان سۇنگ ۳ گۆن میللی یاس ایغلان اتدی
اۇوغانیستان ینگ قندهار ولایاتیندا ولایات حأکیملیگی نینگ میهمانحاناسینا قورالان بمبالی هۆجۆمده ۱۱ آدام اؤلدی.
قندهار ولایاتی نینگ حأکیمی همایون عزیز و بیرلشن عاراپ امیرلیکلری (امارات) کابل داقی باش ایلچیسی جمعه محمد عبدالله الکعبی باشدا بۇلماق بیلن ۱۵ آدام یارالاندی.
پارتلامانینگ، امارات ینگ ایلچیحاناسینداقی ایشگأرلرینگ بار ماحالی بۇلاندیغی بیلدیریلدی.
اؤلِنلرینگ ۵-ی نینگ امارات ینگ دیپلماتلاری بۇلاندیغی آنیقلاندی.
پارتلامادا ولایات حأکیمی نینگ اۇرنباساری نینگ دا اؤلِندیگی حابار بریلدی.
امارات ینگ ایلچیحاناسی، یوردونینگ باش ایلچیسی نینگ بیر یتیمحانانینگ قورلوشیغینا بادالغا برمهک اۆچین قندهارا گیدندیگینی بیلدیردی.
طالیبان بو پارتلامانینگ جۇغاپکأری بۇلماندیغینی حابار بردی.
بیرلشن عاراپ امیرلیکلری بو واقادان سۇنگ ۳ گۆن میللی یاس ایغلان اتدی.


text:
بو یازی فیکرینیزی کهسین دهییشهجک
- من اؤزوم ده دقیق بیلمیرم. چکمهمیشم دئیه بیلمرم. آما ایندی اساس مسئله بو دئییل. منیم سوالیم باشقادیر: من بو ایستکانی بیر نئچه دقیقه علیمده توتسام، نه باش وئرهجک؟
- هئچ نه! – اؤیرنجیلر دئدی.
- دوغرودور! – پروفئسسور داوام ائلهدی. بس بو ایستکانی الیمده ۲ ساعات توتسام، او زامان نه اولار؟
- الینیز آغریماغا باشلایاجاق.
- بس بوتون گون؟
- الینیز کئیییهجک. عضلهلرینیزده آغریلار اولاجاق. حتی خستهخانایا دا دوشه بیلرسینیز.
پروفسور داوام ائلهدی:
- بس سیزجه من اونو بوتون گونو الیمده توتسام، ایستکانین آغیرلیغی آزالاجاقمی؟
- خئیر! – اؤیرنجیلر آرخایینلیقلا جاواب وئردیلر.
- بس بوتون بو چهتینلییی حل ائتمک اوچون نه ائتمک لازیمدی؟
- سادهجه ایستکانی ماسانین اوستونه قویون. – اؤیرنجیلردن بیری گوله-گوله دئدی.
- دقیق! – سئوینجک پروفسور جاواب وئردی. – باخ حیاتداکی چهتینلیکلرله ده بئله داورانماق لازیمدیر. بیر موشکول حاقدا بیر نئچه دقیقه دوشون و آرتیق او موشکول سنلهدیر. اونون حاقدا بیر نئچه ساعت دوشون، او سنه هوپماغا باشلایاجاق. سن او چهتینلیک حاقدا بوتون گونو دوشونسن، اوندا سنی ایفلیج [فلج] ائدهجک. موشکول حاقدا دوشونمک اولار، آما بو اونون حل ائدیلمهیینه گتیریب چیخارمایاجاق. اونون “چکیسی” آزالمایاجاق. چهتینلییین حللی آنجاق حرکتله مومکون اولور. یا اونو حل ائت، یا دا گئجیکدیر [تاخیره سال]. سنی ایفلیج ائدهجک آغیر داشی اوریینده داشیماغا احتیاج یوخدور.
قایناق: بیلیم سسی