text:
«عاشیقلار قفهخاناسی»(شفاهی روایت)
حمید چایفروش
بیر گون واریدی، بیر گون یوخ ایدی… بو کئچمیش آتا بابالاریمیزین صؤحبتلریدی. ایندی نئچه ایللردن سورا آدام یئتیشیرکی، بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخیدی یانی نمنه!
صؤحبتیمیز «عاشیقلار قفهسی»ندندیر. «گَجیل بازارچاسی»نین ایچریسینده «مشه احمد عمی»نین قفهسی. من اؤز آغزیندان ائشیدن صؤحبتلری عرض ائلیرم؛ نه آز، نه چوخ!
… بو گؤی مچید قاباغیندا قفه آچیبدی؛ اوردا ایشلهمهییبدی، گلیب گجیل بازارچاسی کی شلوغ ایمیش، اوردا آچیب. اورا هر یئردن: اهردن، دور و بر شهرستانلاردان حصیر گتیررمیشلر، ساتارمیشلار. او زامانین صؤحبتین ائلیرم کی پیشهوری دؤرهسیایمیش. اوندا دا بو نام و نیشانلا ارکده بیر تالار واریمیش، عاشیقلارین اوردا ییغینجاغی اولارمیش. باشچیسیدا «عاشیق حسین جوان»ایمیش. بیزیم قفهده ده کئچمیش رحمتلیک عاشیقلاردان «عاشیق حاج علی» واریمیش. عاشیق حاج علیدن قاباق «گوموش کمر عاشیق علعسگر» واریمیش کی باشیندا توخونمادان پاپاغی اولارمیش و توخونمادان شال گئیرمیش.
بیر گون قفهده بیر اغتشاش دوشور. بیر طرف دئییر: «گرک «عاشیق حاج علی» اوخویا؛ بیر طرف ده دئییر: گرک «عاشیق عیسی» اوخویا. بو دعوالار کی دوشور، منیم آقامی (همن مشه احمد عمینی) چاغیریرلار ارکین تالارینا کی، عاشیقلارین ییغینجاغی ایمیش. دئییرلر: «نه اولوبدی؟ اونو گرک دئیهسن!» بو چیخیر سئنه، دئییر کی: «بیر طرف دئییر: عاشیق عیسی اوخوسون، بیر طرف دئییر: عاشیق حاج علی اوخوسون. من ده دئییرم کی یاریم گون بیری اوخوسون، یاریم گون ده بیری اوخوسون.» آقام دئییر «اوردا منه اَل چالدیلار.!» بو بیر خاطره آقامنان ایدی کی عاشیقلار قفهسینه مربوط اولاندی.
عاشیقلاردان دا قاباق دا کی بو قفه آچیلمیشدی، بیر سککیسی واریمیش؛ چون قفهیه ائله آدام گلیب گئتمزمیش؛ یوک گتیرنلر گلرمیشلر اوردا یورغونلوقلارین آلارمیشلار. بو یورغونلوقلارین آلماقدا گئجهنی ده قالارمیشلار اوردا. قیش زامانی اولاندا آقام هرهسینه بیر منقل اوت وئررمیش کی او منقلده قیزیشسینلار. قاپینی باغلارمیش، گلرمیش ائوینه. اوننان سورا سحر قاییدارمیش. قند یوخ ایمیش؛ کیشمیشنن چای ایچرمیشلر. آقام او زامان کی گؤرور دای بیرآز شاختا زاد اولاندا قفهیه هئچ کس گلمیر، یوک ده کی تبریزه گتیرمیرلر، – اوندا حیواننان گتیررمیشلر- بو قالیر معطل. گئدیر «میانا»دان «عاشیق بولود جوادی»نی گؤتورور گتیریر. بو قضیه نئچه ایللردن سورادیر.
آقام «عاشیق بولود جوادی»یه بیزیم اؤز ائویمیزین بیر طرفینده یئر وئریر. عاشیق بولود گلیر اوخویور. اوننان سورا دئ او بیریسی، دئ او بیریسی: – «عاشیق حسین ناموری»، «عاشیق عیسی»، «عاشیق حاجی»، «عاشیق مصطفی»، «عاشیق حسن غفاری» و «عاشیق حسن اسکندری» یواش- یواش قفهده اوخویورلار. نه اینکی بولاری دئمکده عرضیمی اونا یئتیریرم کی تمامی عاشیقلارا ائو وئریب؛ یوخ! اول باشلانیشیقدا او جورسینا بیر ائو توتوب، اجاره ائلییبدیر. بو سایاق عاشیقلار اوخویوب، بودا چای ساتیب. جماعت ییغیشیب، بودا چای یاخجی ساتیبدی. اوننان سورا دئ یاواش- یاواش، یاواش- یاواش «عاشیقلار قفهسی» مشهور اولوبدی؛ «مشه احمد عمی قفهسی» مشهور اولوب؛ تا او زاماناجان کی هر گون آلتی دسته عاشیق ساعات به ساعات اوخویارمیش. بو قفهنین قشح بیر حوسنلریندن بیری بو ایدی کی بو قفهیه چایا گلمزدیلر، قلیانا گلمزدیلر؛ بو قفه عاشیقلار اوچون مشهور اولموشدو؛ عاشیقا گلردیلر.
دای یاواش- یاواش گلیردیلر عاشیقلاری تویلارا آپاریردیلار. مثلا اوچ نفر هامی اوردا ردیفه سالینمیشدی، هامی تویا دا گئدیردی. اول انتخاب آقامنان ایدی. ایندی نؤبه فلانکسینکیدی. ردیفه سالاردی کی هامی گئتسین تویا. چی یاخجی اوخویان، چی بیرآز دالی اوخویان؛ هامیسی گئتسین تویا. هدفی او ایدی. سورا جماعات آییلدیقجان، عاشیقلارا ارزش وئردیقجان، هر کس گلیب اورهیی ایستهدیگی عاشیقی انتخاب ائلردیلر. بیری گلردی «عاشیق حسین»ی آپاراردی، آیری بیری «عاشیق مصطفی»دان اؤتورو گلردی. عاشیق دئیردی کی، «منیم بویون- صاباحا تویوم وار. سیز تویوزو سالین اوچ گوندن سورایا.» بو سایاق، بو سبکله گئدردی قاباغا؛ چوخ باش آغریسی اولماسین، تا یئتیشدی بو انقلاب زامانینا.
البته، یاددان چیخماسین هئچ وقت منیم بؤیوک قارداشیم مصطفی کی داداش دئیردیک. الان آللاهین رحمتینه گئدیب. او، قفهیه آقامنان باهم گلمیشدی تا انقلاب زامانیناجان. انقلاباجان آقامین ساغ قولو ایدی. دئمک اولار اوردا مدیریت ده بو کیشیله ایدی. آقام چون قوجالمیشدی، فقط بیر بؤیوک کیمی اوتوراردی اوردا و قاریشمازدی. مدیریتی وئرمیشدی مصطفی داداشیما. اودا عؤمرو بویو زحمت چکدی اوردا ؛ عؤمرو بویو ذلت چکدی؛ کاسیبچیلیقنان، چتینلیکلرنن اوز به اوز اولدو؛ تا انقلاب زامانیناجان او کیشینین بؤیوک نقشی وار ایدی بو عاشیقلار قفهسینین قورولماغیندا. آقام ایدی، سورا مصطفی قارداشیم کی اوردا ائلدارچیلیق ائلهییب و جانین قویدو عاشیقلارین و قفهنین یولوندا.
انقلابدان سورا دئدیلر: «موسیقی حرامدی.» بیری دئدی: «یاخجیدی»، بیری دئدی: «پیسدی.» من اوچ ایل ده ددهمین طرفیندن کی یوردو بوش قالماسین، عاشیقلاری اوخوتدوردوم. اوچ ایلدن سورا گلدیلر سازلاری آپاردیلار. سازلاری سیندیردیلار. هر کسدن کی بالابان توتدولار، آپاردیلار اونو شاللاق ووردولار. دای اوننان بویانا بیز ییغیشدیردیق، آبگوشت قویدوق. زامانلا حرکت ائلهدیک. گؤردیک بو دوکانا هئچ کس گلمیر. بورا عاشیقلارلا مشهور اولموشدو، دای ییغیشدیردیق، وئردیق اجارهیه. الان اوردا لباس ساتیرلار، ولی ورثه آراسیندا بیر یادگاردی ددهمیزدن بیزه قالیبدی. بیرده کی اوننان خاطرهلریمیز واردی.
۱.
انقلابین اوللرینده «سرتیپ ارزیلی» کی «سرلشگر بیدآبادی»نین یئرینه گلمیشدی و تبریز پادگانینین فرماندهی اولموشدی؛ تبریزی دولاندیران او ایدی. روبرودا قارداشی حاجی بؤیوکین دوکانی وار ایدی، قنددن چایدان ساتاردی. بیرگون تمام بازارچا اهلی ییغیشدیلار، فرماندهین قارداشی «حاجی بؤیوک ارزیلینی» اؤتوردولر قاباغا، گلدیلر بیزیم دوکانا کی، «عاشیقلار گرهک اوخوماسین!» آقام دئدی: «عیبی یوخ، بولارین هر بیرینین خانواده و اهل و اعیالی وار. گرهک اوخویالار. یوخ، اگر سیز دئییرسیز اوخوماسینلار عیبی یوخ، ۷۵ نفر بوردان چؤرهک آپاریر، دؤرد- بئشی مننن با هم اولسون، من اولارا چؤرهک وئریم؛ سیز ده هرهز بیرین دوکانا قویون، بولار دا هرهسی بیر چؤرهک آپارسینلار.» هئچ بیری قبول ائلهمهدی. الله رحمت ائلهسین، دای آدینی دئمیرم؛ بیر بالابانچی وار ایدی، سرهنگ ارزیلییه دئدی کی، «سنه دئسهلر زیرنا چالما، قویارسان آدامین قولاغینین دیبیندن. من زیرنا چالماغی اؤزومه کسب ائلهمیشم کی، اهل و عیالیما چؤرهک آپارام.» دای بیر سؤز دئیه بیلمهدیلر، چیخدیلار گئتدیلر.
۲.
«عاشیق حسین جوان» دان بیر کاسئت گتیرمیشدیلر منه؛ عاشیقدان سوروشورلار کی، «اوستاد سنین نه آرزون وار؟» اوستاد دئییر: «تبریزدن بیر خاطرهلر دئنن منه!» گوینده دئییر: «گولوستان باغینین قاباغیندان کئچیردیم، یاغیش امان وئرمیردی. گؤردوم هامی گئدیر بیر یئره ساری. من ده اولارا قوشولدوم. بیر اوستو اؤرتولو بازارا ساری گئتدیم. بیر خوش سس گلدی قولاغیما. عاشیق سسی ایدی. گئتدیم، من ده اوتوردوم اوردا. گؤردوم کی بیر نفر (همان گوموش کمر عاشیق علعسگری دئییردی او نام نشانلا؛ او پاپاق باشیندا، شال گئیینمیش)- دئدی کی، «عاشیق، بیر دنه ده توفارقانلی عباسدان «دومان گل گئت بو داغلاردان!»ی اوخو!» چؤندو عاشیق منه یاواشجانا جواب وئردی کی، «دومان بئله کی گلیبدی، اَل چکن دئییل.» سورا گوینده سوروشور کی، «عاشیق، دئییرلر سازدان کوسوبسن! سازدان اینجییبسن!» اوستاد دئییر: «یوخ، سازدان کوسماق اولماز؛ سازدان اینجیماق اولماز. نه قدر حیات وار، اودا زندهدیر/ صنعت، عاشیقینین سینهسیندهدیر.»
۳.
کئچمیش عاشیقلار ائلدار ایدیلار. بیز اؤزوموزده اولارا ائلدار دئیردیق، یانی هامینان قونوشاردیلار؛ هامینان احترامنان کئچینردیلر. بونلارین ادب، کمال و احتراملاری واریدی. قفهیه هر هانسی آغ ساققال یا جوان عاشیق کی گلردی، بیر بیرینین ایاغینا دوراردیلار؛ ال وئرردیلر؛ بیر بیر هامیسینان اؤپوش گؤروش ائلردیرلر. چوخ احتراملی ایدیلر. ایندی مثلا اورمیهدن «عاشیق دهقان»، یا «عاشیق درویش» قوناق گلیبلر. آیری عاشیقلار اؤز وقتلری کی ساعات یاریم ایدی وئرردیلر اونا کی، بو قوناغیمیزدی. اؤزلری اوخومازدی؛ عاشیق درویش اوخوردو، عاشیق دهقان اوخوردو. یا تورکیهدن بیر «اسلام» آدیندا عاشیق گلمیشدی، اونا وقت وئردیلر اوخوسون.
۴.
عاشیقلیق هنری بیزیم قفهدن چوخ یئرلره یاییلیب گئتدی. کندلردن بئله یاییلدی. آخرده رسم اولموشدو کی هر کس هفتهنین اولیندن آخرینهجن ایشلیردیلر، پنجشنبه و جمعهنی تؤکولوردولر قفهیه. ایینه سالماغا یئر اولمازدی. دای چای اوردا مفهومی یوخیدی؛ قاپی آغزیندا نفره بیر دنه نوشابه آچاردیق. بو حدده اورا مشهور اولموشدی کی تمامی کندلردن، تمامی شهرستانلاردان هر کسدن سوروشوردون «عاشیقلار قفهسی» (گجیل ده مشه احمد عمینین قفهسی) دئیردیلر کی هارادیر. چوخ ساغ اولون!
قایناق: «ایشیق» درگیسی، نومره ۲، تیر و مرداد ۱۳۹۷ (اؤزهل سایی: آذربایجان قفهخانالاری)
www.ishiq.ir


c: text/html

text:
منیزیوم فلورید
منیزیوم فلورید (اینگیلیسجه: Magnesium fluoride، روسجا: ФTopид MarHия، عربجه: فلوريد المغنسيوم ) بیر شیمیایی ماده. آغ، کریستال حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.منیزیوم فلورید فلوئور بیلشیکلری و منیزیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Magnesium fluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده منیزیوم فلورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
نقده
نقده یا سولدوز شهری، سولدوز بؤلگهسینین مرکزی دیر. ۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بۇ شهرین ۷۳٬۴۳۸ نفر اهالیسی وارایمیش.[۶] بۇ شهر اوستانین گونئینده یئرلشیب، قوزئیدن اورمیه بؤلگهسی، گونئیدن مهاباد بؤلگهسی دوغو دان قوشاچای و باتی دان اوشنو و خانا بؤلگهلرینین آراسیندا باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
"نقدهی" و "سولدوز" آدی
نقده سؤزو دئمک "نوگاتای" (جوغاتای وزنینده) دیر کی تۆرکجه بیر سؤزدور. سولدوز آدینا ایلک دفعه امیر تیمور واختیندا راست گلمک اولور. بۇ دؤورون یازیلاریندا تورک طایفالاریندان اوْلان "سولدوز طایفاسی" آریق، گوجلو، ساواشچی بیر طایفا اوْلوب و سولدوزدا مسکن ائتمهسینه ایشاره اوْلونوب.[۷] نقده شهرینین آدی عباس میرزا نین وئردیگی حؤکمده کی سولدوز بولگهسینی قاراپاپاق ائلینه وئردی، نوجه ده و نقدای گلیب[۲] نوجه ده سؤزو بارهده آراشدیرمالاردا دئییلیر: او یئر کی سولار او یئرده باش آشاغی دوشوب و آغیرلانا و او یئری شیار کیمی آچا. اورایا تورک دیلینده "نوعا" یا دا "نوعاغزی" دئیلیر. البته نوجه ده کلمهسینی "ده نو" دا معنی ائدیرلر.[۸] نقده سؤزونون کؤکو بارهده چوخلو سؤزلر دئیلیب[۹]
1-نغده ـ قاراپاپاق ائلینین آرواتلارینین زینتی دیر؛
2-نغادای ـ منطقهنین مغول حاکیمینین آدی دیر؛
3-نقیده ـ بیر بؤیوک سولدوز محالیندا کنددیر کی او متعلق دیر نقی خان بوزچلو یا شهرین مالکی قاجار و پهلوی دؤورسینده؛
4-سولدوز ـ منطقهنین مغول حاکمینین آدی؛
5-سولیدوز ـ آذربایجان تۆرکجهسینده منطقهنین سولو دشتلرینه عایید اولور.
سولدوز بؤلگهسی و سولدوز شهرینین آدی ۱۳۴۶-جی هیجری شمسی ایلینده بیر مصوبه ایله نقده آدیلا عوض اوْلوب.[۱]
تاریخ
سولدوز شهری، اورمونون گونئیاینده یئرلشیب و حسنلو تپهسی دونیانین ان قدیم مسکون اوْلموش یئرلریندندیر. قاراپاپاقلار صفویه دؤورونده اصلینده سلطانآباد شهریندن (ایندیکی (اراک) شهریندن) گورجیستان'ین پنبک شهرینه کؤچورولموشلر. دئمک اولار داغیستان لزگیلری گورجیستان اهالیسینه هجوم گتیرمگین قارشیسیندا دایانماق اۆچون بۇ ائل گورجیستان ویلایتینه کؤچورولموشدور.[۱۰] سوْنرالار تورکمنچای عهدنامهسی'ندن بیر نئچه مۆدت گئچندن سوْنرا عباس میرزا ولیعهد الیله سولدوز بؤلگهسی سند ایله افشار اورمی طایفالاریندان آلینیب و تیول عونوانیندا قاراپاپاقلارا وئریلیبدیر.[۱۱] قاراپاپاقلار سولدوزا گلمهمیشدن اؤنجه سولدوز بؤلگهسی'نده تک افشارلار یاشاییرمیشلار،[۱۲] بۇ دؤنمده سولدوز'ون حاکیمی عبدالصمدخان عبدالملکی افشار'ایدی. هابئله آیری بیر تورک طایفالاری او جوملهدن مراغه موقدملری ده اوردا حوضورلاری وار ایدی بئله کی سولدوز بؤلگهسینین اوچدن بیری شرقی قیسمتدن مراغه موقدملری نین اختیاریندا ایدی.[۱۳]
موعاصیر تاریخ
۵۰ گون ایران ایسلام اینقیلابی'ندان سوْنرا، کوردوستان دموکرات حیزبی ایلک بؤیوک چالیشماسیندا، کوردوستانین باشاباشیندان ۱۷مین نفر قوْشون ییغیب، حزب دفترینین آچماسی آدیلا، سوُلدوزدا اسلحهلی بیر تظاهورات یولا سالدی. همن گونون آخشامی بوُ ایش شهری و قومیتی ساواشا دؤندو. سوُلدوز خالقیندان ۲۰۰ نفره یاخین اؤلدورولدولر. حزب، شهری توُتاندان سوْنرا خانا، پسوه و جلدیاندا یئرلشن اوچ اهمیتلی ساخلینی توُتماق اۆچون، بوُ ایش ایله تورکلرین سوُلدوزدان گئدیب یوخسا قورخماقلارینی ایستهییردی. حزب بوُ ایشی گؤره بیلمهدی، آنجاق بؤلگهده چوخلو قومیتی دؤیوشلری تورکلر و کوردلر آراسیندا باشلاندیردی. بوُ ساواشین روانی اثری هلهده قالیر. غلامرضا حسنی سوُلدوز ساواشیندا تورکلری ییغیب سولدوز خالقینین یاردیمینا گئتدی.[۱۴]
خالق
ائتنیک (قومیّت)
نقده (سولدوز) شهرینین اهالیسینین چوخونلوغون تورکلر تشکیل ائدیرلر، بو شهرده اوْلان تورکلرین چوخونلوغو قاراپاپاق ائلیندن دیرلار، بیر آزی ایسه افشار ائلیندن دیرلار. تورکلردن سوْنرا، کوردلرده آز ساییدا بو شهرده یاشاییرلار.
۱۳۵۸-جی هیجری گونشلی ایلینده سولدوز شهرین ۲۰ میندن ۱۵ مینی تورک اولاراق، قالانی دا باشقا ائتنیکلردنایمیشلار، او جوملهدن کوردلر، ائرمنیلر و آسوریلر ، تورکلرین یانیندا بو شهرین اهالیسین تشکیل ائتمیشدیرلار.[۱۵] سولدوز شهرینین ۱۳۷۵-جی ایلده ۷۱،۶۰۵ نفر جمعیتی اولاراق، بۇ جمعیتدن شهرین بئشدن دؤردو تورک اولاراق، قالان ترکیبین کوردلر تشکیل وئرمیشلر، هابئله ایران-عراق ساواشیندان سونرا ایندیهقدر چوخلو عیراقلی کورد ده نقده شهرینه پناهنده اولوبلار.[۱۶] ۱۳۹۵–جی ایلین تخمینلرینه گؤره، سوُلدوز بؤلگهسینین یوزده ۷۴٪ی شیعه تورک و یوزده ۲۵٪ی سونّو کورد دورلار، ۱٪ی ده باشقا ائتنیکلردن دیرلار.[۱۷]
دیل و لهجه
قاراپاپاق ائلینین دیلی تورکو دور، لهجهلری اؤزل صورتده بۇ ائلین آذربایجان جمهوریتینین شهرلرینده قالدیقلاری اساسیندا، باکینین تورکو لهجهسینه هابئله آذربایجانین او بیری شهرلرینین لهجهسینه یاخینلیغی وار، دده قورقورد تصحیح ائدن: محمد علی فرزانه کیتابینین مقدمهسینده قاراپاپاغی لهجهدن آد آپاریلیب و ان یاخین لهجه دده قورقورد کیتابینین سؤزلوکلرینه قاراپاپاق لهجهسی دیر.قاراپاپاخ لهجهسی آذربایجانین ادبی و مرکزی لهجهلریندن ساییلیر.[۱۸]
طبیعی دوُروم
جوغرافیا
نقده شهری دنیز سولاریندان ۱۲۹۹ متیر یوخاری دا دیر.[۱۹]
جوغرافیایی یئری
نقده شهری ۳۶ درجه و ۵۷ دیقه قوزئی انینده و ۴۵ درجه و ۲۲ دیقه دوغو اوزوناسیندا آرالاریندا گرینویچدن یئرلشیب دیر .[۲۰]
چایلار
سوُلدوز بؤلگهسینده تکجه «گدر چایی» آخماقدا دیر. بوُ چای ایران-عیراقین مرزی داغلاریندان آخیب، اوشنو دوزوندن گئچیب سوُلدوز دوزونه گئچیر. بوُ دوزده سوُیون بیر بؤلومو کانال ایله حسنلی سدّینه چکیلیب قالانی محمدیار، اورمیه جادهسی، سویوقبوُلاق، درگهسنگی کندی، گرده قیط کندی و ممیند کندیندن گئچیب گردهقیط قامیشلیغیندان، بوغه داغ قیراغیندان اورمو گؤلونون جَنوبی باتلاغینا تؤکولور. چایین سوُیونون اندازهسی موختلیف فصللرده چوخ دییشیلیر. گدار چایی باتی و چیخیا ساری آخیر.[۲۱]
هاوا دوُرومو
اورمو گؤلونون گونئی طرفینین یاغینتیسی ایلده ۶۰۰ میلیمِتیردن آرتیق دیر.[۲۲] هابئله نقده ی ده هاوا یاری مرطوب و ملایم هوالا یای دا و سویوق قیش لاری واردیر.[۲۳]
دپریم
سولدوز بؤلگهسی زلزله خطری باخیمیندان متوسط و آشاغی دا یئرلشیب ائله کی ایندیه قدر بۇ بؤلگه ده داغیردان و خسارت ووران دپریم هله ثبت اوْلونمویوبدور.[۲۴]
فرهنگ
سینما
نقده شهری نئچه یوز مین جمعیت ایله رفاهی و فرهنگی امکاناتین چوخولماسینا احتیاجی وار و سولدوز بؤلگه سینده ایندیلیکده ایکی سینما سالونو وار بیری خصوصی بخشینه عایید دیر بیری اداره ارشادین حوزه فرهنگیسینه سانکی ۱۰ ایل بوندان اونجه دولتی سازمانلارین حمایت ائتمهمهسی و و صاحابلارین پولو اولماماسی تعطیل اوْلوب و ائله قالیبدیر. ایندیلیکده بۇ ایکی سینما توْرپاق یئییر و سقفلرینین تؤکولمک ایمکانی واردیر. سالونلاری یئنیدن سهمانلادیب و ایستفاده ائتمهسی مسئوللارین طرفیندن تکجه سؤز حدینده قالیب. مسئوللارین بۇ دالی چکیلمهسی بۇ سالونلارین ائله قالماغین اونملی دلیلی دیر. ایش بیلنلرین دئدیگینه گؤره حدودا ۱۵ میلیارد ریال بۇ سالونلارین یئنیدن سهمانلاماغینا لازیم دیر مسئوللار قول وئریبلر کی بۇ اعتباری جورلهسینلر؛ سانکی ایندیه قدر بول سؤزلر ایش اوستونه گلمییب دیر.[۲۵]
کیتابخانا
سولدوز بؤلگهسینین کوللیتده ۴ کیتابخاناسی وار ائله کی ۶۰ مین جیلد کیتابلا ۲ مین ۴۴۵ نفر اۆچون خدمات وئریر هابئله بؤلگهنین کیتابخانا (بیتیک ائوی) لاریندا عوضویت موفته و پولسوز دور. بۇ کتابخانا لارین بیر سیرا ایشلری عیبارتدیر؛ تورکجه و فارسجا شعر و ادب همایشین قورولماسی ، کیتابلارین نقدی ، تحکیهلر و نقیل دئمک، سازمانلار و نهادلارلا ایش بیرلیک ائتمک مۆختلیف مراسیملر اۆچون، امام خمینی مریضخاناسیندا مطالعه دورماسی سولدوز کیتابخانالارین گورولموش ایشلریندندیر.[۲۶][۲۷]
سیاست
بلدیه
نقده بلدیهسی ۱۳۳۰ جی شمسی ایللرده سولدوز بلدیهسی آدیندا ایشین باشلادی؛ افتتاحیه مراسیمی نصرت الملک ملکی اورمیه فرماندارینین الیله اوْلدو او ایللرده بۇ منطقه سولدوز آدلانیردی و اورمیه بؤلگهسینین اوستونده ایداره اولوردی سوْنرالار ۱۳۳۷ دن نقده بؤلگهسی آدیندا آیریلدی.
- شهرین بلدیه ساختمانی ۱۳۴۴ جی شمسی ایلده دوزلدی
- هادی، تفصیلی، جامع طرحلری گئچن ایللرده یئربهیئر اوْلدو بونلاردان عیبارت دیر:
هادی طرحی ۱۳۴۵ شمسی ایلده
تفصیلی طرحی ۱۳۷۹ شمسی ایلده
جامع طرحین تصویب اوْلونماسی ۱۳۷۵ شمسی ایلده.[۲۸]
مجلس وکیلی
نقده و اوشنویهنین مجلس وکیلی ۴-جو و ۷-جی دؤورهده رسول پورزمان ایدی.[۲۹]
مکتبلر
عمومی مکتبلر
نقده شهرینین 83- 82 ایللرینده 27716 عمومی مکتب طلبهسیله 140 مکتبی واریدیر بونون اساسیندا یوزده 70 درصدله 19516 نفری تورک طلبهلری دیر و یوزده 30 درصدله 8200 نفری کورد طلبهسی دیر.[۳۰]
بیلیمیوردلار
نقدهی شهرین اؤنملی بیلیمیوردولاری عیبارت دیر: پیام نور، آزاد اسلامی و بین المللی سولدوز. هابئله خالقین چوخ پایی بیلیمیوردلارین تحصیل خش لرین نقده بیلیمیوردلاردا ساواد اؤرگنمه میزانیلا بیر بیلمیرلر ائله کی طلبهلرین آتا یا دا ائولری مجبور اولاراق ترمی ده بویوک و آغیر پوللاری اؤز اوشاقلارینین تحصیللری اۆچون تؤکهلر آمّا یئرینه گلنده کیلاسلارین و آزمایشگاهین آشاغی کئیفیتیله و هابئله تعطیل اوْلونماسیلا اوز به اوزدولر.[۳۱]
دینی مکتبلر
نقده شهرین آقالار دینی مدرسهسی امام صادق آدلانیب. 1373 جی ایلده اوز ایشینی باشلاییب دیر نقده ین دینی مدرسهسی اؤنجه 50 ایللیک تیکینتی ایله 450 متر مربعله ایکی قات دا 25 طلبهسی وار ایدی؛ ایندیلیکده 100 طلبه ایله یئنی بیر تیکینتی اوچ قات دا 1650 مربع متیر کتابخانا و خزنه آیری بؤلوملرده طلبهلرین اختیاریندا قویولوب و 3000 مربع متیری ده چیمن و آغاج اکیلیب دیر.[۳۲] هابئله نقده ین خانیملار دینی مدرسهسی ده پنجشنبه گونو، 1393 جو ایل خردادین 22 سینده ایشین باشلایب دیر؛ بۇ دینی مدرسه ایکی قات دا درس کیلاسلاریلا، کتابخانه، اجتماعات سالونو، نمازخانا ایمکاناتی واردیر.[۳۳]
شهر مؤعضللری
نقده و هابئله محمدیار شهرلرینین اؤنملی موشکوللریندن، اشقاللاری دوز دفع اوْلونماماسی دیر؛ ائله کی شهرداری بونا عایید بیر ایش گورمهلی دیر.[۳۴] هابئله شهرین آیری بیر موشکوللرینده شهرین ترافیکی و نقده و محمدیار شهرلرینده کمربندی اولمامازلیغی ائله کی پیرانشهر مرزینه گئدن بویوک ماشینلار بۇ شهرلردن کئچیرلر داها شهرده نظامی یئرلرین اولماغی خالق اۆچون چوخلو موشکوللر یارادیب دیر.[۳۵][۳۶]
یوللار[۳۷]
ایدمان
سولدوز بؤلگهسینده نئچه ایدمان سالونو واردیر کی بیر چوخلاری کهنهلیب و 15 ایلدن یاشلاری چوخدور.[۳۸] بوندان علاوه بۇ شهرین چیمن هاکیسی ایرانین آن بویوک سالونو دور بۇ سالون چیمنلی و آچیق فضاسی 2 مین نفرله 6 مین 500 مربع متیر ده و اوست اؤرتولو فضاسی عیبارت دیر پالتار چیخاتما یئری، اوتاقلار، گؤرنلر یئری 600 حدودوندا 3 مربع متیر ایله مساحتی ایله 13 مین مربع متیرینده دوزلیب دیر.[۳۹]
بهداشت و درمان
مریضخانالار
سوُلدوزون بیماریستانی «امام خمینی» بیماریستانی دیر. بوُ بیماریستان ۱۳۱۸ده ۱۲۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۱۰۸ تخت ایله ایشلهییر. بیماریستاندا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار، گؤز طبیبلیگی، اورتوپِدی، اورولوژو.[۴۰]
مدیا و درگیلر
رادیو و tv
اورمیه دن سوْنرا نقده ین دیجیتال رادیو و tv سی بؤلگهلرینده ایچینده بیرنجی ساحیب بؤلگه دیر علاوه محمدیار، پیرانشهر ، اشنویه و نالوس شهرلری و ۲۷۰ کندی بۇ ایمکان دان بهرهلنیب ائله کی ایندیه قدر ۲۹۰ مین نفر بۇ منطقه ده شهید باکری آدلانان دیجیتال شبکه دن بهره آپاریرلار.[۴۱]
درگیلر
سولدوز بؤلگهسینده بیر سیرا درگی و مطبوعاتلار و هابئله یازارلار چالیشماقدادیلار.[۴۲]
مَحلهلر
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر
سولدوز شهرینین ان گؤزل و دولانمالی یئری یئددی گؤز پارکی دیر ائله کی بۇ پارک فرمانداری و شهرداری بیرلیگی ایله یئنی دن دوزلیب و هر ایل چوخلو دولانانلاری اؤزونه ساری چکیر؛ بۇ پارک اویون شهری ایقامتی یئری واردیر و نقده شهرینین گونئی دوغوسونوندا و سولطان یعقوب داغلارین اتگینده و شهرین ۳ کیلومتیرلیگینده یئرلشیب دیر.[۴۳]
سوغات و ال ایشلری
اوماج حالواسی سولدوز شهرینین سوغات لاریندان دیر.[۴۴] هابئله بۇ شهرین ال ایشلری عیبارت دیر نقاشی تابلولاری و اویما اَل ایشلریندن ایشلریندن.[۴۵]
هوتللر
ایندیلیکده سولدوز شهرینده هوتل یوخدور. سانکی هتل و رستوران آدیلا سولدوز شهرینده بیر طرح ایشلنمک حالیندا دیر؛ بۇ طرح عیبارت دیر هتل، تالار، رستوران و گلین باغی بۇ طرحین یئری هنرستان شهید باهنر یاخینلیغیندا بیگم قالا کندین یولو اوستونده دیر.[۴۶]
محلی یئمک و غذالار
چهمجه سولدوز بؤلگهسینین محلی یئمکلریندن دیر؛ بۇ غذا دویو غاز اتیندن و اولیک آدیندا چول اوتوندان دوزهلیر. هابئله سولدوز بؤلگهسینده شورجا آدلا بیر یئمهلی غذا دا پیشیریلیر بۇ غذا نقده اطرافیندا و بالیستان و جلبر بؤلوملرینده اولور.[۴۷][۴۸]
آدلیم لار
- محمد امین رضوی سلدوزی
- نقی خان بوزچلو
- دکتر مسعود ناصری
- پروفسور مهرپرور
- پروفسور منافی
- آیتالله رکهای
- شیخ مرتضی رضوی
- سید جلیل ارومی سولدوزی
- یوسف قهرمانپور
- عبدالعظیم معبودی
- محمد اوراز
- علی خلخالی
- محسن شادی
- امیر هوشنگ بزچلو
قایناقلار
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ آذربایجان غربی در آیینه تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران- با همکاری استانداری آذربایجان غربی - محمد رضا محمد قلی زاد -1391 - انتشارات حسام الدین چلبی - صفحه 31
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ بینش نو. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-10-22. یوْخلانیلیب2012-12-27.
- ↑ البوم عکس علیخان والی - تهران- کاخ موزه گلستان
- ↑ مرکز آمار ایران. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-03. یوْخلانیلیب2012-12-28.
- ↑ شهرداری نقده. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-02-14. یوْخلانیلیب2014-09-16.
- ↑ http://www.amar.sci.org ایرانین آمار مرکزی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی
- ↑ گنجینه دانشمندان - محمد شریف رازی - کتابفروشی اسلامیه - تهران 1352 - جلد 5 صفحه 198
- ↑ وبسایت جامع شهرستان نمین نوجه ده. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-05-18. یوْخلانیلیب2012-12-27.
- ↑ http://www.nagadeh-ag.ir/tabid/1375/Default.aspx?PageContentID=244 Archived 2018-01-29 at the Wayback Machine. فرمانداری نقده
- ↑ بینش نو. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-10-22. یوْخلانیلیب2012-12-28.
- ↑ ایل قاراپاپاق - مسعود رضوی -انتشارات مولف (رضوی) - 1370 - صفحه 29
- ↑ تاریخ افشار؛ میرزا رشید ادیب الشعرا؛ استانداری آذربایجان غربی؛ ۱۳۴۶ خورشیدی؛ صفحهٔ ۴۰۹.
- ↑ بینش نو. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2012-12-27.
- ↑ جلاییپور، حمیدرضا، «دولت پنهان»، بررسی جامعهشناختی عوامل تهدیدکننده جنبش اصلاحات (۱۳۷۹ ـ ۱۳۷۸)، تهران: نشر طرح نو: ۱۳۸۳، ص ۲۲۸.
- ↑ روزشمار سالهای بحران در تاریخ شهرستان نقده - علی صدرائی - 1383 - گنجینه هنر - 48
- ↑ نگاهی به تاریخ و فرهنگ ایل قاراپاپاخ - تالیف عیسی یگانه - 1369 - شمس - صفحه 24
- ↑ آمار و جمعیت Archived 2017-12-22 at the Wayback Machine., فرمانداری نقده
- ↑ نگاهی به تاریخ و فرهنگ ایل قاراپاپاخ - تالیف عیسی یگانه - 1369 - شمس - صفحه 107
- ↑ Global Gazetteer Version 2.2
- ↑ شهرداری نقده. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-02-14. یوْخلانیلیب2014-09-16.
- ↑ ویژگیهای جغرافیایی، تاریخی شهرستان1 Archived 2018-01-29 at the Wayback Machine., فرمانداری نقده
- ↑ اقلیم استان آذربایجان غربی, سازمان هواشناسی
- ↑ ویستا
- ↑ فرمانداری نقده[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ آینا نیوز
- ↑ شهرداری نقده. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-02-14. یوْخلانیلیب2014-09-16.
- ↑ رسول پورزمان , مرکز پژوهشهای مجلس
- ↑ فرمانداری نقده. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-08-30. یوْخلانیلیب2014-09-18.
- ↑ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ مدیریت حوزه های علمیه استان آذربایجان غربی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-10-15. یوْخلانیلیب2021-02-06.
- ↑ خبرگزاری بین المللی قرآن
- ↑ قطره
- ↑ فرمانداری نقده[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ نویدار[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ فاصله و مسیر نقده با برخی از مراکز استانها
- ↑ خبرگزاری تسنیم
- ↑ اداره ورزش و جوانان استان آذربایجان غربی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-04-30. یوْخلانیلیب2014-09-05.
- ↑ آینانیوز
- ↑ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ سیری در ایران
- ↑ سفرخونه
- ↑ رسانه مجازی نگاه
- ↑ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ مشرق[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ سایت آشپزی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-10-19. یوْخلانیلیب2021-02-06.
- اطلس گیتاشناسی استانهای ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (Gitashenasi Province Atlas of Iran)


text:
هاروارد بیلیمیوردو
هاروارد بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Harvard University)، آمریکا نین ماساچوست ایالتی نین كمبريج شهرینده یئرلشن و 1636 -جی ایلده آچیلمیش، مخصوص بیر بیلیمیورد آدیدیر. بۇ بيليم يورد دونيانين ان آدليم و اعتبارلي تكنولوژي و آراشديرما تشکیلاتلارینداندير. بۇ بیلیم یوردون تاریخی، اثری، و وارلیغی ، اونو دونیانین ان پرستیژلی بیلیم یوردلارین بیری سینه سئچیلیب و دئمک اولار هر ایل دونیانین 3 یوخاری سطح بیلیم یوردونون بیریسی سئچیلمکده دیر. ایللیک ییغدیغی اعانه و بودجه 37.6 ميليارد دولار اولاراق، دونیانین ان وارلی بیلیم یوردودور. بۇ بیلیم یورد اویرنجیلرین چوخو، میلتلر آراسي ان هوشلو اؤيرنجيلري، آمریکانین ان دؤولتلی آداملارین بالالاری و آدلیم سیاسی عاییله لرین اوشاقلاری سايييليرلار.
بۇ بیلیمیوردونون 11 بیلیم دپارتمانی، و 10 فاکولته یه بؤلونموشدور. بیلیم یوردون مساحتی 85 هکتاردیر. هاروادین کیتاب ائویسی 79 کیتابخانایا بؤلونور و 18 میلیون کیتاب و آراشدیرما باشلیقی ایله دونیا بیلیم یوردلارینین ان بؤیوک کیتاب ائوی ساییلیر. جمعی 21000 اؤیرنجیسی واردیر. بۇ بيليم يورد آراشديريجيلاري 2015 -جي ايله قدر، 150 نوبئل اؤدولو (جايزه سي) آليبلار.
مدرسهلر و کالئجلردَییشدیر
- هاروارد کالئجی، دوزلیش ایلی: 1636
- الهیات، دوزلیش ایلی: 1782
- یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
- دیش حکیملیگی، دوزلیش ایلی: 1867
- اینجه صنعت و بیلیم، دوزلیش ایلی: 1872
- آل-وئر (بیزینس)، دوزلیش ایلی: 1908
- یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
- گلیشدیرمه و اوزاتما(توسعه)، دوزلیش ایلی: 1910
- یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
- تاسارلاما (طراحلیق)، دوزلیش ایلی: 1914
- اؤیرتیم، دوزلیش ایلی: 1920
- گئنل ساغلاملیق، دوزلیش ایلی: 1922
- دؤولتچیلیک، دوزلیش ایلی: 1936
- مۆهندیسچیلیک و ایشه سالمالی بیلیملر، دوزلیش ایلی: 2007
هاروارد بیلیمیوردوندا تانینمیش تحصیل آلانلاردَییشدیر
آمئریکانین ایکینجی جومهور باشقانی، جان آدامز
بان کی مون، بيرلشميش ميللتلر باشقاني
جورج دبلیو بوش، آمئریکانین 43جو جومهور باشقانی
جان اف کندی، آمئریکانین 35جی جومهور باشقانی
فرانکلین دلانو روزولت، آمئریکانین 32جی جومهور باشقانی
باراک اوباما، آمئریکانین ایندیکی و 44جو جومهور باشقانی
الن جانسون سیرلئاف، لیبریا نین جومهور باشقانی و نوبئل اؤدولو قازانان
تئودور روزولت، آمئریکانین 26جی جومهور باشقانی و نوبئل اؤدولو قازانان
جان کویینسی، آمئریکانین 6جی جومهور باشقانی


text:
عاشقآباد
عاشْقْآبادْ (تورکمنجه: Aşgabat) تورکمنیستانین پایتختی و آخال اوستانینین مرکزیدیر. بو شهرین اهالیسی ۲۰۰۹-نجی ایلده ۹۰۹٫۰۰۰ نفر ایمیش. عاشقآبادین فاصیلهسی مشهددن (ایرانین ایکینجی بؤیوک شهری) ۲۵۰ کیلومتر و ایرانین سرحدیندن تکجه ۲۲ کیلومتردیر.
تاریخ[دَییشدیر]
عاشقآباد دونیانین ان قدیم شهرلریندندیر. باستانشوناسلار کؤهنه عاشقآبادین ان آزی ۸ مین ایل یاشی اولدوغونو و بورانین هئچ واخت تام بوشالمادیغینی بیلدیریرلر. موعاصر عاشقآباد شهری روسیه حربی قوشونلاری طرفیندن ۱۸۸۱-جی ایلده ایران سرحدینده کؤهنه عاشقآبادین ۱۵-۲۰ کیلومترلیغیندا سالینیبدیر.
- ۱۸۱۸-نجی ایلده عاشقآباد بیر کیچیک کندیدی کی تاریخی نیسا شهرینین کناریندا یئرلشمیشدی (نیسا شهری کی اشکانیلرین پایتختیدی، موغوللارین حملهسینده آرادان گئدیبدیر و اونون اثرلری ایندیکی عاشقآبادین یاخینلیغیندا کشف اولونوبدور).
- ۱۸۸۱-نجی ایلده روسیه بیر حربی مقر عاشقآباددا تأسیس ائتدی.
- ۱۸۸۵-نجی ایلده حربی مقرین بؤیومهسی اثرینده «پولتوراسک» شهری بو محلده تأسیس اولوندو.
- ۱۹۲۴-نجی ایلده عاشقآباد رسماً شوروی تورکمنیستانین پایتختی اولدو.
- ۱۹۴۸-نجی ایلده زلزله بو شهری وئران قویوب، یئنیدن تیکیلدی.
- ۱۹۶۲-نجی ایلده قرهقوم کانالینین احداثی باشلاندی کی قرهقومو جیحون چایینا وصل ائدیردی و اوزونلوغو ۶۰۰ کیلومتر ایدی (دونیانین ان بؤیوک کانالی).


text:
خندکباجی(اویون)
خندکباجی - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر فصیللرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاردان بیری.
اویونون قورولوشو[دَییشدیر]
اوّلجه بئش-اون آرشین (متر) اوزونلوغوندا بیر-بیریندن بیر-ایکی آرشین (متر) آرالی دوز خطلر چکیلیر و خطلرین آراسی خندک آدلاندیریلیر.
اویونو کئچیرمک اۆچون ساناما اوصولو ایله باشچی سئچیرلر. باشچی اوشاقلاری سیرایا دوزور و اوشاقلارا ساغدان سولا بیر-بیر الینی وورا-وورا دئییر:
نه سندهدیر، نه منده
حالوا چؤرک تندیرده
آنام دئدی: قال بوندا
"بوندا" سؤزونون "دا" حیصهسی کیمده قورتاریرسا، او دا خندگه دوشمهلی اولور. اویونون شرطینه گؤره، بئش-اون آرشین (متر) اوزونلوغوندا خندگین ایچی ایله خندکباجی او یان-بو یانا قاچیر. قالان اوشاقلار ایسه خندگین کناری ایله حرکت ائدیر، ایمکان دوشن کیمی خندکدن چیخماغا چالیشان خندکباجینی یئنه ده اؤز یئرینه ایتلهییب سالیرلار. خندکباجی دا اؤز نؤوبهسینده سعی گؤستریر کی، اونون آردینجا حرکت ائدنلردن بیرینی توتوب خندگه سالسین.
ایستگی باش توتاندا خندگه سالینان آداملا خندکباجی یئرینی دَییشیر و اویون بو مینواللا داوام ائدیر. .


text:
شعریمیز زمانلا آدیملاییر
شعریمیز زمانلا آدیملاییر، گنجعلی صباحینین یازدیغی تنقید و ادبیاتشناسلیغا راجع سئچیلمیش مقالهلر مجموعهسی دیر. بۇ اثر دۆنیا یایین ائوی طرفیندن 1360-جو ایل تهران شهرینده یاییلیبدیر.[۱]
موضوع[دَییشدیر]
بۇ دَیَرلی کیتابدا ادبیاتشوناسلیغا عایید؛ یازیچی گنجعلی صباحی نبن بیر سیرا یازی لارین احتیوا ائدیر. شعریمیز زمانلا آددیملاییر کیتابینین یازیلارین بئله سیرالاماق مۇمکوندور:
- شعریمیز زمانلا آددیم لاییر
- خلق شاعیری سهند
- ادبیاتین اجتماعی حیاتیندا تاثیری
- خلق شاعیری ساهرین یارادیجیلیغینا بیر باخیش
- محزونون حیات و یارادیجیلیغی
- ساز و سوز اۇستادی عاشیق علی عسگر
- آغیر ایللر و عیسی نین صوْن شامی نا بیر نظر
- مبارز شاعیر ( هاشیم ترلان )
- خلق شاعیری سهنددن خاطیره لریم
- وطن و خلق محبتی[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ائلدار موغانلی. (تورکجه) گنجعلی صباحینین حیات و یارادیجیلیغینا دایر. ایشیق؛ ادبیات و اینجه صنعت سایتی. یوخلانیلیب 2013-02-11.
- ↑ رضا همراز (29 مرداد 1391). (تورکجه) گنجعلی صباحی گونئی آذربایجانین چاغداش نثری نین آتاسی. رضا همراز. رضا همرازین رسمی وئبسایتی. یوخلانیلیب 2013-02-11.
بیرده باخ[دَییشدیر]


text:
بیبیویای بانکو فرانچز
بیبیویای بانکو فرانچز (اینگیلیسجه: BBVA Francés) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت مالییه ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی ۵٬۲۰۰ نفر اوْلوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ BBVA BANCO FRANCES SA-ADR (BFR:New York): Financial Statements. Businessweek. یوْخلانیلیب2014-11-15.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«BBVA Francés»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بیبیویای بانکو فرانچز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
71647
۲۹ اسفند ۱۳۹۸
ترکمن نیوز: اورتاآسیادا دا کروناویروس یوقاشانلارینگ سانی یوقارلایار.
قازاغیستان دا ینه ده ۱۴ آداما ویروسینگ یوقاشماغی بیلن کروناویروس سبأپلی حاسابا آلینانلارینگ سانی ۳۶ آداما یتدی.
قازاغیستان ینگ پایتاغتی نورسلطان قرنطینه ادیلدی.
قیرغیزیستان دا ۳ آدامینگ کروناویروسلی بولاندیغی بیلدیریلدی.
اؤزبگیستان دا کروناویروسلی کِسِللرینگ سانی ۱۸ آداما یتدی.
حازاردنگیزی نینگ گۆن باتاریندا آذربایجان دا کروناویروس سبأپلی بجِرگی آلیانلارینگ سانی ۳۴ آداما یتدی.
حازاردنگیزی نینگ گۆن دوغارینداقی تۆرکمنیستان بیلن اورتاآسیاداقی تأجیگیستان دا رسمی ماقاملار هنیز کروناویروس واقاسی نینگ بولاندیغی باراسیندا ماغلومات برمه دی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
دگیشلی یازغیلار
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
قوشما اویدو
قوشما اویدو یوخسا مصنوعی اویدو (اینگیلیسجه: Satellite) — یئر کورهسینین یا باشقا گزهگنلرین اطرافینا دولانان، آدام دوزلتمیش آراجا (حرکت ائدن وسیله) یه دئییلیر. دونیانین بیرینجی مصنوعی اویدوسو اسپوتنیک-۱ (روسجادا یولداش معناسیندا) ایدی کی ۱۲ مهر ۱۳۳۶–جی هیجری گۆنشلی ایلینده (۴ اوکتوبر ۱۹۵۷ میلادی) روسیه طرفیندن یئر مدارینا یوللاندیریلدی.
دوزَلمیش اویدولار ایلیتیشیم (موخابرات) و تلویزیون و جاسوسلوق و گؤی تانیماق و اوزای و اوردو اۆچون گؤیه آتیلار. اوزای گؤیده اوْلان ایدولار سیگنال یا الکتریکی دالغالاری آلیب و وئرر و بۇ الکتریکی دالغارلار وارلیقلاری یئر اۆزۆنده اوْلان مرکزلرده بیلگیلر اوْلار.
۱۹۵۸–جی میلادی ایلده بیرینجی آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دوزلمیش اویدوسو ایلیشتیم پروسهسینده «اسکور پروسهسی» آدیندا اوزایا گئتدی کی اوندا بیر نوار سسلری یغماق و یایماق اۆچون ایشلنیردی. بۇ نواردا آیزن هاور آمریکا جومهور باشکانی سسی یایلدی کی اوندا کریسمس اۆچون ساغلیق وئردی. ۱۹۶۰دا ناسا «اکو» مصنوعی اویدوسون اوزای گؤیه یوللادی. بیرنجی تیجاری اویدو تل ایستار اوْلدو کی فرانسه دؤولتی نئچه دؤولتلر آراسیندا اوْلان کمپانی «ای تی اند تی» ایشلرینه گؤره اوزای گؤیه یوللادی. بۇ مصنوعی اویدو ۱۹۶۲–اینجی ایلده ۱۰ ژوئیه ده فرانسهده کیپ کارانوال اوزای مرکزیندن اوزای گؤیه آتیلدی.
بو مصنوعی اویدو قارهلر آراسیندا تلفن خطی یاراتماق اۆچون اوْلدو امّا سون ایللر ایلیشتیم کابللاری سو آلتیندان چکیلدی و چوْخلو بۇ اویدولار ایشدن سالیندی امّا هله اوسترالیا و گونئی قوطبو بۇ اویدولاردان فایدالانیرلار. ۱۹۷۹ دا اویدو موبایللاری قورولدو. بۇ ایلده اویدو تلویزیون و اویدو رادیو قۇرولدو. ۱۹۹۰ اینجی اون ایللرده اویدو ایشلری آیری یئر اۆزۆنده اوْلان الکترونیک قوندارمالارا وئریلدی و اویدو ایشلری دالی قالدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
فارسجا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«ماهواره»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴اوْکتوبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ویکیپدیا:ایمضا
ایمضا دانیشیق صفحهلریندن یازارین کیم اوْلدوغونو بیلدیرمک اۆچون ۴ مَدله (~~~~) آتیلیر.
ایمضا نوعلاری[دَییشدیر]
ایمضا دییشدیرمک[دَییشدیر]
ایمضانیزی دییشدیرمک اۆچون ترجیحلر صفحهنیزه گئدیب، ایمضا بؤلومونده٬ یئنی ایمضا کادریندا یئنی ایمضانیزی یازیب، ذخیره ائت اۆستونده کیلیک ائدین.
ایمضا جعلی[دَییشدیر]
آیری ایشلدنلرین ایمضاسی یوْخسا اوْنا بنزر و آلدادان ایمضالاری ایشلتمهیین.
ایمضا بوْیاسی[دَییشدیر]
ایمضانیزدا
و
و
کیمی کوْدلاردان، چوخ کیچیک یوْخسا بؤیوک فوْنتلاردان و گؤز یوْران رنگلردن فایدالانمایین.
ایمضا اۇزونلوغو[دَییشدیر]
ایمضالارینیزی اوْلدوقجا کیچیک و قیسا ساخلایین.
باغلانتیلار[دَییشدیر]
ایچ باغلانتی[دَییشدیر]
ایمضانیزدا، آیری ایشلدنلرین راحات سیزله علاقه قۇرا بیلمهلری اۆچون، دانیشیق، ایشلدن یوْخسا چالیشمالار صفحهنیزه باغلانتی اوْلمالیدیر.
ائشیکلیک باغلانتی[دَییشدیر]
ایمضانیزدا بیر ائشیک یئره باغلانتی وئرمک، تبلیغ میصداقی اوْلدوغو اۆچون قاداغاندیر.
قاداغان ایمضالار[دَییشدیر]
دوْلاشیق و اۇزون کوْدلار، توهین و رکلام، شابلون و عکس ایشلتمک ایمضادا قاداغاندیر.
میثاللار[دَییشدیر]
ایمضا میثاللارینا باخماق اۆچون ویکیپدیا ایشلدنلرینین ایمضا قالریسینه باخا بیلرسینیز.


text:
هاوا یاساسی
هاوا یاساسی (اینگیلیسجه: Vowel Harmony) تورک دیلی و بیر چوخ آقلوتیناتیو دیللرده واردیر. هاوا یاساسی سؤزه گؤزللیک وئریر.
هاوا یاساسی بئله دیر کی، سؤزون ایلک سسی قالین صاییت ایله باشلانارسا قالان سسلری ده صایت ایله گلهجکدیر.
اؤرنک: بویون، قولدور، آندیرماق، جیریق، شیریق، و بونلارکیمی.
سؤزون ایلک سسی اینجه صاییت ایله باشلانارسا سونرادان گلن سسلر ده اینجه صاییت ایله گلهجکدیر.
اؤرنک: بؤلگه، دؤزوم، اۆچون، اؤزگه، بیچیم، و بونلارکیمی.
قایناقلاردَییشدیر
قایناق: سؤزلوک، داشقین، تبریز، یاران یاییملاماسی، ۱۳۷۴


text:
دانیشیق -6 / آسمک – تجروبه لر ٬ باشاریلار و دیرلندیرمه
آزربایجان سیاسال محبوسلارینی مودافعه کمیته سی ( آسمک ) میللی حرکتیمیزده انسان حاقلاری اوزره چالیشماغا باشلایان اولکه ایچی بیرینجی تشکیلات دیر » آسمک » دن اونجه » دونيا آزربايجانلیلاري نين حاقلاريني مودافيعه کوميته سي » (DUNAZHAQ) سایین بویوک رسول اوغلونون مساعی سی ایله قورولوب و ایندیده چالیشمالارینا داوام ائتمکده دیر . آزربایجان دمکراسی اوجاغی » آسمک » ین قورولماسینین یئددینجی ایل دونومو موناسیبتی ایله اونون چالیشما سوره جینی ده یر لندیرمک اوچون ایکی بولوملو بیر دوسیا حاضیرلامیشدیر ، قوروجو عوضولری اولان سایین جوانبخت و نعیمی نین دوشونجه لرینی ایچه رن ، بیرینجی بولوم بو لینکده یاییلمیشدیر و ایندی حورمتلی یازار ، آراشدیریجی و میللی فعاللاریمیزین بو قونودا دوشونجه و باخیش لارینی سیزه تقدیم ائدیریک ، اومود ائدیریک بو چالیشمالار و دیرلندیرمه لر بوگون چالیشان و گله جگده اورتایا چیخاجاق اورگوتلریمیز اوزه ل لیکله اینسان حاقلاری ایله ایلگیلی چالیشاجاق درنک و قوروم لاریمیز اوچون فایدالی اولسون .
بو مصاحبه ده الفبا ترتیبی ایله سایین مهران باهارلی ، حسن راشدی ، بؤيوک رسول اوغلو ، حیدر شادی ، کیان صفری ، فرزاد صمدلی ، هادي قاراچاي ، عاريف کسکين ، یوروش مهرعلی بیگلی ، علیرضا فرشی و انصاف علي هدايت اشتراک ائدیبلر.
بیر داها بو مصاحبه و دیرلندیرمه ده اشتراک ائدن سایین سویداشلاریمیزا سئوگی لریمیزی سونوب و هامیسینا جان ساغلیغی و آرتیق باشاریلار آرزو ائدیریک.
مهران باهارلی :
آسمك، ايران ايچينده قورولان و ميللي حره كه تيميزه باغلي سيياسي توتوقلولارلا ايلگيلي چاليشان ايلك تشكيلاتدير. بو تشكيلات يئددي ايل بوندان قاباق، اينسان حاقلاري ائوره نسه ل بيلديرگه سي و ياسالار چرچيوه سينده سيويل، سيياسي اولمايان، دئوله ت ديشي و باغيميسيز بير تشكيلات اولاراق ايشه باشلاميشدير. آسمك`ين اورتايا چيخيشي، آزه ربايجان تورك ميللي حره كه تي تاريخينده بير دؤنوم نوقطه سي ايدي. بو اولوشوم، ميللي حره كه تين ميلله تله شمه بويوتونا اك اولاراق، سيياسيله شمه آلانينا گيردييينين ده خبه رچيسي ايدي. آسمك، گونئي آزه ربايجان`دا اينسان حاقلاري پوزونتولاري آلانيندا سراسه ري-فارس تشكيلاتلاردان باغيمسيز بير بيچيمده چاليشاراق و توتوقلولار حاققيندا چوخ ساييدا خبه ر و راپورلار يايينلاياراق، سيستئمين ياراتديغي قيرميزي چيزگيني آشميشدير. بو دا اونون اؤفكه له نمه و هده قورخو گلمه سينه نده ن اولموشدور. آنجاق آسمك، باسقيلارا ديره نميش، وار اولان مالي- بوروكراتيك چتينليكله ر و انگه لل.ه ره تسليم اولماميش و تورك اولوسو ايله گونئي آزه ربايجان خالقينين اينسان حاقلاريني ساوونمايا داوام ائتميشدير. آسمك`ين چاليشمالاري، ميللي حره كه ته كؤنول وئره نله ر و اينسان حاقلاري اوغروندا چاليشانلارا ده يه رلي بير اؤرنه ك و اولگو اولوشدورموش، اونلاردا اؤزسانسورون آزالماسينا نده ن اولموشدور. آسمك چاتيسي آلتيندا ايچده نليكله، قورخمادان و چكينمه ده ن چاليشان اينسانلار، تورك سيياسي فععال و اينسان حاقلاري ساوونوجولارينا روحييه وئريب سئوينديرميش، اونلاري جساره تله نديره ره ك داها اينانجلي آدديم آتمايا تشويق ائتميشدير. يئددي ايل بوندان قاباق آسمك`ين دوغوشونا نده ن اولان تاريخي گره كله ر، بوگون، ميللي حره كه تيميزين اولقونلاشماسي و گليشمه سينه قوشوت اولاراق، اؤزونه اؤلكه ايچي و ديشيندا سايقين بير يئر ائدينه بيله ن داها قاپساملي بير «تورك اينسان حاقلاري درنه يي»نين قورولماسيني- و منجه آسمك`ين اونا ائوريلمه سيني- گره كلي قيلماقدادير. بئله بير تشكيلات، اؤز چاليشما آلانيني گنيشله ده ره ك، تكجه توتوقلولار دئييل، -و سيياسي گؤروش، دين، مذهه ب، هارادا ياشاديقلارينا باخماقسيزين- بوتون تورك اولوسونون، گونئي آزه ربايجان` و اؤته كي ايكي تورك ميللي بؤلگه نين بوتون اهاليسينين اينسان حاقلاريني ساوونماليدير.
حسن راشدی :
مین اوچ یوزیئتمیش اینجی ایللردن بو طرفه آزربایجان میللتی نین میللی- مدنی حاقلاری ساحه سینده چالیشانلارین سایی یوکسلمه یه باشلایان زامان ، آزربایجان اویرنجیلری بو یولدا اینام و اراده ایله چالیشاراق بو جریانا سرعت وئردیلر.یادیمدادیر کی، بیرینجی دفعه اولاراق تهران بیلیم یوردوندا تحصیل آلان آزربایجانلی اویرنجی لری نین ایچیندن خیاو ( مشکین شهر) اویرنجی لری طرفیندن ایران اسلام جمهوریتی آنایاساسی نین 15 – جی ماده سی نین اجرا اولماسی بو اویرنجیلر طرفیندن ایسته نیله رک » امید زنجان » قزئتینده یایلدی. بو جریانلاردان سونرا اویرینجی حرکاتی گونو- گوندن سرعتلنمه یه باشلادی و میللی – مدنی چالیشمالار جدّی دوروما کئچه رک «بابک قالاسی » مراسمی و باشقا مراسملر چوخالدی. بئله بیر دورومدا میللی – مدنی یولدا چالیشانلاریمیز هرگون آغیر باسقیلار آلتیندا قالاراق اونلاردان چوخلاری توتوقلانیب حبسه آتیلیردیلار ، لاکین بو محبوسلاردان حمایه ائدن و اونلارین مظلومیت سسلرینی انسان حاقلاریندان مدافعه ائدن قوروملارا چاتدیران بیر کیمسه یوخ ایدی. بئله بیر دورومدا ایلک دفعه اولاراق » آسمک » قورومو بیر نئچه گنج ، لاکین ایناملی اویرنجیلریمیز طرفیندن یاراناراق هئچ بیر افراطا و یالانا قاپیلمادان سیاسی محبوسلاریمیزین خبرلرینی دونیانین مختلف اولکه لرینده یاشایان آزربایجانلیلارا و انسان حاقلارینی قورویان قوروملارین قولاقلارینا چاتدیرماغا اقدام ائتدی کی ، بو مسئله چوخ اونم داشییردی . مالاسف گئتدیگجه بو قورومون عضولرینه باسقیلار اطلاعات طرفیندن آرتاراق اونون فعالیتی نین محدولاشماسینا سبب اولدو . …
بؤيوک رسول اوغلو :
آزربايجان سياسال محبوسلاريني مودافيعه کوميته سي يارانان گوندن بري هم اؤز ساحه سينده الده ائتديگي بؤيوک باشاريلار همده ميللي حرکاتيميزا تاثير باخيميندان ديرلنديريلمه ليدير.
بو کوميته يارانان گوندن بري » دونيا آزربايجانلیلاري نين حاقلاريني مودافيعه کوميته سي » (DUNAZHAQ) اولاراق اونلارلا علاقه لريميزين ، خاريجده کي قوه لره تاثيري نين گؤستريجيسي کيمي بير عاميل اولاراق دوشونمک اولار. بو کوميته نين يارانديغي ايلک ايللر اونلارين ، سياسي زيندانيلر حاقيندا يايديغي معلوماتلاردان فايدالاناراق ، بين الخالق تشکيلاتلارا موراجيعتلريميز هله ده دوسيالاريميزي ايشيقلانديرير. بو راپورتلارين ان بؤيوک اؤزه ل ليگي بوندان عيبارت ايدي کي، اورادا هچ بير اولايي بؤيوتمه دن، کيچيلتمه دن و فعاللار آراسيندا فرق قويمادان حاضيرلانيردي . او دؤنمده، » آسمک » ین اؤزه ل ليکله زنجاندا گوجله نن ميللي حرکاتيميزين حياتينا بؤيوک قاتقيدا بولونماسي دا تقديره لاييق دير.
آرتيرمالييام کي، ايلک ايللرده » آسمک «- ي يارادان دوستلاريميزين آراسيندا اولان مباحثه لر و اونلارین یاراتدیغی سیاسی و انسان حاقلاری ادبیاتی سونوجوندا میللی حرکت ایچینده » ميللي دموکراتلارين » فورمالاشماسی و ايشلرينه دوام ائتمه سي ميللي حرکاتيميز اوچون بؤيوک بير تجروبه قايناغي اولموشدور.
بو وسيله ايله بو تشکيلاتين يارانماسي نين 7-جي ايل دؤنومو موناسيبتي ايله ميلتيميزي تبريک ائدير و بو قورومون داخيل و خاريجده کي فعاللارينا باشاريلار آرزولاييرام.
حیدر شادی :
حؤرمتلی آزربایجان دموکراسی اوجاغی ، چکدیینیز زحمتلردن تشکورومو بیلدیره رک ،آزربایجان سیاسی محبوسلار مدافعه کمیته سی » آسمک » حاقیندا فیکیرلریمی بو نئچه سطیرده تقدیم ائدیرم:
ساواش و اونا قارشی مودافیعه یاشاییشین تمل فئنومئن لریندن ساییلیر. بو آنلام انسانین هر ایکی بیرئیسل ( فردی ) و توپلومسال ( جمعی ) و او جمله دن میللی ساحه لرینده صادق دیر. آزربایجان میللتی هر زامان اؤز حاققینی قازانماق و یا مدافعه ائتمک ایچین مجبورا ساواش دوروملاریندا قالاجاق. چاغداش دونیادا ساواش و مدافیعه داها چوخ مدنی، سیاسی و مئدیا فورمالاریندا گئرچکلشدیینی نظرده آلینجا » آسمک » ین اؤنمی اورتایا چیخیر. مدنی و سیاسی ساحه لرده میللی حاقلاریمیزی مدافعه ائدن شرفلی اینسانلاری مدافیعه ائتمک هر آزربایجانلی نین باشدا اولان بورجودور. آسمک بو میللی گؤره وی یئرینه گتیرمه یی باشاردی و میللی فعاللارادا بو یولدا بیر اورنک اولدو . » آسمک » ین باشلادیغی بویوک ایشلردن بیریسی آزربایجان سیاسی محبوسلاری و اونلارین عائله لرینین آجی لارینی تسکین وئرمه یه چالیشماق ایدی ، بو اؤزو بیر دیرلی آماجدیر و همده آزربایجان یولوندا چالیشمانین هزینه سینی آزالتماق ایله میللی حرکتیمیزه داها راحات یئنی اؤیه قازانماغی مومکون ائدیر. هابئله آسمک، آزربایجان حرکتینین چالیشمالارینی اولوسلار آراسی سازمان لارا چاتدیرماق و مئدیادا یانسیتماق ایله میللی حرکتین آلترناتیوسیز بیر بؤلومو اولموشدور.
کیان صفری :
آسمك آزربايجان ميلي حركتي نين گئنيشلندييي بير دؤورده و زامانيميزين ايجابي و ضرورتلري نتيجه سينده يارانميشدير. بو كوميته قورولمادان اؤنجه اؤلكه ايچينده چئشيدلي فورمالاردا باسقييا معروض قالان اينسانلاريميزين حاقلاريني سوركلي همده دوزنلي شكيلده ساوونان هئچ بير قوروم يوخ ايدي. آسمك بئله بير اورتامدا ايشه باشلادي و قيسا مودت ايچينده رسمي اورقان تانيناراق اوزده بشر حاقلاريني ساوونان بير چوخ راسيست اؤرگوت و مئدييالارين آغير بايكوت و سانسورونا سون قويدو. آسمك ميلي اينسانلاريميزين حاقلاريني مودافيعه ائتدييي حالدا ميلي حركتيميزين تانيتديريلماسيندا دا اؤنملي رولو اولدو.
آسمك – ين ديرلي قوروجو و فعال قروپو چوخ اؤنملي و ائتكيلي چاليشمالاري اوچون دؤنه – دؤنه سيخينتييا معروض قالسالار دا يئنيلمه دن و اوزولمه دن ايشلريني سوردورموشلر. سؤزسوز كي، اونلارين داها آكتيو اولماسي هاميميزين ايسته ييدير. آسمك – ين ديرلي سوروملولارينا باشاريلار ديله ييرم.
فرزاد صمدلی :
سایین آرخادشلار ، وئردیگینیر فورصتدن مینتدارلیغیمی بیلدیره رک ، اوز اوره ک سوزلریمی سیزه ایتحاف ائدیرم:
شوبهه سیز گونئی آزربایجانین موعاصیر تاریخینده و گونئی آزربایجان میللی حرکتی دوغرولتوسوندا، قورولان آزربایجان سیاسال محبوسلارینین مودافعه کمیته سی ( آسمک ) چوخ بویوک، اونملی و گورکملی بیر یئره صاحیب دیر. بو کمیته نین قورولوش دونه مینی ده یرلندیردییمز زامان، بئله آنلاشیلیر کی «آسمک» ین اولوشومو، میللی حرکتین داها قووتلنمه سینه یول آچمیشدیر و میللی حرکت چرچه وسینده چالیشانلارین و اوزه للیکله میللی حاقلاریمیز اوغروندا دیره نن و توتوقلانان آکیتیویستلرین داها گوجلو دیره نیشینه ندن اولموشدور.آیریجا بو اوزه ل قورولوشون وار اولوش ندنی، میللی حرکتین، گونئی آزربایجان تورک میللتی نین آراسیندا گئنیشله مه سی، درینلشمه سی و یوکسه لمه سی آنلامیندا گورونه بیلیر.منجه «آسمک» گونئی آزربایجان سیاسال محبوسلاری ساحه سینده ایلک مودافعه کمیته سی اولدوغو ایچین سونرالار قورولموش اولان یادا قورولاجاق اولان بنزر قوروپلارین، اومورقاسی کیمین سانیلابیلیر.»آسمک»ین یئدینجی قورولوش ایل دونومو، قوروجو آرخاداشلاریمیزا و بویوک میلله تیمیزه موبارک اولسون.
هادي قاراچاي :
آزربايجانين سيياسال محبوسلاريني مودافيعه کوميته سي يئددي ياشينا دولور. بو خبرين چوخ چوخ اؤنملي بير يؤنونه توخوناراق “ آسمک “ي بؤيوک ايچدنليک، درين سايغي، يوکسک سئوگي ايله قوتلاييرام.
بوتون گليشميش توپلوملارين گليشمه سيني ساغلايان، گليشميشليگين بلگه سي اولان، او توپلومون ايچينده چاليشان باغيمسيز قوروملارين اولوب اولماماسي، اولان قوروملارين ايش آلاني، قوروملارلا کوتله آراسيندا اولان ايليشگيلردير.
“ آسمک “ قورومو کئچن يئددي ايلين ايچينده چوخ بؤيوک ايشلر باشارميشدير. سيياسال توتساقلاريميزين دورومو ايله ايلگيلي بيرينجي يول سورکلي اولاراق راپورت یایماق آسمک دن قالان اونملی ایشدیر و ایندیده باشقا انسان حاقلاری قوروموموز » آداپ » آيليق رپورتاژلارين گئرچکله شديريلمه سيني، ياييملاماسيني داوام ائتمکده دیر.
دؤولت اورقانلاريندان باغيمسيز بير دورومدا اولماق، گؤرولن ايشه گوره گلير (پول) ادينمه مک ، کونوللو اولاراق بو بويدا بير ايشه گيريشمک “ آسمک “ قورومونون ديرلريندندير. “ آسمک “ آذربايجانين سيياسال آلاندا گليشميشليگي نين، باجاريغي نين، گوجونون سيمگه سيدير.
“ آسمک “ قورومونا بؤيوک باشاريلار ديله ييرم.
عاريف کسکين :
اونجه ليکله ميللي حرکت ايستيقامت ينده ائله ديگينيز ايشلر گوره سيزه سونسوز ميننت و تشککور بيلديريرم. آزربايجان دموکراسي اوجاغی قیسا زامان ايجينده بويوک ايشلر گوردو. “ آسمک “ حاقيندا گوردويونوز بو ايش ده تقديره لايیق دير.
“ آسمک “ ميللي حرکتميزده تاريخي-سمبوليک بير معنا ايفاده ائدير. “ آسمک “ين تاريخي-سبوليک اهميتي نين نئچه جهتلري واردير.
بيرينيجيسي، “ آسمک “ ميللي حرکت ايجينده حوقوق، اينسان حاقلاري و دموکراسي مفهوم لارینين حاياتي اهميتيني قاورايان و اوزونو بو مفهوملار چرچيوه سينده ايفاده ائدن ايلک گروهي فعاليت لريميزدن بيريدير. “ آسمک “’ين بو غايه سي ،چوخ گئچمه دن، ميللي حرکتين عومومي اوزه ل ليکلري نين بيرينه چئوريلميشدير.
ايکينجيسي، “ آسمک “ ميللي حرکت فعاللاري نين سسيني، عذابيني و مقدورييتلريني دونيايا چاتديرماغين اؤنميني درک ائدن و بونو عملي لشديرن ايلک فعالييتلردن حساب ائديله بيلر. “ آسمک “ آزربايجان ميللي فعاللاري نين سسيني دونيايا جاتديراراق اونلاري حیمایه آلتينا آلمايا چاليشميشدير. “ آسمک “’ين وئرديگي بيلگيلر بير جوخ اينسان حاقلاري قوروم و قورولوشون ديققت مرکزينده اولموشدور.
اوجونجوسو، “ آسمک “ين ميللي حرکتين خبرلشمه استراتژيسي زاويه سيندن ده اونملي يئري واردير. “ آسمک “ ايلک دفعه دوغرو و يالاندان تميزلنميش بير خبر آخيشي نين مجبورييتيني اورتايا قويموشدور. يالان، قابارديليميش و اساس سيز خبرلره قارشي جيخان “ آسمک “، دوغرو و يالانسيز-دولانسيز خبر آنلاييشي نين دا ايلک جارچيلاريندان ساييلماقدادير.
دؤردونوجوسو، “ آسمک “ وئرديگي خبرلرله، بير طرفدن بللي شخصلري و پارتيلرين اينحيصاريني قيرمايا جهد گوسترميش، هر کسين حاقيندا معلومات وئره رک پارتيلر و گؤروشلر اوستو بير خط ايزله ميش و ديگر طرفدن ده بللي شخص و پارتيلرين سوء ايستيفاده يولونو دا باغلامايا چاليشميشدير. “ آسمک “ اورتايا چيخديغي زامان خاريجده کي تشکيلاتلار يا اوز آداملاري حاقيندا معلومات وئريرديلر و يا توتولان هر فعالي اوز آداملاري کيمين گوستريرديلر.
“ آسمک “ اوز عمللري ايله بو يانليش ايشين ده قارشيندا اولدوغونو گوسترميشدير.
ميللي حرکتين تاريخي حافيظه سينده “ آسمک “ هر زامان ياشاياجاقدير. آزربايجان دموکراسي اوجاغي نين “ آسمک “ ي يئنيدن گوندمه گتيرمه ايشي، “ آسمک “ين حافيظه لردن سيلينمه مه سيني، تاريخه “ آسمک “ آدلي بير قئيدين دوشمه سيني و عيني زاماندا آزربايجان خالقي نين قدر شوناسليغي نين بير گوستريجيسي کيمين گورومک لازيمدير.
یوروش مهرعلی بیگلی:
ديرلي » آزربايجان دموکراسي اوجاغي » يونتيجيلري و سوروملولاري! هر ندن اونجه ميللي حرکتيميزده قورامسال قونولار اوزره آپارديغينيز سويله شي لره گوره ، اوز ميننتدارليغيمي بيلديريرم. اينانيرام کي ، بو سويله شي لره ميللي حرکتيميزده تئوریک آخساقليغين دولدورولماسيندا اونملي رول اويناياجاق. “ آسمک “ ( آزربايجان سياسي محبوسلاري نين مودافيعه کوميته سي) حاقدا من گوندرديگينيز سوروشدورماني ، نه يازيق کي گئج اوخودوم. اومورام چوخ گئجيکميش اولمايام. آنجاق “ آسمک “ حاقدا:
1381-جي ايل بيرينجي دونه اولاراق 21 آذرين ايل دونومو آچيق شکيلده قئيد اولوناجاغيدير. بو حرکت اوزلويونده چوخ ديرلي و اينقيلابي بير ايش ساييليردي. ايللر بويوجا حاکميت لر طرفيندن » آزربايجانين مرکزي قووه لر طرفيندن آزادليق گونو » کيمي ديرله نن بو تاريخي گونله باغلي بويوک بير تابو (توخونولماز) سينيردي. بو اولاي بير چوخ ميللتچي لريده شاشيرميشدير. کيمسه 21 آذرين آچيقجا قئيد اولونماسينا اينانميردي ، بو گيريشيمي گنج ميللتچيلرين آشيري حرکتي کيمي ديرلنديرنلر و اونون قارشيسين آلماق ايسته يه نلرده واريدير.
گونئي آزربايجانين هر يانيندان توره نه قاتيلماق ايسته يه نلر شبيستر شهرينه چاتيب- چاتماميش، حاکيمييت قووه لري طرفيندن توتوقلانديلار. ياخلاشيق 300 نفر ميللتچي او گون توتوقلانميشدير. بو اولاي اوزلويونده بويوک بير سس سالدي و حرکتين سياسي لشمه سينده ائتکيلي اولدو. همين زامان حرکتيميزده باشقا بير اونملي حادثه ده باش وئردي. ايلک دونه اولاراق گونئي آزربايجاندا آچيقجا سياسي محبوسلاري ساوونماق ايسته ين بير قورولوش ياراندي.
“ آسمک “ اولاراق تانينان بو قورولوش اوزوده حرکتده بير يئنيليک و ياراديجيليق ساييليردي . 21 آذرده توتوقلانانلارين خبرلريني گونده ليک مئديالارا يايماقلا ، او حرکتين ائتکيسيني قات-قات آرتيردي. “ آسمک “ سوروملولاري نين او دونمده آتديقلاري جسارتلي آدديم گوستردي کي، حاکيمييتين ان سرت آدديملارينی بئله جسارت و تدبيرله ميللي حرکتين قازانجلاري يونونده قوللانماق اولار.
علیرضا فرشی :
یئددی ایل مودافیعهچیلیک غرورون یاشامالییق! آزربایجان سیاسال محبوسلار مودافعه کمیته سی (آسمک) گونئی آزربایجان تورکلرینین میللی حرکتینده و میللی منفعتلریمیزین اوغروندا چالیشان و انسان حاقلاری اوزره چالیشماغا باشلایان بیرینجی تشکیلات دیر. » آسمک » ین یئددی ایللیک چالیشما سوره جینی ده یرلندیرمک البت کی بوگونکو فعالیتلریمیزده مثبت فایدالاری اولا بیلر و اونون یئددی یاشلی بیر گنج کمیته اولدوغونا گؤره دوشونجهلریمیزی، دیرلندیرمهلریمیزی، و آسمکین ضعف و قوتلری و ائتگیلری حاقدا قیسا بیر شکیلده یازماغیمیز لازیمدیر. آسمک باشقا سیاسال محبوسلاری مودافعه کمیتهلر ایله بیر نئچه باخیشدان فرقلیدیر و ائله بونا گؤره بیر نئچه باشلیغی دا دوشونمهلیدیر:
– آسمک، یالنیز بیر سیاسی حرکتین مودافعهچیسی یوخ، بلکه، بیر » میللی حرکت «ین محبوسلارینین مودافعه کمیتهسیدیر . بو کمیته، محبوسلاریمیزدان مودافعه ائده رک، تورک میللتیمیزین میللی حاقلارینی دا و میللی ایستکلرینی ده دونیایا تانیتدیرماقدادیر و » آزربایجان میللی-سیاسی توتساقلانانلار مودافعه کمیتهسی » اولمالیدیر.
– آسمک چالیشمالیدیر کی ایراندا محبوس اولان میللتچیلری «آزربایجان میللی-سیاسی توتساقلانانلار انجمنی» آلتیندا بیرلشدیرسین و حبسه محکوم اولانلارین اؤزلرینی مودافعه ائتمک یوللارین گؤسترهرک، مالی-معنوی یاردیم ائتمک ایمکانلارینا دوغرو یؤنلتسین.
– آسمک چالیشمالیدیر کی «آزربایجانلی» کیملیگینه یییهلننلری مودافعه ائتسین و باشقالارینی باشقا تشکیلاتلارا بوراخسین. ایران اوغروندا چالیشانلارینین اؤزلرینه مخصوص مودافعه کمیتهلری وار و آسمکین اونلاردان مودافعه ائتمهیی گرکلی دئییل «ائوه لازیم اولان چیراغ، مچیده حرامدیر!»
– آسمک سیاسی محبوسلارین یاشام حاققیندا یازمالیدیر و اونلارین کیم اولدوقلارینی و نه ایستهدیکلرینی دونیایا تانیتمالیدیر و دونیانی » میللی حرکتیمیز » ایله آرتیقراق تانیش ائتمهلیدیر. قوی دونیا بیزی راسیست، فاشیست، آنارشیست، توتالیتریست، شووینیست، و … تانیماسین و بیلسینلر کی بیز کیمیک و نه ایستهییرک.
– آسمک چالیشمالیدیر کی دونیادا یاییملانان آدلیم ژورناللار و ژورنالیستلرله ایلگی قورسون و » دولتدن باغیمسیز اؤرگوت » لر ایله ایش بیرلیگی آپارسین. دونیا دولتلری ایله ده ایش بیرلیگی آپارماق ایمکانی وار و اونلارین مالی-معنوی یاردیملاریندان فایدالانماق اولار.
– … بیر داها خاطیرلاماق لازیمدیر کی آسمک اؤز دهیرلی چالیشمالاری ایله، ایرانین توتالیتر و باسقیچی دوروموندا چالیشان میللتچیلریمیز اوچون دهیرلی بیر دوروم یارتماقدادیر و میللی حرکتیمیزده بیر طبیب کیمی ویروسلاری و ناخوشلوقلاری حرکتدن اوزاق ساخلایا بیلر و ساخلاماقدادیر.
یالنیز لازیمدیر کی کیم لردن و نهدن مودافعه ائتدییینی آچیق بیچیمده آچیقلاسین و فورصتطلبلره یول وئرمهیهرک، میللتیمیزین اوغروندا چالیشان دوزگون اینسانلاری گلجهییمیز اوچون حاضیر ائتسین. دوغروسو، آسمک یالنیز بیر مودافعه کمیتهسی یوخ، بلکی، بیر میللی مودافعه تشکیلاتی اولمالیدیر و ایچهریده ستارخانین دورونده اولان » گیزلی کمیته «نین بیر داها یاردیلماسینا یاردیمچی اولمالیدیر. میللی چالیشقانلاریمیز، میللتیمیزین و آزربایجانیمیزین » وارلیق » لاریدیلار و اونلاری قوروماق ، تانیماق و یؤنلتمک لازیمدیر. آسمک اوچون یاخشی چالیشمالار آرزی ائدیرم.
انصاف علي هدايت :
من “ آسمک “ين عوضولرینی ياخشي تانيرام و یولداشلیغیم وار بوردا بیر آز تنقید ائتمک ایسته ییرم اینسان حاقلاری و خبر ایشینده اولان فعاللاری. آسمک حرکتین تانینماسیندا موهوم رول اوینامیشدیر . بو سوزلریمین مخاطبی بو ساحه ده چالیشانلاردیلار . بو حساس رولدا بير نئچه مهم مساله وار:
بیرینجی طرفسيز اولماق اونملي ايشدیر ، آذربايجانلي اولماق بير طرفه، طرفسيز اولماق اوندان موهومدور باشقا مساله سريع اولماق دیر. حاديثه دن بير زامان کئچسه ، اونون خبري مديايا يتشمه سه خبر یانار . 3- نجو مساله کاميل اطلاعات وئريلمه سیدیر.
بعضاً کاميل معلوماتي تئز وئرمک ايمکاني يوخدور . اوندا، خبري تئز وئريب آما خبرين ناقص اولماسين اعلان ائتمک اولار . بيرده، او خبره گوره ايلگي ايمکاني مئديا ايشچيلرينه وريلمه لی. شايد ياخشي اولار کي همن خبرده آدي چکيلن آداملارين اوزلري يا عاييله لري يا دا وکيل لرينين تلفون يا ایميلی يازیلسین.
من اوزوم آسمکي قبول اديرم آما گورورم کي مديالار هله اونو بير دوغرو و دوزگون منبع عنوانيندا بازميرلار. بودا منيم اوره گيمي درده گتيرير.
بيرده بير اوزون زاماندير کي آسمک فعاليتين آزالديبدير. ایچریده اولان چتین لیک و فشارلار فعالیت لره اثر قویور آما خبرين قاباغي آلينماماليدير.
ساغ اولون و باشي اوجا قالين .
– دیرلندیرمه لر حورمتلی اشتراکچیلارین سوی آدلارینین الفبا ترتیبی ایله دوزولموشدور
– بو مصاحبه لرین یاییلماسی آذر آیی نا پلانلاشمیشدیر آنجاق اونجه کی یازی و مصاحبه لره یازیلان تنقید و جاوابلار ، همده تکنیک سورونلاری یوزوندن گئجیکمیشدیر ، حورمتلی اشتراکچیلار و سایین اوخوجولاریمیزدان بو گئجیکمه میزه عذر دیله ییریک.
نوشته شده در 88/10/13 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی
دانیشیق -5 / آسمک – یئددی ایل تجربه باشاریلار و بوگونوموز
آزربایجان سیاسال محبوسلاری مودافیعه کومیته سی ( آسمک ) انسان حاقلاری اوزره چالیشان ٬ اولکه ایچی قورولموش بیرینجی تشکیلات اولاراق باشاریلار و باشاری سیزلیق لار ایله میللی حرکت سوره جینده یاشانان اونملی دونوش نوقطه لریندن ساییلماقدادیر. آزربایجان دموکراسی اوجاغی » آسمک » ین قورولماسینین یئددینجی ایل دونومونده اونو دیرلندیریب و » آسمک » تجروبه سیندن بو گونوموزه چیخابیله جک درس لری الده ائتمک اوچون ایکی بولومده یاییلاجاق بو مصاحبه لری قوللوغونوزا سونور. بیرینجی بولومده » آسمک » ین قوروجولاریندان اولان سایین سعید نعیمی و علیرضا جوانبخت ایله دانیشمیشیق و ایکینجی بولومده ایسه سایین آراشدیرماجی و میللی فعاللاریمیزین اونده گلن سیمالارینین دیرلندیرمه و دوشونجه لرینی سیزینله پایلاشاجاییق. ایندی ایسه بیرینجی بولوم :
س- سایین علیرضا بی ، بیرینجی سوالدا » آسمک «ین قورولماسینی ضروری ائدن ندن لری و نئجه قورولماسینی اوخوجولاریمیزا ایضاح ائدین لوطفا .
ج- 1381- ین ياييندا تهراندا ياشايان بعضی ميللي فعاللار ايله بيرليک ده ، او تاريخده حبسده اولان فعاللارا يارديم ائتمک اوچون بير آرايا گلديک. » کمیته دفاع از زندانيان سياسي حرکت ملي آزربايجان » ايمضاسي ايله تهران اوستاندارلیغینا بير مکتوب يازيب و بير تحصن گئچيرمه یه ایذین ايسته ديک ،آنجاق هر هانسي بير جواب آلماقدان اونجه (ذاتن جواب آلماياجاغيميزي بيليرديک) سوزو گئدن محبوسلار حبسدن بوراخيلديلار.
بونا رغما آزربایجاندا آرا-سیرا توتوقلامالار اولوردو آنجاق چوخونون حتی خبریده یاییلمیردی ، نئچه آي اوندان سونرا، بير چوخ آزربايجان شهرينده 21 آذر مراسيميني پروفسور م. زهتابي مزاري باشيندا کئچيرمک شکلينده قرار وئريلدي. 1381 آذر آيي نين ايلک گونلرينده دوستلارلا بيرليکده سوزو گئدن مراسيمده چوخ فعاللين حبسه آليناجاغي احتيماليني دوشونوب و سياسي محبوسلاريميزي داها جيددي شکيلده مودافيعه ائتمک اوچون بير کوميته نين ياراديلماسي ني گرکلي گوردوک.
سعید نعیمی٬ رضا عباسي، ايلقار مرندلي، حسن جعفرزاده و من ( حسن بي سونرا بعضی ندنلره گوره آراميزدان آيريلدي) آزربايجان سياسي محبوسلاريني مودافيعه کوميته سيني ( آسمک ) قورماغا قرار وئرديک و آسمک آچیق جا چالیشمایا باشلادی .
س -سیز قوروجولار عنوانیندا باشلانیشدا » آسمک » ه هانسی هدفلری تعیین ائتمیشدینیز ؟
ج- سياسي محبوسلاريميزي مودافيعه ائتمک اساس هدفيميزده اولسا اونون يانيندا باشقا هدفلري ده » آسمک » ی قوردوغوموز زامان و اوندان سونرا گوز اونونه آلديق:
– باشاريلي بير تيم و قروپ ايشيني اورتايا قويماق.
– خبر و راپور يازماق مساله سينده يئني و ايشيميزه يارايان و عيني زاماندا ايسه آزربايجان حرکتي ديشيندا اولان جمعیت لر و اينسالار طرفيندن قبول اولونا بيلن بير ادبيات ايجاد ائتمک .
– آزربايجان گنجليگينه اونيورسيته دن ائشيکده و سیاسی مسأله لر ایله ایگی لنن بير تشکيلات اؤرنه ييني سونماق
– اينسان حاقلاري فعالييتلري نين ، آزربايجان حرکتي نين بير چوخ ايستکلرينه جواب وئره بيلجه ييني گوسترمک .
– میللی حرکت ایله باشقا ساحه لرده چالیشان حرکت لر و توپلوملارین علاقه سيني ساغلاماق.
س- سیزجه اینسان حاقلاری آلانیندا اونملی مساله لریمیز و چاتیشمامازلیق لار نه لردیر ؟
سون ایللرده انسان حاقلارینی ساوونما آلانیندا ان اساسلی پروبلملریمیزدن بیری یعنی سسیمیزی اولوسلار آراسی اجتماعیاتینا چاتدیرماق مسأله سینده چوخ بؤیوک باشاریلار الده ائدیلمیشدیر. بونو باشارماقدا دورمادان چالیشان بوتون انسان حاقلاری ساوونوجولاری و مئدیا منسوبلارینین رولو اولموشدور. بو آرادا خصوصی ایله فاخته خانیم زمانی نین آذربایجان مسأله سینین بیرلشمیش میللتلر٬ اولوسلار آراسی عفو تشکیلاتی و بعضی مترقی اؤلکه لر طرفیندن مطرح اولماسینی ساغلاماسی حرکتیمیزده بیر دؤنوش نؤقطه سیدیر .
آما سیزین سورونوزا گلینجه٬ اصلینده انسان حاقلاری آلانیندا گؤروله بیله جک و یا گؤرولمه سی گره کن ایشلرین چوخ آما چوخ کیچیک بیر حیصه سی گؤرولمکده دیر. اینسان حاقلاری آلانیندا فعالیت میدانینین گئنیشلنمه سی٬ یئنی مؤوضوعلارین دیقته آلینماسی و داها اؤنجه دیقت مرکزینده اولان مؤوضوعلاردا داها درینه گئدیلمه سی ان جیدی احتیاجلاریمیزدیر.
آذربایجان تورکلرینین ایکی قاتلی آیری سئچکیلیک و باسقیا معروض قالمالاری گئرچه یی سادجه میلی – سیاسی فعاللار حاقیندا گئچرلی دئییل؛ اوشاقلار٬ قادینلار٬ مذهبی آزلیقلار٬ ایشچیلر٬ صنعتچیلر٬ کندلیلر و یا آذربایجان میلی مسأله سی خارجینده چالیشان فرقلی سیاسی قروپلارا منسوب اولان آذربایجانلیلار دا بو ظولملره معروض قالماقدادیرلار. آذربایجانین اؤیرنجیسی٬ معلیمی٬ صنعتچیسی و شاعیری کیمی آذربایجانلی پاسدار٬ موللا و حتی انصار حزب اله دا٬ آنا دیلینده یازیب – اوخوما حقیندن یوخسوندور و اوسته لیک بونون فرقینده اولماسینا بئله اونا فرصت وئره یلمه ییر.
آذربایجان زیندانلارینین عمومی دورومو فارس بؤلگه لرینده کیندن داها آغیردیر. قانونسوزلوق داها چوخدور. اؤزباشینا یا بلکه ده یوخاری مقاملارین ایذنی ایه محبوسلارا اکسترا جزالار وئرن مأمورلارین گوجو داها آرتیقدیر. بوتون بو اکسترا باسقیلاری حبسه دوشن هر آذربایجانلی تحمل ائدیر. سیاسی محبوسو دا – فیریلداقچیسی دا٬ کیشسی ده – قادینی دا٬ بورجلوسو دا – اوغروسو دا.
بوتون بونلاری گؤز اؤنونه آلارساق نه یازیق کی آذربایجاندا اینسان حاقلاری پوزونتولارینین یوزده دوخسانیندان چوخو بیزیم ماسامیز اوستونده دئییل. دیقت ائدرسه نیز٬ بو چاتیشمازلیق نئجه لیک (کیفیت) مسأله سی اولماقدانسا٬ نئچه لیک (کمیت) مسأله سیدیر. بو اوزدن ده مؤوجود اولان قروپلار و ذاتا اینسان حاقلاری مسأله سینین بیر بوجاغیندان توتوب فعالیت ائدن فعاللارین اوستونه گئتمه یین دوغرو اولمادیغینی دوشونورم. مؤوجود اولان قروپلارین بونسوز دا ائله اله آلدیقلاری ساحه لرده یاردیما احتیاجلاری واردیر.
مسأله نین حلی اوچون ذاتا ماهیت اولاراق اینسان حاقلارینی مودافیعه حرکتی اؤزل لیکلرینه صاحیب اولان آذربایجان میلی – دموکراتیک حرکتی فعاللارینی بللی شکیلده حقوق مودافیعه چیسی کیمی چالیشماغا یؤنلتمک لازیمدیر.
س- سعید بی سیزده لوطفن » آسمک «ین قورولماسی قونوسوندا دوشونجه لرینیزی بویورون ؟
من اونجه سایین دمکراسی اوجاغیندان ایکی مساله حاقدا تشککور ائتمک ایسته ییرم : بیرینجی سیی بو مساله نی و » آسمک » ی اونملي گوروب و اونو آراشديرماق ايسته مه یینیز اوچوندور ، ایکینجی سی ایندی حبس ده اولان چوخ یاخین یولداشیم سعید متین پور طرفیندن دیر ، سیز کئچمیش مصاحبه لرینیزی یئرلی اولاراق اونا حصر ائدیب سیز ، دوغروداندا سعید بوگون یاساقلانمیش میللی – دمکراتیک دوشونجه میزین اسیر دوشموش سیمگه سیدیر ، بوردا سعید متین پور طرفیندن سیزی تقدیر ائدير و سيزه داها آرتیق اوغورلار آرزولاييرام.
آسمک قونوسونا گلینجه عليرضا بي ياخشي نوکته و دئتايل لارا ايشاره ائدیب منده نئچه نکته آرتيرماق ايسترديم :
– » کمیته دفاع از زندانيان سياسي حرکت ملي آزربايجان » آدلي ييغينجاق او ايل بابک قالاسيندا توتوقلانميش ميللي فعاللارا يارديم ائتمک آماجي ايله اولوشدو و تخمينا بو ييغينجاق تير آيي نين سونو يا موردادين اوللرينده اولدو.
– يوخاريدا آدی گئدن کوميته مووقتي اولاراق تشکیل اولدو ، 21 آذر آغيرلامالاريندا توتوقلولار اولاجاغيني دوشونوب و حرکتين سياسي لشمه دونمي نه گيرمه سي زامان ، دايمي بير کوميته نين يارانما ضرورتي حيس ائديلمکده ايدي و » آسمک » بو ضرورتين سونوجو اولاراق ياراندي.
– » آسمک «ين نه اولدوغو و نئجه چاليشماسي و قورولما قراری آذر آيي نين اورتاسيندا و يولداشلارين ايشتيراکي ايله تهران تربيت مدرس دانيشگاهيندا قبول اولوندو.
س- قیساجا بویورون » آسمک » هانسی هدفلر اوغروندا قورولدو و سیزجه بو هدفلره چاتدی می ؟
» آسمک «ين هدفلریني بئله سيرالاماق اولار:
– آزربايجاندا سيياسال و عقیده توتوقلولارینا چئشيتلي يؤنلرده يارديم ائتمک
– اينسان حاقلاري اوزره کولتورل و توپلومسال چاليشمالار
-آیدین لاریمیزی و آزربایجان اجتماعیتینی اينسان حاقلاري ديرلري قونوسوندا بيلگي لنديرمک
باشاریلی اولوب ، اولماماسی حاقدا بیزیم باخیشلاریمیز یئترلی دئییل و بابالاریمیز دئمیشکن هئچ کس اوز آیرانینا تورش دئمه ز ، بو اساسدا » آسمک «ين بيزيم يوخ بلکه باشقا چاليشانلار طرفیندن دیرلندیریلمه سی داها فایدالی دیر چون باشقا یولداشلارین دوشونجه سی طرفسیز اولاراق ، » آسمک » تجروبه سینین باشاری و باشاری سیزلیق لارینی اوزه چیخاردار ، بو اساسدا رجا ائدیریک ممکن اولورسا مثلا 10 نفر سایین چالیشقان و آراشدیریجی لاریمیزین » آسمک » حاقدا دوشونجه و گوروشلريني آليب و بو مصاحبه ایله بیرگه یایین بیزجه بو داها آرتیق دوغرویا یاخین و فايدالي اولا بيلر.
س- سیاستده » تجربه انتقالی » دئییلن بیر مساله وار بو باخیمدان ، بوگون میللی حرکت صف لرینه گیرن یئنی نسلی حرکتده اولان تجربه لر ایله تانیش ائتمک چوخ اونملی قونودور ، سیزجه » آسمک «ین باشقا اوزه ل لیکلری ندیر و او تجروبه دن بوگونوموزه هانسی درس لری چیخارتماق اولار ؟
ج – » آسمک » ايشه باشلاماغیني بير بيانيه ايله آچيقلاييب و عوضولري و قوروجو هیاتینی ايسه تانيتديردي ، بو آيدين و آچيق کيمليک اساسيندا چاليشماق » آسمک «ين باشاریلاریندا ان اونملي فاکتور اولماسيني دوشونورم. دئمک » آسمک » سيجيللي سي اولان بير اورگوت اولاراق » عومومي گووه ن » قازانماغی باشاردي.
– بو فاکتور آزربايجان دموکراسي اوجاغي نين ان بويوک نوقصاني کيمي قئيد ائديله بيلر، دئمک آچیق و تانینمیش کيمليک و بليرلي ليک هر سياسي ، توپلومسال …. اورگوتون باشاري آچاري کيمي ساییلابیلر و اونسوز زور دوروملارايله قارشيلاشماق احتيمالي يوروجو اولوب و گووه ن سيزليک قايناغي اولور ، آرتیرمالییام آزربایجان دموکراسی اوجاغی اونملی و دوغرو آددیملاری ایله بو سورونو گئریده بوراخماغی باشارمیشدیر.
– باشقا اونملي قونو » آسمک » ده تشکيلات ايچي و اويه لر آراسيندا يوکسک سوييه ده گوونج و اعتيمادين اولماسيدير بو قارشيليقلي اعتيماد ايشلرين تئز و باشاري ایلا سورمه سينه ايمکان ياراديردي.
آشاغیدا گونوموز ایله نئچه انتقاد ائده جم آنجاق آچیق دیر کی تنقیدلریم بوگون چالیشان اورگوتلر و یولداشلاریمیزین ایشلرینی کوچومسه مک دئییل و بو تنقیدلری بو یولداشلاریمیزین داها باشاریلی چالیشمالاری اوچون دیله گتیریرم ،
تنقیدلریم بوتون چالیشقانلاریمیزادیر و گئنیش آلاندا و آزربایجاندا گئرچکله شن بویوک اولچوده انسان حاقلاری پوزونتوسونو مانیتور ائدیلیب ، مئدیا و دونیا اجتماعییتینده یانسیتماق اوچون هامینین قاتقیدا بولونماسی لازم دیر. وورغولاماق ایسته ییرم آدداپ و اوزه ل لیکله سایین فاخته زمانی اولوسلار آراسی ایلیشگیلرده چوخ اونملی آددیملار آتیبلار و آزربایجاندا باشقا اونملی بیر دونوشه ایمضا قویوبلار و بو یولداشلاریمیزین بئله دیرلی ایشلرینی تقدیر ائده رک آشاغیداکی تنقیدلری دیله گتیریرم :
– » آسمک «ين ان اونملي قازانجي اينسان حاقلاري قاوراميني و حوقوق اونجه ليکلي چاليشما فورمونو ميللي حرکته قازانديرماسيدير و بو فورمت و قاورام چرچيوسينده يئني ديل و سیاسی ادبياتين اولوشماسي دا اونون برکتلي ميوه لريندن ساییلابیلر.
– گونوموزده وار اولان اينسان حاقلاري فعال و اورگوت لريميز او ادبياتی قوللانیرلار آنجاق تاسوفله » آسمک «ده آچيلان يول منطيقي سونوجونا چاتمادي و باشقا يئني ليک لره شاهيد اولماديق باشقا تعبيرده دئسم ، » آسمک » باشلايان يول بير نوقطه ده دايانيبدير و اينکيشاف ائتمک فورصتيني ايتيريب ( اورنه يي چاليشان جمعييتلريميزين داريسقال » اينسان حاقلاري » آنلاييشي و بو ساحه ني سياسي محبوسلارا محدود ساخلامالاری قئيد ائديله بيلر ، بو وظیفه البته هامیمیزین دیر و گرک هامی بیر گئنیش و قاپساملی اینسان حاقلاری اورگوتونون یارانماسیندا بو یولداشلاریمیزا یاردیم ائدک .)
– باشقا قونو ايسه او زامان آلت ياپيلاري حاضيرلانميش ايليشکيلرين دوغرو و دوزگون گليشمه مه سي دير يعني اينسان حاقلاري تشکيلاتلاريميیز ، سمپاتی یارادان ، جذاب و ائتگيلي ژستلر ياپماني اونودوب و اوزلريني بالاجا حصارلاردان چيخارماغا جيدي جهد گوسترمه ييرلر ، مثلا ايراندا اولوب بيتن گئنیش اينسان حاقلاري ايحلال لارينا گوز يوماراق ميللي حرکته پرستيژ قازانديراجاق بويوک تبليغاتي ژست ياپما فورصتيني بوشونا ايتيريرلر.
– سون سوزوم یولداشلاریمیزی بیر خطر حاقدا اویارماق دیر. گونئی آزربایجان دا اینسان حاقلاری ایله ایلگیلی چالیشمالاردا اینسان لاری ایدئولوژی و دوشونجه لری اساسیندا آییرماق منجه بویوک بیر خطر و یالنیش لیق دیر ، بونو ایندی دن اونله مه میز گره کیر ، آچیق سویله ییم : مثلا بیر اورگوتون آدی » آزربایجان سیاسال محبوسلاری مدافعه کمیته سی » اولورسا او کمیته نین » آزربایجان ناسیونالیست سیاسال محبوسلاری مدافعه کمیته سی » کیمی داورانماسی قبول ائدیله مز ، بو مساله سایتلار و باشقا مئدیا اورگانلاریمیزا دا شامل دیر بئله دار باخیش چالیشما بیزی میللی حرکت صفتیندن بوشالدیب و بیر فرقه ( Sect ) حرکتینه چئویره ر و » سئکتاریسم » ین آجی سونوجو معلوم دور ، تورک و آزربایجان سعادتینیه چالیشان هر فرد و اورگوتون بو قونودا چوخ دویارلی اولماسی گرکلی دیر.
اسم کوه هاي ما را هم عوض مي کنند( علیرضا قولونجو )
Güney Azerbaycan milli hereketi ve ASMEK( سعید نعیمی )
نوشته شده در 88/10/12 توسط آزربایجان دموکراسی اوجاغی


text:
اویان نیوز:
یازار: رامازان سیراج اوغلو
کؤچورن: وحید نریمان
دیرلی بیلیم آدامی آغالار قوتون «تورکییهجه تورکجه دئییل» یازیسینی ماراقلا اوخودوم. بوتون ملاحضهلرینه ده بؤیوک سایقی ایله یاناشیرام. حؤرمتلی مؤلفین یازیسی ایله باغلی بعضی فیکیرلریمی بیلدیرمک ایستییرم.
طبیعی کی، الجزایرجه، یمنجه، ایراقجا، مصرجه، سورییاجا عربجه، کاناداجا، آمئریکاجا، استرالییاجا اینگیلیزجه اولمادیغی کیمی، اؤز نؤوبهسینده، تورکییهجه ده تورکجه دئییل.
باشلیقدا سیللوگیزم (منطقی قیاس) وار. هر هانسی دیلده سؤزون کؤکونو (منشایینی، ائتیمونونو) آراشدیرماق اَذیتلی ایش دیر. خصوصی صبر، دقت طلب ائتمهسیندن ضیاده، اَن آزیندان فرقلی سیستملی اوچ دیلی موکممل بیلمک لازیم دیر. تورک دیلینین ائتیمولوژی تدقیقی ساحهسینده ایندیهدک آز ایش گؤرولمییبسه ده، حلینی گؤزلین چوخ مسئله وار. رحمتلیک م. کاشغاریدن سونرا بئرقامالی کادرینین «مؤثره العلوم» آدلی کیتابی بو ساحهیه عایید پارلاق اؤرنکدیر.
داها سونرا اگر تاریخی آردیجیللیغا رعایت ائدرسک، آ.وامبئرینین ۱۸۷۷-جی ایلده ماجار دیلینده نشر اولونموش «تورک –تاتار دیلینین ائتیمولوژی سؤزلویو» کیتابینی مطلق قید ائتملییک. یئری گلمیشکن، همین کیتاب بیر ایل سونرا، ۱۸۷۸-جی ایلده لئیپسیقده آلمان دیلینه ترجومه اولونموش و یایینلانمیشدیر: «Etyınologisches Wörterbuch der turko -tatarischən Sprachen»، و. رادلووون ۱۸۹۳-۱۹۱۱-جی ایللرده ایشیق اوزو گؤرموش چوخ جیلدلیک «Versucheines Wörterbuclıesder Türk-Dialecte» کیتابی ائتیمولوژی آراشتیرمادان داها چوخ مقایسهلی سجییه داشیماسی ایله مشهوردور.
م.رسانین ۱۹۶۹-جو ایلده هئلسینکی ده گئنیش اوخوجو کوتلهسینین محاکیمهسینه تقدیم اولونان «Versucheinesetimologischen Wörterbuhs der Tiürksprachen» لوغتی ائتیمولوژی اوغورلاردان ساییلیر. و.م.ناد علی ائو، د.م.ناسیلوو،ا. ر.تئنیشئو، آ.م. شئرباک طرفیندن حاضرلانان و ۱۹۶۹-جو ایلده SSRİ EA (کئچمیش شوروینین علمی تحقیقات مرکزی) طرفیندن بوراخیلمیش «Drevnetyurskiy Slovar» جدی اوغورلو علمی ایش دیر. گ.جلاوسونون ۱۹۷۲-جی ایلده آکسفورددا نشر اولونان فوندامئنتال « An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish» کیتابی ۱۳-جو عصره قدرکی تورک سؤزلرینی آراشدیرانلار اوچون چوخ اؤنملی قایناقدیر. ۱۹۹۱-جی ایله حاضیرلانیب ایشیق اوزو گؤرن « Old Turkic Word Formation: A Functioııal Approachto the Lexicon» اثری ده دیلچیلرین مراجعت ائتدیکلری منبع لردندیر. س، استاچووسکی، Historisclıes Wörterbuch der Bilclııngenaııf۱-جی/۲-ایجی im Osmanisch-Türkischen, Ewa Siemieniec-Golasın ۱۹۹۷-جی ایلده کراکوودا نشر اولونان «Theformation of Substantivesin XVII century Ottoman-Turkish» اثری، ر.دانکوففون ۱۹۹۱-جی ایلده کمبریجده چیخمیش «An Evliya Chelebiglossary» کیتابلاری اولدوقجا اؤنملیدیر.
علم و عدالت نامینه سئوورتیانین ۱۹۷۴-۱۹۹۷-جی ایللرده مسکوادا نشر اولونان « Etimologiçeskiy slovar tyurkskix yazıkov» کیتابینی دا خاطیرلاتمالیییق. ائ.ر.تئنیشائوین ۱۹۸۴-۱۹۸۸ ایللر آراسیندا یایینلانان «Sravnitelno-istoriçeskaya qrammatika tyurkskix yazıkov» اثرینده فونئتیک، مورفولوژی و سینتکسیس آراشتیریلیر، همین اثرین ۲۰۰۱-جی ایلده ایشیق اوزو گؤرن سون جیلدینده لئکسیکا ایله باغلی پروبلئملر اینجهلنیر. سادالانان اثرلره مراجعت ائلهمدن، جدی ائتیمولوژی آراشدیرما آپارماق سادهجه مومکون دئییل.
مثلاً، دوغا سؤزوندن باشلایاق. دوغا سؤزو، هر شئیدن اوول، “تورک دیلی کورومو” آدلانان تشکیلاتین اویدوردوغو سؤز دئییل. بو سؤز اَسکی تورک دیلینده مؤوجوددور. سیر گئرارد جلاوسونون ۱۹۶۲-جی ایلده نیویورکدا «Studies in Turkic and Mongolic Linguistics» درگیسینده چاپ اولونموش «تورکجهده ۸-جی عصردن اؤنجه ایشلنمیش شکیلجیلر» مقالهسینده (Royal Asiatic Society Books.s.140-159) قدیم تورکجهده فعلدن ایسیم دوزلدن آ/ ا، همچینین -نچ-چ- شکیلجیسیندن بحث اولونور. بوگونکو تورکجهده آز دا اولسا آ/ ا شکیلجیسی ایله یارانمیش سؤزلره تصادف اولونور. یئری گلمیشکن، محمت گئدیزلی ده ۲۰۰۷-جی ایلده «Turkish Studies – International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic» درگیسینده چاپ اولونموش «تورکجهده تک و چوخ فونکسییالی سؤز دوزلدیجی شکیلجیلر» آدلی مقالهسینده بو مسئلهیه آیدینلیق گتیرمیش و اؤرنکلر وئرمیشدیر: باس-آ : فازلا، اوستون، باسکین. توت-آ: ۱٫قاراتوت. ۲. اَل ایله مئیوه توپلاما ایشی یا دا اَل ایله توپلانمیش مئیوه. هاجیز؛ آش-آ: آشیری، آشکین، فازلا. آکشام یئمهییی. گؤزلری دومانلی اولان آدام. کوموت-آ: ۱. عسگرلر بیرلیگی و اونونلا ایلگیلی ایشلری یؤنتمه گؤرهوی، کوماندا ائش آنلامی. ۲. کوموتانلیک صیفات و یئتکیسینین یورودولمهسی. ائرک-ائ: ۱. انرژی. ۲. فئل. پوزیتیف بیلیملرده ایش باشارما گوجو، بیر دیرهنمهیی یئنمه گوجو. ۲. فازلا نازلی و سربست بویوین چوجوک (Volume 7/4, Fall 2012, p. 3351-3369, Ankara).
ساپا، یارا، اویا، سوره، دیزه و س. سؤزلر ده بونا عایید اولا بیلر.
تارتیشماک
مباحثه- عرب منشالی سؤزدور. مباحثه سؤزو عربلرین معتبر لئکسیکوقرافیک لوغتی ساییلان «مونجید»ده بئله آچیقلانیر: مُداولة, مناقشة، تفاوضوتبادلرأی – یعنی، فیکیر مبادیلهسی، مذاکیره، گؤتور-قوی. اینگیلیزلر همین سؤزو «deliberation, negotiation and exchange of opinion» شکلینده آنلاییرلار. قونشوموز فارسلار دهخدا و معینین سؤزلوکلرینده «مباحثه»نی بحث، جدل، جروبحث، صحبت، گفتگو، محاجه، مناظره شکلینده، اینگیلیزلر ایسه «controversy, debate, disputation, dispute» کیمی آلقیلاییرلار. بورادا اؤنملی جهت «مباحثه» سؤزونون قارشیلیغی کیمی عربجه و فارسجادا وئریلن «مناقیشه و جدل» (جنگ او جدال) سؤزلریدیر. ائله اینگیلیسجهدهکی «controversy» سؤزو آکسفورد لوغتینده « disagreement, typically when prolonged, public, and heate» شکلینده آچیقلانیر.
دئملی، تورکجهده «تارتیشما» سؤزونون «۱. بیربیرینه قارشیت دوشونجهلری قارشیلیقلی ساوونما ۲. قارشیلیقلی آغیر سؤزلر سؤیلیهرک یاپیلان چکیشمه، آتیشما، آغیز دالاشی، دیل دالاشی، دیل کاوقاسی، آغیز کاوقاسی، موناکاشا ۳. بیر سورون اوزهرینه سؤزله و یا یازیلی اولاراق قارشیلیقلی، بعضن ده سرتجه ساوونما» شکلیندهکی ایضاحی سئمانتیک باخیمدان منطیقلیدیر.
اونوتماق اولماز کی، دیلده بعضن سئمانتیک اینتئرفئرئنسییالار اولور، یعنی سؤزلر فرقلی دیللرده فرقلی معنالار کسب ائدیر. مثلاً، فارسجادا «سربست» سؤزو باشی باغلی، «خسته»-یورغون، «گومراه»–یولونو آزمیش معنالاریندادیر؛ عربجه «موتهیم»-پروکورور؛ مترب-موسیقیچی؛ طوللاب-طلبهلر؛ مئیمون-خوشبخت معنالاریندادیر.
اویقار
بو سؤز تورک دیلینده «هارس»، «مدنیت»، «کولتور»، «سیویلیزاسیون» شکیللرینده ده ایشلنیر. اؤنجه، بیلدیرک کی، «مدنی» سؤزو عرب دیلینده «شهر» آنلامیندا ایشلنن «مدینه» سؤزوندن دیر. ایندی مدینه آدلانان شهرین اصل آدی یثریب دیر. پیغمبریمیزین ۶۲۲-جی ایلده یثریب شهرینه گلیشینین شرفینه یثریبلیلر اؤز شهرلرینه اؤنجهلر «مدینه المنور-نورلو، ایشیقلی شهر» ایفادهسینی ایشلتمیشلر. کولتورا-کولتور سؤزونون گئرچک معناسی «یئر شوملاماق باجاریغی»دیر. تورک دیلینده اویقار سؤزو «فیکیر، سانات و ائندوستری آلانلاریندا چوخ بویوک بیر گلیشمه گؤسترمیش اولان، مدنی؛ کولتورلو، ائیتیملی، گؤرگو کوراللارینا اویان، مدنی» آنلاییشلارینی ایفاده ائدیر. اویقار- اویماق، اوزلاشماق، یاراشماق، تن اولماق، مووافیق گلمک معنالاریندادیر.
نظره آلماق لازیمدیر کی، بیر دیلدن باشقا دیله سؤزلرله برابر شکیلجیلر ده کئچه بیلیر. بوتون دیللرده هیبرید منشألی سؤزلر مؤوجوددور. دیلیمیزده ایشلنن دولگر، چیلینگر، آشقار، زرگر، پرگر، میسگر، سنگر، کیمیاگر سؤزلرینی خاطیرلایاق. یاخود، گئدیشات، ناراحاتچیلیق، پئشمانلیق، موغننیلیک، رحمتلیک، مئیخاناچی، تاماشاچی و س. سؤزلردهکی شکیلچیلر؛ یولداش، ناکیشی، بیردم، آنتیتورک تیپلی سؤزلرده سؤزون کؤکلری میللی منشألیدیر.
دوروم
بیر شئیین ایچینده بولوندوغو قوشوللارین هئپسی، وضعیت، حال، کیفیت، مئوکی، پوزیسیون. فارسلار، تورکلرین «دوروم» سؤزونه وضعیت دئییرلر. همین سؤزو ده بو شکیلده آچیقلاییرلار: وضعیت، طرز استقرار. || موقع، موقعیت. وضعیت سؤزو، عرب دیلیندهکی وضع فعلیندن دیر. همین سؤزون «مونجید»ده ۲۵ معناسی گؤستریلیب، اساس معناسی ایسه «اَل و آیاق یاردیمی ایله ایجرا اولونان حرکتلر؛ قازانیلمیش مؤقع، قطع اولونموش منزیل. اینگیلیزلر همین سؤزو «mode a wayormanner in which something occursor is experienced, expressed, ordone» شکلینه باشا دوشورلر. بئله گؤرونور کی، تورک دیلیندهکی «دوروم» سؤزو داها اوغورلو و لاکونیک (ییغجام) دیر: دور+اوم. اوم-شکیلجیسی تورک دیلینده محصولدار سؤزدوزلدیجی شکیلجیلردندیر.
سونوچ
دیلین زنگینلشمه یوللاریندان بیری ده شخصی فانتازییا اوسولو ایله یعنی سؤزلرین یارانماسیدیر. مثلاً، ضیا گؤکالپ بیر زامانلار، تکلیف اولونان «گون آیدین» ایفادهسینی قطیعن قبول ائتممیشدی، اولماز دئمیشدی. ایندی حامی بو سؤزو ایشلهدیر. ت. فیکرت «حایال-ی اینکیسار، یعنی، «حایال کیریکلیغی» ایفادهسینی ایشلدنده اَدبی ایجتیمایت اونا لاغ ائدیردی. ج. جاببارلی «سئویل، یاشار، آلماز، دؤنمز» آدلارینی اؤزو یاراتمیشدی. بو گون او آدلارلا سئوه-سئوه اؤز اؤولادلاریمیزی چاغیریریق. سونوچ-سؤزونون ایشلنمهسی ندن قریبه سسلنملیدیر کی؟ طبیعی کی، سینونیملر تام اولاراق بیر-بیرینی اوز ائده بیلمز. مثلاً، کاردیولوق دئییریک، اما اورکولوق دئییلمز. دوکتورا «اورییم آغریییر» دئدییمیز حالدا، «کؤنلوم آغریییر» سؤیلمریک؛ دنیز-دریا-بحر سینونیم اولسا دا، دنیزجی دئییریک، دریاچی یوخ؛ قند-شکر عینی معنالیدیر، اما شکریم آرتدی، شکریم یوکسلدی ایفادهسی ایشلندیی حالدا، قندیم آرتدی یقین کی، ایشلتمریک.
اؤزگور
هرهانسی بیر قیسالتلامایا، زورلامایا، شرطه باغلی اولمایان، سربست، هور. احتیمال کی، بو سؤز قاریشیق منشألیدیر. سؤزون کؤکو «اؤز» تورکجه، شکیلجیسی ایسه –فارسجادیر. زننیمیزجه، «گیر» شکیلچیسی دوداق آهنگینین تأثیری ایله «گور»شکلینی آلمیشدیر. (تورک دیلینده بونا بنزر دیل حادثهلری مؤوجوددور: مودور، موهوم،): فندگیر، کفگیر،پولگیر، نفسگیر، جیبگیر وس.
ایلگینچ
«ایلگی اویاندیران، ایلگی و دیقت چئکیجی اولان، انترهسان. ایلگی- ایکی شئی آراسیندا بولونان هرهانسی بیر باغلیلیق، ایلیشکی، علاقه، تعلوق، آیدییَت» معنالاریندادیر. ایلمک فعلیندن یارانماسی آیدین دیر. تورک دیلی سؤزلویونده «ایلمک» سؤزو «هافیف بیر دوغوم یاپاراک، باغلاماک» شکلینده ایضاح اولونور. دیلیمیزده اوزگو، «گوزگو، جیزگی، اولگو، بؤلگو، هؤرگو» تیپلی سؤزلر اولدوغونو خاطیرلارساق، «ایلگی» سؤزو بیزده تعجب دوغورماز. ایلگیدن «ایلگینچ» مسئلهسینه کئچمهدن اؤنجه قئید ائدک کی، «قاخینج، گولونج، سئوینج» تیپلی سؤزلر بارهده حؤرمتلی آغالار قوتون فیکیرلری مباحثهلی گؤرونور. آخی، دیرلی مؤلفین ادعا ائتدیینه گؤره، دیلیمیزده قاخینماق، گولونمک فعلی یوخدور؛ «سئوینج کیمی آدلاردا ن-لر قاییدیشلی فعلین سون سسیدیر» یازماقلا گؤرکملی آغالار قوت نهیی نظرده توتور؟ عمومیتله، «قاییدیشلی فعل» ایفادهسی نه درجهده علمیدیر؟ «سئوینمک» فعلی «سئو»دندیرسه، او زامان «اَرینمک»- «اَرمک ( بلکه، «اَریمک»؟)، «درینمک»- «در»مکدن، «داشینماق»-داشماقدان، «گوجهنمک» ایسه «گوجمک» (؟) سؤزلریندندیر.
علمده نیینسه وار اولدوغونو سؤیلمک، نیینسه یوخ اولدوغونو سؤیلمکدن چوخ آساندیر. «یوخدور» او زامان ادعا ائدیلیر کی، هر شئی موکممل اینجهلنیر، آراشتیریلیر، اؤیرنیلیر، دقیقلشدیریلیر. یوخاریدا قئید ائدیلدیی کیمی، سیر گئرارد جلاوسونون ۱۹۶۲-جی ایلده نیویورکدا «Studies in Turkic and Mongolic Linguistics» درگیسینده چاپ اولونموش «تورکجهده ۸-جی عصردن اؤنجه ایشلنمیش شکیلجیلر» مقالهسینده قدیم تورک دیلینده آز دا اولسا -نچ/چ؛ نج/ج – ایله بیتن سؤزلر اولدوغو فیکری ایرهلی سورولور. باسینچ، اؤدونچ، ساکلانچ، باغلانچ، یئتینچ و س. سؤزلر نئجه یارانمیشسا، «ایلگینچ» سؤزو ده ائله او جور یارانمیشدیر. دیلیمیزده ایشلنن «سوپورگه»، «دؤنگه»، «جؤنگه»، «چنگه» ، «لرگه» سؤزلرینده کؤک و شکیلچی نئجه ایضاح اولونور؟
«اؤن» و «قاباق» سؤزو سینونیم اولسا دا «اؤنلوک»، «اؤندر»، دییریک، اما بونو «قاباق» سؤزو ایله ایفاده ائتمک اولمور.
دیل حادثهلری ماراقلی و دوشوندوروجو مسئلهلردیر. اونلاری نیفرت و ایکراح حیسسی ایله اصلا آراشدیرماق و حل ائتمک مومکون دئییل. دونیا دیلچیلری، کوریفئیلر (اوزمانلار، اوستادلار) دیل حادثهلرینین بعضیلرینی حل ائده بیلمدیکلریندن هلهلیک اونلارا نوستراتیفیکاسییا کیمی (ایضاحی تاپیلمایان معیین پروبلملری، بیلدیکلری ایله عینیلشدیرمک یولو ایله ایضاح ائتمک جهدی، تطبیق وئرمک) یاناشیرلار. بلکه، گلهجکده داها راسیونال یاناشما مئتودو ایله اونلارادا جاواب وئریلهجکدیر. الله نسیب ائتسین، اینشاللاه.
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق: https://www.meydan.tv/az/site/authors/5849/a-alar-quta-cavab.htm


text:
معمارلیق شیوهسی
معمارلیق طرزی یا دا معمارلیق شیوهسی — معمارلیق خوصوصیتلرینین و علامتلرینین مجموعهسیدیر. معمارلیق طرزینی موعیّن دؤورون و یئرین کاراکتریک خوصوصیتلرینی، فونکسیونال کانستروکتیو و اینجهصنعت طرفلرینین فرقیلیغی فورمالاشدیریر و اونون اینکیشافی اقلیم، دینی و مدنی عامیل لردن اساسیدیر. معمارلیقین اینکیشافی زاماندان بیر باشا اصیلی اولماسینا باخمایاراق، همشه اوصلوبلار آردیجیللیقلا دگیشمیر. موعیّن دؤورهلرده، فرقیلی طرزلرین (اوصلوبلرین) عئینی زاماندا موجودلوغو تاریخده موشاهیده اولونموشدور (مثلاً؛ کلاسیزم، موْدرن و اکلکتیکا).
آذربایجان دا و ایراندا دا بیر نئچه معمارلیق طرزلری وار کی او جوملهدن آذربایجان معمارلیق طرزی، رازی معمارلیق طرزی و خوراسان معمارلیق طرزلری واردیر.


text:
دگن
دگن یادا آغاج سینجابی .سینجابلار یا دگن کیمی لر (Sciuridae) دسته سینه عاید گمیریجیلردن بیر نوع حئیوان دیر.آغاج اوستونده یاشار.قویروغو یونلو و بؤیوک و اللری قیسسا و ایاقلاری کؤتوکلو بیر حئیواندیر.آسیا، آفریقا و آمریکا قارره سینده گؤروشور.نئچه نوعو وار و یئماغی گیرده کان فیندیق بادام و میوه لردیر. قوشلارین یومورتالارین یئییب و آغاجار اوستونده دولانار.
آد[دَییشدیر]
بو حئیوان نوعو عربجه سینجاب آدلانیب و خز سیچان یا قویروقلو سیچاندا آدلانیب. اصل آدی دگن یادا دارتان دیر.آذربایجاندا، قفقاز و خیوه ده اونون گؤنو چوخ باهالی ایدی.دگن گؤنوندن پاپاق و جوراب تیکیلر.


text:
زورخانا(اویون)
زورخانا قدیم آذربایجان شهرلرینده پهلوانلارین گولشدیکلری مئیدان.آذربایجاندا پهلوانلیغین میلّی کؤکنلی، قدیم، بنزرسیز تمل عنعنهلری وار. بو، ازهلی، ابدی دؤیوشکنلیگیمیزین ایفادهسی اولماقلا یاناشی، خالق روحونون آیری-آیری فردلرده یاشاماسینین باریز نومونهسیدیر. هر خالق پهلوان یئتیره بیلمیر. پهلوانلیق تورک روحونون یئنیلمزلیگینین ایفادهسیدیر. بورادا هر بیر حرکت مضمونلودور. پهلوانلار مئیدانا میل اوینادا-اوینادا چیخار، رجز اوخویاردیلار. اؤزلرینه طرف-موقابیل، قنیم آختاراردیلار.
کندلرده ایسه زورخانا مئیدانلارینی چؤل-چمن عوض ائدیردی. بایرام و ائل شنلیکلرینده کند جاوانلاری قورشاق توتاردیلار. زورخانادا زورناچی دستهسی "جنگی" چالاردیلار. خالق مراسیملرینین، مئیدان تاماشالارینین ترکیب حیصهسی کیمی بو گون ده اؤز فورماسینی قورویوب ساخلایان گوج سیناماق، گوشت توتماق، داش اویناتماق، کرن سیندیرماق، بوغا بوینو اَیمک، کندیربازلیق ائتمک یالنیز اوغوز-تورک خالقلارینین دئییل، هم ده بوتون دونیا خالقلارینین دینامیک-دراماتیک اویونلاری اولوب، تاماشاچیلارین ذؤوقونو اوخشاییب. زورخانا، پهلوانلیق خالق تاماشالاری باهار-نوروز مراسیملریندن سونراکی اینکیشاف مرحلهلرینده آیریجا تاماشا نؤوعون، پئشهیه چئوریلیب. آذربایجان روحونون ایفادهسی کیمی زنگین فولکلور نومونهلریمیزده بئله پهلوان اوبرازی سون درجه بنزرسیز، بیتیب-توکنمهین گوج رمزی کیمی تقدیم ائدیلیر. پهلوان اوبرازینین خالق روحوندا یئنیلمز، مغلوب ائدیلمز شکیلده تقدیم ائدیلمهسی عادی سجیّه داشیماییب. پهلوان خالق روحوندان دوغان رئال بیر اوبراز ایدی. او، زورخانایا چیخانادک برکدن-بوشدان کئچیر، سؤزون اصل معناسیندا یئتکینلیگه چاتیردی. پهلوانلارین اؤز قووّهسینی سیناماسی زورخانا تاماشالاریندا داها بؤیوک ماراق دوغورور. زورخانا خالق میلّی اویونلارینی تکجه باهار مراسیمی ایله مهدودلاشدیرماق اولماز. زورخانا خالقین عادت-عنعنهسینه داخیل اولموش سینکرِتیک تاماشا مراسیمیدیر. "پهلوانی ائل ساخلار"- دئمیشلر. زورخانا ان چوخ باهار بایرامی مراسیملریند، مئیدان تاماشالاریندا کئچیریلیر.


text:
تبریز دؤوره سینده «اینچه دره» آدیندا بیر کند وار. بو کندین اهلیندن بیری دئییردی :
منیم یوز اون یاشیندا بیرآتام وار . دئیر : قدیم زامان دؤرد گون دال با دال کنده یاغمور یاغدی.
داغین باشیندا بیر بؤیوک قایا وار ایدی. یاغمور بو قایانین آلتین شوملاتدی و قایا دیغیرلانیب گلیب یولو توتدو. جماعت ییغیشار ، نئچه کندیر و سئجیم گتیریب بیر اوجلارینی داشا و بیر اوجلارینی دا مال – حئیوانا باغلاییب سوررلر.
ایپ لر دوام گتیرمه ییب قیریلار و داش یئریندن ترپنمز. هر نه ائیلیه یرلر چاره اولماز ، کند اهلیندن بیری دئیر: فیلان کندده بیر بد نظر وار ، گئدین اونو گتیرین. بیر گوجلو شام ائششگی وار ایدی ، اونو مینیر و گئدیب بد نظری گتیررلر.
بد نظر داشا باخیب دئیر : پح ، نه بؤیوک داشدیر !!!
داش آرادان پارچالانیب ایکی بؤلونر. بیر پارچاسی اویانا ، بیر پارچاسی بویانا دوشر.
داشین تیکه لرین چکیب یولو آچارلار .
قایناق : ائل بیلگی ثروتیمیز ، یازان : علی ظفرخواه ، انتشارات یاران ، دیجیتال یایینجیلیک : ائل اوبا


text:
عصرتبریز وئردیگی معلوماتا گؤره، تراکتور فوتبول کومانداسینین حاضیرکی باش مشقچیسی، ساکت ایلهامی، بو کوماندا ایله موقاویلهسینی نووبتی موسوم اوچون اوزاتدی.
تراکتور کولوبوندان وئریلن معلوماتا گؤره، بو موقاویله ساکت الهامینین پارلاق نتیجهلرینه باخاراق، و طرفلرین آراسیندا دانیشیقلاردان سونرا اوزادیلمیشدیر.
ساکت الهامی، تراکتورون باش مشقچیسی
خاطیرلاداق کی تراکتور فوتبول کومانداسی پروفشنال لیگین ۱۹نجو موسومونده ۳۷ خال ایله، جدولین اوچونجو یئریندهدیر و لیگا اویونلاری کورونا ویروسون یاییلماسی سببیندن باغلانیب.


text:
آدریانو آلوز
آدریانو آلوز (اینگیلیسجه: Adriano Alves) (دوْغوم:۵ ژانویهٔ ۱۹۷۷ (۴۴ یاش) Vila Velha) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آدریانو آلوز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- خلیج فارس لیگینین اویونچولاری
- ایستیقلال اهواز کولوبونون اویونچولاری
- مس کیرمان کولوبونون اویونچولاری
- پگاه گیلان کولوبونون اویونچولاری
- داماش گیلان کولوبونون اویونچولاری
- ملوان کولوبونون اویونچولاری
- سایپا تهران کولوبونون اویونچولاری


text:
پایتخت
پایتخت یا دا باشکند و یا باششهر (اینگیلیسجه: Capital)، بیر دؤولتین یؤنتیم (حؤکومت) مرکزی اولان شهر دیر. بیر اؤلکه نین سیاسی ندن (علت) لره گؤره بیردن چوخ باشکندی اولابیلر. اؤرنک اولاراق، گونئی آفریقانین اداری باشکندی پرتوریا، یاساما (قانون قویما) باشکندی کیپ تاون، یارغی (قضاوت) باشکندی ده ایسه بلومفونتن دیر.[۱]
چوخلوق بیر اؤلکه نین باشکندی، ان بویوک و اؤنملی شهری اولار،[۲][۳] اما ترسینه ده اولابیلر. اؤرنک اولاراق، تورکیه نین ان بویوک ایله اؤنملی شهری ایستانبول اولارکن، باشکندی آنکارا دیر.
آنکارا تورکیه نین ایکینجی بویوک شهری دیر.
همچنین آمریکا نین دا ان بویوک شهری نیویورک اولارکن، باشکندی واشنگتون شهری دیر.


text:
اویان نیوز: آوروپا اویونلاری آذربایجانین باشکندی باکیدا جمعه گونو باشلاییر۵۰ اؤلکهدن یاقلاشیق ۶ مین ایدمانچی، ۲۰ ساحهده اؤدول اوچون یاریشاجاق.
آوروپا اویونلاری ایلک کز اولاراق آذربایجانین قوناقچی لیغی ایله باکی شهرینده کئچیریلهجکدیر.
بعضی ساحهلرده بیرینجیلیک الده ائدنلر المپیک اویونلارینا بیرباشا قاتیلما حاقی الده ائدهجکلرو بعضی ساحهلرده ایسه پوئن توپلایاجاق.بیر چوخ اؤلکه تلویزیونو، آچیلیش تؤرهنینی و یاریشلاری جانلی یایینلایاجاق.
آوروپا اویونلارین آچیلیش تؤرهنی تبریز ساعاتی ایله ۱۹:۴۵ده چوخلو تیلویزیونلاردان جانلی اولاراق یایینلاجاقدیر.
قایناق : بیلیم سسی


text:
۵.جی ترت وورلد فورومو باشلاییر
فورومدا، اؤز ساحهلرینده متخصص اولان دونیادا تانینمیش شخصیتلر، ۱۶ اوتوروم ایله سون ایللرین ارنه چیخان سیاسی و سوسیال قونولارینی و پروبلئملرینی مذاکیره ائدجک
ترت وورلد فورومو ۵.جی ایلینده "گوج و پارادوکس: ۲۱.جی عصرده بؤیوک استراتژینی آنلاماق" قونوسو ایله ۱۹-۲۰ اکتبر تاریخلرینده آنلاین اولاراق گئچیریلهجک.
تورکیه رادیو و تلویزیون قورومو (ترت) طرفیندن وئریلن آچیقلامایا گؤره، دونیانین اؤنملی کۆرهسل سورونلارینا حل یولو آختارماق اماجی ایله ۲۰۱۷.جی ایلدهن بری تشکیل ائدیلهن ترت وورلد فورومو، بو ایل ده دونیانین دؤرد بیر یانیندان آکادمیسینلری، مدنی تشکیلاتلاری، فیکیر انسانلاری، سیاستچیلری، متخصصلری و مطبوعات عضولرینی بیر آرایا گتیرهجک.
فورومدا، اؤز ساحهلرینده متخصص اولان دونیادا تانینمیش شخصیتلر، ۱۶ اوتوروم ایله سون ایللرین اؤنه چیخان سیاسی و سوسیال قونولارینی و پروبلئملرینی مذاکیره ائدجک.
کۆرهسل انسانی بحرانلار، اولوسلارآراسی گوونلیک سیاستی، گوجون سرحدلری و کۆرهسل عدالت دارتیشمالاری کیمی قونولارا دا توخونولاجاق.
بو آرادا، طالبانین افغانیستانی اله گئچیرمهسینین آردیندان ترت وورلد فوروما "طالبانین دؤنوشو: ائدیلهن سهولر و اؤیرنیلمهسی لازم اولان درسلر" اوتورومو دا علاوه ائدیلدی.
۵.جی ترت وورلد فوروما باشوورولار https://www.trtworldforum.com/trt-world-forum-2021/ آدرسیندن ائدیلهبیلهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
آلتون: عاجل اصلاحاتلارا احتیاج وار
جمهورباشقانلیغی ایلهتیشیم باشقانی آلتون، "گوج و پارادوکس: ۲۱-جی عصرده بؤیوک استراتژینی آنلاماق" قونوسو ایله بو ایل ۵.جی دفعه کئچیریلهن "ترت دونیا فورومو ۲۰۲۱" تدبیرینه، ویدئو مئساژ گؤندردی
اردوغان، ترت وورلد فوروما ویدئو مئساژلا قاتیلدی
"بوتون مظلوملار و قوربانلار آدینا آپاردیغیمیز بو موباریزهنی داها یوکسک سویهیه قالدیرماق عزمیندهییک"
آنکارادا چالیشان ۱۰ ائلچی، خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
۱۰ ائلچی، ایش انسانی عثمان کاوالا محکمهسی ایله باغلی آچیقلامالارینا گؤره چاغیریلدیقلاری خاریجی ایشلر باخانلیغینا گلدی


text:
پاقانی
پاقانی (اینگیلیسجه: Pagani (company) ) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Horacio Pagani طرفیندن قۇرولموشدور. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی 55 نفر اوْلوب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Cumberford, Robert (June 21, 2011). «A Visit With Horacio Pagani». Automobile. Archived 2011-07-27 at the Wayback Machine.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pagani (company)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پاقانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آلت
آلت – (فارسجا: ابزار ) ال ایله اعمال دان فرق لی اولاراق اشیاءلارین دئییشدیریلمسی اۆچون تطبیق اولونان واسیطه دیر. هه له ان قدیم زامانلاردا داش، آغاج بوداغی اینسان و حئیوانلار طرفیندن آلت کیمی ایستیفاده اولونموشدور. آلت لرین مقصدلی حاضیرلانماسی قابیلیتی اینسانلاردا برابر چوخ آز حئیوانلار عاید دیر.
حیصّه نین آلت له اعمالی حئیوان، اینسان و یا ماشین لارین تطبیقی ایله حیاتا کچیریلیر. آلتی سربست اولاراق تطبیق ائدن ماشین لار، دستگاه لار آلت دئمک الماز.
عمومی لیکده آلت آشاغیداکی حاللارا خاص دیر.
- دولگرلیک ایشلری (چکیج، آچار)
- پرس له مه و یایما پروسس لری (فورمالار)
- دستگاه لاردا تطبیق اولونان کسمه عملیات لاری (کسکی، فرز، بورغو)
- اینفورماسیا تکنولوژی یاسیندا یئنی برنامه لرین یارادیلماسیندا ( کامپایلر، اینترپرتر) – (compiler ,interpreter)


text:
2017تاسوفله بو ده یرلی کیتابین نه ناشری بللی دیر ونه ساتیش یئری. امید ائدیره م یازان بو نشر مسئله سینه جدی بیر فیکیر قیلسین!
کیتابین باش سؤزونون باشلیغیندا، م.ع. معجزده ن بوشعر گتیریلیب:« اومیدین کسمه معجز، یاز آنان تعلیم اده ن دیلده / گزه ربیر ارمغان تک دفترین، بیل، چین وتاتاری»
تاج احمدی بوکیتابی اوخویانلارا خطاب یازیرکی بو کیتاب بیر تاریخ کیتابی دگیل وبیر منوقرافی دا دییل والبته خاطیرات کیتابی دا دگیل. یازار یاشادیغی شهری و دورانی وشهرین باشینا گلن ایشلرین بیر پاراسینی گوردویوکیمی، بیلدیگی کیمی و...کاغاز اوسته گتریب واونا گوره ده آدینی یاشادئغئمئزتبریزقویوبدور.


text:
تیراختور
تیراختور (لاتینجا tractor– "دارتیجی") اکینچیلیک ده دارتیجی کیمی تطبیق ائدیلن تکرلی نقلیات وسیله سی دیر. اؤز کیچیک سرعتی و یوکسک دارتما گوجو ایله فرقلهنیر. اکینچیلیک ایشلرینین یئرینه یئتیریلمهسینده و چتین کئچیلن یئرلرده گئنیش تطبیق تاپیر. تراکتورلار آرخا حیصهده آسیلمیش و یا چارخلار اوزرینده حرکت ائده بیلن اکینچیلیک، تیکینتی و یا صنایع مکانیزملری ایله تجهیز اوْلونورلار. بۇ زامان لازیم اوْلان آقرقات تراکتورون آرخا حیصهسیندهکی ایشچی واللا و موختلیف قالدیریجی قوللارلا بیرلشدیریلیر. ایش زامانی ایشچی همین مکانیزمی تراکتورون ایچریسیندن هیدرولیک ایداره ائتمه سیستمینین کؤمگی ایله حرکت ائتدیریر. تراکتورلار چتین شرایطده تربیق اوْلوندوغوندان اونلارین تکرلرینین هامیسی آپاریجیدیر. تکرلره ایری دیشلی رئزین اوزلوکلرین کئچیریلمهسی ایله چتین یوللاری قطع ائتمک اولور.
تراکتورلار موختلیف ساحهلرده تطبیق اوْلوندوغوندان اونلارین سرعتلرینین تنظیملنمهسی لازیم گلیر. بوندان علاوه تراکتورلاردا گئنیش تطبیق اوْلونان قاباق یوکلهمه یئری، بعضی حاللاردا ایسه بۇ اوست حیصهده یئرلشدیریلیر. حال-حاضردا بؤیوک تراکتورلارین کابیناسیندا دوزگون تهویه سیستمی یئرلشدیریلیر. باشقا نقلیات واسطهلریندن فرقلی اواراق تراکتورلار دیفرانسیل اؤتورمهیه مالیک اوْلوب آیری-آیری تکرلرین ایلنجینه ایمکان وئریر. تراکتورلارین حرکت سرعتینین گئتدیکجه آرتماسی (80 کم/ساعت) و تکرلره دوشن تضییق نتیجهسینده اونلارین فنر کومکلری قابیلیتینین آشاغی اولماسی اوجوندان اکثر تراکتورلارین قاباق حیصهسینده فنر کومکلری یئرلیشدیریرلر. بۇ چوخ واخت قابق اوخون یای و یا هیدرولیک اولاراق حیاتا کئچیریلیر.


text:
فرهاد سوسدو
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق …!
«فارس» خبر آژانسینین یایدیغی خبره استنادا، آذربایجانین تانینمیش شاعری و یادداشتلاردا قالان «آیریلیق» ماهنیسینین موللیفی رجب ابراهیمی(فرهاد) اوزون مدت خستهلیکدن سونرا بهمن آیینین ۲۰نجی گونو اردبیل شهرینده ابدیلیک سوسموشدور.
رجب ابراهیمی(فرهاد) ۱۳۱۴نجی ایلین آبان آییندا اردبیل ولایتینین یورتچو ناحیهسینده کورعباسلو کندینده دونیایا گؤز آچمیش، عؤمرونون اوزون ایللرینی تهراندا، سون ایللر ایسه اردبیلده یاشامیشدیر. فرهادا بؤیوک شؤهرت گتیرن اونون «آیریلیق» عنوانلی شعری اولموشدور. بو شعر ۱۳۳۵نجی ایل یارانیب و گؤرکملی آذربایجان بستهکاری اوستاد علی سلیمیبو شعرین اوستونده ماهنی بستلهمیشدیر. ماهنینی ایلک دفعه تبریز رادیوسوندا «وارتوش» خانیم، سونرالار ایسه رشید بهبودف، یعقوب ظروفچی، باریش مانچو، امیل ساین، لطفیار ایمانوف، داریوش، گوگوش، منصور، جم کاراجا، کورای آوجی، ماحسون قیرمیزی گول و بیر چوخ خوانندهلر ایفا ائتمیشدیر. «آیریلیق» ماهنیسینا دونیا شؤهرتی قازاندیران رشید بهبودوفون ایفاسی اولموشدور.
رجب ابراهیمی(فرهاد)ین ادبی یارادیجیلیغی داها آرتیق آنا دیلینده اولموشدور. اونون شعرلرینین بیر حصهسینی احتوا ائدن «آیریلیق» عنوانلی شعر مجموعهسی ۱۳۸۸نجی ایل «یعقوب بهادر» طرفیندن ساهمانلانیب و «سعید موغانلی»نین تشبثی ایله «پینار» انتشاراتی واسطهسیله ۲۰۰۰ نوسخهده یاییلمیشدیر.
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی اونودولماز آذربایجان شاعری و اجتماعی شخصیتی رجب ابراهیمی(فرهاد)ین آغیر ایتگیسینی آذربایجان خالقینا، ادبی- مدنی جمعیتیمیزه، شاعرین حؤرمتلی عائلهسی و تانیشلارینا تسلیت دئییر و اوستادین اونودولماز خاطرهسینی عزیزلهییر.
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۲۰/۱۱/۱۳۹۷
«آیریلیق ماهنیسی»
فیکریندن گئجهلر یاتا بیلمیرم
بو فیکری باشیمدان آتا بیلمیرم
نئیلهییم کی سنه چاتا بیلمیرم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
اوزوندور هیجریندن قارا گئجهلر
بیلمیرم من گئدیمهارا گئجهلر
ووروبدور قلبیمه یارا گئجهلر
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
یادیما دوشنده آلا گوزلرین
گویده اولدوزلاردان آلام خبرین
نئیلهییم کسیبدیر مندن نظرین
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
آیریلیق دردینی چکمهین بیلمز
یاردان آیری دوشن گوز یاشین سیلمز
دئییرلر اینتظار خستهسی اؤلمز
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
نئجه کی ائلیمدن آیری دوشندن
سورار بیربیرینی گوروب بیلندن
حسرتله سیزلار یار داییم بو غمدن
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
ایللردی اوزاغام آرخام ائلیمدن
بلبلم دوشموشم آیری گولومدن
جورایله آییریب شیرین دیلیمدن
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
اولوبدور بیگانه یاریم_ یولداشیم
غریبه ساییلیر سئوگیم – سیرداشیم
بو جاوان چاغیمدا آغاردیب باشیم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
منی آغلاداندان گولوش ایستهرم
آیری دوشنیمله گوروش ایستهرم
حصاری ییخماغا یوروش ایستهرم
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درددن اولار یامان آیریلیق
سئوگیلیک اولوبدور شانی فرهادین
سئوگیسیهاردادیر،هانی فرهادین
دییهرهک چیخاجاق جانی فرهادین
آیریلیق، آیریلیق، آمان آیریلیق
هر بیر درد دن اولار یامان آیریلیق