text:
اللی ایلدن چوخ، بیر زاماندا یورولمادان و نفس درمهدن آذربایجان مبارز و خلقی شعرینین بایراغینی چیگنینده داشایان و ان آغیر و دؤزولمز شرایطده بئله سوسوب سارسیلمایان شاعیر، بیرگؤز یوموب آچیم ساعاتدا ابدیته قووشدو.
Dec 30, 2015
نیسگیللر شاعیرینین نسگیللی اؤلومو
محمدعلی فرزانه
آذر آیینین ایگیرمی اوچو، گئجه ساعت ۱۰-۱۱دؤورهلرینده، آذربایجان معاصرشعرینده اؤزونه پارلاق و افتخارلی یئر آچان و بوگونکو شعریمیزین گؤرکملی سیمالاریندان بیری ساییلان قوجامان معلم حبیب ساهر، همیشهلیک حیاتا گؤزیومدو. عؤموربویو بشری دویغولارین، دوغما یوردون و عؤمرو گونو تالانانلارین قورتولوشو و سعادتی آرزوسیله چیرپینان اورهک بیرلحظه ده چیرپینماز اولدو.
اللی ایلدن چوخ، بیر زاماندا یورولمادان و نفس درمهدن آذربایجان مبارز و خلقی شعرینین بایراغینی چیگنینده داشایان و ان آغیر و دؤزولمز شرایطده بئله سوسوب سارسیلمایان شاعیر، بیرگؤز یوموب آچیم ساعاتدا ابدیته قووشدو.
اللی ایلدن چوخ، بیر زاماندا یورولمادان و نفس درمهدن آذربایجان مبارز و خلقی شعرینین بایراغینی چیگنینده داشایان و ان آغیر و دؤزولمز شرایطده بئله سوسوب سارسیلمایان شاعیر، بیرگؤز یوموب آچیم ساعاتدا ابدیته قووشدو.
چیلله آخشامی
گول دستهسی
گنجعلی صباحی ۱۳۶۸-۱۲۸۵
١٣٢۶-نجی ایلین باھاری ایدی. داریخما منه ال وئردیییندن قصبهنین اطرافینا گزمهیه چیخمیشدیم. قات- قات اوجالان سیار داغلارین قوینوندا یئرلشن «مظفّر قالاسی»نین طبیعت گؤزللییی اینسانین روحونو اوخشاییردی. داغلارین اتهییندن شاریلتی ایله آخیب، اینسان عؤمرو کیمی گئدن چایلارین ھمھمهسی، ھر طرفده قایناییب قالخان دورو بولاقلارین زمزمهسی، حزین- حزین اسن یئلدن، رقصه گلن یارپاقلارین پیچیلتیسی، آزاد قوشلارین بوداقدان- بوداغا سیچرایاراق، سئوینجله دولو، شیرین نغمهلری، منی اوز غم- خیال دونیامدان آییرمیش، گول چیچکلرین عطری توتغون شراب تک منی مست ائتمیشدی.
قیزیل آتیم
احمد صادقی اشرفی«اشرف نورانلی» ۱۳۱۴-۱۳۶۴
جمدهییندن آخان تر، یول اوزونو بوروین توزلا قاتیشیب، بوکوکلرینده یاپیشقانلیق تؤرتمیشدی. یوکون حددن آرتیق آغیرلیغی، زامان بویو یاشاییش آدینا دییرمان باشیندا دارتدیغی دنلرین قاتقات جانیندا توپلادیغی یورغونلوقلار، یایین بوغاناق هاواسییلا ال بیر اولوب آمانسیز هجوما باشلامیشدیلار.هاماردان قورخموردو، جانینی دیشینه آلیب سورونه بیلردی، لاکین اوزاقلاردا گؤرونن یوققوش قیییق کیمی سانجیلمیشدی گؤزونه.
منیم بالام هاردادیر
محمد قاضی «سمندر» ۱۳۳۴ - ۱۳۸۶
بئلی بوکولموشدو؛ گؤزلری یاخشی گؤرمهییردی؛ کوچهده گـئدیردی… یاواش- یاواش گـئدیردی، ائله یاواش کی، اونو گؤروب گؤرن کیمی، اؤز- اؤزومه دئدیم: بو ظالـیم فلک آنالارین چییینلرینه نه آغـیر یوک چاتـیر؟سونرا اونا یاخـینلاشـیب دئدیم:
ـ سلام لئـیلا ننه!.
ـ سلام بالا!.
ـ لئـیلا ننه یاخشی سانمی؟.
امپراتوری بزرگ گوسفندان
عزیز نسین – ترجمه بهرام حسینی (به مناسبت ۱۰۰ – مین سالگرد تولد او)
در دوره ای از تاریخ، برای گرگها شکارگاهی نمانده بود،. زیرا که شیر سلطان حیوانات، پلنگ، ببر و حیوانات قوی و درنده ای مثل آنها، شکارگاه های جهان را بین خودشان تقسیم کرده بودند و دیگر برای گرگها جائی برای شکار نمانده بود. هر چند که گرگها خود نیز حیوانات درنده ای هستند ولی در درندگی به پای حیواناتی مانند شیر، پلنگ و ببر نمی رسیدند و به همین دلیل نمی توانستند به مناطقی که تحت سلطه ی شیران و پلنگان بود وارد شده و شکار کنند. به این ترتیب امرار معاش برایشان بسیار سخت شده و حتی گرسنه می ماندند. گرگها برای این وضعیت سخت شان باید چاره ای می اندیشیدند. به همین خاطر نیز کنگره بزرگی را سازمان دادند و در این کنگره در باره چگونگی پیدا کردن راه چاره، با همدیگر بحث و گفتگو کردند. در خاتمه تصمیم گرفتند موضوع را با دانایان خود در میان بگذارند.
دويغو - احساس
معصومه قربانى
كئچن لرده فيتيله برنامه سينه اَل وئرن اعتراض لار سيراسيندا يولداش لارين بيرى يولداشجا پايلاشديغيم بير فيس بوك استاتوسوندا مندن بير تنقيد ائله دير! تنقيد بونان عيبارتى دير كى من فيس بوك دا چاليشريرام قالار يا جدى مطلب لر پايلاشام، نده ن پس ايندى دويغولانيب و دويغوسال بير يازى يا استاتوس پايلاشميشام؟ البته حورمتلى يولداشيم آچيقلاميشدى كى بو گونلر هاميميز باسقى آلتيندا دويغولانيب و بويله بير شى لر نورمال دير، اما اوزوموزه حاكيم اولوب و دويغولانماماغيميزى توصيه ائتميشدى! اصلينده من دوستلارين تنقيدلرين ائشيديب و بو تنقيدلرين اساسيندا اوز رفتارلاريمى ايصلاح ائله ميشم. بو تنقيده بير عزيز يولداش دان گلديغى ايچون ده من داها شبهه ده ياشاديم و بو قونو اوستونده گونلر بويو دونوشندوم.
بیر دلی نین خاطره دفتریندن
درویش اوغلو
گوز (پاییز) گونلری چوخ داریخمالی اولور. آلماندا، غربت ده، قیسسا، یاغیشلی، قارانلیق گونلر. بئله گونلرده گون اورتاسی ساعات بیره قدر یاتاقدان چیخابیلمیرم. بیر اؤنجه کی آخشام، "صاباح سحر تئزدن قالخیب ایشلریمی گؤره جگم" فیکری ایله ساعات اوندا یاتدیغیما قارشین، ائرته سی گون ساعاتین چالماسی ایله گوزومو آچیب، یاغیشلی، رطوبتلی، یاری قارانلیق هاوانی گؤرونجه ساعاتین اوستونه بیر یوموروق ووروب، یورقانی باشیما چکیرم. خیال دونیامدا درینلشمه گه باشلاییرام:
گونئی آذربایجاندا انقلاب اولوب. مستقل گونئی آذربایجان دؤلتی قورولوب. بو انقلابین رهبری و سونرالاری بو دؤلتین باشیچیسی محمد امین رسولزاده، سید جعفر پیشوری، عباس اوغلو حسینقولو، یوخسا ممدکاظیم حق وئردی یوخ، من اؤزومم.
Dec 20, 2015
آذربایجان موغاملاری /یئتدینجی بؤلوم : « بایاتی قاجار موغامی »/
فرهاد جعفری
بایاتی قاجار (Bayati Qacar) : راست عاییله سی نین نؤوبتی عوضوو بایاتی قاجار دیر. بایاتی قاجار ایکی حیصه دن عیبارتدیر : بایاتی و قاجار. بایاتی ؛ آذربایجان فولکلور ادبیاتی نین بیر نمونه سینه دئییلیر. بو سؤزون آنلامی بوگونه قدر قطعیتله بللی اولماییب ، آنجاق بیر چوخلاری بو سؤزو بایات سوزوندن آلینمیش بیر سوز کیمی قئید ائدیرلر. آذربایجانین بؤیوک فولکلور شناسی اوستاد م.ع. فرزانه نین فیکرینجه بایاتی سؤزو ؛ چوخ احتمال آذربایجاندا موختلیف دؤورلرده کؤچری شکلینده یاشایان بایات بویونا (اوغوزون 24 قبیله سیندن بیری) منسوبدور. او باشقا بویلار او جومله دن افشاری و گرایلی آدلاری نین آذربایجان خالق موسیقی سینده اولدوغو اوچون بو احتمالین گوجلو شکیلده یقین اولدوغونا اینانیر.
آنتیگون، تراژدی و کاتارسیس - به مناسبت نمایش آنتیگون در تئاتر شهر تبریز
رقیه کبیری
تراژدی بخشی از زندگی انسان است. اما تراژدی کلاسیک که قرنهاست روی صحنههای تئاتر به نمایش درمیآید، بخشی از کنش طبقهی اشراف و طبقهی حاکم است و انسان عادی با روزمرگیهایش در آن جایی ندارد.
آنتیگونی که سوفوکل ۴۰۰ سال قبل از میلاد، همزمان با اوج شکوفایی فلسفه در یونان و نهادینه شدن دموکراسی آفریده بود و روی صحنههای باشکوه در مهمترین مرکز فرهنگی یونان، در شهر آتن به نمایش درمیآمد با آنتیگونِ تحریر شده به قلم ژان آنوی که اواسط قرن بیستم، در گرماگرم جنگ دوم جهانی و با رونق فلسفهی اگزیستانسیالیسم در سیاهترین دورهی تاریخ فرانسه، همزمان با اشغال پاریس توسط نازیها بر روی صحنه رفت، تا آنتیگونی که در سالن محقر تئاتر تبریز به اجرا درآمد و همچنان تا سیزدهم دی ماه روی صحنه خواهد بود، دورانهای تاریخی- سیاسی بسیاری سپری شده است.
آنتیگونی که سوفوکل ۴۰۰ سال قبل از میلاد، همزمان با اوج شکوفایی فلسفه در یونان و نهادینه شدن دموکراسی آفریده بود و روی صحنههای باشکوه در مهمترین مرکز فرهنگی یونان، در شهر آتن به نمایش درمیآمد با آنتیگونِ تحریر شده به قلم ژان آنوی که اواسط قرن بیستم، در گرماگرم جنگ دوم جهانی و با رونق فلسفهی اگزیستانسیالیسم در سیاهترین دورهی تاریخ فرانسه، همزمان با اشغال پاریس توسط نازیها بر روی صحنه رفت، تا آنتیگونی که در سالن محقر تئاتر تبریز به اجرا درآمد و همچنان تا سیزدهم دی ماه روی صحنه خواهد بود، دورانهای تاریخی- سیاسی بسیاری سپری شده است.
نگاهی گذرا به جنبش 21 آذر - بمناسبت هفتادمین سال، بخش سوم -
محمد حسین یحیایی
فرقه دمکرات آذربایجان همچنان خواسته های خود را به دولت های زود گذر که عمرشان چند ماهی بیش نبود گزارش می کرد، پیشه وری با نوشتن نامه ای به حکیمی که کابینه خود را تشکیل داده بود، بار دیگر این خواسته ها را یادآور شد و نوشت: انتخابات انجمن های ایالتی و ولایتی در تمام ایران شروع شود، مطالبات آزادی خواهان آذربایجان عملی گردد، کلوب آزادی خواهان و اتحادیه های کارگری باز و حکومت نظامی منحل شود ( روزنامه آذربایجان شماره 41 هشتم آبان 1324 ) ارتجاع حاکم بر تهران و بسیاری از نمایندگان با نگرانی و ترس از آینده خود که نتوانند بار دیگر وارد مجلس شوند،
اجتماعی شیزوفرنی
درویش اوغلو
کئچنلرده "اجتماعی مازوشیزم" آدی آلتیندا بیر یازی قویموشدوم فیس بوکومدا. عینی زاماندا بو یازی "سورگونده گونئی آذربایجان قلم انجمنی" نین اینترنت صفحه سینده و "آزوح" اینترنت صفحه سینده یاییلدی. بو یازدیدا روحسال بیر خستلیگین اؤزونو بیرئیسل (فردی) و کولکتیو (اجتماعی) شکیللرده گؤستره بیلدیگینی آچیقلاماغا چالیشمیشدیم. بو گؤرونگه (فنومن) یالنیز مازوشیزم ایله خلاصه اولمور. روحی خستلیکلرین هامیسی بئله دیر. دئملی نویروز، پسیکوز، شخصیتی انحرافلار، اجبار خستلیکلری، شیزوفرنی و ...... هر روحی خستلیک بیرئیسل بویوت (بُعد) دا گؤرندوگو کیمی کولکتیو بویوتدا دا گؤرونه بیلر.
Dec 14, 2015
ترجمه دو شعر كوتاه از أمه سزر - توركى و فارسى
محمد تقى زهتابى و زنجيرده كى شاهين
معصومه قربانى
محمد تقى زهتابى نين شاهين ده كى زنجيرى كيتابين اوخودوغوم دا سانكى اولمز كيريشچى قارشيمدا دورب. كئچن اوختايين يالقيز قارا آغاج شعري باره سينده يازديغيم يازى دا يازميشديم كى يازار يازديغى أثرين قهرمانى اولماسادا، اونا اوخشارليخ لارى وار، خصوصى له شعر و حكايه دونياسيندا بو يايغين بير شى دير.
نمایش “آنتیگونه” ترکی در سالن اصلی تئاتر شهر تبریز
ایشیق سایتی
نمایش تراژدی “آنتیگونه” نوشته ژان آنوی، درامنویس فرانسوی با ترجمه منیره اکبر پوران (اولکر اوجقار) به زبان ترکی آذربایجانی در شهر تبریز به روی صحنه خواهد رفت. ژان آنوی طرح اولیه این درام را در سال ۱۹۴۱ ریخت و یک سال بعد، در سال ۱۹۴۲ میلادی، آن را به انجام رساند. “آنتیگونه” اولین بار در سال ۱۹۴۴ میلادی، همزمان با نمایش “خروج ممنوع” اثر ژان پُل سارتر و در زمانی که پاریس در اشغال نیروهای آلمان هیتلری بود، بهروی صحنه آمد.
شعر اوچون تاپشیریقلار
ازرا پاوند - چئویرن: احد فرهمندی
بو گون نظر صاحیبلرینی یوران فیکیر صاباح خالقی کدرلندیرجک. فیکر ائیلهمهیین شاعیرلیک صنعتی موسیقیدن آساندیر، یا شعر صنعتینی اؤیرنمکده بیر معمولی پیانو اؤیرتمنی قدهر زحمته قاتلاشمادان فن اهلینی راضی ائدهبیلهسیز. هر نه قدهر ائلییه بیلهسیز اؤزونوزو صنعتکارلارین تاثیرینده قرار وئرین یا او اؤلچوده ادبیز اولسون کی اونلارین حاقین آیدینلادین.
دیلیمیزی هارایا آپاریریق؟(یئنی سؤزلر یا نئولوگیزملر)
دوقتور فیروز رفاهی
یئنی سؤز یاراتماق هر دیل اوچون چوخ اؤنم داشییر. او، دیله یئنی قان وئرمک کیمی بیرشئی ساییلیر. دیلیمیزده سؤز یارادیجیلیغی پروسئسی ایکی یؤنده موشاهیده اولونور: «لئکزیک» یولو ایله، بیر ده «سینتاکتیک» یولو ایله. باشقا معنادا دئسک دیلیمیز ایکی یولدا سؤز ترکیبینی زنگین ائدیر: بیرینجیسی «صرف» یولو ایله، ایکینجیسی «نحو» یولو ایله. بو نه دئمکدیر؟
پروفسور «توفیق حاجییئو» وفات ائتدی
ایشیق سایتی
آذربایجان ملی علملر آکادئمیاسینین نسیمی آدینا دیلچیلیک اینستیتوتونون دیرئکتورو آکادئمیک توفیق اسماعیل اوغلو حاجییئو بو گون گؤزلهنیلمز قضا نتیجهسینده وفات ائتمیشدیر.
آذربایجان جومهوریسینین ATV تلویزیا کانالینین یایدیغی خبر اساسیندا پروفسور توفیق حاجییئو ۲۷ نویابر ۲۰۱۵-جی ایلده سحر ساعاتلاریندا یاشادیغی ائوین حامامیندا دم گازیندان زهرلنهرک حیاتینی ایتیرمیشدیر.
توفیق حاجییئو ۱ مای ۱۹۳۶-جی ایلده جبراییل رایونونون سولطانلی کندینده آنادان اولوب.
Dec 9, 2015
امل بیرلیگی، قرامر آیرئلئغئ؟
محمد علی تاج احمدی
۱۳۷۹نجو ایلده تهراندا «بیرینجی ایران تورکجه سی دیلچیلیک سمینارئ» آدلئ بیر یئغئنجاقدا بیر سئرا قرارلار قبول ادیلمیشدیر.
بیرینجی ا سمینارئن قرارلارئ بوراخئلندان سنرا بیز بو قرارلارا گؤره اؤز دوشونجه میزی الارا گؤنده ردیک. سمینارئ قورانلار نه خصوصی الاراق بیزه بیر جواب وردیلر، نه ده عمومی بیر تهرده بو دوشونجه لره یاناشدئلار. دمک الار کئ، یا بیزیم سؤزلریمیزی اعتنا اتمه لی سایمایئب قئراغا قیدولار، یا دا کی، یازدئغئمئز کاغاز هچ واخت الارئن الینه چاتمادئ!
یازی نین آردین تمامیله بوردا پ. د. اف فورما دا اوخویون


c: text/html

text:
ایران پارلامنتینین بیجاردان سئچیلمیش میلت وکیلی حمدوللا کریمی حیات یولداشینی تحقیر ائدن پلیس امکداشینی تپیک آلتینا سالاراق کلله ضربهسی ایله اونون بورنونو سیندیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، تهرانین مهراباد هاوا لیمانیندان بیجار شهرینه اوچماق ایستهیهن و شخصی آوتومبیلینده خانیمی ایله بیرلیکده آئروپورتون اؤزل منطقهسینه داخیل اولماغا چالیشان میلت وکیلی پلیس امکداشی دایاندیراراق اوندان کیملیک طلب ائدیب. اوزرینده کیملیک سندینین اولمادیغینی بیلدیرهن حمدوللا کریمی دئپوتات اولدوغونو بیلدیرهرک یولونا داوام ائتدیرمک ایستهسه ده، پلیس اونون آوتومبیلینی دایاندیراراق هاوا لیمانینین اؤزل منطقهسینه داخیل اولماسینا مانع اولوب.
نتیجهده، دئپوتات خانیمی ایله خداهافیظلشدیکدن سونرا آوتومبیلیندن دوشهرک هاوا لیمانی تئرمینالینا قدر پیادا گئتمک مجبوریتینده قالیب. لاکین آز سونرا حمدوللا کریمینین خانیمی اونا زنگ ووراراق همین پولیسین اونو تحقیر ائدیب سؤیدویونو و آوتومبیلین هاوا لیمانیندان چیخماسینا مانع اولدوغونو بیلدیریب. بونو ائشیدن دئپوتات گئرییه قاییداراق پولیسله البیاخا اولوب و اونو تپیک آلتینا سالیب. پلیس امکداشینا کلله آتان دئپوتات اونون بورنونو سیندیردیقدان سونرا طیارهیه مینهرک بیجارا اوچوب. حادثهدن بیر نئچه ساعت سونرا ژورنالیستلره آچیقلاما وئرهن دئپوتات ناموسونو قوروماق اوچون پلیس امکداشینی تنبئه ائتدیینی آچیقلاییب.
دئپوتاتین بو حرکتینی کسکین پیسلهیهن تهران حقوق-محافظه قوهلرینین رسمیلری اونا قارشی جینایت ایشی آچیلدیغینی بیلدیریبلر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
شعری از استاد کریمی مراغه ای
ساغلیغیمدا منی یاد ائت اخـــــــوی
من اولندن سورا جئرما یَخَـــــوی
ساغلیغیمدا منی دیندیر دیلیلــــن
گلمه ترحیمیمه تاج و گولیلــــن
ساغلیغیمدا الیوی چک باشیمـــا
یاخما بورنون زئلئغن باش داشیمـــا
تا وارام اوزمه الیمدن، الیـــوی
نه قرا گی؛ نه اوزاد سقلیـــوی
قوی یانیم من سنه سنده منه یان
سن منه جان ده؛ دئگیم من سنه جان
ساغلیغیمدا قولووی بـوینوما سال
گاهی گاهی بو سولان گونلومی آل
هئش گلیب قبریمه یاد ایتمه منی
باشیما چالما غلط فاتیحهنی
کاش گورکان قویا قبریمده دلیک
منیله دفن اولا بیر جانلی چلیک
او آداملار کی گلیر فاتیحیه
ساغلیغیمدا منه چیخمازدی ییه
اوزادیدیم کفن آتدان چلیگی
زور وئریدیم گنلردی دلیگی
بابا ساغلیقدا منیم گول اؤزؤمه
مشتری اول سوزؤمه هم اوزؤمه
منی تشویق ائله خلعت لریله
گونلومی شاد ائله دعوت لریله
نه یالاندان چپی، قه قه لریله
مرسی، احسن، یاشا، بهبه لریله
ائل گرک قیمت اشعاری بیله
نیه ایراندا گرک شاعیر اوله
صنعت شعری چکیلر فسادا
دوشدی بازاری فصاحت کاسادا
بیر غزل کی گلیر عشقیله باشا
کیم آلیبدیر غزلی بیرده باشا
سعدی، حافیظ، بابا طاهر، خیام
سحرین ائتدی ناهار، ناهارسیز اخشام
کیمدی گیدی اگنینه قیمتدی قبا
سالمادئ چیگنینه بیر تازه عبا
شهریارین ادی دیللرده گزیر
تازه حیدر بابا اللرده گزیر
بیر کیچیک ائوده گونون وئردی باشا
قالدئ بیر مانقالئ بیر حوقا ماشا
ای خدا وئر بیزه ده عقل و شعور
شاعری ائلمیک زینده به گور


text:
بیلیکلیک
بیلیکلیک یونانجا: enkýklios – چئوره فورمالی و paideí درس، بیلیک سوزلری نین بیرلشمه سیندن یارانمیشدیر) سورغو کیتابی اوْلوب اینسان بیلیگینین بوتون ساحهلرینی آردیجیل شکیلده و اطرافلی احاته ائدیر. اونیورسال (جهانی) بیلیکلیکلر اینسانیت اوچون عومومی بیلیگی تصویر ائدیر، خوصوصی بیلیکلیکلر ایسه یالنیز موعین بیر ساحه اوزره محدود معلومات وئریر.[۱]
ایچیندهکیلر
بیلیکلیگین یارانما تاریخی[دَییشدیر]
بیلیکلیگین یارانماسی قدیم زامانلار، آنتیک یونان واختلارینا گئدیب چیخیر. ایلک دفعه اولاراق سیستئماتیک بیلیکلیک یونان فیلسوفو، افلاطون قوهومو سپئوسیپپوس طرفیندن یارادیلمیشدیر. میلاددان اؤنجه ۳۷۰-جی ایلده حئیوانلار و بیتکی عالمی اوزره ده بیلیکلیک - هومویا یارائدیلیر.
باشقا فیلسوفلاردان، مثلا ارسطو اؤز دؤورونده مؤوجود اوْلان بیلیکلری توپلو شکلینه سالمیشلار، آنجاق اونلار هر هانسی بیلیکلیک یارادا بیلمه میشلر.
روم دؤورونده دؤولت آدامی مارکوس پوکیوس کاتو میلاددان سوْنرا ۱۵۰-جی ایلده دیه لیبری آد مارکوم فیلیوم die Libri ad Marcum filium (مارکوسون اوغلانلارینا کیتابلار) آدلی توپلونو ترتیب ائدیر. بۇ کیتابلار کند تصروفاتی، طیب، رئتوریکا، دؤیوش تئکنیکی کیمی ساحه لرین پئداقوقیکا باخیمیندان بیر بیلیکلیکده جمعلنمهسیایدی.
نؤوبتی بیلیکلیک کیتاب مارکوس ترنتیوس واررو طرفیندن یازیلمیش دیسکیپلیناروم لیبری دوققوز Disciplinarum libri IX ایدی. او معلوم کیتابلاری طیب و معمارلیقایله تاماملاییر. اونون ۴۱ کیتابیندان یالنیز بعضی پارچالاری بیزه گلیب چاتمیشدیر.
ان قدیم، تام بیزه قدر گلیب چاتمیش، لاتین دیلیده اوْلان سیستماتیک بیلیکلیک روم تاریخچیسی پلینیوس طرفیندن ترتیب اوْلونموشدور. اونون طبیعتین تاریخی آدلی کیتابی ۳۷ جیلدده، ۲۴۹۳ بؤلومدن عیبارت ایدی. بورادا کوسمولوژی (فارسجا: کیهان شناسی)، جوغرافیا، ائتنولوژی (فارسجا: مردم شناسی)، آنتروپولوژی (فارسجا: انسان شناسی)، پسیکولوژی (فارسجا: روانشناسی)، زوولوژی (فارسجا: جانورشناسی)، بوتانیکا (فارسجا: گیاه شناسی)، مینئرالوژی (فارسجا: کانی شناسی) و متالورژی حاقیندا معلومات وئریلمیشدیر.
منبعلرین وئردیگی معلوماتلارا اساساً بۇ کیتابین ترتیب اوْلونماسیندا ۵۰۰ مؤلیف ایشتراک ائتمیشدیر. ۱۴۶۹-جی ایلده بۇ بیلیکلیک ونسیادا یئنیدن نشر اوْلونور. ۱۵۴۳-جو ایلده اونون ۱۱ جیلدی آلمان دیلینه ترجومه اوْلونور و استراسبورگدا بوراخیلیر.
اورتا عصرلرده ترتیب اوْلونان اثرلر داها یاخشی ترکیبه مالیک ایدیلر. اونلار لاتین دیلینده یازیلمیشدیلار. میلّی بیلیکلیکلر سونارلار، اوْرتا عصرین سونوندا و یئنی تاریخین اولینده مئیدانا گلیر. بیزانتیا دؤورونده یازیلمیش یئگانه کیتاب اوْلان سورا (اینگیلیسجه: Suda) دا یونان دیلینده ایدی. سودا کیتابیندا جوغرافیا و تاریخچی آنتیک مؤلیفلر حاقیندا ۳۲٬۰۰۰ مقاله جملنمشدیر.
یئنی دؤورون باشلانغیجیندا بیلیکلیک یارادیلماسی اوزره پیونر فرانسه فیلسوفو فرانچیز باکون ساییلیر. او ۱۶۲۰-جی ایلده اؤز کیتابیندا "Preparative toward a Natural and Experimental History" ۱۳۰ آددا موختلیف علملری سیرالاییر. بۇ تصنیفاتلاندیرما اوندان سوْنراکی عالیملر اوچون اساس گؤتورولوردو. اوندان سوْنرا یاشامیش دیدروت اؤز بیلیکلیگینده باکونا ایستیناد ائدیر.
۱۷۰۴-جو ایلده ریاضیاتچی جان هاریس (اینگیلیسجه: John Harris) لندنده تکنیک حاقیندا بیلیکلیگی (اینگیلیسجه: Lexicon technicum) چاپ ائتدیریر. بۇ تکنیک ساحهسینده ایلک الیفبا سیراسی ایله دوزولموش، اینگیلیس دیلینده یازیلمیش عومومی تکنیک بیلیکلیکایدی.
۱۷۵۱-جی ایلده فرانسهلی دنی دیدرو و ژان لو رون دالامبر طرفیندن فرانسه دیلینده ترتیب اوْلونموش علملرین منطیقی بیلیکلیکی یا دیکشنریسی (فرانسهجه: Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences)، ایشیق اوزو گؤرور.[قایناق گؤسترین]
آذربایجان تورکجهسینده ایلک بیلیکلیک ۱۹۷۶-۱۹۸۷-جی ایللرده نشر ائدیلمیش ۱۰ جیلدلیک آذربایجان سووئت انسیکلوپئدییاسیدیر. کیریل الیفباسی ایله چاپ اوْلونان بۇ انسیکلوپئدییا حاضیردا آذربایجان تۆرکجهسینده انسیکلوپئدیک بیلگی ساحهسینده ان گوجلوسودور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
خاریجی لینکلر[دَییشدیر]
- Encyclopaedia and Hypertext
- Internet Accuracy Project – Biographical errors in encyclopedias and almanacs
- Encyclopedia – Diderot's article on the Encyclopedia from the original Encyclopédie.
- De expetendis et fugiendis rebus – First Renaissance encyclopedia
- Errors and inconsistencies in several printed reference books and encyclopedias Archived July 18, 2001, at the Wayback Machine.
- Digital encyclopedias put the world at your fingertips – CNET article
- Encyclopedias online University of Wisconsin – Stout listing by category
- Chambers' Cyclopaedia, 1728, with the 1753 supplement
- Encyclopædia Americana, 1851, Francis Lieber ed. (Boston: Mussey & Co.) at the University of Michigan Making of America site
- Encyclopædia Britannica, articles and illustrations from 9th ed., 1875–89, and 10th ed., 1902–03.
- Texts on Wikisource:


text:
تورپاخلو (خدابنده)
تورپاخلو (خدابنده) کندی خدابنده بؤلگهسینین، خدابنده بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو و خرارود قصبهسی نده یئرلهشیبدیر. [۱]
ایچیندهکیلر
جوْغرافیایی موْقع[دَییشدیر]
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۳۷۶ نفر اهالیسی و ۹۰ عایلهسی وار. بۇنلاردان ۱۸۴ نفری کیشی و ۱۹۲ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۲۶۲ نفری ساوادلی و ۷۴ نفری ساوادسیزدیرلار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیگه باغلانتی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ مرکز آمار ایران (۱۳۸۵). جمعیت تا سطح آبادیها بر حسب سواد (فارسجا). مرکز آمار ایران. یوخلانیلیب ۱۳۹۴.


text:
۷ دسامبر
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۶۷۸ - لویی هنپین نیاگارا شلالهسینی کشف ائدن ایلک اوروپالی اوْلوب.
- ۱۸۷۷ - توماس ادیسونون فونوگرافی ایلک دفعه گؤستریلیب.
- ۱۹۱۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوتریش-ماجاریستانا ساواش اعلان ائدیب.
- ۱۹۱۸ - آذربایجان خالق جۆمهۇریتینین پارلمانی ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۲ - آذربایجان شوروی داغلیق قاراباغ موختار ولایتی مرکزی ایجراییّه کومیتهسی سئچیلیب.
- ۱۹۳۴ - تۆرک قادینلار بیرلیگی٬ ایستانبولدا بیر میتینگله قادینلارین میلّتوکیلی سئچیب-سئچیلمه حاقّینی قۇتلادی.
- ۱۹۴۱ - ژاپون آمریکانین هاوایی آدالارینداکی «پرل هاربور» بازاسینی٬ فیلیپین آدالارینی و بریتانیا مالزیسینی بومبالاییب.
- ۱۹۷۲ - آیا اۇچان سوْنونجو آمریکا فضایی گمیسی «آپولون ۱۷» فضایا بۇراخیلیب.
- ۱۹۸۴ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین عۆضوو اوْلان اؤلکهلر شورینین دؤولت تروریزمینی پیسلهین قطعنامه قبول ائدیب.
- ۱۹۸۵ - ترورچولار پاریسده دۆکانلار شبکهسینده ۴۱ نفرین اؤلومونه سبب اوْلان پارتلاییشلار تؤرهدیبلر.
- ۱۹۸۸ - ائرمنیستان قۇزئیینده باش وئرن گۆجلو زلزله نتیجهسینده لنیناکان٬ کیروواکان و ایسپیتاک شهرلری باتمیشدیر. رسمی قایناقلارا گؤره اؤلنلرین سایی ۲۵٫۰۰۰ نفری کئچیب. طبیعی فلاکت زوناسینا ایلک کؤمک آذربایجاندان گلیب.
- ۱۹۹۳ - پنتاگون نوادادا خبردارلیقسیز ۲۰۴ اتوم سیناغی کئچیریلدیگینی بلیرتیب.
- ۲۰۰۲ - تۆرکیه گؤزلی عذرا آکین لندنده دۆنیا گؤزلی سئچیلیب.


text:
گؤی اوزونو بولود آلاندا، خوصوصیله یاغیش یاغما عرفه سینده بیزیم محلله ده قارانقوشلار چوخ اولور. اونلار داها چوخ آپرئل آییندا و مای آیینین اوللرینده اولور. ایتی سورعتله سمادا اورا بورا – خروشووکا- بیر نوع اوچوشورلار. بیزیم عایله دئییلن بئش مرتبه لی ائوین – بینالارین آدی آخیرینجی مرتبه سینده یاشاییر. بیر گون خسته خانادان قاییدیردیم. یولداشیم نرگیز (نرگیز حسینووا) اونکولوژی خسته خانادا یاتیردی. من چوخ پریشان، عصبی وضعیتده ایدیم. بینانین بلوکونا گیردیم، پیللکنلرله آستا آستا – بئشینجی مرتبه یه قالخدیم. من همیشه قالخاندا مرتبه لره باخیرام. ائله بیل کی، بیرینجی دفعه دیر کی، بو مرتبه لری سئیر ائدیرم.دؤردونجو مرتبه نی قالخیب بئشینجی مرتبه یه چاتاندا نه گؤرسم یاخشیدی…
بیر قارانقوش بئشینجی مرتبه ده بلوک دیواریندا دیواری دیمدیکله ییردی. دیمدیکلنن یئرده بیر نئچه قورو اوت حیصه جیکلری وار ایدی. گؤزومو اورا زیلله دیم. آما چوخ دایانمادیم. منی گؤروب قاچا بیلردی. من هر گون ایش، خسته خانایا گئدیب گلنده اورا باخیردیم. باخیردیم گؤروم، یووا نه واخت قورولوب باشا گله بیلر. گئتدیکجه همین یئر یووا حالینا دوشوردو. بیر قارانقوش اوچوردو، او بیریسی گلیردی.
گؤرونور بیری آتا، او بیریسی آنا قارانقوش ایدی. بورادا ان ماراقلیسی، دیقتی چکن او ایدی کی، قارانقوش یووانی دیوارین هر هانسی بیر چؤکک، یاریق یئرینده ( بئله یئر یوخ ایدی) دئییل، سادجه دیوارین اوستونده قورولوردو. بو منی داها چوخ یازیق : تعجوبلندیردی. اؤز اؤزومه دئییردیم قارانقوشلار، بیر بالاجا کولک اسسه یووا اوچاجاق، زحمتلری هدره گئده جک حیات یولداشیم ایکی هفته دن سونرا حیاتینی دییشدی. دونیا سانکی باشیما فیرلاندی. اللی ایله قده ر بیر یئرده یاشادیغین آدامی ایتیرمک منیم اوچون آغیر ایدی… آداملار تانیشلار، قوهوملار، دوستلار، ایش – یولداشلاری حضوره ( عزا مراسمی) گلیردیلر. حضوره گلنلری ادب ارکانلا، ائل قایداسی ایله یولا – سالیردیم.هر دفعه بلوکا( راه پله) چیخیردیم. هر دفعه بلوکا چیخاندا قارانقوش یوواسینی گؤستریر و اؤز تعجوبومو اونلارلا بؤلوشوردوم. بو دفعه ده ائله اولدو، دئدیم:
گؤرورسوز، نئجه اولور کی، کولک اوتلاری یئره – سالمیر؟
آداملار یووایا باخدیلار و حئیرتله تعجوب قالدیلار.
بیری دئدی: دوغرودان دا معجزه دیر.
او بیری: بیزیم باغدا قارانقوش یووالاری وار، آنجاق آغاجلار – سیخ اولان یئرده.
دیگری: بو الله ین سیرری دیر، معجزه سی دیر دئدی.
بو آندا قارانقوشون بیری دیمدیگینده اوت گتیریب اولکی اوتلارین اوزرینه قویدو و اونون او طرف، بو طرفینی دیمدیکله مه یه باشلادی. بو زامان بو دئینادام یئنیدن سؤزونه داوام ائتدی: « بو اللهین معجزه سیدیر فکر وئردینیزمی، گؤرونور قارانقوشون دیمدیگیند، – یا توپورجگینده کلئیه بنزر نسه وار، دیمدیگی ایله اوتو دیوارا یاپیشدیریر».
بو سؤزدن سونرا منیم ده، آداملارین دا حئیرتمیز، بیر آز دا آرتدی.
بیر نئچه گون کئچدی. من هر گون یووایا باخیردیم. نؤوبتی بیر معجزه ده باش وئردی. یووادا ایکی قارانقوش بالاسی گؤرسه نیردی. کیچیک ات پارچاسی کیمی گؤرسنن قارانقوش بالالاری باشلارینی او طرف، بو طرفه ترپه دیردی. یووا چوخ کیچیک ایدی. اونلارا باخاندا یازیغیم گلیردی. هر آن یووادان پیللکنلرین، یا دا آداملارین اوستونه دوشه بیلردیلر. آما خوشبختلیکدن بئله اولمادی. عزیز اوخوجولاریم، منه بورادا معجزه کیمی گؤرسنن اونلارین اوچا بیلن آنا کیمی اؤز یووالاریندا قالمالاری ایدی.
بیر نئچه گون ده کئچدی. قارانقوش بالالارینین “جیب جیب” : جیویلتیسی ائشیدیلمه یه باشلادی آما اونلارین جیویلتیسی جوجه لردن فرقلی اولاراق داها سولغون، ضعیف، آستا تئمبیرلی(سسلی) ایدی.
اونلار جیویلدشنده من سئوینیردیم، سئوینیردیم کی، سالاماتدیلار.
بیر آز دا کئچدی. قارانشوش بالالارینین بدنی، قانادلاری آرتیق توک باغلامیشدی، آتا آنالاری – کیمی قاپ قارا توک. بیر نئچه واختدان سونرا ایشدن ائوه گلیردیم. یووایا باخاندا قارانقوش بالالارینی بلکه یئره دوشوب :گؤرمه دیم . یئنه ناراحات اولدوم دئیه دوشوندوم. ائوه گیردیم. پیشیکلره یئم اولوب مطبخه گلیب بیر استکان سو اویدیم. مطبخین حَیَطه باخان طرفده زیوه نین(کندیرین) اوستونده دؤرد دنه قارانقوش اوتورموشدو. ایکیسی آتا آنا، – ایکیسی بالالاری. بالا قارانقوشلار زیوه نین اوستونده اوتوروب مشق ائدیردیلر: قانادلارینی ترپه دیر، ائندیریب قالدیریردیلار. سانکی طیاره اوچوشا استارت گؤتورن کیمی.
نرگیز خانیمین اؤلومو منی راحات بوراخمیر. او، هر آن گؤزومون اؤنوندن گئتمیر. شکلینه باخاندا ائله بیلیرم کی، منه باخیر، منیمله دانیشیر. آما نئجه دئیرلر، اؤلنله اؤلمورلر. مایین(مای آیی/ اردیبهشت) آخیرلاری ایدی. نوه لریمله باغا گلدیم. هر ایل باغدا قارانقوش یووالاری اولاردی. سحر دان سؤکولنده اوخویوردولار، غریبه سسلری وار ایدی.
من ایلک واختلار اونلارین سسینی بولبولون سسی حساب ائدیردیم. باغدا بولبول ده وار ایدی. دوغروسو قارانقوشون اوخودوغونو بیلمیردیم. بو دفعه باغیمیزدا نه قارانقوش، نه ده بولبول وار ایدی. سانکی نرگیزین یوخلوغو اونلارا دا آگاه اولموشدو. بو دا اوچونجو بیر معجزه یدی. بیلمیرم بو دا اللهین بیر معجزه سی ایدی، یوخسا تصادوف ایدی. آما بو حقیقت__
پروفسور توفیق قلی اوو
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
سوسینس دل پارامو
سوسینس دل پارامو (ایسپانجا: Susinos del Páramo) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۱۱ کیلومتر موربّع دیر. ۹۰۵ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۱۵ نفر و اهالی سیخلیغی ۱۰٫۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Susinos del Páramo»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سوسینس دل پارامو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۸
۱۸ ژانویه: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۸/فایل مارتین لوتر کینگ گونو ، آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده تعطیل گونو، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/رویدادلار
- ۱۵۳۵ - ایسپانیالی فاتیح فرانسیسکو پیزارو پرونون باشکندی لیمانی کشف ائتدی.
- ۱۷۷۸ - اینگیلیسلی کاشیف جئیمز کوک٬ هاوایییه چاتدی.
- ۱۸۸۶ - عوْثمانلیدا قادینلار شۆکوفهزار درگیسینده «ساچی اۇزون عاقلی قیسا» دئییمینه قارشی اعتیراضا باشلادیلار.
- ۱۸۹۶ - ایکس اشعهسی جیهازی ایلک دفعه نیویورکدا خالقا تانیدیلدی.
- ۱۹۰۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی تئودور روزولتین بیرلشمیش شاهلیق شاهی ۷-جی ادواردا گؤندردیگی رادیو مساژی٬ آمریکادان رادیو ایله گؤندریلن ایلک اوقیانوسدان اۇزاغا مساژی اوْلموشدور.
- ۱۹۱۱ - ایلک دفعه بیر اۇچاق٬ بیر گمینین اۆستونه ائندی.
- ۱۹۱۲ - کاپیتان روبرت فالکون ایسکات گۆنئی قۆطبه چاتدی. بۇنو باجاران ایلک اینسان اوْلماغی خیال ائدیردی آنجاق آموندسن اوْندان یاخلاشیق بیر آی اؤنجه بۇنو باجارمیش ایدی.
- ۱۹۲۴ - ایستانبولدا میلّی تۆرک تیجارت بیرلیگی کونقرهسی توْپلاندی.
- ۱۹۱۹ - بیرینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا پاریس باریش کونفرانسی گئچیریلدی.
- ۱۹۲۷ - لوْزان آندلاشماسینی آمریکا سناسی رد ائتدی.
- ۱۹۲۹ - لئو تروچکی شوروی بیرلیگیندن ائشیگه چیخاریلدی.
- ۱۹۴۳ - شوروی لنینقراد مۆحاصیرهسینین قیریلدیغینی آچیقلادی.
- ۱۹۴۷ - ایستانبولدا مۆعلّیملر بیرلیگی قۇرولدو.
- ۱۹۷۷ - ذاتالریهیه یوْل آچان لژیونر ناخوشلوغونون عامیلی تاپیلدی.
- ۱۹۹۶ - مایکل جکسون ایله لیزا ماری پرسلینین ایکی ایل سۆرن ائولیلیکلری بوْشانما ایله سوْنا چاتدی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۸ ژانویه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۸ ژانویه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۸ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۸ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۸ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
قوربان عمینین معمارلیق ماجراسی!
قوربان عمی چاربورجون یاخجی اکینچیلریندن بیریدیر. نئچه ایل بوندان قاباق قوربان عمی تصمیم توتور معمارلیق (بنّالیق) ایشینه باخسین. قوربان عمینین بو ایشده آز-چوخ مهارتی وار ایمیش و بیر نئچه چؤل چارداغینین و داوار کؤمونون معمارلیغین دا ائتمیش ایمیش.
بئله اولور قوربان عمی قارداشی رحمتلیک جعفر عمینی ده گؤتوروب ایشه چیخیرلار. چوخ دولاناندان سونرا بیری تاپیلیر بونلارا بیر ایش وئرسین. قرار اولور قوربان عمی گیل بو شخصه بیر دیوار قویسونلار. قوربان عمی ایله رحمتلیک جعفر عمی ایشه باشلاییرلار و دیواری اوجالدیرلار. بونلارین ایشی قورتولان زامان باخیب گؤرورلر دده وای دیوار ایری دیر و اَن قریبدیر شوملاسین. قوربان عمی نین ایکی اَلی بیر تپهسی اولور و دئییر اَلیمیز بوشدا قالاجاق. بو حالدا دیوارین بئلی بیراز دا اَیریلیر. دیوار شوملایاندا تئز دیواری دوتوب قویماییرلار آشسین. قوربان عمی دئییر “جعغر قاغا سن بئلیوی دایاگینان دیوارا، دیوار یاتماسین، من تئز قاچیم ایشلهدیگیمیزین پولون آلیم! یوخسا دیوار شوملاسا بیزه پول وئرمزلر!!!”
نئچه آیلار بو ماجرادان کئچیر و قوربان عمیگیل چوخ تمرین ائلییرلر داها دیوارلاری اوچماسین. شانسان بیر آیری آدام دا تاپیلیر بونلارا بیر ایش وئرسین. بو دفعه قرار اولور قوربان عمیگیل بیر یونجا-سامان آمباری (انباری) قویسونلار. قوربان عمی گیل سئوینجک ایشه باشلاییرلار و کرپیج-کرپیج آمبارین دیوارلاری اوجالماغا باشلاییر. بو دفعه اؤزلرینه گوونیرلر کی دیوارلاری دوز چیخیب، آما بیردن-بیره باشا دوشورلر کی آمبارا قاپی قویماییب لار!!!
بو ماجرالاردان سونرا قوربان عمی قاییدیر و اکینچیلیک ایشین داوام وئریر. آما او یئنه ده ماجراسیز قالمیر. بونلارین دا تعریفی آیری گونلره قالسین.


text:
بیر آیدان چوخدور ایرانین موختلیف ایالت و بؤلگهلرینده باش وئرهن داشقین و سئل فلاکتی سیستان-بلوجستانا چاتیب.
Axar.az خبر وئریر کی، بو بارهده، سیستان-بلوجیستان والیلیین رسمیسی روهوللاه سرگزی آپرئلین ۲۱-ده ژورنالیستلره آچیقلاما وئریب.
او بیلدیریب کی، آپرئلین ۲۱-ده اینتئنسیو یاغان یاغیشلار نتیجهسینده افغانیستاندان ایرانا داخیل اولان سو جریانی گوجلو سئله چئوریلهرک هیرمند چایینا دوغرو آخماغا باشلاییب: «سئل نتیجهسینده ان آزی بیر کؤرپو داغیلیب، هیرمند شهرینین اطرافیندا یئرلشن ۳ کند ایسه اهالیدن تخلییه ائدیلیب. همین کندلرین ساکینلری موقتی اولاراق داها تهلوکهسیز یئرلره کؤچورولوبلر. سئل همچینین بعضی یوللارین باغلانماسینا سبب اولاراق، بیر سیرا کند ائولرینه خسارت یئتیریب» –دئیه روح اللاه سرگزی علاوه ائدیب.


text:
او دونیادا بو دونیایا تای دیر
دوکتور جئری
"تئهران ملهمی" یازیسیندا اوخودوق:
وای زنگینه اؤزومو اوستاد دفترینین ائوینه چاتدیردیغمیدا اوستاد اؤلوم یاتاغیندا، ساییر-باییر ائلهمکدهایدی.
ایندیسه اولایین قالانی:
ائشیکدن آمبولانس سسی گلیردی...
سئوینجک:
- ائله بیل آمبولانس گلدی- دئیه آشاغییا ائندیم. قاپینی آچینجا اورژانس مأمورلاری یوخاری چیخیب اوستادی آمبولانسا داشیدیلار...
بیز خستهخانا یئتیشنده، اوستادا شوک وئریردیلر اوستاد ایسه یاریم مئتیر گؤیه سیچراییردی!
خانیم دفتری گؤزلرینین یاشینی ساخلایا بیلمیردی. سوسقون- سوسقون آغلاییردی. دوکتور آی-سی- یو اوتاغیندان چیخینجا قاباغینا قاچدیم:
- دوکتور!..نئجه اولدو؟!..
گولومسه دی:
- چوخ شوکور..قضانی سوْودو...
تلهسیک خانیم دفترینین یانینا قوشدوم:
- خانیم دفتری..خانیم دفتری! اوستادین حالی یاخشیدیر.
دوداقلاری قاچدی، اللرینی-یاشینی گؤیه قالدیریب نهسه دئدی.
***
آی-سی-یونون قاباغینداکی اوتوراجاقدا اگلشمیشدیک. خانیم دفتریدن،
- اوستاد نییه بیردن- بیره بو حالا دوشدو؟- دئیه سوروشدوم .
- آخشام اوستاد فرهیخته بیزه قوناق گلمیشدی..
- هانسی اوستاد فرهیخته؟!..فارس بئیین فرهیخته؟!!
خانیم دفتری باشی ایله، "هن" دئیهرک سوردوردو:
- تورک میللت وکیللرینین آنایاسانین اون بئشینجی مادهسینین ایجرا اولونماسی حاققیندا جومهور باشقانینا یازدیقلاری دیلکچهدن سؤز دوشونده، اوستاد فرهیخته بو ائیلهمی بؤیوک بیر خیانت سایاراق ایمضا آتلانلاری اردوغانین جاسوسلاری آدلاندیردی.
- بو سؤزلره اوستاد دفترینین تپکیسی نه اولدو؟!
-اوستاد دفتری ده قان باشینا آتلانیب قیزغین-قیزغین،"ائی آللاه! نییه بیزی اؤلدورموسن بو شئوینیستلرین، مانقورتلارین الیندن قورتولاق؟!" دئیه قیشقیردی؛ اوستاد فرهیخته ده کوسوب گئتدی. یاریم ساعات سونرا اوستاد گؤردویون حالا دوشموشدو.
اوزونتو ایله باشیمی توولاییب دئدیم:
- اوستادین دوعاسی نه تئز موستجاب اولموش، کئشکه اؤلوم یئرینه تانریدان اون بئشینجی مادهنین ایجرا اولوماسینی دیلهیردی!!
***
ائرتهسی گون، اوستاد دفترینین گؤروشونه گئتدیم. رنگ-روفو یئرینه گلمیشدی. آلیندان اؤپوب الینی سیخدیم. گولومسهدی:
- دوکتور!.. آللاه اوستاد فرهیختهنین قاپیسینی باغلاسین!.. او دونیایا گئتدیم ده قاییتدیم!..
ساتاشدیم:
- هله او دونیادا نه وار نه یوخ؟!
گولدو:
- هئچ!.. او دونیادا ائله بو دونیایا تایدیر!
شاشیردیم:
- نئجه؟..نئجه؟!..او دونیادا بو دونیایا تای دیر؟!!..
اوستاد دفتر باشی ایله سورغومو دوغرولاردی:
- هوشوم باشیمدان چیخیب باییلاندا، گؤردوم اؤلموشم، قبیر ائوینه یاتمیشمام. گئجهنین بیر واختی تاققا-قاق ایله قبیرین آیاق اوجو آچیلیب ایکی آداما بنزهمز ایچرییه سوخولدولار. قورخودان اؤزومو ییغیشدیردیم. نکیر ایله مونکر ایدیلر ائله بیل. سالامسیز-کالامسیز بیری دئدی:
- من ربک..
او بیری ایسه :
- من نبیک..
ائله ساندیم اؤزلرینی تانتیدیریرلار دئدیم:
- من ده اوستاد دفتری!
سؤزومدن بیرینجیسی آجیقلانیب دئدی:
- بَیّم بیلمیرسن بو دونیانین رسمی دیلی عربجهدیر نییه تورکجه دانیشرسان کافیر!!
سونرا یولداشینا ایشاره ائلهدی، آتدیلار منی تپیگین آلتینا.
علاجیم کسیلمیشدی یالوارماغا باشلادیم:
- آغالار!!.. منی باغیشلایین. من آنلامامیشام اؤلوم آرزوسو ائلهمیشم! اصلن من پئشمانام اؤلموشم. ایجازه وئرین گئدیم عربی اؤیرهنیم سونرا خیدمتیزه گلیم!!.. سیزی بالالاریزین جانی وورمایین!.. ائی وای اؤلدوم وورمایین!!..
ملکلر قاققاناق چکیب سؤزلریمه گؤلهرک داها بتر تپیکلمگه باشلادیلار. تپیکلرین ضربیندن بیردن اؤزومه گلیب اؤزومو خستهخانادا گؤردوم....
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
دوکتور جئری نین تهران ملهمی نه بیر جواب!
تبریز ملهمی !
بیر هفته اونجه دن، تورک شیناس عابباس ائلچین له- شیخ آغامیز آخوند امیرحوسین (بهبود) مورادی یه خبر وئریلمیشدی، پایتخت ده اولان فارس دیلی قورومو باشقانی ،مجلیسیمیزده تورک دیللی اولان دئپوتادلاریمیز(ماده اون بشه گوره ایمضا ائدنلر) اوچون، هم بیر محللی معاینه همده بیر محللی تحقیقات ائیلمک ، اولکه میزه گلمه لری لازیم دوشوب. بیردن خبر وئریلدی: بش دیقه چکمه میش قوناقلاریمیز دئدییمیزآدرسه یئتیشه جک.
او زامان گلیب چاتدی، ماشیندان قوناقلار دوشوب چوخ گوزل قارشیلاندیلار، اوپوشوب -گوروشندن سونرا، گئچیب ایستراحت ائتدیلر.
صاباحی بویوک بیر مجلیس قورولموشدی. مجلیسیمیزین آشاغی باشدان -یوخاری باشاجان بویوک آداملار ،جراحی دوکتور-ایقتیصادجی-زاوودچی-داواناخاناچی-کوره چی لر بیر طرفده ، یازیچیلار- شاعرلر -نوحه خانلار-سیره چی-دسته چی لرده بیر طرفدن ،جابه جا -ردیفله اؤز یئرلرینده اوتوروب گوزلری –اوزلری پایتخت دن گلن فارس دیلی قورومو باشقانینا زیلله یب –باخیردیلار. هردن بیری قوناقیله اوز-اوزه یاسلاشاندا ،قوناق بیر گولومسوله نیب ،مجلیسده اوتوران شخص، الین سینه یه آپاریب، یئریندن بیر قاریش دوروب، اؤز ایراده تین بیلدیریردی.
ایلک آخوندوموز ، دانیشماقا باشلادی :خداوند مهربان و رحیم ، بر ما خیر و برکت زیاد بخشیده است. پس برای پروردیگار نماز بگزارید و قربانی کنید، محققا دشمن تو مقطوع النسل است .آخوند امیر حوسین(بهبود) مورادی دوشمنی دیله گتیرنده، بیر ناراحات حالتده ،عابباس ائلچینه باخدی، سیره چیلردن بیری اوجا سسله بیر صلوات چونده رین،دئمکده.... دوشن آخیر هاوا مجلیسدن بیرده عابباس ائلچینین اوستوندن، گوتورلندی.
سونرا شهرلریمیزدن بیر نئچه گوزل بویوک آداملاردان، فارس دیلیمیزین فلسفه سیندن نییه اونو اوخویوروق؟ افسانه وی قهرمانلاریندان چوخلی دانیشیق آپاریلدی. آخیردا کندلرین بیریندن بیر قوجا کدخدایا نوبت یئتیشدی. تریاکی بوغلارینا بیرده قارا رنگ قویان باشینین توکلرینه ال چکیب، دانیشماقا باشلادی: مهمان ما خوش آمدند! به عرض ملوکانه موبارک می رسانم، در ادامه کار شما ما هم در دهکدهای خود خدماتی به انجام رساندیم. نام پیش از هزار دهکده- شهر-منظقه- کوه -رودخانه ترکی را عوض کردیم اسم فارسی گذاشتیم .نمونه آنرا می آورم !سییاری را سیه رود، یام را پیام، آراز را ارس، کمچی را کیامک، علمدار گرگر را هادیشهر، ......قراردادیم. بونلاری دییه نده فارس دیلی قورومو باشقانی آلما یئییردی، بیر قاچ پیچاقیله قوپاردیب، الیله اوزادیب گوله- گوله اونا طرف اوزادیب،دئدی: بییا جان دلم ،بفرما حق شماست، بفرما بخور! کدخدانین ایکی الی سینه ده ،قاچا- قاچا قاچیب، تیکه آلمانی اوندان آلیب، ائله اونون یانیندا یئدی!
عابباس ائلچین سوزی اله آلاندا قوناقی چوخ یاغلادی، اورتا سوزونده بئله دئییردی: .....مهمان گرامی ما همگی از شما جنابعالی انتیظار داریم به درخواست ما که تدریس زبان ترکی در مدارس است توجه نمایید. ائله بو سوزی دییه نده فارس دیلی قورومو باشقانی یئرینده بیر قرنشدی، ائله بیل عقرب شالوارینا گیرمیشدی، آخوند امیرحوسین مورادی نین ناراحاتچیلیقی چوخالمیشدی، اوتوران قوناقلارین هامی سی ولولییه
دوشموشدولر،خیلاصه عابباس ائلچین سوزون چوخ عذابلا قوتاردی..... .
سوز ایندی قوناقینیدی، قوناق دیله گلدی: به نام خدا، من خیلی مفتخرم که امروز اینجا در قلب تپنده مملکت عزیزمان هستم از روحانی مجلس از بزرگان به خصوص کدخدای دهستان مربوطه سپاسگزارم از کدخدا می خواهم بیشتر تلاش کنند. کدخدا یئریندن دوردی، بیر گوزل اییلیب- دوزلدی .قوناق دیله گلدی خواهیش دارم ازت، آخر جلسه یک روگرفت(فتوکپی!) از آن لیست برام بدهید. کدخدا الین گوزونون اوستونه قویدی. قوناق آخیر سوزلرینده یدی: .....آخر سر باید در جواب امثال عباس ائلچین ها باید به گویم: ما نمی توانیم به عقب برگردیم، نمی توانیم ترمز این ماشین را بکشیم ،برای اینکه دو سه نفر اجنبی پرست به امیالشان برسند، من در اینجا می گویم به جرس قاطع در این عمل خود می مانیم !به کوری چشم دشمنان این مرز بوم .هامی صلوات چونده ریب ، قوناق دوراندا آیاقا هاهی قوناقلار آیاقا دوردولار. هره بیر یولیله اؤزون قوناقا یاخینلادیردی، بیری جیبیندن خودکار چیخاردیب هدییه ائیله ماقیله ،بیری گوروشماقیله اؤز ایراده تین بولوندوروردی. کدخدا یاخینلاشیب جیبیندن بیر قیش امرودی چیخاردیب ،وئردی .خیلاصه قاپییاجان خوداحافیظ لشمه لر ایدامه سی واریدی.
اون دیقه دن سونرا بیر آخوند امیر حوسین مورادی بیر عابباس ائلچین بیرده قوناق قالمیشدی. قوناق قاش قاباغین ساللاماقیله معلومودی عابباس ائلچیندن ناراحاتدی، ایسته میر گئجه نی قالسین ،آمما بو طرفدن ده گئجه دن خیلک گئتمیشدی ،دیله گلدی: یه جایی هست استراحتی کنیم اما با این اوضاع احوال، تنهایی می ترسم ،یک نفر هست که با من در اینجا بخوابد؟ تالارین نگهبانی کئفلی ایسگندر جوابیندا، دئدی: قوربان من اینجا هستم باهم می خوابیم .
گئجه یاری سی بیر- ایکی پیشیک ائشیکده بوغوشوردولار. قاناق یوخودان آییلیب، چوخ هاراسان کئفلی ایسگندری اویادیب، دئدی: برادر مثل اینکه در بیرون عملییات خرابکارانه است!؟ کئفلی ایسگندر یوخودان آییلدی، بیر قولاق آسیب ،سونرا دئدی: عملییات خرابکارانه هست اما به ما ربطی ندارد! اما اگر می ترسی؟ بیا پیش من بخواب. قوناق ائله بو سوزی ایسگندردن ائشیتدی، تز اؤزون وئردی اونون یانینا،کئفلی ایسگندر یئرینین ایچینده بیر گوزلرین آچیب قوناقا باخدی، ائله اوجورسونا یوخی باسدی .
چونکی گئچن جلسه نین هاواسینا یوخلامیشدی ،یوخودا گوردی بیر یولدا گئدیر، ایسته یر بیر یئرده ایشله سین. بیردن بیر دگیرماندان بونو سسله دیلر، سسه ساری گئدیب- دانیشاندان سونرا اونلارا باشلایب ایشله دی .بوغدالاری دگیرماندان گتیریب خاورماشینینا وورودولار، بیردن بیر پاسیبان سوت چالدی کی:اوغرولاری قویمایین، دگیرمانی بوشاتدیلار. هره بیر طرفده گیزلندی، اودا قاچیب دگیرمانین ایچه ریسینده گیزلندی.
اوردا بیر قوجا کیشی ایشله ییردی، اون بش باجادان اون توکولوردی، بیریندن چوخ- بیریندن آز- آخیرداکیندان چوخ آز اون گلیردی. قوجادان خبر آلدی: بونلار ندیر؟ باجادان توکولور؟ قوجا ،دئدی: ائولادیم، بونلار هر اینسانین روزوسودی، باخ او چوخ توکولن باجا هامییا، خیدمت ائیلییه ن جلیل ممدقلی زاده نیندی، اوندان سونراسی نیما یوشیج ، او بیرسی جواهر نعل نهرو، او بیرسی ده شکسپییریندی، سانییا- سانییا گلیب یئتیشدی یاپ او آخیرداکی باجییا، هردن بیر توزاناق گلیب یرتیقدان دوشوردی! اوردا قوجا دایانیب، باشین آشاغا سالدی. کئفلی ایسگندر سوروشدی: بو بس؟ قوجا ،دئدی: او یرتیق سیزین قوناقیزین روزی یرتیقی دی! کئفلی ایسگندر چوخ تاسف ائیله دی، ناراحاند حالدا ،دئدی: یوخ، بو دوز ایش دئییل ،ایندی او یرتیقی من بیر آز گئنیشله ده رم! بارماغین اوزادیب ایسته دی یرتیقی بیر آز گئنیشلتسین، اوندا بیر هاوار سسی بونو یوخودان آییدیب گوردی کی: وای آتاوین ائویله! قوناقین شالواری آشاغی، بارماغی قوناغین دالیدا آیری یئرینده !
عابباس ائلچینده قاپینی آچیب، آیاق اوسته ،هاراسان- هاراسان اونلارا، باخماقدا !!
محمد علی برزگر(گرگرلی آراز)
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
تئهران ملهمی
دوکتور جئری
تئلئفون کسینتیسیز زنگ چالیردی. تلهسیک دستگی قاپدیم، اوستاد دفترینین خانیمی ایدی:
- دوکتور!..دوکتور!.. تئز اؤزونو یئتیر، اوستاد دفتری گئتدی الدن...
سؤزلری آغلاما سسی ایله سونلاندی. آیاقیالین اؤزومو دؤردونجو قاتا، اوستادین ائوینه چاتدیردیم. قاپی آچیق ایدی. اوستاد دفتری تختین اوستونه اوزانمیشدی. رنگ- روفو آغاپپاق ایدی. الیمی آلنینا قویدوم، بومبوز ایدی. دامارینی توتدوم، چوخ یاواش ووروردو.
- اورژانسا زنگ ووروبسوز؟!
اوستادین خانیمی:
- وورموشام، دئدیلر، "تبریز"ده آمبولانس یوخدور، "تئهران"دان گؤندهرهجکلر..اودا هله گلیب چیخماییب- دئیه سیزیلدادی.
الیمدن بیر ایش گلمیردی. اوستاد گؤزومون قاباغیندا الدن گئتمکده ایدی. الیندن یاپیشدیم. "اوستاد!..بیرآزجیق دؤزون.. ایندی آمبولانس یئتیشر" دئدیم. اوستاد دفترینین دوداقلاری ترپندی. بلیرسیز بیر شئیلر دئییردی. قولاغیمی آغزینا یاخینلاشدیردیم:
- ده.. ده .. دده.. ده ده..
اوستادین خانیمینا دؤندوم:
- ائله بیل ددهسینی ایستهییر، تئز زنگ وورون ددهسینی گلسین.
آجی- آجی گولومسوندو:
- اوستادین ددهسی قیرخ ایل بوندان قاباق تانری رحمتینه گئدیب!
- دده..دده دئییر آخی!!..
اوستادین خانیمی گؤزلرینین یاشینی سیلدی:
- اوستاد دفتری اوتوز سککیز ایلدیر، " 15.نجی مادّه- 15.نجی مادّه" دئیه آنادیلمیزین مدرسهلرده اوخونماسی یولوندا موباریزه آپاریر. ایندی ایسه "15.نجی مادّه" سؤزونو دوزلده بیلمیر دئسین، دئییر: ده.. ده .. دده.. ده ده..
باشیمی آشاغی سالدیم، ائشیکدن آمبولانس سسی گلیردی.....
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
فارس دیلی قورومونون باشقانی اؤلدورولدو
دوکتور جئری
گوروپ-گوروب سسی بیرآن کسیلمیردی. تلهسیک قاچیب قاپینی آچدیم . اوستاد دفتری ایدی. ایچرییه سوخولوب قاپینی باغلادی:
- دوکتور! منی دولاندیر بالالارین باشینا...منی بیر یئرده گیزلت!!
چاش-باش قالدیم:
- اوستاد!..نه اولوب؟!...نه ایش گؤروبسن؟!..نییه گیزلهدیم؟!!
اوستاد دفتری تؤوشویه- تؤوشویه سیزیلدادی:
- فارس دیلی قورومونون باشقانینی اؤلدودوم!
قورخودان گئری چکیلدیم:
- نمنه؟!..نمنه؟! فارس دیلی قورومونون باشقانینی اؤلدوردون مو؟!.. سیزکی مدنی- اویغار بیر اینسانسیز. نئجه بو ایشی گؤره بیلدینیز؟!..
آیاقلاری اسمگه باشلادی، یئره چومبلدی:
- خیاباندا باشقان ایله قارشی قارشییا گلدیم. تانیشلیق وئردیکدن سونرا بیلهسینه دئدیم، " سیزین ایستهیینیزه قارشین، بیز، بو ایل تبریز بیلم یوردوندا آنا دیلیمیز تورکجهنی اوخوماغا باشلامیشیق؛ اینشاالله گلن ایل یا اوبیری ایل مدرسهلرده ده دیلیمیزی اوخویاجاغیق" دئدیم. منیم بو سؤزلریمه باشقان باشلادی گولمگه..
اوستاد دفترینین سؤزلرینی کسدیم:
- حتمن سیزده باشقانین گولمگیندن آجیقلانیب پیچاغی سوخدونوز قارنینا؟!!
یازیق-یازیق باشینی تؤولادی:
- یوخ!.. باشقان گولوب، گولوب، یئره ییخیلدی، گولمکدن اؤلدو!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
ائششگین حئسابی
دوکتور جئری
ماشینی درهیه دیغیرلانیب شئیخ آغانین بؤیوک آغازادهسی اؤلموشدو. ائو یاسا باتمیشدی؛ آغلاشما سسی بیر آن کسیلمیردی. شئیخ آغا باشینا تاپدایا-تاپدایا اوغلانلارینی یانینا چاغیردی:
- بالالاریم!.. رحمته گئتمیش قارداشیزا بیر ایش گؤرمهلیسیز قبیر عذابی چکمهسین!
اورتانجی اوغلو سیزیلدادی:
- آتا!.. قارداشیمیز نامازینی قیلاردی، اوروجونو توتاردی، خوُمس-زکاتینی وئرردی، زییارتینی گئدردی، ساققالینی قویاردی، او نییه گرهک قبیر عذابی چکسین؟
شئیخ آغا باشینی آشاغی سالیب دیزینه تاپدادی:
- یادیزدادیر نفت دکلی یوخ اولدو.. بللی ده اولمادی اونو کیم اوغورلاییب؟!!
- هه..هه.. یادیمیزدادیر!
- اونو قارداشیز اوغورلامیشدی!
- یووو....!!!
- هله او یوز بیرمی اوچ میلیارد... اونوندا آشیرماسیندا قارداشیزین الی وار ایدی! آی بالالاریم..هانسی دئییم؟!!..
- آتا..ایندی دئییرسن نئیلهیک قارداشیمیز قبیر عذابی چکمهیه؟!
شئیخ آغا بیر آز دوشوندو:
- بیر نفر تاپمالیسیز بیرینجی گئجه، قبیرده قارداشسیزین یانینا اوزانیب نکیر-مونکرین جاوابینی وئره.
کیچیک اوغلان دیله گلدی:
- کنده، قلئچی مورتوض آدلی یوخسول بیر کیشی وار. ائششگ ایله گئدیب مئشهدن اودون گتیریب ساتار؛ سانیرام پول قارشیلیغیندا بو ایشه راضی اولا.
***
شئیخ آغانین اوغلانلاری قئلیچی مورتوضون قاپیسیندا ایدیلر:
- اشی..بیلیریک سن چتینلیکله گئچینیرسن، قاردا-بوراندا ائششک ایله گئدیب مئشهدن اودون گتیریب ساتیرسان. سن ایلک گئجه قبیرده بیزیم قارداشین یانیندا یاتسان، سنه بیر پئیکان وانئت آلیب سنی بو فلاکتدن قورتاراریق.
قئلیچی مورتوض اؤز- اؤزونه،" یاخشی اولدو، ائششگی ساتیب ائولهنهرم، پئیکان-وانئتله اودون گتیریب ائویمی گئچیندیرهرم"-دئیه دوشونهرک راضیلیغینی بیلدیردی.
قئلیچی مورتوضو اؤلونو یانینا اوزادیب بوغولماسین دئیه قبیرین آیاق طرفیندن بیر اویوق قوبدولار. پئیکان وانت فیکری ایله، آرواد فیکری ایله شیرین یوخویا جومان قلئیچی مورتوض گئجهنین بیر واختی تاققاتاق سسینه یئریندن داشلاندی. گؤردو؛ الی دگنکلی ایکی آدام بنزهمز قورخونج یاراتیق قبیرین آیاق طرفیندن ایچری گیردیلر. آنلادی؛ بونلار سورغو-سوالا گلن نکیر-مونکردیلر. اورگی گوپ-گوپ دؤیونمگه باشلادی. گلنلرین بیرینه او بیرینه دئدی:
- اده! نکیر هانسیندان باشلایاق؟
مونکر قاققاناق چکدی:
- اؤلن اؤلوب ائله بو دیریدن باشلایاق.
نکیر سوروشدو:
- کیشی دئ گؤروم نئچه یاشین وار؟ نه ایش گؤرورسن؟ اوروج-نامازین نئجه دیر؟..
قئلیچی مورتوض دیلی توتار-توتماز میزیلدادی:
- اللی یاشیم وار، ائششک ایله مئشه دن اودون گتیریب ساتارام، نامازا تزه باشلامیشام،نئچه گوندور، قورآن کیلاسینا گئدیرم، اینشاالله گلن رمضان اوروجدا توتاجاغام!
نکیر حیرصلندی:
- یئکه کیشی!...[قئلیچی مورتوض اوروج-نامازینا گؤره اویغون یئرینه آغاج سوجاقلاریندان قورخودو]... سن نییه ائششگین آرپا یارانهسینی جیبینه قویوب قاباغینا سامان تؤکوردون؟!
- قوربان یانلیش عرضیزه چاتدیریبلار، باشیزا آند اولسون آرپا یارانهسی پولونا سامانی بئله چتینلیک آلماق اولور!!
بو یانیت نکیری یوْشوُدونجا مونکر سوروشدو:
- مئشهیه گئدنده ائششک اودونسوز ایدی مینیب گئدیردین، گلنده، اودون یوکلهیندن سونرا نییه مینیردین؟ ائششگه یازیغین گلمیردی؟!
قئلیچی مورتوض دیلی باغلانینجا مونکر قیشقیردی:
- اولان نکیر! وور بو کؤپک اوغلونو!!
نکیر-مونکر دوشدولر قئلیچی مورتوضون جانینا سحرهجن بیلهسینی دؤیدولر. صوبح اولونجا، شئیخ آغایلا اوغلانلاری گلیب اونو قبیردن چکدیلر ائشیگه. گؤدولر بدنینده سالامات یئر قالماییب. شئیخ آغا قئلیچی مورتوضون باشینی دیزینین اوستونه قویوب سوروشدو:
- اشی دئ گؤروم سنه نه اولوب؟ اوغلومون ایشی نئجه اولدو؟!
قئلیچی مورتوض زاریلتیسینی کسیب قیشقیردی:
- اولان من بیر ائششگین حئسابینی وئریب قورتارا بیلمهدیم، تون به تون دوشموش اوغلوزون حئساباتینی هارادان وئرهیدیم؟!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
کئفلی کونفوسیوس
دوکتور جئری
اؤلکهنین یوز ایللیک گلیشمه- ایرهلیلمه پروقرامینی حاضیرلاماق اوچون دؤولت طرفیندن داناباشلی دوکتور جئری، ترس آوالی قلئیچی مورتوض بیرده گرگرلی کئفلی ایسکندر بؤیوک بیلگین کونفوسیوسون یانینا گؤندریلدی. مملکت باش بیلنلری، کونفوسیوس ایله چایلاشاندان سونرا بو قونودا یاردیمجی اولماسینی، یول- یؤندم گؤستریب اؤیود وئرمهسینی ایستهدیلر. بؤیوک بیلگین ساققالینی تومارلایا- تومارلایا دئدی:
- مملکتینیزه یئدی آی ایچینده بؤیوک بیر ایش گؤرمک ایستهییرسینیزسه بوغدا اکین.
- مملکتینیزه یئددی ایل ایچینده بؤیوک بیر ایش گؤرمک ایستهییرسینیزسه آغاج اکین.
- مملکتینیزه یئتمیش ایل ایچینده بؤیوک بیر ایش گؤرمک ایستهییرسینیزسه اینسان تربیه ائلهیین.
دوکتور جئری آلقیشلاییجی باخیشلارلا کونفئسییوسو سوزهرک یولداشلارینا دؤنوب:
- بو آلتین اؤیودلری نوسخه ائلهییب دؤولتیمیزین حوضورونا چاتدیرمالیییق- دئیه الینی جیبینه سوخدو:
- ائی واخ!.. گؤزلوگوم ائوده قالیب، اؤیودلری سن یاز، اوستاد مورتوض!!
قلئیچی مورتوض اویان- بویانین قورتدالایا-قورتدالایا فیسیلدادی:
- ائله بیل قلمیمی گتیرمهمیشم!!
کئفلی ایسکندر بو دورومو گؤرونجه باشینی تؤولاییب دئدی:
- من یازارام!
دوکتور جئری برک-برک تاپشیردی:
- کئفلی- کئفلی یازمایاسان هااا!!...
***
ایکی گون سونرا کئفلی ایسکندرین یازقیسی باشقانین قاباغیندا ایدی:
مملکته ایچینه نئجه آفتافا گؤتورمک اولار:
- مملکته یئدی آی ایچینده آفتافا گؤتورمک ایستهییرسینیزسه، بوغدا وارید ائلهیین.
- مملکته یئددی ایل ایچینده آفتافا گؤتورمک ایستهییرسینیزسه، اورمان-مئشهلری آرادان آپارین.
-مملکته یئتمیش ایل ایچینده آفتافا گوتورمک ایستهییرسینیزسه، مدرک ساتین.
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر


text:
سان سکوندو دی پینرولو
سان سکوندو دی پینرولو (ایتالیاجا: San Secondo di Pinerolo) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۶۱۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۴۱۳ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Secondo di Pinerolo»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سان سکوندو دی پینرولو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فیزیک
فیزیک(یونانجا: φύσις طبیعت و φuσιkῆ دوغال بیلگیلری) طبیعتین(دوغالین) خاصیتلرین مطالعه ائتمهیه وئریلن بیلگیلر آدی.مادهنین فضازاماندا حرکتی انرژی و قووتیده شامیل و بؤتون مربوط اوْلان قاعیدهلری بیرلیکده یوللاشدیران دوغال بیلگیلردیر.فیزیک بیلیمینده انرژی ،گؤج،کوتله،الکتریک یوکو،الکتریک مئیدانی،الکترومغناطیس مئیدانی،اوزای،زامان،اتوم و ایشیق کیمی مفهوم لار ایشلنیر.
فیزیک یونانجا «فیوزیس» – مادی عالمین اوْبیکتیو خاصهلرینی اؤیرهنهن طبیعت علملریندن بیریدیر. فیزیک سؤزونو علمه ایلک دفعه قدیم یونان فیلوسوفو ارسطو گتیرمیشدیر. اوْ، اثرلرینده قدیم شرق و یونان علملرینین بۆتون نالیتلرینی توْپلاییب، سیستملشدیرمیشدیر. فیزیک ایله یاناشی، مکانیک، مترولوژی مسئلهلر حاقیندا اثرلری ده اوْلموشدور. داها سوْنرا فیزیک آنلاییشینی آذربایجان دیلینه ۱۱-جی عصرده یاشامیش داهی آذربایجان فیلوسوفو بهمیار ال-آذربایجانی ایشلتمیشدیر. هله قدیم دؤورلردن اینسانلار طبیعتده باش ورهن حادثهلرین سببلرینی آنلاماغا چالیشمیشلار: «کولیین اسمهسینه سبب ندیر؟»، «سما نه اۆچون ماویدیر؟»، «یاغیش نیه یاغیر؟»، «آتیلان داش نیه یره دوشور؟»... فیزیک بۆتون طبیعت حادثهلرینین باش ورمهسینین عمومی قانونلارینی، بیزی ایحاطه ادن مادی عالمین قورولوش و خاصهلرینی اؤیرنیر. بۇ علمی اؤیرهنمکله سیز طبیعت حادثهلرینین باشورمه سببلرینی ایضاح اده بیلجکسینیز. فیزیک تجروبی علمدیر. اوْنون قانونلاری تجروبهلرده تصدیقلنهن رال فاکتلارا اساسلانمیشدیر. فیزیکنی اؤیرهنمکله سیز ده طبیعت حادثهلرینی صینیفده خصوصی لابوراتوریا جیهازلاری واسطهسیله مۆشاهیده ادجک و آراشدیراجاقسینیز. فیزیک دقیق علمدیر. بۇ اوْ دمکدیر کی، فیزیکی قانونلار ریاضی دوستورلار واسطهسیله ایفاده ادیلیر. فیزیک بیرده دیگر طبیعت علملری آراسیندا دا علاقه یارادیر. بۇ علملر آشاغیداکیلاردیر.
آسترونومییا گؤی جیسیملرینی اؤیرنیر.
متورولوگییا یر کورهسینین آتموسفرینی، هاوا شرایطینی آراشدیریر. بیولوژی بۆتون جانلی عالمین قورولوشونو و حیات فعالیّتینی تدقیق ادیر.
جوغرافییا یر سطحینی و اوْنون آتموسفرینی اؤیرنیر.
ژئولوژی یر کورهسینین اۆست قابیغینی و یرین آلت قاتلارینی تدقیق ادیر.
کیمیا مادهلرین چوریلمهسینی اؤیرنیر.
فیزیک ایسه یر کورهسینین داخیلینده، قابیغیندا، آتموسفرینده و بیرده اۇلدوزلار عالمینده باش ورهن حادثهلری تدقیق ادیر، اوْنلارین عمومی قانوناویغونلوقلارینی مویینلشدیریر. فیزیکی بیلیکلر بیولوژی، کیمیوی، جوغرافی، نجومی، گولوژی حادثهلری آنلاماق اۆچون چوْخ اهمیتلیدیر.
بۆتون علم، تکنیک، ایستهسالات و معیشت واسطهلرینین ایش پرینسیپینین اساسیندا فیزیک دورور. فیزیک دیگر علملرین – کیمیانین، بیولوژینین، ژئولوژینین، جوغرافییانین اینکیشافیندا بؤیوک رول اوْیناییر.
ایچیندهکیلر
فیزیک نیی اؤیرنیر؟[دَییشدیر]
- بۆتون اینسانلارا سوال ور بۇ دم:
- نه یوللا یاراندی بوشلوقدان عالم؟...
- ... گؤرک کیم یاراتمیش بۇ طبیعتی،
- اوْ کیمدیر؟ ایشینین ندیر حیکمتی...
- ... هر شی اؤز-اؤزونه نجه دوزلدی،
- باخ، نه جور کاینات عمله گلدی...
طبیعتی بیر چوْخ علم ساحهلری اؤیرنیر. بۇ علملرین هر بیری آیریلیقدا طبیعتده باش ورهن حادثهلری آراشدیریر، اوْنلارین باشورمه قانونلارینی اؤیرنیر.
طبیعت علملرینه فیزیک، کیمیا، بیولوژی، جوغرافییا، آسترونومییا و س. عاییددیر.
فیزیک طبیعتی اؤیرهنهن علملرین ان موهومودور. اوْ، بیزی ایحاطه ادن عالمین قورولوشونو، خاصهلرینی و اوْرادا باش ورهن حادثهلرین عمومی قانونلارینی اؤیرنیر. ان ساده حادثهده بئله، مثلاً، بوداقدان قوپان آلمانین یره دۆشمه حادثهسینده چوْخلو سایدا طبیعت اوْبیکتی ایشتیراک ادیر: آغاج، بوداق، یارپاق، هاوا، یر کورهسی. طبیعتدهکی بۆتون جانلی و جانسیز وارلیقلار (اوْبیکتلر) فیزیکی جیسیم و یا جیسیم آدلانیر. فیزیکی جیسیملرین داخیلینده و یا اوْنلارین ایشتیراکی ایله باش ورهن طبیعت حادثهلری ایسه فیزیکی حادثهلر آدلانیر.
فرضییه[دَییشدیر]
فرضییه – پروبلم سوالین احتیمال اوْلونان جوابیدیر. فرزییهلرین دوغرولوغونو یوخلاماق اۆچون تستلر (تجروبهلر) آپاریلیر. تستلر فرضییهنی یا تسدیقلییر، یا دا اینکار ادیر.
تستلر اساسیندا فیزیکی قانونلار فورمالاشدیریلیر. مثلاً، یاغیش دامجیلارینین و علینیزدن بوراخدیغینیز داشین نجه دوشدویونو مۆشاهیده ادین.
اوْنلار همیشه یر سطحینه دوشور. مۆشاهیدهلردن بئله بیر فیزیکی قانون فورمالاشدیرماق اوْلار: یاغیش دامجیلاری و داش یر طرفیندن جزب اوْلوندوغونا گؤره همیشه یر سطحینه دوشور.
ایندی بئله بیر فرزییه ایرلی سورمک اوْلار: اگر یاغیش دامجیلاری و داش یرین جازیبهسی نتیجهسینده همیشه یر سطحینه دوشورسه، دیگر فیزیکی جیسیملر ده یره دۆشمهلیدیر. بۇ فرزییهنی یوخلاماق اۆچون تست قویولور. سیز بۇ تستی آرتیق ختکشله اتدینیز و ایرلی سوردویونوز فرزییه تصدیق اوْلوندو: ختکش ده یاغیش دامجیلاری و علینیزدن بوراخدیغینیز داش کیمی یرین جازیبهسی نتیجهسینده آشاغی یر سطحینه دۆشدو.
فیزیکدا تجروبی آراشتیرما یوْلونو ایلک دفعه ایتالیا عالیمی قالیلو قالیلی تطبیق اتمیشدیر. اوْ، پیزا شهریندهکی اییلمیش قوللهدن جیسیملری سربست بوراخماقلا اوْنلارین حرکتینی اؤیرنمیشدیر. قالیلی بۇ تستله ثبوت ادیر کی، ارسطوین ۲۰۰۰ ایل اوّل ایرلی سوردویو «آغیر جیسیملر یونگول جیسیملردن داها سرعتلی دوشور» فرزییهسی دوغرو دییل.
ایلک فیزیکی نظریه اینگیلیس فیزیکی ایسااک نیوتونون بللی اتدیی «کلاسیک مکانیک» آدلانیر. بۇ نظریه جیسیملرین حرکت و قارشیلیقلی تأثیر قانونلارینی اؤیرنیر. اینگیلیس فیزیکی جیمس ماکسولین فورمالاشدیردیغی «الکترومغناطیس ساحه» نظریهسی کلاسیک مکانیکنین تتبیقولونما سرحدلرینی بللی اتدی. مۆعاصیر فیزیکی نظریهلرین بانیسی، آمریکا فیزیکی آلبرت اینشتین ایسه «خصوصی نیسبیلیک» و «کوانت فیزیکسی» نظریهلری ایله علمی داها دا اینکیشاف اتدیردی.
ماده و جیسم[دَییشدیر]
عالیملر طبیعت حادثهلرینین اؤیرنیلمهسینی سادلشدیرمک اۆچون جانلی و جانسیز جیسیملرین اوْخشارلارینی – موْدللرینی یارادیر، لابوراتوریا شرایطینده آراشدیرمالار آپاریرلار. مادهلرین قورولوش و خاصهلرینی اؤیرهنمک آماچله بعضاً اوْنلارین بللی فوْرما وریلمیش تصوّرلریندن ایستیفاده ادیلیر.
بۆتون وارلیقلاری فیزیکی جیسیم و یا سادهجه، جیسیم آدلاندیریرلار. جیسیم مادهلرین بللی شکیل وریلمیش حالیدیر، مثلاً، کیتاب رفی جیسیمدیر، اوْنون هازیرلاندیغی آلومینیوم، پلاستیک و آغاج ماده لری مادهدیر. ساعت جیسیمدیر، لاکین اوْنون هازیرلاندیغی قیزیل مادهدیر و س. دمهلی، جیسیملر مادهدن تشکیل اوْلونموشدور. مادهلرین اؤزونمخسوس آدلاری وار: قیزیل، گوموش، دمیر، قورغوشون، آلومینیوم... اوْخشار مادهلر ده بللی آدلا قروپلاشدیریلیر؛ مثلاً، یوخاریدا سادالانان مادهلر دمیر آدلانیر. جیسمین تصوّر اوْلونان سادلشدیریلمیش فوْرماسی ایسه موْدلدیر. موْدله جیسمین اله خاصهلری وریلیر کی، آراشدیرما آپارماق اۆچون یارارلی اوْلسون. مثلاً، قلوبوس یر کورهسینین موْدلیدیر. قلوبوس ظاهرهن یر کورهسینه بنزییر. لاکین یر کورهسی بیر چوْخ خصوصیتلرینه گؤره قلوبوسدان تماماً فرقلنیر.
علاقهلی سیستملر[دَییشدیر]
آتوم نۆوهسی[دَییشدیر]
۲۵۰۰ ایل اوّل قدیم یونان فیلوسوفو دموکریت حساب ادیردی کی، بۆتون مادهلر چوْخ کیچیک، بؤلونمز زررجیکلردن – آتوملاردان تشکیل اوْلونموشدور. یالنیز ۲۰-جی عصرده بللی ادیلدی کی، آتوملار بؤلونهندیر و داها کیچیک زررجیکلردن تشکیل اوْلونموشدور. آتومون ان ساده موْدلی اوْنون کورجیک فوْرماسیندا تصوّر اوْلونماسیدیر. آتوملار مادهلرین آدی ایله آدلاندیریلیر و مۆختلیف حرفلرله ایشاره اوْلونور: مثلاً: هیدروژن آتومو ه، کربون آتومو سی، اوکسیژن آتومو اوْ، دمیر آتومو فئ، قیزیل آتومو آو و س. تسویرلرده مۆختلیف آتوملار مۆختلیف رنگلرده گؤستریلیر (آ). بئله تصویرلری داها آسان فرقلهندیرمک اوْلور، حقیقتده ایسه آتوملارین رنگی اوْلمور.
اینگیلیس عالیمی. ارنست رزرفورد تجروبی آراشدیرمالارلا بللی اتمیشدیر کی، آتوم مورکّب قورولوشا مالیکدیر.
تِمپراتور و اوْنون اؤلچولمهسی[دَییشدیر]
ان ساده ترمومتری ۱۶-جی عصرده ایتالیا عالیمی Q.Qaliley ایختیراع اتمیشدیر. اوْ، شوشه کورهنین دلیینی دار شوشه بورویا لهیملهییب ایچریسینه یاریسیندان آشاغی سو تؤکور. بورونو چویرهرک آچیق طرفینی ایچریسینده سو اوْلان قابا، مثلاً، چایدانا داخیل ادیر. چایدان قیزدیریلیر. اوْنون ایچریسیندهکی سو ایسیندیکجه بوروداکی سویون سوییهسی دییشیر. بۇ سوییهنین دییشمهسینه اساساً ماده نین ایستی و یا سویوق اوْلماسی تعیین ادیلیر.
سوئد عالیمی. آندرس سلسی ایلک ترمومتر ایشکالاسینی تکلیف اتمیشدیر.
جیسمین قیزما (و یا سویوما) درجهسینی بللی ادن فیزیکی کمیت تِمپراتوردور. تِمپراتورون دقیق اؤلچولمهسی اۆچون ترمومتردن ایستیفاده ادیلیر. ان چوْخ ایستیفاده اوْلونان ترمومترلرین ایش پرینسیپی مایع لرین ایستیدن گنیشلهنمه خاصهسینه اساسلانیر. ترمومتر مایع سی اوْلاراق جیوه و یاخود رنگلنمیش ایسپیرتدن ایستیفاده ادیلیر. مۆعاصیر مایع لی ترمومتر اۇجوندا کیچیک «مایع بالونو» اوْلان نازیک شوشه بورودان عبارتدیر. بالونا جیوه (یاخود ایسپیرت) دولدورولور. ترمومتر ایستی موحیطه گتیریلدیکده جیوه ایستیدن گنیشلنیر و بالوندان چیخاراق بورو داخیلینده یوخاری قالخیر. سویوق موحیطه گتیریلدیکده ایسه مایع سیخیلیر و بوروداکی سوییهسی آشاغی دوشور. مایع لی ترمومتر ایکی ایستیلیک حادثهسی – بوزون اریمهسی و سویون قایناماسی اساسیندا درجهلنیر. بوزون اریمه تِمپراتورو ۰° (صیفیر درجه)، سویون قایناما تِمپراتورو ۱۰۰° (یوز درجه) گؤتورولموشدور. اوّلجه ترمومترین ایشکالاسی اۆزرینده بۇ ایکی تِمپراتورا اۇیغون نقطهلر قید اوْلونور. سوْنرا همین نؤقتلراراسی مسافه ۱۰۰ برابر حیصّه یه بؤلونور. هر بیر حیصّه – ۱° (بیر درجه) ایله ایشاره ادیلیر. بئله ترمومتر ایشکالاسینی ۱۷۴۲-جی ایلده سوئد عالیمی آندرس سلسی تکلیف اتمیشدیر. عالیمین شرفینه همین ترمومتر ایشکالاسی سلسی ایشکالاسی آدلانیر. تِمپراتور ت حرفی ایله ایشاره ادیلیر و اؤلچو واحیدی «°سی » (درجه سلسی) قبول اوْلونور. بئله ترمومترین اۆزرینده اوْنون اؤلچو واحیدی یازیلیر. بیز تِمپراتور اؤلچمهلرینده سلسی ایشکالاسی ایله درجهلنهن ترمومترلردن ایستیفاده ادیریک. ترمومتردن ایستیفاده ائدرکن اوْنون مایع اوْلان بالونو تِمپراتورو اؤلچولهن موحیطده یرلشدیریلیر، اوْرادا بیر قدر ساخلانیلیر و سوْنرا گؤستریجیسی قید ادیلیر.
خاریجی کچیدلر[دَییشدیر]
- باغیروو س. م.، نزیروو ق. ه. حرکت ترکیبینین آوتوماتیک ایلجلری (عالی تحصیلین بaکaلaور پیللهسی اۆچون درسلیک). باکی: "علم و تحصیل"، ۲۰۱۱.
- هسنوو ق. ا. یۆکسک گرگینلیکلر و الکتریک ایزولیاسییا تکنیکسی (درسلیک). باکی، ۲۰۰۹.
- مممدوو ن. ا. رادیوفیزیکا (درس یاردیمی). باکی: «باکی بیلیم یوردو»، ۲۰۰۸، ۳۹۲ سه.
- عمومی فیزیک درسلیگی
قایناقلار[دَییشدیر]
فارسجا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«فیزیک»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۳ دئسامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
پترا
پترا یا پالمیرا .(عربجه. البتراء) ایندیکی اوردون جنوبوندا یئرلشمیش تاریخی بیر یئر دیر.
ایچیندهکیلر
تاریخیدَییشدیر
نبطی لر حکومتی مرکزی اولموشدور. یونان کؤکنلی اولان پترا (Πέtpa) سؤزونون معناسی داش دئمکدیر. نبطی لر اؤز ائولرینی داغین قوینونو اویاراق دوزلتدیکلرینه گؤره اورانی بئله آدلاندیرمیشدیلار. دئییلنه گؤره عربجه او محله نین آدی حیصنی سل، قایا دووار اولموشدور. اونلاریت ائولرینین قالیقلاری هله ده موسا وادیسینده هارون داغی نین اوجاالیقلاریندا (اوردون اؤلکه سینده) قالماقدادیر.
نباتلیلار حاکمیتی میلادی تاریخی نین ایکینجی یوز ایللیگینه دک دوام ائتمیشدیر. 106جی ایلده روم ایمپراتورلوغو بو اراضی نی ایشغال ائدرک اؤز تورپاقلارینا قاتمیشدیر.
پترا نباتلیلار حاکمیتی نین گوجلو چاغیندا اهمیتلی تیجارت وضعیتینه یییه ایدی. او کؤرفز ایله آرالیق دنیزی نی آلیش وئریش باخیمیندان بیر بیرینه بیرلشدیرن بیر نوقطه ایدی.
پترا مدنیتیدَییشدیر
اوردون دا لوت گؤلو ایله عقبه کؤرفزی آراسیندا کی شهر آرامیزین میلاددان قاباق 400 - 106-جی ایللری آراسیندا بیتکیسلرین مرکزی اولوب.
روم امپراتورلوغونون ایشغالیندان سونرا آرامیزین 400جو ایللرینده ایتَن شهر، یوزایللر سونراسیندا 1812جی ایلده یوهان بورخارت آدلی بیر سوئدلی توریست طرفیندن تاپیلدی. پترا یونسکو طرفیندن دونیا مدنیت میراثلاری لیستی آراسینا دا گیرمیشدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- لاتین الیفباسیندا آذربایجان تورکجهسی ویکی پدیاسی
گؤرونتولردَییشدیر
- ↑ Management of Petra. Petra National Trust. یوْخلانیلیب14 April 2015.
- ↑ Browning, Iain (1973, 1982), Petra, Chatto & Windus, London, p. 15, ISBN 0-7011-2622-1


text:
اؤیکولر / متللر / ایلان توفو
او چوخ گچن زامانلاردا بیر کیشی واروموش؛ بیاباندا گئدیرموش؛ هوا دا چوخ سیجاقوموش. ائله بئله کی گئدیرمیش ایراقدان بیر کئلگه(کؤلگه)گلیر بئلهسینه ساری، خوب کی باخار گئریر(گؤرور)تاری قضضب(غضب)ائدمییه؛ بیر بئییگ(بؤیوک) لئک(لؤک:ارکک دوه)دور. آغزی کفلی، آدامچیل لئک گلیر بئلهسینه ساری.
بیکیلیر(بوکولور،چؤنور) بیر موشتی خرابهیه ساری، بیر دلیگ(دلیک) ایچینه کئز ائدیر. لئک ائتیشدی دلیگ دمینه(قاباغینا)اوتوردی.
کیشی باش اوجالددی اوخاریا؛ أللرینی آچدی گئیـه(گؤیـه) ساری، تاریدان کئمک(کؤمک) ایستیردی. گئردی(گؤردو) باشی اوجوننا(اوجوندا) بیر یامان عقرب دیر. بیکیلدی(بوکولدو) ساغ یانونا باخدی گئردی عقرب کئز ائدموش ایلان ایچی. ایلان دا کی عقربدن قورخیردی(قورخوردو) بیر گوشهیه چنبره وورموشدی. کیشی کلش(باشماق)تاییسینی چاخارددی(چیخارتدی)ووردی عقرب دوشدی. بیر ایکی تاپولادی(تاپپیلداتدی) ایستینه(اوستونه)عقربی ائلیردی(اؤلدوردو).
ایلان گئردی کیشی بئلهکین ائددی دلیگدن چیخدی لئکی چالدی. لئک چابالادی چابالادی جاننان گئددی .
اوننان سورا ایلان گئددی بیر قیراغا گنه کئز ائددی تا کیشی راحت خرابهدن چیخه.
کیشی چوخ خرابهدن آرالانماموشدی کی گئردی ایکی کیشی یئری گزیرلر. سوروشدی: سیز ایلان توتانانگوز(توتانسیز)؟
کیشیلر دئدیلر: هیه؛ مگی نیجه ؟
کیشی بیر گیلیمسهندی دئدی: بیر یامان ایلان دا بو خرابهده وار، فولانی دیوار کونجوندا….
کیشیلر گئددیلر و تئزلیگه ایلانی توددولار، گتیریلردی کیشی دئدی: هانی؟ کیسهیی آچ باخام ائزیدیر(اؤزودور)؟
آچدولار کیشی أگیلدی باخدی.
دئدی: هیه ائزی دیر(اؤزودور).
ایلان باخدی کیشینیگ گئزینه بیر توفورجگ(توپورجک)سپدی کیشی ایزینه(اوزونه)و کیسهدن دوشدی یازییا گئددی بیابانا(چؤله) ساری …..
بو کیشی قالدی و بیر چتین یارا، او توفورجک یئری ایزی(اوزو) ایستیننه(اوستونده) قالدی.
ائله او موقعدن کی بو تیفاق(ایتتیفاق) بئلهسینه دیشمیشدی(دوشموشدو) یارا جوشیر(جوشور)و بئییگ اولیر(بؤیوک اولور). بیر موددت گچننن(کئچندن) سورا یئیتر اولیر(اولور) آمما یارانیگ یئری ایزیننه(اوزونده) قالور.
هر کیم خبرلشیر بو نمنه یئریدی؟! باشونی آتیر آشاغی دئییر:
بو تف او آدام ایزینه(اوزونه)دیر کی خوبلیگ جوغابونی(جاوابینی) پئسلیگینن وئره.
یازان : مهناز رحمت
قاشقایی ائلینین ایگدیر(ایغدیر) طایفاسینـدان
دوزنلمه: نفیس سینافر


text:
"ایران ماسا آرخاسینا اوتورمایینجا، آمریکا بو اؤلکهیه قارشی تضییقی آرتیراجاق و سانکسییالاری داوام ائتدیرهجک".
Axar.az-این معلوماتینا گؤره، بونو ایراندان نفتی ایدخال ائدن ۸ اؤلکه و رگیونا سانکسییالارلا باغلی تطبیق ائدیلهن موقتی استثنانین گؤتورولمهسینی شرح ائدن دؤولت کاتیبی مایک پومپئو دئییب.
قید ائدک کی، بو گون آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ ایرانا قارشی سانکسییالارلا باغلی بیر سیرا اؤلکهلره تطبیق ائدیلهن استثنانی مایدان اوزاتمایاجاغینی بیان ائدیب. آمریکاین ایرانا قارشی سانکسییالارینین مدتی مایین اولینده بیتیر.


text:
دونیاجا اؤنلو وردپرئس یاییم سیستئمی “گؤنئی آذربایجان” تؤرکجه سینده حاضیرلانماقدادیر. بیلدیگینیز کیمی، گؤنئی آذربایجان تؤرکجه سی دانیشانلار میلیونلارجادیرلار، آما بو دیلی اوخویوب یازانلارین ساییسی چوخ آزدیر. چونکو گؤنئی آذربایجان ایندیکی ایران داخیلینده دیر و اوردا رسمی دیل فارسجادیر. گؤنئی آذربایجان تؤرکجه سینده اوخویوب یازما ایمکانی یوخدور. آنجاق سون ایللرده آنا دیلینه قایغی گؤسترنلرین سایی آرتماقدادیر، و اینترنئت قوللانا بیله جکلرینده ساییسی چوخالماقدادیر. بیز چالیشیریق تا گؤنئی آذربایجان تؤرکجه سی وردپرئس سیستئمینه آرتیریلسین و سویداشلاریمیز، دیلداشلاریمیز اؤز دواما دیللرینده بیر بیریله ایله تیشیم قوروب گؤروش پایلاشسینلار.
اگر گؤنئی آذربایجان تؤرکجه سی دیلینین وردپرئس اؤچون حاضیرلانماسی و یاییلماسیندا یاردیمینیز توخونا بیلر، لوطفا بیزیمله الیشکیده اولون.


text:
بییانوئبا د لا رینا
بییانوئبا د لا رینا (ایسپانجا: Villanueva de la Reina) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۲۰۹ کیلومتر موربّع دیر. ۲۲۱ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۳۳۵۲ نفر و اهالی سیخلیغی ۱۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Villanueva de la Reina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بییانوئبا د لا رینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دیلیمیزده تؤرهدیلمیش کومپلئکسلیکلر (مفهوم گرگینلیگی)
دیلیمیز بؤیوک بیر دیل دیر. بو دیلی مینلر ایل دیر خالق قورویوب، بئجردهرک بو بویا چاتدیریبدیر؛ آنجاق بؤووردن چیخان کومپلئکسلیکلر بو دیلی گرگین بیر حالا سالماقدا دیر. آشاغیداکی بونلارین بیری دیر. (بو مفهوم کومپلئکسلیگینی ضیالیلار تزهجه دیله یوکلهییبلر) آشاغیداکینی بیر کیشی دئییر:
[من ۱۹۷۰-ده دوغدوم!]
باخین، بو جوملهده ایشلنمیش فعلده («دوغماق» فعلینده) کومپلئکسلیک وار دیر.
«دوغماق» دیشی و آرواد ایشی دیر!
«دوغماق» کیشی و إرکک ایشی دئییل!
دیلیمزده بئلهجه گرگینلیک گتیرن فعل آنلامینداکی کومپلئکسلیک اورادان یارانیر کی، «دوغماق» فعلینی لازیم بیر فعل آنلاییرلار. بو گرگینلیکدن چیخماق اوچون، آشاغیداکی ایکی نؤکته نظره آلینمالی دیر:
۱. «دوغماق» فعلی یالنیز و یالنیز «گونش» و «آی»ـدا لازیم فعل کیمی ایشلنه بیلر. (یانی یالنیز «گونش» و «آی» اؤزو دوغار!)
۲. «دوغماق» فعلی انسان و باشقا جانلیلاردا متعدی بیر فعل دیر! (یانی، دیشی بیر مؤوجود بیر بالانی دوغار [متعدی و معلوم بیر فعل کیمی]! بالا دا دیشی بیر آنادان دوغولار [متعدی و مجهول بیر فعل کیمی])
ناصر منظوری
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
افغانیستان
افغانیستان و یا (افغانیستان ایسلام جومهوریتی) - آسیادا بیر دؤولت دیر. بۇ اؤلکه آسیانین مرکز[۶][۷] یئرلشیب. جنوبدان پاکیستان، غربدن ایران، شومالدان تورکمنیستان، اؤزبکیستان و تاجیکیستان و شرقدن ده چین و پاکیستان ایله قونشو دور. بۇ اؤلکهنین رژیمی ایسلام جومهوریتی و اهالیسینین چوخو موسلمان دیرلار. پایتختیٛ کابول شهریدیر. اورتا آسیادا یئرلهشمسینه باخمایاراق سیک قومیت و مدنی علاقلری نظره آلیٛناراق بعضی قایناقلار طرفیندن یاخین شرق اؤلکهسی حساب ائدیلیر. افغانیٛستان فارس دیللی دؤولتدیر.
باتی وشرق آراسیٛنداکیٛ یوللاریٛن کسیشمه نؤقطهسینده یئرلَشن افغانیٛستان، قومیت قرۇپ ومدنیتلر موزایکاسیٛدیٛر. تیجارتین مرکز نؤقطلریندن بیرینده اوْلان افغانیٛستان، بۇ استراتئژی مؤوقئی سببیله تاریخ بویۇنجا فارسلار، یونانلار، عربلر، تورکلر، موغوللار، اینگیلیسلر وهروسلار کیمی مۆختلیف خالقلاریٛن ایستیلاسیٛنا اۇغرامیٛشدیٛر.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
اهالیسی[دَییشدیر]
باشکند کابول اؤلکهنین ان بؤیۆک شهریدیر، دیگراهمیتلی شهرلر غربده هئرات، جنۇبدا قندهار و شیمالدا مزار شریفدیر. یئرلی ومیللی سویداینتئقراسیانیٛن زیفاولدۇغۇافغانیٛستاندا جوغرافی مانئلردنالاوایجتیمای حیاتدا دا بیر سیٛرااهمیتلی پروبلئملر قالماقدادیٛر. احالینین ساوادلیٛلیٛق درجسی تخمیناً ۳۶٪ - دیر، ادام باشیٛنا دۆشناۆمۇمداخیلی گلیر باخیٛمیٛندان دا دۆنیانیٛنان یوخسۇلاؤلکلری آراسیٛندادیٛر. افغانیٛستانایسلام رئسپۇبلیکاسیٛنیٛن مرکزی ستاتیستیکا تشکیلاتیٛنیٛن ملۇماتلاریٛنااساسن ۲۰۱۱ – جی ایلیناوولیناؤلکاهالیسینین سایٛنیٛن ۲۴. ۴۸۵. ۶ مین نفراولدۇغۇائحتیمالائدیلیر.  یسلامیج رئپۇبلیجاوف افگحانیستان جئنترال ستاتیستیجساورگانیزاتیون - '
قومیت ترکیبی[دَییشدیر]
افغانیٛستان چوخ قومیتلی اؤلکدیر. بۇنۇنلا برابر هئچ بیرقومیت قرۇپی اکثریتی ویا چوخلۇغۇ (یاریٛدان چوخ) تشکیل ائتمیر، اؤلکده یالنیٛز قارشیٛلیٛقلیٛ نیثبتده اۆستۆنلۆیه صاحیب بئش بؤیۆک قومیت قرۇپ واردیٛر (پوشتونلار، تاجیکلر، اؤزبکلر، هزارلر و تورکمن تورکجهسیلر) و اونلاریٛن هربیرینین سایٛی ۱ میلیوندان آرتیٛقدیٛر. اساساً افغانیٛستاندا تۆرک دیللی وفارس دیللی خالقلار یاشایٛر.
دین[دَییشدیر]
افغانیٛستان اراضیسینده، ایسلام ۸۰۰ میلادی ایللرین سونوندا باشلامیٛشدیٛر. حال-حاظیٛردا اؤلک اهالیسینین اکثریتی مۆسلمانلاردیٛر. افغانیٛستاندا مۆسلمان اهالینین ۸۰–۹۰٪-نی تشکیل ائدن سۆننۆلۆیۆن حنفی مذهبی داها چوخ یایٛلمیٛشدیٛر. سۆننۆلراساساً افغانلاریٛن بؤیۆک بیر هیسسی دیلر، تاجیکلر، اؤزبکلر، تۆرکمنلر، بلۇچلار
افقانیٛستادا بیر سیٛرا سۆننۆ جریانلاریٛی فعالیت گؤستریر - قدیری، نقشبدی، قلندری. اهالینین چوخ آز هیسسی (۰٬۵٪)احمدیه طریقتینه منسۇبدۇر. اؤلکده اهمیتلی سایدا شیعه لر وار. بۇنلار خزر-بربرلر، ائلجه ده تئیمۇرلار، قیٛزیٛلباشلار وافغان-دزادزلار، سیاسته نیسبتناً قاریٛشمیٛش افغان-فارس قرۇپۇ وفارسلاردیٛر. شیعه لره هم ده کابۇل، هرات، غزنه اراضیسینده ده راست گلمک اولار. بدخشان خالقیٛ وتاجیکلری بیر هیسسی ایسماعیلیه طریقتینه عبادت ائدیرلر (ایسماعیلیلراؤلکه اهالیسینین تقریباً ۳٪-نی تشکیل ائدیرلر). بۇندان باشقا، افغانیٛستاندا ایندۇیستلر (۲۰مین نفر)، ائلجه ده سیک لر، زرتۆشتیلر) یاشایٛر.
ایقتصادی گؤستریجیلر[دَییشدیر]
- ایقتصادیاتاعمۇمی باخیٛش: افغانیٛستان دنیزه ساحیلی اومایان اؤلکدیر، ایقتصادیاتیٛ اکینچیلیه وحئیواندارلیٛغا (قویۇن وکئچی یئتیشدیرمیه) اساسلانیٛر.
- ایش قۆووسی: ۱۵ میلیون (۲۰۰۴-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- سئکتورلآرا گؤر ایش قۆووسی:اکینچیلیک ۸۰٪، صنایع ۱۰٪، خیدمت ۱۰٪ (۲۰۰۴ ملۇماتلاریٛ)
- صنایع: کیچیک میقیاسدا پالتار، صابۇن، موبل، ایاق قابیٛ، گۆبره، سیمان، آلایشی خالچالار، طبیعی گاز، یاغ، کؤمۆر، میس سئخلری.
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۹۰۵ میلیون kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۱٬۰۴۲ میلیارد kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک ایخراجاتیٛ: ۰ kWh (۲۰۰۱/تخمینی)
- ائلئکتریک ایدخالاتیٛ: ۲۰۰ میلیون kWh (۲۰۰۳)
- اکینچیلیک وحئیواندارلیٛق محصوللاریٛ: خاشخاش، بۇغدا، مئیوه لر، فیٛندیٛق، یۇن، دری
- ایخراجات مبلغی: ۴۷۱ میلیون دوللار (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایخراجات محصوللاریٛ: خاشخاش، مئیوه و فیٛندیٛق، آلایشی خالچالار، یۇن، پامبیٛق، دری، قیمتلی داش و لعل-جواهیراتلار.
- ایخراجات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، آلمان، هیندوستان، بؤیۆک بریتانیا، بلژیک، لۆکسئمبۇرق، چک رئسپۇبلیکاسیٛ
- ایدخالات مبلغی: $۳٬۸۷ میلیارد (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایدخالات محصوللاریٛ: خاریجی اینوئستیسیا، یئینتی و نئفت محصوللاریٛ، ایستئحلاک ماللاریٛ
- ایدخالات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، یاپونیا، سینگاپۇر، هیندوستان، جنۇبی کورئیا، آلمان
- خاریجی بورج مبلغی: ۸ میلیارد دوللار (۲۰۰۴-جۆایل ملۇماتلاریٛ)
- پۇل واحیدی:افغانی (ƏHVƏ)
- پۇل واحیدی کودۇ: ƏHVƏ
- مالی ایلی: ۲۱ مارس – ۲۰ مارس
نقلیات یوللاریٛ[دَییشدیر]
- دمیر یوللاریٛ: km ۲۴٬۶
- اوتوموبیل یوللاریٛ: ۲۱۰۰۰ km
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Dictionary.com. WordNet ۳٫۰. پرینستون بیلیمیوردو. Reference.com (Retrieved 13 November 2007). Archived ۲۰۱۴۰۳۲۸۱۰۲۲۵۷, at dictionary.reference.com
- ↑ Central Statistics Organization of Afghanistan: Statistical Yearbook 2012–2013: Area and administrative Population Archived ۲۰۱۵۱۲۱۷۰۰۳۶۳۲, at cso.gov.af
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Afghanistan. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب۲۶ April ۲۰۱۴.
- ↑ Gini Index. World Bank. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on ۲۰۱۴-۰۵-۱۱. یوْخلانیلیب۲ March ۲۰۱۱.
- ↑ ۲۰۱۵ Human Development Report. United Nations Development Programme (۱۴ December ۲۰۱۵). یوْخلانیلیب۱۴ December ۲۰۱۵.
- ↑ افغانیستان مالومات
- ↑ افغانستان و ولایاتلر مالومات/کابلیها
- Webarchive template unknown archives
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- Country articles requiring maintenance
- Pages using infobox country with unknown parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- آسیا اؤلکهلری
- اسلامی اؤلکهلر
- فارس دیللی اؤلکهلر
- اورتا آسیا اؤلکهلری
- ایسلام جومهوریتلری
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- آز توسعه ائتمیش اؤلکهلر


text:
اورخون الیفباسی
اورخون الیفباسی تورکلر ساغیندان یارادیلان و ایشلهنیلهن الیفبا دیر . تورکلر بۇ الیفبانین ایشلهتمهگین ایکی یوزلوک میلاددان اؤنجه باشلیییپلر (بویوک هون خانلیغی) و میلادی 8نجی یوزلوکهجه بۇ الیفبا تورکلر آراسیندا ایشلهنیلیپدیر . او چاغلاردان سوْنرا اویغور الیفباسی ، اوندان سوْنرا دا عرب الیفباسی بۇ الیفبانین یئرین توتوبلار .
بو الیفبا ایله یازیلان داش یازیلارین یاپ آدلینی اورخون منطقهسینده تاپیلان داش یازیلار دیرلار . الیفبانین آدلانماسی دا ائله بۇ داش یازیلارا باغلی دیر .
اورخون داش یازیلارینین وارلیغی "تاریخی جهانگوشا" آدلی کیتابدا ذیکر اولونوب دور [۱] و 1721نجی میلادی ایلده "مئسئرئشمیدئت" و "ایستیرالئنبئرگ" آدلی شخصلر ساغیندا عیلم دونیاسینا تانیلیپلار .[۲]
بو الیفبا ایله یازیلان یازیلارین تاپیلماق یئرلری اورخون ، یئنیسئیی ، تالاس ، تورپان ، آلتای و قازاقیستان دیر .[۳]
الیفبا[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ تاریخی زبان و لهجه هایی تورکی ، جواد هیئت ، ص 36
- ↑ یادیمانهایی تورکییی باستان ، دکتر حسین محمدزاده صدیق ، سیتادی نشریآثاری دکتر صدیق ، ص100
- ↑ http://irq.kaznpu.kz/?lang=e&mod=1


text:
۱۱ ژانویه
۱۱ ژانویه:
- ۱۰۵۵ - تئودورا٬ بیزانس ایمپیراتورلوغونون تختینه اوْتوردو. مقدونیهلیلر خاندانینین سوْن شاهی اوْلاجاق ایدی.
- ۱۴۵۴ - بؤیوک ایستانبول یانغینی.
- ۱۸۶۱ - آلاباما٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.
- ۱۸۷۸ - سۆد ایلک دفعه شۆشهلنهرک ساتیلدی.
- ۱۸۸۵ - لورد کرزن٬ اینگیلیس سیاستچیسی٬ ۱۹۰۵-۱۸۹۸ آراسیندا هیندوستان گئنل والیسی و ۱۹۲۴-۱۹۱۹ آراسیندا بیرلشمیش شاهلیق خاریجی ایش باخانی٬ آنادان اوْلدو.
- ۱۹۰۵ - مصطفی کمال ساواش آکادمیسیندن قۇرمای یۆزباشی اوْلاراق مأذون اوْلدو.
- ۱۹۲۱ - بیرینجی اینؤنۆ ساواشینین سوْنو. یۇنان قوْشونلاری گئری چکیلدی.
- ۱۹۲۷ - تۆرکیه جومهوریتی ایله آلمان آراسیندا تیجارت و ایقامت آندلاشمالاری ایمضالاندی.
- ۱۹۲۹ - تۆرکیهده اسکی یازیلی کیتابلاری یئنی حرفلره چئویرمک اۆچون دیل انجۆمنی بۆنیهسینده بیر کومیسیون قۇرولدو.
- ۱۹۴۳ - قیزیل اوْردو٬ ایستالینقراد مۆحاصیرهسینی قیردی.
- ۱۹۶۹ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ساغلیق باخانی لوتر تری٬ جیغالانین ساغلیغا ضررلی اوْلا بیلهجگینه داییر ایلک راپورتو یایینلادی.
- ۱۹۷۲ - دوْغو پاکیستان٬ بنقلادش اوْلدو.
- ۱۹۹۹ - تۆرکیه جومهوریتینین ۵۶-جی دؤولتی قۇرولدو؛ دموکراتیک سوْل حزب آزینلیق دؤولتی.


text:
سیرلی دولچا
اوشاقلار اوچون تورکو ناغیل
بیری واریدی، بیری یوخودو، بیر پادشاه و اونون آمان-زامان بیرجه قیزی واریدی. گونلرین گونو بو پادشاهین اؤلکه سینه بیر درویش گلیر. درویش نه درویش! جادو بیلیر، رمال آتیر، طالعه باخیب فال آچیردی. پادشاه بونو ائشیدینجه تئز درویشی یانینا چاغیرتدیریب دئییر:
– بابا درویش، فال آچ، بیر منیم ده طالئییمه باخ. گؤر اؤلوموم نه واخت یئتیشه جک.
درویش: باش اوسته سؤیله ییب، فال آچیر و بیراز دیسکینن کیمی اولوب دیلله نیر:
– پادشاه ساغولسون! بیر زامان گلجک، قیزین بؤیویوب اره گئدجک آمما کوره کنین (یئزنه ن) تخته چیخیب امر ائدجک کی سنی میداندا جاماعاتین گؤزو قاباغیندا، دار آغاجیننان آسسینلار.
پادشاه قانی قارالیر، درده باتاراق، قاراقاباق بیر آدام اولور…
توضیحات:
- نام داستان: سیرلی دولچا
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 16
- حجم : 1 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:
لینکهای کمکی:دانلود از لینک کمکی اول دانلود از لینک کمکی دوم


text:
Mar 8, 2014
قادین لار و ائولنمک
سویل سلیمانی
نده ن بیزیم قیزلار ائولنمک حاققیندا دانیشماقدان چکینیرلر؟!
نده ن اوغلان لار ائولنمک لرینی باغیریرلار اما قیزلار اونو پیچلداشیرلار؟!
(ائولنمک توپلوموزدا و یاسال اولاراق قبول ائدیله ن ان یایقین عایله شکیل اولدوغو اوچون، بوردا اوندان سوز ائدیرم. یوخسا عمومی اولاراق توپلوموزدا ایلیشکی لرین چئشیدلی نوع لری حاقیندا دانیشماق دا قادینلاریمیزدا بویوک بیر چئکینمه واردیر). بو سوآلا گؤره نه قدر چوخ دوشونسه مده ، منی قانع ائده ن جوابا چاتمامیشام. یادیمدادیر باکی یونیوئرسیته سینده اوخویاندا، یاتاق خانادا کی ایران دان اولان قیزلار چکینه چکینه بو صحبته یاناشیردیلار. بو حاقدا اطرافلی و گئنیش دوشونه ن قیز آز گؤردوم. طبیعی کی قیزلار بو قونودا سئچه ن کیمی دئییل، سئچیله ن کیمی تربیت اولورلار. ارکک لر فاعل و قیزلار مفعول کیمی دوشونمه یه یؤنله ندریلیر، عادت وئریلیرلر. بو وضعیتده ده قیزلار بو مسئله ده ساده جه مفعوللوق دورموندان قایناقلانان بعضی عمومی مسئله لری دانیشسالار دا روحسال و جینسل مسئله لری عاییله و اؤز ایچلرینده دانیشب دارتیشماقدا چوخ چتینلیک چکیرلر.
طبیعی کی ائولیلیک اؤزو بیر سؤزله شمه دیر و ایران داسا کبین کلمه سی بوسؤزله شمنین قارانتی سی کیمی دیر. آمما بو سؤزله شمه و اونون قارانتی سی اولان کبین آرتیق بیر بوراکراتیک فرمول کیمی عمل ائدیر. بو گله نکسل سؤزله شمه شخصی ایستک، آرزو و اؤزه للیکلری یانسیتمادیغی اوچون ایشله مه سی چوخ ضعیف دیر.
ایراندا قادینلار اؤزلرینی ائکونومیک اولاراق قوروماق اوچون کبینده ن یارارلانسالاردا کبینی مودئرن و چاغداش بیرسؤزلشمه حساب ائتمک اولماز. ساده جه ائکونومیک اولاراق باغیمسیز اولمایان قادینلار اوچون بیر قورونما آراجی کیمی استفاده اولونور.
آمما اساس سوآل بودور کی بیزیم توپلومدا کبین و گلنه کسل( سنتی) سؤزلمه شمه نین دیشیندا باشقا سؤزله شمه لره یئر وار می؟ اگر وارسا نه قدر یایقیندیر؟ بو سؤزله شملری نه قدر قانونی چرچویه سوخماق اولار؟
اؤرنه یین تبریزده یاشایان بیر قیز جینسل ایلیشگیسی حاققیندا نه قدر دانیشیب اؤز شرطلرینی آرایا قویا بیلر؟ بو قیز اؤز شرطلرینی عاییله سی ایله اورتایا قویوب اونلاری بیر سؤزله شمه حالینه گتیره بیلرمی؟
قیزی "نجابت" کلمه سینده گیزله دیب اونون آدی ایله اؤز ایستکلرینی قونوشان ارکک لر هاچان بونا سون وئره جکلر؟ بو کیمی یاساقلانان قونولار ، قادین و ارکک اوچونده فلاکت ایله سونوجلانمیر می؟ یوخسا "قیز اوزگه نین مالیدیر" دئیه - دئیه، مال اولان قیزلارا گؤره، آنجاق مال صاحیبی می دانیشاجاق؟!!


text:
قیلبرت و مارشال آدالار کمپینی
قیلبرت و مارشال آدالار کمپینی (اینگیلیسجه: Gilbert and Marshall Islands campaign) ژاپون ایمپیراتورلوغو و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.مارشال آدالاری و بؤیوک اوقیانوس یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو آمریکا غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gilbert and Marshall Islands campaign»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قیلبرت و مارشال آدالار کمپینی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باغلی دَییشیکلیکلر
آشاغیداکی ژورنال، قئيد اوْلونان صفحهيه (و يا قئيد اوْلونان بؤلمهدهکی صفحهلره) داخیلی کئچید وئرن صفحهلرده ائدیلمیش سوْن ديَیشیکلیکلرین لیستیدیر. ایزلهمه لیستینیزدهکی صفحهلر قالین شریفتله گؤستریلمیشدیر.
- ی
- بو دییشیک یئنی بیر صفحه یاراتدی (بیرده یئنی صفحهلرین لیستینه باخین)
- ک
- بو بیر کیچیک دَییشدیرمهدیر
- ب
- بۇ دَییشیک بیر روْبات طرفیندن ائدیلیبدیر
- د
- ویکیدئیتا دَییشیکلیگی
- (±۱۲۳)
- صفحهنین اؤلچوسو بایت میقداری ایله تعیین ائدیلیر
۱۷ ژوئن ۲۰۱۹
- ایران؛ ۱۸:۵۵ +۵۰ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۸:۴۹ -۱ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک، PHP7
- ایران؛ ۱۸:۴۳ +۱۴ 94.24.103.130 دانیشیق اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۵:۳۴ +۲۱ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۵:۲۹ -۳۷ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۵:۲۵ ۰ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۵:۲۰ +۸۱ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۵:۱۰ +۴۶ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۵:۰۴ +۳۷۵ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- ایران؛ ۱۴:۴۷ +۶۴۰ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک، موبایل وبی ایله دَییشیک، گورمهلی دَییشدیرمک
- تبریز؛ ۰۰:۴۴ +۱۴ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار


text:
قمری دربندی
میرزا محمد تقی قُمری گلزار دربندی (۱۲۳۵- ۱۳۰۹ق)، تانینمیش شاعر و مرثیه یازان.
قمری، داغیستان مختار جمهوریتینده یئرلشن دربند شاعیرلریندن دیر. شعرلری: مدح و اهل بیت مرثیهسی اؤزللیکله ایمام حسین(ع) ایله باغلی مرثیهلری وار. او، روضة الشهداء (ملاحسین واعظ کاشفی) و حدیقة السعدادان فایدالاناراق محتشم، خواجوی کرمانی و منوچهریدن تأثیر آلمیشدیر[۱].
حیاتی[دَییشدیر]
الده اولان قايناقلارا اساساً، اونون دوغوم يئری آذربايجانين شمال حيصهسينده «دربند» شهري و آتاسينين آدی ابراهيم و اؤز آدی ايسه محمدتقی اوْلموشدور.
او شعر کیتابینین اؤن سؤزونده اؤزون بئله تانیدیر: عبد حقیر کثیر الذنوب و التقصیر محمد تقی ابن المرحوم ابراهیم الدربندی المتخلص بقمری ... ،
بو عالیم و شاعیر تقوالی و متقی بير آتانين و آنانين اوجاغيندا و قوجاغيندا بويا باشا چاتير. يازديقلارا اساساً «دربند شهری اسكيدن ديندارليق ومرثيهچيليك جريانينين مركزي اوْلموش و خلقي تعزيهدارليقدا بوتون آذربايجاندا مشهور اولموشلار.» دئمك« قمري بئله بير محيطده يئتيشديگي اوچون بديعي ذوق و استعداديني بۇ يولدا ايشلتميش و آنجاق مرثيه شعرلری يازميشدير.» بونا باخماياراق كي، او بير مرثيه و اهل بيت شاعيري و مداحي ايدي جسارتی ده ديللر ازبري اوْلموشدور.
«مرحوم فريدون بيگ كؤچرلینين يازديغی كيمي: حكام حضوروندا و عمومي توپلانتيلاردا دربند اهلینين احتياجينی بيلديرن و عرض حال و دردلرينی عرصهي ظهوره گتيرن دلاور... بير وجود ايدي.» کؤچرلی آرتیریرکی؛ قمری ۷۴ ایل حایات سورموشدور. او؛ گویا ۱۳۰۹-نجی هجری ایلینده دونیاسین دیشمیشدیر. اگر بۇ روایتی قبول ائتسک شاعیر میرزه محمد تقی قمری ۱۲۳۴-نجو ایلینده آنادان اوْلموشدور.
حؤرمتلی عاليم جواد هیئت جنابلاري او داهینين ۱۲۵۰ده دوغولدوغون ذكر ائتسهده؛ آنجاق تقريباً اونونلا ياخين زاماندا اولان تبريز عاريف و شاعيرلريندن اولان اسرار علی شاه اؤز آنتولوژوسوندا يازير: «شبيه گردان بوده و در آن كار دستبرد داشته بنای روضهخواني و مقتل نويسي نهاده كتاب كنز المصائب را به نظم در آورده و الحال كه زياده از ۱۲۵۰ سال است كسي بدين طريق مقتل به نظم نكشيده و آن مكرر در تبريز چاپ شده و معروفست.»
بئلهليكله گؤروروك، اونون دوغوم تاريخيندن بيرزاد الده اولا بيلمير و نئجه دئييرلر ال بوشا چيخير. آنجاق اونون الده اولان كنزالمصائب كيتابيندان بئله دوشونمك اولور كي، او ساوادلي و جماعت ايچره نفوذلو بير عاليم ايدي. قمرینينكيتابينا يازديغي بير منثور و اوچ ديللی مقدمهدن، اونون آنا ديليندن علاوه فارسجا و عربجهيه ده تام شكيلده تانيشاولدوغو اوزه چيخيب؛ دوشونولور كی، آنا ديليندن علاوه آد وئردييميز ديللرده اثرلر يازيب يارادیب. قمرینين باشقا بير اثری ده اوْلموشدور كي آدين "كنز المعارف" قويموشدور. تاسفله گونوموزه قدر چاپ اولمايان بۇ كتاب ياريمچيليق قالسادا اونون اوغلو اونو تكميللتميشدير. بۇ اليازما كيتابدان بير نۆسخه باكینين اليازمالار فوندوندا قورونور .كنزالمعارفده نئچه ساقی نامه؛ قصيده؛ رباعي؛ مثنوی و باشقا ژانرلرده شعرلر ايستر توركجه ايستر فارسجا ايسترسه ده عربجه يازيلميشلار. دئديكلره گؤره اونون اوغلانلارين – ميرزه جعفر و ميرزه علی اصغر رياضینی بير مدت ده حاكيملر آزار و اذيت وئرميشلر آنجاق شاعيرين تدبيری ايله او چتينليكلر ده حل اولونموشدور[۲].
کنزالمصائب[دَییشدیر]
دکتر حسین محمدزاده صدیق بۇ اثرین بارهسینده بئله یازیر[۳]:
نوحه یازان شاعرلریمیزین بیریسی «محمد تقی بن ابراهیم قمری دربندی» دیر. اونون ۶۰۰ صحیفهلیک کنز المصائب آدلی بیر نوحه مجموعهسی نثر اوْلموشدور. بۇ مجموعه حکیم سید ابوالقاسم نباتیدن الهام آلیناراق «عشق» تحمیدیهسی ایله باشلاییر. بۇ تحمیدیه بئلهدیر:
۲۰ بئیتلیک بۇ تحمیدیه بئله قورتاریر:
قمری بۇ تحمیدیهدن سوْنرا، « شعر» موضوعوندا شعرین تفضیلینده (۱۰) بئیتلیک بیر غزل گتیریر. بۇ غزل بئلهدیر:
قمری، بۇ غزلدن سوْنرا، بیر گؤزل نثر پارچاسی گتیر. بۇ نثر پارچاسیندا، کائناتین یارانیشی حاققیندات دانیشارکن، « عقل و عشق» مناظرهسی آدلی اون دؤرد پارچا کیچیک قصیده گتیریر. بیرینجی قصیده بئله باشلاییر:
ایکینجی قصیده بئله باشلاییر:
هر قصیدهنی بیری – بیرینه باغلایان بیر ترجیع بئیتیده گلیر. مثال اوچون:
و یا:
بو مناظره قورتاردیقدان سوْنرا « عشقین احتجاجی» عنوانلی چوخ جزیل بیر قصیده گتیریر:
بو احتجاج قورتاردیقدان سوْنرا،
مطلعلی غزلی ایله بیرنئچه «عشق مبتلاسی» اولماسی مضمونلو غزللر گتیریر. بۇ غزللردن سوْنرا، « کتابین ابتدا کیفیتی» عنوانیله اوزون مثنوی یازاراق اساس مطلبه گیریر. بۇ مثنوی بئله باشلاییر.
مثنوی ۵۰ بئیته یاخیندیر. مثنویدن سوْنرا « تألیف سببی» نی بیر اوزون و محکم قصیده ایله آچیر. قصیدهنین مطلعی بئلهدیر.
سوْنرا یئنهده بیر قصیده شعر توصیفینده گلیر، بۇ قصیدهدن سوْنرا « بسم الله» ردیفی ایله سید الشهدا علیه السلامین مصائبینین ذکرینه وارد اولور.
ولاکین مصیبتلرین ذکریندن قاباق ۸ ساقی نامه گتیریر و ۸-نجی ساقی نامهده دئییر:
بو ساقی نامه بئله قورتاریر:
ساقی نامهلردن سوْنرا قمری دؤرد قصیده گتیریر بیرینجیسی تحمیدیه، ایکینجیسی پیغمبر نعتی:
یئنهده اوچونجو پیغمبر نعتی دیر:
دؤردونجو قصیدهده یئنه ده نعتدیر و قاباقکی قصیدهنین مطلعینین تجدیدیدیر:
بو ایکی قصیده یوز بئیتیدن زیادهدیر. اوندان سوْنرا « باب القصائدنی مدح مولای متقیان» فصلی آچیلیر. بورادا اون دؤرد قصیده واردیر. بۇ قصیدهلرده مولا علینین مناقبی ذکر اوْلونور. قصیدهلردن سوْنرا خاتم الانبیانین رحلتیندن سوْنرا باش وئرن واقعهلردن بحث گئدرک، مصیبت ذکری باشلاییر.


text:
ژاک بنینی بوسوئه
ژاک بنینی بوسوئه (اینگیلیسجه: Jacques-Bénigne Bossuet) فرانسهلی یازیچی - .۲۷ سپتامبر ۱۶۲۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۶ ایل عومر ائلهایب و ۱۲ آوریل ۱۷۰۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Jacques-Bénigne Bossuet»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ژاک بنینی بوسوئه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شیعه
شیعه ایسلام دینین بیر قول و مذهبی دیر.
ایچیندهکیلر
شیعه کلمهسینین معناسیدَییشدیر
شیعه لوغتده ایکی آنلاما ایطلاق اولور : بیری "توافق" و یا ایکی یا ایکی نفردن چوْخ آداملارین هماهنگلیگی بیر شئین اؤستونده و اوبیریسی بیر فرد یا گروهون پیروی ائتمگی بیر آیری فرد یا گروهدان ؛ ایبن منظور لسان العرب ده دئییر : «الشیعه القوم الذین تجتمعوا علی امر، و کل قوم اجتمعوا علی أمر فهم شیعه، و کل قوم أمرهم واحد یتبع بعضهم رأی بعض هم شیع.»
شیعه ایصتیلاحدادَییشدیر
او موسلمانلارا شیعه ایطلاق اولور کی امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیه السّلام ین بلافصل خلافتی و ایمامتینا پیغمبر دن سوْنرا ایعتیقاد و اینانلاری وار. و شیعهلرین ایعتیقادلاری وار کی ایمام و پیغمبر خلیفه سی شرعی نصّ طریقیندن تعیین اوْلونور و علی بن ابی طالب علیه السّلام و اوبیری شیعه ایماملارین ایمامتی ده شرعی نصّ طریقیندن ثابیت اولوبدور.
شیعه ایماملاریدَییشدیر
- امیرالمومنین علیّ بن ابی طالب علیه السّلام
- ایمام حسن بن علی علیه السّلام (ایمام مجتبی)
- ایمام حسین بن علی علیه السّلام
- ایمام علی بن الحسین علیه السّلام
- ایمام محمد بن علی علیه السّلام (ایمام باقرالعلوم)
- ایمام جعفر بن محمد علیه السّلام
- ایمام موسی بن جعفر علیه السّلام
- ایمام علی بن موسی علیه السّلام
- ایمام محمد بن علی علیه السّلام (ایمام جوادالائمه)
- ایمام علی بن محمد علیه السّلام
- ایمام حسن بن علی علیه السّلام (ایمام عسکری)
- ایمام حجت بن الحسن عجّ الله تعالی فرجه الشّریف
قایناقلاردَییشدیر
- لسان العرب ج ۸ ص ۱۸۸
- المیزان ج ۱۷ ص ۱۴۷
- اوائل المقالات ص ۱۳۵
- الملل و النحل، ج۱، ص۱۴۶


text:
تام چایی
تام چایی (اینگیلیسجه: Tom River، فارسجا: رود تام، آلمانجا: Tom (Ob)، ایتالیاجا: Tom (rivière)، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Tom (akarsu)، روسجا: ToMb (пpиTok Oби)) روسیه اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۸۲۷ کیلومتر دیر. و اوب چایینا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تام چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tom River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آذربایجان دیلینین قرامماتیکاسی
ایش و یا حرکت زامان خارجینده اولا بیلمز. فعل زامانسیز اولماز.زامان فقت فعله مخصوصدور. زامان یا کئچمیش، یا ایندی و یا گلجک اولا بیلمز. زامان ایکی ایش آراسینداکی/حال حاضیر و ایشین ایجرا وقتی/ زامانی معین لشدیریر. بو او دئمکدیر کی، مختلف زامانلار یالنیز ایندیکی زامانلا مشخص ائدیله بیلر، بونسوز کئچمیش و گلجک زامانی تعیین ائتمک اولماز. کئچمیش و یا گلجک زامانلار آنجاق ایندیکی زامانا نسبت کئچمیش یا گلجک ساییلیر.
دیلیمیزده مختلف زامانلار بیرسیرا شکیلچیلر واسطه سیله بلله نر کی، فعللرین کؤکلرینه قوشولار. بو شکیلچیلر آشاغیداکیلاردان عبارتدیر.
١. کئچمیش زامان
بو زامان ایش و حرکتین کئچمیشینده باش وئردییینی بیلدیریر. کئچمیش زامانین چشیدلری و جور به جورلویو جهتدن دیلیمیز دنیانین ان قدرتلی و زنگین دیللریندن بیریدیر. عالملریمیز گؤستریرلر کی، دیلیمیزده اییرمی دؤرده قدر مختلف معنالی کئچمیش زامان واردیر.
کئچمیش زامانین ان چوخ ایشلنن و مهملری بونلاردیر.
الف- شهودی کئچمیش/ ماضی مطلق/
بو کئچمیش زامان ایشین کئچمیشده باش وئریب قورتاردیغینی بیلدیریر. بورادا خبر وئرن اؤزو ایشین اجراسینین شاهدی اولموش و ایندی اوندان خبر وئریر.
اونون شکیلچیلری دؤرد چشیدلی "دی- دؽ- دو- دۆ" دن عبارتدیر کی، فعلین کؤکونه قوشولور، مثلا: آچ+ دی- آچدی، گلدی، ووردو، گؤردو. بو کئچمیش زامانین اینکار علامتی "ما-مه" دیر کی، بلاواسطه فعلین کؤکونه قوشولور، مثلا: آچ- ما- دی –آچمادی، گلمه دی، گؤرمه دی... شهودی کئچمیشین شخصلره گؤره تصریفینی آشاغیداکی جدولده گؤرونور. شهودی کئچمیشده خبر وئرن اؤزو ایجرانین شاهدی اولدوغو اوچون، اونون غیر شهودی شکلی اولماز.
شهودی کئچمیشین تصریفی
شخصلر تصدیق اینکار
من اوخو+دو+م اوخو+ما+دی+م
سن اوخو+دو+ن اوخو+ما+دی+ن
او اوخو+دو اوخو+ما+دی
بیز اوخو+دو+ق اوخو+ما+دی+ق
سیز اوخو+دو+نوز اوخو+ما+دی+نیز
اونلار اوخو+دو+لار اوخو+ما+دی+لار


text:
قارای تورکجهسی
قارای تورکجهسی، قارای دیلی یوخسا قارایجا، تورک دیللرینین قیپچاق قولونا باغلی دیلدیر. قیریم تاتار تورکجهسینه یاخیندیر. موسوی اینانجینا منسوب بیر تورک قروپو طرفیندن دانیشیلماسی سببی ایله ده باشقا بیر اهمیته مالیکدیر. دانیشانلارینین ساییسی آز اولان قارای تورکجهسی، یوخ اولما تهلوکهسی آلتیندا اولان تورک یازی دیللریندن بیریدیر.
ایچیندهکیلر
یاییلما ساحهسی[دَییشدیر]
20 -نجی عصرده هله ده لیتوانیده تراکائی و پانئوئژیس(Panevėžys) بؤلگهلرینده، اوکراینین لوک(Luck) و هالیکس(Halicz) بؤلگهلرینده و کیریمدا بو دیلی دانیشانلار واردیر. تورکیه و صهیونیست ایشغالچی ایسرائیلده هله ده بو دیلی دانیشانلارا راست گلمک اولار.
دانیشانلارین ساییلاری و دیالئکتلری[دَییشدیر]
سون سووئتلر بیرلیگی دؤنمینده تشکیل اولونان نوفوس ساییمیندا تکجه 2٬602 نفر قالدیغی آنلاشیلان قارای خالقیندان: یالنیز 503 نفر قارای تورکجهسینی آنا دیلی اولاراق ایشلتدیگینی، 502 نفر ایکینجی دیل اولاراق دانیشدیغینی بیلدیرمیشدیر.
بوگون بو دیلین یالنیز ایکی دیالئکتی قالمیشدیر: تراکای و گالیت
الیفبا[دَییشدیر]
اورتا عصرلردن بری اؤنملی بیر ادبیات دیلی اولان قارای تورکجهسی، عبری الیفباسی ایله یازیلمیش بیرچوخ مکتوبدا راستلانماقدادیر. اؤرنک اولاراق 10 -نجو عصرده اسپانیادا بیر خاخاملیق مدرسهسی طلبهسینین آنایوردو ورشویا یازدیغی مکتوبلار صاف قارای تورکجهسینین ان گؤزل اؤرنکلریندن دیر. بو دیلین دانیشانلاری، 8 -نجی عصرده یهودیلیکدن گلیشمیش اولان قارایلار جماعتینه باغلیدیرلار. بوگون بالتیک دنیزینین جنوب شرقیینده، شرقی اوروپادا، تورکیه و صهیونیست ایشغالچی ایسرائیلده هله ده بو اینانجا صاحیب اولانلارا راستلانماق اولار.
20- نجی عصرین ایلک یاریسیندا دینی مؤحتواسی اولمایان یازیلار قارای تورکجهسینده یازیلمیشدیر: مثلا ورشودا یایینلانان قاراییم آوازی آدلی درگی. آنجاق بوگون بو دیل آرتیق یوخ اولماق عرفهسیندهدیر. لیتوانینین باشکندی ویلینیوس شهری، دیگر شهرلری تراکائی و پانئوئژیسده هله ده قارای تورکجهسی دانیشابیلن اینسانلار واردیر. لیتوانیده بوگون توپلام 267 نفر قارای واردیر. آنجاق آرتیق تاپیلابیلن یازیلی منبعلر دینی مؤحتوالیدیر.
"قارایجا دانیشماق" آدلی کشتائو (Éva Á. Csató) و داوید ناتان (David Nathan) طرفیندن یایینلانان سون مالتی مدیا سی دی، قارای توپلومونا ایلگیسی اولان تورک دیلچیلر و باشقا دیلچیلره پولسوز پایلانیر.
اینکوباتورداکی تورک دیللری[دَییشدیر]
- قارای تورکجهسی ویکی پدیا
- قیریمچاق تورکجهسی ویکی پدیا
- کوموک تورکجهسی ویکی پدیا
- گونئی آلتای تورکجهسی ویکی پدیا
- عوثمانلی تورکجهسی ویکی پدیا
- سالار تورکجهسی ویکی پدیا
- خاکاس تورکجهسی ویکی پدیا
- نوقای تورکجهسی ویکی پدیا
- قاشقای تورکجهسی ویکی پدیا
- چولیم تورکجهسی ویکی پدیا
- اسکی تورکجه ویکی پدیا


text:
ایشلدن دانیشیغی:Vuzorg
سلام, Vuzorg. بوتونلوکه کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تورکجه دیلینده اولان ورژنینه خوش گلمیسینیز.
باشلامازدان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اولمانیزی توصیه ائدیریک:
- یارانان مقاله لری دَییشدیرمه یه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمه یین، جسور اولون. بیر نئچه جومله لیک مقاله لر یاراتماقدان چکینمه یین.
- مقاله لری بیلگی لیک، بیلیملیکلیک، طرفسیزلیک و غرضسیزلیک اولماسینا دقت ائدین.
- مقاله لری دَییشردیرمه دن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اولون.
- سواللارینیزی یاردیم صحیفه لرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوردا جاواب تاپماسینیزسا، ایلگیلی دانیشیق صفحه سینده سوروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایسته مکدن چکینمه یین، اونلارین دانیشیق صفحه لرینی دَییشدیررک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقاله لرین تورکجه دیلینده اولماسینا دقت ائدین. کوچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلین یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیرندن سونرا مقاله یه آرتیرا بیلرسیز.
- مقاله لرده و بونلارا ایلگیلی صفحه لرده (بؤلمه لر، شابلونلار و...) امضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سس وئرمه، سوال-جاواب و... فورمادا اولان یازیلارینیزین سونوندا 4 تیلدا ~~~~ علاوه ائدرک امضالایین.
- موضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صحیفه لر سیزه یاردیم ائده جک:
- یاراتماق ایسته دیگینیز مقاله نین آدینی آشاغیداکی بوش یئره یازین و "مقاله یارات" دویمه سینه باسین.
ویکی پدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بوجود بیلگی لر یالنیز اؤز ایشلدن صفحه لرینده وئره بیلرلر!--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۴ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۵۷ (UTC)


text:
قویروقلو اولدوز
کویروکلو اوْلدوز' — کوسمیک فضادا تصادف ائدیلهن موختلیف اؤلچولو جیسیملر اوْلوب، توز و قازدان عبارت "قویروغا" مالیکدیرلر. چوْخ زامان گونش اطرافیندا فیرلانیرلار.
ایچیندهکیلر
قورولوشو و حرکت سیستمی[دَییشدیر]
بوتون کویروکلو اوْلدوزلار عادتاً ایکی حیصّهدن عبارت اولور. بۇ چَتین ماددهلردن عبارت(گونشدن اوزاقلاشارکهن بوزلاشان ماددهلر) بوتؤو "باش" حیصّه و گونشه یاخینلاشدیقجا آرتان قاز-توز بولودوندان عبارت "قویروق" هیسسلدیر. گونش کولیی تأثیری آلتیندا کویروکلو اوْلدوزلارین "قویروق" حیصّه سی عادتاً گونشدن عکس ایستیقامته یؤنلیر. ائلیپتیک اوربیتله حرکت ائدن کویروکلو اوْلدوزلار، کۆتله چکیمی تأثیری آلتیندا یوکسک سۆرعتله گونش ایستیقامتینه دوغرو یؤنلیر و "باش" حیصّهنین ارییهرک "قویروق" بولودونا جئوئریلمهسی مۆشاهیده اوْلونور. عکس کۆتله چکیمی و انرسی قووسیله، گونش اطرافیندا دئور ائدن کویروکلو اوْلدوز، یئنیدن گونش سیستمینین سرحدلرینه دوگرو یونلدیلیر و بۇ زامان "قویروق" بولودونون دونوب کیچیلهرک "باش" حیسهده کونسنتراسییا اولماسی مۆشاهیده اوْلونور.[۱]
کویروکلو اولدوز خوفو[دَییشدیر]
قدیم زامانلاردان "قویروقلو اولدوزون" قؤی اوزونده گؤرسهنمهسی اینسانلاردا میفولوژی قورخویا، خوفا سبب اوْلموشدور.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- کویروکلو اولدوزلار حاقیندا صحبت
- کویروکلو اولدوزلار حاقیندا پوپولیار مقالهلر (روس دیلینده)
- کویروکلو اولدوزلار
- کومئتوقرافییا
- yکویروکلو اولدوز و آستئرویدلرین تهلوکهسی


text:
ریزو کاقاوا قورومو
ریزو کاقاوا قورومو (اینگیلیسجه: Riso Kagaku Corporation) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت الکترونیک ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی ۳٬۵۶۳ نفر اوْلوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Corporate Data. Riso Kagaku. یوْخلانیلیبMarch 30, 2017.
- ↑ Company Profile. Nikkei Asian Review. Nikkei Inc.. یوْخلانیلیبMarch 30, 2017.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Riso Kagaku Corporation»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ریزو کاقاوا قورومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دونکستر راورز فوتبال کولوبو
دونکستر راورز فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Doncaster Rovers F.C.) بیر فوتبال کولوبودور. اوْیونلارینی دا ۱۵٬۲۳۱ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ "Grant McCann: Doncaster Rovers appoint former Peterborough boss as manager". BBC Sport. Retrieved 27 June 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Doncaster Rovers F.C.»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دونکستر راورز فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.