text:
«بالاش آذراوغلو»نون خاطرهلریندن؛ اللی ایل آیریلیقدان سونرا وطنه دؤندوم
…. ۱۳۲۵نجی ایلین آذر آیینین ایگیرمیسی هاوا قارالان کیمی، شهرین کنار محلهلرینده گولله سسلری ائشیدیلمگه باشلادی. بو گوللهلرین چوخو آداملاری واهیمهیه سالماق اوچون هاوایا آتیلان گوللهلر ایدی. یولوم ستارخان کوچهسیندن ایدی. یولدا «فریدون ابراهیمی»یه راست گلدیم، گؤروشدوک. چوخ پرت ایدی، هارا گئتدیگینی سوروشدوم. مرکزی کمیتهنی گؤستردی.
من ائوه چاتاندا آتامین حیط قاپیسی آغزیندا نگران دایاندیغینی گؤردوم. مسئله آیدین ایدی، بیر طرفدن ده گولله سسلری چوخالیردی. آتام منی قورخوتماماق اوچون تمکینینی پوزمادان آستادان: «اوشاقلار، «علی توده»، «عاشیق حسین جوان» بیر ده «یعقوب دایی» سنین دالینجا گلمیشدیلر، آنجاق سنی گؤزلهمگه واختلاری اولمادیغی اوچون دئدیلر کی بیز گئتدیک دمیر یولو واغزالینا، ائوه گلن کیمی او دا گلسین اورا. هامی جولفایا گئدیر…» من بیر سؤز دئمهدیم، چونکی آرتیق گئج ایدی، هم ده واغزال طرفدن داها چوخ گولله سسلری ائشیدیلیردی. آتام یئنه تمکینله: «گل ایجری، گؤرهک نه اولور. آللاه کریمدیر. گئجهنین خئیریندن گوندوزون شری یاخشیدیر» – دئدی.
ائویمیزده هامی نگران، هم ده ناراحات ایدی. ائوده اولان کتابلاریمی و ال یازمالاریمی آتام کؤمور تورباسینا ییغیب آپاریب آنباردا کؤمورلرین ایچینده گیزلتدی. آتام آنباردان گئج گلدی، آنجاق هئچکس بونون فرقینه وارمادان دینمز – دانیشماز، یاشلی آداملار کیمی، خالچانین اوستونده اوتوروب، هره اؤز عالمینه دالمیشدی. من ایشین آخیرینا قدر ادارهده قالدیغیم اوچون اؤزوم – اؤزومو دانلاییردیم. بیر قدر تئز ایشدن چیخسایدیم، من ده یا «على توده» ایله، یادا تانیشلاردان بیرینین ماشینینا اوتوروب جولفایا گئدردیم، ائوه ده سیفاریش گؤندرردیم کی نگران قالماسینلار. سونرا فیکیرلشیردیم کی «چشمآذر» یوخ ایدی، من رادیونو نئجه باشلی باشینا قویا بیلردیم؟ و کیم بیلیر بو قاریشیقلیقدا کیم میکروفونا کئچیب اؤلکهیه هانسی شایعهلری یایاردی.
آتام آنباردان گلیب بیر طرفده اوتوردو. بئلهجه سحره قدر کیمسه گؤزونو یوممادی. سحر تئزدن حیط قاپیسی مؤحکم دؤیولدو. آتام آستادان «گلدیلر» دئدی و منی آنبارا آپاردی. قیش اوچون دوغراتدیریب سلیقه ایله ییغیلمیش اودونلارین آرخاسینا کئچیردی، کئچیدی تئز هؤروب قاپینی آچماغا گئتدی. گلنلر: «کیشی! اوغلون هانی؟» دئییب آتامین باشینا قیشقیردیلار. آتام: «دونن آخشامدان گلمهییب، هئچ بیزیم ده خبریمیز یوخدور» – دئدی. کیشینی اؤلومله هدهلهدیلر. آتام تمکینله: «اینانمیرسینیز گلین آختارین»، دئدی. سس – کویله یوخاری قالخدیقلارینی ائشیتدیم. پیللهلردن ائننده یئنه آتامی هدهلهدیلر. «اوغلونو تاپ، دئنه کی گلسین ناحیهیه، پلیس ادارهسینه، یوخسا گلیب سنین اؤزونو آپاراجاغیق.» بو زامان بیر نفر آنبارا داخل اولدو. سلیقه ایله ییغیلمیش اودونلارا و کؤمور کیسهلرینه باخیب قاییتدی. – «گئدهیین!»دئدی. – «بورادا واخت ایتیرمگه دیمز». گئتدیلر.
آلتی آی سو آنباریندا
آتام آتبارا گلیب آستادان دئدی: «داریخما، آللاها شوکور هلهلیک خطر سووشدو. گؤرهک نه اولور.» آتام بو سؤزلری دئییب گئتدی. تقریبا بیر ساعاتدان سونرا یئنه آنبارا گلیب «داریخما» دئدی. «انشاللاه، آخشام هاوا قارالاندا سنی سالامات یئره آپاراجاغام.»
آتامین دئدیگی «سالامات یئر» حقینده آخشاما قدر فیکیرلشدیم. آنجاق هارا اولدوغونو تاپا بیلمهدیم. آخشامدان خئیلی کئچمیش آتام یئنهده آنبارا گلدی، اودونلاردان گؤتوروب کئچید آچدی و «آردیمجاگل» – دئدی، حیطدن چیخدیق. کوچه بویو صؤحبت ائدیریک کیمی یاناشی گئتدیک. چوخ دا اوزاقدا اولمایان بیر حیطین قاپیسینی آچدی. ایچری کئچدیک. بورا کیمسه یاشامایان بوش پیر حیط ایدی. آنام منی بینانین آلتینداکی سو آنبارینین وانینا گتیریب آستادان دئدی: «آنبارین اوستو تاختا ایله دولودور. یورغان- دؤشک ده اوردادیر، کئچ یات، چالیش گوندوز حیطه چیخما، گؤرهک نه اولور.» من آتامدان سوروشدوم: «سالامات دئدیگین یئر بورادیر؟» آتام دئدی: «بورا محله باققالیمیز مشدی حسنین بوش حیطیدیر. چوخ یاخشی کیشیدیر، آلله آدامیدیر. اومیدیم تک اونا گلدی. گئتدیم خواهش ائلهدیم. آللاه ایمانین کامل ائلهسین، راضی اولدو. آللاه کریمدیر، گؤزلهیک گؤرهک نه اولور.»
مشدی حسنی من ده تانییردیم، کوچه باققالی ایدی. بیز «قرهآغاج» محلهسیندن کؤچندن سونرا بوتون آل- وئری اونونلا ائدردیک. آتام ساعاتلارلا گئدیب اونون دوکانیندا اوتورور صؤحبت ائدردیلر. آتام دئییردی کی مشدی حسن ده قدیم باکیلیلارداندیر، آتاسی اؤلندن سونرا آناسی اونو تبریزه گتیریب. او زامان ۸-۱۰ یاشی اولارمیش. باکی گوجله یادینا گلیر. هر دفعه آتامدان خواهش ائدیرمیش کی باکی حقینده اونا صؤحبت ائتسین. حسن کیشی چوخ چالیشیب کی باکییا گئتسین، دوغولدوغو شهری گؤرسون، آتاسینین قبرینی زیارت ائتسین، آنجاق آرزوسو باش توتماییب.
من بوتون گونو آنباردا اودونلارین دامیندا آیاق اوسته دوردوغومدان چوخ یورغون ایدیم. اودور کی آتام گئدن کیمی یئریمه گیریب اوزاندیم. آنجاق یاتمادیم. فکرلشیردیم کی «بئله قورخولو زاماندا گؤرهسن حسن کیشی دوغرودانمی منه اورهگی یانیب، بو حیطده قالماغیما اجازه وئریب، یوخسا بورادا باشقا بیر کلک وار؟! بلکه سحر گئدیب پلیسه خبر وئرهجک کی بیر دموکرات منیم حیطیمده گیزلنیب، گلین آپارین». سونرا فکرلشدیم کی «پلیس حسن کیشییه اینانماز، اونون اؤزونو ده سورغو – سوالا چکر. یقین مشدی حسن بونو بیلمهمیش دئییل.» سونرا آتامین گئدنده دئدیگی سؤزلری یادیما دوشدو. -«مشدی حسن دئدی کی من حیط اوچون هئچ کرایه ده ایستهمیرم. آللاه ائلهسین ایشلر دوزلسین، اوغلون ساغ – سالامات اولسون، مشدی «آللاه باغیش!» آتالار دئییب «شر دئمهسن، خئیر گلمز»، ایشدیر بیلیب ائلهین اولسا، منیم بو ایشدن خبریم یوخدور» بو فکرلر ایچینده نه واخت یوخویا گئتمیشدیمسه، سحر قونشو حیطدن گلن اوشاق و قادین سسینه اویاندیم. هارادا اولدوغومو اونوتموشدوم. دوروب حیطه چیخماق ایستهدیم. بیردن آتامین سؤزلری یادیما دوشدو.- «گوندوزلر حیطه چیخما، گؤرن اولار»
هر آخشام آتام گلیر آستادان، تمکینله شهرده باش وئرن حادثهلردن دانیشیردی. حس ائدیردیم کی دهشتلیلرینی دئمیر، منی قورخوتماق ایستهمیر، بو زامان بیز حیطین قونشو اولمایان، کوچهیه باخان قارانلیق طرفینده دایانیب صؤحبت ائدیر، عینی زاماندا من هاوا آلیر و کئیمیش آیاقلاریمی آستادان یئره ووروردوم. آتامین صؤحبتلریندن اؤیرندیم کی شاه قوشونو اوچ گون شهره گیرمهییب. یقین امکان وئریب کی تبریز اهلی بیر – بیرینی اؤزلری قیرسین. اوچ گوندن سونرا حبسلر باشلاییب. دونن دموکراتیادان دم ووران بعضی آداملار ایندی سوخولوب دموکرات آختاریرلار کی توتوب دؤولته تحویل وئرسینلر. آتام دئییردی کی زندان و کاروانسارالار محبوسلارلا دولودور، سحردن آخشاما قدر «آلله اکبر» قیشقیریر، اؤز اعتراضلارینی بیلدیریرلر، دؤولت ده هم بو اعتراضی هم ده بو قدر آدامی حبسده ساخلاماغین ممکن اولمایاجاغینی نظره آلاراق تبریزلیلردن کومیسیا دوزلدیب محبوسلاری یوخلاییر، شبههلی اولمایانلاری آزاد ائدیر.
بیر گون آخشام آتام، «تیمور هاشمی»نین بیزه گلدیگینی سؤیلهدی. من ائله بیلیردیم کی تیمور ایندی اردبیلدهدیر. سن دئمه تیمور همین حادثهلر باش وئرن گونلرده اردبیله گئدرکن یولدا اونو تانیییب، حبس ائدیرلر. ۱۵ گون حبسده قالیر، ایندی آزاد اولونسا دا تبریزدن چیخماغا قورخور. تیمور منیم هله ده گیزلندیگیمی بیلنده سئوینیر، آتاما دئیبر کی «شهردن چیخماغا هله تلسمهسین. قوی آرا بیر آزدا ساکتلشسین.»
آرتیق ۱۳۲۵نجی ایلین اسفند آیی گلمیشدی. نوروز بایرامینا آز قالیردی. آتام هرگون گلسه ده، بوتون گونو تک قالدیغیم اوچون چوخ داریخیردیم. اورهگیمدن بیر گئجه شهردن چیخیب گئتمگی کئچیریردیم. قاچیب قورتارا بیلسم نه یاخشی، توتوب زندانا سالسالار یئنه زندان بوردا قالماقدان یاخشی اولاردی. هئچ اولماسا محبوسلارلا حیط گزینتیسینده گؤروشردیم. من بو فکرلریمی آتاما دئیه بیلمیردیم. اونسوز دا خئیلی عذاب چکن کیشینی یئنیدن عذابا سالیردیم. سسسیز – خبرسیز گئتمگیم ایسه هئچ شبههسیز قوجالارین اؤلومونه سبب اولاردی.
بیر آخشام آتام یانیما خبرلری دانیشماغا یوخ، بلکه ده مصلحت اوچون گلمیشدی. او شهر ده «تیمور هاشمی»نی گؤردوگونو و اونون منه سالام گؤندردیگینی دئدی. دئدی کی «نوروز بایرامی گونلری تهرانا یولا دوشور. قارداشی سیفاریش گؤندریب کی اردبیله گلمهسین.» سوروشدوم کی «یولداکی پوستلاردان نئجه، خبرلری وار؟» دئدی کی «داها پوستلاری گؤتوروبلر. بیرده تبریزده «نجات جمعیتی» یارانیب، اونلارین ماشینیندا گئدهجک. منه دئدی کی «آذراوغلونا دئ کی بو جمعیتین مقصدی تبریزده گیزلنیب قالمیش تانینمیش یولداشلاری آختارماق و اونلارا شهردن چیخماغا کؤمک ائتمکدی. بیلدیگیمه گؤره خئیلی آدامی تهران و سرحده یولا سالیبلار. بو یاخشی امکاندیر. ایستهسهنیز من سیزی بیر نفرله تانیش ائدهرم. او جمعیتین عضوودور. آذراوغلونا کؤمک ائدر.» آتام بو خبردن سونرا اؤز فکرینی دئمهسه ده من باشا دوشدوم کی او راضیدیر، آنجاق منیم فکریمی اؤیرنمک ایستهییر. من بو خبری ائشیدن کیمی سئویندیم. بو، سو آنبارینین اوستونده کی اؤلوم باتاغیندان قورتارماق اوچون یاخشی امکان ایدی. بیر ده چوخ کتابلاردا اوخوموشدوم کی بیر چوخ اؤلکهلرده انقلاب مغلوب اولاندا پارتیا کادرلارینی خلاص ائتمک اوچون مخفی تشکیلاتلار یارادیلیر. خیلی صؤحبتدن سونرا بئله قرارا گلدیک کی «هاشمی» آتامی او آداملا تانیش ائتسین. تهرانا ساغ- سالامات چاتدیغینی دا بیزه مکتوبلا خبر وئرسین.
تبریزده نجات کمیتهسی
بو صؤحبتیمیزدن تقریبا ایکی هفته سونرا تهراندان «تیمور هاشمی»دن مکتوب گلدی. او آقای «نقدعلی اخلاقی»نین تهراندا اولدوغونو و بیزه سلام گؤندردیگینی بیلدیریردی (یو بیزیم آرامیزدا اشاره ایدی) داها هر شئی آیدین ایدی. جمعیته اینانماق اولاردی. قرار اولدو کی آتام همین آداملا گؤروشسون. گونون، واخت و گؤروش یئرینی تعیین ائتسینلر. گؤروش گونو قارشیداکی هفتهنین جمعه آخشامینا، آخشام ساعت ۱۰دا گولستان باغینین آرخا کوچهسینده اولاجاقدی. او کوچهده بیر مینیک ماشینی دایاناجاق. سوروجو تکری دوزلتمکله مشغول اولاجاقدی.
همین گونو آخشام آتاملا ائویمیزه گلدیم. آنام و «نوبار» آغلاییردیلار. آتام اونلاری دانلادی کی سفره چیخانین دالینجا آغلامازلار. سو آتارلار کی یولو آیدین اولسون.
گولستان باغی «قره آغاج» محلهسیندن چوخ اوزاق دئییلدی، یقین کی جمعیت (یولدا چوخ آداما راست گلمهییم) دئیه، بورانی تعیین ائتمیشدی. بو یئر منیم اوچون چوخ مناسب ایدی. نئچه آیدان بری یول گئتمهدیگیم اوچون آیاقلاریم یئر توتموردو. یاخشی یئرییه بیلمیردیم. آتامین قولوندان توتموشدوم۔ آتام دا گؤزونه قارا عینک وورموشدو. گویا، قوجا کیشینین گؤزلری یاخشی گؤرمور، من اونون قولوندان توتوب آپاریرام. اصلینده آتام منی آپاریردی، قورخوردو موازنهمی ایتیرم.
بیز گؤروش یئرینه چاتاندا بورادا بیر مینیک ماشینی دایانمیشدی. سوروجو ده تکری دوزلدیردی. من ماشینا میننده، آتام عینکینی چیخارتدی، ماشینین ایچینه باخدی کی گؤرسون باشقا آدام دا وار یا یوخ. سوروجو تئز تکری دوزلدیب، ماشینی سوردو. ماشین شهرین مرکزینه یاخین یئرده، دروازالی بیر حیطه داخل اولدو. بیزی قارشیلادیلار و حیطین باش طرفینده ایشیق گلن بیر مرتبهلی بینایا آپاردیلار. اوتاغین قاباغیندا بؤیوک بیر شوشه بند وار ایدی. اوتاغا داخل اولاندا آقای «اخگری»نی گوردوم. گؤروشوب اؤپوشدوک. هر ایکیمیز ساغ قالدیغیمیز اوچون سئویندیک. «اخگری»(جعفر) کؤهنه انقلابچیلاردان ایدی. ایکی گون مندن قاباق گلمیش و منیم گلهجگیمی اونا دئمیشدیلر. «اخگری» دئدی کی بیزدن قاباق «بیریا»، «میررحیم» و «چشمآذر» بورادا اولوب، اونلاری یولا سالیبلار. صاباحسی آخشام «علی شمیده»نی گتیردیلر، «شمیده» کندلی پالتاریندا ایدی. ساچ- ساققال باسدیغیندان تانینماز اولموشدو. داها کیمین گلهجگی بللی دئییلدی. اودور کی اوچوموز ده بئله قرارا گلدیک کی تهرانا گئتمهیک. اورادا بیزی تانییان چوخ اولار. یاخشیسی بودور آرازین او تایینا کئچک. بو قراردان سونرا آتاما کاغاذ یازیب ساغ- سالامات اولدوغومو، آنجاق تهرانا یوخ، باشقا یئره گئدهجگیمی و چاتان کیمی مکتوب یازاجاغیمی بیلدیردیم (فقط اونلارا ایلک مکتوبومو ۱۹۵۰نجی ایلده عاشیق حسین جوانین مکتوبونون ایچینه قویوب گؤندره بیلدیم). قراریمیزی دوستلارا بیلدیرنده مصلحت گوردولر کی گلن هفتهنین جمعه آخشامی حرکت ائدهک.
بو آیریلیق ابدی اولدو
۱۳۲۶نجی ایلین باهاریندا آخشام هاوا قارالاندان سونرا ماشینیمیز تبریزدن شمالا حرکت ائدنده ایچیمده ایلک دفعه آیریلیغین کدرینی دویدوم. بو کدر هارادان گلدی؟ نییه بیردن قلبیمه دولوب اونو سیخماغا باشلادی؟ اؤلومون پنجهسیندن، زندانین ایشکنجهلریندن یاخا قورتاریب گئتدیگیم زامان بو نه کدرلنمک ایدی؟ بلکه بو کدر آیریلدیغیم عائلهمین، قویوب گئتدیگیم تبریزین، ایتیردیگیم آزادلیغین، شهید اولموش دوستلاریمین، گلهجکده خاطرهیه دؤنهجک و خاطرلاندیقجا منه عذاب وئرهجک گونلرین ایلک علامتی ایدی؟ بلکه ۲۶ یاشیندا اولان بیر گنجین سونو اولمایان طالع سفرینین ایلک قارانقوشو ایدی بو کدر؟ نه ایسه… یانیمیزدان اؤتن فایتونون آتلارینین آسفالتا دهین ناللارینین سسی منی بوکدردن آییردی. دؤنوب سون دفعه آرخادا قالان، «دومانلی تبریز»ه باخدیم و غیراختیاری «قاراگیله» ماهنیسینین ایلک مصراعلارینی اوخودوم. سونرالار، ایللر کئچندن سونرا باکیدا «شمیده» ایله گؤروشنده او بو مصراعلاری یادیما سالار، اؤزو ده کؤورهلر و منی ده کؤورلدردی…
ایراندا انقلاب
۱۳۵۷نجی ایلین بهمن انقلابیندان سونرا بیزیم ایران آذربایجانی ایله علاقهلریمیز داهادا گئنیشلندی. ایران آذربایجانیندان چوخلو کتابلار آلیردیق؛ بونون عوضینده بیز ده اونلارا «آذربایجان ائنیسکلوپدیاسی»نین جلدلرینی، «ایضاحلى لغت» و یازیچیلارین، شاعرلرین کتابینی گؤندریردیک. تبریزده کی عنوان «تربیت» کتابخاناسی ایدی. بللی اولدوغو کیمی اورادا آیدا بیر دفعه «یحیی شیدا»نین باشچیلیغی ایله شاعرلرین ییغینجاقلاری کئچیریلیردی. آنجاق بو شرایط تقریبا بیر ایل چکدی. بیر ایلدن سونرا علاقهلریمیز پوزولدو. اوندان سونرا بیز کتابلاری تهرانا «ملی مجلسین کتابخاناسینا» گؤندردیک، آنجاق اولکی علاقهلریمیز برپا اولمادی. کتابلارین مبادلهسی فاصلهلرله داوام ائتدی.
ایراندان دعوتنامه آلدیم. ۱۹۹۳نجو ایلین مای آیی ایدی. بیر گون عمیم نوهسی «سهیلا» تهراندان منه تلفون ائدیب دئدی کی «سیزه دعوتنامه گؤندرمیشیک، ایرانین باکیداکی سفیرلیگینه مراجعت ائت.» باکیدان چیخاجاغیم گونو تلفونلا خبر وئردیم و دئدیم کی، طیاره مئیدانینا گلسینلر. باکیدان سحر ساعات ۱۰دا اوچان طیارهمیز خزر دنیزی اوستوندن اوچوب، ساعات یاریمدان سونرا تهران طیاره مئیدانیندا ائندی….
سئوگیلی تبریزله گؤروش
تهراندا قرار قویموشدوق کی، من اول اردبیله، سونرا تبریزه گئدیم. اردبیلدن قاییتدیغیم گونون صاباحیسی آقای «علیایی»، عمیم اوغلو «حسین»، بیر ده من طیاره ایله تبریزه اوچدوق. سئوگیلیسینین گؤروشونه گئدن آدام کیمی قلبیم دؤیونوردو، منه ائله گلیردی کی، طیاره چوخ یاواش اوچور، بلکه ماشینلا گئتسئیدیک داها تنز چاتاردیق. فکریمدن کئچیردی کی، تبریزه چاتان کیمی دوشوب قدمیمی وطن تورپاغبنا قویان کیمی اییلیب ۵۰ ایل قاباق آیریلدیغیم شهرین تورپاغیندان اؤپوم. سونرا فکرلشیردیم کی، گؤرهسن مسافرلر بونا نئجه باخارلار، یقین منی دلی ساناجاقلار … من فکریمده بیر قرارا گله بیلمیردیم. دئدیلر طبارهمیز تبریز شهرینه چاتدی. بیر آن دا اولسا من طیارهدن یانار داغی، واسمینجی، سهندی سئیر ائتدبم؛ کؤهنه خاطرهلر اویاندی؛ کئچن گونلریم گلیب گؤزومون قاباغیندان کئچدی. آیاغیمی وطن تورپاغینا قویاندا قراربما گؤره اییلیب تورپاغی اؤپمک ایستهینده بیزی قارشیلاماغا گلن دوستلار منه گول دستهسی وئردیلر. من تورپاق عوضینه تبریز گوللرینی اؤپوب سینهمه سیخدیم. بیزې قارشیلاماغا گلن تبریز شاعرلریندن «سلیمان ثالث»، «چای اوغلو»، «غلامحسن صدیق» و باشقالاری ایله گؤروشدوم. اونلار منی ایللرجه حسرتینی چکدیگی، ایلک دفعه گؤردوکلری ان یاخین آداملارې کیمی باغریلارینا باسیردیلار. ماشینی سورن «غلامحسن» قرارلارینا اساسن اولجه بیزی «صمد بهرنگی»نین قبرینی زیارته آپاردی. سونرا شهرین ایچی ایله خئیلی یول گئتدیک؛ بیرده گؤردوم اؤنوموزده «شاه گؤلو» (ایندی اورا تبریزلیلر «ائل گؤلو» دئییرلر) آنجاق شهر هله قورتارماییب. اوللر بو گؤل شهردن ۱۰ کیلومتر آرالی ایدی. بیز بورا ماشین یادا فایتونلا گلیردیک. «غلامحسن»ین ائوی بو گؤلون یانیندا اوچ مرتبهلی عمارت ایدی. «غلامحسن»ین عائلهسی بیزی چوخ حؤرمتله قارشیلادی. خانیمینین آدی «زهرا» ایدی. آنام زهرا یادیما دوشدو؛ آنجاق تئز اؤزومو اله آلدیم. بیزیم گلیشیمیزدن خبردار اولان شاعر و ادبیاتچیلار آخشام گؤروشوموزه گلدیلر. گلنلرین آراسیندا ایکی عاشیق و ایکی آرتیست ده وار ایدی. تهراندان گلنلر ده وار ایدی. گؤروشوموزده عاشیقلار، شاعرلر شعر اوخودولار؛ ایکی نفر آرتیست (اونلار ار-آرواد ایدیلار) بالئتدن پارچالار گؤستردیلر. گؤروش گئجه ساعات ایکییه قدر داوام ائتدی.
صاباحسی گونو آقای«علیایی»، «سلیمان ثالث»، عمی اوغلوم و من آقای«غلامحسن»ین ماشینیندا تبریزی گزمگه چیخدیق، تبریز او قدر بؤیوموش، آبادلاشیب، دییشمیشدی کی، « گولوستان باغی»ندان، بیرده حاصارا سالینمیش «ارک قالاسی»ندان باشقا هر یئر تزه و آباد ایدی.
تبریزی اوچ گون گزدیم، آنجاق دویمادیم. عاشیقلار دئمیش، آدام سئوگیلیسیندن دویارمی؟ طیاره مئیدانینا گلنده گؤزوم آرخادا قالمیشدی. کوچهلری بیرده، بیرده گؤرمک ایستهییردیم. یانیمدا اولان آداملاردان اوتانماسایدیم یول بویو شهرله خداحافیظلشر کیمی قوللاریمی آچیب هاوانی سینهمه سیخیب دئیردیم: «سالامات قال آرزولاریمین، اومیدلریمین شهری! سندن دویمادیم. عؤمور وفا قیلسا بیرده گؤروشونه گلهجگم، گؤزله منی تبریز….!»
قایناق: «عؤموردن اؤتن ایللر» – نشر یاز – ۱۳۸۴ و چاپ اولونمامیش خاطرهلری


c: text/html

text:
گؤزلرینی آچمامیشدان اوول اوزون- اوزون دوشونوردو. آیاقلارینین آلتیندان قوپان زوققولتونون سسینی سانکی ائشیدیردی. آیاقلاری، ایچیندن آلیشیب یانیردی. آناسینین کؤمور اوتوسو یادینا دوشدو. «ایندی بو آیاق ایله لاپ پالتار دا اوتولهمک اولار» فیکریله ذوداغی قاچدی. بیرجه آن “گتیرین آ یولداشلار، گتیرین پالتارینیزی اوتولهییم!” باغیرماق ایستهدی. سونرا آجی- آجی گولومسهدی. «اوندا قطعاً منه دهلی آدی قویارلار. یوخ، اوندا دئیرلر بو دا داها چکنمیر، دایانا بیلمیر».
آیاقلارینین زوققولتوسو یئنیدن ذهنینی بورودو: «گؤر نه ویر-سیندیردی آیاقلاریمین آلتیندا؟! باخ بورا، باخ قانیمداکی آغ گلبوللارا، گؤر نه کیشی کیمی دایانیبلار؟! اونلار بیرجه- بیرجه قیریرلار میکروبلاری. ایندیجهدیر کی بوتون قان- قوخونو کورهییب، ائشییه تؤکهلر…». بو فیکیردن قات- قات گوجلندی؛ آغرینین ذره- ذره جانیندان چیخدیغینی حیس ائلهدی. «آخ نه قدهر کئفی وار بو حالین! آغری نه قدهر آجیدیرسا، اونون جاندان چیخماسیدا ائله او قدهر لذتلیدیر. ائله بیل آدام تازادان دونیایا گلیر!».
گؤردویو ایشدن هئچ ده پئشیمان دئییلدی. حتی فیکیرلهشیردی کی «برکه قیسناسالار، بو یول اونداندا پیسینی دئیهجهیم. ائله قیشقیراجاغام کی دؤرد قاتین دؤردو ده ائشیتسین»
گؤزلرینی آچارکن دیوارا دوشن ایشیغی گؤردو. همیشه کی کیمی ایدی: شیریم-شیریم. چوخدان بری هر گون یوخودان آییلارکن گؤزلرینی دیوارا زیللردی؛ «هاچان ایشیق دوشهجک گؤرهسن؟» آنجاق واختی گلیب چاتاردی. اوول سککیر دانا ایشیق لکهسی- آلتی- یئددی سانت بیر-بیریندن آرالی- یان – یانا دوزولردی. سونرا ایشیق لکهلری آستا-آستا آشاغی ساری اوزانماغا باشلاردی؛ اولاردی سکگیز دانا شیریم، دیب- دیبه، بیر ایستیقامتده. ایشیق شیریملاری اوزاندیقجا اونوندا اورهیی آچیلاردی، ایشیقلاناردی. آمما بیر مئتردن آرتیق اوزانمازدی شیریملار؛ باشلایاردی گودلمهیه. گودهلیب، گودهلیب یئنیدن اولاردی سککیز دانا لکه؛ نهایت، ایشیق گلدییی یولدان قاییدیب، گئدهردی. اؤز- اؤزونه دوشونردی: گؤرهسن ایشیق نئچه دقیقه اونون قوناغی اولور؟ بیله بیلمزدی. بیرگون آنجاق یولون تاپدی. ایشیق دوشجک، باشلادی سایماغا: «هه ، بس بئله…، آلتی یوز اللینی سایانا قدهر دایانیر، آمما هله یئددی یوزه چاتمامیش یاواشجا سوزولور گئدیر. دئییرم آی ظالیمین بالاسی، قوی هئچاولماسا یئددی یوزو ساییم باری! آخی سندن ساوای کی منیم گؤروشچوم یوخدو»
کئچن گئجه یئدیگی کؤتک اونو بورا گلمهسینین ایلکین هفتهلرینه چکیب آپاردی. آجیلی- شیرینلی گونلرینه. او زامان بئله دوشونردی کی بوندان داها آجی گونلر اولا بیلمز، البته آجیایدیدا او گونلر، آپ- آجی. اونا گؤره کی ساعات باشی سورغو- سووالایدی، گؤزلهنیلمر قدهر یامان- یوووز، شیلله- تهپیک، آمما ان آجیسی شاللاقایدی. خصوصیله آیاق آلتیندان ورولان شاللاق؛ اؤز- اؤزونه « لاپ آدامین آخیرینا چیخیر بو یولسوز!» دئیهردی.
کیمیسیندن ائشیتمیشدی کی «شاللاق آدامین دریسینه دئییل، درینین آلتیندا قیوریلیب یاتمش بیر ایلانا دهییر سانکی؛ ایلانی یئریندن سیچرادیر. ایلانایسه زهرینی آدامین بوتون ووجودونا چیلهیهیرک، فیشک کیمی گؤزلریندن چیخیر»
دوز دئمیشدی ائلهایدی شاللاق. بونونلا بئله هر نه ایدی، کئچریایدی. اوزاق باشی هوشدان چیخانا قدهر ایدی، یاخود آیاقلارین کئیمهسینه قدهر. آغریسی دا قالارقی دئییلدی، کؤچریایدی. آجی- آجی گلیردیسه، شیرین- شیرینده گئدیردی. بونلارین هامیسی بیر یاندا قالسین؛ اوندا، او تک دئییلدی. او گونلرین شیرینلیییده ائله بوراسیندایدی.
اوولجه اوچ نفر ایدیلر. سونرا گئجهلرین بیرینده نسه بیردن- بیره بند شولوقلاشیر؛ گل-گئت سسی، آپار-گتیر همهمهسی قووزانیر. سئللوللارین قاپیلاری جیرا- جیرلا آچیلیب اؤرتولور؛ چوخ چکمیر، آنجاق اونلارین دا سئللولونون قاپیسی آچیلیر؛ بئش نفر ایچری باسیلیر؛ قاپی اؤرتولور.
بیر اون ایکی مئترلیک اوتاق اولور، سککیز نفر آدام؛ هرهسی بیر یاندان، هر بیری بیر یولدان، آمما دیلکلر بیرگهایدی، اورکلر ده. خصوصیله گئجهلر یاتاندا اورهکلر او قدهر یاخینلاشاردی کی بیر-بیرلرینین دؤیونتو سسینی ده دینلهیه بیلردیلر. یاخینلاشمالیایدیلار دا، اورهک، اورهیه دیرهک اولمالیایدی اوردا.
گئت- گئده سینیشیردیلر بو سککیز نفر. دردلرینی، کدرلرینی بؤلوشوردولر. سورغو- سووالا گئدیب قاییدان آدام هر نه قدهر ده ایشکنجهیه معروض قالمیشدیسا، سئللولا گیرجک دردلرینی باشقالاریلا پایلاشیردی. کیمیسی سیگار آلیشدیریب الینه وئریردی، کیمیسی قول- قیچین اوووردو. بیریسی شعر ایله، او بیریسی نغمه ایله روحون اوخشاییر، باشقا بیریسی قولتوغونا گیریب، او بالاجا اوتاقدا اونو گزدیریردی و …
سؤزسوز کی اورادا سئوینجدن خبر اولا بیلمزدی، امما اونلار ویریشیب سئونجی ده تاپیردیلا. گولمهلی لطیفهلر، شیرین – شیرین خاطیرهلرله؛ بایاتیلار، دوبیتیلر، قوشمالارلا؛ حزین- حزین اوخونان ماهنیلارلا. اللری ده بوش قالمیردی البته. چؤرهک ایچیندن چیخان خمیره لیوان دیبینده قالمیش شیرین چایین آرتیغینی قاتیردیلار. ساعاتلارلا، گونلرله اونو الده ورزلهییردیلر؛ یارییا بؤلوردولر. یاریسینی لولهلهییب وردنه کیمی سئللولون دیواریندا هرلهدیردیلر. خمیر دیوارین هیسینی جانینا چکیردی؛ قارالیردی. یاریسیایسه اؤز آغلیغیندا قالیردی. خمیر الدن- اله دولانیر؛ ورزلهنیر؛ قیر- ساققیزا چئوریلیردی. بو خمیردن حوصله ایله، سلقه ایله شاهمات مؤهرهلری، نرد مؤهرهلری دوزهلیردی. دوزلمیش مؤهرهلر گؤزلری اوخشاییردی؛ اونلارا لذت باغیشلاییردی.
«یاخشی، بس هانی بونلارین صفحهسی؟» او دا اولان ایشیایدی. یولون اؤیرنمیشدیلر. بیرجه دانا ایشلنمیش، سورتولوب تیغهیه چئوریلمیش صابین لازیم ایدی. اونو دا یاواشجا تووالتدن چالیب گتیریردیلر. قارامتیل عسگرلیک پتوسونون اوزهرینده ائله بیر ناخیش سالیردیلار کی، لاپ اولوردو کؤنلوندن کئچن صفحه. بئلهلیکله اویون قورولوردو؛ یاریشلار گئدیردی…، زامان دیزه چؤکوردو.
* * *
آمما روزگار بو سایاقدا قالمامیشدی. یاریسینی اؤتوب کئچن بیر گئجهده سئللولون شاققیلتی ایله آچیلان قاپیسینین سسینه هامی یوخودان داشلانمیشدی. یاری یوخولو- یاری آییق گؤزلر ایله ازگین- اوزگون، بوکولوب یوماغا دؤنموش بیر آدامین ایچرییه یووارلانماسینی گؤرموشدولر؛ سونرا دا قاپینین باغلانماسینی. باشلانیشی بئله اولموشدو.
بیر ساعاتا یاخین تازا گلن آدامین نه دانیشماغا دیلی واریدی، نه گؤرمهیه گؤزو. گاهدان بیر قیچین قارنینا چکیر اینلهییردی. سئللولون ایستی، بوغوناق هاواسی نفس آلماغا ایمکان وئرمیر، کیمسهدن سس چیخمیر. ذهنلر یوزلرجه سووال ایله مشغولایدیلار. قاپیدان یوخاری مفتیلدن توخونموش قفسجیکده حبس اولونان لامپانین اینجارسیز ایشیغی آدامین اوزونو ایشیقلاندیریر. نئچه دقیقهدن بری سلیمانین گؤزلری آدامین اوزونده مینجیقلانان ترین ایشیلتیسینا تیکیلی قالمیشدی. بیردن یئریندن قالخیر، اینینده کی قارا کؤینهیینی چیخاریب، آدامین باشی اوستونه گلیر؛ کؤینهیی ایله اونون آلنینین، بوغازینین ترین دریر. سونرا همن کؤینکله آدامی یئلپیلهییر. آدام گؤزلرین آچیر؛ قارا، شهوه گؤزلریندن سانکی سلیمانا نور ساچیر. سلیمان ایاغا قالخیب، فئرینجینین جیبیندن سئللولون گوندهلیک پاییندان قالمیش تکجه سیگاری گؤتورور؛ یاندیریر؛ الینه وئریر. آدام تامارزیلامیش کیمی اوچ- دؤرد قولابدا سیگاری یاریدان کئچیریر. سلیمان مهربان- مهربان اونو سوزوب، یاواشجا سوروشور: “سنین آدین نهدیر؟ سن کیمسن؟” آدام گؤرلهنیلمز بیر سووال ائشیتمیش کیمی گؤزلرین آچیب دیققتله سلیمانا باخیر. در حال قالخیر، اوتورور. ایتی باخیشی ایله دؤرد دؤورهنی سوزور. – “بورا هارادی؟ نومرهسی نئچهدی بوسئللولون؟”- دئیه سوروشور. سلیمان،-“اون یئددی” دئییر. کیشی “بس نییه منی بورا گتیریبلر، من یئددینجی نومرهیه گئتمهلیایدیم”- دئیه، قاپییا ساری یؤنهلیب قالخیر، آمما آیاغا دورا بیلمیر. سلیمان درحال کؤینهیی اینینه چکیب، قاپینی چالیر. گؤزتچی گلیر؛ قاپینین ال بویدا دربهچهسین آچیر؛ “هَه، نه اولوب گئجهنین بو واختیندا؟”- دئیه، سوروشور. سلیمان “بو آدامی بورا سهوا گتیریبسیز”- دئییر. گؤزتچی قاپینی آچیر؛ “سهوا گتیرمیشیک؟ یا سهو گلیبدی؟”- دئدیکده، سسینین تیترهییشی بللهنیر. ال- آیاغینی داغیتمیش حالدا قاپینی باغلاییب، گئدیر. آدام قاپینین آغیزیندا قوللارینی دیزلرینه، باشینیایسه قوللارینا دایامیش حالدا اوتوروب، گؤزلهییر.
سلیمان آیاق اوسته، باشقالاریایسه اوتوروب، سوکوتا دالیرلار. کیمیسی سلیمانا ایشاره ائدهرک، “گل اوتور!”- دئییر. سلیمان اوتورانلارا قاریشیر. چوخ چکمیر سئللولون قاپیسی آچیلیر، گؤزتچی، قارا بنیز، فئرباش هیئوهرهنین بیریسی ایله یاناشی قاپینین آغیزیندا دایانیرلار. فئر باش کیشی، “کیمدی او آدام، هانسیدی؟” –دئیه، سوروشور. آدام اوتوردوغو حالدا باشین قالدیریر. فئر باش کیشی اونو گؤرجک قودوزلاشیر، “بو بیجلیک تکجه بو اوورهشین الیندن گله بیلر”- دئیه، توپو شوتلایان کیمی تهپیگین آتیر. تهپیک آدامین هاراسیندان – سینه، بوغاز، یوخسا آغیزیندان- توتدوغونو کیمسه بیلمهییر؛ آنجاق او آرخایا قاوریلیب ییخیلیر. فئر باش کیشی بیر آن دایانیر، سونرا “یوخ…، بو منیم ایشیم دئییل، دوکتور گرهگ اؤزو گلسین”- دئیه، قاییدیب، گئدیر.
دوکتور یولدایکن هله گلیب- چاتمامیش یامان- یوووزو باشلامیشدی، “بو گیج قورومساغی کیم گتیریب، آزدیردی بورا؟”- دئیهرک یاخینلاشیر. یئتیشجک گؤزتچینین اوستونه شیغاییر، “سن اوورهشه من دئدیم بونو هارا آپار، هآرا؟” – دئییب، باغیردیقدا، گوزتچینین قولاغینین دیبینه ائله بیر شیلله قویور کی، کهبللهنیر. اونون آردینجا یئدیگی یوموروقایله گؤزتچی اؤزونو داها ساخلایا بیلمهییب یئره سریلیر. دوکتور تکجه «یئددییه دئمیشدیم یا اون یئددییه» جوملهسینی تکرار ائدهرک قودوزجاسینا گؤزتچینی تهپیک آلتیندا ازیب، جنازهیه چئویریر. سونرا اونو او حالدا بوراخیب، ایچری یوگورور. بیرینجی تهپیکایله دیزلرینی قوجاقلاییب اوتورموش آدامی یئره اوزادیر؛ آیاغینی اونون بوغازینا قویوب باغیریر، “من سنین دیلینی آچماسام، سندن اوورهشم. دیللن! دی گؤروم کیمله دانیشدین؟ بو بیر ساعاتی بوردا نه پوخ یئییردین؟” – دئیه، دوکتور بیر نئجه یول آیاغین گؤتورور، قویور. آدامین دانیشماغینادا آمان وئرمیر. اونون، چاناغیندان چیخمیش گؤزلری آلا- قارانلیقدا ایشیلداییر. دینمهمهسی، حتی بیرجه «آخ»دا بئله دئمهمهسی دوکتورو داهادا قودوزلاشدیریر. دوکتور آیاغی آلتیندا خیریلتییا دوشموش و ال-آیاق چالان آداما فیکیر وئرمهدن، تکجه «دیللن بیناموس، دیللن!» دئیه- دئیه، باغیرماقدایدی. نهایت فئرباش کیشی “اؤلدو دوکتور، اؤلدو، بوراخ!”- دئیه، اونو اؤزونه گتیریر. دوکتور کیشینین بوغازین بوراخیر، آمما هله تؤوشهیین آلمامیش ال آتیر آدامین توپوغوندان یاپیشیر. وحشیجهسینه ائشیگه چکیب، بند اوزونو قاپییا ساری سورویور.
دوکتورون باغیرتیسی اوزاقلاشدیقجا، یئرده قالمیس گؤزتچینین اینیلتیسی ائشیدیلیر. او هردن بیر «قارا کؤینکلی، قارا کؤینک… »- دئیه، قیمیلدانیردی.
* * *
سوکوتا دالمیش سئللولدا سسسیزلیک گئت- گئده آغیرلاشیردی. گؤزتچینین آغیزیندان چیخان سؤزون معناسی و اوندان دوغولا بیلن فاجیعه هامینی دوشوندوروردو. کیمیسی تحککوم ایله «دور سلیمان، دور چیخارت او کؤینهیی!”- دئییر. سلیمان آیاغا دورور؛ دوداقلارینی بیر- بیرینه سیخاراق کؤنولسوزجهسینه کؤینهیی اینیندن چیخاریر. کؤینک الینده، سوروجو باخیشی اوزلرده دولانیر. کمیسهدن جاواب آلمادان بیر نقطهده دونوب، دایانیر. زامانین سورعتله کئچمهسینی هامی دویوردو؛ هامی فیکیره دالیب دوشونوردو: “نئیلهمهلیدیلر، بو شوقریبی هارادا ایتیر- باتیر ائتمهلیدیلر؟”.
اونلاردان کیمیسی آیاغا دوروب، هامینی بیر طرفه چکیلمهیه چاغیریر. سیمئنت دؤشهمهیه سالینیب، ایللر بویو سو اوزو گؤرمهمیش قارامتیل کیلیمی قووزاییب، قاتلاییر. کؤینهیی سلیماندان آلیب، یئره سریر؛ صافلاییب، شوماتلاییر. کیلیمین یئرینه قایتاریلماسیلا برابر کؤکسلر قالخیب، ائنیر؛ نفسلر آچیلیر. بعضا دوداقلارادا گولوش قونور….
سحر ائرکن قاپی لاپدان آچیلیر. فئرباش کیشیدی. سئللولداکیلاری بیر به بیر گؤزدن کئچیریر. سونرا سوروشور: «هانی او قارا کؤینک؟» هیچ کیم دانیشماییر. فئر باش کیشی “سوروشدوم، هانی او قارا کؤینک آدام؟”- دئیه، باغیریر. یئنهده جاواب چیخماییر. فئرباش کیشینین دیشلری آغاریر،- “بس، دانیشماق ایستهمیرسیز؟ دئمهلی ال بیر اولوبسوز؟ سیزین قارینیز ایشلهمیر، یوخسا بئیینیز؟!”- دئیه، قینشایا- قینشا قاپینی چکیب، گئدیر.
چوخ چکمیر یئنیدن قاییدیر، دوکتور و باشقا بیریسی ایله. دوکتور سئللولا گیرجک “فئرینجلریزی سالین باشیزا، چیخین ائشیگه؛ یاللاه!”- دئیه، باغیریر. هامینی ائشیگه چیخاریب، کوریدوردا اوزو دیوارا دایاندیریرلار. آختاریش باشلانیر. نئچه دقیقهده سئللول آلت- اوست اولور؛ یئنیدن اونلاری ایچری قایتاریرلار. دوکتور بیر الی بئلینده اورتادا دایانمیش، کؤینهیی قالدیریر: “بو کؤینهیین یئیهسین ایستیرم، گلسین قاباغا!»- دئییر. یئریندن ترپهنن اولماییر. دوکتور بیر نئچه آن هیچ نه دئمهدن یوخوسوزلوقدان قانلانمیش گؤزلرینی قیییب، اونلاری نظردن کئچیریر. سوکوته دالمیش فضادا اونون دیشلرینین قیجیرتی سسی ائشیدیلیردی. او یئنیدن دیله گلیر، توختاق لحن ایله دانیشماغا چالیشاراق “بو آخیر دفهدیر سوروشورام، بو کؤینهیین یئیهسی کیمدیر؟”- دئیه، هدهلهییر. کیمسهدن سس چیخماییر. دوکتور عصبی گولوشایله اؤزوندن چیخماسینی گیزلتمهیه چالیشیر. “قوردلا چووالا گیرمک ایستهییرسیز؟ اولسون، آخیری خوشدور. آنجاق منیم ده اؤزومه گؤره تخصوصوم وار. من آنادان اولما لاللارین دیلینی آچارام”- دئیه، فئرباش کیشییه خطاباً باغیریر: “بیربهبیر بو جاکشلری قولاقلاییب، گیترهجکسن اوسته، من دری- بوغاز ائلهرم بو اوورشلری، دری- بوغاز!»
بیرینجی آدامین گؤزلری قارا دسمال ایله باغلانیر. آپاریب-گتیریلمهسی بیر ساعات چکیر. اونو اؤلومجول حالدا قایتاریب، سئللولا سالیرلار. ایکنیجی آدامی چاغیراندا سلیمان یئریندن قالخماق ایستهییر، آمما یانینداکی آدامین تحککومله اونون دیزیندن باسیب، ترپنمهمهیه چاغیرماسی اونا ایمکان وئرمیر. ایکینجی آدامی دا آپاریرلار.
سئللولدا هامی ایشکنجه اولونموش آدامی دؤورهلهییب، اونون دردیندن پای اومدوغو حالدا تکجه سلیمان دیزلرینی قوجاقلاییب، آغیر گوناه حیسی ایله قیراقدا قالیب، دوشونوردو. اونو او حالدا گؤرن یولداشی قاییدیب، یئنیدن یانیندا اوتورور؛ گوله- گوله دئییر:
-نه دی، نییه توما گئدیبسن، اولمویا کؤتکدن قورخورسان؟
-نییه قویمادین من اؤزوم گئدهم هامینین جانی قورتارا؟
-نوبت سنه چاتاندا گئدهرسن، تلسمه!
– منیم گوناهیمین آغاجین باشقاسی نییه یئسین؟
– بوردا گوناه- ثاواپ دان سؤز گتمیر، بورا دؤیوش میدانیدیر. بونلار بیزیم بیرلیگیمیزی پوزماق ایستهییرلر. ایستهییرلر بیریمیز دئیهک کیمدی او قارا کؤینک. اوندا توی- بایرام ائلهییب دئیهلر، باخ! بودور سیزین یولداشلارین قئیرتی. سیزلر بئلهسیز. بس، بئجاها بئل باغلامایین بیر- بیریزه. نقشهلری بئلهدیر سلیمان، آییق اول چاشمایاسان
سلیمان هئچ نه دئمهییر، آمما دردی بیر ایدیسه، ایندی ایکی اولور: «بس بئله! بس بیری داوام گیتره بیلمهییب دانیشسا، او بو جمع ایچینده بیقئیرت تانیناجاق، باشی آشاغی اولوب عذاب چکهجک، هامینی بیر-بیرینه بدبین ائدهجک؟ … بس بئله ایمش.”
ایکینجی آدامیدا قایتاریرلار. آیاقلار تیلیت قان. ذوداقلار شیشیب، پارتلاق- پارتلاق اولموش، گؤزلرین آلتی قارالمیش و…
فئرباش کیشی اوچونجو شیکارینی سئچمهیه گؤز گزدیریر، بیریسینی قاباغا چاغیریر، گؤزلرین باغلاماق ایستهینده، سلیمان یئریندن قالخیر،: “بوراخ اونو! منم کؤینهیین یئیهسی- دئیه، قاباغا گئدیر. هامی حئیران-حئیران صحنهنی سوزور؛ تکجه فئرباش کیشی،: “هه هه، آخی قرار ایدی دانیشمایاسیز، بس نئجه اولدو؟- دئیه، قینشاییر. سلیمان دئییر: “گؤردون کی، دانیشمادیلار، آنجاق من أوزوم ایستهمهدیم اونلار منیم اودوما یانالار.” فئرباش کیشی آغیر بیر شیللهایله سلیمانی قارشیلاییر، آمما سلیمانین غضبلی باخشیندان چکینیرمیش کیمی درحال دسمالین چیخاریب گؤزلرینی باغلاییر.
* * *
او گوندن اعتباراً دوققوز گون تامام سلیمان کؤتک آلتیندا ایدی. جور به جور ایشکنجهلره معروض قالمیشدی . چئشیدلی سیناقلاردان چیخاریلمیشدی. بو دوققوز گونده سلیمان اولموشدو بیر دری، بیر سوموک. حتا او دانیشماق ایستهسهیدی ده، داها دانیشماغا دیلی قالمامیشدی. اصلینه باخاندا دانیشماغا بیر سؤزوده یوخایدی. بو جان سیخیجی دورومون مثبت بیر جهتی واردیسا، ائله اودا بوراسیندایدی:
یوکو یونگولایدی سلیمانین. او تکجه بیر جبههده دؤیوشوردو، ائشیک جبههسینده. اونو ایچهریسینده نئیلیم- نئجه ائلهییم دردی دئشمیردی. جیسماً عذاب چکیردیسه، روحاٌ توختاقایدی. اونا گؤره کی بو وضعیته سون قویماغین مسئولیتینی او داشیمیردی. او دئییلدی کی سؤزلرین دیله گتیرمکایله اؤزونو قورتارا بیله. بوراسی یاخشیایدی، آمما او تایداندا یاخاسین بوراخمیردیلار.
ایلک گونلر، «قوی دانیشماسین او اوورش، بو گهدهدن بوتون سؤزلری چکیب چیخارداجام»- یانیلماسی ایله، دوکتور اؤزونه چوخلو اومودلر بسلهمیشدی. اوزون- اوزادی سورغو- سووالا معروض قالان سلیمانایسه اوولجه هویوخوب، سونرا گیجلمیشدی. «بونلار نهدن دانیشیرلار؟» – دئیه، اؤزونه سووال وئریردی. آمما گئتدیکجه اونون اؤزوده او آدامی، تانیماغا ماراقلانیردی: «کیم دیر بو، نه تههر آدامدیر گؤرهسن، بو اویونلاری کی منیم باشیما گتیریرلر، گؤر اونون اؤزونه نئیلیرلر،…؟» او اؤز سوواللارینا جاواب تاپا بیلمهییردی. اونا وئریلن سوواللاردان معلوم اولوردو کی اونو او آدام ایله یاخین بیر موناسیبتده سانیرلار. یقین ائلهییبلر کی بونلار، ایکیسی بیر گروپدا ایشلهییرمیشلر. دوکتور ایستهییردی کی شاللاق گوجونه هر شئیی ایچ ائلهسین، آمما بالا-بالا سانکی اونون دا اورهیینه داممیشدی کی بیر شئیی اله گتیره بیلمهیهجک.
دوققوزنجو گون، آغیر بیر ایشکنجهدن سونرا گلیب سلیمانین باشینین اوستونده اوتوران دوکتور بیر سیگار یاندیریب، اونون الینه وئریر: “گهده سن نه قدهر کؤتک یئیهجکسن؟ ایت جانی وار سنده مگر، دانیش اؤزوو قورتار! عینادین دا بیر حددی وار. دئمیشم یئنه ده دئییرم، نامردم اگر بوراخماسام سنی. قیچلاریوین یاراسی توختاسین قوی گئت ایشیوه، گئت زیندگانلیغوا. سنی اوسته یوللایاندا واللاه من اؤزوم ده عذاب چکیرم. آخی سن منیم اوغلوم یئریندهسن. آمما مجبورام. آخی منیم ده بوینومدا وظیفه وار، ایش ایستیرلر مندن، یولداشین هر بیر شئیی دانیشیب، سنه بیر سؤز قویماییب قالا. آمما من ایستهییرم سنین اؤز آغزیندان دا ائشیدم. ایکی سؤز بیر اولسا دای قورتاردی. او یازیق دا سنی گؤزلهییر، ایکیزی ده باهم بوراخاجام گئدهسیز. دوزه زاوال یوخدو، جاوانسیز، نادانسیز، بیلیرم، آمما اینشاللاه بوردان گئدندن سونرا داها اونون- بونون فئلینه اویمازسیز. البته گرهگ منه سؤز وئرهسیز. اوغلان گل گؤروم، گل کؤمک ائله”- دئیه، گؤزتچینی چاغیریر.
ایکی نفر گلیر. سلیمانی دبردیب، اوزو دیوارا قویولموش بیر دستکلی صندلین اوستونه اوتورتدولار. دوکتور ایکی صفحه کاغاذین آراسینا بیر کاربون قویوب سانجاقلاییر. گیتریب قویور سلیمانین قاباغینا: “منده گئدیرم، هئچ کیم بوردا یوخدور، اوتور توختاقلیقلا سؤزلریوی یاز قورتار!»
سلیمان یئنیدن سؤزلرینی یازیر. دوکتور قاییدیب ورقهنی آلیر؛ اوخوجاق قودوزا دؤنور.-“حققا کی زینازادهایمیشسن. گهده من سنه بیر قورانلیق سؤز دانیشدیم قیریغین بیری قیریق! منی ساریمیسان؟ بو یالان- یولانی نئچه یول منیم قافاما باساجاقسان؟”- دئیه، “نئچه یول، نئچه یول؟” سؤزونو تکرارلایاراق یوگورور، آرخادان سلیمانین قولاقلارینی چنگهلهییب، دبردیر. اونون صیفتینی اوچ- دؤرد دفه دالبادال دیوارا ووروب قایتاریر. قان سلیمانین بورنونون دئشیکلریندن فیشقیریر. دوکتور اونو دالی- دالی چکه- چکه گتیریب بیر صندلین اوستونه سالیر. سلیمانین گؤزلری قارالیر، اوچونوب هوشدان چیخیر.
بیر وئدره سویون باشینا تؤکولمهسیایله، سلیمان سیلکهلهنیر. هاچاندان- هاچانا گؤزلری گوجایله آچیلیر. اونون قان- قیرمیزی گؤزلرینده هئچ بیر حیس، حتا نیفرت حیسیده دویولمور. اونون اوچون سانکی دونیا سونا چاتمیشدی. دوکتور میزین آرخاسیندا دایانیب سیگار چکیردی. او سلیمانین آییلماسین گؤرجک اؤزو ایله دانیشیرمیش کیمی سلیمانا ائشیتدیریر: “منی یاندیران بوراسیدی کی قاباق یازدیقلارینیندا گونه بیر باش- قولاغین ویریب، قیسالدیر. معلوم دئییل گیجدی بو دیوس، یوخسا بیجدی؟ ائلهدیر یا یوخ؟ سننهنم، دیللن! دی جاواب وئر منه!”- دئیه، باغیریر. سلیمانین آغیزی توتار توتماز:
– نهیی یازمامیشام؟
– چوخ شئیی. بو یول نییه گهدهنین آدین یازماییبسان؟
– آدین؟! من اونون آدین بیلمیرم، نئجه یازیم؟
– “نئجه؟ سن اونون آدین بیلمیرسن؟ گهده اوورش، منیم اؤز اوزومه یالان دانیشیرسان؟ بیلمیردین بس نئجه یازدین؟ اولمویا یاهالیرسان؟ قان قوسدوررام سنه من. دئدیگینی دانیرسان؟” دئیه، سلیمانی وئریر شیللهنین آغیزینا. سلیمانین بورنونون قانی یئنیدن آچیلیر.
بو آن قاپی آچیلیر. باشقا بیریسی ایچری گیریر. سلیمانی دوکتورون الیندن آلیر: “بابام نه خبردی؟ چوخ عصبیسن دوکتور! بئله گئتسه سکته ائلرسن. خواهیش ائلیرم سن بویور گئت، اجازه وئر قوی من حل ائلهییم؛! –دئیه، دوکتورو اوتاقدان چیخاردیب، قاپینی اؤرتور. دسمال قوطوسونو گؤتوروب سلیمانا ساری اوزادیب-“گؤتور، گؤتور آغیز-بورنووو تمیزله!”- دئییر. سلیمان دسمالدان گؤتوروب بورنونون قاباغینا توتور. کیشی ایسه قوطودان بئش- آلتی واراق دسمال چکیب، میزین اوستوندهکی بارداغین سویو ایله ایسلادیر. سلیمانین یانینا گلیر؛ باشلاییر اونون اوز- گؤزون سیلمهیه. اوزده داها اوزلوک قالمامیشدی. ذوداقلار هؤرولوب اولموشدو بیلک یوغونلوقدا. بورون شیشیب قیزارمیشدی. گؤزلرین آلتی، یاناقلار گؤم-گؤی گؤیریب، قولاقلاردان ایسه، یاریشدان چیخمیش خوروزون پیپیگی تک، قان- ایرین سیزیردی. کیشی سلیمانین اوزون سیله-سیله، “بابام گؤر أوزوو نه گونه قویوبسان؟ اؤزوندن ساوای دوکتورو ده دهلی ائلهمیسن. کیشی آز قالمیشدی سکته ائلهیه. پیس آدام دئییل او، آمما متأسفانه چوخ عصبیدیر. اؤزوندن چیخاندا بیلمز نه ائلهییر”- دئییر. آغیزین سلیمانین قولاغینا یاخینلادیب پیچیلداییر: “ایکی اوچ نفر ایندییهدک الینین آلتیندا اؤلوب. شانس گتیردین من گلدیم چیخدیم؛ یوخسا آللاه بیلیر نه اولاجاقایدی. یاخشی، ایندی دئی گؤروم جریان نهدیر؟
– منی قارالاییب کی او کیشینین آدین یاز، دئییر قاباق یازیبسان، ایندی نییه یازمیرسان.
– یاخشی، یاز دای، اودا بیر سؤز دور.
– آدین بیلمیرم، نئجه یازیم؟
– بس قاباق نئجه یازمیشدین؟
– من یازمامیشام، یازا بیلمزدیم.
– بابام گوناه بو دوکتوردهدی واللاه. از بس کی ویریر، هامینی گیجلدیر. یاخشی فیکیرلش اوغلوم، یازماسایدین کی او دئمزدی. اولمویا اؤزوو ایتیریبسن؟ ال- آیاغیوی نییه داغیدیرسان؟
– بو نه سؤزدو؟! ایمکانی یوخدور من یازمیش اولام. من بیلمهدیگیم آدی نئجه یازا بیلهرم؟
– قوی من باخیم گؤروم، آدین نه ایدی سنین؟
– سلیمان
«سلیمان، سو، لی، مان» دئیه- دئیه پوشهلری آلت- اوست ائلهییر، بیرین گؤتورور، آچیب ورقلره بیر-بیر باخیر.
– یاخشی، دئمهدیم سنه، بابام یازماسان کی دئمز. «بویور، بودا سنین اؤز خطین!”
سلیمان هویوخور، ایستهمهدن یئریندن قالخیر:
– بو اولان ایش دئییل، ایمکانی یوخدو، هانی؟ گؤسترین!
– گؤسترهجهیم، تلسمه! آمما بونو دئییم کی سنده ده بیجلیک وار هاآ… بس بئجاها کؤتک یئمیرسن. معلوم اولور کی ائله بئلهسی بیر آد یازمیسان، سونرا یاددان چیخاردیبسان، ایندی اؤزوو تولکولویه ویریب، ایستهییرسن کی آدی اؤیرهشیب، دوباره اونو یازاسان، هاآ؟ بو اولماز، یوخ، بونو دوکتور قبول ائلهمز
سلیمان داها اؤزون ساخلایا بیلمهییب، سسین اوجالدیر:
– هئچ ده ائله دئییل. هر آد اولور اولسون، آنجاق منیم یازدیقلاریمدا بیر آدام آدی گلسه، من حاضیرام…
– الینی گتیر آشاغی! قابان اوغلو قابان! دوکتور بیلر، سن بیلرسن، اصلاً منه نه ربطی وار؟ هله منه الینده اؤلچور قودوخ…
ائله بو آندا دوکتور آدامجیل بیر قورد کیمی ایچری یوگورور: “من تانیرام بو ایت امجهییندن سوت اممیش قورومساغی، تانییرام بونو من!”- باغیرتیسی ایله دوشور سلیمانین جانینا. “منه عنتر اوینادیرسان، قورتاررام بو اویونو من. گهده گل، گل آپار بو اوورشی، بو گئجه یا منه وئرن آللاهدیر یا بونا، گل آپار اوسته، گهده گل!”
دوکتور بو سفر سانکی دوغروداندا دهلی اولموشدور. اومودونو اوتوزموش، شکسته اوغرامیش بیر آدامین سون چالیم- ویریمین نوماییش ائتدیرن دوکتورو اونون امکداشی، قولوندان چکیب سیلکهلهمک ایله اؤزونه گتیریر، و تحککوم ایله اونو ایتهلهییب ائشیگه آپاریر.
یئره سریلمیش سلیمانین ذهنی هوشلو- هوشسوزلوق سرحدینده دولاشیردیسا، او، قاپی دالیندا دانیشیلان سؤزلری سئچه بیلیردی:
– بابام سن نه ائدیرسن؟ اؤلدوردون گهدهنی. سؤز چکمک هنر دی بابام، زور دئییل. بو دفهده بونو یوخاری یوللاسان، بیل کی اؤلوسو قاییداجاق. بابام سیشدیغین پوخو هله یومامیشیق. او قدهر اطلاعاتی الدن وئردین، ایندی یاپیشیبسان بو بدبختین یاخاسیندان؟ بابام سؤزو یوخدو دانیشا، باشا دوش!، من ییرمی ایلدی بو ایشدهیم.
– من، آخیر اونون دیلین آچارام.
– سندن بؤیوگو ده اونون دیلین آچا بیلمز. بیلیرسن نییه؟ چون سؤزو یوخدو. سال الدن دئدیم! بو، بیر دستوردو سرهنگ!
(بیرینجی بؤلومون سونو)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
110137
09 May 2022
تورکمن نیوز: 47 مونگ سوریه لی تورکمن بیلن 17 مونگ اووغانیستانلی تورکمن تورکیأنینگ یورتداشی (تبعهسی) بولدی.
تورکیأنینگ ایچری ایشلر وزیری سلیمان سویلو ایستامبول دا آدی یازیلان 1 میلیون 305 مونگ بوسغونینگ باردیغینی آیتدی.
سویلو شولارینگ 500 مونگی نینگ سوریه لی بولاندیغینی بیلدیردی.
تورک وزیر تورکیه ده شو واغتلاردا 3 میلیون 762 مونگ 686 سانی سوریه لی نینگ واغتلایین قوراغ بیلن یاشایاندیغینی آیدی.
تورکیه ده اقامت روغصاتی بیلن قالیان داشاری یورتلیلارینگ سانی نینگ دا 1 میلیون 417 آدام بولاندیغینی آیتدی.
سلیمان سویلو حالقارا قوراغ بیلن چاقنیشیق و ساواشدان قاچیپ تورکیأ گلنلرینگ سانی نینگ دا 320 مونگ آدام بولاندیغینی آیتدی.
تورک وزیر 2011-نجی ییلدان بأری 200 مونگ 950 سوریه لی نینگ تورکیه جمهوریتی نینگ یورتداشی بولاندیقلارینی نیغتادی و شولارینگ 87 مونگ 296-سی نینگ چاغا بولاندیغینی بیلدیردی.
سویلو یورتداشلیق بریلن سوریه لیلرینگ 47 مونگ سانیسی نینگ تورکمن بولاندیغینی سوزلرینه قوشدی.
تورکیأنینگ ایچری ایشلر وزیری سونگقی 5 ییلدا 17 مونگ اووغانیستانلی تورکمن و 6 مونگ 787 اویغور تورکونینگ ده تورکیأنینگ یورتداشی بولاندیغینی حابار بردی.
سویلو سونگقی 6 ییلدا 101 مونگ 995 آهیسکا تورکی نینگ ده تورکیه جمهوریتی نینگ یورتداشی ادیلندیگینی بیلدیردی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز


text:
اویان نیوز: اؤلکه نین ،کلان سرمایه یاتیریم کومیته سین، باشچی سی،ائل گؤلو دن سهنده دک تئله کابینین قورلماسیندان خبر وئردی.
بو تئله کابین نین،یؤن اوزونلوغو(مسافت مسیر) ۱۵ کیلومئتیر دیر، بئله لیک له بو ۱۵ کیلومئتیر اوزونلوق واسیطه سیله،۱۰ درجه دمانین فرقین هرکس حیس ائده بیله جک.
“داوود ندیم” آرتیردی:”ائل گؤلو” ایلنجه پارکی ،اؤلکه نین آدلیم پارک لاریندان ساییلاراق، ۳۰ کیلومئتیر یئل یولو و۱۰ کیلومئتیر گؤک یولو فاصیله ایله ” قوچ گولو” ایسکئیت پیستی نین ،قونشولوغوندا یئرله شیب؛”قوچ گولو ایسکئت پیستی” ،سهند داغینین قارلی اته گینده یئرله شیب.
“ندیم” دئدی: بو ایکی نوقطه نین، یوکسک لیک فرقی(اختلاف ارتفاع)۲۰۰۰مئتیر و سیچاق لیق فرقی۶-۱۰درجه دیر.
آرتیرمالییک، “ائل گؤلو” پارکی و”قوچ گولو “پیستی ،گونده لیک، مین لرجه توریستین گؤروشون اؤزلرینه قازانیرلار!
“ندیم” آردیندا دئدی:تئله کابین نین ،یؤن اوزونلوغو ۱۵ کیلومئتیر دی؛بو پیلان اوچون، لازیم سرمایه یاتیرم ، ۶۰۰میلیارد ریال گؤزله نیلینیر(پیش بینی می شود).
تبریز دیلک لر شهری


text:
تشقیایشلروزیرلیگی: ایران، افغانستان نینگ تهراندهگی ایلچیلیگی گه مراجعه قیلوچیلرنی توتقینده آلینیشیدن معلومات بیریشی لازم
افعانستان تشقیایشلروزیرلیگیني اعلان قیلیشیچه افعانستان وطنداشلریدن نيچه کیشی بو مملکتني تهراندهگی ایلچیلیگی یقینیده توپلنگندن سونگ ایران امنیتی قوتلری تمانیدن توتقینده آلینگن.
تشقیایشلروزیرلیگی بوکون ( دوشنبه ۲۴ جوزا) نشر ایتکن خبرنامهسیده بو وزیرلیک، افعانستانني تهراندهگی ایلچیلیگی آرقلی ایلچیخانه گه مراجعه ایتوچیلرنی توتقینده آلینگنیدن تشویشیني ایران دولتی بیلن اورتاقلشکنی دن خبر بیرگن.
تشقیایشلروزیرلیگی خبرنامهسیده شونینگ دیک، افعانستان وطنداشلری نینگ تهراندهگی ایلچیخانه سی یقنیده توتقینده آلینگنی بویچه ایران دولتی تحقیقات و تیکشیرو ایشلرنی تیزلیکده باشلشیدن ایشانج بیلدیرگنی هم قید ایتیلگن.
تشقیایشلروزیرلیگی اما ایران نینگ امنیتی قوتلری تمانیدن توتقینده آلینگن کیشیلر سانی و سببی حقیده ایضاح بیرمگن.
افعانستان وطنداشلریدن قریب ایککی میلیون کیشی قانونی و ناقانونی شکلده ایرانده حیات کیچیرهدیلر. ایران امنیتی قوتلری افعانستان وطنداشلری بیلن اوز توپراقیده بار بار قوپال مناسبت کورستکنی اوتمیشلرده خبر قیلنگن.


text:
قاضی اوغلو
ائل اوبا – علی اکبر شهید اولور – اولماز هاشیمی گنجلرده ن اولان حضرت عباسین قارداشلاری ، امام حسنین بابادان قارداشلاری ، عقیل بن ابی طالبین ، جعفر بن ابی طالبین ، امام حسنین ، مسلم بن عقیل و خانم زینبین عبدالله بن جعفر طیاردان اوغوللاری – بو هاشیمی گنجلر – بیر بیری آردینجا هاشیمی قانلا ، علوی دامارلا ، ییلدیریم گیبی میدانا آختیلار .
دوشمان اولاری گورونجه گوز یاپراغی گیبی تیتره مه غه دوشدی ، اولار چوخ آیردسیزلارین قارا پرره سینی ، تاریخته ن – حیاتدان سیلیب جهنمه گونده ر دیلر.
هاشیمی گنجلرده ن بیر نئچه ییگید شهید اولونجا ، امام علیه السلام ییلدیریم بیر سه سله بویوردو :
( ای اهل بیتین گنجلری سه رت اولون صبر ایله ین ، اللها آند اولسون بو گونده ن صونرا داها ذلیل اولمایاجاغسینیز ، چونکو حریتین ان یوکسه ک نیشانینی آلماغا اولاشتینیز).
گوز فصلینده سام یئلی ، باهارین یاپراغینی توکتوغو گیبی اولارین دا باهار یاشلاری ، اوخلار ، قیلیجلر ، میزراقلار و داشلار آلتیندا عزت شرف ، میدانیندا توکولدو.
قایناق : کربلا اولایلاری – یازان : قاضی اوغلو – عربجه مقرم مقتلینده ن سه چمه لر


text:
ایفاده اوبرازلیغی «نادر الهی» شعرینده
همت شهبازی
ادبی توپلوموموز اوزون زامان حسرتینی چکن، چاغداش شعریمیزین نومایندهلریندن اولان و شعرلری هله چاپ اولمادان بیر سیرا ائتکیلر بوراخان اوستاد شاعیریمیز نادر الهینین شعر توپلوسو نهایت کی «بو قفس ده اوچدو بلکه» باشلیغیندا چاپ اولدو. بو کیتابدا دیققتیمی چکن شاعیرین ایفاده اوسلوبو ایدی. اونون شعر اوسلوبونو (مضمونو استثنا ائدهرک) ایکی جهتده آراشدیرماق اولار:
الف) شعر قالیبی (بونون اوزرینده قیسا دایاناجاغام)
ب) شعر فورماسی (یا ایفاده اوبرازی)
شعر قالیبی ایچهریسینده: غزل، قوشما، گرایلی و حتتا سربست شعر قالیبلری و بونلارا عاید اولان وزن (اؤلچو)، قافیه و ردیف مسئلهلری دورور.
فورما ایسه، شعرین دئییم صنعتی و ایفاده تکنیکلرینه قاییدیر. گؤروندویو کیمی بونلار هر ایکیسی ده شعرین اوز و ظاهیری گؤرونتوسو ایله ایلگیدهدیر. منیم ده بو یازیدا توخوناجاغیم مقام ائله ایکینجی اوسلوبدور.
نادر الهی بیرینجی اوسلوبدا یعنی شعر قالیبلریندن استفاده ائتمکده کئچمیش عنعنهیه صادیقدیر. یعنی اونون شعرینده عروض، هئجا وزنی، قافیه، ردیف عنعنهسی کئچمیشده اولدوغو کیمی واردیر. حتتا او کلاسیک شعرده اولان مثلن قافیه، وزن فورمتلری اوزرینده ده دَییشیکلیک وئرمهییر. وزن تکرار گلن و شعری ریتمیکلشدیرن چوخ سسلی حرفلردن تشکیل تاپان قافیه و تکرار کلمهلی ردیفلردن عیبارتدیر. وزنده عنعنه سینماییر. بونا گؤره بو حاقدا کلاسیک شعرله نادرین شعرینده فرقلنمه یوخدور.
منجه نادر الهی بو موضوعدا اؤز شعرینی کلاسیک شعردن آییرماق اوچون یوموشالتمالی ایدی. بو دا اؤلچو بؤلگولرینده ریتمی اویناقلیقدان سالماقلا مومکون اولا بیلردی. بونون اوچون او آربازامانلی، آرباهئجالی اولان ضربه و تاققالاری آزالتمالی ایدی. سؤزون کسهسی: شعری اویناق ریتمدن سالمالی ایدی.
اؤرنک اوچون:
الف) قوشا ایشلک عینی سؤزلر (مثلن: بولود-بولود، چینار-چینار و… کیمی سؤزلر) شعری ریتمیکلشدیریر. تکرار و قوشا ایشلهنن سؤزلر، شعرین گوجون آلیر (باخ ص ۵۴)
ب) «ردیف» موضوعسو منی داها چوخ قیجیقلاندیران مسئلهلردندیر. اونا گؤره کی تکجه نادرین شعرینده یوخ، عمومیتله کلاسیک قالیبینده یازیلان شعرلرده، ردیفین حذف اولماسینین طرفدارییام. ردیف حذف اولدوقدا شعر ریتمدن دوشور. ریتمدن دوشنده کلاسیک شعرله فرقلهنیر. ایکینجیسی ایسه، بئیتین اؤزایچینده، معنانین انکشافینا امکان یارانیر. اؤرنک اوچون:
سسیم سکوتا بوروندو،غزللریم اوشودو
خزل – خزل آیاغا دوشدو، اللریم اوشودو (ص۵۳)
“اوشور” ردیفی حذف اولسا و ۴٫جو بئیت ایلک بئیت کیمی گئتسه ایدی شعر قافیه ایله ردیفلهنه بیلردی (وزنی اویغونلاشدیرماق شرطی ایله):
او سئودا ساچلی پریشان پاییز، او قیز سولدو
و من ساز اولدوم آسیلدیم و تئللریم اوشودو
ردیف حذف اولاندا شعر یئنی چالار قبول ائدیر. قافیه «سولدو، گولدو، دولدو» کیمی سؤزلرله همقافیه اولسایدی شعر شابلون (کلیشهای) ریتمدن چیخاردی.
یا باشقا بیر شعرینده ردیفین شعرده هئچ بیر رولو یوخدور. سادهجه شعری ریتمیکلشدیریر و طبیعی کی کلاسیک شعرله ده اویغونلاشیر:
باخمایین کی اونودولموش اوجاغیق، آی ائللر
داوا -درمان دولوسو، بور-بوجاغیق، آی ائللر! (ص ۶۶)
بو شعری ردیفسیز یعنی “آی ائللر”سیز سوناجاق اوخوسانیز شعره هئچ بیر خلل گلمهیهجک، اوستهلیک بئیتلرله اویوشمایان و شعرده رولو اولمایان ردیفی ده حذف ائلهمک اولور (مصراعلارین وزنینی اویغونلاشدیرماق شرطی ایله).
بونلاری دئمکدن مقصد اودور کی بعضی شعرلرده ردیف و یا قافیهنین عینی حرف و کلمهلرله تکرار اولونماسی شعری هم ریتمیکلشدیریر مضمون باخیمیندان دا هر بیر بئیتده تکرار اولان مضمونا سبب اولور. یعنی تکرار کلمهلر یئنی مضمون گتیرمیر. قاباقکی مصراعدا اولان مضمونو، سونرا کی مصراعلارا کؤچورور. بعضن ده بو قافیه و ردیفلر، بئیتین اساس مضمونونو تشکیل ائدیر. یعنی بئیتین مضمونو، اؤز آنلامینی، قافیه و ردیفله تاماملاییر. داها دوغروسو مضمون، گؤزونو قافیه یا ردیفه تیکیر. اونونلا اؤزونو تاماملاییر. بو مسئله ایله ده ایشیم یوخدور. بو عمومیتله کلاسیک قالیبلرده یازیلان شعرلرین چوخوندا واردیر و تکجه نادرین شعرینه عاید دئییل.
بس نادر الهینین شعرینی فرقلندیرن هانسی جهتلردیر؟ بو سوالین جاوابینی یوخاریدا دئدییم ایکینجی اوسلوب فورمتینده یعنی شعر فورماسیندا آختارماغا جهد ائدهجهیم.
منیم سؤزوم نادر الهینین شعر فورماسی و ایفاده اوبرازی اوزریندهدیر. بو اؤزللیکله نادرین شعرینه مخصوص اولاراق، بیر چوخ شعرلرینده اؤزونو گؤستریر. یوخاریدا دئدییم عروض و یا هئجا اؤلچوسو کلاسیک شعرده اولدوغو کیمی، نادرین ده شعرینده واردیر؛ آنجاق سؤزجوکلرین ایفاده حرکتی و تصویرلرین مودالاشماسی ایله قوتولاشیب آچیق قالماسی و شعر کاراکتئرلرینین فرقلنمهلری نادرین شعرینی کلاسیک شعرده اولدوغوندان فرقلندیریر. داها دوغروسو شعرین فورمال عنصرلری، کلاسیک شعرین فورمال عنصرلرینه اوخشامیر. بو ایفادهلرین، شعر ایچینده اوبرازلاشان جهتلری واردیر. (هه. آرا وئرمهدن آرتیرمالییام کی نادرین شعری کلاسیک شعرله مقایسهده مضمون باخیمیندان دا استقامتینی رئاللاشما و گوندهلیک انسان قایغیسی خئیرینه دَییشیر. (اؤرنک: صص ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۱۴، ۱۲۰، ۱۲۴ و… شعرلر) بو اؤزو، باشقا بیر باشقا آراشدیرما طلب ائدیر).
کلاسیک شعرده ده عینی اؤلچودن (وزن) استفاده ائلهین شاعیرلر وار. محمد فضولی استفاده ائلهدییی مثلن بحر هزجدن قوسی تبریزی ده استفاده ائلهییر. آنجاق اونلاری قالارغی ائدن دئییم فورمتی یا شعر فورماسیدیر. نادر ده بونلارا تای. اصلینده نادرین شعری، سؤزلره بدیعیلیک واریانتینی یوکلهییر. اونون شعرینده ایفاده اوبرازلاشیر. شخصیت، کیملیک قازانیر. یعنی ایفادهنین ظاهیری گؤرونتوسونو عیانی تمثیلینی بیز تیپیک بیر کاراکتئر کیمی گؤروروک. اوبراز حکایهچیلیکده بوتون داورانیشلاری و ایفادهلری ایله سئچیلیب تانینیر. بونو نظره آلاراق بو اؤزللیک شعره قاتیلدیقدا، شعره آخدیقدا هانسی اؤزللیکله حکایهده اولان اوبرازلا فرقلهنیر؟ ایفاده ائستئتیکاسی ایله. اوبراز ائستئتیکا ایله بدیعیلشیر. حکایهچیلیکده اوبراز مختلیف شاخهلری ایله سئچیلیر: انسانی اوبرازلار، طبیعت و توپلوملا باغلی اوبرازلار.
بونلاردان انسانی اوبراز ان یایغین اوبرازدیر حکایهچیلیکده. بو حاقدا شعرله حکایهنی فرقلریندن جهتلردن بیری بودور کی: شعرده انسان اؤزو کاراکتئر اولماییر. اونون دئییم و داورانیشلاری کاراکتیریستیک جهتلر آلیر. نادرین شعری بو کانتئکستده اوبرازلاشیر:
شنگولوم! قاچ اؤزونو قورتار الیمدن هلهلیک
قورد وار منده… منیم نازلیم!… آیی وار منده (ص۴۱)
گؤروندویو کیمی بوردا بیر بئیت، بیر حکایهنین ایشینی گؤرور. یعنی اونون شعرینده اؤرنک اوچون “آنا” اوبرازینین تیپینی آییرد ائتمک اولماز. آنا تیپینین نئجه داورانماسی نئجه ایفاده اولونماسی بؤیوک بیر تصووره چئوریلیر. بونا اورهییمیز ایستهدییی قدر اؤرنک وئرمک اولار بیر ایکیسینه اشاره ائدیرم:
صفحه ۱۰۹ دا ایکی بندده آتانین نه قدر باشی آشاغیلیقلا ائوه قاییتماسینی اوبرازلاشدیران شاعیر، سون بندده آنانین موضوعلا نئجه داوراندیغینی، دویغوساللیقلا اوخوجویا آشیلاییر. بوردا اساس کاراکتئر، شخصلر دئییل. دئییملرین حرکتی ایله اوبرازلیق حددینه قالخان ایفاده تکنیکلریدیر.
و یا:
-«او گلسه ایت اولوب هورهجهیم من
سو دا ایچهجهیم ایت بینهسیندن
گؤرهسن او گونو گورهجهیم من؟»
دئدی، دیسگیندی بیر آیاق سسیندن! (ص۱۱۰)
بالاسینین یولونو گؤزلهین آنانین گؤزو، بالاسینین پلاکی ایله راستلاشیر. بو اؤزلویونده عادی و رئال بیر روایت و سوژئتدیر؛ آنجاق آنانین دیلیندن سؤیلهنیلن ایفادهلر، آنانی یوخ، ایفادهلری تیپیکلشدیریر:
آنا آختاردیغی گونو گؤرمهدی،
او داها دیسگینمیر آیاق سسیندن
آنا ایت اولمادی، آنا هورمهدی
آنا سو ایچمهدی ایت بینهسیندن. (ص ۱۱۰)
و یا:
صفحه ۱۱۴ ده آنانین زلزلهده تورپاق آلتدا قالان بالاسینین زلزلهدن قاباقلا زلزلهدن سونرا کی ایفاده طرزی، انسانین طالعی ایله تورپاغین دانیشماغینا و آنا-بالا آغیتینا چئوریلیر. ایفاده، سوژئتین اؤن سیراسینا کئچیر. شعری اوخویاندا، آنانی، بالانی آرخادا ساخلاییرسان. گؤزون قاباغیندا صحنهلشدیریلن، جانلاشدیریلان مسئله ایفادهنین کیملیک و اوبراز قازانماسیدیر.
و یا:
اونو باشا سالماق، مصیبت اولوب
منیم قاری ننهم دوز دولت اولوب! (ص ۱۷۳)
شاعیرین قصدی نه «قاری ننه» نه ده «دولت» اوبرازلارینی یاراتماق دئییل. شاعیر «دولت» قاورامینین اوزرینده اولان آنلاییشی چوخالتماق ایستهییر. یعنی ایفاده شاعیرین هم اوسلوبونو معین لشدیریر هم ده معناسینی چوخالدیر؛ تکثیر ائدیر. حکایهچیلیکده اوبراز تیپیکلشیرسه شعرده سؤزلر اوبرازا فیقور وئریر:
ساچلارینین حسرتیندن
دئدیم داراغا دؤنهجک
آه گولوم! نه بیلهیدیم من
الیم اوراغا دؤنهجک
آی بو قارانلیغا قادام
قویمادی بیر اولدوز دادام
واللاه بو آسیلان آدام
بیر گون چیراغا دؤنهجک (ص ۱۰۳)
نادرین شعرینده کی ایفاده اوبرازینین سئچیلن اؤزللیکلریندن بیری بودور کی ایفاده بوتون کاراکتئرچیلییی ایله اوبرازلاشیر. ساده سؤزله دئسک ایفاده کاراکتئردن اؤزل آنلاییش وئرن و اوخوجودا اوندان بیر تصوور یارادان اوسلوبدا یعنی جومله بوتؤولویونده اؤزونو گؤستریر. نثرده ایفاده کامیل اولماسا کاراکتئرین نه کیمی خصوصیتلره قاتیلدیغی آنلاشیلماز قالیر. یعنی کاراکتئر، جوملهنین آنلاییشینین معنالانماسی ایله کیملیک قازانیر. نادرین شعرینده، نثرین بو اؤزللییی کاراکتئری کامیللشدیریر؛ یعنی شعر، نثرین جومله ایله تام معنالیلیغینی آلیر، اونا پوئتیک جهتلر قاتیر. بو فرقله کی شعرده داها کاراکتئر یارانمیر. شعرده فیقوراتیو اوبراز، ایفاده لحنلری، دئییم اینتوناسییاسی یارانیر.
بیزیم عادت ائتدییمیز کیمی، شعرده ایفاده، کلمهنین مجازی اوسلوبوندا یا دا ترکیبی بیر جهتده اؤزونو گؤستریر (اؤرنک اوچون: توصیفی یا تشبیهی اضافهلرده، مجازلاردا و … ) بو کیمی ترکیبلرده «فعل»ین رولو کنارا وورولور بونو نادرین بیر شعری ایله آچیقلاماق ایستیرم:
باشیم بیر آچیلسین دئییردیم، دوردوم…
الیمده ایتمیشدی بالاجا الین
اوشاقلار ائوینین قاپیسین ووردوم
حسرت بَی اولموشدور، آیریلیق گلین! (ص ۱۲۰)
وردیش ائتدییمیز شعرلرده یوخاریدا گلن جوملهلری ترکیب بیچیمینده ایشلنمهسینه شاهید اولموشوق: اؤرنک اوچون: «حسرت بهیی (=داماد حسرت)، آیریلیق گلینی (=عروس جدایی) چیخدی» کیمی. بو ترکیبلره هرنه فعلی آرتیریلسا «فعل» سانکی گؤزدن دوشموش بیر کلمه اولاجاقدیر. فعلین رولو اولمایاجاقدیر. اوخوجونون دیققتینی چکن ترکیبلردیر. آنجاق «حسرت بَی اولموشدو» دئینده «اولموشدو» فعلی ده معنادا اشتراک ائتمکله یاناشی ایفادهنی بدیعیلشدیریر. دئمهییم بودور کی: نادرین شعرینده، بو مسئله جوملهیه یاییلیر. یعنی کئچمیشده قولاق آردینا وورولان «فعل» مسئلهسی، نادرین شعرینده رول فبول ائدهرک، ایفادهنین اوبرازلاشماسیندا اشتراک ائدیر. «فعل»ین ایفاده ده رول قبول ائتمهسی یعنی نثرین اؤزللیینی منیمسهمکدیر شعرده. شعرین ایفادهسینده بئکار قالان فعل بدیعی ایفادهده رول قبول ائدیر. بو سؤز، نادرین شعرینی نثر اوسلوبوندا دئییلمهسی کیمی یانلیش تصووره یوزولماسین. چونکو نادرین شعری، نثرین بو اؤزللیینی شعرین خئیرینه باشقا بیر اؤزللیکله یاناشاراق، اونو شعر اوچون دوغمالاشدیریر. او دا یوخاریدا دئدییم ایفاده اوبرازیدیر.
«آراز آخیر» دئدیکده، آراز چایینین سویونون آخماسی نظرده توتولور. بورادا گؤروندویو کیمی تاکید بیر کلمهنین اوزرینده یعنی «آراز» کلمهسینین اوزریندهدیر. «آخماق» فعلینه پوئتیک رول وئریلمیر. یالنیز «آراز» کلمهسی ایفادهنین بیر قیسم رولو اوزرینده دایانیر. بو معنادا، بو کیمی دئییملر او قدر یایغین استفاده اولونوب و او قدر شابلونلاشمیش وضعیت آلمیش کی آرتیق اوخوجو اونون مجازی معنادا اولدوغونا وارمیر، ترسینه اونو بیر حقیقی معنا کیمی دوشونور. زامان کلمهنین آنلام دَیرینی یونتالاییب سوروشدورور (فرسایش). زامان اؤتدوکجه و کلمهلر آغیزدا، شعرده تکرار اولدوقجا آنلامینی دا کانکرئتلشدیریر. اؤزل اولماقدان چیخیر و عمومیلشیر. یعنی کلمه ایشلندیکجه، ایلک دفعه ایشلندییی معنانی، سونرالار وئرمیر. اونا گؤره کی تکرار اولور. بونو نظره آلاراق بعضن شعریمیزده، نادرین شعرینی یامسیلایان شعرلر ده گؤرورم. بو، شعریمیز اوچون خطرلی و ریسکلی بیر ایشدیر. اونا گؤره کی، نادرین ایشلتدییی ایفاده، دئییم و یوروتدویو کلمه حرکتی اؤزلویونده و هله اؤز شعرینده یاواشیاواش عادت و عنعنهیه چئوریلیر. اؤزو اوچون کیملیک قازانان بیر شعر اوبرازی اولموش نادرین شعری. بونا گؤره، بو شعر کیملییی، باشقاسینین شعر کیملیینه گیردیکده، آچیقـآیدین ساختا اولدوغو گؤرسهنیر.
البتده بونو دا وورغولاماق ایستردیم کی ایفادهنین اوبرازلاشماسی فارس ادبیاتیندا داها چوخ تورک دیللی فارس شاعیرلرین دیلینده اؤزللیکله خاقانی و صائب تبریزینین دیلینده ده گؤرمک اولور. نادرین شعری ده، گوندهلیک دئییم و اوسلوبدان یارارلاناندا هارداسا بو اوسلوبو خاطیرلادیر. حتتا صائب تبریزینین دیلینده، اوسلوب یالنیز بیر بئیتده کامیللشیر. بونا گؤره من بیر آز دا موضوع دایرهسینی کیچیکلشدیرهرک دئییرم کی:
ایفادهنین اوبرازلاشماسی، بیر کلمهدن توتموش شعرین سونونا قدر حرکتده اولان بوتون جهتلری چئورهیه بیلر. بعضن نادرین شعرینده، بیر کلمه اؤزو ایفادهنی کامیللشدیریر. اؤنملی بودور کی ایفاده مستقل بیر جومله اولمامالیدیر. یعنی ایفاده اونونلا سونا چاتدیقدا، شعر اوبرازلاشمایاجاقدیر. شعری اوبرازلاشدیران ایفادهنین سورکلی اولماسیدیر. اؤرنک اوچون یوخاریدا سؤزو گئدن شعرده «دولت» سؤزو، ایفادهنی کامیللشدیریر؛ آنجاق مستقل و آیریجا بیر ایفاده کیمی ایشلنمهیه امکان وئرمیر. اونون داوامی وار. یعنی «دولت» دئدیکده اوخوجو اونو اؤز سوبیئکتینده آنلامینین اوجونو توتور، انکشاف ائتدیریر و اؤزو ایستهدییی یئرده قاباغینی باغلاییر آنلامین. یعنی آنلامی بیتیرن اوخوجودور. شاعیر ایفادهیه، توکنمز اوبراز وئرهرک اوخوجونون بئینینه آخیدیر، اونونلا جالاشدیریر. اوخوجونون جیلدینه کئچیر؛ و اونونلا ایفاده ساکیتلشیر، طبیعیلشیر. یعنی عادی و مستقل بیر جومله و آنلاما چئوریلیر.
بوتون بو دئدیکلریمدن بو نتیجهنی چیخارماق ایستیرم کی شعر فورمالاشماق اوچون شابلون و ذهنه اویغون و تانیش گلن و عادت اولونان ایفادهدن اوزاقلاشاراق، اونون استقامتینی یئنی آب-هاوایا یؤنلتمهلیدی. نادرین شعرینده، کلاسیک شعر کاراکتئرلری یوخدور. کلاسیک شعر کاراکتئرلری، کلاسیک شاعیرلرین شعرلرینده عینی ایله تکرار اولونور. مثلن گؤزو، نرگس دئیهرک مست و خومار آنلامینا کاراکتئریزه ائتمک اکثر شاعیرلرین شعرلرینده عینی ایفاده ایله گؤرمک اولور، آنجاق نادرین شعرین بو ایفادهلر هئچ ایشلنمیر. نادر الهی بونلارین یئرینی باشقا شعر تکنیکلری ایله دولدورور. بو او دئمکدیر کی او کلاسیک شعر فورماسینینین ایفاده یؤنلرینی دَیردن سالیر؛ شعر قالیبلرینه توخونمادان یئنی بیر ایفاده فاکتورونو او قالیبلره یوکلهییر.
من نادرین شعرینی، کلاسیک شعر قالیبلریندن اؤزللیکله «گرایلی» قالیبیندن آیریلماسینی ایستهمیرم. اونا گؤره کی اونون ایفاده اوبرازلاری «گرایلی» قالیبینده تاماملانماییر. ایفاده، شعرین بوتونونده اؤزونو گؤستریر. (اؤرنک اوچون ص ۹۶ شعرینه باخ). داها دوغروسو ایفاده، غزلده اولدوغو کیمی گرایلی قالیبینده مصراع و یا ان چوخو بئیتده سونا چاتماییر. ایفاده مصراعدان مصراعیا سوزولور و شعرین بوتونونو چئورهییر. نادرین بعضی قوشمالاریندا دا ایفاده، هر بیر مصراعدا تکباشینا قالیر. حتتا بعضی قوشمالاردا ایفاده لازیم دئییل. مشهور شعرینده بیر ترجیعبند کیمی تکرارلانان «دونیانین اؤلهیدی بالاسی بئله!» مصراعسینا دیققت یئتیریلسه تکرار اولان بو مصراع اصلینده بیر چوخ بندلرده گتیریلمهسی لازیم دئییل. معنانین، ایفادهنین تاماملانماسیندا دا رولو آزدیر. عینی حالدا، مضمون باخیمیندان دا دونیایا عاید شابلون بیر دوشونجهدیر. حال بو کی بیر چوخلارینا دونیا اؤیولمهیه دَیر بیر فءنومئندیر. بو دوشونجه، کلاسیک شعرین قالیقلاری کیمی نادرین شعرینه داخیل اولدوقدا، ظاهیرن خوش دا گلسه، پروفسیونال بیر بوجاقدان یاناشدیقدا عدالتلی بیر باخیش دئییل دونیایا گؤره. تکلیف ائدیرم اوخوجولار بو شعری او مصراعسیز اوخوسونلار. منجه او مصراع اولماسا دا مضمون و ایفاده اؤز یئرینده و کامیلدیر.
نادر الهینین ایفاده اوبرازیندا، قاپالیلیق (ابهام) دا یوخدور. عادی اوخوجو دا اونون هم ایفاده اوبرازینین نئجهلیینی کشف ائده بیلیر هم ده بو ایفادهنین آرخاسیندا گیزلهنن معنانی دا چوخ راحاتجا آلا بیلیر. آشاغیدا کی بئیتله باشلایان شعرین بوتونو بو سؤزه شاهیددیر:
بولودام… آمما آغلاغان دئییلم
اورهییم دولماسا، یاغان دئییلم (ص ۴۶)
یعنی شعر، هم پوئتیکدیر هم ده قاورانیلاسی مضمونو وار. بو ایکی ساحهنی جالاشدیریب اوخوجونو اؤزو ایله آیاقلاشدیران شعرلریمیزین سایی بارماق سایی قدردیر. بایاغیلاشان شعریمیز، پوئتیکلیکدن، پوئتیکلشن شعریمیز ایسه، بایاغیلاشان شعردن یوللارینی، جیغیرلارینی آییریب اوزاقلاشدیریرلار. یعنی نادرین شعرینده، نه شعری بایاغیلاشدیریب «کوتله ده باشا دوشسون» ایفادهسی، نه ده شعری پوئتیک قاپالیلیغا آپاراراق آیاغینی توپلومدان قیرما دئدی-قودوسو واردیر. نادرین شعر ایفادهسی، هم کوتله هم ده انتئلئکتووال توپلومون روحونو اوخشاییر.
موغان- ۱۳۹۵/۱۲/۱۴


text:
فلسفه گونو
دونیا فلسفه گونو[دَییشدیر]
دونيا فلسفه گونو هر ايل نويابر آيينين اۆچونجو جوما آخشامي یونئسکو وریندن بايرام ائتمک، هر بيرئی (فرد) اۆچون اينسان دوشونجهسينين گلیشیمی (اينکيشافی) اۆچون، هر بير مدنيت و فلسفه ساغلام اؤنمینی وورغولايير.
"بوگونکو دونيانين قارماشیقلیقلا اوزلشن، فلسفي دوشونجهلر سسینه چاغيريشدير، ايلک نؤوبهده، گئرييه آدديم آتماق و اساسلانديريلميش ديالوقدا ايشتيراک ائتمک، بيزدن قایناقلانان سورونلارین چؤزوم (حل) يوللارينی بيرليکده قوروماق. بو دوناتیلمیش آخماقليغی و غرضليليگين موباريزهده، آیدینلانمیش وطنداشلار آیدینلاتیلماسي اَن ياخشي يولدور. بؤيوک چتينليکلرله داها چوخ صولح مسلهلری آيدينلاشديرماغا فلسفهیه احتیاج و داواملی اينکيشافی اوزلشيب".


text:
نورنبرق محکمهسی
نۆرنبرق بینالمللی حربی جزا محکمهسی ۱۹۴۵ ایلینده آمریکا، بریتانیا، فرانسه و شوروی بیرلیگی طرفیندن نازی آلمانین رهبرلرینی جزالاندیرما هدفی ایله آچیلان محکمهدیر.
قۇرولماسی[دَییشدیر]
۲.جی دۆنیا ساواشی سوْنوندا آلمانلی ساواش مۆجریملرینین جزالاندیریلماسی اۆچون مۆتفیق دؤولتلرین طرفیندن نۆرنبرق محکمهسی قۇرولدو. بۇ بینالمللی حربی محکمه شیکایتلره باخماق مشروعیتینی لندن آنلاشماسیندان آلیردی.محکمهنین گیردیگی موْضوعلار؛ باریشا قارشی جۇرملار، اینسانلیغین ضیدینه ایشلنن جۇرملار، ساواش قانونلارینی ایخلال ائدن جۇرملار و ایک اۆچ کاتقوریده مۆشخص اوْلان جۇرملاری ایشلمک.آلمانین نۆرنبرق شهرینده قۇرولان بۇ محکمه ۲۰ نوْوامبر ۱۹۴۵ باشلامیش و ۱ اوْکتوبر ۱۹۴۶ دا سوْنا چاتمیشدیر.[۱] بۇ محکمهنین مۆجریملرینین چوْخو اعدام جزاسینا محکوم اوْلدولار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "International Military Tribunal at Nuremberg". Holocaust Encyclopedia.
{{cite web}}: Text "accessdate 26 septamber 2016" ignored (help)


text:
اوانجلیستا توریچلی
اوانجلیستا توریچلی Evangelista Torricelli — ۱۷-جی عصرده یاشامیش ایتالیان فیزیک و ریاضیاتچی. توریچئللی ۱۶۴۳-جو ایلده هاوا تزیقینین اؤلچمک اۆچون ایندی جیوهلی بارومئتر دئییلهن جیهازی ایجاد ائتمیشدیر.
اوشاقلیق واختلاریندان دقیق علملره ماراق گؤسترمهیه باشلامیشدیر. ۱۶۲۷-جی ایلده رم شهرینه گئتمیش و بورادا هیدرولیکا علمینین بانیلریندن اولان بندتی کاستلی ایله بیرلیکده ایشلمیشدیر.بندتی کاستلی قالیلئو قالیلیین طلبهلریندن بیر ایدی و اوانجلیستا توریچلیده ۱۶۴۱-جی ایلدهن اعتباراً قالیلئو قالیلیله مکتوبلاشماغا باشلامیشدیر. همین ایلده کاستئللینین مصلحتلریندن سونرا قالیلئو قالیلی اوانجلیستا تورریچللینی توسکانا شهرینه دعوت ائتدی. توریچلی توسکانا شهرینه گلدیکدن، بیر نئچه هفته سونرا قالیلئو قالیلی وفات ائتدی. توسکانا کنیازی شهرده علمی ایشلرله مشغول اولماغی قالیلئو قالیلیه تاپشیرمیشدی، اونون اؤلوموندن سونرا بو وظیفهیه اوانجلیستا توریچلی گتیریلدی. ۱۶۴۴-جو ایلده توریچلی طرفیندن هندسه و مکانیک بؤلمهلرینه عایید اولان بیر کیتاب نشر ائدیلدی.
ریاضیات ساحهسینده اولان بؤیوک بیر بوشلوغو دولدوران بو کیتابدا، عئینی زاماندا قالیلئو قالیلیین مکانیک ساحهسینده اولان ایکی ایشیده یئر آلمیشدیر. تورریچللینین هندسه و مکانیک ساحهلرینده اولان فعالیتینه ایلک اؤنجه هئچ کیم اؤنم وئرمیردی. اونون اساس مقصدلریندن بیریده هاوا تزیقینین اؤلجمک اۆچون جیهاز ایختیرا ائتمک ایدی. او، ایلک دفعه اولاراق هاوا تزیقینی شوشه قابلارا دولدورولموش جیوهلر واسطهسی ایله ائتمک قرارینا گلمیشدیر. حیاتینین سونراکی دؤورونده معلمی اولموش قالیلئو قالیلیین تلسکوپونون اوزرینده ایشلهدی. ۱۶۴۳-جو ایلده اوانجلیستا توریچلی هاوا تزیقینی اؤلچمک اۆچون جیوه لی بارومتری کشف ائتدی.
اوانجلیستا توریچلی ۱۶۴۷-جی ایلین ۵ اوْکتوبر تاریخینده ایتالیانین فلورانس شهرینده ۳۸ یاشیندا وفات ائتمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
لاتین آذربایجان ویکی پدیا


text:
نوکیا لومیا ۹۲۰
نوکیا لومیا ۹۲۰ اینگیلیسجه: Nokia Lumia 920 فنلاندلی نوکیا شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل. نوکیا لومیا ۹۰۰-دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز نوکیا لومیا ۹۳۰ موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور. ویندوز فون ایشلهدیم سیستمینده ایشلییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nokia Lumia 920»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده نوکیا لومیا ۹۲۰ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
افغانستانده بو قیشده اهالی امان قالیش اوچون کوره شه دی
اوشبو مطلب نی قیزیل صلیب ییتکچیسی بیلدیردی
افغانستانده بو قیشده کوپراق اهالی امان قالیش اوچون کوره شه دی.
قیزیل صلیب عملیات باشلیغی مارتین شوپ، بیر بیر ملاقاتده ییتیب کیلگن و آغیر بولیب اوتیشی کوتیل قیش فصلی اوچون فکر بیلدیردی.
"اقتصادی قیینچیلیک بار. بو جوده قیین وضعیت. انسانلر امان قالیش اوچون کوره شه دی" دیب ایتدی.
نرخلرنینگ تورلی سببلر طفیلی یوقاری کوتریلیب کیتگن لیگینی معلوم قیلگن خلق ارا قیزیل صلیب کمیسته سی (ICRC) ییتکچیسی، شولرنی ایتدی:
"افغانستان خلقی نینگ اوی اسبابلرینی چیقریب ساتیش گه مجبور بولیب قالگن لیگینی، بیر تاماندن ایسیش اوچون اسباب آلیش گه مجبور بولگن لیگینی بیر تاماندن ایسه آذیق و ایریم احتیاج موادلری یوقاری کوتریلیب کیتگن نرخلرگه دوچ قالگنینی کورماقده میز" دیب ایتدی.
مذکور ییتکچی، چیکلاولرنینگ اولکه گه یاردملر و احتیاجلرنینگ ییتکیزیلیشینی توسیق بولگن لیگینی و ICRC کبی تشکیلاتلرنینگ ایشلریگه دوام ایتیشی اوچون برچه چیکلاولرده انسانی معافیت نی کیریتیلیشی نینگ حیاتی اهمیت گه سزوار ایکن لیگینی قید ایتدی.
قیزیل صلیب نینگ افغانستانده اساسی ساغلیک خذمتلری نینگ یوقه لیب کیتمه یشی اوچون هر آی 10 مینگ 500 ساغلیک پرسونلی گه معاش بیرگن لیگینی قید ایتگن شوپ؛
"ساغلیکنی سقلش پرسونللری نینگ معاشینی تولش نینگ اصل وظیفه میز ایمس ایکن لیگینی بیله میز. بیز انسانی یاردم تشکیلاتی اوله راق بونی قیلیش اوچون مناسب وضعیتده هم ایمس میز. بیراق خذمتلرنینگ دوام ایتیشی اوچون استثنائی اوله راق قیلماقده میز" دیدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
مزارشریف ده بیر بسده پارتلش یوز بیردی
مامورلرنی تشووچی بسده اویوشتیریلگن ترورچیلیک هجومی عاقبتیده کوپلب کیشی جان بیرگن
گلبدین حکمتیار خودکش هجوم حادثه سیدن امان قالدی
یوناما آیبیک شهریده گی حادثه بیلن تیگیشلی معلومات ترقه تدی
آلدینگی کونی سمنگان ولایتی آیبیک شهریده بیر مدرسه ده پارتلش یوزبیرگندی


text:
ایمام باقر
محمد بن علی (ایمام باقر، محمدباقر، باقرالعلوم و ابوجعفر) شیعهلرین بئشینجی ایمامیدیر کی ۵۷ اینجی هیجری ایلینین رجب آیینین اولینده آنادان اولوبدور. اونون آتاسی ایمام سجاد -شیعهلرین دؤردونجو امامی- و آناسیدا فاطمه -ایمام حسن(ع)ین قیزی-دیر.
سونوندا ایمام باقر ۱۱۴ اینجی ایلینین ذیالحجه آیینین یئددینجی گونونده -بیر حالداکی ۵۷ یاشی واریدی- هشام بن عبدالمکین دستوریله مدینه شهرینده مسموم اولونوب و شهادته چاتدی. اونون مقبرهسی بۇ شهرین بقیع قبریستانیندا و ایمام حسن -شیعهلرین ایکینجی امامی- ایمام سجاد(ع) -اونون آتاسی- و ایمام صادق(ع) -اونون اوْغلونون- قبرلرینین کناریندادیر.
اؤیرنجیلر[دَییشدیر]
ایمام باقر و اونون اوْغلو -ایمام صادقین- دؤرهسینده، اموی حوکومتینین سوستالماسینا گؤره، اونلار ائلییهبیلدیلر بؤیوک علمی حوزهلر تأسیس ائدیب و چوخلو اؤیرنجیلری تربیت ائدسینلر. ایندیلیغدا شیعهنین حدیثلرینین چوخو ایماملار باقر و صادقدندیر.
جابر بن حیان، محمد بن مسلم، عبدالمک بن خالد، برید بن معاویه، ابوخالد کابلی، فضیل بن یسار، ابوالصباح کینانی، حماد بن ابیسلیمان، داوود بن ابیهند، محمد بن اسحاق، میمون قداح، معروف بن خرربوذ و عبدالله بن عطا، ایمام باقرین ان اؤنملی و بؤیوک اؤیرنجیلریندندیرلر.
ائولادلار[دَییشدیر]
ایمام باقرین یئددی ائولادی واریمیش کی اونلارین بئشی اوغلان و ایکیسیده قیزیمیشلر. ایمام صادق (شیعهلرین آلتینجی ایمامی)، عبدالله، ابراهیم، عبیدالله و علی اونون اوغلانلاری و زینبیله امسلمهده اونون قیزلاریدیرلار. البته بعضیلرین عقیدهلری اساسدا، ایمام باقرین تکجه آلتی ائولادی واریمیش و اونون عبیدالله آدیندا اوْغلو یوخوموش. بیر سیرانیندا نظرینه، اونون تکجه بیر قیزی واریمیش کی ایکی آدی (زینب و امسلمه) واریمیش.


text:
۱۹۹۲ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان ایکینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ ژانویه - صربیستان جومهوریسی مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۹ دسامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی سومالیده صۆلحمراملی عملیاتلارا باشلاییب.
- ۹ دسامبر - اینگیلیس شاهزادهسی چارلز و شاهزاده دیانا آیریلدیقلارینی آچیقلاییبلار.
- ۸ نوْوامبر - آذربایجان جۆمهوریتی و میصر عرب جۆمهوریتی «مدنیّت ساحهسینده امکداشلیق حاقّیندا سازیش» ایمضالامیشدیر.
- ۸ آوریل - ائرمنیستان سیلاحلی گۆجلری آغدابان سوْیقیریمینی تؤرتدی.
- ۷ سپتامبر - آذربایجان جومهوریتی ژاپن ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۷ اوْکتوبر - آذربایجان عالی شوراسی موستقیل موشترکالمنافیع اؤلکهلره داخیل اولماغین علیهینه سس وئرمیشدیر.
- ۶ ژانویه - آذربایجان توْرپاقلارینین ایشغالی ایله یارادیلمیش اوْلان «داغلیق قاراباغ جومهوریتی» یارادیلدیغینی اعلان ائتدی.
- ۴ مارس - ایسپانیادان انگیزاسیون باسقیسی سببی ایله قاچاراق عثمانلی ایمپیراتورلوغونا سیغینان موسویلر٬ تۆرکیهیه گلیشلرینین ۵۰۰-جۆ ایلینی قۇتلادیلار.
- ۴ آقوست - آذربایجان جومهوریتی پورتوقال ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۳۱ اوْکتوبر - واتیکان گالیلو گالیلیه برات وئردی.
- ۳۰ سپتامبر - آذربایجان دؤولت نفت آکادمیاسینین فاریغالتحصیلی ژوزه ادوآردو دوس سانتوس آنقولا رئیسجومهورو سئچیلیر.
- ۲۹ دسامبر - کۆلتور و صنعت بؤیوک اؤدولو٬ یازار یاشار کمالا وئریلدی.
- ۲۹ آوریل - لوس آنجلسده چیخان خالق آیاقلانماسیندا اۆچ گۆن ایچینده ۵۴ نفر اؤلدو و یۆزلرجه بینا داغیلدی.
- ۲۶ فوریه - ائرمنیلر شوروی اوْردوسونون ۳۳۶-جی آلایی ایله بیرگه خوْجالیدا قیرغین تؤرتدی.
- ۲۶ سپتامبر - آذربایجان، ارمنیستان و روسیه مودافعه ناظیرلری سوچیده «سیلاحلی قوهلری گئری چکمک حاقیندا» پروتوکول ایمضالاییرلار.
- ۲۶ اوْکتوبر - آذربایجان میلی اولمپیک کومیتهسی یارادیلدی.
- ۲۵ نوْوامبر - چک-اوسلوواکی ایکی مۆستقیل دؤولته٬ چک جۆمهوریتی و ایسلوواکییا پارچالانمیشدیر.
- ۲۴ اوْکتوبر - آمریکا کونگرهسی «آزادلیغا دستک» عملینه ۹۰۷-جی دوزلیشی قبول ائتمیشدیر.
- ۲۱ مارس - وان٬ شیرناق٬ جیزره و آدانادا نوروز قۇتلامالاری سیراسیندا چیخان حادیثهلرده ۳۸ نفر اؤلدو.
- ۲۰ نوْوامبر - ایرانلا آذربایجان جومهوریتی آراسیندا ایقتیصادی امکداشلیق حاقیندا توافوق ایمضالانمیشدیر.
- ۲۰ ژانویه - فلش تیوی یایینا باشلادی.
- ۲ مارس - اؤزبکیستان و مولداوی٬ بیرلشمیش میلّتلر عۆضوو اوْلدو.
- ۲ اوْکتوبر - خوجاوند بخشی ارمنی سیلاحلی بیرلشمهلری طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدیر.
- ۱۹ دسامبر - سومالیده «اومود عملیاتی» باشلانمیشدیر.
- ۱۶ ژانویه - ال سالوادور حؤکومتی ایله عۆصیانچیلار مکزیکو سیتیده آندلاشما ایمضالایاراق٬ ان آز ۷۵ مین نفرین اؤلومونه سبب اوْلان ۱۲ ایللیک ایچ ساواشا سوْن وئردیلر.
- ۱۵ ژانویه - یوقوسلاوی اؤلکهسی رسماً آرادان گئتدی.
- ۱۴ ژانویه - آذربایجان جومهوریسی تۆرکیه ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۱۴ آقوست - گورجوستان اوردوسو آبخازیایا داخیل اولدو.
- ۱۱ سپتامبر - آذربایجان جومهوریتی غنا ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۱۱ اوْکتوبر - ادوارد شواردنادزئ گورجوستان مجلیسینین رهبری سئچیلدی.


text:
`الجزایر` نتیجهلر
حابارلار [38]
- الجزایردأکی توُقای یانغینلاریندا 43 آدام اؤلدی
- الجزایردأکی یانغینلاردا کؤپ سانلی آدام اؤلدی
- الجزایردن ایستامبولا اوچار ساپاری نینگ سانی یوُقارلادیلدی
- عبدالمجید تبون: تۆرکیه الجزایرده اینگ أهمیتلی مایاقوُیان یورتلاردان بیری
- تۆرکیه آق دنگیز اوُیونلاریندا ایتالیادان سوُنگرا ایکینجی بوُلدی
- آق دنگیز اوُیونلاریندا تۆرکیه بیرینجی بوُلماغا دوُوام ادیأر
- تۆرکیه آق دنگیز اوُیونلاریندا مدال آلماغا دوُوام ادیأر
- تۆرکیه آق دنگیز اوُیونلاریندا مدال تایدان بیرینجی
- محمد قاراووش آق دنگیز اوُیونلاریندا گؤرهش پوداغیندا آلتین مدال آلدی
- تۆرک ژیمناستلار آق دنگیز اوُیونلاریندا بیرینجی بوُلدی
- آق دنگیز اوُیونلاری- فوتبال: تۆرکیه یونان توپارینی ینگدی
- آق دنگیز اوُیونلاری باشلایار
- الجزایر بیلن تۆرکیأنینگ یوُلباشچیلاری دوشوشیق گچیردی
- الجزایرینگ یوُلباشچیسی آنکارادا
- تۆرکیأ 8 ال ان جی گأمیسی گلیأر
- تۆرکیه بیلن الجزایر آراسیندا 6 ایلالاشیق شرطناماسینا قوُل چکیشیلدی
- تبون: "فرانسیا کچی اوُوا متجیدینده 4000 مۆنگ الجزایرلینی اؤلدۆردی"
- الجزایرده یانغین سبأپلی 42 آدام اؤلدی
- الجزایردا یر تیتره دی
- الجزایردا ایرکی سایلاو گچیریلر


text:
عراق نینگ شمالیده حربی عملیات آلیب باریلماقده
بیر نفر تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی
عراق نینگ شمالیده آلیب باریلگن پنجه – یلدیرم عملیاتیده ترور تشکیلاتی پی کاکا منسوبی 1 ته تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی.
ملی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده عراق نینگ شمالیده جایلشگن متینا و اواشین – باسیان منطقه لریده آلیب باریلگن پنجه – چقماق و پنجه – یلدیرم عملیاتلری نینگ ریجه لنگن شکلده دوام ایتیب تورگن لیگی بیلدیریلدی.
اواشین – باسیان منطقه سیده گی پنجه – یلدیرم عملیاتیده شهید بولگن عسکرنینگ انتقامی آلینگن لیگی نینگ بیلدیریلگن بیاناتده شهید هجوم گه دوچ قالگن منطقه ده تثبیت ایتیلگن پی کاکا منسوبی 1 ته تروریست جنگری نینگ قاچاقلمه ی قورالی بیلن بیرگه لیکده تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلگن لیگی قید ایتیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
سوریه و عراقده یوزلب تروریست جنگری تاثیرسیزوضعیت گه کیلتیریلدی
سوریه و عراق نینگ شمالیده کینگ کولملی حربی عملیات آلیب باریلماقده


text:
آمئریکادا ایرقیچیلیغا قارشی موباریزه باشقا اؤلکه لره یایلمالیدیر
سون گونلرده بیر قارا اینسان، 46 یاشیندا جورج فلوید، آمئریکا پولیس آقرئسیاسینا نتیجه سینده حیاتی نی ایتیرمیشدیر. بو خبر سورعتله مئدییادا یاییلمیش و ایرقیچیلیغا قارشی اینسانلار حرکته گئچمیشلر. اعتراضلار آمئریکادا سورعت له باشقا شهرلره یایلمیش و چوخ گئنیش اعتراض لا میدانا چیخمیش و 75 بؤیوک شهره ده گئنیش یوروش لر و اعتراض لار مئیدانا چیخمیشدیر.
ویدئونو گؤرمک اوچون شکیله تیکلایین
راپورلارا گؤره گئچن هفته ایچینده ایرقیچیلیغا قارشی اعتراض لاردا خالق طرفیندن پولیس لره قارشی شیددت ایشله نیلمیشدیر. بیر نئچه پولیس بو شیددت کؤلگه سینده سلاح لا یارالانمیش و بیر نئچه اینسان حیاتی نی ایتیرمیشدیر.
بو راپورلارا گؤره بعضی شهرلرده آلیش وئریش مرکزلری یاندیریلیب و یا اینسانلار طرفیندن یاغمالانمیشدیرلار. آمئریکا دئولتی وضعیتی کنترل آلتینا آلماق اوچون اولوسال موحافظ لردن یاردیم آلمیشدیر.
ویدئونو گؤرمک اوچون شکیله تیکلایین
بعضی ایرقچیلیغا قارشی موجادیله لیدیرلری دئولت بینالاراینا هجوم گتیرمه نی و پولیس لره قارشی شیددت ایشلتمه نی وورقولایرلار و بو ورقولامالار شیددتین داها آرتماسینا سبب اولموشدور. ازیلمیش اینسانلار آمئریکادا جانا گلمیشدیرلر و اعتراض لارین حتتا شیددته سؤیکه نه رک گؤسترمک و دیله گتیرمک ایستیرلر.
ایرقیچیلیغا قارشی موجادیله، یالنیز آمئریکادا قالماییب، آوروپادا دا اونا دستک وئریلمیشدیر. تاسوفله ایرقیچیلیق، فرقلی فورمالاردا یالنیز آمئریکا دئیل دونیانین فرقلی اؤلکه لرینده و او جمله دن ایران دا چوخ یایقین بیر کولتور اولاراق خالق لارا و اؤلکه یه زیان وئرمک ده دیر.
ایرقیچیلیق لا، حقیقتن بیر میللی موجادیله قاپسامیندا دئیل، بلکه ائورنسل بیر موجادیله قاپسامیندا اونلا قارشیلاشماق و موجادیله ائتمک لازیم دیر. ایران دا گئچن یوز ایلده غیرفارس خالق لارا قارشی ایرقیچیلق و شیدت چوخ چوخ تانینمیش بیر کولتوره چئویریلمیشدیر. ائله بونا گؤره ده بوگون ایران دا یاشایان خلق لار ایران دا ایرقیچیلیغا قارشی موجادیله سین آمئریکادا گئدن آنتی راسیست موجادیله یه باغلامالی و یئر کوره سینی ایرقیچیلیغا قارشی بیر موباریزه مئیدانینا چئویرمه لیدر.
ایرقیچیلیغا قارشی هر اؤلکه ده سسیمیزی قالدیرمالییق و بو آنتی دئموکراتیک و ضد اینسانی دوشونجه یه قارشی ائورنسل بیر موجادیله ده بیر سس اولمالییق و بو سس لری بیر بیرینه اولاشدیرماقلا ایرقیچیلیغا قارشی دونیادا بیر و بیرگه اولمالییق.
ایرقیچیلیغا قارشی دونیادا سس لری بیر بیرینه قاتمالییق و بیرگه گوجله، خالق لارین و اینسانلیق گوجو ایله ایرقیچیلیغا سون قویمالییق.
یونس شاملی
20200602


text:
ژاپون افسانهلریندن
چئویرن: آرغین چاغداش
ژاپونون « مییا جیما » آدلی قوتسال بیر آداسیندا « یوشیدا » و « فومی » آدلاریندا یاشلی بیر قاری ـ قوجا یاشاردی. هر اوچ بالیقچی اوغوللارینین دنیزده بوغولوب اؤلمهلریندن سونرا بیر ـ بیرلرینی داها دا چوخ سئومهیه باشلامیشدیلار. گونلرین بیر گونو یوشیدا اودون توپلاماق اوچون مئشهیه گئدر. یاشلی یوشیدا مئشهنین دؤنهلرجه دولاشدیغی بللی بیر یئرینده او آنا کیمی هئچ گؤرمهدییی بیر آغاج، آغاجین دیبینده ده آخارلی بیر بولاق گؤرهر. اییلیب سویوندان ایچر. ایچرکن ده سویا یانسییان و اولدوقجا گنجلشن اوزونو گؤرهر. گؤزلرینه اینانماییب بیر داها و بیر داها دا سویا باخار .حتی الینی بیر ده اوزونه چکیب اوزوندهکی قیریشیقلیقلاردان هئچ بیر اثر ـ علامت قالمادیغینی آنلایینجا، بو دفعه گئرچکدن ده گنجلشدیینه اینانار. قازاندیغی حالیندن اولدوقجا سئوینهن بو دفعه گنج یوشیدا ایش ـ گوجونو بوراخیب تئز ائوه دؤنر. یول بویو حتی ان یاخین زاماندا قادینینی دا آپاریب او بولاقدان سودان ایچیرهجهیینی ده دوشونر. ائوه گلینجه حیات یولداشی ایلک باخیشدا اونو تانیماسا دا، آنجاق او هر شئیی فومی اوچون آچیقلار. صاباحیسی گونو یاشلی فومی تئز قالخیب تک باشینا بولاغا دوغرو یولا دوشر. آنجاق چوخ گئجیکیب ائوه دؤنمهدیییندن حیات یولاداشی یوشیدا تشویشه دوشر. بیر آرا دوشونر. سونرا اؤز ـ اؤزونه « هل ـ هلبت بو قادین بولاغا گئتمیشدیر» دئییب، او دا قالخیب بولاغا دوغرو یوللانار. بولاغا یئتیشدییینده بولاغین باشیندا نئچه آیلیق بیر کؤرپهنی گؤرهر. سن دئمه یاشلی قادین ایچدیکجه ایچیب، کؤرپهلییینه دؤنموشدو. گنج یوشیدا کؤرپه قادینینی بهلهییب کورهیینه آلار و بیر عؤمور ارلییینی ائتدییی فومی اوچون عؤمرونون قالان حیصهسینی ده آتالیق ائدر.


text:
عمر المختار
عمر المختار (عربجه بۆتون آد: عُمَرْ الْمُخْتَارْ مُحَمَّدْ بِنْ فَرْحَاتْ بُرَيْدَانْ) إفریقیّهنین لیبی بؤلگهسینده ایتالیا استعمارچیلاری قارشیسیندا دایانان، سنّوسی طریقتینه باغلی، ساواش باشچیسی. ائتدیگی ساواشلار اۆچون «شیخ الشهداء» و «چؤل آسلانی» لقبلرییله آدلیم اوْلموشدور.[۱] ایتالیا دؤولتینین میلادی ۱۹۱۱-جی ایلده لیبی بؤلگهسینه یۆروشویله جهاد بایراغین یۆکسلتمیشدیر. عمر مختار ۲۰ ایل ساواشمادان سوْنرا میلادی ۱۹۳۱-جی ایلده ایتالیا اوْردوسو توسطییله اسیر اوْلموش، سلوق شهرینده آسیلمیشدیر.


text:
تۆرکیأنینگ عفرین حرکتی باشلادی
تۆرکیأنینگ توُپلاری عفرین دأکی ترورچیلاری اوردی، تۆرک ساواش اوچارلاری ترورچیلاری بمبالادی
تۆرکیأنینگ یاراغلی گویچلری سوریأنینگ عفرین شأهِرینده ترورچیلارینگ اؤیجوکلرینی اوردی.
حاتای ولایاتی نینگ قیریق حان و حصه اتراپلاریندان اینگ آز 15 گِزِک توُپ گولـله لری اورولدی.
عفرین ینگ تؤوه ره گیندأکی کؤپ یردن توسسه چیقماغا باشلادی.
شیله لیک بیلن تۆرکیأنینگ عفرین دأکی حرکتی باشلادی.
آمریکا موندان اوُزال قوُلداو بردیگی پ. ی. د/ پ. ک. ک ترورچیلارینی شوُل یرلردن چیقارجاقدیغینی بیلدیریپدی اِمما برن سؤزلرینی یرینه یتیرمه دی و منبج ینگ شولار تاراپیندان کنترل ادیلمه گینه دوُوام ادیلیأر.
تورک ساواش اوچارلاری دا سرحتدن گچدی و عفرین ده پارتلاما سسلری گلدی.
ساواش اوچارلاری عفرین ده ترور قوراماسی پ. ی. د/ پ. ک. ک نینگ گؤزله گ یرلرینی اوردی.
آزات سوریه قشونینا دگیشلی گویچلرینگ بیر بؤله گی ده پ. ک. ک/ پ. ی. د نینگ باسیپ آلان یرلری نینگ بر بؤله گینه گیرمأگه باشلادی.
آزات سوریه قشونی نینگ اؤنگونده دوران هیچ حیللی گویچ بوُلمادی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: تۆرکیه بیلن آذربایجان اِت بیلن سۆنک یالی بیرهک بیرهگهدیر
أردوُغان بیلن علی یف تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ اوُرتاق تۆرگِنلهشیگینه قاتناشان عسگرلره بیانات بردی
چاووش اوُغلی فرانسوز ایشدشی بیلن دوشوشدی
تلفن آرقالی دوشوشیقدا بؤلگه آرا مسئلهلر حاقیندا گِنگِهشیلدی


text:
یوز
رقیه کبیری
(«ایشیق» سایتینا یازدیغیم ۱۰۰-نجو یازی)
عددلرین سیمبوللاری ایله خیالبازلیق ائتمک، سئودییم ایشلردن بیری ساییلیر. بیر، باشلانیش عددی اولدوغونا باخمایاراق،تک تانریلی دینلره گؤره، ابدی و متعالی بیر یارادیجینین سیمبولودور، خریستیانلارا گؤره آتا- تانرینین سیمبوولو و چینلیلره گؤره وارلیغین گؤزهسی و بیرلیک نیشانهسیدیر. قیزیلدریلیلر ایسه اود سیمبولو، یاشاییش قیغیلجیمی و گونشین دهدهسی ساییرلار بیر عددینی. منیم اؤزل سیمبوللاریما گؤره بیر عددی، اوزون، زحمتلی، استرسلی، تایسیز و محتشم بیر سفرین باشلانیشیدیر.
««ایشیق»» سایتی یئنی ایشه باشلایاندا، بو سایتدا یایینلانان بیرینجی یازیم، «نرودا» آدلی شعری ایدی، آذر آیینین ۵-جی گونو، ۱۳۹۰-جی ایلده یایینلاندی. بو یازیدا شعریمین کاراکتری نرودایا خطاب دئمیشدی:
نرودا!
ائشیدیرسن عوصیان بوغازیمی
ایسلاق سسیمی !؟
بیر چکیم نفس
یالنیز بیر چکیم نفس هاوالانیر بیزیم یئرلرده
گولوشلریمی گئری ایسته ییرم
قایتار!…
بونونلا بئله نه گولوشلریم گئری قاییتدی، نه ده بیر چکیم هاوا یئرینه، ایکی چکیم هاوا آغ جییرلریمه دولدو. گولوشلریم ده بیر چوخ شئیلر کیمی آرخامدا قالدی. من ایسه بیر چکیملیک نفسله «ایشیق» سایتی ایله برابر آددیم با آددیم گلیب ۱۳۹۵-جی ایلین سون گونلرینه چاتدیم. چالیشقانلیقدا «ایشیق» سایتی ایله بوی- بویا دایاندیم. نه «ایشیق» سایتی چالیشماقدان یورولدو، نه من.
بو سایتدا یایینلانان ایکینجی یازیم «کؤله»آدلی بیر حئکایهایدی. حئکایهنین قادین کاراکتری عاغلیندا کؤلهلییه یوخ دئسه ده، هر گون مدرن بیر کؤله کیمی یاشاییب، زدهلنمیش جیسم و جانینی داشیماغا مجبور ایدی. ایش اورا چاتمیشدی کی، یوخوسوندا بئله بغدادین کؤله ساتان بازاریندا، جیسم و جانینین گؤردویو ضررلر اوزوندن، کیمسه اونو کؤلهلییه آلماغا گؤیول گؤسترمیردی.
اوچونجو یازیم، ۱۳۸۷-جی ایلده قلمه آلدیغیم «قمر» آدلی بیر حئکایه ایدی. یالنیش عرف و قانون دامغاسی بو حئکایهنین قمر آدلی کاراکترینین یاشاییشیندا ائله ایز بوراخمیشدی کی، بو دامغا «قمر»ین ایلیک- سوموینهجن ایشلهمیشدی.
دؤردونجو یازی، اکسازپام بئله گئجهلرینین یوخوسوزلوغونا چاره ائتمهین بیر کاراکترین دیلیندن یازیلمیش «اکسازپاملی گئجهلر» آدلی شعر ایدی.
فیثاغورثچیلره گؤره بیر، ایکی، اوچ و دؤرد عددلرینین جمعیندن أله گلن ۱۰ عددی تانریسل گوجه مالیک اولان بیر عدددیر.
«ایشیق» سایتیندا ایشیق اوزو گؤرموش اونونجو یازیدا، شعریمین کاراکتری نه قیزیل دریلیلره تای ۱۰ عددینی جمعی بیر عاغیل کیمی دیرلندیرمیشدی، نه ده موسینین اون فرمانینا فیکر وئرمیشدی، یالنیز «آیینلارین اویونونا» گیریب، شامانلار کیمی سوموکلرینی ساییردی.
سیمبوللارا گؤره ۱۰ عددینی اؤزونه وورسان(ضرب ائلهسن) یوز أله گلر. یوز ایسه کامیل اولماغین سیمبولودور. آمما من «ایشیق» سایتینا یازدیغیم یازیلاریمدا «یوز» عددینه چاتماغیملا نه اؤزومو کامیل بیر وارلیق کیمی حیس ائدیرم، نه ده یازیلاریم کامیل و نقصسیز یازیلاردیر. اوستهلیک بو عظمتلی وارلیغین قارشیسیندا اؤزومو گؤرونمز بیر ذرّه کیمی حیس ائدیرم. آنجاق یاخچی بیلیرم کی، بیلمیرم.
اگر یازیلاریمین آراسیندا جبری بیر رابیطه آختارسام، بو رابیطه یالنیز اوخوماق و یازماق دغدغهسیندن عیبارتدیر. بیلیرم ایرهلیده اؤیرنملی چوخ ایشلر و اوخومالی چوخ یازیلار وار.
«ایشیق» سایتینا یازدیغیم ۱۰۰-نجو یازی ایله، اومود ائدیرم بیر گون من اولماسام دا، «ایشیق» وار اولوب، ادبیاتیمیزا ییه دورسون.
۱۳۹۵٫۱۲٫۹


text:
آرونا (تنریفه)
آرونا (تنریفه) (ایسپانجا: Arona, Tenerife) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و سانتا کروس (جزایر قناری)نده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۸۱٫۷۹ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۹۳۴۹۶ نفر و اهالی سیخلیغی ۷۲۶٫۱۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
- File:Coat of Arms of Arona (Spain).svg
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Instituto Canario de Estadística Archived April 16, 2014, at the Wayback Machine.
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Arona»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آرونا (تنریفه) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
S ən سِن ای مهربان پیروِردیگر! بو روحلار مَلَلَکُتُون نیداسینی ایشیتمیش و گؤزلرینی هقیقت گؤنهسینین جئلالینا دیکمیشلر. Onlar məhəbbətin təravətləndirici səmasına yüksəlmişlər; onlar Sənin təbiətinə məftun olmuşlar و Sənin Camalına sitayiş edirlər. اؤزلرینی سینه تئرف چویرمیشلر، بیر-بیریل سندهن دانیشیرلار، سئنین مئکانینی آکسترلار و سئنین سما سَلَتِنتیندن آکسانوسولار.
Sənsən Bəxşedən، Ətaedən و həmişə Sevən.
-ابدول-بهاء عباس
توپلانتیلاردا اوکسونان دوالار
توپلانتیلاردا اوکسونان
بو بَندَلَر بیر یِرَه توپلاشیبلار، سِنِ دونوبلر، سِنین آستانه یالوارلار.
Biz Sənin bəndələrinik; bizi maddi həyatın qandallarından qurtar
بو بَندَلِر سِن وَز توتورلار، سِنین مرهمِت سَلِتَنْتینا یالواریرلار
Bizə elə bir qabiliyyət əta et ki, Sənin lütflərinə layiq olaq و səltənətinə
بو روحلاری سماوی مِلَکلِر ایله، اونلاری مقددس. nəfəsi ilə dirçəlt
بو روحلار Mələkutun nidasını eşitmiş و gözlərini cəlalına dikmişlər


text:
اندونزیده زلزله
زلزلهدن سونرا سونامی اویاریسی وئریلمهدی
اندونزیده ۵ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی.
آمریکا ژئولوژیک آراشدیرما مرکزی، دئپرمین، اؤلکهنین دوغوسونداکی هالماهرا آداسینداکی توبئلو بؤلگهسینین ۱۰۵ کیلومتر قوزئی باتیسیندا و ۶۴ کیلومتر درینلیکده باش وئردیگینی آچیقلادی.
زلزلهدن سونرا سونامی اویاریسی وئریلمهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی


text:
`ایقلیم ذیروه سی` نتیجهلر
خبرلر [291]
- سوئد-دن عراق-ا 10،2 میلیون دولار یاردیم
- تورک هاوا یول لاری:"کووید-19 تستی طلب اولونمایاجاق"
- آوروپادا ایللیک تورم رکورد قیریب
- "ایقلیم بحرانی عصرین ان بؤیوک گۆونلیک تهدیدیدیر"
- ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلار 18-جی گونده ده داوام ائدیب
- دونیا بانکی تورکیه-یه 512،2 میلیون دولار وام آییردی
- اؤلومجول دری سرطانیندا آرتیش وار
- مهریبان علی یئوا لیلا علی یئوا ایله مولانا موزه سینده اولوب
- ایقلیم بحرانی آوروپایا آغیر ضربه ووردو: ایستی دالغالاری داها دا شدتلنهجک
- حولوصی آکار بن والاس ایله گؤروشوب
- مولود چاووش اوغلو ایسراییل-ده
- ترت وورلد فوروم 'NEXT' غرورلا سونار!
- امارات تورکیه-نی قرنطینه مجبوریتی اولان اولکه لر سیاهی سیندان چیخاریب
- آلمانیادا ایکی پولیس امکداشی سلاحلی هوجوم نتیجهسینده اؤلوب
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی ساحل لرینده زلزله
- پان امریکا ساغلیق تشکیلاتی یولوخمالارین آرتماسی ایله باغلی خبردارلیق ائدیب
- ینس استولتنبرگ: "روسیانین اوکراینا سرحدیندهکی حربی فعالیتینی ناراحاتلیقلا ایزلییریک"
- دونیا شامپیوناتی-2022:10-جو توردا داها 8 اویون
- گلاسگودا، "تورکیهنین یاشیل قالخینما استراتژیسی" پانئلی
- آنتونیو گوترش تورکیه-نین پاریس سازیشینی تصدیق ائتمهسینی آلقیشلاییب
- امریکا کنگره سی قارشیسیندا اعتراضلار زامانی دؤرد نفر اؤلوب
- قارا دنیزین محتشم منظره سی
- موزه لرین اولدوزلاری (1)


text:
گؤرکملی صنعتکار «عاشیق بولود جوادی» حیاتدان آیریلدی
میانا ادبی محیطینین یایدیغی خبر اساسیندا، چوخ تاسفله آذربایجانین گؤرکملی صنعتکاری «اوستاد عاشیق بولود جوادی» حیاتدان ابدیلیک آیریلمیشدیر.
عاشیق بولود جوادی ۱۳۱۲نجی گونش ایلینده میانانین «افصل(اوزال)» کندینده دونیایا گؤز آچمیش، اوشاقلیق ایللریندن میانا شهرینده یاشامیش و ۱۴ یاشیندان عاشیق صنعتینه و بو صنعتین سیرلرینی اؤیرنمگه، عین حالدا آنا دیلینده شعر دئمگه ماراق گؤسترمیشدیر. ۱۳۳۵نجی ایلدن رسما بیر عاشیق کیمی «تبریز رادیوسو»ندان دعوت آلمیش و بو رادیودا چیخیشلاری اولموشدور. گنج عاشیقین بو ایللرده ایفا ائتدیگی بیر چوخ ماهنیلار او جوملهدن: «کندیمیز»، «ائلات قیزی»، «بولاق باشیندا» و «صفالی تبریز» کیمی ماهنیلاری دیللر ازبری اولموشدور.
اوستاد عاشیق بولود جوادینین صنعت عالمینده یارادیجیلیق یوللاری چوخ اوغورلو اولور و چوخ تئز بیر زماندا اؤلکه مقیاسیندا باجاریقلی بیر عاشیق کیمی تانینیر. شؤهرتی اؤلکه سرحدلرینی آشیر و ایلک چیخیشلارینی عمان و کویت اؤلکهلرینده صحنهلشدیریر.
اوستاد عاشیق گنج یاشلاریندان تبریزدن تهرانا کؤچور و عؤمرونون سونونا قدر بو شهرده یاشاییر. تهران شهرینده «رادیو ایران» واسیطهسیله سسی بوتون اؤلکهیه یاییلیر و بیر چوخ شهرلرده کنسرتلری اولور. اوستادین تربیه ائتدیگی بیر چوخ شاگردلری بوگون عاشیق صنعتیمیزین اوستاد ایفاچیلاریندان ساییلیر.
آذربایجانین گؤرکملی صنعتکاری «اوستاد عاشیق بولود جوادی»نین یارادیجیلیق ارثیندن یوزلر «کاست» و نئچه مین بیتلیک هله ده چاپ اولمامیش شعرلری یادگار قالیبدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی امکداشلاری آدیندان اوستاد «عاشیق بولود جوادی»نین آغیر ایتگیسینی آذربایجان خالقینا، ادبیات و اینجهصنعت جمعیتیمیزه، اوستادین حؤرمتلی عائله و قوهوم- اقرباسینا -«باشینیز ساغ اولسون!» دئییر و اوستادین خاطرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۱۳۹۸/۰۲/۰۳


text:
انسانین دونیایا گوز آچارکن اؤیره ندیگی دیل آنا دیلی دیر. آنا ديلی فردين دوغومو ایله بیرلیکده قازانديغي بیرحاقدير. ديل اينسانا شخصيت، میللی کیملیک، اؤره نمک، دوشونمک و داها دوغروسو ماهیت قازاندیریر.
ديل اينسان حياتيندا چوخ اهميتلي يئره مالیک اولدوغو اوچون بین الخالق حقوق و کنوانسیالاردا، اوزللیکله ۱۹۴۸-نجی ایلده اينسان حاقلاري کونوانسیونوندا واز کئچیلمز بیر حاق اولاراق تثبیت ائدیلمیشدیر.
ايران آدلانان راسيست دؤولتين ترسينه چاغداش دونيا، اؤزللیکله آوروپا چوخ کولتورلولوگو زنگينليک کیمی قييمت لنديریر و اؤز سرحدلري ايچريسينده ياشايان آزلیقلارا ديل مؤضوعسوندا هر هانسي تزييق تطبيق ائتمیر. عکسینه اونلارا اؤز ديل و مدنيتلريني اؤيرنمک ايمکاني تانيميشدير. بوگون آوروپا اؤلکهلرينين بير چوخوندا بيردن چوخ ديلده تحصيل مؤوجوددور.
بين الخالق حقوق باخيميندان، اينسانين اؤز ديلينده دانيشماسي، يازماسي، اؤزونو ايفاده ائتمهسي، بير طبیعی حاقدير. ايران آدلانان یئرده ياشايان غیر فارس میللت لر(تورک، تورکمن، کورد، بلوچ، عرب، لور، گيلک و …) يعني اؤلکهنين چوخونلوغو اؤز دوغما ديللرينده تحصيل آلماقدان محروم قالميشدیر . آنا ديلینده تحصيل و چوخ ديللي حيات طبيعي، مقدس، ائله جه ده کونستيتوسيون بير حاقدير.
ديل جانلي بير وارليق اولاراق، ايستيفاده ائديلديگينده اينکيشافيني داوام ائتديرديگي کيمي ايستيفاده ائديلمهديگي زامان دا يوخ اولماغا محکومدور. اشغالچی راسیست فارس حاکمیتی ايللردير رسمي دولت پولوتيکاسي کیمی بیلینجلی بیر شکیلده غیر فارس میللت لری یوخ ائتمک اوچون آنا دیلینده تحصیلی قاداغان ائتمیشدیر.
شبهه سیز و گئرچک آنلامدا آنا دیلین قورونماسی ساده جه اونون سیاسی جغرافیا و مستقیل دولت دیلی اولدوغو تقدیرده ممکوندور. بو گون نه قدر اسپانیا نسبی دئموکراتیک اؤلکه اولسا دا کاتالانلارین باغیمسیز اولمامالاری نتیجه سینده دیللری اسپانیا دیلینین ائتگی سی آلتیندادیر. سوویت لر بیرلیگینده سوزده جمهوریتلر اولسا دا باغیمسیز اولمادیقلاری اوچون نه قدر روس دیلینین ائتگیسینده اولدوقلاری معلومدور.
حال اؤز مقدّراتلارینی سوزده اللرینه الان نسبی دئموکراتیک اولکه لرده و سوویت لر کیمی یالانچی دولت لرده دوروم بئله دیرسه، ایشغالچی راسیست حاکمییتده کی غیر فارس میللت لرین دورومو معلومدور.
قهرمان آزربایجان تورک میللتی!
ایللردیرکی بوتون حاقلاریمیز تاپدالانمیش، یئر آلتی ثروت لریمیز تالان و طبیعتیمیز محو ائدیلمیشدیر، دیلیمیز یاساقلانمیش و اعتراضلاریمیزا قتل و زیندانلا جواب وئریلمیشدیر. آرتیق تک یول وار او دا قورتولوشدور.
بین الخالق آنا دیلی گونو یاخلاشیر و یئنه بیز ان دوغال حاقیمیزدان محروموق. نه ائتمه لییک؟ طبیعی کی، استراتژیک اولاراق قورتولوش مجادیله سی وئریلمه لییک. اما تاکتیک سل اولاراق آنا دیلی گونو ایله باشلایان اؤنوموزده کی گونلردهقارشیمیزدا دوران وظیفه لر :
۱- درنک لر یاراداراق آنا دیلیمیزی اؤیره نیب و گله جک قوشاقلاریمیزا اؤیره تمک؛
۲- فارس مئدیالارینی بایکوت ائدیب، میللی حرکاتین مئدیالاری و یا قوزئی آذربایجان و تورکیه مئدیالارینا یؤنلمک؛
۳- تورکجه کیتاب و قزئت لر الده ائتمک (تورکجه کیتاب آلیب اوخویوب و هدیه کیمی دوستلاریمیزا وئرمک، قزئت لره آبونه اولوب پایلانماسینا یاردیمجی اولماق)؛
۴- گونئی آذربایجاندا دیوارلارا میللی ایستک لرینیزی یازماقلا حقوقلاریمیزین طلبینین عمومیلشمه سینه یاردیم ائتمک؛
۵-هر نوع اجتماعی اعتراضلارا قاتیلاراق میللی ایستک لریمیزی دیله گئتیرمکله، مغلوب راسیست لرین پیلانلارینی پوزماق؛
۶- داها سیستماتیک و جدی مبارزه اوچون میللی تشکیلات لارا قاتیلماق .
هئچ شبهه سیز گله جک بیزیمدیر.
رد اولسون ایشغالچی ایران فارس رئژیمی!
وار اولسون موستقیل گونئی آزربایحان!
گونئی آزربایجان ایستقلالچی تشکیلاتلار بیرلیگی


text:
مارات بیکمائف
مارات بیکمائف (اینگیلیسجه: Marat Bikmaev) (دوْغوم:۱ ژانویهٔ ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) تاشکند) بیر فوتبالیست. لوکوموتیو تاشکند فوتبال کولوبو و اؤزبکیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مارات بیکمائف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۲۰۰۴ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۱ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- پاختاکور کولوبونون اویونچولاری
- کریلیا سووتوف سامارا کولوبونون اویونچولاری
- روبین کازان کولوبونون اویونچولاری
- ایسپارتاک نالچیک کولوبونون اویونچولاری
- اسپارتاک ولادیقفقاز کولوبونون اویونچولاری
- لوکوموتیو تاشکند کولوبونون اویونچولاری
- اکتوبه کولوبونون اویونچولاری
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار


text:
پنجه-قیلینج عملیاتی ایله ۲۵۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"تورکیه و تورک سلاحلی گوجلری ایله اویون اوینانیلماز، بونون حسابینی وئرهجکلر"
سوریه و عراقین قوزئیینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگیه قارشی ائدیلهن هاوا عملیاتیندا ۲۵۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانی حولوصی آکار، گئجه ساعاتلاریندا تورک سلاحلی گوجلری قوموتانلاری ایله باشکند آنکاراداکی قورو قوشونلاری قوموتانلیغی عملیات مرکزینه گئتدی.
آکار، سرحد خطیندهکی بیرلیکلرین قوموتانلاری ایله ویدئوکنفرانس توپلانتیسی گئرچکلشدیردی.
سوریه و عراقین قوزئیینه پنجه-قیلینج هاوا عملیاتینا توخونان آکار،
"ایندیه دک ۴۷۱ هدف آتیشا توتولدو. ۲۵۴ تروریست دا ضررسیزلشدیریلدی. بورادا تروریستلرین سیخیشدیغی آچیق شکیلده بللیدیر. ایلیشیب قالدیلار چونکو آرتیق بونلار عسگر، مولکی وطنداش دئمهدن ساغا سولا آتیش ائتمهگه باشلادیلار. اونا گؤره ده بیز تئزلیکله اونلاری سوسدورمالیییق" دئدی.
عسگرلره سسلنهرک، "تورکیه و تورک سلاحلی گوجلری ایله اویون اوینانیلماز، بونون حسابینی وئرهجکلر" دئین آکار:
حساب واختیدیر. مولکی وطنداش، عسگر حیاتینی ایتیرهن شهیدلریمیزین، او بالاجا اوشاقلارین، قادینلارین، قیزلارین، اؤیرنجیلرین، اؤیرتمنلرین هر دامجی قانینین حسابینی سوراجاقسینیز" ایفادهسینی ایشلتدی.
میللی ساوونما باخانی،
"بیزیم تک هدفیمیز وار. تروریستلر. کیمدیر بونلار پکاکا، یپگ، پید، داعش" دئدی.
تورک سلاحلی گوجلری، ۱۹ نوامبردا سوریه و عراقین قوزئیینده پکاکا/یپگیه قارشی پنجه-قیلینج هاوا عملیاتینی باشلاتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
میت: داعش عضوو ۵ تروریست یاخالاندی
سوریهنین قوزئیینده ترور هؤرگوتو داعش منسوبو ۵ تروریست سلاح و تجهیزاتی ایله بیرلیکده اله گئچیریلدی
بیر تۆرک عسگری شهید اولدو
"پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو عضولری ایله چیخان چاتیشما نتیجهسینده یارالانان قهرمان سلاحداشیمیز، ندیم قورخماز ائدیلن بوتون موداخیلهلره باخمایاراق شهید اولدو"
ترت وورلد فوروم ۲۰۲۲
ترت وورلد فوروم، دونیانین هر یئریندن لیدئرلر، متخصصلر، آکادمیسینلر و مشهور شحصیتلری بیر آرایا گتیررک، قلوبال پروبلئملری موذاکیره ائتمه و حل یولو اؤنریلری سونماغی هدفلهییر


text:
اویان نیوز: بیر ارکین باشقانینین، اثبات ائدیلممیش بیر ادعادان دولایی دیگر ایکی ارکی سوچلاماسی شرعی حقوقا، یاسالارا و خالقین حقوقونا ضیددیر” دئین خامنهای، آد وئرمهدن پرزیدنت محمود احمدینژادی اویاردی
ایران دینی لیدئری آیت الله علی خامنهای، خالقین دینجلیک ایستدیگینی ایفاده ائدهرک سون سیاسی دارتیشمالاردان دولایی یئتکیلیلری اویاردی.
دینی لیدئرین رسمی اینترنت سایتیندا یئر آلان خبره گؤره، آیت الله خامنهای، تبریزدن گلن هیات و وطنداشلارلا گؤروشمهسینده ائتدیگی دانیشمادا، اؤلکهده سون دؤورده سیاسی گرگینلییه چئوریلن ارکلر/قوهلر آراسیندا یئتکی قوللانیمینا باغلی دارتیشمالارا توخوندو.
“بیر ارکین باشقانینین، اثبات ائدیلممیش بیر ادعادان دولایی دیگر ایکی ارکی سوچلاماسی شرعی حقوقا، یاسالارا و خالقین حقوقونا ضیددیر” دئین خامنهای، آد وئرمهدن پرزیدنت محمود احمدینژادی اویاردی. خامنهای، مجلیس باشقانی علی لاریجانینین، احمدینژادین اتهاملاری قارشیسیندا اؤزونو ساوونماسینی دا “گرکسیز و حدیندن چوخ” اولاراق دگرلندیردی. مجلیسین گئنسورو/استیضاح ایله ایش، رفاه و تعاون باخانی عبدلرضا شیخ الاسلامینی وظیفهدن آلماسینی دا یانلیش گؤرهن خامنهای، گئنسورو سببینین بیرباشا باخان ایله ایلگیلی بیر مؤوضو اولمادیغینا دقتی چئکدی.
آیت الله خامنهای، “خالق دینجلیک، سوکونت و اخلاقا رعایت ائدیلمهسینی ایستهییر. من، هلهلیک نصیحت ائدیرم” ایفادهسینی ایستیفاده ائتدی. خالقین سون یاشانانلاردان دویدوغو راحاتسیزلیغین اؤزونو ده راحاتسیز ائتدیگینی ایفاده ائدن خامنهای، بو گونکی نصیحت و سؤیلنمهلرینی، بیر بیری علیهینه ایستیفاده ائتممهلری مؤوضوسوندا دا ایلگیلیلری اویاردی. یاساما، یئریدمه و یارقی ارکلری آراسیندا آچیق شکیلده ائدیلن دارتیشمالار اوزرینه سیویل تشکیلاتلاری، سیاسی و دینی لیدئرلر بوتون طرفلری اویارمیشدی.
ت ر ت


text:
ساریداش بؤلگهسی
سردشت بؤلگهسی و یا ساری داش بؤلگهسی یا دا سردشت شهریستانی (فارسجا: شهرستان سردشت)، باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیب. ساری داش شهری بۇ بؤلگهنین مرکزیدیر.
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ بؤلگهده ۱۰۵۵۶۹ نفر اهالی یاشاییرمیشلار.[۱]
اینظیباطی بؤلمهلر[دَییشدیر]
ایرانین اینظیباطی بؤلوملری اساسیندا، بۇ بؤلگه ۲ بؤلوم، ۶ قصبه و ۳ شهردن تشکیل تاپیب دیر. بونلارین آدلاری بئلهدیر:
دین و دیل[دَییشدیر]
بو بؤلگهنین اهالیسی عومومیتده کورد دورلر و کورد دیلینه دانیشیرلار. کوردلردن سوْنرا تورکلرده آز ساییدا بۇ بؤلگهده یاشاییرلار.
تخمینی آمارلارا گؤره ساریداش بؤلگهسینین ۹۴٪ اهالیسی کورد دورلر و سوران کوردجهسینه دانیشیرلار و سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری وار. آیریجا بؤلگهنین ۵٪ اهالیسی ده تورک دورلر، تورک دیلینده دانیشیرلار و شیعه مذهبینه اینانجلاری وار.[۲][۳] هابئله بؤلگهنین ۱٪ اهالیسی ده باشقا اتنیکلردندیرلر.
مریضخانالار[دَییشدیر]
ساریداشین بیماریستانی «امام خمینی» بیماریستانیدیر. بوُ بیماریستان ۱۳۴۳ده ۷۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۶۵ تخت ایله ایشلهایر. بیماریستاندا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار.[۴]
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
گوزل و گزملی یئرلر[دَییشدیر]
بیلیم یوردلار[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ایرانین آمار مرکزی، ۱۳۸۵ اینجی ایلین نۆفوس ساییسی
- ^ دکتر م پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال ۱۳۵۱
- ^ سیری در تاریخ زبان ولهجههای ترکی، دکتر جواد هئیت- چاپ سوم، سال۱۳۸۰,ص۳۰۷
- ^ "مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی". Archived from the original on 2017-04-30. Retrieved 2017-08-28.


text:
ایدئولوگییا بیر نؤوع ایدئیالار، تصووورلر و قاوراملار [مفهوملار] سیستئمیدیر. روسجادا “ایدئولوگییا” کیمی سسلهنن ایصطیلاحین اینگیلیس دیلینده قارشیلیغی “ایدئولوژی”دیر. باشقا سؤزله، “ایدئولوژی” سؤزو روسجادا صیفتدیر، یعنی اینگیلیسجه “ایدئولوژیک” سؤزونون آنلامینی داشیییر.
بونا گؤره، “ایدئولوگییا”نی رسمی دیله اویغون اولاراق ایسم کیمی ایشلهدیریکسه، اوندان یارانمیش “ایدئولوژی” سؤزونون صیفت اولدوغونو اونوتمامالیییق. بئلهجه فارسجادا “دیدگاه ایدئولوژیک” و “ویژگیهای ایدئولوژی” سؤز بیرلشمهلری دیلیمیزده بئله سسلنمهلیدیر:
روسجایا دایاناراق: ایدئولوژی باخیش، ایدئولوگییانین اؤزهللییی.
اینگیلیسجهیه دایاناراق: ایدئولوژیک باخیش، ایدئولوژینین اؤزهللییی.
بو قایدا بوتون لوگییا و لوژی ترکیبلی سؤزلری ایچهریر: تئخنولوگییا/ تئخنولوژی، تئکنولوژی/ تئکنولوژیک.
ایدئولوگییانین آنلامینا گلدیکده مسئلهنی بیر آز گئنیش آچیقلامالیییق: “لوژی”یه بیتیشن سؤزلرین بیرجه اؤزهللییی واردیر: “لوژی” بللی فئنومئنین اؤیرنمهسی دئمکدیر. لاکین ایگئلتون دئمیشکن “لوژی” أکینی گؤتورن سؤزجوکلر، اؤز آنلاملارینا ترس گلن بیر گئدیشه قاپیلیرلار. بو سؤزجوکلر فئنومئنلری اؤیرنمک عوضینه، اونلارین آنلامینا سوْن قویورلار. اؤرنهیین “مئتودولوژی” سؤزو یؤنتملرین [مئتودلارین] آراشدیرماسی آنلامینی داشیسا دا، ایندی داها مئتود آنلامیندا گئدیر. سیز مئتودولوژینی آراشدیردیغینیزی وورغولادیقدا، مئتود بارهسینده ایرهلی سورولن ایدئیالاری یوخلاماغی نظرده توتمورسونوز، قوللانیلان مئتودلاری آراشدیریرسینیز. باشقا اؤرنک:
ــ اینسانین بیوْلوگییاسی چوخلو میقداردا کربوْن موْنو اوْکسیدی ایله اوُیوشور.
بو جوملهده بیولوگییادان مقصد، بدن حاققیندا بیلگی قازانماق دئییل، بدنین اؤزودور. باشقا سؤزله، بیزیم بدنیمیز بارهسینده آپاریلان آراشدیرمالار چوخلو میقداردا کربوْن موْنو اوْکسیدی ایله اوُیوشمور، سادهجه بدنیمیز اونونلا اوُیوشور. “ائکولوگییا یانداشلاری” سؤزبیرلشمهسینده ایسه، ائکولوگییادان مقصد، یاشاییش چئورهسینی [موحیط زیستی] علمی باخیمدان آراشدیرماق دئییل، چئورهنین اؤزودور.
اؤنجه سؤیلهدیییمیز کیمی، ایدئولوگییا دا بئله بیر ترس باخیشین قاپسامیندان قیراقدا قالمیر. کؤکونه باخاندا ایدئولوگییا ایدئیالارین علمی آراشدیرماسی آنلامینی داشیسا دا، سورعتله دییشیکلییه اوغراییب، بیر نؤوع ایدئیا سیستئمی آنلامینی قازاندی. ایدئولوژیست فیلوسوف اوللر دوشونجهلریمیزین اؤزولو و قوُرولوشونو آیدینلیغا چیخارماق ایستهییردی، آمما ایدئولوگییا سونرالار بیلیمه قارشی دایاندی، یالان بیلگی قوْنومونو [جایگاهینی] قازاندی.
ايدئولوگيياني «توپلومسال بير گروپا و يا قاتا اؤزگو اولان اینانجلار، قاوراملار و گيريشيملر [اقداملار] توپلوسو» آدلانديرماق اولار. مارکس ايدئولوگيياني ائگهمن صینیفین اورهتدییی يالان بيلگي سانسا دا فهله صیفینده همین بیلگییه توپلومسال بیلینجین رمزی کیمی باخیردی. آنجاق بوتون قاوراملار و عقيدهلرين يالان اولا بيلمهدييي اوچون، ايدئولوگييا بيزيم عقيده و عمللريميزين بير بؤلومو اولا بيلر. تئري ايگلتون Terry Eaglton ايدئولوگييانين يايغين تعريفلريني بئله سيرالايير: «توپلومسال ياشامدا آنلاملارين، علامتلرين و دَيرلرين اورهتيم گئديشي؛ اؤزهل بير توپلومسال گروپ يا قاتا اؤزگو [مخصوص] اولان دوشونجهلر توپلوسو؛ هئگئمون سياسي گوجه مشروعيت [لئگیتيمليک] باغيشلايان دوشونجهلر؛ آرديجيل تحريف اولونان ايلگيلر؛ اؤزنهيه قونوم [ايستاتوس] باغيشلايان ائتکن [عاميل]؛ توپلومسال چیخارلاردان قايناقلانان دوشونجه بیچیمی؛ اوخشاييش identity دوشونجهسي؛ ايجتيماعي باخيمدان اينسانا گرهکلي اولان یانیلساما [تَوَهّم]؛ گوج و سؤيلمين قاريشيغي؛ عملده گرچکلشمهیه ماراقلی اولان اينانيشلار توپلوسو؛ فردلرین اونون یاردیمی ايله توپلومسال قورولوشلا ايلگي قوردوقلاری ایفاده آرجی.»
ایواز طاها


text:
ایکینجی درجهده موعادیلهلر
ایکینجی درجهده موعادیلهلر[دَییشدیر]
ایکینجی درجهده موعادیلهلر، درجهسی 2 اولان نچهجملهلیکلرین یارادان موعادیلهلردیر. بو موعادیلهلرین عمومی فورمو آشاغیداکی کیمیدیر:
x دییشکندیر (متغییر) و a ، b قاتسایلار (ضریبلر)، c ایسه ثابیت ساییدیر.
حل[دَییشدیر]
چارپانلاری آییرما حلی
استاندارد وضعیته گتیرمک اۆچون، اولجه موعادیلهنین ایکی طرفی 3 اَ بؤلۆنملیدیر.
- موعادیلهنین چارپیملاری 12، توپلاملاری 8- اولان ساییلار موجوددور. آشاغیداکی کیمی ینیدن یازیلیر:
بوردان x=6 و x=2 حاصیل اولور.
عمومی حل
آشاغیداکی کیمی:
میثال اۆچون


text:
استانبول قونلغه سی اروپا مقیاسیده بیرینچی اوریننی ایگلله دی
ینه بیرینچی بولدی
استانبول قونلغه سی کونده لیک اورته چه 1 مینگ 286 اوچیش بیلن اروپاده بیرینچیلیک نی ایگلله گن وضعیتده.
ملکی هواچیلیک باشقرووی تامانیدن اجتماعی ترماق آرقه لی بیریلگن بیاناتده، اوروپا هوا سیر و سفر خوفسیزلیگی تشکیلاتی (EUROCONTROL) نینگ راپوری گه کوره اروپاده سپتامبر آییده بیرینچی بولیش گه دوام ایتدی.
ملکی هواچیلیک باشقرووی تامانیدن اجتماعی ترماق آرقه لی موضوع بوییچه بیریلگن بیاناتده؛
"جاری ییل نینگ 19-26 سپتامبر باسقیچیده استانبول قونلغه سی کونده لیک اورته چه 1 مینگ 286 اوچیش بیلن اروپاده اینگ گاوجوم قونلغه بولدی. تورک هوا یولی کونده لیک اورته چه 1 مینگ 376 اوچیش بیلن اروپاده اینگ کوپ اوچیش اجرا ایتگن هوا یول لر قطاریده 3 – اوریننی ایگلله دی" دییلدی.
EUROCONTROL) نینگ راپوری گه کوره استانبول قونلغه سی نینگ آرتیدن کونده لیک اورته چه 1 مینگ 272 اوچیش بیلن آمستردام، 1236 اوچیش بیلن پاریس شارل دوگل، قونلغه لری کیله دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه ده کینگ کولملی حربی عملیات آلیب باریلماقده
تورکیه - آذربایجان اورته سیده مشترک حربی سینش اوتکزیلماقده
جمهوررئیس اردوغان یاش لر بیلن صحبت قیلدی
یاش لر بیلن بولگن اوشبو صحبت تورکیه نینگ شانلی اورفا ولایتیده بولیب اوتدی