text:
اویان نیوز: تورکسوی، بوتون تورک دونیاسینین اورتاق بایرامی اولان نووروزلا ایلگیلی تدبیرلر دیزیسی حاضرلادی.
بو ایل تورکیه ایله یاناشی، اینگیلترهده ده نووروز شنلیکلری گئچیریلهجک. شنلیکلرده آذربایجان، قازاقیستان، قیرقیزیستان، اؤزبکیستان، تورکیه، آلتای، باشقوردیستان، قاقاوز یئری، خاکاسیا، تاتاریستان، تووا، کیریم، کرکوک و دوغو تورکیستان اویغور بؤلگهسینی تمثیل ائدن ۲۵۰-یه یاخین صنعتچی ایشتیراک ائدهجک. شنلیکلر مارسین ۲۶سیندا کمبریج اونیورسیتهسینده، مارتین ۲۷سینده ایسه تاریخی وئستمینستر سنترال هالدا گئچیریلهجک.
تورکیهده تورکسویون قورولماسینین ۲۰.جی ایلدؤنومو موناسیبتیله ۲۰ کونسرت تشکیل ائدیلهجک. بایرام اودو مارسین ۱۷سینده ایستانبولدا یاندیریلاجاق. اسکیشهر، آنکارا، مانیسا، یوزقات، چانکیری، کاستامونو، آماسیا، دنیزلی، دوهلی، بالیکسیر، تالاس، کارامان، قهرمانماراش و نئوشهیرده گئچیریلهجک شنلیکلر مارسین ۳۰-دا آداناداکی قاپانیش کونسرتیله باشا چاتاجاق.
ت رت


c: text/html

text:
اردوغان: یپگنی ندن ترور هؤرگوتو اولاراق قبول ائتمیرسینیز؟
" باشدا آلمانیا اولماقلا سوئدین ده فرانسانین دا هامیسیندا بو ترور هؤرگوتلری هر جور گؤستری ائدیر"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکانی «ترور هؤرگوتو» اولاراق قبول ائدن آوروپا بیرلیگی و آمریکایا،
"یاخشی، (پکاکانین سوریه قولو) یپگنی ندن ترور هؤرگوتو اولاراق قبول ائتمیرسینیز؟" دئیه سوروشدو.
جمهورباشقانی اردوغان ایستانبولدا ژورنالیستلرین سواللارینی جاوابلاندیردی.
اردوغان، ترورلا موباریزه قونوسوندا بیر سوال اوزرینه،
"ایندی آوروپابیرلیگینین پکاکانی ترور هؤرگوتو اولاراق تانیماسی اوچون فرقلی قاپاق اویدورورلار. ترور هؤرگوتو اولاراق قبول ائتدیکلرینی سؤیلهدیلر، او زامان یپگنی نیه ترور هؤرگوتو اولاراق قبول ائتمیرسینیز. یپگ پکاکانین دوغدوغو بیر ترور هؤرگوتودور. آمریکا بئله بونلارا گؤروشمه نقطهسینده بیر چوخ فورصت تانیر. باشدا آلمانیا اولماقلا سوئدین ده فرانسانین دا هامیسیندا بو ترور هؤرگوتلری هر جور گؤستری ائدیر می، ائدیر. بو اؤلکهلرین ایدارهچیلری هر جور ضمانتی وئریر. بیز بونلاری ایکیلی گؤروشمهلرده همیشه اونلارا ایضاح ائتدیک، سندلر سوندوق: باخین، بونلار ترور هؤرگوتودور، سوچلاری اورتادادیر. قندیلی اؤزلری اوچون مرکزه چئویرمهلری پکاکا/یپگنین دانیلماز بیر ترور اسدیرمهسیدیر، اما باتی تأسف کی، اونلاری گیزلهدیر. بو تروریستلری وئرین بیره دئدیگیمیز زامان دا بیزه وئرمیرلر، لازیم اولانی ائتمهیه داوام ائدجییک" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، بایدن ایله گؤروشدو
"ناتونون گوجلهنمهسی اوچون آتیلاجاق آددیملار اؤزللیکله روسیا-اوکراینا پروسهسینه آیری بیر قاتقی وئرهجک"
تورکیه ایله ارمنیستانین اؤزل نمایندهلری ۴.جو دفعه گؤروشهجک
وینده گئچیریلهجک ۴.جو گؤروشمهیه، تورکیه و ارمنیستانین نورماللاشما پروسهسی اؤزل نمایندهلری ائلچی سردار قیلیچ و ارمنیستان پارلمانی باشقان یاردیمچیسی روبن روبینیان قاتیلاجاق
اردوغان: تورکیهنین گوونلیک قایغیلارینی نظره آلمالیدیرلار
جمهورباشقانی اردوغان بو گون باشلایاجاق و ایکی گون داوام ائدجک "ناتو دؤولت و حکومت باشقانلاری ذیروهسی"نه قاتیلماق اوچون ایسپانیانین باشکندی مادریده گئتدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ساوه بؤلگهسی
ساوه بؤلگهسی یوخسا ساوه شهریستانی مرکزی اوستانینین بؤلگهلریندن بیریدیر.
نوفوسو[دَییشدیر]
۱۳۹۵-نجی ایلین نوفوس سایسی اساسیندا بو بؤلگهنین ۲۸۳٬۵۳۸ نوفوسو واردیر[۱].
سوی و دیل[دَییشدیر]
ساوه بؤلگهسینین اهالیسینین چوخونلوغو تورکلر دیرلار، آذربایجان تورکلری، شاهسئونلر و خلج تورکلری بو بؤلگهنین تورک قوروپلارین تشکیل وئریرلر. تورکلردن سونرا فارسلار دا آز ساییدا بو بؤلگهده و اؤزللیکله ساوه شهرینده یاشاییرلار.
بؤلوملری[دَییشدیر]
- مرکزی بؤلومو
- نوبران بؤلومو
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-11-13. یوْخلانیلیب2017-06-19.


text:
جنگی (رقص)
جنگی — آذربایجانین میلّی حربی رقصی.
سؤزون منشأیی[دَییشدیر]
جنگی آدلی قصبه وار. بعضی موتخصیصلر "جنگی" سؤزونون "زنگی"دن تؤرمهسینی دئییرلر. زنگی قدیم اوغوز تورک طایفالاری اولوب: "زنگیلان" ،"زنگیباسار" توپونیملری بو طایفالارلا باغلیدیر.
تاریخچه[دَییشدیر]
"جنگی" جنگاورلیک یئریشینی، مئیدانا اوخومانی، دؤیوشه چاغیریشی ایفاده ائدیر. "جنگی"نین یارانما تاریخی چوخ قدیمدیر. آذربایجان اراضیسینده جنگی آدلانان اراضی ده وار: شاماخی بؤلگهسینده (ایندیکی قوبوستان بؤلگهسینین اراضیسی). قدیم اوغوز طایفالاریندا قبیلهلر آراسیندا دؤیوش، گولش زامانی، یاریشلاردا، حربی مراسیملرده جنگیدن ایستیفاده ائدیلیردی. بیر چوخ آشیق مئلودیالاری کیمی، بو دا شور موغام لادیندادیر (کؤکوندهدیر)؛ اؤلچوسو 2/4–دیر. جنگی پهلوانلار یاریشیندا دا (پهلوانی)، جیدیر دوزونده ده چالینیر.[۱][۲]
کاراکتئر جهتدن عئینی اولان "قایتاغی" ،"هالای" کیمی موسیقی اثرلری قروپونداندیر. بیر قایدا اولاراق زورناچیلار دستهسی طرفیندن ایفا اولونور[۳]. "کوراوغلو" داستانیندا جنگی هاواسینا چوخ گئنیش یئر وئریلیب: جنگی کوراوغلو، میصری کوراوغلو.
جنگی بستهکار موسیقیسینده[دَییشدیر]
ایلک دفعه اوزئییر حاجیبیگووون "کوراوغلو" اوپئراسینا داخیل ائتدیگی جنگیدن سونرالار دیگر بستهکارلار دا ایستیفاده ائدیبلر (سلطان حاجیبیگوو، آقشین علیزاده، سلیمان علی عسگر اوو و س.)، خوصوصیله ایکینجی دونیا موحاریبهسی آیریجا موسیقی پیئسی شکلینده رنگارنگ جنگیلر یارادیلیب.
بستهکار جنگیلری[دَییشدیر]
اوزئییر حاجیبیگوو - فورتئپیانو اۆچون "جنگی" راپسودیاسی
سلیمان علی عسگر اوو - خالق چالغی اورکئستری اۆچون "جنگی"[۴]
واصف آدیگؤزلوو - "نووروزوم" کانتاتاسی [۵]
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ افراسییاب بدلبیلی. ایضاحلی مونوقرافیک موسیقی لوغتی - جنگی
- ^ افراسییاب بدلبیلی. ایضاحلی مونوقرافیک موسیقی لوغتی - شور
- ^ علیقیزی سئودا. حکایتلی موسیقی لوغتی - جنگی
- ^ آذربایجانین ائپیستولیار ایرثی - سلیمان علی عسگر اوو
- ^ ایمروز افندییئوا. واصف آدیگؤزلووون یارادیجیلیغینین اوسلوب خوصوصیتلری. "موسیقی دونیاسی" ژورنالی.


text:
تورکیه-نین امریکا-یا صادراتی آرتیب
تورکیه-نین امریکا-یا صادراتی ایلین ایلک 5 آییندا 2021-جی ایلین مووافیق دؤورونه موقاییسیده 28،6% آرتیب.
تورکیه-نین امریکا-یا صادراتی ایلین ایلک 5 آییندا 2021-جی ایلین مووافیق دؤورونه موقاییسیده 28،6% آرتیب.
تورکیه صادراتچیلار مجلیسینین راپورونا گؤره تورکیه-نین صادر حجمی جاری ایلین ایلک 5 آییندا اوولکی ایلین عینی دؤورو ایله موقاییسهده 20،4% آرتاراق 102 میلیارد 504 میلیون دولار اولوب. تورکیه-دن امریکا-یا صادراتی ایسه ایلک 5 آیدا اوولکی ایلین مووافیق دؤورونه گؤره 28،6% آرتاراق 6 میلیارد 72 میلیون 901 مین دولارا چاتیب. بو دا تورکیه-نین توپلام صادرات حجمینین 6،52% فایزینی تشکیل ائدیر.
سؤزمؤوزوسو دؤورده تورکیه-دن امریکا-یا صادر ائدیلن محصوللار آراسیندا شیمیایی مادهلر و محصولاتلاریندا 55،2% آرتیم اولوب.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهنین صادراتی آرتدی
صادرات، می آییندا بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۱۵،۳ آرتاراق ۱۸ میلیارد ۹۸۴ میلیون دلارا چاتدی
تورکیهنین ماشین صادراتی آرتدی
ماشینقاییرما صنایعینین صادراتی ژانویه-می دؤنمینده سربست بؤلگهلر داخیل ائدیلدیگینده ۱۰،۱ میلیارد دلارا چاتدی


text:
قیزیل دریلی ساواشلاری
قیزیل دریلی ساواشلاری اینگیلیسجه: American Indian Wars،فارسجا: جنگهای سرخپوستان — شومالی آمریکانین یئرلی اهالیسی آمریکا قیزیل دریلی ایله اوروپادان گلمیش مُهاجیرلرین نسیللریندن اولان آمریکالیلار آراسیندا ۱۶۲۲ (میلادی)-۱۹۲۴ (میلادی)-جو ایللرده فاصیلهلرله داوام ائتمیش سیلاحلی توققوشمالار سیلسیلهسی. بو توققوشمالار آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایستیقلال ساواشیندن ایکی عصر اول باشلامیش و مۆحاریبه بیتَندندن سونرا بئله بیر نئچه عصر داوام ائتمیشدیر. نتیجهده اون میلیونلارلا یئرلی اهالی آوروپالیلار طرفیندن قصداً و آمانسیزجاسینا محو ائدیلمیشدیر. مۆحاریبهنین اساس سببی آمریکا قارهسینی شرقدن ایشغال ائتمهیه باشلایان اوروپالیلارین سُرعتلی شکیلده آرتماسی و بونون نتیجهسینده یئرلی اهالی اولان قیزیل دریلین غرب ایستیقامتینده سیخیشدیریلماسی اولموشدور. بو مۆحاریبه نتیجهسینده قیزیل دریلی سویقیریملاری دا باش وئرمیشدیر.
۱۸۹۴-جو ایلدکی حسابلامالارا اساساً آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و قیزیل دریلیلر آراسیندا ۴۰-دان چوخ دؤیوش باش وئرمیش، نتیجهده ۳۰،۰۰۰ قیزیل دریلی و ۱۹،۰۰۰ موستملکهچی هلاک اولموشدور.


text:
دیاربکرده ایکی تۆرک عسگری شهیت بوُلدی
ترورچیلاری تأثیرسیز یاغدایا گتیرمه ک اۆچین چاقنیشیغینگ بوُلان یرینه قوُشماچا گۆیچلر ایبریلدی
دیاربکرده گچیریلیأن ارن قاباو- 18 حرکتینده آیرالیقچی ترور قوراماسی پ. ک. ک نینگ ترورچیلاری بیلن بوُلان چاقنیشیقدا ایکی عسگر شهیت بوُلدی.
ایچری ایشلر وزیرلیگی، ترورچیلار بیلن بوُلان چاقنیشیقدا اوُغوزحان آردوچ و تورگوت ایچن آدیندا ایکی تۆرک عسگری نینگ شهیت بوُلاندیغینی بیلدیردی.
ترور قوراماسی نینگ ادن حیاناتچیلیقلی چاقنیشیغیندا مصطفی جان آق دوغان آدینداقی عسگرینگ ده یارالاناندیغی حابار بریلدی.
ترورچیلاری تأثیرسیز یاغدایا گتیرمه ک اۆچین چاقنیشیغینگ بوُلان یرینه قوُشماچا گۆیچلر ایبریلدی.
دِگیشلی حابارلار
دمیرقازیق عیراق دا ایکی ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
بیت الشباب شهرینده ده ارن قاباو- 17 حرکتینده 2 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
سوئد: تۆرکیه بیلن ایلالاشیغیمیزدان چیقماریس
سوئدینگ باش وزیری، ترورچیلارینگ تۆرکیأ قایتاریلجاقدیغینی آیتدی


text:
رشیدالدین فضل الله همدانلی
رشیدالدین فضل الله(دوغوم: ۶۴۸ ه.ق/۶۲۹ ه.ش همداندا-اؤلوم: دی آیینین ۲۸ اینجی گونو ۶۹۶ ه.ش /۷۱۷ ه.ق نین ذی القعده آییندا.) جامع التواریخ کتابینین یازانی دیر. طب و تاریخ یازماقدا و سیاست ده آدلیم ایدی[۱]. غازان خانین وزیری اولدو و وزارتینده ربع رشیدینی بناائتدی. ربع رشیدی مکتبینده نئچه دیل دانیشیلیردی و اوردا عربجه، تورکجه، فارسجا، گورجو و تورکمن دیللرینده مکتب وار ایدی. تاریخچی موریس روزامبی اونو ایرانین ائل خانلار زامانیندا ان بؤیوک و آدلیم باباخانی ساییب[۲].
کؤکو[دَییشدیر]
خواجه رشیدالدین فضلالله الوزیر ابن عمادالدوله ابی الخیر بن موفقالدوله علی همدانی. کؤکو بیر یهودی طبیبه یئتیشیر و اصلی شمعون جویوتلریندندیر کی هخامنشلر زامانیندا همداندا ساکن اولموشدورلار. اونون جدی موفق الدوله علی بیر جویوت طبیب ایدی کی اسماعیلیلر اونو الموت قالاسیندا ساخلامیشدیلار و هولاکوخان اورانی آلاندان سونرا هولاکوخانین خدمتینه گیردی.
رشیدالدین ایلک زامانلار رشیدالدوله آدینا تانینیردی. یهودی اولدوغونا گؤره موسلمان اولدوقدان سونرا اونا رشیدالدین آدینی وئردیلر[۳].
رشیدالدین و موغوللار[دَییشدیر]
رشیدالدین آباغاخان ساراییندا خانین مخصوص طبیبی اولدو و ارخون درباریندا طبابت ائتدی -غازان خان ۶۹۴ ه.ق ایلینده خانلیغا یئتیشدی و اوچ ایل سونرا اؤز وزیر اعظمی خواجه صدرالدین زنگانلینی اؤلدوردو و رشیدالدین فضل الله وسعدالدین ساوجینی بیرلیکده وزارته یئتیردی.
۷۰۳ -نجو ایلده غازان خان شام و دمشقه قوشون چکدی و خواجه رشیدالدین او قوشوندا ایدی. او ایلده غازان خان دونیادان گؤز یومدو.
اولجایتو[دَییشدیر]
غازان خان دونیادان گؤز یوماندان سونرا قارداشی الجایتو یا سلطان محمد خانلیغا یئتیشدی. الجایتو خواجه سعدالدین ساوجینی خلع ائلهدی و رشیدالدین فضل الله وزیراعظم اولدو (ه.ق ۶۹۱ -نجی ایل).
باهادورخان ورشیدالدینی اؤلدورمهسی[دَییشدیر]
الجایتو ۷۱۷ ه.ق ده دونیادان گؤز یومدو و اونون یئرینه باهادورخان خان اولدو و خواجه علیشاه گیلانی و رشیدالدین ایکی وزیری اولدولار کی مملکتده ایشلر قاریشدی و جماعت اعتراض ائتدیلر. باهادورخان رشیدالدینی عزل ائلهدی و او سلطانیهدن تبریزه گلدی. اونون دوشمانلاری ۷۱۷ -نجی ایلده اونا توطئه ائتدیلر و شاهی مسموم ائتمک جورمونه او و اونون اون آلتی یاشیندا اوغلو کی اولجایتونون شربتچیسی ایدی ابهرین چرگر کندینده توتدولار و محکمهیه وئریب یهودی نسبینه گؤره جزالاندیریب باشینی کسدیلر و اوغلونو اؤلدوردولر. خواجه رشیدالدینین کلهسی نئچه گون شهرده قالدی و هامی اونو یهودی تانیدی[۴] و آخیرده ربع رشیدیده دفن اولدو. دونیادان گئدنده ۷۱ یاشی وار ایدی و اونون بوتون قونشولاری قتله یئتیریلدیلر و آرادان گئتدیلر. تیمور تبریزی آلاندان سونرا میرانشاه امر ائتدی کی اونون سوموکلرین چیخاردیب و یهودیلر قبریستانیندا دفن ائتسینلر[۵].
یاراتدیغی اثرلر[دَییشدیر]
- جامع التواریخ
-دونیانین دیرلی تاریخ کیتابلاریندان بیری دیر. بو کیتاب رشیدالدینین یهودی اولدوغونا گؤره فارس دیلینده یازیلیب کی همدانین جویوتلرینین دیلی دیر. بو کیتاب موغوللار و اونلارین ائللرینی تانیتدیریب. یهودیلر تاریخ یازماغا چوخ علاقهلری وار ایدی و بو کیتاب پیغمبرلر تاریخینی آدام تا حضرت محمده جن یازیب و سوسان تورکلرینین تاریخینی فارس دیلنده یازیب کی جویوت کتابلاریندان اله گلمیشدی.
- الاحیاء والاثار
بو کیتاب اکینچیلیک، آغاج اکمک، پتک ساخلاماق، معمارلیق، معدن، گمی دوزلتمک و... صنعتلرین کتابیدیر ۲۴ جیلدده
- توضیحات
بوکتاب صوفی رسمی و علم کلامدا یازیلیب کی الجایتو ایستهیینه خاطیر یازیلیب بو کتاب فرانسه نین ملی موزهسینده قالیر.
- مفتاح التفاسیر
قران و اونو تفسیر ائتمک رسمی
- الرساله السلطانیه
- لطائف الحقایق
- بیان الحقایق
رشیدالدین اثرلریندن دیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ایلیاپاولویچ، پطروشفسکی؛ اسلام در ایران (از هجرت تا قرن نهم هجری) ترجمه رضا کشاورز، انتشارات پیام، چاپ هفتم، تهران، ۱۳۶۳، ص ۹۸.
- ^ Genghis Khan: World Conqueror? Introduction by Morris Rossabi
- ^ کتاب تاریخ اسلام چاپ کمبریج ص243
- ^ دیوید لیتمان (1979)، یهودیان تحت حکومت مسلمانان: قسمت ایران. پرش به بالا ↑
- ^ http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0017_0_16453.html


text:
هومت (قزئت)
" هومّت " (قزئت) — آذربایجان تورکجهسینده ایلک غئیری-قانونی قزئت، سوسیال-دموکرات "هومّت " تشکیلاتینین اورقانی.
حاقیندا[دَییشدیر]
1904-جو ایلده محمد امین رسولزادهنین، مشهدی عزیز بیگوفون، ن.نریمانوفون، س.م.افندییئفین، پ.آ.چاپاریدزهنین بیر آرایا گلمهسی ایله یارادیلان " هومّت " قروپو سوسیال-دموکرات ایدئیاسینین داشیییجیلاری اولاراق نشریات ایشینی تشکیل ائتمگه باشلادیلار. قروپ ورقهلر و اینتیباهنامهلر بوراخیلماسینا، اونلارین اهالی آراسیندا یاییلماسینا چالیشیردیلار.
نشری[دَییشدیر]
1904-جو ایلین اوکتوبروندا " هومّت "چیلر ایلک سوسیال-دموکرات نشری اولان آذربایجان تورکجهسینده گیزلی شکیلده " هومّت " قزئتینی نشر ائتمگه باشلادیلار.[۱] " هومّت " قزئتی س.م.افندییئفین و م.میرقاسموفون رهبرلیگی ایله نشر اولونوردو. قزئت 1904-جو ایلین سونلاریندان 1905-جی ایلین فوریهسینه قدر باکیدا نشر اولونموشدور. جمعی 6 نؤمرهسی چیخمیشدیر. 1905-جی ایل فوریهنین اورتالاریندا " ضررلی ایستیقامتینه گؤره " پولیس طرفیندن قزئتین مطبعهسی داغیدیلمیش، قزئتین نشری دایاندیریلمیش و بعضی امکداشلاری ایسه حبس ائدیلمیشدیر.
" هومّت "-ین صحیفهلرینده اینقیلابی ایدئیالار یاییلیردی. قزئتین صحیفهلرینده موطلقیته قارشی موباریزهیه حصر اولونموش ماتریاللار وئریلیر، زحمتکش قادینلاری کاپیتالین اسارتیندن آزاد ائتمک ضرورتی حاقیندا فیکیر یورودولور، خالقدان اوزاق دوشموش و " قارا جاماعاتین " معیشتینی و دیلینی بیلمهین ضیالی لار تؤهمتلندیریلیر، روحانیلر ایفشا ائدیلیردی. بو مطبوعات اورقانینین فعالیتی روسیهده اوچ اینقیلاب دؤورونو، آذربایجانین سووئتلشمهسی ایللرینی احاطه ائدیر. " هومّت " تکجه آذربایجاندا دئییل، بوتون موسلمان شرقینده تورکدیللی خالقلار ایچریسینده سوسیال-دموکراتلارین ایلک مطبوع اورقانیدیر.
" هومّت "-ین یارانماسی، فورمالاشماسی ایلک ژورنالیست و پوبلیسیستلرینین کیملیگی هلهلیک تام شکیلده موعینلشدیریلمهییب. چونکی قزئتین 1904-1905-جی ایل نوسخهلری هلهلیک آراشدیرماچی لارا بللی دئییل. مطبوعات تاریخیمیزه " هومّت "-ین بیرینجی نؤمرهسینین باشلیغینین صورتی، اوچونجو سایینین ماتریاللاریندان یالنیز بیری بللیدیر. قزئتین ایلک سایینین باشلیق حیصهسینده آذربایجان و روس دیللرینده نشر تاریخی گؤستریلمیشدی: " 1904-جو ایلین اوکتوبرو " . هکتوقراف اوصولو ایله چاپ اولونان قزئتین آدی اوزرینده ده مخصوصی اولاراق دایانماق، اونون ایدئیا-سیاسی ایستیقامتینی موعینلشدیرمک اولار. بو قزئتین " هومّت " پارتیاسینین مرکزی مطبوعات اورقانلاریندان بیری کیمی آدینین مخصوصی سیاسی اهمیتی وار. اینقیلابدان اولکی نشرلر پرولتار بین المیللچیلیگین پرینسیپلرینه اویغون اولاراق " بوتون اؤلکه لرین پرولتارلاری بیرلشین " شوعاری آلتیندا نشر اولونوردو. قزئتین ایدئیا مؤلیفلری بو شوعارین آذربایجان واریانتینی آتالار سؤزو اولان " کیشیلرین بیرلیگی داغی یئریندن اوینادار " شوعاری ایله عوضلهدیلر. بو خالق مثلینین دیگر قاریشیغی دا دیلیمیزده قورونور: " ائل بیر اولسا، داغ اوینادار یئریندن " ، یاخود " ائل گوجو، سئل گوجو " و س. " هومّت " عرب سؤزودور و آذربایجان دیلینده " غئیرت " ، " بیرلیک " ، " شوجاعت " معناسینی بیلدیریر " .
1917-1918-جی ایللر[دَییشدیر]
بیرینجی روس اینقیلابی عرفهسینده و اینقیلابین ایلک آیلاریندا " هومّت "-ین گیزلی 5-6 سایی، 1917-جی ایلین ژوئن آیینین 3-دن 1918-جی ایلین ژوئیه آیینین سونلارینادک 113 نؤمره سی چاپ اولونموشدور. " هومّت " قزئتینین ایدئیا-سییاسی ایستیقامتینین موعینلشمهسینده، فورمالاشماسیندا 20. عصر آذربایجان تاریخینده، میلتین طالعیینده بؤیوک رولو اولان، یاشادیغی زاماندا و اؤلوموندن سونرا آغیر طعنهلرین، بعضاً ایسه حدسیز تعریفلرین عونوانی اولان نریمان نریمانوفون بؤیوک رولو، خیدمتلری وار.
1917-جی ایلین ژوئن آیینین اوّلینده " هومّت " پارتیاسینین تشکیلات کومیتهسی ن.نریمانوفون رهبرلیگی ایله عملی تدبیرلر پلانی ایشلهییب حاضیرلادی کی، بونلاردان بیری ده " هومّت " قزئتینین نشرینین برپا مسلهسی ایدی. ایجلاسدا ن.نریمانوفدان، س.م.افندییئفدن، ت.آ.شاهبازیدن عیبارت رداکسیا هئیتی تشکیل ائدیلدی. قزئتین رداکتورو نریمانوف، کاتیبی ایسه تاغی شاهبازی تصدیق اولوندو و " توران " مطبعهسینده چاپی پلانلاشدیریلدی. سونرالار همین گونو خاطیرلایان ت.شاهبازی یازیردی کی، چوخ ایشلردن سونرا 1917-جی ایل ژوئیهنین 3-ده " هومّت "-ین ایلک نؤمرهسینی چیخارماق مومکون اولدو. قزئت " هومّت " تشکیلاتینین اورقانی کیمی یئنیدن فعالیت گؤستردی.
قزئتین آدی " هومّت " تشکیلاتینین مرکزی کومیتهسینده موذاکیره ائدیلدی. " یولداش " ، " هومّت " ، " تکامول " آدلاری تکلیف ائدیلدی، لاکین کومیته تشکیلاتین آدلاندیغی " هومّت "-ین اوزرینده دوردو. نریمان نریمانوف قزئتین مرام و مقصدلری باره سینده ایلک برپا ساییندا یازیردی:
" " هومّت " قزئتهسی فهله و زحمتکشلرین حوقوقونو مودافیعه ائدرکن، روسیه موسلمانلارینا بو اینقیلاب زامانیندا دوغرو یول گؤسترمگی ده اؤز وظیفهلریندن بیری کیمی بیلیر. یولوموز آرتیق درجه ده تیکانلی، مشققتلی اولسا دا، عالی، موقدس مسلکیمیز گیرداریمیزین آرتماسینا سبب اولور. "
" هومّت " قزئتی قیسا بیر واخت عرضینده اؤزونه موعین اوخوجو کوتلهسی ییغا بیلدی، اونون نوسخهلری آذربایجانین حودودلاریندان خئیلی کنارا چیخدی. قزئت قافقازدا، وولقابویو موسلمان ویلایتلرینده، تورکوستاندا گئنیش یاییلدی، حتّی ایراندا و تورکیه ده اونون اوخوجولاری واردی.
قزئتین هشترخان دؤورو[دَییشدیر]
1918-جی ایلین مئی آیینین 28-ده میلّی-آزادلیق موباریزهسینین منطیقی نتیجهسی اولاراق آذربایجان خالق جومهوریتینین یارادیلماسیندان سونرا " هومّت " هشترخاندا نشر اولونماغا باشلادی. زاقافقازیا موسلمان ایشلری کومیسارلیغینین د.خ.بنیادزادهنین باشچیلیق ائتدیگی نشریات شؤعبهسی، 1919-جو ایلین مارسین 29-دا " هومّت "-ین یئنیدن نشر اولونماسی، اونون اونون مادّی-تکنیکی بازاسینین یارادیلماسی، قزئتین اطرافیندا تجروبهلی ژورنالیستلرین توپلانماسی اوچون موعین تدبیرلر حیاتا کئچیرمگه باشلادی. کومیسسارلیق 1919-جو ایل مارسین 29-دا ساریتسینه م.س.اوردوبادینین آدینا گؤندردیگی مکتوبدا اوندان هشترخانا گلمگی، نشریاتین ایشینده یاخیندان ایشتیراک ائتمگی خواهیش ائدیردی.
1919-جو ایلین مئییندن یئنیدن چیخماغا باشلایان " هومّت " اوللر زاقافقازیا موسلمان ایشلری کومیسسارلیغی و قافقاز موسلمان کومونیست تشکیلاتی " هومّت "-ین، 1919-جو ایلین نوامبریندا ایسه رک بولشویکلر پارتیاسی، " هومّت " تشکیلاتی هشترخان بوروسونون اورقانی کیمی نشر اولونوردو. قزئت هفتهلیک نشر اولونماغا باشلادی. ایلک واختلار قزئته د.بنیادزاده رداکتورلوق ائدیردی، سونرالار بو ایش م.س.اوردوبادییه حواله اولوندو. " هومّت " -ین هشترخاندا نشری 1920-جی ایلین مئی آیینا قدر داوام ائتدی. بورادا جمعی 44 نؤمره سی چاپ اولونموشدور. عومومیتله، " هومّت "-ین 163 نؤمرهسی آشکارلانیب.
هومّتین واریثی و ایدئیا داوامچیلاری[دَییشدیر]
1906-جی ایلین دسامبریندا " هومّت "چیلر " ایرشاد " مطبعهسینده مهدی بیگ حاجینسکینین آدینا 1907-جی ایلین مارسینا قدر چیخمیش " تکامول " قزئتینین بوراخیلماسینا ایجازه آلا بیلدیلر. ائله همین ایلین آقوستوندان سپتامبرینادک " هومّت "چیلر " یولداش " قزئتینی نشر ائتدیردیلر. بو قزئتلر، اصلینده، " هومّت "-ین واریثی و ایدئیا داوامچیلاری ایدی. محمد امین رسولزاده، سولطانمجید افندییئف، محمد حسن حاجینسکی، مشهدی عزیزبیگوف و باشقالاری قزئتین صحیفهلرینده مونتظم اولاراق چیخیش ائدیردیلر. محمد امین رسولزاده و م.حاجینسکی اؤز مقالهلرینده میلّی وحدته، خالقین اؤز موقدّراتینی تعیین ائتمک حوقوقو اوغروندا موباریزهیه، موسلمان خالقلارینین بیرلیگینه چاغیریشا اوستونلوک وئریردیلر. آنجاق بو زامان محمد امین رسولزادهنین باشچیلیق ائتدیگی بیر قروپ ضیالی آرتیق " هومّت " تشکیلاتیندان اوزاقلاشمیشدیلار.
قایناق[دَییشدیر]
- "İskra", "Hümmət" və "Bakinski Raboçi"... Şərq qəzetinin rəsmi saytı. 2017-09-15/ 01:19:20
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası: 2 cilddə. I cild. Bakı: Lider nəşriyyatı, 2004, s. 432-433
- Vəliyev Akif Abdüləzim oğlu (Aşırlı). "Azərbaycan mətbuatı tarixi" (1875-1920), Bakı "Elm və Təhsil", 2009, 172 səh
- N.N.Zeynalov "Azərbaycan mətbuat tarixi", I hissə. Bakı, 1973, ADU-nun nəşriyyatı


text:
قاراباغ ظفری، مؤوجود دوروم و پئرسپئکتیولر – پاشا حسنلی
۴۴ گونلوک قاراباغ موحاریبهسی نین ماهیتی، گئدیشاتی، خصوصیتی و نتیجهلری شوبههسیز کی، حله اوزون مودت دانیشیلاجاق، چوخسایلی یازیلار، چیخیشلار و علمی تدقیقات اثرلرینین مؤوضوسو اولاجاقدیر.
۴۴ گونلوک قاراباغ موحاریبهسی نین ماهیتی، گئدیشاتی، خصوصیتی و نتیجهلری شوبههسیز کی، حله اوزون مودت دانیشیلاجاق، چوخسایلی یازیلار، چیخیشلار و علمی تدقیقات اثرلرینین مؤوضوسو اولاجاقدیر. طبیعیدیر. میللتیمیزین سون ایکی عصیردن آرتیق بیر دؤور اوچون ان اهمیتلی، دؤنوش مرحلهلرینین بیریندن صؤحبت گئدیر. هم ده بو دؤورون اوولکی اهمیتلی دؤورلریمیزدن فرقلی بیر خصوصیتی وار.
۱۸۱۳ و ۱۸۲۸-جی ایللر وطنیمیزین پارچالانماسی، آرازدان شیمالدا، جنوبی قافقازدا یئرلشن اراضیلریمیزین روس ایمپراتورلوغو طرفیندن ایشغالی میللی دؤولتچیلیگیمیزه سون قویماقلا یاددا قالدی، تاریخیمیزین منفی معنادا دؤنوش مرحلهسی اولدو. بو دؤوردن باشلایاراق، بؤلگهنین آپاریجی و دؤولت قوران خالقی اولماغیمیزا باخمایاراق، تدریجاً روس سیاستی نتیجهسینده تأثیریمیز آزالماغا باشلادی.
نؤوبتی اهمیتلی مرحله ۱۹۱۸-جی ایلدیر. بو ایل مایین ۲۸- ینده ایشغال اولونموش قوزئی آزربایجاندا میللی دؤولتچیلیگیمیز بؤیوک قوروجو بابالاریمیزین سعیلری، ائلجه ده، عثمانلی تورکیهسیندن یاردیما گلمیش نورو پاشانین کوماندانلیغی آلتیندا یارانمیش قافقاز ایسلام اوردوسونون کؤمگی ایله رسماً قورولدو، آزربایجان خالق جومهوریتی تأسیس اولوندو. لاکین بو پروسئسده میللت اولاراق ایروان شهری و اطرافی اولماقلا ۹۰۰۰ کیلومتر مربع اراضیلریمیزی، ائلجه ده، بورچالی، قارایازی و دربند شهرینی اطرافی ایله بیرلیکده ایتیردیک. هم ده، دؤولتیمیز الیمیزده قالان ۱۱۴۰۰۰ کیلومتر مربع اراضیلریمیزه ده اصلینده اؤز موستقیل حقوقلارینی تام تأمین ائده بیلمهییب، گوجلو اوردو و گوجلو جمعیت فورمالاشدیرا بیلمهدی. شوبههسیز کی، بونون چوخسایلی عملی و نظری سببلری وار.
نتیجهده داها بیر دؤنوش مرحلهسی میدانا گلمیش اولدو: ۲۸ آپرئل ۱۹۲۰- جی ایل. بو حادثهده موستقیل دؤولتیمیزی ایتیرسک ده، روسیهنین بیر ویلایتینه چئوریلمهدیک، آزربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی اولدوق. او دؤور اوچون اصلینده بونو دا بیر نائیلیت حساب ائتمهلیییک. لاکین، شوروی دؤورونده وطن تورپاقلاریمیز داها دا کیچیلدی، ائرمنیستان اراضیسی ۲۹.۸ مین کیلومتر مربع قدر آرتیریلدی، بیزیمکی ایسه طبیعی اولاراق ۱۱۴۰۰۰ کیلومتر مربعدن ۸۶.۶ مین کیلومتر مربعه قدر آزالدیلدی.
نؤوبتی اهمیتلی مرحله ۱۹۸۸-جی ایلده ۱۷ نویابردان باشلانغیجینی آلمیش میللی آزادلیق حرکاتی و شوروینین داغیلماسی نتیجهسینده موعاصر آزربایجان جومهوریتینین یارادیلماسیدیر. لاکین بو پروسئسده ده داغلیق و حتی آران قاراباغین خئیلی حیصهسی اولماقلا، داها ۱۸۰۰۰ کیلومتر مربع اراضیمیزی حقوقی اولماسا دا، فعلی شکیلده ایتیرمیش اولدوق. بو دوروم ۲۰۲۰- جی ایل ۲۷ سئنتیابر تاریخینه دک داوام ائتدی.
گؤردوگوموز کیمی، یوخاریدا سسلنن بوتون اهمیتلی، تاریخی مرحلهلرده هر نه قدر سیاسی اوغورلارا ایمضا آتمیش اولساق بئله، تورپاق ایتیرمیشیک. هم ده سادهجه تورپاق ساحهسی دئییل، وطن تورپاغی. بوتون بو دؤنملر موحاریبهلرله موشایعت اولوندو. بیز بو موحاریبهلری اودوزدوق. شوروینین داغیلماسی پروسئسینده، ایمپراتورلوغون موختلیف اراضیلرینده چوخسایلی میللی موناقیشه اوجاقلاری میدانا گلسه ده، مینیمال ایمکانلارا صاحب اولماغینا باخمایاراق، مقاومت گؤسترن، موحاریبه آپاران، میثیلسیز قهرمانلیقلار گؤسترن و ۲۰۰۰۰-دن آرتیق شهید وئرن یالنیز آزربایجان خالقی اولدو. نه گورجو، نه مولدووا، نه اوکراینا و شیمالی قافقاز (چئچئن میللی حرکاتی استثنادیر) بو میقیاسلی موقاویمتله چیخیش ائده بیلمهدی. بو خوصوص موطلق آیریجا قئید اولونمالیدیر. لاکین او موحاریبه نی، یعنی، ۱-جی قاراباغ ساواشینی دا اودوزدوق. بو آجی مغلوبیت سیاسی، اقتصادی و مدنی باخیمدان میللتیمیزه و دؤولتیمیزه نه قدر بؤیوک زیانلار وورسا دا، ان بؤیوک ضربه میللی حیثیتین تاپدالانماسی، میللی روحون سیندیریلماسی، آلچالدیلماسی نتیجهسینده ناتاماملیق کومپلئکسینین فورمالاشماسی، قهرمان اینسانیمیزا یاراشمایان تصوورلرین میدانا گلمهسیندن عبارت ایدی.
۴۴ گونلوک ۲-جی قاراباغ ساواشی ایکی عصردن آرتیق مدتده، ایلک دفعه دؤولتیمیزین و وطنداشیمیزین اراضی ایتکیسی عنعنهسینه سون قویاراق، وطن تورپاغینی گئری قایتارماغا، میللی اوردو، میللی ضابیط هئیتی و کوماندانلیغی ایله بیرلیکده وطن موحاریبهسینین غالیبینه چئوریلدی، غلبه سئوینجینی، اونون وئردیگی میللی غورور، یوکسک لیاقت حیسسینی تأمین ائتدی، ناتاماملیق کومپلئکسیندن قورتولدو، غلبه چالمیش میللت اولدوغونو تصدیقلهدی، اؤزو ده بو غلبه نه سیاسی دانیشیقلار، نه ده قفیل کئچیریلن آنی عملیات نتیجهسینده دئییل، آچیق میدان ساواشلاریندا الده اولوندو. دؤولتیمیز گئنیش میقیاسلی، ان موعاصیر حربی تئکنولوژی یئنیلیکلرله سیلاحلانمیش، موعاصیر تیپلی، قافقازین ان گوجلو اوردوسونا صاحیب، حتی قافقاز اؤلچولرینی ده آشا بیلهجک گوجده اوردویا مالیک بیر دؤولت اولدوغونو بوتون دونیایا گؤستردی. شوشانین آزاد اولونماسی عملیاتی موعاصیر دونیا حرب تاریخینین پارلاق صحیفهلریندن بیری اولماقلا، بو موحاریبهنین ماهیتینی اؤزونده داشییان اساس رمزینه چئوریلدی. هم ده نظره آلساق کی، قهرمان اوردوموز تکجه ائرمنیستانلا دئییل، هم ده هاوادارلیق ائدن بیر سیرا کیفایت قدر گوجلو دونیا دؤولتلرینین ده خصوصی بؤلمهلری ایله، بیر سیرا خاریجی دؤولتلرین حربی و سیاسی گوجو و دونیادا بؤیوک تأثیره مالیک اولان دونیا ائرمنچیلیگی ایله دؤیوشوردو، غلبهنین میقیاسینی تصوور ائتمک چتین دئییل. ایشغالدان آزاد ائدیلمیش اراضیلرین جوغرافی مؤوقعتینی نظره آلاراق، اوردوموزون تکجه قاراباغ اوغروندا دئییل، هم ده بوتؤولوکده تورک دونیاسینین بیرلیگی، دونیانین ژئوسیاسی دوزنینین عدالتلی ایداره ائدیلمهسی و اقتصادی تهلوکسیزلیگینین تأمیناتی اوغروندا بؤیوک ساواش آپارماسی آیریجا یازینین مؤوضوسودور.
خوصوصی قئید ائدیلمهلیدیر کی، ۴۴ گون عرضینده ائرمنیلرین اؤز خالقلاری حاققیندا یاراتدیقلاری، یوکسک و قدیم مدنیت، یوکسک دؤیوش روحو و قابیلیتی افسانهلری تمامیله محو اولدو. ایشغال اولونموش اراضیلردهکی باربارلیق عمللری، اینسانلارا، تاریخی عابیدهلره، تیکیلیلره و حتی طبیعته قارشی تؤردیلهن میثیلسیز جینایتلر دونیایا نوماییش ائتدیریلدی و بو توپلومون هانسی معنوی، اخلاقی دگرلره مالیک اولدوغو حاقیندا تصوور یاراتدی. عئینی زاماندا، ائرمنی توپلومونون کناردان دستک آلمادیغی تقدیرده دؤولت یاراتماق، اوردو قورماق، نیظاملی جمعیت فورمالاشدیرماق قابیلیتینین اولماماسی، ماهیت اعتباری ایله اصلینده ائرمنیستان آدلانان قورومون بیر تئرور تشکیلاتی اولماسی حاقیندا بیلدیکلریمیز بوتون دونیا طرفیندن ده گؤرسندی. بوتون بونلارین نتیجهسینده عومومیتله بئله بیر دؤولتین مؤوجودلوغونون مومکون اولمایاجاغی آرتیق هئچ کسه سیر دئییل.
۱۰ نویابر تاریخینده موحاریبهنین دایاندیریلماسیندان سونرا، جمعیتیمیزی ناراحات ائدن، هم ده حاقلی ناراحات ائدن اساس مسأله روس قوشونلارینین اؤلکهمیزین اراضیسینه داخیل اولماسی و بوندان سونرا قاراباغین ایشغالدا قالان حیسهسینده سرگیلدیگی داورانیشلاریندان عبارتدیر. بو ناراحاتچیلیق اونا گؤره طبیعیدیر کی، یوخاریدا گؤستریلن ایکی عصیرلیک بلالاریمیزین سببکاری هئچ شوبههسیز روسیهدیر. آزربایجان تورپاقلاریندا ائرمنیستان دؤولتینی یارادان، قاراباغ موناقیشهسینی تؤردن، ائرمنیلره ایشغال اوچون شرایط یارادان، عئینی زاماندا سون ساواشدا دا ائرمنیلری حربی، سیلاح-سورساتلا دستکلهین ده شوبههسیز، روسیهدیر. ۱۸ نویابر تاریخینده تلوزیونا موصاحیبه وئرن روسیه پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین آچیق اعتراف ائتدی کی، ۴۴ گونلوک موحاریبه مودتینده ائرمنیستانا هر جور دستک وئریب. دؤولتیمیزین باشچیسی دا خاریجی ژورنالیستلره وئردیگی موصاحیبهلرده آچیق-آشکار بیان ائتدی کی، اصلینده مینسک قروپونون همصدری اولان و بیطرف اولمالی اولان روسیه ائرمنیستانا یاردیم ائدیر. طبیعی کی، بو شرطلر آلتیندا روسیهنین قاراباغا، آزربایجان اراضیسینه صولحمراملی آدی آلتیندا داخیل اولماسینا راضیلیق وئررکن اؤلکه رهبری مؤوجود وضعیتی و دؤولتیمیزی گؤزلهیه بیلهجک تهدیدلری نظره آلماق مجبوریتینده اولوب. چوخ بؤیوک احتیماللا، اؤزونون ایکی یوز ایللیک پلانینین تهلوکه آلتیندا اولدوغونو گؤرن روسیهنین ۱۰ نویابر بیاناتی اولمادیغی تقدیرده اؤلکهمیزه بیلاواسیطه حربی تجاووزه کئچهجگی ده مومکون ایدی. همین گون وورولان هئلیکوپتئر و باکی ایستیقامتینه آتیلان راکئت و یاخود راکئتلر ده سؤزو گئدن تهدیدلرین اوزده گؤرسهنن فاکتلاریندان حساب اولونا بیلر. روسیه هئچ شوبههسیز کی، قافقازدا اؤز مؤوجودلوغونو آرتیرماغا، اؤز ماراقلارینا قارشی فورمالاشماقدا اولان ژئوسیاسی تهدیدلری آرادان قالدیرماغا چالیشیر. روسیه حتی جنوبی قافقازی اؤز اراضیسی حساب ائدیر و اونو الینده ساخلاماغا چالیشیر. حساب ائدیر کی، خانکندینی الینده ساخلاماقلا هم آزربایجانا، هم ده ائرمنیستانا تأثیرینی آرتیراجاق، اؤز سیاسی خطینده ساخلایا بیلهجک، سونرادان بو تأثیری گورجوستانا دا ترانسفئر ائدجک. لاکین بو مومکوندورمو؟ روسیه بو ایستهگینه نایل اولا بیلهجکمی؟ یوخسا بو ایستک روسیهنین اؤزونو ضعیفلهدیب، داها دا تلهیه سالاجاق، جنوبی قافقازدان بیردفعهلیک چیخمالی اولاجاق؟
گورجوستان نه اینکی روسیهنین تأثیری آلتیندا دئییل، حتی موناسیبتلری دوشمنچیلیک حددیندهدیر، آمئریکانین و غربین ژئوسیاسی تأثیری آلتیندادیر. جنوبی اوسئتییا و آبخازییا دونیا بیرلیگی طرفیندن گورجوستانین اراضیسی حساب اولونسا دا، روسیه طرفیندن موستقیل دؤولت کیمی تانینیب و فعلی شکیلده ایشغال اولونوب، ایکی اؤلکه آراسیندا سرحدلر باغلیدیر. گورجوستاندا ناتو بیرگه تعلیملر کئچیریر، غئیری رسمی شکیلده معین بیر میقداردا حربی گوجو بو اؤلکه اراضیسینده دایمی یئرلشدیگی دئییلیر، حتی بو حربی بلوکا داخیل اولماق احتیمالینین دا یوکسک اولدوغو سؤیلهنیلیر. بئلهلیکله، روسیهنین گورجوستانا قاییتماق، اونو اؤز سیاسی خطینه داخیل ائتمک احتیمالی رئال گؤرونمور.
ائرمنیستاندا پاشینیان حاکیمیتی غربه مئیللیدیر، غرب قورولوشلاری طرفیندن حاکیمیته گلیشی دستکهلنیب، روسیهنین تأثیری آلتیندان چیخماغا، حتی اراضیسیندن روسیهنین گومرودهکی حربی یئرلشگهسینی ده چیخارتماق عزمیندهدیر. روسیهنین قاراباغا داخیل اولوب، اورا صاحب چیخدیغینی، ائرمنیلری تام بیآبیرچی مغلوبیتدن قورتارماسی و داغلیق قاراباغدا ائرمنی مؤوجودلوغونو ساخلاماسی فاکتینی ائرمنیستانین داخیلی سیاستینه تأثیر مئکانیزمی کیمی ایستیفاده ائتمک نیتیندهدیر. ائرمنیلره «سیزی من خیلاص ائتدیم»، «قوندارما رئژیمی حله کی ساخلاییرام»، پاشینیانی دئویریب، «منه لازیم اولان اینسانلاردان بیرینی حاکیمیته گتیرسهنیز و غربدن اوزاقلاشیب، یئنیدن منیم تام شکیلده تأثیریمیه داخیل اولسانیز، سیزه کؤمک ده ائدهبیلرم، بو تورپاقلاردا دستکلهیه بیلرم» مئساژینی وئریر. محض بو سببدن ده قاراباغین ایستاتوسو مسئلهسینه باخیلا بیلهجگینی سسلندیریر. لاکین حلهلیک ائرمنیستاندا باش وئرن حادثهلر گؤستریر کی، حتی اولدوقجا بیآبیرچی مغلوبیته باخمایاراق، پاشینیان علیهینه، اونون ایستعفاسی طلبی ایله کئچیریلن میتینگلرده روسیه ۱ شبکهسینین موخبیرینین ده دئدیگینه گؤره ایشتیراکچیلارین سایی ۵-۶ میندن آرتیق اولمور. بونون اساس سببلریندن بیری هم ده اودور کی، پاشینیان غرب طرفیندن حاکیمیته گتیریلمکله یاناشی، اؤلکهنین دولانیشیغی دا اساساً غربدهکی ائرمنی لوبیسینین یاردیملارینا اساسلانیر. روسیهنین ائرمنیستانا مادی یاردیم ائتمک ایمکانی چوخدان یوخدور. روسیه ائرمنیلره یالنیز تهلوکهسیزلیگینی تأمین ائتمک، قاراباغین و اطراف اراضیلرین ایشغالدا قالماسینی تأمین ائتمک اوچون لازیم ایدی. لاکین شانلی آزربایجان اوردوسو بو اراضیلرین بؤیوک اکثریتینی آرتیق اؤز رشادتی حسابینا ایشغالدان آزاد ائدیب، مرکزی حیصهلرین ائرمنی اهالیسی ده اساساً اورانی ترک ائدیب و گلهجکده داها دا گوجلنمکده اولان، قارداشی تورکیهنین ده دستگینه امین اولان آزربایجان دؤولتینین قالان حیصهنی ده گئری قایتاراجاغی شوبهه دوغورمور، او جملهدن ائرمنیلر ده. ائرمنیلر قاراباغدا یاشایا بیلهجکلرینه اینانمیرلار، یاشایا بیلسهلر بئله، آزربایجان قانونلارینا تابع اولمالی اولاجاقلارینی آرتیق اساساً بیلیرلر. حتی بیر سیرا ائرمنی سیاستچیلری حساب ائدیرلر کی، قاراباغلا باغلی آرزولارینین پئرسپئکتیوی بئله داها چوخ غربین یاردیمینا اساسلانا بیلر. بو دا روسیهیا احتیاجی خئیلی درجهده آزالدیر. عئینی زاماندا زنگین و آپاریجی دونیا دؤولتلرینین اکثریتی روسیه و اوزانتیلارینی اؤزلرینه رقیب دوشرگهده گؤرورلر. بو باخیمدان روسیه ائرمنیستانا بیر یوکه چئوریلمکدهدیر. بئله گؤرونور کی، پاشینیانی دئویرمک ائله ده آسان اولمایاجاق، اولسا دا اونون یئرینه داها غربپرست، آنتیروسیه سیاستچیلریندن بیرینین گلمهسی احتیمالی بؤیوکدور. بئلهلیکله، یوخاریدا دئییلهنلرین اوزرینه آمریکادا بایدئنین حاکمیته گلهجگینی و اونون یؤنتیمینین پوتین روسیهسینا موناسیبتینی ده علاوه ائتسک، روسیهنین چوخ یاخیندا ائرمنیستانی دا ایتیرمهسی احتیمالی اولدوقجا یوکسکدیر.
آزربایجان دؤولتی میللتیمیزین ایکینجی دؤولتی اولان، هم ده ناتو عضوو تورکیه ایله بیرلیکده موستقیل سیاست آپاریر، او جملهدن روسیه ایله نورمال، حتی مئهریبان موناسیبتلری داوام ائتدیرمک ایستهگیندهدیر. لاکین روسیهنین قاراباغداکی داورانیشی بو دؤولته قارشی دؤولتیمیزین موناسیبتلرینه تأثیرسیز اؤتوشمهیهجک. روسیه بو فاکتورو نظره آلماق مجبوریتیندهدیر. روسیه قاراباغدا اویون قورماق ایمکانیندان محروم اولاجاق، چونکی «تماس خطینین» اطرافی کیفایت قدر گوجو اولان آزربایجان اوردوسو ایله یاناشی، تورکیه اوردوسو حیصهلری طرفیندن ده دؤورهیه آلیناجاق. عئینی زاماندا، روسیهنین قاراباغدا و یا هر هانسی باشقا یئرده آزربایجانین میللی ماراقلارینا قارشی تؤرده بیلهجگی هر هانسی تهدید، اؤلکهمیزده آنتیروسیه احواللارینی گوجلندیرهجک، حتی دوشمن مؤوقعینه ده گتیرمک احتیمالینی یاراداجاق. نتیجهده خاریجی سیاستده ائدیله بیلهجک دگیشیکلیکلرله یاناشی، داخیلی سیاستده ده روسیهنین تأثیر ایمکانلارینی آزالاجاق، «بئشینجی ستون» آدلاندیریلان دایرهلری بوتون حاکیمیت قوروملاریندا تامامیله سیخیشدیریلاجاق، ایندییه کیمی قاراباغی ایشغال ائدن ائرمنیستان طرفدارلاری اؤلکهمیزده هر هانسی شکیلده دؤولت قوروملاریندا آچیق شکیلده تمثیل اولونماسی نه درجهده مومکون ایدیسه، قاراباغ واسطهسیله دؤولتیمیزه تهدید یاراتدیغی حالدا روسیه طرفدارلارینا دا عئینی موناسیبت سرگیلهنمهلی اولاجاق. اصلینده آرتیق بئله اولمالیدیر کی، تارازلیق یارانسین. قارابادا، الینده بیرباشا اؤلکهمیزه تأثیر ائتمک ایمکانی الده ائتمک ایستهین بیر دؤولتین تمثیلچیلرینین حاکیمیت دایرهلرینده هر هانسی حجمده تمثیل اولونماسی میللی و دؤولت تهلوکهسیزلیگیمیز اوچون رئال تهدیددیر.
بئلهلیکله، روسیه هم ائرمنیستانا، هم ده آزربایجانا تأثیر ائتمک ایمکانلاریندان محروم اولاجاق و قاراباغ اویون قوروجولوغونو ایتیرجک.
لاکین سوال اولونا بیلر کی نتیجه نئجه اولاجاق؟ روس اوردوسو قاراباغدان معلوم بیاننامهده دئییلدیگی کیمی، بئش ایلدن سونرا راحتجا چیخاجاقمی؟ قاراباغی ائرمنیلرین ایدارهچیلیگینده ساخلایاجاقمی؟ و یا اؤزو بو اراضیمیزی صاحیبلنمک، اؤز اؤلکهسینین ایدارهچیلیگینی ابدیلشدیرمک فیکرینه دوشهجک می؟
بو سواللارا جاواب وئرمک اوچون هم ده بؤلگه یه ماراقلی اولان دؤولتلرین ماراقلارینا نظر سالماق گرکدیر. بونلارین باشیندا البته کی، تورکیه گلیر. تورکیه آزربایجانلا بؤلگهده عئینی سیاسی خطه مالیکدیر، هدفلر ده عئینیدیر. تک میللتین ایکی دؤولتی دوروموندادیرلار. هر آددیمدا، او جملهدن ۴۴ گونلوک موحاریبه نین گئدیشاتیندا دا بو سیاست اؤزونو هر کسه گؤستردی. هم ده بو بیرلیگین کؤکو چوخ دریندهدیر، تک سیاسی رهبرلرین موناسیبتلریندن آسیلی دئییل، هم ده میللتیمیزین تاریخی و ائتنیک کؤکلرینه، میللی و دؤولت ماراقلارینا اساسلانیر. اراضیمیزده تورکیه اوردوسو دا وار و اولاجاق. بو اوردو دونیانین ان قودرتلی اوردولاریندان بیریدیر، گئت-گئده ده قودرتی آرتماقدا داوام ائدیر. بو اراضیده، او جملهدن قاراباغ اوغروندا تورک اوردوسو و میللتی موحاریبه یه حاضر اولدوغونو تکجه دؤولت یئتکیلیلرینین بیاناتلاری ایله دئییل، رئال حرکتلرله ده نوماییش ائتدیرمیشدی. تورکیه و آزربایجانین دؤولت ماراقلاری روسیهنین بو جوغرافییانین اساس صاحیبی اولماماسینی، جنوبی قافقازدا و خزر حؤوزهسینده محض تورکیهنین گوجلهنمهسینی و خزرین او بیری تایینا آتلاماسینی طلب ائدیر. هم ده تورکیه ناتو دؤولتیدیر. بو بلوکون بعضی اؤلکهلرینده تورکیه دؤولتینین یئریتدیگی موستقیل سیاسته هر نه قدر اعتراضلار اولسا دا، دفعهلرله بلوک یئتکیلیلرینین بیاناتلاریندا دا سسلندیگی کیمی، تورکیه ناتویا لازیمدیر، هم ده چوخ. یاسال شکیلده تورک اوردوسونون آزربایجاندا یئرلشمهسی اصلینده ناتو اوردوسونون دا یئرلشمهسی حساب اولونور. طبیعی کی موحاریبه حالیندا دا بوتؤولوکده شیمالی آتلانتیک بلوکونون پروسئسه قوشولماسینا گتیریب چیخاردا بیلر. دوشونمورم کی روسیهیه بئله پئرسپئکتیو لازیمدیر.
موحاریبه دؤورونده اؤلکهمیزه هم حربی-تئکنیکی، هم ده سیاسی دستک گؤسترمیش، و بونو اصلا گیزلتمهین داها بیر اؤلکه ایسرائیلدیر. ایرانین شیمال سرحدلرینده یئرلشن، ایرانین بیر سیرا ساحهلرده تحریمدن خلاص کوریدورو اولان ائرمنیستانی ازمیش گوجلو آزربایجان ایسرایله لازیمدیر. هم ده ایران، روسیه و فرانسهنین سیاسی، ایستراتئژی تأثیری آلتیندا اولمایان، آوراسییا ائنئرژی دهلیزینین اهمیتلی حیصهسینه چئوریلمیش، بؤیوک سیاسی- اقتصادی گلهجگی اولان، حتی تورکیه کیمی واجیب گوج مرکزی ایله موناسیبتلری داها یوکسک سویهیه چاتدیریلماقدا اعتبارلی طرفداش و واسطهچی اولا بیلهجک آزربایجان و بوتؤولوکده جنوبی قافقاز لازیمدیر. بو موحاریبهدن سونرا ایسرایلین بوتؤولوکده جنوبی قافقازدا فعاللیغی آرتماغا داوام ائدجک.
جنوبی قافقازدا و خصوصیله آزربایجانین یانیندا چوخ دا اوزده گؤرسهنمهین، اما وارلیغینی گؤرمهمک مومکون اولمایان داها بیر دؤولت اینگیلستاندیر. اینگیلستانین جنوبی قافقازدا، خوصوصیله آزربایجاندا ماراقلی اولماسی ۱۹-جو عصیردن معلومدور. عئینی ماراقلار ایرانا دا عاییددیر. ۱۹۷۹-جو ایل اینقلابینا قدر اینگیلستان آمریکا ایله بیرلیکده ایرانین اساس ایدارهچیسی ایدی، درین قاتلاردا بو گون ده ایراندا خئیلی سایدا گوجو وار. لاکین خمینی اینقلابیندان سونرا اؤز مؤقعلرینی فرانسه و روسیهیه گذشته گئتمهلی اولسا دا، گئری دؤنوش آرزوسوندادیر و مؤوجود رئژیمین علیهینه فعالیت گؤسترمهسی شکسیزدیر. بو مسألهده ایسرایل ایله موتفیقدیر و ایسرایلین آزربایجانداکی ماراقلاری حاقیندا دئدیکلریمیز اینگیلستانا دا عاییددیر. خزر دنیزی حؤوزهسینده مؤحکملنمک و اورتا آسییا بؤلگهسینه چیخیش الده ائتمک، ائلجه ده خزر دنیزی و مرکزی آسیانین نفت-گاز رزئرولرینین آزربایجان و تورکیه واسطهسیله اوروپایا نقلینده، اوروپانین روسیه قارشیسیندا انئرژی آسیلیلیغینین تامامیله آرادان قالخماسیندا اولدوقجا ماراقلیدیر ( بریتیش پترولیوم-ون آزربایجانداکی فعالیتی هر کسه معلومدور)، روسیه ایله تاریخین درینلیکلریندن گلن رقابتی وار. بو ایستیقامتلرده ده تورکیه ایله موتفیقدیر. ۴۴ گونلوک موحاریبه ده اورتادا گؤرسنمهسه ده، اصلینده وارلیغی آشکار حیس اولونوردو. توووزا هوجومدان سونرا، ائلجه ده موحاریبهدن بیر نئچه گون اول بریتانیا پارلامئنتینین آزربایجانین حاقلی مؤوقئعینی دستکلهین بیاناتی، همچینین آزربایجانی دوردورماق مقصدیله بیرلشمیش میلتلر تهلوکهسیزلیک شوراسینین قرارینین قارشیسینین آلینماسینداکی فعالیتی هر کسه معلومدور. عومومیتله، تورکیهنین حاضیرکی هدفلرینده اینگیلیستاننین موتفیقلیگی حاقیندا کیفایت قدر معلوماتلار دونیا و روس مطبوعاتیندا یاییملانماقدادیر.
یوخاریدا سسلهنن بوتون ایستیقامتلر اوزره اولدوقجا درین ماراقلاری اولان، روسیهنی اؤز میللی و دؤولت ماراقلارینا اساس تهدید اعلان ائتمیش، روسیهنی تحریملرله احاطهلهمیش، اونو سارسیتماغی، اؤز قینینا چکیلمهگی قارشیسینا مقصد قویموش آمئریکا بیرلشمیش دؤولتلرینی ده نظره آلمالیییق. عئینی زاماندا اورتا آسیا بؤلگهده روسیهنی سیخیشدیرماقدا ان بؤیوک ماراغی اولان دؤولت ده محض آمریکادیر، هم ده تکجه ژئوسیاسی سببلردن دئییل، هم ده ایقتصادی ماراقلاردان ( آمئریکانین شیرکتلرینی چیندن چیخاردیب بو بؤلگهیه گتیریلمهسینی تأمین ائتمک ایستهگی بونلاردان یالنیز بیریدیر). گورجوستانی آنتیروسیه ایستیقامتینده دستکلهین، ائرمنیستاندا سؤزون اصیل معناسیندا بؤیوک، پوست-شوروی جغرافیاسیندا ان ایری سفیرلیگی قورموش و روس ماراقلارینا ضد مخمری اینقلابی دستکلهین ده محض آمئریکادیر. بایدئن یؤنتیمینین حاکمیته گلیشی ایله آنتیروسیه فعالیتینین داها آقرئسیو کاراکتئر آلماسی گؤزلهنیلیر.
بؤلگهمیزده روسیه ایله عئینی درجهده ماراقلی اولان و عئینی ژئوسیاسی هدفلره مالیک، هئچ ده اوندان آز تهلوکهلی اولمایان ایرانی دا نظردن قاچیرمامالیییق. ایران روسیه ایله ایستراتئژی موتفیقدیر. هئچ کسه سیرر دئییل کی، ائرمنیستانی ۳۰ ایلده آیاقدا توتان، هر جور حربی، سیاسی، اقتصادی دستک اولان ایران، آزربایجان دؤولتینین وارلیغینی اؤز مؤوجودلوغونا تهلوکه حساب ائدیر، هر جور واسیطهلرله بو تهلوکهنی آرادان قالدیرماغا چالیشیر. طبیعی کی، روسیهنین قافقازدا گوجلهنمهسی، داها دوغروسو گوجونو قورویوب ساخلاماسیندا ایران دا ماراقلیدیر. هم ایسرایل، اینگیلیستان، آمریکا و خصوصیله تورکیهنین بؤلگهده مؤحکملنمهسینین قارشیسینی آلماق، هم ده اهالیسینین ان آزی یاریسینین تورک اولدوغونو و بو اینسانلارین هر کئچن گون داها چوخ تورکیه و آزربایجانی اؤرنک گؤتوررک میلیلشمک و یا ایستیقلال اوغروندا موباریزهیه قوشولمالارینا مانع اولماق مقصدیله. اوستهلیک سؤزو گئدن تورکلرین اکثریتی آزربایجان تورکلری اولدوغو حالدا. ۴۴ گونلوک موحاریبهده ده ایرانین مؤوقعینه قارشی اؤز خالقینین دیرنیشی بوتون دونیایا پروبلئملرین نه درجهده درینده اولدوغونو بیر داها نوماییش ائتدیردی. روسیهدن گلن سلاحلاری هر زامان اؤز اراضیسیندن ائرمنیستانا نقل ائدن ایران دؤولتی اهالینین کوتلوی اعتراضلاریندان، سلاح داشییان ماشینلارین قارشیسینین کسیلمهسی، حتی یاندیریلماسی آکسییالاریندان سونرا، مجبور اولوب سرحدی باغلادیغینی رسماً اعلان ائتدی. لاکین آزربایجان اوردوسو سرحد بویو رایونلاری دوشمندن آزاد ائدیب، زنگهزورا یاخینلاشدیغیندا، سرحد بویو اراضیلره اوردو ییغماغا باشلادی، هم ده بو اوردو ایرانین جنوب بؤلگهلریندن گتیریلیردی. آزربایجان اراضیلرینده وار اولان قوهلره اعتبار اولونمادی. حتی مؤوجود رئژیمین دایاغی اولان اینقلاب کئشیکچیلرینین ده تورکلردن عبارت حیصهلرینده رئژیمین مؤوقعیینه قارشی اعتراضلار حاقیندا خئیلی معلوماتلار دولاشماقدادیر. موحاریبهنین سونونا یاخین ایرانین عالی دینی رهبرینین بیاناتی دا اولدوقجا ماراقلی ایدی. آزربایجانین اراضی بوتؤولوگونو دستکلهدیگینی بیان ائدندن سونرا، داوامیندا گویا موحاریبه یه جهادچی تئرورچولارین گلدیگینی بیان ائتدی و سرحدلرین دگیشمهگینی ایستمهدیگینی دئدی. یعنی آزربایجان طرفینده گویا هانسیسا سورییادان گتیریلمیش تئرورچولارین دؤیوشدوگو حاقیندا ائرمنیلرین دئدیگی و روسیه ایله فرانسه مطبوعاتینین تیراژلادیغی دئزاینفورماسیونلارا قوشولور و آزربایجانین ناخچیوانلا زنگیلان آراسینی بیرلشدیرمک فیکرینه دوشدوگو حالدا سرحده ییغدیغی اوردو ایله ائرمنیلرین کؤمگینه گلهجگینی بیان ائدیر.
بئللیکله، آزربایجان جمهوریتینین ایستراتئژی ماراقلارینا قارشی جبهه آچمیش، قاراباغ پروبلئمینین حلینین قارشیسینی آلماغا چالیشان و روسیهنین اراضیمیزده حربی مؤوجودلوغوندا ماراقلی اولان روسیه، ایران و فرانسه ( فرانسه روسیه ایله یاناشی، اؤز قوهلرینین ده ایشتیراکیندا، او جملهدن ائرمنیستان سیاسی حاکمیتینده اؤز طرفدارلارینین آپاریجی رول آلماغیندا ماراقلیدیر) اتفاقی مؤوجوددور.
ماراقلی بیر مقامی دا قئید ائتمک یئرینه دوشر کی، فرانسه سئناسینین داغلیق قاراباغین موستقیللیگینی تانیماقلا باغلی قراری اوچلو اتفاقدا (فرانسه، روسیه، ایران) چات یاراندیغینی گؤستریر. فرانسه ائرمنیستاندا حاکیمیت بؤحرانیندان فایدالانماق ایستهییر. ائرمنیستان جمعیتینین روسیهنی ساتقینلیقدا ایتهام ائتدیگی، بو اؤلکهنین نفوذونون بلکه ده تاریخده ان آشاغی دوشدوگو شرایطده، ائرمنیستاندا حاکیمیتی دئویریب اؤز طرفدارلارینی یئرلشدیرمک، او مومکون اولماسا پاشینیانی اؤزوندن آسیلی وضعیته سالیب حاکمیتده ساخلاماق نیتینده اولان روسیه فرانسهنین موقاومتی ایله راستلاشا بیلر. فرانسه روسیهنین ضعیف اقتصادی و ژئوسیاسی وضعیتیندن ایستیفاده ائدرک، ائرمنیستانا نوفوذ ائتمکله بؤلگهده روسیهنین یئرینی توتماق، مومکون اولسا گومرودهکی حربی یئرلشگهنین چیخاریلدیغی تقدیرده اونو اؤز اوردو حیصهلری ایله عوض ائتمک و بلکه ده قاراباغدا «صولحمراملیلارین» ترکیبینه داخیل اولماغا جهد ائدیر. ناتو عضوو اولدوغونو نظره آلساق، فرانسهنین بو ایشده آمریکا دستگینه اومید ائتدگینی گومان ائده بیلریک. یعنی، جنوبی قافقاز سیاستینده حتی فرانسه ده معین شرطلر داخیلینده روسیهنین علیهینه گئدهجک کیمی گؤرسنیر.
بئلهلیکله، بؤلگهدن روس قوشونلارینین چیخماسیندا، بوتؤولوکده جنوبی قافقازدا و خصوصیله آزربایجاندا روسیه و ایرانین تأثیری و تهدیدینین آرادان قالخماسیندا ماراقلی اولان آمریکا، بریتانییا، ایسرایل و خصوصیله قارداشیمیز تورکیه وار. ائرمنیستاندا روسیهنین تأثیرینین آزالماسی و قوشونلارینین چیخاریلماسیندا ایسه بو دؤولتلره ائرمنیستان و ائرمنیچیلیگه رئال تأثیر گؤسترمک ایقتداریندا اولان فرانسهنی ده علاوه ائتمک لازیمدیر. ان نهایت، بوتون ماراقلارین دا اوستونده دوران وطن عشقی، دؤولت موستقیللیگی و اراضی بوتؤولوگوموزون قارانتیسی اولان آزربایجان خالقی. بیر دفعه داها بؤیوک حجمه مالیک روس قوشونونو آرتیق اراضیمیزدن چیخارتماق تجروبهسینه مالیک، مینلرله شهید وئرمیش و یئنه ده وئرمهگه حاضیر اولان، تک یومروق حالیندا بیرلشمک قابیلیتینی دفعهلرله نوماییش ائتدیرمیش، ۴۴ گونلوک موحاریبه نین غالیبی و قهرمانی اولان شرفلی میللتیمیز!
بو دؤولتلرین روسیهنین ماراقلارینا قارشی فعالیتی جنوبی قافقازلا کیفایتلنمیر. بئلاروسدا آنتیروسیه قوهلری دستکلهنیر، حتی لوکاشئنکو بئله تدریجاً روسیهنین الیندن آلینیر. مولدووادا آمریکا یؤنوملو، دنئستریانی اراضیلری قایتارماق و روسیه قوشونلارینین اؤلکهسیندن چیخارتماغی هدفلهین حاکمیت فورمالاشیر. اوکراینا دونباس و کریمی قایتارماق مقصدیله موحاریبهیه حاضیرلاشیر، اراضیسینده تورکیهنین حربی یئرلشگهلرینی یاراتماق ایستیقامتینده فعالیتدهدیر. روسیه اؤزو ایقتصادی تحریملره معروض قالیب، بودجهسی هر گون آزالیر، داخیلده چوخسایلی اقتصادی و سیاسی پروبلئملرین حللینه چالیشسا دا، اوغورسوزلوغا دوچار اولور، هر گون داها دا ضعیفلهییر و کاسیبلاییر. ائنئرژی داشیییجیلارینین قیمتلرینین کریتیک سویهده اوجوزلاشماسی دورومو داها دا دراماتیکلشدیریر. دونیانین موختلیف یئرلرینه سپهلنمیش حربی یئرلشگهلری ساخلاماق، حربی عملیاتلاری و قودرتلی اوردونو ایسه هم ده مالیهلشدیرمک لازیمدیر.
ائله مؤوجود وضعیتین گؤستریجیسیدیر کی، ایکی یوز ایلدن آرتیق بیر دؤورده قافقازین موطلق حاکیمی اولان، هئچ بیر شکیلده تورکیهنین و هر هانسی باشقا دؤولتین بو جوغرافییادا مؤوجودلوغونو هضم ائتمهین روسیه، بو گونکی رئاللیقلاری نظره آلماغا، بوتؤولوکده بؤلگهنی تورکیه ایله بؤلوشمهگه، آزربایجانین اؤز تأثیری آلتیندان چیخماسی ایله باریشماغا مجبوردور آرتیق. دونن بوتؤولوکده ایشغال اولونموش اراضیلری الینده ساخلایان روسیه، آرتیق همین اراضیلرین کیچیک بیر حیصهسی، هم ده تورکیه ایله شریکلیکده الینده ساخلاماغا چالیشیر. هم ده آزربایجانی دئییل، ائرمنیستانی بو واسیطه ایله الینده ساخلاماق مقصدیله. بونون اؤزو بئله کیفایت قدر معمالیدیر. بیزجه، ۱۰ نویابر بیاناتینا دؤولت باشچیسینین ایمضا آتماغی دا ائله محض یوخاریدا گؤستریلن تحلیلین نظره آلینماسی ایله مومکون اولوب. دیوارا دیرنمکده اولان روسیهنی زور ساحهسینه چکمکدن، آچیق قارشیلاشمایا گئتمکدن، هم قاراباغدا الده اولونان نتیجهلری، هم ده بوتؤولوکده اؤلکهمیزی ریسک آلتینا آتماقدانسا، پروبلئمین سیاسی آلاندا حللینه، «صولحمراملیلارین» مودتلی اولماسینا و چیخاردیلما مئکانیزمینین مؤوجودلوغونا، ان اساسی ایسه تورکیه دؤولتینین ده راضیلاشدیریلمیش شکیلده صولحمراملی فعالیتده ایشتیراکینا، یعنی بؤلگهده حربی مؤوجودلوغونا نایل اولماق، ائلهجه ده «ائتنیک تمیزلهمه» و سایر بونا بنزر اتهاملاردان قورتولماغا حسابلانمیش آددیم آتیلمیشدیر. حله نظره آلساق کی، یوخاریدا دئییلدیگی کیمی، دونیانین اکثر قودرتلی دؤولتلرینین روسیهنین بو اراضیلردن قوشونلارینی چیخارتماق ایستیقامتینده آددیملاری بیزسیز ده داوام ائدجک، ضربهنی اوزریمیزه گؤتورمهمک، عکسینه، تضادلاردان یارارلانماق ایستهگیمیز طبیعیدیر. هم ده ۲۶ ایل عرضینده مؤوجود اولموش ایستاتوس-کوونون داغیدیلدیغی، ایشغال اولونموش اراضیلریمیزین اکثریتینین، او جملهدن شوشانین الیمیزده اولدوغو حالدا.
بیزجه، بوتون قونشولارلا دینج و مئهریبان موناسیبتلر ساخلاماقلا یاناشی، دؤولتیمیزین ایستراتئژی ماراقلارینی تأمین ائتمک، ایران و روسیهنین ژئوسیاسی تأثیریندن قورتولماق، اراضیمیزدن روس قوشونلارینین سیاسی یوللا چیخاریلماسینا و قاراباغ اوزرینده تام موستقیللیگیمیزین تأمین اولماسینا نایل اولماق و مؤوجود ریسکلردن قورونماق مقصدیله دؤولت رهبرلیگی و ایجتیماعیاتمیز بیر سیرا تدبیرلر گؤرمهلیدیر:
۱. تورکیهنین هم قاراباغدا، روس قوشونلاری ایله عئینی خطده، هم ده عمومیتله آزربایجان اراضیسینده حربی مؤوجودلوغو تأمین ائدیلمهلی و گوجلندیریلمهلیدیر.
۲. روس قوشونلارینین قاراباغین مرکزی حیصهلرینده مؤوجودلوغونو و بو عاملدن ایستیفاده ائدرک اؤلکه داخیلی وضعیتینه تأثیر ائتمک ایمکانی الده ائتدیگینی نظره آلاراق، روسیهنی داخیلی تأثیر آلتلریندن محروم ائتمک مقصدیله، قانونوئریجی و ایجرا ائدیجی حاکمیتینده تمثیل اولونان روس ۵-جی ستونونو توتدوغو مؤقعلریندن تامامیله محروم اولونماسینا نایل اولونمالیدیر.
۳. ۲۷ سئنتیابردان باشلایاراق، موحاریبه فونوندا فورمالاشمیش، عوضی اولمایان میللی بیرلیگین قورونوب ساخلانماسی، حتی داها دا گوجلهنمهسی تأمین ائدیلمهلیدیر.
۴. اؤلکهنین ایقتصادی قودرتینین آرتیریلماسی، ایش موحیطینین گوجلهنمهسی ایستیقامتینده ضروری آددیملار آتیلمالیدیر.
۵. تورکیه ایله موناسیبتلری تنظیملهین موناسیبتلر سیستئمی دقیقلشدیریلمهلی و موقاویله ایله مؤحکملندیریلمهلیدیر.
۶. ائرمنیستان و دونیا ائرمنیچیلیگی ایله موناسیبتلرده تماس خطلرینین آختاریشلارینا باشلانمالی، ایکی خالق آراسیندا دوشمنچیلیگین اصلینده بؤلگهنین ایقتصادی، سوسیال، مدنی ترقیسینده ماراقلی اولمایان دؤولتلرین سیاستینه شرایط یاراتدیغینی و بونون قارشیسینین آلینماسیندا ایلک نؤوبهده بؤلگه اؤلکهلرینین ماراقلی اولدوغو ایستیقامتینده معاریفچیلیک ایشینه باشلانمالیدیر.
۷. ائرمنیستان اراضیسیندن زورلا قووولموش اهالینین دینج یوللا، بئینالخالق تشکیلاتلار و محکمهلر، ائلجه ده بیرباشا دانیشیقلار واسطهسیله اؤز یوردلارینا قایتاریلماسی پروسئسینه ایستارت وئرمگین یوللارینی آراشدیریب یول خریطهسی ترتیب ائدیلمهلیدیر.
۸. دؤولتین و جمعیتین اجتماعی- سیاسی قایناقلارینی، بو ایشه تورکیهنی ده گئنیش شکیلده جلب ائتمکله جنوب ایستیقامتینده درین میللی کونسئپت حاضیرلانیب حیاتا کئچیریلمهلیدیر. ایران دؤولتی ایله موناسیبتلرین کئیفیتجه یئنی اوصوللاری ایله یاناشی، بو اؤلکهدهکی آزربایجان و عمومیتله تورک توپلومو، اونلارین ایستک و آرزولاری، تشکیلات و بیرلیکلری ایله گئنیش علاقهلرین قورولماسی، میللی ماراق و هدفلرین معینلشمهسینده، ایقتصادی گوج و ایمکانلارینین آرتیریلماسیندا اؤنملی آددیملار آتیلمالیدیر.
۹. بو ایستیقامتده مومکون اولا بیلهجک تهلوکهلرین قارشیسینین آلینماسی ایستیقامتینده فعالیتی گوجلندیررک، ایسرایل دؤولتی ایله موناسیبتلرین یوکسک سویهده ساخلانماسی ایله یاناشی، پاکیستانلا موناسیبتلری داها دا درینلشدیرمک، ایستراتئژی موتفیقلیک سویهسینه چاتدیرماق و سعودی عربیستان ایله علاقهلری داها ثمرهلی، اوستون سویهیه یوکسلتمک ایستیقامتینده ضروری آددیملار آتیلمالیدیر.
۱۰. مرکزی آسیا دؤولتلری ایله علاقهلر ان یوکسک سویهیه قالدیریلمالی، خصوصیله اؤزبکیستان، آزربایجان-تورکیه بیرلیگینین، امکداشلیق و قارداشلیغینین اوچونجو ائلئمئنتینه چئوریلمهلی، آنکارا-باکی-داشکند ژئوسییاسی خطی مؤحکملنمهلی، کئیفیتجه یئنی سویهیه یوکسلمهلیدیر.
۱۱. مرکزی آسیانین دیگر دؤولتلری ایله ده خصوصی، یاخین اقتصادی، سیاسی، ایدئولوژی امکداشلیق موناسیبتلری قورولمالیدیر.
۱۲. ۴۴ گونلوک موحاریبه نین غالیبی، میللی بیرلیگین یارادیجیسی و عومومیتله میلی دؤولتیمیزین قوروجوسو و مؤوجودلوغونون قارانتیسی اولان آزربایجان خالقی و وطنداشی دؤولتیمیزین حقیقی صاحیبی کیمی تانینمالی، سوسیال ریفاه، عدالتلی محکمه، عادیل سئچکی و سایر بو کیمی مئکانیزملرین تأمین اولونماسی مقصدیله ایصلاحاتلارا ایستارت وئریلمهلی و سرعتله حیاتا کئچیریلمهلیدیر.
بو دئییلنلرین تأمین ائدیلدیگی حالدا، ائلجه ده بوتؤولوکده دونیادا و بؤلگهده باش وئرن زئوسیاسی پروسئسلری نظره آلساق دئیه بیلریک کی، روسیه گورجوستان و آزربایجانی اولدوغو کیمی، ائرمنیستانی دا ایتیرهجک. بو ایسه روسیهنی بوتؤولوکده جنوبی قافقازدان کنارلاشماغا مجبور ائدجک.
روسیه قارشیسیندا یوخاری دا گؤستریلن سناریودان فرقلی نظری جهتدن ایکی سئچنک مؤوجوددور:
۱. گئنیشمیقیاسلی، بؤیوک موحاریبه یه گئتمک. قارشیدورمانی آرتیرماق، حربی دیرمانیشی سون حده چاتدیریب تورکیه و دیگر موتفیقلرله توققوشماق.
۲. تورکیه ایله ان آزی موجود موتفیقلیگینی داوام ائتدیرمک، حتی بیر قدر ده درینلشدیریب، بؤلگهده آزربایجانین ماراقلاری ایله ضدیت تشکیل ائتمهین سیاسی خط یئریتمک.
یوخاریدا گؤستریلنلردن معلوم اولور کی، بیرینجی سئچنک یاخین گلهجکده روسیه اوچون مومکون اولمایاجاق.
ایکینجی سئچنک ده شوبههلی اولسا دا، بوتون حاللاردا آزربایجان اراضیسیندن روس قوشونلارینین دینج یوللا چیخماسی ایله نتیجهلنهجک.
مولدووا، اوکراینا، بئلاروس، سوریه و لیبی ده باش وئرن و وئرجهگی تخمین ائدیلن حادثهلری، ائلجه ده روسیهنین داخیلیندهکی ایقتصادی، سوسیال، سیاسی وضعیتی ده علاوه ائتسک دئیه بیلریک کی، روسیه بورادا اصلینده مغلوبیته محکومدور. شوروی ایمپراتورلوغونون داغیلماسی قاراباغدان باشلادیغی کیمی، روسیهنین ده چؤکوشو بورادان باشلانیر. بو ایسه آزربایجانیمیزی تورکیهمیزله بیرلیکده بوتؤولوکده بؤلگهنین ان اهمیتلی گوج و جاذیبه مرکزینه چئویرهجکدیر. «آرتیق تاماح باش یارار» دئییبلر. روس میللتینین فاجعهسی دؤولتینین یوروتدویو امپئریالیست سیاستدهدیر. اصلینده دونیانین ان بؤیوک اراضیسینه مالیک، هر جور فایدالی قایناقلارلا زنگین، علمی سوییهسی یوکسک و بو ایمکانلاری قارشیسیندا اولدوقجا آز سایلی اهالییه مالیک اولان روسیهنین وطنداشلاری ابدی اولاراق دونیانین ان زنگین و خوشبخت اینسانلاری اولمالی ایدیلر. لاکین یاراندیغی گوندن بری بو دؤولتین اینسانلارینین اکثریتی یوخسوللوق و سفالت ایچینده یاشاییر، عوصیانلار و موحاریبه لرله محو اولور.
البته کی، سؤزو گئدن «تلهیه سالما» (چؤکوشه محکوم ائتمه) عملیاتیندا روسیهنین «آرتیق تاماحینی» بسلهین، تلهیه پئندیر قویان دؤولتلر ده وار. و اونلارین فعالیتی بیزجه اهمیتلی اولدو. بو دؤولتلرین ایچینده ایکی قارداشین دوروشو خصوصیله مؤحتشم گؤرسنیر.
دیپ نوت: ۱ دئکابر ۲۰۲۰- جی ایلده دونیا خبر آژانسلارینین وئردیگی معلوماتا گؤره، تورکیهنین میللی ایستخبارات تشکیلاتی ایله ایسرایلین موسساد (میللی کشفیات خیدمتی) سیخ امکداشلیق بارهده آنلاشما ایمضالاییبلار. بو آنلاشما بریتانیانین ام آی-۶ کشفیات خیدمتینین واسطهچیلیگی ایله باش توتوب. میت، موسساد و ام آی-۶ سیخ امکداشلیغی، یعنی تورکیه، ایسرایل و اینگیلیستان ایستراتئژی امکداشلیغی! هم ده، بلکه ده ایلک نوبهده جنوبی قافقازدا! و قاراباغدا!
پاشا حسنلی
آزربایجان میللی علملر آکادئمییاسی
تاریخ اینستیتوسونون امکداشی
بوتؤو آزربایجان اوجاقلاری (بآو) مرکزی شوراسینین صدری
- آراز نیوز طرفیندن عرب الیفباسینا اویغونلاشدیریلمیشدیر.


text:
مدنیت، صونغات و اسپورت
ایستامبول دا ت. ر. ت نینگ یر ایه چیلیگینده اوروپانینگ یایلیم بیله له شیگی نینگ (European Broadjasting Union – EBU) ماصلاحاتی گچیریلدی
امینه أردوُغان بالیک اسیر شهرینده گچیریلیأن تۆرک آشچیلیق هپده سی نینگ فستیوالینا قاتناشدی
وقف بانک توُپاری نینگ قیزلاری ایتالیان توُپارینی 3-1 حاسابی بیلن ینگدی و اوروپادا بیرینجی بوُلدی
اؤتن ییل اوروپانینگ بسکتبالی نینگ اینگ أهمیتلی یاریشی بوُلان یورولیگ ده بیرینجی بوُلان آنادولو افس شو ییل دا فینالدا
دنگیزیاقا یولونگ قئراسیندا بوُلان بو پلاژا بارماق اۆچین187 باسانچاق آشاق دۆشمهک گِرهکلی
زهرا گۆنش فینال یاریشی نینگ اینگ قوُوی والیبالچیسی بوُلدی
تۆرک وزیر، اؤتن ییل تۆرکیأ 30 میلیون توریست گلندیگینی بیلدیردی
بایرن مونیخ توُپارینا بایراق قوُوشوریلیش داباراسی آلیانز آرنادا گچیریلدی
پاتارا میلاددان 300 ییل اوُزال لیکیانینگ اینگ أهمیتلی شهری بوُلدی
مارادونانینگ کؤینِگی انگلستان دا بیر مزایده ده 9 میلیون 300 مۆنگ دلارا ساتیلدی
زنیت فوتبال توُپاری روسیانینگ سوپرلیگینده بیرینجی بوُلدی


text:
جواهر النحو فی لغات الترک
جواهر النحو فی لغت الترک (قاراخانلی تورکجهسی: تورک دیلینین ان قدیم لوغت کیتابی دیوان لغات الترکون مؤلیفی کاشغرلی محمودون تورکجه گرامر مضمونلو اولدوغو نحو کیتابی. کیتاب گونوموزده هله ده تاپیلمامیشدیر.
دیل پولیتولوق بسیم آتالای دیوان لغات الترکون بیرینجی جیلدینین اون بیرینجی صحیفهسینین حاشییهده بو کیتابین وارلیغینا دایر بیر دلیلی بو سؤزلرله مودافیعه ائتمکدهدیر: "محمود کاشغرینین کیتابی جواهر النحو فی لغت الترک آدیندا بیر کیتابی داها وارمیش. بونو دیواندا اؤزو دئییر. بونونلا برابر بو کیتاب هله اله کئچمهییب. گلهجک اولسا، دیلیمیز و مدنیتیمیز اۆچون بؤیوک بیر منبع و قازانج اولاجاقدیر".
یونئسکو طرفیندن محمود کاشغارلینین ایلی کیمی موعینلشدیرن 2008-جی ایلدهُ آوراسییا یازیچیلار بیرلیگی طرفیندن کیتابین تاپیلماسی اۆچون جایزه تعیین ائدیلسه ده کیتاب تاپیلمامیشدیر.


text:
لیناردو ماچادو
لیناردو ماچادو (اینگیلیسجه: Leandro Machado (footballer, born 1976)) (دوْغوم:۲۲ مارس ۱۹۷۶ (۴۶ یاش) Santo Amaro) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لیناردو ماچادو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- اینترناسیونال کولوبونون اویونچولاری
- فلامینقو کولوبونون اویونچولاری
- والنسیا کولوبونون اویونچولاری
- تنریف کولوبونون اویونچولاری
- اسپورتینق پرتغال کولوبونون اویونچولاری
- کرتارو کولوبونون اویونچولاری
- اولسان هیوندای کولوبونون اویونچولاری


text:
عیراقلی تۆرکمن شاهیر و آیدیمچی آرادان چیقدی
محمد احمد اربیللی یالله شوفر و آلماغا گلینگ آدلی قوُشغولاری بیلن تانالیاردی
عیراغینگ مشهور تۆرکمن شاهیر و آیدیمچیسی محمد احمد اربیللی 89 یاشیندا آرادان چیقدی.
1933-نجی ییلدا عیراغینگ اربیل شهرینده دوُغلان محمد احمد تۆرکیه ده و تۆرک دۆنیأسینده یالله شوفر قوُشغیسی بیلن تانالیار.
1959-نجی ییلدا بغدات رادیوسیندا "من اربیل دن چیقدیم" آدلی تۆرکمنچه آیدیمی بلن تانالماغا باشلایان شاهیر و صونغاتچی 1970-نجی ییلدا تۆرکمنچه، عاراپچا و کۆرتچه آیدیم و قوُشغیلاری بیلن عیراق دا اؤزۆندن سؤز اتدیردی.
تۆرکیأنینگ مشهور آیدیمچیسی ابراهیم تاتلیسس یالله شوفر و آلماغا گلینگ قوُشغولاری باشدا بوُلماق بیلن بو تۆرکمن شاهیرینگ 12 قوُشغوسینی آیدیم گؤرنۆشینده اوُقادی.
دِگیشلی حابارلار
قازاغیستان داقی پارتلامادا ایکی ایشچی اؤلدی
قازاغیستان ینگ نبیت چیقاریلیان بؤلگه سی بوُلان تنگیزده پارتلاما بوُلدی
تۆرکمنیستان ینگ طبیغی گازی نینگ تۆرکیأ گتیریلمه گی اۆچین ایش آلیپ باریلیار
فواد اوکتای تۆرکمنیستان ینگ طبیغی گازی نینگ تۆرکیأ یتیریلمه گی اۆچین اۆچ یوُل بارادا ایش آلیپ باریلیاندیغینی آیتدی


text:
اویان نیوز: لیفلی بسینلر سرطان، اورک دامار خستهلیگی و شکر خستهلیگینه قارشی قوروماقدا اؤنملی رول اویناییر
خستهلیکلردن قورونمانین ایلک شرطی دوغرو بسلنمک.
متخصصلر بونون اوچون، اؤزللیکله لیفلی قیدالار تـﯚکتمک لازیم اولدوغو اوزرینده دورور. لیفلی قیدالار ساغلیقلی بسلنمهنین اولمازسا اولمازی. لیفلی بسینلر سرطان، اورک دامار خستهلیگی و شکر خستهلیگینه قارشی قوروماقدا اؤنملی رول اویناییر. تروز و میوهلر لیف باخیمیندان زنگین، اساساً ده آلما، آرمود، موز و ایسپاناق. ان چوخ لیف نیسبتی ایسه پاخلادا وار.
گونده اورتالاما ۲۵-۳۰ گرام لیف آلماق لازیمدیر. بودا ۵-۶ بوشقاب تزه میوه و یا اونونلا بیرلیکده ۵-۶ پرس دا تاخیل قروپو یئمک دئمک. بوتون میوه و سبزهلری داها سیخ اؤزللیکله چی بیر شکیلده یئمک داها چوخ لیف قایناقلی بسلنمک معناسینی وئریر. لیفلی بسینلرین بیر باشقا فایداسی دا کیلو وئرمهیی آسانلاشدیرماسی.
ت ر ت


text:
لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی
لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Lithuanian Soviet Socialist Republic، فارسجا: جمهوری سوسیالیستی لیتوانی شوروی، عربجه: الجمهورية الليتوانية السوفيتية الاشتراكية، فرانسهجه: République socialiste soviétique de Lituanie، آلمانجا: Litauische Sozialistische Sowjetrepublik، ایتالیاجا: Repubblica Socialista Sovietica Lituana، روسجا: ЛиToBckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی 1940 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1990 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولردَییشدیر
- Romas Kalanta.jpg
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
قیلبرتو دا سلیوا میلو
قیلبرتو دا سلیوا میلو (اینگیلیسجه: Gilberto (footballer, born 1976)) (دوْغوم:۲۵ آوریل ۱۹۷۶ (۴۶ یاش) ریو دو ژانیرو) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قیلبرتو دا سلیوا میلو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- فلامینقو کولوبونون اویونچولاری
- قرمیو کولوبونون اویونچولاری
- هرتابرلین کولوبونون اویونچولاری
- اینتر میلان کولوبونون اویونچولاری
- تاتنهام هاتسپور کولوبونون اویونچولاری
- ویتوریا کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۵ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۷۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
تورکیهدن افغانیستانا باشساغلیغی
"تورکیه هر زامان اولدوغو کیمی، زلزلهدن ائتکیلهنن قارداش افغانیستان خالقینا هر جور یاردیمی ائتمهیه حاضردیر"
تورکیه، افغانیستاندا باش وئرهن زلزلهده حیاتینی ایتیرهنلر اوچون باشساغلیغی مئساژی یاییملادی.
خاریجی ایشلر باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، افغانیستانین دوغوسوندا باش وئرهن ۵،۹ بؤیوکلوگوندهکی زلزلهنین، باشدا پکتیکا ایالتینده چوخ ساییدا جان ایتکیسی، یارالانما و جدی یخینتیلارا سبب اولماسینین بؤیوک کدرله اؤیرنیلدیگی بیلدیریلدی.
افغانیستاندا فعالیتینی داوام ائتدیرهن قیزیل آی طرفیندن بؤلگهدهکی زلزلهدن ضرر چکنلره انسانی یاردیملارین گؤندریلدیگی وورغولانان آچیقلامادا، آشاغیداکی ایفادهلره یئر وئریلدی:
"تورکیه هر زامان اولدوغو کیمی، زلزلهدن ائتکیلهنن قارداش افغانیستان خالقینا هر جور یاردیمی ائتمهیه حاضردیر. حیاتینی ایتیرهنلره اللهدان رحمت، یاخینلارینا و قارداش افغانیستان خالقینا باشساغلیغی وئریر، یارالیلارا عاجل شفا دیلهییریک".
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: یانلیشلاری اولسا، لازیم اولانی ائدریک
"بو تروریستلر گلدی گلدی، گلمهسه، لازیم اولان نه ایسه اونو قوروملاریمیز و بیریملریمیز واسطهسی ایله ائتمهیه داوام ائدجییک"
اردوغان: سوئد ۷۳ تروریستی بیزه گؤندرهجک
جمهورباشقانی، سوئدین، ۷۳ تروریستی تورکیهیه قایتاراجاغینی بیلدیردی
اردوغان، ناتو ذیروهسینده لیدئرلره ترورلا باغلی ویدئو ایزلتدی
"بیر چوخ آوروپالی متفیق تۆرکیهنین میللی گۆونلیگی و تۆرک وطنداشلارینین حیاتینی تهدید ائدن ترور هؤرگوتو پکاکا و اونون تؤرهمهلرینه بیرباشا و یا دولایی یول ایله سیاسی، مادی و سلاح دستگی وئرمهیه داوام ائدیر"


text:
`شریف یاردیمچیلاری` نتیجهلر
خبرلر [32]
- دعوتسیز قوناقلار
- تورکیهدن افغانیستانا باشساغلیغی
- مسجیدده پاتلاما: ان آز ۱۰ نفر اؤلدو
- پاکیستان-دا کوالیسیون حکومتی آند ایچهرک وظیفهسینین ایجراسینا باشلاییب
- جمهور باشقانی اردوغان شهباز شریفی تبریک ائدیب
- آمریکادا تورک شریف
- بلخ، طالباندان گئری آلیندی
- طالبان بلخی اله گئچردی
- جمهور باشقانی اردوغان:" خوش گلدین رمضان شریف"
- مزار شریفده هلیکوپتر دوشدو
- ژنرال دوستوما سلاحلی سالدیری
- تیکا افغانیستان-دا مین عائلهیه ارزاق یاردیمی چاتدیردی
- سالدیرقان، پلیسین ائتدیگی عملیاتدا اؤلدورولدو
- ۲۵ یولچو قاچیریلدی
- اهواز سالدیریسیندا اؤلو ساییسی آرتدی
- پاکیستاندا آرا سئچیمی شریفین خانیمی گولسوم نواز شریف قازاندی
- پروفسور ماردین وفات ائتدی
- شاهید خاقان عباسی پاکیستان-نین یئنی باش ناظیری اولدو
- باش ناظیر آوقوستون 1-ده سئچهجک
- باشباخان گؤرهودن آلیندی


text:
`توریسم` نتیجهلر
حابارلار [21]
- 5 آیدا تۆرکیأ توریستی گأمیلر بیلن 81 مۆنگدن کؤپ سیاحاتچی گلدی
- تۆرکیه شو ییل 42 میلیون توریستا قاراشیار
- تۆرکیأنینگ سیاحاتچیلیق پوداغی نینگ گیردِجیسی یوُقارلادی
- سمرقند 2023-نجی ییلدا دۆنیأنینگ سیاحاتچیلیق پایتاغتی بوُلار
- أردوُغان سیاحاتچیلیق پوداغی نینگ وکیللرینی قابول اتدی
- بۆتین دۆنیأنینگ توریسم پوداغی 3 تریلیون دلار ضِلِل گؤردی
- تۆرکیه شو ییل سیاحاتچیلیق پوداغیندان ۱۵ میلیارد دلار گیردجأ قاراشیار
- پاموققالا سیاحاتچیلار گلمأگه باشلادی
- تۆرکیه توریسم پوداغی بیلن باغلانشیقلی دوشوشیق گچیریأر
- آنتالیا توریسم پوداغیندا ۲۰۱۹-نجی ییلدا رکورد قۇیدی
- تۆرکیأ ۱۱ آیدا ۴۳ میلیون توریست گلدی
- پأکیستان ینگ سیاحاتچیلیق پوداغینی تۆرکلر دۆنیأ تانادار
- تۆرکیأنینگ سیاحاتچیلیق گیردجیسی یۇقارلادی
- کاپادوکیانینگ سیاحاتچیلیق پوداغی اؤسیأر
- تۆرکیه ساغلیق توریسم ده اؤنگه گیدیشلیک ادیأر
- تۆرکیه شو ییل ۵۰ میلیون سیاحاتچا قاراشیار
- اینستاگرامداقی یازیجیلار تۆرکیأنی تانادار
- تۆرکیأ ۱۰ آیدا گلن سیاحاتچیلارینگ سانی ۴۱ میلیوندان گچدی
- تۆرکیأنینگ توریسم پوداغی پاجارلاپ اؤسیأر
- تۆرکیأنینگ ایچرکی سیاحاتچیلیغی اؤسیأر


text:
شعردهکی أبزارلار / دومان بختیاری (درسلیک)
هر بیر شعر بئش إلئمئنتدن اۏلوشور و گئنَل اۏلاراق بو هم کلاسیک شعر هم ده آزاد شعرلره شامیل اۏلا بیلر. بو یازېدا بیر قېسا باخېشیمېز بو إلئمئنتلره اۏلاجاق.
شعرده بیرینجی “إلئمئنت” و أبزار
دویقو (إمۏسییا، عاطیفه):
دویقو یا إحساس شعرین ایچ و معنوی قاتلارېندان بیری دیر. دویقو إلئمئنتی، کئیفییت باخېمېندان شاعیرین إشیک دۆنیاسې و یان-یؤورهسینده کئچن اۏلایلار’لا نئجه باغلېلېغېنا قایېدېر.
دئمهلی هر کسین دویقوسو اۏنون “منلیڲی”نین بیر کؤلگهسی دیر، اۏنا گؤره ده بو “من”لر گئنَل اۏلاراق اۆچ چئشید اۏلور:
1-تک و اؤزل منلر:
بو “من” اؤزل اۏلاراق شعری ده اؤزللَشدیریب، مضمونو دا شاعیره ایختیصاص وئرهرَک، باشدان-باشا شعرین دویقوسونو اؤزل اولایلار أساسېندا شعره یئرلَشدیریر. چۏخلو شاعیرلرین شعرینده بو “من” حاکیم دیر (رۏمانتیک شعرلرده چۏخ گؤزه دَڲیر…).
2-سۏسیال (ایجتیماعی) “من”:
بو شاعیرلر شعرلرینده تک اؤزلرینی گؤرمهییرلر، بلکه چۏخلو اؤزلرینه تای اینسانلارې دا کی بیر بللی زامان و بللی مکاندا عئینی اۏلایلارې یاشایېب، تجرۆبه إدیبلر، نظرده آلاراق اۏنلارېن دا دویقولارېنې شعره گتیریبلر (اۏرتاق دویقو)
اؤرنک اۆچۆن: سحر خانېمېن، بولود قاراچۏرلو، بختیار واهابزاده…نین شعرلرینده اۏلان “من”لر سۏسیاللاشېبلار (من دئمیرم اۆستۆن نیژاددانام من…)
بو تک شاعیرین سؤزۆ دَڲیل، بلکه بیر تۏپلومون سسی دیر.
3-اینسانی و دۆنیالېق “من”:
بورادا شاعیر زامان و مکان تانېمېر. سېنېرلارې پۏزوب، بۆتۆن اینسانلېغېن دردینی، سئوینجینی و س. یازېر.
بوگۆن اینسان حاقلارېندان یازان شاعیرلر و اینسانلېغېن یاراسېنا مرهم گزن شاعیرلرین شعرینده اۏلان “من”لر دۆنیالېق اۏلوب، تۆم اینسان عاطیفهسینی یئرین باشا-باشېندا ترپهدیر. چۏخ آز شعرلر دۆنیالېق اۏلوب و چۏخ آز شاعیرلر اینسانلېغېن یاراسېنې دۆشۆنۆبلر.
ناظیم حیکمت، شاملو، رسول ریضا و س. بو بیچیم شاعیرلرین شعرینده هردن دئدیڲیمیز دۆنیالېق “من”لر گؤرۆنۆر.
شعرده ایکینجی ابزار
“خیال”
تَخَییۆل شعرده:
ذئهن اۏبرازلارېن آراسېندا اۏلان گیزلین ایلگیدن أله گلن بیر إنئرژیک إلئمئنت دیر.
(شاعیره ایمکان وئریر اۏبرازلار’لا آنلاملارېن آراسېندا ایلگی قورسون)
بو ایلگی اۏ زامان دَڲَرلی و أرزیشلی اۏلاجاق کی اۏ شاعیردن اؤنجه باشقالارې اۏنو کشف إده بیلمهسینلر.
اؤرنک اۆچۆن:
گؤڲـه باخ گؤر نئجه قارېن قۏشونو
بو گئجه اوچمازدان یۏلون ایتیریر
آغ گؤڲـَرچین کیمی گؤڲ بیر اوچوشا
قارتالېن قۏرخوسوندان أل گؤتۆرۆر
باخېن بورادا قار و گؤڲـَرچین بلکه عادی اینسانلارېن گؤزۆنده هئچ ایلگیلی اۏلمایا، آنجاق شاعیرین ذئهنینده، قارېن قۏشونو (آغ قارېن یاغماسې گؤڲـدن، آغ گؤڲـَرچینلرین قارتال قۏرخوسوندان اوچوشو بۏشلایېب یئره إنمهلرینه بنزهییب).
خیالین گۆجۆ (صور خیال)، چئشیدلی بَنزَتمهلر، مئتافۏرلار (ایستیعارهلر) و مجازلارېن شعرده ایشلنمهسیندن أله گلیر. هر شاعیر مجبور اۏلاراق هئچ اۏلماسا بیر آز بو خَیال گۆجلریندن شعرلرینده گتیرمهلی دیر و بونلارې (اؤزۆ یارادا بیلسه داها گۆجلۆ و گؤزل اۏلار) تاپېب، کشف إده بیلمهسه، شعری عادی بیر دیلده یازېلېب، اۏخوجودا دا إتگی بوراخا بیلمهیهجک.
خَیال تنقید اۆچۆن اۏ قَدَر اؤنملی دیر کی، تنقیدچیلر همَشه بو سۏرغولارې شعرین حاققېندا خَیال آلانېندا سۏروشورلار:
*شاعیرین تَخَیّۆل نه قَدَر گۆجلۆ دیر؟
*ایلک دؤنه اۏلاراق ایکی اۏبرازېن آراسېندا بو تَخَیّۆل اۆز وئریرمی؟
*خیال إلئمئنتلری یاشامېن هاراسېندان ایلگی آلېر؟ (دۏغا، شَهَر یاشامې، کند اۏرتامې و س.)
خَیالېن دَڲـَری اۏنون “عاطیفه”سینه باغلې دېر. عاطیفهسیز خَیال، قالارقې اۏلا بیلمَز. شعرده گۆجلۆ بیر تَخَیّۆل یاراتماغا “باخېشېمېز چۏخ فرقلی اۏلمالې دېر.
چالېشاق اۏلایلارې باشقالاردان تام درین و فرقلی دۆشۆنَک.
شعرده اۆچۆنجۆ أبزار
“دیل”:
بیلدیڲینیز کیمی دئمهلییم “دیل” بیر باغلې و ثابیت بیر شئی دَڲیل، بلکه بیر آغاجا بنزهییر کی یارپاقلارې سارالېب، تؤکۆلدۆکده، یئنی یاشېل یارپاقلار یئرینه گلیر، اۏنا گؤره دیر بوگۆن گۆندهلیک یاشامدا یئنی ایستکلر أساسېندا بیر سېرا یئنی سؤزجۆکلر یارانېر، یا دا باشقا دیللردن آلېنېر و س. اۏ اۆزدن بیر شعرین دیلینی آراشدېراندا، اۆچ قۏنویا دیققت آپارمالېییق:
1-سؤزجۆکلر:
هر شعر بیر سېرا سؤزجۆکلردن قوراشدېرېلېر و بو سؤزجۆکلر شاعیرین دویقوسونو، عاطیفهسینی و شعرده اۏلان سؤزلرینی شعرده عکس إدیر، اۏ اۆزدن شاعیرین ایچینده اۏلان سؤزجۆکلرینین داغارجېغې گئنیش اۏلدوقجا، شاعیر شعرینده ألی باغلی اۏلمایاجاق، ایچیندهکی سؤزجۆکلرین قېسېرلېغې دا اۏلورسا، شاعیر شعرلرینده ألی باغلې قالاجاق. سؤزجۆک خزینهلرینی گئنیشلندیرمهڲه درین و قاپساملې اۏخوماق گرَک دیر، نهدن کی شعرین تنقیدینده بو سؤزجۆکلر آراشدېرېلېر و اۏرادا بللی اۏلور کی شاعیرین دیلی شعرده سؤزجۆک باخېمېندان هانسې سَوییّهده دیر.
مثلن بیلینیر سؤزجۆکلر نه قَدَر أدبی جنبهلری وار یا نه بۏیدا گئنل اۏلاراق خالقېن دیلیندن آلېنېب و یا دخیل سؤزجۆکلر دیرلر و س.
2-کۏمپۏزیسیۏنلار (ترکیبلر):
گئنل اۏلاراق هر شاعیر اؤز شعرینده یئنی بیر کۏمپۏزیسیۏنلار یاراتمالې دېر کی اۏندان قاباق کیمسه یاراتمایېب و بو کۏمپۏزیسیۏنلار شاعیرین شعرینین تانېنماغېندا بیر ایمضاء کیمی دیر، یانې شاعیر شعرینی منیمسهمک اۆچۆن شعرینده بیر ایز قۏیمالې دېر، اۏ دا “سؤز کۏمپۏزیسیۏنلارېندا یارانا بیلر”. اؤرنک اۆچۆن منیم اؤز شعرلریمده یارانان کۏمپۏزیسیۏنلاردان:
شعرین دستهمازې، دورنالارېن یاز نفسی، دۆڲۆنلۆ آخشامېن پنجرهسی، سویون جنجرهسی، کؤرپه سئوگی، طیفیل گۆنش و س.
سؤز کۏمپۏزیسیۏنلارېنې یاراتماغا عاطیفه ایله خیال إلئمئنتینی بیر-بیرینه باغلامالېیېق و یئنی کۏمپۏزیسیۏن یاراتماغا باخېشېمېزې دَڲیشدیرمهلیییک.
3-سؤز دیزیمی (سینتاکسیس، نَحو):
شاعیرین ایستکلرینین أساسېندا، جۆملهلرین بیلهشَنلرینین (أجزا) نئجه بیر-بیرینه قۏشولماغې دېر.
شعرین دیلینده بوروشوقلوق اۏلماسېن دئیه هر بیلهشَن اؤز یئرینده یۏنتانېب اۏتورمالې دېر.
هاردا اۏلماسېنېن وورقوسو، فئعلین هاردا گلمهسی، مفعول نیشانینی نئجه ساخلامالېیېق، قئید، صیفت و س.
شعرین دیلینده سؤز دیزیمی یانلېشلېقلار اۏلورسا، آنلامې آلماق چتین اۏلاجاق. ایملا باخېمېندان دیلیمیزی دۆز یازمالېییق. “یانلېش سؤزجۆک یانلېش آنلام داشېیار”
شعرین دیلینی آراشدېراندا، کسگینلیک’له بو اۆچ قۏنونو گؤزدن کئچیرتمهلیییک.
شعرده دؤردۆنجۆ أبزار
“آهنگ”
آهنگدن منظور تکجه شعرین وزنی دَڲیل، بیر شعرین هارمۏنی و آهنگینه أل تاپماق اۆچۆن
بۆتۆن دنگهلر دیر کی شعرده آراشدېرېلا بیلر.
شعرین دؤرد چئشید آهنگی اۏلا بیلر (ألبته شعرین بیچیمی و فۏرمو’یلا باغلېلېغې وار) یانې ایمکانې وار بیر شعرده بو دؤرد آهنگین هامېسې اۏلا، بیر یا ایکیسینین اۏلماماسې دا ایمکانلې دېر.
1-شعرین دېش (إشیک) موسیقیسی:
بو موسیقی هَمَن عروضی وزنی دیر، سانکی بیر غریزه کیمی دیر کی هامېنېن ایستر-ایستهمز قولاقلارې’یلا اویقون و چۏخلو خۏشا گلیم دیر.
“اوشاق شعرلرینین آهنگی گئنل اۏلاراق بو چئشیددن دیر.”
2-قېراق موسیقی (کناری):
بیر موسیقی دیر کی میصراعلارېن و سطیرلرین آخېرېندا ایکی کلمه یا حرف آراسېندا اۏلان اۏخشارلېقلار و دنگهلردن یارانېر. هَمَن (قافیه و ردیف و بونا تای اۏرتاق صامیت و مۆصَوّیتلر کی قولاق اۏنلارې إشیدنده لذت آپارېر)
هیجا کلاسیک شعرده چۏخلو ایشلَنیلیر
3-ایچ موسیقی (داخیلی):
بۆتۆن دنگهلر کی شعرین کلمهلرینده اۏلان صامیت و مۆصَوّیتلر آراسېندا یارانېب، شعرده ایچ موسیقی دۏغورور؛ اؤرنک اۆچۆن بیر صامیت یا مۆصَوّیتین تکرارلانمېش بیر سطیرده (سَریل سینهسینه سَسیمدن سۏووش)
یا (ر، ق) صامیتینین تکرارېنا باخېن:
(قار قالار قارا قارېشېر) بیر موسیقی دۏغورور.
یا هردن بیر دۏغال اۏلایې شعره چکنده، شاعیر اۏنو سسی ایله ایضاحلایېر: “شېر-شېر شېرېلدایېر” بوردا شېرېلتېنې دویوروق و…
4-معنوی موسیقی:
اۏ موسیقی کی أدبی آرایهلردن چۏخلو أله گلیر، اؤرنک اۆچۆن: تضاد، مۆراعات النظیر…
سۏیوق-ایستی، گل-گئت و س. تضاد دېرلار و بیر جۆر موسیقی دۏغورورلار.
“سئلـده بۏغولان سئوگینی چایلار سارالاندې”
سئلده سارا بۏغولور و بو بۏغونتوللوقدا بیرحزین ناله وار، اۏنو دویماق اۏلور…
شعرده بئشینجی أبزار
“فۏرم ”
هر شعرین عمومییتده ایکی فورماسی وار :
1-ظاهیری فۏرما: بو فۏرم و شکیل میصراعلارېن و بئیتلرین قافیه و ردیف دۆزۆلۆشۆندن و یا وزن ترکیبلریندن اۏلوشور. اؤرنک اۆچۆن: قصیده، غزل، قۏشما، گرایلې و…
2-درین بیر آنلامې داشېیان شعر فۏرماسې، شعرین “ذئهنی فۏرماسې” یا “ایچ فۏرماسې” دېر بو چئشید فۏرم و شکیل بوندان عیبارت دیر:
(بۆتۆن شعر إلئمئنتلرینین باغلېلېغې بیر شعرین عۆمۆمی بیچیمینده)
دئمهلییم بیلدیڲینیز کیمی هر شعر بیر تجرۆبه دیر و بۆتۆن شعر إلئمئنتلری، بیرئیلَنمیش حالدا اۏ تجرۆبهنین تصویرلرینین چرچیوهسینده شعره گیرمهلی دیرلر، یۏخسا شعرده فۏرم قات-قاتېشېق اۏلوب، و آنلامسال چلیشگی قاباغا گلهجک، یانې بیر بؤلۆم، باشقا بیر بؤلۆمۆ دانېب، اینکار إدهجک.
پس مجموعدا دئمک اۏلار: اۏ زامانا کیمی کی “فۏرم” گۆجلۆ اۏلاراق، شعرین آنلام و ایچلیڲینی حاکیم اۏلمایېب، گؤزل دیر، آما أگر فۏرمون قاتېشېقلېغې و تصویرلرین آلېنماماسې مؤحتوانې گیزلَتدی و عاطیفهیه شعرده غالېب گلدی، اۏندا دېر کی شعرین اؤلۆم زامانې یئتیشیب و اۏ فۏرم إله (اۏ پادشاهېن گئییمینه بنزهییر کی ترزی ایدّیعا إلهییردی یالنېز حلالزادهلر اۏنو گؤره بیلرلر…)
“دومان بختیاری”


text:
منیم آدیم قیرمیزی / اورهان پاموک
اورهان پاموکون “ان بویالی و ایگیمسر رومانیم” دئدیگی بئنیم آدیم کیرمیزی(منیم آدیم قیرمیزی)، یازارین دونیادا بو گونه دک ان چوخ ساتیلان رومانی اولوب؛ فرانسا و ایتالییادا ایلین کیتابی سئچیلیب، دونیادا بیر رومانا وئریلن ان پرئستیژلی اؤدول لرین باشیندا گلن اولوسلار آراسی ایمپاج دوبلین اؤدولونو قازانیب. اسکی شکیل صنعتیمیز، دوغو و باتینین دونیانی گؤرمه بیچیم لری، سئوگی و اؤلوم حاققیندا اونودولماز بیر تاریخی رومان اولان بو چاغداش کلاسیکی، ایلک یاییملانیشیندان 15 ایل سونرا، یازارین سون سؤزو و قاپساملی بیر صنعت-تاریخ کرونولوژیسی ایله بیرلیکده سونوروق.
بئنیم آدیم کیرمیزی (منیم آدیم قیرمیزی)، هم اورهان پاموکون ان چوخ دیله چئوریلن و ان چوخ آلقیشلانان اثری دیر هم ده مودئرن ادبییات تاریخیمیزین دونیادا ان چوخ اوخونان کیتابی دیر.
اورهان پاموکون “ان بویالی و ان ایگیمسر رومانیم” دئدیغی بئنیم آدیم کیرمیزی، 1591-جی ایلده ایستانبولدا قیشین دوققوز قارلی گونونده کئچیر.ایکی کیچیک اوغلو بیر-بیرلری ایله سورکلی چاتیشان گوزل شکوره، دؤرد ایل دیر ساواشدان دؤنمه ین یاشام یولداشینین یئرینه اؤزونه یئنی بیر یاشام یولداشی، سئوگیلی آراماغا باشلایینجا، او سیرادا باباسینین تک تک ائوه چاغیردیغی سارای رسساملارینی ساخلادیغی یئردن سئیر ائدر. ائوه گلن اوستا رسسام لار، باباسینین دنتیمی آلتیندا عوثمانلی پادیشاهینین گیزلیجه حاضیرلادیغی بیر کیتاپ اوچون آوروپا ائتکیسی داشییان تهلوکه لی رئسیملریاراتماقدادیرلار. آرالاریندان بیری اؤلومونه شکوره یه وورولان، بیبیسی نین اوغلو قارا آخیما گیرر. ایستانبولدا بیر واعیظین اطرافیندا توپلانمیش، ائولره قارشی بیر چئوره نین باسقیلاری، باهالیق و قورخو حؤکوم سوررکن، گئجه لری بیر قهوه ده توپلانان نقاش لار و خطاط لار سیوری دیللی بیر مدداحین آنلاتدیغی حیکایه لرله اگلنیرلر. هر کسین اؤز سسی ایله دانیشدیغی، اؤلولرین، اشیالارین دیللندیگی، اؤلوم، صنعت، سئوگی، ائولیلیک و موتلولوق اوزه رینه بو کیتاپ، آینی زاماندا اسکی رئسیم صنعتینین اونودولموش گوزللیک لرینه بیر آغیت دیر
Frankfurter Allgemeine :“تورک رومانچیسی اورهان پاموک، آوروپایا رومانین نئجه یازیلدیغینی، گؤستریر. “


text:
کارلو امیلیو قادا
کارلو امیلیو قادا (اینگیلیسجه: Carlo Emilio Gadda) یازیچی - ۱۴ نوْوامبر ۱۸۹۳ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۹ ایل عومر ائلهییب و ۲۱ مئی ۱۹۷۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Carlo Emilio Gadda»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کارلو امیلیو قادا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دینی مرجعلیگی
تقلید مرجعلیگی یا دینی مرجعلیگی شیعی بیر آنلام و مفهومدور و شیعه مسلمانلارین شرعی احکام دا بیر اجتهادا و اعلملیغا چاتان کیمسهیه رجوع و دؤنمهسی آنلامینا گلیر. فتوا وئرمک منصبینه اهل اولان و فقهی احکامی قایناقلاریندان استنباط ائدیب و اونلاری عملیّه رساله آدلانان بیر کتابدا ییغان کیمسهیه شیعه مذهبینده تقلید مرجعی یا دینی مرجعی یادا "آیت الله العظمی" دئییلیر. شیعهلر تقلید مرجعلرینه فقهی احکاملارینی تانیماق و بیلمک اۆچون رجوع ائدیرلر. مرجعلرین نفوذو شیعهلیک مرجعلیگی تاریخینده گؤرسنیلن کیمی بوتون سیاسی و اجتماعی مسائلده ده یئر آلیر. مرجع بیر دینی علملری طلبهسی (اؤیرنجیسی) اولاراق علمیه حوزهلرینده (غالباً نجف و قوم حوزهلرینده) درس اوخویار و ایللر بویو عالی و اولو درسلری کئچیردیکدن سونرا اجتهاد رتبهسینه چاتیب و فتوا وئرمک منصبینه اهل اولار. مرجعلیگین مشروعلوغو و دوزلوگونده عقلی دلیل، جاهل و بیلمزین بیلمدیگی ایشلرده او ایشلره عالم و بیلگین اولان متخصص و اوزمانا رجوع ائتمهسیدیر و نقلی و روایتلره باغلی اولان دلیل، شیعی حدیث کتابلاریندا شیعهلرین سون امامی امام مهدیدن روایت اولونان حدیثدیر، او حدیث بودور:«وأما الحوادث الواقعة فارجعوا فيها إلى رواة حديثنا، فإنهم حجتي عليكم وأنا حجة الله.» [۱] (واقع اولوناجاق حادثهلرده بیزیم حدیثلری روایت ائدنلره رجوع ائدین؛ اونلار سیزه منیم حجتیم و دلیلیمدیرلر و من ده آلله-ین حجتی و دلیلییَم.)[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ وسائل الشیعة (آل البیت باسقی سی)، الحر العاملی، ج18، ص 101. بؤلوم: وجوب الرجوع إلى رواة الحديث، ح 9.
- ^ ویکیپدیا عربی


text:
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی اردوغان اسرائیل لیک کسبداشی هرتزوگ بیلن سوزله شدی
اوشبو صحبت تلفن آرقه لی بولیب اوتدی
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان, تلفن آرقه لی, اسرائیل جمهوررئیسی اسحاق هرتزوگ بیلن سوزله شدی.
جمهوررئیسلیک ارتباط لر باشقرمه سی تامانیدن بیریلگن بیانات گه کوره, صحبتده, تورکیه بیلن اسرائیل اورته سیده گی مناسبت لر و منطقه مقیاسیده گی ینگیلیک لر باره سیده بحث ایتیلگن.
اردوغان بیلن هرتزوگ, صحبتده, تروریزم گه قرشی کوره ش و خوفسیزلیک داخل, ایکله اولکه اورته سیده گی مناسبت لر و منطقه بیلن علاقه لی مسئله لر بوییچه ارتباطده بولیش, تینچلیک و برقرارلیک اوچون همکارلیککه دوام ایتیش خصوصیده اوز ارا کیلیشیب آلدی.
هرتزوگ, اردوغان گه تورکیه نینگ تروریزم گه قرشی کوره ش بوییچه سعی و حرکت لری سببلی منتدارچیلیک بیلدیردی.


text:
سانتا کروس (جزایر قناری)
سانتا کروس (جزایر قناری) (اینگیلیسجه: Province of Santa Cruz de Tenerife) ایسپانیا دا یئرلشیب. و ۳۳۸۱ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۰۲۷۹۱۴ نفر دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Province of Santa Cruz de Tenerife»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده سانتا کروس (جزایر قناری) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ترور سالدیریسیندا ۲۱ نفر حیاتینی ایتیردی
سلاحلی شخصلر بیر یولچو اتوبوسو و کامیونا سالدیری تشکیل ائتدی
نیجرین بورکینا فاسو سرحدینده بیر یوچو اتوبوسو و کامیونا تشکیل ائدیلهن ترور سالدیریسیندا ۲۱ نفر حیاتینی ایتیردی.
یئرلی مطبوعاتدا چیخان خبرلره گؤره، تیلابری بؤلگهسینده، دونن، سلاحلی شخصلر بیر یولچو اتوبوسو و کامیونا سالدیری تشکیل ائتدی.
ترور سالدیریسیندا یولچو اتوبوسونداکی ۲سی پلیس ۱۹ نفر و کامیونداکی ۲ نفر حیاتینی ایتیردی.
تخمیناً ۱۰۰ مین مربع کیلومترلیک بیر ساحهنیi احاطه ائدن تیلابری بؤلگهسی، ساحلدهکی ترور تشکیلاتلارینین ان چوخ سالدیری تشکیل ائتدیگی ۳ اؤلکه سرحدی اولاراق بیلینهن نیجر، بورکینا فاسو و مالی سرحدینده یئر آلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
دانمارکداکی سالدیریدا ان آز ۳ نفر اؤلدو
"دانمارکلیلاری بو چتین زاماندا بیر آرادا دورماغا و بیر بیرینه دستک اولماغا تشویق ائتمک ایستهییرم"
سوئد باشباخانی: تورکیه ایله ائدیلن آنلاشمایا عمل ائدهجهییک
"سوئد وطنداشی اولانلار اولوسال و اولوسلارآراسی حقوقا گؤره قایتاریلمایاجاق. اگر ترور فعالیتلرینه قاتیلمامیشسانیز قایغیلانمایین"
دانمارکدا سلاحلی سالدیری؛ چوخ ساییدا اؤلو و یارالی وار
بیر آلیش وئریش مرکزینده تشکیل ائدیلهن سالدیریدا چوخ ساییدا اینسانین اؤلدوگو، یارالیلاردان بعضیلرینین وضعیتینین آغیر اولدوغو بیلدیریلدی


text:
حجده سيخيشما فاجيعهسی (۱۳۹۴)
حجده سیخیشما فاجیعه سی ۱۳۹۴ گونش هیجری ایلی خزلآیی نین ایکی سی، میلادی ۲۰۱۵-جی ایلی سپتامبر آیی نین ۲۴-جو گونو،، ۱۴۳۶نجی ایلین ذیحجه آی نین ۱۰-جو گونو، قوربان بایرامی گونو، سعودی عربیستاندا، مکه شهری نین یاخینلیغیندا یئرلشن مینا چؤلونده زیارت زامانیندا، جمرات کؤرپوسونه چاتاندا یارانان بؤیوک بیر باسان باسان نتیجه سینده 1184 [۱] زوار جانلارینی الدن وئریب، مينلر نفر ایسه یارالانیبلار. بو آجی اولایدا ضرر گؤرنلر آراسیندا، ایراندان 464 نفر اؤلو [۲]و ۱۰۳ یارالی واردیر. بونا گؤره ۳ گون عمومی یاس اعلام اولوندو.[۳]
مينا فاجيعه سينده، آذربايجان اوستانلاري و چوخلو تورك ياشايان اوستانلاريندان اؤلنلرين سايي سي بئله اعلام اولونوب [۴] :
- گلستان: 50
- فارس: 49
- گيلان: 25
- تهران: 31
- غربي آذربايجان: 24
- البرز 19
- قوزئي خوراسان: 15
- اردبيل: 12
- قوم: 3
- شرقي آذربايجان: 1
- زنجان: 0
- قزوين: 0
- همدان: 0
- مركزي: 0


text:
دۆزنلهییب اویقونلاشدېران: آیناز بزرگان
دئمک آستانا دَڲیشیلیر … / معصوم جبارپور (حیکایه)
کیشی اۏتوراجاغېن اۆستۆنده یئر به یئر اۏلوب ساققالېنې سېغاللایېب سۏنرا ایکی ألین اۆزۆنه قۏیوب دیرسکلرینی ماسانېن اۆستۆنه دایایېب، اؤنۆنده اۏتوران قېزېن گۆلۆشلرین خاطېرلایېب، گؤزلۆڲۆن اۆستۆندن یئنیدن قېزا باخدې؛ سانکې دۆنیانېن بۆتۆن قایغېلارې قېزجېغازېن گؤزلرینه چؤکمۆشدۆ؛ بیر کیچیک دېنقېلدې گؤزلهییردی گؤزلری قان پېنارې اۏلسون…
باخېشېنې سۏل یانا چئویریب، قېزېن کنارېندا اۏتوراجاقداکې اۏغلانا باخدې؛ اۏرتا بارماغې’لا گؤزلۆڲۆن اۆسته ووروب، قېقاج باخېشلارېنې یئنیدن اۏغلانا تیکدی؛ سانکې هئچ بیر شئی اؤنملی دَڲیل! بئله بیر گیزلی گۆلۆشده دۏداقلارېندا گیزلن-پالانج اۏینایېردې!
ألین آرپا بوغدا ساچلارېن اۏرتاسېندا گزدیریب، چاشقېنجا ماسانېن اۆستۆنده اۏلان بۏشانماق قرارېنا باخدې؛ قېرخ نئچه ایللیک عؤمرۆنۆ بو یۏلدا کئچیرمیشدی… بیرگۆن ایکی آیرې اۆرهڲی بیرلَشدیریب، اۏ بیریسی گۆن ایکی اۆرهڲی آیېرمېشدې.
قېزېن کیملیڲینی ألینه آلېب واراقلادې، اۆرهڲینه بیر سانجې تاخېلدې؛ ایکینجی کز بیر یووا داغېلېردې!
کیملیڲی بۆکمَزدن باشېنېن اۆسته قالخېزېب دئدی:
– ایستهسهنیز گئدین بیرآز داها دۆشۆنۆن …
خافا-خافدان اۏغلان آتېلدې سؤزۆنۆن اۏرتاسېنا:
-آقا قورتارېن بو دۏستاقدان منی، ایستهمیرم! اۏخویون!
دئدی.
کیشینین سؤزۆ آغزېندا قورودو. اۏتاق یئنه سسسیزلیک’له قاپاندې.
قېز سسسیزجهسینه قارشېسېنداکې دووارا باخېردې؛ دیلینین آلتېندا بیر شئیلر مېزېلدایېردې، کیشی دؤنۆب آرخاسېنا باخدې؛ بیر گؤزل جیزگی چرچیوهده پارېلدایېردې: “گر جئلوه عئشق اۏلسا گتیررم نئجه گلمز”!…
کیشی اۏغلانا دئدی:
– بیرآزجېق دېشارېدا گؤزلهیین لۆطفن!
اۏغلان دئیینه-دئیینه آستا-آستا اۏتاقدان چېخدې. کیشی دئدی:
– کئشکه بیر شانس داها اؤزۆنه، بیر ده حیات یۏلداشېنا وئرهسن قېزېم!
قېز اوزاقلارا باخېردې؛ سانکې بیر فیلم إکراندا گؤزلری سۆمۆکلۆ کاسادا سانکې دۏنموشدو. کیشی إشیتدی یا یۏخ قېز دئدی:
– ایت ایتلیڲیندن أل چکسه بئله، سۆمسۆنمکدن أل چکه بیلمز. بیریسی یۏخدو دئسین منیم کۆچه-بازار قادېنلارېندان نهییم أکسیکدی کی گۆنده بیر قادېن یاتاغېما قۏناق اۏلور؟! یاتاق اۏتاغېمدا هر چئشید ساچ قېرېلتېسې وار، سارې، قارا، قومرال. یازېق منیم پالېت رنگلی ساچلارېم.
آغلاماق سسی اۏتاغې بۏغدو! اۏغلان قاپېنې آچېب ایچهری بۏیلاندې. کیشی اوجا سس’له دئدی:
– قاپادېن قاپېنې…
قېز چانتاسېندان بیر کاغېذ دسمالې چېخاردېب، گؤزلریندن، بورنوندان آخان سویو سیلدی؛ یئنه دارما-داغېن دۆشۆنجهلری ایله اوزاقلارا دالدې.
***
مدرسهنین سۏنونجو زنگی سسلندی. قېزجېغاز تلهسیک چانتاسېنې اۏموزلارېنا آتېب، یۏلا دۆشدۆ. سۏیوق یئل یاناقلارېنا تۏخاندېقجا، سانکې یاناقلارېندا بیر جۆت آلما جۆجهریردی! مدرسهدن إولرینه اۏن دقیقهدن چۏخ یۏل یۏخودو. آچار سالېب قاپېنې آچدې؛ بیر ماهنېنې اۏخویا-اخویا آستانادا دایانېب، آیاققابېلارېنې چېخاردېب، باشماق رفینه قۏیدو؛ سۏنرا آنا-آنا چاغېراراق، باساماقلارې بیربهبیر کئچیب، اۏتاغېن قاپېسېنې آچدې. گؤزلری خالاسېنا ساتاشېنجا سئوینج هېچقېرېغې اۏتاقدا اۏینادې! چانتا ایله بیرلیکده خالاسېنې باغرېنا باسدې؛ سۏیوق یاناقلارېنې خالاسېنېن یاناقلارېنا سېخدې.
***
قاپې دېنقېلدادې. اۏغلان یئنیدن باشېنې ایچهری گتیریب دئدی:
– من تلهسیرم
– بیرآز داها گؤزله، سسلهیهجهیم.
قېز سسسیز آغلایېردې؛ یالنېز دامجې-دامجې یاش؛ سۏنرا گؤز یاشلارېنېن ایچینده گۆلۆمسهییب دئدی:
– إشیتمیسیز قارقادان سۏروشدولار کیمین گلینیسَن؟ دئدی خالامېن. ایکی ایل قان اوتدوم، هر گئجه عمیمقېزېنېن عئشقیندن دئدی، من یاتدېم سۏنوندا… آنام اۏتوروب دوروردو، خالامې، بیر ده اۏغلونو قارقایېردې؛ آما منجه گؤزللیک زۏر’لا اۏلماز! خالامېن اۏغلو سئودیڲینه قۏووشدو، منیم سئوگیم ده اۆرهڲیمده قویلاندې. بئله بیر شئیلر فیلملرده، کیتابلاردا اۏلار دئیردیم، آما من یاشادېم، یاشلاندېم. سئوگی منجه اؤلمۆشدۆ. یئنه قایېتمېشدېم ایلک سایاغېما؛ سئوگینی آلای إدیردیم، آما بیر گۆن سئوگی تۏرو اۆرهڲیمیدوستاقلادې. یاشام بۏیالې گۆنلره دؤنۆشدۆ؛ نیفرت کؤچۆب، یئرینه سئوگی یئرلشدی. هر دفعه پرنسئس سسلهدیکجه اؤزۆمۆ دۆنیانېن ملهڲی سانېردېم! هارادان بیله’یدیم نئچه پرنسئس یاشایېر اۆرهڲینده؟!
قاپې یئنیدن دېنقېلدادې؛ قېز دؤنۆب باخدې، آما بو دفعه قاپې آچېلمادې، دئدی:
– قدیمکیلر یاخشې دئییب، تخت آلماق اۏلار، بخت آلماق اۏلماز! رحمتلیک بؤیۆک آنام دا دئیردی: آستانا دَڲیشیلر، بخت إله ایلک بخت دیر .
قاپې دېنقېلدادې، اۏغلان ایچهری گلدی و اوتوراجاغېن اۆستۆنده اۏتوردو. کیشی بیر شئیلر یازېردې بیر ده…
بیر پایېز آخشامې یئل بۆتۆن گۆجۆ ایله قېزېن اۆزۆنه شاللاق چکیردی. گۆجۆ یئتمیردی سارالمېش یاناقلارېنې قېزاردېب، آجېغېنې پایېزدان آلسېن!
یارپاقلار سارالېب، بیر قېز سېنېب تؤکۆلن کیمی تؤکۆلۆر…


text:
تبریز ارگی
موختصات: 38°04′20.63″N 46°17′18.05″E / 38.0723972°N 46.2883472°E
ارگ قالاسی یوخسا تبریز ارگی و یا علیشاه ارگی — تبریزین تاریخی بینالاریندان بیریدیر.
ارگقالاسینین ایلک بیناسی ۷۱۸-۷۳۸ هجری قمری (۱۳۱۸ میلادی) ایلده، ائلخانیلر زامانیندا وزیر علیشاه طرفیندن تبریز شهرینده قویولموشدور.
بو اثر ۱۵ دی ۱۳۱۰ تاریخینده ۱۷۰ نومرهسیله ایرانین میلّی اثرلرینده ثبته یئتیشیب.[۱]
تاجالدین علیشاه طرفیندن یاپتیریلان بو بینانین انی ۳۰ متر و یۆکسکلیغی ۲۶ متر و دیوارلارینین انی ۱۰ متره دیر.[۲]
تاریخی[دَییشدیر]
ایراندا مدائین سارایینا برابر توتولان علیشاه مسجیدی (ارک قالاسی)، اؤز دئورانیندا، دونیانین ان بؤیوک موسلمان تیکیلتیسی اوْلموشدور.
ارک قالاسینین ایلک بیناسی[دَییشدیر]
ایلک قالا بیناسی ۷۱۸ – ۷۳۹ حیجری قمری ایللرینین آراسیندا علیشاه ناظیرلیغی دؤورۆنده تبریزدهکی علیشاه مسجیدینین حَیَطینده بؤیۆک بیر تۆربه تیکمک مقصدی ایله اینشاء ائدیلمیشدیر. اینشاعات اساسیندا دامین چؤکمهسی و علیشاهین اؤلۆمۆ ایله بینانین اینشاسی او زامان دایاندیریلدی. ۱۸۰۴–۱۸۲۴–جۆ میلادی ایللرده باش وئرن ایران-روس ساواشلاری ساواشلاریندا و ۱۸۵۷–جی میلادی ایلده ایران-اینگیلیس ساواشینین باش وئرمهسی ایله بینا و اطراف یئرلری سۆرعتله حربی بیر اورقانا چئوریلدی. عباس میرزانین امری ایله تبریز قالاسیندا قاجار ولیعهدی، بیر کازارما، ایران اوردوسو ساواش قرارگاهی و تؤکمه و توْپ فابریکاسی تیکیلدی. همده قاجار دؤورۆنده عینی اراضیده پرگولا مالیکانهسی تیکیلمیشدیر. تبریز قالاسی، مۆختلیف قاجار دؤورلرینده شهر قۆلّهسی و قالاسینین بیر حیصهسی کیمی حربی سورسات انباری کیمی ایستیفاده ائدیلمیشدیر.[۳]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایرانشهر. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۶ اکتبر ۲۰۱۹ ده. یوخلانیلیب ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
- ^ Güzelliğinden günün erken bittiği kent: Tebriz / İran
- ^ B. Ajorloo and A.N. Babaylou, The Alienation of Qajarid Identity at the Arch of Alishah in Tabriz as the Result of Stylistic Restoration Methods, 2015
- تبریز
- تبریز مسجیدلری
- ایران قالالاری
- آذربایجان قالالاری
- تبریز قالالاری
- تبریز بؤلگهسینین تاریخی سارایلاری
- ایران میلّی اثرلری
- ایران مسجیدلری
- Buildings and structures completed in the 13th century
- آذربایجان معمارلیغی
- 13th-century mosques
- Tourist attractions in Tabriz
- جنوبی آذربایجان قالالاری
- جنوبی آذربایجان معمارلیغی
- جنوبی آذربایجان میلّی اثرلری
- جنوبی آذربایجان مسجیدلری
- آذربایجان مسجیدلری


text:
پنجه کیلید عملیاتی باشارییلا داوام ائدیر
"تروریستلر قاچاجاق یئرلرینین اولمادیغینی، سونا یاخینلاشدیقلارینی آنلامالی و عدالته تسلیم اولمالیدیر. اصیل میللتیمیزی ترور بلاسیندان قورتارماقدا عزملی، قرارلیییق"
میللی ساوونما باخانلیغی، پلانلاندیغی شکیلده باشاری ایله داوام ائدن پنجه کیلید عملیاتیندا ایلک بیلگیلره گؤره ۴ عسگرین یارالاندیغینی، ۱۹ تروریستین ائتکیسیز حالا گتیریلدیگینی آچیقلادی.
باخانلیقدان وئریلهن آچیقلامادا، عراقین قوزئیینده ترور سالدیریلارینی آرادان قالدیرماق و حدود گوونلیگینی تامین ائتمک مقصدی ایله دونن گئجه باشلادیلان پنجه کیلید عملیاتیندا گلینهن مرحلهیه باغلی بیلگی وئریلدی.
آچیقلامادا، بونلار قید ائدیلدی:
"بیرینجی مرحله هدفلری اله گئچریلدی. عملیات پلانلاندیغی شکیلده باشارییلا داوام ائدیر. تورک عسگری کنترل آلتینا آلماغا باشلادی. آراما-تاراما فعالیتلری داوام ائدیر. تروریستلرین بوتون سیغیناق، باریناق و سؤزده قرارگاهلاری ایله ماغارالاری و هینلری تک تک تخریب ائدیلهجک. عملیاتدا ایلک بیلگیلره گؤره ۱۹ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی. بو سایینین آرتاجاغینی دگرلندیریریک. عملیات سیراسیندا ۴ قهرمان سلاحداشیمیز یارالاندی. لازیم اولان بوتون طبی مداخیله ائدیلمکدهدیر.
تروریستلر قاچاجاق یئرلرینین اولمادیغینی، سونا یاخینلاشدیقلارینی آنلامالی و عدالته تسلیم اولمالیدیر. اصیل میللتیمیزی ترور بلاسیندان قورتارماقدا عزملی، قرارلیییق".
عملیات مرکزینده پنجه کیلید عملیاتی چرچیوهسینده گرچکلشدیریلن هاوا سالدیری عملیاتینی ایزلهیهن میللی ساوونما باخانی آخار، عملیاتا قاتیلان بیرلیکلرین قوموتانلاری ایله ویدئو کنفرانس توپلانتیسی گرچکلشدیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
پکاکالی ۴ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
تورک سلاحلی گوجلرینین "چئلیکدن پنجهلری" ایله ترور یووالارینی پارچالاماغا داوام ائتدیگی ایفاده ائدیلدی
سوریهده حیاتینی ایتیرهن وطنداشلارین ساییسی آچیقلاندی
بیرلشمیش میللتلر اینسان حاقلاری یوکسک کمیسری میشل باچله، آچیقلانان ایتکیلرین تکجه رقم دئییل، ایتیب گئدن حیاتلاری تمثیل ائتدیگینی سؤیلهدی
روسیا، خارکوو بؤلگهسینی هاوادان ووردو
خارکوو ساکینلرینه گؤره، روس هاوا سالدیریلاری سون گونلرده چوخ آرتدی، شهرین موختلیف سمتلرینده گئجه یاریسی گوجلو پاتلاما سسلری ائشیدیلدی


text:
اردوغان: ناتو متفیقلریندن تورکیهنین حساسیتلرینی آنلامالارینی گؤزلهییریک
"ناتونون گئنیشلهمهسی بیزیم اوچون، حساسیتلریمیزه ائدیلهجک سایغی نسبتینده آنلاملیدیر"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان تروریستلری تورکیهیه تحویل وئرمهیهن اؤلکهلرین ناتو عضولوگونه «اولور» دئیه بیلمهیهجکلرینی وورغولایاراق،
"ناتونون گئنیشلهمهسی بیزیم اوچون، حساسیتلریمیزه ائدیلهجک سایغی نسبتینده آنلاملیدیر" دئدی.
جمهورباشقانی و عدالت و قالخینما پارتیسی باشقانی اردوغان پارتیسینین تورکیه بؤیوک میللت مجلیسی قروپ توپلانتیسیندا دانیشدی.
ناتو متفیقلریندن تورکیهنین حساسیتلرینی آنلامالارینی و بونو دستکلهمهلرینی گؤزلهدیکلرینی وورغولایان اردوغان:
"تورکیهنین سرحدلرینی قوروماق اوچون گؤستردیگی چابالاری باشا دوشمهلرینی گؤزلهییریک. سیز (فنلاند و سوئد) بیزه تروریستلری وئرمهیهجکسینیز، سونرا بیزدن ناتویا گیرمک اوچون دستک گؤزلهیهجکسینیز. بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکایا دستک وئریب عضولوک اوچون دستک ایستهمک توتارسیزلیقدیر. تروریستلری بیزه تحویل وئرمهیهن اؤلکهلرین ناتو عضولویونه «اولور» دئیهبیلمریک. ناتونون گئنیشلهمهسی بیزیم اوچون، حساسیتلریمیزه ائدیلهجک سایغی نسبتینده آنلاملیدیر" دئدی.
جمهورباشقانی،
"ناتوداکی اورتاقلاریمیز تورکیهنی هدف آلان ترور هؤرگوتلرینه سلاح و مهمات گؤندرمهدی می؟ ترور هؤرگوتلری داها دا گوجلهنسین دئیه یوز میلیونلارجا یورو وئریرلر" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: یانلیشلاری اولسا، لازیم اولانی ائدریک
"بو تروریستلر گلدی گلدی، گلمهسه، لازیم اولان نه ایسه اونو قوروملاریمیز و بیریملریمیز واسطهسی ایله ائتمهیه داوام ائدجییک"
اردوغان: سوئد ۷۳ تروریستی بیزه گؤندرهجک
جمهورباشقانی، سوئدین، ۷۳ تروریستی تورکیهیه قایتاراجاغینی بیلدیردی
اردوغان، ناتو ذیروهسینده لیدئرلره ترورلا باغلی ویدئو ایزلتدی
"بیر چوخ آوروپالی متفیق تۆرکیهنین میللی گۆونلیگی و تۆرک وطنداشلارینین حیاتینی تهدید ائدن ترور هؤرگوتو پکاکا و اونون تؤرهمهلرینه بیرباشا و یا دولایی یول ایله سیاسی، مادی و سلاح دستگی وئرمهیه داوام ائدیر"


text:
ایران ده سیل آغیر ضرر ییتکزدی
اونلب هکتارلیک ساحه گه ضرر ییتگن
ایران نینگ اردبیل ولایتی گه باغلیق پارس آباد شهریده سیل 15 دن کوپ قیشلاق بیلن 50 هکتار دن آرتیق زراعتی ساحه گه ضرر ییتکزدی.
ایران رسمی خبر آژانسی ایرنا نینگ بیرگن خبری گه کوره, اردبیل والی لیگی بحران نی باشقریش عمومی رئیسی علی خدمتی, پارس آباد شهری نینگ اسلاندوز قصبه سیده یامغیر و سیل نینگ ضرر ییتکزگن ساحه لرنینگ پخته مزرعه لری ایکن لیگی نی بیلدیردی.
خدمتی, سیل نینگ 50 هکتار دن آرتیق زراعتی ساحه بیلن 15 دن کوپ قیشلاققه ضرر ییتکزگن لیگی نی معلوم قیلدی.
اسلاندوز و بران قصبه لری نینگ یوللری نینگ قیته آچیلیشی داخل, منطقه ده کیره کلی تدبیر لرنینگ آلینگن لیگی بیلدیریلدی.


text:
دانلوداهنگ جنت ازفرهادگوچر
دانلود آهنگ ترکیه ای جنت
دانلود آهنگ جدید فرهاد گوچر گیت
دانلود آلبوم جدید فرهاد گوچر 2017
دانلود اهنگ فرهاد گوچر ساریل بانا
دانلود اهنگ فرهاد گوچر- دنيايا بيرداها گلسم سوگيليم
دانلود اهنگ فرهاد گوچر- دنيايا بير داها گلسم سوگيليم
دانلود آهنگ فرهاد گوچر
یا حضرت بقیه لله ارواحنا فداه:
یادینده غم مهلتی تیکنمیشده آسوده اولدیگ بيردم؟
گشدیم بو دنیادن گلدیم یوخونه وجودیمه وردین دم.
نقدر دا گچسین دوباره سن منیمدن با هم بو یرده
اآلله منیم سهمیم بو عالمدن اولسه فقط او بير دم
حضرت عباسی دءیم تمام دارایی ده اله او بير دم
داها الله دن هچ ایستمز که تمام عشق هرنه آدم
دئدی کی : منقلی قوش! سوفره نی ده باغدا دؤشه!سونرا اگلشدی چمنده کبابی چکدی شیشه!باغی وَه! چَن گؤتوروب توستولر اوندا ایتمیش!دؤزها دؤز! شیشلری دوُزلا کی کباب دادلی پیشهگیزله نیبدیر ساچیوین یاش مئشه سینده مین شئربو گؤزه ل تئلده او شئرلر باغیریر یا کی مئشه؟!یئل اسیر لاپ تازا کسمیش بو یاغیش؛ یاشدی چمننَفَس آل وئر! کبابی قوی چؤره یه چک او دیشه!آغاج اوسته دییه سن قوش سئویره م یاری!» اوخورآییق اول! ریشه نی بيرده ن گؤره سن قیردی تئشهاؤز ایشینده ن چکه
اویغور
بير "بالا" ایله تانیش اولدوم. بيرآز چکدی بيربيریمیزی آنلایاق. الآیاق
دیلی ایله، تورکجه، اویغورجا، چینجه، اینگلیسجه . آنجاق یاریماقیرچ آنلاییردیق
بيربيریمیزی. دانیشیغیمیزن چوخو دا گولوشلر آراسیندا ایتیردی، آنلاشیلماز قالان
سؤز ساولاری اؤرتباس ائتمک اوچون. گؤزلرینده جانلی بير قارالیق وار. اوینار
دورور، گؤزللیک ساچیردی.
بالا»
اویغور دیلینده، بیزلره رغمن، تمامن مثبت آنلامدا، اوشاقدان توت اورتا یاشلی آداما
دئییلیر. فخرله ا
نوستالژیده یاشاماق!
بير: نییه نوستالژی کلمهسینی ایشلهدیرم؛ حال
بوکی بیزیم نیسگیل» دئیه بير تئرمینیمیز وار!
آمما نیسگیل، یا چوخ ایشلهندیییندن یا آز ایشلهندیییندن،
قونوموندان جایاراق بيرجور قاورام داریسقاللیغینا اوغراییب. نیسگیل بیزده درد
ائتمه» (بير اولایی خاطیرلاییب اونون آغریسینی چکمک) آنلامیندان ایشلهنیر چوخراق.
بير طیف قائل اولساق منفیدن مثبته (گئنیش آلاندا،
خوش و شن دویغولاری مثبت و غم کدر دویغولاری منفی توتورساق
شعر : رضا کاظمی #اردبیلی
#محاوره ای
#داریخمیشام
بير اُوت سالیب دور اورَگَه
آلیش لانیب یانیر اورَک
بَتَر وضع دَه دارخمیشام
سوگيليم نَن اوتور فَلَک
چَتین دی اون سوز یاشاماغ
بو دُنیادا مَنَه فَلَک
ایستِییرَم بو حالیم نان
بيراز یازام سَنَه فَلَک
یامان حال دا کِچیر گونوم
خوش گونَه حسرتدی اوزوم
الهی دای یورولموشام
دای قوتاریب من دَه دوزوم
اویاق قالیب آغلِییرام
ه
چئوریسینی سئچکین سئلوینین یاپدیغی جان یایینلاری 2005 تاریخلی 27جی باسقیسینین آرخا قاپاغیندا قارسیا مارکئزین آغزیندان بو سؤزلر یئر آلماقدادیر:
یوز ایللیک یالنیزلیقی یازماغا باشلادیغیمدا، اوشاقلیغیمدا منی ائتکیلهمیش اولان هر شئیی ادبیات آراجلیغییلا آختارابیلهجهییم بير یول بولماق ایستهییردیم. چوخ قسوهتلی قوجامان بير ائوده، تورپاق یئین بير باجی، گلهجهیی سئزن بير بؤیوکآنا و موتلولوقلا چیلغینلیق آراسیندا آیریم گؤزائت


text:
کتاب الإدراک للسان الأتراک
تورکلر دیلینی دوشونمک کیتابی (عربجه: کتاب الإدراك للسان الأتراك) یئددی یوز اون ایکینجی هیجری ایلین رمضان آیینین ۲۰-سینده یازیلیب قورتولان عربجه-تورکجه سؤزلوک و دیل بیلگیسی کیتابی دیر. بو کیتابین یازیچیسی غرناطالی ابو حیان (عربجه: أبو حيان الغرناطي) دیر.[۱] اندلسلی یازیچی اؤز کیتابیندا میصر مملوکلارینین سؤیلمی اولان قیپچاق تورکجهسی و اوغوز تورکجهسینده اولان سؤزجوکلری بیر یئره ییغیب، کیتابین سونوندا تورکجهنین دیل بیلگیسیندن قیسساجا سؤز آچیبدیر.
اثرین چاپی[دَییشدیر]
بو اثر ایلک دؤنه 1309نجو قمری ایلده ایستانبول شهرینده مطبعه عامره ده یاییملانیب دیر. سونرا 1931هـجری ایلی استانبولدا و 1403هـ ایلینده ده دمشقده یاییملانمیشدیر.[۲]
بیرده باخ[دَییشدیر]
آرشیو سایتیندا کتاب الإدراک للسان الأتراک کیتابینین ۱۳۰۹-جو ایلده عثمانلی ایمپیراطولوغوندا باسیلمیش نوسخهسی (ائندیر)
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^
{{cite magazine}}: Empty citation (help)
- ^ علیرضا قرهبلوط و احمد طوران قرهبلوط؛ معجم التاریخ التراث الاسلامی فی مکتبات العالم. قیصری: 2002، (6 مجلد): ج5، ص3311.


text:
بیر چاغاجیغینگ دنیا گلملی وقتی بولوپ دیر. ولین گونلرده بیر
بیر گون اول انه نینگ غارنینداقا، بییک بیری باردان سوراپ دیر، ای یارادان مانگا ارته بیر گون دنیا گیدیپ باریانگ دییورلار، یؤنه من، شویله بیر عاجز دیریم که بو ناچارلیغیم بیلن دنیا دا نأدیپ یاشاپ بیلرین دییپ دیر.
شول زمان بییک تانگری تعالی جواب بریپ دیر، من بیر فرشته نی سنینگ اوچین سایلاپ سچدیم، اول فرشته سانگا هر گون یول گؤرگزیجی بولار، سانگا همیشه ییلغیریپ باقار، شودیپ سن اونونگ مهریندن غانارسینگ و المدام بختیار همده آسودا دورموش دا یاشارسینگ دییپ دیر.
بویله بولسا من آدم لارینگ دیلینه ده دوشونم یوق، اولار بیلن نأدیپ گؤررونگ لشیپ بیلرین، سنی غوجاغینا باسجاق فرشته نینگ دیلی سویجی دیر. اونی سانگا آیدیشیمی دا اؤره دیر.
اوندا ای اللهم! اگر-ده من سنینگ بیلن گورله شه سیم گلسه نأمه اده یین، اول فرشته سانگا ال آچیپ دیلگ اتمگی هم اؤره دیر.
دنیا دا کأ بیر حیوانلار هم بارمیش دییورلار، منی اولاردان کیم غورار اکن، اول فرشته سنی جانیندان هم یاغشی گؤرر و سنی غوراپ- ساقلار، اما من غینانیون سنی غایدیپ گؤریپ بیلمه یورین، اول فرشته من باره دا هم سؤز آچار، اول سانگا منی نأدیپ تاپیپ بولیون دیغینی اؤره دیر.
چاغاجیق اؤزی نینگ دنیا گیتملی دیگینه دوشونیور، اول سونگرا اینگ سونگقی سوراغینی هم سورایور، ای بییک تانگریم! اگر دنیا گیتملی فرصتم گلیپ یتن بولسا، مانگا آیدای-دا اول فرشته نینگ آدی نأمه؟ اول فرشته نینگ آدی حؤکمان دأل، سن المدام اونگا انه دییپ یوزله نرسینگ دییپ دیر، سونگرا چاغانینگ دوغولمالی وقتی گلیشی بیلن گونلرده بیر گون دوغولیپ دیر که انه سی نینگ حرمتینی ادیپ یاغشی گؤریپ دینا دا یاغشی بختلی لیغینگ و یاغشی دیریچیلیگینگ ایه سی بولوپ دیر.


text:
آذربایجان (درگی)
آذربایجان (لاتین تورکجه: Azərbaycan)، ۱۹۰۶-جی ایلده تبریزده یاییلان تورکجه-فارسجا ساتیریک و طنز درگی ایدی.آذربایجان درگیسینین بیرینجی نؤمرهسی 1906-جی ایل دسامبرین 6-دا تبریزده چیخمیشدیر. درگی"ملا نصرالدین" عنعنهلرینی داوام ائتدیرن مجموعهلردن بیری اولوب. م.س.اوردوبادی یازیر:
ستّارخان "آذربایجان" درگیسینین بیرینجی نؤمرهسینی گؤردوکده: "بو گون آذربایجان خالقینین میلّی بایرامیدیر" دئمیش و آغلامیشدی".
حقیقتاً ده درگینین نشری و فعالیتی بیلاواسیطه ستّارخانین آدی ایله باغلیدیر. همین درگی ل1907-جی ایلین سپتامبرینادک داوام ائتمیش و ایران آذربایجانینین "ملا نصرالدین"-ی آدینی قازانمیشدی.
مووضوعلاری[دَییشدیر]
ایران آذربایجانیندا کندلیلرین مولکدارلار طرفیندن ایستیثمار اولوندوغو درگینین بیرینجی نؤمرهسینده وئریلمیش بیر کاریکاتوردا آیدین عکس ائتدیریلمیشدیر. "ارباب و رنجبر" آدلانان بو کاریکاتوردا بوینویوغون و شیشمان بیر مولکدار تصویر اولونور. اونون قارشیسیندا جیرجیندیر ایچریسینده کندلی اؤز عاییلهسی ایله دایانمیشدیر. بالاجا اوشاق الینی آغزینا آپاراراق آج اولدوغونو بیلدیریر، مولکدارلا کندلینین آراسیندا بوغدا تپجیکلری واردیر. بؤیوگون اوستونه "اربابین پایی" ،کیچیگینین اوستونه "رنجبرین پایی" یازیلمیشدیر. کندلی الی ایله تاخیلا ایشاره ائدیب آز اولدوغونو بیلدیریر. مولکدار ایسه غضبلی باخیشلارلا آز قالا کندلینی پارچالاماغا حاضیرلاشیر. کاریکاتور کندلیلرین آجیناجاقلی وضعییتینی آیدین گؤستریردی.
صابرین "اؤلکهنیزه شومَندهفئر یول تاپا بیلدی، گلدیمی؟" میصراعسینا جاواب اولاراق ایران آذربایجانی شاعیری عئینی وزن و اوسلوبلا جاواب وئریردی کی، "بیزلره بو شَمَندهفیل، دوغروسو، ایشه گلمهدی، سنده کی، یوخدور حؤوصله، دینمه، دانیشما صبر ائله".
ادیتورلاری[دَییشدیر]
درگینین رداکتورو علیقولو صفروف تبریزین قاباقجیل ضیالیلاریندان ایدی. محمدعلی تربییت"دانشمندانِ آذربایجان" کیتابیندا ع.صفروفون شخصییتی و فعالییتی حاقّیندا دانیشاراق گؤستریر کی، او، "شبنامه،" "احتیاج" و "ایقبال" قزئتلرینین رداکتورو و ناشیری اولموشدور. ع.صفروفون میرزه جلیلله شخصی دوستلوغو وار ایدی.
درگینین ع. صفروفدان باشقا اساس موحریرلری خازن و صراف ایدی. تبریزین آردینجا "مولا نصرالدین" جبههسینه باکی ضیالیلاری قوشولدو.
درگینین باغلانماسی[دَییشدیر]
ستّارخانین رهبرلیگی ایله اینقیلابی حرکات گئنیشلندیکجه "آذربایجان" درگیسینین صحیفهلرینده مضمونجا داها دولغون و گئنیش یازیلار درج اولونوردو. مثلاً، ایکینجی نؤمرهنین باش مقالهسینده روسیهده باش وئرمیش اینقیلابی حراکاتدان و روس-ژاپون موحاریبهسیندن بحث اولونور. درگی اوخوجولارینین نظرینه چاتدیردی کی، ایران موطلقیتیندن داها قووّتلی اولان روس تزاریزمینی زحمتکش کوتله سارسیدا بیلمیشدیر. ایران موطلقییتینی ده سارسیتماق اولار.
"آذربایجان" درگیسینین بئله فعالییتی یئرلی مورتجعلرین و ایران حاکیملرینین دیقّتینی جلب ائتدی. اونلار درگینین باغلانماسی اۆچون اللریندن گلهنی ائتدیلر. اینقیلاب 1907-جی ایلین آقوست-سپتامبر آیلاریندا بؤیوک تهلوکه قارشیسیندا قالارکن درگی آغیر وضعیته دوشدو. 1907-جی ایلین سپتامبریندا 21-جی نؤمرهدن سونرا باغلاندی. عؤمرونون چوخ آز اولماسینا باخمایاراق "آذربایجان" درگیسی ایران آذربایجانی ادبییّاتی و مطبوعاتی تاریخینی اؤیرنمک اۆچون بؤیوک اهمیته مالیکدیر.


text:
110870
۰۵ خرداد ۱۴۰۱
تورکمنستان ینگ سوودا صناغات اداراسی نینگ سرگی مرکزینده “آق شهریم عشق آباد” آدینداقی ۲۱-نجی کوپ اوغورلی حالقارا سِرگی اوز ایشینه باشلادی.
عشق آباد شهری نینگ گونونه قابات گچیریلیأن حالقارا سرگی نینگ آچیلیش داباراسینا حوکومت آغضالاری، تورکمنستان ینگ میللی گِنگه شی نینگ حالق ماصلاحاتی نینگ آغضالاری، مجلیس وکیللری و وزیرلیکلرینگ پوداقلایین دولاندیریش ادارالاری و قورامالارینگ وکیللری، دیپلماتلار و ایشهوور آداملار قاتناشدی.
سرگی نینگ آچیلیش داباراسیندا تورکمنستان ینگ جمهورباشلیغی سردار بردی محمدووینگ سرگأ قاتناشیجیلارا ایبرن قوتلاغی اوقالدی.
شو ییل بو سرگأ ۸۰-دن کوپ ایسلهگ بیلدیریلیپدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۵ خرداد ۱۴۰۱
۲۵ خرداد ۱۴۰۱
۰۵ خرداد ۱۴۰۱
۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۱
۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱


text:
سن گۆناهکار دَڲیلسن، زئینب / سارا ایبراهېم (حیکایه) اۏ گئجه سَحَرهجن یاغدې. یاغېش یاغاندا کندیمیزین تۏرپاق یۏللارې کئچیلمز باتاقلېغې خاطېرلادېردې. اؤزللیک’له، مکتبه گئتدیڲیمیز شوملانمېش تاخېل ساحهسینی ایکی یئره بؤلن …Read More »
لئیلا / إلنور نَحمتاۏو (حیکایه)
لئیلا / إلنور نَحمتاۏو (حیکایه) ایلک گؤرۆش لاپ یاخېندا گؤرۆنن داغلار، اوپ-اوزون چینارلار، کۆچهنین اۏرتاسې’یلا آخان دوم-دورو سو، گؤڲ اۆزۆنده اۏ یان-بو یانا اوچوشان طَيّارهلر، تۏپ سَسلری’له آچدېغېمېز اۏ سَحَرلر …Read More »
اؤرگتمنلر گۆنۆ / آیهان میانالې (یاشانمېش حیکایه)
اؤرگتمنلر گۆنۆ / آیهان میانالې (یاشانمېش حیکایه) ساعات اۏنبیری بئش دقیقه کئچمیشدی. کرج شَهَرینین خارابا قالمېش بیر خیابانېندا، ماشېنې پارکینگه قۏیوب، طالیقانی آدلې خیابانېنداکې بیر مارکئتین اوجا پیللهسینده اۏتوروب یۏلداشېمې …Read More »
دۆنیا نه یالان تاپماجا دېر؟ / محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار) (شعر)
دۆنیا نه یالان تاپماجا دېر؟ / محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار) (شعر) ایل کئچدی، باهار اۏلدو، خبر یۏخ گۆلۆمۆزدن، گۆل آچمادې، قۏوزانمادې سس بۆلبۆلۆمۆزدن. بایرام گۆنۆمۆز، یاسلې گؤرۆشلر’له کئچرکن، شادلېق نه …Read More »
گؤڲَرچین اؤپۆشمهسی / اۏرخان گۆلعلییئو (حیکایه)
گؤڲَرچین اؤپۆشمهسی / اۏرخان گۆلعلییئو (حیکایه) اوشاقلېغېمېن بیر دؤنَمینده تَخمینَن 2000-نجی ایللرین أوّللرینده کۆچهمیزده گؤڲرچین ساخلاماق دَبه دۆشمۆشدۆ. یاشېدتایلارېمېن چۏخوسو بو دَبه قۏشولموشدو. دَبین هارادان یایېلدېغې نئجه دَبه میندیڲی ایندی …Read More »
خارابالېق / عۆلوییه طاهیر (حیکایه)
خارابالېق / عۆلوییه طاهیر (حیکایه) یادداشېمېن آخسایان واختلارېندا هاردان یادېما دۆشدۆ؟ بۏشقابې سیلدیڲیم یئرده ألیمی ساخلادېم. نییه خاطېرلادېغېمې خاطېرلاماغا چالېشدېم. کلَفی ایتمیش خاطیرهلر ایچیندن قفیل جۆجَرمیش بو حادیثه هئچ بیر …Read More »
گؤزۆن آیدېن، اۏغلون شهید اۏلدو دئیَن آتا / خلیل ریضا اولوتۆرک (شعر)
گؤزۆن آیدېن، اۏغلون شهید اۏلدو دئیَن آتا / خلیل ریضا اولوتۆرک (شعر) قۏی سنه دۏغولان گۆنَش دئییم کی، نورون’لا آچېلان آل سَحَرَم من. یئددی ایل یۏل گلَن، آ منیم ایلکیم، …Read More »
کرۏنا ویروس و اۏنا باغلې بیلگیلر عائلهلر اۆچۆن (گۆندَم)
کرۏنا ویروس و اۏنا باغلې بیلگیلر عائلهلر اۆچۆن (گۆندَم) آنا-آتالار اۆچۆن کۏوید-19 ألۏولانماسې سۆرهجینده داورانېش’لا باغلې اؤنهریلر آنا-آتایا و قيّوملارا دۆنیاداکې أن واجیب ایشی گؤرمکده کؤمَک إتمک اۆچۆن ایدهلر. …Read More »
بیر یانېم…/ عزیزه حسناۏوا (شعر)
بیر یانېم…/ عزیزه حسناۏوا (شعر) بیر یانېم حوضور دۏلو. بیر یانېم حۆزۆن دۏلو. ساچلارې اۆزۆمه داغېلمېش قېزام، ملکلر چیڲنیمده نه حاجت چکیر؟ معصوم گۆناهسېزلار مرمییه توشکن، جانېم ایچیمدهجه خجالت چکیر. …Read More »
اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې / قابریئل قارسییا مارکئز (رۏمان) (آلتېنجې بؤلۆم)
اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې قابریئل قارسییا مارکئز (رۏمان) (آلتېنجې بؤلۆم) بئشینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی… حقیقت بیلدیڲیم هر شئیی اۏنا دانېشدېم. رۏزا کابارکاس هئچ نهیه تعجّۆبلنمَزدن دینمَزجه قولاق آسدې و إلهبیل، سۏن کی، باشا …Read More »


text:
دیل و رومان / ناصر منظوری آشاغیداکی موصاحیبه، “فرهنگ جامعه” آیلیق درگینین ۹-نجی نۆمرهسینده، دیل دانیشمندیمیز، اوستاد “ناصر منظوری” ایله آپاریلیب. س: أساس سوالیمیز بو دیر: «نییه رومان …Read More »
بیرینجی تورکولوژی قورولتایین ایکی قراری حاقّیندا / رحیم علییئو
بیرینجی تورکولوژی قورولتایین ایکی قراری حاقّیندا / رحیم علییئو اؤن سؤز: یئنی قاپی دات کام بو مقالهنی أل دَیمزدن لاتین اَلیفباسیندان عرب اَلیفباسینا کؤچوروب،بؤیوک فیلولوژی دوکتوراسی،تنقیدچی و یازار رحیم علییئوین …Read More »
نسیلدن نسیله کورلانان دیل سزیرگیسی! / ناصر منظوری
نسیلدن نسیله کورلانان دیل سزیرگیسی! / ناصر منظوری عزیزیمیز آلاندا الینه قلمی دونیانین بولودلاری، داغـدرهلری، آغاجی، گؤیـگؤیرتیسی، سئوگیسی . . . ائله لاپ گؤز.گؤرهسی بیرجه بیرجه چئوریلیر مربع اولور، مستطیل …Read More »
کومپلئکسلیکلر(۳)
کومپلئکسلیکلر(۳) دیلیمیزده تؤرهدیلمیش کومپلئکسلیکلر (مفهوم گرگینلیگی) آشاغیداکی اصطلاح، عزیز تدقیقاتچیمیز اوستاد سیدسلامتین وریندن دؤنه دؤنه ایشلندییی اوچون آچیقلانیر: [إرکک اینک . . .] (فارسجا، «گاو نر»ین ترجومهسی) اوستادین دئمک ایستهدیگی …Read More »
کومپلئکسلیکلر(۲)
کومپلئکسلیکلر(۲) دیلیمیزده تؤرهدیلمیش کومپلئکسلیکلر (مفهوم گرگینلیگی) دیلیمیز بؤیوک بیر دیل دیر. بو دیلی مینلر ایل دیر خالق قورویوب، بئجردهرک بو بویا چاتدیریبدیر؛ آنجاق بؤووردن چیخان کومپلئکسلیکلر بو دیلی گرگین بیر …Read More »
کومپلئکسلیکلر(۱)
کومپلئکسلیکلر(۱) دیلیمیزده تؤرهدیلمیش کومپلئکسلیکلر (مفهوم گرگینلیگی) دیلیمیز بؤیوک بیر دیل دیر. بو دیلی مینلر ایل دیر خالق قورویوب، بئجردهرک بو بویا چاتدیریبدیر؛ آنجاق بؤووردن چیخان کومپلئکسلیکلر بو دیلی گرگین بیر …Read More »
تورک ادبیاتینین ایلک لری / توپلایان: ائلمان موغانلی
تورک ادبیاتینین ایلک لری / توپلایان: ائلمان موغانلی 1. تورک ادبیاتینین ایلک یازیلی آبیده لری : 8-جی یوز ایلده یازیلان اورخون یازی لاری 2. ایلک آنی: موغول ایمپراطورو بابورشاهین بابورنامه …Read More »
تاریخ تورک دیلیندن نه یازیب؟
تاریخ تورک دیلیندن نه یازیب؟ آذربايجان ديلينين تاريخی عوموميليکده تورک ديلی تاريخينين بير حيصه سی اولدوغوندان اونون کئچميشی حاقيندا تام معلومات آلماق اوچون تورک ديلينين تاريخينه ديقّت يئتيرمک لازيمدير. سون …Read More »
الفبای زبان تورکی در طول تاریخ
الفبای زبان تورکی در طول تاریخ برای نگارش زبانهای تورکی در طول تاریخ الفباهای مختلف بکار گرفته شدهاست. خط میخی ، الفبای اورخون ، الفبای اویغور ، الفبای عربی , …Read More »
دوشونجهلر نئجه یارادیجی اولا بیلرلر؟
دوشونجهلر نئجه یارادیجی اولا بیلرلر؟ دوشونمک، اينسان طبيعتينين ان تمل(پایه) ائلئمئنتی اولاراق قبول ائتديگيميز بير فاکتدير. بو دوغروسو بئلهديرمی؟ دوشونمک دئديکده نهیی نظرده توتوروق؟ عئينی فيکيرلرين داواملی گليب-گئتمهسی حقيقی بير دوشونجه …Read More »


text:
اویغور دیلینین ایضاحلی لوغتی
اویغور دیلینین ایضاحلی لوغتی (اویغور تورکجهسی: ئۇيغۇر تىلىنىنڭ ئىزاھلىق لۇغىتى) اویغورجا-اویغورجا یازیلان سؤزلوکدور. بو سؤزلوکده ۶۰ مینه یاخین عیبارت یئرلشیبدیر. بو سؤزلوگون گیریش سؤزونده گلیبدیر:
کیتابلار[دَییشدیر]
بو سؤزلوک آلتی کیتابدا یازیلیب دیر:
- آ حرفیندن پ حرفینهجه
- ت حرفیندن خ حرفینهجه
- د حرفیندن ف حرفینهجه
- ق حرفیندن ل حرفینهجه
- م حفیندن و حرفینهجه
- و حرفیندن ی حرفینهجه
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ اویغور دیلینین ایضاحلی لوغتی، میلتلر نشریاتی، ۱۹۹۰، گیریش سؤز، ص۱


text:
مسجیدلی (خودافرین)
مسجیدلی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگهسی نين منجوان بولومو نده اولان باتی منجوان قصبه سی نده يئرلشيب.[۱] 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 45نفر اهاليسي وارايميش.[۲]
عاشیق عسگر سلطانی (متوفی ۱۳۹۰) بو کندلی دیر او قاراداغین مشهور عاشیقلارینداندیر. انون شعر لریندن بیر مثالی "قرآن" آدلی شعر دیر کی هویت سیزلیک مضوسوندادیر. شعرین بیر قیسمتی بودور:
چوخ اویان گورموشم یاد قاپیسیندا،
نه یاتان کیشیدیر نه دوران کیشی،
آتیپ غیرتینی ساتیپ عارینی
نه انجیل تانییر نه قرآن کیشی...
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ایران کندلرینین آماری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-12-26. یوْخلانیلیب2015-10-06.
- ^ ایران آمار مرکزی، شرقی آذربایجان اوستانینین آماری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-07-11. یوْخلانیلیب2015-10-06.