text:
...هر نهدن اؤنجه گرک بللی اولسون کی، شخصی مسوليت سياسی مسوليتدن فرقليدير! هر حؤکومت اؤزوندن قاباقکی حؤکومتين گؤردويو يا دا گؤرمهديگی ايشلرين، هر هانسی ميلت ايسه گئچميشده گؤرونن و گؤرولمهين ايشلرين سياسی مسوليتينی داشيماقدادير. و اوزرينه سياسی مسوليت دوشن کيمسه بير گون «دونيا يولوندان چيخميش: آه کور طالع، يازيق منه کی اونو يولا سالماق اوچون دوغولموشام» دئمه نوقطهسينه گلير!(هاملت)
آنجاق بورادا مسوليتين بو شکيلينی موذاکيره ائتمک ايستهميرم. داها ياخيندان باخديقدا آتالاريميزين، خالقيميزين يا دا اينسانيغين گؤردويو ايشلريندن، يانی [يعنی] دوغرودان دوغرويا ائتمهديگيميز گوناهلاردان اؤترو اؤزوموزو گوناهلی حيس ائتديگيميزی سؤيلهمک شخصی مسوليتين ايفاده ائتمهسی دئييل، مئتا فوريک (مجازی) بير تؤوجيهدير. اخلاقی باخيمدان، کونکرت بير ايشلر گؤرمهدن اؤزوموزو گوناهلی حيس ائتمک، حقيقتده بير جورمون مسولو اولدوغوموز حالدا گوناهلی حيس ائتمهمک قدر يانليشدير. ساواشدان سونرا آلمانياداکی گوناهليلاردان دئمک اولار يوخ قدر آز بير حيصهسی پئشمانليق آثاری گؤستريرديلر. آنجاق هئچ بير شکيلده گوناها بولاشماميش اينسانلارين بوتون دونيايا اؤزلرينی نئجه گوناهلی حيس ائتديکلرينی اينانديرماغا گؤره چاليشمالارينی، اخلاقی بير شاشقينليغين ايفادهسی کيمی دگرلنديريرم. اصلينده کولئکتيو گوناه آديندا بير زادين اولماديغی کيمی، کولئکتيو گوناهسيزليق دا يوخدور. گوناه مفهومو تکجه آداملارين بويونا بيچيلديکده معنا قازانير.
نيسبتن ساده اولان بو شئيلر، منيم چرخين ديشلری آدلانديرماق ايستهديگيم تئوريه خاطير، بير آز قارماشيق اولدو. سياسی سيستئمين نئجه دوام ائتمهسی، يانی سياسی بير سيستئمده، موختليف دؤولت اورقانلاری آراسيندا نه نؤوع موناسيباتين حؤکم سورمهسی، دئو بويدا بوروکراتيک مکانيزملرين نئجه ايشلهمهسی و هانسی امر- کوماندو کاناللارينين مؤوجود اولماسی تصوور اولوناندا، مجبورن سيستئمين ايستيفاده ائتديگی هر بير فرددن، يانی مکانيزيمين [سيستئمين] حرکته سالينيب ايشلهديلمهسی اوچون گرکلی اولان هر ديشدن سؤز گئتمهليدير. بورادا هئچ بير بوروکراتيک سيستئمين، هئچ بير عومومی خدماتين وازگئچمگهجگی چوخ اؤنملی بير اؤنجول شرط واردير: او دا، ديشلردن هر بيرينين، يانی هر فردين يئرينين، سيستئمين قورولوشوندا بير دگيشيکليگه يول وئرمهدن دولدورولا بيلهسی اولماسيدير. مسالهيه بو شکيلده ياناشاندا، سيستئمی بير بوتون اولاراق آياق اوسته ساخلايان اينسانلارين فرد اولاراق مسوليتلری آنجاق ايکينجی درجهلی بير اؤنم داشیيير و ساواش سونراسی محکمه داعوالاريندا موتهيملرين، «من ياپماسايديم باشقاسی گؤرهجکايدی» بيچيمينده بيان ائتمگه چاليشديقلاری معذرت حاقسيز دئييلدی.
قودس (بيت موقدس)ده آيشمن داعواسينی ايزلرکن، محکمه سالونوندا گئدن بير داعوانين ان بؤيوک آوانتاژينين، اينسانين چرخين ديشی اولما سفسطهسینين ايچی بوشلوغونون و موزخرف اولماسینين باشادوشمهسی و بوتون بو مسالهلری فرقلی بير باخيش آچيسيندان گؤرمگه مجبور اولدوغونو حيس ائتديم. ديفاعياتين بو دوغرولتودا ايستيدلال ائدهجگی آيدين ايدی: آيشمن کيچيک بير ديشدن باشقا بير شئی دئييلدی،- موتهيمين بئله دوشونموش اولماسی دا چوخ مؤحتميل ايدی و بللی اؤلچوده ده بئله رفتار ائتدی- آنجاق مودعی العومومون، اوندان بوتون زامانلارين ان بؤيوک– هيتلئردن بئله داها پيس و ياراماز و داها اؤنملی- جانیسينی ياراتماغا چاليشماسی غريبه و گؤزلهنيلمز بير تلاش ايدی. قاضيلار ايسه دوغرو و معقول اولان ايشی گؤردولر: بو ياناشمانی، اگر و آمما سوآللارينی سوروشمادان رد ائتديلر؛ منيم دوشونجهم ده بو دوغرولتودايدی. چونکو قاضيلارين دا آچيقلامايا چاليشديقلاری کيمی، محکمه سالونوندا بير سيستئم، تاريخی بير مئيل، آنتی سئميتيزم کيمیهر هانسی بير «ايزم» دئييل، بير اينسان موحاکيمه اولونور. ائلهجه ده موتهيم تصادوفن بير رهبر ايسه، تمامن بونا گؤره، يانی رهبر ده بير اينسان اولدوغو اوچون و تکجه بو خوصوصيتينه گؤره محکمه قاباغيندا دورماقدادير. نتيجه اولاراق محکمهنين موتهيمه وئرديگی سوآل بئله بير بيچيمده اولور: «سيز بو آد ايله، بو دوغوم تاريخلی، بورادا دوغولموش، يانی هر هانسی باشقا بيريسی ايله قاريشديريلماياجاق، هويتی بللی بير فرد اولاراق، گوناهلانديريلديغينيز ايشلری گؤرموشسونوزمو؟ جاوابينيز بعلیديرسه، ندن اؤترو گؤرموسونوز؟». موتهيمين، «بو ايشلری گؤرن، فرد اولاراق من دئييلم؛ منيم اؤزومون ايبتيکاريملا بير شئيلر ياپماغا نه ايرادهم نه ده گوجوم واردير؛ من چرخين، يئری بير باشقاسی ايله دولدورولماسی مومکون اولان ساده بير ديشی ايديم؛ منيم يئريمده اولان هرکس هامان ايشی گؤرردی؛ منيم بوگون محکمه اؤنونده اولمام تکجه بير تصادوفدور» بيچيميندهکی جاوابی يانی ايتيهامين ضروری اولاراق اونون اؤزويله رابيطهسی اولماديغی محکمه طرفيندن قبول اولونماز. چونکو اگر جاواب: «من يوخ، منيم فقط بير ديشی اولدوغوم سيستئم بونو ياپدی» بيچيمينده ديرسه، درحال ايکينجی سوآل گلير: «اوندا سيز ندن بئله بير ديش اولدونوز يا دا او شرايط آلتيندا بئله بير ديش اولاراق قالدينيز؟» موتهيمين، بير سيستئمين تمثيلچیسی اولاراق گوناهليليغی يا دا گوناهسيزليغی آراشتيريلمايا معروض قالسا، تحقيقاتين نتيجهسينده اورتايا چيخان زاواللی بير گوناه گئچيسيندن باشقا بير شئی اولمازدی.
ساواش سونراسی داعوالارين هاميسيندا محکمهلرين موتهيملردن گوناهسيزليق معياری اولاراق گؤزلهديکلری شئی، بونلارين، نازی Nazi) ) حؤکومتلرينين مشروعلاشديرديغی جورملره قاتيلماميش اولمالاری ايدی. قاتيلمانين گوناهليليغين يا دا گوناهسيزليغين حوقوقی کريتئری[معياری] اولاراق فرض ائديلمهسی ايسه، مسوليت پروبلمی ايله ايلگيلی جيدی مسالهلر دوغورماقدادير. چونکو گئرچکليکده، سادهجه اؤزلرينی ايجتيماعی حياتدان بوتؤولوکله گئری چکيب، هر جوره سياسی مسوليتی رد ائدنلر، سياسی جورملره قاتيلماقدان بويون قاچيرا بيلميشديلر، يانی حوقوقی و اخلاقی مسوليتدن اؤزلرينی قورتارابيلميشديلر. نازی آلمانيانين يئنيلمهسيندن بری اخلاقی مسالهلر قونوسوندا شيدتلی بير موجاديله گئدير.و رسمی ايجتيماعيتين بوتون طبقهلرينين بو ميثيلسيز گوناه اورتاقليغینين آچيغا چيخاريلديغی، گئچرلی اخلاقی دگرلرين تملدن سوقوط ائتمهسینين اورتايا قويولدوغو بو پروسهده سايسيز وارياسيونلارلا لاپ عئينی ايستيدلال اؤنه سورولمکده دير: «بيز، بوگون گوناهلی صندلينده اوتورانلار، اصلينده داها پيس شئيلرين اولماسینين قاباغين آلماغا گؤره وضعيته قاتلانان اينسانلاريق؛ فقط بيزلر، يانی سيستئم ايچينده قالانلار، اولايلاری خفيفلتمه جهتينده اثر قويوب، هئچ اولماسا بير عيده اينسانا يارديم ائتمه ايمکانينا صاحيب اولدوق. هئچ بير شئی ياپمايانلار، هر نؤوع مسوليتدن قاچاراق اؤزلرينين روحی سلامتلرينی دوشونرکن بيزلر، البتهکی روحلاريميزی ساتمادان، شئيطانا دارانا وئريرديک.» بو ياناشما، اگر ايشين اوللرينده هيتلئر رئژيمی ييخيلا بيلسهيدی يا دا هئچ اولماسا بو جهتده بير تشبوثدن سؤز گئتسهيدی، پوليتيک اولاراق قبول اولونا بيلردی. آنجاق، بو کيمی ياناشمالاری ديللريندن دوشورمهينلر. نه بير قورغو (کومپلو) قورماغا هوس ائتميشلر، نه ده بئله بير شئيی عاغيلاريندن گئچيرميشلر. آرتيرماق گرکدير کی،عوميتله هيتلئر رئژيمی ده، آدنائر حؤکومتی ده ، بورادا سؤزو گئدن و دؤولت مامورلاری اولان آداملارين تخصوصلريدن ايستيفاده ائديبديلر، و بونلارين تخصوصلريندن ايستيفاده ائتمسهيديلر آياق اوسته دورا بيلمهيهجکايديلر.
حوقوقی مسوليتدن فرقلی اولاراق شخصی يا دا اخلاقی مسوليت مسالهسی، فقط رئژيمين مؤمين مودافيعهچيسی اولمايانلار اوچون صيدق ائدير.بو ساده بير واقعيتدير.آنجاق، نهايتده حسابلاشما گونو گلنده، يانی کيمسهنين ايمانلا رئژيمدن مودافيعه ائتمهديگی بللی اولان بير زاماندا، بو ساده واقعيت بئله، ايچيندن چيخيلماز بير مساله حالينا دوشدو. بوراداکی ان اؤنملی مساله، يالان دئميش اولونسا دا، واقيعهنين ساده بير يالاندان عيبارت اولماماسيدير. چونکو پارتی عوضولری و حتا (S.S.) س.س.-ين سئچکين منسوبلاری بئله، رئژيمين سون دؤنملرينده، پوليتيک اولاراق طرفسيز اينسانلارين ايشلرين باشيندا اولمالاری دورومونا گلميشلر:Drittes Reich اوچونجو رايش دؤنمينده رئژيمين داها سونراکی جورملرينی بوتون قلبلريله حياتا گئچيرن اينسانلارين ساييسی چوخ آز، آنجاق عئينی جورملری بونا باخماياراق ايجرا ائتمگه حاضير اولان آدامين سايی اولدوقجا اوندان چوخ ايدی. و ايندی، هانسی وظيفهده اولموش يا دا نه ياپميش اولورسا اولسون، هره بير باهانا تاپيب، خوصوصی زيندگانليغا چکيلن اينسانلاری ان اوجوز شکيلده مسوليتدن قاچماقلا تؤهمتلنديرمکدهدير.
بونلارين تاپديقلاری اخلاقی دليل ايسه « آز ضررلی شر» (اهونيشرehvenisher) منطيقينه دايانير. بو ياناشمايا گؤره، قارشيميزا چيخان پيسليکلردن کيچيگينی سئچمک لازيمدير، بئله بير سئچيمی پرنسيپ اولاراق رد ائتمک ايسه مسوليتسيزليکدير. بو ياناشمانين ضعيفليگی، پيسين ياخشيسينی سئچنلرين، پيسليگين يانيندا دايانمالارينا تصميم توتدوقلارينی چوخ تئز اونوتمالاريدير. اوچونجو رايش دؤنمينده مورتکيب اولونان جورملرين،- ان ياخشی نيتله بئله اولسا دا-، « آز ضررلی شر» اولاراق وصفه گلمز قدر دئوبويلو ابعادا صاحيب اولدوغونو نظرده آلاندا، ائله اوندا دا بو ياناشمانين کسگينليکله ورشيکست اولماسينی دوشونه بيلرديک. نه يازيق کی دوروم بئله دئييلدير. بوندان علاوه، توتاليتر حاکيميت مئتودلاری اينجهلنيرسه، گؤرونورکی، « آز ضررلی شر» منطيقی بونا باخماياراق کی، حؤکم ائدن ائليت طبقهيه منسوب اولمايان آداملارطرفيندن اؤنه سورولور، آنجاق بو حدده قالمايير، بئلهليکله « آز ضررلی شر» منطيقینين، ترور و ظولم مکانيزمینين اصلی اجزاسيندان بيری اولدوغو تثبيت ائديله بيلير. « آز ضررلی شر» آدی وئرمکله بعضی پيسليکلرين ايستر ايستهمز قبول ائديلمهسی، بيلهرک و شوعورلو اولاراق پيسليگين اؤزونون قبول ائتديريلمهسینين بير واسيطهچيسی اولاراق قوللانيلير. وئريلهبيلهجک بير چوخ اؤرنکدن بيريسی، يهوديلره ساری يؤنلميش محو ائتمه سياستيدير: يهوديلرين بير يئرده محو ائتمهسينه باشلامادان اؤنجه بير سيرا آنتی يهودی تدبيرلر آلينميشدير. هر شئيين برباد اولاجاغی نيگارانچيليغيندان، بو مونفريد تدبيرلره،ريضا وئريلميش و بئلهليکله سونوندا، ائله بير يئره چاتميشدير کی، آرتيق داها اوندان کؤتوسو اولماياجاق ايدی. بورادا اينسانين اؤزونون دگرلر سيستئمينين بوتؤولوکله ترسينه اولان جريانلاری تشخيص وئرمک مؤوضوعسوندا بصييرتینين نئجه کوراولدوغونو گؤروروک. تاسوفله، اينسانين داورانيشلارينی شرطلنديرمک و اينسانی، اؤنجهدن تخمين ائديلمهيهجک درجهده قورخونج بير شکيلده داورانا بيلهجک بير نوقطهيه گتيرمک، اونو تجروبهدن اؤيرنمگه، يانی دوشونوب، دگرلنديرهرک، اؤزو تصميم توتماغا قانع ائتمکدن داها چوخ راحاتراق گؤروکور. چونکو اينسانلار دوشونوب تصميم توتماق يئرينه، دوشونجه سيستئملرينين درينليکلرينده يئر ائتميش اولان،-و واقعيتلری آرتيق ياشانانلارلا دئييل تکجه داخيلی توتارليقلاريلا [اينتيظام و هارمونی] اؤلچوله بيلهجک-، منطيقی کاتاقوريلر و فورموللار ايشلتمگی ترجيح ائديرلر.
عوموم قبول ائدن اوصوللارا موتوسيل اولمانين آرتيق مومکون اولماديغی شرايطدهکی تصميم توتما پروسهسینين چتينليکلرينی موباحيثه ائتمک اوچون، اخلاقی اؤلچولردن حوقوقی اؤلچولره،- عوموميتله داها ياخشی تعريفلنميش اولدوقلاری اوچون-، گئچمک ايستهييرم. ساواش سوچلارينين داعوالاريندا و شخصی مسوليت تارتيشمالاريندا موتهيملر و اونلارين آدووکاتلاری مورتکيب اولونان جورملرين «حؤکمرانليغين اعمالی» اولدوقلاری يا دا «يوخاری مقاملارين فرمانلارينا ايطاعتين گرگی» اولاراق گئرچکلشديريلديکلری تئزينه ساريليرديلار. بو ايکی کاتاقورينين بيربيرينه قاريشديريلماماسی گرکير. اوجا مقاملارين وئرديگی فرمانلار (امرلر) قانونيدير و حوقوقی داياناقلارا صاحيبدير. حؤکمرانليق [حاکيميت] آنلاييشینين بير نتيجهسی اولاراق قبول ائديلن فعللر ايسه، بوتونلوکله حوقوقی ساحهنين ديشيندا، کيمسهنين موحاکيمه ائتمهيهجگی عمللردير. حؤکمرانليق اعمالی مفهومونون تئوريک سببينی، باغيمسيز حؤکومتلرين وارليغینين يا دا اگمنليگینين (سوورئنليگینين) تهلوکهيه دوشدويو غئيرعادی شرايطده، شيدتلی و گوبود وسايطه ال آتماق مجبوريتينده قالابيلهجگی آنلاييشی تشکيل وئرير. بو تئوريک چرچيوهده دؤولت عملی، ضيمنی اولاراق، مشروع مودافيعه عملی ايله يانی فردين وارليغینين تهلوکهيه دوشدويو غئيرعادی شرايطده ال آتيلابيلهجگی و جزاسی اولمايان «جورم»له قياسلانير. آنجاق بو تئز توتاليتر ايقتيدارلار و اونلارين خيدمتيندهکيلر طرفيندن مورتکيب اولونان گوناهلارا تطبيق ائديله بيلمز. چونکو بو گوناهلار بير مجبوريتين نتيجهسی اولاراق مورتکيب اولونماميشدير؛ بوندان علاوه نازی رئژيمینين بو جور جانيانه ايشلره ال وورماميش اولسايدی ياشاماغا دوام ائدهبيلهجگی حتا بلکه ده ساواشی قازانا بيلهجگی جهتينده بير چوخ نيشانه واردير. نه دؤولتين مؤوجوديتی منطيقينه (حيکمت – حؤکومت) مربوط سياسی تئوريلرده، نه ده دؤولت فعللرينين حوقوقی يوروملاريندا، قانونی نظمين بوتؤولوکله ترساوز ائديلمهسی جهتينده بير ياناشما يوخدور. هيتلئر رژيمينده ايسه نورمال اؤلچولره وورولدوغوندا تقريبن جانيانه اولمايان هئچ بير دؤولت فعلی يوخدور. نتيجه اولاراق تکجه ايقتيداری قوروماق آماجی ايله ايستيثنايی اولاراق موراجيعه اولونابيلهجک جانيانه ايقدامات، قاعيدهدن کنار ايستيثنالاری دئييل،- ترسينه هيملئرين قيرغين پروقرامينی دايانديرما فرمانی کيمی آز سايداکی جانيانه اولمايان ايش-، مؤعتبر و جاری «حوقوق»ون ايستيثنالارينی تشکيل وئريردی. گئرچکده بو ايش، رئژيمين عيجزين ايچينه دوشدويونه اعتيراف ائتمهسيندن باشقا بير معنا داشيمايير.
بنزر شکيلده، «امره ايطاعت» مفهومو يا دا حاکيملرين، بئله بير ايلزامين مسوليتدن قورتارماياجاغی يولونداکی موتقابيل ايستيدلاللاری دا يئرينده دئييلدير. بوراداکی فرض، امرلرين نورمال اولاراق جانيانه اولماديقلاری و بو عيلته گؤره ده آشاغيدان (امر آلاندان) موعين بير فرمانين جانيانه اولوب اولماديغينی تشخيص وئريلهبيلمهسینين گؤزلهنيلهبيلهجگیدير. مثلن، لاپدان دلی اولموش بير صاحيب منصبين، ديگر صاحيب منصبلرين اؤلدورولمهسی يولوندا وئرديگی امر يا دا ساواش اسيرلرينين ايشکنجهيه توتمالاری يا د اؤلدورولمهلری يولوندا وئريلن فرمانلاردا اولدوغو کيمی.:حوقوقی معنادا، اويولمايان امرين، «آچيق بيچيمده قانونلارا خيلاف اولماسی»، قانونا خيلاف اولماسینين دا، « وئريلن امرين اوزرينده "ياساق!" دئين بير خبردارليق علامتی کيمی،قارا بير بايراقچا ايشارتینين دالغالانماسی گرکير.» باشقا سؤزله، ايطاعت ائديب ائتمهمگه قرار وئرهجک آدام اوچون امرين آچيقجا بير ايستيثنا اولاراق توصيف ائديله بيلن خوصوصيتده اولماسی گرکدير و بورادا مساله، توتاليتر رئژيملرده و اؤزلليکله ده هيتلئر رئژيمینين سون ايللرينده جانيانه اولمايان امرلرين ايستيثنا اولمالاری، جانيانه فرمانلارين قاعيدهنی تشکيل وئرمهلريدير.
نقل ائتديگيم سؤزلر، هيتلئر آلمانياسینين قطعيتله جورم اساسيندا قورولموش، اوزدن ايراق قانونی رئژيمينده «حوقوقلولوق» کليمهسينده موستتير اولان چتينليکلرين، بوتون دونياداکی محکمه هئياتلرينين بير چوخوندان داها آرتيق معلوماتی اولان بير ايسراييل حربی محکمهسینين قراريندان آلينميشدير. محکمه بو سببدن، قرارينين دليلرينده، «قانونلارلا علاقهده بيلگيسی اولماسا دا هر اينسانين ايچينده وار اولان حق دويغوسو» اولاراق معمول ايفاده طرزيندن اويانا کئچيب، «کور اولمايان هر گؤزه باتان، داشلاشماميش و فسادا اوغراماميش هر اورگی عوصيان ائتديرن عدالتسيزليکدن» سؤز آچميشدير. دئمک اولارکی، گؤزل بير ايفادهدير، آنجاق مسالهنی حل ائتمکده ايشه يارامايير. چونکو بو جورملری مورتکيب اولان آداملار، ياشاديقلاری اؤلکهنين قانونلارينين روحونا و لفظينه صاديق اولوبلار. بوگون بونلاردان حساب سورماق، بو اينسانلاردان ايچسللشديريلميش [داخيلیلشديريلميش] اولدوقلاری مفروض «حق دويغوسونون»، اينانديقلاری حوقوقی اينتيظام ايله تناقوضده اولماسينی قبول ائتمگه مجبور ائتمکدير.
بو شرايط آلتيندا، عمللرين «غئيری حوقوقی اولماسينی» تشخيص وئرمک اوچون، گئرچکده کور اولمايان بير گؤزدن، داشلاشيب پوزولماميش بير اورکدن داها چوخ شئی گرکدير. ساواش گوناهلاری داعوالارينين موتهيملری اخلاقی هر ايشين غئيرقانونی ساييلديغی، حاقلی هر رفتارين بير جورم ساييلديغی شرايطده مسوليت آلميشديلار. بو سببه گؤره، «قودس»دهکی قاضيلارين قرارلاريندا و ديگر ساواش سونراسی داعوالاريندا چوخ آچيق-آيدينجاسينا اؤنه چيخان اينسان طبيعتینين بو اولدوقجا اوپتيميست يورومو، نه قانونلارين نه ده دؤنمين حاکيم مئيللرينين تاثير قويا بيلديگی، باغيمسيز بير اينسانی ايستعدادی، اؤزونو هر وضعيتده يئنی باشدان و پوزولماميش بير ايسپونتانليقلا آچيغا ووران بير قرار وئرمه قابليتينی مفروض توتار. بلکه ده بئله بير ايستعداديميز وار و هر بيريميز، بير ايش گؤردويوموز زامان اؤزوموزو قانون قويوجو موقعيتينده قوياراق رفتار ائديريک؛ آنجاق قاضيلارين سؤيلهمک ايستهديکلری بو دئييلدی. بوتون رئتوريک جوزييات بير يانا بوراخيليرسا، دئمک ايستهديکلری تکجه، يوز ايللرين آخيشی ايچينده اينسانا بئله بير دويغونون يئرلشميش اولدوغو و بو احساس ائتمه ايستعدادينين لاپدان يوخ اولموش اولماياجاغی ايدی. بو فرضيهنين اؤنوموزده اولان دليللر و دايمی اولاراق «حوقوقدان کنار » بير امرين اوبيرينی قووالاديغی[تعقيب ائتديگی] واقعيتی گؤز اؤنونده توتولدوغوندا، اولدوقجا شوبههلی سانيرام. بو امرلر نه پلانسيز و پروقرامسيز ايدی نه ده تصادوفی اولان بير سيرا جورملرين مورتکيب اولونماسی اوچون وئريلميشدی. ترسينه «يئنی دوزنين (نظمين)» قورولماسی اوچون بؤيوک بير ديقت ايله و چوخ قاتی و سرت بير بيچيمده تطبيق وئريلميشدير. و بو يئنی دوزن، تماميله ده کليمهنين ايفاده ائتديگی کيمی، تکجه قورخونجلوق معناسيندا يئنی دئييل، عئينی زاماندا هم ده خوصوصيله بير دوزن (نظم) ايدی.
قارشيميزداکيلارين هرجور گوناهی ياپماغا حاضير اولان جانيلر چتهسی اولمالاری بيچيميندهکی کيمی شايع اولموش گؤروش جيددی صورتده يانليش و آلداديجيدير. حرکتين سئچگين تشکيلاتلاری ايچينده فرقلی ساييدا جانینين تاپيلماسی و دهشتلی عمللرين گوناهينی داشييان چوخ ساييدا اينسانين وار اولدوغو دوغرودور. آنجاق بو دهشت عمللري تيپيک دئييلدير؛ داها دا اؤنمليسی، بير چوخ شئيه ايجازه وئريلديگی حالدا، بو جور ايشلرين گؤرولمهسی آزاد دئييلدير. اوغورلوق يا روشوت آلماق دا ياساق ايدی. عئينی شکيلده کرئدوسو (credo ) «هر شئی موجازدير» اولان ١٩ جو يوزايلين نيهيليزمینين مودئرن بير تظاهورونون قارشيسيندا اولدوغوموز کيمی بير نتيجهيه يئتيشمک ده يانليش و آلداديجيدير. حتا ويجدانلارين بو قدر راحاتجا يوخويا آپاريلابيلمهسی قيسمن ده «هر شئيی ياپمانين» هئچ ده موجاز اولماماسینين واقعی بير نتيجهسی ايدی.
واقيعهنين اخلاقی بؤعدی، اولوب بيتنين «ژئنوسيت» (نسيل قيرغينی) دئيه آدلانديريلماسی ايله يا دا ميلیونلارلا قورباندان سؤز دانيشماقلا ايدراک ائديلمز - بوتون بير خالقين ايمحاسی کيمی اولايلارا آنتيک دؤورونده ده، مودئرن ايستيثمار دؤنمينده ده راست گليريک. ايشين اؤزو آنجاق هر شئيين قانونی نظم چرچيوهسينده حياتا گئچمهسی، بو «يئنی حوقوقون» تمل داياناغينی، «اؤلدورمهلیسن» -و دوشمنينی دئييل، تهلوکهلی بئله اولماياجاق دورومداکی گوناهسيز اينسانلاری و بونو بير ضرورت اولدوغو اوچون دئييل، ترسينه، تام حربی مولاحيظهلره، تام يارارلیليق دوشونجهلرينه خيلاف اولدوغو اوچون- شکيلينده بير امرين تشکيل وئرمهسی تشخيص وئريليرسه، آنلاشيلابيلر. جينايت پروقرامی يئر اوزوندهکی سون يهودی يوخ ائديلينجهيه قدر دوام ائتمهلیايدی. و ساواشلا، هيتلئرين ساواش سيراسيندا قتل عامين داها راحاتجاسينا کاموفلاژ ائديلهبيلهجگينه اولان اينانجی ديشيندا، هئچ بير ايرتيباطی يوخايدی. حتا عملياتين صولح دؤورلرينده داها دا بؤيوک ابعادلاردا دوام ائتديريلمهسی گرکمکدهايدی. و بو جورملر، بانديتلر، اوباش هئيورهلر يا دا قودورغان ساديستلر طرفيندن دئييل، قانونی اعتيبارا صاحيب اولان «رهبرين (فوهرئرين) سؤزلرينه» بئله اينانمايان، توپلومون ان اعتيبارلی منسوبلاری طرفيندن مورتکيب اولونوردو.
پارتی منسوبيتيندن يا دا گوناه مورتکيب اولماقدا دوغرودان ايشتيراکيندان آسيلی اولماياراق، بوتون خالقين هانسی اؤلچوده، فقط و فقط بئله تکوين تاپماسی [اولوشدوغو] اوچون يئنی نظمه اينانديغينی ثوبوت ائدهجک بير دليل اولاراق،- بئله بير شئی گرکلی اولورسا- آيشمنين، هئچ بير زامان NSDAP (ناسيونال سوسياليست ايشچی پارتیسی) عوضوی اولماميش آدووکاتینين «قودس»دهکی داعوادا ايکی دفعه دئديگی اينانيلماز سؤزلر وئريلهبيلر: آشويتس و باشقا يوخ ائتمه کمپلرينده اولوب بيتنلر«طيبی بير مسالهدن» عيبارت ايميش. سانکی اخلاق،- تمامن بام باشقا بير خالقين سوفرا آدابینين دگيشمهسی قدر آز مساله چيخاردان، ائتيک نورملارين، گلهنک و گؤرهنکلرين بير ترکيب حيصهسی کيمی- کؤکلو، مدنی بير ميلته اؤز سوقوطونون شاهيدی اولان بير آندا،اؤزونو باشلانقيجداکی آنلاميلا چيلپاق اولاراق آچيغا وورماقدادير.
ايندی ايکی سوآل اورتايا قويماق ايستهييرم. بيرينجيسی، آياغا قالخيب عوصيان ائتمهميش اولسالار دا، اؤز ياشام عرصهلرينده امکداشليق ائتمهين و عومومی ياشامدا يئرآلماغی رد ائدن آز ساييداکی اينسانلارين، باشقالاريلا نه فرقلری وار ايدی؟ ايکينجيسی، سيستئمه عاييد بوتون سلسله مراتيبده، چوخ فرقلی وظيفهلره بويون قويوب خيدمت ائدن اينسانلارين، موفرد ساده بير حئيوان اولماديقلاری مؤوضوسوندا همفيکيريک سه، اوندا بو اينسانلاری بو رفتارلارا سؤوق ائدن نه ايدی و ايندی، «يئنی دوزن» و اونون دگرلر ميقياسینين يخيلماسيندان سونرا، بو رفتارلارينی هانکی اخلاقی- حوقوقی دئييل- سببله معذور گؤسترمکدهلره نه دئمهلی؟ بيرينجی سوآلين جاوابی اولدوقجا سادهدير. قاتيلماغی رد ائدن و بو عيلته گؤره اکثريت طرفيندن مسوليتسيزليکله تؤهمتلنديريلن اينسانلار، اؤزباشلارينا تصميم توتماق جسارتينی گؤسترهبيلميش اولان اينسانلارديلار. بونلارين بئله رفتار ائدهبيلمهلرينين سببی، داها اييی بير دگرلر سيستمينه صاحيب اولمالاری يا دا دوشونجهلرينده و شوعورلاريندا هله ده اسکی عدالت و عدالتسيزليک اؤلچولرينين کؤکلی بير صورتده يئر آلماسی دئييلدير. منجه اوز وئرميش اولای، بو اينسانلارين ويجدانلارينين، دئمک اولسون کی، اوتوماتيک اولماماسیايدی: يانی بونلار، دوغما و طبيعی فرض ائديلن يا دا سونرادان کسب ائديلديگينه اينانيلان. هر دردين درمانی ساييلان حاضير نوسخهلر يا دا قايدالار مجموعهسی اساسيندا رفتار ائتمهميشديلر. منجه امکداشليق ائتمهينلرين باشقا بير معيارلاری وارايدی: بونلار، سؤزو گئدن يوخ ائتمه جريانينا قاتيلديقدا، هانسی اؤلچوده اؤزلريله باريش ايچينده ياشايابيلهجکلری سوآلينی اؤزلريندن سورموشلار و هئچ بير شئی ياپماماغی ترجيح ائتميشلر. دونيانين اونلارين بو رفتاری ايله موثبت جهتده دگيشهجگی اوچون يوخ، بلکه فقط بو شکيلده اؤزلری اولاراق ياشاماغا دوام ائدهبيلهجکلری اوچون بئله رفتار ائتمگی ترجيح ائتميشلر. امکداشليغا مجبور اولدوقلاری وضعيتلرده ده اؤلومو ترجيح وئرميشديلر. داها آچيقراق دانيشماق گرکيرسه دئمک اولارکی: گؤزو باغلی بير شکيلده «اؤلدورمهيين!» امرينه ايطاعت ائتديکلرينه گؤره دئييل بلکه، بير قاتيل ايله- يانی اؤزلريله- بيرليکده ياشاماق ايستهمهديکلری اوچون اؤلدورمگی رد ائتميشديلر.
بو جور تصميم توتابيلمهگين اؤنجول شرطی، چوخ تکامول ائتميش بير ذکا و يا دا چوخ مخصوص بير اخلاقی دراکه صاحيبی اولماق دئييل، سادهجه اؤزويله بيرليکده ياشاما آليشقانليغی دير، يانی سوقراط و افلاتوندان بری، دوشونمک دييه آدلانديرديغيميز، اؤز منليگيميزله سوردوردويوموز او سسسيز دييالوقو دوام ائتديرمکدير. بو نؤوع دوشونجه طرزی، فلسفه ياپمانين بوتون اساسينی تشکيل وئرمهسينه باخماياراق، نه بير تخصوصی ايش نه ده تئوريک بير مساله ايله ماراقلانماقدير. اؤزلری اؤز باشلارينا تصميم توتانلارلا توتمايانلاری آييران جيزگی، بوتون سوسيال، کولتورل و تعليم-تربيتلرينين فرقليليکلرينه شاميلدير. بو آچيدان، هيتلئر دؤنمينده، مؤعتبر ايجتيماعيتين هاميليقجا اخلاقی سوقوطی، بيزه،اؤيرهديرکی، مودافيعه ائتديکلری دگرلری آغيرگؤسترمگه دريدن قابيقدان چيخانلار يا دا اخلاقی نورملارا و اؤلچولره برک برک ساريلانلار، بو شرايط آلتيند اعتيماد ائديلهجک اينسانلار،دئييللر. ايندی بوتون بونلارين گئجهدن سحره دگيشديگينی و الده، هر هانسی بير شئيه ساريلما عادتيندن باشقا بير شئيين قالماديغينی بيليريک. داها چوخ قابيل اعتيماد اولانلار ايسه عومييتله شک ائدنلر و شوبههچيلرديرلر. البته بو،شکاک اولماغين ياخشی بير شئی اولماسيندان يا دا شوبههچيليگين ساغلام اولماسيندان دئييلدير. تکجه بو اينسانلارين هر شئيی سوآل آلتينا آلماقلاريندان و اؤز دوشونجهلرينی حياتا گئچيرتمگه عادت ائتمهلريندندير. ان ياخشی طرزده رفتار ائدنلر ايسه اونلارديلار کی، حياتدا و ديری قالديغيميز پروسهيه،.نه اولورسا اولسون، اؤز منليگيميزله بيرليکده ياشاماغا محکوم اولودوغوموزون شوعورونا صاحيبديرلر.
اوندا، موحيطلرينده اولوب گئچنه قاريشماق ايستهمهين آز تعدادداکی اينسانين مسوليتسيزليگه موتهيم ائديلمهلرينه نه دئمهلی؟ سانيرام کی، اينسانين، اساسن سياسی بير فنومن اولان دونيايا قارشی بوينونا مسوليت آلماماسی ايفراطی وضعيتلرين مومکون اولماسينی قبول ائتمگيميزی ايجاب ائتمکدهدير. چونکو سياسی مسوليت ان آشاغی سوييهده ده اولسا يئنه سياسی بير گوجون ويجودونو لازيم ائدير. گوجسوزلوغون، موطلق ايقتيدارسيزليغين مؤعتبر بير عوذر اولدوغونا اينانيرام.
ديقتيميزی ايکينجی سوآلا، يانی اونلاردان ايستهنن شئيلری وظيفه کيمی قبول ائدنلره و بونلارين اؤزلرينی حقلی چيخارماق اوچون اؤنه سوردوکلری اخلاقی عيلتلره يؤنلتسک، مساله داها بير آز دا ييغجاملاشار. عيلت تماميله عئينی دير. هر اورقانيزاسيون، يوخاريلارا و اعتيبارلی جاری قانونلارا ايطاعت طلب ائدر. ايطاعت بير فضيلتدير؛ هئچ بير سياسی ايجتيماع، هئچ بير تشکيلاتلی قورولوش ايطاعت اولمادان وارليغينا ايدامه وئرهبيلمز. بوتون بو دليللر ائله ساده گؤرونور کی، ايحتيوا ائتديکلری يانليشی اوزه چيخارماق اوچون موعين بير تلاش لازيمدير. بورادا دوغرو اولمايان «ايطاعت» کليمهسيدير. واقعيتده فقط بير اوشاغين ايطاعت ائتمهسيندن سؤز دئمک مومکوندور. بير ياشلینين «ايطاعت ائتمهسی» ايسه واقعده، «ايطاعتی» طلب ائدن تشکيلاتی. اوتوريتهنی يا دا قانونی دستکلمهسی معناسيندادير. «ايطاعت» کليمهسينی بوتون بو حالتلر اوچون ايستيفاده ائتسک بو ايستيفاده،- افلاتون و ارسطو دؤنميندن بری- بيزه، بيرليکده ياشايان هر اينسان جمعيتینين حؤکم ائدنلر و حؤکم ائديلنلردن تشکيل تاپماسينی، بيرينجيلرين امر وئرديکلری، ايکينجيلرين ايسه بو امرلره ايطاعت ائتديکلرينی سؤيلهين، چوخ اسکی سياسی- علمی تصووره و طرحه دايانير.
بورادا بو تصوور و طرحلرين بيزيم سياسی دوشونجه سونتيميزه گيرمهسینين سببلرينی موباحيثه ائتمهيهجگم. آنجاق بونلارين، اورتاق فعاليت سوييهسينده اينسانلارين آراسينداکی موناسيبات مؤوضوعسوندا مؤوجود اولان داها قديمی و منجه داها دوغرو مفاهيمين يئرينده اوتوردوغونو تاکيد ائتمک ايستهييرم. بو اسکی آنلاييشلارا گؤره، چوخ ساييدا اينسانلار طرفيندن ايجرا ائديلن هر عمل، ايکی بؤلومه آيريلا بيلير: «ايداره ائدنين» ياپديغی باشلانقيج بؤلومو و آرتيق بير ايش حالينا گلن شئيی مووفقيتله نتيجهيه يئتيرمک اوچون چوخ ساييدا اينسانين قاتيلديغی ايجرا بؤلومو.بورادا بللی اولماليدير کی، هئچ بير گوجلو اينسان، هئچ بير شئيي ياخشی يا پيس تک باشينا سون نتيجهيه چاتديرا بيلمز و بورادا تعيينائديجی ، قصد اولونان عملی ايجرا ائدن باشقا اينسانلارين يارديمینين اولماسيدير.بورادا، «ليدئرين» اؤزونه بنزرلری آراسيندا ايلک اولماقدان آرتيق بير شئی اولماديغی يانی بير برابرليک تصوورو باره ده سؤزگئدير. اونا ايطاعت ائدنلر کيمی گؤروکنلرين واقعيتده ائتديکلری شئی، ليدئری و ليدئرين تشبوثونی دستکلهمکدير. بو جور بير «ايطاعت» اولماسايدی ليدئر چارهسيز قالاردی. بونون موقابلينده، اوشاق ائوينده يا دا قولدارليقدا [کؤلهليکده]- يانی ايطاعت تصوورونون مفهومو اولان بو ايکی ساحهده (کی ائله بو مفهوم سياسی سوييهيه ده بو نومونهلردن آلينيب و داشينيبدير)- اوشاق يا دا کؤله «امکداشليغی» قبول ائتمهديگی تقديرده چارهسيز قالير. کاميلن هيرارشيک اينتظام ايله، قاتی بير بوروکراتيک تشکيلاتلانمادا بئله، «ديشلرين» و چرخلرين ايشلمهسينی عادت ائديلميش اولدوغو اوزره ايدارهائدنلره قارشی ايطاعت اولاراق دئييل، اورتاق بير تشبوثون هرطرفلی بير صورتده دستکلنمهسی اولاراق گؤرمک داها معنالی اولاردی.اگر اؤلکهنين قانونلارينا ايطاعت ائديرمسه، دئمک واقعيتده اونون آنا ياساسينی دستکلهييرم. سوسقون قبول ائتمهدن واز گئچيب، ايطاعت ائتمهگی رد ائدن عوصيانچی و دئوريمچيلرين رفتاری، بو فنومنين واقعی اوزونو، يانی ايطاعتين اصلينده دستکلهمک دئمک اولدوغونو آچيغا چيخارير. مسالهيه بو شکيلده باخاندا، ديکتاتورلوق حاکيميتی آلتيندا ايجتيماعی حياتدا يئر آلمايانلار، عئينی زاماندا، ايطاعت پرنسيبينه دايانيلاراق بو جور بير دستگين طلب ائديلديغی «مسوليت» ساحهلريندن ايجتيناب ائدهرک ديکتاتورلوغو دستکلهمگی رد ائدنلرديلر. يئترلی ساييدا اينسانين نه ميزاندا موثير اولاجاغينی گؤرمک اوچون- هر هانسی آکتيو بير ديرهنيشه بئله قالخيشمادان- بو شکيلده «مسوليتسيز» رفتار ائديب، يارديمی، دستگی رد ائتمهسی دوروموندا بو جور حؤکومتلرين باشلارينا نهلر گلهجگينی بير آن اوچون دوشونمهميز بئله کيفايتدير. بورادا، اصلينده، بيزيم عصرده کشف ائديلن، شيدته تکيه ائتمهين عمللردن، بيری، يانی ديرهنيش بيچيملريندن بيری سؤزوموزون مؤوضوعسونو تشکيل وئرير. يانی بو يئنی جانيلری عمللرينه گؤره مسول تانيماغيميزين عيلتی، سياسی و اخلاقی مسالهلرده ايطاعت کيمی بير شئيين مؤوجود اولماسيدير.
نتيجه اولاراق ايش بيرليگی ياپان و امرلری يئرينه يئتيرنلردن، «ندن ايطاعت ائتدين؟» سوآلینين دئييل، «ندن دستکلهدين؟» سوآلینين سورولماسی لازيمدير. بو،- کليمهلرين، اصلی خوصوصيتينی يانی دانيشان بير وارليق اولان اينسانين تفکورو پروسهسی اوزريندهکی اؤزل و حاکيم تاثيرينی بيلنلر باخيميندان،- معناسيز، سمانتيک بير کليمه اويونو دئييلدير. البته کی، کؤتو «ايطاعت» سؤزجوگونو اخلاقی و سياسی دوشونجه سؤزلوگوموزدن چيخاريب آتماميز بؤيوک بير قازانج اولوردو. بو سوآلار اوستونده بئينيميزی يورماق ايسه بيزه اعتيماد به نفسيميزی، حتا غوروروموزو،- قديم زامانلارين، بلکه اينسانليغين دئييل آمما اينسانين شرفی ويا اونورو دئيه آدلانديرديقلاری شئيی،- بير ميقدار دا اولسا يئنیيدن قازانديرابيلر.
کؤچورندن:
هانا آرئنت بو يازينی ١٩٦٤ جو ايلده يازيب و گئنيش اؤلچوده آلقيشلانميشدير! ايلک دفعه اينگيليس ديلينده لوندوندا چاپدان چيخميشدير. يازينی تورکيه تورکجهسيندن عرب اليفباسينا کؤچورهنده بير سيرا سؤزلرين جنوبی آذربايجاندا ايشلهنيلن شکيلی وئريلميشدير- جاواد توفيق
www.achiq.org


c: text/html

text:
دکتر ح. م. صدیق
مولانا، سلطان الشعرا، شیخ الادبا، افضل الفضلا، ملا و حکیم لقبلری ایله تانینان محمد فضولی بیاتلی، کلاسیک آذربایجان شعری نین ان گؤرکملی سیماسی ساییلماقدادیر. او، متشرع اولدوغو حالدا، آلنی آچیق، کؤکسۆ گئنیش و لطیف ذوق صاحبی بیر عارف کیمی حرکت ائتمیشدیر.
غزللرینده نه قشریلیک و نه صوفیلیگه راست گلمک اولماز. مثبت و یارادیجی بیر عرفان دیلی ایله درین فلسفی غزللر مؤلفی دیر. یوخاریداکی غزل یازدیغیم شرحده ایشلنن سؤزجۆکلرین تحلیلیندن سونرا، بو معنالاری چیخارتماغا چالیشمیشام.
غزل
دوستوم! عالم سنینچۆن گر اولور دشمن بنا،
غم دگیل! زیرا یئترسن دوست آنجاق سن بنا.
عشقه سالدیم بن بنی، پند آلماییب بیر دوستدان،
هیچ دشمن ائیلهمز آنی كی ائتدیم بن بنا!
جان و تن اولدوقجا بندن درد و داغ اسگیك دگیل،
چیخسا جان، خاك اولسا تن، نه جان گرهك، نه تن بنا.
وصل قدرین بیلمهدیم، فرقت بلاسین چكمهدن،
ظُلمت هجر ائتدی چوخ مبهم ایشی روشن بنا.
دود و اخگردیر بنا سرو ایله گۆل، ای باغبان!
نئیلیرم بن گُلشنی، گُلشن سنا، گۆلخن بنا!
غمزه تیغین چكدی اول ماه، اولما غافل ای کؤنۆل!
كیم مقرردیر بوگۆن اؤلمك سنا، شیون بنا.
ای فضولی! چیخسا جان، چیخمان طریق عشقدن،
رهگذار اهل عشق اۆزره قیلین مدفن بنا.
قیسسالتمالار
اِ. : اسم
اد. : ادات
اک. : پسوند
امر. : اسم مرکب
امصـ . : اسم مصدر
تر. : ترکی
صـ . : صفت
ضـ . : ضمیر
عر. : عربی
فـ . : فعل
فا. : فارسی
قـ . : قید
مصـ . : مصدر
هـ . : هجری
بیت 1.
دوستوم! عالم سنینچۆن گر اولور دشمن بنا،
غم دگیل! زیرا یئترسن دوست آنجاق سن بنا.
سؤزجوک بیلیم
◄ دوست: dûst [ اِ. فا.] بورادا مجازی اولاراق تانری معناسیندا گلیر. فارس شعرینده ده بو معنادا ایشلنمیشدیر. مثال:
دوست نزدیک تر از من به من است
وینْت مشکل که من از وی دورم. (سعدی)
فضولی! خالی اولماز صورت دل دوست فكریندن،
بو معنیدن كی بیتالله دئرلر، قلب مؤمندیر. (غزلیات فضولی، ص. 428)
كریم و راحیم و رحمانسان، ای دوست!
مكرّم پُر كرملردن علادیر. (دیوان نسیمی، ص 263 )
◄ - وم [ اک. تر. ] um دؤرد شکیللی im/ ım / üm / um کلمهنی صاحبلیک و مالکلیک (= یئیهلیک) دورومونا سالار. بیرینجی شخص مالیکلیک نشانهسیدیر.
◄ عالم [عر. اِ ] āləm بورادا بوتون یارادیجیلیق و خلقت آنلامیندا گلیر. همده روزگار، دۆنیا و فانی اولان عالم و هرکس، دونیایا عائد اولان هر شئی، باشقا سؤزله دئسک، تانریدان غیری اولان هر بیر زاد، یعنی «کثرت». باشقا بیتلرده ده «عالم» کلمهسی بو معنالاردا ایشلنمیشدیر. مثال:
زهی! فیض وجود از پرتو ذات تو عالم را،
كمال قدر تو برداشته از خاك آدم را. (غزلیات فضولی، ص. 47)
نیست عالم را ثباتی پیش اهل اعتبار،
هست بر آب روان نقش حبابی این كه هست. (غزلیات فضولی، ص. 92)
سلوك عشق اطواریم، مذاق عشق حالیمدیر،
تجرّد عالمی سِیرینده، عالم پایمالیمدیر. (غزلیات فضولی، ص. 426)
سن جوهر، عرَض عالم، سن اصل، طُفيل آدم،
هم علّت غايیسن، هم علّته سن مبداء. (دیوان سیدعظیم شیروانی، ص. 154 )
عالمی حقین تمثالی و حقی ایسه اونون روحو آدلاندیرمیشلار. هر حالدا عالم اصطلاحدا «کل ما سِوی الله» دیر، یعنی آللاهین بۆتۆن مخلوقاتی، عالمدیر و حقین وجودونون تظاهروندن باشقا بیر زاد دگیلدیر. اونا «ظلّ ثانی» و آللاها «ظلّ اول» دئیرلر. ظلّ ثانی اونا گؤره دئییلیرکی حقین تمثالی ساییلیر.
مولوی عالمی هئچ ساییر و اونو انسان تصوّروندن ناشی اولان بیر زاد بیلیر و ازلی – ابدی وارلیغین تظاهری حساب ائدیر و دئییر:« بو عالمده هر نه وار اونون ذاتیندان گلمیشدیر.» (فیه ما فیه، ص 62) مثنوی ده دئییر:
عالم اندر چشم تو هول و عظیم
ز ابر و رعد و چرخ داری هول و بیم
نقل اعراض است این بحث و مثال
نقل اعراض است این شیر و شگال (مثنوی، دفتر 2، ص 300)
◄ سنینچین [تر.] səninçin سنه خاطر، سنین اۆزۆندن.
1. سن sən [ضـ . تر.] ایکینجی شخص ضمیرینین تکی.
2. - ین in دؤرد شکیللی ün / un / in / ın ایکینجی شخص یئیهلیک نشانهسی.
3. چین çin / چۆن çun ، ایچۆن içün / اۆچۆن üçün اداتینین یونگوللشمیش فورماسیدیر.
◄ گر gər [اد. تر.] شرط اداتیدیر. بورادا: ولو، حتی، اگر معناسیندادیر.
◄ اولور olur [فـ . ] اولماق مصدرینین اۆچۆنجو شخص ایندیکی زمان صیغهسینین تکی.
◄ دۆشمن düşmən [اِ. تر.] بیریله مخالفلیک ائدن شخص. تۆرکجهمیزده دۆش / düş ضد و مخالف آنلامیندادیر.
◄ بن bən [ضـ . تر. ] بیرینجی شخص ضمیرینین تکی. معاصر آذربایجان تۆرکجهسینده «من» اولاراق ایشلهنیلیر. فارسجایادا «من» اولاراق گیرمیشدیر.
◄ ا a [اک. تر.] اسمین یؤنهلیک حالینین اکیدیر.
◄ غم ğəm [ا. تر.] یاس و امیدسیزلیکدن ناشی اولان، روحی اینجیکلیک، ملوللوق.
◄ غم دگیل ğəm dəyil [اصـ . ] اعتنایا شایان دگیل، اهمیتی یوخدور، اؤنمسیزدیر.
◄ زیرا zîrā [اد. فا.] اونا گؤرهکی، چونکی.
◄ یئترسن yetərsən [فـ . تر.] کفایت ائدرسن، بس ائدرسن. یئتمک yetmək مصدریندن دۆزلمیش گئنیش زمان فعلی اۆچۆنجۆ شخص صیغهسینین تکی. اسکی فورماسی: یئترنسن. زنگان شیوهسینده اسکی فورماسی ساخلانیلمیشیز:
yet (فعل کؤکۆ) + ər (زمان اکی) + ən ( شخص اکی)
یئتمک مصدری: چاتماق، گلمک، واصل اولماق و کفایت ائتمک آنلاملارینا گلمیشدیر:
حین دعوی نبوّت، مدّعی الزامینا،
جاهل ایكن ائل، سنین علمین یئتر برهان سنا. (غزلیات فضولی، ص. 357)
هم بیتیرن هم بیتن، هم یئتیرن هم یئتن،
جۆمله منم، جۆمله من، دهریله هم كاینات. (دیوان نسیمی، ص. 181)
شرح معنی گر مطوّلدیر، یئتر تنبیه اۆچۆن،
آنلار اولورسان بو رمز و نكتهی غرّامیزی. (دیوان نسیمی، ص. 198 )
◄ آنجاق [اد. تر.] فقط، محض، یالنیز.
قیلدی بندن رفع تكلیف نمازی، مستلیك،
قالدی آنجاق نشئهی جامِ مِی گۆلگۆن بنا. (غزلیات فضولی، ص. 362)
نه غم پناهيم اگر يوخدو دهرده سيّد!
بو بيپناهليق آنجاق يئتر پناه سنا. (دیوان سیدعظیم، ص. 173)
جانانی منیم سئودیگیمی، جان بیلیر آنجاق،
کؤنلۆم دیلهگین دۆنیادا جانان بیلیر آنجاق. (دیوان نسیمی، ص. 311)
آنلام بیلیم
◄ معنا: ای سئوگیلیم! من سنین وصالین یولوندا بۆتۆن دۆنیانین دوشمنلیگینه اعتنا ائتمیرم. سنین دوستلوغون منیم اۆچۆن کفایت ائدر.
◄ یوروم و تفسیر: «دوست» بورادا حقیقی معشوق و تانری قصد ائدیلرسه، «عالم» دن مقصد «کثرت» نظرده توتولور. کثرت دۆنیا وارلیقلارینین داغینیق و چوخ اولماسی آنلامیندادیر. شاعر اؤزۆنۆ کثرتچیلیک (pluralisme) دن بری ساییر و وحدته ساری یؤنهلیر. یعنی بۆتۆن کائنات و یارادیجیلیق و بۆتۆن عالمی، تانری (= حق) جمالینین جلوهسی حساب ائدیر.
مشو ز وحدت و کثرت دوبین که یک نور است
که آفتاب شود روز و شب ستاره شود. (صائب، ص 1918)
صوفیلرین اینانجینا گؤره بۆتۆن وارلیقلار، ایستر واجب الوجود و ایسترسه ممکن الوجودون، «وجود» آدلی بیر و واحد باشلانغیجی و منشایی واردیر و ظاهری اختلافلار «وجود»ون مرتبهلریندندیر. و فلسفهچیلرین ادعالارینا گؤره بۆتۆن دۆنیا بیر تک مادهدن تاپیلمیشدیر. ولاکن فضولی، نه صوفیلر کیمی «وارلیق بیرلیگی» (= وحدت وجود) - نه اینانان و نه ده فیلسوفلار کیمی هر نهیین بیر تک مادهدن تاپیلماسینی قبول ائدندیر. او، «عارف»دیر. او، معبود، معشوق و تانرینی ابدی ساییر، بۆتۆن عالمی ایسه اونون جلوهسی حساب ائدیر و هر شئیی کثرت آدلاندیراراق دئییر:«کثرت منی سنه یاخینلاشدیرماماق اۆچۆن منله دۆشمن اولسادا، یئنه منیم اۆچۆن، یالنیز سن وارسان و سن منه کفایت ائدهرسن.» (ایپکتن، فضولینین حیاتی اکیشلیگی و اثرلری، ص 79)
ادبی بزهکلر
تضاد: دوست – دشمن / اولور – یئتر
تجرید: آنجاق.
فارسجا منظوم چئویری
بهر تو ای دوست گر عالم شود دشمن مرا
نیست غم، مثل تویی بس دوستی احسن مرا[2]
بیت 2.
عشقه سالدیم بن بنی، پند آلماییب بیر دوستدان،
هیچ دشمن ائیلهمز آنی كی ائتدیم بن بنا!
سؤزجۆک بیلیم
عشق eşq [عر. اِ. ] فضولیدهکی «عشق» رودکی، عنصری و منوچهری کیمی شاعرلرده اولان عشقه بنزهمز. اونلاردا اولان عشق، بشری بیر عشقدیر، بئله عشقین ان اوجا مرتبهلی توصیفی نظامی گنجوییه عائددیر. لاکن فضولیده عشق، عرفانی و معنوی معنادادیر. مولوی رومی فارسجادا، فضولی بیاتلی ایسه تۆرکجهمیزده بئله بیر عشقین ان یۆکسک مرتبهده توصیف ائدنلریدیرلر. او، حتی «لیلی و مجنون»دا اولان بشری عشقی، عرفانی عشقه چئویریر. «لیلی و مجنون»دا دئییر:
ذاتیندا چو وار ایدی محبّت،
محبوبو گؤرۆنجه توتدو الفت،
عشق ایدی کی، اولدو حُسنه مایل،
حُسنۆ نه بیلیردی طفل غافل.
معلوم ایدی اهلِ حاله اول حال،
کیم، نسخهی عشقدیر بو تمثال.
البتّه بو طفلی زار ائدهر عشق،
آشفتهی روزگار ائدهر عشق؛ (لیلی و مجنون فضولی، ص. 102 )
بئله بیر عشقی، «قابل درمان» اولمایان بیر خستهلیک حساب ائدن فضولی، اونو جسمه بیر جوهر بیلیر:
عشق دردی، ای معالج! قابل درمان دگیل!
جوهریندن ائیلهمک جسمی جدا آسان دگیل! (غزلیات فضولی، ص. 581 )
«عشقه سالماق» عشقه گرفتار ائتمک معناسیندادیر.
اغياری عشقه سالماغا اول شوخ دلفريب،
غير ايله گؤرجهگين منه چوخ ائيلر احترام. (دیوان سیدعظیم شیروانی، ص. 366 )
◄ پند آلماییب pənd almayıb [فـ . مر. فا. تر.] پند آلماق مرکب مصدرینین وجهی وصفی.
«پند آلماق» بیر شخصدن حرکت، داورانیش و یا یاشاییش مسالهلری اۆچۆن توصیه آلماق دئمکدیر. بورادا فضولی هئچ بیر شخصدن بو مسالهده توصیه قبول ائتمک ایستهمیر و دئییر کیمسهنین یول گؤسترمهسینه قولاق آسمادیم.
◄ آلماییب almayıb [فـ . تر.] آلماق مصدرینین وجهی وصفیدیر. وجهی وصفین بو فورماسی اسکی آنادولو و آذربایجان تۆرکجهسینه مخصوصدور.
◄ بیر bir [صـ . تر.] عددی صفت کیمی «دوست» کلمهسینی وصف ائدیر.
◄ - دان bir [اکـ . تر.] ایکی شکیللی دان / دن dan/dən اکی اسمین و ضمیرین چیخیشلیق (مفعول عنه) حالتینی بیان ائدیر.
◄ هیچ hîç [صـ . ] مبهم صفتدیر، اسمه آرتیریلمیش و منفی فعل ایله، اوندان اؤزهللیگینی سلب ائتمیشدیر. بورادا بو سؤزجۆک فارسجا شیوهسی ایله تلفظ اولاجاقدیر. یعنی / ı / اوزون فورما آلاجاقدیر.
ائیلهمز eyləməz [فـ . تر.] ائیلهمک مصدریندن گئنیش زمان اۆچۆنجۆ شخص اولومسوز فورماسیدیر.
◄ آن ān [ضـ . تر.] اوزاغا اشاره ضمیری اولاراق ایشلنمیشدیر. بو ضمیر فارسجادان آلینمیشسادا، کؤکۆ تۆرکجهدیر. بورادا / آ / اوزون تلفظ اولاجاقدیر.
◄ - ی – ı [اکـ .] چکیم اکی اولان دؤرد شکیللی ü / u / i / ı اکی اسمی و ضمیری تصریف ائتمه و اونا مفعولی حالت وئرمه اۆچۆن ایشلهنر.
آنلام بیلیم
◄ معنا: بیر دوستدان نصیحت آلماییب، من اؤزۆمۆ عشق عالمینه آتدیم. هئچ بیر دوشمنین منه ائتمهدیگینی، من اؤزۆم اؤزۆمه ائلهدیم.
◄ یوروم: اما دۆشمن مسالهسینه گلدیکده ظاهرده بئله آنلاشیلیر کی فضولی دئییر هئچ بیر دۆشمنین ائتمهدیگی پیسلیگی، من اؤزۆمه روا قیلدیم. اما بیلیریک کی دۆشمن انسانا یاخشیلیق ائتمز. ولاکن فضولی اؤزۆنو عشقه سالماق ایله، اؤزۆنه یاخشیلیق ائتمیشدیر. هئچ واخت دۆشمن بئله بیر یاخشی ایشه ال آتماز.
نصیحت، عقل ایشیدیر. و اگر فضولی عشقه دۆشمک مسالهسینده بیر دوستدان نصیحت آلماق ایستهسه ایدی، دوست، اونا عاقلانه اؤیۆدلر وئرهجک ایدی. حال بوکی عشقه دۆشمک عقل و منطق ایشی دگیلدیر، کؤنۆل ایشیدیر. و بونا گؤرهده فضولی بیر دوستدان نصیحت آلماییب و کؤنۆل نداسینا سس وئرمیشدیر.
فارسجا منظوم چئویری
پند نشنیدم ز یاری و خود افکندم به عشق،
خصم هم ننماید آن ظلمی که کردم، من مرا.
بیت 3.
جان و تن اولدوقجا بندن درد و داغ اسگیك دگیل،
چیخسا جان، خاك اولسا تن، نه جان گرهك، نه تن بنا.
سؤزجۆک بیلیم
◄ جان can [ اِ. فا.] جان یا روح بورادا تصوف اصطلاحیندا امر عالمیندن نازل اولان «مجرد لطیفه» دیر. قرآنداکی « وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّن الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً» آیهیه دایازاراق، روحا «نفس ناطقه» آدیدا وئرمیشلر.
◄ اولدوقجا olduqca [قـ . تر.] بو سؤزجۆک دیلیمیزده، صفت اولاراق «چوخ، لاپ چوخ، وحددن آرتیق» معنالاریندا ایشلهنیلیر. لاکن بورادا قید کیمی «اولدوغو زمانادک» معناسینا گلمیشدیر.
◄ درد dərd [اِ. فا. ] عرفانی اصطلاحدا ازلی معشوقدان اوزاق دۆشن سالک اۆچۆن اۆز وئرن غم و قرارسیزلیق دئمکدیر.
◄ داغ dāğ [ا. تر.] یارا، یاس و اومیدسیزلیکدن ناشی اولان غم و غصه.
نسخه بدل: غم.
قان اولدو لالهنین جیگری درد و داغ ایله،
ساراردی سار و اولدو چمنلر چۆ كهربا. (دیوان نسیمی، ص. 155)
اگر ياريم عيادتچين گلئيدي بير اياغ ايله،
داخی جان جسم ائويندن چیخماز ايدی درد و داغ ايله. (دیوان سیدعظیم، ص. 500)
◄ اسگیک əsgik [صـ . تر.] بۆتۆن اولمایان، ناقص، ناتمام و چاتیشمایان.
اسگیک دگیل əsgik dəgil دائمی اولاراق واردیر، همیشه موجوددور.
گهی هجران، گهی وصلین وورار اود قلب سوزانه
کی هئچ اسگیک دگیل بو گوشهی ویرانهدن آتش. (دیوان سید عظیم، ص 319).
◄ چیخسا çıxsa [فـ . تر.] چیخماق مصدرینین شرطی وجهیدیر. «چیخار+ ایسه» ترکیبینین یۆنگۆللشمیش فورماسیدیر. چیخماق: بیر یئردن کنار اولماق، ایچهریدن ائشیگه و دیشارییا وارماق و خارج اولماق آنلامیندادیر. چیخار، همین مصدرین گئنیش زمان اۆچۆنجۆ شخص فورماسیدیر.
◄ ایسه isə [ اد.] بعضاً اما و فقط معنالاریندا گلن بو باغلاییجی اگر و هرگاه معناسیندا ادات یئرینده ایشلهنیلمیشدیر.
◄ خاک xāk [ اِ. فا. ] تورپاق، مزار، حقیر، دهیرسیز و پوچ.
◄ اولسا olsa [فـ . تر.] اولماق مصدرینین شرطی وجهی، «اولار + ایسه» ترکیبینین یۆنگۆللشمیش فورماسیدیر.
آنلام بیلیم
◄ معنا: مادام کی بو جان و بو بدن وار، درد و داغ مندن اسگیک اولمور. اگر جانیم چیخسارسا و بدنیم ده تورپاق اولارسا، یئیدیر. چۆنکی منه نه جان و نه بدن لازمدیر.
◄ یوروم و تفسیر: درد و داغ هر ایکیسی مادی وارلیغا عائد اولان بیر شئیلردیر. تا مادی وارلیق وار، بو عائدلیکده اولاجاقدیر. مادی وارلیق اورتادان قالخارسا، یالنیز معنوی وارلیق قالاجاقدیرکی اودا کؤنۆلدور، عشقین ائوی و تجلی ائتدیگی یئردیر. فضولی مادی وارلیغی اؤزۆنه گرهکلی سایمیر و کؤنۆل دۆنیاسی ایله فنا فی الله و ایلاهی یوخلوغا چاتماق ایستهییر.
ادبی بزهکلر
مراعات نظیر: درد – داغ / جان – تن – خاک
تضاد: اسگیک – گرهک
مشوش لف و نشر: تن – تن / مندن – منا / درد – تن/ داغ – جان.
فارسجا چئویری
درد و داغ از من نگردد دور، تا جان و تنی است
جان درآید، تن بپوسد، چیست جان و تن مرا؟
بیت 4.
وصل قدرین بیلمهدن، فرقت بلاسین چكمهدن،
ظُلمت هجر ائتدی چوخ مبهم ایشی روشن بنا.
◄ وصل vəsl [ اِمصـ . عر.] قاووشما، یئتیشمه. یالنیز مجازی عشق آردینجا اولان وصله یئتیشر. فضولینین عشقی حقیقی اولدوغو اۆچۆن او هئچ زمان وصل آرزوسو ائتمیر.
يئتيردي موژده گولدن بولبوله باد صبا، سيّد!
پيام وصل خوشدور يئتسه هر گه ياردان يارا. (دیوان سید عظیم، ص. 165)
فغان كی سيّده وصلين ميسر اولدو او دم،
كی جان زارينی وئرميشدی انتظار سنا. (دیوان سید عظیم، ص. 170)
وصل و فراقا واسیطه چۆن كی قدَردیر، ای كؤنۆل!
جهد ایله كیمسه قادرین منع ائدهمز قضاسینی. (دیوان نسیمی، ص. 202 )
تصوف اصطلاحیندا وصل یا وصل، حقیقی وحدت مقامی آدلانیر کی ظاهر و باطن آراسیندا وسیلهدیر. بو وصل ایسه جسملرین وصلی کیم یوخ بلکه بشریت آراسیندا اولان کلّ حجابی رفع ائتمه دئمکدیر بئلهکی بۆتۆن پردهلر گؤتۆرۆلر و بنده حق جمالین غیب وفانی اولار.
◄ قدر qədr [اِ. عر.] اعتبار، دهیر، مرتبه و مقام.
وصل قدرین (= وصل+ قدر+ی+ن+[ی] ) تعینی سؤز بیرلشمهسیدیر.
◄ بیلمهدن bilmədən [فـ . تر.] بیلمه bilmə مصدرینین، اسمی مصدری کیمی ایشلنمیشدیر. – دن اکی ایسه بو اسم مصدره حالت وئرن بیر چکیم اکی کیمی گلمیشدیر. معناسی:«بیلمهدیگیم حالدا.»
◄ هجران hicran [اِ مصـ . عر. ] باشقاسینا یؤنلمک ایله معشوقدان اوزاق دوشمک دئمکدیر.
◄ بلا bəlā [اِ. عر. ] سیناق، امتحان و مصیبت.
تصوف اصطلاحیندا بلا، حقین سالکی خالص ائتمه اۆچۆن وئردیگی اونو چکدیگی امتحاندیر. عارف اۆچۆن حقدن عطا اولونان سیناقدیر. بلانی هر کسه وئرمزلر، اودور فضولیده هر زمان بلا آرزو ائدیر:
یارب بلای عشق ایله قیل آشنا منی
بیردم بلای عشقدن ائتمه جدا منی. (غزلیات فضولی، ص. 354)
◄ ظلمت zülmət [اِ. عر. ] نفْسین بولاشیقلیغی و قارانلیغی.
ظلمتدن مقصد، حجاب، جهل، کفر، مادی وارلیق و بدن قالبیدیر کی فانی اولمالیدیر. شاعرین «ظلمتِ هجر» دن منظورو، هجران و آیریلیغین قارانلیغی و اضطرابیدیر.
◄ ائتدی etdi [فـ . تر. ] ائتمک مصدرینین اۆچۆنجۆ شخص ساده کئچمیش فورماسی.
◄ چوخ çox [صـ . تر. ] سای صفتیدیر. سایجا آز اولمایان، مقداری آرتیق اولان. بورادا «تاریک» صفتینی چوخالتما و گوجلندیرمه اۆچۆن اونون باشیندا گلمیشدیر.
◄ تاریک tārîk [صـ . فا.] ایشیق اولمایان، قارانلیق، «چوخ» صفتی اۆچۆن موصوفدور.
◄ ایشiş [ اِ. تر.] وضعیت، حال. «تاریک» صفتی اۆچۆن موصوفدور.
◄ روشن rovşən [ قـ . فا.] واضح، آیدین، صاف و زلال. بورادا قید و مسند حالیندادیر.
آنلام بیلیم
◄ معنا: قاووشمانین و وصالین قدر و قیمتینی بیلمهدن و آیریلیق بلاسینی چکمهدن، آیریلیغین قارانلیغی، منه چوخ قارانلیق ایشی آیدینلاتدی.
◄ یوروم و تفسیر: هر وصال، بیر آیریلیغا باغلانیر، یعنی هر وصالین سونو، هجراندیر. اگر قاووشمانین و وصالین لذتی معلوم اولماسا، آیریلیق و هجرانیندا عذابی و بلاسی آیدین اولماز. باشقا سؤزله، وصال گؤرمهین، هجرانیدا حس ائتمز. فضولی بورادا تاکید ائدیرکی هم وصالا ال تاپمامیشدیر و همده وصالدان سونرا گلن هجران و آیریلیغی دادمامیشدیر، بلکه ابدی اولاراق آیریلیغا دوچار اولموشدور. و بو آیریلیغین قارانلیغیندا، اونون عشقی سبب اولموشدورکی چوخ قارانلیق ایشلر آیدینلیغا چیخسین. چۆنکی هجران ظلمتی، عاشقی روحی کمالا چاتدیرار و بو یولدا اونون اۆچۆن چوخ قارانلیقلار آیدینلاشار.
ادبی بزهکلر
تضاد: وصل – هجران / ظلمت – روشن
فارسجا چئویری
بی بلای هجر، قدر وصل را نشناختم
شام هجران کرد امور مبهمم روشن مرا
بیت 5.
دود و اخگردیر بنا سرو ایله گۆل، ای باغبان!
نئیلیرم بن گۆلشنی، گۆلشن سنا، گۆلخن بنا!
سؤزجۆک بیلیم
◄ دود düd [ اِ. تر. ] تۆرکجه توتسو tütsü (= توستو) کلمهسیندن آلینماسی ظن ائدیلیر. بورادا قارانلیق و قارالیق معناسیندادیر. بورادا سرو، توستویه تشبیه اولوبدور.
◄ اخگرəxgər [ اِ. فا.] اود، آتش. بورادا گۆل، اخگره تشبیه اولوبدور.
◄ سرو sərv [ اِ. فا.] همیشه یاشیل اولان مخروطی آغاج. توستودن استعارهدیر.
◄ ایله ilə [ اد. تر.] بو ادات بورادا «بیرگهلیک» معناسینی داشیماقدادیر.
◄ گول gül [ اِ. تر.] چیچک. آتشدن استعارهدیر.
◄ باغبان bağban [اِ. تر.] باغا باخان، باغا قوللوق ائدن آدام، باغچی. «باغ» سؤزۆنۆن اسکی تۆرکجه کؤکۆ واردیر.
◄ نئیلهرم neylərəm [فـ . تر.] ائیلهمک مصدرینین گئنیش زمان اولومسوز وجهی بیرینجی شخص تک فورماسیدیر: نه ائدرم.
◄ گۆلشن gülşən [اِ. تر.] گۆللۆک، چیچکلیک یئر.
◄ گۆلخن gülxən [ اِ. تر.] حمامین آتشخانهسی، آشغال تؤکۆلن یئر، کۆللوک یئر.
من كه بی لاله رخی ساكن گلخن شدهام،
ز آتش عشق چنین سوخته خرمن شدهام.
بیگل روی تو و گلشن كویت عمری است،
فارغ از میل گل و رغبت گلشن شدهام. (غزلیات فضولی، ص. 234)
گشت گۆلشن دئديلر رفع غم هجر قیلیر،
يارسيز سئير قيليب گؤردۆم اونو گۆلخن ايميش. (دیوان سید عظیم، ص. 324)
آنلام بیلیم
◄ معنا: ای باغبان سنین سروین و گۆلۆن منیم اۆچۆن توستو و اود کیمیدیر. من گۆلشنی نئیلیهجگم؟ گۆلشن سنین اولسون، منه گۆلخن بسدیر.
◄ یوروم: فضولی اۆچۆن معشوقسوز و سئوگیلیسیز سرو و گۆل، توستو و آتش کیمی نظره گلیر. بئله بیر حالدا، سئوگیلیسیندن اوزاق، او ترجیح ائدیرکی توستو و آتش ایچینده قالسین و اونسوز گۆلشنی قبول ائتمیر.
باشقا یوروم بوکی فضولی سروی و گۆلۆ گؤرنده سئوگیلیسینین بویو و اۆزۆ یادینا دۆشۆر و عشقین عذاب و اضطرابی سبب اولورکی اونلارا باخاندا، اونلاری توستو و اود کیمی حس ائتسین.
ادبی بزهکلر
تشبیه: 1- سرو توستویه / سئوگیلینین بویو سروه. 2- گۆل اودا و آتشه / سئوگیلینین اۆزۆ گۆله.
جناس: گۆلشن – گۆلخن.
مراعات نظیر: دود – اخگر – گۆلخن / سرو – گۆل – گۆلشن.
فارسجا چئویری
باغبانا، سرو و گل دود است و اخگر پیش من،
چون کنم گلشن مگر؟ گلشن تو را، گلخن مرا.
بیت 6.
غمزه تیغین چكدی اول ماه، اولما غافل ای کؤنۆل!
كیم مقرردیر بوگۆن اؤلمك سنا، شیون بنا.
سؤزجۆک بیلیم
◄ غمزه gəmzə [ اِ. عر.] ناز، شیوه، سۆزگۆن و شیوهلی باخیش.
◄ تیغ tiğ [ اِ. ] شمشیر، خنجر، قیلینج.
◄ چکدی çəkdi [فـ . تر. ] چکمک مصدرینین کئچمیش زمان اۆچۆنجۆ شخص تکی.
◄ اول ol [ضـ . تر. ] « او » اشاره ضمیرینین کلاسیک تۆرکجهمیزده ایشلهدیلن فورماسی.
عشق اهلینه اول ماه، فضولی! نظر ائتمیش،
سن هم اؤزۆنۆ گؤستر، اگر بیر هُنرین وار! (غزلیات فضولی، ص. 409)
◄ مه məh [ اِ. فا.] گؤزهلین صورتینه اشاره اولاراق، اسم اۆچۆن جانشین اولان بیر صفتدیر.
گر دئسم آیدی یئر اۆستۆنده گلیب رفتارا
عقل باور ائلهمز، ماه سمادان دۆشمز. (دیوان سیدعظیم، ص. 306 )
◄ اولما olma [فـ . عر. ] اولماق مصدرینین اۆچۆنجۆ شخص نهی مشکلیدیر.
◄ غافل ğāfil [صـ . عر. ] نه ائدهجگینی و باشینا نه گلهجگینی ایرهلیجهدن دۆشۆنمهییب، ایشینی بوش توتان، خبرسیز، دقتسیز و غفلتده اولان. غاقل اولماق: غفلت ائتمک، فرصتی الدن چیخارتماق.
وئرمیشم سن تکی بیمهره کؤنۆل، غافل اولوب
اولموشام ایندی یامان یئرده پشیمان، افسوس! (دیوان سیدعظیم، ص. 316)
◄ کؤنۆل könül [ اِ. تر. ] معنوی معنادا، اۆرهک و قلب، انساندا عاطفهلر و احساسلار مرکزی، انسانین معرفت اسراری و ایلاهی حقیقتلری درک ائتمه عضوی.
◄ کیم kim [ اد. تر.] باغلاییجی اداتدیر. «که» فورماسیندا فارسجا دیل بؤلۆملرینهده گیرمیش و تاویل نشانهسی اداتی اولاراق ایشلهنیلمیشدیر. یاخین ایللرده بو نشانه نشانهسی اولاراق تۆرکجهمیزهده گیرمکده و دیل قایدالاریمیزی پوزماقدادیر. مثال اۆچۆن فارسجا «فضولی که از عشق سخن میگوید» جملهسینی «فضولی که عشقدن دانیشیر» شکلینده ایشلهدنلر واردیر. حالبوکی فارسجا بو نشانه «صفته تاویل» نشانهسیدیر، بیزیم دیلیمیزده ایسه فاعلی صفت نشانهیه احتیاجی اولمادان اؤزۆ گلیر و «عشقدن دانیشان فضولی» کیمی عباره باغلانیر.
◄ مقرّر müqərrər [صـ . عر.] قرار قویولموش، تعیین اولونموش، آشکار و معلوم.
◄ بوگۆن bugün [ اِ مر. تر.] بورادا مادی وارلیقدان چیخماق و فنا فی الله (= ابدی حیات) مقامینا چاتماق معناسیندادیر.
◄ اؤلمک ölmək [ فـ . تر. ]
◄ شیون şîvən [ امصـ . فا.؟] سس – کۆی سالاراق اؤلۆنۆن آرخاسیندان آغلاییب، فریاد ائتمک و ائیلهمک.
آنلام بیلیم
◄ معنا: ای کؤنۆل غافل اولماکی او آی اۆزلۆ دلبر، یان یاخیش قیلینجینی چکدی. بو زمانهده سنین اؤلۆمۆن منیم ده شیون ائتمهگیم مقرر اولوبدور.
◄ یوروم: غمزه، کیپریک و قاش، فضولی دیلینده اؤلدۆرۆجۆ صفتلر ایله وصفلهنیرلر و کثرت علامتیدیرلر. کؤنۆل ایسه وحدت نشانهسیدیر. غمزه، اؤز قلینجی ایله کؤنۆلۆ اؤلدۆرسه، عاشقین بدنی و مادی وارلیغی قالاجاقدیر عاشق و یاس توتاجاقدیر. بو ایسه مقرردیر و حتماً باش وئرهجکدیر. کؤنۆله «غافل اولما!» دئمهسی ایسه، هاوا و یالاندیر. چۆنکی کؤنۆل ابدی قالاجاق و مادی وارلیغین محو اولماسی ایله عاشق فنا فی الله درجهسینه چاتاجاقدیر.
فارسجا چئویری
تیغ غمزه برکشید آن مه، دلا غافل مباش
چون مقرر شد کنون مردن تو را، شیون مرا
بیت 7.
ای فضولی! چیخسا جان، چیخمان طریق عشقدن،
رهگذار اهل عشق اۆزره قیلین مدفن بنا.
سؤزجۆک بیلیم
◄ چیخمان çıxman [فـ . تر.] چیخماق مصدرینین اسکی تۆرکجهمیزده گئنیش زمان بیرینجی شخص تک فورماسی.
◄ رهگذار rəhgüzār [ اِ. فا. ] عبور و کئچید یولو، یول.
◄ ایچره içrə [اد. تر. ] ایچینده، داخلینده.
من بۆلبۆل باغ فرقتم زار
اما قفس ایچرهیم گرفتار. (فضولی، لیلی و مجنون، ص 219 )
◄ قیلین qılın [فـ . تر. ] ائتمک و یئرینه یئتیرمک معناسیندا اولان «قیلماق» مصدرینین امر فورماسی.
آنلام بیلیم
معنا: ای فضولی! جاندا بدنیمدن چیخارسا، من عشق یولوندان چیخمارام. منیم مدفنیمی عشق اهلینین کئچدیکلری یول اۆزره دۆزلدین.
فضولی تجرید حالیندا اؤزۆنه خطاب ائدرک دئمک ایستهییرکی کؤنۆلۆ عشقین تجلیگاهیدیر و جان ایله بدنی محو اولارسادا، عشقین کؤنلۆنده تجلی ائتمهسینه گؤره، ابدی اولاراق عشق اهلینین طریق و یولوندا قالاجاقدیر، اونا گؤرهده روحو بدنیندن چیخدیقدان سونرادا، بدنینین بئله بیر یول اۆستۆنده دفن اولماسینی ایستهییر. چونکی اونون مزاری عاشقلرین گلیب گئتدیکلری یول اۆزره اولسا، اصلینده عشق یولوندان چیخمامیش اولماسینا دلالت ائدهجکدیر. همده مادی وارلیغی اولان بدنی عاشقلرین آیاقلاری آلتیندا قالاجاقدیر.
ادبی بزهکلر
1- سس بزهگی بیرینجی مصراعدا.
2- تجرید «ای فضولی» عبارهسینده.
فارسجا چئویری
ای فضولی! در نیایم از ره عشقم به مرگ
در گذار عاشقان سازید، هان! مدفن مرا.
قایناقلار:
سید عظیم شیروانی، دیوان اشعار ترکی، تصحیح و مقدمه: دکتر ح. م. صدیق، تبریز، ندای شمس، 1386.
سید عمادالدین نسیمی، دیوان اشعار ترکی، تصحیح و مقدمه: دکتر ح. م. صدیق، تبریز، اختر، 1387.
جلال الدین مولوی، مثنوی، چاپ نیکلسون.
محمد فضولی، غزلیات، تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، تهیه و تنظیم: شاهرخ نخعی – کریم اسدی، تهران، تکدرخت، 1392.
[2] منظوم چئویریلر، «هـ . قربانی»نین دیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ستار گولمحمدي- داغهاوالي، يورد بويالي ميصراعلار شاعری حسن ايلديريم من، سئويملي شاعيريميز ستار گولمحمدينين اوزونو گؤرمهدن؛اؤزونو، شعرلرينده گؤرموشم.سسيني کاست لرده ،قوشمالاريني گؤركملي عاشیغيميز، ععاشیق محبوبون شلالهيه بنزر سسينده دينلهميشم. اونو اوخويا- اوخويا، دينله يه – دينله يه بَهينميشم منجه هر بير ياراديجي، دويغو و دوشونجهلريني، ايدهاللاريني،دونيا گؤروشونو بير سؤزله اؤز منليييني، ياراتديغي اثرلرينده عكس ائتديرمکله،اؤز صنعتینده فردي اوسلوبونو، يارادا بيلير. ...Read More »
آليملاما ائستئتيكاسي/ بئرنا موران – اويغونلاشديران: همت شهبازي
آليملاما ائستئتيكاسی بئرنا موران – اويغونلاشديران: همت شهبازي آليملاما ائستئتیکاسی [يا دا قورامي [نظريهيزيباييشناسي دريافت] (rezenptionsasthetik) 1960لارين سونوندان بو يانا ادبیات اثرلرينين آنلامیو یوزومو ايله ایلگیلی اولاراق اوخوجونون ايشلهييني [فونكسيا، كاركرد] آراشديران چئشیدلی قوراملارا وئريلن عمومیبير آددير. آمما بو نؤعلره کئچمهدن اؤنجه، آليملاما قورامینين، دويغوسال ائتکی قورامیندان نئجه آيريلديغيني ايفاده ائتمکده فايدا وار. دويغوسال ائتکی قورامينی آراشديرارکن سؤز قونوسو ...Read More »
تورک دیللی حروفی ادبیاتی نئجه یارانیب؟/ غلامرضا بوداغی
تورک دیللی حروفی ادبیاتی نئجه یارانیب؟/ غلامرضا بوداغی یازیمیزا کؤچورن: حمید بخشمند فضلالله ابن ابومحمد تبریزی – نعیمی- (1389- 1393میلادی) حروفیلیک طریقتینین نظری اساسلارینی احاطه ائدن «جاویداننامه» و «محبتنامه» کیمینثر اثرلرینی استرآباد لهجهسی ایله قاریشیق فارس دیلینده یازمیش، اوتوز ایللیک رؤیالارینی «نؤومنامه» تراکتاتیندا محض استرآباد لهجهسینده قیده آلمیشدیر. فیلوسوف – شاعر 1120 بیتلیک «عرشنامه» مثنویسینی، ائلهجه ده شعر دیوانچاسینی ...Read More »
کرمانلي والي نين ديواني/ ائل اوغلو
کرمانلي والي نين ديواني/ ائل اوغلو اؤتن ایللرده ایران مجلیس کیتابخاناسینین ال یازمالار بؤلومونده اولان تورکجه شعیر مجموعه لرینی آراشدیردیقدا، بیر اؤنملی دیوان اثریله راستلاشدیم. ندنسه شعرلی آراشدیریلمامیش قالان او شاعیر، یالنیز نوسخه شوناسلارین دئییل ادبیات تاریخیله مشغول اولان عالیملریمیزین و آراشدیریجیلاریمیزین گؤزوندن ده بئله قیراقدا قالمیشدیر. بو آجی طالعین سببینی هله ده اؤیرنمه میشم. اونون چوخ جهتلرن قابیلیتلری اولان ...Read More »
خزانلار سسلهنير/ حسن ایلدیریم
خزانلار سسلهنير حسن ایلدیریم اوستاد حبيب ساهرین خزانلار شعرینین تحلیلی اوستاد حبيب ساهر حاقلي اولاراق معاصر شعريميزين تمثيلچيسي آدلانير؛ شعريميزين سجيهوي خصوصيتلري اونون اثرلرينده، اؤز قاباريق ایفادهسيني تاپا بيلميشدير. گؤرکملي صنعتکار اؤز اثرلرينده، عصریميزين اینسانينين(20نجي عصرين) طالعي، ايستک و آرزولاري، کئچيرديگي مبارزه يوللاري و دونیامیزدا باش وئرهن ان مهم اجتماعي و مدني حادثهلري، دولغون، يارارلي بديعي فورملا ترنم ائتميشدير. شاعر ...Read More »
ديلده يـئنيچيليک/ بهزاد بهزادي
ديلده يـئنيچيليک بهزاد بهزادي ديل اجتماعی حياتـين اوست قورومو اولاراق اقتصادی, سیاسی, اجتماعی دهييشيکلرله بيرليکده دهييشير و انکشاف تاپير؛ علم و تئخنيکانـين ايرهليييشيايله زنگينلشير؛ قونشو خالقلار و دونيا خالقلاريله ايلگيلر واسطهسيله يـئني سؤزلر و ايفادهلری منيمسهيير. ديل دورغون بير وارليق دئـييل, بلکه آرديجيل و قانونا اويغون انکشاف ائـتمکدهدير. اونا گؤرهده موجود ديللرين تملي اولان اسکي، کؤهنه و قديمي لغت و ...Read More »
سیمای انسانی- هنری “ایرانی” / دکتر علیاکبر ترابی
سیمای انسانی- هنری “ایرانی” دکتر علیاکبر ترابی هنرمند راستین، این وجدان بیآرام دوران، خود شاخهای است پربار از فرهنگ اجتماع و هنرش نیز عصارهای است از فرهنگ و هنر جهان پیرامون او. از سوی دیگر هنرمندان برجسته، اگرچه زاده و پرودهی محیط خود و وابسته به زمان و مکان خویشاند، ولی به هنگام اوجگیری در فضای هنری و تعالی بخشیدن ...Read More »
اورخون یئنیسئی کیتابهسینین شمال جهتی/ نجیب عاصیم
اورخون یئنیسئی کیتابهسینین شمال جهتی/ نجیب عاصیم/ چئویرن: همت شهبازی کیتابهنی اوخویان و آچیقلایان: نجیب عاصیم آذربایجان تورکجهسینه چئویرن: همت شهبازی گیریش ادبیاتیمیزدا اؤنملی یئر توتان اسکی یازیلی آبیدهلردن اولان، اورخون یئنی سئی کیتابهلرینین بیر بؤلومونون اصیل متنی و اونون بو گونکو دیلیمیزه اويغونلاشديراراق وئریرم. چاليشميشام قدیم کلمهلره قارشیلیق اولاراق بو گونوموزون ان یاخین کلمهلرینی سئچیب هر سطرین اؤنونده گتیرم.(سیراایله ...Read More »
دونیا شاعري: عبدالوهاب البیاتی / حسن ایلدیریم
دونیا شاعري: عبدالوهاب البیاتی (1999-1926) حسن ایلدیریم سئوگيم اؤزومدن بؤیوك سئوگيم دونیادان اولودور. چونكي من یوخسول عاشيقلرين رؤیاسینین شاهی یام. چونكي من غریب لرين، سورگونلرين -اؤنجولو، پناهی یام. «عبدالوهاب البیاتی» معاصر عرب شعرينين گؤركملي نمایندهلريندن بيريدير. او، معاصر عرب شعريني اؤز باجاریغی و یارادیجیلیق قابلیتي ايله دونیا شعري سویهسينه قالدیرمیش و اونو معاصر حیاتلا، معاصر انسانین معنويیاتی و ايستكلري ايله ...Read More »
گنجعلی صباحینین حیات و یارادیجیلیغینا دایر / ائلدار موغانلي
اؤتن گونلرین قوجا قارتالی گنجعلی صباحینین حیات و یارادیجیلیغینا دایر ائلدار موغانلي معاصر گونئي آذربايجان ادبیاتينين نثر قولو، قوجامان يازيچيميز گنجعلي صباحينين آديلا باغليدير. آذربايجان ديلي و ادبیاتي اوزره آکادئميک تحصيل صاحبی، ديل و ادبیاتين اينجهليکلريني و بديعي خصوصیتلريني دريندن بيلن، دوغما خالقينين معنوي عالميني ياخشي تانييان، جمعیتين داخيليندهکي قايدا- قانونلاري، اجتماعی و سیاسی مبارزهده اؤيرهنن قوجامان اديب، اؤز دؤورو ...Read More »


text:
قارتالین تشککورو
سید رضا حسینی
بیر قارتال تلهیه دوشموشدو. قاناد چالیر، چیرپینیر، تلهدن جانینی قورتارماغا چالیشیردی. یاشلی بیر کیشی اونون بو حالینی گؤرهرک اورهیی یاندی.«یقین اونون دا بالالاری وار»-دئیه دوشوندو و قارتالی تلهدن خیلاص ائتدی. قارتال قاناد چالیب اوچدو. بیر نئچه گون کئچدی. یاشلی بیر کیشی کهنه ائوین کؤلگهسینده اوتوروب دینجینی آلیردی. گؤیده اوچان قارتال اوزاقدان خیلاصکارینی تانیدی. اوچا-اوچا کیشینین پاپاغینی باشیندان گؤتوروب او یئردن اوزاقلاشدی. کیشی قارتالین دالینجا قاچماغا باشلادی. دوزنلییه چاتاندا قارتال پاپاغینی یئره آتدی. ائله بو زامان یئر –گوی تیترهدی. زلزله باش وئردی. کیشی اولجه قورخدو. سونرا اؤزونه گلیب پاپاغینی یئردن گؤتوردو و دینجلدیی یئره قاییتدی. نه گؤرسه یاخشیدیر؟ ائو اوچوب داغیلمیشدی، داش داش اوسته قالانمیشدی. کیشی باشا دوشدوکی، بو قارتال واختیله خیلاص ائتدییی قوشدور. ایندی یاخشیلیغین عوضی چیخدی.


text:
۴۰۰ تروریست اسیر آلیندی
۸۰ی یارالی تخمیناً ۴۰۰ داعشلی تروریستین اسیر آلیندیغی بیلدیریلدی
سوریهلی موخالیفلر، اسد رژیمینین آچدیغی دهلیزله ادلب گرگینلیگی آزالتما بؤلگهسینه گیرمهیه چالیشان ترور هؤرگوتو داعشله چاتیشمالاردا ۴۰۰ تروریست اسیر آلارکن، بیر چوخونو ائتکیسیز حالا گتیردی.
"ایشغالجیلاری پوسکورتمه" آدی وئریلن اورتاق عملیات اوتاغی قوران سوریهلی ۱۲ مخالیف قروپ، ادلبه ایرلیلهمهیه چالیشان داعشی دوردوردو.
مخالیفلر ادلب گونئی و دوغو بؤلگهلرینده چوخ ساییدا داعشلی تروریست اؤلدوردو.
مخالیفلرین قوردوغو اورتاق عملیات اوتاغی سؤزچوسو ناجی ابو حذیفه، اسد رژیمینین کنترلونداکی بؤلگهلردن ادلبه ایرلیلهمهیه چالیشان داعشه قارشی باشلاتدیقلاری عملیاتین داوام ائتدیگینی بیلدیردی.
ابو حذیفه، ادلبین گونئی و دوغو بؤلگهلرینده ۸۰ی یارالی تخمیناً ۴۰۰ داعشلی تروریست اسیر آلدیقلارینی بیلدیردی.
اسد رژیمی و داعش بیر مدتدیر، سوریهنین ادلب گرگینلیگی آزالتما بؤلگهسینده مخالیفلره قارشی ایرلیلمک اوچون تاکتیک امکداشلیق ائدیر.


text:
پرشین بلاگ Persianblog
عاشیقلار
خوْشگلدین قدمقوْیۇبآستا-آستا، سنبۇدییارا،خوْشگلدین! سۆزدۆرۆبآلاگؤزلهری. قاشلارێقارا،خوْشگلدین! اوْغرۇندۇرۇب،قێیاباخدێن، مۆژگانێنسینهمهچاخدێن، جیسمیمییاندێرێبیاخدێن، آلێشدێمنارا،خوْشگلدین! قاینایێب،پئیمانێمدوْلۇب، سارالێبگۆلرنگیمسوْلۇب، حسرهتینچکمهکدهناوْلۇب، سینهمصدپارا،خوْشگلدین! دوْستۇنوفاسێنێگؤردۆم، سئچیب،سئویب،کؤنۆلوئردیم، تزهلهندیکؤهنهدردیم، دردیمهچارا،خوْشگلدین! سینهمدیعئشقیندفتری، سنسندیلیمینازبری، یازێقآشێق علسگری، چکمهیهدارا،خوْشگلدین! یئریدی بیرگؤزهلکئچدیقارشێدان، ساللاندێ،یانایئریدی. کیرپیکچاخدێ،اوْغرۇنباخدێ، اوْدسالدێجانا،یئریدی. اوْوچۇتکبرهدهدۇردۇ، قاشلارێندانکامانقۇردۇ، مۆژگانێنسینهمهوۇردۇ، قمزهسیقانایئریدی. هانێبئلهحۇری،قێلمان؟! ائیلهمیردردیمهدرمان. چئشمیمیاشێاوْلۇبعۆممان، یاشێل باشسوْنایئریدی. جامالێنبنزهتدیمآیا، احسنقۆدرهتوئرهنپایا. ائندیریبسالمادێسایا، دوْستمئهریبانا،یئریدی. دئدیم: قێز،گئتمه،اماندێ،
پرشین بلاگ Persianblog


text:
تورکییهنین ایستانبول شهرینین بئشیکتاش رایونونون ماچکا پارکیندا پارتلاییش تؤرهدن کامیکادزئ-تئررورچونون کیملیگی بَللی اولوب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، ایستانبول تئررورلا موباریزه شعبهسی (ت.ئ.م) حادثهنی حیاتا کئچیرهنین بوراک یاووز آدلی شخص اولدوغونو بیلدیریب.
معلوماتا گؤره، قانلی حادثهنی تؤرهده نین شخصیتینی یاووزون آتاسیندان گؤتورولهن دی اِن آ اؤرنکلری واسطهسی ایله معین ائتمک مومکون اولوب.
قئید ائدک کی، اونون ۱۹۹۶-جی ایلده دوغولدوغو و «اَردال» لقبی ایله تانیندیغی وورغولانیب.
خاطیرلاداق کی، دئکابرین ۱۰-دان ۱۱-نه کئچهن گئجه سؤزوگئدن پارکین یاخینلیغیندا کامیکادزئنین اؤزونو پارتلاتماسی نتیجهسینده ۴۴ نفر هلاک اولموش، ۵۷ نفر ایسه یارالانمیشدی.


text:
-«قیز، اوجاغین کوردو یازیق! سن نه باشا دوشرسن»- دئیه، گؤزلرینی اونون اوزوندن دؤندردی. ائله بیلیر قیزی اولمایان قیزلیغینی ایتیرر، یادا آتار ائشییه. اؤزومده قیزایدیم دا؛ قیز اولان یئرده… قیز اولان یئرده بیر قاراداش اولایدین!
یئنه سسینی آتمیشدی باشینا. اونون سسینی ائشیدندن نئچه گون سونرایادک داشلاردان قورخاردی. هر دؤنه ائشییه چیخیب، قارا داش گؤرنده، «- ای وای، پری اولمایا!»دئیه، دالی چکیلردی. یاخینا کئچمزدی قورخوسوندان؛ ائله بیلردی بیردن یاپیشاجاق بونون قیچیندان. عادتیدی گیزلنردی، بو کئچنده بیردن یاپیشاردی قیچیندان. بودا دیک داشلانیب، اونو قووالاردی. بیر یاندان دا هر دؤنه داش جوملهسینی ائشیدنده بیر داها پریایله اوینایا بیلمهیهجهیینی دوشونوب، بیر یئرده اوتوروب، دیزلرینی قوجاقلایاردی .
اوشاقلیق ائولرینین یانیندا بیر مچید، اونون دا سول الینده بیر قارا داش وارایدی. گؤرهسن او دا قیزداشایدی؟ داشین ایچیندن بیر سو بوروسو چیخاردیب باشینا شیر باغلامیشدیلار. گئدیب گلن اونو گؤروب سوسوزلایاردی. اییلردیلر، آغیزلارینی دایاردیلار شیرین آغزینا، سونرا شیری آچیب، دویونجا سو ایچردیلر. قونشولوغوموزدا بیر جوت باجی وارایدی، هئچ کیمه ماجال وئرمزدیلر. بیری ایچیب چکیلمهمیش او بیریسی گلردی. آخیردا بیزیم سسیمیز چیخاردی، چکیلردیلر قیراغا.
«میشو»نون یولونداکی «جوت باجیلار» اولمایا ائله بو باجیلار ایدی. یادینا گلن اونلار قارا دهییردیلر. اولمایا داشلارین دا طارازی، ناطارازی وار؛ گؤرهسن داشلارین ایچینده ده قارا/آغ، چیرکین/گؤزل، یوخسول/وارلی اولار؟
اؤزو هر بویادا داشی سئوردی. هر یئره گئدنده نئچه دانا دا داش ییغیب گتیریردی، هر بویادا، هر بویدا. هردن اونلاری گتیریب تؤکردی اتهیینه، دویونجا باخاندان سونرا، بیر سیراسینی سئچردی بویون ـ بوغازینا تاخمالی دوزلتدیرسین، آمما بیر آز باخاندان سونرا تزهدن قایتاراردی یئرینه.
گؤرهسن جوت باجیلار ائله اوردا داشا دؤنموشدولر یا ائوده، یادا شیر باشیندا داش اولاندان سونرا آپاریب قویموشدولار اورا. آمما «میانا»دا کی «قیزکؤرپوسو»نو یقین داشا دؤنموش قیزلاردان دوزلدیبلر. آخی او اوزونلوقدا قیزیهاردان تاپیب اوردا داشا دؤندره بیلردیلر؟ گؤرهسن نئچه دانا قیزداش واردی ایچینده؟ اوندا «قاری کؤرپوسو»نو ده بو کؤرپونون قوجالمیش قیزداشلاریندان دوزلتمیشدیلر؟ یا اوندان چوخ زامان اول دوزلدییینه گؤره قاری کؤرپوسو دئییرلر،؟! بلکه او واختلار قاریلاردا داشا دؤنرمیشلر؟!
هر یاندا قیزداش وارایدی بونون قافاسیندان باش چیخاردیردی؛ هئچ ده بیلمیردی کی یالنیز آدلاریندا قیز وار یا دوغرودان قیزلاردان دوزلیبلر. فیکرینی جایدیرماق ایچون لپتاپینین دالیسیندا ایلشدی. شکیللر فایلینی آچیب، باشینی قاتماق ایستهدی. «باکی» عکسلرینه یئتیشنده «قیز قالاسی»نین اؤنونده دایانیب شکیل چکدیردیینی گؤروب، یئنه قافاسی داشلا دولدو. گؤرهسن بو قیزقالاسینی دا قیزداشلاردان دوزلتمیشدیلر؟! جانینا قورخو دوشدو، بیردن بودا داشا دؤنسئیدی، نه ایش گؤره بیلردی؟ گؤرهسن بونودا باساردیلار بیر بینانین دیبینه، آدینی دا قویاردیلار قیزبیناسی؟! آخی مهیر او بئله کؤلهنی باسدیلار میصرین اهرامینین قات ـ قاتینا آدینی قویدولار کؤله بیناسی؟!
یئنه چوخ اوللر اولسایدی داغ ـ داشین دیلی وارایدی، اونلارلا دانیشاردی، ایندی لالام ـ لال، کارام ـ کار. گؤرهسن اینانا دا داشا دؤنموشدو، اونون داش هئیکلی اولارکن نه ایچون تزهدن داشا دونئیدی. بلکه او قدهر اینانان داشا دؤنسون دئمیشدیلر کیهامینین ایناناسی داشا دؤنموشدو؟ ائله اوندان سونرا هر نه قورتارمیشدی. داها قیزلارین الیندن بیر ایش گلمیردی. او بؤیوکلوک ائیلهین زامان هئچ کیم اونون سؤزوندن چیخمازدی. نییه داشا دؤنسون دئیئیدیلر!هامییا یئتیشردی. نه قارا بیلردی نه آغ. کندلی، شهرلی، یوخسول، وارلیسی دا یوخایدی! یقین ائله داش ائلهمهیی اوندان باشلادیلار. بیلیردیلرهاردان باشلاسینلار. دوموزی گلیب هر نهیی وورموشدو بیر بیرینه، هر نهیی اؤزونه گؤتورموشدو؛ ناغیللارادک اؤز طرفینه چئویرمیشدی.... بیردن اؤزونه گلدی. اولمایا پرینی ده داشا دؤندریب هر نهیین الیندن چیخارتماق ایستهییرلر. داشلارینی بیرده گتیریب تؤکدو اتهیینه. نه جور اورهییندن گلردی وئرسین یونتالاتسین؟ بلکه پری اولئیدی اونلارین بیری؟
اؤزونوهای کویلو یئرده حیس ائدیب، هندهورینه گؤز دولاندیردی. پری تخت اوسته اوزانیب؛ آیاقلاری داشا دؤنوب؛ آستا ـ آستا داش گؤودهسینه ساری یؤنلیب، اوسته چیخیر، آز قالیر بوینونا یئتیشسین. یالنیز باشی ترپهنیر. چنهسینه یئتیشنده قیشقیریر. اوزو قیزیشیب، پرینی اؤنونده گؤروب، آغلار گولر قوجاقلاییر اونو. قیز داها بسدی، ائله اینانانی دا بوجور داشا دؤندریبلر دا. او داشا دؤنندن سونرا قیز داها بسدی، قیز گلمه قاییت، قیز... آرایا چیخیب.
بیردن سهندین باشینداکی بؤیوجوک قارا داشلار یادینا دوشدو. بلکه ده یالاندان دئییرلر وولکان داشلاریدی! نه قدهر سئوردی اونلارین اوستونده یئریسین؛ بیرینین اوستوندن آتیلسین او بیریسینین اوستونه. قیش دا آیاق قویانمازدی اوستلرینه... گؤرن ایندی گئتسهایدی آیاق قویا بیلردی اوستلرینه؟
داها داشلا باشی، هنله هونو آییرا بیلمیر.
بو داشلارینهامیسینی اتهییندن تؤکملیایدی؛ آیاغا دوروب داشلارینهامیسینی یوخاری باشدا، بیر گؤزل راحات یئره دوزور…


text:
1600 ایللیک موزاییک تاپیلدی
موزه مودورلوگونه باغلی آرکئولوگلار طرفیندن یاپینین تخمینا 1600 ایللیک اولدوغو تعیین اولوندو
آدییامانین گؤلباشی ائلچهسینده، میلاددان سونرا 4.جو عصردن قالما موزاییک تاپیلدی.
گؤلباشی ائلچهسینه باغلی چاخماق محلهسینده، تارلالاریندا چالیشان کمال و محمد آ. قارداشلار، روما دؤورونه عاید موزاییک تاپدی.
قارداشلارین دورومو ژاندارمایا بیلدیرمهسی اوزرینه قروپلار، تارلایا گلهرک آراشدیرما ائتدی.
آراشدیرمانین آردیندان موزاییک آدییامان موزه مودورلوگونه تسلیم ائدیلدی.
موزه مودورلوگونه باغلی آرکئولوگلار طرفیندن یاپینین تخمینا 1600 ایللیک اولدوغو تعیین اولوندو.


text:
تورکییه جومهورییتی نین قوروجوسو موصطفی کمال آتاتورک اس اس ری-نین مشهور اوپئرا ایفاچیسی ایوان ژادانی اؤولادلیغا گؤترمک ایسته دیگی اورتایا چیخیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی, بو بارَده روسییالی یازار و ژورنالیست گئورگی نیکتین "سامیزدات" نشرینده یازیب. یازارین سؤزلرینه گؤره, ژادان بیر نئچه صنعتچی ایله 1935-جی ایلده آتاتورکون دعوتی ایله آنکارایا گئده رک اورادا کونسئرت وئریب.ایفاچینین سسینه حئیران قالان تورک لیدئر اونا مونوگرام گؤنده ررک اؤولادلیغا گؤتورمک ایسته دیگینی بیلدیریب و قیزیل سویونا چکیلمیش سیگارئت قوتوسودا هدیه ائدیب.
معلوماتا گؤره, صنعتچی ایکینجی دونیا موحاریبه سی ایللرینده آلمانلارا تسیر دوشوب و ایشغال آلتینداکی اوکراینادا کونسئرتلر وئرمه یه باشلاییب. نیکیتین یازیسیندا اس اس ری رهبرلیگینین بو دورومدان خئیلی ناراحات اولدوغونو وورغولاییب.
قئید ائده ک کی, سونرادان آمئریکا بیرلشمیش شتاتلارینا کؤچه ن ژادانین کاریئراسی اوغورسوزلوقلا نتیجه له نیب.


text:
اؤتن ایله نیسبتهن بو ایل آذربایجانا داها چوخ توریستین گلجیی گؤزلنیلیر.
بو سؤزلری آخار. آز-آ آچیقلاماسیندا کئچمیش مالییه ناظری، اقتصادچی پروفئسسور فیکرت یوسیفوو دئییب. ائکسپئرت بیلدیریب، اؤلکهمیزه گلهجک توریستلرین سایی ایله الاقدار کونکرئت رقهملر سؤیلهمک بیر قدر چتیندیر:
«بونو یالنیز بایرام شنلیکلری بیتهندن سونرا آیدیتی قوروملار آچیقلایاجاقلار. لاکین اؤتن ایله نیسبتهن بو ایل آذربایجانا داها چوخ توریستین گلجیی گؤزلنیلیر. نووروز شنلیکلرینده ایشتیراک ائتمک اوچون بیر قایدا اولاراق داها چوخ توریست ایراندان گلهجک. اؤلکهمیزده کئچیریلهن موختلیف تدبیرلرده خاریجدن گلن توریستلرین سایینین ایلدهن-ایله آرتماسینین کؤکونده دایانان اساس مسئله آذربایجاندا مؤوجود اولان اجتماعی-سیاسی ثابتلیکدیر».
ف. یوسیفووون سؤزلرینه گؤره، گلن توریستلر بورادا اؤز خرجلرینی باغلاماق اوچون اؤلکهمیزه مؤهکهم والیوتا گتیریرلر:
«اؤلکه اراضیسینه بو یوللا داخیل اولان مؤهکهم والیوتا بازارا اؤز موسبت تأثیرینی گؤسترهجک. بو سببدن ده توریزمین داها گئنیش اینکیشافینی نظرده توتان دؤولت پروقراملارینین حیاتا کئچیریلمهسی تدقیرلاییقدیر».


text:
مارقوش ترکمن صحرا: ترکمنینگ مللی میراثینی، تاریخی مدنی یادگارلیکلرینی قوراپ ساقلاماق و اوورنمک بابتدا مهم وظیفهلرینگ اؤستونلیکلی چؤزیلمگی خلق آرا خذماتداشلیغینینگ شول ساندا آبرایلی خلق آرا قورامالاری و دنیانینگ ایری موزیلری بیلن قاتناشیقلارینگ اؤسدیریلمگی تورکمن سیاساتینینگ ایلری توتولیان اوغورلارینینگ بیریدیر.
امریکانینگ ایری صونغات مرکزلرینینگ بیری بولان نیو-یورکونگ مِترُپُلیتن موزیینده «کؤشک و کؤشک اولغامی»: سلجوقلارینگ بییک اییامی»آدلی سرگیسی آچیلدی.
شونینگ بیلن باغلانشیقلی بو یرده قوریلان ملّی سرگی بؤلومی کؤپ سانلی داشاری یورتلرینگ تورکمن خلقینینگ دورموشینا چونگگور آرالاشماغینا تاریخی دوورده سلجوقلار تاریخینینگ بییکلیگینی علامتلاندیریان تاریخی مغلوماتلاربیلن تانیشماغا یاردام بریأر. ترکمنستاندا دولت مدنیت مرکزینینگ دولت موزیینینگ، مارینینگ تاریخی-اؤلکأنی اوورِنیش وکؤنرگنجینگ تاریخی اؤلکأنی اوورنیش موزیلرینینگ سریشده لرینینگ قیمّاتلیقلارینینگ ۱۵- سی قدیمی مرودا بییک سلجوقلار دولتینینگ دوورینده صونغاتینگ اؤسیش درجهسی حاقیندا گینگیشلیئن مغلومات آلماغا ممکینچیلیک بریأر.
یوز ییللیقلارینگ دوامیندا مرو گوندوغارینگ پایخاص دورموشینینگ بلّی مرکزینه اؤریلدی. بو شهر ۱۱-نجی عصردا بییک سلجوقلار دولتینینگ دوزومینه گیرن وقتلاری خاصدا گوللأپ اؤسیپدیر. خود شول دوورده « مرو –شاهو جهان» دییپ آدلاندیریلیپدیر. ۱۱۱۸-نجی ییلدان باشلاپ سلجوقلارینگ اینگ سونگکی سلطانی سلطان سانجار مرو شهرینی دولتینگ پایتختینا اووریپدیر. اورتا عصر صنعتچیلری مروینگ کتاپخانهسینینگ مسلمان دنیأسینده اینگ قوویلاری بیریدیگی بارادا اِورأن-اِورأن قایتالاپدیرلار.
سلجوقلار دولتی فلسطیندن باشلاپ چین ،افغانستاندان اورال دنگیزینه چنلی بولان آرالیغی ایهلأپدیرلر .سونگرا چنگیز خانینگ چوزیشلاری محالیندا مجبوری گچن اوغوز نسللری دولت دؤرهدیجی قوواتلارینی ساقلاپ قالیپدیرلار .و گوندوغاردا و قافقازدان هندوستانا گونباتاردا بولسا ترکیهچِنلی بولان گینگیشلیکده بیر ناچه غاراشسیز امیرلیکلری و خانلیقلاری دؤرهدیپدیرلر.
تورکمن هنرمندلرینینگ لندن و دیمک اروپا بیلن بیلهلیکده قوراماغیندا مرو بویونچا کؤپ ییللیق خلق آرا تصلاماسی آمالا آشیریلیار.حأر هم «مدنی میراثی ساقلاماق» دولت ایشلر نتیجهسینینگ چأکلرینده بیرلشن ملّر قوراماسینینگ ایلچی غازناسینینگ گؤنیکدیریلن سریشدهلرینه لایئقلیقدا اورتا عصر بناگر یادگارلیگی بولان اولی قیز قلانی آبادلاماق اوستونلیکلی آلنیپ باریلیار.
قدیمی مروینگ ۱۹۹۹-نجی ییلدا یونسکونینگ بوتین دنیأ میراثینینگ گیریزیلمگی بو شهرینگ دینگه بیر تورکمن خلقینینگ بویسانجی بولمان ایسم توتوش آدامزادینگ قیمّاتلی بویسانجیدیغینی آنگلاتیان آنیق ثبوت نامهسیدیر۱۸۷۲ -نجی ییلدا اساسلاندیریلان مِترُپُلیتِنینگ بیرلشن ملّتلرنینگ ایری صونغات موزیلارینینگ و دنیأنینگ ایری موزیلارینینگ اؤنیسسینینگ بیری بولوپ دوریاندیغینی بِللهملی اونینگ بنالار توپلومیندا ایکی ۲ میلیونا قولای قیمّاتلیقلارینگ ساقلانیاندیغینی اولارینگ یوز مونگ سینینگ سرگیده قویلاندیغی بللأرلیکدیر. موزیه هر ییلدا ۶ میلیوندان غاووراق آدام گلیأر. «کوشک و کوشک اولغامی: سلجوقلارینگ بییک اییامی» آدلی سرگی شو ییلینگ ایول آیینینگ ۲۴نه چنلی دووام اتیأر.
ایران خطینا گچیرن آماندوردی نساری ۹۵/۰۲/۲۹


text:
آذوح: تورکییه حبس، ایشگنجه، فیزیکی تهلوکه یا باشقا سببلر اوزوندن اؤلکهلرینی ترک ائتمک مجبوریتینده قالان ایرانلیلارین ایلک سیغیناجاغی حساب ائدیلیر. تورکییهده قاچقین حیاتی یاشایان آرش موکاریدوست آمئریکانین سسینه موصاحیبهده گونئیلی قاچقینلارین وضعیتینی آنلادیب. اونون سؤزلرینه گؤره، گونئیلی قاچقینلارین معاریفلنمه و مالیه یاردیملارینا احتیاجلاری وار.
“گونئی آذربایجاندان چیخان میللی فعاللار تورکییهیه گلدیکلرینده معلوماتسیز اولورلار. ایراندان چیخدیقلاری زامان ایسترئس آلتیندا اولدوقلاری اوچون بئله اولور. گلدیکدن سونرا یاواش-یاواش سیخینتیلار اورتایا چیخیر،” دئیه موکاریدوست بیلدیریر.
او، علاوه ائدیر کی، چوخلاری بمت-یه گئدنده دردلرینی سلیس شکیلده آنلادا بیلمیرلر. "یا آنلادیرلار اما اورادان چیخدیقدان سونرا ائو کیرالاماق مسئلهسی وار، ایش تاپماق وار. بمت-دکی پروسئسلرین تاماملانماسینی گؤزلیرکن بونلاری ائتمهلیدیرلر،” او بیلدیریر.
موکاریدوستون دئدیکلرینه گؤره، دیگر جمعیتلر یا سیاسی قروپلارا منسوب ایرانلی قاچقینلارین بیر چوخونا یاردیم ائدن قوروملار وارکن، گونئیدن گلن میللی فعاللارین پروبلئملرینه دقت یئتیرن بیر قوروم یوخدور:
“گونئی آذربایجاندان گلنلرین چوخو میللی-مدنی فعاللاردیر. اما دیگرلری ده وار. مثال اوچون دین دییشدیرمه سببیله ایراندا سیخینتی یاشامیش اولانلار... دیگر میللتلر و یا دیگر سیاسی قروپلارا منسوب اولان قاچقینلارا باخاندا، گؤروروک کی، اونلارا مالی و حقوقی باخیمدان یاردیم ائدنلر وار. بیز ده دئدیک کی، ندن بیزیم بئله قوروموموز اولماسین؟”
آرش موکاریدوستون سؤزلرینه گؤره، او و تورکییهده قاچقین حیاتی یاشایان بیر نئچه دیگر تورک فعال همین پروبلئمی چؤزمک مقصدیله “سیغینماجیلار یاردیملاشما مرکزی – گونئی آذربایجان” آدلی بیر بیرلیک تعسیس ائدیبلر.
“هدفیمیز تورکییهده اولان گونئیلی قاچقینلارا مادی، حقوقی و معنوی یاردیملار ائتمکدیر... داها اول بیر نئچه ایل تورکییهده یاشادیقدان سونرا غرب اؤلکهلرینه یئرلشن بعضی میللی فعاللار اللریندن گلدیگی قدر هر آی حسابیمیزا معین بیر مبلغ یاتیریرلار. بیز ده گلن او پولو مالی یاردیما احتیاجی اولانلارا چاتدیریریق،” دئیه او تعسیس ائتدیکلری مرکزین هدف و فعالیتلرینی شرح ائدیر.
فعالیتیمیز شففافدیر. گلن و گئدن یاردیملارین هامیسی هابئله مرکزین بوتون خرجلری سایتیمیزدا یازیلیب.
موکاریدوست میللی حرکاتا منسوب سیاسی تشکیلاتلارین چوخونون بو مرکزله امکداشلیغا مئیلسیز اولدوقلاریندان گیلئیلنیر: “بونون بیر سببی ائتیمادسیزلیق مسئلهسی اولا بیلر،” او، قئید ائدیر.
آرش موکاریدوست مرکزین فعالیتینین شففاف اولدوغونو وورغولاییر. "الیمیزه گلن و الیمیزدن گئدن یاردیملارین هامیسی هابئله مرکزین بوتون خرجلری سایتیمیزدا یازیلیب. شففاف اولدوغوموزو او تشکیلاتلارا دا گؤسترجییک و اومید ائدیریک کی اونلار دا بیزه ایناناجاق،” او دئییر.
https://www.amerikaninsesi.org/a/ares-mokaridust-qachqinlar/4242426.html


text:
قیرغیزیستان پرئزیدئنتی آلماس بئک آتامبایئو حربی محکمهلرین لغوینی نظرده توتان قانون لاییحهسینی تصدیق ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده پرئزیدئنت آدمینیستراسییاسیندان معلومات وئریلیب.
آچیقلامادا پرئزیدئنتین محکمه اصلاحاتلارینی کئچیرمک اوچون وئریدیی تعلیماتی یئرینه یئتیرهن پرئزیدئنت آدمینیستراسییاسی یانیندا محکمه اصلاحات شوراسینین ائکسپئرت قروپونون محکمه حؤکملرینین قانونیلیینی و کئیفیتینی آرتیرماق، محکمه ایشچیلرینین مادی و تئکنیکی ایمکانلارینی یاخشیلاشدیرماق اوچون حربی محکمهلرین لغوینی مقبول سایدیغی قئید اولونوب.
ایستانبولدا ۲۴ فئورال ۲۰۱۲-جی ایلده کئچیریلن «کورروپسییا ایله موباریزه کنفرانسی»ندا حربی محکمهلرین لغوی و بورادا آپاریلان ایشلرین باشقا محکمهلره حواله اولونماسی ایله باغلی قیرغیزیستانا معین تکلیفلر وئریلدیی قئید اولونوب.
حربی محکمهلرده چالیشان شخصلرین یئرلی محکمهلرده ایشله تامین اولوناجاغی بیلدیریلیر.


text:
اویان نیوز:
یتیم و صاحبسیز اوشاقلارین تربیهسی حاققیندا
آذربایجان میللی حؤکومتینین قراری
قرنلر بویو داوام ائدهن استبداد رژیمی و چوروموش ارتجاعی وضعیتین یاراتدیغی شرایط ایچون میللتیمیزین استقبالینی و گلهجک نسلیمیزین اساسینی تشکیل ائدهن اوشاقلاریمیزین مهم بیر حصهسی یتیم و سرپرستسیز قالیب انسانلیغی تحقیر ائدهن فلاکت و دیلنچیلیک حالیندا کوچه و خیابانلاردا آجلیق و لباسسیزلیق و جور- بجور ناخوشلوقلار واسطهسیله خزل کیمی سارالیب و محو اولوب گئتمکدهدیرلر.
آذربایجان میللی حؤکومتی خلقین استفاده و سعادتی و همچنین گلجک نسلین تمدن و صحت جهتدن ترقیسینی تامین ائتمک ایچون بو آجی حاله بیر آن اول خاتمه وئرمگه اقدام ائدیب یتیم و بیکس جوانلاری کوچهلردن ییغیب تربیت ائتمک ایچون آشاغیداکی قراری قبول ائتمیش و اونون تئزلیکله اجرا ائدیلمهسینی لازم گؤرموشدور:
آستارا
حرکاتین اشتراکچیسی محمد شمسی او گونلری خاطیرلارکن یاشادیغی آستارا شهری ایله باغلی بئله یازیر:
گوندن-گونه آرتان خالق حرکاتی قارشیسیندا اؤزونو داها پیس حس ائدن ارتجاعی قووهلر انقلاب حرکاتی قارشیسندا تاب گتیرمک اوچون جیددی تدبیرلره و تشبثلره ال آتدیلار. اونلار نه واسطه ایله اولور- اولسون آزادلیق و دموکراسی دوشمنلرینی بیر یئره توپلاماق و بئلهلیکله اؤز قووهلرینی متشکللشدیرمهیه چالیشیردیلار.
ارتجاع قووهلرینه رهبرلیک ائتمک ایسه آستارا شهرینین سرحد رئیسی سرهنگ علی ظهیرنیا یا تاپشیریلمیشدی. او، انقلابی حرکاتا قارشی موباریزهده شهرت تاپمیش آستارا کندلرینین قدار دوشمنی و بؤیوک بیر قولدور دستهسینه مالیک اولان ضرغام ساسانی و رشیدخان ساسانیدن استفاده ائتمک مقصدی ایله اونلاری اؤز یانینا چاغیردی. آستارا فیرقه تشکیلاتی دوشمنین فتنهکار فعالیتینی ایزلهییر و اونا قارشی عکس تدبیرلری گؤروردو. نهایت ۱۳۲۴- جی ایل آذر آیینین ۵-ی گئجه، آستارا محلی کومیتهسی آستارادا اولان دؤولت قووهلرینی ترک سیلاح ائتمک قرارینا گلدیو کمیتهنین چاغریشینا اساسا آستارا فداییلری خیردا- خیردا دستهلر حالیندا بیرلشهرک دؤولت ایدارهلرینی محاصرهیه آلدیلار و مرکزله آستارانین رابطهسینی کسدیلر.
یازان محمد شمسی علاوه ائدیر کی، بئلهلیکله آذر آیینین ۵- ده ایلک دفعه اولاراق آستارا اوزهرینده آزادلیق بایراغی دالغالانماغا باشلادی.


text:
اورتا دووار محمد سرافراز قراملکی او قدر ساغ گؤزومو یوموب سول گؤزومله اورتا دووارین بیرده بو دمیر قاپینین دئشیگیندن باخمیشام کی رحمتلیک بؤیوک ددهمین تاخما آدی یادیما دوشور “بیر گؤزلو یعقوب” گئجهلر آی ایشیغیندا آنامدان گیزلی اورتا دوواری پیچاقلا دئشدیگیم گوندن؛ بئش گون گئچیب. بو گون ایکینجی گوندور نازلیدان خبر یوخدور. یوخسا ایندی کؤرپه اوشاغی قوجاغیندا آلما آغاجینین کؤلگهسینه سیغیناراق، ...Read More »
گوزگو / محمد سرافراز قراملکی
گوزگو محمد سرافراز قراملکی “بیری واریمیش – بیری یوخ ایمیش. آللاه دان سونرا کیمسه یوخ ایمیش. بیر بالاجا اوغلان واریدی، بو بالاجا اوغلان چوخ شولوغ ایدی، هر گون اوشاقلارینان ساواشیب بیر نئچه شیکایتچیسی اولاردی. او آناسینی چوخ اینجیدردی، تازا یئددی یاشینا گیرمیشدی؛ آناسی اوخولا یازدیردی. او، اوخولا اؤنم وئرمهییردی. آناسی، هر گون الیندن یاپیشیب اوخولا آپاریردی. آما او شولوق اوشاغین ...Read More »
هامینیزدان زهلم گئدیر / محمد سرافراز قراملکی
هامینیزدان زهلم گئدیر محمد سرافراز قراملکی بالیقچیلار اونون لشینی چوخلو زحمتایله بالیق توروندان آییریب، چایین قیراغیندا یئره اوزالتدیلار. قوجا تیترهین اللری ایله توتون قوتوسونو تیتره ین دیزلرینین اوستونده آچیب، تله سیک بیر سیگار ائشیب قورو دوداقلارینین اورتاسیندان سارالمیش دیلینی سیگار کاغاذینین اورتاسینا چکهرک آلیشدیراندان سونرا درین بیر نفس ووروب “اونو چایا بوراخین گئتسین، یوخسا شیدیرقی بیر یاغیش یاغاجاق” دئدی. کیمسه اونون سؤزونه ...Read More »
شماره 334 / محمد سرافراز قراملکی
شماره 334 محمد سرافراز قراملکی “شماره 334 به باجه دو” به به ، نه سرین یئل اسیر. آتام همیشه دئیر: مئه یئلی آدامین جانینا تازا روح باغیشلار، مئه یئلی اسیرسه بوغدالار یوکه گئدیب ایچ باغلارلار، مئه یئلی سونبوللرین فراقدان سارالمیش دوداقلارینی بیری – بیرینه یئتیشدیردیگینده اورهیه یاتان بیر ماهنی اوخویارلار، منیم یاشاییشدا ان سئودیگیم ماهنی بو ماهنیدی. “شماره 334 به ...Read More »
منه قالانلار/ محمد سرافراز
منه قالانلار محمد سرافراز سحر- سحر قافامداکی خاطیرهلر منی راحات بوراخماییردی؛ قلمیگؤتوروب اونلاری کاغاذین اوستونه سرمک ایستهدیم, اما کوچهدن گلن بیر قوجا کیشینین تیترهین سسی فیکریمیاؤزونه آلدی : -خیردا چؤره ک آلیرام! -کؤر کؤهنه وسایل آلیرام! اللریمیدیزلریمه قویوب آیاغا دوردوم. چووالی گؤتوروب هر نه کؤهنه وساییل واریدی ییغدیم؛ چووالی گؤتورنده بئلیم آغریدی؛ دوغروداندا آغیرایدی. قوجا کیشی دووارین بوجاغینا سیغیشیب سیگارا ...Read More »


text:
شعر و متن به زبان ترکی شب یلدا و شب چله 95 2016
شنلیک اولسون بو گئجه کامانچاینان , تارینان
هامی چالیب اویناسین یولداشینان , یارینان
چیله نیز موبارک
*چیلله گئجه سینده سنه بیر قیرمیزی قارپیز آروزلاییرام ، اومودوم وار شاد گونلرین بو گئجه تک
اوزون و زیندگانلیغین برکتلی اولسون . **چیلله گئجن موتلو اولسون
*بولودوز یاغار اولسون ، سولاریز آخار اولسون ، اوجاقیز یانار اولسون ، "چیلله گئجه نیز موبارک اولسون
*پاییز گئدیر ، سونرا بوران قار گلیر ، سوفرالارا حالوا ، قارپیز ، نار گلیر ، چیلله گئجه ائل اوبانی شاد ائدیب ، بیزیم یوردا ائله بیل باهار گلیر ...
چیلله گئجه نیز قوتلو اولسون.
*بیر گون اولاجاق ، گون چیخاجاق ، داریخما ، گوللر آچاجاق ، یاز گلجک یوردا ، داریخما . " چیلله گئجه نیز موبارک اولسون"
-
- ۹۵/۰۹/۲۹
- ۱۰۱۸ نمایش


text:
تأچ مأمِّت سوخانقولی
(1942 – 1865)
عرب خطینا اؤووریپ یازان: یاشار نیازی
/ مارقوش ترکمن صحرا
مشهور سازاندا, تورکمنستانینگ ایلکینجی موقامچی – کامپازیتورلارینینگ بیری تأچمأمِّت سوخانقولی سازیمیزینگ اولی وکیللریندندیر.
تورکمن خلق سازیمیزینگ پاجارلاپ اؤسمهگینده اونونگ خیذماتی چأکسیزدیر.
تأچ مأمِّت سوخان قولی 1865 – نجی ییلدا آخال ولایتینینگ گوکدپه اطرافینینگ یانگقالا اوباسیندا دونیأ اینیأر. آخال إطراپلارینینگ آمانگلدی گؤنی (Amangeldi Göni) ینه شولار یالی حالیپالاریندان هؤرپ باغلان تأچمأمِّت سوخانقولی واغتینگ گچمهگی بیلن زماناسینینگ اوسسات سازانداسی بولوپ یتیشیأر.
تأچمأمِّت سوخانقولی ایلکی-ایلکیلر زمانداش باغشیلارینینگ یانیندا ساز چالیپ گزیأر. سونگ-سونگلار بولسا اوسساتلارینگ صونغاتینا ایهریپ, اونونگ اؤزم موقامچیلارینگ حاطارینا قوشولیپ گیدیأر.
ییگریمینجی ییللارینگ آیاقلاریندا آشغابات شهرینده جملهنن باغشی-سازاندالارینگ آراسیندا تأچمأمِّت سوخانقولام باردی. شوندا اول گونشلی اولکأمیزینگ چار کونجوندن گلن باغشی – سازاندالارینگ باشتوتانلارینینگ بیری بولیار. آیدیم – ساز آنسامبیلینینگ ایلکی باشیندا باشلاماقلیق تأچمأمِّت سوخانقولینینگ پایینا دوشیأر.
تورکمنستان رادیوسیندا, سازلی دراما تئاترلاریندا, تورکمن دولت فیلارمونیاسیندا کؤپلری اؤزونینگ صونغاتینینگ ایزینا ایهردیپ, ساز چالیپ گزیأر.
اول اؤز اوغوللاری حوجا مأمِّتی, چارینی اؤکده سازاندالار ادیپ یتیشدیریأر. اؤزونینگ اولی صونغاتینی شول بییکلیگی بیلن اوغوللارینا اؤورتمأگه هؤتدهسیندن گلیأر.
اوتوزینجی ییللارینگ باشلاریندا بولسا خلق ساز قوراللاری آنسامبلینینگ اؤروسی گینگأپ باشلایار. شول ییللار اول بیلهکی باغشی – سازاندالار بیلن بیله موسکوا شهرینه گیدیپ، اوبا خوحالیغینینگ قازانانلارینینگ سرگیسینه قاتناشیار. سرگیده ساز چالیپ تورکمن دوتارینینگ قُدرَتینی گؤرکزیأر. اول اوتوزینجی ییللارینگ دَوامیندا تورکمن ایلیمیزینگ دورلی یرلریندن گلن باغشیلارا سازاندارلیق ادیأر.
1936 – ییلدا مسکوا شهرینه آیدیم – ساز یازغیسینا گیدیلیأر. شول یازغا گیدنلرینگ آراسیندا تأچمأمِّت سوخانقولام بولوپ، اول تورکمنستانینگ خلق باغشیسی سخی جبَارینگ, گیچگلدی آمانینگ, اوراز سالیرینگ, نورصحت باغشینینگ آیدان آیدیملارینا سازاندارلیق ادیپدیر.
تأچمأمِّت سوخانقولی دینگه مشهور موقامچی بولمان, اول موقامچی کامپازیتورلارینگام بیریدی. «آزادلیق»، «باغ ایچینده»، «تورکمنستانیم» آتلی سازلاری دؤرهدیپدی. شوندا اونونگ اؤز دؤرهدن «آزادلیق» آدلی سازی هم گرامپلاستینکا اوچین یازغا آلینیار.
تأچمأمِّت سوخانقولی «داغ آرمان», «قیز دوردی» یالی انه هنگلردن باشلاپ, موقام کروِنینگ حقیقی ایهسیدیر.
مشهور سازاندا 1940-نجی ییلدا تورکمنستانینگ آیدیم – ساز دؤرهدیجیلر بیرلشیگینینگ آغضالیغینا قبول ادیلیأر. تأ عمرونینگ آخرنا چنلی اول یاشلارا آیدیم – ساز اؤورهدیپ گزیأر. اونونگ تؤورهگیندأکی باغشی – سازاندالارینگ همهسی اونگا – حالیپام – دیییپ یوز توتار اکنلر. اوندان سازینگ اینچه سیرلارینی, اولارینگ تاقیق حسابلارینی سوْرارمیشلار. اول تورکمن خلقیمیزینگ ساز میراثینینگ قیزیقلی تاریخیندا گینگ صُحبت آچار یالی اولی نوسغالاری قویوپ گیدیپدیر.
تأچمأمِّت سوخانقولی 1942 – نجی ییلدا آرادان چیقیار. مشهور سازاندانینگ سونغات دأبینی اوغوللاری خوجامأمِّت تأچمأمِّت, چاری تأچمأمِّت, آغتیغی آتا تأچمأمِّت داغی دَوام اتدیلر.
سازاندانینگ قَوملاری حأضیر آشغابات شهرینده یاشایارلار.
چشمه: آقمحمّد آشیر, «قیرقلار» کتابیندان - 1993.
مارقوش ترکمن صحرا/ www.margush.ir


text:
چئویرن: آراز گوندوز
گونئی نیوز:هاچاغاجان ناموسلو اولماق قادین اوچون ان اؤنملی بیر دهیر ساییلاجاقسا، اوچاغاجان دا، توپلومون بیر باشیندا یئرینی برکیتمیش ائولیلیییه قارشی، توپلومون او بیری باشیندا ائله بو ائولیلیین ائکیز تایی ساییلاجاق بیر عادت ده اؤزونه یئر ائلهیهجکدیر، اونون آدی فاحیشهلیکدیر. ائله بیلیرم، لئکینین(1) بللی کیتابینداکی بو سؤزلری چوخلاری اوخوموشدور: «فاحیشهلیک اولماسایدی، نه بیزیم عائلهلریمیز مقدس ساییلاردی، نه ده خانیملاریمیزلا قیزلاریمیز معصوم اولاردیلار». بئله سؤزلری آنجاق ویکتوریانچی(2) اولان بیر آدام یازا بیلردی، آنجاق بوراسی دا وار، اونون بو دئدیکلرینی دانماق چوخ چتیندیر. لئککینین بو سؤزلرینی اوخویان اخلاقچیلار(مورالیستلر) قودوزلاشیب اؤزلریندن چیخدیلار، اونو اوتانمازلیقلا سوچلادیلار، آنجاق اونون بو سؤزلرینی یالانا چیخارا دا بیلمهدیلر. مورالیستلرین دئمهسینه گؤره–منه ائله گلیر، اونلارین بونو دوز دئییرلر،–اینسانلار هامیلیقلا اخلاق نورمالارینا بویون ایمهیه باشلایان کیمی، فاحیشهلیک بوسبوتون یوخا چیخاجاقدیر؛ آنجاق اونلار اینسانلارین هامیلیقلا اخلاق نورمالارینا بویون ایمهیهجهیینی ده چوخ یاخشی بیلیرلر، اونا گؤره ده، اینسانلارین هاچاغسا گؤرمهیهجکلری بیر ایشین، بیردن اونلار بونو ائلیرلرسه هانسی سونوجلار وئره بیلهجهیینی دوشونمهیین ده هئچ بیر آنلامی یوخدور.
فاحیشهلییین اورتایا چیخماسینا گلینجه، بللی اولدوغو کیمی، بونون یارانما سببی ان چوخ، سوبای، یاخود ائولی کیشیلرین ائودن اوزاق دوشوب، اؤزلرینین باش قالدیران جینسی ایستکلرینی ناموسلو ساییلا بیلهجک هانسیسا قادینلا اووودا بیلمهمهسی ایله باغلیدیر. بو سایاغی جینسی ایستکلرین اووودولماسی اوچون، توپلومدا بللی کاتئگورییادان ساییلان قادینلار اورتایا چیخمیشدیر، دوزدور، توپلوم اونلارین وارلیغینا گؤره اوتانیر، آنجاق اونلارسیز کئچینه ده بیلمیر. فاحیشهنین ایستهنیلن واخت الچاتان اولماسی دا، اونون آنجاق کیملرینسه جینسی ایستکلرینین سویودولماسینا قوللوق ائلیهرک، گؤزدن-کؤنولدن اوزاقدا قالماسی دا، توپلوم اوچون چوخ الوئریشلیدیر؛ ائله بونا گؤره ده، کیشیلر اونونلا ایشلرینی گؤروب قورتاراندان سونرا، اؤز عائلهلرینه، خانیملارینین یانینا قاییدیرلار، هله دئسهن اؤزلرینی سیندیرمادان، هئچ نه اولمامیش کیمی، آلنیآچیق- اوزوآغ کیلسهیه ده گئدیرلر. آنجاق بو فاحیشه آدلانان یازیق قادینلار ایسه، توپلومون ایشلرینه بونجا یارادیقلارینا، عائلهلردهکی قیز-گلینلرین، توپلومداکی کیلسه باشچیلارینین یاخشی آدلارینی قورویوب ساخلاماغا قوللوق ائلدیکلرینه باخمایاراق، هامینین قارشیسیندا باشیآشاغی گزمهلی اولور، گؤزه گؤرونمهمهیه چالیشیرلار، اونلارین، توپلوم ایچینه چیخیب اینسانلارلا قایناییب قاریشماق اوچون بوتون یوللاری باغلانمیش اولور. بو آجیناجاقلی عدالتسیزلیک، خریستیانلیغین یارانماسی ایله باشلامیش، بوگونهجن ده گلیب چیخمیشدیر. توپلومدا فاحیشهلیین اولماسی اونون اوچون اسکیکلیکدیر، بونا سؤز اولا بیلمز، آنجاق بونون بئله اولماسی هم ده، اخلاقچیلارین گؤردوکلری ایشلرین ده هئچ بیر دهیرینین، کسهرینین اولماماسیندان سوراق وئرمکدهدیر. فروید-ون دئمهسینه گؤره، بیزیم آنلاغیمیز بیر سیرا دوشونجهلریمیزی سیخیشدیریر، بونا گؤره ده اونلار بیزیم آلت بیلینجیمیزده اؤزلرینه یئر ائلهییب قورونوب ساخلانیرلار؛ عینی ایله بونون کیمی، فاحیشهلیک ده توپلومون آلت بیلینجینده قورونوب ساخلانماقدادیر. آنجاق بئله بیر سورگون عؤمرو یاشایان فاحیشهلیک، اؤزو ده بونو ایستهمهدن، اونون وارلیغینی بوراجان آلچالدان توپلومدان اؤز قیصاصینی آلماغا باشلاییر.
فاحیشهلیک هئچ ده همیشه آلچاق ایش ساییلمامیش، ایندی اولدوغو کیمی گؤز قاباغیندان قووولمامیشدیر. باشلانغیجدا بیزیم ایندی فاحیشه آدلاندیردیغیمیز قادینلار، چوختانریچیلیق معبدلرینین کاهینلری اولموش، او چاغلارداکی توپلومدا اونلارا بؤیوک سایغیلار گؤستریلمیشدیر، بو قادینلار تانیمادیقلاری کیشیلرین جینسی ایستکلرینی اؤدهمهیین، تانریلارا قوللوق ائلهمک اولدوغونو سانمیشلار. معبدلرده یاشایان بئله کاهین قادینلار، توپلومدا ساییلیب سئچیلن قادینلار اولاراق تانینمیش، کیشیلر اونلارلا جینسی یاخینلیق ائلهمهیی اؤزلری اوچون باشیاوجالیق سانمیشلار. کیلسه روحانیلرینین معبد فاحیشهلییی ایله باغلی چوخلو یازیلاری ایسه، باشدان-آیاغا یالانلارلا دولودور، اونلار بو یازیلاریندا چوختانریچیلیغا تاپینان بوتسئورلرین ایبلیسله ایلیشکیلر قورماق اوچون بو قادینلاردان یارارلاندیقلارینی اؤزلریندن اویدورموشلار. بوتسئورلرین معبدلری باغلاندیقدان سونرا، فاحیشهلیک اورادان چیخیب توپلوما آیاق آچدی، اونو باشدان-باشا بورومهیه باشلادی، ایندی ایسه اونون مقصدی آنجاق پول قازانماقدیر. دوزدور، چوخ پیس آد چیخارمیش فاحیشهخانالارین، حاماملارین، هابئله بونون کیمی، فاحیشهلییین یووا سالدیغی یئرلرین یییهلری بو ایشدن یاخشی قازانج گؤتورمهیه باشلادیلار، آنجاق فاحیشهلره گؤردوکلری بو ایشه گؤره قپیک-قوروش چاتیردی، اونلار دئمک اولار، بو ایشه یییهلیک ائلهینلرین کؤلهسینه چئوریلیردیلر؛ آنجاق سون ایللرده، یالنیز اؤزو اوچون ایشلهین تکباشینا فاحیشهلر ده اورتایا چیخا بیلمیشلر. بیلدیییمه گؤره، بوگونکو هیندیستاندا معبد فاحیشهلیییندن فاحیشهلیک بیزنئسینه کئچید هله بوتونلوکله باشا چاتمامیشدیر. «آنا هیندیستان» کیتابینین مؤلفی کئترین مئیو، بئله بیر گئریچیلیین ایندییهجن قالماسینین، بو اؤلکهنی بوتون سوچلاردا یامانلاماق اوچون اساس وئردیینی دئییر.
بوگون، دئیهسن گونئی آمئریکادان باشقا، دونیانین هر یئرینده فاحیشهلیک آزالماغا دوغرو گئدیر. بو بیر یاندان، ایندی قادینلارین فاحیشهلیکدن باشقا یوللارلا دا اؤزلرینه ایش تاپیب دولانیشیق قورا بیلمهلری ایله باغلیدیر؛ باشقا یاندان دا، ایندی توپلوملارین چوخوندا ائولیلیکدن قیراقدا دا، قادین-کیشی ایلیشکیلرینه یول وئریلمهسینه گؤرهدیر. بونا باخمایاراق، فاحیشهلییین بوتونلوکله یوخ اولوب گئدهجهیینه من اینانمیرام. اؤرنک اوچون، اوزون سورن گمی یولچولوغوندان سونرا ساحیله چیخان دنیزچیلری گؤتورک. اونلارین جینسی ایستکلری ائله بیر چیلغینلیغا چاتیر، بو ایستکلرینی سؤندورمک اوچون گؤزلهمهیه دؤزوملری قالمیر، هانسیسا قادینین قوللوغونو گتیرمک، هانسیسا سئوگی ایلیشکیلری آختارماق حاقیندا دوشونمور، بیرباشا فاحیشهلرین اولدوغو یئرلره اوز توتورلار. باشقا کاتئقورییادان اولان، اوغورسوز ائولنمیش، یاخود دا اؤز خانیملاریندان قورخان کیشیلری گؤتورک. اونلار جینسی ایستکلرینی، اؤز ائولریندن قیراقدا، هئچ بیر پسیکولوژی گرگینلیک کئچیرمهدن یئرینه یئتیرهنده اؤزلرینی چوخ آزاد ساییر، یالنیز بئله ایلیشکیلردن اورکلری ایستهین کیمی دویغولانا بیلیرلر. بوتون بونلارا باخمایاراق، فاحیشهلرین سایینی باجاردیقجا آزالتماق چوخ اؤنملی بیر ایش ساییلمالیدیر. بونون اوچ باشلیجا سببی واردیر: بیرینجیسی، فاحیشهلییین توپلومون عمومی ساغلاملیغینا قورخو یاراتماسیدیر؛ ایکینجیسی، فاحیشهلییین قادین پسیکولوژیسینی چوخ کورلاماسیدیر؛ اوچونجوسو، فاحیشهلییین ائله کیشیلرین ده پسیکولوژیسینی کورلاماسیدیر.
بو سببلردن ان باشلیجاسی، سؤزسوز، ساغلاملیق اوچون یارانان قورخو ایله باغلیدیر، بللی اولدوغو کیمی، فاحیشهلردن هانسیسا زؤهرهوی خستهلیییه یولوخماق قورخوسو همیشه واردیر. بونو آرادان قالدیرماق اوچون، فاحیشهلری دؤولت قئیدیاتینا آلماق، اونلاری تئز-تئز طیببی یوخلامالاردان کئچیرمک ده اؤزونو سوناجان دوغرولتمور؛ بوندان باشقا دا، بو سایاغی پولیس نظارتینین قویولماسی، چوخ واخت فاحیشهلیکله باغلی اولمایان، اورهیی ایستهین کیمی جینسی ایلیشکیلر قوروب یاشایان قادینلارین دا گؤز آلتینا آلینماسینا گتیریب چیخاراراق، اونلاری آلچالدیر. زؤهرهوی خستهلیکلره گلینجه، اونلارین ایشلهدیلن گوناهلارا گؤره وئریلن جزا کیمی آنلاشیلماسی دوشونجهسی اورتادان گئتمهیینجه، بو خستهلیکلرین ساغالدیلماسی ایشیندهکی گئریلیکلرله، چاتیشمازلیقلار دا قالاجاقدیر. بو خستهلیکلرین قارشیسینین آلینماسی اوچون گرهکن بیلیکلرین یاییلماسی دا چوخ اؤنملیدیر، آنجاق بیر چوخلاری بونا قارشی چیخیر، بوتون بونلارین باش وئرن سئکسوال گوناهلارین آرتماسینا گتیریب چیخاراجاغینی دئییرلر. چوخ واخت زؤهرهوی خستهلیکلره توتولموش آداملار حکیم یانینا گئتمهیه اوتاندیقلاریندان، اؤز ساغلاملیقلارینی برک کورلاییرلار. دوزدور، ایندی بو خستهلیکلرله باغلی دوروم یاخشیلیغا دوغرو دهییشمکدهدیر، اینسانلارین بو یولوخمایا قارشی موناسیبتلرینین دهییشمهسی، اونون گئت-گئده آزالماسیما گتیریب چیخارا بیلهجکدیر. آنجاق بونونلا یاناشی اولاراق، هاچاغاجان فاحیشهلیک آرادان قالخماییب، بئله خستهلیکلرین یاییلماسی قورخوسو دا قالاجاقدیر.
فاحیشهلیکله عؤمور سورن قادینین یاشامی دوغرو-دوزگون ساییلا بیلمز. بورادا دایما زؤهرهوی خستهلیکلره یولوخماق قورخوسو بیر یانا قالسین، بوندان دا پیسی، بو سایاغی یاشام اینسان پسیکولوژیسینی گئت-گئده سارسیدیب، اونو اوزولونهجن داغیدیر. فاحیشهلیییه قورشانان قادینلار گئتدیکجه ارینجک، طوفئیلی بیر عؤمور سورمهیه آلیشیر، ایچکی ایله توتون دوشکونلرینه چئوریلیرلر. توپلومون اونا آشیلادیغی: فاحیشهلییین اینسانی اسکیکلیک اولماسی دوشونجهسی، گئتدیکجه اونون آنلاغیندا اؤزونه یئر ائلهییر، اونون پسیکولوژیسینده ایز قویور، او، گئت-گئده اؤزونون بوتون موشتریلرینین ده اونو آلچاق سایدیقلاری دوشونجهسینه قاپیلیر. عینی ایله راهیبهلرده اولدوغو کیمی، فاحیشهلرین ده یاشادیغی عؤمور، اونلارین ساغلام غریزهلرینی کورلاییب سیرادان چیخارماغا باشلاییر. بوتون بو سببلر ایسه، ان چوخ دا خریستیان اؤلکهلرینده، فاحیشهلرین یاشامینی آغویا دؤندهریر.
دؤنوب ژاپونا باخاندا، بورادا فاحیشهلیکله باغلی دورومون بوسبوتون باشقا اولدوغو گؤرونور. بورادا فاحیشهلیک ده بیر امک فعالیتی ساییلیر، اؤزو ده اونونلا مشغول اولماقلا کاریئر ده قازانماق اولار. آتا-آنالار دا اؤز قیزلارینین بو ایشه قوشولماسینا قارشی چیخمیرلار، آخی بیردن ائله ده اولور، گنج قیزین اؤزونه جئهیز دوزلتمک اوچون بوندان باشقا یولو قالمیر. چوخ آدلی-سانلی بیلگین آداملارین دئمهسینه گؤره، ژاپونلولار سیفیلیسه یولوخمورلار، بو دوغرودان دا بئلهدیرسه، اوندا چوخ ایلگینج بیر اولای ساییلمالیدیر. ژاپونداکی اخلاق نورملاریندا بیزدهکی کیمی آشیریلیق اولمادیغیندان، اونلاردا فاحیشهلره کیمسه یوخاریدان آشاغی باخمیر. فاحیشهلیک ایندی آوروپا اؤلکهلرینده یاییلدیغی کیمی یوخ، هئچ اولماسا ژاپونداکی کیمی اؤز وارلیغینی ساخلاسایدی، بونا یئنه ده دؤزمک اولاردی. چوخ جدی اخلاقی نورملارین اولدوغو توپلوملاردا فاحیشهلرین گونو چوخ آغیر کئچیر، هم ده اونلار گوجلو معنوی سارسینتیلارلا اوزلشیرلر.
آنجاق کیشیلرین ده فاحیشهلرله آردیجیل اولان ایلیشکیلری وارسا، بو، اونلارین دا پسیکولوژیسینده درین ایزلر قویور. ان بیرینجیسی، بئله کیشیلرده جینسی ایستکلرین اؤدهنیلمهسی واختی قادینلارا قارشی گؤستریلمهلی اولان اینجه داورانیشلار چاتیشمیر، جینسی ایلیشکیلر اونلار اوچون اؤزونون گئرچک دهیرینی ایتیرهرک، مئکانیکی بیر ایشه چئوریلیر. بونونلا یاناشی اولاراق، اونلاردا بوتون قادینلارا قارشی سایغیسیزلیق یارانیر. بئله پسیکولوژی ایسه کیشیلرین ائولی اولدوقلاری قادینلارلا ایلیشکیلرینی ده کورلاییر: اونلار یا ائولنمهیه ده فاحیشهلییین بیر نؤوعو کیمی یاناشیرلار، یا دا ائولیلیکدن سونرا توپلومدا فاحیشهلییین اولماسی اونلاری برک قیجیقلاندیردیغی اوچون، چوخ بؤیوک بیر قیسقانجلیق دویغوسونا قاپیلماغا باشلاییرلار.
ائله کیشیلر ده وار، چوخ سئودیکلری، سایغی بسلهدیکلری قادینلارلا جینسی یاخینلیق ائلهیه بیلمیرلر. فروید- چولار بونو اونلاردا ائدیپ کوملئکسینین (3) باش قالدیرماسی ایله یوزورلار، آنجاق منه ائله گلیر، کیشیلرده یارانان بو پسیکولوژیک پوزغونلوق ائولنمزدن اؤنجه فاحیشهلرله یاخینلیق ائلهدیکلرینه گؤره یارانیر، اونلارین آلتبیلینجینده سئودیکلری قادینلاری فاحیشهلره تای توتماماق ایستهیی یاراندیغی اوچون ده، اونلارلا جینسی ایلیشکیلر قورا بیلمیرلر. بئله آز اوزلهشیلن دوروملاری بیر قیراغا قویوب، ائولیلیکده اولان قادینلارلا کیشیلرین جینسی ایلیشکیلرینی آراشدیراندا، چوخلو کیشیلرین، اؤز خانیملارینا آشیری سایغی بسلهدییینه گؤره، بئله بیر ائولیلیک یاشایان قادینلارین پسیکولوژیک باخیمدان «باکیره» اولاراق قالدیقلاری اوزه چیخیر، اونا گؤره ده، بو قادینلار جینسی یاخینلیقدان هئچ بیر حظ آلا بیلمیرلر. باشقا بیر دورومدا ایسه، کیشی اؤز خانیمینا فاحیشه کیمی یاناشاراق، آنجاق اؤز جینسی ایستهیینی اوووتماغین قایغیسینا قالیر، بو ایستهیین یئرینه یئتیریلمهسینین قادینین دا اورهیینجه اولوب-اولمادیغی اونو ایلگیلندیرمیر، جینسی ایلیشکینین گئدیشینده قادینین اوخشانمالی، اینجه سؤزلرله کؤنلونون اله آلینمالی اولدوغونو ایسه اونودور. بونو ائلهمک یئرینه او، جینسی ایلیشکیلر زامانی اؤزونو چوخ قابا آپاریر، خانیمینی اؤزوندن ده، جینسی ایلیشکیدن ده چییریندیریر، بو ایسه چوخ واخت آرادان قالدیریلا بیلمهین بیر پسیکولوژیک پوزغونلوغا چئوریلیر.
بیز آرتیق اقتصادی فاکتورلارین قادین-کیشی ایلیشکیلرینه آز، یا چوخ اولاراق تأثیر گؤستردیییندن یازمیشدیق. قادینلا کیشی آراسیندا باش توتان گئرچک جینسی ایلیشکیلر، بیرباشا، یالنیز اونلارین بیری-بیرینه وورغونلوغوندان یارانان، اونلارین ایکیسینه ده سئوینج گتیرن ایلیشکیلر اولمالیدیر. بئله اولمایان جینسی ایلیشکیلرین هئچ بیر دهیری یوخدور. جینسی ایلیشکیلرده باشقا بیر اینسانا آنجاق واسطه کیمی یاناشیلیرسا، بو اونون منلییینی آلچالتماق دئمکدیر، بو ایسه اؤزلویونده اخلاقی نورملارین دایاقلارینی لاخلادیب سارسیتماقدیر. دریندن دوشونمهیی، قاوراماغی باجاران اینسان اوچون، جینسی یاخینلیق قارشیلیقلی اولاراق سئوینج گتیرمهینده اؤزونون یاپیشیقلیغینی ایتیرمهیه باشلاییر. آنجاق اؤز جینسی ایستکلرینی سؤندورمک اوچون باش وئرن جینسی ایلیشکیلردن سونرا، اینسانین ایچینده بیر بوشلوق، بیر پئشمانچیلیق دویغوسو یارانیر، بئله بیر دوروم تکجه جینسی ایلیشکیلرله باغلی یوخ، اخلاقی نورملاری پوزان بوتون باشقا داورانیشلاردان سونرا دا باش وئریر. ائلهجه ده بو دئییلنلر تکجه فاحیشهلرله یوخ، ائولی قادینلارلا باغلی اولاراق دا دا باش وئریر. قادینلارین چوخو اوچون اره گئتمک، باشقاسینین ائوینه سیغیناراق، بورادا اؤزو اوچون یاشاییش واسطهلری الده ائتمک دئمکدیر؛ اونا گؤره ده، ائولی قادینلارین، فاحیشهلردن داها چوخ، هئچ بیر سئوینج، ایستک دویمادیقلاری جینسی ایلیشکیلرده اولمالارینی دا، توپلومدا سیخ-سیخ اوزلهشیلن دوروملاردان سایماق اولار. جینسی ایستکلرله باغلی اولان اخلاقی نورملار، بو ایستکلرین اؤدهنیلمهسینین گئدیشینده قارشیلاشان هر ایکی طرفه درین سایغی گؤستریلمهسینه اساسلانیر، اونلاردان بیرینده جینسی ایستکلرینی اؤدهمک طلباتی یارانماییبسا، اوندا بو اخلاقا گؤره، اونو بونا سوروکلهمهیه چالیشماق یولوئریلمزدیر. باخ ائله بونا گؤره ده، فاحیشهلیک باشلیجا اخلاقی نورملارا کؤکوندن ضیددیر، اونا گؤره ده، زؤهرهوی خستهلیکلرین کؤکو کسیلسه ده، لاپ ائله فاحیشهلره سایغی بسلهنمهیه باشلاسا دا، بوتون بونلارا باخمایاراق، توپلومدا فاحیشهلییین کؤکونون کسیلمهسینه چالیشماق، اینسانلارین باشلیجا مقصدلردن بیری ساییلمالیدیر.
هاوسلوک ائلیس (4) اؤز اثرلرینده فاحیشهلییین آراشدیریلماسینا بؤیوک یئر آییرمیشدیر. آنجاق، منه قالارسا، اونون فاحیشهلییی دوغرولتماق اوچون گتیردیی استدلاللار دوغرو ساییلا بیلمز. او اؤز سؤزونه چوخ اوزاقلاردان باشلاییر، هله مدنیتین یئنی یارانماغا باشلادیغی چاغلاردا کوتلهوی سئکسله باغلی آیینلرین کئچیریلدیینی یازیر، او چاغلاردا عادی گونلرده جیددی کونترولدا اولان جینسی ایستکلرله باغلی دویغولارین بو آیینلرین کئچیریلدییی گونلرده اؤزباشینا بوراخیلدیغینی بیلدیریر. اونون دوشونجهسینه گؤره، فاحیشهلیک اؤز کؤکونو بو اسکی چاغلارداکی کوتلهوی سئکسله باغلی آیینلردن گؤتورموشدور، اونون بو گون ده یاشاماسی، ائله او کئچمیش عنعنهلرین بوگونوموزه گلیب چیخماسی ایله باغلیدیر. اونون دئمهسینه گؤره، ائولیلیکده اؤزونو گؤسترن چوخ جیدی اخلاقی نورملار کیشینین اؤز خانیمیندان ایستهدییی سئکسوال حظی آلماسینا مانع اولدوغوندان، کیشی ده اجتماعی داورانیش نورملارینی پوزمادان بو حظی آلا بیلمک اوچون فاحیشهنین یانینا گئتمهلی اولور. اؤزلویونده بو سؤزلر، یوخاریدا باخیشلارینیزا چاتدیردیغیمیز لئکی-نین سؤزلرینین بیر نؤوع تکراریدیر، بورادا لئکی-نین سؤزلری بیر آز چاغداش فورمایا اویغونلاشدیریلاراق دئییلمیشدیر. اونا قالسا، بیردن هاوسلوک ائلیس-ین دئدییی کیمی، قادینلار اوچون ده سئکسوال طلباتلارینی اؤدهمکله باغلی یاساقلار گؤتورولرسه، اوندا اونلار دا اؤز جینسی ایستکلرینی بوتونلوکله اؤدیه بیلمک اوچون کیشیلر کیمی، اؤز ارلری اولمایان باشقالارینین یانینا گئدردیلر؛ بو ایسه، کیشی ایله قادینین اؤز جینسی ایستکلری ایله باغلی دورتولرینه تام آزادلیق وئرمهسی دئمک اولاردی، بئله اولارسا، اوندا اونلار نه اوچون جینسی یاخینلیقدان قازانج گودن بیر باشقاسینین یانینا گئتسینلر، اونلارین اؤز داورانیش آزادلیقلاریندان یارارلاناراق، بیری- بیرینین جینسی ایستکلرینی بوتون دولغونلوغو ایله اؤدهمهیه چالیشمالاری داها یاخشی اولمازدیمی؟
منیم بیلدیییمه گؤره، سئکسوال ایلیشکیلره آزاد دوشونجه ایله یاناشا بیلن قادینلار، اسکی اخلاقی قاداغالاردان قورتولا بیلدیکلری اوچون، کئچمیش چاغلارین قادینلارینا باخاندا، ایندی ائولیلیکده اولدوقلاری کیشیلرله اؤز جینسی ایلیشکیلریندن قات-قات آرتیق، داها دوغروسو اورهکلری ایستهدیکلری کیمی حظ آلماغی باجاریرلار. بیر سیرا اخلاقی نورملارین بوگونوموز اوچون یارارسیز ساییلماغا باشلاماسی دا، فاحیشهلییین آزالماسینا گتیریب چیخارماغا باشلامیشدیر. توتالیم، کئچمیشلرده، گنج اوغلان اؤز جینسی ایستکلرینی سؤندورمک اوچون آرادا بیر فاحیشهلرین یانینا گئتمهلی اولوردوسا، ایندی او، هانسیسا گنج بیر قیزا ایسنیشهرک، اونونلا بو ایستکلرینی اووودا بیلر، اؤزو ده بو ایکی گنجین ایلیشکیلرینین سونرادان سئوگی ایله سونوجلانماسی شانسلاری دا واردیر. ایستر پسیکولوژی، ایسترسه ده فیزیولوژی باخیمدان گؤتورسک، بو سایاغی ایلیشکیلر، پولا ساتیلان «سئوگییله» یاناشی قویولا بیلمز؛ بورادا هم ده، اخلاقین باشلیجا پرینسیپی ده قورونور. اخلاقچیلار بئله ایلیشکیلری دوزگون سایمیر، بوتون بونلارین اینسانلاری پیس سونوجلارا گتیریب چیخارا بیلهجهیینی دئییرلر. منیم دوشونجهمه گؤره، گنج اوغلانلارلا قیزلار آراسینداکی بئله آزاد ایلشکیلری بیهنمهیه دهیر؛ بئله ایلیشکیلر گنج اوغلانلاردا قابالیقلا، آمانسیزلیغی، گنج قیزلاردا ایسه اؤزونوچکمه ایله واسواسیلیغی آرادان قالدیریر. بئله آزاد ایلشکیلره قارشی چیخانلار ایسه، کیملییندن آسیلی اولمایاراق، فاحیشهلییین ساخلانیلماسی اوچون چالیشمیش اولورلار، فاحیشهلیک ایسه دئدیییمیز کیمی، آشیری اخلاقی نورملارین حؤکم سوردویو توپلوملاردا، دنگهنین پوزولماماسی اوچون اورتایا چیخمیشدیر.
یوروملار:
1. ویلیام ائدوارد خارتپول (لئکی ۱۸۳۸-۱۹۰۳) اینگیلیس تاریخچیسی، اجتماعی خادیمی اولموشدور. لئکی اؤزونون «آوروپادا راسیونالیزمین یارانماسینین و اونون تأثیرینین تاریخی» آدلی اثری ایله چوخ تانینیر. لئکی-نی بیر تاریخچی کیمی اولایلارین یوخ، ایدئیالارین تاریخی داها چوخ ماراقلاندیرمیشدیر.
2. ویکتوریانچیلیق 1901-1837-نجی ایل لرده اینگیلترهده کرالیچا ویکتورییانین حاکمیتی ایللریندهکی اخلاقی نورملارا اویغون داورانیشلار باشا دوشولور. بو چاغلاردا اینگیلتره بؤیوک ساواشلارا قاتیلمامیش، اقتصادی باخیمدان یوکسک اینکیشاف یولو کئچمیشدیر. بو دؤنمده اخلاقی نورملار چوخ جیددی اولموش، جیددی اخلاقی داورانیش (جئنتئلمنلیک) دبده اولموشدور.
3. پسیکوانالیزده زیقموند فروید-ون ایرهلی سوردویو بیر آنلاییش اولوب، دوغولان اوشاقلارین آلت بیلینجینده اؤز والیدئینلرینه قارشی جینسی ایستکلرین اولماسینی ایرهلی سورور.
4. هاوسلوک ائلیس (۱۸۵۹-۱۹۳۹)- سئکسولوژی اوزره تانینمیش حکیم اولموشدور. اونون ۷-جیلدلیک «جینسلرین پسیکولوژیسی اوزره آراشدیرمالار» کیتابی چوخ تانینمیشدیر.
بئرتران راسئل-ین «ائولیلیک ایله اخلاق» کیتابیندان
qaynaq: Guneynews


text:
اویان نیوز: آذربایجان مطبوعاتیندا چیخان خبرلره گؤره ارمنیلر، توووز بؤلگهسینده ایشغال ائتدیکلری اوچ کنددن چکیلدی. سون بیر هفتهدیر جبهه خطینده گرگینلیک داواملی یوکسلیر. بو مدتده چوخ ساییدا آتیشکس پوزونتوسو یاشاندی و بیر ارمنی عسگری اؤلدو.
توووزدان گلن خبرلرسه چاتیشمانین داوام ائتدیگی یولوندا. ارمنیلر ایشغال ائتدیکلری اوچ کنددن چئکیلدی. کندلرینی ترک ائدن وطنداشلار، گئری دؤنمک اوچون چاتیشمانین بیتمهسینی گؤزلییر.
آیریجا آذربایجان ساوونما باخانلیغیندان وئریلن آچیقلامایا گؤره، فضولی بؤلگهسینده اینجهلمه آپاران آوروپا گوونلیک و ایش بیرلیگی تشکیلاتی نمایندهلرینین اوزرینه ده آتیش ائدیلدی.
اوزمانلار، جبهه خطیندکی گرگینلیگین بو جور آرتماسینین سببینی ۱۹۹۴.جو ایلده بیشکئکده ایمضالانان آتیشکس آنلاشماسینین بو ایل بیتهجک اولماسینا باغلاییر.
قایناق: ت ر ت تورکی


text:
ترك سلاحلی قوتلرنجە ، زیتون دالی حركاتینڭ باشلانغیجندن اعتبارًا ۳٩٩۱ تروریستڭ أتكیسز حالە گتیریلدیگی بیلدیریلدی . ت س ق دن یاپیلان آچیقلامەدە ، زیتون دالی حركاتی قاپسامندە بوگونە قدر... تمامینی اوقو
ترك سلاحلی قوتلرنجە ، عفریندە ٩ كویدە ۱٨ تروریستڭ ، مختارلر و خلق طرفندن ت س ق یە تسلیم ایدیلدیگی بیلدیریلدی . ت س ق نڭ صوسیال پایلاشیم سیتەسی تویتر حسابندن یاپیلان پایلاشیمدە ، عراق... تمامینی اوقو
ترك سلاحلی قوتلرنجە ، زیتون دالی حركاتینڭ باشلانغیجندن بو یانە ۲٨٧۲ تروریست أتكیسز حالە گتیریلدی . گنل قورمای باشقانلغندن یاپیلان آچیقلامەیە گورە ، حركات قاپسامندە ترور أورگوتلری پ ق... تمامینی اوقو
زیتون دالی حركاتینڭ باشلانغیجندن بو یانە ۲۰۲۱ تروریستڭ أتكیسز حالە گتیریلدی . عفرینڭ قوزی باتیسندەكی ٨ كوی داها تروریستلردن تمیزلندی . جمهور باشقانی و آق پارتی گنل باشقانی رجب طیب ارط... تمامینی اوقو
عفرینە ایلرلەمەیە چالیشان رژیم یانلیسی تروریست غروبلر ، اویاری آماچلی طوپجی آتیشی أوزرینە كندە یاقلاشیق ۱۰ ك م قالە گری چكیلدی . زیتون دالی حركاتیڭە قارشی ی پ گ / پ ق ق – داعشە... تمامینی اوقو
سوریەدەكی بششر اسد رژیمی ، ترور أورگوتی پ ی د / پ ق ق نڭ اشغالندەكی عفرینە ” خلق گوچلری ” اولارق نیتەلندیریلن بر غروبڭ گیرەجگنی بیلدیردی . سوریەدەكی بششر اسد رژیمنڭ... تمامینی اوقو
ترك سلاحلی قوتلرنجە ، زیتون دالی حركاتینڭ باشلانغیجندن بو یانە ۱٦۱٤ تروریستڭ أتكیسز حالە گتیریلدیگی بیلدیریلدی . گنل قورمای باشقانلغندن یاپیلان آچیقلامەیە گورە ، حركاتڭ باشلانغیجندن ا... تمامینی اوقو
جمهور باشقانی ارطوغان ایلە سعودی عربستان قرالی سلمان بیڭ عبد العزیز آل سعود تلفوندە گوروشدی . جمهور باشقانلغی قایناقلرندن ایدینلن بیلگی یە گورە ، بو آقشام گچ ساعتلردە گرچكلشن گ... تمامینی اوقو
ت س ق ، زیتون دالی حركاتینڭ باشلانغیجندن اعتبارًا أتكیسز حالە گتیریلن تروریست صاییسنڭ بیڭ ۲٦٦ اولدیغنی آچیقلادی . ت س ق طرفندن حدودلر ایلە بولگەدە گوگنلك و استقراری صاغلامق ، عفرین بو... تمامینی اوقو


text:
ای تانریم بو اوشاق قیزیل اولسون !
ای تانریم بو اوشاق قیزیل اولسون !
حسن راشدی 28/12/1391
یئنی ایل بایرامی و باهار بارامی ایله باغلی آذربایجانین چئشتلی كند و شهرلرینده اؤزل مراسیملر و اینانجلار وار ، بو اینانجلارین بیر بؤلومو افسانهوی اینانجلاردیر .
بو افسانهوی اینانجلاردان بیری و اردبیل – گئرمی – موغان منطقه لرینده مشهور اولانلاردن ، ایل تحویل اولان زامان « كؤرپه اوشاغین قیزیل اولما » افسانه سیدیر كی ، من اونو اوشاقلیق چاغلاریندا ائشیدیب دوغرو بیر حادثه كیمی ساندیغیمدان ایندیده اونون تصویری ذهنیمدن سیلینمه ییب .
« كؤرپه اوشاغین قیزیل اولماسی! »
« دئییرلر ، كؤهنه ایل قورتاریب یئنی ایل تحویل اولان زامان ، ائولرین قاباغیندا ، باغچالاردا ، باغلاردا و هر یئرده اولان بوتون آغاجلار ایل تحویلی زامانی بیر نئچه ثانیه ایچینده باشلارینی اگیب یئره ووروب یئنیدن قالدیرارلار ؛ آمما بو اتفاق هر كسین گؤزونه گؤرونمَز ، بئله بیر حادثه بیر كیمسهنین گؤزونه گؤرونَرسه و آغاجلار باشلارینی یئره ووروب قالدیران ثانیه لری گؤرَرسه ، او ثانیهلرین ایچینده او آدام هر بیر شئیی آغاجین آیاغینا آتیب آللاهدان ایستَرسه آللاه اونو وئرَر .
گونلرین بیر گونونده ، كؤهنه ایلین سونو و یئنی ایلین باشلانماسینا یاخین ، كندلرین بیرینده بیر یوخسول ار ایله آرواد ائولرینین قاباغیندا كؤرپه اوشاقلاری قوجاغیندا اوتورموش و یئنی ایلین باشلانماسینا یاخین اولدوغو حالدا بونلار یوخسول اولدوغلارینا گؤره بایرام گونلرینه بیر شئی آلا بیلمه دیكلرینه گؤره غم و كَدَر ایچینده ایمیشلر .
بئله بیر زامان، بونلار حَیَطلرینین قاباغیندا اولان آغاجین باشینین اگیلمهسینی گؤرورلر ،فورصت الدَن گئتمهسین دییه و یوخسوللوقلارینا سون قویولسون دئیه ، آرواد ، قوجاغینداكی كؤرپه اوشاغینی تلهسیك حالدا باشی اگیلمیش آغاجین آیاغینا آتیب «آللاهدان ایستهییر بو اوشاق قیزیل اولسون ! » آللاهدا اونلارین ایستَكلرینی یئرینه یئتیریر و اوشاغی قیزیل ائدیر.
یوخسول ار ایله آرواد چوخ سئوینیر و كؤرپه اوشاقلاری آغیرلیقدا و اونون شكلینده قیزیلی گؤتوروب ائوه گلیرلر ، اونلار اوشاق شكلینده اولان بو قیزیلین قولوندان بیر تیكه آییریب ، آپاریب قیزیلچی بازاریندا ساتیب بایرام ملزوماتی و باشقا ایستهدیكلری شئیلردن بوللوجا آلیب ائولرینه گلیر و یوخسوللوقدان چیخیرلار .
نئچه آی بئله داوام ائدیر و بو یوخسول عائله داها زنگین اولورلار و ایستهدیكلری زامان قیزیلدان بیر تیكه ساتیب ایستهدیكلری قَدَر خرجله ییرلر .
بیر گون ار ، ائشیكدن ائوه گلَنده گؤرور آروادی آغلاماقدادیر ،سوروشور : « داها ایندی نهیه آغلاییرسان ، بیز یوخسوللوغو آرخادا قویوب زنگین عائله اولموشوق، آغلاماق داها كئچمیشده قالدی . آرواد ارینه دئییر : من ایندی داها یوخسوللوغوموزا آغلامیرام ، بلكه اوشاغیمیزی الدَن وئردیگیمیزه آغلاییرام ، او یوخسوللوق ، بوجور زنگینلیكدن داها یاخشی ایدی . بیز هانسی عاغلیمیزلا اوشاغیمیزی وئریب آلاهدان قیزیل ایسته دیك ؟!
هر گون كئچیردی ار ایله آرواد گؤردوكلری ایشلرینه پئشمان اولوردولار و اوشاقلارینی الدن وئردیكلرینه، گونلری آغلار كئچیردی . بیر گون ار ، آروادینین بو قَدَر اوزولدویونو گؤروب دئدی : سن حاضیر اولارسان بو قیزیلدان ال چكیب ، یوخسوللوغا دؤزوب اؤز اوشاغینی یئنیدن قوجاغینا آلاسان ؟
آرواد دئدی : من بوندان آرتیغینادا راضی اولارام ، یوخسوللوق بوندان داها یاخشی دیر ، منیم اوشاغیم اولمایان یئرده قیزیلی نئیلیرَم ، آمما نئجه منیم اوشاغیم بیر داها قوجاغیما قاییدار ؟
كیشی دئدی : بیز ایشیمیزدن پئشمان اولدوغوموزا گؤره ، گَلَن ایل ، و یئنی ایل تحویل اولان چاغ یئنه او آغاجین آیاغیندا اوتوراریق ، بلكه آللاهین كؤنلونه رحم دوشدو و بیز، ایل تحویلی زامانی یئنه او آغاجین باشینین اگیلمهسینی گؤردوك ، بئله اولورسا بو قیزیلی آتاریق او آغاجین آیاغینا ، آللاهدان ایستهریك كی ، بیز قیزیل ایستهمیریك بیزیم اؤز اوشاغیمیزی اؤزوموزه قایتارسین .
قیزیل اوشاق ، حقیقی اوشاق اولدو آمما ...!
ایشلریندن پئشمان اولان ار ایله آرواد گَلَن ایل و ایل تحویلی زامانی پریشان حالدا یئنه گئدیب اوشاقلارینی وئریب قیزیل آلدیقلاری آغاجین آیاغیندا اوتورموشدولار . اونلار قیزیلا تبدیل اولان اوشاق هیكلینیده اؤزلری ایله گتیرمیشدیلر كی ،اگر آغاجین باشینین اگیلمهسینی گؤردولر، آللاها یالوایب و آللاهدان ایستهسینلر كی ، بو قیزیلی آلیب اونون یئرینه اونلارین اوشاغینی اونلارا قایتارسین !
ایل تحویلی زامانینی گودَن اری ایله آرواد بیردن گؤردولر قاباقلارینداكی آغاج باشینی اگمَكده و یئره وورماقدادیر ، تئزلیكله قیزیل هیكلی آغاجین آیاغینا آتیب آللاها یالواراراق دئدیلر :
« ای آللاه! بیز بو قیزیلی ایستهمیریك، بو قیزیلی بیزدن آل و بیزیم اوشاغیمیزی اؤزوموزه قایتار. آللاهدا اونلارین ایستَهگینی قبول ائدیب قیزیلی اوشاغا چئویردی ، اوشاق ، بیر یاشدا بؤیویوب آتا- آناسینین قوجاغینا آتیلدی ، آمما اوشاغین بیر قولو یوخ ایدی ، آخی آتا – آناسی قیزیل اوشاغین قولوندان قوپاریب بازاردا ساتیب خرجله میشدیلر !»