text:
مختومقلی فراغی
- مشخصات
- مجموعه: مشاهیر
- منتشر شده در سه شنبه, 13 اسفند 1392 22:53
- تعداد بازدید: 3265
- ترجمه ادیپ تاییارلان: یاشار نیازی
- ترکمنستانینگ معلومات مرکزیندن آلیندی
(1733 – 1783)
عمومی معلومات:
اول اؤز حالقینینگ آزاتلیغینی وه اؤزباشداقلیغینی آرزو ادن، حلق آراسیندا بییک سؤیگأ میناسیپ بولان کلاسیکدیر.
مختومقلی اؤزونینگ دوردأنه دؤرهدیجیلیگی بیلن آدامکأرچیلیگینگ اینگ قاوی صوراتلارینینگ وصف ادیپ، اولومسیلیک ادیأنلری، تکِببیرلیگی (تکبّر)، شهراتپارازلاری(شهرتپرست)، حرصیدونیألری (حرص) رحمسیز حالق کوپچولیگینه حاص یاقینلاشدیریار. اول ادبیاتینگ دیلی، تماتیکاسی جهتدن گؤنیدن – گؤنی حلقینگ جومموشینه (جنبشینه) آرالاشیار، اونونگ ضروریتلیکلریندن اوغور آلیار.
عمری:
تورکمن حلقینینگ بییک اوغلی مختومقلی فراغی گوکلنگ تورکمنلریندندیر. اول تخمینا، 1733-نجی ییلدا گورگن دریاسینینگ بویوندا، آجیقاوشان دیان یرده انهدن دوغولیار. اول عمرونینگ کوپوسینی اترک، گورگن (گرگان)، قارریقالا سبیتلرینده گچیریپدیر. شاهیر «عألم بیلگیلیدیر» دیهن شیغریندا:
یاز گلر، واغت-دا گیدره، قافلاتا چیقمیش گوزلریم.
آچایین دیسم آییلماز، نه آغیر یوکولیدیر؛
بیلمهیین سورانلارا آیدینگ، بو قاریپ آدیمیز:
آصلی-گرکز، یوردی-اترک، آدی-مختومقلیدیر
دیییپ، اؤز آدینی وه نیرهدندیگینی، کیملردندیگینی آیدیار. مختومقلی فراغی باشلانقیچ تربیأنی قاقاسی دؤولتمحمد آزادیدان آلیار. اول بو بارادا: “علم اؤوردن اسسات (استاد)-قبلام پدریم”- دیییپ یازیار. مختومقلی ایلکی اوبا مکدبینده اوقایار. اونونگ ایلکینجی موغاللیمینا (معلم) نیازصالح دییر اکنلر.
مختومقلی اؤرأن ذهینلی وه ییتی آقیللی (عقل) بولوپدیر. اول دورلی کیتاپلاری چاقداناشا کوپ وه ارگینسیز اوقاپدیر. مختومقلی یاش واغتی قاقاسیندان، اجهسیندن وه اوبانینگ قارری آداملاریندان کوپ-کوپ حالق روایاتلاری، قوشغی –قازاللاری (غزل)، ارتکی وه ناقیللاری هوهس بیلن دینگلهیأر اکن. اول قاقاسی دؤولتمحمد آزادینینگ دؤرهدن اثرینینگ کوپوسینی یاتدان اؤورنیپدیر. مختومقلینینگ ذهینلیلیگینه، اوقوا هوهسلیلیگینه گؤز یتیرن دؤولتمحمد اونونگ یلیملی آدام بولوپ یتیشمهگینینگ آلاداسینی ادیپدیر. XVIII عصردا اترک، آحال، ماری سبیتلرینده (ثبتلریندن) گؤیچلی مدرسهلر بولماندیر. شونونگ، شول واقت گؤیچلی حساب ادیلن ادریس بابانینگ مدرسهسینه اوقوا ایبریأر. مختومقلی بو مدرسهده بیرنأچه واقت اوقایار. سونگرا اول بخارا گیدیذر. بخارادا “گؤگلداش” آتلی مدرسه اوقوا گیریار وه اوندا ایکی ییل اوقایار. شاهیر شول مدرسهده درس بریان سیریالی تورکمن نوری کاظم ابن بهر بیلن هم تانیشیار وه اونونگ بیلن دوستلاشیار. امما مدرسهدأکی تالیپلارینگ ترتیپ-دوزگونونینگ بوزوقلیغی اساسی بیلیمی خیواداقی “شیرقاضی” مدرسهسینده آلیار. اول “شیرقاضی” مدرسهسینده اوچ ییل اوقایار. مدرسهده بریلیأن درسلرینگ داشیندان هم گوندوغورینگ گؤرنوکلی شاهیرلاری: نظامینینگ، نسیمینینگ، فضولینینگ، نوایینینگ وه باشغالارینگ اثرلرینی ایرگینسیز اوقایار. اول مدرسهده اوقایانلاینگ آراسیندا اؤزونی دررو تانادیپ، ذهینلی تالیپلاینگ حاطارنا قوشولیار. اوقوینگ ایلکینجی ییلیندا مختومقلی تالیپلارینگ حالیپاسی بولیار. شونگقی ییلدا بولسا، موغاللیم (معلم) اؤزی یوق واقتی درس گچیرمهگی-ده مختومقلی-آ اینانیار اکنی. مختومقلی اؤز دؤورونینگاینگ بیلیملی وه دوشونجهلی آدامی بولوپ یتیشیپدیر.
مختومقلی جهانکشده آدام بولوپدیر. دونیأنینگ کوپ یرلرینه صیاحت اتمک دویغوسی اوندا یاشلیقدا دؤرهیأر. بو صیاحاتلار شاهیرینگ دونیأقارایشینی گینگهلدیپدیر مختومقلی اوغلان اوقاتماقدان باشغا تانیمال زرگأر بولوپدیر وه کوموشدن، آلتیندان دورلی بزگ شایلارینی یاساپدیر. مختومقلینینگ ماشغالا یاغدایی جدللی مثلهلرینگ بیری بولوپ دوریار. قوشغیلاینا اساسلانیپ، اونونگ منگلی دیهن قیزی سؤیهندیگینی، یؤنه کأبیر سبأبلره گؤرأ آلیپ بیلمأندیردیگی حاقدا عالملار نتیجأ گلیذرلر. مختومقلی آققیز دیهن ینگنگهسی داقیلیار. اوندان ایکی اوغول بولوپ، اولار هم یاشلیقدا یوغالیارلار. شاهیر اوغوللارینینگ اؤلومینه قینانیپ، ایزلامایان بولارمی، مبتلا قیلدی، اثرلری دورهدیپدیر. مختومقلی اؤرأن پاراساتلی، گپه چپر، مأرهکه سویهن آدامدیر. اول اؤزونینگ قووی حأصیتلری بیلن حالقا گؤرِلده گؤرکزیپدیر، عقل-پایخاصی بیلن کوپ آداملاری تربیتلأپدیر.
مختومقلی، تخمینا، 1783-نجی ییلدا آتاساری دییلیأن چشمأنینگ بویوندا، سونگیداغینگ یانیندا آرادان چیقیار. اونی قاقاسینینگ یانیندا “قارری ملا” قونامچیلیغیندا جایلاپدیرلار.
دؤرهدیجیلیگی:
مختومقلی دؤرهدیجیلیک ایشینه یاشقا باشلاپدی. قوشغی دوزمکده کوپ زادی قاقاسی دؤولتمحمد آزادیدان اؤورهنیپدیر. مختومقلی قوشغیلارینی کوپچیلیگینگ اؤیشن یرینده، توی –میلیسلر اوقاپ بریپ، آداملاری قهریمانچیلیغا، آر –نامیسلی، حوشگأر بولماقلیغا چاغیریپدیر. اونونگ ایلهام چشمهسی حالق وه اونونگ گؤزهرانی (گذران) بولوپدیر.
شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگی دورلی تمالاردا بولان کوپ سانلی شیغیرلاردان وه پوئمالاردان عباراتدیر. اونونگ اؤز قولیازمالاری بیزه گلیپ یتمأندیر. مختومقلی کوپ شیغیرلارینی پیراغی لاقامی بیلن دوزوپدیر. اونونگ دؤرهدیجیلیگی XVIII عصر تورکمن دورموشینی اؤرنمأگه اؤرأن کوپ ماتریال بریأر. مختومقلینینگ شیغیرلاری، اساسا، واطانچیلیق، قهرمانچیلیق، اؤوت-نصیحات، سوتسیال-دنگسیزلیک، ایکی-لیریکی، دوستلیق بارادا گومانیستیک ایدهیانلاری اؤنگه سوریأر.
دورموشی قوشغیلاری:
بییک عقلدار مختومقلینینگ دؤرهدیجیلیگینده دورموشی قوشغولار اساسی اورونلارینگ بارینی ایهلهیأر، اول چیلیم چکمک، ناس آتماق، اوغورلیق، ناحاق قان دوکمک یالی پیس حاصیتلره قارشی گؤرش آلیپ باریپدیر. اؤزونینگ قوشغیلاریندا (کیلی-کال بولار، دؤیشینه دگمز، چیلیمکش، ناسآتان) اولاری رحمسیز یازغاریپدیر. شول گؤرشده چپر دیلی یاراغ حؤکمونده اولانیپدیر. مختومقلی یامان حاصیتلری یازغارماق بیلن اربتلیکلری دینی دوشونجهلرینگ اوستی گؤرِشمک تماسینی ادبیاتدا گینگ موچبرده ایشلأن وه پروپاغیندیرلأن شاهیردیر.
اؤووت-نصیحت حاصیتلی قوشغیلاری:
شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگینده آداملاردا اونگات حاصیتلری تربیهلِمکده اولی اورنی اؤووت-نصیحت حاصیتلی شیغیرلار توتیار. بو تمادان مختومقلی «جانینا دگمز»، «دوراسینگ گلر»، «یؤر بیلأنی»، «ایل یاغشی»، «زور بولار»، «بولار سن»، «آیریلما»، یالی اونلارچا شیغیر یازیپدیر. شاهیر بو قوشغیلاریندا دؤوردشلرینه آصیللی تربیه برمک، اولارینگ مرت، آر-نامیسلی بولماقلارینی نصیحت ادیپ، بینامیس، نامارتلاری یانگسا آلیپدیر. شاهیر اونگات حاصیتلری اوندأنه، یاراماز حاصیتلری یازغاراندا، واغیز-نصیحت اتمک تأریندن پیدالانیار. مختومقلی اونگات-قیلیق حاصیتلر آدامینگ بزهگی دیییپ دوشونیپدیر.
سوسیال-دنگسیزلیک تماسی:
مختومقلینینگ دورهدیجیلیگینده سوسیال – دنگسیزلیک مسلهسی دؤیپلی ایشلهنن تمالارینگ بیریدیر. اونونگ بو تمادا یازان اثرلرینه «سالار قشون آنگلاماز»، «قاچا باشلادی»، «اؤتوپ بارادیر»، «یات بولار»، «ایل گؤزلأر»، «کأره دؤندی»، « قولدا باری بولماسا»، «آجاپ اییام گلمهدی» یالی شیغیرلار دگیشلیدیر.
واطانچیلیق، قهریمانچیلیق لیریکاسی:
واطانچی شاهیر مختومقلینینگ قهریمانچیلیق، ایل-یورت، آغزیبیرلیک، بیرلشمک حاقینداقی شیغیرلار اونونگ دؤرهدیجیلیگینه اینگ گؤرنوکلی اورونلارینگ بیرینی ایهلسیأر. بو تمادا مختومقلی «تورکمنینگ»، «یلی گؤرگنینگ»، «دپه نهدیر، دوز نهدیر»، «اؤنگی –آردی بیلینمز»، «دؤکر بولدیق یاشیمیز»، «گیدیجی بولما»، «گؤزلأر من»، «باشی گرکدیر»، «مرت بولماز»، یالی بیرنأچه قوشغیلار دؤرهدیپدیر. مختومقلی حاقیقی واطانچی حوکمونده تورکمن یوردینا، اونونگ گؤزل طبیغاتینا، بایلیغینا، باتیر ییگیتلرینه قوانیپدیر.
مختومقلی داغینیق یاشان تورکمن طایپالارینگ بیرلشدیرمک بیلن یوردینگ اؤزباشداقلیغینی، حالقینگ آسودا یاشاماغینی قازانماق بولار دیهن نیّتجه گلیپدیر. بو ایدهیا شاهیرینگ «تورکمنینگ»، «دؤکر بولدیق یاشیمیز»، «تورکمن بیناسی»، یالی شیغیرلاریندا اؤز بیانینی تاپیپدیر.
مختومقلینینگ واطانچیلیق، قاهریمانچیلیق تمادا یازان اثرلری تاریخی تایدان آنیقلیغی، تحقیق مانیسی، چپر اوبرازلارا بایلیغی بیلن-ده تاپاوات لایار.
سؤیگی لیریکاسی:
مختومقلی شاهیر دوستلیق، سؤیگی تماسیندان هم بیرتوپار قوشغی یازیپدیر. بو تمادان اونونگ «گؤزل سن»، «گؤلزاردان آیریلدیم»، «اویات ایلهییر»، «بو دردی»، «بویلارینگا»، «دوراسینگ گلر»، یالی انچهمه قوشغیلاری بار.
مختومقلی ایشکی-لیریکی (عشقی) تمادا یازان قوشغیلاریندا اؤز سؤیگولیسی منگلی بیلن باغلانیشیقلی پروگرهسسیو پیکیرلری اؤنگه سوریأر. شاهیر آیال-قیزلاری ساتماق، داقیلماق وه کؤپ آیاللیلیق یالی زیانلی دسسورلارا (دستور) قارشی دوروپدیر. شو باباتدا شاهیر گومانیستیک پیکیرلری اؤنگه سوروپدیر.
مختومقلینینگ پوئزیاسینینگ دیلی وه چپرچیلیگی:
مختومقلی ادبی دیلی حالق مدنیّتینگ اؤسمهگینینگ، حوکمأنی شرتلرینینگ بیری حساپلاپدیر. اول بو ایشی اهلی حالق ایشی دیییپ دوشونیپدیر. مختومقلی ادبیاتینینگ حالق دوشنوکلی بولماغی اوغروندا گؤرهشیپ، چپرچیلیک سریشدهسینی اؤز اثرلرینده اؤرأن یرلیکلی اولانیپدیر.
اونونگ شیغیرلاریندا حالقا دوشنوکسیز پیکیرلره، آراپ-پارس سوزلرینه سِیرهک دوشولیار. بو بولسا اونونگ قوشغیلارینینگ هوس بیلن اوقاماغینا سبأپ بولیار. مختومقلی حالقینگ دیلینه دایانماق بیلن، اوندان دیلهوارلیغی وه سادالیغی اؤرهنیپدیر. شاهیر دیلی اؤسوش وه گؤرش قورالی حوکمومنده اولانیپدیر. مختومقلی متافورالاری، کاپییالاری، اولالتما یالی چپرچیلیک سریشدهلرینگ گینگدن اولانیلماغی، شاهیرینگ قوشغیلارینینگ چپرچیلیگی وه اوبرازلیغینی آرتدیریپدیر.
مختومقلی، قاریپلارینگ گؤزیاشی
داغلاری یاندیرار، ارهدر داشی.
شاهیرینگ دؤرتلهمه فورماسینداقی قوشغیلارینینگ کؤپیسی اون بیر هم سکیز بوغونلی سطرلردن عبارات. مختومقلینینگ دورتلهمه فورماسیندا یازان اثرلرینده کاپیا (قافیه)، ردیف قوشغینینگ بیرینجی بندینده دورلی هیلی اولانیلیپدیر.
بالا سسین دینگلأر، آسیپ قولاغینگ، (آ)
دؤکه-دؤکه گؤزیاشینگ بولاغین، (آ)
بیر جرن آلدیرسا الدن اوولاغین (آ)
مألی-مألی گؤزلهمیهن بولارمی (ب).
شاهیرینگ بأشلهمه وه آلتیلما فورماداقی شیغیرلاری، اساسا، 14-15 بوغونلی بولوپ، قافیا وه ردیف تایدان هم منگزشدیر.
مختومقلینینگ میللی تورکمن ادبیاتینی اؤسدورمکدأکی رولی:
بییک شاهیر مختومقلینینگ اثرلری دورموشینگ دورلی-دورلی تاراپلارینی اؤز ایچینه آلیار. مختومقلینینگ دؤرهدیجیلیگینی اؤرأن اونگات بیلیأن، گوندوغاری اؤورهنیجی ا. ا. برتلس اونی «جمشیدینگ جامی»، بیلن دنگیشدیریأر. جمشیدینگ جامی یالی، مختومقلینینگ دؤرهدیجیلیگیندن هم اسلأن زادینگی، بیلمک ایشلهیأن مسلأنی تاپماق بولیار. مختومقلی تورکمن کلاسیکی ادبیاتینی دونیأ اوقوجیلارنا تانادان گنیال شاهیردیر.
مختومقلی تورکمن شاهیرلارینگ کوپیسینینگ حالیپاسیدیر. مختومقلی اؤز دؤوردشلرینه وه اؤزوندن سونگقی یتیشن شاهیرلارینگ دؤرهدیجیلیگینه اولی تأثیر ادیپدیر. بو تأثیر، ایلایتا-دا ذلیلینینگ، سرکرده شاهیر سیدینینگ، کمینهأنینگ، ملانفسینگ مأتاجینینگ دؤرهدیجیلیگینده گؤرونیأر. مختومقلی شاهیر قارا قالپاقلارینگ بییک شاهیری بردیمراد بردی (1900 – 1827) هم حالیپاسی حاساپلاپدیر. اول بو بارادا «ایزلاردیممن» دیهن شیغیریندا شیله یازیار:
مختومقلینی من اوقاپ،
سؤزلرینی من توقاپ.
کمی بارمی برینگ جوغاپ؟
شول شاهیری ایزلاردیم من.
مختومقلی وه حالق دؤرهدیجیلیگی:
مختومقلینینگ اثرلری تورکمنلرینگ اؤرأن بای حالق دؤرهدیجیلیگی هم-ده گوندوغارینگ یازوولی ادبیاتی بیلن آیریلماز باغلانیشیقلیدیر. شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگینینگ فولکلور بیلن باغلانیشیقلی بولماغی اونونگ اثرلرینینگ حاص-دا قیمماتینی آرتدیریار. واغت گچدیگیچه، شاهیرینگ آفوریزملری حالق ایچینده فولکلورلاشیپ گیدیپدیر:
اشیدِن دنگ بولماز، گؤرن گؤز بیله…
آغزآلالیق آغیر ایله یاراشماز
هر یامان سؤز – یؤرک بولار.
قاوونینگ قوویسین شاغال ایر دیرلر
چاغیرلان یره بار، اوتور-دا تورما،
چاغیریلمادیق یره بارما، گؤرونمه…
حات –دا ایلات شولار یالی سطرلری آیداندا، اونی کیمینگ دورهدیجیلیگینه گؤزی یتمهسه-ده، «مختومقلی آیدیپدیر» دییأر. بییک سؤز اوسسادی مختومقلینینگ پوئزیاسی xix عصرینگ اورتالاریندا اورتا آزیا، روسیه، اروپا حالقلارینینگ آراسینداقی مطبوعاتدا گؤرنیپ باشلایار. اونونگ اثرلری کؤپ آلیملاینگ، صیاحاتچیلارینگ اونسینی چکیپدیر. شاهیرینگ ترجمهحالی باراداقی مقالا بیلن بیرنأچه قوشغیسینی گؤرنوکلی اسلاویان عالیمی وه صیاحاتچیسی «حودزکو 1842 – ییلدا» چاپ اتدیریأر. عالملار «آ. وامبری»، «و. و. بارتولد»، «ای. ای. برتلس»، «ل . ن. ساموئیلویچ»، «ل. کلیمویچ» وه باشغالار شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگینه اولی باها بریپ اؤورنیأرلر. تورکمن ادبیاتچیلاریندان «ب. آ. قارریهو»، «ق. او. چاریهو»، «ب. کربابایهو»، «م. کؤسایهو»، «ز. ب. محمدوا» داغیلار مختومقلینینگ اثرلرینی توپلاماقدا وه چاپ اتمکده بیرنأچه ایشلری گچیردیلر.
1926، 1940، 1942 – نجی ییللاردا شاهیرینگ اثرلر ییغیندیسی چاپدان چیقدی. 1947-نجی ییلدا هودوژنیک آ. حاجیهو مختومقلینینگ صوراتینی دؤرهتدی. شاهیرینگ آدی تورکمن دؤلت یونیورسیتهتینه وه اینگ اولی کؤچأ حورماتلانیپ داقیلدی. آشغاباتدا (عشق آباد) یرلهشن شاهیرینگ یادیگأرلیگینینگ یانیندا هر ییل پوئزیا بایرامچیلیغی گچیریلیأر.
کتاب سالغیلاری:
مختومقلی. 1959-نجی ییلدا بایمحمد قارریه و تاراپیندان چاپ ادیلدی.
چشمهلر:
1. تورکمن ادبیاتی. 7-نجی کلاس.
2. ویکیپدیا: ارکین انسیکلوپدیاسی.
منبع:
مارقوش ترکمن صحرا
شرکت بازرگاني و گردشگري
www.margush.ir
Tel: 0172 – 222 12 28
TelFax: 0172 – 229 14 49
Mobile: 0939 229 14 49
استفاده از مطالب سايت با قيد منبع مانعي ندارد.


c: text/html

text:
بؤیوک بؤحران
بؤیوک بؤحران (اینگیلیسجه: Great Depression) — ۱۹۲۹-جو ایلده باشلانمیش و ۱۹۳۹-جو ایله قدر داوام ائتمیش دۆنیا ایقتیصادی بؤحرانی. اما دۆنیا ۱۹۴۵-جی ایله قدر بؤحراندان چیخیردی. بۇنا گؤره ۱۹۳۰-جو ایللر بوتوولوکده بؤیوک بؤحران دؤورو حساب ائدیلیر.
بؤیوک بؤحران آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ، کانادایا، بؤیوک بریتانیایا، آلمانیا و فرانسهیا ان گۆجلو توخوندو، اما باشقا دؤولتلرده ده حیس اوْلونوردو. ان یۆکسک درجه صنایع شهرلری ضرر چکدی، اؤلکهلر بیر سیرا تیکینتینی پراکتیک اوْلاراق قورتاردی. اؤدمه قابیلیتی اوْلان نیازین ایختیصارینا گؤره، کند چیفتلیک (مزرعه) محصولونا قیمتلر ۴۰ — ۶۰% دۆشدو.
سببلر[دَییشدیر]
ایقتیصادچیلار بؤیوک بؤحرانین سببلری حاقیندا عۆمومی فیکیره گلمیییبلر.
بیر سیرا نظریهلر بۇ مسئلهده مؤوجوددور:
- کینسیان ایزاهاتی — پول کۆتلهسینین چاتیشمازلیغی. اوْ زامان پول قیزیل احتیاطا باغلانمیشدی، بۇ پول کۆتلهسینی محدودلاشدیریردی. عئینی زاماندا اۆرتیم (تولید) آرتیردی، عصرلرین سرحدینده ماللارین بئله یئنی گؤرونوشلری چیخدی، اوتوموبیللر کیمی، طیّارهلر، رادیو. ماللارین میقداری، عۆمومی کیمی، هم ده چئشید اۆزره، دفعهلرله آرتدی. پول کۆتلهسینین محدودلوغو و مال کۆتلهسینین آرتماسی نتیجهسینده گۆجلو تورّم یاراندی — قیمتلرین دوشمهسی، هانسی کی، مالییه غئیری-ثابتینی چاغیردی، چوْخ موسّسهلرین ورشکستین، اعتیبارلرین قاییتماماسی. گۆجلو مولتیپلیکاتیو اثری حتی آرتان ساحهلره وۇردو.
- مونتاریزم — بؤحران فدرال احتیاط سیستمینین پول سیاستی چاغیردی.
- مارکسیزم — تکرار اۆرتیم (تولید)ین نؤوبتی بؤحران، کاپیتالیزمه مخصوص.
- چوْخ هیزلی اهالی آرتیمی؛
- بؤیوک بؤحرانین گلمهسینی تلسدیرمیش عامیللردن بیرینه ایدخال ماللارینا یۆکسک گؤمروک روسوملارینی داخیل ائتمیش
شکیللر[دَییشدیر]
Wall ایسترئئت'ده بیرژا بیناسینین قاباغیندا جاماات
اوکلاهما ایالتیدا قوراقلیقدان قاچقینلارین اۇشاقلاری. آلتی اینساندان عائله؛ سیغیناجاق یوْخدور، یئمک یوْخدور، پول یوْخدور و دئمک اوْلار کی یوْخدور بنزین. اۇشاقدا سۆموک ورمی. ۱۹۳۵-جی ایل.
بؤیوک بؤحران دؤورونده بانکیرلر اوْ قدر غئیری-پوپولیار اوْلدولار کی، بانک سویغونچولاری میلّی قهرمان اوْلوردولار (بوْنی و کلاید کیمی)
قایناقلار[دَییشدیر]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اوردن چایی
اوردن چایی (اینگیلیسجه: Jordan River، فارسجا: رود اردن، آلمانجا: Jordan، ایتالیاجا: Jourdain، عربجه: نهر الأردن، تورکیه تورکجهسی: Şeria Nehri، روسجا: ИopдaH) فیلیسطین, اوردون اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۲۵۱ کیلومتر دیر.
بیرده باخدَییشدیر
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده اوردن چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jordan River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
راین چایی
راین چایی (اینگیلیسجه: Rhine، فارسجا: راین (رود)، آلمانجا: Rhein، ایتالیاجا: Rhin، عربجه: راين، تورکیه تورکجهسی: Ren Nehri، روسجا: PeйH) سوئیس اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۲۳۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن راین چاییندان ثانییهده ۲۹۰۰ متر مکعب سۇ آخیر. و قوزئی دنیزینا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده راین چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rhine»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
هانا و باجیلاری
هانا و باجیلاری (اینگیلیسجه: Hannah and Her Sisters, فارسجا: هانا و خواهرانش) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک رومانتیک کومدی فیلم. فیلمین باش روْللارینی دایان ویست، ماکس فون سیدو، دانیل استرن (اویونچو)، مورین اوسالیوان، لوید نولان، باربارا هرشی، کری فیشر، میا فارو، مایکل کین جانلاندیریب. ۱۹۸۶ میلادی ایلینده ۷ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۳ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده هانا و باجیلاری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تیفلیس
تیفلیس گورجوستانین باش کندی، قافقازین صنایع، مدنیّت و علم مرکزلریندن بیریدیر. اؤلکهنین دوْغو حیصهسینده، کۇر چایینین هر ایکی ساحیلینده، ۴۰۶-۵۲۲ متر هۆندورلوکده، تیفلیس چوککلیگینده یئرلشیر.
شهر ۲۴۴ کوادرات کیلومتر اراضیده یاییلمیشدیر. «تیفلیس» توْپونیمینین حرفی معناسی قدیم گۆرجو دیلینده «ایستیسو» آنلامینا گلیر. تاریخی قایناقلارا گؤره، شهر ائرامیزین بئش عصرینده گۆرجو سرکردهسی واختانق قورقاسالی طرفیندن سالینمیشدیر.
۲۰۰۶-جی ایلین اوّلینه اوْلان معلوماتا گوره، اهالیسینین سایی ۱،۱۰۳،۳00 نفر و یا گۆرجوستانین جمعی اهالیسینین ۲۵،۱%-نی تشکیل ائدیر. اهالیسینین تقریبا ۸۰%-ه قدری ائتنیک گۆرجولردن عیبارتدیر. حاضیردا شهرده سایجا ۳-جو ان چوْخسایلی ائتنیک قروپ سایلاری ۱۸ مینه چاتان آذربایجانلیلاردیر.
تیفلیس ایقتیصادی باخیمدان حاضیردا گۆرجوستانین ان اینکیشاف ائتمیش بؤلگهسی حیساب اوْلونور. ۲۰۰۵-جی ایلده اؤلکهده ایستیحصال ائدیلمیش صنایع محصولونون ۳۵، ۴%-ای، تیکینتینین ۶۳، ۶%-ای بو شهرین پایینا دۆشموش، فعالیتده اوْلان موسیسهلرین سای اعتیباریایله ۴۷، ۴%-ای بۇرادا جمعلشمیشدیر.
تیفلیس گۆرجوستان رئسپوبلیکاسینین باشکندی اوْلماقلا یاناشی، ایری صنایع، علم، مدنیت و نقلیات مرکزیدیر. شهر ۸ رایونا بوْلونور. ایللیک اوْرتا تمپراتور ژانویه آییندا ۰، ۵º س، جولای آییندا ۲۴، ۲º س اوْلور. ایللیک یاغینتینین میقداری ایسه ۵۶۸ مم-دیر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Preliminary Results of 2014 General Population Census of Georgia. NATIONAL STATISTICS OFFICE OF GEORGIA. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-05-01. یوْخلانیلیب30 April 2015.
- ^ Mayor of Tbilisi. Tbilisi City Hall. یوْخلانیلیب20 November 2017.


text:
عبدالرزاق قورنه
عبدالرزاق قورنه (1948، زنگیبار سولطانلیغی) - اینگیلیس دیلینده یازان تانزانیالی یازیچی . اینگیلیسده یاشاییر. 2021.جی ایلده ادبیات اوزره نوبل اؤدولو قازانیب.
Booker و Whitbread اؤدوللری طرفیندن قیسا سیاهیا آلینان "Paradise" ( "جنّت" ) (1994)، "Desertion" ("فراری") (2005) و لوس آنجلس تایمز بووک پرایزکیتاب اؤدولو اوچون قیسا سیاهیا آلینمیش "By the sea" ( " دنیز کناریندا " " (2001) رومانلاری نین مؤلیفیدیر.
یاشامی[دَییشدیر]
1948-جی ایلده زنگبار آداسیندا عرب اصیللی موسلمان عاییلهسینده آنادان اولوب. 1968-جی ایلده زنگیباردا آنتی-عرب فیکیرلری سببیندن اینگیلیسه کؤچهرک تحصیلینی اورادا داوام ائتدیردی. 1980-1982 -جی ایللرده نیجریهدهکی بایئرو بیلیمیوردوندا موحاضیره اوخودو. 1982 -جی ایلده اینگیلیسده کی کِنت بیلیمیوردوندا دوکتورلوق درجهسی آلدی. 1985 -جی ایلده موعلیم اولاراق قبول ائدیلدی و ایلک نؤوبهده شرقی آفریقا، هیندیستان و کارائیب حؤوضهسینده کی اینگیلیس موستملکهلرینده اولان پوستموستملکه ادبیات و دیاسپور یازیچیلارینین یارادیجیلیغی حاقیندا موحاضیرهلر اوخودو. حال-حاضیردا، پروفسوردور، عئینی زاماندا کِنت بیلیمیوردونون اینگیلیس دیلی بؤلمهسینین یوکسک لیسانیس شؤعبهسینه رهبرلیک ائدیر .
ایکی جیلدلیک "آفریقا یازیلارینا دایر مقالهلر" توپلوسونون ایجراچی رداکتورو اولدو و. س. نایپاول، سلمان رشدی و زوئه وایکومب داخیل اولماقلا بیر سیرا موعاصیر پوستموستملکه یازیچیلار یارادیجیلیغی اوزره تدقیقاتلارین مؤلیفیدیر.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
عبدالرزاق قورنه آفریقالی قاچقینلارین، کؤچکونلرین عذابلی حیاتینا، اونلارین غرب جمعیتیندده اؤزلرینه یئر تاپا بیلمهمهلرینه توخونان پسیکولوژی رومانلار یازیب. نوبل اؤدولونو ده محض موستملکهچیلیگین نتیجهلرینی حساسلیقلا قابارتدیغینا، قارهلر و مدنیتلر آراسینداکی اوچورومدا چابالایان قاچقین طالعلرینی بوتون چیلپاقلیغی ایله ایشیقلاندیردیغینا گؤره آلیب.
عبدالرزاق قورنه اینگیلیس و سواحیلی دیللرینده 10 رومان و چوخلو حکایهلر یازیب.
او، 1987-جی ایلده قلمه آلدیغی "Memory of Departure" (آیریلیشین خاطیرهسی) آدلی ایلک رومانیندا آفریقادا کئچن گنجلیک ایللری نین آردیندان اؤلکهسینی ترک ائدن حسن اوبرازینین یادداشیندا ایز بوراخان پوستموستملکه دؤنمینین میلّی کیملیک، شخصین اؤزونوآختاریشی مسلهلرینی اینجهلهییب.
1988-جی ایلده قلمه آلدیغی ایکینجی رومانی - "Piligrim's Way"(زوّارلار یولو) رومانیندا داها یاخشی بیر یاشام اومیدی ایله اینگیلیسه گلن تانزانیا اصیللی داوود آدلی شخصین موعاصیر اینگیلیس جمعیتینده کؤچگونلره قارشی دوشمن موناسیبت بسلهمهسی حاللاری ایله قارشیلاشماسیندان، پارانویک بیر دوروم یاشاماسیندان و چارهنی، چیخیش یولونو تانزانیاداکی کئچمیشینی تامامیله سیلیب اؤزونو تام بیر اوروپالی کیمی آپارماقدا گؤرمهسیندن بحث ائدیر.
یازیچی نین 1990-جی ایلده نشر ائتدیردیگی "Dottie" رومانیندا ایسه، دوتی بادورا (فاطما بالفوور) اوبرازی اوزریندن یئنه ده گلمه بیر شخصین اوروپادا بنزر بیر یابانچیلاشما، اؤزگهلشمه پروسهسینی تصویر ائدیب.
فاطما بالفورون ملَزکیملیگی، عیرق و اتنیک منسوبیت مسلهسی نین موهاجیرلر، سورگونلر، کؤچگونلر اوزرینده کی تراوماتیک تاثیرلرینین اینجهلیکلرینی اوزه چیخاریر.
عبدالرزاق قورنهنین آفریقادا و غرب اؤلکهلرینده بؤیوک ماراغا سبب اولان "By the Sea" (دنیز کناریندا) رومانیندا ایمپریالیست اؤلکهلرده (غربده) تحصیل آلان شخصلرین فرقلی دونیاگؤروشو ایله آفریقانین یئرلی عادت- عنعنهلرینین قارشیلاشماسینین دوغوردوغو ضیدیتلری تصویر ائدیلیر. رومانداکی صالح عمر آدلی گنجین "قرآن"ی اؤیرنمکدن دویدوغو میلّی-دینی باغلیلیق حیسلری ایله موستملکهچی اؤلکهده آلدیغی غرب تحصیلینین قازاندیردیغی دونیوی بیلگیلر و دوشونجهلر آراسیندا چارپیشماسی، چابالاماسی اوخوجولارین دیقتینه چاتدیریلیر.
عبدالرزاق قورنه اؤزو ده قاچقین، کؤچگون اولدوغو اوچون رومانلارینداکی اوبرازلارین داخیلی دونیاسینی، اونلارین یاشانتیلارینی، حیسلرینی بوتون خیردالیقلاری ایله، دولغون شکیلده تصویر ائتمگی باجاریر.
بو آفریقالی یازارین رومانلاریندا قالدیردیغی بو مسلهلر بو گون شرق اؤلکهلری اوچون ده،غرب اوچون ده اولدوقجا آکتوالدیر. لیبیدن، سوریهدن، عراقدان، افغانیستاندان غربه اوز توتان قاچقینلارین، کؤچگونلرین هر بیری نین طالعیی بیر رومان، بیر فیلم مؤوضوسودور.
اثرلری[دَییشدیر]
- "آیریلیش خاطیرهسی " (اینگ. Memory of Departure ، 1987 )
- " زووارلارین یولو " (اینگ. Pilgrims Way ، 1988)
- " دوتتی " (اینگ. Dottie ، 1990)
- " جنّت " (اینگ. Paradise ، 1994)
- " سوکوتا حئیران " (اینگ. Admiring Silence ، 1996)
- " دنیز کناریندا " (اینگ. By the Sea ، 2001)
- " فراری " (اینگ. Desertion ، 2005)
- " آنام آفریقادا بیر تارلادا یاشاییردی " (اینگ. My Mother Lived on a Farm in Africa ، 2006) - قیسا حکایهلر توپلوسو
- " سون هدیه " (اینگ. The Last Gift ، 2011)
- " چینقیل اورک " (اینگ. Gravel Heart ، 2017)


text:
ویرجینیا وولف
ویرجینیا وولف (اینگیلیسجه: Virginia Woolf) بریتانیالی رومانچی، ادبیات تنقیدچی و یازیچی - .۲۵ ژانویه ۱۸۸۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۹ ایل عومر ائلهییب و ۲۸ مارس ۱۹۴۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Virginia Woolf»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویرجینیا وولف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
خورداد قیامی
۱۳۸۵ – جی ایلین اردیبهشت آیینین ۲۲ – سینده «ایران» قزئتینده تورکلر علیهینه چَکیلَن توهینلی کاریکاتورا اعتراض اوْلاراق ۸ گون سوْنرا و خورداد آیینین بیرینجی گونو، تبریز شهرینده، گنج اؤیرنجیلردن توتدو دانشگاه اوستادی، معلّیم، ایشچی، تاجیر و عادی کسبهیه قَدَر یوز مینلرله اینسان ، تبریز خیابانلاریندا توپلوم و مدنی اعتراضا ال آتاراق «ایران» گوندهلیگینده، اوتانمادان و حیاسیزجاسینا میلیونلارلا تورک اینسانینا سرت حورمتسیزلیگی قیناییب اؤلکه مسئوللارینا و بوتون دونیایا اعتراضلارینی بیلدیردیلر.
تبریز اهالیسینین شدتلی اعتراضیندان سوْنرا ، اورومیهلیلر، اوْندان سوْنرا «سولدوز» (نقده)، قوشاچای، زنجان، خیاوْ، موُغان ، اردبیل و آذربایجانین باشقا شهرلری و حتّا تهراندا یاشایان تورکلر بو عمومی اعتراضا قوشولاراق آذربایجان میلّتینه توهین ائدَنلره و شوونیستی دوشونجهنی «ایران» قزئتی یولو ایله یایانلارا اؤز غضبلرینی گؤستردیلر.
تأسّفلر اوْلسون آذربایجانلیلارین بئله مدنی اعتراضلارینا و قانونی ایستَکلرینه گؤزلهنیلمَز سرت جاوابلار وئریلدی و اوْنلارین مدنی اعتراضلاری گؤزلهنیلمز اولایلارا چئوریلدی!
۱۳۸۵– جی ایلین خورداد آییندا آذربایجان شهرلریندهکی اعتراضلار گؤستردی کی، آذربایجانلیلار اؤز حقلرینی دریندن دوشونَرکن، بو حقلرین تاپدالانماسینا و تورکلرین نسبی اکثریت اوْلوب اقلیّت حقوقوندان محروم قالماسینا بیتفاوت قالماغی و اوْنلارین هویّت و شخصیتلرینه توهین ائدَنلری جاوابسیز قویماغی جایز گؤرمورلر.
خوردادین بیرینجی گونوندن باشلایاراق یئددیسینه قَدَر و آردیجیل داوام ائدَن آذربایجان شهرلرینین اعتراضلارینی، یالنیز دؤلت اورگانی ساییلان «ایران» قزئتینده گئدَن حورمتسیزلیگه قارشی اعتراض آدلاندیرارساق، یانیلمیش اولاریق؛ بلکه بو گئنیش اعتراضی، اوُزون ایللر و مختلیف یوللارلا اوْ جُملهدن رادیو– تئلویزیون، مطبوعات، سینما، تیاتر، درسی و غیر درسی کیتابلار، رسمی – غیر رسمی چیخیشلار و باشقا جمعی ارتباط وسیلهلری ایله آذربایجان میلّتی علیهینه اوْلان تحقیر و توهینلر نتیجهسینده آذربایجانلیلارین بوغازلاریندان قالخان نیفرت پوسکورتوسو آدلاندیرساق داها دوزگون دئمیش اولاریق .
خورداد حادثهسی گؤستردی کی، آذربایجانلیلار دؤزوملو اینسان اولارکَن، اوْنلارین دؤزوملرینین حدّی– حدودو وار، اوْنلارین دؤزوم کاسالاری داشارسا اوندا داها اوْنلارین قاباغینی آلماق چتیندیر.
خورداد حادثهسی بیر داها ثابت ائتدی ایراندا بیرلیک یاراتماغا سِحر و جادو ائتمک لازم دئییل، بلکه ایران آدلانان اؤلکهده یاشایان میلّتلرین دیل، مدنیّت، شخصیت و هویّتلرینه حورمتسیزلیک ائتمک یئرینه اوْنلارا سایغی و احترام گؤزویله باخماق و اوْنلارین فرهنگی، مدنی، اقتصادی، اجتماعی حقلرینی اوْنلارا چاتدیرماقلا حقیقی بیرلیک و اتحاد یاراتماق مومکوندور.
دونیا دیللری ایله مقایسهده ،دونیانین ان قانونلو دیللریندن اولان و دونیانین بیر چوْخ بیلیم یوردلاریندا تدریس اوْلان تورک دیلیمیز، نهدن اؤز اؤلکهمیزده ان آزینلیق (اقلیت) ساییلان ارمنی دیلی قَدَرده تدریس و تحصیل اولما حقّینه مالیک دئیلدیر؟
بو اؤلکهده هر بیر امکانی ،یالنیز فارس دیلی اختیاریندا قویماقلا و هر بیر امتیازی یالنیز فارس آدینا ثبت ائتمکله حقیقی و گئرچک بیرلیگه و اتحادا چاتماق اولارمی؟
.
بو اؤلکهده رادیو– تئلویزیوندا عاغیلا گَلمَز کیچیک موضوعلار بارهده میزگرد، کمیسیون، کونفرانس و سئمینار قورولور، لاکین مملکتده بؤیوک بیر درد اوْلان میلّی مسئلهنین حلّی اوچون و آنایاسانین ۱۵– جی مادهسینین اجراسی اوچون ایکی نفرین میز آرخاسیندا اوتوروب دانیشماسینیندا شاهیدی اولمامیشیق!
تهران شهرینده یئددی تئلویزیون کانالیندان نئچهسی بو شهرین ان آزی یاری جمعیتینی تشکیل ائدَن تورکلرین دیلینده برنامه یاییر؟
هانسی تئلویزیون سریاللاریندا تورک لهجهسی ایله دانیشان آدامی سوپورگهچی، حامبال، اجتماعی رفتاری بیلمهین، یوْخسول و کوت بئیین یوخ، فیلسوف ، پروفسور، دوکتور، مهندس و یوکسک مدنیّتلّی و یوخاری سویهلی شخصیّت روللاردا گؤستریرلر؟ مگر بو اؤلکهده تورک فیلسوفو ، تورک پروفسورو ، تورک محققی ، تورک مهندسی ، تورک دوکتورو و یوکسک مدنیتلی تورک اینسانی یوخدورمو ؟
آذربایجان اوستانلارینین رادیو– تئلویزیونلاریندا نهدن برنامهلرین ۸۵% فارسجا و قالان ۱۵%ی ده اوزدن ایراق «فاذری!» دیلینده گئدیر؟ مگر آذربایجان شهرلری نین، چوْخ آز سایدا بعضی نظامی و دؤلت آداملاریندان باشقا ، فارس دیللی ساکینلریده وار؟
نهدن درسی و غیر درسی کیتابلاردا تورک سؤزو و تورک آدینا حورمتسیزلیک و توهین ایله یاناشیرلار و نهدن آذربایجان اهالیسی آللاه بخش ائتمیش گؤزل طبیعته مالیک اوْلاراق، بو منطقهده ایش مرکزلرینین یارانماماسیندان و اقتصادی دورومون آغیرلیغیندان عالی تحصیل آلمیش جاوانلاریندان توتدو عادی اینسانلارینا قَدَر ایش تاپماقدا اصفهان، شیراز، یزد، کرمان، مازندران و باشقا فارس دیللی شهرلرین یولوندا دیدرگین و سرگردان اولمالیدیر؟
نهدن نسبی اکثریته مالیک اوْلان و ایراندا یاشایان تورکلر، حتّا ابتدایی مکتبلرده اؤز دیلینده درس اوخوماقدان محروم قالدیغی حالدا فارس دیلینی خارجهلیلره اؤیرتمک اوچون اجنبی اؤلکهلرین اؤیرنجیلرینه مملکت بودجهسیندن بورسیه وئریر و فارس دیلینی اؤیرتمهیه تشویق ائدیرلر و هر ایل فارس دیلینین انکیشافینا گؤره مختلیف سئمینارلار و توپلانتیلار قورولور و آغیر هزینهلرله خارجی قوناقلاری بو سئمینار و توپلانتیلارا دعوت ائدیرلر؟
(خلیج فارس) آدینی بعضی خارجی منبعلر (عرب خلیجی) یازدیقدا بوتون قوهلر بو منبع علیهینه یوْلا دوشور و بوتون دؤلتی و غیر دؤلتی امکانلار «خلیج فارس» آدینی تثبیت ائتمکده گئجه– گوندوز چالیشیرلار لاکین همان زاماندا، اورومیه دریاچهسی آدالارینین ( جزیرهلرینین ) تورک آدلارینی، فارسی آدلا دگیشدیرمهیه جاندان– باشدان کئچیرلر!
بونلار و یوزلرله بونا اوخشار علتلر آذربایجان اهالیسینی ۱۳۸۵– جی ایلین خورداد آییندا ایران قزئتینین تورکلره ائتدیگی توهینی ایله خیابانلارا چکدی.


text:
EmausBot ایشلدن چالیشمالاری
پرش به ناوبری پرش به جستجو
۲۳ سپتامبر ۲۰۲۲
- ۰۰:۳۳۲۳ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۳۳ فرق گئچمیش −۲۱ ک بؤلمه:قالالار Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q6858338 ایندیکی اِتیکِت: بوْشالتما
۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲
- ۰۵:۵۷۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۵۷ فرق گئچمیش −۲ ک رقیه روبات :رقیه بنت حسین صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۵۷۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۵۷ فرق گئچمیش −۳ ک حضرت رقیه روبات :رقیه بنت حسین صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۵۷۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۵۷ فرق گئچمیش +۱۳ ک بیولوژیک بولونمه روبات :بیولوژیک بؤلمهلندیرمه صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲
- ۲۰:۰۰۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰ فرق گئچمیش +۴ ک دانیشیق:قیزیل آلتی ایشیقی روبات :دانیشیق:قیرمیزی آلتی ایشیغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۰۰۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰ فرق گئچمیش −۲ ک دانیشیق:دواء روبات :دانیشیق:داوا صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۰۰۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰ فرق گئچمیش ۰ ک هاوائی ایالتی روبات :هاوایی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۰۰۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰ فرق گئچمیش +۴ ک قیزیل آلتی ایشیقی روبات :قیرمیزی آلتی ایشیغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۰۰۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰ فرق گئچمیش +۴ ک قيزيل التی ايشيقي روبات :قیرمیزی آلتی ایشیغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۰۰۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۰۰ فرق گئچمیش +۴ ک قيزيل التي ايشيقي روبات :قیرمیزی آلتی ایشیغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۹۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۹ فرق گئچمیش −۲ ک دواء روبات :داوا صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۹۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۹ فرق گئچمیش −۲ ک درمان روبات :داوا صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۹۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۹ فرق گئچمیش −۲ ک بیوكیمیا روبات :بیوشیمی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۹۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۹ فرق گئچمیش +۱۷ ک بیلشیك روبات :شیمیایی بیرلشمه صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۹۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۹ فرق گئچمیش +۱۸ ک بیرلشمه روبات :شیمیایی بیرلشمه صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۹۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۹ فرق گئچمیش −۲ ک بيوکيميا روبات :بیوشیمی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۸۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۸ فرق گئچمیش −۲ ک بيوكيميا روبات :بیوشیمی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۸۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۸ فرق گئچمیش +۱۷ ک بيلشيک روبات :شیمیایی بیرلشمه صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۵۸۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۵۸ فرق گئچمیش +۱۷ ک بيلشيك روبات :شیمیایی بیرلشمه صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۱۰ سپتامبر ۲۰۲۲
- ۱۳:۳۵۱۰ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۳۵ فرق گئچمیش −۵۸ ک بؤلمه:۱۵۳۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q113860926 ایندیکی اِتیکِت: بوْشالتما
۹ سپتامبر ۲۰۲۲
- ۲۰:۳۹۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۹ فرق گئچمیش −۱۴ ک دانیشیق:چارلز (ولز) شاهزاده سی) روبات :دانیشیق:اوچونجو چارلز صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۳۹۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۹ فرق گئچمیش −۴ ک دانیشیق:ایسکاتلند میلیت چی پارتیسی روبات :دانیشیق:ایسکاتلند میلی حیزبی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۳۹۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۹ فرق گئچمیش +۵ ک گئنجی حیکایسی روبات :گنجی حیکایهسی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۳۹۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۹ فرق گئچمیش −۱۴ ک چارلز (ولز) شاهزاده سی) روبات :اوچونجو چارلز صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۳۸۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۸ فرق گئچمیش −۴ ک ایسکاتلند میلیت چی پارتیسی روبات :ایسکاتلند میلی حیزبی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۰:۳۸۹ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۰:۳۸ فرق گئچمیش +۲ ک اولوسلاراراسي پول صندوقو روبات :اولوسلارآراسی پول صاندیغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۷ سپتامبر ۲۰۲۲
- ۱۲:۴۴۷ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۴۴ فرق گئچمیش −۳۹ ک ادینیو Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q56538284 ایندیکی
۵ سپتامبر ۲۰۲۲
- ۰۵:۴۹۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۹ فرق گئچمیش ۰ ک دانیشیق:هؤرومچکیمیلر روبات :دانیشیق:هؤرومچککیمیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۹۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۹ فرق گئچمیش −۴ ک دانیشیق:موحافظهکار پارتیسی (بریتانیا) روبات :دانیشیق:موحافیظهکار حیزبی (بریتانیا) صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۹۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۹ فرق گئچمیش +۲ ک دانیشیق:سوریا دیلی روبات :دانیشیق:سوریانی دیلی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۹۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۹ فرق گئچمیش +۱ ک یازیلیم گلیشدیریجیسی روبات :یازیلیمچی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۹۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۹ فرق گئچمیش ۰ ک یاریایلتکن روبات :یاریمکئچیریجیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۹۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۹ فرق گئچمیش ۰ ک یاریم گئچیریچی روبات :یاریمکئچیریجیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۸۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۸ فرق گئچمیش ۰ ک یارؽایلتکن روبات :یاریمکئچیریجیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۸۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۸ فرق گئچمیش +۱۳ ک کالجی روبات :بیلیم یوردو صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۸۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۸ فرق گئچمیش −۱ ک کالج روبات :بیلیم یوردو صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۸۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۸ فرق گئچمیش ۰ ک هؤرومچکیمیلر روبات :هؤرومچککیمیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۸۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۸ فرق گئچمیش ۰ ک هؤرومچکيميلر روبات :هؤرومچککیمیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۸۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۸ فرق گئچمیش ۰ ک هؤرومچكیمیلر روبات :هؤرومچککیمیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۷۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۷ فرق گئچمیش ۰ ک هؤرومچكيميلر روبات :هؤرومچککیمیلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۷۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۷ فرق گئچمیش −۴ ک موحافظهکار پارتیسی (بریتانیا) روبات :موحافیظهکار حیزبی (بریتانیا) صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۷۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۷ فرق گئچمیش +۸ ک مرکزیایشلمبیریمی روبات :مرکزی ایشلمچی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۷۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۷ فرق گئچمیش −۳ ک مرکزيايشلمبيريمي روبات :مرکزی ایشلمچی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۷۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۷ فرق گئچمیش −۳ ک مركزیایشلمبیریمی روبات :مرکزی ایشلمچی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۷۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۷ فرق گئچمیش −۳ ک مركزيايشلمبيريمي روبات :مرکزی ایشلمچی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۶۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۶ فرق گئچمیش ۰ ک مدنيت روبات :تمدون صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۶۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۶ فرق گئچمیش −۲ ک كورهسلهلشمه روبات :کورهسللشمه صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۶۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۶ فرق گئچمیش ۰ ک كاراته روبات :کاراتئ صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۶۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۶ فرق گئچمیش +۴ ک سوریادیلی روبات :سوریانی دیلی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۵:۴۶۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۴۶ فرق گئچمیش +۲ ک سوریا دیلی روبات :سوریانی دیلی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]


text:
دیکلمه صنعتی؛ اوچونجو حصه: سسه زیان ووران عامیللر
کبری میرحسینی
قاباقکی یازیمیزدا سسدن محافظه ایله باغلی تاپیشیریقلار وئرهرک، دئدیک کی، سس مهارتیایله باغلی بوتون ایشلر کیمی، دیکلمه صنعتینه گلدیکده ایسه، سسه زیان ووران عامیللردن چکینمهلییک. بو یازیمیزدا بو عامیللردن بیر نئچهسینه اشاره ائدیریک:
۱. بوغازی تئز-تئز آریتماق سس تئللرینه زیانلیدیر. عمومیتله بوغازین قاشینماسی ایله اؤزونو گؤسترن بو پرابلئم، بعضیلرینده آلرژیک اولسادا، اکثر حاللاردا بیر عادته چئوریلن ایشدیر. بونون یئرینه بوغازیز قاشیناندا بیر قورتوم ایلیق سو ایچین و بو عادتی باشینیزدان چیخاردین.
٢. قیش فصلینده بعضی سببلر اساسیندا تکرار سویوق دَیمهلر و اؤسکورمهلر ده سسه زیان ووران عامیللردندیر. بورادا دا باشاردیقجا اؤسکورمه گلدیکده، ایلیق سو ایچیب، دال با دال اؤسکورمهلره مانع اولماغینیزی تؤوصیه ائدیریک. پس سویوق دَیمهنیزی سهل سانمایین و حکیمه مراجعتله تئزلیکله اونون درمانینا چالیشین. سویوق دَیمه و اؤسکورمهنیز معالجه اولمایینجا دیکلمه ائتمهیین. چونکی بو ایشله بوغازینیزا ضرر یئتیشیب، معالجه مدتی اوزون سورهجک.
۳.بعضی اینسانلاردا چکینین چوخ اولماسی و کؤکلوک ده بلاغتلی دانیشماغا مانع اولوب، نفس کم گتیرمهیه سبب اولار. دئمک حدیندن آرتیق کؤک اولانلار نفس آلماقدا پرابئلمه دوشهرهک، سس تئللری زیان گؤرهجک. البته بو مسئله ده استثنالار دا واردیر.
۴. سسه زیان ووران باشقا عامیللردن بیری ده سیغارا چکمکدیر. گؤزل سسه مالک اولماق ایستهییرسیزسه سیغارا چکمهیین.
۵. دایما استرسدن اذیتچکن اینسانلارین دا دانیشیقلاری و سسلری یاخشی چیخمایاجاق. استرسلی یاشاماغین زیاندان باشقا هئچ ثمرهسی یوخدور.
۶. معین یوخو ساعاتلاری اولمایان و کیفایت قدر یاتمایان شخصلرین ده دانیشیقلاری و سسلری پرابلئملی اولاجاق. پس لازیمینجه یاتین و یوخو ساعاتلاریزی اینتیظاما سالین.
۷ .دوزگون قیدالانماق دا سسین محافظهسی اوچون أن اؤنملی عامیلدیر. اوجملهدن حدیندن آرتیق سرین یئمکلر یئیب، دایما بوزلو سو ایچمک؛ چوخ آجی(بیبهرلی و ادووالی) هابئله تورش خورهکلر یئمک سسه زیان وورار.
۸. باغیرماق و یا حدیندن آرتیق اوجا سسله دانیشماق ایسه، سسه زیان ووران عامیللردندیر. بومسئلهیه، هامیمیز عمومیتله بیز آنالار، تکرار راستلاشمیشیق. ائولادلاریمزدان سهو ایش باش وئردیکده، عادتا اوجا سسله اعتراض ائدیریک؛ اوزامان بوغازیمیز درحال قاشینماغا باشلاییر و بعضاً سسین موقتی اولاراق باتماسی ایله نتیجهلهنر.
٩. بیر سئودییز ماهنینی سسلندیریب، اونونلا سس-بیر اولاراق زمزمه ائدیب-اوخوماق نه قدر سس یئتیشدیرمکده تؤوصیه اولونسادا، بونون اوزباشینا و مربی سیز تکراری، بوغازیمیزا و سسیمیزه جبران ائدیلمز زیانلار وورا بیلر.
۱۰. سحر تئزدن دانیشیغا باشلایین. البته بو سسینیزی زورا سالماق معناسینا دئییل. آنجاق سحر تئزدن دانیشیغا باشلاماق، اوزون زامان دولغون بیر سسه مالیک اولماغینیزا یاردیم ائدهجک. بونون عکسینی تک باشینا یاشایان انسانلاردا گؤرمک اولار؛ بیریسی ایله دینیب دانیشمادیقلاری اوچون، گون اورتایا قدر سسلرینین آچیلماماسی احتمالی وار.
آردی وار…


text:
اردوغان ایقلیم ذیروهسینده دانیشدی
"اورمان وارلیغینی آرتیران نادیر اؤلکهلردن بیریییک"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، تورکییهنین یئنیلهنهبیلیر انرژی ساحهسینده بؤلگهسینده لیدئر قونوموندا اولدوغونو دئدی.
جمهورباشقانی، آمریکا بیرلشمیش دؤولتلرینین نیویورک شهرینده گئچیریلهن بیرلشمیش میللتلر (بمت) ۷۴.جو باش قورولو چرچیوهسینده، ایقلیم ائیلمی ذیروهسینده آچیقلامالار وئردی.
اردوغان، "اورمان وارلیغینی آرتیران نادیر اؤلکهلردن بیریییک. سون ۱۷ ایلده ۴ میلیارددان چوخ آغاج اکدیک. ۱۱ نوامبردا ۱۱ میلیون آغاج داها اکیریک" دئیه دانیشدی.
تورکییهنین یئنیلهنهبیلیر انرژیده بؤلگهده لیدئر اؤلکه اولدوغونو وورغولایان اردوغان الکتریکین یوزده ۳۰دان چوخونون یئنیلهنهبیلیر انرژیدن قارشیلاندیغینی وورغولادی.
اردوغان، تورکییهده پلاستیک توربا قوللانیم نیسبتینین ۴ده ۳ اورانیندا دوشدویونو ده سؤزلرینه علاوه ائتدی.
"اولکهمیزده آتیق یؤنتیمی، ایقلیم دوستو تکنولوژی و انرژی قایناقلارینین ایستیفادهسی مسئلهسینده اؤنملی ایرلیلهییشلر قید ائتدیک" دئیهن پرزیدنت،
"قالخینما هدفلریمیزدن واز گئچمهدن، ایقلیم دییشیکلیینه اویوم و فلاکتلره قارشی دایانیقلیلیغا قارشی سیاستلری حیاتا گئچیریریک" آچیقلاماسینی وئردی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهدن ولفگانگ کوبیکینین سؤزلرینه قیناما
"آلمانیا فدرال پارلمانی باشقان یاردیمچیسی ولفگانگ کوبیکینین سایین جمهورباشقانیمیز حاقیندا سؤیلهدیگی حقارت احتیوا ائدن ایفادهلری ان کسکین شکیلده قیناییریق"
اردوغان: گئچمیشده ده بو فیلمی گؤردوک
"یونانیستانا قارشی اؤلکهمیزین حاق و منفعتلرینی، الیمیزده اولان بوتون امکانلاردان ایستیفاده ائدرک ساووناریق"
تروریستلر پلیس ائوینه سالدیردی
مرسینده پلیس ائوینه تشکیل ائدیلهن ترور سالدیریسیندا بیر پلیس شهید اولدوغو، بیر پلیس ایسه یارالاندی


text:
`حلوصی آکار` نتیجهلر
خبرلر [252]
- حولوصی آکار اگه دنیزینین قوزیی ینده "اف-16" ایله اوچوش ائدیب
- حولوصی آکار قارداش اؤلکهلرین ساوونما ناظیرلر ایله گؤروشوب
- حولوصی آکار امریکانین ساوونما ناظیری ایله تلفونلا دانیشیب
- حولوصی آکار اینگیلیس همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- حولوصی آکار اوکراینالی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- آکار:"اومید ائدیریک کی، اگه و آغ دنیزی باریش و ثابتلیک اوچون دوستلوق دنیزی اولاجاق"
- حولوصی آکار: "بیز ایشغال حرکتی حیاتا کئچیرمیریک، ترورلا موباریزه آپاریریق"
- حولوصی آکار ژنرال کریستوفر کاولینی قبول ائدیب
- حولوصی آکار: "ایلین اولیندن 2226 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب"
- حولوصی آکار تاخیللا یوکلنمیش گمینین یولا دوشمهسی ایله باغلی بیانات وئریب
- لتونیا-دا سفرده اولان حولوصی آکار تورک شهیدلیگینی زیارت ائدیب
- حولوصی آکار لتونیا-دا سفردهدیر
- حولوصی آکار امریکا-لی همکاری ایله تلفوندا دانیشیب
- تورکیه و روسیا ساوونما ناظیرلری بیر آرایا گلیب
- حولوصی آکار بن والاس ایله گؤروشوب
- اینگیلتره ساوونما ناظیری تورکیه-یه گلیر
- تاخیل بحرانینین حلی اوچون قیرمیزی خط یارادیلیب
- آکار بروکسلده
- حولوصی آکار بروکسل-ده سفردهدیر
- حولوصی آکار لهستان-لی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- تورکیه گنل قورمای باشقانی حلوصی آکار بروکسلده
- میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکاردان یونانیستان و حفتره آچیق مئساژ
- حولوصی آکار اگه دنیزینین قوزیی ینده "اف-16" ایله اوچوش ائدیب
- میللی مودافعه ناظیری حولوصی آکار آذربایجان اوردوسونو تبریک ائتدی


text:
تأجیک- قیرغیز چاقنیشیغیندا 46 قیرغیز آرادان چیقدی
قیرغیزیستان بیلن تأجیگیستان ینگ سرحت قوُراغچیلاری 16-نجی سپتامبردا 10 ساغاتلاپ اورشوپدی
قیرغیزیستان بیلن تأجیگیستان ینگ میللی سرحت قوُراغچیلاری نینگ آراسیندا 16-نجی سپتامبردا بوُلان چاقنیشیقدا قیرغیزیستان تاراپیندا 46 آدام آرادان چیقدی.
قیرغیزیستان ینگ ساغلیغی قوُراییش وزیرلیگی حاباری تاصصیقلادی.
بیله کی تاراپدان تأجیگیستان ینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی 16-نجی سپتامبردا قیرغیز تاراپی نینگ، تأجیک اوُبالارینی اوراندیغینی اؤنگه سۆردی.
تأجیگیستان چاقنیشیقلاردا تأجیک تاراپیندان باشدا چاغالارینگ بوُلماغیندا 25 یؤنه کی یورتداشی نینگ اؤلِندیگینی بیلدیردی.
قیرغیزیستان بیلن تأجیگیستان ینگ سرحت قوُراغچیلاری 16-نجی سپتامبردا 10 ساغاتلاپ اورشوپدی.
دِگیشلی حابارلار
ایتالیالیلارینگ سانی آزالیار
ایتالیانینگ رایات سانی نینگ 50 ییلدا 11.5 میلیون آدام آزالجاقدیغی چاق ادیلیأر
روس یوُلباشچی بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی
روسیانینگ جمهورباشلیغی ولادیمیر پوتین یوردوندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی


text:
دامبو (جیزگی فیلمی، ۱۹۴۱)
دامبو اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فانتزی انیمیشن. فیلمین باش روْللارینی کلیف ادواردز، ورنا فلتون، استرلینق هالووی، ادوارد بروفی جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین فرانک چرچیل یارادیب. ۱۹۴۱ میلادی ایلینده ۲ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Dumbo: Detail View. American Film Institute. یوْخلانیلیبApril 14, 2014.
- ^ Dumbo. یوْخلانیلیبJanuary 5, 2012.
قارداش پروژهلرده دامبو (جیزگی فیلمی، ۱۹۴۱) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یئددی آغاج(اویون)
یئددی آغاج - آذربایجاندا اساساً یاز، پاییز آیلاری و یا بایرامقاباغی گونلرده اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش یاییلان قدیم اویونلاردان بیری.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
یئددی آغاج قیریغی دوزلدیب قویورلار بیر داشین اوستونه. ساناما و یا پوشکله آیریلان اویونچو دایانیر آغاجین یانیندا و گؤزلرینی یومور. قالان اویونچولار قاچیب گیزلهنیرلر. سونرا پوسقودا دوران اویونچو قاچیب گیزلننلری آختاریر. اگر آختاریلان اویونچولاردان بیری گلیب آغاجلاری قاریشدیریب یئره تؤکرسه، اویون یئنیدن باشلانیر. پوسقودا دوران اویونچو آغاجلاری قوروماق شرطیله بوتون گیزلنن یولداشلارینی تاپمایینجا بو اویونداکی آختاریجی وظیفهسیندن خیلاص اولا بیلمیر. ائله کی، بوتون گیزلنن یولداشلارینی تاپدی، او زامان ایلک دفعه تاپدیغی یولداشی اونو عوض ائدیر. اویون گؤستریلن قایدادا یئنیدن داوام ائدیر.


text:
آتالار سوزی |
تازه هاي خبر :
قانون عجیب سرویس بهداشتی در اسکاتلند
بزرگراه پارس آباد – سربند در خرداد ماه ۱۴۰۰ به بهره برداری میرسد
وضعیت کرونایی شهرستان پارس آباد مغان نیازمند توجه ویژه است/ ۷۰ درصد جامعه هدف منطقه غربالگری شدند
آغاز دومین جلسه رسیدگی به اتهامات رییس پیشین سازمان خصوصی سازی
مشکل تامین آب ناحیه صنعتی پارس آباد مرتفع میشود
پنج شنبه ۷ مهر ۰۱
آتالار سوزی
1 – اؤلن آدام ديريلمز.
۲ – آت آياغي کوُلک؛اوْزان ديلي چويک اولور.
۳ – آت ايشلر ار اؤيونر.
۴ – آت ايشلمسه ار اؤگونمز.
۵ – آت قارداشدان ياخين دير.
۶ – آت منيم آلتيمدا بودورماسين.
۷ – آت يئمه ين آجي اوتلار بيتمسه ييي.
۸ – آتا اوغول قازانير؛آد اوچون.
۹ – آتا سوزو ايکي اولماز.
۱۰ – آتا آدين يورتمايان خويراد اوغول بئليندن انمسه ييي.
۱۱ – آري گونولده اولسا شراب آچار.
۱۲ – آغير يوکلرين زحمتين قاتير بيلير.
۱۳ – آللاه – آللاه دئميينجه ايشلر اؤنمز.
۱۴ – آنا حقي ؛تانري حقي.
۱۵ – آيدان آري؛گوندن گورکلي.
۱۶ – اجل وعده ايرميينجه کيمسه اولمز.
۱۷ – ارمالينا قييماينجا آدي چيخماز.
۱۸ – ازلدن يازيلماسا قول باشينا قضا گلمز.
۱۹ – اسکي پامبوق بئز اولماز.
۲۰ – اسکي دونون بيتي؛اوکسوز اوغلانين ديلي آجي اولور .
۲۱ -اسلان انيگي ينه اسلاندر.
۲۲ – اورلاشوبان سولارداشسا دنيز دولماز.
۲۳- اوزون ياشين اوجي اولوم؛آخري آيريليق.
۲۴ – اوغوزون عارسيزي تورکمانين دلي سينه بنزه ر.
۲۵ – اوغول آتادان گؤرمينجه سفره چکمز.
۲۶ – اوغول آتانين يئتيريدر؛ايکي گوزوندن بيريدر.
۲۷ – اوغول دخي نيله سين ؛بابا اولوب مال قالماسا.
۲۸ – اونجه سودون؛سونرا قانين ؛ سوندا جانين آلدي .
۲۹ – بابا ماليندان نه فايدا باشدا دولت اولماسا.
۳۰ – باش اسن اولسا؛پورک بولونمازمي اولور.
۳۱ – بير ايگيدين قره داغ يوموروسونجا مالي اولسا ييغار؛ديررطلب ايدر؛نصيبيندن آرتيغين ييه بيلمز.
۳۲ – بيلديگين اونوتماسا عقل ياخشي.
۳۳ – تپه گن کؤپوني سوسه گن ييرتار.
۳۴ – تکبرليک ايليه ني تانري سئومز.
۳۵ – چاليشان قره پولاد ئوزقيليجن کوتلمز.
۳۶ – چيخان جان گرو گلمز.
۳۷ – دنيا شيرين ؛جان عزيز.
۳۸ – دنيا شيرين؛جان دادلي.
۳۹ – دوغرو يول گورونورکن؛اگري يولدان گلميه يين.
۴۰ – دولتسيز شريندن آللاه ساخلاسين .
۴۲ – دولتلي اوغول قوپسا اوجاغنين گؤزودور.
۴۳ – دوه جه بويوموشسن؛کوشکجه عقلين يوخ؛تپه جه يويوموشسن داريجا بئينين يوخ
۴۴ – قادا پولاد اؤزقيلينجيم قينين دوغرار.
۴۵ – قادر تانري وئرميينجه ارباييماز.
۴۶ – قارااواشا دون گئييرسن قادين اولماز.
۴۷ – قاري دوشمن دوست اولماز.
۴۸ – قره ائشک باشينا ئوين وورسان قاتير اولماز.
۴۹ – قره پولاد قيليچي چالمايينجا قريم دؤنمز.
۵۰ – قره قوچا قييماينجا يول آلينماز.
۵۱ – قوناغي گلمه ين قارا ائولر ييخيلسا ييي.
۵۲ – قونشي حقي؛تانري حقي.
۵۳ – قيز آنادان گؤرمينجه ئوگوت آلماز.
۵۴ – کول تپه جيک اولماز.
۵۵ – گؤنلون اوجا توتان ارده دولت اولماز.
۵۶ – گليملي گئديملي دنيا ؛سون اوجي ئولوملي دنيا.
۵۷ – گويده آرار؛يئرده بولور.
۵۸ – هئچ ايگيده وئرمه سين قادرتانري گوز بونومي.
۵۹ – هرزه- مرزه سويلمه
۶۰ – يئرده ايسه چيحاراييم؛گويده ايسه انديره ييم
۶۱ – ياپاغلي گويجه چمن گوزه قالماز
۶۲ – ياپا-ياپا قارلار ياغسا يازا قالماز.
۶۳ – ياد اوغلي ساخلاماقلا اوغول اولماز؛بويوينده سالير گئدر؛گوردوم ديمز.
۶۴ – يالان سوزبودونيادا اولونجا؛ اولماسي ييي.
۶۵ – يانليز ايگيت آلپ اولماز؛يوشان ديبي برک اولماز.
۶۶ – يايان ارين اميدي اولماز.
67- ایل تزه له نیر عومور کهنه لیر
68- ایتین بالالاری هر رنگ ده اولسا، هورنده هامیسینین سسی بیر اولار
69- اینانما، اوتانما، آلدانما
70- باش بدنین سولطانی دیر
71- نه داشی وار نه قومو
72-هر آغاجا دایانماق اولماز
73-نه قدر ابه چی (آباجی) اولسادا، زور دوغاندا دیر
74-آت اوسته کیم بیلیر قاشی ایریدیر
75-نه الدن قویور، نه یاردان دویور
76- نه دئییم، نه ائشیده سن
77-نه یاتدیم، نه یوخو گؤره م
78-وصیت یونگوللوک دور
79-وئرمه نیسییه، گلمز کیسییه
80-بو گونون صاباحی دا وار
81-هئچ کیم اؤز آیرانینا تورش دئمه ز
تاپماجالار
آذربایجانین آیری بؤلگه لری کیمین، تاپماجالار موغانین شیفاهی ادبیاتینین بیر پارچاسی ساییلیر.کؤز (پاییز) ون اوزون گئجه لرینده، قوجا بابانین ناغیللاری بیتن چاغ، دولانیشیق باغچاسینین نازلی و سئویملی گوللری قوجا آنانین نازلاما و لایلاسیلا یوخویا گئدن چاغ، قیشین سویوق گئجه لرینده ، سازاغین اؤز ایسته دیگی غملی هاوالارینی چالان چاغلار، آتا بابالاریمیزین حکمتلی و درین آنلاملی سؤزلریله یاناشی تاپماجالاردا سوروشولوردو:
– هاجیلار هاجا گئدر،عهد ائله ر گئجه گئدر، بیر یومورتانین ایچینده، اللی مین جوجه گئدر.
– گلئی دیم بنددن، های ویردی کنددن، اوووردو سومویدن، ساققالی اتدن.
– دایانیب دیر دایاق سیز، بویانیب دیر بویاق سیز.
گاهدان بیر شعر کیمین، گاهدان دا بیر تیکه سؤزله تاپماجا سوروشولوردو. اما نه ائیدیسه، آتالارین درین و آنلاملی باخیشلاری، زنگین و حکمتله دولو دوشونجه لری سوروشولان تاپماجالارین آرخاسیندا گیزله نیردی.
تاپماجادا بیر جورا سیر اولوردو. اونو دوشونن اوشاق چوخ ذکالی و هوشلو گورونوردو. آتا – آنا بئله اوشاقلارین بویون اوخشاماقلا اونو، حیات و دولانیشیغین دا سیرلارینی جلد باخیشلا دوشون مه گه یؤنه لدیردیلر.
” تاپماجالار مختلف اشیاء، حادثه و مفهوم حاققیندا یارانیر ، بونلارین بیر ایکی علامتی دولایی یوللا سؤیله نیلیر . باشقا جهتلری ایسه گیزلی ساخلانیلیر و مخاطب دن اونون جوابی ایسته نیلیر.
تاپماجالارین منشایی اینسانلارین آنیمیستیک دونیا گؤروشونه قاییدیر. بئله کی قدیم اینسانلار بوتون طبیعی قوه لری جانلی بیلمیشلر و اونا گؤره ده قورخارمیشلار بعضی شئی لرین آدین آپارینجا بوتون حیوانلار و طبیعی قوه لر اونو ائشیتسین و بیلسین. اونا گؤره سئی لرین آدینی دولایی صورتده و رمز کیمی چکمیشلر.[ایندی ده بیزیم یئرلر ده قوردا دئییللر کافیر و جینلره و آل آروادینا دئییللر الله نهلت ائله میش. چون اینانیللار بونلارین آدلاری چکیلسه، زیانلیق تؤره دللر.]
بوگون تاپماجالار داها چوخ ایلنجه اولاراق ایشله نیلیر. بیرده اوشاقلاری و جوانلاری دوشونمگه وادار ائدیر. اونلارین بیلیگینی، ذکاسینی، تجربه سینی یوخلاییر.”تورک خلق ادبیاتی/علیرضا صرافی
چالیشیریق موغاندا دئییلن تاپماجالاری توپلایاق . سیز اینسانلارین یاردیمینی درین حورمت و سایقیلارلا ایسته ییریک.
-آتدان بؤیوک، ایتدن بالاجا: یَهَر
-آتدیم آتانا، دَیدی کوتانا، دنیزده بالیغ، چؤلده جئیرانا: ایلدیریم
-آخشام اولار، اؤلو قیچین اوزادار: کیلیت
-آشاغا گلیر ایشی وار، یوخاری گئدیر یوکو وار: قاشیق
-آغاج باشیندا داری قویوسو: اینجیل
-آغاجا چیخدیم آدامنان، بیر نلبکبی بادامنان، نه دیلی وار نه آغیزی، سؤز دانیشیر آدامنان: کیتاب
-آغامون بیر دونو وار،قاتلاماق اولماز. ایچی دولو لعل-جواهیر له، جوتله مک اولماز: گؤی
-آغ قوشوم جیغ-جیغ ائیلر، یئری پالچیغلیق ائیلر، حسن بگیم گلنده، حسین بگ آجیق ائیلر: گرمیج-مئه
-آلتی داشدیر داش دئییل، اوستو داشدیر داش دئییل، مال-داوار کیمین اوتلار، اونونلا یولداش دئییل: باغا (باغا ایکی تورلو دور، بیری قورباغا دیر، بیری توس باغا)
-آلتی چپر، اوستو چپر، ایچینده آت چاپیلیر: گؤز
-آلتی سودور، اوستو اود: قالیان
-آلچاق دامدان قار یاغار: اَلک-اون
-آلچاق تپه، چیچک سپه: اَلک
-آی آتلار-آتلار، موغاندا اوتلار، واختی گلنده، ساغری سی(بئلی-اومباسی) چاتلار: پامبیق
-آی گلیر آدامینان، بیر خونچا بادامینان، نه دیلی وار نه آغیزی، دانیشیر آدامینان: کیتاب
-آی آغالار من بو ایشه معتلم، آرینین تک-تکده بالی ندن دیر؟ آغاجی یوخ یارپاغی یوخ سویو یوخ، یارین قوینونداکی ناری ندن دیر؟ :…؟
-اول گؤگه رر، اوندان قیزارار، اوندان قارالار: بؤرتیکان
-ائویمیزده بیر کیشی وار، ننم ایله ایشی وار: نئهره
-اوتایدان گئدن کیشی، الینده تندیر شیشی، سندن بیر اَت ایسترم، نه یایی گؤرر نه قیشی: گؤبه لک
-اؤروشده گؤیدور، بازاردا قارا، ائوده قیرمیزی: چای
-اؤزو، اؤز قبرین قازار: دامجی
-اؤزو بیر قاریش، ساققالی ایکی قاریش: خوروز
-اوزوم-اوزوم، یوللارا دوزوم: قاریشقا
-اوزون – اوزون قاییشلار، بیر اوجو موغاندا ایشلر: یول
-اوچ باجیییق، آلینی دلیک: چاتما-قوشما
-اوراق اَیری قان قیرمیزی، ایکی سئرچه نین دؤرت گؤزو، دوه بالاسی چوششک، اونو تاپمییان ائششک: آچمالار ایچینده دیر
-او نه دیر؟ یئمیشم اؤلمه میشم، ایندی ده وار یئمه رم، یئمه سم ده اؤلمه رم: آنا سودو
-او نه دیر کی آتارام، تندیر آلتی قاتارام، آغاجلاری ساتارام: ساپاند
-ایکی قونشو بیر-بیرین گؤرمور: گؤز
-ایکی قولاغی وار بیر قارینی: نایلون
-ایکی داغ آراسیندا، سولطان سووا گیریر: آجیتما
-باغدا تاپبیلدار، سودا شاپبیلدار: بالتا، بالیق
-بالاجا قویو دامبیلدار: قالیان
-بالاجا کیشی چپر چکیر: بیز
-بالا لارین ییغیب باشینا سیزیلدیر: سماور
-بالدان شیرین، بالتا دان آغیر: یوخو
-بوخاری آی بوخاری، توستونو چکر یوخاری، بئش آغ ساققال اوتوروب، بیر-بیریندن یوخاری:بارماق
-بیر آغاجیم وار 12 خولو وار، هر خولون 30 یارپاغی وار، هر یارپاغین بیر اوزو آغدیر، بیر اوزو قارا: ایل-آی-گون
-بیر آیاغی وار اوچ گؤزو: راهنما چیراغی
-بیر ائویم وار، نه گؤتو وار نه باشی: یومورتا
-بیر بئله جه میت داشی، یاندیردی داغی-داشی: گولله
-بیر بئله جه میسیری، بگ لر اونون اسیری: قیزیل
-بیر تاباخ آلما، سحره قالما: اولدوز
-بیر تندیریم وار، ایکی چؤره کلی: گیرده کان
-بیرجه قاریج بویو وار، دام دولوسو تویو وار: قوللوقچا(بالاجا چیراق اولارمیش یاغ یوخسا قارا نفت تؤکوب یاندیرارمیشلار)
-بیر دامیم وار آغیز دولو یارماچا: آغیز-دیش
-بیر دامیم وار تک دیرک اوسته: گؤبه لک
-بیردان باخدیم دوزدور، سانادیم قیرخ یوزدور، اوغلو پادشاهلیق ائدیر، آناسی هَله قیزدیر: نار
-بیزدن بیر ماما چیخدی، ال قویدو داما چیخدی: پیشیک
-بوردان ووردوم قیلینجی، عرب ده اوینار اوجو: ایلدیریم
-بو گونلری شنبه دیر، کؤنلومه دوشن ندیر، هم اودسوز هم اوجاقسیز، کؤلگه ده بیشن ندیر: بال
-پالتاری وار درزی گؤرمیییب، اونو وار دییرمان گؤرمیییب، تاختاسی وار دولگر گؤرمیییب: اییده
-تاپ- تاپ باجا، یئر آلتداجا، سامیرآلی ساققالی قوجا: سیچان
-چاتی سو ایچر، دانا کؤپر: بورانی
-چه په ره دوشر، چیققیلداماز: گون
-چیل تویوق، چیلله مه تویوق، کسه رم قانی یوخ: هانا-خالچا
-حسن آغا حبس ده دیر، زنجیری قفس ده دیر، نه یئرده دیر نه گؤیده، تخت روان اوستده دیر: دیل
-حاجیلار حاجا گئدر، چالیشار گئجه گئدر، بیر یومورتانین ایچینده، قیرخ-اَللی جوجه گئدر: نار
-داغدان آشار، دامدان آشماز: قار
-داغدان گلیر ائشینه-ائشینه، پوخو دده نین دیشینه-دیشینه: بال آریسی
-داغدان گلیر داغ کیمین، قوللاری بوداغ کیمین، اگیلدی سو ایچمه گه، آنقیردی اولاغ کیمین: توفنگ
-داغدان گلیر قاچا-قاچا، قیرمیزی تومان پامبیق پاچا: اییده
-داغدان هئلله دیرم سینمیر، بیر یومروغوما دؤزمور: سوغان
-دام اوسته ساری کؤپک: بورانی
-دام اوسته دایلاق اوینار: دولو
-دام اوسته قارا تویوق: بوخاری
-دایانیب دیر دایاق سیز، بویانیب دیر بویاق سیز: گؤی-گؤگ
-دنیز اوستو دوماندی، دومان اوستو ساماندی، سامانا بیر اوت دوشدو، گؤیده آلله آماندی: قالیان
-دنیزده بالیق، باشی یانیق: پیلته
-دییرمانا دن گلیب، چیخین گؤرون کیم گلیب، تیکیل مه میش چووال دا، چکیل مه میش اون گلیب: اییده
-دؤرت قارداش بیر قویویا داش آتیر: مال مه مه سی(امجه گی)
-دوه دابانی، گه زر اوبانی، آلتی قیچی، ایکی دابانی: تَرَزی (ترازو)
-دیلیم-دیلیم نار، دیزیمه جن قار، اوشدو بیر کهلیک، قوندو بیر دیلبار: سامان
-دَییرمانا دن دولدو، زولفوم اوزه بند اولدو، اوچ یوز آلتمیش آلتی تاختا، بیر میسمارا بند اولدو : ایل
-ساری اؤکوز یاتیب دورمور، قارا اؤکوز گئدیر گلمیر: اود-توستو
-ساری ساندیق، ایچی دولو فیندیق: یئمیش
-ساری عاباسی وار بونون، نه خوش صفاسی وار بونون، ایینه ایلن دلیک-دلیک، قیلینجیلا بؤلوک-بؤلوک: پورتاغال
-سحر-سحر آغ اوغلانی ویردیم یئره: فیرتیق
-سککیز-سککیز ساووران، دؤردو میزان ایکی سی خان: ؟
-سورو-سورو قوشلار، سورمئیی قوشلار، نه دیشی وار نه آغزی، آدامی دیشلر: گیجیرتگان
-سووا گیرر لیل له نر، سودان چیخار دیل له نر: بوخوو
بوخوو: «ایکی هالغا دمیر اولاردی، اولارلا آتین قاباق قوللارینی بیر بیرینه باغلاردیلار، آت قاچیب اوزاقلارا گئده بیل مه سین.آت آتیلا-آتیلا یئریردی و هر آتیلاندا او دمیر سس ائله ردی.»
-قاپی دالیندا کیلکه لی قیز: سوپورگه
-قارا آداملار، قیرمیزی دونیادا: قارپیز دنه سی
-قارا تویوق، قارنی ییریق: اوجاق
-قارا تویوق باغدادیر، دیمدیکی تورپاغدادیر: گؤبَلَک
-قارادیر قارغا دئییل، قانادی وار قوش دئییل، تولا کیمین ایی بیلیر، تازییا یولداش دئییل: پیس-پیسانا (بؤجوک)
-قولاغین بورماسان دیلین چیخارتماز: والور-لامپا (خوت وئره نین بورورسان پیلته چیخیر)
-قولو قیچی یوخ، قارنی جیریق، باشی یوخ: پئنجک-کت-سئتره
-قویروغوندان توتماسان، تؤیله یه گئتمز: قاشیق
-قوجا کیشی داغدان شَلَه هئلله دیر: اولگوچ
-قیرخ قارداشیق، باشیمیز بیر بویادا: کیربیت
-قیرخ پیلله کان، مین بیر اوتاق: کلم
-کاغیزینا باخ-کاغیزینا، نه چکیبسن آغیزینا؟ : نئهره سَلَه سی
-کتدن چیخدی ککیللی قیز: سوپورگه
-کور کیشی مئشه دن باخیر: اَزگیل
-گلیردیم بنددن، های ویردی کنددن، اوووردو سومویدن، ساققالی اتدن: خوروز
-گلیردیم سیزدن، قار ووردو دیزدن، آلله آییرماز بیر-بیری میزدن: تَرَزی
-گلن لئیلی، گئدن لئیلی، بیر دابان دا دوران لئیلی: قاپی
-گئتدیم بازارا قازان آلدیم قویروق آلدیم، قازان اَریدی قویروق اَریمه دی: آیاقلا آیاق قابی
-گئجه اَکدیم نوخودو، سحر گؤردوم یوخ اودو: اولدوز
-گئجه ده گئدر، گوندوز ده گئدر، یئرینده کی یئرینده: دییرمان
گئجه ده گزر اوزون قیچ، گونوز ده گزر اوزون قیچ: چای
-گئدن هاجی، گلن هاجی، منه بیر شال آل گتیر، نه اریشی نه آرغاجی: ؟
-گؤردوم آغ آت گلیر، دئدیم هاردان گلیرسن، دئدی قان دنیزیندن، دئدیم نییه قانا باتمامیسان، دئدی آلله قودرتیندن: سوت
-گؤی اؤکوز کولدان باخار: قارپیز
-گؤیدن دوشدو، یاپیشدی: آد
-گؤیده قیفیللی صاندیق: جینقیر-قوز
-گیرده دیر گیرده کان دئییل، ساری دیر زَفَران دئییل، آیاغلی دیر دوران دئییل، یازیلی دیر قوران دئییل: ؟ (بو تاپماجانین آچماسینی کسکینلیکله بیلمیرم. آما منجه قالیان قاباغی qalyan qabağı اولا بیلر. قالیان قاباغی بورانی کیمین ساری اولور، اونو قورودوللار، سونرا بیری آزارلیاندا آدینی اونون اوستونه یازیللار، اینانیللار یاخچیلاشار.)
-من گئدیرم اوقالیر: ایز-رد
-من گئدنده اودا گئدر: کؤلگه
-نه یئرده دیر نه گؤیده، ظولمو جاهان ایچینده: اوشاق آنا قارینیندا
-هالالار های هالالار، داغدا دووشان بالالار، دیمدیکیندن سو ایچر، قویروغوندان بالالار: بوغدا
-هاپ-هاپی، کرکی ساپی، بئش بوداغی، بیر یارپاغی: ترزی
-هامینی به زر، اؤزو لوت گزر: ایینه
-هئل-هئلی جان، بیرنی اَیری جان: نوخود
-هؤرر-هؤرر، بورونو شیشر: جهره
یاشیل اَکَرم، قیرمیزی بیتر: خینا
-یئر آلتدا کؤکلو دووشان: خیش
-یئر آلتیندان قاز گئدر، قاققیلدایار قاز گئدر، کیمسه اونو تاپماسا، یئددی ایل بوغاز گئدر: زومروت قوشو
-یئریینده تک قیچ، دایاناندا اوچ قیچ: داشقا (فورغون)
-یوک آلتدا قانلی کاسا: چوغوندور
-یول اوستده قازان قاینار: قاریشقا
-یول اوستده قارا قازان: قاریشقا
-یول اوستده یوغون آرواد: تندیر
-یومروغوم ییرتیغیوا: جیب
گردآوری: حمید جاهدی کورعباسلو
برچسبها:آتالار سوزی


text:
داشلار / علی جوادپور
یئرلرده بو قدر داش اولماز آخی؛
گؤیلردن یاغیرمیش نه واختسا بلکه!
بولودلار چاخناشیب داش یوکلریله،
داش، شیمشک شاخیرمیش نه واختسا بلکه!
قوشلار دیمدییینده داش داشیییرمیش،
آداملار عؤمرونو، داش یاشیییرمیش،
داش؛ داشی سیندیریب، داش؛ داشی یارمیش
داش، ائولر ییخیرمیش نه واختسا بلکه!
بورا، داغ-داش دئییل؛ داشلار داغیدیر،
بو داشلار تورپاغین داش یاشماغیدیر،
داشلار شیکستهدیر، داشلار آغیدیر
یاندیریب یاخیرمیش نه واختسا بلکه!
دئییرلر: دونیانین داش عصری اولوب،
انسانلار داشلارین اسیری اولوب،
دئملی چؤرهکلر داشلا یوغرولوب –
داشلاردان چیخیرمیش، نه واختسا بلکه!
داش کیمی یاتماق دا او واختدان قالیب،
باشلارا دوشمک اوچون داشلار چوخالیب،
داشلار، تکجه داش یوخ، گؤز یاشی اولوب-
اوزلردن آخیرمیش نه واختسا بلکه!
آتوما تاپشیردی داشلار دونیانی،
هله ده شوشهده بو دئوین جانی،
انسان طالعینه قادانی- قانی
اؤز الی دوغورموش نه واختسا بلکه!…


text:
آشکارا تالان-تاراجگه قرشی حکومت سکوتی؛ ریالتایم سیستمی قچان فعاللشهدی؟
یازوچی: فاروق میهنپور
منه قریب بېش ییلدن بویان مخابراتی کمپنیلری استعمالچیلر نینگ کارتلریدن “علاقه واسطهسی خدمتی سالیقلری” نقابی آستیده آدملر نینگ بیر قِسمینی پوللرینی آلیب قۉییشماقده. اوشبو پول تۉغریدن-تۉغری مخابراتی کمپنیلری چۉنتهگیگه توشهدی. علاقه و اخبارات تکنالوژيلری وزیرلیگی حکومت وکیلی صفتیده اوشبو سالیقنی ییغیش جریانینی نظارت قیله آلمهیدی؛ چونکه علاقهواسطه کمپنیلری، مخابرات وزیرلیگیگه اۉزلری نینگ دستلبکی معلوماتلریگه کیریشگه رخصت بېرمهیدیلر. انیق نظارت بۉلمهسه، علاقه واسطه کمپنیلری نینگ حکومت آلدیده حسابدارلیگی آشکارالیگی کفالتلنمهیدی.
علاقه واسطه و اخبارات تکنالوژيلری وزیرلیگی، شونینگدېک، مخابراتی کمپنیلری نینگ حکومت آلدیده حسابدارلیگی آشکارا اېمسلیگینی تن آلهدی. شو نینگ اوچون حکومت “ریالتایم ” مونیتورینگ سیستمینی فعاللشتیرماقچی؛ سۉنگگی تۉرت ییل دوامیده ثمرهسیز بۉلگن حرکت. اوشبو حساب بۉییچه مخابراتی کمپنیلری تامانیدن شفّافلیک و قطعي نظارت بۉلمهگن تقدیرده اهالیدن پول ییغیلیشی مملکت یشوچیلری نینگ چۉنتکلرینی اۉغیرلش و تالان-تاراج قیلیش دېب حسابلنهدی. اوشبو تالان-تاراج اوچون بیرینچی نوبتده جمهورریسلیک سرایی جوابگر دېب حسابلنهدی؛ مخابرانی سالیق ارگ نینگ بویروغیگه بناءً اهالی نینگ حساب رقملریگه سالینهدی.
علاقهواسطه خدمتلریگه سالیق سالیش مسألهسی جمهوررییسلیک سرایی مخابراتی کمپنیلرگه ۱۳۹۴ ییلی اۉز مشتریلریدن سالیقلرنی ییغیب، حکومتگه تۉلهشنی بویورگنیدن کېین پیدا بۉلدی. هر بیر استعمالچی کارتسیدن اوشبو سالیق مقداری اۉن فایز مقداریده بېلگیلنهدی. سالیق تۉغریدن-تۉغری حکومتگه تۉلهنیشی کېرهک اېدی. جمهوررییسلیک سرایی نینگ فرمانیگه بناءً اوشبو پولنی ییغیش و دولت حساب رقمیگه اېتکزیب بېریش مسوولیتی مخابراتی کمپنیلری ذمّهسیگه یوکلندی.
اوشبو فرمان چیقریلگن و عملگه آشیریلگنیگه دېیرلی بېش ییل بۉلدی. سالیق تۉلاوچیلر حلی هم پول نینگ دولت حساب رقمیگه تۉلیق و آشکارا اۉتکزیلیشیدن شبههلنماقده. سالیق تۉلاوچیلر نینگ شبههسی حقلی؛ چونکه اۉتگن ییللرده مخابراتی کمپنیلری و علاقه واسطه و اخبارات تکنالوژيلری وزیرلیگی اهالینی قاندیره آلمهگن. مخابراتی کمپنیلری و علاقهواسطهلر وزیرلیگی نهفقط مخابراتی خدمتلری استعمالچیلرینی شفّاف محاسبه حسابی بیلن قاندیریشی ممکن.
تېلېکاممونیکهتسيه کمپنیلری نینگ حکومت آلدیده جوابگرلیگی شفّاف اېمس. اوشبو حساب استعمالچیلر کارتلریگه سالینهدیگن سالیق نینگ اۉن فایزینی ییغیش باشلنگنیدن بېری شفّاف اېمس. بو سالیق مبلغی توغریدن توغری دولت حسابیگه اوتکزیلیشی ریجهلنگن ایدی. ارگ بویروغیگه مطابق بو مبلغني توملش و دولت حسابیگه اوتکزیش مسولیتی مخابراتی کمپنیلر ذممهسیگهایدی.
خبرلرگه کۉره، ۱۳۹۷ ییلده مخابراتی محصولاتلری اوچون حکومت درآمدلری اۉتگن ییلگه نسبتاً ۳۳۳ میلیون افغانی اۉزگرگنلیگینی کۉرسهتهدی. اوشبو اۉزگریشلر کمپنیلر علاقه وزیرلیگی آلدیده جوابگر اېمسلیگینی کۉرسهتهدی. مخابرات وزیرلیگی نینگ علاقهواسطه کمپنیلریگه باسیمی آشگنی سیین، ییغیلگن سالیق مقداری هم آشیب بارماقده.
علاقه وزیرلیگی حساباتی شونی کۉرسهتهدیکی، حاضرگی وقتده مملکتده ۲۲ دن ۲۵ میلیونگچه فعال سیم-کارتلر موجود. بو شونی انگلهتهدیکی، مخابرات ترماغاینینگ کمیده ۲۲ میلیون فایدهلنووچیسی هر کونی حکومتگه سالیق تۉلهیدی. اوشبو پول نینگ قنچهسی بېهوده صرفلنگنی انیق اېمس. مالیه وزیرلیگی سۉنگگی بېش ییل ایچیده قریب ۱۸ میلیارد افغانی حکومت حساب رقمیگه اۉتکزیلگنلیگینی اَیتماقده. اما اقتصاد تحلیلچیلر بو کۉرسهتکیچنی آز دیب و مخابرات مشتریلری علاقهواسطه کمپنیلریگه انچه کۉپراق پول تۉلهشگن.
کمپنیلرنی حکومت آلدیده جوابگرلیگینی تأمینلش نینگ حاضرگی جریانی شوندن عبارتکی، مخابراتی کمپنیلری هر اۉن بېش کونده اۉز بلانسلرینی توزهدیلر و اولرنی مخابرات وزیرلیگی، مخابراتی ایشلرنی ترتیبگه سالیش ادارهسی (اترا) و مالیه وزیرلیگی وکیللریگه تقدیم قیلهدیلر. اوشبو اوچ مؤسسه وکیلی بۉلگن اۉن ایکّی کیشی علاقهواسطه کمپنیلری بلانسلرینی کۉریب چیقماقدهلر. بو حساب قیدنامهسی، اما کاغذده؛ سیستمده اېمس. چونکه مخابراتی کمپنیلری حکومتگه اۉزلری نینگ دستلبکی معلوماتلریگه کیریشگه رخصت بېرمهیدیلر.
بیراق، کاغذ بلانسیده حکومت آلدیده شفّافلیکنی کفالتلهی آلمهیدی. شو نینگ اوچون کمپنیلر حکومت آلدیده “ریال تایم” سیستمی آرقهلی حسابات بېریشلری کېرهک. ریالتایم – بو علاقهواسطه ترماقلری مشتریلری فایدهلنیشن مقدارینی کوزهتیب و حسابلاوچی سیستم دیر و شو بیلن بیرگه مشتریلرگه کۉرسهتیلهدیگن خدمتلرنی قید اېتیش، کۉریب چیقیش، تحلیل قیلیش و آرشیفلش قابلیتیگه ایگه دیر. مخابراتی کمپنیلری اۉزلری نینگ معلوماتلرینی حکومتگه اېتکزیشدن قۉرقیشهدی و شو نینگ اوچون ریالتایم تیزیمیگه اولنیشنی خواهلهمهیدیلر. حکومت کمپنیلرگه اولر نینگ معلوماتلری حمایه قیلینیشینی و اولردن سوءاستعمال قیلینمسلیگینی تأمینلشگه مجبوردیر.
محاسبه فقط تکنالوژي آرقهلی شفّافلیکنی کفالتلشی و مشتریلرنی قاندیریشی ممکن. تخمیناً اوچ ییل آلدین علاقه وزیرلیگی ریالتایم سیستمی قوریلمهسینی ساتیب آلدی. حاضرگچه اوشبو قوریلمهگه اولنگن یگانه کمپنی بو “سَلام” کمپنیسی دیر. باشقه کمپنیلر حکومتگه سیستمنی اۉز قوریلمهلریگه اولشیگه یۉل قۉیمهیدی. بیراق، قریب بېش ییل دوامیده آدملر نینگ پوللری شفّاف بۉلمهگن حالده و خصوصي کمپنیلر آرقهلی قتّيق نظارتسیز تۉپلنیب، دولت حساب رقملریگه اۉتکزیلیب کېلینماقده.
مخابرات وزیرلیگی خصوصي کمپنیلر نینگ حکومت آلدیده حسابدارلیگینی آشکارالیگینی تأمینلشگه قادر اېمسلیگی معلوم دیر شو حسابگه آلگن حالده، جمهوررییسلیک سرایی اوشبو سالیقنی مخابراتی خدمتلری مشتریلریدن اوندیریش تۉغریسیدهگی بویروق چیقرووچیسی صفتیده حرکت قیلیشگه مجبوردیر و ارگ نی ایکی یول دن باشقه علاجی یۉق. بیرینچیسی، اهالی نینگ چۉنتکلرینی تالان-تاراج قیلیشیگه یۉل قۉیمسلیک اوچون استعمالچیلر کارتلریدن آلینهدیگن سالیقنی توختهتیش یاکه مخابراتی کمپنیلرینی “ریال تایم” سیستمینی اولنیشگه و شفّاف روشده حکومت آلدیده حسابات بېریشگه مجبور قیلیش دیر.


text:
بیز بیلن یاکه بیزگه قرشی؛ طرفسیزلیک یۉق
امریکا حربیلری نینگ مملکتدن چیقیشی، طالبان حرکتی نینگ کوچهییشی و گروه نینگ مملکتده تأثیری نینگ کېنگهییشی افغانستاننی مهم و تاریخي باسقیچگه یوزمهیوز قیلگن. کۉرینیشیدن، ایگیرمه ییللیک دولت- ملت قوریلیشی، سیاسي اۉیینلر و ترقیاتدن سۉنگ، مملکت ینه زۉروانلیک، تروریزم و قشّاقلیک دوریگه کیریب بارماقده. اساسي عیبدارلر – طالبان و باشقه افراطی گروهلر دیرکه، اولر اوچون امریکالیکلر و منطقهدهگی دولتلر سۉنگگی ییللرده کۉپراق کوچ و حربي مانورگه اېگه بۉلیش اوچون سیاسي و حربي میداننی تأمینلهگن. بو گروهلرنی کوچهیتیریش نینگ اېنگ مهم عامللریدن بیری، اولرگه دنیا و منطقه مملکت لری تمانیدن میدان بېریش دیر.
بو مهم لحظهلر اۉتگن ایگیرمه ییللیک قدریتلرنی حمایه قیلیش اوچون ایچکی اتفاقنی طلب قیلهدی. بو قدریتلر مینگلب آدملر قانی و میلیونلب دالرلر بیلن حاصل بولگن، افغانستان نینگ ایگیرمه ییللیک کوچی و قدرتی و بو اېر نینگ قشّاقلیگی و بختسیزلیگیدن اذیت چېکهیاتگن آدملر افغانستان ترقیات و تینچلیک رنگینی کۉریشی اوچون بو قدریتلر نینگ موجودلیگیگه یۉل آچیب بېردی. اما بوگون افغانستان نینگ بو قدریتلری و موجودلیگی هلاکت یاقهسیده توریبدی و جدّي خوف همه اوچون تشویش توغدیرماقده.
سۉز اېرکینلیگی، دین و آزچیلیکلر حقوقلری، دېموکراسی یاکه مملکت تدقیقاتچیسی اومر سدر نینگ سۉزلری بیلن ایتگنده “شریر دېموکراسی” طرفداری بۉلیشی کېرهک؛ چونکه مؤلف گه کوره، یاووز دېموکراسی نینگ موجودلیگی دېموکراسی نینگ یۉقلیگیدن یخشیراق دیر، بو یۉتوقلر حاضر خوفی آستیده تورگن، و اونی سقلش اوچون طالبان گه قرشی توریشدن باشقه یۉل یۉق. بو شرایطده توریش، کورهشیش و اۉزینی، وطن و قدریتلرنی حمایه قیلیش انساني، اسلامي و اخلاقي وظیفه و مسوولیت گه ایلنگن. افغانستان خلقی، امان قالیشی اوچون توریشی و اونینگ ویران بۉلیشی نینگ آلدینی آلیشی کېرهک.
اما افغانستانده بو اولکهنینگ نانینی یېب، آچیق هواده و موجود شرایطده نفس آلهیاتگنلر، حاضر طالبان نینگ وحشيلیکلرینی و زۉرآورلیکلرینی کوزیم ماقدهلر. بو آدملر طرفسیزلیک کورستیب و اۉزلرینی طالبان و افغانستان حکومتی اۉرتهسیده واسطهچیلیک قیلیشلری کېرهک، دېب حسابلهیدیلر و اۉز سۉزلری بیلن ایتگنده، افغانستان خلقینی بیر -بیریگه یقینلشتیرهدیلر، یاکه اېنگ خوشبینلیک حالتده، بو حق و باطل کورهشده، هیچ بیر تمان دن طرفدارلیک قیلمسلیکلرینی ایتیشماقدهلر.
افغانستان خلقیدن قصاص آلیش اوچون کېلگن و جمهوررییس بیرینچی امرالله صالح ایتگنی دیک، همه دن مسلمان بۉلیش سیناوونی آلیش اوچون کېلگن گروه اوچون قانون، حیات یۉلنی و پاکستان نینگ ” اکورهخاک ” مدرسه سی فکرینی اهالی گه یکلنتریب و مملکت اهالیسینی قیرغین قیلیش و اۉلدیریش کیلگن گروه ني حمایه قیلماقچی. بوندهی نازک تاریخي وضعیتده، بعضی آدملر طرفسیزلیک ني تن الیب مملکت ده نمه یوزبیریشی ني تماشاقیلیب در حقيقت طالبان بیلن همدل بولگن.
بو گروه بېطرفلیک کۉرسهتیش بیلن طالبان و ترورچی گروهلرنی قۉللب -قوّتلهیاتگنینی یهشیره آلمهیدی. بوندهی وضعیتده یا طالبانگه و بو وحشي گروه نینگ موزلب قالگن آنگیگه قرشی توریش و طالبانگه قرشی خوفسیزلیک-مدافعه کوچلری بیلن یانیده جنگ قیلیش ، یگانه یۉل دیر، یاکه طالبلرگه خالصانه همدردلیک بیلدیریش و بو گروهنی قۉللب-قوّتلش. طرفسیزلیک نی معناسی یۉق. امریکا نینگ سابق جمهوررییسی جورج بوش نینگ سۉزلری، گرچه اونینگ بیاناتیده ناتۉغری بۉلسه-ده، حاضرگی افغانستانده صادق دیر و عملی بولیشی لازم.
جورج بوش باشقه دولتلرگه ایتکندی یا تروریزم و القاعده بیلن کورهشده امریکا بیلن همکارلیک قیلیشلری کیرهک یاکه بو ترورچی گروهلر یانیده توریب امریکا قرشی کورهشیش نی ایتدی. اېندی بېطرفلیک یۉق. باشقهچه قیلیب ایتگنده، افغانستاندهگی اوروشده و بو مملکت نینگ تاریخي لحظهلریده فقط ایککی یۉل بار. یاکه خوفسیزلیک و مدافعه کوچلری بیلن بیرگه مدنیت، رواجلنیش و قَیته قوریش دشمنی بۉلگن طالبانگه قرشی کورهشهسیز، یاکه سیز بو توزیلمه، خلق و حکومتگه قرشی تورهسیز. دین تدقیقاتچیسی کبیر صالحي بېطرفلیک یعنی جدانسیزلیک دېب یازگن. بو جمله منطقي هر کیم نینگ حیاتیده سرلوحه بۉلیشی کېرهک، شوندهی نازک وضعیتده بېطرفلیک نینگ معناسی یۉق.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، افغانستان نینگ بارلیگی و خلقی خوف آستیده بۉلگن بوندهی لحظهلرده بېطرفلیک – وجدانسیزلیک، جنایت و تروریزمگه همدردلیکدیر. بعضیلر بېطرفلیک اولرنی قوتقریشی ممکن دېب اۉیلشهدی، لېکن اولر طالبلر کۉپ ییللیک محروملیکنی باشدن کېچیرگنینی اونوتیشهدی و اگر اولر بیر کون آدملرگه اېتیب بارسهلر، شونچهلیک کۉپ جنایت و وحشيلیکلرگه یۉل قۉیهدیلرکی، خلقنی یۉق قیلهدی. یوریش و گپیریش قابلیبی – یۉق دېمسلیک و تنقید قیلیش اېمس.
همه طالبان و طالبانچیلیک فکریگه قرشی توریشی کېرهک. ضیالیلر، حربيلر، جهادی قوماندانلر، شاعر و یازووچیلر، اېرککلر و عیاللر اۉزلری و افغانستان نینگ امان قالیشی اوچون بو گروهگه قرشی توریشلری کېرهک. بېطرفلیک یۉق و اصلیده بېطرفلیک – وجدانسیزلیک، یامانلیک و دشمنگه همدردلیک مثالِدیر. طالبان آدملرنی سۉییب، اېرگه و و آسمانگه اۉت قۉییب، بو فکر نامینی طرفسیزلیک دېب اتهسه بولهمی، قندهی قیلیب جیم تورهمیز. خلاصه طرفسیزلیک یۉق؛ یاکه بیز بیلن یاکه بیزگه قرشی.


text:
رالف واری چمبرلین
رالف واری چمبرلین (اینگیلیسجه: Ralph Vary Chamberlin) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۳ ژانویه ۱۸۷۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸ ایل عومر ائلهییب و ۳۱ اوکتوبر ۱۹۶۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. رالف واری چمبرلین کورنل بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری یوتا بیلیمیوردودیر. اوْ تاریخ، حئيوان بيليمی (زولوژی) ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ralph Vary Chamberlin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رالف واری چمبرلین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اسکار اۆچین یاریش قیزیشیار
لس آنجلس دا گچیریلجک دابارادا 23 پوداقدا بایراقلار بریلر
اسکار بایراقلاری 27-نجی مارت دا ایه لرینه قوُوشوریلار.
لس آنجلس دا گچیریلجک دابارادا 23 پوداقدا بایراقلار بریلر.
یاریشدا دالاشگأر بوُلان فیلملر بللی بوُلدی.
جین کمپیون ینگ "گۆجۆگینگ گۆیجی" آدینداقی فیلمی 12 پوداقدا دالاشگأر گؤرکِزیلدی.
دِگیشلی حابارلار
میللتلر لیگی: فارو آدالاری 2- تۆرکیه 1
تۆرکیه بو لیگینگ C گروهیندا 6 اوُیوندان 13 بال بیلن بیرینجی بوُلدی
یوفا- میللتلر لیگی: تۆرکیه 3- لوکزامبورگ 3
تۆرکیه C گروهیندا 13 بال بیلن بیرینجی اوُرنا ایه بوُلماغا دوُوام ادیأر


text:
دؤنوکلر (فیلم، ۲۰۰۶)
دؤنوکلر (اینگیلیسجه: The Departed, تورکیه تورکجهسی: Köstebek (film, 2006), فارسجا: رفتگان) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش جینایی دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی الک بالدوین، آنتونی اندرسون، ویرا فارمیقا، ری وینستون، مارتین شین، مارک والبرق، جک نیکلسون، مت دیمون، لئوناردو دیکاپریو جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین هاوارد شور یارادیب. ۲۰۰۶ میلادی ایلینده ۵ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۴ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ The Departed (2006). یوْخلانیلیبJune 22, 2011.
قارداش پروژهلرده دؤنوکلر (فیلم، ۲۰۰۶) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بئشینجی بالاش
بئشینجی بالاش، ایگیرمی سککیزینجی ارشک، سلطنت ایللری (م.۲۱۶-۲۰۸)
پادیشاهلیقدَییشدیر
بالاش و اردوان بالاشین اوغلانلاری اولاراق هر ایکیسی سلطنت ایدیعاسینداایدیلر. روم منبعلرینین وئردیگی بیلگیلره اساساً اولجه اردوان شاه اولموشدور. ایکی قارداش ۲۱۶-جی ایله قدر، یعنی ۸ ایل موجادیله ائتدیکدن سونرا، اشکانی بؤیوکلری و شاید مغستان بۇ ایلده مجلس ائدهرک اردوانی شاهلیغا سئچمیشلر[۱].
قایناقلاردَییشدیر
- ^ زهتابی, محمدتقی (۱۳۸۲). ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، ایکینجی جیلد:اسکند دؤوروندن ایسلاما قدر. تبریز: نشر اختر. آیاسبیان: ۹-۳۷-۶۷۵۶-۹۶۴.


text:
“شیرک وه فائیض“، فئطراتا ترس دۆشن وه اینسانلار آراسئندا أن یایغئن ایکی سیستمدیر. بیری اینسانئن ایمان فئطراتئنئ بۇزار، دیگری ایسه تۇپلومون حوقوق وه دۆزن فئطراتئنئ بۇزار. هر ایکیسی دە فلاکتتیر.
بیلیندیگی اۆزره تاریحته، باعضئ تۇپلوملارئن کندی منفاعاتلری دۇغرولتوسوندا قوردوقلارئ سیستم، اۇ تۇپلوملارا گلن نبیلر طارافئندان، آللاهئن یاردئمئ ایله بۇزغونا اوغراتئلمئشتئر. مثەلا، ایبراهیمین (ع) شیرک ایله مۆجادلەسی وه کندی تۇپلومونو تک تانرئ اینانجئنا داعوت أتمەسی دورومو گیبی.
موسانئن (ع) قاومی ایچریسینده بوزاغئ اینانجئ ایله مۆجادلەسی وه سۇن نبی اۇلان موحاممدین (ع) دە مککه مۆشریکلرییله مۆجادله أتمەسی بنزەر اؤرنکلردیر. بو مۆجادلەلرین وه ساواشلارئن تک غایەسی، آللاهئن حالیص دینینی یریۆزۆنه یایماق وه سادەجه اۇنون حاکیمیەتی آلتئندا یاشاماقتئر. بو دوروما اویانلار دۇغرو یۇلو سچمیش اۇلورلار. عاکسی حالده، دۆنیا وه آحیرتینی قایبەتمیش وه دالالته دۆشمۆش اۇلورلار.
شیرک ایله مۆجادله
همن همن هر بیر نبی، گؤرەولری سۆرەسینجه، گؤندریلن تۇپلوملارداکی اینسانلارئن شیرک اینانچلارئ ایله مۆجادله أتمیشلردیر. آللاه، شیرکه دایالئ اینانچ سیستملرینین هیچ بیرینی قابول أتمەمیش وه بونو گؤندردیگی کیتابئ؛ قورئاندا آچئق اۇلاراق ایفاده أتمیشتیر. چۆنکۆ شیرک قۇشان اینسانلار، آللاهئ گری پلانا آتماقتادئرلار.
اۇیسا آللاه، نه گری پلاندا اۇلمایئ، نه ده آراجئلئغئ قابول أدر. آللاه گؤرن، ایشیتن وه بیلن بیر وارلئقتئر! ایطاعات سادەجه اۇنا اۇلور! نه ایستنییۇرسا، سادەجه اۇندان ایستنیر. پوتلاردا گؤرمه، ایشیتمه وه بیلمه قابیلیەتی اۇلمادئغئ ایچین اۇنلاردان وه حاتتا حایاتئندا قوتسانان وه اؤلمۆش اینسانلارئن روحلارئندان دا آصلا هیچبیر شەی ایستنمز. آللاه قوللوق، عیبادت وه یاردئمئن کیمدن ایستنەجگی قۇنوسونو، قورئاندا آیرئنتئلارئیلا آچئقلامئشتئر.
آللاه شؤیله بویورویۇر:
إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا إِنَّ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿۱۷﴾ (سورة العنکبوت)
سیز، آللاهئ بئراقاراق پوتلارا تاپئیۇرسونوز وه یالان اویدورویۇرسونوز. آللاهئ بئراقاراق تاپتئقلارئنئزئن سیزه هیچبیر رئزئق ورمەیه گۆچلری یتمز. اؤیله ایسه رئزقئ آللاهئن قاتئندا آرایئن. اۇنا قوللوق أدین وه اۇنا شۆکرەدین. سیز یالنئز اۇنا دؤندۆرۆلەجکسینیز. (عانکبوت سورەسی؛ 17)
وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضًا وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ ﴿۲۵﴾ (سورة العنکبوت)
ایبراهیم، اۇنلارا دەدی کی: “صئرف آرانئزدا دۆنیا حایاتئنا ماحصوص بیر سەوگی (وه چئقار) اوغرونا آللاهئ بئراقئپ، بیرطاقئم پوتلار أدیندینیز. سۇنرا قئیامت گۆنۆندە کیمینیز کیمینیزی اینکار أدیپ تانئمایاجاق، کیمینیز کیمینیزه لاعنت أدەجکتیر. بارئناغئنئز جهننم اۇلاجاقتئر. یاردئمجئلارئنئز دا اۇلمایاجاقتئر.” (عانکبوت سورەسی؛ 25)
أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى ﴿۱۹﴾ وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَى ﴿۲۰﴾ أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْأُنْثَى ﴿۲۱﴾ تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَى ﴿۲۲﴾ إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَى﴿۲۳﴾ (سورة النجم)
لات وه عوززایا وه دیگر اۆچۆنجۆسۆ مناتا نه دەرسینیز؟ أرکک سیزه ده، دیشی اۇنا مئ؟ اؤیله ایسه بو چۇق اینصافسئزجا بیر پایلاشتئرمادئر. اۇنلار آنجاق سیزین وه آتالارئنئزئن (ایلاه أدینیپ) تاقتئغئ ایسیملردیر. آللاه، اۇنلار حاققئندا هیچبیر دلیل ایندیرمەمیشتیر. اۇنلار یالنئزجا ظاننا وه نفیسلرینین آرزوسونا تابیع اۇلویۇرلار. آند اۇلسون کی، کندیلرینه راببی قاتئندان یۇل گؤستریجی گلمیشتیر. (نجم سورەسی؛ 23-19)
شیرک سؤز قۇنوسو اۇلونجا، آللاهئن سؤزۆ بو قۇنودا کسیندیر.
آللاه، شیرکله مۆجادله رسولوللاها شؤیله بەیاندا بولوندو:
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ ﴿۱۹۳﴾ (سورة البقرة)
اۇنلارلا (مۆشریکلرله) ساواشئن کی، فیتنه اۇرتادان قالقسئن وه آللاهئن دینی حاکیم اۇلسون. ساواشا سۇن وریرلرسه، سوچلولاردان باشقاسئنا دۆشمانلئق أدیلەمز. (باقارا سورەسی؛ 193)
وَإِذْ يَعِدُكُمُ اللَّهُ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَيُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ ﴿۷﴾ لِيُحِقَّ الْحَقَّ وَيُبْطِلَ الْبَاطِلَ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ ﴿۸﴾ (سورة الأنفال)
حانی آللاه سیزه ایکی طائیفەدن بیرینی، اۇ سیزیندیر دییه واعاد أدییۇردو. سیز ده گۆچسۆز اۇلانئن سیزین اۇلماسئنئ ایستییۇردونوز. اۇیسا آللاه، سؤزلرییله حاققئ مەیدانا چئقارماق وه کافیرلرین آردئنئ کسمک ایستییۇردو. بو، سوچلولار حۇشلانماسا دا آللاهئن حاققئ اۇرتایا چئقارماسئ وه باطئلئ اۇرتادان قالدئرماسئ ایچیندی. (أنفال سورەسی؛ 8-7)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزره، بو آیتلرە یوُروم دا یاپمایا گرک قالمئیوُر، چۆنکۆ نت وه آچئقتئرلار. آللاهئن غایەسی، اینسانلارا، دوُغرو یوُلون سادەجه اوُنا باغلانماقتان گچتیگینی آنلاتماقتئر. أگر اینسانلار بونو آنلامئیوُرلارسا، اوُ زامان آللاه بونو اوُنلارا آنلاتماق ایچین هر یوُلو دنەر. گؤندریلن ألچیلر وه کیتابلار، بو یوُلا داعوت أتمەنین أن تمل عونصورلارئدئر.
آللاه شؤیله بویورویوُر:
هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ ﴿۱۳۸﴾ وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ﴿۱۳۹﴾ (سورة آل عمران)
« بو (قورئان) اینسانلار ایچین بیر آچئقلاما، آللاها قارشئ گلمکتن ساقئنانلار ایچین بیر هیدایت وه بیر اؤگۆتتۆر. گەوشەمەیین، حۆزۆنلنمەیین. أگر (گرچکتن) ایمان أتمیش کیمسەلر ایسەنیز اۆستۆن اۇلان سیزلرسینیز. » (آلی عیمران سورەسی؛ 139-138)
فائیض ایله مۆجادله
آللاهئن مۆجادله أتتیگی بیر باشقا قۇنو ایسه، فائیضدیر. شیرکته اۇلدوغو گیبی، فائیضده ده تۇپلومون چؤکمەسینە نەدن اۇلان، چۇق یئقئجئ وه بۇزوجو عونصورلار واردئر…
زکات، صاداقا وه بۇرچ ورمک، مۆسلۆمان تۇپلومون بیربیرینه قارشئ تمل ایحتیاج وه گؤرەولریدیر. بونلار اوصولۆنه گؤره یاپئلئرسا، آللاهئن أمری یرینه گلمیش اۇلور. آنجاق فـائیض، آللاهئن اوُنایلامادئغئ بیر ایشلم اۇلدوغو ایچین، مۆسلۆمانلارئن تمل ایحتیاجلارئنئ قارشئلاماماقتادئر.
زکات وه صاداقا یرینه، اۆزریندن بیر میقدار پارا قازانماق شارطئ ایله وریلن فائیضلی بۇرچ، تۇپلومون دۆزنینی وه آحلاقی دگرلرینی بۇزار وه اینسانلارئ باشقالارئنا قول-کؤله یاپار. بلکی سؤیلەیەجگیمیز بیلینن بیر شەیدیر، آما فائیض اۆزرینه وریلن بۇرچ، بیر فلاکتتیر! ایشته بو نەدنله ده آللاه وه رسولۆ، قورئانئن اینیش یئللارئندا، فائیضجیلره قارشئ مۆجادله أتمیشلردیر.
آللاه قورئاندا فائیضه دالانلارا قارشئ سرت اویارئلاردا بولونویۇر وە شؤیله بویورویۇر:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴿۲۷۸﴾ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ ﴿۲۷۹﴾ (سورة البقرة)
« أی اینانئپ گۆوننلر، آللاەتان چکینەرک قۇرونون! گرچکتن گۆونییۇرسانئز، قالان فائیض آلاجاقلارئنئزدان وازگچین! أگر وازگچمزسنیز آللاها وه ألچیسینە قارشئ ساواش ایچیندە اۇلدوغونوزو بیلین. دؤنۆش یاپارسانئز آنا ماللارئنئز سیزیندیر. بؤیلەجه نه حاقسئزلئق أدرسینیز، نه ده حاقسئزلئغا اوغرارسئنئز. » (باقارا سورەسی؛ 279-278)
أوت، “شیرک وه فائیض“، فئطراتا ترس دۆشن وه اینسانلار آراسئندا أن یایغئن ایکی سیستمدیر.
بیری اینسانئن ایمان فئطراتئنئ بۇزار، دیگری ایسه تۇپلومون حوقوق وه دۆزن فئطراتئنئ بۇزار. هر ایکیسی ده فلاکتتیر وه آللاهئن قۇیدوغو فئطراتا (دینه، قانونا) آیقئرئدئر. هر ایکیسینین ده جزاسئ آغئردئر وه آللاها عائیدتیر. فائیضی آلئشوریش گیبی گؤسترن وه اویغولایانلار، شەیطانئن عاقلئنئ چلدیگی کیمسەنین داورانئشئندان فارقلئ داورانئش گؤسترمزلر. بو اۇنلارئن دۆنیاداکی حاللریدیر. فاقاط بوندان وازگچمەینلرین دورومو، اؤلدۆکتن سۇنرا آللاها قالمئشتئر.
آللاه شؤیله بویورویۇر:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿۲۷۵﴾ (سورة البقرة)
فائیض ییەنلر، آنجاق شەیطانئن عاقلئنئ چلدیگی کیمسەنین داورانئشئندان فارقلئ داورانئش گؤسترمزلر. بو اۇنلارئن “آلئشوریش ده فائیض گیبیدیر” دەمەلریندن دۇلایئدئر. اۇیسا آللاه، آلئشوریشی حلال، فائیضی حارام قئلمئشتئر. بوندان بؤیله کیمه راببیندن بیر اؤگۆت گلیر ده (اۇنا اویاراق) فائیضدن وازگچرسه، آرتئق اؤنجەدن آلدئغئ اۇنون اۇلور. دورومو دا آللاها قالمئشتئر. (آللاه اۇنو عاففەدر) کیم تکرار (فائیضه) دؤنرسه، ایشته اۇنلار جهننملیکلردیر. اۇرادا أبدی قالاجاقلاردئر. (باقارا سورەسی؛ 275)
سۇنوچ اۇلاراق شونلارئ سؤیلەیەبیلیریز. قورئاندا دین؛ فئطرات (قانون، دۆزن) اۇلاراق تانئتئلئیۇر. آللاه، هر شەیی اۇ فئطراتا گؤره یاراتئیۇر. اینسان دا فئطراتا گؤره یاراتئلمئشتئر. اۇنون ایچین “أن گۆزل شکیلده یاراتئلمئش” دەنیلییۇر. دیگر یاندان دا، اینسانئن فئطراتئ بۇزولدوغوندا، “آشاغئلارئن أن آشاغئسئنا دۆشۆیۇر” دەنیلییۇر. بو نەدنله اینسان، فئطراتئنا اویغون داورانمالئدئر. فئطراتا اویغون داورانماق ایچین ده، اینسان “قورئان اۇقومالئدئر.”
شیرکه بولاشماق وه فائیضی اویغولاماق، اینسانئن فئطراتئنئ تامامن بۇزار. دۇلایئسئیلا اینسان، آللاها قوللوق أدەجگی یرده، شەیطانئ تاعقیب أتمەیه باشلار. آما بو یۇلدان هر زامان بیر دؤنۆش واردئر. نه قادار أرکن وه چابوق دؤنۆلۆرسه، اینسان ایچین اۇ قادار کارلئدئر.
رۆستم واسیپ


text:
ژان پول سارتر
ژان-پوْل سارتر (فر. Jean-Paul Charles Aymard Sartre) ایگیرمی عصر فرانسهلی فیلسوْفو، یازیچی و دراماتورق، اگزیستانسیالیست ادبی-فلسفی جریانین یارادیجیلاریندان بیریدیر. ۱۹۶۴-جو ایلده نوبل ادبیات اؤدولونه لاییق گؤرونسهده، اونو آلماقدان ایمتیناع ائتدی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
ژان-پوْل شارل آیمارد سارتر دنیزچی-مۆهندیس ژان باتیست سارترین عاییلهسینین یئگانه اؤولادی کیمی دوْغولموشدو. آناسی آنن-ماری شویتسر مشهور آلمان هۇمانیستی، نوْبل اودولو آلبرت شویتسرین قارداشی قێزی ایدی. بیر یاشیندا آتاسینی ایتیرن ژان-پوْل آنا باباسی، پروْفسوْر-گرمانیست شارل شویتسرین حیمایهسینده بؤیوموشدو. نوهسینین ایستعدادینی گؤرن شارل شویتسر اوْنو مکتبدن چێخارمیش، ائوده خۆصوصی مۆعللیملردن تحصیل آلماسی اۆچون شرایط یاراتمیشدی. ۱۹۱۷-جی ایلده آناسی یئنیدن اره گئدنده و اوْنو اؤز یانینا – فرانسهنین جنوبونا آپاراندا ژان-پوْل بۇندان عمللی-باشلی سارسینتی کئچیرمیشدی.
۱۹۲۰-جی ایلده پاریسه قاییتدیقدان سوْنرا دؤرد هنریش دبیریستانیندا تحصیلینی داوام ائتدیرمیشدی. ایلک شعرلری ده همین دؤورده مطبوعاتدا درج اوْلونموشدو. ژان-پوْل سارتر ۱۹۲۹-جۇ ایلده اکوْل نوْرمال سۆپریری بیرینجی درجهلی دیپلوْملا باشا وۇرموشدو. بۇ، دبیریستان و بیلیم یوردلاردا مۆعللیملیک حۆقوقو وئریردی.
حربی خیدمتدن سوْنرا اوْ، قاور دبیریستانیندا چالیشمیش، ۱۹۳۳–۱۹۳۴-جۆ ایللرده ایسه آلماندا، ائدموند قۇسسلر و مارتین هایدگر کیمی تانینمیش فیلسوْفلارین یانیندا تجروبه کئچمیشدی. ۱۹۳۷-جی ایلدن اعتباراً مۆعللیملیک فعالیتینی پاریسده داوام ائتدیرمهیه باشلامیشدی.
ایلک بدیعی اثرینی – «اۆرک بۇلانماسی» روْمانینی سارتر حیاتینین قاور دؤورونده یازسا دا، یالنیز ۱۹۳۸-جی ایلده نشر ائتدیرمیشدی. عئینی ایلده «نۇول ریویو فرانسز» درگیسینده «دیوار» نوْوللاسی چاپ اوْلونموشدو. هر ایکی اثر فرانسهده اورتاق نظرله ایلین کیتابی نامزدی غالیبی آدینی قازانمیشدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- فرانسه دیللی یازیچیلار
- ژان پول سارتر
- نوبل ادبیات اؤدولونو قازانانلار
- آتئیست فیلسوفلار
- Jean-Paul Sartre
- ۱۹۰۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- 20th-century atheists
- 20th-century biographers
- 20th-century French dramatists and playwrights
- ۲۰. یوز ایلده فرانسهلی رومانچیلار
- ۲۰. یوز ایلده فرانسهلی فیلسوفلار
- Aphorists
- Atheism activists
- Atheist existentialists
- French atheist philosophers
- French atheist writers
- Blind people from France
- Burials at Montparnasse Cemetery
- Critical theorists
- Critics of religions
- Deaths from edema
- École Normale Supérieure alumni
- Epistemologists
- Existentialists
- Fellows of the American Academy of Arts and Sciences
- Free love advocates


text:
بانانتس ایستادیومو
بانانتس ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Banants Stadium) 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۴٬۸۶۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی بانانتس فوتبال کولوبودور.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Banants Stadium Archived 2016-04-30 at the Wayback Machine.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Banants Stadium»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بانانتس ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آزادلېق / کوثر غفاری (شعر)
دۏلانماغا بیزه سارې گل، ألیمدن یاپېش یئردن قالخېز منی
یۏلا دۆشسَک قۏرخوموز تؤکۆلر
شهناز خیابانېنې بیر آددېملېق کئچک،
یئتیشَک أرکین قاباغېنا، سنی گؤرجَک قاپېچې تیترهسین، اۏ گیزلین قاچچېلار سنی گؤرجَک حؤشنهییب قۏیوب قاچسېنلار
و من گۆله-گۆله، باغرېما باسېم سنی،
سن أرک قالاسېنې…
بیز اۆچۆمۆز بیر اۆچ رنگلی بایراق ایله تبریزی باشدان-باشا، گۆلۆش’له دۏلدوراق…
نه اۏلار بیردن بو اوزون یۏللاردا، اۏتای بو تای إلهیَنده، یۏلونو ایتیریب بیزه سارې گلهسن
قۏرخورام گئج گلمهڲیندن آخې خبرین وارمې؟ یاواشجا دئییم، دۏغروسو یاواش-یاواش اودوزوروق، بو دوز ایله سویونان باش ساخلاماغېمې گؤرورسن، داها سو قورویوب گَرَک دوز یئیَک! داها اودوزاندان سۏنرا بلکه هئچ اۏ دوزلار دا بیزیم اۏلمایا…
بیزه گلسن، تئز گل قۏرخورام!
بو عؤمرۆمۆن کئچمهسیندن و سنسیزلیک گۆنلرینین داوامېندان…
هئی آزادلېق!
بیزه سارې دا بیر گل، قۏرخورام سنین حسرتینی گۏرا آپارام
اؤلندن سۏنرا، تۏرپاق اۆستۆندهکی دردلریم، تۏرپاق آلتېندا آلېشېب، اینقیلاب إدهجک…


text:
بای بورا بَی اوغلو بامسی بئیرک بویو (اوچونجو بوی)
بای بورا بَی اوْغلو بامسی بئیرک دده قورقود کیتابینین درسدن نۆسخهسی اساسیندا اوْن ایکی بوْیدان بیریدیر. واتیکان نۆسخهسینده بوْیون آدی حکایتِ بامسی بئیرک کیمی یازیلیبدیر.
موضوع[دَییشدیر]
بامسی بئيرک و بانو چیچک دۆنیایا گلن چاغدان بیر-بیرینه آداخلیدیرلار، آنجاق بیر-بیریلرینی تانیمیرلار. آيری-آيری اوْو ائدرکن گؤروشورلر، آرالاریندا بیر مۆناقیشه اۆزوندن گۆله شیرلر، آنجاق ایکیسی ده قۆهده اۇيغون اوْلدوغو اۆچون بیر-بیریلرینه اۆستونلوک گله بیلمیرلر. بامسی بئيرک اؤزونو ایزلهين قێرخ ایگیدین اؤزونو مذمّت ائتمهمهسی اۆچون بانوچیچگ-ه طرف يۇمروق آتار و قازانار. بانوچیچک ایله بامسی بئيرک-ین اسیر دۆشمهسی نتیجهسینده اوْن آلتی ایل آيری قالیرلار. بۇ مدتده بانوچیچک مجبورا ائولنمک مجبوریتینده قالیر.توْی گۆنو بامسی بئيرک گلهرک بانوچیچگی گئری آلیر.
نئچه ایلدن سوْنرا اۇروز، بامسی بئيرگی اوْباسینا دوْستلوق قورماق بهانه سیله چاغیرار. آنجاق اوْنا پۇسقو قۇروب و اوْنو یاخالاییب ساغ الینی کسر.
حیکايه، تۆرک مدنیتینده قادینلارین دا کیشیلرله برابر گؤرولدويونو گؤستریر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kam Büre Bey Oğlu Bamsı Beyrekn»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
دونیالیق اینسان حاقلاری بیلدیریسی
دۆنیالیق اینسان حاقلاری بیلدیریسی-(اینگیلیسجه:Universal Declaration of Human Rights)،بیرلشمیش میلّتلر اینسان حاقلاری کوْمیسیونونون ژوئن ۱۹۴۸-ده حاضیرلادیغی و بیرنئچه دییشیکلیکلر ائدیلدیکدن سوْنرا ۱۰ دسامبر دا، بیرلشمیش میلّتلرین عۆمۇمی مجمعینین پاریس ده قۇرولان اوْتوروموندا قبول ائدیلن ۳۰ مادهلیک بیاننامهدیر. بیاننامهنین ایمضالانماسیندا، ۲-جی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا دؤولتلرین، شخصلره تانینان حاق و آزادلیقلارین ضمانت آلتینا آلینماسی بارهسینده بیرلشمهسی ده اثرلی اوْلموشدور. النور روزولت بۇ بیاننامهنی بۆتون اینسانلیق اۆچون بیر «بۆیوک آزادلیق فرمانی» (ماقنا کارتا) کیمی تعیین ائتمیشدیر. بیلدیرینین ایمضالاندیغی ۱۰ دسامبر، دۆنیا اینسان حاقلاری گۆنو اوْلاراق قۇتلانیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی


text:
بیر اشاره:
بو قیسا یازیدا قلم صاحیبی اؤزونو ادبیاتچی، معجز شوناس و بوتؤولوکده تدقیقاتچی حیس ائتمهدن، تکجه بو داهی شخصیت حاققیندا اؤز فیکیرلرینی و اورک سؤزلرینی – قیساجا اولموش اولسادا – اورتایا آتما مقامیندا الینه قلم آلمیشدیر. بو سببدن آسیلی اولاراق بو یازیدان هئچ ده آکادمیک و علمی قایناقلاران اساسلانان بیر یازی اومما یئری یوخدور.
آذربایجانین گؤرکملی ساتیریک شاعیری شبسترلی میرزه علی آغا معجز ۱۲۵۲-ینجی گونش ایلینده بو شهرده دونیایا گؤز آچمیش و ۱۵ یاشینا قدر بو شهرده یاشامیشدیر. اونون آتاسی شبسترین تاجیرلریندن اولموش و ۱۶ یاشیندا اونو ایتیردیکدن سونرا قارداشلاری ایله بیرگه ایستانبول شهرینه گئدیب و ۳۰ یاشینا قدر اورادا کیتاب و کاغاذ ساتماقلا و ها بئله موطالیعه ائتمه و ساوادلانماقلا مشغول اولموش و بو یاشدا شبستره قاییتمیشدیر. معجز؛ اؤلوموندن بیر ایل اؤنجهیه قدر شبسترده یاشامیش و نهایتده ۱۳۱۲-ینجی گونش ایلینده شاهرود شهرینه گئتمک مجبوریتینده قالمیشدیر. او بیر ایل سونرا بو شهرده حیاتا گؤز یومموشدور.
معجزون اثرلری باشا – باش سوسیال و اجتماعی مؤوضوعلارا حصر ائدیلمیشدیر. او بوتون عؤمرونو جهل، ساوادسیزلیق، خورافات، ارتجاع، ظولم، عدالتسیزلیگه قارشی موباریزه یه صرف ائتمیش و شعرلرینده انسانلاری آزادلیغین شیرین دادینی دادماغا چاغیرمیش، حاکیم طبقهنین ظولملرینی افشا ائتمگه جهد ائتمیش، خالقی مرتجعلرین معنوی اسارتیندن قورتارماغینا چالیشمیشدیر. او ها بئله اوز عصرینین بیر ضیالیسی کیمی قادینلارین حاققینی مودافیعه ائدیر. معجزون شعرلرینده وطن پرورلیک، آنا دیلینی قوروماق و مضمونلارینی داشییان اثرلر ده آز اولمامیشدیر.
معجز حاققیندا ان اؤنملی مساله اونون آذربایجان میللی شوعورونون تشکولو و ترقیسینده اوینادیغی بؤیوک رولو دور. او فیکری باخیمدان مشروطه انقلابی و ۲۱ آذر انقلابی آراسیندا بیر کؤرپو یاراتمیشدیر. بو ایشی سیاسی حرکتده خیابانی حیاتا کئچیرمیشدیر. داها دوغروسو بو ایکی شخصیتین فیکیرلرینده مشروطه دؤنمینده کی آذربایجان آیدینلارینین ایرانچیلیق مفکورهسی یئرینی آذربایجانچیلیغا وئریر. بو فیکیر دگیشیکلیگی جنوبی آذربایجاندا میللی شوعورون گلیشمهسینده بیر دؤنوش نؤقطهسی و ۲۱ آذر انقلابینا فکری زمین یارادن بیر باشلانیش کیمی حساب ائدیلمهلیدیر.
آنجاق تاسوفلر اولسون بو گونه قدر معجزون بو پروسه ده اوینادیغی رولا هئچ بیر کیمسه اؤنم وئرمه میش و بوتون تدقیقاتچیلار اونو یالنیز بیر شاعیر کیمی تانیتدیرماقلا کیفایتلنمیشلر. بو بیر حالدادیر کی چوخلاری بئله گومان ائدیرلر: ملی شوعور گونئی ده بو گونه قدر یا تشکول تاپمامیش یا دا یاریمچیق اولموش و شمالی آذربایجان یا تورکیه دن قایناقلانمیشدیر. گونئی آذربایجاندا میللی شوعورون تشکول تاپماسی و گلیشمه پروسسلری علمی متودلار و پرنسیبلره دایاناراق اطرافلی شکیلده آراشدیریلیب، اؤیرنیلمهیینجه بو سؤز- صؤحبتلر طبیعی اولاراق تکجه معجز یوخ، بلکه ده بیر چوخلاری نین او جومله دن خیابانی، پیشه وری و س نین حاققیندا داوام ائدهجکدیر.
سون سوز بو کی آخیر چرشنبه دوعاسی ؛ قدیم شبستر ماحالینین لهجهسی اساسیندا یازیلمیش، آنجاق بورادا قلم صاحیبی اونو معیار و ادبی آذربایجان تورکجهسینه یاخینلاشدیریما مقصد ایله بیر پارا جزئی دگیشیکلیک لر وئرمیشدیر. او جومله دن بوتون شبستر لهجهسی ایله ایفاده ائدیلن فعللری شخص عوضلیک لری (ضمیر) ادبی اوسلوبا چئوریلمیشدیر. اورنک اوچون: آند وئریروخ => آند وئریریک.
***
یا غفار! خدایا خداوندا! سنه آند وئریریک پوستهنین دهانِ تنگینه، خورمانین خوش رنگینه، بیز اهل شبیستری مبارک یئددی لَوینین شفاعتیندن محروم و بی نصیب ائلمه! الهی سنه آند وئریریک آبدوغ ایله قندابین پیلوو دورهسینین اطرافینده چکدیگی زحمته، او گئجه کی گئجه آروادا بیر هوش و باش کرامت ائیله، یاغ – دوگونو خراب ائدیب اوقاتیمی تلخ ائتمهسین! اوشاغی آغلییا- آغلییا قویوب قونشویا چوبوق چکمهگه گئتمه سین! ای آخیر چرشنبه گئجهسی یاتیب سحر تئزدن گئیینیب قوشلار زیارتینه گئدن خانیملار؛ آمین دئیین!
ای چهل یاسین سویو کیمی گندوو سویونو استعمال ائدیب مرامینه ناییل اولانلار اوجادان آمین دئیین! خدایا پروردیگارا سنه آند وئریریک کوچهلریمیزین زیغینا، حاماملاریمیزین کثافتلیگینه، جاوانلاریمیزین قویدوغو بیغینا، سن بو یالانچی موسلمانلارین ایمانینی کامیل ائله! ای اون تومنه یوز تومن موعامله آلانلار. ای ائوین باغین گیروو قویانلار؛ آمین دئیین!
الهی سنی آند وئریریک دولتلیلریمیزین توخلولوغینا و فقرامیزین چوخلوغونا، خیروو سویونون یوخلوغونا، یا بیزی اؤلدور طلبکارلارین یاخاسینی قورتار، یا طلبکاری اؤلدور بیزیم یاخامیز خلاص اولسون! ای آرپا چؤرگینی بیربیرینین الیندن قاپانلار، ای سویوق یارما آشینا حسرت قالانلار؛ آمین دئیین!
الهی سنه آند وئریریک تومنی اون شاهینا حوجت یازان موللالارین قلم دواتینه، استامبولچولارین براتینه، تیفلیسچیلرین مناتینه، بو نذر صاحیبینین امواتینه آخیرتده نئینییم گونو گؤسترمه! ای بیر کاغاذ لئره وئریب، بیر جوت جوراب آلیب آیاغینا سوخانلار، یاتمیسیز یا بنگ آتمیسیز؟! اوجادان آمین دئیین!
ای نذر صاحبی آللاه گؤروم سنین پوللاریوی فالچییا، ایلانچییا قیسمت ائلهمهسین! ای باجیلار آللاه فالچیلاری سیزه و سیزی فالچیلارا چوخ گؤرمهسین! اوجادان آمین دئیین! جناب حاجی آللاه نذیریوی قبول ائلهسین! سنین کی الیندن سو سووارماق و جنازهیه یاپیشماق و خیر و شرده ایشلهمک گلمز، پس آللاه سنین یانیندا یاتان کاسیبین عؤمرونه برکت عطا ائلهسین! سنه ده بیر اؤلوم وئرسین تا بئش اون کاسیب فووتوندان خئییر گؤرسون! ای دؤولتلیلرین خئیراتیندا آشاغا باشدا اگله شیب دویون قارین پیلوو یئینلر اوجادان آمین دئیین! ای موللا قورخوسوندان ساققال قویوب و باش قیخدیرانلر ؛ آمین دئیین! ای اوستاد استامبولچو قارداش نه یاپدین گلدین وطنه اولدون اَتَنه ؟! اگر ننهن جاری دی، سنین عؤمرون یاری دی. ای جمیع علی شیعهسین موردار و اؤزین پاک بیلن جاری، اؤلدورسون سنی تاری ؛ آمین دئیین!
خدایا خداوندا بار پروردیگارا بیر سؤز دئیهجگم آجیغین گلمهسین. اولو کی یادیندان چیخا، سن بو نذر صاحیبینین قدیم اؤلنلرینه و جدید اؤلنلرینه رحمت ائله! علیالخصوص ایکی یوز دوخسان دوققوز ایل بوندان قاباق آخشاما اوچ ساعات قالاندا قایناناسی توکذبان خالا کی باش تیره خاکه چکیب، اونا رحمت ائله و اوندان یاخچی متوجه اول! جان سنین، جان توکذبان خالانین. آمین دئین لال اؤلمیهسن. الهی سنه آند وئریریک بو نذر صاحیبی نین بوردوغو گؤله لره و چیخارتدیغی گؤله لره اولا بوتون باغ صاحبلرینی بونون شریندن محافظت ائله و ثانیاً حلال کسبینه برکت عطا ائله! ای باغینا هفته ده قاپی آلانلار، ای آلتی آی زحمت چکیب حاصیلده الی بند اولمویانلار ؛ آمین دئیین! آمین یئددی پیئغمبرین آدیدیر! اوجادان آمین دئیین.
الهی سنه آند وئریریک گیردهکانین گیردهلیگینه، فیندیغین خیردالیغینا، سیسبَگین قبیرستانلیغینا، زیبیل تؤکنلرین باشین قویوب آیاغینا یامان داش وورما. ای اییدهنی یئییب چوردهگین حصیر آلتینا سوخانلار، ای بورنونو اتگی ایله سیلنلر، ای پیرپیسلی کیمی دونبالانلار، مبادا آللاهین بئیتینده سیزدن بیر حادیثه بروزه گله، هر ایکی دونیاده روسیاه اولاسیز؛ قالخین اوجادان آمین دئیین. به به طاغدان دا بیر نذیر وئردیلر، ای باجی بیلمیرم موسلمانسان یوخسا کافیرسن، بوینووا قیزیل تاخیرسان، نامحرملره باخیرسان، الهی سنه آند وئریریک اوجو بینیغونون [خیتنهچی] قددینه و تضالینین مددینه، بو آروادین جددینه جنات عدنده یئر کرامت ائله! اوجادان آمین دئیین! آمین دئینلرایله برابر.
الهی سنه آند وئریریک ریبانین [نوزول] موباحلیغینا، قوماربازلارین ساغلیغینا، فیرعونون آللاهلیغینا، کربلایی حسینقولونون جراحلیغینا، بو نذیر صاحیبینی عصرین عزرائیل حکیملرینه و ادارهلرینه مؤحتاج ائلهمه! ای اوجادان آمین دئین سنی گؤروم وایقانلینین، زولفعلی نین سوتینه راست گلهسن. به به اوستا عباسعلیده بیر نذیر گؤندردی، اوشاق اوجادان آمین دئنن. خدایا بار پروردیگارا سنی آند وئریریک مشهدی لوطفعلینین ایشتهاسینین آزلیغینا، هئرو جعفرین کئفینین سازلیغینا و کربلای حسنعلینین گؤزللیگینه، آغ میرزا محمدعلی آغانین سخنورلیگینه، بیره یوزمین بو دونیا بیره یوز مین آخیرتده اجر و عوض کرامت ائله. ای باشین اوستا عباسعلییه قیخدیریب پول وئرمهینلر ؛ اوجادان آمین دئیین! الهی سنه آند وئریریک گولشنین دیوارلارینا و ایمامزادهنین داغیلان توفاغینا، سن بو نذیر صاحیبینی سولطان بابانین قبرینه زووار ائله. ای بو نذیر صاحیبی گئت بو دره کوچهسینده کی پیر مطلبیوی وئرسین، حسین بابا؛ کمریوی باغلاسین، قیشین توته توت وقتینده مسجیدین منارهسینده اذان دئیهسن! ای ایمامزاده قاپیسینه قندیل باغلییان باجیلار؛ اوجادان آمین دئیین! الهی سنه آند وئریریک موللامئدهلی آخوندون قبرینه، پادشاه اسلامین تیغ بی دریغینی اعدایه قاطع و بوررا ائله. اوجادان آمین دئیین. الهی بو عمی کی آدینی تانیمیرام منه پول ایلتیفات ائلهدی. ای عمو آللاه قادانی بالانی، عقرب ایلانی، مامیللی ماتانی، یانیندا یاتانی، رحمتلیک آتانی، یئرین گؤیون بلیاتیندان محفوظ ائلهسین!


text:
خوجاوند رایونو
خوجاوند رایونو (تورکجه: Xocavənd rayonu) — آذربایجان جومهوریتینده اینضیباطی – اراضی واحیدی. اینضیباطی مرکزی خوجاوند شهریدیر. بۇ رایونون ۱٬۴۶۰ کیلومتر موربع مساحتی و ۴۲٬۱۰۰ نفر جمعیتی وار ایدی.. 2 اوکتوبر 1992-جیايل تاريخينده ائرمنيستان جومهوریتینين سيلاحلیقووّهلریطرفيندن ايشغال ائديلميشدير.
تاریخیدَییشدیر
خوجاوند آدلی یاشایاییش منطقهسینین آدی 1823-جو ایل قاراباغ ویلایتی نین وئرگی دفترلرینده کئچیر. اهالیسی کؤچری آذربایجانلیلاردان تشکیل اولوندوغو آچیق-آشکار یازیلیب.[4] خوجاوند رایونونون 1923-جو ایلهدک آدی آشاغی قارانلیق اولموشدور. اویکونیمین بیرینجی کومپوننتی یاشاییش منطقهسی نین جوغرافی مووقعیی ایله باغلیدیر. منطقه آدینی اراضیده کی قارانلیق داغیندان آلمیشدیر. اراضیده عئینی آدلی چای دا واردیر. ائرمنیستان اراضیسینده کی مارتونی رایونونون آدی دا 1946-جی ایلهدک آشاغی قارانلیق اولموشدور[5].
26 نوامبر 1991-جی ایلده DQMV لغو ائدیلهرک مارتونی و هادروت رایونلاری نین بازاسی اساسیندا خوجاوند رایونو یارادیلمیشدیر.[6] رایونون عومومی ساحهسی 1458 کم²، اهالیسی 41.725 (و جومله دن آذربایجانلیلار – 10.648) نفردیر. رایوندا 1 شهر (خوجاوند شهری-رایون مرکزی)، 2 ایری قصبه (قیرمیزی بازار و هادروت)، 81 کند وار. اولدوقجا الوئریشلی جوغرافی مؤوقعیه و شراییطه مالیک خوجاوند رایونو آغدام، آغجابَدی، فوضولی، جبراییل، قوبادلی، لاچین، شوشا، خوجالی رایونلاری ایله همسرحددیر. 1988-جی ایلین فوریهسیندن باشلایان قاراباغ ساواشیندا خوجاوند رایونو 145 شهید (اونلارین 13 نفری قادین، 13 نفری اوشاقدیر) وئرمیشدیر. 2 اوکتوبر 1992-جی ایل تاریخده خوجاوند رایونو ائرمنیستان سیلاحلی قووّهلری طرفیندن ایشغال اولونموشدور. خوجاوند رایونونون کندلری نین ایشغال تاریخلری:[7]
4 اوکتوبر 2013-جو ایلده آذربایجان جومهوریتینین پرزیدنتینین سرنجامی ایله خوجاوند رایون پروکورورلوغو یارادیلمیشدیر[8].
ائرمنيستان طرفيندن ايشغالين نتيجهلریدَییشدیر
خوجاوند رايونو 1992-جیايل اوکتوبر آيینين 2-ده ائرمنيستان سيلاحلی بيرلشمهلری و اونلارين هاوادارلاری طرفيندن ايشغال ائديليب. ايشغال نتيجهسينده رايونون آذربايجانليلار ياشايان 10 کندينده 1723 ياشاييش ائوی ائرمنيلر طرفيندن يانديريلاراق املاکلاری تالان ائديليب، 47 صنایع، 144 کند تصروفاتی اوبيئکتی داغيديلاراق ويران ائديليب. ائرمنی وانداللاری طرفيندن 17 تحصيل موسيسهسي، 4 مکتب قدر تربييه اوجاغي، 32 صحيه موسيسهسي، 59 مدنيت اوبيئکتي، 10 تاريخی آبيده داغيديليب. رايونون اينفراستروکتورونا عاييد اولان 12 رابيطه قووشاغي، 341 کم آفتوموبيل يوللاري، 32 کؤرپو، 42 سو آنباری و 316 کم سو کمری خطی داغيديليب، تالان ائديلهرک يارارسيز حالا سالينيب. ايشغال نتيجهسينده وورولموش مادّي، معنوی زيانلا برابر، رايونون بيتکی و مئشه اؤرتويونه ده بؤيوک ميقداردا ضرر دَييب. بئله کي، رايونون 1202 ها مئشه ساحهسينده کی قييمتلی آغاج نؤوعلری قيريلاراق محو ائديليب.
خوجاوندليلر 13 نفری قادين، 13 نفری اوشاق اولماقلا 145 نفر شهيد وئريب، رايون ساکينلريندن 300 نفردن چوخ اينسان ساغلامليغينی ايتيريب و يا عليل اولوب، 243 اوشاق واليدينلريندن بيريني، 68 قادين حيات يولداشينی ايتيريب. موختليف دؤورلرده گيروو گؤتورولموش 110 نفر دينج ساکينلردن 49 نفری اسير و گيروولوقدا اولارکن ائرمنی ترورو و وحشيليگینين قوربانی اولوب، بير عاييلهدن اولان 3 اوشاق هر ايکی واليدينينی ايتيريب.[9]
ائرمنيستان سيلاحلی قووّهلری2017-جی ايل فوریهنین 24-25-نه کئچن گئجه بؤيوک استراتژی اهميت داشييان نرگيزتپهی ايشغال ائتمک اوچون هوجوما کئچيبلر. آذربايجان سيلاحلی قوووه لری قارشی کئچيرديگی عمليات زامانی دوشمنين آتش مؤوقعلرينه و جمعلشمه نؤقطهلرينه قارشی مووافيق جاواب تدبيرلری حياتا کئچيريب.[10]
آذربایجان رایونلاریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده خوجاوند رایونو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اوستاد کریم مشروطهچی(سؤنمز) عزیزلندی
گؤرکملی آذربایجان شاعری اوستاد کریم مشروطهچی(سؤنمز) آبان آیینین ۱۰نجی گونو تبریز ادبی- مدنی جمعیتی طرفیندن عزیزلندی.
«گونش خانیم امانی»نین آپاریجیلیغی ایله کئچیریلن بو موسیقیلی و سؤزلو تدبیر «ائل بیلیمی» موسسهسی طرفیندن و «ائوده آل» سایتینین امکداشلیغی ایله قورولموش و تدبیرده بیر چوخ تانینمیش آذربایجان شاعر، یازیچی و اجتماعی مدنی شخصیتلری اشتراک ائتمیشدیر.
اوستاد سؤنمزین حیات و یارادیجیلیغی و اجتماعی مدنی شخصیتی حقینده مجلیس اشتراکچیلاریندان دکتر حریری، رحیم رئیسنیا، علیرضا صرافی، محمدعلی نقابی و دکتر شربیانلو چیخیش ائتمیش و آذربایجان شاعرلریندن «محمدعلی نهاوندی(مغان)»، «حسن مجیدزاده(ساوالان)»، «عزیزپور» و «حاجی هریزلی» اؤز شعرلرینی اوخوموشدولار.
تهراندان جناب «دکتر حسین صدیق دوزگون» طرفیندن مجلیسه گؤندریلن تبریک یازیسی «ائل بیلیمی» موسسهسینین قادینلار قولونون مسئولو «سوسن خانیم نواده رضی» واسطهسیله اوخونموش و جناب «علی مرادی» طرفیندن اوستاد سؤنمزه مخصوص حاضیرلانمیش تیزر ده گؤستریلمیشدیر.
مراسیمده «ائل بیلیمی» موسسهسی، «موسسهنین قادینلار قولو»، «خانم اسلامی» و «جناب نخجوانی» طرفیندن اوستاد سؤنمزه خصوصی هدیهلر تقدیم ائدیلمیشدیر.
بو مراسیمده اوستاد سؤنمزین شخصی کیتابخاناسی، بوتون الیازمالاری، ادبی مدنی شخصیتلرله قارشیلیقلی مکتوبلاشما سندلری و آرشیوینده اولان باشقا سندلرین «ائل بیلیمی» موسسهسینه باغیشلانماسی اعلان ائدیلدی.
تدبیرده واختیله رحمتلیک «حسن آذربایجان»ین یاراتدیغی موسیقی گروهونون و کیچیک یاشلی خواننده «امیر رضا خداوردی پور»(آلتای)ین ایفالاری مجلیس اشتراکچیلاری طرفیندن طنطنه ایله قارشیلاندی.


text:
پرودا اتوبوس پاجیغاسیندا اینگ آز ۲۱ آدام اؤلدی
لیانوس اتوبوسداقی ۲۱ آدامینگ اؤلِندیگینی ۱۵ آدامینگ یارالاناندیغینی بیلدیردی
پرودا یۇلاغچی اتوبوسی نینگ بیر اولاغ (ماشین) بیلن چاقیشماغیندان سۇنگرا دریا قاچماغی سبأپلی اینگ آزیندان ۲۱ آدام اؤلدی.
حۇوپسوزلیق گۆیچلری نینگ مطبوغات گنگهشچیسی مارکو لیانوس اتوبوسینگ آند داغلاریندا اؤنگۆندن گلیأن بیر اتوموبیل بیلن چاقیشیپ دریا قاچاندیغینی بیلدیردی.
لیانوس اتوبوسداقی ۲۱ آدامینگ اؤلِندیگینی ۱۵ آدامینگ یارالاناندیغینی بیلدیردی.
یۇلاغچیلارینگ ییتندیگی و تاپیلماغی اۆچین تاغاللا ادیلیأندیگی بیلدیریلدی.
اتوبوسینگ سانتو توماس شأهِرینه باریان ماحالی چاقیشاندیغی حابار بریلدی.
دِگیشلی حابارلار
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ