c: text/html

text:
جوزام
لئپرا – اینساندا خرونیکی اینفئکسیون خستهلیکدی جوزام و یا لئپرا-هانسئن باسیلی (میجوباجتئریوم لئپرائ) آدی وئریلهن بیر میکروورگانیزمانین اورتایا چیخاردیغی، پئریفئریک سینیر سیستئمی و دری باشدا اولماق اوزره بیر چوخ سیستم و اورقانا تأثیر ائدن یولوخوجو بیر خستهلیکدیر.خستهلیک سببی اولان باسیل ۱۸۷۳-جو ایلده نوروئچ هکیمی گئرهارد آرماوئر هانسئن طرفیندن تاپیلمیشدیر. هانسئن باسیلی بعضی خصوصیتلری باخیمیندان ورهم خستلیینین سببی اولان کوجه باسیلینه اوخشاییر. طبیعتده یالنیز اینسان بدهنینده اولان هانسئن باسیلینین صونعی موحیطلرده چوخالماسی مۆمکون اولماییب. باسیل، اینساندان علاوه یالنیز جنوبی آمئریکادا یاشایان آرمادیللو و بعضی سیچان نؤولرینده خستهلییه یول آچا بیلمکدهdir.Bu خستلیین یارانماسینا،پیس قیدالانما، آویتامینوز، آنتیسانیتارییا شرایط یارادیر.
گومان ائدیلیر کی، جوزام تؤردیجیلری اورقانیزمه زدلنمیش دریدن و یوخاری تنففوس یوللارینین سئلیکلی قیشاسیندان دوشور.اینسانلار آراسیندا یولوخمانین نئجه اولدوغو قطعی اولاراق بیلینمهمکله برابر تئز-تئز و اوزون مدت داوام ائدن تماس نتیجهسینده باش وئره بیلجیی دوشونولور. خستهلیک اوشاقلارا آنا سودو ایله کئچه بیلیر. خستهلییه هسساسلیق ۳-۵ یاشلاری آراسیندا داها چوخدور. خستهلیک گئدیشینه گؤره ۳ تیپه - لئپراتوماق، توبورکولوید، دیفئرئنسلشمهیهن تیپه آیریلیر. جوزام ساغالمایان ختهلیکدیر. بو خستهلییه توتولانلار عؤمورلرینین آخیرینا قدر اینسانلاردان اوزاقدا یاشایاراق هر کسدن گیزلهنمهیه چالیشیرلار. خستلیین اینکوباسییا دؤورو ۵ ایلدهن ۵۵ ایله قدردیر.خستلیین علامتلری بونلاردیر: سوموکده اریمه، آپئراتسییا، ازله قروپونون تدریجهن نازیکلشیب یوخ اولماسی، گؤرمه قابیلیتینین ایتمهسی، داخیلی اورقانلاردا معین دییشیکلیکلرین عمله گلمهسی. اینسان اؤز نورمال گؤرکهمینی گئت-گئده ایتیرهرک، قورخونج فورما آلیر. جوزاملی خستهلرده قاشلار تؤکولور، اوزده، قولاق دیبینده شیشکینلیکلر اولور.
واختیله قدیم مصرده، یاخین شرقده، یاپونییادا، هیندیستاندا گئنیش یاییلمیشدیr.Adایچکیلهن خستلیین ۳۰۰۰ ایللیک تاریخی وار. جوزام کیفایت قدر قورخولو خستهلیکدیر. حتی واختیله بو خستهلییه توتولان شخصلر سئچیلمک اۆچون خصوصی گئییملر گئیینیب، بوغازلاریندا زینقیروو گزدیرمهلی اولوبلار.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بو یانغیلی مصراعلارین مؤلّـفی گَنج یاشیندان عُمـرونون سوْنونا کیمی ایران شاهی فتحعلی شاهین سراییندا گیروْو (گروگان) قالان آغابَگیم آغادیر – ابراهیمخلیل خانین قیزی، خورشیدبانو ناتوانێن بیبیسی، طالعی قاراباغێن سیاسی گۆندمی، دؤلتچیلیک تاریخی ایله باغلی اوْلان، حیاتی بوتونلوکله آغیر سیناقلاردان عبارت خان قێزێ… قاجار سرایێندا «آغاباجێ» آدلاندێرێلان آغابـڲیم آغانین حیاتی و یارادێجێلێغێ ایله باغلێ روایتلره قارێشمێش آزسایلێ معلومات اوْنون ارادهسی، شخصیتی، صداقتی و اِفادهسینی نسگیللی مصراعلاردا تاپان اینجه طبیعتی حقّینده چوْخ سؤز دییه بیلیر.
منبعلر گؤستریر کی، آغابـڲیم آغا آتاسێنێن وزیری مُـلّا پناه واقفین یئتیرمهسی ایدی و سوْنرادان فرانسێز دیلینی اؤڲرنهرک، آوروپالێلارلا سربست دانێشمێش، اوْ دورانێن بیر سێرا شخصیتلری ایله مکتوبلاشمێشدێر. روسیه ـ قاجار مناسبتلرینین بارێشێقلا نتیجهلنمهسی ایشینده ده آغابـڲیم آغانێن روْلو آز اوْلمامێشدێر. آغابـڲیم آغا قابلیتلی، باجارێقلێ و گؤزل اوْلماقلا برابر، هم ده چوْخ وطنپرور بیر قادێن اوْلموشدور.
۱۷۸۰. ایلده خانکندیده، خانباغێندا آنادان اوْلان آغابـڲیم آغانێن بیر گۆن اۆزۆ گۆلمهدن، آغرێ – آجێلار، گؤز یاشلارێ ایچینده گئچن عُمرۆ ۱۸۳۲. ایلده ۵۲ یاشێندا غربت دیاردا، تهراندا سوْنا یئتیر، دارالایمان آدلانان قُـم شهرینده دفن اوْلونور. منبعلرین بعضیلرینده آغابـڲیم اؤز اَجلی ایله وفات ائتدیڲی قِید ائدیلسه ده، بعضی منبعلره گؤره، رۇسلارێن قفقازدان چێخارێلماسێ اۇغرۇندا نوبتی محاربهنین طرفدارلارێندان اوْلان آغابـڲیم آغا رۇسلارێن ایستَـڲی، سرایدا معتبر موقعیتده اوْلان ارمنی جاسوسلارێن الی ایله زَهرلنیب و اؤلدۆرۆلۆب.
آغابـڲیم آغایا قاراباغێ چوْخ سئون، اؤز توْرپاغێنێن حسرتی ایله یاشایان، ارمنیلرین خیانتینه نفرت ائدن بیر مدنیتچی ده دئمک اوْلار. دیگر بیر منبعین یازدێغێ کیمی، ایروان خانێ «سارێ آسلان» لقبلی حسن خانێ روُس اسیرلیڲیندن قۇرتارماقدا دا کؤمکچی اوْلموش، اوْنو اسیرلیکدن قۇرتارمێشدێ.
۱۷۹۷. ایلده آغامحمد شاهێن شۇشادا قتلیندن سوْنرا فتحعلی شاه تخته چێخێر و قاراباغ خانلێغێنێن اۆچۆنجۆ خانێندان عمیسینین قاتِللرینی، همچنین سرایێندا ساخلاماق اۆچۆن گیروْو ایستهییر. ابراهیمخلیل خان اوْغلو ابوالفتح آغانی و قیزین آغابگیم آغانی قاجار سرایینا گؤندریر. «قاراباغنامه»لرده قِید اوْلونور کی، بؤیوک بیر احتشاملا تهرانا یوْلا سالینان آغابگم آغانین خدمتینه ۲۰۰ قاراباغلی وئریلمیشدی؛ قاراباغێن دؤڲۆشچیلری حساب اوْلونان بو بؤیوک دستهیه مالِک بڲ باشچیلیق ائدیردی.
ایرانا گیروْو وئریلن ابوالفتح آغانێ، شاه سرایدا ساخلاماییب، اوْغلو عبّاس میرزایا یاردیمجی وئریر. ولیعهد عبّاس میرزا نایبالسلطنه اوْنا خانلێق عنوانێ وئریب، قوْشۇن باشچێسێ تعین ائدیر. «طۇطی» تخلّصو ایله شعرلر یازان ابوالفتح آغا، محمد شاه و ناصرالدین شاهِ قاجارێن سلطنتی زمانێندا مشهور دولت خادملریندن بیری، بیر نئچه دفعه ولایت حاکِمی اوْلور…
یاشادێغێ قاجار سرایی، آغابـڲیم آغا اۆچۆن ایچینه قان قۇسدۇغۇ قێزێل تِشتی تقدیم ائدن کَدر سرایێ ایدی. منبعلرده یازێلانلارا گؤره، آغابـڲیم آغا عمرۆ بۆیو فتحعلی شاهێن کبینلی زؤجهسی اوْلسا دا، قادێنێ اوْلمور، امّا شاه طلاق دا وئرمیر، و سوْنراکێ ایللر آغابـڲیم آغا خانێم قُمدا آیرێ یاشایێر. عمرۆنۆن سوْنۇنادک باکِره قالمێش شاه خانێمێ حقّینده میرزا فضلالله شیرازی خاوری، محمد حسن خان اعتمادالسلطنه و دیگر سالنامهچیلر یازیرلار کی، فتحعلی شاه زفاف گئجهسی خان قێزێنێن یانێنا گیردیکدن اوْن بئش دقیقه سوْنرا اوْتاقدان دلی کیمی چێخێر و غضبله «ابراهیم خانێن قێزێ منی ایلان کیمی چالدێ» دئییر. دئییرلر همین گئجه آغابـڲیم آغا، شاهێ آناسێنێن لباسێندا، بئلینده اوْنون کمری ایله قارشێلایاراق اؤزۆنۆ توْخۇنۇلماز ائدیر و طبیعی کی، بو، شاهێن عزّت ـ نَفسینه توْخۇنۇر. آرالارێندا سئوگی ایله باغلێلێق اوْلماسا دا، آغابـڲیم آغا عمرۆنۆن سوْنۇنا کیمی قاجار سرایێندا بؤیۆک نفوذ صاحبی اوْلور. حتّیٰ سرایێن آغاباجێسێ داخل اوْلاندا شاهێن یانێنداکێ یاشجا داها گَنج اوْلان زؤجهسی تاجالدوله، حرمت علامتی اوْلاراق آیاغا قالخارمێش.
«قاراباغنامه»لر و دیگر سالنامهلرده بو بارهده قید اوْلۇنماسا دا، سرای تاریخینین بیلیجیسی «یوسف وزیر چَمنزمینلی»یه گؤره، آغابـڲیم آغا عمرۆ بوْیو عمیسی مِهرآلێ بـڲین اوْغلو، «باتمانقێلێنج» لقبلی سرکرده «محمد» بڲی سئویر و بو عشقه صادق قالمێش. «محمد بڲ سارێجالێ» ۳۵ یاشێندا ایکینجی شیروان حاکمی «مصطفیٰ خان خانچوْبانلێ» طرفیندن قتل ائدیلیر و آغابـڲیمین نیسگیلی مصراعلارێنل چئوریلیر.
آغابـڲیم آغا، قاجار سلطنتینین خانێملارێ آراسێندا حقّینده أن چوْخ بحث اوْلونان، تاریخده، سرای سالنامهلری و سندلرینده آدێ أن چوْخ گئچن، عرب، فارس و فرانسه دیلینی گؤزل بیلدیڲینه گؤره خارجدن گلن قوْناقلارلارا مترجم روْلو اوْلان خانێم ایدی. طالعی قاراباغێن طالعی نامینه قربان وئریلمیش آغابـڲیم آغا اؤزۆ بیر گۆن گؤرمَـسه ده، قاجار سرایێندا گیروْولۇغۇ سیاسی سببلردن راحت ایدی. فتحعلی شاهێن فرمانی ایله «شاهبانو» اعلان ائتدیڲی آغابـڲیم آغا، قاراباغ خانلێغێ ایله تهران سرایێندا مناسبتلرین نرماللاشماسێ و قوْهۇملۇق علاقهلرینین دوام ائتمهسی ایچۆن اهمّیتلی ایشلر گؤرمۆشدۆ.
شاهێن حرمخانهسیندهکی یۆزدن آرتێق قادێندان هیچ بیری اداره ائتمهده، آغاباجێ قدر سؤز صاحبی اوْلمامێشدێ. فتحعلی شاه عقلی، عِلمی، معرفتی ایله سئچیلن «شاهبانوُ»یا مداخله حقوقو وئردیڲیندن اوْ، سفیرلرین خانێملارێنێ قبول ائدیر، خارجی دؤلتلرین حُکمدارلارێ و اوْنلارێن خانێملارێ ایله یازێشێر، سرایا تشریف ائدن اَجنبی مسافر و دیپلوْماتلارلا صحبتلرده اشتراک ائدیردی. منبعلرده اوْنون روسیه تزارێ «الکساندر»ێن خانێمێ ایله ده مکتوبلاشدێغێ، ۱۸۱۱. ایلده فرانسه امپراتورونون خانێمێسێ ایله گؤرۆشدۆڲۆ و اوْنون واسطهسیله «ناپئلون بناپارت» ایچۆن مکتوب گؤندردیڲی ده قید اوْلونور. سوْنۇنجۇ مکتوبون بو گۆن ده «لوور موزه»سینده ساخلانێلدێغێ دئییلسه ده، یازێلما سببی و مضمونو بارهده معلومات وئریلمیر. «مهربان وزیر»ین یازدێغێنا گؤره، آغابـڲیم آغا («Müqəddəs Geori» – «سنت جورج») نشانی آلان یگانه «تۆرک قادێنێ»دێر.
فتحعلی شاه، عقلی و ذکاسێ ایله اۆرڲینی فتح ائتمیش آغابـڲیم آِاغانێن خواهشی ایله قاراباغدان گلن تجارت کاروانلارێندان آلێناجاق گُمرک و توْرپاقباسدێ حقّینی لغو ائتمیش، تاجرلره اۆستۆن امتیازلار وئرمیشدی. اروپا، روسیه منبعلرینده آدێ «کرالیچه آغاباجێ» اوْلااراق گئچن آغابـڲیم آغانێن تأثیری، خواهشی ایله شاه گناهکارلارێ باغێشلایێر، دۆستاقلارێ آزاد ائدیرمیش. ایروان خانێ «سارێ آصلان» لقبلی «حسن خان»ێن روُس اسیرلیڲیندن قۇرتۇلماسێ دا منبعلرده آغابـڲیم آغانێن خدمتی کیمی گؤستریلیر.
همچنین اوْنون «عبّاس میرزا»نێن قفقاز اۇغرۇندا ساواشێنێ دستکلهدیڲی، خوْی و اۇرمۇ کیمی قاراباغێ دا باج حسابێنا رۇسلاردان گئری آلماغێن فکرینی ایرَلی سۆردۆڲۆ، دانێشێقلار زمانێ بو مسئلهیه اشاره ائدیلسه ده، حیاتا گئچمهدیڲی یازێلێر. یازێلانلارێن نه قدری دوْغرو، نه قدری یانلێشدێر، بیلمیریک. بیلینن ایسه بۇدۇر، شۇشالێ آغابـڲیم آغا قاراباغ ایچۆن اوْلدوغو قدر تهرانێن سیاسی حیاتێ ایچۆن ده اهمّیتلی شخصیت ایدی.
آغابـڲیم آغا، فتحعلی شاهێن خانێملارێنێن حَرمینه گلدیکدن سوْنرا، شاهێن زنگین سالوْنوندان ایستهدیکلری پالتارێ سئچمه حقوقلارێ وار ایدی. آغابـڲیم آغا، فتحعلی شاهێن آناسێنێن دا پالتارێنێن اوْردا اوْلدوغوندان خبردار ایدی. اوْنا گؤره ده اوْنو سالوْنا گتیرنده آددێملارێنێ همین پالتارا یؤنلدێب اڲنینه گئییندی. آغابـڲیم آغانێ اؤز آناسێنێن پالتارێندا گؤرن فتحعلی شاه چوْخ تعجبلندی و هیچ وقت اوْنا توْخونمادێ.
اؤزۆنۆن عقل و درایتینه گؤره اوْ، فتحعلی شاه طرفیندن سئویلیردی و بۇنا گؤره ده، حَرمین اساس خانێمێ اعلان ائدیلمیشدی. غریب بیر دیاردا عمر ـ گۆن سۆرَن، مین نازێن، نعمتین ایچینده بَسلهنن آغابـڲیم آغا، وطن حسرتینی سؤیلهدیڲی بایاتێلاردا دیله گتیریر:
قلم ده، بایاتێ دا، گؤز یاشلارێ دا وطن حسرتینی اوْوۇدا بیلمیر. آغابـڲیم آغانێن گؤنلۆنۆ شاد ائتمک، اوْنو سئویندیرمک اۆچۆن فتحعلی شاه ، تهراندا مُحتشم بیر باغ سالدێرێر. خانکندیده، شوشادا بیتن بۆتۆن آغاج، گۆل ـ چیچڲی بورادا اکدیریر کی، آغابـڲیم آغا دوْغما یئرلرین هاواسێنێ بو باغدان آلا بیلسین. بلکه اوْندا گؤنلۆ توْختایار. حتّیٰ باغبانێ دا شوشادان گتیریرلر. بو گۆلۆستانێن دا آدێنێ «وطن باغێ» قوْیورلار. آغابـڲیم آغا همین باغا سِیره چێخارکن چوْخ کِدرلنیر. دریندن آه چکهرک آغلایێر. بۆتۆن سرای اهلی بو وضعیته حیرتله باخێرلار. چۆنکی «وطن باغێ» ائیله قاراباغێن بیر پارچاسێ ایدی. آغابـڲیم آغا اۆزۆنتۆسۆنۆ بؤیله افاده ائدیر:
«وطن باغێ» آل ـ الواندێر،
یوْخ اۆستۆنده خارێبۆلبۆل.
ندن هر یئرین الواندێر،
کؤکسۆن آلتێ سارێ، بۆلبۆل.
«مَلۇلی» تخلّصۆ ایله آذربایجان و فارس دیلینده شعر یازان، هجران، نیسگیل سَمبۇلۇ اوْلان قاراباغلێ گیروْوۇن یارادێجێلێغێندان بوگۆنه قدر ایکی بایاتێ و بیر نئچه بیت گلیب چاتێب. مشهور بایاتێسێ «قاراباغ شکستهسی»نین سؤزلرینه چئوریلیب. بعضاً بو شکستهنین مۇسیقیسینین ده آغابـڲیم آغایا عاید اوْلدوغو دێییلیر. بلکه ده، بۇ، گرچکدیر! آخێ «قاراباغ شکستهسی»نین سؤزلری کیمی، مۇسیقیسینده ده عمرۆ بوْیو غربت آجێسێ چکن بیر غریبیبن بۆتۆن حسّلری افاده اوْلۇنۇب – سئوگی، حسرت، نسیگیل و امید…ی


text:
یونان باغیمسیزلیق ساواشی
یونان باغیمسیزلیق ساواشی (اینگیلیسجه: Greek War of Independence) یونان و اژه دنیزی یئرینده اوز وئرمیشدیر
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Greek War of Independence»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یونان باغیمسیزلیق ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Miaoulis flag.gif
- All articles lacking reliable references
- Articles lacking reliable references from November 2016
- ساواشلار
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- یونان باغیمسیزلیق ساواشی
- یونانین ساواشلاری
- عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون ساواشلاری
- فرانسهنین ساواشلاری
- روسیهنین ساواشلاری
- بؤیوک بریتانیانین ساواشلاری


text:
آیجا
رقیه کبیری
– «آپیس – دَن یازاق»،- دئدی.
– «یوووو… آیدان»
– «منیم آی-ییم آپیس-ین آننیندا»
– «آمما منیمکی ائویمین دامیندادی»،- دئدیم. تلفون دستهیی الیمده، قالخیب پنجرهنین پردهسینی قیراغا چکدیم. اوندؤرد گئجهلیک آی اوسکو چؤرهیی ایدی. پنجرهنی آچیب، اَلیمی گئجهنین ایچینه اوزالتسایدیمسا، بیر پارچا قوپاریب، یئیه بیلردیم. آنجاق پنجرهنی آچمادیم. دؤنوب موبل اوستونده یایلاندیم. قولاغیم آیلارین ویررا- ویر دانیشیغیندا، گؤزوم آج قورد تک گئجهنین قارانلیغینداکی اوسکو چؤرهیینده قالمیشدی.
– «آپیس-ین کورهییندهکی ناخیشلار جان وئریر جانلی بیر سوژهیه. بیر فیکیر وئر،… قارتال… قوزغون… هله آلنینداکی آغ لکهنی دئمیرم هااا…»
– «ایستهسم یازیم، اؤز «اوُروُز »وموزدان یازارام دا… بیر تصوّور ائله…او قوشا بوینوزلارینین یئرینه آی- ین هلالی تاخیلمیش اولسون»
– هه… بوینوزلو بؤح کیمی…
– فیلیم تعریفلهمیرم ها… «اوروز» اوسطورهوی بیر کارئکتئردی. باشین چیخمیر، دئنه آدینی ائشیتمهمیشم داااا…
آیلارین نارین- نارین گولوش سسی قولاغیمدا قایناییر.
– «قیزیم هامی سنین کیمی تیزهوش اولماز کی، من کوٍتبئیینم. هله اولاری بوشلا. باخ گؤر گؤیده نه خبردی!… یاپیشقان کیمی یاپیشبسان موبلا، دور آیاغا گئت پنجره قاباغینا بیر آیا باخ، گؤر نه عالمدی!»
– «منه دئییبلر آیا باخما، آی جوان قیزلاری توولاییب آپارییب، آتیب- توتار»
آیلار پیققیلداییب گولور. آغزینین سویو تلفون دستهییندن قولاغیمین ایچینه آتیلیر، دئیهسن. تلفون خطینه توخونور. قولاغیم آزارلانیر یوخسا خطلر بیر- بیرینه قاریشیر، بیلمیرم. آنجاق عنایین سسلر ائشیدیرم…
باخیرام. اوتوردوغوم یئردن اوندؤرد گئجهلیک آیا باخیرام. گؤزلمهدیییم سسلر قولاغیمی زورلاییر. عاغلیم قاریشیب. آیلارین سسی حئیوانلارین سسینه دؤنوشور. گؤرمه و ائشیتمه حیسّلریم بیر- بیرینه دولاشیر، قاریشیر. بایقوشلار بینالارین باشیندا قاناد چالیب، کُر اوخویورلار. قوردلارین اولاماسی نامعلوم بیر مکاندان سونات کیمی سسلهنیر. پیشیکلر پنجرهنین شوشهسین جیرماقلاییرلار، آیلارین سسی ایتیب…
یایلاندیغیم موبل اوستوندن آی، گونش و یئر کورهسینین بیر خطّده، بیر سیرادا دوزولمهسی عاغلیمدا جانلانیر. اوندؤرد گئجهلیک آی اوسکو چؤرهییندن بیر بالیقچییا دؤنوشوب ، ال- قول آچیب دایاندیغی یئردن ماقنیت انرژیسینی توْر کیمی یئر اوزونه ساری آتیر. توْرا دوشموش کیمیام. قوللو- قووتلی بالیقچی، توْرونو اؤزونه ساری چکیر…
نابلد، قارانلیق بیر مکانا دوغرویام. گاهدان یئددی بوداقلی بیر آغاجین بوداقلاریندان یوخاری قالخیرام، گاهدانسا یئریمی دَییشیب، یئددی پیللهلی زیگوراتا بنزر بیر داغدان یوخاری قالخماقدایایم. گؤودهمی خئیمهنین اورتا دیرهیینین قیراغینداکی دئشیکدن یوخاری چکیرم. بوز کیمی پارلاق اورتا دیرک یئر اوزونه ساری اوزانیب. اولدوزلار دئیهسن قیزیل آت سوروسودور، اووسارلاری اورتا دیرهیه باغلانیب. خئیمهنین یوخاری باشیندا شاهلارین دیوانینا بنزر بیر دیوان گؤرونور. لعل- جواهیر یئرینه اولدوزلاردان داش- قاش دوزولوب دیوانین گونش شکلینده یونولموش باشلیغینا. آی قووق کیمی دیوانین باشلیغینا دوغرو هاوالانیب، آرخاسی گونشه، شرقین یئددی اؤلکهسیندن گلمیش، یئددی خاتینا باخیر. هانسی اؤلکهنین خاتینلاریدیر، منه بللی دئییل. آنجاق خاتینلارین باشلاریندا صنوبر یارپاغیندان توخونموش تاج گؤرونور. الیمی تاجیما چکیرم. کاش کی، زئیتون یارپاغیندان توخونموش تاج قویولاردی باشیما،- دئییرم. آی، دیل- دوداغی ترپنمهدن دانیشیر:
– «صاباح گئجه آی توتولاجاق»،- دئییر. «سیز گوناهکار خاتینلار، آی-ین توتولماغینا سبب اولورسوز. ایندی گوناهلاریزی گؤزوزه سوخاجاغام»
دئیهسن آی خاتینلاری محکمهیه چکیب، جزالاندیرماق قصدی وار. نه زامان خاتینا دؤنوشموشم، هانسی گوناه ایش باش وئریب مندن، اؤزومون ده خبریم یوخدور. آی یئللهنیب، دیوانین باشلیغینا دایانینجا، ماقنیت توْرلاری آشاغی چکیلیر. ژاپن خانیملاری کیمی دیزه چؤکوب، باش اَییریک. یئل، خئیمهنی دؤورهلهین یئددی دیرهیین اوستونه سالینمیش قارا مخمر گئجهلییی یئللهندیریر. گولمهییم توتوب. نظریمه گلیر محکمه شوخلوق کیمی بیر اویوندور. باشیم آشاغیدا، بیر آن عاغلیمدان کئچیر: ایندی کی، ایستر- ایستهمز آیاغیم آی کورهسینه چاتیب، دئیشکدن ائشییه سویروشوب، بیرباشا آی کورهسینی گزیب، دولاشیم. سونرا هر ایشدن اوّل، نیل آرمسترانگ-ین آیاق ایزلرینی آی کورهسینده آختاریم. هئچ اولمازسا اونون شوبههلی سفری، اؤزومه یقین اولسون. دیزه چؤکموش حالدا باشیمی آستاجا یوخاری قالخیزیرام. منه ائله گلیر کی آی، آیاق آلتین گؤرمور. یئریمدن ترپندیییمده گؤرونمز ماقنیت توْرلاری منی قالدیغیم یئرده چارمیخا چکیب، باشیمی اوبیریسی خاتینلار کیمی یئره تیکیر. گؤزلریمیز تلسکوب گؤزلویونه دایانیر. یئر اوزونه باخیریق. تلسکوپون گؤزوندن، یئددی اؤلکهده، یئددی خاتینین ائکیزتایلاری گؤرونور. هر خاتینین اؤنونده بیر بیلگیسایار و بیلگیسایارلارین مانیتورلاریندایسا، چت پنجرهلری آچیلیبدیر. گئجهنین گؤزونده یاریمچیلپاق گئجهلیکلرینی گئیینمیش خاتینلار نئشهلی حالدا بارماقلاری کلاویهلرین اوستونده رقص ائدیر. اؤزومو گؤرونجه هؤووشنه ایچیمه دولور. دئمک، آی یوخاریلاردان چت صحیفهسینه ده نظارت ائدیر. تلسکوپون گؤزلویوندن دیقّتله اؤزومو ایزلهییرم. بارماقلاریم هردن بیر دایانیب، نفس آلیر. سونرا کلاویهلرین اوستونده نئشهلی بیر رقصه دوام ائدیر.
یئریمده چابالیرام. آیین ماقنیت چکیمیندن قورتولوشا چالیشیرام. خیئمهنین آلتینداکی دئشییه ساری سورونورم. دریندن نفس آلیرام. اوزاقلارا زیللهنیرم. قونشو کهکشاندا، اولدوزلارلا میسمارلانیب، عین حالدا زنجیره چکیلمیش آندرومدانی گؤزوم آختاریر. پنجرهنی آچیرام. بیر دَنه بوتون اوسکو چؤرهیینی هؤپورتمک قدر آجیخمیشام. یئل تئللریمی پیرتلاشدیریب، آلنیما تؤکور. آیلارین سسی تلفون تئلیندن قولاغیما توخوخور:
– «هله خبرین وار صاباح گئجه آی توتولاجاخ؟»…
فروردین- ۱۳۹۲


text:
یوهان کریستیان پلیکارپ ارکسلبن
یوهان کریستیان پلیکارپ ارکسلبن (اینگیلیسجه: Johann Christian Polycarp Erxleben) بیلیم اینسان. یوهان کریستیان پلیکارپ ارکسلبن قوتینقن بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری قوتینقن بیلیمیوردودیر. اوْ تاریخ ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Johann Christian Polycarp Erxleben»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یوهان کریستیان پلیکارپ ارکسلبن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
«آه گوزلرینده دوغولماق» تابلوسونا بیر تحلیل
سمیر کهیه اوغلو(عراق)
کتابین مولفى شاعر کیان خیاوى منجه اؤزگور بیر قوش اولاراق دونیا ادبیاتین فضالاریندا قاناتلارینى سرمیشدى. بعضا گؤلکهلنمیش سؤزجوکلریله بیزه {آه گوزلرینده دوغولماق} تابلوسوندا روحسال شعرلر اساسى و علمى دویغولاریلا یابیجى آنیلارى دیله گتیرمیشدى. سادهجه اؤز فردى کندینى قینامیش اومودلارى مجهوله قوشتوران شعرلرى هانسى تاریخده یازیلمیش، هانسى اولایلارین ایزینده نظم اولموش، هانسى گونلرین قارامصار ساعتلرینده شعر تشویقینده یاشامیش بیر اوزون زمانلار، لکن شعرلر مکمل اولماق دولایسیله بیر چاغداشلیق یاراتجیسى گرهکیر. کیان خیاوى یئنى ادبیاتمیزین بیر سیمالارینداندیر. بیریجیک آماجى چاغداش بیر کتاب نشر ایتمک، بودا هیچ بیر آسانلیقلا گلهمز. چوخ چابار خارچامالیدى شاعر بو قابیدان گیچمیش و آچمیشدیر ادبسل صایفالارینى، خصوصا کلاسیک شعرلرینده آدیملارینى سؤزجوکلر پیشینه عموم افکارى طوبلومسال رولونو آلماقدیر. کاغذلارى اوستونده دیز چؤکن قوجامان حایات یوخسولوغونا بیر نتیجهیه چاتا بیلمهدن حیرتده بعضا خلق ادبیاتى ایله شاعرمیزه ائله گلیر که کتابیندا شعرلرینین یارارلانماسینى بنیمسهمیشدیر. رغما آجینتیلارا و سسیزلیگلره و اومیدسیزلیگلره ده چیربینان اورهگینین موطلولوغونو سئوگیه ندنلى باغلى اولاراق اؤز خصوصیتینه گیزلیجهسینا صاحب چیقمیشدیر. بعضاده چوخ یاخیشى میصراعلاردا آچیقجا معنالرینى یانصیتمیشدیر. هر ترتیب شعرین بیر گوزهلیم نسنهسیینه اشارت ایدیب، شعر طادینى نقطهلمیشدیر. قولاى اولماق شعرى موزون بیر سربست شکلینده طرح ایتمیش کدرلرین زورونا و عشقین مونالیزا گؤزلرینه ایشیق قاتمیشدیر.
یوخسول ،گونئیلى بیر آدام کى منم..!!
شعرینده ساواش روزگارلارینا دویغوسونو مللت سئوهر انسانجیل حرکتلرینى چوخونلوغلا کوتومسریلیک موضوعلرینى یاشادیغى عصرده اتکیلهمیشدیر. سون سطرلرینده گؤزوم دوشتدو شو میصراعا دییور:
{اوتوز بیش ائیل سورونموش عوریان لئشى}..
عوریان کلیمهسى/ چیبلاقدان کلمهلى بونا سوزوم یوخدیر.
آما لئیش سؤزجوکو/ بیزیم عراق تورکمان ادبیاتیندا یاساقدیر و قیصقانجلیدیر. چونکى مکروه دهنیلن بیر تعریفدیر. من بوردا جناب کیان بىلرین یازدیغى شعره و خصوصا بو سؤزون ایجابى قوللانماغى شعرده و شاعر یانیندا دوشونجهسینه باغلیدیر. ساده جه بوردا ایضحلانمالیام لئیش کلیمهسینى:
لئیش اینسان اؤلومونه دهنیلمز قولاى دهگل: حیوان صفاتلارا قوللانیر. عربجه بیر آنلامى وار و اویغون بیر ردیفى وار قاموسلاردا اودا{جثه}دیمکدیر. انسان اؤلومونه جثه دهنیلیر، حیوان اؤلومونه لئش قوللانیر.
بعضاده دوشمانلارین جسدلرینه لئیش دهنیلیر.
دئیرلى یازار وناشرمیز{mohammad Sobhdel}بیر مقالهسینده شاعر کیان خیاوىنین بیر کتابى اوسته یازمشدى، بو مللت کیتاب مسألهسینه جیددییتله فیکیر وئریب اونو حاکمیتدن ایستهدیى طلبلرین اونونه گئچمهلىدیر. بیلمیرم ائله بیر میللت صاحابى اولاجاییقمى؟ اولماغیمیز اومودویلا یئنه کتابا دوغرو….!!
دوغرو: کتاب یانسیتماق آسانلیقلا اولماز یایملانماز، کتاب ادبسل دیلین حقینى ویرمهدیسه شهرت قازانماز. بیر صنعت باقمیندا ن بیرده مناسب منظومى شکلینده تابلولارین تصویر و تشبیهلرینه انتقادان اوزاق اولماماغی شاعرین ضرریندندیر، بالعکس شعرلرى اویغون گورونمز. تنقیدجینین دوشونجهسینده یشهرن شاعرین قافاسیندا بیر یول اوزانیر یا بیر گوبرى یابماق گرهکیر. کتابین اوخونماسى دائما هر عصرده شاعرین اختصاصینه باغلیدیر. یئنى موهبه و کورگملى اولماق هر شعر سطرلاریندا فاضلاجا سهل ممتنع دئیملره اشارت ایتمهمهلیدیر.
کیان بى خیاو:
شعرلرینده حسرت یاراتدیغینا رغما یاشامین هر تورلو یوزونو کؤسترمهلیدى. آزادلیغین قرارسیز قارانتیلارینا بیر عمور بویو یولجولوغونو بیر آغ کاغذ اوزره سربییور. اورهیینده طاشان آلاولرى شیکایتله غربت اتاشین سوندورمهسینه علاجلار بایلاشییور یالنیزجاسینا. شاعر ﮔیجمیشده یازمیش شعرلرینى اوخوموشام نه قادار تمیز یورهگلى بیر انساندیر، مللت و بیرلیک سئوهر کولتور صاحبىدیر. کرکوک خوریاتلارینا عاشق اولاراق تورکمنلرین حسرتلریندن بحث ایتمیشدیر. قلمى کوجلو و قافاسى زنگین دوشونجهلردن دولایى اوزون نفسده بیر حئکایهسینى اوخوموشام. اودا {ﮔلیشه حئکایهسى} حقیقتدن ﮔنیش بیر فکرى وار بیزیم اذربایجان ادبیاتیندا بارلاق ﮔؤرونن شاعرلریمیز ﭼوخدیر. کیان بى او بارلاق یلدیزلاردان بیرىدیر.


text:
تورکیه – لیبیا اورته سیده هیدروکاربون ساحه سیده کیلیشووگه قول قوییلدی
ایککی اولکه تشقی ایشلر وزیرلری اوزارا اوچره شوو اوتکزدی
تورکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی، تورکیه – لیبیا اورته سیده اوزارا هیدروکاربون ساحه سیده کیلیشووگه قول قوییلگن لیگینی بیلدیردی.
مولود چاووش اوغلی رسمی سفر آرقه لی بارگن لیبیانینگ پایتختی طرابلسده لیبیا تشقی ایشلر و خلق ارا همکارلیک وزیری نجلا منگوش بیلن مشترک مطبوعاتی کنفرانس اویوشتیردی.
تورکیه نینگ لیبیا خلقی گه دایمی تیچلیک، برقرارلیک و بیردملیک تامین ایتیش اوچون تورلی همکارلیک که تیار ایکن لیگینی تاکییدله دی.
چاووش اوغلی "لیبیا بیلن بولگن مناسبتیمیز مشترک تاریخیمیز، قوشنیلیک و قرداشلیک که تیانه دی. بوگونگی اوچره شوولریمیز بیلن مناسبتیمیزنی تاباره کوچه یتیریشنی ایککی تامانلمه تعهد ایتدیک. بوگونگی کونده هیدرو کاربونلر و دیپلوماسی ساحه سیده گی کیلیشوولرگه قول قویدیک" دیدی.
چاووش اوغلی جنابلری، کیلیشوونینگ ماده لری نینگ نیمه دن عبارت ایکن لیگی بیلن تیگشلی سوالگه ایسه شو جوابنی بیردی:
"هم ییرده همده دینگیزده شونده ی بولیب برچه صلاحیت ساحه میزده ایککی تامانلیک فایده قیلیش یانداشووی بیلن تورکیه – لیبیا شرکتلری نینگ بیرگه لیکده فعالیت قیلیش، بورغولش کبی همکارلیک ایچیده بولیشینی مقصد قیلیب آلماقده میز" دیدی.
چاووش اوغلی تورکیه نینگ اورته ییر دینگیزینی برچه قیرغاقداش اولکه لر بیلن تینگ بیرگه لیکده فایده لنه دیگن بیر شکلده تینچلیک دینگیزی گه ایلنتیریش گه قرارلی ایکن لیکلرینی تاکییدله دی.
چاووش اوغلی "شونده ی بولیب حرمتلی جمهور باشلیغیمیز رجب طیب ایردوغان، اروپا بیرلیگی گه هم بیر مشترک «شرقی اورته ییر دینگیزی کنفرانسی» تکلیف ایتگن دیر. ایندی اروپا بیرلیگیدن بو توغریده اولیملی جواب کوتماقده میز" دیدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اسپارتا گل یاغی حقیده قیسقه معلومات
اسپارتا گل یاغی دن آرایش لوازمی و شیرین لیک لرده فایده له نیله دی
ایردوغان: تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی تیزراق عملگه آشیریش کیره ک
ایردوغان تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی عملگه آشیریش نینگ فایده لی بوله جگینی ایتدی


text:
اینسان بیلمهدیکلرینین دوشمنیدیر. بیز آراـ سیرا “پستمدرنیزم” سؤزونو آغیزلاردان ائشیدیر، کاغیذلاردا اوخویوروق. بوندا قباحت یوخدور، بونا سئوینمهلیییک. چاغداش دونیادا اؤزونو بوتون ادبیات، اینجهصنعت، بیلیم و دوشونجه ساحهلرینه سیرامیش بو تئرمینله ماراقلانماغیمیز، ایرهلیلهییشمیزین یاشیل ایشیغیدیر. آمما بوردا اؤنملی بیر مسئله وار: واخت اولور بیلمهدیییمیز ایشه باشیمی سوخور، آنلامادیغیمیز آنلاییشا قاتلاشیریق. بونونلا دا بؤیوک بیر فیکری تجروبهنی قاورامادان اونو گئییم، یئمک و ساچ موداسی دوزئیینه [سویهسینه] قدهر آلچالدیریق. بو توریست داورانیشیدیر. شعر کیتابلارینین اؤن سؤزونده، آغیز ادبیاتی توپلولارینین باشلانغیجیندا، آدداـ بوددا موصاحیبهلرده، و چایخانا دانیشیقلاریندا سؤز باشینا پستمدرنیزمی دیمدیکلهییریک. سن دئمه بو سؤزو وورغولامادان یازیچینین آوانگارد اولدوغو گئرچکلشمیر. خستهلیک ده ائله بوراسیندادیر. بیزده پستمدرنیزمه بارماق اوزاتماق، چوخواخت اونون حرفی آنلامیندان اوزاغا گئتمیر: “پستمدرن” یعنی مدرنیزمدن داها سونرا، داها یوکسک، داها یاخشی و داها آوانگارد! بیز ایسه بونلارین هامیسیییق، کؤهنه دئییلیک. بو ادعا, طؤولهده یاتمیش آسلانلا، «اینکدیر» دئیه، جسارتله ایلنمهیه əylənməyə بنزهییر.
2ـ بئش نهنگ دوشونر “هوسئرل، مارکس، نیچه، فروید و هایدگئر”ی آنلامادان پستمدرنیزم اؤز شرحینی تاپا بیلمهیهجک. بو ایلکین دایاناجاقدان حرکته کئچدیکدن سونرا فرانکفورت مکتبی، قورولوشچولوق [ساختارگرایی]، پستقورولوشچولوق، یاپیسؤکوم [شالودهشکنی]، فئمینیزیم، اوچونجو دالغا آخیمی، و چوخمدنیتچیلیک [مولتی کالچئریزم] کیمی دایاقلار و قایناقلارلا قارشیلاشیریق. آدلار توکهنن دئییل، هرهسی ده بیر هاوا چالیر: ایهاب حسن، چارلز جئنکز، ژاک لاکان، ژاک دریدا، رولان بارت، لوس ایریگاری، فرانسوا لیوتار، ژیل دولوز، ژان بودریار، میشئل فوکو، فئلیکس گاتاری، و ریچارد رورتی. بو آدلار قیراقدا قالسین، ایرهلی سورولن بحثلرین قارانلیغیندا اینسانی دهشت بورویور: بحثلرین درین و قاتی قارانلیغیندا. پستمدرنیزم سؤز اویونو دئییل، بونو آنلاماغا آدورنو و هورکهایمئرین مدرن دؤنمه عاید یازدیقلاری “آیدینلانمانین دیالئکتیکاسی” آدلی کؤهنه کیتابلاری یئتر.
3ـ بایاق دئدیم پستمدرنیزمه ماراق سئویندیریجیدیر. هارداسا بو ماراغین اؤزو آذربابجان اویغارلیغینا [تمدن] گرهکلی اولان قایناقلاری آخیدیب دیلیمیزه گتیرهجک. گئج ده اولسا بو آخین آرتیق باشلانمیشدی، باشلیجا گؤستریجیسی ایسه میشئل فوکونون “موللیف کیمدیر” و رولان بارتین “موللیفین اؤلومو” باشلیقلی مقالهلرینین چئوریلمهسیدیر. آنجاق بو چالیشمالار و دارتیشمالار گئدیشینده یول وئریلمیش گئنیش سهولر بیزی اوشوندورمهیه بیلمز. چونکی منطیقی مجرالاردان قیراغا چیخمیش دارتیشمالار، پستمدرنیزم بارهسینده اهیری، بعضن ده ترسه باخیشلار فورمالاشدیریر. بئلهلیکله بیز یئنه ده تاریخین باشقا بیر دؤنوش نؤقطهسینده، یئنی فیکیرلرله اؤزگون تانیشلیق فورصتینی ایتیریریک. بئله کی، بو دؤنوش نوطقهسینین محصولو ساییلان پستمدرن دوشونوش طرزی بارهسینده یا اؤزومو آخمالیغا ووروروق، یا دا آرخادان توپوغا داش آتیریق. صؤحبت بو مکتبین پیسـ یاخشیلیغیندان گئتمیر، بو بارهده آغزینا گلهنی، آغلینا باتانی سؤیلهینلردن گئدیر. بیزیمکیلرین چوخو پستمدرن بیلگینلردن دانیشاندا چیلپاق پوپ اولدوزلاری حاقدا دئییلن دئدیـ قودولار یادیمیزا دوشور. بو دا یوکسک و جیددی دوشونجهلره یییهلنمهیه جان آتان اولوسوموزون ضعیف دامارینا چئوریلیر. دئمک پستمدرنیزم، سووئت دؤؤرو تاپدلانمیش رویالارین جؤولانگاهینا چئوریلیر، بو دا پریشانلیغین، پوچلوغون و دویغوساللیغین باشقا آدیدیر: ظاهیرده دویغویا قارشی دؤیوشن دویغوساللیغین. ایستانیسلاو آندرئسکی دئییر: «شفاف و منطیقی دوشونجه، بیلگینین آرتماسینا گتیریب چیخاریر. (علمین گلیشمهسی بونون ان یاخشی اؤرنهییدیر)، بیلگینین آرتماسی ایسه گلهنکسل اینتیظامی گئجـ تئز لاخلادیر. عوضینده، پریشان دوشونجه بیزی هئچ یئره آپاریب چیخارمیر. اونا اوزون سوره مئیدان وئریرسک، یئنه ده هئچ بیر ائتکی باغیشلامایاجاق.»
4ـ دوغرودور، پستمدرنیزم عاغیلین کلاسیک آنلامینا اینانمیر، جیددی و سارای صنعتینه ایسه ایستئهزا گؤزویله باخیر. آمما بو اونون گولونج ماهییتینه دلالت ائتمیر، اینسان توپلوموندا یایغین اولان و کلاسیک فیلوسوفلارین گؤزوندن یاییینان فئنومئنلره دیققتله باخدیغینی گؤستهریر. کارل پوپئر کیمی عاغیلچی بیر فیلوسوف ایله رولان بارتین اؤتهری موقاییسهسینده گؤرورسن کی، کلاسیک عاغیلچیلیق ایدئولوژیک ماهییت داشییاراق نه قدهر خولیالاردا یاشاییر. ائله بیر فیلوسوف کسیک باش کیمی “لیبئرالیزم” دئیه، دئیینهرک نه قدهر گوندهلیک یاشامین آجی گئرچکلیکلریندن اوزاقلاشیر. عوضینده بارت کیمی بیر دوشونر حتتا گونآشیرا یئدیییمز یئمکلره قدهر بیزه یاخینلاشیر. اونون بو یئمکلرین قورولوشونا گؤز قویماسی تصادوفی دئییل. باخمایاراق کی، بوتون بونلار پستمدرنیزمه ده برائت قازاندیرمیر، چونکی بو آنلاییشدا غریبه شارتانلیقلار گؤرهنلر آز دئییلدیر. اؤرنهیین لوس ایریگاری دئیهنده کی، «نیچه اؤزونو ego هر آن پارتلایاجاق آتوم چکیردهیی تیمثالیندا گؤروردو» چوخلاری پیققیلتی ایله گولوشور. نه یازیق کی، بو گؤروشلرین بعضیسی دوغرودور، گولوشلر ایسه یئرسیز دئییل.
5- پستمدرنیزم بارهسینده دانیشماغا منیم صلاحییتیم گئنش دئییل. حتتا بوردا سؤیلنمهسی گرهکلی اولمایان ندهنلره گؤره، بو آخیمین بعضی اؤنجوللریندن، اؤرنهیین بودریار و یا دولوزدان خوشوم گلمیر. ماراقلی دوشونجهنی داها چوخ هانس گادامئر، پول ریکور، ریچارد رورتی و یورگئن هابئرماسدا گؤروروم. بیلیرهم رومانتیزمین آغلاغان اینسانی قورولوشچولوق [ساختارگرایی] قبریستالیغیندا گؤمولدوسه، آزدلیق و ایختییار سیمگهسی [سمبولو] اولان اؤزنه ده اؤلدو. باشقا سؤزله، تاریخی ایرهلی سوروین اینسان، توپلومون و توپلومداکی قورولوشلارین اسیرینه چئوریلدی. میشئل فوکو ذهنیمیزی بارلاندیرماق ایستهییردی، بیزی “حقیقتی قونداران گوج” و “باغیمسیزلیغیمیزی هدهلهین ایدئولوگییا” اؤنونده گولـله باتماز اتمهیه چالیشیردی. لاکین بعضن شاشیرام کی، او بؤیوکلوکده بیر آدامین فیکری تاپینتیلاری نییه قیسمن ده اولسا پارادوکس اوزهرینده قورولمالیدیر؟ مجازی حقیقت بارهده سئویملی بودریارین سو لیللندیرمهسی بیزه درین بصیرت باغیشلاسا دا، اؤزنهنین [سوبیئکتین، دونیانی تانییان اینسانین] یئنلگیسینه گتیریب چیخاریر. بو سون سؤزوم دئییل، چونکی دیل پروبلئمیندن دولایی فوکو و بودریارین بوتون اثرلرینی اوخویا بیلمهمیشم، اوخودوقلاریمی دا پرده آرخاسیندان تامسیلانمیشام. آنجاق، ژاک دئریدا کیمی نهنگ بیر فیلوسوفدان خوشوم گلمیر دئسم، بو ایشیم دون کیشوتون یئل دییرمانی ساواشینا گتئمهسینه بنزهیهجک.
6ـ دوشونجه ساحهسینده قولایلیقلا شر یاخماق، گؤزو باغلیجاسینا “آنام دئدی کور دئدی، گل گئدهنی وور دئدی” سایاغی داورانماق منیم پرینسیپلریمله اویوشمور. بونا گؤره ده، پستمدرینیزمه اوگئی یاناشمیرام. اساسن آذربایجان جومهورییتینده پستمدرنیزم بارهسینده گئدهن ایلک جیددی مقاله 1997ـجی ایلده باشچیلیق ائتدیییم جاهان درگیسینده یئر آلییب. او زامان بو مقاله واختیندان داها ائرته ایشیق اوزو گؤردویو اوچون غوربته دوشدوسه، 2000ـجی ایلدن باشلایاراق پارتلاییش نؤقطهسینه گلمیش پستمدرنیزم دارتیشمالاری قیزیشماغا باشلادی. هر شئی ده ائله بوردان کورلاندی. عرصهیه گلمیش یئنی یازیچیلارین بعضیسی، دوشمنلرینی سیرادان چیخارماق اوچون یازدیقلاری اثرلرین آلنینا پستمدرن مؤهورونو باسدیلار. پستمدرنیزمله علاقهسی اولمایان و یا اونونلا آنلاشیلماز و گیزلی ایلگیلرده! بولونان بو اثرلر، چاغداش بیر مکتبله تانیشلیق ایمکانینی الیمیزدن آلدیلار. بوردا مقصدیم حمید هئریسچینین پستمدرن دامغاسینی داشییان “نئکرولوق” [آگهی ترحیم] رومانی دئییل، چونکی آذربایجاندا بو مکتبله تانیش اولان آداملارا بارماق اوزاتماق ایستهسم اونون آدینی دا چکهرم. باخمایاراق کی، بیر اثرین آلنینا “پستمدرن” سؤزونو یازماقلا، اثرین هئچ بیر اوستونلوک قازانمایاجاغینا اینانیرام.
الیمیزدن اوچوب گئتمیش ایمکانا قاییداق: پستمدرنیزم فلسفی، ادبی، و بدیعی بیر آخیم اولاراق غرب اویغارلیغینین سون ائلکترون مرحلهسینین اؤزولونده [زیربناسیندا] دایانیر. بئله بیر اؤنملی فئنومئنه گؤز یومماغین باهاسی فاجیعه قدهر بؤیوک اولا بیلر. غرب عملی باخیمدان آغیر صنایع مرحلهسیندن (یعنی مدرنیزمدن) یونگول اینفورماسیا و بیلگیسایار مرحلهسینه (یعنی پستمدرنیزمه) آددیملامیشدی. بو آدلاییشین گئنیش نظری دایاقلاری وار. پستمدرنیزمله تانیشلیقدان یان کئچمک، و یا اونو یانلیش، اؤتهری، سرسری و دایاز بیچیمده تانیماق بو نظری بازایا اعتیناسیز یاناشماقدیر. بیز بونون کؤتهیینی ییهجهییک. آچیغینی دئییم: جهله اعتیراف ائتمهیین قورخوسو بیزی پیس گونه قویا بیلر.
7- واختی ایتیرسک ده چیخیلماز یولدا دئییلیک. اخلاقی اؤیود وئرمهیه صلاحییتیم اولماسا دا دئمهلییم: بیر آز آلچاقکؤنوللو، بیر آز جیددی، بیر آز دوشونجه حریصی، بیر آز دا بصیرت وورغونو اولورساق، بشرین فیکری تاپنتیلاری ایله دریندن تانیشلیق او قدهر ده چتین اولمایاجاق. آنجاق پستمدرنیزم کیمی گئنیش، چوخ شاخهلی، درین و چوخآنلاملی آخیما بیر معنالی یاناشماق، و اونو گلهجهیین دوشونجهسی آدینا تپهدن دیرناغا قدهر منیمسهمک اولدوقجا یئرسیز اولاجاق.


text:
ارطغرول اوغلو: "فیبریس پروبلئمینین حلینده بمت-دن چوخ شئی گؤزلهمیریک"
خاریجی ایشلر ناظیری تاحسین ارطغرول اوغلو "بمت-دن چوخ شئی گؤزلهمیریک، بو گونه قدر هئچ بیر سیاسی پروبلئمی حل ائتمهمهسی حقیقتی ده گؤز قاباغیندادیر" دئییب.
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینین خاریجی ایشلر ناظیری تاحسین ارطغرول اوغلو قیبریس پروبلئمینین حلی مسئله سینده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) رولو ایله علاقهدار اولاراق "بمت-دن چوخ شئی گؤزلهمیریک، بو گونه قدر هئچ بیر سیاسی پروبلئمی حل ائتمهمهسی حقیقتی ده گؤز قاباغیندادیر" دئییب.
ارطغرول اوغلو قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی پرزیدنتی ارسین تاتارین بمت باش کاتیبی آنتونیو گوترش و قیبریس روم ایدارهسی رهبری نیکوس آناستاسیادیس ایله امریکانین نیویورک شهرینده کئچیردیکلری گؤروشلردن سونرا واشینگتن-دا مطبوعات نومایندهلرینه قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی-نین موضعینی تقدیم ائتدی.
گوترشین آوریل آییندا سوئیس-ین ژنو شهرینده کئچیریلن توپلانتیدان سونرا اورتاق بیر فیکیر اولمادیغی قناعتینه گلدیگینی، لاکین بو نتیجهنی بمت تهلوکهسیزلیک شوراسینا بیلدیرمهدیگینی و ایکینجی توپلانتینین کئچیریله جگینی بیلدیردیگینی ایفاده ائدن ارطغرول اوغلو 6 آی کئچمهسینه باخمایاراق بو توپلانتینین تشکیل ائدیلمهدیگینی وورغولاییب.
ارطغرول اوغلو گوترشین حاضیردا قیبریس مسئله سینده شخصی بیر سفیر تعیین ائتمگی پلانلاشدیردیغینی و بو سفیرین اورتاق زمینیین اولوب اولمادیغینی آراشدیراجاغینی سؤیلهییب.
"ایندی منه گؤره، بو، باش کاتیبین زامان اوچون تطبیق ائتدیگی بیر تاکتیکاسیدیر و او، هله اورتاق بیر فیکیر اولمادیغینی بیلیر" دئیه ارطغرول اوغلو بیلدیریب: "آدادا ایکی دؤولت وار. هر کس بیلمهلیدیر کی، بو رئال زمین اولمادیقجا و یئنی دانیشیق پروسه سی ایکی دؤولت آراسیندا دانیشیقلار پروسه سینه داخیل اولمادیقجا هئچ بیر دانیشیق پروسهسی اولمایاجاق".
ارطغرول اوغلو بمت-نین باریش مراملی قوهلرینین 1964-جو ایلده اصلینده مؤوجود اولمایان بیر قیبریس حکومتینه ایسناد ائدهرک آدایا گلدیگینی، لاکین قیبریس تورکلرینین آجیسینی آزالتمادیغینی قئید ائدهرک دئییب: "بونا گؤره ده بمت-دن چوخ شئی گؤزلهمیریک. بمت-نین بو گونه قدر هئچ بیر سیاسی پروبلئمی حل ائتمهمهسی گؤز قاباغیندادیر".
ایلگیلیلی خبرلر
باریش پارتیسی: آزلیغین آنا دیلی تۆرکجهدیر
"آزلیغیمیزی آیرشدیرما و پارچالاما سیاستینین داوام ائتدیگینین آچیق گؤستریجیسید اولان بو توتومو شدتله رد ائدیریک"
علییئو: ایراندا یاشایان آذربایجانلیلارین مدافعهسی اوچون الیمیزدن گلهنی ائدجییک
"بیز اونلاردان قورخمادیغیمیزی گؤسترمک اوچون ایران سرحدینده حربی مانور گئچیرمهلی اولدوق"
قازاخیستان پرزیدنت سئچکیلرینین نتیجهسی آچیقلاندی
قازاخیستانین حاضیرکی پرزیدنتی قاسم جؤمرد توکایئو نوامبرین 20-ده کئچیریلن پرزیدنت سئچکیلرینده 81،31 فایز سس توپلایاراق غالیب گلیب.


text:
فلوریدادا قاسیرغا بؤیوک ییخیما سبب اولدو
ایان قاسیرغاسی بیر چوخ یئری سو آلتیندا قویدو و ایکی میلیوندان چوخ ائو و ایش یئرینین الکتریکلرینین کسیلمهسینه ندن اولدو
ایان قاسیرغاسی بؤیوک ییخیم و داشقینلارا سبب اولدو.
آمریکانین فلوریدا ایالتینده هاوادان چکیلن گؤرونتولرده ایان قاسیرغاسینین گئریده قویدوغو ییخیم آچیق شکیلده گؤرونور.
ایان قاسیرغاسی بیر چوخ یئری سو آلتیندا قویدو و ایکی میلیوندان چوخ ائو و ایش یئرینین الکتریکلرینین کسیلمهسینه سبب اولدو.
بؤلگهده آختارما-قورتارما ایشلری داوام ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی


text:
`کوچ ایدارهسی` نتیجهلر
خبرلر [95]
- کانادا حکومتی هر ایل 500 مین کوچمن قبول ائتمگی پلانلاشدیریر
- دونتسک-ده دمیر یولو بیناسی وورولوب
- تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
- چاووش اوغلو: "تورکیه برندینی گوجلندیرمهیه داوام ائدجییک"
- مکزیکا-دا 310 قانونسوز کوچمن یاخالانیب
- اوکراینادا 12 میلیوندان چوخ اینسان دیدرگین دوشوب
- اردوغان: "او قدر عدالتسیزلیگه باخمایاراق، آوروپا بیرلیگی استراتژی اؤنجهلیگیمیزدیر"
- چین "بوئینگ 737 مکس" اوچاق لارینا یئنیدن اوچوش ایجازهسی وئریب
- سلیمان سویلو آوروپا کمیسیونونون ایچ ایشلریندن سوروملو عضوو ایله گؤروشوب
- هائیتی-ده زلزله نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 2189 نفره چاتیب
- ایران عراق ایله بوتون سرحد-کئچید منطقه لرینی باغلاییب
- عمر چلیک: "تورکیه-نین سرحد حاکیمیتی یوکسک دیر"
- اطریش دوغو سرحدینده عسگر سایینی آرتیراجاق
- آلمانیا-دا گوجلو یاغیشلارین سبب اولدوغو داشقینلاردا اؤلنلرین سایی 176-یا چیخیب
- افغانیستان-دا حکومت قوهلری ایله طالبان آراسیندا قارشیدورمالار داوام ائدیر
- تورک ساحل گوونلیک تیملری، 39 سیغینماچینی قورتاریب
- یونانیستانین تورکیه سولارینا ایتهلهدیگی قاچقینلار قورتاریلیب
- افغانیستان-دا بومبالی هوجوم
- قوزیی قیبریس:"آشی لارین تداروکونده بوروکراتیک انگل یارادیلیر"
- ی.ت.ب اویغور تورکلری اوچون موختلیف لاییحهلر حیاتا کئچیریر


text:
پاپاق آتدی(اویون)
پاپاق آتدی – آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر فصیللرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاردان بیریدیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بو اویوندا بئش-اون نفر اوشاق ایشتیراک ائدیر. اونلاردان بیرینی ساناما اوصولو ایله موللا (باشچی) سئچیرلر. سونرا اویون آشاغیداکی کیمی داوام ائدیر.
موللا وار قووّهسیله الینده توتدوغو پاپاغی هاوایا توللاییر. عئینی زاماندا، اوشاقلار آشاغیداکی سؤزلری کورلا دئییرلر کی، بودا اویونون قایدالاریندان بیلدیریر:
آ هورموزو، هورموزو،
نه اینجیدیرسن بیزی.
پاپاغی گؤتور، اوچ
دفعه دولان، وور بیزی.
هله پاپاق هاوادا اولارکن، یئره دوشنده اونو گؤتورهجک اویونچونون آدی چکیلیر. قایدایا گؤره، پاپاغی هاوادا توتماق اولماز. پاپاق یئره دوشن کیمی آدی چکیلن اویونچو جلد اونو یئردن قالدیریب اوچ دفعه دوردوغو یئرده فیرلانمالی (اولا بیلر کی، پاپاغی اوچ دفعه باشی اوزهرینده فیرلاتسین) و قاچیب اطرافا سپلنمگه چالیشان اوشاقلاری پاپاقلا وورمالیدیر. پاپاق یئره دوشمهیینجه اوشاقلار قاچا بیلمزلر. پاپاق هانسی اویونچویا دَیسه، او گلیب آدی چکیلهنین یئرینی دَییشمهلیدیر. یوخ، اگر هئچ کسه دیمهسه،اوّلکی اویونچو یئرینده قاچیب معلوم قایدادا اویونو داوام ائتدیریلیر.
قایناق[دَییشدیر]
• نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.153.


text:
تئوفیلو قوتیرز
تئوفیلو قوتیرز (اینگیلیسجه: Teófilo Gutiérrez) (دوْغوم:۱۷ مهٔ ۱۹۸۵ (۳۷ یاش) Barranquilla) بیر فوتبالیست. اتلتیکو جونیور ایدمان کولوبو و کولومبیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "T. GUTIÉRREZ". Soccerway. Retrieved 24 September 2016.
قارداش پروژهلرده تئوفیلو قوتیرز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- کروز آزول کولوبونون اویونچولاری
- ترابوزاناسپور کولوبونون اویونچولاری
- راسینق کلاب کولوبونون اویونچولاری
- ریورپلاته کولوبونون اویونچولاری
- اسپورتینق پرتغال کولوبونون اویونچولاری
- روساریو سنترال کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
زنجیر اوْتو
زنجیر اوْتو (اینگیلیسجه: Taraxacum، فارسجا: قاصدک، لاتین تورکجه: Zəncirotu، عربجه: طرخشقون، فرانسهجه: Löwenzahn (Taraxacum)، آلمانجا: Löwenzahn (Taraxacum)) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Taraxacum»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده زنجیر اوْتو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
Regrat. (Leóntodon Taráxacum [sic!].)  Illustration #431 in Martin Cilenšek Naše škodljive rastline, Celovec (1892)


text:
تورک دنیاسی پارلمنترلر بیرلیگی باشلیغی ژورنالیستلر بیلن اوچره شوو اوتکزدی
هر بیر ساحه ده تورک بیرلیگینی ایجاد ایتیش کیره ک
دنیا استقلال اوروشی وقتیده گی کبی تورلرنینگ قرشیسیگه بولیب تورگن دیب ایته دی تورک عالمی پارلمنترلر بیرلیگی باشلیغی نایل چلبی.
چلبی جنابلری تورکیه نینگ تروریزم و تروریست جنگریلریگه حمایه قیلووچیلریگه قرشی بیرته اوزی بولیب کوره ش آلیب بارگنینی معلوم قیلدی.
تورکیه نینگ عفرینده گی زیتون یاله سی عملیاتی توغریسیده حقلی ایکنینی ایتیب، تورکیه نینگ اوز باشیگه قویگنلرینی افاده ایتدی.
نایل؛
"اروپا بیرلیگی گه اوخشش بیر تورک بیرلیگی نینگ ایجاد ایتیلیشی ضرور دیر. تورک بیرلیگی بولگنده ایدی تورکیه بونقه اوز باشیگه قالمس ایدی." دیب ایتدی.
هردایم اولکه نینگ بیرلیک و برابرلیگی اوچونم کوره شگنلیکلرینی معلوم قیلیب ایندی ایسه تورک بیرلیگی اوچون کوره ش آلیب بارتگن لیکلرینی قید ایتدی.
تورک بیرلیگی نینگ بیرلیگی اوچون اویوشمه لرنینگ اهمیتی گه تماس قیلگن نایل جنابلری، تورک عامی ملت وکیللری، ژورنالیستلر، سوداگرلر اوله راق هر ساحه ده قولمه – قول بولیب تورک عالمی بیرلیگی اوچون فعالیت آلیب باره میز، دیدی.
خوددی شو اوچون ژورنالیستلردن همکارلیک سوره دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان تورکیه ده قول اوریلگن تروریستیک هجوملرگه قرشی سیس چیقرمه گنلرنی قتّیق قاره له دی
ایردوغان جنابلری استانبولده اویوشتیریلگن بیر پروگرامده گپیردی


text:
قاسم جومارت توقایف
قاسم جومارت کِمِل اوغلو توقایف (قازاقجا: Qasım-Jomart Kemelulı Toqayev
ҚacыM-ЖoMapT KeMeлұлы ToқaeB؛ 17 مئی 1953، آلماتی) — قازاخیستانلی سیاستچی و دیپلومات. 16 اوکتبر 2013-جو ایلدن 19 مارس 2019-جو ایلهدک قازاخیستان سنا مجلیسینین صدری وظیفهسینی ایجرا ائدیب. 19 مارس 2019-جو ایل تاریخیندن اعتیباراً قازاخیستان جومهور باشقانی وظیفهسینی ایجرا ائدیر.[۱][۲] 11 ژانویه 2007-جی ایلدن 15 آپریل 2011-جی ایلهدک و 16 اوکتبر 2013-جو ایلدن 19 مارس 2019-جو ایله قدر ایلهدک قازاخیستان سنا مجلیسی صدری اولموشدور.[۳] توفایف 1 اوکتبر 1999-جو ایلدن 28 ژانویه 2002-جی ایلهدک قازاخیستان باش باخانی، 12 مارس 2011-جی ایل تاریخدن 16 اوکتبر 2013-جو ایل تاریخینده ایسه ژنودهکی بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین قرارگاهینین باش مدیری وظیفهسینی ایجرا ائتمیشدیر.
حاقّیندا[دَییشدیر]
شوروی[دَییشدیر]
آتاسی کِمِل توفایف(1923–1986)، ایکینجی دونیا ساواشی حربچیسی و تانینمیش بیر قازاخیستان یازیچیسی ایدی. آناسی توُرار شاباربایئوا(1931-2000)، آلماتی خاریجی دیللر مؤسیسهسینده ایشلهمیشدیر. 1970-جی ایلده توفایف موسکو دؤولت بینالخالق موناسیبتلر مؤسیسهسینه داخیل اولموشدور. بئشینجی ایلینده او، آلتی آیلیق چین–شورویائلچیلیگینده تعلیم دؤورهلرینه گؤندریلدی. موسکو دؤولت بین الخالق موناسیبتلر مؤسیسهسیندن 1975-جی ایلده مأذون اولدوقدان سونرا شوروی خاریجی ایشلر باخانلیغینا قاتیلیب و سنقاپورداکی شوروی ائلچیلیگینه ائلچی کیمی گؤندریلیب. 1979-جو ایلده شوروی خاریجی ایشلر باخانلیغینا قاییدیر. 1983-جو ایلده پکن بیلمیوردوندا کئچیریلهجک تعلیم دؤورهلری اۆچون چینه گئتدی. 1984-1985-جی ایللرده خاریجی ایشلر باخانلیغیندا ایشلهمیشدیر. داها سونرا پکندهکی شوروی ائلچیلیگینه گؤندریلدی، 1991-جی ایلهدک ایکینجی کاتیب، بیرینجی کاتیب و مصلحتچی وظیفهسینی ایجرا ائتدی. 1991-جی ایلده موسکودا شوروی خاریجی ایشلر باخانلیغینین دیپلوماتیک آکادِمیسینده یوکسک سویهلی دیپلوماتلار اۆچون تعلیم دؤورهسینه داخیل اولموشدور.
قازاخیستان[دَییشدیر]
1992-جی ایلده توفایف قازاخیستان جومهوریتینین خاریجی ایشلر باخانینین یاردیمچیسی تعیین ائدیلدی. 1993-جو ایلده خاریجی ایشلر باخانینین بیرینجی یاردیمچیسی، 1994-جو ایلده خاریجی ایشلر باخانی تعیین ائدیلدی. 1999-جو ایلین مارس آییندا باش باخان یاردیمچیسی وظیفهسینه یوکسلدی. 1999-جو ایلین اوکتبروندا مجلیسین تصدیقی ایله قازاخیستان جومهوریتی جومهورباشقانینین فرمانی ایله باش باخان تعیین ائدیلدی. 2002-جی ایلین ژانویهسینده ایستعفا وئردی، سونرا خاریجی ایشلر باخانینین دؤولت کاتیبی تعیین اولوندو. توفایف 2007-جی ایلین ژانویه آیینا قدر قازاخیستان جومهوریتی مجلیسینین سنا صدری سئچیلمکله خاریجی ایشلر باخانی وظیفهسینی ایجرا ائتمگی داوام ائتدیردی.
توفایف اون ایل بویونجا خاریجی ایشلر باخانلیغی وظیفهسینده اولموشدور (1994–1999، 2002–2007).
خاریجی ایشلر باخانی کیمی، توفایف آتوم سیلاحینین یاییلماماسی ساحهسینده ائتکین رول اوینامیشدیر. 1995 و 2005-جی ایللرده نیویورکدا آتوم سیلاحلارینین یاییلماماسی حاقیندا آنلاشما اوزره تدقیقات کونفرانسلارینا قاتیلمیشدی. 1996-جی ایلده نیویورکدا یئکون آتوم تِستی یوخلاما حاقیندا آنلاشمایا و 2005-جی ایلده سِمیپالاتینسکده اورتا آسیادا آتوم سیلاحلاری سربستجه موباریزه سؤزلشمهسینه ایمضا آتدی. او، موستقیل دؤولتلر بیرلیگی و شانقهای امکداشلیق تشکیلاتی خاریجی ایشلر باخانلاری شوراسینین صدری سئچیلدی. توفایف بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین باش مجلیسینین 10. ایجلاسینا قاتیلیب.
او، "فؤوقالعاده و صلاحیتلی ائلچی" دیپلوماتیک روتبهسینه مالیکدیر.
قازاخیستان مجلیسینین سنا صدری توفایف 2008-جی ایلده اوروپا تهلوکهسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتینین باش مجلیسی نین باشقان نایبی سئچیلیب.
قازاخیستانین سیاسی سیستمینه دایر فیکیرلری: "گوجلو جومهور باشقانی، نوفوذلو مجلیس، حساباتلی حؤکومت" (آستانادا کئچیریلهجک مجلیس کونفرانسیندا دئمیشدیر؛ 24 نویابر 2014)
22 سئنتیابر 2017-جی ایل تاریخلی تحصیل اوزره مجلیسده کئچیریلن دانیشیقلاردا، قازاق دیلینین لاتین یازیلارینا چئوریلمهسی مسلهسینده:
" بیز استراتژی اهمیت داشییان وظیفهنی یئرینه یئتیرمک مجبوریتینده قالمالیییق: لاتین الیفباسینا کئچید. دؤولت باشچیسینین قئید ائتدیگینه گؤره، قازاخیستانین لاتین دیلینه کئچیدی قلوبال علم و تحصیل سیستمینه اینتقراسیون ائتمک، معنوی بیرلیگیمیزی تأمین ائتمک اۆچون بیر آددیمدیر. بو ایشی دوشونجه و تدریجاً "بؤیوک سیچراییشلار" اولمادان آپارمالیییق. اساس اودور کی، سهو ائتمک حوقوقوموز یوخدور. "
بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی (بمت)[دَییشدیر]
2011-جی ایلین مارس آییندا بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین باش کاتیبی توفایفین، ژنوده بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین باش قرارگاهینین مدیری و بمت سیلاحسیزلاشدیرما کونفرانسینین باش نومایندهسی تعیین اولدوغو اعلان ائدیلدی. سیلاحسیزلاشدیرما کونفرانسینین باش کاتیبی وظیفهسینده چالیشمیشدیر.
توفایف سیاسی علملر دوکتورودور. او، بین الخالق مسلهلرله باغلی 9 کیتابین و چوخسایلی مقالهلرین مؤلیفیدیر. دونیا اینجهصنعت و علملر آکادمیسینین عوضوو، مونیخ تهلوکهسیزلیک کونفرانسیندا گؤرکملی شخصلرین پانِلینین عوضوو، سنچژِن بیلم یوردونون فخری پروفسورو، روسیه فدراسیونو خاریجی ایشلر باخانلیغینین دیپلوماتیک آکادمیسینین فخری پروفسورو و دوکتورودور. ژنو دیپلوماسی و بینالخالق موناسیبتلر فاکولتهسینین فخری دِکانیدیر. UNOG باش مدیر اولاراق، ژنو بیلم یوردوندان "Academicus" موکافاتینی آلدی. روسیه بیوقرافیا تشکیلاتینین معلوماتینا گؤره، توفایف "2018-جی ایلین آدامی" آدلاندیریلیب.
شخصی حیاتی[دَییشدیر]
توفایف قازاخ، روس، اینگیلیس و چین و فرانسه دیللرینی بیلیر. قازاخیستاندا و دیگر اؤلکهلرده بیر نئچه دؤولت موکافاتینین صاحیبیدیر. 13 ایل قازاخیستانین میز اوستو تنیس فدراسیونون باشقانی اولموشدور. توفایف ائولیدیر و تیمور آدلی بیر اوغلو وار.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ "Kazakh President Nazarbaev Abruptly Announces Resignation" (ing.).RadioFreeEurope/RadioLiberty.
- ^ "Nursultan Nazarbayev istefa verib". report.az. 20 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 mart 2019.
- ^ "Kairat Mami to be the new Senate Speaker". 26 yanvar 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 mart 2019.


text:
سید جعفر پیشهوری
میرجعفر پیشهوری (۱۸۹۳-جو ایل ۲۶ آوقوست) گونئی آذربایجانین خالخال شهرینین زئیوه کندینده، بیر اکینچی عائیله سینده آنادان اولموشدور. شاهلیق اوصول ایداره سینین بوغوجو موحیطینده ایکی قات ظولوم آلتیندا یاشایان گونئی آذربایجانلیلار همیشه اولدوغو کیمی، ایقتیصادی چتینلیکدن یاخا قورتارماق اۆچون ایران-ین موختلیف شهر و ناحیهلرینه ایش آختارماغا گئدیردیلر. بعضاً عائیلهسی ایله بیرلیکده آرازی کئچرک باکی-یا نئفت معدنلرینده ایشلمک اۆچون گئدنلرده اولوردو. بئله عائیلهلردن بیری ده بالاجا سید جعفرین عائیلهسی اولور. باکی-دا دا ایقتیصادی چتینلیک ایچرهسینده عؤمور سورن پیشهوری گوندوزلری ایشلهییب، آخشاملاری بیر نئچه صینیف درس اوخویا بیلیر. او شخصی موطالیعه و فیطری ایستعدادینین سایهسینده گؤرکملی خادیم سویهسینه یوکسله بیلمیشدیر.
پیشهورینین کیملیگینی بیر نئچه جومله ایله کاراکتئریزه ائتمهلی اولساق، بئله دئملیییک: پئشهکار اینقیلابچی، قودرتلی موحرریر، ایستعدادلی یازیجی، گؤرکملی تشکیلاتچی، آلوولو ناطیق ایدی. بئله چوْخ جهتلی فعالیتین هر بیرینده او گؤرکملی خادیم، تکرار اولونماز شخصیت کیمی اؤزونو گؤسترمیشدیر.
سیاسی چالیشما[دَییشدیر]
س.ج. پیشهوری ۱۹۳۴-جو ایلده رضا شاه خفیهسی طرفیندن حبس اولانا قدر شاهلیق رئژیمین قارشی ایراندا موختلیف اینقیلابی تشکیلاتلاردا رهبر خادیم کیمی فعالیت گؤسترمیشدیر.
۱۹۴۱-جی ایلده حبسدن آزاد اولدوقدان سوْنرا نشر ائتدیردیگی «آژیر» قزئتینده چاپ اولونان «زیندان خاطیرلری» آدلی سیلسیله مقالهلریندن س.ج. پیشهورینین زیندان حایاتینی داها اطرافلی اؤیرنیریک.
بیر موحرریر کیمی پیشهوری ۱۹۲۰-جی ایلدن عؤمرونون سونونا قدر موختلیف قزئتلرده ایجتیماعی سیاسی و ادبی مقالهلرله چیخیش ائتمیشدیر. ۱۹۴۳-جو ایلده ایراندا دئموکراتیک مطبوعاتین واحید جیبههسینی یارادان پیشهوری گونئی آذربایجاندا نشر اولونان قزئتلری ده بۇ جیبههده بیرلشدیرمک اۆچون آذربایجانا گلیر، موختلیف شهرلری گزهرک ییغینجاقلاردا منفور م. رضا شاه-ین داخیلی و خاریجی سیاستینی ایفشا ائدن ییغینجاقلاردا آلوولو نیطقلرله چیخیش ائدیر. پیشهورینی اونسوز دا یاخشی تانییان دوغما خالقی، اونون بۇ چیخیشلارینی درین محببت و حرارتله قارشیلاییردی.
مجلیس سئچکیلری[دَییشدیر]
آذربایجانلیلار اون دوردونجو دؤنم ایران میلّی مجلیسینه پیشهورینی تبریزدن نوماینده سئچدیلر. مجلیسین خیطابت کورسوسونو آذربایجانلیلارین خیطابت تریبونون چئویرهجگیندن قورخویا دوشن مورتجع نومایندهلر اونون نومایندهلیک اعتبارنامهسینی تصدیق ائتمهدیلر. دوشمانلارین بۇ حرکتی پیشهورینی هئچ ده روحدان سالمامیش، عکسینه او رئژیمه قارشی داها کسکین موباریزه آپاریر.
میلّی حوکومتین یارانماسی[دَییشدیر]
۱۹۴۱-جی ایلدن سوْنرا مرکزی حوکومتین دؤزولمز ظولمونه قارشی آردیجیل موباریزه آپاران آذربایجانلیلار اینقیلابی حرکاتا رهبرلیک ائتمک اۆچون تهران-ا دفعهلرله تلگرام ووروب، پیشهورینی، تبریزه دعوت ائدیرلر. نهایت او، ۱۹۴۵-جی ایلده تبریزه گلیر، یئرلی اینقیلابچیلارلا بیرلیکده آذربایجان دئموکرات فیرقهسینی تشکیل ائدیر. فیرقهنین موراجیعت نامهسینده دئییلیردی: "صینفی منصوبیتیندن، جینسیندن، دیلیندن، دینیندن آسیلی اولمایاراق بوتون ایران تبعه لری فیرقیه عضوو اولا بیلر". بۇ او دئمک ایدی کی، آ.د. ف هئچ بیر آیری سئچکیلیک قویمادان گونئی آذربایجاندا یاشایان بوتون میلّتلرین و طبقهلرین نومایندهسینی اؤز سیرالاریندا بیرلشدیرمک ایستهییر. بئله ده اولور: فیرقهنین تشکیلیندن آز سوْنرا میلّی بورژوازیادان فهلهیه قدر، بوتون طبقهلردن گلیب فیرقهیه عضو اولدولار. آ.د. ف بوتون آذربایجانین ایرادهسینی تمثیل ائدن موباریز بیر تشکیلات اوْلدو و فیرقهنین رهبرلیگیله خالقین اینقیلابی حرکاتی اؤز نتیجهسینی وئردی: ۱۲ دکابر ۱۹۴۵-جی ایلده آذربایجانین میلّی مجلیسی س.ج. پیشهورینین باشچیلیغی ایله آذربایجان میلّی حؤکومتینین تشکیلینی اعلان ائتدی.
میلّی حوکومتین خیدمتلری[دَییشدیر]
میلّی حؤکومت ایلک گوندن باشلایاراق آذربایجانلیلارین بیر سیرا ایقتیصادی، ایجتیماعی و مدنی حوقوقلاری ایله باغلی ایصلاحاتلار کئچیرمهیه باشلادی. نئچه- نئچه اون ایللردن بری خالقی ایستیثمار ائدن، میلّی حؤکومت یاراناندان سوْنرا اؤلکهدن قاچان صاحیبکارلارین فابریکالاری میلّیلشدی، فابریکالار فهلهلرین اؤز ایچریسیندن سئچدیگی مودیریت طرفیندن ایداره اولونماغا باشلادی. صاحبسیز دؤولت تورپاقلاری، صاحیبلری قاچمیش توپراقلار کندلیلرین تعیین ائتدیگی نومایندهلر طرفیندن تورپاقسیز کندلیلر عوضسیز پایلاندی. آنا دیلی دؤولت دیلی اعلان اولوندو. میلّی حؤکومتین بۇ قرارینا قارشی چیخان، آنا دیلینی اینکار ائدن بورژووا عالیملرینین تهران قزئتلرینده یازدیقلاری بؤهتانلارا "آذربایجان" قزئتینده پیشهورینین ایمضاسیایله بیر نئچه دیش سیندیریجی جاواب مقالهسی درج اولوندو. پیشهوری یازیردی. "دیلیمیزه قارشی چیخانلار بیلمهلیدیرلر کی، آذربایجان دیلی شیرهسینی آنالارین سینهسیندن، حرکتینی بابالارین اوجاغیندان آلیر، اونو بۇ حاقلاردان آییرماق غئیری-مۆمکوندور…"
آذربایجانین بوتون شهرلرینده آنا دیلینده قزئتلر و ژورناللار نشر اولوندو، ایبتیدایی مکتب لر اۆچون «آنا دیلی» درسلیک لری یاراندی، تبریزده دؤولت داروالفونونو، دؤولت رادیو وئرلیشلری کومیتهسی، یازیچی و شاعیرلر مجلیسی، فیلارمونیا، دؤولت موزهیی، یئتیملر ائوی، اونلارجا بئله ایجتیماعی مدنی موسسیسهلر آچیلدی. شهرلر آبادلاشماغا، کندلره یئنی گئنیش یوللار چکیلمهیه باشلادی.
یئنی یارانمیش میلّی حوکومتین بوتون بۇ چتین ایشلرین رهبرلیک ائدن پیشهوری، خالقین مدنی-موعاریف ایشلرین خصوصی دیققت یئتیریر، اونلارین تشکیلینده شخصن ایشتیراک ائدیردی. میلّی حوکومت دورینده «آذربایجان» قزئتینده شاهلیق اوصولونون تملینی سارسیدان مقالهلر یازماقلا اؤز موحرریرلیک یاراتیجیلیغینی دا دوام ائتدیریردی.
گونئی آذربایجان خالقینین میلّی آزادلیق موباریزه سینین زیروهسی اوْلان «۲۱ آذر» اینقیلابینین و میلّی حؤکومتین رهبری و میلّی حؤکومت دورینده حایاتا کئچیریلمیش اصلاحاتلارین بلاواسیطه تشببوسچوسو اوْلان پیشهوری آذربایجانین بؤیوک اوغلو کیمی همیشه خالقین قلبینده یاشایاجاقدیر.
پیشهورینین شخصییهتی[دَییشدیر]
س.ج. پیشهوری ۱۹۳۰-جو ایللردن سوْنرا ایراندا، خوصوصیله گونئی آذربایجاندا یئتیشمیش بیر چوْخ اینقیلابچیلارین معنوی موعلیمی اولموشدور. بیز اینانیریق کی، بۇ بؤیوک اینسانین حایاتی، فعالیتی و یارادیجیلیغی گلجک نسیلرده اؤرنک اولاجاقدیر.
سید جعفر پیشهوری (۱۸۸۳–۱۹۴۷) شاهلیق قورولوشو علیهینه اینقیلابی حرکاتین یئتیشدیردییی گؤرکملی خادیملردن بیریدیر. جنوبی آذربایجاندا ۱۹۴۵–۱۹۴۶^جی ایللرده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین (آدپ) و آذربایجان میلّی حوکومتینین یارانماسی و بیر ایللیک فعالیتی دؤورونده س.ج. پیشهورینین یوکسک اینقیلابی-نظری حاضرلیغی و تشکیلاتچیلیق باجاریغی اؤزونو گؤسترمیشدیر.
جنوبی آذربایجاندا ۱۹۴۵^-جی ایلین سنتیابر، دکابر آیلاریندا اینقیلابی خالق حاکیمیتینین یارانماغا دوغرو گئتدییی بیر شرایطده تهراندا چیخان و ایرانین دئموکراتیک قوووتلرینه منسوب اوْلان چوْخ نوفوذلو قزئتلردن بیری یازیردی. "حقیقی دئموکراتیک قورولوش یاراتماق اۆچون" دؤولت حاکیمیتینی ایرتیجاعچیلاردان تمیزلمکدن، اونلاری موحاکیمه و جزالاندیرماقدان باشقا هئچ بیر یول یوخدور… حاکم دایرلری تمیزلمکدن باشقا بیر چاره یوخدور."
۱۹۴۱–۱۹۴۵-جی ایللرده شاهلیق رئژمین و ایرتیجاعچی حاکیمیت موناسیبتی اوولده نظردن کئچیریلن تحلیلی گؤستریر کی، همن ایللرده ایران^ین سیاسی قووولرینین هئچ بیری آذربایجان خالقینین و دیگر خالقلارین میلّی آزادلیغی مسئلهسینی قارشییا مقصد کیمی قویمامیشدی. عومومی هوجوما کئچمیش ایرتیجاع نین قارشیسینی آلماق، ایران آزادلیق حرکاتینا دایاق یاراتماق و آذربایجان خالقینین میلّی و دئموکراتیک آزادلیغینی تأمین ائتمک اۆچون مؤوجود سیاسی قووولردن اساسلی صورتده فرقلنن معین بیر سیاسی تشکیلاتین یارانماسی ضروری اولموشدو.
بئله بیر سیاسی قووه ۱۹۴۵-جی ایلین ایکینجی یاریسیندا جنوبی آذربایجاندا یارانماقدا ایدی. س.ج. پیشهوری دئییردی: "بیز اوزون اوزادی موطالیعه ائتدیکدن سونرا یقین حاصیل ائتدیک کی، مهم بیر تشکیلات ووجودا گلمزسه، گوندن گونه قووتلنمکده اوْلان سئلین (ایرتیجاععنین هوجومونون- م. ج)" قاباغینی آلماق مۆمکون اولمایاجاق. اونا گؤره ده بیرینجی نؤوبهده بؤیوک بیر فیرقه یاراتماغا تشببوس ائتدیک". آذربایجان دئموکرات پارتیسی بئله بیر سیاسی پارتی اولدو. او زامان جنوبی آذربایجاندا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسیندا فعال ایشتیراک ائتمیش مسلکداشلارینین دا فیکرینی ایفاده ائدهرک س.ج. پیشه وری دئمیشدیر: "ایراندا مجلیس و دؤولت ماشینی تامامیله دئموکراتیزمین دوشمانی اوْلان مستبیدلرین الینه دوشوب. اونلار بۇ بؤیوک واسیطهدن ایستیفاده ائدهرک آزادلیغی و حقیقی دئموکراتیک یولوندا موباریزه ائدن فداکار قوولری ازیب محو ائتمکدهدیرلر. تهراندا کؤک سالمیش ایرتیجاع و ایستیبداد قووتی خاریجده (تهراندان خاریجده – م. ج) ووجودا گلن آزادلیق حرکتلرینی یاتیرماق ایشینده هئچ بیر جینایتدن گئری دورمایاجاقدیر. بۇ جینایتلر سون وئرمک اۆچون اورانین (تهرانین – م. ج) قودرتینی میلّی اختیارلار واسیطهسیله سیغدیرماق لازیم گلیر. بۇ ایشده آذربایجان همیشه اولدوغو کیمی ایندی ده قاباقجیل اولمالیدیر. تهراندان آزادلیق اومماق بؤیوک سهودیر". ۱۹۴۵-جی ایلده ایران^ین شاهلیق رئژیمینه و ایرتیجاعچی حاکیمیتینه قارشی س.ج. پیشهورینین توتدوغو مؤوقع دیگر سیاسی خادیملرین و قوولرین مؤوقعیندن تامامیله فرقلی ایدی.
پیشهوری اینقیلابی مؤوقع توتاراق ایرانین مرکزی حؤکومتیندن قانون، عدالت و آزادلیق طلب ائدیب اینتیظاردا اوتورماغین قطعی علهینه ایدی. س.ج. پیشهوری آذربایجاندا بؤیوک اینقیلابی ایمکانلاردان ایستیفاده اولونماسینی و بئلهلیکله حاکیمیت مسئله سینین و میلّی مسئلهنین اینقیلابی یول ایله حل ائدیلمهسی تکلیف ائدیلدی.
اینقیلابی شرایطی واختیندا موعینلشدیرمک و اوندان ایستیفاده ائتمک مسئلهسی – باشقا اینقیلابی حرکاتلاردا اولدوغو کیمی، ۱۹۴۱–۱۹۴۵-جی ایللرده آذربایجاندا میلّی-آزادلیق و دئموکراسی اوغروندا موباریزه زامانی خالق کوتللرینین اینقیلابی چیخیشلارینین واختینین دوزگون سئچیلمه سینین ده بؤیوک اهممیتی اولموشدور.
آذربایجاندا ایرتیجاعنین هوجومونون قارشیسینی آلماق و خالقین آزادلیغینا نائیل اولماق اۆچون چوْخ بؤیوک ایمکان وار ایدی. تهراندا چیخان و ایران آزادلیق جبههسینه باغلی اوْلان «بشر» قزئت ۲۳ آوقوست ۱۹۴۵_جی ایلده یازیردی: «حاکم صینیفلرین اؤزباشینالیغی حددینی گئچنده چاره خالقین موتشکیل اوصیانیندان عیبارتدیر. بۇ اوصیانین ائلئمئنتلری ایراندا گؤرونمکدهدیر. آذربایجان تلاطومدهدیر و اینقیلابا حاضردیر». بئله بیر شرایطده ایرانین هم ایرتیجاعچی، هم ده لیبرال دایرهلری آذربایجاندا خالقین اینقیلابی چیخیشلارینین یوبانماسینا، بونونلا دا تدریجاً سویوماسینا و نهایت قارشیسینین آلینماسینا چالیشیردی. لیبرال سیاسی مؤوقعیه مالیک اوْلان باهار هئچ بیر کانکرت فاکئت گؤسترمدن ادعا ائدیر کی، ایرانین مرکزی دؤولتی گویا باشقا اوستانلردن داها چوْخ آذربایجانا طرفدارلیق ائدیر. تهراندا چیخان و حاکم داییرهلرله موعین درجهده باغلی اوْلان قزئتلردن بعضیلری ایسه یازیردی: «آذربایجانلیلار اؤز احتیاجلارینی دئمیشلر و مرکزی دؤولتین دیقتینی جلب ائدهجکلر. یاخشیسی بودور کی، آذربایجانلیلار اؤز میلّی مطلبلرینی و مقصدلرینی دؤولت دن ایسته سینلر و صبیر ائتسینلر» اون دوردونجو مجلیس رئیسینین موعاوینی شیراز دئپوتاتی سردار فاکر حیکمت ایسه ۲۵ سپتامبردا مجلیسده کی چیخیشیندا طلب ائدیردی کی، آذربایجاندا اؤز حوقوقلاری اوغروندا موباریزیه قالخمیش شخصلرین «اللری و دیللری کسیلسین». ایران^ین اون دوردونجو مجلیسینین رئیسی س.م. طباطبائی ۱۹۴۵-جی ایل ۲۵ دئکابیریندا مجلیسده چیخیشیندا دئییردی: «فرض ائده لیم کی، ایراندا گؤز چارپان نؤقصانلار واردیر. بوتون اوستانلرده اولدوغو کیمی آذربایجانلیلارین دا دیله یی و شیکایتلری واردیر. لاکین گرک سؤزو اؤز واختیندا دئمک، بئله بیر مؤوقعده یوخ».
همین واخت حؤکومت آذربایجاندا خالقین اینقیلابی حرکاتی نی بوغماق اۆچون بیر طرفدن سلاحلی قووهلردن ایستیفاده ائتمه یی باشلادی، دیگر طرفدن واخت قازانماق اۆچون تبریزده اینقیلابی حرکاتین باشچیلاری ایله دانیشیغا گیردی. ۱۹۴۵-جی ایلین یاییندا م. صدر اینقیلابی حرکات رهبرلری ایله بیرباشا دانیشیغا دا گیردی. بۇ ایش اۆچون ایران شاه دؤولتینین سیاسی خادیملریندن، او زامان آذربایجانا والی تعیین اولونموش مرتضی بیات (سهام السلطنه) شاه-ین و مرکزی حؤکومتین رسمی نوماینده سی کیمی ۱۹۴۵^-جی ۷ دسامبریندا تبریزه گلدی. دسامبرین ۸-دن ۱۱-نه قدر ایران حؤکومتی و آذربایجان خالقینین نوماینده لری آراسیندا دانیشیقلار گئتدی. آذربایجانین نوماینده هیئتین س.ج. پیشهوری باشچیلیق ائدیردی. ایران حوکومتینین بۇ دانیشیقلاردا دا مقصدی باشقاتماقدان، واخت قازانماقدان، خالقی آلداتماقدان عیبارت ایدی. ایران دؤولتینین نوماینده سی آذربایجان نوماینده لریندن حؤکومت گؤندریلمک اۆچون «آذربایجان خالقینین طلبلرینین سیاهی سینی» ایسته میشدی. آذربایجان نوماینده لری ۱۹۴۵-جی ایل نویابرین ۲۰-ده اؤزونو آذربایجان موسیسلر مجلیسی اعلان ائتمیش آذربایجان خالق کونقره سینین (۲۰–۲۱٫۱۱٫۱۹۴۵-جی ایل) تبریز دئکلاراسیاسینی، قرارلارینی و بیاننامه سینی ایران دؤولتینین نوماینده لرینه تقدیم ائتمیش و بیلدیرمیشدیر کی، آذربایجان خالقینین اساس طلبلری بۇ سندلرده گؤستریلمیش و واختیندا ایران شاه-ینا، مجلیسینه و حؤکومتینه گؤندریلمیشدیر. همن تاریخی سندلر و ایران کونستیتوسیاسینا موافیق اولاراق آذربایجان خالقی آذربایجاندا مختار حاکیمیت اورگانلاری یاراتماغا باشلامیشدیر. ایران حؤکومتی نوماینده لری آذربایجان خالقینین اساس طلبلری ایله هئچ جوره راضیلاشمادیلار، کیچیک و اهمیتسیز مسئله لرین موذاکره سینه ایصرار ائتدیلر و میلّی موختاریتدن ال چکیلمه سینی ایره لی سوردولر. بونلارا گؤره ده، موذاکره نتیجه سیز قورتاردی. مرتضی بیات شاها و حؤکومته معلومات وئرمک اۆچون دسامبرین ۱۱-ده تبریزدن تهرانا گئتمه لی اوْلدو.
ایرانین ایرتیجاع قووتلری بوتون واسیطه لرله خالقین اینقیلابی چیخیشینین قارشیسینی آلماغا چالیشدیغی بیر واختتا، س.ج. پیشهوری خالق اینقیلابینین یئتیشدیغینی و اونون اۆچون بؤیوک ایمکان یاراندیغینی واقتیندا گؤرموشدور. او، مقاله لرینده، نیطق و چیخیشلاریندا دؤنه دؤنه خبردارلیق ائدیردی کی، اینقیلابی چیخیش اۆچون یارانمیش فورصتی الدن وئرمک اولماز، الوئریشلی شرایطدن واختیندا ایستیفاده ائتمک لازیمدیر. س.ج. پیشهوری ۱۹۴۵-جی ایل سپتامبرین ۱۲-ده دییردی: "فورصتدن ایستیفاده ائده بیلمک اؤزو بؤیوک ایستعداد و لیاقت ایسته ییر. بیز فورصتی الدن وئرمه یه راضی اولا بیلمه ریک. اوستان انجومنی و محللی موختاریت مسئله سینی عملی صورتده حیاتا کئچیرمه لییک. "سپتامبرین ۲۰-د ایسه او "آذربایجان قزئتینده یازیردی: "بیز نه قیمت اولور اولسون جهان حادیثه لرینین وئردیگی ایمکاندان ایستیفاده ائدیب آزادلیغیمیزی تأمین ائده جییک".
موتفیق قوشونلارینین ایراندا اولماسی ایرتیجاع قوولرینین ال-قولونو موعین درجه ده باغلامیشدی. بئله بیر شرایطده س.ج. پیشهوری آذربایجاندا میلّی آزادلیق حرکاتی اۆچون یارانمیش فورصتدن، الوئریشلی ایمکاندان واختیندا و تأخیر سالمادان ایستیفاده ائتمه یه چاغیریردی. او، ۱۹۴۵-جی ایل سپتامبرین ۱۲-ده «آذربایجان» قزئته سینده یازیردی: «ایندی آذربایجان خالقینین الینه بؤیوک بیر فورصت دوشموشدور. بوندان ایستیفاده ائتممک خیانتدیر». ۱۹۴۵-جی ایل اوْکتوبرین ۱۱-ده اون دوردونجو مجلیسده کی نیطقینده دوکتور محمد موصدیق دئییردی: «بیز ایستیفاده ائتمه لی و یاخشی مؤوقع ایندیکی مؤوقع دیر. من یقین ائدیرم کی، خاریجی قوشونلار بۇ مملکتدن گئدندن سونرا حاکم دایره لر بیزیم سئچکی قانونوموزون اصلاح ائدیلمه سینه راضی اولمایاجاقلار».
رضا شاه-ین دیکتاتوراسی داغیلاندان سوْنرا جنوبی آذربایجاندا سیاسی پارتی و ایجتیماعی تشکیلاتلارین فعالیتینی خصوصی قئید ائتمک اولار. او جوملدن آذربایجان جمعیتی، آذربایجان زحمتکشلری تشکیلاتی، دئموکراسیه طرفدارلاری مرکزی، آنتیفاشیست جمعیت، آذربایجان فهله و زحمتکش همکارلار ایتیفاقی، دئموکراتیک تشکیلاتلاردان، مطبوعاتدان و شخصلردن عیبارت اوْلان آزادلیق جبهه سی و ایران خالق پارتیاسی کیمی ایجتیماعی و سیاسی تشکیلاتلار ۱۹۴۱–۱۹۴۵-جی ایللرده آذربایجان^ین بوتون ویلایت و محللریندا، شهیرلرینده، ایش و یاشاییش یئرلرینده گئنیش تشکیلات شبکه سی یاراتمیش و بؤیوک تبلیغات ایشلری گؤرموشدو. آزادلیق، دئموکراسیه و زحمتکشلرین حوقوقو اوغروندا موباریزه ائتمیشدیلر.
بئله لیکله، س.ج. پیشهوری جنوبی آذربایجاندا عوموم خالق منافعینه اویغون یئنی بیر پارتینین یارانماسی ضرورتینی اساسلاندیردیغیندان سوْنرا همن پارتینین یارانماسی اوغروندا موباریزیه باشلادی. س.ج. پیشهوری ده اوْلان پئشه کار اینقیلابچیا مخصوص کیفیت لر اونا بئله بیر پارتینین تشکیلینده موهوم رول اویناماغا ایمکان و صلاحیت وئریردی. سوسیال-ایقتیصادی حیات و آزادلیق اوغروندا موباریزه نین گئدیشی بورادا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسی اۆچون گئنیش زمین حاضیرلامیشدی. س.ج. پیشهوری ۱۹۴۴–۱۹۴۵-جی ایللرده آذربایجانا سفرلری زامانی بورادا یئنی سیاسی پارتینین یارانماسی سایه سینده ایکینجی موهوم آددیمی آتمیش اوْلدو. او بۇ مسئله ده جنوبی آذربایجان ۱۹۰۵–۱۹۱۱-جی ایللر ایران اینقیلابیندان باشلایاراق فهله، کومینیست و میلّی آزادلیق حرکاتلاریندا فعال ایشتیراک ائتمیش. اینقیلابی و دئموکراتیک پارتیلرده فعالیت گؤسترمیش گؤرکملی اینقیلابچیلار و آدلی-سانلی آزادیخواه لارلا گؤروشموشدو. س.ج. پیشهوری بیر زامان آذربایجانین تبریز، خوی، سلماس، اورمو، ساراب، اردبیل، آستارا و باشقا شهرلرینده اولموش، بۇ یئرلرده فهله لرین، کندلیلرین، ضیالیلارین، صنعتکارلارین، فابریک-زاوود صاحیبلرینین، دوکانچی و تاجیرلرین، خیردا و اورتا مولکدارلارین، روحانیلرین و دؤولت قوللوقچولارینین ترقی پرور، وطن پرور و آزادیخواه نوماینده لری ایله شخصن گؤروشموش و صؤحبت ائتمیشدیر. آذربایجان خالقینین ایحتیاجلاری، حوقوقلاری و میلّی-آزادلیق مسئله لری هر طرفلی موذاکره ائدیلیر و اونلارین حاقّیندا فیکیرلر سؤیله نیلیردی. س.ج. پیشهوری بۇ گؤروشلری و موذاکیره لری بورادا ۱۹۴۴^-جو ایلین یونوندا «آژیر» قزئته سینده یازیردی: «آلتی آیلیک سئچکی موباریزه سی ایستر ایستمز منی جمعیتین داخیلینه سوق ائتدی. هر یئره گئتدیم مولکدارلارین طمطراقلی ائولری، کندلی لرین داخمالاری، فهله لرین منزیللری، بیر سؤزله تبریز اهالیسینین بوتون طبقه لری ایله تانیش اولدوم. من ایسته ییردیم گزیم، گؤروم، آنلاییم و علاج یولو تاپیم، منیم مقصدیم دلیل، سند، آختارماق ایدی».
جنوبی آذربایجانین باشلیجا حیاتی پروبلملرینی ایحاطه ائدن بوتون بۇ صؤحبت، موباحیصه و موذاکیرهلرین گئدیشینده اورادا یئنی سیاسی پارتینین یارادانلارین رهبر قروپو اورتایا چیخدی، خالق یاراناجاق پارتینین کوتلوی، میلّی-آزادلیق، دئموکراتیک و اینقیلابی کاراکتری و وظیفهلری موعین لشدی. بوندان سوْنرا جنوبی آذربایجاندا ۱۹۴۵-جی ایلین آوقوست-سپتامبر آیلاریندا عملی صورتده یئنی سیاسی پارتینین یارادیلماسینا باشلاندی. بۇ آرادا س.ج. پیشهوری یازمیشدیر: "فیرقه میزی یارادانلار میلّی حرکاتیمیزی ووجودا گتیرمک اۆچون صینیفلری میلّی شوارلار واسیطه سیله جلب ائتمک لوزومونو جیدی بیر صورتده ترک ائتمیشلردیر. بۇ قرارا گلدیلر: "اوول دئموکرات فیرقه سی (پارتیاسی م. ج) نامینا میلّی بیر تشکیلات ووجودا گتیرسینلر".
س.ج. پیشهوری پارتینین آدینا خصوصی اهممیت وئریردی. او، بۇ عقیده ده ایدی کی، "پارتی آد قویدوغوندا اساس مقصد نظره آلینمالیدیر. "دموکرات" آدی گئنیش صینفی اساسی اوْلان بیر پارتیه یارانماسی باخیمیندان. خوصوصیله جنوبی آذربایجاندا ایران مشروطه اینقیلابیندان و ش.م. خیابانی دوریندن خالقین بۇ کاراکترده پارتی ایله تانیش اولماسی جهتدن چوْخ موناسیب ایدی. بۇ آد پارتینین دئموکراتیک وظیفه لره مالیک اولاجاغینی موعین ائدیردی.
آذربایجان دئموکرات پارتیسینین تشکیلی پارتینین بیرینجی یازیلی سندی – موراجیعت نامه سی آذربایجان و فارس دیللرینده س.ج. پیشهوری طرفیندن یازیلدی. بوندان سوْنرا آذربایجان دئموکرات پارتیسینین (آدپ) ایلک بیاننامه سی تبریز، اورمو و خوی شهرلرینین گؤرکملی آزادیخواهلاریندان ۷۷ نفر طرفیندن ایمضا ائدیلدی و ۱۹۴۵-جی ایل سپتامبرین ۳-ده (۱۳۲۴^نجو ایل شهریور آیینین ۱۲-ده) آذربایجانین بوتون بؤیوک-کیچیک شهرلرینده یاییلدی و بۇ سند ۲ شهریور بیاننامه سی آدی ایله مشهور اولموشدور.
۱۹۴۵-جی ایل سپتامبرین ۵-ده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین اورگانی «آذربایجان» قزئتینین بیرینجی نومره سی نشر ائدیلدی. «آذربایجان» قزئته سینده س.ج. پیشهوری اؤزو شخصن رهبرلیک ائدیردی. دئمک اولور کی، بۇ قزئتین سیاسی، ایجتیماعی و تشکیلاتی اهممیتلی بوتون باش مقاله لری س.ج. پشه وری طرفیندن یازیلمیشدیر. قزئت آذربایجان دیلینده چیخیر، خالقا پارتینین مرام و مقصدینی منطیقی و چوْخ آیدین دیلله چاتدیریردی.
۱۹۴۵-جی ایل سپتامبرین ۱۳-ده تبریزده آدپ-نی یارادانلارین ایلک کونفرانسی اوْلدو. بۇ کونفرانس پارتی ایشلرینه رهبرلیک ائتمک اۆچون ۱۱ نفردن عیبارت کومیته (موسسلر کومیته سی) یاراتدی. همن کومیتیه س.ج. پیشهوری صدر و م.س. شبستری صدر معاوینی سئچیلدی.
۱۹۴۵-جی ایل اوْکتوبرین ۲-ده تبریز شهرینده آذربایجان دئموکرات پارتیسینین بیرینجی قورولتایی آچیلدی. پارتیانین ۳۸ شهر، ماهال و ویلایت تشکیلاتی قورولتایا ۲۷۷ نفر نوماینده سئچمیشدی. قورولتایین بیرینجی ایجلاسیندا ۲۴۷ نفر نوماینده ایشتیراک ائدیردی. آدپ-نین بیرینجی قورولتایینین بوتون موذاکیره لری و یازی ایشلری آذربایجان دیلینده آپاریلیردی. قورولتای آدپ-نین پروقرامینی و نیظامنامه سینی موذاکیره و قبول ائتمک دن، آدپ-نین مرکزی کومیته سی (۴۲ نفر) و مرکزی تفتیش کومیسیاسینی (۱۲ نفر) سئچدیکدن سوْنرا اوْکتوبرین ۴-ده اؤز ایشینی مووفقیتله باشا چاتدیردی. س.ج. پیشهوری آدپ-نین بیرینجی قورولتایینین گئدیشینه اوولدن آخیرا قدر موستقیم صورتده رهبرلیک ائتمیشدیر. قورولتای آدپ-نین مرامنامه سینی و نیظامنامه سینی قبول ائدرک ایجتیماعی حیاتین بوتون ساحه لری اوزره پارتینین حرکات خطینی، پرنسیپلرینی و تشکیلات قورولوشونو موعین ائتدی.
مرامنامده گؤستریلیردی کی خالقا گئنیش دئموکراتیک آزادلیقلار وئریلمه لی و موستبیدلر حاکیمیتی محو ائدیلمه لیدیر. س.ج. پیشهوری آدپ-نین مرامنامسینی بؤیله قیمتلندیرمیشدیر: «مرامنامنین اساس مسئله سی آذربایجانلیلارین بیر میلّت اولاراق تانینماسی و موختاریت مسئله سی حساب اولونور».
بؤیله لیکله، س.ج. پشه ورینین، تشکیلینه سعی گؤستردیگی پارتیا یاراندی و سۆرعتله بوی آتدی.
آذربایجان دئموکرات پارتیسینین یارانماسی موهوم موترقی و اینقیلابی حادیثه ایدی. س.ج. پیشهوری یازیر کی، بۇ پارتینین شعارلاری چوْخ آیدین، کانکرت و باشا دوشوله جک ایدی. خالق میلّی موختاریت، دیل آزادلیغی، کندلی-مولکدار و فهله-صاحیبکار موناسیبتینین دوزگون یولا قویولماسینی، خالق حاکیمیتینی تأمین ائتمک شعارلارینی چوْخ یاخشی باشا دوشوردو. اونا گؤره ده، آدپ-نین یارانماسی خالق طرفیندن بؤیوک ریغبت و اومیدله قارشیلاندی.
آ.د. پ-نین ایلک بیاننامه سی نشر اولونان گوندن (۳ دسامبر ۱۹۴۵) خالق کوتله لری تبریزه پارتینین و «آذربایجان» قزئته سینین عونوانینا گؤندردیکلری تلگراف و مکتوب واسیطه سیله دئموکرات پارتیسین قوشولدوقلارینی بیلدیریر و بۇ پارتی قبول اولونمالارینی خواهیش ائدیردیلر. تبریزدن پارتینین مرکزیندن گؤستریش گؤزلمه دن موسیسلر طرفیندن اردبیل، اهر، ماکی، ماراغا، مرند، اورمو و خوی ویلایتلرینده عجبشئرده، شیشواندا، نکدیده، جولفا، ساراب و دیگر شهرلرده پارتینین تشکیلاتلاری یاراندی. قورولتایدان سوْنرا ایسه آدپ اؤز تشکیلاتلارینی پارتیا پروقرامینین و نیظامنامه سینین طلبلرینه اویغون اولاراق قورمایا باشلادی. او جوملدن ایلک پارتیا تشکیلاتلاری یارادیلدی. ۱۹۴۵-جی ایل نویابرین اووللرینه قدر آدپ-نین بوتون ویلایت و شهر تشکیلاتلاریندا پارتیا کونفرانسلاری کچیریلدی.
آذربایجان دئموکرات پارتیسی یاراندیغی گوندن باش خطی نین قورونماسی اوغروندا موباریزه آپارمیشدیر. آ.د. پ-نین ایلک بیاننامه سی یازیلیرکن بۇ پارتیانی یارادانلارین بیر قروپو فقط مدنی موختاریت شعاری ایره لی سورموشدولر و بۇ بیرینجی ماده بئله ده عکس اولموشدو. بۇ باره ده س.ج. پیشهوری بئله یازیر: «بیز بیلیریک کی، الیمیزده دؤولت تشکیلاتی، سیاسی قووه و ایختیار اولمازسا فارس موتعصیب لری بیزه مدنی موختاریت وئرمیه جکلر. مدنی موختاریت عیباره سی محدود اولدوغو اۆچون داخیلی آزادلیق و اؤز موقدراتینی اؤزو تعیین ائتسین سؤزو ایله موختاریت سؤزونو عوض ائتدیک.»
س.ج. پیشهوری پارتینین باش خطینی اینقیلابی مؤوقع دن و آردیجیل صورتده مودافیعه ائدیردی. اونون سعیی نتیجه سینده پارتیا قورولتاییندا باش خطی قطعیت له مودافیعه اولوندو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ آشنایی با تاریخ مجالس قانونگذاری در ایران دوره اول تا دوره شانزدهم [History of Legislatures in Iran (1285–1328)] (in فارسیجا). Majlis Research Center. 2005 [1384]. p. 266. Archived from the original on 2020-12-13. Retrieved 2018-04-22.
{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)


text:
اورخون داشیازمالاری
اورخون داشیازمالاری و یا گؤکتورک داشیازماری، تۆرکلرین بیلینن ایلک الیفباسی اوْلان اوْرخون الیفباسی ایله گؤی تۆرکلر طرفیندن يازیلمیش اثرلردیر. بۇ کتیبهلر تۆرکجهنین تاریخی مدتدهکی گرامر قۇرولوشو و بۇ قۇرولوشون ديَیشمهسیيله علاقه دار معلوماتلار وئردیگی کیمی تۆرکلرین دؤلت آنلايیشی ایله ایداره اوْلونماسی، مدنی ائلئمنتلری، قوْنشولاری ایله سوْيداشلاریيلا اوْلان علاقهلری و اجتماعی حیاتیيلا علاقه دار اهمیتلی معلوماتلارا عیبارتدیر.[۱]
بیلگه خاقان و کۆل تیگین يازیتلارینی يوْللیق تیگین يازمیشدیر. يوْللیق تیگین عئینی زاماندا مۆدریک خاقانین قارداشی اوْغلودور. يازیلاردا بۇ یازیتلارین سوْنسوزلوغا قدر قالماسی خواهیشی ایله "بنگو داشلار (ابدی داشلار)" دئيیلمیشدیر.
کتیبهلر، 1889-جی ایلده مغولوستاندا اوْرخون وادیسینده تاپیلمیشدیلار.[۲] بۇ کتیبهلر ایکی گؤک تورک خاقانلیغینا عاییددیر. يازیلیش تاریخلری م.س. 8. عصرین باشلارینا دایانماقدادیر. يازیلاردا کۆل تیگین یازیتی 732-جی ایلده، بیلگه خاقان یازیتی 735-جی ایلده يازیلمیشلار.[۲]
1893-جی ایلده دانمارکالی دیلچی ویلهلم تامسون طرفیندن، روس تۆرکولوق واسیلی رادلوفون دا کؤمه يیله حل و عئینی ایلین 15 دسامبر گۆنو دانمارکا کرال علملر آکادئمیياسیندا علم دۆنياسینا آچیقلانمیشدیر.
تاپیلماسی و اوستونده ائدیلن آراشدیرمالار[دَییشدیر]
اورخون حرفلریيله يازیلان يازیلاردا 13. عصر مغول تاریخچیسی علا الدین عطا ملیک جووئينی، تاریخ جهانگشا آدلی اثرینده سؤز ائتمیشدیر. چین قايناقلاری دا کتیبهلر دیکیلیشینی بیلدیریبلر. يئنه ده بو وضعیت 18. و 19. عصرلره قدر علم دونياسی بو یازیتلاردان خبرسیز قالمیشدیلار. ایلک اولاراق روس بیرینجی تئزاری ای. پئترونون امری ایله سیبیرین بیتگی اؤرتوسونو آراشدیرماق اۆچون وظیفهلندیریلن بیتکی عالیم Daniel Gottlieb Messerschmidt و اؤزونه رهبر اولاراق وئریلن ایسوئچلی محبوس ضابطJohan von Strahlenberg ایل 1721جی ایلده جنوبی سیبیرده، يئنی سئي چايینین يوخاری مجراسیندان بو يازی ایله يازیلمیش و قیرقیزلارا عاید اولدوقلاری دوشونولن مزار داشلارینی يئنی سئي يازیتلاریندان بیر دنهسینی کشف ائتدی. بیر ایل سونرا محبوسلوغو سون تاپان استراهلئنبئرگ، ایسوئچه دؤنوشونده بو آراشدیرما ایله باغلی ایزله نیملرینی کیتاب حالینا گتیریب 1730-جی ایلده استکهلم دا نشر ائتدی. بئلهجه اورخون عابدهلری علم دونياسینین دقتینی چکمیش اولدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ^ a b c اردم کونور,"ORHUN YAZITLARINDA SOSYAL VE SİYASİ MESAJLAR",ادبیات و صنعت آکادمیاسی
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ ^ a b c d e Prof. Dr. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 2002, s. XVI-XXII ISBN 975-451-017-4


text:
سحر تئزدن جماعت قالاقاپیسینا تؤکولموش، شهردن ابوطالیبی آپارماغا گلن مامورلاری گؤزلهییردی. اورادان گئچن چایین اوتای-بوتایینداکی مخلوغون چوخو، اوجادان ابوطالیبی یامانلاییب اونون کؤچورولمهسینی حاقلی بیلیردی. آزیدا جینقیرینی چیخاردانماییب، اورهگینده ابوطالیبی قیناسادا، اونون یازیق آداملارین الیندن توتماسینیدا آنیردی و بئلهجه کندین بوتون یامان ایشلرینی ابوطالیبین اوستونه آتماغی حاقسیز سانیردی. هر حالدا، چوخلاری ابوطالیبله گنج اوغلونو پیس آدام بیلیب بو باره ده یازیلان پیتیگی بارماقلامیشدیلار. هله، یاخین کندلردنده پیتیگه بارماق باسمیشدیلار. دئمهلی، بلگهلره دایاناراق ابوطالیبین عاییلهسینین کؤچورولمهسی آیدینجاسینا دوغرو قرار گؤرسنیردی.
اؤتن آیلاردا ایش گلیب او یئره چاتمیشدی، گوجلو ابوطالیب زمیلرینده ایشلهینده، ایکی نفر یاخین آداملاریندان، قمهدن-کرکیدن گؤتورهرک دؤورهسینه دولاناراق اوندان مواظیب اولوردولار. ائلهجه، ابوطالیبین طایفاسی اونو بوشلاماییب آرخاسیندا دوروردو. ابوطالیبده طایفاسینا گوونرک، هده-قورخولاری سایمیردی. سونوجدا، ابوطالیبله اوغلونا خاطیر کندده ایکی تیرهلیک یارانمیش، بیرطرفده یالنیز ابوطالیبین طایفاسی و قارشی طرفده کندین باشقا طایفالاری بیرلشمیشدیلر. بئلهجه، او گون تک قالان طایفا قورخوسوندان سسینی چیخاردانمیردی. دئمک ابوطالیب گئتمهلی ایدی.
هاندان هانا، اوچ نفر آتا مینمیش توفنگلی مامور، بیر گوروهبانلا ایکی سرباز، گلدیلر. اونلار کند ایچینده آتلارینی چایین ساغ الیندن سوروب، قالا قاپیسینا یئتیشنده اوراداکی کؤرپودن چایین سول الینه گئچدیلر. گئدیب قالاقاپیسیندان گؤرسنن ابوطالیبگیلین حیطلرینه گیردیلر. بیر موددت سونرا، ابوطالیبله عاییلهسینی دؤورهلهیرک ائویندن ائشیگه چیخارتدیلار.
او زاماندا، کندده ائوده قالان قالمامیش، هامی قالاقاپیسیندایدی. بو باساباسدا، بیردن بیره، چایدا پالتار یویان بیر دول قادین، ابوطالیبین اوغلونو گؤستره رک گوروهبانی خیطاب ائدیب اوتانمادان دئدی: “جناب سروان، بو کؤپک اوغلو بیر دفعه ده منه دولاشیبدی!!” سربازلار دونوخوب قالارکن، گوروهبان اودغونوب جوابیندا دئدی: “ائله ذاتلارا بیز یئتشمه ریک، محکمه یئتیشر!” هامی هویوخ قالیب ابوطالیبله عاییله عوضوولری باشلارینی آشاغی تیکدیکده، ابوطالیبین اوغلو غورورلا باشینی قالدیریب، بیر آز قادینا، بیرآزدا جماعته باخدی. اوسته لییب اوز توتوب گوروهبانا دئدی: “جناب سروان، او آروادا بیر دفعه یوخ، اوچ دفعه دولاشمیشام!! اولوکی یادیندان چیخیب!!” اویان-بویاندان ابوطالیبین اؤلوسونه-دیریسینه یامان-یوغوز یاغدیقدا، گرگینلیگی حیس ائدن گوروهبانین رنگی قاچدی. سانکی ساندی بیرآزدا دایانسالار، ابوطالیبگیلی اللریندن آلیب اؤلدوررلر. اونا گؤره توفنگینی گؤستره رک جماعته قیشقیردی: “یاخین گلمه یین! … اوزاقلاشین!” آردینجا سربازلارینی هارایلادی: “تئز اولون سورون گئده ک! دایانمایین!” سوندا چایین سول الیندن یولا دوشوب ابوطالیبگیلی یوردلاریندان اوزاقلاشدیردیلار.
بلکه ده ابوطالیب گیل، هله یاری یولا یئتیشمه میشدیلر کی، بیر سیرا کیشی، ابوطالیبین حیطینه ساری یوللاندیلار. گئدیب دیواریندان آشیب تاختا قاپیسینی آچیب ابوطالیبین ائوینه تپیلدیلر. اونلارین آردینجا چوخلو آدام حیطه دولوشدولار. دئیه سن، هر نمنه ابوطالیبین ائوینده اولسایدی، آپاریلمیشدی. تکجه، پیه سینده قارا اؤکوزو قالیردی. اونودا، ائله بیل، ائله او گون عم اوغلانلاریندان بیری، ریضا اوغلو قاسیم، گلیب آپاراجاق ایمیش. آنجاق دونن گئجه قاسیم یارالانیب گله بیلمه میشدی. دئییردیلر، دونن دوکانلارین بیرینده، ایکی نفر قاسیمی قارشلاییب دئمیشدیلر: “طایفازین چوخوندان پول ییغمیشیق! سنده پول وئر بیزه، وئرک مامورلارا صاباح عم اوغلوو ابوطالیبی کنددن آپارسینلار!؟” جوابلاریندا، قورخماز قاسیم اونلارین ده ده ننه لرینی قاریشدیرمیشدی! بئله لیکله یاخالاشمیشدیلار. او حینده، بیر باشقاسی دالیدان بالتانی قاسیمین باشینا اندریب ساغ قولاغینی باشیندان آییرمیشدی. او اوچ نفر قاسیمی قانینا بولاشدیریب قاچیب گئتمیشدیلر. … آنجاق دونن قاسیمی ایشدن سالانلار، بوگون ابوطالیبین ائوینه گیرنلر آراسیندا گؤرسنیردیلر!
ابوطالیبین حیطینه گلن جماعتین بعضیسی تئزراق قاییتماق ایستهییردی. آمما بعضیسی ائوی بوجاقلاریناجان آختاریردی. گورونوردوکی، بونلارین آراشدیرمالاری نتیجهسیز قالیردی! هله بعضیلری دام-دیوارلارا دیرماشیردی. اونلارین بایراقلاری یوخ ایدی، یوخسا ابوطالیبین دامینا سانجاردیلار! بالا-بالا گلنلر حیطی بوشالدیب قاییدیردی.
او دورومدا، بیر نفر پیه ده اؤکوزو گؤستررک یانینداکی یولداشینا دئدی: “وآلله بونو کسمهسک منیم اورهگیم سویوماز! عمهم آغلایا-آغلایا دئیردی، داعوادا او طالیبگیلین بابالاری منیم بابامی اؤلدورموشدولر!!” آردینجا جماعته قیشقیردی:”اولان، هارا گئدیرسیز بس؟! گلین بو اؤکوزو چیخارداق کسک!!” بیر باشقاسی یاخینلاشیب اونون فیکیرینی بینیب اؤکوزون بئلینی تومارلاییب دئدی: “سن اؤلمه، اتی بیر کندی گؤرر! آرتیقدا قالار! چاتی گتیرین!” بئله لیکله یییهسیز اؤکوزون دؤورهسینی آدام آلدی.
اونلار، یاردیملاشاراق، اؤکوزون بوینونا چاتی باغلادیلار. بندینی کسدیلر. حئیوانین صاحابینی یامانلایا-یامانلایا، اونو پیهدن حیطه و حیطدن کوچهیه چیخاتدیلار. سورهرک قالا قاپیسنا گتیردیلر و چایین قیراغینا یئتیردیلر. اورادا چاتینی اؤکوزون قاباق قیچلارینا دولاییب ترپنمهسینه ماجال وئرمهییب دیلسیز-آغیزسیز حئیوانی بؤیرو اوسته ییخدیلار. پیچاغی بوغازینا قویوب قیبلهیه ساری کسدیلر. داغیلیب گئتمیش جماعتین چوخو، بیر-بیرینه “قاییدین ابوطالیبین اؤکوزونو کسیرلر! ” دئیه دؤنموشدولر. دول آرواددا آیری پالتار گتیریب اوولکی یئرینده یویوردو.
یئر شوخوملایان اؤکوزو کسندن سونرا ، دریسینی سویدولار . اتینی شاققلاییب دوغرادیلار. قوربان پایی تکین اورادان گئچنه پای وئردیلر. بئله لیکله بو احساندا بیر کندی اورتاق ائتمگه چالیشدیلار! ابوطالیببین الیندن آجیقلی کیشیلر، اؤکوزه ایشاره ائدرک، اؤیونرک گلن-گئدنه دئییردیلر: “گئت کؤپک اوغلو، آدامین باشینا بو اویونلاری گتیررلر!!” کیشیلرین بو سؤیلمینی، اوراداکی اوشاقلاردا بؤیوکلنرک یانسیلاییردیلار.
یاز گونونده، فیضالهنین اوغلو ایسکندر بو اولایلاری یاخیندان ایزلهمیشدی. آخشام چاتسادا، هله گنج ایسکندرین ائولرینه قاییتماغی گلمیردی. او چاغدا، اؤکوزو کسنلرین بیری، حئیوانین بیر پایجا قالان جیگرینی ایکی اللی گؤتوروب، اونا یاخینلاشیب دئدی: “ایسکندر، گالا بو جیگلریده آپار وئر فیضاله عمییه! سنینده ده اوو چوخ یاخچی آدامدی!” و بئله لیکله ایسکندر جیگر الینده ائولرینه دؤنمهلی اولدو. یئتیشیب ددهسینه گؤندریلن پایی تقدیم ائلهمک ایستهدی. آنجاق فیضاله الینی قایتاریب آجیقلا اوغلونا دئدی: “اولان، آپار جیگری آت چایا! ییخیلان آغاجا بالتا ووران چوخ اولار!!” ایسکندر دینمز-سؤیلمز دؤنوب چایا طرف گئتدیکده، کندده آلله آدامی تانینان فیض اله آرتیردی: “اوغول، من بیلمیرم ابوطالیبله اوغلو نامیس اوغروسو اولدولار یا اولمادیلار! آنجاق ابوطالیبین اؤکوزونو کسنلر مال اوغروسودولار! اونلارا قوشولما اوغلوم!”
سحر تئزدن جماعت قالاقاپیسینا تؤکولموش، شهردن ابوطالیبی آپارماغا گلن مامورلاری گؤزلهییردی. اورادان گئچن چایین اوتای-بوتایینداکی مخلوغون چوخو، اوجادان ابوطالیبی یامانلاییب اونون کؤچورولمهسینی حاقلی بیلیردی. آزیدا جینقیرینی چیخاردانماییب، اورهگینده ابوطالیبی قیناسادا، اونون یازیق آداملارین الیندن توتماسینیدا آنیردی و بئلهجه کندین بوتون یامان ایشلرینی ابوطالیبین اوستونه آتماغی حاقسیز سانیردی. هر حالدا، چوخلاری ابوطالیبله گنج اوغلونو پیس آدام بیلیب بو باره ده یازیلان پیتیگی بارماقلامیشدیلار. هله، یاخین کندلردنده پیتیگه بارماق باسمیشدیلار. دئمهلی، بلگهلره دایاناراق ابوطالیبین عاییلهسینین کؤچورولمهسی آیدینجاسینا دوغرو قرار گؤرسنیردی.
2 پاسخ
-
ساغول قدرت منیم اتا بابامن حکایتنی دوز یازبسان تشکر اولسون سن ابوطابینده ظلم ایلنر گون گورمسن انشالاه کریم زارع ابوطالب نوه سی
-
سلام
گؤرکملی ایشیق سایتینین عزیز چالیشانلاری
منیم یازیمی یایدیغیز اوچون، سیزدن بول-بول تشککور ائدیرم. سیزه اوغورلار آرزولاییرام. مین یاشایین


text:
شعر باش تاجیمی؟ یوخسا قوندارا؟ (نادیر ایلاهینین شعریله باغلی بیر کیچیک نوت)
کیان خیاو
ایلک باشدا دئییم کی نادیر ایلاهی چوخ گؤزل، چوخ صمیمی و چوخ مئهریبان بیر شاعردیر. هم ده بو صیفتلرله بیرگه عمومیتله یاخشی بیر اینساندیر. آنجاق من نادیر ایلاهینی یالان یئره تعریفلهمهیهجهیم. اومورام نادیر ایلاهینین اؤزو ده اونون آدی ایله باغلی یئرسیز اؤیمهلر و بؤیوتمهلردن خوشلانمایاجاق. نادیر ایلاهی تایی- اوخشاری تاپیلماز بیر شاعر دئییل. نادیرین شعری قاباقلار چوخلو محمدحسین شهریارین، ایندیلر ده چوخلو رامیز رؤوشنین شعرلرینه بنزهییر. بلکه ده دئمک ایستردیم کی نادیرین ایندیکی شعرلری دیل، مؤوضوع و موتیو باخیمیندان رامیز رؤوشنین شعرلرینین کیچیک سایزیدیر. آنجاق نادیر هئچ یئرده اولماسا دا، ان آزیندان خییوو یا مئشکینشهر شهرینده و عمومیتله بو تای آذربایجاندا اؤز گئتدییی مسافه قدر جیغیر آچان و اؤز آیاقلاری بویدا ایز قویان بیر شاعردیر. دوغوردان دا نادیر ایلاهی بو گون کلاسیک فورمادا یازان شاعرلرین آراسیندا ان گوجلو دئمهسم ده ان گوجلولریندندیر.
نادیر ایلاهینین شعرینین گوجو، منجه اونون آذربایجان خالقینین بو گونکو دانیشیق دیلینه یاخین ساده دیلده یازیلماسیندا، اوخوجولارین ائموسیونال (عاطفی) دویغولارینی اویاندیرماسیندا، اونلاری نوستالئژیک بیر حیسّه دالدیرماسیندا و عوموم کوتلهنین چوخ دوشونه بیلمهدییی یوخاری سویّهلی فلسفه تئوریلرینین اساسیندا یازیلمادیغیندادیر. اونا گؤره ده نادیر ایلاهینین شعرلرینی خالق تئز باش تاپیر و اونو اؤز روحونا، اؤز ذؤوقونه یاخین بیلیر. دئدیم کی نادیرین شعری صمیمیدیر. حتی آجی- آغریلی بیر مؤوضوعو دا نادیر ساده بیر دیل واسیطهسیله شیرینلشدیریر. بونا گؤره ده عوموم کوتله بو تیپ شعرلری چوخ راحات بیهنیر، اونونلا چوخ راحات ایرتیباط قورا بیلیر و طبیعی کی شاعرینی ده سئوه بیلیر.
نادیرین شعرلرینده چوخ خوشا گلیم بیر آخیجیلیق وار. بو آخیجیلیق شهریارلا بیرگه نادیرین اولدوقجا قیدالاندیغی قوزئی آزربایجانین دا شاعرلرینین (بختیار واهابزاده، نبی خزری، نوصرت کسمنلی و رامیز رؤوشن) ده شعرلرینده وار. اوستهلیک نادیرین ده شعری سایدیغیم بو شاعرلرین شعرلری کیمی یوموشاق حال، خالق سئون و سئوگی- محببتله دولو شعرلردیر. نادیرین شعری ده اونلار کیمی بیر توپا سؤز ییغینیندان اولوشمور و ییغجام بیر شکیلدهدیر. نادیرین بیر گؤزهل اؤزللییی ده وار. او دا بودور کی بیر مؤوضوعو کیچیک بیر چرچیوهده، ایندی یا غزل، یا دا قوشما- گرایلی قالیبینده چوخ ساده و آز حجمده اورتایا قویور. منجه نادیر داها دا گوجلو بیر شاعر اولا بیلسهیدی، رامیز رؤوشن کیمی دیزگه یا پوئمادا دا، حتی شعر- نثر ژانریندا دا چیخیش ائده بیلردی. رامیز رؤوشن سود دیشی آغریسی و ایلان بالاسی پوئمالاریندا اؤز شاعرلیک گوجونو اؤز اوخوجولارینین اوزونه چکیر. بو ایکی پوئما دوغرودان دا آذربایجان شعرینین اونودولمایاجاق دیزگهلریندندیر.
نادیرین شعرلری قدیم آشیق شعرلری کیمی، حیدر بابایا سلام مجموعهسی کیمی خالق طرفیندن تئز آلینیر، تئز ازبرلهنیر، تئز ده خالق یادداشینا کئچیر. نادیرین کیتابی هله چیخمامیش دا اونون شعرلری چوخلارینین بئیین- بللهیینده یئرلشمیش و دیل ازبرییدی. بو، سؤزسوز کی بیر شاعر اوچون ایستهنیلن اوغور ساییلا بیلر. آنجاق بونو دا دوشونمهلیییک کی بیر تک بو اؤزللیکلر بیر شعری شعر ائتمهیه کیفایت ائدرمی یوخسا یوخ؟! یا، بو گون آذربایجان شعری محض شهریار، رامیز یا نادیر ایلاهینین شعری کیمی اولمالیدیر یوخسا یوخ؟! سؤز گلیمی، چوخلارینین بئینینی دلن بیر سورونو دا سورماق ایستردیم: شعر، شاهلیق یوردومو؟ یوخسا سادهجه گئدیلمهیه دهین بیر یولمو؟ باشقا سؤزله، شعر بو گونکو یاشامدا بیر اینسانا بیر باش تاجی کیمی گرهکیر، یوخسا بیر قوندارا کیمی؟ سؤزسوز بو چوخ اؤنملی بیر دارتیشما قونوسودور. و منجه بو قونو آذربایجان یئنی و داها یئنی ادبیاتی ایله اوغراشانلار اوچون آرتیق چؤزولموش بیر قونودور. بوندان کئچک هلهلیک! بو آدی گئدن شاعرلرین شعرینین بونجا خالق طرفیندن سئویلدییینین بیر تک عاملی اولسا دا، او دا خالق دانیشیق دیلییله یازیلمالاری و هر قونودان چوخ سئوگی- محببت قونوسونو ایچردیکلریدیر. هامیمیزین بیلدیییمیز کیمی نادیر ایلاهینین ده شعرلرینین چوخ فایزی بلکه ده پوئتیک شکیلده چوخ ساده و خالق دانیشیق دیلینده روایت اولونان ییغجام سئوگی حکایهلریدیر. و بو اؤز- اؤزلویونده البته کی گؤزل بیر حالدیر.
من بئله دوشونورم کی نادیر، تک بئش- آلتی غزل- قوشما یازسایدی دا، ادبیاتیمیزین بو دوروموندا خالقین یادداشینا کئچهجکدی. آنجاق ایندی اونون بیر کیتابلیق شعری (بو قفس ده اوچدو بلکه) ایشیق اوزو گؤروب. بونا اورکدن سئوینهرک، سئوگیلی نادیرین اؤزونه ده، اونون شعرلرینی و شخصیتینی سئونلره ده تبریک دئییرم. اینانیرام کی خالقیمیز اونو هر زامان دیرلندیریب اؤز حافیظهسینده یاشاداجاق. البته منجه بعضی جهتلردن نادیرین شعری یاشادیغیمیز چاغین یئنی و داها یئنی شعرلری سیراسیندا دئییل. بو قونونو بلکه گلهجکده باشقا بیر یازیدا داها چوخ آیدینلاشدیردیم. چوخ ساده بیر دیلله دئسم، نادیرین شعرلرینین یئنی شعر سیراسیندا اولمادیغینین بیر ندنی ده فولکلورلا دولو اولماغیدیر. سؤزسوز بوتون دیللرده فولکلور اؤز- اؤزلویونده بیر میللتین توکنمز سؤز قایناغیدیر. آنجاق بو آرادا بیر سؤزون ده یانیندان سایمازیانا سوووشماق اولماز. جامال ثورییا دئمیشدیر بو سؤزو: فولکلور شعرین دوشمانیدیر!
بلکه گون شعرینین اؤزللیکلرینه زیللهنهرک نادیرین ده شعرلرینه باشقا بیر یازقا- یازییلا دؤنهجهیم. اونا گؤره ده بو یازینی چوخ اوزالتماق ایستهمیرم. دئدیییم کیمی نادیر ایلاهی هم چوخ یاخشی شاعر، هم ده چوخ یاخشی اینساندیر. بونا گؤره ده من نادیر ایلاهینی گئرچکدن بیر بؤیوک قارداش کیمی هم چوخ ایستیرم، هم ده اونا بؤیوک حؤرمتیم وار. اوستهلیک چوخ سئوینیرم کی من اوزون ایللر، اؤزللیکله گنجلیک چاغلاریمدا ائوده، ائشیکده، کوچه- بازار و قهوهخانالاردا نادیرین گول اوزونه باخا- باخا اونون دوغوردان دا اورهیه یاتیم شعرلرینی اؤز سسی ایله ائشیدیب، هم اؤیرنیب، هم ده اولدوقجا لذت آلمیشام. آنجاق ادبیاتیمیزین داها صداقتلی، داها اوریژینال بیر ادبیات اولاجاغینی دوشونهرک بورادا بیر سؤزو ده دئمک ایستردیم. اومورام سئوگیلی نادیر بو سؤزه گؤره مندن اینجیمهسین! نادیرین شعری چوخ جدی و اوریژینال بیر شعر اولدوغو آرتیق گؤز اؤنوندهدیر. بوندا هئچ شک- شوبهه یئری یوخدور. آنجاق دوغروسو نادیرین بعضی شعرینه کیچیک ده اولسا آچیقلاما وئرمهمهسینه آدام ایچدن اوزولور. بو اوزگونلوک منیم اوچون چوخ دا اؤنملی دئییل، آنجاق نادیر اؤز اوریژیناللیغینی بعضی شعرلرینه آچیقلاما وئرمهمکلرییله سؤال آلتینا آپارا بیلر. نادیر بیر سیرا غزللر و روباعیلرینده آیدین شکیلده خالق بایاتیلاریندان قیدالانیب. اوستهلیک بیر سیرا غزللرینی ده باشقا شاعرلرین غزللرینه “نظیره” اولاراق یازیب، آنجاق تأسّفله بونو کیتابیندا قئید ائتمهییب. حتی بو کیتابیندا اولمایان بعضی شعرلری ده یئنه بو سیرا شعرلردندیر. اؤرنک اوچون “یارا گل- گل دئییم هارا گلسین” مطلعلی غزل کی محض بو بیر ایکی واریانتلی خالق بایاتیسی قایناغیندان سو ایچمیشدیر:
۱)”سئوگیلیم هارا گلسین/ آغ گونوم قارا گلسین/ اوندان آیری دوشموشم/ اورییم زارا گلسین!”
۲)”سئوگیلیم هارا گلدی/ آغ گونوم قارا گلدی/ یاردان آیری دوشندن/ اورییم زارا گلدی.”
یا “بیر عمر هر آرزو اکدیم آه دردیم، آه” مطلعلی روباعی، بو بیر بایاتی قایناغیندان:
“عزیزینم آه دردیم/ آه درمانیم، آه دردیم/ خاخ (خالق) گول اکدی گول دردی/ من گول اکدیم آه دردیم!”
دئدیییم کیمی نادیر ایلاهی بیر سیرا کیتابیندا چاپ اولوب- اولمایان غزللرینی ده (اؤرنک اوچون: “گلین باجی” – “مئشه بهیی” – “دادی وار” و … ردیفلی غزللرینی) باشقا شاعرلرین شعرلرینه محض “نظیره اولاراق” یازیبدیر. آنجاق تأسفله بونو هئچ زامان هئچ یئرده قئید ائتمهییب. بو صیفت سئوگیلی نادیردن اوزاق اولسون، آنجاق آرتیق بوتون ادبیاتچی اولانلار بیلیرلر کی بوتون دونیا ادبیاتیندا بو سایاق ایشلره بیر چئشید “پلاگیات- ادبی اوغورلوق- ادبی چالما” دئیر. نادیری بیر گؤزل دوست، بیر بؤیوک قارداش کیمی چوخ ایستهدیییم و اونا بؤیوک حؤرمت بسلهدیییمه گؤره، منیم بونلاری آچیب- آچیقلاماغیم بلکه ده یئرینه دوشمز و یاخشی آلینماز. آنجاق نادیر ایلاهی اؤزو بو سیرا شعرلرینه کیتابیندا یا بول- سول چیخیش ائتدییی درنکلر، قورولتایلار و باشقا یئرلرده آچیقلاما وئرسهیدی، داها دا اؤز اوریژیناللیغینی قوروموش اولاردی!…
قارداشیم نادیر ایلاهییه و حؤرمتلی اوخوجولارا سونسوز سئوگیلریم و جان ساغلیغی دیلهییمله:
۱۳۹۵/ ۱۱/ ۲۵


text:
جعفر سیداحمد قیریمار
جعفر سیداحمد قیریمار (قیریمتاتار تورکجهسی: Cafer Seydamet Qırımer) ـ (1889 س. سئنتابر 1، قیزیلتاش — 1960 س. آوریل 3، ایستانبول) — تانینمیش قیریمتاتار سییاسئتچیسی و دؤولت آدامی.
حیاتی[دَییشدیر]
1889 ایلی سئنتابر 1 گونو قیریمین یالتا شهرینین جیواریندا قیزیلتاش کندینده دونیایا گلدی. ایلک تحصیلینی قیریمدا، اورتا و لیتسئی تحصیلینی ایستانبولدا گؤردی. 1911 ایلی پاریسه گئدیب حقوق فاکولتئتینه گیردی. بیرینجی دونیا ساواشی باشلایاندا قیریما قایتدی. قیریمدا یاخین آرقاداشلارینان بیرلیکده اینقیلابچی، گیزلی بیر تشکیلات قوردی.
1917 ایلی قیریم خالق جومهورییئتی اعلان ائدیلدیگینده، نعمان چلبیجیهانین رئیسلیگیندهکی حکومتده حربی خارجی ایشلر ناظیری اولدی.
1960 ایلی آوریل 3 کونو ایستانبولدا وفات ائتدی.
کیتابلاری[دَییشدیر]
- ییرمینجی عصیرده تاتار میللتی مظلمهسی (تورکجه)، ایستانبول، 1911 (شهاب نزیهی لقبینن)
- La Crimeé (فرنکچه)، لوزان، 1921
- کریم (لهچه)، وارشاوا، 1930
- روس اینقیلابی (تورکجه)، ایستانبول، 1930
- اوکراینا و ایستیقلال موجادیلهلری وولودئمیر موسرکی دن ترجومه (تورکجه)، ایستانبول، 1930
- گاسپیرالی ایسمایل بئی (تورکجه)، ایستانبول، 1934
- روس تاریخینین اینقیلابا، بولشئویزمه و جیهان اینقیلابینا سوروکلنمهسی (تورکجه)، ایستانبول، 1948 (بئش یئرده وئریلن کنفرانسیا)
- مئفکوره و تورکچولوک (تورکجه)، ایستانبول، 1965 (کونفئرئنتسییا و یازیلاری)
- اونودولماز گؤز یاشلاری (تورکجه)، ایستانبول، 1975
- نورلو قبیرلر (تورکجه)، ایستانبول، 1992
- بازی خاطیرهلار (تورکجه)، ایستانبول، 1993
قایناق[دَییشدیر]
- قیریم تاتار تورکجهسی ویکیپدیاسیندا جعفر سیداحمد قیریمار مقالهسیندن.


text:
قهرمان خانیم؛ خاور قهرمانی ستارخان نوه سیم
قهرمان خانیم؛ خاور قهرمانی
«اوشاقلیق ایللریمی گونئی آذربایجانین انگؤزل دلبر گوشهلریندن بیری اولان قاراداغ ماحالیندا کئچیرمیشم. ایلک کؤورک قدملریم گؤزل قاراداغین الوان چیچکلی چمنلرینده، قارتال دیمدیکلی قایالاریندا، بارلی- بهرلی باغلاریندا، قوینو قالین مئشهلی، زیروهلی داغلاریندا، آینا کیمی پارلاق یارپیز عطیرلی بوز بولاقلاریندا برکییب» دئین خاورخانیم قهرمانی حقیقتن آدینا یاراشان بیر قهرمان ایدی.
خاورین یاشاییش یئری آسلاندوز ایدی. اونون گنجلیک گونلرینده دموکرات فرقهسینین گونشی پارلاییب یوردوموزو ایشیقلاندیردی. خاورخانیم بیر چوخ آزاده اینسانلار کیمی دموکرات فرقهسینین تبلیغچیسی کیمی کندلری اوبالاری دولاشیب، شعر قوشوب خالقیمیزی معاریفلندیردی. اونون انشیرین خاطیرهلی گونلری آسلاندوز، اهر، کلیبر، ارؤشه، قالاکندی، قالالی، سورهجر، موتاللی و قاراداغین آیری- آیری یئرلرینده کئچدی. کئشگه بیز ده او گونلری یادا اونا بنزر گونلری گؤرردیک کئشگه.
سونرا شاه رئژیمی بیرداها آذربایجانا قاییتدی و خاورخانیم دا بیر چوخلاری کیمی باکی شهرینه قاچماغا مجبور اولوب قالان عؤمرونو وطن حسرتینده سیزلادی. اونون «ستارخان نوهسییم» عنوانلی شعر کیتابیندا بیر شعر :
توخونما اینجیین سینیق کؤنلومه
یاناغیندان کوسموش یولاق کیمییم
سنین فراقیندان، سنین غمیندن
تیترهین دیل کیمی، دوداق کیمییم.
جسارت گؤستریب، ائتسهده عیناد
منزیله چاتماییر هر قارتال قاناد
عشقیمی وعدهسیز سولدوردو حایات
غنچهسی سولموش بیر بوداق کیمییم.
هنر تکان وئرر عقله، کمالا
عصمت شعله ساچار حوسنه، جمالا
طالع منی سالیب هامیدان دالا
یول اوسته، تک بیتمیش قوواق کیمییم.
جلادین کسدیگی قانانباش اولوب
اورکلر آغلاییب، گؤزلر یاش اولوب
گلمهلر یوردومدا وطنداش اولوب
من اؤز وطنیمده قوناق کیمییم
من اؤز وطنیمده قوناق کیمییم.
قایناق : ابراهیم ساوالان، فیس بوک صحیفه سی.


text:
اریشته کسمک و بیر امک نغمهسی
بو ویدئودا اریشته کسمگین مختلف مرحلهلری (او جملهدن: خمیر آچماق، ریشتهلهمک، اریشتهلری قوروتماق) گؤستریلیر.
اونون یانیسیرا بیر نفر ده ایشین چتینلیگی آزالیب، یونگونلشسین دییه بیر نغمه اوخویور.
بیلدیگینیز کیمی امک نغمهلری ایش اثناسیندا اوخونار، مثلا سود ساغاندا، دویو دؤینده، پارچا یا خالی توخویاندا و ….
بوراداکی اوخونان نغمه بیر آنانین گلین گئدن قیزینا وئردیگی نصیحتلری و قیزین دا آناسینا دانیشدیغی گلایهلری و اورک سؤزلرینی احتوا ائدیر.
آنا:
میسگردن آللام چاناغی،
[گلین] ایچینه تؤکرم شانی.
سؤز آپاریب، سؤز گتیرمه
[گلین] سن اول قارداشیوین جانی.
اوتاق قاپین قیفیللاما!
[گلین] گئدیب اوتاقدا یوخلاما!
بالدیزلارین بیر سؤز دئسه
[گلین] ییغیب، آخشاما ساخلاما!
چادیراوی قول ائیلهمه!
[گلین] ددهن اؤوون یول ائیلهمه!
آغیر ائلین سن قیزییان،
[گلین] گؤزله اؤزون خوار ائیلهمه!
قیز:
چادیرامین باشی شالدی،
[ننه] حئییف اولدو بولار آلدی.
اؤز گؤیلوم بوردا یوخودو
[ننه] قسمت الهی آپاردی
آنا:
اوجا دووار آشمییاسان،
[گلین] هر سؤزه باش قوشمویاسان.
بالدیزلارین بیر سؤز دئسه
[گلین] ایلان اولوب ساشمییاسان!
قیز:
چادیرامی آنام بیشدی،
[ننه] گوللری ترسییه دوشدی.
اوچ باجییا پوشک آتمیشدیق
[ننه] غریبلیگی منه دوشدی.
حئیتدری اوزون دره،
[ننه] کیلیدیم دوشوب اللره.
باعیثین بالاسی اؤلسون
[ننه] منی سالیبدی چؤللره.
———
ایضاحات:
الف: بو ویدئونون هانسی بؤلگهدن چکیلدیگی حاقدا دقیق معلومات الده ائده بیلمه دیم، آنجاق اوخویان خانیمی شیوهسی زنجان بؤلگهسینه و اونون اطراف یئرلرینه اوخشارلیغی وار.
ب: بو ویدئونو منه گؤندرن و نغمهنین قرائتینده یاردیمجی اولان گنج و عالم دوستوم سید مرتضی حسینی دیر، بو وسیلهیله منتدارلیغیمی بیلدیریرم.
لغتلر و ترمینلر
چادیرانی قول ائلهمک: بیر نوع چادیرا اؤرتمک طرزی، چادرانین بیر طرفین او بیر طرفدهکی چیگینه سالیب بیر قولونو چادرادان ائشیکده ساخلاماق، بؤیوکلرین قارشیسیندا بئله چادیرا اؤرتمک سایمامازلیق کیمی آلینان و یاخشی ساییلماز.
اؤون: ائوین
قیزییان: قیزیسان
ساشمییاسان: سانجمایاسان
بیشدی: بیچدی
ترسییه: ترسهیه
حئیتدری: حیتلری {فا. حیاطشان}


text:
ایکی نکته
۱-آزربایجان تورک میلتینین ۱۸ آبان دا اولان اعتراضی حرکتینی عمومی قیام لا ترسه توتماماق گره ک. عمومی قیامدا اؤلکه نین و میلتین طالعیی و کؤک ده ییشیم لر آماجلانار. آما اعتراضی بیر حرکتده موردی قونولار آماج سئچیرلر. و او موردی قونو یا قونولارا اعتراض اولونار. حتی اعتراضدا اولا بیلر موردی آما کؤک بیر قونو اولسون، آما هر حالدا کؤکدن ده ییشمک هدفی اولماز. اولا بیلسین زامان سوره سینده بو اعتراضلار عمومی بیر قیاما چئوریلیب و میلتین طالعیی نین ده ییشیمی ایله ده سونوجلانسین، آما بیلمک لازیم دیر، اعتراضی بیر حرکت باشلانیش بیر نقطه دیر، سونوج نقطه سی دئییل. بونا گوره ده ۱۸ آبان اعتراض حرکتینین الده ائتدییی نتیجه ایله عمومی بیر قیامدان آلیناجاق سونوجون الده ائتدیکلرینی قاریشدیرماق یا مقایسه ائتمک یالنیش دیر.
۲-آزربایجان میلی حرکتی گئنیش چاپلی بیر حرکت دیر. دوزدور بو حرکت چرچیوه سینده و میلی فعاللار ایچینده تمل اولاراق بیر چوخ اورتاق توافقی قونو لار واردیر. آما آزربایجان میلی حرکتینی پارتییا و پارتییا یا حاکیم اولان، آماج، پرئنسیب و دیسیپلین له ترسه توتماق و پارتییا دان گؤزلنیلن لری میلی حرکتدن گؤزله مک چوخ بؤیوک یالنیش اولار. حرکت اورتاق زمینده اوزلاشی اساسیندا فعالیت دیر، آما پارتییا واحید بیر قورولوش چرچیوه سینده بیرگه و دیسیپلینلی فعالیت دیر. ائله بونا گؤره ده نه قدر کی پارتییا چرچیوه سینده واحید گؤروش حاکیم دیر؛ حرکت ایچینده ائله او اؤلچوده فرقلی گؤروشلر وار و فرقلی داورانیش بیچیملری ده یئر آلماقدادیر . میلی حرکتدن، میلی بیر پارتییا داورانیشینی گؤزله مک سیاسی باخیمدان بؤیوک یالنیش و ناشی لیق علامتی دیر.


text:
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحدلرین معین ائدیلمهسی قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی.
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی.
گؤروشمهدن سونرا قیرقیزیستان میللی گوونلیک دؤولت کمیتهسینین باشقانی و باخانلار شوراسینین باشقان یاردیمچیسی کامچیبک تاشییئو و اؤزبکیستانین باشباخانی عبدالله آریپوو آراسیندا سرحد تعیینی قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی.
آچیقلامادا، پروتوکولون، قیرقیزیستان-اؤزبکیستان دؤولت سرحدینین معین بؤلوملرینه دایر یئنی بیر لایحه اۆزرینده آنلاشما پروسهسینین باشلادیلماسینی اؤن گؤردوگو قید ائدیلدی.
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا ۱۳۷۹ کیلومترلیک اورتاق سرحدین ۲۰۰ کیلومترلیک بؤلومو ایله باغلی ۲۳-۲۵ مارس ۲۰۲۱.جی ایل تاریخلرینده اؤزبکیستانین باشکندی داشکندده گئچیریلهن دانیشیقلاردا پروبلئمین قارشیلیقلی اراضی دییشیمی یولو ایله حل ائدیلدیگی بیلدیریلمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجاندان فرانسایا تپکی
"فرانسا اولوسال مجلیسینده آذربایجانا قارشی قبول ائتدیلن یالان و بؤهتان اولان قرار، بیر مدت اؤنجه سنادا قبول ائدیلن قرار کیمی، فرانسانین آذربایجانا قارشی یئنی بیر تخریباتیدیر"
ناخچیوانین گؤمروک کمیتهسی لغو ائدیلدی
ناخچیوان اؤزارک جمهوریتی میللی مجلیس باشقانینا باغلی اولان گؤمروک کمیتهسی، بیرباشا باکیداکی مرکزی یؤنهتیمه باغلانمیش اولدو
قیرقیز آغ ساققاللار شوراسیندان حکومته تکلیف
جمهورباشقانی سادیر چاپاروو، ۲۵-۲۶ نوامبردا باشکند بیشکئکده گئچیریلهن ۱.جی خالق قورولتایینین آغ ساققاللار شوراسینین عضولرینی قبول ائتدی


text:
ولادیمیر پوتین و امامعلی رحمانوو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین و تاجیکیستان پرزیدنتی امامعلی رحمانوو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین و تاجیکیستان پرزیدنتی امامعلی رحمانوو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
کرملین مطبوعات خیدمتینین معلوماتیندا بیلدیریلیب کی، تلفون دانیشیغی زامانی دؤولت باشچیلاری قارشیلیقلی علاقهلر و افغانیستان-داکی وضعیت بارهده فیکیر موبادیلهسی آپاریبلار.
طرفلر شانگهای امکداشلیق تشکیلاتینین ایجلاسینا و بو ایلین پاییزیندا دوشنبهده کئچیریلهجک کوللکتیو تهلوکهسیزلیک موقاویلهسی تشکیلاتینین تهلوکهسیزلیک شوراسینین توپلانتی سینا حاضیرلیق مسئلهلرینی ده موذاکیره ائدیبلر.
دیگر طرفدن روسیا خاریجی ایشلر ناظیرینین معاوینی آندری رودنکو افغانیستان سرحدینده بیر پولیس منطقهسینین اینشاسی اوچون تاجیکیستانا قارشیلیقسیز یاردیم گؤستریلمهسینی نظرده توتان راضیلاشما حاضیرلاندیغینی بیلدیریب.
رودنکو "تاجیکیستانین ساوونما پتانسیلینی گوجلندیرمک اوچون کؤمک گؤسترمهیه داوام ائدجییک. حال-حاضیردا تاجیکیستان-افغانیستان سرحدینده پولیس منطقهسینین اینشاسی اوچون تاجیکیستانا قارشیلیقسیز کؤمک گؤستریلمهسینه دایر حکومت لر آراسی بیر موقاویله ایمضالاماغا حاضیرلاشیریق" دئییب.
ایلگیلیلی خبرلر
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی


text:
لوئیس موریل
لوئیس موریل (اینگیلیسجه: Luis Muriel) (دوْغوم:۱۶ آوریل ۱۹۹۱ (۳۱ یاش) Santo Tomás) بیر فوتبالیست. سویا فوتبال کولوبو و کولومبیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Colombia" (PDF). FIFA. 10 June 2018. p. 5. Archived from the original (PDF) on 2018-06-19. Retrieved 11 June 2018.
- ^ "Luis Muriel".
قارداش پروژهلرده لوئیس موریل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- دیپورتیوو کالی کولوبونون اویونچولاری
- اودینزه کولوبونون اویونچولاری
- قرانادا کولوبونون اویونچولاری
- لچه کولوبونون اویونچولاری
- سمپدوریا کولوبونون اویونچولاری
- سویا کولوبونون اویونچولاری
- فیورنتینا کولوبونون اویونچولاری
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار


text:
زلمی خلیلزاد نینگ وظیفه سی دوام ایته دی
اوشبو مطلب نی امریکا قوشمه ایالتلری نینگ ینگی تشقی ایش لر وزیری بلینکن بیلدیردی
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ افغانستان بوییچه خاص نماینده سی بولگن زلمی خلیلزاد نینگ اوشبو وظیفه سی ینگی جمهوررئیس جو بایدن رهبریتی ده هم دوام ایته دی.
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ ینگی تشقی ایش لر وزیری انتونی بلینکن, ترتیب له گن مطبوعاتی کنفرانسی جریانیده, خلیلزاد نینگ وظیفه سی نینگ دوام ایتیشی نی خواهلیاتگن لیک لری نی معلوم قیلدی.
بلینکن, خلیلزاد نینگ افغانستان ده تینچلیک نینگ اورنه تیلیشی بوییچه سعی و حرکت لری نینگ مهم ایکن لیگی نی بیلدیردی.
میلادی 2020- ییل فبروری آیی ده امریکا قوشمه ایالتلری بیلن طالبان اورته سیده امضالنگن تینچلیک کیلیشووی نی کوریب چیقه دیگن لیک لری نی بیلدیرگن بلینکن, کیلیشووده قیسی موضوع لر و وعده لرنینگ اورین آلگن لیگی نینگ تیکشیریله دیگن لیگی نی معلوم قیلدی.
خلیلزاد, 2018- ییلده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ سابق دولت رهبری دونالد ترامپ رهبریتی تامانیدن امریکا نینگ افغانستان بوییچه خاص نماینده سی اوله راق تعین ایتیلگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
بروکسلده تورکیه نینگ تشبثی بیلن بیر ییغیلیش بولیب اوتدی
اوشبو ییغیلیشده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ کمچیلیک لری توغریسیده سوز یوریتیلدی


text:
خلوصی آقار اوچار بیلن اژه دنگیزینده
آقار چاناق قالا بوُغازی نینگ اۆستۆندن چاناق قالا شهیتلرینه حوُرمات قوُیدی.
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیری خلوصی آقار هوُوا گۆیچلری نینگ تأزه ساپاق ییلی نینگ آچیلیش داباراسیندا اژه دنگیزی نینگ دمیرقازیغیندا اوچار سۆردی.
تۆرک قشونی نینگ باشلیغی ژنرال یاشار گۆلر و هوُوا گۆیچلری نینگ باشلیقلاری دا تۆرک وزیری یوُلداشلیق اتدی.
آقار چاناق قالا بوُغازی نینگ اۆستۆندن چاناق قالا شهیتلرینه حوُرمات قوُیدی.
آقار "باشدا چاناق قالادا یاتان شهیتلریمیز بوُلماق بیلن بۆتین عزیز شهیتلریمیزه لاییق بوُلماغا سینانشاری، گؤرهشیمیزه چاناق قالانینگ روحی بیلن دوُوام ادریس" دیدی.
آقار شو گۆنه چنلی آلیپ باران ایشلری سبأپلی پرسنلی قوتلادی و تأزه اوچوش ییلی نینگ اۆستۆنلیکلی گچمه گینی آرزوو اتدی.
دِگیشلی حابارلار
مصطفی شن توُپ اتریش دا
شن توُپ ایکی گۆنلۆک ساپاریندا اتریش ینگ جمهورباشلیغی آلکساندر وان در بلن، باش وزیری کارل نهامر و میللی مجلیسینگ باشلیغی ولفگانگ سوبوتکا بیلن دوشوشار
تۆرکمنیستان ینگ داشاری ایشلر وزیری أردوُغان تاراپیندان قابول ادیلدی
رشید مردوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان تاراپیندان قابول ادیلدی


text:
“ناموس” جینایتی: شردشتده بیر قادین قارداشی و عمیسی اوغلو طرفیندن اؤلدورولدو
اینسان حاقلاری تشکیلاتلاری، باتی آذربایجان ایالتینین سردشت شهرینده “سونیا دهقان” آدلی بیر قادینین قتلینی خبر وئریب و بو قادینین “ناموس” سببی ایله اؤلدورولدویونو بیلدیرمیشدیر.
کوردستان اینسان حوقوقلاری شبکهسی، ۴ بهمن ۱۳۹۹ شنبه گونو، سونیا دهقانین ۱۰ گون اؤنجه قارداشی و عمیسی اوغلو طرفیندن اؤلدورولدویونو بیلدیردی.
بو شبکه بیلگیلی بیر منبعیه ایستناداً ۲۴ یاشلی سونیا دهقانین ایکینجی حیات یولداشیندان بیر سوره اؤنجه آیریلدیغینی و ۶ یاشلی اوغلو ایله بیرلیکده سردشتدهکی ننه و باباسینین کؤهنه ائوینده یاشادیغینی سؤیلهدی.
بو منبعیه گؤره، سونیا دهقان، ۲۴ دیده بیر بربر سالونوندا ایشلهیرکن اؤلدورولمک اوچون بیر بهانه ایله قارداشی و عمیسی اوغلو طرفیندن ائوینه آپاریلدی و بیچاقلاناراق اؤلدورولدو.
بیلگیلی منبع، سونیانین آناسی قیزیندان خبرسیز اولدوقدان سونرا سونیانین آتاسینین عائله عضولریندن شیکایت ائتدیگینی، بوندان سونرا سونیاعنین ۱۹ یاشینداکی قارداشی و عمیسی اوغلو حبس اولوندو و جسدینی سردشت باراژی یاخینلیغیندا باسدیردیقلارینی اعتراف ائتدیلر.
محکمه طبّی راپورو دؤیولمهنین سونیا اؤلدورولمهسیندن اؤنجه باش وئردیگینی تصدیقلهدی.
سونیا دهقانین اؤلدورولمهسی، سون آیلاردا سردشتدهکی ایکینجی ناموس قتلیدیر. آذر آییندا ۴۳ یاشلی بیر قادین اولان وفا عبداللهزاده سردشتده قارداشی و قارداشی اوغلو طرفیندن “ناموس” مسئلهسی سببی ایله اؤلدورولدو.


text:
مدینه گولگونون حیاتی
کوچورن:« ذکیه ذولفقاری»
حاضیرلایان:«ادبیات سئونلر»
مدینه گولگون1926 – جی ایل یانوارین17 -ده باکیدا فحله عائلهسینده آنادان اولموشدور. بورادا ایبتیدای مکتبی بیتیرمیشدیر. 1938 -جی ایلده عائلهلیکله جنوبی آذربایجانین اردبیل شهرینه کؤچموشلر. سونرا تبریز شهرینده یاشامیش، امک فعالییتینه بورادا توخوجولوق کارخاناسیندا باشلامیشدیر. گنج یاشلاریندان دِموکراتیک حراکاتا قوشولموشدور. سونرالار تبریز درام تئاتریندا چالیشمیشدیر. “آربایجان قزئتی” رئداکسییاسیندا خوصوصی موخبیر ایشلهمیش. مدینه گولگون1945-1946 -جی ایللر جنوبی آذربایجان میلّی آزادلیق حرکاتینین فعال ایشتیراکچیسی و اؤز موباریز شعرلریایله عومرو بویو بوتون همین اینقیلابین جارچیسی اولموشدور. او، 1948 -جی ایلده آذربایجان پئداقوژی اینستیتوتونون دیل و ادبيّات فاکولته سینه داخیل اولموشدور. مدینه گولگون شعرلرینی1945 -جی ایلده تبریزده “وطن یولوندا”، “آذربایجان قزئتینده” چاپ ائتدیرمیشدیر. اونون اثرلری بیر سیرا خاریجی اؤلکهلرین دیللرینه ترجومه اولونموشدور. اونون پوئزییاسی ایلدن-ایله، کیتابدان- کیتابا زنگینلهشرک احاطه دایرهسی گئنیشلنمیشدیر. دونیا خالقلارینین آزادلیق و ایستیقلالیییت اوغروندا موباریزهسینی بیر اومانیست شاعر کیمی دایم ایزله میش، کسرلی سؤزلریایله اونلارین سسینه سس وئرمیشدیر. شاعرین باکیدا و موسکوادا” تبریزین باهاری” (1950)، ساوالانین اتکلرینده(1950) ، صولحون سسی(1951) ، یادیگار اوزوک(1953)، تبریز قیزی(1956 )، فیرودین(پوئما (1963)، دونیامیزین صاباحی(1974)، دورنالار قاییداندا(1983)، دونیا شیرین دونیادیر(1989) ” چیناراولایدی”، ” آرزو بیرعوموردور”، ” یورا بیلمز یوللارمنی” (1978)، “کؤنلومو اومیدلر یاشادیر” و اونلارجا دیگر شعر کیتابی درج اولونموشدور. بو کیتابلارین باشلیجا مؤوضوسو اینسان، آزادلیق، تبریزحسرتی، اینسانلارا جانی یانان بیر آنا قلبینین آرزو و ایستکلریدیر. اونون لیریک شعرلری و ماهنیلاری دیللر ازبریدیر. او، آذربایجان عالی سووئتی ریاست هئیئتینین فخری فرمانلاری، (1960 ،1974 ،1986)، ” شرف نیشانی” اوردئنی”(1980)، “21آذر” (1946)، ” امک وئتئرانی” (1948) و دیگر مئداللارلا تلطیف اولونموشدور. رئسپوبلیکانین امکدار اینجهصعنت خادیمی فخری آدینا لاییق گؤرولموشدور. مدینه گولگون1992 -جی ایلده فئورالین17-ده باکیدا وفات ائتمیش، فخری خیاباندا دفن اولونموشدور.
اثرلری
* گولگون م. سئچیلمیش اثرلری: شعرلر و پوئمالار.- ب. : آذرنشر، 1986- 304 س.
*گولگون م. آرزو دا بیر عوموردور:( شعرلر وپوئمالار).- ب. : گنجلیک، 1976.
* گولگون م. دونیا شیرین دونیادیر.- ب. : گنجلیک، 1989- 200.س.
* گولگون م. من بو عومرو یاشادیم: (شعرلر).- ب. : تدریس، .1997- 8.س.
* گولگون م .قوربت ائله قوربتدی.، بیر دلی روزگاریم… ، دانیشیم -دانیشماییم…:(شعرلر) //ادبیییات قزئتی.- 1993- 26فئورال.
* گولگون م. نووروز بایرامینا حصر اولونموش شعر. رئسپوبلیکا.- 2003 23.مارت.
*گولگون م. یاشادی ساری بولبول،. ائهئی…: (شعرلر) ادبییات قزئتی.- 1992- 1مای.- س. 8 حاقیندا اولان ادبيّات .
*نصیب د. بیرشکیل بیرخاطیره:/م. گولگون ایله باغلی خاطیره/ ادبيّات قزئتی.- 1998- 26 اییون.- س.2 .
* نبیاوغلوس. سوسمایان روباب: /مدینه گولگون حاقیندا/ خالق قزئتی-1998- 14 فئورال.
* یوسیفلی و. باهری سوراقلاییردی: مدینه-گولگون 70/ یئنی آذربایجان-1996- 6یانوار.
*قابیل. سئونلرین اورهگیینده: /مدینه گولگون حاقیندا/ ادبیییات قزئتی- 1993.- 26فئورال.- س.4
*روستمزاده و. سنی: م. گولگونون عزیز خاطیره سینه: /شعر/ // ادبيّات قزئتی-1991- 22.فئورال.
* پاشایئوام. مدینه گولگونله ایلک تانیشلیق و سون گؤروش //وطن سسی-1991- 30آپرئل.
مدینه گولگون
دئییردین باهاردا گؤروشریک بیز،
باهار گلدی، گئتدی، سن گلمز اولدون.
داشلارامی دَیدی سیندی عهدیمیز،
آیلار گلدی، گئتدی، سن گلمز اولدون.
دئدین، دورنالارلا گلرم منده،
دورنالار گلدی گئتدی، سن گلمز اولدون.
سارالدی یارپاقلار چؤلده، چمنده،
پاییز فصلی چاتدی سن گلمز اولدون.
دئییردین، قاپینا قونارام قوش تک،
قوشلار چه_ چه وردو ، سن گلمز اولدون.
یاشاماق عشقیله وجده گلرک،
قوشلار یووا قوردو سن گلمز اولدون.
دئدین نغمه لرله دؤنرم گئری،
مین نغمه اوجالدی، سن گلمز اولدون.
توکندی عؤمرومون باهار گونلری،
کؤنلوم سنسیز قالدی سن گلمز اولدون.
سنسیز دؤنه-دؤنه یوللارا باخدیم،
گؤزلریم قارالدی، سن گلمز اولدون،


text:
سیبیر جینسینق
سیبیر جینسینق (اینگیلیسجه: Eleutherococcus senticosus، فارسجا: جینسنگ سیبری، لاتین تورکجه: Tikancıqlı eleuterokokk، عربجه: بناقنثة لاسعة، تورکیه تورکجهسی: Sibirya ginsengi، فرانسهجه: Borstige Taigawurzel، آلمانجا: Borstige Taigawurzel) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Eleutherococcus senticosus»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سیبیر جینسینق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.