text:
قوی گیلن باشا تاجِ بسمالله،
ابتدا قیل سؤزو به اسمِاله!
تورکجهمیزده یارانان یازیلی شعر ییغینینین اَن مهم قوللاریندان بیریسیده « فلسفی شعر قولو » فلسفی دوشونجه، یارانیش و کائنات حاققیندا درین گؤروشلر و کهانت موضوعونو ایچینه آلان اینجه دویغولو سؤزلر، هله یئددیمین ایل بوندان ئونجه یارانان « سومرجه لوحه » لرده گؤزه چارپیر. تورکجهمیزین و ها بئله بشریّت تاریخینین اَن اسکی یازیلی آبیدهلری اولان بو یازیتلارداو هابئله « بیلگهقاغان » و « تانیوقوق » طرفیندن نقر و حکّینه امر وئریلن « اورخون » آبیدهلرینده تورک انسانینین بشریتین یاخشی حیات سورمهسی ایچون گتیردیگی یاشاییش طرزی دوزوکلری و یارادیش اسطورهلری و هابئله درین فلسفی گؤروشلری قئیده آلینمیشدیر. بیلگه قاغان ئوزونون فلسفی و آغیر مضمونلو شعرلرینه « ساب sab » دئییر. بو سؤز ایندیده دیلیمیزده ساخلانیلمیشدیر و « ساو/ سوو sov / sav » فورمالاریندا، درین سؤز، پیغام، تاپشیریق و وحی کیمی آنلاملاردا ایشلنیلمکدهدیر. نئجه که « ساوالان » سؤزوندهده همین کلمه، « وحی » آنلامیندا ایشلنیلمکدهدیر.
« ساو » یازما، داها دوغروسو « فلسفی شعر قولو » یاراتما، اسلامیّتدن سونرا، قرآن مفاهیمی و اسلامی معاریفیندن ایلهام آلاراق ئوزونه داها سرعت و کیفیت آلمیشدیر. « یوسف خاص حاجب » طرفیندن درین فلسفی مضمونلو اثر اولان « قوتادغو بیلیغ» مثنویسینده، ادیب احمد یوکناکی « الیله یازیلمیش « عتبته الحقایق » اثرینده و خواجه « احمد یسوی » نین، « دیوان حکمت » آدلی کیتابیندا، شعر تاریخیمیزین فلسفی قولونو آراییب آختارماق اولار.
اسلامی دوشونجه تاریخینده پارلایان و « کلام » علمینین گونشی « ملا محمّد فضولی » دن سونرا فلسفی شعر تاریخیمزده « حکیم ملا محمد هیدجی » و « حکیم ملا باقر خلخالی » دیلیمیزه درین مضمونلو فلسفی اثرلر قازاندیر میشلار و باشقا دیللرده ئوز دوشونجهلرینین شعاعلارینی و پارلایان ایتی شعلهلرینی قیغیلجیم کیمی تفکر دونیاسینا ساچمیش و بیلیک سیزلیک و جهالتین کؤکلرینی یاندیرماغا چالیشمیشلار. هله مین ایل قاباق، بؤیوک شاعیریمیز « ادیب احمد » ئوز فلسفی اثری «عتبۀالحقایق» ده درین دوشونجهلرینی بیان ائتدیکدن سونرا، اوخوجونو دوشونجه و فلسفهیه دعوت ائدهرک، « بیلیک » دالینجا گئدنلر حاققیندا بئله بیر قناعته گلیر:
باهالی دینار، اول بیلیکلی کیشی
بیلیکسیز، باهاسیز، دگرسیز بیشی
بیلیکلی ـ بیلیکسیز هاچان دنگ اولور؟
بیلیکلی دیشی ار، جاهیل ار، دیشی!
و سونرالار « ارن » فورماسی آلان « ار » سؤزونو ایستر کیشی اولسون،« ایسیتر آرواد، « فیلسوف و عارف » معناسیندا ایشلهدییر.
عصریمیزده همین شیوهده شعر یازما قابلیتنه مالیک اولان، اوج بؤیوک شاعیریمیز اولموشدور: میر حبیب ساهر تبریزی، سید جعفر موسوی صفویزادۀ اردبیلی و ناظر شرفخانهای تخلّصوایله یازان محمدرضا ملکپور.
میرزا شفیع واضحدن بویانا، شعریمیزه، فلسفی دوشونجهلر گتیرن و ذکالی مضمونلارایله جانسیز سؤزلره جان باغیشلایان بو اوچ عالیم شاعیر، تأسفله چاغداش ادبیات تاریخیمزده تانینمامیشلار و اونلارین اثرلری آکادمیک سویّهده تدفیق اولونمامیشدیر.
بو اوچ بؤیوک پارلاق اولدوز آراسیندا، ناظر شرفخانهای اؤزونه مخصوص یئریله، معتزله، شعوبیه و اخوانالصّفا فلسفی دوشونجهلرینی دریندن اوخوموش، شیخ شهابالدین سهروردینین و « ابن میمون » فلسفی خطینی ابطال ائدن « مطلعالاعتقاد فی معرفۀ المبدا و المعاد » اثریله اسلام فلسفه و کلام علمیند ه یئنی جیغیر آچان محمد فضولینی اوستاد جاسینا منیمسهمیش و قرآنی مفاهیمدن قایناقالنان آغیر مضمونلو و درین فلسفی دوشونجهلرینی، آخیجی لهجه و گؤزهل شیوهلی شعرلرایله بیان ائتمه قابلیتینه مالیک اولان اوستاد شاعیریمیزدیر.
او تبریز و قوم شهرلرینده تحصیل آلمیشدیر. او قوم علمیّه حوزهسینده، سطح و خارج سطح دؤنملرینی قورتاریب، تهران دانشگاهینین « الهیات » دانشکده سیندن یوکسک لیسانس درجهسی آلمیشدیر.
ایللر بویو تهراندا « عرب ادبیاتی » و « فلسفه » درسلرینی تدریس ائدن شاعیر، ئوزبیلیک و علمی ـ فلسفی دوشونجهلرینی، دیلیمیزه و چاغداش شعریمیزه قازاندیرا بیلمیشدیر.
او عرفانی و فلسفه دوشونجهنی تورکجهمیزد ادبیاتین « جوهرهسی » ساییر و « سید عظیم » کیمی عشق وعقلین تعارض و ساواشلاریندا، عشقه اوستونلوک وئریر. عاقلی ادبسیز و هنرسیز حساب ائدیر و « عشقدیر هرنه وار عالمده » دئییر. زاهیدی عاقلین اسیری بیلیر. و اگر سید عظیم دئییرسه:
ای زاهد خودبین، بیلیرم کیم هنرین یوخ
میدان محبت طرفه بیر گذرین یوخ!
ناظر شرفخانهای ایسه اینجه بیر طنزایله اونا خیطاب یازیر:
زاهدا! گر ایچسن می عقل آتین ائدهرسن پی،
سنده اوزقویارسان هئی من کیمی بیابانه!
بیرجه جرعه نوش ائتسن سنده من ایچن مئیدن،
منبر اوسته پایلارسان گونده خلقه پئیمانه!
و آیری یئرده دئییر:
آماندیر قویمایین زاهدکیمی بد ذوقو رضوانه
کی قورخوم وار او نعمالمستقر، بئسالقرار اولسون!
ازلدن عشقیله عقل اورتاسیندا کشمکشلر وار
او ایستهر شور و شوق اولسون، بو ایستهر آه و زار اولسون.
عرفانی و فلسفی شعرلریمیزده هر زاددان قاباق، بورادا سیمبولیک معنالاردا ایشلنن می، باده، شراب، خرابات، مئیخانه و بوکیمی سؤزلرین حسابینی آیدینلاشدیرمالییق. تورکجه، فارسجا و عربجه یازان عارف شاعیرلریمیز، بو شعرلردن درین معنالار قصد ائتمیشلر. همین معنالارایله علاقهدار، 8 ـ اینجی عصرده فارسجا یازیب یارادان عارف شاعیریمیز « ملا محمد شمس مغربی تبریزی » دئییر:
اگر بینی در این دیوان اشعار
خرابات و خراباتی و خمّار. . .
شراب و شاهد و شمع و شبستان،
خروش بربط و آواز مستان،
می و میخانه و رند و خرابات،
حریف و ساقی و ورد و مناجات،
خم وجام و سبوی میفروشی،
حریفی کردن اندر باده نوشی،
خط وخال و قدو بالا و ابرو،
عذار و عارض و رخسار و گیسو،
مشو زنهار از این گفتار درتاب،
برو مقصود از آن گفتار دریاب!
مپیچ اندر سرو پای عبارت،
اگر هستی ز ارباب اشارت،
چو هر یک را از این الفاظ خانی است،
به زیر هریک ازاینها، جهانی است. . .
ها بئله دوققوزونجو عصرده شبسترده یاشایان، درین مضمونلو فلسفی ـ عرفانی منظومهلر قوشان شیخ محمود شبستری یازیر:
هرآن چیزی که در عالم عیان است،
چو عکسی زآفتاب آن جهان است
جهان چون زلف و خال و خط و ابروست،
که هر چیزی به جای خویش نیکوست.
تجلّی گه جمال و گه جلال است،
رخ و زلف آن معانی را مثال است. .
هر آن معنی که شد از ذوق پیدا،
کجا تعبیر لفظی یابد او را؟
عشق، عرفانی غزلده « نفس پرستلیک » و مخالف جنسه ساری شهوانی چکیم دگیلدیر. عشق، الله گؤزللیگینی درک ائدهن و معرفت ادراکیندان ناشی اولان عاشیق ـ معشوق و عابد و معبود آراسیندا اولان بیر جذب و انجذابدیر. و هرنه عالمده واردیر بو انجذابدان دوغماقدادیر، فضولی دئمیشکن:
عشقدیر هرنه وار بو عالمده
باشقا بیر قیل و قالدیر آنجاق
سرخوشلوق کئفلیلیک، مئی اوستوندن مئی وئرمه، جام دولاندیرما، طرب مجلسینده اوتورما، بزم، مغ و باشقا بو کیمی دئییملرین هامیسیندا وحدت طراوتی و عشق تجلّیسی گؤرولمزسه، بیر عؤمور حکمت و فلسفه ایله مشغول اولان دوشونجه صاحیبی و متفکّر شاعیر لریمیز، البته که و اختلارینی بو سؤزلری بیری ـ بیرینه بنزهدیب هئچ شعر یازمازدیلار. تبریزدن کؤچوب اصفهاندا یاشایان « هاتف اصفهانی » دئمیشکن:
هاتف ارباب معرفت که گهی،
مست خوانندشان و گه هشیار،
از می و بزم و ساقی مطرب،
وز مغ و دیر و شاهد و زنّار،
قصد ایشان نهفته اسراریست،
که به ایما کنندشان اظهار.
پی بری گر به رازشان، دانی،
که همین است سّر آن اسرار،
که یکی هست و هیچ نیست جز او،
وحده لااله الّا هو.
بو موضوع ایله علاقهدار آذربایجان شاعیرلری بیر چوخ منظومهلر یازمیشلار. او جملهدن « قمری دربندی» نین « عشق منظومهسی » نی آد آپارا بیلرم.
ناظر شرفخانهاینین یارادیجیلیغیندادا بئله مضمونلار چوخدور. واختیله من اونون شعرلرینی « سهند » هفته لیگینده نشر ائدیردیم. اونون شاه اثری اولان:
ساقیا گؤتور جامی، دورما باشلا جولانه
وئرگیلن مئی اوستن مئی، ییخ بو خلقی یان یانه
مطلعلی غزلینیده همین هفته لیکده وئرمک نیّتی ایله غزللر سیراسینا داخیل ائتمیشدیم. منی چوخ اینجیدن و گاه ـ گاه مزاحم اولان « کنترل » چو قارداش، بو غزلین آلتیندا یازمیشدیر: « بسمه تعالی ـ این غزل چاپ نشود. از استاد مکرم آقای دکتر محمدزاده بعید است که میخوارگی را تشویق بکنند امضا.! »
بو کنترلچو قارداش بیر صحیفه اویانلیق گؤرموردو و یا تجاهل ائدیردی که شاعیر دئییر:
تعلل ائیلمه، هی ـ هی گتیر پیالۀ می!
شرار سینهمی سؤندور، شراب ناب ایله!
شراب ناب ندیر؟ مرتضی علی عشقی،
به جز بو باده، دانیشما منِ خراب ایله.
دامیز بوغازیما بیر جورعه تا اولوم سرمست!
قویوم ترابه باشی عشقِ « بو تراب » ایله.
حاییف که بیلمهدی « ناظر » خوانلیغین قدرین،
کئچیرتدی عؤمرونو بیهوده خورد و خواب ایله.
بیر چوخلار کیمی « خورد و خواب » اسیری اولمایان شاعیر البته که بو سیمبولیک شعرلری ایله، ابوالعلای معری کیمی، فارابی تکین و حکیم ملا محمدعلی هیدجی سایاغی « پریلر شههری » گزیر و دئییر:
نه شههر، نه شههر، گؤزهل ماراقلی،
مؤمن اینسانلارا اویان بیر شههر.
خیال گوزگو سونده افلاطون، اونو،
اینجه احساسیله دویان بیر شههر،
ناظر شرفخانهای بئله بیر گؤزللیک و گئرچکلیک سماسی آلتیندا اولان عشقه اینانیر. بوتون عارفلر کیمی آللاهدان طلب ائدیر اوندا « عشق » گوجونو آرتیرسین. بو استغاثهلرده، بوتون عارف شاعیرلرین اثر لرینده درین معنالار یاتمیشدیر. میثال ایچون فضولینی توتاق. او، آللاهدان « بلا » ایسته ییرو بلانی آللاهین عینایتی و اعتناسی حساب ائدیر:
ای بیوفا که عادت او لوبدور جفاسنا،
بالله جفادیر اولما دئمک بیوفاسنا!
گه ناز و گه کرشمه و گه عشوهدیر ایشین،
جانینن سئونلر اولماسا یئی آشیناسنا!
عشقینده مبتلا لیغیمی عیب ائدهن سانیر،
کیم اولماق اختیار ایلهدیر مبتلاسنا.
ای دل که هجزه دویماییب ایسترسن اول مهمی،
شوکر ائت بو حالا یوخساگلر یوز بلاسنا!
ای گول غمینده اشک رخ زردیم ائتدی آل
بیلدیردی اولا صورت حالیم صباسنا؟
دوشمز چو شاه قربی فضولی گدالر،
او شهدن التفات نه نسبت مناسنا؟
تایی تاپیلماز و تکرار ائدیلمز فضولی یارادیجیلیغینا، منجه، ناظر آن گؤزهل مضمونلو نظیرهلر یازمیشدیر. اونون آشاغیداکی غزلینین نئجه فضولی شعریّتی ایله سسلنمهسینه دقت ائدین:
گرچه یوخدور سنه تای جور و جفا ائتمکده،
گؤزهلیم منده تکم عهد و وفا ائتمکده!
من اگر سوز دل و اشگ نیازایله خوشام،
سنده هرگون منه مین ناز و اَدا ائتمکده،
من تکم لبلرینی سرّ بقا اومماقدا،
سنده تک اومدوغوم آمالی فنا ائتمکده!
تکجه بیر من دئمیرم، بلکه دئییرکل جهان:
یوخ تایین، قامت عشاقی دوتا ائتمکده!
ایندی که اوخلامیسان، گل سؤرو، آردینجا آپار!
نه گؤروبسن منی قان ایچره رها ائتمکده؟
ناظرا کیم نه بیلر حکمت رسّام ازل
نه ایمیش قامت بالانی بلا ائتمکده؟
غزل نوعو، ادبیاتیمیزین، اوخوجو ایله ارتباط قورماق و علاقه ساخلاماقدا اَن اوستاد شاعیرلرین الینده گؤزهل بیر اینجه صنعت واسطسینه چئوریلمیشدیر و لاکین هر غزل یازان شاعیر، بو واسطهدن اؤز استعدادی و قابلیّتی چرچیوهسینده فایدالانا بیلمیشدیر. نسیمی و ختائینی مسلک غزللرینین ان اوجا قلّهسیکیمی قیراغا قویساق، بوتون شرق ادبیاتی تاریخینده یالنیز فضولینی ذکر ائده بیلریک که غزلی، تکرار ائدیلمز بیر قابلیّتایله، اینجه صنعت واسطهسی کیمی قوللانمیشدیر. ایندیه قدهر تورکجه، فارسجا، عربجه و اردو دیللرینده غزللر یازان شاعیرلر آراسیندا، کیمسه فضولینین وحی کلامی ذروهسینه چاتا بیلمهمیشدیر. حتی حکیم سیدابوالقاسم نباتی و سید عظیم شیروانی، ادبی ـ بدیعی یوکسک لیاقتلره صاحیب اولمالارینا باخمایاراق، فضولینین کؤلگهسی کیمی ظهور ائتمیشلر. یالنیز بیزیم.
عصریمیزده « علی آقا واحید » غزل نوعوندا دگشیکلیک یاراتماغا موفق اولا بیلدی. غزلین دیلینی سادهلشدیردی و خلقین دانیشیق شیوهسینه یاخینلاشدیری. لاکین اونون غزللرینده، فضولی، نباتی و سید عظیم کیمی فیلسوف شاعیرلریمیزین ایشلتدیگی مضمونلار یوخ، یئنی حیات طلباتینا اویغون موضوعلار ایشلهنیردی.
ناظر شرفخانهاینین یازدیغی غزللرایسه، بیر طرفدن دیل باخیمیندان، علیآقا واحیدین یاراتدیغی یئنی دگیشلیکلر و دیگر جهتدن فضولی عنعنهسینی دوام ائتدیریر. اونون اثرلرینین یاییلماماسی جنوبدا یاشایان بوتون آذربایجان عالیم شاعیرو صنعتکارلارین عمومی مظلوملوغوندان ناشی اولور. اَن آزی یوز ایلدیر که بو تایدا یازیب یارادانلاریمیزین اثرلری قولتوقلاریندا اوزلری ایله برابر دفن اولور، بیر دریا علم و مدنیت آثارینین نشری و گلجک نسیللره تاپشیریلماسی بیر خیال کیمی، هرزامان گؤز لونونده دورور. شاعیرلر و عالیملریمیزه، خصوصیله آنا دیلینده یازنلارا هئچ صاحیب چیخان، اونلارا اعتنا ائدن رسمی بیر اورقان یوخدور. بونا باخمایاراق، خلق کوتلهلری و گنجلیگیمیز هر زامان وارلیق و مدنیتینی قوروما ایچون اؤز علم خادملرینه و شاعیرلرینه حؤرمت بسلهمیش و اونلارا عزّت علامتی اولاراق اثرلرینی یایمیشلار. بیزیم شاعیرلرده بوندان باشقا بیر شئی ایستهمه ییرلر: الله هدایتی و خلق محبتی. ناظرین دیلیله دئسک:
شاعیر ایستهییر که حسادت الی،
ایستکلرباخیشین بوغمایا گؤزده.
قازا اورکلردن نیفرت کؤکونو،
آغ گونش یارادا قارا دنیزده!
شاعیر ایستهییر که بیرلیک نغمهسی
اوخونا شههرده، اوخونا کندده. ،
پوزولا سرحدلر، ئوته آیریلیق،
آزادلیق یاییلا هر مملکتده. . .
محبت مئییندن چاناق ایستهییر،
گون کیمی ایستی بیر قوجاق ایستهییر. . .
بیزده فلسفهچی عالیم شاعیریمیزه اؤز مقدس وظیفهسینی یئرینه ینتیرمکده اوغورلار و باشاریلار دیله مکله دئییریک: بئله اولسون! بئله اولسون!
[1] ملكپور، محمدرضا. ناظر شرفخانهاینین تورکجه شعرلری، قم، بخشایش، 1383.


c: text/html

text:
یای گئجهسینین یوخوسو
گری گوری ریکلین – چئویرن: علی آغگونئیلی
قاباق کی گون ائشیتمیشدیم کی اؤلکهنین درمان قاییرما انیستوتونون تدقیقاتچیلاریندان بیر گوروپو «کاغیذبازلیق»ین ضیدینه اولاراق بیر درمان دوزلدیبلر.بئله قرارا گلدیم کی بو درمانی آپاریب «کاغیذ بازلیق»آ آلیشمیش ایشچیلرین بیرینین اوزهرینده سیناییم.بونا بینان انیستوتا گئتدیم.اونلار، تام احتیراملا همان درماندان اوچ حب منیم ایختییاریمدا قویدولار.انیستوتدان چیخیب بیر باشا بیر ادارهیه گئتدیم.چون کی من بو درمانی همین ادارهنین «کاغیذ باز» مودورونون اوستونده سینایاجاقدیم.
مودورون کاتیبی، اوزون ساچلی، گوده بیغلی بیر کیشی ایدی.او باشینی یوخاری قالدیرمادان ، قیزیل دیشلرینین آراسیندان چیخیب گلن، میریلتییا اوخشار بیر سسله دئدی: «مودورو جنابلاری هئچ کیمیقبول ائتمیرلر»
ائله بو آندا ، ادارهنین چایچیسی قوجا قادین، الیندهکی زیریده بیر ایستیکان چایلا، مودورون اوطاغینین قاپیسینا یاخینلاشدی.او اوطاغا داخیل اولمامیشدان قاباق، من اونون بیر آن غفلت ائتدییندن بهرهلنیب، «کاغیذ بازلیق»آ ضید اولان حببین بیرینی، تئز مودورون چایینا سالدیم.سونرا اونون اوطاغینین یانیندا آددیملاماغا مشغول اولوب و گؤزلدیم کی گوروم نه اوز وئریر؟ بئش دقیقه کئچممیشدی کی، بیردن مودورون اوطاغینین قاپیسی آچیلدی و مودور جنابلاری، ائنی بویون باسمیش، گوده میریق هئیکلی ایله دیغیرچاق کیمیدیغیرلانا ـ دیغیرلانا اوطاغیندان چیخدی.منی گورن کیمی، ائله بیر جور منله یاناشدی کی، گویا من اونون مودورویم.اوز ـ گوزونده مئهریبان بیر گولوش ناخیشلانمیشدی.مئهریبانجاسینا دئدی :
ــ عزیز دوستوم من امینم کی سیز منی گؤ رمک اوچون گلیب سیز ویقین کی بو اداره نین موراجیعت چی لریندن سیز و نسه بیر ایسته یینیز وار .من تام ووجودوم لا ، سیزین ایختییارز دایام و ائده جه یینیز امیر لری گوز له ییرم .
اونون بوتون اوز ـ گوزونوندن و داز باشی نین هر یئریندن شادلیق پیرت لاییردی.او منه ساری گله ـ گله قولارینی ائله آچمیشدی کی ائله بیل تکجه منی یوخ ، بلکه بوتون ترقی سئور اینسانلاری قوجاقلاییب باغرینا باسماق ایسته ییرد ی.منی سالام ـ صلوات لا اؤ ز خو صوصی ایش اوطاغینا آپاریب یوموشاق بیر موبلین اوستونده اوتور تدو و ائشیکدن گلن یئل منی اینجیتمسین دئیه ال ـ آیاغینی داغیدا ـ داغیدا اوطاغین پنجره سینی باغلاییب دئدی:
ـــ عزیز دوستوم من سیزن اوچون نه خیدمت ائده بیلرم؟
ــ من بیر تصدیق نامه ایسته ییرم کی …
ــ بیر تصدیقنامه ؟ من سیزین اوچون بیر دوجین تصدیقنامه تقدیم ائدهرم .
ــ ایر مومکونسه بو تصدیقنامهنی بیر هفتهیهجن منه مرحمت بویورون .
ـ عزیز جانیوا آند اولسون اولماز، باخ ائله لاپ ایندیجه من بو تصدیقنامهنی سیزه تقدیم ائدهرم .چوخ یوخ بیر اون دقیقه دؤزسهنیز، من سیزین تصدیقنامهزی حاضیرلایارام .
سونرا اوتاقدان چیخیب کاریخدیغیندان قاپینی دا باغلامادی و ائشیتدیم کی او اؤز کاتیبینه بئله دئییردی:
ــ آخی سن نییه منی گؤرنده بو جور دیک آتیلیرسان؟ خواهیش ائدیرم کی سیز، عاجیزلیگی ایفاده ائدهن تبسومو اوزوزدن آتین گئتسین .منیم بئله یالتاقلیقلارا تابیم یوخدور. آخی نییه بو ادارهنین بیر نفرده بئله موراجیعتچیسی یوخدور؟ تئزلیکله، بوتون جاماعات ییغیلان مکانلارا، ایدمان خانالارا، زنگ ائله و دئنن کی هر کسین نه ایشی وارسا تئزلیکله بو ادارهیه موراجیعت ائتسین. باخ ائله من بورداکی بو موراجیعتچینین ایشینی یولا سالاندان سونرا ، فحلهلرین، کندلیلرین و ضیالیلارین هر نه ایستکلری اولسا جانلا ـ باشلا یئرینه یئتیرهرم . من اؤزوم ده ناهار واختی اوغلوم «پئتیا» درس اوخویان مکتبه گئدیب، اورانین مودورو ایله، بو حاقدا صؤحبت ائلهرم . بو آندا قوجا قادین مودورون اوتاغینا بیر دانادا چای گتیردی. من قرارا گلدیم کی مودورون چایینا، او حبلردن بیرینی سالیم .آنجاق کاریخدیغیمدان، حبین ایکیسینیده بیردن سالدیم چایا. مودور جنابلاری اوتاغا گیریب چایدان بیر قورتوم ایچدی. صیر ـ صیفتی قاباقکیندان داها چوخ ایشیقلاندی. اوزونو منه ساری توتاراق دئدی:
ــ باخ ایندیجه سیزین تصدیقنامهنیز حاضیر اولار. بوگون نه گؤزهل گوندو.هاوا یاز عطیری ساچیر. گؤی اوزونده کی بولوت پارچالاری قریبه گؤزهلدیلر! گونشین شوعالاری دوواردا نه گؤزهل رقص ائلهییر(مودورون کاتیبی دفتره داخیل اولدو.) هه ائله لاپ ایستهدیگیم تکیدی. تئزلیکله، او تزه بینا ایستهدیییم مکتوبو جیر آت قوی گئتسین. باخ، ائله من ده، سن ده، ایپانوف دا، ائله لاپ او یالتاق «اون کول چکین» ده بوتون اداره ایشلریمیزی ائله بو بینادا گؤره بیلریک. بیز ادارهنین اوضاعسینی سهمانلامالییق. میثال اوچون، گرک کی بو مستخدمه قادینین اوضاعسی یاخشیلاشسین. ائله «کیریلتسئف»ینکی ده. اونون عاغلینا نه گلیر قورخمازجاسینا دئییر. او هئچ زادی سایمازدان بیزیم ادارهنین اوضاعسیندان چوخ یئرلی و دیرلی تنقیدلر ائدیر.
مودور جنابلاری چایی گؤتوروب بیر قورتوم دا ایچدی. «کاغیذبازلیق»آ ضید اولان درمان اوز اثرینی چوخ گؤزهل باغیشلامیشدی. مودور تئلفونون دستهیینی تلهسیک گؤتوروب، بیر نومرهنی توتاراق دئدی:
ــ «ماشا» !؟..دانیشان منم. داها آیین اولیندن خرجینی یوللارام گلر. ایر خوشلاییرسانسا خرجینله بیرگه سنین اوچون بیر هدیهده یوللارام.
مودور جنابلاری چایدان بیر قورتوم دا ایچندن سونرا اونون احوالاتی لاپ دا ماراقلی اولدی. اؤز کاتیبینه زنگ ائلهییب دئدی:
ــ بیرینجی بو کی باشینی یوخارییا قالدیریب لاب دوز ساخلا. ایکینجیسی ده «ائیوانوفی» ایشینین اوستونه قایتار؛ آخی او ادارهنین اوضاعسینی تنقید ائتدیگی اوچون من اونو ایشیندن چیخارمیشدیم. اونون اؤدهنیلمهمیش معاشلارینی دا اؤدهیین. «ماتیوا» ظاهیرا اؤزو، اؤز مئیلی ایله ایشدن چیخیب گئتمیشدی، آنجاق ائله دهییردی. اونو دا ایشینه قایتارین. مودور جنابلاری بیر قورتوم دا چایدان ایچدی. اوندان سونرا نه اوز وئردیسه دای منیم خبریم اولمادی. چونکی بیردن ــ بیره هر شئی سیخ بیر دومانا بوروندی…
البته سیز دیققتلی اولمالیسیز کی منیم حئکایهمین عونوانی «یای گئجهسینین یوخوسو» ایدی.
***
حئکایه، فارسی ترجومهسی اساسیندا چئوریلیبدیر. (هنر یک لبخند – طنز امروز شوروی- ترجمه منوچهر محجوبی)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سو دئیبدیر منه اولده آنام آب کی
سو دئیبدیر منه اولده آنام آب کی
یوخو اویره تدی اوشاقلیقدا منه خواب کی یوخ
ایلک دفعه کی چوره ک وئردی منه نان دئمه دی
اولیندن منه دوزدانه نمکد ان دئمه دی
آنام اختر دئمییبدیر منه اولدوز دئیب او
سو دوناندا دئمییب یخدی بالا بوز دئیب او
ال دئیب، دست دئمییب برف دئمییب قاردئیب او
منه هئچ وقت بیا سویله مییب گل دئیب او
یاخشی خاطیرلاییرام یازگونی آخشام چاغیلار
باغچانین گون چیخانیندا کی ایلیق گون یاییلار
او دئیردی کی گل باشیوی دارییم ای نازلی بالام
گلمه سن گر باجیوین آستاجا زولفین دارارام
اودئمه زدی کی((بیاشانه زنم بر سر تو))
(( گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو))
بلی قارداش داش یاغسادا گویدن سن اوسان منده بویام
وارسنین باشقا آنان واردی منیم باشقا آنام
اوزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم
ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم
ایسته سن یولداش اولاق بیر یاشییاق بیرلیک ائده ک
وئریبن قول قولا بیریولدا گئده ک
اولاً اوزگه کولکلرله گره ک آخمییاسان
ثانیاً ائلیمه ، وارلیغیما خور باخمییاسان
ایسته سن زور دئیه سن، ملتیمی خوارائده سن
گون گئده ر، صفحه چونر مجبور اولارسان گئده سن
پروفسور محمد تقی زهتابی
شبکه خبردن پخش اولان بیر کلیپ
یئندیرین دئیری وار


text:
«توپ» آدلی بدیعی نثر اثری، «غلامحسین ساعدی» نین نشر ائتدیگی بیرینجی رومان ساییلیر. رومانین اساس مایاسی ائلسئوهن بویلاری آراسیندان قوجا بیگلی، حاجی خوجالی، آلارلی، موغانلی، آیواتلی و ساروانلی. . . بویلارینین یاشاییش شیوهلری اونلارین بیر ـ بیرلری ایله ایلگیلری و اجنبی قارشیسیندا، آزادلیق و وطن مدافیعهسی ایچون بیرلیکلرینی بدیعی بویلارایله وصف ائتمکدیر.
اثر، اللی بؤیوک کیچیک بدیعی پارچادان اولوشور. گئرچکچی (Realism ) یازیچیلیق آنا یوللارینا صادق قالان یازیچی، بو پارچالاردا بیر چوخ یئرده خیال یئلکنلرینیده قالدیریر، انسانلارین ایچ دونیالاریندا سئیره چیخیر، روحی قارما ـ قاریشیقلاری تصویر ائدیر. او، حتی گؤستریرکی ائللرین حقلی مبارزهلرینه خیانت ائدن منفی تیپلرده، روحی خستهلیکلره دوچار اولان آلچاق مقصدلر دالینجا گزن قورخاق گئرچک تیپلردیرلر و انسانلارین یاشادیقلاری هر یئرده تاپیلا بیلرلر و لاکین اونلار، هئچ بیر زامان، اساسی سؤزو دانیشمیرلار، بوتون اولایلار و حادثهلرده، ایناملی، صداقتلی و دوزگون یاشاییش و مبارزه یولو سئچن انسانلار، سون سؤزو دیله گتیریرلر. نئجهکی همین روماندا اجنبی دوشمنی قورخویا و تلاطمه سالان، مبارز و قورخماز، باش روحانی « مشکینلی ملا امام وئردی »، دین، ملت و وطن یولوندا اؤز جانیندان کئچمگه حاضیر اولور و صداقتلی ائللریمیزی دالینجا چکیر. اونون فریادی بوتون ائللریمیزه اورک وئریر، دوشمانی قاوماق ایچون قاباغا سوق وئریر، بئلهکی ائللر، دوشمانین اونلارین علیهینه قوردوغو توپون آغزینا، خیانتکارلاری باغلاییرلار و دوشمانی وطندن قاووب ائشیگه سالیرلار.
غلامحسین ساعدی کیچیک حکایه، رومان، تاماشا، لال اویونو، چئویری، سئناریو و اوشاق ادبیاتی بؤلوملرینده، یئنی و چاغداش دونیا شاه اثرلری ایله سسلشهبیلن، بدیعی نثر اثرلری یاراتمیشدیر. اؤلکهمیزین چاغداش نثر مئیدانلارینی قیرخینجی و اللینجی ایللرده تسخیر ائدن ساعدی یازیچیلیق یئتنهکلرینی اؤز آنا دیلینده سیناماغا امکان تاپماماغیندان راحات سیزلیقینی، هر زامان دیله گتیرهردی. بیز بوگون سئوینیریککی اونون بدیعی اثرلرینی آنا دیلیمیزه قازاندیرماغا غئیرت و همت گؤ سترنوار: خانیم نیگار خیاوی، هم سؤزلو و شیفاهی ادبی دونیامیزا صاحیب اولان و همده یازیلی ادبیات ساحهسینده سؤز طبعینی اوغورلو سیناقلاردان کئچیردن، ادیب و شاعیره بیر خانیم. او، بوندان قاباق نیسگیللی یازیچیمیزین « بهیل عزالیلاری » قیسا حکایهسینین تورکجه چئویریسینی گئنیش اوخوجو کوتلهسینه تقدیم ائتمیشدیر. اونون چئویریسی، تورکجهمیزین چوخ آخارلی بیر شیوهسینده یازیلمیشدیر. آشاغیداکی جملهلری همین چئویریدن سئچمیشم:
. . . آتلار قیچلارینی آرالی قویوب، باشلارینی گؤله ساللامیشدیلار. آغیزلاری آچیلی قالمیشدی. حولقوملاریندان آل قیرمیزی قان دؤلمالاری قایناییب کؤپوک لنیردی و اَلجه اَلجه گؤلون ایچینه تؤکولوب، جانلانیردیلار. سانکی بیر خئیلک بؤیوک و کیچیک قورباغالار داریسقال و قارانلیق بیر گیلیفدن جان قورتاریب، لیغیرسا و چامورلو گؤله چاتمیشلارکیمی.[2]
گنج لیگیمیزین چاغداش نثریمیزه رغبت گؤسترمهسی، ان اؤنملی طلب و احتیاجیمیزدیر. سؤز یوخکی خانیم خیاوینین آخیجی لهجهلی ترجمهلری و مودروکجهسینه سئچدیگی نثر شیوهسی، بو احتیاجین اؤدهنمهسینه یاردیم ائدهجکدیر. من «توپ» رومانین دیلیمیزه قازاندیریلماسینی، سئوینجله ساوادلیلاریمیزا تبریک عرض ائدیرم.


text:
منی محروم ائدن روخساریدن زولفی پریشاندیر،
بو دریایی لطافت موجی عنبر ایچره پینهاندیر
اگر خورشیدی تابانیله سنسیز همشراب اولسام،
لبی لعلی مئی آلودی گؤزومده قانلو پئیکاندیر
دد و دامی موسخّر ائیله یوبدور جذبهی عشقین،
دوگون مجنونی شیدا باشینا چتری سلیماندیر
منی مکری رقیب آواره قیلدی یار کوییندن،
چیخاران آدمی فردوسیدن تزویری شیطاندیر
قاچان عاشیقلرین فیکرینه دوشدو اول عقیقی لب
کی، اونون بیر قارا گؤزلولریندهن آبی حیواندیر
مسلمانام، دئییر مستین، ایچیر عاشیقلرین قانین،
منم کافیر، اگر اول دوشمنی ایمان مسلماندیر
محبّت اهلی هنگی جام و نشاطی درد دن دؤنمز،
نئچون چکسون خومار اول کیم همیشه ایچدیگی قاندیر
منی خاکی نه تنها اولموشام مجنون کیمی رسوا،
کی، اول درد دن فلک سنگی ملامت ایچره پینهاندیر
فلکلر قان ایچر گؤردوکجه تجرید اهلینی، صائیب،
کی، یوقسیزلار حرامیلر گؤزینده تیغی عریاندیر
شاعر: صائب تبریزی


text:
قازاغیستان دا حالق جبیسلیک گۆنی قوتلاندی
قازاغیستان ینگ جمهورباشلیغی نورسلطان نظربایف ده دابارا قاتناشدی و 1-نجی مای گۆنۆنی قوتلادی
قازاغیستان ینگ پایتاغتی آستانادا 1-نجی مای حالقینگ جبیسلیک گۆنی دۆرلی مدنی چأره لر بیلن قوتلاندی.
قازاق ایلی میدانیندا 1-نجی مای گۆنۆنی قوتلاماق اۆچین اۆیشن حالق آیدیمچیلارینگ آیدیملارینی دینگلهدی.
قازاغیستان ینگ جمهورباشلیغی نورسلطان نظربایف ده دابارا قاتناشدی و 1-نجی مای گۆنۆنی قوتلادی.
نظربایف جبیسلیک و آغزی بیرلیک بیلن قاراشسیز بیر دؤولت قوراندیقلارینی آیتدی.
آغزی بیرلیک بیلن قازاغیستان ینگ اینگ اؤسن 30 یورت ساناوینا گیرندیگینی آیدان نظربایف میللتی نینگ جبیسلیگی نینگ أهمیتینه اۆنس چکدی.
بای ترک دینگی نینگ یانینداقی میداندا دا 500 یاش قازاق دومبرا (تامدیرا) بیلن اؤز هۆنأرینی گؤرکِزدی.


text:
شعرلر(۱۱) سوسن امینی- چئویرن: گولناز (۱) زاماندا آددیملاییرام، آنلاری یاشاییرام بیر بیرینین آردینجا. سنی گؤرمک هوسی- ائله اوینادیر آنلاری ایچیمده سانکی ایللردیر اود گلینییم ! (۲) یالقیزلیغیمی شکیلینده واراقلاییرام. ائویمین سسسیزلیگی گولوشونده پوزولور! (۳) کؤلگن- گونش کیمیشاخیر اوستومه؛ کئچیرم گونشدن آنجاق سن کئچمه مندن سئوگیلیم! (۴) بو گئجه نه گؤزلدیر رؤیالاریم آتش بؤجهییله یولداشدیر؛ بلکه آزاد ائده آوارا روحومو؛ بیلدیرهرم ...Read More »
شعرلر(۱۰) / سوسن امینی- چئویرن: گولناز
شعرلر(۱۰) سوسن امینی- چئویرن: گولناز (۱) آغاج تورپاغین قوجاغیندا اینلهییر یوخوسونو کولک اوغورلادیغی اوچون؛ پنجره یاغیشی آغلاییر گؤی سیرداشی دومانلی اولدوغو اوچون؛ سن هاراسینداسان بو فیرتینانین؟ من حسرت کؤینهیی تیکیرم سنه ائوین آرخا اوتاغیندا. (۲) نه اولسون کی بیر ائو قارانلیق اولدو باشقالارینین ائوی کی ایشیقدیر آنجاق اورهییم توتولدو وحشی بیر قوش کیمیقانادلانیب گئتدیگینده. من قالدیم و کدرله دولو بیر ...Read More »
۸ اردیبهشت؛ سایهنین اوچوشو….
کیفم بوی زندگی میدهد(۳) سایه مقدسی چئویرن: گولناز (۱) اؤزون کیمی مهربان و سئویملیدیر خاطیرن. نییه کی یالنیزلیق چوبانینین اوجاغ عطری کیمی هر گون اورهییمین بوش دوزنلیگینده دولاشیر و تنها قویمور منی. (۲) سورگون ائدیبلر ایچیمه قارانلیقی؛ آنجاق من، تانرینین هر گونو قورتوم – قورتوم چکیرم باشیما گونشی؛ قارانلیق کئچهجک نییه کی تانری دا سئومیر اونو. (۳) او گون کی ...Read More »
شعرلر(۹) / سوسن امینی- چئویرن: گولناز
شعرلر(۹) سوسن امینی- چئویرن: گولناز (۱) گؤزلرین اؤزونده بوغور بولاقلاری، و بوغازین سیزیلتیدان آییریر دومانی. گئجه کئچمهدهدیر نازلیم! چوخداندیر گؤرونور سحر، و ایتیلیبدیر قارانلیق. آددیملارینین سسی نه قدهرده آستا اولسا کار ائلهییر زامانین قولاقلارینی. (۲) گؤزلریمیاوولاییر یوخو، و اللریم کتاب آراسیندا ایتیریر یولونو؛ من اورهییمین درینلیگیندن ائشیدیرم سن اوخویان سئودیگیم ماهنینی؛ و رؤیالاریم آیاق توتوب، قالخیر زامان پیللهلریندن یوخاری؛ من ...Read More »
کیفم بوی زندگی میدهد(۲) / سایه مقدسی- چئویرن: گولناز
کیفم بوی زندگی میدهد(۲) سایه مقدسی چئویرن: گولناز (۱) یالنیزلیغیمدا بیر نئچه سؤزجوکو قونشولاشدیریرام؛ دوغولور بیر شعیر و قورتاریر منی- یالنیزلیقدان. (۲) من سنی مدرسه چانتام قدهر، شعیر دفتریم قدهر، گیتارام، وطنیم، و ان اؤنملیسی آنا دیلیم قدهر سئویرم، ای آزادلیق! (۳) بیلمیرم بو چیچکلر نئچه باهار دینلهیهجک گیتارامین سسینی؟! آنجاق من اونلارا باهار- باهار نغمه بسلهیهجهیم! (۴) سیزی آند ...Read More »
کیفم بوی زندگی میدهد(۱) / سایه مقدسی- چئویرن: گولناز
کیفم بوی زندگی میدهد(۱) سایه مقدسی- چئویرن: گولناز (۱) من اسکی بیر ماهنینین اؤزوده ایتگین دوشن- ایتمیش بیر پارچاسییام! هانسی ال- بیر- بیریمیزه بیزی قووشدوراجاق؟ (۲) اویاقلیق ساعاتی نین زنگی کیمیدئییل کی سوسدورماق اولسون! چوخ زاماندان بری اوره ییمده گئجه – گوندوز کوکلنمیش ساعات کیمیگیتارا چالان خاطیره نی دئییرم! (۳) گؤزلری شیمال مئشهلریدیر و من آنامین یاشیل گؤزلرینده شیراز باغلارینی ...Read More »
شعرلر(8) / سوسن امینی- چئویرن: گولناز
شعرلر(8) / سوسن امینی چئویرن: گولناز (1) گؤزلرين ایشگه آرخلاری اؤزونده بوغور، و بوغازين دوماني، نالهدن قوپاریر. گئجهنین سونودور، نازليم!، چوخداندير گؤرسهنیر ايشيق و ايتيب، باتمادادیر قارانليق. آدديملارينين سسي آستادان گلسهده، باتیریر زامانين قولاقلاريني. (2) دونن گئجه قار آلتیندا آرامجاسینا دایانان یالقیز بیر “نارون” آغاجینی- گؤردوم یوخودا؛ سانکی بیر الکتریک آغاجی یاراتمیشدیر- آی ایشیغی اوندان. من يئنه ده اينتظاردایدیم… سن ...Read More »
شعرلر(7) / سوسن امینی- چئویرن: گولناز
شعرلر(7) سوسن امینی- چئویرن: گولناز (1)، اوچوش گئجهنين قارانليغيندا اوولانیر ایکی هوندور دووار آراسیندا بیر قوش؛ و من یادداشتیمین قان ایتیردیگینی اورهييمين درينليگينده دویورام، و اونون آلدیغی هر بیر ضربهسیندن اومید اورهییندن آسلانیرام؛ و اینانجیمین نهایتینده اونو گؤرورم، و ياناقلاريندان اؤپورم. او ایسه، ياز روزگاریلا اوينايان بیر يارپاق تك منه دوغرو گلیر و ياناقلاريمدان اؤپور. منایسه گؤز ياشلاريمي سيلیب، اونونلا ...Read More »
شعرلر(6) / سوسن امینی- چئویرن: گولناز
شعرلر(6) سوسن امینی- چئویرن: گولناز (1) کاشکی الیمه بیر بارداق سو وئرن اولایدی! سوسوزام … سوسوز! اوستومده آغیرلیق ائلهییر- کابوس کیمیغم یوکو، و نفسيم زامانين سون پیللهسينده دوراراق سون خبری گؤزلهییر! كاشكي اورهيين قدهر تورپاغیم اولایدی و سئوگي قدهر باغبانیم؛ و دوداقلارينين اوجوندا اولدوز کیمیبیر تبسسوم و بولاغ کیمیسونسوزا آخان- دوم- دورو گؤزلر. كاشكي مقصده چاتميردي حيات قاطاري، و داغین ...Read More »
شعرلر(5) / سوسن امینی- چئویرن: گولناز
شعرلر(5) سوسن امینی- چئویرن: گولناز (1) باهار چاتمادادیر و من ناخيشلاييرام بولودلارا سيخينتيمي اسهجک کولک- هامیسینی اؤزویله آپارسین- دئیه. ساحیل قوملاری اوستونه سریرم کدرلریمی گلهجک دالغا- هامیسینی اؤزویله آپارسین- دئیه. باهار چاتاجاق و من گیلاس چیچکلریندن کؤینک گئیهجهیم، و سنین آیاق سسلرینله یئنه یاس چیچگینین عطریایله سرخوشلاناجاغام- باشيمين اوستونده گونش اویناسین- دئیه. سن قاپیدان گیررکن عاغیلیمین دولانباج یوللارینداکی سئوگی نغمهلریمی ...Read More »


text:
عاشیق ماهنیلاری تئللی ساز 2 آشیق حسین جاوان، آشیق ادبیاتینین و صنعتینین پارلاق شخصیتلرینندیر. او میلادی 1916 نجی ایلده قاراداغدا دونیایا گؤز آچیبدیر. سونرا عاییله سیله بیرلیکده گنجه شهرینه گئدیب، بیر مدت اورادا یاشاییر، ایللر سونرا تبریز شهرینه قاییدیر و بیرازدا اورادا قالیر. نهایت گونش ایلی 1324 نجو ایلده یئنی دن گنجه شهرینه قاییدیر و نهایت گونش ایلی 1363 نجو …ادامه نوشته »
آشیق ماهنیلاری تئللی ساز 1
آشیق ماهنیلاری تئللی ساز (بخش اول) مین ایللردن بری نسیلدن نسیله سینه دن سینه یه آخیب گلن آزربایجان آشیق ادبیاتی و صنعتی خالقیمیزین روحونو اوخشاییب، اوریینی شنلیک جالاییر. تاریخ بویو اوستاد آشیقلاریمیز هونر و ادبیات ساحه سینده پارلاییب، زنگین شعرلر، اوریه یاتیم ناغیللار و اونودولماز هاوالاری اؤزلریندن یادیگار قویموشلار. بو آلبومو حاضیرلایاراق ایستر حیات دا اولان صنعتکارلار، ایسترسه حیاتلارینی دییشن …ادامه نوشته »
عاشیق عبدالعلی نوری
آشیق عبدالعلی نوری (قاراداغین آدلیم آشیق لاریندان بیری) عاشيق عبدالعلی نين سسی هر کيمسه نی وجده گتيرردی، جنگی کوراوغلو چالاندا کوراوغلو گؤز اؤنونه گلردی و غملی چالاندا دونيانی غم گؤتورردی. سيف الله اوغلو عاشيق عبدالعلی نوری 1318نجی گونش ايلينده قاراداغ ماحالىنين خودافرين بخشینين جانانلی کندينده آنادان اولوبدور. قاراداغ هر زامان عاشيقلار اوجاغی اولوب و اونا گؤره ده اوشاقلار کيچيک ياشلاريندان …ادامه نوشته »
عاشیق چنگیز و عاشیق محبوب + دانلود
عاشیق چنگیز و عاشیق محبوب بو گؤزل چیلله گئجه سینده، بیر نئچه تورک عاشیق ماهنیلاری، عاشیق چنگیزینن عاشیق محبوب دان سیز گؤزل یولداشلاریما حاضیرلامیشام. اومودوم وار کی قولاق آسیب بیه نسیز. ساغولون و چیلله گئجه نیز موبارکدی… ماهنیلارین لیستی: 1.سماور ماهنیسی 2.منیده او دفتره یاز 3.کوراوغلو دوبیتیسی 4.گیله نار 5.قوشایاپراق 6.بیزی بیزدن آلدیلار – – – – – – – …ادامه نوشته »
دانلود عاشیق ماهنیلاری سری جدید
عاشیق ماهنیلاری اوچ آدلیم عاشیقدان، عاشیق اکبر، عاشیق گؤیجه لی تاپدیق، عاشیق فتح الله 19 عاشیق ماهنیسین آشاغادان ایندیره بیلرسیز هر ماهنی نی آنلاین قولاخ آسابیلرسیز یادا ایندیرمک اوچون، هر ماهنیا، ایکی لینک قویولوب کی هر هانکیسیندان ایسته سز ایندیره بیلرسیز. عاشیق اکبردن اوچ ماهنی: اؤلچوسو: 5.8 MB … اؤلچوسو: 5.1 MB … اؤلچوسو: 5.4 MB … عاشیق فتح الله …ادامه نوشته »
دانلود عاشیق ماهنیلاری
دانلود تورک عاشیق ماهنیلاری با آرزوی روزهای زیبا و شاد، چند موسیقی عاشیق رو براتون آماده کردیم بیر نئچه تورک عاشیق ماهنیسی، فیطر بایرامی موناسبتیله سیز عزیز وطن داشلاریما تقدیم اولسون … عاشیق عدالت / نخجوانی هاواسی / تک ساز … … – – – – – – – – – – – – – – – – – – …ادامه نوشته »


text:
یئتمیش ایکینجی درس
فعل (1)
ایش، حال و حرکت بیلدیرن سؤزلره فعل دئییلیر و دیلیمیزین اولان ان اؤنملى نیطق حیصهلریندندیر.
آنا دیلیمیزین فعللرى قورولوش، نوع، زنگینلیک و قودرت باخیمیندان دونیا دیللرینین ان گؤرکملیلریندن بیریدیر.
هر زامان آنا دیلیمیز، باشقا دیللرین فیشارینا معروض قالیب، فعل قورولوشونون گۆجۆ و قودرتیله اؤز میللى وارلیغینى قورویوب ساخلامیش و حتى اونلارا تاثیر ده قویوبدور. بونا گؤره ده فعلین یئرى دیلیمیزده مخصوصدیر.
بۆتۆن دیللرده هر بیر نیطق حیصهسینین اؤزۆنه گؤره خصوصیتلرى واردیر، آنجاق بیزیم دیلده فعللرین ائله خصوصیتلرى واردیر کى باشقا دیللرده یوخدور. مثلا دیلیمیزین معنا نوعلارى و زامانى باشقا دیللردن فرقلهنیر.
آنا دیلیمیزده فعللرین خصوصیتلرى:
1. فعللرده ایشى گؤرن اولمالیدیر.
2. فعللرده اینکارلیق آنلامى اولمالیدیر.
3. فعللرده تاثیرلى و تاثیرسیزلیک آنلامى واردیر.
4. فعللرده طرزلر واردیر.
5. فعللرده نوع واردیر.
6. فعللرده زامان آنلامى واردیر.
7. فعللرده شخص آنلامى واردیر. (بو آنلام ایسیملرده ده واردیر.)
8. فعللرده فورما واردیر. (شکیللر)
9. فعللرده باغلاما شکیللرى واردیر.
بۆتۆن بو آنلاملار (شخصدن باشقا) فعله خاصدیر.
بونلاردان باشقا فعللرده کمیت مفهومو، شرط، سوال و قورولوشجا نوعلارى دا واردیر.
گلن درسلرده بو اؤزللیکلرله تانیش اولاجاییق.


text:
هیندوستان
هندوستان (هیندجه: भारत गणराज्य؛ ) آسیانین گونئی طرفینده یئرلشیبدیر. هندوستاننین پایتختی یئنی دهلی شهریدیر. ۲۰۰۹ -جو ایلده اوْلان بیلگیلر اساسیندا هیندوستاندا ۱٬۱۴۸ میلیون نفر اینسان یاشاییر. هیندوستان قورودان ۶ اؤلکه – پاکیستان، چین، نپال، بوتان، بنقلادش، میانمار ایله، سودان – مالدیو آدالری، سری لانکا و اندونزی ایله همسرحددیر. اراضیسینه گؤره دونیادا یئددینجی (ساحهسی ۳،۲۸۷،۲۴۰؛km² [۲۲])، اهالیسینه گؤره ایسه ایکینجی یئردهدیر.
ایچیندهکیلر
آدک اتیمولوژی[دَییشدیر]
هیندوستان آدینین هیند سؤزوندن یارانیب "هیند آداملاری" معناسیندا ایضاح اوْلونور.
تاریخی[دَییشدیر]
هیندوستان اراضیسینده ایلک دؤولت کیمی بیزیم ائرادان اوّل ائ.ا. ۱-جی مینیللیین ایکینجی یاریسیندا یارانمیشدی. قدیم و اوْرتا عصرلرده هیندوستان علم، ادبیات، اینجه صنعت ساحهسیندهکی نایلیتلری، مۆختلیف دینی و فلسفی سیستملری شرقین بیر چوْخ سیویلیزاسییالارینا موثبت تأثیر گؤسترمیشدیر. ۱۶-جی عصرین اوّللریندن آوروپا موستملکهچیلری طرفیندن تدریجهن هیندوستان موستملکهیه چئوریلمیش و ایکی یوز ایل بؤیوک بریتانیانین تابئلیینده اوْلموشدور. ۱۸۵۷-۱۸۵۹-جو ایللردن میلّی-آزادلیق حرکاتلاری، ۱۹۱۸-۱۹۲۲؛ ۱۹۲۸-۱۹۳۳-جو ایللرده اطاعتسیزلیک، ۱۹۴۶-جی ایلده حربی دنیزچیلرین عصیانی نتیجهسینده ۱۹۴۷-جی ایلده هیندوستان دومینیون دۇروم آلمیش، ۱۹۵۰-جی ایلده ایسه جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
تاریخاً موستملکهچیلیکده اولماسی اؤلکهنین سوسیال-ایقتیصادی اینکیشافینا گۆجلو تأثیر ائتمیش، اوزون مدت کؤهنه، مرسوم سوسیال-ایقتیصادی قورولوشون قالماسینا سبب اوْلموشدور. اؤلکه بریتانیانین خام علاوهسینه چئوریلمیشدیر. اقتصادیاتدا بریتانیا کاپیتالی اساس رول اوینامیشدی. ناتورال چیفتلیک (مزرعه) اوستونلوک تشکیل ائدیردی. چیفتلیک (مزرعه)ین مۆعاصیر قورولوشو ایله ایشچیلرین ۵%-i مشغول اولوردو کی، اونلار دا میلّی گلیرلرین آنجاق ۱۰-۱۵%-نی اۆرتیم (تولید) ائده بیلیردیلر.
معاصیر تاریخ[دَییشدیر]
ایکینجی دونیا ساواشینین سونلارینا یاخین بؤیوک بریتانیانین موستملکهسی اوْلان هندوستانده ملّی-آزادلق حرکاتی گئنیشلهندی. بؤیوک بریتانیا هیندوستانا دومینیون حۆقوقو وئرمهیه مجبور اوْلدو. همین ایلین آوقوستوندا جواهیرلل نئهرو باشدا اوْلماقلا موقتی حؤکومت تشکیل اوْلوندو. لاکین بۇ تام آزادلیق دئییلدی. خالقین موباریزهسی داوام ائدیردی. بۇ موباریزه نتیجهسینده ۱۹۴۷-جی ایلده هیندوستاندا اینگیلیس آغالیغینا سون قویولدو. همین ایلین آوقوستون ۱۵-ده هیندوستان اراضیسینده دینی علامتلر اساس گؤتورولمکله ایکی موستقیل دؤولت، هیندوسلارین چوخلوق تشکیل ائتدیی هیندوستان و اهالیسی اساساً موسلمانلاردان عبارت اوْلان پاکیستان دؤولتلری قۇرولدو. ائله ایلک ایللردن بۇ دؤولتلرین بیر-بیرینه قارشی اراضی ادعالاری میدانا چیخدی. غرب دؤولتلری بۇ ایکی بؤیوک دؤولتلری بیر-بیرینه قارشی محاربهیه سوروکلهیهرک اونلارین هر ایکیسینی اینکیشافدان ساخلاییردی. هیندوستان بۇ ادعالاریندا شوروی-نین، پاکیستان غربین کمکینه آرخالانیردی. کشمیر بولگه نینا صاحبلیک اۆزرینده ۱۹۴۸-جی ایلده بیرینجی هیندوستان-پاکیستان ساواشی باش وئردی. بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی تهلوکهسیزلیک شوراسینین واسطهچیلیک میسسییاسینین فعالیّتی سایهسینده باریشیق الده اوْلوندو. قوزئی-غربی کشمیر و یا کشمیرین اوچده بیر حیصّه سی (آزاد کشمیر) پاکیستانین، قالان اراضیسی ایسه هیندوستان نظارتی آلتینا دوشدو. ۱۹۶۵-جی ایلده کشمیر موسسیسلر مجلیسینین قبول ائتدیی آنا یاسا کشمیری هیندوستان اتفاقینین ترکیب حیصّه سی اعلان ائتدی. بو، ایکینجی هیندوستان-پاکیستان ساواشینه سبب اوْلدو. بۇ دفعه چینین موباریزهیه قاریشاجاغیندان احتیاطلانان شوروی-نین فعال واسطهچیلیگی ایله محاربه ۱۹۶۶-جی ایلده دایاندیریلدی و داشکند بیاننامهسی ایمضالاندی. کشمیر مسئلهسی ۱۹۸۷، ۱۹۸۸، ۱۹۹۷-جی ایللرده ده ایکی دؤولت آراسیندا قانلی حربی توققوشمالارا سبب اوْلدو. پاکیستان کشمیر مسئلهسینین بئینلخالق سوییهده حل اوْلونماسینا چالیشیر، اونو هیندوستان ترکیب حیصّه سی کیمی تانیمیر. بورادا بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین نظارتی آلتیندا رئفئرئندوم کئچیریلمهسی طلب ائدیلیر، لاکین هیندوستان بونا راضیلیق وئرمیر. هیندوستان اراضیسی ایله همسرهد اوْلان غربی پاکیستاندان آیریلان شرقی پاکیستاندا ۱۹۷۱-جی ایلده گئنیش موختاریت اوغروندا موباریزه باشلانارکهن هیندوستان قوْشونلارینی شرقی پاکیستان اراضیسینه یئریتدی و بورادا موستقیل بنقلادش دؤولتینین یارانماسینا کؤمک ائتدی.
۱۹۵۰-جی ایلده هیندوستان جومهوریتی اعلان اوْلوندو. همین ایل قبول اوْلونموش آنا یاسا هیندوستانی ۲۲ اوستان و ۹ موتتفیق اراضیدن عبارت فدراتیو جومهوریتی، ایداره فوْرماسینا گؤره پارلانمئنت جومهوریتی کیمی تثبیت ائتدی. "نئهرو خطی"نین حیاتا کئچیریلمهسی سایهسینده اؤلکهده نیسبتاً ثابت دموکراتیک اینکیشافی تامین ائدن اساسلار یاراندی. هیندوستاندا هئچ واخت دؤولت چئوریلیشلری، حربی رژیملرین حاکمیّتی اولمامیشدیر. هیندوستانی "دونیانین ان بؤیوک دموکراتییاسی" آدلاندیریرلار. نئهرو و سلفلری، قیزی ایندیرا قاندی و نوهسی راجیو قاندی ۳۹ ایل هیندوستان حؤکومتینه باشچیلیق ائتمیشدیلر. هیندوستان میلّی کوْنقره سی اوزون مدت سیاسی حیاتدا رئال موخالیفته راست گلمهدن رهبر اوْلموشدور. "نئهرو خطی" ایقتیصادی اینکیشافی سورتلندیردی. اؤلکهده قاریشیق اقتصادیات یارادیلدی، اؤزل بؤلمه ایله یاناشی دؤولت بؤلمهسینین اینکیشافینا دقت یئتیریلدی، بؤیوک صنایع آچیغا چیکمامیشی میدانا گلدی. یاشیل اینقیلاب ۷۰-جی ایللرده اؤلکهنی ارزاق تاخیلی ایله تامین ائتمهیه ایمکان وئردی. ۸۰-جی ایللرده هیندوستاندا بازار اصلاحاتلاری کئچیریلمهیه باشلاندی. اوّللر صنایعده اساس دقت ایدخالی آزالتماغا یؤنلمیشدیسه، ایندی ایخراجا ایشلهیهن صنایع ساحهلرینین اینکیشاف ائتدیریلمهسینه اوستونلوک وئریلدی. هیندوستان بؤیوک اینتئللئکتوال آچیغا چیکمامیشی واردیر. ۷۰-جی ایللرده اؤلکهده نۆوه انرژیسی الده اوْلوندو. هیندوستان ۱۹۸۰-جی ایلده اؤز راکئتداشیییجیسی واسطهسیله اوزایا رابطه پئیکینی بوراخدی، ۹۰-جی ایللردن اعتباراً اؤلکهده تاکتیکی و باللیستیک راکئتلر حاضیرلانیر. لاکین فعال دئموقرافیک سیاستین آپاریلماسینا باخمایاراق، اهالی آرتیمینین سرعتلی اولماسی، بونا قارشی اصلاحاتلارین تأثیرینی آزالدیر. اهالینین بؤیوک اکثریتی یوخسوللوق حدیندن آشاغی سوییهده یاشاییر.
۱۹۸۰-جی ایللرده هیندوستاندا سیقه فاناتیزمی دالغاسی قالخدی. موستقیل سیقه دؤولتی یاراتماق اوغروندا موباریزه آپاران بۇ ایجمانین عضولری مرکزی حؤکومته تضییق واسطهسی کیمی تئررور کامپانییاسینا باشلادیلار. باش نازیرلر ایندیرا قاندی ۱۹۸۴-جو ایلده، راجیو قاندی ایسه ۱۹۹۱-جی ایلده بۇ تئررورون قوربانی اوْلدولار. جواب تئپکیسی کیمی هیندوسلار دا هیندوس دؤولتی یاراتماق اوغروندا موباریزهیه باشلادیلار. انحصارچیلارین کیچیک بیر قروپونون ایقتیصادی قودرتینین آرتماسی ایله اونلارین حاکم پارتییانین رهبرلیینه تأثیری گۆجلهنیردی. عینی زاماندا آنتیانحصارچی قوهلر ده آرتیردی. حاکم پارتییا ایکی حیصّه یه پارچالاندی. انحصارچی قوهلره خیدمت ائدن ساغلاردان عبارت سیندیکات و ایندیرا قاندینین باشچیلیغی ایله سوْل-مرکزچی کوالیسییا یاراندی. ایندیرا قاندی "قاندی خطی"-نی داوام ائتدیردی. داخیلی پارچالانما، یارانان یئنی موناسیبتلره چئویک موناسیبت گؤستریلمهمهسی، دینی آیریسئچکیلیک ادعالاری، دینی-سیاسی قوهلرین فاللاشماسی هیندوستان میلّی کوْنقره سینین نفوذونو چوْخ آزالتدی. اؤلکهده سیاسی بحران باش وئردی. حاکمیّت اوغروندا موباریزه کسکینلشدی. ۱۹۷۷-۱۹۸۰-جی ایللرده جاناتا پارتییاسی، ۱۹۸۹-۱۹۹۱-جی ایللرده موخالیف میلّی جبهه حاکمیّته گلدی. ۱۹۹۱-۱۹۹۶-جی ایللرده هیندوستان میلّی کوْنقره سی حاکمیّتی اله آلسا دا، اونو اوزون مدت اؤزونده ساخلایا بیلمهدی. ۱۹۹۸-جی ایلده بهاترییا جاناتا پارتییاسی حاکمیّته گلدی. بوتون سادالانان چتینلیکلره باخمایاراق، هیندوستان یئنه ده، گونئی آسیادا آپاریجی مؤوقئیینی ساخلاییر. اقتصادیاتین لیبئراللاشدیریلماسی، خاریجی کاپیتالین گئنیش جلب ائدیلمهسی، اؤزللشدیرمه اونون اینکیشافیندا باشلیجا مئیللردیر.
فیزیکی-جغرافی خصوصیّت[دَییشدیر]
هیندوستان تعیین گئولوژی پروسسلری یئتمیش بئش میلیون ایل اوّل باشلاندی، نه واخت هیندوستان سوبکونتینئنتی، اوندا (سوْنرا) گونئی سوپئرجونتینئنت قوندواناسینین حیصّه سی، northeastwards درئیفینی، اللی میلیون ایل داوام ائتمک، باشلادی، او واختکی اونفورمئد هیند اوقیانوسیندان. آوراسییا لؤوهه (بوشقاب) ایله سوبکونتینئنتین سوْنراکی توققوشماسی و اونون (بونون) آلتیندا سوبدیکسییا، هیمالایا باشلانغیج وئردی، پلانئتین ان یوکسک داغلاری – هانسی ایندی شیمالدا و شیمال-شرقده هیندوستان یاناشیر (همسرحددیر). اوولکی دنیز دیبینده فوری میدانا چیخما هیمالایینین جنوبو، لؤوهه (بوشقاب) حرکتی (حرکاتی) تدریجهن مالیک اوْلماق گئنیش تکنه، یاراتدی، هانسی کی ایندی چای محدود چؤکونتو ایله، دولدور(اول)موش اوْلدو ایندو گانگئتیج دوزنلیینی فورمالاشدیریر. بۇ دوزنلیین غربینه و اوندان (بودان) آراواللی دیاپازونو ایله کسین، تار سهراسی اوزانیر. اوریژینال (ایلکین) هیندوستان لؤوهه (بوشقاب) ایندیسی یاریمادا ساکینی هیندوستانی، ان کؤهنه (یاشلی) و گئولوژی چوْخ مؤحکم کیمی ساغ قالیر و ساتپورا و ویندهیا کیمی اوزاق شیمال کیمی اوزانماق مرکزی هیندوستاندا یئرلشیر. بۇ پارالئل دیاپازونلار شرقده ژهارکهاند-دا کؤمور ایله زنگین جهوتا ناگپور پلاتئاویا غربده قوجاراتدا عرب دنیزی ساحلیندن قوهده اولور (قاچیر). اونلارین جنوبلارینا، ساخلانما (قالان) یاریمادا ساکینی لاندماسس-اینا، دئکان پلاتوسو، اویغون اولاراق سوْل و ساغدا ساهیلبویو دیاپازونلار، غربی قاتلار و شرقی قات ایله دؤورلنیلیر؛ پلاتو هیندوستاندا، بیر میلیارددان چوْخ یاشیندا بعضیلرینده ان کؤهنه داش فورمالاشمالارینی اؤزونده ساخلاییر. بئله دبده (اۆصولدا) تشکیل ائتمیش (ائدیلمیش)، هیندوستان قوزئی ائن دایرهسی شرقی اوزونلوق دایرهلری، ۶۸°۷' و ۹۷°۲۵' ۶°۴۴-اون' و ۳۵°۳۰-اون' آرالاریندا برابرلشین قوزئینا اوزانیر.
هیندوستان ساحلی ۷ ۵۱۷ کیلومتر اوزونلوغوندادیر؛ بودان مسافه، ۵ ۴۲۳ کیلومتر (کیلومتر لیک) (۳ ۳۷۰ حربی کشفیات) یاریمادا ساکینی هیندوستانا و آندامان-آ، نیجوبار-آ و هیندوستان حربی-دنیز هیدروقرافیک دیاقراملارینا مۆافیق اولاراق لاکشادویپ ایسلاندس.[۱۳-اینا] و ۲ ۰۹۴ کیلومتر ه (کیلومتر لییه) (۱ ۳۰۱ حربی کشفیات) منسوبدورلار، ماتئریک ساحلی نؤوبتیدن عبارتدیر: ۴۳% قوملو ساحل (چیمرلیک)، سیلدیریم داشلار، ۴۶% چای کئچیدی و یا باتاقلیق جواست.[۱۳]، داخیل اوْلماقلا ۱۱% داشلی ساحل
اساس هیمالای منشأ چایلاری – هانسی کی زروری اولاراق هیندوستاندان آخان قانقی و براهماپوترانی اؤزونده ساخلاییر (داخیل ائدیر)، هر ایکیسی، هانسی کی بنگال کؤرفزینه آخیر. قانقین واجیب باج وئرهنلری (قوللاری) یامونانی و کوسی-نی اؤزونده ساخلاییر (داخیل ائدیر) – کیمین کی چوْخ آشاغی قرادیئنتی هر ایل فلاکتلی داشقینلاری دوغوردور. اساس یاریمادا ساکینی چایلاری – کیمین کی داها سیلدیریم (سرت) قرادیئنتلری داشقیندان اونلارین سولارینین قاباغینی آلیر – قوداوارینی، ماهانادینی، کاوئری و کریشنا -، اؤزونده ساخلاییر (داخیل ائدیر) کاوئری و کریشنا؛ و نارمادا و تاپتی – هانسی کی عرب دنیزینه آخیر. هیندوستان تانینمیش ساهیلبویو خصوصیتلری آراسیندا غربی هیندوستاندا و آللوویال سونداربانس دئلتاسیندا باتاقلیق کاچ راننیدیر – هانسی هیندوستان بنقلادش ایله بؤلور. هیندوستان ایکی آرخیپئلاقا مالیکدیر: لاکشادویپ، هیندوستان جنوب-غرب ساحلیندن مرجان آتولللاری؛ و آندامان و نیکوبار آدالاری، آندامان دنیزینده وولکانیک زنجیر. هیندوستان ایقلیمی اینادلا هیمالایین و تار سهراسینین تأثیری آلتیندادیر، هر ایکیسی، هانسی کی موسسونلاری سورور. هیمالای اوخشار ائن دایرهلرینده چوْخ یئرلشدیی یئرلردن داها ایستی گؤرونمکدن، هیندوستان سوبکونتینئنتینین بؤیوک حیصّهسینی ساخلاماقدان سویوق مرکزی آسیا کاتاباتیج کولکلرینین قاباغینی آلیر. تار سهراسی جنوب-غربی یای موسسون کولکلرینی روتوبت یوکله(ایل)میشی جلب ائدن کریتیک (هلدیجی) رولو اویناییر (ایفا ائدیر) – هانسی کی، ایونون و اوکتیابرین آرالاریندا، هیندوستاندا اوستونلوک تشکیل ائت: تروپیک(چوخ ایستی) یاش، تروپیک(چوخ ایستی) قورو، سوبتروپیک روتوبتلی و داغلیق.
انضباطی اراضی بؤلگوسو[دَییشدیر]
اینضیباطی جهتدن هیندوستان جومهوریتی ۲۸ اوستان و ۷ اتفاق بؤلگهسیندن عبارتدیر. اتفاق بؤلگهلری بونلاردیر: آندامان و نیکوبار آدالاری، چاندیقارخ، دادرا و ناقار هاوئلی، دامان و دیو، دهلی، لاکشادویپ، پوندیچئری.
اؤلکهنین اوستانلری[دَییشدیر]
آندرا پرادش.، آروناچال پرادش، آسام، بیهار، چاتیسقارخ، قوا، هاریانا، قوجارات، هیماچال پرادئش، جاممو-کشمیر، جارکهاند، کارناتاکا، کرالا مادیا پرادئش ماخاراشترا، مانیپور، مئقهالایا، میزورام، ناقالاند، اوریسسا، پنجاب، راجاستان، سیکیم، تامیل نادو، تریپورا، اوتارانچال، اوتار پرادش، غربی بنگال. اتفاق اراضیلری: آندامان و نیکوبار آدالاری، چاندیقاره، دادرا و ناقار هاولی، دامان و دیو، دهلینین میلّی باشکند اراضیسی، لاکشادویپ و پودوچری.
اقتصادیات[دَییشدیر]
ایکینجی دونیا محاربهسینین اوّللرینده هیندوستان هر نفر حسابیله بریتانیادان ۳۶ دفعه.ژاپوندان ایسه ۷ دفعه آز چوغون اۆرتیم (تولید) ائدیردی. صنایع بیرطرفلی آپاریلیردی. یونگول صنایع داها اۆستون ایدی. ماشینقاییرما یوخ ایدی،کند چیفتلیک (مزرعه) تنززوله اوگرامیشدی. ساوادلیلارین خصوصی چکیسی ۱۸%،اورتا عؤمور مدتی ۳۲ ایل تشکیل ائدیردی. ۱۹۴۷-جی ایلده اؤلکه ایکی حیصّه یه بؤلونموشدور-هیندوستان و پاکیستان. هیندوستان سیاسی موستقیللیک الده ائتدیکدن سوْنرا اؤلکهنین اقتصادیاتینی صنایع اساسلاری اۆزرینده قورماغا ایمکان یارانمیشدیر. لاکین ۱۹۵۷،۱۹۷۲،۱۹۸۵-جی ایللرده اۆرتیم (تولید)ین آرتماسیندا لنگیمهلر مؤوجود اوْلموشدور.
اقتصادیاتین لنگارتیمی بیر چوْخ حاللاردا میلّی کاپیتالین ضعیفلیگی ایله ایضاح ائدیلیر. اقتصادیاتین ساهوی قورولوشو. ۲۰۰۵-جی ایلده هیندوستان عمومی داخیلی محصولو ۷۷۲،۰ ملرد.هر نفره دوشهن محصول ایسه ۷۰۰ دوللارا برابر اوْلموشدور (مؤ قایسه اۆچون قئید ائتملیگیک ki.bu گؤستریجیلر ۱۹۹۵-جی ایلده مۆافیق اولاراق ۳۴۰ ملرد. دوللار و ۳۸۷ دوللار تشکیل ائتمیشدیر). اودم-ین اورتایللیک آرتیم سرعتی ایلک ۳۵-۴۰ ایلده ۳،۵%-دن آرتیق اولمامیشدیر. لاکین سون ایللرده بۇ گؤستریجی آرتاراق۱۹۹۹-۲۰۰۰-جی ایللرده ۶،۲%،۲۰۰۳-۲۰۰۵-جی ایللرده ایسه ۸،۴% تشکیل ائتمیشدیر. عمومی داخیلی محصولون ۲۵%-i کند چیفتلیک (مزرعه)ینین،۲۷%-i صنایعنین،۴۷%-i خیدمت ساحهلرینین پایینا دوشور. جمعی ایشچیلرین ایسه ۶۷%-i کند چیفتلیک (مزرعه)یندا چالیشیرلار. هیندوستان آقرار-صنایع اؤلکهسی حساب ائدیلیر.
کند چیفتلیک (مزرعه) نسبتاً ثابت و دینامیک اینکیشاف ائدیر. کند چیفتلیک (مزرعه)ینی اساسینی اکینچیلیک تشکیل ائدیر.کند چیفتلیک (مزرعه)یندان الده اوْلونان گلیرین ۷۵%-ایبیتکیچیلیین پایینا دوشور. بئجریلهن توْرپاق ساحهسی ۱۴۱ ملن. هئکتاردیر. بونوندا ۱۵ ملن. هئکتاری ایلده ۲ دفعه اکیلیر. ۸۴ ملن. هئکتار صونعی سووارما ایله بئجریلیر. هیندوستان چای یئر فیندیغی،شکر قامیشی اۆرتیم (تولید)ینا گؤره بیرینجی،دویو و پامبیق اۆرتیم (تولید)ینا گؤره ایکینجی،توتون اۆرتیم (تولید)ینا گؤره اوچونجو یئری توتور. ۲۰۰۳-جو ایلده اساس کند چیفتلیک (مزرعه) محصوللاری اۆرتیم (تولید)ی-تاخیل ۲۲۵ ملن. تون(او جملهدن بوغدا ۷۶ملن. تون،دویو ۱۳۲ ملن. تون)،چای ۷۷۰ ملن. تون،قهوه ۲۰۰ مین تون،پامبیق ۲،۱ ملن. تون،شکر قامیشی ۲۷۲ ملن. تون توتون ۶۶۰ مین تون، کارتوف ۲۱ ملن. تون اوْلموشدور. یئر فیندیغی و کونجوت اۆرتیم (تولید)ینا گؤره دونیا اؤلکهلری اوزره محصولون ۳۰%-نه مالیکدیر. کتان توخومو و گنگرچک یاغی اۆرتیم (تولید)ینا گؤره بیرینجی یئری توتور. ادویات محصوللاری اۆرتیم (تولید)ی چوْخ یاییلمیشدیر – بیبر،دارچین،راپس،زنجفیل،ساریکؤک،هیل و س. بوتون تروز و مئیوه تۆره لری واردیر. ایریبوینوزلو مال-قارانین سایینا گؤره ده هیندوستان دونیادا بیرینجی یئری توتور. دونیا اوزره جمعی جامیشلارین ۵۷%-i،اینکلرین ۱۶%-i هیندوستان پایین دوشور. ۷۵ ملن. تون سود اۆرتیم (تولید) ائدیر. ۱۳ ملن. دونوزلاری وار. اراضیسینین ۱۹،۳%-i مئشهلیکدیر. هیندوستان دنیزدن توتولان بالیغا گؤره ۶-جی،ایچمهلی سودان توتولان بالیغا گؤره ۲-جی یئری توتور. جمعی توتوتلان بالیغین حجمی-۵،۳ ملن. توندور. بۇ ساحه مشغوللوغون آرتماسیندا و خاریجی تیجارتده بؤیوک رول اویناییر. ۴۰۰ مین تون دنیز محصولو ایخراج ائدیر.
هاسیلات صنایعسی باخیمیندان هیندوستان اقتصادیاتین اینکیشافی اۆچون کیفایت قدر مینرال احتیاطلارا مالیکدیر. بئله کی،دونیا دمیر فیلیزی احتیاطینین ۲۵%-ا قدری،مارقانس فیلیزی چیخاریلماسینین ۱۵%-i،سلیودانین ۶۰%-i بۇ اؤلکهنین پایینا دوشور. ۲۰۰۳-جو ایلده اؤلکهده ۳۱۵ ملن. تون کؤمور،۳۳ ملن. تون نفت،۴۴۸ ملرد. کوت. ساعت الکتریک انرژیسی اۆرتیم (تولید) ائدیلمیشدیر. کؤمور ائهتیاتی ۱۴۸ ملرد. تون قیمتلندیریلیر. ۷،۳ ملن. تون دمیر فیلیزی، ۶،۸ mln.ton بوکسیدلر، ۳،۱ ملن. تون میس فیلیزی،۱،۷ ملن. تون مارقانس فیلیزی، ۲،۴ مین تون قیزیل، ۵۳ مین تون گوموش، ۴۰،۶ مین کارات آلماز،۶۳ مین تون قورغوشون اۆرتیم (تولید) ائدیلیر. بۇ ساحهلرین جمعی محصولو ۱۰،۳ ملرد. دوللارا برابردیر. اؤلکه اوزره جمعی ایخراجین ۱۶%-i بۇ ساحهنین پایینا دوشور.
عمومی داخیلی محصولون ۱۸%-i ائمال صنایعسینی پایینا دوشور. پارچا صنایعسی داها بؤیوک اۆستونلویه مالیکدیر. ۹۰ ملن. نفر آدام ایشلییر. اۆرتیم (تولید)ین ۱۹%-i خیردا ال ایشلرینه اساسلانیر. ایخراجدان اوْلان گلیرین ۳۰-۳۳%-i توخوجولوق صنایعسی محصوللارینداندیر. هیند کندیری اۆرتیم (تولید)ینا گؤره دونیادا بیرینجی،بو ساحهدن اوْلان حاضیر ممولاتلار ایخراجینا گؤره ایکینجی یئری توتور. اؤلکهده ۱۴۴ ملن. تون گوبره اۆرتیم (تولید) ائدیلیر. تلباتی ۷۰% اؤدییر. اجزاچیلیق صنایعسی چوْخ یوکسک سوییهده اینکیشاف ائدیب. بۇ ساحهده ۲۵۰ مین بؤیوک موسسیسه ایشلییر. حاضیردا جمعی صنایعنین ۱۷،۲%-i پارچا صنایعسینین، ۱۶،۵%-i نفت و کؤمور صنایعسینین،۱۴%-i یئیینتی صنایعسینین،۷%-i سئللووز-کاغیذ صنایعسینین،۵%-i ائلئکتروتئخنیکا صنایعسینین پایینا دوشور. ۱۹۵۰-۲۰۰۵-جی ایللرده صنایع اۆرتیم (تولید)ی ۱۵ دفعه آرتمیشدیر. عمومی داخیلی محصول دا ائمال صنایعسینین خصوصی چکیسی ۱۹۵۰-جی ایلدکی۱۱،۴%-دن ۲۰%-ا چاتمیشدیر. ائمال صنایعسی محصولونون عمومی حجمینده آغیر صنایع ۳۲%-دن ۶۴%-دک آرتمیشدیر. اۆرتیم (تولید)ین قورولوشوندا دییشیکلیک یارانمیشدیر. اوزون مدت اۆچون نظرده توتولان ایستهلاک شئیلرینین خصوصی چکیسی آرتمیشدیر. ائمال صنایعسینین ساهوی قورولوشوندا دا دییشیکلیک یارانمیشدیر. ارزاق ماللاری،پامبیق پارچا،هیند کندیری و توخوجولوق ممولاتلاری اۆرتیم (تولید)ینین خصوصی چکیسی ۱،۵-۲ دفعه آزالدیلمیلشدیر. ۱۹۵۰-جی ایللرده صنایع محصوللارینین ۶۰%-i یئیینتی و توخوجولوق ماللاریندان عبارت اوْلدوغو حالدا،۲۰۰۵-جی ایلده بۇ ۲۵%-دن آز اوْلموشدور. نفت محصوللارینین و ماشینقاییرمانین خصوصی چکیسی ۲-۳ دفعه آرتمیشدیر.
اؤلکهده سنایئلشمهنین اینکیشافی چوْخ ساحهلی چیفتلیک (مزرعه) کومپلکسینین یارانماسینا ایمکان وئریر. میلّی چیفتلیک (مزرعه)ین اؤز-اؤزونه اینکیشاف ائدن برقرار اولا بیلهن بیر سیستمه چئوریلمهسی اؤزونو گؤستریر. معین معنادا اقتصادیاتدا ایکیلی بازار مؤوجوددور. بیر طرفدن اهالینین چوْخ حیسسهسی اۆچون زروری ایستهلاک شئیلرینه اوْلان تدییه قابیلیتلی طلبده طلبده دورغونلوق یارانیر،دیگر طرفدن ایسه اوزون مدته ایستیفاده ائدیلهن ایستهلاک شئیلرینه اوْلان تدییه قابیلیتلی طلب آرتیر. بوتونلوکله میلّی اقتصادیاتین اینکیشاف ائتدیریلمهسینده خصوصی بؤلمهنین داها بؤیوک رولو واردیر. بئله کی،اودم-ین ۷۵%-i خصوصی بؤلمهده فورمالاشیر. کند چیفتلیک (مزرعه)،یونگول ماشینقاییرما،یونگول یئیینتی و طیب صنایعسی، اینشاات، تیجارت، آوتوماشین نقلیاتی و دیگر ساحهلرده خصوصی بؤلمه داها گئنیش یاییلمیشدیر.
اودم-ین تقریباً ۲۵%-i دؤولت بؤلمهسینده یارائدیلیر. اؤلکهنین مدافعه صنایعسینده،انرژی،دمیریولو،آویاسییا،نقلیات،رابطه،متالوژی و س. کیمی بازا ساحهلرینده دؤولت بؤلمهسینین خصوصی چکیسی آرتیقدیر.
بیر چوْخ ساحهلرده دؤولت بؤلمهسینین خصوصی چکیسی داها چوخدور. بونلاردان نفت چیخاریلماسی و ائمالی،کؤمور،میس،قورغوشون،سینک اۆرتیم (تولید)ی،پولاد اریدیلمهسینین ۶۰%-دن چوخو،آغیر ماشینقاییرما محصوللاری،گمیقاییرما،تییاره و دزگاه قاییرما و س. گؤسترمک اولار. ۲۰۰-دن چوْخ علمی-آراشتیرما اینستوتو و لاباراتورییا دؤولت بؤلمهسینده مرکزلشدیریلیبدیر. ائتتکی-نه آیریلان خرجلر ۰،۷۳% تشکیل ائدیر. حاضیردا هیندوستان یوکسک الکترون تکنولوژیسینا و کوسمیک صنایعسینه مالیک اوْلان اؤلکهلر سیراسینا داخیلدیر. هیندوستان دونیا بازرینا تئلئکوممونیکاسییا و مئتئرولوگییا،رابطه واسطهلری گؤندریر. مووفقیتله اؤزونون میلّی آتوم انرژیسی اوزره اینکیشاف پروقرامینی حیاتا کئچیریر.
هیندوستاندا الکترون صنایعسی و بیلیشیم تکنولوژیسی ساحهسینده ۲۵۰ مین نفر آدام ایشلییر. بۇ ساحهنین محصولونون حجمی ۱۳ ملرد. دیللار،ایخراج ایسه ۸ ملرد. دوللارا برابردیر. بۇ گؤستریجیلره گؤره هیندوستان ۲-جی یئری توتور.
هیندوستاندا آوتوموبیل صنایعسی ایلده ۶۴۲ مین مۆختلیف نؤعده آوتوموبیل بوراخیر. قارا متالوژیدا ۷ بؤیوک زاوود تام گۆجو ایله ایشلییر. ایلده ۱۰،۱ ملن. تون پولاد اۆرتیم (تولید) ائدیلیر.
هیندوستاندا نقلیات سیستمی ده گئنیش ووسعت تاپمیشدیر. بئله کی،دمیر یولونون عمومی اوزونلوغو ۱۰۷ مین km-ره برابردیر. بونون دا ۲۹%-i ائلئکتریکلشدیرمیشدیر. هیندوستان ایئوؤ-ده ان بؤیوک تیجارت دونانماسینا مالیکدیر. دونانما ۴۹۰ دنیز گمیسی واردیر. اؤلکهده ۱۱ بؤیوک و ۱۳۹ کیچیک لیمان فعالیّت گؤستریر. هیندوستان دونیادا قاباقجیل آوتوموبیل یوللاری شبکهسینه مالیکدیر. هیندوستاندا پوچت شبکهسی سیستمی ده یوکسک سوییهدهدیر. جمعیسی ۱۵۴ مین پوچت شبکهسی فعالیّت گؤستریر.
۲۶۰-۳۰۰ ملن. نفر کاسیبچیلیق شرایطینده یاشاییر.
هیندوستان ایقتیصادی اینکیشافی آیری-آیری دؤورلرده معین خصوصیتلری ایله بیر-بیریندن فرقلنیر. بئله کی،هیندوستان موستقیللیک الده ائتدیی ایلک ۱۰ ایللیک سابیتلشمه دؤورو آدلانیر. بۇ مرحلهده اؤلکهده چیفتلیک (مزرعه) مکانیزممینین اساسلاری فورمالاشیردی. موستقیللیک الده ائدیلمهسیله غیری-ایقتیصادی مجبوریت و تیجارت واسطهسیله آیری-آیری ساحهلره قویولان کاپیتال واسطهسیله بریتانیانین سیاسی نفوذ دایرهسینین گئنیشلهنمهسینه سون قویولموشدور. بۇ مرحلهده مرکزلشدیریلمیش پلانلاشدیریلما ایله بازار علاقهلرینین گئنیشلندیریلمهسی سیاستی اساس گؤتورولموشدور. میلّی اقتصادیاتین اینکیشافینین ایلکین شرطلریندن بیری کیمی صنایعیه قویولموش ایری کاپیتالا ماراق یاراتماق،ایدخالدا هیمایدارلیق سیاستی و پول نظارتی حیاتا کئچیرمک نظرده توتولوردو.
ایکینجی دؤور ۱۹۵۰-جی ایللرین اورتالاریندان ۱۹۶۰-جی ایللرین اورتالارینادک اوْلان واختی احاطه ائدیر. بۇ دؤور ایتئنسیو سنایئلشدیریلمه دؤورو کیمی سجییهلنیر. بورادا مؤوجود اۆرتیم (تولید) موناسیبتلرینین یئنیدنقورولماسی، سربست بازار موناسیبتلرینین یئنیدن قۇرولماسی،سربست بازار موناسیبتلرینین و خاریجی کاپیتالین مهدودلاشدیریلماسی ساحهسینده معین تدبیرلر سیستمی نظرده توتولوردو. ایدئالوژی جهتدن بوتون بونلار "سوسیالیست جمعیتی" قۇرولماسی شوعاری آلتیندا حیاتا کئچیریلیردی.
دؤولت مولکیتی یارادیلماسی آشاغیداکی ایستیقامتلرده حیاتا کئچیریلیردی؛ موستملکهچیلرین حاکم دایرهسینده اوْلان مولکیتین میلّی دؤولتین ایختیارینا کئچمهسی؛ میلّی کاپیتالا مخصوص اوْلان بعضی خصوصی شیرکتلرین میللیلشدیریلمهسی؛ دؤولت یاردیمی حسابینا یئنی موسسهلر یارادیلماسی.
سنایئلشدیریلمه ایدخالین عوضلهنمهسی فوْرماسیندا حیاتا کئچیریلیردی. "اؤز گۆجونه آرخالانماق" ، "اؤزو اؤزونو تامین ائتمک" کورسونون اساس گؤتورولمهسینه،خاریجی بورجلارین رولونون آزالدیلماسی و یئرلی محصوللارین چئشیدینین گئنیشلندیریلمهسینه اوستونلوک وئریلیردی. همین دؤورده متالوژی،ماشینقاییرما و کیمیا صنایعسینین خصوصی چکیسی چوْخ آرتمیشدیر. صنایع ساحهلرینه آیریلان خالص کاپیتال قویولوشو ۵۰-جی ایللردهکی ۲۶،۴%-دن ۱۹۶۰-جی ایللرده ۴۱،۱%-ا چاتمیشدیر.
آغیر صنایعنین اینکیشافی کورسونون حیاتا کئچیریلمهسینده بیر چوْخ وتنپرور قوهلر موستقیللیین مؤحکملهنمهسی خاطرینه شهر بورژوازییاسینا کؤمکلیک گؤستریردیلر.
تیجارت فاییتی ساحهسینده دؤولتین رولو چوْخ آرتمیشدی. بوتون بونلارین نتیجهسینده چوخساههلی کومپلکس یارادیلماسی اۆچون زمین فورمالاشمیشدیر. عینی زاماندا صنایع ایله کند چیفتلیک (مزرعه) آراسیندا غیری-موتناسیبلیک ده آرتیردی.
اوچونجو مرحله ۶۰-جی ایللرین اورتالاریندان باشلامیشدیر. بۇ مرحله آغیر صنایع ایله کند چیفتلیک (مزرعه) و خیردا اۆرتیم (تولید) آراسینداکی غیری موتناسیبلیین لغو ائدیلمهسی ده پروبلم کیمی قارشیدا قویولموشدو. همین ایللرده "یاشیل اینقیلاب" ایستراتئگییاسینی باشلانغیجی قویولموشدور. یوخسول کنده-کند چیفتلیک (مزرعه)ینا،خیردا اۆرتیم (تولید)ا کؤمکلیک ائدیلمهسی بارهده پروقرام قبول ائدیلمیشدیر. بۇ مرحلهدهکی ایقتیصادی سیاستده اساس مرحلهلردن بیری ده ۱۹۶۹-جو ایلده بانکلارین میللیلشدیریلمهسی اوْلدو. بئلهلیکله، صنایعنین و خیردا ساهیبکارلیغین مدافعه ائدیلمهسی سیاستی و دؤولت کؤمکلیگی تیجارت بؤلمهسینده سابیتلیین تامین ائدیلمهسینه سبب اوْلموشدور.
هیندوستان اساس ساحهلری ایسه بونلاردیر؛
۱) کند چیفتلیک (مزرعه) ۲) کیمیا ۳) الکترونیک ۴) نفت
ماراقلی فاکتلر[دَییشدیر]
- هیندو تقویمینده ۶ فسیل واردیر: یاز، یای، موسسون، پاییز، قیش، پرئوئرنال(یازدان اوّل)
- هیندوستاندان کناردا روپیدن ایستیفاده ائتمک غیری-قانونی حساب اوْلونور.
- هیندلی بیر کیشینین ۷۰ ایلدیر نئجه هئچنه یئمهدن و ایچمهدن یاشادیغینین مومکونلویو عالیملر بیر چوْخ تستلر ائتسهلر ده هله ده تاپا بیلمهییبلر.
- مومبایداکی هاوا ایله نفس آلماق گونه ۱۰۰ سیگار چکمهیه برابردیر.
- دونیانین ان بؤیوک عائلهسینه صاحب کیشی بیر هیندلیدیر. اونون ۳۹ آروادی و ۹۴ اوشاغی وار.
- کفارت اولاراق هیندلی بیر کیشینین ایتله ائولهنمهسی قوزئی هیندوستاندا قدیم عادتلردن بیریدیر.
- هیندوستاندا پولیس مأمورلاری بیغ ساخلاماق اۆچون یونگول میقداردا اؤدمه ائدیرلر.
- هیندوستاندا آدام اؤلدوکدن سوْنرا اونون جسدینی یاندیریب کولونو کیچیک بیر قابا قویوب چایا آتیرلار.
اهالی[دَییشدیر]
هیندوستان دونیانین ان چوخمیللتلی دؤولتیدیر. هیندلی آنلاییشی مۆختلیف دیلده دانیشان بیر نئچه یوز خالق و طایفه لرین (هیندو، بنگال، پنجاب و س.) بیرلیگی کیمی باشا دوشولمهلیدیر. اؤلکهده ائله بیر دیل یوخدور کی، اهالینین بؤیوک اکثریتی بۇ دیلده دانیشسین. دؤولت دیلی اؤلکهده ان چوْخ سایلی هیندولارین دیلیدیر. ایکینجی دؤولت دیلی کیمی اینگیلیس دیلیندن ایستیفاده اوْلونور. بونونلا یاناشی هر بیر اوستاندا یئرلی خالقلارین دیلینده یئرلی حؤکومتلرین قرارلاری، قزئتلر، ژورناللار درج ائدیلیر. هیندوستاندا ۱۸۸۱-جی ایلدن باشلایاراق هر اون ایلدهن بیر اهالی سیاهییا آلینیر. عصرین اوّللریندن (۱۹۰۱-جی ایلده ۲۳۸ میلیون نفر) ۲۰۰۰-جی ایلدک اؤلکهنین اهالیسی ۴،۳ دفعه آرتمیشدیر. بۇ دا طبیعی آرتیمین یوکسک اولماسینی ثبوت ائدیر (ایندی ایللیک آرتیم ۱،۸-۱،۹%-دیر). اهالینین سرعتله آرتماسی اقتصادیاتدا علاوه چتینلیکلر یارادیر. بونا گؤره هیندوستان عائله پلانلاشدیریلماسی سیاستینی حیاتا کئچیرهن ایلک دؤولتلردن بیریدیر. لاکین دئموقرافلارین حسابلامالارینا گؤره اهالینین سابیتلشمهسی یالنیز خخی عصرین اورتالاریندا اولا بیلر. اهالی اؤلکه اراضیسی اوزره اوْلدوقجا غیری-برابر یئرلشمیشدیر. دنیزساهیلی اراضیلر، محصولدار اووالیقلار (خصوصیله هیند-قانق اووالیغی)، چایلارین وادیلری و دئلتالاری داها چوْخ مسکونلاشمیشدیر. ایندی اؤلکهنین داخیلی حیصّه لری (دئکان یایلاسی) سرعتله منیمسنیلیر. اؤلکهنین قوزئیندا اوجقار داغلیق اراضیلر سئیرک مسکونلاشمیشدیر، حتی اینسان یاشامایان اراضیلر ده وار. ۳۰۰ میلیون نفرله شهر اهالیسینین سایینا گؤره هیندوستان چیندن سوْنرا دونیادا ایکینجی یئری توتماسینا باخمایاراق، شهر اهالیسینین عمومی اهالییه نیسبتینه گؤره (۳۰%) هیندوستان ضعیف اوربانیزاسییالاشمیش اؤلکهلر سیراسینا عاییددیر. بونونلا یاناشی اؤلکهده اوربانیزاسییا پروسسی سرعتلیدیر. ایری و میلیونچو شهرلرین سایی سرعتله آرتیر. هیندوستان ان ایری شهرلری اؤلکه اراضیسی اوزره دؤردبوجاق شکلینده یئرلشهن کلکته، بومبئی (مومبای)، دهلی، چئننای (مدرهسه)، اهمداباد و حئیدرآباددیر. کلکته هیندوستان ان ایری شهریدیر. شهرین اهالیسی ۱۵ میلیون نفردن آرتیقدیر. بۇ شهر تخمیناً ۱۵۰ ایل اوست-هیند اینگیلیس شیرکتینین اینضیباطی مرکزی اوْلموشدور. هیند و موسلمان معمارلیق اوسلوبو ایله تیکیلمیش و ۱۹۱۱-جی ایلدن اؤلکهنین باشکندی اوْلان دهلی دونیانین ان قدیم شهرلریندن بیریدیر. هیندوستان بؤیوک شهرلرینده کسکین ایقتیصادی، سوسیال و اکولوژی پروبلملر مؤوجوددور. کوچهلرده دیلهنچیلر، سرگردان موسیقیچیلر، ایلان اووسونچولاری، ائو-ائشیکسیز آداملار چوخدور. اتنیک مۆختلیف لیکلرله علاقه دار شهرلرده میلّی محلهلر فورمالاشیر، میلّی و دینی اداوت بعضاً قیرغینا سبب اولور. بیر سیرا صنایع شهرلرینده (خصوصیله بومبئی) آتموسفئر حدیندن آرتیق چوْخ چیرکلنمیشدیر. هیندوستاندا کند مسکونلاشما فوْرمالاری اوستونلوک تشکیل ائدیر. اهالینین ۷۰%-i کندلرده یاشاییر. سوواریلان اکینچیلیک رایونلاریندا کندلر خصوصیله سیخ یئرلشیب. کند ائولری اوْلدوقجا مۆختلیف لیگی ایله فرقلنیر. بورادا داشدان، تاختادان، گیلدن تیکیلمیش ائولره، پالما یارپاقلاری ایله اؤرتولموش کومالارا راست گلمک اولار.
دیل[دَییشدیر]
هیندوستاندا ان گئنیش یاییلمیش دیل هیندی دیلیدیر[۲۳] و اؤلکهنین رسمی دیللریندن بیری ساییلیر[۲۴]. بیزنئس و اینضیباطی ایشلرده گئنیش یاییلمیش اینگیلیس دیلی " یاردیمچی دیل" وضیّعتدیر[۲۵]؛ هیندوستان آنا یاساسینا گؤره اؤلکهنین ۲۱ رسمی دیلی وار. هیندوستاندا دیللرین ۱۶۵۲ دیالئکتی واردیر[۲۶].
دین[دَییشدیر]
هندوستانده اهالینین ۸۳ فایزی هندویستلردیر. ایندویزم جمهوریتین بوتون اوستانلارینده، جاممو، کاشمیر و یئنی یارانمیش ناقالئند استثنا اوْلماقلا حاکم دین حساب اوْلونور. ایندویزمین ایکی اساس ایستیقامتی واردیر: ویشنویزم و شیوایزم. حال-حاضیردا ویشنا اللهینین کولتو داها گئنیش یاییلیب. لاکین بیر سیرا هیند خالقلاری آراسیندا (تامیلر، آسسامسلار) شیوای اساس گؤتورولور. بعضی یئرلرده، مثلاً، نسیلین آنا خطی ایله داوام ائتدیریلدیی مالایالار آراسیندا شاکتیزم اینکیشاف ائدیب. اورتودوکسال هیندویستلرله یاناشی اؤلکهده رئفورماتور هیندویستلرین ده آردیجیللاری واردیر.
هیندوستان موسلمان اهالیسی ۱۱ فایز تشکیل ائدیر. موسلمانلارین اکثریتی ایسه سوننولویون حنفی مذهبینه اعتیقاد ائدیر. مالابار ساحلینده شافییلیک یاییلیب، اوتتار-پرادئش و غربی بنگالییادا سوننولوک اؤزونون واههابی تئندئنسییاسی ایله مۆشاهیده اوْلونور. بورادا اهمدییه تریقتینین آردیجیللارینا دا راست گلمک مومکوندور. شیعهلر ایسه اساساً شهرلرده یاشاییرلار. اونلار آراسیندا ایسمایلیلر ده واردیر، اما اونلار سای اعتباریله اورتودوکسال شیعهلردن آزدیرلار. هیند ایسمایلیلری نیزاریلر (خوجا) و موستاریلره (بوخرا) بؤلونورلر. هیندوستاندا آز سایدا بهایلرده یاشاییرلار.
هیندوستاندا ۳-جو بؤیوک دینی قروپ کریستیانلاردیر (اهالینین ۳ %). گونئی هیندوستانا ایلک خرایتیانلار هله بیرینجی مینیللیین ۱-جی عصرینده گلمیشلر. حال-حاضیردا هیندوستان کریستیانلارینین یاریدان چوخو اؤلکهنین جنوبوندا (اساساً کئرالا اوستانیندا و مدرهسه رایونوندا) مسکونلاشیب. ناقئلئند اوستانیندا دا چوْخ سایدا کریستیان یاشاییر. اؤلکه کریستیانلارینی ایکی قروپا بؤلمک اولار. بیرینجی قروپا هیندوستان قدیم کریستیان اهالیسینین سوْنراکی نسیللری عاییددیر. پورتوقال لیلارین اؤلکهیه موداخیلهسیندن سوْنرا کریستیانلارا مجبوری شکیلده کاتولیکلیگی قبول ائتدیرمیشلر. اونلاری روم ایله اونییایا داخیل اولماغا مجبور ائتمیش، بونون نتیجهسینده ده هیندوستاندا سیلومالابار کلیساسی یارادیلمیشدیر. معین زامان کئچدیکدن سوْنرا بیر قروپ روم ایله موناسیبتلری پوزاراق کلیسادن اوزاقلاشمیش، لاکین اؤز اوولکی نئستئریان عنعنهلرینه قاییتمامیشلار. اونلار یاکوبیت (مونوفیزیت) ائهکاملارینی قبول ائتمیشلر. بئلهلیکله، حال-حاضیردا گونئی هیندوستاندا قدیم کریستیان کلیسالری مؤوجوددور: سیرو –مالابار کلیساسی (خالدو-کاتولیک، ۲۱۷۸مین نفر)، سیرو-مالانکار کلیساسی (سیرو-کاتولیکلر، ۲۱۳ مین نفر)، یاکوبیت مالانکار پراووسلاو کلیساسی (۱،۵ ملن. نفر)، مقدس فوما مالابار کلیساسی (۵۵۰ مین نفر)، نئونئستوریان خالدئی کلیساسی (۵ مین نفر).
کریستیانلارین ایکینجی قروپونون فورمالاشماسی آوروپالی میسسیونئرلرین فعالیّتی ایله باغلیدیر. اونلار اساساً ۱۹-جو-۲۰-جی عصرلرده اؤز فعالیّتلرینی داها دا آکتیولشدیرمیشلر. حال-حاضیردا محض بۇ قروپ کریستیانلار سای اعتباریله اوستونلوک تشکیل ائدیرلر. روم کاتولیک کلیساسی داها چوْخ نفوذا مالیکدیر (۹۷۰۴ مین نفر آردیجیللاری وار). کاتولیکلر داها چوْخ اؤلکهنین جنوبوندا، و ده بعضی غرب رایونلاریندا مسکونلاشیبلار. پروتئستانت کلیسالری (۴،۳ ملن نفر) ایچریسینده داها چوْخ آردیجیللاری اولانلار گونئی هیندوستان کلیساسی (۷۰۰ مین نفر) و قوزئی هیندوستان کلیساسیدیر (۱۵۳۰ مین نفر). گونئی هیندوستان کلیساسی ۱۹۴۷-جی ایلده اؤلکهنین جنوب حیصّه سینده یاشایان پروتئستانت تشکیلاتلار طرفیندن یارادیلیب. بوندان باشقا، هیندوستاندا باپتیستلر (۲،۱ ملن. نفر)، لوتئرانلار (۱،۱ملن. نفر)، مئننونیتلر، قورتولوش اوْردوسو (۲۲۷ مین نفر) آردیجیللاری دا واردیر.
ایندویزمدن آرالانمیش سیقخیزم ایندیکی زاماندا هیندوستاندا موستقیل دین کیمی تانینیر. اؤلکه اهالیسینین ۲ فایزینی تشکیل ائدیر. اساساً پنجاب اوستانینده یاشاییرلار.
هیندوستاندا همچینین ۳،۸ میلیون بوددیست یاشاییر. اونلارین اکثریتی ماخاراشتردا مسکونلاشیبلار. هیندوستاندا چوْخ کیچیک دینی قروپ حالیندا زرتۆشتیلر-فارسلار (ایراندان ۷-جی- ۱۲-جی عصرلرده ایسلام طرفدارلارینین تضییقیندن قاچیب گلنلرین نسیللری) دا واردیر. فارسلارین سایی ۱۲۰ مین نفر، دیگر معلوماتلارا گؤره ۲۰۰ مین نفردیر. بوتون هیندوستان زرتۆشتیلرینین یاریدان چوخو بومبئیده یاشاییر. هیندوستاندا ایودایستلر ۸ مین نفردیرلر. اونلارین اکثریتی ماخاراشترا و کئرالدا مسکونلاشیبلار.
مدنیت[دَییشدیر]
چوخلو هیندوستان فستیوالی منشأده دینیدیر، باخمایاراق کی بیر نئچه کاستادان و کرئدودان وابسته اولمایاراق کئچیریلیر. بعضی (بیر قدر، بیر نئچه) پوپولیار فستیوال تای پونگال-، هولی، اونام، ویژایاداسهامی، دورگا پوژا، ائید اول-او داها یارارلی – بکر اید، میلاد گونو، بوددها ژایانتی و وایساکهی. هیندوستانی اوچ میلّی بایراما مالیکدیرلر. بایراملارین (مزونیتلرین) باشقا ییغیملارینا، دوققوزون و اون ایکینین آرالاریندا دییشمک، رسمهن فردی دؤولتلرده (وضعیتلرده، اوستانلاردا) ریایت ائدیلیر (مۆشاهیده ائدیلیر). دینی پراکتیکالار گوندهلیک حیاتین آیریلماز ترکیبیدیر و چوْخ اجتماعی ایشدیر.
مرسوم هیندوستان عائله دیرلری چوْخ حؤرمتلیدیر، باخمایاراق کی شهر عائلهلر ایندیسی مرسوم مشترک عائله سیستمی ایله قوی(اول)موش اجتماعی-ایقتیصادی (سوسیال-ایقتیصادی) محدودیتلرین اوجباتیندان نۆوه عائله ترکیبینی اۆستون توتور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
همچینین باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ National Informatics Centre 2005.
- ↑ Wolpert 2003, p. 1.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ National Symbols | National Portal of India. India.gov.in. یوْخلانیلیب6 July 2013.
- ↑ Hindi, not a national language: Court.
- ↑ Constitutional Provisions - Official Language Related Part-17 Of The Constitution Of India (Hindi). یوْخلانیلیب27 December 2015.
- ↑ Ministry of Home Affairs 1960.
- ↑ Profile | National Portal of India. India.gov.in. یوْخلانیلیب23 August 2013.
- ↑ Eighth Schedule. یوْخلانیلیب1 July 2013.
- ↑ Khan, Saeed (25 January 2010). "There's no national language in India: Gujarat High Court". http://timesofindia.indiatimes.com/india/Theres-no-national-language-in-India-Gujarat-High-Court/articleshow/5496231.cms. Retrieved 5 May 2014.
- ↑ Press Trust of India (25 January 2010). Hindi, not a national language: Court. یوْخلانیلیب23 December 2014.
- ↑ Census of India : C-1 Population By Religious Community.
- ↑ 2.87 million Indians have no faith, census reveals for first time.
- ↑ Justice TS Thakur sworn in as 43rd Chief Justice of India.
- ↑ Profile. india.gov.in.
- ↑ "India" IMF Population estimates.
- ↑ Population Enumeration Data (Final Population). Census of India.
- ↑ A - 2 DECADAL VARIATION IN POPULATION SINCE 1901 (PDF). Census of India.
- ↑ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ ۱۸٫۳ World Economic Outlook Database, October 2015 - Report for Selected Countries and Subjects. اولوسلارآراسی پول صندوقو (IMF). یوْخلانیلیب6 October 2015.
- ↑ Gini Index. World Bank. یوْخلانیلیب2 March 2011.
- ↑ Human Development Report 2015 Summary. The United Nations. یوْخلانیلیب14 December 2015.
- ↑ INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011.
- ↑ km.*
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ ماللیکارژون، ب. (نوو.، ۲۰۰۴)، فیفتی یئارس اوف لانگواگئ پلاننینگ فور مودئرن هیندی-تهئ اوففیجیال لانگواگئ اوف ایندیا، لانگواگئ ین ایندیا، وولومئ ۴، نومبئر ۱۱. ایسسن ۱۹۳۰—۲۹۴۰.
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ "[...] Jana Gana Mana is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song Vande Mataram, which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with Jana Gana Mana and shall have equal status with it." Constituent Assembly of India 1950.
- ↑ "The country's exact size is subject to debate because some borders are disputed. The Indian government lists the total area as ۳٬۲۸۷٬۲۶۰ کیلومترمربع (۱٬۲۶۹٬۲۲۰ مایلمربع) and the total land area as ۳٬۰۶۰٬۵۰۰ کیلومترمربع (۱٬۱۸۱٬۷۰۰ مایلمربع); the United Nations lists the total area as ۳٬۲۸۷٬۲۶۳ کیلومترمربع (۱٬۲۶۹٬۲۱۹ مایلمربع) and total land area as ۲٬۹۷۳٬۱۹۰ کیلومترمربع (۱٬۱۴۷٬۹۶۰ مایلمربع)." Library of Congress 2004.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «nb» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد یا
بسته یافت نشد.


text:
قسم عشقه عاشیقلرین هیمتی
اونوچ گون محرمده معلوم اولار
حوسینیلرین سینمئین وحدتی
اونوچ گون محرمده معلوم اولار
حسین(ع)دیر محبت باغیندا گولوم
جهانی اسیر ایلئین سؤیگولوم
گؤزوم آغلا قوی جان وئرنده گولوم
منی یاندیرا عشقی چیخسین کولوم
حوسین سسلرم حل اولار موشکولوم
دئییر باغدا چه چه ویران بولبولوم
حوسینی لرین یار ایله اولفتی
اونوچ گون محرمده معلوم اولار
محرم آیی ناز ائدر آیلارا
قولاخ وئر بو آیدا حوسین وای لارا
چیخار ناله اولدوزلارا آی لارا
یاغار غم توزو داغلارا چایلارا
گدا گؤز تیکر معنوی پایلارا
قولاق وئر مه منکیر سئون هایلارا
حقین دولتین باطیلیله جولتی
اونوچ گون محرمده معلوم اولار
خدا تا خدایی ائدیر عالمه
بشر نسلی تا تاپمئییب خاتمه
نه قدری نفس وار بنی آدمه
نه قدری یارانمیش ائدیر زمزمه
بیری جان باخانماز قرا پرچمه
او کس کی مخالیف دی بو ماتمه
دئنه قاره پرچملرین قدرتی
اونوچ گون محرم ده معلوم اولار
گل سرسبد اولماز هر گول بیزه
حسین(ع) دی آدی حل موشکیل بیزه
اوخوردی دعای توسل بیزه
همین یول دی سیر تکامل بیزه
شمادت یئتیر مز تزلزل بیزه
حسین(ع) دوشمنی سن هله گول بیزه
سنا دهریده عشقین حیثییتی
اونوچ گون محرم ده معلوم اولار
اولوب کعبه ی اولیا،کربلا
زیارتگه انبیاء ، کربلا
وئریب کائناته صفا، کربلا
محل نزول بلا، کربلا
مقام ِعروج ولا،کربلا
غرض کربلا،کربلا،کربلا
او قانلی چؤلون ارزیشی تربتی
اونوچ گون محرم ده معلوم اولار
او چؤلده حسین(ع) ترک ِ جان ایلئدی
تجلّای عشقی عیان ایلدی
یئری برتر از آسمان ایلئدی
خدا بنده سین امتحان ایلئدی
حسینی عزیز ِ جهان ایلئدی
یزیدی ذلیل ِزمان ایلئدی
اونون عیزّتیله بونون ذیلۀتی
اونوچ گون محرم ده معلوم اولار
دئیور راوی :گؤردوم عمیر امم
گلیر خیمه دن بیر سپاه و الم
دالیجا چئکیر ناله،اهل ِحرم
قوجاقیندا بیر سود عَمَر غرق غم
سپاهه مقابل دایاندی او دم
ائشیت آغلا ای شیعه ی محترم
کی گؤزیاشیوین ارزیشی – قیمتی
اونوچ گون محرم ده معلوم اولار
حسین(ع) دردین ایظهار ائدیر دی هله
یولا بلکه یولدان چیخانلار گله
قوشوندان چیخیب گؤردولر، حرمله
بیر ایش گؤردی عالم ائدیب زلزله
بیر اوخ آتدی گویده قوپوپ هلهله
او پیکانکی عبّاسین(ع)آنلین دله
نه هاله سالار طفلیمه طلعتی
اونوچ گون محرم ده معلوم اولار
اوچوب روحی اصغر(ع)جنانه طرف
حسین(ع)باخمادی کوفیئیانه طرف
دولاندیر دی أوز آسیمانه طرف
بیر آز قان سئپیب کهکشانه طرف
مَلکلر وئریب پر او قانه طرف
گئدیب مرغ عشق آشیانه طرف
نئجه آغلادار خلقی ،اوخ صحبتی
اونوچ گون محرم ده معلوم اولار
نام فایلاونوچ گون محرم ده معلوم اولار.mp3
بامداحی حاج عادل اصلانی (سلماس)
حجم فایل 13,517 KB
تاریخ انتشار 1395/05/14 12:22 AM


text:
نسیمی کیمدی
عماد الدین نسیمی نین آنادان دوغولدوغو یئر و ایل بللی دگیل
بویوک بیراحتمالا گورا
۱۳۶۹ میلادی ده شیروان اطرافیندا
شاماخی دا دوغولموشدور لطیفی تذکره سینده نسیمی نین
بغدادین نسیم آدلی یئرینده ، آشیق چلبی دیاربکرده ، عرب
تاریخچیلری تبریز ده ، ممتاز شاماخی دا سونرالار ایسه شیراز
و... شهرلرینده آنادان اولدوغونو یازیرلار . عراق تورکمن لری اونو
اوزلری نین ایلک شاعری ساییلار .
سید علی نسیمی تحصیلاتین شاماخی دا آلمیش ،دوران علم
لرینی ؛ دینلرین تاریخی ، منطق
، حکمت ، فقه ، عروض ، قافیه
، ریاضیات و نجوم اویرنمیش ، اونونجو عصرده بغدادا دارا چکیلمیش
حلاج منصور حسینی نین صوفی گوروشلرینی تبلیغ ائده ن نسیمی
ایلک شعرلرینی ((حسینی ))،((سید))و((سید حسینی)) تخلصو ایله
یازمیشدیر.
حروفیه فرقه سی
قوروجی سی اولان فضل الله نعیمی حروفیلیگی
یایماق اوچون۱۳۸۶ ینجی
ایلده شیروانا گلندن سونرا نسیمی اونونلا
گوروشوب تانیش اولموش و اونون شاگرد لیگینی قبول ائتمیش .
نسیمی ، نعیمی نین تعلیمینی قبول ائدندن سونرا حروفیه
طریقتین
فکرلرینی تبلیغ ائدن شعرلر یازماغا باشلامیش و اوز تخلصونو
اوستادی ((نعیمی )) نین تخلصو ایله اویغونلاشدیرماق اوچون
((نعیمی )) ایله هماهنگ سسلنن ((نسیمی )) تخلصونو قبول
ائتمیشدیر .
۱۳۹۴ نجو ایلده
فضل الله نعیمی امیر تئیمورون اوغلو میرانشاه
طرفیندن الینجه قالاسیندا اولدورولدوکدن سونرا اونون وصیت نامه
سینه گوره نسیمی باکیدان آنا
دولیا گئدیب (بیرینجی سلطان
مراد دورونده) بیر مدت آنادولودا قالیر آنادولودا بیر
چوخ شاعر و
ادیب لرله گوروشوب آرخا داشلیق ائدیر ، حاکم طبقه لر حروفیلری
بورادادا تعقیب ائدیردیلر . بو اوزدن نسیمی حلبه گئتمیه مجبور اولور
بو دورده حلب و
مصرده اصللری تورک اولان مملوک لار حکومت
ائدیردیلر نسیمی حلبده بیر یاندان صنعت و علم طرفدارلاری آراسیندا
بویوک حرمت و نفوذ قازانیر او بیری یاندان جسارتلی و حق سئور
شهرلرینه گوره روحانی لر و حاکم طبقه لر آراسیندا دوشمنلری
آرتیر اونا گوره نسیمی نی توتوب حبس ائدیب و بویوک شکنجه
ایله اولدورولر نسمی نین اولومو بارسینده بئله یازیرلار حلبده شاعرین
سئویملی
شاگردلرینین بیری اونون
حق بین نظری
باید تا روی مرا بیند
چشمی که بود خود بین کی روی خدا بیند
بیتی ایله باشلانان شعرینی اوخویورموش.
بو غزل کیمیندیر ؟
منیم شعریمدیر دئیه جاواب وئریر
بونا گوره ده گنجین (جوانین ) اولومونه حکم وئریب بوغازیندان
آسماق ایسته ییرلر بو زامان نسیمی اوزونو اورایا چاتدیراراق بئله
دئییر شعر منیم دیر او گنج منیم خاطریم اوچون غزلی اوزونه
اسناد
وئرمیشدیر گنچی بوراخیب نسیمی نی توتوب و دریسینی
سویولماسینا حکم وئریلر
دریسی سویولاندا شاعر چوخلو قان ایتیر دیگیندن رنگی سارالیر
دئیه سن سوروشولار : رنگین نه اوچون سارالیر ؟
نسیمی بئله جاواب وئریر :
من ابدیت افق لرینده دوغان عشق گونشئیم گونش باتاندا رنگی
سارالیر .
روحانیلردن بیری بئله دئیر :
بو ائله ملعون دورکی ، اونون قانیندان بیر دامچی هارا دوشسه
کسیب آتماق گرکدیر تصادفا نسیمی نین قانیندان بیر دامجی او
روحانی نین بارماغینا سیچراییر جماعت اوندان بارماغینین کسیلمه
سین ایسته ییرلر او ایسه
قورخوب بئله دئییر:
من سوز مثلی دئمیشم .
بو زامان آل قانینا بویانان شاعر نسیمی دئییر :
زاهدین بیر بارماغین کسسن دونوب حقدن قاچار
گور بو مسکین عاشقی ، سر پا سویورلار آغلاماز
بئله لیک له نسیمی ۱۴۱۷ ینجی ایلده حلبده فاجعه لی
شکل ده اولدورولدو اونون قبری بو گون حلبده زیارتگاه دیر
نسیمی تورک ، فارس ، عرب دیلینده شعر دئییب اما اونون عربی
شعر دیوانی ایتیب . نسیمی نین دیوانی دونه – دونه چایا گئدیب .
نسیمی شعرلرینده نظامی ، مولوی ، عطار و حافظ دن تاثیر آلیب
و اوزوندن
سونراکی شاعرلرده او جمله دن حبیبی ، کشوری ،
حقیقی ،فضولی ،ختایی ، قوسی ، غیبی ، محیطی ، جعفری
ده چوخلو تاثیر قویوب .
صبریم آلیب فلک منه یوز مین بلا وئرر
آز اولسا هر متاع اونا ائل چوخ بها وئرر
دوشدیم بلای عشقه خردمند عصر ایکن
ائل شیمدی منن آلدیغی پندی مانا وئرر
صانمین عجب رطب یئرینه وئرسه لعل تر
بیر نخل کی قان یاشیم اونا نشو نما وئرر
خاک درین دیر اول کی دون و گون ثواب ایچون
هم آیه سورمه هو گونشه توتیا وئرر
قیلماز قبول صورت اقبال مونجه کیم
آینۀ وجودما جورین جلا وئرر
نی کیمی جسمیم اولدی اوخوندان دلیک دلیک
دم ووردغومجا یئرلروندن صدا وئرر
هر دردسیزئن اومما فضولی دوای درد
صبر ایله کیم کی ئرئ وئریب دوا وئرر
ملا محمد فضولی
ای خوش او مست کی بیلمز غم عالم نه ایمیش (فضولی )
ای خوش اول مست کی بیلمز غم عالم نه ایمیش
نه چکر عالم ایچون غم، نه بیلیر غم نه ایمیش!
بیر پری سلسلهی عشقینه دوشدوم ناگه
شیمدی بیلدیم سبب خلقت آدم نه ایمیش؟
واعظ اوصاف جهنم دئیر ، ای اهل ورع!
وار اونون مجلسینه! گؤر کی جهنم نه ایمیش!
اوخو کؤکسومدن ئوتوب، قالمیش ایمیش پیکانی
آه بیلدیم، سبب آه دمادم نه ایمیش!
ای فضولی! مزهی ساغر و صهبا بیلدین
توبه قیل تا بیلهسن زرق و ریا هم نه ایمیش!
ملامحمد فضولی
منده مجنوندان فزون عاشیقلیک استعدادی وار ( فضولی )
منده مجنوندان فزون عاشیقلیک استعدادی وار
عاشق صادق منم، مجنونون آنجاق آدی وار!
نولا قان تؤکمکده ماهر اولسا چشمیم مردمی
نطفهی قابل دورور غمزهن کیمی اوستادی وار!
قیل تفاخر کیم سنینده وار منیم تک عاشقین
لیلینین مجنونو، شیرینین اگر فرهادی وار
اهل تمکینم، منی بنزتمه ای گول بولبوله
درده یوخ صبری اونون هر لحظه مین فریادی وار
اؤیله بد حالم کی احوالیم گؤرنده شاد اولور
هر کیمین کیم دور جوروندن دلِ ناشادی وار
گزمه ای کؤنلوم قوشو غافل فضای عشقده
کیم بو صحرانین گذرگاهیندا چوخ صیادی وار
ای فضولی! عشق منعین قیلما ناصحدن قبول
عقل تدبیری دیر اول، سانما کی بیر بُنیادی وار
ملامحمد فضولی
خان چوبان (حکیم ابوالقاسم نباتی)
ای غنچه دهن، سیم بدن، دلبر طناز // ای سرو سر افراز!
اُولدوم داخی، قوربانین اولوم، رحم ائله بیر آز // بسدیر بو قده ر ناز.
یاندیم، کوله دوندیم، یاناسان سن ده منیم تک، // ای دختر ترسا،
اول ناکس ایله اولما داخی همدم و همراز، // والله بئله اولماز.
آدم کیمی چوخداندیر اولوب ورد زبانیم، // یا ربی ظلمنا!
اما کی نه حاصیل او جفا پیشه اینانماز، // بیر دم منه باخماز.
سن بویله بیلیردن کی اوزون عاشیق اولوبسان، // کول باشینا اولسون!
دور پوفله اوجاغی، بو اودون یاشدیر، آلیشماز، // اوز باشینا یانماز.
مین داغی اگر بیر نفسه جانیما قویسا، // بیر اوف دئمه رم من،
اما اونو گور بیرجه منی یانینا قویماز، // بیر بوسه یه قییماز.
قالدی داخی چون محشره بو حسرت دیدار، // ای یار وفادار!
باری هر ایکی ایلده سوروش حالیمی آژ – ماز، // یا بیرجه کاغیذ یاز.
طوطی کیمی فریاد ائله رم خسته و رنجور، // بو کونج قفسده،
بیر پسته ایله کیمسه منی یادینا سالماز، // بیر کونلومو آلماز.
ای بولبول بیچاره! فغات ائتمه دمادم، // صبر ائیله دوت آرام،
دائیم کی قیش اولماز، مئی همیشه بئله قالماز، // البته گلر یاز.
اوز وورما، منی سئیر گولوستانه آپارما، // ای همدم جانی!
یوز فصل باهار اولسا، منیم کونلوم آچیلماز،// بو کئفدن آییلماز.
یاریم یئنه مندن کوسوبن آجیق ائدیبدیر،// اوخ! اوخ! آمان آللاه!
بیلمم نه قیلیم، چاره ندیر، بیر اوزون آچماز،/// بیر کلمه دانیشماز.
کونلوم ائوینی لشکر غم ائیله دی ویران، // ساقی سنه قوربان!
دور وئرکی بو سیسقا بیر–ایکی جامیله دویماز، // تا دوشمه سه، قانماز.
سال غولغوله، بو گنبد افلاکه، خروش ائت، // ای دف زن چابک!
مطرب! داخی سن شـّـد ائله بیر نغمۀ شهناز، // ای مرغ خوش آواز.
هر نه دئیه جکسن، دئه گیلن، جانیما خوشدور، // ای زاهید بد کیش!
دریایا داش آت، یا قایا سال، ذره جه داشماز،// هرگیز کی بولاشماز.
باخما کی بئله عاجز و مسکیندی نباتی، // هی! هی! حذر اوندان!
حکیم ابوالقاسم نباتی
عشقدن جانیمدا بیر پنهان مرض وار، ای حکیم
عشقدن
جانیمدا بیر پنهان مرض وار، ای حکیم
خلقه پنهان دردیم اظهار ائتمه، زنهار، ای حکیم!
وار بیر دردیم کی چوخ درماندان آرتیقدیر منه
قوی منی دردیمله درمان ائیلهمه، وار، ای حکیم!
گر باسیب ال نبضیمه، تشخیص قیلسان دردیمی
آل امانت، قیلما هر بیدرده اظهار، ای حکیم!
گل منیم تدبیر بیهودهمده سن بیر سعی قیل
کیم اولام بو درده آرتیقراق گرفتار، ای حکیم!
گؤر تنِ عریان ایله احوالیمی هیجران گؤنو،
وار ایمیش روزِ قیامت، قیلما انکار، ای حکیم!
چکمهیینجه چارهی دردیمده زحمت بیلمهدین
کیم اولور درمانِ درد عشق دشوار، ای حکیم!
رنج چکمه صحّت اوچون، ال فضولیدن گؤتور
کیم قبول زحمت ائتمز ، بویله بیمار ای حکیم
مولانا حکیم ملا محمد فضولی


text:
حقیقی عیسی کیلسهسی
حقيقی عيسی كيلسهسی 1917-نجی ايلده چينين پكن شهرينده مستقل كيلسه اوْلاراق قۇرولموشدور. بو گۆن دۆنيادا قیرخ بئش (45) اؤلكهده بيرميليون ياريم (1500000) عضو اوْلدوغو تخمين ائديلير. كيلسه ايگيرمیيۆز ايلين (ايگيرمينجی عصرين) اولينده كريستيانليقين (مسيحييتين) پروتستان قوْلوندان (شعبهسيندن) آيريلاراق اوْرتايا چيخميشدير. كيلسه نوئل و يا (يوخسه) باشقا بايراملارينی قيد ائلهمير. كيلسهنين آشاغيدا ليستهلنميش اوْن ساده تعلیمی واردير:
ایچیندهکیلر
مقدس رۇح[دَییشدیر]
«دیلین دانیشماسی ایله مقدس رۇحا ياخینلاشماق، جنّت کراللیغیعنین میراثینی ضمانت ائدر.»
خاچ سۇيو[دَییشدیر]
«بۇ غسل-ی تعمید گۆناهلارین باغیشلانماسی و يئنیلنمه عینیدیر. غسل-ی تعمید طبیعتدهکی سۇيون ایچینده يئرینه گتیریلیر. مثال اۆجون چاي، دنیز يا دا بۇلاغ اوْلا بیلر. داها اؤنجهدن غسل-ی تعمید اوْلموش تعمید وئرن، بۇ ایشینی عیسی آدینا انجام وئریر. غسل-ی تعمید ائدیلن شخص باشینی اگیر، اۆزو آشاغیيا باخار حالدا بۆتون وجودو سۇيا گیرر.»
آياق يۇما[دَییشدیر]
«آياق يۇما همین شخصین عیسی ایله بیر اوْلماسینی ساغلار. بۇ زاماندا شخصین آلچاق گؤنوللولويو، مقدسلیگی، سئوگیسی، باغیشلاماسی و خیدمت ائتمهسی خاطیرلاماسی ساغلانیر. بۇ تعمید آلمیش هر شخصین آياقلارینی دا عیسی آدینا يۇماسی واجیبدیر. قارشیلیقلی اوْلاراق آياق يۇما اۇيغون اوْلان زامانلاردا ائدیله بیلر.»
مقدس ایشتیراک[دَییشدیر]
«مقدس ایشتیراک - عیسی مسیحین اؤلومونو آنماق اۆچون يئرینه يئتیریلن دینی آيیندیر. پئیغمبریمیزین اتینی و قانینی بؤلوشمهيیمیزی سیمووْلیزه ائدیر و قیيامت گۆنو سوْنسوز حیات الده ائتمک و دیریلدیلمک اۆچون اوْنونلا اوْلان اینام بیرلیگیمیزی گۆجلندیریر. بۇ مقدس آيین مۆمکون اوْلدوقجا تئز-تئز يئرینه يئتیریلمهلیدیر. يالنیز ماياسیز چؤرک و اۆزوم شیرهسی (سۇيو) ایستیفاده ائدیلمهلیدیر.»
شنبه گۆنو[دَییشدیر]
«شنبه گۆنو، هفتهنین يئددینجی گۆنو قبول ائدیلن شنبه گۆنو، مقدس گۆندور و تانری طرفیندن مقدس آدلاندیریلیب. بۇ گۆن تانرینین خلق ائتمهسینین خاطیرهسینه و ابدی دینجهلهنین اۆمیدی ایچریسینده کئچیریلمهلیدیر. »
عيسی مسيح[دَییشدیر]
«عیسی مسیح تانری کلامینی اینسانلارا چاتدیران تانری اؤولادی اوْلدو، گۆناهکارلاری خلاص ائتمکدن اؤترو چارمیخا چکیلدی، اۆچونجو گۆن يئنیدن دیریلیدیلدی و جنّته يۆکسلدی. اوْ، بشریتین تک خلاصکاری، جنّتین و دۆنيانین يارادیجیسی و تک گئرچک اوْلان تانریدیر.»
انجيل[دَییشدیر]
«کؤهنه و يئنی بؤلوملریيله اینجیل تانری طرفیندن يارادیلان يئگانه حقیقی گئرچک و خاچپرست حیات طرزی اۆچون استاندارتدیر.»
قۇرتولوش[دَییشدیر]
«قۇرتولوش، تانرینین ایمان وئردیغی بیر لۆطفدیر. ایمانلار، مقدسلیغین سۆرمهسی، تانرینی شرفلندیرمک و اینسانلاری سئومک اۆچون، رۇحالقدسا اعتیماد ائتمهلیدیر.»
كيلسه[دَییشدیر]
«حقیقی عیسی کیلسهسی مقدس رۇح ایکن مسیحیمیز عیسی طرفیندن ایکینجی ياغیشلار زامانی اینشا ائدیلمیشدیر. حقیقی عیسی کیلسهسی پاپا زامانینین حقیقی کیلسهسیندن برپا ائدیلمیشدیر.»
مسيحين ايكينجی گليشی (رجعت)[دَییشدیر]
«مسیحین ایکینجی گلیشی "سوْن گۆن" اوْلاجاق، اوْ دۆنيانی مۆحاکیمه ائتمک اۆچون گؤيلردن يئر اۆزونه ائنهجک: ثاواب عمل صاحبلری ابدی حیاتلا مۆکافاتلاندیریلاجاقلاری زامان رۇحوندا خبیثلیک اوْلانلار ابدیته قدر لعنتلنهجکلر».


text:
اویان نیوز : میدانا گلن دئپرمله ایلگیلی ایران بحران مرکزی، بو آنا قدر هر هانسی بیر جان ایتکیسی بیلدیریلمهدیگینی آچیقلادی.
بعضی ایرانلی یئتکیلیلر ایسه یوزلرجه انسانین اؤلدوگوندن نگراندیر. ایراندا دئپرمین مرکزی سراوان شهرینین ۸۱ کیلومتر قوزئیینده، مرکزی یئرین ۸۲ کیلومتر آلتی. ایران بحران مرکزی، دئپرمین مرکز اوستونون چؤل اولدوغونو، کیمسهنین یاشامادیغینی، اطراف قصبهلردن دا بو آنا قدر اؤلوم خبری آلینمادیغینی بیلدیردی. ایران دؤولت تلویزیونو ایسه، غیر رسمی رقملره گؤره اؤلو ساییسینی ۴۰ اولاراق وئردی.
بیر ایرانلی میللت وکیلی، بؤلگهده یاشایانلارلا گؤروشدوگونو، اؤلو ساییسینین قورخولدوغو کیمی یوکسک اولمادیغینی سؤیلهدی، آنجاق رقم وئرمهدی. بعضی ایرانلی یئتکیلیلر ایسه اؤلو ساییسینین یوزلرجه اولدوغو تخمین ائدیر. فارس خبر آژانسی، سراوان شهریندکی زیانین آغیر اولمادیغینی دویوردو. سیستان و بلوجیستان ویلایتینده ایلهدیشم خطلری و الکتریکلر کسیک.
ت.ر.ت تورکی


text:
بودیزم
بودیزم — دۆنیا دینلریندن بیری، یاخلاشیق ۵۰۰ میلیون عۆضوو اوْلان دین و تعلیملر بیرلیگی. اوّلجه هیندوستاندا اوْرتایا چیخمیش، داها سوْنرا گۆنئی، گۆنئیشرق و شرق آسیادا (چین، ژاپون، کوره، موغولیستان، نپال، سریلانکا، تایلند و تبّت کیمی اؤلکهلرده) یاییلمیشدیر.
فرقلی دۆنیاگؤروشلرینه گؤره دین و یا فلسفه اوْلاراق تانیلان بۇدیزم هدفی، یاشاییشداکی آغری، ایضطیراب و امنیتسیزلیگین قایناقلارینی آچیقلاییب بۇنلاری آرادان آپارماق یوْللارینی گؤسترمکدیر. بودیزمده تعلیملرین اساس جهتی مدیتئیشن کیمی ایچه باخیش یوْللاری، تناسوخ دئییلن دوْغوم-اؤلوم دؤورونون تکراری و کارما دئییلن سبب-نتیجه زنجیری کیمی آنلاییشلاردیر.
بودیزم سانسکریت و پالی دیللریندهکی کؤهنه بودیست یازیلاریندا «اوْیانمیش آدام - فرقینده اوْلان» معناسینی وئرن «بودا» سؤزوندن یارانمیشدیر. تاریخی بودا دا آدی چکیلن سیدارتا قوتاما بودیزمین قۇروجوسو اوْلاراق تانیلیر. سیدارتانین یاشاییشینداکی غذابلارین قایناغینی آچیقلاماق مقصدییله ائتدیگی اۇزون ایشلر نتیجهسینده ایضطیرابی سوْنا چاتدیراراق بیر معنوی آنلاییشا چاتدیغی و بئلهلیکله بۇدالیغا چاتدیغی (اوْیاندیغی) قبول ائدیلیر.
بودیزم، سیدارتا قوتامانین اؤلوموندن سوْنرا ۵۰۰ ایل بوْیونجا هیندوستان یاریمآداسیندا، داها سوْنرا آسیا و دۆنیانین آیری یئرلرینده یاییلماغا باشلادی. هیندوستاندا گئتدیکجه نۆفۇذونو الدن وئرن بۇدیزم، گۆنئیشرق آسیا و اۇزاقشرق آسیادا اثرینی گۆنوموزه کیمی داوام ائتدیرمیشدیر.


text:
قیرینلند
قیرینلند (اینگیلیسجه. Greenland، دانمارک دیلینده. Grønland) دونیانین ان بؤیوک آداسی (جزیره سی) اولاراق قوزئی آتلانتیک اوقیانوسوندا، کانادا نین دوغوسوندا، ایسلندین باتی سیندا یئرلشیب،
مساحتی 2.166.086 ک.م.² دیر و دانمارک شاهلیغینا باغلی اولاراق اؤزونو دولاندیران بیر دؤولتی واردیر. توپلام نفوسو 55847 نفر (2016 دا)، و باشکندی نوک دور.
قیرینلند کرونو[دَییشدیر]
قیرینلند کرونو، قیرینلندده گلجکده قوللانیلماسی دوشونولَن پول بیریمی(واحیدی)دیر. گونوموزده دانمارک کرونو قوللانیلماقدادیر. می 2007ده دانمارکدا چیخان یاسایا گؤره قیرینلند دانمارک کرونونون قیرینلند وئرسیونونون باسیلماسینا ایزین وئریلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجه ویکی پدیا صفحه سی


text:
ساوالی چاغداش شاعیر: حاج علی سیفی
ساوالی چاغداش شاعیر: حاج علی سیفی
آد و سوی آد : حاج علی سیفی
آتاسینین آدی : صادقعلی
دوغوم ایل:1339 (گونش ایلی)
دوغوم یئری: ساوانین مرغئی کندی
ایش : صادرات بانکی کارمندی
مدنی ایشلرینین سابقهسی: 25 یاشدان شعر دئمهیه باشلاییب و ایلک شعرینی فارسجا دئییب. آمّا اوشاقلیق دؤوروندن تورک ادبیاتی، مخصوصاً تیلیم خانین شعرلری ایله تانیش اولموش. آتاسی رحمتلیک صادقعلی سیفی، بیرچوخ تیلیم خانین شعرلریندن ازبرایمیش و گؤزل سسی ایله اوخورموش. یاخین اوچ مین (3000) بیت فارسجا شعر(غزل ،مثنوی، طنز, و انتقاد) و 80 قطعه تورکجه شعر (غزل و بئش-بئش) یازمیش کی هلهلیک اونون بو شعرلری توپلانمامیشدیر. رحمتلی علی کمالی تیلیم خان شعرلری اوزره چالیشان زامان، اونلا امکداشلیق ائدرکن تورک شعرینه ماراقلانیب و تورکجه شعر دئمهیه باشلاییبدیر.
حاج علی سیفی دن بیر شعر:
فلک مني آيري ساليب ائليمدن
آغير ائليم خوش تباريم قال ايندي
بولبول کيمي آيري دوٍشدوم گوٍلومدن
باغ و بوستان او گوٍلزاريم قال ايندي
هئي قاچارديم هئي ييخيليب دورارديم
دوستلارينان انجمن¬لر قورارديم
دوست باغيندان آلما هئيوا دررديم
جوان عؤمروم آرزولاريم قال ايندي
گئچن گوٍنوم گاهدان ياخچي چاغلارام
گاهدان دؤنوب قيحا چکيب آغلارام
غم خرمنين دؤگوب يوٍکون باغلارام
من گئدرم هرنه واريم قال ايندي
ايشيم دوٍشگون اولدو يولوم درازا
فلک منيم داشيم آتدي شيرازا
من اؤلسم غوربتده قبريم کيم قازا
باجي, قارداش, آنا, ياريم قال ايندي
علي دائم غوربت ائلده آغلييه
درد بيلنلر اوٍرگيني داغلييه
غريب اؤلسم کيم گؤزلريم باغلييه؟
شيرين سؤزوم خوش گفتاريم قال ايندي
*****
حاج علی سیفی دن باشقا شغرلر اوخوماق اوچون بورا باخین: www.telimxan.blogfa.com


text:
تورکییهنین واشینگتنداکی سفیری سردار قیلینج آمریکا پرزیدئتی دونالد ترامپین فئتؤ ترور تشکیلاتینین رهبری فتوللاه گولنین تورکییهیه تحویلی مسئلهسینه جدی یاناشدیغینی دئییب.
قاینارینفو خبر وئریر کی، بو بارهده سردار قیلینج "رویترز"ه دانیشیب.
گولهنین تحویل وئریلمهسی اوچون آمریکا ایله دانیشیقلارین داوام ائتدیینی دئین سفیر "مریکا بیزه کمک ائتمهلیدیر. بیزیم بین الخالق تدقیقات حقوقوموز یوخخدور. باراک اوباما ایله مقایسهده ترامپ حکومتی بو پروسسه داها جدی یاناشیر. اگر آمریکا بیزدن گولهنین دؤولت چئوریلیشینه جهدی بارهده یازیلی ثبوت ایستسیدی، بو طلب معناسیز اولاردی، چونکی بو چئوریلیش گیزلیجه پلانلاشدیریلمیشدی" دئییب.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
gözəllərin gözəli Rəhim şəhriyarı-dan
Güney Azərbaycan xanəndəsi
دانلود آلبوم گوزللرین گوزلی رحیم شهریاری دان
1 – bax bax باخ باخ
2 – toy mahnısı توی ماهنیسی
3 – gözəllərin gözəli گوزللرین گوزلی
4 – qurbanın olum قوربانین اولوم
5 – harda qalmısan هاردا قالمیسان
6 – bəsdi بسدی
7 – tərkib ترکیب
8 – sənsizləmişəm سنسیزله میشم
9 – bu gecə بو گئجه
10 – Ana həsrəti آنا حسرتی
11 – olmaz olmaz olmaz اولماز اولماز اولماز
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: Ana həsrəti mp3,ana mp3,Azerbaycan mahnıları,azeri mp3,azi mp3,bax bax mp3,bəsdi mp3,bu gecə mp3,bu geja mp3,Gözəllərin gözəli mp3,harda qalmısan mp3,müzik azəri,olmaz olmaz olmaz mp3,qurbanın olum mp3,Rəhim şəhriyarı,sənsizləmişəm mp3 danlod,Tərkib mp3,Toy mahnıları,toy mahnısı mp3,قوربانین اولوم,موزیک آنا,موزیک آذری,ماهنیلار,چوخ گوزل ماهنیلار,گوزل,گوزللرین گوزلی,گوزللرین گوزلی رحیم شهریاری,گؤزللرین گؤزلی,آلبوم گوزللرین گوزلی رحیم شهریاری,آنا ماهنیسی,آنا حسرتی,آهنگ های رحیم شهریاری,آذربایجان ماهنیلاری,آذربایجانی موزیک,اولماز,بهترین موزیک های آذربایجان,بو گئجه,بو گجه,باخ گولوم گلدی باهار,باخ باخ رحیم شهریاری,توی ماهنیلاری,توی ماهنیسی رحیم شهریاری,دانلود موسیقی آذری,دانلود آلبوم های رحیم شهریاری,دانلود آلبوم گوزللرین گوزلی,دانلود آهنگ های شاد آذری,دانلود آهنگ هاردا قالمیسان,دانلود آهنگ گوزللرین گوزلی,دانلود آهنگ آنا حسرتی,دانلود آهنگ آذری,دانلود آهنگ اولماز اولماز اولماز,دانلود آهنگ بو گئجه,دانلود آهنگ باخ گولوم رحیم شهریاری,دانلود آهنگ باخ باخ,دانلود آهنگ ترکی مادر,دانلود آهنگ سنسیزله میشم,دانلود ترانه های آذربایجانی,رحیم شهریاری,رحیم شهریاری آهنگ لری,شاد آذری,شاد آذری مخصوص عروسی,شاد آذربایجانی |


text:
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو(47)
سپتامبر 2014ده ایران دستکلی حوثی عصیانچیلارین حکومته سالدیریلاری ایله باشلایان یمن وطنداش محاربهسی، اوچ ایله یاخینلاشاندا ایله برابر سون ایللرین ان درین اینسانی بحرانینی برابر داشیییر
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو(47)
سپتامبر 2014ده ایران دستکلی حوثی عصیانچیلارین حکومته سالدیریلاری ایله باشلایان یمن وطنداش محاربهسی، اوچ ایله یاخینلاشاندا ایله برابر سون ایللرین ان درین اینسانی بحرانینی برابر داشیییر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا بو مسئله و بؤلگهیه تأثیرلرینی تحلیل ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلربؤلوموآزاشدیرماچی دوکتور جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
-----
سپتامبر 2014ده ایران دستکلی حوثی عصیانچیلارین حکومته سالدیریلاری ایله باشلایان یمن وطنداش محاربهسی، اوچ ایله یاخینلاشاندا ایله برابر سون ایللرین ان درین اینسانی بحرانینی برابر داشیییر. بو تاریخه قدر یمنین قانونی حکومتی ایله دولت باشقانی منصور هادی، سعودی عربیستانینا سیغینماق مجبوریتینده قالاراق سیلاحلی موباریزهیه چکدیلر.
حقیقتده یمنده اوزون ایللردیر کی، دوندورولموش اولان حوثی حرکاتینین سیلاحلی موباریزهسینی، سوریهده داوام ائدن محاربهنین بیر عکس اولونماسی اولاراق اوخوماق مومکوندور. ایرانین دسگینی آلان شیعه حوثیلره قارشیلیق موجود حکومتی سالدیری ائدن سعودی عربیستانی، شیعه یاییمجیلیغینا قارشی اولدوغونو ادعا ائتدیگی جیدی بیر نیظامی مداخیله پروسهسینی باشلامیش اولدو. سعودی رژیمین حرکاتینا، کؤرفزدکی عرب دولتلری و حتی میصر، سودان، پاکیستان و مراکش کیمی اؤلکهلر ده دستک وئرینجه، یمن بحرانی قیسا مدتده بؤلگهسل کاراکتر آلدی. اؤلکهده سالدیری وضعیتینده اولان کوالیسیون گوجلری و خصوصی سعودی عربیستانی اوچون یمن محاربه، مذهب گؤرونتولو یاییلماجییا قارشی بیر مقاومت کیمی تقدیم اولونور.
اؤلکهدکی قارشیدورما پروسه تکجه آدی چکیلن آکتورلارلا محدود دئییل. یمنده فال بیر وارلیغا صاحب القاعده و داعش خادیملرینین یاناشی، سوننی طایفهلار ده حوثی آیاخلانماجیلارا قارشی ووروشور. آنجاق عرب کوالیسیون و یئرلی گوجلرین مقاومتی، ایران دستکلی دستهلرین اؤلکهنین بؤیوک بیر حیسهسینده حاکمیت قورماسینا مانع اولا بیلمهدی.
دونیا میقیاسیندا یمنده باش وئرن حادثهلر سببیله ایرانا قارشی اعتراض موشاهیده ائتمک مومکوندور. بمت و بیر چوخ اؤلکه، هله ده خطی حکومتینی قانونی حکومت کیمی تانیماغا داوام ائدیر.
2017-جی ایلین اوّلینه قدر بمت-نین آتشکس اوچون واسیطهچیلیک ائتمک جهدلری نتیجه وئرمهدی و موناقیشهلر، طرفلر آراسیندا موذاکیره اولمادان داوام ائدیر.
اؤتن هفتهلرده یمنین حوثی نظارتینده اولان بؤلگهلریندن سعودی عربیستانینین پایتختی الریاضدا قارشی موشک سالدیریلاری سعودی هاوا سالدیری سیستمی طرفیندن یوخ ائدیلمیشدی. بو ایسه ایران و یوکسلیش رهبرلیکلری آراسینداکی وکالت محاربهسینین نه درجهده کسکینلشدیگینی گؤستریر.
مسئله ایله باغلی آپاریلان آنالیزلرین باشیندا، ایرانین یمندکی موناقیشهلری، سعودی عربیستانداکی شیعه اهالینین یاشادیغی منطقهلره داشیماق اوچون توللانما داشی کیمی ایستیفاده ائدجگی مقامی گؤزه چارپیر. بو وضعیت ایسه ایرانین مذهب موباریزهسینی بیر بؤلگهس حسابلاشما واسطهسی کیمی ایستیفاده ائتدیگی گئرچگینی گؤزلر اؤنونه سریر. بونا قارشیلیق یوکسلیش رهبرلیگیندکی کوالیسیون گوجلرینین یمن عرضینده حیاتا کئچیردیگی هاوا سالدیریلارینین، اؤلکهدکی اینسانی بحرانین درینلشمهسینده ان اساس فاکتور اولدوغو گؤرونور.
آنجاق مسئلهنین دیگر طرفینده موناقیشهلردن اذیت چکن یمن خالقینین گوندمی یئر آلیر. 27 میلیونلوق اؤلکهده 17 میلیون اینسان عاجیل اولاراق اینسانی یاردیما محتاج وضعیتده. اؤلکهنین اساس تداروک منطقهلری اولان ادن و حدیده لیمانلارینین فعالیتینی ایتیرمهسی، اؤلکهده ارزاق بحرانینا و سونرا اپیدمی خستهلیکلرینه یول آچدی. اؤلکهنین دئمک اولار کی، هامیسیندا گوندهلیک حیات ایشلمز حالدا و کوممونال خیدمتلری دایانما نقطهسینده. آوریل 2017ده باشلایان وبا اپیدمیسی، اوکتوبر آیی اعتباریله اؤلکهنین یوزده 90یندان چوخونا یاییلمیش وضعیتده ایدی. بوتؤولوکده 1 میلیونا یاخین وبا حالینین آشکار ائدیلدیگی اؤلکهده 3 مینه یاخین خستهلیک قایناقلی اؤلوم باش وئردی.
اپیدمییه خستهلیگه یول آچان سببلر ایسه اؤلکه آلت یاپیسینین تامامیله داغیلماسی، اساس ساغلیق خیدمتلرینین دایانماسی، تمیز سو منبعلرینه نقلیاتین ایمکانسیز حالا گلمهسی و کیفایت قدر ارزاق تداروکونون اولماماسی. بونونلا یاناشی باشدا بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی اولماقلا دونیا عذره دئمک اولار کی، هئچ بیر اولوسلار آراسی تشکیلاتین و یا کؤنوللو یاردیم تشکیلاتینین چاتیشمالار سببیله اؤلکهیه گئتممهسی ده تأثیرلی اولور.
آنجاق بونون استثنا بیرینی، اؤتن یول آییندا تورکیهده باشلانیلان "اومید اوّل" کامپانیاسی تشکیل ائدیب. دولت باشقانی رجب طیب اردوغانین گؤستریشی ایله باشلانیلان ایشه ساغلیق ناظیرلیگی، باش ناظیرین آفاد و قیزیل آی جمعیتین آرالاریندا اولدوغو موختلیف رسمی و کؤنوللو تشکیلاتین کمکی ایله 20 میلیون دولار دگرینده و 120 تون آغیرلیغیندا اینسانی یاردیم و ساغلیق ماتریالی، یمن ساغلیق ناظیرلیگینه چاتدیریلیب. اؤلکهده فعالیت گؤسترمه قابیلیتی باخیمیندان آز سایدا تشکیلاتین یئر آلدیغی یمنده تورکیهنین اوزاتدیغی یاردیم علی، اولدوقجا حیاتی اهمیته مالیک. بونون یانیندا اویغونسوز ساغیلق آتموسفریندن تأثیرلنن 200ه یاخین یمنلی خسته ده 2016 ایلی سونوندا تورکیهیه گتیریلهرک معالیجه ائدیلمهلری تامین اولونوب.
بؤلگهسل اؤلکهلرینین سوریه و عراق مسئلهلرینده گؤرولن اینسانی و سیاسی بحرانلارا جواب، یمنده گیریشدیکلری آمانسیز موباریزه هئچ شوبههسیز دینج اهالییه ضرر وئریر. کوتلوی اؤلوملرین و کؤچون سون درجه نورماللاشدیغی یمن، نسیللر بویو اونودولمایاجاق آجیلاری ییغیر. تأثیر ائتدیکلری کوتلهلر اوزریندن سیلاحلی موباریزهلرینی، یاخین شرقین هر یئرینده داوام ائتدیرن ایران و سعودی عربیستانین هانسی نقطهیه قدر اولاجاغی مسئلهسی ایسه ان چوخ وطنداش یمن خالقی اوچون اؤنملی اهمیت کسب ائدیر
-----
آتاتورک اونیرسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلربؤلومو آراشدیرماچی دوکتور جمیل داغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک.


text:
تانرینین بیزه وئرمهدیگی هدیه!
دسامبر 24, 2008 at 3:58 ب.ظ. بیان دیدگاه
بو جومهور باشقانی یاردیمچیسی مشایی هردهن بیر سارساقلاماسا اولماز!
بیر زامان ایسرائیل میللیتی ایله دوستوق دئیهرهک ایسلامچیلاری قاریشدیردی و سونوندا توپوردوگونو یالاماغا مجبور اولدو.
سونرا [گونئی] باتی آزربایجان ویلایتی کو.ردلریندیر دئییب، تورکلر تپکی گؤستردیکدن سونرا پوخ یئدیگیمه دوشدو!
بو دفعه ایلیشدیریب فارس دیلینه، فارس دیلینی تانرینین فارسدیللی میللتلره هدیه ائتدیگینی و فارسجانی آغیرلاماغین «عیبادت» اولدوغونو سؤیلهییب.
بوندان اؤنجه ایران لیدئری فارس دیلینی «تانرینین قوتسال آغاجی»(شجره طیبه) ائعلان ائتمیشدی.
Entry filed under: فارس عیرقچیلیغی, تورکجه.
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed


text:
آشیق باهارعلی اعماء بالكانلو
آشیق باهارعلی اعماء بالكانلو
آشیق باهارعلی اعماء بالكانلو قوشاچایین اوستاد آشیقلاریندان سایلیر ۱۳۲۹جی گونش ایلی بوشهرین "كوردكندی" _ اینده انادان اولوب.اوزدئدیگینه گوره اوزآتاسی آشیق عبدالعلی دن درسین آلیب كی اتاسینین ایكی اوستادی واریدی بیری "محمدعلی اقا"كی اوتای آذربایجاننان گلمیشیدی و مهاجیریدی، ساز دوزلدردیر ، دمیرچیلیگ ائدردیر،هربیر شیئین اوستاسیدی ،وبیریده "كربلایی حسین "كی ۱۶دفعه سازینان كربلیا زیارته گئدمیشدی ،اتاسی آشیق عبدالعلی ۵۵ئیله یاخین آشیقلیق صنعتینده چالیشیب.
آشیق باهارعلی بیر چوخلو شاگردلرده تربیت ائدیب و آشیقلیق جامعه سینه تحویل وئریبدیر،او جمله دن رحمتلیك آشیق بهروز فرجی ،آشیق بهمن صبوری كی ایندیلك ده بنابدا یاشییر ،آشیق قدرت عزیزی،آشیق جمشید و . . .. آشیق باهارعلی ۴۵-ئیل آشیقلیق جامعه سینه خدمت ائدیب.ایندیلیكده اوغلو رحمان آتاسینین یولون ادامه وئریر.
رحمتلیگین دئدیگینه گوره،او آذربایجانین داهی مغنیسی اقبال آذرایله بیر مجلیسده اوخویوب و بیرلیكده بیر لئنتا دولدوروبلار كی ایندیلیكده او لئنتا آذربایجان(اورمیه) رادیو آرشیویندا ساخلانیلیئر.
آشیق عومور بویو یایلاقلاردا،قیشلاقلاردا،ائل اوبا تویلاریندا ایشتیراك ائدیب، دئدیگینه گوره قیز طرفیندن اوچ دوره (آنا ،اونون قیزی و نوه سی)،اوغلان طرفیندن ایكی دوره (آتا و اوغول)تؤی ائدیب.آشیق باهار،آشیق هاوالاریندان ۱-۱۳۰ قده ر ساییب ودوزگون شكیلده چالاردی. ۱۳۴۵-جی ایلدن بری شعر یازماق ایله مشغول اولوبدور .
آشیغین یاشاییشی دا ائیشیتمه لیدیر اوزو دئمیش:"فلك منده ن گؤز ایدی"بیر قضا كئچیریب، اوزون موددت دوستاقدا(زنداندا)قالدی اودوستاقدا یازدیغی ،قوشمالار، مكتوبلار، اونون ذیللت و آغیر معیشتینه و چتین یاشاماسینا،ایشاره دیر.سونرالار عیرفان مكتبی ایله یاخیندان تانیش اولوب،عومورونون سونونادك،بیر مئهربان،گولش اوز،اوره گی صاف، ایمانلی، آزارسیز، چالیشقان، درد آنلایان عاریف كیمی یاشادی. همیده او دوستاقدا اولدوغو زامانلاردا سازبندلیگده ائدیردی.
تأسوف اولسون كی آشیق باهارعلی ۱۳۸۱-جی ئیلین یایینین آخیر آییندا بیر ساییق سیز سوروجونون الی ایله ،قضایا معروض قالئیب ،سازی تیكه -تیكه اولدو.اوزوده اوره یی دردلی ،گوزولری نیگران دونیادان كوچوب، ابدیته قوووشدو.
رحمتلیك آشیق باهارعلینین تحصیلاتی آز اولسایدی دا،اوز صنعتینده شوهرته،معروف،مالیك ایدی.
اوندان چوخلو قوشما،دیوانی،گرایلی،اوستادنامه الده واركی،اؤره نك اوچون بیرگرایلی آشاغیدا قئید اولونور.قوشاچای آشیقلاری نین ریوایتلرینه گوره،رحمتلیك آشیق باهارعلی دن "سارای" آدیندا بیر آشیق هاواسی وبیر آشیق داستانیدا(توفارقان سفری آدیندا)،یارادیب و آشیق لیق صنعتینه آرتیریبدیر.
روحون شاد،یولون اوزون اولسون.
گرایلی:
قوربان اؤلوم
یاخشی یامان دؤستون حالین
قانان دؤستا قوربان اؤلوم
آلیشاندا سندن قاباخ
یانان دؤستا قوربان اؤلوم
ناحاق دوشدوم بو دوستاغا
بیر كسیم یوخ سؤز دئماغا
بو حالدا منی گؤرماغا
گلن دؤستا قوربان اؤلوم
وفالی دؤست یئته ر دادا
آللانماز شؤهرته آدا
شرافتلی بو دونیادا
قالان دؤستا قوربان اؤلوم
من گؤرمیشم چؤخو آزی
خزان باهار پاییز یازی
باهار دئیه ر تئللی سازی
چالان دؤستا قوربان اؤلوم.


text:
قولام دایینین ماجرالاری (۷): قولام دایینین طنطنهلی توی توتماسی
نریمان ناظیم
قولام دایی دیلشاد خانیمیدؤنه-دؤنه گؤرموشدو؛ هر دؤنهده ائلهجه بیر یاراشیقلی، بویلو- بوخونلو آروادی اولماسینی آرزیلامیشدی. اوندان کئچنده، او دیلشاد خانیمدان “هه” جاوابی آلماسیندان دا او قدر آرخایین دئییلدی؛ چونکو اونون گؤزونون قاباغیندا دیلشاد خانیم نئچهلرینه “یوخ” جاوابی وئرمیشدی؛ اونا گؤره ده مصلحتی اوندا گؤرور کی جلیل بیابانینی آروادی ملیحهایله بیرلیکده ائلچیلیگه گؤندرسین.
جلیل گئتمهسین گئدیر، آمما گلمهسیندن خبر اولماییر. بو گون، صاباح، بیریسی گون …، گونلر آغیر- آغیر سوووشور؛ قولام دایی فالا چئویریر، گؤزلری قاپییا دیکیلی قالیر کیهاچان قاپی آچیلاجاق؟! بیر هفته، اون گون،…قاپی آچیلماییر. او هر گون او قفهخانادان بو قفهخانایا، او میخانادان بو میخانایا گیریر چیخیر، جلیلی تاپا بیلمهییر. آنجاق گونلرین بیر گونو پاشا قفهسیندن چیخاندا جلیلایله اوز به اوز گلیر :
-جلیل! آ کیشی به سنهاردا قالدین؟
-بیر سرویس گئتدیم کرمانشاها، اورداندا بیر یوک دوشدو بندر شاپورا. ددم یاندی سن اول؛ بویون ناهار چاغی گلمیشم والله!
-به سن نئیلهدین آخی؟ بیر خبر، اتر. آخیری نه اولدو باا؟
-بابام نه اولاجاغیدی، هئش زاد! توتان ایش دئییل والله، بوشلا داداشیم !
-نئجه توتان دئییل، آخی نه دئییر ؟
-نه دئیهجک دهدهسینین قانین ایستهییر.
-سؤزونون جانی نهدیر؟
-هئش والله دئمهلی دئییل؛ ماتیشکا کؤپهیین قیزی دئییر آدیما حهیط سالسین .
-حهیط؟! منیم وار- یوخ بیر دنه حهیطیم وار دآا.
-ائله او دا بیرین ایستهییر دآا. دئییر من اره گئتسم قطعن اوشاقلاریم منی آتاجاق، ایه الله ائلهمهمیش اونون باشینا بیر ایش گلسه اوندا من آوارا – گؤور اوللام .
-یانی گلمهمیشدن منی اؤلدویه قویور؟
-والله اونو دا دئدیم، دئدیم اؤلوم – ایتیم الله الیندهدی آرواد، بویون- صاباحی هئش کیم بیلمز . عیناد دی کؤپک، دئدی آنجاق منیم شرطیم بودو، حهیط اولماسا گلن دئییلم .
-لاالهالاالله ! اولمویا داش دیغیرلادیر؟ –
دئیه، قولام دایی نئچه لحظه توما گئدیر، سونرا جلیلین قولوندان توتوب قفهخانایا ساری آپاریر.
قلیان دئییرلر. قولام دایی قلیانی ائله سومورور کی قفهخانانینهای- کویو قلیانین خورولتوسونون آلتیندا قالیر. او لاکلام دانیشماییر؛ قلیانین باشی اوچ دؤنه دهییشیلندن سونرا قولام دایی قرارا گلیب دیللهنیر:
– اولسون قبولدی .
جلیلین گؤزلری بؤیویور :
– نئجه کی قبولدی! یانی حهیطی وئریرسن اونا؟!
– هه، وئریرم. منیم کی اوشاغیم یوخدو؛ او دا کی باجیلاریمدی، آند اولا آللهها قویمایاجام بیرجه دنه چوپ قالا گؤزلرینه قویالار. بئقئیرت کوپی اوشاغی !
– کیشی دهلی اولموسان؟ بوراخ قوی گئتسین بابام، نه چوخ آرواد، یانی ماتاح دی بوو؟!
– یوخ آلاجاام، مخصوصا بونو آلاجاام باجیلاریمییاندیریب پؤشلهدم !
قولام دایینین سؤزو بیرایدی، ایکی اولمازدی. دیلشادی آلیر؛ کبین کسیلن محضرده، عینی گونده ده، حهیطین قبالهسی دیلشاد خانیمین آدینا چئوریلیر.
قولام دایینین تویو تاریخی بیر توی اولور. خینا یاخدی گئجه سینین آخشام اوستوسو بوتون شوفرلر ییغیشیر شهرین ان قدیم حامامین قوروق ائدیرلر؛ بیر دسته عاشیق چاغیریرلار؛ مفصل چال – چاغیرایلا قولام دایینی حاماما آپاریرلار. او گئجه خینا یاخدیدا هئچ ایچمهین یاریم قاب ایچیر. جلیل بیابانی مجلیسی دولاندیریر. یامان کئفلی بازار اولور. هر طرفدن زاکاس وئریلیر. چالقیچیلار بیلمیرلر کیمین زاکاسین چالمالیدیلار. جلیل اولماسایمیش یقین بیر ایکی اوچ توتوشما اولاجاغمیش. جلیل قوناقلاری بیر به بیر اورتایا چکیب اوینادیر. هرهیه بیرهاوا چالینیر. نهایت قولام دایینین اؤزون اورتایا چکیرلر. قولام دایییا یوز بیرهاواسین چالیرلار. او اوینایان زامان سرخوشلوق، هیجان مجلیسی بورویور. ایستیکانلار دالبادال بوشالیر. ساغلیق سسی دام - دوواری آشیر. هر طرفدن اونون باشینا شاباش یاغیر.
او گئجه قولام دایی اوز فامئللریندن بیرجه نفر ده چاغیرمامیشدی. مجلیس داغیلاندان سونرا جلیل بیابانیایله صفر اینتیرناش بیرلیکده قولام دایینین آداخبازلیغا گئتمهسینده اونو گلین ائوینین قاپیسیناجان موشایعت ائدیرلر.
او گئجهنین صاباحی شهردن بیرجه دانا یوک ماشینی یولا چیخماییر. شوفئرلر کئچن گئجهنین سرخوشلوغوندان آییلاندان سونرا ماشینلارین یودوردوب،گئجه قولام دایینین گلین گتیرمهسینه حاضیرلاشیرلار. هر شئی اؤز یئریندهدیر.
قولام دایینین یولداشلاری جلیلین ایشارهسیله هر بیر ایشی یئر به یئر ائدیرلر. حهیطین بیر طرفینده اودونلا قالانمیش اوجاقلارین اوستونده قازانلار دیب- دیبه دوزولوب. قازانلارین آغزینا سالینمیش میس مجمعهلرین قیراقلاری خمیرلنمیش، ایچلرینه کؤز قالانمیشدی. دمده اولان دویونون اییی دام – دوواری آشیب قونشو ائولره یاییلیردی. شام واختی یاخینلاشدیقجا ائوین دؤرد – دؤره خیاوانلاریندا یوک ماشینی الیندن ترپنمک اولموردی. مفصل شام وئریلیر.
شوفئرلر گلین دالینجا گئتمهیه حاضیرلاشیرلار. جلیل بیابانی آروادی ملیحهایله اؤز پابئداسیلا قاباغا دوشور، باشقا شوفئرلر هره اؤز ماشینیلا اونون آردینجا سیرالانیرلار. اللی– آتمیش یوک ماشینی، تریلی، تانکر، جوفچرخ، تک، خاور و…گلینین قاپیسیندا سیرایا دوزولورلر. قولام دایی ائوده قالیب گلینین یولون گؤزلهییر. دیلشاد خانیمیدبدبه-کبکبهیله جلیلین پابئداسینا میندیریرلر، جلیلین آردینجا یوک ماشینلاری بوق چالا- چالا یولا دوشورلر. ماشینلار بوتون خیاوانلاری دولانیر؛ بوق چالمالاریلا شهری باشلارینا آلیبهامینی دیله گتیریرلر: “کافتار کیشینین بیر آیاغی قبیردهدیهاا، آمما گل گؤر نه بساط یولا سالیر! میدبئیین کوپهی اوغلو هئش گور اوتانیر؟!”
گلین قاپییا یئتیشنده قیز ائوینین آداملاری بهیین قاباغا گلمهسین ایستهییرلر، البتده کی، هله گلین قاپییا چاتمامیشدان، داما چیخیب الینده قیرمیزی آلما، جیبلری خیردا پول، کانفئتله دولو اولان قولامدایی بئله – بئله آلچاقلیقلارا قاتلاشان دئییلدی. دوزدور کی او دیلشاد خانیمیآلماغا اونون بوتون شرطلرینی قبول ائلهییر، بللیایدی کی ائله- ائله ایشلر کبین کسیلهنهجنایدی، یوخسا قولام دایی اولاسان، آروادا اهیئلهسن؟! استغفرالله! آخی گؤر عاغیلا سیغان ایشدی بوو؟ یوخ قولام دایی قاباغا گئتمهییر، گئدنمزدی ده؛ آخی ائربئله شوفئری اؤزونه گولدورنمزدی کی. قولام دایی قیز ائوینین آداملارینینهای – کویونه ویژ وئرمهدن آلماسین آتیر، خیردا پوللاریلا کانفئتینی گلینین باشینا سپیب ساغدوشی جلیل بیابانی، سولدوشو صفر اینترناشلا برابر آغیر- آغیر دامدان ائنیب، ائدیک میخاناسینا ساری یولا دوشور. گئجهنی یاریدان سوووشدوران قوجا میخاناچی قولام داییگیلین گئتمهسیله میخانانی باغلاماقدان واز کئچیر: ” آی بالام بو گئجههانسی باختاوارین تویوایدی ؟ چوخهای- کویوایدی ! ” «سون»


text:
نوکیا ان۷۸
نوکیا ان۷۸ (اینگیلیسجه: Nokia N78) فنلاندلی نوکیا شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل. نوکیا ان۷۳-دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز نوکیا ان۷۹ موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور. حافیظه کارتی اۆچون چیخیش نظرده تۇتولوب. سیمبیان ایشلهدیم سیستمینده ایشلییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nokia N78»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده نوکیا ان۷۸ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.