text:
اویان نیوز:
بلال حاتمی
گیریش
بیلیمسل اولاراق گونئی آذربایجان تورک کیملیگینین اولوشوم سوره جینی اینجه لرکن، بعضی اونملی شخصیتلر، ضیالیلار و فعاللارین گئنیش چالیشمالاری اینسانی حئیرته گوتورور. یوخ اولان و یا اوزون سوره قیریما اوغرایان کیملیک بیلینجینی یئنیدن اولوشدورماق، جانلاندیرماق و سویلم اولاراق سیاسی ساحه یه داشیماق بو ضیالیلارین ان اونملی ایشلولری (فونکسیونلاری) اولوبدور. بو ساحه ده هر بیر ضیالی و سیاسی فعالین اوزونه گوره دَیری و اونمی واردیر. سوسیولوژیک اولاراق بللی بیر بیلینجی بیر توپلومدا، کولتورده و میللت ایچینده یایماق نه قدر چتین بیر ایش اولدوغونو هر کس بیلیر. آما بو چتینلیکلره و ایشکنجه لره باخمایاراق یولو باشلادان و دوام ائتدیرن داهی اینسانلارین مبارزه و گلیشمه متودلارینی آراشدیرماق، اویرنمک و اورنک توتماق هر بیر مدنی و سیاسی حرکتین آکتورلرینه وظیفه و گرکسینیمدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکتی، سیاسی، کولتورل و حقوقی دوروش اولاراق یئنیدن جانلانما و حرکته کئچمه سینده بیر چوخ اینسانین قاتقیسی اولموشدور. حقیقتن بو اینسانلار ایچینده پرفسور دکتر محمد تقی زهتابی بام باشقا بیر اونم و دَیره صاحیبدبر. بیر نئچه فاکتور پرفسور زهتابینی اونملی ائدیر. بو مقاله ده اونون صاحیب اولدوغو بو فاکتورلری اله آلاراق، اونون نه قدر استراتئژیک و زکیجه داوراندیغینی اینجه لیه جییک. بو اؤزللیکلری سایاراق اونون اوبیری مسلک داش و کولتورل و سیاسی آکتورلردن هانسی یونلرده آیریشدیغینی اورتایا چیخاردماغا چالیشاجاغیق.
ایچینده یاشاماقدا اولدوغوموز کولتور، بیزه اوزونو نئجه حیسس ائتدیریر؟ حتی بو کولتوره باغلی اولان کیملیک، فردلرده نئجه منیمسنیر؟ موجود کولتورون بعضی عونصورلاری کیملیگین اولوشومو و یاشانماسیندا بویوک روللار اوینایارلار. بو عونصورلارین داها خام و کیتله سل بیر سویه دن چیخاردیب و داها بیلیمسل سویه یه داشیماق و یئنیدن توپلوما و فرده سونماق گرکلیدیر. یوخسا هر کولتور میللت اولوشدورماز. بیر کولتور بعضی عونصورلاردا آخسارسا تک باشینا بوتون توپلومون گرکسینیملرینی یئرینه گتیرنمز. آنجاق، بوتون یؤنلو گلیشن کولتورلر، میللتین گرکسینیملرینی بوتونلوکله قارشیلار و حل ائدر. کولتورلرین مودرن اونجه سی توپلوملاردا ایشلوی (فونکسیونو) نه قدر بسیطمیش سه، مودرن و مودرن سونراسی دئگیلن دونملرده او قدر ده قارماشیق و عئینی زاماندا دوزنلی و سیستماتیکدیر. کولتورلرین مودرنلشمه لریله بیرلیکده، سیاسی قوروملاردا مودرنلشمیشدیر. مثلن، دولت قاورامی، اسکی یونان آنلامیندا دئییل، بوگونکو مودرن آنلامیندا گلیشیرکن مللت قاورامی دا گلیشمیدیر. بو ایکی قاورام گلیشیرکن کولتور قاورامی دا گلیشیر. اصلینده آنتروپولوژیک و سوسیولوژیک آنلامدا، کولتور گلیشه رک توپلومدا هر شئیی گلیشیر. مودرن دونمده گئرچکلشن اولایلار و اولوشاراق گلیشن قاوراملار، توپلوملارین یئنی گرکسینیملری دوغرولتوسوندا اورتایا چیخمیشلاردیر.
سوسیولوژیک اولاراق، هر کولتور، سیاسی کیملیک اولوشتورما پتانسیئل یا قابیلیتینه صاحیبدیر. آما بو تکجه بیر قابلیت و یا قوه دیر. بونون فعله دونوشه بیلمه سی اوچون اوزون و چتین یوللار و انگللردن گئچمه سی گرکیر. هر کولتور سیاسی کیملیک اولوشدورماز. میللت سویه سینه یوکسلن کولتورلر، یعنی میللت اولوشتورا بیلن کولتورلر آیریجالیقلی اوزللیکلره صاحیبدیرلر. میللت اولماق اوچون قوروملار (نهاد)، قورولوشلار( ساختار -یاپی) و کولتورل، توپلومسال بیلینچ (فرقینده لیک) و .. گرکیر. یعنی تکجه بیر قوروم یا قورام وارلیغی ایله بیر میللت اولوشدورلماز. میللت اولمانین اؤن حاضیرلیقلاری نلردیر؟ یعنی بیر ییغین اینسان میللت اولمادان اونجه، هانسی سورجلردن کئچیر؟ و نئجه بیر قوروملار و قورولوشلار اولوشدورور. بونا گوره، سوسیولوژیک قوراملار پئرسپئکتیفی ایله گونئی آذربایجان تورک کولتورو و کیملیگینین اولوشوم و گلیشیمی قیساجا اله آلینمیشدیر. بو باغلامدا پروفسو زهتابینین حایاتی بویونجا چالیشما و چابالاری اونملی و ائتکین اولموشدور. پرفسور زهتابی نین بوتون فعالیتلری و یازدیغی اثرلر بعضی یازار و فعاللارین چالیشمالاری کیمی راستگله بیر ایش دئییل. بونلار بوتونلوکله بیر ایستراتئژی ایزینده و بیلینچلی بیر شکیلده گورولموشدور. بونا گوره، گونئی آذربایجان ایستکلرینه قارشی چیخانلار طرفیندن ان چوخ تنقید و حتی تخریبه معروض قالان داهیلردن بیری اولموشدور. حتی سون دونم ان چوخ تنقید و تخریباتا معروض قالان ضیالیمیزدیر دئیه بیلریک. پرفسور زهتابینین حیاتی، فعالیتلری و اثرلرینی بیلینجله سئچیلمیش بیر هدفین چیزگیسینده گوره مک و بو هدفی آچیقلاماق گرکیر. فارس شووینیستلر طرفیندن آچیق-گیزلی سیاستلرله سیلینمه سی و آسیمیله ائدیلمه سی هدفلنن آذربایجان تورک کولتورونو قوروماق، اولومدن قورتارماق هر بیر آذربایجانلینین و تورکون وظیفه سیدیر. پرفسور زهتابی بو هدفی ان یاخشی شکیلده بیلنلردن بیریدیر. و عئینی زاماندا بو هدفه یئتیشمک اوچون اؤیرنجیلر یئتیشدیرمک، کیتاب یازماق و سیاسی فعالیت گوسترمکله مشغول اولموشدور. اونون آراشدیرمالاری، یازیلاری و فعالیتلری بیر نئچه کاتئقوریه آیریلیر:
- سیاسی فعالیت
- دیلچیلیک
- تاریخ
- ادبیات
بو دؤرد ساحه ده پارالل فعالیت گوسترمیش اولان پرفسور زهتابی، حیاتی بویونجا چالیشاراق، هر بیرینین اولوشوموندا و گلیشمه سینده چوخ بویوک رول اوینامیشدیر. اونودولموش و یا قیریما اوغرامیش کیملیگیمیزی یئنیدن کشف ائتمک اوچون بو دؤرت ساحه نی تمل ساحه لر اولاراق تانیملایا بیلریک. بو ساحه لر بوتون کولتورلرین میللی کولتوره دونوشومونده و میللی کیملیک اولوشوموندا اساسی و جیددیدیرلر. بو یازیدا دا بو کاتئقوریلرین بیر نئچه سینین اوزه رینده دوراجاغیق.
۱
بیرینجی اولاراق، اونون گئنچلیک دونمیندن باشلایان و شرفلی اولوموندن سونرا دا دوام ائتدیریلن بیر سیاسی حیاتی واردیر. بیر سیاسی فعال فیقوروندا گئنجکن دئموکرات فیرقه سنین گئنج قولوندا یئر آلماسی و داها سونرا آذربایجان/باکییا و اوردان دا سیبریا و باغدادا سورونمه سی، پرفسور زهتابی آغیر بیر سیاسی یوکون داشیدیغینی گوستریر. حتی ایران انقلابیندان سونرا یوردونا دونَرَک، داها دا اونملی بیر سیاسی حیات باشلایاراق بیر سیاسی مبارز دوروشونو سئچیر و نفس آلیجی چالیشمالارینا دوام ائتدیریر. بو فعالیتلر اثرلری و اویرنجیلری آراجیلیغی ایله هله ده سورور و ائتکیلیدیر.
پرفسور زهتابینین اؤزللیکله انقلاب سونراسی سیاسی فعالیتلری هر بیر گونئی آذربایجان سیاسی فعالینا اؤرنک اولمالیدیر. سیاسی فعالیتده بیلینچلی و بیلیمسل چالیشمایا اونم وئرمک اونون بیر اؤزللیگیدیر. یعنی هر بیر یازدیغی بیلیمسل اثر و شعر، اؤزلوگونده سیاسی بیر فعالیت دیر.
پرفسور زهتابی و بیر نئچه باشقا ضیالی نی، پیشه وری دونمینی گونوموزه باغلایان فیقورلار اولاراق دا گوره بیلریک. میللی حکومتین ییخیلیشیندان سونرا، گونئی آذربایجاندا بیر انتلکتوئل قیتلیغی یاشانمیشدیر. بیرده میللی حکومتدن سونرا بیر کیملیک و کولتورل قوپوش سؤز قونوسودور. تاریخده هر بیر بئله نچی اولای، بیر میللتین نفسینی ائله کسر کی یئنیدن آیاخدا دورماسی و ایده آللارینی جانلاندیرماسی بویوک گوجلر و ایراده لر ایستر. چوخلو دوروملاردا دا یئنیدن آیاقدا دورماق بیر کولتور و میللت اوچون اولومسوز حاله گلر. اساس مسئله، بئله نچی تاریخی مقطعلری (میللی حکومت، مشروطه و خیابانی حرکاتی) سونراکی نسیللره داشیماقدیر. ایده آلاری اولومدن قورتارماق، اونلاری یئنیدن توپلوما تزریق ائتمک اوزون سوره لی بیر ایشدیر. بونو اؤز تاریخیمیزده راحاتلیقلا گوره بیلریک. میللی حکومت، مشروطه و خیابانی حرکاتیندان ایللر سونرا، عئینی ایستکلر بیراز فرقلی دوروشلاردا یئنیدن جانلانمایا باشلامیش دورومدادیر. بو ایده لاری، او دؤنملردن یاخین زامانلارا گتیریب چاتدیران بیر نئچه شخصدن دانیشا بیلریک. بارماق ساییسیجا اولان بو شخصلر ایچینده اَن چوخ ائتکیلی و اونملی اولان بیزجه پرفسور زهتابی دیر. پرفسور زهتابی او دونمین دَیرلری و ایده آلارینین عئنیسینی دوام ائتدیریبدیر دئیه بیلمریک. زهتابی او زامان وطن آنلاییشیندان داها فرقلی بیر وطن آنلاییشینی اورتایا قویدو. میللی حکومتده کی آنا دیلی، آذربایجان و دولت آنلاییشیندان ائتکیلنرک بو آنلاییشلارا تکامل وئرمیشدیر. یعنی زهتابی میللی حکومتین دوامیدیر و دوامی دئگیلدیر! دیقتلی باخارساق، او میللی حکومتین تکاملودور. اونو میللی حکومتین ایده آلاریندان آییران و یا باغلایان عونصورلار نلردیر؟ سوروسو تاریخیمیزین چوخ اونملی سورولارینداندیر. زهتابینین فعالیت و اثرلریندن گورونور کی او ایلک دفعه تورکلویو ده او دونمین ایده آلارینا قاتاراق بو اوچ آنلاییشی یئنی دن اینشا ائدمیشدیر. سونوج اولاراق زهتابینی “گونئی آذربایجان تورکلویو“نون اینشاجیسی و دوشونجه باباسی اولاراق تانیملاماق یانلیش اولماز.
زهتابی ایله بیرلیکده ایکی چیزگی یا سویلم داها، میللی حکومت و مشروطه سونراسی اوزونو گوسترمیشدیر. بیریسی “ایران تورکلویو” دئیه تانیملانا بیلر، ایکینجی سی ایسه ده ” تورکلویو وورقولامادان آذربایجان” اولموشدور. بو ایکی دوروش هله ده گونوموزده بیر سیرا فعال و ضیالی طرفیندن دوام ائتدیریلیر. آما گئنل اولاراق بو اوچ آنا چیزگینین هانکیسی داها یایقین اولاراق قبول اولونور؟ سوروسو اوزه رینده دورماق و بحث ائتمک لازیمدیر. آما بو مقاله نین قونوسو بو اوچ چیزگی نی بحث ائتمک بو مقاله نین قونوسو دئییلدیر. و بیر تک زهتابینین ایناندیغی و چالیشدیغی چیزگینی بحث قونوسودور.
ایراندا و گونئی آذربایجاندا سون زامانلار گلیشمه لره باخدیغیمیز زامان، زهتابینین وورقولادیغی آنلاییشین نه قدر یایقین اولدوغو بللنیر. اساس مسله بو کی زهتابی بو آنلاییشی نئجه یارادمیشدیر؟ اونون چیزدیگی چیزگی هانسی تمللره دایانیر؟ بو دا تک باشینا بیر آراشدیرما قونوسو اولاراق چالیشیلمالیدیر.
۲
پرفسور زهتابینین دیل چالیشمارلاری، دیلچیلیک ساحه سینده اؤنملی اثرلر وئرمه سی و ایللر بویو شهردن شهره و کندن کنده دولارناراق دیل کیلاسلاری قورماسی، دیلین نه قدر اونا اونملی اولدوغونو گوستریر. ائله کی او حیاتینین بویوک بولومونو دیلله اوغراشدی. اویرنجی لرینین دئدیگینه گوره، او تورکجه یازماغا چوخ اونم وئریردی. اونا گوره هر کسیه آذربایجان تورکجه سینی اویرنمه نی واجیب گوروردو.
آما اونا گوه تورک دیلی نیه بوقدر اونملی دیر؟ تورکجه نین آذربایجانا و آذربایجانلیلارا وئردیگی نه اولا بیلر؟ بیرینجی اولاراق، هر کولتورون ان اونملی عونصورو دیل اولدوغونو هر کس بیلیر. دیل، بوتون توپلومسال سیتئملرین مرکزی قونوموندا اولدوغونو چوخو توپلوم بیلیمجی و فیلوسوف وورقولامیشدیر. دیلسیز ، کولتور، دوشونجه، اولابیلمز.
عئینی زاماندا بیر سیاسال یونتمین ان دوغال و ان اویقون توپلومسال بیریمی میللتدیر و هر میللت اوز گله جگینی تعیین ائتمه حاققینا صاحیبدبر. یعنی سیاسال اؤرگوتلنمه نین (توپلومسال آنلامدا تشکیلاتلانما) ایده آل بیچیمی میللت-دوولت دیر و مودرن آنلامدا هر حاکیم دوولتین ده تک بیر میللتی اولمالیدیر. میللتلشمه و میللی بیرلیک اولوشتورماق اوچون هر شئیدن اونجه بیر میللتین تخیل ائدیلمه سی گرکیر. بو دا اورتاق بیر کولتور ایچینده اولا بیلر. اورتاق بیر کولتورو ده اورتاق بیر دیل اولماسا تخیل بیله ائدنمریک. بونلارلا بیرلیکده تاریخ عونصورو دا میللت اولمانین بیر شرطی ساییلیر. میللتچیلیک ده ائله بو دئمک دیر. بو عونصورلارین (میللت، اورتاق کولتور، اورتاق دیل و تاریخ) سایه سینده توپلومدا فردلره بیر عاییدیت دویغوسو یارانیر. بوتون بونلاری یاراتماق اوچون مرکزی ساییلان عونصور و حتی سورون دیلدیر.
دیل، هر شئیدن اونجه بیر سمبولدور. دیل، میللتین قورقوسونداکی اورتاق کیملیگین سمبولیدیر. “بیز” اولما بیلینجی آنجاق دیلدن کئچر و دیل بو بیلینجین سمبولودور.
پرفسور زهتابی دا بونو چوخ یاخشی بیلیردی. اونا گوره دیر کی چالیشمالاریندا چوخ آغیرلیق وئردیگی و مرکز قونومدا توتدوغو فئنومن دیلدیر. آذربایجان تورکجه سینین گرامئرینی، صرف و نحوینی یازماسی، آذربایجان تورکجه سینی داها دا سیستئماتیکلشتیرمیش و بیر یازی یا دا بیلیم دیلی اولماسینا یاردیمجی اولموشدور. بیر چوخ فعاللار و حتی خالق اونون کیتابلاری ایله بو دیلی اویرنیب و بو دیلده یازیبلار. پرفسور، اؤزو ده بو دیلین اویره تیمینده آکتیف شکیلده قاتیلمیشدیر. اونون دیل کیلاسلاری بویوک و کوچوک شهیرلرده، دیل اویرنمه قونوسوندا بویوک دالغالار یاراتمیشدیر. عئینی زاماندا بو دیلین داها سونرالار دا اویردیلمه سینین بویوک پایی اونون اویرنجیلرینین بوینونا دوشموشدور.
پرفسور زهتابی، تکجه گرامئر و صرف و نحو یازماقلا قالماییب عئینی زاماندا تورکجه نین تاریخینی ده “ایران تورکلرینین اسکی تاریخی” کیتابیندا تا سومئرلره قدر اوزانان بیر زامانا باغلامیش و ایثبات ائتمیشدیر. یعنی دیلی، توپلوم ایچینده گرامئر کیتابلاری ایله بیلیمسللشتیرمیش، توپلوم طرفیندن یازی دیلی اولماسینی ساغلامیش و کیلاسلاریندا دا اویرتمیش و اؤبور طرفدن، اونون تاریخینی و کوکونو اورتایا چیخارتمیشدیر. عئینی زاماندا یازدیغی شعیرلرده بئله دیله فرقلی بیر آیریجالیق و اونم تانییر. اونون (“سو” دئییبدیر منه اولده،آنام آب کی، یوخ/ “یوخو” اویرتدی اوشاقلیقدا منه، خواب کی، یوخ) شعرینده ده بو وورقویو و اونمی گوروروک. بوتون بونلار بونو گوستریر کی پرفسور زهتابی دیلی بوتون طرفلی آنلاییب و اونون اونملرینی هم سیاسی و همده کولتورل اولاراق یاخشی بیلیر و عمله گئچیردیر.
سونوندا، پرفسور زهتابینین، دیلین فرقلی ساحه لرینده چالیشمالاردان اویرنیلیر کی: دیل، فرد و توپلومون گلیشیم ایرماغینین تمل قایناغی دیر. دیل هم فردین هم ده توپلومون کیملیگینی بیچیملندیریر، یا دا کیملیک بیچیملنیشینده ان اونملی رولی اویناییر. توپلومون بوتونلشمه سینده ده دیل ان اونملی عونصوردور. و سیاسی دیل تکجه شعارلا دئییل، دیلی ایشلتمک، اونو بیلیمسللشتیرمک، دیل اوزه ریندن سیاست یئریتمکله اولور. دیل اوزریندن آسیمیلاسیونا معروض قالمیشیق و بوندان قورتولوشوموز دا هم سیاسی، همده بیلیمسل اولاراق دیله اونم وئرمکله گئرچکلشه جک.
۳
اوچونجو اولاراق، پرفسور زهتابینین تاریخ آراشدیرمالاریدیر. او، هم آذربایجان، همده ایرانین گئنل تاریخینده اونملی و دیققته آلیناجاق تئزلر اؤنه سورموشدور. حتی پان آریا و پان فارس کیتله طرفیندن ان چوخ تنقید گوردویو چالیشمالار دا اونون تاریخ چالیشمالاری اولموشدور. پرفسور زهتابینین تاریخ چالیشمالاری ایراندا آلترناتیو تاریخ یازارلیغی کاتئقوریسینده یئر آلیر. مرسوم اولان تاریخین عکسینده و او تاریخین یالانلارینی اورتایا چیخارداراق یئنیدن تاریخ یازماق پرفسور زهتابینین تاریخ یازارلیغینین اوزللیگیدیر.
مصطفی کمال آتاتورک، تاریخ یازما قونوسوندا “تاریخ یازماق تاریخ یاراتماق قدر اونملیدیر” دئییر. بو باخیشلا پرفسور زهتابی دوغرودان دا اؤزلویونده بیر تاریخ دیر. تاریخ یازماق کئچمیشی آیدینلیغا چیخارداراق گلجه یه ایشیق توتار. تاریخ نه قدر اونملی ایسه یئرل تاریخ قات قات اونملی دیر. یئرل تاریخ بیلینمدن گئنل تاریخ یازیلانماز. آنتونی اسمیت ده ده اولدوغو کیمی، بیر توپلوم یا ائتنیکی باشقا توپلوملاردان فرقلی قیلان تمل اوزللیک لر ایچینده، اورتاق تاریخ ده یئر آلماقدادیر. کولکتیف آد، اورتاق سوی میتی، اورتاق تاریخ، اورتاق کولتور، اورتاق تئریتوریا (قلمرو، یئرلشیم، توپراق)، دایانیشما دویقوسو کیمی اوزللیکلر، توپلوملاری بیر بیریندن آییریر. میللت تعریفینده ده تاریخ، تورپاق، دیل، اولکو، گلنک و گورنک (عادتف عنعنه) عونصورلاری یانیندا میللتی اولوشدوران عونصور اولاراق گوروروک. سوی کوکن بیرلیگینی ایثبات ائدن بیر تاریخ، توپلومدا، اینسانلارین بیرلیک دویقوسونو آرتیریر و اونسوز دا بو دویغونون یاراتماسی ممومکون دئییلدیر. آردآردا گلن نسیللرین کولکتیف (جمعی) تجروبه لری تاریخ کیتابلاریندا توپلانیر و اوخودولور. ائییتیم آچیسیندان بونون چوخ اونملی اولدوغو آچیقدیر. اوشاقلار، توپلوم دیرلری، نورم (هنجار) و گئنلده کولتورو اویرنیرکن اوز تاریخلرینی ده اویره نیرلر و سوزو کئچن دویقو بئله لیکله اونلاردا اویانیر. بو دویغو اولمادان کیملیگی منیمسمک مومکون دئییلدیر. ائتنیسیته نین عوضولاری اوچون، سوی میتلر کیمی تاریخی کوک ده ائتنیک ایلیشکیلرین دویقوداشلیق تملینی اولوشدورور. اورتاق آتالار و کؤکلر و بونلارین تجروبه لری بو دویقوداشلیغی دستکلر. سونوج اولاراق تاریخ، میللته کوک دویقوسو اویاندیرار. بو دویغو، فرد و توپلومدا بیر منصوبیت بیلینجینی جانلی توتار و اونو درینلشدیرر.
پرفسور زهتابینین تاریخ چالیشمالاری دا بو دوغرولتودا اولموشدور. بوگون یاشادیغیمیز تورپاقلارین اوزه رینده مین ایللر اونجه آتالاریمیزین یاشادیغینی ایثباتلایان زهتابی، بو دویغونون یاراتماسیندا اونملی اویون اوینامیشدیر.
زهتابینین تاریخ چالیشمالاری عئینی زاماندا ایران، اورتادوغو و اورتا آسیا تاریخینده بیلیمسل اولاراق فرقلی بیر سویلم (گفتمان) اونه سوردو. بو سویلم، گونوموزده گونئی آذربایجان سیاسی سویلمینین تاریخ یؤنونو اولوشدورور. میللیتچی سویلمین اساس دایاناغی اولان تاریخ گوروشو اولماسا، حقوقی ایستک لر و ایدئولوژی ساغلام تمله اوتورمامیش دئمکدیر. گونئی آذربایجان و گئنلده ایران تورکلویونون تاریخ باباسی ساییلاجاق قدر اونملی اولان پرفسور زهتابی، تاریخ آراشدیرمالاری ایله تاریخین ده نه قدر اونملی اولدوغونو وورقولامیشدیر. میللتلرین اونملی قوت قایناقلاریندان بیریدیر تاریخ. تاریخ میللتین کاراکتئر و دیرلرینی گوستریر. میللت اولاراق حیاتی دوام ائددیرمک اوچون تاریخه دایانماق واجیبدیر.
سونوج اولاراق پرفسور زهتابی تاریخ آراشدیرمالاری ایله آذربایجان میللتینه اورتاق بیر روح توخودو و اونو بسله یه رک زنگینلشتیردی. او تاریخده کی اولای لارا و کئچمیشدن قالان هر شئیه، دؤنمین ایحتیاجلارینا گوره یوروملار اولوشدوردو و سوندو. او دریندن بیلیردی کی تاریخ بیلینجی کئچمیشدن بسلنمکله برابر ایره لیه دوغرو گئدن دوشونجه یه دایانیر و گله جه یه یون وئرمده بللی ائدیجی دیر. سونوج اولاراق، ایراندا و اؤزللیکله گونئی آذربایجاندا تورکلوگو و آذربایجانلیلیغی کولتورل و مدنی اولاراق توپلومدا یایان و بیلیمسل اولاراق گئنیش بیر لیتئراتور اورتایا قویان زهتابی، آذربایجان میللی حرکتینین دوشونجه و ایلهام قایناغیدیر. او، بیر انتئللکتوئل، شاعیر، دیلچی، مورخ، سیاسیتچی و بیر معلم کیمی صفت لری داششیییردی.
بو یازی، آنکارادا کئچیریلن “پروفسور دوکتور زهتابی ایلی” آدلی کونفرانسدا سونولموشدور.


c: text/html

text:
روسییا و آمئریکا پرزیدنتلری آراسیندا ۲۸ یانواردا باش توتان تلفون دانیشیغینی ریا آنالیتیکلری شرح ائدیبلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آنالیتیکلر لیبرال قربین بو تلفون دانیشیغینی بؤیوک ناراحاتلیق و هیجانلا گؤزلدیکلرینی وورغولاییبلار. روسییا طرفی ایسه بو زنگین آمئریکانین اوولکی آدمینیستراسییاسینین گناهی اوجباتیندان تنزلده اولان آمئریکا– روسییا موناسیبتلرینی، نهایت کی، دوزلدجیینه اومید ائدیب.
آنالیزده تلفون دانیشیغیندان سونرا هر ایکی طرفین آچیقلاماسینا دقت چکیلیب. بیلدیریلیب کی، کرمل طرفلرین دانیشیغی حاقدا معلومات وئررکن اؤز همیشه کی رسمی اوسلوبونو ساخلاسا دا، تلفون دانیشیغیندان سونرا ایکی دؤولتی داها ایشیقلی، حتی گونشلی گونلرین گؤزلدیینی گیزلتمهییب.
«تلفون دانیشیغی حاقدا ایکی دؤولتین یایدیغی رسمی معلوماتا باخساق، آغ ائوین دانیشیق حاقدا وئردیی معلوماتین کرملین یایدیغی معلوماتدان داها کیچیک و کونکرت اولدوغونو گؤرریک»، - دئیه وورغولانیب.
«آسسوشییتد پرس» ترامپلا پوتینین دانیشیغی حاقدا بئله یازیب: «پرزیدنت دونالد ترامپین پوستونا چیخدیقدان سونرا روسییا فدراسییاسی پرزیدنتی ولادیمیر پوتینله باش توتان ایلک تلفون دانیشیغی آمئریکانین آوروپاداکی موتتفیقلری آراسیندا جدی ناراحاتلیق دوغورور. رئسپوبلیکاچیلار روسییایا قارشی تطبیق اولونان سانکسییالارا گؤره ناراحات اولماغا باشلاییر».
نشر اؤزو اعتراف ائدیر کی، پوتینله دانیشیق آمئریکا پرزیدنتی اوچون اولدوقجا «سرت تضییق آلتیندا» کئچیب.
«واشینگتون پوست» مسئلهیه داها صمیمی یاناشیب. «اؤلکه داخیلیندن و آوروپادان اولان تضییقلره، موسکوایا تطبیق اولونان سانکسییالارین داوام ائتدیریلمه طلبلرینه باخمایاراق، آمئریکا روسییا ایله مؤوجود اولان موناسیبتلری برپا ائتمهیه چالیشیر»، - نشر یازیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیزیم کی اؤزگه لره بنزهمز عبادتیمیز
اورکده گیزلی قالار، عهدیمیز، شریعتیمیز
گولون وصالینا شبنم کیمی قووشمامیشیق
او غملی غؤنچه یه بنزر بیزیم بو حالتیمیز
ندیر کی میلچک اونو گیزله نیب شکار ائله یه ک
هما شکار ائله مکله، بیتر قناعتیمیز
اگر کی قیوریلاق آتش ایچینده مین دفعه بیز
هارای قوپارماغا قویماز اینان کی غیرتیمیز
او کؤچ یولوندا بیتن بارلی بیر آغاج کیمیییک
پاییزا قالماییر هئچ واخ بوداقدا نعمتیمیز
چیچکلی باغچادا «صائب» بو انصاف اولمازدی
گؤرنده غؤنچه نی بیز، اولمایایدی رغبتیمیز
بسمالله الرحمن الرحیم
سلام علیکم؛ عرض ادب و احترام ائلیرم، چوخ حؤرمتلی رحمتلیک اوستاد دکتر ترابی عائله سی باشدا اولماقلا، سالوندا حاضیر اولان بوتون سایقیلی اوستادلار، اوزمانلار، حؤرمتلی مسووللار و عزیز همشهرلریمه، یاخیندان تانیییب تانیمادیغیم ده یرلی دوستلاریما.
خانیملار، آقالار، بو گون بیز بوردا بؤیوک و داهی بیر شخصیتین آرامیزدان کؤچوب و دونیاسینی ده ییشمه سینین قیرخینجی گونونو آغیرلاماقداییق. دکتر علی اکبر ترابی، آدلیم و مشهور بیر سوسیولوق و دانشگاه اوستادی اولماقلا، هم ده بؤیوک دوشونر و گؤزل شاعیر کیمینده تانینماقدادیر.
منده باشقا مینلر ایران جامعهشناسی و مردمشناسی اؤیرنجی و هوسکاری کیمی، بو آدا، بو شخصییته همیشه حؤرمت بسله ییب و اونون علمی اثرلری و باخیشلاریندان دؤنه دؤنه استفاده ائتمیشم.
بو بؤیوک انسانین شخصیتینه، تواضعکارلیغینا، دونیا گؤرونوشونه، ائلینین، یوردونون و آنا دیلینین قایغیسینا قالماسینا و عؤمور بویو چکدیگی زحمتلرینین قارشیسیندا باش أیمه مک مومکون دئییل.
دکتر ترابی بارلی برکتلی یاشاییشیندا اولدوغو کیمی، دونیاسین ده ییشندن سونرا دا ایران و اؤزه لیکله آذربایجان خالقینین دونیا دوردوقجا معلمی اولاجاقدیر.
علمین و معلیمین بیزیم ائلیمیزده، دینیمیزده، تاریخ بویو چوخ حؤرمتی و سایقیسی اولموشدور. بؤیوک پیغمبریمیزدن بیر حدیث وار کی بویوروبلار:
اِنَّ مُعَلِّمَ الْخَیْرِ یَسْتَغْفِرُ لَهُ، دَوابُّ الْاَرضِ وَ صِیَتانُ الْبَحْرِ وَ کُلُّ ذی رُوحٍ فیِ الْهَواءِ وَ جَمیعُ اَهْلِ السَّماءِ وَالْاَرْضِ.
یعنی دوغورداندا، یئر اوزونون جانلیلاری، دنیزلرین بالیقلاری، هاوادا اولان هر بیر روح صاحیبی، یئرین و گؤیون اهالیسی، یاخشیلیق اؤیرهدن معلمه، رحمت و باغیش ایستییه ر. (بحارالانوار جلد ۲ صفحه ۱۷)
و امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام بویوروبلار:
مَنْ عَلَّمَنی حَرْفاً فَقَدْ صَیَّرَنی عَبْدا؛ منه بیر سؤز اؤیردن، منی اؤزونه بنده ائله ییر.
بیزیم فولکلوروموزدا، مکتوب و شفاهی ادبیاتیمیزدادا معلیمین، اوستادین اؤزل و گؤزل یئری واردی. آتالار سؤزلرینده وار کی:
اوستادینا کژ باخان، روزوسونو آز گؤرر
و عاشیق علعسگر دئییر:
بیر شاگیرد کی اوستادینا کم باخا
اونون گؤزلرینه قان دامار دامار
مدریک آتا بابالاریمیز دئمیشلر: ائلین گؤزو ترهزیدی. ائل آتانی آللاه آتار، ائل توتانی آللاه توتار. بو محتشم سؤزلر و گؤزل مثللری بیزیم خالقیمیز، اؤنجه یاشامیش، سورا یاراتمیشدی.
دکتر ترابی، ائله ائل توتان انسانلاردان بیریدی. خالقین دیلیله، خالق شادلیغین و کدرین یازیب یارادان سؤز اوستالارینین، ائلین و تاریخین یانیندا قدیر ـ قیمتینین حدّی ـ اندازه سی یوخدور.
دکتر ترابی بو موضونو فارسجا بیر شعرینده چوخ گؤزل آنلاتمیشدیر:
ز کهسارِ والایِ این سرزمین بپیچد صدایی به شهر اینچنین:
یکی ذرهای خاک گر با من است همان ذرّه خود کوه را دامن است
به طوفان و بادی گریزد اگر شود دور از ذرّه های دگر
به پیشِ منِ کوهِ پیراسته نباشد به جز گردِ برخاسته
به همراه مردم، به دور از هوس همین است راز بزرگی و بس.
منجه عؤمور بویو خالقی نین تاریخینی، ادبیاتینی، کدرلی ـ سئوینجلی حادثه لرینی و بیر سؤزله دئسک آلین یازیسینی دوشونوب یاشایان بیر عالیم کیمی اؤزونه حؤرمت قازانان اوستاد ترابی، ایندی آذربایجانا و تبریزه بیر Symbolic Capital یا «نمادین سرمایه» کیمی ده یرلندیرملیدیر.
«پییئر بؤردیو» (Pierre Bourdieu) فرانسه نین آدلیم جامعه شناسی، هر ملتین دؤرد جوره سرمایهسی اولماسینی وورغولاییر. اونون فیکرینجه انسانلار بوشلوقدا و خلأده یاشامیرلار. هر انسان بیر سری «میدان» لاردا (field) یاشاییر. بو میدانلار بیر سری عنصرلردن دوزهلیرلر. بو عنصرلره اقتصادی، اجتماعی، کولتورل و سوندا سیمبولیک یا نمادین سرمایه دئییرلر.
«بؤردیو» نمادین سرمایهنی جامعهده بیر اؤنملی قدرت منبعی ساییر. بو مدل سرمایهنین اقتصاددا او قده ر اؤنمی و اهمیتی وار کی بیر چوخ متخصص لر توسعه نی، دیرچه لیشی و گلیشمه نی، بیر ملتین نمادین سرمایه لری تؤره دیب، چوخالدیب و قورویوب ساخلاماق قابلیتینده بیلیرلر.
سیمبولیک یا نمادین سرمایه نه دئمکدیر؟
بو سووالا بئله جواب وئرمک اولار کی، هر زامان، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیر سرمایه، بیر ده یرلی، ارزشمند و قالارقی بیر شئیه تبدیل اولا و بیزه تازا و یئنی ارزشلر یارادا و بیر سیمبولا دؤنه کی اونو اوخویوب، ائشیدیب و گؤره نلر، اونا حؤرمتله یاناشا، اونا فخر ائلییه و توپلومسال و اجتماعی بیر قونویا دؤنه، اونا «نمادین سرمایه» یا Symbolic Capital دئمک اولار.
نمادین سرمایه بیر تاریخی آبیده اولا بیلر مثلاً فرانسه ده کی «ایفل» برجی، کی فرانسه یه گئدن توریستلرین یوزه یئتمیش بئشی اونو گؤرمه یه گئدیرلر؛ نمادین سرمایه ائلییه بیلر بیر دب، آیین یا اویون اولا، ژاپندا چادو یا شادو آدلی چای ایچمه مراسیمی کیمی، گاهدا بیر شخصدی. فوتبالیست دیوید بکهام انگلیسده، آرتیست مایکل جکسون آمریکادا، صنعتی مدیر کیم وو چونگ ژاپندا، متفکر و سیاستمدار ماهاتیر محمد مالزیده و باشقا بئله نچی بیر شخصلر.
بو سرمایهلری یارادیب، دیرچه لدیب، قورویوب ساخلاماق ملتلرین و دولتلرین بورجودو.
تاسفله دئمه لییم کی بو گون ایرانین هر یئرینده اولدوغو کیمی بیزیم شه هرده ده، بو سرمایه لری قورویوب ساخلایان یوخدو.
ایندی تاسفله دئمه لییم کی منطقهده، بؤلگهده آذربایجان و تبریز اؤز دوغما بالالارینی، فیکیر و سرمایه صاحیبلرینی یوردلاریندان قاچیرتماقدا اؤن سیرادا دورور. دوستلارین بیری دئمیشکن، بونا داها «فرار مغزها» یوخ بلکه «اخراج مغزها» دئیرلر. گئدنلری قایتارماق و قالانلاری عزیزلمک، قورویوب ساخلاماق، بو میللتین و دؤولت مسوولارینین لاپ واجیب وظیفه لریندن بیریدی.
«ماهاتیر محمد» مالزینین کئچمیش باش ناظیری و مالزینی ابتدایی بیر یاشاییشدان، مدرن و صنعتی بیر مملکته یؤنلدن شخصیتین بیر گؤزل سؤزو وار. او دئییر: بیر اؤلکهنین ایرهلییه گئتمهمهیینین ایکی علتی اولا بیلر؛ یا او میللتده بؤیوک انسانلاری یارادیب بئجرتمه قابلیتی یوخدو یا بؤیوک انسانلارینی یئترینجه قورویوب ساخلایا بیلمیر.
خوشبختلیکدن آذربایجان ملتی، تبریز توپراغی، تاریخ بویو عالیم بئجردن اولموشدو. بونو تبریزین چوخلو آدلیم و مشهور شخصیتلریندن بیلیریک. رحمتلیک دکتر ترابی، بو بؤیوک انسانلاردان بیریدی. آنجاق بو داهی شخصیتین حقی بوندان آرتیق ادا اولونمالیدی. آتالاریمیز دئمیشدی: «بؤیوگه حؤرمت اولمایان ائوده، هئچ کیم بؤیومز»
من بوردان شورای اسلامی شهرین محترم عضولرینه و شهردار جنابلارینا اوز توتوب سوروشورام:
نییه دکتر ترابی کیمی نهنگ شخصیتلرین آدینی تازا خیابان و میدانلارا قویمورسوز؟
شه هرده بو قده ر عمومی و خاصیتسیز آدلارین هانسی، بیزیم شهریمیزین هویتینی گؤستریر؟!
ماشاالله شهریمیز گونو گوندن فیزیکی ساحه ده آرتیق بؤیویور و یئنی میدانلار، خیابانلار و کوچهلر تیکیلیر، ایندی بؤیوکلریمیزین آدلارینی، هیکل لرینی شهریمیزده اوجاتساق هم بو گؤزل انسانلارین چکدییی زحمتلردن تشکر ائلهییریک، هم ده گلهجک نسلیمیزی و جوانلاریمیزی باشا سالیریق کی بو میللت، بو حکومت اؤز یوردونا و ائلینه جان یاندیران انسانلارین قدرینی بیلیر و بیله جک.
دکتر ترابیدن بو گونوموز و گله جک نسیللریمیزه قالان بؤیوک بیر معنوی میراث، اونون بیری بیریندن درین و علمی اثرلریدیر. اونون ییرمیدن آرتیق کتابی و بیر چوخ مقالهلری، ایران خالقینا قویوب گئتدییی ده یرلی بیر ارثیه کیمی، حؤرمتلی عائله عضولری و ائله جه ده آکادمیک اوجاقلاریمیزین طرفیندن قورونوب و هامیسی بیر یئرده بیرداها چاپ اولماسی چوخ واجیب ایشلردن بیریدیر.
آللاهدان، اوستاد دکتر ترابی باشدا اولماقلا، اؤلوب گئدن بؤیوک انسانلاریمیزا رحمت و یاشایان بوتون فرهنگ، دین، علم، اقتصاد، هنر و صنعتده چالیشان بؤیوک شخصیتلریمیزه جان ساغلیغی و شن حیات آرزو ائلیرم.
بو یوبلئیی و مراسیمی قورانلارا، مخصوصاً عزیز دوستلاریم قاسم ترکان و علیزاده پروین جنابلارینا و ائله جه ده اوستاد ترابینین عزیز عائله سینه و زحمت چکن هر بیر انسانا اللریز آغریماسین یورولمویاسیز دئییرم. منه حوصله نن قولاغ آسدیغیز اوچون چوخ ساغ اولون.
ائلینین یوردونون دردی غمینه
اورکدن یانانین قاداسین آلیم.


text:
مجید صباغ ایران جنابلاری نین روحونا سونولور «یالغیز» نه بیلیم بلکه ده یالغیزلایاجاقمیش، ائلیمیز گول وئریب گولدورنه، سیزلایاجاقمیش، ائلیمیز اینانا بیلمه ییریک، سؤن باخیشیندان یازدیق اینانا بیلمه ییریک، دیغلایاجاقمیش، ائلیمیز اوره یی دوم – دولو، غم ،دوم -دولو ، شنلیک یاغدی بیلمه دی، بی، نه یامان، قیزلایاجاقمیش، ائلیمیز! چئکمه دیک جیئز، آدینا، یالغیز اولاردیق او زامان نه بیلیردیک کی زامان، جیئزلایاجاقمیش، ائلیمیز! نئجه تئز باتدی گونش، اویناماق ایستیردی چیچک نئجه تئز بولبول اوچوب، سیزلایاجاقمیش ائلیمیز!…بیشتر بخوانید
آرشیو ها
گؤزل آنا / امیر نصیری (زنگانلی ائلمان)
شوه تک ساچینا زامان دن سالیب یام یاشیل گونلری کیم سندن آلیب؟! اوزومده دوداغین ، ایستی سی قالیب ایندیسه یارپاق تک اسیرسن، آنا ! دونیالار بیر یانا ، سن ده بیر یانا آیریلیب گئدیرم اوزاق بیر یؤلا گاه ساغا چؤنورم ، گاهدان دا سؤلا آیاغیم ایلیشیر داشیلا کؤلا یوخودا دیسکینیب دئییرسن ، جانا دونیالار بیر یانا ، سن ده بیر یانا اتگینده گولوم ، گولشنیم قالیب بیلمیرم یئنه وار؟ یوخسا سارالیب ! گونشیم هارداسان…بیشتر بخوانید
«تبریزیم» / امیر نصیری (زنگانلی ائلمان)
گولو، گولزاری پوزولموش اوره یی قان، تبریز! اولمادی، بیرجه ائشیتسین، قولاغین جان، تبریز ائله هر یئرده اود اولدو، سنه قوربان اولاراق دئدیلر سن آناسان، کؤکسوله نیب یان، تبریز! ایسته دی جیرناغین آتسین وطنه ییرتی جیلار قویمادین اوز گؤزو اولسون وطنین قان، تبریز چکمه لر چیخدی سنین کؤکسونو ازدی نه آناجان سنی دیرناق لادیلار، دوغرادیلار، جان، تبریز! سارماشیق تک دولاشیب بیر عومور حسرت جانینا ایندیسه سؤز بو اولوب گئرچگی گل دان، تبریز سوموگه اوتدو داها بیر…بیشتر بخوانید
« کؤنلوم » / امیر نصیری(ائلمان)
داریخما کؤنلوم! یوخ یوخ، داریخما ! کؤنلومو ائتمه یارا داغیلیب دیر دا، داغیلسین دا بو کند فیرلاییب گؤر نئچه میلیونجا سینا! میلییارد ، یوخسادا ویر بیر بیرینه نئچه یول؟ گؤرنئچه سین، آرزی سینا چاتمایاراق شاختالاییب! نئجه اولوب کت خودالار؟ هیتلری، ایستالینی،چکمه لی سی، هاردادی بس؟ نازلی یارلار، نه اولوب او نیگارلار، نه اولوب؟ گیریشیب مین قیلیغا قوی هئله ده کئفلی قالیم نه دویوم قایغی لارین آج لارین، وارلی لارین بو گؤزو دارلی لارین قوی یئنه ده…بیشتر بخوانید
یئرکوره سی / امیر نصیری(ائلمان)
نئجه گؤر قاندی اورک لر، بو نه عونواندی، آخی؟! شاختا دا دوندو دیلک لر، بو نه بیر آندی، آخی؟! بو اوزاق یول لارین آردین گؤرسن هانسی زامان گؤرجک دیر یورولان، گؤزلریمیز، قاندی، آخی توستودو، گؤی ده، بولودلاردا چیخیب لار، بالادان تارلالار اللری قوینوندا داها، یاندی، آخی! تؤزلانیب دیر سینه ده، ایندیسه چوخ سؤزلریمیز آدا دی، داغ دی، دنیزدی، بو نه طوفان دی، آخی! قازامات دیر یئر اوزو، آرزی لاری حبس اولونور آتلی لار چاپدیریر اؤز…بیشتر بخوانید
« وطن » / امیر نصیری (ائلمان)
قیریخ – قیریخ، تیکه – تیکه پارچالانسام ، داغیلسا م! قووشماغا ، اوز تیکه می سئویره م باشقا یئره دونیالارا تؤز تک قالخیب سوورولسا م ییغیشماغا ، اوز اؤلکه می سئویره م گون قارشیندا اود قارشیندا کول تک یانیب قوورولسا م سووماغا ، جان آلماغا ، اوز کؤلگه می سئویره م ایللربویو دوستاقلاردا گونش اوزو گؤرمه سه م اؤزگورلوگه ! وطنیمی وطنیمی وطنیمی ، سئویره م امیر نصیری( زنگانلی ائلمان ) طنز ندیر؟ ایسته…بیشتر بخوانید


text:
“ایراوان قۇبئرنیاسیٛندا بیر کند وار ایدی: آدی سامانلیٛقدیٛر.کندین جاماعاتی یاریٛیا قدر ائرمنی و یاریٛسیٛ مۆسلماندیر.
یای فصلی ایدی. اۇجا آتیٛن اۆستۆنده اوْتۇدۇب کندین آلچاق دیوارلاریندان حَیَتلرین هامیٛسیٛنیٛ گؤرۆردۆم.
حَیَتین بیرینده بیر ائرمنی اۇشاغیٛ آغاجیٛن کؤلگه سینده اوْتۇرۇب کیتاب اوْخۇیۇردۇ.
بیر حَیَتده اوْن ایکی_ اوْن اۆچ یاشیندا بیر مۆسلمان اۇشاغیٛ پیشییین قۇیرۇغۇنا ایپ باغلاییٛب حَیَتین اوْ طرفیندن بۇ طرفینه قاچیٛردیٛ و پیشیک میٛزیٛلدایا_میٛزیٛلدایا اۇشاغییٛن دالیٛ_دالیٛ حرکت ائدیردی.
حَیَتین بیرینده بؤیۆک تۇت آغاجیٛنیٛن گؤلگه سینده بیر نئچه ائرمنی اوْتۇرۇب چؤرک یئییردیلر.
کئشیش آیاق اۆسته دۇرۇب ساغ الینی یۇخاریٛ قوْزاییٛب دانیٛشیٛردیٛ.
ایسته ییردیم کئچیب گئدم، همین کئشیشدن بیر سؤز ائشیدیب آتی ساخلادیٛم.
کئشیش اۇجا سس ایله دئدی: حایرئنیق، حایرئنیق، حایرئنیق (“حایرئنیق ائرمنی دیلینده “وطن” دئمکدیر).
چۆنکی من ائرمنینین دیلینی باشا دۆشۆرم، بیر قدر دایاندیٛم کئشیشین سؤزلرینه قۇلاق آسام.
بۇ حینده کۆچه نین بیر طرفیندن مۆسلمان دانیٛشیٛغیٛ ائشیتدیم. آتیٛ قاباغا سۆرۆب گؤردۆم کی، کۆچه آیریٛمیٛندا دیوارین کؤلگه سینده دؤرد مۆسلمان اوْتۇرۇب.
بۇنلاریٛن بیری آخۇند موْللا قۇربانقۇلۇ ایدی.
بۇ آخۇندۇ من چوْخدان تانیٛییٛردیٛم.
موْللا قۇربانقۇلۇنۇن الینده بیر کیتاب وار ایدی.
موْللا کیتابیٛ اوْخۇیۇردۇ و کندلیلر دیققتی_تام ایله قۇلاق آسیٛردیٛلار.
کئشیش اۇجا سسله کندلیلر بۇ سؤزلری دئییردی:
_ائرمنی میللتینین دۆنیادا اۆچ سئوگیلی بالاسیٛ وار: “وطن”، “میللت”، و”دیل”.
کئشیشین بۇ سؤزلریندن سونرا قۇربانقۇلۇنۇن سسی گلدی.
موْللا کیتابدان بۇ سؤزلری اوْخۇیۇردۇ: “بابی_هفتۆم (یئددینجی فصل). اگر بیر شخص یاتا، یۇخۇسۇندا حَجَمَت گؤره، همین شخص دۆنیادا هئچ بیر بلایا و نوْخوْشلۇغا گیریفتار اوْلمایاجاق”.
کئشیشن بئله سسی گلیردی:
“ای منیم ائرمنی قارداشلاریٛم، دۆنیا خالف اوْلۇلاندان ایندی یه کیمی ائرمنی طایفاسیٛ مۆختلیف میللتلرین جؤور و ظۆلمۆنه دۆچار اوْلۇب.
قاریٛشقالار آت نالیٛنیٛن آلتیٛندا ازیلن کیمی قۆووتلی و بی مۆرۆووت طایفالاریٛن یۇمرۇغۇنۇن آلتیٛندا پامال اوْلۇبلار: بۇنیله بئله ائرمنی اؤلۆم حالیٛندا جان وئره_وئره یئنه دئییب: وطن، وطن، میللت، حایرئنیق!”
“ای منیم قارداشلاریٛم، نه قدر کی میللت، دیل و وطن یوْلۇندا فدا اوْلماغا بیز قادیریک، جَمی دۆنیانیٛن طایفالاریٛ مۆتتفیق اوْلۇب بیزیم اۆستۆمۆزه حۆجۇم گتیررلر، بیز یئنه اوْنلاریٛن قاباغیٛندا دایانیٛب دیلیمیزی و وطنیمیزی مۆحافیظت ائده بیلجییک.
یاشاسیٛن وطن یوْلۇندا فدا اوْلان ائرمنی میللتی!
یاشاسیٛن میللت اۇغدوندا شهید اوْلان قارداشلار! گئتسه (یاشاسیٛن)، گئتسه حایرئنیق!”
موْللا قۇربانقۇلۇ کندلیلره دئییردی:
_ آغاجیٛن آلتیٛندا، سۇیۇن قیٛراغیٛنا بؤول ائتمک یاخشی دئییل، چۆنکی همزاد، اجیننه، شیاطین اینسانا ضرر یئتیرر.
چاهارشنبه، شنبه و تک گۆنۆ قبریستانا و حاماما جَم اوْلۇب قوْناقلیٛق ائدرلر و همین گۆنلر بۇنلاریٛن بایرامیٛدیٛر.
اینسانیٛ گؤرسلر، ضرر یئتیررلر. اگر بیر کسین بئله بیر قضا باشیٛنا گلسه، دۇرماییٛب گلسین منیم یانیٛما، واخت ایکَن اوْنا “هفت حصر” دۇعاسیٛ یازیٛم …”


text:
ایللر، ایللر قاباقایدی. تبریزده آتاوستو بیر گؤروشدوک. قیشین اوغلان چاغیایدی. – دئدیم آی اوستاد بیز خداآفریندن قارلی یوللار گهدیکلر آشا-آشا گلمیشیک لهله کیمی… داوامیندا دئمک ایستهییردیمکی؛ اصلینین دلیسی اولان کرمییوخ، یانیق کرمینین کرمینی، عدالتی گؤرمک اوچون. سؤزومو کسدی: – آیه لهله کیمدی؟! کرم کیمدی؟! کرم منم، لهله منم، اصلی منم، قاراملیک منم، ساز منم، سؤز منم و…سونسوز بیر جوشقویلا، هیجانلا سونو “من”له قورتاران جوملهلری آردیجیل سؤیلهدی عاشیق عدالت. دۆزو من بیر او قدهر دؤشونه دؤیمکلیگی و اؤزونو اؤیمکلیی گؤزلهمیردیم عاشیقدان. بیر تهر چاش-باش قالمیشکیمیاولدوم…ایللر اؤتدو. بیز قاراداغین عاشیق، ساز و داستانلار بئشییینده ائولنمیش، ائشیکلنمیش بلکهده ائو-ائشیکسیزلنمیش آداملاریق. عاشیقلارین دیلیندن سؤیلهنیلن ناغیلار روحوموزون ان یاخین قوهوملاری اولوب ایللر بویو. همن ناغیللارین ائپیک قوللاریندان دئییشمه و حربه-زوربا احواللی پارچالار واراقلاندی بئینیمده: “مئیدانیما گلن عاشیق/ چاللام داشدان داشا سنی.”، “بهیهنمیرسن منیم کیمیآشیغی/ سنین قولونو باغلاماغا گلمیشم.” و….
اوستاد عاشیقلار ائل صحنهلرینده بو اوبرازلاری بو دؤیوشکن و دئییشکنلیکلری بؤیوک باجاریقلا جانلاندیریرلار. بونلارهامیسی صحنه آکتیورلوغودور و عاشیق صنعتینده اوستادلیق و بارجاریق آیامالاریندان بیری… آمما سندئمه عاشیق عدالت کیمیبیر غیر عادی صنعتکار رئال حیاتینیدا بیر اوبراز کیمییاشاییرمیش. او، چرچیوهلره، عادی یاشاییشین عادی منطیقلرینه اویغون گلن بیر روحا مالک دئییلمیش! او اؤزونو اؤیمکلیکده ائله اورالاردان گلیرمیش…بلکه هئچ بیر عادیلیک بو قدهر غیرعادی شاه اثرلری ایفا ائلهمهیه یئترلی اولا بیلمزمیش. داریسقال چئورهلره سیغماز بیر روحون، سربستلیین، دلیسوولولوغون و یانقینین محصولودور یانیقکرمی، کرمگؤزللهمهسی، روحانی، قاراچی و تایسیز عدالت بارماغیندا نئچه-نئچه عاشیقهاوالاری…
سئوگینین یانیب یاخیلیب کۆله دؤنموشو، قارلی، لهلهلی، گهدیکلی، قارا ملیکلی، قارا گونلو کرمدن زامانلاردیرکی بیر یانیقکرمهاواسی باش قالدیریب سلطانلیق ائدیر. او گونلرین قاراسینی یاشییان سئودا ییخیلمیشی و یاخیلمیشی قولکرمین، یانیق کرمیسیهاردان بو قدهر کؤنوللرده شاهلیق ائلهمهیه باشلادی. بوردا عدالتین سئحرینی، کرملییینی گؤرمهمک اولارمی؟!…
بیز ایللردیرهانسی حؤکمرانلیغین کرمیاقلیمینده بئله بیر سرخوشلوغا تاپشیرمیشیق روحوموزون تئللرینی و یاشیییریق؟! ناغیلینمی، سازینمی، کرمینمی، عدالتینمی؟!…
نریمان حسنزادهنین عاشیق عدالته حصر اولموش شعریندن چوخ سئودیییم بیر بند وار:
چال “عدالت” دادیم سازین دوزونو
قولاق آسیم اونا عؤمروم اوزونو
باش آچمادیم نهدیر کرم اووسونو
کرمیقول کرمیسی شاهایمیش.”
یولو داواملی اولسون سازین، عدالتین…


text:
بیلیم
ایرتهگه عطارد قویاش آلدیدن اوتهدی
ایرتهگه عطارد قویاش آلدیدن اوتهدی و مملکت بویلب کورینیشی ممکن. بو اوتیشنی عادی حالتده کوریش امکان سیز. بلکه، قویاش کوزلیکلری یا – ده قویاش فلتری بولمیش تلسکوپلر بیلن جهارلنگن حالتده کوریش امکانسیز ایمس البته. عطارد کابل وقتی بیلن 3:40 دن 6:43 دقیقهده قویاشنینگ باتیش جریانیده اوتیشی کوتیلهدی. بو سیارهنی یولدوز آلدیدن اوتیشینی کوریش استثنایی واقعه حسابلنهدی. عطاردنینگ قویاشدن فاصلهسی بارهسیدهگی محاسبهنی کوریش ینگیدن استرونومی گه یوزکیلتیرگنلر اوچون عجایب بیر فرصت دیر.
کپلر فضایی تلسکوپی سیارهلرنی آولاوچی دیب اتهلهدی، بیر یولدوز دورهسیدهگی سیارهلرنی کشف قیلیشده توغریدن – توغری اوشه یولدوزنینگ کوزلریگه خیره بولیب، اوشه یولدوز آلدیدن باشقه سیارهلر اوتگن حالده، کپلر سیزیوچیلری جوده کم میزانده یولدوزلر یاروغ لیگینی یازیب آلهدی.
یولدوزشناسلیک علمیده مذکور روش «اوتیش" سیارهلر کشفی یا « ترانزیت" دیب اتهلهدی. مذکور اصول ایسه هنوزگچه سیارهلرنی کشف قیلیشگه ایجابی رول اوینهگن و کپلر فضایی تلسکوپی هم مینگدن آرتیق سیارهنی اوتیش یا ترانیزیت روشیدن فایدهلنیب یولدوز برابریده کشف قیلگن.
قویاشگه یقین تورگن ایکّی سیاره جملهدن عطارد و زهر انده – سنده توغری بیر چیزیغده قویاش و ییر اورتهسیده بولهدی، بیز ایسه توغریدن – توغری قویاشگه باقیش بیلن مذکور ایکّی سیاره قویاش آلدیدن قندهی قیلیب اوتیشینی کوریشیمیز ممکن. عطارد، زهر و ییر کرهسینینگ تیزلیگی بیر- بیراویدن فرقلی بولگنی سبب، عطارد و زهر سیارهلرینی ییردن توریب کوریشیمیز اوچون کمدن – کم حاللرده ممکن بولهدی. مثال اولهراق، زهره سیارهسی یوز ییلده بیر مرته روی بیرهدی. لیکن، عطار سیارهسی ایسه یوز ییلده اون اوچ مرته و بعضاً هم اون تورت مرته قویاش و ییر چیزیغیده بولهدی.
زهره سیارهسی اینگ سونگی مرته 1390- ییلده قویاش آلدیدن اوتگن بیز کابلده ایسه بو حادثه نینگ گواهی بولگن میز. کوپچیلیک بوندهی واقعه یوز بیریشیدن اصلا خبردار بولمه گنلر. کیشیلر زهره سیارهسی خورشید آلدیدن قندهی اوتیشینی کوریشگه گواه بولیشنی ایستهگن حالده 101 ییل یعنی 1496- ییلگه قدر بو حالنی کوتیشلریگه توغری کیلهدی.
تیر یا – ده عطارد قویاشگه یقین بولگن سیاره صفتیده، بیزنینگ قرهشدن قویاش یانیده تورگن، بیز فقط قویاش باتگن پیتده سرعتی تیز بولگن مذکور سیارهنی کوریشمیز ممکن. عطاردنینگ تیزلیگی اوچون، قدیمگی یونالر اوشبو سیارهلرنی تیر، مرکوری، پیک تیزپای خدایان دیب نام بیرگنلر. عطارد ثانیهده 8:47 کیلو متر تیزلیک بیلن قویاش تیزیمیده اینگ تیز سیاره لر جملهسیدن.
عطارد مداری تخم سامان بولگنلیگی اوچون قویاشدن اینگ یقین فاصلهده 47 میلیو کیلو متر و اینگ اوزاق حالتده ایسه 70 میلون کیلو متر اوزاقده بولهدی. قدیم زمانلرده استرونومیلر عطارددن آلدین باشقه بیر سیاره قویاش تیگرهگیده بولگن لیگینی ایتیب، و بو سیارهنینگ فرضی نامی ولکان – آتشفشان بولگن دیگنلر. بنابرین قویاشگه بونچهلیک یقین بولگن سیاره آتشین بیر دنیا و آتشفشانلر سرزمینی بولشی هم حتمی.
باشقه تاماندن عطاردنینگ ایلهنیشی نیوتن جاذبه مدتی بیلن ماس کیلمسدی و بو فزیک دانشمندلری و استرونومیلر اوچون باش آغیریغی بولگن. آلیب باریلگن سعی و حرکتلرگه قرهمی، لیکن قویاش یانیده ولکان موجودلیگینی اثبات لاوچی معلومات قولگه کیلمهگن. اما، ییگیرمنچی قرنده انشتین ینگی بیر تعریف بیلن عطارد تیوهرهگی بوشلیقلرنی آچیقله گن. ایندی ایسه بیز ولکان ناملی بیرار – بیر سیاره بولمسلیگی انیق.
عطار قوروق بیر دنیا. او، 4880 کیلومتر قطری بیلن هر 88 کونده بیر مرته قویاش اطرافیده ایلنهدی. در واقع، عطارد ده بیر ییل بیز ییردهگی ده 88 کون تینگ دیر. اما، اونینگ قویاشگه یقین بولگنلیگی باعث مذکور، سیاره اوزینینگ اطرافیده باغلهنیب، جوده سیکینلیک بیلن ایلنهدی و انه شو باعث هم عطارد ده بیر کیچه و کندوز 58ییر کونی بولهدی. فلتر و 11 انیچ تلسکوپ بیلن جهازلنگن اسکونهدن فایدهلهنیب قویاشنی معرفت عالی لیسهسیده کوریشنی نیت قیلگنمیز. کوپراق قیزیقرلی بولیشی اوچون بیز تلسکوپنی نمایشی بیر صحفهگه باغلب اوقوچیلر بو حادثهنی کوریشلری اوچون زمینه یرهتماقچی میز. عین حالده، قویاش کوزلیکلرینی هم اوقوچیلرگه ترقهتیلیشی نظرده توتیلگن.
بوتون سیارهلر بیر چیکلاوده یا – ده 18 درجه کته لیگی بولگن صفحهده قویاش اطرافیده ایلنه دیگن نطقه دایره البروج یا دایره سیارات دیب ناملنهدی. مذکور محدوده قویاش استواسی بیلن بیر خطده، یعنی 8 درجه استوا یوقاریسی و 8 درجه ایسه استوا قوییده بولهدی. بوندهی بیر موردده سیارهلر قویاش اطرافیده ایلنهدی و انه شو باعث هم دایم بیر – بیراوی نینگ قریشیده بولگن. یعنی هر دایم توتیلیش پدیدهسی سایرهلرده یوز بیرهدی.
عطارد قویاش آلدیدن اوتیشینی ایرته کابلده کوریش ممکن و اوندن کیین اونی کوریش ممکن ایمس. کوزلیکسیز هیچ زمان قویاش تامانگه قرهمنگ، قرهگن تقدیرده، وقتینچه نابینالیککه دوچار بولهسیز یا – ده کوزینگیز ترماغیگه جدی زیان ییتکزیشی ممکن. بو حادثهنی کوریش اوچون هیچ زمان قویاش اوچون مخصوص فلتریدن فایدهلهنیشنی اونوتمنگ. عطارد ینه بیر بار 1395- ییلده قویاش آلدیدن اوتهدی. عطارد دایم قویاش اطرافیده بولگن سیاره حسابلنهدی. لیکن، قویاشنینگ یاروغلیگی حدن کوپ بولگنی سبب کندوز تاماندن کورینمیدی. کیچه تاماندن آسمانگه باقنگیزده عطار و ییرلر یولدوز اطرافیده ایلنهدی.


text:
بیر ایل گئشدی !
سلام لار اولسون عزیز اوخوجولارا !
اول ده نئچه گون اولمادیغیما گؤره من باغیشلامالیسیز ! باشیم بتر قاریشمیشدی !
بیلمیرم نئچه نفرین یادینا گلیر ، یا نئچه نفر بیلیر بو وئبلاگین ایلك یازیسی نه ایدی !
بیر ایل بوندان قاباق ، مرداد آیینین 11-نده من بو وئبلاگی یولا سالدیم . اوندا آرزوبلاگ سروری ده بو گونلره تای گوجلو دییردی ! من بیر اتفاق اوسته آرزوبلاگینان تانیش اولدوم ، اونون توركجه اولماسینا گؤره بیر وئبلاگ آچدیم اوردا ! اوندا منیم بیر باشقا بلاگیم دا وار ایدی ! اوبیرسی بلاگیم فیلتر اولاندان سونرا ، بورادا آرتیق یازماقا باشلادیم ، بورانین اوبیرسی بلاگ لارینان فرقی اوندا اولدی كی ، چالیشدیم بوردا یالنیز توركجه یازام ( حال بو كی اوبیرسی لرده فارسجا دا یازیردیم !). بو یولدا نئچه یولداش منی آلقیشلادیار ، نئچه نفرلر یولوما داش آتدیلار و چوخلاری دانلادیلار منی . آمما من یولما ایمانیم وار ایدی و اونون آردین توتدوم !
بو بیر ایل ده 160 یازی یازمیشام بوردا ( هامیسین اؤزومدن یازمامیشام هااا ! ) تقریباً اولور ایكی گوندن بیر یازی ! چالیشمیشام بو یازیلار چئشیدلی بؤلوم لرده اولسون و اوخوجولاری دردینه دیسین ! بو بلاگین یولوندا نئچه یئنی یولداش تاپمیشام و چوخلو بیلگی لر اله گتیرمیشم ! بو یولداشلامین هامیسین دان دا تشكر ائلیرم !
ایندی سیزدن ایسته ییرم منیم بو یولدا گئتماقیما بلدچی اولاسیز و منی بو یولدا یالنیز بوراخمایاسیز ! ایسته ییرم گؤروش لریزینن منه اؤیرده سیز !
سیزی سئویرم
یاشاسین آذربایجان ، یاشاسین منیم دیلیم
احمد تبریزلی


text:
۳ ژانویه
۳ ژانویه:
- ۱۴۹۱ - حۆقۇقشۆناس راونسکیه اثری «فِنیکس»ی چاپ ائتدیرمهیه حۆقۇق وئرن سند وئریلدی. بۇ یازارلیق حۆقۇقو حاقّیندا تاریخده ایلک سند ساییلیر.
- ۱۵۰۱ - علیشیر نوائی٬ اؤزبک شاعیر٬ فیلسوف و دؤولت خادیمی اؤلدو.
- ۱۸۰۴ - روسیه اوْردوسو گنجه شهرینی آلدی. جواد خان٬ شهرین سوْنونجو قاجار خانی٬ اؤلدورولدو.
- ۱۸۶۸ - ژاپونون ایمپیراتور شوراسینین ایجلاسیندا ایمپیراتور حاکیمیّتینین برپاسی حاقّیندا بیانیه قبول ائدیلدی. ساسوما و تیویسونون قوْشونلاری کیوتوداکی ایمپیراتور سارایینی تۇتوب میجی ایمپیراتور حاکیمیّتینین برپاسی اعلان ائدیلدی.
- ۱۹۲۴ - توتانخآمونون قبری تاپیلاندان سوْنرا قیزیل تابوتدا مومیاییلانمیش جسدی ده تاپیلدی.
- ۱۹۳۴ - شورویده طیّارهلرین رادیولوژیسی ایله یئرینین مۆعیّنلشدیریلمهسی اۆچون اۇغورلو سیناق کئچیریلدی.
- ۱۹۶۲ - روم پاپی فیدل کاسترونو کیلسهدن آییردی.
- ۱۹۹۳ - موسکودا روسیه و آمریکا بیرلشمیش اوستانلری آراسیندا ایستیراتژی سیلاحلارین آزادیلماسی بارهده آنلاشما ایمضالاندی.


text:
بالاجا سئلین ملیحه عزیزپور بالاجا سئلین داراییب تئلین گئییب آغ دونون اولوبدور گلین اللری چیچک تئللری لچک گولوشلرینه قونوب کپنک آی گؤزل بالا گؤزلری آلا شیرین دیلینه قورباندیر خالاRead More »
منیم اولدوزوم / ائلدار موغانلی
منیم اولدوزوم ائلدار موغانلی بورویوبدو گؤی اوزون قورخولو بیر زیل قارا، گئجه چیخاندا چؤله باخیرام اولدوزلارا. آنام دئییر: “-گول بالام هامینین وار اولدوزو؛ هله چوخ اولدوز وار کی، گؤرمور اینسانین گؤزو.” گئجه گؤیو بزهییر گؤزل اولدوز، گؤیچک آی؛ بیلمیرم اولدوزلاردان هانکی دوشوب منه پای. آنام یئنه دانیشیر: “-هامینین اولدوزی وار، سنینده نازلی بالام گؤیده اولدوزون اولار. بالاجا اولدوزلارین- یییهسی اوشاقلاردی؛ ...Read More »
توك يارپاقلي آغاجلار / حبیب فرشباف
توك يارپاقلي آغاجلار حبیب فرشباف تؤكولدو بيرجه – بيرجه آغاجلارين يارپاغي؛ الوان رنگه بوياندي باغ – باغاتين تورپاغي. گونشين قارشيسيندا چيل – چيلپاق دايانديلار؛ كؤلگهلرين گؤرنده لوتلوکدن اوتانديلار. سئرچهلر پيريل – پيريل بوداقلارا ائنديلر؛ توك يارپاقلي بوداقلار ايسينيب سئوينديلر.Read More »
شاختا بابا، قیش بابا / ع. ن. چاپار
شاختا بابا، قیش بابا ع. ن. چاپار ائودن چؤله چیخدی قیز قیزین آدیدی “اولدوز” بیردن آیاغی زویدو اونو یئره ووردو بوز دوردو اؤتدو بوز اوسته او گؤزهل بویو بسته اوزون توتدو قارلارا سؤیلهدی خسته – خسته: “شاختا بابا ، قیش بابا بوردان تئز سوووش بابا گئت گونشلی یئرلره اونلاردا قیزیش بابا ! اودوموز یوخدور بیزیم ائومیز سویوخدور بیزیم بیز ی ...Read More »
گونشين هديهسي(علمي ناغيل) / واقف صمداوغلو
گونشين هديهسي(علمي ناغيل) واقف صمداوغلو چوخ- چوخ اوزاق زامانلاردا، يئر اوزونده ياشايان بيتکيلر بالاجا، رنگسيز و ضعيفايدي. اونلار اؤزلرينه يئمک تاپا بيلميرديلر و آجليق چکيرديلر. اوزون مدت چيخيش يولو آختاراندان سونرا، اونلار گونشدن کؤمک ايستهديلر. قوروموش بوداقلاريني گؤيه قالديرديلار؛ گونش بيزه کؤمک ائت- يالوارديلار. گونش فيکيرلهشيب راضي اولدو. – ياخشي- دئدي گونش. – سيز دئديگينيز اولسون. من سيزه “کلروفيل” آديندا ...Read More »
کندلی و ایلان / عبدالله شائیق
کندلی و ایلان عبدالله شائیق گلدی دئدی کندلییه بیر گون ایلان گل داها رفتار ائلییک مهربان باشقا جوره ایندی گؤرورسن منی بس نه سبب قورخویا سالمیش سنی؟ کؤهنه قابیقدان چیخاراق بو باهار باخ قابیغیم تازهلنیب آشکار کندلی قولاق آسمادی بئیله دیله بالتانی درحال او آلدی اله گر قابیغین تازهلنیب سر به سر کؤهنه اورهکدیر،اوره یین حیلهگر بونی دئییب ایلانی محو ...Read More »
باغیشلاماق / محمد احمدیزاده
باغیشلاماق محمد احمدی زاده سنینله ای جان یولداشیم سؤزلهشیب آیری قالمارام سندن کوسسم من گئنهده کوسمهمیچوخ اوزاتمارام هر شئیی یاددان چیخاریب تئز سنی من باغیشلارام بیر بالاجا سؤزدن اؤترو دوستلوغوموزو پوزمارام اگر سنه پیس دانیشسام من گئجه راحات یاتمارام سنده منی باغیشلاسان گلیب سنی قوجاقلارام سنین کیمییولداشی من عؤمور بویو آلقیشلارام باغیشلایان دوستلاریمی هئچ واخت اینان اونودمارامRead More »
اهر چاييندان قاييدان اوشاقلار / داوود اهری
اهر چاييندان قاييدان اوشاقلار داوود اهری او ايستي ياي گوني، ناهاردان سونرا، 8-7 اوشاق ايديق، اهر چاييندان قاييديرديق. چاي قوروموشدي. آمما بير باغين كناريندا كيچيك گؤل وارايدي و او گوني ايكي بالاجا توسباغا، بير نئچه باليق توتموشدوق. ايكي دهنه سو ايلانيني دا توتوب، ديشلريني كيبريت چؤپو ايله سينديريب و دئمهلي الي دولو ،سئوينج ايله شههره، ائولريميزه قاييديرديق. يولدا اوشاقلارين بيريسي، ...Read More »
وطـــــن / سلیمان ثالث
وطـــــن سلیمان ثالث باشدان باشا بو وطـن بیزیمكیدیر اوشاقلار! وطنســـیزی همیشـه یولـــدان اؤتن آیاقـــلار. بولاقلاری، چایلاری قانیمیـزدیر، قانیمیز. دنیــزلری، چؤللری اورهییمیز، جانیمیز. دوشمان هجوم گتیرسه داغــــــــلارینا دایاننیق. بیـــــر آجی زهر اولوب یئمهیینه جالاننیـــــق. حیات بویو وطنســیز اولماسین بیر آنیمیز. اونو عزیز سانمـــاغا حؤكم ائدیر ویجدانیمیز.Read More »
اوچ مهربان باجی/ ملیحه عزیزپور
اوچ مهربان باجی ملیحه عزیزپور منیم آدیم “آیچیچک” تئللریم لچک- لچک یارپاغینی قیرمارام قورخما، قورخما آی چیچک! منیم آدیم “آیبنیز” گؤزلریم دریا- دنیز سیزه دن گتیرمیشم قوشلار- قوشلار گلسهنیز! منیمسه آدیم “آیناز” هامییا ائدهرم ناز نارین- نارین گولهرم یاناغیمدا بیتر یاز. بیز اوچ مهربان باجی ائلیمیزین باش تاجی یاشیل اورهییمیزده نه کدر وار، نه آجی.Read More »


text:
بو دیل سنینده دیلیندی
بیر زامانلار اولارکی من اس ام اسلریمی تورکو یازارام و اؤز عالمیمده دئییرم کی بئله لیکله بیر عیدده دوسلاریمیزدان تورکو دیلده اوخوما ویا یازماق زوروندا قالسینلار آنجاق اونلارین چوخو منه فارس دیلینده جاواب وئررلر. ینی منه دئییرلر: قاچ گئت ائشینه! بیز بو جیققیللیغا چیمدیکلرله اویانماریق. آنجاق یولداشلارین بیری وار ساغ اولسون منه لوطف ائدیب هردن منیم جاوابیمی تورکو یازاردی ومنده اؤز عالمیمده فیکر ائدردیم کی هئچ اولماسا بیر آدامی ائتکیله میشم. آنجاق بیر گون بو آدام جیب تئلفونیله ائوده اوشاغیله دانیشاندا گؤردوم فارسی دانیشیر! دانیشیغین قورتاراندان سونرا چوخ تعججوبله اوندان سؤروشدوم : او دانیشدیغین اؤز اوشاغین ایدی؟ گولرکن باشیلا تصدیقله دی. منی سویوق تر باسدی. دئدیم ;آخی اؤز دیلیمیزین نمنه سی ایدی کی اونو اؤیرتمه سین بگنمه دینیز؟ دئدی: خانیم بئله بویوردو، سونرادا دئدی دیلین فارس ویا تورک اولماسینین هئچ اؤنمی یوخدو! دئدیم; بیلیرسن! من دئییردیم بس کی سن اؤز دیلیمیزی ده سئویرسن چون سن منه تورکو اس ام اس لر یازیرسان. گولوب دئدی:اونو سنه گؤره یازارام چون بیلیرم سن تورک دیلین سئورسن!
یاندیغیمدان دئدیم قارداش اؤز دیلینده بیر سؤز یازیب و یا اوخوماق هر آدامین اؤزونون بورجودور. بو دیل سنینده دیلیندی نیه منیم بوینوما میننت قویورسان؟


text:
اسده باغلي ميليس گوجلرينين و ايران دستکلي حزبالله ين عفرينه گيرمه جهدينين آرخاسيندان ايران تئرور قولو کيمي تانينان انقلاب موحافيظچيلري کورپوسونون (سپاهين)ياخين شرق اوزره کومانداني قاسيم سولئيماني چيخيب.آدي دونيا تئرروريستلر ليستهسينده يئر آلان قاسيم سليماني اوردوسو پ.ک.ک دستک ايله تورک اوردوسو ايله آفرينده چاتيشيب.
تورکييهنين “يئني شفق” قزئتينه دانيشان آسوASO کومانديرلريندن اولان موحاننئ جفالئ آفرينه هوجوم امرينين قاسيم سليماني طرفيندن وئريلديگيني دئييب.
“اونلارين اسل حدفي فوا و کئفرئيا کندلريدير. حزبالله و ديگر ايرانين تئرور ميليس گوجلري اورايا چاتماق اوچون عفرينده پکک-دان ايستيفاده ائدهجک. لاييحهني ايداره ائدن شخص ايسه قاسيم سليمانيدير.”
قئيد ائدک کي، ايکي گون اؤنجه بير قروپ اسد طرفداري اولان ايران دستکلي شيه ميليس گوجو آفرينه گيرمهيه جهد ائديب. بير قيسمي ايرهليلهين کونوويون بري قيسمي ايسه او دؤنوشو ايله عفرين سرحديندن قاييدير. ايرهليلهين ميليسلره تورکييه اوردوسونون هاوادان ضربه ائنديرمهسي نتيجهسينده اونلار دا گئري دؤنمک مجبوريتينده قاليب .
بيلديريلير کي،ایران -اسد- و کوردلر آرسیندا گيزلي راضيليق الده اولونوب و ياخين ساعاتلاردا اسد اوردوسو سؤزوگئدن اراضي يه داخيل اولاجاق.داها اول ی. پ.گ طرفيندن حلب مرکزينده کياراضيلرين رئژيم قوووهلرينه وئريلديگي بارهده معلومات ياييلميشدي.
پ.ی.د – ی. پ.گ PYD -YPG تئررور قروپلاشماسی حلبین مرکزینده نظارت ائتدیی مؤقعلری بشار اسد رژیمینه تحویل وئریب.بو آددیمین پ.ی.د – ی. پ.گ-اسد اتفاقینین عفرینله باغلی راضیلیغی اساسیندا آتیلدیغی ادعا ائدیلیب.
معلوماتا گؤره، حلبده نظارتی اسد رژیمینه تحویل وئرهن پ.ی.د ترورچولاری عفرین ایستیقامتینده یولا دوشوب.
قید ائدک کی، ی.پ.گ-پ.ی.د ترور قروپلاشمالارینین عفرینله باغلی اسد رژیمی ایله راضیلیق الده ائتدیی، بو راضیلیق اساسیندا سورییا اوردوسونون عفرینه داخیل اولاجاغی بیلدیریلمیشدی.اسد رئژيمي و ايران دؤولتي بؤلگهده کورد قروپلاشمالاري ايله امکداشليغا گئتمکله اؤزلريني آنکارانين حدفينه چئويرمهيه دوام ائديرلر.
شوپهسيز کي”زئيتون بوداغي” عملياتينين تورکييه طرفيندن اوغورلا داوام ائتديگي بير زاماندا آفرين اطرافيندا بو يئني گئديشاتلار ،يئني سياسي دنگهلر مئيدانا گتيرهجک


text:
کیرایهلهمک دئدیکده اشیالاری موقتی ایستیفاده ائدیب صاحبینه قایتارماق نظرده توتولور. یعنی، آغلا گلن طبیعی کی، جانسیز اشیالاردی. آرتیق اینسانلاری دا کیرایهلهمک بارهده اوزاق شرقدن ماراقلی معلوماتلار گلیب.
گولمک آرتیق دؤورون اینسانلاری اوچون داها چوخ خصوصی بیر حال آلیب. هر آنیمیزی اجتماعی مئدیادا پایلاشدیغیمیزدان آتیلان هر قهقهه اهمیتی بؤیوک اولور. "خوشبختم" پوزالاری وئرمک اوچون داواملی یاریشیریق. یولداشلارلا خوشبختلیک سلفیلرینین دیری او قدر اهمیتلی اؤلچولره چاتیب کی، بو ساحهده یئنی بیر سئکتور بئله میدانا گلیب.
مودئراتور. آز خبر وئریر کی، یاپونییادا "فامیلی رومانجئ" آدلی بیر شیرکت خوشبختلیک پوزالاری اوچون ساختا دوستلار کیرایهیه گؤتورمهیه باشلاییب. ۸ مین یئنا، یعنی تخمیناً ۱۳۵ مانات قارشیلیغیندا بیر یولداش کیرایهلییه بیلرسینیز. بو شخص ایکی ساعت بویونجا سیزینله واخت کئچیریر. ایلهنمک اوچون توتدوغو آدامین یاشینی، جینسینی و فیزیکی خصوصیتلرینی سئچه بیلن موشتری، ساختا یولداشی ایله ایستدیی پوزالاری وئریر.
یالنیز بیر شخصی دئییل، مادی ایمکانینا گؤره موشتری ایستهسه اونلارلا یولداش کیرایهلییه بیلر. موشتری، کئچیریلهن ایکی ساعتدان سونرا چکدیی فوتوشکیللری اجتماعی مئدیا حسابلاریندان پایلاشاراق داوامچیلارینا "باخین، نه قدر چوخ یاخین دوستوم وار. اونلارلا نه قدر خوشبختهم" کیمی "اؤزونو گؤسترهن" ریلر بیلدیریر. ۱۰ یولداش کیرایهیه گؤتورهن بیر آدام یاشادیقلارینی بو سؤزلرله ایفاده ائدیب: "فامیلی رومانجئ"دان دوغوم گونوم اوچون ۱۰ یولداش کیرایلدیک.
ایکی ساعت بویونجا چوخ ایلندیم. سونرا دا پایلاشدیغیم فوتو و ویدئولارا بیر چوخ بیهنمه و شرح گلدی. خوشبختلییم داها دا آرتدی".


text:
لهیستان
۵۲°شمالی ۱۹°شرقی / ۵۲°شمالی ۱۹°شرقی
لهیستان یا دا رسمی آدیلا لهیستان جمهوریتی اۇرتا اوروپادا یئرلَشن بیر اوْلکه دیر. پایتختی ورشو شهریدیر. لهیستان و یا لهیستان جومهوریتی مرکزی اوروپادا اوْلۇب غربده آلمان، جنۇبدا چک جومهوریتی و ایسلوواکی، شرقده اوکراین و بلاروس، شیمالدا ایسه بالتیک دنیزی، لیتونی و روسیه (کالینینگراد اوستانی) ایله همسرحددیر. اؤلکنین همچینین دانمارک و سوئیس ایله دنیز سرحدلری واردیٛر. لهیستاننیٛن اراضیسی ۳۱۲٫۶۸۳ کیلومتر موربع -دیر (دۆنیادا اراضیسینه گؤره ۶۹-جی یئرددیر). اهالیسی ۳۸٫۱ میلیوْندان چوْخدۇر،
ایچیندهکیلر
لهیستانین تاریخی[دَییشدیر]
ایلک لهیستان دؤولتی ۹۶۶-جیٛ ایلده یارادیٛلمیٛشدیٛ. همین دؤولتین سرحدلری تخمینن بۇگۆنکۆ لهیستان سرحدلری ایله اۆست-ۆسته دۆشۆر. لهیستان ۱۰۲۵-جی ایلده کراللیٛغا چوریلمیش، ۱۵۶۹-جی ایلده ایسه بؤیۆک لیتونی حرسوْقلۇغۇ ایله بیرلشرک لهیستان-لیتونی بیرلیگینین ساسیٛنیٛ قوْیدۇ. بۇ ایتتیفاق یالنیٛز ۱۷۹۵-جی ایلده داغیٛلمیٛشدیٛ. ۱۹۱۸-جی ایلده مۆستقیللییینی ینیدن قازانان لهیستان ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی دؤورۆنده آدوْلف هیتلر آلمانین طرفیندن ایشغال اوْلۇنمۇش، مۆحاریبه بیتدیکیدن سوْنرا ایسه کوْممۇنیست دؤولت کیمی سسرای-نین نظارت ائتدییی شرق بلوْکۇنا داخیل اوْلمۇشدۇ. ۱۹۸۹-جی ایلده کوْممۇنیست رژیمی دوریلدیکدن سوْنرا لهیستاندا «ۆچۆنجۆ جومهوریتی» قۇرۇلدۇ. بۇ گۆن اوروپا ایتتیفاقیٛنیٛن ان چوْخ اهالییه مالیک ۶-جیٛ اؤلکسی اوْلان لهیستان ۱۶ ووْیووْدالیگدان (شابلون:لانگ-پل) عیبارت لیبرال دموْکراتیک دؤولتدیر. اؤلکه اوروپا بیرلیگی، ناتوْ، بمت، ایقتیسادی مکداشلیٛق تشکیلاتیٛ، دۆنیا تیجارت تشکیلاتیٛنیٛن عضوۆدۆر.
۸۷۷-جی ایلده کیچیک لهیستان اراضیسی بؤیۆک موْراوییا دؤولتی طرفیندن ایشغال ائدیلدیکدن سوْنرا قنزنوْ شهری باشکند اوْلماقلا بؤیۆک لهیستان اراضیسی لهیستان دؤولتینین یارانماسیٛ اۆچۆن اساس مرکز اوْلدۇ. لهیستان دؤولتینین بانیسی و ایلک حؤکیلومترداریٛ پیاستوْولار ناصلیندن اوْلان کنیاز ستفان ای مشکوْ (۹۶۰–۹۹۲) اوْلمۇشدۇر. اوْ، ۹۶۶-جیٛ ایلده باتی عادتلری اۆزره مسیحیت دینینی قبۇل ائتمیشدیر. اوْنۇن اوْغلۇ-ایگید بوْلسلاویٛن دؤورۆنده لهیستان کنیازلیٛغیٛ اؤزۆنۆن گۆجلۆ دؤورۆنۆ یاشاییٛردیٛ. لهیستان و ویستۇلا چایلاریٛ آراسیٛندا یاشامیٛش اوْلان ایسلاو قبیللرینین قۇرمۇش اوْلدۇغۇ بیر دؤولتدیر. اوْ زامانکی بۇ ایسلاولارا "یایلا اینسانلاریٛ" مناسیٛنیٛ ورن "پوْلان" دییلیردی. زامانلا بۇ آد لهیستان حالیٛنا چوریلدی.
لهیستان اوْن دؤرد عصردن وْن یددی عصره قدر کچن مۆددت ایچینده اوروپادا گۆجلۆ بیر دؤولت حالیٛندا ایدی. «ۆچ پارچالانمادان» ایلکی ۱۷۷۲-جی ایل تاریخینه قدر اوْلان مۆختلیف خاندانلیگلار ایدارسینده ایدی. بۇ تاریخدن اعتباراً لهیستاننیٛن چؤکۆش دؤورۆ باشلادیٛ. ۱۷۷۲-جی ایل تاریخینده پروس، روسیه و اوتریش، اؤلکه توْرپاقلاریٛنیٛ آرالاریٛندا پایلاشدیٛلار. بۇنۇ ۱۷۹۳-جی و ۱۷۹۵-جی ایللر پایلاشمالاریٛ ایزلدی. لهیستاننیٛن لینده یالنیٛز شرق پروس اراضیلری قالدیٛ. بیرینجی دۆنیا مۆحاریبسیندن سوْنرا اۇزۇن مۆباریزه و چتینلیکلردن سوْنرا ۱۹۱۸-جی ایلده ورسای مۆقاویلسی ایله مۆستقیللییی تأمین ائدیلدی. لهیستان ۱۹۱۸-جی ایل ۷ نوْیابردا مۆستقیل اؤلکه ائلان ائدیلدی. لهیستاندا حاکیمیییته لهیستان سوْسیالیست پارتییاسیٛنیٛن رهبری اوْلان یۇزف پیلسۇدسکی گلدی. لهیستاننیٛن باتی سرحدلری ورسای مۆقاویلسی ایله مۆیینلشدیریلمیشدی. ۱۹۱۹-جی ایل ۲۸ اییۇندا لهیستان نۆمایندلری اوْنا ایمضا آتمیٛشدیٛلار. لاکین شرق سرحدلرینی مۆیین ائتمکده آنتانتا دؤولتلری لهیستانیا فعالیییت آزادلیٛؤیٛ ورمیشدیلر. حتتا ۱۹۱۹-جی ایلین دکابر آییٛندا آنتانتانیٛن آلی شۇراسیٛ شرقده لهیستاننیٛن سرحد ختتینی تسدیق ائتدی. بۇ، شرتی اوْلاراق کرزوْن ختتی آدلاندیٛریٛلدیٛ. ۱۹۲۱-جی ایلین مارتیٛندا ریقادا سوْوت-لهیستان مۆقاویلسی ایمزالاندیٛ. همین مۆقاویلیه ساسن باتی بلوْرۇس و باتی اوکراین اراضیلری لهیستاننیٛن ترکیبینده قالدیٛ. ۱۹۲۱-جی ایل ۱۲ مارتدا اؤلکنین کوْنستیتۇسییاسیٛ قبۇل اوْلۇندۇ. کوْنستیتۇسییادا جومهوریتی قۇرۇلۇشۇ تسبیت ائدیلدی. پیلسۇدکینین سلاحیییت مۆددتی بیتدییی اۆچۆن بۆتۆن وزیفلریندن ایمتینا ائتدی. لاکین اؤلکده وضیعت گتدیکجه پیسلشیر، سیاسی دیدیشملر، میلّی مۆناقیشلر اؤلکنی ایدار اوْلۇنماز وضیعته سالیٛردیٛ. ۱۹۲۶-جیٛ ایلده اؤلکده حربی چوریلیش باش وردی. ی. پیلسۇدکی ینیدن حاکیمیییته گلدی. اوْ، ۱۹۳۵-جی ایله کیمی دؤولتین باشچیٛسیٛ اوْلدۇ. بۇ ایللر اؤز ماحیییتینه گؤره لهیستان تاریخینه ساناسیوْن (ساغلاملاشدیٛرما) دؤورۆ کیمی داخیل اوْلمۇشدۇر. لهیستان خاریجی سییاستده آنتیسوْوت و آنتیالمان سییاستی یئریدیردی. بۇ دا، ۱۹۳۹-جی ایلده لهیستاننیٛن سسرای و آلمان آراسیٛندا بؤلۆشدۆرۆلمسی ایله نتیجلندی.
۱۹۳۹-جی ایلده عینی آندا هم ناسیست آلماننیٛن و هم ده روسیهنیٛن ایشغالیٛنا اۇغرادیٛ. ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی عرضینده آلتیٛ میلیوْن لهیستانلیٛ اؤلدۆرۆلدۆ. داها سوْنرا آلمان اوْردۇلاریٛ مۆتتفیقلره تسلیم اوْلدۇ. ایشغال سناسیٛندا قۇرۇلان سۆرگۆندکی لهیستان حؤکۇمتی ایش باشیٛنا گلدی. ۱۹۴۷-جی ایلده ائدیلن سچکیلرده کوْممۇنیستلر حؤکۇمتی قۇردۇلار و اؤلکنی روسیه نیٛن پیکی وضیعتینه گتیردیلر. ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسینین بۇ چتین گۆنلریندن سوْنرا لهیستان، روسیه یا وئریلن ۱۷۸٫۸۴۲ کیلومتر موربع -لیک بؤلگیه قارشیٛ ۱۹۴۵-جی ایلده آلمان توْرپاقلاریٛندان ۱۰۲٫۴۰۰ کیلومتر موربع -لیک بیر بؤلگنی گؤتۆردۆ. اوْدر-نیسسئ ختتینین شرقینده قالان بۇ بؤلگه سیلزییا، پوْمرانییا، باتی پروس و شرق پروس دا داخیل ایدی. لهیستان ایدارسینه کوْممۇنیستلرین گلمسییل، بؤیۆک مۆلکیییتلر قالدیٛریٛلدیٛ، صنایعلر میلّیلشدیریلدی، مکتبلردکی تحصیل سیستملری کوْممۇنیستلشدیریلدی. ایستحصال آزالدیٛ. بۆتۆن بۇنلاریٛن نتیجسینده ۱۹۵۶-جیٛ ایلده پوْزناندا عصیان چیٛخدیٛ.
۱۹۷۰-جی ایلده ینی آغیٛر ورگیلر و حددیندن آرتیٛق قییمت یۆکسلملری ینی عصیانلارا یوْلاچتیٛ. ۱۹۸۰-جی ایلده حادیثه لر داها شیددتلندی. لنین لیمانلاریٛندا توسعه ائدن "ایشچی تتیللری" سوْنۇندا، ایشچینین یانیٛندا اوْلدۇغۇنۇ سؤیلین کوْممۇنیست ایداره "۲۱ ایمتییازیٛ" ورمک مجبۇریییتینده قالدیٛ. قدانسک آدیٛیلا بیلینن بۇ تتیللر سوْنۇندا، مۆستقیل ایشچی پشلری قۇرما حاققیٛ لده ائدیلدی.
حادیثه لرین گدیشیندن حۆرکن روسیهنیٛن تحدیدلری اؤلکده حربی وضیعت ائلانیٛنا سبب اوْلدۇ. ایشچی قییاملاریٛنیٛ تشکیل ائدن همریلیک پشسی لیدرلری حبس اوْلۇندۇ. ۱۹۸۲-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-یٛن تزییقی نتیجسی حربی وضیعت قالدیٛریٛلدیٛ. ۱۹۸۳-جۆ ایلده ینه قدانسکدا لنین لیمانلاریٛندا حؤکۇمت لیحداریٛ گؤستریلر ائدیلدی. ۱ مایدا لهیستان ایشچیلری، ایشچی حؤکۇمتیندن حاققلاریٛنیٛ طلب ائتمک اۆزره "ایشچی بایرامیٛنیٛ" تتیللرله قید ائتدیلر. عسگری ایداره ایشچیلره بعضی حاققلار وردی. ۱۹۸۵-جی ایلده سچکیلریندن سوْنرا حاکیمیییته کچن ووْیچخ یارۇزلسکی، غربله علاقه لرینی توسعه ائتدیرمیه چالیٛشدیٛ. آرتان ایقتیصادی پروْبلملر ۱۹۸۸-جی ایلده بؤیۆک بیر تتیل دالغاسیٛنا سبب اوْلدۇ. ۱۹۸۹-جی ایلین اییۇنۇندا ائدیلن سچکیلرد، اوْ تاریخه قدر ایقتیداردا اوْلان بیرلشمیش ایشچی پارتییاسیٛ آغیٛر مغلۇبیییته اۇغرادیٛ. همریلیک پشسینین تکلیفی اۆزرینه تادۇش مازوْوتسکی باشچیٛلیٛغیٛندا بیر کوْالیسییا حؤکۇمتی قۇرۇلدۇ. ۱۹۹۰-جیٛ ایلدکی دؤولت باشچیٛلیٛغیٛ سچکیلرینی لخ والنسا قازاندیٛ.
اهالی و سوْسیال حیات[دَییشدیر]
لهیستانلیٛلار اسلاولار منشلیدیرلر. اهالینین ان کوهنه قایناغیٛنیٛ ۱۰-جی عصرده «پوْلان» آدیٛ وئریلن اسلاولار قبیللری میدانا گتیریر. تخمینن اوْلاراق ۳۷٫۸۷۵٫۰۰۰ اهالییه صاحیب بیر اؤلکدیر. اهالینین ۹۸٪ اینی لهیستانلیٛلار میدانا گتیریر. گری قالان کیچیک بیر هیسسسینی ایسه آلمانلار، اوکراینلیٛلار و بلوْرۇسلار تشکیل ائدیر. لهیستانلیٛلاریٛن ۶۵٪ یاخیٛنیٛ گنج اوْلۇب، ۱۵ ایله ۶۰ یاش قرۇپۇ آراسیٛندادیٛر. اهالی سیٛخلیٛغیٛ ۱۲۱ اوْلۇب، ایللیک اهالی آرتیٛمیٛ ۰٬۱٪-دیر.
بۇ گۆنکی لهیستان دیلی، اسلاولار قبیللریندن تشکیل ائتمیش پوْلانلرین دیلیندن قایناقلانماقدادیٛر. بۇنا مۆقابیل، پوْمرانییانیٛن شرقینده و لهیستان کارپاتلاریٛنیٛن بعضی بؤلگلرینده دیگر اسلاولار قبیللرینین بیر میقدار فرقلی ایستیقامتلری اوْلان لحجلری ده دانیٛشیٛلماقدادیٛر. لهیستان خالقیٛنیٛن بؤیۆک بیر هیسسسی کاتوْلیکدیر. مسیحیتلاریٛن ائکس-پاپاسیٛ یی ایوْانن پاول، لهیستانلیٛدیٛر.
لهیستاندا تحصیل و تحصیل ایمکانلاریٛ اوْلدۇقجا گنیشدیر. خالقیٛن اوْخۇما یازما نیسبتی ۹۸٪-دیر. ووللر کاتوْلیک اینانجیٛنا گؤره حاضیرلانمیٛش تحصیل تدریس پلانیٛسیٛ، کوْممۇنیستلرین ایش باشیٛنا گلمسییله داها پیس بیر وضیعته سالیٛندیٛ. درسلر تامامیله دیندن اۇزاقلاشدیٛریٛلمیٛش و کوْممۇنیست ایدوْلوْگییاسیٛیلا شاگیردلرین بیینلری زهرلنمیه چالیٛشیٛلمیٛشدیٛر. مارخسیست-لنینیست فلسفه ایچینده بوْغۇلمۇش دۆشۆنجه و پرینسیپلر، هر سویییده مجبۇری اؤیردیلمکده ایدی. ۱۹۸۶ دان سوْنرا بۇ مجبۇر ائتمه یاواش یاواش یۇمۇشالمیٛشدیر. مؤوجۇد بیلیمیوردولر ایچینده کراکوْودا ژاگرللوْنیوْن بیلیمیوردوی، لیۇبلین کاتوْلیک بیلیمیوردوی و ورشو بیلیمیوردوی ان اهمیییتلیلریدیر.
دیل[دَییشدیر]
۱- لهیستانی ۹۸٫۷٪
۲- اوکراینی ۶٪
۳- آلمانی ۰٫۴٪
۴- بلاروسی ۰٫۱٪
مذهب[دَییشدیر]
لهیستان اوروپانیٛن ان دیندار اؤلکسیدیر. کاتوْلیک اوْلدۇغۇنۇ سؤیلینلر ۹۰٪، گدری اینسان نیزعملیٛ اوْلاراق کیلیسایه گتدیینی بیان ائدنلر ۸۰٪ چاتماقدادیٛر. دینی اینانجیٛ اوْلانلار آراسیٛندان ۴ قرۇپ سچه بیلریک. بیرینجی قرۇپا آید ۱۵٪ لهیستانلیٛ چوْخ دیندار اوْلۇب، هر گۇن دینی آیینلرینی یئرینه یتیریب، بؤیۆک بیر اینانجلا دۇا ائدنلردیر. ایکینجی قرۇپ- ۳۵–۵۵٪ خالق، بۇ اینسانلار آللاحا اینانیٛر و دۇا ائدیر آمّا هر واخت کیلسنین سسینه قۇلاق آسمیٛر. اۆچۆنجۆ قرۇپ- ۲۰–۲۵٪ آللاحا اینانیٛب، کیلیسایه جوْخ نادیر گدنلردیر. آیریٛجا کیلسنی تنقید ائدیرلر. دؤردۆنجۆ قرۇپ ۲۰–۳۰٪ اینسانلار آللاحا اینانیٛب، دۇا ائتمین و کیلیسایه گتمینلردیر. لهیستان مجلیسی (سیم) باشچیٛ کۆرسۆسۆنۆن آرخاسیٛندا خاچ واردیٛر. کوْنستیتۇسییادا علاقه دار هر هیسسده کاتوْلیکلییه یئر آییٛرلمیٛشدیٛر. بۇ منادا، کاتوْلیسیزم دؤولتین رسمی دینی اوْلاراق قبۇل ائدیلمکددیر ده دییله بیلر. کیلس، دؤولت، سیاست و جمعیت حیاتیٛندا لازیٛم اوْلدۇغۇندا ایستیفاده ائتدیی جیددی بیر نۆفۇزا مالیکدیر. بعضی کاتوْلیک کشیش و قرۇپلار سییاسته آچیٛقجا گیرمکده و بۇ گۆنکی کوْالیسییا ایقتیداریٛنیٛن ان بؤیۆک و ان کیچیک پارتییالاریٛنیٛ دستکلمکددیر. ۱- کاتولیک کلیساسی ۹۵٪
۲- ارتودوکس ۲٫۳٪
۳- پروتستانیزم ۰٫۴٪
لهیستانین اوستانلاری[دَییشدیر]
لهیستان ۱۶ استانی وار:
لهیستاننیٛن اساس شهری ورشودیٛر. دیگر اهمیییتلی شهرلری ایسه؛ وروتسلاو، ووچ، گدانسک، پوزنان و راکوف دیٛر.
ایقتیصادییات[دَییشدیر]
لهیستان ایقتیصادییاتیٛ، ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی و مۆختلیف ایستیلالر اۆزۆندن بؤیۆک سارسیٛنتیٛلار سوْوۇشدۇرمۇشدۇر. داها سوْنرا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و دیگر اؤلکلردن آلیٛنان کؤمکلرله بیر آز دۆزلمیشدیر.
کوْممۇنیستلر اؤلکنی له کچرینجه ایقتیصادییاتدا دؤولتلشدیرمه و کوْللکتیفلشتیرمئ باشلادیٛ. کوْممۇنیست اؤلکلر آراسیٛندا قۇرۇلان "قارشیٛلیگلیٛ ایقتیصادی کؤمکلشمه شۇراسیٛ" (جوْمجوْن) ایقتیصادی ایستیقامتی یۆنگۆلشدیرمک. لهیستان بۇنۇن بیر عضوۆ اوْلاراق، تیجارتینی بۇ اؤلکلرله ائدردی. اؤلکده سوْسیالیستلر سچکیلری ایتیرینجه و سوْوتلر بیرلیی داغیٛلیٛنجا باشا کچن حۆکۇمت ایقتیصادی پروْبلملری حلل ائتمک اۆچۆن غربه آچیٛلما سییاستینی تتبیق ائتمکددیر.
لهیستان صنایعسی اوْلدۇقجا مۆختلیفدیر؛ گمی ایستحصالیٛ، تکستیل، کیمیا، مشه محصوللاریٛ، متال صنایعسی، آوتوْموْبیل، تییار، ماشیٛن، سمنت، آلۆمینیۇم و نفت محصوللاریٛ باشلیٛجا صنایعئ آسپکلریدی. سوْن زامانلاردا تاختا-شالبان و کاغیٛز صنایعلری ده اینکیشافا باشلامیٛشدیٛر. مدنچیلیک و مدن صنایعسی اوْلدۇقجا توسعه ائتمیشدیر. بۇنلاریٛن ان اهمییتلیلری کؤمۆر، سینک، گۆلله و میسدیر. لهیستان، قوزئی آلمانیا و اینگیلتردن سوْنرا اوروپانیٛن ان بؤیۆک کؤمۆر ایستحصالچیٛ اؤلکسیدیر. آیریٛجا سۆلفۆر چیٛخاران اؤلکلر آراسیٛندا قاباقدا گلمکددیر. مانقان، قالای، دۇز، لینییت، نفت، دمیر و طبیعی قاز دیگر اهمییتلی یئرالتیٛ قایناقلاریٛدیٛر.
انرژی باخیٛمیٛندان اوْلدۇقجا توسعه ائتمیش بیر اؤلکدیر. سوْوت کؤمییله قۇرۇلمۇش حیدروْلکتریک ستانسییالاریٛ مؤوجۇددۇر. کؤمۆره سؤیکنن دمیر و پوْلاد صنایعسی اهمییتلی بیر گلیر قایناغیٛدیٛر. وروْسلاو، پوْزنان، بیٛدقوش، یۇخاریٛ سیلسیی ان اهمییتلی مخانیکی و ائلکتریک مۆحندیسلیی صنایعئ مرکزلریدیر. گدانسک و شچینده ایسه لیمانلار مؤوجۇددۇر. سوْن زامانلاردا قیدا، آلۆمینیۇم صنایعسی ماجاریٛستان بوْکسۇ ایدی و یئرلی قیدا، آلۆمینیۇم و سۆنی گۆبره صنایعلری توسعه ائتمیش وضیعتددیر. آلۆمینیۇم صنایعسی؛ ماجاریٛستان بوْکسۇ ایدینه و یئرلی گحو رنگلی کؤمۆره باغلیٛدیٛر.
کینچیلیک محصوللاریٛ باخیٛمیٛندان داها چوْخ کارتوْف، تۆتۆن، کتان، چوْودار، آرپا، بۇغدا و یۇلاف قاباقدا گلیر. حیواندارلیگدا ایسه داها چوْخ مال و قوْیۇن یتیشدیریلر. آیریٛجا بالیگچیٛلیگ دیگر اهمییتلی بیر قایناقدیٛر. ایشلین اهالینین ۳۰٪ آ یاخیٛن بیر هیسسسی کینچیلیک و حیواندارلیگلا مشغۇل اوْلار. لهیستان، پۇل واحیدی اوْلاراق زłوْتی ایستیفاده ائدر. آدام باشیٛنا دۆشن میلّی گلیر ۷۲۰۰ دوْللاریٛن اۆستۆنددیر. لهیستان خاریجی تیجارتینین تخمینن اۆچده ایکیسی کوهنه جوْمجوْن عضوۆ کوْممۇنیست بلوْک اؤلکلرییله اوْلماقدادیٛر. بۇ اؤلکلردن ان چوْخ تیجارت ائدیلنی روسیهدیٛر. ایدخالاتیٛن ۳۵٪ و ایخراجاتیٛن ۲۶٪ ایٛ بۇ اؤلکلردیر. غربلی اؤلکلر آراسیٛندا ان چوْخ آلمان ایله تیجاری مۆناسیبتلری مؤوجۇددۇر. آیریٛجا اینگیلتره و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، لهیستان ایله تیجاری آندلاشمالاریٛ اوْلان لیبرال اؤلکلردیر. خصوصیله سوْن ایللرده بۇغدا و دیگر کینچیلیک محصوللاریٛندا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله اوْلان باغلیٛلیگ آرتمیٛشدیٛر.
لهیستاننیٛن ایدخالات محصوللاریٛ; تکستیل خاممالیٛ، دمیر جؤوهری، ماشیٛن و تجحیزات، تاخیٛل محصوللاریٛ و نفتدیر. نفتین هامیسی «دوْستلۇق بوْرۇ ختتی» یوْلۇیلا روسیهدان تأمین ائدیل ؤلکنین نقیللییات شبکسی خصوصیله ایکینجی دۆنیا مۆحاریبسی سناسیٛندا ایشلمز حالا گتیریلمیشدیر. بۇ گۆن ایسه نیزعملیٛ یوْللارا مالیکدیر. دمیریوْللاریٛنیٛن جمی اۇزۇنلۇغۇ تخمینن ۲۵٫۸۴۸ کیلومتردیر. بۇنۇن ۳۲۰۰ کیلومتره یاخیٛن بیر هیسسسی ائلکتریکلیدیر. چای و کاناللار نقلییاتا اۇیغۇندۇر. اوْدرا چاییٛ اۆزرینده تیجاری چاتدیٛرما ائدیلمکددیر. اؤلکنین تیجارت یۆکۆنۆن آغیٛرلیٛغیٛ دمیریوْللاریٛ اۆزریندن اوْلدۇغۇ اۆچۆن ۳۶۳٫۱۱۶ کیلومتره چاتان قۇرۇیوْللاریٛ نیسبتن داها آز توسعه ائتمیشدیر. معاصیر بیر هاوا یوْلۇ سیستمینه مالیکدیر. آیریٛجا دنیز نقلییاتیٛ دا یاخشیٛ وضیعتددیر. باشلیٛجا لیمانلاریٛ قدانسک، قدیٛنیا و شچیندیر.
قالری[دَییشدیر]
منابع[دَییشدیر]
- ↑ Constitution of the Republic of Poland, Article 27.
- ↑ Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011 (pl) (PDF). Central Statistical Office (March 2012). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 16 January 2013.
- ↑ Central Statistical Office data http://countrymeters.info/en/Poland
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ 5. Report for Selected Countries and Subjects. اولوسلارآراسی پول صندوقو. یوْخلانیلیب8 May 2017.
- ↑ (17 October 2016) «GINI Index for Poland». یوْخلانیلیب25 April 2017.
- ↑ 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (2015). یوْخلانیلیب14 December 2015.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
CSO_2008وارد نشدهاست
- ↑ Disruptive Religion: The Force of Faith in Social-movement Activism. 9 September 2013 tarixində istifadə olunub.
- ↑ Lower Silesian
- ↑ Kuyavian-Pomeranian
- ↑ Lublin
- ↑ Lubusz
- ↑ Lesser Poland
- ↑ Podlasie
- ↑ Pomeranian
- ↑ Silesian
- ↑ Greater Poland
- ↑ West Pomeranian


text:
اوغوزتیوی: ایسرایلین «۱۰-جو کانال»تلویزیونو ایرانین اؤز اراضیسیندن ایسرایله ضربه ائندیرمک ایستمه دیینی و بونون اوچون ده سورییاداکی حزب اللاه دستهلریندن ایستیفاده ائده جه یینی بیلدیریب:
«ایران بو عملیاتین محدود میقیاسدا اولماسیندا ماراقلیدیر. بونونلا دا تهران منطقه ساواش اوچون بهانه یاراتماق ایستیر».
ایسرایل طرفینین ادعاسینا گؤره، ایران ایسرایله هوجوم زامانی «فاتح ۱۱۰» راکئتلریندن ایستیفاده ائتمک نیتیندهدیر. هدف کیمی ایسه ایسرایلین شیمالینداکی حربی اوبیکت نظرده توتولوب.
“ايرانين بيزه قارشي يؤنلميش تجاووزونو دايانديرماقدا قرارليييق، حتّي بو موناقيشه آنلامينا گلسه بئله. ياخشي اولار کي، ايندي، نينکي سونرا” ،— دئيه نئتانياهو بيلديريب. ئتانياهونون سؤزلرينه گؤره، ايسرايل وضعيتي گرگينلشديرمهيه چاليشمير، لاکين “ايستهنيلن سسئنارييه حاضيردير”. باش نازيرين سؤزلرينه گؤر، “واختيندا حرکت ائتمهيه” حاضير اولمايان اؤلکهلرين بوراخديغي سهولر، سونرادان اونلارا باها باشا گلير.
دیگر طرفدن ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرون دئییب کی، اگر آمریکا ایرانلا نووه راضیلاشماسیندان چیخسا، بو، نووه محاربهسینه سبب اولا بیلر.
«ان پیس حالدا آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ ایرانلا نووه راضیلاشماسیندان چیخاجاق. بو او دئمکدیر کی، بیز پاندوررانین قوتوسونو آچاجاغیق. بو، محاربه اولا بیلر. من دوشونمورهم کی، ترامپ محاربه باشلاتماق ایستییر»، – دئیه او بیلدیریب.
بئله بير حالدا ايران هم ايسرايل, هم عرب بيرليکلري, هم آمئريکا ايله اوز اوزه دورمالي اولاجاق.


text:
اوچ شعیر مسعود اسلامی (۱) آلمانین قابیغیندان یوخ بوداغیندان باشلاندی تیراژیدی کئشکه بیر سییانور درئیدین اینتحار ائدئیدیلر بوتون سئوگیلیلر سونرا آیریلیق سونرا، جهننم سونرا زامان، سونرا توپراق بیرداها سونرا… گل یغیشدیر وئردیکلرینی وئرمهدیکلریندن سون قوی بوتون اورک دؤیونتولرینه گئجهنین اوزونلوغو باش آغریسی گتیریر سو ایچمهدن بیرچکیردک بومباسی آت باشینی قوی قولوما یات، یات یاتالیم … (۲) سؤز- سؤزدن یاپیشیب گؤیه ...Read More »
کیتابسیز شاعیر / مسعود اسلامی
کیتابسیز شاعیر مسعود اسلامی من گونلری ساییرام، گونلر منی هر یئر اولور اولسون جیبیمده بیر اوووج وطن تورپاغی وار! قیسا بیر شئعیر، منی تانیمییان یاخشی تانیییر! دیلی دمیرلی کیتابسیز شاعیرم کیتابلاریمی، یازیلمامیش شعرلریمده اوخویا بیلرسیز میصرعلریم کتان دئییل سویا گئتسین! سوپور، سوپوره بیلمز کلمهلریمی! یول نه قدهر اوزون اولسادا سؤزلریمیداشییان قاتارلار یورولمازلار یازیلمامیش رومانلاریمی باسدیریلمامیش کیتابلاریمدا اوخویا بیلرسیز! من، او ...Read More »
شعر / مسعود اسلامی
شعر مسعود اسلامی نه جور دوشونورسن شعر دئییل دوشونه بیلمهدیکلریندیر شعرلر سن اوردا لابیلارین اسیری من بوردا دوشونجهلرین، بو شعرین سونو دهشتدیر دوستوم! یاز، سطیرلری قارالت… آغ صایفالار قارا گونلری داشیییر یاز، قارالسین کاغازلارین سینهسی شعر دوغولسون فیکیریمین شعالاریندان تانریدان شاعیر چیخماز… باتیمدان بادیمجان، یاز، جانیم قارالسین، جان تاپسین شعرلریم کلمهلرقووالا قاشدی اویناسینلار قلمیم اینتیحار ائلهسین… یاز شعرلر باغیرسینلار بوردا ...Read More »
بوتون گؤزللیکلر… / مسعود اسلامی
بوتون گؤزللیکلر… مسعود اسلامی بوتون گؤزللیکلر گؤزل گؤزلریزده گؤرونور منه قالان شهرین کوچهلرینه بوراخیلان کؤهنه یالانلاردیر یازمادیغیم یازدیغیمدان شیریندیر! یازدیقلاریم آغریلارین آجیسی آغزیز آجی اولسا توپورون… *** اوخودوغوز گوندهلیکلرین شیرینلیکلرینی اودمایین قند خستهلییی چوخالیبدیر تورکو یازاندا دا، احمد کسروی بئیی اونوتمایین یازیلاریزا یئر بؤجهیی داراشسا مندن دئییل وزیر بئی یالان دانیشماز بوتون یئییب ایچدیکلریمیز خرچنگ خستهلیکلری دئییل واقتیز اولاندا اورمییه ...Read More »
گؤیلر اؤز ایچینده پاتلاییر/ مسعود اسلامی
گؤیلر اؤز ایچینده پاتلاییر مسعود اسلامی گؤیلر اؤز ایچینده پاتلاییر سن اؤز ایچینده؛ الینی چک اورییمدن …! قیشقیریر آغاجلار، هورکوشور داشلار دنیز اؤز اؤزونو یاندیریر دونیاهامینی؛ اود یاندیران اود ایچینده! اوکیان کول اولور، داغ – داش کوللوک چک الینی تانرینین یاخاسیندان! بو داغ، او داغ دئییل، هرشئی بیر قیرمیزی آلما بورا سون دوراقدیر سن، بیر آلما قوردو! ذیروه دنیزی یئییر، ...Read More »
اوچوروملار کیمی! مسعود اسلامی
اوچوروملار کیمی! مسعود اسلامی قاراداغ دئپریمینین اوچوجونجو ایل دؤنومونه گؤره کپنکلرین قانادیندا سینان، قابیرقالاریم اورهییم فوتبال میدانی چیغیریشیر اوشاقلار یاشام یووارلاق بیر شئی!، بو توپونهاردا دایاندیغینی کیمسه بیلمهییر یئر قودوز ایت اولاییر کیمیآغزینی آچمیش! گؤزلرینده قات-قات قارا آغری بئلیمده آغیر آلما یوکو! آیاقلاریمدا داغلارین کؤکرنتیسی قورخو، گؤودمده اسن بایراقلار! یوخ، قولاقلاریمدا گؤیرن آل الوان چادیرلار گونشین گؤودهسینده گؤینهییرم اوشاق اویونجاغی ...Read More »
بئش شعر / مسعود اسلامی
بئش شعر مسعود اسلامی (۱) گونشین سون نفسینده بوغولوب اورمان یاپراقلار بیری بیرینین بوینونا آخیر باغلارا دومان چؤکوب شهر دورغون دنیز دایانیب باخیر ناققالار لومبا- لومبا اودور بالیقلاری گؤزلرینده ایلدیریم شاخیر گؤزلریمده گونش داریخیر شهر دورغون دنیز دایانیب- باخیر! (۲) شعیریمین قانادیغی قانسیزلیغیمداندیر چک الینی اورهییمدن قان قوسارام اللرینی قورویار دنیز اوشویهرم تیراختور سویونار چک اؤپوجویونو: دیکتاتور روژونو یاخما اوز ...Read More »
ایکی شعر / مسعود اسلامی
ایکی شعر مسعود اسلامی ۱٫ ائششهییمیزی ساتدیق ساواکیلارین قورخوسوندان تئلویزیون آنقیراندا بیر بیریمیزی ده؛ شههر بیزه کؤچدو بیز کؤچمهدن، شاعیر بئی شعیره قالخمازدان سونجوغا قالخدی؛ قالاقلار اوچولدو قاچاقاچ دوشدو؛ ائو صاحابی هرنهیینی سئودی هرنهیینی ده، یالنیز بیز شهره وورولدوق ائلهجهده هرنه اوردان زورولدادی شاعیرچیلییمیز پوست مودئرن سیگارادان سیگارا شعیردن کول اولدو کلمهلرین گؤی گؤزونه؛ بئینیمیزده قوش قووالادیلار، نه شعیر باغیردی ...Read More »
شعرلر / مسعود اسلامی
شعرلر مسعود اسلامی (۱) بیلیرم سینمایاجاق غورورون یالنیز گؤزلرینین پنجرهسی ترلهیهجک دامجی دامجی داملایاجاق دؤزوم! اریییب ازیلیر… دؤن دوداقلارین دوغمالاشسین دونوم آچیلسین دونونون قیرمیزی گوللرینی سنسیزلیک سیلینسین بو سویوق گئجهلریمیزی دؤن گؤزلرینین اوداسیندا اود یاندیراق ایسیندیرک اورهییمیزی ایسیندیرک هر نهییمیزی، دؤن… (۲) گؤزلرین “ماتی مئیخاناسی” گلن تپیلیر دار آغاجلاری قورولو من بیر یولچو اولاراق گئجهله ییرم اوردا… گوناهیم، نه دیر!؟ ...Read More »


text:
آغ ائوین مطبوعات کاتیبی شون ایسپایسئر آبش پرئزیدئنتی دونالد ترامپلا آلمانییا کانسلئری آنگئلا مئرکئلین ال سیخیشماماسینا موناسیبت بیلدیریب.
آخار. آز خبر وئریر کی، سؤزچو ترامپین مطبوعات کونفرانسی زامانی ژورنالیستین «ال سیخیشماق ایسترمیسینیز؟» سوالینی ائشیتمدیینی بیلدیریب.
خاتیرلاداق کی، مطبوعات کونفرانسی زامانی ژورنالیستلردن بیری ترامپا «مئرکئلله ال سیخیشمایاجاقسینیز؟» سوالینی اونوانلاییب.
لاکین میلیاردئر لیدئر قریبه طرزده ژورنالیستین بو سوالینا رئاکسییا وئرمهییب.
سؤزوگئدن اولای آلمان مطبوعاتیندا دا گئنیش موذاکیرهلره یول آچیب.


text:
آرتیق باهار اؤلکهمیزه قدهم قویورب.
آمئا-نین نسرددین توسی آدینا شاماخی آستروفیزیکا رسدخاناسینین دیرئکتور موعاوینی، فیزیکا اوزره فلسفه دوکتورو خیدیر میکاییلوو ترئند-ا بیلدیریب کی، آذربایجان اراضیسینده باهارین گلیشی بو گون باکی واختی ایله تخمیناً ساعت ۱۴:۲۸ رادهلرینده باش وئریب.
مارتین ۱۹-دا گونش جنوب یاریمکورهسیندن شیمال یاریمکورهسینه کئچید ائدیب. همین آن گونش یئرین حرکت موستویسی ایله یئرین ائکواتور موستویسینین کسیشدیی نقطهده اولور. بو نقطهیه آسترونومییادا "یاز برابرلیگی نقطهسی" دئییلیر.
گونش همین نقطهده اولاندا گئجه و گوندوز برابرلیگی قئیده آلینیر. همین آندان شیمال یاریمکورهسینده آسترونومیک باهار باشلاییر و بو، ایونون ۲۱-دک داوام ائدیر.


text:
داوید هیلبرت
داوید هیلبرت (آلمانجا:David Hilbert) — گؤرکملی آلمان ریاضیاتچیسی، ۲۰-جی یوز ایل ریاضیاتین اینکیشافینا اینا اهمیتلی تؤهفه وئرمکله یاناشی، ریاضیاتین بیر چوْخ ساحهلرینین اینکیشاف یوْللارینی گؤسترن مشهور ریاضیاتچی عالیم.
داوید هیلبرت ۱۸۶۲-جی ایلده کؤنیگسبرقده آنادان اوْلموشدور. ۱۸۹۵ و ۱۹۲۹-جو ایللر آراسیندا قوتینژن بیلیم یوردوینده پروْفسور اوْلموشدور. ۲۰. یوز ایلین اوّلینده آلمان ریاضیات مکتبینین باشچیسی حساب ائدیلیر. ۱۸۹۷-جی ایلده جیسیم آنلاییشینی و جبری رقملر قۇرموشدور. ۱۸۹۰-جی ایللردهکی ایلک چالیشمالاری سیراسیندا، جبری هندسه و چاغداش جبرده اهمیتلی روْل اوْینایان اینواریانتلار نظریهسینین اساس قانونلارینی اوْرتایا چیخارماغی باجارمیشدیر.
آکسیوماتیک نظریه، اوْپراتورلار نظریهسی، فونکسیونال آنالیز، نظری فیزیک و س. ساحهلرده درین نتیجهلر آلمیشدیر.
قایناق[دَییشدیر]
بؤلمه:ریاضیاتچیلار


text:
الکترون جیهازلاریمیزین تهلکه سیزلییی اوچون اکسپرتلر مصلحت گورور کی، ایکینچی بیر پلانینیز اولسون. امما اونلار بویوک احتماللا سیزین کیرپینیزی نظرده توتمورلار.
آخار.آذ دیلی مییله ایستینادا خبر وئریر کی اینستاگرام اولدوزو ساشمی آدلی کیرپی اوز کیچیک پنجه سیندن ایستیفاده ائدرک تلفونون بارماق ایزی سکانرینی آلدادیر و آیفون مارکالی تلفونو آسانلیقلا بلوکدان آچا بیلیر.
اصلینده بارماق ایزی سکانری بارماغین خصوصی قورولوشونو اوخوماق اوچون نظرده توتولسا دا، کیرپی اوز پنجه سی ایله تلفون سنسورونو آلدادا بیلیر و سیستمه داخیل اولا بیلیر.
سوزو گئدن پروسسین عکس اولوندوغو ویدئونو تقدیم ائدیریک


text:
تورکیهیه گلن روس توریستلرین ساییسی آرتیر
سون 6 آیدا آنتالیا بؤلگهسیندکی تعطیل یئرلرینه گلن 3.4 میلیون توریستین یوزده 38ینی روس توریستلر اولوشدوردو
روس ودوموستی قازئتهسی، آنتالیا اولوسلارآراسی هاوالیمانینین بیلگیلرینه گؤره 2017.جی ایلین ایلک یاریسیندا یالنیز آنتالیایا 1.3 میلیون روس توریستین گلدیگینی یازدی.
رقملره یئر وئریلن خبرده، سون 6 آیدا آنتالیا بؤلگهسیندکی تعطیل یئرلرینه گلن 3.4 میلیون توریستین یوزده 38ینی روس توریستلرین اولوشدوردوغو، آلمان توریستلرین یوزده 17 ایله ایکینجی، اوکراینالیلارین ایسه یوزده 8 ایله اوچونجو سیرایا یئرلشدیگی ایفاده ائدیلدی.
تور سایتی آنلاین تورز قوروجولاریندان کونستانتین پوبدکین آنتالیانین تورکیهیه گلن روسلار اوچون بؤیوک راحتلیق ساغلاندیغینی سؤیلهیهرک، توریستلرین بورادان آغ دنیزدهکی کمر، بلک، سیده، آنتالیا و آلانیا کیمی گؤزده تعطیل یئرلرینه یؤنلدیکلرینی قید ائتدی.
اؤته یاندان تئز تور نمایندهسی لاریسا آخانووا، هم یاز مؤوسومونون داها اوزون سورمهسیندن، هم ده گلیشمیش بیر هتل شبکهسینه و توریستیک آلت یاپییا صاحب اولماسیندان اؤترو، روس توریستلرین آغ دنیزی سئچدیکلرینی بیلدیردی.
آخانووا، نوامبر آیینین باشلانغیجینا قدر، تورکیهنین، روس توریستلرین ایلک آدرسی اولاراق قالماغا داوام ائدجیینی سؤزلرینه علاوه ائتدی.


text:
چخییایا ایری نفت تداروکچولریندن بیری اولان آذربایجان انرژی ساحهسینده امکداشلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسینده ماراقلیدیر.
آذربایجانین چخییاداکی سفیری فرید شفیئو بو بارده ترند-ا بیلدیریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، حاضردا آذربایجان و چخییا آراسیندا انرژی ساحهسینده قارشیلیقلی آنلاشمایا دایر مموراندوم حاضرلانیر.
سفیر دئییب: "بو مموراندومون ایمضالانماسی ایکی اؤلکه آراسیندا امکداشلیغین درینلشمهسی اوچون یئنی ایمکانلار یاراداجاق".
دیپلومات بیلدیریب کی، مموراندومون لاییحهسی اوزرینده ایش بیتدیکدن سونرا سند آذربایجانین انرگئتیکا ناظری ناطیق علیئوین پراقایا سفری چرچیوهسینده ایمضالاناجاق. سفرین بو ایل باش توتاجاغی پلانلاشدیریلیر.
قید ائدک کی، آذربایجانین دؤولت گمرک کومیتهسینین معلوماتینا اساساً، ایکی اؤلکه آراسیندا مال دؤورییهسی ۲۰۱۶ ایلین یانوار-نویابر آیلاریندا ۳۱۲،۰۲ میلیون دوللار تشکیل ائدیب


text:
ایسرایل-فیلیسطین موناقیشهسینین تنضیملهنمهسی ایله باغلی بئین الخالق کونفرانس ایشه باشلاییب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بو بارهده فرانسا خاریجی ایشلر ناظری ژان مارک ائیرو معلومات وئریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، کونفرانسدا ۷۰-دن چوخ اؤلکهنین نمایندهسی ایشتیراک ائدیر.
ناظیر بیلدیریب کی، ایکی موستقیل دؤولتین - فیلیسطین و ایسرائیلین مؤوجودلوغو رئال تهلوکه آلتیندادیر.
ائیرو بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی طرفیندن ۲۳۳۴-جو قطعنامهده یهودی مسکهنلرینین فیلیسطین اراضیلرینده اینشاسینین دایاندیریلماسینین طلب ائدیلدیینی وورغولاییب:
«بئین الخالق عالم ایسرائیللی لر و فیلیسطینلی لر آراسیندا تکبتک دانیشیقلارین تشکیلی اوچون شرایطین یارادیلماسینا تؤهفه وئرمک ایسته ییر».


text:
دیل مسألهسیندن اؤنجه قورآندا قومیّتلر و طایفالار مسألهsینه بیر باخیشیمیز اولاجاقدیر: قورآندا تانری تعالانین دیلیندن یازیر: ]یا ایهاالناس انا خلقناكم من ذكر و انثی و جعلناكم شعوباً و قبائل لتعارفوا ان اكرمكم عندالله اتقیكم = ای انسانلار بیز سیزی بیر كیشی و بیر قادیندان یاراتدیق سونرا سیزی طایفا – طایفا و شعبه – شعبه قیلدیق بونونلا دا ایستهدیك بیری – بیرینیزی تانیاسینیز. آللاه یانیندا سیزین عزتلینیز ان تقوالیلارینیزدیر. )حجرات – ۱۳)]
بو آیتدن بئله آنلاشیلیر كی انسانلارین مختلف طایفالارا و قبیلهلره بؤلونمكلری تانری تعالانین امری و اونون الی ایله اولموشدور بو طایفالاردان ایسه هئچ بیری او بیریسیندن اوستون اولماییبدیر. بو آیتده طایفالارین هامیسینا بیر گؤز ایله باخیلیبدیر و هامیسیندان ایستهنیلیبدیر كی باشقالارینی تانیماغا سعی گؤسترسینلر. تانری تعالانین یانیندا ایسه دگرلی اولماق و اؤنملی ساییلماق طایفادان و قبیلهدن آسیلی اولمایاراق هر انسانین تقواسینا باغلیدیر و تقوانین معناسی دا پیس ایشلردن اوزاق گزمكدیر. بو آیتده بشر حقوقونون ان گؤزل افادهسی آیدین گؤرولمكدهدیر .
قورآنی واراقلایاركن روم سورهسینین ۲۱ – جی آیهسینده اوخویوروق ]و من آیاته خلقالسموات والارض و اختلاف السنتكم و الوانكم ان فی ذلك لایات للعالمین[ همین آیهنین ترجمهسی بئله اولور: »و اونون )تانری تعالانین( آیتلریندن گؤیلرین و یئرین یاراتماسی و دیللرین و بویالارین مختلف اولماسیدیر اوندا بیلنلره نشانهلر وار« تفسیر علمینه مراجعت ائدهرك بئله آنلاشیلیر كی گؤیلرین و یئرلرین یارانماسیندان سونرا دیللرین اختلافین مطرح ائتمك بو مسألهنین نهایت قدر اهمیّتینی گؤستریر. دئمك بو مسأله بیر او قدر اؤنملیدیر كی گؤیلرین و یئرین یارانماسی ایله بیر سیرادا دایانیبدیر و حتی اؤزوندن سونرا گلن بویالارین یعنی رنگلرین و سویلارین چئشیتلی اولدوغوندان داها اؤنملی ساییلیبدیر چونكی قورآندا بیر سؤزون باشقا بیر سؤزدن اؤنجه و سونرا گلمگی اونون اهمیتینین چوخ و آز اولدوغونو گؤستریر نئجه كی مختلف آیهلرده »اقیموالصلوة و اتواالزكوة = ناماز قیلین و زكات وئرین« دئییلدیكده نامازین زكاتدان آرتیق اهمیت داشیدیغی دویولماقدادیر و باشقا بیر آیتده ]اطیعوالله و اطیعواالرسول و اولوالامر منكم. آللاهدان و اونون ائلچیسیندن و ایش صاحابلاریندن اطاعت ائدین [دئییلنده بیرینجی اهمیت داشیان اطاعت آللاهین اطاعتیدیر سونرا اونون ائلچیسینین و داها سونرا ایش صاحابلارینین .
یوخاریدا گتیردیگیمیز آیتده ایسه بیرینجی اهمیت گؤیلرین و یئرین یارانماسی، ایكینجی دیللرین و اوچونجو سویلارین مختلف اولماسینیندیر. بو مختلف اولماقدا ایسه سیررلر وار و بو سیررلری عالیملر بیلر و عالیملر اوندان سؤزلر دوشونرلر .
الشعراء سورهسینین ۱۹۶ - جی آیهسینده قورآنین دیلی حاقیندا دانیشیلیر و اونون ]بلسان عربی مبین = بیر دورو عرب دیلینده [اولدوغو قئید اولوناراق نئچه آیه سونرا بئله دئییلیر: ]و لو نزّلنا علی بعض الاعجمین فقرأه علیهم ماكانوا به مؤمنین = اگر اونو عربدن باشقا بیر دیلده گؤندرسهایدیك و سن ده اونو اونلارا اوخوسایدین هئچ بیری اینانیب مؤمن اولمازدیلار – شعراء ۱۹۹ و ۲۰۰] بو اونو گؤستریر كی قورآن یالنیز عربلرین ایچینده نازل اولدوغونا گؤره عرب دیلیندهدیر و آیدیندیر كی همین كتاب توتالیم توركلرین ایچینده نازل اولسایدی تورك دیلینده اولاجاق ایدی و باشقا بیر ملّتلره باشقا دیللرده اولمالی ایدی و بو جهتدن عرب دیلینین باشقا دیللره و عرب قوومونون باشقا قووملارا هئچ بیر اوستونلوگو یوخدور و اوستونلوك آنجاق قورآنیندیر و اوندا گلن سؤزلرین .
همین معنانی باشقا بیر فورمادا بیان ائدن آیریجا بیر آیت فصّلت سورهسینین ۴۴ – جو آیهسیدیر: ]و لو جعلناه قرآناً اعجمیّا لقالوا لو لا فصّلت آیاته اعجمی و عربی، = بو قورآنی عجم دیلینده قیلسایدیق نیه آیتلری آیدینلاشماییبدیر؟ دئیهردیلر. عرب دیللیلره عجم دیللی قورآن اولارمی؟[
ابراهیم سورهسینین ۴ - جو آیهسینده همین مسأله گئنیش بیر سویّهده آچیلیبدیر : ]و ما ارسلنا من رسول الا بلسان قومه = بیز هئچ پیغمبری طایفاسینین دیلیندن باشقا بیر دیلده گؤندرمهدیك[ بو آیهده اشاره اولدوغو كیمی مسألهیه گئنیش باخیلیبدیر و دئمك آللاهین پیغمبرلری هر قووم و هر طایفایا گئدركن اونلارین اؤز دیللری ایله دانیشیبلار و ائله اونلارین اؤزلریندن اولوبلار .
یوخاریدا گتیردیگیمیز، قورآنین دیل حاقّیندا اولان نئچه آیهسینین شرحیایدی همین مسأله حدیثلرده چوخ گئنیش آچیلیبدیر آنجاق سؤزوموز چوخ اوزانماسین دئیه بو مقدارا قناعت ائدیریك و بونو خاطرلادیریق كی هر قوومون و هر ائلین اؤز دیلینده یازیب - اوخوماسی هله بینالملل قانونلار قالسین تانری تعالا طرفیندن اونا وئریلن آیدین بیر حقدیر و بو حقّین قارشیندا دایانانلار آللاهین آیتلرینه منكر اولاراق یوللارین كفره دوغرو اگیبلر ]فبأی الاء ربكما تكذبان = آللاهینیزین هانسی آیتلرین دانیرسینیز؟ – رحمان سورهسی[
ایندی ایران جامعهsینده معلمچیلیك پیغمبرلیك ایشلریندن ساییلیر و یوخاریدا گلدیگی كیمی هئچ پیغمبر اؤز طایفاسیایله باشقا بیر دیلده دانیشماییبدیر آنجاق نهدنسه بو پیغمبرلر )معلملر( ایرانین تكجه فارس دیللی اوشاقلاریایله اؤز دیللرینده دانیشیرلار و باشقا اوشاقلار بو آللاه وئرن نعمتدن محروم قالیبلار؟ انشاللاه قورآن آیهلرینه عمل اولوناراق اونلار دا اؤز حقلرینه چاتسینلار.
یازار : استاد بهرام اسدی
http://durnanews.ir/?p=1162
بؤلوم لر:
یولداشلار
،


text:
دانیمارکا پارلامنتی «شیمال آخینی ۲» بورو کمرینین بالتیک دنیزیندن کئچمهسینین قارشیسینین آلینماسی ایله باغلی قانون لاییحهسینی قبول ائدرسه، بو، روسییایا منفی تأثیر گؤسترهجک.
بو سؤزلری دانیمارکانین «شیمال آخینی ۲» لاییحهسینه قارشی چیخماسی و بونون روسییایا مومکون تأثیرلری ایله باغلی آخار. آذ-آ دانیشان پولیتولوگ ایلقار ولیزاده دئییب. اکسپرت بیلدیریب کی، بالتیکیانی اؤلکهلر و پولشادان سونرا دانیمارکانین لاییحهدن دولایی ناراحاتلیغینی بیلدیرمهسی روسییانی چتین وضعیتده قویاجاق:
«چوخ ماراقلیدیر کی، بو دؤولتلر لاییحه ایله باغلی اعتراضلاریندا اکولوژی پروبلملری اؤن پلانا چیخاریرلار. بو آخین هانسیسا پروبلملرله اوزلشجیی تقدیرده اکولوژی فلاکتلرین باش وئره بیلجیینه دایر احتیماللار وار. سؤزوگئدن اؤلکهلر ده محض بوندان احتیاط ائدیرلر. هم ایجراچی، هم ده بالتیکیانی اؤلکهلر بو ریسکین آلتینا دوشوبلر. سیاسی آسپکتلر کیفایت قدر اولسا دا، اساس آرگومنت کیمی مسئله نین اکولوژی ریسکلری اؤن پلانا چیخاریلیر. اصلینده، بورادا آنالوگییا وار. فیکیر وئرین، روسییا قازاخیستان و تورکمنیستان نفتینین آذربایجان واسطهسیله تورکییهیه، اورادان دا آوروپایا چاتدیریلماسینی نظرده توتان ترانس خزر گاز کمری لاییحهسینین رگیونو اکولوژی ریسکلر آلتیندا قویاجاغینی بیلدیریردی. آنجاق ندنسه «شیمال آخینی ۲» بورو کمرییله باغلی بئله ریسکلر گؤزه چارپمیر. بو گؤستریر کی، بوتون لاییحهلرین حیاتا کئچیریلمسی اساس اقتصادی مسئلهلرله یاناشی، سیاسی آسپکتلردن ده آسیلیدیر».
پولیتولوگ بیلدیریب کی، قانون لاییحهسی قبول اولونارسا، بو، دولاییسی ایله روسییایا تاثیرسیز اؤتوشمهیهجک:
«چونکی دانیمارکا بو مسئله نی آوروپا بیرلیگی داخیلینده ده قالدیرا بیلر. بئله اولان حالدا دانیمارکایا دیگر اؤلکهلر ده دستک وئره بیلر. اگر بالتیکیانی اؤلکهلر و پولشا لاییحهنین آوروپانین تهلوکسیزلیک ایستاندارتلارینا جواب وئرمدیینی ثبوتا یئتیرسهلر، بو «شیمال آخینی ۲»-نین علاوه اکسپرتیزادان کئچمهسینه سبب اولا بیلر. بو ایسه موسکوانین سون اومیدلرینه سارسیلماز ضربه اولار».
قید ائدک کی، دانیمارکا پارلامنتی روسییانین شیمال آخینی ۲» بورو کمرینین بالتیک دنیزیندن کئچمهسینین قارشیسینی آلماق اوچون قانون لاییحهسی قبول ائدیب. بو قانونلا دانیمارکا «شیمال آخینی ۲» بورو کمرینین اؤلکهنین سو سرحدلریندن کئچمهسینه قارشی چیخیب. قانون ۲۰۱۸-جی ایل یانوارین ۱-دن قوهیه مینهجک.
«گازپروم»، «E.ON»، «باسف» و «اومو» شیرکتلری بالتیک دنیزیندن کئچمکله روسییادان آلمانییایا ایلده ۵۵ میلیارد کوبمتر گاز نقل ائدجک گوجه مالیک ۲۰۰ کیلومتر اوزونلوغونداکی «شیمال آخینی ۲» گاز کمری اوزره موقاویله ایمضالاییبلار.


text:
روسییا باش ناظر معاوینی آرکادی دوورکوویچ پامیدور سویو و تمات حاضرلانماسی اوچون بو ایلین نویابریندان ۲۰۱۸-جی ایلین آپرلیندک پامیدور ایدخالینا ایجازه وئریلجیینی سؤیلهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو او، سانکت-پطربورگ بین الخالق اقتصادی فوروموندا چیخیشی زامانی سؤیلهییب.
«تورکییه ایله دانیشیقلاریمیز داوام ائدیر. پامیدور سویو، تومات کیمی محصوللاری ایستحصال ائدن فیرمالار اوچون محصولون اوجوز اولماسی اهمیتلیدیر. بو ایل روس ایستحصالچیلارینا ضرر ورمدن ایدخالی نئجه ائدجییمیزی آراشدیریریق»، - دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، اردوغانلا پوتینین مایین ۳-ده سوچیده کئچیردیی گؤروشدن سونرا بوتون قاداغالار آرادان قالدیریلسا دا، تورکییهدن پامیدور ایدخالینا قویولان محدودیت ساخلانیلمیشدی. پوتین بونو روسییانین کند تصروفاتینا سوبسیدییالارین آیریلماسی و پامیدور ایستحصالینین آرتیق باشلادیغی، حاضیرکی مقامدا یئرلی ایستحصالچیلارا رقابت یارادیلماماسی ایله ایضاح ائتمیشدی.


text:
زنگین تبیعطه مالیک آذربایجان اراضیسینده 80 ـ ه یاخین داغ وار. 4466 م هوندولویه قدر اوجالان بازاردوزو زیروه سی آذربایجانین ان یوکسک نؤقطه سیدیر. اؤلکه اراضیسینین 60 فائزه قدرینی ایسه داغلیق اراضیلر توتور.
آخار.آذ آذربایجانین ان گؤزل 5 داغینی تقدیم ائدیر:
1. ایلان داغ
ایلان داغ ناخچیوان موختار رئسپوبلیکاسینین جولفا رایونوندا یئرله شیر و هوندورلویو 2415 مئتردیر. قدیم افسانه یه گؤره، نوح پئیغمبرین گمیسی یولدا گمی قایادان باشقا بیر داغین زیروه سینه ده توخونوب و اونو یاریب کئچرکن برک ییرغالانیب، بو زامان نوح پئیغمبر دئییب: "اینان، داغدیر". تدقیقاتچیلار "ایلانداغ" آدینی بو افسانه ایله علاقه لندیریرلر.
2. شاه داغ
قوسار رایونو اراضیسینده یئرلشن بو داغین هوندورلویو 4243مئتردیر. تدقیقاتچیلارا گؤره، بو اوُروُنیمه یوکسک، اوجا، هوندور داغ اولماسینا گؤره، شاه داغ، یعنی "داغلارین شاهی"، "ان یوکسیی" دئییلیب.
3. توفان داغ
باش قافقاز سیلسیله سینده یئرلشن بو داغین هوندورلویو 4205 مئتردیر. یئرلی اهالینین معلوماتینا گؤره، بو آد داغدا تئز ـ تئز شیدتلی کولک، چووغون، توفان قوپماسی ایله باغلیدیر.
4. که پز داغی
که پز داغی کیچیک قافقازدا، گؤی گؤل رایونو اراضیسینده، آغسو چایینین منبع یینده یئرلشیر. هوندورلویو 3066 مئتردیر. گؤجلؤ زلزله لر نتیچه سینده که پزده بیر نئچه دفه اوچقونلار اولوب. اوچقون ماتئریاللاری آغسو چایینین مجراسینی کسه رک داغ گؤللری اولان گؤی گؤل و مارال گؤلؤعمله گتیریب.
5. بازار دوزو
بازار دوزو زیروه سی آذربایجانین ان هوندور نؤقطه سیدیر و هوندورلویو 4466 مئتردیر. بؤیوک قافقاز داغلارینین باش قافقاز سیلسیله سینده، روسیا فئدئراسییاسی ایله سرحدده، قوسار رایونو اراضیسینده یئرلشیر.


text:
دی.............
1326اینجی ایلین یاز چیچکلری آچیلیردی؛شاهین آدام اولدورن جاللادلارینی الیندن قاچاق عومور یاشایان خالق فدایی سی آق حسین ائو ائشیگیندن دیدرگین دوشوب تک باشینا دره دربتده اوز دالدالیغا ویراندا یامان گونون عومرو آز اولار دِئییه گله جه یینه اومود باغلاییردی؛؛هردن خالقی نین تحقیرو سیخینتی آلتیندا یاشاماغینی خاطیرلاییب اوزگولوک یولوندا قهرمانجاسینا شهید اولموش سیلاح داش لارینین حالینا آغلایردی؛هردن یئری گلنده قایا قیرناسیندا بیتمیش اوشقون گول بوتالارینی دریب سئودیگی عمی سی قیزی قمر تاجین قیقاجی باخیشلارینی ساغینجینا(خیال) گتیریب اونون خینا یاخدی گئجه سینه گول چنلگی بزه مک ایسته ییردی؛اوزون بیر واقت عایله سیندن خبرسیز اولدوغونا بیر گئجه یاتیب یوخودا آناسی نین قارا دوواقلی اولماسینی گؤرنده اوره یینه قارا دومان چوکن کیمین یقین ائله ییر کی خسته آتاسی دونیاسینی دَییشیب؛بو آغیر آنلاری یاشایاندا اوره یی دوزمه ییب جانی نین تهلوکه ده اولماسینا باخمایاراق بیر گون گؤزه گوز ائله ییب گئجه آی قارانلیغیندا کنده یوخونلاشیب ائوین باجاسیندان سس سالاراق آناسی یوخودان دوروب دیزلرینه دویه دویه وای جانیم اؤلسون دِئییه قاپینی آچیب بالاسی نین دونموش اللرینی هوخوروب قوینونا باساندا سویوق یاناقلاریندا اوپوب ایچری گتیریر؛آق حسین ائوه گیرنده آتاسی نین یاتاغینی بوش گوروب یوخوسونون دوز اولدوغونو واراندا یارالی آسلان کیمین اؤزونه قیووریلیب ایکی اللی باشینا ویراندا اینن بئله دوشمان شمادتینه دوزوب یئتیم یاشاماغینی گؤزونه آلیر؛ آنا بالاکندین کاتدا چوغول باشجی لارینین قورخوسوندان یئدی بوروق آرخاسینا چکیلیب دردله شنده آنا اوغلونا هیم جیمنن آندیریری کی دولت مامورلاری شخصی پالتارینان آتاوون یاسینا گلیب دام دووار آرا سنی آخداریردیلار کی توتوب آپارسینلار؛امما آق حسین آتاسی نین اولوم آنلارینی آناسی ایلا پایلاشاندا گوزونو یولدا قویدوغو عمی سی قمر تاج دان خبر توتماق ایسته سه ده خوروزون ایلک بانیندا قارتال قیها ویران کیمین ائودن چیخیب مئشه یه اوز توتمالی اولور؛نئچه گوندن سونرا آق حسین علاوه دن گئجه قارانلیغی کنده قاییدیب بو دونه عمی سی قیزینی تاپارکن چوخلو سئویشیب اوپوشندن سونرا صبح آذانیندا دوروب سئوگیلیسی نین الیندن توتاراق آتاسی نین قبری اوسته واراندا پوسقودا یاتمیش خایین شاه مامورونون گولله سینه توش گلنده قمر تاجین قوجاغیندا جان تاپیشراندا قارا دوواق قیزدا اوز ناکام سئوگی سینی بئله ..........................
نویسنده :
بازدید : 2
تاريخ : چهارشنبه
25 بهمن
1396 ساعت: 9:01


text:
قورخو علی تقیزاده لاریجان منده تلهسيرم سن تكي آ دوست شاختالي قیش دؤنه ايلیق باهارا يايین هنيرتيسي حسرت يارادا كؤنلوموزده يئنه شاختايا، قارا فصيللر،هاوالار نه اولور اولسون خوشدي صحبتينله اؤتوشن آنلار سنله وصف ائدنده چوخ اينجهلشير درهلرده چايلار داغدا دومانلار هئچ نهدن قورخمورام هلهليك گولوم چاراسيز دردلره تاپيلير چارا يامانجا قورخورام ائله گون گله سنله دانیشماغا سؤزوم قورتارا !Read More »
تکلیگیم/ علی تقیزاده لاریجان
تکلیگیم علی تقیزاده لاریجان گاه بئزیرم بو شهردن تکلیگ اوچون تلهسیرم اوزاقلاشیم دئیه بوردان ساعاتلارلا یول کسیرم قاچیرام کی منی بوغان فیکیرلری بیربیر بوغام خیالیمین اوزاقلارا چوزهلنمیش ایپین ییغام گورورسن کی سسیم گلیر آینالیدان، خان آرازدان یورغون روحوم اورالاردا دینجین آلیر چوخدان، آزدان اورهگیمین سیخنتیسین بیر درهده آزدیریرام هر دردیمین کدریمین قبرین اوردا قازدیریرام اومید هوپور اورهگیمه روحوم یئنه فرحلنیر ...Read More »
ياز ياغيشي/ علي تقي زاده لاريجان
ياز ياغيشي علي تقي زاده لاريجان گؤزلريم يولدادي ياريم گله ائي ياز ياغيشي وار اوميديم بو ويصاله هله ائي ياز ياغيشي او منيم كؤنلومه بير ياز ياغيشينان گلدي سنله سالدي جانيما ولوله ائي ياز ياغيشي نه زاماندير كي سنين ده كسيليب مرحمتين سببين سؤيله بيلك گل ديله ائي ياز ياغيشي داشیيیرسان گؤرورم داي بو دييارين پاييني باشقا يئرلرده بوكورسن سئله ...Read More »


text:
روسییانین تورکییهدهکی سفیری آندرئی کارلووو اؤلدورهن چئویک پولیس آلایینین ظابطی مؤولود مرد آلتینداشلا باغلی یئنی معلوماتلار اورتایا چیخیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، قاتیل حادثه باش وئرهن گون ایشه گئتمهییب.
آلتینداش هوجومون باش وئردیی معاصر صنعتلر مرکزینه بیتیشیک بیر هتلده اوتاق سیفاریش ائدیب. اونون سوء-قصد پلانینی هتل اوتاغیندا حاظیرلادیغی تخمین ائدیلیر.
آلتینداش آخشام ساعتلاریندا قالدیغی اوتاقدا هوجوما حاظیرلاشیب. اؤنجه اوزونو تاراش ائدیب، کوستیومونو گئیینیب و چاغداش صنعتلر مرکزینه گئدیب.
آنکارادا چئویک پلیس آلایینین ظابطی اولان آلتینداش وسیقهسینی گؤسترهرک ایچری داخیل اولوب. سفیر چیخیش ائدن زامان اونون آرخاسیندا بیر مدت گؤزلهییب و سونرا آتش آچاراق اؤز چیرکین پلانینی گئرچکلشدیریب.


text:
تورنا
تورنا متال لارین و سونی (مصنوعی) ماتریال لارین کسمه ایله حاضیرلانماسیندا تطبیق اولونان تکنولوژی عملیات نؤع دور. تورنا عملیاتی کسکی لرین تطبیقی له تورنا دستگاه لاریندا آپاریلیر. باشقا عملیات لاردان فرقلی اولاراق بورادا اساس حرکتی پستاه ، کؤمکچی حرکتی ایسه آلت یئرینه یئتیریر.پستاه فیرلانیر ، کسکی ایسه سوپورتون (supportun) کؤمکی پستاه بویونجا حرکت ائتدیریله ره ک وئریش حرکتینی آلیر. بو زامان کسکی یه وئریلن ائنینه وئریش کسمه ده رینلییی نی یارادیر، بونون نتیجه سینده ده اعمال زامانی یونقار عمله گلیر. خصوصی حال لاردا آلت ده باش حرکتین آلینماسیندا ایشتیراک ائدیر.
کلاسیک تورنا عملیاتیندا فیرلانان سطح لر اولونموش لار. حال-حاضیردا معاصیر سی ان سی ایداره ائتمه سیستمی ایله تجهیز اولونموش دستگاه لار داها مرکب سطح لرین اعمالینا ایمکان یارادیرلار.
وئریشین ایستیقامتیندن آصیلی اولاراق اوزونونا و ائنینه تورنا عملیات لاری مؤوجود دور. آلتین پستاها نیسبتا وضعیتی ایسه خاریج و داخیلی یونما ایله سجییه له نیر (səciyyələnir) . اعمال اولونان سطح لرین فورماسینا گؤره دایره وی مستوی ، وینت ، سونسوزوینت ، ائکسنتریک (eksnetrik,) ، پروفیل تورنا عملیات لاریندان ایستیفاده ائدیلیر.


text:
بیزیم تورکی/ علیرضا صرافی
خوی کیدز: دیلیمیزین آدی حقینده …
بیزیم تورکی
بوگونه قدر دیلیمیز مختلف آدلارلا تانینیب او جملهدن: تورکجه، تورکو، تورکی، مسلمانجا، عجم تورکوسو، آذربایجان تورکجهسی، آذربایجانجا، آذری تورکجهسی، آذریجه، آذری
بونلارین ایچینده بعضی سیاسی ملاحظهلر ده وار، خصوصیله سون دؤرد آد معین ایدئولوژی و سیاسی دوشونجه نین ده تاثیراتیندا قیراقدا دئییل دیلر.
آما قالان آدلار هم قدیملردن بری، هم ده سیاستلردن اوزاق آدلاندیرما و واقتیله ده یایغین آدلار ساییلیر. اونلاردان ان یایغینی “تورکو” یا “تورکی”دی.
بیلیرسینیز، بوگونه قدر دیلیمیز مختلف آدلارلا تانینیب او جملهدن: تورکجه، تورکو، تورکی، مسلمانجا، عجم تورکوسو، آذربایجان تورکجهسی، آذربایجانجا، آذریجه ، آذری. آما بوتون بونلارین ایچینده عادی خلق طرفیندن ایشلدیلن ان یایغین ادلاندیرما هانسیدیر؟
اجازه وئرین بیر شخصی خاطیره می سیزینله پایلاشیم:
۱۹۹۸- ده تورک دیل قورومو باشقانی “پروفسور احمد بئجان ارجیلاسون”لا گؤروشدوگومده، او ایرانا سون سفریندن آلدیغی تاثراتی بیلدیررکن دئدی:
– تهراندان بازرگانا قدر هرکسدن خبرلشدیک نه دیلده دانیشیرسان دئدی: “تورکو” دانیشیریق و تاکید ائتدی کیمسه دیلینه “تورکجه” دئییل، هامی “تورکو” دئییردی.
اصلینده ائله قدیمدن باشلایاراق بوگونه کیمی ده آذربایجاندا هر کیمدن سوروشسانیز:- نه دیلده دانیشیرسان؟ “- من تورکو دانیشیرام- دییه جواب وئرر، من شخصا آنجاق بئله ائشیتمیشم، آما سون زامانلار عموما گنجلریمیز آراسیندا “تورکجه” آدی دا آرا-سیرا دئییلمکدهدیر.
سؤزومه قوت اولاراق هم کلاسیک، هم معاصر ، هم عاشیق ادبیاتیمیزدان ائله جه ده خلق ادبیاتیندان مثال وورمالییام.
شهریار دئییر:
– “تورکی” دئدیم اوخوسونلار اؤزلری، حالبوکی “تورکجه” دئدیم اوخوسونلار اؤزلری- ده دئسه ایمیش شعرین وزنی ابدا پوزولمازدی. آشاغیداکی میثاللاردا دا عینی کلمه ایشلنیر.
معجز دئییر:
دیلیم “تورکی”، سؤزوم ساده، اؤزوم صهبایه دلداده
منیم تک شاعرین کاساد اولار البته بازاری
صابر دئییر:
اینتلیجنتیک بو کی بهتان دئییل
” تورکی” دانیشماق بیزه شایان دئییل
“تورکی” دیلی قابل عرفان دئییل
بیز بونا قائل اولان انسانلاریق
آی برکآللاه نه گؤزل جانلاریق!
عاشیق عباس توفارقانلی دئییر:
نامرد ایلن گل اولما سن آشینا
بیر گون اولار زهر قاتار آشینا
عاباس دئیر سالیم شاهین باشینا
عربی حجر، فارسی سنگدی، “تورکی” داش
دئییملره گلینجه، مرکب بیر سؤزو داها راحات افاده ایله ایضاح ائدنده دئییریک: “تورکوسو” مثلا بئله اولار ….
البته بونا تای چوخلو میثال خلق ادبیاتی و کلاسیک ادبیاتیمیزدان گتیرمک اولار کی اورادا دیلیمیز سادهجه “تورکی” آدلاندیریلیب.
یک نظر
-
با سلام.درصورت امکان این خبر رادر سایتتان درج فرمایید
کانال رسمی خبری بخش صفاییه در تلگرام راه اندازی شد
http://telegram.me/safayiee


text:
انتحار شعبان جابوللو میکاییلی پسیخاترییا کلینیکاسینا گلینی و اوغلو گتیرمیشدی. ایچری گیرندن سونرا دئمیشدیلر کی، میکاییل اؤزونو اؤلدورمک ایستهییر. میکاییل ایسه، الاوستو جاواب وئرمیشدی کی، یوخ ایندی ائله بیر فیکریم یوخدور. ائوه گئتمک ایستهییرم. طب باجیسی اؤز ایشلرینی گؤرندن سونرا میکاییلا دئمیشدی کی، سن گرک حکیمله دانیشاسان. حکیم موعایینهسیندن کئچمهمیش من سنی ائوه بوراخا بیلمهرم. طب باجیسی: – دوکتور نؤوبتی ...Read More »
زوبیکین جان قورویان عسگری / شعبان جابوللو
زوبیکین جان قورویان عسگری شعبان جابوللو زوبیک الینی بئلینه قویوب حَیَطده دیوارین کناری ایله او باش- بو باش آددیملاییردی. او، بو عادتی ایله یانیندا اونونلا فاصیلهلرله قوشا آددیملایان ۵-۶ نفری یوروردو، آما اؤزو یورولماق بیلمیردی. بو عادت اونون باشیندا تورمهدن قالمیشدی. زوبیک همیشه الی بئلینده آددیملایاراق اؤز-اؤزونه دانیشیر و فیکیرلشیردی. بو دفعه زوبیک دانیشمیردی. او یالنیز فیکیرلشیردی. حَیَطدهکیلردن، احمد کیشی ...Read More »


text:
آندامان دنیزی
آندامان دنیزی ((هیندی:अंडमान सागर)، شابلون:Lang-my، شابلون:Lang-th، شابلون:Lang2) — هیند اوقیانوسو یاریم قاپالی دنیز.[۳] شرقده هیند-چین و مالای یاریمآدا آراسیندا ، جنوبدا سوماترا آدا، غربده کی، آندامان و نیکوبار آدالاری آراسیندا یئرلشیر (آدالار ساسینده بنقال کؤرفزیندن آیریلیر). شیمالدا ایراوادی چایینین دلتاسینا قدر اۇزانیر. مالاکا بوغازی ایله گونئی چین دنیزی ایله بیرلشیر. ساحهسی ۶۰۵ مین km²، اوْرتا درینلییی ۱۰۴۳ م، ماکسیمال درینلییی ایسه ۴۵۰۷، سۇیون اوْرتا حجمی ۶۶۰ مین km³. دیبی قوملو و گیلرلیدی، شیمالدان جنوبا اراضیسیندن فعال یانارداغ قؤوسی کئچیر. ایقلیمی تروپیک(چوخ ایستی)، رۆطوبتلی و موسمیلودو. دنیزین سطحی تِمپراتوراسی قیشدا ۲۷،۵-دن °سی، یایدا ۳۰ °سی قدردی. درین قاتلاردا (۱۶۰۰ متردن داها درینلیکده) - ۴،۸-۵° سی. ایللیک یاغینتی ۳۰۰۰ مم. جریانلار قیشدا جنوب-غربه و غربه، یایدا شرقه و جنوب-شرقه یؤنلهنیلر. یایدا دۇزلولوغو ۳۱،۵-۳۲،۵ ‰، قیشدا ۳۰،۰-۳۳،۰ ‰، شیمال حیصّه سینده چای آخیمی و موسمیلارین ائتکیسی آلتیندا دۇزلولوغو ۲۰-۲۵ ‰ قدر آزالیر. بۇرادا قابارمالار یاریمگونلویدو و ۷،۲ م قدردی. فاوناسی زنگین ساییلیر، بۇرادا ۴۰۰ نؤع بالیقلار مسکونلاشیب.
اساس لیمانلاری: یانقون (میانمار)، پنانق (مالزی). دنیزدن سنقاپور بیرباشا یوْل وار.
۲۰۰۴ (میلادی) دسامبر آییندا بۇرادا تسونامی سبب اوْلموش مهودیجی زلزله باش وئرمیشدی.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ Andaman Sea, Great Soviet Encyclopedia (in Russian)
- ↑ Andaman Sea, Encyclopædia Britannica on-line
- ↑ Hind okeanında – Andaman.


text:
علم آداملاری آغ جیگر خرچنگینین یاییلماسینی کولک ده سوورولان چادیرلارا بنزدیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی نیویورک و تگزاس اونیورسیتئتلرینین عالیملری بیلدیریبلر کی، ایکی پروتئین آراسینداکی علاقه حجیره چادیرینین فورماسینی ایتیرمه سینه و بینوورسیز قالماسینا سبب اولور.
بو وضعیتین آغ جیگرده کی خرچنگ حجیره لرینین بدنین دیگر یئرلرینه کؤچورولمه سینه گتیریب چیخاردیغینی اؤیرنن عالیملر کشفین آغ جیگر خرچنگینین یاییلماسینا مانعه اولاجاق معالجه متودلارینین تکمیللشدیریلمه سینه کمک ائده جگینه اومید ائدیبلر.
"زب 1" آدلانان پروتئنین خرچنگ حجیره سینین یاییلماسی مدتینده کریتیک اؤنم داشیدیغی قید ائدیلیب. آراشدیرماچیلار ساغلام حجیره لره ضرر وورمادان بو پروتئینی نئجه هدف سئچمه یین یوللارینی آختاریر. ساده جه آغ جیگر خرچنگی حجیره لرینی آراشدیران آراشدیرماچیلار عینی مدتین دیگر خرچنگ نوع لری اوچون ده کئچرلی اولوب اولمادیغینی بیلمیرلر.