text:
پروتئین
پروتئینلر و یا پروتینلر (پروتوس-بیرینجی، واجیب) جانلی اوْرقانیزمین هوجیرهلرینین ان واجیب آتریبوتودور. اوْنلارا جانسیز طبیعتده راست گلینمیر. هارادا حیات وارسا، اوْرادا موطلق پروتئین واردیر. پروتئینلر جانلی اوْرقانیزمین فعالیّتینده مؤهوم رول اوْیناییرلار. ایلک دفعه ۱۷۲۸-جی ایلده بهکاری تاخیل اۇنوندان پروتئین آییرمیش و اوْنا کلیکاوینا آدی ورمیشدیر. سوْنرالار بللی اتمیشدیر کی، همین پروتئین تویوق یومورتاسینین پروتئینی ایله عینیلیک تشکیل ادیر. پروتئین ساحهسینده گؤرکملی آلمان عالیمی، نوبل اؤدولی قازانان امیل فیشرین آمینی ده قیمتلهندیرمک لازیمدیر. ۱۹۵۳-جو ایلده ف. سنگر اینسولین پروتئینین آمینتورشو آردیجیللیغینی بللی اتمیشدیر. ۱۹۶۳-جو ایلده تسان ایلک دفعه اینسولین پروتئینینی سینتز اتدی. ۱۹۵۸-جی ایلده کندریو و پروچ میوقلوبین و هموقلوبینی اۆچؤلچولو قورولوشدا اوْلماسینی بللی اتدی. پپتید (جونه) علاقهسی ایله بیرلشن آمین تورشو زنجیرینین عمله گتیردیی ایریمولکوللو مورکّب قورولوشلو بیرلشمهلره پروتئینلر دییلیر.
پروتئینلرین کاراکتریک علامتلری[دَییشدیر]
1.پروتئینلرین آشاغیداکی کاراکتریک علامتلری واردیر: پروتئینلرین ترکیبینده آزوتون میقداری قورو کۆتلهیه گؤره تخمیناً ۱۶ % تشکیل ادیر؛ ۲. آمینتورشو مانقالارینین دایمی قورولوشو مؤوجوددور؛ ۳. آمینتورشولار بیر-بیری ایله پپتید (NHCO) علاقهسی ایله بیرلشیر و پولیپپتید زنجیری عمله گتیریر؛ ۴. یوکسکمولکول کۆتلهسینه مالیک اوْلورلار (۴-۵ میندن میلیونا قدر). ترکیبینده ۲–۱۰ سایدا آمینتورشو اوْلان پروتئینلرا پپتیدلر، ۱۰–۴۰ سایدا اوْلانلارا پولیپپتیدلر دییلیر اگر بیر آمینتورشونون اوْرتا موْلکول کۆتلهسینی ۱۰۰ قبول اتسک، اوْندا پپتیدلرین موْلکول کۆتلهسی ۱۰۰۰-ا برابه اوْلار. پولیپپتید و زولاللارینکی ۴۰۰۰-دن داها یۆکسکدیر. بعضی پروتئینلرین موْلکول کۆتلهسی جدول ۳ -ده وریلمیشدیر
بۆتون پروتئینلرین ترکیبینده C, H, O, N, P, S المنتلری اوْلور. بعضاً Fe, Cu, Co و دیگر المنتلره ده راست گلینیر. حاضیردا جانلی عالمین مۆختلیف ساحهلرینده ۲۰۰-ا قدر آمینتورشو تاپیلمیشدیر. اینسان اوْرقانیزمینده ۶۰-آ قدر آمینتورشو و اوْنون تؤرهمهلری واردیر. لاکین اوْنلارین هچ ده هامیسی پروتئینلرین ترکیبینه داخیل اوْلمور. آمین تورشولار ۲ یره بؤلونور: پروتینوگن و غیری-پروتینوگن. جانلی اوْرقانیزملرین ترکیبینه داخیل اوْلانلارا پروتو گن آمینتورشولار دییلیر .
پروتئینلرین فیزیکی و کیمیوی خاصهلری[دَییشدیر]
هر بیر پروتئینین آمینتورشو ترکیبی و فزا قورولوشو اوْنون فیزیکی-کیمیوی خاصهسینی تعیین ادیر. پروتئینلر تورشو– اساس، بوفر، کوللوید و اوْسموس خاصهلرینه مالیکدیر. پروتئینلر ایریمولکوللو بیرلشمهلر اوْلوب، آمفوتر پولیلکترولیتلردیر. چونکی اؤزلرینده آمین و تورشو (کاربوکسیل) قروپلارینی ساخلادیغینا گؤره هم اساس، هم ده تورشو خاصهسی داشیییرلار. اوْنلارین آمفوترلیگی ایله آمینتورشولارین آمفوترلیینی اینیلشدیرمک اوْلماز. ترکیبینده آسپاراگین، قلوتامین، آمینلیمون تورشولاری اوْلان زولاللار تورشو خاصهسی، لیزین، آرژنینین، هیستیدین اوْلان پروتئینلر ایسه اساسی خاصه داشیییر. پروتئینین ترکیبینده نه قدر چوْخ تورشو خاصهسی داشییان آمینتورشولار اوْلسا، بیر اوْ قدر کسکین تورشو خاصهسی گؤسترهجکدیر. آمینتورشو موْلکولوندا هیدروکسیل و سولفیدریل قروپلاری تورشولوق خاصهسینه تأثیر اتمیر. بوفر خاصهسی. پروتئینلر بوفر خاصهسینه آز دا اوْلسا مالیک اوْلماسینا باخمایاراق، اوْنلارین بوفر توتومو فیزیولوژی قمتلردن محدوددور. مسثتنی حال اوْلاراق، ترکیبینده هیستیدین اوْلان پروتئینلر بوفر خاصهسینه مالیک اوْلور و اوْنلارین په قیمتی فیزیولوژی قیمته یاخیندیر. بئله پروتئینلر چوْخ آزدیر. یگانه پروتئین اوْلان هموقلوبینده هیستیدینین میقداری ۸%-ا چاتیر. بۇ ایسه اریتروسیتلرده هوجیرداخیلی بوفر عمله گتیریر. بئلهلیکله، قاندا په-این قیمتی ثابت ساخلانیر. پروتئین یوکو اوْنون تر کیبینده اوْلان تورشو و اساسی آمینتورشولارین میقداریندان وابستهدیر:
عمومی پروتئین موْلکولونون یوکونون جمعی طبیعی کی، موحیطین په–دان وابسته اوْلاجاق. اگر موحیط تورش اوْلسا، موثبت یوک، اساسی اوْلسا منفی یوک داشییاجاق. اله بیر حال اوْلور کی، پروتئین موْلکولوندا موثبت یوکلرین جمعی منفی یوکلرین جمعینه برابر اوْلور. بۇ حالدا پروتئینین یوکو صیفیرا برابر اوْلور. بئله اوْلان حالا ایزولکتریک نقطهسی دییلیر. بۇ نقطهده پروتئین الکتریک ساحهسینه موناسیبتده حرکتسیز اوْلور. په-این قیمتی ایزولکتریک نقطهدن (این) کیچیک اوْلسا، پروتئین موثبت یوک، بؤیوک اوْلسا منفی یوک داشیییر. سیتوپلازمانین پروتئینینین این په = ۵.۵ اوْلور. آلانینده په= ۶.۰۲ اوْلور. این قیمتی محلولدا پروتئینلرین ایستابیللیگی اۆچون چوْخ اهمیتلیدیر. چونکی پروتئینلر این-ده اوْلدوقجا دایانیقسیز اوْلور. باشقا سؤزله، یوکسوز پروتئین ذراتی بیر-بیرینه یاپیشیر و چؤکور. کوللوید و اوْسموس خاصهسی. معلومدور کی، کوللوید محلوللار یالنیز ایستابیلیزاتورون کمکی ایله عمله گلیر. ایستابیلیزاتور بونلارین چؤکمهسینه مانع اوْلور. پروتئینلرین سودا مهلولو مؤحکم تارازلیغا مالیکدیر. واخت کچدیکجه چؤکمور و یا پیختالاشمیر. بئلهلیکله، هچ بیر ایستابیلیزاتورا احتیاج اوْلمور. پروتئین محلوللاری هوموگن سیستمدیر، یعنی بیرجینسلیدیر. بۇ باخیمدان اوْنلاری حقیقی محلوللارا عایید اتمک اوْلور. لاکین اوْنلارین ایریمولکوللو اوْلماسی کوللوید سیستمینه داخیل ادیلمهسینه ایمکان وریر و آشاغیداکی خصوصیتلری داشیییر: ۱. اوْنلار کاراکتریک اوْپتیکی خاصه داشیییر؛ ۲. دیففوزییا سرعتی آزدیر؛ ۳. یاریمسیزدیریجی غشاندان کچه بیلمیر؛ ۴. محلوللارین اؤزلولویو یۆکسکدیر؛ ۵. گل املگتیرمه قابیلیتینه مالیکدیر.[۱]
پروتئینلرین اوْپتیکی خاصهسی[دَییشدیر]
. پروتئینلرین قاتی محلوللارینا یاندان ایشیق دوشدوکده، پارلایان کونوسواری شکیل آلینیر. بۇ حادثهیه تیندال حادثهسی و یا تیندال اثری دییلیر. پروتئینلرین ایشیق سپهلهمه خاصهسیندن ایستیفاده ادرک، اوْنلارین نفلومترییا اۆصولو ایله میقدارینی تعیین اتمک اوْلور. پروتئینین اوْسموس خاصهسی. بیرطرفلی دیففوزییا حادثهسی اوْسموس آدلانیر. پروتئینلر ایریمولکوللو بیرلشمهلر اوْل دوغونا گؤره، یاریمسیزدیریجی غشاندان دیففوزییا ادیب کچه بیلمیرلر. لاکین کیچیک موْلکوللار، مثلاً، سو کچه بیلیر. بۇ اۆصولدان ایستیفاده ادرک، پروتئینین ترکیبینده اوْلان قاریشیقلاری آییرماق اوْلور. بۇ پروسسه دیالیز دییلیر. زولال موْلکوللارینین یاریمسیزدیریجی غشاندان کچمهمهسی حسابینا اوْسموس حادثهسی یارانیر. هللدیجینین بیرطرفلی دیففوزییاسی نتیجهسینده یارانان تضییقه اوْسموس تضییقی دییلیر.
پروتئینلرین دناتوراسییا و رناتوراسییاسی[دَییشدیر]
. مۆختلیف عامیللرین تأثیریندن پروتئینلرین ایکینجیلی، اۆچونجولو، دؤردونجولو قورولوشلارینین موقتی و یا همیشهلیک ایتمهسینه دناتوراسییا دییلیر. قید اتمک لازیمدیر کی، سینتتیک و طبیعی پپتیدلر دناتوراسییایا اۇغرامیر. دناتوراسییانی تؤرهدن فاکتورلار آشاغیداکیلاردیر: ۱. فیزیکی عامیللر: تِمپراتور، تضییق، مکانیکی تأثیر، اۇلتراسس و ایونلاشدیریجی شوالارین تأثیریندن پروتئینلر کواقولیاسییایا اۇغراییر. بئلهلیکله، پروتئینلرین هامیسی ترمولابیلدیر. آنجاق اله پروتئینلر وار کی، مثلاً، باکتری لردا اوْلانلار تِمپراتورون آرتماسینا قارشی داواملیدیر. ۲. کیمیوی عامیللر: تورشو، قلویلر، اورقانیک هللدیجیلر، بعضی آمید بیرلشمهلری، کاربامید، قوانیدین دۇزلاری، آلکالویدلر، بعضی آغیر دمیرلار (زن، با). اینسان و حئیوان اوْرقانیزمینده طبیعی دناتورلاشدیریجی واسطه حاضیرلانیر. بۇ دا کلورید تورشوسودور. محض کلورید تورشوسونون تأثیری ایله پروتئینلر دناتوراسییایا اۇغراییر و آنزیملر طرفیندن اوْنلارین پارچالاماسینا کؤمک ادیر. اۇزون مدت حساب ادیلیردی کی، دناتورلاشما دؤنمیندر. لاکین بعضی حاللاردا دناتوراسیادیجی عامیلی کنار اتدیکده، (مثلاً، کاربامید) پروتئینین بیولوژی فعّاللیگی برپا اوْلونور. بۇ رناتوراسییادیر. دناتوراسییا اوْلونموش پروتئینلرین فیزیکی-کیمیوی و بیولوژی خاصهسینین برپاسینا رناتوراسییا دییلیر.


c: text/html

text:
تبریز آذربایجان تئاتری
ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور- (۹)
۱۹۴۵- آفیشا و پروگراملاردا تبریز تئاتری کیمی تقدیم اولونان و خالق آراسیندا دا بئله تانینان کوللئکتیوین ایلک تاماشاسی میرزهفتحعلی آخوندزادهنین “حاجی قارا” کومئدیاسی اولوب. شن یومورو میللی کارناوال ائستهتیکاسی اساسیندا حاضیرلانمیش تاماشا۱مارس ۱۹۴۵ینجی ایلده گؤستریلیب.
“حاجی قارا”نین قورولوشچو رئژیسورو صمد صباحی، رساّمی معّزیزاده، مسئول مودیری ا .فریور ایدیلر. محمدعلی رشدی تاماشادا آکتیورلوقدان اوول تاماشالارینا دیققت و حسّاسلیقلا یاناشیب. “حاجی قارانین” پرئمیئراسیندا اوچ گون سونرا چیخان “وطن یولوندا” قزئتی یازیردی کی “تزه تشکیل ائدیلمیش تبریز درام اوپئرا تئاترینین جاوان هیئتی بو اثری تاماشایا قویماقلا اؤز ایمتحانینی یاخشی وئردی”.
تاماشانین قورولوشچو رئژیسورو جاوان اکتیور صمد صباحی، تاماشایا بدیعی ترتیبات وئرهن رسّام آقای معّزیزاده ایله بیرلیکده وضعّیتین چتینلیگینه باخمایاراق، اثر اوزهرینده باجاردیقلاری قدهر ایشلهمیش و قناعتبخش بیر تاماشا حاضیرلایا بیلمیشلر.
تاماشانین اساس قلبینی تشکیل ائدهن آکتیورلارین اویونونا گلدیکده، تئاتر سالونوندا یاخشی تاثیرله چیخدیقیمیزی قئید ائتمهلییک. حاجی قارا رولونو اوینایان آقای جواد شفیعزاده حقیقتن بو صورتی یاخشی درک ائتدیگیندندیر کی خسیس بیر سوداگری آنجاق خاریجی سیماسیایله گؤسترمهییب، بلکه بوتون داخیلی علائمیله تاماشاچیلار قارشیسیندا حاجی قارا رولوندا تجروبهلی بیر آکتیور کیمی اویناییردی (۲۳)
“حاجی قارا” تاماشاسیندا صمد صباحینین (حیدر بی)، محمدعلی ولیزادهنین (ناچالنیک)، صالح احمدزادهنین (م کرتیچ)، محمدعلی رشدینین (آراکل) بیوک محمدینین (کرمعلی) اویونلاریدا تاماشاچیلار طرفیندن ماراقلا قارشیلانیب. گنج آکتریسالار صفورا سنبورانینی و عالیه جفردایینین ایفا ائتدیکلری توکذ و طیبّه روللاری هر دفه آلقیشلارلا قارشیلانیب. تجروبهسیز اولمالارینا باخمایاراق اونلار صحنهده سربست داورانا، حادیثهلرین یوموروستیک– دراماتیک ماهیّتینی، وضعیّتین پئسیخولوژی اساسلارینی حسّاسلیقلا دویا بیلمیشدیلر.
سووئت آذربایجانیندان گلمیش یازیچی– ژورنالیست عوض صادق، اکتیور و رئژیسور اسماعیل افندیف تئاتر کوللکّتیوینین یارادیچیلیق آختاریشلارینا بو ایل داها ثمرهلی کؤمکلیک گؤستریبلر. تئاتر آلتی آی مدتینده میرزهفتحعلی آخوندزادهنین “حاجی قارا” کومئدیاسینی سلیمان ثانی آخوندوفون “عشق و انتقام” فاجیعهسینی عبدالرحیم بی حقوئردیوفون “آغاج کؤلگهسینده” درامینی، اوزئیر بی حاجی بی اوفون “اصلی و کرم”، “لیلی و مجنون”، “مشهدی عباد”،”آرشین مال آلان” موسیقیلی اثرلرینی ذولفقار بی حاجی بیاوفون عاشیق قریب اوپئراسینی جعفرجبارلینین “آیدین”، “سئویل”، “اوکتای ائل اوغلو”، “۱۹۰۵ینجی ایلده” درامالارینی، جلیل ممد قلیزادهنین حکایهسی اساسیندا صحنهلشدیریلمیش “اوستا زینال “(ایکینجی قورولوشدا) اثرینی، ثابت رحمانین “هوجومدا داوام ائدیر” کومئدیاسینی تاماشایا حاضیرلاییب.
“حاجی قارا” کومئدیاسینین یارادیجی هیئتی میرزه فتحعلی آخوندزادهنین “لنکران خانین وزیری” اثرینین موتیولری اساسیندا یازیلمیش “عملیات وزیری” مسخرهسینی ده تاماشایا حاضیرلاییب. دیگر اثرلرله موقایسهده بو تاماشا اوغورسوز آلینیب.
“اصلی و کرم” اوپئراسی تبریز تاماشاچیلارینین بؤیوک ماراق گؤستردیکلری و داها تئز-تئز رئپئرتواردا اوینانیلان تاماشالاردان بیری ایدی. اوپئرانی تاماشایا صمد صباحی حاضیرلامیشدی. تاماشایا مسئول مودیر ا.فریور ایدی. اساس روللاری لیلا محسنپور (اصلی )، علعسگر رضوانی (کرم )، بیوک محمدی (کشیش)، محمدلی ولیزاده (اصفهان شاهی )، محمدعلی رشدی (صوفی)، اسماعیل مزدوری (حلب پاشاسی) ایفا ائدیردیلر. تاماشانین ان پارلاق آکتیور ایفالاری لیلا خانیملا علعسگر رضوانا مخصوصایدی. هر ایکی اکتیور مغنی اوزئیر حاجیبیاوفون موسیقی پارتیتوراسینی یوکسک سویهده و دقیقلیکله سسلنمهسینه سعیله چالیشمیشدیلار. اونلارین سسلرینین شیرینلیگی و ملاحتی، دراماتیک اکتیورلارا خاص اولان ایفاده واسیطهلرینین رئالّلیغی اوبرازلارلا طراوت وئرمیش، اونلارین رئاللیغینی آرتیرمیشدیر.
اوزئیر حاجی بی اوفون(آرشین مال الان ) اوپئراتیسی تبریز تاماشاچیلارینین داها چوخ سئودیکلری و همیشه سئوینجله رغبت و محبّتله قارشیلادیقلاری اثرلردن اولوب. اوپئرتانی تزه قورولوشدا تبریز تئاترینین رئپرتوارینا رئژیسور صمد صباحی، رئژیسور آسیستانتی جوادخان شفیعزاده، رئژیسور معاونی محمدعلی رشدی، بوتافورچو صمد تمیز و مودیر مسئول ا.فریور تقدیم ائتمیشدیلر. شن اویون اساسیندا قورولموش و موسیقینین اورکستر چالقیسی یوکسک سویهده ایشلنمیش تاماشادا روللاری لیلا محسنپور (گلچهره )، علعسگر رضوان (عسگر )، مدینه علیاکبراووا (آسیه)، محمدعلی رشدی (سلیمان)، بیوک محمدی (ولی)، سارا خانیم (تئللی) چ.ش (سلطان بی)، صفوره سنبورانی (جهان خالا) ایفا ائدیردیلر.
آذربایجان اکتورال هیئتی “عبرت آینهسی” آدیله عبدالرحیم بی حاقوئردیف “بختسیز جاوان” درامینین تاماشاسینادا رپئرتواریندا یئر وئرمیشدی.
بو ایل مای آیینین ۲۷سینده تبریز تئاترنین تروپاسی محمد بیریانین یومورلو ساتیریک و عبرتآمیز “روزنامه ادارهسی” پیئسینی تاماشایا حاضیرلاییب. تاماشایا قورولوشو صمد صباحی وئریب “روزنامه ادارهسی” تاماشاسی ایچون بوراخیلمیش آفیشادا همین دؤرده تبریزده تاماشالارین تشکیلی و بلیطلرین ساتیشی ایله باغلی ماراقلی فاکتلار وار. آفیشادا (۲۴) گؤستریلیر کی، تاماشانین بلیطلری توپخانا خیابانینداکی هلال ناصری کیتابخاناسیندا شیشهگرخانا بازارینداکی صبا مغازاسیندا، باشماقچی بازارینداکی موزهده، پاساژین یانینداکی لطفعلی خرازینین توکانیندا ساتیلیر. آفیشادا پارتئر و لژلارین قیمتلری ده آیری آیریلیقدا گؤستریلیب.
یوخاریدا آدلاری چکیلن صحنه اثرلری ایچریسینده مای آییندا اوینانیلان “سئویل” تاماشاسی داها بؤیوک اوغور قازانیب. فردوسی و “تبریز” تروپالاریندا حاضیرلانمیش “سئویل” تاماشالاری یئددی اون گونه حاصیله گتیریلدیگی ایچون بدیعی سویهسی آشاغی اولوردو . تاماشانین قورولوشچو رئژیسورو صمد صباحینین سعی و گرگین امهیی ایله تبریز تئاتریندا ایلک دفعه محض “سئویل” ایچون مخصوصی دکوراسیا حاضیرلانیب. دکوراسیالار ایسه اوولجهدن چکیلمیش و کوللکتیوین یارادیجی هیئتی طرفیندن مذاکره ائدیلهرک بیهنیلمیش اسکیزلر اساسیندا حاضیرلانیب. تاماشاداکی بوتون پرسوناژلار ایچون کاراکتئریک و کولوریتلی، هر اوبرازین اؤزونون پئسیخولوژی توتومونا اویغون گلن لباسلار تیکیلیب. تاماشانین حاضیرلانمیش پروسسی پئشهکار سویهده کئچیب، مشقلر اوولجهدن ترتیب اولونموش ثابیت جدول – گرافیک اوزره مونتظم آپاریلیب.
همین دؤرده تبریزده اعزامیت ده اولان تئاترشوناس عالیم جعفر جعفراوف مشقلرده ایشتراک ائدیب. او ایفاچی آکتیورلار قارشیسیندا جعفر جبارلینین “”دراماتور یارادیجیلیغی و “سئویل” پیئسی، بو درام اثرینین صحنه تجسومو حاقیندا معروضهلرله چیخیشلار ائدیب. اوچ گون ایسه “سئویل “درامینین ،اونون آیری- آیری صورتلرینین بدیعی – ائستهتیک تحلیلینه حصر اولونوب. بوتون بونلار اؤزونون ثمرهسینی وئریب. “سئویل” تاماشاسی بدیعی توتومونا، ائستهتیک تاملیغینا، فلسفی درینلیگینه، اجتماعی – سوسیال مضمونونون احاطهلیگینه و ان اساسی، پئشهکارلیق سجیهلرینه گورا تبریزده گؤستریلمیش اوول کی صحنه اثرلریندن مثبت استقامتده تمامیله فرقلهنیب. قید ائدیم کی “سئویل” دن سونرا سلیمان ثانی آخونداوفون “عشق و انتقام ” فاجیعهسی ده همین ایش اوسلوبوندا تاماشایا حاضیرلانیب (۲۵).
سئویل تاماشاسیندا باش روللاردا لیلا محسن پور (سئویل)، مدینه علی اکبرزاده (گولوش)، سارا حیدرزاده (دیلبر)، اوغورلا و یوکسک پئشهکارلیقلا (۲۶) چیخیش ائدیبلر. بو آکتریسالارین “هر اوچونون صحنهیه ” یاخین زامانلاردا گلمهلرینه باخمایاراق، آز مدتدّه ده تاماشاچیلار آراسیندا بؤیوک حؤرمت قازانمیشلار” (۲۷). محمدعلی ولیزادهنین ایفاسیندا بابا کیشی و محمدعلی رشدینین اوینادیغی آتاکیشی روللاری بدیعی کولوریتلری، کاراکتئریک اویون اوسلوب پرنسیپلری، بدیعی ایفاده واسیطهلرینین اورژیناللیغی ایله سئچیلیب.
جعفر جاببارلینین قادین آزادلیغینا حصر اولونموش “سئویل” درامینین تاماشاسی باکیدا نئجه جوشغون معنوی تکامول، شعورلاردا اویانیش یاراتمیشدیسا، تبریزده ده عینی معنوی اخلاقی بدیعی ائستهتیک تاثیر قدرتیله صحنهده جانلاندیریرلیب. ایون آیینین ۲۳ده (شیر خورشید) تئاتریندا “سئویل”ین ایکینجی تاماشاسی گؤستریلیب. سالون باشدان باشا دولی ایدی. بیرینجی تاماشانین شؤهرتی تبریز شهرینه یاییلدیغیندان تبریز اهالیسی آرتیق هوسله بو قیمتلی تاماشانی گؤرمهیه جان آتمیشدیلار ….
تاماشا عمومیتله گؤزهل حاضیرلاندیعی کیمی، آرتئستلرده اؤز روللارینی چوخ گؤزهل ایفا ائدیردیلر. بیز تبریز تاماشاچیلاری آکتریسالاردان و آرتئستلردن خیلی متشککوروک (۲۸).
سئویل تاماشاسی گوندوزلر مخصوصی قادینلار ایچونده اوینانیلیب. تبریزین ان اوزاق محلهلریندن قادینلار دسته- دسته تئاترا گلیبلر. اووللر تئاتر بلیطلری سیفارشله ائولره گؤندریلیب. بیر نئچه تاماشادان سونرا ایسه قادین تاماشاچیلار آچیق کاسسالاردان اؤزلری بلیط آلیبلار. تاماشاچیلار اکتیورلاری خصوصن سئویل رولونو اوینایان مدینهنی آلقیشلامیش، اونلارا چیچک باغیشلامیشلار. او بیری روللاری اوینایان آکتیورلاردا حقیقتا تقدیره لاییقدیلر. اونلار اؤز رئژیسورلاری آقای صمد صباحی ایله بیرلیکده نوماییشین یاخشی حاضیرلانماسیندا سعی گؤسترمیش و چالیشمیشلار کی، بو عالی اثر لایقیله جاماعاتا چاتدیریلسین و بیر فایدا حاصیله گلسین”(۲۹)
تئاتر تاماشالارا گلن تاماشاچیلاردان صنعت اوجاغینین ایشی، باخدیقلاری اثر بارهده اؤز رایلرینی یازماغی خواهش ائدیب. یوزلرله تاماشاچی خوش تاثّرلرینی یازاراق تئاترین رهبرلیینه تقدیم ائدیب. یازیچی – ژورنالیست عوض صادق همین رایلرین بیر نئچهسینی اؤزونون “تبریز تئاتری ” مقاله سینده چاپ ائتدیریب (۳۰) ماراقلی و مضمونلو اولدوغونا، صحنه صنعتینه محبّت ترّنم ائتدیینه گورا اونلاری اوخوجولارا چاتدیرماق ایستهییرهم.
خانیم فخری: سئویل کیمی جلب ائدیجی تاماشالارین وئریلمهسی چوخ یاخشیدیر. خصوصیله قادینلار باخیب اؤزلرینین کیشیلرین اسارتینده نئجه یاشادیقلارینی گؤرورلر. بیز ایران قادینلاری امید ائدیریک کی بو جور پیئسلری گؤرمکله بلکه بیزیمده گؤزوموز آچیلار و ایشیقلی گونه چیخاریق و اوشاقلاریمیزا دا دوزگون تربیه وئریب ایشیقلی گونه چیخاراریق. بیزه بئله یاخشی تاماشا وئرهن آرتیستلرین گلهجکده داها بؤیوک موفقیّتلر الده ائدهجکلرینه امینیک.
احمد مهدیزاده، خالچاچی – رسّام: “ناموس” تاماشاسیندا گؤزهل دکورلار و آرتیستلرین اؤز روللارینی گؤزهل ایفا ائتمهلری بیزی حیران قویموشدور. بو جور بیر آکتیور دستهسی یئتیرمک، شبههسیز بؤیوک زحمتین نتیجهسیدیر. سووئت – ایران جمعیّتی تبریز شعبهسینین تئاتر دستهسی تبریز اهالیسینین معارفینه بؤیوک خدمت گؤستریب. بو تقدیره شایاندیر.
حسین جوانمرد معلیم: اصلی و کرم تاماشاسینی تاماشاچیلار چوخ بیندیلر. بو تاماشا دکور صحنهدن چوخ یاخشیدیر. من مؤحترم آکتیورلارا اؤز تشککورومو یئتیریرم و گلهجکده موفقیتلر آرزو ائدیرم.
۱۹۴۵-ینجی ایل آوگوستین ۱۷سینده تبریز تئاتریندا سلیمان ثانی آخونداوفون “عشق و انتقام”فاجعهسینین یئنی قورولوشدا پرئمیاسیی اوینانیلیب. ایران – شوروی دوستلوق جمعیتینین نومایندهلری نیکدجی و رسولی تاماشادان اوول تئاترین سککیز آیدا قازاندیغی صنعت نائلیتلریندن دانیشیبلار. سووئت مدنیّت ائوینین (تبریز مدنیّت ائویده آدلانیب) تئاترین اینکشافینا گؤستردیگی قایغی و لطفکارلیق خصوصی وورغولانیب (۳۱).
ثابت رحمانین مخصوص تبریز تئاتری ایچون یازدیغی “هجوم داوام ائدیر” مسخرهسی کوللئکتیوین مختلف صحنه قورولوشلاریندا داها چوخ اوینانیلان اثرلردندی. تاماشایا بدیعی صحنه تفسیرینی صمد صباحی وئریب. اساس ساتیریک روللاری تئاترین آپاریجی کومیک صنعتکارلاری مهدیخان شفیعزاده “رودولف ” و بیوک محمدی “مودولف” ایفا ائدیبلر. لیلا محسن پور “لیلا” رولونو مهارتله ایفا ائدیب.
۱۹۴۵ینجی ایلده “ایبلیس” فاجیعهسی علی کنعانینین رئژیسورلوغوندا، رسّام ولی خاکدانینین بدیعی ترتیباتیندا تاماشاچیلارا تقدیم اولونوب. اساس روللاری نعمت و نریمان ابراهیمزاده (ایبلیس)، لیلا محسنپور (خاور)، سلمان سلمانپور (ابن یمین)، حبیب قلیزاده (اختیار) ایفا ائدیبلر.
قیسا زامان کسیینده تاماشاچیلارین سئویملیسینه چئوریلن تبریز تئاتر دستهسینین تروپّاسی یالنیز تاماشالار اویناماقلا کیفیّتلنمهییب. کوللئکتیو رسمی گونلرده نوروز و اوروجلوق بایراملاریندا، خصوصی موسامیرهلرله، بدیعی کومپوزیالارلا چیخیشلار ائدیب. جلیل محمد قلیزادهنین وفاتینین ایل دؤنومو موناسبتبله ادیبین مشهور (اوستا زینال) حکایهسی صحنهلشدیرهلرک تاماشایا قویولوب. بدیعی کومپوزیسیا قورولماقدا سررشتهلی اولان کوللئکتیو بوندان سونرا میرزهعلیاکبر صابرین ساتیریک شعرلری اساسیندا مرکّب دراماتیک کونفلیکتلی پوئتیک تاماشا حاضیرلاییب.
الکساندر شیوانزادهنین (ناموس) درامینی تاماشایا صمد صباحی حاضیرلاییب. اساس روللاری محمدعلی ولیزاده (رستم )، لیلا محسنپور(سوسن)، جواد شفیعزاده(برخوردار)، صمد صباحی(سیران)، محمدعلی رشدی (آیراپت)، اسماعیل مزدوری(جواد)، بیوک محمدی(مارتیروس) اویناییبلار.
“سئویل و ناموس”دان سونرا سلیمان ثانی آخونداوفون (عشق و انتقام) فاجیعهسیده تزه صحنه تفسیرینده تبریزلیلره گؤستریلیب. بو، تئاترین فعالیت گؤستردیگی آلتی آیدا صنعت اوغورو کیمی دهیرلیایدی. تاماشایا رئالیست –دراماتیک صحنه قورولوشونو صمد صباحی وئریب. معنوی – اخلاقی پرابلئملر اؤنه چکیلمیش، فاجیعهلر تؤرهدن حادثهلر اجتماعی – سوسیال زمینله باغلانمیشدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دۆنیأنینگ اینگ اولی دنگیزچیلیک فستیوالی آلمانیادا گچیریلیأر
بو فستیوالدا 8 پوداقدا یاریش گچیریلیأر
کیل هپدهسی دییلن فستیوال آلمانیادا دوُوام ادیأر.
بو فستیوالدا 8 پوداقدا یاریش گچیریلیأر.
دۆنیأنینگ دؤرت بیر یانیندان گلن تۆرگِنلر فستیوالا قاتناشیار.
کیل هپده سی 26-نجی ژوئن ده فینال یاریشلاری بیلن تاماملانار.
دِگیشلی حابارلار
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ


text:
- أی اینانئپ گۆوننلر! سؤزلشمەلرینیزین گرگینی یرینە گتیرین. دورومو داحا سۇنرا بیلدیریلەجک اۇلانلار حاریج أنعام جینسی حایوانلار (قۇیون، کچی، سئغئر وە دوە) سیزە حلال قئلئنمئشتئر. ایحراملئ ایکن آولانمایئ دا حلال سایمایئن. آللاە ایستەدیگی حۆکمۆ وریر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاها قوللوغون سیمگەلرینە، حارام آیلارا، حاجئلارئن یانلارئندا گتیردیکلری قوربانلئق حایوانلارا، اۇنلارا تاقئلان گردانلئقلارا، راببینین ایکرامئنئ وە رئضاسئنئ ألدە أتمک ایچین کاعبەیە یؤنلنلرە سایغئسئزلئق أتمەیین. ایحرامدان چئقتئغئنئزدا آولانابیلیرسینیز. مسجیدی حاراما گیرمەنیزی أنگللەدیلر دییە بیر تۇپلولوغا اۇلان نفرتینیز، سیزی آشئرئلئغا سۆرۆکلەمەسین. أردملی اۇلما وە تاقوا (یانلئشلاردان قۇرونما) قۇنوسوندا بیربیرینیزلە یاردئملاشئن، آما گۆناە وە تاشقئنلئق قۇنوسوندا یاردئملاشمایئن. آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن. آللاهئن جزالاندئرماسئ چتیندیر.
- اؤلمۆش حایوان، قان، دۇموز أتی وە آللاەتان باشقاسئنئن آدئ آنئلاراق کسیلنلر؛ سیزە حارام قئلئنمئشتئر. اؤلمەدن اؤنجە یتیشیپ کستیکلرینیز حاریج؛ بۇغولاراق، داربە آلاراق، دۆشەرک، بۇینوز داربەسی ییەرک وە یئرتئجئلار طارافئندان پارچالاناراق اؤلنلر دە حارامدئر. سوناقلار اۆزریندە کسیلنلر وە (أتلری) آرانئزدا شانس اۇیونویلا پایلاشمانئز دا حارام قئلئنمئشتئر. بونلارئن حپسی فئسقتئر. بوگۆن آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلرین دینینیزدن بیر اوموتلارئ قالمامئشتئر. اۇنلاردان چکینمەیین، بندن چکینین. بوگۆن دینینیزی، سیزین ایچین مۆکممل حالە گتیردیم، سیزە اۇلان نیعمتیمی تاماملادئم. سیزە دین اۇلاراق ایسلامئ اویغون گؤردۆم. کیم آچلئق ایچیندە چارەسیز قالئر دا گۆناە أگیلیمی اۇلمادان (یاساق ییەجکلردن) یەرسە شۆبهەسیز آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- سانا، کندیلرینە نەیین حلال قئلئندئغئنئ سۇرویۇرلار. دە کی: “سیزە، تمیز اۇلان هر شەیی حلال قئلئندئ.” کندینیزە آلئشتئراراق أگیتتیگینیز، آللاهئن وردیگی بیلگی ایلە یتیشتیردیگینیز آوجئ حایوانلارئن، سیزین ایچین توتتوقلارئنئ: “بیسمیللاە /آللاهئن آدئیلا” دیەرک یەیین! آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن. آللاە حسابئ چابوق گؤرۆر.
- بوگۆن سیزە، تمیز اۇلان هر شەی حلال قئلئندئ. کندیلرینە کیتاب وریلمیش اۇلانلارئن ییەجگی سیزە حلال، سیزین ییەجگینیز دە اۇنلارا حلالدیر. عیففتلی مۆمین قادئنلار ایلە سیزدن اؤنجە کیتاب وریلمیش اۇلانلاردان عیففتلی اۇلان قادئنلار؛ مهیرلرینی ورمەنیز، سیزین دە عیففتلی اۇلمانئز، زینادان اوزاق دورمانئز وە اۇنلارئ گیزلی دۇست أدینمەمەنیز شارطئیلا سیزە حلال قئلئنمئشتئر. کیم بو ایمانئ (قورئانئ) گؤرمزدن گلیرسە، یاپتئغئ بۇشا گیدر وە آحیرتتە قایبەدنلردن اۇلور.
- أی اینانئپ گۆوننلر! نامازا قالقتئغئنئزدا یۆزلرینیزی وە دیسکلرینیزە قادار أللرینیزی یئقایئن. باشئنئزئ وە بیلک کمیکلرینە قادار آیاقلارئنئزئ مسحەدین. أگر جۆنۆب ایسنیز، یئقانئن. حاستا وەیا یۇلجولوق حالیندە اۇلورسانئز یا دا سیزدن بیری آبدست بۇزدوغو یردن گلیرسە یاحود قادئنلارئنئزلا بیرلشیر دە سو قوللانما ایمکانئ بولامازسانئز؛ تمیز بیر یۆزەیە یؤنلیپ اۇنونلا یۆزۆنۆزۆ وە أللرینیزی مسحەدین. آللاە، سیزە گۆچلۆک چئقارماق ایستەمز. آما سیزی آرئندئرماق وە سیزە اۇلان نیعمتینی تاماملاماق ایستەر. بلکی گؤرەولرنیزی یرینە گتیریرسینیز.
- آللاهئن سیزە اۇلان نیعمتینی وە سیزینلە سؤزلشتیگیندە اۇنا وردیگینیز سؤزۆ حاطئرلایئن. حانی: “دینلەدیک وە گؤنۆلدن بۇیون أگدیک” دەمیشتینیز. آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن. آللاە ایچینیزدە اۇلانئ بیلیر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاە ایچین دیک دوران وە حاققا اویغون شاهیدلیک یاپان کیمسەلر اۇلون. بیر تۇپولوغا اۇلان نفرتینیز، سیزی عادالتسیز داورانمایا ایتمەسین. سیز عادیل اۇلون! یانلئشتان قۇرونماق ایچین اویغون اۇلان بودور. آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن. آللاە، یاپتئغئنئز هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلیر.
- آللاە، اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارا واعاد أتمیشتیر: اۇنلار ایچین هم باغئشلانما هم دە بۆیۆک بیر اؤدۆل واردئر.
- آیتلریمیز قارشئسئندا یالانا سارئلاراق کافیرلیک أدنلر (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر) وار یا! اۇنلار دا اۇ یاقئجئ آتشین آهالیسیدیر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاهئن اۆزرینیزدە اۇلان نیعمتینی حاطئرلایئن؛ حانی بیر تۇپلولوق سیزی ألە گچیریپ یۇق أتمەیە قالقئشمئشتئ دا آللاە اۇنلارئن أللرینی سیزدن چکمیشتی. آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن. مۆمینلر، یالنئز آللاها دایانسئنلار.
- آللاە ایچلریندن اۇن ایکی تمثیلجی چئقاراراق ایسرائیل اۇغوللارئ آدئنا سؤز آلمئش وە شؤیلە دەمیشتی: “أگر نامازئ اؤزنلە وە سۆرکلی قئلار، زکاتئ وریر، ألچیلریمە اینانئپ گۆونیر، اۇنلارئن دگرینی بیلیر، بانا گۆزل بیر اؤدۆنچ وریرسنیز، بن دە یانئنئزدا اۇلور؛ کؤتۆ ایشلرینیزی اؤرتر، سیزی ایچیندن ائرماقلار آقان جننتلرە سۇقارئم. بوندان بؤیلە کیم کافیرلیک أدرسە (بونو گؤرمزلیکتە دیرنیرسە) دۇغرو یۇلدان چئقمئش اۇلور.
- وردیکلری سؤزدن دؤنمەلریندن دۇلایئ اۇنلارئ دئشلادئق (لاعنتلەدیک)، قالبلرینی قاتئلاشتئردئق. کلیمەلرین آصئل آنلاملارئنئ تاحریف أدییۇر (قایدئرئیۇر)، عاقئللارئندا توتمالارئ ایستنن بیلگیلرین بیر قئسمئنئ اونوتویۇرلاردئ. پک آزئ دئشئندا اۇنلاردان حپ حائینلیک گؤرەجکسین. سن اۇنلارا باقما وە ینی بیر صایفا آچ. آللاە، گۆزل داورانانلارئ سەور.
- “بیز ناصرانیییز (حئریستیانئز)” دیەنلردن دە سؤز آلدئق؛ آما اۇنلار دا عاقئللارئندا توتمالارئ ایستنن بیلگیلرین بیر قئسمئنئ اونوتتولار. بیز دە آرالارئنا قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆنە قادار سۆرەجک بیر دۆشمانلئق وە کین یرلشتیردیک. گۆنۆ گلینجە آللاە، اۇنلارا نەلری بجردیکلرینی (!) بیلدیرەجکتیر.
- أی أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار)! سیزە، کیتابئنئزدان گیزلەمکتە اۇلدوغونوز شەیلرین چۇغونو اۇرتایا چئقاران، بیرچۇغونا دا دۇقونمایان ألچیمیز /کیتابئمئز گلدی. سیزە آللاەتان بیر ائشئق وە آچئق بیر کیتاب گلدی.
- آللاە، رئضاسئنئن پشیندە اۇلانلارا، اۇ کیتابلا گۆونلیک وە أسنلیک یۇللارئنئ گؤستریر. وردیگی اۇنایلا اۇنلارئ قارانلئقلاردان آیدئنلئغا چئقارئر وە دۇغرو بیر یۇلا سۇقار.
- “آللاە، مریم اۇغلو مسیحتیر” دیەنلر، کسینلیکلە کافیر (دۇغرولارئ اؤرتمۆش) اۇلدولار. دە کی: “آللاە، مریم اۇغلو مسیحی، آناسئنئ وە یریۆزۆندە اۇلان هرکسی یۇق أتمک ایستەسە، اۇنا قارشئ قۇیمایا کیمین گۆجۆ یتر؟” گؤکلردە، یردە وە بو ایکیسینین آراسئندا تۆم یتکیلر آللاهئندئر. اۇ، گرکلی گؤردۆگۆنۆ یاراتئر. آللاە، هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- یاهودیلر وە حئریستیانلار: “بیز آللاهئن اۇغوللارئ وە سەودیگی کیمسەلریز.” دەدیلر. دە کی: “مادم اؤیلە، آللاە نیچین گۆناەلارئنئزدان دۇلایئ سیزە عاذاب أدییۇر؟” حایئر، سیز دە اۇنون یاراتتئغئ بیرر بشرسینیز. آللاە، عاففەدیلمەنین گرگینی یاپانئ عاففەدر، عاذابئ حاق أدنە دە عاذاب أدر. گؤکلردە، یردە وە ایکیسینین آراسئندا تۆم یتکیلر آللاهئندئر. دؤنۆپ وارئلاجاق یر، اۇنون حوضورودور.
- أی أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار)! “بیزە بیر مۆژدەجی وە اویارئجئ گلمەدی!” دەرسینیز دییە، ألچیلرین آراسئنئن کسیلدیگی بیر دؤنمدە، سیزە دۇغرولارئ اۇرتایا قۇیان ألچیمیز گلدی. ایشتە سیزە بیر مۆژدەجی وە اویارئجئ گلدی. آللاە هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- بیر گۆن موسا حالقئنا شؤیلە دەمیشتی: “أی حالقئم! آللاهئن اۆزرینیزدەکی نیعمتینی حاطئرلایئن. حانی ایچینیزدن نبیلر چئقارمئش، سیزی حۆکۆمرانلار یاپمئش وە چاغداشلارئنئزدان هیچ کیمسەیە ورمەدیگینی سیزە ورمیشتی.
- أی حالقئم! آللاهئن سیزین اۇلسون دییە قایدا گچیردیگی شو ترتمیز یرە گیرین؛ سئرت چەویرمەیین، یۇقسا قایبەدنلرە دؤنۆشۆرسۆنۆز.”
- دەدیلر کی: “باق موسا! اۇرادا چۇق زۇربا بیر حالق وار. اۇنلار چئقمادئقچا بیز آصلا اۇرایا گیرمەیەجگیز. أگر اۇنلار چئقارلارسا، اۇ زامان گیرریز.”
- اۇ یرە گیرمەیە قۇرقانلارئن آراسئندان آللاهئن نیعمت وردیگی ایکی کیشی شؤیلە دەدی: “اۇنلارئن یانئنا شو قاپئدان گیرین؛ اۇرادان گیررسنیز حاکیم اۇلانلار سیز اۇلورسونوز. اینانئپ گۆونییۇرسانئز یالنئز آللاها دایانئن.”
- دەدیلر کی: “باق موسا! اۇنلار اۇلدوقچا بیز آصلا اۇرایا گیرمەییز. سن وە راببین گیدین، اۇنلارلا ایکینیز ساواشئن! بیز ایشتە شورادا اۇتوروپ بکلەیەجگیز.”
- موسا دەدی کی: “راببیم! بنیم کندیمدن وە قاردشیمدن باشقاسئنا گۆجۆم یتمییۇر. بیزی، یۇلدان چئقمئش بو تۇپلولوقتان آیئر!”
- آللاە دەدی کی: “آرتئق اۇراسئ اۇنلارا قئرق یئل یاساقتئر. اۇنلار بورادا شاشقئن شاشقئن دۇلاشئپ دوراجاقلار. یۇلدان چئقمئش بو تۇپلولوغا اۆزۆلمە!”
- اۇنلارا آدمین ایکی اۇغلویلا ایلگیلی حابری تۆم گرچکلیگی ایلە آنلات: بیر گۆن ایکیسی دە بیرر سونو تاقدیم أتمیشلر؛ بیرینینکی قابول أدیلمیش، دیگرینینکی قابول أدیلمەمیش. سونوسو قابول أدیلمەین: “سنی کسینلیکلە اؤلدۆرەجگیم!” دەیینجە، قاردشی شؤیلە دەمیشتی: “آللاە سادەجە موتتاقیلردن (کندیسینی یانلئشلاردان قۇرویانلاردان) قابول أدر.
- سن ألینی بنی اؤلدۆرمک ایچین قالدئرئرسان، بن ألیمی آصلا سنی اؤلدۆرمک ایچین قالدئرمام. چۆنکۆ بن، بۆتۆن وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) اۇلان آللاەتان قۇرقارئم.
- ایستەریم کی سن، هم بنیم گۆناهئمئ هم کندی گۆناهئنئ یۆکلنەسین دە اۇ آتشین آهالیسیندن اۇلاسئن. یانلئش یاپانلارئن جزاسئ ایشتە بودور.”
- سۇنوندا نفسی اۇنو، قاردشینی اؤلدۆرمەیە ایقناع أتتی، اۇ دا اؤلدۆردۆ. بؤیلەجە قایبەدنلردن اۇلدو.


text:
راینر ماریا ریلکه
راینر ماریا ریلکه (اینگیلیسجه: Rainer Maria Rilke) شاعیر، رومانچی و یازیچی - ۴ دسامبر ۱۸۷۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۱ ایل عومر ائلهییب و ۲۹ دسامبر ۱۹۲۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی آلمان دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rainer Maria Rilke»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده راینر ماریا ریلکه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
چؤل. سقاخانا، پنجه، علم و کتل اوزهرینه چکیلمیش سو قیرناسی و زنجیرله باغلانمیش بیر کاسا. سو قیرناسینین اوستو و پنجهلرین بیریسی نین آلتی – ال اوندان راحاتلیقلا کئچر قدهری دهلیکدیر.
پرده آچیلیر. صحنه بوشدور. ایلک اؤنجه بیر شئیین دوشمه سی ائشیدیلیر، آرخاسیجا بیر کیشینین اوجادان گولمهسی. نئچه آن سونرا بیر کیشی آرخاسیندان موغایات اولاراق صحنهیه گیریر، ساغ الینه بؤیوک بیر قیچی آلمیش، قالین و قیسسا بیر ایپ ده سول الینده. دایانیب گولور و قیچینی سسلندیریر و هاوادا ترپه دیر و نئچه آددیم ایرهلی گلیر. بیر پینتی و یورغون کیشی گیریر و سوسوزلوقدان لهله وورور. بر کبیر ایپی آیاغینا باغلامیشلار. چتیتلیکله اؤزونو قاباغا چکیر، اللرین اوزالدیب التماس ائدهرک قیچینی بیرینجی کیشیدن آلماق ایستهییر. بیرینجی کیشی ایرهلی گلیر و قیچینی سسلندیریر و دایانیر. نئچه تیکه ایپدن قایچیلیر و گولور. ایکینجی کیشی بیردن آتیلیر بلکه قیچینی بیرینجی کیشینین الیندن قاپسین. ایپی دالدان چکیرلر، ایکینجی کیشی یئره ییخیلیر. بیرینجی کیشی اوجادان گولوب دایانیر و تاماشا ائدیر. ایکینجی کیشی اللرین اوزالدیب یالواریر و قیچینی ایستیر. بیرینجی کیشی قیچینی سسلندیریر و سقاخانانی گؤستهریر. ایکینجی کیشی قالخیر، یئنه اؤزونو ایرهلی سورور. ایپ، آیاغینی یارالاییبدیر. بیرینجی کیشی قیچی ایله ایپی تیکه – تیکه ائدیر و یئره تؤکور و قیچینی گؤیه آتیر. ایکینجی کیشی آتیلیر قیچینی توتسون. ایپی چکیرلر، کیشی یئره دهییر. بیرینجی کیشی قیچینی یئره آتیر و برکدن گولور.
ایکینجی کیشی یئرده سورونور و الینی اوزالدیر بلکه قیچینی گؤتورسون. بیرینجی کیشی آیاغی ایله قیچینی ایرهلی ایتهلهییر و برکدن گولور و تاماشا اوچون دایانیر. ایکینجی کیشی یئرده سورونور و بیردن آتیلیر قیچینی گؤتورسون. بیرینجی کیشی یئنه آیاغی ایله قیچینی قاباغا ایتهلیر و گولور. ایکینجی کیشی ائله او جور یئرده قالیب بیرینجی کیشینی سوزور. بیرینجی کیشی قاباغا گئدیر و قیچینی گؤتوروب ایکینجی کیشییه گؤستهریر. ایکینجی کیشی باخیر آنجاق ترپنمیر. بیرینجی کیشی ایپدن بیر تیکهنی قیچیلیر و مهربان قیافه ایله، قیچی و سقاخانانی ایکینجی کیشییه گؤستهریر. ایکینجی کیشی یئرده سورونور. سقاخانایا یاخینلاشیر. بیرینجی کیشی قیچینی گؤیه آتیر. قیچی ایکینجی کیشینین الینین یانیما دوشور. بیرینجی کیشی بیردن ترپهنیر بلکه قیچینی قاپسین. ایکینجی کیشی اؤزونو قیچی نین اوستونه آتیر. بیرینجی کیشی اوجادان گولور. ایکینجی کیشی قورخاراق قیچینی گؤتورور و قانلی ایپی قئیچینین آغزینا قویوب سیخیر. بیردن قئیچی ایکی تیکه اولور. ایکینجی کیشی اومودسوز قورخوسوندان یئره یاتیر. بیرینجی کیشی اوجادان گولور و یئره دوشموش ایکینجی کیشییه تاماشا ائدیر. سونرا کاسانی گؤتوروب، سو قیرناسینی آچیر. کاسا سقاخانانین سون دامجیلاریلا دولور. سقاخانانین داها سویو یوخدور. بیرینجی کیشی کاسا ایله ایکینجی کیشینی تاماشا ائدیر. ایکینجی کیشی یاریمچیق قالخیر و سویا باخیر. بیرینجی کیشی وامجا، لذت دویاراق، ایکینجی کیشییه موغایات باخاراق سویو دوداقلارینا یاخینلاشدیریر، بیر قورتوم ایچیر و قالانینی ایکینجی کیشی یه ساری آپاریر. ایکینجی کیشی سویا باخیب دوداقلارینی ایرهلی آپاریر. بیرینجی کیشی کاسانی ایکینجی کیشینین آغزینا یاخینلاشدیریر و بیردن سویون قالانینی یئره سهپیر و برکدن گولور و کاسانی سقاخانانین اوستونه قویور.
ایکینجی کیشی یئرده اوزالانیر و اوزونو یاش قوملارین اوستونه قویور و اللریله آیاغینی ایکی طرفه آچیر. بیرینجی کیشی، ایکینجی کیشینی سورور. سقاخانانین آلتینداکی باجادان – دهلیکدن بیر ال چیخیر و بؤیوک بیر قئیچینی چیخاریر. بیرینجی کیشی قیچینی آلیر. ال گؤرونمز اولور. بیرینجی کیشی ایرهلی گلیر و ایکینجی کیشینین یاخینلیغیندا اوتوروب قیچینی سسلندیریر. بیرینجی کیشی باشینی قالدیریر و باخیر. یئنه باشینی یئره قویور. بیرینجی کیشی قئیچینی سسلندیریر . ایکینجی کیشی اعتنا ائتمیر. بیرینجی کیشی قئیچینی ایکینجی کیشی یه اوزالدیر. ایکینجی کیشی ایکی اورهکلی و شوبههلی قئیچی ایله بیرینجی کیشی یه باخیر. سونرا یاواش – یاواش الینی اوزالدیر. بیرینجی کیشی قئیچینی ایکینجی کیشی نین قاباغینا قویور. ایکینجی کیشی قالخیب اوتورور، قیچی ایله بیرینجی کیشینی سوزور. بیرینجی کیشی گولوب سقاخانایا ساری گئدیر. ایکینجی کیشی اوتوروب تله سیک ایپی قئیچینین آغزینا وئریب ایپی کسیر، ایپین کسیلمهسی سانکی اینانیلماییب. ایپین باشینا باخیر و آیاغینی ترپهدیر. بیرینجی کیشی اوجادان گولور. ایکینجی کیشی قالخیر. باخیشی بیرینجی کیشی ایله سقاخانا آراسیندا دولانیر. بیرینجی کیشی گولور. ایکینجی کیشی سقاخانایا یاخینلاشیر و سونرا سانکی پئشمان اولموش، ایکی کؤنوللو قاییدیب یئنه بیرینجی کیشییه باخیر. بیرینجی کیشی گولور. ایکینجی کیشی بیردن قاچیر. سقاخانانین دهلیگیندن بیر ال چیخیر و توپانجانی بیرینجی کیشییه وئریر، بیرینجی کیشی توپانجانی الینه آغیر – یونگول ائدهرک، نیشانلاییر و ماشانی چکیر و ایکینجی کیشینیوورور. ایکینجی کیشینین لئشی یئره دوشور. بیرینجی کیشی توپانجانی آتیر یئره و گولمهیه دوشور، گولمهلر اوزوندور، گؤزلر یاشینان دولور، اوتورور سقاخانانین آیاغیندا، توتغون بیر حال ایله گؤز یاشلارین سیلیر و فیکره دالیر.
***


text:
قولونون قارا یازیسی
حسن ایلدیریم
دوستوم دوقتور غلامرضا بوداغینین فاجعهلی اؤلومو موناسیبتیایله
دوقتور غلامرضا بوداغی – باکی شهری
یاشاماق عذابیندان جانینی قورتاریب، سسسیز و رنگسیز بیر بوشلوغا بوشالتدین اؤزونو. آرتیق تیکانلی باخیشلار گؤزلرینی دالامایاجاق. قاخینجلی یاخشیلیقلار روحونو قارسمایاجاق. دانلاقلاردان اوزولمویهجک،قیناقلاردان بئزمییهجکسن. آرزولاردان، رؤیالاردان اوزاق نملی قارانلیق تورپاغا قاریشا- قاریشا دوغمالارین، دوستلارین، تانیشلارین خاطرهلریندن باش قالدیریب، دوننلرین، بو گونلرین آغاران، قارالان اوفوقلرینه باخاجاقسان:
تبریزین دوننینده یار-یولداشیلا گزن بیر اوغلان گؤرهجکسن: باشی هاوالی، کؤنلو سئودالی، آرزولاری باهار نیدالی، گؤزلرینده قارنقوشلار اوچوشان، گولوشلرینده گؤیرچینلر چیرپینان، قولاقلاریندا دورنالارین سسی، اللرینده اورهیینی داشییان بیر اوغلان.
ناظم حکمتین “گونشی ایچنلرین تورکوسونو”:
آخین وار
گونشه آخین
گونشی فتح ائدهجهییک
گونشین فتحی یاخین
اوخویا-اوخویا، یوللارین دولایلارینی دولانا-دولانا گئدیر اوزو صاباحا، گئدیر یولو باهارا …
چاتیر آیاقلاری بوز باغلامیش، گؤزلرینی قیروو آلمیش باشیندا قارا یئللر اسن بیر باهارا.
باهاری باغرینا باسیر؛ بوزلار اریمیر؛ چیچکلر آچیلمیر؛ قوشلار اوخومور؛ گون توتولور؛ آی قیزاریر؛ یئللر اسیر؛ قارا یئللر بئیینلری، اورهکلری سیلیب کئچیر؛ آرزولاری، اومیدلری پوزوب کئچیر؛ بوغاناغا دوشور گؤزلر؛ قاسیرغادا سوسور سؤزلر…
خیالیندا یاراتدیغی آل گونشلی بیردیارا، آرزولاردا چیچکلنن یاشیل باغا اوز دؤندهریر.چایی کئچیر. چاتیر اومیدینده بسلهدیگی او دیارا.
یاشیل باغا آخان سولار آخماز اولوب، قوخوموشدو. آغاجلاری دولو وورموش، گونلرینه کول النمیش، ایشیغینی ساری شیطان اودموشدو. اؤز ایچینده چوروموشدو، قوردلامیشدی او بویدا باغ. بولبوللری سوسموش ایدی. چیچکلری کوسموش ایدی.
اورادا دا، آرزولاری چین اولمادی. ساچلارینا دن الندی، گؤزلرینه دومان چؤکدو، بیر گؤزهله کؤنول وئردی، قوشالاشدی، یوخوسونا تبریز دوشدو، دوداغینا تبریز قوندو: « قارا گیله» ماهنیسی ایله”.
قیزیل گول اسدی
صبریمی کسدی
سیل گؤزون یاشین قارا گیله
آغلاما بسدی…
زامان گلدی پارچالاندی یاشیل آدا، تبریز دئیه قانادلاندی، قوشا دورنا اوچوب،گلدی اویلاغینا:
اوچ تئللی،دؤرد تئللی،بئش تئللی دورنا
سن هارالیسان،هارالی دورنا
اووچو الیندن یارالی،یارالی دورنا…
آنا دیار، باشقالاشمیش، اؤزهللشمیش. درد و غمدن اؤز پاپینی آلمیش هامی. آغیرلاشمیش بوتون دردلر. سئوینجلری بؤلوشموشلر. سئوینج – شادلیق یونگولشمیش، جیلیزلاشمیش آزالمیشدی. گؤزلر قیپیق، اورهکلرسه بوم- بوش ایدی. آج -یالاواج اؤز هایینا، اؤز وایینا قالمیش ایدی…
آغالارا قوناق اولدو. ساغا چؤندو، سویولدو. سولا دؤندو،سویولدو. آواند اولدو، اویولدو…او یازیغا اولان اولدو.
سوزلری دوداقلاریندان، اؤزو اؤزوندن قاچدی و بیزلرده کؤلگهسیندن اوزاقلاشدیق. آمان«قارا» لکهسیندن!
دول-دولاشیق فیکیرلر، تیکانلی دویغولار ساردی جانینی. اورهیینی، اورهیینه جالایان، بئینینی، بئینینه قوشان اولمادی. قالدی بوش توختاخلیق، ساختا دوستلوق، قورو آشنالیقلار الینده. بئزدی اؤزگهسیندن، اؤزوندن. دوغما قاپیلار اوزونه باغلاندی بیر- بیر. سؤزلر قیسالدی، اورهکلر دارالدی، گؤروشلر گودهلدی، پرنلشدی،کسیلدی. ساچلارینین آغی آرتدی، ساققال بوغا قاریشدی، گؤزلرینه دومان چوکدو، سؤزلرینده تیکان بیتدی.
اورهیینه یارا دوشدو، گیزلی- گیزلی هئی دئشیلدی. اؤز ایچینده پارچالاندی. نئچه-نئچه من دوغولدو اؤز ایچینده. منلر اونا قنیم اولدو، منلر اونو ازیشدیردی، سیخیشدیردی، اوزاقلاشدی اؤز-اؤزوندن، اوچوروملار اویولدولار…
آخارباخار بوزقیرلادی، بوزقیرلاردا بوغاناقلار اویناشدیلار. فصیللره کول الندی، قارا باسار چولقالادی گونلرینی، اوفوقلری قان قوسدولار. اومید سؤندو. اینام ایتدی، بوشالدی سئوگیدن. قارا سئودا سوردو اونو بوشلوقلارا.:
ان یاخین لاریم،ان یاخین دوستلاریم
داشلادیلارمنی، داشلادی
و ماوی گؤزلو قادین یولداشلاریمی ساتیب
باشیمی منه باغیشلادی…
ایچیم قارالدی
ایچیم قارالدی
قولاقلاریمدا قازما سسلری
ایچیمده ایسلاق
بیر تورپاق
قازیلما باشلادی
گیردیم قورشاغاجان
دومانلی،ایستی قارانلیق لارا. ٭
قارا سئودالی «قولو» گؤزلری اوزاق-اوزاق اولدوزلارا تیکیلی. آرزولاری یاریمچیق، آغزی سون هارای توتوملو آچیق. اؤلومون سویوق قوجاغیندا دونموش، اویوموش. نه انسان سسی ائشیدیر، نه حیاتین سئوینجینی، کدرینی دویور.
اؤزو، اؤزونه باخیر. یوللارین آیریچیندان. اوره یی، بئینی قابار، ساچلاری بؤز یئللرده آغاران، آرزوسو اورهیینده قالان قارایازیلی قولو.
گون گلهجک، تبریزین کوچهلرینده ماهنیلار گؤیرهجک. حیات، گنجلرین اوزونه گولهجک. نغمهلر چیچکلنه-چیچکلنه، سنینده یازیلارین بیتهجک. کتابلارا دوشهجک. سنده ماهنیلارا، آرزولارا قوشولاجاقسان. تبریزین کوچهلرینده اوزو گولر، گؤزو گولر بیر اوغلان اولاجاقسان. صاباحلارا بویلانا- بویلانا “خومار اولدوم” ماهنیسینی اوخویا جاقسان. و…
مهر آیی ۱۳۸۹
٭ ناظم حکمت:”بنرجی اؤزونو نه اوچون اؤلدوردو”


text:
آرژانتین
آرژانتین جومهوریتی گونئی آمریکا قارّهسینده یئرلَشن بیر اؤلکه دیر.
باشکندی بوئنوس آیرس شهریدیر. آرژانتین گونئی آمریکا قارّهسینین جنوبوندا یئرلشیر و آند داغلاری و اطلس اوقیانوسونون آراسیندا یئر تۇتور. آرژانتینین ساحیل خطّینین اوزونلوغو ۴۹۸۹ کیلومتر دیر. اؤلکهنین اهالیسینین بؤیوک اکثریّتی ایسپانیا و ایتالیا موهاجیرلرینین تؤرهمهلریندندیرلر. آرژانتین آدینین معناسی گوموش دور و لاتین دیلیندن تۇتولموشدور. اهالیسینین ۹۰٪-ینین کاتولیک مذهبلری وار.
دین[دَییشدیر]
اهالینین ۹۰ فایزی کاتولیکدیر.
ایدمان[دَییشدیر]
اؤلکهده ان مشهور ایدمان نوعو فوتبول ساییلیر. آرژانتین میلّی فوتبول تاخیمسی دۆنیا روتبه سینده اؤن سیرالاردادیر.
تاریخ[دَییشدیر]
آمریکا قارهسی کشف ائدیلدیکدن سوْنرا آوروپا دؤولتلری صورتله بۇ قیطعهده موستملکهلر یاراتماغا باشلادیلار. ۱۵۳۶-جی ایلده آرژانتینیا گلن ایسپانیالار بوگون بوئنوس آیرئس اولاراق بیلینهن یئرده ایلک موستملکهلرینی یاراتدیلار. لاکین اونلارین بۇ شهرده مسکونلاشماسی یالنیز ۱۸-جی عصرده اوْلدو. آرژانتین ۱۷۷۶-جی ایله قدر ایسپانیانین پرودا یئرلهشهن عمومی قوبئرناتورلوغو طرفیندن ایداره ائدیلیردی. بیر ایلدهن سوْنرا لا پلاتا عمومی قوبئرناتورلوغو تشکیل اوْلوندو و بوئنوس آیرئس عمومی قوبئرناتورلوغون باشکندی اوْلدو. ۱۸۰۶-جی ایلده بوئنوس آیرئسین اینگیلیسلر طرفیندن قیسا بیر مدت ایشغال ائدیلمهسی، آرژانتیننین ایستیقلال موباریزهسی اۆچون بیر باشلانغیج اوْلموشدور. ۱۸۰۸-جی ایلده ناپولونون ایسپانیایا گیرمهسی موستقیللیک موباریزهسینی سۆرعتلندیردی. اؤلکه ۱۸۱۲-جی ایلده ایستیقلالیلیتینی قازانسا دا، ۱۸۱۶-جی ایله قدر موستقیل بیر دؤولت اوْلدوغو رسمهن اعلان ائدیلمهدی. ایکینجی دۆنیا ساواشی ارفهسینده آرژانتین حکومتلرینین گیزلی و ساتین آلینمیش ناسیست طرفدارلاری آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و گونئی یاریمکورهسینین دیگر اؤلکهلری ایله موناسیبتلرینین گرگینلشمهسینه و آرژانتیننین پان-آمریکان تشکیلاتیندان چیخاریلماسینا سبب اوْلدو. ۲-جی دۆنیا ساواشی زامانی بیترف اوْلان آرژانتین، ۱۹۴۵-جی ایلین یازیندا موتتفیقلر طرفیندن محاربهیه گیردی. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-این کمکی ایله آرژانتین همین ایلین سوْنونا دوغرو بیرلشمیش میللتلر داخیل اوْلدو و تشکیلاتین مسئلهلرینده اؤنملی بیر رول اوینادی.
محاربهدن سوْنرا ژنرال اوْلان ژوان دومینگو پرون اؤزونه قوتلی بیر مؤقع حازیرلاماغی باجارمیش و ۱۹۴۶-جی ایلین فوریهیندا آرژانتیندا باشکان سئچیلمیشدیر. یولداشی اوا پرونون یاردیمییلا دینامیک و سرد بیر ایداره قورماغی باشاراراق، زامانیندا، سیاسی دستیینی سلاحلی قوتلردن آلماغا چالیشان صینیفلره سؤزونو کئچیرمهسینی بیلمیشدیر. مطبوعاتی بیر دؤولت اورقانی حالینا گتیرمیش و توتالیتار بیر رژیمین باشچیسی اولاراق اؤزونه داها بؤیوک صلاحیت وئرمهسی اۆچون آنا یاسانی دییشدیرمیشدیر.
پرون، ایشچی صینیفلری آراسیندا چوْخ سئویلمیش و حتی قهرهمان اولاراق تانینمیشدیر. لاکین او، ۱۹۵۵-جی ایلده حربی چئوریلیش نتیجهسینده دئوریلمیش، اوزون ایللر سورگونده یاشامیش و سوْنرا دؤنهرک ۱۹۷۳-جو ایلده دؤولت باشچیسی اوْلموشدور. بیر ایلل سوْنرا اؤلمهسی اوزئرینه ایسابئل پرون اولاراق تانینان اۆچونجو حیات یولداشی دؤولت باشچیسی اوْلدو. اؤلکهنین بیرلیک و برابرلیینی ساخلایامایینجا ۱۹۷۶-جی ایلده اوردو طرفیندن دئوریلدی.[ آرژانتیننین کؤهنه دؤولت باشچیلاریندان ژنرال گالتیئر اینگیلیسیه عایید، فقط اؤزلرینه چوْخ یاخین اوْلان فولکلاند آدالارینی ۱۹۸۲-جی ایلده ایشغال ائتدی. اینگیلیس ایله اوْلان ساواشدا آرژانتین مغلوب اوْلدو و آدالار تکرار اینگیلیسنین تابئلیینده قالدی
جوغرافییاسی[دَییشدیر]
آرژانتین اراضیسینین جوغرافییاسی مورکّبدیر.اؤلکه اراضیسی شرق طرفدن آتلانتیک اوقیانوسو ایله،باتی طرفدن ایسه آند داغلاری ایله ایحاطه اوْلونوب. آند داغلارینین بعضی زیروهلرینده دایمی بوزلاقلار مؤوجوددور.اؤلکینین ان گونئی اراضیلری ایسه آنتارکتیدایا یاخینلیغی ایله سئچیلیر.
اراضی قورولوشو[دَییشدیر]
آرژانتین ۲۳ ویلایتدن و موختار باشکند اراضیسیندن عبارتدیر.
- فدرال باشکند بوئنوس-آیرس
- بوئنوس-آیرس
- کاتامارکا
- چاکو
- چوبوت
- کوردووا
- کورینتس
- انتره-ریوس
- فورموسا
- ژوژوی
- لا-پامپا
- لا-ریوخا
- مندوسا
- میسونس
- نئوکن
- ریو-نقرو
- سالتا
- سان-خوان
- سان-لویس
- سانتا-کروس
- سانتا-فئ
- سانتیاقو-دل-استرو
- اودلو تورپاق، آنتارکتیدا و جنوبی آتلانتیکا آدالاری
- توکومان
ایقلیمی[دَییشدیر]
آرژانتین اساساً سوبتروپیک (نیمه گرمسیری) ایقلیم قورشاغیندا یئرلهشمهسینه باخمایاراق سانتا جروز، جهوبوت، تیئررا دل فوئگو، ریو نئگرو ویلایتلرینده و همچینین آند داغلاریندا و داغتیی اراضیلرده قار یاغماسی عادی بیر حالدیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی بوتون گونئی یاریمکورهسینده اوْلدوغو کیمی آرژانتیندا دا فسیللر قوزئی یاریمکورهسیندهکی گئدیشاتیندان عکسینه باش وئریر (قیشدا یای، یایدا ایسه قیش). همچینین آرژانتیننین ان گونئی اراضیلری آنتارکتیدایا نیسبتهن یاخین یئرلهشدیی اۆچون بورادا بعضاً سرد هاوا شرایطی موشاهیده اوْلونور.
سلاحلی قوهلری[دَییشدیر]
آرژانتیننین سلاحلی قوهلری مۆدافیعه ناظرلیگی طرفیندن، باش کوماندانلاری اؤلکهنین یاشکان اولاراق ایداره ائدیلیر. تاریخاً، آرژانتیننین سلاحلی قوهلری بؤلگه دا (مثلاً، ۱۹۵۰-جی ایللرده آرتیق اؤز قاباقجیل رئاکتیو قیریجیلارینی یاراتمیشدی) ان یاخشی تجهیز ائدیلمیشلردن بیری اوْلموشدور، آنجاق سون زامانلار، بیر چوْخ لاتین آمریکاسی سلاحلی قوهلری ایله موقاییسهده بؤیوک خرجلر آزالماسی ایله اوزلشیلیر. حقیقتهن، ۱۹۸۱-جی ایلدهن بری، رئال حربی خرجلر یارییا کیمی آزالدیلمیشدی و بۇ گون ۳ میلیارد دوللاردان آشاغیدیر.
حربی خیدمته چاغیریلیشا یاش حدی ۱۸ یاشدیر؛ و مجبوری حربی خیدمت و حال-حاضیردا حربی موکللفیت یوخدور. بۇ یاخینلاردا، آرژانتیننین سلاحلی قوهلری تخمیناً ۷۰ ۰۰۰ حقیقی حربی خیدمت پئرسونالینی قئیده آلدی، بۇ ایسه ۱۹۸۳-جو ایلده دئموکراتییانی قایتاردیقدان اوولکی سوییهنین اوچده بیرینی تشکیل ائدیر.
سلاحلی قوهلر اننوی اولاراق اوردودان، دونانمادان و هاوا قوهلریندن عبارتدیر. آیری ناظرلیک (داخیلی ایشلر ناظرلیگی) طرفیندن ایداره ائدیلهن، آرژانتین اراضی سولارینا حربی-دنیز پرئفئکتوراسی و سرحد رایونلارینا میلّی ژاندارمری طرفیندن پاترول کئشیی چکیلیر. هر ایکی قوهلر هر حالدا مۆدافیعه ناظرلیگی ایله علاقه ساخلاییر. بمت مانداتلارینا موافیق اولاراق، آرژانتیننین سلاحلی قوهلری حاضیردا هایتیده و کیپرده اساس عملیاتلاردا ایشتیراک ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Garay2.jpg
- Filename=Carlos Gardel-Mi Buenos Aires querido (1934).ogg
- اؤلکهلر
- گونئی آمریکا اؤلکهلری
- ایسپانیا دیللی اؤلکهلر
- آرژانتین
- جی ۱۵ اؤلکهلر
- جی ۲۰ اؤلکهلر
- Countries in South America
- Federal constitutional republics
- Former Spanish colonies
- Southern Cone countries
- Member states of Mercosur
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- ایسپانیولجا دانیشان اؤلکهلر
- ۱۸۱۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- 1816 establishments in South America
- Christian states


text:
`کن فیلم فستیوالی` نتیجهلر
حابارلار [142]
- ت. ر. ت حالقارا مستند فیلم فستیوالی
- سودان دا حالقلار بیلن دۇستلوق فستیوالی باشلادی
- هالیووددا تۆرک فیلم فستیوالی باشلایار
- تۆرکیهده یؤرۆک تۆرکمن فستیوالی باشلادی
- تۆرک دۆنیأسی نینگ مستند فیلم فستیوالی
- ایستامبولدا قهوه فستیوالی باشلادی
- آنکارادا حالقارا فیلم فستیوالی اۆچین پوستر یاریشی باشلادی
- ژاپن دا یوساکوئی تانس فستیوالی
- روسیادا تۆرک فستیوالی باشلادی
- اؤزبگیستاندا یۆپک و بورچ فستیوالی گچیریلدی
- روبن استلوند کن بایراغینی آلدی
- کن فیلم فستیوالی باشلایار
- یاشلار فستیوالی باشلادی
- کن فیلم فستیوالی نینگ ژوری آغضالاری بِللی بۇلدی
- ت. ر. ت نینگ حالقارا چاغالار فستیوالی باشلادی
- تۆرکیه فجر فیلم فستیوالینا ۶ فیلم بیلن قاتناشار
- برلین فیلم فستیوالی باشلایار
- گۆلیستان ولایاتیندا "ایرانلی قۇملارینگ" فستیوالی دۇوام ادیأر
- آنتالیادا تۆرک- روس دوُستلوق فستیوالی گچیریلدی
- حالقارا بوُغازایچی فیلم فستیوالی باشلایار


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- بو فورقانئ (دۇغرویو یانلئشتان آیئران بو کیتابئ)، عالملرە اویارئجئ اۇلسون دییە قولونا ایندیرن آللاە، نە یۆجە بیر برەکت قایناغئدئر!
- آللاە؛ گؤکلرین وە یرین حاکیمیەتی سادەجە کندیسیندە اۇلان، چۇجوق أدینمەمیش اۇلان، حاکیمیەتتە اۇرتاغئ بولونمایان وە هر شەیی یاراتئپ اؤلچۆسۆنۆ بلیرلەمیش اۇلاندئر.
- کندیلری یاراتئلمئش اۇلوپ هیچبیر شەی یاراتامایان؛ کندیلرینە فایدا یا دا ضارار ساغلایامایان؛ اؤلدۆرمەیە، یاشاتمایا وە تکرار دیریلتمەیە گۆچلری یتمەینلری آللاە ایلە آرالارئندا ایلاەلار أدیندیلر.
- کافیرلیک أدنلر (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر): “بو بیر دۆزمەجەدیر، اۇنو اۇ اویدورموشتور. باشقا بیر تۇپلولوق دا اۇنا یاردئم أتمیشتیر” دەدیلر. بؤیلەجە حاقسئزلئق أتمە وە یالان سؤیلەمە نۇقطاسئنا واردئلار.
- بیر دە شونو دەدیلر: “بو؛ اؤنجەکیلرین یازئلارئدئر، موحاممد اۇنلاردان درلەییپ تۇپلاماقتادئر. بو اۇنا صاباح آقشام یازدئرئلئیۇر.”
- دە کی: “اۇنو گؤکلردەکی وە یردەکی بۆتۆن سئرلارئ بیلن آللاە ایندیرمیشتیر. اۇ، دائیما باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.”
- شونو دا دەدیلر: “بو ناسئل بیر ألچی کی یەییپ ایچییۇر، چارشئدا پازاردا دۇلاشئیۇر! اۇنا بیر ملک ایندیریلسەیدی دە، اۇ دا اۇنونلا بیرلیکتە اویارئجئ اۇلسایدئ یا!
- وەیا اۇنا بیر حازینە وریلسەیدی یاحود اۆرۆنۆندن ییەجگی بیر باحچەسی اۇلسایدئ!” اۇ ظالیملر (یانلئشلار ایچیندە اۇلانلار) شونو دا دەدیلر: “سیز سادەجە بۆیۆلنمیش بیر آداما اویویۇرسونوز!”
- باقسانا، سنینلە ایلگیلی ناسئل بنزتمەلر یاپئیۇرلار! اۇنلار بو شکیلدە ساپئتتئلار. آرتئق دۇغرو یۇلا گلەمزلر.
- گرک گؤرۆرسە سانا داحا اییسینی؛ “ایچیندن ائرماقلار آقان باحچەلری،” ورەجک وە سنین ایچین کؤشکلر اۇلوشتوراجاق اۇلان آللاە، نە یۆجە بیر برەکت قایناغئدئر!
- آصلئندا اۇنلار اۇ ساعات قۇنوسوندا یالانا سارئلدئلار. اۇ ساعات قۇنوسوندا یالانا سارئلانلار ایچین آلەولی بیر آتش حاضئرلادئق.
- اۇ آلەولی آتش اۇنلارئ اوزاق بیر یردن گؤرۆنجە، اۇنلار اۇنون چاتئرتئسئنئ وە اوغولتوسونو دویارلار.
- کلپچەلنمیش ۆالدە، جهننمین دار بیر یرینە آتئلدئقلارئندا دا اۇرادا یۇق اۇلوپ گیتمک ایچین یالوارئرلار.
- “بوگۆن یۇق اۇلماق ایچین بیر کز یالوارمایئن، یۇق اۇلماق ایچین چۇق کز یالوارئن!” (دەنیر)
- دە کی: “بو (جهننم) می ایی، یۇقسا مۆتتاقیلرە (یانلئشلاردان ساقئنانلارا) واعاد أدیلن قالئجئ جننت می؟ اۇراسئ اۇنلار ایچین هم بیر اؤدۆل هم دە وارئلاجاق سۇن یردیر.”
- اۇرادا ایستەدیکلری هر شەی اۇنلارئن اۇلاجاق وە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر. بو، (راببینین) گرچکلشتیرەجگینی) اۆستلندیگی بیر واعادتیر.
- اۇنلار (قئیامت قۇنوسوندا یالانا سارئلانلارئ)، آللاە ایلە آرالارئنا قۇیوپ قوللوق أتتیکلری ایلە برابر تۇپلادئغئ گۆن اۇنلارا شؤیلە دیەجکتیر: “شو قوللارئمئ سیز می ساپتئردئنئز، یۇقسا کندیلری می یۇلدان ساپتئلار؟”
- اۇنلار شؤیلە جواب ورەجکلردیر: “سانا ایچتن بۇیون أگریز؛ سنین دئشئندا هرحانگی بیر وارلئغئن بیزە سندن داحا یاقئن اۇلاجاغئنئ قابول أتمەمیز سؤز قۇنوسو اۇلاماز. لاکین سن اۇنلارا وە بابالارئنا اۇ قادار نیعمت وردین کی سۇنوندا اۇ ذیکری (سنین کیتابئنئ) اونوتتولار وە قایبەتمیش بیر تۇپلولوغا دؤنۆشتۆلر.”
- اۇنلارا شؤیلە دەنەجک: “آرایا قۇیدوقلارئنئز، سؤیلەدیکلرینیزی کسین بیر دیللە یالانلادئلار. آرتئق هرحانگی بیر عاذابئ کندینیزدن ساومایا دا، بیر یاردئم گؤرمەیە دە ایمکانئنئز یۇقتور. آرانئزدان کیم یانلئش یاپماقتا ایلری گیتمیشسە (کندیسی یۇلدان چئقتئغئ گیبی سیزی دە چئقارمئشسا) اۇنا بۆیۆک بیر عاذاب تاتتئراجاغئز.”
- سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز ألچیلر دە ألبتتە (سنین گیبی) یەییپ ایچر وە چارشئدا پازاردا دۇلاشئردئ. کیمینیز کیمینیز ایچین زۇر بیر ایمتیحان وسیلەسی قئلدئق، (باقالئم) صابرەدەبیلەجک میسینیز؟ سنین راببین دائیما گؤرۆر.
- آللاهئن حوضورونا وارما قۇنوسونا ایلگی دویمایانلار: “ملکلر بیزە دە ایندیریلسە اۇلماز مئ یا دا راببیمیزی گؤرسک!” دەرلر. اۇنلار کندیلرینی بۆیۆک گؤرۆرلر دە، بۆیۆک بیر آزغئنلئغا دۆشرلر.
- ملکلری گؤرەجکلری گۆن بو سوچلولارئ سەویندیرەجک هیچبیر شەی اۇلمایاجاقتئر. ملکلر اۇنلارا دائیما: “یاساق! یاساق!” دیەجکلردیر.
- یاپتئقلارئ هر بیر ایشی ألە آلمئش وە تۇز دومان حالینە گتیرمیش اۇلوروز.
- اۇ گۆن جننت آهالیسینین یرلشتیگی یرلر پک ایی، دینلنمە یرلری پک گۆزلدیر.
- گؤگۆن بولوت کۆمەلرییلە بؤلۆنەجگی وە ملکلرین بؤلۆک بؤلۆک ایندیریلەجگی گۆن؛


text:
: "گئده"- ماحموددالغا
- توضیحات
- منتشر شده در سه شنبه, 30 تیر 1394 23:52
بیری وارايدی، بیری يوخدور.آللاه ياراتمیش بنده چوخدور.اسکی زامانلار يوخ،دوننکی گونلرايدی.اوچ یولداش وارایدی . یاشار،آیدین و گئده .بو یولداشلارین ایچنده بیرجه گئده نین چؤرک غمی يوخدور. دیل نه دیر آنلامازدی، وطن نه دیر بیلمه ز دیر. او هر زامان آيین شايین یاشامیشدی. آجلیق ندی بیلمزدی، خوش يیيب، خوش گزردی. سؤزگلنده ده يولداشلاریينا دیيردی:
-بیلیرسینیز اوشاقلار، حاجی نیيه حاجی اولوب و کاسیب، کاسیب؟ حاجی چوخ زحمت کشیده، خیلی يه میيب. آمما کاسیب گئجه گوندوز خوابیده، اللشمیيب، هر نه تاپیب باسیب بوغازینا. ایندی شماها اونلارین وار- دؤوله تینه باخیب پاخیللیق ائدیرسینیز.سیزلر قیسقانچی بیر آدامسینیز. گؤزوز گؤتورمور سانکی سی دؤوله تدی بیر آدم اولسون.
يولداشلاری بیلیردیلر بو اؤزی هانسی عايله دندیر. و آتاسینین الی هاراجان اؤورلوق و خالقین چؤرگینین ایچنده دیر. آج لیق بیلمیين اوشاقدیر، هر نه ایستیيب او گون اونا وئریبلر. اونون تزلیکجه کوسه ير اولماغین دا بیلیردیلر. چوخ باشقا دیلده دانیشماغی بللدردی او بیر مانقورت آدامدی، عايلسی ده بوجورايدیلر. آمما بو اوشاقلار عاغیللی اوشاغیدیلار سننی آز آمما ایستی سويوق چکمیش اوشاغیدیلار ایسته مزدیلر بونو اوزلرینن ایجیتسینلر، اومید وارلاری ایدی بو گئده بیر گون دوشونر، بیلر بیز کیمیک ، گلر کیملیگینه. تاسفله بو گئده بونلاری آنلامازايدی هر نه آغزینادا - آغلینادا گلردی دیيردی.
گونلر ایلدیریم کیمی کئچمکده دیدیلر، معلوم اولموردور بونلار هاچان اوشاغیدیلار، و هاچان بويودولر. گئده نین دانیشغینین جاوابی همیشه سوکوتودور، بو سوکوت سبب اولموشدور او اؤزون چوخ بیلهين بیلسین، آخی او اونيوئرسیتی آدامی اولموشدور آمما بعضی يولداشلاری درسی بوشلويوب فعله لیگه باشلامیشدیلار. فیکیر ائدردی ملا يا لوقمان حکیم اولوبدور. بونا گؤره ده يواش- يواش آياق قويموشدور يکه يئرلردن دانیشسین، دیلدن، توپراقدان.
-بیلیرسینیز بیزیم دیل چوخ گؤزلدی آمما ...
ایستهدی نئجه گون بونان قاباق دئدیگی سؤزلری تیکرار ائله سین، ياشار بیر گئجه ده شاخان ایلدیریم کیمی يئردن قالخیب او قابارلی اللری ایله اونون بوغازیننان توتدو.
-بیرده بو اراجیفی دیيسن، و بیز تورکلره قوندارما سؤزلر ياپیشدیراسان ننه مین جانینا آند اولسون بوغازینی دئشرم. (ياشارین آتاسی کؤرمور معدهنین ده ایشلینده معدن پارتدايیب اودا اوردا اؤلموشدور، ياشار آتاسین هیج واخت گؤرهمه میشدی، اونا گؤرا آناسین جانینا آد ایچردی.آناسی اونون دونیاسی ایدی.)
گئده نین نفهسی بیتمک دیدی، داهی ال و آياغی يئردن اؤزلموشدور.رنگی ساب ساری سارلمیشدی، اؤلوم عزرائیلین باشی اوسته گؤروردو. ياشار آز الینین زورون آزالتدی.
آيدین کی اوطرفده اتورموشدور و او قدر حیرصلنمیشدی کی بیچاق وورسايدین قانی چیخمازدی، يئردن قالخیب گئدنی ياشارین الینن آلدی. دئدی:
-گئده بیل نه دانیشیرسان، نه دئيرسن، بیزه تورکلیک ياراشیر، بیزیم وطنمیز وار، دیلمیز وار. ایفتخاریمیز وار. بیز باشقا آداملارا ساتیلماریق .سانکی قوندارمالار سنین کیمی ساتیلمیش آداملاریندی. بیزلری پاخیل و قیسقانچی آدلادین و بیزیم کئچمیشیمیزی يئله وئردین، بیزیم موباریز آداملاری اللشمیين، تنبل بیلدین، دئدیک عيبی يوخ، ایندی ده ياپیشیبسان دیلمیزی، توپراغیمیزی بیزدن آلماغا. نه ایستیرسن بیزدن. هر زامان هرنه دئدین دینمه دیک، هر نه ایسته دین وئردیک، يولداشلیقدا جانیمیز سنه فدا ائله دیک، آمما دیلیمیزی ، توپراغیمیزی بیز باغیشلاماریق. سن کیملردن خط آلیرسان.؟
آيدین بو سؤزلری دئدی و يئره توپوروب ياپیشدی یاشارین الینن و اونو اؤزی ائله بو گئدهدن آيیردی. گئده بیر پیس پیریق آدام ایدی، یاشار و آیدین دان سونرا بیرجه باشقاچی لار ایستردیلر اوننان یولداش اولسونلار.
گونلر کئچدی، آيلار کئچدی، گئده يالقیز قالیب بیر يولداش دالیجا گزیردی، بو يالقیزلیقدان گوردو فايدا يوخدور، اؤزونه يولداش تاپماق اوچون بهانا دالیجا گزیردی، بو او زامان ایدی کی گئده اونيوئرسیتی درسین قورتالیيب و تئلئویزیيا اداره سینین آدامی اولموشدور.
زامان چوخ آغیر کئچیردی، بو گئده تئلئویزیيا ادارهسینده جیلدین دئيشیب، دیلین دئيشیب، و او باشقا دیلده دیين جوملهلردن خبر يوخودور، بو گئده چئوریلیب بیر قورخولو آدام اولموشدور.
تورکلر قورخماز آدم دیلار بیلیرسینیز. دوشمن مینلرده اولا، کسرلی قیلیجیدا اولا بیر تورک اونلارین قاباغیندا دوروب اوغلوللار کیمی مهاربیيه باشلار، بونو اسکی تاریخ ده ده گؤرموشوک و ایندیکی زامانلاردا. آمما بو گئده نه اوچون بوجور قورخولو اولموشدور.؟
نه اوچون ياشار،آيدین و سانکی يولداشلاری گئدهلردن قورخوردولار.؟ياشار،آيدین چینقلی قارا بالیق ناغیلین اوخومامیشدیلار.؟ اوخوموشدولار، کوراوغلو، قاچاق نبی نین ناغیلین دا بیلیردیلر، کئچل همزه کیمدی اونی دا بیلیردیلر.
قورخو بوردان اونلارین جانین بوروموشدور کی بو گئده مانقورت اولموشدور، یاشارین و آیدین نین جیلدینه گیرمیشدی. تورک جیلده ده باشلامیشدی او کئچمیش قوندارما سؤزلری، خائن کسروی و طباطبائي نین سؤزلرین تزه فورمدا میللته دانیش سین. تزه قانون و قايده ياراتمیشدی.
ياشار و آيدین سانکی يولداشلارین بیر يئره يیغیب فیکیرلشدیلر کی هر نه جور اولسا بو گئدنی روسوا ائله سینلر. و میللته تانیتدیرسینلار. میللت بیلسین کی بو گئده بیر يرتیجی حئیواندی، فورصت تاپسان الین راحتچیلیقجا هامینین قانینا بولار.
بو نئجه يولداشین موباریزهسی فايدا وئردی گئده بی آبرو اولوب بو اؤلکهدن قاچدی. آمما دوشمنچیلیگین، مانقورتلیغین الدن يئره قويمادی.
گئدهلر تورکلرین باشینا چوخ اويونلار گئتیریب. کوراوغلونون قیراتین اوغورلويوب، بابکین قول لارین گئده لر کسیب. ستارخانی تهراندا گئده لر یانلیزلادیب. شووينستين صفینه گئده لرگیریب. بونلاری گئدهلر گؤروب. دوشمانلار يوخ.


text:
شنتوپ: سویقیریم سوچلارییلا سابقهلی اولانلار تورکیه حاقیندا داها دقتلی دانیشمالی
"تورکیه بؤیوک میللت مجلیسی باشقانی اولاراق، دؤولتیمیزه، میللتیمیزه، تاریخیمیزه آتیلان بو بؤیوک بؤهتانی رد ائدیرهم"
تورکیه بؤیوک میللت مجلیسی باشقانی مصطفی شنتوپ، مجلیسده "ایکینجی قاراباغ ساواشی و ارمنیستانین ساواش سوچلاری پانئلی"نده دانیشماسیندا، "ارمنیستان و ارمنی دیاسپورونون، 'بؤیوک ارمنیستان' خیالینه قاپیلاراق ارمنیلری سؤزده 'سویقیریم' ادعالاری ایله تورکیهیه قارشی نیفرت دویغولارییلا تحریک ائتمهلرینین بیر نتیجهسی اولاراق، بؤلگهسل ثابیتسیزلیگین مسببی اولدوقلاری ...
-
-
30.09.2022
-
-
-
30.09.2022

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk


text:
سونسوز محبّت و گوذشت
گنجعلی صباحی
رشید ایییرمی یاشا دولموش اوجابویلو، دولو صیفت، ایری گؤزلوٍ، گوٍلر اوزلوٍ ورزیشکار بیر جاوان ایدی. او، ایکی یاشیندا ایکن آتادان یئتیم قالمیشدی. عمیسینین سونسوز قایغیسی و پری خانیمین توٍکنمز محبّتی، یئتیملییی اونون یادیندان چیخارتمیشدی. ائلهجه ده او بو سونسوز عایلهنین سونوٍک حیاتـیندا اوٍمید دوغورموش، ائوده شنلییه سبب اولموشدو. ندنسه سون گوٍنلرده رشیدین رفتار و اخلاقی بوٍسبوٍتوٍن دییشیلمیشدی. شادلیق ساچان ایری گؤزلری، گوٍلر اوٍزوٍنوٍ غم- کدر بولودو اؤرتموٍشدوٍ. اونون بو حالی آسلان کیشیده، داها آرتـیق پریده حئیرت و نیگرانلیغا سبب اولموشدو.
آخشام ایدی. هاوا قارالمیش اولسا دا، لامپالارین ایشیغی اؤز نورو ایله هر یئری گوٍندوٍزه دؤندرمیشدی. رشید ایشدن ائوه دؤننده پری خانیم گوٍلر اوٍزله اونو قارشیلادی. نوازیشله حالینی سوروشدو. او، دوداق اوجو پرینین سوآلینی رد ائدهرک، میزین دؤورهسینده دوٍزوٍلموٍش صندلیلردن بیرینین اوٍزهرینده اوتوردو. توتقون، کوٍسگوٍن حالینا قلبی سیخیلان آنا دایانا بیلمهدی. رشیدین قارشیسیندا اوتوروب،
– سنه نه اولوب، قادان آلیم؟ بو گوٍنلر نییه پریشانسان؟ آدام کی، دردینی آناسیندان گیزلتمز. بیر دیء گوروٍم اوٍرهیینی سیخان نهدیر؟ آخی من سنی بئله توتغون، غملی گورنده دوزه بیلمیرم. اوٍرهییم اود توتوب یانیر- دئدیکده رشید باشینی قالدیریب معنالی باخیشلارلا گؤزلرینی آناسینین گؤزلرینه زیللهدی. توتغون سسله:
– ناراحاتلیغیمین سببینی بیلمک ایستهییرسن؟
– البتّه کی، بیلمک ایستهییرم.
– چوخ گؤزل، دئیهرم. آناجان! من کی، اوشاق دئییلم. دئییلنلردن معلوم اولور کی، منیم داییلاریم، بابام، ننهم ده واردیر. سیجیللیمده، آنامین آدی ترلاندیر. دئمک آنام دا واردیر، ساغدیر. نه اوٍچوٍن گرک من اونلاری تانیمایام؟ اونلارین مندن گیزلی ساخلانیلماسینین معناسی ندیر؟- دئیه آناسینی سوآلا توتدو. بو سوآلدان پری خانیم برک توتولدو. بدنینده سویوق بیر گیزلیتی حیسّ ائتدی. اونون اوٍچوٍن بو ساده بیر سوآل دئییلدی. همیشه اونون فیکریندن کئچیردی: «بیر گوٍن او دوغما آناسینی تانیسا، منی آتاجاق؟ اونون آیریلیغینا نئجه دوزهرم؟»- دئیه روحو عذاب چکیردی. سانکی، او گوٍن گلیب چاتمیشدی. اینجیک بیر حالدا:
– بس بئله!……- دئییب، بیر آز فیکره دالدی. سونرا هیجانلا -آدینی چکدییین قوهوملارین سنی ایستهسهیدیلر، بو واختا کیمی دالینجا گلر، سنی یوخلار، فیکرینده اولاردیلار. آنان، آنا اولسایدی کؤرپه واختـیندا سنی آتـیب اره گئتمزدی. سنین زحمتینی چکن، گئجه – گوٍندوٍز پروانه تک باشینا دولانیب اودونا یانان ترلان اولماییب، من اولموشام، من! ایندی من آنا دئییلم، ترلان آختاریرسان؟…- دئییب, هؤنکورتو ایله آغلاماغا باشلادی. ائله بو آندا آسلان کیشی قاپیدان گیردی. پری خانیمی آغلار، رشیدی توتغون، دولغون گؤردوٍکده حئیرتله:
– سیزه نه اولوب، نه خبردیر؟ – دئیه سوال وئردی. پری باش اؤرتوٍیوٍنوٍن اوجو ایله گؤزلرینی سیله- سیله:
– نه اولاجاق، اوغلون ترلان آدلی آنا آختاریر!- دئدیکده آسلان کیشی گوٍلوٍمسهدی:
– نه عئیبی وار، قوی آختارسین. بوندان اؤتروٍ آغلاماق، یاس قورماق لازیم دئییل کی, – دئییب، رشیده دوغرو یؤنهلدی. مهربانلیقلا:
– اوغلوم! موضوع ندیر؟ آچ، منه ده دیء- دئدی. رشید اؤزوٍنوٍ دوغرولداراق:
– ائله بیر مهم مسئله یوخدور، عمی جان! من فقط اؤزوٍموٍ تانیماق ایستهییرم. کئچمیشیم مندن گیزلی ساخلانیلماسی بئینیمده مین جوٍر دومانلی فیکیرلر دوغورور. بابامین، ننهمین، داییلاریمین، آنامین مندن گیزلی ساخلانیلماسینداکی معمّا ندیر؟ آتامین اؤلوموٍنده اونلارین الیمی اولوب؟ قان دوٍشمنچیلیییمیزمی وار؟ نییه گرک من بیلمهیم؟- دئدیکده آسلان کیشی قاه- قاه چکیب گوٍلدوٍ.
– یوخ گوٍلوٍم، یوخ!- دئدی. بئله فیکیرلری باشیندان چیخارت.
– دوغرودانمی آنام منی آتـیب گئدیب؟
– هئچ ده یوخ! قولاق آس، من قضیهنی اولدوغو کیمی سنه سؤیلهییم: سن ایکی یاشیندا ایکن، آتان بیر تصادوٍفده الیمیزدن چیخدی. آنان جاوان ایدی. بیر مدت اوتوردوقدان سونرا سنی ده گؤتوٍروٍب آتاسی ائوینه گئتدی. سن صاحیبسیز دئییل ایدین، بیز سنی اونون الیندن آلدیق. سندن آیریلماق اونون اوٍچوٍن ائله ده آسان دئییل، آغیر بیر درد ایدی- دئییب گؤزلرینی یومدو. سانکی کؤرپه رشیدی آغلایا- آغلایا ترلاندان آییردیقلاری آنلار، ترلانین گؤزلریندن یاز یاغیشی کیمی آخان داملالار، اونون پریشان حالی گؤزوٍنوٍن اؤنونده جانلاندی. درین بیر آه چکهرک، سؤزوٍنه بئله ایدامه وئردی:
– بیزیم ائولادیمیز اولمادیغیندان سنی اوغوللوغا گؤتوٍردوٍک. پری خانیم عؤمروٍنوٍن ان قیمتلی، جاوانلیق دؤورلرینی سنین تربییهنه، راحاتلیغینا، بوی آتـیب یاشا دولماغینا صرف ائتدی. سن گوٍلنده گوٍلدوٍ، آغلایاندا آغلادی. بیر آنا قایغیسی ایله کئشییینده دوردو- دئییب، الینی جئبینه سالدی. بیر سیغار آلیشدیریب مؤحکم سوموردو، توٍستوٍسوٍنوٍ هاوایا بوراخدی. مأیوس بیر حال آلاراق، – بیز اوٍمیدوار ایدیک کی، سن اونو آنا، منی ده آتا کیمی قبول ائدهجکسن- دئدی.
آسلان کیشینین سؤزوٍ بو یئره چاتاندا رشید تاب گتیرمهدی.
– عمی جان! مگر من سیزین حاققینیزی دانیرام؟ یاخود سیزدن آیریلماق فیکریندهیم؟ من اؤلنهدک سیزدن آیریلمارام. سیز منه آتادان، آنادان عزیزسینیز. سیزین قایغی و محبّـتلرینیزی اونودا بیلهرممی؟ منیم سؤزوٍم بوردادیر کی، نییه گرک اوز قان قوهوملاریمی تانیمایام؟ هم ده بیلیرسینیز کی، سربازلیق واختیمدیر. گئتسم، بو جنگ مووقئعینده هاردان معلومدور کی، ساغ قاییدام! آرزیلاریمی گورامی آپارمالییام؟- دئدیکده آسلان توتولدو، متاثر اولدو. بیر آنلیغا فیکره دالدی. پری خانیم دؤزوٍمسوٍز بیر حالدا،
– آمان آللاه! بو اوغلان دلی اولوبدور، ندیر، نهلر دانیشیر؟- دئدی. البتّه بو سؤزلری ایله او رشیده اولان درین محبّتینی یئتیریردی.
آسلان کیشی آلتمیش یاشیندا اورتا بویلو، ساچلاری آغارمیش، دولو انداملی، ساغلام بدن بیر آدام ایدی. دونیانین ایستی- سویوغونو دادمیش، جاوانلیغین جوشغون، باریشماز غوٍرورونو ارخادا قویموش، بلکه ده اونوتموشدو. فیکرینی یاخشیلیغا، خئیره ایشلتمهیه چالیشیردی. بیر خئییرخاه شخصیت کیمی تانینمیشدی. فیکرینده رشیده حاق وئریردی.
– دوٍز دئییرسن اوغلوم! حاق سنینلهدی. من چوخدان قوهوملاریمیزلا سنی تانیش ائتمهلی ایدیم. تقصیر منیمدیر- دئدیکده رشیدین توتغون چؤهرهسی قیزیل گوٍل کیمی آچیلدی. یئریندن سیچراییب عمیسینی قوجاقلادی. دؤنه- دؤنه اؤپدوٍ.
– قوربان اولوم عمی جان! ائله من ده اونو ایستهییرم. آیری بیر سؤزوٍم یوخدور- دئدی. آسلا کیشی الینی اونون کوٍرهیینه ووراراق،
– گؤروش اوٍچوٍن حاضیر اول! صاباح سنی حسن بابانین یانینا آپاراجاغام- دئدی. آلینان بو نتیجهدن پری خانیم داریلدی. بئینینده یئر سالمیش اعتمادسیزلیقلا دولو شوٍبهه اوٍرهیینی سیخدی. قهرلنمیش بیر حالدا دوروب اوتاقدان چیخدی.
٭٭٭
تبریز قیشینین سرت سویوقلاریندان خبر یوخ ایدی. باهارین اورهک آچان سرین نسیمی تئللری اوینادیر، آرزی و دیلکلر ساچان ایشیقلی اوٍزلری اوخشاییردی. گوٍنش ایلیق، قیزیل شوعالارینی هر یئره یایماقدا ایدی. کؤچری قوشلار گئری دؤنموٍش، شور و هیجانلا قاناد چالیر، دوٍزلر، باغلار، یاماجلار آل یاشیلا بوٍروٍنموٍشدوٍ. گوٍل- چیچکلرین عطری هر یئره یاییلماقدا، بوٍلبوٍللر شووقه گلهرک جهجه وورماقدا، سانکی اینسانلاری روحلاندیرماق، حیاتی سئومهیه، مهر و محبّت عالمینه چاغیریردی.
حسن بابانین ائوینده ده شادلیق ایدی. اون سککیز ایل اوٍزوٍنه حسرت قالمیش، بلکه ده اونودولموش نوهسی رشید، اونون کیچیک کوٍمهسینی ایشیقلاندیرمیشدی. بو گؤروشدن دوداقلاردا تبسّوم، گؤزلردن محبّت نورو ساچیلیردی. اورتادا مئیوهلر، شیرنیلر دوٍزوٍلموٍشدوٍ. قاباقلاریندا تزه سوٍزوٍلموٍش، بوغلانان عطیرلی چایلار اوتورانلارا گؤز وورودو. آنجاق، هئچ کس الینی بیر شئیه اوزاتمیردی. چوٍنکی، وورغونون «آذربایجان» ترانهسینین ناواری قویولموشدو.
چوخ کئچمیشم بو داغلاردان،
دورنا گؤزلوٍ بولاقلاردان،
ائشیتمیشم اوزاقلاردان،
ساکیت آخان آرازلاری،
سینامیشام دوستو، یاری
٭٭٭
ائل بیلیر کی، سن منیمسن،
یوردوم یووام، مسکنیمسن.
آنام، دوغما وطنیمسن،
آیریلارمی کونوٍل جاندان؟
آذربایجان! آذربایجان!
٭٭٭
من بیر اوشاق، سن بیر آنا،
اودور کی، باغلییام سانا،
هانکی سمته هانکی یانا،
هئی اوچسام دا یووام سنسن،
ائلیم، گوٍنوٍم، اوبام سنسن.
– دئیه، اوجالان گؤزل سس اورهکلری اوخشاییردی. ترانه تزهجه قوتارمیشدی کی، قاپی دویوٍلدوٍ. مریم تئز آیاغا دوردو.
– حتمن ترلاندیر!- دئییب، قاپییا دوغرو یوٍیوٍردوٍ. آخی قیزی تهراندا یاشاییردی. بؤیوک قارداشی دؤنمز تئلفونلا دانیشمیش، جریانی سؤیلهمیش، اونو اوغلو رشید ایله گؤروشه دعوت ائتمیشدی. قاپی آچیلدی. قیرخ یاشیندا، اوجا بویلو، خوش انداملی، گؤزل بیر قادین ایچری گیردی. آنا ایله بالانین قوللاری آچیلدی. قوجاقلاشیب، گؤروشندن سونرا گئدیب اوتاغا گیردیلر. ترلان آتا و قارداشلاری ایله گؤروشندن سونرا اوزوٍنوٍ یاد بیر جاوان قارشیسیندا گؤروٍب دایاندی. اورهک چیرپینتیسی آرتمیشدی «یعنی، بو منیم کؤرپه رشیدیمدیر»- دئیه، گؤزلرینه اینانمیردی. رشید ده مات- مات اونا باخیردی. حسن بابانین دوداقلاری قاچدی.
– اوغلوم! نییه مات قالمیسان، آختاردیغین دوغما آناندیر دا!- دئدیکده، رشید یاز بولودو کیمی دولدو. گؤزلریندن یاش آخماغا، ایشقیریقلار ایچریسینده،
– آناجان!… – دئییب، اؤزوٍنوٍ ترلانین قوجاغینا آتدی. هیجانا توتلدوغونو گؤرن آنا:
– آغلاما، منیم رشیدیم آغلاما!- دئییب، اونو باغرینا باسدی. اوغلونون آراسی کسیلمهین ایشقیریق سسی، اون سککیز ایل قاباق کؤرپه رشیدی زورلا، آغلایا- آغلایا اوندان آییردیقلاری آنلار گؤزوٍنوٍن اؤنونده جانلاندی. بوٍتوٍن ووٍجودو سارسیلدی. گؤزلریندن آخان ایری داملالار اوٍزوٍنوٍ ایسلاتدی. توتغون سسله:
– سن یئکه اوغلان اولموسان! کیشی ده آغلایارمی؟- دئیه، رشیدی توختاتماغا چالیشدی. ایللر اوزونو دوغما آنا حسرتیله چیرپینان اورهک آسانلیقلا توختایا بیلردیمی؟ بو منظرهدن اوتاقداکیلارین هامیسینین اوٍرهیی کؤورلدی، گؤزلر دولدو، اورهکلر بوشالدی. بو گؤز یاشلاری غم- کدردن دئییل، ووٍصال بولودوندان تؤکوٍلن داملالار ایدی.
٭٭٭
سحر ساعات اون اولاردی. رشید یئنه آناسینین گؤروشوٍنه گلمیشدی. آنا ایله بالا اوزون ایللر آیریلیق اودوندا یانا- یانا ووٍصالا چاتمیش ایکی سئوگیلی کیمی، اوٍز- اوٍزه اوتورب بیر- بیرینه تاماشا ائتمکدن دویماییردیلار. ترلانین باشیندا کئچمیش خاطیرهلر قیمیلدانیردی: ایلک اودلو عشقی اسن قارا بیر یئلدن نئجه سؤندوٍیوٍ، گنجلییینین آجی و شیرین آنلاری خیالیندا رقصه گلمیشدی. درین بیر آه چکهرک:
– دوغرودان دا هرهنین بیر سرنیویشتی واریمیش. کیم دئیه بیلردی کی، آتان گؤزلهنیلمز بیر تصادوٍفده اؤلهجک، ائویمیز داغیلاجاق، اؤز جانیمدان ارتیق سئودیییم بیرجه بالامی الیمدن آلاجاقلار. اونو گؤرمکدن ده منی محروم ائدهجکلر. بیزیم ده آلنیمیزا بئله یازیلمیش ایمیش… دیء گؤروٍم، نئجه اولدو کی، بیردن دوغما آنا فیکرینه دوٍشدوٍن؟ یوخسا، عمیندن، پری خانیمدان ناراضی ایدین؟- دئیه سوآل وئردیکده، رشید، یوخ آناجان! اونلار منی اوز جانیندان آرتیق سئومیش، همیشه نازیملا اوینایـیبلار. آغلیم کسندن بویانا آتامین اؤلوٍموٍنوٍ درک ائتمیشدیم. آنام ساغ اولدوغونا دا اینانیردیم. سیزی گؤرمک هوسیله اوٍرهییم چیرپینیردی. بو آرزی گوٍنوٍ- گوٍندن شیددتلندی. سون گوٍنلرده لاپ دلی کیمی اولموشدوم. ناراحاتلیغیمی گؤرن عمیم معمّانی آچدی، منی حسنبابانین یانینا آپاریب تانیش ائتدی. داییلاریملا گؤروشدوٍم، اوٍرهییم بیر آز توختادی. دوٍنن گلهجهیینی منه خبر وئردیلر. منه نه حال اوٍز وئردییینی دئیه بیلمیرم- دئدی. ترلان:
– بیزیمله گؤروشوٍندن پری خانیم خوشحالدیر یوخسا…
– متأسفانه یوخ! او گوٍندن کی، من گؤروش فیکرینه دوٍشموٍشم، اونون گوٍلر اوٍزوٍنوٍ غم بولودو اؤرتوٍبدوٍر. منی گؤرنده گؤزلری دولور، نه قدر دانیشدیریرام، جاواب وئرمیر- دئدیکده ترلان فیکره گئتدی. سانکی اونون ناراحاتلیغینین عللتینی دویدو.
– یوخ! – دئدی. من گرک اونون نیگرانلیقدان چیخاردام. دور اوغلوم! دور گئدک سیزه. من اونونلا دانیشمالییام- دئییب آیاغا دوردو. رشید آناسینین تصمیمیندن حئیرته دوٍشسه ده بیر سوز دئمهدی. دوروب آناسییلا یولا دوٍشدوٍ.
یول اوزونو ترلانین بئینینده جوٍربهجوٍر قاریشیق فیکیرلر قایناشماغا باشلادی. بلکه پری منیله گؤروشه حاضیر اولمادی. منیمله اوٍز- اوٍزه گلهجکمی؟ رفتاری نئجه اولاجاق؟ بلکه ده هئچ ائوینه یول وئرمهدی. کیم بیلیر ایندی او، نه دوٍشوٍنوٍر، فیکری هارادادیر. و سایره… چوخ فیکیردن سونرا، بو قرارا گلدی کی، اوّل بؤیوک قایین خاتونون یانینا گئتسین. اونونلا بیرلیکده پرینین یانینا گؤروشوٍنه گئتسینلر. بیلیردی کی، زینب خانیمین اونون یانیندا چوخ احتیرامی واردیر. ائله ده ائتدی. رشیدین اوٍچ عمیسی واردی. ائولری بیر- بیرینه یاخین ایدی. ترلان اوٍچ ایل بو خانوادهنین کیچیک گلینی اولدوغو، اؤز اخلاق و رفتاری ایله هامیسینین محبّتینی قازانا بیلمیشدی. اونو سئویردیلر. زینب خانیم اونو گؤرنده ائله بیل اوزون ایللر آیری دوٍشموٍش دوغما باجیسینی گؤردوٍ.
– آی قیز ترلان!… دئییب، اونو قوجاقلادی. اؤپوٍش- گؤروشدن سونرا:
– سن هارا، بورا هارا؟ باجی دا بئله وفاسیز اولارمیش؟ هله دیء گؤروٍم، نه عجب بیزی یاد ائتمیسن؟- دئیه، بیلمیردی نه ائتسین. اوتاغا کئچدیلر، اوتوراندان سونرا ترلان گلیشینین سببینی اونا سؤیلهدی. زینب اونون پاک، اینسانی نییتیندن خوشحال اولدو.- آفرین باجی- دئدی. سن بونونلا اونون تلاطوٍمه توتولموش قلبینی توختادا بیلرسن. اؤزون بیلیرسن کی، اونون بو دوٍنیادا هئچ کسی یوخدور. بوٍتوٍن محبّتینی رشیده سالیبدیر. یاشاییشی اونا باغلیدیر. اونسوز، او دلی اولار- دئییب، چادراسینی باشینا سالدی. هر اوٍچوٍ یولا دوٍشدوٍلر. رشید قاپینی دویدوٍ. پری قاپینی آچدیقدا زینب، ترلان و رشیدله اوٍز- اوٍزه گلدی. اونا عجیب بیر حال اوٍز وئردی. قلبینده ترلانا قارشی نیفرت حیسبی دویسا دا، اؤزوٍنوٍ اله آلدی. ترلان گوٍلر اوٍزله اونو قوجاقلاییب اؤپدوٍ. آنجاق پرینین توتغون، دومانلی اوٍزوٍ آچیلمادی. اوتاغا کئچدیلر. زینب گوٍلر اوٍزله:
– آی قیز! نه یامان قاش- قاباغینی ساللامیسان؟ ترلان باجی ائوینه گلیب- دئدیکده، پری کوٍسکوٍن بیر حالدا،
– خوش گلیبدیر. آمما نهیه گلیبدیر؟…- دئدیکده، ترلان اونا یاخینلاشاراق،
– باجی جان! سن نه فیکیر ائدیرسن؟ خیال ائدیرسن کی، من رشیدی سنین الیندن آلماغا گلمیشم؟ منیم نه حاققیم وار ائله بیر فیکره دوشم؟ او گوٍندن کی، اونو منیم الیمدن آلدیلار، اونو اؤلدوٍیه قویموشدوم، دیریلییینه باعیث سن اولموسان. گئجه- گوٍندوٍز ناز ایله اویناییب، زحمتینه قاتلاشان من اولمامیشام، سن اولموسان! آیریلدیغیم کؤرپه رشیدی ایندی بیر اییید اوغلان گؤردوٍکده سئویندیم. گلدیم قایغی و زحمتلرینیز اوٍچوٍن سیزدن تشککوٍر ائدم. من دوغما آناسی اولسام دا، حقیقی آنا سیزسینیز. گلنده، یولدا اونا دئمیشم: «منی ترلان, سیزی آنا سسلمهلیدیر. سیز ایجازه وئرمهسهنیز، منیمله گؤروشه گلمهیه ده حاققی یوخدور. او، همیشه سیزنله یاشایاجاقدیر»- دئدیکده، پرینین غم بولودو ایله اؤرتوٍلموٍش اوٍزوٍ آچیلدی. سئوینجینین شیددتیندن گؤزلری دولدو. دوروب دؤنه- دؤنه ترلانی اوپدوٍ.
– قوربان اولوم سنه ترلان! گرک منی باغیشلایاسان. حاققینیزدا پیس قضاوت ائتمیشم- دئدی. زینب:
– آی خانیم! من سنه دئمهدیممی، ترلان کیشی قیزدیر. حالال سوٍد امیب، هئچ واخت سنین زحمتینه گؤز یوموب حاققینی پایمال ائتمز. خوش رشید بالانین حالینا کی قلبلری سونسوز محبّت و گوٍذشتله دولو آنالاری واردیر. رشیدین دوداقلاریندا تبسّوٍم، گؤزلرینده راضیلیق قیمیلداندی.


text:
تیم ماتاوز
تیم ماتاوز (اینگیلیسجه: Tim Matavž) (دوْغوم:۱۳ ژانویهٔ ۱۹۸۹ (۳۳ یاش) Šempeter pri Gorici) بیر فوتبالیست. ویتسارنهم فوتبال کولوبو و ایسلوونی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players" (PDF). FIFA. 4 June 2010. p. 27. Archived from the original (PDF) on 2020-05-17. Retrieved 16 April 2014.
قارداش پروژهلرده تیم ماتاوز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- قریتسا کولوبونون اویونچولاری
- خرونینقن کولوبونون اویونچولاری
- پیاسوی ایندهوون کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- اقسبورق کولوبونون اویونچولاری
- جنوا کولوبونون اویونچولاری
- نورنبرق کولوبونون اویونچولاری
- ویتسارنهم کولوبونون اویونچولاری


text:
ایکینجی مرتبهلی دلی
سایمان آروز
“اینسانین تاریخی دلیلییین تاریخی قدردیر” (فوکو)
عادت کیمی اولموشدو منه. بوش واختلاریمدا تبریزین مرکزی دلیخاناسینا گزمهیه گئدردیم.
دلیخانانین سول طرفینده شهرین ان بؤیوک خستهخاناسی یئرلشیردی.
من همین خستهخانادا ایکی گئجه قالماغا مجبور اولموشدوم. قالدیغیم اوتاغین پنجرهلری دلیخانانین حیطینه باخیردی. همین ایکی گئجه دلیلرین سسیندن سحره کیمی قورخودان یاتمامیشدیم. آنجاق زامان کئچدی و من دلیلرله یاخیندان گؤروشمک قرارینا گلدیم. اونا گؤره هفتهنین سون ایکی گونونو اورادا، دلیلرین یانیندا کئچیریردیم. دلیخانا خستخانا کیمی بیر مرتبهلی یوخ، ایکی مرتبهلی ایدی. من هئچ واخت ایکینجی مرتبهیه چیخمامیشدیم. دئییردیلر، ایجازه یوخدور. آنجاق بیرینجی مرتبهنین بوتون دلیک-دئشیکلرینی تانیییردیم. او قدر دلیلرله قایناییب-قاریشمیشدیم، بعضن گلنلر منی ده دلیلرله سهو سالیردیلار.
گونلرین بیر گونو دلیخانانین باش حکیمینین اوتاغیندا حکیمی گؤزلییردیم. خیاللاریما جوموب-باتارکن، قاپی آچیلیب کیمسه چوخ جدی شکیلده ایچرییه گیردی. مندن سوروشدو:
– سلام، حکیم یوخدو؟
– یوخ، بیر آزدان گلر.
– اهیلشه بیلرم؟
– البته، بویورون، بویورون!
ظاهرینه باخاندا طبیعی گؤرونوردو. اوتوردو قارشیمداکی دیوانین اوستونده و گؤزلرینی دیکدی منه. من باشیمی آشاغی سالدیم. باخیشلارینین آغیرلیغینا دؤزه بیلمدیم. باشیمی قالدیریب اوزونه باخدیم. گؤردوم گؤزلری آز قالا دئشیگیندن ائشییه چیخیب و گؤزونو منه زیللهییب. بیردن-بیره دئدی:
– سیزدن بیر خاهیش ائلییه بیلرم آغا؟
– بویورون، ائشیدیرم.
– من یازیب اوخوماق بیلمیرم. اولار منه بیر مکتوب یازاسیز؟
– اولار، اولار. نیه اولمور؟
گولـله کیمی آیاغا دوروب ماسانین اوستوندن بیر کاغیذ لا بیر قلم گؤتوروب منه طرف اوزاتدی. آلیب قارشیمداکی ماسانین اوستونه قویدوم. قلمی الیمه آلیب سوروشدوم:
– کیمه یازاجام، نه یازاجام؟
– لئیلایا!
– هه، اولدو. دئ یازیم!
آغزینداکی توپورجیی اودوب، درین بیر نفس آلیب دئدی:
– بسماللهالرحمنالرهیم! سلام لئیلا، من سنی چوخ سئویرم. سنی گؤردویوم گوندن دلی اولموشام. هامی ائله بیلیر من دلییم. هئچ کیم بیلمیر سنین دردین منی بو حالا سالیب. لئیلا، هئچ کیم منی درک ائلمیر. تئز-تئز گتیریب آغزیما درمانلار سوخورلار. من اؤزومو ائله گؤستریرم، گویا درمانلاری اودورام، اما اودمورام. حکیملر گئدندن سونرا توپورورم باغچایا. سن اولمایینجا منیم وضعیتیم بئله اولاجاق. نیه منی ترک ائلیییب گئتدین؟ هارا گئتدین؟ بس سن بیلمیردین دلیلرین اورتاسیندا یاشاماق چتیندی، آدامی دلی ائلیر؟ هه، لئیلا؟ ایندی من ده دلی اولسام، جاوابینی کیم وئرهجک؟ لئیلا، ایستییرم آنامی سنه ائلچی گؤندرم. ایستییرم آروادیم اولاسان. گئدیب-گلیب اؤپم سنی! ایستییرم عاغیللی بیر اوشاغیمیز اولسون. یوخ، ایکی اوشاغیمیز اولسون. بیری اوغلان، بیری قیز. تک بؤیومهسینلر. تنهالیق دا چوخ چتیندی، لئیلا. بورادا اولانلارین هامیسی تنهادی. هامیسی ائله بیلیر عاغیللیدی. اما من بیلیرم، دلیدیلر. لئیلا، تک آداملارین هامیسی دلی اولور. منی تک قویما، گل. آتام منی سئومیر…”.
بونلارین هامیسینی بیرنفسه دئدی، دایاندی. باشیمی قالدیریب باخدیم گؤردوم گؤزلری دولوب. دئدیم:
– سؤزلرین قورتاردی؟
– یوخ آغا، یاز، یاز! چوخداندی لئیلایا مکتوب یوللایا بیلمیرم. حکیم ائله بیلیر من دلییم. اونا گؤره ده قویمور…
– عیبی یوخ. ناراحات اولما. نه قدر اوریین ایستهییر دئ یازارام.
سئوینه-سئوینه دئدی:
– چوخ ساغ اول، آغا، چوخ ساغ اول! یاز. “لئیلا، منه بوزباش بیشیررسن. بورانین یئمکلری اییی وئریر. بیلمیرم نه پوخ قاتیرلار ایچینه. منه یارپاق دولماسی بیشیررسن. من ده گئدیب ایستی تندیر چؤریی آلیب گلرم. بالا-بولالاریمیزی سوفرهنین باشینا ییغیب یئییب کئیف ائلییهریک. قوی بو سفئح حکیم ائله بو دلیلرین یئمهییندن یئییب اؤزونو عاغیللی سایسین. گل چیخیب گئدک، لئیلا. دونن آخشام حیطین دیواریندان آشیب قاچماق ایستهدیم. بیر-ایکی نفر “دلی قاچیر”-دئیه آرخامجا قاچیب منی توتدولار. بونلار ائله بیلیر عاغیللی قالار، دلی قاچار. لئیلا، دوغوردان دا چوخ دلیدیلر بونلار. من بو آخماقلارین ایچینده یاشاماق ایستهمیرم. منی توتاندان سونرا بیر یئکه اینه ووردولار یانیما. یئری ایندی ده آغریییر. اینه وورولدوقدان سونرا یاتدیم. بیر-ایکی ساعات اولار اویانمیشام. گؤرورسن، لئیلا، دلیلرین ایچینده یاشاماغین بویو دا وار. نه قدر باجاریرسان گرک اوزاغا قاچاسان. لاپ داغدا یاشایاسان. هله لئیلا، سنه بیر سؤز دئییم. آنامی نه واخت یوللاییم ائوینیزه؟ بیر قوتو کانفئت، بیر دسته ده گول! یاخشیدی هه؟ سنه چوخلو قیزیل آلاجام. آنامین بیر دنه گؤزل بویونباغیسی وار، اونو دا وئرهجم سنه. سن نه دئسن آلاجام سنه. بیز خوشبخت اولاجاغیق، لئیلا”!
– قورتاردی؟
– بلی آغا. ایندی قلمی وئر ایمضالیییم.
قلمی مندن آلیب، کاغیذی اؤز طرفینه چکیب، یازینین آلتیندا ایکی بیرلشمیش اوریین شکیلینی چکدی. بیر دنه ده اوخ او ایکی اورهیی دئشدی. آلتیندان دا ایکی قطره قان تؤکولوردو. چوخ ماراقلی دلی ایدی. سونرا دا شکلین آلتیندا نسه قارالادی و قلمی منه طرف اوزاتدی:
– ایمضالادیم!
– هه، بیلدیم. گؤزل ایمضادی.
– چوخ ساغ اول، آغا. ایندی اولار بیزیم ائویمیزین نؤمرهسینی ده یازاسان؟ بیردن لئیلا زنگ ائلییهر. آدیمی دا یاز.
– اولار، دئ.
– ۴۵۶۸۵… آدیم دا احمد-دی.
– بس لئیلانین آدرئسی؟
– تبریز، کوچهباغ محلهسی. ائولرینین نؤمرهسی ده ۲۵-دی. حکیم گلمهمیش من چیخیم گئدیم.
– یاخشی ناراحات اولما. آپاریب وئررم.
احمد دوروب اییله-اییله قاپینی آچیب گئتدی. اولانلار منی برک تعجبلندیرمیشدی. بیر دلینین بیزلره و باشقا دلیلره اولان موناسیبتی منیم اوچون چوخ ماراقلی ایدی. فیکیرلشدیم موطلق آپاریب مکتوبو لئیلایا چاتدیراجام. دوغروسو اؤزوم اوچون ده لئیلانین کیم اولدوغو چوخ ماراقلی گلیردی. حکیمی گؤزلمهدن آیاغا دوروب آدرئسه طرف یولا دوشدوم.
کوچهباغ محلهسینه چاتمیشدیم. بو محله تبریزین ان قدیم محلهلریندن ساییلیردی. دار کوچهلر و کلاسیک اینسانلارین بیرلشمهسیندن یارانان بو محلهده، عینی زاماندا، چوخ قیسقانج و قلبیقارالیق دا وار ایدی. کوچهیه بیر قریب گیرن کیمی هامی اونو نظارته گؤتورور، هارا و نییه گلدییینی اؤیرنمهیه چالیشیر. وای او گونه، کوچهباغ محلهسینده بیر قیزا وورولاسان. قیزی گؤرمک اوچون گرک تپیک و یومروقلارلا دوستلوق اعلان ائدهسن.
سوروشا-سوروشا احمدین دئدییی آدرئسه چاتدیم. دار بیر دالانین ان آخیرینجی قاپیسی ایدی. رنگی تؤکولموش و ازیک-اوزوک بیر قاپی. بیلمیردیم قاپینی نه آدلا دؤیوم. نه دئیردیم؟ دئیردیم قیزینیزا بیر نامحرم اوغلاندان مکتوب گتیرمیشم؟ ایت کیمی دؤیردیلر منی. بیر فیکیر آغلیما گلدی. کوچهنین باشیندا ایکی اوغلان اوشاغی وئلوسیپئد[چرخ] سوروردولر. اونلارا یاخینلاشیب سوروشدوم:
– اوشاقلار سیز لئیلانی تانیییرسیز؟
اوشاقلار دئدیلر:
– هانسی لئیلانی؟ عزیزین باجیسینی؟
– قارداشینی تانیمیرام. تخمینن ۲۵ یاشی اولا گرک.
– یوخ، عزیزین باجیسینین ۱۰ یاشی وار.
– بس بو دیبدکی قاپی کیمین ائویدی؟
– اورا لاله خالاگیلین ائویدی. تک آرواد ایدی. اوچ-دؤرد ایل اولار رحمته گئدیب. قیزی یوخدو. بیر اوغلو وار، او دا دئییللر دلیخانادادی.
– هه، بیلدیم. چوخ ساغ اولون.
چوخ ماراقلی ایدی. دئمهلی احمد منی اؤز ائولرینه یوللامیشدی. لئیلا بو ائوده یاشامیردی. اورییمده دئدیم “بلکه هئچ لئیلا دئییلن بیر وارلیق یوخدو و احمد دوغوردان دا دلی ایدی. لئیلا ایسه اونون خیاللارینین سئوگیلیسیدی! “بو فیکیرلرله ائوه قاییتدیم. سحره کیمی دئمک اولار یاتمادیم. آغلیما مین جور فیکیرلر گلیردی. بو اولانلار منه یوخو کیمی گلیردی. سحرین تئز آچیلماسینی گؤزلییردیم، دلیخانایا گئدیب احمدله گؤروشوم.
سحر یوخودان دوروب بیر تیکه چؤرک آغزیما قویوب یولا دوشدوم. آوتوبوسلا اوزون بیر مسافه قطع ائلمهلی، داها سونرا ایسه بیر نئچه دقیقه آیاقلا گئتمهلی ایدی .آوتوبوس دؤرد یولدا بیر آز تیخاجا ایلیشدی. هر طرفدن سیقنال سسی گلیردی. آوتوبوس سوروجوسو باشینی پنجرهدن چیخاریب باغیریردی:
– آی دلی، نییه سیقنال چالیرسان؟
سول طرفدکی ماشین سوروجوسو ایسه باغیراراق جواب وئردی:
– دلی سنین نسلیندی! بو نه جور ماشین سورمکدی. سنین کیمیلری گرک دلیخانایا آپارالار!
آوتوبوسون سوروجوسو ایسه باشینی ایچری سالیب دیلینین آلتیندا سؤیمهیه دوام ائلهدی:
– دلی کؤپکاوغلو دلی. سیقنال چالان بو، دلی کیمی سورن بو، هله منه دلی دئییر. واللاه بو میللت قودوروب. باشی خاراب اولوب. آخشاما کیمی رول آرخاسیندا ایت کیمی یورولورام، آخیردا دا ایتین قاباغینا آتیلان پولو من قورومساغا وئریرلر. بو سس-کویلر، پولسوزلوق آدامی دلی ائلییر. بیر دنه ده بئلنچی دلی آدامین قاباغینا چیخاندا دای آدام بیلمیر هارانین داشینی باشینا سالسین. لاپ دلی اولورام. شهر دئییل، دلیخانادی بورا. یاریسی دلیدی، یاریسی دا دلیباز. سحری بودو، گؤر آخشامی نهدی. هله منه دلی دئییر ائششهیین بالاسی. اه!
شهره باخیشیم دییشیلمهیه باشلامیشدی. سانکی گؤزلریم هله ایندی گؤرمهیه باشلاییر. دوغرودان دا گؤرمک، باخماق و موشاهیده ائتمهیین آراسیندا فرق چوخ ایمیش.
دلیخانایا چاتدیم. دلیخانانین قاپیسیندان دلیلرین ییغیشدیغی سالونا چاتانا کیمی اورییم پارتدادی. نفسیم دئمک اولار دالیمدان چیخیردی. سالوندا احمد-ی آختارماغا باشلادیم. طیبباجیلاری منی تانیییردیلار. بیری قاباغا گلیب “حکیمی آختاریرسان” – دئیه سوروشدو. دئدیم احمد آدیندا بیر نفری آختاریرام. دئدی:
– احمده دونن گئجه دلیلیک ائلدییینه گؤره درمان وئریلیب. اونا گؤره ده یاتیب. بیر آزدان آییلاجاق.
گئدیب حیطده اوتوراجاغین اوستونده اوتوروب گؤزلدیم. بعضی دلیلر حیطده دلیجهسینه گزیردیلر. بعضیلرینین اللری باغلی ایدی. بعضیلرینین یانیندا ایسه محافظچیلر گزیردیلر. بیر-ایکی دلی قادین دا اوزاقدا گؤزه دییردی. آرتیق هامینی دلی کیمی گؤروردوم. آدام هردن ائله بیلیر دونیا دلیلرین سورگون اولدوغو، نظارت آلتیندا اولدوغو و موکافاتی و جزاسی بول اولان بیر یئردیر. لاپ بو دلیخانا کیمی.
– سلام!
دیکسینیب آرخایا دؤندوم. احمد باشیمین اوستونده دایانمیشدی. آیاغا دوروب احمده طرف دؤنوب دئدیم:
– سلام احمد. نئجهسن؟
– چوخ ساغ اول، آغا. مکتوبو لئیلایا وئردین؟
– لئیلانی تاپا بیلمدیم. آدرئسی سهو وئرمیشدین. منی آنانین یانینا یوللامیشدین!
– ایندی ائله بیلیرسن من دلییم؟
– یوخ، یوخ! سادهجه، دئدیم بلکه یانلیشلیق اولوب. لئیلانین دوزگون آدرئسینی وئرسن، آپاریب مکتوبو چاتدیرارام.
– لئیلانین دوزگون آدرئسی اولسایدی اؤزوم آپاریب وئرردیم دا، آغا! سنه نیه دئییردیم؟
لاپ دلی اولوردوم.
– نئجه؟ لئیلانین آدرئسی یوخدو؟
– هئچ نه آغا. بیر آدرئس وار…گل اونو سنه وئریم آپار مکتوبو وئر اورا. یاخشی، آغا؟
– یاخشی.
– کاغیذی چیخاریب ایسکامئیکانین[اوتوراجاق] اوستونه قویدوم. قلمی کؤینییمین جیبیندن چیخاریب دئدیم:
– دئ یازیم!
– یاز، آغا. قاراباغلیلار محلهسی. حسن کوچهسی. نؤمره ۵۳.
– باخ ها. بو دفعه آدرئس دوز اولماسا، دای آپارمایاجام.
– دوزدو، آغا.
– یاخشی، من گئتدیم!
یولا دوشدوم. بو مسئلهنین آخیرینی گؤرمک ایستهییردیم. اورهییمده دئدیم، “هارا کیمی گئتسه گئدهجم”!
قاراباغلیلار محلهسیندیدیم. بورانین دا اؤزونه مخصوص لهجه و حیات طرزی وار ایدی. عمومیتله، تبریزی ییغما بیر شهر ده آدلاندیرماق اولار. هر محلهنین اؤزونه مخصوص لهجه و مدنیتی وار. بو محله ده چوخ قلبیقارا و دیندار بیر یئر ایدی. احتیاطلا آدرئسی آختارماغا باشلادیم. ۵۰..۵۱…۵۲…و ۵۳. تاپدیم. کؤهنه بیر تاختا قاپی ایدی. آنجاق دالانین دیبینده دئییل، دوز یولون قیراغیندایدی. ائو دیوارینین همن یاپیشیغیندا بیر مارکئت ماغازاسی وار ایدی. ایچری گیریب سوروشدوم:
– باغیشلایین، من لئیلا خانیم گیلین قوهوملاریندانام. اوزاقدان گلمیشم. بیلمیرسیز هانسی قاپیدی؟
– هانسی لئیلا؟
– لئیلا دا. فاطما خانیمدی آناسی!
فاطمانی اؤزومدن چیخارتدیم.
– یوخ تانیمیرام. ائله بیر آدام بورادا یاشامیر.
– بس بو یانینیزداکی قاپی کیمین ائویدی؟
– منیم ائویمدی؟ نئجه؟؟؟
کیشی قئیرته گلمیشدی. گؤزلریندن عصبی اوخودوم.
– هئچ، ائله بئله سوروشدوم. عذر ایستهییرم، ساغ اولون!
ماغازادان چیخیب سرعتله اوزاقلاشدیم. حس ائدیردیم بو آدرئس ده دوز چیخمایاجاق. بئش-اون مئتر اوزاقدا ایکی اوشاق دایانمیشدی، صحبت ائدیردیلر. یاخینلاشیب سوروشدوم:
– اوشاقلار، او ائو وار ها، مارکئتین یانیندا. اورا کیمین ائویدی؟
اوشاقلار چپ-چپ منه باخدیلار:
– سنه نه کی، کیمیندی؟
– هئچ، من لئیلانی آختاریرام. احمددن مکتوب گتیرمیشم.
اوشاقلارین بیری منه باخیب دئدی:
– لئیلا کیمدی، او ائوده لئیلا یاشامیر. اورا بیزیم ائویمیزدی. ایندی قارداشیمی چاغیریم سنه دئسین لئیلا کیمدی!
– لازیم دئییل چاغیراسان. هله بیر دایان گؤروم! سن احمد آدیندا آدامی تانیییرسان؟
– نه احمد؟ تانیمیرام. قارداشیم حسندی. اؤزو ده ایدمانچیدی. سنی آلیب باشینا یئره وورار.
– یاخشی ائلییهر، قوی وورسون. سیزین قوهوملاردان دا احمد یوخدو؟
– بیبیمین اوغلو وار آدی احمددی. چوخداندی گؤرممیشم. دلی اولوب دئییللر.
– سنین باجین وار؟
– سنه نه، ائششک! حسنننن!
– یاخشی، یاخشی، چاغیرما. ائله-بئله سوروشدوم ساغ اول!
و دوشوب قایدیردیم کی، اوغلانین دوستو اوزاقدان چیغیردی:
– اونون بیر باجیسی وار ایدی. اونو دا ایکی-اوچ ایل اولار ماشین ووروب اؤلدوروب!
– چوخ ساغ اول، جاوان اوغلان!
اوغلان گولومسهدی من ده اورادان اوزاقلاشماغا باشلادیم. دهشت ایدی. احمد منی سانکی کئچمیشده سئودیگی اینسانلارین قاپیسینا گؤندریردی. آرتیق کیمین دلی، کیمین عاغیللی اولدوغونو آیرید ائلییه بیلمیردیم. واخت ایتیرمهدن دلیخانایا قاییتدیم. گونو ایتیرمهدن بو مسئلهنین آخیرینا چیخماق ایستهییردیم. صاباحا قالسایدی احمدله گؤروشمک اوچون بئش گون گؤزلمهلی اولاجاقدیم. اونا گؤره ده بو دفعه تاکسی ساخلادیم. سوروجو سوروشدو:
– هارادی اینشاللاه؟
– دلیخانایا!
– نئجه؟
– بئله، باغیشلایین. مرکزی آسایئشگاها!
– هههه. ائله اولده دوز دئدین. اورا دلیخانادی دا!
سونرا گولمهیه باشلادی.
– اورا نییه، قوهوملارداندی؟
– یوخ، اؤزومون باشقا ایشیم وار!
– ههه، آللاه شفا وئرسین!
– قارداش، من خسته دئییلم، اؤزوم حکیمم. نه آللاه شفا وئرسین؟
– نه بیلیم، دئدیم ده! آللاه شفا وئرمهسین، ایندی یاخشی اولدو؟ هامی دلی اولوب ائ!
– قارداشیم، اینجیمه، فیکریم قاریشیقدی. من هئچ دلییه اوخشاییرام، دئییرسن آللاه شفا وئرسین.
– واللاه نه دئییم. دلینین بهیم بوینوزو اولور؟ مسئلن، جانیم سنه دئسین، ایندی او قدر اخلاق پوزغونلوغو، فاحیشه-زاد چوخالیب، آدام آز قالا آناسیندان دا شوبههلنیر. (گولور) دئییرم بلکه او دا جاوانلیقدا قهبهلیک ائلیییب! (گولور)
من ده گولومسهیهرک جاواب وئردیم:
– ائئئهه، کئفین سازدی سنین. گئت آناندان سوروش دا.
گوزگودن منه ایشاره ائلیییب گولومسهیهرک دئدی:
– دلی اؤزونه دلی دئییر کی، قهبه ده اؤزونه قهبه دئسین؟!
نه بیلیم، بلکه ده حاققی وار ایدی. بلکه ده هامیمیز بیر آز دلی، بیراز دا فاحیشهییک!
خستهخانایا چاتمیشدیم. ساغوللاشیب ماشیندان دوشنده سوروجو دئدی:
– بوینووا آل!
سادلؤوح کیمی دئدیم:
– نهیی؟
– دلیلییی.
اوغراشین بالاسی منی اله سالمیشدی. قاپینی مؤحکم چیرپیب خستهخانایا طرف یولا دوشدوم. سوروجو قاپینی ائله برک چیرپماغیمدان ناراحات اولوب، باشینی پنجرهدن چیخاریب باغیردی:
– گؤردون، دئدیم دلیسن!
– هه، دلییم. بئله من دلییم! سنه نه گیریب-چیخانی وار آخی، اه
لاپ عصبیلشدیرمیشدی منی. دلی ایله عصبی اینسانین آراسینداکی فرق بیر توک قدردی. ناراحات-ناراحات احمد-ی آختارماغا باشلادیم. حیطده تاپمادیم دئیه حکیمین اوتاغینا طرف یولا دوشدوم. طیب باجیسیندان حکیمی سوروشدوم. دئدی، اوتاغیندادی. اوتاغینین قاپیسینی تیققیلدادیب ایچری کئچدیم. حکیم میزینین آرخاسیندا اوتورموشدو. یاخشی باخدیقدا او دا بیر نؤوع آغ پالتار گئین دلییه اوخشاییردی. دئدی:
– بویورون.
– سلام، دوکتور!
– سلام، سلام. هه، سیزسیز. دونن هارا گئتدیز بس؟ گلدیم کی، گئدیبسیز.
– واللاه گؤردوم گئجیکیرسیز، دئدیم واختینیزی آلماییم. گئتدیم بیر آز گزیشدیم بورالاردا.
– دلیلرله اونسیت نئجه کئچیر؟
– عاغیللیلاردان داها ماراقلیدی، دوکتور!
– ماراق آختارانا ماراقلیدی، پول آختارانا یوخ! هم ده اینسان دلیلییه عادت ائلییندن سونرا اونو خستهلیک سایمیر. ائله بیلیر، ائله بئله اولار! عاغیللی دلیلر او قدردی کی…
– دلی عاغیللیلاردان دا چوخدو یامان!
– ههه (گولور). ایندی نئینیک؟ عاغیللی دلی اولاق، یوخسا دلی عاغیللی!
– هئچ بیری، دوکتور. عاغیللی اولوب دلی کیمی گؤرونمکدن و دلی اولوب عاغیللی کیمی یاشاماقدانسا زیر دلی اولماق داها مصلحتلیدیر.
– یاواش-یاواش فیلوسوف اولورسان هاا. بئله گئتسه سن ده قوناغیم اولاجاقسان!
– بس نه ائدیم، دوکتور؟
– چالیش نه چوخ عاغیللی اول، نه ده چوخ دلی. ایکیسینین ده سونو بورادی! درمانلاری دا عینیدی. کیمسه ده ماراقلانمایاجاق، سن عاغیلدان دلی اولوبسان، یوخسا ائله کؤکوندن دلی ایدین! (گولور)
– باش اوسته، دوکتور… نه دئییرم کی…
– نه اولوب، بیر آز گرگین گؤرونورسن؟
– واللاه دوغروسو… دوکتور، سیز بو احمد-ی تانیییرسیز؟
– هانسی؟ ههه… او دلینی دئییرسن… تانیییراام. نئجه؟
– او منه بیر مکتوب یازدیریب کی، لئیلایا آپاریب وئرم. ایکی دفعه گؤندریدیگی آدرئسلره گئتدیم، آما ایکیسینده ده لئیلا یوخ، بلکه آناسی و داییسیقیزی چیخدی. لاپ دلی اولموشام. بیلمیرم نه ائلیییم!
حکیم آیاغا دوروب منه طرف گلدی. گولومسهیهرک قارشیمداکی اوتوراجاقدا، یعنی احمدین اوتوردوغو اوتوراجاقدا اوتوروب دئدی:
– لئیلا… هه؟
– بلی، دوکتور!
– بیلیرسن لئیلا کیمدی؟
– خئییر، دوکتور. اما بیلمک اوچون تلسیرم!
– هممم… بیراز صبرلی اول… دئییم سنه!
– سیز اونو تانیییرسیز؟
– اونو تانیمایان وار کی؟ تانییانلار اوچون ماراقسیزدیر. تانیمایانلار اونو گؤرمهیه تلسیرلر. بیلیرسن نهدی؟ نییسه تانیدین ها، باخ اوندا اهمیتینی ایتیریر… لاپ بو لئیلا کیمی!
– لئیلایا نه اولوب کی؟
– ایکینجی مرتبهدهدی. ایکینجی قاتدا…
– نئجه؟
– اونو گؤرمک اوچون ایکینجی مرتبهیه قالخمالیسان. او دا دلیدی. قادینلار بؤلمهسینده قالیر..
ائله بیل باشیما قاینار سو تؤکدولر. من ایکی گوندو سفئح کیمی شهره دوشوب لئیلا آختاریرام. قاپی-قاپی دلی کیمی گزیرم. او ایسه بوردایمیش. ایکینجی قاتدا…
– دوکتور، لئیلانی گؤرمک اولار؟
– او، آغیر خستهدی. دمیرلرین آرخاسیندان گؤستررم سنه. دور، دور آیاغا گئدک!
– هارا؟
– نئجه هارا، ایکینجی قاتا دا!
آیاغا دوروب ایکینجی قاتا یولا دوشدوک. اولانلار منی تامامیله اؤزونه قرق ائتمیشدی. هئچ نه دوشونه بیلمیردیم. عاغیللیلار دونیاسیندا دا ایکی دلی کیمی سئون اینسانا دلی و یا مجنون دئییرلر. اما بو تام فرقلی شئی ایدی. ایکی دلینین عاغیللی سئوگیسی عاغیلا گلمهین بیر حادثه ایدی. عاغیللی اولوب دلی کیمی سئومک یاخشیدی، یوخسا دلی اولوب آغیللی کیمی سئومک؟ بونو دوکتوردان دا سوروشدوم. او دئدی:
– اونسوز دا هر ایکیسینده ده سنه دلی دئیهجکلر. سئوگی بئلهدی ده. او باشی دا ایتیرمکدی، بو باشی دا.
سونرا گؤزونون قیراغی ایله منه باخیب دوام ائلهدی:
– چوخ فیکیرلشمه، دلی اولارسان!
– بس نئینهسم عاغیللی اولارام؟
– گرک آرسیز اولاسان.
– آرسیز اولا بیلمیرم، دوکتور.
– اوندا لاپ چوخ عاغیللی اول! هئچ اولماسا دلیلیک تیتولونا[عنوانینا] لاییق اول.
دوکتور گوله-گوله پیللهلری قالخیردی، من ده آرخاسینجا گئدیردیم. دئمک اولار کی، دمیر قاپینین یانینا چاتمیشدیق. قاپینین ساغ طرفینده بیر طیب باجیسی اوتورموشدو. دوکتور اوندان سوروشدو:
– لئیلانین درمانلاری وئریلیب؟
– بلی، دوکتور!
– لئیلانی گتیر بورا.
– بلی، دوکتور!
طیب باجیسی دوروب قاپینین زنجیرینی آچیب ایچرییه کئچدی. بیر آزدان سونرا الی و آیاغی خصوصی پالتارلا باغلی اولان بیر چیرکین قیزی یانیندا گتیردی. قیزین گؤزلریندن اونون دلی اولماغینی چوخ راحات بیلمک اولاردی. باخیشلارینین درینلینده سیرلی بیر شئی وار ایدی. حس ائدیردیم اطرافینا “نییه” دولو باخیشلارلا باخیر. قیز یانیما چاتاندا سوروشدوم:
– لئیلا سنسن؟
– هه!
– سنه احمددن بیر مکتوب وار. ایستییرسن؟
دلی قادینلارا عایید خصوصی ناز ایله دئدی:
– نه احمد؟ نه مکتوب؟
سسیمی بیر آز دا یومشالدیب دئدیم:
– سئوگی مکتوبو!
– ائئئئئئ، بئینیمی خاراب ائلهدی بو دلی. دلیخانادا سئوگی اولار؟ نه ایستهییر ائئئئ مندن؟ وئر گؤروم اونو!
دوکتور طیب باجیسینا گؤزو ایله ایشاره ائلهدی کی، اللرینی خصوصی پالتاردان چیخارماغا کؤمک ائلهسین. مکتوبو لئیلانین الینه وئردیم. لئیلا مکتوبو آچیب گویا اوخویورموش کیمی باخدی. سونرا چوخ راحات شکیلده جیریب هاوایا سوووردو. مکتوب گؤیده اوچا-اوچا لئیلا دا دلی کیمی اوجادان گولمهیه باشلادی. گولمهیین اورتاسیندا باغیریردی:
– هاردا بیر دلی وار گلیب منی تاپیر ائ، آللاه حاققی!
دوکتور منه باخیردی. من ایسه دونوب قالمیشدیم. طیب باجیسی لئیلانی دمیر قاپینین ایچینه قایتاردی. دوکتور دئدی:
– ناراحات اولما. بوردا هله ائله دلیلر وار کی، آللهین اولوب-اولمادیغینی ریاضی فورموللار ایله ثبوت ائدیرلر…
ایضاح:
حئکایهنی امکداشیمیزجناب حسین واحدی عرب الیفباسینا کؤچوروبدور


text:
تورکی شعر
0 گؤروش
یازار: اهرلی
بیر اوتوزموش پاشانین بوش قالاسین گؤر منی گؤر
یوواسیندان ییخیلان قوش بالاسین گؤر منی گؤر
ایلین آخیر گئجه سینده آتاسیز بیر اوشاغین
اوتانیب اللری بوم بوش آناسین گؤر منی گؤر
منی دیندیرمه دانیشسام سنی پئشمان ائده رم
دینامیت بومباسینین پاتلاماسین گؤر منی گؤر
باجاغیندان آسیلان داردا جلالتلی شئرین
داملا داملا قانینین داملاماسین گؤر منی گؤر
منه سندن سورا دونیادا غمین نئیله یه جک
سؤز یازاندا قلمین آغلاماسین گؤر منی گؤر
یومورام سندن اؤتور گؤزلریمی آرزولارا
سارانین سئللره بئل باغلاماسین گؤر منی گؤر
رحیم اصغرزاده تکین
پنجشنبه 1401.1.25


text:
فلسفه، بیلیم، أدبیات و اینجهصنعت آنالیتیک سؤزلویو
بو منیم یئنی کیتابیمدیر. (کیتابین آدی قطعیلشمهییب.) آدیندان دا بللی اوْلدوغو کیمی “ساغلام دیل” باشلیقلی کیچیک أثریمده اؤنردیییم مسئله بوردا دیققت مرکزینده دایانیب: اورتوگرافی ایله یاناشی تئرمینلر سورونو ایله کسکین، گئنیش و سورهکلی اوغراشماق. چونکی تئرمینلرین مسئلهسی چؤزولمهیینجه ساغلام بیر دیله یاخینلاشما ادعاسی آبسورد آلیناجاق. “قاورام”لارا قویولموش آدلارین (یعنی تئرمینلرین) اوزهرینده اوزلاشمادان و یا ائله بیر تئرمینلری قوندارمادان دوشونجه گئدیشی چیخیلماز یولدا قالیر. شعرین بالیشجا گورهوی ایمگه یاراتماقدیرسا فلسفهنین ایشی قاورام تؤرهتمکدیر. گئنهـبولا شعر سؤیلهییریک چونکو ایستهنیلن قدهر ایمگه وار، دوشونجهیه یئترینجه گیریشه بیلیمریک چونکی قاوارملاریمیزین آدی یوخدور.
کیتابدا باجاردیغیم قدهر داها چوخ فلسفه، بیلیم، بیر آز دا أدبیات و اینجهصنعت آلانلارینا عاید آچار سؤزجوکلری، دئییملری و داها چوخ تئرمینلری آچیقلامیشام. باشقا کیتابلاریما رغمن، قوْنون حیاتی اؤنمی اوجباتیندان بو سؤزلویون تام متنی بؤلومـ بؤلوم بو اینتئرنئت دوشرگهسینده وئریلهجک. ألبتته سؤزلویون بعضی بؤلوملری، آیریـآیری جیزماقارالاریمین بیر پارچاسی اوْلاراق بوندان اؤنجه آدداـبوددا بیچیمده وئریلمیشدیر (آشاغیدا “فوتوریزم” بارهسینده وئردیییم بیلگیلر اؤنجه کیتابلاریمین بیرینده گئتمیشدی.) سؤزلوکده یالنیز بللی قاوراملارین آچیقلاماسی وئریلمهیهجک، بعضن همین سؤزلره اؤز دیلیمیزده قارشیلیق آختاریشی دا یئر آلاجاق. هابئله اوْنلارین قوللانیشی زامانی قارشیلاشا بیلهجهییمیز یانلیشلیقلارا ییغجام چرچیوهده گتیردیییم چؤزوملهمهلری سایین قلمداشلارلا پایلاشاجاغام.
سؤیلهدیکلریمه اوچ مسئلهنی ده آرتیرمالییام: بیرینجیسی، بیزیم اؤزگو دوروموموزدان آسیلی اوْلارق بو أثر بنزهر سؤزلوکلردن فرقلیدیر. بوردا سؤزلره داها چوخ فلسفه و دیلچلیک قوْوشاغیندا قارشیلیق [معادل] آختاریشی بوجاغیندان باخیلسا دا، بونلارلا بیرباشا ایلگیلی اولمایان (آمما ساغلام دیللین فورمالاشماسینا گرهکلی ساییلان) سؤزلردن یان کئچمهمیشم. (اؤرنهیین، بیر چوْخ فلسفه ائنسیکلوْپئدییالاریندا “یوزایللیک” سؤزونه یئر وئریلمهیه ندن یوْخدور، بیزده وار.) ایکینجیسی، بوردا باشلیقلارین [مدخللرین] ایلکین قارالامالاری وئریلیر، سوْنرا سایین قلمداشلار و اوْخوجولارین تنقیدلری و اؤنرلرینه دایاناراق سوْن واریانت بیرداها حاضیرلانیر. اوچونجوسو، بو أثرده اؤزگونلوک اؤزهللیییندن وازکئچمیشم. یعنی تام اوریژینال بیر اثر یاراتماقدانسا بللی بوشلوغو دولدورماغا چالیشمیشام. بونون اوچون یئری گلدیکده اینگیلیسجه، ایستانبول تورکجهسینده، عربجه و فارسجادا یازیلمیش چوْخساییلی أثرلردن گئنیش ترجومهلر وئرهجهیم. ألبته بو أثرلرین بئش سامباللی اؤرنهیی گؤزومدن یایینماییب: “بدیا آخارسو”نون تورکجه کیتابی، اینگیلیسجه “ایستانفورد” ائسیکلوپئدیاسی، عربجه “موسوعه الفلسفه”، فارسجا “دایره المعارف مصاحب” و آذربایجان تورکجهسینده یانلیشلیقلارلا دولو “فلسفه لوغتی”.
ایواز طاها


text:
موسلمان دوغونون دوشونجه منظومهسینی اولوشدوران آخیملار بونلار ایدی: ایکی تئولوگییا آخیمینین (أشعریلیک و مؤعتزیله کیمی) اوسچو و یا اوسچولوغا قارشی قوللاری، ابن سینانین باشچیلیق ائتدیی پئریپاتئتیک [مشایی] فلسفه و سؤهروردینین باشچیلیق ائتدییی ایشراق فلسفهسی. بو آخیملار بیر مسئلهده بیرلشیردیلر: اینسانین تانری تجللاگاهی اولان دوغایا اویغونلاشماسیندا.
دوغو اینسانی، نئجه دئیرلر، طبیعت وورغونودور، چونکو بوتون ائورهنی تانرینین ایشیق دیلیملری ساییر. تانری دا اؤز یاراتدیقلارینی سئویر و اونون بو سئوگیسی وارلیغین بوتون قاتلاریندا اؤزونو گؤستریر. بو دوشونجه طرزینین سونوجو اولاراق دوغودا باتی آنلامیندا بیلیم میدانا گلمهدی. بیر حالدا کی، دونیا تانرینین باغیش و سئوگیسینین گؤستریم دوزهنلیییدیر، طبیعتی روحسوز بیر نسنه کیمی آراشدیرماق و اونا توکهدیجی گؤزو ایله باخماق اولماز. باتیدا طبیعتی درک ائتمهیین باشلیجا دورتوسو اونو دییشدیرمک اولسا دا، دوغودا اینسان یاشامی دونیایا سئوگی ایله قیزینیب آنلام قازانیر. بو یاناشما دوردوقجا اینسانین طبیعت قارشیسیندا شاشقینلیغی آزالمیر، اونا قوووشماق و قاریشماق ایستهیی بیر آن دا سؤنوکمک بیلمیر. اورتادوغو مدنیتنده ائورنله سئویشمک و کایناتین قوتسالاشدیریلماسی طبیعتین ایلاهیلشدیریلمهسینه گتیریب چیخارماسا دا، ایسلام اویغارلیغینین چیچکلنمه دؤنمینده بئله، طبیعته موداخیله آنلاییشی توپلومدا کسکین ماراغا ندن اولمادی.
آمما چاغداش اینسان بو اویغونلاشمایا اؤزگه قالاراق دونیانی دییشدیرمهیه چالیشیر.
___________________
قایناق: پوستمودئرنیزم آذربایجانا گلمهدن گئتمک ایستهییر / ایواز طاها


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- یاپتئغئنئ مۆکممل یاپماق، گؤکلردە وە یردەکی هر شەی کندیسینە عائید اۇلان آللاها اؤزگۆدۆر. یاپتئغئنئ مۆکممل یاپماق، آحیرتتە سادەجە آللاها اؤزگۆدۆر. اۇ، قارارلارئ دۇغرو اۇلان، هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلندیر.
- اۇ، یرە گیرنی وە یردن چئقانئ، گؤکتن اینن وە گؤگە یۆکسلنی بیلیر. اۇ ایکرامئ بۇل اۇلان وە چۇقچا باغئشلایاندئر.
- کافیرلیک أدنلر شؤیلە دەدیلر: “اۇ ساعات (ینیدن دیریلیش ساعاتی) بیزە گلمز.” دە کی: “حایئر! غایبئ بیلن راببیمە یمین اۇلسون کی اۇ ساعات سیزە موطلاقا گلەجکتیر. گؤکلردە وە یردە ایستەر ذررە آغئرلئغئندا، ایستەر اۇندان کۆچۆک، ایستەر داحا بۆیۆک اۇلسون؛ هیچبیر شەی اۇنون بیلگیسیندن قاچماز. حپسینین آپآچئق یازئلئ بیر قایدئ توتولور.”
- بو، اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارئ، راببینین اؤدۆللندیرمەسی ایچیندیر. ایشتە اۇنلار ایچین ماغفیرت /باغئشلانما وە دگرلی بیر رئزئق واردئر.
- آیتلریمیزی أتکیسیز قئلمایا چالئشانلار وار یا، ایشتە اۇنلارا سارسئجئ وە آجئ ورن بیر عاذاب واردئر.
- کندیلرینە عیلیم وریلنلر، راببیندن سانا ایندیریلنین (قورئانئن) گرچگین تا کندیسی اۇلدوغونو، دائیما اۆستۆن وە یاپتئغئنئ مۆکممل یاپانئن یۇلونو گؤستردیگینی گؤرۆرلر.
- کافیرلیک أدنلر (بیربیرلرینە) شؤیلە دەدیلر: “سیزە ‘(اؤلۆپ دە تۇپراقتا) تامامن پارچالاندئغئنئزدا کسینلیکلە ینی بیر یاراتئلئشلا (دیریلتیلەجکسینیز)’ دییە حابر ورن بیر آدامئ گؤسترەلیم می؟
- اۇ، آللاها بیر یالان مئ مال أدییۇر، یۇقسا جینلرین أتکیسینە می گیرمیش؟” حایئر! آصلئندا آحیرتە اینانمایانلار عاذاب ایچیندە وە درین ساپقئنلئقتادئر.
- اۇنلار اؤنلریندە وە آرقالارئندا اۇلان گؤگە وە یرە باقمادئلار مئ؟ گرک گؤرۆرسک اۇنلارئ یرین دیبینە گچیریر وەیا گؤکتن اۆزرینە پارچالار دۆشۆرۆرۆز. هیچ شۆبهەسیز بوندا، آللاها یؤنلن هر قول ایچین بیر آیت /گؤسترگە واردئر.
- داوودا طارافئمئزدان بیر لۆطوفتا بولوندوق (وە شؤیلە دەدیک:) “أی داغلار وە قاناتلئ جانلئلار! داوودایلە برابر (بانا) یؤنلین!” بیر دە دمیری اۇنون ایچین یوموشاتتئق.
- “وۆجودو قاپلایان زئرەلار یاپ! اؤرگۆسۆندەکی اؤلچۆیۆ ایی بلیرلە!” سیز ایی ایشلر یاپئن. بن یاپتئغئنئز هر شەیی گؤرمکتەییم.
- سۆلەیمانئن أمرینە دە رۆزگارئ وردیک. رۆزگار اؤگلنە قادار بیر آیلئق، اؤگلەدن سۇنرا دا بیر آیلئق مسافە قاطەدردی. أریمیش باقئرئ دا قایناغئندان اۇنون ایچین آقئتتئق. جینلردن، راببینین ایذنییلە اۇنون گؤزتیمیندە چالئشانلار واردئ. اۇنلاردان حانگیسی أمرینیزدن چئقسا اۇنا آلەولی آتش عاذابئنئ تاتتئردئق.
- سۆلەیمان نە ایستەرسە اۇنو یاپارلاردئ؛ حاص اۇدالار، هەیکللر، حاووض گیبی چاناقلار وە ثابیت قازانلار. أی داوود عائیلەسی! گؤرەولرینیزی یرینە گتیرمک ایچین چالئشئن! قوللارئمدان گؤرەولرینی یرینە گتیرنلر پک آزدئر.
- سۆلەیمانئن اؤلۆمۆنە قارار وردیگیمیزدە، اۇنون اؤلدۆگۆنۆ سادەجە دایاندئغئ شەیی کمیرن بیر قارا حایوانئ اۇنلارا گؤستردی. سۆلەیمان یرە یئغئلئنجا جینلر آنلادئ کی، أگر غایبئ بیلسەلردی اۇ آشاغئلایئجئ عاذاب ایچیندە قالمازلاردئ.
- سبەلیلر ایچین اۇتوردوقلارئ یردە بیر آیت /گؤسترگە واردئ؛ ساغلئ سۇللو باحچەلر. (اۇنلارا شؤیلە دەنمیشتی:) “راببینیزین وردیگی رئزئقتان یەیین وە اۇنا قارشئ گؤرەولرینیزی یرینە گتیرین! شهرینیز ترتمیز بیر شهیر، راببینیز ایسە قوصورلارئ اؤرتن بیر رابتیر!”
- آما اۇنلار آلدئرمادئلار؛ بیز دە اۆزرینە عاریم سلینی گؤندردیک. اۇنلارئن باحچەلرینی، بوروق یەمیشلی آغاچلار، ائلغئن آغاچلارئ وە بیرآز دا سدیر آغاجئ اۇلان ایکی باحچەیە چەویردیک.
- نانکؤرلۆک أتمەلرینە قارشئلئق اۇنلارئ بؤیلە جزالاندئردئق. بیز چۇقچا نانکؤرلۆک أدنلردن باشقاسئنئ جزالاندئرئر مئیئز هیچ!
- اۇنلارلا برەکتلی قئلدئغئمئز کنتلر آراسئندا بیری دیگریندن گؤرۆنن کنتلر اۇلوشتوردوق. اۇنلاردا یاپئلاجاق یۇلجولوغون اؤلچۆسۆنۆ دە قۇیدوق. “گجەلر وە گۆنلر بۇیونجا گۆون ایچیندە یۇلجولوق یاپئن!” (دەدیک.)
- “راببیمیز! یۇلجولوقلارئمئزئن مسافەسینی اوزات.” دەدیلر وە کندیلرینە یانلئش یاپتئلار. بیز دە اۇنلارئ بؤلۆک پؤرچۆک أدەرک حیکایەلرە قۇنو یاپتئق. هر دورومدا صابرەدن (دوروشونو بۇزمایان) وە دائیما شۆکرەدن (گؤرەولرینی یرینە گتیرن) هرکس ایچین بوندا (داحا نیجە) آیتلر /گؤسترگەلر واردئر.
- ایبلیس، اۇنلار حاققئنداکی اؤنگۆرۆسۆنۆن دۇغرو اۇلدوغونو گؤردۆ؛ مۆمین بیر کسیم دئشئندا هرکس اۇنا اویدو.
- اۇیسا اۇنون اۇنلارا بۇیون أگدیرەجک بیر گۆجۆ یۇقتو. سادەجە آحیرتە اینانئپ گۆوننلر ایلە اۇ قۇنودا شۆبهەسی اۇلانلارئ بیلمەمیز ایچین (اۇنا فئرصات وردیک). راببین هر شەیین قۇرویوجوسودور.
- دە کی: “آللاە ایلە آرانئزدا اۇلدوغونو ایددیعا أتتیکلرینیزە یالوارئن باقالئم! اۇنلارئن گؤکلردە وە یردە ذررە قادار یتکیلری یۇقتور. اۇرادا اۇنلارئن بیر اۇرتاقلئقلارئ اۇلمادئغئ گیبی آللاهئن اۇنلاردان بیر دستکچیسی دە یۇقتور.
- اۇنون قاتئندا شفاعات، لهینە اۇنای وردیگی کیمسەدن باشقاسئنا فایدا ساغلاماز. ایچلریندەکی دهشت گیدریلینجە اۇنلارا؛ “راببینیز نە دەمیشتی؟” دییە سۇرولور. “تامامئیلا گرچگی سؤیلەمیش.” دەرلر. اۇ یۆجەدیر، بۆیۆکتۆر.
- دە کی: “گؤکلردن وە یردن سیزە رئزئق ورن کیمدیر؟” (یینە) دە کی: “آللاەتئر! یا بیز یا سیز (ایکیمیزدن بیریمیز) گرچکتن دۇغرو یۇلدا وەیا آپآچئق بیر ساپقئنلئق ایچیندەدیر.”
- دە کی: “سیز بیزیم ایشلەدیگیمیز گۆناەلاردان سۇروملو توتولمازسئنئز، بیز دە سیزین یاپتئقلارئنئزدان سۇروملو توتولمایئز.”
- دە کی: “راببیمیز سیزینلە بیزی بیر آرایا گتیرەجک، سۇنرا حاققا اویغون بیر شکیلدە آرامئزئ آیئراجاقتئر. اۇ، ایی ایلە کؤتۆیۆ آیئران وە هر شەیی بیلندیر.”
- دە کی: “آللاها اۇرتاق سایدئقلارئنئزئ گؤسترین بانا!” حایئر، آصلا گؤسترەمزسینیز! اۇ دائیما اۆستۆن اۇلان وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاەتئر.
- سنی بۆتۆن اینسانلارا سادەجە مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلاراق گؤندردیک آما اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمییۇر.
- شؤیلە دییۇرلار: “دۇغرو سؤزلۆ کیشیلرسنیز اۇ واعاد نە زامان گرچکلشەجک؟”
- دە کی: “سیزین ایچین واعاد أدیلن بیر گۆن وار کی اۇنو بیر آن أرتەلەیەمزسینیز، اؤنە دە آلامازسئنئز.”


text:
آذربایجان ملی علملر آکادئمیاسینین نسیمی آدینا دیلچیلیک اینستیتوتونون دیرئکتورو آکادئمیک توفیق اسماعیل اوغلو حاجییئو بو گون گؤزلهنیلمز قضا نتیجهسینده وفات ائتمیشدیر.
آذربایجان جومهوریسینین ATV تلویزیا کانالینین یایدیغی خبر اساسیندا پروفسور توفیق حاجییئو ۲۷ نویابر ۲۰۱۵-جی ایلده سحر ساعاتلاریندا یاشادیغی ائوین حامامیندا دم گازیندان زهرلنهرک حیاتینی ایتیرمیشدیر.
توفیق حاجییئو ۱ مای ۱۹۳۶-جی ایلده جبراییل رایونونون سولطانلی کندینده آنادان اولوب.
سولطانلی کند اورتا مکتبینی بیتیریب. ۱۹۵۳-جو ایلده آذربایجان دولت اونیوئرسیتهسینی فیلولوگییا فاکولتهسینه قبول اولونوب، ۱۹۵۸-جی ایلده اورانی فرقلنمه دیپلومو ایله بیتیریب و دیلچیلیک اختصاصی اوزره آسپیرانتورایا قبول ائدیلیب. ۱۹۶۲-جی ایلین مارتیندا “آذربایجان دیلینین جبراییل شیوهسی” موضوعسوندا نامزدلیک، ۱۹۶۹-جو ایلده “ییرمی عصرین اوللرینده آذربایجان ادبی دیلی” موضوعسوندا دوکتورلوق تئزلرینی مودافیعه ائدیب.
پروفسور توفیق حاجییئوین اساس اثرلری و ترجومهلریندن آشاغیداکیلارینی آد آپارماق اولار:
۱۹۷۵، ساتیرا دیلی
۱۹۷۶، آذربایجان ادبی دیلی تاریخی
۱۹۷۷، ییرمی عصرین اوللرینده آذربایجان ادبی دیلی
۱۹۷۹، یازیچی دیلی و ایدهیا-بدیعی تحلیل
۱۹۸۰، صابر: قایناقلار و سلفلر
۱۹۸۳، آذربایجان دیلی تاریخی
۱۹۸۳، «ملانصرالدین»ین دیلی و اوسلوبو
۱۹۸۷، آذربایجان ادبی دیلی تاریخی، ۲-جی حیصه
۱۹۹۰، شعریمیز، نثریمیز، ادبی دیلیمیز
۱۹۹۲، آذربایجان دیلی
۱۹۹۴، فوضولی: دیل صنعتکارلیغی
۱۹۹۷، قیپچاق چؤلونون یووشانی
۱۹۹۹، دده قورقود: دیلیمیز، دوشونجهمیز
۲۰۰۲، تورک دیللرینین مقایسهلی تاریخی گرامماتیکاسی
۲۰۰۴، آذربایجان ادبیاتی تاریخی (۶ جیلدده)
۲۰۰۵، آذربایجان دیلی. ۱۰- جی صینیف درسلیگی
۲۰۰۵، آذربایجان دیلی. ۱۱- جی صینیف درسلیگی
۲۰۰۵، میکاییل باشتونون «شان قیزی داستانی» و پوئتیکاسی
۲۰۰۵، تورکلر و دونیا: گیزلی تاریخ (روسجادان ترجومه)
۲۰۰۸، سید احمد جمالالدین ابن محنا
اونون علمی یارادیجیلیغیندا “کتاب دده قورقود”لا باغلی تدقیقاتلار مهم یئر توتور. توفیق حاجییئوین کامل ولییئوله ۱۹۷۵-جی و ۱۹۷۶-جی ایللرده آذربایجان دولت اونیوئرسیتهسینده اؤلکه سویهسینده تشکیل ائتدیکلری “دده قورقود” سمیناری آذربایجان قورقودشوناسلیغیندا بیر دیرچهلیش یاراتدی. “آذربایجان ادبی دیلی تاریخی” (۱۹۷۶) کیتابیندا “کتاب دده قورقود”داکی حادثهلرین، اوبرازلارین تاریخی، آبیدهنین دیلی، پوئتیکاسی، ائتنوگرافیک خصوصیتلری حاقیندا گئنیش تحلیل وئریب
http://ishiq.net/?p=13909