text:
UYDURMA GENOSİD(SOYQIRIM)
YAXUD SƏLİB SAVAŞININ DAVAMI
SORUMLUMÜDİR və BAŞYAZAR:
Dr.HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK(SOYTÜRK)
سوروملومودیرو باش یازار: دکتر حسین شرقیدره جک (سوی تورک)
گئنوسید یاخود سوی قیریم مختلیف آنلاملاردا سسلنمک ده دیر. هر هانکی پلانلی بیر عملین نتیجه سینده میللی دیل، گروهلاشما، اقتصادی و مدنی وارلیقلارین هم ده اینسانی باخیمدان بشری دیرلرله یاناشی اینسانین اوزونوده فیزیکی اولاراق یوخ ائدیلمه سینه سوی قیریم (گئنوسید) دئییلیر. بو آنلام ایلک دفعه رافائل لمپکین لهستانلی وکیل طرفیندن آمریکا نین ساونوما باخانلبغیندا (مدافعه ناظرلییی) ایشله دیلمیشدیر. اونا گوره گئنوسید ایکی درجه لی دیر: 1- مظلوم قرار تاپمیش بیرمیلتین، گروهون مدنی حاقلارینی و میللی کیملیک لرینی یوخ ائتمک 2- بیر میلتین کیملیینه زورلا تأثیر گوسترمک و اونو یوخ ائتمک.
گئنوسید اصطلاحی(ترمینی) 1948 – جی ایلد اولوسلار آراسی (بین الملل) ایستاتوس آلدی. اونو بشریت علیه نه ایشله دیلمیش اَن بویوک جنایت کیمی تعریف له دیلر. بونا نمونه آلمانلارین ساواشلاردا یاپدیقلاری، روسلارین تاتار مسلمانلارینا ائتدیک لری، رووندا دا باش وئرن قیرغین اولایلاری، اسرائیلین فلسطین خالقینا سرگیله دییی تاویری و اَن اونملی سی ده 20- جی یوز ایلین اَن دهشتلی سویقیریمی اولان خوجالی سویقیریمینی قید ائتمک اولار.
قید ائتمک لازیم دیرکی گونوموزده دونیانین بیر چوخ یئرلرینده خصوصیله ده اورتا دوغو و آفریقا دا بو کیمی سویقیریملار توره دیلمکده دیر. بونا نمونه فرانسه لیلرین الجزایرده و انگلیس لرین دونیانین بیر چوخ یئرلرینده و حالادا سومورگه چی اولکه لرین اَلی ایله یوزلرله معصوم اینسانلار اونلارین حیوانی و شیطانی ایستک لری نیتجه سینده قربان گئدیرلر. بونا اورنک عراق، سوریه و سودان کیمی مسلمان اولکه لرینده باش وئرن لییی و میصرده جریان ائدن حرکت لری گوسترمک اولار.
گئنوسید چشیدلی فورمالاردا بروز ائده بیلر:
1- سیاسی گئنوسید: یعنی بیر دولتی یئرلی کوکلی آرادان قالدیرماق. 2- دینی گئنوسید : دینی دیرلری و دینی آبیدلری یوخ ائتمک (قاراباغدا ائرمنیلرین ائتدیک لری کیمی) 3- مدنیت گئنوسیدی: آنا دیلینین ایشله دیلمه سینه قاداغا قویولماسی (پهلوی دوورینده اولکه ده تورکلره قارشی یورودولن سیاست) و دیگر مدنی وارلیقلارا یوخ اولما تهلوکه سی یاراتماق. 4- اقتصادی گئنوسید: میللی اقتصادییاتی چوکرتمک، 5- یاشام گئنوسیدی: دوغارقانلیغی قصداً آشاغی سالماق، قادین -ارکک آیریسئچگیلییی یاپماق، اوشاقلارا آجیلیق سیاستی اویقولاماق. 6- فیزیکی گئنوسید: اینسانلار، قووملر و میللت لر آراسیندا آیریسئچگیلیک قویماق و اونلاری یئمک له تأمین ائتمک دن چکینمک. 7- اخلاقی گئنوسید: بو دا بیر توپلومو بیلرک دن آرادان آپارماق البته قید ائتمک لازیم دیرکی اعتیادی (نارکامانیا)، الکلی (آلکاکول) و وپورنوگرافییانی یایقینلاشدیرماقلا.
قید ائتمک لازیم دیرکی 1948- جی ایلده بیرلشمیش میللت لر طرفیندن یارادیلمیش کنوانسیوندا بوتون اینسانی دیرلری یوخ ائدن او جومله دن میللی و مدنی دیرلرله یاناشی اینسانین اوزونو یوخ ائتمک قاداغان ائدیلمیشدیر. و بونلاری یاپان و حیاتا کئچیرنلر سویقیریم جزاسی ایله محکمه یه چیخاریلاجاقدیر کیمی قانونلار تصویب ائدیلمیشدیر.
دونیادا اَن اورنک اولان سویقیریم یاخود نسیل کسمه یا همان گئنوسید بونلاردان عیبارت دیر: (1) 45- 1935 آراسیندا آلمانلارین قاراچیلارا (کولی) یاپدیقلاری سویقیریم (2) کامبوجییا دا خمرلرین تورتدیی سویقیریم (3 میلیون اینسان اولدورولدو) 1979 – 1974 (3) سویقیریم رواندا دا 1994 – جو ایلده. (4) 1933 – 1932 – جو ایللرده روسلارین اکرانیادا و کریم ده تورتدیک لری سویقیریم. بو گئنوسید قصداً آج ساخلاما و قصداً کوچ ائدیرمه (5) ائله بو ایللرده ارمنیلرین تورک آذربایجانلیلارا قارشی تورتدیک لری سویقیریمی دا قید ائتمک اولار. بو سویقیریملار تورکلری بوگونکو ارمنستان آدلانان ارضینین مختلیف یئرلریندن زورلا کوچورتدولر و کوچمه ینلری ده اولدوردولر. بونا میثال، ایروان، زنگنه زور و باشقا ماحاللای آد آپارماق اولار. بونونلا یاناشی ارمنیلرین روسلارین حمایه سی ایله بوتون آذربایجان ارضیلرینده اوجومله دن قاراباغ، قوبا، لنکران سالیان, تبریز، ارومیه و سالماسدا دا فرانسه و انگلیس لرین کمکی ایله مختلیف سویقیریملار تورتدیلر.
آمریکا اردوسو طرفیندن اَن بویوک سویقیریم ویتنام دا توره دیلدی. اَن سون سویقیریم ایسه قاراباغدا خوجالی شهریند، ارمنیلرین تورکلره یعنی مسلمانلارا قارشی توره تدییی گئنوسید دیر.
ارمنیلر گلستان و تورکمن چای مقاویله سیندن سونرا بیر باشا روس و آوروپالیلار طرفیندن حمایه دارلیق اولونوردورلارکی، تورکلرین (آذربایجان) اراضینده مستقل دوولت یارادسینلار و ائله بونون نتیجه سینده مختلیف یئرلرده یعنی خوی – سالماس، ایروان قاراباغ، ناخجیوان، زنگه زور، دره لیز، خداآفرین، قاراداغ، اردوباد، جلفا و وئدی باساردا مسکونلاشدیریلدیلار. ایروان شهرینین 66% مسلمانلاردان عیبارت ایدی (1886 – جی ایلده). آنجاق پلانلی سیاست یورودن ارمنیلر 1918 – جی ایلده داشناکسیون و روس بولشویکلرینین اَل بیرلییی ایله و باشدا شائومیان ارمنی اولماقلا باکی شهرینین اهالسینه 31 مارت دا دیوان توتدولار. بو تاریخ ده 12 مین آذربایجان شیعه مسلمانینی قادینلی، قوجالی و اوشاقلی اولدوردولر.
ائله بو تاریخ ده آذربایجانین دیگر شهرلری اوجومله دن لنکران، قوبا، سالیان، حاجی قابیل و شاماخیدا 6 الی 7 مین مسلمانی اولدوردولر. خویدا، سالماس دا، ارومیه ده، ماکی دا، قاراداغ دا 10 مین دن چوخ مسلمانی قانینا قلتان ائتدیلر. بوتون بو دئدیک لریم فاکت اولاراق روس قایناقلاریندا ائله جه ده « تاریخ 18 ساله آذربایجان» احمد کسرونین مؤلیفی اولدوغو اثرده مووجودور.
20- 1918 – جی ایللرده ائرمنی داشناکسیون پارتیاسی عضولری آدلارینی چکدییمیز شهرلرله یاناشی "اوچ مؤذن" (اچمیازدین) قازاخ ,ایروان و سورمه لی ده اوست اوسته 565 مین تورک مسلمانی قتله یئتیردیلر. ائله بو تاریخ ده 575 مین آذربایجان شیعه مسلمانی اوز آتا بابا یورد – یووالاریندان ائرمنیلر طرفیندن قوولدولار. ائرمنی یازاری کاردوکیان یازیرکی "شوروی یارادیلاندا ارمنستان دئیلن ارضی ده 1920 – جی ایلده 10 مین آذربایجانلی وار ایدی چونکی بیز اونلاری یورد یووالاریندان دیدرگین سالمیشدیق".
آذربایجان ارضیسی دورد مرحله ده یاغی ارمنیلر طرفیندن باشقا معنادا صلیب ساواشنین جبهه دارلارنین تجاوزونه معروض قالمیشدیر. 1- 1907 – 1905، 2- 1920 – 1915 ، 3- 1953 – 1948 ، 4- 1988 0 1986.
1988- جی ایلدن باشلایاراق تورکسوز (مسلمانسیز ) ائرمنستان یارادیلما سیاستی یورودولمه یه باشلادی. بونونلا بئله مسلمان آذربایجانلیلار 185 یاشایش منطقه سیندن قوولدولار. 250 مین تورک و 18 مین کورد اوز یورد یووالاریندان دیدرگین ائدیلدیلر. بو سیاست نتیجه سینده 200 مین مسلمان جانینی اَلدن وئردی. بو سیاستین داوامی اولاراق اونلار قاراباغی اشغال ائتدیلر و شوروی اردوسونون 366 – جی آلاینین کومه یی ایله خوجالی شهرینده بشری جنایته اَل آتدیلار و یوزلرله سیلاحسیز اینسانی اوجومله دن 613 گوناهسیز اینسان قتل عام ائتدیلر. بونلاردان 64 – اوشاق – 106- قادین 70- قوجا ایدی. بونونلا یاناشی قاراباغین دیگر شهرلرینده 200 میندن چوخ اینسانی قتل عام ائدیب و بیر میلیون دا آرتیق اینسانی دا یورد و یووالاریندان سوروگون ائتدیلر. متجاوز ائرمنی لر روس و آوروپالیلی دینداشلارینین یاردیمی ایله مینلرله اینسانا تجاوز ائدیلر. اوشاقلارین داخلی بدن اعضالارینی دونیادا ساتسیشا چیخارتدیلار. هله بوگون بئله یوزلرله مجهول الهویه آذربایجان قادینی ارمنی لر طرفیندن یا اولدورلموش یا دا غیر اینسانی آماجلار اوچون ساخلانیلماقدادیرلار.
یالانجی بین الخالق قوروم و تشکیلاتلار ایندیه دک 4 قطنامه قبول ائدرک ارمنی تجاوزونو محکوم ائتمیش آنجاق ارمنی لر هئچ بیرینه محل قویمامیشدیر.
بوتون قطنامه لر گوزه کول اوفورمک دیر. چونکو ارمنی تجاوزونون آرخاسیندا صلیب ساواشینین اصیل رهبرلری دایانیر و اونلار بوگونده مسلمان دونیاسیندا، اسلام امتینه هاردان نئجه ضربه وورا بیلرلر وورورلار. باخین صرب لرین بوسنی هرزگووینده تورتدیک لری وحشیلیک لر و توپلو مسلمانلارین اعدامینی گورمزدن گلرک اونو سویقیریم آدلاندیرمادیلار.
بوگون اونلارین یاراتدیغی تکفیری و داعش گروهلاشمالارینین تورتدیک لری ده سویقیریم آدلاندیریلمیر. زیرا اونلارین آماجی مسلمانلاری ضعیفلتمک و یوخ ائتمک دیر. بو ضعیف لتمه ایستر میسیونرلرین اَلی ایله یارادیلمیش قوندارما دوولت لر اولسون، ایسترسه ده اطلاعاتی سرویسلرینین نظارتیندا قورولوب و ایشله ین اسلام نما تروریست گروهلار و یاخودا اوز سویداشلاری یا دینداشلاری طرفیندن اداره اولونان اراضیلرده قونداراما رژیم لر یاراداراق باشقا مسلمان توپراقلارینا تجاوز حاضیرلاماقلا اونلاری یوخ ائتمک بوتوولوک ده مسلمانلیغی یوخ ائتمک دیر.
ایستر مسلمان عرب اولسون، تورک اولسون، آذربایجانلی یاداکی فارس و کورد اولسون اونلار اوچون مسئله نین ماهیتی عینی دیر و فرق ائتمزدیر.
یالانچی ارمنی سویقیریمی بایراغی آلتیندا اونا یوز ایللیک قید ائتمک له بوتون مسیحیت عالمی و آوروپالیلار اوز ایچ اوزلرینی نومایش ائتدیرمیش اولدولار. واتیکان کیمی مینی دوولتدن توتموش روس و آمریکا، فرانسه و انگلیس کیمی بویوک خریستیان اولکه لری 1915 اولایلارین بهانه ائدرک هامیسی ارمنی و مسلمانلارین عثمانلی دوولتی دوورینده ساواشینی حالا دقت مرکزینده ساخلایاراق، آنارشیست، خاین، دوولت و اولکه سینه آرخادان ضربه ووران ائرمنین یانیندا دوراراق بوگون آچیق آیدین اوتانمادان، تاریخی حقیقت لری بیله – بیله گورمزدن گلرک ارمنی لرین ساوشاراق اولمه لرینی بیلدیکلرینه راماً اونلارین اؤلومونو سویقیریم آدلاندیردیلار.
بو نه دئمک دیر، بو او دئمک دیرکی قاراباغی، بوسنی هرزگووینی اورادا خریستیانلارین تورتدیک لرینی گوزمزدن گلیب و اوز قارداشلارینین یانیندا دورماقدادیرلار. تاریخ شاهید دیرکی تورک ارمنیه سویقیریم ائتمه میشدیر.
کوردلر و ارمنی لر عثمانلی دوولتی اراضسینده بیر- بیرلرینی قیرمیشدیرلار. تاریخی قایناقلاردا خصوصیله ده روس قایناقلاریندا بیر چوخ منبع گوستریرکی، ارمنی لر – ارمنی لر له ساواشاراق بیر – بیرلرینی اولدورموشلر.
یوز ایل اونجه مسلمان تورک لرین چاناق قالادا خریستیان عالمینه چالدیغی ظفر و غلبه حالا دا اونلارین اَن درین یاراسی دیر. اونلار بو یارالارینی و مغلوبیتینی گیزله مک اوچون قاراباغدا ارمنی الی ایله مسلمان چوجوقلارینین قارنینا نیزه تاخییر.
اونلار مادریده اسلاما ووردوقلاری ضربه نین جاوابینی سلطان محمد فاتحین اسلامبولو فتحینده بیزیم قازاندیغمیزی گوروب قبول ائده بیلمیرلر. ائله بونا گوره ده، شیعه- سنی، ایرانلی، عثمانلی ساواشلاری چیخاردیب بیزی تعضیف ائتمک ایسته دیلر. باخمایاراق قسماً ایستک لرینه نایل اولدولار. آنجاق مسلمان امتینین اویاقلیغی نتیجه سینده اونلار یئنه گئری اوتورموش اولدولار و نتیجه ده کوهنه یورقان ایچی توکمه یه باشلادیلار و سویو، کوکو بللی اولمایان هایلاری (ارمنی) آلت ائدرک تورکو و اونون تیمثالیندا مسلمانی دونیا اینسانین گوزونده قاتل قلمه وئرمک ایسته ییرلر.
چاناق قالا ساواشیندا اودوزان آوروپالیلار ایندی قهبه آرواد مدلی سیاستینه اَل آتاراق شانتاژ و قارالاما ایله مشغول دور. بیر گون وار ایدی انگلیس سرهنگی دئیردی مسلمان تورک لرین حلقومو چاناق قالا بوغازیندا بیزیم اَلیمیزده دیر و اونو دمیرله کسه جه ییز، داها آوروپا مسلمان گورمه یه جک، آنجاق او دئدییی کیمی اولمادی و حالا بیز مسلمان اولاراق واریق و وار اولاجاغیق. نتیجه اعتباریله گئنوسید و قونداراما گئنوسید آدلاندیرلمالار هامیسی بیر سناریونون باشقا – باشقا صحنه لریدیر. اونون دا آکتورلاری قورخاق و اوزلرینه اینامینی ایتیرمیش آوروپا لیلاردیر.
بیرگون بیزیمله اوز- اوزه ساواشا گیرن آوروپالیلار، یاریم عصر دیرکی قورخاقلیقلاری اوجوباتیندان ساواشا بیلمیرلر. ائله بونا گوره دیرکی بیرینجی نووبه ده یالانچی تبلیغات کانپانیالارینی ایشه سالیرلار. ایکینجی سی اوکی اویدورما مسیحی دوولت لر یاراداراق اونلاری بیزیم اوستوموزه قیشقیردیرلار. (ارمنیلر کیمی) اوچونچوسو مسلمان اولکه لرینین باشچیلارینی اوزلری تعین ائتمه یه چاشیرلار بعضی قوراما بولگه دوولت لری کیمی.
دوردونجوسو مسلمان اولکه لرینین داخیلینده اولان ائتنیک (قومی) گروهلاردان استفاده ائدرک اولکه نین ثابت لیینه ضربه وورورلار. مثلاً تورکیه ده کورد عنصری و عراق و یمن ده شیعه و سنی، ایران دا مختلیف دینی آد آلتیندا یارادیلمیش عرب و بلوچ سیلاحلی دسته لری، بشینجی اوزلرینین یاراتدیقلاری ترور گروهلاری و بونلاری مسلمان اولاراق قلمه وئرره رک مسلمان و اسلام تروریزمی کیمی گوستریب گویا داعش و تکفیرلر ائله مسلمانلارین اوزلری طرفیندن تشکول تاپمیش و اسلام ترور گروهودور و بئله جه ده اسلام ترور دینی دیر. یا خود القاعده، بوکوحارام و دیگر بو کیمی ارگانیزه ائدیلمیش ترورچی دسته لر یالانچی مسلمانلاردیرلارکی سومورگه چی خریستیان اولکه لرینین بوتون مادی و معنوی دسته یی ایله یارادیلمیش و اونلارین تورتدیک لری بوتون کیرلی عمللر مسلمانلارین آدینا یازیلیر.
خریستیان اولکه لری بیلیرلرکی اونلار آچیق – آشکارا ساواشا بیلمزلر و ائله جه ده یالانچی فوندامنتالیزمچی دینی گروپلار یاراداراق بیر چوخ مسلمان گنجینی ده آلداداراق اولومه سوق ائدیر. اولن ده مسلمان، اولدورنده مسلمان، بدنام اولاندا مسلمان، آنجاق گل گورکو صلیب ساواشینی یورودنلر ایندی بیزیم قانیمیزی شراب عوضینه ایچیرلر.
آلتیجی مسلمان دوولتلرینی ایکیه آیرراراق شیعه، سنی دوولت لر آدلاندیرراق اونلاری بیر- بیرلری ایله ساواشدیرماق، یمن، عربستان کیمی، یئدینجی داخیلی ساواش توره درک دیگر مسلمان دوولت لرینی ایدئولوژی بولومه یه سوخاراق بیر – بیرلرینه دوشمن ائتمک. سکیزینجی اویدورما غرب مدنینی آب – هاواسیندا مسلمان گنجلرینی مختلیف یوللارلا، البته شیطانی آماجلارلا پوزغولاشدیرماق و اوز سوی کوکوندن اوزاق ساخلاماقدیر. بونا آراج اولاراق یونگول آوروپاسایاغی حیات طرزینی یایقینلاشدیرماق. دوققوز اقتصادی سیاسی و اجتماعی حتی کولتورل زورنلوقلار یاراداراق مسلمانلاری کوتلوی اولاراق کوره سلشمه دن اوزاق توتماق یادا اونلاری آوروپا طرز تفکورونده هضم ائتدیرمک.
اونونجوسو ایسه یالانچی بحرانلار یاراداراق مسلمان اولکه لرینده اولان – قالان اینتلئکت لری مهاجرته سووق ائتدیرمک و آوروپا اولکه لرینده یالانچی یاخشی حیات نامینه کوکوندن قوپاراراق و بیین کوچونه هرگون رواج وئرمک و بئله لیکه سیلاح و حیله ایله اَلده ائده ییلمه دینی بیین اوغورلوغو ایله حیاتا کئچیرمیش اولور. نتیجه ده سون ضربه نی بیزه وورموش اولور.
یالانچی گئنوسید لر، یالانچی گوزل حیات وعدلری، یالانچی ثروت و عشرت خبرلری، یالانچی مدینه فاضله اویدورمالاری هامیسی بیزی یوخ ائتمک دیر. یوز ایل اونجه سیلاحلا ساواشان صلیب چیلر بوگون حیله و نیرنگ ایله ایچیمیزدن و آرخامیزدان بیزی وورماقلا مشغولدورلار. طبیعی ثروتلریمیزی سوموروب بیزی یوخسول ائتمک ده دیرلر. آییل، آییل ای مسلمان قارداش.


c: text/html

text:
آذر، نرگیز آیی علیاشرف درویشیان- چئویرن: مسعود آذر چیچک ماغازاسینین جامینین دالیسیندا دایانیر. آذر آییدیر، آنجاق هلهده نرگیزدن بیر خبر یوخدور. باخیشلاری هوسله چیچکلرین اوزهرینده قاچیر. – «یوخ، نرگیز گلمهییب. اؤز گوناهیمدی؛ نرگیز گولونه اؤیرتمیشدیم”. “یوخ. منیم گوناهیمایدی کی دئییردیم… ” “دئییردین کی نه اولسون؟” “دئییردیم کی اون ایکی آی ایل بویو پاییزین سونوندا نرگیزین گلمهسینی گؤزلهییرم. و من ایسه ...Read More »
شعر اوچون تاپشیریقلار / ازرا پاوند – چئویرن: احد فرهمندی
شعر اوچون تاپشیریقلار ازرا پاوند چئویرن: احد فرهمندی بو گون نظر صاحیبلرینی یوران فیکیر صاباح خالقی کدرلندیرجک. فیکر ائیلهمهیین شاعیرلیک صنعتی موسیقیدن آساندیر، یا شعر صنعتینی اؤیرنمکده بیر معمولی پیانو اؤیرتمنی قدهر زحمته قاتلاشمادان فن اهلینی راضی ائدهبیلهسیز. هر نه قدهر ائلییه بیلهسیز اؤزونوزو صنعتکارلارین تاثیرینده قرار وئرین یا او اؤلچوده ادبیز اولسون کی اونلارین حاقین آیدینلادین. قویمایین بو تاثیر ...Read More »
یای گئجهسینین یوخوسو / گری گوری ریکلین – چئویرن: علی آغگونئیلی
یای گئجهسینین یوخوسو گری گوری ریکلین – چئویرن: علی آغگونئیلی قاباق کی گون ائشیتمیشدیم کی اؤلکهنین درمان قاییرما انیستوتونون تدقیقاتچیلاریندان بیر گوروپو «کاغیذبازلیق»ین ضیدینه اولاراق بیر درمان دوزلدیبلر.بئله قرارا گلدیم کی بو درمانی آپاریب «کاغیذ بازلیق»آ آلیشمیش ایشچیلرین بیرینین اوزهرینده سیناییم.بونا بینان انیستوتا گئتدیم.اونلار، تام احتیراملا همان درماندان اوچ حب منیم ایختییاریمدا قویدولار.انیستوتدان چیخیب بیر باشا بیر ادارهیه گئتدیم.چون کی ...Read More »
فارس شعریندن ترجمهلر(۵) / مجتبی نهانی
فارس شعریندن ترجمهلر(۵) مجتبی نهانی (۱) فریبا مرتضایی موغایات اول مندن سئوگیلیم من بیر ساچ تئلینه باغلانمیشام الیمی گزدیردیییم زامان- او بوللوق قارانلیقلارا آرپایا مایل! باشینا دولانیم کیم ایدی دئدی؛ جاوانلیق، یاواش-یاواش گئدیر باخ؛ قولتوق آلتیمدا صوبحه قده ر اکدییین بوغدالیغا (۲) عباس صفاری اؤیرنمیشم یالقیزلیغیمی اوستالیقلا بیر قزئت دالیسندا گیزلدم، آما چییینلرینین قوخوسون وئرن- آی ایشیغیندان هئچ بیر شئییی ...Read More »
باشقا بیر دوغوش (تولدی دیگر) / فروغ فرخزاد- چئویرن: سوسن نواده رضی
باشقا بیر دوغوش (تولدی دیگر) فروغ فرخزاد چئویرن: سوسن نواده رضی بوتون واراولوشوم، سنی اؤزونده یئنهلهیهرک سونسوز جوجَرمهلرله گؤیرمهلری سحر چاغینا گوتورن قارانلیق آییتاسیدیر من بو آییتادا سنی آه چکدیم، آه من بو آییتادا سنی آغاجا، سویا و اودا جالاقلادیم *** یاشام بلکه ألینده سَلَه اولان بیر قادینین هر گون کئچدییی اوزون بیر خیاباندیر یاشام بلکه بیر کیشینین اوزونو بوداقدان ...Read More »
در باره تاریخ اوغوزهای آسیای مرکزی و قزاقستان/ سرگی گریگورویچ آغاجانف۱- ترجمه: رحیم کاکایی
در باره تاریخ اوغوزهای آسیای مرکزی و قزاقستان سرگی گریگورویچ آغاجانف۱- ترجمه: رحیم کاکایی قبایل اوغوز، در کنار دیگر کوچنشینان اورآسیا، نقش مهمیدر تاریخ قرون وسطی آسیای غربی و اروپای شرقی بازی کردند. ورود اوغوزها به عرصه تاریخ جهانی در دورهای پر از رویدادهای متلاطم و شدید رخ داد. این امر مصادف بود با دوران نابودی دولت سامانیان و آل ...Read More »
خیال پردهسی/ محمدعلی ضیایی – چئویرن: حسین واحدی
خیال پردهسی محمدعلی ضیایی چئویرن: حسین واحدی … قادین قیشیردی (بلکه ده من بئله گومان ائتمیشدیم) : - دئدیم دا! سنه احتیاجیم یوخدو. مهیه من ائلییه بیلمهرم بو ایشی تکباشیما گؤرهم؟ تلهسیردیم، آما ماراقدان، آددیملاریم سارسیلدی. قادین، اوتوز قارلی فصیلی گؤرندن داها چوخ گنج ایدی. بوندان داها تئز یئنی چادیرا ایله دهییشه بیلهجهیی کؤهنه چادیراسینی، فرنگی قونداغین اوستونه چکمیشدی. سورتولموش ...Read More »
بیزیم ائوده ایکی دؤنه موحاریبه یاشاندی/ سوتلانا الکسیئویچ- ترجومه: دوقتور فیروز رفاهی
بیزیم ائوده ایکی دؤنه موحاریبه یاشاندی سوتلانا الکسیئویچ روس دیلیندن ترجومه: دوقتور فیروز رفاهی مینسک شهرینین کاخووسکی خیابانیندا کیچیک بیر ائو. ”بیزیم ائوده ایکی کز موُحاریببه یاشاندی”،- قاپینی آچاندا، منه دئییر. اولگا واسیلییئونا پادویشئنسکایا بالتیک دنیز قوهلرینین ترکیبینده ساواشدا ایشتیراک ائتدی. پیاده قروپوندا ایسه أری گروهبان سائول گئرنیخویچ موحاریبه ائتدی. سائول گئرنیخویچ ایله ایکیمیز عائلهنین عکس آلبومونا باخیریق. ...Read More »
منسه یئنه ده آنامی ایستهییرم/ سوتلانا الکسیئویچ- ترجومه: سوتلانا توران
منسه یئنه ده آنامی ایستهییرم سوتلانا الکسیئویچ ترجومه: سوتلانا توران روایت ائدن: زینا کوسیاک، ۸ یاشیندا. حال حاضیرده ساچ اوستاسی، مینسکده یاشاییر. قیرخبیرینجی ایلده من بیرینجی صینیفی بیتیردیم. والدینلریم منی مینسک یاخینلیغینداکی «قوْروْدیشه» پیونئر دوشرگهسینه گؤندردیلر. اوْرایا گلیب چاتدیم. ایکی گون سونرا محاریبه باشلادی. بیزی دوشرگهدن چیخارتدیلار، قاطارا ییغیب، آپاردیلار. بیز اوشاقلار هئچ نه باشا دوشموردوک. آلمان طیارهلری اوچوردولار. دوز ...Read More »
عمرِ در گروِ سخن/ الهام ممدلی[i]- ترجمه با تلخیص: علی جوادپور
عمرِ در گروِ سخن الهام ممدلی[i] ترجمه با تلخیص: علی جوادپور «عؤمرو سؤز یولوندا گیروو قویموشام» “ممد اصلان”در تاریخ ادبیات آذربایجان، یکی از نمایندگان نسل موسوم به دههی شصتیهاست که از اولین تجربههای خود، مسیر ادبیاش را با موفقیت آغاز کردهاست و اکنون مرحلهی عذب و پختگی آفرینشهای ادبی و عمر خویش را سپری میکند. شاهراه منتهی به ادبیات ...Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
او حسرتدن(تورکمنلره) کیان خیاو منه ده بیر یئر آچین اوردا قول- بوداق آچماغیم توتموش. بیلیرم دیدرگینجهسینه بوی آتیر کولکلر اوردا دیدرگینجهسینه ایلیشیر دمیر بارماقلیقلارا. اوردا خوریاتلاردا نه درد وار بیلیرم بیلیرم “او یار آیدان شیریندی او یار آیدان. قورخوم وار اؤلوم گئدیم او حسرت او یارایدان.” او حسرت، او یارایدا بیر یئر آچین منه ده او بایراغین سونسوز ماویلییینی بزهین ...Read More »
مارالیم!/ کیان خیاو
مارالیم! کیان خیاو بو وطندیر، بئله نارسیز- ناناسیزدیر، مارالیم! بو دا غوربتدی،قرنفیل-قاناسیزدیر،مارالیم! ائللرین وار یوخو بوردا تالانیب….اسره مرم! بو وئران دونیا،موزئی مئیخاناسیزدیر، مارالیم! داها هاردان گلهجکسن؟ بئله کی تورپاق ائویم قاپی سیز،پنجره سیز،آستاناسیزدیر، مارالیم! تاپشیریب تورپاغا چوخدان خینالی اللریمی آنامین بیرچهیی چوخدان خیناسیزدیر،مارالیم! آرادیم گوز یاشیمی،تاپمادیم ایتگینلریمی بو دنیز، آینا ملکسیز، سوناسیزدیر، مارالیم! و بو یوللار توخونا بیلمهیهجک بیر- بیرینه ...Read More »
کؤلگه / کیان خیاو
کؤلگه کیان خیاو یارغیلانار دیلین سورغولانار دیلین سوسقون- سوسقون باخارسان هاچا دیللی ایلانلارین گؤزونه. دوداغیندان سانجیلارسان کؤنلوندن سانجیلانارسان کیمسه آلدیرماز سنی کورک- کورهیه دؤنر اینسانلار قالابالیقدا کیم ایلک آددیمینی آتار آیریلیغا بیلینمز. دیلینی بیلمهین دیلینی اینجهلهیر شئعیرلرینی آنلامایان شئعیرلرینی و هله قان وئرن ساغالماز یارالارینی ایشکنجهچیلر. اویویار اللرین سویویار اللرین دورقون- دورقون آخارسان کور و آج ییرتیجیلار اؤنونده. گؤزلریندن بوکولرسن ...Read More »
پووئست: قاتار قفهسی، یالقیزلیق داییرهسی(۲) / کیان خیاو
پووئست: قاتار قفهسی، یالقیزلیق داییرهسی(۲) کیان خیاو متین اؤزونو بونجا یالقیز حیسس ائتمکده گرهکدیییندن داها آرتیق ایرهلی گئتدییینی اؤزو هامیدان یاخشیجا آنلاییر. اؤزونه قالسا، دونیاداکی بونجا جانلی- جانسیز یارادیقلارین ایچینده بونجا یالقیزلیقلا باغری باداش یاشاماغا جان آتماق چوخ دا یاخشی دئییل. آنجاق بئله دوشونور دئیین گئجهلر یاستیغی قوجاقلادیغینی، یوخسا گونون هانکیسا بیر ساعاتیندا لاپدان قاپیسینین، یوخسا دا تئلئفونونون زیلینین چالینماسینی ...Read More »
پووئست: قاتار قفهسی، یالقیزلیق داییرهسی(۱) / کیان خیاو
پووئست: قاتار قفهسی، یالقیزلیق داییرهسی(۱) کیان خیاو سحر چاغی یوخودان دوردو، هرگونکو کیمی گؤزل قیزی مارینانی آستاجادان ماهنی اوخویا- اوخویا، اوز- گؤزونو اؤپه- اؤپه گئییندیریب مدرسهیه آپاردی. مارینا اولان گوندن یوخودان دوراندان سونرا صوبحانه یئمزدی. مدرسه کیفینه ائودن یوخسا ائشیکدن آلینیب قویولانلاری دا سحر ساعات اوندان او یانا یئیردی. یئنه هر گونکو کیمی مدرسهیه بیر آز قالمیش بؤیوک بیر سوپئرمارکئته ...Read More »
گؤرورسنمی؟ / کیان خیاو
گؤرورسنمی؟ کیان خیاو گؤرورسنمی؟ منده یالقیز بیر جسد کیمی اوزانیرکن عشق گؤزلریمده اویویان سن بولودلاردان یاغیش قاپان گیلهلر ده! ساچلاریمدا آغاران سن یازیمدا بلیرلنمهمیش قیش مؤوسومو ده! تانیش بویام دوغما قوخوم سازاقدان برکیمیش تورپاغیم سنین اللریمدهکی بارماقلار او نهسه یازاراق گرگین، گولومسر! و کرتیمیزدهکی بهبهنکلر سنین آی سنی، او عارلانماز سنی نه دئییم ؟!… قوجاغیمین درینلییینه سیغینان سن کی سن ...Read More »
آنجاق قادین…/ کیان خیاو
آنجاق قادین… کیان خیاو آدینی مانیفئست توخوما بئینیمه من اورک آدامییام بیر گؤروشده تانییارام نئجه کؤکلو- کؤکنلی نئجه دویغو تانریچاسی اولدوغونو!… بارماقلارینی فئمینیست سوخما گؤزومه اؤزونو دوبوارین ایکینجی جینسینه منی ده نیچهنین قامچیسینا باغلاما! نه سؤمورمک نه ده سؤمورولمک بیر باشا سئومک، سئویلمک بیزیمکیسی!… آغاجسانمی؟ آلما دئییل، اوزوم دئییل اؤزونو اییده آغاجی اوستون توت! آدامسانمی؟ نه آتئنا، نه ده بایبئجان ...Read More »
…و بؤیله بیر قوشوقچولوق / کیان خیاو
…و بؤیله بیر قوشوقچولوق کیان خیاو گئجهنین آی ایشیغیندا بیر دالغین گوندوزون گون ایشیغیندا، داها بیر دالغین؛ باشیمی آغری داخماسینا سوخموش، دورموشام هر گون آجیقلی چیرپینان یئل اؤنونده، ساچلاریمی داغیدیر کن اوزومه. واز کئچنده دئییلم بو قوشوقچولوقدان گؤزلریمدن یئددی چایین سولاری آخسا بئله. اینانماسان گل گؤزومون چیچهیینی اورهییمین اؤزهیینی یئ قورتار گولدن آغیر سنه بیر سؤز دئمهرهم آند ایچیرم! و ...Read More »
مؤلیفین اؤلومو (ایکی پردهده بیر پییئس) / کیان خیاو
مؤلیفین اؤلومو (ایکی پردهده بیر پییئس) کیان خیاو ◄بیرینجی پرده: کاراکتئرلر: بیر ائرکک (حافتال) و بیر قادین (مریم) صحنه: ایکی پنجرهلی بیر اوتاق. ایکی صندلی. بیر ماسا اوستونه قویولموش بیر تابوت. تابوتون ایچینده اوستونه آغ چکیلمیش بیر کیشی اوزانیب. مریم تابوتون باشیندا و حافتال تابوتون آیاغیندا دایانیب اؤلویه باخیرلار. مریم: ایندی نئینیاخ؟ حافتال: بیلیسن گرهی نئینیی؟ مریم: نئینیاخ؟ حافتال: بی ...Read More »
باییلاراق دونیایا / کیان خیاو
باییلاراق دونیایا کیان خیاو آغیر قانداللار ایچینده بیر توپلولوق؛ بو منم. بیر سیرا یانمیش گؤوده وار ایچیمده قوللار یان- یانا سالینمیش دؤزومسوز گؤزلهنیر اؤلوم آنلاری. گلمه، گؤروشومه گلمه سئوگیلیم دوغما یوردوموزون پارکیندا اوتور قفس قوشلارینین ایستهیینی دوشون گونش ایشیغیندان قوورولوب دوشموش قیریلاجاق سولغون یارپاقلارین چیتیرتیسینی دینله و ماندئللا شکیلینی اوزهرینه آلمیش کوکرک کولکلرده اوچان قزئته پارچالارینی! مندن دانیشما سئوگیلیم نه ...Read More »


text:
سورگونده گونئی آذربایجان میللی پارلامئنتی یوخسا انجمن غئیبی؟
اورتایا آتیلمیش گونئی آذربایجان پارلامئنتوسونون چیخیش یولو!
2014-اونجو ایلین مارت آیی نین اون بئشینده دانئمارکانین کؤپئنهاک شهرینده بیر سئری انسانلار گؤنئی آذربایجانلیلارین سورگونده موقت پارلامئنتی دئیه بیر اوتوروم کئچیرمیشلر. بو اوتورومدان قوزئی آذربایجان مطبوعاتی یولو ایله "گونئی آذربایجان موقتی مهاجیر پارلامئنتی" دئیه گونئی آذربایجانلیلار آراسینا بیلگی و معلوماتین یول آچاماسی خاریجده کی گونئی آذربایجانلیلار آراسیندا قارشی دورمالارا یول آچمیش[1]. بئله لیکله ضرری قیسیتلاماق و یئنیدن دوزگون گؤتوروشمک اوچون بئلنچی بیر پارلامئنتین قورولمادیغی، آنجاق اونون بیر تکلیف کیمی اورتایا اولدوغونو بیر سیرا بو اوتوروما قاتیلانلار طرفیندن ساوینیلار و دیفاع ائدیلرکن بیر سیراسی بو مسئله-ده عزملی و جزمیلی اولاراق بو قارشی دورمالاری و بو اوتوروم اوزره یاییلمیش الشدیری و تنقیدلری بیله گؤز اؤنونه آلمایاراق "آتام بیزه کؤر دئدی، ائشگینی سور دئدی" دئیه آدی چکیلن تشکیلاتین "مرامنامه و نظامنامه"سینی ده 24.07.2014 تاریخینده یایماغا باشلامیشلار[2].
بو مرامنامه نین گیریشینه باخدیقدا بو سند دؤلتلر قاباغینا قویولاجاق بیر تحفه ساییلماز. بیرلیکده اوخویوروق:
" انگلیس لرین و روسلارین یاردیمی ایله کودتا نتیجه سینده حاکمیتی اله کئچیره ن رضا میرپنجین دیکتاتور حاکمیتی ایلک گونده ن فارس ایرقیچی لیغینا دایانمیشدیر"[3].
اوسته گؤروندوگو کیمی تاریخده دونیا دؤلتلری طرفیندن تانینمیش پهلوی شاهلیغی یئرینه "رضامیرپنج" قلمه آلینارکن "فارس ایستعمارچیلیق سیستیمی" یئرینه "دیکتاتورلوق" مقوله سی اورتایا آتیلار. بئله لیکله دونیا دؤلتلری و یئتگیلیلری طرفیندن سوروشولابیلینر: - هر هانکی بیر دیکتاتور حاکیمیتی آرادان قالدیرماق اوچون او مملکتده کی و اونون ائشیگینده کی موخالیف تشکیلاتلار ایله ایش بیرلیگینه گئتمگه و حاکیمیتی یاماق و رئفروم یولو ایله اصلاح ائتمگه چالیشماق دوزگون مو، یوخسا دیکتاتور حاکیمیتی نین اینحصاریندا اولان و سیزین ده میللتی تمثیل ائدن پارلامئنتی و مجلیسی یوخ سایماق و اونون علئیهینه پارالئل مجلیس یاراتماق؟
دئمک، سؤز قونوسو و موضوع اولان فارس عیرقچیلیغی نین هانکی اساسدا آذربایجان تورکلری اوزره اعمال اولوندوغو دیققتدن یایینمیش، یالنیز آذربایجان میللی مسئله سی کوچومسه مک، تحقیر ائتمک، اقتصادی باخیمدان دالی ساخلاماق و اریتمک بیچیمینده ایفاده اولونموش[4]. بئله لیکله فارس حاکیمیت سیستیمی سیاسی آنلامدا تعریف ائدیلمه میش. گئنه ده اوخویوروق:
" ایسته رکئچمیش رژیم، ایسته رسه ده انقلاب آدی آلتیندا آمریکا وغربلی لر طرفیندن محمد رضانین یئرینه گتیریله ن خمینی رژیمی ده ئوز خلف لری نین سیاستلرینی داها شدتلی و رادیکال شکیلده حیاتا کئچیرمه یه چالیشیب و چالیشیر"[5].
اوسته کی ایفاده لر داخیلی مصرف دئیه آذربایجان تورکلری اوچون بیر سیاسی یاناشما اولدوغونا باخمایاراق غرب دؤلتلری قارشیسینا قویولاجاق، اونلاردا آذربایجان میللی مسئله سینه ماراق اویاندیراجاق بیر پارلامئنت مرامنامه سینه اویقون ایفاده-لر دئیه قلمه آلینابیلمز. بئله بیر ایماج سرگیلندیکدن سونرا اوخویوروق:
" داها میللتیمیزین صبر کاساسی داشمیش، تهراندان اوز چئویرمیش، ئوز گله جه یینی دوشونمه یه باشلامیشدیر. طبیعی اولاراق بئله ایستکلرین سسلندیریلمه سی، رژیمی و بوتون فارس ایرقچیلارینی جین آتینا مین دیرمیشدیر. اونلارین جهدلری بو حرکتی داغیتماق، وطنیمیز آذربایجاندا قبریستان لیق سوکوتونو یاراتماق،ئوز مستملکه چیلیک سیاست لرینی سوردورمکدیر"[6].
بیر اوسته کی بؤلوم و بند-ده گؤروندوگو کیمی فارس حاکیمیتی نی غرب دؤلتلری نین عامیلی دئیه تقدیم ائتدیکدن سونرا "ایستعمار" مقوله سینی اورتایا آتماقلا گونئی آذربایجان میللی مسئله سی اوزره غرب دؤلتلری یانیندا ایلگی و ماراق دوغورماق داها دا چتین گؤرونر. گئنه ده اوخویوروق:
" ئولکه میز گونئی آذربایجاندا چاغداش پارلمانتاریزم اوصولونا دایانان حقوقی دولتینی قورماق، اجتماعی عدالتی یاراتما یولوندا آدیملاییر. بومقدس یولدان داها دونه جک دئییل دیر"[7].
یئری گلمیشکن مرامنامه نین ایچریگی ایله تانیش اولاراق نه اؤلچوده بو مرامنامه نین چاغداش یازیلدیغی اوزره ده بیلگی الده ائتمیش اولاق، اوخویوروق:
" بو پارلامنت ئولکه میز مستقل اولدوقدان سونرا قورولاجاق میللی پارلامنت دن (ائل اوجاغیندان) فرقلی دیر. بورادا تاسفله طبیعی آزاد سئچیم امکانیمیز یوخدور. بو پارلامنت آنجاق او پارلامنتین، مستقل وطنین گله جه یی نین پایاسینی قویماغا، مستقل وطن نین چئشیدلی ساحه لرینده لازیم اولان قانونی تاسلاقلارین ( لایحه لرین ) و پروژه لرین حاضرلانماسی وظیفه سینی عهده سینه گوتورموشدور"[8].
بئله لیکله سوروشولار: -آزاد بیر سئچیگینی (سئچیب و سئچیلمک حاققینی) خاریجده کی اؤز دیلداشلارینا و وطنداشلارینا تانیمایان بیر قوروم نئجه اؤزونو سورگونده-کی میللی پارلامئت دئیه تقدیم ائده بیلر؟ اوسته لیک هانکی گوج ایله اؤزونه مشروعیت وئره رک خیال ائتدیگی گلجکده-کی وطن مستقیللیگی نین اساسلاری اوزره تاسلاق و لایحه حاضیرلایابیلر؟ هانکی اساسدا گله جکده خالق سس وئرمه سینه و خالق حاکیمییتینه احترام قویاجاغینی دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی یانیندا تضمین ائده بیلر؟ بئله بیر چیخماز دورومدا هانکی تاسلاق و لایحه لردن سؤز و صؤحبت اولونا بیلر؟ گئنه ده اوخویوروق:
" بونودا سونوندا قید ائتمک ایستردیک کی، گونئی آذربایجان کئچیجی سورگون پارلامنتی گوجونو میللتیمیزده ن آلماقدا، تکجه اونون قارشی سیندا مسئولیت داشیر و سوروملو دور(جواب ده دیر"[9].
اوسته کی ایفاده لری اوخورکن، سوروشولار: - بو گوج و اختیار هانکی دئموکراتیک اوصول ایله یازیلمیش اساسنامه-دن یولا چیخیلیب دا ایفاده ائدیله رک، دونیا دؤلتلر تشکیلاتی و قوروملاریندان سیاسی کؤمک اومولارکن دونیا دؤلتلر تشکیلاتی قبول ائتمیش اساسنامه لری نین قارشیسیندا نه-دن سوروملولوق دویولماز؟ بئله بیر دویارسیزلیق سرگیلندیکدن سونرا پارلامئنتین وظیفه لر بؤلومونده اوخویوروق:
" گونئی آذربایجان کئچبجی سورگون پارلامنتی گونئی آذربایجانین مستقل لیگینه قده ر خارجده اونون حاقلارینی مدافعه ائده ن، اونون مستقل لیگی، باغلی سیزلیغی، آزادلیغا دایانان حقوق دولتی نین برپاسی اوغروندا مبارزه آپاران، گله جکده اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ساحه لرده لازیم اولاجاق تاسلاقلاری (لایحه لری) و پروژه لری حاضرلایان بیر قوروم دور. خارجده بو مقصدلر اوچون مبارزه آپاران هر بیر آذربایجانلی مستقیم و غیرمستقیم شکیلده اونون سئچگیلرینده اشتراک ائده بیله ر"[10].
اوسته گؤروندوگو کیمی بو پارلامئنت آدلاندیردیقلاری تشکیلات یالنیز خاریجده گونئی آذربایجان تمثیلجیسی دئییل، گونئی آذربایجان نین گلجکده مقدراتینی دا اؤز الینه آلاجاق بیر قوروم دئیه اؤزونو ایفاده ائدر. بئله لیکله گونئی آذربایجان توپلومونون قاتیلیمی اولمادان هر هانکی بیر توتالیتئر تشکیلات کیمی بوتون ساحه لر اوزره دوشونجه و فیکیر یئریتمیش اولار. قدیمدن دئمیشلر: چؤرگی وئر چؤرکچی-یه بیرینی ده آرتیق وئر"! آذربایجان واقعیتلریندن ایللردیر اوزاق دوشن بو انسانلار دورومو یئرینده دگرلندیرمدن نئجه آذربایجان توپلومونون اقتصادی مسئله لری اوزره تاسلاق و لایحه حاضیرلایابیلر مسئله سی ده بیر سورقو اولاراق اوسته کی یاناشما ایله اورتایا چیخار. دئمک، بو ایفاده لر گؤز بویاماقدان آرتیق اؤنم و اهمیت ده داشییا بیلمز. گئنه ده اوخویوروق:
" گ.آ.ک.س.پ.ی بللی بیر قورومون، تشکیلاتین مجلیسی یوخ، بلکه گونئی آذربایجانین استقلالیتی نی، اراضی بوتوولوگونو، باغلی سیزلیغینی و آزادلیغینی ایسته ین هربیرآذربایجانلی نین پارلامنتی دیر"[11].
دئمک، بو پارلامئنت آد وئردیکلری قورومدا هر هانکی بیر فئدرالچی شخص و تشکیلاتلار دئییل، یالنیز آذربایجان ایستیقلالیتینه دوشونن شخص و تشکیلاتلار یئر آلابیلر دئیه دوشونولموش. دونیابیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین اساسنامه سینه اساسن هر بیر خالقین اؤز گله جگینی بلیرلمه سی خالق سس وئرمه یولو ایله حیاتا کئچدیگی و بو حق و حقوقدا بو تشکیلات واسیطه سی ایله چئینندیگی اوچون بو تشکیلاتا سورگونده-کی گونئی آذربایجان پارلامئنتی آدی دئییل، یانلیز "گونئی آذربایجان ایستیقلالچیلار جبهه سی" آدی داها اویقون گؤرونرمیش! دئمک، بو تشکیلات دموکراتیک بیچیمده قورولارسا، بوتون آذربایجان ایستیقلالچی تشکیلاتلاری و شخصیتلرینی بیله اؤز ایچینده باریندیرابیلر. گئنه ده اوخویوروق:
"هر بیر دمکراتیک ئولکه پارلامنتی اولدوغو کیمی، سلیقه، دونیاگوروشو، دینی و ایرقی فرق لیکلرینده ن آسیلی اولمایاراق تشکیلات نماینده لری کیمی ویا فردی شکیلده بومجلیسده اشتراک ائدیرلر"[12].
اوسته ایشاره ائتدیکلری "آزاد سئچیم ایمکانی اولمایان" بیر اورتام و شراییطده دئموکراتیک بیر پارلامئنت یاراتماق دا اولماز. دئمک دئموکراتیک اؤلکه پارلامئنتلری ایله بو منظور ائتدیکلری پارلامئنتی مقایسه ائتمک ده دوزگون ساییلماز. عضولیک اوزره اوخویوروق:
" 1- گ.آ.ک.س.پ.نین نظامنامه و مرامنامه سینی ، گونئی آذربایجانین استقلالیتینی، باغلی سیزلیغینی، اراضی بوتوولوگونو، حقوقی آزادلیق لاری قبول ائده ن هربیرتشکیلات و قوروم نماینده لری وشخصیت لر بو مجلیسه عضواولا بیلرلر. 2-عضولوک فردی و کونول لودور. 3- باشقا بیر تشکیلاتین عضولری ده فردی اولاراق اشتراک ائده بیلرلر،بیرشرط له کی پارلامنتین نظامنامه و مرامنامه سینی قبول ائتمیش اولسونلار"[13].
اوسته گؤروندوگو کیمی، منظور ائتدیکلری تشکیلات، پارلامئنت اولمادیغی اوچون باشقا تشکیلات عضولریندن سؤز و صؤحبت اولونار. اوسته لیک فئدرالچی تشکیلاتلارا دا بو قوروما قاتیلماق ایمکانی تانینماز. عضویت قایدالاری اوزره اوخویوروق:
"عضولوک قایدالاری:
1-عضو اولماق ایسته ین شخصلر مجلیسین عضویت کمیته سینه یازیلی مراجعت ائتمه لیدیرلر.
2- مجلیسین اوچده ایکیسی نین راضی لیغی ایله عضولوگه قبول
اولونور. 3-
عضو اولماق
ایسته ین شخصلر آشاغیداکی سندلری گونده رمه لیدیرلر:
آد ، سوی
آد (سیجیللی ده اولدوغو کیمی)، لقب
؛ عنوان (آدرس
)،
تحصیلات،
اختصاص) مهاجرت
سببی).
- ئولکه ده ن چیخیلدیغی تاریخ ( او تاریخده ن سونرا اورا مسافرت ائتمیشدیرمی؟)؛ حاضیردا یاشادیغی ئولکه ده کی ایستاتوسو علاقه کوردیناتلاری ئوزو حاقدا مفصل بیلگی"[14].
اوسته گؤروندوگو کیمی پارلامئنتین نئجه قورولدوغو و نئجه اونون مسئوللاری نین وظیفه لندیگینه داییر دئیینمدن عضویت کمیته سی دئیه "انجمن غئیبی" اورتایا قویولار. بو انجمن سیرلی اولدوغو اوچون نئجه سئچیلدیگی و گلجکده نئجه ایداره اولوناجاغی اوزره ده ایستر خاریجده یاشایان آذربایجان میللی فعاللاری و ایسترسه ده آذربایجان اجتماعیتینه بیلگی وئریلمز. مسئله بئله اولدوقدا آذربایجان فئدرالچیلاری بیر یانا قالسین، بو انجمن نین نئجه آذربایجان ایستیقلاچی تشکیلاتلاری و شخصیتلری نین اعتیمادینی اؤزونه جلب ائتمه سی ده سؤز قونوسو اولاراق سورقو آلتینا آلینار. بئلنچی باغلی و آچیلماز داورانیشلار بیر یانا دورسون عضو اولاجاق شخصلر اوزره اوخویوروق:
" 1- هر جهتلی اولاراق اخلاقی باخیمدان تایید ائدیجی شخص اولمالیدیر. کئچمیشده هر هانسی بیراخلاقی و حقوقی جهتده ن منفی جهتی اولمامالیدیر.
2- آغزی بوتون اولمالیدیر. مجلیسین سیرلارینی قورومالیدیر. باش وئریلر، سیروئریلمز اصولونا رعایت ائتمه لیدیر.عکس تقدیرده مجلیسین عضولوگوندن اوزاقلاشدیریلیر.."[15].
اوسته گؤروندوگو کیمی پارلامئنت قورولمادان "سیرلی انجمن (انجمن غئیبی)" یارانمیش و عضویت قبول ائدرکن ده شرطلرینی سیرالاراق آتالار آراسیندا یایقین اولان مثلی خاطیرلاتمیش اولار[16]، دئییلمیش: "دوه گؤردونی، قیغین گؤرمه دینی". دئمک، بو بیر آچیق پارلامئنت دئییل. آذربایجان مشروطه حرکاتی زامانی تبریزده قورولموش "انجمن غئیبی" کیمی بیر محفل ساییلار. بئله بیر محفلی پارلامئنت آدلاندیرماق دا مودئرن دونیادا دوزگون ساییلماز. بو "انجمن غئیبی"نین محفل اولدوغونا باخمایاراق مختلیف قوللارا دا اساسنامه سینده یئر وئریلمیش، اوخویوروق:
" مجلسده آشاغیداکی کمیته لر یارادیلیر.
- خارجی سیاست و علاقه لر و بین الخالق موناسیبتلر کمیته سی
- انسان حاقلاری کمیته سی
-دولت قوروجولوغو کمیته سی
-قادین و اوشاق کمیته سی
گنجلر کمیته سی
- تحصیل ، اجتماعی سیاست، هومانیتر مسئله لرکمیته سی
- سوسیال رفاه، صحیه و ساغلیق، مدنییت کمیته سی
- اقتصادیات و انرژی کمیته سی
-اردو و ملی تهلوکه سیزلیک کمیته سی"[17].
بو انجمن نین اساسنامه-سیندن آنلاشیلدیغینا گؤره قورولوشو بللی اولمادیغی اوچون بو انجمن ایله ایلگی و علاقه یاراتماق دا او قدر راحات اولمایاجاق گؤرونر. آنلاشیلدیغینا گؤره، انجمن قوروجولاری لازیم گؤردوکلری زامان بعضی مسئله لری ایستر اؤز آرالاریندا و ایسترسه ده بعضی یایین و باسین اورقانلاریندا حاللاندیرابیلر و ترس دورومدا بو انجمن آرتیق سیاسی بیر ماهیت داشییابیلمز گؤرونر.
اورتایا آتیلمیش گونئی آذربایجان پارلامئنتوسونون چیخیش یولو!
کئچمیش یازیدا پارلامئنت قونوسونا دئیینیلدیگی کیمی پالامئنت موضوعسو هر هانکی بیر سیاسی تشکیلات آنلاییشی ایله دگیشیک سالیناجاق بیر موضوع دئییل[18]. پارلامئنت دؤلت قوروجولوغونون اؤنملی قوروملاریندان بیری ساییلار. دئمک، پارلامئنت هر هانکی بیر دیکتاتورلوق حاکیمیتچیلیگی نین مشروعیتی اوچون دوشونولموش "مشروعیت قورومو" دئیه نظره آلینارکن دمکراتیک توپلوملاردا دمکراسی نین گونش دگ پارلایاجاق یئری ساییلار. گونئی آذربایجان تورکلری بوگون دؤلتسیز اولدوقلاری و ایچریده دؤلت و پارلامئنت یارانماسینا ایمکان اولمادیغی اوچون گؤروندوگو کیمی خاریجده-کی گونئی آذربایجان شخص و تشکیلاتلاری آراسیندا "سورگونده گونئی آذربایجان پارلامئنتی" دئیه بیر دئییم اورتایا آتیلمیش. "پارلامئنت" و "میللی شورا" دئییم لرینی بیر چوخلاری هر هانکی بیر تشکیلات آنلاییشی ایله بیله رکدن دگیشیک سالاراق اؤز گؤروشلرینی بئلنچی آدلار آلتیندا ایفاده ائتمک ایله گلدیکلری قناعته اساسن داها دا آرتیق خالق کیتله سینی اؤز یانلارینا آلابیلر دوشونجه سینه قاپیلمیش گؤرونرلر. اوندان یانا دا بئلنچی قوروم و تشکیلاتلارین یارانماسینا آچیق اوتوروم چاغیریشی وئریلمه-دن اساسنامه یازاراق بو اساسنامه-نی تشکیلات آدینا باشقا گؤروشده اولان شخص و تشکیلاتلارا دا سیریماق و تحمیل ائتمک ایسترلر. بئله لیکله عربجه دئییلمیش "خلق الساعه" و آدینا اویقون اولمایان بیر تشکیلات اورتایا چیخار (هرهانکی بیر دؤلت آنلاییشینا سؤیکنمگن، آنجاق دؤلت و میللتلشمه آنلاییشینی داشیماغا چالیشان قوروم).
اوسته گؤروندوگو کیمی هرهانکی بیر آدین اورتایا آتیلماسی و سیاسی بیر محفلین یارادیلماسی دئییل، دؤلت قورماق اوچون دؤولت قوروملاری نین، او جومله-دن میللت مجلیسی نین نئجه دوغرو و دوزگون یارادیلماسی اوزره دوشونمک لازیم. بئله اولدوقدا بوگون گونئی آذربایجان تشکیلاتلاری گنج اولدوقلارینا و دؤولت قورما گوجوندن یوخسول اولماقلارینا باخمایاراق سورگونده پارلامئنت یاراتماق اوچون هر هانکی بیر دونیا گؤروشو و حاکیمیت سیبستیمی (فئدرال، کونفئدرال و ایستیقلالیت) آنلاییشینا تاخیلیب قالمادان آچیق اوتوروم اوچون چاغیریش وئریلمه لیدیر. بو آچیق اوتورومدا موختلیف دوشونجه لی و فیکیرلی شخص و تشکیلاتلار وکیللر سئچیلمه لیدیرلر. هر دوشونجه و فیکیر اوچون وکیللر سئچیلدیکدن سونرا سئچیجیلر ائولرینه دؤندوکلرینه باخمایاراق مسئولیت آلمیش وکیللر بیر هفته یوخسا داها آرتیق زامان ایچریسینده منظور اولموش پارلامئنت اوچون اساسنامه اولوشدورمالی و اونون مختلف بندلری اوزره اؤز آرالاریندا سس وئرمه یولو ایله آنلاشمالیدیرلار. بو ایشی گؤررکن گلجکده اساسنامه-ده بیر داها سس وئرمه یولو ایله اساسنامه نین هرهانکی بندی نین ده دگیشمک یولو آزاد قویولمالی و دگیشه بیلمه سی ده قئید اولونمالیدیر. بو یاناشیم ایستیقلالچیلارا دا گلجگه دوغرو یولو آچمیش اولار. بئله لیکله دوغرو و دوزگون پارلامئنت یوخسا میللی شورا اساسنامه سی اورتاچیخار. تمل و اساس دوغرو و دوزگون قویولدوقدان سونرا دوزگون تمل اساسیندا هر هانکی سیاسی وظیفه نی ده آدی چکیلن قورومون اوستلنمه سی دوزگون ساییلار. پارلامئنتین یارانما و تشکیل اولما قایداسینا باخمایاراق پارلامئنت اولدوقجا هزینه لی بیر قوروم ساییلار. دئمک، بو قورومو یاراتماغا دوشونن تشکیلاتلار و شخصیتلر اونون هزینه سی نین ده قئیدینه قالمالیدیرلار (حالوا حالوا دئمک ایله آغیز دادلی و شیرین اولماز).
گونئی آذربایجان سیاسی تشکیلاتلاری و شخصیتلری بئله بیر اولقونلوغا و یئتکینلیگه وارمامیشسالار یوخسا حاضیرلیقلاری یوخدورسا، اونون باشقا بیر یولو "تمثیلچیلیک" یاراتماق ساییلار. تمثیلچیلیک ده، یارانما باخیمیندان پارلامئنت کیمی آچیق اوتوروم و سس وئرمک یولو ایله وکیللر سئچیله رک اورتاق بیر اساسنامه اوزرینده آنلاشماق ایله یارادیلار. آنجاق تمثیللیگی یاشاتمانین هزینه سی پارلامئنت ایله قارشیلاشدیردیقدا داها آز اولار. باشقا یاندان تمثیلچیلیگین هزینه سی آز اولدوغونا باخمایاراق سورگونده اوستلنمیش "گونئی آذربایجان پارلامئنتی" وظیفه سینی "گونئی آذربایجان تمثیلچیلیگی" ده یئرینه یئتیره بیلر.
قایناق:
[1] Musavat.com-a Kopenhagendən göndərilən və Güney Azərbaycan Müvəqqəti Mühacir Parlamentinin yaradıldığını elan edən bəyanat da daxil olub, YAYIM TARİXİ: 15 Mart 2014, saat 19:51: http://musavat.com/news/son-x%C9%99b%C9%99r/G%C3%BCney-Az%C9%99rbaycan-M%C3%BCv%C9%99qq%C9%99ti-M%C3%BChacir-Parlamenti-yarad%C4%B1ld%C4%B1---SENSAS%C4%B0YA_187059.html?welcome=2
[16] گونئی آذربایجان کئچیجی سورگون پارلامنتی نین مرامنامه و نظامنامه سی، باخ اورادا. عضولیک وظیفه لری.
[18] İşıq Sönməz, Parlament haqqında Işıq Sönməz ilə Birlik-Mediasının apardığı danışıq: http://isiqsonmaz.com/Seite%20340.htm
ایشیق سؤنمز، 18.08.2014


text:
نمونه شعری از استاد جمشد شیبانی از شعرای معروف منطقه چاراویماق
یوردوموزون تکجه قالیب شهرتی
تهران دولوب کندلر بوتون داغلیب
کوچ – کولفتی خیرنک توتوب بوغولوب
قالاجیق دان ائوزوم ساتان گلردی
چوخ چکمزدی کند آدامی بولردی
“علی داداشین ” ایتی بیلیب هوره ردی
تاخیل وئریب اوزوملردن آلاردیق
قارشیقا تک سبدلری تالاردیق
وام یاغمیشدی هر یئر موهور قار ایدی
آی چیخمشدی اون اوچ اون دورد وارایدی
داریخمازدیم “برنو” منه یار ایدی
“سوغانچی ” نین دورد بیر یانین گزه ردیم
یورولمازدیم کهلیک کیمی سوزه ر
*********************
۵- “گوچا کوچون” توزو کندی بورویوب
یاشایشین کئوکو دیبده ن قورویوب
آغرانتی یوخدو دیبدن قورویوب
اوشاق قالیب بیر قورودا تامارزی
یاغ بلله سی اولوب خالقا بیر آرزی
۶- ارباب لیقین اوست دآمیندا یاتاردیم
ایت باساندا بیرکی سینی آتاردیم
تئز یوخلایب مطلبیمه چاتاردیم
صوبجه کیمی بیر جینقیلتی اولمازدی
قوردالار دونوب بیر ده کنده دولمازدی
۷- “کبله ملیک ” دگیرمانی دیشه ردی
تندرینده آناج تویوق پیشردی
نوبات اوسته بیر قیشقیریق دوشه ردی
اوندا گوردون الله شدیلر دنچی لر
کوشولدوری هر طرفه قمچی لر
۸- قیش سوووشوب کووشن چیلپاق اولاردی
گونش ووروب قیرووشاخدا سولاردی
قاریئرینه نوروز گولو دولاردی
بیز گئدردیک چول تره سی دره ردیک
آذربایجان مارال لارین گورهردیک
۹- نئچه گونی پادار یاغیب آچاردی
کولک گلیب ملالاییب گئچه ردی
گئجه واختی آی ایشیغی دوشه ردی
اوندا منده جاناواری گوده ردیم
گلیب – گئده ن یولاقلارین بیله ردیم
۱۰- قیش زامانی پادار یاغیب آچاردی
آزغین گئده ن داش درهدن اوچاردی
آغ بولوتلار ییغیشدیریب قاچاردی
توفنگینن اوژگارلاری دا گزه ردیم
کهلیک تکین هر طرفه سوزه ردیم
۱۱- تمدونون جله سینی قوردولار
توخوملارا مرگ موشووورددولار
“شره دیلین ” کهلیک لرین قیردیلار
قاققیلدشان سازین سیمی قیریلدی
طبیعته بویوک ضربه وریلدی
۱۲- شره دیلین دربندی چوخ صفالی
خاراب قالیب کوچوب اهلی – عیالی
گورمه لئدی داشلارینین جلالی
کروان – کروان او دربنده دولدولار
اودونچولار ساچاقلارین یولدولار
۱۳-ایلدیریملارشاققیلدایب سونردی
بولودلاردان یاغیش آخیب ئینه ردی
یئر ایسلانیب
فرستنده متن: آقای ستار رحیمی آلقو


text:
علی علیه السلامین دیوانیندا اخلاقی نوکته¬لر
بهرام اسدی
عقل: و افضل قسمالله للمرء عقله فلیس من الخیرات شئٌ یقاربه
اذا اکمل الرحمن للمرء غقله
فقد کملت اخلاقه و مآربه
عاقل بیر انسان تدبیرلى اولار و هر ایشه باشلامادان اونون هر یؤنون گؤتور – قوْى ائدیب صلاح مصلحت ائدر.
اولورکى بو ایش اونو واراجاغى یولا وارماقدا یوباندیرسین ائله بونا گؤرهده بیر عده عارفلردن عقلى رد ائدیب عشقى قیمتلندیریرلر. نیه کى عشق هئچ نهیى نظره آلمادان معشوقا دوغرو چکیجىبیر قوهدیر. اونلارا گؤره تانرى تعالایا یؤنهلمگه عقل و صلاح – مصلحت لازم دگیل بو دوشونجهنین مقابلینده عقلى آغیر قیمتلندیریب عشقه محل قویمایان فیلسوفلار دورورلار.
بونلارا تنقیدى یاناشارکن »لا افراط و لا تفریط فى الاسلام« حدیثىایله اوزلشیریک دئمک اسلامدا چوخ ایرهلى گئتمک و چوخ گئرى قالماق هئچ بیرى اولمامالىدیر.
عقل آللاه وئرگى بیر نعمتدیر و تانرى تعالا قرآن کریمده دؤنه – دؤنه عقلى قیمت لندیریبدیر. ساده بیر یئکوندا دئییریک: انسانى تانرى تعالا عشقینه دوغرو یؤنهلدنده عقلین اؤزودور یوخسا دونیادا هر نوع عشق واردیر و عقل اولمایان حالدا هر نوع عشق انسانى اؤزونه چکه بیلر. مقام عشقى شهرت عشقى، قادین عشقى تانرینین انسانا ان بؤیوک پایى
عقلدیر دونیادا یوخ عقلین تایى
خئیر – برکت یوخ عقلسیز یئرده
هئچ بیر درد تاپیلماز چاتا بو درده
عقلین بوتؤولتسه تانرىکیمسهنین
سانکى بوتؤولهدیب اونون هر نهیین
***
تور آتان تورو
انما الدنیا فناءٌ
لیس للدنیا ثبوت
انما الدنیا کبیتٌ
نسجته العنکبوت
و لقد یکفیک منها
ایها الطالب قوت
و لعمرى عن قلیل کل من فیها یموت
انسانى بوتون منفى داوارنیشلارا سالان اونون دنیانى سئومگىدیر )حب الدنیا رأس کل خطیئة دونیانى سئومک هر خطانین باشىدیر حدیث(بونا گؤرهده امام على علیهالسلام مختلف یوللار و چئشیتلى دئییملر ایله دونیانى سئومگى قیناییر.
او دونیانى بیر هؤرومچک تورونا اوخشادیر هؤرومچک تورو بیزیم گؤزوموزده چوخ دوامسیز اولسادا بؤجوکلرى تورا سالماقدا چوخ قدرتلىدیر. عدالت وورغونو على علیهالسلام سؤزلرینین آردیندا بویورور: “دونیا دونیادا یئمک آختارانى دویوراجاقدیر.” بورادا بو دویماق گؤز دوْیماغى دگیل جسم دوْیماغىدیر.
یوخسا انسان وارلاندیقجا آرتیق حریص اولوب آرتیق ییغاجاق و هر یئنى بیر دؤولت اله سالدیقجا بیر آن “دوْیدوم” دئیهجک آنجاق بیر داها آجلیغى و حریصلیگى اؤز یئرینده قالاجاق البتده انسان گوْزونو دوْیورسا آزا قانع اولسا ائله اوز الیندهکیلرده اونو دویورار.
بو دونیا دئدیگین فانىدیر فانى بیر حالدا گؤرمزسن سنبودونیانى
دونیا بیر تور آتان تورونا اوخشار
توخویوبلار اونو چوخ تور آتانلار
سن اى بودونیادا یئمک آختاران دویوراجاق سنى دونیا دویونجان
بیر آنجاق عؤموردن دویماز اولورسان
دونیاداکى سولور سنده سولورسان.
خجالت: النار اهون من رکوب العار والعار یدخل اهله فى النار و العار فى رجلٍ یبیت و جارُه
طاوى الحشا متمزِّق الاطمار
والعار فى هضم الضعیف و ظلمه
و اقامة الاخیار بالاشرار
و العار ان تجدى علیک صنیعةٌ
فتکون عندک سهلة المقدار…
و العار فى رجلٍ یحید عن العدى
و على القرابة کالهزبر الضارى
و العار ان تک فى الانام مقدماً
و تکون فى الهیجا من الفرّار
اوتانماق و عار ائیلهمک بیر یاخشى نعمتدیر آنجاق بیر عدهلرین بو نعمتدن پایلارى یوخدور. یئرینه دوشرسه اودلارا یانماق بو اوتانماقدان آسان بیر ایشدیر. انسان نهدن اوتانمالىدیر؟على علیهالسلام بیر نئچه انسان اوتانمالى مسألهنى بو مصراعلاردا خاطرلادیر.
خجالتدن یاخشى اوددور انسانا
خجالت انسانى ائلهیر فنا
خجالت قونشوسو آج یاتانیندیر
الوان گئییب اونا فخر ساتانیندیر
خجالت ضعیفه ظلم ائدهنیندیر
یاخشىنى بوراخیب پیس گودهنیندیر
خجالت اوندادیر سنهیاخشىلیق
ائدهلر او سنه گله پیسقیلیق
خجالت دوشمنه دال چئویرهنین
اؤز یاخینلارینا سالان شیونین
صفده ان قاباقجیل گئدن انسانین
دوشمنى گؤرنده قویوب قاچانین.
نوشته شده توسط admin در شنبه, ۲۵ آبان ۱۳۹۲ ساعت ۹:۵۶ ق.ظ


text:
ANA bölümlər/ آنا بؤلوملر
یازیچی لار/ Yazıçılar
بولاق
سؤزه باشلایان: موسی موسوی
اوجاق باشینداکیلار: اؤزگور قیزیلیورد، ائلناز سردارینیا، ذکیه ذوالفقاری، ربابه ت. زنوزی، سارسیلماز سومر، علیرضا صرافی، محمد زنگانلی، مصطفی رزاقی، ناصر مرقاتی و...
شعر
________________________________________
قایناق شخص: آنام جمیله داداشی. زنگان، هَجَری (ایجرود)، چاییرلی کندیندن. یاشی: تقریبا 71.
________________________________________
بولاخ سنی، بولاخ سنی
خئیرین اولسون بولاخ سنی
بولاخ سنده اوتورورلار،
حنالی ال باتیریرلار
بولاخ سنده قوم اولئیدیم،
ارییئیدیم موم اولئیدیم.
ناغیل
بو ناغیلدا "بولاغین" اؤنملی رولو اولدوغونا گؤره پایلاشیرام.
قایناق شخص: معصومه داداشی، زنگان، هَجَری (ایجرود)، چاییرلی کندیندن. 65 یاشیندا
ناغیل زنگانا باغلی هجری آغزیلا یازیلمیشدیر.
________________________________________
بیر دنه قیزین ننهلیگی واریمیش، بیر تومچ یون وئرر بیر دنه اینئک وئرر، دئیر:
- آپار بو اینئگی یای، بو یونو ده ائییرگینن آخشام اولاندا گئتگهگینن اینئگین سوتون ساغاق.
بو بیر گون گئدر اینئگی قئیتره گتیره، بونون یونونو یئل آپارار، آپاریب، سالار قرینین پاجاسینا. قرینین پاجاسینا یونو سالدی، یون دوشدو، قری دئیر:
- گلگینن باشیما باخگینان من سنین یونون وئریم.
گئدر قرینین باشینا باخاندا، دئیر:
- منیم باشیم یاخشیدی یا ننهلیگین باشی یاخشیدی؟
دئیر:- خئییر سنین باشین یاخشیدی
دئیر:- منیم ائویم یاخشیدی یا ننهلیگین ائوی یاخشیدی؟
دئیر:- خئییر سنین ائوین یاخشیدی
دئیر:- گئت بولاغین ایکیسینی سای، اوچونجونده ال- اؤزون یو، گئتگینن ائویزه!
بو گئدر ایکینی سایار اوچو گئچنده ال – اوزونو یویار، بو قیز بئله اولار آی ایشیغی کیمین. گئدر اؤیه ننهلیک گؤرر بو بئله گؤیچکلشیب، (دئیر):
- نَمَه اولوب سنه؟ نئیه بوجور گؤیچکلشمیشَن؟
دئیر:- واللاه قضیه بوجورودو.
ننهلیک قیزی سالار تندیره، *** قویار تندیرین آغزینا، اؤز قیزینا ... یون وئرر دئیر:
- آپار سن ده اینئکلری یای قوی سن ده اوجور گؤیچکلشگینن!
پادیشاهین اوغلو بو ننهسیز قیزا عاشیغیمیش.
بو دا گئدر آپارار یونو بیله- بیله سالار قرینین پاجاسینا. دئیر:
- قیزیم گه باشیما باخگینان.
گلر باشینا باخا دئیر:
- منیم باشیم یاخشیدی یا سنین ننهن باشی یاخشیدی؟
دئیر:- منیم ننهمین باشی یاخشیدی.
دئیر:- منیم ائویم یاخشیدی یا سنین ننهن ائوی یاخشیدی؟
دئیر:- خئییر بیزیم ائویمیز یاخشیدی.
دئیر:- گئتگینن بولاغین بیرینی سای، ایکیسینده ال- اؤزون یوگینان، گئد اؤیوزه!
بو گئدر بولاغین بیرینی قویار ایکیسینده ال- اوزونو یویاندا، اوزوندن بیر دنه ائششک تزَگی چیخار.
(ننه) دوشر گلر:
- ویی آللاه! بوینان قویدو سیتاره بئس (بس) نئیه ائله اولاجاق؟ "گؤیچک قیزین آدی سیتارا ایمیش". بئس او نییه ائله اولدو، بو نییه بئله اولدو؟
بو یول سیتارهنی سالار تندیره پادیشاهین اوغلو گلر بو قیزا ائلچی. گلر بو قیزا ائلچی، بو قیز اوزونو توتار قئییم- قئییم، بونو وئررلر پادیشاهین اوغلو گؤتورر گئدر. پادیشاهین اوغلو گئدر اوزون آچاندا گؤرر خئیر بو گؤردوگو قیز دؤیور (دئییل). ... آننان (اوندان سونرا) بو پادیشاهین اوغلو دئییرمیش:
- آچ اوزون، گؤروم اوزونده نمه وار؟
دیییرمیش:
- ننهم قوروت وئریب یئییم.
اوزون آچار، پادیشاهین اوغلو چیخار قاچار. چیخار قاچار بو یول بو قیزی گتیریب تحویل وئررلر، آرواد دئیر:
- خئیر نبینی سیتاره،
زیوره آواره کردی،
منی بیچاره کردی،
زیوره آواره کردی.
او قیزین آدی زیوریمیش. اونو گتیریر وئره، گئدر ویرار (وورار) تندیرین آغزی آچیلیر، سیتارهنی چیخاردار، اوننان (اونونلا) یئددی گون، یئددی گئجه توی ائلر، اونو گؤتورر گئدر.
قوشما
قایناق شخص: خالام (معصومه داداشی):
گئدر*** کندیمیزه قوناق گئتمیشدیم
گؤردوم کی ییغیلیب بولاغا قیزلار
ابریشیم تئللری تؤکوب اوزونه
دیدیم کی وئریم تئللریزه صاداغا قیزلار
یادیمدان چیخارتسام یار محبتین
او شهلا ***گؤزلرله شیرین صوحبتین
سئودیم آلانمادیم، گئتدی زحمتیم
نییه دوشدوز مندن اوزاغا قیزلار
سن اول *** قودرت ازلدن
دوسلوق محبتین وئرمییب الدن
بولوبولو یئریندن گوللر *توشندن
توشمویین سیز مندن ایراغا قیزلار
آچیق صحبت
محمد: موسا بگ! بو ساری اینگین ناغیلیدیر. آما ناغیل کامیل دئییلمهییب. بونلاری پایلاشدیغینیزا گؤره وار اولون!
موسی: یاشا ممّد بگ. داریخدیغیم آنلاردا آناملا خالامین ضبط ائلهدیگی سسدن باشقا بیر زاد یوخ.
ائلناز: منده بو ناغیلی ائشیتمیشدیم. آمما بیر آز داها اوزون اولمالیدیر. آمما بو قدرلیکده خاطیرلامانیز و یازییا گئچمه نیز دیرلیدیر.
موسی: تشکر ائلناز خانیم. منجه موختلف واریانتلار یازیلمالیدیر تا ایچیندن بیر شئیلر آنلاماق اولا...
محمد: کاش بوتون الیندن گلن انسانلار سیزین کیمی ائشیتدیگی ناغیللاری ضبط ائدیب فیس بوک دا پایلاشسایدیلار. بو دا فیسین فولکلورا ائتدیگی یاردیملاردان ساییلار.
بیر ده بولاغین ایچینده اولان سو اؤنملیدیر. سو تورکلرین میتولوژیسینده چوخ اؤنملی رولو وار. بو حاقدا سایین پروفسور بهاالدین اؤگلین ایکی جیلد تورک میتولوژی سیندن یارارلانماق اولار.
ائلناز: بو آرادا منه بیر شئی کی جالیب گلیر بودورکی، بللی دیر سیز تازا نسلین عکسینه، اؤز فولکلور و ائل ماهنی ناغیللاریلا هله ده یاشاییرسیز نییه کی ایندی کیمسه بونلارا دیر وئرمه ییب اونوتماق حالیندا بیراخیلار. ساغ اولون دقت له یازییا گئچمه نیز اوچون.
موسی: اوشاق چاغی بونلارا قولاق آسمیشام. ایندی یئنیدن ایستیرم بیلهمه دئسینلر ضبط ائدم، خوش گلیر بیلهمه. اوشاق ایکن بونلار داستان یوخ بیر خیالی و اله چاتماز دونیا ایدی، ایچینده سئیر ائدردیم. تکرار تشکر
علیرضا: موسی بی چوخ گؤزل ناغیلدی، البته ممد بی زنگتنلی و ائلناز خانیم سردارینیا نین دئدیگی کیمی بو ناغیلین بیر چوخ یئرلری ساری اینک آدیلا مشهور اولان ناغیلا بنزیر. آما بونو دا بیلمهلییک کی شیفاهی ادبیاتدا، مکتوب ادبیاتین عکسینه ، بیزیم تک اورژینال نسخه میز یوخدور، یوزلرجه واریانت وار هامیسی دا اورژینال ساییلیر!
ناغیلی زنگانین هجری ماحالی آغزیلا یازدیغینیز چوخ دیرلی و دوزگون ایشدیر، هم اثرین اورژیناللیغی قورونور، هم ده یئرل دیالکتلریمیزین گؤزللیگینی سرگیله میش اولموشسونوز. ساغ اولون
موسی: چوخ ساغ اولون اوستاد
اؤزگور: چوخ یاشا موسی بی! خویلا زنگان آراسیندا چوخ آرا وار آنجاق رسمی دیلین اولمادیغینا رغما بو قدر یاخینلیق شاشیرتیجیدیر. بونو من ده اوشاق کن آنام و بؤیوک آنامدان ائشیتمیشدیم اما اونوتموشدوم. اونا گؤره ده تشکور ائلیرم. آیریجا زنگان آغزیندا یازین چوخ گؤزل اولوب.
موسی: یاشا اؤزگور بی. بیر دنه ناغیل وار، ایچینده پول واحدی "مانات" ایشلنیر. بو چوخ جالیب گلدی منه.
مصطفی: ساری اینگین ناغیلینی قویموشدونوز چوخ جالیب ایدی. اوردا یازمیشدینیز بیر تومج یون وئریر اونو من سومج ائشیتمیشم. استانبولی سوزلوگونده ده سومج دیر. süməc
علیرضا: فولکلوروموزدا چوخلو شعرلر وار. بیلیرسیز کی بولاق باشی عاشیقلرین گؤروش یئری اولموشدور.
بو آشیق شعرینی اؤیرنجیلیک زامانی باکی رادیوسوندان ائشیدیب یاددا ساخلامیشام:
نه ائتمه دی او گول یاناخ
گئن دولاندی، گزدی اوزاخ
گل سینه مین اوستوندن آخ
بلکه اودوم سؤنه بولاخ
بو شعر هانسی عاشیقداندیر گؤره سن؟ شعرین سبکینه گؤره معاصیر عاشیقلارین بیریندن اولاجاغینی دوشونورم.
محمد: کاش بوتون الیندن گلن اینسانلار سیزین کیمی ائشیتدیگی ناغیللاری ضبط ائدیب فیس بوک دا پایلاشسایدیلار. بو دا فیسین فولکلورا ائتدیگی یاردیملاردان ساییلار.
بیر ده بولاغین ایچینده اولان سو اؤنملیدیر. سو تورک میتولوژیسینده چوخ اؤنملی رولو وار. بو حاقدا سایین پروفسور بهاالدین اؤگلین ایکی جیلد تورک میتولوژیسیندن یارارلانماق اولار.
ائلناز: بو آرادا منه بیر شئی کی جالیب گلیر بودورکی، بللیدیر سیز تازا نسلین عکسینه، اؤز فولکلور و ائل ماهنیلاری و ناغیللاریلا هله ده یاشاییرسیز. نییه کی ایندی کیمسه بونلارا دَیَر وئرمهییب اونوتماق حالیندا بوراخیلار. ساغ اولون دقتله یازییا کئچمهنیز اوچون.
موسی: اوشاق چاغی بونلارا قولاق آسمیشام. ایندی یئنیدن ایستیرم بیلهمه دئسینلر ضبط ائدم، خوش گلیر بیلهمه. اوشاق ایکن بونلار داستان یوخ بیر خیالی و ال چاتماز دونیا ایدی، ایچینده سئیر ائدردیم. تکرار تشکر
علیرضا: موسی بی ناغیلی زنگانین هجری ماحالی آغزیلا یازدیغینیز چوخ دیرلی و دوزگون ایشدیر، هم اثرین اورژیناللیغی قورونور، هم ده یئرل دیالکتلریمیزین گؤزللیگینی سرگیله میش بو دا ماراقلی بیر نکته دی کی گرک آراشدیریلسین ... بولاق باشی سئوگیلیلرین گؤروش یئری اولدوغوندان بولاق فولکلوروموزون مضمونو عموما لیریک شعرلر قالیبینده دیر.
سیز بونو نئجه دیرلندیریرسیز؟
بو دا بیر باشقا ماهنی پارچاسی:
ائندیم بولاق باشینا
بیر قیز چیخدی قارشیما ...
سئودا نه دی بیلمیزدیم
ربابه: چرشنبه گونونده, چشمه باشیندا
گؤزوم بیر آلا گؤز جئیرانا دوشدو !
آتدی مژگان اوخون دئیدی سینمدن,
ناز و غمزه لری جانیما دوشدو...!
عاشیق علیعسگر
ناصر: طبیعتله اوغراشان توپلوملارین ادبیاتی آرتیق لیریک و یا اپیک اولور، شهرییت و یا کندییت باشلاندیقدان سورا، ساتیریک و اخلاقیات قونولاری دا ادبیاتا گیریر، البته بو او آنلامدا دئییل کی قاباقجا بئله بیر ادبیات یوخدو، وار، آنجاق بو زاماندان سونرا و اؤزللیکله اخلاق، دینلرین و دین مرکزلرینین یاراندیغیندان سونرا آرتیق ادبیات قونوسو اولور.
علیرضا: عزیز ناصر بی لطفا بو کامنتینیز حاقدا داها اطرافلی دانیشسانیز چوخ یاخشی اولار
ناصر: طبیعتله اوغراشان توپلوملارین قونولاری ائله طبیعتده اوز وئرن و اؤزللیکله عینی مسئلهلری قاوریان قونولارا خلاصه اولور، بو قونولار نه اولا بیلر؟ طبیعت ، مال- داوار، سئوگی، ایگیدلیک، سونرالار اکین بیچین و عینی مسائل، بئله بیر خالقلارین شامانیزم کیمی دینی اینانجلاری دا چوخ طبیعی و اصلینده اوچماقدان و بعضا جیلد دییشدیکدن آرتیق بیر شئی دئییل، دینلرین گلدیگیندن سونرا و اؤزللیکله بیر یئرده اوتورما کولتورو یاییلدیقدان سونرا، انسانلار آرتیق بیر سوبژکتیو دوشونجهیه ده فیکیرلشیرلر، بئله بیر دورومدا و اؤزللیکله دینلرین اؤرگنتیلری نتیجهسینده، (معنا) سؤزلری روشد ائلَمگه باشلیر و دوغال اولاراق بو کلمهلر و بو دوشونجهلر ادبیاتا گیریر.
ناصر: سانیرام، بویوروغوز یئرینه یئتیریلمیش اولسون، هر حالدا لازیم اولورسا من آرتیق آچیقلاییم.
بیر زادی دا علاوه ائتمه لییم، 1820- 1830 لارا قدر چوخلو تورک خالقلاری ایچینده سوبژکتیو و معنا باخیملی کلمهلر، چوخ آزدیر و یالنیز بو زاماندان سونرا اسلام دینی تورکلر آراسی اؤنجهدن موسلمان اولموش عثمانلیلار طرفیندن یاییلدیقدان سونرا، بئله بیر کلمهلر بیزلرین ده ایچینده اؤزو ده عرب دیلیندن گلیب یاییلدی، بو ایسه تقریبن چوخلو تورکلرین هازاماندان مسلمان اولدوغونون تاریخیدیر. بو قونودا نیچهنین (یاخشی و پیس اؤتهسینده) آدلی کیتابینین 53 صفحه سینده راست گلمک اولار. . علاوه ائتمهلییم کی، باتی دیللرینده ده بئله دین لغتلری لاتینجه و یا یونانجادیر.
ذکیه:
بولاق باشی توز اولار
اوستو دولو قیز اولار
اییل دسمالین گؤتور
من گوتورسم سؤز اولار...
ائندیم بولاق باشینا
یاریم چیخدی قاشیما
آیریلیقدان قورخاردیم
اودا گلدی باشیما
علیرضا: ذکیه خانیم باشقا واریانتی: دا بئله دیر:
سئودا نه دیر بیلمزدیم
او دا گلدی باشیما
محمد: زلیمخانین بیر شعری بئله باشلانیر:
آی بولاق باشینا تلَسن گؤزل
عقلیمی باشیمدان آل یاواش یئری.
محمد: رحمتلیک زنگانلی ایبی تارچی بیر ماهنی اوخوموشدو:
گئتدیم گؤردوم بولاقدادیر ای قیز منه باخ باخ
ال اوزونو یوماقدادیر جئیران منه باخ باخ! ....
سارسیلماز: بولاق یئریندن بولاق اولسون سو تؤکمک ایلن بولاق اولماز !
موسی:چوخ ساغ اولون عزیز خانیملار: ائلناز سردارینیا، ذکیه ذوالفقاری و جنابلار: اؤزگور قیزیلیورد، ربابه ت. زنوزی، سارسیلماز سومر، علیرضا صرافی، محمد زنگانلی، مصطفی رزاقی، ناصر مرقاتی و.... بو بحثره قاتیلدیب، زنگینلشدیردیگینیز اوچون.


text:
تبریزین ۵ اولدوزلو هوتئللری چوخالیر
دوغو آذربایجان هوتئلچیلرین باشقانی؛تبریز هوتئللرین یوزده اوتوزوونو یابانجی توریستلر دولدورورلارینی دئدی.کریم رسولزاده اکلهدی(افزود)، کئچن ایله گؤره یابانجی(خاریجی) توریستلرین ساییسی(تعداد) آزالیب. رسول زاده؛یاخین گلهجکده، لاله پارک تام شکیلده آچیلیش اولاجاغینی آرتیریدی. دئمهلیدیر لاله پارک، ایلنجه دینجلمه ایقامتی بیر مجموعهدیر.لاله پارکین بئش اولدوزلو هوتئلی تبریزین اوچونجو بئش اولدوزلو هوتئلی اولاراق گلهجک گونلرده آچیلیش اولاجاق.آرتیرمالیدیر لاله پارکین یاتیرمجیلاری(سرمایه گذار) تورکیهلیدیرلر.
قایناق:تبریز شهر آرزوها


text:
یئرکورهسینه بنزهیَن گَزهگن{سیاره} تاپیلدی
ناسا سونوندا آچیقلادی: یئرکورهسینه بنزهیَن گَزهگن{سیاره} تاپیلدی
ناسا، اوزای{فضا} تلسکوپو، کپلر-ین، یئرکورهسینه بنزهین بیر گزهگن کشف ائتدیینی بیلدیردی. گزهگن-ه «کپلر-۴۵۲b» آدی وئریلدی.
آمریکا میللی هاواچیلیق{هوا شناسی} و اوزای دایرهسی (ناسا)، دونیانین۱۴۰۰ ایشیق ایلی{سال نوری} اوزاقلیغیندا، (قو قوشو{Cygnus} سیرا اولدوزلاریندان{صور فلکی})، یئرکورهسینه بنزهین بیر گزهگن تاپیلدیغینی آچیقلادی. «کپلر-۴۵۲b» آدی وئریلن گزهگن، یئرکورهسیندن داها بؤیوک و داها یاشلیدیر.
ناسا-نین واشینگتونداکی مرکزینده تشکیل ائدیلن مطبوعات کنفرانسیندا، ۲۰۰۹-جو ایلده، اوزایا گؤندهریلن کپلر تلسکوپو ایله کشف ائدیلن و «کپلر-۴۵۲b» آدی وئریلن گزهگن-ین، اؤز اولدوزوندان اولان مسافهسی، یاشاماق اوچون و سو توپلانابیلر قدر اویغوندور.
ماراقلاندیریجی سونوجلار
«ناسا»نین اوستسوییه صلاحیتلیلریندن اولان John Grunsfeld، مطبوعات کنفرانسیندا ائتدییی آچیقلامادا، دئدی: «کایناتداکی باشقا گونشلرین دئورهلرینده ده گزهگنلر اولدوغو کشفینین ۲۰.جی ایل دؤنومونده، کپلر تلسکوپو یاردیمی ایله، گونش و یئرکورهسینه بنزهین بیر اولدوز-گزهگن تاپیلدی. الده ائتدییمیز ماراقلاندیریجی سونوجلار، بیزی کایناتدا ایکینجی دونیانی تاپماغا بیر آددیم داها یاخینلاشدیریر.»
یئرکورهسینین بؤیوک عمیسی اوغلو
کپلر بیلگیآنالیزی بؤلوموندن{بخش تحلیل دادههای کپلر} اولان Jon Jenkins، دئدی: «کپلر-۴۵۲b»نی یئرکورهسینین داها یاشلی و داها بؤیوک عمیسی اوغلو اولاراق تعیین ائده بیلهریک. گزهگن، دونیانین، یاشامالی بیر یئره نئجه گلیب چاتدیغینی آنلاتماغا یاردیمچی اولاجاق.»
Jon Jenkins، سؤزلرینه بئله داوام ائتدی: «بو گزهگن، یئرکورهسیندن داها اوزون مدتدیر؛ یاشاماغا گرکلی اولان مسافهده، اولدوزونون دئورهسینه دولانیر. بو دا گزهگنده، یاشام اوچون گرکلی اولان بوتون ماددهلرین اولدوغونا ایشاره ائدیر».
دؤنوشونو ۳۸۵ گونده تاماملاییر
دیامتری{قطر}، یئرکورهسیندن، یوزده ۶۰ داها بؤیوک اولان «-۴۵۲b»، «سوپر دونیا»{ابر زمین} بؤلومونده یئر توتور. گزهگن، اؤز اولدوزونون، چئورهسینه{محیط} دؤنوشونو{چرخش} ۳۸۵ گونده تاماملاییر. «کپلر-۴۵۲b»ین اولدوزونون{گونشینین}، تخمیناً ۶ میلیارد یاشیندا اولدوغو سانیلیر{فرض ائدیلیر}. گونشدن ۱،۵ میلیارد ایل داها یاشلی و همن ایستیلیلیکده اولدوغو بلیرلَنیب{مشخص اولوب}. دیامتری گونشدن یوزده ۱۰ داها چوخ اولان، گونشدن یوزده ۲۰-ده داها پارلاقدیر. «کپلر-۴۵۲b»، ایندییه قدر، یاشاما اویغون، تاپیلان گزهگنلر آراسیندا، اَن کیچییی تعیین اولوندو.
ایستیخانا اقلیمی{آب و هوای گلخانهای}
گزهگن-ین، حال-حاضردا ایستیخانا اقلیمی مرحلهسینده اولدوغو سانیلیر. بو مرحلهده، اولدوزدان یاییلان انرژی، چئورهسیندهکی گزهگن-ین اوزونون ایستیلیینین آرتماسینا یول آچیر. دونیانین، ایستیخانا اقلیمی مرحلهسینه، بیر میلیارد ایل سونرا گیرهجهیی سانیلیر. ناسا، کشفین «Astrophysical Journal» ژورنالیندا یاییملاناجاغینی دا ائشیتدیردی.
چئویرن: افشین شهبازی
قایناق: CNN & رادیو فردا


text:
حاق سؤزلري دئئيهن ميين دو داغي من نيليرهم؟
حاق يولوني گؤستريب دير او قادر متعال
حاق يولوندا هئچ گورمهديم اولايالان، قيل و قال!
حاققي ائشيت حاققي سؤيله، يا دانيشما سن اول لال!
اؤز ديبينه نور وئرمهين چراغي من نيليرهم؟
بوگون يوردون يامان چاغي، يامان شرح حاليوار
تاريخ بويو اوخونمويان يامان بير احواليوار
خلق ايچينده ايستكلرين يامان قيل و قالي وار
گولگه سالماز، ميوه وئرمز بوداقي من نيليرهم؟
قوچ ايگيت لر تاريخ بويو داغلاردان آيريلماييب
بوزآت، قيرآت، كوراوغلويلا داغدا شيهه سالماييب؟
مگر بابك لرين ايزي، توزي داغدا قالماييب؟
«دؤنمز» سؤيلر: قوچايگيت سيز او داغي من نيليرهم؟
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: شعر نيلي ره م , آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان , داور زمانخاني , شاعر شبستر , شعر تركي
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: طفيلي اولما نامرده , آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان , داور زمانخاني , شاعر شبستر , شعر تركي
سن بير گونش ايدين غروب ائيله دين
آنا غروبونا دؤزه بيلميرم
مني بو دونيادا غريب ائيلدين
ايتيرديم قيبله مي دؤزه بيلميرم
***
ائله پريشانام ائله نگران
سني ايستييرم من سنه هر آن
بيليرم ساغالماز منيم بو يارام
نيه بئله ائتدي قضا ، بيلميرم
***
نه يئرلر تسلي، نه گويلر همدم
خيالومدا سن سن روحومدا سن سن
اودور حسرتينه دوزمدييم من
اودلانيب دؤنورم كؤزه – بيلميرم
***
آنا سن گئدلي گؤر نئلر اؤلدو
بو دونيا غم اولوب كؤنلومه دولدو
سئويب اوخشاديغين گوللرده سولدو
سن سيز اؤ گوللري اوزه بيلميرم
****
ائله دوشونورم گؤزلريم ده ياش
حياتين بو حكمي اولمييايدي كاش
نه اولا آنالار اؤلمييايدي كاش
بو دردي دونيادان پوزا بيلميرم
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخاني , شاعر شبستر , گلشن راز شبستر , اشعار داور زمانخاني , انجمن ادبي شبستر
نقده رکی جاندا جان وار تورک ائللری سؤه جاغام
نقده ر داماردا قان وار تورک ائللری سؤه جاغام
*
بو ائل ده وار مین لر سارا
دردیمیزه چؤخ دور چارا
چکسه لرده منی دارا
تورک ائللری سؤه جاغام
*
دوغراندی بابکین قولی
ایتمز ستارخان نين یولی
بیر تمیز عشقیله دولی
تورک ائللری سؤه جاغام
*
بو گون درده قالانسام دا
اوره ک لره جالانسام دا
چاپیلسام دا ، تالانسام دا
تورک ائللری سؤه جاغام
*
بو ائل ایچون من اؤلسم ده
هر نه واریم دی بؤلسم ده
قبره گئدیب گورمه سم ده
تورک ائللری سؤه جاغام
*
داور یازار تورکی دیلده
غیرت واردی تورک ائللرده
هر گون ، هر آی ، هر ایل لرده
تورک ائللری سئوه جاغام
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخانی , شبستر , شاعر شبستر
« دؤنمزه » اتحاف
داور زمانخانی – دؤنمز منیم عزیزم دیر
م.م. ناظر شرفخانه ای 1/12/91
حسن جمالین
حوری لری حیرت ده قويار حسن و جمالین
سلطانلاری شاه، مات ائلي ير جاه و جلالین
***
زاهد ده سنی گورسه وئره ر عقلینی الده ن
او خودبین ین اولسا نه قده ر بئینی ده قالین
***
تك دور آغزين نان سوزولن شهد مصفا
جوت دور دوداق اوسته دايانان دانۀ خالين
كيم اوپسه لبيندن اولاجاق قندي مضاعف
از بس كي حلاوتليدي لب لر ده كي بالين
بيهوده دي تعريفي له تشبيهي له تمثيل
بير حالدا كي هئچ يئرده سنين يوخدي ميثالين
مرجان اَلَه نير گؤزلريمين چشمه لريندن
عشق اهليني سانما گؤزليم اَللري يالين
دؤن بير دالا جمعيت مشتاقه نظر قيل
هردن داليه باخماسی گویچک دی مارالین!
اؤلسون كور او گؤز كي سني خندان گؤره بيلمز
اولسون لال او كس كي سئوينر اولسا ملالين
آلقيش سنه ناظير يئنه ده اينجي دوزوب سن
او سود كي اميب سن آنادان اولسون حلالين
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: ناظر شرفخانه ای , شاعر شبستر , داور زمانخاني
من سنی سؤیره م ،سن سؤیمه سن ده
حيات يولداشيما اتّحاف
آی اولدوز دو گئجه چشمه باشیندا من سنی سؤیره م سن سؤیمه سن ده !
اولسا حتی سنین نئچه یاشیندا من سنی سؤیره م سن سؤیمه سن ده !
*
سن منه باغلی سان یقین بیلیره م
گوزلرین یاشینی بوردان سیلیره م
گیزلینجه باشیما كول لر الیره م
من سنی سؤیره م ، سن سؤیمه سن ده !
*
یامان دارما داغین اولو بدو فیکریم
قیش گورموش گؤل کیمی دونوبدو فیکریم
آرامیردوشونجه م سولوبدو فیکریم
من سنی سؤیره م سن سؤیمه سن ده !
*
بیزکی راحات چاتدیق بیر بیریمیزه
فلکین ظولموندن گلمی یک دیزه
بیر قبیر قازسینلار کاش ایکیمیزه
من سنی سؤیره م سن سؤیمه سن ده !
*
« داور » عومور بویوسنی آتانماز
قیزیل گوموشه اصلا قاتانماز
حتی قبیرده سن سیز یاتانماز
من سنی سؤیره م سن سؤیمه سن ده !
در 56 سالگي همسرم در سالروز تولدش تقديم كردم 30/1/90
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخاني , شاعر شبستر
سن قیرقی سان ، تویوخ یوخ !!
بیر شکارچی بیر گون قوناقلا نیردی
گوزو دوشدو باخچاداکی قیرقی یا
یئمه یی قایتاردی قبول ائتمه دی
رحمی گلدی باخچا داکی قیرقی یا
*
نئجه یعنی قیرقی اولوبدور تویوخ ؟
قوشولوب تویوغا دن یئییر اوردا ؟
گؤتوروب قیرقینی قاچدی داغلارا
بیر قیرقی گؤسترسین بوراندا، قاردا !
*
الینده کی قیرقی گویه باخاندا
باشقا بیر قیرقینی گوردو آییلدی
قاناد آچیب اوچدو اونا یئتیشدی
او گون نن یئنه ده قیرقی ساییلدی !
*
شیکارچی یئمه یه حاضیرلانیردی
گؤزینده بیراومید، کؤنلو سئوینجک
دئییردی : اولاجاق بیر گون بوخالقیم
اؤز اصلین ، کیم لی یین دوز گون بیله جک ؟؟؟؟
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخاني , شاعر شبستر
تبریزیم
*
ای کؤنول لر مولکو، عالیم لر اوجاغی تبریزیم !
اهل عرفان کس لره، آچمیش قوجاغي تبریزیم !
سن ازلده ن اولموسان پشت و پناه عاشقان
ای ادیب لر مسکنی ، میهمان اوتاغی تبریزیم !
*
سنده قالماز کرکسان جؤردن بیرجه نشان
ای پلنگ لر بیشه سی، شئرلر یاتاغی تبریزیم
دووره وی آلمیش اوجا داغلار حمایت ائتمه یه
ای قارانلیق گونلرین سؤنمز اوجاغی تبریزیم
*
قوچ ایگیت لر دائماً، اولموش نگهبانون سنین
ایرانین سن اولموسان دائم دایاغی تبریزیم
شعریله وئرمیش بوگون « داورده » زینت تبریزه
هر زامان آماده دیر گلسین قوناغی تبریزیم !!
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخاني , شاعر شبستر
ایلاهیه
*
من سنی تانیرام ای بؤیوک آلله
محبت آللهی ، صولحین آللهی
اؤزون بویوربسان سن سن تک آلله
جز عون آللهی سان، کوللون آللهی
*
من کیچیک بیر بنده، سایا گلمه ین
من بیر یارنمیشام ، سن سن یارادان
بدبخت او کیمسه دیر، یئرین بیلمه ییر
بیلمیر او چاغیر سین، سنی هارادان ؟
*
اؤزون بویوروبسان داماردان یاخین
یاخین سان بنده وه حاققی اینانسین
اؤزین ، تک الله ها یاخین بیلن لر
یئری آختار ماسین گؤی آختار ماسین
*
ایلاهی بوکیچیک بنده وه رحم ائت
ظالیم لر قارشیندا منی اونوتما
اون ایکی ایماما وار اعتادیم
کافر جرگه سینه « داوری » آتما
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخاني , شاعر شبستر
حورمتلی اوخوجولار،بیلدیگینیز کیمی اینسانلار باشقا یارانمیشلار، او جومله دن بیر گون دونیایا گلن، باشقا بیر گونده دونیالارینی دییشن یارانمیشلارین فرقی اونون گونو – گوندن ایره لیله یه دوغرو آددیم آتماسی دیر. باشقا سؤزله دئسک، اونون، آتا- بابالاری نین حیاتی ایله فرقلی، اونلارین یاشاییشینا گؤره گلیشمیش و دینج بیر یاشاییش قورماغا ساری چالیشماق قابلیتینه مالیک اولماسی و چالیشماسی دیر. ائله بو چالیشمالارین سونوجو اولاراق، وارلیغیندا آللاه وئرگیسی اولان استعدادلار اوزه چیخیر، داها دوغروسو اؤز باجاریق لارینی تاپیر، کشف ائدیر. مادی و معنوی یاشاییشی یولوندا اونلاردان فایدالانماغا باشلاییر. بوناگؤره ده اؤزونده وار- دؤولت قازانماق قابلیتی دویان اینسان، همین قابیلیتدن فایدالانماقلا وار- دؤولت یییه سی اولابیلیر، قدرت و خلق ایچینده باشجیلیق و استعدادی دویان همین یؤنده چالشماقلا بیر باشجی کیمی تانینیر،اؤزونده هونر استعدادی دویان، هونرینی اوزه چیخاریب، بسله مکه بیر هونر صاحیبی کیمی مئیدانا چیخیر و...
بئله لیکله ده دونیایا گلنده بیر- بیری ایله او قدر ده فرقلی اولمایان اینسانلار و حتی بیر عائلیه نین اؤولادلاری، بویا- باشا چاتدیقدا و حیات یوللاری نین سونوندا بیر- بیری ایله تام فرقلی بیر انسانلار اولورلار. گورورسن کی، بیری ایقتصاددا، بیري سیاستده، بیری خیر ایشلر گؤرمکده، بیری علمده، بیری تئکنیکده، بیری هونرده، بیری تفکور و دوشونجه ده بیری...بیر یوکسک مووقعیت الده ائده بیلمیش، اوزونو تاریخی بیر شخصیته چئویره بیلمیش، بعض لری ده بئله بیر باشاری – لاری اوزلرینده دویمامیش و یا اونلاردان دوزگون فایدالانماماق نتیجه – سینده، عادی بیر یاشاییش سورموشدور. بو حقیقتی ده دانماق اولماز کی، اینسانلارین، اؤز وارلیقلاریندا اولان باشاری لارین تاپما- تاپماماسیندا، تاپا بیلدیکده اونلارین لازیمی قدر فایدالانماسیندا، اطرافیلاریندا اولان اینسانلار، عائیله، ایجتیماع، سیاسی و ایقتیصادی شرایط، هابئله زمان و مکان دا ائتکی سيز دئییلدیر.
ساییین سویداشلار، الینیزده اولان دفتر، اؤزونده یارادیجیلیق باشاریسی کشف ائدن، زمان و مکاندا اولان ایجتیماعی، ایقتصادی، طبیعی و ... دورومدا الده ائتدیگی ایمکانلاردان فایدالاناراق، یاشاییشدا گوروب – گؤتوردو کلرینی، آرزو – ایستکلرینی، سئوگی- نیفرتلرینی کاغیذ اوزرینه گتیره بیلن سویداشیمیز داور- زمانخانی نین شعر مجموعه سی دیر.
همین مجموعه مژلفین «تله سیک هارا گئدیرسن ؟» عونوالی باشقا بیر اثری ایله یاناشی نشره» حاضیرلاندی. بوایکی مجموعه نین هر تک- تکینده شاعیرین اؤزل یاشاییشی، هم ده مدنیتیمیز اوزره گؤردویو ایشلر اوزره، هم اوزونون، هم ده سایین اوستاد شیدانین قلمی ایله لازیم اولان بیلگلر وئریلمیشدیر. بوناگوره بیز اونون بو توپلودا یازیلان شعرلرینه دایاناراق اونون یالنیز دونیا گؤروشو و باشاریغینی آراشدیریریق. اورتا یاشلی لیق دؤورانینی یاشایان شاعیر، حیات یوللاریندا قازاندیغی تجروبه لره دایاناراق، دوغرو آنلامدا اینسان اولماغین اؤلچو –بیچی لرینی بئله آچیقلاییر :
ظالیمه باش اییب سجده ائتمه یه
حاق دانیشا، حاقا یالان قاتمایا
«وطن- آنا» دئییب، اوزاق گئتمه یه
خلف اؤولاد اولا، خالقین آتمایا
بئله بیر دونیا گوروشونه مالک اولان شاعیر، اوخوجولارینا و بوتون اینسانلیق اؤلچولرینی دیرلندیرن و سئول اینسانلارا، اؤزللیکله ده سویداشلارینا تاپشیریر :
اینسان اولدوغونو، اونوتما اینسان
طالعینه فکرائت، بودورمه هر آن
مخنث دئیینده گئت! گئتمه، دایان
قورد کیمی ییرت، داغیت هر نه وارینی
یادا سال تورکلرین غیرت- عارینی
شعرلرینده «دونمز» تخلوص ائله ین شاعیرین چوخ شعرینده عدالتدن دؤنمزلیک، ظولمه زوراکی لیغا نیفرت دویولماقدادیر؛ او جومله دن بو میصر اعلاریندا :
نیفرت یاغدیریرام کؤنلوم باشیندان
ییر تیجی قوردلارا بنزه راینسانا
اینسان حاقین دانان، اینسان اؤلدورن
اللرین باتیران گوناهسیز قانا
شاعیر داور زمانخانی نین شعرینده جامیعه ده گؤرونن بیر سیرا آجی حقیقتلر اوزه چیخیر، شاعیر، بوآجی – آغریلاری گوره- گوره بئله دینمز قالابیلمیر، بونلارا سبب اولانلاری قارغیییر، آنجاق قارغیشیندا دا حد- حصری سیندیرمیر. عدالتی پوزمور، هرکسه اوز ائتدیگینی ایسته- ییر. باخین :
«دونمز» ین یازدیغی اورک سؤزلری
اوزو گولرسه ده، آغلار گؤزلری
من تک آلوولانان واردیر یوزلری
بیزی خوار ائدنی، خوار ایسته میشم
اینجه روحلو، عدالت سئور و اینسان پرور شاعیر کؤنلونده داشیدیغی آرزولارینی بئله دیله گتیرمکله اؤز اوریینی بوشالتماغا چالیشیر :
اورییم ایسته ییر بیر ال اولام کی
یورولان اللره یاردیم ائیله یم
یاپیشام الیندن، دور آیاغا
ظالمین ریشه سین قیریب پئله یم !
سؤز یوخ کی، اینسان سئورلیک ایله وطن سئورلیک همیشه یاناشی گئدیر، یعنی اینسان سئور شاعیر اؤز سئوگیسینی وطن سئورلیک ایله دوغرولدور؛ باشقا سؤزله دئسک، اینسان بیر یاندان باشقا اینسانلارا باغلی اولدوغو کیمی، وطنله ده باغلی دیر. بئله بیر ایلگینی شاعیر دؤنمزین شعرینده داها چوخ دویماق اولور :
بیزی آتش ده یاندیرماز، خلیل الله عشقیک بیز
وطن اوغروندا قویدوق جانی، ساخلار اؤزبلاسیندان
همین شهردن آنلاشیلیر کی، شاعیر وطنی یالنیز داش- تورپاق، سو، داغ- دره و بئله جانسیز و دویغوسوز وارلیق کیمی گؤرمور، اونون نظرینده وطن، اؤز اؤولادلاری نین ان ایستکلی دایاغی، آرخاسی و کؤمگی دیر. اونون یولوندا جاندان کئچنی، او گؤز ببگی کیمی قورویاجاقدیر.
او، باشقا بیر شعرینده وطنله دانیشاراق، ایچریسینده وطنه اولان موناسیبلرینی بئله دیله گتیریر :
سئوگیلی وطنیم، ای آنا یوردوم
سن منیم عشقیمسن، سن منه جانسان
هر بیر چتینلیکده آراخاندا دوردوم
سن منیم جانیمدا او آخان قانسان
1359 – جوایلده عیراق طرفیندن تحمیل ائدیلن سکگیز ایللیک ساواشدا ایشغال آلتینا آلینان خرمهر شهری و او شهرین، اؤزونو قورتارماغا دویغولو- تپرلی بیر اینسان کیمی جان آتدیغی باره ده بئله سؤیله ییر :
کسیلمیش بیر ال ده توفنگ ایسته دی
توفنگی آتماغا فیشنگ ایسته دی
ایستگین نه گؤزل، قشنگ ایسته دی !
شاعیر، حیاتدانه چتینلیک لر چکسه ده، گله جه یه اومودلا باخیر، اؤزونون سارسیلمازلیغی و چتینلیکلرین قارشیندا دؤزوملو اولدوغونو دیله گتیره رک بئله ترنوم ائدیر :
من دیلنچی یا ال آچان دئییلم
قیش گؤرموش آغاج تک گول آچاجاغام
ایشی آغیر گؤرجک قاچان دئییلم
سال قایا کؤکسوندن یول آچاجاغام
دؤنمز، یئری گلنده خالقیمیزین دیلینده ایشلنن، دئییملر، تئرمینلر و آتالار سؤزلریندن ده فایدالانیر. آشاغیداکی ایکی بیتلیک بیر شعر پارچاسیندا ایکی آتالار سؤزوندن فایدالانماسی، سؤزوموزون آچیق آیدین شاهیدی دیر :
مثل وار قالمیش دیر آتا- بابادان
دئیرلر : «یانمایان یاندیرا بیلمز»
«دانیشما اوشاقلا داردان - داوادان»
دئیرلر : «قانمایان قاندیرا بیلمز»
ائل ادبیاتی ایله ماراقلانان شاعیر، سؤز سؤز کی ادبیات یارادیجی لاری – نین اثرلرینی اوخوماقدان، اونلارا بنزتمه یازماقدان، اونلاردان ایلهام آلاراق گؤزل اثرلر یاراتماقدان دا غافیل اولمایاجاقدیر. اؤرنک اولاراق آشاغیداکی شعر پارچاسی، عاشیق اولدوز خانمین «قاییدیم» ردیفلی شعری نین تأثیرینده یازیلمیش بیر شعرین بیر پارچاسی دیر :
قالخیب چیخیم ساوالانین باشینا
اورک سؤزلریمی یازیم داشینا
یئنه یاغی زهر قاتدی آشیما
جئیران تک داغلاردا سوزوم قاییدیم
شاعیر دؤنمز شعریمیزین چوخ ساحه لرینده طبعینی سینامیش شاعیرلردن دیر. بئله بیر دورومدا اونون بوتون زمینه لرده یازدیغی شعرلردن اؤرنک گتیرمک بیزه مومکون اولسا دا اوخوجولارا یوروجو اولاجاق دئیه بو اؤن سؤزون ال- آیاغینی بوردا ییغیشدیریر، شاعیره داها آرتیق باشاری لار، اوخوجولارا، آرتیق اوغورلار آرزولاييرام.
22/ 7/ 1388 – حسین م. گونئیلی
موضوعات مرتبط: زندگينامه
برچسبها: داور زمانخاني , شاعر شبستر
معرفي مشاهير ادبي شهر شبستر (1)
در مورد مرحوم بيوك آقا شكورزاده مراغه اي
اوچ بوياخلي ، اوچ معنالي بايراغيم
قالدی « داغ » لاردا ،داغلاردا
به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده !
یالان شماتت لر !
میدان آراسیندا
قوی بیر داش آلتینا ، بیر داش اوستونه
قانانلار ایچینده یم - از كتاب بير چيمديك دوز
نيليرهم + آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان + داور زمانخاني
طفيلي اولما نامرده + آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان + داور زمانخاني
«آنا» دؤزه بيلميرم - 92/03/29
تورك ائللري سئوه جاغام - از کتاب بیرچیمدیک دوز
دوام ائتسین 57 - از کتاب بیر چیمدیک دوز
آی سارابین کوچه لری - از کتاب بیرچیمدیک دوز
حسن جمالین - از كتاب بير چيمديك دوز
من سنی سؤیره م ،سن سؤیمه سن ده - از كتاب بير چيمديك دوز
سن قیرقی سان ، تویوخ یوخ !! - از كتاب بير چيمديك دوز
« خوجالی » دا سوی قیریم - از كتاب بيرچيمديك دوز


text:
نقده رکی جاندا جان وار تورک ائللری سؤه جاغام
نقده ر داماردا قان وار تورک ائللری سؤه جاغام
*
بو ائل ده وار مین لر سارا
دردیمیزه چؤخ دور چارا
چکسه لرده منی دارا
تورک ائللری سؤه جاغام
*
دوغراندی بابکین قولی
ایتمز ستارخان نين یولی
بیر تمیز عشقیله دولی
تورک ائللری سؤه جاغام
*
بو گون درده قالانسام دا
اوره ک لره جالانسام دا
چاپیلسام دا ، تالانسام دا
تورک ائللری سؤه جاغام
*
بو ائل ایچون من اؤلسم ده
هر نه واریم دی بؤلسم ده
قبره گئدیب گورمه سم ده
تورک ائللری سؤه جاغام
*
داور یازار تورکی دیلده
غیرت واردی تورک ائللرده
هر گون ، هر آی ، هر ایل لرده
تورک ائللری سئوه جاغام
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخانی , شبستر , شاعر شبستر
« بو دونیادا ، اوتون ، سویون ، تورباغین دا یادداشی وار
سیندیر یلمیش بیر بوداغین ، سؤندورولموش اؤجاغین دا یادداشی وار » !!
بیز دالاشددیق ، بیز ساواشدیق
هامیمیز راحات اولماغا
هامی آج لار تؤخ اولماغا
هر نه ظالیم یؤخ اولماغا
یؤخ اونودا بیلمه ریک بیز ،
میللت لری بولن لری !
حاق دانیشیب اؤلن لری !!
چون سیندیردیق بت لری بیز
ایران اولدو بؤیوک دنیز
اولدو دنیز چوخدا تمیز
مگر ایش لر سونا یئتدی ؟
دوام ائتسین اللی یئددی ، داها کسگین ، داها جیددی
یئنه بعضی من من ده ییر
هردن بیر رنگده دژن گئییر
دینمزلرین حاقین یئییر
نقده رکی بئله گئتسه ، مظلوما یوخدو بیر خئییر !
نقده ر کی بعضی لری ، ایرانی تک تهران بیلیر ، قویون بیلسین !
لال اولماسین خالق شاعیری ، گره ک یازسین ، گره ک دینسین !
ظالیم شاهی قؤدوق گئتدی ،
نه کی گئتدی ، ایتیب بیتدی ،
دوام ائتسین اللی یئددی داها کسگین داها جیددی !!
***
یؤخ اونودا بیلمیریک بیز شوهرت اوچون قالانلاری ،
گوزل میللت علیهینه ، بعضی ديين یالان لاری
میللته کور لوخ وئرماغا ، یالان قانون قویانلاری
تکجه یئییب دویانلاری
بو میللته یانانلارین قلبینه اوخ ویر انلاری
یوخ اونودا بیلمیریک بیز
میللت لری بولن لری
حاق دانیشیب اولن لری !!
چوخ ظالیم لار اولوب گئتدی
داوام ائتسین اللی یئددی ، داها کسگین ، داها جیددی !!
***
بسدی سوسماق ، بسدی دوزمک
گوندوز گئجه یه دوزمک
یالانلارا آغیز بوزمک
بوردا منیم سوزوم بیتدی !
سیزدن فقط بیر سورغوم وار :
شهیدلرین آرزولاری ، امک لری
وصیّت ده ، دئمک لری
آلله ، قورآن ،آختارانلار
میللت دردی هارا گئتدی ؟
مگر ایشلر سونا یئتدی ؟
داوام ائتسین اللی یئددی ! داها کسگین داها جیددی !
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخانی , شبستر , شاعران شبستر
آی سارابین کوچه لری
کونول قوشو اوچدو سنه
کئچمیشیمی قایتار منه
بیر دولانیم سنده یئنه
آی سارابین کوچه لری !
سنده گزیب دولانمیشام
چوخ دورلوب بولانمیشام
درد و غمه بویانمیشام
آی سارابین کوچه لری
گؤر دوزمی « مه له ییم » اؤلدی
گؤزلریم یاشلانیب دولدی
بیر من بیلدیم نه لر اولدی
آی سارابین کوچه لری
« سارای » کیمی ناکام اؤلدی
نشتر کیمی کؤنول بؤلدی
اوزوم اوندا سن نن دؤندی
آی سارابین کوچه لری
من اورادا قالانمادیم
قانا بیر قان آلانمادیم
من اوردا یورد سالانمادیم
آی سارابین کوچه لری
سنی دئییب یانارام من
سن دئییه نی قانارام من
مگر سنی دانارام من
آی سارابین کوچه لری
« بوز گوش » داغی ، « آواراس » چایی
داغچیلارین های ، هارایی
« آللا حاققین » هانی تايی
آی سارابین کوچه لری
« امینی » او اؤلمز انسان
« الغدیر » کیتابین یازان
علامه نی یادا سالان
آی سارابین کوچه لری
ائل طایفادان کیم لر قالیب ؟
بابا یوردون کیم لر آلیب ؟
کیم یوردوما کؤلگه سالیب ؟
آی سارابین کوچه لری
سنده منیم ایزیم واردی
گؤزلرینده گؤزیم واردی
تاریخینده سؤزیم واردی
آی سارابین کوچه لری
سن آيیق سان سن یاتماز سان
یاخشینی پیسه قاتماز سان
« داوری » ده سن آتماز سان
آی سارابین کوچه لری ؟!!
1345 ده ساراب دا بير طوفان اؤلدي مليحه آديندا بير كاسيب عائله نين قيزي قالدي ديوار آلتيندا
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: داور زمانخانی , شبستر , ارونق انزاب
معرفي مشاهير ادبي شهر شبستر (1)
در مورد مرحوم بيوك آقا شكورزاده مراغه اي
اوچ بوياخلي ، اوچ معنالي بايراغيم
قالدی « داغ » لاردا ،داغلاردا
به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده !
یالان شماتت لر !
میدان آراسیندا
قوی بیر داش آلتینا ، بیر داش اوستونه
قانانلار ایچینده یم - از كتاب بير چيمديك دوز
نيليرهم + آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان + داور زمانخاني
طفيلي اولما نامرده + آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان + داور زمانخاني
«آنا» دؤزه بيلميرم - 92/03/29
تورك ائللري سئوه جاغام - از کتاب بیرچیمدیک دوز
دوام ائتسین 57 - از کتاب بیر چیمدیک دوز
آی سارابین کوچه لری - از کتاب بیرچیمدیک دوز
حسن جمالین - از كتاب بير چيمديك دوز
من سنی سؤیره م ،سن سؤیمه سن ده - از كتاب بير چيمديك دوز
سن قیرقی سان ، تویوخ یوخ !! - از كتاب بير چيمديك دوز
« خوجالی » دا سوی قیریم - از كتاب بيرچيمديك دوز


text:
آذربایجان بایاتیلاریندا سیرر ساخلاماغین یئری
- کد خبر: 16505
- دسته: تورکجه
- ۱۳۹۴/۰۴/۲۸ ساعت:۱۱:۰۸
آذربایجان بایاتیلاریندا سیرر ساخلاماغین یئری
آبستراکت
بایاتیلار، آذربایجانین شیفاهی ادبیاتی نین ان زنگین، دولو و دنیز کیمی آشیب- داشان ئویود، نصیحت و یاشاییش درسلری نین قایناغی دیر . بایاتی لاردا، مجلس دبلریندن، مردی نامرددن آییرماق ئولچولری، وفادارلیق دان توتوب تا آزادلیقی سئومک دن، حلال روزو قازانماقدان تا بؤیوکلره احترام ائتمه یی تاپماق اولار .
بایاتی لاریمیز دینی و اینامسال درسلرین قایناغی دیر . دینده و مقدس کیتابلاردا صحبت اولان قونولار، عیناً بایاتی لاریمیزدا دا یازیلیب، بؤیوکدن اوشاقا، قیزدان اوغلانا، قوجادان گئنجه، نسیل دن نسیله، دیلدن دیله دئییلیب، عمل اولونموشدور. بو قونویو گؤزه آلاراق، تورک خالقی، ایسلام تاریخینده، ایسلامین اوچ بؤیوک گوجلریندن بیری[۱] تانینمیشدیر.
بایاتی لارین، ساده سؤزجوکلر ایله، ساده دیل ایله دئییلیب، نئجه اینساندا ایز بوراخدیقی هامی یا آیدین دیر . بو یازی دا « آذربایجان بایاتی لاریندا سیرر ساخلامین یئری » نی آراشدیرماق ایسته ییریک .
تمل سؤزجولکر :
آذربایجان، فولکلور، حدیث، قرآن، تورک خالقی، سیرر ساخلاماق .
باش سؤز
آذربایجانین فولکلور ادبیاتیندا، چوخلو نوعلار یئرله شیر . او جمله دن اسطوره لر، آتالار سؤزو، ناغیللار، تاپماجالار و ادبی لطیفه لردن آد آپارماق اولار . بو نوعلاری ایکی بؤیوک قالیبده ( بؤلومده) یئرلشدیرمک اولار. بیرینجی سی قوشمالاردیر. قوشملارین ایچینده هر جوره عامیانه شعرلری، او جمله دن بایاتی لاری، ماهنی لاری، لایلاری و … یئرلشدیرمک اولار. ایکینجی سی ده ناغیللار بؤلومودور. ناغیللارین دا ایچینده اسکی ناغیللار، باغلامالار، « تعریف نامه » لر و آشیقلارین سازلاریندا گزه ن منظومه لری تاپماق اولار.
آذربایجانین شیفاهی ادبیاتی، دونیا ادبیاتیندا ئوزه ل یئری واردیر. بیزیم شیفاهی و همده کتبی ادبیاتیمیز، زنگین بیر ادبیات قایناقی اولاراق، چوخلو باشقا ئولکه لرین ادبیاتینا بیر مدل و بیر تمل داشی اولموشدور.
نئجه کی فارس ادبیاتیندا، باباطاهر ایله خییامین دؤرتلو شعیرلری نین ئوزه ل یئری واردیر، تورک ادبیاتیندادا بو رولو بیراز فرق ایله بایاتی لار اویناییرلار. بو ایکی بؤلومو توتوشدوراراق ، بیلله نیر کی فارسجا دؤرتلو شعیرلرین آدلیم یارادیجی سی واردیر آما تورکجه بایاتی لارین یارادانی، بیر ئوزه ل شاعیر یوخ، بلکه بو ده رین قایناغی یارادان، تورکلرین ئوزلری اولموشدورلار. بو شعیرلر یاراناندن بری بیراز پاراسی یازیلیب چوخ قیسمی دیلدن دیله، سینه دن سینه یه، نسیل لر آراسی گزیب، بیزیم الیمیزه چاتمیشدیر.
بایاتی سؤزجوکو هاردان آلینیبسا چوخلو باخیشلار واردیر. آنجاق « بیر چوخ احتمال لا بایاتی سؤزجوکو « بیات» یا « بایات» آدلی بیر ائل آدیندان آلینمیشدیر. حدسی میزه بیر سند اولاراق دئیه بیله ریک، آذربایجانین فولکلوریک موسیقی سینده « افشاری» و « گرایلی» سؤزجوکلرینی ائشیدیریک . بو سؤزجوکلرده ائللر، اوبالار آدیندان آلینمیشدیر.(۱)
هیجری ایللری نین۱۰-اونجو تا ۱۳ اونجو یوز ایللیکینه قدر، امانی، عزیزی، ساری آشیق، صالح، مجروح، معصوم، بیکس، واقف، سالک، ذاکر و باشقا شاعیرلر گؤرونور. بو شاعیرلرین یاراتدیغی اثرلرده، بایاتی لارین ایزینی آیدینجا تاپماق اولار.(۲)
بایاتی لار، خالقیمیزین دیر. تورک خالقی، نئچه یوز ایللرده، بایاتی لاری یاراتمیش، بایاتی لار ایله یاشامیش و بایاتی لار ایله بو دونیادان کؤچموش دور. نئجه کی بایاتی لاری اوخودوقجا گؤروروک بیر اینسانا، دونیایا گلن گوندن بری تا بؤیویوب یاشا دولانا قده ر ، نئجه یاشایاجاقی و حتی ئولوب، بو دونیادان کؤچمه یینه بایاتیمیز واردیر. بایاتینی یارادان آدام بللی اولوب، اولماماسی ئونملی ده ییل دیر، آنجاق ئونملی اولان، بایاتی لارین چیینینده داشانیلان، آذربایجانین فولکلور و شیفاهی ادبیاتی نین آغیر یوکودور.
آذربایجان بایاتی لاریندا سیرر ساخلاماقین یئری
آذربایجانین ائل ادبیاتی نین ان گئنیش یاییلمیش قوللاریندان بیری ده بایاتی دیر. بایاتی لار، خالق حیاتی نین بوتون ساحه لرینی ئوزونده عکس ائتدیرن، ده رین مضمونلو، اویناق، ییغجام و کیچیک حجملی قافیه لنمیش سؤزلردیر. بایاتی لارین ایزی اینسان اوغلونون بئشیکدن، مزارا قده ر حیاتیندا گؤرسنمک ده دیر .(۳)
آذربایجانین ادبیات تاریخینه باخاراق، چوخلو بایاتی ئورنک لرینی تاپا بیلیریک. او جمله دن، هیجری ایللری نین ۱۱-اینجی یوز ایللیکینین ایکینجی یاریسیندا، « کاشغرلی ماحمود » یارادان اولو اثر « دیوان لغات الترک »ده بئله یازیلیر:
« آلپ ارتونقا اؤلدی مو ؟ « آلپ ارتونقا[۲] اؤلدومو ؟
ایسیز آژون قالدیمی ؟ آلچاق دونیا قالدیمی ؟
اؤزلک اؤچین آلدیمی؟ زمانه اؤجون [۳] آلدیمی ؟
ائمدی یورئک ییرتیلور. » ایندی اوره ک ییرتیلر . » (۴)
آنجاق بو یازیدا، بایاتی لارین گئچمیشی نی و تاریخینی آراشدیرماق ایسته میریک . نییه کی بو قونودا چوخلو یازیلار و آراشدیرمالار یازیلمیشدیر. بو یازی دا«آذربایجانین فولکلور ادبیاتیندا- بایاتی لاریندا، سؤز-سیرر ساخلاماقین یئرینی » بیلمک ایسته ییریک .
بیز مسلمانلارین مقدس کیتابیمیز اولان، قرآنی کریم ده یازیلان کیمی، یار-یولداشین یادا آیری مسلمانین سیررینی ساخلاماق، هر زامان « اخلاق » ساحه سینده یاخچی ایشلردن ( فضیلت) بیری ساییلیب اونا امر اولونموش دور. او جمله دن « آل عمران »[۴]سوره سی نین ۱۱۸-اینجی آیه سینده بویورور:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ بِطَانَهً مِّن دُونِکُمْ لاَ یَأْلُونَکُمْ خَبَالاً وَدُّواْ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاء مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِی صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ قَدْ بَیَّنَّا لَکُمُ الآیَاتِ إِن کُنتُمْ تَعْقِلُونَ » (۵)
« ائی ایمان گتیرنلر! اؤزوندن باشقاسینی اؤزونوزه سیرداش (دوست) توتمایین. اونلار سیزین بارهنیزده فیتنه-فساد تؤرتمکدن ال چکمزلر، سیزین (ضرره و) اذیته دوشمیینیزی ایسته ییرلر. حقیقتن، اونلارین سیزه قارشی اولان اداوتی آغیزلاریندان چیخان سؤزلردن آشکار اولور. اما اورکلرینده گیزلتدیکلری (دوشمنچه لیک) ایسه داها بؤیوکدور. اگر دوشونوب درک ائدیرسینیزسه، (اونلارین سیزه بسلدیکلری اداوت بارهسینده کی) آیهلری آرتیق سیزه ایضاح ائتدیک » (۶)
بیر آیری بویوروق دا، شیعه لرین بیرینجی امامی اولان، حضرتی-علی(ع) بویورورلار:
«مَن أفشی سرّاً أسْتَوْدَعَه فَقَدْ خان » (۷)
« هر کس اونا تاپشیریلان سیرری، باشقالارینا دئسه، اونا ( سیرر صاحیبینه ) خیانت ائتمیشدیر.»
و همن اولو امام، آیری یئرده بویورورلار:
«مَنْ کَشَفَ حِجابَ اَخِیْهِ اِنْکَشَفَ حِجابَ بَیْتِهِ » (۸)
«هر کس مسلمان قارداشی نین سیررینین اوستوندن پرده گؤتورسه، تانری دا اونون عیب لری نین اوستونو آچار. »
دئدیکلریمیزه دایاناراق، مؤمین لرین و مسلمان قارداش لاری میزین سیررینی ساخلاماق و او سیررلاری آیری یئرده، آیری آداملارا دئمک، آذربایجانین ادبی قایناق لاریندا، او جمله دن فولکلوریک و بایاتی قایناق لاریندا، عکس ائدیلیب و ساده سؤزجوک لر ایله بو گؤزه ل ایشه « سیرر ساخلاماقا » دعوت ائتمیشدیر.
تورک خالقی، قرآنی کریم دن و اماملارین بویوردوقلاریندان درس آلاراق، بو آنلاملاری ساده دیل ایله، ساوادسیزجاسینا، بایاتی لاردا ایشلتمیشلر.آشاقی دا گلن بیر نئچه بایاتی دا، گوجوموزده اولان قده ر، آذربایجان بایاتی لاریندا، سیرر ساخلاماقا گؤره یازیلان بایاتی لاری آچیقلایاجاییق.
۱- خبر گئتسین اویادا،
یاتمیش کؤنلوم اویادا.
بی وفایا سیرر وئرمه،
گئدر آچار او، یادا (۹)
گؤردوغوموز کیمی بو بایاتی دا ، « بی وفا » یا وفاسی اولمایان آداملارا سیرر وئرمکدن منع اولموشوق. نییه کی بئلنجی آداملار، گره ک گیزلین قالان سیررلاری، گئدیب آیریلارینا دئیه بیلرلر. همده « ئوزگه سی نین سیرری نی آچماق » ین نه قده ر « رذیله » ایش اولماقینی گؤسترمیشدیر.
۲-آل کمری، بئل باغلا،
ساچلارینا تئل باغلا.
نه یادا سیررینی وئر،
نه نامرده بئل باغلا. (۱۰)
بو بایاتی دا، یاد آداملارا، ئوزگه و تانیمایان آداملارا، سیرر وئرمک « مذموم » ایش ساییلیب. نییه کی یاد آداملارین آغزیندان هر زامان بیزیم سیرریمیز چیخا بیلر.
۳- له له ئولدو، بئز گئتیر،
آرشین آپار، تئز گئتیر.
نه قونشودان سؤز آپار،
نه قونشودان سؤز گئتیر.(۱۱)
بو بایاتی دا ، بیریندن بیرینه سؤز آپارماق، یا بیری نین سیررینی بیر آیری آداما آچماق پیس ایشلردن بیری ساییلمیش و بو ایشدن منع اولونموشوق .
۴- بولاق اوسته بستی وار،
بستی نین بیر دستی وار.
سیرر وئرمه ئوز دوستونا،
دوستون دا بیر دوستو وار. (۱۲)
ویا
۵- داغ باشینا قوندو سار،
اکدیگین آغاج، وئردی بار.
سیررینی دوستا دئمه،
دوستونون دا دوستو وار. (۱۳)
آذربایجان فولکلور ادبیاتی، ئوزه ل لیکله بایاتی لاریندا، « اخلاق » درسلری آغیرجاسینا و زنگین جه سینه دولودور. امام علی(ع) بویوردوغو کیمی، حتی ئوز دوستوموزا دا سیرر وئرمکدن منع اولموشوق، نییه کی دوستوموزون دا باشقا بیر دوستو واردیر . بو دوست بیلدیکیمیز اینسان، اولا بیلر یاهالیب، بیله بیله یا بیلمه یه بیلمه یه، سیرریمیزی آچیب باشقا دوستونادا دئیه بیلر .
۶-سو اوسته بیر پری وار،
چوخلو دردی-سری وار.
هرنه دئسن قیزا دی ء ،
آروادلارین اری وار.(۱۴)
بیلدیکیمیز کیمی ، بیزیم جامعه میزده، آرواد، سؤزلری اوره کینده ساخلایا بیلمه ییب، تئز ارینه خبر وئرن بیر اینسان تانینیب دیر.البته بو سؤز، قطعی و کسین اولا بیلمز.تأسفله بو آنلام بیزیم و همده چوخلو باشقا کولتورلرده بئله یئرینه دوشموشدور. بونا گؤره ده، بو بایاتی دا منظور آروادلاری پیسله مک ده ییل، بلکه سؤز دولاندیران آداما سیرر وئرمه مک دیر.
۷-کیلیده سالدین آچار،
کیلید آچیلدی ناچار.
ایگید سیرر ساخلاماسا،
ائل اوندان اوزاق قاچار. (۱۵)
آذربایجان ادبیاتیندا و بایاتی لاریندا، « ایگید » ین ئوزه ل بیر یئری و آنلامی واردیر. ایندی ایسه بو ایگید آدام، سیرر ساخلاماسا یا بیر آدامین سیررینی باشقاسینا دئسه، هامی اونون دوروندان قاچیب، اوزاق گزه رلر.
۸- دوست دوستلا، تن یاخشی دیر،
اولماسا گئن یاخشی دیر.
بیر دوستدا سیرر قالماسا،
اوندان دوشمن یاخشی دیر.(۱۶)
بیر پارا دوستلار واردیر، اولماسالار اوندان یاخشی دیر . ئورنک بیری سیرر ساخلامایان دوست دور. بئلنجی دوست، سنین سیررینی آیریلارینا دئییب، دوشمنین سنه غلبه ائتمه یینی راحات ائدیر.
۹- عزیزیم آرا سؤزو،
صراف اول، آرا سؤزو.
ئوز سؤزونو، اؤزون بیل،
ائو ییخار آرا سؤزو. (۱۷)
بو بایاتی بیزی سؤزلری آراشدیریب، دوغرو سؤزو یالان سؤزدن آییرمامیزی ایسته ییر. همده ئوز سؤزوموزو، یالنیز ئوزوموز بیلمه لییک. نییه کی آرا سؤزو چوخ آدامین ائوینی ییخا بیلر.
۱۰- عزیزیم گؤر دویونو،
آی دوغدو، گؤردو گونو.
نامردده سیرر اَیلنمز،
مرد دئمز گؤردویونو. (۱۸)
و یا
۱۱- غم ساریب، ندی منی ؟،
درد-غوصه یئدی منی.
نامرد دوستا سؤز دئدیم
جارچکدی، دئدی منی (۱۹)
بایاتی لاری میزدا، مرد ایله نامردی آراشدیرماق و توتوشدورماق ایچین چوخلو ئولچو اولان بایاتی لاریمیز واردیر. مردی نامرددن سئچمک ایچین بیر ئولچوموزده، سیرر ساخلاماق دیر. نئجه کی گؤرورک نامردلر سیرری ساخلاماز، مردلرده اونون عکسینه، سیرری ساخلایارلار. همده هر گؤردویونو دئمزلر.
سونوج[۵]:
آذربایجان بایاتی لاری، دونیا ادبیاتیندا یالنیز آذربایجانا عاییددیر. البته، تورک دونیاسیندا، بایاتی قالیبینده اولان شعیرلر چوخدور و هر تورک میللتی، اونا بیر آد وئرمیشدیر. آنجاق، گونئی آذربایجاندا یازیلان بایاتی کیتابلارینی واراقلادیقجا، مهربانلیقا چاغیریش، وفادار اولماق، آزادلیقی، قوچاقلیقی سئومک، بیرلیک، حلال روزو قازانماق و … آنلام لارینا عایید اولان بایاتی لاری گؤروروک .
بایاتی لار، ساده سؤزجوکلر ایله ، ده رین معنانی اوشاقدان بؤیوکه ، ساوادلی دان ساوادسیزا، قوجادان جاوانا ئویره دیر. همده ساده و راحت اولدوقو ایچین، چوخ راحات یاددا قالیب و دیلدن دیله دوشموشدور .
بو یازیدا، گوجوموزه قده ر، بو آنلام لارین بیر قیسمینه اشاره ائتدیک . اومودوموز وار، گله جکده آیری آنلاملاری دا آراشدیرا بیلک و بو یازی باشقالارینا یول آچان یازی اولسون تا بلکه آذربایجان ادبیات ده نیزیندن بیر داملا داها ایچه بیلک .
قایناق لار:
۱- فرزانه، محمدعلی. ۱۳۶۹، آذربایجانین خالق ادبیاتیندان بایاتی لار، تهران ، منظومه یایین ائوی، ص ۸ .
۲- همن ، ص ۹ .
۳- عبادی قاراخانلو ( آلیشیق )، محمد. ۱۳۸۸،تبریز، اختر یایین ائوی، ص ۲٫
۴- الکاشغری، محمود بن الحسین. ۱۳۸۴، دیوان لغات الترک، فارسجایا چئویرن: دکترح.م.صدیق، تبریز، اختر یایین ائوی، ص ۴۲۱٫
۵- قرآنی کریم، آل عمران سوره سی ، ۱۱۸ – اینجی آیه
۶- اینترنت سایته سینده یاییلان قرآنی کریمین آذربایجان تورکجه ترجمه سی بو آدرسده
http://sites.google.com/site/turkquran2010/qurankerimturkcatercume/qur3
۷- خوانساری، جمال الدین. ۱۳۶۶، شرح غرر الحکم و درر الکلم، تهران، تهران یونیورسیته سی، بیرینجی چاپ،۵-اینجی جیلد، ص۲۶۸
۸- همن، ص ۲۶۸ .
۹- عبادی قاراخانلو ( آلیشیق )، محمد. ۱۳۸۸،تبریز، اختر یایین ائوی، ص ۲۲٫
۱۰- همن، ص ۲۲٫
۱۱- همن، ص ۳۱٫
۱۲-همن، ص ۳۸٫
۱۳- همن، ص ۴۲٫
۱۴-همن، ص ۳۹ .
۱۵-همن، ص ۴۲٫
۱۶-همن، ص ۴۶٫
۱۷- همن، ص ۴۸٫
۱۸-همن ، ص ۴۸٫
۱۹- همن، ص ۵۱٫
آلت یازی لار
[۱]- ایسلام دونیاسیندا اوچ گوج وار: عربلر، تورکلر، فارسلار. تورکلر، عربلردن سونرا ان بؤیوک مسلمان خالق دیرلار.
[۲]-افراسیاب
[۳]- اینتیقامین
[۴]-« عمران عائله سی » سوره سی، قرآن کریمین اوونجو سوره سی ، مدینه ده نازل اولموشدور، ۲۰۰ آیه سی واردیر.
منبع :یئنی قاپی تورک دنیاسینا
اخبار مرتبط:
پاسخ دهید
آخرین مطالب
- آرایش انتخاباتی کاندیداهای مجلس دهم اورمیه (۱)
- آرایش انتخاباتی سلماس و اسامی کاندیداهای احتمالی
- شاید امسال امید به تدبیر دیگری باشد
- تجمع درمقابل استانداری آذربایجان غربی به چه قیمتی؟!
- اسامی کامل نمایندگان ارومیه در ۹ دوره مجلس باگرایشهای سیاسی
- اینجا آفریقانیست!..اینجاچابهاراست!
- جلیلی درچابهارچه میکند؟!
- مسئولین نظارت بربهداشت استخرها بگوش! کلرزنی با گالن؟!
- “حزب اعتدال وتوسعه “رسمافعالیت خودرادرآذربایجان غربی با”قربان احمدی” آغازکرد
- رونمائی چیچست نیوز،ازپشت پردۀ سیاسی استان آذربایجان غربی
- مرثیه ای برای خبرنگاران!
- بیانیه شورای صنفی سایتهای خبری اورمیه بمناسبت “روزخبرنگار”
- رادفرمعاون استاندار،بمناسبت روزخبرنگارازبازپس گیری شکایت مدیران ازرسانه هاخبرداد
- بیانیه شورای هماهنگی روابط عمومی های استان آذربایجان غربی بمناسبت روز خبرنگار
- حواشی برگزاری مراسم بزرگداشت روز خبرنگاردرشهرستان اورمیه
- با رای دیوان عدالت اداری بخشنامه انتخاباتی وزیرکشورباطل شد
- بیانیه مشترک سایتهای مستقل خبری ایران بمناسبت روز خبرنگار
- بیانیه خبرنگاران آذربایجان غربی درمراسم بزرگداشت «روز خبرنگار»
- ۲بلیط امیدوتدبیر استاندارآذربایجان غربی برای روزخبرنگار
- به بهانه روزخبرنگار:آینه شکسته مدیریت فرهنگی رسانه ها درآذربایجان غربی


text:
آذربایجان ادبیات اوجاقلاری: «خدافرین درنهیی» و «عدالت دومان»لا موصاحیبه
ایضاح:
آذربایجان ادبیات اوجاقلاری اؤلکهنین مختلف شهر و شهرجیکلرینده گونو گوندن شعلهلنمهدهدیر. بو اوجاقلارین حرارتینده قیزینان بیر چوخ شاعر و یازیچیلاریمیز بو گون ادبی جمعیتیمیزین پارلاق سیمالارینا چئوریلیبدیرلر. عینی حالدا بو گون آذربایجان مدنیتینین انکیشاف یولونون بؤیوک بیر حیصهسی بو درنکلردن کئچیر. بو درنکلرین بیر چوخو اوزون ایللردیر آذربایجان مدنیت بایراغینی قالدیراراق، ادبیات و مدنیتیمیزین گور اوجاقلارینا و اونلاری تشکیل و رهبرلیک ائدهن بیر چوخ صنعتکارلاریمیز آذربایجان مدنیتینین سارسیلماز صنعت فداییلرینه چئوریلیبدیرلر. تکجه تهران و اونون اطرافیندا مسکونلاشان آذربایجانلیلارین آدینا، ائلهجهده آذربایجانین بیر چوخ شهرلرینده اونلارجا ادبی، مدنی درنک موختلیف شکیللرده فعالیت ائدیر. صابر ادبی انجومنی، ساهر ادبی- مدنی درنهیی، آذربایجان ادبیات اوجاغی، خدافرین ادبی انجومنی، دده قوربانی ادبی انجومنی، آراز ادبی انجومنی، قاراداغ ادبی انجومنی، چیچکلر قورولوشو، ماوی چیچکلر درنهیی، استاد شیدا ادبی انجومنی، چنلیتئل درنهیی، بولاق درنهیی، یاشماق درنهیی، حکیم نباتی ادبی انجومنی، تبریز موسیقی انجومنی، ائل بیلیمی موسسهسی، تبریزده فعالیت گؤسترن موختلیف ادبی انجومنلر و …. س، بو اوجاقلاریمیزین ان تانینمیشلاریدیرلار.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی، قارشیداکی یئنی ایلده امکان دایرهسینده و بو درنکلرین حاضیر اولدوغو صورتده اؤز اوخوجولارینی اونلارین فعالیتلریایله تانیش ائتمهیی اؤزونه مقصد گؤتورموشدور. هلهلیک بو مقصدی تهراندا فعالیت گؤسترن «خدافرین درنهیی» و اونون رهبرلریندن اولان شاعر «عدالت امی(دومان)»لا موصاحیبهمیزله باشلاییریق…
«عدالت امی(دومان)» ۱۳۴۹ینجی گونش ایلی قاراداغ ماحالینین “گیردهزال” کندینده دونیایا گلمیش و هله اوشاقایکن آرازین اوتاییندان یاییلان آذربایجان رادیو وئرلیشلری اونون روحونا هوپدوردوغو نغمهلریله، دویغولارینی بسلهمیش، اوندا شاعرلیک قابلیتینی بئجرتمیشدیر. یئنییئتمه یاشلاریندان شعر یازماغا باشلاییر و ایندییه قدهر اوچ شعر مجموعهسی «بیر چاتی بویوندا عؤمور»، «عطرینی داشلاردان آلدیم» و «سئوینج ایشیقلاری» عنوانلاری آلتیندا ایشیق اوزو گؤرموشدور. بونلاردان علاوه تانینمیش آذربایجان شاعری نریمان حسنزاده و ایلهام قهرمانین شعر مجموعهلرینیده عرب الیفباسیندا چاپا حاضیرلاییبدیر. بیر چوخ اثرلری آذربایجان جومهوریسینده یاییلان شعر مجموعهلرینده او جوملهدن: «سؤز کاروانی»، «بوتؤولوک نغمهسی» و «دییرمانین آلت داشی» کیتابلاریندادا یاییلیبدیر.
«عدالت امی(دومان)» آذربایجانیمیزین زحمتکش شاعری و عاشیق صنعتیمیزین وورغونودور. او اؤز اورهک اوخشایان قوشمالاریلا بو گون بیر چوخ شعر هوسکارلارینین اورهکلرینه یول آچیب و سئویله- سئویله اوخونان گؤرکملی شاعرلریمیزدندیر. ایندیلیکده تهراندا یاشاییر و بیر زحمت آدامی کیمی تیکینتی بویاچیسی(نقاش ساختمان) ایشیایله مشغولدور.
«ایشیق»
***
س. هر سؤزدن اول ایشیق سایتینین تکلیفینی قبول ائدیب و رهبرلیک ائتدیگینیز درنهیین حاقیندا بو دانیشیغا قاتیلدیغینیز اوچون سیزه اؤز تشککورلریمیزی بیلدیریریک. بو گون رهبرلیک ائتدیگی خدافرین درنهیینین یارانماسی بارهده شاعر عدالت دومان نه دئیه بیلر؟
ج. منده سیزه و حؤرمتلی ایشیق سایتینین امکداشلارینا تشکر ائدیرم و هر شئیدن اؤنجه دهیرلی “ایشیق” سایتینین اوخوجولارینا سلام و سایغیلاریمی سونورام. بیزیمده بو کیچیک ایشلریمیزه دیققت گوستردیگنیز اوچون چوخ ساغ اولون. دئمهلییم کی من بو درنهیین- خدافرین درنهیینین- نئچه رهبریندن بیریسییم.
نئجه کی اؤزونوز آز – چوخ تانیشسیز، بیزیم تهراندا یاشادیغیمیز منطقهده (تهرانین شرق حصهسینده) بیزیم سویداشلاریمیز یعنی آذربایجان تورکلری سای باخیمیندان چوخلوق تشکیل ائدیر. بو منطقه عمومیتله آذربایجانین قاراداغ ماحالیندان تهرانا کؤچن زحمت آداملارینین یئرلشدیگی منطقهلردندیر. بورادا آذربایجانلی عائیلهلرینده بیر چوخ گنجلریمیز یاشاییر. بیز اونلاری دوشوندوک و بئله بیر قرارا گلدیک کی گنجلریمیز اؤز ادبیات و موسیقیمیزدن بیگانه اولمامالاری اوچون بیر درنک تشکیل ائدهک. نییه کی فیکر ائدیردیک بو گنجلربن آذربایجان کولتورو ایله یاخیندان تانیش اولماماسی سونرا، بیزیم ادبیاتیمیز، موسیقیمیز و عمومیتله کولتوروموزون اونودولماسی تهلکهسینی ایرهلی سوره بیلر و آللاه ائلهمهمیش مدنیتیمیز خصوصیله گنجلرین ایچینده اونودولماغا طرف گئدهر. بیر نئچه دوستلارلا و بؤیوکلریمیزله دانیشدیق و بئله قرارا گلدیک بیر درنک تشکیل تاپسین و آدی دا ائله اؤز منطقهمیز “خدافرین” اولسون.
س. خدافرین درنهیی رسمن نه زاماندان فعالیته باشلادی؟
ج. اوللر اؤز ایمکانلاریمیزدان استفاده ائدیب ییغیشیردیق. سونرالار منطقهمیزده اولان بیر مدنیت سارایی ایمکانی یاراندی و اونلاردان اجازه آلاراق ۱۳۹۱ینجی ایلین بهمن آییندان رسما فعالیته باشلادیق و ساییمیز و مجلیسلریمیزده اشتراک ائدهنلر خصوصیله عائیلهلر گونو گوندن چوخالدی.
س. درنهیین فعالیت موضوعلاری نهلردن عبارتدیر؟
ج. درنهیین فعالیت دایرهسی چوخ گئنیشدی. بیر سؤزله آذربایجان فولکلورو، شعری، موسیقیسی و رقصی اونون اساس فعالیت موضوعلارینی تشکیل ائدیر. آنجاق درنهیین عضولریندن مدرن ادبیات نمونهلریلهده ماراقلانانلار واردیر و بو ساحهده ده فعالیتلریمیز اولور. دئیه بیلهرم کی آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتی نمونهلری، شعریمیز و عاشیق صنعتیمیز هامیدان چوخ درنهیین مجلیسلرینده و تدبیرلریمیزده گؤستریلیر. نییه کی درنهییمیزین بیر چوخ عضولری عاشیق صنعتیمیزین فعاللاری و اوستاد عاشیقلاریمیزدیر.
س. درنهیین مجلیسلرینده اشتراک ائدنلردن علاوه، اونون رسمی اولاراق نئچه عضوو واردیر؟
ج. دئدیگیم کیمی درنهییمیزین مجلیسلرینده چوخ سایلی سویداشلاریمیز اشتراک ائدیر و خصوصیله عائیلهلر گونو گوندن آرتیر. آنجاق رسمی عضویمیز بارهده دئیه بیلرم کی ۱۰۰ نفردن چوخدور و هلهده چوخالماقدا داوام ائدیر.
س. درنهیین ایندی ییغینجاقلاری نئجه و هاردا کئچیریلیر؟
ج. ایندیلیکده یاشادیغیمیز منطقهده؛ یعنی تهرانین شرقینده ییغینجاقلاریمیز اولور. دئمک هر آیین ایلک چرشنبهسی درنهیین مجلیسی «سرای محله جوادیه تهرانپارس – خیابان امین، کوچه همایی غربی»ده تشکیل ائدیلیر و اونون خبری تلفون و اس ام اس واسیطهسیله هموطنلریمیزه چاتدیریلیر. هر مجلیسیمیزده ۲۰۰ نفردن آرتیق شعرلی، موسیقیلی گئجهمیزین قوناغی اولور. یئری گلمیشیکن بو عزیزلره ده مینتدارالیغمی بیلدیریرم.
س. درنهیین اداره هئیتی عضولری بارهده اوخوجولاریمیزا وئرهجهییز معلومات؟
ج. درنهییمیزین باشیندا افسانهوی سسه مالیک عاشیقیمیز عاشیق محبوب خلیلی دورور. درنهیین رئیسی حؤرمتلی اینسان شمسالله آقاپور جنابلاریدیر. من عدالت دومان رئیس معاوینی و تدبیرلریمیزین آپاریجیسی کیمی خیدمت ائدیرم. استعدادلی گنج عاشیقیمیز عاشیق سخاوت صابیری، شاعیر سید موراد موسیپور، ادبیات خادیمی عیوض امی و شاعر محمود فلاح، درنهیین اداره هئیتینین باشقا عضولری کیمی چالیشیرلار.
س. درنهیینیز قارشیدان گلن یئنی ایلده هانکی برنامهلری پلانلاشدیریب؟
ج. درنهییمیز اؤز برنامهلرینی بو ایلده داوام ائتدیرهجک. بیزیم بو درنک ادبی مدنی بیر درنکدیر و هر هانسی بیر سیاسی جریاندان اوزاقدیر. گلجکده باشارساق انجومنده اوخونان ادبی اثرلری بیر کیتاب شکلینده نشر ائتدیرهجهییک؛ اوستاد صنعتکارلاریمیز حاقیندا آغیرلامالار و عزیزلمه تدبیرلریمیز اولاجاقدیر. چالیشاجاغیق اولدوقجا شاد و عینی حالدا دوشوندوروجو برنامهلری بو ایل ده حیاتا کئچیرک.
س. سیزین انجومنین علاقهلری باشقا درنکلرله نئجه قورولور و هانکی زمینلرده؟
ج. هلهلیک او قدهر باشقا درنکلرله ایش بیرلیگیمیز اولماییب، آنجاق بعضی موناسیبتلرده باشقا قارداش انجومنلرله همفیکیرلیگیمیز اولور و ادبی تدبیرلرده بیرلیکده اشتراک ائدیریک. نمونه اولاراق صابر ادبی انجومنیایله یاخین ایلگیمیز اولور، نییه کی بیزیم انجومنین بیر سیرا عضولری بو انجومنده ده عضودیرلر و صابر انجومنی قدیمی آذربایجان ادبی انجومنلرینین بیریدیر.
س. آذربایجان ادبی مدنی درنکلرینین ایشبیرلیگی بارهده نه تکلیفلرینیز وار؟
ج. واللاه من نه دئیه بیلهرم؟! سادهجه اونو دئییم کی بیر- بیریمیزی سیندیرماقدا دئییل، قوروماقدا سعی گؤسترک.
س. سیزینله و خدافرین درنهییایله نئجه علاقه ساخلاماق اولار؟
ج. علاقه مسلهسی بارهده. ایندی آللاها شوکور تکنولوژی دؤورودور. فیسبوکدا شخصی صحیفهلریمیز وار. وایبر و تلفون واسیطهلریلهده اولار. دئدیگیم کیمی هر آیین ایلک چرشنبهسی انجومنین شعر موسیقی تدبیرینده ده هامی عزیزلرین یولونو گؤزلهییریک. «سرای محله جوادیه تهرانپارس – خیابان امین کوچه همایی غربی»
س. سون سؤزونوز اوخوجولاریمیزا؟
ج. ایشیقین اوخوجولارینا اوزون عؤمور و جان ساغلیغی آرزو ائدرکن، اونلاردان بیر ایستهییم ده وار کی ایشیغا ساری گئدهک و ساغ اولسونلار کی دهیرلی وقتلریندن آییریب، بیزی اوخودولار. سیزدن ده اورهک- اورهک تشککورلر ائدیرم. ساغ اولون.
***
بیر نئچه شعر / عدالت دومان
تبریز
حاق سنی قوروسون درددن آغریدان
جان آذربایجانین اورهیی تبریز!
آنا قدری بیلن هر بیر ائولادین
گؤزونون گیلهسی ببهیی تبریز!
عالمی مات قویان سیر دریاسیسان|
پارلاق اولدوزلارین ایلک ضیاسیسان
غئیرت قایناغیسان،تورک دونیاسیسان
سن بیزه شهرلر اؤزهیی تبریز!
قوینوندا میلیونلار سویداشیم قالیر
اؤزگورلوک عسگری یوردداشیم قالیر
اوزون یوللار اوسته یولداشیم قالیر
بیر آن اسیرگمه کؤمهیی تبریز!
کؤرپن عدالتدن بو نئچه بندی
اولارسا آل ساخلا عؤمور ایتندی
آدین غوربت ائلده ایستی وطندی
سنسن یئر اوزونون بزهیی تبریز!
اولمور
او قدهر کوسموسن باریشمیسان کی
کوسوب باریشیرسان خبریم اولمور.
من کوسمک سئومیرم قلبیم تمیزدی
منیم کینهم اولمور، کدریم اولمور.
دئمیرم چیخماسین دوست دئدیگیمدن
من آج قوش دئییلم دوست دئدیگیمدن
من سئوگی اومورام دوست دئدیگیمدن
باشقا بیر ایستهییم، نظریم اولمور.
کؤنلومده گول دوستا اتک- اتکدی
محبت گول دئمک چیچک دئمکدی
عدالت! کوسمهیه نیفرت گرکدی
او منده وارسادا یئتریم اولمور.
تر چیچک سولدو
بیر بوداق آتمیشدی عؤمور باغیمیز
تر چیچک آچمیشدی شاه بوداقیمیز
دوشدو کولکلره او یاز چاغیمیز
شاه بوداغ قیریلدی، تر چیچک سولدو.
اون بئش ایل طالعیه اومودله دؤزدوم
نه قدهر آرزولار خیاللار دوزدوم
حاقدان آلدیغیمی شره اودوزدوم
بو نئجه قایدادی بو نئجه یولدو؟
سئوینجین ایتیرمیش دوداقدان بئتر
کول اولوب سوورولموش اوجاقدان بئتر
شعلهسی قارالمیش چیراقدان بئتر
دونیام سویوق اولدو، قارانلیق اولدو.
گئج وئردی تئز آلدی فلک پاییمی
دومانلار سؤندوردو پارلاق آییمی
اونسوزدا بیلیرم آرتیق ساییمی
قیسمتیم آزدیرسا کدریم بولدو.
یانسا
گونشی بوز باغلار عؤمرو سارالار
بیر گون کؤرپهسیندن بیر آنا یانسا.
آهلاری لئیسانلی بولودو قارسار
ائولاد اوجباتیندان بیر آنا یانسا.
حالالدی خئییر ایش قوروب دوزهنه
ایری خطا یاپسا اوندان دوزه نه
سؤز اؤزو دوزولر دوشر دوزه نه
حاقدان اورهگینه بیر آن آیانسا.
کیمهسه یار دئدین یار اول یاشا یار
عشقه نه وار اویمورسادا یاشا یار
عؤمرونون قدرینی بیلر یاشایار
عدالت بوش اؤتن بیر آنا یانسا.
گؤردوم
نعشهلندیم گؤزلریندن
دونن گئجه تویدا گؤردوم.
دونیانین هر گؤزهللییین
او قامتده بویدا گؤردوم.
ماتام عشقین طرزینده من
اونون حدّی مرزینده من
بیر ساعاتین عرضینده من
قیش دا گؤردوم، یای دا گؤردوم.
گؤرسهنیردی سو بوغازدا
تام شیرینلیک، دیل آغیزدا
یازیلمامیش آغ کاغیذدا
سؤیده گؤردوم، بوی دا گؤردوم.
گؤزوم قالدی جوت خالیندا
اؤزوم دالغین خیالیندا
اونون پارلاق جمالیندا
گونده گؤردوم، آی دا گؤردوم.
قوربانام یازی یازانا
حوسنوندن بولبول یاز آنا
«عدالت» تکین اوزانا
یئتمز اوندان فایدا گؤردوم.
سنسیز
بلکه ده یوخومدا گؤره بیلردیم
یوخو گلمهدی کی گؤزومه سنسیز.
ائله بیل یاز باغین دولو دؤیوبدور
غملر تالان سالیب اوزومه سنسیز.
قههر بوغور عزراییلین الی تک
فیکیر خیال سورور منی زلی تک
دانیشیرام هاوالی تک، دلی تک
کیمدی قولاق وئرن سؤزومه سنسیز.
یئرهمی یالواریم؟ گؤیه بیلمیرم
دردیمی سؤز ایله دئیه بیلمیرم
نییه اؤلمهمیشم، نییه بیلمیرم
ماتام اؤزومده کی دؤزومه سنسیز.
گؤروشور
اولو تانریم گونوموزه گون دوغوب
سئون سئویلنله آیان گؤروشور.
کئچیر سرحدلری خوش خیال کیمی
گؤیده بولوت یئرده اینسان گؤروشور.
اوغوللار غمینی یئمیش آرازین
زامان قوبارینی یوموش آرازین
ایندی اوزهرینده گوموش آرازین
ائل توتور توی دویون نیشان گؤروشور.
بو تایدان او تایا قیز گلین کؤچور
ساز گولور سئوینیر سؤز گلین کؤچور
یوز اوغول ائولهنیر، یوز گلین کؤچور
سارایلا خان چوبان آسان گؤروشور.
باکی تبریزلشیر گنجه خویلاشیر
ساوالان داغ دلی داغلا هایلاشیر
عدالت سئوینجین غمین پایلاشیر
ایکی قارداش آذربایجان گؤروشور.