text:
اورمو گؤلو
اوُرمو گؤلو یا دا اورمیه گؤلو ایران'ین آذربایجان بؤلگهسینده، شرقی و غربی آذربایجان اوستانلارینین آراسیندا بیر گؤلدور. ایرانین ایچریسینده یئرلَشن ان بؤیوک گؤلدور. سطحینین ساحهسی ۵۲۰۰ مۆربّع کیلومتردیر. ماکزیموم حدّی قوزئیدن گۆنئیه ۱۴۰، شرقدن غربه ایسه ۵۵ کیلومتردیر. ان درین نوقطهسی ۱۶ متردیر. گؤلده ۱۰۰-دن چوْخ آدا وار. بوُنلاردان ان بؤیوکلریندن بیرینده چینگیزخانین نوهسی هولاکوخان قبری یئرلشیر.
اوُرمو گؤلو ایرانین و آذربایجانین ان مشهور گؤلودور. اوْنون ساحهسی تخمیناً ۶۰۰۰ مۆربّع کیلومتردیر. کؤچری قوُشلار بوُ گؤلدن کؤچ زامانی فاصیله منطقهسی کیمی ایستیفاده ائدیرلر. فاصیلهسیز قوُراقلیق سببیندن اوُرمو گؤلو تدریجاً دایازلاشیر، ساحهسی ایسه آزالیر. بوُ ایسه تکجه بیتکیلره دئییل، همده حئیوانلارا منفی تأثیر گؤستریر. اطراف مۆحیط مسئلهلری اۆزره مۆتخصّیصلر قئید ائدیرلر کی، گؤلون خیلاصی اۆچون ایران حؤکومتی طرفیندن باشلانیلاجاق تدبیرلر هله کی، کیفایت دئییل. نه قدر کی، گئج دئییل، بوُ گؤلون قوُرویوب یوْخا چیخماسینین قارشیسی آلینمالیدیر.
اورمو گؤلونون اقتصادی دیرلری[دَییشدیر]
۲۵۱٫۸۷۶ مۆربّع کیلومتردن آرتیق اوْلان اوُرمو گؤلونون سوُ تؤکولن حوضهسی تبریز، اوُرمو، خوْی، توُفارقان، ماراغا، قوْشاچای، سوْیوقبوُلاق، خانا، سالماس، اوشنو، و سوُلدوز بوُزقیرلارینا شامیلدیر. بوُ حوضه، آذربایجانین توْرپاقلارینین بئشده بیرینی یعنی ۲۰٪-ینی، و مونبیت توْرپاقلاری اوْلان، ان یاخشی و دیرلی اکین بؤلگهلریندن ساییلیر. اوُرمو گؤلونون ۵ میلیارد توْن پوْتاس، ۶۰ میلیون توْن پوْتاسیوم سولفات، ۲۴۰ میلیون توْن ماقنِزیوم، ۲۸ تون برومید، ۲۵۰ تون لیتیومون اوْلدوغو تخمین اوْلونور. ایندیلیکده ماراغانین ورجؤوو کندینده تیکیلمیش کاوه سودا زاوودو شۆشهنین ان اهمیتلی ماتئریالینین ایخراجی ایله مشغولدور. قئید ائتمک لازیمدیر کی، بوُ زاوود گؤلون ساکینلری اۆچون اهمیتلی تهلوکه منبعیدیر. بوُ زاوود اطراف مۆحیطی زهرلیگیر و گؤلو چیرکلندیریر. ۱۹۷۵-جی ایلده میلّی پارک اوْلموش اوُرمو گؤلو، آسیانین باتیسیندا داییم سوُ اوْلان ان بؤیوک گؤلدور. بوُ گؤلون آدالاریندا ۲۷ جۆر ممهلی حئیوان، ۴۱ جۆره سۆرونگن، ۲۱۲ جۆره قوش، ۷ جۆره سوُدا-قوُرودا یاشایان، ۲۶ جۆره بالیق یاشاییر. بوُ جانلیلارین وارلیغی و چئشیدلیلیگی اوُرمو گؤلونون یوُنسکو طرفیندن یاشام گزهگنینین دئپوسو آد آلماسیندا سبب اوْلوب. اوُرمو گؤلو اؤز گؤزل طبیعتی، و زیغینین معالیجوی اؤزللیگی ایله بیر چوْخلو توریستین آذربایجانا گلمهسینه ندن اوْلابیلیر. همده بوُ گؤلده یاشایان آرتیمیا اورمیانا (اوُرمو گؤلو آرتئمیاسی) آدلی چوْخ دیرلی برک-دریلی بوُ گؤلون اقتصادی دیرلرینی چوْخالدیر.
اوُرمو گؤلونون بوُگۆنکو دوُرومو[دَییشدیر]
اوُرمو گؤلونون اۆزرینه سالینمیش کؤرپو اؤزلوگونده دیرلی بیر پلان اوْلسادا، اوْنون نئجه آپاریلماسیندا سوْرغو یئری وار. گؤلون یاخینلیغیندا یئرلَشن زنبیل داغینی سؤکوب گؤله تؤکمک ایله، ۱۹۷۹-جو ایلده تیکیلمهسینه باشلانان کؤرپو سوْندا ۲۰۰۸-جی ایلده بیرینجی فازی ایستیفادهیه وئریلدی؛ و کؤرپو اوزونتویله، گؤلو قوُزئی و گۆنئیه بؤلمکله (کؤرپونون ۲۰ گؤزو، گؤلده سوُیون جریانینی اوْلدوغو کیمی ایجاد ائدهبیلمیر)، گؤلون قوُروماماسی اۆچون ایلده ان آزی ۶٫۰۰۰٫۰۰۰٫۰۰۰ مۆکعب متر سوُیا احتیاجی وار؛ و میزان سو ایللردیر بوُ گؤله تؤکولمویور. بوُ گؤلون سوُیو اؤتن ۱۰ ایلده، ۶ متر درینلیگینده آزالیب. سو ۶ متر آزالماقلا، توتوم یاخلاشیق ۲۰٪ دالا چکیلیب؛ ائله کی تاریخ بوْیوندا سابیقهسی اوْلمایان بیر دوُرومدا، گؤلون ۹ آداسیندان بئشی قوُرولوغا یاپیشیب و حودوداً ۱۲۰٫۰۰۰ هکتار شوراکئت (دوُز چؤلو) یارانیب. بوُ گؤلده یاشاماقدا اوْلان آرتیمیا ساییسی طبیعی حالدا لیترده ۴۰۰۰ قدر اوْلا بیلدیگی حالدا، بوُگۆن آرتیمیانین ساییسی لیترده ۱ دانایا ائنمیشدیر. یئنه اوزوجوکله بوُ گۆن اوُرمو گؤلونون سوُیونون دوُزو لیتردی ۲۸۰–۳۰۰ قیراما چاتیر. اوُرمو گؤلونون ساحیللرینده گؤرونمکده اوْلان آغ رنگلی دوُزداشلاری لاپ آیدین تهلوکه علامتی ساییلا بلیر. دوُز قوُشلارین دیمدیگینده بئله قاندیل باغلاییر.
گؤلون ندن قوُروماسی[دَییشدیر]
تۆرکیه ده یئرلَشن وان گؤلو، اوُرمو گؤلونون قوْنشولوغونداندیر، آنجاق اوْرا قوُروماقدا دئییل.
گؤلون قوُروماسینا ایکی اساس ندن ساییلیر:
- دوْغال (طبیعی) عامیللر: یاغینتینین آزلیغی. گؤلون سوُیونون سطحی ۲۰۰۸-جی ایلده ۲۰۰۷-جی ایله گؤره ۱۸ سانتیمتر داها یئنیب. آنجاق ۲۰۰۹، ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱-جی ایللرده یاغینتین چوْخالماسینا رغماً سوُ سطحی یئنه آزالیب و باشقا طرفدن ماهواره گؤرونتولر گؤستریر کی سینیرین اوْ تاییندا، تۆرکیه توْرپاغیندا چوْخ یاخینلیقدا یئرلَشن قوْنشو گؤل، وان گؤلو، سوُیو آزالماییب.
- اینسان الی و سیاسی عامیللر: اکینچیلیگین سوُدان یاخشی و مودرن یارارلانماماسی، اکین چئشیدلرینین یاخشی سئچیلمهمهسی، ساییسیز و حساب-کیتابسیز سوُ بندلرینین سالینماسی و جاوازسیز قوُیولارین چوْخلوغو، ایلدن ایله بوُ گؤلون سوُیون داها دا آزالماسینا سبب اوْلور.
بوُ فاجیعه دن چێخیش یوْلو[دَییشدیر]
یوُخاریدا ایشاره اوْلدوغو کیمی، بوُ نئچه ایلده اوُرمو گؤلونو قوُروماقدان قوُرتارماق اۆچون، مۆتخصیصلر، بیلیم آداملاری، آیدینلار، اؤیرنجیلر، ژوُرنالیستلر و خالق آراسیندا چوْخلو دانیشمالار و یازیشمالار اوْلوب و بیر سایی چؤزوم اؤنریلمیشدیر:
- گۆجلو یایینلار ایله عوُموم میلّتی میدانا چاغیریب اوْنلارا بوُ تهلیکهیه گؤره اویاری وئرمک. ایراندا بوُ ایش تکجه دؤولت الیندن گلر، آنجاق بلیرسیز ندنلره گؤره حؤکومت بوُنو اؤنملی بیر سورون بیلمیر.
- سدلری آچماقلا اوُرمو گؤلونون سوُ حاقّینی اؤدمک.
- زاب یا آراز چایلاری و حتّی خزر دنیزیندن اوُرمو گؤلونه عاجلی سوُ چکمهیه تلسمک.
- آجی چایینین سوُیونو کمر ایله شوراکئت یئرلریندن گئچیردیب و گؤلون شوْرلوغونو دوْغال میزانینا چاتدیرماق.
- گؤل اطرافینداکی دۆزلمیش سوُ بندلر و باشقا تیکینتیلری بیر واحید مۆدورلوک و سیستم ایله گؤز آلتینا آلماق.
- اۇلوسلارآراسی قوروملاردان تئکنولوژیک، بیلگیسل و یا مادی یاردیم آلماق.
- اکینچیلره اکین اوْلگوسو وئرمکله اوْنلاری اللرینه گلنی اکمکدن چکیندیرمک.
- مئکانیزه سوُوارما سیستملر ایله، اکینچیلیک سیستمینده سوُیون راندیمانیندا قالدیرماق.
- اوُرمو گؤلونون اۆزرینه سالینمیش کؤرپودن گؤلون قوُزئی ایله گۆنئیی آراسیندا اوْلان سوُ آخیمینی چوْخالتماق.
- جاوازسیز قوُیولارین قازیلماسینین قاباغینی آلماق.
- کاوه سودا کیمی اوُرمو گؤلو سوُیونو زهرلندیرن فابریکالارینین ایشلرینی یاشام اوْرتامی ایستانداردلار ایله اویغونلاشدیرماق.
- اوُرمو گؤلو آرتیمیاسی ذخیرهسینی یئنیدن چوْخالتماغا چالیشماق.
اورمو گؤلونون قوروماسینا گؤره توپلومسال اعتراضلار و گؤستریلر[دَییشدیر]
اورمو گؤلونون گئت-گئده قوروماغی، حکومت یئتکیلیلرین بۇ قونودا اویغون بیر ایش گؤرمهمکلری، و باشقا طرفدن گونده سو بندلرین آرتیریلماسی، گونئی آذربایجانین میلّی و چئوره فعاللار آراسیندا بۇ جدی شوبههنی یاراتمیشدیر کی اورمو گؤلونون قوروماسی بیر عمدی پروسسدیر؛ و بونا گؤره اؤزللیکله ۱۳۸۸جی ایلیندن، آردیجیل کوتلوی اعتراضلار اوْلونوبدور. دئمک اولار بۇ گؤستریلرین قایناغی تیراختور فوتبول کلوبونون یانداشلاری اوْلوبلار. اورمو گؤلونون قوروتدورماسینا اوْلان اعتراضلارین ان اؤنملیلری بونلاردان عبارتدیر:
* ۱۳. یاز ایلکی (فروردین)، ۱۳۸۹، (چؤل بایرامی گونو، سیزدک گونو)، اورمو و تبریز شهرلریندن گؤلون آراسینداکی کؤرپویه ساری آخیشماق: تیراختور یانلیلاری و باشقا فعاللار، ایستادیونلار و اینتئرنئت سایتلاریندا یاییلمیش بیلدیریلر ایله، اورمو گؤلونه اؤز دستکلرینی گؤسترمک اۆچون، قرار قویدولار یئنیگون (نوروز) بایرامینین ۱۳جو گونو (چؤل بایرامی)، بوتون آذربایجانلیلار تبریز و اورمو آراسیندا تیکیلمیش کؤرپونون اوستونه ییغیشماق ایله، گؤله بیر دولچا سو تؤکسونلر. آنجاق امنیتی قووهلر بئله بیر ایشه انگل یاراتماقلا، گؤل قیراغی و کؤرپو اوستونده اورمو گؤلونه دستک وئرن، مینلر اعتراضچی ایله چاتیشدیلار و بۇ آرادا بیر چوخو یارالاییب و ۲۰۰دن آرتیغی دا گؤز آلتینا آلیب، حبس ائتدیلر.[۲][۳][۴]
* ۱۳. یاز ایلکی (فروردین)، ۱۳۹۰، (چؤل بایرامی گونو، سیزدک گونو)، اورمو و تبریز کوچهلرینده اعتراض ائتمک: بیر ایلدن سوْنرا گینه ده ۱۳۹۰جی ایلین یاز ایلکی اعتراضلاری تیکرار اوْلوندو؛ آنجاق بۇ دؤنه، اورمو گؤلونون قوروماسینا اعتراض ائدنلر، تبریز و اورمونون ان اؤنملی نوقطهلرینه ییغیشدیلار. تبریزده آذربایجان مئیدانینا ییغیشیب بیاناتلارین اوخویوب، و "اورمو گؤلو سوسوزدو، آذربایجاناویانماسا اودوزدو" و "سددلری سیندیرین، اورمو گؤلون دولدورون" کیمی ایسلوقانلاری دئیهندن سوْنرا، آجیچایا سو بوشالدانلار، پولیس و انتظامی قووهلرینین باسقیسینا معروض قالیب، ۱۰لار اعتراضچی توتوقلاندیلار.[۵][۶][۷]
- ۳. یای سونو (شهریور)، ۱۳۹۰، آذربایجان دئربیسینده ایران مجلیسینه اعتراض، و اورمو گؤلونه دستک: ۱۳۸۹جی ایلین یای سونو (شهریور) آییندا، بلدیه ایسپور و تهرانین پئرسپولیس کوماندالاری آراسیندا کی یاریشدا، تیراختور و بلدیه یانلیلاری ایلک دؤنه اولاراق، "گلین گئدک آغلییاق، اورمو گؤلون دولدوراق" شوعارینی وئردیلر و حتی بۇ شوعار تیراختورون تهران، کرج و قزوینده کی اویونلاریندا سسلندی.[۸][۹] آما ایستادیونلاردا اورمو گؤلونه وئریلن شوعارلار ۱۳۹۰جی ایلین یای سوْنوناجاق، سیاسی اولمامیشدیر. ۱۳۹۰جی ایلین یای اورتاسیندا (مرداد آییندا) اورمو گؤلونه سو چکمک لاییحهسینین ایرانین ایسلامی مجلیسینده ۲-تعجیلی(۲-فوریتلی) سس آلابیلمهمهای، میلّت وکیللرینین آذربایجان خالقینا قارشی دانیشیب و اونلاری آذربایجاندان کؤچورتمهیه گؤره دانیشماقلار، لاییحهیه سس وئرمهیهن بوتون آذربایجانلی میلّت وکیللرینین آدلارینین یاییلماسی، گونئی آذربایجانلیلار، اؤزللیکله تیراختور یانداشلاری آراسیندا یئنیدن بؤیوک بیر اعتراض دالغاسی یاراتماقلا، باعیث اوْلدو یایسوْنونون (شهریور) گئجهسی اوینانیلان آذربایجان دئربیسی، تیراختور و بلدیه ایسپور (شهرداری) یاریشیندا، ۵۰٬۰۰۰ دن آرتیق تاماشاچی سهند ایستادیونونا توپلانسین و مجلیس علئیهنه "اورمو گؤلو جان وئریر، مجلیس اونون قتلینه فرمان وئریر" کیمی شوعارلار وئریلسین.[۱۰][۱۱]
- ۳. یای سونو (شهریور)، ۱۳۹۰، اورمو گؤستریلری:thumb|250px|اورمو گؤلو گؤستریلرینده بیر قورخماز گنج تهلوکهسیزلیک قووهلری قارشیسیندا اورمو گؤلونه خاطر، آرخاسی اوستونده یئره اوزانیب و جانیندان گئچمک نیتیندهدیر تبریز دئربیسیندهکی شدید اعتراضلاردان سوْنرا، گونئی آذربایجانین بیر سیرا شهرلرینده، او جملهدن اورمو و تبریزده اورمو گؤلونون قوروماسینا اعتراض آکسیاسی کئچیریدی.[۱۲] بۇ آرادا اورمو گؤستریسی گؤزلهنیلمز دورومدا اولاراق، خبری دونیالیق مئدیالاردا یاییلدی.[۱۳][۱۴][۱۵] اورمو دا آکسیا ۳ مینه یاخین اعتیراضچینین یوروشو ایله باشلایاندان سوْنرا، پولیس و تهلوکهسیزلیک قووهلری وضعیته نظارت ائتمک ایستهسهلر ده، ایشتیراکچیلارین سایی آرتیب، اراضی گئنیشلنمیشدیر. اورموداکی گؤستری یوروشلری گئنیشلهنهرک، شهرین امام و عطایی خیابانلاریندان باشقا کوچهلری، ائلهجه ده بئعثت، باکئری و عسگرآبادی خیابانلارینی دا بورویوب. بیلگیلره اساساً، حاکمیت قووهلری ایله اعتراضچیلار آراسیندا قارشیدورما اوْلوب. اورمونون یئکانلیلار بازاریندا، دوشابچیخاندا داها جییدی قارشیدورما اوْلوب. گونون سوْنونا قدر آکسیاچیلارین ساییسی ۲۰ مینی آشدیغی حاقدا خبرلر یاییلیب. ۱۰۰ نفردن چوخ ایشتیراکچی، او جملهدن قادینلار توتولوب. ۵۰ نفردن چوخ یوروشچو یارالانیب. پولیس یارالیلاری توتماق اۆچون شهرین موطهری آدینا مریضخاناسینا هوجوم ائدیب.[۱۶][۱۷]
بورا دا باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Lake Urmia [or Orumiyeh]". Ramsar Sites Information Service. Retrieved 25 April 2018.
- ^ Video: Urmiye Gölü - İran polisi etirazçılara daş atır! (2.Aprel, 2010)
- ^ Video: 2.Aprel, 2010 da geçirilən Urmu gölü mitingi
- ^ Video: South Azerbaijan, Çöl günü (13 fərvərdin 1390)(2.Aprel 2010), Urmu Golu
- ^ Təbriz şəhərində 13 Fərvərdin 1390(2.Aprel, 2011)'da geçirilən Urmu gölü mitingindən görüntülər
- ^ 2 April 2011 Güney Azerbaycanın başkendi Tebriz de Urmu Gölünün İran rejimi terefinden qurudulmasına etiraz olaraqAzerbaycan meydanı (Acı Çay) kenarında keçirilen eylem.
- ^ Təbriz şəhərində 2.Aprel, 2011 də geçirilən Urmu gölü mitingində tutuqlanmalardan görüntülər
- ^ Gəlin Gedək Ağlayaq Urmu Gölün Dolduraq, Tirəxtur 3 - 1 Nəfti Tehran, Oct 13.2010, Təbriz)
- ^ Gəlin Gedək Ağlayaq Urmu Gölün Dolduraq, Saypa Kərəc 1 - 1 Tirəxtur, Nov 29.2010, Kərəc)
- ^ Tırəxtur yandaşlarının "Urmu Gölü can verir, Məclis onun qətlinə fərman verir" sloqanından video görüntüsü(ویدئوی شعار" اورموگؤلؤ جان وئریر- مجلیس اونون قتلینه فرمان وئریر" در استادیوم سهند تبریز)[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ Tırəxtur yandaşları yarış sürəcində, şuar verməklə, İslami şura məclisindən istədilər Urmu Gölü durumuna görə uyğun işlər görsün(هواداران تراکتورسازی تبریز در طول بازی با شعارهایی از مجلس شورای اسلامی خواستند درباره وضعیت دریاچه ارومیه اقدامی مناسب انجام دهد.)
- ^ "Lent.az: "Tehranın pis niyyəti: Urmiya gölü qurusun, türklər köçürülsün"". Archived from the original on 2012-01-11. Retrieved 2015-02-02.
- ^ NYTimes: Protests in Iran Over Disappearing Lake
- ^ EuroNews: More than two dozen ethnic Azeris have been arrested after environmental protests in north-western Iran.
- ^ Hurriyet Daily News: Rally protesting Iran over Lake Urmia turns violent
- ^ Urmu, Azərbaycan - İran polisi və etirazcilar arasında toqquşmalar (Video)
- ^ Urmu, Güney Azərbaycanda nümayişlər (Video)


c: text/html

text:
الیودرو رودریقز لوپز ایستادیومو
الیودرو رودریقز لوپز ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Estadio Heliodoro Rodríguez López) سانتا کروس (ایسپانیا) شهرینده بیر ایستادیومدور. تنریف تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۲۲٬۸۲۴ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Instalaciones" (in اسپانیایی). CD Tenerife. Retrieved 26 May 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estadio Heliodoro Rodríguez López»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده الیودرو رودریقز لوپز ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیرقطار اروپا اولکه سی ایران نینگ اتوم پروگرامینی کینگه یتیریش قرارینی قاره له دی
موضوع بوییچه انگلستان، فرانسه و آلمان تامانیدن مشترک بیانات بیریلدی
انگلستان، فرانسه و آلمان، ایران نینگ اتوم پروگرامینی کینگه یتیریش قرارینی قاره له دی.
انگلستان، فرانسه و آلمان تامانیدن بیریلگن بیاناتده، خلق ارا اتوم انرژی باشقرمه سی هم تایید ایتگن ایران نینگ اتوم پروگرامینی تاباره کینگه یتیریش بوییچه آتگن سونگگی آدیمینی قاره له گن لیگی قید ایتیلدی.
بیاناتده، ایران نینگ ایشلب چیقریش ظرفیتینی مشترک حرکت ایتیش پلانی حدودیدن انچه یوقاری گه کوتریب و بایلشتیریلگن اورانیوم تولیدینی تیزلشتیریب اوشبو ریجه نینگ ایچینی پوچ گه چیقریش اوچون مهم آدیملر آتگن لیگی افاده ایتیلدی.
اینیقسه فردو یاقیلگیسینی بایلشتیریش فابریکه سیده گی ییر آستی کارخانه سیده "حددن آشه بایلشتیریلگن اورانیوم کوپه یتیریش قراری نینگ خواطرگه سبب بولگن لیگی گه دقت تارتیلدی.
بیاناتده "ایران نینگ بو آدیمی گلوبال هسته ای قوراللری نینگ ییره ب باریشی گه توسیق بولیش سیستمی گه بها بیرمسلیک دیر. هسته ای قوراللرنینگ ییره ب باریشی بیلن تیگیشلی جوده مهم ریسکلر تشکیل ایتگن بو آدیم نینگ ایشانچلی بیر انسانی سببی یوق دیر. ایران نینگ حرکتلری بوندن 5 آی آلدین ایران نینگ JCPOA بیلن علاقه لی برچه شفافلیک دن قول تارتگن لیگی خواطرگه چومماقده دیر. ایران نینگ دوام ایتیب تورگن هسته ای کینگه ییش حرکتلرینی خلق ارا اورتاقلریمیز بیلن مصلحتلشیش گه دوام ایته میز" دییلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایرانده اونلب کیشی نظارتگه آلیندی
بولر آلمان و هالندده گی رژیم گه مخالف عنصرلر بیلن ایزداش ایکن لیگی بیلن عیبلنماقده


text:
أردوُغان: ترورچیلیق بیلن گؤره شیمیزه دوُوام ادریس
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، ترورچیلیق بیلن ادیلن گؤره شه توتان یرلی یاغدایدا دوُوام ادیلجکدیگینی آیتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان، تۆرکیأنینگ سرحتلری نینگ ایچینده و داشاریسیندا دوُوام ادیلن ترورچیلیق بیلن گؤره ش حرکتلری نینگ هم قانونی هم ده انسانبی بیر وظیپه بوُلاندیغینی بیلدیردیو
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی و عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ باشلیغی أردوُغان پارتیاسی نینگ مجلیسدأکی توُپارلایین ماصلاحاتیندا بیانات بردی.
تۆرکیأنینگ ترورچیلیق بیلن گؤره ش ده توتان یرلیلیگی نینگ بیرنأچه یوردی بینجالیق ادیأندیگینی نیغتان أردوُغان،
"ینه بیر گزه ک قایتالایارین. بو حرکتلر هم قانونی حاقیمیز هم ده انسانی وظیپأمیزدیر. گره ک بوُلان واغتیندا ترورچیلیغینگ کؤکۆنه چنلی گیدیپ تمیزله مِک بیزینگ وظیپأمیزدیر" دیدی.
أردوُغان،
"نأمه اتسه لر ده اتسینلر، میللتیمیزینگ جبیسلیگینی یوُق ادیپ بیلمه جکدیرلر. استقلال و گلجگه بوُلان عشقیمیزی سؤندۆریپ بیلمه جکدیرلر. جانیمیزدان قیمماتلی گؤرن واطانیمیزی پارچالاپ بیلمه جکدیرلر. یوردومیزی دیزا چؤکدۆریپ بیلمه جکدیرلر" دیدی.
دۆنیأده بۆتین یاغدایلاری اۆیتگه دن تأزه گؤرنۆشلی کروناویروس (کووید- 19) یوُقانچ کسلینی ده یاقیندان ایزارلایاندیقلارینی آیدان تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی،
"یوردومیزا دا تأثیرینی یتیرن ویروس 2 میلیوندان کؤپ یورتداشیمیزا یوُقاشدی. آلینان چأره لر بیلن اینگ آز ییتگی بیلن بو مسئلأنی چؤزمه ک اۆچین اولی اۆستۆنلیگه قوُوشدیق. 2020-نجی ییلیندا ایقدیصادی تایدان اؤسن بیر نأچه یوردونگ آراسینا گیردیک" دیدی.
أردوُغان "شو واغت گۆن باتار تۆرکیأنینگ ساغلیغی ساقلاییش سیستمیندن گؤره لده آلیار" دییپ بِلله دی.
دِگیشلی حابارلار
فخرالدین آلتون تأزه تکنولوژیلارینگ دؤرهدِن دۆنیأقاراییشی حاقدا بیانات بردی
آراقاتناشیق اداراسی نینگ باشلیغی تۆرکیأنینگ دۆنیأدأکی أهمیتینه اۆنس چکدی
تۆرکیه ترورچیلاری تأثیرسیز یاغدایا گتیرمأگه دوُوام ادیأر
میت تاراپیندان ایزارلانان ترورچی سوریه دأکی حرکت بیلن تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
أردوُغان حالقارا مدیانینگ ایکییۆزلۆلیگینی تانقیت اتدی
تۆرک یوُلباشچی آراقاتناشیق اداراسی تاراپیندان ایستامبول دا گچیریلن 2-نجی حالقارا استراتژیک آراقاتناشیق ماصلاحاتینا ویدئو آرقالی بیانات بردی


text:
آلفرد نوبل
آلفرد نوبل (اوکتوبر ۲۱, ۱۸۳۳, استکهلم - سان رئمو، دسامبر ۱۰, ۱۸۹۶) سوئدلی شیمیچی و موهندیس، دینامیتین مخترعی. وصیتیله نوبئل اؤدولو باشلادیلدی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
۱۸۳۳'ده وارلی بیر عایله دن گلن آناسی آندریئتتی آهلسئلل(Andriette Ahlsell) ایله موهندیس بابا ایممانوئل نوبئل (Immanuel Nobel)ین اۆچونجو اوغلو اولاراق استکهلم دا دونیایا گلدی. آلفرد دوغدوغوندا، باباسی ایفلاش اولموشدو، دولاییسییلا عایله سینین مادی دورومو اییی دئییلدی. نوبئل عایل سی ۱۸۳۷'ده فنلاندا، ۱۸۴۲ ییلیندا ایسه سن پئترزبورگا داشینیر. سن پئترزبورگدا باباسی ایممانوئل نوبئل بیر آتلیه آچار، آناسی ایسه بیر باققال دوکانی ایشلدیر. بابا نوبئل، سن پئترزبورگدا بویوک باشاری قازانیر و روس اوردوسو ایچین سلاح اوره تمیه باشلار.
آلفرئد نوبئل، اؤزل اؤیرتمنلر طرفیندن ائییتیلیر. دوغا بیلیملری، دیل و ادبیات آلانلارینا سیخلاشار (متمرکز اولار). ۱۷ یاشینا گلدی یینده سوئدلی، روسچا، فرانسهجه، اینگیلیسجه و آلمانجایی آخیجی بیر شکیلده قونوشابیلر. فیزیک و کیمیانین یانی سیرا، اونون بیر موهندیس اولماسینی ایسته ین باباسینین چوخ خوشونا گئتمه سه ده، آلفرئد اینگیلیز ادبیاتینا و شعره ده ایلگی گؤسترمکده دیر.
آتاسی اونو کیمیا موهندیسلی یی ائییتیمی گؤرمه سی اۆچون یورددیشینا گؤنده ریر. ایکی ییللیک سوره ایچینده سوئد، آلمان، فرانسه و آمریکادا دولانیر. پاریس ده اولدوغو سوره ده دؤنه مین اونلو کیمیاگری ت.ژ. پئلووزئنین (T. J. Pelouze) لابراتوواریندا چالیشیر. بورادا آیریجا گوجلو بیر پاتلاییجی سیوی اوْلان نیتروگلیسرینی کشف ائدن ایتالیان کیمیاگر آسجانیو سوبرئرو ایله تانیشیر. آلفرئد نوبئل ده نیتروگلیسرین ایله ایلگیلنمک تدیر. نیتروگلیسرین، باروت دان داها گوجلو اولماسینا قارشین، باسینچ و ایستی لی یین ائتکیسییله راحاتجا پاتلاماقدادیر. نوبئله گؤره بۇ دوروم نیتروگلیسرینین پراتیک قوللانیمینی (عملی ایستیفاده سین) سینیرلاندیرماقدادیر.
آلفرئد نوبئل، ۱۸۵۲'ده عایله سی طرفیندن سن پترزبورگا گئری چاغریلیر. نوبئل، نیتروگلیسرین ایله ایلگیلی چالیشمالارینا بورادا دوام ائتمه یه چالیشیر. آنجاق، باباسی ایممانوئل نوبئلین ایشلری پوزولمایا باشلار. قیریم ساواشینین سونا چاتماسی دالیسیجا، روس اوردوسو بابا نوبئلین ایشلتمه سیندن سلاح سیفاریش ائتمه یی کسه ر. بابا نوبئل، بیر دفعه داها ایفلاس ائدر. بونون اوزرینه بابا نوبئل ایکی اوغلو آلفرئد و ائمیل ایله بیرلیکته استکهلما گئری دؤنر (اوبیریسی اوغوللاری روبئرت و لودویگ ایسه سن پترزبورگ دا قالیر).
آلفرئد نوبئل، ۱۸۶۳ ییلیندان اعتیباراً نیتروگلیسرین ایله ایلگیلی چالیشمالارینا استکهلم دا دوام ائدر. ۱۸۶۴ ییلیندا چالیشمالارینی یئریتیرکن بیر پاتلاما اولور. قضادا، کیچیک قارداشی ائمیل ایله بیرلیکته دؤرت کیشی حایاتینی دییشدیرر. آلفرئد نوبئلین استکهلم شهری سینیرلاری داخیلینده چالیشما یاپماسی یاساقلانیر. بونون اوزرینه آلفرئد چالیشمالارینا مالارئن گؤلو(Mälaren Gölü) یاخینلارینداکی بیر یئرده دوام ائدر.
نیتروگلیسرینی پاتلاییجی مادّه اولاراق قوللانما یوللارینی آراشتیردی. ۱۸۶۳ ییلیندا استکهلم دا آز میقداردا نیتروگلیسرین دوزلتمه یه باشلادی. بیرنئچه آی سورن آراشتیرمالارین سونوندا بیر پاتلاما ایله لابراتوار ییخیلدی. چالیشمالارینا دوام ائدن آلفرئد نوبئل ۱۸۶۵'ده یئنی بیر فابریکا قوردو، بیر سوره سوْنرا ایکینجی فابریکاسینی دا آچتی. ۱۸۶۴ ییلیندا آراشتیرمالارینین سونوجونو آلدی و دینامیت باروتونو تاپدی. آراشتیرمالارینا دوام ائدن نوبئل، ۱۸۷۷'ده بالیستیت آدینی وئردیگی یئنی بیر چئشیت باروت تاسارلادی (طرح ائتدی). ۱۸۷۹'دا، پاریس یاخینلاریندابیر لابراتوار قوران نوبئل، بوراداکی چالیشمالاری سیراسیندا دومانسیز باروت آدینی وئردیگی و ائشیت میقدارلاردا نیتروگلیسرینله نیتروسئلولوز قاریشیمیندان اولوشان، ایتیجی باروتو بتاپدی.
بیرنئچه ییل سوْنرا کوردیت آدلی پاتلاییجی ماده قونوسوندا اینگیلیز حوکومتی علیه اینه داوا آچدی، آنجاق داوایی اوتوزدو. بۇ دؤنمده فرانسه یا قارشی قورولان بیر ایتتیفاقدا ایتالیا ایله امکداشلیق نوبئل، علیه آینده کی کامپانیالار سونوجوندا پاریسی ترک ائدرک ایتالیانین سان رئمو شهرینه یئرلشذی، لابراتوارینی دا اورایا داشیدی.
اؤلوم[دَییشدیر]
نوبئل، سان رئمودا ۱۸۹۶ ییلیندا بئیین قاناماسی سونوجو، اؤلدو. بولوشلاری اینسان اوغلونون ییخیم گوجونو آرتیردی. گئری قالان یاشامیندا سوره_کلی بونون پیشمانلیغینی یاشادیغی، دئییلمه کده دیر.
اؤلدوغونده ایسه بیر قازئته بۇ باشلیغی قوللاندی، ' ' اؤلوم تاجیری اؤلدو! (Le marchand de la mort est mort)''.
وصیتینده، میراثینین نوبئل اؤدوللرینین انستیتولشتیریلمسی یؤنونده قوللانیلماسینی و ۳۳٫۲۰۰٫۰۰۰ کرونونون هر ییل اینسانلیغا خیدمت ائدنلره سونولماسینی ایسته میشدیر.
نوبل جایزهسی[دَییشدیر]
بو اؤدوللر، فیزیک، کیمیا، طب و یا فیزیولوژی، ادبیات و باریشا خیدمت اولماق اوزره توپلام بئش موضوع دا وئریله جه کدی. نوبئلین بۇ وصیتیی بویوک تارتیشما یاراتدی. آنجاق ۱۹۰۰ ییلیندا سوئد حوکومتینین نوبئل وقف ینی قورماسییلا، نوبئل اؤدوللری دوزنلی اولاراق وئریلمه یی باشلاندی. داها سوْنرا ۱۹۶۸'ده سوئد بانکاسی آلفرئد نوبئلین آنیسینا بیر ائکونومی اؤدولو وئرمه یی قرارلاشتیردی، اؤدول ایلک دفعه ۱۹۶۹'دا وئریلدی.
سئنتئتیک بیر اِلِمِنت اوْلان نوبئلیوم اونون آنیسینا بۇ ایسیم ایله آنیلمیشدیر.
نوبئل اؤدوللری هر سنه اؤلوم تاریخی اوْلان ۱۰ دسامبردا وئریلمکده دیر.


text:
اویان نیوز : بارس فیلوسونا باغلی ساواش اوچاقلارینین، عراقداکی پ.کا.کانین ان اؤنملی کمپلریندن زاپ و قندیلی ائش زامانلی اولاراق بومبالادیقلاری ایفاده ائدیلدی
گئچن گون (۲۶.۱۲.۲۰۱۲) ساعت ۲۳.۴۵ سیرالاریندا دیاربکیر ۲.جی هاوا قوهلرینین کوموتانلیغی ۸.جی آنا جت مرکزیندن ۸ ف-۱۶ ساواش اوچاغی تام مهماتلی اولاراق هاوالاندی.
گئجه اوچوش و وورما قابیلیتینه صاحب بارس فیلوسونا باغلی ساواش اوچاقلارینین، حکاری اوزریندن سرحدی گئچهرک، عراقداکی پ.کا.کانین ان اؤنملی کمپلریندن زاپ و قندیلی ائش زامانلی اولاراق بومبالادیقلاری ایفاده ائدیلدی.
پ.کا.کالیلارین داها اؤنجه بومبالانان بعضی یئرلره یئنیدن یئرلشمک اوچون گئری دؤنمهیه چالیشدیقلاری و بو قروپلارین حرکتلرینین اینسانسیز هاوا واسطهلری طرفیندن تثبیت ائدیلدیگی، عملیاتین بونون اوزرینه گرچکلشدیریلدیگی ایفاده ائدیلدی.
عملیاتدا، قیش یئرلشمهسی اوچون پ.کا.کالیلار طرفیندن حاضرلانماق ایستهنن چوخ ساییدا سیغیناغین دا بومبالاندیغی بیلگیسینی وئرن عسگری یئتکیلیلر، عملیاتا قاتیلان ساواش اوچاقلارینین گوونلی بیر شکیلده مرکزلرینه دؤندوگونو وورغولادی.
ت.ر.ت. تورکی


text:
هاردایدین …
واله شیری
هاردایدین … ،
…، هاردایدین؟..
بونو آناسی دئییب، ایکی آددیم اوغلونا دوغرو ایرلندی. دستمال الینده، گؤزلری قیپ- قیرمیزی قیزارمیشدی…
اوغلان آچاری چیخاردیب، قاپییا سالاندا، ائودهکیلر هامیسی دیک داشلاندیلار. آتاسی اوز دؤندریب، پنجرهیه دوغرو باخدی. هئچ یئریندن ده ترپنمهدی. آداقلیسی سولغون حالدا اللرین ماسایا دایاق ائدرکن، دوداقلاری تپیدی. بیر سؤز دئمهیه دوداقلاری بیر یئره یوووشمادی. اوغلانین چاشکا- لوشکا یولداشی باشینی بولادی… تکجه آناسی دستمال الینده باغرین آچیب، ایکی آددیم قاباغا ایرلندی. دئدی، هاردایدین؟.. سؤزونون دالیسینی گتیرنمهدی. قوللارین یانا آچیب، کؤکسونو اؤتوردو. هاردایدین اوغلوم؟!
اوغلان آرخا چانتاسی چیینینده شاشمیشدی. هویوق-هویوق ائودهکیلره باخیردی.
×
…، اورهیینی بوشالدیب، نفهسینی دردی. آرخا چانتاسینی باشینین آلتینا قویوب، آرخاسی اوسته اوزاندی. قول-قیچینی تیر اوزالتدی. گؤزلرینی دامچانین تاوانیندا کی تیرلره زیللهدی. چوخ چکمهدی کیرپیکلری یومولوب، درین بیر یوخویا بوروندو…
×
… ،اؤتن گئجه یاتمامیشدی. ایشدن قاییدیب گلنده بیر باش اوتاغینا گئدیب، آرخاسی اوسته یاتاغیندا اوزانمیشدی. گؤزلرینی تاوانینین دوم آغ بویاسینا زیللهمیشدی. همیشه کی سایاق هئچ ائودهکیلری ده یوخلاییب، سالاملاشمامیشدی. آناسی اونو یورقون سانیب، دیندیرمهمیشدی. تکجه شام چاغی اوتاغینین قاپیسینی دؤیوب، شاما سسلهمیشدی. اوغلان یاتمامیشدی. سسی ائشیتمیشدی. ندنسه دورماغا هئچ ماراغی اولمامیشدی. اوتاغین قاپیسی بیر داها دؤیولدو.” اوغول سنی گؤزلهییریک ها!..” آناسی دیللنمیشدی… داها دؤزمهمیشدی. دیک دوروب، سیرفا باشیندا اؤتورموشدو. یئمک یئمهمیشدی. آناسی اونا گؤز قویموشدو. یئمهیینن قوردالانمیشدی.” اوغول نییه قوردالانیسان؟ یئمهیینی یئده.” دیللنمیشدی. اوغلان ها جان آتمیشدی، گوجو بیللاه بیر- ایکی قاشیق یئمهکدن یئمیشدی. آناسی چوخ اوستون وورمامیشدی.” یقین یورقوندو.” دوشونرک، چوخ دا برکین ائلمهمیشدی… سیرفا ییغیشمامیش دوروب، اؤز اوتاغینا کئچمیشدی… دوز ایشیقلانادک اؤزو ایله وورنوخوب، دارتیشمیشدی. سیگاری سیگارین کؤتویونه آلیشدیرمیشدی. تئلویزیونو آچیب، اونا باخمادان اوتاقدا آددیملاییردی. اؤزو ایله دانیشارکن، آجی-آجی گولومسونوردو. شاققاناه چکیب، گولوشوردو. آغ دوواردا یارانان کؤلگهسینین دؤررهسینه جیزیق چکیب، ترپنمهدن اونو جیزیغین اورتاسیندا حبسه سالیردی. یاواش یاواش دووارا یاخینلاشیب، قوللارین آچیردی. کؤلگهسینی قوجاقلاییب، باغیرینا باسیردی. ال- قولونو دووارا سورتوشدوررکن کؤلگهسینه ترپنمهیه ایمکان وئرمیردی. دوداقلارینی دووارا یاپیشدیریب کؤلگهسینی سوروردو. سوروب سوموروب، ایچریسینه چکیردی. گئری چکیلیب، بیر داها گؤزلرینی دووارا زیللهییردی. کؤلگهسی آرتیق جانلانیردی. چاره سیزلیکدن ال- قولونو یانا سالیب، اوتاقدا آدیملاییردی. قوللارین سینه سینه چارپازلاییب، اؤزونه سیغینیب قیسیلیردی… ائشییه باخماقدان اوشونوردو. اوشونوب چکینیردی. چکینسهده دؤزه بیلمهدی. پنجرهیه یاخینلاشیب، پردهنی یانا چکدی. اوردان خیاوانا دالدی. باییردا بیر ایت ده اولامیردی. سکوتدان دوداقلاری تپیدی. دیزلری تیترهدی. تکجه آرا- سیرا گاهدان گاها خیاواندان اؤتوب کئچن ماشینلارین سسی اونو اؤزوندن آلیب، اؤزونه قایتاریردیلار… باشینی دیکلدیب، بیر آز اوزاقلارا باخدی. عینالینین چیراقلاری ایشاریردی. خئیلی اونلارا گؤز تیکدی. اؤزونو ایشیقلاردان چوخ اوزاق دویدو. بیردن بیره اوشوندو. حیس ائلهدی بوم- بوز بیر شئی بالدیرلاریندا دولاندی. جانینی گزیب، فیرلانا- فیرلانا یوخاریلارا لاپ بئله اورهیینین باشینا قالخیب؛ اورداجا یاتاق سالدی. الین آتیب، اورهیینین باشینی اووخالادی. قیوریلیب صندلین اوسته دیزلرینی قارنینا ییغدی. نه ایدی آخی. ایچین-ایچین ایچینی چکدی… بیلمیردی…
… ، آرتیق ایشیقلانمیشدی. سحرین آلا-تورانلیقی اوتاغادا چؤکموشدو. گئیینیب کئچیندی. آسقیدان آسلانمیش آرخا چانتاسینی گؤتوروب ایشه دوزلدی. ائشییه چیخاندا آناسی صوبح نامازینا دوروب، یئنی جه نیت ائلهمکده ایدی.” الله اکبر!..”
×
… ، افسر شکیلی گؤرن همین بیر آز دوروخدو. شوبههلندی. آنجاق چوخ چکمهدی کی گؤرموشم دئدی، کئچن گئجه دوز قاپینیزین آغزیندا گؤردوم. البت کی افسر دوز دئییردی.گئجه، اوغلان هاوا آلماغا خیاوانا چیخاندا یولونو ساعات قاباغیندان سالمیشدی. سیگار آلیب، فیکرلی- فیکرلی ائوه ساری قاییداندایدی کی او کئفلیلرله راستلاشمیشدی. منصور چارراهین دؤنوب، مارالانا گلن خیاوانین دؤنگهسینده او دؤرد نفر زیر کئفلییه توش گلیب،… بیلهسینی قومارالامیشدیلار.
، آ!.. تؤک ائشییه!..
چوخ چکدی اوغلان اؤزونه گلیب، اؤزونو تاپسین. کئفلیلرین بیری بیر داها اونون سینه سینه چالدی. آ… تؤک ائشییه. جیبینده نه وار تؤک ائشییه.
… ،
، آ!..آ…
، هئشزاد یوخومدو.
کئفلیلر بونو ائشیدن همین شاققاناه چکیب گولوشدولر.
، اوهه!.. دئمهسن آلداتدیم. آ… تؤک ائشییه. خ خ خ خوش دیلینن دئییرم هه!..
غریب ایلیشمیشدی. گؤردوکلرینه اینانمیردی. بیلمیردی خیالدی، گئرچکدی. کیرپیکلرینی دؤنه-دؤنه چالیب، گؤزلرینی یوموب آچدی. کار کسمهدی. بیردن سینه سینه دؤیولن یوموروق اونو اؤزونه گتیردی. نئچه یاندان ال-قولوندان بوروب دووارا دایادیلار. نه قدهر دارتینسا دا بیر ایش گؤره بیلمهدی.
، گئده!.. سننن دئییلوخ به. یا آدام دیلی باشا دوشمورسن، سن.
، سن کیمسن آخی. ال چک یاخامدان بیر گؤروم.
دانیشان کئفلی او بیریسیلره، بوشلایین گؤراخ نه غلط دارتاجاخ. اوغلان پال- پالتارینی دوزلدیب، اونلاری سایمادان گئدیردی کی آرخادان کؤینهییندن یاپیشدیلار.
، باخ گئده!.. دا مزهلنمه. هئیکلیوه ایشهرم ها. خوشلوغونان نهیین وار وئر گلسین. وآللاه ایشهییم گلیر. بایاخدان بیر یئر آختاریرام پئل-پئل پئللییم. یولداشلارینا باخیب، گولوشدولر…
غریبه ایلیشدیخ ها، اوغلانین آغزیندان چیخان همین بیلهسینی یاخالاییب؛ قوللارینی بوردولار. اوزو قویلو یئره اوزالتدیلار. جیبلرینده نه وار ایدی چکیب، چیخارتدیلار.
، آ… اوغراش!.. دئدیم کی هئیکلیوه پئل-پئل پئللییهجم. شالوارین آشاغی سیییریب اوغلانین باشینا پئلله-دی… شاققاناه ایچینده شالوارینی یوخاری چکیب، اوزاقلاشدیلار… شاققاناهلاری بوم-بوش خیاواندا سسلهنیردی… ،
دوز قاپیلارینین آغزینا چاتمیشدی کی دایاندی. قاباغا ایرلنمهیه یئر یوخودو. ماشین قاباغینی آلمیشدی.گئجهنین بو چاغی خئیر اولا. پلیس ماشینین ایچیندن دئدی، هه!.. خئیر اولا. اوغلان بیلمهدی نه دئسین. اوتقونوب افسره باخدی. افسر اونو اتک –باش سوزدو. هه!.. هاردان بئله، هارا بئله.” دئیه الینی ترپتدی. ائوه گئدیردیم دئیه، الینن ائولرینی گؤرستدی.” گئجهنین بو چاغی!.. افسر سؤزونون دالیسینی گتیرمهییب، اوغلانین اوزونه باخدی. ” چیخمیشدیم بیر هاوام دییشیلسین.” ، ایشین کسبین نهدی؟..دئیه اوغلانی بیر داها دا سوزدو. ” گرافیستم!” ، … دئدین ائویز اورادی دا. یاخچی گئت ائویزه گؤروم!..
اوغلان قاپینی آچیب، ایچری کئچهنه جک اوردا دایانیب، دالیسینجا باخدی…
×
… ، آخشام چاغی ایدی یوخودان اویاندی. اوزاندیغی یئرده گؤزلری آچیلدی. دؤنه-دؤنه کیرپیکلرینی چالدی. هندهورینی اتک- باش سوزدو. اللری قورویوب، بارماقلاری بیر- بیرینه یاپیشمیشدی. اللری گؤینهییردی. اللرینی قالدیریب، باخدی. خئیلی باخدی. باخا-باخا دوروب بارداش قوروب اوتوردو…
… ، صوبح ائودن چیخاندا هارا گئدهجهیینی اؤزو ده بیلمیردی. کئییمیش ایدی. بیلیب-بیلمهدن گلیب، عینالیدان باش چیخارمیشدی. چانتاسی چیینینده پیادا گلیب چیخیمیشدی داغا. داغ اتهیینده آراییب، کسه یولونان چیخمیشدی… خیر داشلار آیاغینین آلتیندا زویوشوردولر. زویوشدوکجه اوغلان اوزو قویلو یئره گلیردی. سایمیردی. نه تهر داغا دیرماشیردی، بیلمیردی. قاباغا ایرلندیکجه آیاقلاری ایله داشلاری گئری تؤکوردو. داشلاری تپیکلهییب، درهیه هئللهدیردی. ” آمان آللاه!.. نهدی آخی. نهدی؟..” نه اولدوغونو بیلمهدن نفهسی تنگیییب، گؤزلری داریلیردی. سارسینیب، وار گوجو ایله داغا دیرماشیردی… نفهسینی سینه سینه قاپساییب، بیر باشا قایالاری دولاشیردی. ایمکلهیه-ایمکلهیه. خیر- خومو اووجوندا سیخیردی. سیخیب داغ آشاغی هاوایا سپیردی. اللری یاییم-یاییم اولموشدو. قان اللریندن سوزوردو. داشلاری گؤتوروب، اوزو آشاغی درهیه ساری هئللهدیردی. وار گوجو ایله گوجو چاتان داشلاری گؤتوروب درهیه هئللهدیردی. نفهسدن دوشموشدو. هوندور دیک داشلارین باشیندا اوتوروب، نفهسینی دردی. گؤزلری داریلدی. قهر بوغازینی کسدی. ” آمان آللاه!.. نهدی آخی؟.. نهدی…” اؤزو ده بیلمیردی نه ایدی. بیر جاوابا چاتمادان کووهردی. آرخاسی اوسته اوزاندی. اللرین باشینین آلتیندا چارپازلادی. گؤم-گؤی گؤیو گؤزلری ایشلهدیکجه سوزدو. توپپا-توپپا آغ بولودلارین شکیللرینه باخا-باخا کؤکسونو اؤتوردو… آیاغا دوراندا یومورو داشلاردان بیرینی وار گوجو ایله یئردن اوزوب، اوزو آشاغی درهیه دوغرو هئللهتدی… آرخاسینجا دا داشین دیغیرلانماغینا باخدی…
کهلیک بولاغینداکی دامچایا چاتاندا، آرتیق گون اورتانین شاخلووو ایدی… اللری، دیزلری تپیییردی. چانتاسینی الینده ساخلاماغا اینجاری یوخودو. چانتا زویوشوب الیندن یئره دوشدو. اؤزو ده ائله اورداجا شئت دوشدو. باشینی چانتاسینین اوسته قویوب، درین یوخویا جومدو…
×
… ، تلفونون زنگی ائوی اؤزونه بورویوب، بوکدو. آرواد صوبح یئمهیی یئییردی کی تلفن زنگ چالدی. گئجهدن اورهیی دؤیونتوده ایدی. دستهیی گؤتوروب گؤتورمهیینده شوبههلی ایدی. چوخ چکمهدی گؤتوردو. اورهیینین دؤیونتوسو یئرسیز دئییلدی. زنگ آچان اوغلونون ایش ییهسی ایدی. اوغلان ایشه گلمهییب. ایش ییهسی بیر آز دا های- بودوروق سالدی کی هر شئی دییب بیر-بیرینه. ناماهلاما قاباقدان دا دئمهییب کی بیز ده چارهمیزی بیلهک!..
آرواد مین بیر فیکر خیال ایچینده، ایچی ایچین یئییردی. ناهارا چاغ هؤوشنه ایچینده بیلمیردی نئینهسین. قولاغی تلفوندا، گؤزو قاپیدایدی…. کیشی خسته ایدی. ایللر ایدی خسته ایدی. یاتاقدا ایدی. گاهدان دوروب گوجو بیللاه ائوده گزیردی. آرواد نهیین نه اولدوغونو اونا آغارتماسا دا، کیشی اونون صور- صوفتیندن، دویونلنمیش قاشلاریندان نسه بیر زاد اولدوغونو دویموشدو. آرواددان نسه سوروشدو. آرواد دینمهدی. کیشی اونون گؤزلرینه ائله باخدی کی آرواد اونون باخیشلارینا تابلاشانمادی. دیللندی. آچیب سؤزون آچیغینی دئدی.”…، اوغلان ایشه گئتمهییب…” بیلیردی کیشی نه سوروشاجاق.”…، بللی دئییل هارا قویوب گئدیب…”
کیشی سارسیندی. آیاق اوسته دایانماغا دایاناتی اولمادی. گئدیب یاتاغیندا اوزاندی. اوزانیب، باشینی چکدی… ائوین دولانیشیغی اوغلانین اوزهرینه ایدی. بونو یاخشی دویوردولار. ائو-ائشیکلرینین گؤزو اونون الینده ایدی. اوغلان عسگرلیکدن سویونوب گلندن چالیشیردی. بیر آن دایانمادان گئجه-گوندوز چالیشیردی. باجیلارینین جئهیزینی اؤزو قوشوب یولا سالمیشدی. بونا دا چوخلو گووهنیردی… آرواد بونلارا دوشوننده دولدو. نسه فیکریندن کئچدی. تلفن یئنه زنگ چالدی. حمید ایدی. اوغلانین ایشداشی. ارصلانی سوراقلاشیردی. دئدی، سؤز وئرمیشدی بویون منیم یئریمه ده ایشلهسین. من بویون مرخصی ده ایدیم… مجبور اولدوم بیر ده قاییدام ایشه…
، بالام نه دئییم آخی!..
، هئچ سیزه بیر سؤز زاد دئییب، ائلمهدی.
، یوخ بالام.
، سیز نیگران قالمایین. اؤزوم سوراقلاشیب تاپارام بیلهسین… بیر خبر اولسا دا سیزه دییهرم…
، !!!
، گؤرهسن هارا گئدیب دا… داریخمایین آخشام ایشدن چیخاندا گلرم…
، ساغ اول بالام… قادا بالاوی آلارام.
، …
، قادان اورییمه!..
، …
، …
آرواد لاپ اوزولموشدو. صوبحدننن نئچه دؤنه کئچیب اوغلانین اوتاغینی دولاشمیشدی. اوتاق قوپ- قوخو ایدی. سیگار قوخوسو باش چاتلادیردی… کول قابی دولو ایدی کؤتویونن. تئلویزیون آچیق قالمیشدی… دووار جیزیق-جیزیق اولموشدو… آرواد غیر عادی بیر اولایین باش وئردییینه دوشونوردو. آمما نه اولدوغونو هئچ ده آنلایانمیردی. نه ائدهجهیینده سله وئرن قالمیشدی…
آخشاما یاخین ایدی. داها دؤزنمهدی. اوغلانین آداقلیسینا زنگ آچدی. قیز نه ایللاه ائلسه ده، آرواد هئچ نه آغارتمادی. تکجه، بیر باش گل بیزه!.. دئدی.
… ، اوغلانین اوتاغیندایدیلار. قیز یازی ماسانین آرخاسیندا دایانمیشدی. دیل- دوداغی تپیییردی. قاین آناسی اونو اتک-باش سوزدو… قاپ-قارا ساچلاری اورتادان تن آیریلمیشدی. آغ-آپباق یایلیغی باشیندان زویوشوب، چیینینه دوشموشدو. آل دوداقلاری دریسینین آغلیغیندا پار- پار پاریلداییردی. قیز، چنهسینین آلتیندا گوجله سئچیلهجک بوخاغینا سوواشان ترلی ساچلارینین اوجونو تئز-تئز بوینونون دالینا ییغیردی… آروادین اورهیینده نسه کئچدی. ایستهدی بیر سؤز دئسین. دئمهدی. اوتقوندو. اوتقونوب، سؤزونو بوغازیندا قوروتدو!.. قیز بونو دویدو. تابلاشانمادی. آنا واللاه منیم ده خبریم یوخدو. دئدی بو گئجه ده شامی بیزه گلجهیدی. آرواد یایلیغینین اوجونو الینده سیغاللادیقدا قیزین گؤزلرینه باخدی. هئچ بیر سؤز-سوووموز دا اولمامیشدی. دئیه قیز دیللندی. آرواد کؤکسونو آلیب، قیزیم من نه دئییرم کی آخی!.. آروادین سسی تیترهییردی. سسی، قیزی سارسیتدی. ائله بیل سسی قویونون دیبیندن چیخیردی. بیر آنلیق اولسا دا باخیشلارین بیر-بیریندن قاچیرتدیلار. ایکیسی ده کووریب دولسالار دا، اؤزلرینی بیر یئره توپلاییب قوجاقلاشدیلار…
… ، آرتیق قاش قارالیب، چیراقلار یانیردی کی پاسگاها گئتدیلر…
×
… ، قاش قارالمیشدی. دامچانین ایچی قاپ-قارانلیق ایدی. اوغلان باییرا چیخاندا هاوا دوپ-دورو ایدی. آی شیغیییب، یئر-گؤیو ایشیقلاندیرمیشدی. اولدوزلار گؤیده الهنیردی. اوغلان آشاغی یئنیب بولاق باشیندا اوتوردو. سو دوپ-دورو ایدی. سویا دوشن شکیلینه باخدی. خئیلی باخدی. اوندا نسه بیر یادلیق دویدو. غریبه بیر یادلیق. اوندان چوخ اوزاق ایدی. او قدهر کی هئچ بئینینده ده سیغیشمیردی. اللرین سویا باسدی. شکیلینی پوزدو. ندنسه شکیلیندن اوشونوب چکینیردی… ال-آیاغینی یویوب، آیاغا قالخدی. بولاق آشاغی اکیلن تومورجوقلارا دالدی. اسگی ده آیین-شایینلیق چاغلاری بورالارا چوخ گلردی. یولداشلاریلا بیرگه، هفته باشی جمعه گونلرینین چوخلوسو بوردا کئچردی. آمما ایندی نه ایدی. نه جمعه ایدی، نه ده یولداشلاردان خبر-اتر وار ایدی. نه ده دلخوشلوغا چیخمیشدی. پس نه ایدی. آلت-اوست اولموشدو. اؤزونه ده نه اولدوغو آیدین دئییلدی. دارتینیردی. دارتینیردی بلکه بیر جاوابا چاتسین. کلفجهنین اوجو الیندن چیخمیشدی. بوکولوب یوماغا دؤنموشدو. سارسیلدی. سورغونون باشینی بیر یئره باغلایانمادان دوروب هندهوری سوزدو. آرالیغا تؤکولن قابلاردان گؤتوروب، بولاقدان دولدوردو. تومورجوقلارین دیبلرینی سویونان دولدوروب، سوواردی. بیر به بیر. هئچ بیرینی آددا-بودداق سالمادان هامیسینین دیبلرینی دولدوردو… ایندیکی کیمی یادیندایدی. هئچ ده اونوتمامیشدی بو آغاجلارین بیرینی ده یولداشی حمید ایله بیرگه اکمیشدیلر. نه قدر ده گولوشموشدولر. بوش-بوشونا ائله دانیشا-دانیشا گولوشوب شاققیلدامیشدیلار. شاققاناهلاری قایالاری آغزینا آلمیشدی… ایندیکی کیمی یادیندایدی گولوشلری قولاقلاریندا دینگیلدنیردی… اکدیگی آغاجی لاپ یاخشی تانیییردی. بوداقلاری اینجه-اینجه یام-یاشیل یارپاقلارلا بورونموشدو. یارپاقلارین یاشیللیغینا گؤزلری ایشیقلاندی. یارپاقلاری سیغاللادی. سیغاللاییب، بارماقلارینی آغاجین بوداقلاریندا گزدیردی. دیز چؤکوب شئه تورپاغی قوخولادی. کؤکسونو آلیب، ائله اورداجا آغاجین بؤیرونده آرخاسی اوسته اوزاندی. اللرین باشینین آلتیندا چارپازلادی… اولدوزلار گؤیده زیف-زیف ایشاریردی. اولدوزلاری ساییب، سایینی ایتیریردی. یئنی دن باشلاییب، ساییردی. ساییردی. ساییردی… ساییب حئسابی الیندن چیخیردی. گؤزلری دولوردو. اورهیی سیخیلیردی. ” آمان آللاهیم!.. نهدی آخی!.. منه نه اولور. باشیما نه گلیر…” قهر بوغازینی کسیب، دیلی توتولوردو. ایچریسی آلوولانیب یانیردی. بیر جاوابا چاتمادان سوسوردو. سوسوب گؤیون درینلییینده باخیشلارینی بوراخیردی. باخیشلارینی بوراخیب، اؤزوندن آیریلیردی…
… ، اسیم اسیردی. سپ-سرین اسیم، اسیم-اسیم اسیردی. اسیب، یاناقلاریندان آخان داملالاری اوزونه یاییردی. سرینلییی، جیزگیسی روحونو اوخشاییردی. جانین بدنیندن آییریب، اوزاقلارا، لاپ بئله ال چاتماز یئرلره آپاریب، بوراخیردی…
×
… ، هاردایدین؟..
بونو آناسی دئییب، ایکی آددیم اوغلونا دوغرو ایرلندی. دستمال الینده، گؤزلری قیپ-قیرمیزی قیزارمیشدی…
اوغلان آچاری چیخاردیب، قاپی یا سالاندا، ائودهکیلر هامیسی دیک داشلاندیلار. آتاسی اوز دؤندریب، پنجرهیه دوغرو باخدی. هئچ یئریندن ده ترپنمهدی. آداقلیسی سولغون حالدا اللرین ماسایا دایاق ائدرکن، دوداقلاری تپیدی. بیر سؤز دئمه یه دوداقلاری بیر یئره یوووشمادی. اوغلانین چاشکا-لوشکا یولداشی باشینی بولادی… تکجه آناسی دستمال الینده باغرین آچیب، ایکی آددیم قاباغا ایرلندی. دئدی، هاردایدین؟.. سؤزونون دالیسینی گتیرنمه دی. قوللارین یانا آچیب، کؤکسونو اؤتوردو. هاردایدین اوغلوم؟..
اوغلان آرخا چانتاسی چیینینده شاشمیشدی. هویوق-هویوق ائوده کی لره باخیردی…. ،
قیش۱۳۸۹


text:
کیتابلارین قولاغی یوخدور!
رقیه هاشمزاده(خان صنم)
کیتابلارین دیلی اولسا دا قولاغی یوخدور یقین! بونو، آتام اوتاغیندا هر گون سانجیدان سیزیلدارکن، هئچ سس دویمورلار کیمی دورودان باخان مینلر کیتابی گؤرونجه آنلادیم. ائله سایماز، ائله سسسیز سانکی بوتون قازانجینی اونلارا وئرن و بوتون عؤمرونو آیاقلارینا قویان بو اینیلتینین صاحابینی تانیمیرلار. داها او گل-گئتدن، قولتوقلارینا قزئت وورلموش شاللی-پاپاقلی اوزون پالتولو عالیم دوستلاردان دا خبر یوخ. هامیسی یا اؤلوب یا باشقا اؤلکهلره کؤچوبلر.
آتامین کیتاب قوردو اولدوغونا رغمن اوچ بالاسینین بیری بئله اوخوماغا راغیب اولمادی. بلکه اونون یازی- پوزو عشقیندن اؤزونو اوتاقدا حبس ائدیب بیزدن و اؤزللیکله آنامدان آلماسیندان دولایی ایستهمهدن بیر تهر ایچیمیزده او کیتابلارا قارشی نیفرت یارانمیشدی.
راحات-راحات اوخویوب یازسین دئیه معللیملیکدن ایستعفا وئرمیشدی. ایکی سهمینه شریک اولدوغو کرخانادان گلن گلیره ایقناع ائتمیشدی. دئییردی: «ائنیمیزی ده گؤرر، بویوموزودا»
کیشی سانکی دونیا ترکین قیلمیشدی. یئییب ایچدیینی ایچینده ساخلاماغا قادیر اولسایدی او هردنی ده چیخمازدی کاغیذ قوخوسو دیوارلارینا هوپان قارقانمیش اوتاقدان.
پنجرهنین رفینه بئله یارییا کیمی کیتاب قالامیشدی. اونون هاواسی دا، ایشیغی دا، آرواد-اوشاغی دا او کیتابلار ایدی.
آنام زارا گلمیشدی داها. الینده کی بوقچانی آغاجین هاچاسینا قویدو. آغلایا-آغلایا باشینداکی نارین گوللو چادراسینین أتکلرینی ییغیشدیریب اؤزل طرزیله قولتوغونا وئردی. بیلمهییمدن توتوب اورا-بوراما چیرپا-چیرپا حووضون قیراغینا سوروتلهدی.
– ننهسیز قالاسان ایندی های-هایدا بولاری نجور تمیزلیییم.
آغزیمدان گؤبهییمه کیمی یول چکن بؤیرتکان لکهلرینی دئییردی. آغ پالتاریما باخمالی دئییلدی. اتهییمدن توتوب یوخاری چکهرک باشیمدان چیخارتدیغی پالتاری اؤنجه الینده توپالادی، سونرا او بیری الینی ایسلادیب کؤکسومه چکیب اونونلا قورولادی. گؤز یاشلاری یاناقلاریندا کئهره باغلامیشدی. یاشیل گؤزلری داها پاریلدامیردی. آیاغا دوروب چادراسینی اوزولموش بئلینه دولادی. دئیینه-دئیینه قورویان پالتارلاری حیرصایله شریتدن ییغیب آستانادان ایچهری آتدی.
گونشین ایستی اللری مرمر تنیمی هوسله تومارلاییردی. اییلیب سو ایچمهیه آغزیمی شیره دایادیم.
“ناظیم حیکمت”ین شعریندن بیر پارچاسی اؤز سسییله ذهنیمه گلیر “سئوییوروم سئنی أکمه یی توزا باسیب یئیر گیبی…گئجهلئیین(گئجه واختی) آتشلر ایچینده اویاناراک آغزیمی دایاییب موسلوغا سو ایچر گیبی….”
یوموروغو کورهییمین اورتاسیندا اوتورسادا روحومون قاتباقاتین گزیشیب ازیب داغیتماغا گئتدی!
– ننهسیز دئمهمیشم او جور سو ایشمزلر؟
او ضربهنین آردیندان اوستدن قاباق دیشیم شیره دهییب آغزیمدان آتیلیب حووضوا دوشدو. آغلامادیم. آغریمیردی. لاخلاییردی ذاتن. ایکی اوچ گونه دوشهجکایدی. قان دادینی آغزیمدا حیس ائلهسم ده اودوب اونا بیلدیرمهدیم. بیلسه نه اولاجاق کی؟ بیر یوموروق داها یئیهجکدیم. اوزومو اونا ساری دؤندردیم. بوقچاسینی آغاجدان آلیب چادرا قاریشیق قولتوغونا ووردو. الینده کی تمیز پالتاری أینیمه چکدی. یئنه قولومدان توتوب سورودو.
– یئری گئدخ دای بورا بیزیم یئریمیز دهییر. ائو دهییر کی کروانسرادی، علی چیخیر ولی گیریر، ولی چیخیر علی گیریر. قیرواخ یئری!
همشه کی سؤزلر همشه کی اویون. نئچه گون سونرا «بالالاریم آج قالدی» دئیه ساللانا-ساللانا قاییداجاقایدی. آرادا دهین منه دهییردی. قولچاقلاریمدان اویونجاقلاریمدان کوچه یولداشلاریمدان اوچ-بئش گون اوزاق دوشوردوم. لاپ اؤنملیسی حیطیمیزین سئوگیسیندن ناکام قالیب اؤلوشگهییردیم.
کیم ایناناردی بو خینا او خینالاردان اولمایاجاق؟ ائله او گئدیش گئتدیک. سانکی بیزی آپاران، مقصدی بللی اولمایان او قاطارین دؤنوش یوللاری اوچموشوموش. داها هئچ کس آنامی قایتارانمادی. نه آتامی، قارداشلاریمی دینلهدی، نه بیرجه آغ ساققالی آغ بیرچهیی. آتام دا آجیغا دوشوب «بوشامیرام» دئدی…
***
داوالارین وئریب قارشیندا ایلهشیرم. پریشان حالدا چیینلرینی بوروین آرپا-بوغدایی ساچلارینا توخونورام. دینیب دانیشمیر. آغآپباغ دامارلاری زول دورموش ضعیف و قوجا اللریندن توتورام.
– بابا! آنام اوردا جان چکیشیر، سن ده بئله خسته دوشوبسن. گلین عینادی بوراخین بیرلیحده یاشییاق. ییرمی ایل بس دهییر؟ اونون داوا درمانینا کورور-کورور پول احتیاجدی. هانی او کرخانادار دوستلارین، تانیشلارین. هانی سهمین واریدی، گلیرین اولاردانیدی. دی گتیر دا. من تح جانیما یئتیره بیلمیرم. سرطاندی شوخلوق دهییر کی. منیم آیلیغیم همین ایکی نفرین قارنین دویورا. سن کی یاخشی بیلیرسن. سؤیونورم قارداشلاریم خاریجهده تیجارته باخیر. قادام اولارین تیجارتینه. گئنه ائولنمهمیشدن بئش-اوش قیران یوللاردیلار. آلتی یئددی ایلدی اونودا کسیبلر. آللاه بالالاریننان چحدیرهجئح.
هئچ بیلمیردیم کیمه دانیشیرام. من بیلن ،کیتابلاردا هئچ زامان عاییلهنیزه قارشی بو قدر آجیماسیز اولون دئیه یازماییبلار. اللریندن اؤپوب چانتامی گؤتوردوم.
– بابا، قوربان اولوم دای گئتمهلییم. یادیننان چیخماسین ها، یاتاندا بو چؤهرایی داوانی حتمن آت. صاباح گئنه باش ووراجییام.
حیطده کی گوللرین، آغاجلارین بیر چوخو آتامین و البته آنامین اودونا یانیب قوروموشدولار. بو ایللرده چکدیییم اذیتلرین سایهسینده اونلارین بو مظلوم حاللارینی دوشونمهیهجک قدر سرت روحسوز و باشیسویوق اولموشدوم. تک دوشوندویوم شئی اوّل آنامین ساغلیغینی قایتارماق و سونرا اونو آتاملا بیرلشدیرمکایدی…
***
صینیفدن چیخدیم. اوشاقلارین باشیما دوشن سسکویوندن سرسم اولموشدوم. ائله کی معللیم یولداشلاریمدان بیری اؤنجهدن منی قارداشینا ایستهدییی مؤوضوعا توخونار-توخونماز توپارلاییب یازیغا دیک-دیک جوابلار دئدیم. دونوب قالدی. دالیما باخمادان قاپینی چیرپیب مدرسهدن چیخدیم.
– گؤرور ها مین بیر فیکریم، دردیم، قایغیم وار؛ هله گئنه او قارنی یئکه قارداشین گؤزومه سوخور. نئینیم وکیلدی. ددهمین دردینه کی! منه ایندی جراح دوحتور احتیاجدی. آنامی قورتارا بیلن بی بئیین جراحی بی ده معجزه.
بولاری خیاباندا یئرییرکن غضبدن دیل آلتی دئییردیم. ایلک گؤردویوم تاکسییا ال ائلهییب میندیم. آدرسی دئییب باشیمی شیشهیه دایادیم. گؤزلریمی یومدوم…
… اوناوچ یاشلی موصطافا ساچلاریمی تومارلاییر اؤپور، گؤز یاشلاریمی سیلیر، اؤنبئشینی یئنی بیتیرمیش محمدایسه قیچیمین یاراسینی باغلاییر. آرمود آغاجیندان آرمود دررکن دوشموشم. آنام حووض باشیندا اوودوغو پالتارلاری سویا چکیر. هر دفعه ده پالتارلاری آسدیقجا اوچوموزوده قاتیب قاباغینا وورهای دئیینیر. آتام بیر الینده چوبوق، پئنجهیی چیینینده یاریسی کیتابلا پردهلنمیش پنجرهدن بیزه باخیب نهلرسه یازیر…
تاکسی دایانیر. چاتمیشیق. کرایهنی حسابلاییب تشککور ائلهییب ائنیرم. اوزاقدان آتامی گؤرورم. قاپیدا قیرمیزی بیر نئیسان دایانیب. آددیملاریمین سورعتینه آرتیریرام. من چاتینجا ماشین گئدیر.
– سلام بابا! نولوب؟
الیمه ایکی قاتلانمیش خیردا بیر کاغاذ وئریر. من سوروشماغا هن-هون ائلهیینجه، چوخداندیر دویمادیغیم سسینی قولاقلاریما یاییر:
– آنان اوچون نه ایش لازیمدی گؤر!
آچیب باخیرام. نه ده چوخدو!
-«در وجه آقای نصرالله ذرّین بابت خرید هزار و هشتصد جلد کتاب…»
سون


text:
أردوُغان: کوبا بیلن قاتناشیقلاری یوُقارلاداریس
تۆرکیه بیلن کوبانینگ آراسیندا 6 ایلالاشیق شرطناماسینا قوُل چکیلدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان کوبا بیلن حیذماتداشلیغینگ گۆیچلندیریلمه گی اۆچین ایکی تاراپلی ارادأنینگ باردیغینی آیتدی.
أردوُغان تۆرکیأ گلن کوبانینگ دؤولت یوُلباشچیسی میگوئل ماریو دیاز کانل برمودز-ی رسمی دابارا بیلن قارشیلادی.
اؤزآرا و توُپارآرا دوشوشیقدان سوُنگرا ایلالاشیق شرطنامالارینا قوُل چکیشیلدی.
سوُنگ بوُلسا ایکی یوردونگ یوُلباشچیسی مطبوغات کنفرانسینی گچیردی.
أردوُغان برن بیاناتیندا کوبانینگ ییللاردان بأری یکه تاراپلی چأکلندیرمه لره سزه ور قالدیریلاندیغینا اۆنس چکدی.
تۆرک یوُلباشچی برمودز بیلن بیله، تۆرکیه- کوبا سؤودا موقداری نینگ 200 میلیون دلارا یتیریلمه گی حاقیندا ایلالاشاندیقلارینی نیغتادی.
أردوُغان انرژی، سیاحاتچیلیق، بینأگأرلیک، ساغلیغی ساقلاییش و داشقی قورشاو یالی پوداقلاردا حیذماتداشلیغینگ اؤسدۆریلجکدیگینی آیتدی.
میهمان یوُلباشچی برمودز ده بیوتکنولوژی، سیاحاتچیلیق، اکرانچیلیق، مالدارچیلیق، ساغلیغی قوُراییش و ساپاق و مدنیت پوداقلاریندا قاتناشیقلارینگ یوُقارلادیلجاقدیغینی آیتدی.
أردوُغان برمودزینگ حوُرماتینا رسمی آغشام ناهارینی دا بردی.
تۆرکیه بیلن کوبانینگ آراسیندا 6 ایلالاشیق شرطناماسینا قوُل چکیلدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان ت. ر. ت ورلد فوُروم دا بیانات بردی
تۆرکیأنینگ یوُلباشچیسی گۆن ترتیبی نینگ ایلری توتولیان اوغورلاری حاقدا چیقیش اتدی
ت. ر. ت ورلد فوُروم ایستامبول دا باشلایار
34 اۆلکهدن 100 عالیم و آکادمیسین 6-نجی ت. ر. ت ورلد فوُروما قاتناشار
تۆرکیه 11 آیدا داشاری یورتلارا 20 میلیون دلار قورئ چای ساتدی
بلژیک، بریتانیا و آلمانیا تۆرکیه دن اینگ کؤپ چای ساتین آلیان یورتلارینگ ساناویندا


text:
ناخجیوان
ناخجیوان (لاتین تورکجه: Naxçıvan)، آذربایجان جومهوریتینین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهر ناخجیوان موختار جومهوریتینین مرکزی دیر. بۇ شهرین اهالیسی ۲۰۱۷-اینجی ایلده ۹۲٬۱۰۷نفر ایمیش.[۲] ناخجیوان آذربایجانین اسکی و آدلیم شهرلریندن بیری ساییلیر. بۇ شهر ده بیر بینالخلق هاوا لیمانی واردیر کی ناخجیوانین دوغوسوندا یئرلشیبدیر.
ایقلیم[دَییشدیر]
ناخجیواندا قیشلار قیسا، سویوق و قارلی کئچرک یایلار ایسه قورو، اوزون و چوخ ایستی کئچیر.
گزملی و گؤرمه لی یئرلر[دَییشدیر]
مؤمنیه خاتون توربهسی، داش قوچلار موزِیی، اصحابی کهف کؤهولو، ناخجیوانین جوما مسجیدی،بوزخانا،قیزلاربولاغی،حوسین جاوید توربهسی،نوح توربهسی و... ناخجیوانین گؤرمه لی یئرلری ساییلیر.
یئمکلر[دَییشدیر]
ناخجیوانین گلنکسل دادلیسی پاخلاوا اولاراق،ناخجیوانین پاخلاواسی ایسه آذربایجاندا بیر آدلیم یئمکدیر. کوپ پندیریده ناخجیوانین آیری سوقتلریندن ساییلیر.
ناخجیوان مطبخینده بزباش کوفتهسی، چؤلمک پیتیسی، بزارتما، چیغارتما، دلما، کاباب، خاش، اریشته،چؤچه،توخماق کوفتهسی و اوماج کیمی یئمکلر یئرآلیب و بونلار ناخجیوانین گلنکسل یئمک و قیدالاریدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ The State Statistical Committee of the Azerbaijan Republic Archived 6 October 2011 at the Wayback Machine.
- ^ اینگیلیسجه ویکیپدیا


text:
دۏلونآی / اولدوز طوفانی (چئوری حیکایه) چئویرن: آیهان میانالې منیم گۆناهېم دَڲیلدی. بۆتۆن بو اۏلایلارېن گۆناهې اؤزۆنده ایدی. بیز بورا گلندن اؤز-اؤزۆنه دانېشېردې. آی گؤڲۆن اۏرتاسېندا اۏلاندا، اۏنون ایشی داها …Read More »
آنالېق / سودابه فرضی (چئوری قېسا حیکایه)
آنالېق / سودابه فرضی (چئوری قېسا حیکایه) 🔁 چئویرن: آیهان میانالې 🎤 سسلَندیرن: مینا پورحیدر آپارتمانېن تمیزلیڲینه هر هفته ۴-۵ یاشلې قېزې ایله گلَن، گنج بیر قادېن دېر…. بو گۆن …Read More »
قارا قوزو / آقوستۏ مۏنتئرۏسۏ (چئوری قېسا حیکایه / آیهان میانالې)
قارا قوزو / آقوستۏ مۏنتئررۏسۏ (چئوری قېسا حیکایه / آیهان میانالې) نئچه ایل بوندان قاباق، ایراقسانمېش یورددا یاشایان بیر قارا قوزونو گۆللـهیه باغلایېب، اؤلدۆردۆلر. یۆز ایل سۏنرا إتدیکلریندن …Read More »
سۏیوق پایېز / ایوان بونین (حیکایه)
سۏیوق پایېز / ایوان بونین (حیکایه) اۏ ایلین قېزاران آیېندا اۏ، بیزیم مالیکانهده قۏناق قالېردې – إویمیزده اۏنو هامې اؤزۆنۆنکۆ حئساب إدیردی. مرحوم آتاسې منیم آتام’لا هم یۏلداش، هم ده …Read More »
یازېچې / آنتۏن پاولۏویچ چئخۏف (حیکایه)
یازېچې / آنتۏن پاولۏویچ چئخۏف (حیکایه) تاجیر یئرشاکۏوون چای دۆکانېنا بیتیشیک اۏلان اۏتاقدا، هۆندۆر یازې ماساسېنېن آرخاسېندا إله یئرشاکۏوون اؤزۆ أڲلَشمیشدی. اۏ، جاوان، دَب’له، لاکین أزیک-اۆزۆک گئیینمیش و اؤز دؤورۆنده …Read More »
ایپئنیمالې قېز / هاروکی موراکامی (حیکایه)
ایپئنیمالې قېز / هاروکی موراکامی (حیکایه) باخ، قشنگ، اینجه قامتلی، گۆنَشده قارالمېش ایپئنیمالې قېز کئچیب گئدیر یۏلدان سامبا ریتمینده، یېرغالانا-یېرغالانا، گئدیر… آما… نییه کَدَرلییم؟ آه… إعتیراف إتمک ایستهییرم اۏنا… …Read More »
حؤکۆمتین یۏلداشې / زیقفرید لئنتس (حیکایه)
حؤکۆمتین یۏلداشې / زیقفرید لئنتس (حیکایه) هفتهنین سۏنوندا ژورنالیستلری دعوت إتدیلر کی، حؤکۆمتین نه قَدَر یۏلداشې اۏلدوغونو اۏنلارا یئرینده گؤرسَتسینلر. بیزه ثوبوت إتمک ایستهییردیلر کی، اۏ ناراحات بؤلگه حاققېندا یازېلانلارېن …Read More »
قارتاللار اؤرگهتیمچیسی / لوییجی کاپوانا (حیکایه)
قارتاللار اؤرگهتیمچیسی / لوییجی کاپوانا (حیکایه) دۏکتۏر ماججۏلی، اۏنون صؤحبَتینی یارېمچېق کسَنلره فیکیر وئرمَزدن، سؤزۆنه داوام إلهدی: – بَلی، بیز یاواش-یاواش، عئلمه میننتدارلېغېن، طبیعَتی ساختالاشدېرماغا ناییل اۏلوروق. آنجاق إحتیاطسېز قابالېغېمېزا …Read More »
دَڲیشدیریلن اوشاق / لوییجی پیراندئللۏ (حیکایه)
دَڲیشدیریلن اوشاق / لوییجی پیراندئللۏ (حیکایه) بۆتۆن گئجهنی سَحَره قدر قېشقېرتې، چېغېرتې سَسلری کسمهدی. آنجاق بو چېغېرتېنېن اینساندان، یۏخ’سا حئیواندان گلدیڲینی کسدیره بیلمهدیم. إرتهسی گۆنۆ قۏنشو قادېنلاردان قېشقېرانېن قۏنشولوقداکې سارا …Read More »
سئوینج / پاولۏویچ چئخۏف (حیکایه)
سئوینج / پاولۏویچ چئخۏف (حیکایه) گئجه ساعات اۏن ایکی ایدی. میتیا کولدارۏو جۏشغولو، ساچلارې پېرتلاشدېرېلمېش حالدا تَلَم-تلهسیک آنا-آتاسېنېن یاشادېغې إوه گلدی، سۏنرا تئز اۏتاقبااۏتاق گزدی. آنا-آتاسې یاتماغا حاضېرلاشېردېلار. باجېسې …Read More »


text:
قندوز ولایتی نینگ سوغه ریش همده مالدارلیک باشقرمه لیگی، ایشداش موسسه لر بیلن بیرگه له شیب اوتگن ییل و شو ییل آقیمیده اوشبو ولایت ساحه سیده ۸۴ گلخانه توزتگن.
قندوز ده سوغریش همده مالدارلیک باشقرمه لیگی ایشلاوچی لریدن بیری محمد منیر نیازی باختر آژانسی نینگ ژورنالیستی گه ایتگندور که اوشبو گلخانه لر ایشداش موسسه لر همده دهقان لرنینگ کمکی بیلن توزه تیلدی.
محمد منیر نیازی ایتدی: اوشبو گلخانه لرده بادرنگ، بادنجان، مرچ و شونگه مینگزه ش سبزی لر ایکیله دی و اوشبو گلخانه لرنینگ محصولاتی قندوز ده همده قوشنی ولایت لرده ساتیله دی.
نیازی کوپه یتیردی: اوشبو گلخانه لر آرقه لی قوندوز لیک لرنینگ سبزیجات گه بولگن احتیاج لری مرفوع بولیب دهقان لرنینگ اقتصاد لریگه هم مثبت اوزگریش کیلگن.


text:
۱۸ دسامبر
۱۸ دسامبر:
- ۱۴۱۲ - قاراقوْیونلو حؤکمداری قارا یوسیف کۆر چایی ساحیلیندهکی دؤیوشده شیروانشاه بیرینجی ایبراهیم و اوْنون مۆتّفیقلرینی مغلوب ائتمیشدیر.
- ۱۹۰۳ - پاناما کانالی داییمی اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نظارتی آلتینا کئچمیشدیر.
- ۱۹۱۰ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کونگرهسی ساوادسیز مۆهاجیرلرین اؤلکهیه گلمهسینی قاداغان ائدیر.
- ۱۹۱۷ - تۆرکیه و شوروی آراسیندا ارزینجان آنلاشماسی ایمضالانمیشدیر.
- ۱۹۴۰ - هیتلر شوروییه هۆجوم بارهده «بارباروس طرحی»نی تصدیق ائتمیشدیر.
- ۱۹۵۳ - ایلک رنگلی تلویزیون یاییمی گئرچکلشمیشدیر.
- ۱۹۵۶ - ژاپون بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینا قاتیلمیشدیر.
- ۱۹۶۹ - بؤیوک بریتانیادا اؤلوم حؤکمو لغو ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۷۰ - کاتولیک کیلسهنین مۆقاویمتینه باخمایاراق٬ ایتالیا حؤکومتی بوْشانمایا ایجازه وئرن قانونو قبول ائتمیشدیر.


text:
`گوجلو یاغیش` نتیجهلر
خبرلر [63]
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنی انشا ائدنه قدر موباریزه داوام ائدهجک
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنین قورولماسینا حاضیریق
- گوجلو یاغیش داشقینا سبب اولدو - 16 اؤلو
- شدتلی یاغیشلار ان آز ۹ نفرین اؤلومو ایله نتیجهلندی
- شدتلی یاغیشلاردا اؤلنلرین ساییسی ۸۰ نفره یوکسلدی
- برزیل؛ گوجلو یاغیشلار سببی ایله اؤلو ساییسی ۱۲۶ نفره یوکسلدی
- شدتلی یاغیشلار ان آز ۱۰۰ جان آلدی
- پرو-دا تورپاق سوروشمهسی باش وئریب
- اردوغان: بو سورهجین یوکسهلهن اولدوزو تورکیهدیر
- یئنی زلاندیا-دا گوجلو یاغیشلار داشقینلارا سبب اولوب
- شدتلی کولکده ۵ اوشاق ایتدی
- هائیتی-ده گوجلو یاغیش
- گؤیدن بالیق یاغدی
- اردوغان: میللتیمیزه بؤیوک و گوجلو تورکیهنی تعهد ائدیریک
- اردوغان، تورک شوراسی توپلانتیسینا ویدئو مئساژلا قاتیلدی
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیه سیلوئتی اوفوقدا گؤرونموشدور
- آوسترالیا-دا گوجلو کولک و داشقین، حیاتی فلج ائدیب
- قازاقیستاندا فاجعه
- یاغیش دا کیملیگینه قوووشدو
- سئل، ان آز ۴۵ جان آلدی


text:
ژان ماکون
ژان ماکون (اینگیلیسجه: Jean Makoun) (دوْغوم:۲۹ مهٔ ۱۹۸۳ (۳۹ یاش) Yaoundé) بیر فوتبالیست. کامرون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ FrenchLeague.com – Jean Makoun Archived 5 October 2008 at the Wayback Machine.
قارداش پروژهلرده ژان ماکون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۲۰۰۴ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۶ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۸ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- لیل کولوبونون اویونچولاری
- اولمپیک لیون کولوبونون اویونچولاری
- ایستون ویلا کولوبونون اویونچولاری
- المپیاکوس کولوبونون اویونچولاری
- رن کولوبونون اویونچولاری
- آنتالیااسپور کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
اویان نیوز: انرژی و طبیعی قایناقلار باخانی تانار ییلدیز، داها اؤنجه باغلانیلان ساحهلرده نفت اﯚرهدیمینه باشلاندیغینی آچیقلادی
احتیاج دویدوغو انرژینین یوزده ۷۰ینی ایدخال ائدن تورکیه خاریجه باغیملیلیغی آزالتماق اوچون یئنی آددیملار آتیر. دونیا انرژی شوراسی تورکیه میللی کمیتهسینین کنفرانسیندا دانیشان انرژی و طبیعی قایناقلار باخانی تانار ییلدیز، انرژی طلبینی قارشیلاماق اوچون سون دؤنمده داها چوخ یئرلی و یئنیلنهبیلیر قایناقلارا یؤنهلدیکلرینی ایفاده ائتدی. اؤزللیکله دیاربکیر، آدییامان و شانلیاورفا کیمی یئرلرده، ۶ بتونلانان ساحهده تکرار نفت چیخاردیقلارینی وورغولایان ییلدیز،. “قویولارین بیر قیسمینی دا آچماغا داوام ائدجییک. ایدخال ائدیلن نفت و طبیعی گاز قایناقلارینی یئرلی قایناقلار حالینا گتیریلمهسیله ایلگیلی چابالاریمیز داوام ائدیر” دئدی.
تانار ییلدیز سینوپدا قورولاجاق نوکلئر گوج سانترالی ایله ایلگیلی گلینن سون آشامانی دا دگرلندیردی. ییلدیز، “بو آندا قارادهنیزده ایکینجی نوکلئر گوج سانترالی ایله ایلگیلی رقابتین آرتدیغینی فیرمالارین داها ایستکلی گؤروندوگونو و یئنی تکلیفلرله گلدیگینی گؤروروک. بو تورکیهدکی سیاسی ثابتلییه دویولان گوون انرژی سئکتورونداکی لیبئراللاشما اؤزللشمهیه دویولان گوون اوچون ده سون درجه اهمیتلی. داها چوخ اؤلکه تورکیهده نوکلئر گوج سانترالی ایله ایلگیلی ۴ اونیتهلیک سانترال یاپماق ایستییر” دئدی.
ت ر ت


text:
میکی آدامز
میکی آدامز (اینگیلیسجه: Micky Adams) (دوْغوم:۸ نوامبر ۱۹۶۱ (۶۱ یاش) شفیلد) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "میکی آدامز". Barry Hugman's Footballers. Retrieved 9 March 2017.
- ^ "Micky Adams". LMA. Retrieved 11 September 2011.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
cnوارد نشدهاست
- ^ Micky Adams ساکربیس (Soccerbase) وبسایتیندا
قارداش پروژهلرده میکی آدامز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- Soccerbase player ID ویکیدیتا ایله عینیدیر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- شفیلد یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- قیلینقام کولوبونون اویونچولاری
- کاونتری سیتی کولوبونون اویونچولاری
- لیدز یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- ساوتهمپتون کولوبونون اویونچولاری
- استوک سیتی کولوبونون اویونچولاری
- فولام کولوبونون اویونچولاری
- سوانزی سیتی کولوبونون اویونچولاری
- برنتفورد کولوبونون اویونچولاری


text:
روسیادا تۆرکیه فستیوالی گچیرلر
بو فستیوالا اؤتن ییل ۱۵۳ مۆنگ آدام قاتناشیپدی
روسیانینگ مسکو شأهِرینده تۆرکیه فستیوالی نینگ باشلاماغینا سانلیجا گۆن قالدی.
بو فستیوالا اؤتن ییل ۱۵۳ مۆنگ آدام قاتناشیپدی.
شو ییل رکورد قۇیولماغینا قاراشیلیار.
فستیوال تۆرکیأنینگ مدنیت و سیاحاتچیلیق وزیرلیگی نینگ قۇلداوی بیلن تۆرکیأنینگ هتلچیلر فدراسیونی و تۆرساب، تورب، ت. ت. ی. د، تۆروب، ولایات حأکیملیکلری و شأهِر حأکیملیکلری نینگ قاتناشماغیندا حصوصی پوداقلار بیلن بیله لیکده گچیرلر.
فستیوال ۱۰-۱۲-نجی آگوست آرالیغیندا گچیرلر.
فستیوالینگ آدرسی بۇلسا مسکوداقی کراسنایا پرنسیا پارکی.
روسلار کنسرت، سرگی، آشچیلیق و مدنیت چأره لری بیلن تۆرکیأنی تانار.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: ژاپن آسیانینگ فوتبالی نینگ گۆیجۆنی گؤرکِزدی
فوتبال: عربیستان حوُشلاشدی، مکزیگی ده حوُشلاشدیردی!
سعودی عربیستان 90+5-نجی داقیقاداقی سالم الدوسری نینگ اوران گلی بیلن مکزیگینگ ده یوُلونی کسدی


text:
آسئآن
آسئآن یا گونئی دوغو آسیا اۇلوسلار بیرلیگی (تورکیه تورکجهسی: Güneydoğu Asya Uluslar Birliği، اینگیلیسجه: ASEAN، Association of Southeast Asian Nations، فارسجا: انجمن ملل آسیای گونئی شرقی) - ۸ آقوست ۱۹۶۷-جی ایلده ویتنام ساواشیندن قایناقلانان کومونیست گئنیشلمهیه قارشی اوْلاراق فیلیپین، مالزی، تایلند، اندونزی و سنقاپور آراسیندا قۇرولان بینلخالق تشکیلات. ، ۲۸ جۇلای ۱۹۹۵-جی ایلده ویتنام ۲۳ جۇلای ۱۹۹۷-جی ایلده لائوس و میانمار ۳۰ آوریل ۱۹۹۹-جو ایل، تشکیلاتا داخیل اوْلموشدور. ۲۰۰۵ (میلادی)-جی ایلده تشکیلاتین عۆمومی داخیلی نتیجهسینین جمعی تخمیناً ۸۸۴ میلیارد دولارایدی. ایلده% ۴لوک بیر بؤیومه نیسبتی تۇتولموشدور.
۴٬۴۶ میلیون مربّع کیلومتره یاییلان آسان بؤلگهسینین عۆمومی اهالیسی ۶۰۰ میلیون اطرافیندادیر.
آسئآن تشکیلاتینین اصلی هدفلری آراسیندا بؤلگه اؤلکهلرینین ایقتیصادی بؤیومهسینه تکان قازاندیریلماسی، ایجتماعی و مدنی توسعه، بؤلگهده باریش و سابیتلیین تأمین ائدیلمهسی یئرلشیر.
۲۰۰۳ (میلادی)-جی ایلده آسئآن رهبرلرینین آسئآنین ۳ حیصّه نی ایحاطه ائتمهسینین لازیم اوْلدوغو قراری ایله آسئآن تهلوکهسیزلیک بیرلیی، آسئآن ایقتیصادی بیرلیی و آسئآن جمعیت و مدنیت بیرلیی یارادیلدی.
آسئآنین ان اۆست قرار وئرمه اوْرقانی هر ایل حیاتا کئچیریلن آسئآن دؤولت باشچیلاری زیروهسیدیر. آسئآن اؤلکهلرینین خاریجی ایشلر ناظیرلری ده هر ایل بیر دفعه بیر یئره گلیر. بوندان باشقا اکینچیلیک و مشبییلیک، تیجارت، انرژی، اطراف مۆحیط، مالییه، ساغلاملیق، بیلیمیوردو، ایش، حۆقوق، چؤل توسعه، یوخسوللوغون آزالدیلماسی، بینلخالق جینایت، نقلیات، توریسم کیمی کۇنولاردا آسئآن اؤلکهلرینین ناظیرلرینین بیر یئره گلدیی ییغینجاقلار تشکیل ائدیلمکدهدیر.
کووردیناسیانین تأمین ائدیلمهسی و دیپلوماتیک موناسیبتلرده گؤستریلمهسی آماچ ایله آسئآن تشکیلاتینین پکن، برلین، بروکسل، کانبررا، ژنو، ایسلام آباد، لندن، موسکو، یئنی دهلی، نیویورک، اوْتتاوا، پاریس، سئول، توکیو، واشینقتون نمایندهلیک دفترلری واردیر.


text:
آلبینیزم
آلبینیزم جمعیتیمیزده نادیر راست گلینهن، لاکین اینسانلارین ماراغینا سبب اولان نادیر خستهلیکلردن بیریدیر. بئله اینسانلار دریسی آغ رنگلی اولماقلا، اطرافداکیلارین دقتینی اؤز اوزرلرینه جملییرلر. اونلار علمی دیلده «آلبینوس» آدلانیر. بو سؤز لاتین دیلینده "آلبا" سؤزوندن تؤرهییب و «آغ» معناسینا گلیر. آلبینیزم خستلیینه توتولانلاردان چوخو بونو کومپلئکس حساب ائتسه ده، بعضیلری اینسانلارین رئاکسییالارینا آلیشدیغینی سؤیلهyir.Albinizm آنادانگلمه درییه رنگ وئرهن پیقمئنتین اولماماسی خاراکتئریزه اوْلونور. متخصصلر آلبینیزمی خستهلیک حساب ائتمیرلر. آلبینیزمین سببی دریده مئلانین عمله گتیرهن مئلانوسیتلرین چاتیشمازلیغی، و یا اولماماسیدیر.
خستلیین اساس خاراکتئریک علامتینی تؤرهدن عامل مئلانین پیقمئنتینین اولماماسی و یا چاتیشمازلیغیدیر. سببلرینه ایسه هیپوفیزین اورتا پایینین مئلانوسیت ایستیمولئدیجی هورمون (مسه) و دریده مئلانوسیتلرین، هانسی کی درییه رنگ وئرهن پیقمئنتی-مئلانینی عمله گتیریرلر، فونکسییاسینی یئرینه یئتیره بیلمهمهسی -فونکسیونال چاتیشمازلیغیدیر.
عالیملرین آراشدیرماسینا گؤره، آوروپادا هر ۲۰.۰۰۰-دن بیری، دونیادا ایسه هر ۱۷.۰۰۰ اینساندان بیری آغ دریلی، آغ ساچلی، قیرمیزی گؤزلو آلبینوسلاردیر. ان چوخ آلبینوس نیگئرییادادیر. نیگئرییادا هر ۳۰۰۰ آدامدان بیری آلبینوسدور. آلبینیزم ارثیدیر و موالیجهسی یوخدور. اونلارین دونیایا بو جور گلمه سببلرینی هئچ کیم دقیق ایضاح ائده بیلمیر. بعضی مولاهیزهلره گؤره بو گئنده اولان موتاسییا ایله باغلیدیر. آلبینوسلارین گؤزلری ضعیف و ایشیغا هسساس اولور. رنگی ایسه گئییملرینین رنگینه گؤره، دییشیر. عئینی زاماندا اونلار دری خرجنگینه مئییللیدیرلر. ساغلاملیق، اینتئلئکت و یاشام مدتینه گؤره، دیگر اینسانلاردان فرقلنمیرلر.
آلبینیزمه نیینکی اینسانلار، حتی حئیوانلار آراسیندا دا راست گلینیر. عالیملرین آراشدیرماسینا گؤره ۱۰.۰۰۰ حئیواندان بیری آلبینوسدور. بعضی اؤلکهلرده آلبینوسلار آشکار آیریسئچکیلییه معروض قالیرلار. تانزانییادا آلبینوسلاری دینی مراسیملرده اؤلدورورلر. حساب ائدیرلر کی، اونلارین داخیلی اورقانلاری بعضی خستهلیکلرین آرادان قالدیریلماسینا و جادوگرلییه کؤمک ائدیر.


text:
اونتاریو تکنولوژی بیلیمیوردو
اونتاریو تکنولوژی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Ontario Institute of Technology, فارسجا: مؤسسه فناوری دانشگاه اونتاریو، عربجه: جامعة معهد أونتاريو للتكنولوجيا)کانادانین اوشاوا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۸٬۷۸۳ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. اونتاریو تکنولوژی بیلیمیوردو ۲۰۰۲ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اونتاریو تکنولوژی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- "CHANGES TO THE TELE PROGRAM 2017-18". UOIT. Archived from the original on 2017-03-25. Retrieved 24 March 2017.


text:
قولاغینی سحردن بری سویوق دیوارا یاپیشدیریب گؤزلهییردی. قونشولارین رنگ به رنگ سسلرینین ایچینده آرا- سیرا دیوارلارین ایچی ایله قاچیب داشلاری خیرچیلدادان کرتنکلهلرین ده سسینی ائشیدیردی. هردن کرتنکلهلر آز قالیردی قولاغینا دولوشالار. ائله بیل کرتنکلهلر داشلاری دیدیب توکدوکجه، دیوالار یاواش- یاواش یئییلیب نازیلیردی. دیوارلار نازیلدیکجه قونشولارین دانیشیقلاری لاپ آیدین ائشیدیلیردی.
ائوی بو یاخینلاردا سؤکهجکدیرلر. ایندیدن ائله اؤز – اؤزونه سؤکولوردو. تاختالاری ساللانیردی قاپی- پنجرهلری لاخلاییردی. دؤشهمهسی جیریلداییردی. ««اینجیقاری»»نین اؤزو ده ائله ایدی. گئت- گئده اللری، آیاقلاری توتموردو. دیشلری چورویوب تؤکولوردو، جییهرلری خیش- خیش خیشلداییردی دیوارلارین ایچینی ده کرتنکلهلر یئییب بوشالتماقدا ایدیلر. دیوارین سویوغو قولاغینا دولموشدو. قولاغی اوشویوردو، گیزیلدهییردی. آغریییردی، آمما دیواردان آیریلمیردی.
قوجا ایدی… اونسؤز دا جانی همیشه بومبوز اولوردو. آلتدان- اوستدن گئیینیب قیفیللانیب، قاپی- باجانی باغلاییب گاه پیلتهسینی یاندیریردی. دال با دال دیلی، دوداغی یانا- یانا اوست – اوستدن چای ایچیردی. یئنه بالاجا، رنگسیز بدنی، قورو ال – آیاغی ایسینمیردی. ائله بیل ایچینه سامان دولدورموشدولار. ««اینجیقاری»» قولاقلارینی اونا گؤره دیوارلارا سورتموردو کی بو ایشدن حظّ آلیردی یاخود قونشولاریندان زهلهسی گئدیردی. نه ائدهیدی؟ نه قدهر اؤز- اؤزویله نرد اویناییردی، اؤز اؤزونو اودوب، اؤز- اؤزونو اودوزوردو. نه قدهر گؤزگویه باخیب چوروین دیشلرینی گؤریدی؟…
یاخینداکی کیتابخانادا اوخومادیغی اثر قالمامیشدی. آخیر واختلار کیتابلارین اوز صحیفهسینه، قییمتینه، بوراخیلما تاریخینه، تیراژینا باخیردی. اؤز- اؤزونه موللیفین نه قدهر آلدیغینی حسابلاییردی. صحیفهلری، جیلدلری یوخلاییر بیر- بیری ایله توتوشدوروب مقاییسه ائدیردی.
ائوینده هر شئی حددیندن آرتیق تمیز ایدی. سلیقهلی، یئرلی- یئرینده ایدی. صاندیقلاری، سییریتمهلری، ایشکافلاری توکوب ایچیندهکینی آزی اللی دفه دییش- دویوش ائلهییب تزهدن ییغمیشدی. قاب- قاشیغی او قدهر یویوب- سورتموشدو کی، تاوالار، قازانلار گؤزگو کیمی پاریلداییردی. دؤشهمهسینی او قدهر یویوب قورولامیشدی کی، رنگی گئتمیشدی، تاختالاری سودان شیشیب آچیلمیشدی. دیبچکدهکی گوللر سولانماقدان یئتیشیب سارالمیشدی. یئکهلیب یونسؤز گونه دوشموشدولر. بیچاقلار ایتیلتمکدن نازیلیب اییلمیشدی. شوشهلری ائله تمیز ایدی کی، کوچهدن کئچنلر ائله بیلیردیلر ««اینجی قاری»»نین پنجرهلری شوشهسیزدی. پالتارلاری یویوب چنگهلمکدن، سیخیلیب بورلماقدان، قایناماقدان سؤزولوب جیریلیردی. یورغان- دؤشهیینه کیمی آچیب یونونو دیدمیشدی، دارامیشدی. داها نه ائدهیدی؟….
بوتون بونلاردان سونرا «اینجیقاری» اؤزو ایله مشغول اولوردو. دیرناقلارینی توتور، دابانلارینین قابیغینی سویوردو. آرتیق- اورتوغونو کسیردی. سون واختلار یاناقلاریندا بیتمهیه باشلامیش توکلری بیر- بیر گؤزلری یاشارا- یاشارا قوپاریردی.
ساعاتلارلا نبضینی آختاریردی، تاپمیردی. عصبی- عصبی بیلکلرینی، سینهسینی یوخلاییردی.
آخیر- آخیر دا لاپ خووفلو اولموشدو. ساچلاری تؤکولدوکجه جانینا قورخو اوشوتمه دوشوردو. آز قالیردی اورهیی گئتسین. ساچلاری تؤکولدوکجه باشی دا گؤزونه بالاجا گورونوردو.
ساعاتلارلا گؤزگونون قاباغیندا اوتوروب یئرده قالان ساچلارینی، اوّل ساغلام، سونرا چوروموش دیشلرینی ساییردی. هر دفه ده گاه دیشنین بیرینی آرتیق، گاه دا اسکیک حسابلاییردی. اؤز- اؤزونه گؤتور- قوی ائلهییردی؛ چورویوب تؤکولن دیشلرینی بیر- بیر یادینا سالیردی. بونلار دا قورتاراندان سونرا «اینجی قاری» قولاقلارینی دیوارلارا سؤیکهییردی. ائله بیل دیوالارین هرهسی بیر آدامین بدنی ایدی. «اینجی قاری» بیر- بیر اونلارا قولاق آسیب ایچیندهکی درد- آزاردان خبر توتوردو. دیوارلاری پوسماقدان ائله بیل قولاقلاری بؤیوموشدو. ایندی یئکه قولاقلاری دیوارین او طرفینده دانیشانلارین نفسلرینی ده ائشیدیردی.
کیشی آروادینی سؤیوردو:
– بوش بوغاز!! مین دفه دئمیشم ائشیتدییینی، اونون – بونون اووجونا قویما. آی سنین…
سونرا سس کسیلدی. کیشی توپوروب قاپینی چیرپدی.
«اینجی قاری» دا هیجانلاندی. نفسی تنگیدی. تؤوشویه- تؤوشویه دیواردان آرالاندی. کیشینین الیندن دئیینه- دئیینه اؤزونه چای تؤکدو. سونرا گئدیب سویوقدان گؤیریب – اییلمیش قولاغینی او بیری دیوارا دیرهدی. اوردان سس گلمیردی. پئشمان- پئشمان قاییدیب چارپایاسینا اوزاندی. «اینجی قاری» قونشولارینا ائله بلد ایدی کی، آیاقلارینین سسیندن ایستولون، چارپایینین جیریلتیسیندان ایستیکان- نلبکینین جینگیلتیسیندن ده هر شئیی باشا دوشوردو. ائله بیل «اینجی قاری» قولاقلاری ایله گؤروردو.
دیوارلارا باخدی. اوچ دیوارین هر بیری بیر قونشونون دیواری ایدی. «اینجی قاری» هر اوچ قونشونون جیکینی- بؤکونو بوتون عاییله عضولرینین ترجومه-یحالینی، بیر- بیرینه اولان مناسیبتی، هر گون کیمین هارا گئتدییینی، هاردان گلدییینی، اونلارین اؤزلریندن ده یاخشی بیلیردی. آیلارلا قونشولارینین اوزلرینی گؤرمهسه ده اونلارلا بیرگه آغلاییردی، هیرسلهنیردی گولوردو.
دیوارین بیرینه «اینجی قاری» آنجاق گئجهلر قولاق آسیردی. ائله سؤزلر ائشیدیردی کی، قارینین اولان – قالان ساچلاری بیز- بیز دوروردو…
جور به جور کیشی سسی گلیردی. نازیک، قالین، خیریلتیلی؛ قادینین سسی ایسه ائله همین سس ایدی. عینی جور دانیشیردی، عینی جور گولوردو، قاققیلداییردیلار. قاری قیپ – قیرمیزی قیزاریردی. گؤزگویه باخیب آچیق – آیدین گؤروردو کی، گؤزللشیب، یاناقلاری چئهراییلاشیب.
ایستهییردی قولاق آسماسین آمما باجارمیردی. قولاق آسدیقجا سویوقدان گؤیرمیش قولاقلاری ایسینمیردی. قیزاریردی. قانا دولوب لوککولدییردی. بیلیردی کی، بوگون- صاباح دوشوب اؤلهجک و بیر ده آنادان اولمایاجاق. بوتون بونلاری بیله- بیله «اینجی قاری» اونو دا بیلیردی کی، هله عؤمورونده بئله- بئله شئیلر ائلهمهییب.
اونا گؤره ایندی دیوارین او طرفیندهکی، آرواد قریبه- قریبه سؤزلر دئیهنده، گولنده، قاری آنلاییردی کی، داها ماراقلی شئیلر وارمیش. او شئیلری «اینجی قاری» بو قدهر یاشامیشدی، هئچ بیرینین دادینا باخمامیشدی. ایندی بونلارا او، کناردان باخا بیلردی، قولاق آسا بیلردی. بو بیری دیوارین او اوزونده قیرخ- اللی یاشلاریندا «میلا» آدیندا کومبول بیر قادین یاشاییردی. «اینجی قاری» اونو قصدن «میلا» چاغیریردی. دئییردی کی، «مئلا» دئیه بیلمیر، دیلینه یاتمیر.
میلانین دورد قیزی وار ایدی. قیزلاردان باشقا ایکی ایت، پیشیک و بیر طوطو قوشو ساخلاییردی.
بو دیوارا «اینجی قاری» هردن بیر قولاق آسیردی. ایتین، پیشییین سسی ائشیدیلیردی. بیر ده طوطو قوشو سحر- آخشام چیغیرا- چیغیرا عینی سؤزو دئییردی: «صاباحین خئیر! صاباحین خئیر».
میلا گیلده مهربانچیلیق ایدی. ایت- پیشیکله، پیشیک قیزلارلا، قیزلار بیری- بیری ایله اویون اویناییردیلار.
«اینجی قاری» میلادان اییرهنیردی. چونکی میلا گؤزونون قاباغیندا ایتلری چیمیزدیریردی. پیشییی اوپوردو، طوطو قوشونون بیتلرینی تمیزلهییردی. ساغ طرفدهکی دیوارا ایسه، او دیوارا کی، بایاق اونون او اوزونده هیرسلی کیشی آروادینی سؤیوردو، «اینجی قاری» ساعاتلارلا قولاق آسیردی.
اورادا شهرین ان آغیر عاییلهلریندن بیری یاشاییردی. بو عاییله او قدهر آغیر ایدی کی، «اینجی قاری»گیلین دهلیزلری ده بو آغیرلیقدان اییلمکده ایدی. بو دیوارین او تاییندان «اینجی قاری» سایسیز- حسابسیز سؤیوش، غیبت – قارغیش ائشیدیردی. گون اورتالار، کیشی ائوده اولمایاندا قیزلار بیر- بیری ایله سؤزلهشیب ووروشوردولار آغلاییب اوشاقلاری دویوردولر. یا دا آنا- بالا اوتوروب هر گون آرتـیب اوست- اوسته گلن پوللاری ساییردیلار. «اینجی قاری»دان دا دانیشیردیلار. قیزلاردان هانسیسا دئییردی کی، «او دا آدامدی؟ بیت کیمی یاشاییر…» آناسی دا دئییردی کی، «عیبی یوخ، گون گلر او دا اؤلر اوتاقلارین آلاریق».
«اینجی قاری» آز قالیردی هوشونو ایتیرسین. نه ائدهیدی؟ نئجه گئدیب دئیهیدی فیلان – بئشمکان… آچیب بیر کلمه ده دئیه بیلمیردی. اونا گؤره بو دیوارا قورخا- – قورخا قولاق آسیردی. اؤلومو گلیب دوروردو گؤزونون قاباغیندا. قارانلیقدا دیوار قارالا- قارالا قارینین اوستونه یئریییردی. دونن یئنه بو دیواردان ائشیتدی کی، یازدا، ایللاه دا یازین ایندیکی آیلاریندا، اؤلوم چوخ اولور. چوخ قوجالار بو فصیلدن ساغ چیخمیر. بو سؤزو ائشیدنده اؤزونه یئر تاپمیردی.
گئجهنین یاریسی یوخودان آییلدی. ها چالیشدی یوخولاسین بیر شئی چیخمادی. قولاقلاری سسه دوشوب اوغولدادی. بیر خئیلی فیکیرلشدی. آخیردا آغلینا گلدی کی، چارپاییسینی پنجرهیه یاخین چکسین. دوروب هیققانا- هیققانا چارپاییسینی پنجرهنین قاباغینا سورودو. دؤشهمهدن آنقیرتییا اوخشار قریبه سسلر چیخدی. قونشولار یوخودان آییلیب. بیر- بیرینه دئدیلر. میلانین قیزلاری بالیش تولازلاماسینا چیخدیلار. ایتلر هوروشوب پیشییین قویروغونو دیشلهدی. پیشیک جین سسی چیخاریب پردهیه دیرماشدی. طوطو قوشو ککیلینی قاباردیب بئش- آلتی دفه چیغیردی.
– صاباحین خئییر! صاباحین خئییر؟…
او بیری قونشولار دا اویانیب اورا- بورا قاچدیلار. کونجده- بوجاقدا دلمه- دئشیکلرده نهلری واردیرسا یوخلاییب دریندن نفس آلدیلار. «اینجی قاری»نین دیوارینا باخیب سؤیوب- توپوروب یئرلرینه گیردیلر. او بیری قونشودا ایسه اوّلکی کیمی ساکیتلیک ایدی. ائله ساکیتلیک ایدی کی، قولاق باتیردی.
قونشولارین های- کویونو «اینجی قاری» دا ائشیتدی و فیکیرلشدی کی، اوتوز ایلدن چوخدور بیر بینادا یاشاییرلار، هله بیر قونشوسو اونون دیوارلارینین رنگینی بیلمیر. اؤزو ده بیر قونشوسونون قاپیسینی آچماییب. جاوانلیقدا دا همیشه فیکیرلشیردی کی، آداملارا قایناییب- قاریشماق آسان ایش دئییل. بیلیردی کی، بونون اوچون آدامین گرک چوخ شئیی اولا… مثلن بیرینجی نووبهده ائله سیر- صیفتی. یادینا گلیر، عؤمور بویو بورنونو گیزلتمهیه چالیشیب. بورنوندان دا، قولاقلاریندان دا خجالت چکیب، اوتانیب. «اینجی قاری» همیشه ایشینی ائله قوروردو کی، هئچ کیمدن سؤز گوتورمهسین، هئچ کیمین یانیندا باشی آشاغی اولماسین. بس یئنه بو ات پارچالارینا گؤره خجالت چکمهلی ایدی.
یادینا گلیر همیشه آداملارین بورونلارینا قولاقلارینا فیکیر وئریردی. اورهیی آغرییا- آغرییا اؤزونونکویله توتوشدوروردو. بونا گؤره آیلارلا قاشقاباغی آچیلمیردی. ائله بیل ایچینده ده بورنو بویدا بورنو، قولاقلاری کیمی قولاقلاری بیتیب ساللانمیشدی.
چیرکین اولدوغونا گؤره آناسی اونو اوشاقلیقدان هارا گلدی گؤندرمیشدی. دوز آلماغا، کیرایه پولو وئرمهیه، تویوق ساتماغا. ساچلاری همیشه اوغلان ساچی کیمی قیرخیلی اولوردو.
بیر دفه یادینا گلیر آناسی اونو قاتیق چالماق اوچون مایا آلماغا گؤندرمیشدی. بیر کیشی قاتیق وئریب عوضینده اوزونو ایکی دفه چیمدیکلمیشدی. ایندی او احوالاتی یئنه خاطیرلادی. او، کیشینین اوزونو بوی- بوخونونو یادینا سالدی. سونرا یادینا سالماغا چالیشدی کی، اوزونون ها طرفینی چیمدیکلمیشدی. الینی اوزونه سورتدو. ایچیندن ائله بیل توستو گلیب کئچدی. باشی هرلندی.
فیکیرلشدی و گؤردو کی او کیشیدن سونرا اونا هئچ کیمین الی دیمهییب. گؤزونون قاباغینا چوخ شئیلر گتیردی. سونرا ائله بیل او کیشینین الی بوینوندا- بوغازیندا گزدی.
اورهیی دؤیونه- دؤیونه قالخیب اوز به اوزدهکی دیوارین یانینا گلدی. او اوزدهکی قادینـین سسینی، نفسینی، قهقهسینی ائشیتمک ایستهییردی. قولاغینی حسرتله اورا دیرهدی. ساکیتلیک ایدی…
پئشمان- پئشمان گلیب چارپاییسینا اوزاندی. جاوانلیغینی خاطیرلادی. آیلارلا آلا قارانلیقدان ییغیب دونیانین او باشینداکی ایشینه گئتمهیه بیر ده آخشام طرفی یورغون – آرغین قاییدیب اوتاغینا گلمهیه قولونو گؤزونون اوسته قویوب، یوخولایانا کیمی فیکیرلشمهیی یادینا دوشدو. فیکیرلشدی کی، بوتون عؤمورونو، عؤمورونون ان یاخشی گونلرینی، یول گئدیب- باکیدان قوبایا، قوبادان باکییا، اولان – قالان گونو- گوذرانی، هوسی، جانی بو یوللاردا یئییلیب قورتاریب.
هئچ کسله کلمه کسیب دانیشمازدی. آخشاملار ائوه گلیب چاتانداسا هامینی چئینهییب دیدمهیه حاضیر ایدی. دایاناجاقلاردا او اوتوبوسدان بو تراموایا بو تراموایدان او بیرینه مینه- مینه دایاناجاقلاردا بئزهنهجن دوناناجان گؤزلهیه- گؤزلهیه، قارانلیق کوچهلرده قورخا- قورخا کئچه- کئچه، او نووبهده بو نووبهده الیندهکی یوکلرین یئکهلیییندن، آغیرلیغیندان یئره گیره- گیره اوتانا- اوتانا گلیب ائوه چاتیردی. گلیب گؤردو کی، ائوین ایچی ایستی ایشیقلیدیر. باجیسی بیرچکلرینی بورور. آناسی کیچیک باجیسینی گؤزل دوغموشدو. اونا گؤره باجیسینی ائودن چوله بوراخمیردیلار. آخشاما کیمی گؤزگونون قاباغیندا اوتورور، ماهنی اوخویوردو. بوتون عؤمور بویو دا باجیسی بئلهجه زوم- زومه ائده – ائده بیرچکلرینی بوروردو. اونا گؤره ده «اینجی»نین، باجیسیندان زهلهسی گئدیردی. باجیسی هم گؤزل ایدی، هم ده نازلی ایدی. دانیشاندا یاغ کیمی اریییردی، گؤزل گؤزلرینی ائله سؤزورو کی، جان چکیردی. «اینجی» ایسه بئله شئیلری باجارمیردی .
بلکه «اینجی» ده گؤزلرینی باجیسی کیمی سؤزدوره بیلسهیدی اونا دا باخان اولاردی، آمما اونا باخان یوخ ایدی. باخاندا دا تعجّوبله قولاقلارینا باخیردیلار.
«اینجی قاری» یئرینده عصبی – عصبی قورجالانیب فیکیرلشدی کی، ائله اونون دا سیر- صیفتی او جور اولسایدی، اونو دا او قدهر تعریفلهییب تومارلاسایدیلار اوندان دا گؤزل اولاردی.
او گونلر ها چالیشیردی گولومسهسین دوداغی قاچمیردی. او احوال- روحییّه ایله کیم قاینایـیب- قاریشایدی؟… کیمله داشیب گولهیدی؟… نئجه گولهیدی؟… «اینجی قاری» بیلیردی کی، آداملارلا قایناییب- قاریشماق اوچون سیر- صیفتدن سونرا لازیم اولان ان واجیب شئیلردن بیری ده احوال – روحییّهدیر. یاخشی احوال – روحییّهده اولماق اؤزو ده آسان دئییلدی. اونون اوچون ده بؤیوکلو- کیچکلی چوخ شئیلر لازیم ایدی کی، بونلارین هئچ بیری ده «اینجی قاری»یا قیسمت اولمامیشدی.
بو شئیلردن بیری ده او ایدی کی، «اینجی قاری» تک ایدی. باجیسی دا بو یاخینلاردا او دونیایا کؤچموشدو.
هر یئرده- بولواردا، بازاردا حامامدا آروادلار ارلریندن اوشاقلاریندان، خالا قیزلاریندان بیبی اوغلانلاریندان نوهلریندن دانیشیردی. «اینجی قاری» کیمدن دانیشایدی.؟…
«اینجی قاری» اؤزو کیمی تنها قاریلارلا دا اوتوروب- دورا بیلردی. آنجاق اونلار دا بولوارا –باغا تک گلمیردیلر. ایتلری ایله، پیشیکلری ایله گلیردیلر. تک گلنلر ده ائودهکی ایت- پیشیکلریندن دانیشیردیلار. مسئله ایت پیشیکده ده دئییلدی؛ مسئله اوندا ایدی کی، «اینجیقاری» چوخدان آداما یوووشماز اولموشدو. اینسانلارلا رفتارینی، اوتوروشونو- دوروشونو ایتیرمیشدی. ایندی بیر آدامدان سؤز سوروشوب جاواب وئرمک «اینجی قاری» اوچون عمللی- باشلی چتین بیر مسئله ایدی.
چؤرک، سود آلماغا گئدنده نووبهسی چاتانا کیمی الیندهکی زنبیله یئر تاپمیردی. ساتیجیدان چورهیین تزهلییینی سوروشماق اوچون اورهیینده اللی دفه مشق ائدیردی. «بو گونکو چورک تزهدیر»؟ «بیلمیرسینیز چورک بو گونونکودور؟»، «… یوخ بودا اولماز». «زحمت اولماسا دئیین چورهیی نه واخت آلمیسینیز!»
… یئنه دیوارلارا باخدی. دیوارلار دؤوره ووروب چییین- چییینه ایلیشدیلر. گولدورمک عصبلشدیرمک. یویوروب الدن سالماق اوچون اونون قولاغینی گؤزلهییردیلر.
فیکیرلشدی کی، گؤرهسن اونون دا دیوارلارینا قولاق آسان وار؟ توتاق کی، قولاق آسدیلار. نه ائشیدهجکلر؟ ائوینده اوندان باشقا کیم وار کی، اونونلا دانیشیب غیبت قیرسین، دانیشیب- گولسون؟ بیر ده اونونلا کیم ماراقلانیر کی، دوروب دیوالارینا دا قولاق آسسین؟ سونرا فیکیرلشدی کی، کیم ده قولاق آسماسا آنامبالالار قولاق آسارلار کی، اونون اؤلوسونو هامیدان تئز یئسینلر.
فیکیرلشدی کی، توتاق، او قیزین دئدییی اولدو. بو گئجه کئچیندی سحر نئجه اولاق؟… قونشولار بیلهجکلر، های- کوی قالدیراجاقلار…
سونرا فیکیرلشدی کی، هاردان بیلهجک قونشولار؟ سحرلر سود آلماغا گئدنده قونشولار یوخودا اولورلار. ائوه گلنده ده هئچ کسین اوزونه باخماسین، هئچ کسله گؤروشمهسین دئیه تئز- تلهسیک دهلیزدن کئچیب اؤزونو ائوه سالاردی.
یاخشی، بیر گون بیلمهیهجکلر، ایکی گون بیلمهیهجکلر، او بیری گون تا او بیری گون کی، بیلهجکلر؟…
سونرا یئنه فیکیرلشدی کی، آخی نئجه بیله- بیلهرلر؟ آللاها شوکور آیلارلا هئچ کسین قاپیسینی دؤیمور، اونون دا قاپیسینی دؤین یوخدور. اونون قاپیسی چوخدان یییهسیز، آدامسیز کؤهنه آنبارین سؤکولموش قاپیسی کیمی بیر قاپی ایدی. اونا ائله گلدی کی، ساکیت، قارانلیق اوتاغی بویویوب. گاه ائله گلدی کی، هاوا سویویوب. سونرا یورغان- دؤشهیینی یوخلادی. ائله بیل یورغانی نم ایدی. سونرا یئنه اوزانیب فیکیرلشدی. یادینا یئنه او دیواردان ائشیتدییی سؤزلر دوشدو.
فیکیرلشدی کی، توتاق کی، نئچه گوندن سونرا، نئچه آیدان سونرا اونون مئییتینی تاپدیلار. کیم باسدیراجاق اونو. کیم قبیر قازاجاق؟ کیم آغلایاجاق؟…
«اینجی قاری»نین گؤزلری دولدو. آناسی یادینا دوشدو. فیکیرلشدی کی، کاش اونو هئچ تاپماسینلار. بیلمهسینلر نه اولدو، هارا گئتدی…
«اینجی قاری» یئتمیشدن چوخ عؤمور یاشامیشدی. بئله فیکیرلشدییی اولمامیشدی. فیکیرلشدی کی، بو نه گوندو دوشوب؟… قارانلیق کیمسهسیز اوتاقدا نم یورغان- دوشهیین ایچینده اوزانیب آغلاییب. بو نه یاشاماق ایدی یاشاییردی؟ گئجه گوندوز قولاغینی دیوارلارا سورته- سورته دیشلرینی ساچلارینی سایا – سایا…
بوتون عؤمور بویو چکدییی اذیتلره دؤزه – دؤزه نهییسه گؤزلهیهرک صبر ائلهیه- ائلهیه گئجهلری بیر تهر کئچیریب، سحرلری آچا- آچا گوندوزلری بیر تهر باشا ووروب گئجهلری گؤزلهیه- گؤزلهیه تقاعده چیخمیشدی.
ایندی تام راحات ایدی. بو گونلر اوزاقدان اونا نهیینسه باشلانغیجی کیمی گلیردی. ایندی ایسه اونا ائله گلیردی کی، همین بو باشلانغیجی گؤزلهیه- گؤزلهیه بیر- بیر گونلرینی آیلارینی اؤتوره- اؤتوره دئیهسن گلیب قورتاراجاغا چیخیب. بوتون اذیتلر، چتینلیکلر قورتاراندان سونرا ائله بیل داها هئچ نه قالمامیشدی. ایندی «اینجی قاری» ها فیکیرلشیردی باشا دوشه بیلمیردی کی، بوتون عؤمور بویو نهیی گؤزلهمیشدی. باشا دوشهبیلمیردی کی، نییه او بوتون، آداملار کیمی یاشایا بیلمیر؟ بیلمیر نئجه یاشاسین، نه ایله یاشاسین، نه اوچون یاشاسین؟! نییه تقاعده چیخاندان سونرا باشینی سوخماغا یئر تاپمیر؟ مگر او گئجه- گوندوز ایشلهمک اوچون یول گئدیب پول قازانماق اوچون یارانیب!؟ فیکیرلشدی کی، بوتون عؤمورونو دئمک اولار کی، ایندیکی کیمی تنها یاشاییب. اوّللر هئچ اولماسا ایشده بیر آداملا کلمه کسیردی، سؤز سوروشوب جاواب وئریردی. ایندی هئچ بو دا یوخ ایدی. ایندی هفتهلرله آغزینی آچیب بیر کلمه دانیشمیردی. آیلارلا بیر آدام اونا مراجعت ائتمیردی. سؤز سوروشموردو. اوزون ایللر ایدی اؤز آدینی ائشیتمیردی. «اینجی قاری» فیکیرلشدی کی، بئله گئتسه آدی دا یادیندان چیخاجاق. بو واخت میلانین طوطو قوشوسو یئنه چیغیریب اوچ- دورد دفه دئدی «صاباحین خئیر! صاباحین خئیر…»
«اینجی قاری» فیکیرلشدی اونون دا بئله بیر طوطوسو اولسایدی یاخشی اولاردی. قونشولارین دیوارلارینا قولاق آسماقدان گئجه – گوندوز ناحاقدان عصبیلشیب هیرسلنمکدنسه، ساچلارینی ساییب حساب-کیتاب ائلهمکدنسه طوطو قوشو ایله یاشاماق یاخشی اولار.
سحریسی «اینجی قاری» میلادان طوطو قوشو ساخلایان کیشینین عنوانینی آلدی. آیاقلارینی سوروتلهیه- سوروتلهیه اورا یوللاندی. یولدا، یئنه آغلینا اللی جور فیکیر گلدی… گاه فیکیرلشدی کی، بیردن طوطو قوشونون بیتی اولار ائوینه بیت دوشر. بئله فیکیرلشدی ایستهدی قاییتسین. سونرا فیکیرلشدی کی، بیردن طوطو قوشو گئجهلر یاتمادی. قویمادی… یئنه ایستهدی قاییدا. سونرا نه فیکیرلشدیسه قاییتمادی.
عینی ایله میلانین طوطو قوشونا اوخشار بیر طوطو قوشو آلیب ائوه قاییتدی. ایچری گیرن کیمی تنگنفس قفسی ایستولون اوستونه قویدو. اللری اسه- اسه قفسین اورا بوراسینی تاققیلداتماغا باشلادی. طوطو قوشو اللرینی جیزدی. طوطو قوشو دیللنمدی. قارییا ایری- ایری باخدی گؤزلرینی دویدو «اینجی قاری» طوطو قوشونا یالوارماغا باشلادی:
– قوربانین اؤلوم دئنن «صاباحین خئیر، صاباحین خئیر! صاباحین خئیر» طوطو قوشو اوزونو او بیری طرفه چئویردی.
«اینجی قاری» فیکیرلشدی کی، یقین قوش آجدیر. بیر آز یئمک وئرهر اؤزونه گلر. آپاریب قفسی ائیواندان آسدی. بیر آز چؤرک اوودو، قوشون قاباغینا سپدی. اؤزونه چای تؤکه- تؤکه فیکیرلشدی کی، هه داها جانی دیوارلارا قولاق آسماقدان قورتاردی. ایندی قونشولاری ها دانیشسینلار، ها غیبت قیریب اونون دا دالینجا دئیینسینلر، اؤزلرینی اؤلدورسونلر. ایندی اونون طوطو قوشوسو وار. بوندان سونرا او طوطو قوشوسو ایله دانیشاجاق. اونا تزه سؤزلر اؤیردهجک. ائله بونلاری فیکیرلشدی کی، ائیواندان قوشونون سسی گلدی طوطو قوشو چیغیریب دئییردی: «صاباحین خئیر! صاباحین خئیر….»
«اینجی قاری»نین نهیه گؤرهسه توکلری بیز- بیز دوردو. فیکیرلشدی کی، یقین میلانین طوطو قوشودور. قاچیب یاواش- یاواش یاخینلاشدی. طوطو قوشوسو اؤزونه هم صحبت تاپمیشدی. میلانین طوطوسو ایله دانیشیردی. بو دئییردی «صاباحین خئیر» او بیریسی ده اونا جاواب وئریردی. «صاباحین خئیر! صاباحین خئیر». طوطو قوشلارین سسی عالمی باشینا گؤتورموشدو…


text:
۱۹۵۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۵۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۲۹ سپتامبر - فرانسهده بئشینجی جومهوری قورولدو.
- ۲۸ نوْوامبر - چاد٬ کونگو٬ گابون٬ مالی٬ موریتانی و سنگال باغیمسیزلیقلارینی اعلان ائتمیشلر.
- ۲۸ سپتامبر - فرانسهده بئشینجی جومهوریتین اساسی قانونو قبول ائدیلدی.
- ۲۳ اوْکتوبر - شوروی «هیدروپرویکت» انستیتوسو طرفیندن حاضیرلانمیش لاییحه اساسیندا آسوان بندینین تیکینتیسینه مالیه وساییطی آییردی.
- ۲۱ نوْوامبر - شارل دئ قوْل فرانسه جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۲۱ دسامبر - شارل دو قول فرانسهنین ایلک جومهور باشقانی سئچیلدی.
- ۲ سپتامبر - چینده ایلک تلویزیون.
- ۱۸ آقوست - آمریکادا ولادیمیر نابوکووون «لولیتا» اثری نشر ائدیلمیشدیر.
- ۱۵ ژوئن - مارک جونز، فوتبالیست انگلیسی
- ۱۰ دسامبر - موسکودا محمد فضولینین ۴۰۰ ایللیگی کئچیریلیب.


text:
کندز، 6میزان، باختر
قندوزده “سپینزر” دولت شرکتی ریاستی مسئوللری نینگ ایتیشلریچه، اسلام امیرلیگی مسئوللری ییگیرمه ییلدن سونگ، پخته چیگیتی نی ساتیب آلیش بولیمی نی سعی و حرکت لری بیلن فعال قیلیشگه موفق بولگنلر.
دولتی سپین زر شرکتی نینگ تخنیکی ایشلر بوییچه عملیات آمری، انجنیر نائب فرخاری نینگ باختر آژانسی گه ایتیشیچه؛ اسلام امیرلیگی غلبه قازانیشی بیلن دولتی اسپین زر شرکتی نینگ برچه بولیملری قیته فعال بولگن، خورسندلیککه سزاوار، جمله دن پخته چیگیتنی ساتیب آلیش بولیمی فعالیب، کونده لیک 30 تُن پخته ساتیب آلینه دی.
فرخاری جنابلری نینگ کوپه یتیریشیچه، سپین زر شرکتی قشلاقلر، تومنلر و ولایتلرگه پخته چیگیت ساتیب آلیش اوچون مملکت نینگ شمال شرق زونیده اینقسه قندوز ولایتگه هیات جونتگن؛ پخته ایکینی سروی بولگن دن سونگ، پخته چیگیتینی ساتیب آلیش جریانی باشلنه دی.
شوندی بیر حالده، سپین زر شرکتی نینگ تخنیکی ایشلر بوییچه آمری، عبدالغنی قرلق دیدی: سپین زر شرکتی قندوز، بغلان و تخار ولایتلری دهقانلریدن 11 مینگ متریک تُن پخته چیگیتینی ساتیب آله دی، یتیشمهگن تقدیرده، باشقه ولایتلردن ساتیب آلیش کوزگه توتیلگن.
قرلق نینگ قوشیمچه قیلیشیچه، جاری ییلده سپین زر دولت شرکتی 1000 متریک تُن دن آرتق زغرنی، مهلوچ و یاغ ایشلب چیقاره دی. شونینگدیک اوز-ارا انگله شوو امضاء لنیشی اساسیده، تورکیه، ختای (چین) و اوزبیکستان گه صادر قیلینه دی.


text:
۹ دسامبر
۹ دسامبر:
- ۱۸۹۳ - ایستانبولدا گۆنلرجه سۆرن سوْیوق هاوا اۆزوندن خلیج دوْنموشدور.
- ۱۹۱۷ - اینگیلیس اوْردوسو عثمانلی دؤولتینین تابعیّتینده اوْلان قۆدس شهرینی ایشغال ائدیب.
- ۱۹۳۱ - ایسپانیادا ایکینجی جۆمهوریت یارادیلیب.
- ۱۹۴۱ - چین٬ ژاپون٬ آلمان و ایتالیا آنلاشما ایمضالاییب.
- ۱۹۵۰ - هری گولد اتوم بوْمباسینین سیرلرینی شوروییه وئردیگی اۆچون ۳۰ ایل بوْیونجا آزادلیقدان محروم ائدیلیب.
- ۱۹۶۱ - تانزانیا باغیمسیزلیق قازانیب.
- ۱۹۹۲ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی سومالیده صۆلحمراملی عملیاتلارا باشلاییب.
- ۱۹۹۲ - اینگیلیس شاهزادهسی چارلز و شاهزاده دیانا آیریلدیقلارینی آچیقلاییبلار.
- ۱۹۹۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی عیراق اهالیسینه نفت یئرینه ارزاق وئرمک حاقّیندا قطعنامه قبول ائدیب.
- ۱۹۹۸ - آرکئولوژلار گۆنئی آفریقادا یاشی اۆچ میلیون ایلدن چوْخ اوْلان ایلک (بۆتؤو) اینسان ایسکلتینین تاپیلدیغینی بیلدیریبلر.


text:
قابل استفاده در منبرهای حسینی و مجالس عزاداری حضرت سیدالشهدا علیه السلام ، به زبان ترکی آذربایجانی و ترکمان های عراق
اولو تانری آدیلا
ییللردن به ری ، شهیدلر افندیسی امام حسینین ، ترکمن حسینی منبرلرده اوقونان ، عربجه مقتلینی ، ئوز ترکمنجه یه چه ویرمه یه دوشونوب داشینیردیم.
صون آیلاردا اونو دوشونجه چه رچه وه سینده ن چیقارداراق یازیلان ، عربجه مقتل و تاریخ کتابلاریندان یارارلاناراق
(کربلا اولایلاری) آدی آلتیندا عاشورا گونونون اولاریلارینی امام حسین ایله اصحابینین سوزلرینی ، قونوشمالارینی ، وییگیتلیغلرینی.
اورتا (نه ادبی ونه ده یه رلی) بیر دیلده ئوز تورکمنجه یه ، عربجه مقرم مقتلینده ن چه ویریب حاضرلامایا چالیشتیم.
و هر اولایا ، اویغونلو بیر پارچا شعر (آغیت- و سازلاما) یازدیم.
آرتیق بو حاضرلانان کتابین به گنلیب – به گه نیلمه مه سینی ، عزیز و صایین ترکمن قارده شلریمین یانیندا بیراقماقتایم.
عینی حالدا بو کتابین اکسیکلیکته ن بوش اولماماسینا گوره ، ترکمن کتاب ئه وینین و حسینی منبرینین بوشلوغونو – آزدان چوقتان دولدورماسینی اولو تانری دان اوماریم.
(وما توفیقی الا بالله العلی العظیم)
قاضی اوغلو
محرم / 1420 هـ
نیسان / 1999 م