text:
کیبریتی حئکایهلر و «قارا دوواق» کیتابی
حمید آرعیش
گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتیندا کیبریتی حئکایهلرین یازیلیشی سادهجه بو نئچه ایل اؤنجهیه قاییدیر. ۱۳۷۸ – ۱۳۷۷ ایللرینده بو حاقدا ایلک مقالهنین نشری اومید زنجان نشریهسینده اولدو. او مقالهده بو نؤوع حئکایهلری قیسا شکیلده آچیقلادیقدان سونرا نئچه نمونه ده یازمیشدیم. هامان مقاله چیخدیقدان سونرا حؤرمتلی یازار کهریز میران کؤرپه تانری اثرینی چوخ آز فاصیلهده نشر ائتدی.
دونیا بیچیمینده بو نؤوع حئکایهلرین یارانماسی ۱۹۷۰ – جی ایللریندن سونرایا قاییدیر. آمئریکا و آوروپادا بیر نئچه یازیچی دونیادا ماشینیزم دئییلن چاغ و دؤورون خصوصیتلرینی گؤز اؤنونه آلاراق رومان و پووئستدن بیقمیش کیمی کیچیک حئکایهلر یازمایا ماراقلی اولموشلار. «مینی مالیزم» دئییلین بو حئکایهلرین باشدا گلن تمثیلچیلریندن بیری ریموند کارور (Raymond Carver) اولموشدور. او بیر اثرینده یازیر: «۱۹۶۰ ـ جی اون ایللییین اورتالاریندا آنلادیم کی؛ اوزون حئکایه ادبیاتی اثرلرین اوستونه هوشومو توپلایانماییرام.. بیر نئچه مدت اوزون اثرلری اوخوماقدا ماراقسیز اولدوغوم اوچون، او تیپده اثر یازیب یاراتماقدا دا مشکل واریم ایدی. زامان باخیمیندان تمرکز و دیقتیم اولدوقجا آزالمیشدی. ائله کی رومان یازیب یاراتماقدا اؤزومده هئچ بیر دؤزوم و حوصله اولدوغونو دویموردوم… بوگون شعر و حئکایه یازدیغیم بوندان آسیلیدیر». قیساجا ریموند بونو بیان ائتمک ایستهییر کی مدرنیزم حیاتدا یاشاماق رومان و اوزون حئکایهلری اوخوماغا بوش زامان قالماییبدیر. اؤیکو یا قیسا حئکایه داها اؤنملیدیر..
بو آرادا بو سون ایللرده بعضی یازیچیلار اؤیکولرینی داها قیساتماقدا و داها قیسا شکیلده یازماغا قرارلی گؤرونورلر. اونلارین قلمه آلدیقلاری حئکایهلر بیر نئچه سطردن چوخ اولماییر. بو نؤوع حئکایهلره فلاش فیکشن (Flash Fiction) دئییلیر. باشدا دئدییمیز کیمی گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتیندا بو نؤوع حئکایهلری نئچه ایل بوندان اؤنجه «کیبریتی حئکایهلر» عنوانیندا آچیقلایاراق نمونه لرده وئرمیشدیک.
بو سون گونلرده «قارا دوواق» آدیندا بیر کیتاب حؤرمتلی قلمداش اوستاد ذیحقین واسیطهسیله الیمه چاتدی. کیتاب بیر نئچه ایل بوندان اؤنجه چاپ اولوبدور. (۱۳۸۶)دا… اؤیکو و کیبریتی حئکایهلردن یارانان بو کیتابین یازاری حؤرمتلی یازار قلمداش مرتضی مجدفر جنابلاری اولموشدور. بو کیتابا «بیر کلمهلی حئکایهلر!» عنوانلی باشلانیشدان سونرا ۲۰ حئکایه داخیلدیر. باشلانیشدا حؤرمتلی یازار کیبریتی حئکایهلرین یارانماسینی دونیا حئکایه ادبیاتیندا آختارمیش و اونلارین یارانما ندهنلرینه قیسا شکیلده گؤز آتمیشدیر. اورایا داخیل اولان حئکایهلرین نئچهسی اؤیکو اولموش و قالانی کیبریتی حئکایهلر اولموشلار. یازار کیبریتی حئکایهلرینه بیر کلمهلی حئکایهلر عنوانینی وئرمیشدیر.. {بیر کلمه حئکایه اولارمی؟!!}.. حئکایهلرین موضوعلاری ایسه گون پروبلئملر و توپلومسال حادیثهلر و سوسیال حیاتیمیز حاققیندا یازیلمیشدیر. حئکایهلرین چوخو قدرت و چوخ گؤزهل بیچیمده یارانمیشدیر.. اؤرنک اولاراق بیر نمونهسینه باخاق:
ایت و اینسان
قاچماقدان یورولموشدو. آنجاق یئنه ده قاچیردی. قاچا – قاچا، دایانمادان، بیر داها دا دالیسینا باخدی. ایتلرین هورمک سسلری هله ده ائشیدیلیردی. دار – دودوک بیر کوچهیه چاتمیشدی. آنجاق ایتلرین هورومک سسلری یئنه ده ائشیدیلیردی. کوچهده کی قاپیلارین بیری آچیلدی:
– خانیم قیز نه اولوب دور؟! قورخما، گل ایچری.
او، ایچرییه کئچدی؛ کاش کی کئچمهیئیدی. ایتلر، اینسانلاری تکجه قاپارلار.
(ص ۳۸) – قارا دوواق
مجدفر بو کیبریتی حئکایهسینده قیسا بیر زاماندا و نئچه جمله ایله چوخ ماهیر بیر یازار کیمی دئمک ایستهدیگینی دئییر و قورتاریر. آنجاق سون جملهده “کاش کی کئچمهیئیدی” جملهسینی باشقا شکیلده و ایفاده ایله اؤزو قضاوت ائتمهدن بیان ائتسهیدی داها ماراقلی اولوردو. او نتیجهنی اوخوجویا بوراخسایدی حئکایه داها گؤزهل و قصورسوز اولاردی… بو جور کیچیک نوقصانلاری نظره آلماساق اونون حئکایهلرینده یاوا و گرهکسیز جملهلرله راستلاشماق چتین و بعضا ایمکانسیز نظره گلیری. بو ایسه یازارین بو نؤوع حئکایهلری – کیبریتی حئکایهلرین – دریندن آنلادیغینی و بو نؤوع حئکایهلرده نئجه یازیلیشیندا اوستاد بیر یازار اولدوغونو وورغولاییر.
مجدفر حئکایهلرین کناریندا اونلارین فارسجا واریانتینی دا وئرمیشدیر. باش سؤزده یازدیغی کیمی اونلاری داها چوخ اوخوجوسو اولسون، داها چوخ تنقیدچیلرین نظرین قازانسین دئیه بو ایشه ال اتمیشدیر.. مجدفر حئکایهلرین اصلینی تورکجه اولدوغونو یازیر و خاطیرلادیرکی اونلاری سونرالار فارسجایا چئویریبدیر. آنجاق بعضی حئکایهلری اوخویاندا و اونلارین جمله قورولوشونا دیقت ائدهنده منه بعضا بونون تام ترسی گلیر..
مجدفرین بیر ایکی یازیسینا داها جیدی یاناشمالییام. بیرینه دیقت ائدهک:
«ان اوزاقلاردا قالمیش بیر پاییز آخشامی – آذر آیی
حسرت» هامان کیتاب ص ۱۸
مجدفر بونو بیر کیبریتی حئکایه کیمی کیتابا داخیل ائدیبدیر. هئچ زامان بو بیر جمله و یا بونو بنزهر نئچه جملهلر «حئکایه» اولا بیلمزلر. بو سادهجه بیر ادبی جمله و یا چوخ گئنیش کؤنوللو باخساق بیر سربست شعر پارچاسی اولا بیلر. حئکایهنین ان کلاسیک آچیقلاماسیندا بئله حئکایه ده خاراکتئرین اولما گرهکلییی وورغولانیبدیر.. خاراکئترسیز بیر یازی حئکایه اولا بیلمز. دونیانین ان قیسا حئکایهسی بیر جمله اولاراق خاراکتئره صاحیبدیر. هابئله حئکایهده دیگر گرهکلی عنصورلردن بیری حادیثه، اولای و یا اتفاق”ین اولماغی دیر. چرچیوهلی و بینورهلی بیر حئکایهده حادیثه اولمالی و یا اولما احتمالینین دویومو گرهکلی دیر…
بو حئکایه عنصورلرینی بلکه سونرا باشقا بیر یازیدا آچیقلادیق.. آنجاق بورادا مجدفرین سادهجه بیر ایکی یازیسینی نظره آلمادان قلمه آلدیغی اؤیکولر چوخ دیقته لایق اثرلردیرلر. اونون قلمه آلدیغی کیبریتی حئکایهلر ادبیاتیمیزین ایلک نمونه لریندن اولماسا بئله اونلار حئکایه ادبیاتیمیزین خصوصیله کیبریتی حئکایهلریمیزین ان گوجلو و پارلاق نمونهلریدن ساییلیر و بونو جورعتله بیان ائده بیلرم..
و نهایتده بونودا خاطیرلاتمالییام کی «قارا دوواق» کیتابی کیبریتی حئکایهلریمیز سیراسیندا مجدفرین وورغولادیغی ترسینه یازیلمیش ایلکین کیتاب دئییل. چون بوندان اؤنجه حؤرمتلی یازار کهریز میران «کؤرپه تانری» اثرینی ۱۳۸۲ ده نشر ائتمیشدیر…
سوندا حؤرمتلی قلمداشا داها باشاریلار و اوغورلار آرزولاییرام.


c: text/html

text:
آذربایجانین گله جک ایقتیصادییاتی نین گله جک آلت پایاسی
گیریش «مقدمه »
گونئی آذربایجانیمیزین مستقیللی یینی دوشونن و ایسته ین بیریسی ، خصوصیله قورومو ـ تشکیلاتی ، اونون صاباحی نیندا فیکرینده اولمالی ، 35 میللیونلوق بیر اولکه نین هانسی قایدا ـ قانونلارلا ایداره اولاجاغینی ، هانسی ایجتماعی ، ایقتیصادی اوصوللارین اویقولاناجاغینی ( تطبیق ائدیله جه یینی ) دوشونوب ، بیر ایش دوزه نی و تاسلاق (برنامه و لاییحه) کیمی میللتیمیزه تقدیم ائدیب ، آچیقلامالیدیر. ایلک مسقیللیک ایللرینده هانسی چتین لیک لرله اوز ـ اوزه ، قارشی ـ قارشی یا گله بیله جه ییمیزی نظره آلاراق میللتیمیزه توضیح وئریلمه لیدیر.
گونئی آذربایجان تشکیلاتلاری نین ایچینده ، واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی خاریج اولماقلا ، تاسوفله هئچ بیر تشکیلات بو موضوعلارا یئر وئرمه میشدیر. یالنیز واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی قورولدوغو گونده ن ، گونده لیک سیاسی موباریزه سیله یاناشی ،اولکه میزین صاباحی اوچون حاضیرلیق ایشلری نین آپاریلماسینی اوز مرامنامه سینده دیله گتیرمیشدیر. بیز بو حاضیرسیزلیغین نتیجه سینی عرب اولکه لرینده شاهید اولوروق. بو حاضیرلیقسیزدان ایسه رادیکال گروپلار فایدالانیرلار.
واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی کئچه ن بو 30 ایله یاخین فعالییتی دوورونده میللتیمیز قارشی سیندا اوز مسئولییتی نی ده رک ائده ره ک ، اورقانی اولان « جارچی» غزئتینده بو موضوعلارا یئر وئرمیشدیر.
آذربایجانیمیزین تاریخینده ایلک تشکیلاتدیرکی، گونئی آذربایجان اوچون 185 بندیده ن عبارت اولان آنایاسا( اساس قانون) تاسلاغینی ( لاییحه سینی) حاضیرلامیش ، عین زاماندا اوزونون اوزون و قیسا وعده لی گورمک ایسته دییی ایشلری میللتیمیزین ایختیاریندا قویموشدور.
واحیدین عالی شوراسی ، واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی نین مرامنامه سینده اولان مسئله لره ـ موضوعلارا داها آیدینلیق گتیرمه یی ، داها تفروعاتلا آچیقلاماغی مقصده اویقون ساییب ، ایلک و اساس موضوع اولاراق « آذربایجانین گله جک ایقتیصادی پایاسی « خیستی، یاپی سی ـ ایفیرا ایستوروکتورو» موضوسونون چئشیدلی ( موختلیف) جهتلرینی اله آلمیشدیر.
آلت پایانین ایش دوزه نی ( برنامه سی ـ پروگرامی)
بیر اولکه نین گلیشمه سی و اهالیسی نین ریفاه ایچینده یاشایا بیلمه سی اوچون دوغرو ـ دوزگون ایشله ین ، گلیشه ن بیر ایقتیصادی سیستئمه مالیک اولمالیدیر. بیزیم اولکه میزده اولدوغو کیمی ، دالی قالمیش اولکه لرده بو مسئله اساس چتین لیکلره ن بیری ساییلیر. چونکی هئچ بیر شئی یین قانون ـ قایداسی ، اوصول و پرنسیبی یوخدور. هر شئی دئمی شکیلده قاباغا گئدیر. بیر صورتده کی ، اولکه نین ایقتیصادییاتی نین هانسی پایالار اوستوده دوراجاغی باشدان بللی اولمالی ، اوزون و قیسا وعده لی بیر ایش دوزه نی ( برنامه سی) اولمالیدیر. بیر اولکه نی ایداره ائتمک اوچون بوتون ساحه لرده بو اساس شرطلردن ساییلیر.
ایقتیصادی آلت پایانین گره یی ( لزومی)
ایقتیصادییاتین آلت پایاسی نین ـ « یاپیسی نین برپاسی» قوروجولوغو مادی ـMaterial ، ایداریInstitutional ، و اینسانی Human kapital آلت پایالارین وارلیغیندان آسیلیدیر. بو او دئمکدیرکی ، مادی ایمکانین یانیندا لازیمی ایداری موسیسه لرین و اختصاصلی اینسان گوجونون اولماسی شرطدیر.
گورولدویو کیمی بیر اولکه نین آلت پایاسیندان سوز گئده نده ، گنیش بیر ایش ساحه نی ایچینه آلیر ، اوزون بیر مدت یاشایان ، مادی ، ایداره جیلیک ، و توپلومسال میللی ایقتیصاتدا ایش بولونمه ایمکان ساغلاییر. چئشیدلی خصوصی و دولتی آلت پایالارین قویولماسینی مومکون قیلیر. (دولتی سرمایانین قویولماسی ایش دوزه نی ـ برنامه سی وآلت پایایا قویولان دولت یاتیریمی ).
آلت پایانی چئشیدلی ساحه لرده اله آلماق مومکوندور.
ـ عمومی
ـ عموما آچیق آلت پایانین چئشیدی
ـ تئکنیکی آلت پایا
ـ توپلومسال(ایجتماعی) آلت پایا
ـ غئیر دولتی آلت پایا
ـ آلت پایا یاتیریمی نین خصوصییتلری
ـ آلت پایا اوچون حقوقی جهتلر
بئله لیکه آیدین اولورکی ، آلت پایا دئییلنده ، بو خوشا گلیم ، حوسله گورولن دودورقایی بیر ایش دئییلدیر. بئله بیر آلت پایانین پیلانلاشدیریلماسیندا، ایجراسیندادا، توپلومون خصوصییتلرینی تانیان ، نظره آلان متخصیص عالیملره ائحتیاج واردیر. عین زاماندا بونودا قئید ائتمک لازیمدیرکی، بئله آلت پایانین یاتیریمی( سرمایا قویولماسی) یالنیز بیر دفعه تیکیله راق، اولدوـ بیتدی اولان بیر ایش دئییلدیر.عکسینه اونون ایشلر وضعییتده ساخلانیلماسیدا ، چاغداشلاشدیریلماسیدا دوولتین عهده لیکلرینده ن ساییلیر. حتا دوولت بئله بیر آلت پایانین نین تیکیمئه سینی ، یعنی اوز وظیفه سینی ( دوولت قارشی سیندا مسئولییت داشییان هر هانسی بیر قوروماـ شیرکته ) وئریرسه ده ان سونوندا مسئولیت داشیان اوزودور.
تاسوفله وطنیمیز آذربایجان، اوزون بیر مدت فارس مستعمره سینده قالماسی ، و بو مستملکه چی نین خصومتلری ، آیری ـ سئچگین لیک سیاستلری نتیجه سینده اولکه میزده آلت پایا دییه بیر شئی یوخدور. بیر اولکه ده آلت پاپا اولمادان هئچ بیر ایش گورمک اولماز. خاطیرلاتماق یئرینده اولارکی، مستملکه چی نین اوزونونده لازیم اولان آلت پایاسی یوخدور/
میثال اوچون ساده بیر کارخانین تیکیلیب، ایشه سالینماسیندا بئله بئله بیر آلت پایانین اولماسی شرطدیر. ( سو، کانال، یول، متخصیص ایشچی و ایداره جی ، بازارلاما ، ساتیش یئری و...) بئله بیر آلت پایا اولمادان، خاریجی سرمایانیدا اولکه یه جلب ائتمک چوخ چتیندیر. آلت یاپی نین حقوقی ، قانونی جهتلری نینده وار اولماسی شرطدیر.
واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی اولکه میزده ایش ساحه سی نین یارادیلماسینی ، دوزه تیم(تولید) و ساتیش ایمکانلارینی دوشونه ره ک ، آلت پایانین سرعتله قویولماسینی دوشونور. متخصیص اینسان گوجونو یئتیشدیرمک اوچون چئشیدلی ساحه لرده حرفه ـ مسللک مکتبلری نین آچیلماسینی واجب و ضروری ساییر. بو ساحه ده گلیشمیش اولکه لرین تجروبه لریندن و متخصیصلریندن یارالانماق ایسته ییر. واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی اولکه میزین بیرینجی مرحله ده داخیلی ائحتیاجلارینی نظره آلماقلا یاناشی بو محصوللارین بازارلانماسینی ـ ساتیلماسینی نظرده توتاراق، اولکه میزه و منطقه میزه اویقون یونگول صنایعه اوستونلوک وئرمه یی دوشونور. سویون ، ایشغین( برق ین) ، کانالیزاسییونون( فاضلابین) دا مرکزلشدیرمه سینه یوخ ، بولگه لشدیرمه سینی دوشونور. ایشیق مسئله سینده اوستونلوک گونش ، یئل ، سو ، یئر ایچی ایستی سینده ن فایدلانماغی مقصده اویقون ساییر. حتا هر بیر وطنداش، ایسته دیغی تقدیرده اوزو اوز بیناسیندا ایشیق تولیدینه حقوقی ایمکانلار وئرمه یی دوشونور
واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی ایجتماعی آلت یاپیلارین ایچینده اولان اولاشیم و دولاشیمدا، هاوانین تمیزلی یینی و چئوره محیطین قورونماسینی نظره آلاراق، شهرلر آراسی سورعتلی قاتارلاری ، شهرلرین ایچه ریسینده ایسه ، دوزگون اوزون وعده لی پیلانلاشدیریلمیش یئر آلتی و یئر اوستو قونقالارین ایشه سالینماسینا اوستونلوک وئریر. یئر آلتی قونقالاری نین چکیلمه سیله بیرلیکده ـ پارالئل فاضلاب ( کانالیزاسییون) ایشیق ( برق) تئلئفون خط لری نین چکیلمه سی ایقتیصادی باخیمدان صرفلی اولان ایشلرده ن ساییلیر.
مینیک ( مینمه ) ماشینلارین سایی نین آزالتیلماسی ، بئنزین یئرینه برقله ایشله ین مینیک ماشینلارینا ترجیح وئریر. هر ایل دقیق کونترولدان کئچیریلمه لرینی لازیم گورور. بو آددیملار توپلومدا اینسانلارین ساغالیغینی تامین ائتمکله یاناشی، میللی ایقتیصادییات اوچونده صرفه لی آددیم ساییلیر.
آلت پایانین قویولماسیندا مادی ایمکان
بیر اولکه ده ایقتیصادی پیلانلارین حیاتا کئچیریلمه سی ، آلت پایانین قویولماسی اوچون مادی قایناقلارا احتیاج واردیرعمومییتله بیر اولکه نین ایقتیصاددییاتی چئشیدلی ( موختلیف) وئرگی لرله ( مستقیم و غئیر مستقیم مالیاتلارلا) یاناشی ، اولکه نین صنایع دوه تیمی ( تولیدی) ، اکینچیلیک ساحه سینده توره تیم ین ( محصولون) ایخراجاتیندان الده ائدیله ن گلیرلرین اساسیندا دوزه نه سالینیر. بوگه لیره یئر آلتی قایناقلاری نین بللی نیسبتده ایخراجاتی دا آرتیریلمالیدیر(+)
بوگه لیرلر اولکه نین آینسانی آلت پایاسینا Human Kapital خارجانماسی ایله یاناشی، اولکه نین ایقتیصادییاتی نین آلت پایاسی نین گلشمه سینین انا سوتونلاریندان بیری قویولموش اولور. چونکی متخصیص اینسان گوجو وارلیغی موهوم مسئله لردن سایییلیر. « بوگونه قده ر آذربایجانیمیزین ایقتیصادییاتی ، سیاسی و معاریف مسئله لری مجبوری اولاراق ایران آدلانان یئرین ایقتیصاد، سیاست و معاریف مسئله لرینده ن آسیلی دورومدادیر. یعنی ایرقچی ، مستملکه چی تئهران رئژیمینه باغلی دورومدادیر. بو رئژیمین مستملکه چیلیک سیاستی نتیجه سینده آذربایجانیمیزین حتا کلاسیک ایقتیصادی پایالاری ـ ایفیرا ایستوروکتورلری داغیدیلماغا چالیشیلمیش و چالیشیلماقدادیر. قئید ائتمک یئرینده اولارکی ، ایران آدلانان یئرین اوزونون بئله بو ساحه ده نه قیسا ، نه ده اوزون وعده لی ایش دوزه نینه مالیکدیر. ایسته ر شاه رئژیمی دوورونده اولسون ، ایسته رسه ده بو رئژیم دوورونده اولسون ، ایقتیصادییاتین بوتون ساحه لری تک طرفلی دیر. هر شئی نفت ین گه لیرینده ن آسیلی دیر. یعنی گه لن بو گه لیر حئیف ـ مئیل اولوب آرادان گئدیر.ـ واحیدین مرامنامه سی»
واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی نین مرامنامه سینده قئید ائدیلدییی کیمی ، گلیشمیش دونیا اولکه لرینده ایقتیصادی اولوشوملاردا( پروچئس لرده) سورعتلی بیر جووالیغین ( دینامیزمین) شاهیدی اولوروق. بو جووالیغین نتیجه لری آندان ـ انا بورس بازارلاریندا اعلان ائدیلیر. بو اولکه لر هرگون یئنی قایدا و اوصوللاردان ، حئسابلاییجی اینجه لمه(تدقیق) ماشینلاریندان ، اوزو ایشلر ماشینلاردان ( رابوتا) ، ایقتیصاد و صنعت عالیملری نین بیلی یینده ن یارارلانیب ، تئکنیکی ، ایقتیصادی گلیشمه لرینی ، قاباغا آپاریرلار. آوروپادا تکجه آلمانین صادیراتی 2012 ـ نجی ایلده1،1 بیلیون اویرو اولموشدور.
طبیعی اولاراق دا بو صادیراتین ان بویوک حیصه سی تئکنیکی ، صنایع دوزه تیم ( تولید) ماللاری و دوزه تیم ماشینلاریدیر. بودا اولکه ایقتیصادییاتی نین گلیشمه سینه خیدمت ائتمکده ، ایش گوجونه اولان ائحتیاجین آرتماسینا سبب اولماقدادیر.
اولکه میز آذربایجانین گله جه یینی ، میللتیمیزین ریفاهینی دوشونه ره ک ، گونئی آذربایجانیمیزین ایقتیصادییاتینی ساحمانا سالماق ، قلوباللاشمیش دونیا سوییه سینه اولاشدیرماق آنا و سون هدفیمیز اولمالیدیر.
بونون اوچونده قیسا و اوزون وعده لی ایش دوزه نینه مالیک اولمامیز لازیمدیر. بوتون ساحه لرده آلت پایانین قویولماسیله یاناشی صنایع لشمه یه ده گئدیلمه لیدیر.
بو یازینی یازماقدان مقصد ائله ایقتصادین اساس ساحه لرینده ن اولان صنایع بولومونو گوتورـ قوی ائتمک، قیسادا اولموش اولسادا ، بوساحه ده بعضی مسئله لره آچیق لیق گتیرمکدیر. اورتا چاغ اوصوللاری ایله ایداره اولونان بوساحه چاغیمیزا اویدورولمالیدیر.بونون اوچونده مستقیل اولاجاق گونئی آذربایجانیمیزدا تک طرفلی ایقتیصاد سیستئمینه سون قویولمالیدیر.ایقتیصادیمیزی ، ایقتیصادی پرنسیبلره اویدورمالیییق.بو اودئمکدیرکی،ایران آدلانان یئرده اولدوغو کیمی ، ایقتیصادییمیز نفت ، یاخود آیری بیر یئر آلتی قایناغیندان آسیلیدوروما دوشمه مه لیدیر.اوزوموزـ اوز آیاغیمیزین اوستونده دورماغی باجارمالی ییق.خوشبختلیکده ن آذربایجانیمیزین یئر آلتی قایناقلاری ( معدنلری) چوخدور.آمما بونلاری چیخاریب ده یه ری ـ ده یمه زینه ساتماق ، اونلاردان اولان گلیری، مصرف مالارینا خارجاماق ، تک طرفلی، باغلی ایقتیصاد دورومونا دوشمک یولودور..عکسینه بو قایناقلارین چیخاریلماسیندا، ایشله دیلمه سینده گلیشمیش اولکه لرین تجروبه لرینده ن یاردیم آلماغا و صنایع دوزه تیمینه ، قوروجولوغونا گئتمه لی ییک. بو صنایع موسیسه لری نین آچیلماسیلا ، یئنی ایش و تخصوص ساحه لری نین یارانماسینا چالیشمالیییق.طبیعی دیرکی ، یوخاریدا قئید ائدیلدییی کیمی چاغداش ( مودئرن) صنایع، متخصیص ایش گوجو طلب ائدیر.بونا گوره ده خاریجی اولکه لرین بوساحه لرده اولان موسیسه لرینده ن کومک آلمالی ییق. متخصیص ایشچی و اوزمان یئتیشدیرمه لی ییک . اوزون وعده لی اولاراق هر ساحه ده مسلک مکتب لری نین آچیلماسینا چالیشمالی ییق.بئله لیکله گنج قورشاغیمیزی ( نسلیمیزی) گله جه یین ایستکلری اساسیندا یئتیشدیرمیش اولاجاییق. بوساحه ده ده باغلی دوروما دوشمه مه لی ییک.. اوز گوجومزو ایشه سالمایییق ، خاریجده ن ایش گوجو گتیرمه یه مجبور اولمامالیییق.
چوخ طبیعی دیرکی مستقیللی یین ایلک ایللرینده، اولکه نین شراییطینده ن آسیلی اولاراق آذربایجانیمیزین یئر آلتی ثروتلری نین ساتیمیندان الده الده ائدیله جک گه لیرلر ، اولکه نین ائحتیاجلارینی تامین ئدیلمه سیله یاناشی ، آنا پایالاری نین ( ایفیرا ایستوروکتورونون)، صنایع موسیسه لری نین قورولماسینا ، لازیمی آوادانلیغین تامینینه صرف ائدیلمه لیدیر.تیکرار ائدیریک ایران آدلانان یئرده اولدوغو کیمین ده واملی مصرف مالارینا کسینلیکله صرف ائدیلمه مه لیدیر. بونا باخمییاراق کی، ایلک باشدا کئچبجی اولاراق خالقین گونده لیکائحتیاجلاری نی تامین ائتمک مجبورییتینده ییک .
آذربایجانیمیزآزاد بازار سیسئمی اوصولوایله ایداره اولوناجاغینا گوره ، بوصنایعین قورولماسیندادا آزاد بازار سیستئمی نین قایدالاری رغایت ائدیلمه لیدیر. بو صنایع موسیسه لری نین آچیلما شکلینی اوچه بوله بیله ریک.
1ـ اوزللشدیریلمیش ( اینحصارلاشدیریلمیش) یئرلی سرمایا صاحیبلری نین موسیسه لری
بئله صنایع عمومییتله یئرلی صنایعین قورولماسیندا وایشه سالینماسیندا آذربایجان دوولتی الینده ن گه لن یاردیمی اسیرگه میه جکدیر. سرمایا صاحیبلرینی بو صاحه ده سرمایا قویماغا، یاتیریم یاتیرماغا تشویق ائده جکدیر.لازیمی بورجودا وئرمه یه چالیشاجاقدیر.
2 ـ.یئرلی و خاریجی سرمایانین اورتاقلاشا قوردوغو صنایع موسیسه لری. طبیعی اولاراق بورادا قوراسدیریجی( مونتاز) صنایعینده ن سوز گئتمیر..یونگول صنایع نظرده توتومور.
3 ـ خاریجی سرمایا ایله قورولان صنایع موسیسه لری. آذربایجان دوولتی خاریجی سرمایاین آذربایجانا گلمه سینه تشویق ائده جکدیر..بو شکیلده چاغداش ( مودئرن) صنایعین اولکه میزده اوزونه آیاق یئری آچماقلا یاناشی ، یئرلی متخصیص لرین یئتیشدیریلمه سینه یاردیمجی اولاجاقدیر. بو دوزه تیم ( تولیدلرین) صادیراتی آذربایجانین ایقتیصادییاتینا و گلیشمه سینه یاردیم ائده جکدیر.
واحید مستقیل آذربایجان جبهه سینه گوره بو صنایعین قورولماسیندا و ایشه سالینماسیندا چئوره محیطین قورونماسی اونودولمامالیدیر. عین زاماندا اولکه میزین ائحتیاجلاریدا نظرده توتولمالیدیر. بویوک صنایعه یوخ ، یونگول چاغداش صنایعه اوستونلوک وئریلمه لیدیر. چونکی بو مودئرن صنایع اولکه ائحتیاجلارینی تامین ائتمکله یاناشی ، قونشواو لکه لره ساتیشیدا ایقتیصادییاتیمیزین گلیشمه سینه ـ اینکیشافینا کومک ائده جکدیر.
بورادا آیری بیر نوقطه نین اوستونده ده دورماق ایسته ردیک . اودا بودورکی ، گونئی آذربایجان اکینچیلیک اولکه سی اولدوغونا گوره بوساحه ده ده بویوک آددیملارین گوتورولمه سی نظرده آلینیر. بو ساحه آیری بیر یازیمیزدا اوز عکسینی تاپاجاقدیر. دونیامیزدا بو ساحه ده ده بویوک علمی و تئکنیکی گلیشمه لر اولوب ، اوزلویونده گئنیش بیر صنایع بولومونو ایچینه آلمیشدیر. اولکه میزین اکینچیلیک بولومونوده مودئرنمشدیرمک، چاغیمیزا ( زامانیمیزا) اویقون وضعییته گتیرمک آنا وظیفه لریمیزده ن ساییلماقلا یاناشی آلت پایانین آیری بیر سوتونو تشکیل ائتمکده دیر.
تئکنولوژیک گلیشمه لر ـ اینکیشافلار اوچون بیلگی سایارلار تئکنولوزیسی Comutertechnologie یولو صافاتمیشدیرکی ، عمومییتله هر کئچه ن گون اوز ایشله ینلرین Automatisation. واسیطه سیله سوییه سی نین یوکسلمه سینه و دوزه تیم محصوللاری نین Industrieprudktion آرتماسینا سبب اولماقدادیر. تام اوزو ایشله ین ماشینلار یاخود تئکنیکلر صنایع تولیدینده قوندارماشعورون(بئینین) آرتماسینا آپاریب چیخاردیر.
بودا دوزه تیمده ( تولیدده) کلاسیک ایش یئرلری نین یوخ اولماسینا سبب اولور. بو او دئمکدیرکی، ساده ایشچی ، تئکنیک ایشچی سینه چئوریلیر. اوزونو دواملی بیلگی لندیرمه زوروندادیر. پیلانلاشدیرما ، کونترول و قوروما ( موحافظه) وظیفه لرینی یوکله نیر. بونا گوره ده بو گلیشمه لرین سورعتلنمه سی گوزده ن قاچیریلمامالیدیر. بوتون بو گلیشمه لرین پایاسیدا مکتبلریمیزده قویولمالیدیر.
بو حاقدا باشقا یازلادا وئریله جکدیر.
(+) آچیقلاما: تاسوفله بیزیم اولکه میزده دوغرو ـ دوزگون بیر وئرگی سیسئمی ده یوخدور. حتا وئرگی نین نه اولدوغو بئله خالق اوچون آچیقلانمامیشدیر. خالق اونو حوکومتین جریمه سی کیمی گورور. بیر صورتده کی ، بو پولون کیچیک بیر حیصه سی اونون ایشله مه سی اوچون آیلیق امه یی دیر. قالان بویوک حیصه سی ایسه اولکه نین مصرفلری ،لازیم اولان یاتیریم لار( سرمایا قویما) ، آت پایالارین قویولوب ، ایشلر وضعییتده ساخلانیلماسی اوچون خارجانیر. حقیقتده حوکومت و دوولت قوللوقچولاری میللتین ایشچیلریدیر.
بونا گوره ده بو مسئله ده میللته آچیقلانمالی ، توضیح وئریلمه لیدیر. پولسوز هئچ بیر ایش گورولمه ژ، پولسوزدا هئچ بیر ایشچی ـ فعله ایشله مز. ائله بونا گوره ده حوکومت گوردویو ایشلر اوچون خالقین قارشی سیندا مسئولییت داشیماقدا ، گوناه ایشله میش سه هر بیر ساده وطنداش کیمی جزالاندیریلمالیدیر.عین شکیلده هر بیر وطنداشدا دولت قارشی سیندا عهده لیکلرینی یئرینه یئتیرمه لیدیر. تاسوفاه بیزیم کی دالی قالمیش اولکه لرده دیکتاتورلوق حوکوم سوردویو اوچون باشدا اوتورانلار اوزلری نی میللتین قوللوقچوسو یوخ ، آغاسی کیمی آپاریریرلار. گوردوکلری ایشلر اوچونده حئسابات وئرمه یی اوزلری اوچون آر ، توهین بیلیرلر. بیر صورتده کی چوخ طبیعی بیر حالدیر.
واحید مستقیل آذربایجان جبهه سی
جارچي سايي 47 ،48 ،49

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
الوداع امبئرتو ائکو umberto Eco
مشهور یازیچی، فیلوسوف، نشانهشوناس عالیم امبئرتو ائکو ۸۴ یاشیندا اؤز ائوینده حیاتلا وداعلاشمیشدیر.
امبئرتو ائکو ۱۹۳۲-جی ایلده ایتالیادا آنادان اولوب؛ ادبیات عالمینه “قیزیل گولون آدیلا” و “فوکونون کفکیری” رومانلاری ایله قدم قویموشدور. گؤرکملی یازیچی هم ده اورتا عصرلر ائستئتیکاسی و نشانهشوناسلیغی اوزره موتخصیصدیر. او ۱۹۷۱-جی ایلدن Bolonya اونیوئرسیتئتینده ایشلهییبدیر. او جیمز جویس حاقیندادا آراشدیرمالار مؤلیفیدیر.
امبئرتو ائکونین ایلک رومانی “قیزیل گولون آدیلا” ۱۹۸۰-جی ایلده چاپ اولوب؛ ۱۴ میلیون نوسخه ساتیلیب و دونیانین ۱۰۰ دیلینه چئوریلیبدیر. همیشه آزادلیق و عدالت مودافیعهچیسی و سیاسی افراطچیلیغین علیهینه اولان ائکو، فرانسیز فخری لژیون میدالینین و بیر چوخ موکافاتلارین صاحیبیدیر.
امبئرتو ائکو اثرلرینین بیر چوخو فارس دیلینه ترجومه اولونوبدور. اونون “قیزیل گولون آدیلا” رومانی ایراندا “آنک نام گل” آدیندا “روزنه” نشریاتی طرفیندن یاییلیبدیر. رومانین فارس دیلینه چئویرهنی رضا علیزادهدیر.


text:
مارقریت یورسنار
مارقریت یورسنار (اینگیلیسجه: Marguerite Yourcenar) فرانسهلی شاعیر، رومانچی و یازیچی - .۸ ژوئن ۱۹۰۳ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۴ ایل عومر ائلهییب و ۱۷ دسامبر ۱۹۸۷ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Marguerite Yourcenar»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مارقریت یورسنار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`فابریکه` نتیجه لر
ینگی لیکلر [29]
- چین ده یانغین حادثه سی عاقبتیده اونلب کیشی جان بیردی
- تورکیه ده ایشلب چیقریلگن موترنینگ مارچ آییده ساتیش گه چیقیشیدن خبر بیریلدی
- چین ده بیر فابریکه ده پارتلش یوز بیردی
- بایونتیک شرکتی رواندا ده واکسین فابریکه سی قوریلیش ایش لری گه باشله یدی
- اوکراینده بیر فابریکه نینگ اوستیگه یانه دیگن مهمات یاغدی
- روسیه ده نفت نی قیته ایشلش فابریکه سیده یانغین یوز بیردی
- هندوستانده پارتلش یوز بیردی
- روسیه ده بیر فابریکه ده یانغین یوز بیردی
- تورکیه ده اوچاق فابریکه سی تاریخچه سی حقیده قیسقه معلومات
- اوکراینده پارتلش یوز بیردی
- چین نینگ شانگهای شهریده بیر فابریکه ده یانغین یوز بیردی
- اسرائیلده پارتلش حادثه سی یوز بیردی
- ننگرهار ولایتیده قوراللی هجوم اویوشتیریلدی؛ 7 کیشی حیاتی نی یوقاتدی
- جمهوررئیس اردوغان موتر فابریکه سی نینگ تهداب تاشی نینگ قوییلیشی مراسمیده معروضه قیلدی
- هندوستان ده انفجار عاقبتیده کوپلب کیشی هلاکتگه اوچره دی
- اندونزیاده یانغین عاقبتیده اونلب کیشی هلاک بولدی
- چینده بیر فابریکه ده یانغین یوز بیردی
- هندوستانده پارتلش یوز بیردی
- سمنت فابریکه سیده پارتلش یوز بیردی
- انگلستانده انفجار حادثه سی یوز بیردی
- داعش نینگ ایککی قورال فابریکه سی قولگه کیریتیلدی
- سمنت فابریکه سیده پارتلش یوز بیردی
- فرانسه نینگ شرکتی داعش گه یاردم ایتیب بیرگن لیگینی قبول ایتدی


text:
دیجو فوسر
دیجو فوسر (اینگیلیسجه: Diego Fuser) (دوْغوم:۱۱ نوامبر ۱۹۶۸ (۵۴ یاش) ونریا رئال) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Courtney, Barrie (22 May 2014). "England - International Results B-Team - Details". RSSSF. Retrieved 21 April 2017.
قارداش پروژهلرده دیجو فوسر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ونریا رئال دوغوملولار
- ایتالیا فوتبولچیلاری
- تورینو کولوبونون اویونچولاری
- فیورنتینا کولوبونون اویونچولاری
- آ.ث. میلان کولوبونون اویونچولاری
- لاتزیو کولوبونون اویونچولاری
- پارما کولوبونون اویونچولاری
- ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۹۶ اویونچولاری


text:
آدرِس adres
- مشخصات
- مجموعه: سؤزلوک
- منتشر شده در جمعه, 04 مرداد 1392 18:55
- تعداد بازدید: 797
آدرِس adres - 1.خَطینگ یا-دا باشغا پوْچتا اۆستی بیلِن ایبِریلیأن زاتلاریٛنگ یۆزۆنده بارجاق یِریٛنینگ و شوْنیٛ آلجاغیٛنگ آدیٛ گؤرکِزیلِن یازغیٛ. آزاجیٛق قاراش، یِنه ایکی سانجاق آدرِس یازمالیٛ ("سوْوِت اِدِبیاتیٛ” ژوُرنالیٛ). 2. یاشالیان یِرینگ، جاییٛنگ یا-دا اِدارانیٛنگ، کأرخانانیٛنگ، قوُرامانیٛنگ و ش.م. بوْلان یِری. اوْل میٛهمانخانادا جای توُتاندان سوْنگ، بۆشی کِلینگ آدرِسینی ایٛزارلاپ گیتدی (آ. قوْوشوُت، کؤپِتداغیٛنگ اِتِگینده).3. یوُبیلهی یا-دا بیر دابارالیٛ واقا اۆچین بیرینی خَط اۆستی بیلِن قوُتلاما. شاهیٛریٛنگ اِللی ییٛللیٛق یوُبیلهیینه آدرِس قوْوشوُریٛلدیٛ. 4. بیری حَقدا، بیری بارادا، بیری دوْغروُسیٛندا. قازِتلِرده اوْنوُنگ آدرِسینه یازیٛلان ماقالالاریٛ و فِلِتوْنلاریٛ اوْقاردیٛم ("توْقماق” ژوُرنالیٛ).


text:
بیر سؤز دئدیم من ؟!
ع.ن. چاپار
دئمیشدین یاز اولمامیش گلرسن سن، سئوگیلیم
یازدا گلدی ساووشدی، سولدو چیمن سئوگیلیم
آمما سن گلمز اولدون، بیلمم ندن سئوگیلیم
نه ائشیتدین، یوخسا بیر سؤز دئدیم من، سئوگیلیم؟!.
بوینون چیگنینه قویدو، سولدو گؤزهل یاسیمن
سارالدی باغریمیزدا، چیچکلر چیمن – چیمن
یازدا اولدو، گلمه دین! .. ساورولدو دنلی خیرمن
نه ائشیتدین، یوخسا بیر سؤز دئدیم من، سئوگیلیم؟!.
بولاقلار قورودوقدا، منیم گؤزوم آخدی هئی
داش چانقیللی یوللارا، یاشلی– یاشلی باخدی هئی
سن گلمهدین، هیجر اودو اورهییمی یاخدی هئی
نه ائشیتدین، یوخسا بیر سؤز دئدیم من، سئوگیلیم؟!.
ایندی دونور دیلهییم، یئنه قیشدیر – شاختادیر
ایندی دوردوغوموز گون، عهد ائتدیگین واختدادیر
گل گؤروم، کؤکسونده کی، اورهکمیدیر- تاختادیر
نه ائشیتدین، یوخسا بیر سؤز دئدیم من، سئوگیلیم؟!.
…قورخوم بودور گله سن، من اولمایان زاماندا
بیل دوزگونم وفادا، بیلیر بونو جهان دا
گل اولسون کی، قارشینا شعریم چیخار او آن دا
نه ائشیتدین، یوخسا بیر سؤز دئدیم من، سئوگیلیم؟!.


text:
آزربایجان ایشچیلری و امکچیلری آزربایجان میللی حرکتی فعاللاری بوگون، ایران ایسلام جومهوریتینین غاغیلدیشی (غیرعقلانی) سیاستلرینین بیر سونوجو اولاراق، ایشچیلرین و ایشچی صینفینین گئچیم قایناقلارینین او قدر چتین حاله گلدیگی بیر...
یئنی گاموحون ۱۰-جو قورولوش ایل دؤنومو ایله باغلی (گونئی) آزربایجان سیاسی قورولوشلارینین امکداشلیق پلاتفورماسینین بیلدیریشی عزیز آزربایجان تورک میللتی ۲۹ مارت (۹ فروردین) یئنی گاموح قورولوشونون ۱۰-جو قورولوش ایل دؤنومودور....
ماحمود بیلگین گونئی آزربایجان دموکرات پارتی’سینین باشقانی و آزربایجان سیاسی قورولوشلارینین امکداشلیق پلاتفورمو’نون عضوو آزگلوبال اینترنتی تلویزیونو مودورو ژورنالیست بابک آزاد ایله قاراباغ دورومونو، قوزئی آزربایجان و ارمنستان ایلیشکیلرینی دانیشدی....
کئچهن گونلرده ایشغالچی ائرمنیستان دؤولتی بیر داها وطنیمیزین قوزئی حیصهسینه هوجوم ائتمیش و بیر نئچه عسگریمیزین شهید اولماسینا و یارالانماسینا سبب اولموشدور. طبیعی قهرمان آزربایجان اوردوسو لازیم اولان جاوابی وئرمیش،...


text:
پسیکوآنالیسیس آچیسیندان «سحیربازلار درهسی» رومانینا بیر باخیش
شریف مردی
گیریش:
ادبیاتدا پسیکوآنالیتیک[روانکاوانه] نقد، «فروید »ـین یازینسال یاپیتلار اوچون، اؤز نظریهسی اوزره یازدیغی آچیقلامالارلا باشلادی. فروید انگلیس، آلمان و روسیه ادبیاتینی دریندن تانیمیشدی. روسیهدن داستایئوسکینی سئور بیریسی ایدی و «کارامازوف قارداشلاری» اوچون اؤنملی بیر مقاله یازدی.
فروید یازیلمیش اثری هر کسین یوخوسوندا گؤردویو رؤیالارلا بیر توتوب و اونلاری یازار اوچون گیزلین دیلکلرین گئرچکلشمهسی سانمیش. بئله بیر باخیشدا «یازینسال متن» یازارین نئروسیس[روانرنجوری] ـلییینین نیشانهلریدیر دئمک. بوندان دولایی ایسه فروید یازیدان یازارا دؤنمکله یازاری ـ یاراتدیغی رؤیالاری اوزره ـ پسیکوآنالیسیس[روانکاوی] ائدیر. فروید «داستایئوسکی و آتا قتلی» آدلی مقالهسینده داستایئوسکینین شخصیتینی دؤرد حیصّهیه آییرمیش؛ هملئت اویونونو آچیقلارکن شئکسپیئرین کاراکتئرینه باخمیش؛ و لئوناردو داوینچینین ده شخصیتینی یاراتدیغی یاپیتلاری اوزره پسیکوپاتوگرافی [آسیبنگاری] ائتمیشدیر. ماری بوناپارت ـ فرویدین شاگیردی ـ ائدگار آلئن پو ـیا توخونموش. نه ایسه بئله بیر ایلهتیشیم ادبی نقد نظریهلرینده منسوخ اولموش ایندی.
بو آچینی فرویدین اؤز شاگیردی ائرنئست جونز «هملت و اودیپ» آدلی کیتابچاسیندا دالدا قویوب و متنین اؤزونه کئچدی. او متنه اؤنم وئریب، متدن دیشاری هر زاددان واز کئچدی. بو باخیشدا «متن» پسیکوآنالیسیس اولونور دئمک؛ متنده اولان کاراکتئرلرین داورانیشلاری ـ متندن شاهید گتیرمکله ـ آچیقلانیر.
اوچونجو آچی ادبی نقدده (پسیکوآنالیسیس آچیسیندان) ۱۹۶۰ ـلاردان بری نورمن هولند ـله باشلانمیش. اوخوجو متنین اوخوماغیندا لذت آراییر؛ فرویددان آلینمیش بو باخیشی نظرده توتماقلا، اوخوجونون متنله ایلیشگیسی اؤنملی ساییلیر و پسیکوآنالیسیس اولان اوخوجو و اونون متنـه اولان تپکیسیدیر. بئلهلیکله متندن مؤلفین اؤزونه، سونرا متندن متنـه و داها سونرا متندن اوخوجویا کئچیلمیشدیر؛ باشقا سؤزله دئسک: ایلک باخیشدا یارادیجیایدی پسیکوآنالیسیس اولان، سونرا اثرده اولان شخصیتلر و داها سونرا اوخوجو.
آچیق بیر سؤز:
“سحیربازلار درهسی” آدلانان رومان، آذربایجانیمیزین اوتای یازاری”کمال عبدالله”ـین اوخوناقلی نثری ایله خانم “سحر مرشد”ـین چکدییی زحمتیندن دولایی عرب الیفاسینا کؤچورولوب، “بوتا یایین ائوی” طرفیندن یاییلمیشدیر. خوشا گئتمز جلد طراحلیغی و اوندان قاباریق دال قابیغیندا یازیلان سؤزلر اینجیتسه ده آدامی، گؤزدن کئچیرمهلی نثری و آنلاتیسی وار بو کیتابین!
□□□
پئسیکوآنالیسیس آچیسیندان «سئحیربازلار درهسی» رومانینا، اؤنجه اؤتوردویوم اوچ آچینین ایکینجی گؤستریشی ایله باخساق: روماندا ایکی باش کاراکتئر وار ایکی نسلدن. آنلاتی[ریوایت] بو ایکی آتابالانین اولایینا حصر اولونموش، قالان سؤزلر ایسه دئدی قودویا چئوریلیر چوخو. «جلاد محمدقلی» و اونون اوغلو «کاروانباشی اللهوئردی». بو ایکی کاراکتئر رومانین آنلاتیسیندا، قتل ائدیب، گوناهکار بلکه ده گوناهسیز اینسانلاردان ایستر ایستهمز جان آلیر یا دا جان آلماق ایستهییرلر. بو قتللر بعضن اونلارین پاراپارا شخصیتلریندن دولاییدیر، یانی اؤزلری بئله بیلمهدن قتل ائدیرلر. «اؤز» دئدیییمده فرویدین آنلاتدیغی Ego ـنو نظره آلیرام. بوردا اولایلار آلتبیلینجین ائتکیسی اوزهرینده باش وئریر؛ باشقا سؤزله: بیله بیله یوخ، بیلمهیه بیلمهیه قتله ال آچیلیر بعضن.
۶۱جی صفحهده اوخویوروق:
«… گؤزل پرنیسهنین اوزون داغینیق ساچلاریندان دالغین ـ دالغین محمدقلینین بارماقلاری گزیردی و بو زامان بیر آز دا برک قیسیلیردی محمدقلی گؤزل پرنیسهیه، اصلینده بو دفعه روحو قیسیلیردی اونا عیناً کؤرپهیکن آناسینین ایستی قارنینا قیسیلدیغی کیمی. بوندان دا آلدیغی لذت بیر باشقا ایدی. عیناً آناسی ایدی گؤزل پرنیسه. سسی ده اوخشاییردی سسینه، البته کی آرتیق اونون اوچون عیناً آناسی ایدی گؤزل پرنیسه./ص۶۱»
پسیکوآنالیسیسدا انسانین جینسل حیاتی ایکی دؤورهیه بؤلونموش: دوغدوغوندان بئش یاشینا قدر (بئشدن ده ایرهلی کئچدی بلکه)، و بلوغ یاشیندان سونرا یاشانان جینسل حیات. اوشاقدا بئش یاشیندان بری جینسل دویغولار سؤنمهیه باشلامیش اونودولور، آنجاق بیر داها سونرالار باش قالدیراجاق!
اوشاق بو کئچیدی یاشاییر و اونا اؤزل اولان اوبژه بو دؤورهده فرقلیدیر. اوغلان اوشاغینا آناسی و قیز اوشاغینا آتاسی اوبژهدیر! اوغلان اوشاغی آناسینی تصاحب ائدهجک و اونو اؤزونه تملّوک ائدهجک ایشینده آتاسینی بؤیوک مانع گؤرور و اونو قاباقدان گؤتورمهلیدیر؛ ائله بونا گؤرهدیر حؤکومدار اودیپ ـ اؤزو بیلمهدن ـ آتاسینی اؤلدورور!
فرویدین آنلاتدیغی پسیکوآنالیسیس نظریهسینه گؤره، بو کئچیدی هر اوشاق یاشاییب کئچمهلی، آنجاق اودیپ عقدهسینه دوچار اولان اوشاق بو دؤورهده دوروب قالیر . اودیپ مرحلهسینده اوشاق اَلی ایله اؤز قضیبیندن لذت آلابیلر و اونا اولان اوبژه ده آناسیدیر! اوشاق بو دؤورهنی ساغلام کئچیب اؤتورمهسه، بؤیودویو زامان آناسینین ایماژینی باشقا قادینلاردا گؤرهجک (آناسینی باشقا قادینلارا، قیزلارا پروجئکت [فرافکنی] ائدهجک). نئجهکی قیز اوشاغی آتاسینی.
محمدقلینین ائولنمه یاشی کئچیرسه ده، نه کیمسهیه وورولوب نه کیمسهنی اؤز ائشی اولاراق قبول ائدیب. تکجه آناسینا اوخشار گؤزل پرنیسهنی گؤرجهیین «… محمدقلینین گؤردویو و محمدقلینی چاشدیران، فیکیرلرینی بیرـ بیرینه قاریشدیران او جوان گلین …/ص۵۴» ـه بیر گؤیول یوخ مین گؤیول وورولور. بس نه اولدو؟!
دوزدن بو آدام محبّتده اوغوللوغونا آز قویماییب هئچ «…. بیغلار شوه اولاجاق، گؤزلر قاپ ـ قارادیر، کورهن ساچلاری پاییز چمنلیییدی ائله بیل. او بیر اولان آللاه بیلیر کی سنه نه قدر محبتیم وار قلبیمده، سندن باشقا محبتیم… بیر ده ائله سنهدی، بیرجه دنهم، حیاتیم منیم، بیرجهم، عؤمروم ـ گونوم، جانیم ـ جییهریم …/ص۱۲۷»، گؤرونور جلاد محمدقلی محبّت صاحیبیدیر، آتا دا اولا بیلیر بیرینه، جلاد دا اولسا اونسیّت بسلهیه بیلیر بو آدام! آمما ندن ایندییه کیمی تک یاشاییب و اؤزونه بیر ائش سئچمهییبدیر؟ ایندی بو دورنا گؤزلو گؤزل پرنیسه بیردن بیره آغلینی هوشونو آلیر گئدیر؟! او آناسینی گؤرور گؤزل پرنیسهده!
ایلک و سون قتل:
محمدقلینین ایلک و سون قتلینین ندهنینه کئچمهدن اونون متنده آنلاتیلان شخصیتینه یاناشساق: «شئشهبیغ جلادباشی محمدقلی» ذاتن قاتلدیر، «… هه لذت ده آلیردیم آدامی آدام دالینجا شاهین امری ایله او دونیایا یولا سالاندا…/ص۱۳۲»، کدخدا ماجراسیندا دا جلاد محمدقلی کدخدانی اؤلومه سورویه سورویه اؤز کومکچیلرینه «… تئز اولون توتون بونون آیاقلارینی، بای، بای، باخ بونا، آی آللهین حئیوانی، ساکیت اول، چیخارما منی حوصلهدن، تپیک آتیر، آتما تپیک…/ص۴۱» دئیه کدخدانی بیر حئیوان کیمی سلاخخانایا سورویور. وزیر مشهدی علی ده محمدقلیدن سوردوغو زامان «… ـ شاهین قوللوغو دئییرسن سن، نه دئییرسن، نه تهَر قوللوقدو بو؟…/ص۹۰» وزیر ده ائشیتدییی جاوابدان شاشیر قالیر، او قطعییتله دئییر: «… جلاد اولاردیم، آغا./ص۹۰».
آمما ایلک و سونونجو قتلی اؤز دوغما آناسی و آناسینا بنزر گؤزل پرنیسه اولور! «… بو منیم سون قتلیم اولدو. اوولیمینجی منیم آنام ایدی، سونونجو دا کی سنین آنان…/ص۱۳۵».
«شئشهبیغ جلاد محمدقلی» ذاتن قاتل اولاراق، آناسینی دا آناسینین عماوغلوسونو دا اؤلدورور. آرتیق اونلار خیانت ائتمیشلر و خیانت جلاد اوچون باغیشلانمامالی بیر گوناهدیر!
بو اولایلا محمدقلینین اودیپی دویغوسو اویانیر. (آتا ـ بیر جینایت اوزره ـ یوخ اولوب، و بو جینایت یالنیز جینسل دویغولارا گؤره اولموشدور) محمدقلینین کاراکتئری پارا پارا اولور. بیر پاراسی آناسینی ایسترکن اوبیر پاراسی اونو اؤلدورور. ایلک قتلینه ایشاریب «… من اؤزوم ده یاتا بیلمیردیم. آمما، باخ، منیم یوخوسوزلوغومون سببی وار ایدی. بیلیرسن من نییه یاتا بیلمیردیم؟ بیلمیرسن، هاردان بیلهسن کی؟!… منیم بیریمجی ال قالدیریب او دونیالیق ائتدیییم قوربانیم بیلیرسن کیم ایدی؟ بیلمیرسن؟…/ص۱۳۲» بو حسرت دولو دانیشق، هر قتلینه لذت دویان «شئشهبیغ جلاد محمدقلی»ـنین سؤزلریدیر!
او آناسینا بنزر گؤزل پرنیسهنین گؤرشونه قدر سوبای قالیر! آرتیق آتاسینین یئر اوزوندن یوخ اولما اولایی (قتلی) اونون اودیپی عقدهسینی اوزه چیخاریبدیر.
جلاد محمدقلی آناسینی ـ ایستهمهدن ـ آتاسینا خییانت ائتدییی گوناها گؤره، گئجه واختی درین قویویا ایتهلهییر. آناسینی اؤلدورمک اونا بیر باشلانیش گوناهیدیر «… ائله… او آرواددان سونراسی داها آسان اولدو. آرتیق آسان ایدی./ص۱۳۲» و بو گوناه جلادین آلتبیلینجینین یونهلتیسی ایله باش وئریر. بوردا اؤزو (Ego) دئییل بلکه اونون ذاتیندا اولان غریزهسی (Id) اونو عمله مجبور ائدیر. بو گوناهدان سونرا دئمک جلادین الی قیزیر و اولور ذاتیندا اولان جلاد!
آمما نهدن بو جلاد اؤز سئودییی گؤزل پرنیسهنی ده اؤلدورور؟!
«… اوزون گئجهلرین بیرینده … محمدقلی نهایت یانیندا میشیل ـ میشیل اونا قیسیلیب یاتمیش گؤزل پرنیسهنی بؤیروندن یاواشدان ایتهلهدی…/ص۱۵۸» دوروب گؤزل پرنیسه ایله «… چیخدیلار او قایالیغین باشینا. آشاغیسی درین دره ایدی…/ص۱۵۹» گؤزل پرنیسهیه اؤزو دئسه ده «واختدی/ص۱۵۸» آنجاق بیلهرکدن ایستهمیر بو جینایهتی گؤرسون «… یوخ، قوی من داشی اتهییمدن تؤکوم، ائتمهییم من بو ایشی، دوشونوب محمدقلی ایستهدی گؤزل پرنیسه-نی قایتاریب تزهدن آیاقلاری اوسته قویسون یئره … بیردن حس ائلهدی کی، بس آخی اللرینی کی قالدیریب گؤیه، بو اللرینده بیر آغیرلیق یوخدو، کیمی قایتاریب قویور یئره؟!…/ص۱۶۰». او اؤزو ایستهمهدن بو قتلی ائتدی. آمما یئنه بو سوال اؤز یئرینده قالیر: بو جلاد اؤز سئودییی گؤزل پرنیسهنی ندن اؤلدورور؟!
پرنیسهیه قیسیلماق محمدقلینیین آناسینی خاطیرلادیردی، و بو قیسیلماق اونون «… عیناً کؤرپهیکن آناسینین ایستی قارنینا قیسیلدیغی کیمی… /ص۶۱» آناسینی جانلاندیریردی گؤزونده. آناسی خائن بیریسی ایدی؛ و گؤزل پرنیسه آناسینین یئرینه اوتورموشدور اونون آلتبیلینجینده. آناسی اونون عماوغلوسو ایله قورغو قورموش آتاسینی اؤلدورموشدولر و بو خیانت باغیشلانمامالی بیر گوناه. هر گئجه جلاد محمدقلی یاتاقدا گؤزل پرنیسه ایله یاتدیغی زامان و بیربیرینه قیسیلدیغی زامانلار آناسی ایدی آلتبیلینجینده و خیانتکار. و بونداندی گؤزل پرنیسهنی اللری اوسته درهیه آتاندان سونرا «…. گلیب گؤزلرینین قاباغیندا بئله بیر منظره دایاندی. آناسینی ایتهلهییب قویویا …/ص۱۶۰».
باشقا توخونمالی بیر قونو «قویو» و «دره» ایماژلاریدیر بو ایکی قتلده. فروید «رؤیالارین تفسیری» کیتابیندا، یوخودا گؤردویوموز ایماژلاری و رؤیانین دیلینی آنلادیرکن قادینلیق ایماژلارینی ایچهریسی اولان، حجمی اولان درین نسنهلردیر دئییر. (ائو، حجملی قابقاجاق، قازان، کوپه، قویو و دره) و ائرککلیک سیمگهلری ده اوزون بیر نسنهلر: داغ، آغاج، ایلان… بو ایکی قتلی ده محمدقلی خیانت و جینسل اوبژهسینه گؤره ائتمیشدیر، بوندان دولایی آناسینی قویویا و گؤزل پرنیسهنی درهیه ـ قادینلیق اوبژهلرینه ـ آتیر (قایتاریر!).
شاه قتلی:
کاروانباشی «قبله عالم»ـی گوناهسیز گوناهسیز قتله یئتیرمک ایستهییر! بونون ندنی نه اولا بیلر گؤرهسن؟!
بو سوالا دؤنمهدن؛ اودیپ عقدهسی ایله یاناشی بیر قورخو یوخسا نیگرانچیلیق دا وار فرویدا گؤره، و بو قورخو اخته-لیک قوورخوسو دور. فروید دئییر: اوغلان اوشاغی آناسینا گؤیوللو اولدوغو اوچون آتاسینین وَریندن اونون اخته اولماغینا (بورولماغینا!) بیر نیگرانچیلیغی وار. آخی آلتی ایله اوینارکن آناسینا دوشونور، بونا گؤره ده آتاسی الی ایله اخته اولما قورخوسو اونو نیگران ائدیر!
روماندا کاروانباشی ایله یاناشی و اونون کؤلگهسی ایله گلن بیر کاراکتئر وار «خواجه ایبراهیم آغا» آدیندا. کاروان-باشینین ساغ الی و دئمک اونون اولمادیغی حالدا ایشلَرینه یئتیشن کیشیدیر بو آغا! بلکه ائله خواجه ایبراهیم آغا کاروانباشینین ایکینجی شخصیتی و اونون اؤزودور دئمک! بو آغانین بوتونلوکله اؤزونه عایید اولان بیر قونو گؤرموروک رومانین باشاباشیندا. یالنیز بیر یئرده، او دا کاروانباشیدان مشهدی علی وزیرین اؤزونه گؤره سوال ائتمه-سی «… وزیر مشهدی علی منیم بارهمده سندن بیر سؤز سوروشمادی کی، آغرین آلیم؟!…/ص۷۹»، آمما «منیم بارهمده سندن بیر سؤز سوروشماق» ائله اؤزو بونا شاهد اولابیلر کی بو «من» ائله همان «سن»دی! روماندا یئرلی یئرلی گؤروروک ایبراهیم آغانین بوتون فیکری ذیکری و نیگرانچیلیغی آغاسینیندی و اؤزوندن باغیمسیز بیر دویغوسو یوخ!
اوسته قویدوغوم فرضه متندن شاهید:
۱ ـ خواجه ایبراهیم ایلک آنلاتیلان منزلده (سحربازلار درهسینه یاخینلاشارکن) کاروانباشیندان دا قاباغا کئچیب نیگرانچیلیقدا ، اؤزو ده یالنیز کاروانباشییا عایید اولان بیر قونودا! «… خواجه ایبراهیم آغانین اورهیی آتلاندی: ـ قوربانین اولوم، گلدیم… اورهییم راحات دئییلدی، داها آز قالدی، بو قارشیداکی گدییی کئچدیکمی، او اوزونده دره آچیلیر./ص۹» حال بوکی کاروانباشینین بو قونو دا اونا جوابی چوخ سرتدیر. «…ـ بیلیرم، یولو منه تانیدیرسان؟! ـ یوخ قوربانین اولوم، یوخ، بیلیرم سنین ده اورهیین داریخیر…/ص۹» گؤرونور خواجه ایبرایهم آغا کاروانباشینین اوره-یینین احوالاتیندان دا خبرداردیر! و یئنه اونا یانیت کاروانباشینین «… آی ایبراهیم آغا، بیر گئت سن ده بیر هؤور دینجهل…/ص۹» سؤزودور!
۲ ـ رومانین آخیمیندا کاروانباشییا اؤزل اولان قونو (آتاسینین روحونو احضار ائتمک!) دئییلهنده خواجه ایبراهیم آغا ایله بیرگه دئییلیر: «… کاروانباشی ایله خواجه ایبراهیم آغانی سئحیربازلار درهسینه هیجان ـ تلاشلا تلهسدیرن مقصدلری اصلینده اوردان اؤزلری ایله سئحیرباز سئچیب آپارماق نیتلری ایدی…/ص۱۳».
۳ ـ کاروانباشینین «ایللردی سینهسینده گزدیردیی او قدیم سئررینی، نیتینی/ص۱۳» خواجه ایبراهیم آغا بیلیر، هم ده «ان بؤیوک آرزوسو/ص۱۳» او «نیتینین حیاتا کئچیرمهسی/ص۱۴» دیر. حتی بو آرزوسوندا کاروانباشیدان دا قاباغا کئچیر… «… کاروانباشیدان دا آرتیق درجهده اؤزو ایستیردی بو نیتینین حیاتا کئچمهسینی../ص۱۴». و …
بئلهلیکله کاروانباشینین امینی اولان بو خواجه ایبراهیم آغا، دئمک اونون سیمگهسیدیر اختهلیک نیگرانچیلیغینا. (بونلار ایکیسی ده بیر آدام! اؤلمکلری بئله بیر زاماندا!)
اختهلیک هدهسی کاروانباشینی یوخوسوندا ـ اویاغیندا دینج بوراخان دئییل! و فرویدا گؤره تیکرار اولان یوخو مطلق آنلام داشییان بیر مسالهدیر. «… اوشاقلیقدان عقلیم کسندن اوزو بویانا من آنجاق «انتقام» دئییب یاشامیشام، بیلهسن. گئجهلر «انتقام» سؤزو یاپیشیب قالیب دوداقلاریمدا، او سؤزله یوخویا گئتمیشم، سحرلر او سؤز بیر پارچا پالچیق کیمی قورویوب دوشوب دوداقلاریمدان او بیری گئجهنین قوینونا…/ص۱۴۴».
دؤنسک اوسته اؤتوردویوم سوالا: کاروانباشی «قبله عالم»ـی گوناهسیز گوناهسیز قتله یئتیرمک ایستهییر! بونون ندنی نه اولا بیلر گؤرهسن؟! کاروانباشی بوتون عؤمرو نیگران قالیبدیر. سانکی اوشاق ایکین بورولوب (هدهسی وار ایمیش بورولماسا دا!)، ایندی ایسه «انتقام» دئیه بیر سؤز گیریب یوخولارینا، قورخو ایچیندهدیر هله! و بو هدهدن قوتولماغینین علاجی اونون آتاسینین یوخ اولماغیدیر دئمک! آنجاق کاروانباشینین آتاسی ایللردیر یوخ!
مملکتین شاهی رعیته آتادیر دئمک! و کاروانباشینین آلتبیلینجی «قبله عالم»ـی اؤزونه آتا سئچمیش! اونو (قبلهی عالم) گؤتورورسه دئمک آتاسینی یوخ ائدیر و بونونلا اؤز نیگرانچیلیغینا سون قویور. فروید اؤز کیتابیندا بو مئکانیزمی (Displacement) آیدینجا آچیقلامیشدیر.
ایلگینج شئی بوردا آلت قتالهدیر. کاروانباشی «شاه»ی (آتاسینین یئرینه اوتوران کیشینی آلتبیلینجینده) اؤلدورمک ایستهییر ده بیر عصا ایلا گؤرور بو ایشی! «… آغا، بیر سنه دئییرم، او عصانین ایچینده اوزونسوو دئشیک ـ دئشیک بیر شوشه قاب وا. زهرلی یاش هاوانی دولدوروبلار بو شوشهیه ییغیبلار. هر دفعه عصانی کی یئره باساجاق، زهر بوخارلاییب هاوا ایله بیر دولاجاق بونون جییهرلرینه…/ص۱۵۲». عصا کی، فرویدا گؤره قضیب (اختهلیک هدهسینه قارشی) سیمگهسیدیر!
آنجاق بو قتل کاروانباشی الی ایله باشا چاتمیر دا اونو ائله اختهلیک نیگرانچیلیغی آتاسی وریندن باسیب ییخیر! قضیب سیمگهسینی داشییان «خنجر» ساپلانیر کاروانباشینین قلبینه «… بیلیرسن نه وار؟! گؤتور او خالچادان آسیلان خنجری الینه، گؤتور، چکینمه و الین ده تیترهمهسین. چوخ آساندی بو. وئرمه اؤزونو شاهین الینه، ظولمو بؤیوک اولاجاق. ساپلا، ساپلا قلبینین باشیندان…/ص۱۶۵».
قایناقلار:
۱ ـ فروید، سیگموند (۱۳۸۲) تفسیر خواب، شیوا رویگریان، تهران، نشر مرکز
۲ ـ فروید، سیگموند (۱۳۸۲) رئوس نظریه روانکاوی ، حسین پاینده، فصلنامه ارغنون، شمارهی ۲۲
۳ ـ رایت، الیزابت (۱۳۷۳) نقد روانکانهی مدرن، حسین پاینده، فصلنامه ارغنون، شمارهی ۴
۴ـ سئلدون، رامئن (۱۳۷۳) نقد روانکاوانهی نمایشنامهی هملت، حسین پاینده، فصلنامه ارغنون، شمارهی ۴
۵ـ پاینده، حسین (۱۳۹۰) بیگانهی آشنا: روانکاوی و نقد ادبی، کتاب گفتمان نقد، انتشارات نیلوفر
۶ ـ فروید، سیگموند (۱۳۷۳) داستایوسکی و پدرکشی، حسین پاینده، فصلنامه ارغنون، شمارهی ۳
۷ ـ عبداله، کمال (۱۳۹۲) سئحیربازلار درهسی، بوتا یاییم ائوی


text:
«عاشیق حسین اسدی» ابدیته قووشدو
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
چوخ تاسفله گؤرکملی آذربایجان صنعتکاری عاشیق حسین اسدی شهریور آیینین ۱۳ده اورهک انفاکتی سببیندن ۵۸ یاشیندا حیاتینی ایتیرمیش و ابدیته قووشموشدور.
اوزون ایللردن بری تهران شهرینده یاشایان عاشیق حسین اسدی، ایران آذربایجانیندا عاشیق صنعتیمیزین آغیر گونلرینین فداکار تبلیغچیسی اولموش و اؤز صنعتینی سئودیگی ائل- اوباسینین خوشبختلیگی، سئوینجی و گلهجهیه نیکبین باخماغی اوغروندا چیچکلندیرمیشدیر.
عاشیق حسین اسدی یارادیجی صنعتکار اولموش، ساز صنعتینین امکانلاریندان اولدوقجا فایدالانمیش و بو امکانلاری اؤز صنعتکار قابلیتیله گئنیشلندیریب و الده ائتدیگی نائلیتلری اؤز شاگرلرینه ده کئچیرتمیشدیر. بو گون خالقیمیزین فخر ائتدیگی دونیا شهرتلی اوستاد عاشیق چنگیز مهدیپور و بیر نئچه باشقا یارادیجی عاشیق و ساز ایفاچیلاری عاشیق حسین اسدی صنعتی بولاغیندان سو ایچنلردن اولموشدولار.
عاشیق حسین اسدی ایران انقلابیندان سونرا آذربایجان ساز صنعتینه یئنی آب و هوا گتیرن ایلک صنعتکارلاردان و بلکه ده بیرینجیسی اولموشدور.
عاشیق حسین اسدی سون ایللر ساز صنعتیله برابر آذربایجان تار ایفاچیسی کیمیده چیخیش ائتمیش و عؤمرونون سون گونلرینهدک ایستر ساز و ایسترسه ده آذربایجان تارینین ایفا امکانلاری اوزره یورولمازجاسینا یارادیجی ایش آپارمیش و اونلارجا شاگیرد تربیه ائتمیشدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی امکداشلاری، عاشیق حسین اسدینین اؤلومونو عاشیق صنعتیمیزه آغیر بیر ایتگی حساب ائدیر و بو ایتگینی آذربایجان خالقینا، اونودولماز صنعتکاریمیزین حؤرمتلی عائیلهسینه، قوهوم- اقرباسینا و بوتون آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت درنکلری – خصوصیله خدافرین انجومنی- عضولرینه باشینیز ساغ اولسون! دئییر و اونودولماز صنعتکاریمیزین شرفلی خاطیرهسینی عزیزلهییر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۱۳ شهریور ۱۳۹۵
***
مراسم تشیع جنازه و ختم استاد عاشق حسین اسدى:
تشییع جنازه: یکشنبه ١۴ شهریور- صبح از درب منزل واقع در تهرانپارس – میدان رهبر- انتهاى خیابان طالقانى آخرین کوچه
خاکسپاری: یکشنبه ١۴ شهریور- ساعت ۱۰ صبح- قطعه هنرمندان بهشت زهرا در تهران
مراسم ختم (مسجد): یکشنبه ١۴ شهریور از ساعت ۱۷ الى ۱۹ در مسجد امام رضا واقع در: تهرانپارس- بلوار پروین- انتهاى خیابان ١٩۶ – مابین خیابان ١٣۵و ١٣٧


text:
۱۸۵۲ (میلادی)
میلادی ۱۸۵۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی ایکینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ سپتامبر - اینگیلیسده ایلک پولسوز کیتابخانا یارادیلدی.
- ۲۴ سپتامبر - فرانسهلی هنری جیفار دونیادا ایلک دفعه بالوندا اوچوش حیاتا کئچیرمیشدیر.
- ۲۳ نوْوامبر - اینگیلیسده ایلک دفعه پوْست قۇتولاری قۇراشدیریلیب.
- ۲ دسامبر - اۆچونجو ناپلئون فرانسه ایمپیراتورو اعلان ائدیلدی.
- ۱۷ ژانویه - ساند ریور آندلاشماسی ایله بیرلشمیش شاهلیق٬ ترانسوال دئدیگی (گۆنئی آفریقا) بوئر مۆستعمرهلرینین باغیمسیزلیغینی قبول ائتدی.


text:
بو شعر اوزون ایللر آیریلیغیندان سونرا
وطنی زیارت ائتدیگیم واختلارا تصادف ائدیر.
وطن اوغلو
کئچن کئچدی، اوره ک جوشدو، آلیشدی.
گلهجکدن دانیش، یاز، وطن اوغلو.
اوزاق قارداش یاخینلاشیب، دانیشدی،
قلهمه آل، قوی یارانسین سؤز ، وطن اوغلو
بیز سلام گؤندردیک ساغ وطنداشا،
یاغییلا دؤیوشن ایگید قارداشا.
خزان پاییز کئچدی، قیش چاتدی باشا،
باهار نفسیله یاز، وطن اوغلو.
اوجا داغلارباشی داییم- قار اولار،
بیرلیکده دوشمنی أییب هر زامان.
آیریلیق اولماسین آماندیر، آمان،
أیرینی کسهجک، دوز، وطن اوغلو.
مردلرین تاریخده دئییلیب، آدی.
اوره ک بیر، دیلک بیر بودور، مورادی
یوردوموز کوروغلو، بابک سوراغلی،
نامرددن الینی اوز، وطن اوغلو.
اینجهلیب اوزاق یول چوخ یاخینلاشیب،
قیزیل گول، قرنفیل آچیب، دولاشیب،
یازیلان تعریفلر گلیب، یئتیشیب
خائینی ریشه دن قاز، وطن اوغلو.
آستارا کؤرپوسون شاعرلر کئچدی،
تورکلر، تالیشلار دئییب دانیشدی.
خزره، چایلارا، یولا سؤز قوشدو،
کئفلری ساغ گؤردوم یاز، وطن اوغلو.
وطندیر قلبیمین سئوگیسی، مورادی،
ساوالان داغلییام، حیدر اؤولادی،
بیلین کی، او منم وطنه باغلی،
صیادام پیلهچالی، قیز یوردلو، داغلی.
کریماوف (داسی)صیاد آغامی اوغلو ۱۹۹۲.۰۸.۱۲- جی ایل ایراندا اولارکن


text:
موسلمانلارین شام آلینماسی
موسلمانلارین شام آلینماسی (اینگیلیسجه: Muslim conquest of the Levant) راشیدی خیلافتی و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.فیلیسطین دؤولتی و سوریه و اوردون و لوبنان و ايسرائيل و آنادولو یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو راشدین خلیفهلری غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Muslim conquest of the Levant»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده موسلمانلارین شام آلینماسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دونیا آنا دیلی گونو
گونئی آزهربایجان تورکونون بوتون کیشیسهل و توپلومسال حاقلارینین آراسیندا ان اؤنهملیلهریندهن اولان، اؤز دیلینی دانیشیب، یازیب، اؤیرهدیب، اؤرهنیب، و رسمی اولاراق اؤز رسمی و میللی ادارهلهرینده ایشلهتمهک حاققی، اونا اسیرگهنمیشدیر.
دونیا آنا دیلی گونو،
گونئی آزهربایجان تورکونون بوتون کیشیسهل و توپلومسال حاقلارینین آراسیندا ان اؤنهملیلهریندهن اولان، اؤز دیلینی دانیشیب، یازیب، اؤیرهدیب، اؤرهنیب، و رسمی اولاراق اؤز رسمی و میللی ادارهلهرینده ایشلهتمهک حاققی، اونا اسیرگهنمیشدیر. بو اینسانا و توپلوما قارشی یاساقلارا ان آز ائلهشتیری و اعتراض، ان آغیر سوچلامالار و سونوجدا ان آغیر ایتگیلهر وئرمهلی اولماقلا جاوابلانمیشدی. گئچمیش ۸۰ ایلده، ایران ایشقال گوجلهری، گونئی آزهربایجانی هر یؤندهن، نیظامی، سیاسی، گئچیمسهل، توپراقسال، و اؤزهللیکله دیل و کولتور یؤنوندهن سالدیرییا اوغراتمیشلار. ایران ایشقال گوجلهری، هر دوندا و هر رنگده اولور اولسون، پهلویلهردهن توتدو تا ایسلامی فاشیستلهرینه و حتی یاشیلجی و یا فئدرالچیلاراجان،هامیسی، گونئی آزهربایجانا و گلهجهک بؤیوک آزهربایجانا آند ایچمیش دوشماندیرلار.
ایندی، ایران دوشونجهسی، آزهربایجان دوشونجهسی ایله رسما قارشی قارشییادیر. نئجه کی تورک دوشونجهسی فادس دوشونجهسی ایله قارشی قارشییادیر. گونئی آزهربایجان، اؤز تورکجهسینه ساریلاراق بو قوتسال بؤیوک آزهربایجان دوشونجهسینی گرچهکلهشدیره بیلهر. اؤزونه، گئچمیشینه، و گلهجهیینه سایقیسی اولان گونئی آزهربایجان تورکونون ان کسگین سیلاحلاردان بیری ده اونون اؤز به اؤز تورکجهسیدیر. بو گوجلو و دهیهرلی سیلاح قوللانیلمالیدیر.
تورکجه بیر سیلاح اولاراق دوشونولمهلیدیر. بو دوشونجه هر گونئی آزهربایجان میللی حرکتچینین تهمهل (Temel) ساواش تاکتیکی اولمالیدیر. ایران ایشقالینا قارشی، هر یؤنده و هر طورلو، دیرهنیش گؤستهریلمهلیدیر. بو دیرهنیش و بو قارشی ساواش، ایران یانلیسی اولان هرکسه و اؤزهللیکله گونئی آزهربایجانی “ایران فئدرال سیستئمی” آدی آلتیندا، و یا ایران تورکلوغو آدی آلتیندا، ایران ایشقالی آلتیندا توتماغا چالیشانلارا آچیلمالیدیر. گونئی آزهربایجان تورکونون قورتولوشو و سعادهتی، یالنیز اونون ایران ایشقالیندان آرینماسیندان، و اؤز باغیمسیزلیغینا یئتیشمهمیشدهن، و بؤیوک آزهربایجانین یارانیشیندان اولاجاقدیر. بو آرزویا و بو سعادهته یئتیشمهک اوچون، دیلیمیز اولان بو گوجلو سیلاحین دهیهرینی آنلامالیییق. ایللهر اؤنجه، بیز گونئی آزهربایجاندا و باشقا تورک یاشایان بؤلگهلهرده، اوخوللارین بیرینجی گونونو اوخولا گئتمهمهغی اؤنهرمیشدیک. بو دوشونجه یاواش یاواش هر سیاسی قوروبون مهنیمسهنمیش تاکتیکینه دؤنموش دورومدادیر. بو دوشونجهنی گرچهکلهشدیرمهک اوچون بوتون سیاسی قوروبلار جیددی اولاراق، ایشبیرلییینده اولمالیدیرلار. بو بیر گونو بیر یئدیگونه (هفتهیه) اوزاتماق، و بو ایلهمی ایشقالدان قورتولماغا گوجلو بیر آراج کیمین قوللانماق اولار. اوخوللاردا و رسمی یئرلهرده تورکجه دانیشماغا و یازیشماغا ایصرارلی اولماق و بونون اوستونده دیرهنمهک و بو ائتگینلیغی اهیلهملهشدیرمهک گرهکلی و یارارلیدیر.
آنالار، “فارسجا بیلمهیهن ساوادسیز اولار و گئریده قالار” دوشونجهسینین بوش و دوشمان و دوشمانا اویانلارین اؤز آنا دیللهرینی اؤیرهتمهکله اونلارا و گلهجهک نسله خیانتده بولونماسینلار.
بابالار، “ائوده تورکجه دانیشیلار” قورالینی اویقولاماقلا، حاکیم فارس میللتینین ائولهره اوزانان ایرهنج ائگهمهنلیک الینی کهسسینلهر. یعنی دوغولان چوجوخلارین آدلارینی تورکجه قویماقدا ایصرارلی اولماقلا، و حتی هر کس اؤز آدینی و یا ایش یئرینین آدینی تورکجهیه دئییشدیرمهک اوچون ایشقالچی دولهتین “ثبت احوال” ادارهسینه گئتمهکله بؤیوک بیر سیاسی دالقا و اَیلهم گرچهکلهشدیره بیلهریک. ایشقالچی میللتین دیلینی ایشلهتمهکدهن چهکینمهک ان بؤیوک میللی و مدنی باش ایمهمهکدیر. ایشقالچی میللتین دیلینده رادیو، تلویزیون، و قازئتهلهری بایکوت ائتمهک و ایلگیلهنمهمهک، گونئی آزهربایجان تورکونون باش بئینینی نؤکر ائدیجی، کؤلهلهشدیریجی و بیر سؤزده فارسلاشدیریجیلیقدان قورتولماغا یؤنهلی گؤتورهر. میللی حرکتیمیزین چالیشانلاری و باغلی اولدوقلاری قوروبلار، هر کس و هامی، تورکجهیه ایراندان قورتولماق اوچون بیر سیلاح اولاراق باخمالیدیرلار، و بو کهسهرلی، دهیهرلی و یارارلی سیلاحین قوللانیش یوللارینی اینجهلهمهلی و بیلمهلیدیرلهر.
کیشینین (اینسانین) ان ایلکهل و ان دوغال حقلهریندهن اولان “آنا دیلی”ندهن بو قدر اؤز توپراقلاریمیزدا محروم قالماق هئچ کیشییه و اؤزهللیکله هئچ تورکه یاراشماز. بو قدر آشاغالیق دوروم کیمسهیه یاراشماز البته. اما، گئچمیش ۸۰ ایلده فارس میللتینین اوستونلوغونو ساوونان “ایرانچیلار”، قوندارما ایران یاراتماقلا و قوندارما ایرانلی میللتی یاراتماقلا، یاواش یاواش تورکو و اؤزهللیکله گونئی آزهربایجان تورکونو تورکسوزلهشدیریلمهغه و فارسلاشدیریلماغا سوروکلهمیشلهردیر.
ایندی، قوندارما ایراندا، ۳۵،۰۰۰،۰۰۰ تورکون اؤز “آنا دیلی”نده بؤیله محروم توتولماسی و بو قدر تحقیر اولونوب اَشاغیلانماسی، هر کسه بیر نرمال دوروم و قبول اولونموش سورهردوروم اولسا دا، دونیا دیلچیلیک بیلیمینه گؤره و دونیا توپلوم و تینتوپلوم بیلیمینه گؤره بؤیوک بیر فاجیعهدیر. گونئی آزهربایجان تورکونون بؤیله ایران ایچینده گون به گون اَریییب گئتمهسی و یاواش یاواش یوخ اولماسی، اینسان تاریخینده اَن بؤیوک ایتگیلهردهن بیری و اَن بؤیوک فاجیعهلهردهندیر. بو “دیلقیریمی” ههمهن سؤیقیریما بهنزهردیر و سونوجلاری دا ههمهندیر. بو بؤیوک فاجیعهنین بیزیم مظلوم میللتین باشینا یاواش یاواش گلمهسی اونون حس ائدیلمهسینی داها چتینلهشدیرمیشدیر. بیر یانداندا فارسلاشدیرماغین و تورک دوشمانلیغینین اؤنده گئدهنلهرین بیر چوخو تورک کؤکهنلی اولماغی بو ایرهنج و قورخونج سورهجی داها دؤزوملو و یوموشاقلاندیرمیشدیر.
گئچمیش یوز ایلده ایران بوتونلوغونو ساوونان و تورک وارلیغینی فارس میللتینین ایاغینا سالان، سؤزده آیدینلارین چوخو تورک کؤکهنلی اولموشلار. یاشاملارینی فارسا و ایرانا آدامیش و تورک دوشمانلارینا سیاسی و یا ادبی ادبیات یارادانلار، ایشقالچی، اردهمسیز، و تجاوزچو فارس اوردوسوندان داها دا بهتهر و داها دا زهرلی ائتگی بیراخمیشدیر. گونئی آزهربایجان تورکونون قارشیسیندا دوران و اونو اؤز “آنا دیلی”ندهن محروم ائدهن، اونون خائین، ساتیلمیش، مانقوت، وطنسیز، سؤزده آیدیندیر. میللی حرکتده، بو قارانلیق یایان اما آیدین گئچینهن تورک کؤکهنلیلهر ان تهلوکهلی عامیللهر اولموشلار. میللی حرکتین چالیشانلاری بو تهلوکهیه دویارلی اولمالی و اونا قارشی دورمالیدیرلار. باشاردیقجا ایشقالچی میللتین دیلی، فارسجا یازماقدان چهکینیلمهلی و هر یئرده تورکجهیی رسمی اولاراق قوللانمالییق. تورکجهیه و اونون بیزه وئرهبیلهجهغی گوجه اینانیب، تورکجه یازمالییق. “آنا دیلی” بیزه هر شئیدهن اؤنهملی و قورتولوشا گؤتورهن یول کیمین گؤرونمهلیدیر. گونئی آزهربایجان میللی حرکتینین فارسا یازان چالیشانلاریندان گؤزلهنتیمیز بودور کی، اؤزلهرینه زحمت وئریب، تورکجه یازماغی و یا دوغرو تورکجه یازماغی اؤیرهنسینلهر. دوشمان دیلی ایله یازماغین و یازیشمانین هئچ بیر بهانهسی یوخدور. گهنهل اولاراق میللی حرکتیمیزین یازارلاری و یازیشمالاری تورکجه اولمالیدیر. اؤزونو آزهربایجانچی بیلهن هرکسین اؤزونه، بو قوشاغا و گلهجهک قوشاغا ان بؤیوک بورجو تورکجهنی قوللانیب گلیشدیرمهکدیر. تورکجه دوشونوب، تورکجه اوخویوب، تورکجه یازماق بیزیم حرکتیمیزین تهمهللهریندهندیر.
بو گون، “دونیا آنا دیلی گونونده”، گونئی آزهربایجاندا ایشقال آلتیندا اولان تورک میللتینین “آنا دیلینین” حاکیم فارس میللتینین الیله یوخ ائدیلمهسینه ایلگی چکمهک اوچون بیر یئره ییغیشمالییق و مظلوم و محکوم میللتیمیزین سسینی هرکسه یئتیرمهلییک. بیز، بو مظلومیتین هارایینی دونیایا چاتدیرمالییق. بیز، تورکجهمیزی یییهلهنمهلییک. یوخسا، ایران-فارس شیطانلیق دوزهنی، قوشاق قوشاق بیزی تورکسوزلهشدیریر، و بیزی اؤزوموزه اؤزگه ائدیر. بیز اویاق اولمالیییق، کی، دوشمان اویاقدیر. گئچمیش ۸۰ ایلده فارس-ایران دوشمانی بیزیم ان اوزاق کندلهریمیزهجهن سیزمیش و بیزی تالان ائتدیکجه فارسجایی آغزیمیزا سوخموشدور و بیزی ایرانلیلاشدیرمیشدیر. بو فلاکتین قارشیسیندا بیز دورمالییق. کیمسه گلیب بیزه بیزیم دیلیمیزی یوخلوقدان قورتارمیاجاقدیر. بو فارس-ایران دئوینین شوشهسی بیزیم الیمیزله تبریز خیاوانلاریندا یئره وورولاجاقدیر. بیز گونئی آزهربایجان تورکلهری، دیلیمیزی فارس پوزقونلوغوندان قورتاراجاغیمیزا آند ایچیریک. آند ایچیریک، گونئی آزهربایجان باغیمسیز اولاناجان، و تورکجه بوتون آزهربایجانین تاریخی توپراقلاریندا رسمی دیل اولاناجان، بو قوتسال ساواشیمیزدان ییلیب یورولمایاجاغیق. آند ایچیریک، فارس-ایران شیطانلیق دوزهنینی دیزه چؤکهردهجهییک و بؤیوک آزهربایجانی قوراجاییق.
یاشاسین گونئی آزهربایجان
یاشاسین تورک
یاشاسین تورکجه!
اوغوز تورک


text:
۲۶ نوْوامبر
۲۶ نوْوامبر:
- ۱۸۱۲ - ناپوْلئوْن قوْشونو مغلوب اوْلاراق رۇسیهدن گئری چکیلمهيه باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۴ - داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتینین اساسنامهسی درج ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۴۲ - شوروی اوْردوسو ایستالینقراددا عکس هۆجوما باشلامیشدیر.
- ۱۹۵۰ - تۆرکیه کوْرهده مۇحاریبهيه قوْشولموشدور.
- ۱۹۶۹ - سعودی عربیستانی ایله يمن آراسیندا سیلاحلی مۆناقیشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۷۸ - ایراندا روحانیلر اهالینی پهلوی رِژیمینه قارشی اعتیصابا چاغیریب و اؤلکه ایفلیج وضعیتینه گلمیشدیر.
- ۱۹۹۱ - آذربایجان جومهوریتینین داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتی میلّی اراضی قۇرومو کیمی لغو ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۹۳ - آلمان پ.ک.ک-نی تئرور تشکیلاتی کیمی تانیمیشدیر.
- ۲۰۰۸ - بمبئیده تِرور هۆجوملار نتیجهسینده ۱۷۳ نفر هلاک اوْلوب، ۳۰۰-دن چوْخ اینسان يارالانمیشدیر.


text:
`عالم` نتیجه لر
ینگی لیکلر [15]
- افغانستانده ینه تنیقلی بیر عالم اولدیریلدی
- ایککی تورک عالم گه آلمان نینگ 'یولدوزلی بویوک لیاقت نشانی' تقدیم ایتیله دی
- سعودی عربستان ده عالم یوسف الاحمد تورت ییل قماققه محکوم ایتیلدی
- انگلستان تورک عالم نینگ شرکتی تامانیدن ایشلب چیقاریلگن واکسین نینگ کینگ قوللنیلیشی نی معقول له دی
- تورکیه, ایران لیک عالم محسن فخری زاده نینگ اولدیریلگن لیگی نی قاره له دی
- چاووش اوغلی کووید 19 گه قرشی واکسین ایشلب چیقارگن تورک عالم لر بیلن گپله شدی
- تورک عالم لر کرونا ویروس گه قرشی دارو ایشلب چیقردی
- افغانستان ده کتته بیر عالم اولدیریلدی
- تورک عالم لر مصنوعی انسان تیریسی ایشلب چیقره دی
- اونوتیلگن مدنیت نی قیته تیکله گن بیر عالم: فواد سیزگین
- ترکیه لیک تنیقلی تاریخچی پروفیسور خلیل اینالجیق عالم دن اوتدی
- عیسوی دین عالم لری کمرون گه مهاجرلر بیلن علاقه لی مکتوب یازدی
- سعودی عربستان لیک عالم لر مرسی بیلن علاقه لی کمپاین باشلَتدی
- تورک عالم لرنینگ اونیملی بیر کشفی
- نایجیریا ده مسلمان بیر عالم نینگ آلیب قاچیریلگن لیگی بلدریلدی


text:
اولگن
اۆلگن و يا بای-اۇلگئن - تۆرک میفوْلوْژیسینده اساس تانریلاردان بیری. اؤلکن (اۆلکئن، اۆلگؤن) خان و مغول دیلینده اۇلگان خان.
خصوصيتلری[دَییشدیر]
ياخشیلیق تانریسیدیر. گؤيون 16. قاتیندا ياشايیر. کايرا خانین اوْغلودور. قێزیل داغدا، قێزیل قاپیسی اوْلان قێزیل بیر سارايدا ياشايیر. قێزیل بیر تاخت اۆزرینده اوْتوروب. کايرا خاندان سوْنرا ایکینجی درجهده اهمیته مالیکدیر. گؤي جیسیملرینی ایداره ائدر. مئتئوْروْلوْژی حادثهلرین ایلک قايناغیدیر. بیری آغ، دیگری قارا ایکی داشلا گلهرک (و يا کوْربوْلکوْ قۇشو ایله بۇ داشلاری گؤندرهرک) اینسانلارا آتش ياندیرماغی اؤيرتمیشدیر. ياخشیلیق ائتمهيی سئور. اۇزون ساچلاری واردیر. يانیندا بؤيوک بیر قالخانی تاپیلار. الینده ایلدیریملار گؤندرن بیر يايی واردیر. ایلدیریملار و شیمشکلر اوْنون سلاحیدیر. ایلدیریملا وۇردوغو شئی مقدسلیک قازانیر. يئددی اوْغلو و يئددی قێزی وار. گؤکچه (ماوی) رنگ ایله ایشارهلهنیير. گؤيون حاکمیدیر. دۆنيانی داشیمالاری و يا دستک اوْلمالاری اۆچون اۆچ دنه بالیق ياراتمیشدیر. الیندهکی توْپپوزو، حیات آغاجینین کؤکلرینه بنزر و ائله داللی بۇداقلیدیر. بیلدیگیمیز گۆنش، آی و اۇلدوزلاردان (بۆتون گؤی نسنلریندن) چوْخ اۇزاقدا ياشايیر. بیری ساغیندا و دیگری سوْلوندا ایکی آغ گۆنش تاپیلار. بۇ گؤی جیسیملرینین هر بیری اؤزونه چاتماق ایستهين شامان اۆچون بیر مانعهدیر. ان گۆجلو شامان بئله ان چوْخ آلتینکازیک (قطب) اۇلدوزونا قدر چاتا بیلر. داها کنارا گئده بیلمز. بئتیملنیرکن آغ، پارلاق، سس-کۆيچو (کۆنورتچی)، ياندیریجی (کۆيگئکچی)، شیمشکچی (يالگینچی) کیمی صیفتلر ایشلهدیلیر. ازلی و ابدی قبول ائدیلیر. کایناتین باشلانغیجیندا يالنیز اۆلگن و ارلیک واردیر. قاز و قۇ جیلدینه گیرهرک سوْنسوز سۇيون اۆزرینده اۇچورلار. تانری اۆلگن ائرلیکدن داها گۆجلودور. ائرلیکین ائتدیگی حیلهلری آنلايیر و اوْنو مذمّت ائدیر. کايرا خان ایسه کایناتدان اولده مؤوجوددور. ياشلی و مۆدریک بیر گؤرونوش ایله تصویر اوْلونور. اۆچ، آلتی، دوْققوز و يا 12 ایلده بیر گؤرکملی مراسیملر ائدیلهرک اؤزونه آغ کێسراک قۇربان ائدیلیر. اۆچ بؤرکو (باشلیغی) واردیر، اۇزون ساققاللیدیر. اصلینده چوْخ واخت بیر آروادیندان بحث ائدیلمهدیگی حالدا بیر نئچه يئرده يوْلداشینین آدی "تاز خانیم" (کئچل خانیم)دێر. میندیگی حئیوان دا کئلکئ آدلی کئچل بیر اؤکوزدور. مغولجادا بیر چوْخ تانرینین آدینین سوْنوندا ایشتیراک ائدن اۇلاگان (اۇلاغا) سؤزويله ده علاقهلی گؤرونمکدهدیر. ووْقوللاردا اۇلگوْن اوْلاراق ایشتیراک ائدر و آتشین قايناغی اوْلاراق گؤرولر. يئددی اوْغلو واردیر، بۇنلار گؤيون يئددی قاتینی ایشارهلر.
1. قارشیت خان، 2. پۇرا خان، 3. بۇرچا خان، 4. ياشیل خان، 5. قاراقوش خان، 6. قانیم خان، 7. باختی خان
ائتیموْلوْژی[دَییشدیر]
(اۆل/اۇل) کؤکوندن تؤرهمیشدیر. گؤيه عاید، پايلاشدیرما، ياراتماق کیمی معنالار احتوا ائدر. اۇلو، زنگین دئمکدیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ülgən»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Çoban, Ramazan Volkan. Türk Mitolojisinde İyilik Tanrısı Ülgen’in İnanıştaki Yeri,Tasviri ve Kökeni (Türkçe)


text:
اؤزبکیستان
اؤزبکیستان (اؤزبکجه: O‘zbekiston) اورتا آسیا اؤلکهلرینین بیریدیر. بۇ اؤلکه چین، افغانیستان، قیرقیزیستان، تورکمنیستان، قازاقیستان و تاجیکیستان اؤلکهلریله قونشودور.
اؤزبکیستان بؤیوک بیر تاریخی اوْلان قدیم اؤلکهدیر. بورادا سانکی زامان اؤز "ایمضاسینی" قویوب. ان مؤهوم شهرلری داشکند، سمرقند، بوخارا، خیوه، کوکاند، ترمز، مویناک، شهریسبز دیر. اؤلکهده مۆختلیف تاریخی عابیده، مسجید و موزه ییلر وار. اوْنلارین سیراسیندا بیبیخانیم مسجیدی، اۇلوقبی رصدخاناسی و مدرهسهسی، شاخی زیندا مقبرهسی، امیر تیمور و اوْنون نسلینین اۇیودوغو قور-امیر ماوزولیی، آغ-سارای، رقیستان میدانی نین آدینی چکمک اوْلار. تکجه مرکزی آسیانین مقدس شهری آدلاندیریلان بوخارادا ۱۴۰-آ یاخین معماری عابیدهسی وار. قدیم خیوه ایسه مۆختلیف عصر و خالقلارا مخصوص تاریخی عابیدهلرین مکانی اوْلدوغو اۆچون ۱۹۶۷-جی ایلده، ایچان-قالا ایسه۱۹۹۰-دا یونسکو-نون عوموم دونیا ارثینه داخیل ائدیلیب.
تاریخی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان جومهوریتی اوْرتا آسیادا، افقانیستانین قوزیینده یئرلشن موستقیل تورک دؤولتیدیر. آلتای دیل قروپونا داخیل اوْلان مۆختلیف تورک طایفه لارینین بۇ اراضیده (آمودریا و سیردریا چایلاری آراسیندا ) مسکونلاشماسی پروسسی هله قدیم دؤورلردن باشلانمیشدیر. ا.ا ۳-جو عصرده بۇ اراضییه کؤچ ادن طایفه لر آراسیندا هونلار دا اوْلموشدور. هونلار داها سوْنرا اراضیلرینی گئنیشلهندیرهرک جنوبا و غربه دوغرو حرکت اتمیشلر. ۸-جی عصرده عرب خیلافتینین ماورننهری (ایکی چای آراسیندا آمودریا و سیردریا چایلاری آراسیندا یئرلشن توْرپاق) ایشغال اتمهسیندن سوْنرا بۇ اراضی خیلافتین سوسیال و مدنی حیاتیندا اساس رول اوْینایان بؤلگه لاریندان بیرینه چئوریلدی. اراضیدن کچهن بؤیوک ایپک یولو شرقله-غربی بیرلشدیریر، جنوبدان شیمالا، شیمالدان جنوبا گئدن اینسانلار بۇ توْرپاقلاردان کچمهلی اوْلوردولار. بۇ بؤلگهده یئرلشن بوخارا، سمرقند و کونیا-اۇرگنج شهرلری هیندوستان، چین، میصر، بیزانس و ایسلاو اؤلکهلریندن گلن کاروان یوللارینین قووشاغیندا یئرلشیردیلر. خیلافتین یارانماسی ایسلام دینینین یاییلماسی ایله نتیجهلهندی. اوْ دؤوردن ایسلام بۇ بؤلگه دا حؤکمران دینه چئوریلدی و بوراداکی مدنیتین اساسینی تشکیل اتدی. ۹-جو عصرین سوْنلاریندا بؤلگه اینکیشاف اتدی و باشکندی بوخارا اوْلان سامانی دؤولتی یاراندی. سامانیلر دؤولتینین حؤکمران سولالهسی عرب منشألی اوْلسادا، دؤولت تورک دؤولتی ایدی. بۇ دؤولت ۱۰-جو عصرین سوْنلارینا قدر یاشادی. ۱۰-۱۲-جی عصرلر عرضینده خوراسان و ماورننهر اراضیسینده قاراخانیلر، قزنویلر، سلجوقلار، خارزمشاهلار (تورک سولالهلرینین حؤکمران اوْلدوغو تورک دؤولتلری) دؤولتلری مؤوجود اوْلموشدور. ارازینین دایمی محاربهلره معروض قالماسینا باخمایاراق بۇ دؤورده مدنیت و علم یۆکسک سوییهده اینکیشاف اتمیشدیر. سیاسی جهتدن موستقیل و موختار دؤولتلرین یارانماسی بؤلگه دا ایقتیصادی و مدنی اینکیشافین گۆجلهنمهسینه گئنیش ایمکانلار آچمیشدیر. بۇ دؤور تاریخده "شرقی اینتیباه دؤورو" کیمی تانینیر. چونکی، بۇ دؤور ایسلام و تورک عالمینه، محمود کاشغاری (XI عصرده اوْرتا آسیانین ایلک تورکشوناس-انسیکلوپدییاچی عالیمی، جوغرافیاشوناس و سییاهی)، ال بیرونی (بؤیوک انسیکلوپدییاچی عالیم، تاریخ، اتنوقرافییا، تبیتشوناسلیق، ریاضیات، نوجوم، مینرولوژی و باشقا علم ساحهلرینه عایید ۱۵۰-دن چوْخ اثرین مؤلفی)، ابن سینا (موسلمان دونیاسینین ان بویوک تبیبی)، خوجا احمد یاسوی (ریاضیاتچی، جوغرافیاشوناس عالیم) کیمی آیری-آیری علم و صنعت ساحهسینه یئنیلیکلر گتیرمیش بیر چوْخ اینسانلاری بخش اتمیشدیر.
بۇ دؤورلرده بیرده ایسمایلییه، سوفیزم کیمی ینی ایسلامی حرکاتلار دا میدانا چیخمیشدیر. بوخارا، سمرقند، مرو، اۇرگنج و خیوه ایسلام دونیاسینین مرکزی شهرلرینه چوریلمیشدیر. معمارلیق و اینجه صنعت سۆرعتله اینکیشاف ادیردی. ۱۱-جی عصرین اوّللرینده خارزمشاه ممونون رهبرلیگی آلتیندا خارزمده شرق عالیملرینین اساس علمی مرکزی اوْلان ینی آراشدیرما مرکزی یارادیلمیشدیر. بۇ مرکز سوْنرادان خارزمشاها حصر اوْلونموش و مرکزی آسیانین ایلک آکادمیسی آدلانمیشدیر. عرب ایستیلاسیندان سوْنرا اراضی آردیجیل اوْلاراق موختهلی تورک دؤولتلرینین – چینگیز اۇلوسونون، قیزیل اوْردا دؤولتینین و تیموریلر ایمپراتورلوغونون اراضیسینه داخیل اوْلموشدور. بۇ سۆرعتلی اینکیشاف ۱۳-جو عصرین اوّللرینده ضعیفلهمهیه باشلامیشدیر. بورادا اوْلان بۆتون شهرلر، سووارما سیستملری، مدنیت مرکزلری داغیلیب سیرادان چیخمیشدیر. لاکین امیر تیمورون و اوْنون واریثلرینین حاکمیّتی دؤورونده ارازینین سیاسی، ایقتیصادی و مدنی اینکیشافینا سمرهلی شرایط یارانمیشدیر. تیمورون حاکمیّتی دؤورونده دؤولت ایداتتمهسی اوْنون اساس پرینسیپلرینی عکس اتدیرهن "تیمور قانوننامهسی" آدلانان قانون اساسیندا حیاتا کچیریلیردی. تیمورون اؤلوموندن سوْنرا اوْنون واریثلری داها جؤخ اینجه صنعتین، بیلیمین و مدنیتین اینکیشافینا دقت آییرمیشدیلار. خصوصیله اۇلوق بیین، شاهروخ و حسین بیقارانین دؤورلرینده مدنیتین اینکیشافی اؤز زیروهسینه چاتدی. ماورننهر و خوراسان نَینکی شرقده و ده بۆتون آوروپادا تانیندی. بۇ دؤور مرکزی آسیانین ایکینجی "اینتیباه دؤورو" ایدی. بؤیوک فیلوسوفلار الیشیر نوای، اۇلوقبی، خوجازاده رومی، علی قوشچو، میرشریف گورجانی، خوجا اکرار، لیتوفی، خوندمیر، بابور و بیر چوْخ دیگر مشهورلار محض بۇ دؤورده یاشامیشلار. الیشیر نوای ۱۵-جی عصرده یاشامیش و شاه اثرلر یاراتمیش، یالنیز علم و صنعت آردینجا دییل، اؤلکهنین مدنی حالا گلمهسینده، تکنیکی صنعتلرین اینکیشافیندا و اقتصادیاتینین گۆجلهنمهسینده ده بؤیوک خیدمتلری اوْلموش بیر شخصیتدیر. اوْ، بیرده یاخشی بیر دؤولت خادیمی، زامانین بستکار و رسساملارینی ان چوْخ تشویق و حمایه ادنلردن بیری کیمی تانینمیشدیر. آنجاق اوْنون اساس بؤیوک خیدمتی "تورکلوک" و "تورک دیلچیلیگی" ساحهسینده اوْلموشدور. تیموریلردن اوْلان اۇلوقبی سمرقنددهکی علمی مرکزین تیکیلمهسینه شخصاً مسئول اوْلموش و بۇ مرکز حال-حاضیردا اۇلوقبی آکادمیسی آدلانیر. بۇ دؤور بیرده معمارلیق عابیدهلرینین یارانماسی، اؤزبک شعرینین سۆرعتلی اینکیشافی، مینیاتور صنعتینین، الیازمالارین، نوجومنین، ریاضیاتین، تاریخین و طیبین گئنیش اینکیشافی دؤورو کیمی تانینیر. لاکین ۱۵-جی عصرین سوْنو ۱۶-جی عصرین اوّللرینده تز-تز باش ورهن داخیلی چکیشمهلر تیموریلر دؤولتینین محوینی لابود اتدی. لاکین بۇ یالنیز دؤولتین محوی ایدی. بئله کی، ۱۷-جی عصرین اوّللرینده تیمور نسلیندن اوْلان فرقانه حاکمی بابور هیندوستانی ایشغال اتدی و ینی قوردوغو دؤولتی بؤیوک بابور ایمپیراتورلوغو آدلاندیردی. اینگیلیس لر گلنه قدر هیندوستانی محض تیموریلر ایداره اتدی. ۱۷-جی عصردن اعتباراً ماورننهر درین سوسیال و ایقتیصادی چؤکوشه معروض قالدی. ۱۹-جو عصرده محمد رحیم خان خارزیمده تاریخین و ادبیاتین اینکیشافینا بؤیوک دقت ورمیشدیر. مونیس، کومیل خارزیمی، آغای، بیانی بۇ دؤورون یتیرمهلریندندیر. ۱۹-جو عصرین ایکینجی یاریسیندا تورکوستان حیاتی چتین سوسیال، ایقتیصادی و سیاسی حادثهلرله زنگیندیر. ۱۹-جو عصرین سوْنلاریندا ایسه اؤزبکیستان آیری-آیری خانلیقلارا پارچالانمیش شکیلده روسیه ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغال ادیلمیشدیر. عومومیتله مرکزی آسیا توْرپاقلارینین روسیه ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغالی ۳ مرحلهده حیاتا کچیریلمیشدیر. بیرینجی مرحله ۱۸۶۴-۱۸۶۵-جی ایللری ایحاطه ادیر و بۇ دؤورده کوکاند خانلیغینین چوْخ حیصّه سی ایشغال ادیلمیشدیر. ۱۸۶۶-۱۸۷۳-جو ایللری ایحاطه ادن ایکینجی مرحلهده بوخارا و خیوه خانلیقلاری تابع ادیلمیشدیر. ۱۸۶۹-۱۸۸۴-جو ایللرده ایسه تورکمنیستانین ایشغالی باشا چاتدیریلمیشدیر. بۇ اراضیده یاشایان تورکلره اؤزبک آدی ایلک دفعه ۱۳۱۳-۱۳۴۲-جی ایللرده قیزیل اوْردا دؤولتینین حؤکمداری اوْلموش قیاسددین محمد اؤزبک خان طرفیندن وریلمیشدیر. اؤزبک تورکلری ایسلامی محض قیزیل اوْردا دؤولتینین مؤوجود اوْلدوغو دؤورده قبول اتمیشلر. بئله کی، موسلمان اؤلکهلری ایله اوْلان گئنیش ایقتیصادی و سیاسی علاقهلر ایسلامین زادگانلار و خالق کۆتلهلری آراسیندا گئنیش یاییلماسینا الوریشلی ایمکان یاراتمیشدیر. باتی خانین قارداشی برکه خان موسلمانلیغی قبول اتسه ده، ایسلام محض اؤزبک خانین حاکمیّتی دؤورونده قیزیل اوْردانین رسمی دینی اعلان اوْلونموشدور. امیر تیمورون اؤلوموندن سوْنرا ضعیفلهیهن تیمور ایمپراتورلوغونون توْرپاقلارینین آرال گؤلو و سیهون چایینین قوزییندهکی بؤلگهلرینده داغینیق یاشایان، سوْنرالار شیبانیلر کیمی تانینان اؤزبکلر ابول هاییر خانین رهبرلیگی آلتیندا بیرلشمیشلر. ابول هاییر خان ۱۴۲۸-جی ایلده تورادا (هازیرکی توبولسک) تاختا چیخمیش و ۴۰ ایل حؤکمرانلیق اتمیشدیر. ابول هاییر خان چینگیز خانین اوْغلو جوجینین بشینجی اوْغلو و باتی خانین قارداشی اوْلان شیبانین سولالهسیندن ایدی. شیبانی خانلیغی (اؤزبک خانلیغی) ۱۴۶۸-ده تیموریلر ترفینفهن لغو ائدیلمیش و ۱۵۰۰-جو ایلده محمد شیبانی خان طرفیندن (۱۴۵۱-۱۵۱۰) یئنیدن قۇرولموشدور. ابول هاییر قیسا مۆدتده قوتلنهرک اطرافداکی دیگر بویلاری دا حاکمیّتی آلتیندا بیرلشدیرمیش، جیهون چایی ساحلیندهکی سیغناک، آرکوک، سوزاک و اؤزکنت شهرلرینی اله کچیرمیش، سیغناغی باشکند اعلان اتدیمیشدیر. ۱۵۶۱-ده ایسه خانلیغین باشکندی بوخارایا کؤچورولموشدور. کالمیکلار اۆزرینه یوروشون مغلوبیتله نتیجهلهنمهسیندن سوْنرا کانای و جانیبی آدلی باشبوغلار بعضی طرفدارلاری ایله بیرلیکده جیغاتای خانینین حمایهسینه سیغینمیش و سوْنرالار بؤلگهدن آیریلان بۇ اؤزبکلره قازاخ و یا قیرغیز قازاخلاری آدی وریلمیشدیر. ۱۵۹۹-جو ایلده شیبانیلر خانلیغی اصلهن هشترخان خانلیغیندان اوْلان جان خانین اوْغوللاری دین محمد، باکی محمد و والی محمد طرفیندن سوْن قۇیولموش و اراضیسی هشترخان خانلیغینا (جانوغوللاری خانهدانی) بیرلشدیریلمیشدیر.
شیبانیلر دؤولتینین سوقوطوندان سوْنرا اوْنون یرلشدیی اراضیده مۆختلیف واختلاردا اۆچ اساس خانلیق – بوخارا، خیوه و کوکاند خانلیقلاری یاراندی و بۇ خانلیقلار ۱۹-جو عصرین اوّللرینه قدر مؤوجود اوْلدو. بوخارا خانلیغی ۱۸۵ ایللیک (۱۵۹۹-۱۷۸۵) مؤوجودیتی مدتینده فتح سیاستی حیاتا کچیرمهییب، یالنیز اؤز موستقیللیینی قوروماقلا مشغول اوْلموشدور. شهر ۱۷۴۰–جی ایلده نادر شاه افشار طرفیندن ایشغال اوْلونموشدور. اوْنون اؤلوموندن سوْنرا بوخارا اؤزبک امیری خودایار بیین ایدارهچیلیگی آلتینا کچمیش و ۱۷۸۵-جی ایلدک مؤوجود اوْلموشدور. اساسی مانگیرد سولالهسیندن اوْلان شاه موراد طرفیندن قۇیولموش و ۱۷۸۵-جی ایلدهن بوخارا امیرلیگی آدلانان دؤولت ۱۹۲۰-جی ایلدک مؤوجود اوْلموشدور. مانگیردلر سارایدا آتابیلیک و وزیرلیک وظیفهسینی توتوردولار.
جوغرافیاسی[دَییشدیر]
اؤکنین اراضیسی ۴۴۸.۹۰۰ km²-دیر، اوْنون ۴۲۶.۸۰۰ km²-i قورو، ۲۲.۰۰۰ km²-i ایسه سو ساحهسیدیر. اؤزبکیستان اساساً توران اوْوالیغیندا یئرلشیر. آمودریا و سیردریا چایلاری آراسینداکی گئنیش قیزیلقوم سهراسی ارازینین داها چوْخ حیصّه سینی توتور. عومومیتله، اراضیسینین ۷۰%-i سهرا و یاریم صحرالاردان عبارتدیر. جومهوریتی اراضیسینین قالان حیصّه سینی داغاراسی وادیلر (فرقانه، چیرچیک) و اوْنلاری ایحاطه ادن داغلار (تیانشان، پامیر، آلتای) ایحاطه ادیر. اؤز منبع یینی داغلارداکی بوزلاقلاردان گؤتورهن، حتی یایین ایستیسینده بئله اؤز سویونو آزالتمایان آمودریا و سیردریا کیمی چایلار اوْنون طبیعتینده و چیفتلیک (مزرعه)یندا مؤهوم رول اوْیناییر. چایلاردان سووارما آماچله گئنیش ایستیفاده اوْلونور. چای سولارینین چوْخ حیصّه سینین سووارما اۆچون ایشلدیلمهسی، گوبرهلردن گئنیش ایستیفاده اکولوژی تارازلیغین پوزولماسینا گتیریب چیخاریر. آرال گؤلونده باش ورهن فلاکت بونا مثال اوْلا بیلر. آرال گؤلو ایندی تمام یوخ اوْلماق تهلوکهسی قارشیسیندادیر. بۇ، اؤزبکیستاندا طبیعتی مۆحافیظه تدبیرلرینین گوجلندیریلمهسینی، بۇ مسئلهیه داها جدی و هرترفلی یاناشماغی طلب ادیر.
فایدالی قازینتیلاری[دَییشدیر]
اؤزبکیستاندا ۱۰۰ نؤعدن آرتیق مینرال احتیاط وار. اوْرتا آسیانین دیگر اؤلکهلریندن فرقلی اوْلاراق اؤزبکیستانین اساس یاناجاق احتیاطی ضعیفدیر. کؤمور احتیاطی نیسبتاً آز اوْلسا دا، آنقرن (داشکند ویلایتینده)، شارقون و بایسون (سورخاندریا ویلایتینده) یاتاقلاری اساس کؤمور یاتاقلاریدیر. کؤمورون کشف اوْلونموش احتیاطی ۲ ملرد توندور. طبیعی قاز اساس یاناجاق-انرژی سروتیدیر. ۲۰۰۵-جی ایلده اؤلکه اراضیسینده ۱۳۰-دان چوْخ قاز یاتاغی آشکار ادیلمیشدیر. صنایع اهمیتلی احتیاطینین عمومی حجمی ۳ تریلیون کوب متر هسابلانمیشدیر. قاز احتیاطلارینین ۹۰%-i بوخارا-خیوه بؤلگهسینده جملنیب.
قیزیل احتیاطینا گؤره دونیادا ۵-جی یئری توتور. ۳۰-دان چوْخ قیزیل یاتاغیندا بیرلیکده تقریباً ۴۰۰۰ تون قیزیل احتیاطی وار. قیزیل هاسیلاتینین مرکزی مورونتاو رایونودور. بۇندان باشقا داشکند، جیززخ و نامانقان ویلایتلرینده قیزیل یاتاقلاری یئرلشیر.
اؤزبکیستاندا اۇران احتیاطی دا چوْخدور. رادیواکتیو دمیرلارین احتیاطینا گؤره دونیادا ۷-جی یئری توتور. کشف اوْلونموش احتیاطی ایسه ۵۵ مین توندور. اینقیچکی (سمرقند ویلایتی) و کویتاشادا (جیززخ ویلایتی) ایسه وولفرام یاتاقلاری ایله زنگیندیر.
اینضیباطی اراضی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان اراضیسینده ۱۲ ویلایت، بیر موختار جومهوریتی وار. بۇ ویلایتلره بوخارا، جیززخ، نوای، قاشقادریا، سمرقند، سیردریا، سورخاندریا، داشکند، فرقانه، اندیجان، نامانقان، خارزم داخیلدیر. اؤزبکیستان مرکزی آسیانین ان چوْخ اهالی یاشایان حیصّه سیدیر. بورادا ۲۹،۶ میلیون نفر اهالی یاشاییر. اتنیک ترکیبینه گؤره اهالینین ۸۲%-i اؤزبکلردیر. موستقیللیک ایللرینده اؤزبکیستاندا اقتصادیات، مدنیت، ایدمان و توریزم ساحهسینده اهمیتلی اینکیشاف باش ورمیشدیر. اؤزبکیستان حال-حاضیردا کوریانین داوو آوتو کومپانییاسی ایله بیرلیکده مینیک آوتوموبیلی، تۆرکیهنین سامکوج آوتو شیرکتلری ایله بیرلیکده کیچیک آوتوبوسلار و یوک ماشینلاری، ژاپوننین ایزوسو موتور شیرکتی ایله بیرلیکده آوتوبوس و یوک ماشینلاری اۆرتیم (تولید) ادیر. اؤزبکیستانین میلّی پولو سومدور. اؤزبکیستاندا صحیّهنینین اینکیشافینا گئنیش دقت آیریلیر. اهالینین هر ۲۹۵ نفرینه ۱ حکیم (تراپوت) دوشور. عمومیلیکده اؤلکه اراضیسینده ۳۰۰۰ پولیکلینیکا فعالیّت گؤستریر. حال-حاضیردا اؤلکهده ۶۰-دان چوْخ اؤزل کلینیکا وار. تخمیناً ۳۰۰۰ حکیم اؤزل قیسمتدا چالیشیر. اهالینین اوْرتا اۇزون اؤمورلولویو ۷۲ ایله برابردیر. دموقرافیک آرتیم ایلده هر ۱۰۰۰ نفره ۲۳ نفردیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان مرکزی آسیا جومهوریتیلاری سیاهیسینا داخیلدیر. اراضیسینین بؤیوک حیصّه سی آموردریا و سیردریا چایلاری آراسیندا یئرلشیر. اؤلکهنین عمومی ساحهسی رسمی معلوماتلارا اساساً ۴۴۸.۹ مین km²[۱۱] ، ۱ ژانویه ۲۰۱۳-جو ایله اوْلان معلوماتا اساساً دایمی اهالیسی ایسه ۲۹.۹۹۴.۶۰۰[۱۲] نفردیر و اوْنون ۸۱.۷ %-i[۱۱] اؤزبکلردن عبارتدیر.
خالق[دَییشدیر]
اؤزبکیستان اهالیسینین چوخونلوغون تورک خالقلاری تشکیل ائدیرلر. اؤزبکیستان اهالیسی عومومیتده اؤزبک تورکلری دیرلار و اؤزبک تورکجهسینده دانیشیرلار. اؤزبکلردن سوْنرا قاراقالپاقلار و تاجیکلر ده بو اؤلکهده یاشاییرلار.
مدنیّتی[دَییشدیر]
اؤزبک مدنیتی شرقین ان پارلاق و اوْرژینال نومونهلریندن بیریدیر. اوْنون میسیلسیز موسیقیسی، رسملری، تصویری صنعتی، اؤزون مخصوص مطبخی، گییم مدنیتی و معمارلیغی وار. اؤزبکلر اؤزلرینین کلاسیک و کؤنول اوْخشایان خالق ماهنیلاری ایله مشهوردور. بۇ موسیقیلر مۆختلیف ژانر و مؤوضوعلارلا کاراکتریزه اوْلونور. اؤزبک کلاسیک موسیقیسی شاشمقام آدلانیر. بۇ موغام ۱۶–جی عصرین سوْنلاریندا بوخارادا فورمالاشمیشدیر. ۲۰-جی عصرین ۵۰-جی ایللریندن باشلایاراق بورادا کلاسیک موسیقیلرین ایفاسی رادیولاردا قاداغان ادیلمیش، آدلاری دییشدیریلریک "فودال موسیقیسی" آدلاندیریلمیشدیر. شاشمقام آذربایجان و اۇیغور موغاملاری ایله یاخیندیر. بۇ آد ترجومهده آلتی موغام دمکدیر و موسیقینین ترکیب ایله علاقهلیدیر. شاشمقام مۆختلیف بؤلمهلردن عبارتدیر. "کوشک" آدلانان خالق موسیقیسی ده اؤزبک خالقینین میلّی-معنوی دَیَرلریندندیر. بۇ ماهنیلار "او نغمهلری" آدلانیر. بۇ ملودییا ژانری کومیک رقصلرله ده مۆشاهیده اوْلونور. ماهنینین متنلرینی شرقین میلّی پومالارینین حیصّه لری تشکیل ادیر. لاپار – دیالوق (دییشمه) موسیقیدیر و اؤزبکیستانین دیگر میلّی موسیقی نؤعودور. اؤلکهنین بعضی یئرلرینده لاپار "اۇلان" آدلانیر و توی مراسیملرینده ایستیفاده اوْلونور (بورادا اوْ قادینین و کیشینین دیالوقو کیمی ایفا ائدیلیر). یاللی رقصین اؤزبکیستاندا ایکی نؤعو تانینیر. کلاسیک و خالق موسیقیسی ایله یاناشی اؤزبکیستاندا پوپولیار موسیقی ده اینکیشاف اتمکدهدیر.
معمارلیغی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان اراضیسی مدنی عابیدهلرله اوْلدوقجا زنگیندیر. خصوصیله شهری و بۇ شهرلری بزهیهن تاریخی و معمارلیق عابیدهلری اؤزبک مدنیتینین آیریلماز حیصّه لریدیر. داشکند، سمرقند، بوخارا، خیوه، کوکاند، ترمز، مویناک، شهریسبز – بونلار اؤزبکیستانین ان مؤهوم شهرلریندندیر. سمرقند شهری زرفشان چایی وادیسینده یئرلشیر و اؤزبکیستانین ایکینجی بؤیوک شهریدیر. اوْنون یاشی بابیل و روم شهرلرینین یاشی ایله مؤ قایسه اوْلونا بیلر. بعضی قایناقلر اوْنون یاشینین ۲۵۰۰ ایل اوْلدوغونو گؤستریر. بۇ شهری شاعرلر و تاریخچیلر "شرقین روم"سی، "گؤیلر آلتیندا اوْلان ان گؤزل شهر"، "شرق ایسلامینین میرواریسی" آدلاندیرمیشلار. بیبی خانیم مسجیدی، رقیستان میدانی، قور-امیر مووزولیی شهرین ان مؤهتشم معمارلیق عابیدهلریندندیر. مووزلیده امیر تیموردان و محمد سلطاندان باشقا، اۇلوقبی، میرانشاه، شاهروخ خان و امیر تیمورون معنوی معلمی میر سید باراکا دا دفن اوْلونموشلار. اۇلوق بیین حاکمیّتی دؤورونده امیر تیمورون قبرینین اۆزری توند یاشیل رنگلی هاده (ژاده-متامورفیک، بزک داش) داشی ایله اؤرتولموشدور. تیمورون قبرینی ایکی دفعه آچماغا جهد اوْلونموشدور. بیرینجی دفعه بۇ جهدی ۱۷۴۰-جی ایلده نادر شاه افشار، ایکینجی دفعه ایسه ۱۹۴۱-جی ایلده سووت باستان شیناسلاری طرفیندن ادیلمیشدیر. سونونجولار طرفیندن قبیر داغیدیلمیشدیر. قئید ادک کی، تیمورون قبری ایله یاناشی، اۇلوقبیین ده قبری آچیلمیشدیر و اوْنلارین سکلتلری ۱۹۴۲-جی ایلین نویابیریندا ایستالینقراد دؤیوشلری باشلایارکهن تکرار همین یئرده دفن ادیلمیشدیر. بیبی خانیم مسجیدی تکجه سمرقندین و اؤزبکیستانین دییل بۆتون ایسلام تورکوستانینین تانینمیش تاریخی مسجیدیدیر. مسجیدین تیکینتیسینه ۱۳۹۹-جو ایلده تیمور هیندوستان یوروشلریندن قاییتدیقدان سوْنرا باشلامیش و ۱۴۰۴-جو ایلده بیتمیشدیر. مسجید-سارایین هئیأتینده بؤیوک مرمر قوران یئرلشیر. سمرقندین دیگر معجزهسی اوْلان رگیستان کومپلکسی شهرین اۆریی ساییلیر. بورادا اۆچ مدرهسه اۇلوق بی مدرهسهسی (۱۴۱۷-۱۴۲۰)، شعر-دور بی مدرهسهسی (۱۶۱۹-۱۶۳۶)، تیلیا-کوری بی مدرهسهسی (۱۶۴۶-۱۶۶۰) یئرلشیر.
گؤرمهلی یئرلر[دَییشدیر]
اؤلکهده مۆختلیف تاریخی عابیده، مسجید و موزه ییلر وار. اوْنلارین سیراسیندا بیبیخانیم مسجیدی، اۇلوقبی رصدخاناسی و مدرهسهسی، شاخی زیندا مقبرهسی، امیر تیمور و اوْنون نسلینین اۇیودوغو قور-امیر مووزولیی، آغ-سارای، رقیستان میدانینین آدینی چکمک اوْلار. تکجه اوْرتا آسیانین مقدس شهری آدلاندیریلان بوخارادا ۱۴۰-آ یاخین معماری عابیدهسی وار. قدیم خیوه ایسه مۆختلیف عصر و خالقلارا مخصوص تاریخی عابیدهلرین مکانی اوْلدوغو اۆچون ۱۹۶۷-جی ایلده، ایچان-قالا ایسه ۱۹۹۰-جو ایلده یونسکو-نون عوموم دونیا ارثینه داخیل ائدیلیب.[۱۳]
عنعنهلر[دَییشدیر]
اؤزبکلره مخصوص اساس خصوصیتلردن بیری قوناقپرورلیکدیر. بورادا قوناق قارشیلاماق سوفرهنین زنگینلیگی و عائلهدهکی چاتیشمازلیقلاردان اؤنده دورور. ناهار و یا شام یمیینه دعوتدن ایمتیناع ائتمک دوزگون ساییلمیر، قوناق اۆچونسه ان اساسی دقیقلیکدیر. قوناق گدرکهن سوونیر و اۇشاقلار اۆچون شیرنیات آپارماق آرزوولوناندیر. حؤرمتلی قوناقلاری او صاحبلری هئیأتده قارشیلاییب حال-احوال توتدوقدان سوْنرا اوه دعوت ائدیرلر. سوفرهیه ایلک اؤنجه شیرنیات، سوْنرا ایسه آغیر یئمکلر وریلیر. عومومیتله، اؤزبکلرده چاییچمه خصوصی مراسیم حساب اوْلونور. اوْنو کیشیلر دملهییب پیالهلرده سوفرهیه وریرلر. اگر قوناق او صاحبینین سویملیسیدیرسه، اوْنون پیالهسینه چای آز سوزولور. بۇ، قوناقلا او صاحبی آراسینداکی قارشیلیقلی حؤرمتله ایضاح اوْلونور. بئله کی چایینی ایچن آدام یئنیدن اوْنا چای سوزولمهسینی خاهیش ادیر و بئلهلیکله بۇ حال بیر نئچه دفعه تکرارلانیر. چاغریلمامیش قوناقلارا ایسه چایلا دولو پیاله وریلیر.[۱۳]
اؤزبکیستان جومهوریتی آنا یاساسی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان جومهوریتی آنا یاساسی ۱۹۹۲-جی ایل دکابیرین ۸-i اؤزبکیستان عالی شوراسینین ۱۲-جی سسسییاسینین ۱۱-جی چاغیریشیندا قبول اوْلوندو. آنا یاسا پرامبولادان، ۶ بؤلمه، ۲۶ فسیل و ۱۲۸ مادهدن عبارتدیر. بیرینجی بؤلمه آنا یاسانین تمل پرینسیپلرینی، ایکینجی بؤلمه اینسان و وطنداشلارین اساس حۆقوق، آزادلیق و وظیفهلرینین تأمیناتینی، اۆچونجو بؤمه دؤولتین ایقتیساسدی و سوسیال اساسلارینی، دؤردونجو بؤلمه ایدارتمهنی، اراضی و دؤولت ایستوکتورونو بللی ادیر، سونونجو بؤلمه ایسه آنا یاسایا دوزلیشلرین قایداسینی ایفاده ادیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی، آنا یاسانین ۱۲۸ مادهسیندن ۶۰-ı اؤزبک خالقینین و وطنداشلارینین حۆقوقی ایستاتوسنا حصر ائدیلیب. آنا یاسانین قبول ائدیلدیی گون – ۸ دسامبر اؤلکهده آنا یاسا گونو کیمی قئید ائدیلیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ "Constitution of the Republic of Uzbekistan". ksu.uz. Archived from the original on 27 June 2016. Retrieved 1 January 2015.
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ "Uzbekistan: Law "On Official Language"". Refworld.
- ^ "Uzbek Community Profile" (PDF). Social Services. Archived from the original (PDF) on 2019-08-08. Retrieved 2020-06-29.
- ^ Юpий ПoдпopeHko. "БecпpaBeH, Ho BocTpeбoBaH. Pycckий языk B yзбekиcTaHe".
- ^ "The World Factbook: Central Asia - Uzbekistan". Central Intelligence Agency. Archived from the original on 2019-01-05. Retrieved 19 May 2019.
- ^ "ДeMorpaфичeckaя cиTyaция (яHBapb-MapT 2020 roдa)". Stat.uz. 2020-04-27. Archived from the original on 2020-09-04. Retrieved 2020-06-29.
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ Uzbekistan. International Monetary Fund
- ^ "Income Gini coefficient | Human Development Reports". hdr.undp.org. Archived from the original on 10 June 2010. Retrieved 6 December 2017.
- ^ "GINI index – Uzbekistan". MECOMeter – Macro Economy Meter. Archived from the original on 4 April 2015. Retrieved 6 December 2017.
- ^ "Human Development Report 2019" (in انگلیسی). United Nations Development Programme. 10 December 2019. Archived from the original (PDF) on 2020-05-23. Retrieved 10 December 2019.
- ^ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ГocyдapcTBeHHый koMиTeT Pecпyблиkи yзбekиcTaH пo cTaTиcTиke : CBeдeHия o Pecпyблиke yзбekиcTaH Archived 2011-02-06 at the Wayback Machine.
- ^ ПocoлbcTBo Pecпyблиkи yзбekиcTaH B KыprызcTaHe: ЧиcлeHHocTb пocToяHHoro HaceлeHия cocTaBилa ۲۹،۹۹۴ MлH. чeлoBek Archived 2014-08-14 at the Wayback Machine. ИcToчHиk: raзeTa اۇزدایلی: ЧиcлeHHocTb пocToяHHoro HaceлeHия cocTaBилa ۲۹،۹۹۴ MлH. чeлoBek Archived 2016-08-23 at the Wayback Machine.
- ^ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ بؤیوک تاریخی اوْلان قدیم، گزمهلی اؤلکه-اؤزبکیستان Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine. آنسپرسس. تاریخی:۲۰۰۹.۰۹.۲۸
خاریجی کچیدلر[دَییشدیر]
- اۇزبک دایلی فروم Worldnews.com Archived 2009-07-26 at the Wayback Machine.
- سهوو-بیزنس اوْلامی Archived 2018-10-14 at the Wayback Machine.
- مادانیات پورتالی Archived 2017-04-23 at the Wayback Machine.
- فیرست پاگه اۇزبکیستان
- امباسسی اوْف اۇزبکیستان تو تهه اۇنیتد ایستاتس
- Web دسیگن ایستودیو Archived 2009-03-25 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسجه ویکی پدیا


text:
رامون سانچز پیسخوان ایستادیومو
رامون سانچز پیسخوان ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Ramón Sánchez Pizjuán Stadium) سویا (شهر) شهرینده بیر ایستادیومدور. 1958 ایلینده تاسیس اوْلونوب. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی سویا فوتبال کولوبودور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Sevilla Fútbol Club - La entidad". Sevilla FC. Retrieved 10 April 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ramón Sánchez Pizjuán Stadium»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رامون سانچز پیسخوان ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پیتسبورق آنر کالجی
پیتسبورق آنر کالجی (اینگیلیسجه: University of Pittsburgh Honors College)آمریکانین پیتسبورق شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. پیتسبورق آنر کالجی ۱۹۸۷ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده پیتسبورق آنر کالجی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- University of Pittsburgh Honors College Website, Overview, [۱] Archived 2007-05-13 at the Wayback Machine.. Accessed May 25, 2007.


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
صباح گزیته سی: " ایردوغان مهم بیانات بیردی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان، امریکا قوشمه ایالتلریده گی سفری نینگ سونگگی کونیده نیویورکده جایلشگن تورک اوییده ژورنالیستلرنینگ سواللریگه جواب قیتردی. ایردوغان بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ تورکیه ایتگن نقطه گه کیلیش گه باشله گن لیگینی افاده ایتدی. روسیه بیلن اوکراین اوروشی نینگ اداغگه ییتیب باریشی اوچون هرکیم نینگ فداکارلیک قیلیشی کیره ک لیگینی تاکییدله گن ایردوغان پوتین نینگ هسته ای اوروش گه اشاره قیلیشی گه کوپراق تلفات بیریش یانداشوویدن وازکیچیش کیره ک لیگینی ایتدی.
حریت گزیته سی:" نیویورک تایمز جمهور باشلیغی ایردوغان نینگ دیپلوماسی یوتوغی نی مقته دی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره امریکا قوشمه ایالتلری نینگ گزیته سی نیویورک تایمز جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان نینگ روسیه – اوکراین بحرانیده اوینه گن رولی اوچون مقتاو یاغدیردی. ایردوغان نینگ اوروش دوامیده روسیه دولت باشلیغی ویلادیمیر پوتین بیلن بولگن مناسبتینی قوریقلب اوروش نینگ گلوبال تاثیرلرینی کمه یتیریش گه اورونگن لیگینی اورغوله دی.
یینی شفق گزیته سی:" بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تورکیه گه اوروش اسیری المه شووی اوچون منتدارچیلیک بیلدیردی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی انتونیئو گوترش روسیه بیلن اوکراین اورته سیده 200 دن آرتیق اوروش اسیری المه شوویده گی رولی باعث تورکیه گه منتدارچیلیک بیلدیردی.
ستار گزیته سی: "تورکیه بیلن ملی اوروش اوچاغی شریک لیگی: فخرلنه میز" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، ملی اوروش اوچاغی اوچون تورکیه – رولز رویس شریکلیگی حقیده گپیرگن انگلیس تشقی ایشلر وزیری جیمی کریویلی "تورکیه بیر ناتو اولکه سی رولز رویس هم بیر انگلیس شرکتی و بو بیلن فخرلنه میز. دنیانینگ هر تامانیده گی دوستلریمیزنینگ بو شرکتلر بیلن ایشلشینی کوریشدن خرسندمن" دیدی.
وطن گزیته سی: "مصرف قیلووچی ایندیکسی 72،4 بولدی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، تورکیه استاتیستیک باشقرووی و تورکیه جمهوریتی مرکز بانکی همکارلیگی بیلن آلیب باریلگن تیکشیروو گه کوره مصرف قیلووچی ایندیکسی سپتامبر آییده آلدینگی آیگه کوره 0،3 فایز کوپه یدی. اگست آییده 72،2 بولگن ایندیکس سپتامبر آییده 72،4 بولدی.


text:
ادلب شهرینه ادیلن هۆجۆمده ۸ یؤنه کی رایات اؤلدی
سوریه ده بشار اسد رژیمی و روسیانینگ ادلب شهنریه قوران هۆجۆملرینده ۸ یؤنه کی رایات اؤلدی
سوریه ده بشار اسد رژیمی و روسیانینگ ادلب شهنریه قوران هۆجۆملرینده ۸ یؤنه کی رایات اؤلدی.
محالیفلارا دگیشلی اوچار بارلاغ مرکزی سوریه ده گۆن باتار حلب شهرینه اولی هۇوا هۆجۆمینی قوران روس اوچارلاری و اسد رژیمی نینگ تۇپحاناسی کؤپ سانلی یاشاییش یرینه ضلل بردی.
روسیانینگ هۇوا هۆجۆمینده ۵ یؤنه کی رایات اؤلدی.
رژیمینگ تۇپ بیلن ادن هۆجۆمینده ده ۳ یؤنه کی رایات اؤلدی.
دِگیشلی حابارلار
اوُوغانیستان داقی دینی مرکزده بوُلان پارتلامادا 10 آدام اؤلدی
اوُوغانیستان ینگ سمنگان ولایاتینداقی بیر دینی مدرسه ده بوُلان پارتلامادا 10 آدام اؤلدی


text:
اویان نیوز: میللی ساوونما باخانی عصمت ییلماز، ناتو عضوو اؤلکهلرینین ائتمهیه چالیشدیقلاری شئیین باریشی تامین ائتمک اولدوغونو سؤیلهدی
آلمانیا و هلند ساوونما باخانلاری تورکیهده.
میللی ساوونما باخانی عصمت ییلماز، قونومداشی ایکی باخانلا بیرلیکده پاتریوت باتاریالارینین قونوشلاندیریلدیغی یئرلردن آدانا اینجیرلیک ۱۰.جو تانکر مرکز قوموتانلیغیندا اینجهلمهلر آپاردی.
باخان عصمت ییلماز، ناتو عضوو اؤلکهلرینین ائتمهیه چالیشدیقلاری شئیین باریشی تامین ائتمک اولدوغونو سؤیلهدی. هلنددن و آلمانیادان گتیریلن ۴ پاتریوت باتاریاسی، آدانا و قهرمانماراشدا قونوشلاندیریلدی. ساوونما سیستملریله بیرلیکده ایکی اؤلکهنین عسگرلری ده تورکیهده وظیفهیه باشلادی. آلمانیا ساوونما باخانی توماس ده مایزیر و هلند ساوونما باخانی جینین هئنیس پلاسچائر باتاریانین قونوشلاندیغی یئرلردن آدانایا گلدی.
آلمان باخان توماس ده مایزیر، اؤلکهلریندکی شدت اورتامیندان قاچان اون مینلرجه سوریهلییه قوجاق آچان تورکیهیه سایقی دویدوقلارینی سؤیلهدی.
باخانلارین ۱۰.جو تانکر مرکز قوموتانلیغینداکی گزیسینه ساوونما باخانی عصمت ییلماز ائشلیک ائتدی. هلنددلی باخان پلاسچائر، پاتریوتلاردا وظیفهلی هلندلی عسگرلرله بیر آرایا گلدی. عسگرلره خیطاب ائدن هلندلی باخان، سوریه مؤوضوسوندا تورکیهیه دستکلرینی ده تکرارلادی.
میللی ساوونما باخانی عصمت ییلماز، باریشین اهمیتینه توخوندو. ییلماز، “بورادا ناتونون ائتدیگی ده ناتو چرچیوهسی ایچینده تورکیهیه هاوا ساوونماسینی گوجلندیرمک اوچون قاتقیسی اولان اؤلکهلرین ده ائتدیگی شئی باریشی تامین ائتمکدیر. جایدیریجیلیغی ساغلایاراق باریشی تامین ائتمکدیر. بو جغرافیادا باریشدان باشقا بیر شئی ایستهمیریک” دئدی. باخانلار، آداناداکی آراشدیرمالاردان سونرا اوچاقلا قهرمانماراشا گئچدی.
ت ر ت


text:
"میت"دن عراقدا عملیات
ترور هؤرگوتو پکاکانین سؤزده سوءقصد تیمینده یئر آلان ودات آکساچ و یانینداکی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
میللی استخبارات تشکیلاتی (میت)، بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکانین سؤزده سوءقصد تیمینده یئر آلان ودات آکساچ و یانینداکی ۲ تروریستی، عراقین قوزئییندهکی اربیل/خلیفان بؤلگهسینده تشکیل ائتدیگی عملیاتلا ضررسیزلشدیردی.
بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکانین سوءقصد تیمی چتهباشی "شاهان" کد آدلی تروریست ودات آکساچین دا آراسیندا اولدوغو تروریست قروپون، خلیفان بؤلگهسینده حرکت حالیندا اولدوغو بیلگیسی اۆزرینه، داغلیق بؤلگهده تعقیب باشلادیلدی.
"میت"ین گئرچکلشدیردیگی عملیاتدا ودات آکساچ ایله یانینداکی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
آکساچین، یاسادیشی اولاراق بؤیوک شهرلره گؤندریلمک اۆزره ایکن میت طرفیندن تعقیب ائدیلدیگی و عملیاتلا ضررسیزلشدیریلدیگی اؤیرنیلدی.
بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکانین گنجلر تشکیلاتی یدگ-ح ایچیندهکی فعالیتلری آچیغا چیخاریلینجا، ۲۰۱۵ ایلینده تورکیهدن قاچاراق پکاکانین داغ چتهسینده سلاحلی فعالیتلرینی داوام ائتدیرهن تروریست آکساچین، بو پروسهده هؤرگوت طرفیندن اؤزل اولاراق سوءقصد و بومبا تعلیمینه آلیندیغی بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایراندا بعضی اعتراضچیلارین اعدام جزاسی اونایلاندی
"فساد تؤرهدن و دؤولته قارشی ساواشا گیریشن، اودلو و سویوق سلاحلا جنایت ایشلهین و گوونسیزلیک یارادانلارین دا بعضیلرینین جزالاری اونایلاندی و یاخیندا اجرا ائدیلهجک"
مزارشریفده قانلی سالدیری
سیدآباد قووشاغیندا حیاتا گئچیریلهن سالدیریدا ۷ مامورون حیاتینی ایتیردیگی، ۶ نفرین ایسه یارالاندیغی بیلدیریلدی
ایراندا بعضی اونیوئرسیتهلرده بایکوت قراری وئریلدی
اونیوئرسیته اؤیرنجیلری، باشلایان گؤستریلردن سونرا اونیوئرسیته یؤنهتیملرینین اؤیرنجیلره قارشی اویقولامالارینا اعتراض اولاراق ۳ گون بویو درسلری بایکوت ائدجکلرینی آچیقلادیلار


text:
«ذکیه ذولفقاری» چیلله خاطیرهسی
گون باتماقدادی، ائشیکده یئلین کوفولتوسو اورک سیخینتیسی گتیریر، بو نه تههر داریخماقدی ایلاهی اوتوروب باشیمی موبلا دایاییب گؤزلریمی یومورام، خیالیم قانات چالیب کئچمیشلرده آتا-بابا کندیمیز شرفهیه سفر بی اولور.
آنام شهردن گلمیش ایکی اوچ آیین گلینی، ایلک چیلله گئجه سینی نین هیجانیندادیر، آتام ایسه آتلانیب اوشتوبونه نار گتیرمگه گئدیبدیر، آنام یالواریب بوگون هاوا یاخشی دییل گئتمه، نارسیز دا چیلله اولار…
آتام زارافاتجا دئییب:
اولماز خانیم اولماز، سو گلیب نوا دولماز، قارسیز چیلله اولسا دا، نارسیز چیلله اولماز. و گئدیر.
گینه قارسیزیئل، شیددتله اَسیر و منیم خیالیم اوچماقدادیر.
آنام لا بؤیوک آنامین جانینا قورخو دوشور،هاوا چوخدان قارالیب آز قالا گئجه یاری اولور. چوخ گئجدی آنام دئییر، دوروب قوهوم قونشویا خبر ائلییهک. قوهوملاردان نئچهسی بیر مئتره یاخین قاری سؤکه-سؤکه گلیب کورسو باشینا یغیشیرلار، قار شیدتلی کولکله، قاپ باجایا چیرپیر، کورسونون اوتو بیتمکده دیر، کیمسه کورسونون آلتینا اوت قویماق فیکرینده دئییل، هامینین بوغازی قورویوب نیاران گؤزلر بیر بیرینه باخیر. بؤیوک آنامین گؤز یاشی یاشماغینی ایسلادیر.
بوغازیم قورویوب، بیلمیرم اورک سیخینتی دان دیر یوخسا خیال قوشومون خاطیرلادیغی چیلله خاطیره سیندن! گؤزومو آچیب دیکلنیریم، میز اوستونده کی چایدان بیر قورتوم ایچیرم. طوفان پنجره لری سیلکهییر. اؤز قلبیمده دئییرم دا، بو طوفان قار نیشانه سیدی.
آنام تندیردن چاینیکی بیر ایکی استکانلا گتیریب قویور کورسونون اوستونه، قندی اونودور. یاشماقسیر اوزوندن دوداقلارینین تیترهیشینی هامی گؤرور… قندسیز ده کیمسه نین چای ایچمک هوسی یوخدور. کندین آغ ساققالی استکانی گؤتوروب بیر باشا باشینا چکیر. آنجاق، چای سویوقدی دئمیر. بیردن قاپیدا آت کیشنهمسینی ائشیدیرلر، هامی درهول آیاغا قالخیب قاچیرلار. بؤیوک آنامین شلتهسی یئرده نسهیه ایلیشیر، اوزو اوسته ییخیلیر، آنجاق تئز آیاغا قالخیب حیط قاپیسینا ساری قاچیر.
آیفون وورولور! بودا وورولماغا واخت تاپدی. آیاغا دوراندا اَلیم دئییر میز اوستهکی استکان آشیر. آنام دئیهردی: سنده بؤیوک آناوا چکمیسن اردمسیز، ال -آیاقسیزسان. کیمسه یوخودو، بیر اوشاق ووروب قاچیب دئمک.
آتامین آتی تک باشینا یههرسیز، لوت -پوت قاپیدا جوت آیاقلارین گؤیه قالدیریب، اؤزل بیر شکیلده کیشنیرمیش. بو حالی گؤرن آناملا بؤیوک آنام ایکی اَللی باشلارینا چیرچیب قیشقیرا- قیشقیرا ییخیلیب هوشدان گئدیرلر.
آتی یهرلیب بیر نئچه آتلی ایلا بیرگه عمیلریم کندی اوز یوخاری یولا دوشورلر. اوشتوبونه گئدن یولو توتوب دره لری آختارا آختارا گئدیرلر، اوشتوبونه یئتیشمهمیش آتامین آتی، دره لرین بیرینین قیراغیندا دایانیب یئنه او حالتده کیشنهییر. هامی آتدان دوشوب درهیه طرف آخینیرلار…هره بیر طرفدن اللرینده کی آراجلارلا قاری اویان بویان ائلیرلر، نهایت آتامی قار آلتیندان یاری جان چیخاردیرلار…
جانیما سویوق تر اوتوردو، آخ … او گون آتام قار آلتیندا قالیب دونسایدی…اؤزومه توخناخلیق وئریب دوشوندوم، اوندا من بو دونیادا یوخودوم کی، آتاسیزلیق حیسلری یاشایام…
آتام هاندان گئجدن اؤزونه گلندن سونرا، آناما اوز توتوب دئمیشدی: سنه اوشتوبون نارینین قولون وئرمیشدیم، سؤزومو توتانمادیم، چیللهمیز نارسیز اولاجاق، منی باغیشلا.
یقین آنام بئله دئمیش: اولسون آدیش، گلن ایل اوغلوموز گئدیب سن گتیرن نارلاری قارین آلتیندان تاپار…
منده دئییرم:
اولماز خانیم اولماز سو گلیب نوا دولماز نارسیز چیلله اولسا دا، واللاه قارسیز چیلله اولماز.


text:
چین قیرغیزلاری
چین قیرغیزلاری (سادهلشدیریلمیش چین یازیسی: 中国柯尔克孜族؛ عنعنهوی چین یازیسی : 中國柯爾克孜族؛ پینیین: Zhōngguó Kē'ěrkèzī zú ؛ قیرغیز: قیتای قیرغیزداری/KыTaй kыprыздapы)، چینده گوندهلیک ایستیفاده ده Kē'ěrkèzī zú (سادهلشدیریلمیش چین یازیسی: 柯尔克孜族؛ عنعنهوی چین یازیسی: 柯爾克孜族؛ " قیرغیز خالقی/اولوسو " ) ترمینی ایستیفاده ائدیلر، چین خالق جومهوریتی دؤولتینین رسمی اولاراق تانیدیغی 56 اتنیک قروپدان بیریدیر.
چیندهکی قیرغیزلارین آز قالا بوتونو قوزئی دوغو چیندهکی سینک یانک اویغور موختار بؤلگهسینده یاشاماقدادیر. بونلارین بؤیوک بیر قیسیمی قیرغیزیستان ایله تاجیکیستان سرحدلرینده کی قیزیلسو قیرغیز موختار ائلینده یاشاماقدادیر. چین حؤکومتی، قوزئیدوغو چیندهکی هئیلوْنگژیانگ(Heilongjiang) ایالتینده یاشایان فوُیۆ قیرغیزلارینی دا " Kē'ěrkèzī zú" اولاراق تصنیف ائدر، آنجاق بو قروپون آدینا باخمایاراق، فوُیۆ قیرغیزلارینین دانیشدیقلاری فوُیۆ قیرغیس دیلی اورتا آسیا قیرغیزجاسینین بیر آغیزی دئییل و سیبیریده دانیشیلان خاکاس دیلینه داها یاخیندیر.[۱]
چین قیرغیزلارینین چوخو ایسلام دینینه منسوب، لاکین تبت بودیزمینه و شامانیزمه اینانان کسیملره ده واردیر.[۲] موسلمان قیرغیزلارین تطبیق ائتدیکلری ایسلام دا شامانیزم و دیگر عنعنهوی معنوی اینانجلاردان عونصورلر احتیوا ائدر. [۳]
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ 中华人民共和国国家统计局:2000年第五次人口普查数据 Archived 2018-11-09 at the Wayback Machine. 9 Kasım 2018 tarihindeWayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "柯尔克孜族 Archived 2015-09-23 at the Wayback Machine." [Kırgız milleti] (Çince). Çin İnternet Bilgi Merkezi [zh] (Zhongguo Wang). 13 Nisan 2005. 8 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi:8 Haziran 2020.
- ^ Elliot, Sheila Hollihan (2006). Muslims in China. Philadelphia: Mason Crest Publishers. ss. 63-64. ISBN 1-59084-880-2.


text:
قلمداشلاریمیز «آلما موغانلی» و «سئودا» سیزلردن سس گؤزلهییر
«یاشماق سیرا کیتابلاری»نین یایدیغی خبر اساسیندا آذربایجان جمهوریسینده کئچیریلن «مولود حئکایه فستیوالی»نین سئچیلنلری بللی اولدو. یاییلان خبر بئلهدیر:
«فستیوالا قاتیلان یازیچیلاردان ۱۳ نفری بیرینجی دؤورون غالیبلری کیمی اعلان اولدو.
ایکینجی دؤورده، اوچ ان یاخشی حئکایه و یازیچینین سئچیلمهسی، اینترنتی رای- سس ایله بللی اولاجاقدیر.
ماراقلی اولان بودور کی، «دونیا قادین گونو» عرفهسینده ایکی نفر گونئیلی خانیم یازیچی بو فستیوالدا، قوزئیلی یازیچیلارلا بیرگه سئچیلینلر سیراسیندادیرلار.
گونئیلی گنج یازیچی و شاعیر شیما جدی (آلما موغانلی) و گنج یازیچی و آراشدیریجی ربابه قلیزاده (سئودا) بیرینجی غالبلر سیراسیندا یئر آلیبلار.
اونلاری حمایت ائتمک و بیرینجلییی قازانماقلارینا یاردیم ائتمک اوچون، Axar.Az سایتینا آشاغیداکی لینکدن قاتیلیب، سس وئره بیلرسیز.
(آلما موغانلی) شیما جدینین حئکایهسی، «قیرمیزیدون» آدیایله ۱۱جی شمارهده یئر آلماقدادیر.
(سئودا) ربابه قلیزادهنین حئکایهسی، «دایره» آدی ایله ۹-جو شمارهده یئر آلیب.
لطفا بو لینکه گئدیب، آدلارینی سئچیب آشاغیداکی səs ver سؤزونه تیک وورون.
http://axar.az/polls.php?poll_id=93
یاشاسین دیلینی و ائلینی وار گوجویله یاشادانلار.


text:
محمد مصدق
محمد مصدق (۱۲۶۱(اؤز دئییشی) یوخسا ۱۲۵۸ سنگلخ -۱۳۴۴ تهران ) آدلیم دوکتور موصددققاجار شاهلاری چاغیندا ایللر مصدق السلطنه آدلانیردی سوْنرا لقبلر یاساق اولماقدا موصددق سسلئندی. ایکی دوره ایرانین باش وزیری اوْلدو. ایران پارلیمان وکیلی و حوقوق بیلن سیاستچی و حوقوق بیلگیلرینده دوکترا مدرکین قازانان بیرینجی ایرانلیدی. ریضا پهلوی شاه اولاندا قاجار شاهلارینا دایاق اوْلدو و ریضاشاه ایله قارشی دوردو. ریضاشاه اونو توتدو و زیندانا سالیندی. سوْنرا کؤچولدو. موصددق پهلوی شاهلیقین اینگیلیس شاهلیقی بیلیردی.
رضا پهلوی ۱۳۲۰ده شاهلیقدان سالیندی و موصددق ایرانا قایتدی. ۱۳۲۸ده حسین فاطمی ایله ایرانین میلّی سینیر پارتیسین قوردو. ایران میلّی سینیر پارتیسی نفت صنعتین میلّی ائدماقدا چالیشدی. ۱۳۳۰دا موصددق باش وزیر سئچیلدی. باشدا نفت صنعتین میلّی ائددی. بو ایشده اینگیلیس و آمریکا قارشی دوردولار و محمدرضا پهلوی اونو عزل ائددی و شاه قاریشیقلاردان قورخوب ایراندان قاچدی. آمریکا ایراندا کودتا ائددی و سیا ایران ایشلرینده داخیل اوْلوب و موصددق ایشدن سالیندی ۲۸ مورداد کودتاسینده موصددق توتولدو و زیندانا سالیندی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Pages using infobox officeholder with unknown parameters
- تایم مجلهسینین ایل آدامی
- ایران تاریخی
- سیاستچیلر
- Commanders-in-Chief of Iran
- ۱۸۸۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۶۷-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ۲۰. یوز ایلده ایرانلی کیمسهلر
- Democrat Party (Persia) politicians
- Government ministers of Iran
- Iranian democracy activists
- فرانسهدهکی ایرانلی غوربتچیلر
- سوئیسدهکی ایرانلی غوربتچیلر
- Iranian governors
- Iranian nationalists
- Iranian secularists
- Leaders ousted by a coup
- Moderate Socialists Party politicians
- National Front (Iran) politicians
- تهرانلیلار
- Prime Ministers of Iran
- قاجارلار
- Sciences Po alumni
- University of Neuchâtel alumni
- Members of the 14th Iranian Majlis
- Deputies of Tehran for National Consultative Assembly
- P


text:
دیژالما سانتوس
دیژالما سانتوس (اینگیلیسجه: Djalma Santos) (دوْغوم:۲۷ فوریهٔ ۱۹۲۹ سائو پائولو) بیر فوتبالیست. مودافع موقعیتینده اوْیناییب. پله طرفیندن "یاشایان اَن یاخشی ۱۰۰ فۇتبالیست"دن بیری اوْلاراق سئچیلهرک "فیفا ۱۰۰" لیستینده یئر آلیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دیژالما سانتوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۲۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۱۳-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- اتلتیکو پارانائنزه کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۵۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۵۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۶۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۶۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
تترافلوئورید پلوتونیوم
تترافلوئورید پلوتونیوم (اینگیلیسجه: Plutonium tetrafluoride, روسجا: ФTopид плyToHия(IV), عربجه: رباعي فلوريد البلوتونيوم) بیر شیمیایی ماده. قیٛرمیزی، کریستال حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر. تترافلوئورید پلوتونیوم فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Plutonium tetrafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تترافلوئورید پلوتونیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`موشک` نتیجهلر
خبرلر [225]
- زلنسکی: جبههده وضعیت اولدوقجا آغیردیر
- روسیا اوردوسونون موشک سالدیریسیندا ۶ نفر یاشامینی ایتیردی
- خستهخانایا ائدیلن موشک سالدیریسیندا بیر کؤرپه اؤلدو
- تورک موشکی 'خان'ین ایلک صادراتی اندونزییه ائدیلهجک
- اردوغان: یونانلیلاری قورخوتماغا باشلادی
- یئرلی موشک تایفون هدفی باشارییلا ووردو
- اوکراینادا موشک سالدیریسی؛ چوخ ساییدا اؤلو وار
- اسرائیلین سوریهنی ووردوغو ادعا ائدیلدی
- روسیا سالدیریسیندا ۱۷ اوکراینالی اؤلدو
- خارکوودا، آلیش وئریش مرکزی وورولدو
- روسیا: اوکراینادا ایکی یؤنتیم مرکزی وورولدو
- هیندیستان، نوکلئر ظرفیتلی موشک سینادی
- روسیا: اوکراینایا عاید ۱۲ حربی عنصور وورولدو
- روسیا: اوکراینا اوردوسونا عاید ایکی ساواش اوچاغی وورولدو
- روسیا: اوکراینادا اوردویا عاید مهماتلیقلار وورولدو
- آمریکانین عراقداکی حربی مرکزینه سالدیری
- اونیورسیته و پلیس مرکزی وورولدو
- آمریکا: ۷۵ روس ساواش اوچاغی اوکراینایا گیردی
- هیندیستان، سوپرسونیک موشک تست ائتدی
- روسیا مانور تشکیل ائدهجک
- میلی هلیکوپتر میلی موشک
- اونیورسیته و پلیس مرکزی وورولدو
- بوزاوخ، تورکیهنین یئنی عاغیللی موشکی
- هدف اوچاغی باشارییلا ووردو
- تورک موشکی اومتاس
- تورکیهنین بورا (BORA ) موشک دنئمهسی
- تورکیه میللی هلیکوپترینه یئرلی موشک
- حصار ساوونما سیستمی سیناغی باشاری ایله گئچدی
- تورک ملی هاوا ساوونما سیستمی حاضیردیر


text:
اولیقارشی
اولیقارشی (یون. ὀλιYapxίa، قدیم یون. ὀλίYov (اولیقون)، " آزاجیق " و ἀpxή(آرشی)، " حاکیمیت " ،(آزلیغین حاکیمیتی — غیری-دموکراتیک رژیمین بیر نؤوعو. پولیتولوگیا (باکی،2007) آدلی اثرده قئید اولوندوغو کیمی، اولیقارشی دئدیکده، کیچیک بیر قروپ وارلی آداملارین سیاسی و ایقتیصادی حیاتدا حؤکمرانلیغی باشا دوشولور. ارسطویا گؤره او، آریستوکراتیک ایداره ائتمهنین تحریف اولونموش فورماسیدیر.یئنی دؤورده " اولیقارشی" آنلاییشی ر.میخئلس طرفیندن یئنیدن دیرچلدیلمیشدیر. موعاصیر دؤورده هم عنعنهوی، هم ده اولیقارشی رژیملر مؤوجوددور. عنعنهوی رژیمه-بیر نئچه قودرتلی عاییلهنین حاکیمیتی عاییددیر. اورادا حاکیمیتین دایاغی حربچیلردیر. (قواتمالا، نیکاراقوا -1979-جو ایله قدر). موعاصیر اولیقارشی رژیمه هگمون کومپرادور بورژوازیا عاییددیر(کامرون). اونون خوصوصی فورماسی اولان مالیه اولیقارشیسی اساساً کاپیتالیزمده مؤوجود اولور. او صنایع و بانک صاحیبکارلاری قروپونون اؤلکهنین ایقتیصادی و سیاسی حیاتیندا حؤکمرانلیغینی ایفاده ائدیر.


text:
دونیا آنا دیلی گونونده “آیریلیق” کونسرتی اوچ مین نفری بیر یئره توپلادی
گؤرکملی آذریایجان صنعتکاری عاشیق چنگیز مهدیپورون “آیریلیق” عنوانلی کونسرتی دونیا آنا دیلی گونونده ۳۰۰۰ نفره یاخین آذربایجان موسیقیسی هوسکارلارینی تهرانین وزارت کشور سالونوندا بیر بیرلرینه قووشدوردو.
اسفند آیینین ایکینجی گونو اوچ ساعات اوزون سورن “آیریلیق” کونسرتی بؤیوک طنطنهایله کئچیریلدی و اشتراکچیلار طرفیندن صمیمیتله قارشیلاندی.
کونسرتده دالغا موسیقی گروهونون ایفاسیلا آذربایجان عاشیق موسیقیسیندن ۱۸ هاوا ایفا اولوندو. بوندان علاوه اوستاد عاشیق چنگیزین اؤزونون تکساز ایفاسی دا بؤیوک رغبتله تاماشاچیلار طرفیندن قارشیلاندی.
اوستاد چنگیز مهدیپورون تنظیم ائتدیگی و “دالغا” گروهو واسیطهسیله ایفا اولونان ایکی بؤلومدن عبارت عاشیق هاوالاریندا آذربایجان شاعرلری: علی جوادپور، ذلیمخان یعقوب، ستار گولمحمدی، ائلدار موغانلی، حبیب فرشباف، عاشیق علعسگر، شهرک میرزه، حسن ایلدیریم، بهمن زمانی، رجب ابراهیمی(فرهاد) و اوستاد شهریارین شعرلریندن استفاده اولونموشدور.
کونسرتده آذربایجان ادبی- مدنی شخصیتلریندن علاوه بیر چوخ فارس دیللی هوسکارلار و ایرانین تانینمیش صنعتکارلاری و ادبی- مدنی شخصیتلری او جوملهدن: بهزاد فراهانی، علیاشرف درویشیان، یدالله صمدی، مجید انتظامی، ناصر زرافشان، فرزانه کابلی، پرویز حبیبپور، مهدیه محمدخانی، پرویز بابایی، هادی مرزبان، شاهرخ تویسرکانی و بیر نئچه اؤلکهنین سفیرلری او جوملهدن: آذربایجان، ایتالیا، اسپانیا، بوسنیا و ژاپن اؤلکهلرینین ایرانداکی سفیرلری ده اشتراک ائتمیشدیلر.
کونسرتین یاریسینداکی استراحت زامانی اوستاد عاشیق چنگیز اؤز هوسکارلاری و کونسرت اشتراکچیلارینا آنا دیلینده تشکرلرینی بیلدیرهرک، بو دیلده نه قدهر راحات دانیشدیغینی و اؤز اورهک سؤزلرینی صمیمیتله دئیه بیلهجهیینی وورغولادی. اوستاد چنگیزین بو دانیشیغی تاماشاچیلار طرفیندن اوزون آلقیشلارلا قارشیلاندی.
سونرا تانینمیش آذربایجانلی صنعتکار اردشیر رستمی دونیا شؤهرتلی تورک شاعری ناظیم حکمتدن و آذربایجان شاعری رامیز روشندن مجلیس اشتراکچیلارینا شعرلر اوخودو.
بؤیوک طنطنهایله کئچیریلن “آیریلیق” کونسرتینین سون حیصهسینده “دالغا” موسیقی گروهو آذربایجان فولکلور عاشیق هاواسیندان “طبل جنگی کوراوغلو” هاواسینی ایفا ائتدی. بو ایفانین حؤرمتینه مجلیس اشتراکچیلارینین بیر چوخو آیاق اوسته قالخیب و اوزون- اوزون آلقیشلارلا اوستاد عاشیق چنگیز مهدیپورا و اونون صنعتکار امکداشلارینا اؤز تشکرلرینی بیلدیردیلر.
“دالغا” موسیقی گروهونون بو کونسرتینده عاشیق جواد محرمی، علی نوروزی و بهنام ملکی(خوانندهلر)، جلیل حمیدی(بالابان و سورنا)، آرش سرانیآذر(باس بالابان)، بهرنگ پادیر(دف)، آیدین مهدیپور(قوپوز)، مجید رحیمپور(قاوال)، یاشار ایمانپور(قوپوز تاوار)، عارف مهدیپور(قوشا ناغارا)، عطا عیوضپور(ویلونسل)، اوکتای زمانی(قوپوز) و امیر آلنبی(پرکاشین) امکداشلیق ائتمیشدیلر.
اوستاد صنعتکارین موسیقیمیزه ائتدیگی خیدمتلرینی دهیرلندیرمک مقصدیله کونسرتی تشکیل ائدهن “موسسه پژواک” طرفیندن عاشیق چنگیزه تقدیر لوحهسی وئریلدی. عینی حالدا بو شعر آخشامینین تشکیلینده اؤز دوستلاریلا برابر زحمتلره قاتلاشان جناب مهدی پناهیده تریبون آرخاسیندان بوتون مجلیس اشتراکچیلارینا اؤزونون و دوستلارینین تشکرلرینی بیلدیرهرک “نه یاخشی کی سیز وارسیز!” سؤزو ایله مجلیسی سونا چاتدیردی.


text:
چؤرک
چؤرک سونتی یئمک محصولودور، آنجاق بوگون چؤرکلر هم سونتی شکیلده و هم ماشینی شکیلده حاضیرلانیرلار. چؤرک اَن آزی اون و سودان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی مادهلر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه گونهباخان، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر. چؤرگی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، موُراببا، بال و یا پئندیر یئییرلر. آرووپادا آراسیندا موختلیف اَت محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمکلر اوْلان چؤرکی تئز-تئز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرکلر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]