text:
اویان نیوز: دیلین تعریفینده ، دیل اینسانلارین آراسیندا آنلادما،آنلاشما،فیکیرله رین ودویغولارین آنلادماسی و گؤروش الیش وئریش له رینین اراجیسیدیر.
کولتور اؤتورمه سینده ،اؤزللیک له معنوی کولتور، کئچمیش نسیل لردن ایندی کی نسیله و گله جک نسیل لره و بیر میلله تدن باشقا میلله تله ره،دیل سوروملودور،اوناگورا کسینلیک له دئمک اولارکی کولتورون و میلله تله رین ایلیشکی سینین گلیشه بیل مه سی دیلدن باشقا بیر یول دان ا اولا بیلمز.
دیل سوسیال یاشامین سمبول لاریندان بیری اولاراق،توپلومون ائوریمی سیراسیندا و باشقا فئنومنلر و سوسیال قوروملارلا باغلانتی سیندا اؤز آرتیمینا و ائوریمینه داوام ائدیر.
سوسیال توپلولوقلارین چئشیتلی یؤنلریندکی دیشیک لیکری وگلیشمه له ری،ماددی و معنوی کولتورده باش وئرن کیچیک و بؤیوک ایلرله مه لر،ایلک دانیشیق دیلینده و سونرا یاواش یاواش یازی دیلینه یانسی ییر و زنگین لیگینه سبب اولور،باشقا سؤزله دیل بیر جانلی یارادیق کیمی توپلومدا دوغولار و اؤز حایاتینا داوام ائدر،آرتما آشاماسیندا دانیشیق دیلی اولور و یئترینجه گلیشدیکدن سونرا یازماق آشاماسینا آیاق باسار،او زامان بو ایکی (دانیشیق دیلی و یازی دیلی )بیر بیریله باغلانتی لی اولاراق سوسیال یاشامین باشقا یؤنلری و کولتور گلیشمه له ریله باغلی یاییلیر ،ائوریمه چاتیر و داها زنگینله شیر.
دونیانین وار اولوشوندان بو یانا میلله تله رین اؤز آراسیندا ، چئشیتلی ائکونومیک ،سوسیال و تاریخی اولای لاردان سونرا چیزگی(خط) یارادیلیب و تاریخین ایلرلمه سیله یازی یا ادبی دیل یارادیلیب.
یازی دیلینین یارادیلماسیندان اؤنجه،دیلداش لارین کوتله لری،بؤیوک بیتیشیک تورپاق لاردا یایقین لاشمالارینین ائتکی سیله، کولتور و ائکونومیک باغلارین آزالماسینا یا کسیلمه سینه سبب اولوب و نئچه ایللر بویوندا بیر دیلین لهجه له ری و دئیش لری یارانیب،بو لهجه له رین آراسیندا حیس الونان فرق لر اولسادا ،قیرامئر قورولوش لارینین کؤکله ری بیردیر.
میللی کولتور مرکز له رینین قورولدوغوندان سونرا ، تاریخ سورجینده دانیشیق دیلینین بیر یا ایکی لهجه سی دیلداش میلله تین یازی یا ادبی دیلی سئچیلیب و قارار وئریلیب.
بئله لیکله دانیشیق دیلی، ادبی دیلینین آلت یاپیسی و ملزمه له ری ساییلیر.
دیل باشقا سوسیال فئنومنلر کیمی او دیلده دانیشان توپلومون ایلر له مه سیله ،گلیشمه ده و دیشیلمه ده دیر،هر میلله تین بیلیم ،تئکنیک و ائکونومیک گلیشمه له ریله باغلی حرکت ائدیر ،ساده مادده لر و سؤزجوک بیرله شدیرمه لری باخیمیندان زنگین ، فونئتیک گوزل و قیراماتیک قورال لاری آغیرلیق لی و توخوناقلی اولور، بو دیشمه لر یازی دیلینده ده اولماسی گره کیر.
آزربایجان تورکجه سی ده اؤز ائوریمی نین آخینیندا بو آشامالاردان کئچیبدیر ،اگر دانیشیق دیلینده اولان دیشیک لیک لر یازی دیلینه یانسیماسا ،زامانلا آرالارینداکی فرق او قدر آرتارکی ، یازی دیلی میلله ته آنلاشیلماز اولار و سونوندا بو ایش، دانیشیق و یازی دیلینین بیربیریندن قوپماسینا سبب اولار!!
بو مسه له کئچن یوز ایلده داها چوخ باش وئریردی ، باش وئرن بؤیوک سوسیال اولای لاردا یازی دیللری آرادان گئدیردی و دانیشیق دیلی اونون یئرینی آلیردی.
آزربایجان تورکجه سی نین چاغداش ادبی دیلی
بهزاد حمیدنیا


c: text/html

text:
ستارخان دوشونجه لرینی ، هله ده دوشونمه ین لر- وار ابراهیم ساوالان(رشیدی)
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 26 آبان 1393 02:07
چاغداش تاریخیمیزده اؤز دؤوروندن ایرلی گئدن اینسانلاریمیز آز اولماسا دا آراسیرا اؤزگه اولوسلارین بویوندوروغو آلتینا گیریب چیخماغیمیز بو دوشونجه لرین سوره جلی اولماسینا یول وئرمه میش. بو دوشونجه کسینتیلری اونلارین بوتونلشمه سینه هابئله عمل ساحه سینه یئتمه مه سینه ندن اولموش. 20-1905- جی ایللر آراسی یارانمیش دوشونجه لرین ایزین یئتمیش ایل سونراسی توتماغا ایمکان یارانیر هله ده ستارخانا پیشه وری یه حسرت قالمیشیق.
اوزونتولرله اولوسوموزون دوشمنلری ستارخانی بیلگین و دوشونجه لی قهرمان کیمی یوخ یالنیز بیر ساواش قهرمانی کیمی تانیتدیر ماغا چالیشدیغیندان آسیلی اولاراق اؤز یازارلاریمیزدا بو قورغونون ضررلی سونوجلارینا باخمایاراق اونون داوامچی سی اولموشلار. اونلار دوشونجه ایله ایشی بیر بیریندن آییرماغا جان آتیب بیزی بو ایکیز قارداشین بیرلشمه سینه حسرت قویماق ایسته میشلر. بو یازینین آنا جیزگیسی ستارخانین ابدی قهرمانلیغی ایله یاناشی درین دوشونجه لی و بیلیکلی کیملیگین آچیقلاماقدیر.
ستارخان عؤمرونون گنج چاغلارین عیصیانلا کئچیرمیش نئچه یول حؤکومتین قولدورلاریلا ساواشدیقدا شهردن چیخیب سونرا ایش مقصدینه شهره دؤنموش. آما بیرداها آلچاقلارین اؤز باشینالیغین گؤردوکده اؤزونو ساخلاماییب اونلارلا قارشیلاشیب شهردن گئتمیش.
ستارخانی یالنیز ساواش قهرمانی تانیتماق ایسته ینلر اونون یاشامیندا باش وئرن سفرلری هابئله سفرلرده قازاندیغی بیلیکلر و تجروبه لرینه گؤز یومموشلار. ستارخانین گنجلیکده تئهران، مشهد، عیراق سفرلری اولموشدور. نئچه ایل، او زامان آذربایجان شهری اولان ایروانین دمیر یول دوراغیندا سونرالار نئچه ایللر باکی دا ایشله میشدی. یقین اونون ایروان دمیر یول دوراغیندا یئرینه یئتیردیگی مودورلوک و تنظیمات ایشی گله جکده آذربایجانین باش قادیرماسی نین دوزنلمه سینده ائتکیلی اولموش.
باکی او چاغلاردا یئنی دوشونجه لرین گلیشمه چاخناشما شهری اولموشدور. ستارخان بو دوشونجه لرله ایلگی له نیب، تبریزه دؤندو...
ستارخانین تدبیرینه یالنیز بیر سند یئترلی دیر:
کودتادان سونرا ستارخانلا باغیرخان کؤنوللو اولاراق مجلیسه یاردیم ائتمه یه تئهرانا دوغرو گئتدیلر. هله تبریزدن اوزاقلاشمادان میللی انجمن بیر یازیدا ستارخانا بئله یازدی: شهر قاریشمیش بلا یاغیشی یاغماقدادیر.اوچ آی سورسینده، بیرلشمیش میللتلر له بیر عیاردا اولان بئله نظملی شهر قاریشیقدیر. اؤزرونوزو یئتیرین.
بو یازینی یازان انجمن ین اویه لرینین هر بیرینین بؤیوک کیمسه اولدوقلارین دوشوننده هله بو یازی نین آغیرلیغین اؤیرنه جه ییک یانی میللی انجمن کیمی باجاریقلی درنه یین اینسانلاری شهرین دوزنلمه سیندن قالاندا ستارخانا اوز توتورلار. ستارخانی هر نه دن آرتیق، چتین آشامالار دا توتدوغو توتوملاری، اونون چوخ ایش بیلن، ها بئله دورومو دوشونن اینسان کیمی گؤز اؤنونده قویور. توتوملاری یئرینه یئتیرمه سی ده اونو تایسیز ایجرا آدامی کیمی گؤستریر. بو یالنیز دوشونجه ایله عملین یاناشی لیغیندان آسیلیدیر.
میر احمد کسروی اسارت سیمگه لری کیمی قالدیریلان آغ بایراقلاری یئندیرمه یی ستارخانین ایش بیلنلیک هابئله قورخمازلیغینین سونوجو گؤستریب مشروطه تاریخینین لاپ بؤیوک، لاپ شانلی ایشی کیمی دیرلندیریر.
سهراب طاهیر نه گؤزل سؤیله میش:
آغ بایراغی نیشان آلین
وورون بیر بیر یئره سالین
بودور حؤکمو ایستیقلالین
تبریز تسلیم اولا بیلمز
دونیا بئله قالا بیلمز
گئدین دئیین رحیم خانا
چاتیب اونون عؤمرو سونا
نه شجاعا، نه تئهرانا
تبریز تسلیم اولا بیلمز
دونیا بئله قالا بیلمز
بو شعر ستارخانین قازاندیغی سایغییا کیچیک اؤرنکدیر.
دؤنه لرله ستارخانلا اؤلوم آراسیندا توز قدر آرا اولمادیغینا باخمایاریق اؤلومدن قورتاریب شعرلرین، ناغیللارین هابئله دینی اینانجلارلا باغلانمیش افسانه لرین قونوسونا چئوریلیب همه شه بو یازیلاردا اونون اوزاق گؤرنلگیندنده سؤز گئتمیشدی.
ستارخانین گؤروشونده میللی قالخیم هئچ کیمسه یه، صینیفه، طبقه یه عایید اولماییب بیر مللتین بوتون کسیملرینین اونون اوغرونداجان آتماغی هابئله گؤستردیگی چابالاری قدر یئر قازانماسی اساس یئر توتور.
میللتیمیزین یوخسولوندان کسبه سینه قدر، دین خادیمیندن ایشچیسینه قدربو بؤیوک قالخیمدا ایشه بیرلیک ائتمیشلر. یئنه سهراب طاهیر "قیز موجاهید پالتاریندا" آدلی شعرینده قهرمان قادینلارین ستارخان گؤروشونده بؤیوک یئر توتماسینا قول چکیر.
دوشمنین یوروشلرین قایتاردیقدان ایلک ایشی انجمن ین یئنیدن دوزنلمه سی اولور. ساواش سورجینده بیر سیرا موجاهید قیراغا چکمیشدی. او گونلر سئچگی قورماق ایمکانی اولمادیغیندان قاچقینلارین یئرین کؤنوللو عسگرلره وئردی...
سون سؤزوم او بؤیوک اینسانین دوشونجه سینده اوزمانلیقلا ، عؤهده لیک آیرینتی سینا توخونماقدادیر.
ستارخانا خبر گؤنده ریلیر مرند موجاهیدلریندن اولان فرج آغا چاخیر ایچیر. ستارخان بئله یانیتلاییر: من بو فرج آغانی اورا جاماعات ایمامی(پیشنماز) گؤندرمه میشم، اوندان اونا تاپشیریلان ایشلر حاققیندا سورمالیسینیز.
یوز ایل ستارخاندان کئچسه ده هله چوخلاری اینسانلارین کیشیسل یاشامینین توپلومسال گؤره ولرینی ایلگی لندیرمه دیگینی دوشونمه ییب دوشونمه یه جکلر.هله ده فیزیک اؤیرتمه نیندن اؤز بیلگیسی حاقدا یوخ، مئییت قوسولو حاقدا سؤز سورولور.
هله ده ستارخانین خالق ایچینده اؤیرنیب دوشوندوکلرینی دوشونمه ینلر وار..

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بورکینافاسوداقی ترورچیلیقی هۆجۆمده 15 آدام اؤلدی
عسگرلری آلیپ باریان اولاغ سنتر-نورد بؤلگه سینده یوُلا دوزاقلانان مینینگ اۆستۆندن گچدی
بورکینافاسودا ترورچیلیقی هۆجۆمده 15 عسگر اؤلدی.
عسگرلری آلیپ باریان اولاغ سنتر-نورد بؤلگه سینده یوُلا دوزاقلانان مینینگ اۆستۆندن گچدی.
واقادان سوُنگ، یارالیلارا کؤمِک برمهک اۆچین گیدن باشغا بیر اولاغ د اینه مین ینگ اۆستۆندن گچدی.
ایکی واقادا 15 عسگر اؤلدی 1 عسگر یارالاندی.
قوُنگشی یورت مالی داقی القاعده و داعش بیلن باغلانشیقلی ترور قورامالاری 2015-نجی ییلدان بأری بورکینافاسونینگ دمیرقازیغیندا و گۆن دوُغریندا ایزی گیدرلی هۆجۆم قورایار.
بورکینافاسونینگ حؤکۆمتی نینگ برن ماغلوماتینا گؤرأ 2015-نجی ییلدان بأری 2 مۆنگ آدام بو هۆجۆملرده اؤلدی.
اؤلِنلرینگ 600-ی حوُوپسوزلیق گۆیچلریندن.
دِگیشلی حابارلار
پأکیستان دا دیفتری سبأپلی 10 چاغا اؤلدی
دیفتری یالی کِسِللرینگ پأکیستان دا یوُقارلاپ بیلجکدیگی آیدیلیار


text:
تاخیل یوکلو ۵ گمی داها اوکراینادان حرکت ائتدی
بو گون اوکراینا لیمانلارینا گئدهجک اولان ۴ گمینین اورتاق ائشگۆدودم مرکزی طرفیندن یوخلانیلاجاغی بیلدیریلدی
تاخیل داشییان ۵ گمی داها اوکراینادان حرکت ائتدی.
میللی ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، تاخیل داشینماسی چرچیوهسینده یوژنیدن ایکی، چورنومورسکدان اوچ اولماق اوزره قارغیدالی و بوغدا یوکلو ۵ گمینین اوکراینا لیمانلاریندان حرکت ائتدیگی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، آیریجا بو گون اوکراینا لیمانلارینا گئدهجک اولان ۴ گمینین ده اورتاق ائشگۆدودم مرکزی طرفیندن یوخلانیلاجاغی بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.
روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
روسیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتیندان (بمت) روسیا گوبرهسینین و تاخیلینین صادراتینا مانعهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون تدبیر گؤرمهسینی ایستهییب.


text:
هومای
حبیب فرشباف
اصلانخان قوشا بولاق کندینین آدینی چکنده، آتلیلارین آراسینا ولوله دوشدو. اصلانخانین بوتون آتلیلاری آلیشانی یاخیندان گؤرمهسهلرده، اونون ایگیتلییینین تعریفینی دؤنه- دؤنه ائشیتمیشدیلر. ائله بونون اوچون ده خان اوتا غینا گیرجک، آتلیلارین آراسیندا پیچاپیچ باشلادی:
– ایه آلیشان اولان یئرده نه تهر قوشا بولاغا گیرمک اولار؟
– منیم کی بوسفردن هنچ گؤزوم سوایچمیر.
– ایه دئییر آرتالینی چاپاراق دوز دیرناغیندان وورو……
بئله- بئله صحبتلرین هامیسینی خانین خبرچیسی همان گون خانا چاتدیراندا، خان درین خیالا دالدی. اونسوزدا، آصلانخان اؤزو آلیشانین قورخمازلیغیندان و اونون آتیجیلیغیندان آز چکینمیردی. آنجاق کی دوره کندلرده قوشا بولاقدان باشقا هیچ بیر یئرده اوت- انجر تاپیلمیردی. قیشین بو توفه- توفونده یاخین کندلرین بوتون تایالارین آصلانخان چکیب گیتریب، مال- قاراسینا یئدیرتمیشدی.
اوگون آخشاما قدره خانین قلیانی الیندن یئره دوشمهدی. او، ایکیندی چاغی آتلیلارینین باشچیسی رحیم بئیی اؤز اوتاغینا چاغیرتدی……
رحیمبئی خانین اوتاغیندان چیخیب، گوله- گوله آتلیلارین یانینا قاییداراق: اوشاقلارحاضیرلاشین! سوتگونو آخشام قوشا بولاغا یولا دوشمهلیییک. آلیشاندا مطلق کندده اولمایاجاق. آرخایین اولون”- دئییب، الینده کی قامچینی هاوادا شاققیلداتدی…..
×××
هاوا یئنیجه ایشیقلانیردی. قوشا بولاق کندینین قورتاراجاغیندا ائوی اولان قاسیم، زیل سبدینی یاپبادان دولدوروب، قالاقدان باییرا چیخدی. او سبدی دالینا آلیب، یئردن قالخماق ایستهدیکده بیردن گؤزو کندین اوتای دوزلرینده، قارلارین اوستونده بیر قارالتییا ساتاشدی. قا سیم گؤزلرینین قاپاقلارینا قونان قار دانا لارین الینین آرخاسیلا سیلیب، گؤزلرینی دقت له قارالتییا تیکدی. قارالتی گئت -گئده بؤیودو، پارچا لاندی، قاتارا دوزولموش آتلیلار آیدین گؤرونهرک، قاسیم سبدی یئره توللاییب، کوچه یئنیشه چیغیرا – چیغیرا گؤتورولدو.
او، تؤوشویه – تؤوشویه بیر قاپینین قارشیندا دایاندی. سونرا یئردن بیر داش تاپیب “آلیشان قاغا یئی… ” باغیرا – باغیرا، تاختا قاپینی دؤیشلمهیه باشلادی. هومای قاپینین سسینه یوخودان دیک داشلاندی. او، آلیشانی اویاتماق ایستهینده، دونن سحر آلیشانین قیشلاق کندینه قوناق گئتدییینی خاطیرلادی. بیر آن هووروخدو، سونرا هؤولهسک کالاغایسین باشینا آتیب، آیاق یالین حیطه توللاندی. قاپینین سسینه “آلاباش” زنجیرینی دارتیب قیرماق ایسته ییردی. “کیم سن ” – دئینده، ” آتلیلار” سؤزوندن باشقا بیر سؤز ائشیتمهسهده، یویورک اوتاغا قاییتدی. درین یوخودا اولان اوچ یاشلی قیزینی باغرینا باسیب، بیر آز ائوده فیرلاندی. نه ائدهجهیینی بیلمیردی. نهایت اوشاغی چادراسینا بوکوب، دالینا چاتدی. سونرا حیط دوواریندان داملارینا دیرماشدی. دامدان داما قاچاراق، بیر ائو باجاسیندان باشینی ایچری ساللادی. وارگوجویله “ارکناز خالا اوی…..”- دئیه، باغیرماغا باشلادی.
خالا، گوزلرین اووا- اووا حیطه چیخدی. هومای” خالا قوربانین اولوم آل بوقیزی، کنده باسقین وار”- دئییب، کورپه نی حیطه ساللادی….
دالبادال آچیلان گولله لر، لایبالای داغلارا یاییلدی . بوتون کند اهلی یوخودان دیک داشلانیب، گوللهلرین عکسصداسینا، سونرا سسسیزلییه قولاق یاتیردیلار. “هچ کسین ائویندن چیخماغا حاققی یوخدور “- سوزلری، کند اهلینین وحشتینی آرتیریب ، کنده آغیر بیر سوکوت چؤکورتدو.
×××
“هومای” الینی کندییه اوزالدیب، توفنگی گؤتورمک ایستهدیکده اونو تاپا بیلمهدی. دئمک آلیشان توفنگی اؤزویله آپارمیشدی. بئله اولدوقدا، هومای حیطه چیخیب، کوچه قاپیسینین دالینی محکم برکیتدی. سونرا حیطین بوجاغیندا دایانیب، کندین های -کویونه قولاق یاتیردی. آلاباش داما ساری هورنده، هومایین گؤزو دامین اوستونده ارکناز خالانین خیردا اوغلو احمده ساتاشدی. او، دامین قیراغیندان حیطه اییلیب. تئز- تئز دانیشماغا باشلادی:
هومای باجی! آتام دئییرآتلیلار ائولره گیرمیرلر، نایران اولما! اونلار بیر قاتار دوه گتیریبلر تایالاری آپارسینلار. آنام دئییر تئز گل هجر آغلاییر.
احمد سوزونو قورتارا- قورتارماز گوزدن ایتدی.
هومای ارکناز خالانین ائوینه گیرنده سلمان کیشینی گؤزلری سئچمهییب، اونو گؤرمهمیشدی. او هجری آوودوب یئره قویدوقدان سونرا بیردن گؤزو سلمان کیشییه ساتاشیب، اوتانا – اوتانا اونو سالاملادی. سلمان کیشی آلیشانین هارا گئتدییینی سوروشاندا، ارکناز خالا فیکیرلی- فیکیرلی بارماغینی دیشلهییب، پیچیلدادی:
– دئمک شوکور بئی آلیشانی قوناق چاغیریب! ای دیلی قافیل! ایگیده یامان تله قوروبلار.
هومای بیر آه چکیب ” عمی! آلیشانی نئجه خبردار ائتمک اولار؟” سوروشاندا، سلمان کیشی موشتویونو جییر دولوسو سوموروب، توخداق- توخداق سؤزه باشلادی:
– قیزیم، قیشلاغا بیر منزیللیک یولدور، بو قار- کولکده اورا کیم گئده بیلر؟!
هومای ” نئجه بیآبیر اولدوق عمی!” – دئینده، الینی دیزینه چالیب “آی کهر آت های… ” سسله دی. …. یایین ایلک آیی اولسادا، هله یایلاقدا گؤم- گوی چیمنلر یئنیجه بوی آتیردی. قوزولارین سسی قوشلارین سسینه قاریشیب، آل- الوان چیچکلر آخان سولارین آهنگیله ییرقالانیردی. هومای اوبانین یاخینینداکی بولاقدان میس سهنگینی دولدوراراق، سویون آیناسیندا حئیران- حئیران ساچلارینی سئیر ائدیردی. بیردن بیر آت کیشنرتیسیندن دیکسینیب، دیک آیاغا قالخدی. آتلی آتیندان ائنیب سو ایستهدیکده هومای میس کاسانی دولدوروب، اونا توتدو. بو آن هومایین ماهوت یلینه دوزولموش قیپلی گوموش پوللارین جینگیلتیسیندن آت هورکوب، جیلووونو آتلینین الیندن چیخاریب، گؤتورولدو.
جاوان آتلی نهکی چالیشدیسا آتینی توتا بیلمه دی. بونو گؤرن هومای سهنگینی چییینیندن یئره قویوب، آتین دالیجا قاچیب، گؤزدن ایتدی. بیرآزدان او، کهر آتین بئلینده آتلینین یانینا قاییداندا، چیمن اوسته اوتورموش آلیشانین دانیشماغا دیلی توتمامیشدی….
کهر آتی ایلک دفعه مینمهسی هومایی سئوگی دونیاسینا چاتدیرسادا، اونو ایکینجی دفعه مینمهسی هومایی قوشا بولاغا اوزانان یولایله بخت ائوینه چاتدیرمیشدی…
آ قیز نه فیکیرده سن ای… چایینی ایچ. – دئینده، ارکناز خالا هومایی خیال دونیاسیندان آییردی. بو آرا سلمان کیشی گئدیب خبر گتیردی کی، خانین آتلیلاری خرمنلرده اود دایاندیریب، کاباب پیشیرمهیه مشغول اولوبلار. بیر نئچه سیده یونجا تایالارینی سؤکوب، دوهلره یوکلهییرلر. بونو ائشیدن هومای جلد آیاغا قالخیب، ائوینه قاییتدی.
او گون ناهارادک هومایین بوغازیندان بیرجه استکان چایدان باشقا هئچنه کئچمهدی. او، نه ایشلهیه بیلیر، نهده بیر یئرده دایانا بیلیردی.
هجر یوخودا ایچین چکنده، هومای آجیدی: آلله سیزه لعنت ائلهسین. ناحاق یئره اوشاغی دؤیدوم- دئدی. بیر کوهنه یورقانچانی هجرین اوستونه چکیب، دیک آیاغا قالخدی. بیر آن فیکره دالدی. سونرا فانیسی یاندیریب، الینه آلیب حیطه چیخدی. کوچه قاپیسینی آستاجا آچیب، اطرافا باخا- باخا کندین قارشینداکی درهیه ساری یویوردو. درهیه ائنهرک نئچه دفعه ییخیلسادا، فانیسی گویده ساخلاییب، اونو قورودو. او، دره آشاغی گئدیب، کند یولونون قیراغیندا بیر تپهنین دالیندا گیزلندی. سویوقدان گؤیرمیش اللرینی فانیسین اوستونده ایسیندیردی. اورهیی باشی کسیلمیش تویوق کیمی سینه سینده چابالاییردی. اوزون سورن آنلار نهایت باشا چاتیب، قار شپهلرین یارا- یارا یاخینلاشان آتلارین آیاق سسلری قولاغینا چاتاراق، قارین اوستونه اوزاندی. آتلیلار گلیب بیر- بیر اؤتوشدولر. دوه قاتارینین یوکلویو گوروندو. بیر آن سوسدو. قاتارین اووسارینی چکن آتلی اونون قاباغیندان کئچه رک، قاباغا سیچراییب بیر آنین ایچینده فانیسین نفتینی دوهیه یوکلهنن قورو یونجالارا سپیب، فانیسین پیلتهسیله آلیشدیردی و گئری دؤنوب درهیه توللاندی.
×××
هاوا یاواش- یاواش قارالیردی. قورد قویوندان سئچیلمز اولموشدو. انسان توپلانیشیندان سانکی پالچیق داملارین بئلی بوکولوردو. های- کوی سسیندن قولاق توتولوردو. بوتون کند اهلی داملارین اوستوندن آغ- آپباق قارلارلا اؤرتولموش داغلارا طرف دقتله باخیردیلار. گنجلرین بارماقلاری داغ باشینا دیرمانان اود شیریغینا توشلانمیشدی.
هومای هجری باغرینا باسیب، گؤز یاشلارین سیله- سیله داملاریندان حیطه ائنیردی…


text:
ملکه ویکتوریا
ویکتوریا خاتون یا ملکه (اینگیلیس دیلی :Queen Victoria) یوخسا الکساندرینا ویکتوریا (اینگیلیس دیلی:Alexandrina Victoria) (دوغوم: ۲۴ مهٔ ۱۸۱۹ - اؤلوم: ۲۲ ژانویهٔ ۱۹۰۱) 1837جی ژوئن آیین 20سینده بریتانیا ملکهسی اولدو و 1877 جی ایلین ژوئیه آیین 1ی هیندوستان ملکهسی اولدو.
63 ایل 7 آی 2گون ملکه و ایمپراطور ایدی.بریتانیادا ایکینجی الیزابت دن سونرا ان چوخ حؤکومت ائدن خاتون و شاهدیر.اونون چاغیندا اینگیلیس چوخلو اؤلکه لری آلدی و ایستعمار ائتدی و چوخلو یئرلر بریتانیا الینه گئچیلدی.ویکتوریا چاغی صنایع اینقلابی چاغیدی و چوخلو ایجتماعی و ایقتصادی و تکنولوژی ایشلر یاراندی .ویکتوریا هانوفر قونوشوسونون سون حاکیمی ساییلیر.


text:
اویان حیدر بابا!(ائوینین ۳۵۰ اینجی بؤلومونده کی محبوسلارینا) ــ محمد احمدی زاده
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 31 فروردين 1393 18:29
حیدر بابا ایلدیرملار شاخدی آمما
سئللر کیمی شاققیلداییب آخمادین
ایلدیریمین سؤنمه سینه باخمادین
یازیق اولسون شوکتیوه، ائلیوه
اوچ یوز اللی ائوین گلسین دیلیوه
تتتتتحیدر بابا مرد اوغوللار دوغدون آمما
نامردلرین بورونلارین اوغمادین
رذیللرین قارشیسیندا دورمادین
ایگیت لرین قول قانادین باغلادین
قانداللاری اللریندن پوزمادین
حیدر بابا دونیا یالان دئدین آمما
زنجیرلره سن هئچ دؤنوب باخمادین
حاق سؤزؤ سن ائشید مهدین، قانمادین
ناحاق قانین آخماسینی سایمادین
آغلار آنایا بیر قولاق آسمادین
داشلی بولاق داش قومونان دولدو آمما
باخچالارین یانماسینا یانمادین
سویون یولون هامی یا سن باغلادین
سویون یولون باغلایانی سازلادین
آتلی لاری گینه سوسوز ساخلادین
خزان یئلی یارپاقلاری تؤکدو آمما
بولود کیمی داغدان کنده چؤکمه دین
ایگیتلرین دادینا سن گئتمه دین
باغلی اولان اللره هئچ دَیمه دین
اوزلریندن آخان قانی سیلمه دین
حیدر بابا کندین تویون توتدون آمما
قیز گلینین یاس توتماسین گؤرمهدین
بیگین توتساق حوجرهسینه گیرمهدین
اَل قولوندان زنجیریوی کسمه دین
اؤزگور اولوب یئللر کیمی اسمه دین
محمد احمدی زاده


text:
دمیر دؤنمی
(ایلک) دمیر دؤورو میلاد-دان اؤنجه ۱۱-جی - ۸-جی عصرلری ایحاطه ائدیر. تونجا نیسبتاً داها مؤحکم، کئیفیتلی دمیرین کشفی، اوْندان حاضؽرلانان امک آلتلری و سیلاحلار یئنی یۆکسلیشه سبب اوْلدو. آت و دوهدن مینیک واسیطهسی کیمی ایستیفادهیه باشلانمؽشدیر. صۆنعی سووارمانین یارانماسؽ ایله باغچؽلیق و بوستانچؽلیق اینکیشاف ائتمیشدیر.
سوْن تونج و ائرکن دمیر دؤورونده آذربایجان-دا مودافیعه تیکیلیلری، سیکلوپیک قالالار اینشا ائدیلمیشدیر. میلاد-دان اؤنجه ۷-جی عصردن اعتیباراً دمیردن گئنیش ایستیفاده ائدیلمهگه باشلانمؽشدیر. یۇ دؤورده یازؽ مئیدانا گلدی. یازؽنی پاپیروس، گیل لؤوحهلر،داش، دری و باشقا ماتریاللار اۆزرینده یازؽردیلار. میلاد-دان اؤنجه .II مین ایللیگین ۱-جی یارؽسینی ایحاطه ائدیر. بۇ دؤورده ۳-جۆ توپلومسال امک بؤلگوسو یارانمیشدیر. بۇ امک بؤلگوسونده صنعتکارلؽقلا اکینچیلیک بیرلشیر.


text:
میلتلرآراسی فونتیک الیفبا
بینالخلق فونتیک الیفبا اینگیلیسجه: International Phonetic Alphabet لاتین الیفباسی اۆزره قوْنۇشما سسلرین کاغیزدا یازماق اۆچۆن بیر الیفباسل قۇرۇلۇش دۇر. بۇ قۇرۇلۇش آغیزلا سؤیلهنن سسلری گؤرستمگی ایستاندارلاشدیرما اۆچۆن اۇلۇسلارآراسی فوْنتیک توْپلانتیسینین الیله یارادیلمیشدیر. اۇلۇسلارآراسی سسچیل الیفبا یا آیپیائی سؤزلۆکیازانلاری، یاد دیلی اؤیرننلری و اؤیردنلری، دیلچیلری، دانیشما پاتوْلوْژیستلری، مۆغنیلری، تئاتر و سینئمادا نقش اوْینایانلاری، دیل یارادانلاری و دیلمانجلاری فایدالاندیرا بیلر.
سسچیل الیفبا قوْنۇشمانین آغیزلا سؤیلنن بؤلۆمۆنده اؤزللیکلری گؤرستمک آماجی ایلا دۆزلمیشدیر یانی : فوْنلار، فوْنملر، توْنلاما، سؤزجۆکلرین آیریلیغی و هیجالارین آیریلیغی.[۱] دیشقیجیرتیسی، فیسیلتیلیق(پلتک قوْنۇشما) و دوْداق-داماق یاریغیندان چیخان سسلر کیمی قوْنۇشمانین باشقا اؤزللیکلرین گؤرستمگه اۇلۇسلارآراسی سسچیل الیفبانین گئنیشلندیریلمهسی آدلانان گئنیشلندیریلمیش سیمگه کۆمهسیندن یارارلانماق اوْلار.[۲]
قایناقلاردَییشدیر
- ^ International Phonetic Association (IPA), Handbook.
- ^ MacMahon, Michael K. C. (1996). "Phonetic Notation". In P. T. Daniels and W. Bright (eds.). The World's Writing Systems. New York: Oxford University Press. pp. 821–846. ISBN 0-19-507993-0.


text:
۱۹۴۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۴۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز قیرخ سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ دسامبر - بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی جنوبی کوْرهنی تانیيیر.
- ۷ آوریل - دۆنیا ساغلیق اؤرگوتو٬ بیرلشمیش میلّتلره باغلی اوْلاراق قۇرولدو.
- ۶ اوْکتوبر - عاشقآباددا باش وئرن ۹-۱۰ ریشترلیق زلزله نتیجهسینده شهر بوتونلوکله داغیلمیش، تخمیناً ۱۵۰ مین اینسان هلاک اوْلموشدور.
- ۴ ژانویه - بیرمهنین باغیمسیزلیغی اعلان ائدیلدی.
- ۲۹ ژولای - لندنده المپیا اویونلاری آچیلیشی الموشدور
- ۲۷ فوریه - چکاوسلوواکیده کومونیست حزبی حاکیمیّته گلدی.
- ۲۴ سپتامبر - هوندا موتور شیرکتی تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۲۳ آوریل - ایکینجی دۆنیا ساواشیندان بری باغلی ساخلانان توْپقاپی سارایی موزهسی و ایستانبول آرکئولوژی موزهسی خالقا آچیلدی.
- ۲۱ دسامبر - ایرلند باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۲ نوْوامبر - مارقارت چئيز سمیت آبش-دا سناتور سئچیلن ایلک قادین اوْلموشدور.
- ۱۷ مارس - بلژیک٬ فرانسه٬ هولند٬ بیرلشمیش شاهلیق٬ لوکزامبورق خاریجیایشلری آراسیندا٬ ۵۰ ایل سۆرهلری بروکسل آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۶ دسامبر - کامبوْج مۆستقیللیک الده ائتمیشدیر.
- ۱۰ دسامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی باش اسمبلیاسی «اینسان حۆقوقلاری بیاننامهسی»نی قبول ائدیب.


text:
اردوغان اوکراینایا گئتدی
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، اوکراینا دؤولت باشقانی ولادیمیر زلنسکینین دعوتی ایله لویوه گئتدی
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، اوکراینا دؤولت باشقانی ولادیمیر زلنسکینین دعوتی ایله رسمی گؤروشمهلر اوچون لویوه گئتدی.
اردوغانی باشکند آنکاراداکی اسنبوغا هاوا لیمانیندان جمهورباشقانی یاردیمچیسی فواد اوکتای و آنکارا والی یاردیمچیسی عبدالله دؤلهک ایله دیگر مسئوللار اوغورلادی.
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو، انرژی و طبیعی قایناقلار باخانی فاتح دؤنمز، میللی ساوونما باخانی حولوصی آکار، تاریم و اورمانچیلیق باخانی واحد کیریشچی، تیجارت باخانی محمد موش، میللی استخبارات تشکیلاتی باشقانی حاکان فیدان، ایلهتیشیم باشقانی فخرالدن آلتون، جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو ابراهیم قالین، جمهورباشقانلیغی ساوونما صنایعی باشقانی اسماعیل دمیر، عدالت و قالخینما پارتیسی باشقان یاردیمچیسی و پارتی سؤزچوسو عمر چئلیک و بایکار باش مودورو حالوک بایراکتار بو سفرده جمهورباشقانی اردوغانا مشایعت ائدیر.جمهورباشقانلیغی ایلهتیشیم باشقانلیغیندان وئریلهن آچیقلامایا گؤره، جمهورباشقانی اردوغانین اوکراینالی قونومداشی ایله گؤروشمهلرینده استراتژیک اورتاقلیق سویهسینده تورکیه-اوکراینا ایلیشکیلرینین بوتون یؤنلری دگرلندیریلهجک.
سفر سیراسیندا، زلنسکی و بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین باش کاتیبی آنتونیو گوترش ایله اوچلو گؤروشمه گئرچکلشدیرمهسی ده اؤن گؤرولور.
سؤزوگئدن گؤروشمهده اوکراینا تاخیلینین دونیا بازارلارینا صادراتی اوچون یارادیلمیش مکانیزمین فعالیتینین آرتیریلاراق داوام ائتمهسی ایله ۲۴ فوریهدن بری داوام ائدن اوکراینا-روسیا ساواشینین دیپلوماتیک یوللارلا دوردورولماسی اوچون آتیلاجاق آددیملار موذاکیره اولوناجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
تروریستلر پلیس ائوینه سالدیردی
مرسینده پلیس ائوینه تشکیل ائدیلهن ترور سالدیریسیندا بیر پلیس شهید اولدوغو، بیر پلیس ایسه یارالاندی
اردوغان، یهودی وطنداشلاری تبریک ائتدی
"مختلیف اینانجلارا منسوب وطنداشلاریمیزین عصرلر بویو باریش و دینجلیک ایچینده بیر آرادا یاشاییر اولماسی اؤلکهمیزی هر زامان گوجلو قیلان ان اؤنملی اؤزللیکلردن بیریدیر"
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی


text:
پارانا چایی
پارانا چایی (اینگیلیسجه: Paraná River، فارسجا: پارانا، آلمانجا: Río Paraná، ایتالیاجا: Rio Paraná، عربجه: نهر بارانا، روسجا: ПapaHa) آرژانتین اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۴۸۸۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن پارانا چاییندان ثانییهده ۱۷۲۹۰ متر مکعب سۇ آخیر. و ریو دلا پلاتانا تؤکولور.
بیرده باخدَییشدیر
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده پارانا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paraná River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
«علی خدادادی»یا ایتحاف
ایلک باخیشدا، خاصیتی تکجه قوچاغلیغا وورغونلوغو اولان محزون بیر خولوقانین «بوئنوس آیرس»ین اطرافیندان گلیب، برازیلیا سرحدی بویو ایلخیچیلار دوزنلیگینه گیریب، قاچاقچی دستهسینین لیدری اولماسی غیرعادی گؤرونور.
بؤیله دوشوننلر اوچون، اؤلدوردویو کیمی ده بیر گولـله ایله اؤلن، «بالوانئرا» محلهسینده قونشولاریدا خاطیرلامایان «بنیامین اوتالارا»نین طالعینین حئکایهسینی دئمک ایستهییرم.
اونون ماجراسینی تام اطرافلی بیلمیرم. آرتیق معلومات الده ائتدیکده، بو صحیفهلری دوزلدیب، گئنیشلندیرهجهیم. هلهلیک بلکه بو خولاصه، عبرت وئریجی اولسون:
۱۸۹۱ینجی ایلده، «بنیامین اوتالارا» ۱۹ یاشلیدیر. قیسا آلینلی، صمیمی ماوی گؤزلو و «باسک» ملتی کیمین بوی- بوخونلو و دؤزوملو اوجا بوی گنج بیر اوغلان. شانس اوزوندن دوز هدفه تاخیلان بیر پیچاق، اونا قوچاق بیر آدام اولدوغونو ایناندیرمیشدیر. نه رقیبینین اؤلومو، نهده اؤلکهدن در حال قاچماق مجبوریتینده قالدیغی، اونو سارسیلتمیردی.
ناحیه والیسی اونا اروگوئهده «آزئوئدو باندئیرا» آدلی آداما بیر توصیه مکتوبو وئریر. «اوتالارا» کؤهنه بیر گمییه مینیر. یول بورانلیدیر؛ ائرتهسی گون «مونتهویدئو» کوچهلرینده، اعتراف ائتمهدییی و بلکهده نامعلوم بیر کدرله، مقصدسیزجهسینه سرگرداندیر. «آزئوئدو باندئیرا»یا راست گلمیر. گئجه یاریسی «پاسو دلمولینو» محلهسینین بیر مئیخاناسیندا ایکی چودارین دالاشماسینا شاهید اولور. بیر پیچاق پاریلداییر. «اوتالارا» کیمین طرفینده اولدوغونو بیلمهسهده، آنجاق دالاشمانین جذبهسی اونو اؤزونه جلب ائدیر؛ باشقالارینی قومار و یا چالقی جلب ائتدییی کیمی. چاشغین حالدا، پانچو گئیملی باشیندا قارا دؤره بؤرک بیر کیشییه آتیلان پیچاق ضربهسینه مانع اولور. او آدامین سونرادان «آزئوئدو باندئیرا» اولدوغو اورتایا چیخیر. («اوتالارا» بونو بیلدیکده، مکتوبو جیریر، نئیه کی بوتون اعتبارینی یالنیز اؤزو قازانماق ایستهییر.)
باخمایاراق کی «آزئوئدو باندئیرا» گوجلو و بوی- بوخونلو بیر آدامدیر، آنجاق نسه چیرکین نظره گلیر. اوزونده یهودی، قارا زنگی و هندیدن قاریشیق بیر گؤرونوش وار و داورانیشینداایسه میمون و پلنگ داورانیشی. داغینیق قارا بوغلاری کیمی، اوزونون او باشیندان بو باشینا چکیلن چاپیقایسهده، اؤزو بو بزهیین باشقا بیر حیصهسینه چئوریلیبو.
هرحالدا، ایچگی نتیجهسینده و یاخود سهودن اوز وئرن دالاشما، تئز باشلادیغی کیمیده تئز ده قورتاریر. «اوتالارا» چودارلار ایله ایچیر و اونلارلا بوتون گئجهنی قوناقلیقدا سرخوشلوق ائتمهیه کئچیریر و گونش گؤیده اوجالاندا، کؤهنه شهرده بؤیوک بیر ائوه چاتیرلار. کیشیلر یاتماق اوچون آرخا حیطده یاتاقلارینی قورو یئر اوزهرینه سریرلر. «اوتالارا» قاریشیق فیکیرله، بو گئجهنی اولکی گئجهایله مقایسه ائدیر. ایندی اونون مؤوقعی مؤحکملشمیش و دوستلارینین آراسیندادیر. بونا باخمایاراق، بوئنوس آیرسدن اؤتری داریخماماغی اوچون پئشمانلیق آغریسی چکیر.
هرحالدا «آزئوئدو»یا کئفلیلیکده پیچاق آتان چودار اونو اویادینجاق، آلاتورانلیغا قدهر یاتیر. («اوتالارا» خاطیرلاییر کی بو کیشی باشقالاریلا جوشغون احوال- روحیهلی بیر گئجهنی پایلاشیب و «باندئیرا» اونو ساغ طرفینده یئرلشدیریب، ایچمهیی داوام ائتمهیه مجبور ائتمیشدیر.) کیشی دئییر کی رئیس اونو گؤرمک ایستهییر. قاپیلاری گیریشه آچیلان بیرنوع دفترخانادا (اوتالارا بوندان اول ایکی یانلی آچیلان بیر قاپی گؤرمهمیشدیر)، «آزئوئدو باندئیرا» قیرمیزی ساچ، دبدبهلی، مغرور بیر قادینلا اونو گؤزلهییر. «باندئیرا» «اوتالارا»نی اطرافلی تعریفلهییر، اونا شراب تکلیف ائدیر، یئنیدن اونا ایگید آداما بنزهدیگینی سؤیلهییر و ایستهدیگی حالدا بیر آت سوروسونو قایتارماق اوچون باشقالاریلا شیمالا قالخماسینی تکلیف ائدیر. «اوتالارا» تکلیفی قبول ائدیر.
اونلار سحریسی گون «تاکوآرئمبو»یا ساری یولا دوشورلر. بئلهلیکله «اوتالارا» اوچون یئنی بیر حیات باشلاییر. سحر شفقینین انگینلیگینده اوزون گونلر یهر اوستونده و آتلارین قوخوسو ایله دولو بیر حیات. بو حیات اونا تزه و دؤزولمزدیر؛ آنجاق بو آرتیق اونون قانیندادیر؛ باشقا اؤلکهلرین آداملاری دنیزی ستایش ائدیب اونون چاغریشینی دریندن حس ائتدیکلری کیمی، بیز آرژانتینلیلر ده (بو گؤستریجیلری بیر- بیرینه توخویان آداملاردا اونلارین ترکیبینده) آتلارین آیاقلاری آلتیندا سسلهنن توکنمز دوزهنیکلر اوچون داریخیریق.
«اوتالارا» آرابا سوروجولری و خیدمتچیلری محلهسینده بویا باشا چاتیر. هله بیر ایل اولمامیش «گائوچو»(۱) اولوب، آت سورمهیی، آتلاری بیر-بیرینین یانیندا ساخلاماغی، حئیوانلاری کسمهیی، کندیرله حئیوان توتماغی یا کمند ایله ییخماغینی، یوخوسوزلوغدا، طوفانلاردا، شاختادا و گونشلی گونلرده مؤحکم دایانماغی و فیشقیریق و قیشقیریقلا سورو اوتارماغی اؤیرهنیر. بو شاگردلیگ دؤرونده تکجه بیر دفعه «آزئوئدو باندئیرا»نی گؤرمهیه ایمکان تاپیر؛ آنجاق او همیشه خاطیریندهدیر. نئیه کی باندئیرانین آداملارینین بیری اولماق، چوخ جیدی و قورخولو گؤرسنمکدیر و باشقا طرفدن ایسه، گائوچولارین نظرینده «باندئیرا» هر بیر ایشی داها یاخچی گؤره بیلن بیر گوجلو آدام کیمی سانیلیر. اونلارین بیری «باندئیرا»نین برازیلیا طرفینده «ریوگراندئدوسول»دا دونیایا گلمهسینی سؤیلهییر. بو سؤز عکسینه «باندئیرا»نی اونون گؤزلریندن سالمیر کی هئچ، اونا سیخ مئشهلیک، باتاقلیقلار و قارما قاریشیق سونسوز مسافهلرین گؤرکمینیده بخش ائدیر.
«اوتالارا» تدریجله «باندئیرا»نین ماراقلارینین چوخ اولماغینا رغمن، آنجاق اساس ایشینین قاچاقچیلیق اولماغینی باشا دوشور. ایلخیچی اولماق خیدمتچی اولماق دا دئمکدیر. اوتالارا داها یوکسکلره قالخماق و قاچاقچی اولماغا قرار وئریر. بیر گئجه، یولداشلارینین ایکیسی بیر نئچه یوکو گئری گتیرمک اوچون سرحدی کئچمهلی اولورلار. «اوتالارا» اونلارین بیری ایله دالاشیب، اونو یارالاییب و یئرین توتور. او ادعالیلیغیندان و همده بیرنوع مبهم صداقت اوزوندن بو ایشه چکیلیر. اؤز-اؤزونه دئییر:«قوی بو کیشی بیر دفعه و همیشهلیگ بیلسین کی من بوتون بو اطرافینا ییغیلان اروگوئهلیلره دهیهرم.»
«اوتالارا«نین «مونتهویدئو»یا قاییتماغی، بیر ایل چکیر. اونلار «اوتالارا«یا نهنگ گؤرونن شهرین اطرافیندان و سونرا ایسه ایچیندن کئچیرلر. رئیسین ائوینه چاتاندا کیشیلر یاتاقلارینی گئری حیطده سریرلر. گونلر کئچیر، آنجاق «اوتالارا» هلهده «باندئیرا»نی گؤرمهییب. تشویش ایچینده دئییرلر کی او خستهدیر. هر گون اورتا بیر قارا زنگی ماتا(۲) و چایدانی اوتاغینا آپاریر. بیر آخشام بو ایش «اوتالارا«یا تاپشیریلیر. «اوتالارا» اؤزونو تحقیر ائدیلمیش کیمی حیس ائدیر؛ آنجاق عین حالدا بونونلادا غرور دویور. یاتاق اوتاغی قارانلیق و چیلپاقدیر. غروبلا اوز به اوز بیر بالکونو وار؛ اوزون بیر ماسا اوستونده پارلایان قامچیلار و شاللاقلار، گولـله یئریلری، اودلو سیلاحلار و پیچاقلار قاریشیق صورتدهدیرلر. اوز به اوز دیواردا سولغون شوشهلی بیر آینا وار. «باندئیرا» آرخاسی اوسته اوزانیب؛ یوخودا دوداغ آلتی دانیشیر. اونون دورومو گونش ایشیقینین سون شعاعلارینی خاطیرلادیر. آغ یاتاغین گئنیشلیگی اونو داهادا کیچیک و بیر تههر داهادا توتغون گؤستریر. «اوتالارا» اونون ساچینین آغارماسینی، توکنمهسینی، آلیزلیغینی و اوزونده قیریشلاری دویور. بو قوجا کیشینین امری آلتیندا اولماق اونو آجیقلاندیریر. فیکیرلشیرکی تکجه بیر ضربه اونو قوتارماق اوچون کیفایت ائدهر. بو آندا کیمسهنین اوتاغا داخل اولدوغونو آینادا گؤرور. قیرمیزی ساچ قادیندیر. ایاقیالین و یاری چیلپاقدیر و اونا سویوق بیر ماراقلا باخیر. «باندئیرا» یاتاغیندا اوتورور. ایشلر حاقیندا دانیشارکن، دالبادال ماتا ایچیر و بارماقلاری قادینین هؤرولن ساچلاریایله اویناییر. سونوندا «اوتالارا»یا گئتمک ایزنی وئریر.
بیر نئچه گون سونرا شیمالا قالخماق فرمانی وئریلیر. اونلار سونسوز دوزهنیکلرین اورتالاریندا هر یئر اولا بیلن ترک ائدیلمیش بیر حئیواندارلیق تصرفاتینا چاتیرلار. نه بیر آغاج وار، نهده یئری یوموشالدان بیر چای. گونشین سون شعاعلاری شیددتله شاخیر اورا. اوزون بوینوزلو آج مال-قارالار اوچون داش حصاری وار. بو داخما بینانی «ائلسوسپیرا»(۳) آدلاندیریرلار. «اوتالارا» گونه موزد ایشلهینلردن ائشیدیر کی «باندئیرا» تئزلیکله مونتهویدئودان گلهجکدیر. سببینی سوروشور و بیر نفر ایضاح ائدیر کی گویا آرالاریندا اولدوقجا چوخ فرمان وئرن ادعالی گائوچو تیپینده بیر اجنبی وار. «اوتالارا» بونو دوست ظارافاتی کیمین گؤتورور و ظارافاتین مومکون اولماغیندان راضی قالیر. او سونرالار «باندئیرا»نین بیر سیاستچی ایله مناسبتینین کورلانماسینی و بو اوزدن اوندان کؤمهیینی اسیرگهمهسینی باشا دوشور. بو خبر «اوتالارا»یا خوش گلیر. سیلاح صاندیقلاری چاتیر؛ گوموش لهین قادینین یاتاق اوتاغینا چاتیر. سونرا غریبه بیر پارچادان پردهلر چاتیرلار. بیر سحر پانچو گئییملی ساققالی و قاشقاباغلی بیر آتلی تپهلردن ائنیر. آدی «اولپیانو سوآرئز»دیر و «آزئوئدو باندئیرا»نین جانگودهنیدیر. او برازیلیا لهجهسینده چوخ آز دانیشان بیر آدامدیر. «اوتالارا» بیلمیر اونون احتیاطینی دوشمنچیلیک و نیفرت حئسابینا قویسون؛ یوخسا ساده وحشیلیگینین حئسابینا. تکجه بونو یاخشی بیلیرکی پلانلاشدیردیغی قصدی اوچون، اونون دوستلوغونو قازانمالیدیر.
سونرا «بنیامین اوتالارا»نین حیاتینا «آزئوئدو باندئیرا»نین جنوبدان گتیردیی قارا قیچلی کهر بیر آت داخیل اولور. آتین گوموشدن یاخشی بیر یهری و اوزهرینده قافلان دریسیندن بیر اؤرتویو واردیر.
بوندان اؤنجه دولو بیر آرزو ایله پارلاق ساچلی قادینا تاماحلانان گنج اوغلان، صاحیبینین گوجلولویونو گؤسترن بو طنطنهلی آتا دا تاماحلانمیشدیر. قادین، یهر و آت، محو ائتمک ایستهدییی کیشینینایدیلر. بوردا حئکایه داها درین و مرکب بیر نقطهیه چاتیر. «آزئوئدو باندئیرا» آدامی تدریجله تحقیر ائتمکده چوخ ماهیرایدی. شیطانی بیر مهارت کی همصؤحبتینی یاواش-یاواش، آددیم-آددیم، صمیمیت و استهزا قاتیملی دورومدا آلچالدیر. «اوتالارا» بو ایکی معنالی قایدانی اؤنونده اولان چتین مسالهنین حلی اوچون ایشلتمهیه فیکیرلشیر.
او «آزئوئدو باندئیرا»نی تدریجله کنارلاشدیرماغا قرار وئریر. بیرگه کئچیرتدیکلری تهلوکهلی گونلرده «سوآرئز»ینده دوستلوغونو قازانیر. او پلانینین سیررینی «سوآرئز»ه آچیر و او دا دستک اولماغا سؤز وئریر. سونرا بیر سیرا شئیلر باش وئریر کی من یالنیز بیر نئچهسینی بیلیرم. «اوتالارا» «باندئیرا»دان اطاعت ائتمیر. اونون فرمانلارینی اونوتماغا، دهییشمهیه و پوزماغا چالیشیر. سانکی بوتون کائیناتدا اونونلا آنلاشیر و هر شئی سرعتله دهیشیلیر. بیر گوناورتاسی، «تاکوآرئمبو»نون اطرافیندا، برازیلیالی بیر دستهایله آتش مبادلهسی اوز وئریر. «اوتالارا» «باندئیرا»نین یئرینی توتور و اروگوئهلیلره فرمان وئریر. چیینیندن یارالانیر، آنجاق گوناورتادان سونرا رئیسین آتینا مینهرک «ائلسوسپیرا»یا قاییدیر. او آخشام، قانیندان بیر نئچه داملا قافلان دریسینه دامیر و او گئجه پارلاق ساچلی قادینلا یاتیر. دیگر واریانتلار بو حادثهلرین ترتیباتینی دهییشیرلر و بوتون حادثهلرین همن گونده باش وئرمهسینی انکار ائدیرلر.
باخمایاراق کی «باندئیرا» هلهده سؤزده رئیسدیر، آنجاق فرمانلاری داها آلینمیر. «بنیامین اوتالارا» عادت و مرحمت قاریشیقلی بیر حیس اوزهریندن اونا توخونمور. بو حئکایهنین سون صحنهسی، ۱۸۹۴ینجی ایلین سون گئجهسینین قاریشیغیندا اوز وئریر.
او گئجه، «ائلسوسپیرا»نین آداملاری تزه کسیلن قوزو اتی یئییب، گوجلو تاثیر ائدیجی شراب ایچیرلر. کیمیسه گیتارانی گوتوروب چتین بیر میلونگانی (۴) تکرار- تکرار چالیر. ماسا باشیندا اوتوران سرخوش «اوتالارا» شنلیگی شنلیگه، سئوینجی سئوینجه قاتیر. بو داورانیش اونون حتمی طالعینین گؤستریجیسیایدی. «باندئیرا» های- کوی سالان باشقا آداملارین آراسیندا ساکیت و کدرلی اوتورموش و های- کویلو گئجهنین کئچمهسینه دالمیشدی. ساعات اون ایکی دفعه یاری گئجه زنگینی چالدیقدا، یادینا بیر ایش دوشموش کیمی ایاغا قالخیر و قادینین اوتاغینین
قاپیسینی یاواشجا چالیر. قادین درحال قاپینی آچیر، سانکی بو چاغیریشی گؤزلهییرمیش. ایاقیالین و یاری چیلپاق چیخیر. «باندئیرا»، یامسیلادیغی یومشاق و ظریف بیر سسله اونا فرمان وئریر:
سن و بو «بوئنوس آیرس»لی بیر – بیرینیزی بو قدهر سئویرسیزسه، درحال گئدیب هامینین گؤزو اؤنونده اونو اؤپمهلیسن!» و پیس بیر سؤز ده علاوه ائدیر.
قادین دیرنمهیه چالیشیر، آنجاق قوللاریندان توتموش ایکی کیشی اونو «اوتالارا»نین اوستونه توللاییرلار. گؤز یاشلاری ایچینده اونون اوزو و سینهسینی اؤپور. «اولپیانو سوآرئز» تاپانچاسینی چکیر. «اوتالارا» اؤلوموندن اؤنجه، اونا اولدن خیانت اولدوغونو، اؤلوم جزاسینا محکوم ائدیلدیگینی آنلاییر. او باشا دوشور کی، اؤلو آدام حئساب ائدیلدیگی اوچون اونا سئومک، فرمان وئرمک و غلبه اذنی وئریلمیشدیر؛ نئیه کی «باندئیرا»نین نظرینده او اؤنجهدن اؤلموشدور.
«سوآرئز» دئمک اولار کی، تحقیرله آتش آچیر.
—
۱٫ گائوچو: جنوبی آئمریکا دا سورو اوتاران آدام – ایلخچی
۲٫ ماتا: جنوبی آئمریکا دا اولان یوکسهک کافئینلی ایچگی
۳٫ ائلسوسپیرا: یئر آدی؛ «سون آه» معناسیندا
۴٫ میلونگا: آرژانتین و اروگوئهدن گلمیش بیر موسیقی ژانریدیر
—
ترجومه نین قایناغی:
THE ALEPH and other stories – Jorge Luis Borges
Edited and translated by Norman Thomas Di Giovanni
in collaboration with the author


text:
ناتو-نون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ، تورکیه گلیر
گؤروشمهلرده اؤنجهلیکلی اولاراق فتح اللهچی ترور تشکیلاتی (فتو) ایله موباریزه و سوریهنین شمالیندا داوام ائدن فیرات قالخانی حرکاتی اله آلیناجاق
ناتو-نون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ، تورک حکومتی و خالقی ایله همرایلیگی نوماییش ائتدیرمک، تورک اوردوسونون ناتو ایچیندکی اهمیتینه یئنیدن وورغو ائتمک اوچون بو آخشام ساعاتلاریندا باشکند آنکارایا گلیر.
استولتنبرگ، هم پرزیدنتی رجب طیب اردوغان هم ده باش ناظیر بینالی ییلدیریم طرفیندن قبول ائدیلهجک.
گؤروشمهلرده اؤنجهلیکلی اولاراق فتح اللهچی ترور تشکیلاتی (فتو) ایله موباریزه و سوریهنین شمالیندا داوام ائدن فیرات قالخانی حرکاتی اله آلیناجاق.
ناتو-نون باش کاتیبی، 15 ژوئیهده کودتا گیریشیمینین آردیندان تورکیهیه رئاللاشدیراجاغی بو کریتیک سفرده، تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین صدری ایسماعیل قهرمان، باش قرارگاه باشقانی ژنرال حولوسی آکار و میللی ساوونما ناظیری فیکری ایشیق ایله ده بیر گؤروشمه رئاللاشدیراجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا اینتحار سالدیریسی
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.


text:
سنگال ایله تورکیه معاریف فوندو آراسیندا امکداشلیق پروتوکولو ایمضالاندی
سنگال-دا تورکیه معاریف فوندو (تورکیه معاریف واکیفی) (TMV) ایله اوردو آراسیندا تحصیل امکداشلیق پروتوکولو ایمضالاندی.
سنگال-دا تورکیه معاریف فوندو (تورکیه معاریف واکیفی) (TMV) ایله اوردو آراسیندا تحصیل امکداشلیق پروتوکولو ایمضالاندی.
پایتاخت داکار-دا مراسیمله ایمضالانان راضیلاشما چرچیوهسینده سنگال اوردو منسوبلارینین اوشاقلارینا تورکیه معاریف فوندونون مکتبلرینده تحصیل ائندیریمی (تخفیق) تطبیق اولوناجاق و بو مکتب لردن فارغ التحصیل اولدوقدان سونرا تورکیه اونیورسیته لرینده تحصیللرینی داوام ائتدیره بیلهجکلر.
تورکیه معاریف فوندو اویرنجی لری، عینی زاماندا سنگال اوردوسونا عایید سوسیال مرکز و خیدمت واسیطهلریندن فایدالاناجاق.
سنگال باش قرارگاه رئیسی ژنرال برایان دیپ موضوع ایله باغلی تورکیه معاریف فوندونا تشککور مکتوبو گؤندریب.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگی روسیایا قارشی سککیزینجی تحریم لر پاکتینی آچیقلاییب
آوروپا بیرلیگی لیدئرلری بیلدیریب کی، "روسیانین ایشغال ائتدیگی اراضیلرده ساختا رفرندوملار کئچیرمهسی غیری-قانونی تورپاق قوپارماق و اولوسلار آراسی سویهده تانینمیش سرحدلری گوج یولو ایله دییشدیرمک جهدیدیر".
فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.
یولچو اوچاغیندا بومبا تهدیدی
بیر یولچو چامادانیندا بومبا اولدوغونو ادعا ائدرک کابین چالیشانلارینا سالدیردیقدان سونرا اوچاغا مشایعت ائتمک اوچون ساواش اوچاقلاری هاوالاندی


text:
یونس امره حاقدا- م الف
- توضیحات
- منتشر شده در شنبه, 13 تیر 1394 21:54
تبریز - یازار - شاعیر آما یاساقلی
واللاهی بیلمم ندن و نیه بیزیم گونئی اذربایجاندا هرشئی کی دوغروسونا باخیلیرسا باشقا توپلوما عاییت دیر. وبعضی سی ده اورتاق وارلیق سایلا بیلیر. بیرپارا دغرودان اوزاق بیلگی لرله و دغرسیز قایناقلارلا ، اوزموزه عاییت ائدیریق یادا بونون بیزه عاییت اولدوغونو سانیریق . بلکی ده ان دوغروسو لاپ درینلریمیزدن کندیمیزده بیله بونا اینانا بیلمیریک . بیلمم بو گرکسیز ایناچلارین و کوتو دویقولارین قایناغی نه دیر؟!!!!؟!!!؟ . البته بیراز دوشوندوکدن سونرا هر بیلیم سئور وگرچکچی آذربایجان تورکو بونو آنلاییرکی ایللر بویو ایرانلی لارلا برابر یاشامام ایچینده اولدوغوموزا گوره . ایرانین دونیالارجا آدلانمیش کلتورلریندن تاثیر آلمیشیق . بو دونیالارجا آدلیم کولتورلر دئمک اولار ایران آدلانان اولکه نین 99% وطنداشلارینا تاثیربیراخیپ و بو قوندارما اولکه نین وطنداشین لارین دونیا سئویه سینده گولونچ و مسخره قونوسو ائدیپ. بو آدلیم کلتورلرین بیری : همن هر نه کی اییی و اوزلدیر و هر توپلوما اوزن و قورور وئریجی دیر کندیمیزه عاییت گوسترمک و بعضا گرچکدن بیزیم اولدوغونا اینانماق البته بونون قارشی سیندا اوزلوغوموزو بوتون پیسلیق و کوتولوکلردن آریتداماق دا واردیر. منجه ایران تورکلری بو کیفیر و اوتانچ وئریجی هویو ایران کولتوروندن آلمیش کی گرچکجی ایران تورکلرینه ، گرچکدن بویوک بیر قایقی یارادا بیلیر . البته کی هر توپلومونون بویله بیر کیفیر هویا یی یه لیک سببی ، گئچمیش دن قایناقلنیر، او میللتلرکی گئچمیش تاریخی بویونجا باشقا میللت لر و سوی لارین حکومتی آلتیندا یاشامیش و عمور بویو راحات ائتمک ایچین بو یابانجی دوشمن لرینه یالتاقجا قوللوق ائدیپ و آنا اولکه سی هپ تورلوتورلو اولوسلار طرفیندن یونه تیلمیش و بوگونکو صاحیپ اولدوغو میللی وارلیغی و افتیخارلی کولتورو کندی دئییل هپ دوشمن ویابانجی گوردوغو سوی لارین سایه سینده قازانمیش و میللی تاریخینده گوونیله جک گوجه و اوزنیله جک وارلیغا صاحیپ اولمایش. طبیعی دیرکی هرزامان اوز ایچینده خاقانلیق ائدن میللت لره نیفرت بسله سین وهرزامان انتیقام پئشینده اولسون. ایران حکومتی 90 ایلدیرکی سایدیغیم بوتون اوزلیکلره صاحیپ اولان سویون الینده دیر او سوی : فارس لاردی = ایرانین بوگونکو سیاسی حکومتینه صاحیپ اولموشلار و ایندی اینتیقام آلیرلا و گئچمیش لرینده وار اولمایان افتیخارلارا افتیخار ائدیرلر ، اؤگی وارلیق لارا باجاردیقجا، یی یه لیک پئشینده دیلر . و گئچمیشدن بوگونه بونلارا حکومت ائدن و هپ یابانجی و دوشمن گورلدوکلری سوی دا ؛ بیزیم اولو سویوموزدور یعنی تورک تورک میللتی دیر . بونلار تاریخ بویو ایسته مه دن بیزیم آتالاریمیزا یالتاق قول اولموش لار و دورو و بویوک بیر نیفرتله هرزامان قول اولدوقلاری خاقانلارینا یالتاقلیق ائتمیش لر . اما دئدیغیم گیبی ایندی گوچه صاحیپلردی و هرتورلو انتیقام آلماقدان چکینمیرلر بیزیم تاریخیمیزی یوق ائتمکدن دوت تا اصیل و تمیز تورک سویوموزو و اسکی تورک دیلیمیزی دانماق و دئغیشتیرمغه چابالیرلار بیزی محو ائتمک ایچین آسیمیلاسیون ائتمک ایچین هرتورلو یولا باش قویموشلار آما ان اوئنملی سی بیزی ، بیزدن آییرماقدیر کی یالنیزجا بونا ایران بئل باغلامامیش بلکی چوقلو امپریالیستی گوچلر ایللردیر بیزی ، بیزدن آییرماق یعنی تورکلرین بیرلیق و وایتحادینی یوق درجه سینه دوشورمغه چالیشیرلار . البته کی تورکون تورکدن باشقا دوستو یوقتور و هیچ بیرزامان دا اولمامیش آما بو بیرگرچکدیرکی تورکو ، تورکدن ده باشقا هیچ میللت ییخا بیلمز . اصیل قونودان اوزاقلاشدیم بونلاری سئویله مکدن آماجیم بودورکی مگر بیزده فارس میلله تینه تای بیر یوقلوق و بوشلوق ایچینده ییق ، یوق بوتون تورک میللتینین گئچمیشی افتیخارلی وارلیقلارا صاحیپدیر و هئچ بیرزامان بیزیم فارسلارا گیبی باشقا توپلوملارین وارلیقلارینا ایحتاجیمیز یوق البته کی تورکیه یا آنادولو تورکلوغو باشقا بیرتوپلوم دئییل آما یونس امره کی دوغو آنادولودا دوغولموش و کندینی هپ تورک بیلمیش بو بویوک عالیم هیچ واقت اوزون نه تورکیه لی و نه ده آذربایجانلی گورموش اونونچین ندن دوشمانلارین ایستکلریله آدیم آتاق . یونوس امره بوتون اوغوز تورکلوغونه عاییتدیر ، عینن فضولی ، نسیمی ، و... عینن دده قورقوت دستانی گیبی یا کورواغلو افسانه سی گیبی اگر بیزیم آز اولان بیلیم آداملاریمیزین توآف و کوکسوز سبب لرینه گوره فضولی یا یونوس امره نی آذربایجانلی گورورسک ، یادا دده قورقوتی آذربایجان تورکجه سیله یازلیمیش اولدوغونو سئویله سک منجه بیرآز آریامنشی تعصب دن اوزاق دده قورقوت و... و بو ساییدیغیم شاعیرلرین و حتی باشقا شاعیرلرین اثرلرینه باخساق ، و حتی 200 - 250 ایل بوندان اونجه ده آذربایجان توپراقلاریندا یارادیلان اثرلرین دیلی تورکیه نین بوگونکو تورکجه سی له باغلانتی سی بیزیم تورکجه میزدن داها چوق اولار. -.اورنک اگر بیرپارا کیچیک ندنلرله و ساییلا بیلمین اوزلیکلرله فضولی دیوانین دیلین یا دده قورقوت اثرینین دیلین آذربایجان تورکجه سی آدلاندیرساق - اوزامان سایسیزعلمی سببلرله ، ان تمل ندنلر و اوزلیکلرله دده قورقوت دستانی و فضولی دیوانینین تورکجه سین تورکیه تورکجه سی آدلاندیرا بیلیریق . بوتون آذربایجان تورک آراشتیرماجی و یازارلارینا اوره ییمله دییرم کی لوطفن تعصوبسوز و باغلانتی سیز آراشتیرماجی و یازار اولون و بیلگی سوییه سینی یوکسک درجه لره چیخاردیق دان سونرا بعضی اثرلری چاپا بیراخین


text:
سان بارتولومه د تیراخانا
سان بارتولومه د تیراخانا (ایسپانجا: San Bartolomé de Tirajana) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و لاسپالماس اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۳۳۳٫۱۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۵۶۶۹۸ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Instituto Canario de Estadística, area
- ^ Instituto Canario de Estadística Archived 2014-04-24 at the Wayback Machine., population
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Bartolomé de Tirajana»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سان بارتولومه د تیراخانا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پاسکال (یازیلیملاما دیلی)
پاسکال یازیلیملاما دیلی (اینگیلیسجه: Pascal) میلادی ۱۹۶۸-۱۹۶۹ ایللرده نیکولاس ویرث طرفیندن یارادیلمیش، ۱۹۷۰-جی ایلده یاییلمیش یازیلیملاما دیلی دیر. بو دیلین آدی فرانسهلی ریاضیاتچی بلز پاسکالین آدیندان آلینمیشدیر. بو دیلین استانداردی میلادی ۱۹۸۳-جو ایلده یازیلمیش و بو استاندارد IEEE-یله ANSI طرفیندن قبول اولونموشدور.[۱]
اؤرنک یازیلیم[دَییشدیر]
سلام دۆنیا! یازیلیمی بو دیله اؤرنک اۆچون:
Program HelloWorld(output);
begin
writeLn('Hello, World!')
end.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ بیل کاتامبای. پاسکال یازیلیملاما دیلی (اینگیلیسجه).


text:
نازلیم!
محمد کارگر
بو ایل ده بایراما سنسیز یامان دئدیم نازلیم!
بو ایل ده بیزدن اوزاق گز، دولان دئدیم نازلیم!
نه فایدا کؤهنه سؤزو ایل به ایل دولاندیرماق
او سئوگیدن سؤز آچاندا دایان دئدیم نازلیم!
و بوش-یالان دانیشیقلار باشیمدا توی توتدو
اوزاتدی صؤحبتی، من ده اوزان دئدیم نازلیم!
دایانمیشام زوپویور هئی فلک یومورتا تکین
و سیندیریب قاناداندا بویان دئدیم نازلیم!
سینهمده بایرام اوتوندان آلوولودور اؤز اوتوم
و گؤرجهیین هر اوتو من اوتان دئدیم نازلیم!
سنین قاییتماغینی تانریدان نزول دیلهدیم
خرابه مسجیدین ایچره اذان دئدیم نازلیم!
سویوخدا قالمیش اوتاقلار -اونوت-اونوت، دئدیلر
دئدیم: باش اوسته! بیلیرسن یالان دئدیم نازلیم!
او قیشدا قارلا یاتان داغ دا پالتارین دییشیب
من آمما بایراما سنسیز یامان دئدیم نازلیم!


text:
اردوغان: تورکیه نینگ تشبثی بیلن روسیه و اوکراین اورته سیده ایکّی یوز اسیر المَشتیریلدی
اردوغان اوشبو مطلب نی نیویورکده قیلگن صحبتیده بیلدیردی
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان, امریکا قوشمه ایالتلری نینگ نیویورک شهریده گی تورک اوییده (Türkevi) ژورنالیست لر بیلن قیلگن صحبتیده, تورکیه نینگ تشبثی بیلن روسیه و اوکراین اورته سیده 200 نفر اسیر نینگ المشتیریلگن لیگی نی معلوم قیلدی.
اردوغان, تورکیه نینگ تشبثی بیلن اوشبو اسیرلرنینگ المشتیریلگن لیگی نینگ اوروش نینگ اداققه ییتیشتیریلیشی بوییچه مهم بیر باسقیچ دن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیردی.
اردوغان, "تینچلیک نینگ اورنه تیلیشی اوچون سعی و حرکت لر دوام ایتماقده" دییه قید ایتدی.
جمهوررئیس اردوغان, اسیر لرنینگ المشتیریلگن لیگی سببلی روسیه و اوکراین جمهوررئیس لری پوتین بیلن زلنسکی و اوشبو توغریده سعی و حرکت قیلگن همه تامان لر گه منتدارچیلیک بیلدیردی.


text:
اؤزبگیستان ینگ یوُلباشچیسی عربیستان دا ساپاردا بوُلدی
ایکی یوردونگ آراسیندا 14 میلیارد دلارلیق ایلالاشیق شرطنامالارینا قوُل چکیشیلدی
اؤزبگیستان ینگ جمهورباشلیغی شوکت میرضیایف سعودی عربیستان
اؤزبگیستان ینگ جمهورباشلیغی شوکت میرضیایف رسمی دؤولت چاقیلیغی بیلن سعودی عربیستان دا ساپاردا بوُلدی.
ایلکی بیلن مدینه شهرینه باران میرضیایف اسلام پیغامباری حضرت محمدینگ قوُنامچیلیغینی زیارات اتدی.
سوُنگ بوُلسا جده شهرینه گچن میرضیایف قصرالسلام کؤشگۆنده رسمی دابارا بیلن قارشیلاندی.
سعودی عربیستان ینگ شازاداسی محمد بن سلمان تاراپیندان قارشیلانان اؤزبک یوُلباشچی بن سلمان بیلن اؤزآرا دوشوشیق گچیردی.
ایکی یوردونگ آراسیندا 14 میلیارد دلارلیق ایلالاشیق شرطنامالارینا قوُل چکیشیلدی.
شوکت میرضیایف جده شهرینده سعودی عربیستان ینگ دۆرلی شرکتلری نینگ یوُلباشچیلاری و ایشهوۆرلری بیلن ده دوشوشیق گچیردی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
اویان نیوز:
یتیم و صاحبسیز اوشاقلارین تربیهسی حاققیندا
آذربایجان میللی حؤکومتینین قراری
قرنلر بویو داوام ائدهن استبداد رژیمی و چوروموش ارتجاعی وضعیتین یاراتدیغی شرایط ایچون میللتیمیزین استقبالینی و گلهجک نسلیمیزین اساسینی تشکیل ائدهن اوشاقلاریمیزین مهم بیر حصهسی یتیم و سرپرستسیز قالیب انسانلیغی تحقیر ائدهن فلاکت و دیلنچیلیک حالیندا کوچه و خیابانلاردا آجلیق و لباسسیزلیق و جور- بجور ناخوشلوقلار واسطهسیله خزل کیمی سارالیب و محو اولوب گئتمکدهدیرلر.
آذربایجان میللی حؤکومتی خلقین استفاده و سعادتی و همچنین گلجک نسلین تمدن و صحت جهتدن ترقیسینی تامین ائتمک ایچون بو آجی حاله بیر آن اول خاتمه وئرمگه اقدام ائدیب یتیم و بیکس جوانلاری کوچهلردن ییغیب تربیت ائتمک ایچون آشاغیداکی قراری قبول ائتمیش و اونون تئزلیکله اجرا ائدیلمهسینی لازم گؤرموشدور:
آستارا
حرکاتین اشتراکچیسی محمد شمسی او گونلری خاطیرلارکن یاشادیغی آستارا شهری ایله باغلی بئله یازیر:
گوندن-گونه آرتان خالق حرکاتی قارشیسیندا اؤزونو داها پیس حس ائدن ارتجاعی قووهلر انقلاب حرکاتی قارشیسندا تاب گتیرمک اوچون جیددی تدبیرلره و تشبثلره ال آتدیلار. اونلار نه واسطه ایله اولور- اولسون آزادلیق و دموکراسی دوشمنلرینی بیر یئره توپلاماق و بئلهلیکله اؤز قووهلرینی متشکللشدیرمهیه چالیشیردیلار.
ارتجاع قووهلرینه رهبرلیک ائتمک ایسه آستارا شهرینین سرحد رئیسی سرهنگ علی ظهیرنیا یا تاپشیریلمیشدی. او، انقلابی حرکاتا قارشی موباریزهده شهرت تاپمیش آستارا کندلرینین قدار دوشمنی و بؤیوک بیر قولدور دستهسینه مالیک اولان ضرغام ساسانی و رشیدخان ساسانیدن استفاده ائتمک مقصدی ایله اونلاری اؤز یانینا چاغیردی. آستارا فیرقه تشکیلاتی دوشمنین فتنهکار فعالیتینی ایزلهییر و اونا قارشی عکس تدبیرلری گؤروردو. نهایت ۱۳۲۴- جی ایل آذر آیینین ۵-ی گئجه، آستارا محلی کومیتهسی آستارادا اولان دؤولت قووهلرینی ترک سیلاح ائتمک قرارینا گلدیو کمیتهنین چاغریشینا اساسا آستارا فداییلری خیردا- خیردا دستهلر حالیندا بیرلشهرک دؤولت ایدارهلرینی محاصرهیه آلدیلار و مرکزله آستارانین رابطهسینی کسدیلر.
یازان محمد شمسی علاوه ائدیر کی، بئلهلیکله آذر آیینین ۵- ده ایلک دفعه اولاراق آستارا اوزهرینده آزادلیق بایراغی دالغالانماغا باشلادی.


text:
ایلک گؤروش
حبیب فرشباف
اوزاقدان کندین قارالتیسی گؤروننده، هله گون باتمامیش کنده چاتدیغیما اورکدن سئوینیردیم. آخی بیر نئچه ساعات قاباق بیر چوباندان «مفروضلو» کندینی خبر آلاندا او، چنهسینی یوخاری قالخیزیب- باخ ائله بورادی- دئمیشدیر… کنده خئیلک قالمیش عاشیق عبدالعلینین «ایروان چوخورو» منی قارشیلادی. بئلهلیکله توی ائوینی تاپماغا داها بلدچییه احتیاجیم اولماییب، سسه طرف یوللاندیم.
٭٭٭
پالچیق داملارین اینسان ازدحامیندان سانکی بئلی بوکولوردو. قونشو حیطلرین بوتون آغاجلاری سانکی آدام گتیرمیشدی.
قوناقچی آتین جیلووونو الیمدن آلیب، منی ایچری آپاردی. مجلیسین بیر یانیندا منه ده یئر آچدیلار، اوتوردوم.
عاشیق عبدالعلی آراز ماهنیسینی قورتارارکن، قوناقلاردان بیری، بیر دنه ایکی تومنلیک اسکیناس وئریب، جلیلی هاواسی ایستهدی.
من جلیلی هاواسینی دؤنه- دؤنه ائشیتمیش اولسام دا، آنجاق عبدالعلینین اوخودوغو سؤزلری او گونهدک ائشیتمهمیشدیم. سؤزلر منیم اورهییمه یاتـیر، دقتله قولاق آسیردیم. شعره قولاق آسدیقجا، یاز فصلینین چیچهیه بورونموش یال- یاماجی، بولودلاری یاریب گؤیلره اوجالمیش داغلارین مغرور باشی، گؤزلریمین اؤنونده جانلانیردی… عاشیق عبدالعلی اوخودوقجا منیم حئیرتیم آرتیردی: آخی بو شعر کیمین اولا بیلر؟! من «تاریخ-ی نادری» کیتابینی یارییاجان اوخوموشام، بس نهدن بو گونه دک بو شعری ائشیتمهمیشم؟ – دئییردیم.
ماهنی قورتاران کیمی اؤزومو ساخلایا بیلمهییب عاشیق عبدالعلیدن شعرین کیمدن اولدوغونو سوروشدوم. او، بو شعر، گوزل شاعیریمیز «ستّار»یندیر- دئیه، قارا قاش –گؤز، یاراشیقلی بیر گنجی نیشان وئردی. ستّار باشینی آشاغی سالیب، گؤزلرینی فرشین گوللرینه زیللهمیشدی. من داها گؤزلریمی ستّاردان آیـیرا بیلمهدیم.
کلیبردن بیر گونلوک قاتیر یولو اولان بئله بیر اوزاق کندده، بئله بیر شاعیره راست گلمهییمی هئچ یوخودا دا گؤرمزدیم.
عاشیق عبدالعلی قاراباغ شیکستهسینی کوکلهیینجه، من داها دؤزه بیلمهییب، آیاغا قالخدیم. احتراملا ستّارا یاخینلاشیب، بیر آن چؤله چیخماغیمیزی خاهیش ائتدیم. قوناقچییا- ائله بو ساعات قاییدیریق!- دئیه، باییرا چیخدیق…
٭٭٭
گونش یاواش- یاواش «اوشدوبین» داغلارینین باشینا یاخینلاشیردی. بیز کنددن چیخیب، یال یوخاری یئریمهیه باشلادیق.
بو قوربت اؤلکهده بئله بیر دوست تاپدیغیما اورهییم قوش کیمی چیرپینیردی. هارا گئتدیییمیز معلوم دئییلدی. نهایت مئشهنین سئیرک یئرینده بیر چمن اوسته اوتوروب، سؤزو سؤزه، شعری شعره دویونلهمهیه باشلادیق.
پاییزین مئهی اسدیکجه پالیت یارپاقلاری آستا- آستا پیچیلداشیردی. بیز ایسه اون بیرلیک هئجالارین آخاریندا فلکلری سئیره دالمیشدیق. سهند دئمیشکن:
گئجهنین قوینوندا ووقارلی داغلار
سانکی ابدی بیر یوخویا باتمیش
درهلر، تپهلر، مئشهلر، باغلار
دونیانین خئیرینی شررینی آتمیش
بیز هئچ اؤزوموز ده بیلمهدن دونیانین خئیرینی، شررینی آتیب، گئت به گئت زاماندان، مکاندان اوزاقلاشیب، هاردا اولدوغوموزو بوسبوتون اونوتموشدوق. بو آی قارانلیغیندا سایریشان اولدوزلار دا، سانکی ستّارین ملاحتلی سسی ایله خیاله دالمیشدی.
بیردن مئشهنین درینلیییندن بیر هارای گلنده، ستّار آیاغا قالخیب جاواب وئردی. چوخ کئچمهدن ایکی نفر پییادا بیر فانیسلا گلیب چاتدیلار. اونلار گوله – گوله اوزلرینی ستّارا توتوب:
– آی پیر اولموشلار! بس سیز هاردا قالمیسینیز؟! بوتون کند اهلی مئشهلره یاییلیب سیزی آختاریر؛ تئز اولون گئدک قوناقلار هامیسی شامسیز قالیب- دئدیلر.
من فانیس ایشیغیندا ساعاتیما باخاندا گؤزلریمه اینانا بیلمهدیم. ووصال آنلاری، ساعاتلاری نئجه ده پاخیل اولورموش….


text:
ویکیپدیا:آلتصفحه
آلتصفحه، اصلی صفحهدن / (ایری خط) ایله آیریلاراق یارانان باغلی صفحهلره دئییلیر. آلتصفحه یاراتماق ایمکانی آنا فضا(مقالهلر)دن باشقا بۆتون آد فضالاریندا آچیقدیر. مثلا x آدلی ایشلدن، آلت صفحه یاراتماق اۆچون [[ایشلدن:x/آلتصفحه آدی]] یوْلوندان فایدالاناراق [[ایشلدن:x/ایشلر]] کیمی آلتصفحهلر یارادا بیلر.
آلتصفحهلری هارالاردا ایشلتمک اوْلار؟[دَییشدیر]
- ایشلدن آدی فضاسی: [[ایشلدن:x/آلتصفحه آدی]]، [[ایشلدن:x/ایشلر]]
- ویکیپروژهلر
- شابلونلارین توضیحات صفحهلری: [[شابلون:شابلون آدی/doc]]، [[شابلون:Infobox_settlement/doc]]
- آرشیو صفحهلری
آلتصفحهلری هارالاردا ایشلتمک اوْلماز؟[دَییشدیر]
- آنا آد فضاسی و مقالهلر یا دا مقالهیه بنزر صفحهلر
- کوْپیرایتی نقض ائتمک هدفی ایله یازیلار


text:
اؤزوم-
اؤزومه یاخالاندیم
...
دواملی اولاراق نشره وئرمه یه چالیشدیغیم بو
یازیلار, کئچن اوچ- دورت ایلین عرضینده مجازی دونیادا گؤردوکلریم, ائشیتدیکلریم و
اوخودوقلاریمین معین تاثراتی کیمی قلمه آلینمیشدیلار.
یازیلارین چوخونلوغو, آنا دیلیمیز آذربایجان
تورکجه سینده یازیلمیشدیلار. لاکن استثنا اولاراق و وضعیتده ن آسیلی, بعضا فارس
دیلینده ده یازماق مجبوریتینده قالمیشام.
یازیلارین بیر چوخو, اوجادان دوشونر کیمی,
اؤزوم- اؤزومه و یا یاخین بیر دوستا یازیلدیقلاری اوچون, اوخوجولارا تقدیم
ائتدیکده, اونلاردا کیچیک دئییشیکلر آپارمیشام.
*****
(8)
یانوار 2016
ناظیم حکمت
حسرتلر و هیجران لار شاعیری
دوستلاردان بیری تورکیه نین آدلیم پاپ خواننده
سی, «جم کاراجان» ین اوخودوغو «چوخ یورقونوم» ترانه سینی منه گؤنده رمیشدی. ناظیم
حکمت ین آجی و حسرتله دولو بو شعری, ایللردی کی ازبریمده دی. یئری گلمیشکن دئییم
کی, «جم کاراجا», ناظیمین باشقا شعرلرینده ن ده ترانه لر اوخوموشدور. او جمله ده ن
« من بیر جویز آغاجییام, گولخانا پارک یندا».
چوخ یورقونوم (یورقونام)
منی
بکله مه (گؤزله مه) کاپتان(کاپیتان)،
سئیر (سفر و سیاحت) دفترینی باشقاسی یازسین.
چنارلی، قبه لی، ماوی بیر لیمان (بندر)،
منی او لیمان - ا چیخارامازسان.
mavi liman
Çok yorgunum, beni bekleme kaptan.
Seyir defterini başkası yazsın.
Çınarlı, kubbeli, mavi bir liman.
Beni o limana çıkaramazsın...
بو شعری, ناظیم حکمت میلادی 1957- جی ایلده,
بولغارستان اؤلکه سینین " وارنا"* شهرینده یازمیشدی.
بالکان اؤلکه لرینین بیر چوخوندا اولدوغو کیمی،
عثمانلی امپراطورلوغو دؤورونده ن بو گونه کیمی، بولغارستان اؤلکه سینده ده بیر
تورک آزینلیغی (اقلیت) یاشاماقدادیر. بولغارستان دؤولت لرینین بوتون پلان لانمیش
مهاجرت لر و اجباری کؤچ لرینه رغما، گینه ده بو گون بولغارستاندا, جمعیتین یوزده
سگگیزینه (%8) یاخین نفوسینی ( آلتی یوز مینه یاخین) تورکلر تشکیل ائدیرلر. بولغارستان
تورکلرینین چوخونلوغو مسلمان دیلار.
ایکینجی دونیا ساواشیندان سونرا سوویت لر
بیرلیگی (اتحاد شوروی) نین نفوذ دایره سینه داخیل اولان بولغارستاندا یارانان
سوسیالیست حکومت، بیزیم ایراندا اولدوغو کیمی (تورکلری فارسلارین ایچینده اریتمک
سیاستی)، تورکلری بولغارلار آراسیندا اریتمک اوچون، اونلارا قارشی آسیمیلاسیون سیاستی
آپاریردی. بو سیاسته بویون ایئمک ایستهمه یه ن تورکلرین بیر قسمی تورکیه یه
مهاجرت ائدیب، قالان قسمی دا بو گونه کیمی مختلف شیوه لرله بو سیاسته قارشی مبارزه
ائدیرلر.
سوسیالیزم ایده آل لارینا اینانان ناظیم حکمت،
بیر طرفده ن بولغار
حکومتی نین آسیمیلاسیون سیاستینه قارشی ایدی؛ آمما او بیری طرفده ن ده تورکلرین
بولغارستانی ترک ائتمه لرینی ایسته مه دییی اوچون, ایکی طرفین آراسیندا واسیطه
اولوب، آراچیلیق ائتمک ایسته میشدی. بو سبب ده ن مهاجرت ایللرینده ناظیم، بولغار
تورکلری ایله گؤروشمک اوچون، بولغارستان- ا سفرلر ائدیردی. بولغارستان دؤولتی نین
وئردییی وعده لره اینانیب, اؤنجه چوخ امید بسله ین ناظیم, سونرالار زحمت لرینین
نتیجه سینی آز گؤرسه ده، بولغارستاندا یاشایان تورکلرین آراسیندا چوخ حؤرمته صاحیب
اولموش و چوخ سئویلیردی.
ناظیم ین بولغارستان سفرلرینین بیرینده، "وارنا"
شهرینده یازدیغی بو شعر، اونون چوخ سئودییی ایستانبول شهری حقینده دی. ناظیم, ایستانبول حقده یازدیغی شعرلرینین بیر
چوخونو, غربت ده و مهاجرت ایللرینده یازمیشدی.
بو شعری یازدیغیندا,
ناظیم آلتی ایل ایدی کی مملکتده ن اوزاقدا و مهاجرت ده یاشاییردی.
بیر طرفده ن مهاجرت ایللری دوشوندویونده ن داها
چوخ چکدییی اوچون و دیگر طرفده ن حبس ده اولدوغو ایللرده مزمن حالینه گلن اوره ک
خسته لییی (Arteriosklerose-angina pektoris) و
وطنی بیر دفعه ده گؤرمه ده ن، اؤلومونون یاخین اولدوغونو حس ائتمک اونو سارسیدیب و
آیاقدان سالمیشدی.
ناظیم حکمت میلادی 1948- نجی ایلده بورسا
زندانیندا آنگینا پئکتوریس (angina pektoris ) باشلیقلی یازدیغی شعرینده بو
خسته لیگینه اشاره ائدیر:
...سونرا, هر شفق وقتی, دوکتور
هر شفق وقتی قلبیم
یونان-ستاندا کوروشونا ( گول له یه)
دیزیلییور.**
سونرا, بیزیم بورادا محکوم لار
اویکویا ( یوخویا) واریب
رئویرده ن ( زندانین بهداری سی) ال- آیاق
چکیلینجه
قلبیم چاملیجا (ایستانبول محله
لرینده ن) دا بیر خراب کوناک ( ائو) دا دیر
هر گئجه دوکتور
سونرا شو اون ایل ده ن بو یانا
منیم, فقیر ملتیمه اکرام (
قوناقلاماق) ائله بیلدیگیم
بیر تک آلما - م وار الیمده,
دوکتور,
بیر قیرمیزی آلما:
قلبیم...
نه آرتئریو اسکلروز ( دامار خسته
لییی) نه نیکوتین, نه حبس,
ایشته بو اوزده ن, دوکتورجوغوم (
دوکتور جان), بو اوزده ن
منده بو آنگینا پئکتوریس (اوره ک
خسته لییی)
…Sonra, her şafak vakti, doktor
her şafak vakti kalbim
Yunanistan'da kurşuna
diziliyor.
Sonra, bizim burda mahkûmlar uykuya varıp
revirden el ayak
çekilince
kalbim Çamlıca'da bir harap konaktadır
her gece,
Doktor.
Sonra, şu on yıldan bu yana
benim fakir milletime ikrâm edebildiğim
Bir tek elmam var elimde, doktor,
Bir kırmızı elma:
kalbim...
Ne arteryo skleroz, ne nikotin, ne hapis,
işte bu yüzden, doktorcuğum, bu yüzden
bende bu angina pektoris...
ناظیم حکمت ین قلب خسته لییی گنج
یاشلاریندا باشلامیشدی. ائله بو خسته لیک اوزونده ن قوشون خدمتینیه دوام ائده بیلمه
میشدی. بو خسته لیک, زمان گئچدیکجه و خصوصیله آغیر شرطلر آلتیندا چکدییی حبس حیاتی
و بیرده سیگار چکمک نتیجه سینده, گئت- گئده مزمن لشیب و مهاجرت ایللرینده شدت
لنمیش و بوتون معالجه لره رغما, نهایت اونون اؤلومونه سبب اولموشدور.
ناظیم اصلینده بو گون یونان
تورپاقلاریندا یئرلشن سالونیک شهرینده دونیایا گلمیش و لاکن ایستانبول شهرینده
بویا- باشا چاتمیشدیر. سالونیک شهری بیرینجی دونیا ساواشینا قدر عثمانلی
امپراطوریسی نین تورپاقلاریندا یئرلشیردی. ناظیم دوغدوغو شهرده ن دانیشماق ایسته
مزدی. «بیوگرافی» شعرینده یازیر:
1902- ده دوغدوم
دوغدوغوم شهره دؤنمه دیم بیر داها
گئری یه دؤنمه یی سئومم
....
1902'de
dogdum
dogdugum sehre dönmedim bir daha
geriye dönmeyi sevmem
ناظیم ایله ایستانبول
آراسینداکی علاقه, سئوگی و ایلگی نین فرقلی اولدوغونو, اونون یازدیغی بیر چوخ
شعرینده گؤرمک اولور.
"قوای میلییه" (kuvayi Milliye)مجموعه
سینه داخیل اولان شعرلرینده، ایستانبولون محله لرینی، انسانلارینی و منظره لرینی،
کلمه لرله بیر رسام کیمی تصویر ائده ن ناظیم حکمت ین بو شهر- ه نه قدر باغلی
اولدوغونا شاهید اولوروق:
سیرا سرو یلرین اؤنونده ن
یورو,
چشمه یی کئچ,
مکتب باغچاسی, مدرسه لر,
اوردا حربیه نظارتی نین
آرخا دوواریندا
سیاه چارشابلی بیر قادین
چؤمه لیب یئره
داری سه ر په ر گؤرورچین
لره
و پاپلچیلر ( بیر قوی,
ایکی گؤتور قمار اوینایانلار)
شمسیه ( چتر) اوستونده
پاپاز ( اویون ورقی) آچارلار.
...
sıra servilerin önünden yürü,
çeşmeyi geç,
mektep bahçesi, medreseler,
orda, Harbiye Nezareti’nin arka duvarında
siyah çarşaflı bir kadın
çömelip yere
darı serper güvercinlere
ve papelciler
şemsiye üstünde papaz açarlar.
...
«ماوی لیمان» شعرینی
یازدیغی ایللرده، هومانیست، نیک بین و مبارز شاعیر و
یازیچی نی, حیاتدا کئچیردییی چتین گونلر سارسیدیب و اوزموشدور.
مهاجرت ایللرینده کوچه لرینده یئریمه یین و
هاواسینی جیگرلرینه چکمه یین آرزوسوندا اولان ایستانبول شهری, ناظیم اوچون هر زمان
باشقا بیر معنا داشیمیشدی.
دونیادا مثلی اولمایان ایستانبول شهری، هم
مرمره دنیزی کناریندا، همده بوغاز (داردانل) واسیطه سیله قارادنیز- ه یولو اولدوغو
اوچون، ایکی طرف ده ن بیر لیمان (بندر) دی.
"وارنا" شهری ده
بولغارستاندا قارا دنیز کناریندا بیر لیمان دی. دنیز یولچولوغوندا بو ایکی شهرین
آراسینداکی مسافت بیر او قدر دئییلدی.
ایستانبول, دنیز کناریندا اولدوغو اوچون، ناظیم
دنیزی قصد ائده ره ک, بو شهری " ماوی لیمان" آدلاندیریر.
یئددی تپه نین اوستونده بنا اولان ایستانبولون
خیاوانلاری, یئنیش- یوققوشلو دیلار. بعضی محله لر، یوکسکلیک و اوجالیقدا و بعضی سی
ایسه، چوخوردا یئر آلیرلار.
۳۲۰۰ ده ن آرتیق قبه لی و مناره لی مسجدی اولان ایستانبول-ا، اوجا بیر بنانین
سون مرتبه سینده ن باخاندا، قبه لرله دولو بیر شهر کیمی نظره گلیر. سانکی شهرین هر
طرفینده, یئرده ن قبه بیتمیشدی.
بو گون اون بئش میلیوندان آرتیق سکنه سی اولان
ایستانبول دا، آپارتمانلار و بنا لارین ساییسی ایله مقایسه ده، یاشیللیک آز
اولسادا, کئچن عصرین اورتالاریندا, ایستانبول- ون هر یئربنده چنار آغاجلاری
واریدی.
بئله لیکله، ناظیم قارا دنیزده، تورکیه ساحلینه
دوغرو گئده ن بیر گمی نی گؤروب و او گمی نین کاپیتان ینا خطاب اولاراق بو مصراع
لاری یازیر:
" چوخ یورقونوم (یورقونام)
منی
بکله مه (گؤزله مه) کاپتان(کاپیتان)،
سئیر (سفر و سیاحت) دفترینی باشقاسی یازسین.
چنار لی، قبه لی، ماوی بیر لیمان (بندر)،
منی او لیمان - ا چیخاراماسان.
حسرتله دولو شعر, مهاجرلر اوچون زبان حال
اولدوغو اوچون, آدام ین ایلیک لرینه ایشله ییر.
اوست- اوسته اون اوچ ایل زندان دا یاتان ناظیم
حکمت ین حیاتیندا, هیجران و حسرت هئچ زمان اسگیک اولمادی. زنداندا یاتان ایللرده
یازدیغی بیر چوخ شعرینده, آیریلیق حسرتی دالغالانیر.
حبس ده ن چیخدیغیندان سونرا, اللی یاشیندا و
اوره یی خسته اولدوغونا رغما, اونو سربازلیغا آپارماغا ایسته دیکلری اوچون, تورکیه
ده ن قاچماغا مجبور اولور. تورکیه ده ن قاچدیغی ایل, اوغلو ممد هله کؤرپه ایدی.
مهاجرت ایللرینده سئودییی حیات یولداشی «منور» و بؤیومه یینی گؤرمه یه امکانی
اولمایان اوغلو «ممد» ین حسرتینده یازدیغی شعرلر, تمامیله آیریلیق و حسرت نغمه لری
دیلر.
گینه «وارنا» شهرینده اوغلو «ممد» اوچون
یازدیغی شعر ده بو حسرت و هیجران دردینه شاهید اولوروق:
کارشی یاکا (اوز به اوز) مملکت,
سسله نییوروم (سسله نیره م) وارنا – دان,
ایشیتییور موسون (ائشیدیرسن)؟
ممد! ممد!
قارا دنیز آکییور (آخیر) دورمادان,
ده لی حسرت, ده لی حسرت,
اوغلوم سنه سسله نیییورام
ائشیتیورموسون,
ممد! ممد!
Memet
Karşı yaka memleket,
sesleniyorum Varna'dan,
işitiyor musun?
Memet! Memet!
Karadeniz akıyor durmadan,
deli hasret, deli hasret,
oğlum, sana sesleniyorum,
işitiyor musun?
Memet! Memet!
منجه بوتون بو ایللرده
یازدیغی شعرلرینی «هجران و حسرت شعرلری» آدلاندیرماق هئچ ده یانلیش و سهو دئییل.
گینه میلادی 1957- جی
ایلین باهاریندا, او شهرده یازدیغی « واپور» شعرینده حسرت ده ن و هجراندان اوره یی
پارتلاماق حالینده ایدی:
اوره ک دئییل به چاریق
میش بو, ماندا (اؤکوز) گون – ونده ن,
ته په ر, ها بابام
پارالانماز
ته په ر, داشلی یوللاری.
بیر واپور ( کیچیک گمی)
کئچه ر وارنا اؤنونده ن,
اوی قارا دنیزین قوموش
تئللری,
بیر واپور کئچه ر بوغازا
دوغرو,
ناظیم اوصول جاجیق اوکشار
(نوازش ائتمک) واپورو,
یانار اللری ...
Yürek değil be, çarıkmış bu, manda gönünden,
teper ha babam teper
paralanmaz
teper taşlı yolları.
Bir vapur geçer Varna önünden,
uy Karadeniz`in gümüş telleri,
bir vapur geçer Boğaz`a doğru.
Nazım usulcacık okşar vapuru,
yanar elleri...
ناظیم حکمت ین آیریلیق شعرلرینین باشقا بیرینه
نظر سالماقلا, مطلبی سونا چاتدیرماق ایسته ییره م.
«اوتوبیوگرافی» شعرینده ده
یازدیغی بو مصراعلاردا حسرت و آیریلیق جوشوب, داشیر:
... کیمی انسان اوت لارین
کیمی انسان بالیق لارین چئشیتینی ( مختلف
نوعلارینی) بیلیر
من آیریلیق لارین
کیمی انسان ازبره سایار ییلدیزلاری
(اولدوزلاری)
من حسرتلری ...
و ...
ناظیم حکمت, ایستانبول دئیه- دئیه و ایستانبول
یازا- یازا, دونیایا گؤز یوممالی اولور:
حسرت لیک جانا یئتدی
پئس!... ( تسلیم و مغلوبیتی قبول ائتمک علامتی)
منی ایستانبولوما گؤتورسون بیر ساعات لیک...
Hasretlik cana yetti
Pes!...
Beni istanbuluma götürsün bir saatlik…
______________________________________
* بولغارستانین توریزمی اوچون مهم اولان
"وارنا" شهری، تورکیه سرحدینه یاخین، قارا دنیز ساحلینده یئرلشیر.
** ناظیم, شعرین بوراسیندا ایکینجی
دونیا محاربه سینده ن سونرا, 1946-1949 ایللرینده باش وئره ن داخیلی ساواشدا,
انگلیس لرین حمایه سیله سلطنت رژیمی نین واسیطه سیله یونان کمونیست لرینین اعدام
لارینا اشاره ائدیر. ناظیم باشقا شعرلرینده ده تورکیه نین قونشوسو اولان یونان
اؤلکه سینین کومونیستلرینه اشاره ائدیر. او جمله ده ن اوغلو اوچون یازدیغی «دوغوم»
شعرینده دئییر:
... منیم اوغلان
دونیایا یا گلدییی زامان,
چوجوق لار ( اوشاقلار) دوغدو یونان
زندانلاریندا,
بابالاری کورشونا دیزیلمیش.
بو دونیا دا ایلک گؤروله جک شئی
دئیه
دمیر پارماکلیغی (دمیر میله لر)
گؤردولر.
...
Benim oğlan
dünyaya geldiği zaman,
çocuklar doğdu Yunan zindanlarında,
babaları kurşuna dizilmiş.
Bu dünyada ilk görülecek şey
diye demir parmaklığı gördüler.


text:
۱۵ سپتامبر
۱۵ سپتامبر: کاستاریکا، السالوادور، گواتمالا، هوندوراس و نیکاراگوادا موستقیللیک گونو.
۱۸۳۵ — چارلز داروین "بیقل" کؤرپوسوندن قالاپاقوس آدالارینا یئتیشمیشدیر.
۱۹۱۶ — سوم دؤیوشونده اینگیلیسلر دونیادا ایلک مارک ۱ تانکینی تستدن کئچیرمیشلر.
۱۹۲۸ — اینگیلیس میکروبیولوژیست الکساندر فلمینگ دونیادا ایلک دفعه پینیسیلین الده ائتمیشدیر.
۱۹۳۵ — نورنبرق قانونلاری ایله یهودیلر وطنداشلیقدان محروم ائدیلمیشلر، آلمانین دؤولت نمادی سینمیش صلیب اولموشدور.
۱۹۵۰ — کوره مۆحاریبهسی: آمریکا اؤز یئنمهلرینی جنوبی کورهنین اینچئون شهرینه یئرلشدیرمیشدیر.
۱۹۵۹ — نیکیتا خروششوو شوروی رهبرلری آراسیندا ایلک دفعه آمریکایا سفر ائتمیشدیر.
۱۹۷۱ — "قرینپیس" تشکیلاتینین ایلک ایقدامی کئچیریلمیشدیر (آلاسکاداکی آتومی تستلرینه قارشی)


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مئی ۳
۳ مئی: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مئی ۳/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ مئی/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ اردیبهشت/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ اردیبهشت/رویدادلار
- ۱۴۸۱ - فاتح سۇلطان محمد٬ ایستانبولو فتح ائدن عوْثمانلی سۇلطانی٬ اؤلدو.
- ۱۴۹۴ - کریستوف کولومب یوْلچولوغونون سوْنوندا ایلک دفعه بیر قۇرولوق گؤردو٬ بۇرا سوْنرادان جامائیکا آدی وئریلهجکدیر.
- ۱۹۰۷ - فنرباخچا ایسپور کولوبو قۇرولدو.
- ۱۹۴۴ - ۳ مئی تۆرکچولوک بایرامی اوْلاراق اعلان ائدیلدی.
- ۱۹۷۹ - مارقارت تاچر٬ اینگیلیس و اوروپانین ایلک قادین باشقانی اوْلدو.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ اردیبهشت/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ مئی/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ اردیبهشت/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ مئی/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ اردیبهشت/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ مئی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ شوّال/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ اردیبهشت/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ مئی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ شوّال/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ اردیبهشت/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ مئی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ شوّال/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
پئشه کار صنعتچی و ملی آکتیویست آشیق قافار ابراهیمی نین آرامیزدان کؤچدوغو گونون بیرینجی ایل دؤنومو تبریزین وادی رحمت مزارلیغیندا آشیقلیق دبلرینه اویغون بیر شکیلده کئچیریلدی.
آزربایجان تورکلری اونلاری بیر-بیریندن آییری توتماغا چالیشاق گوجلره قارشی دونیانین دؤرت بیر یانیندا دیلده بیر، فیکیرده بیر، ایشده بیر آنلاییشی ایله ال – اله وئررک داها یاخشی بیر گلجک اوچون...
یالانچیلیق و فیریلداقچیلیقلا «سازندگی»، «اصلاحات»، «مهرورزی» و «تدبیر له اومود» اؤرتویو آلتیندا اؤلکه خالقلارینی قوندارما سئچکی صاندیقلارینا سوروکلهمهیی باجاریب اؤزلرینه مشروعییت قازاندیراراق اؤلکهنین بوتون یئرآلتی-یئراوستو ثروتلرینی چاپیپ تالادیلار.


text:
منطیق
منطیق یونانجا: λoYιkή— مۆلاحیظهلر حاقّیندا علم، فیکیرلرده و فعالیّتده علاقهلر حاقّیندا علم — منطیقی دیلله جامع درک ائتمهنین قانونلاری، متودلاری و فوْرمالاری حاقّیندا علمدیر. منطیق حاقّیندا بیلیکلر تفکّورله آلیندیغیندان اؤترو، اوْ دۆزگون تفکّور حاقّیندا علم کیمی ده گؤتوروله بیلر. عئینی زاماندا منطیق دوْغرولاما و یا دانما متودلاری حاقّیندا علم کیمی ده قبول ائدیله بیلر. منطیق قازانیلمیش تجرۆبه و درک ائتمه واسیطهسییله حقیقتین الده ائدیلمهسی علمی ده آدلاندیریلیر.
منطیق بیلیمینین اینکیشافیندا ارسطو و قوتتلوب فرگهنین رولو بؤیوکدور. منطیق اساس اوْلاراق ایکی حیصّه یه بؤلونور. قدیمی منطیق اۆزرینده قۇرولموش فورمال منطیق و فورمال منطیق اۆزرینده قۇرولموش ریاضی منطیق.
منطیق بۆتون علملرین اینسترومنتی کیمی گؤتورولور.
منطیقین مضمونو[دَییشدیر]
کلاسیک منطیقی نظریه خصوصی دیلده ایضاح ائدیلیر، مادی نومونهلرله مولاهیزه ایرلی سورولور. اوْرادا سهولر اۆزرینده نظارت هله قۇرولماییب، ماسشتابلی دۆشونجه تام فورمالاشماییب، تسویرلرین محدودیت خطی ایشلهنمهایب و س.
آنجاق بونونلا بئله دوزگون مولاهیزه یوروتمک مدنیتی منطیق بیلیمینه قدر ده یارانا بیلمیشدی. مویینتمه، سینیفلاندیرما، تصدیق، تکذیب و س. منطیقی اوْپراسییالار هر بیر اینسان طرفیندن فیکیر دونیاسیندا اؤزوندن وابسته اوْلمادان و مۆافیق سهولرله باش وریر. بونا گؤره ده بعضیلری بئله حساب ادیر کی، شخصی تفکّور طبیعی پروسسدیر و آنالیزه احتیاج یوخدور. حساب ائدیلیر کی، دانیشیق - تفککورورون اؤزو دمکدیر.
تفکّور ایسه سادهجه اوْلاراق منطیقی آردیجیللیق دییلدیر. ایستهنیلهن مثلاًین حلینده هر شی واجیب اوْلا بیلیر: آردیجیلیق، تصادف، اینتیوسییا، اموسییا، شخصی تجروبه، دونیانی درکتمه ماسشتابی و س.
منطیقین اساس وظیفهسی بۆتون دؤورلرده عئینی اوْلوبدور :نتیجه چیخارتماق مۆمکون اوْلان هر شیی تتدیق و آنالیز اتمک. بونونلا بئله، حساب ائدیلیر کی، نتیجه اوْبیکتین مضمونووندان دییل، اوْنو تتدیق یوْللاریندان بیرباشا وابستهدیر. اوْنا گؤره ده تتقیقات یوْللارینی رنگارنگلیگی و سوبیکتیو باخیشلارین چوْخلوغو آرزوولوناندیر.
منطیقین کونکرت ساحهلری بۆتون تاریخ بویو تدریجهن دییشیلیبدیر.
دیگر علملره موناسیبتی[دَییشدیر]
تاریخاً منطیق فلسفهنین بیر حیصّه سی کیمی اؤیرنیلیب. حال-حاضیردا اوْ موستقیل بیر علم کیمی قبول اوْلونور. بیرده سیموولیک منطیقریاضیات و اینفورماتیکانین بیر حیصّه سی کیمی ده اؤیرنیلیر.
منطیق بیلیمینین اساس آنلاییشلاری[دَییشدیر]
خاریجی کچیدلر[دَییشدیر]
ادبیات[دَییشدیر]
- KoHдakoB H. И.: Лorичeckий cлoBapb-cпpaBoчHиk Archived 2010-03-26 at the Wayback Machine.. — M. : Hayka، ۱۹۷۵. — ۷۲۰ c.
- KoHдakoB H. И. BBeдeHиe B лorиky. — M.: Hayka، ۱۹۶۷ Ha caйTe PyHиBepc
- ИBлeB Ю. B. yчeбHиk лorиkи: CeMecTpoBый kypc: yчeбHиk. — M. : Дeлo، ۲۰۰۳. — ۲۰۸ c — ایٛسبن ۵-۷۷۴۹-۰۳۱۷-۶
- БoчapoB B. A. ، MapkиH B. И. OcHoBы лorиkи: yчeбHиk. — M. : ИHФPA-M، ۲۰۰۱. — ۲۹۶ c. — ایٛسبن ۵-۱۶-۰۰۰۴۹۶-۳
- ИBиH A. A. Лorиka: yчeбHoe пocoбиe. — Изд. ۲-e. — M. : ЗHaHиe، ۱۹۹۸. — (Ha пopTaлe «Филocoфия B Poccии»؛ Ha caйTe CлaBы ЯHko)
- ИBиH A. A. ، HиkифopoB A. Л. CлoBapb пo лorиke — M. : TyMaHиT، BЛAДOC، ۱۹۹۷. — ۳۸۴ c — ایٛسبن ۵-۶۹۱-۰۰۰۹۹-۳.
- Гopckий، ДMиTpий ПaBлoBич Лorиka: yчeбHoe пocoбиe для пeдarorичeckиx yчилищ. — Изд. ۳-e. — M. : yчпeдrиз، ۱۹۶۱. — ۱۶۰ c.
- ЧeлпaHoB، Гeoprий ИBaHoBич yчeбHиk лorиkи. — M. ، ۱۹۹۴.
- И. Я. ЧyпaxиHa، Бpoдckий، Иocиф HycиMoBич. Л، ЛГy، ۱۹۷۷، [۱]


text:
أ- اینسان سؤزۆنۆ آللاهئن سؤزۆ سایما
اینجیل، آللاهئن عیسایا (ع) ایندیردیگی کیتابتئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَلْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنْجِيلِ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ﴿۴۷﴾ (سورة المائدة)
اینجیلی بیلنلر، آللاهئن اۇ کیتابتا ایندیردیگی ایلە حۆکۆم ورسینلر. هر کیم آللاهئن ایندیردیگینە گؤرە حۆکمەتمزسە اۇنلار فاسئق کیمسەلردیر. (مائیدە سورەسی؛ 47)
آما ألدەکی اینجیلە اینسان سؤزۆ قارئشمئشتئر. اۇنون بۆیۆک بؤلۆمۆ پاولوسون، بیر قئسئم حاواریلرین وە کیملیگی بیلینمەین کیشیلرین مکتوبلارئندان اۇلوشور.
کاتۇلیکلرە گؤرە اینجیللر؛ بۆتۆن بؤلۆملرییلە قوتسال وە کیلیسە یاسالارئنا اویغوندور. قوتسال روحون واحیی ایلە یازئلدئقلارئندان یازارئ آللاەتئر.
آللاە، کیلیسە ایلە قۇنوشمایئ سۆردۆرمکتەدیر. کیلیسە، اینجیلین جانلئ سسیدیر.
قورئان ایسە آللاهئن موحاممدە (ع) ایندیردیگی سۇن کیتابتئر.
اۇنا اینسان سؤزۆ قارئشمامئشتئر. چۆنکۆ اۇنو قۇرومایئ بیذذات کندیسی اۆستلنمیشتیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ ﴿۹﴾ (سورة الحجر)
اۇ ذیکری (قورئانئ) بیز ایندیردیک. اۇنو قۇرویاجاق اۇلان دا بیزیز. (حیجر سورەسی؛ 9)
میلیۇنلارجا مۆسلۆمانئن حافئظاسئندا اۇلان وە سایئسئز نۆسحالارئ بولونان بیر کیتابا أکلەمە یاپماق مۆمکۆن اۇلامایاجاغئ ایچین دینی کندیلرینە گؤرە دۆزنلەمک ایستەینلر، اۇ کیتابئ حایاتئن دئشئنا ایتمەیە، یرینە باشقا کیتابلار قۇیمایا چالئشمئش وە بونو کندی جماعاتلری ایچیندە باشارمئشلاردئر.
مثەلا نورجولارا گؤرە “ریسالەیی نور” بو عاصئردا، قورئانئن أن یۆکسک وە أن قوتسال تفسیریدیر. بیلدیردیگی گرچکلر گؤکتن اینمەدیر، قورئانا عائیدتیر. قورئان اۇقوندوقچا، اۇ دا اۇقوناجاقتئر.
ساعید نورسی شؤیلە دەر: “قورئانئن گیزلی گرچکلری ریسالەیی نور ایلە بیرلیکتە بیزە اینییۇر. … پەیغامبر دەوریندە قورئانئن واحی صورتییلە اینمەسی گیبی، هر عاصئردا قورئانئن عارشتاکی یریندن وە ماعنوی موعجیزەسیندن فەییض وە ایلهام یۇلویلا اۇنون گیزلی گرچکلری وە گرچکلرینین کسین دلیللری اینییۇر.”
یاعنی ریسالەیی نور، قورئانئن ایندیگی یردن قورئانئن اینمەسی گیبی واحی صورتییلە اینەرک اۇنون گیزلی قالمئش گرچکلرینی وە اۇ گرچکلرین کسین دلیللرینی ساعید نورسییە گتیرمیش اۇلویۇر. نورجولارا گؤرە اۇ، عیلیم ألدە أتمک ایچین بیر زۇرلوغا وە درس آلما سئقئنتئسئنا ایحتیاج دویمادان کندی کندینە نورلانمئش وە عالیم اۇلموشتور.
بو سؤزلر، بیر نبیلیک ایددیعاسئ تاشئماقتادئر.
ساعید نورسینین، قورئاندا آچئقلانمامئش گرچکلرین کندینە ایندیریلدیگینی سؤیلەمەسی ایسە کندی کیتابئنئن قورئاندان اؤنملی اۇلدوغو ایددیعاسئندان باشقا بیر آنلام تاشئماز.
آللاە تعالا شؤیلە بویورموشتور:
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ﴿۶۷﴾ (سورة المائدة)
أی ألچی! راببیندن سانا نە ایندیریلدییسە اۇنو تبلیغ أت. تبلیغ أتمزسن واظیفەنی یاپمئش اۇلمازسئن. آللاە سنی اینسانلاردان قۇرور. آللاە کافیرلر تۇپلولوغونو یۇلا گتیرمز. (مائیدە سورەسی؛ 67)
ساعید نورسینین ایددیعا أتتیگی شەیلر نبیمیزە بیلدیریلسەیدی، اۇنلارئ آچئقلاماق زۇروندا اۇلوردو. اۇ ایددیعا أتتیگی شەیلر، سادەجە کندینە بیلدیریلمیش اۇلمالئدئر.
ریسالەیی نورون، قورئانئن آلئندئغئ یردن آلئندئغئ ایددیعاسئ، بیرقاچ کز تکرارلانئر.
اۇنلاردان بیری شودور:
“ریسالەیی نورلار، نە دۇغونون کۆلتۆرۆندن وە عیلیملریندن، نە دە باتئنئن فلسفە وە بیلیملریندن آلئنمئش وە ایقتیباس أدیلمیش بیر نوردور. اۇ، گؤکتن اینمیش قورئانئن، دۇغونون دا باتئنئن دا اۆستۆندە اۇلان عارشتاکی یریندن آلئنمئشتئر.”
ساعید نورسی، داحا ایلری گیدەرک شونلارئ سؤیلەر:
“ریسالەیی نور دەنیلن اۇتوز اۆچ عادد سؤز، اۇتوز اۆچ عادد مکتوب، اۇتوز بیر عادد لمعالار، بو زاماندا، قورئانداکی آیتلرین آیتلریدیر. یاعنی اۇنون گرچکلرینین گؤسترگەلریدیر. اۇنون حاق وە حاقیقات اۇلدوغونون کسین دلیلیدیر. قورئان آیتلریندە یر آلان اینانچلا ایلگیلی گرچکلرین غایت قووتلی بلگەلریدیر.”
دەمک کی قورئان، ناسئل تەورات وە اینجیلی تاصدیق أدن بیر کیتابسا، ساعید نورسینین بو ایددیعاسئنا گؤرە ریسالەیی نور دا قورئانئ تاصدیق أدن بیر کیتابتئر.
بو سببلە ریسالەیی نورون آیتلری، قورئان آیتلرینین دلیلی اۇلموشتور.
ساعید نورسی، تک قالماماق ایچین حض. عالییە دە “سکینە” آدئندا بیر کیتاب ایندیگینی، گچمیش وە گلەجک بۆتۆن عیلیم وە سئرلارئن اۇ کیتابتا اۇلدوغونو وە اۇرادا ریسالەیی نورلارا ایشارت أدیلدیگینی دە ایددیعا أدر وە اؤزتلە شؤیلە دەر:
“حاضرتی جبرائیل، سکینە آدئیلا بیر صایفادا یازئلئ ایسمی آعظامئ، نبیمیزین یانئندا حض. عالینین (رض) قوجاغئنا دۆشۆردۆ. حض. عالی دییۇر کی: ‘بن جبرائیلین شاحصئنئ یالنئز گؤکقوشاغئ شکلیندە گؤردۆم. سسینی ایشیتتیم، صایفایئ آلدئم، بو ایسیملری ایچیندە بولدوم.’ ایسمی آعظامدان باحثەدەرک باعضئ اۇلایلارئ آنلاتتئقتان سۇنرا دییۇر کی: ‘دۆنیانئن باشئندان قئیامتە قادار عیلیملر وە اؤنملی سئرلار بیزە، تانئقلئق درەجەسیندە آچئلدئ. کیم نە ایستەرسە سۇرسون، سؤزۆمۆزدن شۆبهەیە دۆشنلر ذلیل اۇلورلار.”
اؤیلە بیر صاحیفە کی، ایچیندە دۆنیانئن باشئندان قئیامتە قادار اۇلان عیلیملر وە اؤنملی سئرلار یر آلئیۇر. بو بیر صاحیفە دگیل، چۇق بۆیۆک بیر کیتاب اۇلور. جبرائیلین عالییە بؤیلە بیر کیتاب وردیگینی قابول أتمک، اۇنو نبی سایماقتئر. اۇ کیتابتا وار اۇلدوغو سؤیلنن عیلیم وە سئرلارئ نبیمیزین بیلمەدیگی کسین اۇلدوغو ایچین، حض. عالی اۇندان اۆستۆن بیر قۇنوما گتیریلمیش اۇلور.
تامامن آصئلسئز اۇلان بؤیلە بیر ایفتیرایا اینانان، موحاممدین (ع) سۇن پەیغامبر اۇلدوغونو، قورئانئن دا سۇن کیتاب اۇلدوغونو قابول أتمەمیش اۇلور.
بو تۆر ایددیعالار ایچین آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ ﴿۷۹﴾ (سورة البقرة)
أللرییلە بیر کیتاب یازان، سۇنرا گچیجی بیر قارشئلئق ایچین: “بو، آللاە قاتئنداندئر” دیەنلرین چکەجگی وار. هم یازدئقلارئندان دۇلایئ چکەجکلر، هم دە قازاندئقلارئندان دۇلایئ چکەجکلر! (باقارا سورەسی؛ 79)
ساعید نورسی، ریسالەیی نورلارئن قوتسال سایئلماسئ ایچین عاقلا گلن هر شەیی سؤیلەمیشتیر.
دییۇر کی: “ریسالەیی نور بو عاصئردا، بو تاریحتە بیر ‘عوروتۆل وۆثقادئر’.
یاعنی چۇق ساغلام، قۇپماز بیر زینجیر وە بیر ‘حابلوللاە’ یاعنی آللاهئن ایپیدیر. اۇنا ألینی آتان، یاپئشان قورتولور.”
“عوروتۆل وۆثقا” وە “حابلوللاە” قورئانا عائید اؤزللیکلردیر.
ساعید نورسی کیتابلارئنا شو اؤزللیکلری دە أکلەر:
“ریسالەیی نور؛ هم شریعات، هم دوعا، هم حیکمت، هم عیبادت، هم أمیر وە داعوت، هم ذیکیر، هم فیکیر، هم حاقیقات، هم تاصاووف، هم مانطئق، هم کلام بیلگیسی، هم ایلاهیات بیلگیسی، هم صانعاتا اؤزندیرمە، هم بلاغات، هم دە واحدانیەتی ایثبات کیتابئدئر. اۇ، قارشئتلارئنئ أتکیسیز حالە گتیریر وە سوستورور.”
ریسالەیی نورلاردا چۇق تکرار واردئر.
ساعید نورسی بونون قورئاندا دا اۇلدوغونو بلیرتەرک شؤیلە دەر:
“قورئانداکی تکرارئن بیرچۇق حیکمتی ریسالەیی نوردا دا واردئر. شؤیلە کی، هر واقیت بۆتۆن قورئان اۇقونامایاجاغئندان هر سورە قورئان حۆکمۆنە گچمیش، حاشیر، تەوحید وە موسانئن (ع) حیکایەسی گیبی قۇنولار تکرار أدیلمیشتیر. عاینئ شکیلدە ایمانئن اینجە حاقیقاتلری وە قووتلی دلیللر، بنیم حابریم اۇلمادان، بیرچۇق ریسالەدە دە تکرار أدیلمیشتیر. نەدن بونلار تکرار یازدئرئلدئ دییە حایرت أدردیم. سۇنرا کسین اۇلاراق آنلادئم کی؛ بو زاماندا ریسالەیی نورا هرکس موحتاج اۇلدوغو حالدە هرکس تامامئنئ اۇقویاماز. آما ایحتیاج دویدوغو شەیلری کۆچۆک بیر ریسالەدن اۇقویابیلیر.”
ریسالەیی نور شاگیردلریندن حولوصی دە ریسالەلرین قوصورسوز وە نۇقصانسئز اۇلدوغونو ایددیعا أتمکتەدیر: “سؤزلر شۆبهەسیز قورئانئن نورلو پارئلتئلارئدئر. آچئقلانمایا موحتاج یرلری أکسیک اۇلماماقلا بیرلیکتە تۆمۆیلە قوصورسوز وە أکسیکسیزدیر.” ساعید نورسی بو ایفادەلرە ریسالەلریندە یر ورمیش وە تنقید أتمەمیشتیر. بو دوروم ساعید نورسی وە تاعقیبچیلرینین ریسالەلرە ناسئل باقتئقلارئنئ اۇرتایا قۇیماقتادئر.
بو قۇنو، بیر باشقا آچئدان تکرار ألە آلئناجاقتئر.
ف- آراجئلئق اینانجئ
حئریستیانلئقتا آراجئلئق اینانجئ اۇلدوغو گنیشچە آنلاتئلمئشتئ. اۇنا بنزەر بیر اینانجئن بیر قئسئم طاریقاتلاردا دا اۇلدوغونو گؤسترمەیە چالئشاجاغئز. آصلئندا اینجەلەدیگیمیز طاریقاتلارئن تامامئندا آراجئلئق اینانجئنئن وار اۇلدوغونو گؤردۆک. طاریقاتلارئن حپسینی اینجەلەمەدیگیمیز ایچین ایحتیاطلئ بیر دیل قوللانمایئ اویغون بولدوق. طاریقاتلارداکی آراجئلار، حئریستیانلاردا وە تائۇئیستلردە اۇلانا بنزەر بیر یاپئ اۇلوشتورماقتادئر.
گ- اینجەلەدیگیمیز طاریقاتلاردا آراجئلار
آللاهئ تانئملامادا سئقئنتئ یۇقتور. سئقئنتئ، آللاە ایلە ایلیشکیلردە اۇرتایا چئقار.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ ﴿۱۶﴾ (سورة ق)
اینسانئ یاراتان بیزیز. اۇنا شاە دامارئندان دا یاقئنئز؛ ایچینین اۇنا نە فئسئلدادئغئنئ بیلیریز. (قاف سورەسی؛ 16)
وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ﴿۱۸۶﴾ (سورة البقرة)
قوللارئم بنی سۇرارلارسا، بن اۇنلارا یاقئنئم. بانا دوعا أدینجە، دوعا أدنین دوعاسئنا قارشئلئق وریریم. اۇنلار دا بانا قارشئلئق ورسینلر. بلکی اۇلغونلاشئرلار. (باقارا سورەسی؛ 186)
اینجەلەدیگیمیز طاریقاتلار، آللاهئن اینسانا شاە دامارئندان یاقئن اۇلدوغونا وە ایچیمیزدەکی هر شەیی بیلدیگینە اینانئرلار. حئریستیانلارا گؤرە دە آللاە اینسانلارا یاقئندئر وە هر شەیی بیلیر، یۆرکلرین درینلیکلرینە اینر.
تائۇئیستلر دە آللاهئن هر شەیی گؤردۆگۆنە وە بۆتۆن ایشلردە اینسانلارلا برابر اۇلدوغونا اینانئرلار.
بونا راغمن حپسی دە آرایا آراجئلار قۇیار، آللاها اۇنونلا اولاشمایا چالئشئرلار.
اینجەلەدیگیمیز طاریقاتلاردا آراجئ یاپئلانلار شونلاردئر:
1- حاقیقاتی موحاممدیە
طاریقاتلارا گؤرە حاقئقاتی موحاممدیە وارۇلوشون باشلانغئجئدئر.
اۇنونلا آللاە، عاینئ گرچگین اؤن وە آرقا یۆزلریدیر. آللاەتان باشقا هیچبیر شەی یۇقکن حاقیقاتی موحاممدیە وار اۇلموش، هر یاراتئق اۇندان وە اۇنون ایچین یاراتئلمئشتئر. اۇ، نبیلرین وە ولیلرین لدۆننی وە باطئنی بیلگیلرینی آلدئقلارئ قایناقتئر.
حاقیقاتی موحاممدیە؛ کاتۇلیکلردەکی “عیسا” اینانجئ ایلە تائۇئیستلردەکی “تە” اینانجئنئن قارئشئمئ گیبیدیر. کیمی حئریستیانلار “عیسا آللاەتئر” دەرلر. حاقیقاتی موحاممدیە اینانجئندا دا “موحاممد آللاەتئر” آنلامئنا گلن سؤزلر سؤیلنیر. بو قۇنو یوقارئدا گچمیشتی.


text:
بیرینجی دونیا ساواشی
بیرینجی دۆنیا ساواشی (۲۸ ژوئیه ۱۹۱۴–۱۱ نوْوامبر ۱۹۱۸) — بشریّت تاریخینده ایکینجی دۆنیا ساواشینا قدرکی ان بؤیوک ساواش. بۇ آدلاندیرما ایکینجی دۆنیا ساواشینین باشلانماسیندان سوْنرا ایشلنمهیه باشلانمیش، ایکی دۆنیا ساواشی آراسینداکی دؤنمده ایسه غربده «بؤیوک ساواش (اینگیلیسجه: The Great War)، (فرانسهجه: La Grande guerre)» یا دا «دۆنیا ساواشی» آدلاندیریلمیشدیر.
بۇ ساواشا ایکی ایتّیفاقدا بیرلشن، دۆنیانین ان بؤیوک گۆجلری قوْشولموشدور: «آنتانتا» دا اینگیلیس، فرانسه، روسیه، «اۆچلر ایتّیحادی» ندا دا آلمان، اوتریش-ماجاریستان، ایتالیا (۱۹۱۵-جی ایلده آنتانتانین طرفینه کئچیر) وار ایدی. آنجاق اوتریش-ماجاریستان باریش علئیهینه یوْلوئرمز حرکتلر ائتدی، ایتالیا دا ساواش باشلاناندا آلمان و اوتریش-ماجاریستانا قوْشولماقدان ایمتیناع ائتدی. نتیجهده ۷۰ میلیوندان آرتیق ساواشچی (اوْنلارین ۶۰ میلیونو اوروپالی ایدی) دۆنیانین ان بؤیوک ساواشلاریندان بیرینه گؤندریلدی. ۱۰ میلیونا یاخین عسگر اؤلدو، اساساً سیلاحلارداکی تکنیکی قاباقلامانین اوْلماسی اؤلوملرین سایینی داها دا آرتیریردی.
اوتریش-ماجاریستان تاخت-تاجینین ولیعهدی هِرسوق فرانس فردیناندین ۲۸ ژوئن ۱۹۱۴-جۆ ایلده صرب ترورچوسو قاوریلو پرینسیب الی ایله سارایئووْدا اؤلدورولمهسی دۆنیا ساواشینا چئوریلن ساواشین باشلانماسینا بهانه اوْلدو.
ساواشین اساس سببلری[دَییشدیر]
ایستعمارچی اؤلکهلرین اینکیشافی، ایلک نؤوبهده بۇ اؤلکهلر آراسینداکی ضیدّیتلرین کسکینلشمهسی، دۆنیانین یئنیدن بؤلوشدورولمهسی اۇغروندا اوروپا دؤولتلرینین ایکی حربی-سیاسی بلوکو آراسیندا مۆباریزه بیرینجی دۆنیا ساواشینا گتیریب چیخاردی. بۇ ضیدّیتلرین باشلیجاسی آلمان ایله بؤیوک بریتانیا آراسیندا ایدی.
آلمان حربی-سیاسی داییرهلری بؤیوک بریتانیا و فرانسهنین حسابینا یئنی مۆستعمیرهلر آلماق، فرانسه و روسیهنی گۆجسوزلتمک، اوْنلارین مۆستملکهلرینین بیر پارچاسینی اله آلماق نیّتینده ایدیلر. اوْنون مۆتّفیقی اوتریش-ماجاریستان دؤولتی ایسه بالکان یاریمآداسیندا اؤز نۆفۇذونو گئنیشلندیرمهیه و یئنی توْرپاقلار آلماغا چالیشیردی.
بؤیوک بریتانیا حؤکومتی ساواش یوْلو ایله آلمانی گۆجسوزلتمک، اوْنون مۆستملکهلرینین بیر پارچاسینی اله کئچیر مک، عثمانلی ایمپیراتورلوغونو بؤلوشدورمک اۇمودوندایدی. فرانسه حؤکومتی ده بۇنو ایستهایردی. بۇندان باشقا فرانسه، ۱۸۷۱–۱۸۷۰-جی ایللرده آلمان ایله اوْلان ساواشدا ایتیریلمیش الزاس و لوْتارینگیا ویلایتلرینی گئری آلماق، آلمانین رئین ویلایتینین بیر بؤلومونو اله کئچیر مک ایستهایردی. روس تزار حؤکومتی ایسه بالکاندا، بوسفور و داردانل بوْغازلاریندا اؤز حؤکمرانلیغینی یاراتماغا، هم ده آلمانی ایقتیصاد جهتدن گۆجسوزلتمهیه چالیشیردی.
ساواشین باشلانماسی[دَییشدیر]
اوتریش-ماجاریستان ایله صربیستان آراسینداکی مۆناقیشه، ساواشین باشلانماسی اۆچون بهانه اوْلدو. اوتریش-ماجاریستان اوْردوسوْنون باش باشچیسی، ارشرسوق فرانس-فردیناند بوسنیدهکی مانوْورلارا قاتیلدی. ژوئن آیینین ۲۸-ده صربیستاندان گلمیش ترورچو قروپون عۆضوو اوْلان قاوریلو پرینسیپ، اوتریش-ماجاریستان تاخت-تاجینین ولیعهدینی سرایئووْدا اوْلدوردو. بۇنون قارشیلیغیندا اوتریش-ماجاریستان صربیستانا اولتیماتوم گؤندریب اوْنا قارشی ساواش اعلان ائتدی.
۱۹۱۴-جۆ ایلین ژوئن آیینین آخیرلاریندا اوتریش-ماجاریستان اوْردوسو صربیستان توْرپاقلارینا گیردی. بلقراد شهری بوْمبالاندی. روس ایمپیراتورلوغو صربیستانی مۆدافیعه ائتمک اۆچون سفربرلیگه باشلادیغی مۆدّتده آقوستون ۱-ده آلمان ایمپیراتورلوغو روسیهیه، آقوستون ۳-ده ایسه آلمان فرانسهیه ساواش اعلان ائتدی. آلمان آقوستون ۴-ده بلژیکه هۆجۇم ائتدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Birinci Dünya Müharibəsi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ فوریه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- بیرینجی دونیا ساواشی
- ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
- تاریخ
- ساواشلار
- دۆنیا ساواشلری
- اۆچونجو فرانسه جومهوریتی
- اوتریش-ماجاریستانین تاریخی
- ائرمنیستانین ساواشلاری
- اوستورالیانین ساواشلاری
- آذربایجان جومهوریتینین ساواشلاری
- بلژیکین ساواشلاری
- برزیلین ساواشلاری
- بولغاریستانین ساواشلاری
- کانادانین ساواشلاری
- کاستاریکانین ساواشلاری
- کوبانین ساواشلاری
- فرانسهنین ساواشلاری
- آلمانین ساواشلاری
- یونانین ساواشلاری
- قواتمالانین ساواشلاری
- هائیتینین ساواشلاری
- هندوراسین ساواشلاری
- ایتالیانین ساواشلاری
- ژاپونون ساواشلاری
- لیبریانین ساواشلاری
- مونتینیقرونون ساواشلاری
- نپالین ساواشلاری
- نیوزیلندین ساواشلاری
- نیکاراقوئهنین ساواشلاری
- پانامانین ساواشلاری
- پورتوقالین ساواشلاری
- رومانینین ساواشلاری
- روسیهنین ساواشلاری
- صربیستانین ساواشلاری
- گونئی آفریقانین ساواشلاری
- سری لانکانین ساواشلاری
- سودانین ساواشلاری
- تایوانین ساواشلاری
- تایلندین ساواشلاری
- هابسبورق مونارشیسینین ساواشلاری
- عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون ساواشلاری
- تایوانین دؤیوشولری
- بؤیوک بریتانیانین ساواشلاری
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ساواشلاری
- World War I
- ویدئو کلیپلری اولان مقالهلر
- Modern history of Italy
- Global conflicts
- 1910s in Serbia
- History of the United States (1865–1918)
- Russo-Turkish wars
- Wars involving British India
- Wars involving


text:
آسترونومی
نوجوم (یونان سؤزو اوْلوب آسترون (ἄσtpov) «اولدوز» و نوموس (vόuoς) «قانون» سؤزلرینین بیرلشمه سیندن یارانمیشدیر) – [فارسجا] :اخترشناسی – گؤی جیسیم لری (قالاکتیکالار، اوْلدوزلار، کومئت لر (فارسجا: ستاره دنباله دار)، سیاره لر)، اونلارین سیستم لرینین حرکتی، قورولوشو، منشأ ی و اینکیشافینی اؤیره نن علم دیر.
آسترونومی یا قدیم تاریخه مالیک دیر. آسترونومی یایا عاید ایلک المئنتار معلومات لار مین لرجه ایل بوندان اول بابیلده، میصیر و چین ده معلوم ایدی. قدیم زامانلاردا آسترونومی یا بیر سیرا علم لرین مجموعونا دئییلیردی. بونلارین ایچینده ناویقاسی یا، مئتورولوژی یا (meteorologiya) و حتی آسترولوژی یا (فارسجا:طالع بینی) دا واردی. گونوموزده آسترونومی یا دئدیکده اساس اولار اق آستروفیزیکا باشا دوشولور. آسترونومی یا ایکی یئره بؤلونور: نظری و ویزوال آسترونومی یا. آسترونومی یا آسترولوژی یا ایله قاریشدیریلمامالیدیر. هر ایکی سی ده اورتاق ترمین لری پایلاش سالار دا، و اورتاق کؤکه صاحیب اولسالار دا تامام ایله آیریدیرلار.
تاریخی اینکیشاف[دَییشدیر]
آنتیک دؤور[دَییشدیر]
آسترونومی یا معاصیر طبیعت علم لرینین ان قدیمی دیر. احتمال کی، تقویمه اوْلان احتیاجلا بیرلیکده اورتایا چیخمیشدیر. قدیم زامانلارین آسترونوم لاری راهیب لر، شامانلار، درویدلر و کاهین لر ایدی. او زامان آسترونومی یا داها چوخ آسترولوژی یا (فارسجا: طالع بینی) ایله بوتون حساب اوْلونوردو. بعضی فرضیه لره گؤره استون هنج، مئزوپوتامی یاداکی، زیگورات لار، مایالارین و چینلی لرین پیله لی هرم لری ان قدیم رصدخانالار ایدیلر. مایا تقویم لری بۇ گون بئله چوخ دقیق حساب اوْلونور. عین ایله چین اوْلدوز کاتالوقلاری دا قدیم آسترونومیک حادیثه لری اؤیرنمک اۆچون قیمت لی منبع دیر.
قدیم زامانلار[دَییشدیر]
یونان عالیم لری آسترونومی یانین اینکیشافینا خصوصی تؤحفه لر وئرمیشلر. ارسطو، کلاودیوس بطلیموس، هیپارکس، فالس، آراتوس دیگر علمی کشف لرله یاناشی آسترونومی یا ایله ده مشغول اولوردولار. بطلیموس سیاره لرین حرکت لرینی ایزاح ائده بیلمک اۆچون ژئوسنتریک نظریه سینی ایشله یب حاضیرلامیشدی.
ژئوسئنتریک نظریه[دَییشدیر]
روما ایمپری یاسینین سقوطوندان سوْنرا آوروپادا علمی اینکیشاف دایاندی. کلاسیک دؤور آسترونومیک معلومات لاری اونودولدو و مسیحیتین دستکله دییی غیری علمی نظریه لر یایلماغا باشلادی. لاکین بۇ دؤورده مسلمان و هیند عالیم لری آسترونومیک مشاهیده لری آپاریر و آنتیک یونان مولیف لرینین علمی اثرلرینی عربجه یه چئویریردی لر. خاچ یوروش لر (صلیبی ساواشلار) زامانی مسلمان عالیم لرینین اثرلری ده آوروپادا تانینماغا باشلاندی. کیلسه بۇ یئنی بیلگی لرله باریشماق ایسته میردی. ژئوسئنتریک سیستمی قبول ائتمه ین عالیم لر تعقیب اوْلونوردو.
هئلی سئنتریک نظریه[دَییشدیر]
نیکلای کوپرنیک طرفیندن ۱۵۴۳ – جو ایلده نشر اوْلونان «گؤی جیسیم لرینین فیرلانماسینا دایر»(De revolutionibus orbium coelestium) اثری آسترونومی یا تاریخینده اینقیلاب ساییلیر. کوپرنیک سیستمینه گؤره، یئر اؤز اوخو اطرافیندا و دیگر سیاره لرله بیرلیکده گونش اطرفیندا فیرلانیردی. بۇ ایدعا کیلسنین (کلیسا) یئر کایناتین مرکزی دیر تزیسینه قارشی اوْلدوغوندان فلسفی و دینی چئوره لرده بؤیوکهای کوی قوپماسینا سبب اوْلدو. کوپرنیکین ایدعاسی بۇ ایدی کی اونون سیستمی حسابلامالاری آسانلاشدیریر. او همچینین سیاره لرین گونش اطرافیندا تام دؤور(siderik periodlarını) و اونلارین گونشه قدر اوْلان مسافه لرینی آسترونومیک واحید اولاراق حسابلامیشدی.
براخ و کئپلر[دَییشدیر]
گالیله دؤور[دَییشدیر]
نیوتن دؤور[دَییشدیر]
موعاصیر آسترونومییا[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آذربایجان میلّی آئروکوسمیک آژئنتلی یی-آماکا Archived 2006-01-29 at the Wayback Machine.
- کارتومانزیا Archived 2016-10-04 at the Wayback Machine. آراشدیرما پیسا یونیورسیتی
- شاماخی آستروفیزیکا رصدخاناسی
- اوچان نامعلوم اوبیئکت لر Archived 2007-01-07 at the Wayback Machine.
- نظری فیزیکا قروپو[دائمی اولو باغلانتیلی]
- آکادمی یا . نت Archived 2008-11-20 at the Wayback Machine.
- اسپیس تورک Archived 2017-12-13 at the Wayback Machine.
- آسترونومی


text:
سیکوتا دورنا اوْتو
سیکوتا دورنا اوْتو (اینگیلیسجه: Erodium cicutarium، فارسجا: نوک لکلکی هرز، لاتین تورکجه: Sikuta durnaotu، عربجه: رقمة شوكرانية، فرانسهجه: Gewöhnlicher Reiherschnabel، آلمانجا: Gewöhnlicher Reiherschnabel) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Erodium cicutarium»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سیکوتا دورنا اوْتو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
وولقا
ایدیل یا آطل یا ووْلقا (تاتارجا: Идeл، اینگیلیسجه: Volga River، فارسجا: رود ولگا، آلمانجا: Wolga، ایتالیاجا: Volga، عربجه: فولغا، تورکیه تورکجهسی: İdil Nehri، روسجا: Boлra) روسیه اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۳۶۹۲ کیلومتر دیر. بۇ گۆن ولقا چاییندان ثانییهده ۸۰۶۰ متر مکعب سۇ آخیر.
آدی[دَییشدیر]
بو چای تورک دونیاسیندا اسکیدن ایدیل/ایتیل آدی ایله تانینیر. روسلارسا بو چایی ولگا آدلاندیریرلار، آوروپالیلاردا روسلارین طریقیله بو چایی وولقا آدی ایله تانیمیشلار.
بو چایین ان اسکی آدی «را ایکهی رای Pa йəkи Pay»، اورتا عصیرلرده ایتیل، موکشیلر: راوا، چیرمش دیلینده: یول؛ چوواش دیلینده: آتل؛ قازاق دیلینده: یئدیل، ائدیل؛ باشقورت دیلینده ده: ایزل آدلاندیرمیشلار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده وولقا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Volga River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Pages using infobox river without units
- چایلار
- Volga basin
- Rivers of Kostroma Oblast
- Rivers of Moscow Oblast
- Rivers of Nizhny Novgorod Oblast
- Rivers of Astrakhan Oblast
- Rivers of Chuvashia
- Rivers of Kalmykia
- Rivers of Samara Oblast
- Rivers of Saratov Oblast
- Rivers of Tatarstan
- Rivers of Tver Oblast
- Rivers of Volgograd Oblast
- Rivers of Yaroslavl Oblast
- Tributaries of the Caspian Sea


text:
نوترون
"نوترون" آتوم چکیردگینده اولان ذرّه دیر. نوتورنون الکتریک یوکو صیفر دیر. پروتون، نوترون ایله بیرلیکده آتوم چکیردگینده یئر آلیر و چکیردگین آغیرلیغی بو ایکی ذرّهدن عمله گلیر.
چکیردکده نوترونون سایی آزالیب چوخالا بیلر. اونون دوغرو آغیرلیقی ۲۷- ۱۰ × ۱٬۶۷۴۸۲ کیلوگیرم اولاراق نیسبی آغیرلیقی دا ۱٬۰۰۸۶۶۵۴۱ کیلوگیرم دیر.
دمیر یا Fe ده 56 نوتورن واردیر.
1932 ایده جیمز چادویک نوتورنلارین اولماسین تاپدی و اوندان قاباخ ایللرده رادرفورد 1920 نوتورنلارین اولماسین بیلمیشدی.بئله بیلندی کی پروتونلار مثبت(+) یوکو اولار و بیر بیرندن آیرلیار و بو کی پروتونلار بیر یئرده چکیردک ایچره قالیر نوتورنلارین اولماسینا باغلیدی.بئله لیک نوتورنلارین اولماسی بیلیندی.نوترون قالمایان و داغیلان بیر ذره دی و اونون یاشاماسی 918 ثانیه اولاراق.نوتورن داغیلمادا پروتون, الکترون و نوترینو ذره لری اولار.بو بؤلمه آدی بتا(یونانجا الفابتدن آلینمیش) داغیلماسی آد وئریلیب.بیر بتا ایشقی وئرن اتومدا چکیردکی بیر پروتون چوخالسا یوخاری اتوملارا طرف چکیلر.امما بوتون اتوملاردا بو ایش اولماز چون بیر اتوم چکیردکینده نوتورنلار 1,5 برابر پروتونلارجا اولسا بو اتوم پاولی اوزاخلاشماق اصلینه گوره داغیلماز.
نوتورن بیر یوخاری کوارک و بیر آشاغی کوارک دان اولاراق و ایکی کوارک بیر نوترون اولاراق.[۱]
چکیردک آغیرلیقیدَییشدیر
رادرفورد اتوم چکیردکین اولچوسونده بیلدی کی چکیردکین آغیرلیقی ایکی برابر پروتون آغیرلیقجا اولور.بیلیندی کی اتوم چکیردکینده گرک بیر آیری ذره اولسون کی پروتونلارینان بیرلیکده اتوم آغیرلیقی دوز گلسین و نوتورنلارین اولماسین بیلدی.
1932 اینجی ایلده جیمز چادویک بریلیوم ماده سین آلفا ایشیقیله بمباردمان ائتدی و بیلدی کی چوخ گوجلو ایچری گئدیشی اولان ذره بریلیوم چکیردکیندن آیریلدی.بو ذره الکترو مغناطیسم گوجونده هئچ یئره چکیلمیر و دوز یولون گئدیر.باشدا بئله بیلدی کی بو گرک گاما یا ایکس ایشیقی اولسون اما اونون گئدیش اولچوسونده ,گئدیشی ایشیقلارین 10دان 1 بیلیندی.اونا گوره بوذره نی کی آغیرلیقی پروتون کیمی اولور و گئدیشی ایشیقین اوندان بیری اولور ,نوتورن آد وئردی و اونو اتوم چکیردکیندن بیلدی.[۲]
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Gregersen, The Britannica Guide to Particle Physics, 45.
- ^ http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1935/ نوبل جایزه سی آلان


text:
ناهاردان سونراایدی. بالاجا علی ائوده اوینوردو.آتاسی و آناسی یاتمیشدیلار.علی نین حؤصله سی قاچدی. بؤیوک آناسی گیلین ائوی حیه طین اوتاییندایدی.علی اورا اویناماغا گئتدی. بیردن- بیره یئر تیتره مه یه باشلادی. بالاجا علی یئره ده یمه مک اوچون گاز لوله سیندن یاپیشدی. آما نئچه ثانیه سونرا داها گؤرونمه دی و حیه طین دوواری آلتدا قالمیشدی. علی نین آتاسی اونو آختارماغا باشلادی. بؤیوک آناسی دئدی: « علی دووار یانیندا اویناییردی.» آتاسی دووار آلتیندان علی نی چیخاردی. اونون قیچی و باشی سینمیشدی. آتاسی و دایی سی اونو تبریزده کی بیمارستانا گتیردیلر.
من و عاییله م اونون گؤروشونه گئدیب، علی یه اویناتمالی آپارمیشدیق.


text:
ویکیپدیا:نیزاکت
ویکیپديادا نیزاکت ویکیپديادا ایشلدنلرین عمل ائتمهلی اولدوغو قايدالار مجموعهسیدیر و اونلار نزاکتسیزلیک حاللارینین قاباغینی آلماغا یارانیبدیر. نزاکتسیزلیکدن منظورویکیپدياچی “شخصیتی هدفه آلان، موناقیشه و استرس موحیطی يارادان رفتار” باشا دوشمهلیدیر. اونا گؤره ده اصل ویکیپدياچی آیری ویکیپدياچی ایله نزاکتله داورانمالیدیر.
نزاکت اصلی طرفسیزلیک اصلیندن سونرا ویکیپدیانین ان اهمیتلی اصللریندندیر. طرفسیزلیکدن چیخیش ائتمهين ایشلدنین حرکتی نزاکتسیزلیک کیمی سیرالانا بیلر.
هانسی عمللره گؤره ایشلدن باغلانا بیلر
- ادبسیزلیک.
- شخصیته باغلی تحقیرلر.
- حؤکملو، ادالی توندا آیری ایشلدنلره گؤستریشلر وئرمک.
- ضعیف بیلیکلرینه و تجروبهسیزلیکلرینه گؤره هانسیسا ایشلدنلری اله سالماق.
- "اؤزونوزه گؤتورمهيین، ..."، "ادبسیزلیک اولماسین، ..."، "سیزی تحقیر ائتمک ایستمیرم، آمما دئمهلیيم کی، ..." فورموندا باشلايان ایستک یوْخسا باخیشلار.
- يالان دانیشماق و يا کیمیسه آلداتماق.
- اساسسیز اتهاملار.
- ایشلدنلره محل قويماماق ("گؤرمهمیشم، ائشیتمهمیشم").
- ایشلدنلره دینی، قومی، میللی، جینسی، جینسی تمايل خصوصیتلرینه گؤره شخصی حملهلر (آد هومینئم).
- ایستئهزا، ریشخند، آجیلاما، سانجما، ساتاشما.
- قئيری-ائتیک ایفادهلر ایشلتمک.
- آیریلارین شخصی ایشلدن صفحهلرینده دیخالت ائتمک.
- آیری ایشلدنلرین پیاملارینی دییشدیرمک (نیتیندن آسیلی اولمادان).
- ایشلدنلره تحقیرآمیز آدلار وئرمک و يا اونلاری اساسسیز خارابکار آدلاندیرماق.
نزاکت قايدالارینین پوزولماسی هانسی فسادلار يارادا بیلر
- ایشلدنده ویکیپديادا چالیشماسینین داياندیرماسینا، ویکیپدیادان کوسمهسینه؛
- ایشلدنده مقالهلرین دَییشدیرمهیه اولان هوسین آزالماسینا؛
- ایشلدنده ویکیپديايا اینامین آزالماسینا؛
- آیری ایشلدنلرده عصبی چیرپیشمایا، لازیمسیز دانیشیقلارا؛
- مقابل طرفین دفاعی قارد توتماقلا، تحقیره کئچمهيه، حؤرمتسیز جاواب قايتارماغا؛
- ویکیپدیا ایشلدنلری آراسیندا کوسکونلوک، بعضا ایسه نیفرتین يارانماسینا؛
- گلهجکده فرقلی دانیشیقلارا یئر يارادیلماسینا؛
- ویکیپدیادا آیری ایشلدنلر آراسیندا ناراحاتلیغا؛
- ایشلدنلر آراسیندا دوشمنچیلیک احوال-روحیيهسینین يارانماسینا.
نزاکتسیز، غئؽر موناسیب چالیشمانین قاباغینی آلماق اوچون
- دَییشدیرمه ساواشینین، سؤزلشمهلرین سونو گؤرونمورسه، اونلارین قاباغی ایدارهچیلر و آیری چالیشقان ایشلدنلر طرفیندن آلینمالیدیر؛
- ایشلدنلر آراسیندا سؤزلشمهلرین درینلشمهسینه يول وئریلمهمهلیدیر؛
- نتیجهیه چاتمازسا بحثائدنلرین آراسیندا دانیشیقلارا فاصیله وئریلمهسی پیشنهاد ائدیلمهلیدیر (فاصیله هر ایکی طرفه پیشنهاد اولونمالیدیر)؛
- توهینه توهین، تحقیره تحقیرله جاواب وئرمهينلر ویکیجمعیت طرفیندن ساپورتلانمالیدیر؛
- توهین ائدن ایشلدن ویکیجمعیتین قیناغینا هدف اولمالیدیر؛
- چیرپیشمانین يارانما سببی آراشدیریلمالی، لازیم گلرسه بونا سبب اولان مقاله ایدارهچی طرفیندن قوْرونمالیدیر؛
- نتیجهیه چاتمازسا ایدارهچیلر طرفیندن هر ایکی طرفه چیرپیشما يارادان بو نوعمؤوضوعلو مقالهلرده دَییشدیرمه ائدیلمهسینه معين مدته ممنوعیت قويولا بیلر.
نزاکتسیز، غئیر موناسیب رفتار معرضینده قالان ایشلدن نه ائتمهلیدیر
- توهینه توهینله، تحقیرله جاواب وئرمهيین؛
- چیرپیشمانی درینلشدیرمهيین، دؤزوملو اولون؛
- سیزه حؤرمتسیزلیک، تحقیر ائدیلدیکده ایدارهچیلره باش وۇرون و وضعیتی آچیقلایین؛
- تحقیره جاواب وئرمک مجبوروييتیندهسینیزسه بونو باشاردیقجا يوموشاق و ادبله ائدین؛
- ویکیجمعیتین سیزین دانیشیقیتیزی ایزلهدیگینی یاددان چیخارتمایین، اونون رغبتینی قازانماغا چالیشین (ادبسیز و نزاکتسیز ایشلدنه هئچ کیم رغبت ائتمز)؛
- دانیشیغی داها دوز بحثه طرف يؤنلدین؛
- دانیشیق "منطقهسینده" مووقتی آيریلین، چالیشمانیزی ویکیپدیانین آیری مقالهلرینه، پروژهلرینه يؤنلدین؛
- دانیشیقلارینیزدا "تشککور ائدیرم"، "حؤرمتله"، "عذر ایستهيیرم"، "زحمت اولماسا"، "سیزین چالیشمانیزی قیيمتلندیریرم" و س. بو کیمی ایفادهلردن ایستیفاده ائتمهيه چالیشین؛
- ایشلدنه اولان شخصی خوشاگلمز موناسیبتینیزی بروزه وئرمهمهيه چالیشین.
واسطهچیلیکله نزاکتسیزلیغی ایداره ائتمک
طرفلردن بیری حاضر اولماسا بئله اینسانلار بعضا راضیلاشماق اوچون چالیشا بیلرلر. مثلا، موشکول یارادان مقاله ترکیبینده بیر نقطهيه عاید ده، و طرفلر آراسیندا هله ده تحقیرله سؤزلر سؤيلهنیرسه، ناراحاتچیلیغی آرادان آپارماق چتینلشیر. بو تحقیرله سؤزلره سون وئرمک ان ياخشی باشلانیشدیر. بو سببدن طرفلر آراسیندا عدالت تامین ائدیلر و آچیقلیق اورتايا چیخار.
نزاکتسیزلیغی آچیقلاماق
بعضی ایشلدنلر اؤزلرینه دئيیلن پیس سؤزلردن بعضا چوخجا تأثیرلنه بیلر، و موخالیف دورمانین اصل قايناغینا چئوریله بیلرلر. کؤمکچی بیر بحث سرگیلهمک مقصدی ایله اونلارا بو سؤزلرین هانسی سببلردن اؤتری صرف ائدیلدیگینی، نزاکتسیز رفتارلارین غلط اولدوغونو آمما ائدیلن شرحلرین آراسیندا اعتیبارلی سايیلاجاق سببلرین ده اولدوغونو آچیقلاماق داها موناسیبدیر.
عصبلشن شخص، بو سؤزلرین سؤزو سؤزجويونه ایستیفاده ائدیلمهدیگینی آنلايیب، سؤيلهنَنلرین یاددان چیخاردا بیلر و شرح ائدن آدامی دا باغیشلايا بیلر.
موخالیف چیخان آدامین شرحلرینی فرقلی بیر شیکلده ایفاده ائتمک
واسطهچیلیک پروسئسینین سونوندا، واسطهچی شخص دانیشیق کسلره مقاله و دانیشیق صفحهلرینده قاتیلان الوئریشسیز جوملهلری سیلمهلرینی چاغیرا بیلر. ایشلدن دانیشیق و يا حمله مقصدی ایله يارادیلمیش مقالهلری تمامیله سیلمهيه قرار وئرهبیلیلر.
بنزر شیکلده، چیرپیشانلار بیر-بیرلریندن عذر ایستهمهيه قرار وئره بیلرلر.
باغیش ایستهمک
واسطهچیلیک چوخ واخت طرفلرین بیر-بیرینه سؤيلهدیکلری سؤزلر اوزوندن قیریلدیغی زامان اورتايا چیخار. عذر ایستهمک، موشکولو بیر حله قوووشدورماق و يا طرفلر آراسیندا راضیلاشما تامین ائتمک دئيیل. داها دا دوغروسو عذر، طرفلر آراسیندا کئچن بیر مراسیملری و باریشی تامین ائتمک اوچون دئيیلن سؤزلردیر.
بعضی کسلر نزاکتسیز داورانیشلارا معرضینده قالدیقلاری اوچون موخالیف طرفدن عذر گؤزلهيه بیلر. بو سببله آراداکی اوزلاشماغی تامین ائتمک اوچون صمیمی بیر شیکلده عذر ایستهمک لازیمدیر. دئيیلن عذر باغیشلانیلماغی ایستهمهنین بیر يؤنرگسیدیر.