c: text/html

text:
`آذربایجان` نتیجهلر
حابارلار [553]
- تۆرکمنیستان، تۆرکیه و آذربایجان ینگ یوُلباشچیلاری آوازادا دوشوشار
- چاووش اوُغلی آذربایجانلی ایشدشی بیلن دوشوشدی
- علی یف: آذربایجان تۆرکمنیستان بیلن طبیغی گاز سوآپ ایشینه باشلادی
- تۆرک اۆلکهلری نینگ یوُلباشچیلاری سمرقندده دوشوشدی
- خلوصی آقار: آذربایجان بیلن ارمنیستان ینگ قاتناشیق قورماغینی قوُلدایاریس
- فخرالدین آلتون قاراباغ ینگیشینی قوتلادی
- آذربایجان بیلن تۆرکمنیستان انرژی پوداغیندا بیلهلیکده ایشلِهشِر
- أردوُغان تلفن آرقالی علی یف بیلن دوشوشدی
- الهام علی یف روسیا ساپار قورادی
- آذربایجان ینگ 9 آیلیق داشاساتووی 29.5 میلیارد دلارا یتدی
- علی یف بغداد امرهیووی "دوُستلوق مدالی" بیلن سیلادی
- أردوُغان آذربایجان دا
- الهام علی یف قاراباغ و آزات ادیلن شهرلره ساپار قورادی
- أردوُغان آذربایجان ینگ قاراشسیزلیق گۆنۆنی قوتلادی
- تۆرکیأنینگ ساغلیغی قوُراییش وزیری آذربایجان جمهوریتینده
- أردوُغان بیرلشن میللتلر قوراماسیندا یوُلباشچیلارا بیانات بردی
- قاراباغ فوتبال توُپاری فرانسوز نانت توُپارینی ینگدی
- أردوُغان بیلن علی یف سمرقندده دوشوشدی
- آذربایجان: "100 ارمنی عسگرینگ جینازاسینی بریپ بیلریس"
- چاووش اوُغلی آذربایجانا دویغوداشلیق بیلدیردی
- ویدئو: آذربایجان ینگ تاریحی ینگیشی قوتلانیار
- باکو سیاسی چؤزگوت اوچین طایار
- آذربجان دا یانغین پاجیغاسی
- ویدئو: آذربایجان اؤز توُپراقلارینی ایزینا آلیار
- ویدئو: أردوُغان آذربایجان دا ساپاردا بوُلدی
- تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی آذربایجاندا
- ویدئو: علی یف اشغالدان آزات ادیلن یرلره باریپ گؤردی
- آذربایجان- تۆرکیه: ایکی دؤولت بیر میللت
- ویدئو: آذربایجان اؤز توُپراقلارینی اشغالچیلاردان آلماق اۆچین هۆجۆمه دوُوام ادیأر
- ویدئو: تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ قشونلاری قیش تۆرگِنله شیگینی گچیردی
- ویدئو: ایکی دؤولت، بیر میللت
- ویدئو: آذربایجان، ایشغالچی ارمنی قشونینا ییتگی چکدیرمأگه دوُوام ادیأر
- ارمنیستان- آذربایجان جپههسینده چاقنیشیقلار دوُوام ادیأر
- آذربایجان قشونی ۲۳۰۰ ارمنی عسگرینی تأثیرسیز یاغدایا گتیردی
- ارمنیستان آسودا ایلاتا هوجوملرینی دوُوام اتدیریأر
- آذربایجان جمهوریتی ۱۰۰-نجی ییللیغینی قوتلادی
- ۵۵۰-دن کؤپ ارمنی عسگری اؤلدۆریلدی و یارالاندی
- ویدئو: ارمنیستان بیلن آذربایجان ینگ آراسیندا نأمه بوُلیار
- آذربایجان، اؤز توُپراقلارینی آزاد ادیأر
- کۆشت المپیگی آذربایجاندا گچیریلیأر
- گالری: حۇجالی قیرغینچیلیغی
- تۆرکیه بیلن آذربایجانینگ سارسیلماز دوُغانلیغی
- حوُجالی قیرغینچیلیغیندان 30 ییل گچدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بو حیکایهنین آجې ایزنهلرینی، إلیمین-یوردومون بۆتۆن کیلاسسېز-مدرسهسیز اؤرگتمَنلرینه سونورام.
آیهان میانالې – کرج – 01/05/2020 – آینی گۆن
اؤرگتمنلر گۆنۆ / آیهان میانالې (یاشانمېش حیکایه)
ساعات اۏنبیری بئش دقیقه کئچمیشدی. کرج شَهَرینین خارابا قالمېش بیر خیابانېندا، ماشېنې پارکینگه قۏیوب، طالیقانی آدلې خیابانېنداکې بیر مارکئتین اوجا پیللهسینده اۏتوروب یۏلداشېمې گؤزلهییردیم. یانېمدا دئیینگن بیر یاشلې کیشی، ساچلارې آغارجانمېش دَڲیرمانچېیا بَنزرلیڲه هَن دئیَن کیمسه کیمی، کرۏنا خستهلیڲیندن قۏرخمایا-قۏرخمایا، اۆزۆنۆ منه سارې توتوب دانېشېردې.
-اۏتوز ایل چۏبان کیمی باشېمېزې آشاغې سالېب، بیر سۆرۆ مال-حئیوان بئجَرتدیک! بۆتۆن گنجلیڲیمی بو خالقېن، بو نانکۏر دؤولَتین یۏلوندا سامان کیمی سۏووردوم. ایندی ده، سۏنوم دیلنچیدن ده پیس اۏلماسا، یاخشې دا دَڲیل… یئییب-ایچمک خرجینده بیله قالمېشام. آرواد-اوشاغېن قاباغېندا هر زامانکې کیمی، باشې آشاغېیام!
بیر باشا باشلامېشدې وور-وور دئیینمهڲه. گؤزلری دردلرینین ألینده قان چاناغېنا اۏخشایېردې. سَرسَم وارلېغېنې ألده إتمهمیش، سۏنونجو ساعاتلارا چاتان بیر دؤڲۆشچۆیه اۏخشارلېغې وار ایدی.
اۏتوردوغوم پیللهنین دَمیر اۏلدوغونا گؤره، یئریمده وورنوخوردوم، گاه بویانا، گاه اۏیانا مۏبارک اۏتورناغېمې ترپهدیردیم. هاوا دا بیزیم بختیمیز کیمی سَفئحلهمیشدی. یازېن گۆلر آیېندا، قېشېن شاختانمېش سۏیوغونو دادېرساندېرېردې. آلتانلېقدان بیله ایچیمده بو هئیی گؤرمۆردۆم کی دوروب گئدیب ماشېندان قالېن پالتارېمې گؤتۆرۆب گئیَم؛ بو یاندان دا، تیر-تیر تیترهین جانېمې ایکی قۏللارېمېن آراسېندا، بَرکجهسینه، بیر-بیرلرینه سارېشدېرمېشدېم.
سۏیوق هاوانېن أسینتی سېزاناغېنې پۏزان، نه وئجسیز کۆتلهنین قالېنچا گئدیشلری ایدی، نه ده منیم لۆم-لۆت سارېنقا قۏللارېمېن اۆستۆندهکی سارې-سئیرک تۆکجۆنلری؛ قولاقلارېمېن تک پۏزورقانې، قۏجا أمکلی اؤرگتمَنین دئیینسَنمهڲی’یدی!
اؤرگتمَنلرین گۆنۆ اۏلدوغونا گؤره، بو قۏجانېن دردلری آغېز آچېب، سېزلاماقدایدې.
-نه اؤرگتمن گۆنۆ. بیزی یازېق إدیب، قۏجا یاشلارېمېزدا، چؤللره سالېبلار. یازېق ننهسی اؤلمۆش آروادېمېن داواسېنې نه بیمهدن تاپا بیلیرم، نه ده خاریجی داوالارې ساتان داواخانالاردان. هر بیرینه باش وورورام دئییرلر تحریم اۏلدوغوموزدان دۏلایې بو داوا آرتېق بازاردا تاپېلمېر. (هئچ تاپېلسا دا، اۏنو آلماغا، آیدا ایکی میلیۏن زَهَره قالمېش پولونان هئچ بیر …ۏخ یئیه بیلمَم.)
یازېق ننهسی اؤلمۆش، نه گۆناهېن صاحابې’یدې کی بیر بدبخت اؤرگتمَنین آروادې اۏلا!!!
کئچن آی ساغ دؤشۆنۆ کسدیلر. بئله گئتسه بو ننهسی ألده قالمېش سرطان، بختی قارالمېش آروادېمې، سېخېب سویونو چېخاردېب، داملا-داملا سېزادار.
آللاهېن ایشینه باخ، بو پولسوزلوقدا سۏنوموزو گؤر هارا چاتدېردې. بیر سۆرۆلری جیبلرینی-قارېنلارېنې هر یۏلدان یاخشې باجاردېلار دۏلدورالار، بیر سۆرۆلری دؤولت آدامې اۏلاراق، خالقېن وارلېغېنې سۏیوب-سۏووروب آپاردېلار؛ قالانې دا قالان قارا گۆنلر، اۏلدو بختی قارا بیز کیمی کۆتلهنین پایې…..
قۏجا اؤرگتمَنین سسی، یازېن شاختایا اۏخشار سېزېنتېسې’یلا، قولاقلارېما دۏلموشدو. دردلریمین ایچینگهسی سېزلاماغا باشلامېشدې. ایشیمی نئجه ألیمدن آلدېقلارېنا، هر یۏلا آیاق باسدېغېمدا، اۏ یۏلو منه دۆڲۆنسَنمیش یۏلاق إتدیکلرینه، دؤنه-دؤنه یاشامېمېن آجېنسانمېش کؤچهلرینی، یاسا بۆرۆنسهدیکلرینه و بو یاشدا نئجه قۏجالساماغېما بئل باغلادېقلارېنا دۆشۆنۆب، آغلار-گۆلر هاواسې کیمی گؤزلریم باشلادې یاغماغا…
قۏجا اؤرگتمَنه اۆز توتوب، دانېشماغا باشلادېم.
-سیزین یاشام، دۏغرو کی آجېناجاقلې اۏلوب؛ دۏغرو کی حاققېنېز اۏلمادېغې سۏنوجا، وارېنېبسېنېز؛ بونلارېن هامېسې دۏغرو، آما بیزیم دردلر سیزلرین داشلانمېش وارېنتالارېنېزدان دا آغېردې!
-سنین باشېنا نه گلیب اۏغلوم؟ -قۏجا دئدی.
ایچیمدهکی دردلر آلۏولانماغا باش گؤتۆرۆب، گؤڲۆن باغرېنې دَلینسهمهڲه باشلارکن، گؤز یاشلارېم هاوانېن سېزېنتېسېنا قارېشېب، یاناقلارېم’لا تانېشساندېلار.
بۏغازېمې ایکی اودقانتېدا دورونسادېب دئدیم:
-سیزین دیل یاشادې، سیزه آز اۏلسا دا، أمک اؤدهدیلر. بیز ایسه، سیزین دیلی نهدنسیز اؤرگنمهڲه باشلادېق، هامې سیزین بۏیاغا بۏیاندېلار. سیز دئدینیز، بیز ایسه إشیتدیک. بیزی سیز کیمی إتمهڲه بیزدن پول آلدېلار، وارلېغېمېزې چالدېلار؛ سۏنوندا دا هر شئییمیزی ألیمیزدن آلدېلار.
نفسیم قېرېق-قېرېق اینجارېمې قېسېرسایېردې. تۏنقارلارېن اوچوشونو ایزلهیَن اینقارلارېن باخېشېندا آسېلان کیمی، آصلانلارېن آسېرقاسېنې سېرقالایېب سؤزۆمۆ داوام إتدیم.
-ایللر سۏنرا، چتینلیک’له دیلیمیزی دیلَنگهجیل إدیب اؤرگندیک. یاساقسانمېش سئودانېن یۏلوندا، بۆتۆن یۏلاقلارېن ساواشېنا چېخدېق. گاه بیزی توتوقلادېلار، گاه دوستاقلادېلار، سئچکیلر چاغېندا، بۏیاقلې سؤزلر’له بیرآز پالانلادېلار. بیزلر بئله-بئله باشلادېق بو یاساق هاوانېن چالقېسېنا. گیزینگهلرین اؤرتۆڲۆنده بیز ده اؤرگتمَن اۏلدوق. نه بیلیوردلاردان ایذینگه وارېمېز ایدی، نه ده اۏنلارا قارشې کَسَرلی إدینگهمیز!
بیزلر ده اؤرگتمن اۏلدوق، قۏرخا-قۏرخا أسه-أسه، ایچیمیزدن بۏیلانان دویلانمېش سئوگیمیزه، قویلوجا سؤیکَندیک.
بیز إشیکده ایشلهدیک، دیلیمیزه خرجلهدیک، ألیمیزدن ایشیمیزی آلدېلار، سېخېنتېیا سالدېلار؛ بعضن ده توتوقلایېب دوستاقلادېلار.
قۏجا اؤرگتمَنین گؤزلرینده مین کیتابېن آنېشقاسېنې گؤرمک هئچ چتین ایش دَڲیلدی.
پیللهنین سۏیوق دمیرلرینی چکینسهمهڲن دورومدا، آیاغا قالخاراق، أللرینی بولودسانلې هاوایا قالدېرېب دئدی:
-منه باخ کیمه دردیمی دئییردیم؛ بو دۆنیادا، بیزلردن ده بختی قاراسې دا وار ایمیش سانکی.
قۏجا اؤرگتمَن، مندن آیرېلېب طالیقانی دؤردیۏلونا سارې یۏلا دۆشدۆ.
تئلئفۏنومو جیبیمدن چېخاردېب یۏلداشېما زنگ إتدیم.
-حمید به سن هارداسان؟ مؤچۆڲۆم قورودو اۏغلان. تئز اۏل گؤرَک!
یاخېندایېم دئییب، تئلئفۏنو قاپاتدې.
آیاغا قالخېب، قوروموش بئلیمی اۏ یانا، بو یانا چئویریب، دینجیمی تارلاندېم.
مدنیتدن یالنېز جېر-جېندېر شالوارلارې جېرېق گؤبکلری آچېق اۏلان قادېن-کیشیلری، بو خیاباندا بۏللوجا گؤرمک اۏلاردې.
آجلېقدان قارېن-قورساغېم دؤڲۆشمهڲه باشلامېشدېلار. قۏجانېن سؤزلرینه دۆشۆنَرکن، گؤزلریم حمیدی آختاراراق، بیر ألین ایستیسینی چیڲنیمده حیس إتدیم.
اۏ حمید’دی دئیه، حیرص’له اۏنا سارې چؤنۆب آغزېمې آچېب باشلادېم یامان دئمهڲه.
حمیدین یئرینه، قۏجا اؤرگتمَنی گؤرۆب، بیرآن اؤزۆمدن اوتاندېم.
اوتانجېمدان هاوانېن سۏیوغونا قارېشان قېزارمېش اۆزۆمۆن اؤزۆنه بیر عالمې اۏلموشدو.
قۏجانېن ألینده قېرمېزی بیر چیچک وار ایدی.
چیچهڲی منه سارې اوزالدېب دئدی:
-أمکسیز اؤرگتمَن، گۆنۆن موبارک اۏلسون.
سۏنرا منه سارېلېب اۆزۆمدن اؤپهرَک دئدی:
-سیزلر اؤرگتمَن دَڲیل، دیلینیز-وطنینیز یۏلوندا، آدسېز شهیدلرسینیز. باغېشلایېن بیزلری، نهدن کی بئش قیران پول اۆچۆن، چئشیدلی کۆتلهنی، چئشیدلی دیللردن اۏلان اینسانلارې، ویجدانسېزجاسېنا، اؤز دیلیمیزده اۏخوتدوردوق. باغېشلارسېنېز، باغېشلار…
قۏجانېن آغزې آرتېق سؤز توتموردو. أللریمی مَحَبّت دۏلوسو سېخېب مندن اوزاقلاشدې.
حمید خیابانېن اۏرتاسېندا منی چاغېرېردې، من ایسه إشیتمیردیم اۏنو. بیرآن قوشلارېن گؤڲلرده اوچدوقلارې کیمی، یۆنگۆلجهسینه، روحومو قانادلاندېردېم. یاشامېمېن ایلک اؤرگتمَنلر گۆنۆنۆن هدیهسینی آلمېشدېم. من نه خۏشبخت ایدیم، من…..
Podcast: Play in new window | Download


text:
«عیاللرده اوریشی» داعشده قریشیگه عیاللرده الهاملنیش قارشیلیک هوجتلی
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: احمر
- منتشر شده در جمعه، 30 دلو 1394
هوجتلی فلم «عیاللرده اوریشی: عیاللر داعشده قریشیگه» روایت قیلده که قرن ده اینگ رحمسیز و اینگ جاهل نیروسی نی قریشیگه حاضرده مبارز کوردلر و با شهامت عیاللری قارشیلیک قیلیب اوریشه دی. شو هوجتلی « روسیه بوگن – آر.تی» تلویزویونگه پخش بوللدی که نیچه با افتخارکورد قیزلرده زندگی لرنی سوریه گه تعقیب قیلگن که جمیت لریگه عیال دشمنی عنعناتیگه قره می حاکم بولیشی؛ رحمسیز داعش تهاجمیگه و اجتماعی ییرکک سالارلک افکاردی قریشیگه کورول قولریگه آلیب اوزلرنی بولیشنی جمیتگه جاندن اوتماق جنگچیلر مستحکم لشگن. شوندی که بو هوجتلی افغان آدمارگه و الایده عیاللرگه مفید سبقلری بار اوچون بیز زیرنویسی نی فارسی قیلیب و قرار آلدیک که « همبستگی حزبی» سایتیگه تاشلیب و افغانستانده باشقه جایلریگه نمایشگه قویه میز.
روژاوا نی انقلابیگه (کوردستان سوریه)، عیاللری اثبات قیلدی که بو نیروی سانکت اگر آگاه بولیب تورکه سه هرقندی قدرتی طاقتی یوق که بیلرده مقابللگه توختسه. رحم سیز داعشیلر بیرکیچگه سوریه و عراق ده شهرلری باسیب آلدی، اما کوبانی شهرگه جیتیلر عمدتا کورد عیاللرده حماسی قارشیلیک، قاتی شکست گه روبرو بولدیلر . داعشیلرکه ایالرده ناقص العقل و کنیزلردیب حیوانی شهوت اوچون حساب لشه دی، اوریش میدانیگه بو سودیر و وطندوست ایاللرده مقابللگه ناچار بولیب، تومشقلری نی توپراقه بیر قیلدی.
ویدیوی مستند «جنگ زنان»
بو هوجتلی بیزده کورد اوسمیر قیزده اوییگه گولان دیگن آتیگه سریکانی شهریگه آپردی که بیربار داعشده قولینی آستیگه توشبیده لیکن قهرمان ایاللر «ایاللر حمایه قیلماق بیرلیک لری – ی. پ. ژ» بو ایرککلرده داعش قانلی گریپی دن سخلن گنیدی. ١٨ ییلگه کیرگن گولان، اوریش دن آلدین آرزوسی باریدی که فرانسوی تیلده اورگن ماقده کله سیگه اوچیردی. ووه قیز بیر غریب فامیلدن بوللدی که آته سی نجار و ایینه سی اوویده ایالی بوله دی. گولان دی تورت ایناغه سی ضد داعش دی جبهه سیگه اوریشی دی، قرار قویگن که جنگچیلرده لینیگه قوشیلیب اوز ممکلت نی استبدادی و جاهل ویلکه سی دن نجات بیرسه. اووه اوز آته سینی نطق نی الوداع قلماق دقیقه گه ایسلیده که اونگه اشاره قیلبیدی:« اوشلب آلمسین. اگر شوندی بولدی، آخری مرمی اوزینگ اوچون ساخله.»
گولان
گولان قیزلرده اردوگاه سیگه کیته دی تا بیر آیی حربی اوقو دن سونگ اسلامی دولت نیگ اوریشیگه اوتسه. اردوگاه هم ٣ کیلومتر خط اول اوریش دن اوزاق بار، اووه باشقه ٢٠ قیز مینم بیلله بوله دی که اونی اوز اویلرنی قویبرگن. شو بیلن بیرگه، بو قیزلر بیرینچی دفعه بیر بیرمینم قوریشه دی، اولر ییللر دوامده بربری مینم شوندی تانیش که اولرده اورته سیگه دوستلیک و علاقه شوندی بیخی آشکار و کوپ. رفیق تولهیدان (انتقام)، قومندان «ی.پ.ژ» بو گروه نی اوقوشینی مسوولیتی بار بو دوستلیک تی دلیلی نی بیر مشترک مقصدی و ایدئولوژیگه اوره دی. لیکن بو محبت هیچ قچن تنقید یولریگه مانع بولمیدی. اولر صمیمی تنقیدی جلسه لرگه بیربیرنی کمبود لرنی اییته دی و عقیده لری بار که مبارزه و آگاهی سینی کوتریب بیربیرنی ضعف نی انتقاد مینم قیلله دی ینگی انسان لرگه بدل بولسه.
تولهیدان
تولهیدان اوزنی عسکرلری مینم قومندان دی برخورد قیلمیدی بلکه بیر جقین دوست تی برخورد قیله دی، سریکانی شهرنی آزاد قولوگه ایلگری مستقیم حضور تابه دی، اوز تجربه سی دن اوریشگه گپره دی:
«مین کوپراق سریکانی شهرنی اطرافنی نی اوریش لریگه اشتراک قیلگن مین. سیرلردی جبهه لریگه دشمن دی مقابللگه قرار تاپکن. کوپراق جقین. سیرلر اولرده طرفیگه شلیک قیلله دی و اولر سیلردی طرفلرینگه. اولر سیلرده طرفلرینگه هاوان تشلیدی، مردم دی سیسی همه جیرگه پخش بوله دی. لیکن بیزده قوی ایمان میز بار، ایمانم کامیاب لیکه که همیشه قورقیشمگه غالب بولگن.»
بو مملکتی اییرکک سالارلک رسم و رواجلک افغانستان مینم همخوانیگی کوپراق، لیکن اورگه عیاللر خودکشی قیلمی دشمن کشی گه تورکلگن. شوندی که رونی بیر ییرکگ کورد جنگجو لردن تشریح قیله دی:
« بیز بیر اجتماعگه تربیه بولگن میز که عیاللر اویده عیالگی نی قیلسه، ایرکگ لر اورده اوز ملکیتی وناموسی بیله دیلر.و عیاللر حتا اجازه سی یوق که اویدن چیق سه. عیاللر اوچون طوی قولو معناسی شول که بندی خانه برو دی گپ. جامعه میزده تانیشی مینم، قندای ممکین ی. پ. ژ. صفیگه متاهل عیاللرده قوشیلشی گپرسگ؟ بیزده توقع میز ینگی اجتماع سازله ماق. اولدن تصور قیلمایدک که عیاللر و اییرکگ لر دوست بولسه لر و یا بیربیرنی قبتالیگه اوریش سه. کوردستان سوریه گه اوزی دن دفاع قیلیش نیرولرده صفیگه عیاللرده قوشیلیشی بیر انقلاب تی ایچیگه ینه بیر انقلاب تی کورسه ته دی.»
و تولهیدان گپلری بیر بخشیگه اصلاح قیله دی:
« بیزده اجتماع میزگه عیال یا قیز بولیشدی معناسی شول که هیچ حق نیگ بولسمه و اگر اییرکگ بولسنگ شو نظام ده بیر بخشی سنگ حتا اربابی هم،اوزنی ارباب کوره دی. عیال هممه کون آشخانه گه سرگران بار، تحمل قیلده دی و گودک لری تربیه قیله دی، لیکن شوندی کورینه دی اونی بیر بخشی یه میس.
آدملر اییته دی: "وول بیر فقط بیر عیال" مردم دی ایچیگه بو رواج بار که اییته دی: " عیاللر سینگن درخت گه قاله دی."
لیکن بیز اییته میز "یوق!" عیاللر قدرتی بار اوریشسه! بیر عیال هر ایشدی توانی بار!
لیکن قیسی عیال؟
عیال که اوزنی تانیسه. بونی نییمه معناسی بار؟
باید بیلسک که قیرگه بار، قیردن و زندگلک که نییمه نقشی بار.»
چیچک
چیچک بیر جاش قیز که دشرینچی اوز فامیلی نی خلاف میلی مینم ترکیه دن قاچگن و عیال چریک لرده صفیگه قوشیلگن. وول اییته دی داعشلر عیاللردی سیسیدن اوریشدی جبهه لریگه قاتی وحشت زده بوله دی، اولر بیزدن، عیاللردن قورقه دیلر چون تصورلری بار که عیاللردی مرمی سی مینم ویلسه جنت گه بارل می دیلر و اوزلرنی قورقیشینی بو شکللده بیان قیله دی:
«اولر باید بیزلردن هیچ نیرسه دن قورق میمز، قورقسه! بیز اوزیمیزده قوتمیزگه ایمان میز بار.»
بنفش
بنفش، ٢٠ ییلگه کیرگن قیز، اوزلرنی اوریشدی جبهه سیگه کیلیشینی ساده جمله لرمینم لیکن پرمفهوم بیان قیله دی:
«بیز ینگی انسان و جامعه سازلیمیز. خالیمیز که مردم کوپراق انسانی برخورد قیلسه لر، اوزلرنی حق لریدن با خبر بولسه، خاصتا عیاللر. بیرکون مرگ هممه میزده باشمیزگه کیله دی، لیکن خلیمن که شهید بولسم و زندلیگم قگه بیر آدم مفید بولسم. هرقنچه که تلاش قیلسم شونچه کم.»
بو قیزلر زندلیگینی میده میده خوشیلک لری دن لذت آله دی، بیربیرمینم مزاق قیله دی و قوشیق اوقی دیلر:
« شاید آیندم شول بولسه
که اغیارده یورتیگه جان بیرسم،
عاشغم، سینی کورمی
عاشغینگ مین، شیرینم سنگ،
کوزی قره قیزم
کون اولتره دی،
کیشه کیله دی و مین سین دن اوزاق بولل میمن.
عزیزم سین مینی باغمگه کوگرگن گل سنگ!»
بو هوجتلی گولان، آماره، چیچک، برفین، بنفش و باشقه نیچه قیزده مینگ کورد قیزلرده ایچیگه به حیث نماد تمرکز قیلگن که حربی و سیاسی اوقوش دن سونگ، قومندان لرنی گپ لرنی ییسیگه ساخلب و اوریشده دم خطیگه رحم سیزداعش ده مقابللگه اوریشگه باردیلر:
«همیشه خطربار گمان قیلمینگر که [اوضاع] بیر قسمده [آرام] بولسه … قوت، تعهد، تشکل و تانیش دشمن دن میزده نجات بیره دی.»


text:
پایگاه خبری توران : بو خاطیره هئچ واخت منیم یادیمدان چیخماز. من چوبانلیق ائدن ایللرین بیرینده یای فصلی هر ایلدهکی کیمی «شاهوئردی» یایلاغینا کؤچ ائتدیک . من اوْ زامان آتامین یانیندا کؤمکچی گئدردیم. هامی منی « بالا چوبان » سسله یردی . بیر گون من آتاملا یایلاقدا قوْ یون – کئچیلری اوتاریردیم کی، آتام اوزونو منه […]
پایگاه خبری توران : بو خاطیره هئچ واخت منیم یادیمدان چیخماز. من چوبانلیق ائدن ایللرین بیرینده یای فصلی هر ایلدهکی کیمی «شاهوئردی» یایلاغینا کؤچ ائتدیک . من اوْ زامان آتامین یانیندا کؤمکچی گئدردیم. هامی منی « بالا چوبان » سسله یردی . بیر گون من آتاملا یایلاقدا قوْ یون – کئچیلری اوتاریردیم کی، آتام اوزونو منه توتوب دئدی :
– بالا چوبان ! من داغین اته یینده کی کنده گئدیرم . آخشام قاش قارالاندا قاییداجاغام ، سورودن میغایات اول . ایتلر ده کی یانیندادیر . سونرا سوروشدو : تک قورخمازسان کی؟ من بیلمه دیم کی، قورخارام یا یوخ ! یالنیز گولومسه دیم . آتام الینی کوره ییمه ووروب دئدی : باراکاللا اوغلوم ! بیلیردیم کی ، قورخمازسان ، سن داها بیر کیشی اولموسان !
آتام گئتدی … آخشام اولدو . من نه قده ر گؤزله دیم ، آتام گلمه دی . اؤز – اؤزومه دئدیم : حتمن گئجه نین قارانلیغیندا یوْ لو ایتیریب ، هاردان اولسا سحر گلر . اوره ییمه قورخو دوشموشدو ، یاتا بیلمیردیم . ایتلر ده یاتمیشدیلار… بیر
سس ائشیتدیم ، گؤره سن کیمدیر ؟ – دئدیم ؛ آدامدیر ، یوخسا جاناوار …
سسله دیم : آتا … آتا ! جاواب گلمه دی . یئنه هامان سسی ائشیتدیم . سانکی بیری حزین سسله آغلاییردی . دیققتله باخدیم … قارانلیقدا گؤزوم بیر بالاجا آیی یا ساتاشدی . ایسته دیم ایتلری هایلایام . دیلیم توتولدو . آیی منیم ایکی آددیملیغیمدا دایانمیشدی . بیر الینی گؤیه قالدیریب ، آغلاییردی . یاخشی باخدیم حئیوانین آیاغینا بیر چالغی تیکان باتمیشدی . تیکانی آیینین آیاغیندان چیخارتدیم . آیی آغلاماق سسینی کسیب و در حال اوْرادان اوزاقلاشدی . منیم حالیم اؤزومه گلدی ، قورخودان چیخدیم ، آمما یئنه ده یوخوم گلمه دی . گئجه یارییا چاتمیشدی .
آتامدان یئنه خبر چیخمادی . آی سود کیمی ایشیغینی داغ – داشا سالمیشدی … یئنه بیر سس قولاغیما چاتدی . یاخشی باخاندا ایکی آیینی گؤردوم . آنا و بالا اللرینده بؤیوک بیر شئی گتیریردیلر . قوْرخودان ایتلری اویاتدیم . آییلار ایتلری گؤردوکده اللرینده کی شئیی یئره قویوب گئری قاییتدیلار. من یاواش – یاواش اوْ شئیه یاخینلاشدیم ؛ بیر بال پته یی گؤردوم . دئمه ، آنا آیی منه بال سؤوقات گتیرمیشدی . آخی من اوْ نون بالاسینی آغیر درددن قورتارمیشدیم . سحر آچیلاندا ، آتام گلدی و من اونا ماجرانی دانیشدیم ، آتام گولومسه ییب، چوبوغونون توستوسونو گؤیه اؤتوروب دئدی :
– اوغول ! آنالارین چوخ بؤیوک اورکلری اولور، بال گتیرن آیی دا بیر آنادیر … اوغلوم … آنا !
« محمد قاضی »
تهیه و تنظیم : الهام عبادی ( دبیر سرویس تورکی )


text:
خزرلر
خزر تورکلری یوخسا خزرلر (Xəzərlər)، (عبریجه: כוזרים kuzarim)، (آنادولو تورکجهسی: Hazarlar)، (عربجه: خزر)، خزرلر و یا خزر تورکلری اساساً شیمالی قافقازدا و وولقابویو اراضیده یاییلمیش، بیر چوْخ تورک منشالی خالقلارین ائتنوگئنئزینین فورمالاشماسیندا ایشتیراک ائتمیش قدیم تورک طایفالاریندان بیری.[۱] خزرلر یا خزران کوچگون تورک خاقانلارین باتی شاخهسیندن آییرلانیب و ۵۳۰-اونجو میلادی ایلده خزر دنیزین اوستونده و قفقاز منطقهسیندن ایران و آذربایجانی اؤز امپئریاسینین داخیلینده قرار وئرمیشدیر و خزر خاقانلیغی آدیندا بویوک بیر دؤولتی دوغو آوروپا قیسمتینده تشکیل ائتمیشلر.[۲]
تاریخی[دَییشدیر]
موختلیف تاریخلرده خاتیرلانان خزر بویلاری حاقینداکی معلوماتلار مین ایلدن آرتیق بیر دؤورو اهاته ائدیر و بئله بؤیوک زامان کسیگینده اونلارین یاییلدیغی اراضیلرین زامان-زامان دییشدیگینی نظره آلمایان بعضی اورتا عصر سالنامچیلری و سون ایکی عصرده خزر مسئلهسی ایله مشغول اوْلان بعضی عالیملر موهین یانلیش فیکیرلر سؤیلمیشلر. حتی، واختیله آیری-آیری عالیملر خزر بویلارینی آبخاز، گورجو، ائرمنی (های)، اوسئتین، فین، روس و باشقا خالقلارا عایید ائتمیشلر، آنجاق خزر پروبلئمی دریندن اؤیرنیلدیکجه تاریخی گئرچکلیکدن اوزاق اوْلان بئله فیکیرلر گوندهلیکدن چیخمیشدیر، لاکین خزرلرین تورک اولماسی آرتیق شوبهه دوغورماسا دا، اونلارین هانسی تورک دیالئکتینده دانیشماسی و ایلکین یوردو بارهده موباهیسهلر هله ده داوام ائدیر. خزر دؤولتی گوجلو اوْلدوغو دؤنملرده اونون حدودلاری ایندیکی آدلاری ایله دئسک، باتیدا آزوو دنیزی، کریم و دنئپر چایی، قوزئیده کیئو، کازان شهری، دوغودا وولقا چایینین دوغو یاخالاری، گونئیده داغیستان و قافقاز داغلاری ایدی. بعضی دؤورلرده ایسه گونئیده آذربایجانین بیر چوْخ بؤلگهسی ده خزر دؤولتینه تابع اولموشدور. باشقا-باشقا ائتنیک ترکیبلی اهالیدن عبارت اوْلان بئله بؤیوک اراضیلری عصرلرله نظارت آلتیندا ساخلاماق اوْلدوقجا چتین ایدی، لاکین خزرلرین حربی مانئور باجاریغی او قدر قوتلی ایدی کی، تابئلیگینده اولمایان خالقلاردان دا باج آلیردی. حتی بیزانس و ساسانیلر کیمی ایمپئریالار دا خزر خاقانلیغینا واختاشیری خراج وئریردی. تصادۆفی دئییل کی، خزر تاریخینی تدقیق ائدن س. س. بوقوش هله کئچن عصرین اولینده بۇ سؤزلری دئییردی: "خزرلرین هؤکمرانلیغی بیر نئچه عصر کاسپی و قارا دنیزدن بالتیک دنیزینه قدر دویولموشدور"[۳] عصرلرله داوام ائدن ساسانی-بیزانس محاربهلری اساس ترانزیت یوللارین خزر دؤولتی اراضیسیندن کئچمهسینه سبب اوْلدوغوندان ایران، هیند و چیندن آوروپایا گئدن یوللارا خزرلر نظارت ائدیر، ایپک یولوندان الده ائتدیکلری چوخلو وئرگی روسوموندان موزدلو اسکرلردن عبارت بؤیوک اوردو ساخلایا بیلیردیلر. اؤلکهده چوخلو یاشاییش مسکنی و شهرلر سالینیردی. تاریخچیلر بونلارین سیراسیندا ایتیل، سمندر، بیلنجر، سارکئل، کئرچ، سووار، بولقار، باقاندی و باشقا شهرلرین آدینی چکیر. بعضی شهرلرین آدی یازانین دیلیندن آسیلی اولاراق، فرقلی وئریلیر. مسئلن، تاماتارخا (یونان) – تموتاراکان (روس). بزن ده شهرین آدی یازیلان دیله کالکا شکلینده ترجومه ائدیلیر؛ ۸. یوز ایلدن خانبالیک آدلانان اوولکی ساراشئن (آغ قالا) شهری اربدیللی منبعلرده آل-بایدا (آغ شهر) کیمی وئریلمیشدیر. خزر خاقانلیغینین خزر دنیزینین قوزئی-باتی یاخاسیندا فورمالاشماسی دا تصادۆفی دئییلدی. خزر دنیزی (گؤلو) تاریخ بویو تورک بویلارینین اهاتهسینده اوْلدوغوندان اوغوز خاندان توتموش، ساقا-قامر، ماننا و آلبان ائلبیلرینین، گؤی-تورک و خزر خاقانلارینین، چینگیز و امیر تئیمورون دا قوردوغو ایمپئریالارین اورتاسیندا یئرلشیردی. باشقا خالقلاردان فرقلی اولاراق، تورک طایفهلاری مین ایللر بویو بۇ دنیزین باشینا دؤنه-دؤنه فیرلانمیش، اونون حدودسوز دنیز دئییل، بؤیوک گؤل اوْلدوغونو گؤرموشلر. بۇ دنیز-گؤل اساساً ساحلینده یاشادیغی بویون آدی ایله تانینمیشدیر: کاسپی (کاسپی بویو) خزر (خزر بویو) آلبان (آلبان بویو) کیماک (کیماک بویو) قوزغون (قوز بویو) باهریل-اوز (اوز بویو) قورقان (قورقان بویو) و س.
خزرلرین اؤزو ایسه بۇ دنیزی خزر دئییل، قورقان آدلاندیرمیشدیر[۴]. تاریخی منبعلره گؤره، گورجو حؤکمداری میروان (ائ.ا.167-123) خزر هوجوملاریندان قورونماق اۆچون دریال (دار-یول) کئچیدینده ایستئهکام قورموشدور. ائرمنی تاریخچیسی م. خورئنلی (V عصر) یازیر کی، II عصرین سونو و III عصرین اوللرینده (193 و 213 – جو ایللرده) خزر و بارسیل بویلاری بیرلیکده آلبان اؤلکهسیندن کئچیب، ارمن (ارمنییه) تورپاقلارینا گیردیلر. ساسانی-بیزانس محاربهلرینده اوللر آرتساک حؤکمدارلارینا کؤمک ائدن خزرلر III-IV عصرلرده اساساً ارمن اراضیسینده گئدن بئله ساواشلاردا داها چوْخ بیزانس اسکرلرینه یاردیم ائدیردیلر و طبیعی کی، یوللاری آذربایجاندان کئچیردی. قربی هون ایمپئریاسینین تابئلیگینده اوْلان خزر بویلاری آتیللانین اؤلوموندن (۴۵۴) سوْنرا توپارلانیب، موستقیل سیاست یئریتمک فورصتی الده ائتدیلر، حتی ۴۵۷-ده یوللارینداکی ساسانی قارنیزونلارینی داغیدیب، ایران تورپاقلارینا ائندیلر و اورالاری یاغمالایاراق، آذربایجانا قاییتدیلار. همین دؤنمده کور-آراز بؤلگهلرینده مؤحکملنیب، ایبئریا و ارمنیه طرفه باسقینلار ائتدیلر. بو اولایلاردان واهیمهیه دوشن ساسانیلر حتی بیزانسدان یاردیم ایستمک مجبوریتینده قالمیشدی. بۇ دؤنمده آوروپانین گؤبیینده یارانان آوار تورک دؤولتی خزرلری ده اؤز تابعلیگینه آلمیشدی. خزرلرین V عصرده بیر مدت آوار دؤولتینین ترکیبینده اولماسی فورصتیندن یارارلانان ساسانی شاهی قوباد (488-531) اونلارا قارشی چوخلو ایستئهکاملار اینشا ائتدی. بعضی منبعلره گؤره، گویا دربنده قدر بئله ایستئهکاملار قۇرولدو. خزر دؤولتینی قوران بیلر گؤیتورک خاقانلاری سولالهسیندن، آشینا سویوندان ایدیلر، لاکین بوتؤولوکده خزرلر میلاددان اؤنجه اورمو گؤلو هؤوزهسیندن چیخان بارسیل – آذر بویلاریندان اولوب، خزرین قوزئیینده مسکن سالان تورکلر ایدی. خزرلر موستقیل دؤولت قورانا قدر ساقات (ایسکیت)، هون و آوار تورک حؤکمدارلارینا تابع اوْلان بویلاردان اولموش، زامان-زامان اونلارلا بیرلیکده، بزن ده آیریلیقدا آلبان، ایبئر و ائرمن اراضیلرینه یوروشلرده بولونموشلار. آتیللادان سوْنرا هون ایمپئریاسی آیری-آیری حیسهلره پارچالانیر. بونلاردان بیری ده آز مدتده آوار دؤولتینین واسسالینا چئوریلن خزر توپلومو ایدی. بۇ دؤنملرده خزر دنیزینین قوزئی یاخالارینداکی خزر یوردلاری شرقده قودرتلی ایمپئریایا چئوریلمیش گؤیتورک خاقانلیغینین باتی سینیرلارینی تشکیل ائدیردی و بۇ سببدن خزر بیلری ایلک چاغلاردا همین تورک دؤولتینین باتیداکی تمسیلچیسی سیفتیله تورک-خزر علاقهلرینین گئنیشلنمهسینه، اونلارین دؤولتچیلیک گلنییندن بهرلنمهیه چالیشیردیلار. خزر توپلومونو یؤنتن بیلرین ایستیی یالنیز 558-جی ایلدن سوْنراکی ایللرده گئرچکلشمهیه باشلادی. نووهسینی خزر توپلومونون تشکیل ائتدیگی مرکزلشمه ایله باشلانان بؤلگه بیلرینین بیرلشمهسی نتیجهسینده دؤولت قوروملاری تدریجاً عرصهیه گلدی، 630-جو ایلده گؤیتورک ایمپئریاسینین سوقوتوندان سوْنرا بوگونکو گونئی روسیه چؤللرینده یئنی قودرتلی بیر خزر خاقانلیغی دوغولدو. خزرلرین اطرافیندا بیرلشن تورک بویلارینین بیر قیسمی خزرین گونئی و باتی یاخالاری ایله یوخاری قالخانلار، بیر قیسمی ده ساقات، هون و آوارلاردان قالان طایفهلار ایدی: قامر، کابار، کئدار، گؤگر، آقاچری، هون، آغ هون، قارا هون، هایلانتورک، ساراقور، اوتیقور، کوتریقور، بولقار، ساویر و س. یهودی دینینی قبول ائتمیش خزر خاقانی ایوسیف ایسه یازدیغی مکتوبدا خزرلره داها یاخین قوهوم سوی سایدیغی یالنیز اون بویون آدینی چکیر، مکتوبدا بونلاردان ایکیسینین آدی تام اوخونمور: اوقور، توریس، آوار، اوقوز، بیز.ل، ت.ر.نا، خازار، یانور، بولقار، ساویر — c.a.плeTHeBa. xaзapы. م. 1976، سه 7. اوردودا موزدلو اسکرلردن ده ایستیفاده ائدن خزرلر ماهیر دؤیوشچولر ایدی. ساواشلاردا بؤیوک خاقان هئچ واخت ایشتیراک ائتمزدی، دؤیوشه گئدن قوشونون باشیندا شاد تیتولو اوْلان خاقانین اوْغلو یا دا یابگو، ائلتبر، تودون کیمی یوکسک دؤولت ممورو، بؤلگه بیلری، حاکم سولالهدن اولانلار دوروردو. بؤیوک محاربهلر واختی ایسه کوماندان خاقان بی اولوردو. تاریخی منبعلرده دئییلیر کی، ساواشدا مغلوب اوْلوب قاییدانلاری، خصوصیله خاقان بیی بؤیوک جزا گؤزلییردی، بؤیوک خاقان اونون وار-دؤولتینی یاغمالادیر، اؤزونو ده عائلهسی ایله بیرلیکده ایجتیمایت قارشیسیندا روسوای ائدیر، بزن اؤلومونه ده فیتوا وئریردی. ساسانی-خزر موناسیبتلرینده خزر اوردوسو زامان-زامان دییشن مؤوقئ توتموشدور. خزرلره قارشی فارسلار داواملی اولاراق دیگر قافقاز خالقلاریندان باجاریقلا ایستیفاده ائدیردیلر. ارساق سولالهسی دؤورونده داها چوْخ بیزانسا قارشی بیرگه ووروشان خزرلر، ساسانی سولالهسی واختیندا اکثر حاللاردا بیزانسین موتتفیقی کیمی چیخیش ائدیردی. بۇ سیاست خزرلرین گونئی و قوزئی آذربایجانداکی ماراقلارینا اویغون قۇرولور، آذربایجاندا نفوذ دایرهسینی آرتیرماق ایستهینلره قارشی اولوردو. محض، بیزانس-خزر اتفاقی ساسانی دؤولتینی چؤکدوروب، 627- جی ایلده بیردفهلیک مهو ائتدی، بوندان سوْنرا اؤزونه گله بیلمهین ساسانیلر بیر نئچه ایل سوْنرا ایسه ایسلام اوردولارینین تاپداغی آلتینا دوشدولر. عرب-خزر قارشیدورماسی 652-جی ایلدن باشالندی. خیلافتله عئینی دؤنمده قودرتلی دؤولته چئوریلن خزرین اساس ماراق دایرهلری آوروپایا یؤنلسه ده، هله بیر نئچه عصر آذربایجاندا عرب-خزر ساواشلاری سنگیمهدی، گاه عرب اسکرلری دربنده، بیلنجرییه قدر قالخدی، گاه دا خزر دؤیوشچولری اردبیله، موصولا، ارمنه قدر ائندی. تاریخی منبعلرده دئییلیر کی، خزر خاقانینین اوْغلو بارجیل 730- جو ایلده اردبیلی توتور، آذربایجان – ارمنیه حاکمی جراحی و موسلمان اسکرلری اؤلدورور. بوندان سوْنرا آلبانیا بؤلگهلرینده موختلیف دستهلره آیریلدیقلاریندان عربلرین عکس-هوجومو باشاریلی اولور، حتی بارجیل موغاندا اسیر دوشمک تهلوکهسی قارشیسیندا قالیر. یئری گلمیشکن، قئید ائدک کی، بارجیلین بۇ یوروش مارشروتونو شرح ائدن بعضی خزرشوناسلار گونئی آذربایجانی دئییل، یالنیز قوزئی آذربایجانی گؤستریرلر. مسئلن، خزرلره عایید بر نئچه کیتاب یازمیش آرخئولوق-تاریخچی س. آ. پلئتنئوا ایوسیف خاقانین یهودی الیفباسی ایله یازیلمیش مکتوبونداکی د.رالان و آر.د.ویل شکلینده وئریلن یئر آدلاریندان بیرینین دریال کئچیدی، دیگرینین ایسه گویا قافقاز آلبانیاسی اراضیسینده یئرلشن آردئبیل اوْلدوغونو یازیر [۵]
خزرلر قوزئیده قوردوقلاری ایمپئریانین سینیرلاری ایچینه چکیلندن سوْنرا دا گونئی آذربایجان اهالیسی بیر مدت عربلره قارشو ووروشدو. یالنیز بابک اؤلندن سوْنرا آذربایجاندا عرب ائکسپانسیاسی باشا چاتدی. خزر دؤولتی ۱۰. یوز ایلین اورتالاریندان آرتیق سون ایللرینی یاشاییردی. خزر دنیزینین او بیری باشینداکی تورک توپلومو ایچینده یارانماقدا اوْلان یئنی سلجوق هئگئمونلوغو خزرین بۇ باشینداکی تورک دؤولتینین مؤوجود اولوسلاراراسی حربی-دیپلوماتیک رولونون اهمیتینی آزالدیردی. یوخاریدا روس کنیازلاری گوجلنیب، خزر بؤلگهلرینه واختاشیری هوجوملار ائدیر، دوغودان آخینلا گلن کومان-قیپچاق بویلارینین تضییقی گوجلنیر، هاکیمیتده بیر-بیرینه قارشی، اهالیده ایسه هاکیمیته قارشی آرتان نارازیلیقلار دا اؤز نتیجهسینی وئریردی. خزرلر آرتیق یئنی مینیللییه دؤولتسیز کئچدیلر. خزر ایمپئریاسیندان گئنیش اراضیلرده قالان تورک بویلاریندان بعضیلری یئنی گلن کومان-کنگر-قیپچاق سویداشلارینا قاریشدی، دیللرینه یئنی قیپچاق ائلئمئنتلری داخیل اوْلدو. عئینی بویدان بعضیلری آرالی دوشوب اوزاقدا، بعضیلری ده بیر-بیرینه یاخین بؤلگهلرده قالدی. خزر توپلومونداکی خریستیان قاقاوز بویو مولدووا و پولشادا، موسلمان کوموک، قاراچای-بالکار بویلاری خزر دؤولتینین ترکیبیندکی قافقازدیللی (چئچئن-اینقوش، آبخاز، آوار، لاک، دارگین، کاباردین، آدیق، چرکز و س.) و ایراندیللی (اوسئتین) قونشولاری ایله یاناشی خزر-آزاق-قارا دنیز آراسیندا، قوزئی قافقاز داغلارینین اتکلرینده یاشاییر. یهودی خزرلرین بیر قیسمی کریمدا قالدی و بورا XI-۱۶. یوز ایللر بویو ایتالیادا خازاریا//قازارییا کیمی تانیندی. اونلارین بیر قیسمی ده ایندی کارای (کارایم) آدی ایله پولشا و لیتوادا یاشاییر. یهودی خزرلرین بیر حیسهسی آذربایجانین قوزئی بؤلگهلرینه قاییتدی. آرال اطرافی بؤلگهلرده اوتوران و خزر تورکمنلری کیمی تانینا بویون باشچیسی یابغونون سویوندان تؤرهینلر ده سلجوق ایمپئریاسینی قوردولار. خزر توپونیمی آذربایجاندان آنادولویا قدر یاییلمیشدیر. تورکیهده بونلارین چوخو یئنی آدلارلا اوز اولونسا دا، بعضیلری هله ده قالیر: واندا – خازارا (قارابویون)، خازار (کیرکجالی) ترابزوندا – خزرقراد (ایکی دره) کارسدا – کیچیک خزریان (کیچیک سوتلوجه) کایسئری و بینگؤلده – خزر-شاه، ائلازیغدا – خازار (پلیاژکؤی)، خازار گؤلو[۶] خزرلرین ایلکین وتهنین هارا اولماسی دا علمده موباهیسهلی اولاراق قالماقدادیر. VI عصرده ائفئسلی ایوهانن بۇ یوردون ایسکیتیا اوْلدوغونو، یعنی خزر دؤولتینین اراضیسینی گؤستریر. بیزانس تاریخچیسی فئوفان نیکیفور ایسه خزرلرین بؤیوک خالق اوْلدوغونو و اونلارین بئرزیلیا اؤلکهسیندن چیخدیغینی دئییر. نیکیفورون دئدیگی بئرزیلیانین داغیستاندان یوخاریدا اولماسی مومکوندور، چونکی اورالاردا خزرلره ان یاخین بارسیل تورک طایفهلاری یاشامیشدیر، لاکین بورا هر ایکی بویون ایلکین آتا یوردو یوخ، ایکینجی آتا یوردو اولا بیلر. دوغرودور، بعضی تاریخی قایناقلار بارسیللری هون و بولقار بویلاری ایچینده وئریر، لاکین مویسئی خورئنلی خزر – بارسیل بیرلشمهسیندن دانیشیر.
خزرلر و آذربایجان تورکلری[دَییشدیر]
آذربایجان تورکلرینین ائتنوگئنئزینده و آذربایجان دیلینین (آذربایجان تورکجهسینین) فورمالاشماسیندا خزرلرین بؤیوک رولو اولموشدور. تصادوفی دئییل کی، دیلچی ئلبروس عزیزوو موعاصیر آذربایجان دیلینین بعضی دیالئکتلرینین یارانماسینی خزرلرله باغلامیشدیر. ائرامیزین ایلک عصرلریندن باشلایاراق خزرلر قوزئی قافقازدان موتمادی اولاراق قافقاز آلبانییاسی اراضیسینه یوروشلر ائدیرلر. سککیز-دوققوز عصرلرده خزر-عرب موحاریبه لرینین اکثریتی ده محض آذربایجان اراضیسینده باش وئرمیشدی. بونلارین نتیجهسینده خزرلرین بیر حیصه سی تدریجاً آذربایجان اراضیسینده مسکونلاشمیشدیر. آذربایجاندا خزرداغ (فوزولی رایونو)، خزریورد (وردوباد رایونو)، خزر-یایلاق (لئریک رایونو) توپونیملری خزر ائتنونیمینی ساخلامیشدیر. قییاسددین قئیبولایئو قئید ائدیر کی، آذربایجانداکی ترنویت، ولاشلی، کبیرلی، قاراچورلو و ب. توپونیملر خزرلرین ترن، کولاس، کعبهر و کاراچور طایفالارینین مسکونلاشدیغی یئرلردیر. X۱۰. یوز ایلین اورتالاریندا خزرلر حاقیندا تبرینین معلوماتینی شرح ائدن آکادمیک ب. دورن یازیر: "ایسلامدان اؤنجه خزر دربندی ایفادهسی آذربایجانین گونئیینده رئی ایله ایراک آراسینداکی شهری بیلدیریر" [۷] تبرییه گؤره، خزرلرله ووروشان خوسروو انوشیروان اونلاردان ۱۰ مینینی آذربایجاندا یئرلشدیردی. VI عصرین ایکینجی یاریسینداکی اولایلاردان بحث ائدن ال-بلازوری هله انوشیروانین (۵۳۱-۵۷۹) واختیندا "خزر آخینینین دینئوئره قدر اوزاندیغینی، جورزان و ائررانین بۇ دؤنمده خزرلرین علینده اولدوغونو" سؤیلییر و محض بۇ ساسانی شاهینین خزرلرله قوهوملوق علاقهسی قورماغا جهد ائتدیگینی دئییر[۸] خیلافت اوردولاری ایله VII عصرین اورتالاریندا قارشیلاشان خزرلرین خئیلی حیسهسی اول کوردن یوخاری، سوْنرالار ایسه دربنددن یوخاری چکیلمهلی اوْلدو. لاکین ایسلام دؤورونده ده اونلار آذربایجانی تام ترک ائتمهدیلر. عرب-خزر قارشیدورماسی باشلایاندا آرازدان یوخاری بیر سیرا بؤلگهلر و گورجوستانین بیر حیسهسی خزرلره تابع ایدی. ال-بلازوری قئید ائدیر کی، بؤیوک بوغا واختیندا شامخور شهری یئنیدن قۇرولدو و بورایا خزر اهالیسی یئرلشدی [۹] قبهلنی خزر آدلاندیران همین تاریخچی قئید ائدیر کی، ۷۳۷ – جی ایلده ده میروان ۴۰ مین خزری سامور-شابران آراسیندا یئرلشدیردی. بعضی تورک بویلارینین خزرلری صابیر آدلاندیرماسی (ال-مسعودی) فاکتینی دا نظره آلدیقدا و او دؤنمده آران-شیروان بؤلگهسینده 100 مین صابیر عائلهسینین (یاریم میلیون خزر) یاشادیغینی خاتیرلادیقدا [۱۰] اوندا بوگونکو آذربایجان تورکلرینین فورمالاشماسیندا خزر فاکتورونون اؤنمین آیدین اولور. خزر تاریخینده قدیمه ائندیکجه اونلارین آذربایجانلا باغلیلیغی آرتیر. خزرلرین آذربایجاندان شیمالا گئتمهسینی آرخئولوژی دلیلر ده تسدیقلییر. آرخئولوقلارین داغیستاندا آپاردیقلاری تدقیقاتلار گؤستریر کی، اوللر بورادا اولمایان یئنی تیپلی مادی مدنیت نؤوو میلاددان اؤنجکی مینیللیکده، اساساً VII – IV عصرلردکی بعضی سلاح نؤولری، لولیلی سو دولچاسی، آتچیلیقلا باغلی فرقلی نسنهلر نومونهسی گونئی قافقازدان گتیریلمیشدیر [۱۱]. خزر آرخئولوژی مدنیتینین تدقیقاتچیسی س. آ. پلئتنئوا یازیر کی، آکتاش چایینین قولو یاریکسو کناریندا سالینمیش آزار (خازار)-قالا م.اؤ II – م.س I۱۰. یوز ایللر بویو فاصیلهسیز مدنیت قاتلاری ایله سئچیلیر [۱۲] عربلرین آذربایجانا آیاق آچدیغی ایلک چاغلاردا "آراز قیراغینداکی بئیلقاندا بیر کندلینین خزر دیلینده سلیس دانیشماسی" (ال-کوفی) فاکتی خزرلرین دانیشدیغی دیلین او دؤورده خالق آراسیندا گئنیش یاییلدیغینی گؤستریر. "کارتلی تاریخی" عابدهسی همین چاغدا تیفلیسده دانیشیلان دیللر سیراسیندا خزرلرین دیلینی (خازارولی) ده قئید ائدیر [۱۳]. بۇ دئییلنلر "آذربایجان و تابئلیگیندکی بؤلگهلر خزر مملکتیدیر" (تبری) فیکرینه حاق قازاندیریر و خزرلرین ایلکین آتا یوردونو محض آذربایجاندا آختارماغا ایستیقامت وئریر. ماراقلیدیر کی، ایوسیف خاقان خزر دنیزینین آدینی خزر دئییل، بۇ دنیزین گونئی ساحلینده یاشایان بویلارین آدی ایله قورقان آدلاندیریر. بۇ دا گؤستریر کی، خزرلر قوزئیه ساقا بویلاری ایله و اونلاردان بیر نئچه عصر سوْنرا گونئی آذربایجاندان گئتمیشلر. بورادا خزر آدینین آذر شکلینده ایشلنن واریانتی دا کمکه گلیر. قدیم آذر بویلاری ایچینده یارانان بۇ ایکی دیالئکت فرقی هر هانسی بیر ائتنونیمله ده فرقلندیریله بیلردی. گؤرونور، ابن خالدونون "خزرلر تورکمندیر" [۱۴] دئمهسی محض بۇ فرقی بیلدیریر. بۇ گون آذربایجان دیلی ایله تورکمن دیلی آراسیندا اوْلان همین فرق آیدین گؤرونور. حتی، آذربایجان سؤزونون بۇ دیللرده تلففوز فورماسی دا قدیم دیالئکت فرقینی اورتایا قویور. هله نئچه عصر اول تورکمن شاعری اندالیپ "اوغوزنامه" اثرینده دئییردی: کی آندان سونق ایراک، شیروان-شاماکقا، تاکی خزربئچان، آرزیلوم یاکقا…
کی آندان سونق باریپ ائیرانی آلدی، ایراک، خزربئچان، تئیراننی آلدی.
"کوروغلو" داستانینین تورکمن واریانتیندا قؤروقلی (کوروغلو) بیر بویدا اؤزونو خزیربئیجانلی ("آذربایجانلی") کیمی تقدیم ائدیر. همین بویدا بئله جملهلر واردیر: "-مئنین، آسلی کریم خزیربئیجانلی"[۱۵] "-آی، خزیربئیجانلی سؤوداقر، سئن یاقشی قئلدین . . ."[۱۶] آذربایجان اهالیسینین آذر دیلینده دانیشدیغینی قئید ائدن عرب – فارس منبعلرینه و آزری بؤلگهسینی م.اؤ. ۸. یوز ایلده اورمو گؤلو ایله کرکوک آراسیندا گؤسترن آسور قایناغینا [۱۷] اساسلانیب، خزرلرین ایلکین آتا یوردونون آزاری ایله بیتیشیک اوْلان قدیم بارس بؤلگهسی اوْلدوغو قئید ائدیلیر.[۱۸] آسور، اورارتو یازیلاریندا پارسوا // بارشوا شکلینده وئریلن همین بؤلگه ماننا چارلیغینین ترکیبینده ایدی[۱۹] و بوردان چیخیب، قوزئی آذربایجانا، اورادان دا قوزئی قافقازا گئدن بارسیل – خازار بویلاری بورادا ایکینجی بارسیل – خزر آتا یوردونو سالمیش، بۇ یئنی یورددا مین ایل سوْنرا دیگر سویداشلارینی توپارلاییب، قودرتلی خزر ایمپئریاسینی قورموشلار.[۲۰]
ادبیات[دَییشدیر]
- Q.Qeybullayev-Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən,Bakı,1994
- E.İ.Əzizov-Azərbaycan dialektlərinin etnik tərkibinə dair,Bakı,1983
- Q.Qeybullayev-Azərbaycan toponimikası,Bakı,1986
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Encyclopedia Britannica – Khazar
- ^ Khazars. Answers.com. Encyclopedia of Russian History, The Gale Group, Inc, 2004.http://www.answers.com/topic/khazars
- ^ C.C.Бoryшb. ИcTopия цapcTBa XepcoHeca TaBpийckoro. C.ПeT. 1806, səh 278
- ^ F. Cəlilov – Azər xalqı, II nəşri, Bakı, 2006, səh 38 – 42
- ^ C.A.ПлeTHeBa. Xaзapы. M. 1976, səh 8
- ^ Ş.Kuzgun. Hazar ve Karay türkleri. Ankara, 1993, səh 175.
- ^ Б.ДopH. ИзBecTия o xaзapax BocToчHoro иcTopиka Taбapи. "ЖypH.MиH.H.П.", ч.XLIII, №78, səh 13
- ^ Ş.Kuzgun. Hazar ve Karay türkleri. Ankara, 1993, səh 53
- ^ B.B.БapToлbд, CoчиHeHия, V T. M., 1968, səh 599
- ^ A.Z.Velidi Toğan. Umumi Türk Tarihine giriş.(3 baskı), İstanbul, 1981, səh 171
- ^ ИcTopия ДarecTaHa. I T. M. 1967, səh 86-89, 94-95
- ^ C.A.ПлeTHeBa. Xaзapы. M. 1976, səh 29
- ^ KapTлиc ЦxoBpeбa. I T. Tбилиcи, 1955, səh 16
- ^ A.П.HoBoceлbцeB. Xaзapckoe rocyдapcTBo и ero poлb B иcTopии BocToчHoй EBpoпы и KaBkaзa. M. 1990, səh 79
- ^ Гep-orлы. TypkMeHckий repoичeckий эпoc. M.1983, səh 165
- ^ Гep-orлы. TypkMeHckий repoичeckий эпoc. M.1983, səh 166
- ^ Ciovanni B. Lanfranchi and Simo Parola. The Correspondence of Sarqon II, Part II. (State Archives of Assyria. v. V, Helsinki Un.Press, 1990, səh 166
- ^ F. Cəlilov – Azər xalqı, Bakı, 2006, II nəşri, səh 38
- ^ S. Qaşqay – Manna dövləti, Bakı, 1993
- ^ F. Cəlilov – Azər xalqı, Bakı, 2006, II nəşri, səh 36 – 38


text:
اویان نیوز : سوریا حکومت قوشونلاری چرشنبه آخشامی دمشق اطرافیندا و حلب شهری یاخینلیغیندا عصیانچی قوهلرله آتیشیبلار.
حکومت حربی تییارهلری پایتاختین شرق جیواری و اؤلکهنین تیجارت مرکزی ساییلان حلب شهرینده عصیانچیلارین مؤقعلرینی بومباردمان ائدیبلر.
عصیانچی هوجوملاری اوزوندن رسمیلر حلب هاوا لیمانینی باغلاییبلار. بریتانیادا قرارگاهلانان سوریا اینسان حاقلاری موشاهیدهچیلری تشکیلاتی خبر وئریر کی، هاوا لیمانینین مدافعهسی ایله مشغول اولان بریقادا ۸۰ حربی کونتینگئتینین بازاسی اطرافیندا قیزغین دؤیوشلر گئدیر.
آنتی حکومت فعاللاری همچینین بیلدیریر کی، دمشقین دارایا قصبهسی سوریا دؤیوش تییارهلری طرفیندن بومبالانیب. سوریانین دؤولت مئدیاسی حکومت قوشونلارینین دارایادا «اونلارلا تئرروریست» اؤلدوردویونو خبر وئریر.
سوریادا عصیانچیلار پرئزیدئنت بشار ال-اسدی دئوریمهیه چالیشیرلار. فعاللار ۲۰۱۱-جی ایلین مارتیندا باشلامیش اعتراض آکسییالاریندان بری بوگوندک ۴۵،۰۰۰ آدامین اؤلدورولودیونو دئییرلر.
آمریکا سسی


text:
دانیشماقدان گوموش یاغسادا سوسماقدان قیزیل یاغار
اؤزللیکله ده سئوديکلرینی اينجيتمکدن قورخورسانسا،
سوسماق او زامان ابدی اینجهلیک دیر.سوسماق دا دانيشماق جان اؤنملی اولور بعضاً. (نوری پاکديل)دانيشماق ياخشيدير، سوسماق داها ياخشيدير. ايفراطا واراندا ایکیسی ده پيسدير. ( ژان دو لا فونتن )سوسماق، اينسانی اله وئرمهين صاديق بير دوستدور. ( کنفوسیوس )
يا سوسماق، يا دا سوسقونلوقدان داها دهیرلی بير سؤز سؤيلهمک گرکدير.
دانيشماق احتيياج اولا بيلر، آما سوسماق بير صنعتدير. ( یوهان ولفگانگ فون گوته )
گؤزلدير قارشیلیقلی سوسماق. داها گؤزهلی ده گولوشمک. ( فردریش نیچه )
اگر سوسسان، دانيشيغين داها ایشیقلی اولار. چونکی سوسقونلوقدا هم سسسيزلیگین ایشیغی، هم ده دانيشماغين فايداسی گيزليدير. ( شمس تبريزی )
اگر سوروشسانيز کی، “سسسيزليک ندير؟” .. جاواب وئرهريک: او بؤيوک روحون سسيدير. يئنه سوروشسانيز: “سسسيزليگين ميوهلری نهلردير؟” جاواب وئرريک:‘اؤز اؤزونو ايداره ائده بيلمک، گرچک جسارت اولان متانت، صبير، تمکين و سایغی.’ »
بعضاً سوسماق، سؤيلهنيلن بير چوخ سؤزدن داها چوخونو ايفاده ائدر. ( مونتئسکییو)
اينسانلار نئجه دانيشماق لازيم اولدوغو بارهده درس آلارلار، آما ان بؤيوک بیلیم، نئجه و نه زامان سوسماق گرکدیگینی بيلمکدير. ( لئو تولستوی )
دايان، دينله. دورمادان دانيشسان، هئچ بير شئی ائشيده بيلمزسن. ( قيزيلدریلی آتاسؤزو )
سنه سسسيز قالماق یئتنهیی بخش ائديليب، واتسون. بو سنی چوخ دهيرلی بير دوستا چئويرير. ( شرلوک هولمز )
بير اينسان، سؤيلهدیگی شئيلردن چوخ سؤيلهمهديکلری ايله ده اينسانلاشار. ( آلبر کامو )
اوشاقلارينيزا ديللرينه حاکيم اولماغی اؤيرهدين، دانيشماغی نئجه اولسا اؤيرنهجک. ( بئنجامين فرانکلين )
اينسانلار سوساراق دا دانيشا بيلرلر.
آليشميشيق هر قاباغيميزا چيخان اويغون اولمايان سؤزلرله دانيشماغا. سوساراق دينلهمک گرک حاياتی، طبیعتی، اؤزوموزو. سوسماق چارهسيزليک دئييل، گؤزل اولانی تاپماق و لازيم اولدوغو زامان سؤيلهمکدير.
دانيشماغی، یوروملاماغی چوخ سئوريک. دوشونجهلريميزده حاقلی چيخماغی دا …. سئچمهديگيميز تک قونو سوسماقدير. دينلهمک، و يا ايزلهمکدير. (گرچکلری گؤره بيلمک، آنلايا بيلمک اوچون)
سوسمالی اولدوغو يئری و چاغی ياخشی بيلن اينسان، چئورهسینده سئويلر و ساييلار.
سوسماق.. يئتکينليگين گؤستریجیسی.. بؤيوکلوگون عظمتی.
سوسماق بعضاً اؤزونله دانيشماغی اؤيرنمکدير.
سوسماق بعضاً سوسماغی اؤيرنمکدير.
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
۱۹۱۹ (میلادی)
میلادی ۱۹۱۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۸ آقوست - لهستان قوه لری مینسک و روونو شهرلرینی اله کئچیریر.
- ۳۰ نوْوامبر - فرانسهده قادینلار سس وئرمه حۆقوقو الده ائتمیشلر.
- ۲۷ دسامبر - سامسوندا باشلاتدیگی قۇرتولوش مۆجادیلهسینین آردیندان ارزروم و سیواس کونقرهلرینی حاضیرلایان مصطفی کمال پاشا٬ هئیأت-تمثیلیه عۆضولرییله سیواسدان آنکارایا گلدی.
- ۲۵ آقوست - آذربایجان موعلیملرینین اوچونجو کونگیرهسی کئچیریلمیشدیر.
- ۲۴ اوْکتوبر - نخجیواندا آمریکا ژنرال-قوبرناتورلوغو تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۲۳ نوْوامبر - آذربایجان و ائرمنیستان حؤکومتلرینین رهبرلری تیفلیسده گؤروشوب. اوْنلار بۆتون ضدیتلی مسئلهلری صولح کوْنفرانسیندا حل ائتميی قرارا آلیب. گؤروشدن سوْنرا آذربایجان اوْردوسو زنگزوردان گئری چاغیریلیب.
- ۲۳ مارس - بنیتوْ موسولینی٬ ایتالیادا فاشیست مۆجادیله بیرلیکلرینین ایتّیفاقی حزبینی قۇردو.
- ۲۱ مارس - ماجاریستان شوروی جۆمهۇریتی قۇرولدو.
- ۲۱ ژانویه - ایرلند باغیمسیزلیق ساواشی باشلادی.
- ۱۹ دسامبر - آتاتۆرک و هئیأت-تمثیلیّه٬ سیواسدان آنکارایا یوْلا دۆشموشدور.
- ۱۹ آقوست - افغانیستان بؤیوک بریتانیادان موستقیللیک آلمیشدیر.
- ۱۸ ژانویه - بیرینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا پاریس باریش کونفرانسی گئچیریلدی.
- ۱۸ آقوست - آذربایجان دموکراتیک جومهوریتینین ایلک سرحد موحافیظهسی تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۱۵ نوْوامبر - باکی دوْلت بیلیم یۇردو یارادیلمیشدیر.
- ۱۵ مارس - اینگیلیس تۆرکیهنین مرزیفون شهرینی ایشغال ائتدی؛ نئچه آیدان سوْنرا اهالینین مۆقاویمتی ایله شهری ترک ائتمهیه مجبور قالدی.
- ۱۴ مارس - تۆرکیهده طیب بایرامی و مکتب-طیبیهی-شاهانهنین قۇرولوش ایلدؤنمی. حکمت بوْران باشچیلیغیندا٬ طیب جامیعهسینین ایستعمارچی گؤجلرین قارشیسینا رسماً چیخیشی سببی ایله بۇگۆن طیب بایرامی اوْلاراق قۇتلانماقدادیر.
- ۱۱ آوریل - اۇلوسلارآراسی چالیشما اؤرگوتو قۇرولدو.
- ۱۱ آوریل - سنقاپور٬ بؤیوک بریتانیا و ایرلند بیرلشمیش شاهلیغیندان باغیمسیزلیغینی بیلدیردی.
- ۱۱ آقوست - آذربایجان خالق جومهوریتی آذربایجان وطنداشلیغی حاقیندا قانون قبول ائتدی.
- ۱۱ آقوست - وئيمار جومهوریتینین آنایاساسی قبول ائدیلدی.
- ۱۰ مارس - چینده کؤلهلیک گؤتورولدو.
- ۱۰ مارس - عثمانلی ایمپیراتورلوغوندا احمد توفیق پاشا دؤولتی دۆشدو. یئرینه فرید پاشا دؤولتی قۇرولدو.
- ۱۰ ژانویه - مدینه مۆدافیعهسی دۆشدو. مدینهدهکی عثمانلی ساخلیسی سیلاح بۇراخان سوْن ساواشان گۆج اوْلدو. بیرینجی دۆنیا ساواشی عملاً سوْنا چاتدی.
- ۱۰ ژانویه - اینگیلیس گۆجلری باغدادی ایشغال ائتدی.
- ۱۰ آوریل - مکزیکلی اینقیلابچی باشچیسی امیلیانو زاپاتا٬ حؤکومت گۆجلرینجه اؤلدورولدو.
- ۱ مارس - کورهنین تک طرفلی باغیمسیزلیق اعلانی.


text:
اندرس سکاتی
اندرس سکاتی (اینگیلیسجه: Andrés Scotti) (دوْغوم:۱۴ دسامبر ۱۹۷۵ (۴۶ یاش) مونتهویدئو) بیر فوتبالیست. اوروقوئه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اندرس سکاتی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- آرژانتینوس جونیورز کولوبونون اویونچولاری
- ناسیونال اروقوئه کولوبونون اویونچولاری
- روبین کازان کولوبونون اویونچولاری
- مونتهویدئو واندررز کولوبونون اویونچولاری
- کولو-کولو کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری


text:
تئلئفۏنداکې اؤلۆم سَسی… / آرزو موراد (حیکایه) کؤچۆرۆب اویقونلاشدېران: آیهان میانالې یئنه دوردوغوم یئرده اۏنو خاطېرلادېم. أصلینده، “خاطېرلادېم” دئمهڲیم دۏغرو دَڲیل، من کی اۏنو اونوتمامېشدېم. یادېما تک اۏلاندا تئلئفۏن’لا …Read More »
جزا / سئوینج إلسئور (حیکایه)
جزا / سئوینج إلسئور (حیکایه) کؤچۆرۆب اویقونلاشدېران: آیهان میانالې شبنم اۆچ گۆنۆن ایچینده واجیب اۏلان بۆتۆن أشیالارې تۏپلادې. رایۏنلاردان بیرینه مۆوَقَّتی إعزام اۏلونان أرینین یانېنا کؤچهجکدی، بۆتۆن یای تعطیلینی ده …Read More »
دۏلابېن سۏنونجو سیییرمهسی / سامیره أشرف (حیکایه)
دۏلابېن سۏنونجو سیییرمهسی / سامیره أشرف (حیکایه) لطیفه اۏن ایلدن سۏنرا اوشاغا قالمېشدې. گؤزلَنیلمز ایدی. غریبه حیسّلر کئچیردیردی. اۆچ اوشاقدان سۏنرا اؤز تعبیرینجه دئسک، بئله ایشه دۆشمهسی قانېنې خئیلَک قارالتمېشدې. …Read More »
سن گۆناهکار دَڲیلسن، زئینب / سارا ایبراهېم (حیکایه)
سن گۆناهکار دَڲیلسن، زئینب / سارا ایبراهېم (حیکایه) اۏ گئجه سَحَرهجن یاغدې. یاغېش یاغاندا کندیمیزین تۏرپاق یۏللارې کئچیلمز باتاقلېغې خاطېرلادېردې. اؤزللیک’له، مکتبه گئتدیڲیمیز شوملانمېش تاخېل ساحهسینی ایکی یئره بؤلن …Read More »
خارابالېق / عۆلوییه طاهیر (حیکایه)
خارابالېق / عۆلوییه طاهیر (حیکایه) یادداشېمېن آخسایان واختلارېندا هاردان یادېما دۆشدۆ؟ بۏشقابې سیلدیڲیم یئرده ألیمی ساخلادېم. نییه خاطېرلادېغېمې خاطېرلاماغا چالېشدېم. کلَفی ایتمیش خاطیرهلر ایچیندن قفیل جۆجَرمیش بو حادیثه هئچ بیر …Read More »
قادېن پئیغمبَر / آیسئل علیزاده (حیکایه)
قادېن پئیغمبَر / آیسئل علیزاده (حیکایه) (قادېن پئیغمبَر کیتابېندان بیر پارچا) بو نه شَهَر ایدی بئله؟ هر کس باشېنې آشاغې ساللامېشدې. هامې فیکیرلی’یدی، آداملارېن اۆز-گؤزۆندن قایغې سۆزۆلۆردۆ یئرین دیبینه. یۏلون …Read More »
آیسون / آفاق مسعود (حیکایه)
آیسون / آفاق مسعود (حیکایه) یئنی باغ قۏنشوموز – کند تَصَرّۆفاتې ناظیرلیڲینده طارېم صنایئع ایله باغلې هانسې’سا بؤیۆک بیر ایدارهنین رئیسی ایشلهین مئهمان قولامداراۏوون بیزی تأکید’له إوینه قۏناق دعوت إلهدیڲینی …Read More »
آنامېن “خۏشبختلیک قوطوسو” / نورآی نظراۏوا (حیکایه)
آنامېن “خۏشبختلیک قوطوسو” / نورآی نظراۏوا (حیکایه) بو یاشامدا أن پیس سۆکوت اؤلۆم سۆکوتو دېر. آنامېن یاشام’لا ویداعلاشدېغې زامان إله همین اؤلۆم سۆکوتو حؤکم سۆرۆردۆ. بیلمیردیم نه إدیم؟ هارا سېغېشدېرېم …Read More »
گۆزگۆ / سۏناسې ولییئوا (حیکایه)
گۆزگۆ / سۏناسې ولییئوا (حیکایه) بو، هر گۆن تکرار اۏلونور. هامېنې منیم دَلی اۏلمادېغېما ایناندېرماق. دۆز دیر، بیر-ایکی دفعه حکیملر ثوبوت إتمهڲه چالېشدېلار کی، گویا من دَلی اۏلموشام. آخې هر …Read More »
یارالې قادېن / ترانه عاریفقېزې (حیکایه)
یارالې قادېن / ترانه عاریفقېزې (حیکایه) ماشېن سیلکهلهدیکجه قادېنېن یاراسېندان قان آچېلېردې. اۆستۆنه أسکی باسمېشدېلار. خئیری یۏخ ایدی. شعورسوز حالدا باشلارېنا گلنلری خاطېرلاماغا چالېشېردې. یادېنا قېرېق-قېرېق بیر شئیلر دۆشۆردۆ. …Read More »


text:
صبریم آلیب فلک، منه یوز مین بلا وئره ر
آز اولسا هر متاع، اونا
ائل چوخ بها وئره ر
دوشدیک بلای عشقه خردمند
عصر ایکن
ائل شیمدی منده ن آلدیغی
پندی مانا وئره ر
(حکیم فضولی)
ملتیمیزین شرفلی اولادی
«میر علی سید سلامت» ین مبارزه دولو حیاتی سونا چاتدی.
آذربایجانیمیزین تانینمیش
شخصیتی، خالقیمیزین میتولوژیسی، کئچمیشی و وارلیغی ایله مشغول اولان میر علی سید
سلامتی، آبان آیی نین 22 سینده ایتیردیک.
میر علی سلامت ملتینه
باغلی بیر یازیچی و تدقیقاتچی ایدی. اونون بهره لی حیاتینین بیزه یادگار قویدوغو
اثرلرده ن، «بایاتی اسطوره باخیمیندان»، «مقدمه ی رسالهای در میترائیسم»، «ساری
گلین»، «حاجی زادهنین یاشاییشینا بیر باخیش»، «اصلی - کرم»، «کتاب دده قورقود- قورد
ربالنوعونون گزارشی تانریلار توپلومونا-» و «زبان چیست؟» کیتابلارینی آد آپارماق
اولار. عین زماندا اونون قلمی، خالقیمیزین مدنیت و کولتور خزینه سینه اونلار دیرلی
مقاله بخش ائتمیشدی.
میر علی سلامت حیاتی بویو
خالفینین اسلام جمهوری و فارس شوونیزمی نین باسقی سی آلتیندا یاشاماغینا شاهد
اولدوغو اوچون، ملتی نین آزادلیغی و ملی حقلری اوغروندا مبارزه ده ن چکینمه میش و
بو یولدا انسانلیغین اوز قاراسی اولان اسلامی رژیمین زندان لاریندا اون بئش ایل حیاتینی
آغیر شرطلر آلتیندا کئچیرمه یه مجبور قالمیشدی.
لاکن بوتون شکنجه لر، تضییق
لر و باسقی لارا رغما، حق بیلدییی یولدان دؤنمه میش و حیاتیتن سون گونونه کیمی،
شرفله و آنلی آچیق یاشامیشدی.
میر علی سلامت ین جنازه
تؤره نینه قاتیلان یوزلر آذربایجانلی نین، اونون خاطیره سینه گؤسته ردیکلری سایقی
و ایلگی، بو وطن اولادینین ملت گؤزونده نه قدر دیرلی اولدوغونو گؤسته ردی.
آذربایجان ملتی مبارز و
شرفلی اولادینی ابدیت یولوچولوغوندا، اونون شانینه لایق بیر مراسم ده، ساز و سؤز ایله مشایعت ائتدی.
آذربایجان ملتی، حیاتینی
سوسیال عدالت سیزلیگه قارشی مبارزه ده باشا وئره ن آزادلیق سئودالیسی میر علی سید
سلامت ین آدینی، مبارزه دفترینده حک ائمیش و خالقیمیزین آزادلیغا قووشدوغو گون، یوزلر
دیگر وطن پرور آذربایجانلی قهرمان اولادی کیمی، اونون هئیکلی نینی ده آزاد آذربایجانین
شهرلری و قصبه لری مئیدانلاریندا برپا ائده جکدی.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Abolfazlyashar
خوشگلدینیز[دَییشدیر]
خوشگلدینیز[دَییشدیر]
سالام٬ Abolfazlyashar. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
--Mr,p balçi (دانیشیق) ۲۷ فوریه ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۵۹ (UTC)
بؤلمهلر[دَییشدیر]
سلام بی بؤلمهلرده هم (بؤلمه:ایران کندلری) هم (بؤلمه:کوثر بؤلگهسینین کندلری) هم ده (بؤلمه:تهران اوستانینین کندلری) وار داها یئنیسین یاراتماقا نیاز یوخدو. Mahammad tt (دانیشیق) ۲ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۲۱ (UTC)
اللرینیز اقریماسین abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۲ مئی ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۲۵ (UTC)
ویکیآراسی[دَییشدیر]
سلام بی، یئنی یاراتدیغیز مقالهلری آیری دیللرده اولان ویکی مقالهسینه باغلاماق اوچون کؤمک:ویکیآراسی صفحهسینی اوخویون.Trkgs (دانیشیق) ۱۳ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۲۲ (UTC)
چوخ تشکور ویکیدئیتا باغلانتیسی گویارام abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۱۳ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۳۵ (UTC)
- ویکیدئیتا باغلانتیسی قویماق قدیمکی یولدور و داها منسوخ اولوب. لوطفاً یئنی یولدان ویکیآراسی وئرین. کؤمک:ویکیآراسی صفحهسینی آخیراجان مطالعه ائلهیین. یئنی یولدان ویکیآراسی وئرمک اوچون مقالهلرین لاپ آشاغی قیسمتینه گئدین و دسکتاب دؤیمهسینی وورون. سورا صفحهنین ساغ طرفینده اولان باغلانتی آرتیر دؤیمهسینی وورون. Trkgs (دانیشیق) ۱۳ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۹:۲۰ (UTC)
باشاریرام اونو آمما اونوتدوم کی ویکی دئیتا یا باغلیم. فعلا مقاله لر جوریرم ان شاالله هامیسین دوزلدرم abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۱۳ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۰۸ (UTC)
قایناق[دَییشدیر]
سلام بی. اوستانلار مقالهلرینده آرتیردیغینیز یئنی اتنیک بیلگی قوتولاری اوچون سیزدن تشکور ائدیرم. آنجاق بو بیلگیلره قایناق دا آرتیرین لوطفاً. حؤرمتله.Trkgs (دانیشیق) ۲۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۳۱ (UTC)
اولارین قایناقی آیری ویکیپدیا لار دی. نه جور قایناق گویام؟! abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۲۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۳۴ (UTC)
@Trkgs: abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۲۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۳۵ (UTC)
لوطفاً ویکیپدیا:قایناقلارا ایستیناد صفحهسینی مطالعه ائلهیین. اؤزللیکله بو بؤلوم قایناق آرتیرماق اوچوندور.Trkgs (دانیشیق) ۲۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۴۴ (UTC)
بؤلمهلر[دَییشدیر]
بی، لوطفاً ائله بئلهسی بؤلمه یاراتمایین! اول باخین گؤرون بؤلمهنین آدی نه اولاجاق (مثلاً تورکیه تورکجهسینین ویکیپدیاسینا باخین، شمالی آذربایجان ویکیپدیاسینا باخین و حتی فارسجا ویکیپدیایا باخین و اورداکی آدلاری آنالیز ائلهیین) سورا یارادین! بؤلمه:شهرلی قاطار بؤلمهسینی بؤلمه:مترو صفحهسینه یوللاندیرمیشام. لوطفاً بؤلمه:شهرلی قاطار بؤلمهسینی داها مقالهلره آرتیرمایین و یئرینه بؤلمه:مترو بؤلمهسینی آرتیرین. منجه شهرلی قاطار اویغون بیر آد دئییل. بیرده بیزیم دیلده مترو آدیندا مقاله وار، بس منجه بؤلمهسی ده ائله گرک بو آد (بؤلمه:مترو) اولسون.Trkgs (دانیشیق) ۲۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۵۸ (UTC)
@Trkgs: چوخ تشکر ادیرم جوریرم abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۲۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۰۹ (UTC)
یازی قوراللاری[دَییشدیر]
بی لوطفاً ویکیپدیا:یازی قۇراللاری صفحهسینی ده مطالعه ائلهیین.Trkgs (دانیشیق) ۲۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۱۱ (UTC)
Translation request[دَییشدیر]
Hello.
Can you translate and upload the articles az:Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının himni, az:Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının bayrağı and az:Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının gerbi in South Azerbaijani Wikipedia?
Yours sincerely, Multituberculata (دانیشیق) ۲۲ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۷ (UTC)


text:
احمد مطر كيمي سياسي شاعيريميز آز اولدو، أن ياخشي بول بول ايدئولوژيك شعريميز اولدو. مطرین اوسلوبونا بیزده یالنیز سالام ساروان بیر آز یاخینلاشدی، او دا کؤنوللوجهسینه مینارهلرله نئفت قویولاری آراسیندا شاعیرليینی ایتیرمهیه چالیشدی: سؤز اویونلاریندا ایچیمله بیچیمین [مضمونلا فورمانین] بیر یئرده قوربان وئریلمهسینه. بیر ده کی، هئچ بیر شعرچئویرمهسی اؤزگون متنین دادینی وئرمیر. جمیل مئریچ دئمیشکن، کپهنهیین بیر اوووج توز اولماسی کیمی اولور آدامین ألینده.
بير كره آنام دئدي:
آي اوشاقلاريم
بير تاپماجام وار،
كيم آچار منه سيرريني اونون؟
(بير تابوت وار
قابيغي حالوادان
ايچي تاختادان،
(قابيغي ايسه گلیب گئدهن اوچون يوليئمهيي.)
باجيم، خورمادير، دئدي.
آنام گولومسهييب باغرينا باسدي اونو
آمما من
گؤزياشلاريما بوغولدوم
دئديم: آنا،
بو منيم آنايوردوم دور!
__________________
اللغز
قالتْ أُمّي مَرّهْ :
يا أولادي
عندي لغزٌ
مَنْ منكم يكشفُ لي سِرَّهْ
( تابوتٌ قِشرتُه حلوى
ساكِنُهُ خَشَبٌ …
والقِشْرَهْ
زادٌ للرائحِ والغادي )
قالتْ أُختي : التمرهْ
حَضَنَتْهَا أُمّي ضَاحِكَةً
لكنّي خَنَقَتْني العَبْرَهْ
قلتُ لها :
بَلْ تلك بِلادي


text:
وقار آقایینین فوتو ارت سرگیسی کئچیریلهجک
سون ایللر آذربایجان و تورک دیللرینده یاییلان اوشاق ادبیاتی کیتابلارینین گرافیستی کیمی فعالیت گؤسترن گنج صنعتکار وقار خانیم آقایینین فوتو آرت (PHOTO ART) اثرلریندن بیر حصهسی تبریز شهرینین سرو گالریسینده نوماییشه قویولاجاقدیر. سرگینین آچیلیشی جمعه گونو اردیبهشت آیینین ۲۶سی ساعات ۴ده اولاجاقدیر. سرگیدن خرداد آیینین بیرینجی گونونهدک گؤروش ائتمک اولار. گؤروش زامانی هر گون ساعات ۴ دن ۸ قدهردیر. سرگینین عنوانی بئلهدیر:
تبریز- خیابان آزادی- نبش خیابان گلگشت- پلاک ۲
تلفن و فاکس: ۰۴۱۱۳۳۷۶۰۸۳


text:
کلاوس فیشر
کلاوس فیشر (اینگیلیسجه: Klaus Fischer) (دوْغوم:۲۷ دسامبر ۱۹۴۹ (۷۲ یاش) باتی آلمان) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کلاوس فیشر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۴۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- مونیخ ۱۸۶۰ کولوبونون اویونچولاری
- شالکه ۰۴ کولوبونون اویونچولاری
- کلن کولوبونون اویونچولاری
- بوخوم کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۷۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۸۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
`بورکینا فاسو` نتیجه لر
ینگی لیکلر [9]
- بورکینافاسوده اویوشتیریلگن هجوم عاقبتیده اونلب کیشی جان بیردی
- بورکینا فاسوده کانادالیکلردن عبارت بیر قطارگه قره ته هجوم اویوشتیریلدی
- بورکینافاسوده گی هجومده تلفات سانی کوپه ییب بارماقده
- بورکینا فاسو ده اویوشتیریلگن قوراللی هجوم عاقبتیده اونلب کیشی حیاتی نی یوقاتدی
- تورکیه بورکینا فاسوده اویوشتیریلگن هجوم نی قتّیق قاره له دی
- بورکینا فاسوده اویوشتیریلگن هجوم عاقبتیده اونلب کیشی جان بیردی
- بورکینا فاسو ده بیر کلیسا گه اویوشتیریلگن قوراللی هجوم عاقبتیده اونلب کیشی هلاک بولدی
- بورکینا فاسوده اونلب کیشی حیاتینی یوقاتدی
- کلیسا گه قیلینگن حمله نتیجه سیده کوپلب کیشی جان بیردی


text:
ویم یونک
ویم یونک (اینگیلیسجه: Wim Jonk) (دوْغوم:۱۲ اکتبر ۱۹۶۶ (۵۶ یاش) Volendam) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هولند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Wim Jonk - International Appearances". The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.
قارداش پروژهلرده ویم یونک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- آژاکس امستردام کولوبونون اویونچولاری
- اینتر میلان کولوبونون اویونچولاری
- پیاسوی ایندهوون کولوبونون اویونچولاری
- شفیلد ونزدی کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۹۲ اویونچولاری
- ۱۹۹۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری