text:
قوندارما ائرمنی سویقیریمی: تاریخی ساختالاشدیرماق مومکوندورمو؟
قوندارما ائرمنی سویقیریمی:
تاریخی ساختالاشدیرماق مومکوندورمو؟
عزیز موصطافا
آپرئلین 24-ده ائرمنیلر نؤوبتی دفعه قوندارما سویقیریمینین ایلدؤنومونو قبول ائدهجکلر. هر ایل اولدوغو کیمی، ائرمنیلر بو ایل ده دونیانین موختلیف بؤلگهلرینده قوندارما سویقیریمینین یاد ائدیلمهسی ایله باغلی چوخلو سایدا تدبیرلره ال آتماق نیتیندهدیرلر. آپرئلین 24-ده ایسه اوباما اؤز چیخیشیندا قوندارما سویقیریمی ایله باغلی مسلهیه توخوناجاق. لاکین آبش مطبوعاتینین یازدیغینا گؤره، هر ایل اولدوغو کیمی، بو ایل ده اوباما اؤز چیخیشیندا سویقیریمی ایفادهسینی ایشلتمهیهجک. خاطیرلاداق کی، عادتن، آبش پرئزیدئنتلری اؤز چیخیشلاریندا سویقیریمی عوضینه، فلاکت و یا اونا آلتئرناتیو اولان ایفادهدن ایستیفاده ائدیرلر. بو ایسه آبش-داکی ائرمنی لوببیسی طرفیندن ناراضیلیقلا قارشیلانماقدادیر. طبیعی کی، ائرمنی سویقیریمینین ساختا اولدوغو و بونون هر هانسی اساسا مالیک اولمادیغی غربین آپاریجی دایرهلرینه ده معلومدور. بونونلا بئله، غربده تورک دوشمنی اولان اؤلکهلر آنکارایا تضییق واسیطهسی کیمی قوندارما ائرمنی سویقیریمینی موتمادی اولاراق کؤروکلهمکده داوام ائدیرلر. مسلهنین بو طرفینه دیقتی جلب ائدن تانینمیش تورک تاریخچیسی کئمال کارپات "ائرمنی مسلهسی"نین 19-جو یوز ایللیگین 70-جی ایللرینده اورتایا چیخدیغینی خاطیرلادیب. کئمال کارپاتین سؤزلرینه گؤره، 1877-1878-جی ایللرده روس اوردولاری عوثمانلی تورپاقلاری اولان بوگونکو بولقاریستانا داخیل اولارکن اورادا خریستیان بولقارلاردان عیبارت دؤولت قورولماسی گوندهمه گلدی. لاکین همین اراضیلرده خریستیان بولقارلارین موسلمان اهالیدن آز اولماسی نتیجهسینده بو نیتی حیاتا کئچیرمک اوچون تورکلرین آنادولویا کؤچورولمهسی، بیر حیصهسینین ایسه محو ائدیلمهسی قرارا آلیندی. نتیجهده 300 مین نفردن چوخ تورک قتله یئتیریلدی، 1 میلیوندان یوخاری موسلمان ایسه یورد-یوواسیندان زورلا قووولدو.
کئمال کارپات یازیر: "1878-جی ایلین اییون آییندا بئرلینده بؤیوک بیر کونقرئس توپلاندی. او کونقرئسده بولقاریستانا موختاریت وئریلمهسی بارهده قرار قبول ائدیلدی. بوندان علاوه،کونقرئس عوثمانلی تورپاقلارینداکی صئربییا، رومینییا و قاراداغا موستقیللیک وئردی. بئرلین کونفرانسیندا باتوم و قارس، همچنین ارداهان روسییایا وئریلدی. بو، عوثمانلی اوچون داغیلما دؤورونون باشلاماسی دئمک ایدی. بئله بیر وضعیتده ائرمنی میلتچیلری ده بولقارلار کیمی موستقیل و یا موختار بیر اؤلکه قورماغین مومکون اولدوغونو گؤردولر. بئرلین کونقرئسیندن آز سونرا اونلار آوروپایا موراجیعت ائتدیلر. موراجیعتی قلمه آلان ائرمنی کیلسهسینین لیدئری یازیردی: "آنادولودا 2،5 میلیون نفر ائرمنی واردیر، اونلار دا موستقیللیک ایستهییر، اونلارا دا موستقیللیک وئرین و موستقیل بیر ائرمنیستان قورولسون. بئرلین کونفرانسیندا ائرمنیلرین یاشادیقلاری شرقی آنادولو بؤلگهسینده ایصلاحاتلار کئچیریلمهسی بارهده قرار قبول ائدیلدی. بو ایصلاحاتلارا نظارت ائتمک اوزره مسئولیت اینگیلترهنین اوزرینه قویولدو. بیر مسلهنی ده دئییم، ائرمنیلر یاشایان اراضیلرده ایصلاحاتلار کئچیرمک تشببوثو اینگیلترهدن گلمیشدی. ائرمنی پروبلئمینین اساسی محض بئرلین کونقرئسینده قویولدو".
آما همین دؤورده آنادولودا ائرمنیلرین کومپاکت حالدا یاشادیقلاری اراضیلرده اونلارین سایی آز اولدوغوندان ائرمنی پاتریکلری سییاهییاالما زامانی ساختاکارلیغا ال آتمیش، بو یوللا اهالینین سایینین 2،5 میلیون نفر اولدوغونو گؤسترهرک غربی آلدادا بیلمیشدیلر.
عوثمانلیداکی اینگیلتره سفیری Goschen ده ائرمنیلرین سایینین چوخ گؤستریلمهسیندن شوبههلنمیشدی. اونا گؤره ده او، شرقدهکی اینگیلیس کونسوللوقلارینا تعلیمات وئرمیشدی کی، آنادولودا 2،5 میلیون نفر ائرمنی یاشاماسی مسلهسینی آراشدیرسینلار. اونلار دا آراشدیردیلار و اونا بیر حسابات گؤندردیلر. حساباتدا ائرمنیلرین سایی 1،4 میلیون گؤستریلدی. Goschen ده بوندان شوبههیه دوشدو. بس 1 میلیون ائرمنی هارا اولدو؟ سفیر بونو تورکییهدهکی ائرمنی پاتریکلیگیندن سوروشدو. ائرمنی پاتریکلیگی ده اونا یازیلی شکیلده جاواب وئردی کی، بیز ائرمنیلرین سایینی چوخ گؤسترمک اوچون اونلاری ایکی دفعه سایمیشیق. مثلا، سیواس ویلایتینده سییاهییا آلدیغیمیز ائرمنیلرین سایینی ارزورومدا سییاهییا آلدیغیمیز ائرمنیلرین سییاهیسینا علاوه ائتمیشیک. اوستهلیک، بیز کؤچری تورک-موسلمانلاری سایمادیق. یالنیز اوتوراق حیات کئچیرن موسلمانلاری سییاهییا آلدیق".
کئمال کارپاتین آراشدیرمالاری زامانی تاریخی سندلر اساسیندا سولطان عبدولحمید دؤورونده ائرمنیلرین کومپاکت حالدا یاشادیقلاری 6 ویلایتده سییاهییاالما کئچیریلدیگی و اورادا ائرمنیلرین سایینین 1،2 میلیون نفر اولدوغو معلوم اولوب. بو دا اینگیلیسلرین سییاهییاالماسی ایل، دئمک اولار کی، اوست-اوسته دوشور. اونا گؤره ده ائرمنیلرین ایدیعا ائتدیگی کیمی، 1915-جی ایلده حیاتا کئچیریلن کؤچورولمهلر زامانی 1،5 میلیون نفر ائرمنین اؤلدورولمهسی بارهده ایدیعالار گولونج تاثیر باغیشلاییر و هر هانسی فاکتلارا سؤیکنمیر.
1915-جی ایلده شرقی آنادولونون روسلارین ایشغالی آلتیندا اولدوغونو خاطیرلادان کارپات همین دؤورده 1 میلیون ائرمنینین روس اوردوسو ایله بیرلیکده بؤلگهنی ترک ائتدیگینی دئییر. کئمال کارپات:
"روسییانین منبعلرینه باخساق، اوللر یئرئواندا 40-50 مین نفر ائرمنی اولدوغو گؤستریلیر. 1927-جی ایلده کئچیریلن سییاهییاالمادا ایسه ائرمنیلرین سایی 1 میلیوندان یوخاری گؤستریلیب. اونلارین هامیسی آنادولودان کؤچ ائدن ائرمنیلردیر. 1915-جی ایل کؤچورولمهسی زامانی آجلیق، خستهلیک، همچنین کوردلر طرفیندن ائدیلن هوجوملار نتیجهسینده اؤلن ائرمنیلرین سایی 130-150 مین نفردن یوخاری دئییل. آما آنادولودان ائرمنیلرین هامیسی کؤچ ائتمهدی. 100-200 مین ائرمنی آنادولودا قالدی. اونلارین بیر قیسمی موسلمانلیغی قبول ائتدی. ایستانبولدان دا ائرمنیلر هئچ یئره کؤچوب گئتمهدیلر".
بونونلا بئله، ایکی دونیا موحاریبهسیندن سونرا غربله سسری آراسیندا "سویوق موحاریبه "نین باشلاماسی، بو موستویده قوندارما ائرمنی سویقیریمینی گوندهمه گتیریلمهسینه یول آچدی. مقصد ایسه بو یوللا تورکییهیه تضییقلر گؤسترمک، اونون اینکیشاف ائدهرک گوجلو و قودرتلی دؤولته چئوریلمهسینه ایمکان وئرمهمک ایدی. بو باخیمدان غربین اؤزونده سسری-نین کؤروکلهدیگی قوندارما ائرمنی سویقیریمینین دستکلهین اؤلکهلر تاپیلدی. بو مسلهده ائرمنی لوببیسی خوصوصی جانفشانلیق گؤسترمهیه باشلادی. سسری-نین خوصوصی خیدمت اورقانلاری طرفیندن اله آلینان ائرمنی لوببیسی بو مسلهیه غربین آپاریجی دؤولتلرینین دیقتینی جلب ائتمگی باجاردیلار. نئجه دئیرلر، اؤتن عصرین 60-70-جی ایللرینده سسری-نین آگئنتلری قیسمینده چیخیش ائدن ائرمنی لوببیسی طرفیندن غربده قوندارما ائرمنی سویقیریمی اطرافیندا آژیوتاژ قالدیریلدی. نتیجهده بعضی غرب اؤلکهلرینده آنتیتورک اووقاتی حاکیم اولماغا باشلادی. حالبوکی تاریخده ائرمنی سویقیریمینین اولمادیغی و بونون اویدورما فاکتلارا سؤیکندیگی غربین نینکی ویجدانلی تاریخچیلرین، هم ده سیاسی دایرهلرینه چوخ یاخشی معلوم ایدی. تاریخده هر هانسی ائرمنی سویقیریمینین اولمادیغینی 1915-جی ایلده ائرمنی قتلعامینین باش وئرمهدیگینی آبش-این او دؤوردهکی ایستانبولداکی عالی کومیسساری مارک لامبئرت بریستولون "ائرمنی مسلهسی" ایله باغلی آراشدیرمالاری دا ثوبوت ائتمکدهدیر.
مارک لامبئرت بریستولدان سویقیریمی ایدیعاسینا ضربه
آلدیغی تعلیماتا اویغون اولاراق، "ائرمنی مسلهسی"نی اؤیرنمک اوچون آبش حربی-دنیز دونانماسینین کونتر-آدمیرالی، آبش عالی کومیسساری مارک لامبئرت بریستول(Mark Lambert Bristol) 1921-جی ایلده میصیر، فلسطین، سورییا و کیلیکییایا سفره چیخدی. سفر 1 آیدان چوخ داوام ائتدی. او، سفر زامانی گؤرکملی میصیرلی خادیملرله و یهودیلرین نومایندهلری ایله گؤروشدو. سفرینین یئکونلاری بارهده 1921-جی ایل مارتین 28-ده آبش سئناتینین خاریجی میسسییالار اوچون خوصوصی صلاحیتلی شوراسینا، دوکتور جئیمس ل. بارتونا(Ceyms L. Barton) بیر مکتوب گؤندردی. او، کیلیکییادان ائرمنیلرین فرانسا طرفیندن چیخاریلماسینی دوغرو حساب ائتمیردی. یازیردی کی، ائرمنیلرین جیدی سهولریندن بیری، تورکلر حاکیمیته گلدیکدن سونرا اونلارین های-کویه دوشمهلری و کیلیکییادان کوتلوی شکیلده گئتمهلریدیر. اونون فیکرینجه، ائرمنیلر اوچون اورادا قالماق یاخشی اولاردی و تورکلر اونلارا حقیقی حاقلارینی وئرمهیه مجبور اولاردیلار. ائرمنیلر قالسایدیلار، تورکلره تاثیر ائتمک ده اولاردی و ائرمنیلر گئتمهیه باشلادیقدا بو، تورکلری تکجه قورخودان دئییل، همچنین اؤلکهدن سورگون ائتمک ایستگیندن اونلارا هوجوما وادار ائدردی، لاکین اگر ائرمنیلر کیلیکییادا قالسایدیلار، آوروپا و آمئریکا تورکلره ان کیچیجیک معنوی تاثیر ائتسهیدی، تورکلره قارشی اؤتن ایلده فعال چیخیش ائتمهین ائرمنیلر اوچون یاخشی اولاردی. مارک ل.بریستول قافقازدا تورکلر طرفیندن مینلرله ائرمنینین اؤلدورولمهسینه دایر معلوماتلارین آبش-دا یاییلماسینا دا موناسیبت بیلدیرهرک یازیردی کی، ائرمنیلر قانین تؤکولدویونو دئییرلر. لاکین یاخین شرقه یاردیم تشکیلاتی و آمئریکاداکی شخصلر ائرمنیلر حاقیندا معلوماتلارین تامامیله یالان اولدوغونو دئییرلر. عالی کومیسسار قئید ائدیردی کی، بو قدر ساختا معلوماتلارین تکذیب ائدیلمهدن آبش-دا یاییلماسی قانونون کوبود شکیلده پوزولماسیدیر و ائرمنیلرین اؤزلرینه فایدادان چوخ، زییان گتیریر. عالی کومیسسارین فیکرینجه، آمئریکالیلار ائرمنیلری بوتون بونلاردان ال چکمهیه سؤوق ائتمهلی ایدیلر، یالنیز اونا گؤره یوخ کی، بونلار دوغرو دئییلدیلر، هم ده اونا گؤره کی، بونونلا اونلار اؤزلرینی یارالاییرلار.
عالی کومیسسار ایستانبولدان آبش نومایندهسی دوکتور ماککئینین واشینقتونا گؤندردیگی معلوماتلاردان حئیرتلندیگینی یازیردی. او، ماککئینین گؤندردیگی معروضهیه دیقت ائدرکن اونون ائرمنیلر طرفیندن گؤندریلن معلوماتلاردان عیبارت اولدوغونون شاهیدی اولموشدو. لاکین ماککئینین واشینقتونا گؤندردیگی تئلئقرامدا معروضهنین ائرمنیلره مخصوص اولدوغو قئید ائدیلمهمیش، ائرمنیلره مخصوص اولان معلوماتلار آمئریکان معلوماتی کیمی وئریلمیشدی.
آبش عالی کومیسساری مارک لامبئرت بریستول یازیردی کی، هم ائرمنیلر، هم ده بیز شیشیردیلمیش معلوماتلار وئرمکله ائرمنیلر اوچون ان پیس ایش گؤروروک. او، سوال ائدیردی: بوتون موناسیبتلرده ائرمنیلر حاقیندا حقیقتی نهیه گؤره دئمهیک؟ گلین قالخاق و سادهجه دئیک: ائرمنیلر کیمدیر و نهیه گؤره اونلارا رغبت بسلهییریک و نهیه گؤره اونلار اوچون بوتون مومکون اولانلاری ائدیریک، بو، همین اینسانلارین گلهجگینه یاراشیر. عالی کومیسسار یازیردی کی، من اینانیرام، بیزده اینسانلارین چوخو اینانیر کی، ائرمنیلر اؤز فعالیتلرینده و دوشونجهلرینده خریستیانلاردیر و اؤزلرینی ایداره ائتمهیه قادیردیرلر. لاکین عالی کومیسسار "عدالته جینایت یولو ایله نایل اولماغا اینانا بیلمهدیگینی" یازیردی. اونون فیکرینجه، آمئریکالیلار ائرمنیلرین یایدیقلاری بو ساختا معلوماتلاری ردد ائتمهدیکجه و قالخیب ائرمنی مسلهسی حاقیندا حقیقتلری دئمهدیکجه، اونلار دا بو ساختا معلوماتلارین یاییلماسینین ایشتیراکچیسی اولورلار.
عالی کومیسسار یازیردی کی، من تنقیدچی اولماق ایستهمیرم. بیز ده جانلی آداملاریق. ائرمنیلرین عذابلاریندان دانیشارکن اینسانی اینستینکتلریمیز بیزده آمئریکان ایدئیاسی اولان "عدالتلی اویون" ایدئیاسینی قالدیریر و بیز ائرمنی خالقینین ضیفلیگینی اونودوروق، حتّی اونو گیزلتمهیه چالیشیریق، تکی اونلاری تورک ظولموندن خیلاص ائدک. عالی کومیسسار ائرمنیستانا ایستیقراضلار آیریلماسینین علئیهینه ایدی. او مؤوجود شراییطده ائرمنیلره هر هانسی بیر کرئدیتین آیریلماسینی سهو حساب ائدیر، آبش-این موستقیل واحید کیمی ائرمنیستانین یارادیلماسی و اونون خاریجی تجاووزدن قورونماسی اوچون دسته و وسایت آییرمایینجا، آمئریکان نظارتی آلتیندا ائرمنیستانا هر هانسی مادّی یاردیما اینانمیردی. یازیردی کی، بیز آرتیق ائرمنیستانا 50 میلیوندان یوخاری وسایت وئرمیشیک و بو پوللار اورتادا یوخدور. اونا گؤره ده عالی کومیسسار مؤوجود شراییطده یئنی وسایتین آیریلماسینین علئیهینه چیخیردی. یازیردی کی، داها بیر سودا کولهیه آتیلمیش وسایت اولاجاقدیر.
م.بریستول ائرمنیلر ایچریسینده گوجلو بولشئویک مئییللرینین اولدوغونا دیقتی جلب ائدهرک وورغولاییردی کی، اوردو ظابیطلری قلبن بولشئویکدیرلر. او، "من یازمیشدیم کی، ائرمنیستان بولشئویکلشدیریلهجکدیر، بو، یالنیز زامان صؤحبتیدیر. ائرمنیستان بولشئویک اولدو، روسییا تبلیغاتینا باخمایاراق، اونو هئچ کیم بونا مجبور ائتمیردی. ائرمنیستان بولشئویک لیدئرلری بیر پارتییانین، داشناکلار دیگر، میلی دئموکراتلار ایسه تامام باشقا بیر پارتییانین عوضولریدیر. منه قالدیقدا بو موختلیف پارتییالارین لیدئرلری آراسیندا هئچ بیر جیدی فرق گؤرمورم. داشناکلار حاکیمیتده اولارکن کوردلرین، تورکلرین و آذربایجانلیلارین اوزرینه هوجوم ائتمک اوچون دونیادا نه وارسا اونو ائتدیلر؛ موسلمانلار اوزرینده زوراکیلیق ائتدیلر؛ قافقاز ائرمنیستانی اهالیسینین خئیلی حیصهسینی تشکیل ائدن مالاکانلارین نومایندهلیگینه هئچ بیر شراییط یاراتمادیلار؛ موسلمانلاری اؤلدوردولر و اونلارین ائولرینی داغیتدیلار؛ نهایت، تورکلرین اوزرینه هوجوما کئچدیلر. بو دا سونونجولار طرفیندن جاواب حرکتلرینه گتیردی. و او زامان ائرمنیلر هر شئیی آتدیلار و قاچدیلار، حتّی اؤز آروادلارینی و اوشاقلارینی قوروماق اوچون دایانمادیلار" ،- یازیردی..
عالی کومیسسار ائرمنیلرین قارسدا تؤرتدیکلری حرکتلره ده دیقتی جلب ائدیردی. یازیردی کی، اونلارین قارسداکی حرکتلری آمئریکالیلاردا تامامیله نیفرت یاراتدی. سون ایکی ایل عرضینده قافقازدا ائرمنیلر اؤزلرینی ایداره ائده بیلمهدیکلرینی، خوصوصن حاکیمیتلری آلتیندا اولان میلی آزلیقلاری ایداره ائتمک و اونلارلا کئچینمهدیکلرینی قطعی شکیلده گؤستردیلر. عالی کومیسسار یازیردی کی، ایستانبولدا اولدوغوم ایکی ایل مودتینده قافقازدا اولموش چوخلو آمئریکالی ایله گؤروشدوم، اونلارین آراسیندا ائرمنیلرین اؤزلرینی ایداره ائتمهیه قادیر اولدوقلارینی تصدیق ائدن بیر نفر تاپمادیم. ائرمنیلرله ایشلهین آمئریکالیلارین چوخو اونلارا نیفرت ائدهرک، اییرهنهرک اورادان گلمیشلر. عالی کومیسسار یازیردی کی، من ائرمنیلره نیفرت ائتمیرم، لاکین اهالیسینین 25%-دن آزینین ائرمنیلر اولدوغو ائرمنیستاندا موستقیل دؤولت یارادیلماسی ایدئیاسینا اینانمیرام. علاوه ائدیردی کی، ائرمنیلر اؤزلرینی ایداره ائده بیلمیرلر و اونلارین هئچ بیر زامان دیگر خالقلاری دا ایداره ائتمهسینه یول وئرمک اولماز، و شوبههسیز، هر هانسی بیر خالق اگر ائرمنیلرین حاکیمیتی آلتیندا اولاجاقسا، اونلار ائرمنی ظولمونه و زوراکیلیغینا معروض قالاجاقلار.
م.بریستول او واختادک آبش-این بو مسلهیه موناسیبتده یوروتدویو سییاستی دوغرو حساب ائتمیر، ائرمنیستان اوزرینده آمئریکا مانداتی قورولمایینجا مادّی یاردیمین آیریلماسینی پوللارین ایتیریلمهسی سایاراق میثال گتیریردی: ایکی ایل عرضینده بیز ایشسیز ائرمنیلر اوچون ایجتیماعی ایشلره پول آییردیق و اون آلماق اوچون 50 میلیون دوللار وئردیک. بو نهنگ وسایتدن نه چیخدی؟ نانکورلوقدان باشقا هئچ نه. مورکّب وضعیت یارانان کیمی ائرمنیستاندا اولان ان بؤیوک دوستلاردان بیری، هانسی کی، اونا ان فعال یاردیم ائدیلمیشدی، شخصی موحافیظهسی اوچون تورکییهیه موراجیعت ائتمهیه مجبور اولدو. بئله بیر فاکت یاخشی معلومدور کی، ائرمنیلره یاردیم حاقیندا پروقرامین لاپ باشلانغیجیندان ائرمنی حؤکومتینه آجلیق چکنلره یاردیم اوچون وئردیگیمیز اون و ارزاق یوکسک رسمی آداملار طرفیندن منیمسنیلدی و شخصی ریفاهلاری اوچون ساتیلدی. ائرمنیستان بولشئویکلر طرفینه کئچدیکده ایسه بورجلارینی اؤدمکدن ایمتیناع ائتدی. بو بورجلاردان بیرینی، اونون دیرینده بیز اونلارا سؤز وئردیکلری اوچون وئردیک، لاکین اونلاردا هئچ بیر عؤهدهلیک یوخدور. بیزیم حیصهلریمیز و خالقا اینام اساسیندا وئردیگیمیز ایستیقراض سوندا بیزیم اؤزوموزه قارشی یؤنلدی.
عالی کومیسسار قئید ائدیردی کی، سیز مندن چوخ، آوروپا دؤولتلرینه اینانیرسینیز. ایندییهدک آوروپا اؤلکهلری دونیانین بو حیصهسینده هئچ بیر میلتی قوروماییبلار. اونلار اؤز ماراقلارینی گودوبلر. اگر آبش ائرمنیستانین سرحدلرینی قوروماق اوچون تأمیناتا گیرسه، اوندا بو، آبش-این آوروپانین قالماقاللی ایشلرینه قاریشماسی اوچون ان یاخشی اوصول اولار. م.بریستول بیلدیریردی کی، سئور موقاویلهسی هئچ کیم طرفیندن تصدیق ائدیلمهدیگی اوچون موستقیل سیاسی واحید کیمی ائرمنیستان دا مؤوجود اولمامیشدیر. ائرمنیستانین سرحدلری بو موقاویلهنین تصدیقیندن آسیلی ایدی. بو موقاویله ایسه حیاتا کئچمهدی. همین سرحدلرین موعینلشدیریلمهسی تورک میلتچیلرینین ائرمنیستان اوزرینه هوجومونا گتیردی. ائرمنیستان یئنه ده ان خوش خیاللاردان اذیت چکدی. عالی کومیسسار یازیردی: "سیز گؤرهجکسینیز، سوندا آوروپا دؤولتلری ائرمنیلر اوچون هئچ بیر شئی ائتمهیهجکلر". اونون فیکرینجه، آبش آوروپا دؤولتلری ایله سؤودهلشمهیه دئییل، یاخین شرقین بوتون خالقلارینین خئیرینه اولان سیاسی خط ایله چیخیش ائتمهلی ایدی. داها سونرا قئید ائدیردی کی، اگر بیز بو سییاستی ایکی ایل اول قبول ائدیب، حیاتا کئچیرسهیدیک، اوندا چوخ شئیه نایل اولاردیق. عالی کومیسسار بونون هله گئج اولمادیغینا اینانیردی.
آبش عالی کومیسسارینین فیکرینجه، یاخین شرق چیرکاب قویوسو ایدی. بو قویو آزاد ائدیلمهلی و تمیزلنمهلی ایدی. بو اراضینین موعین بیر حیصه سینده ائرمنیستانین یارادیلماسی و یونانلارین مسکونلاشدیریلماسی ایدئیاسی یئنی تورکییهنین یارادیلماسی ایله بیر چیرکاب قویوسونون عوضینده اوچ یئنی چیرکاب قویوسونون یارادیلماسی دئمک اولاردی. عالی کومیسسار یاخین شرقه دایر باش خطی قبول ائدیب، اونا اویغون حرکت ائتمگی تؤوصییه ائدیردی. اونون فیکرینجه، اگر آبش عوثمانلی ایمپئرییاسینین هر هانسی بیر حیصهسینده ائرمنیستانین موستقیللیگی اوچون مسئولیت گؤتورردیسه، اوندا آمئریکالیلار اؤز حرکتلرینه هئچ بیر زامان برائت قازاندیرا بیلمزدیلر. عالی کومیسسار قئید ائدیردی: "چونکی بئله پروسئدور قانونا و عدالته اساسلانمیر".
م.بریستول اینگیلترهنین باش ناظیری للوید جورجون "موصطافا کامال قییام قالدیریب و قییامچیدیر" فیکیرلری ایله راضیلاشمایاراق گؤستریردی کی، اولا بیلسین، او، جیدی و محدود معنادا قییامچیدیر، لاکین محض موتتفیقلرین فعالیتی تورکلری قییاما قالدیردی. او یازیردی کی، من تورکلرین حرکتلرینه برائت قازاندیرمیرام، لاکین اگر سیز تورکلری اؤیرهنهرک اونلاری اؤز نظارتینیزده ساخلاماق ایستهییرسینیزسه، اوندا اونلاری هیددتلندیرمهیین، غضبلندیرمهیین، صحنهدهکی وحشی بوغا کیمی قیزدیرمایین.
نظردن قاچیرمایاق کی، بو فیکیرلر یازیلارکن تورکییه اراضیلرینین بیر حیصهسی و ایستانبول ایشغال آلتیندا ایدی، تورک خالقی آنتانتا اؤلکهلرینه قارشی موصطافا کامال پاشانین رهبرلیگی آلتیندا ایستیقلال موحاریبه سینی آپاریردی. مارک لامبئرت بریستول ایسه موتتفیقلرین ایستانبولدا اوتوران عالی کومیسساری ایدی.
قایناق: زامان آز
کؤچورن: عباس ائلچین


c: text/html

text:
شجره تراکمه آتلی کتاب، تورکمن خلقی نینگ نسبی، گلیپ چیقیشی، تاریخی، یایران یرلری، مدنیتی، رسم و رواجی باره ده قیمتلی معلومات بریان ارزشلی اثر دیر. بو کتابی میلادی 17 نجی عصر ده خیوه خانی ابوالغازی بهادرخان (1603 ـ 1664 م.) یازیب دیر. بو اثر ده ابوالغازی خان تورکمن خلقی و اونینگ دولتدارلیق تاریخینی قدیم دورلردن باشلاپ اؤز دورینه چه یازیب گورکزیار.
تورکمن خلقی نینگ تاریخی حقینده باشقه کوپ اثرلر، جمله دن: دیوان اللغات الترک، الکامل، عجایب البلدان، تاریخ طبری، حدودالعالم، تاریخ گردیزی، جامع التواریخ و روضه الصفا یالی اثرلرده قیمتلی معلومات لار بیریلیب دیر. ولی بو کتاب لاردا تورکمن لر حقده بیریلیان معلوماتلار کوپ غیسغا بولوب یاده ایزی گیدرلی دأل دیر. ابوالغازی خان هم شول کمچیلیگی دویوب «شجره تراکمه» نی یازماغا اورنیغیب دیر. بو تاریخی کتاب لاردان وباشغه تورکمن لرینگ آراسینده بو لارینگ جد اعلی سی بولان ـ اوغوز خانینگ عمری، ادن ایشلری، اوروش ـ یوریشلری و اولاد لاری حقده اینگ ایرکی دورلردن باشلاپ « اوغوز نامه» دییه ن تاریخی ـ حماسی اثر دؤراپ دیر. اوغوز ناما نینگ متنی عصرلار بویینچا اویتگأپ دیر. اونینگ اسلامدان اؤنگکی متنی بیلن اسلام ظهوریندن سونگقی عصرلاردا دورأن متنینده کوپ تفاوتلار گؤرینیار. ابوالغازی خان اثرینی یازانده بو داستانینگ سونگقی واریانتیندان خیرلانیبپدیر.
ابوالغازی بهادرخان «شجره تراکمه» آتلی کتابینی یازماغا باشلامازدان أونگ ، بو اثره دگیشلی کوپ تاریخی اثرلری اوقاپ، انیق و قیمتلی مواد جمعلاپ دیر. شونینگ بیلن بیرلیکده بو کتابی یازماقده ترکمن لرینگ اره سینده بار بولان تاریخی منبعلر، شول جمله دن « اوغوز نامه» و «کتاب داده قورقوت» دان گینگ فایده لانیب دیر. شونینگ اوچین اونینگ بو اثری، اوغوز ـ ترکمن تاریخینا دگیشلی بولان بویله کی تاریخی چشمه لر بیلن دنگ چیقیار. یونه اولارینگ کابیر لری نینگ آره سیندا پادشاه لارینگ آت لارینا و حکمرانلیق ادن ییل لارینا دگیشلی غرشیلیقلار ، یالنگیشیقلار بار. ابوالغازی کتابی یازانده بو یاغدای لارینگ همه سینی دوزه دیپ دیر.
ابوالغازی خان «شجره تراکمه» ده تورکمن لرینگ همه اوروغلاری، طایفه لاری و دودمان لاری نینگ گچمیشی و تاریخی باره دا دوریپ گچمأن، بلکه دینگه اوغوز لارینگ بیر بوله گینه نظر تاشلاپ دیر. مثلا بو کتاپ دا غزنویلار باره دا اولاری قایی اوروغیندان دیسه ده، اولار باره دا انیق و گینگیشله یین معلومات برمأندیر. شونینگ یالی، قراخانیلار، سلجوقلار، قره قویونلی لار، آق قویونلیلار، افشارلار، عثمانلیلار، باره ده هم بو اثر ده أوران آز معلومات بار. شجره تراکمه ده کوپ راگ سالور ـ أرساری تورکمن لری نینگ شجره سینی گؤرکزیب و باشغه اوروغ لارینگ شجره سی گؤرکزیلمأن دیر.
هر حال دا بو کتاب اوقوچیلار اوچین ایکی باقیمدان اهمیتلی دیر: تاریخ و اتنوگرافی باقیمیندان، همده ادبی جهت دن. شول اهمیتی نظر دا توتیب، بیز بو قیمتلی اثری چاپا تیارلاماغا اورنیقدیق. کتابی ترتیبه سالیب یازانده میلادی 1958 ییلده لیلینگراد دا اکادیمسن قونونوف ینگ نشر ادن متنینی اساس ادیندیک ، همده 1992 نجی ییلده حرمتلی عالم پ. رجوفینگ کوششی بیلن عشق آباد دا چاپ بولان متندن هم فایدالانیپ، بار بولان یالنگشیق لاری دوزتدیک. آیدیش گیره ک که بو اثر شول عصرلار ده عموم ترک طایفه لاری نینگ ایچینده رواج بولان ترکی چغتایی دیلینده یازیلیب دیر. بیز کتابی چاپ ادنده اثرینگ دیلینی، و سبکینی هیچ خیلی اوزگرتمأن مؤلفینگ یازانی یالی املادان خیرلاندیق.
فرصت دان فایدالانیب تانیلان عالم اکادمیسن کاندیدی دوکتور محمدیعقوب واحدی جناب لریندان بو کتابینگ لینینگراد دا نشر ادیلن معتبر نسخه سینی بیزینگ اختیاریمیزدا غویانی اوچین تشکر اتیارین. من الله توفیق.
يازوچي: خیوه خانی ابوالغازی بهادرخان (1603 ـ 1664 م.)
تیارلاوچی: محمد صالح راسخ يلدرم
PDF لشتيرگن: http://gunturk.tk
Filed under: تورک آجونی, تورکچه, تاریخ |

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ترامپا ایران چاغریسی
مکرون، بوتون امضاچیلار طرفیندن وئریلن سؤزلره رعایت ائدیلمهسینین اؤنمینه توخوندو
فرانسا پرزیدنتی امانوئل مکرون، آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپی، ایران ایله واریلان آنلاشمایا اویمایا چاغیردی.
الیزا ساراییندان وئریلن یازیلی آچیقلامایا گؤره، ایکی لیدئر، ایران ایله ۲۰۱۵ده ائدیلن نوکلئر آنلاشما و قوزئی کره مسئلهلرینی مذاکیره ائتدیکلری تلفن دانیشیغی گرچکلشدیردی.
پرزیدنت مکرون، فرانسانین، ایران ایله ائدیلن نوکلئر آنلاشمانین تامامیله تطبیق اولونماسینداکی قرارلیلیغینا و بوتون امضاچیلار طرفیندن وئریلن سؤزلره رعایت ائدیلمهسینین اؤنمینه توخوندو.
مکرون، اورتادوغودا دائمی ثابیتلیگین تامین اولونماسی آماجی ایله ایران ایله بالیستیک پروگرامی و بؤلگهسل سیاستی اوزریندن گوجلندیریلمیش بیر دیالوگ قورولماسینین یانی سیرا واریلان آنلاشمانین دوغرو بیر شکیلده قوهیه قویولموش اولماسی لازیم اولدوغونو قید ائتدی.
فرانسا پرزیدنتی، ۸-۱۰ ژانویه تاریخلری آراسیندا چینه سفری زامانی گوندمه گلن قوزئی کره ایله باغلی گلیشمهلر حاقیندا دا ترامپا معلومات وئردی.
مکرون، قوزئی و گونئی کره آراسیندا سون گونلر یئنیدن ارتباط قورولماسینین اولوملو بیر گلیشمه اولدوغونو وورغولادی.


text:
ربغوزی
ربغوزی تخلّصی ایله تانینان برهانالدین اوْغلو ناصرالدین (13- میلادی یوز ایل سونلاری ـ خورازمین رباطاوْغوز موضعی؛ اؤلوم: ۱۴ یوزایلین باشلاری) شاعیر، یازیچی، مفسر.
یاشامی[دَییشدیر]
رباط غزدا قاضیلیک قیلان.
شرق خالقلاری شفاهی یارادیجیلغینی، ریوایتلرینی، اولیا ـ انبیاء قونوسونداکی حیکایتلری اوشاق ایکن اؤرگنمیش، اؤز ده چوْخ عیبرتلی حیکایتلر، قصهلر یازمیش. تورکیه خالقلار ادبیاتی تاریخینده بیرینجیلردن اوْلوب نصرده ریوایتلردن حیکایت، حیکایتلردن قصه یارادیشینی باشلامیشدیر. بیزه گؤره «قصص ربغوزی» (۱۳۰۹-۱۳۱۰میلادی) چاغیمیزا قدر قالمیش اثری دیر. اثر مسلمان موغول بیگلریندن ناصرالدین توقبوغانین تاپشیریی ایله یازیلمیش.
قصهنین ۱۵. یوزایللگیه عاید الیازماسی لندنده کی بریتانیا موزهسینده، ۱۶ یوزایلده کؤچورولن نسخهسی سنت پترزبورگدا، ۱۹ عصرده کؤچورولن قولیازما، هابئله باسما نوسخهلری اؤزبکیستان فا شرقشناسلیق انستیتوتوندا (inv. №1025, 7397, 1874) ساخلانیلیر. تهران کیتابخاناسیندا دا بیر نوسخهسی ساخلانیلیر.
قایناق[دَییشدیر]
- اؤزبک ادبیات تاریخی (۵جیلد)، ۱.نجی جیلد، تاریخ، ۱۹۷۷، ص؟؛ Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 1j., T., 1977.


text:
توجه
این وبلاگ به آدرس جدید زیر منتقل شده است لطفا برای مطالعه به آدرس زیر مراجعه فرمایید:
http://emadnasimi.blogfa.com//
آ (2) 675 - ب (2) 132- ح 218- س 19- ق 317
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
بو نه قدّ و نه قامتدیر کی بنزهر سرو بالایا،
بو نئجه حۆسنِ صورتدیر کی نور احسان ائدهر آیا.
نه خورشید منوّردیر یۆزۆن عالمده، یارب! کیم
مَلکدیر واله و حئیران، بوگۆن حۆسنِ دل ارایا.
قاشیندیر قابَ قَوْسَین گؤر کی اسراری نه مُغلقدیر،
ولی بو سیرری اول بیلدی کی قوربان اولدو اول یایا.
لبین شول لعل احمردیر، دیشین اول دُرّ گؤهردیر،
کی لعلی توپراغا سالدی، بوراخدی دُرّی دریایا.
روخون کیمی مزین دیر گۆل ایله لالهنین رنگی،
یاناغین عکسی دۆشمۆشدۆر مگر کیم وَرد حمرایا.
جهانین توپراغی چۆن کیم عبیر و عنبر اولموشدور،
صبا مشکین ساچین بویون ساچالی داغ و صحرایا.
وصالین ایستهین عاشیق، عجب سئودایا دۆشمۆشدۆر،
جهان و جانی ترک ائیلهر، دۆشهر هر کیم بو سئودایا.
بو گۆن، ای خوبلارین شاهی! امیر دلبران سنسن،
خیالین لشکری وئردی كؤنۆل شهرینی یغمایا.
گؤزۆمدن گرچی پنهاندیر نیگارین صورتی اما،
گؤرۆنن وجهیدیر آنین نظر قیلدیقجا هرجایا.
جمالین وصفینی سؤیلهر نسیمی، ای قمر طلعت!
یئتیردی نۆطقۆنۆ حقدن گۆنش تک یوخسول و بایا.
آ (2) 673 - ب (2) 135- ح 217- س 17- ق 315
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
بنفشه زۆلفۆنۆ سالمئش گۆل اۆسته عنبرین سایه،
كؤنۆل حئیران و زار اولموش، بو ریحانِ سمنسایا.
لطافتدن وئریر عکس لبی لعل بدخشانا
ظرافتدن اورار طعنه، دیشی لؤلؤی لالایا.
پریشان حال اولموشدور كؤنۆل زۆلفۆن سوادیندان،
بو دیوانه نهدن دۆشمۆش بو پیچاپیچ سئودایا؟
خطین ریحان دۆرۆر گؤرکیم گؤیهرمیش کوثر اۆستۆنده،
و یا رحمتدن آیتدیر اوخونموش بدر ایلن آیا.
ازل نقاشی یازار کن، جمالین نقشینه داممیش
قلمدن نقطهی عنبر، بو گۆل برگ دل آرایا.
نه گۆل اولا گۆلۆستاندا کی بنزهر اوش بو روخسارا،
نه سرو اولا کی بوستاندا اولا همتا بو بالایا.
نه شیرین شرحینی آیدیر نسیمی لبلرین، یارب!
کی مست اولدو حلاوتدن بو طوطی شکرخایا.
آ (2) 665 - ب (2) 129 - ت 93 - س 17- ق 313
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
دۆشۆرمۆش عنبرین زۆلفۆن هومایون کؤلگهسین آیا،
تَعالَی الله زهی سۆنبۆل، تَعالَی الله زهی سایه.
نظیرین یازاماز آیروق، ازل نقاشی روخسارین،
کی حۆسنۆن دؤورۆ ختم اولدو ، بو روخسار دل آرایا.
قاشین معراجینا صوفی ایریشمک ایستر، ای حوری!
ولی هر قاصیر ادراکین عُروجو ایرمز اول پایا.
یۆزۆن وَالشَّمْس و یس دیر، قاشینلا کیپریگین طه،
تانیقدیر الَّذی اَسْری، بو معراج و بو اَسْری یا.
روخون اسماء حُسنی دیر، تَعالی شَأْنَهُ گؤرکیم،
نه احسان ائیلهمیش محسن، بو حۆسنِ صورت اسمایا.
ساچئندیر لَیلَة الاَسْرا، قاشین اسرار ما اَوحی،
قانی حقدن ایریشمیش جان، بو ما اَوحی و اَوْحی یا.
وصالین قیمتی دُردۆر، نهایتسیز دنیز عشقین،
بو دُرّون کانین اول بولدو کی غرق اولدو بو دریایا.
روخون رنگی، ساچین بویو، نه زیبا رنگ و بودور کیم،
گۆلۆ گۆلزارا گؤندهردی، بوراخدی مۆشکۆ صحرایا.
گل، ای طوبی! سجود ائیله بو سیمینبر سهی سروه،
کی امر وَ اسْجُدُوا گلدی بو رعنا قدّ بالایا.
پریشان زۆلفۆنۆن حالین نئدهرسن بیلمک، ای عاقیل!
بو سئودا اینجه سئودادیر، دولاشما سن بو سئودایا.
ساچین وصلیندن اول عاشیق، حیات سرمدی بولدو،
کی تسلیم ائیلهدی جانین بو ریحانِِ سمن سایا.
مُعنبر عبهر تۆرکی، ائوین یغمالادی آخیر،
موغول هر خاندا وارئرسا، دۆشهر تاراج و یغمایا.
نهنگ مَجْمَعُ البَحْرین خروج ائتدی مکانیندان،
صدف آغزینداکی دُرّی بوراخدی قعر دریایا.
بوگۆن شول ماه تابانین یۆزۆن گؤر ظاهیر، ای عابید!
کی محروم اولدو اول خاسیر چۆ مغرور اولدو فردایا.
نسیمی چۆن سنی بولدو، دو عالمدن وحید اولدو ،
کسیلدی ما و منلیکدن اولاشدی ذات یکتایا.
آ (2) 644 - ت 92 - ب (3) 126 - س 20- ع 232- ق 303
مفتعلن مفاعلن، مفتعلن مفاعلن.
صورتِ حققه، ای قمر! بدر روخوندور آیینا،
داش اولا کیم کی صورتین، اولمایا عاشیق آیینا.
عشق روخون، طریقیدیر، دار سلامتین یولو،
منزیلینه قاچان ایرهر کیم کی بو یولدا تایینا؟
دۆنیا و مۆلک و مالینا مئیل و محبت ائیلهمه،
چۆن گئدهجکسن، ای مَلیک آخرتین سرایینا.
حور ایله جنت و لیقا گؤرمگه حقدن اؤیله بیل،
کیم کی یۆزۆنده گؤرمهدی حققی بوگۆن معاینه.
وصل روخوندان، ای پری! تا ابد اولدو مُحتَجب،
کیم کی مقید اولمادی زۆلف گره گوشایینا.
فاتحهدیر آنین یۆزۆ، نون و الیفدیر آیتی،
صلّی و سلّما علی صورت جانفزایینا.
زۆلف دوتاسینین غمین سور بو اسیر عشقه کیم،
اولدور اسیر ائدهن منی سلسلهی دوتایینا.
باشینا کیم کی دۆشمهدی کؤلگهسی عنبرین ساچین،
دؤولته صادق اولمادی، اوغرامادی هومایینا.
عشقینه کیم کی قیلمادی باشینی، جانینی فدا،
دردینه چاره بولمادی، اوغرامادی دوایینا.
وئرمیشم اول قارا ساچین قول و قرارینا كؤنۆل،
گر چی اینانمازام آنین عهدینه و وفایینا.
حۆسنِ روخون زکاتینی آیا گر ائیلهسم عطا،
مهر مُنیر طلعتین نورونا یانا یایینا.
حۆسنۆله خالیق بشر، ختم ملاحت ائیلهدی،
دؤولت آنین کیم اوغرادی ختمهسینین دوعایینا.
جان وئریجی لبیندهدیر شربتی، خسته کؤنلۆمۆن،
کیمدیر ایرشدیرهن آنی شربتینین شفایینا.
لعل لبین حدیثینی اینجیه نیسبت ائیلهین،
گؤر نه جفالار ائیلهدی گؤوهر جانفزایینا.
عشقینه وئرمهسین كؤنۆل شول صنمین، نسیمی تک،
کیم کی تحمّل ائیلهمز جؤورۆنه و جفایینا.
آ 640 - ب (2) 152 - ت 89 - ح 232 - س 6- ع 236- ق 301
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن.
باشینی توپ ائیله گیل، گیر وحدتین میدانینا،
ای كؤنۆل! مۆشتاق ایسن گر زۆلفۆنۆن چوگانینا.
عاشیقین قانیله اوینار دلبرین سیمین الی،
ای یالانچی عاشیق، ابسم! گیرمه عاشیق قانینا.
چکمهین عشقین بلاسین، گؤرمهین هجرین غمین،
دردی درمانسیزدیر آنین، چاره یوخ درمانینا.
جانینی قوربان ائدهندیر یار ایچۆن گئرچک شهید،
صد هزاران رحمت اولسون، شول شهیدین جانینا.
زۆلفۆنۆن سیررین نه بیلسین زاهید، آنی سور منا.
گر اسیر اولماق دیلهرسن زۆلف جان افشانینا.
گل نیقابین طرفینی گۆلگۆن یاناغیندان گؤتۆر،
تا گۆلۆستان گۆلمهسین آیروق گۆل خندانینا.
خوبلارین باغیندا چوخدور فیتنهلی نرگیس، ولی،
فیتنهلیک ختم اولدو آنین نرگیس فتّانینا.
لعل و مرجاندیر دوداغین، لؤلؤی تردیر دیشین،
آفرین شول بحر کانین لؤلؤی مرجانینا.
کیپریگین ناوک اوخودور، قاشلارین چاچی کمان،
اوغراماز عاشیقدن اؤزگه شول اوخون پیکانینا.
ای نسیمی! گر سؤزۆن معناسی بی پایان دگیل،
نئچۆن ایرمز کیمسهنین فیکری آنین پایانینا.
ب (2) 142 - ت 88 - آ (2) 555 - ح 28 - س 3- ق 308
مفتعلن مفاعلن، مفتعلن مفاعلن.
نور تجلّی شعلهسی دۆشدۆ ازلده آلینا،
گؤزلریمین بو رنگ ایله یاشی بویاندی آلینا.
معجزهی محمّدی گؤزلری سئحر ائدهر آنین،
رحمت حق بو جادونون امّتینه و آلینا.
جهد ائدهرم کی آلینا کؤنلۆمۆ وئرمیهم، ولی،
هم بیلیرهم کی، عاقبت آلینا کؤنلۆم آلینا.
کیمسه اگرچی ایستهمز دوشمگی فیتنهیه، ولی،
شۆکر ائدیرهم کی دۆشمۆشم آلا گؤزۆنۆن آلینا.
دۆشدۆ نسیمینین باشی، زۆلفۆ کیمی آیاغینا،
دۆشهلی جان گؤزۆ آنین بدر معمم آلینا.
آ (2) 638 - ب (2) 137 - ت 88 - ح 211 - ق 299
مفتعلن مفاعل، مفتعلن مفاعلن.
دۆشدۆ یئنه دلی كؤنۆل گؤزلرینین خیالینا،
کیم نه بیلیر بو کؤنلۆمۆن فیکری نهدیر، خیالی نه؟
آل ایله آلا گؤزلرین آلدادی آلدی کؤنلۆمۆ،
آلینی گؤر نه آل ائدیر، کیمسه ایریشمز آلینا!
قیمتینی دوداغینین دگمه خسیسه سورما کیم،
من بیلیرهم کی جان ایله سوسامیشام زۆلالینا.
گؤزلرینه اسیر اولان، حالینی کؤنلۆمۆن بیلیر،
کیم کی بو حالا دۆشمهدی، قوی وارا کندی حالینا.
سیررینی شول قارا بنین یاناغی شرح ائدهر، ولی،
جان نولا گر فدا اولا یاناغینا و خالینا.
دادلی سؤزۆندن اوتانیر، آب حیات محو اولور،
گۆل به شَکَر نه نسنهدیر، کیم ایریشه مقالینا.
حۆسنِ جمال و صورتین، مجلیسی بَرکمال ایریر،
شرح و بیان و وصف ایله عقل ایرهمز کمالینا.
یۆزۆن، قاشینی گؤرهن، قارشی به قارشی، یۆز به یۆز،
سانما کی باخا او كؤنۆل بدرینه و هیلالینا.
آی ایله گۆن سجود ائدهر صورتینی گؤرۆجهییز،
بو نه جمال و حۆسن اولور؟ صلّی علی جمالینا.
بولدو نسیمی چۆن سنی، کئچدی هامیدان، ای صنم!
قویدو حریر و اطلسی، گیردی عبا و شالینا.
آ (2) 636 - ب (2) 140 - ت 97 - ح 27 - س 276- ق 299
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن.
یوخدور وفاسی دۆنیانین، آلدانما آنین آلینا،
رنگیندن اولدو منفعل، هر کیم بویاندی آلینا.
نقدی دغلدیر دۆنیانین، آنینلا بازار ائیلهمه،
نئچۆن کی هر کیم قلب ایله ائیلهرسه بازار، آلینا!
چۆن جۆمله قیل و قال ایمیش، دارُ الغُرورون حاصیلی،
شول بی ثباتین دۆشمهگیل، بیهوده قیل و قالینا.
آریسی یالاندیر، ساقین، دادلیسینا آلدانما کیم،
آجیدیر آنین شکّری، آغو قاتیلمیش بالینا . . .
آ (2) 676 - ع 234- ق 318
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
گل ای سرکش نصیحتدن بوراخ عقلین قولاغینا،
گؤزهت کیم نئچه لذّتلر وئریر جانین دیماغینا.
گل اولما زاغ وش ابتر، یئگیل طوطی کیمی شکّر،
ائشیت بۆلبۆل نئجه اؤتر قونوبان گۆل بوداغینا!
کئچیردین عؤمرۆنۆ مهمل، گرهک آغلا، گرهکسه گۆل،
داخی الین ایرۆر دهگیل آنین فردوس باغینا.
بو فانی دۆنیادا باقی قالان دئیو، گۆمان ائتمه،
یقین بیلگیل فنا ایلی ایرور عؤمرۆن چیراغینا . . .
آ (2) 642 - ب (2) 162- ت 91 - ح 223 - س 32- ق 302
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن.
سوسادی کؤنلۆم نیگارین لعل روح افزاسینا،
طالب شؤوقام حبیبین صورت زیباسینا.
ای صبا! اوغراشدیغینجا شول خورامان سروه توش،
مندن اؤپ آنین آیاغئن، سجده قیل بالاسینا.
گؤزلری سئوداسی عاشیق جانینا قیلدیقلارین،
اول بیلیر کیم عاشیق اولموش نرگیس شهلاسینا. . .
آ (2) 662 - ب (2) 164 - ت 91 - س 31- ع 237- ق 311
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن.
دۆشدۆ كؤنۆل آلا گؤزۆن آغینا و قاراسینا،
آیروق آنینلا کیمسهنین آغی نهدیر قاراسی نه؟
گلدی فغانا جان یئنه، نئی کیمی، سوز و درد ایله،
کیم نه بیلیر بو خستهنین دردی نهدیر، دواسی نه؟
طرّهسینین جفالارین، سورسا بو مبتلایا کیم،
ائیلهمیشم فدا آنین جانئمی هر بلاسینا.
چۆن کی جفاسیز، ای كؤنۆل! کیمسه مورادا ایرمهدی،
جؤوره تحمل ائیله، دور، شول صنمین جفاسینا.
نور ضیا ایچیندهیم غرقه، ولی بو حالتی
اول نه بیلیر کی دۆشمهدی مهر روخون هواسینا.
یک جهت اولغیل ای كؤنۆل! جان و جهانا اور قفا،
یۆزۆنۆ دوغرو دوت حقه، اور قامونون قفاسینا!
حۆسن و جمالا باخماغا آری صفا نظر گرهک،
دۆشمهسین آریسیز نظر آینهنین صفاسینا.
دلبر الینده عاشیقین قتلی نهدن حرام اولا،
عاشیقه چۆن حلال ائدیر وصلینی قان باهاسینا؟
چۆن بو یالانچی دۆنیانین عاقبتی فنا ایمیش،
کئچ قامودان نسیمی تک، باخما اونون بقاسینا.
آ (2) 641 - ت 90 - ح 221 - س 27- ع 239- ی 301
مفتعلن فاعلن، مفتعلن فاعلن.
یاندیریجی فۆرفتین یاخدی منی نارینا،
کؤنلۆم اولاشماق دیلهر یار وفادارینا.
عشقه اسیر ائیلهدی جانئمی شول جؤورو چوخ،
لطف ایله بیر باخمادی یار گرفتارینا.
اولدو گؤزۆمدن ایراق، شول صنمین صورتی،
یارب! ایریشدیر منی دؤولت دیدارینا.
گرچی سۆزۆلمۆش گؤزۆ ائیلهدی سایری منی،
رحمتی آنین قانی عاشیقِ بیمارینا؟
اۆرهگیمی یارالی ائیلهدی شؤوقون، ایریش!
یاراسینا باخ بوگۆن، قویما آنی یارینا!
یاندیریرام جانئمی شمعینه پروانه تک،
یانار ایمیش یار ایچۆن واصیل اولان یارینا.
مۆلک ایله مال، ای مَلَک! کیمسهیه چۆن قالمادی،
یوخ توت آنی، هیچه سای، قالما آنین وارینا.
عشقینه قالوا بَلی چۆن دئمیشم صدق ایله،
عهدینی سئندیرمازام، دورموشام اقرارینا.
یارا نسیمی کیمی جانینی قوربان ائدهن،
محرم اولور تا ابد، مخزن اسرارینا.
آ (2) 661- ق 310 - ت90- س 36
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن.
ای نازی چوخ دلبر! منی یاندیرما هجران نارینا،
چۆن یانارام پروانه تک شمعِ روخون انوارینا.
هجرین شرابی آجیدیر، موشتاقا ایچیرمه آنی،
نه چۆن کی یار اول آغویو، ایچیرمز، ای جان! یارینا.
حۆسنۆندن ای شمس و قمر! آفاقا دۆشدۆ فتنهلر،
کیمدیر یئتن اندیشهسی زۆلف و روخون اسرارینا؟
دۆنیا و عُقبادا منه مقصود سنسن یوخسا من،
عقبایا سنسیز باخمازام هم دۆنیانین مقدارینا.
وصلیندن اولدوم چۆن غنی، مۆلک ایله مالی نئیلهرم.
من کُنْ فَکان ـی وئرمیشم، وصل روخون دیدارینا.
ساچار خیالین نقشینه، لؤلؤی شهواری گؤزۆن،
ای دیشلری دۆردانه! باخ اول لؤلؤی شهوارینا.
یۆزۆن اَنَا الْحَق ـی منی زۆلفۆنده بر دار ائیلهدی،
منصور اولاندیر آسیلان عالمده عشقین دارینا.
تسبیح ایله سجاده چۆن زرق اهلینین ارکانیدیر،
عاشیقلره زۆلفۆن یئتر دعوت قئلان زونّارینا.
گر واصل اولماق یار ایله ایسترسن، ای عاشیق! بوگۆن،
گل اور نسیمی تک قفا کؤون و مکانین وارینا.
آ (2) 658 - ت 90- ح 213 - س 272- ع 238- ق 309
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن.
دیل بازارچیسی یالاندیر، وارمازام بازارینا،
گئرچک اولماز اگری دیل، اینانمازام اقرارینا.
صادق اولدور دیلینی کؤنلۆ ایله بیر ائیلیه،
اگری دیلدن نسنه گلمز، دورموشام انکارینا.
واری محنتدیر جهانین، نه اومارسان، ای كؤنۆل!
لعنت اولسون بو جهانا، هم جهانین وارینا.
دلبری اولدو کیمین کیم فانی دۆنیا، عاقبت
کئچدی عؤمرۆ، دؤیمادی، ایریشمهدی دیدارینا.
تخته چیخماق ایستهمز منصور اولان، یا منبره،
هر کی منصور اولدو، چیخدی شاه عشقین دارینا.
دۆنیانین ناز و نعیمی جیفهدیر، یعنی نجس،
ای كؤنۆل طاهرسن، آخئر سونما ال موردارینا.
حق بیلیر ایشینی، صبر ائت، فارغ اول، غصّه یئمه،
واختی یئتسین بو جهانین قوی وُ قاتلان کارینا.
هیچ گۆل اولماز تیکانسیز، هیچ شادی غصهسیز،
درمه گۆلۆندن آنین، چۆن گۆلۆ دگمز خارینا.
چۆن نسیمینین غمیندن فضل حق واقفدۆرۆر،
غم دگیل گر کیمسه اولماز مُطّلع اسرارینا.


text:
کولت. آز آنارین «گورجو فامیلییاسی» حکایهسینی تقدیم ائدیر:
بو نه قریبه تئلئقرام ایدی: «مورادوو اوقتایا ۲۹ باکیدایام رئیس ۲۰۳ قارشیلا» ایمضاسیز! ۲۰۳-جو رئیسله اوچان تییاره موسکوادان گلیر. اما آخی کیم اولا؟ موسکوادان هئچ کس گلهسی دئییل. هئچ کیمی گؤزلهمیرم. بو تئلئقرامی کیم ووروب گؤرهسهن؟.. آغلیما هئچ کس گلمیر.
هله یاخشی کی، تئلئقرامی آنام آلیب. باجیم آلسایدی، گؤر نه مرکیدی. دوز بیر ایل منی دولایاجاقدی.
سحر ائرکهن آئروفلوت آوتوبوسونون یومشاق کورسوسونه سرلنیب اؤز-اؤزومه فیکیر ائلییردیم: یاخشی، آخی من کیمی قارشیلاماغا گئدیرم؟
آوتوبوس شهرین یوخولو کوچهلریندن کئچیردی. من گلهجک موسافیریم حاقیندا دوشونهرک پنجرهدن یاتمیش شهری سئیر ائدیردیم. یاواش-یاواش یوخودان اویانان شهرین سحر منزرهلری فیکیرلریمی یاییندیریردی و من ناملوم تئلئقرامین مؤلفی حاقیندا قطعی بیر قرارا گله بیلمیردیم.
شهره سوبه اوباشداندان باخاسان. آنجاق او واخت شهرین اصل سیماسینی، داش سیماسینی، داش وارلیغینی گؤره بیلرسهن. بو زامان شهر چیلپاق، آدامسیز، حرکتسیزدیر، یالخیدیر بزک-دوزکسیزدیر، سسسیز-سمیرسیز، دانیشیقسیز، نئون رئکلامسیزدیر. ویترینلر ده سوکوتا قرق اولوب، آفیشالار دا. داشلار دونوب، سوسوب، اویویوب.
تک-تنها بیر پیادانین بوش، آدامسیز، میدانا دامجیلایان آددیملاری. آسفالتی ناخیش-ناخیش بزهیهن نارین یاغیش - سحر یاغیشی.
موسکوادا و اؤلکهنین باشقا شهرلرینده یاشایان بوتون دوستلاریمی، تانیشلاریمی خیالیما گتیریردیم - یئنه بیر شئی چیخمیردی. موختلیف سببلره کؤره - هئچ بیری اولا بیلمزدی. بلکه منیم باکی تانیشلاریمدان، دوستلاریمدان بیریدیر، موسکوادان گلیر، یوخ کی، یوخ. هئچ بیری اولا بیلمز، بیرجه جئیهوندان باشقا.
جئیهون کیچیک قارداشیمدیر. موسکوادا مئمارلیق اینستیتوتوندا اوخویور. واختیله من ده اورانی بیتیرمیشهم. بلکه گلن جئیهوندور. یوخ، اولا بیلمز، اولا سراغاگون اونونلا تئلئفونلا دانیشمیشام، اووقاتینین تلخ اولماسیندان بیلدیم کی، پولو یوخدور. اونون حالینی یاخشی باشا دوشوردوم. اؤزوم ده بئله وضعیته آز دوشممیشهم. موسکوادا، ائودهن اوزاقدا پولون قورتارا، ایللاه دا بایرامقاباغی. جئیهونا دئدیم کی، داریخماسین، پول گؤندررهم اونا. چوخ دا اولماسا، هر حالدا بایرام خرجلیگی اوچون کیفایت ائدر. اودور کی، چتین آغلیم کسیر، بو صحبتدن سونرا جئیهون لاپدان دورا گله باکییا. بیر ده آخی گلسه، داها آدینی نیه گیزلهدیر؟
آغلیما بیر فیکیر ده گلدی. اما بو فیکیر - خام خیال ایدی. قئیری-مومکون شئی ایدی، باش توتان ایش دئییلدی. اولا بیلمزدی.
نه ایسه، گومانلار، فرزییهلر ایچینده وورنوخوردوم کی، بیر ده گؤردوم بیزیم آوتوبوس آئروپورتون تزه بیناسینا یان آلیر. بیر مئمار کیمی بو بینا منی هئچ آچمیر. من، نئجه دئیرلر، کنج و یئنیلیکچی بیر مئمار کیمی وار قلبیمله هیسس ائدیرهم کی، بینانین لاییحهسینی چکمیی منه تاپشیرسایدیلار، ائله بیر شئی تیکردیم کی، هامینین آغزی آچیق قالاردی. سرنیشینلر بو بینانی گؤرهن کیمی قشش ائدیب تراپدان ییخیلاردیلار.
بیر نئچه دقیقهدن سونرا آچیق ائیواندا دایانیب ایندیجه ائنمیش تییارهیه ساری باخیردیم. تییارهنین قاپیسینا تراپ چکمیشدیلر، تراپین باشیندا هلهلیک تک بیرجه ایستواردئسسا دورموشدو. ماوی کوستیوملو ایستواردئسسا. سونرا قاپینین هاشییهسینده کؤک بیر کیشی گؤروندو، یاشیل شلیاپاسی واردی. اونون آرخاسینجا جاوان عسگر گؤروندو، سونرا اوشاقلی آرواد، باشقا بیر قادین، کیشی، قادین... آمان الله! خام خیال. قئیری-مومکون اولان شئی. «اولا بیلمز». بلی، اودور کی، وار. آغلیما گلن و آغلیمدان قوودوغوم فیکیر. تراپلا هوندور بیر قادین ائنیردی. یاراشیقلی و عظمتلی. جاوان و گؤزل.
ساچینین قریبه بورومو، پالتارینین قئیری-عادیلیگی درهال اونو باشقالاریندان آییریردی. من اونو بیر آن ایچینده - گونشلیک، قارا ائینکلرینی گئیهنه قدر تانیدیم. بلکه بو گئییمده، بو قیافهده اوستهلیک قارا ائینیی ده گؤزونده اولسایدی، هئچ تانیمایایدیم دا. اما تانیدیم - گؤزلریندن تانیدیم.
هر احتیمالا قارشی بوتون سرنیشینلره گؤز گزدیریردیم، اما آرتیق یوز فایز امین ایدیم کی، تئلئقرام اونداندیر و ایپدی اورا-بورا دؤیوکهرک منی آختاریر.
- سلام، - دئدیم.
- اوقتای، آی الله، من ده دئدیم، بلکه تئلئقرامیمی آلمامیسان.
- شئیلرین هاردادیر؟
- هئچ نییم یوخدور. عزیزیم، تئز منی بیر یئرده گیزلت. تئز تاکسی تاپا بیلریک؟
- بو ساعت تاپاریق. گئدک. خانیم خاریجی کشفیاتدان گیزلنیر؟
- تاکسیده هامیسینی دانیشارام. هئچ اینانا بیلمیرم کی، باکیدایام. عزیزیم، اما سن هئچ دییشمهمیسهن.
تاکسینین آرخا یئرینده اوتورموشدوق، او، گئری قاچان آئروپورت بیناسینا، یولا، هوندور چیراقلارا هریسلیکله باخیردی.
-اجب قیامت آئروپورتدور. لال بئیروتداکی آئروپورتا اوخشاییر. چوخدان تیکیبلر بونو؟
— اوچ ایل اولار، - دئدیم. - بلکه بیر دئیهسهن گؤروم آخی...
— بو ساعت، بو ساعت، هیرسلهنمه. بیلیرسن سنی گؤرمییمه نئجه شادام. ائله سنی گؤرمکچون گلمیشهم ده...
«بئله آلسایدی نه واردی کی - دئیه دوشوندوم، - بو جور خوشبختلییه اینانماق اولار؟ اؤزو ده بئله آسان؟»
- چوخ گؤزل،- دئدیم. یاخشی، بس نیه بئله گیزلین، سیرلی؟
- اجب ایشدیر، - دئیه، تعجبلهندی و پیچیلتییا کئچدی. - من ارلی آروادام، ایلک عشقیمین ووسالینا گلمیشهم، دئییرسن بس هئچ بیر سیرر-زاد اولماسین؟
اسمر منیم اوشاقلیق دوستوم ایدی. اون ایل بیر صینیفده اوخوموشدوق. منیم قاباغیمداکی پارتادا اوتوراردی.
ووسال، ایلک عشق، فیلان... یالاندیر. هئچ واخت من اونون ایلک عشقی اولمامیشام. او دا منیم. دوزدو، بیر آز خوشوما گلیردی. نئجه دئیرلر، بیر آز کسیردیم اوندان. اما ایلک مهببت-فیلان... هئچ یادیما گلمیر، منیم ایلک مهببتیم اولوب، یوخسا یوخ...
- نئجه باشا سالیم؟ بو یاخیندا بولقاریستاندان قاییتمیشیق. جامالی یاخین شرق اؤلکهلریندن بیرینه گؤندریرلر.
جامال اونون اریدیر. بؤیوک دیپلوماتدیر. دوغرودان، مجازی یوخ، حرفی معنادا. یالانچیلار سؤزو، آوروپانین بوتون اؤلکهلرینده ایشلهییب. آز قالا صفیردی، آتتاشئدی ندی. یوخ، البته، سفیر یوخ، اما آخیر واختلار دئیهسهن، دوغرودان دا آتتاشئ ایشلییردی.
آداملاردا قریبه بیر خاسیت وار - بیر-بیریله علاقهلرینی دراماتیک شابلون اوزره قورورلار. مثلاً، اول من فیلانکس حاقیندا چوخ یاخشی فیکیرده ایدیم، سونرا اونو تانیدیم، گؤردوم نه یووانین قوشودور. و یاخود: اول او منی آچمادی، اما سونرا گؤردوم کی، قیزیل کیمی آدامدیر.
بو شابلونون، بو سخئمین سببی، منجه، اوندادیر کی، هر آدام سؤوقی-طبیعی بیر دراماتورقدور. هر آدامدا دراماتیک اینکیشاف احتیاجی، کاراکتئری آچماق، سوجئت حرکتی یاراتماق، نه بیلیم داها نه احتیاجی وار. او کی، قالدی جاماللا منیم موناسیبتلریمه - بوردا هئچ بیر دراماتیک اینکیشاف، دییشمه، کاراکتئرین آچیلماسی و بو کیمی شئیلر یوخ ایدی. اولجهدن جامال منی آچمادی. اوندان سونرا دا هئچ واخت فیکریمی دییشمدیم. خوشوما گلمهدی، وسسالام، بیر دفعه گلمهدی و همیشه، دایما گلمیردی... یعنی سؤزون دوزو، آخیر واختلار سون یئددی-سککیز ایلده هئچ اونونلا گؤروشممیشدیک ده. بیر دفعه اؤتری، موسکوادا اونا راست گلدیم. دئدی کی، اسمر دوغوم ائویندهدیر. ولیهد گؤزلییریک. یادیمدادیر، ائله بئلهجه دئدی: ولیهد گؤزلییریک.
سونرالار باکیدا بیلدیم کی، قیزلاری اولوب.
اسمر باکی تورپاغینا دوشهنده اوزونده هیهجان، بیر قدر صونعی، بیر قادر قئیری-طبیعی چیلغینلیق واردی، اما ایندی یاواش-یاواش بو هیچان، بو چیلغینلیق قریم تکین اونون اوزوندان یویولوب-سیلینیر، یئرینه: آزاجیق اسبی نیگارانلیق ایفادهسی گلیردی. اما، کیم بیلیر، بلکه بو دا اونون ماسکالاریندان بیری ایدی. سنین نئچه ماسکان وار، - دئیه واختیله من اوندان خبر آلاردیم. او واختلار، منیم بئله سواللار وئرمک یاشیم چاتمیشدی، اما بو سواللارا اؤزوم جاواب تاپماق واختی هله قارشیدا ایدی.
- بورا باخ، - دئیه او، هوسله سوکوتو، پوزدو، اما بو هوس اؤزو بیر قدر ساختا ایدی، - بیلیرسن، هامیدان قاچمیشام. اریمدن، قیزیمدان، دوستلاریمدان، حتی درزیمدن - بو گون گرک اونون یانینا گئدیدیم. دوزدو، تامام، قاچمامیشام، بیرجه گونلویه. گئجه اوچورام گئری. گلدیم سنین آد گونونو تبریک ائدم، اما گؤرورهم سن چوخ دا ائله سئوینمیرسن.
- بوشلا گؤرک، حدیندن آرتیق شادام کی، گلمیسهن. فداکارلیغینی دا لازیمینجا قیمتلهندیریرم، هم ده کی، حادثهلری قاباقلاییرسان. منیم بو فانی دونیایا قدهم باسدیغیم گون بو گون دئییل، صاباحدیر.
- نئجه یعنی صاباح؟ بو گون ۲۹-او دئییل؟
- ائلدیر. اما من ۳۰-دا آنادان اولموشام. ۱ مای بایرامینا هدییه کیمی.
- یوخ، - بو سؤزو ائله قطعی دئدی کی، آز قالا منی ده شوبههیه سالدی، منیم لاپ یاخشی یادیمدادیر کی، سیزه آیین ۲۹-دا گلمیشدیم.
«ایلاهی، گؤر نیی یادیندا ساخلاییب؟ - دئیه دوشوندوم و هیسس ائتدیم کی، قهرلنیرم. قهرلهنیردیم کی، بو قادین، ایندی منه تامامیله یاد اولان بو قادین، دیورون گئییملریله بزنمیش بو قراندداما منیم باش توتمامیش ایلک سئودام - اوزاق و اونودولموش اوشاقلیق رفیقهم او آخشامی، ۲۹ آپرئل آخشامینی، ایللرین، اؤلکهلرین، یاد اوزلرین، یاد سؤزلرین ایچیندن کئچیریب ساخلامیشدیر. لاپ منیم اؤزوم تکی. آخی من ده او آخشامی دولاشیق اؤمرومون ایللری، گونلری ایچینده ایتیریب آتمامیشدیم. ایندی ده او آخشام - رنگلری، سسلری، قوخولارییلا بیرلیکده ایچیمدهدیر. او ایل بیز مکتبی بیتیریردیک، آنام ایجازه وئردی کی، بوتون سینفیمیزی قوناق چاغیریم. آد گونومو ده ۳۰-دان ۲۹-آ، شنبه گونونه کئچیرتدیک. ایندی نئچه ایللردن سونرا او آخشام بورادا تاکسیده بیزیم آرامیزدا - اسمرله منیم آرامدا ایدی. او آخشام اسمرین منه گتیردیی نرگیزلر، بیر ده اونون قیسا وورولموش ساچلاری. محض او آخشام اسمر اوشاقلیق ایللرینین اوزون هؤروکلرینی کسدیرمیشدی.
یادیمدادیر، بیزیم ریاضیات معلمیمیز بابایئو لؤوههنین قاباغیندا بیزه تئورئمی ایضاح ائدرکهن قفیلجهن سوساردی، فیکره گئدردی، سونرا ازبردن عمر خییامین، یا فوزولینین بیر بئیتینی دئیردی. او، شرق پوئزییاسینین بیلیجیسی، آشیقی ایدی. اسمرین اوزون هؤروکلرینه او، - شبی یئلدا دئیردی سونرا دا بیزه باشا سالاردی کی، شبی یئلدا ایلین ان اوزون کئجهسی - ۲۲ دئکابر کئجهسیدیر. اسمرین ساچلارینی قیسا کسیلمیش گؤرهنده کیشینین آز قالدی دیلی توتولسون. دوز بیر هفته درسده آنجاق ریاضیاتلا مشغول اولدوق. بابایئو ایندی آنجاق تئورئملر اثبات ائدیر، حل ائتدییمیز مسئلهلری یوخلاییر، تاپشیریقلار وئریردی. بیر هفته سونرا لؤوهه قارشیسیندا یئنه بیر تئورئمی ایضاح ائدرکهن. او، بیردن دایاندی، بیزه طرف چئوریلدی و اسمره باخدی: - ایندی سنین ساچلارین ۲۲ ایون گئجهسیدیر، - دئدی.
بو اوبرازین شرق پوئزییاسینا هئچ بیر دخلی یوخ ایدی. اونو بیزیم ریاضیات معلمیمیز ایجاد ائتمیشدی.
انتیقه کیشی ایدی بابایئو. کؤک، یئکپر، اورییاچیق، گاه هیرسلی، اوزونو گؤرمه، گاه خوش، مئهریبان، گاه آجیقلی، گاه شن. همیشه ده سسلی-کویلو. اما اؤلنده ساکیت اؤلدو. ساکیت و سس-کویسوز. سسسیز-سمیرسیز دایانان ساعت کیمی. چوخوموز اونون اؤلومونو نئچه آی کئچهندن سونرا بیلدیک. بئله اوزون مدتدن سونرا باشساغلیغینا گئتمک گولونج چیخاردی. گئتمدیم.
- سن بیلدین کی، بابایئو اؤلوب؟!
او، قملهنمهدی، ائله بئله - اوزونه کدر ماسکاسی تاخدی.
- هه، یازیق. جامال دئدی منه.
- جامال دا بیزیم معلمیمیز ایدی. او بیزیم مکتبه گلنده بیز دوققوزونجو صینیفده ایدیک. جامال بیزدن وور-توت یئددی-سککیز یاش بؤیوک ایدی. بیزه اینگیلیس دیلی درسی دئییردی.
- یاخشی، بیر دانیش گؤروم نه وار، نه یوخ. نئجه کئچیر اؤمرون؟
- بئله ده، - دئیه هوسسیز جاواب وئردیم و هیسس ائتدیم کی، جاوابیمین سویوقلوغو اونا توخوندو، اودور کی، درهال سوروشدوم:
- سن دانیش. سن نئجه یاشاییرسان؟
- الا - دئدی. - الادان دا الا. اساس اعتباریله خاریجده عؤمور کئچیریریک. اما موسکوادا دا حیاتیمیز الا کئچیر. یئنی ائوده اوچ اوتاقلی منزیل. تئلئفونو، آلتیندا قاراجی، واننادا قارا کافئل، دؤشهمهسی پلاستیک...
- سنه نه اولوب؟ نیه اؤزوندن چیخمیسان. مگر من سنه بیر شئی دئدیم؟
- آه، نه قدر هسساسسینیز. قلبینیز نه قدر اینجهدیر. بیر شئی دئدیم؟ داها نه دئیهجکسهن؟ دور بیر سؤی ده منی. بیر بونا باخ، سن الله. من آتیلا-آتیلا اوردان دوروب گلمیشهم بورا، ائله بیلیرسن آسان مسئله ایدی منیموون؟ گلمیشهم کی، او اوزاق آخشامی قایتاریم، او آخشام اؤمرومون ان خوش گونلریندن بیری ایدی. بو جناب ایسه اؤزونو چکیب اوتوروب، قویوب اؤزونو داغ باشینا، هئچ بو گون آد گونو ده دئییل.
من گولدوم.
- عزیزیم، - دئدیم، - اینان کی، سنین گلمیینه دونیالارجا سئوینیرم. بو منیمچون بایرامدیر، ان گؤزل هدییهدیر. صمیمی دئییرم. اما من یازیق، من بیچاره نئیلییم کی، دونیایا بو گون یوخ، صاباح گلمیشهم. اشی، بونون نه اهمیتی وار؟ اساس اودور کی، سن گلمیسهن. بیر شئی دانیشمیرسان آخی، ائله سیرلی گؤرکهمین وار کی، من ده قورخورام بیر شئی سوروشوم.
- یاخشی، قولاق - بو، یئنی بیر ماسکا ایدی. قایغیسیزلیق، شن، اوغلانواری شیلتاقلیق ماسکاسی. - موسکواداکی، بولقار آتتاشئسینین آروادی چوخداندیر منه تکلیف ائدیردی کی، زاقورسکا گئدک. من ده راضیلیق وئردیم، سونرا بیر رفیقهمی اونا قوشدوم، اؤزوم ده گلدیم بورا.
- الله، سن ساخلا، بیرجه دیپلوماتیک انگللر چاتمیردی.
- هئچ بیر انگل-فلان یوخدور. بیز جاماللا چوخدان باکییا گلمهیه هازیرلاشیریق. بیلیرسن نئچه ایلدیر بوردان چیخانیق. بورا گلنده ده گرک آزی بیر آی قوهوملارا-تانیشلارا قوناق گئدک. بیر ده آخی نئچه ایل خاریجده یاشایاندان سونرا گلیریک، آدی بؤیوکدور. دونیانین یاریسینی گزمیشیک. هدییه-فلان، اؤزون بیلیرسن ده... من داها بو ایللر عرضینده هامییچون هدییه آلیب هازیرلامیشام، اما هئچ ماجال ائلییب گله بیلمیریک. یقین بو ایل ده گله بیلمیجییک. بیر آیا یئنه گئدیریک خاریجه. اما منیم... - بیردن او لاپ اوشاق کیمی دوداقلارینی بوزدو، - ایچری شهر یامان دوشموشدو کؤنلومه.
اونلار ایچری شهرده یاشاییردیلار. تئز-تئز گئدردیم ائولرینه. کؤهنه پیللکهنین آلتیندا ایکی گؤز کیچیک اوتاق. اوتاقلارین بیرینین پنجرهسی بالاجا، چیرکلی هئیأته آچیلیردی. ایکینجی اوتاغین یئرلی-دیبلی پنجرهسی یوخ ایدی. بو اوتاق ایندیکی کیمی یادیمدادیر. بالاجا، لامپانین ضعیف ایشیغیندا ادبیاتدان ایفاده یازییا هازیرلاشاردیق، قیش آیلاریندا اسمرین آناسی کئروسینکانی گتیرردی اوتاغا - بیر آز قیزینماق اوچون. آناسی دئیردی کی، ائوده کیشی اولسایدی، بو اوتاغین دیوارینی دئشیب کوچهیه پنجره آچماق اولاردی. بئله پنجرهدن دنیز گؤرونردی.
محاربه چاغینین باشقا اوشاقلاری کیمی، اسمرین ده اوشاقلیغی چتین اولوب.
- بس نیه دئمهمیسهن جامالا؟
- قریبه سوال وئریرسن. جامالی تانیمیرسان؟ یادیندان چیخیب؟ او هئچ دییشمهییب.
یوخ، منیم یادیمدان چیخمامیشدی. اسمر مکتبی بیتیرهن کیمی جاماللا نیشانلاندی. جامال اسمره کؤهنه صینیف یولداشلارییلا گؤروشمیی قاداغان ائتمیشدی.
حتی صینیفده اوخویان واختدا دا من هردن جامالین آجیقلی باخیشلارینی توتوردوم. اسمر یولداشلارییلا چوخ دئییب گولهنده. بیزیم یاشیمیز - بیزیم عمومی وطنیمیز ایدی و بو وطنده جامال قریب ایدی. او بونو دویوردو. آنجاق من بونو سونرالار باشا دوشدوم.
اسمر خاریجی دیللر اینستیتوتونا داخیل اولدو جامال اوردا درس دئییردی، بیر ایلدهن سونرا ائولهندیلر، جامال عائلهسیندن آیری، تک یاشاییردی، اسمر ده اونون ائوینه کؤچدو. بیر گون اسمر بیزه زنگ ائلدی و هامیمیزی قوناق چاغیردی. - آنجاق دوز ۱۲-ده ها»
بیز هامیمیز گلدیک - اوغلانلار، قیزلار، بیر یئرده بؤیوموش، بیر-بیریله قاپاز-قاپاز اوینایان اوشاقلار. ایندی ده گؤزومون قاباغیندادیر، اؤ گون.
باشقا بیر عالمه دوشموشدوک. ترتهمیز، حدسیز سلیقیله، حدسیز زؤوقله بزدیلمیش بو منزیل تامام باشقا بیر دونیا ایدی. بو عالمین هر دئتالی، هر اشیاسی قئیدی-عادی ایدی و اسمر ده بو عالمین بیر اشیاسی ایدی. اما نیگاران، اؤز یئرینی تاپا بیلممیش، ناراحاتلیقلا بو یئری آختاران اشیاسی، سانکی او یئری تاپیب، ابدی او یئرده سابیتلشماک، هرکتسیزلشمک، دونوب قالماق ایستهیهن بیر اشیاسی.
اسمر جامالین آدینی بئله چکمهدن: «لئکسییادادیر، - دئدی، - ایکییه قدر لئکسییادا اولاجاق. ایکی ساعت واختیمیز وار»، بو سؤزلردن هامی اؤزونو داها دا پرت، ناراحات هیسس ائتدی. ان چوخ دا اسمر اؤزو.
اسمر قیزلارا منزیلی گؤستریردی. بیز اوغلانلار ایسه اوتاقدا قالمیشدیق، ائشیدیردیک کی، هارداسا سیگیرتمهلر چکیلیر، جوربجور مئخانیزملر و جیهازلار قورولداییر، هارداسا سو آخیدیلیر. بیز اؤزوموز ده آغزیمیزی آچیب سئروانتین ایچینه تاماشا ائدیردیک. سئروانتین ایچی نؤوبنؤو ائکزوتیک ایچکیلرله و چئشید-چئشید خاریجی مارکالی سیقارئتلرله دولو ایدی.
سونرا اسمر هامیمیزی ماسانین آرخاسیندا اوتورتدو. اؤزو متبخه کئچیب، بیر بوشقاب گتیردی. بوشقابدا ایسه... ایندی ده بونو خاتیرلایاندا بوغازیم قهرلنیر - بوشقابدا یئددی دنه اوجوز کاغیذا بوکولموش دوندورما وار ایدی - هرهمیزه بیری. اسمر دوشوب، اونلاری بیزیمچون آلمیش و بوز دولابینین بیر گونجونده گیزلتمیشدی. او بیزی بیرجه بونا قوناق ائده بیلردی.
او آن اؤمرومده ایلک دفعه منه ائله گلدی کی، اسمری سئویرم و بیردن ایستدیم اونو گؤتوروب بوردان قاچام، هئچ بیلمیرم هارا، بلکه یئنه ایچری شهره.
بوندان سونرا اونو گؤرمدیم، بلکه ده تصادفهن بیر-ایکی دفعه کوچهده راستلاشمیشدیق، بیلمیرم، هر حالدا یادیمدا قالماییب. بیر قدر سونرا اونلار باکیدان کؤچوب گئتدیلر.
- باخ دئیهسهن شهره چاتمیشیق. ائولری گؤرورسهن، بو لاپ تزه رایوندور.
- بیز هارا گئدجییک؟
- بیزه، البته، بیزه.
- یوخ، یوخ، نه دانیشیرسان؟ ائوده آنان، قارداشین.
- باجیم، - دئدیم، - قارداشیم موسکوادادیر. اوخویور.
- هاردا؟
- مئمارلیق اینستیتوتوندا.
- سنین کیمی، هه؟ یاخشی، دئ گؤروم ایشیندن راضیسان؟
- نئجه دئییم، عمومیتله راضییام. بیلیرسن ایللر کئچدیکجه آدامین آغلی گلیر باشینا. داها اؤزونو بشریتین داهیسی حساب ائلمیرسن، درک ائلیهنده کی، سن ده باشقالاری کیمی سن، باشقالاریندان بیریسهن، راهاتلاشیرسان. اسبیلشمیرسن، هؤوسهلهدن چیخمیرسان.
- گؤزل فلسفهدیر. هانسی دینه تاپینمیسان؟ زاقورسکا گرک سن گئدیدین.
- باخ، بو تزه شئیدیر. منی ایندییهجهن بیر چوخ شئیلرده اتهام ائدیبلر - کؤهنپرستلیکده و یالانچی نوواتورلوقدا، کونسئرواتیزمده و مودئرنیزمده، عنعنهلرین اسیری اولماقدا و عنعنهیه خور باخماقدا، مودا دالینجا قاچماقدا و مودادان گئری قالماقدا و سایره و سایره. اما دیندارلیقدا هله کی، اتهام اولونمامیشدیم. عقللارینا گلمهییب یقین.
- بئله دئ. هاردا بئله سنی اتهام ائدیبلر. دئمهلی، سن بؤیوک موباهیسهلر دوغوران بیر سنتکارسان، هه؟ مثلاً پیکاسسو کیمی.
- یوخ، یوخ، آغلین اورا گئتمهسین. بوتون بو قیزغین موباهیسهلر بیزیم شعبهنین داخیلینده جرهیان ائدیر. شعبهمیزده ده جمعی-جوملتانی سککیز آدام وار. بندهنیزین شخصیتی و ایشی ده اوردا موذاکیره اولونور.
- یاخشی، آخی سنین ایشین ندن عبارتدیر؟
- رایون مئهمانخانالارینین لاییحهلرینی چکیرم.
- اوی، اوقتای، اگر بیلسیدین دونیادا نئجه مئهمانخانالار وار. بیر مئهمانخانالاردا یاشامیشیق، ایکی گؤز ایستییر باخاسان. بولقاریستاندا بیلیرسن نئجه اوتئللر تیکیبلر، زولوتییئ پئسکی، سولنئچنی بئرئق - آدامین آغلی باشیندان چیخیر. سن گرک گؤرهسهن اونلاری. جامالنان من...
«جامالنان من» ایفادهسی منی خئیلی اسبیلشدیردی و اودور کی، من اونون سؤزونو آغزیندا قویوب بیر قدر کسکین خبر آلدیم.
- یاخشی، نه دئییرسن، بیزه گئدجییک؟
- یوخ، یوخ، من بورا گیزلی گلمیشهم. منی گرک سندن باشقا بیر کیمسه گؤرمهسین. تانیش-بیلیشی نظرده توتورام. گل ائله بئله شهری گزک، گؤستر منه باکینی، کئجه ده اوچوب کئدهجهم. گئرییه بیلئت ده آلمیشام. یاخشیمی؟
- بس شهری نئجه گزهجکسهن کی، ایستهمیرسن سنی گؤرهن اولسون؟
- بودئی، باخ، - دئیه او، قارا ائینیینی گؤزونه کئچیردی، - کیم منی تانییاجاق؟ کیم تانییاجاق کی، من همین او اسمرهم؟ تانیسالار دا قوی اثبات ائلسینلر کی، منهم، گؤرک نئچه اثبات ائدجکلر.
سوروجو منه طرف دؤندو:
- یاخشی، خالاوغلو، - دئدی. - هارا گئدجییک.
- باخ، بوردا ساخلا، - دئدیم. - گلیب چاتدیق. چوخ ساغ اول.
بیز داغوستو پارکا گئتدیک، آچیق یای کافئسینده یئمک یئدیک. بوتون شهر آیاقلاریمیز آلتیندا ایدی. بوتون شهر. گؤی دنیز، گؤمگؤی دنیز، بیر ده آغ، آغاپپاق گمی. کراسنووودسکا گئدن «قیرغیزیستان» گمیسی.
بوتون اوغلان اوشاقلاری کیمی، بیز ده دنیز سرگوزشتلری حاقیندا دوشونور، خزره باخیب اوزاق لیمانلار، فیرتینالار و اوکئانلاری آرزولایاردیق. بئله واختلاردا جوغرافییانی دا اونودوردوق. اونودوردوق. اونودوردوق کی، خزر آنجاق بؤیوک بیر گؤلدور. دونیانین باشقا دنیزلریندن و اوکئانلاریندان آیریلمیش قریب بیر گؤل - طبیعتین اجایب ائکسپئریمئنتی. دونیانین ان بؤیوک گؤلو. ان بؤیوک هوووزو. ان بؤیوک آکواریومو.
«قیرغیزیستان» آچیق دنیزه طرف یؤنهلهرک اوزون-اوزادی فیت وئردی و بو فیت سسی آراملا شهرین، دنیزین اوزرینه آخیب ارییردی.
- او آدانین آدی ندیر؟ - اسمر علینی اوفوقه طرف اوزاتدی.
- نرگیز.
- نرگیز؟
- اصیل آدی نارگیندیر. اما من اونا نرگیز دئییرم.
- هه، هه، نارگین. یادیما دوشدو. اوشاقلیقدا او منه چوخ سیرلی و افسانوی گؤرونوردو. ائله ایستییردیم کی، بیر اورا گئدیم. اورا گئتمک اولار؟
- ایستییرسن دنیز گزینتیسینه چیخاریق. آدایا چیخمایاجاغیق، اما اونو لاپ یاخیندان گؤرهجکسهن.
- نه یاخشی، گئدک ده اوندا.
- آخشام گئدریک. داها رومانتیک اولسون. - هیسس ائلدیم کی، ایستئهزا اونا توخوندو.
- گئدک، - دئدی.
- گئدک. یا بلکه بیر شئی ایستییرسن؟
- یوخ، یوخ، نه دانیشیرسان؟ بیلمیرسن آریقلاماقچون نه موسیبت چکمیشهم. ایندی، دئیهسهن، نورمادایام. ائلدیر؟
- یوز فایز.
- من یوق سیستئمیله آریقلاییردیم. بیلیرسن یوق سیستئمی ندیر؟
«یوق سیستئمی». ایندی او، فرانسیز خالچالاریندان، کافکادان و آنتونیونینین فیلملریندن، قالیچین نغمهلریندن دانیشاجاق. آمان الله، بو همین او اسمردیرمی؟ همین او اسمر کی، سککیزینجی صینیفده اوخویاندا اوغلانلارین توالئتینده بیزیم صینیف جورنالینی یاندیرمیشدی. ادبیات معلمی اونا اوچ قویموشدو. بو اسمرین حیاتیندا بیرینجی «اوچ» ایدی. او، بوتون درسلردن الا آلیردی. ختتی ده صینیفده هامیدان یاخشی ایدی. ادبیات معلمینین بو «نامردلیگی» اسمره ائله یئر ائلمیشدی کی، جورنالی یاندیرماقلا اونون اوریی سویومادی. ادبیات معلمیندن دهشتلی اینتیقام آلدی. ندیسه بو معلمدن هئچ بیریمیزین خوشو گلمیردی، اؤزو ده بیلیردیک کی، او، آروادیندان اوددان قورخان کیمی قورخور. ائشیتمیشدیک کی، آروادی اونا گؤز وئریر، ایشیق وئرمیر، هم ده یامان قیسقانجدیر. اسمر ده بونو بیلیردی. بیر گون - او گون ادبیات معلمی سحردن ایکینجی نؤوبهنین آخیرینا قدر مکتبده درسده اولوردو - اسمر کیشینین ائوینه گئدیب یازیق بیر گؤرکهمله (ماسقا تاخماغی اوشاقلیقدان باجاریردی) معلمین آروادیندان سوروشوب: «معلمه نه اولوب، نیگاران قالمیشیق، خسته دئییل کی؟ بو گون مکتبه گلمهییب».
بیر فیسقیریق قوپموشدو، گل گؤرهسهن. اسمری مکتبدن قوواجاقدیلار. بابایئو بیرتهر گیردی قانینین آراسینا. ادبیات معلمی ایسه بیر نئچه گون اؤزونه گله بیلمهدی. گؤزلرینین آلتیندا قاپقارا دایرهلر واردی.
- اسمر، یادیندادی ادبیات معلمینین باشینا نه اویون آچاردیق؟ اوجاقچینین اهوالاتی یادیندا؟
دئدیم کی، ادبیات معلمیندن خوشوموز گلمیردی، هر دفعه او، سینفه گیرهن کیمی، آیاقلاریمیزلا یئری دؤیردیک، سوروشاندا دا بو ندیر، جاواب وئریردیک کی، بیز نه بیلک، یقین آشاغیدا اوجاقچی ایشلییر. او، بیزی باشقا صینیف اوتاغینا کئچیرتدی و بیز هر شئیی تزهدن باشلادیق. «بو ندیر، اوجاقچی دا بیزیم دالیمیزجا گزیر»، دئیه او، تعجبلهنیردی.
اسمر:
-یوخ، - دئدی. - اوجاقچی کیمدیر؟
آنجاق من اونون یادینا سالمادیم. بئله اهوالاتلاری اونوتموسانسا، دانیشماغین هئچ بیر معناسی یوخدور. بوتون تفررواتییلا خیالیندا یاشامیرلارسا، ایندی اونلاری دانیشارکهن سنه نه گولمهلی گلهجک، نه ماراقلی، نه مزهلی. باشا دوشمهیهجکسهن کی، بونون دوزو ندهدیر.
دنیزه طرف چیخدیق. سحرین بو چاغیندا دنیز باغی قوجا قاریلارین، قوجاغی کؤرپهلی آنالارین، اوشاقلارین ایختیاریندا ایدی. بیر آزدان سونرا بورا پئنسیونئرلر گلهجک، تسبئهلی قوجا کیشیلر. ایینلرینده کؤهنه پئنجکلر، اللرینده تزه قزئتلر، آرخالاریندا اؤتوب گئتمیش عؤمورلری. سونسوز صحبتلر ایلدهن-ایله، گوندن-گونه داوام ائدن صحبتلر. بلکه ده صحبتلر هئچ دییشمیردی، صحبت ائدنلر دییشیردی. هر گون بورا گلن قوجالاردان بیری گونلرین بیر گونونده گلمیر. سونرا باشقا بیریسینین یئری بوشالیر. بو یئری تزهلری توتور. تزه قوجالار. «یئنیباشلایان» پئنسیونئرلر. کیمسه گلیر. کیمسه گئدیر.
سونرا آخشام دوشور. بولوار اورتا یاشلیلارین اولور. ایش گونوندن سونرا فایدالی گزینتییه - تئررئنکورا چیخمیش آداملار. دنیز هاواسییلا جیر دولوسو نفس آلان معتبر کیشیلر، قادینلار... آلا-قارانلیق گیزلی خیابانلاردا ایسه جاوانلار - سئویشهنلر سکامیالارین اوزونو او بیری طرفه چئویریب اؤپوشورلر.
سونرا کئجه دوشور. گئجهنین بیر یاریسیندا تامامیله بوش، آدامسیز بولواردا میلیسیونئرین آددیملاری آیدین ائشیدیلیر. او طرفدن هالای-والای ووران بیر کئفجیل اوزون چکمیش مجلیسدن قاییدیر. ساییق میلیسیونئر دقتله اونو ایزلییر. اما کئفجیل کئجقوشونون هئچ کسله ایشی یوخدور. او هئچ بیر قانونو پوزمور. اؤزو اوچون پسدن اوخویا-اوخویا یولویلا گئدیر.
اما ایندی سحردیر. آچیق، آیدین بیر سحر. اوزاق، سئیرک آغ بولودلار گؤی اوزونه پرهن-پرهن داغیلیب، گونشی توتمورلار، ایشیغی گیزلتمیرلر. بولوار دا اوشاقلارین ایختیاریندادیر. اوشاقلار اویناییرلار. کوسلارینی، اویونجاقلارینی بیر-بیریله بؤلوشورلر، قوغاللارینی، بولکالارینی بیر-بیریله بؤلوشورلر. بیر ده اؤتن گون عرضینده دونیا حاقیندا اؤیرندیکلری تزه خبرلری، معلوماتلاری بیر-بیریله بؤلوشورلر.
معین لؤوههلر موختلیف آداملاردا بیر-بیرینه بنزر دوشونجهلر اویادیر، اودور کی، اسمر سوالینی وئرهنده فیکیرلریمیزین عینی منزیله گلیب چاتماسینا تججوبلنمدیم.
- سن نیه ائولهنمیرسن؟
گولومسوندوم و چینیمی چکدیم. نه منزیل شرایطیمدن سؤز آچماق ایستییردیم، نه ده عائله وضعیتیمدن. ایستهمیردیم دئیهم کی، ائوین بؤیوک کیشیسی منهم، آنام قوجادیر، باجیم چیمناز باکیدا اوخویور، قارداشیم جئیهون موسکوادا. هم ده بوتون بونلار سبب دئییلدی. حقیقتین آنجاق بیر حیسهسی، بیر چریی ایدی. تام حقیقت دئییلدی.
- یوخسا آند ایچمیسهن کی، سوبای قالاجاقسان؟
بلکه ده حاقلیدیر. منیم خاسیتیم عائله هیاتییلا، اوشاقلا، آروادلا چتین اویوشا. اما بیردن ایستدیم اسمره دانیشیم کی، بیر مای گونو، ایشیقلی، آیدین بیر مای گونو کوچهده بیر «موسکویچ» گؤردوم. ماوی «موسکویچ» بیر ائوین قارشیسیندا دایانمیشدی. ماشینین دال پنجرهسیندن بیر تور باغلاما گؤرونوردو. باغلامادا جوربجور یئمک-ایچمک شئیلری، مئیوه، گؤیرتی واردی. ماشینین یانیندا ساغلام بدهنلی، کولش سیفتلی، جاوان بیر کیشن دایانمیشدی. اینینده قیسا قوللو یونگول کؤینک واردی. یانیندا آروادی دایانمیشدی. اوزدهن سیفایی، سلیقیله و زؤوقله گئیینمیش جاوان بیر گلین ایدی آروادی. یانیندا دا اوشاقلاری. گول کیمی ترتهمیز، سلیقهلی گئیینمیش، دارانیب سیغاللانمیش اوشاقلاری - یئددی-سککیز یاشلی اوغلان و دؤرد-بئش یاشلی قیز. بیر قدر کناردا بو عائلهنین دوستلاری، اونلار دا آرواد اوشاقلا دایانمیشدیلار و یقین ماشین گؤزلییردیلر. او واخت بیردن آنی بیر فیکیر کئچدی باشیمدان کی، بوتون بو شئیلرده بایاغی هئچ نه یوخدور و من اؤزوم ده آزاجیق ایستییرم بوتون بونلاری.
اسمر منی فیکیرلریمدن آییردی:
- بیلیرسن موسکوایلا باکینین فرقی ندهدیر؟ باکی دنیزه دیرنیر، قاتار سون دایاناجاغا دیرهنهن کیمی. باکی دنیزده قورتاریر، بیتیر، نئجه باشا سالیم سنی، بئله ائله بیل کی، دنیزه تؤکولور، دنیزه آشیر، باخ بو ساحل ائولرینین، آغاجلارینین اکسیله بیرلیکده سویا دوشور. اما موسکوا... موسکوا قورتارمیر، بیتمیر، یاواش-یاواش یوخا چیخیر، کنارلاریندا اریییب گئدیر...
- بلکه ده سن دوز دئییرسن. موسکوا تئز-تئز منیم یوخوما گیریر، ایستییرم هر شئیی آتیب مینهم تییارهیه، لاپ سنین کیمی، اوچوب گئدهم.
- بئله چیخیر کی آدام همیشه هاردانسا هاراسا گئتمک ایستییر.
- درین فلسفی فیکیردیر.
- بسدیر منی دولادین. اینجیرهم سندن باخ.
بولواردان چیخیب ایچری شهره طرف گئتدیک.
- بیر آدامنان کزیب ائلییرسن - دئیه او، قفیلجه سوروشدو.
- یوخ، - دئیه من آنی جاواب، وئردیم، سونرا دوشونوب تلسیک: - «هه» دئمک ایستییردیم، - دئدیم. گؤردوم کی، چوخ گیج چیخدی و درهال زارافاتا سالدیم، - من بزهن «هه» یئرینه «یوخ» دئییرم.
اسمر ساکیتجهسینه:
- اولور، - دئدی. - من ده اؤمرومده بیر دفعه یوخ اوزینه هه دئمیشهم. اما بو باشقا صحبتدیر.
- ایچری شهری سؤکورلر، کؤهنه ائولری، کوچهلری...
- سن نه دانیشیرسان، - اونون اوزونده دهشت ایفادهسی واردی. - اولا بیلمز. بو، تاریخدیر، کئچمیشدیر. باشا دوشورسهن، ایچری شهر مئمارلیغین فولکلورودور، اونو عصرلرله تیکیبلر، موختلیف نسیللر، موختلیف آداملار.
- بیلیرم، بیلیرم، عزیزیم. هر حالدا آخی من ده مئمارام. دئییرسن کی، ایچری شهر مئمارلیغین فولکلورودور. بونلارین هامیسینی من بیلیرم. اما بیر مسئله ده وار... آخی... آداملار بئله بیر شرایطده یاشایا بیلمزلر. بو کؤهنه ائولر، ایری-اویرو کوچهلر، ناتهمیزلیک...
-دوزدور، دوزدور، راضییام سنینله. قوی آداملاری کؤچورتسونلر.
- ائولر ایسه قالسین. گؤزل فیکیردیر، بیزیم مودیر ائشیدیدی سنین بو سؤزلرینی، شهرین تن اورتاسیندا بؤیوک، بوش، آدامسیز بیر اراضی - سئنتیمئنتال اوشاقلیق خاطرهلرینین عابدهسی.
- دایان، اوقتای، دایان گؤروم. بسدیر یویوب آپاردین منی. بورا باخ، دئیهسهن بو دؤنگه منه تانیش گلیر. هه ده، البته، باخ، بیزیم ائو اوردادیر.
- سیزین ائو اوردا یوخدور. سؤکوبلر.
- نئجه یعنی سؤکوبلر؟ آنام رهمتلییه تزه ائوده منزیل وئرهجکدیلر، اما من ائله بیلیردیم کی، بو ائو قالیب.
بیز اسمرگیلین ائوینین خارابالارینا چاتدیق. قارشیدا یاری-سؤکولموش بوش ائوین شوشهسیز-کؤزسوز پنجرهلری بو خارابالارا باخیردی.
- باخ بو ائوی گرک تانییاسان، سیزین ائوین دوز قاباغیندادیر.
- البته، تانیییرام. مسمه خالا بو ائوده اولوردو. نووروز قاباغی شکربورا، پاخلاوا بیشیرهنده ایگیندن یاتا بیلمیردیک. بوتون گئجهنی بیشیرردی. بیلیردیک کی، سحر بیزه ده پای گؤندرهجک، اما صاباحا قدر دؤزه بیلمیردیک.
اسمر چیغیرا-چیغیرا دانیشیردی، چونکی اوتایداکی اوچمرتبه ائوی داغیدان بولدوزئرین سسی قولاقلاریمیزی باتیریردی. واقون دهلیزلری کیمی دار کوچهلر، بالکونلاری واقون کوپئلرینین اوست یئرلری کیمی آز قالا بیر-بیرینه توخونان ائولر. بوتون بونلارین یئرینده ایندی نهنگ بوش بیر میدان قالمیشدی داشلی، کسکلی، توزلو، اهنگلی میدان. اوردا، بوردا آتیلمیش لازیمسیز نیمداش اشیا قیرینتیلاری، هیفز اولونموش دیوار پارچاسینین گرکسیز شیرلی ناخیشی، سینیق آفتافا، قیریق کرانت، پاسلی بورو - بوش میدان. بو میدانین تن اورتاسیندا قدیم حیوانلاری خاتیرلادان خورتوملو بولدوزئر ایشلییر، سؤکور، داغیدیر، اوغولداییردی، ندنسه اونون نؤمرهسی یادداشیمدا هکک اولونموشدو: قتپ-۴۴.
بیلمیرم، ندنسه، بیردن شعر اوخوماغا باشلادیم. بولدوزئرین سسینی باتیرماغا چالیشاراق اسمره شعر اوخویوردوم:
ایرین-اویرون،
دار کوچهلرین،
گوندوزلر
اوتاقلارینداکی بیاز گئجهلرین،
داملارینین یاستیسی،
ایچینین آستاسی،
کوچهلرینی
دولانان آددیملارین
همیشه تنها سسی،
گئجهلرینی
دونیادان ایتن تاریخ تیکهسی،
ایچیندن باییر شهره،
بؤیوک شهره چیخان تعجبوم،
اوغرولاریندان قورخان جیبیم،
اؤلوم آیاغیندادیر ایندی.
بیچاره شهر،
ایچری شهر...
- کیمین شعریدیر بو؟
- واقیف وکیلووون، - دئدیم، - جاوان شاعردیر. یقین سن تانیمیرسان.
- بیلیرسن، - دئدی، - ایچری شهرده بیز ائله بیل بؤیوک کوممونال منزیلده یاشایان کیمیدیک. هامی بیر-بیری حاقیندا هر شئیی بیلیردی. بیرینین رادیوسو چالیردیسا، بوتون محله اوچون چالیردی. بیرینین دردی، یاسی اولاندا آغلاشما سسی هامینین ائوینین ایچینده ایدی. خؤرکلرین ایگی ده همچینین. بیر اوشاق قیزیلجا اولدومو، بوتون اوشاقلارا دیهجکدی.
اسمرین سؤزلری منیمچون نه قدر یاخین ایدی. آخی منیم عالمیمده ده ایچری شهرین تکرارسیزلیغی محض بوندا ایدی.
بیز ایچری شهره قالا دئییریک. بیر مئمار کیمی، منیم فیکریمجه، قالا - معاصر شهرلردیر، هره اؤز قینینا چکیلهن کیمی منزیلینه، اؤز هوجرهسینه چکیلیر، پیللکهنلر، پیللکهن مئیدانچالاری دا یالنیز کؤرپودور. بو کؤرپوده قونشولار یالنیز تصادفهن کؤروشه بیلرلر. بئله کؤروشلر هئچ واخت تانیشلیغا، دوستلوغا، یاخینلیغا سبب اولا بیلمز. کؤرپولر، یا دا واقونلار آراسینداکی بوفئرلر. بوفئرلرده تانیش اولوب دوستلاشماق اولارمی؟ هره اؤز ائوینه - اؤز کوپئسینه چکیلیر. بو کوپئلی واقونلار - معاصر ائولر موقابیلینده - ایچری شهر عمومی واقوندور. سئوینجی، کدری، ناراحاتلیغی، یوخوسو مشترک عمومی واقون. داوالاری، قئیبتلری، ایلری - مشترک، تویلاری، یاسلاری، قایغیلاری مشترک. معاصر شهرین راحتلیغی قارشیسیندا ایچری شهرین نیی وار؟ ناتهمیزلیگی، چیرکی، ناراحاتلیغی، یاماقلاری... قوجا سیفتینین قیریشلاری کیمی ایری-اویرو کوچهلری. یانپؤرتو؛ دایانمیش شیکست، علیل ائولری. بلی... اما بیر ده اینسانیلیگی، اونسیت سئوینجی، عمومی تالئیین اوزسیزلیگی کی، اونون یئرینی هئچ نه وئرمز. بیر ده بیزیم اوشاقلیغیمیز. هر داشدا ایزی قالان اوشاقلیغیمیز. - بودور، ایچری شهر.
بابالاریمیزین یاشاییشی، دیریلیگی، اؤمرو-گونو.
- بوتون بونلاری نیله اوز ائدجکسینیز، اوقتای، - دئیه اسمر یئنه ده منیم فیکیرلریمه جاواب وئریرمیش کیمی سوروشدو: - شوشهدن و بئتوندان تزه ائولر تیکجسینیز، ائلمی، مودئرن قوتولار؟
- بلی، - دئدیم، - چالیش کی، هیسسلرینی بیر بالاجا جیلوولایاسان و عقللی-باشلی فیکیر ائله. آداملار گرک راحت یاشاسینلار، ائولرینده هر بیر راحتلیق اولسون. اونا گؤره ده اونلاری بوردان کؤچورمک لازیمدیر. بس ائولر نه اولسون؟ البته، تاریخی اهمیته مالیک اولان بینالار ساخلانیلاجاق.
- تاریخی اهمیته مالیک بینالار! منیمچون تاریخی اهمیته مالیک اولان بینا - آنادان اولدوغوم ائودیر. آنادان اولدوغوم، بؤیودویوم، یاشادیغیم ائو.
او منی اسبیلشدیرمهیه باشلاییردی.
- یاخشی، - دئدیم، - چوخ کؤزل، بس اوندا نیه الیوه فورصت دوشهن کیمی بو عزیز-خلف ائوی ترک ائتدین؟ - بونو دئمییمه پئشمان اولدوم. گرک دئمییدیم.
او جاواب وئرمهدی. بیر نئچه آددیم آتدی. کئچمیش ائولری سمته. دایاندی. ائولری باخ بو یئرده ایدی. اوتاغی دا باخ بوردا. پنجرهسیز اوتاغی. چارپاییسینین یانینا آناسی کؤهنه خالچا وورموشدو - ائوده اولان ان قیمتلی شئی بو خالچا ایدی. خالچا اسمری دیوارین روتوبتیندن قورویوردو. اسمر منه ساری دؤندو.
- گئدک، - دئدی.
ایستدیم اونون باشینی قاتام، قملی خاطرهلردن آییرام، ایچری شهرین تزه پلانی حاقیندا دانیشماغا باشلادیم.
- دایان، - دئدی. دایاندیق. او، نیهسه قولاق وئریردی. من ده دینلهمهیه باشلادیم. کوچهنین او تاییندان ایکی آرواد کئچیردی و بیر-بیریله دانیشیردی:
- آغز، قاراگونه دئییرم، باشیوین چارهسینی قیل، شوغریبنهن ایشین اولماسین...
- قادام اونون آغزینا، باشیندا آغلی اولسایدی، گدهنی اونون-بونون قاپیسینا سالمازدی کی...
آروادلار تینی بورولدولار وا اسمر منه اینگیلترهدن دانیشماغا باشلادی. ایکی ایل بوندار قاباق اونلار اینگیلترهده یاشاییردیلار و اسمر اورانین سماسیندان دانیشیردی، اوردا گؤی، - دئییردی، ائله آلچاقدیر، ائله بیل علینی اوزاتسان - هم ده ائله بیل سولوب. ائله بیل بولودلاری گؤیه دیوار کاغیذی - اوبوی کیمی چکیبلر.
سونرا بیز خان سارایینین ایچینه گیردیک. داخیلی هئیأتلردن کئچدیک، پیللهلرده دایاندیق. گؤرهسهن اینستیتوتدا، ایشده من بو آبیدنی نئچه دفعه تدقیق ائتمیشهم، کؤچورموشهم، چکمیشهم، اؤیرنمیشهم. اما ائله بیل ایندی اونو ایلک دفعه گؤروردوم. من اونون سطحلرینین داهییانه آهنگینه، تناسوبلرینین سیممئترییاسیزلیغینا سانکی یئنیدن والئه اولوردوم. دیوانخانانین موبههم آلا-قارانلیغی، داخیلی هئیأتلرین ساکیتلیگی، سارایین عظمتی - ائله بیل بوتون بونلار ان درین معناسینی منه ایلک دفعه آچیردی. خان سارایینین بؤیوک میدانیندا دایانیب ایچری شهرین منزرهسینه تاماشا ائدیردیک. من داشین مودریکلیگی حاقیندا دوشونوردوم. دوشونوردوم کی، بوتون بونلار نه بؤیوک سادتدیر. من ایچری شهر کوچهلرینین آد لؤوههلرینه، هانسیسا دیش هکیمینین اعلانینا باخیردیم و آغلیما گلیردی کی، بو یازیلار ایچری شهرین ابدی داشلارینی تحقیر ائدیر، ادبسیز گؤرونور. ائله بیل میلوسلو وئنئرایا ناخیش ووروبلار.
...او آخشام، آپرئلین ۲۹-دا بیزدن داغیلیشاندا، من ده هامییلا بیرلیکده چیخدیم. اسمری اؤتورجکدیم. بیر آز گئری قالدیق اوشاقلاردان، بیردن تینباشیندا اسمرین چکمهسینین دابانی چیخدی. من ماشین ساخلادیم و اؤمروموزده بلکه ده ایلک دفعه تاکسییه میندیک. اؤزومو ائله ایتیردیم کی، ساغا اوزینه، سولا گئدک دئدیم.
اسمر:
- بوغدا، آرپا، - دئدی.
بیزیم ایدمان معلمیمیز بئله دئیردی. مشقلر زامانی بیر آدام تلهسهنده ساغلا سولو چاشدیراندا ایدمان معلمیمیز دئیردی کی، سولو-ساغی یادیندا ساخلایا بیلمیرسنسه، یادیندا ساخلا آرپا بو یانا، بوغدا او یانا. بو دا اونون زارافاتی ایدی. بز تاکسیله اسمرگیلین ائوینه چاتیب ماشیندان دوشدوک. قاپیلارینین آغزیندا آیریلاندا اسمر بیردن دقتله (ایندیکی واختیم اولسایدی دئیردیم کی، ایشویله) منه باخیب خبر آلدی:
- بس سن منه بیر شئی دئمک ایستهمیرسن؟ یئنه ده گؤرونور کی، فیکیر آخینیمیز بیر منزیله چاتدی و اسمرین سؤزلرینه بو سفر ده تججوبلنمدیم:
- یادیندا او آخشام منیم چکمهمین دابانی چیخمیشدی، سن ده منی اؤتوروردون. - بیر آز سوساندان سونرا علاوه ائتدی. - هر شئی باشقا جور اولا بیلردی.
آنجاق من کئچمیشی چؤزهلهمک ایستهمیردیم. اوشاقلیقدان بیز دایما نه ایسه ایتیریریک. بزهن آدام لاپ مات قالیر. آدام هاردا، هاچان بو قدر شئی ییغیب کی، ائله هئی ایتیره-ایتیره یئنه ده نه نه ایسه ساخلاییر.
- آجمامیسان کی، هله؟
- هله یوخ. بیر-ایکی ساعتدان سونرا.
- یاخشی. ایندی ساعت ایکیدیر. ایکی ساعت دا واختیمیزی اؤلدورک.
- اجب نزاکتلیسهن. دئمهلی، منیمله سن واختینی اؤلدورورسهن.
- یاخشی، سؤزدن سؤز چیخارتما. ایستییرسن، گئدک کینویا.
- کینویا؟ گئدک.بیز فیلمین لاپ اولینه چاتدیق. سندلی فیلم ایدی. «یاپونییا محاربهلرده». من سندلی فیلملری خوشلاییرام - بو فیلمده ایسه یاپون خرونیکاسینین نادیر کادرلاری واردی: اؤلومه محکوم پیلوتلار - کامیکادزئلر اوچوشقاباغی. آدامین اتی اورپشیردی.
- بیر اونلارین سیفتلرینه باخ، - دئیه اسمر قولاغیما پیچیلدادی. - دهشتدیر.
اوچوشدان قاباق اونلارین هامیسینا ساکئیاپون آراغی وئریر دیلر، تییارهیه قالخا-قالخا اونلاری چکهن کینو-کامئرایا باخارکهن بیلیردیلر کی، قارشیدا اونلاری یالنیز اؤلوم گؤزلییر و آرتیق هئچ بیر شئی اونلاری بو اؤلومدن قورتارا بیلمز.
- گؤرهسهن، اونلار هاوایا قالخاندا نه دوشونورموشلر؟ - دئیه اسمر سوروشدو. - فیکیرلرینی دییشمیرلرمیش کی؟ اونا دیکتور جاواب وئردی:
- کامیکادزئلر یئردن قالخان کیمی حیاتلا ابدی ویدالاشیردیلار. گئری قاییتماقچون اونلارین تییارهلرینه بئنزین تؤکموردولر.
ساغ علیمده اسمرین بارماقلارینین اسبی تیترییشینی دویدوم. سونرا ساغ یاناغیمدا اونون ساچلارینی، ساغ چینیمده اونون باشینی هیسس ائتدیم. لاپ یاخیندان اونون ووردوغو اترین خوش، مستئدیجی قوخوسو گلدی. منده دلی بیر اوشاق ایستیی اویاندی، اونو اؤپمک ایستدیم، اما یئنه ده، نئچه ایل بوندان قاباقکی کیمی اؤپمدیم. ایشیق یاندی. فیلم قورتاردی.
- بو دهشتدن سونرا یاخشیجا ناهار ائلمک لازیمدیر، - دئیه او، قایغیسیز و شن گولومسهدی. - یامان آجمیشام. یاخشی کاباب یئمک ایستییرم. دئییرلر بوردا انتیقه بیر کابابخانا آچیبلار.
- هه. بیری وار بینقهدیده. اما اورا اوزاقدیر. بیری ده باییلدادیر. گئدک اورا.
- گئدک.
کابابخانا کیشیلرله دولو ایدی. اسمر قادین چینسینین یئگانه نمایندهسی ایدی. اونون قئیری-عادی گؤرکهمی، گئییمی هامینین دقتینی جلب ائدیردی و بیزی هر ترفدر سوزوردولر. هامی بیر بالاجا، یا عمللی-باشلی دم ایدی و، بیز بو باخیشلارین تن اورتاسیندا دایانمیشدیق. هله کی، آنجاق باخیردیلار، اما قورخوردوم سؤز-زاد دا آتسینلار، اودور کی بورا گلدییمیزه لاپ-پئشمان اولموشدوم. یاخشی کی، بوفئتچی منی تانیدی، مثلاًی درهال باشا دوشدو و بیزه یاناشیب پنجره قاباغینداکی ماسانین آرخاسینا آپاردی. من آرخام دنیزه طرف اوتوردوم. اسمر ایسه آرخاسی جامااتا، اوزو دنیزه اوتورموشدو و من سیفاریش وئرهن مدتده چینیم اوستوندن دنیزه و اوفوقده گؤرونهن چاتیلماز نارگین آداسینا باخیردی.
- نه ایچجییک؟
- شامپان، - دئدی. - بیلیرم، بو لاپ گؤرممیشلیکدیر، کابابلا، شامدان ایچمزلر، اما من ایستییرم. یادیندامی او آخشام، سیزده...
بلی، یادیمدا ایدی. یادیمدا ایدی کی، او آخشام بیزده اسمر حیاتیندا ایلک دفعه شامدان ایچمیشدی. اما اونون اوشاقلیق خاطرهلرینین سئنتیمئنتال قوسسهسی منی یاواش-یاواش اسبیلشدیریردی. حیاتین پوزولماز منتیقینه گؤره کئچیب گئدنلری قایتارماق جهدی کیمه گرکدیر. اسمر نیه بوتون اولوب کئچهنلری قایتارماق، خاطرهلری اویاتماق ایستییر. بورا نیه گلیب؟ اؤتن گونلرینه زیارتهمی؟ کیمه لازیمدیر بو زیارت؟ هیسس ائدیردیم کی، اووقاتیم گئتدیکجه تلخ اولور، قارشیداکی پنجرهدن سکییه میسمار کیمی وورولموش دومدوز آغاجلارا باخیردیم و قانیم داها دا قارالیردی.
کاباب گتیردیلر، گؤی-گؤیرتی، تورشو...
- یوز ایلدیر کور یئممیشهم، - دئیه اسمر لذتله کوره کیریشمیشدی. خیدمتچی شامپانلاری آچیردی.
- سنه گولمهلی بیر شئی دانیشیم. بیر دفعه بالاجا بیر دیپلوماتیک مجلیس واردی. جامال دا خیدمتچینی کؤزلهمهدی، شامپانی اؤزو آچماغا باشلادی. ترس کیمی شامپانین تیخاچی سیچرادی، گئدیب دوشدو لاتین آمئریکاسی اؤلکهلریندن بیرینین سفیرینین بوشقابینا، جامالین رنگی-روفو قاچدی، من ده قورخومدان اسیردیم. اما اللها شوکور، سفیر بامزه آدام ایمیش، زارافاتا سالدی، کئچیب کئتدی. - اسمر بیر قورتوم شامپان ایچدی. - یاخشی، ساغ اول، ایچک سنین ساغلیغینا.
- یوخ، بیر دایان، تلسمه. بیرینجی توست سنین ساغلیغینا. من چوخ شادام، چوخ، لاپ چوخ شادام کی، سن گلمیسهن.
بیرینجی بادهنی ایچن کیمی باشا دوشدوم کی، بو گون منه شامپاندان بیر شئی اولمایاجاق، داها اساسلی بیر شئی لازیمدیر.
- اعتراض ائتمیرسنسه من اؤزومچون آراق سیفاریش ائلییم.
- ائله ده.
آراق ایستکانینی باشیما چکدیم و هیسس ائتدیم کی، بوتون تفررواتلار، خیردا دئتاللار هامیسی اریییب گئدیر و اساس شئیلر قالیر. منیم خیالیمدا دا کئچمیش اویانیردی، تیکه-تیکه، پارچا-پارچا اویانیردی. اما قئیری-رئال اوشاقلیق ایللرینین کئچمیشی یوخ. کئچمیش ایللرین عرضینده هیسسی وارلیغینی ایتیرمیشدی، سادهجه حادثهلر، فاکتلار سادالیغی کیمی قالمیشدی، اونا گؤره ده هئچ بیر دویغو اویاتمیردی. منیم خیالیمدا یاخین کئچمیش - هله سولوب سؤنممیش، اوزاقلاشیب ایتممیش کئچمیش - تحصیل ایللریم، موسکوا جانلانیردی. او ایللر، او کونلر کی، بوتون حیاتیم هله ایرلیده ایدی. قریبه، دومانلی آرزولارلا، خیاللارلا دولو اؤمروم - هله آنجاق کلهجک ایدی. عؤمور ترزیمین کئچمیش گؤزو یونگول ایدی، گؤیون اوزونه قالخمیشدی. گلهجک گؤزو آغیر ایدی، دولو ایدی، یوکوندن آشاغی دوشموشدو.
قارشیمداکی حیات بؤیوکلویو و تخمینیلیینه گؤره سرحدسیز-کنارسیز، فورماسیز و ساحلسیز بیر شئی کیمی گؤرونوردو. ائله بیل اوزاقدان یاخینلاشدیغین ناملوم بیر شهرین پئیزاجییدی. هر شئی ده بیر آز دومان ایچینده ایدی. ائله بیل ائکراندا فوکوسو دوزلممیش فیلمه باخیرسان. بو دومانلی منزرهدن- دومانلی شهرین سیقنال ایشیقلاری کیمی، تئلئویزییا قوللهسینین قیرمیزی ایشیقلاری کیمی آیری-آیری نقطهلر کؤرونوردو - حادثهلر، قلبهلر، دؤیوشلر. آنجاق بو گلهجهیه یاخینلاشدیقجا، یاشین آرتدیقجا، کند کینومئخانیکینین گؤستردیی فیلم-دیمیش کیمی فوکوس دوزلیر، دومان چکیلیر، دومانین آرخاسیندان رئال حیات چیخیر - رئال حیاتین کونتورلاری، فورمالاری، ساحللری، سرحدلری و اوندا بیر چوخ شئیلری باشا دوشمهیه، دوزگون گؤرمهیه باشلاییرسان. باشا دوشورسهن کی، دونیانین رنگی بوزدور و آیری-آیری حادثهلر، قریبه ایشلر وارسا دا، اونلار وادیلر کیمی واختین سونسوز سهراسیندا ایتیب گئدیبلر. حیات ائله اوزوندور کی، پارلاق اولا بیلمز. و آنجاق سوندا - آخیب گئتمیش کئچمیشه دؤنوب نظر سالارکهن چیخیب گئتدیین، ابدی ترک ائتدیین شهره باخان کیمی، اونا باخارکهن، یئنه ده باشا دوشورسهن کی، بو آرخادا قالان شهر، بو منزره، بو آخشام قارانلیغیندا گؤرونمزلشهن کئچمیشینده هر حالدا نسه وار - حادثهلر، سئوینجلر، قلبهلر، مغلوبیتلر. و ایندی اونلاری کؤرورسهن - ترک ائتدیین شهرین آخشام قارانلیغیندا تئلئویزییا قوللهسینین ایشیقلارینی گؤرهن کیمی.
ایچن کیمی باشلاییرام چرهنلهمهیه، درین قیریلداتماغا. نئجه دئیرلر، ایستکاندا توفان. اما سو ایستکانیندا یوخ، آراق ایستکانیندا...
چاخیرلا دم اولماق - ایشده پیلله-پیلله قالخماق کیمیدیر. بس آراق؟ بیر ایستکان بسدیر. بیر ایستکاندان سونرا کیم ایستهسهن اولورسان. ایچن کیمی موسکوادایام. تییارهسیز، قاتارسیز، پولسوز، بیلئتسیز. داراقومیلوو کوچهسینده یاسهمهنلر آچیر، بوتون دوستلاریم یانیمدادیر، دونیادا نه قدر کؤزل شئیلر وار - آخشام رادیو خورو، «کوچهلره سو سپمیشهم» ماهنیسی، موسکوا مایی، کیشی دوستلوغو، آرواد بارماقلاری - اوزون سرین بارماقلار، دنیز، یازین ائرکهن چاغیندا تورپاق، زوغولبادا آیلی کئجه، آغسو دولامالارینی کئچهندن سونرا یاغیش، تاللینین قیشی، کورجوستان، بیر ده هئمینقوئیین یازدیغی ایری، لنگ آتلار - مونسوری پارکینداکی آتلار، مونسوری پارکی پاریسدهدیر... پاریسده ده، من هئچ واخت اولمامیشام. بیر ده ایچری شهرین ابدی داشلاری - هئچ کسین داغیدیب سووورا بیلمیجیی داشلار. اسمره دانیشدیم کی، بیر دفعه بیر دوستوملا ایچری شهره گلمیشدیک. قدیم هامامی سؤکوردولر. کیمینسه سهلانکارلیغی اوجوندان هاماما تاریخی عابده لؤوههسینی وورماییبلار، جاوان، ساریشین بولدوزئرچی ده ائنتوزیاستلار ماهنیسینی اوخویا-اوخویا مودهیش ماشینینی بو یازیق، بیچاره، سانکی قورخوسوندان بوزوشوب قالمیش تیکینتینین دوز اوستونه سوروردو. بیز هارای-هشیر قالدیردیق. «منه نه وار، - دئدی، - منه دئییبلر، من ده سؤکورهم. یولداشیم قاچدی اورا-بورا زنگ ائلمهیه، من ده اوتوردوم بولدوزئرین پارچینا. بولدوزئرچییه دئدیم کی، هونرین وار، منی بوردان دوشور.
- بیلیرسن گل نیین ساغلیغینا ایچک؟ باخ، سن موسکوادان اوچوب گلمیسهن. جاماللا دونیانین یاریسینی گزمیسیز. اما ان یاخشی سیاهت بیلیرسن هانسیدیر؟ بیلمیرسن... ان یاخشی سیاهت آراق شوشهسینین بوغازیندان دیبینه سیاهت ائتمکدیر. گل باخ بو سیاهتین ساغلیغینا ایچک.
بو منیم اننوی توستومدور. کیمینسه باشینی توولاماق ایستهیهنده بو توستو دئییرم. بس اسمره نیه بونو دئدیم؟ آنجاق داها اؤزومو ساخلایا بیلمیردیم. دانیشیر، دانیشیر، دانیشیردیم. دئییردیم کی، هئچ واخت بیر آدام باشقاسینی باشا دوشه بیلمهیهجک. دئییردیم کی، الله یوخدور، اما من بیر دفعه اونو ائشیتدیم: آچارلارین زنگیندن ائشیتدیم. بو آچارلارلا او بیزی - اینسانلاری تکلیک کامئرالاریندا باغلاییب، ایندی ده گزیر اؤزویچون، آچارلارینی جینکیلدهدیر. اما بو تکلیک کامئرالاریندا اینسانلار هامیسی عینی شئیلری گؤرور - اولدوزلاری، آیی، بولودلاری، چارمیخا چکیلمیش سمانین بیر تیکهسینی، بیر اودومونو، یاغیشی - بیزیم عمومی ارازیمیزی. هر آدامین حقیقتی اونون ایچینده باغلیدیر. سئیف کیمی، ایشکاف کیمی. بو سئیفی، بو ایشکافی باشقاسی آچا بیلمیر، چونکی بیرینین آچاری باشقاسینا دوشمور. هر آدام اؤلنده تورپاغا اونون آچارلارینی دا باسدیریرلار. بیز اؤلنده ده تورپاغا بیزی - هئچ بیر واخت آچیلمامیش ایشکافلاری باسدیراجاقلار.
آمان الله، من نه قدر بوش-بوش دانیشیردیم. دم اولسام دا، بیردن هیسس ائلدیم کی، او، منه قولاق آسمیر و هاراسا باخیر.
- هارا باخیرسان؟ - دئیه من کسکین سوروشدوم.
- اوردا گوزگو وار. گوزگویه باخیرام گؤرهم من هانسی جور ایشکافا اوخشاییرام.
دنیزه طرف گئتدیک. گمییه ایکی بیلئت آلدیم.
دنیزدن اسن کولک اسمرین ساچلارینین مورککب سلیقهسینی آلت-اوست ائدیردی، او ایکی الله یایلیغیندان یاپیشیب، ساچلارینی بیرتهر قوروماغا چالیشیردی. من اونون چیینلرینی قوجاقلادیم. گمی شهردن گئت-گئده اوزاقلاشیر، دنیزین چیل-چیراقلارینین عکسینه بویانمیش ایشیقلی طرفیندن آغیر قارانلیغینا دوغرو گئدیردی. تئلئویزییا قوللهسینین کونتورلاری ایتمیشدی، اونون قیرمیزی ایشیقلاری-گئجهنیی دویمهلرینه اوخشاییردی.
-اسمر دسمالییلا اوزونو اؤرتدو، آنجاق آلنی و گؤزلری آچیق قالمیشدی. آلنی و گؤزلری کؤزل ایدی. من اونون. باش یایلیغینی گؤتوروب آلنینی و گؤزلرینی اؤرتدوم. ایندی بورنو، دوداقلاری، چنهسی آچیق قالیردی و اونلار دا کؤزل ایدی. من یایلیقلا اونون سیفتینین موختلیف طرفلرینی اؤرتوردوم و هر دفعه قالان حیسهلر گؤزل، کامیل ایدیلر.
گمی اوزون بیر فیت وئردی و گئری دؤنمهیه باشلادی. من بارماقلاریمی اونون سرین علینده گزدیردیم.
- عزیزیم، - دئدیم، - سنین بئش بارماغین وارمیش.
- قریبهدیر، ائلمی، قریبهدیر کی، آلتیبارماق دئییلهم. او بو سؤزلری یایلیغین دالیندان دئدی، من یایلیغی اونون دوداقلاریندان قوپاردیم و اسمری اؤپمهیه باشلادیم. من هیسس ائلدیم کی، یایلیغی بوینوما کئچیردی و برک-برک دارتدی. اونون سیفتینین بوتون فورمالارینی، بوتون ازالارینی دویور و اسمرین پیچیلتیسینی ائشیدیردیم.
- باخ، گؤرورسهنمی، سنی بوخوولادیم، یایلیغیملا. بیز آئرودروما گئدیردیک و منیم فیکیرلریم قوما باتمیش ماشینین چارخلاری کیمی بیر یئرده هرلهنیردی. هرلنیب عینی بر جملهیه قاییدیردی: «ساحل بویو سپلنمیش بالیقچی کومالاری...» بو قیریق جمله هاردان دوشموشدو بئینیمه. اونون معناسی نه ایدی، او کیمدن، ندن دانیشیردی و نیه گؤره بو جمله بوتون قلبیمی تیترهدیر، آغریدیر؟
اسمر موهاجیرلردن دانیشیردی. موختلیف اؤلکهلرده راست گلدیی موهاجیرلردن. بعضیلرینین گؤرورسهن گوزرانی دا پیس کئچمیر، اما هامیسینین گؤزلرینده عینی بیر ایفاده وار - قریبلیک، یالقیزلیق ایفادهسی.
من دوشوندوم کی، بلکه بیز ده، اسمر ده، من ده موهاجیریک. بؤیوکلر دیارینا اوشاقلیق اؤلکهسیندن گلمیش موهاجیرلر. گئری قاییتماق ایمکانیندان ابدی مهروم اولموش موهاجیرلر. وتنلریچون قریبسمیش موهاجیرلر.
- دئمهلی، بیرجه هشترخاندا دوشجییک، سحر ده موسکوادایام. هئیف کی، سنین آد گونونه قالا بیلمدیم، بیر گؤر سن الله… - سونرا او علاوه ائتدی: - هله کی، موسکواداییق، گل. جاماللا من چوخ شاد اولاریق. «یئنه ده جاماللا من!»
- من بیلمیردیم کی، جامال بئله منسب قازانیب. دیپلوماتیک مجلیسلرده شامپان آچماق نادیر شخصلره نسیب اولان سادتدیر.
- یاخشی، آجیدیل اولما، او، آیری ایشلرله ده مشغول اولور.
- بیلیرم، بیلیرم، اونون علیندن هر ایش گلیر. سهو ائلمیرمسه، جاوانلیقدا چکمهچی اولوب.
- سن ایسه جاوانلیقدا دا آخماق اولموسان، ائله ایندی ده آخماقسان. بلی، جامال چکمهچیلیک ائلییب، بؤیوک، عائله ساخلاییب و اؤزو ده اوخویوب. بئله شئیه ریشخند ائلمک آییبدیر.
من دوغرودان دا خجالت چکدیم. تییارهیه یاریم ساعتدان سونرا مینهجکدیلر، بیز آئروپورتون کافئسینده اوتورموشدوق، واخت چوخ آغیر کئچیردی. ائله دقیقهلر اولور کی، لیم-حلیم دولودورلار، هئچ بیلمیرسن نئجه کئچیرلر. بوش دقیقهلر ده اولور، ایچیلمیش شوشه کیمی، بیلمیرسن اونلاری نئیلهیهسهن. مینیک اعلان ائدنده راحت نفس آلدیم
- باغیشلا، بیر آز آرتیق-اسکیک دانیشدیم، - دئدیم.
- ائیبی یوخدور،- او هله ده اینجیک ایدی.
- ایندی دئدیکلریم هئچ، بایاق کابابخانادا دا چوخ سفئه سؤزلر دانیشیردیم.
- کئچر، - دئدی و بو اوندان ائشیتدییم سون سؤزلر ایدی.
تراپین یوخاری پیللهسیندن چئوریلیب، ال ائلدی، سونرا تییارهنین قارانلیق قاپیسیندا قئیب اولدو. بیر نئچه دقیقهدن سونرا او، اوجا قارا کؤیده ایکی قیرمیزی، بیر یاشیل ایشیق نقطهسی ایدی. ایگیرمی دقیقه ده کئچدی، آیین اوتوزو اولدو و منیم سیننیم بیر یاش آرتدی. بو واخت من شهره یاخینلاشیردیم و کئجه ویترینلرینین ایشیقلاری سویوق، سویوق ایدی.
اما نه ایسه خوش بیر راحتلیق هیسسی، آزادلیق، آسودهلیک هیسسی ایچیمی دولدورموشدو. من ایشیم-پئشهم حاقیندا دوشونوردوم. دوشونوردوم کی، صاباح، یوخ، آرتیق بو کون سحر ایش ماسامین آردینا کئچهجهم. ماسامین اوستوندهکی بؤیوک آغ پلانشئت حاقیندا دوشونوردوم، فیکیرلشیردیم کی، توشون نه یاخشی ایگی وار، یاخشی قددنمیش قلهملرین نه گؤزل فورماسی وار. بیر ده دوشونوردوم کی، ایشدهن، فعالیتدن گؤزل دونیادا نه وار و بونلارین اولماماسی نه بؤیوک فاجعهدیر. بؤیوک شهر - منیم پئشهم - اوستومه آخیردی.
سحر منی یوخودان باجیمین جینگیلتیلی سسی اویاتدی.
- تبریک ائدیرهم، تبریک ائدیرهم. بؤیوک اوغلان اولاسان، بالاجا باجینی اینجیتمهیهسهن. - اییلیب منی اؤپدو، - سنه تئلئقرام گلیب. هشترخاندان. گورجودندیر.
من تئلئقرامی قاپدیم. ایکی سؤز. «تبریک. اؤپورهم.» بیر ده ایمضا:
«کامیکادزئ».


text:
روسییا باشا دوشور کی، آذربایجان گئج-تئز ایروانین حرکتلرینه قارشیلیقلی جاواب وئرهجک و بو دفعه جاوابیمیز چوخ گوجلو اولاجاق.
بو سؤزلری آخار. آز-آ آچیقلاماسیندا پولیتولوگ فیکرت صادیقوو دئییب. او، حساب ائدیر کی، دانیشیقلار پروسسینین برپاسی بیر چوخ سببلرله باغلیدیر:
«تماس خطینده ارمنی طرفیندن تخریباتلار چوخالیر. روسییا باشا دوشور کی، آذربایجان گئج-تئز ایروانین حرکتلرینه قارشیلیقلی جاواب وئرهجک و بو دفعه جاوابیمیز چوخ گوجلو اولاجاق. روسییا ایندی محض بو رئاللیغی اؤرت-باسدیر ائتمک اوچون یئنیدن دانیشیقلار پروسسینه قاییتماغی تکلیف ائدیر. فیکیر وئرین، فاکتیکی اولاراق دانیشیقلار عرفهسینده لاوروو آذربایجان و ارمنیستان خاریج ایشلر ناظرلری ایله آیریجا دانیشیقلار آپاریب. چونکی موسکوا ناراحاتدیر. اونا گؤره کی، آذربایجان اؤز گوجونو تام نماییش ائتدیرسه، رایونلارین گئری قایتاریلماسی بیر رئاللیغا چئوریلهجک».
پولیتولوق قارشیداکی دانیشیقلار پروسئسیندن او قدر ده اومیدلی اولمادیغینی دئییب:
«دئیه بیلمرهم کی، هانسیسا یئنی تکلیفلر ایرلی سورولهجک. آنجاق یئنیدن مادرید پرینسیپلرینه قاییدیش اولا بیلر. آذربایجان طلبی ایسه بیرمعنالیدیر، بو، مرحلهلی پلاندیر. ایلک نؤوبهده رایونلار بوشادیلمالیدیر کی، پروسئس باشلانسین. روسییا و ائرمنیستان یئنه بونو درک ائتمزسه، وضعیت یئنیدن آلوولانا، توققوشمالار باش وئره بیلر. حاضیرکی رئاللیق بوندان عبارتدیر».
پولیتولوگ اونو دا علاوه ائدیب کی، روسییانین گؤروش تکلیفینین ایکینجی بیر سببی ایسه لاورووون داغلیق قاراباغین آذربایجانین داخیلی مسئلهسی اولماماسی ایله باغلی بیاناتیندان قایناقلانیر و موسکوا بو مسئلهیه ده آیدینلیق گتیرمهیه چالیشاجاق.
قید ائدک کی، معین فاصیلهدن سونرا موسکوا یئنیدن روسییانین دا ایشتیراکی ایله آذربایجان و ارمنیستانا خاریجی ایشلر ناظرلری سوییهسینده اوچطرفلی گؤروش تکلیف ائدیب.


text:
کئچن ایل دکابرین ۲۹-دا عسگر چینگیز قوربانوو دوغما تورپاغینی مدافعه ائدرکهن قهرهمانجاسینا هلاک اولدو. چینگیز بؤیوک قهرمانلیق، ایگیدلیک گؤستریب.
رئپورت-اون خبرینه گؤره، بونو آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو فورالین ۹-دا میللی قهرمان چینگیز قوربانووون عائله عضولری ایله گؤروشده دئییب.
دؤولت باشچیسی قید ائدیب کی، چینگیز دوشمنله اوز-اوزه قالاراق قیری-برابر دؤیوشده بیر داها دوشمهنه گؤستردی کی، آذربایجان عسگری نیه قادیردیر:
"گئری چکیلمدی، قورخمادی. باخمایاراق کی، تکباشینا بؤیوک دیوئرسانت قروپو ایله اوز-اوزه قالمیشدی. او، سون نفسینه قدر ووروشوب، بیر نئچه ایشغالچینی محو ائدیب، شهیدلیک زیروهسینه اوجالیب. بیز چینگیزله فخر ائدیریک. بوتون آذربایجان چینگیزله فخر ائدیر. او، بیر داها گؤستردی کی، آذربایجان وطنداشی، آذربایجان گنجی، آذربایجان گنجلری بوگونکو وضعیتله هئچ واخت باریشمایاجاق. بو بیر داها گؤستردی کی، آذربایجان دؤولتینین گوجلو عسگرلری وار".


text:
کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو
کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of California Los Angeles, (فارسجا:دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس)، (عربجه:جامعة كاليفورنيا (لوس أنجلوس)))آمریکانین وستوود، لسآنجلس شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۴۰٬۸۶۶ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو ۱۹۱۹ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
- سیکیو هاچینسون
- رالف لارکین
- رونالد فدکو
- ویلیام مالم
- پل باران
- قارت ال. نیکولسون - بیوشیمی و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- ناتان میرولولد
- استیون سوتر
- جورج سی ویلیامز- جانلی بیلیم و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- ویکتور استنجر - فلسفه و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- ویلیام شارپ
- ویلیام بی. قرقرق
- والتر ایوانز
- مارک زا جاکوبسون
- کنت کاوهانسکی
- سانجیف سام قامبیر
- ریچارد او. دودا
- رنه لامبرچند
- رابرت هی. هاس
- رابرت مریفیلد
- رابرت سورقنفری
- دیوید پترسون (بیلگیسایار اوزمانی)
- جاستین مککارتی (تاریخچی)
- پیتر سوئرلینق
- پول جی کالمن
- پول ترازاکی
- آنتونی قرت لیسی
- ادوارد جی. کافمن
- ادوارد او. تورپ
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«University of California Los Angeles»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
داشقین موعللیم ایله دانیشیق
پروفسورعلی داشقین؛ یازار،شاعیر، چئویرمن، دوزلتمن، تورکولوژی ودیلچیلیک بیلیم داللاری اوزره دوکتور،تورک دیلی ادبیات اؤیرتمنی ۲۲۰-دَن چوخ بیلیمسل و شعر و رومان کیتابلارینین یازاری، چوخ شهرلرده اؤزللیکله اورمودا تورک دیل و ادبیات اوجاقینین تملینی قورموش…دورنانیوز رسانه سینین باشلانیشینان سایین داشقین موعللیم ایله بو ایلک دانیشیغیمیز اولور او زامان کی بیز اورمودا هفته ده۲ساعات کیلاسلارا گئتمه یه واختیمیز اولموردو،دوکتور منت سیز تاکسی ایله تبریزدن اورمویا قدَر گلیب-گئدیردی او بویوک امکلره آنجاق بویوک اینسانلار دوزه بیلرلر. دوکتورون دیش پرستیژی نه قدَر ال چاتماز اوجا اولسادا ،عکسینه ایچی او قدَرده آلچاق کونولدی او بویوک اوستادین بیر کیچیک اؤیرنجیسی کیمی بونو دویموشامدا سؤیله ییرم.


text:
May 17, 2014
آذربایجان اوشاق ادبیاتیندا یاییلاجاق یئنی کیتابلار
ایشیق سایتی
آذربایجان اوشاق ادبیاتیندا یاخین گونلرده بیر نئچه کیتاب نشره بوراخیلاجاقدیر. ادبی جمعیتیمیزده چوخ آز مراجعت اولونان بو ادبیات نوعونون یاییلماسی چوخ سئویندیریجی بیر حالدیر. تانینمیش گنج شاعر رامین جهانگیرزادهنین قلم محصوللاری اولان بو کیتابلار، “عائله و قوهوملار”، “پئشهلر”(اوچ جیلدده)، “خاللی و آللی” و “دؤرد فصیل” عنوانلارینی داشیییرلار. نشر ائدیلهجک کیتابلاری بینالخلق کیتاب سرگیسی، آذربایجانین مختلف شهرلری و تهران شهرینین اعتبارلی کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک مومکوندور. بو کیتابلارین مشخصهلری بئلهدیر:


text:
عقلسیز باشین بلاسینی آیاقلار چکرمیش.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییهنین میللیتچی حرکات پارتییاسینین (مهپ) لیدری دؤولت باخچالی جهپ لیدری کمال کیلیچداروغلونون «عدالت یوروشو» ایله باغلی تویتر حسابیندا یازیب.
«پرواوکاتورلار ایش باشیندادیر. آتالاریمیز بوشونا دئمهییب: عقلسیز باشین بلاسینی آیاقلار چکر. عدالت یولدا تاپاجاغینیز اشیا دئییل. یاخود گزرکن آیاغینیزا دیجک اولان مانعه ده دئییل. بونو بیلمهمک جهالتدیر»، - مهپ لیدری بیلدیریب.
قید ائدک کی، کمال کیلیچدار اوغلو میللت وکیلی انیس بربروغلونون حبس اولونماسینا گؤره آنکارادا «عدالت یوروشو» باشلادیب.
یوروشون ۲۸ گون داوام ائتمهسی و کیلیچداروغلونون گونده ۱۸ کم مسافه قطع ائتمهسی گؤزلنیلیر.


text:
مارقوش تورکمن صحرا: ۲۰۱۵-نجی ییلنگ نویابر آیینینگ اونینا ترکمنستانینگ پرزیدنتی قربانقلی بردی محمدف ایران اسلام رسبولکاسینینگ یول و شهر قورلوشوق منیستری (وزیری) عبّاس احمد آخوندینی قبول اتدی عبّاس احمد آخوندی میخمان سؤیرلیک بیلن قبول ادیلندیگی همده یوزبه- یوز صحبتدشلیکده کوپ طاراپلی دولت آرا قادناشیقلارینی موندان بیلأکده اؤسدیرمهگینگ یرلی توتولیان مثلهلرینی آرا آلیپ مصلحتلاشماغا دؤرهدیلن ممکینچیلک اوچین تویس یورکدن خوشحاللیق بیلدیریپ ترکمنستانینگ باش توتانینا ایران رسبولکاسینینگ پرزیندتی حسن روحانینینگ مهرلی سلامینی یتیردی.
ترکمنستانینگ پرزیدنتی خوش نیئتلی سؤزلر اوچین منتدارلیق بیلدیریپ دوستلیقلی یوردینگ یولباشچیلارینا اینگ اونگات آرزوولارینی آیتدی.
همده خوش نیئتلی قونگشیچیلیغینگ اساسیندا یولا قویلیان کوپ ییللیق خذماتداشلیغینگ قازانیلان یوقاری درجهسینی قاناغاتلانما بیلن بللهدی دوشوشیغینگ بارشیندا بیر ناچه بِللیکدأکی تاسلامالارا،خصوصاندا «دمیر قازیق گون اورتا» اولاغ گچهلگهسینی دؤرتمکلیگینگ چأکلرینده سرخص کؤپرسینی-تجن یولونی قورماغینگ تاسلامالارنی آمالا آشیرماق دنگیز پورتلارینینگ «بندرلرینینگ » آراسیندا خذماتداشلیغی یولا قویماق مثلهلرینه شیله هم یول قورلوشیغیندا و شهر دوزوملرینی اؤسدیرمکده اوز آرا بأهبیتلی قادناشیقلاری ایشجنگلشدیرمگینگ ممکینچیلیکلرینه آیراتین اونس بریلدی شیله هم ایران-ترکمنستان- قزاقستان دمیر یولینینگ ترانزیت قوواتینی آرتدیرماغینگ مثلهلری آرا آلنیپ مصلحتلاشیلدی همده ایران – ترکمنسان- ارمنستان اوچ طاراپلایئن گپلشیکلرینی گچیرمک حاقیندا ایلالاشیق قازانیلدی ایرانینگ گون اورتاسیندان هندوستانا اوستی آشیر «ترانزیت»گچهلگانی قورماق شیله هم بو یولینگ اوغرونا چین،هندوستان و ترکمنستان- ایران بولهکلرینی قوشماق حاقیندا فکر آلشیلدی عباس احمد آخوندی تورکمن رهبرینینگ آلیپ باریان انرگتیکا سیاسیاتینا یوقاری باها برمک بیلن ایرانینگ استراتگیکی نفت گاز اولغامیندا یولا قویلان نتیجهلی قادناشیقلاری گینگلتمأگه اولی قیزیقلانما بیلدیریأندیگینی آیتدی.
اول حاضر بو خذماتداشلیغینگ دینگه ایکی طاراپلایئن اساسدا دألده ایسم کؤپ طاراپلایئن اساسدا قورالیاندیغینی بِلأپ ترکمنستانینگ پرزیدنتینه ایرانینگ پرزیدنتینینگ آدیندان یاقین وقتدا گچیریلجک طبیعی گاز اؤندریأن یورتلرینگ باش توتانلارینینگ دوشوشیغینا حورماتلی میخمان حکومینده قادناشماق چاقیلیغینی قاووشیردی.
قربانقلی بردی محمدف خوش سؤزلر اوچین منتدارلیق بیلدیریپ ،ترکمنستانینگ اؤز بی طاراپلیق درجهسینه لایئقلیقدا اهل عمومی پاراخاتچیلیغینگ دؤرهدیجیلکلی اؤسیشینگ بأهبیدینه اهلی دولتلر بیلن شول ساندا یاقین قونگشیلاری بیلن خذماتداشلیق اتمگی گؤز اؤنگونده توتیاندیغینی آیتدی.
ترکمنستانینگ ملّی رهبری عشق آباد شهرینده گچیریلیأن ایرانینگ اؤنیم اؤندوریجیلرینینگ اؤنیملرینینگ و خریدلارینینگ دأبه اِورولن سرگیلرینینگ شیله هم ایزی-گیدرلی قورالیان ایشهورلر مصلحتلارینینگ همده پوداق منیسترلیکلرینده «وزارتخانهلارینده» و ادارهلاریندا گچیریلیأن گپلشیکلرینگ دولت آرا قادناشیقلارینگ نتیجهلی بولماغینا خذمات اتیأندیگینی بِللِهدی. انسان پرور خذماتداشلیغینا مهم اورون برلیپ اونینگ چأکلرینده یورتلرینگ ایکیسینده هم مدنیت گونلری گچیرلیأر ،دؤرهدیجیلیک وکیل یتلرینینگ ایکی طاراپلایئن سفرلی همده چأرهلرینگ بیلهلیکده گچیریلمگی قورالیار. اولار تورکمن و ایران خلقلارینینگ بای دأپلری اساسیندا گچیریلیأر. شونینگ بیلن باغلیلیقدا ، تورکمن لیدری «رهبری» ایران طاراپینا دنیا بلّی شاهیری گوندوغارینگ عقلداری قونگشی ایراندا هم چونگگور حورماتلانیلیان مختومقلی فراغینینگ دوغلان گونینینگ ۲۹۰ ییللیغینینگ چأکلرینده گچیرلن چأرهلره ایشجنگ قادناشاندیقلاری اوچین منتدارلیق بیلدیریلدی. دوشوشیغا ایران اسلام رسبولکاسینینگ ترکمنستانداکی آداتدان داشغاری و دولی اختیارلی ایلچیسی سید محمد موسی هاشمی گلپایگانی قادناشدی.
ایران خطینا گچیردی: آماندوردی نساری ۱۲/۹/۱۳۹۴ هجری شمسی ییل.


text:
روسییا فدراسییا شوراسی اؤلکهنین سوورنلیینین مدافعهسی و خاریجی مداخیلرله مباریزه اوزره موقتی کمیسییانین یارادیلماسینا ایزن وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، کومیسییا رهبر وظیفهسینه فدراسییا شوراسینین بین الخالق علاقهلر کمیتسینین صدر معاوینی آندری کلیموو گتیریلیب. کومیسییانین اساس هدفی روسییا و بین الخالق قانون وئریجیلیین آنالیزی و لازیم اولان قانون لاییحهلرینین حاضرلانماسی اولاجاق. بوندان باشقا، کومیسییا عضولری خاریجی دؤولتلر، بین الخالق بیرلیک و شیرکتلرین ده فعالیتینی آنالیز ائدجکلر.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه آمریکا کنگرسی روسییا تأثیرینین و آقرسییاسینین قارشیسینی آلماقدان اؤترو خصوصی کومیسییانین یارادیلماسینا ایزن وئریب.


text:
دنیا 5 دن بویوک دیر: بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ ینگی لنیش گه ضرورتی بار
سیاسی تحلیل
دنیا 5 دن بویوک دیر: بیرلشگن ملتلر تشکیلاتیده ینگی لیک ضرورتی بار
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی سونگی ییللرده قیلگن اجراعاتلری و قیلمه گنلری بیلن خلق ارا مقیاسده تورلی تنقیدلرگه دوچ قالگن. بیز هم بو پروگرامده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ موجود وضعیتینی و ینگی لیک ضرورتینی تیکیشیریب چیقه میز.
منه ایندی شو توغریده آتاترک عالی بیلیم یورتی خلق ارا علاقه لر بولیمی اسیستانت لریدن دوکتور جمیل دوغاچ ایپک نینگ یازووینی تقدیم ایته میز.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ شرطلرینی تیکشیریب چیققنده؛ بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ اساسن ایجاد ایتیلیش سببی نینگ اوروشلرگه مانع بولیش، تینچ لیک نی دائیم قیلیش، خلق ارار خوفسیزلیک نی تهدید ایتگن تورلی سیاسی، روحی، اجتماعی، اقتصادی و مدنی مسئله لرگه قره ته ییچیم یولی اوچون فعایلت آلیب باریش ایکن لیگینی کوره میز. بو اساسی مقصد و پرنسیب دنیا ملت لری یشب تورگن ایککی اچیق اوروش نینگ آرتیدن ینگی بیر دردنینگ تکرار یوز بیریشی گه مانع بولیش مقصدی بیلن اورته گه چیققن دیر. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ 6 ته اساسی ارگانی باردیر. بولر؛ عمومی کینگش، خوفسیزلیک کینگشی، اقتصادی و اجتماعی کینگشی، حفظ و حقوقی کینگشی، خلق ارا عدالت دارالانشاسی و باش منشی لیک دن عبارت دیر.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی عمومی کینگشی چوکاتیده، برچه بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی اعضالری هر ییل سپتمبر آییده نیویورکده اوچره شیب، قیغو منبع سی بولگن گلوبال مسئله لرنی تارتیشه دیلر. عین دمده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینی گلوبال سیاست نینگ موجود حالتی گه ماس قیلیش اوچون قیته دن توزلیشی بیلن علاقه لی فکرلرینی اورته گه قویماقده لر. بو ییل لیک جلسه لر عین دمده رهبرلرنینگ رسمی جلسه لری نینگ وقفه لریده بیر – بیرلری بیلن تورلی اوچره شوولر اوتکزیش لریگه فرصت یراته دی. اولکه لر اورته سیده بولیب اوتگن انچه غیر ررسمی اوچره شوولر و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ اینگ کوچلی اعضالری نینگ رهبرلری نینگ عمومی کینگش ستیژیده قیلگن نطقی گه دنیا مقاسیده علاقه کورسه تیلماقده دیر.
بوگون بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ دنیا نینگ تورلی منطقه لریده یاییلگن تورلی ارگانلریده تقریباً 40 مینگ ملازیمی موجود. ییل لیق تقریباً 40 ملیارد دالر بودجه گه ایگه دیر. امری آستیده تقریباً 100 مینگ کیشی لیک بیر عسکری کوچ بار. عین دمده توقنه شوولر یوز بیریب تورگن جغرافیه لرده تینچ لیک نی برقرار قیلیش وظیفه سینی آلیب بارماقده. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ کیلیشووی چوکاتیده گی وظیفه لری آره سیده تینچ لیکنی محافظه ایتیش وظیفه سی بولمه گن حالده، بو اداره 1950 – ییللرنینگ ایککینچی یریمی دن باشلب بوگونگچه انچه بو کبی وظیفه لرنی اوز بوینی گه آلدی. ایککی کوچ یولی آره سیده گی ایککی قطب لی بحران نینگ برطرف ایتیلیشی و خلق ارا خوفسیزلیک بیلن علاقه لی کوپه ییب بارگن دولت ایچیده گی قیین چیلیکلرگه قره گنده، ساووق اوروش دوریگه قره گنده سونگی 25 ییل جریانیده بو کبی عملیاتلرنینگ سانی آرتیب کیتدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی قوریلگندن بوگونگچه تورلی تارتیشوولرگه بحث موضوعسی بولگن بولسه هم، خلق ارا مقیاسده همکارلیک نینگ نهادی لشووی اوچون مهم حصه قوشدی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ایجیاد ایتیلیشی بیلن خلق ارا تشکیلاتلر خلق ارا حیات نینگ واز کیچیشی ممکن بولمه گن اکتورلرنینگ آره سیده گی جایگاهینی آلدی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باسیمی بیلن بیرگه لیکده خلق ارا مقیاسده همکارلیک و تشکیلات لنیش فعالیت لری عمومی بولدی. باشقه تاماندن بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ 1945 – ییلی قوریلیشی نینگ آرتیدن گلوبال سیاست، خلق ارا علاقه لرنینگ قاعده لرینی و اداره لرینی تعقیب ایتگن 10 ییللر بوییچه ایککینچی دنیا حربی نینگ غالب لرینی شکل لنیشینی یوزه گه چیقره دیگن شکلده توزیلدی. شو باعث ایسه بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی هیچ بیر وقت توقنه شوولرنی نهائی قیله دیگن بیر اداره بولالمه دیاجیاب بولگن ینگی لیکلر یوز بیرمه گن تقدیرده بولالمه یدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ اساسی وظیفه سی گلوبال مسئله لرگه گلوبال ییچیم لرنی آسان لیک بیلن و کم خرجت بیلن تاپیش اوچون زمینه مساعد قیلیش دیر. بونینگ یراتیلیشی اوچون انه ایندی کیچ قالمه ی بعضی بیر ادیملرنینگ آتیلیشی کیره ک. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک شوراسی نینگ 5 دائیمی اعضاسی، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ منفعتلرینی محافظه قیله دیگن و دنیا مقیاسیده گی نفوذ ساحه سینی محافظه ایتیش گه دوام ایته دیگن بیر جای اوله راق کوریشدن واز کیچیشلری کیره ک. بولمسه بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ وظیفه لری و گلوبال تینچ لیک که و خوفسیزلیک که سهم لری محدود بولیب قاله دی. همه ییترسیزلیکلری و کم چیلیکلریگه بناً بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خلق ارار مقیاسده کتته مشروعیت گه ایگه خلق ارا اداره اوله راق کوریلماقده. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ بو مشروعیتی نینگ کیلگوسی اونلب ییل هم دوام ایتیشی اوچون ینگی دنیا شرطلری نینگ و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ ینگی لیک احتیاجی نینگ رد ایتیش حقی گه ایگه 5 بویوک اولکه تامانیدن هم درک ایتیلیشی و احترام قیلینیشی کیره ک دیر.
کیلگوسی جریانده، یوز بیره دیگن ینگی لیکلر بیلن بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ارگانلری نینگ و آژانسلری نینگ دنیانینگ غربی بولمه گن / ترقی قیلیب تورگن کوچلریگه کوپراق ساحه مساعد قیله دیگن شکلده قیته دن ریجه لنیشی کیره ک. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی بوگون، یوزه گه چیققن ینگی کوچ پایه لرینی هم مطلق صورتده اوز چوکاتیده انعکاس بیریشی کیره ک. آلمان، هندوستان، جاپان، برازیل، تورکیه و ایریم ترقی قیلیب تورگن کوچلر، عمومی کینگش تامانیدن سیلنیشی کوتیب خوفسیزلیک کینگشی گه فقط ایککی ییل لیک مدتلر بیلن فقط موقتی اعضا بولیشلری ممکن. بیراق بو اولکه لر بیلن تقریباً عین اولچکده اولکه لر بولگن خوفسیزلیک شوراسی نینگ دائیمی اعضاسی انگلستان، فرانسه نینگ ایسه هنوز هم رد ایتیش حقی بار. بو علنن عدالت سیز بیر وضعیت دیر. بو عدالت سیزلیک نینگ تیزلیکده برطرف ایتیلیشی آلمان، هندوستان، جاپان، برازیل، تورکیه کبی اولکه لرنینگ هم بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ خوفسیزلیک شوراسیده دائیمی اعضا اوله راق تمثیل بولیشی کیره ک. بناً تورکیه جمهوریتی جمهور رئیسی رجب طیب ایردوغان هم دائیم ایتگن دیک "دنیا بیشدن بویوک دیر"


text:
دئییرم آی علی خالاوغلو، دوغوردان آللاه او شاها، مخصوصا آتاسی ایرضاشاها غنی غنی رحمت ائلهسین. نییه؟ چون کی قویمادیلار بیز اؤز دیلیمیزده اوخویوب، یازاغ. البتده ایندیکی حکومتدن ده من راضییامها! انصافدان کئشمییک؛ بولار دا اللریندن گلنی اسیرگمهدیلر؛ یوخسا ایه قویسئیدیلار بیز اؤز دیلیمیزی، ادبیاتیمیزی مدرسهده، دانیشگاهدا اوخویوب اؤیرهشک, اشی واللاه ایندی اوستاد، معللیم ترافیکیندن تنگه- باجادا یئریمک اولمازدی.
دئییر بیر شیعه مسلمان اؤلور، قبیرین اول گئجهسی انکیر منکیر باشینین اوستون آلیب سوروشورلار: رببون کیمدی؟ دئییر: آللاه؛ کیتابون؟ دئییر: قران؛ پیغمبرون؟ دئییر: محمد؛ اماملارین سایی نئچهدی؟ دئییر: یوز. یوز سؤزونو ائشیدنده اودلو کوسوونان دوشورلر کیشینین جانینا. حضرت علی (ع) گلیر کیشینین باشینین اوسته، قولاغینا پیچیلداییر: دئمه یوز! دئ اون ایکی! کیشی دئییر: آی آغا قوربانین اولوم! من یوز دئییرم بولار ویریرلار؛ گؤر اون ایکی دئسم نئیلرلر؟! ایندی رحمتلیک عمران صلاحی دئمیشکن: حالا حکایت ماست! آی قارداش بیز بیرجه دنه تورکو کیتابی تاپیب، قاباغیمیزا قویوب بیر قاراما اؤز باشیمیزا، بیر بامماچا کیتابین باشینا سالا-سالا اؤیرشدیییمیز حالدا، ماشالله گؤیدن دی کی اوستاد یاغیر؛ یئردن دی کی معللیم قایناییر. ایندی گل گؤر بونون درسین اوخوسایدیق نه اولاجاقمیش؟!
علی خالاوغلو دئییر کی، آخی سن بیرین گؤرورسن؛ او بیریسین گؤرمورسن دده بالاسی! دوزدو کی بیز بو دیلده آکادئمیک تحصیلات آلمامیشیق، آنجاق سن تشویقین تاثیرین نئجه گؤرورسن؟! سن بو مجازی گروپلاردا گؤستریلن تشویقلری، بیر بئله آلقیشلاری شوخلوق بیلیرسن؟! کیشی بولار داشی دیله گتیرر،هاندا قالا بیر پارا کؤیرک قلبلی اینسانلاری. باخ لاپ سن اؤزون. گؤر بوجور آلقیشلانسان، سنین او پلتک دیلین آچیلیب، بولبول کیمیاؤتر یا اؤتمز؟ قولاغ آس!: «اللریزه ساغلیق!»، «یاشایین اوستاد!»، «اورهیینه ساغلیق!»، «دوشونجز گوزلدیر!»، «نه یاخشی کی وارسیز!»، «چوخ گؤزل، اعلادی سایین شاعیر!»، «چوخ اورهیه یاتان!»، «چوخ گؤزل، اعلادی علی معللیم!»، «سایین شاعیریمیز ولی معللیمه آلقیش!» و … یاخشی ایندی بویور گؤرک سن ده بئله- بئله تشویقلری ائشیتسن، اؤزووه بیر شاعیر اولارسان، یوخسا اوتوروب بوش- بوش دانیشارسان؟ دئییرم: آی خال اوغلو باشیوا دؤنوم، آخی بهبه جهجهنن کی ادبیاتین ایشی یوللانماز؛ اونا تنقید لازیمدی. میوه آغاجی کیمیدی؛ او آلچاق اوجاسی داللانماسا بار وئرمز…!
علی خال اوغلو سؤزومو کسیر: تنقید؟! نابا نابا سؤزون دانیشاسانها! تنقید کین- کدورت گتیرر اشی! باشین آغریییر سنین؟ گئت محبت جارچیسی اول کیشی! جان دئ، جان ائشیت!!
تنقید / دیلیپلتک ممی
دئییرم آی علی خالاوغلو، دوغوردان آللاه او شاها، مخصوصا آتاسی ایرضاشاها غنی غنی رحمت ائلهسین. نییه؟ چون کی قویمادیلار بیز اؤز دیلیمیزده اوخویوب، یازاغ. البتده ایندیکی حکومتدن ده من راضییامها! انصافدان کئشمییک؛ بولار دا اللریندن گلنی اسیرگمهدیلر؛ یوخسا ایه قویسئیدیلار بیز اؤز دیلیمیزی، ادبیاتیمیزی مدرسهده، دانیشگاهدا اوخویوب اؤیرهشک, اشی واللاه ایندی اوستاد، معللیم ترافیکیندن تنگه- باجادا یئریمک اولمازدی.


text:
اورارتو
اورارتو (Urartu) ازلینجی دفعه ۷۱۴ جی م. ق. ایکیمجی سارگون پادشاه آشور لوحینده آدی گدیب. اورارتو شاهلرینی میخی کتیبهلره چوق داغ و داشلار یازیلیب و ایمدیه کیمی یاردگار قالوب. بعضی بو یازیلیقلار اورارتو شاهلرینی حرکتینی و مسیرلرینی معیین ایلیلر. اورارتو دیلی یاخین اولور حوریلر دانیشماقانا و حوریلر قومی اوچمین ایل میلادان قاباق کوتی، لولو، عیلام یاندا بؤ یوردلاردا ساکننیمیش.
شامشی حملهسی[دَییشدیر]
بیشمجی شامشی آداد آشورین بیر پادشاهلری حوکومتتینی ۸۲۳ جی ایلدن گینه سؤرا ۸۲۱ جی ایلدن، تصمیم دوتدی اورمو گؤلو اطرافینی فتح ایلماقیچی بو اراضیلره قشون چکه و منظوره چوخ اورارتو لار قاباقینی ساخلاماقیدور. حملهسی سیگریس آد بیر محال ارومیه گؤلین اطرافیندن آغاز اولدی اما موهیم حریفلری شامشینین شارسینا و ایشپوئینی اورارتو پیشوالریده. شامشیآداد لوحینده یازیری که مورّتارّیس سردار گون چخن دنیزه چاتدی. تحقیقاتچیلر دییرلر معلوم دگول که بو سؤز خزر دنیزی نه مربوط اولار یا اورمو گؤلو نا مربوط اولار، اما اورموگؤلولین ایحتیمالی چوختردی. شامشینین موهیم هدفی مانع اولماق اورارتو و ماننا نین یولداشلیقیده و ایستردی مانع اولا که ایکیسی متحد اولالار. اما آخرده اورارتو و ماد لرین ازل شاهی دئیوک آدلی یولداش اولدولا که نتیجهسی آشور آرادان گؤتورماقیده.
اورارتولار حملهسی[دَییشدیر]
آشور شاهی آدادنراری ۷۸۶جی زامانندا مینوآ اورارتو شاهینی که قوّت تاپمشدی و ائوزنه جرئت ویرمیشدی که آشور اؤلگهسینه حمله ایده و اولاری قورخودا، ساواشدی. نچّه دفعه مینوآ و آدادنراری بیربیرینن دؤیوشوب و هر دفعه غالب و مغلوب معلوم اولمادی. ایکی دفعه ۸۰۷ و ۸۰۶جی ایلدن ماننا یوردینده و بیش دفعه وان گؤلو کنارینده و نچّه دفعه ۸۰۱، ۷۹۸، ۷۹۱،۷۸۵، ۷۸۴جی ایلدن خوبوشکیه یوردینده و بیر دفعهده ۷۸۶ جیایلدن فرات چای قراقنده یوروشودلر. بو زامانلاردا بلکه کیم اورارتولار موساسیر بؤلمهسنی زاب چایهنین اشاقهسنده آشور حوکومتی الندن چاقاردیدلر. ایحتیمالا مینوآ قشونکشلیقی ماننا یوردینه چوخ تیکرار اولمشدی. چون ماننا کدخدالری آشور شاهلرینن پیمان وارلریدی اونه گؤره اورارتو ماننانی اوزنه دشمن بیلردی، اما ماد شاهی ازلدن اورارتو شاهلرینن پیمان قورموشدولار. میخی کتیبهلر اورارتو شاهلریندن ایران آذربایجاننیندا بو خبرلری ایناندریر.
اورارتو لارین بیر قالاسی مشتا آدینده ایندکی تاشتپه (داشتپه) کئندینده میاندوآب بؤلگهسینده هنوز خرابهلری قالری و نشانی بودور که بیر زامان بؤره اورارتولارین پایتختیمیش و بؤ یوردری اورارتولار آشور یا ماننا الندن چقاردمیشیمیشلر.
قالا نشانهلری قدیم شارق جماعته ایچنده بؤدور که بؤ یوردا حئوکومت طرفیندن حاکم یا گزمهلری واریمیش. اما ۸۰۰ یوزمجی و ۷۰۰ یوزمجی ایل میلادان قاباق آشور و اورارتو ده رسم و روسوم بئلهایدی که بیر کس شاه یریندن قالادا اگلشردی، اما کئندین کدخداسیدا که ایل و طایفه ایچندن چخاریمیش یرنده حیفظ قالاریمیش.
آرگیشتی کتیبهسی[دَییشدیر]
کیتبه ترجومهسی بلهاولور: خالدی قوّتندن آرگیشتیروساهینی دییر: من آرهو یوردونا قشون چکدیم. من اولوشو و برقو یوردونو دوتوم. من ماننا چایه قراقنهجگ گیدوم و اورداندان قیدوم گیردو، یوردونا ، گتوها و توایشدونی دوتوم و روتومنی شهرینی دوتوم. یوردلار و اؤلگهلری که من دوتوم هر ایل اولارا باج و خراج قویدوم. بو قالانی گؤجینن فتح ایلدوم و دوباره اونو آباد ایلدوم. من او قالانی آرگیشتیایردو آد قویدوم تا اورارتو (بیا ای ئی) آدی یادلاردا قالا، بو نه گؤوه که دشمن تسلیم و مطیع اولا. شوکت و عظمت خالدی (بؤیوک آرگیشتی) شاه، شاهینشاه، توشپا شهرینین بؤیوگه. آرگیشتی دییر: هر کس منم آدمه محو ایلیه یا بو یازیلنلره صدمه وئورسا خدالار خالدی، شیوانی اونون گؤن آلتیندن گتورسون.
بو داش یازیلیسی آلتیندان بیر شئی داشدان، ایکی تیکه چوروموش آهن و ایکی تیکه سؤموگ، و بیر سکه و نچّه تیکهلر سخسه ۵۰۰جی ایل هجرتدن اله گلیب[۱]
قایناق لار[دَییشدیر]
- ↑ الوان سخسی، سفال، قابقاجاق
- کیتاب: فارسجه تاریخ ماد . ISBN 964-445-106-6