text:
اینترلاکن، کالیفورنیا
اینترلاکن، کالیفورنیا (اینگیلیسجه:Interlaken, California ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۳۲۱ نفر ایمیش و ۲۶٫۴۲۳ کیلومتر موربّع ساحهسی وار و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ 2010 Census U.S. Gazetteer Files – Places – California. United States Census Bureau.
- ↑ Interlaken. United States Geological Survey. یوْخلانیلیبFebruary 9, 2015.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Interlaken, California»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اینترلاکن، کالیفورنیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


c: text/html

text:
اوغلانلار ایچینده بارک الله بیزیم اوغلان
بیر دسته قزل گول دی ماشا الله بیزیم اوغلان
هچ صنعته علم و ادبه رغبتی یوخدور
بیر درّ گرانمایه دی هیچ قیمتی یوخدور
پاکیزه بیر اوغلان دی فقط غیرتی یوخدور
جرئتده پشیک حیله ده روباه بیزیم اوغلان
اوغلانلار ایچینده بارک الله بیزیم اوغلان
مکتب ندی مذهب ندی مسلک ندی قانماز
وورّام دوگه رم هچ سوزیمه ذرّه جه قالماز
بیر گون اوتوزار بیر گون اوتار هچ ایشیم اولماز
بیر اوددی دوشوب جانیمه واه واه بیزیم اوغلان
اوغلانلار ایچینده بارک الله بیزیم اوغلان
هر دم گوره سن که یوزیمه بیر قاضیلاندی
باش ویرمرم الدن سالارام تازه جواندی
بئینی دولی قاندی هله جاهلدی ناداندی
میخانیه ده تازه تاپوپ راه بیزیم اوغلان
وردوقجا نصیحت گوره سن آغزنی اگدی
بیر سوز دیرم تز گوره سن قلبینه دگدی
بیر پارچا تکبّر، دیسن بس قوری بگدی
افلاک کمالاته اولان ماه بیزیم اوغلان
هر دم دیرم آی بالا بسدور داخی ال چک
گل منله گیداخ مسجده یا مکتبه گوچک
اوچ یاندان آتاللار یوزیمه بوللی توپورجک
گاهی آناسی گاه باجیسی گاه بیزیم اوغلان
هر بیر زادی تکمیلدی اما پولی یوخدور
بیر دایچادی افسوس بلینده چولی یوخدور
بو مرثیه مجلیسلرینه هیچ یولی یوخدور
چوخ قورخورام آخر اولا گمراه بیزیم اوغلان
ایمدی نه ادب وقتیدی بو تازه جوانین
بولمور هله کیفیّتنی یاخشی یامانین
نیلوم بابا وضعی بله دور ایمدی زمانین
اوغلانلارا نسبت گنه والله بیزیم اوغلان
گر گلسه بو بایرام دوزه لر یرمیه یاشی
منله دولانوب ایمدیه تک امر و معاشی
بیر جوت دو قلاسه بوغی بیر بوکسری باشی
باخ گور نجه اوغلاندی سن الله بیزیم اوغلان
باش قوشمارام اصلا ایله گلدی بله گیتدی
تای توشلارینان دوردی قوشولدی چوله گیتدی
میخانیه گیتدی مثلا دندله گیتدی
عیبین دوشونر ایستسه الله بیزیم اوغلان
یومیّه بونون جیره سیدور بش قوطی سیگار
هاردا قازانور هاردا چکور ایلمز اظهار
هاردا اوتورور هاردا دورور آخ نه ایشیم وار
اما دادانوب تریاکا گاه گاه بیزیم اوغلان
اوّلدن ایله خوشلامادی درس کتابی
بیلدی بو یالان علملرین یوخدی ثوابی
ایمدی تاری حفظ ایلیه جیب گیردی حسابی
هر حیله ده هر فنّده آگاه بیزیم اوغلان
آنجاق نگران قالما کریمی کفی سازدی
بیر بیله که تعریف ایلدیم بیل گنه آزدی
بیر خوش دانشان مرت ایلین مسخره بازدی
قاه قاه گنه قاه قاه گنه قاه قاه بیزیم اوغلان!
بیر دسته قزل گلدی ماشا الله بیزیم اوغلان
:: موضوعات مرتبط:
,
,
:: برچسبها:
بارک الله بیزیم اوغلان ,
کریمی مراغه ای ,
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اونون ماجراسینی تام اطرافلی
بیلمیرم. آرتیق معلومات الده ائتدیکده، بو صحیفهلری دوزلدیب، گئنیشلندیرهجهیم.
هلهلیک بلکه بو خولاصه، عبرت وئریجی اولسون:
۱۸۹۱ینجی ایلده، «بنیامین اوتالارا» ۱۹ یاشلیدیر. قیسا آلینلی، صمیمی ماوی گؤزلو و «باسک»
ملتی کیمین بوی- بوخونلو و دؤزوملو اوجا بوی گنج بیر اوغلان. شانس اوزوندن دوز
هدفه تاخیلان بیر پیچاق، اونا قوچاق بیر آدام اولدوغونو ایناندیرمیشدیر. نه رقیبینین
اؤلومو، نهده اؤلکهدن در حال قاچماق مجبوریتینده قالدیغی، اونو سارسیلتمیردی.
ناحیه والیسی اونا اروگوئهده
«آزئوئدو باندئیرا» آدلی آداما بیر توصیه مکتوبو وئریر. «اوتالارا» کؤهنه بیر گمییه
مینیر. یول بورانلیدیر؛ ائرتهسی گون «مونتهویدئو» کوچهلرینده، اعتراف ائتمهدییی
و بلکهده نامعلوم بیر کدرله، مقصدسیزجهسینه سرگرداندیر. «آزئوئدو باندئیرا»یا
راست گلمیر. گئجه یاریسی «پاسو دلمولینو» محلهسینین بیر مئیخاناسیندا ایکی
چودارین دالاشماسینا شاهید اولور. بیر پیچاق پاریلداییر. «اوتالارا» کیمین طرفینده
اولدوغونو بیلمهسهده، آنجاق دالاشمانین جذبهسی اونو اؤزونه جلب ائدیر؛ باشقالارینی
قومار و یا چالقی جلب ائتدییی کیمی. چاشغین حالدا، پانچو گئیملی باشیندا قارا دؤره
بؤرک بیر کیشییه آتیلان پیچاق ضربهسینه مانع اولور. او آدامین سونرادان
«آزئوئدو باندئیرا» اولدوغو اورتایا چیخیر. («اوتالارا» بونو بیلدیکده، مکتوبو
جیریر، نئیه کی بوتون اعتبارینی یالنیز اؤزو قازانماق ایستهییر.)
باخمایاراق کی «آزئوئدو باندئیرا»
گوجلو و بوی- بوخونلو بیر آدامدیر، آنجاق نسه چیرکین نظره گلیر. اوزونده یهودی،
قارا زنگی و هندیدن قاریشیق بیر گؤرونوش وار و داورانیشینداایسه میمون و پلنگ
داورانیشی. داغینیق قارا بوغلاری کیمی، اوزونون او باشیندان بو باشینا چکیلن
چاپیقایسهده، اؤزو بو بزهیین باشقا بیر حیصهسینه چئوریلیبو.
هرحالدا، ایچگی نتیجهسینده و
یاخود سهودن اوز وئرن دالاشما، تئز باشلادیغی کیمیده تئز ده قورتاریر.
«اوتالارا» چودارلار ایله ایچیر و اونلارلا بوتون گئجهنی قوناقلیقدا سرخوشلوق
ائتمهیه کئچیریر و گونش گؤیده اوجالاندا، کؤهنه شهرده بؤیوک بیر ائوه چاتیرلار.
کیشیلر یاتماق اوچون آرخا حیطده یاتاقلارینی قورو یئر اوزهرینه سریرلر.
«اوتالارا» قاریشیق فیکیرله، بو گئجهنی اولکی گئجهایله مقایسه ائدیر. ایندی
اونون مؤوقعی مؤحکملشمیش و دوستلارینین آراسیندادیر. بونا باخمایاراق، بوئنوس آیرسدن
اؤتری داریخماماغی اوچون پئشمانلیق آغریسی چکیر.
هرحالدا «آزئوئدو»یا کئفلیلیکده
پیچاق آتان چودار اونو اویادینجاق، آلاتورانلیغا قدهر یاتیر. («اوتالارا»
خاطیرلاییر کی بو کیشی باشقالاریلا جوشغون احوال- روحیهلی بیر گئجهنی پایلاشیب
و «باندئیرا» اونو ساغ طرفینده یئرلشدیریب، ایچمهیی داوام ائتمهیه مجبور
ائتمیشدیر.) کیشی دئییر کی رئیس اونو گؤرمک ایستهییر. قاپیلاری گیریشه آچیلان
بیرنوع دفترخانادا (اوتالارا بوندان اول ایکی یانلی آچیلان بیر قاپی گؤرمهمیشدیر)،
«آزئوئدو باندئیرا» قیرمیزی ساچ، دبدبهلی، مغرور بیر قادینلا اونو گؤزلهییر.
«باندئیرا» «اوتالارا»نی اطرافلی تعریفلهییر، اونا شراب تکلیف ائدیر، یئنیدن
اونا ایگید آداما بنزهدیگینی سؤیلهییر و ایستهدیگی حالدا بیر آت سوروسونو
قایتارماق اوچون باشقالاریلا شیمالا قالخماسینی تکلیف ائدیر. «اوتالارا» تکلیفی
قبول ائدیر.
اونلار سحریسی گون «تاکوآرئمبو»یا
ساری یولا دوشورلر. بئلهلیکله «اوتالارا» اوچون یئنی بیر حیات باشلاییر. سحر شفقینین
انگینلیگینده اوزون گونلر یهر اوستونده و آتلارین قوخوسو ایله دولو بیر حیات. بو
حیات اونا تزه و دؤزولمزدیر؛ آنجاق بو آرتیق اونون قانیندادیر؛ باشقا اؤلکهلرین
آداملاری دنیزی ستایش ائدیب اونون چاغریشینی دریندن حس ائتدیکلری کیمی، بیز
آرژانتینلیلر ده (بو گؤستریجیلری بیر- بیرینه توخویان آداملاردا اونلارین
ترکیبینده) آتلارین آیاقلاری آلتیندا سسلهنن توکنمز دوزهنیکلر اوچون داریخیریق.
«اوتالارا» آرابا سوروجولری و خیدمتچیلری محلهسینده
بویا باشا چاتیر. هله بیر ایل اولمامیش «گائوچو»(۱) اولوب، آت سورمهیی، آتلاری بیر-بیرینین یانیندا
ساخلاماغی، حئیوانلاری کسمهیی، کندیرله حئیوان توتماغی یا کمند ایله ییخماغینی،
یوخوسوزلوغدا، طوفانلاردا، شاختادا و گونشلی گونلرده مؤحکم دایانماغی و فیشقیریق
و قیشقیریقلا سورو اوتارماغی اؤیرهنیر. بو شاگردلیگ دؤرونده تکجه بیر دفعه
«آزئوئدو باندئیرا»نی گؤرمهیه ایمکان تاپیر؛ آنجاق او همیشه خاطیریندهدیر. نئیه
کی باندئیرانین آداملارینین بیری اولماق، چوخ جیدی و قورخولو گؤرسنمکدیر و باشقا
طرفدن ایسه، گائوچولارین نظرینده «باندئیرا» هر بیر ایشی داها یاخچی گؤره بیلن
بیر گوجلو آدام کیمی سانیلیر. اونلارین بیری «باندئیرا»نین برازیلیا طرفینده
«ریوگراندئدوسول»دا دونیایا گلمهسینی سؤیلهییر. بو سؤز عکسینه «باندئیرا»نی
اونون گؤزلریندن سالمیر کی هئچ، اونا سیخ مئشهلیک، باتاقلیقلار و قارما قاریشیق
سونسوز مسافهلرین گؤرکمینیده بخش ائدیر.
«اوتالارا» تدریجله «باندئیرا»نین ماراقلارینین چوخ
اولماغینا رغمن، آنجاق اساس ایشینین قاچاقچیلیق اولماغینی باشا دوشور. ایلخیچی
اولماق خیدمتچی اولماق دا دئمکدیر. اوتالارا داها یوکسکلره قالخماق و قاچاقچی
اولماغا قرار وئریر. بیر گئجه، یولداشلارینین ایکیسی بیر نئچه یوکو گئری گتیرمک
اوچون سرحدی کئچمهلی اولورلار. «اوتالارا» اونلارین بیری ایله دالاشیب، اونو
یارالاییب و یئرین توتور. او ادعالیلیغیندان و همده بیرنوع مبهم صداقت اوزوندن بو
ایشه چکیلیر. اؤز-اؤزونه دئییر:«قوی بو کیشی بیر دفعه و همیشهلیگ بیلسین کی من
بوتون بو اطرافینا ییغیلان اروگوئهلیلره دهیهرم.»
«اوتالارا«نین «مونتهویدئو»یا قاییتماغی، بیر ایل
چکیر. اونلار «اوتالارا«یا نهنگ گؤرونن شهرین اطرافیندان و سونرا ایسه ایچیندن
کئچیرلر. رئیسین ائوینه چاتاندا کیشیلر یاتاقلارینی گئری حیطده سریرلر. گونلر
کئچیر، آنجاق «اوتالارا» هلهده «باندئیرا»نی گؤرمهییب. تشویش ایچینده دئییرلر
کی او خستهدیر. هر گون اورتا بیر قارا زنگی ماتا(۲) و چایدانی اوتاغینا آپاریر. بیر آخشام بو ایش
«اوتالارا«یا تاپشیریلیر. «اوتالارا» اؤزونو تحقیر ائدیلمیش کیمی حیس ائدیر؛
آنجاق عین حالدا بونونلادا غرور دویور. یاتاق اوتاغی قارانلیق و چیلپاقدیر. غروبلا
اوز به اوز بیر بالکونو وار؛ اوزون بیر ماسا اوستونده پارلایان قامچیلار و شاللاقلار،
گولـله یئریلری، اودلو سیلاحلار و پیچاقلار قاریشیق صورتدهدیرلر. اوز به اوز
دیواردا سولغون شوشهلی بیر آینا وار. «باندئیرا» آرخاسی اوسته اوزانیب؛ یوخودا
دوداغ آلتی دانیشیر. اونون دورومو گونش ایشیقینین سون شعاعلارینی خاطیرلادیر. آغ
یاتاغین گئنیشلیگی اونو داهادا کیچیک و بیر تههر داهادا توتغون گؤستریر.
«اوتالارا» اونون ساچینین آغارماسینی، توکنمهسینی، آلیزلیغینی و اوزونده قیریشلاری
دویور. بو قوجا کیشینین امری آلتیندا اولماق اونو آجیقلاندیریر. فیکیرلشیرکی تکجه
بیر ضربه اونو قوتارماق اوچون کیفایت ائدهر. بو آندا کیمسهنین اوتاغا داخل
اولدوغونو آینادا گؤرور. قیرمیزی ساچ قادیندیر. ایاقیالین و یاری چیلپاقدیر و
اونا سویوق بیر ماراقلا باخیر. «باندئیرا» یاتاغیندا اوتورور. ایشلر حاقیندا
دانیشارکن، دالبادال ماتا ایچیر و بارماقلاری قادینین هؤرولن ساچلاریایله
اویناییر. سونوندا «اوتالارا»یا گئتمک ایزنی وئریر.
بیر نئچه گون سونرا شیمالا قالخماق
فرمانی وئریلیر. اونلار سونسوز دوزهنیکلرین اورتالاریندا هر یئر اولا بیلن ترک
ائدیلمیش بیر حئیواندارلیق تصرفاتینا چاتیرلار. نه بیر آغاج وار، نهده یئری
یوموشالدان بیر چای. گونشین سون شعاعلاری شیددتله شاخیر اورا. اوزون بوینوزلو آج
مال-قارالار اوچون داش حصاری وار. بو داخما بینانی «ائلسوسپیرا»(۳) آدلاندیریرلار. «اوتالارا» گونه موزد ایشلهینلردن
ائشیدیر کی «باندئیرا» تئزلیکله مونتهویدئودان گلهجکدیر. سببینی سوروشور و بیر
نفر ایضاح ائدیر کی گویا آرالاریندا اولدوقجا چوخ فرمان وئرن ادعالی گائوچو
تیپینده بیر اجنبی وار. «اوتالارا» بونو دوست ظارافاتی کیمین گؤتورور و ظارافاتین
مومکون اولماغیندان راضی قالیر. او سونرالار «باندئیرا»نین بیر سیاستچی ایله
مناسبتینین کورلانماسینی و بو اوزدن اوندان کؤمهیینی اسیرگهمهسینی باشا دوشور.
بو خبر «اوتالارا»یا خوش گلیر. سیلاح صاندیقلاری چاتیر؛ گوموش لهین قادینین
یاتاق اوتاغینا چاتیر. سونرا غریبه بیر پارچادان پردهلر چاتیرلار. بیر سحر پانچو
گئییملی ساققالی و قاشقاباغلی بیر آتلی تپهلردن ائنیر. آدی «اولپیانو سوآرئز»دیر
و «آزئوئدو باندئیرا»نین جانگودهنیدیر. او برازیلیا لهجهسینده چوخ آز دانیشان
بیر آدامدیر. «اوتالارا» بیلمیر اونون احتیاطینی دوشمنچیلیک و نیفرت حئسابینا
قویسون؛ یوخسا ساده وحشیلیگینین حئسابینا. تکجه بونو یاخشی بیلیرکی
پلانلاشدیردیغی قصدی اوچون، اونون دوستلوغونو قازانمالیدیر.
سونرا «بنیامین اوتالارا»نین
حیاتینا «آزئوئدو باندئیرا»نین جنوبدان گتیردیی قارا قیچلی کهر بیر آت داخیل
اولور. آتین گوموشدن یاخشی بیر یهری و اوزهرینده قافلان دریسیندن بیر اؤرتویو
واردیر.
بوندان اؤنجه دولو بیر آرزو ایله
پارلاق ساچلی قادینا تاماحلانان گنج اوغلان، صاحیبینین گوجلولویونو گؤسترن بو
طنطنهلی آتا دا تاماحلانمیشدیر. قادین، یهر و آت، محو ائتمک ایستهدییی کیشینینایدیلر.
بوردا حئکایه داها درین و مرکب بیر نقطهیه چاتیر. «آزئوئدو باندئیرا» آدامی
تدریجله تحقیر ائتمکده چوخ ماهیرایدی. شیطانی بیر مهارت کی همصؤحبتینی
یاواش-یاواش، آددیم-آددیم، صمیمیت و استهزا قاتیملی دورومدا آلچالدیر. «اوتالارا»
بو ایکی معنالی قایدانی اؤنونده اولان چتین مسالهنین حلی اوچون ایشلتمهیه
فیکیرلشیر.
او «آزئوئدو باندئیرا»نی تدریجله
کنارلاشدیرماغا قرار وئریر. بیرگه کئچیرتدیکلری تهلوکهلی گونلرده «سوآرئز»ینده
دوستلوغونو قازانیر. او پلانینین سیررینی «سوآرئز»ه آچیر و او دا دستک اولماغا
سؤز وئریر. سونرا بیر سیرا شئیلر باش وئریر کی من یالنیز بیر نئچهسینی بیلیرم.
«اوتالارا» «باندئیرا»دان اطاعت ائتمیر. اونون فرمانلارینی اونوتماغا، دهییشمهیه
و پوزماغا چالیشیر. سانکی بوتون کائیناتدا اونونلا آنلاشیر و هر شئی سرعتله دهیشیلیر.
بیر گوناورتاسی، «تاکوآرئمبو»نون اطرافیندا، برازیلیالی بیر دستهایله آتش مبادلهسی
اوز وئریر. «اوتالارا» «باندئیرا»نین یئرینی توتور و اروگوئهلیلره فرمان وئریر.
چیینیندن یارالانیر، آنجاق گوناورتادان سونرا رئیسین آتینا مینهرک «ائلسوسپیرا»یا
قاییدیر. او آخشام، قانیندان بیر نئچه داملا قافلان دریسینه دامیر و او گئجه پارلاق
ساچلی قادینلا یاتیر. دیگر واریانتلار بو حادثهلرین ترتیباتینی دهییشیرلر و
بوتون حادثهلرین همن گونده باش وئرمهسینی انکار ائدیرلر.
باخمایاراق کی «باندئیرا» هلهده
سؤزده رئیسدیر، آنجاق فرمانلاری داها آلینمیر. «بنیامین اوتالارا» عادت و مرحمت
قاریشیقلی بیر حیس اوزهریندن اونا توخونمور. بو حئکایهنین سون صحنهسی، ۱۸۹۴ینجی ایلین سون گئجهسینین قاریشیغیندا اوز وئریر.
او گئجه، «ائلسوسپیرا»نین
آداملاری تزه کسیلن قوزو اتی یئییب، گوجلو تاثیر ائدیجی شراب ایچیرلر. کیمیسه
گیتارانی گوتوروب چتین بیر میلونگانی (۴) تکرار-
تکرار چالیر. ماسا باشیندا اوتوران سرخوش «اوتالارا» شنلیگی شنلیگه، سئوینجی
سئوینجه قاتیر. بو داورانیش اونون حتمی طالعینین گؤستریجیسیایدی. «باندئیرا»
های- کوی سالان باشقا آداملارین آراسیندا ساکیت و کدرلی اوتورموش و های- کویلو
گئجهنین کئچمهسینه دالمیشدی. ساعات اون ایکی دفعه یاری گئجه زنگینی چالدیقدا،
یادینا بیر ایش دوشموش کیمی ایاغا قالخیر و قادینین اوتاغینین
قاپیسینی یاواشجا چالیر. قادین
درحال قاپینی آچیر، سانکی بو چاغیریشی گؤزلهییرمیش. ایاقیالین و یاری چیلپاق
چیخیر. «باندئیرا»، یامسیلادیغی یومشاق و ظریف بیر سسله اونا فرمان وئریر:
سن و بو «بوئنوس آیرس»لی بیر –
بیرینیزی بو قدهر سئویرسیزسه، درحال گئدیب هامینین گؤزو اؤنونده اونو اؤپمهلیسن!»
و پیس بیر سؤز ده علاوه ائدیر.
قادین دیرنمهیه چالیشیر، آنجاق
قوللاریندان توتموش ایکی کیشی اونو «اوتالارا»نین اوستونه توللاییرلار. گؤز
یاشلاری ایچینده اونون اوزو و سینهسینی اؤپور. «اولپیانو سوآرئز» تاپانچاسینی
چکیر. «اوتالارا» اؤلوموندن اؤنجه، اونا اولدن خیانت اولدوغونو، اؤلوم جزاسینا محکوم
ائدیلدیگینی آنلاییر. او باشا دوشور کی، اؤلو آدام حئساب ائدیلدیگی اوچون اونا
سئومک، فرمان وئرمک و غلبه اذنی وئریلمیشدیر؛ نئیه کی «باندئیرا»نین نظرینده او
اؤنجهدن اؤلموشدور.
«سوآرئز» دئمک اولار کی، تحقیرله آتش آچیر.
—
۱٫ گائوچو: جنوبی آئمریکا دا سورو اوتاران آدام – ایلخچی
۲٫ ماتا: جنوبی آئمریکا دا اولان یوکسهک کافئینلی ایچگی
۳٫ ائلسوسپیرا: یئر آدی؛ «سون آه» معناسیندا
۴٫ میلونگا: آرژانتین و اروگوئهدن گلمیش بیر موسیقی
ژانریدیر
—
ترجومه نین قایناغی:
THE ALEPH and other stories – Jorge Luis Borges
Edited and translated by Norman Thomas Di Giovanni
in collaboration with the author
ishiq.net


text:
۱۹۹۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۹ دسامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی عیراق اهالیسینه نفت یئرینه ارزاق وئرمک حاقّیندا قطعنامه قبول ائدیب.
- ۶ مئی - اسکی سیآیائی باشقانی ویلیام کولبینین جسدی گۆنئی ماریلندده بیر چایدا تاپیلدی.
- ۵ دسامبر - مادلین آلبرايت آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دؤولت کاتیبی وظیفهسینه تعیین ائدیلن ایلک قادین اوْلموشدور.
- ۳۰ ژولای - کلودت کولبرت؛ فرانسه نین ایلک قادین آکتورو، اسکار اؤدولونو قازانان
- ۲۹ نوْوامبر - هاله محکمهسی ۱۲۰۰ بوسنیلینین اؤلومونده ایشتیراک ائتمیش عسگره ۱۰ ایل حبس کسمیشدیر.
- ۲۹ دسامبر - قوواتمالادا ۳۶ ایل سۆرن ساواش باشا چاتدی.
- ۲۳ نوْوامبر - تئرروْرچولار اتیوپی هاوا يوْللارینا مخصوص طیارهنی قاچیریب. لاکین ياناجاغی قۇرتاران طیارهنین هیند اوقیانوسینا دۆشمهسی نتیجهسینده ۱۲۳ نفر هلاک اوْلوب.
- ۲۳ اوْکتوبر - روم پاپی داروین نظریهسینین فرضیه اولدوغونو ایدیعا ائتدی.
- ۲۲ اوْکتوبر - آذربایجان جومهوریتی جیبوتی ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۲۱ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین قرارگاهیندا ایلک دفعه بئين الخالق تلویزیون فوْرومو کئچیریلمیشدیر.
- ۱۸ ژانویه - مایکل جکسون ایله لیزا ماری پرسلینین ایکی ایل سۆرن ائولیلیکلری بوْشانما ایله سوْنا چاتدی.
- ۱۳ سپتامبر - توپاک شکور قتله یئتیریلمیشدیر.
- ۱۳ دسامبر - کوفی عنان بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی باش کاتیبی سئچیلمیشدیر.
- ۱۲ نوْوامبر - سعودی عربیستانینا عایید «بوئینگ» قازاغیستانین «L76» یۆک طیارهسی ایله هیندیستان گؤیونده توْققوشموشدور. سوْنوجدا ۳۵۹ نفر اؤلموشدور.
- ۱۰ دسامبر - گۆنئی آفریقا جۆمهوریتی یئنی آنایاسا قبول ائدیب و بۇنونلا دا آپارتاید رژیمی باشا چاتیب.


text:
آدیلتون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۷۷)
آدیلتون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۷۷) (اینگیلیسجه: Adaílton (footballer, born 1977)) (دوْغوم:۲۴ ژانویهٔ ۱۹۷۷ (۴۴ یاش) Santiago) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آدیلتون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۷۷) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- پارما کولوبونون اویونچولاری
- پاریسن ژرمن کولوبونون اویونچولاری
- هلاس ورونا کولوبونون اویونچولاری
- جنوا کولوبونون اویونچولاری
- بولونیا کولوبونون اویونچولاری


text:
قوزئی آلمان کونفدراسیونو
قوزئی آلمان کونفدراسیونو (اینگیلیسجه: North German Confederation, فارسجا: کنفدراسیون آلمان شمالی، عربجه: الاتحاد الألماني الشمالي، فرانسهجه: Confédération de l'Allemagne du Nord, آلمانجا: Norddeutscher Bund, ایتالیاجا: Confederazione Tedesca del Nord, روسجا: CeBeporepMaHckий coюз) اوروپادا بیر اسکی دؤولت؛ و آلمان دیلی رسمی دیلیدی. قوزئی آلمان کونفدراسیونو ۱۸۶۷ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۸۷۱ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
`محمد جاواد ظریف` نتیجهلر
خبرلر [421]
- تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا کولتورل ایلیشکیلر آرتیریلاجاق
- "ایرانین، تورکیهنین قارشیسیندا دئییل، یانیندا یئر آلماسینی گؤزلهییریک"
- ایران، ظریفه عاید اولدوغو ادعا ائدیلن سؤزلری یالانلادی
- ظریف: بیز ده تدبیرلری گئری گؤتورجهیهیک
- ایران-دا زلزلهده خسارت آلانلارین سایی 60 نفری اؤتوب
- افریقا بیرلیگی و بمت-دن سومالی-یه اورتاق چاغیری
- فاتح سلطان محمد و یاووز سلطان سلیم کؤرپولری ایشیقلاندیریلدی
- ایران، ژاپونون آراچیلیق ائتمهسینی اومود ائدیر
- ایرانلی دیپلوماتین تورکیهدن قاچماغا چالیشیرکن یاخالانما گؤرونتولری یاییملاندی
- گئچیجی باشقانین حفتر ایله گؤروشمهسی قیناندی
- ایرانین ووردوغو اوکراینا اوچاغی ایله باغلی گیزلی سس فایلی یاییملاندی
- ظریف امریکا پرزیدنتینین ایرانا قارشی تحریم لرین لغوینه دایر آچیقلاماسینا موناسیبت بیلدیریب
- فاتح سلطان محمد کؤپروسو ایشیقلارا بوروندو
- ظریف، آوروپا بیرلیگیندن دستک ایستهدی
- تورکیهنین قیزیل آی جمعیتی ایله سومالی آراسیندا پوروتوکول ایمضالانیب
- تورکیه و ایرانین خاریجی ایشلر ناظیرلری گؤروشوب
- ظریف تورکیهده: تورکیه ایله ایلیشکیلر حیاتی اؤنم داشییر
- ظریف ایرواندا: ارمنستانین تورپاق بوتؤولویو ایرانین قیرمیزی چیزگیسیدیر
- ظریف: ۶لی امکداشلیق پلاتفورمو قورماق ایستهییریک
- طالبان ایراندا


text:
یومورتا
دونیانین هئچ بیر مطبخی اسکی دن یومورتاسیز دئییلدیر. اینسانلار یومورتا ایله قیدالانماغا او قدر قدیمدن باشلاییبلار کی، بلکه ده بو اونلارین ایلک قیدا محصوللاریندان بیری اولموشدور.
بوتون حئیوانلار حیاتلارینا بیر یومورتانین ایچینده باشلارلار. دیشینین یومورتاسی ارکه یین اسپرمیله بیرلشتیگینده حئیوانین بالاسی اولوشور.
اینسانلار یومورتاسی[دَییشدیر]
اینسانلار داخیل بوتون ممه لیلر یومورتالارینی بدنلرینین ایچینده ساخلار. اوشاق دوغونجایا دک آناسینین ایچه ریسینده بؤیومه سینی سوردورور.
قوشلار یومورتاسی[دَییشدیر]
قوشلاردا، آنا قوش یومورتاسینی ایچه ریسینده ساخلاماز. او یومورتاسینی یوواسیندا یومورتار. بالا حئیوان یومورتانین ایچینده گئلیشیر. زامانی گلینجه دیمدیگیله یومورتانین قابیغینی دئشیر و یومورتادان چیخیر. یومورتایان حئیوانلارین یومورتاسی دوغوروجو حئیوانلارینکینا گؤره چوخ بؤیوکدور. عمومن جوجه نین گئلیشمه سی یومورتا ایچینده یئر آلاجاغی اورتاما باغلی اولاراق قارماشیق بیر دوزلیش گؤستریر. بو یومورتا، اصلینده جوجه نین خاریج اورتامدان باغیمسیز اولماسینی تامین ائتمک ده دیر، دولایسیله بسلنمه اولاناقلاری (بسین ماده لری) سون درجه ده بولدور. یومورتانین ایچینده جوجه نین اولوشماسی یا دوغال اولاراق، یا گونش ایستی سیله، یادا آنا-بابانین حئیوانسال بدن ایستی سیله گرچکلشیر.
بؤجکلر یومورتاسی[دَییشدیر]
بؤجک یومورتالاری توورلره گؤره، کوره، یاستی یادا سیلیندیر بیچیمینده اولا بیلیر. چوخونلوقلا اوستلرینده جیزیقلار یادا نوقطه لر واردیر، بو یومورتالارین بعضی لری، سؤز گلیمی کپنک لرینکی چوخ رنگلی دیر. بیر چوخ بؤجک یومورتالارینی اؤز اوستونده سالخیملار یادا کومه لر حالیندا داشیر.
بالیقلارین یومورتاسی[دَییشدیر]
بالیقلارین چوخوندا کیچیک اولان یومورتالارین بسله ییجی ماده لری گؤزله گؤروله جک قدر آزدیر، بعضی توورلرین دیشی لری میلیونلارجا یومورتا یومورتار. ایکی یاشاییشلیلار یومورتالارینی سویا یومورتار. اونلارین یومورتالاری قابیق باخیمیندان ان فقیر یومورتالاردیر. بو یومورتالارین سوایله اتگین بیر آلیش وئریشلری واردیر.
سورونگنلر و قوشلارین یومورتالاری ایچینده کی بسله ییجی ماده آچیسیندان سون درجه زنگیندیر. چونکی بونلار خاریج اورتامدان فیزیولوژیک باخیمیندان توموایله آیریدیر و خاریجدن هئچ بیر بسین ماده سی آلمازلار، آمّا اؤزلرینی، قوروماقدان و ایستی دئییشیک لیک لردن قورویان قیلیف یادا قابیق آراجیلیغی له خاریج اورتامدان هاوا آلیش وئریشلری اولور.
یومورتانین خئیری و زیانی[دَییشدیر]
تویوق یومورتاسی دایم چوخ خئییرلی محصول ساییلیب، لاکین مۆعاصیر دؤورون اینسانلاری کولسترولون زیانی حاقدا دوشوندوکدن، یومورتانین زیانلی طرفلرینین داها چوخ اولدوغونو دوشونمهیه باشلامیشلار. بونونلا دا، یومورتانین گوندهلیک ایستیفادهسینین زیانلی اولدوغو ایرلی سورولور. بو دوشونجهلری نظره آلیب، یومورتانین خئیری و زیانینی ترزییه قویوب، هانسی واریانتین داها حقیقی اولدوغونو آنلاماغا چالیشاق... منفی آرقومنتلردن (ایستدلال) بیرینجیسی یومورتا ساریسینین ترکیبینده اولان کولسترولوندیر. محض بونا گؤره ساغلام حیات سۆرناینسانلارین چوخو یومورتادان ایمتیناع ائتمیشدیر. یالنیز، بیر چوخ عالیملرین ادعاسینا گؤره، گونده ۱ یومورتا یئمک نورمال ساییلیر و بو میقداردا اولان خولئستئرین اورقانیزمه زیانلی ساییلمیر. اینکینجی منفی آرقومئنت اوشاقلاردا اولان آلرژیو یومورتادا اولان سالمونئللا باکترییاسی. بیلدییمیزه گؤره آلرژی یا ۵-۷ یاشدان سونرا کئچیر و یا اؤمورلوک قالیر. طبیعی کی بو مدته قدر ایستیفادنی ساخلاماق مصلحتلیدیر. سالمونلا باکترییاسینا گلدیکده ایسه، اونا قارشی تویوقلارا پئیوندلر وورولمالیدیر. همچینین محض یومورتادان سالمونلا باکترییاسی قازانماماق اۆچون بیر سیرا پروفیلاکتیک تدبیرلر واردیر. بیرینجیسی، یومورتانی چی حالدا و یا آز بیشمیش حالدا یئمهمک، حاضیرلانمادان اؤنجه یاخشی یوماق، قابیغی چارتلامیش یومورتانی بیشیرمهمک و یومورتایا توخوندوقدان سونرا موطلق اللری یوماق. منفی آرقومنتلری سادالادیقدان سونرا، موثبت طرفلرینه نظر یئتیرک. معلومدور کی، یومورتا مۆختلیف خئییرلی کومپوننتلرله زنگیندیر : پروتئین، ویتامین، مینراللار و آنتی اوکسیدانتلار. ۱ یومورتا گوندهلیک پروتئین نورماسینین ۱۲%-۱۴% تشکیل ائدیر و ترکیبینه همچینین آمین تورشولاری دا عایید ائدیلیر. ویتامینلره گلدیکده ایسه، آ، د، ائ، ب۳، ب۱۲، فول توشوسو و خولین عاییددیر. همچینین یود، سینک، کالسی، ماقنی، دمیر و فوْسفور کیمی مینرال و میکرو المنتلر ده واردیر. تویوق یومورتاسینین ترکیبینده همچینین سئلئن آنتی اوکسیدانتی دا واردیر. بوندان بئله بللی اولور کی، یومورتا یئمکله بیز، اۆرک -دامار سیستمی نوخوشلوقلری و قادینلاردا دؤش سرطانینین یارانما تهلوکهسینی آزالتمیش اولوروق. تویوق یومورتاسیندا اولان مادللر همچینین ساچلارین قورونماسی، درینین قیدالاندیریلماسی، کپک و قیریشلارلا موباریزه آپاریلماسی، دیش و سۆموک توْخوماسینین برکیدیلمهسی، پی و کولسترینین ایستیفاده اولونماسینا سببدیر. بوندان علاوه ایسه گؤرمه قابیلیتینه یاخشی تأثیر گؤسترهن بو محصول، ییئجئکلی و آزکالوریلیدیر. بو معلوماتلاردان بللی اولور کی، یومورتانی نورمال سایدا یئدیکده اساس منفی آرقومنت(ایستدلال) اولان کولسترولون پروبلمی ده پروبلم ساییلمیر...


text:
۱۳ ژانویه
۱۳ ژانویه:
- ۱۸۲۲ - یونان بایراغینین طراحلیغی ایلک میلّی مجلیسده قبول ائدیلدی.
- ۱۸۳۰ - نیو-اوْرلِان، لۇیزیانادا دهشتلی یانغین باشلادی.
- ۱۹۰۸ - پنسیلوانیادا یئرلشن روْدس اوْپرا ساراییندا یانغین نتیجهسینده ۱۷۱ نفر حیاتینی ایتیردی.
- ۱۹۱۵ - ایتالیانین شهری آوززانوْدا باش وئرمیش زلزله نتیجهسینده ۲۹۸۰۰ اینسان حیاتینی ایتیردی.
- ۱۹۴۲ - هنری فوْرد پیلاستیک کۆتلهدن اوتوموبیل حاضیرلادی، بۇ اوتوموبیل دیگر اوتوموبیللردن ۳۰٪ داها یۆنگول ایدی.
- ۱۹۹۱ - ویلنوسده سوْوئت اتفاقینین گۆج قۆووهلری مۆستقیللیک ایستهین لیتوا وطنداشلارینا هۆجوم ائدیر.
- ۲۰۰۱ - سالوادوْردا زلزله ۸۰۰-دن چوْخ اینسانین حیاتینا سوْن قوْیور.


text:
قورخمایین، هامیمیزین یئری جنّتدیر!
دوکتور جئری
قیامت گونو ایدی. میزان-ترهزی قورولوب عمللر دارتیلماقدا ایدی. اینسانلار صفده چوخ گؤزلهمهسینلر دئیه، اوچ-اوچ حئساب-کیتاب ملگینین قارشیسیندا چیخیردیلار. سیرا بیزه یئتیشدی. ملک ترهزییه تکان وئردی. پیس عمللریمیز آغیرلیق باسینجا، گؤزونون قیراغی ایله ایکی مأمورا ایشاره ائلهدی:
- جهنّملیکدیرلر، آپارین!
بو حؤکمدن قلئیچی مورتوضون رنگی قاچدی، کئفلی ایسکندرین دیزلری تیترهدی، منیم هوشوم باشیمدان چیخدی!
گؤزومو آچدیقدا گؤردوم؛ قلئیچی مورتوض اوزومه سو چیلهییر. کئفلی ایسکندر ایسه چیلتیک چالاراق شن بیر ماهنی اوخویور. اویان-بویانا باخدیم. اؤزومو اولدوقجا گؤزل بیر یئرده گؤردوم. چاشقین-چاشقین سوروشدوم:
- بیز هاراداییق؟!
- جنّتدهییک!.. سانیرام، مأمورلار ملگین سؤزونو ترسه ائشدیب بیزی جهنّم یئرینه جنّته گتیریبلر- دئیه قلئیچی مورتوض یانیت وئردی.
کئفلی ایسکندر ماهنی اوخوماغینی کسدی:
- یوخ! ترسلیک اولماییب. منجه، ساتیراچی اولدوغوموزدان تانری دا بیزیمله ظارافات ائلهمک ایستهمیش!
یولداشلارین سؤزلری بئینیمه باتمادی. یئنه اویان-بویانا باخدیم. بیردن گؤزوم او یاخینلاردا گزن بیر گؤزتچییه دوشدو. چاغیردیم:
- آی قارداش!..آی قارداش!.. بورا جنّتدیرمی؟
گؤزتچی بیزه یاخینلاشدی:
- سیز ده ایرانلیسینیزمی؟!
اوچوموز بیرگه سسلندیک:
- هه! سیز هارادان بیلدینیز؟!
گؤزتچی گولومسوندو:
- بورا جهنّمدیر آنجاق بیلمیرم نییه هر یئنی گلن ایرانلی بورانی جنّت سانیر؟!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
قوتور ایت
دوکتور جئری
نئچه واخت ایدی اؤرت باسدیر ماحالینین باش کندی
- ترسآوا بؤیوک بیر فلاکته اوغرامیشدی. هارادانسا بیر آزغین مئیمون تاپیلیب کندین اکینهجکلرینی یئره سورتمگه
باشلامیشدی. اهالینین فیکرینجه، دوشمنلر
اؤرت باسدیر ماحالینین ایقتیصادیاتینی کورلاماق اوچون بو مئیمونو ترس آوایا
آزدیرمیشدیلار. بو فلاکته قارشی ترسآوا باشچیلارینین تدبیرلری ایشه یارامایینجا،
کاتتا ایسلام چارهسیز قالاراق شیخ آغانین حوضورونا چاتیب گؤستریش ایستهدی. شیخ
آغا قاشلارینی چاتاراق درین بیر دوشونجهیه دالدی. بیردن قاش-قاباغی آچیلدی:
- گئدین قلئیچی مورتوضون یانینا. بو یولسوزون
عؤهدهسیندن تکجه او گله بیلر!
یاریم ساعات سونرا، کاتتا ایسلاملا نئچه آغ
ساققال قلئیچی مورتوضون قاپیسیندا دایانمیشدی. هاندان-گئجدن یاراقلانمیش قلئیچی مورتوض ائودن
ائشیگه چیخدی. چیگنینده بیر توفنگ، یانیندا ایسه هئیوهره بیر قوتور ایت وار ایدی.
برابرجه اووون سوراغینا گئتدیلر. مئیمون گوندوزلری کندین قیراغیندا اولان هوندور
چینار آغاجینین باشیندا گیزلهنیردی. آغاجین دبینه یئتیشنده، قلئیچی مورتوض
توفنگی کاتتا ایسلاما وئرهرک دئدی:
- من آغاجا چیخیب مئیمونونو یئره آتاجاغام. ایت،
مئیمونو زورلا-زورلایا اؤلدورهجکدیر!
کاتتا ایسلام شاشیردی:
- بئله ایسه توفنگ نهیه گرهک دیر؟!
قلئیچی مورتوض میزیلدادی:
- آللاه ائلهمهمیش، مئیمون منی آشاغی آتسا،
سیز ایتی ووراسیز!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
کوپی برابر اصل
خوجالی فاجیعهسینین 27.نجی ایل دؤنومونده،ائرمنیستانین باش ناظیری نیکول پاشینیان ایراندا، رسمی سفرده اولوب. ایران طرفینین سؤزچوسو دانیشیقلار سیراسیندا،" ما با شما اشتراکات فراوانی داریم! " دئینده، ائرمنی طرفی گولومسهیهرک دئییب:
- شکسته نفسی نفرمایید، شما عین ما هستید!
*
وئریلن خبره گؤره گؤروشلرین سونوندا، ائرمنیستانین باش ناظیری درین تشکورلرینی بیلدیرمک اوچون تاریخی آغدام جامع مسجدینین شکیللرینی ایران طرفینه هدیه وئریب:
بؤلوم: آجی گولوشلر
یاساق آرزولار
دوکتور جئری
اوستاد دفترینین کیتاب ائوینده اوتورموشدوق. دانیشیقلار آراسیندا، دریندن بیر سولوق آلاراق دئدیم:
- صاباح، اسفندین ایکیسی، دونیالیق آنادیلی گونودور. کئشگه بیر سالون اولایدی ییغیشاردیق بو گونو قوتلایاردیق.
بو آندا قاپی آچیلیب ایکی "آدی یوخ" برادر ایچری گیردی:
- اؤلکهنین میللی گوونلیگی تهلوکهیه دوشمهسین دئیه سیزدن ایستهییریک صاباح هر چئشید ییغینجاقدان چکینهسینیز!
اوستاد دفتری چاش-باش منیم اوزومه باخدی:
- رحتملیک موللا نصرالدین دئمیشلی، آدی یوخ برادرلر بیزیم آرزولاریمیزین ایگینی* ده آلیرلار!
* ایشارهدیر موللا نصرالدینین بو حئکایهسینه:
موللا ائوده اگلشمیشدی. اورگیندن گئچدی: بیر کاسا آش اولسایدی چوخ یاخشی اولاردی. بو آندا قاپی چالیندی. گئتدی گؤردو، قونشونون قیزیدیر. الیندهکی کاسانین موللایا اوزاداراق دئییر: آنام خستهدیر، سیز آش پیشیرمیشسینیزسه بیر کاسا دا بیزه وئرین. موللا اؤز-اؤزونه دئدی: بیزیم قونشولار آرزولاریمیزین ایگین آلیرلار!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر


text:
یورولماز آراشدیریجی علی اصغر غفورینیانین حیاتی و چالیشمالاری
علی اصغر غفورینیا (5 آذر1321 سلماس) - یازیچی، آراشدیرماچی، سلماسشوناس، موعلّیم، خیریهچی
یاشاییشی
علی اصغر غفورینیا 1321-نجی ایل آذرین 5-ده سلماسین سوره کندینده آنادان اولوب. بؤیوک باباسی غفور عیان کندینین آتلیلاری باشچیسی اولموش مشروطه اینقلابی حرکاتیندا یاخیندان ایشتراک ائدهرک 1287.نجی ایلده ستارخانین موجاهیدلرینین سنگرینده استیبداد علئیهینه ساواشمیشدی آنجاق سونرالار محمدعلی شاه یانلی کوردلر طرفیندن بیر چاتیشمادا کهنهشهرده اؤلدورولموشدو.
علی اصغر غفورینیا ایلک و اورتا تحصیلی سلماسدا بیتیردیکدن سونرا 1340-نجی ایلده شرقی آذربایجانین تعلیم و تربیه ایدارهسینده ایشه آلینیب اون ایل موعلّیملیک ائتمیشدیر.1346-نجی ایلده تعلیمله یاناشی تبریز بیلیم یوردونون "بشری جوغرافیا" بؤلمهسینده تحصیلینی سوردورموشدو.
او سونرالار خاطیرهلرینده یازاجاق:
تبریزله بیلیم یوردونون الوئریشلی اورتامی و دگرلی اوستادلاری حیاتیمدا بؤیوک ائتکی یاراتدی. بو دؤرد ایلین، بوتون چتینلیکلرینه، زورلوقلارینا، چاتیشمازلیقلارینا باخمایاراق یاشاییشیمدا تکرار اولمایاجاق ان گؤزل، ان وئریملی، ان موتلو گونلریم اولدو. بیلیم یوردوندا، پهلویلرین و فارس شئونیزمینین آذربایجان میلتی ایله ساواش حالیندا اولدوغونو، باشدا ایقتیصاد، دیل، تاریخ، ادبیات، کیملیک، شخصیتلر و کتابلاریمیز اولماقلا بوتون وارلیغیمیزی یاغمالادیقلارینی آنلایاراق قارشیما یئنی پنجره آچیلدی.
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
Dec 17, 2013
21 آذر نهضتی و ادبیاتیمیز
احد واحدی
آذربایجان ادبیاتی، مشروطه انقلابی ایله یاناشی بیر تکامل پروسه سی گئچیرمیشدیر؛ بو پروسه نین بیرجهتی، ملی عنعنه لریمیزی یاشاتماق، دیگر طرفی، خلقیمیزین دموکراتیک ایستکلرینی مطالبه ائتمکدن عبارتدیر! یعنی آذربایجان ادبیاتی اؤز بدیعی افاده سیله، جامعه نین ملی خصوصیتلرینی داشییاراق، دموکراتیک ایستکلرینی ترنم ائتمیشدیر. دیل آزادلیغی، فرهنگ آزادلیغی، وطن پرورلیکله برابر، دموکراتیک طلبلر ، بیزیم ادبیاتین باش موضوعلارینی تشکیل ائتمیشدیر؛ بو ادبیات، مستبد و مرتجع قوه لری افشاء ائتمه کدن بئله بیرآن غفلت ائتمه میشدیر.
مشروطه انقلابینین طبیعی دوامی، خیابانی حرکتینه چاتسادا، بو حرکت آذربایجاندا، بیر ملی لشمه پروسه سینی جدی شکلده باشلانیشینی احتواء ائدیر؛ یعنی بیرینجی دفعه اولاراق سراسری ایستکلردن باشقا، آذربایجانا دایر ایستکلر ده، بیر عنصر کیمی بو حرکتده اؤزرنو گؤستریر.
رضاشاه حاکمیتینین قارا ایللرینده، آذربایجان دیلی و ادبیاتی، اؤلوم یاتاغینا دوشور. نظامی لر، خاقانی لر، نسیمی لر و فضولی لر یئتیره ن بو زنگین دیلده، شعر، نثر، تئاتر حتی نوحهکتابلاینین نشری قدغن اولور، هیچ روزنامه و مجله آذربایجان دیلینده منتشر اولمور. و آسیمیلاسیون سیاستی نتیجه سینده، بو گؤزه ل دیل ائولرده، اوتاقلاردا حبس اولونور؛ بونلارا باخمایاراق آذربایجان دیلی و ادبیاتی هر بیر کیچیک امکان تاپدیقدا، اؤزونو گؤسته ره رک، انکشاف ائتمیشدیر، مثال اوچون بو قارا ایللرده، یالنیز آذربایجاندا منتشر اولان “خاورِ نو”، “جودت” و “ستارهء آذربایجان” کیمی نسبتا” دموکرات نشریه لرین، صحیفه لرینده، آذربایجان دیلینده شعر و مقاله چاپ اولونموشدور.
ایکینجی دنیا محاربه سی زمانی، متفق لر ایرانا گلیرکن، رضاشاه ایرانی ترک ائتمک مجبوریتینده اولور و نهایت ایراندا بیر دموکراتیک نسیم اسمه گه باشلاییر. دموکراتیک بیر فضادا، آذربایجانین ملی ایستکلری کورکتله شیر. او گونلرده، “آذربایجان” و “وطن یولوندا” نشریه لری، آذربایجان خلقینین دیلینه ـ معنویاتینا مناسبتینه گؤره، آذربایجان خلقینه مثبت تأثیر قویموشدی؛ بو تأثیرین آلتیندا، آذربایجانین مترقی شاعر، یازیچی لاری، جدی شکلده فعالیته باشلامیش و اؤز دوامیندا، تشکیلاتلانماغا دوغرو، دیه رلی آتدیملار آتمیشلار. همین “وطن یولوندا” نشریه سینین جنبینده یارانان “شاعرلر مجلسی” بیر ادبی ییغینجاق کیمی بوتون ترقی پرور شاعر و یازیچی لاری اؤز دؤره سینه توپلاییر! آذربایجان ملی حکومتی تشکیل تاپاندان سونرا ” شاعر لرمجلسی”- نین یئرینده و اونون مؤثر عضولرینین جدی امکداشلیغی ایله ” آذربایجان شاعیرلر و یازیچیلار جمعیتی” یارانیر. بو “جمعیت” او زمانکی ادبی محیطین سرعتله انکشاف ائتدیگینی و گنیشله ندیگینی آیدینجاسینا نشان وئریر! “جمعیت” آز مدت ایچینده، جدی تشکیلاتلانماغا دوغرو، اؤز شعبه لرینی اردبیل، ارومیه، اهر، سراب و زنجان کیمی شهرلرده دایر ائدیب و “گونش” ژورنالینی، جمعیتین اورگانی کیمی نشر ائله ییر.
طبیعی بیر حال ایدی کی، ۲۱ آذر نهضتی اؤزویله سیاسی آزادلیقلار ایله برابر، دیل و کولتور آزادلیغی دا گتیرسین؛ جنوبی آذربایجانین مادی حیاتیندااولدوغو کیمی، معنوی حیاتیندا دا بؤیوک تأثیر بوراخان بو علامتدار حادثه، هر شئی دن اول، باغلانان دیللرین آچیلماسینا سبب اولدو. یئنی کتابلار ایله برابر، آذربایجان دیلینده یئنی روزنامه لر و مجله لر نشره باشلادی. “گونش”، “دموکرات”، “آذر”، “جودت”، “یئنی شرق”، “آذربایجان اولدوزو”، “آزاد ملت”، “غلبه”، “فدایی”، “جوانلار”، “ارومیه”، “َ، “شفق”، “مدنیت”، “معارف” و… آنا دیلینده نشر اولاراق، آذربایجان خلقینین حسنِ رغبتینی قازانمیش و بو حجمده انا دیلینده مطبوعاتین نشری، ملی وارلیغیمیزا ییه لنمه ده و ادبیاتیمیزین انکشافیندا، جدی رول اوینامیشدیر.
بو نشریه لرین ایچینده، البته کی “آذربایجان” روزنامه سی، اؤزرنه مخصوص و نمونه وی گونده لیک کیمی بؤیوک اهمیته مالکدیر. “آذربایجان” همی اهالی یه گونده لیک ژورنالیستی خدمت لری اوچون، همی ملی ـ دموکراتیک ادبیاتین انکشافیندا، همی ملی حکومتین سیاستینی بیان ائتمه ده، همی ده دموکرات ژورنالیستلر و ادبیاتچی لار یئتیشدیرمه گده، بؤیوک رولی اولموشدور. آذربایجان مدنیتی و خلقی، بو روزنامه نین بئله دیه رلی ایشلری اوستالیقلا یئرینه یئتیرمکده، هر شئی دن اول، س. ج. پیشه وری نین رهبرلیک رولونا بورجلودور! پیشه وری بیر پئشه کار ژورنالیست اولدوغو اوچون، روزنامه نین اکثر باش مقاله لرینی اؤزو یازمیش و اونون سون نسخه سینی، چاپخانایا گئتمه دن اؤنجه، گؤزدن گئچیریب و چاپا بوراخمیشدیر!
خلقیمیزین تاریخینده پارلاق بیر صحیفه کیمی پارلایان ۲۱ آذر، حکومتی تثبیت ائده رک، مدنیتین مختلف ساحه لرینده، بؤیوک قدملرین آتماسینا سبب اولدو. ۲۱ آذر حرکتینی یارادانلار و اونا باشچیلیق ائله ین س.ج.پیشه وری بیلیردیلر کی، مدنیتین دیریلیب و اجتماعی حیاتدا، جدی رول اویناماسی، هر شئی دن اول دیلین دوغرو ـ دوزگون انکشاف ائتمه سیندن آسیلی دیر.
دموکراتیک شرایط جامعه نین هر ساحه سینده اولدوغو کیمی، دیل و ادبیات ساحه سینده ده بؤیوک امکانلارین یارانماسینا سبب اولدو! ملی حکومتین تثبیت اولماسی ایله، ادبیاتیمیزدا، بیر چیچکلنمه دؤرو باشلانیر! بو ادبیات، علمی دوشونجه نی، ساغلام فکری، قاباقجیل دنیا گؤروشونو شاعرلرین و یازیچی لارین اثرلریله تصویر ائله ییر! او هر شئی دن اول، انسان اوره گینین یوکسک حسلرینی، خلقین معنوی حیاتینی و انسانی مقصدلرینی ترنم ائدیر! بو عالی هدفلر، شاعری و یازیچی نی بؤیوک اثرلرین یاراتماسینا روحلاندیریر! ۲۱ آذرین تأثیری آلتدا، شاعر و یازیچی لاریمیزین، قدرتلی استعدادلارینی، دوشونجه رنگارنگلیگینی و گنیش اوفوقلارینی گؤرمک، هئچ ده چتین بیر ایش دگیل! بوگون شاعر و یازیچی لاریمیزین بیر قسمی، یارادیجلیق قابلیتلریله، اوتایلی ـ بوتایلی آذربایجاندا تانینمیش صنعتکارلاردان دیرلار. خلقه حرمت، حقیقتی بیان ائتمک، تمیز و صاف دویغولاری سؤیله مک، وطن سئوگیسینه باغلانماق بیزیم صنعتکارلارین اَن گؤزه ل خاصیتلریندن ساییلیر و همین بو حس لر، سینه دن قوپان آلو کیمی، اونلارین صنعت عالمینی ده ایشیقلاندیریر. اونلارین اثرلرینده، خلقین مبارزه سی، آرزولاری، دردلری و احتیاجلاری، اؤز عکس صداسینی تاپمیشدیر!
باغلی دیللرین آچیلماسی سبب اولدو، آنا دیلینده یئنی کتابلار نشر اولسونلار. بو نثر و شعر کتابلارینین اساس موضوعلارینی، خلقین آزادلیق اوغروندا مبارزه سی، وطن سئورلیک و ارتجاع و خرافاتین افشاءسی تشکیل ائدیر. قیسا مدت ایچینده، ادبیاتین مختلف ژانرلاریندا، چوخ دیه رلی اثرلر میدانا گلدی! دقته لایقدیر کی، همان بیر ایلین ایچینده ادبیات ساحه سینده یئتیشن نسلین جدی تأثیری، هله بوگونده ادبیاتیمیزی احاطه ائتمیشدیر. بهمن انقلابی عرفَه سینه کیمی، ادبیاتیمیزین اَن گؤزه ل اولدوزلاری، ائله ملی حکومتین یادگارلاریندان عبارتدیر. او تایدا یارادیجلیغا دوام ائدن “بالاش آذراوغلی”، “علی توده”، “مدینه گلگون”، “عاشیق حسین جوان”، “سهراب طاهر”، “حمزه فتحی”، “حمید محمد زاده” شاعر و یازیچی لاریمیز، بیزیم آذربایجانین فاجعه لی حیاتینی، اجتماعی چاتیشمامازلیغلارینی و اونلارا قارشی کسکین مبارزه لرینی عکس ائتدیردیمکده، چوخ جدی و دیه رلی رول اوینامیشلار! بونونلا برابر وطنیمیزده قالان، مهاجرته گئتمه ین، زندانا، سورگونه، تحقیره دوزه ن، بعضا” ایللرله قاچاق و گیزلی یاشایان صنعتکارلاریمیزدا، اؤز دواملی فعالیتلریله، ادبیاتیمیزی چتین بیر شرایطده یاشادیب و اونون انکشاف یولونو آچمیشلار! شاعر و یازیچی لاریمیزدان مرحوم محمدعلی فرزانه، ب. ق. سهند، قوجامان هاشم ترلان، مظفر درفشی، یحیی شیدا و باشقالاری حقیقتا” ادبیاتیمیزی اوره ک قانلاریلا سووارمیشلار!
اؤز اجتماعی و همچنین طنز شعریله مشهور اولان محمد بیریا، هله ملی حکومت یارانمامیشدان قاباق اؤز مبارزه سینی بئله آچیقلامیشدی:
دیدیکجه بوگون نیزه سی ظلمون کوره گیمدن
نفرتله قوپور ظالمه لعنت اوره گیمدن.
لعنت بیزی پامال ائدن آلچاقلارا لعنت،
لعنت قارا زندانلارا، شاللاقلارا لعنت!
لعنت ستم و جور و فلاکتلره لعنت،
لعنت تؤره ین قانلی جنایتلره لعنت!
مبارزه شعرینی بئله سلیس یازماق، او صنعتکارین قلمیندن چیخا بیلر کی، دؤیوش میدانلاریندا، بیر مبارز کیمی اشتراک ائتمیش اولسون! هله ۱۳۲۰ ده بالاش آذراوغلی بئله یازیر:
من اَییلیب حاکمه اللریندن اؤپمه دیم،
شعریمی چیچک کیمی آیاقلارا سپمه دیم،
نه عاجز بیر بنده یم، نه ساتیلمیش بیر قولام،
نه سارای مداحییام درگاهلاردان قووولام،
من ائللرین اوغلویام، ائللر بؤیوتموش منی،
شعریم ائلدن آلیبدیر بو الهامی، قوه نی،
من نه شمع، نه پروانه، نه رباب شاعری یم،
آزادلیغین جارچی سی، انقلاب شاعری یم!
او فریدون ابراهیمی یه حصر ائله دیگی بیر شعرینده، یازیر کی:
بهار گئجه سی دیر… هر طرف سس سیز،
یاتیر انقلابلار اوجاغی تبریز…
یاتیر قهرمانلار بؤیوتموش شهر،
یاتیر ائله بیل که، جبهه ده عسگر ـ
دؤیوشلردن سونرا دینجه لیر بیرآن…
چونکی صاباح یئنه سؤکولمه میش دان،
دشمنله اوز ـ اوزه دوراجاق شهر،
هله قاباقدادیر مبارزه لر…
وطندن کؤچمک مجبوریتینده قالان، قاراداغین “اوچ قارداشلار” داغینا، “وطن امانتی ـ ائل امانتی” دئیه، قیزینی تاپشیران “عاشیق حسین جوان”، بئله دئییر:
من گئدیره م سعادتین دالیجا
عزیز قیزیم مندن سونرا آغلاما،
نفسیم گلینجه، تا وورولونجا
یئتیشره م بیر دیاره ، آغلاما!
قلبین تمیز اولسون، اوره گین آچیق،
دوستا حرمت بسله، دشمنه آجیق،
سؤیلمه هئچ کسه، چیلپاغیق، آجیق،
آهین چیخسا یولوتلارا، آغلاما!
۲۱ آذر نهضتی خلق آراسیندا ائله حرمت قازانمیشدی کی، هر صنفدن هر طبقه دن ملت اونا قوشولموش و یارادیجلیق ساحه سینده، اوندان الهام آلمیشدی. اؤز یانیقلی نوحه لریله آذربایجان اجتماعیاتیندا، مشهور اولان حاجی حسین صحاف، ملی حکومته اتحاف ائله دیگی و عین حالدا صابره نظیره شکلینده سؤیله دیگی بیر شعرینده بئله یازیر:
وقت خوش، نیّت گؤزه ل، مقصود خوش، هنگام خوش،
دؤور خوش، تدبیر خوش، آمال خوش، ایّام خوش،
هئیتی محبوبوموز خوش، صبح خوشدور، شام خوش،
آچ گؤزون ای شانلی ملت، یاخشی فرصت وقتیدیر!
خلق شاعری بولوت قره چورلو (سهند)، پهلوی رژیمینین قان اوتدوران دؤرونده، دیلیمیزین نه درجه یاساق اولماسینی، بئله ایضاح ائتمیشدیر:
طالعیمه سن باخ!
دوشونجه لریم یاساق،
دویغولاریم یاساق،
گئچمیشدن سؤز آچماغیم یاساق
گله جگیمدن دانیشماغیم یاساق،
آتا ـ بابامین آدین چکمه گیم یاساف،
آنامدان آد آپارماغیم یاساق!
…بیلیرسن؟
آنادان دوغولاندان بئله
اؤزوم بیلمه یه ـ بیلمه یه
دیل آچیب دانیشدیغیم دیلده
دانیشماغیم دا یاساق ایمیش، یاساق!
سؤزومه مبارز شاعریمیز، عین حالدا، “اسیر ائللرین شاعری” اولان حبیب ساهرین خزان شعرینین بیر پارچاسیلا سون وئریره م:
بیر خزاندا،
پارلاق قیزیل گونش دوغدو.
بیر خزاندا،
بولوت گلیب گونو بوغدو…
آنلایارکن خزانلاری،
زمان بیزی قووالادی…
گلدی زمان، گئجدی زمان…
آیری دوشدوک یوردوموزدان.
حسرت قالدیق
سرین ـ سرین بولاقلارا،
گؤل ـ چیچکلی اوتلاقلار.ا
زمان گئچدی بیز قورودوق،
سوسوز قالان آغاجلار تک.
طراوتدن سالدی بیزی،
بیلمم غربت؟ یوخسا فلک؟!!
آذر ۱۳۸۹


text:
تورکجه To تورکجه
یییهلنمه : تورکجه تورکجه
[آد]استملاک (فا:تملیک). acquisition
یییهلهمک : تورکجه تورکجه
[تاثیرلی ائیلم]مولکیتینه گتیرمک، بیر شئیی ویا بیلگینی بیرینه عاید ائتمک (فا:صاحب و مالک کردن)
یییهلهمه : تورکجه تورکجه
[آد]بیری اوچون تملیک ائتمه (فا:ا.م مالک کردن)
یییهلیک اکی : تورکجه تورکجه
[دیلبیلیمی]باخ: یییهلیک حال (فا:اضافه ملکی). the possessive case
یییهلیک حال : تورکجه تورکجه
[آد،دیلب]یییهلیک حالدا کلمه بوُ سواللارا یانیت وئریر (کیمین، نه یین، هارانین)، «قاپینین، تهرانین» (فا:حالت اضافه یا تعلق اسم). Genitive؛ یییهلیک حال یا بللی اولور: بو حالدا هر ایکی کلمه ده اکلی اوْلور «سوُیون کؤپویو» (فا:حالت اضافه معین). ویا بلسیز اوْلار: بو حالدا ایلک آد اکسیز و سوْن آد اکلی اولور «آغاج یاپراغی» (فا:حالت اضافه غیر معین)
یییهلیک : تورکجه تورکجه
[آد]مالکیت، صاحب اوْلما
آپاریجی قوّه¬لر : تورکجه تورکجه
[آد]حاکیم قوّه¬لر، ان گوٌجلو و سؤز صاحیب اوْلا قُدرتلر.(ف: قدرتهای حاکم و اصلی)
آخیسقا : تورکجه تورکجه
[آد]ق.آذربایجانین قوزئیینده بیر تورک یئرلی بؤلگه آدیدیر، کلمه آغ ساکا سؤزونون دَییشیلمیش شکلیدیر
آلاچَرپوْو : تورکجه تورکجه
[آد] «هاوا آلاچرپوو دور: هاوا نه یاغان کیمی یاغیر و آچان کیمی آچیر»
آنیمساماق : تورکجه تورکجه
[س]خاطرلاماق
ائرمن : تورکجه تورکجه
[آد]
ائرمن اورارتو و هوری- میتاننی لار دؤورو بیر تورک طایفاسینین آدی¬ایدی،
بو آد و بونا بنزر آرمان، ارمن، ائرمن، آرمه کلمه¬لری اسکی¬لرده و اورارتولار دؤورو بیر تورک بوْیونون آدی¬ایدی، بونا بنزر قازاخیستاندا ائرمن داغی، ائرمن قیشلاغی، اؤزبکیستاندا ائرمن قالاسی، و کرکوک یاخینیندا ائرمن داغی واردیر،
نظامی گنجوی نین خسروشیرین حکایه¬سینده بئیله سؤیله¬نیرکی خسرو فارس و شیرین-ده افراسیاب کؤکوندندیر، یئنه دئییلیرکی شیرین بیر ائرمن¬دیر، بو نشان وئریرکی ائرمن¬لر اوْ تورک-لردیلرکی مسیحی ایدیلر و بؤلگه تورکلری، اسکیدن مسیحی اوْلان تورکلره ائرمن¬دئییردیلر و بوکلمه-ایله ائرمنی تانینان قوْومون ایلگی¬سی یوخدور، آیریجا ائرمنی کلمه سیده تورکلرین طرفیندن اوْنلارا وئریلن بیر آددیر و اوْنلار اؤزلرینه «های» دئییرلر و بئیله¬سانیلیرکی های ائرمنی¬لریله تورک مسیحی ائرمن¬لرینین ایکی¬سینینده مسیحی اوْلماسی تورک دیلینده بو ایکی قوْومون بیر توتولماسینا سبب اوْلوبدو، حالبوکی بونلار آیری آیری کؤکدن گلمیشلر
ائرمنی : تورکجه تورکجه
[آد]باخ ائرمن
ابیورد : تورکجه تورکجه
[آد]یئرآدی اولاراق اوغوز داستانیندا آدی گئچیبدیر، اوموداوغلونو نظرینه بو کلمه اوْبایورد اوْلمالیدیر
احتضار : تورکجه تورکجه
[ع]:
حاضير اولما.
اؤلوم حالينا دوٌشمه
اوُرارتو : تورکجه تورکجه
[آد]بعضی آذربایجان بیلگین لرینین نظریجه اوُرارتولار چئچئن و اینقوش لارین آتابابالاری ساییلیر،
اَییرمان : تورکجه تورکجه
[آد](مراغا لهجه¬سینده) اَیریلمه¬ین.(قایناق: خسرو)
ایینه¬لی : تورکجه تورکجه
[اآ] جیْرجیراما (فا:سنجاقک) (قایناق: ایمانی¬نین دوْستو)
بای¬سیز : تورکجه تورکجه
[آد] اعتبارسیز (قایناق: خسرو)
پئیسَر : تورکجه تورکجه
[آد] بیهوده، یاوا (قایناق: خسرو)
پته¬پیْرنا : تورکجه تورکجه
[آد] کیچیک بؤیوک«پته دن پیْرنایا:کیچیک دن بؤیویه (قایناق: خسرو)
پشنگلر : تورکجه تورکجه
[آد]تاریخی متنلرده و اؤزللیکله فارسجا کتابلاردا قووم و یئر آدی کیمی ایشله¬نر، محتملا پئچه¬نکلر طایفا-سینین آدیلا ایلگی¬لیدیر
پلمه : تورکجه تورکجه
[آد] «هاوا پلمه دی: هاوا بوُلود دور»،
پوٌرچوم : تورکجه تورکجه
[آد] «پارچانین پوٌرچومو»، پارچانینی آرتیق ساپلاری و کسیلمیش ساپلاری. (قایناق: خسرو)
پوٌفلَتمک : تورکجه تورکجه
[آد] بعضا اوشاقلارین وآزاراق بؤیوکلرین ده بوغازیندا غذا تیکه سی قالاراق عفونته سبب اولار، بو عارضه نی حل ائتمک اوچون، سنتی اوُزمانلار بورونا پوفله ییب او آرتیق شئیین بورون ویا بوغاز بوشلوقلاریندان چیخاردارلار، معمولا بوجور معالجه نی آکادمیک حکیم لر قبول ائتمزلر، باخ: چؤپچو حکیمی (قایناق: م جاهد)
پیْرنوْ : تورکجه تورکجه
[آد] بورنو یئکه، بورنون دلیکلری یئکه(قایناق: خسرو)
- English
- English To Turkish
- English To Azerbaijani
- Turkish
- Turkish To English
- Turkish To Turkish
- Turkish To Germany
- Turkish To French
- Azerbaijani
- Azerbaijani To English
- Azerbaijani To Azerbaijani
- Azerbaijani To Persian(Farsi)
- تورکجه
- تورکجه To تورکجه
- تورکجه To Persian(Farsi)
- Persian(Farsi)
- Persian(Farsi) To Azerbaijani
- Germany
- Germany To Turkish
- French
- French To Turkish


text:
شمسالدین سامی بیگ
شمسالدین سامی بیگ (فراشری) (دوغوم: ۱۸۵۰ـ وفاتی۱۹۰۴) آرناووت اصیللی عثمانلی یازیچیسی، آنسیکلوپئدیست و سؤزلوکچو. ایلک تورکجه رومان اولان تعشق طلعت و فطنت (۱۸۷۲)، ایلک تورکجه انیسکلوپئدی اولان قاموس الأعلام (۱۸۸۹-۱۸۹۸) و مدرن آنلامداکی ایلک گئنیش قاپساملی تورکجه سؤزلوک اولان قاموس تورکینین (۱۹۰۱) یازیچیسی دیر. آیریجا قاموس فرانسوی آدلی فرانسیزجا و قاموس عربی آدلی عربجه سؤزلوکلری قلمه آلمیشدیر.
بؤیوک قارداشی عبدول بئی ایله بیرلیکده، لاتین و یونان حرفلرینی قوللانان ایلک آرناووت الفباسینی گلیشدیرمیش (۱۸۷۹) و آرناووتجا بیر گرامر کیتابی یازمیشدیر (۱۸۸۶). قارداشی نعیم فراشری، آرناووت میللی شعرینین قوروجوسو اولاراق قبول ائدیلیر. قالاتاسارای اسپور کلوبونون قوروجوسو علی سامی یئنین آتاسیدیر.


text:
خودافرین: سیرری آچیلمایان کؤرپو
خودافرین: سیرری آچیلمایان کؤرپو
جبراییل بؤلگهسینین قوملاق کندینده یئرلشن خودافرین کؤرپوسوندن زامان-زامان بحث اولونوب. حاقّیندا رومانلار، بایاتیلار یازیلان بو تاریخی آبیدهنین باشینین اوستوندن قارا بولودلار اسکیک اولماییب.
ایکی یئره پارچالانمیش آذربایجانین اورتاسیندا 19.عصردن باشلایاراق سرحد چایینا چئوریلمیش آراز اوزرینده یئرلشمهسی بو کؤرپونو خالق دوشونجهسینده وطنین اراضی بوتؤولوگونون سمبولو دورومونا یوکسلدیب.
مرحوم یازیچی فرمان کریمزاده نین " خودافرین کؤرپوسو " رومانی شاه ایسماییل ختایینین حیاتی و دؤولتچیلیک اوغروندا موباریزهسینه حصر اولونسا دا، اثرده همچنین خودافرین کؤرپوسو قدیملیک و تورکون تاریخی هونرلرینه شاهیدلیک رمزی کیمی تصویر اولونوب.
بو عظمتلی معمارلیق آبیدهلری حاقیندا دونیانین آدلی-سانلی عالیملری قییمتلی فیکیرلر سؤیلسهلر ده، کؤرپولرین نه زامان اینشا اولونماسی حاقیندا هئچ بیر منبعده دقیق معلومات یوخدور. آنجاق عالیملرین احتیمالینا گؤره، باش خودافرین کؤرپوسو داها قدیم تاریخه مالیکدیر. کؤرپونون هخامنشی ایمپراتورلوغو زامانیندا آغاجدان تیکیلمهسی و ائلدنیزلر دؤولتی زامانیندا ایسه داش و کرپیجله اوزلندیگی گومان ائدیلیر. بعضی منبعلرده ایسه ایکینجی کؤرپونون (میلادان اول 558-529) آغاجدان مووقّتی قورغو کیمی اینشا ائدیلمه سی، ائلخانیلر دؤولتی زامانیندا (XIII عصر) ایسه داش و کرپیجله اوزلنمهسی حاقیندا مولاحیظهلر ایره لی سورولور.
ایران تاریخچیسی حمداله قزوینی اثرلرینده کؤرپولرین آدینی " خودا-آفرین " کیمی یازیر کی، بو دا فارسجا " آللاه طرفیندن یارادیلمیش " ، " آللاها مرحبا " معنالارینی وئریر. قزوینی یازیر کی، خودافرین کؤرپوسو محمد پئیغمبرین یاخین آدامی اولان بکیرابن عبدالله طرفیندن میلادی تاریخله 736-جی ایلده اینشا ائتدیریلیب. باشقا بیر منبعده ایسه بکیرابن عبداللهین کؤرپونو تیکدیرمهدیگی، یالنیز تعمیر ائتدیردیگی یازیلیب. حتّی بئله بیر روایت ده دولاشیر کی، عرب قوشونلاری قاراباغ اراضیسینه یاخینلاشاندا گونئیله قوزئیی بیرلشدیرن کؤرپونو گؤرن سرکرده بکیرابن عبدالله دئییر، " خودایا آفرین " . کؤرپونون آدی نین خودافرین اولماسی نین اوردان گلدیگی احتیمال اولونور.
آراشدیرماچیلارین چوخونون فیکرینجه، هر ایکی کؤرپونون دایاقلاری چایین اورتاسیندا اولان طبیعی سال داشلار اوزرینده قورولدوغوندان اونلارا " خودافرین " آدی وئریلیب. بیر سؤزله هلهلیک خودافرین کؤرپولری نین سیرری تام اولاراق آچیلماییب.
19. عصر گورجو تاریخچیلریندن بیری یازیر:
" ملک قاوریلین سمادان یئره ائنهرک قارابولاقدان سو ایچدیگی مکان محض قاراباغدیر " . قاوریل ملک جبراییلین لاتینجا آدی، قارابولاق ایسه جبراییلدا چای آدی اولوب.
خودافرین کؤرپوسونون مقدونیهلی ایسگندر، یا دا روم سرکرده سی پومپه طرفیندن تیکیلمهسی بارهده ده فرضیهلر ایرهلی سورنلر وار. تاریخچیلر سیرلر آراسیندا عونوانسیز دولاشاراق گاه کؤرپولرین سمتینی دولاشیق سالیب اونلاری جولفا یاخینلیغیندا آبیده کیمی گؤستریر، گاه دا 1027-جی ایلده شدّادی حؤکمداری 1. فضل و 1. شاه عباس طرفیندن تیکیلدیگینی دئییرلر. آنجاق بو کؤرپولری اینشا ائدن شخصین آدی باره ده تاریخی منبعلرده هئچ بیر دقیق یازیلی معلومات یوخدور.
بو کؤرپونون هیندیستاندان باشلایاراق یاخین و اورتا شرق اؤلکهلری، روسیه و غربی اوروپا اؤلکهلری آراسیندا آذربایجانین ایقتیصادی و مدنی علاقهلری نین اینکیشافیندا بؤیوک اهمیتی اولدوغو بیلینیر.
1213 و 1220-جی ایللرده آذربایجاندا اولموش مشهور عرب سیاحی و جوغرافیاچیسی یاقوت حموی آرازی " مؤعجیزهلی چای " آدلاندیراراق ائشیتدیکلرینی " دئییرلر، آراز بویونجا مین شهر اولوب " شکلینده ایفاده ائتمیشدی. شهرلرین سایی بو دئییمده شیشیردیلسه ده آرازین هر ایکی ساحیلینده ان قدیم دؤورلردن سیخ یورد سالما شبکهسی نین اولدوغو شوبههسیزدیر. ی.حموی اؤز اثرینده باشقا بیر عرب مؤلیفینه ایستیناد ائدهرک یازیردی:
" آراز چایی نین چیخدیغی بالاساقان چؤلونده بئش مین ترک ائدیلمیش کند وار کی، داغینتیلاردان سالامات قالمیش دیوار و تیکیلیلری بو گونهجن ده قالماقدادیر. دئییرلر کی، بو کندلر اولو آللاهین قوراندا خاطیرلادیغی آراز حاکیملرینه منسوب اولوب " .
آذربایجان معمارلیق صنعتی تاریخینین بزگی ساییلان مؤحتشم تاریخی آبیدهلریمیزدن اولان خودافرین کؤرپولریندن بیزه یالنیز ایکیسی معلومدور. اونلاردان بیرینجیسی " باش خودافرین کؤرپوسو " آدلانیر، اوزونلوغو 130، ائنی 6، هوندورلوگو ایسه 12 متردیر. ایکینجی کؤرپو ایسه 15 آشیریملی اولماقلا اوزونلوغو 200، ائنی 4،5 متر، هوندورلوگو 10 متردیر.
زامان-زامان هوجوملارا معروض قالان خودافرین کؤرپولری 1797-جی ایلده - آغا محمد شاهین قافقازا ایکینجی حربی یوروشوندن اؤنجه ده داغیدیلمیشدی. اونبئش آشیریملی خودافرین کؤرپوسونون بو گونکو وضعیتی تاریخچیلرین معلوماتلارینی تصدیق ائدیر. بئله کی، کؤرپونون یئنیدن قورولان تاغلاریندا آرخیوولتلارین اوچورولموش اوست حیصهلری بیشمیش کرپیجدن ییغیلیب. تاغلارآراسی حیصهلرده ده همین دؤورون تعمیر ایشلری کرپیجدن آپاریلیب و بو یئنیدنقورما ایشلری کؤرپونون قدیم حیصهلریندن آیدین سئچیلیر.
شوروی دؤورونده کؤرپو ایله آرازین او تایینا کئچمک یاساق ایدی، چونکی بو چای ایکی دؤولتین - ایران و شوروی-نین سرحدینده یئرلشیردی. لاکین کئچن عصرین سونلاریندا آذربایجاندا باشلانان گوجلو آزادلیق حرکاتی نین قوللاریندان بیری ده " سرحد حرکاتی " اولدو. 1989-جو ایل دسامبرین 31-ده آراز چایی نین او تای-بو تاییندا یاشایان آذربایجانلیلاری آییران سرحد دیرکلری وطنداشلاریمیز طرفیندن داغیدیلدی.
عومومدونیا اهمیتلی تاریخی حادیثهلره و پروسهلره باغلیلیغینا، فوسونکار طبیعتله سیخ بیرلیگینه، یوکسک موهندیس-معمارلیق حلینه گؤره خودافرین کؤرپولری اونیورسال دَیرلی آبیدهلردیر. بو کؤرپونون اوستوندن 1068-جی ایلده بؤیوک سلجوق سولطانی آلپ آرسلان غلبه یوروشو ایله، 16. عصرده ایسه آشیق قوربانی اسیر کیمی کئچیب:
قولوباغلی کئچدیم خودافریندن.
اوزوم گولمز، هئچ آچیلماز، آه، منیم!
خودافرین کؤرپوسو بیزیم اوچون تکجه کؤرپو رولو اویناماییب. آرتیق 200 ایلدن چوخدور قوزئیلی، گونئیلی آذربایجانی بیرلشدیرن خودافرین کؤرپوسو هم ده بیزیم اوچون سمبولیک آبیدهدیر. بو کؤرپویه حسرت کؤرپوسو ده دئییرلر. آراز وطنین اورتاسیندا سرحد چایا چئوریلندن بری هر ایکی ساحیل بیر-بیرینی بایاتیلارلا هارایلاییر:
عزیزیم بو یان داغلار،
آل قانا بویان داغلار.
بو یان ظولمتخانادیر،
نئجه دیر او یان داغلار؟!
طالعی ازلدن قارا گتیرن حسرت کؤرپوسو ایکی عصردیر آزغین نیّتلرین هدفینه چئوریلیب. بیر طرفدن قیرمیزی امپریالیزیمین عسگرلری، بیر طرفدن شاه سربازلاری نین هوجوملارینا معروض قالدی. 27 ایل اول ائرمنیلر طرفیندن ایشغال اولونان خودافرین کؤرپوسو بو گون آزادلیغینا قوووشوب. آرتیق او قدیم آبیدهنین اوستونده اوچ رنگلی بایراغیمیز غورورلا دالغالانیر.
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
ووردینقتن هیل شهرین نقشه اوستونده یئری
ووردینقتن هیل، کنتاکی (اینگیلیسجه: Worthington Hills, Kentucky) آمریکانین کنتاکی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۰٫۷ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۵۹۴ نفر و اهالی سیخلیغی ۲۲۰۰٫۷ اینسان کیلومتر موربّع دیر. ووردینقتن هیل دنیز سئوییهسیندن ۲۲۶ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر. کنتاکی ایالتی، آت یاریشی، داش کؤمور و اوتومومبیل تولیدی کیمی (تویوتا کمری،شورلت و فورد) تانینیر. غنی توْرپاغا گؤره چوْخلو یئرلری چمنلیدیر. ایقتیصادیسی اکینچیلییه وابستهدیر. ائو آتی، اینک، تۆتون، سۆت، دوموز و سویا تیجارتده بؤیوک نقش اوْیناییر. داش کؤمور، دمیر و نفت چیخاریلیر.
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]


text:
ایستوا بخارست فوتبال کولوبو
ایستوا بخارست فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: FC Steaua București) بیر فوتبال کولوبودور. Liga I دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۵۵٬۶۳۴ نفرلیک میللی رومانی ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
FCSBوارد نشدهاست
- ↑ Am cucerit Europa şi-n tribune! » Steaua – Chelsea a fost urmărit de cei mai mulţi suporteri dintre meciurile din optimile Europa League.
- ↑ FCSB v Plzeň background.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«FC Steaua București»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایستوا بخارست فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اردوغان ارمنستانی اویاردی
"آتیشکسی پوزاجاق داورانیشلار ایچینه گیرن ارمنستان گوجلرینه تئزلیکله بو یانلیشدان دؤنمهلرینی توصیه ائدیرم"
پرزیدنت رجب طیب اردوغان، (داغلیق قاراباغدا) آتیشکسی پوزاجاق داورانیشلار ایچینه گیرن ارمنی گوجلرینه تئزلیکله بو یانلیشدان دؤنمهلرینی توصیه ائتدی.
پرزیدنت اردوغان تورکیه ایله روسیا آراسیندا قورولاجاق مشترک مرکزده خیدمت ائتمک اوچون آذربایجاندا اولان تورکیه عسگرلرینه تلفن واسطهسی ایله خطاب ائتدی.
"سیزین اوراداکی وارلیغینیز اؤلکهلریمیز آراسینداکی ایلیشکینین گلدیگی سویهنی گؤسترن شرف نشانهسیدیر" دئین اردوغان،
"آتیشکسین اویقولانماسینی ایزلهمک اوچون وظیفه آلان عسگرلریمیزه اوغورلار آرزولاییرام. قورولاجاق مرکزین تئزلیکله فعالیته باشلاماسینی دیلهییرم" دئدی.
ارمنی قوهلری طرفیندن آذربایجان تورپاقلارینا ائدیلن سالدیریلارا دا توخونان اردوغان:
"آتیشکسی پوزاجاق داورانیشلار ایچینه گیرن ارمنستان گوجلرینه تئزلیکله بو یانلیشدان دؤنمهلرینی توصیه ائدیرم" ایفادهسینی ایشلهتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
قالیندان آمریکایا اس-۴۰۰ سیستملری ایله باغلی مئساژ
"آمریکا سیاستچیلرینین باشا دوشمهلری لازیم اولان شئی بو مؤوضوعلارین بیزیم اوچون نه قدر حیاتی اهمیته صاحب اولماسیدیر"
تورکیه استوایی گینه-یه باش ساغلیغی وئریب
تورکیه استوایی گینه-نین قوزیی-باتی سینداکی باتا شهرینده دؤرد گوجلو پارتلاییش نتیجهسینده هلاک اولانلارا گؤره بو اؤلکهیه باش ساغلیغی وئریب.
ایراندان تورکیهیه سیزماغا چالیشان تروریست یاخالاندی
ایراندان تورکیهیه سیزماغا چالیشان تروریست "حدود قارتاللاری" طرفیندن یاخالاندی


text:
بیرینجی صلیب یوروشو
بیرینجی صلیب یۆروشو — اوْرتا عصرلرده پاپین چاغریسییلا مسیحی اۇروپالیلارین یاخین شرقه٬ بیتالمقدسی اله گئچیرمک آماجییلا٬ هۆجۇم ائتدیگی صلیب یۆروشلریندن. بیزانس ایمپیراتورو٬ سلجوقلو تۆرکلردن آغیر مغلوبیت آلیب بیر چوْخ توْرپاقلارینی الدن وئردیکدن سوْنرا٬ پاپدان کؤمک ایستهدی. ایکینجی پاپ اوربانوس٬ بیزانس-روم کیلسهلرینی تکرار بیرلشدیرمک٬ اوروپاداکی ساواشلاری دایاندیرماق و بیتالمقدسی آلماق اۆچون٬ اۇروپالیلاری بیرینجی صلیب یۆروشونه چاغیردی. بئلهجه اۇروپادان بؤیوک اوْردولار سلجوقلو اؤلکهسینه ساری یوْلا دۆشدو. بیرینجی صلیب یۆروشو نتیجهسینده یاخین شرقین بیر قیسمی٬ اوْ جۆملهدن بیتالمقدس شهری٬ خاچلیلارین الینه دۆشدو.
اساس سببلر[دَییشدیر]
میلادی ۱۰۷۱-جی ایلده٬ سلجوقلو تۆرکلری بیزانس اوْردوسونو مالازگیرد دؤیوشونده مغلوب ائدهرک بیزانسین کیچیک آسیاداکی توْرپاقلارینی اله کئچیردیلر. بیزانس ایمپیراتورو الدن وئرمیش توْرپاقلارینی تکرار اله کئچیرمک اۆچون٬ بیزانس-روم کیلسهلرینین درین ایختیلافلارینا رغماً٬ ۱۰۷۳-ده پاپدان کؤمک ایستهدی. یئددینجی پاپ گرقوریس بۇ فۆرصتی دَیَرلندیرهرک شووالیهلری ییغماغا باشلادی٬ آنجاق اوروپادا باش وئرن ساواشلار پاپین بیزانسا اوْردو گؤندرمهسینه مانع اوْلدو. پاپ٬ گۆجلرینی اوْن ایل مۆقدّس روم ایمپیراتورو دؤردونجو هنری گۆجلرییله ساواشدیراراق مۆقدّس روم ایمپیراتورونون نۆفۇذونو آزالتدی. آیری طرفدن نوْرمانلارلا ایتّیفاق قۇراراق اوْنلارین عسکری حیمایتینی آلا بیلدی؛ بئلهجه ۱۰۹۵-جی ایلده یئرینه کئچن ایکینجی پاپ اوربانوس٬ کیلسهنین یئنی گۆجوندن صلیب یۆروشونو باشلاتماق اۆچون فایدالانا بیلیردی.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ «جنگهای صلیبی»٬ یازان: تیموتی لوی بیئل٬ چئویرن: سهیل سمی٬ ققنوس٬ تهران ۱۳۸۵، ص ۳۹-۴۱


text:
سییچیرو ماکی
سییچیرو ماکی (اینگیلیسجه: Seiichiro Maki) (دوْغوم:۷ اوت ۱۹۸۰ (۴۰ یاش) اوکی، کوماموتو) بیر فوتبالیست. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سییچیرو ماکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- جف یونایتد ایچیهارا چیبا کولوبونون اویونچولاری
- امکار پرم کولوبونون اویونچولاری
- توکیو وردی کولوبونون اویونچولاری
- رواسو کوماموتو کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری


text:
سیدو دومبیا
سیدو دومبیا (اینگیلیسجه: Seydou Doumbia) (دوْغوم:۳۱ دسامبر ۱۹۸۷ (۳۳ یاش) Abidjan) بیر فوتبالیست. ژیرونا فوتبال کولوبو و فیل دیشی ساحیلی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سیدو دومبیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- یاموسوکرو دوغوملولار
- یانق بویز برن کولوبونون اویونچولاری
- کاشیوا ریسول کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۲ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۵ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- زسکا موسکو کولوبونون اویونچولاری
- ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
- نیوکاسل یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- بازل کولوبونون اویونچولاری
- اسپورتینق پرتغال کولوبونون اویونچولاری
- ژیرونا کولوبونون اویونچولاری


text:
والتر کوقلر
والتر کوقلر (اینگیلیسجه: Walter Kogler) (دوْغوم:۱۲ دسامبر ۱۹۶۷ (۵۳ یاش) Wolfsberg, Carinthia) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. اوتریش میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده والتر کوقلر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- اشتورم قراتس کولوبونون اویونچولاری
- ایستریا وین کولوبونون اویونچولاری
- ردبول زالتسبورق کولوبونون اویونچولاری
- کن کولوبونون اویونچولاری


text:
زنگیلان رایونو
زنگیلان رایونو — آذربایجان جومهوریتیندا اینضیباطی-اراضی واحیدی. کیچیک قافقاز داغ سیلسیلهسینین جنوب-شرقینده، آراز چایینین سوْل ساحلینده یئرلشیر. غربده و شیمال-غربده ائرمنیستاننین سونیک مرزی ایله، جنوبدا و جنوب-شرقده ایراننین شرقی آذربایجان اوستانی ایله همسرحددیر. ساحهسی ۷۰۷ کیلومتر موربع اهالیسی ۳۹.۶۶۰ نفردیر.
اینضیباطی مرکزی زنگیلان شهریدیر. کؤهنه آدی پیرچیوان.
رایون ۱۹۳۰-جو ایلده تشکیل اوْلونموشدور.
۲۹ اوْکتوبر ۱۹۹۳ (میلادی)-جو ایلده انرمنی سیللاحلی قوهلری طرفیندن ایشغال اوْلونموشدور. رایون ایشغال اوْلونمازدان قاباق ائرمنی قوهلری طرفیندن تام اوْلاراق محاصرهیه آلینمیشدی و اوْن مینلرله اینسان قیریلماق تهلوکهسی ایله اۆز-اۆزه ایدی. هر طرفدن موحاصیرهده قالان ساکینلر آراز کئچیرک خلاص اوْلموشدولار.


text:
عراق تورکمانلاری
عراق تورکمانلاری استانبول تۆرکجه سینده:(Irak Türkmenleri/Irak Türkleri) یا دا عراق تورکلری آدلانیرلار بۇ اتنیک قوروپو آناطولی تورکلرین بوداقلاریندان ساییلیر و دئمک اونملی یاشادیغی یئرلر عراقین قوزئی اوْلوب فرهنگ ، دیل باخیمیندان آذربایجان و تورکیه اؤلکه لرینه باغلانتی سی وار تورکمانلارین چوخونلوغو آذربایجان تۆرکجه سینین کرکوکلی لهجه سینده دانیشیرلار دین باخیمیندان ایسلام و جغرافیایی یئرلرینه عایید سونو و شیعه مذهبلرینه تقسیم اولورلار.
گئچمیشدَییشدیر
عراق مملکتینده یاشایانلار تورکلره دئییلیر عراق تورکلرین حضوری بۇ مملکتین قوزئینده عباسی سلیسله سینده ثبت اوْلوب سانکی چوخلی قوروپ لار سلجوقی دورسینده بۇ منطقه ده مملکت و حکومت تشکیل وئریب و نوفوسلاری چوخالیب.[۱] شیعه تورکمانلاری اکثرا شاه عباسین امری له سونی کوردلرله دویوش آپارماق اۆچون بۇ منطقه یه کوچورلنیبلر. عراق تورکمانلارین دیلی آذربایجان تۆرکجهسی اولاراق تورکمن دیلی له فرقلی دیر .ایندیلکده تورکمانلار عراقین 3 جی بویوک قومیتین عربلر و کوردلر دن سوْنرا تشکیل ائدیلر. عراق تورکمانلاری بوتونلیکده خانقین ایران مرزینده یئرلشن بیر شهردن تا سوریه مرزی لرینه چان ساکین اولاراق جمعیتلری 2.500.000 تا 3.000.000 آراسیندا ذیکر اوْلونور.[۲][۳]
دیلدَییشدیر
عراق تورکمانلاری دیللری اوْغوز تورکلریرن شاخه لریندن ساییلریر و سجلوقی تۆرکجه سیندن ، استانبولی ، آذربایجانی ، تورکمنی تۆرکجه لریندن قوهوم اولاراق[۴][۵] سانکی آذربایجانی تۆرکجه سینه چوْخ یاخین دیر و دئمک اولار عراق تورکمانلارین دیلی آذربایجان تۆرکجهسینین لهجه لریندن دیر .بوندان علاوه عوثمانی ایمپریاسینین بۇ منطقه یه سولطه سی باعیث اوْلوب ایندیلکده عراق تورکمان لاری ادبی یازیلیشلاریندا استانبول تۆرکجه سینین لاتین الیفباسیندان ایستیفاده ائدیرلر.
یورددَییشدیر
عراق تورکمانلاری مسکون لاشمیش یئرلری عراق و تورکیه مرزیندن حکاری شهرلرین یاخینلیقلاریندان باشلانیر. تلعفر شهری عراقین قوزئی و سوریه مرزینین یاخینلیغیندا 600 مین جمعیت له عراقین خالص تورکمان شهرلریندن اولاراق آشاغیا گلیب موصول شهرده بۇ محدوده یه شامیل اوْلوب و نئچه شهر بۇ جومله آلتین کوپری دا بۇ محدوده ده سایلیر و گونئی دن کرکوک شهری بۇ منطقه یه وصل اوْلوب و ادامه ده داقوق و دوز خورماتو تا ایران مرزین خانقین شهرینه چان ادامه سی اولاراق عراق تورکمان لاری اصالتا بایات - قره قویونلو - آق قویونلو _ ائلخانلار تورک قوروپ لاریندان تشکیل اوْلموش لار .
حیزب لردَییشدیر
عراق تورکمانلارینین ان اؤنملی حزبی عراق تورکمان لار جبهه سی دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ http://en.wikipedia.org/wiki/Iraqi_Turkmen#History
- ↑ Park, Bill (2005), Turkey's policy towards northern Iraq: problems and perspectives, Taylor & Francis, ISBN 0-415-38297-1
- ↑ Kibaroğlu, Mustafa; Kibaroğlu, Ayșegül; Halman, Talât Sait (2009), Global security watch Turkey: A reference handbook, Greenwood Publishing Group, ISBN 0-313-34560-0
- ↑ - Invalid id
- ↑ - آزاد اوروپا رادیوسی


text:
تورکمن نیوز: تورکیه، روسیانینگ روبل پولی بیلن گچن ییلدان (۲۰۱۸) بوغدای سؤودا ادیپ باشلاپدی.
به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی ترکمن؛ روسیانینگ بیرلشن قاللا شرکتی تورکیه بیلن روسیانینگ روبل پولی بیلن قاللا ساتجاقدیغینی بیلدیردی.
روسیالی شرکت، تورکیأنینگ گرین اکسپورت شرکتینه ۶۰ مونگ تن قاللا ایبرجکدیگینی آیتدی.
۱۰-۲۷ -نجی سنتیابردا مرسین اسکله سینه گلجک بوغدایینگ پولی تورکیه تاراپیندان روبل پولی بیلن بریلیأر.
تورکیأنینگ سؤودا وزیری روحسار پک چان بولسا موندان اوزال ایکی یوردینگ (روسیه بیلن تورکیه) آراسیندا بولجاق سؤودالار اؤز ملی پوللاری بیلن بولجاقدیغینی آیدیپدی.
بیله یودلارینگ آراسیندا بولوپ گچیان ملی پولی بیلن سؤودالار بولسا، دینگه امریکانینگ دلار پولینینگ باش بولماق لیغی تاشلاماق اوچین دیر.
✍یاشار نیازی


text:
غنی، افغانیستان خالقیندان عذر ایستهدی
اشرف غنی، یاخیندا "گئدیشینه سبب اولان حادثهلری" آچیقلایاجاغینی ایفاده ائتدی
طالبانین افغانیستانا حاکم اولماسیندان سونرا اؤلکهنی ترک ائدرک بیرلشمیش عرب امرلیکلرینه سیغینان اسکی افغانیستان جمهورباشقانی اشرف غنی، خالقیندان عذر ایستهدی.
اشرف غنی، توئیتردن وئردیگی آچیقلامادا
"کابلدان آیریلماق حیاتیمین ان چتین قراری ایدی" ایفادهسینی ایشلهدرک، کدرلی اولدوغونو ایفاده ائتدی.
غنی، شهرین ۱۹۹۰لارداکی ایچ ساواش سیراسیندا یاشادیغی عینی ساواش اورتامینین تکرار یاشانماماسی اوچون اؤلکهدن آیریلدیغینی بیلدیرهرک، افغانیستان خالقیندان عذر ایستهدی.
غنی، خالقینی ترک ائتمهیی دوشونمهدیگینی آنجاق اؤلکهنی ترک ائتمکدن باشقا سئچهنگینین اولمادیغینی قید ائتدی.
اؤلکهنی ۱۵ آگوستدا ترک ائتدیگی اوچون افغانیستانلی سیاستچیلرین آغیر تنقیدلرینه معروض قالان ۷۲ یاشینداکی غنی، یاخیندا "گئدیشینه سبب اولان حادثهلری" آچیقلایاجاغینی ایفاده ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
سوریهده سالدیری: ۱۰ وطنداش جان وئردی
اوردو و ایران دستکلی خاریجی تروریست قروپلاردان اولوشان رژیم گوجلری، اریحا ائلچه مرکزیندهکی بازار یئرینی توپچو سالدیریلارییلا هدف آلدی
روس جتلری، آمریکا اوچاقلارینی اوزاقلاشدیردی
قارادنیز اوزرینده اوچان آمریکایا عاید ۲ ب-۱ب استراتژیک بومباردمان اوچاغی و ۲ کیسی-۱۳۵ تانکر اوچاغی روس رادارلاری طرفیندن تعقیبه آلیندی
۲ پکاکالی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"عراقین قورئییندهکی پنجه-قافلان عملیات بؤلگهسینده یئری معین ۲ پکاکالی تروریست قهرمان کماندولاریمیزین مداخیلهسی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی"


text:
✍چئویرن: #گۆنش_امانی / بیر گۆن بیر دانشمند، ایلگینج بیر دَنهتیم ائیلهدی. اوْ بیر آکواریۇم دۆزلتدی و بیر شۆشه ایله اوْنۇ اوْرتادان ایکی بؤلدۆ. دانشمند آکواریۇمۇن بیر طرفینه بیر اَت یییهن بالێق، او بیری طرفینه ده، بیر بالاجا دادلێ- دۇزلۇ بالێق سالدێ. بو طرف ده اوْلان بؤیوک و اَت ییین بالێغێن یئمهگی تکجه او بیری طرف ده اوْلان بالاجا بالێق ایدی. دانشمند بؤیۆک بالێغا آیرێ بیر شئی یئمک ایچۆن وئرمیردی، اوْ دا آجلێقدان، گۆنده نئچه دفعه بالاجا بالێغی یئمک ایچۆن اوْنا سارێ یۆگۆرۆردۆ؛ آنا هر دؤنه اوْرتا دا اوْلان شۆشه، بؤیوک بالێغێن، بالاجا بالێغا چاتماسێنا مانع اوْلۇردۇ!
✍حاضرلادی: س.ن. [دقّت: دیلین املا و گرامر قواعدینی دریندن بیله بیله، یازێنێن دوْغما حلاوتی و ملاحتی گیتمهسین دییه، مقالهیی اُرژینال بیچیمده گتیردیک. بوْشۇنا باغنازلێق گؤسترمڲه گرک دۇیمادێق. بۇ تصنیف، محتملاً ۱۹۲۰لی ییللرینده یازێلمێشدێر. گنچلرین، تۆرکی نثر طرزلرینین گۆچلۆ، آچێق، آیدێن، آقێجێ، موسیقایی و محکم اوْلماسێ هدفیله، سۆرَکلی، بؤیله فاخرانه و ادیبانه یازێلارێ تعقیب و تمرین ائتمهلرینی مصلحت بیلریز.]
✍#سما / بیر یوْخسۇل کیشی واریمیش، خانێمێ کَره دۆزَلدردی. خانێم کرهلری بیر کیلوْلۇق یۇمرۇلار شکلینده دۆزلدَردی. کیشی اوْنلارێ آپاراردێ شهرده بیر بقّالا ساتاردێ، یئرینه دَن دؤش آلێپ گتیرردی ائولرینه. گۆنلرین بیر گۆنۆنده، بقّال کرهلرین اندازهسیندن شبههلَنَر، اوْنلارێ ترازێیا قوْیۇپ چکمک ایستر. کرهلری چکنده گؤرر هر یۇمرۇ 900 گرمدیر. بقّال کیشینین الیندن غضبلَنر و صباحێسێ گۆن کیشییه دییر: "سندن کره آلمیاجاغام آرتێق! سن هر کره یۇمرۇسۇنۇ بیر کیلۇ آدێنا منه وئریردین، امّا بۇنلارێن هامێسێ 900 گرمدیر."
#خبر: نۆبل کمیتهسی فیزیک ساحهسینده جایزه قازانان بیلیم انسانلارێنی آچێقلادی. ۲۰۲۱ فیزیک نوْبل جایزسی سیوکورو مانابه Siocuro Manabe ، کلاوس هاسلمان , Klaus Hasselman و جورجو پاریسیه Giorgio Parisie –یه وئریلدی. نوْبل کمیتهسی فیزیک ساحهسینده جایزه قازانان بیلیم انسانلارێنێ آچێقلادی.
#خبر: قێزێل آی جمعیّتی(جمعیت هلال احمر)نین باشقانێ: ۶ میلیوْن دوْز واکسندن اوْلۇشان ایگیرمی بئشینجی واکسن محمۇلهسی ساغلێق باخانلێغێنا چاتدێرێلدێ. قێزێل آی جمعیّتی بۇ ایلین اردیبهشت آیێندان حال حاضره کیمی ۶۴ میلیوْن ۳۹۰ مین دوْز واکسن اؤلکهیه گتیرتدیریپ.
#خبر: سارسێلماز قارداشلێق-۲۰۲۱ مانوْورۇ، اؤزل قوّتلرین فرضی دشمنین قوْنۇشلاندێغی تپهلیکلره هجوم ائتمهسی و بؤلگهنی أله گئچیرمهسی ایله باشلادی تۆرکیه و آذربایجان سلاحلی گۆجلرینین نخجواندا ائتدیگی اوْرتاق عسگری مانوْوردا فرضی دشمن هدفلری محو ائدیلهرک، اشغال آلتێنداکی بؤلگهلر قۇرتارێلدی.
#خبر: #عراق، ملّی استخبارات سرویسی، سامی جاسمی یاخالاماق ایچون بیر عملیات گرچکلشدیردی. عراق باشباخانی مصطفی الکاظمی، هؤرگۆتۆ داعشین اؤلدۆرۆلن لیدئری ابوبکر بغدادینین کؤمکچیسی سامی جاسمی تۇتدۇقلارێنێ آچێقلادی. کاظمی، توئیتردن وئردیگی آچێقلامادا، ملّی استخبارات سرویسینین سامی جاسمی یاخالاماق ایچۆن بیر عملیّات گرچکلشدیردیگینی افاده ائتدی. عراق باشباخانی، عملیاتا باغلێ آیرێنتێ وئرمهدی.
#خبر: بیرلشمیش ملّتلر سێغێنماجی (پناهنده) آژانسێ اؤلکهلره افغانستانا سؤز وئردیکلری یاردێمی یاپماسالار یئنی بیر سێغێنماجێ دالغاسێنین ایران- پاکستان سرحدینی گئچهجکلری بارهده اۇیاری وئردی. افغانستان مِدیالاری دوشنبه گۆنۆ بیرلشمیش ملّتلر تشکیلاتینین سێغێنماجێلار آژانسێندان نقل ائیلهدی، افغانستانداکی اقتصادی بحران یئنی بیر کؤچ دالغاسێنا سبب اوْلا بیلر و کؤچمنلر ایران و پاکستانا سارێ یؤنَله بیلرلر.
✍#مهدیه_پایدار / نقاشی: #آراز_عابدینپور (۱۰ یاشێندا) منیم بیر آغ دئویم واریدی. اما اوْنۇ منله قارا قارغامدان سوْنرا کیمسه گؤره بیلمزدی. منله قارغام گئدردیک اوْنۇنلا اوْتۇرۇپ دانێشاردێق. قارغام چوْخ سئوردی اۇچسۇن اما اۇچا بیلمزدی. دئویم یئکهپَر اوْلسا دا بیرآز قوْرخاق ایدی. کۆچهمیزین دیبینده بیر کُهنه دام واریدی. یئکه بیر حیط ایدی، اۆچ-دؤرد آغاجلا. دیبده ده بیر-ایکی اوْتاغ واریدی. منیم اوْ جۆر یئردن چوْخ خوْشۇم گلردی. اما قوْرخاردێم گئدم باش چکم. قوْرخاردێم جِندن زاددان اوْلا منی تۇتا.
✍حاضرلایان: #تانسو_خیاوی/ بیر کیشینین اوْغلۇ اوْ قدر تنبل ایدی کی، دُنیادا تایی تاپێلمازدی. آرتێق بؤگۆیۆپ یئـکه اوْغلان اوْلمۇشدۇ، هیچ بیر ایش گؤرمک ایستمیردی. ایندییه کیمی بیر قێران دا پۇل قازانمامێشدێ. نه قدر کی آتاسێنێن قوْللارێندا قوّت، دیزلرینده طاقت واردێ، اوْغلۇنۇ یئدیزدیریردی. آتا قوْجالێپ ال- آیاقدان دۆشنده، آروادێنێ چاغێریپ دئدی:
۱۴۴۷مین شماره روزنام... ۱۴۰۰ / ۰۷ / ۲۳
۱۴۴۶مین شماره روزنام... ۱۴۰۰ / ۰۷ / ۲۱
۱۴۴۵مین شماره روزنام... ۱۴۰۰ / ۰۷ / ۲۰


text:
باغلاما
باغلاما ( تورک دیلینده : Bağlama ) یوخسا ساز – تزهنه (میضراب) ایله چالینان سیملی چالغی آلتی. اوْ، اۇلو اوْزان صنعتینین داوامچیسی اوْلان آشیق و ساز-سؤز صنعتینین آیریلماز ترکیب حیصّه سیدیر. ساز عئینی زاماندا تورک دونیاسینین، تورک معنویاتینین رمزلریندن بیریدیر. سینکرتیک، یعنی اؤزونده چالغی، اوْخوما، شعر دئمه، سؤز و داستان ایفاچیلیغی، آکتیورلوق و رقص (پلاستیکا) صنعتلرینی بیرلشدیرهن ساز-سؤز صنعتی، موغام صنعتی ایله یاناشی، آذربایجان میلّی مدنیتینین ان اسکی قاتلاری ایله باغلیدیر.
سؤز آچیمی[دَییشدیر]
باغلاما کلمهسی باغلاماخ فعلینن آلینیب.
تاریخچه[دَییشدیر]
قدیم تورکدیللی خالقلاردا شامان، قام، اوْیون، باخشی، یانشاق، وارساق و نهایت، اوْزان کیمی تانینان صنعتکارلار بوگونکو آشیغین اجدادلاری ساییلیرلار. اوْزان صنعتی یوزیللیکلر و مینیللیکلر بویو بؤیوک تکامول یولو کچهرک آشیق صنعتینه چوریلدیی کیمی، قوپوز دا اوْنا اوْخشار تکامول یولو کچهرک ساز آلتی شکلینی آلمیشدیر.
ساز آرتیق شاه ایسماعیل ختاینین دؤورونده (XVI عصر) ایندیکی شکلینی آلمیشدی. شاه ایسماعیل ختای نین کؤنول اوْخشایان قوشمالارینین بیرینده ساز بئله ترهننوم ائدیلیر:
بۇ گون اله آلماز اوْلدوم من سازیم،
ارشه دیرک-دیرک چیخار منیم آوازیم.
دؤرد ایش واردیر هر قارینداشا لازیم:
بیر علم، بیر کلام، بیر نفس، بیر ساز.
تاریخی فاکتلاردان بئله قناعته گلمک اوْلار کی، XII-۱۳-جو یوزیللیکلرده اوْزان قوپوزونون چوغورلا، ۱۵-جی-۱۶-جی یوزیللیکلرده ایسه چوغورون سازلا عوضلهنمهسی مرحلهلری اوْلموشدور:
- قوپوز ان قدیم سیملی چالغی آلتلریندن بیریدیر. اوْنون یارانما تاریخی میلاددان چوْخ-چوْخ اوّللره عایید ائدیلیر. قوپوزون ایکی نؤعو داها گئنیش ایستیفاده اوْلونموشدور:
- ایکیسیملی قیل قوپوز (و یا ایکیلیق) کمپانلا چالینیردی، اوْرتا آسیا خالقلاری آراسیندا ، خصوصیله قازاخیستاندا گئنیش یاییلمیش و حاضیردا ایستیفاده ادیلمکدهدیر.
- اۆچسیملی قولچا قوپوز چاغداش سازین سلفی ساییلیر.[۱]
- چوغور. علیرضا یالچینین "جنوبدا تورکمهن چاغلاری" اثرینده چوغورون ۹ تلی، ۱۵ پردهسی و گؤزل سس تمبری اوْلماسیندان سؤز آچیلیr.Ancaq چوغورون باشقا تۆرهلری قافقازدا، و ده عیراق تورکمانلاری آراسیندا دؤوروموزه قدر گلیب چاتمیشدیر. آذربایجان تاریخی موزئیینین فوندوندا ساخلانیلان ۱۹-جو عصره عایید چوغور موسیقی آلتی اۆچ قوشا سیمدن و ۲۲ پردهدن عبارتدیر. آلتین چاناغی توت آغاجیندان ییغما اۆصولو ایله حاضیرلانیر. آذربایجان تاریخی موزه ییینین فوندوندا ساخلانیلان ۱۹-جو عصره عایید چوغور موسیقی آلتی اۆچ قوشا سیمدن و ۲۲ پردهدن عبارتدیر. آلتین چاناغی توت آغاجیندان ییغما اۆصولو ایله حاضیرلانیر.[۲]
قوپوزون دیاپازونو بؤیوک اوْکتاوانین "سی" سسیندن بیرینجی اوْکتاوانین "لیا" سسینه کیمیدیر. چوغورون سس دوزومو کیچیک اوْکتاوانین "دو" سسیندن ایکینجی اوْکتاوانین "سوْل" سسینه کیمیدیر. سازین دیاپازونو بیرینجی اوْکتاوانین "دو" سسیندن ایکینجی اوْکتاوانین "سوْل" سسینه قدردیر.[۳]
ساز باشقا خالقلاردا[دَییشدیر]
تۆرکیه تورکلری سازا "باغلاما"، لزگیلر "چونغور"، یونانلار ایسه "بوزوکی" دییرلر. تۆرکیه باغلاماسی یددیتللی سازدیر، چوغورون قوْلو سازینکیندان داها قیسا اوْلور. "بوزوکی" سؤزو یونان دیلینه تورکجهدن گلیب، "بوزوک باغلاما" ایفادهسیندن عمله گلیب. بوزوکینین ۳-۴ جوت تللری اوْلور، گیتارا و سازین قاریشیغیدیر.
تۆره لری[دَییشدیر]
آذربایجان سازی تورکدیللی خالقلار آراسیندا یاییلمیش ساز و اوْنا اوْخشار آلتلردن چالغی تکنیکسی، سسیاییمی (آکوستیکاسی) باخیمیندان دانیلماز اۆستونلوکلری ایله سچیلیر.
سازلار اؤلچولرینه، پردهلرین و سیملرین سایینا گؤره اۆچ یره بؤلونور:
- جوره ساز: ۴-۶ سیمی اوْلور، اؤلچولرینه گؤره ان کیچیک سازدیر
- قولتوق ساز: ۶-۷ سیمی اوْلور، اؤلچولرینه گؤره اوْرتا سازدیر
- آنا ساز: ۸-۹ سیمی اوْلور، ، اؤلچولرینه گؤره ان ایری سازدیر
- تاوار ساز (میدان سازی) [۴]
خالق چالغی آلتلری اوْرکسترینده سازدان عادتاً قولتوق و یا جوره سازدان سولو آلت کیمی ایستیفاده اوْلونور.
الکتروساز (الکتروباغلاما) - ۱۹۶۰´لارین سوْنونا دوغرو، باغلامانین سسینی داها چوْخ دویورماق و آنادولو روکو موسیقیسینده کوللانماق اۆچون ارکین کورای و اوْرخان گنجبای طرفیندن ایستیفاده اوْلونماغا باشلاندی. سازین قورولوشو قوروناراق ایچینه الکتروگیتارا ماقنیتلری یرلشتیریلدی.[۵]
قورولوشو[دَییشدیر]
ساز آلتی اساس اۆچ حیصّه دن عبارتدیر:
- کلله
- قوْل
- چاناق
سازین چاناغی توت آغاجینین سچمه نؤعلرینین اوْدونجاغینی اوْوماقلا، قوْلو ایسه جویز آغاجیندان حاضیرلانیر. ساز، اساساً، گیلاس یا گیلنار آغاجینین قابیغیندان حاضیرلانمیش تزهنه (میزراب) ایله سسلندیریلیر [۶]. چوْخ حاللاردا آلتین قوْلو و چاناغین یان طرفلری طبیعی سدفله بزدیلیر. اساس ساز حساب ائدیلن تاوار سازین عمومی اۇزونلوغو ۱،۲۰۰ مم، چاناغینین درینلیگی ۲۰۰ مم اوْلور.
چاناق بوتؤو اۆچ حیصّه دن و قابیرغا آدلانان دوققوز یان و آرخا حیصّه دن عبارتدیر. بۇ "قابیرغا"لار قوْل ایله چاناغی بیرلشدیرهن "کوپ" آدلی کیچیک حیصّه نین اۆزرینده ییغیلیر و سوْنرا قوْل علاوه ائدیلیر. چاناغین اۆستو نازیک تاختا اۆزلوکله اؤرتولور و قوْلونا ۱۶-۱۷ پرده باغلانیلیر. بیر واختلار سیملر یۆکسک کیفیتلی پولاددان هازیرلانیب، گوموش سویونا سالینارمیش. اوْنلار هچ زامان پاسلانماز و چوْخ آز حالدا قیریلارمیش. چاناغین اۆز حیصّه سی سینه آدلانیر. سینه اۆزرینده اۆچ دلیک یئرلشیر. بۇ دلیکلر سسلری گۆجلهندیرمک آماچ داشییر و رزوناتور رولونو اوْیناییر. سازین قوْل حیصّه سی چاناق حیصّه یه بچه حیصّه واسطهسیله بیئرلشیر.
سازین قوْلونون کلله حیصّه سینین اۆزرینده ۸-۹ آشیخ (– سیملی موسیقی آلتلرین کللهسینده سیملرین ساریلدیغی زیوانا (بالاجا پایا، قولاق [۷]) واردیر. کلله ایله قوْلون آراسیندا کیچیک خرک (قوْل خریی)، چاناغین اۆزرینده، «سینه»نین اۆستونده بؤیوک خرک یئرلشیر. چاناغین اۆزرینده، سینهنین آلت طرفینده ایسه آلت خرک یئرلشیر. آلت خریی آشیقلار داراق دا آدلاندیریرلار.
قوْلون اۆزرینده بللی مسافهده یرلشهن، بیر-بیرینه برابر اوْلمایان، ۱۸–۲۶ سایدا پرده یئرلشیر. پردهلر کچمیش زامانلاردا باغیرساقلاردان، حال-حاضیردا ایسه کاپرون ایپلیکدن دوزلدیلیر. پردهلرین قدیمی آدلاری [۸]:
سازین قوْل و سینهسی اۆزرینده آشیقلاردان باشلایاراق آلت خرهیه (داراغا) قدر سککیز و یاخود دوققوز سیم (تل) یئرلشیر. آشیقلارین وظیفهسی سیملرین کؤکونو عئینی سس یوکسکلیینده ساخلاماقدان عبارتدیر.
چوخ حاللاردا آذربایجان آشیقلاری سککیز و یاخود دوققوز سیملی سازدان ایستیفاده ائدیرلر. سیملر چاناق اۆزرینده وضعیتینه گؤره اۆچ قروپا بؤلونور:
- آلت سیملر: ساز هاوالارینین ملودییاسی بۇ سیملرده چالیندیغی اۆچون اوْنلارا «بارماق سیملر» و یاخود «زیل سیملر» دئییلیر. بۇ سیملرین کؤکو دییشمزدیر.
- اوْرتا سیملر: مۆافیق آشیق هاواسینا اۇیغون اوْلاراق بۇ سیملرده کؤک، یعنی سس یۆکسکلیگی دییشیر. بونا گؤره ده بۇ سیملره «کؤکلنهن سیملر» و یاخود «بم سیملر» دییرلیر.
- اۆست سیملر: بۇ سیملرین کؤکلری یعنی سس یۆکسکلیگی دییشمز قالیر. سسلهنمه خۆصوصیتسینا گؤره بۇ سیملره «دم سیملر» دئییلیر.[۹]
ایفا طرزی[دَییشدیر]
تورک خالقلارینین سازلاری بیر بیریندن جدی فرقلنمیر. اساس فرق ایفا طرزیندهدیر: بارماق یا تزهنه (میزراب) ایله. ایرانین تورکمنیستانا یاخین بؤلگهلرینده سازی، دوتار کیمی، بارماقلا چالیرلار. دیگر بؤلگهلرده - تزهنه ایله.[۱۰] تۆرکیه تورکجهسینده سازین بارماقلا چالماق تکنیکسینا "شلپئ" یاخود "دؤومئ" دییرلر.[۱۱]
آشیق ملودییالاری اساسیندا کلاسیک موسیقی اثرلری[دَییشدیر]
- عۆذییر هاجیبیوو - سکریپکا، ویولونچل و فورتپیانو اۆچون "آشیقسایاغی" (۱۹۳۱)
- اۆزییر هاجیبیوو - کوروغلو (اوْپرا)
- فیکرت امیروو - فلیتا (قوبوی یاخود کلارنت) ایله فورتپیانو اۆچون "آشیقسایاغی"
- آقشین علیزاده - کامرا اوْرکستر و ۵-جی سیمفونییا اۆچون "آشیقسایاغی" اثری
- جهانگیر جاهانگیروو - "آشیق آلی" کانتاتاسی
- قارا قارایو - "آشیقسایاغی" سیمفونیک ترانسکریپسییاسی (۱۹۶۴)
- رشید افندیو - آشیق ملودییالاری اساسیندا ساز، فورتپیانو و زرب آلتلری اۆچون "پیسلر"
- رشید شفق - ساز، سولیست و اۇشاق خورو اۆچون "آشیق آلی بابا" ماهنیلاری
- آیدین عظیموو - ساز، تار و اۇد اۆچون "اوْزانلارین سسی" ووکال چارخلار
- سودا ایبراهیمووا - "شهیدلر" کانتاتاسی
- الناره داداشووا - ساز و خور اۆچون "مردلیینیزه عشق اوْلسون"
فیلموقرافییا[دَییشدیر]
- آشیق السگر (فیلم، ۱۹۷۲)
- عباس و گولگز. بیرینجی گجه (فیلم، ۲۰۰۰)
- دده شمشیر (فیلم، ۲۰۰۲)
- آشیق پناه (فیلم، ۲۰۰۷)
- ساز حاقی (فیلم، ۲۰۰۷)
- تانری پاییم، تللی سازیم (فیلم، ۲۰۰۷)
- اۇستاد نفهسی. آشیق ایسفندیار (فیلم، ۲۰۰۷)
- ال یولوندا. آشیق شاکیر (فیلم، ۲۰۰۸)
- نییم وارسا سازیمدادیر (فیلم، ۲۰۰۸)
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ آذربایجان قدیمی موسیقی آتلاسی - قوپوز
- ↑ آذربایجان قدیمی موسیقی آتلاسی - چوغور
- ↑ آذربایجان قدیمی موسیقیسی آتلاسی - ساز
- ↑ موسیقی و اینجه صنعت مکتبلرینین ساز ایختیصاصی اۆچون درسلیک - ساز آلتی ایله تانیشلیق
- ↑ موزیک آلتلری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-06-24. یوْخلانیلیب2019-05-03.
- ↑ موغام انسیکلوپدییاسی - تزهنه
- ↑ افراسیاب بدلبیلی. ایضاحلی مونوقرافیک موسیقی لوغتی - آشیخ.
- ↑ ساز مکتبی - سازین قوْلوندا پردهلرین قدیمی آدلاری
- ↑ ساز مکتبی - سازدا سیملرین آدلاری
- ↑ Пpoфeccop MyзыkaлbHoй AkaдeMии CeaдeT AбдyллaeBa - Meлoдия из rлyбиHы BekoB.
- ↑ ارکان گولتکین، موسا کورت - سازین شلپئ چالما تکنیکسیندان اؤرنک


text:
ترسا ریورو ایستادیومو
ترسا ریورو ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Campo de Fútbol de Vallecas) مادرید شهرینده بیر ایستادیومدور. رایو وایکانو تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Racing Club de Madrid :: La Futbolteca. Enciclopedia del Fútbol Español. یوْخلانیلیب18 April 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Campo de Fútbol de Vallecas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ترسا ریورو ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ایکینجی دونیا ساواشی
ایکینجی دۆنیا ساواشی — ییرمینجی عصرده باش وئرمیش ایکی دۆنیا ساواشیندان ایکینجیسی. آلمان اوْردوسونون لهیستانا هۆجۇما باشلادیغی ۱ سپتامبر ۱۹۳۹-جۇ ایل ساواشین باشلانما تاریخی ساییلیر. آنجاق ساواشدان اؤنجهکی حادیثهلر ده نظره آلینارسا، ساواش داها اؤنجه باشلامیش ساییلا بیلر.
ایکینجی دۆنیا ساواشی چوْخ بؤیوک میقیاس آلاراق، بۆتون دؤولتلری ایحاطه ائتدیگینی دئمک اوْلار. سپتامبر ۱۹۴۵-جی ایل تاریخینده سوْنا چاتان ساواش یاخلاشیق ۲۷ میلیون نیظامی و ۲۵ میلیون قارایاخانین اؤلومونه سبب اوْلدو.
بۇ ساواش دۆنیا سیاستینده درین ایزلر بۇراخدی. دۆنیا ساحهسینده گۆجلرین یئنی پایلاشماسی اوْرتایا چیخدی. تکجه آلمان و ژاپون دئییل، اینگیلیس و فرانسه ده اؤز اۇلوسلارآراسینداکی اسکی گۆجونو ایتیردی. ساواشدان سوْنرا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دۆنیادا آپاریجی اؤلکهلرین باشیندا دۇروردو. آلمانا قارشی مۆتّفیق اوْلان شوروی و آمریکا ساواشدان سوْنرا ۵۰ ایلهجه داوام ائدن «سوْیوق ساواش» ـا باشلادیلار.
ساواش ۱۹۴۵-جی ایلده آنتیهیتلر ایتّیفاقینین غلبهسییله باشا چاتدی. دۆنیا سیاسی نقشهسی دییشیکلیگه اۇغرادی. اۇلوسلارآراسی امکداشلیق قۇرماق و نؤوبتی توْققوشمالارا ایمکان وئرمهمک اۆچون بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی یارادیلدی. بۇ زامان آفریقا و آسیادا آزادلیق اۇغروندا حرکتلر باشلاندی.
ساواشین باشلانماسی
۱۹۳۹-جو ایل ۱ سپتامبردا آلمان لهیستان اۆزرینه هۆجوما کئچدی. ۱۹۳۹-جو ایل ۱ سپتامبردا ساعت ۴:۴۵ رادهلرینده دانزیگ لیمانیندا اوْلان آلمان ساواش گمیسی Schleswig-هولستین لهیستانیا عایید Westerplatte آدلی گمییه آتش آچدی. بۇ تاریخ اۇزون بیر مدت، ایکینجی دۆنیا ساواشسینین رسمی باشلانغیج تاریخی اوْلاراق قبول ائدیلدی. حال بوکی ۴:۴۰ رادهلرینده آلمان بومباردمان طیّارهلری، برسلاو'نون ۱۰۰ km شرقیندهکی Wielun قصبهسینه هۆجوم ائتمیش و ۱۲۰۰ اینسانین حیاتینا سوْن قوْیموشدو. بۇندان اوّل ایسه بیر آلمان-ایسلوواک بؤلویو ۲۶ آگوست تاریخینده ژابلونا کئچیدی'نی ایشغال ائتمیش دی. بؤلوک کوماندیرینه هۆجوم تاریخینین تخیره سالیندیغی خبرینی بیلدیرمک اۇنودولموشدو. فیتنه-فساد یوْلو ایله هۆجوما کئچن آلمان سرحدلری پوزاراق لهیستان اۆزرینه ۵۷ دیویزی (۱٬۵ میلیون آدام)، ۲۵۰۰ تانک، ۲۰۰۰ طیّاره گؤندردی. ۳ سپتامبر تاریخینده اینگیلیس و فرانسه آلمان ساواش اعلان ائتدیلر. ایکینجی دۆنیا ساواشی باشلاندی. سپتامبرین ۳–۱۰ آراسیندا اوتریش، یئنی زلاند، هیندوستان، کانادا آلمان قارشی ساواشیه قوشولدولار. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤزونو بیطرف اعلان ائتدی. ژاپون آوروپا ساواشسینه قاریشمادیغینی بیلدیردی. ایکینجی دۆنیا ساواشسینین باشلانماسینین باشلیجا سببلری: اولاً، بیرینجی دۆنیا ساواشسیندن سوْنرا غالیب دؤولتلرین یاراتدیقلاری ورسال-واشینقتون سیستمینین چوْخ چَتین و آلچالدیجی اوْلماسی؛ ایکینجی، آوروپانین مرکزینده، آلماندا قیساسچیلیق و میلیتاریزم ادّعاسینین یۆکسک درجهده اینکیشاف اتمسی؛ اۆچونجو، هیتلر «ریخ» اینین ایرقچیلیک، «دَیَرسیز خالقلاری» اسارت آلتینا آلماق سیاستی، عموماً دۆنیا آغالیغینا نایل اوْلماق ایددیالاری؛ دؤردونجو، غرب دؤولتلرینین، خصوصاً اینگیلیس و فرانسه نین ناسیزمین بشریت اۆچون تهلوکه اوْلماق ماهیتینی درک اتممهلری، حتی اوْنو شیرنیکلندیرمک و ساکیتلشدیرمک سیاستلری؛ بشینجی، ایری دؤولتلرین، اوْ جملهدن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-ین «قاریشماماق» مؤقیعتی توتمالاری؛ آلتینجی، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشدا اوْلماقلا ایری دؤولتلرین آلمانین ایقتیصادی-ساواش جهتدن دیرچلمهسینه یاردیم اتملری؛ یئددینجی، سوسیالیزمه نیفرت ائدن بورژوا-دموکراتیک اؤلکهلرین شوروی ایله بیرلیکده فاشیزمه قارشی واختیندا آلترناتیو اتفاق یاراتماق ضروریتینی درک اتمملری؛ سککیزینجی، شوروی-نین ساواشنی اؤزوندن اۇزاقلاشدیرماق اۆچون آلمان گذشتلر ائتمهسی، حتی اوْنونلا ایقتیصادی علاقهلر یاراتماسی؛ دوققوزونجو، ۳۰-جو ایللرین آخیرلاری اۆچون آوروپادا و شرقده ساواش-صنایع کومپلکسلرینین اوْلمازین درجهده شیشمهسی و… ایدی.
ساواشین ایل لری
۱۹۳۷
۱۹۳۷ ۷ جۇلای تاریخینده آقرسیو یؤنلنمیش ژاپوننین حاکم قوهلری ساواشا تکان وئرمک آماچله چین و ژاپون آراسیندا آتیشمالارا باشلادیرلار.
۱۹۳۸
- ۱۵ جۇلای-۱۰ آگوست کاسان گؤلو اراضیسینده شوروی-ژاپون سیلاحلی قارشیدورماسی یاراندی.
۱۹۳۹
- ۲۳ آگوست — موسکودا آلمان و شوروی آراسیندا بیر-بیرینه هۆجوم ائتمهمک حاقیندا سازیش ایمضالاندی.[۱]
- ۱ سپتامبر — آلمان و شوروی لهیستاننی اؤز آرالاریندا بؤلوشدورمهیه باشلاییرلار. آلمان لهیستاننین بؤلوشدورولمهسی ایستیقامتینده ایلک آددیمی آتاراق ۱ سپتامبردا لهیستانیا قوْشون یئریتدی. شوروی ایسه اؤز نؤوبهسینده بۇ ایستیقامتده ۲-جی آددیمی ۱۶ سپتامبردا آتدی (شوروی ۲ هفتهلیک لنگیمکله لهیستاننین موتتفیقلرینین آلماننین موتفیقی کیمی شوروی-یه ده ساواش اعلان ائتمهلرینین قارشیسینی مهارتله آلمیش اوْلدو).
- ۳ سپتامبر — اوّل اینگیلیس، سوْنرا فرانسه ، بیرده، اوتریش و یئنی زلاند آلمانا ساواش اعلان ائتدیلر. سوْنراکی بیر-نئچه گۆن عرضینده آلمان ساواش اعلان ائدن دؤولتلرین سیراسینا کانادا، نیوفاوندلند، گونئی آفریقا اتفاقی و نپال دا قاتیلدی. بۇنونلا دا ایکینجی دۆنیا ساواشی باشلامیش اوْلدو.
- ۵ سپتامبر — آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و ژاپون آوروپا ساواشسینده اؤز بیطرف لیغینی اعلان ائتدیلر.
- ۱۷ سپتامبر — شوروی قوْشونلاری لهیستانیا داخیل اوْلدو. همین گۆن آخشام پولشانین قانونی رهبرلییی رومانییا قاچیر
- ۲۸ سپتامبر — آلمانلار ورشو شهرینی اله کئچیریرلر. همین گۆن موسکودا آلمان و شوروی آراسیندا یئنی سرحدلر مُعیّینلدیریلیر، کئچمیش لهیستان اراضیسی ۲ طرف آراسیندا بؤلوشدورولور.
- ۶ اۇکتوبر — لهیستان اوْردوسونون مقاومت گؤسترن آخیرینجی حیصّه لری تسلیم اوْلور. بۇندان سوْنرا هیتلر آلمانی لهیستانین غرب حیصّهسینی آلمالانلاشدیرماغا باشلاییر، بوراداکی لهیستانلار و یهودیلر لهیستانین مرکزینه دپورتاسی ائدیلیر. لهیستانین شوروی-نین پایینا دوشن حیصّه سینده ایسه شوروی لشمه، بیرلشمه اۇیقولاما ائدیلیر.
- ۸ نوْامبر — مونیخده اۇغورسوز سوی-قصد.
- ۳۰ نوْامبر — شوروی فنلاندیا ساواش اعلان ائدیر. قیش ساواشی آدینی آلان بۇ ساواش ۱۹۴۰-جی ایلین مارس آیینا کیمی داوام ائدیر. ساواش نتیجهسینده روسلار چوْخ بؤیوک ایتکیلر وئرسهلر ده، فنلاندیا مخصوص اراضیلرین ۱۰٪-نی ایشغال ائدیرلر.
۱۹۴۰
- ۱۵ مارس شوروی-فنلاند ساواشی سوْنا یتیر. موسکودا باغلانمیش باریش مۆقاویلهسینه گؤره فینلاندیانین بیر حیصّه سی شوروی-یه وئریلیر.
- ۹ آوریل آلمان قوْشونلاری اعلان ائتمهدن دانمارک و نوروژه سوخولدولار.
- ۱۰ آوریل شوروی قوْشونلاری طرفیندن بالتیکیانی جومهوریتیلارینین توتولدو.
- ۲۲ ژۇئن فرانسه نین کاپیتولاسیون دایر آکت ایمضالاندی.
- ۱۳ آگوست آلمان آویاسیاسی بؤیوک بریتانیانی بومباردمان ائتمهیه باشلادی.
- ۲۳ سپتامبر ایتالیا شرقی آفریقایا یوروش ائتدی.
- ۲۷ سپتامبر آلمان، ژاپون و ایتالیا آراسیندا اۆچلوک ساواش سازیشی باغلانیر.
- ۲ نوْامبر آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشکانی فرانکلین روزولت بۆتون اؤلکهلره آقرسسورلارلا موباریزهده کؤمک تکلیف ائلهدی.
- ۲۰ نوْامبر ماجاریستان «اۆچلویه» داخیل اوْلور.
۱۹۴۱
- ۱ مارس آلماننی دستکلین بولغاریستان دا «اۆچلویه» داخیل اوْلور.
- ۶ آوریل آلمان ساواش قوهلری یوقوسلاوی و یونانا سوخولور.
- ۹ آوریل بریتانیا آویاسیاسی برلینی بومباردمان ائدیر.
- ۱ ژۇئن اینگیلیس اوْردوسو بغدادا سوخولور و لیوان و سوریهیا هۆجوم ائدیر.
- ۱۶ ژۇئن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری حاکمیّتی اؤز اراضیسینده یئرلَشن بۆتون آلمان سفیرلیکلرینین باغلانماسینی طلب ائدیر.
- ۲۲ ژۇئن آلمان شوروی-یه قارشی اعلان ائدیلممیش ساواشیه باشلاییر. بۇرادا اوْنون موتتفیقلری رومانی، ماجاریستان، ایسلوواکی، ایتالیا و فنلانددیر.
- ۱۲ جۇلای آلمانیا قارشی شوروی-اینگیلیس بیرلیینه دایر سازیش ایمزالانمیشدیر.
- ۱۱ سپتامبر آمریکا دنیز ساواش قوهلری آمریکا بیرلشمیش ایالتلری سۇ سرحدلرینه داخیل اوْلدوقلاری حالدا آلمان گمیلرینه هۆجوم ائتمک امرینی آلیر.
- ۳۰ سپتامبر آلمانلار موسکویا هۆجوما باشلادیلار.
- ۵ دسامبر شوروی قوْشونلاری موسکو اطرافینداکی آلمان قوْشونلارینا عکس-هۆجوم ائدهرک، اوْنلاری ۲۵۰ کیلومتردکدک اۇزاقلاشدیرماغا موفّق اوْلدولار. بؤیوک بریتانیا فنلاند، ماجاریستان و رومانییا قارشی ساواش اعلان ائتدی.
- ۷ دسامبر ژاپونلار آمریکانین هاوای آدالاریندا یئرلَشن پرل هاربور ساواش دنیز لیمانینا هۆجوم ائدهرک، اعلان ائدیلممیش ساواشیه باشلادیلار.
- ۱۱ دسامبر چین آلمان و ایتالیایا ساواش اعلان ائتدی.
- ۲۰ دسامبر هیتلر وطنداشلارینا مۆراجیعت ائدهرک، کؤنوللو اوْلاراق، شرق جبههسیندهکی قوْشونلار اۆچون ایستی گییم تأمین ائتمه یی خاهیش ائتدی.
۱۹۴۲
- ۱ ژانویه واشینقتوندا ۲۶ اؤلکه «اۆچلوی» ا داخیل اوْلان اؤلکهلرله هئچ بیر ساحهده ایشداشلیق ائتمهمک حاقیندا سازیش ایمضالاندی.
- ۲۰ ژانویه برلینده «وانزی کونفرانسی». یۆکسک روتبهلی فاشیست مأمورلاری «یهودی پروبلمینی کؤکوندن حل اتمی» ا دایر موذاکیرهلر آپاردیلار.
- ۱۸ آوریل آمریکا بیرلشمیش ایالتلری هاوا قوهلری توکیونو هاوادان بومبالادی.
- ۲۴ آوریل آلمان هاوا قوهلری اینگیلیس تاریخی و مدنی شئیلرینی حتی همین شئیلرین ساواش آماچ اوْلماسا دا بومبالانماسی امرینی آلدی.
- ۱۳ سپتامبر ایستالینقراد اۇغروندا دؤیوشلر باشلاندی.
- ۲ دسامبر شیکاقودا یئر اۆزونده ایلک نۆوه راکتورو فعالیّته باشلادی. بۇ راکتورون یارادیجیلاریندان بیری ده ایتالیادان گؤچ ائتمیش فیزیک انریکو فرمی ایدی.
۱۹۴۳
- کاسابلانکادا فرانکلین دلانو روزولت و اۇینستون چؤرچیلین ایشتیراکییلا کونفرانس آچیلدی. آمریکا و اینگیلیس بیرگه ایستراتژی فعالیّت حاقیندا و شیمالی آفریقادا ۲ ایری میقیاسلی اوْپراسی حاقیندا رازیلیغا گلدیلر.
- ۳۱ ژانویه- ۲ فوْریه ایستالینقراد دؤیوشو سوْنا یتیر.
- ۱۹ آوریل ورشودا ۵۶ مین یهودی قدله یتیریلیردی
- ۱۳ مارس شیمالی آفریقادا بۆتون آلمان-ایتالیا قوْشونلاری اینگیلیس لر طرفیندن هرطرفلی محاصرهیه آلیناراق تسلیم ائدیلدی.
- ۵ جۇلای-۲۳ آگوست کورسکدا وۇروشمالار. بۇ وۇروشمالار شوروی-آلمان قوْشونلارینین جبههدهکی دۇرومینی دییشمهسی یوْلوندا هللدیجی اوْلدو.
- ۱۰ ژۇئن شوروی قوْشونلاری سیسیلیدادیر. ایتالیا کرالی ویکتور امانوئل موسسولینین دۆشمنلری آراسیندا علاقه آختاریر.
- ۲۴ جۇلای اینگیلیس آویاسیاسی هامبورقو فوْسفورلو بومبالارلا بومباردمان ائدیر. نتیجه شهرین یاریسی دارماداغین ائدیلمیش، ۳۰ مین آدامین حیاتینا سوْن قۇیولموشدور.
- ۲۵ جۇلای بنیتو موسسولینین یاخالانماسی و توتولماسی. ایتالیا کرالی ویکتور امانوئل اؤلکهده یئنی حاکمیّتین فوْرمالاشماسی اۇغروندا اهمیتلی آددیملار آتیر. ۲۸ ایولدا ایتالیانین فاشیست دیکتاتوراسیندان آزاد اوْلونماسی اعلان اوْلونور.
- ۱۳ اۇکتوبر ایتالیا آلمان ساواش اعلان ائتدی.
- ۲۸ نوْامبر ایلک دفعه ایستالین، روزولت و چرچیلین بیرگه ایشتیراک ائتدیی تهران کونفرانسی باشلاییر.
- ۲۶ دسامبر فرانکلین دلانو روزولت و چرچیلین ایشتراک ائتدیی قاهیره کونفرانسی. موتتفیقلرین تۆرکیهنی آلمان ساواش اعلان ائتمهسی بارهده اۇغورسوز تکلیفلری.
۱۹۴۴
- ۶ ژۇئن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، کانادا و بؤیوک بریتانیا قوْشونلاری نورماندییا داخیل اوْلور؛ ایکینجی جبهه آچیلیر.
- ۲۰ جۇلای هیتلره قارشی تشکیل اوْلونموش اۇغورسوز سوی-قصد.
- ۱ آگوست ورشودا ژنرال تادوش بورکاوسکینین باشچیلیغی آلتیندا فاشیست آلمانسینا قارشی عۆصیان باشلاییر. هیتلر وارشاوانین یئرله بیر ائدیلمهسی حاقیندا امر وئریر. عۆصیانچیلارین شوروی و بؤیوک بریتانیا طرفیندن دستک حاقینداکی اۆمیدلری بوْشا چیخدی. عۆصیاندا ۲۰۰ مین لهیستان وفات ائدیر. ۲ اۇکتوبر دا عۆصیان یاتیریلدی.
- ۲۵ آگوست رومانی آلمانیا ساواش اعلان ائدیر.
- ۱۹ سپتامبر شوروی و فنلاند آراسیندا موقتی باریش سازیشی ایمضالاندی.
- ۲۱ اۇکتوبر آمریکا قوْشونلاری ایلک دفعه اوْلاراق، ایری آلمان شهرلریندن بیری اوْلان آخنی آلدیلار.
- ۳۱ دسامبر ماجاریستانداکی یئنی حؤکومت آلمانیا ساواش اعلان ائتدی.
۱۹۴۵
- ۲۷ ژانویه قیزیل اوْردو اوْسونتسیم کونسلاگرینی آزاد ائدیر. بۇ زامان اوْردا ۷ مین اسیر واردی. اوْسونتسیم ان بؤیوک لاگرلردن بیری اوْلوب فاشیست وحشیلییینین سمبولو ایدی. بۇ لاگرده اسیرلیکده اوْلانلارین سایی بیر میلیون اۆچ یوز میندن چوْخ ایدی. اوْنلاردان دوققوز یوز مینی قاز کامرالاریندا بوغولموش و گولللنمیشدیر. ایکی یوز مینی ایسه آجلیق و نوخوشلوقدن، وحشی قایدالاردان و مۆختلیف آغلاسیغماز طیبی اکسپرتلردن وفات ائتمیشدیر.
- ۴ فوْریه ایستالین، چرچیل، فرانکلین دلانو روزولتین ایشتیراکی ایله یالتا کونفرانسینین آچیلیشی. موتتفیقلر ژاپونیا قارشی موباریزهده بیرلیکده اوْلماق حاقیندا رازیلیغا گلدیلر.
- ۱۳–۱۴ فوْریه درزدنه هاوا هۆجوملاری ائدیلیر. هلاک اوْلانلارین دقیق سایی اوْلماسا دا، ۶۰–۲۴۵ مین آراسیندا اوْلدوغو تخمین ائدیلیر.
- ۲ مارس آمریکا قوْشونلاری رینه گلیرلر.
- ۱۰ مارس توکیو آمریکا طرفیندن بومباردمان ائدیلیر. ۸۰ مین نفر هلاک اوْلموشدور.
- ۱۲ آوریل فرانکلین روزولت وفات ائدیر. باشکانی هارری ترومن عوض ائدیر.
- ۱۶ آوریل شوروی قوْشونلاری برلین اۆزرینه یوروش ائدیر. ۲۵ آوریل تاریخینده شهر تماماً محاصرهیه آلینیر.
- ۲۵ آوریل آمریکان و شوروی قوْشونلاری تورقاو شهرینده، البا یاخینلیغیندا گؤروشورلر.
- ۲۸ آوریل بنیتو موسسولیینی پارتیزانلار طرفیندن گۆللهلنیر.
- ۳۰ آوریل آدولف هیتلر اینتیحار ائدیر.
- ۸ مئی برلین یاخینلیغیندا، کارلسخورتدا ایمضالانان آکتدا آلمان قوْشونلارینین ضررسیزلشدیرمهسی و فعالیّتینین دایاندیریلماسی شرطی اعتراضا باخیلمادان ایرلی سورولموشدور.
- ۹ مئی شوروی برلینه داخیل اوْلور و ایکینجی دۆنیا ساواشسینین غلبه ایله باشا چاتماسی. فاشیزمین سوقوط ائتمهسی.
- ۱۶ جۇلای آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا نیو- مکسیکو سهراسیندا دۆنیادا ایلک دفعه نۆوه سیلاحی تجروبه اوْلونموشدور.
- ۱۷ جۇلای ایستالین، هری ترومن، چرچیلین ایشتیراکی ایله کچیریلن پوتسدام کونفرانسیندا آلماننین گلهجک تالیی موذاکیره اوْلونور.
- ۶ آگوست آمریکا بیرلشمیش ایالتلری هیروشیمایا آتوم بومباسی آتیر. ۱۰۰ میندن چوْخ آدام وفات ائدیر.
- ۸ آگوست شوروی ژاپونیا ساواش اعلان ائدیر.
- ۹ آگوست آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ناقازااکییه آتوم بومباسی آتیر. ۳۶ میندن چوْخ آدامین حیاتینا سوْن قویلور.
- ۱۴ آگوست ژاپون ایمپراتورو خیروخیتو کاپیتولیاسیانی قبول ائتدیینی اعلان ائدیر.
- ۲ سپتامبر توکیودا آمریکا گمیسی «میسسوری» نین گؤیرتهسینده ژاپون نمایندهلری قوْشونلارینی شرطسیز گئری چکمک حاقیندا آکت ایمضالادیلار.
- ۱۴ نوْامبر باشلیجا آلمان ساواش موقصیرلرین موهاکیمه اوْلونماسی ایله علاقه دار نیونبرق پروسسینین باشلانماسی.
گؤرونتولر
قایناقلار
- ↑ ИcTopия BTopoй MиpoBoй BoйHы. ۱۹۳۹—۱۹۴۵. BoeHиздaT، ۱۹۸۲. C. ۴۶۵. ۲ ceHTябpя — ПoдпиcaHиe akTa o бeзoroBopoчHoй kaпиTyляции MилиTapиcTckoй ЯпoHии. OkoHчaHиe BTopoй MиpoBoй BoйHы.
آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İkinci dünya müharibəsi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ فوریه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- ایکینجی دونیا ساواشی
- ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
- تاریخ
- ساواشلار
- دۆنیا ساواشلری
- آلبانینین ساواشلاری
- اوستورالیانین ساواشلاری
- اوتریشین ساواشلاری
- بلژیکین ساواشلاری
- بولیوینین ساواشلاری
- برزیلین ساواشلاری
- بولغاریستانین ساواشلاری
- میانمارین ساواشلاری
- کامبوجین ساواشلاری
- کانادانین ساواشلاری
- شیلینین ساواشلاری
- کولومبیانین ساواشلاری
- کاستاریکانین ساواشلاری
- کروواسینین ساواشلاری
- کوبانین ساواشلاری
- چک ایسلواکینین ساواشلاری
- دانمارکین ساواشلاری
- میصرین ساواشلاری
- السالوادورین ساواشلاری
- ایستونینین ساواشلاری
- اتیوپینین ساواشلاری
- فنلاندین ساواشلاری
- فرانسهنین ساواشلاری
- آلمانین ساواشلاری
- یونانین ساواشلاری
- قواتمالانین ساواشلاری
- هائیتینین ساواشلاری
- هندوراسین ساواشلاری
- ماجاریستانین ساواشلاری
- ایسلندین ساواشلاری
- اندونزینین ساواشلاری
- ایتالیانین ساواشلاری
- ایرانین ساواشلاری
- عراقین ساواشلاری
- ژاپونون ساواشلاری
- لائوسین ساواشلاری
- لتونینین ساواشلاری
- لوبنانین ساواشلاری
- لیبریانین ساواشلاری
- لیتوانینین ساواشلاری
- مکزیکین ساواشلاری
- موغولیستانین ساواشلاری
- مونتینیقرونون ساواشلاری
- نپالین ساواشلاری
- نوروژین ساواشلاری
- نیکاراقوئهنین ساواشلاری
- پانامانین ساواشلاری
- پاراقوئهنین ساواشلاری
- پرونون ساواشلاری
- لهیستانین ساواشلاری
- رومانینین ساواشلاری
- عربیستانین ساواشلاری
- صربیستانین ساواشلاری
- ایسلوواکینین ساواشلاری
- ایسلوونینین ساواشلاری
- گونئی آفریقانین ساواشلاری
- سری لانکانین ساواشلاری
- سوریهنین ساواشلاری
- تایلندین ساواشلاری
- دومینیکن جومهوریتینین ساواشلاری
- هولندین ساواشلاری
- فیلیپینین ساواشلاری
- تایوانین دؤیوشولری
- شوروینین ساواشلاری
- بؤیوک بریتانیانین ساواشلاری
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ساواشلاری
- اوروقوئهنین ساواشلاری
- ونزوئلانین ساواشلاری
- ویئتنامین ساواشلاری
- World War II
- Conflicts in 1939
- Conflicts in 1940
- Conflicts in 1941
- Conflicts in 1942
- Conflicts in 1943
- Conflicts in 1944
- Conflicts in 1945
- Global conflicts
- Modern Europe
- Modern history
- Nuclear warfare
- War
- Wars involving British India
- کوبان


text:
ویکیپدیا:فیکیر بیرلیگی
ویکیپدیا فیکیر بیرلیگی اساسیندا چالیشیر و گلیشیر. فیکیر بیرلیگینی الده ائتمکده ده اینجه و مؤدبانه دانیشیقلارلا بحثلرده اوْلور. بللی بیر موضوعدا فیکیر بیرلیگینه یئتیشرکن، اوْ موضوعدا یئنه دانیشیق اوچون ویکیپدیا ایجتیماعینین وقتی هدر اوْلمادیغی اۆچون، فیکیر بیرلیگی بیر ویکیپدیا تاپشیریغی اوْلاراق بیلینیر. عمومیتله دانیشیق صفحهلرینده الده ائدیلن دانیشیقلار فیکیر بیرلیگینه چاتیشیر. بۇ یوْللاردان آرتیق حل اختلاف یؤندملریندن ده فایدالانماق اوْلار.
منطیقلی بیر فیکیر بیرلیگینه چاتماق[دَییشدیر]
فیکیر بیرلیگی٬ آنجاق بۆتۆن ایشلدنلر موضوعا گؤره فرقلی گؤروشلرینی دوْغرو و اۇیغون بیر شکیلده تانیملاماق اۆچۆن یاخشی نیّتله و بیرلیکده چالیشدیقلاریندا اوْرتایا چیخار.
آیری ایشلدنلرین اعتیراضلارینا رغماً٬ اهمیتسیز و چوْخ کیچیک بیر شئیی بیر مقالهیه آرتیرماغا ایصرار ائتمک٬ موضوعا لازیم اوْلمایان بیر آغیرلیق گتیرمهسی سببی ایله فیکیر بیریگینین ایخلالی دئمک اوْلاجاقدیر. منطیقلی و مقبول دۇروشون نئجه بیر شئی اوْلدوغونو بللی ائتمک چتیندیر. اؤزونکولره تضاد اوْلان اوْ دۇروشلارا سس وئرن یاخشی ایشلدنلر منطیقلی اوْلا بیلیرلر. آنجاق٬ عینادکارلیق و ایصرارلا غریبه بیر دۇروش گؤسترمک و یاخشی نیّتلی دۆنیاگؤروشلرینی گؤرمزدن گلمک٬ ویکیپدیانین فیکیر بیرلیگی آنلاییشینا ترس دۆشر.
بیر ایشلدنین ائتدیگی دییشیکلیکلر غرضلی کیمی گؤرونسه ده٬ بۇ دییشیکلیکلرین تماماً اوْ مقالهنی توسعه وئرمک ایستگیندن قایناقلانان بیر یاخشی نیّتله ائتمیش اوْلا بیلهجگینی یاددان چیخارتمایین. ایشلدنلر دائیماً قاباقلارینداکی یاخشی نیّتلی اوْلدوغونو وار سایمالی و ادبلی اوْلمالیدیرلار.
فیکیر بیرلیگی دییشیلمز دئییل[دَییشدیر]
اگر بیرلیکده آلینمیش بیر قرارین ایشدن دۆشدوگونو دۆشونورسهنیز٬ ویکیپدیاچیلارین سیزینله عئینی فیکیرده اوْلوب اوْلمادیقلارینی آنلاماق اۆچون٬ میثالین کند مئیدانیندا و یا مقالهنین دانیشیق صفحهسینده موضوعو آراشدیرا بیلرسینیز. اؤزونوزدن یئنی بیر فیکیر بیرلیگی اعلان ائده بیلمزسینیز.
ویکینین طبیعتی٬ داواملی دییشیم ایچینده اوْلماسیدیر. ویکییه هر گۆن یئنی اینسانلار گلمکده٬ یئنی ایطلاعات و فیکیرلر سایهسینده داها قاباق صاحیب اوْلمادیغیمیز دۆنیاگؤروشلری تۇتماقداییق. ایستر سسوئرمه ایله٬ ایستر فیکیر بیرلیگی ایله آلینمیش اوْلسونلار٬ قدیم تصمیملری دییشدیرمک اۆچون بیر یوْل اوْلماسی اهمیتلیدیر. بئلهلیکله٬ آلینان قرارلار پراکتیک اوْلاراق هئچ بیر زامان٬ قراردان دالی دؤنولمز معناسیندا «باغلاییجی» دئییل.
ایستیثنالار[دَییشدیر]
بوُ موضوُعلاردا فیکیر بیرلیگی قۇروُلمازː
- قانوُنی، ویکی سرورلری و تکثیر حقی کیمی موضوُعلاردا، جیمی ولزین، هیأتامناءنین و ویکیپدیا توسعه وئرنلر تصمیملری بیر سیاست اولاراق.
- ویکیمدیا تشکیلاتی مقالهلره گؤره مخصوص تصمیملری
- ویکیمدیا تشکیلاتینین عومومی و بۆتون قارداش پروژهلره شامل اوْلان تصمیملری


text:
دگيرمان اويونو
دگيرمان- آذربایجاندا اوینانان قديم اوشاق اويونودور.
اويونون قورولوشو[دَییشدیر]
اوشاقلار دايرهوي اَيلشيرلر. باشچي الينده چوبوق، باشي پاپاقسيز اورتادا دايانير. قالان اوشاقلارين باشيندا پاپاق اولور. باشچي چوبوغو يئره ووروب اوشاقلاري قورخودور. هامي ال چالا-چالا دئيير:
- تاغي-تاغي، تاغباتاغي...
بو سؤزلري 4-5 دفعه تکرار ائدندن سونرا باشچي ساغدان بير اوشاغين پاپاغيني گؤتوروب اؤز باشينا قويور. پاپاغي گؤتورولن اوشاق دا يانيندا اولان اوشاغين پاپاغيني گؤتوروب اؤز باشينا قويور. بو حرکت دايرهنين سونونا قدر گئدير. بو مينواللا پاپاق گؤتورمه 4-5 دفعه دؤوره وورور. پاپاقلار تئز هرلهنير، اوشاقلار ال ووروب "تاغي-تاغي، تاغباتاغ" دئييرلر. اويون قيزيشير، پاپاغين هرلنمهسي بير نؤوع دگيرمان داشينين هرلنمهسينه بنزهيير. اويونون شيدّتلي يئرينده باشچي اليني باشينا قويوب چاغيرير.
- داغغا... داغغ...
بو زامان هر کس باشينداکي پاپاغي برک ساخلاماليدير. باشي آچيق قالانا هره بير چوبوق وورور. باشچي چوبوغو نه جور وورورسا، قالان اوشاقلار دا ائله وورماليديرلار.


text:
یول درگیسی بیرینجی ساییسینین باش سؤزو
•
یازیچیلار اوتاغیندا قیزغین دانیشیقلار گئدیردی. دئمهلی یاخین گلهجکده چیخاجاق بیر مدنی، سیاسی و اقتیصادی مجلهیه حاضیرلیق گؤروردوک. بیری دئییردی «اولان ایش دگیل»؛ او بیریسی اونون سؤزونو کسیب «اولان دی آمما یازان ایستهییر» سؤیلهییردی. آز ائشیدیب، چوخ دانیشدیق، گلدیک چیخدیق بو قراره کی، «اون، اون بئش امکداشیمیز اولورسا قوناق قاباغینا قویمالی بیر درگی بوراخا بیلهجهییک»
کوچهلره دوشوب یازیب پوزان آختارمادان گئتدیک کیهان مؤسسهسی باش مدیری، [او زامانین تانیمیش سولچولاریندان اولان جناب اصغرینین] قوللوغونا. هرنه دئدیک «اولسون» دئدی، آمما «بیر بئله امکداش بیزه لازیمدیر» سؤزو آغزیمیزدان چیخمامیش ائله بیل جینه دمیر گؤستردین. دئدی: «آبالام! ایران کؤرفزینه قوشون چکیرسیز، یوخسا درگی چیخاریرسیز؟» دئدیم «اینانین قوشون چکمک فیکرینده دئییلیک آمما کؤنلوموزدن آخان، بئینیمیزدن جوشان خارالخارال سؤزلری کاغیذا کؤچوروب مطبعهیه داشیماق ایستهییریک. بو آغیر یوکو داشییان لازیمدیر» بیر آز دوشوندوکدن سونرا گولومسهییب، «اولسون، آللاه قوت وئرسین» دئدی. آللاه قوت وئردی، یول یولا دوشدو.
□
نییه بونو «یول» آدلاندیردیق؟ بعضیلرینه گؤره چیلپاق «یول» او قدهر ده اوزو یولا دئییل، یولسوز دا اولا بیلر. اونلارین نظرینجه، یولا بیر صیفت آرتیرمالییدیق، نه بیلیم «دوغرو یول»، «یئنی یول»، «کؤهنه یول»، « اَیری یول» و … آمما بیز نه اَیریسینی ایستهدیک، نه ده دوزونو؛ نه کؤهنهسیله ماراقلاندیق نه ده یئنیسیله. یالنیز یولا وورولدوق. چونکی حالوا حالوا دئمکله آغیز شیرین اولماز. چوخواخت دوز دئییب، ایری گئتمک، سؤزونو سؤیلهییب، اؤزونو ایتیرمک هئچ ده چتین بیر ایش دئییلدیر. دئدیک گلین آدینی یول قویاق، ایری ـ دوزلویونو ده مجله ده توتدوغوموز یولدا دوغرولداق. اوستهلیک، «یول» سؤزونون دیلیمیزده مقدس و دَیَرلی معناسی وار.
«یول» دیلیمیزده دین دئمکدیر. نئجه کی، عرب دیلینده، مذهب، شریعت، طریقت سؤزلری عینی معنانی داشیییر. بونا گؤره، دیلیمیزده یولسوز سؤزو ایمانسیز معناسیندا گئدیر. هابئله، یول انسانلارین حرکتی، گئدیشی و هدفینین سمبولودور.
بئله بیر یولدا «یول» یولا دوشدو.
□
یولو یولا سالماقدا چوخ چتینلیکلرله گولشمیشیک. دوغروسونو آختارسانیز درگی چیخارماق سیز دئیهن قدهر آسان ایش دئییلمیش، آدامین خاشیلینی چیخاریرمیش. ائله اونون اوچون هایبرک گلنده، اوجا سسله آغیزآغیزا وئریردیک «آنا من غریبم غریب!» سونرا آخ وایلانیردیق یازیچی یوخدور یازاق، ویراستار [رئداکتور] یوخدور یانلیشلاری پوزاق، حروفییغان [حروفچین] یوخدور حرفلری قازاق! بؤیوک یازیچیلارین دا باشلاری اوقدهر قاریشیقدیر کی قولاقلارینی قلمله قاشیییرلار. بیزیمله امکداشلیغا رغبت گؤسترنلرین بعضیسی ایسه، الکچینین قیل وئرهنینه بنزهییرلر. آمما وور اللری اولماسا دا، دورمادان وور سؤیلهییر، یازیچیلاری یازماغا قیدیقلاییرلار.
اونلار یاز دئدیلر، یازیچیلار دا یازدیلار، بئلهلیکله «یول» یولا دوشدو.
□
ادبی ارثیمیزی کئچمیشین قارا اونوتقانلیغیندان قورتاریب، ایشیغا چیخارماق هله ده اؤدهنیلمهلی بیر بورج کیمی قارشیمیزدا دورور. آنجاق زنگین تاریخی ایرث و مدنی وارلیق، هئچ بیر ملتین اوزونه یئنی یارادیجیلیق قاپیلارینی باغلامامالی. [عوضینده] ایندیکی زامانی دوشونمکده، گلهجهیه هوس بسلهمکده، دوشونجهلر اویادیب، بیزی ایکی قات چالیشمالار مجبوریتینده قویمالیدیر. آمما گؤرونور بعضیلری بونو اونوتدوقلاریندان دولایی، کئچمیشین کؤلگهسینده یاتماغی گلهجک زامانلا اوزلشمهیه اوستون سانیرلار. بلکه بونا گؤرهدیر کی ایندییهدک بیزه گلن یازیلارین بوتونو بیر یانا، کلاسیک ادبیات اولدوزلاری حاققیندا یازیلان مقالهلر او بیری یانا. دئمهلی الی قلمه چاتان آند ایچیبدیر کی، اونلاری بیر مقاله ایله خاطیرلاسین. یالان اولماسین، کلاسیک ادبیات اولدوزولارینین ساییندان چوخ، اونلارین حاققیندا مقاله یازانلارا دا توش گلمک اولار. هر حالدا اونودولموشلاری ایشیغا چیخاریب، اوخوجولارا تانیتدیردیقلارینا گؤره اللری آغریماسین. آمما اونودولموشلاری خاطیرلایانلار بونودا اونوتمامالیدیرلار کی، کئچمیش ایکی آدلی سانلی شاعیری، ایکی چاغداش یازیچینین یوخوسونا گیرمیش، بعضی خوشا گلمهین سؤزلری دیله گتیرمیشلر . اونلارین بیری آذربایجانجا «سیز آللاه یاخامدان ال چکین» دئمیشدی؛ ایکینجیسی ایسه فارسجا «شما را به خدا دست از سرم بردارید» سؤیلهمیشدی. دوزگون راویتلره گؤره بیرینجی شاعیر «گنجهلی نظامی»، ایکینجیسی ده «شیرازلی حافظ» ایمیش.
بو آتماجالی سؤزلر کؤنلوزه دَیمهسین، چونکی کئچمیش زامان بیزه گؤز یومورسا دا، بیز اونا گؤز یوما بیلمهریک. بونونلا، کلاسیک ادبیات بارسینده بارجاردیقجا یازین، آمما سیز آللاه گلهجهیی ده اونوتمایین. آخی «یول» گلهجهیه دوغرو یولا دوشوبدور.
□
یازی قایداسینا، گرامئره و اصطلاحلارا گلدیکده دوغروسونو آختارسانیز قالمیشیق اود ایله سویون آراسیندا. بیری دئییر یاندیم او بیریسی دئییر قاندیم. بعضیلری آنلاشیلماز سؤزلرله ماراقلانیر، باشقالاری ایسه « چوخ چتین یازیرسیز» – دئیه، آخ – وایلانیرلار. بو ایکی دستهیه قورخا قورخا سؤیلهمهلیییک کی، بیز اونلارین یئرینه اولسایدیق گئجه گوندوز «ساده یازین ساده!» دئیه بار بار باغیراردیق.، بلکه انصافسیز یازیچیلارین آنلاشیلماز سؤزلره اودلو وورغونلوقلاری آزاجیق اولسا دا سؤنوکسون. آنجاق بونو دئمهلیییک کی، قیشقیریب، یورولارکن اوتوروب پاپاغیمیزی قاباغیمیزا قویاردیق: «اشی من عؤموروم بویو آنادیلیمده تکجه بیر کتاب اوخوموشام کی، ایندی بیر بئله هایهارای سالیرام! آللاها توکل، ائله ایندی باغداشیمی قوروب، الیمدهکی بو «یول» مجلهسینی باشدان آیاغا اوخویاجاغام، گؤروم اؤیرهنه بیلیرم یوخسا یوخ؟ اؤیرهنیرمسه چوخ یاخشی، یوخسا گؤتوروب «یول»ـون یازیچیلارینا دیشیمین دیبیندن چیخانی یازاجاغام. یازاجاغام – قولاغیمیز گئتدی، داها سارساقلامایین! مندن اولسا مجله نیزده یالنیز شکیل چکین!»
آمما سادهلییه قارشی چیخان ایکینجی دستهیه نه دئمهلی؟ اونلارین گؤزلرینی ده پیلهمهیه حاقلی دئییلیک، چونکو اونلارین گؤبکلرینی دولاشیق یازماقلا کسییلر. آسان یازسالار آنانین سودو اونلارا حالال اولماز. چونکو ساوادسیز کوتله دئیرکی، «آده! بو دا ساوادسیزیمیش، ائله بیز آنلادیغیمیز دیلده یازیر!» بونلارین نظرینجه «کئچن ایلدن بری» یئرینه، «اؤتن ایلدن اعتبارَن» یازیرساق، یقین کی یازیچی اولدوغوموزا کیمسه شوبههلنمهیهجک. یا دا جوملهلری دولاشدیرساق، خالقی درین دوشونجهلی، اینجه دویغولو اولدوغوموزا ایناندیراجاغیق.
جانیم یوخ ساده دئدیکده مقصدیمیز آددا بوددا سؤزلری، قیریق قوروق جوملهلرین ساپینا دوزمک دئییل. مؤحکم، دادلی، گؤزل، گوده، آنلاملی، آچیق، آیدین و اوخوناقلی یازماق، هابئله، باشقا دیللردن آلینمیش کویود سؤزلرین یئرینه دیلده دیشده گزن اصطلاحلاری ایشلتمکدیر. آخی «سووئت عسکرلری اختیصارا تابع ائدیلدی» یئرینه سادهجه «شوروی عسکرلری آزالدیلدی» یازیرساق آغزیمیز اییلیرمی؟ آغزیمیز اییلیر، گؤزوموز برهلیر، عاغلیمیز چاشیرسا دا، نئجه دئیرلر، کؤندهلن سؤزلره مجلهمیزده قوناقلیق وئرهسی دئییلیک. بونون اوچون «ایشگذار، انتباهنامه، انسانپرورلیک، تهلوکهسیزلیک، جوابدهلیک و ساختهکارلیق» کیمی عرب و فارس دیللرینده ده ایشلنمهین قوندارما کلمهلری، هابئله «اورنامئنت، اینتئسیولشدیرمک، اینتریقا، سینتئمئنتال» کیمی آشیلماز سؤلری ایشلتمهمهیه چالیشجاغیق. کوبود کلمهلردن زهلهسی قاچانلار بونو دا گؤز اؤنونه آلمالیدیرلار کی، ایش بو قدهر ده ساده دئییلدیر. دوشونجهلر ، دویغولار بئینیمیزین چاناغیندان جوشوب، افاده اولونماق ایستهیرکن، کلمهلر بیزیمله گیزلنپاچ اویناییرلار. نئجه کی، هردن بیر آنلامی افاده ائتمهیه او کلمهلردن باشقا بیر واسیطه تاپیلمیر. ائله اوندا، یا خالقین آنلایایا بیلمهیهجهیی بیر اصطلاحی اؤزوندن قوراشدیریب، یا دا قاپیدان قوودوغون دلهدوز سؤزلری باجادان قایتاریب، کاغیذا یازمالی اولورسان. سونرا آردیجیل اوتقونورسان: «آی آللاه! منیم بو جیندیر یاخانم، اوخوجونون الیندن قورتولاجاق می؟» اوخوجو سنی هر نه قدهر دانلاییر، هر نه قدهر یاخاندان برکبرک یاپیشیرسا دا یئنه ده یازمالیسان. چونکی یازماسان یول یولا دوشمز. سن یازیرسان «یول» دا یولا دوشور.


text:
گؤز
حسین آرزو
نازنین بیر نازلی گؤز جئیرانی گؤزلر گؤزلریم
بیر شیرین دیل، لبلری خندانی گؤزلر گؤزلریم
بیر دهلی لئیلاسیزام داغلار دا داغلار سینهمی
دیل یاراسی باشدا، شیرین جانی گؤزلر گؤزلریم
بیوفالیق مرزینی پوزدی دئییر گئت گؤزلهمه
ایختیاریم یوخ گؤزون قوربانی گؤزلر گؤزلریم
معتصم غربتدی، افشین روزگار غم، ستم
بابکی، ستارخانی، پسیانی گؤزلر گؤزلریم
خسته جان، غربت چتین، یاتسام یوخومدا جان آنام
آی وطن! آیدین گلن دؤورانی گؤزلر گؤزلریم
خاطرات شهرینده پاییز “آرزو” بیداد ائدیر
یئل وورور دوستلوق ایتیر، جانانی گؤزلر گؤزلریم
پاییز – ۱۳۶۶- نهر عنبر


text:
مارسیو روزاریو
مارسیو روزاریو (اینگیلیسجه: Márcio Rosário) (دوْغوم:۲۱ نوامبر ۱۹۸۳ (۳۷ یاش) São Mateus) بیر فوتبالیست. پرسیپورا جایاپورا فوتبال کولوبوندا اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مارسیو روزاریو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- فلومیننزه کولوبونون اویونچولاری
- ماریتیمو کولوبونون اویونچولاری
- اسپیریتو سانتو دوغوملولار


text:
میخائیل سالتیکوف-شچدرین
میخائیل سالتیکوف-شچدرین (اینگیلیسجه: Mikhail Saltykov-Shchedrin) یازیچی - ۲۷ ژانویه ۱۸۲۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۳ ایل عومر ائلهییب و ۱۰ مئی ۱۸۸۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی روس دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mikhail Saltykov-Shchedrin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده میخائیل سالتیکوف-شچدرین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.