text:
دونیانین ایچ چکیردگینین فیرلانما سرعتی هر ایل آرتیر
ایچ چکیردگین فیرلانما سرعتینین آرتماسی ایله دونیانین هر آلتی ایلده بیر، بیر نئچه کیلومتر ایرلی-گئری حرکت ائتدیگی اورتایا قویولدو
دونیانین مرکزینده یئرلشهن ایچ چَکیردگین فیرلانما سرعتینین هر ایل آرتدیغی آچیقلاندی.
آمریکالی بیلیمآداملارینین ائتدیگی آراشدیرمانین نتیجهلرینده، ایچ چکیردگین فیرلانما سرعتینین آرتماسی ایله دونیانین هر آلتی ایلده بیر، بیر نئچه کیلومتر ایرلی-گئری حرکت ائتدیگی اورتایا قویولدو.
یئرین ایچ چکبردگینین حرکتینی آراشدیران بیلیم اینسانلاری، حرکتین بیلگیسایار مودلینی یاراتماق اوچون ۱۹۶۹دان ۱۹۷۴ ایلینه قدر اولان سیسمیک بیلگیلردن ایستیفاده ائتدیلر.
اولوشدورولان سیمولاسیونلار، بیلیم اینسانلارین ۲۰ ایلدیر ادعا ائتدیی کیمی، یئرین ایچ چکیردگینین حرکت سونراسیندا سطح سوروشمهلری باش وئردیگینی دوغرولادی.
بیلیم اینسانلاری سون بیر نئچه ایلده اصرارلا دۆنیانین سالینیم (نوسان) ائتدیگینی بیلدیررکن، معین ائدیلن دؤنگو سونراسیندا گونلرین اوزونلوغونداکی دییشیکلیکلرین ده آچیقلانابیلهجگینی وورغولادی.
آراشدیرما حاقیندا دانیشان پروفسور جان ویداله:
"سون گؤزلملریمیز، ایچ چکیردگین ۱۹۶۹دان ۷۱.جی ایله قدر بیر آز داها یاواش فیرلاندیغینی و سونرا ۱۹۷۱دن ۷۴.جو ایله قدر ایسه دیگر ایستیقامته حرکت ائتدیگینی گؤستریر" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
دنیزلیده ۸ میلیون ایللیک فسیللر تاپیلدی
تاپیلان فسیللر آراسیندا؛ فیل، کرگدن، زرافه، آت، آنتیلوپ، جیران، سیرتلان و قاریشقا یئیهن کیمی حیوانلارا عاید اولدوغو دۆشونولن قالیقلار وار
چین اوزایا یئنی بیر اویدو گؤندردی
۳ عدد "یائوگان-۳۵" اویدوسو، سیچوان ایالتیندهکی شیچانگ مرکزیندن آتیلدی
تورک سیهاسی یئنی رکورد قیردی
آخینچی ب مودل سیها، ۱۳ مین ۷۱۶ متر یوکسکلیکده اوچاراق اوچونجو دفعه اولوسال هاواچیلیق رکوردونو قیردی


c: text/html

text:
ویکیپدیا:سیلینمگه کاندید مقالهلر/آرشیو۱
- آشاغیداکی دانشیق باغلانیب دیر. خواهیش ائدیلیر اونو دییشدیرمیین. سونراکی نظرلر تازا بیر بؤلومده یازیلمالیدیر.
- نتیجهسی: بو مقاله آدلیملیق معیارلاریله اویغون دییر و سیلیندی.---Ziraksima (دانیشیق) ۲ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۴۲ (UTC)
محمد قربانىدَییشدیر
- محمد قربانى (edit | talk | history | protect | delete | links | watch | logs | views) – (سسوئرمهیه باخ)
- آختاریش: گوگل: «محمد قربانى» – خبرلر · کیتابلار · تحقیقلر · تورکجه قایناقلار · عکس
حورمتلی - Trkgs - Ziraksima -Salman.oglu - Bitim✉ بیلر لوطفا اوز باخینیشیزی بو مقالهنین سیلینمه یوخسا قالماسینا گوره بیلیندیرین .آلپ ار تونقا✉ ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۳۳ (UTC)
- سیلینسین آلپ ار تونقا✉ ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۳۳ (UTC)
- سیلینسین آدلیم دئیل.Trkgs (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۵۰ (UTC)
- حورمتلی ایشلدن Trkgs: بو پروژه صفحهسی، «محمد قربانی» مقالهسینین سیلینمهسینه گوره دیر و حورمتلی Alp Er Tunqa طرفیندن بورادا یارادیلیب. بو صفحه سس وئرمه صفحهسی دییر بلکه بیر نظر وئرمه صفحهسی دیر. سیزدن خواهیش ائدیرم «محمد قربانی» مقالهسینین سیلینمهسی بارهده اوز نظریزی بورادا یازین.حورمتله--- Ziraksima (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۰۴ (UTC)
- سیلینسین آدلیملیق معیارلارینین اساس تعریفی باخیشیندان، فرض بو اساسدادورکی شخصلر موختلیف موضوعلاردا گؤز-توتان و اهمیتلی توجه صاحیبیدیلر و بو توجه اعتیبارلی منبعلر طرفیندن یایلیب و او منبعلر فیکری باخیشیندان بیر-بیرینه آسیلی (فارسجا: وابسته) دییللر. نئجهکی او موضوع و یا شخصین اوزونه گورهده موستقیل باخیشلاری وار. آیری مودلده بو سیاست بو معنادادی کی، بیر شخص آدلیم دیر اگر نئچه گئچرلی (فارسجا: معتبر)، یایلمیش و ایکینجی منبعلرین مووضوعسو اولسون و او منبعلرین فیکر و باخیشلاری بیر-بیریندن موستقیل و همچنین او شخصه گورهده استیقلاللاری اولسون. تاسوف کی بو شخصین بارهسینده بو شکلیده معلومات، وئردیقی قایناقلاردا یوخدور. Ziraksima (دانیشیق) ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۳۳ (UTC)
- قالسین منجه بو مقاله ویکی پدیادا قالمادی ، قایناقلار و اشیگه باغلانتیلاری دا معتبردی ، البت من تورکجه نئچه مقاله گوردوم کی هئج بیری بو مقاله تک قایناقی و دئیرلی ایشلر ذیکر اولمونمامیشدی ایچینده اما هئج کیمسه اونلاری سیلمه ییب و سیلمگه کاندید ائتمییب دی . لوطفا قالسین تشکورلر Zahra esmaili (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۲۶ (UTC)
# قالسین بو مقاله و بو شخص اونجه بیداد ادیلا تانینمیشدی و صفحه منجه قالماسی سیلینمه سیندن یاخچی دیر . Mehmandust tara (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۵۰ (UTC)
- قالسین دوستلار بو صفحه یه چوخ حساس اولوبلار ، باخین قصدیمیز ویکی پدیا دا کی مقاله لردن نه اولدوغون آیدینلاشدیرین ، ویکی پدیا ائله بو مقاله لر و تانیتیم لارلا ویکی پدیا اولوب دور ، منجه شخص بیر اولو و بؤيوك ایش ده گؤرورسه مقاله سی بوردا قالمالی دیر . Javanshir.bot
قالسینسلاملار و سایقیلار ، دوسلار منجه من اوخودوغوما گؤره بو مقاله قالمالی دیر ، نیه کی بوندان اؤنجه دیرلی قایناق یازیلمامیشدی بو مقاله یه گؤره آما ایندی بیر قایناقلاری گؤز آلتی آلاراق و آیری مقاله لر کی هئچ قایناقلاری یوخ و تانینمیش و ادلیم دئییلر مقاله لر سیلینمه ییب اما بو مقاله نی ایستیر سیز سیله سیز ، بیر بیله قایناقیلا ، اوندان آیید حلقه ی تالیف داستان کوتاهدا آدلیم یازار لار وار اونلاردا آد آپاریم احمد اکبرپور ، عباس عبدی ، جمشید خاینان و .... بلکه دوسلار قانع اولدولار . دونیانین اوچونجو ایختراعات مسابقه سی آز بیرزاد دی ؟ ائله بو سیرادا لینکلردن بیری یوتیوبدا اولان تورک اخباری و اوندان سورا اخبار 20:30 ده پخش اولان خبر بو فرده گوره دی . منجه دوسلار حساس اولوبلار اما منیم نظریم قامالی دیر . Seagho (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۴:۵۷ (UTC)
Zahra esmaili ، تورکجه ویکیده آیری قایناقسیز مقاله وارسا اونلاردا کاندید اولوب ویکیلشدیریلیب یوخسا دانیشیقلا سیلینمهلیدیر و اونلارین اولماسی بو مقالهنین قالماغینا دلیل اولا بیلمز. دییشدیرمهسیز و حسابی تایید اولونمامیش ایشلدن حسابلاری سسوئرمهلره قاتیلا بیلمزلر. بونا گوره اونلارین سسلره خط وورولدو و حساب اولونماز. یئنی یدک حسابلارلا سس آرتیرماق یئرینه چالیشین مقالهنی یاخشیلاشدیریب منطقی دلیللر گتیرمکله ویکیچیلری مقالهنی ویکیده ساخلاماغا موتقاعد ائدین. حورمتله آلپ ار تونقا✉ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۲۴ (UTC)
- قالسین سلام هر واقتینیز اوغورلو اولسون ، منجه من اوخودوغوما گؤره بو مقاله قالمالی دیر ، نیه کی بیوردوقوزا گؤره قایناقلاری الیمه گلن دن ییغیشدیردیم و یازینین اتگینه اضافه الدیم . اونلاردان بیری کی اوسته ده یازیلمیشدی ، اوندان آیید حلقه ی تالیف داستان کوتاهدا آدلیم یازار لار وار اونلاردا آد آپاریم احمد اکبرپور ، عباس عبدی ، جمشید خاینان و .... کی بو مقاله نین موردی شخص ده اوردا ، بو یازرلارینان هم رده عضو دو، بلکه دوسلار قانع اولدولار . دونیانین اوچونجو ایختراعات مسابقه سی آز بیرزاد دی ؟ ائله بو سیرادا لینکلردن بیری یوتیوبدا اولان تورک اخباری و اوندان سورا اخبار 20:30 ده پخش اولان خبر بو فرده گوره دی .تورک شعیر کیتابی دا نچه واقتدا سونرا گون اوزو گورجک منجه دوسلار حساس اولوبلار اما منیم نظریم قامالی دیر و Alp_Er_Tunqa جنابلاری من بیر اکانینان ایشلیرم و آیری اکانتلار منه ربطی یوخ . ساق اولاسیز و ممنون اوللام کمک ائدز و سیزین دئیرلی تجربه لریزدن فایدالانام ویکی یازماقا گؤره . ساق اولون . قلمیز یازار اولسون . تشکر ادبله Zahra esmaili (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۰۳ (UTC)
- قالسین سالاملار ، بو مقاله یاخچی یازیلیب و منجه لازم اولدوقو شرایطدن بحره سی وار . اللها امانت اولون حورمتله Ana dili turk (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۳۳ (UTC)
آچیقلاما: بیلر، مقالهنین قایناق مسئلهسی حل اولونوبدور آنجاق آدلیملیق مسئلهسی هلهلیک یئرینده دیر. بو شخص فارسجا دیلینده ۲ آز اهمیتلی کیتاب ترجمه و تالیف ائدیب، نریتوردور و بیر نئچه فارسجا تئاترا قاتیلیبدیر. موخترعلر انجمنین عوضوودور و تورکجه دیلینده نئچه قیسا شعر و ناغیل یازیبدیر آنجاق تالیفی بو دیلده یوخدور. منجه بو کیمسهنین فارسدیللی لر اوچون ائتدیگی ایش تورکجهدن داها چوخدور انجاق هئچ اونلار اوچون ده آدلیم دئییل ( ایمتحان اوچون فاویکی ده بو مقالهنی یاراتساز تئزلیکجه سیلینهجکدیر). بویوردوغوز تورکجه کیتابی چاپ اولورسا، او زامان ایغماضلا آدلیملیق معیارلارینی قازانا بیلر. منجه هلهلیک او زامان قدر مقاله سیلینیب، Zahra esmaili نین ایشلدن صفحهسینین آلتصفحهسینه داشینمالیدیر. طرفسیزلیک معیارلارینا گوره من بو دانیشیغی آچاراق ایدارهچی عونوانیندا جمعبندی ائده بیلمرم، حورمتلی Ziraksima، لوطفا دانیشیقلارا باخاراق بحثی جمعبندی ائدیب، باغلایین. آلپ ار تونقا✉ ۲ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۱۴ (UTC)
- آشاغیداکی دانشیق باغلانیب دیر. خواهیش ائدیلیر اونو دییشدیرمیین. سونراکی نظرلر تازا بیر بؤلومده یازیلمالیدیر.
- نتیجهسی: بو مقاله آدلیملیق معیارلارینی قازاندی انجاق ویکیلشدیریلمهلیدیر.--آلپ ار تونقا✉ ۹ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۴۶ (UTC)
بهزاد بیات فرددَییشدیر
- بهزاد بیات فرد (edit | talk | history | protect | delete | links | watch | logs | views) – (سسوئرمهیه باخ)
- آختاریش: گوگل: «بهزاد بیات فرد» – خبرلر · کیتابلار · تحقیقلر · تورکجه قایناقلار · عکس
حورمتلی ایشلدنلر @Alp Er Tunqa, Salman.oglu, and Mahammad tt: و آیری حورمتلی ایشلدنلر
لوطفا اوز باخینیشیزی بو مقالهنین سیلینمه یوخسا قالماسینا گوره بیلیندیرین.---Ziraksima (دانیشیق) ۲ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۲ (UTC)
- سیلینسین بو مقاله ویکی پدیانین سیاستلری اساسیندا، آدلیملیق معیاریله اویغون دییر.---Ziraksima (دانیشیق) ۲ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۲ (UTC)
- قالسین چوخ ساغولون 😊 آما منجه بو صفحه قالمالی دیر ، ائله گوگل ده سرچ ائتسه نیز جاواب لارینیزا چاتا بیلرسینیز . شعر و یازیچی لیق قیراق دا ، کی نئچه سای کشوری و بین المللی اودولو واردیر تورکجه شعر ده ، یازی لاری کی نشریات دا درگی لرده اوتای بوتای یاییلیب ، انتولوژی لرده چاپ اولان شعیرلر قیراق دا، آخی ۵۰۰دن آرتیق چیخیش و تولید محتوا تورکجه دیلینده بو شخصین ایش لریندن دیر ، شاعیر و یازیچی لار آراسیندا و خالق آراسیندا تانینمیش دیر ، تلگرام و اینستاگرام لارینا باخسانیز بللی دیر . بیر شخص کی بو قدر فعال دیر منجه مقاله سی قالمالی دیر . و دیرلی ایشلدن دوستوموز Ziraksima باشقا قایناقسیز و آدلیملیق مسئله سی اولان صفحه لرینه نظر سالسالار ، هئچ بو مقاله نین یاریسی تک چالیشماق و آدلیملیغا اوستون لوگو یوخدور . تورکجه ویکی ده بو سایاق شخص لردن آد گتیرمه یک کیم دن گتیرک؟ فاطمه سهند
- قالسین منجه بو شخص ویکیده مقالهسی اولماغا بیرحدده آدلیملیغی واردیر آنجاق مقاله اوستونده ایشلهنیب ویکیلشدیریلمهلیدیر. آلپ ار تونقا✉ ۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۰۲ (UTC)
- قالسین بو شخص انآزی قوقل آختاریشیندا آدلیملیق شرطینی قازانا بیلر. اما مقالهنین ویکیلشدیرمهیه و ایستانداردلاشدیرماغا احتیاجی واردیر.Trkgs (دانیشیق) ۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۱۵ (UTC)
- آشاغیداکی دانشیق باغلانیب دیر. خواهیش ائدیلیر اونو دییشدیرمیین. سونراکی نظرلر تازا بیر بؤلومده یازیلمالیدیر.
- نتیجهسی: بو مقاله آدلیملیق معیارلارینی قازانمادیغی اوچون سیلیندی.--آلپ ار تونقا✉ ۱۶ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۳۲ (UTC)
داور زمانخانی (دؤنمز)دَییشدیر
- داور زمانخانی (دؤنمز) (edit | talk | history | protect | delete | links | watch | logs | views) – (سسوئرمهیه باخ)
- آختاریش: گوگل: «داور زمانخانی (دؤنمز)» – خبرلر · کیتابلار · تحقیقلر · تورکجه قایناقلار · عکس
حورمتلی - Trkgs - Ziraksima -Yossardaz - Saghalan a بیلر لوطفا اوز باخینیشیزی بو مقالهنین سیلینمه یوخسا قالماسینا گوره بیلیندیرین .--آلپ ار تونقا✉ ۹ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۲ (UTC)
- سیلینسین آدلیم دئییل. --آلپ ار تونقا✉ ۹ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۲ (UTC)
- سیلینسین منجه بو شخص آدلیملیق معیارلارینا مالیک دئییل.Trkgs (دانیشیق) ۹ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۴ (UTC)
- سیلینسین منجهده بو شخص یئترینجه آدلیم دئییل. Yossardaz (دانیشیق) ۹ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۰ (UTC)
- قالسین سلام بی. منجه قالسین. چونکو بیزیم اینسانلاریمیزین جوخو فورصت تاپماییرلار آدلیم اولسونلار. بلکه ده چوخ گؤزل اثرلری اولموش اولا. Saghalan a (دانیشیق) ۹ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۵۵ (UTC)
- آشاغیداکی دانشیق باغلانیب دیر. خواهیش ائدیلیر اونو دییشدیرمیین. سونراکی نظرلر تازا بیر بؤلومده یازیلمالیدیر.
- نتیجهسی: بو مقاله آدلیملیق معیارلارینی قازانمادیغی اوچون سیلیندی.--Alp Er Tunqa ☎ ۲۹ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۳۷ (UTC)
مرتضی آیرملودَییشدیر
- مرتضی آیرملو (edit | talk | history | protect | delete | links | watch | logs | views) – (سسوئرمهیه باخ)
- آختاریش: گوگل: «مرتضی آیرملو» – خبرلر · کیتابلار · تحقیقلر · تورکجه قایناقلار · عکس
منجه بۇ شخص آدلیملیق شرطلرینی قازانماییبدیر و مقاله سیلینمهلیدیر.
حورمتلی - Trkgs - Ziraksima -Salman.oglu - ایشلدن:Bir morty بیلر لوطفا سیزده اوز باخینیشیزی بو مقالهنین سیلینمه یوخسا قالماسینا گوره بیلیندیرین .--Alp Er Tunqa ☎ ۲۳ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۴ (UTC)
- سیلینسین آدلیم دئییل.--Alp Er Tunqa ☎ ۲۳ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۴ (UTC)
- سیلینسین اینشاللاه یئترینجه آدلیملاناندان سوْنرا، اؤزلری یوْخ بلکه طرفدارلاری بو مقالهنی یئنیدن یارادارلار -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۳ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۵۱ (UTC)
- سیلینسین آدلیملیق معیارلارینا صاحیب دئییل.--Trkgs (دانیشیق) ۲۳ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۱۰ (UTC)
- سیلینسین بو مقاله شخصلرین آدلیملیق معیارلاریله اویغون اولا بیلمیر. Ziraksima (دانیشیق) ۲۵ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۶ (UTC)
آچیقلاما:
- آشاغیداکی دانشیق باغلانیب دیر. خواهیش ائدیلیر اونو دییشدیرمیین. سونراکی نظرلر تازا بیر بؤلومده یازیلمالیدیر.
- نتیجهسی: بو مقاله آدلیملیق معیارلارینی قازانمادیغی اوچون سیلیندی.--Alp Er Tunqa ☎ ۱۱ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۰۶ (UTC)
عبدالله حسین زاده سمندیدَییشدیر
- عبدالله حسین زاده سمندی (edit | talk | history | protect | delete | links | watch | logs | views) – (سسوئرمهیه باخ)
- آختاریش: گوگل: «عبدالله حسین زاده سمندی» – خبرلر · کیتابلار · تحقیقلر · تورکجه قایناقلار · عکس
منجه بۇ شخص آدلیملیق شرطلرینی قازانماییبدیر و مقاله سیلینمهلیدیر.
حورمتلی - Trkgs - Ziraksima -Salman.oglu - Bir morty و Elmaxtar بیلر لوطفا سیزده اوز باخینیشیزی بو مقالهنین سیلینمه یوخسا قالماسینا گوره بیلیندیرین .--Alp Er Tunqa ☎ ۶ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۸ (UTC)
- سیلینسین آدلیم دئییل.--Alp Er Tunqa ☎ ۶ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۴۸ (UTC)
- سیلینسین اینترنتده بو شخصین آدی یالنیز بو صفحهده قئید اولونوبدور. اونون آدلیملیغینی تصدیقلهمک اوچون بو شخصین داها مشهور اولماسی، موختلیف سایتلاردا اونون کیتاب و اثرلرینین قئید اولونماسی لازیمدیر. --علمآختار (دانیشیق) ۶ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۵۸ (UTC)
- سیلینسین آدلیملیق معیارلارینا صاحیب دئییل. Trkgs (دانیشیق) ۶ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۳۱ (UTC)
- سیلینسین منجه ده ویکیده مقالهیه صاحیب اولماغا یئترینجه آدلیم دییلدیر. -- Bir Morty (دانیشیق) ۶ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۲۱:۰۱ (UTC)
- سیلینسین بو مقاله شخصلرین آدلیملیق معیارلاریله اویغون اولا بیلمیر.Ziraksima (دانیشیق) ۹ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۰۳ (UTC)
آچیقلاما:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
رفیق حلیش
رفیق حلیش (اینگیلیسجه: Rafik Halliche) (دوْغوم:۲ سپتامبر ۱۹۸۶ (۳۵ یاش) Algiers) بیر فوتبالیست. موریرنز فوتبال کولوبو و الجزاییر میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رفیق حلیش گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- نصر حسین دای کولوبونون اویونچولاری
- بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
- دیپورتیوو ناسیونال کولوبونون اویونچولاری
- آکادمیکا کولوبونون اویونچولاری
- موریرنز کولوبونون اویونچولاری
- فولام کولوبونون اویونچولاری
- القطر کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۵ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری


text:
دوغو لندن بیلیمیوردو
دوْغوْ لندن بیلیمیوْردوْ (اینگیلیسجه: University of East London, [] Error: {{Lang-xx}}: no text (help)، عربجه: جامعة شرق لندن)بریتانیانین لندن شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موْسّسهسی. بۇ بیلیمیوْردوْ شهرین حوْمهسیندهدیر. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیرهتیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجهسینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکتلر وْ خالقدان آلدیغی اعانهلرله تأمین ائدیر.
مزوْنلاردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه وْیکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «University of East London»، مقالهسیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر).


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
حریت گزیتهسی: «جمهور باشلیغی ایردوغاندن دیپلوماتیک سعی-حرکتلر» سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، تورکيه جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان ایتالیا باش وزیری مریا دراگی بیلن تیلفون آرقهلی ملاقات قیلدی. سونگره، جرمني باش وزیری انگیلا مرکل بیلن ویدیوکنفرانسي آرقهلی اوچرهشوو عملگه آشیردی.
ایردوغان ایتالیا باش وزیری بیلن بولگن اوچرهشووده تورکيه و ایتالیا اورتهسیدهگی سودا حجمی، کوچ بحرانی، ویزهنی بیکار قیلیش و باشقه منطقوی مسألهلرنی محاکمه قیلدی.
مرکل بیلن بولگن اوچرهشوویده ایسه، تورکيه ایگی ده و شرقي اورته ییر دینگیزیده بحران ایمس، بلکه همکارلیک طرفداری ایکنلیگی قید ایتدی. شو بیلن بیرگه، مذاکرهلرنی ثمرهلی اوتکزیش اوچون یوناننی بونگه جلب قیلیش ضرورلیگی تأکیدلندی.
صباح گزیتهسی: «اروپا بیرلیگی تورکيه بیلن سودا علاقهلرینی رواجلنتیریشگه تیار» سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، روتیرس خبر آژانسی بو هفته اوتکزیلهدیگن اروپا بیرلیگی رهبرلری جلسه سی یکوني اعلاميهسی متنیگه تهیهنیب بیرگن خبریده ییتکچیلر اروپا کینگشیدن تورکيه بیلن باجخانه اتفاقینی ینگیلش بوییچه مذاکرهلرگه رخصت بیریلیشینی طلب قیلهدی. شونینگدیک، سوريه خلقیگه میزبانلیک قیلگنی اوچون تورکيهگه ینه هم کوپراق مالیوي یاردم کورسهتیش مسألهسیگه اعتبار قرهتیلهدی. قالهویرسه، تورکيه و اروپا بیرلیگی اورتهسیده عالي درجهلی مذاکرهلر و دیپلوماتیک اوچرهشوولر جدللشتیریلهدی.
یینی شفق گزیتهسی: «پ ک ک/ی پ ج عراق و سوريهگه هم خوف سالماقده» سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، بلجم نینگ پایتختی بروکسیلده ناتو تشقی ایشلر وزیرلری ییغیلیشیده معروضه قیلگن تورکيه تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی، ترور تشکیلاتلری پ ک ک و ی پ ج عراق و سوريهگه تهدید سالگنلیگینی معلوم قیلدی. اونینگ تأکیدلشیچه، تورکيه تروریزمگه قرشی کورهشینی دوام ایتتیرهدی. چاووش اوغلی اوز نوبتیده، تورکيه یقینده افغانستاندهگی تینچلیک جریانی بیلن باغلیق عالي درجهلی مذاکرهگه میزبانلیک قیلیشینی بیلدیردی.
ستار گزیتهسی: «چیندن تورکيهگه رسمي تشریف» سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، چین تشقی ایشلر وزیری وهنگ یی رسمي تشریف بیلن تورکيهگه کیلهدی. تشقی ایشلر وزیرلیگی نینگ یازمه بیاناتیگه کوره، چین تشقی ایشلر وزیری وهنگ یی 24-26 مارچ کونلری تورکيهده بولهدی. اوچرهشوولرده مملکتلر اورتهسیدهگی ایکّی تامانلمه همکارلیک مسألهلری، منطقوي و خلقارا اهمیت سزاوار مسألهلر بوییچه فکر المشیلهدی.
عالي مرتبهلی مهمان نینگ تورکيه جمهور باشلیغی تامانیدن قبول قیلینیشی کوتیلماقده" دییلدی.
خبر تورک گزیتهسی: «تورکيه بنگلدیشگه همدردلیک بیلدیردی» سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، تورکيه بنگلدیشده میانمار مسلمانلری یشب کیلهیاتگن Cox Bazar ده گی کمپده روی بیرگن یانغینده کوپلب انسان نینگ هلاک بولگنلیگی مناسبتی بیلن بنگلدیش حکومتی و خلقیگه همدردلیک بیلدیردی.
«تورکيه روهینگا مسلمانلریگه هر قندهی انسانی یاردم کورسهتیش فعالیتلرینی جدللیک بیلن دوام ایتتیرهدی»،دییلهدی بیاناتده.


text:
اولی توریست گأمیسی بدروم شهرینه گلدی
بو گأمی 1411 توریست گتیردی
ایتالیانینگ بایداغینا ایه بوُلان کاستا ونیزیا گأمیسی موغلا ولایاتی نینگ بدروم شهرینه کؤپ سانلی توریست گتیردی.
ایزمیردن یولا چیقان و بدروم ینگ کروز پورت اسکله سینه گلن 323 متر اوزینلیغینداقی گأمی نینگ 1411 یوُلاغچیسی و 1067 پرسنلی بار.
کؤپۆسی آلمانیالی، ایتالیان، اسپانیول و پرتقاللی بوُلان یوُلاغچیلار قوم باغچا، پاشاتارلاسی و جمهوریت یوُلوندا یؤرأپ اؤنۆم ساتین آلدی.
توریستلارینگ بیر بؤلهگی ده شهردأکی تاریحی یرلرده گِزدی.
گأمی بدروم دان سوُنگرا بوُلسا یونان ینگ میکونوس آداسینا اوغرار.
دِگیشلی حابارلار
والیبال: تۆرک قیزلاری تایلند توُپاری بیلن یاریشار
ایتالیا حیتای بیلن، آمریکا صربیستان بیلن و برزیلیا دا ژاپن بیلن یاریشار


text:
گونلرین بیر گونونده بیر آلا یاشلی کیشی ایله دانیشیردیم. بو کیشینین آدی قهرمان نجفلو. ۴۵ یاشلی. باری کندینده گونلرین سورور. سؤز آشیق دستانلاریندان گئدیردی. خسته قاسیمین کندی تیکمه داشا گؤره سؤز سوروشوردوم. بیلیندیگی کیمی بیزیم توپراغلاردا ایکی تیکمه داش وار. بیری زنگان تیکمه داشی او بیریسی ده بوستان آوادا دیر. دانیشا دانیشا سؤز گئچمیشلره اوزاندی…
سؤز آراسی مشه قهرمان ایستهدی قورتدان دانیشا آنجاق بیر آز چکینیردی. اؤزلوگونده فیکیرلشیرمیش اولا بیلر بو سؤزلره گولسونلر. سؤزونون آردینی توتدوم.
نوشتههای مرتبط
دئدیم: قوردون قالین دییرسیز؟ او دا منیم ماراقیمی گؤروب بئله سؤیلهدی: “مانیشان طرفینده بیر جنّت اؤلن(۱) وار. ایلده بیر یول قورتلار ییغیشارلار بو کنده گلرلر. بو کتده بیر چای/دره؟ وار. چایدان گئچن قورتلار دیری قالار. چایدان گئچه بیلمهین قورتلار اؤلور. اورا اوجاقدیر.
سوروشدوم: نه اوجاغی؟
دئدی: قورد اوجاغی. ایستهسن اؤز گؤردوگومو سنه دانیشیم؟
دئدیم: آغزین آغریماسین، بویور.
سؤزونو بئله باشلادی: ۳۵ ایل بوندان قاباق بیزیم کند(باری) قورت گلیب بیر نئچه داوار و بیر کیشییه آغیز آتمیشدی. دئییردیلر: قورت آغیز آتان حئیوان/ کیشی قودوز اولار. بو کیشینی نئچه یول دؤیوب کتدن قووالادیلار. آما کیشی یئنه کنده قاییتدی.
کندین آغساققالی دئدی: بو کیشینی آپارین جنّت اؤلنده توختادیب، گتیرین.
قدیم آداملار دئییر: هر کیمه قودوز قورت آغیز آتا. بو آدام گرک جنّت اؤلن کندینده الینی توپراغا وورا سونرا قویا آغزینا. او آدام بو ایشی گؤرسه توختار. بیزیم کتدیلر گئتدیلر. آما بیز گئتمهدیک. کیشینی(قودوز کیشی) جنّت اؤلندن گتیرندن سونرا توختامیشدی.”
دانیشیق توکندی. بو سؤزلرین اوستوندن بیر نئچه آیلار گئچدی. تورکیه ده فولکلور بؤلومونده اوزمان (متخصص)اولان یولداشلاریمیزلا بونا گؤره دانیشیق آپاردیق. قونو اونلاردا دا ماراق یاراتدی. قورد اوجاغی ایندییه کیمی تورک دونیاسنین هئچ بیر یئرینده گؤرولمهمیش. بو سؤز بیلیم آداملاریلا تارتیشمامیزین سونوچو اولاراق اله گلدی. بئلهلیکله زنگانین قورد اوجاغی بیرینجی اوجاق اولاراق تثبیت اولونمالیدی.
**
جنت اؤلن کندی کتلرین بؤلمهسینده غنی بیلی بؤلگهسینده یئرلشیر. بو کتده ایندی(۱۳۹۱= ۲۰۱۲) یالنیز ۴ ائولی یاشاماقدادیر. بو کتلیلرین چوخو زنگان شهرینه گلیبلر. اونلاردان بیری محمد علی مرادی ۶۰ یاشلی، ۶۹ جو ایلده دا زنگانا گلیب. آتاسینین آدی دا ربعلی دیر. بو خالچا ساتان کیشی اوجاغا گؤره بیزه بو بیلگیلری وئردی: هر کسی قورت قاپسا گلر گئجه نی قالار اوردا شفا تاپار. ایلده بیر دفعه کتدیلیگن گئدریک اوردا قوربانلیق کسریک.
آنا دیلیمیز قودوز اوجاغی دئیهریک.
محمدعلی کندین تایفالارینا گؤره بونلاری دا آرتیردی: بیزیم کند، ماهنیشانین ان داغیستان یئری ساییلیر. ۳۰ ائولی ایدی. ایکی طایفا اهلی حق. چوخلو سولئیمانی حسنی رحمتی مورادی. تویلارا آشیق ایجی ایله مزاهیم گلردی. آشیق مزاهیمین باجیسی اوردا اولاردی. ۹ آی قیشیمیز اولاردی.
کندین آدینین آنلامینی سوروشدوق: او دئدی: جنت آددا بیر قیز اؤلوب. اونا گؤره بو آدی قویوبلار.
***
زنگانین آشاغی بازاریندا توکانی اولان ناصیر سولئیمانی اوجاقلا ایلگیلی بئله دئدی: زنگان اوستانیندا او زامان هر کسی هار(قودوز) قورت قاپارمیش. گلیرمیش. ایکی گون اوردا قالارمیش قورتارارمیش گئدرمیش. اؤزوده بوز قورت دئیرمیشلر. ایندی ده مراسیم اولور. اوتا گئتمهمیش دؤره کتلر گلیب اوردا قوربان کسرمیشلر.
***
بو بیلگیلر توپلاناندان سونرا کنده گئتمهمیز گرکلی اولدو. سایین مرتضی مرادی نین قاتقیلاریلا ایشلریمیزه چکی دوزن وئریب، جنّت اؤلن کندینه گئتدیک. یازین سون آیی چؤل چیچکلره بورونموش. بیز جنت اؤلنه چاتدیق. گئتمهمیش سوروشموشدوق اوردا اولان کلبه کاظیملا گؤروشک. کنده چاتدیغیمیز زامان کلبه کاظیم کتده اولمادی.
دام داشینی اوچوردوب یئنیدن دوزلتمهسینی ایستهین مشد علی حوسئین حوسینی له بیر آز دانیشدیق. ۸۰ یاشی اولوردو. بورانین یئرلیلریندن ساییلمیردیلار. اؤز دئدیگی کوردوستاندان بورا گلیبلر. قورد اوجاغیندان گؤردوکلرینی بیزه دانیشدی. او دئییردی: بیر یول قیزلار بولاغیندا ایکی کیشینی قودوز قورد قاپیر. اونلارین بیری بو اوجاغا گلدی. زیارت ائلهدی. دولاندی. قوربانلیق کسدی. توختادی. آما او بیری سایمادی. گئتدی شهره ائله دوکتورده اؤلدو. بیر یولدا بوردا موغانلو کندینده بیرینی قورد قاپمیشدی. او دا گلدی بوردا قوربانلیق کسدی. زیارت ائلهدی. توختادی، گئتدی.
علی حسین کیشینین اؤز گؤزلری آغرییارمیش. گئدیر اوجاغی دولانیر. زیارت ائلیر. گئجهنی قالیر یوخو توتور. سابا گون اورتایا آز قالان یوخودان آینیر. اوندان سونرا گؤزلری توختامیش.
علی حسین کیشی اوجاغین یولونو بیزه سالیق وئردی. بیزده گلدیک اوجاق باشینا. کندین دوز قاباغینا داشدان قالاق دوزموشدولر. آغاجلارا باغلانان دویونلو پارچالاری گؤرنده شامانلار یادیما دوشدولر. اوجاغین ساغ یانیندا بیر گؤل واریدی. بو گؤلون سویو درهیه آخیردی. بو درهیه آغ دره آدینی وئرمیشدیلر.
درهنین او تاییندا بیر چوبان گؤردوک. اونو دا گؤروب، اوجاغا گؤره دانیشدیرماسینی گرکلی گؤردوک. یاخینلاشدیق. ۷۵ یاشیندا اولان حاجی نوروز سولئیمانی جنّت اؤلهنین یئرلی آداملاریندان ساییلیرلار. حاج نوروز دا قیزلار بولاغیندا ایکی کیشینین قورد قاپماسینی گؤرموشدو. دئدی:اونلارین بیری گلدی بیر قوش کسدی. توختادی. او بیرسی قوربان کسمهدی قودوز اولدو اؤلدو. حاج نوروزون دئدیگینه گؤره بو ماحالدا بو کندین تاریخی چوخ قدیملره دایانیر. ایلده بیر یول بو کندین آداملاری ییغیشیب اوجاغین زیارتینه گئدرلر. اوردا قوربان کسرلر. بو بیچیمین اولینده اولار. بیچینین قورتارماسیندا دا اولار. حاج نوروزون دئدیکلرینه گؤره بو کتده قورت آدام قاپماز. آیری یئرده قاپانلاری بورا گتیررلر. حاج نوروزون دانیشیغی ماراقلیدی. اونون دانیشیغیندا ایشلهنن” تیری تورکمان” ، ” سؤز گلیشی” سؤزجوکلری ایلگیمیزی چکدی.
بوردا قورد اوجاغیندان سوبای ایکی اوجاق دا وار. بیریسی ائمین جان آقا نین مزاریدی. او نوخوشلارا شفا وئرر. ایکینجیسی دمیرلی اوجاغی. دمیرلیده ده ییغیشیب قوربان کسرلر.
قورد اوجاغینین پارچالارینا ال ووراندا بیر ایکی مینلیک پولدا تاپدیق. بو نذرلری ادا اولان آداملارین پولو ساییلیر. نذر ادا اولاندان سونرا پولو اوجاغا سالیرلار.
**
بوردا یازیمیزی یالنیززنگان و تورک توپراقلاریندا تاپیلمیش ایلکین قورد اوجاغینین تانیتیمییلا سونا چاتدیریریق. گلن یازیلاردا قوردون تورک اوسطورهسینده، کولتورونده اؤنمینی آچیخلایاجاغیق.
——-
۱) کندین آدی دؤلت سندلرینده جنت اؤلنک یازیلیب. جنت عربجه سؤزلوک اولاراق اوچماق(بهشت) آنلامیندادیر. اؤلنک سؤزجوگو تورکمنجه ایکی آنلام داشیر: بیرینجی چمنلیک یئره دئییلیر. ایکینجی قوشقو، شئعر قالیبی.( فرهنگ سینا، ترکمنی به قارسی، نور محمد متقی، ناشر مؤلف، زمستان ۱۳۷۱، چاپ اول)
اؤلنک (ölənk) کلمه سی، بوتون جاغاتای لغت لرینین وئردیگی معلومات و ۱۵- ۱۶ عصر جاغاتای شاعیرلرینین قوللانیشینا گؤره چاییر چیمن، تورکو معناسینا گلیر. (ادبیات آراشدیرمالاری ۱، محمد فواد کؤپرولو، ۴ چاپ، آنکارا ۲۰۰۴)
خلاصه: تثبیت اولین اجاق مقدس با نام «قورد اوجاغی»در روستای جنت اؤلنگ استان زنجان. تورکان منطقه بر این باور هستند این اجاق افرادی را که توسط گرگ های هار گاز گرفته شوند شفا می دهد. نحوه چیدمان سنگ های اجاق با چیدمان شمن ها تشابت دارد. گرگ جایگاه ویژه ای در اسطوره ترکان دارا می باشد. با توجه به تحقیقات به عمل آمده این اولین مکان مقدس به نام«قورد اوجاغی»در کشورهای ترک می باشد. مراسم قربانی در این مکان مقدس هنوز وجود دارد.
از همین نویسنده پیش از این در انسان شناسی و فرهنگ منتشر شده است:
http://anthropology.ir/node/19899
http://anthropology.ir/node/14952
محمد رزاقی
کارشناسی الهیات و معارف اسلامی – تاریخ فرهنگ ملل اسلامی


text:
والیبال
والیبال — هرهسینده ۶ اویونچو اوْلان ایکی کوماندا آراسیندا توپلا اوینانیلان ایدمان نؤوودور. ۱۹۶۴-جو ایلدهن یای اولیمپییا اویونلارینین پروقرامیندادیر. اویونون مقصدی توپو تور اوزریندن آشیریب رقیب کوماندانین مئیدانچاسیندا یئره دیمهسینه نایل اولماق و بونونلا دا خال قازانماقدیر.[۱] پوپولیارلیق کوتلهسینه گؤره کوماندا ایدمان نؤولرینده فوتبال و بسکتبالدان گئری قالسا دا، بۇ گون والیبال هندبول، بوز خوککئیی، راقبی کیمی مشهور ایدمان نؤولریندن داها چوخ آودوتورییایا مالیکدیر. سون دؤورلر بؤیوک مایلییهلر یاتیریلان والیبال ان چوخ پول قازاندیران ایدمان نؤولرینین توپ ۱۰ سیاهیسینا گیره بیلممیشدیر.[۲]
تاریخی[دَییشدیر]
یارانیشی و دونیایا یاییلماسی[دَییشدیر]
والیبال اویونو ۱۸۹۵-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا بدن تربییهسی معلمی ویلیام مورقان طرفیندن یارادیلیب.[۳] ویلیام مورقان بۇ اویونو «مینتونئتتئ» آدلاندیرمیشدی.[۴] ایلک والیبال اویونو ایسه ۷ ایول، ۱۸۹۵-جی ایلده تشکیل اولونوب.[۳] یمجا (ایسپرینقفیلد گنج کیشیلر خریستیان بیرلیگی) آدلی درنیین عضوو اوْلان ویلیام مینتونئتتئ اویونونو گنجلرین ایدمانلا مشغول اولماسی اۆچون ایرلیلتمیش، بسکتبال، بئزبول، تنیس و هندبولون بعضی فونکسییالارینی بۇ اویوندا بیر آرایا گتیرمیشدیر. مورقان تورو تنیسدن نومونه گؤتورموش و اونون اوزونلوغونو هارداسا ۱۸۳ سم-ا قدر یوکسلتمیشدیر کی، بۇ دا اورتا اینسان بویونون بیر قدر اوزرینده ایدی.[۵] بئله کی، او، تنیس مئیدانچاسیندان ایستیفاده ائدرک ایش آداملارینین هرهسینی تورون بیر طرفینه کئچیرمیشدیر. باسکئتبول توپونون کامئریندن دوزلتدیی ائلاستیک توپلا ایسه زربه وورماقلارینی و رقیب طرفه گؤندرمهلرینی ایستمیشدیر. بونونلا دا او، چوخ دا یوروجو اولمایان، ایلهنجه مقصدلی، زدهلهنمهلره یول آچمایان رقابت هیسلی بیر اویونون اساسینی قویدو.[۶]
۱۹۰۶-جی ایلده ایسپرینقفیلد کوللئجینده ی.م.ج. آ کونقرئسی بیر آرایا گلهرک دؤکتور مینتونئتتئ آدینی «ووللئیبالل» اولاراق دییشدیرمیشدیر. چونکی، اویوندا اساس مقصد توپو اؤنه و گئرییه گتیرمک ایدی کی، بۇ دا اینگیلیس دیلینده «ووللئی» دئمک ایدی. بیر اویون کیمی والیبال ایلک اؤنجه آمریکا بیرلشمیش ایشتاتلاریندا ایش آداملاری طرفیندن اوینانیلان مئیدانچادا گؤرولموشدور. ۱۹۰۰-جو ایلده کانادا بۇ ایدمان نؤوونو منیمسهیهن ایلک اؤلکه اولموشدور. بئینلخالق شیرکت اوْلان ی.م.ج. آ ایسه وولئیبولو بوتون دونیایا یایماق دا رهبرلیک رولونو اوینامیشدیر. ایلک بئینلخالق تورنیر ایسه ۱۹۱۳-جو ایلده آسیا قیتهسینده کئچیریلمیشدیر. تورنیره چین، ژاپون و فیلیپپین قاتیلمیشدیر. تورنیرده سئتلردهکی خال سایی ۲۱ اولموشدور.[۵]
بیرینجی دونیا ساواشی ایللرینده آوروپایا گئدن آمریکان عسگرلری وولئیبولو بۇ قیتهده تانیتماغا باشلامیشلار.[۷] ۱۹۱۷-جی ایلده ی.م.ج. آ نمایندهلری بۇ ایدمانی فرانسهدا دا یایمیشلار. عئینی ایلده چئخوسلوواکییادا اوینانماغا باشلانمیشدیر و سئتلردهکی خال سایی ۲۱-دن ۱۵-ا ایندیریلمیشدیر.[۵] ۲٬۱۳ متر اوْلان تور یوکسکلیگی ۲٬۴۳ متره یوکسلدیلمیشدیر. ۱۹۱۸-جی ایلده ایسه مئیدانچاداکی اویونچولارین سایی ۶ نفر قبول ائدیلمیشدیر.[۷] ۱۹۲۰-جی ایلده آرتیق شرقی آوروپادا دا مشهورلاشان والیبالدا هر اؤلکه فرقلی قایدالارا ریایت ائدیردی. مثلاً، آسیا قیتهسینه والیبال ۹ نفرله و داها آلچاق تورلا اوینانیلیردی. ۱۹۳۰-جو ایلده ایسه والیبالون پلیاژدا اوینانیلان فورماسی چیمرلیک وولئیبولو مشهورلاشمیشدیر.[۵]
ایلک والیبال تورنیرلری و ایشتیراکچی اؤلکهلر[دَییشدیر]
ایلک بئینلخالق والیبال تورنیری ۱۹۲۲-جی ایلده ی.م.ج. آ-نین چئمپیوناتیندا ۱۱ اوستاندن ۲۷ کوماندانین قاتیلیمی ایله گرچکلشمیشدیر. آلتی ایل سوْنرا ایسه یئنی قایدالارا احتیاج اولدوغو گؤرولموش و اوسوبا (آمریکا بیرلشمیش ایالتلری والیبال فدراسیاسی) قورولموشدور. ۱۹۳۷-جی ایلده بوستوندا غئیری-پئشکار ایدمان نؤولری بیرلیینین قراری ایله همین فئدئراسییا والیبالدا قانونوئریجی و ایجراچی اورقان اولموشدور.[۸][۹]
۱۹۴۶-جی ایلده ایلک دفعه اولاراق جنوبی آمریکا والیبال کونفدراسیونو یارادیلمیشدیر.[۱۰] برازیلییالی سئلیو نئقرئیروس دئ بارروس آدلی شخص بۇ کونفئدئراسییاسینین رهبری اولور.[۱۰] ماراقلیسی بودور کی، جنوبی آمریکا والیبال کونفدراسیونو بئینلخالق والیبال فدراسیاسیندان داها اؤنجه یارادیلمیشدیر. بئله کی، یالنیز ۱۹۴۷-جی ایلده پاریسده تشکیل اولونان بئینلخالق کونقرئسده بئینلخالق والیبال فئدئراسییاسینین اساسی قویولموشدور. بۇ فئدئراسییایا ایلک آبونه اوْلان اؤلکهلر ایسه بونلار ایدی: آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، بلژیک، برازیلییا، فرانسه، هوللاندییا، ایتالیا، ماجاریستان، مصر، پورتوقالییا، لهیستان، اوروقوای و یوقوسلاوییا.[۵] برازیلییا ایله اوروقوای عئینی زاماندا جسو-نین دا اوولری ایدی.[۱۱] یالنیز بوندان سوْنرا ۱۹۵۲-جی ایلده آسییا والیبال کونفدراسیونو، ۹ ایل سوْنرا ایسه آوروپا والیبال کونفدراسیونو یارادیلمیشدیر.[۱۲] قوزئی آمریکا و آفریقاداکی ایلک بئله قوروملارین یارادیلماسی ایسه ۱۹۷۲-جی ایلادک سونلانمیشدیر.
۱۹۴۷-جی ایلک دفعه اولاراق والیبال اوزره دونیا چئمپیوناتی تشکیل ائدیلمیشدیر. کیشیلر آراسیندا کئچیریلهن تورنیرده سوندا قالیب آدینا شابلون:KMVK لاییق گؤرولموشدو. ۱۹۵۲-جی ایلده ایسه قادینلار آراسیندا دونیا چئمپیوناتی تشکیل اولونموشدور. شابلون:MVK-نین چئمپیونلوغو ایله بیتهن تورنیرده شابلون:MVK ایکینجی، شابلون:MVK ایسه اۆچونجو یئری توتموشدو. دیگر ایشتیرکاچی اؤلکهلردن شابلون:MVK, شابلون:MVK, شابلون:MVK, شابلون:MVK, شابلون:MVK میلّیلری ایسه سیرالارینا گؤره دؤردونجو، سککیزینجی یئرلرده قرارلاشمیشدیلار.[۱۳]
اولیمپییا اویونلاریندا[دَییشدیر]
والیبال اویونو ۱۹۵۷-جی ایلده بئینلخالق اولیمپییا کومیتهسینین بولقاریستانین باشکندی سوفییادا کئچیردیی ۵۳-جو سئسسییاسیندا یای اولیمپییا اویونلارینین پروقرامینا سالینمیشدیر.[۴] قرارا اساساً یئددی ایل سوْنرا یعنی؛ ۱۹۶۴-جو ایلده توکیودا کئچیریلهن یای اولیمپییا اویونلارینین ایدمان یاریشلاری پروقرامیندا والیبالوندا ۲ نؤوو اولمالی ایدی. بونلار کیشی و قادین میلّی والیبال کوماندالارینین ایشتیراک ائدجیی تورنیرلر ایدی. سوندا سووئت سوسیالیست رئسپوبلیکالاری اتفاقینین اولیمپییاچیلاری کیشیلرین یاریشلاریندا ایلک اولیمپییا چئمپیونلاری اولموشدولار. گوموش مئدالی ژاپون، بورونج مئدالی ایسه چئخوسلوواکییا اولیمپییاچیلاری قازانمیشدیلار. یاپونییانین چئمپیونلوغو ایله باشا چاتان قادینلارین تورنیرینده ایسه گوموش مئدال سسری-یه، بورونج مئدال ایسه لهیستانیا قیسمت اولموشدور.[۱۴]
۱۹۷۲-جی ایلادک یای اولیمپییا اویونلاریندا والیبال یاریشلاری چوخ فرقلی سیستمده کئچیریلیردی. بئله کی، کیشیلرین یاریشیندا اولیمپییا اویونلارینا لیسئنزییا الده ائتمیش ۱۰ کوماندا بیر قروپا توپلانیردی و بۇ کوماندالار هامیسی بیر-بیری ایله قارشیلاشیردی. لیقا اوسولو ایله کئچیریلهن دوققوز تورلوق اویونلاردا ایلک اوچ یئری توتموش کوماندالار آکتیوینه مئدال یازدیریردی. بۇ سیستم ایسه هئچ ده صرفهلی دئییلدی. چونکی، بعضی ضعیف کوماندالار آرتیق تورنیرین اورتالاریندا توپلادیغی آز خاللارلا مئدال شانسلارینی ایتیریردیلر و اونلارین بیر-بیری ایله کئچیردیکلری قارشیلاشمالار هئچ بیر ماراغا سبب اولموردو. بئینلخالق اولیمپییا کومیتهسی ده بۇ حادثهنی یاخیندان مۆشاهیده ائدرک چوخ موهوم قرارا ال آتدی. بئله کی، ۱۹۷۲ یای اولیمپییا اویونلاریندان ائتیبرهن کیشیلرین یاریشلاریندا کوماندالارین سایی ۲ عدد آرتیریلاراق ۱۲-ا چیخاردیلدی و سیستمده ده دییشیکلییه ال آتیلدی.[۱۵] یئنی سیستمه اساساً کوماندالار بیر قروپدا دئییل، ۲ قروپدا موباریزه آپارمالی ایدیلر. هر قروپدا ایلک دؤرد یئری توتان میلّی کوماندالار ایسه دؤرددبیر فینال مرحلهسینه یوکسلیردی. بۇ مرحلهده مووافیق اولاراق «آ» قروپونون بیرینجیسی «ب» قروپونون دؤردونجوسو ایله، ایکینجیسی اۆچونجوسو ایله، اۆچونجوسو ایکینجیسی ایله، دؤردونجوسو ایسه بیرینجیسی ایله قارشیلاشیردی. همین مرحلهده قالیب گلمیش کوماندالار ایسه یاریمفینال، داها سوْنرا ایسه فینال مرحلهسینه یوکسلیردی. فینالدا قالیب گلمیش کوماندا قیزیل، مغلوب اولموش کوماندا گوموش مئدالی الده ائدیردی. بورونج مئدالی ایسه یاریمفینالدا مغلوب اولموش کوماندالارین علاوه اویونوندا قالیب کیمی چیخان کوماندا قازانیردی.[۱۶] بۇ اصوللا کئچیریلهن ایلک یاریشدا – مونهئن اولیمپیاداسیندا یاپونییا کیشی میلّی کومانداسی قالیب گلمیشدیر.[۱۷] قئید ائدک کی، تورنیرین ماراغینی بیره-بئش آرتیران بۇ سیستم حال-حاضردا دا اولیمپییا اویونلاریندا هم کیشیلرین، هم ده قادینلارین یاریشیندا ایستیفاده اولونور.[۱۸]
قادینلارین ایلک اولیمپییا یاریشلاریندا دقت چکهن کوماندا سسری ایدی. اونلار ۱۹۶۴ و ۱۹۶۸ یای اولیمپییا اویونلاریندا قیزیل مئداللاری قازانمیشدیلار. هر ایکی یاریشدا مئدال قازانان دیگر بیر اؤلکه ایسه ژاپون ایدی. بۇ کوماندانین اولیمپییاچیلاری ایلک اولاراق گوموش، سوْنرا ایسه بورونج مئدالی الده ائتمیشدیلر. اونلار ۱۹۷۲-جی ایلده کیشیلرین یاریشیندا ایسه قیزیل مئدالی قازاناراق والیبال تاریخلرینده ایلک اولیمپییا قیزیللارینی الده ائتدیلر. ۱۹۸۴ یای اولیمپییا اویونلاریندا ایسه اوولکی تورنیرلرین فاووریتی سسری نه کیشیلرین یاریشیندا، نه ده قادینلارین یاریشیندا ایشتیراک ائتمیشدیر. بئله کی، سسری اولیمپییاچیلاری لوس آنجئلئس شهرینده کئچیریلهن یاریشلاری بویکوت ائتمیشدیلر.[۱۹] سوندا قادینلارین تورنیرینده چین قادین میلّی والیبال کومانداسی گولموشدور. اونلار فینالدا ائو صاحبی آمریکا بیرلشمیش ایالتلری والیبالچولارینا هئچ بیر سئت وئرممیشدیر.[۱۹] کیشیلرین تورنیرینده ایسه بۇ سفر آمریکالیلار هئچ بیر رقیبینه شانس وئرممیشدی. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-لیلار یاریمفینالدا کانادا، فینالدا ایسه برازیلییا والیبالچولارینی "۳–۰" کیمی قورو حسابلا مغلوب ائتمیشدیلر.[۲۰]
۲۰۱۲ لندن یای اولیمپییا اویونلاریندا روسیه کیشیلرین یاریشیندا موستقیل اولدوقدان سونراکی ایلک قیزیل مئدالینی الده ائدرک اولیمپییا اویونلارینین تاریخینه کئچمیشدیر.[۲۱] فینالدا مغلوب ائتدیکلری برازیلییا میلّیسی قادینلارین تورنیرینده بؤیوک ازمکارلیق گؤسترهرک قیزیل مئدال الده ائتمیش و عومومیتله همین اولیمپیادادا والیبال ایدمانیندان ایکی مئدال الده ائتمیشدی. اونلارا قیزیل مئدالی قازانماق ایسه هئچ ده آسان باشا گلمیر. جنوبی آمریکالیلار یئر آلدیقلاریی «ب» قروپوندان سون آندا تورکیه میلّیل کومانداسینی گئریده قویاراق دؤردونجو اولموش و دؤردبیر فینال مرحلهسینه سون بیلئتی الده ائتمیشدی.[۲۲][۲۳] بۇ مرحلهده کیشیلرین فینالیندا اودوزاجاقلاری روس والیبالچولارینی گرگین کئچهن ۵ سئتین سونوندا "۳–۲" حسابی ایله مغلوب ائدرک یاریمفینالا یوکسلمیشدی. یاریمفینال اویونوندا روسیه قارشیسینداکی ازمکار اویوندان سوْنرا بیر قدر یورغون اولماسینا رغمهن ایتالیایا هئچ بیر شانس وئرممیش و "۳–۰" قالیب گلمیشدیر.[۲۴] فینالدا، ۱۱ آوقوست ۲۰۱۲ تاریخینده لندنداکی ائارلس جوورت ائخهیبیتیون جئنترئ آرئناسیندا اون اوچ مین آزارکئشین اؤنونده اوینانیلان ماتچدا ۳–۱ قالیب گلهرک قادینلارین یاریشیندا ایکینجی عمومیلیکده ایسه دؤردونجو اولیمپییا قیزیلینی قازانمیشدیر.[۲۵][۲۶][۲۷] بونونلا دا برازیلییا اولیمپییا اویونلارینین والیبال تاریخینده ان اوغورلو ایکینجی کوماندا اولماغی باجاردیلار. عمومی رئیتینق ایسه آشاغیداکی کیمیدیر:
والیبالون آذربایجانا گلیشی[دَییشدیر]
آذربایجاندا والیبال هله ۲۰-جی عصرین اورتالاریندان مشهورلاشماغا باشلامیشدی. خصوصیله قادین وولئیبولو اؤلکهده توسعه ائدیردی. دونیادا ایلک و هلکی یئگانه ۴ دفعه اولیمپییا موکافاتچیسی اوْلان والیبالچو محض آذربایجان والیبال مکتبینین یئتیرمهسی اوْلان ایننا ریسکالدیر. ۱۸ یاشلی آذربایجانلی والیبالچو ایننا ریسکال شابلون:MVK میلّی کومانداسییلا ۱۹۶۲-جی ایلین دونیا چئمپیوناتیندا ایشتیراک ائتدی. یالنیز فینالدا مغلوب اوْلان سسری ییغماسی گوموش مئداللارا صاحب چیخیر. بۇ گنج آذربایجانلی وولئیبولچونون بئینلخالق آرئنادا ایلک اوغورو اولور. ایلک آلتیلیغین اساس اویونچوسونا چئوریلهن ایننا ریسکال آردیجیل اولاراق ۴ اولیمپییا اویونلاریندا ایشتیراک ائدیر و کوماندانین لیدئرلریندن بیرینه چئوریلیر. یای اولیمپییا اویونلاریندا قازاندیغی ۴ مئداللا تاریخی رئکوردا ایمضا آتمیش اولور.[۲۸] قوروروئریجیدیر کی بۇ رئکورد هله ده یئنیلنمهایب و بیر آذربایجان والیبالونون یئتیرمهسی بۇ اونوانی داشیییر. بئله کی، ایننا ریسکاللا برابر داها بیر آذربایجانلی والیبالچو، باکی والیبالونون یئتیرمهسی وئرا لانتراتووا دا ایکی دفعه سسری ییغماسینین ترکیبینده اولیمپییا اویونلارینین موکافاتلارینی قازانمیشدیر؛ و داها بیر قوروروئریجی فاکت اوندان عبارتدیر کی سسری ییغماسی کیمی بؤیوک والیبالچو سئچیمینه مالیک اوْلان والیبال کومانداسینین هئیتینده ایکی آذربایجانلی والیبالچو چیخیش ائتمیشدیر و اونون ان بؤیوک اوغورلاریندا پای صاحبی اولموشدور.[۲۹]
۱۹۶۶ و ۱۹۷۲-جی ایللرده آذربایجانین قادینلاردان عبارت نئفتچی والیبال کلوبو سسری چئمپیوناتینین بورونج موکافاتلارینی قازانمیشدیر. نئفتچی والیبال کلوبونون اویونچولاری همچینین ۱۹۶۷-جی ایلده آذربایجان میلّی کومانداسی آدی آلتیندا سسری اؤلکهلری چئمپیوناتلارینین بورونج موکافاتلارینی قازانمیشلار.[۲۹] باکینین بمکز کومانداسی ۱۹۹۰-جی ایلده سسری چئمپیوناتینین بورونج موکافاتینا ییهلنیر و آردیندان ۱۹۹۱-جی ایلده سسری کوبوکونون قالیبی اولور. بۇ کوبوک سسری-نین داغیلماسی سببیله سون کوبوک اولور. ۱۹۹۳-جو ایلده بمکز کومانداسی ایلک موستقیل آذربایجان والیبال کلوبو آدی آلتیندا آوروپا کوبوکلار کوبوکو تورنیرینده ایشتیراک ائدیر و یالنیز فینالدا مغلوب اولاراق آوروپا کوبوکونون گوموش مئدالینی قازانیر.[۲۹] موستقیللیک قازاندیقدان سوْنرا آذربایجان قادین میلّی والیبال کومانداسی ۱۹۹۴-جو ایلده برازیلییادا کئچیریلهن دونیا چئمپیوناتیندا ایشتیراک ائدیر و ۹-جو یئری توتور. سندلرین دولدورولماسی زامانی ائدیلهن سهولرین اوجباتیندان یوکسلیشده اوْلان آذربایجان میلّی کومانداسی بئینلخالق والیبال فدراسیاسی طرفیندن ۳ ایل مدتینه دیسکوالیفیکاسییا اولونور. اولدوقجا قوتلی و پئرسپئکتیولی والیبالچولارا مالیک اوْلان آذربایجان وولئیبولو بۇ اوچ ایل عرضینده اینانیلماز ایتکیلره معروض قالیر؛ و بئلهلیکله یئلئنا شابووتا، آللا هسنووا، آللا تئتئرینا، ویکتورییا راووا، اوکسانا مممدیارووا کیمی اویونچولار تورکیه، روسیه و باشقا اؤلکهلره اوز توتمالی اولورلار. بۇ اویونچولارلا یاناشی فئلیکس مممدوو، فایق قارایئو کیمی تانینمیش متخصصلر ده تورکیه کیمی اؤلکهلره اوز توتورلار؛ و تصادۆفی دئییل کی، اونلارین سیی نتیجهسینده تورکیهده والیبال داها دا توسعه ائتمهیه باشلادی. فایق قارایئو تورکیه میلّی کومانداسینی آوروپا ائلیتاسینا چیخارداراق بؤیوک بیر اوغورا ایمضا آتدی. اوزون مدت تورکیهده چیخیش ائتدیکدن سوْنرا آذربایجانین او زامانکی اولیمپییا کومیتهسینین دؤولت باشکانی، ایندیکی اؤلکه دؤولت باشکانی جناب ایلهام الیئوین شخصی تشببوسو ایله فایق قارایئو و والیبالچو قیزلاریمیز آذربایجان والیبالونا قایتاریلدیلار. البته زامانلا برابر پوتئنسیال ایتکیسیله ده اوزلشمهلی اولدوق. آذربایجان والیبالونون ان گلهجک ود ائدن اویونچولاری ویکتورییا راووا، نیسه قولیئوا، مئلیس همشری و باشقا نئچه-نئچه اویونچولار بیر داها آذربایجانا قاییتمادیلار. ایندی اونلار فرانسه، تورکیه کیمی کوماندالارین هئیتینده قازانیلان اوغورلاردا پای صاحبی اولموشلار. اما اونلارسیز بئله اوغور اؤزونو چوخ گؤزلتمیر. فایق قارایئو وئتئران والیبالچولاریمیز شابووتا، هسنووا کیمی اویونچولارین یانینا یئتیشدیردیی گنج اویونچولاری دا علاوه ائدرک اوغورلارین داوامینی گتیرمهیه باشلاییر.[۳۰]
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
مئیدانچا[دَییشدیر]
والیبال مئیدانچاسینی ۱۸خ۹ م اؤلچولو بیر دوزبوجاقلی قبول ائده بیلریک. بئله کی، او، اورتادان تورلا ۹ مترلیک ایکی کوماندا ساحهسینه آیریلمیشدیر. اوزونلوغو ۱۸ متر اوْلان مئیدانچانین ائنی ایسه ۹٬۵۰ متردیر.[۳۱] تورون گئنیشلیگی ۱ متره برابردیرسه، اونون هر ایکی یانیندا اوْلان آنتئنین اوزونلوغو ۱۸۰ سانتیمتردیر. بۇ آنتئنلر و اونلارین کنارلاری مئیدانچا خاریجی ساییلیر. بئله کی، اگر توپ آنتئنین کناریندان کئچرسه توپون دوشجیی یئر گؤزلنیلیر، (توپ رقیب مئیدانچاسینین خال بؤلگهسینه دوشسه بئله خال ساییلمیر) آنتئنا دیدیکده ایسه خال توپو آنتئنایا دیدیرهن کوماندانین رقیبینه وئریلیر. آنتئنانین قبول اولوموش قالینلیغی ۱۰ مم-دیر.[۳۲] تورون یوکسکلیگی ایسه کیشیلر اۆچون ۲٬۴۳ م، قادینلار اۆچون ۲٬۲۴ متردیر. بۇ یوسکلیک حاکملر طرفیندن مئیدانچینین اورتا خطیندن هر هانسی اؤلچو جیهازی ایله اؤلچولور. تورون باغلاندیغی دیرکلر ایسه ۲٫۵۵ یوکسکلییه صاحبدیر.[۳۳] اونلارین گؤرونوشو دوز و یووارلاقدیر. دیرکلر ایکی یان ختدن ۰٬۵۰ م ایله ۱ م مسافهده یئرلشدیریلمیشدیر. عئینی زاماندا دیرکلری یئره تئل ایله باغلاماق قایدالارا ضیددیر.[۳۱]
مئیدانچانین ایچینده اوْلان آزاد اویون بوشلوغو بوتون انگللری آشمالیدیر.[۳۴] آزاد اویون بوشلوغو مئیدانچانین بوتون حیصّه سی ساییلیر. یعنی آز اؤنجه بحث ائتدییم دوزبوجاقلی مئیدانچانین کنارلاری آزاد اویون بوشلوغونا داخیل دئییلدیر. اویونا باشلانارکهن ده والیبالچولارین بۇ ساحهنین ایچینده اولمالاری موطلقدیر. دیگر بیر طرفدن ایسه مئیدانچا آزارکئش اوتوراجاقلارینا یاخین اولمامالیدیر. چونکی، والیبالدا توپ مئیدانچانی ترک ائتدیکده بئله یئره دوشمهسی گؤزلنیلیر. یعنی، توپو تاماشاچیلارین یانیندان بئله یئره دیمهدن، ختاسیز شکیلده مئیداناچایا قایتاریرسانسا اویون داوام ائدیر. حتی رقیبین کنار بؤلگهسیندن ده والیبالچو توپو (قایدالار چرچیوهسینده) گئری قایتارا بیلر.
مئیدانچادا هر ایکی کوماندانین طرفینده یئر آلان هوجوم زوناسینین اوزونلوغو ۳ متردیر. بۇ زونا آغ ختله دیگر زونادان (آرخا زونا) آیریلمیشدیر.[۳۱] بۇ زونادا رقیب سئرویسلری زامانی ۳ والیبالچو دایانمالیدیر. ۳ والیبالچو دا آرخا زونادا اؤز یئرینی آلیر. والیبالدا هوجوملارین اکثریتی اؤن زونادان (هوجوم زوناسی) قورولور. چونکی، بورا رقیب طرفه ان یاخین حیسهدیر و گوجلو زربه ائندیرمک اۆچون ان الوئریشلی مؤقعدیر.
والیبالدا اویونچولار ساعت اقربی ایستیقامتی ایله تئز-تئز یئرلرینی دییشیرلر.[۳۵] بئله کی، هر راللی سونوندا (راللی اویون خالی دئمکدیر) والیبالچو مؤوقئیینی بیر ایستیقامت دییشیر. مثلاً، سولداکی شکیلده ۱ نؤمرهلی والیبالچو قازانیلان و یا ایتیریلهن بیر خالدان سوْنرا مؤوقئیینی ۶ نؤمرهلی وولئیبولچونون مؤوقئیینه دوغرو دییشیر. اونون یئرینه گلدیی ۶ نؤمرهلی والیبالچو ایسه ۵ نؤمرهلی وولئیبولچونون یئرینه کئچیر. بۇ مینواللا همین ۱ نؤمرهلی والیبالچو ۲ نؤمرهلی والیبالچو مؤوقئیینه چاتدیقدا بیر خالدان سوْنرا یئنیدن اؤز اوولکی مؤوقئیینه مانئور ائتمیش اولور. بۇ دا او دئمکدیر کی، هر والیبالچو ۶ خالدان سوْنرا اؤز یئرینه قاییدیر و ۱ نؤمرهلی خانادا اوْلان اویونچو موطلق ۲ راللی بویونجا آرخا زونادا قالیر.[۳۵] بۇ چوخ واخت والیبال کوماندالاری اۆچون کیچیک بیر تاکتیکا یاراتماغا ایمکان وئریر. بئله کی، اساساً هوجوما مئییللی اوْلان هوجومچولار آرخا زونادا اوْلاندا هئچ ده لیبئرو و یا دیگر مۆدافیعه مؤوقئیینده اوینایان والیبالچولار کیمی ایستهنیلهنی وئرمیر و رقیب کوماندانین اویونچولاری دا توپو قبولدا ضعیف اوْلان بئله اویونچولارین اوستونه وورماغا چالیشیرلار. بئلهلیکله اونلارین آرخا زونادا اولدوغو مدتدن ماکسیموم یارارلانماغا چالیشیرلار. آنجاق، بونو هئچ ده بوتون والیبالچولارا شامیل ائتمک دوزگون دئییل. هم هوجومو، هم ده مۆدافیعهسی یاخشی اوْلان کیفایت قدر والیبالچو وار.
بوتون بونلاردان باشقا والیبال مئیدانچاسیندا سئرویس زوناسی دئییلهن بیر ساحه واردیر. سئرویس زوناسی آرخا زونادا یئرلشهن مئیدانچانین سونونجو خطیندن ۲۰ سم گئریده، ۱۵ سم اوزونلوقلو ۲ قیسا ختله ایحاطه اولونور. هر ایکی خط سئرویس زوناسینین گئنیشلیینه داخیلدیر. سئرویسی قاباقجادان قبول ائدیلهن یئردن آتاراق داها سوْنرا ایرلی گئتمک ختا ساییلمیر (سئرویس بؤلمهسینه باخ). آنجاق یئنه ده سئرویس زامانی اویونچونون دوردوغو یئر سئرویس زوناسینا داخیل اولمالیدیر.[۳۶]
توپ[دَییشدیر]
والیبال توپونون چئورهسی ۶۵–۶۷ سم، آغیرلیغی ایسه ۲۶۰–۲۸۰ قرامدیر.[۳۷] قایدالارا گؤره یا ائستئتیک، یا دا کی سئنتئتیک دریدن اولمالیدیر. بیر رنگله یاناشی بیردن چوخ بیر-بیرینی تاماملایان رنگلرله ده بویانا بیلر.[۱] والیبال توپلارینین فیرماسی ایسه تورنیره گؤره دییشیر. مثلاً، آوروپا والیبال کونفدراسیونو اؤز تورنیرلرینده ایستدیی ایسپونسورو سئچیر، عئینی قایدا ایله بئینلخالق والیبال فدراسیاسی و دیگر قوروملار دا تشکیلاتچیلیقلاری اولدوغو یاریشلاردا توپ سئچمک شانسینا مالیک اولور. آنجاق یئنه ده سئچیلهن توپلار یوخاریدا گؤستریلهن اؤلچولرده اولمالی و قبول اولونموش ایستاندارلاردا جاواب وئرمهلیدیر.
اساس قایدالار و عمومی آنلاییش[دَییشدیر]
والیبال ۶ اویونچو ایله اوینانیلان کوماندا ایدمان نؤوودور. والیبالدا اویون موطلق سئرویسله باشلانمالیدیر.[۳۸] سئرویس ایسه ماکسیموم سککیز سانییهیه یئرینه یئتیریلمهلیدیر.[۳۹] اویونا باشلایان ایسه حاکم طرفیندن پوشکاتما یولو ایله سئچیلیر. هر یئنی سئتده کوماندالارین مئیدانچاداکی یئرلری و سئرویس باشلایان طرف دییشیلیر. بئشینجی سئتده ایسه یئنه پوشکاتما ایله اویونا باشلایان طرف سئچیلیر.[۱] سئرویس باشلایان طرف مۆدافیعه اولونان طرف ساییلیر. چونکی، سئرویسی یاخشی قبول ائتدیکده اویون قوراجاق طرف قارشی طرف اولاجاقدیر. عومومیتله هوجوم ائدن طرف توپا ماکسیموم اوچ، مینیموم بیر دفعه توخونا بیلر.[۴۰] بلوک توخونوش ساییلمادیغیندان ۴ دفعه ده توپلا اویناماق اولور.[۴۱] بیر اویونچو بیر هوجومدا توپا یالنیز بیر دفعه توخونا بیلر. آرخا-آرخایا ایکی توخونوش جزا ساییلیر و رقیبین آکتیوینه بیر خال قازاندیریر.[۴۲] همچینین والیبالدا چتین آنلاردا آیاقلا دا توخونوشا ایجازه وئریلیر.[۴۳] توپ تورا دیدیکده ایسه اویون دایانمیر، تورا دیهن توپ هانسی طرفه قاییدیبسا همین حیسهده وضعیت اوولکی کیمی داوام ائدیر. مثلاً، توپ اگر تورا دییب قاییدیبسا و سن توپا ماکسیموم اوچ دفعه وورموسانسا بۇ زامان توپلا یئنیدن اویناماق شانسین قالمیر. اویونچو تورا توخوندوقدا ایسه ماتچ دایاندیریلیر، رقیبه بیر خال و سئرویس وئریلیر. اومومومیتله هر قازانیلان راللی کوماندالارا بیر خال و بیر سئرویس وئریر. یعنی، خالی قازاندیقدان سوْنرا اویون دایانیلیر و خال قازانان طرف توپو اویونا سئرویسله داخیل ائدیر. حاکم اویونچولاردان بیرینه ساری ورقه گؤستردیکده رقیب کوماندایا بیر خال وئریلیر، اگر سئرویس باشلایان کوماندا ساری ورقه آلیبسا بۇ حقوقونو دا ایتیریر. قیرمیزی کارت گؤستریلدیکده ایسه همین اویونچو او سئتدن اعتباراً مئیدانچادان چیخار و اویونچولار ساعت اقربی ایستیقامتینده بیر مؤقع یئرلرینی دییشرلر.[۴۴]
والیبالدا هم ده سئتلر آراسی فاصیله واردیر. بۇ فاصیله زامانی اویونچولار دیگر سئته هازیرلانار و استراحت ائدرلر. اویون زامانی ایسه بئشینجی سئت خاریجینده هر سئتده اوْلان، "تئکنیکی تایم-آوت (اینگیلیسجه: technical time-out)" آدلانان بیر تئرمین ده واردیر. اویونچولار اۆچون فاصیله رولونو اوینایان بۇ تئکنیکی تایم-آوتلار هر سئتده ایکی دفعه – کوماندالاردان بیرینین خالی ۸-ا و ۱۶-آ چاتدیقدا اولور.[۴۵] بیر دقیقه اوْلان تئکنیکی تایم-آوتلار بئشینجی سئتده اولمور. اوزینده ایسه بئشینجی سئتده طرفلردن بیری ۸ خال قازاندیقدا کوماندالار مئیدانچاداکی یئرلرینی دییشیر. بوندان باشقا باش مشقچیلر ده هر سئتده ایستدیکلری مقام تایماوت گؤتوره بیلرلر. بۇ تایم-آوت شانسی هر کوماندایا هر سئتده ایکی دفعه، بئشینجی سئتده ایسه بیر دفعه وئریلیر. مشقچی تایم-آوتلاری دا تئکنیکی تایماوتلار کیمی بیر دقیقهلیک استراحت و باش مشقچی ایله مسلهتلشمه ایمکانی وئریر. چوخ واخت مشقچیلر بۇ شانسلاریندا رقیب آرد-آردا چوخ خال قازاندیقدا کومانداسینی توپارلاماق اۆچون کریتیک آنلاردا ایستیفاده ائدیرلر. یارانان بۇ فاصیلهلر زامانی ایسه مئیدانچانین یاش اولماماسی اۆچون تئکنیکی ایشچیلر مئیدانچانی سیلیرلر. بۇ حال والیبالچو قورتاریش زامانی یئری ایسلاتدیقدا دا مۆشاهیده اولونور.[۴۶]
خاللارین حسابلانما سیستمی[دَییشدیر]
۵ سئت اوزریندن اوینانیلان والیبالدا اساس مقصد توپ و تور اوزریندن آشیریب رقیب مئیدانچاسینا دقیق گؤندرمک، یاخود دا توپو رقیبه دیدیرهرک مئیدانچانین کنارینا دوشمهسینه شرایط یاراتماق و بئلهلیکلهده خال قازانماقدیر.[۴۷] بزهن خال سیستمی راللی ده آدلاندیریلیر.[۴۸] ۲۵ خالا چاتیب ان آزی ۲ خال فرقی ایله اوستون اوْلان طرف سوندا سئتین قالیبی اولور.[۴۹] حساب ۲۴–۲۴ هئچ-هئچه اولدوقدا ایسه کوماندالاردان بیری موطلق ۲ خال آرخا-آرخایا قازانمالیدیر.[۵۰] یعنی، ۲۵–۲۴ حسابی هئچ ده سئتین قالیبی اولماق دئمک دئییل. بۇ مینواللا سئتدهکی حساب حتی "۵۰–۵۰" ده اولا بیلر. عومومیتله اویونون قالیبی اولماق اۆچون ایسه ۳ سئتده قلبه قازانماق لازیمدیر. یعنی، سئتلرده حساب ۳–۰ و یا ۳–۱ اولدوقدا علاوه سئتلر اوینانیلمیر.[۵۱] سئتلر ۲–۲ اولدوقدا ایسه بئشینجی سئته کئچیلیر. تایبرئک (یعنی هللئدیجی) آدلانان بۇ سئتده اویون ۲۵-ا قدر دئییل ۱۵-ا قدر اوینانیلیر. یئنه عئینی قایدا ایله خال فرقی ۲-دن آشاغی اولدوقدا ایسه سئت اوزانا بیلر.[۴۴] اگر بیر کوماندا ماتچا چیخمازسا اویونا حاضر اولمادیغی اعلان ائدیلر و جزا اولاراق سئتلرده ۲۵–۰ اویوندا دا ۳–۰ حسابلی تئکنیکی مغلوبیت آلار. بیر کوماندا اگر ماتچین اورتاسیندا اویوندان چکیلرسه (کومانداداکی اویونچولار اکسیک اولدوقدا و باشقا سببلی حاللاردا) همین اویون دایاندیریلار و رقیب کوماندایا سئتی و ماتچی قازانماق اۆچون نئچه خال لازیمدیرسا، همین خاللار آوتوماتیک اولاراق وئریلر. ماتچدان چکیلهن کوماندا ایسه نئچه خال قازانمیشسا همین خاللار دا حسابیندان سیلینر.[۵۲]
والیبالدا دؤرد جور خال قازانماق قایداسی واردیر. بونلاردان بیرینجیسی رقیب مئیدانچاسینا توپون تماس ائتدیی آن، ایکینجیسی توپ رقیبه دیهرک آزاد اویون بوشلوغونون کنارینا دوشدویو آن، اۆچونجوسو رقیب یئردییشمهده، مۆدافیعهده و یا اویون قورماقدا ختا ائتدیکده، دؤردونجوسو ایسه رقیب جریملندیکدهدیر.[۵۳]
حاکملر[دَییشدیر]
خاللار حاکملر طرفیندن قئید ائدیلیر.[۵۴] حاکملر ایسه مئیدانچا حاکملری و کنار حاکملر اولماق اوزره ایکی یئره بؤلونور. مئیدانچا حاکملریندن بیری تورون اوستونده قوراشدیریلان اوتوراجاقدا اوتورور و باش حاکم ساییلیر.[۵۵] اوتوردوغو یئر تورون اوست بؤلگهسینین ۵۰ سم یوخاریسیندا اولمالیدیر. سون قرارلاری و سئرویس باشلانماسینا ایجازهنی محض او، وئریر، علینده چوخ دا گور سسلی اولمایان کیچیک حاکم فیتی اولور.[۵۶] او، خال قازانانی گؤسترمک اۆچون علینی کوماندالاردان بیرینه طرف ایستیقامتلندیریر و قرارینی دییشمک حقوقونا مالیکدیر.[۵۷] ساری، قیرمیزی کارتلاری و سون قرارلاری یالنیز باش حاکم تعیین ائده بیلر. باش حاکم اویوندا تئکنیکی ایشچیلرین ده ایشینه نظارت ائدیر. کوماندا کاپیتانلارینین ریلرینه قولاق آسیب قرارینی دییشه بیلر. ماتچین اؤنجهسینده باش حاکم مئیدانچانی، توپو و دیگر اشیالاری یوخلویار، اویونچولارین مشقلرینه نظارت ائدر و کوماندا کاپیتانلاری ایله بیرلیکده باشلاما ووروشو اۆچون پوشکاتما ائدر. اویون اورتاسیندا ایسه اویونچولارین مؤقعلرینه دقت ائدیر. آرخا زونا اویونچوسو و یا لیبئرونون بلوک قورماسینا ایجازه وئرمز. ماتچ سونوندا ایسه یاریش جدولینی یوخلاییب ایمزالییار.[۵۸]
باش حاکمین میدانین کناریندا اوْلان، کؤمکچیسی واردیر.[۵۹] فاکتیکی اولاراق همین شخص کؤمکچی حاکم آدلانیر.[۶۰] کؤمکچی حاکم باش حاکمله اوزبوز، بیر-بیرینی گؤرهجک شکیلده آیاق اوسته وظیفهسینی یئرینه یئتیریر.[۶۱] او، موداخیله حقوقونون اولمادیغی قرارلاردا حاکمه کؤمک ائده بیلر، آنجاق مجبور ائده بیلمز. کؤمکچی حاکم احتیاط اویونچولار سکامییاسیندا ایلشهن اویونچولارا نظارت ائدر و قایدا پوزونتوسو اولدوقدا باش حاکمه بیلدیرر. کؤمکچی حاکملر ده باش حاکملر کیمی مشق ائدن اویونچولارا نظارت ائده بیلیر. تایم-آوتلارین و اویونچو دییشیکلیکلرینین سایینی حسابلاماق دا کؤمکچی حاکملرین ایشیدیر. ایکینجی تایم-آوت گؤتورولدوکده و بئشینجی ایله آلتینجی اویونچو دیشیکیکلیگی ائدیلدیکده باش حاکمه بیلدیریر. اویونچولاردان بیری زدهلندیکده کؤمکچی حاکم ایستیسنایی اویونچو دییشیکلیینه ایجازه وئرر و یا زدهنین ساغالماسی اۆچون ۳ دقیقه گؤزلیر. ماتچ سیراسیندا کؤمکچی حاکمین آشاغیداکی حاللاردا فیتینی چالماسی و یا ایشاره ائتمهسی قاداغان دئییلدیر:
- رقیبین آزاد اویون بوشلوغونا و یا تورون آلتیندان کئچیلمهسینه
- سئرویس قارشیلایان کوماندانین مؤقع ختالارینا
- اویونچونون تورون آلت حیصّه سینه و یا آنتئنه تماسینا
- آرخا زونا اویونچوسونون و یا لیبئرونون بلوک تاماملانماسینا و یاخوددا هوجوم ووروشو ائتمهسینه
- توپون باشقا بیر جیسمه تماسینا
- باش حاکمین گؤره بیلمیجیی ائپیزودلاردا توپون مئیدانچا اؤرتویونو دیمهسینه (هانسی کی خال قازاندیریر)
- توپون تورون قیسمهن و یا بوتونلوکله کناریندان کئچمهسینه و یا آنتئنه تماس ائتمهسینه.[۶۲]
ایکی حاکم ایسه یان خط حاکملریدیر. اونلار اللرینده قیرمیزی بایراقلا (حاکم بایراغی) توپون مئیدانچایا دوشدویونو، چیخدیغینی و یا توپا تماس اولدوغونو گؤستریرلر. بیر نؤو باش حاکمین قرارلارینا تأثیر ائدیرلر. یازیچی حاکم ایسه اویونا نظارت ائدیر. ائکسپئرتلرله بیرلیکده ویدئولئنتلره باخیر، یوخلانیش آپاریر، مئیدانچا حاکملرینه کؤمک ائدیرلر. حساب حاکملری لیبئرولارین اویونداکی وضعیتینه فیکیر وئریب یانلیشلیقلاری درحال باش حاکمه بیلدیریلر. هم ده، باش مشقچیلرین ایستیی نتیجهسینده تایم-آوت معناسینا گلن سیقنالی چالیرلار. بۇ سیقنال موطلق اویون دایاندیغیندا چالینمالیدیر.[۶۳]
اویونچولار[دَییشدیر]
والیبالدا اویونچولارین فورماسی کوفتا، شورت و ایدمان آیاققابیسیندان عبارتدیر. بزهن اویونچولارا آیاققابیسیز دا اویناماق ایمکانی وئریلیر.[۶۴] بئینلخالق والیبال فدراسیاسینین یاریشلاریندا ایسه عومومیتله بونا ایمکان وئریلمیر. بیر کوماندا ان چوخ ۱۲ اویونچو، ۱ باش مشقچی، ۱ کؤمکچی مشقچی، ۱ ماساژیست و ۱ تیببی هکیمدن عبارت اولمالیدیر.[۶۴] اویونچولارین فورماسینین آرخاسیندان موطلق سویادلاری (آدلاری و یا لقبلری) و نؤمرهلری قئید ائدیلمهلیدیر. نؤمرهلر همچینین فورمانین اؤنونده ده اولور. والیبالچولار نؤمره سئچیمی زامانی موطلق ۱-دن ۱۸-ا قدر عددلردن ایستیفاده ائتملیدیرلر. فیوب-نین چئمپیوناتلاریندا و دیگر رسمی تورنیرلرده نؤمره سئچیمی ۲۰-ا قدر ده اولور.[۶۴] نؤمرهنین اوزونلوغو فورمانین اؤن طرفینده ان آزی ۱۵ سم، آرخا طرفینده ایسه ۲۰ سم اولمالیدیر.[۶۴] کوماندانین کاپیتانینین اؤن نؤمرهسینین آلتیندا موطلق کیچیک بیر لئنت اولمالیدیر. کاپیتان بوندان باشقا ماتچ اؤنجهسی موسابیقه جدولینی ایمزالایار و پوشکاتمادا ایشتیراک ائده بیلر. والیبالچولاردان یالنیز کاپیتانین باش حاکمه اعتراض ائتمک حقوقو واردیر. بۇ سببدن او، دیگر اویونچولارین دا اعتراضینا قولاق آسیب حاکمله موباهیسه ائده بیلر.[۶۵] کوماندا یولداشلاریندان فرقلی رنگده فورما گئیینمک (لیبئرودان باشقا) و یا ایجازه وئریلمهیهن نؤمره ایله اویناماق قطعی قاداغاندیر. اویونچولار ریسکلی اولمادیغی تقدیرده گؤزلرینه ائینک و لینزا تاخا بیلرلر. احتیاط اویونچولار ایسه تایم-آوتلاردا اؤز اویون بؤلگهلرینین کناریندا توپسوز اولاراق مشق ائده بیلرلر. سئت آرالاریندا ایسه آزاد اویون بؤلگهسینده ده توپلا و یا توپسوز ایسینمه حرکتلری ائده بیلرلر.[۶۶]
مئیدانچادا تورون اؤنونده اوْلان ۳ اویونچو اؤن زونا اویونچوسودور. اونلار ۴-جو (سول اؤن زونا)، ۳-جو (اورتا اؤن زونا) و ۲-جی (ساغ اؤن زونا) زونالاردا دورورلار. دیگر ۳ اویونچو ایسه آرخا زونا اویونچولاریدیر. آرخا زونا اویونچولاری ایسه ۵-جی (سول آرخا زونا)، ۶-جی (اورتا آرخا زونا) و ۱-جی (ساغ آرخا زونا) زونالاردا اویناییرلار.[۶۷][۶۸]
تئرمینلر[دَییشدیر]
سئرویس[دَییشدیر]
سئرویس والیبالدا سئرویس زوناسیندان یئرینه یئتیریلهرک توپو رقیب مئیدانچاسینا گؤندرمک اۆچون اویونا داخیل ائتمک دئمکدیر.[۶۹] بیر قدر قاریشیق گؤرسهنهن بۇ تئرمینی آنلاماق اصلینده چوخ سادهدیر. آرتیق بۇ تئرمین ایدمان سئورلر اۆچون آنلاشیقلی بیر سؤزدور. بئله کی، تنیسده ده توپو اویونا داخیل ائتمهیه سئرویس دئییلیر. بوتون والیبال ماتچلاری سئریوسله باشلانمالیدیر. سئرویس باشلاماق اۆچون ایسه والیبالچولارا ان چوخو ۸ سانییه واخت وئریلیر.
سئرویسله توپو اویونا داخیلئتمه ایکی جور اولور: یئریندهجه سئرویس باشلاماق و توللاناراق سئرویس باشلاماق. والیبالدا اساساً هوجومچولار سئرویسی توللاناراق اویونا داخیل ائدیرلر. بونون سببی ایسه چوخ بسیتدیر. بئله کی، اونلار گوجلو زربهلرینی توللاناراق بیره-بئش آرتیریرلار و بئلهلیکله قوتلی بیر زربه اورتایا چیخیر.[۷۰] بۇ جور سئرویسلر سماتچ سئرویسلر آدلانیر.[۷۱] یاواش سئرویسلر ایسه عادتاً توللانمایاراق یئرینه یئتیریلیر. آنجاق، توللاناراق دا یاواش سئرویس یئرینه یئتیرمک مۆمکوندور. اگر سئرویسدن سوْنرا توپ بیرباشا رقیب مئیدانچاسینا دوشورسه، یا دا رقیبه بیر-ایکی دفعه دیهرک (توپو قورتارماغا چالیشارکهن ائدیلهن توخونوشلار) خال قازاندیریرسا بونا ائیس (اینگیلیسجه: ace) دئییلیر.[۷۲]
اویون زامانی لیبئرودان باشقا بوتون اویونچولار سئرویس باشلایا بیلر. سئرویسی باشلاماق اۆچون ایسه موطلق باش حاکمین فیتی گؤزلنیلمهلیدیر. فیتدن اؤنجه باشلادیلان سئرویسلر تکرارلانیر. اویونچولارین سئرویس باشلاماق سیراسی ایسه اویون جدولیندهکی سیرایا گؤره اولمالیدیر. اگر اویونچو سئرویس باشلادیقدان سوْنرا کومانداسی بیر راللی داها قازانارسا اوندا یئنیدن سئرویس باشینا همین اویونچو کئچر. سئرویس قارشیلایان کوماندا راللیگی قازاناندا ایسه سئرویس باشلامادان اؤنجه اویونچولار یئرلرینی بیر مؤقع دییشر و اؤن ساغ زونادان آرخا ساغ زونایا گلهجک اویونچو سئرویس باشلایار.[۷۳] سئرویس باشلاماق قایداسی ایسه آشاغیداکیلاردیر:
- توپو هاوایا بوراخدیقدان یا دا اللرینی چکدیکدن سوْنرا تک الله و یا قولون هر هانسی بیر حیصّه سی ایله زربه ائندیریلمهلیدیر.
- توپون سادهجه بیر دفعه هاوایا قالدیریلماسیناا و یا الدهن بوراخیلماسینا ایمکان وئریلیر.
- توپون اده چئوئریلمهسینه و یا یئرده چیلهنمهسینه ایجازه واردیر.
- سئرویس آتان اویونچو سئرویس باشلاما آنیندا و یا تولللاندیغی زامان نه مئیدانچایا، (سون خط داخیل) نه ده سئرویس زوناسینین خاریجینه آیاق باسا بیلر.
- سئرویس آتان اویونچو توپو اویونا داخیل ائتدیکدن سوْنرا سئرویس زوناسیندا چیخا و یا مئیدانچایا داخیل اولا بیلر.[۷۴]
پاس[دَییشدیر]
والیبالدا دا پاس دیگر ایدمان نؤولریندهکی کیمی (فوتبول، بسکتبال و س) اؤتورمه آنلامینا گلیر. داها گئنیش معنادا توپو پایلاماق معناسیندادیر. حتی بۇ وظیفه اۆچون توپپایلاییجی مؤوقئیی ده واردیر. پاسلارین گئرییه پاس، اؤنه پاس، اوزون پاس، قیسا پاس، یوکسک پاس، آلچاق پاس کیمی نؤولری واردیر.[۷۵]
اویوندا ۳ توخونوشا ایجازه وئریلدییندن هوجوم زامانی ماکسیموم ایکی پاسا ایجازه وئریلیر. اکثر واخت بونلاردان ایلکی توپپایلاییجییا اونوانلانیر، هوجوم یاخشی قورولدوقدا ایسه ایکینجی اؤتورمهلر هوجومچولارا چاتدیریلیر. طرفلردن بیری هوجوم قورا بیلمدیکده و سون ووروش اۆچون ایمکان تاپانمادیقدا ایسه توپو قارشی کوماندایا گؤندریر. بۇ دا بیر نؤو رقیبه پاس آدلانیر.[۷۶]
هوجوم[دَییشدیر]
وولئیبولو دیگر ایدمان نؤولریندن فرقلهندیرهن اساس خصوصیتلریندن بیری ده هوجوملارلا زنگین اولماسیدیر. بئله کی، توپو دوزگون قبول ائدن کوماندانین مقصدی درحال کئیفیتلی هوجوم قورماقدیر. طرفلردن بیرینین هوجومو خال قازاندیرمادیقدا ایسه عکس هوجوملا قارشی-قارشییا قالیر. بۇ دا وولئیبولو داها ماراقلی ائدیر. هوجوم قورماق اۆچون ایسه هوجوم ووروشو ائتمک موطلقدیر.[۷۷]
سئرویس و بلوکدان باشقا توپو رقیب مئیدانچایا گؤندرمکله باشا چاتان هر بیر تاندئم هوجوم ووروشو اولاراق دیرلندیریلیر.[۷۸] هوجوم ووروشو زامانی توپو اوووج ایچی ایله وورماق و یا توتماق اولماز، توپا دقیق و یا آیدین شکیلده توخونولمالیدیر. توپ بوتونلوکله تور اوزریندن رقیب طرفه کئچیدیکده و یا رقیب کوماندانین اویونچولاریندان بیرینه توخوندوقدا هوجوم ووروشو تاماملانمیش ساییلیر. بیر اویونچو توپا اؤز مئیدانچاسیندا توخونماق شرطی ایله هر هانسی بیر یوکسکلیکدن زربه ووراراق هوجوم ووروشونو تاماملایا بیلر.[۷۹] آرخا زونا اویونچوسو دا اؤن زونانین گئریسیندن هر هانسی بیر یوکسکلیکدن هوجوم ووروشونو تاماملایا بیلر. بۇ زامان اویونچو توللانارکهن آیاغی اؤن زونا خطینه دیمهمهلی و یا او خطی کئچمهمهلیدیر، آنجاق زربهنی ووروب قورتاردیقدان سوْنرا سیچراییش زامانی خطی کئچه بیلر. توپ اؤن زونادا ایکن هئچ بیر اویونچونون رقیبین سئرویسینه قارشی هوجوم ووروشو تاماملاماسینا ایجازه وئریلمیر. ووروش زامانی توپ تورون اوزریندیکهن آرخا زونا اویونچوسونون و یا لیبئرونون ایرلی گلیب هوجوم ووروشونو تاماملاماسی و دیگر والیبالچولارین رقیبین سئرویسیندن سوْنرا توپ تورو کئچممیش هوجوم ووروشو ائتمهسی ده جریمه ساییلیر.[۸۰]
بلوک[دَییشدیر]
بلوک والیبال تورونا یاخین اویونچونون رقیب طرفدن گلن توپون تور اوزریندن تماسلا قارشیسینی آلماق اۆچون توللاناراق ائدیلهن حرکتدیر.[۸۱] والیبالدا رقیبین سئرویسینه بلوک قاداغاندیر. بلوک نؤولری آشاغیداکیلاردیر:
- بلوک تشببوسو – توپا توخونمادان ائدیلهن بلوک حرکتیدیر.
- تاماملانمیش بلوک – بلوکچونون توپا دیدیی آندا بلوک تاماملانمیشدیر.
- کوللئکتیو بلوک – ایکی و یا اوچ اویونچو طرفیندن ائدیلهن گوجلو بلوکدور.[۸۲]
تماسلاری تک بیر حرکت زامانی اولماسی شرطی ایله بیر و یا بیر نئچه بلوکچو توپا سیرا ایله (تئز و داواملی اولاراق) تماس ائده بیلر. بلوک زامانی بلوک قوران اللرینی (و یا قوللارینی) تورون اوزریندن رقیب طرفه کئچیره بیلر.[۸۳] آنجاق بۇ مۆدتده او، توپا توخونماق اۆچون رقیبین هوجوم ائتمهسینی موطلق گؤزلهمهلیدیر. آیریجا بلوک تماسی کوماندایا بیر ووروش اولاراق علاوه ائدیلمیر.[۸۴] بئله کی، والیبالدا هر کوماندانایا توپو رقیب مئیدانچایا گؤندرمهسی اۆچون ان چوخو اوچ ووروشا ایجازه وئریلیر و بلوک زامانی توپا توخونما بۇ ووروشلاردان ساییلمیر.[۸۵] بلوکدان سونراکی ایلک ووروش بلوک زامانی توپا توخونان دا داخیل اولماقلا کوماندانین هر هانسی بیر اویونچوسو طرفیندن ائدیلیر. آشاغیداکی قایدالار چرچیوهسینده ائدیلمیش بلوکلار ختالی بلوکلار ساییلیر:
- بلوکچو رقیبینین هوجوم ووروشوندان اول یا دا عئینی واختدا رقیب مئیدانچا بوشلوغونداکی توپا دیرسه.
- آرخا زونا اویونچوسو و یا لیبئرو بیر بلوکو تاماملایار، یا دا تاماملانمیش بلوکا قوشولارسا.
- رقیبین سئرویسینه بلوک قورولارسا.[۸۶]
- توپ بلوک خاریجینه گؤندریلرسه.
- آنتئنلرین چؤلوندن رقیبین بوشلوغوندا بلوک قورولارسا.
- لیبئرو اویونچوسو فردی یا دا کوللئکتیو بلوکا تشببوسون ائدرسه.[۸۷]
توپ قبولو[دَییشدیر]
توپ قبولو (اینگیلیسجه: dig, تورکیه تورکجهسی: manşet) والیبالدا والیبالچولار اۆچون ان چوخ پروبلِم یارادان حرکتلردندیر.[۸۸] بئله کی، رقیب هوجوملارینین هامیسینین قارشیسینی آلماق اۆچون یاخشی توپ قبول ائتمک مهارتی لازیمدیر. توپ قبولونداکی سهولر خصوصاً ده سئرویسلر زامانی کوماندالارین ایشینی چتینلشدیریر.[۸۹] بئله کی، یاخشی توپ قبولو هم ده کوماندا یولداشینا پاس آلینیر (اینگیلیسجه: dig set, تورکیه تورکجهسی: manşet pas).[۹۰] توپ قبولو پاسیندان بۇ گون حیاتیمیزدا دا کیفایت قدر ایستیفاده ائدیلیر. ان چوخ اوشاقلارین سئودیی ایستیل اوْلان توپ قبولو ایکی قولو ایچ-ایچه گتیرهرک دیرسکله ال آراسینداکی حیسه ایله توپا وورما شکلیدیر.[۹۱]
توپ قبولو زامانی توپ الله توتولمامالی و یا فیرلادیلمامالیدیر. توپون ووجودون هر هانسی بیر حیصّه سینه تماسینا ایجازه وئریلیر. تماسلارین عئینی آندا اولماسی شرطی ایله توپ ووجودون موختلیف یئرلرینه ده توخونا بیلر.[۹۲]
ایستراتئگییا[دَییشدیر]
مۆمکون هوجوملارین سخئماتیک تصویری[دَییشدیر]
- موختلیف زونالاردا اویونچولارین ایستراتئژی هوجوملارینین سخئماتیک تصویری. نؤمرهلر زونالاری، ماوی رنگلی نؤمرهلر ایسه اویونچولاری گؤستریر. قیرمیزی اوخلار ایسه مۆمکون هوجوملاردیر.
اویونچو مؤقعلری[دَییشدیر]
- توپپایلاییجی — کوماندانی پاسلا تعمین ائدن اویونچو. اویونو یؤنلهندیرهن و قوران والیبالچودور.[۹۳] ۳-جو زونادا اویناییر، آنجاق ۲-جی زونادا دا اوینایا بیلر. بۇ اویون تاکتیکاسیندان آسیلیدیر. بزهن تاکتییا گؤره مئیدانچادا ۲ توپپایلاییجی دا گؤرمک اولار. توپپایلاییجینین آتدیغی هر بیر پیس پاس هوجومچویا دوشهن ایشی داها دا آرتیرار و هوجومداکی کسکینلیگی آزالدار.[۹۴] او، هوجومو ساغا، سولا چئویرهرک رقیبلری چاشدیرا بیلر. همچینین پاسینی آتماییب حیلهگر ووروشلا دا خال قازانا بیلر.[۹۵]
- دیاقونال — (و یا ساغ هوجومچو) سئرویسه کئچدیی زامان اؤنه گلن و اکثر واخت اوزون پاسلا هوجوم ائدن والیبالچو مؤوقئییدیر. توپپایلاییجی اولمادیقدا علاوه اویون قوروجوسو کیمی فعالیت گؤستریر. ۲-جی زونا اویونچوسودور.[۹۶] قوتلی زربهلری ایله هوجومچولارا بؤیوک دستک اولورلار. والیبالدا لیبئرو ایله بیرلیکده ان آز راستلانان مؤقعدیر. ۴–۲ تاکتیکاسیندا یئر آلمیرلار.[۹۷] مؤوقئیین صاحبلری رقیبین اوزونبوی بلوکچولارینا قارشی دایانیقلی موباریزه آپارماق اۆچون دستبوی اولمامالیدیرلار. بئله اولدوقدا ایسه بو، اونلار اۆچون چوخ بؤیوک اکسیکلیک کیمی هیسس اولونور.[۹۸]
- هوجومچو — ۴-جو زونادا اوینایان و اکثر واخت اوزون پاسلا هوجوم ائدن دیگر بیر اویونچو مؤوقئیی.[۹۹] مئیدانچادا بۇ وظیفهده اوْلان ۲ اویونچو اولور. اونلاردان بیری سئرویسه کئچهنده، دیگری اؤن زونایا دوغرو یئرینی دییشیر. بۇ سبهدن ده ۴-جو زونادان تئز-تئز هوجوم ائده بیلیر. هوجومچو اگر توپا ایلک توخوناندیرسا درحال توپپایلاییجییا پاس آتماغا چالیشیر. اگر پاس اونا توپپایلاییجادان گلیبسه بیتیریجی ووروش وورار. زربهلرینی رقیب اویونچویا پارالئل و یا چاپرازدان ائندیرمک بۇ مؤقعنین صاحبلرینین اساس فونکسییالارینداندیر. سون ایللرده ایجرا ائدیلهن ۲ نفرله سئرویس قارشیلاما سیستمینده کوماندانین بوتون سئرویس قارشیلاما یوکونو بۇ مؤقعده اوینایان والیبالچولار اؤز اوزرلرینه گؤتورورلر.[۱۰۰]
- بلوکچو — ۳-جو زونادا اوینایان، قیسا پاسلارلا هوجوم ائدن اویونچو مؤوقئییدیر. مئیدانچادا بۇ وظیفهده اوْلان ایکی اویونچو یئر آلیر. بیری سئرویس باشلایاندا اونونلا چاپراز اوینایان بلوکچو اؤنه گلیر. سئرویس باشلایان آرخا زونادا اولدوغوندان بلوکچولار همیشه ۳-جو زونادان هوجوم ائده بیلیر. اویون قوروجویا یاخین اولماسی سببی ایله سۆرتلی و آلچاق پاسلارین چوخونو اورتا هوجومچویا آتیر.[۱۰۱] بؤیوک باجاریق طلب ائتمهسی و اوزون بویلولوق مجبوریتی ایله اورتادان اویون قورماق والیبالدا ان چتین هوجوملاردان بیری کیمی قیمتلندیریلیر.[۱۰۲] بوتون بونلارا رغمهن اورتادان اویون قورماق هوجومو باشلاتماق و رقیب مۆدافیعهسینی تضییق آلتیندا ساخلاماق اۆچون چوخ لازیملیدیر.[۱۰۳]
- لیبئرو — والیبالدا یئگانه اویونچودور کی، کوماندا یولداشلاریندان فرقلی رنگده فورما گئیینیر. کوماندانین قورتاریجی اویونچوسو ساییلیر.[۱۰۴] بۇ فونکسییالارینا گؤره فوتبولداکی قاپیچی تئرمینینه بنزدیلیر. لیبئرولار اؤز مئیدانچالارینا دوشهن توپلاری راحت قایتارماق و ائستئتیک، جلد حرکتلری راحت یئرینه یئتیرمک اۆچون دستبوی اولورلار.[۱۰۵] لیبئرو یئگانه اویونچودور کی، ان چوخو بیر اوزئدیجیسی اولور.[۱۰۶] لیبئرو زدلنمدیی مۆدتده اونو اویوندان آلماق اولماز.[۱۰۷] اگر اویونا داوام ائده بیلمهیهجک شکیلده زدلنرسه یئرینه یئنی بیر لیبئرو سئچیلر و اویونچولار جدولینده همین اویونچونون یانینا «ل» حرفی یازیلار.[۱۰۸] بوتون بونلارلا برابر لیبئرولار خال قازانا بیلرلر، آنجاق زربه ائندیرمزلر. توپو اوزاقلاشدیرماق اۆچون رقیب طرفه لیبئرونون آتدیغی توپ خال قازاندیرارسا قایدا پوزونتوسو اولماز. لیبئرولار همچینین سئرویس باشلاماق و بلوک قورماق حقوقونا مالیک دئییللر.[۱۰۹][۱۱۰]
تاکتیکی سخئملر[دَییشدیر]
۴–۲[دَییشدیر]
۴–۲ تاکیتیکی سخئمی ایکی توپپایلاییجی، ایکی هوجومچو و ایکی بلوکچو ایله اوینانیلیر. بۇ تاکتیکی سخئمده دیاقونال اویونچولاردان ایستیفاده ائدیلمیر. توپپایلاییجیلار آرخا زونادا مۆدافیعهچی قیسمینده، اؤنده ایسه اویون قوروجوسو رولوندا اویناییرلار.[۱۱۱] یعنی، کوماندانی پاسلا تعمین ائدیرلر. یالنیز ایکی اویونچو هوجومدا اوینادیغیندان بۇ تاکتیکا هوجوما مئییللی کوماندالار اۆچون هئچ ده الوئریشلی دئییل.[۱۱۲]
مۆعاصیر ۴–۲ تاکتیکاسی دا ایکی توپپایلاییجی، ایکی هوجومچو و ایکی بلوکچو ایله اوینانیلیر. آنجاق، نورمال ۴–۲ تاکتیکاسیندان فرقلی اولاراق اویون قوروجوسو وظیفهسینی آرخاداکی توپپایلاییجی اوستلنیر و ۳ هوجومچو ایله هوجوم ائدیلیر. اؤن زوناداکی توپپایلاییجی ایسه دیاقونال اویونچو کیمی اویناییر.[۱۱۳]
۶–۲[دَییشدیر]
۶–۲ تاکتیکاسی ۴–۲ سخئمیندن فرقلی اولاراق هوجوما یؤنلودور. بئله کی، بۇ تاکتیکی سخئمده هر اوچ اؤن زونا اویونچوسو بوتون گوجلری ایله هوجومدا اویناییرلار.[۱۱۴] توپپایلاییجیلار اۆچون ده راحت ایمکان یارانیر. بئله کی، اونلار اوچ هوجومچویا بیردن پاس آتا بیلدیکلریندن تئز-تئز اویونا فرقلی-فرقلی هوجومچولاری قوشا بیلیرلر. بۇ دا رقیب اۆچون چوخ بؤیوک چتینلیک یارادیر. آنجاق ۶–۲ تاکتیکی سخئمیندن ایستیفاده ائدجک کوماندانین هوجومچولاری دا کیفایت قدر گوجلو و چوخ اولمالیدیر.[۱۱۵]
۵–۱[دَییشدیر]
بیر توپپایلاییجی، ایکی هوجومچو، ایکی بلوکچو و بیر دیاقونال مؤقعلی اویونچونون یئر آلدیغی تاکتیکی سخئمدیر.[۱۱۶] توپپایلاییجی آرخا زونادا اساس مۆدافیعهچیدیر. توپ توپپایلاییجییا گلدیکده او، توپو قارشیلایار و پاسی آتمالی اوْلان اویونچو اونونلا چاپراز اوینایان دیاقونال والیبالچو اولاجاقدیر. بئله اولمادیقدا ایسه توپپایلاییجی ۳ متر ایرلی گلیب پاسینی آتار و یئنیدن گئرییه دؤنهرک آرخا زونادا مۆدافیعه اولونار. توپپایلاییجی آرخادا اولدوقدا ۳ اویونچو بیردن هوجوم ائده بیلدییندن بۇ سخئم بول هوجوم سئوهن کوماندالارین اوز ائدیلمز تاکتیکاسیدیر. بئله کی، بۇ تاکتیکادا دیاقونال مؤقعلی اویونچولار دا هوجوملاردا یاخیندان ایشتیراک ائدیرلر.[۱۱۷]
همچینین باخ[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ والیبال کوراللاری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-09-14. یوْخلانیلیب2016-08-22.
- ^ En Çok Para Kazandıran 10 Spor Dalı (tr). onedio.com (21-02-2014). یوْخلانیلیب2014-06-22.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ هیستوری اوف ووللئیبالل
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ وولئیبالل ائقویپمئنت آند هیستوری
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ Voleybolun Tarihi (tr). uskudarbilgievleri.com. یوْخلانیلیب2014-06-22.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ Dünyada Voleybolun Gelişimi (tr). simdikumar.tumblr.com. یوْخلانیلیب2014-06-23.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ Voleybolun tarihçesi ve voleybol oyun kurallları 2009-2012 (tr). forum.gecce.com (13-05-2009). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-01. یوْخلانیلیب2014-06-22.
- ^ Voleybolun Tarihçesi (tr). sporhanem.blogcu.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-06-22.
- ^ ЛиMиT BpeMeHи MoжeT пpoизBecTи пepeBopoT. CпopT-Эkcпpecc (15-11-1997). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-02-03. یوْخلانیلیب2014-06-22.
- ^ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ History of CSV (sp). voleysur.org. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ CSV Affiliated Federations (sp). voleysur.org. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ CEV. About the CEV (en). cev.lu. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ Voleybolun Kısa Tarihi (tr). vedatsenturk.com (09-09-2010). یوْخلانیلیب2014-06-22.
- ^ Volleyball Olympic Games 1964 in Tokyo (jpn) (en). sports123.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-10. یوْخلانیلیب2014-06-22.
- ^ Olympic Studies Centre. VOLLEYBALL: participation during the history of the Olympic Games. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ Volleyball at the 1972 München Summer Games: Men's Volleyball (en). sports-reference.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-09-05. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ Men Volleyball XX Olympic Games 1972 Munchen (FRG) 1972 - 27.08-09.09 Winner Japan (en). todor66.com. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ Olimpiyat Oyunları Voleybol Londra 2012 (tr). tr.eurosport.com. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ Olympic Countdown 1984: China cherish their California girls (en). fivb.org. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Olympic Volleyball (en). fivb.org. یوْخلانیلیب2014-06-24.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ Tarihi final, tarihi şampiyonluk! (tr). fotomac.com.tr (12-08-2012). یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Filenin Sultanları olimpiyata veda etti (tr). cnnturk.com. cnnturk telekanalı (06-06-2012). یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Brezilya kazandı Sultanlar yıkıldı (tr). tr.eurosport.com (06-08-2012). یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Finalin adı belli (tr). tr.eurosport.com (09-08-2012). یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Brazil wins women's volleyball gold (en). espn.go.com (12-08-2012). یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Brazil spoils gold-medal hopes of U.S. women's volleyball (en). articles.latimes.com (11-08-2012). یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Olympic Women's Volleyball: Brazil Stuns U.S For Gold Medal At London Olympics (en). huffingtonpost.com (11-08-2012). یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Inna Ryskal (en). sports-reference.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-09-25. یوْخلانیلیب2014-06-23.
- ^ ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ ۲۹٫۲ Voleybol (az). azerbaijans.com. یوْخلانیلیب2014-06-22.
- ^ Azərbaycanda voleybol (az). sabail.libmks.az (10-07-2012). یوْخلانیلیب2014-06-22.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ Voleybolun Tarihi (tr). bakimliyiz.com. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Voleybol Saha Ölçüleri (tr). voleybolsahalari.net. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-07. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Voleybol Sahaları (tr). kozacadir.com. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Voleybol Sahası Ölçüleri (tr). voleybolkurallari.com. یوْخلانیلیب2014-06-24.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ Voleybol Oyun Kuralları Ve Saha Ölçüleri (tr). bilgizenginleri.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-16. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ "Section 1.1". Official Volleyball Rules 2011-2012 (PDF). FIVB. 2010. Retrieved 2011-10-27.
The playing court is [...] surrounded by a free zone which is a minimum of 3 m wide on all sides.
- ^ Volleyball Rules (en). fivb.org. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Rules (en). iml.jou.ufl.edu. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-04. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ "Section 12.4.4". Official Volleyball Rules 2011-2012 (PDF). FIVB. 2010. Retrieved 2011-10-27.
The server must hit the ball within 8 seconds after the first referee whistles for service.
- ^ Basic volleyball rules (en). volleytastic.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-10-08. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Volleyball Rules (en). volleyball.epicsports.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Category Archives: Oyun Hareketleri (tr). voleybolkurallari.com (15-12-2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-03. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybol Topa Vurma Yöntemleri Resimli Anlatım (tr). hayatnotu.com (07-04-2012). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-02. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ Don Patterson (06-09-2013). Volleyball Rules: Some need changing, some don’t (en). theartofcoachingvolleyball.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-05. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ 2014-15 Volleyball major rules changes (en). wiaawi.org. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-22. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Rules of volleyball (en). volleyballact.com.au. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-01-26. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Jared Paventi. About the Sideout Scoring System in Volleyball (en). ehow.com. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybol Kuralları (tr). voleybolkurallari.com (15-12-2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-01-18. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ 2008 Major Rules-Change Proposals (en). ncaa.org. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2021-08-14. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybol Oyun Düzeni; Sayı, Set ve Maç (tr). voleybolkurallari.com (25-02-2008). یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybolda Sayı ve Set Sistemi (tr). fibiler.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-08-14. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Volkan Şeker. Sayı almak, maç kazanmak (tr). amasyavoleybol.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-11. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ A.G. Moody (19-08-2013). Volleyball Scoring Rules (en). livestrong.com. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Refereeing Courses (en). fivb.org. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybolda Hakemler ve Sorumlulukları (tr). bilgidipnotu.blogcu.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ TİTAN. Voleybol Hakemleri ve Görevleri (en). meleklermekani.com. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Volleyball Referees Procedures for First and Second Officials (en). strength-and-power-for-volleyball.com. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybol Baş Hakemi (tr). voleybolkurallari.com (15-12-2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-04. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybol Yardımcı Hakemi nedir,ne iş yapar,maaşı,nasıl olunur (tr). isvemeslekdanismani.net. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-12. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybolda Hakemler (en). voleyboltr.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-26. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybolda hakemler, sorumluluklar ve resmi el işaretleri (tr). kozanbilgi.net. یوْخلانیلیب2014-06-26.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ Voleybol Yardımcı Hakemi (tr). voleybolkurallari.com (15-12-2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-26. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ Voleybol Skor Hakemi (tr). voleybolkurallari.com (15-12-2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-05. یوْخلانیلیب2014-06-26.
- ^ ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ ۶۴٫۲ ۶۴٫۳ Voleybol Oyunu Takımları (tr). voleybolkurallari.com (15-12-2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-04. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybol (tr). abssporakademisi.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-04. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Kurallar ve Talimatlar (tr). sirketlerligi.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Oyuncular (tr). realking.org. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybol (tr). ummahanbulgok.wordpress.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Linda Tarr Kent (21-10-2013). Volleyball Serving Rules (en). livestrong.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Akanbayrakdar (2007). Voleybolda Teknik ve Taktik (tr). akanbayrakdar.blogcu.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-06-29.
- ^ Voleybolda servis atma (tr). amasyavoleybol.com (11-02-2013). یوْخلانیلیب2014-06-27.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ Voleybol terimleri (tr). gaziihtisas.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-03-28. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybol da Servis (tr). voleybolkurallari.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-26. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Servis (tr). amasyavoleybol.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-11. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ archive copy (tr). kisacabilgi.com (03-02-2013). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-09-24. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Volleyball glossary. Cambridge University Volleyball Club. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-04-01. یوْخلانیلیب2007-03-20.
- ^ Terms for Volleyball Spikes Hitting, Spiking, Attacking? (en). strength-and-power-for-volleyball.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Mert Köse (10-12-2013). Voleybolda Savunma ve Hücum (tr). prezi.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybolda Hücum Vuruşu (en). meleklermekani.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-02. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybol da Hücum Vuruşu (tr). voleybolkurallari.com (15-12-2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-12. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Bilge Gökçen. Voleybolda Blok ve Blok Hataları (tr). meleklermekani.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-02. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybolda blok nedir ? - Voleybolda blok çeşitleri (tr). bakimliyiz.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Beverly Oden. How to Master the Volleyball Block (en). volleyball.about.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ How to Block in Volleyball Strategies for Blocking and Defense (en). strength-and-power-for-volleyball.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Michele M. Howard (14-11-2013). Volleyball Blocking Rules (en). livestrong.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Shawn Candela (12-03-2014). Volleyball Rules: Block (en). ehow.com. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Voleybolda blok (tr). amasyavoleybol.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-11. یوْخلانیلیب2014-06-27.
- ^ Dig (en). sportsdefinitions.com. یوْخلانیلیب2014-06-28.
- ^ How to Dig a Volleyball Techniques for Defense (en). strength-and-power-for-volleyball.com. یوْخلانیلیب2014-06-28.
- ^ Aytozu (09-08-2013). Voleybolda manşet pas (tr). estanbul.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-06-28.
- ^ Levent Tanrıverdi. Voleybolda manşet pas (tr). leventtanriverdi.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-12-31. یوْخلانیلیب2014-06-28.
- ^ Voleybolda Parmak ve Manşet Pas Teknikleri (tr). voleybolvoleybol.blogspot.com (12-01-2013). یوْخلانیلیب2014-06-28.
- ^ Voleybol Nedir? Nasıl Oynanır? Oynayanların görevleri Türkiye'de Vobeybol (tr). formalev.org. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-24. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Smaçör ve Pasör nedir? (tr). bakimliyiz.com. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Pete Waite. The setter is a key player in volleyball (en). humankinetics.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-20. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Voleybolda Mevkiler (tr). voleyboltr.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-11-25. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Basic Descriptions of Volleyball Positions (en). volleyball.about.com. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Beverly Orden. Opposite (en). volleyball.about.com. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Jeff Gordon (02-13-2014). How to Improve as an Outside Hitter in Volleyball (en). livestrong.com. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Voleybolun oyuncu özellikleri ve görevleri (tr). memohome.blogcu.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-06-24.
- ^ Orta oyuncu (tr). esvoleybol.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Beverly Oden. The Middle Blocker on Offense (en). volleyball.about.com. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Middle Blocker Position (en). volleyballpositioncamp.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-30. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Voleybol Takımında Libero Oyuncusu (tr). meleklermekani.com (25-02-2008). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-02. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ The libero player rules (en). mhsa.org. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-10-31. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Voleybolda libero oyuncusu (tr). ogretmenforum.net (14-06-2008). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-06. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ In Volleyball, What is a Libero? (en). wisegeek.com. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Voleybol da Libero Oyuncusu (tr). voleybolkurallari.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-09. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Lee-Beh-Roh. The libero volleyball player (en). volleyball.org. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2004-02-04. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Preston Williams (20-10-2007). Dig, Dig, Dig: Libero Position Is Changing Volleyball (en). washingtonpost.com. یوْخلانیلیب2014-06-25.
- ^ Volleyball Formations (en). leaguelineup.com.
- ^ Voleybolda Taktikler nedir (tr). forumdas.net (05-02-2012). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-21. یوْخلانیلیب2014-06-29.
- ^ Bozena Hartley (10-07-2009). Types of Formations in Volleyball (en). sportinglife360.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-05. یوْخلانیلیب2014-06-29.
- ^ AnnaRox (2012). Explain volleyball 6-2 rotation!? (en). answers.yahoo.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-07. یوْخلانیلیب2014-06-29.
- ^ Volleyball Rules 2011-2012 (PDF). bcovolleyball. Archived from the original (PDF) on 2016-03-05. Retrieved 2014-06-29.
In the 6–2 formation, a player always comes forward from the back row to set. [...] formation is actually a 4–2 system, but the back-row setter penetrates to set.
{{cite book}}: Unknown parameter
|dead-url=ignored (
|url-status=suggested) (help); line feed character in
|quote=at position 73 (help)
- ^ Volleyball Rules 2011-2012 (PDF). fmschools.org. Archived from the original (PDF) on 2016-03-05. Retrieved 2014-06-29.
The 5-1 formation has only one player who assumes setting responsibilities regardless of his or her position in the rotation. [...] for a total of five possible attackers..
{{cite book}}: Unknown parameter
|dead-url=ignored (
|url-status=suggested) (help); line feed character in
|quote=at position 96 (help)
- ^ Voleybolda Taktikler nedir (tr). forumdas.net (05-02-2012). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-21. یوْخلانیلیب2014-06-27.


text:
پ. ک. ک/ ی. پ. گ نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
میللی قوُرانماق وزیرلیگی بو حاباری تاصصیقلادی
سوریه ده پاراحاتچیلیق چشمه سی بؤلگه سینده اوُد آچان پ. ک. ک/ ی. پ. گ نینگ 4 ترورچیسی کماندولار تاراپیندان تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
میللی قوُرانماق وزیرلیگی بو حاباری تاصصیقلادی.
دِگیشلی حابارلار
فواد اوکتای: اژه دنگیزیندأکی آدالار یازاغسیزلاشدیریلمالیدیر
دمیرقازیق قبرس تۆرک جمهوریتینده رسمی ساپاردا بوُلان اوکتای ارسان تاتار بیلن اؤزآرا دوشوشیغیندان سوُنگرا بیانات بردی
چاووش اوُغلی: ایسرائیل – تۆرکیه آراسیندا ایلچی بِللهمهک اۆچین ایش باشلاتدیق
چاووش اوُغلی فلسطین مسئله سینده تۆرکیأنینگ ایکی دؤولت چؤزگۆدینی قوُلدایاندیغینی آیتدی


text:
آمریکا، ایران دستکلی میلیسلرین تاسیسلرینی ووردو
سوریهده ۲، عراقدا ۱ نقطهده ایران دستکلی میلیسلرین ایستیفاده ائتدیگی عملیاتی تاسیسلر و سلاح ییغما تاسیسلری هدف آلیندی
آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری، عراق-سوریه سرحد بؤلگهسینده ایران دستکلی میلیسلرین قوللاندیغی تاسیسلره هاوا سالدیریسی گرچکلشدیردی.
آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری ساوونما باخانلیغی(پنتاگون) سؤزچوسو جان کربی، آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری باشقانی جو بایدنین تاپشیریغی ایله ائدیلن هاوا عملیاتینین ساوونما آماجلی اولدوغونو سؤیلهدی.
کربی، سوریهده ۲، عراقدا ۱ نقطهده ایران دستکلی میلیسلرین ایستیفاده ائتدیگی عملیاتی تاسیسلر و سلاح ییغما تاسیسلرینین هدف آلیندیغینی ایفاده ائتدی.
هدفلرین ایران دستکلی میلیسلر طرفیندن عراقداکی آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری پرسنلینه و تاسیسلرینه قارشی انسانسیز هاوا سالدیریلاریندا ایستیفاده ائدیلدیگی اوچون سئچیلدیگینی دیله گتیرهن کربی، "اولوسلارآراسی حقوقا گؤره، آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری مشروع مدافعه حاقینی قوللاندی" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
روسیا سالدیریسیندا ۱۷ اوکراینالی اؤلدو
روس اوردوسونون اودسایا تشکیل ائتدیگی ایکی موشک سالدیریسیندا ایلک بیلگیلره گؤره ۱۷ نفر اؤلدو، ۳۱ نفر ایسه یارالاندی
لاوروو: ناتونون فعالیتلریندن جدی شکیلده قایغیلیییق
"ناتونون سرحدلریمیزین یاخینلیغیندا، اؤزللیکله ده بالتیک دؤولتلری و لهستانداکی فعالیتلریندن جدی شکیلده قایغیلیییق"
۲۹ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"قهرمان تۆرک عسگری تروریستلرین سالدیری گیریشیملرینه قارشیلیق وئرمهیه داوام ائدیر"


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۳۱
۳۱ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۳۱/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ دی/رویدادلار
- ۱۶۰۰ - بریتانیا شرقی-هیند کومپانیسی یارادیلدی.
- ۱۶۰۹ - ایستانبولدا٬ سولطانمحمد جامیعینین تملی آتیلدی. معماری صدفکار محمد آغا اوْلان مسجید ۸ ایلده تاماملاندی.
- ۱۹۴۶ - بؤیوک بریتانیا و فرانسه قوْشونلاری لیواندان چیخدیلار.
- ۱۹۶۳ - رودزیا و نیوزلند فدراسیونو بۇراخیلدی.
- ۱۹۶۸ - سسدن سۆرعتلی تی-۱۴۴ اۇچاغینین ایلک اۇچوشو کئچیریلدی.
- ۱۹۷۷ - تۆرکیهده ایلک دفعه استیضاحلا دؤولت دۆشورولدو.
- ۱۹۹۴ - بیرینجی چئچئن ساواشی باشلاندی.
- ۱۹۹۹ - بوریس یئلتسین ایستعفا وئردی. یئرینه ولادیمیر پوتین روسیه فدراسیونو جومهور باشقانی صلاحیّتلرینین ایجراچیسی تعیین ائدیلدی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ جمادیالثانی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ جمادیالثانی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
جمهوررئیس اردوغان اتریش باش وزیری نیهامر بیلن سوزله شدی
اوشبو صحبت تلفن آرقه لی بولیب اوتدی
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان, تلفن آرقه لی, اتریش باش وزیری کارل نیهامر بیلن سوزله شدی.
جمهوررئیسلیک ارتباط لر باشقرمه سی تامانیدن بیریلگن بیانات گه کوره, صحبتده, تورکیه بیلن اتریش اورته سیده گی مناسبت لر بیلن 24- فبرور دن بیری دوم ایتیب کیلیاتگن روسیه- اوکراین اوروشی باره سیده سوز یوریتیلدی.
جمهوررئیس اردوغان, اوشبو اوروش نینگ تینچلیک سیور بیر شکلده اداققه ییتیشیشی اوچون تامان لرنی مذاکره گه اونده یاتگن لری نی بیلدیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ناتونینگ شرقی قناتیده گی حربیلر سانی 10 مینگ گه یقینلشدی
روسیه نینگ اوکراین گه اویوشتیرگن هجوم نینگ آرتیدن ناتو حربی سانینی کوپه یتیردی
روسیه بیر قطار امریکا قوشمه ایالتلری وطنداشی گه قره ته چیکلاو قراری قبول قیلیب آلدی
امریکا قوشمه ایالتلریده ریل حادثه سی یوز بیردی
حادثه عاقبتیده اونلب کیشی نینگ اولیب یره لنگن لیگی بیلدیریلدی


text:
۲۰۲۰ بئیروت پاتلامالاری
۲۰۲۰ بئیروت پاتلامالاری — ۴ آقوست ۲۰۲۰–جی میلادی ایلینده لبنان باشکندی اولان بئیروت شهرینده باش وئرن بؤیۆک پاتلامالارا دئییلیر. ۴ آقوست ۲۰۲۰–جی میلادی ایلده بئیروتدا بیر بؤیوک پاتلام اۆز وئردی. بو پاتلام بئیروت شهرینین بندرینده ساخلانیلان آمونیوم نیترات آنباریندا باش تاپدی و نهایتده ۲٫۷۵۰ تون آمونیوم نیترات چوخ گوجلو پاتلادی و بئیروت بندرین و شهرین چؤغرودو. پاتلام گوجونده اوردون اؤلکهسی 4.5 ریشتر زلزلهنی بئیروت شهرینده آراشدیردی.
پاتلامدا یوزلر کیمسه جانین ایتیردی و مینلر کیمسه یارانلاندی و چوخلو خسارتلر اؤز وئردی.پاتلام گوجو 110-3300 تون تیانتی گوجو سی ایله بیر اؤلچولدو.


text:
تورکییه و ارمنیستان نورماللاشما سورهجى اؤزهل تمثیلچیلرى بؤیوکائلچى سردار کیلیچ ایله ارمنیستان مجلیس باشقان یاردیمچیسى روبن روبینیان آراسینداکى اوچونجو گؤروشمه وییانا’دا (وین) گرچئکلشدیریلدی. طرفلر داها اؤنجه موسکوا و وییانادا گؤروشموشدو....
دیشایشلری باخانی (خاریجی ایشلری باخانی) مولود چاووشاوغلو، ۱۹۱۵ اولایلارینین ایلدؤنومو گرکچهسی ایله ائرمنیستان بایراقلارییلا اونو پروتئستو ائدهنلره ‘بوزقورد’ ایشارتی ایله قارشیلیق وئردی. چاووشاوغلو رسمی زیارت قاپسامیندا بولوندوغو اوروگوئه’ده مونتهویدئو بویوکائلچیلیگینین...
تورکییه جومهورباشقانی اردوغان، تورک دیل بایرامی’نی قوتلادیغی مئساژیندا، “یاشایان بیر وارلیق اولان دیلیمیزی بسلهمک، قوروماق و گلیشدیرمک اوچون تورکجهمیزین قوللانیمینا اؤزهن گؤستئرمهیی سوردورمهلیگیک” دئدی. رجب طیب اردوغان، ۲۶ سپتامبر تورک...
تورکییه و آزربایجان سلاحلی قووتلری، ناخچیوان اؤزارک جومهوریتی’نده اورتاق عسگری تطبیقات باشلاتدی. آزربایجان ساوونما باخانلیغیندان یاپیلان آچیقلامادا، “سارسیلماز قارداشلیق ۲۰۲۱” آدی وئریلهن تطبیقاتا قاتیلاجاق تورکیهلی عسگرلردن بیر قیسمینین ناخچیوان’آ گلدیگی...


text:
اؤزت
یازیمیزدا آذربایجان فولکلوروندا بایاتیلاری گؤزدن کئچیردیک. دؤرت قایناقدا ۸ میندن آشیری بایاتی تثبیت اولونوبدور. بونلارین ایچیده ۶۸ بایاتی آراز چاییلا ایلگیلیدیر. بو بایاتیلار اورتاسیندا باغیمسیز بایاتی، اورتاق و میصراعلاری دئگیشیلن بایاتیلار دا گؤرونور.
آچار سؤزلر: آزربایجان، فولکلور، بایاتی، آراز.
نوشتههای مرتبط
گیریش
بو یازیدا آذربایجان فولکلوروندا آرازلا ایلگیلی بایاتیلار اوزرینده دوراجاغیق. بو بایاتیلاری دؤرت قایناق کیتابدان درلهییب، بیر یئره توپلادیق.
ایلک قایناق م.ا.فرزانه ۲۰۱۰.جو ایلده یئدینجی باسیما چاتان «آذربایجان خالق ادبیاتیندان بایاتیلار» دیر. بو کیتابدا ۲۵۰۰ دنه بایاتی توپلانیبدیر. بونلارین ایچینده ۱۵ بایاتی آرازا گؤره یازیلمیشدیر.
ایکینجی قایناق۱۹۷۹ ایلده م. نیقابی طرفیندن یاییملانان «آذربایجان بایاتیلاری» دیر. بو کیتابین بیرینجی بؤلومونده ۹۳۰ بایاتی قئید اولونوبدور. ۱۲ بایاتی بو بایاتیلار ایچینده آراز چایینا حصر اولونوبدور.
اوچونجو قایناق آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا ۲۰۱۰-جو ایلده یاییملانان «آذربایجان بایاتیلاری» دیر. بو بایاتیلار بهلول عبداله، قیزیل گون بابازاده و ائلخان محمدلی ایش بیرلیگی ایله درلهنیب باسیلمیشدیر. بو کیتاب ایرانین اورمو ایلینده بهرام اسدی چالیشماسی ایله عرب آلفابئسینده یاییملانیر. بو کیتابدا یاخلاشیق ۴۰۰۰ بایاتی یئر آلیب. بو بایاتیلاردان ۳۹ بایاتی آراز قونوسونو ایچهریر.
دؤردونجو قایناق زنگان ایلینده باسیلان «زنگان بایاتیلاری» دیر. بو کیتاب حئیدر حسنلو طرفیندن ۲۰۱۰-جو ایل زنگاندا یاییملانیر. بو کیتاب زنگاندا دئییلن ۱۰۰۰ بایاتی ایله سوسلهنیب. بو مین بایاتیدان ۲ بایاتی آرازلا ایلگیلی یازیلمیشدیر.
بیز بو کیتابلارین ایچینده ۸ میندن چوخ بایاتینی گؤزدن کئچیردیک. ۶۸ بایاتی سئچه بیلدیک. بو بایاتیلاری ایکی بؤلومه آییریریق:
آ) باغیمسیز بایاتیلار: ۲۳ دنه
ب) اورتاق و میصراعلاری دگیشیلن بایاتیلار: ۴۵ دنه
اؤنجه بایاتی و آراز چایینین قیسا تانیتیمینی وئریب سونرا سئچیلن بایاتیلار اوزرینده دوراجاغیق.
I. بایاتی (مانی، هوریات)
بایاتی تورک خالق ادبیاتینین ان چوخ قوللانیلان و ان کوچوک نظیم تورودور. یئدی هئجهلی دؤرت میصراعدان مئیدانا گلیر. ۱، ۲ و ۴-جو میصراعلار کندی آرالاریندا قافییهلی ۳-جو میصراع سربستدیر.
تورکییهده «مانی» گونئی دوغو و قوزئی ایراقدا «هوریات» ،قافقاسیا، آذربایجان و ایراندا «بایاتی» دئییلمکدهدیر.
هر خوصوص بایاتینین قونوسو اولا بیلر. بایاتی سؤزونون تورک بویلاریندان بیریسی اولان و واختییلا دده قورقود گلنهگینی ان گوجلو شکیلده داوام ائتدیرن «بایات بویو» نون آدیندان گلدیگینی علم آداملاری ایتفاقلا قبول ائتمیشلردیر. (قافقاسیالی :۲۰۰۷)
۱۴. یوز ایلده رشیدالدینین یازدیغی جامع التواریخده بایات سؤزجوگونون آنلامی «دئولتلی و نعمتلی» قئید اولونوبدور.
بو آنلام ۱۵. یوز ایلده یازیلان یازیجی اوغلونون «تاریخی آل سلجوق»وندا دا گؤرونور.
۱۶۶۰ ایلده یازیلان «شجره تراکیمه» ده ایسه بایات سؤزجوگونون آنلامی یالنیز«دئولتلی» اولاراق وئریلمیشدیر.
احمد ب. ائرجیلاسونا گؤره بایات «زنگین» آنلامینداکی «بای»دان گلمکدهدیر، چونکی «بای»ین آنامی ایله بایات اوچون وئریلن «دئولتلی و نعمتلی» آنلاملاری اویوشماقدادیر. ( ائرجیلاسون :۲۰۰۸)
سید علی میر سلامت بایاتی حاقیندا بئله یازیر: بایات کلمهسی، ایندی ده قالمیش و اسکی، کؤهنه معناسیلا ایشلهنیر. بو کلمه فلسفه دونیاسیندا «قدم» ،کلمهسیله «ایلکین یارانیش» معناسینی داشیییر. (میرسلامت :۲۰۰۳)
بایاتی بیر سؤز تئرمینی کیمی هم «کؤهنه، بویات» کلمهسیله علاقه لندیریلمیش، هم «اولو تانری» کیمی معنالاندیریلمیش، هم ده اوغوز خانین نوهسی، گون خانین ایکینجی اوغلو بایاتین، سونرالار ایسه اسکی آذربایجانلیلارین سوی کؤکونده اهمیتلی رول اوینامیش عینی آدی داشییان قبیل، طایفا، ائلین آدی ایله باغلانمیشدیر. (عباسلی: ۲۰۱۰)
II. آراز چایی
آراس نهری (ازربایجانجا آراز؛ ائرمنیجه: արաքս؛ فارسجا: :ارس) تورکییهنین دوغو آنادولو بؤلگهسینده آراس نهری؛ بینگؤل داغلارینین ارزوروم ایل سینیرلاری ایچینده قالان قوزئی یاماچلاریندان دوغار.[تئکمان یایلاسینین بوتون سولارینی توپلایان آراس ایرماغی ساکالتوتان داغلارینین دوغوسونداکی هاوزا(هؤوز) ایچریسینده قوزئی یؤنونده آخار. ساکالتوتان داغی ایله توپچو داغی آراسیندا قالان، درین و سارپ مسجیتلی بوغازینی گئچتیکدن سونرا پاسینلر اوواسینا انر. بورادا یوخاری پاسین هاوزاسینین سولارینی توپلایاراق گلن هاسانقالا (پاسینلئر) چایینی آلیر و قوزئیدوغو یؤنونده آخاراق ایل سینیرلاری دیشینا چیخار. ارزوروم-قارس پلاتوسونون گونئییندهکیچؤکونتو آلانلاریندا آخاراق ارمنیستان سینیرینا اولاشیر[تورکییه]] – آزربایجان، تورکییه – ارمنیستان و آذربایجان – ایران سینیرینین بیر بؤلومونو اولوشتوردوقدان سونرا آذربایجاندا کورا(کور) نهرینه دؤکولن نهیر. ۱۰۷۲ کیلومئتر اوزونلوغوندا، ۱۰۲ مین ²cm هاوزا(هؤوز) آلانینا ساحیب نهیر قافقاسیانین ان بؤیوک نهیرلریندن بیریدیر. نهرین ۵۴۸ کیلومئتریسی تورکییه سینیرلاری ایچریسیندهدیر.
۱۱ کیلومئترلیک آزربایجان-تورکییه کوریدوروندان سونرا ناهجیوان(ناخچیوان)-ایران سینیرینی، ارمنیستان-ایران و تکرار آزربایجان-ایران سینیرینی ایزلهمکتهدیر.
نهره قوزئیدن (ساغدان) دؤکولن آنا قوللار شونلاردیر: زنگمار، ساریسو، کوتور، حاجیلار، کئلیبار، ایلگئنا، دارئ و بالها. تورکییهده گارئسو نهری آراسا سولدان، ارمنیستانداکی آکورییان، مئتسامور، هرازدان، آزات، وئدی، آرپا، ووروتان، ووگجی آند مئگری ایسه ساغدان دؤکولمکتهدیر. هاچین، اوکچی، کوری و کاندلان نهیرلری آراسین آزربایجانداکی کوزئی کوللاریدیر. (http://tr.wikipedia.org/wiki/Aras_Nehri)
III. باغیمسیز بایاتیلار
۱- آرازین باشی هارای
دیبینین داشی هارای
آنامین آغ لاواشی
قوروتلو آشی هارای (ف. ص. ۲۴۵)
۲- آرازین بیر سسی یوخ
شادلیقلار نغمهسی یوخ
گؤزلریندن یاش آخار
دئییلله غوصه سی یوخ (ه. ص. ۷۷)
۳- آرازیم آرام یئری
سیزیلدار یارام یئری
هر مئحنته دؤزرم
کسیلیب چارام یئری (ن. ص.۷)
۴- آراز اولوب آخئیدیم
یاخاما گول تاخئیدیم
ایتگین آرزولاریمی
آختارئیدیم تاپئیدیم (ن. ص. ۱۱)
۵- آراز کیمی آخیرام
یاندیریرام یاخیرام
گؤزلرینده گؤزوم وار
حسرتیله باخیرام (ن. ص. ۱۴)
۶- آرازا، گمی گلدی
من دئدیم، هامی گلدی
سن آغلا، آی گؤزلریم
آیریلیق دمی گلدی (ه. ب. م. ص. ۲۳)
۷- آرازدا آخار قالدی
ترلان اوچدو، سار قالدی
ائلیمدن آیری دوشدوم
گؤزلریم باخار قالدی (ه. ب. م. ص. ۲۵)
۸- آراز گلدی، یان آخدی
دیبیندن مین جان آخدی
وطن ساری باخاندا
اورهگیمدن قان آخدی (ه. ب. م. ص. ۲۵)
۹- کئچمه، آراز دریندیر
ایچمه سویو، سریندیر
حسرت باخان بو ائللر
سنین ده ائللریندیر (ه. ب. م. ص. ۳۲)
۱۰- آراز گلیر داشینان
سویو قالخیر باشینان
ازهلی دومدورویدو
بولاندی گؤز یاشینان (ه. ب. م. ص. ۹۶)
۱۱- آراز داشدی دئدیلر
کور قاریشدی دئدیلر
ملحمی یارامادی
حکیم قاشدی دئدیلر (ه. ب. م. ص. ۱۱۶)
۱۲- آراز باشدان لیل گلیر
دسته دسته گول گلیر
نئیلیرم بئله یاری
آیدا، ایلده بیر گلیر (ه. ب. م. ص. ۱۱۶)
۱۳- آراز باشدان آزالدی
اوستون اؤردک قاز آلدی
اولان اولماز هوشومو
گئدن سروی ناز آلدی (ه. ب. م. ص. ۱۸۱)
۱۴- آراز گلیر لیللهنیر
سویو گلیر گوللهنیر
یاری خلوتده گؤرجک
منیم قلبیم دیللهنیر (ه. ب. م. ص. ۲۲۹)
۱۵- آراز آخیر قول اوسته
خوش گونو وار سول اوسته
ایستیرم یئتم یارا
یاغی دوروب یول اوسته (ه. ب. م. ص. ۲۴۸)
۱۶- آراز آراز، خان آراز
داغلاردان آخان آراز
یاردان بیر خبر گتیر
ائویمی ییخان آراز (ه. ب. م. ص. ۲۵۰)
۱۷- آرازا گمی گلدی
سو داشدی، گمی گلدی
یاش تؤک، آغلا گؤزلریم
آیریلیق دهمی گلدی (ه. ب. م. ص. ۲۵۳)
۱۸- آراز، بوردان آخ باری
ساللان باری، آخ باری
حسرت قالما، گؤزلریم
بیر دویونجا باخ، باری (ه. ب. م. ص. ۲۶۵)
۱۹- آراز اوسته نانهیم
یئل اسیر، پروانیم
یاریم گئدیب تیفلیسه
دلییم، دیوانهیم (ه. ب. م. ص. ۲۷۳)
۲۰- کور- آراز داشیب گللم
یولومو چاشیب گللم
هر یانی یاغی توتسا
داغلاری آشیب گللم (ه. ب. م. ص. ۲۷۴)
۲۱- آراز آخار آخیمنان
سویو دورماز آخیمنان
یاردان نئجه دویوم من
بیرجه کره باخیمنان (ه. ب. م. ص. ۲۸۳)
۲۲- آرازین گمیسینه
سو سالیم زمیسینه
هئچ ایگیدین بالاسی
قالماسین امیسینه (ه. ب. م. ص. ۴۱۱)
۲۳- آراز آخار لیلینن
بولبول اوینار گولینن
سنی نئجه آغلاییم
بو قوروموش دیلینن (ه. ب. م. ص. ۴۲۷)
IV. اورتاق و میصراعلاری دئگیشیلن بایاتیلار
۱-۱ آراز اشاندا آغلار
کور قوووشاندا آغلار
بالالار آناسیندان
آیری دوشنده آغلار (ف. ص. ۶۵)
۱-۲ آراز داشاندا مهلر
کور قوووشاندا مهلر
بالا اؤز آناسیندان
آیری دوشنده مهلر (ه. ب. م. ص. ۳۰۴)
۱-۳ آراز آشاندا مهلر
کور قوووشاندا مهلر
آناسیندان بالالار
آیری دوشنده مهلر (ه. ب. م. ص. ۴۳۶)
۲-۱ آرازی آییردیلار
قومونان دویوردولار
من سندن آیریلمازدیم
ظولمونن آییردیلار (ف. ص. ۷۷)
۲-۲ آرازی آییردیلار
قومونان دویوردولار
من سندن آیریلمازدیم
زور ایله آییردیلار (ه. ب. م. ص.۱۳۶)
۳-۱ آراز آخار یان وئرر
سسی منه جان وئرر
یارامی یاخشی باغلا
پیس باغلاسان قان وئرر (ف. ص. ۹۷)
۳-۲ آراز آخار، یان وئرر
سسی منه جان وئرر
یارامی مؤحکم باغلا
باغلاماسان قان وئرر (ه. ب. م. ص. ۱۱۸)
۳-۳ آراز آخار، یان گئدر
اوستونده مین جان گئدر
یارامی یار باغلاسین
یوخسا، آخار قان گئدر (ه. ب. م. ص. ۲۲۳)
۴-۱ آراز آراز، خان آراز
دریایا آخان آراز
سئوگیلیم گمیدهدیر
گل ائیلهمه قان آراز! (ف. ص. ۱۱۵)
۴-۲ آراز آراز قان آراز
سولطان آراز خان آراز
گؤز یاشینا باخان یوخ
قوی تؤکولسون قان آراز (ن. ص. ۱۰)
۵-۱ آراز دگیلم جوشام
کور دگیلم قایناشام
آپار صراف یانینا
گؤر نئجه قیمتلی داشام (ف. ص. ۱۵۴)
۵-۲ آراز دگیلم جوشام
کور دگیلم، قایناشام
آپار صراف یانینا
گؤر نئجه قئیمتلی داشام (ه. ب. م. ص. ۱۹۵)
۶-۱ آراز کیمی بولاننام
باغچا کیمی سولاننام
الیم سنه چاتینجا
هر طرفی دولاننام (ف. ص. ۱۵۷)
۶-۲ آراز کیمی بولاننام
باغچا کیمی سولاننام
الیم سنه چاتینجا
کت کت گزیب دولاننام (ه. ب. م. ص.۱۹۴)
۷-۱ آرازام، کوره بندم
بولبولم، گوله بندم
من گئدرگی قوناغام
بیر شیرین دیله بندم (ف. ص. ۱۵۸)
۷-۲ آرازام نیله بندم
بولبولم گوله بندم
من گئدرگی قوناغام
بیر شیرین دیله بندم (ن. ص. ۱۱)
۷-۳ آرازام کوره بندم
بولبولم گوله بندم
دیندیرمه قان آغلارام
بیر شیرین دیله بندم (ه. ب. م. ص. ۸۵)
۷-۴ آرازام، کوره بندم
بولبولم گوله بندم
من گئدرگی قوناغام
بیر شیرین دیله بندم (ه. ب. م. ص. ۱۹۶)
۸-۱ آرازین باشی منم
دیبینین داشی منم
هر یاندا قریب اولسا
اونون یولداشی منم (ف. ص. ۱۶۶)
۸-۲ آرازین باشی منم
تورپاغی، داشی منم
غریبه آغلایانین
گؤزونون یاشی منم (ه. ب. م. ص. ۴۲۳)
۹-۱ آراز اوسته بوز اوسته
کاباب یانار کؤز اوسته
قوی منی اؤلدورسونلر
بیر آلا گؤز قیز اوسته (ف. ص. ۲۲۵)
۹-۲ آراز اوسته بوز اوسته
کاباب یانار کؤز اوسته
قوی منی اؤلدورسونلر
دانیشدیغیم سؤز اوسته (ه. ص. ۱۶۰)
۹-۳ آراز آخار بوز اوسته
کاباب پیشر کؤز اوسته
قوی منی اؤلدورسونلر
دانیشدیغیم سؤز اوسته (ن. ص. ۱۰)
۹-۴ آراز اوسته بوز اوسته
کاباب یانار کؤز اوسته
قوی منی اؤلدورسونلر
دانیشدیغیم سؤز اوسته (ن. ص. ۱۱)
۹-۵ آراز اوسته بوز اوسته
کاباب یانار کؤز اوسته
قوی منی اؤلدورسونلر
بیر آلا گؤز قیز اوسته (ه. ب. م. ص. ۱۶۰)
۹-۶ آراز آخار بوز اوسته
کاباب پیشر کؤز اوسته
قوی منی اؤلدورسونلر
دانیشدیغیم سؤز اوسته (ن. ص. ۱۰)
۱۰-۱ آراز قیراغی مئشه
گتیر دسمالین دؤشه
آراسینا گول قویوم
دؤورهسینه بنؤوشه (ف. ص. ۲۳۶)
۱۰-۲ آراز قیراغی مئشه
گتیر دسمالین دؤشه
آراسینا گول دوزوم
یانلارینا بنؤوشه (ه. ب. م. ص. ۱۶۲)
۱۱-۱ آراز آخار قئیقاجی
بو گلن ایکی باجی
بیری منیم سئوگیلیم
بیری اونون دیلماجی (ف. ص. ۲۴۶)
۱۱-۲ آراز گلیر قییقاجی
گتیریر بیر جوت باجی
بیری منیم سئوگیلیم
بیری باشیمین تاجی (ن. ص. ۸)
۱۱-۳ آراز گلیر قییقاجی
گتیریر بیر جوت باجی
بیری منیم سئوگیلیم
بیری باشیمین تاجی (ن. ص. ۱۵)
۱۱-۴ آراز آخیر قییقاجی
بو گلن ایکی باجی
بیری اؤز سئوگیلیمدی
بیری اونون دیلماجی (ه. ب. م. ص. ۱۹۰)
۱۲-۱ آراز بورولدو، گئتدی
سویی دورولدو گئتدی
من دئدیم یار اینجیدی
دئمه یورولدو گئتدی (ف. ص. ۲۵۱)
۱۲-۲ آراز بورولدو گئتدی
سویو دورولدو گئتدی
من دئدیم یار اینجیدی
دئمه یورولدو گئتدی (ه. ب. م. ص. ۱۷۲)
۱۳-۱ آراز باشدان آز اولدو
اؤردک دولو قاز اولدو
گوج ایلن بیر یار تاپدیم
او دا کلک باز اولدو (ف. ص. ۲۶۶)
۱۳-۲ آراز باشدان آز اولدو
اؤردک ووردوم قاز اولدو
گوج ایلن بیر یار تاپدیم
او دا کلک باز اولدو (ه. ب. م. ص. ۱۲۳)
۱۴-۱ آرازین قیراخلاری
دولو گلیر آرخلاری
بیر قیزیل گوله بنزر
سئوگیمین یاناخلاری (ف. ص. ۲۸۵)
۱۴-۲ آرازین قیراخلاری
دولو گلیر آرخلاری
شئه دوشموش گوله بنزر
یاریمین دوداقلاری (ه. ب. م. ص. ۱۸۸)
۱۵-۱ آرازین کؤکونه باخ
اوروسون مشقینه باخ
درد الیندن اوخورام
گؤرن دئییر عشقینه باخ (ن. ص. ۸)
۱۵-۲ آرازین دشتینه باخ
گؤزومون یاشینه باخ
درد الیندن اوخورام
دئییرلر عشقینه باخ (ن. ص. ۹)
۱۵-۳ آرازین داشینا باخ
گؤزومون یاشینا باخ
درد الیندن اوخورام
دئییرلر عشقینه باخ (ن. ص. ۱۵)
۱۵-۴ آرازدا داشقینا باخ
سویونون مشقینه باخ
درد الیندن اوخورام
دئییرلر عشقینه باخ (ه. ب. م. ص. ۱۲۸)
۱۶-۱ آراز آراز، جان آراز
نه گئدیرسن یان، آراز؟
سئوگیلیم گمیدهدی
گل ائیلهمه قان آراز (ه. ب. م. ص. ۲۴۹)
۱۶-۲ آراز آراز، خان آراز
گل ائیلهمه قان آراز
قوی گئدیم، یار گؤزلهییر
ندیر بو طوغیان آراز (ه. ب. م. ص. ۲۵۱)
۱۶-۳ آراز آراز، جان آراز
من سنه قوربان آراز
زامان منی یاندیریر
سن ده آلیش، یان آراز (ه. ب. م. ص. ۵۸)
سونوچ
بهاالدین اؤگله گؤره تورک میتولوژیسینده سو، حایات قایناغی اولدوغو ایچین قوتسالدیر. بو قوتساللیق گؤزه، ایرماق، گؤل، دنیز ایچین ده گئچرلیدیر. بو یئرلرین ده قورویوجو روحلاری اولدوغونو اینانیلیر.
سویون گوجلو اولماسی و یارانیشین سو ایله باشلانماسینی آلتای تورکلرینین یارانیش حیکایهلرینده گؤروروک. وئربیت سئکییئن ین توپلادیغی یارانیش داستانیندا بئله یازیلیب:« یئر گؤی هئچ بیر شئی یوخ ایکن دونیا اوجسوز بوجاقسیز سولاردان عیبارتیدی. تانری «اولگن»ülgən بو اوجسوز بوجاقسیز دونیادا دورمادان اوچوردو. گؤیلردن گلن بیر سس، تانری اولگنه، دنیزدن چیخان داشین توتماسینی سؤیلهدی. گؤیون امری ایله اوتوراجاق تاپان تانری اولگن، آرتیق «یارانما زامانی گلدی» دییه دوشونهرک بئله دئدی:
بیر دونیا ایستیرم، بیر سو ایله یارادیم
بو دونیا نئجه اولسون، نه بوی ایله یارادیم ….( سئکییئن:۲۰۰۹)
قوران-ی کریم کیتابیندا دا تانرینین نئچه یئرده سویا اؤنم وئردیگینی گؤره بیلیریک. یونیس سورهسی ۲۴-جو آیه، نازعات سورهسی ۳۱-جی آیه بو اؤرنکلردن ساییلیر. اؤزللیکله «انبیا» سورهسینین اوتوزونجو آیهسینده هر بیر جانلینین سودان یارانماسینی گؤروروک. تانری قوران کریمده بئله یازیب:« مگر کافیرلر بیلمیرلرکی: گؤیلر و یئر بیتیشیک ایدی، بیز اونلاری بیر بیریندن آییردیق. و هر جانلینی سودان یاراتدیق؟ … .»
گؤردویوموز بایاتیلاردا آراز چایی اینسانلاردان بیر نئچه قات یوخاری گؤرونور. آرازدان یاردیم دیلگی، آرازا سیغینما، آرازا یالوار یاخار ائتمه بایاتیلاردا گؤزه چارپیر. اؤرنک:
آراز آراز، خان آراز
دریایا آخان آراز
سئوگیلیم گمیدهدیر
گل ائیلهمه قان آراز! (ف. س. ۱۱۵)
بو بایاتیلاری ایچهریک قونولارلا چئشیتلی داللارا آییرماق اولور. آنجاق اونلارا بورادا دئیینمک ایستمیریک.
بورادا سویون اوستون بیر دورومونو، گوجولو اولدوغونو آیدینلادیر. بو چای بیر گوج اولاراق بایاتیلاردا بلیرلهنیر.
آراز چایی بورالارین کئچمیشدن گونوموزه و گلهجگه قالان تاریخی بلگهسی کیمی یاشاماقدادیر. آراز میلتیمیزین آجیلاری، شنلیکلری و یاشادیقلاری آنلارینین گرچک سیمگهسیدیر.
قیسالمالار:
(ف. ص. ۶۵): فرزانه، م.آ (۲۰۱۰)، آذربایجان خالق ادبییاتیندا بایاتیلار، اندیشه نو یای، ۷ باسیم، تهران.
(ه. ص. ۷۷): حسنلو، حیدر (۲۰۱۰)، زنگان بایاتیلاری، دانش زنجان یای، زنگان.
(ن. ص.۷): نیقابی، م (۱۹۷۹)، آذربایجان بایاتیلاری، محمد یای، تبریز.
(ه. ب. م. ص. ۲۳): عبداله بهلول، بابا زاده قیزیل گول، محمدلی ائلخان ( ۲۰۱۰)، آذربایجان بایاتیلاری، ( کؤچورن: اسدی بهرام) یاز یای، اورمو.
قایناقلار
ائرجیلاسون،احمد بیجان (۲۰۰۸) « اوغوز بوی آدلارینین ائتیمولوژیسی» دیل آراشتیرمالاری درگیسی ۳.گوز، آوراسیایازارلار بیرلیگی یای، آنکارا. س. ۱۲.
عبداله بهلول، بابا زاده قیزیل گول، محمدلی ائلخان (۲۰۱۰)، آذربایجان بایاتیلاری، ( کؤچورن: اسدی بهرام) یاز یای، اورمو.
فرزانه، م.آ (۲۰۱۰)، آذربایجان خالق ادبییاتیندا بایاتیلار، اندیشه نو یای، ۷ باسیم، تهران.
حسنلو، حیدر (۲۰۱۰)، زنگان بایاتیلاری، دانش زنجان یای، زنگان.
میرسلامت، سید علی (۲۰۰۳) «بایاتی اسکی تورک میفولوژی باخیمیندان» ائل دیلی و ادبیاتی ۵، تهران، ص. ۶۷-۶۹.
نیقابی، م (۱۹۷۹)، آذربایجان بایاتیلاری، محمد یای، تبریز.
قافقاسیالی، علی (۲۰۰۷)، ایران تورکلری و میللی کیملیک، ارزروم.
سئکییئن، وئربیت (۲۰۰۹)، «آلتای تورکلرینده یارانیش حیکایهسی» ( کؤچورن: زنگانلی آیاز) بایرام درگیسی ۲۲، گوز، زنگان، ص. ۹.
(http://tr.wikipedia.org/wiki/Aras_Nehri)


text:
چین ده بیر فابریکه ده پارتلش یوز بیردی
اوشبو حادثه گانسو ایالتی ده یوز بیرگن
چین نینگ شمالغربی ده گی گانسو ایالتی نینگ مرکزی بولگن لانکو شهریده گی بیر فابریکه ده یوز بیرگن پارتلش حادثه سی عاقبتیده 8 کیشی نینگ یره لنگن لیگی بیلدیریلدی.
عینی دمده 6 کیشی نینگ لادرک یوقالگن لیگی معلوم قیلیندی.
چین نینگ شینهوا خبر آژانسی ترقتگن بیر خبریده, کسلخانه گه انتقال ایتتیریلگن کیشی لرنینگ ساغلیق وضعیتی نینگ یخشی ایکن لیگی, قیدیرو- قوتقرو فعالیت لری نینگ دوام ایتیاتگن لیگی بیلدیریلدی.
خبرده, پارتلش حادثه سی نینگ یوز بیرگن کیمیا صنایع مرکزی ده گی ریسکلی ساحه لرنینگ کنترول آستی گه آلینگن لیگی معلوم قیلیندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
هندوستانده بیر بنانینگ قولب کیتیشی عاقبتیده کوپلب کیشی جان بیردی
تورکیه اردن گه قیغوداشلیک بیلدیردی
اوشبو توغریده تورکیه تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی