text:
اویان نیوز: آی و گونَش موتیفلرینین قیرقیز کولتوروندهکی یئری
اؤزت
تورک میتولوژیسینده “آی” و “گونَش” موتیفلرینین چوخ اؤزل بیر یئری واردیر. ایسلامیّت’دن اؤنجه “گؤی-تانری” اینانجینا صاحیب اولان تورکلرین افسانهلرینده گؤی جیسیملرینه وئریلن اؤنم بؤیوکدور. تورکلر، تانرینین گؤیلرده اولدوغونا و گؤی جیسیملرینین ده ایلاهی بیر گوجه صاحیب اولدوقلارینا اینانیردیلار. آسیا’دا، ان اسکی تاریخی کئچمیشه صاحیب اولان خالقلاردان بیریسی ده قیرقیز تورکلریدیر. قیرقیز تورکلرینده، آی و گونَش موتیفلری ایله ایلگیلی چوخ اسکی افسانهلرین یانیندا چوخ یئنی افسانهلر ده مؤوجوددور. اؤزللیکله گونَش موتیفی قیرقیزلارین سوسیال حیاتینی تمثیل ائدن چادیرلاریندا و سیاسی حیاتینین سمبولو بایراغیندا دا یئرینی آلمیشدیر.
ABSTRACT
“Moon” and “Sun” motifs occupy a special place in the Turkish mythology. Turks assigned great significance to astronomic objects who had the belief of “Gök- Tanrı” (Sky- God) in the Pre- Islاm period. They used to belieوe that God was in the sky, and the astronomic objects had dirine powers. Kyrgyz people are one of the nations who haوe the oldest history. Kyrgyz Turks haوe both وery old and وery new legends related to the motifs “moon” and “sun”. In particular, the symbol of sun is a part of their tents that represent their social life and of the national flag that symbolizes the political life.
گیریش:
اورتا آسیا’نین ان اسکی خالقلاریندان بیریسی هئچ شوبههسیز کی قیرقیز تورکلریدیر. گئنه اورتا آسیا خالقلاری آراسیندا تاریخه ایلک آدلارینی یازدیرانلار دا قیرقیزلاردیر. تورکیستان’دا کئچمیشین آجی خاطیرهلرینی یاشایان تورک توپلولوقلاریندان بیری قیرقیزلاردیر. قیرقیزلار، تاریخ اعتیباری ایله کؤکو چوخ اسکیلره دایانان بیر تورک توپلولوغودور. یاشادیقلاری جوغرافیالارینین کیچیکلیگی و نوفوسونون آزلیغی شاشیردیجی اولمامالیدیر. بونلار تاریخ، کولتور و دین اعتیباری ایله تورک توپلومونون گئنل اؤزللیکلرینی گونوموزه داشیمیشدیر. قیرقیزلار تاریخده، چئشیتلی پروبلئملرله قارشیلاشمیش، باشقا بعضی تورک توپلولوقلارینین ایدارهسی آلتیندا یاشامیشدیر. اونلار چوخ قیسا ساییلابیلهجک بیر دؤنمده موستقیل دؤولت قورابیلمیشدیر. ( Erdem, 2000:XI).
باشقا تورک قووملاریندا اولدوغو کیمی قیرقیزلار حاقّیندا دا گرکلی بیلگیلره آنجاق چین قایناقلاریندان اولاشابیلیریک. موغوللارین بؤلگهیه حاکیمیّتی زامانینا قدر، اورتا آسیا’نین دوغوسو ایله ایلگیلی بوتون بیلگیلر رسمی چین ایللیکلریندن آلینمیشدیر. بو ایللیکلرده آنیلان خالقلارین آدی، باشقا اؤزل آدلار، گئنل آدلار و جوغرافی آدلار دا طبیعی کی چین حرفلرینین اوخونوش اؤزللیکلرینه گؤره وئریلمیشدیر. روس بیلیم آداملاری چین ایللیکلرینی روسجا’یا ترجومه ائدرکن، مودرن چینجه’نین پکن لهجهسیندهکی سس اؤزللیکلرینی دیقّته آلمیشدیرلار. آوروپالیلار ایسه چئویریلرینده چینجه’نین “ماندارین” لهجهسینی ترجیح ائتمیشدیرلر. بو چالیشمالارا علاوهتن کیمی سینولوقلار* دا دیلبیلیم بیلگیلری ایشیغیندا، کلمهلر یوکلنمیش تاریخی بیلگیلری باشقا یازی تورلرینی ده اینجهلهیهرک کلمهنین نئجه تلفّوظ ائدیلدییینی ان دوغرو بیچیمده آچیقلاماغا چالیشمیشدیرلار. بئلهجه، چین ایللیک*لرینده آدی کئچن خالقلارین ائتنوگرافیک کؤکنلری ایله ایلگیلی سورونلار دا چؤزومه قوووشموشدور. (Barthold, 2002,9-10).
افسانهلرده قیرقیزلار و قیرقیز افسانهلری:
دونیادا هر میلّتین اؤزونه مخصوص افسانهلری واردیر. افسانهلر، او میلّتین دونیا گؤروشونو، آنلاییشینی، اینانجلارینی، اخلاقی و ائستئتیک نورملارینی بیلدیرن فولکلورون بیر بؤلومو اولاراق بیلینمکدهدیر. افسانه (leganda)، اصلی فارسجا بیر کلمه اولوب، آلمانجا و فرانسیزجادا Mythe ، انگلیسجه’ده Myth کلمهلری ایله ایفاده ائدیلمکدهدیر. یونانجا، سؤز و اؤیکو آنلامینا گلن Mythos سؤزجویوندن گلمکدهدیر. لاتینجه’ده بیر متن آنلامیندا اولماسینا رغماً، کؤکو چوخ اسکی اینسانلارین آرخاییک دوشونجه سیستملرینه دایانماقدادیر. آغیزدان آغیزا آنلادیلیب گلن اولاغاناوستو نیتهلیکلره صاحیبدیر. افسانهلر، قوتسال حئیوان، بیتکی، اشیاء و دینی فئنومئنلر حاقّیندا بیلگی وئرمکدهدیر. بوندا خیاللار گئرچک کیمی آنلادیلماقدادیر. افسانهلردهکی خیاللار، خالقین طبیعت اولایلارینی و حیاتی، سوسیو-اوتوپیک (ایجتیماعی و تخیّولی) ویا دینی یؤندن آلقیلانماسینین سونوجو اورتایا چیخماقدادیر. افسانهلر خالق اینانجلارینین تمَل اورونلریدیر. ائورنین یارادیلیشی (Kozmogoni)، تانریلار (Teogoni)، اینسانلار (Antropogoni) و بوتون بونلارین سونونون نه اولاجاغی (Eskatoloji) افسانهنین بللی-باشلی قونولارینداندیر. (Erdem, 2000:165).
افسانهلر، بللی بیر آنلاتیم طرزی و سیستمینه باغلیدیر. بو طرز، افسانهلرین ایدئولوژیک آنلامینی آچماغا و یا او شکلیده سونولماسینا یاردیم ائتمکدهدیر. اصیل ائتکی، گئرچک اولایلارین مئیدانا گلمه سببلریدیر. اونلار نتیجهنی دوغرودان ائتکیلهمکدهدیر. بئلهجه فولکلورا دایالی بیر اولای و شخصین، بیر افسانهنین آنلاتیمیندا ائتکیلی بیر فاکتور اولوشدورماقدادیر. افسانهلرین بیر قیسمی، تاریخی اولایلاری آلقیلاماغی اساس آلماقدادیر. بونا قیرقیزجا’دا “Ulamış” دئییلمکدهدیر. بعضیلری گئرچک یوخ، فانتزی و خیاللارلا دولو خالق اینانجلاریدیر کی بونا دا “Legenda” دئییلمکدهدیر. بو ایکی تور، زامان زامان، بیربیرلری ایله ده ائتکیلنمکدهدیر. ایسسیک-گؤل ایله ایلگیلی آنلادیلانلار بونا بیر اؤرنک تشکیل ائتمکدهدیر. S.N. Abzelev ؛ “تؤرهلر زامانلا دییشمکدهدیر. چوخونلوقلا افسانهلره دؤنوشور. بو کولتورل تاریخدهکی گئرچک اولایلار، زامانلا بونا قارشی اینانجی ایتیرمکده و یئرینه مؤعجیزهوی آنلاتیملار آلماقدادیر” دئییلمکدهدیر. (Erdem, 2000:166).
شوبههسیز کی، داستانلار کیمی افسانهلر ده بیر میلّتین تاریخدهکی اوزون عؤمرو ایله ایلگیلیدیر. بوگون دونیادا یوزلرجه میلّت آدی یئر آلماسینا رغماً، آنجاق بیر نئچه میلّت تاریخله بیرلیکده آنیلماقدادیر. بونلاردان بیریسی ده تورک میلّتی و تورک میلّتینه باغلی قیرقیز بویودور. یوخاریدا دا بلیرتیلدییی کیمی قیرقیزلار آسیا’نین ان اسکی قووملاریندان بیری اولاراق تاریخه کئچمیشدیر. بو قدر اوزون بیر تاریخی کئچمیشه صاحیب بیر میلّت، هئچ شوبههسیز کی زنگین بیر داستان کولتورونه و باغلی اولاراق افسانه زنگینلییینه صاحیب اولاجاقدیر. بوگون دونیانین، یاشایان، ان اوزون، ان حجملی “ماناس” داستانینا صاحیب اولان قیرقیزلاری عومومی تورک میتولوژیسی ایچینده باشقا تورک قووملاری ایله اورتاق یا دا تکجه اؤزلری ایله آنیلان افسانهلرله تانیماق مومکوندور.
قیرقیز افسانهلرینده رئالیزم آغیر باسماقدادیر. Narın, Issık-Köl, Kız Küyöö, Kızgart Söök, Toru-Aygır, Ceti-Ögüz بونون اؤرنکلریندندیر. بونلاردا آنلادیلان اولایلار گئرچَیه داها یاخیندیر. اؤرنَیین، آتینی ایتیرن بیر آدام، اونو آرپا تارلاسینین ایچینده تاپیر. قیزغینلیغی سببی ایله اونو، اولدوغو یئرده کسیر و باشینی اوردا بوراخیر. سونرادان بورایا “آتباشی” دئییلیر. اتینی نارین یارپاراق یئدییی یئره ده “نارین” دئییلیر. ایتن یئددی اؤکوزون داشلاشدیقلاری یئره “جئدی-اؤگوز” دئییلمکدهدیر. زنگین بیر آدامین قیرخ قیزی راماضان و یا قوربان بایراملاریندا قونشو کنده بایراملاشماغا گئدیرلر. قاییدارکن یولدا قار تیپیسینه(قار فیرتیناسینا) توتولورلار. سادهجه پالتوسو اولان بیر یئتیم قیز قورتولور. بوندان سونرا اوراسی “کیزگارت” دئیه آدلاندیریلیر. (Bayciğitov, 1985:91).
قیرقیزلارین افسانهلر یؤنوندن چوخ زنگین اولدوغونو بَلیرتمیشدیک. بو افسانهلری قونولارینا گؤره بو شکلیده تصنیف ائدهبیلهریک:
۱-کوزمولوژیک افسانهلر؛ آی، اولدوز، گونَشین اولوشومو و.س. (آی و گونشله ایلگیلی افسانهلر و قیرقیز کولتورونده آی و گونَش موتیفلری چالیشمامیزین اساسینی اولوشدورماقدادیر.)
۲-یئر، سو، داغ، گؤل و آخارسولارین اولوشومونو بَلیرتن جوغرافی توپونومیک افسانهلر.
۳-حئیوانلار و بیتکیلر حاقّینداکی افسانهلر.
۴-تانری، پئیغمبر و اؤولیالارا عایید افسانهلر. (Baycigitov, 1985:93).
قیرقیز افسانهلرینی، اسکی قیرقیز افسانهلری و یئنی قیرقیز افسانهلری شکلینده ده دیَرلندیرهبیلهریک. اسکی قیرقیز افسانهلری داها چوخ اسکی جوغرافیالاریندا کئچن و چوخو دا باشقا تورک قووملاری ایله اورتاقلاشا صاحیب اولدوقلاری افسانهلردیر. یئنی قیرقیز افسانهلری ایسه، بو آندا اولدوقلاری جوغرافیا اوزرینده، یاخین تاریخه عایید اولان و تکجه اؤز آدلارییلا آنیلان افسانهلردیر. یئنی قیرقیز افسانهلری اسکی قیرقیز افسانهلرینه گؤره داها رئالیستدیر. اسکی قیرقیز افسانهلرینده میتولوژیک اؤزللیکلر اؤن پلاندادیر. قیرقیز قوومونون اورتایا چیخیشی ایله ایلگیلی “قیرخ قیز” افسانهسی بونلاردان بیریسیدیر: بو افسانهیه گؤره؛ “ساغین هان” آدلی بیر قازاق حؤکومدارینین بیر صاباح ائرکن قیرخ جاریهسی ایله برابر گزمگه چیخیرلار. هله گونَش دوغمامیشدی. بیر ایرماغین کنارینا گلیرلر. ایرماغین اوزرینه سمانین نور سوتونو ائندییی اوچون، سولاری گوموش کیمی پارلاقدی. قیزلار سولارین گوزللییینه مفتون اولاراق بارماقلارینی ایرماغا دالدیریرلار. بو تماس نتیجهسینده هامیسی گبه (بویلو) قالیر. حؤکومدار، بونلارین هامیسینی بیر داغا سورگون ائدیر. اورادا بونلارین نسلی چوخالاراق “قیرقیز” قوومونو ووجودا گتیریرلر. (Gökalp,1976:110).
تورکلرده گؤی تانری، گؤی قوبّه و گؤی جیسیملری ایله ایلگیلی اینانیشلار:
تورکلرده، گؤی سونسوزلوق آنلامینا گلمکدهدیر. ایسلامیّت’دن اؤنجه تورکلرده “گؤی تانری” اینانجی واردی. تانرینین تکلییی و گؤیلرده اولوشو، تورکلر آراسینداکی گؤی تانری اینانجینین اساسینی اولوشدورماقدا ایدی. تورکلرین، ایسلامیّت’ی قولای قبول ائتمهلری و قیسا سورهده ایسلام دینینین اساسلارینی حیات فلسفهسی اولاراق منیمسهمهلرینین تمَلینده اسکی دینی اینانجلاری ائتکیلی اولموشدور. ایسلام’ا گؤره آللاه’ین هر یئرده اولدوغونو بیلدیییمیز حالدا اونو گئنه ده یوخاریلاردا، گؤیلرده آراما کیمی بیر اینانجا دا صاحیب اولوشوموزون تمَلینده، گؤیو و گؤی اوزونو سونسوزلوق اولاراق آلقیلامامیزدان قایناقلانماقدادیر. تانرییا یالوارارکن یا دا تانریدان بیر شئی ایسترکن اللریمیزی گؤی اوزونه آچمامیزین، اوزوموزو گؤی اوزونه چئویرمهمیزین تمَلینده ده اسکی اینانجلاریمیزین و گؤیو سونسوز، قوتسال دوشونمهمیزین ائتکیلی اولدوغونو دوشونمکدهییک. قیرقیزلارین دا ایچینده اولدوغو آلتای تورکلری’نین دینی سیستملری حاقّیندا بیلگی وئرن ضیا گؤکآلپ، “سماداکی ایلاهلار” قونوسوندا بونلاری یازماقدادیر: “سماداکی اون یئددی طبقهنین ان یوکسگینده، یعنی اون یئددینجی طبقهده بوتون ایلاهلارین باباسی اولان “تانری قاراخان” ساکیندیر. اورادان جاهانین موقدّراتینی تعیین ائدیر.
“قاراخان”دان   صورتی ایله اوچ بؤیوک ایلاه ووجودا گلیر:
۱- “بای اولگئن” کی گؤیون اون آلتینجی قاتیندا “آلتون داغ”دا ایقامت ائدیر و “آلتون تاخت” اوزرینده اوتورور.
۲- “قیزاغان تانری” کی، گؤیون دوققوزونجو قاتیندا اوتورور.
۳- “هرشئیی بیلن” “مئرگئن تانری” کی گؤیون یئددینجی قاتیندا اوتورور. یئددینجی قاتدا گؤیو و یئری آیدینلادان “گون آنا” آدلی گونَش معبودهسی (اونا عبادت ائدیلن، تانری) اوتورور. آلتینجی قاتدا “آی تانریسی” اوتورور. بونا “آی آتا” دئییرلر. بئشینجی قاتدا “ان بؤیوک یارادانلار یارادانی” اولان “قودای یویوچ” اوتورور. “یایوچی” (یارادان) معناسیندادیر. اوچونجو قاتدا “بای اولگئن”ین ایکی اوغلو اوتورور کی بیرینجیسینین تورکجه آدی “یاییق” دیر. بودیستلر، بونا “مای ائنئ” دئییرلر. ایکینجیسینین تورکجه آدی معلوم دئییلدیر. بودیستلرجه آدی “مای تئرئ” دیر. گئنه بو قاتدا “سوت گؤلو” واردیر کی، سوت کیمی آغ اولان بو گؤل بوتون حیاتلارین منشأییدیر. اونون یاخینیندا “یئددی قودای” یانی “یئدی ایلاه”ین یوردو اولان “سورؤ داغی” واردیر. “یئدی قودای” تابعلری اولان “یایوچی”لارلا بیرلیکده بو داغدا یاشاییرلار. اینسانلارین جنّتی اولان “آک (یعنی آغ) اؤلکه” ده بورادادیر. (Gökalp,1976:71).
گؤروندویو کیمی اسکی تورکلر، ایلاهی گوجلری گؤیده آراماقدا و اونلارین گؤیون قاتلاریندا اولدوغونا اینانماقدادیر. بونا گؤره ده یئری و گؤیو آیدینلادان “گونَش تانریسی” یئددینجی قاتدا، آلتینجی قاتدا ایسه “آی تانریسی” یا دا “آی آتا” اوتورماقدادیر.
اسکی تورکلر گؤی قوبّهسینی بیر چادیر کیمی دوشونمکدهدیرلر. بهاالدّین اؤگئل، تورکلرین ایکی عالملرینین اولدوغونو، بونلاردان بیرینین اؤز عایلهلری ایله بیرلیکده کئچیردیکلری دونیالاری اولان چادیرلاری، ایکینجیسی ده بؤیوک تانری عالمی. بو ایسه، گؤی قوبّهنین آلتیندا و اوستونده دوزنلنمیشدی. “تورک دؤولتی ایسه، یئرله گؤی قوبّهسی آراسیندا، دونیانین یؤنلرینه گؤره یئرلشدیریلمیش و قورولموش، اوچونجو بیر وارلیق ایدی.” شامانیست تورکلرله، گئری تورک توپلوملاریندا “گؤی قوبّهسی”، برک بیر قابیق کیمی تصوّور ائدیلمیشدی. بؤیوک دؤولتلر قورموش و ایمپراتورلوق حیاتی یاشامیش تورکلرده ایسه بو اینانیش، یالنیزجا سمبولیک اولاراق قبول ائدیلمیش و “جاهان دؤولتی” مفهومو دا، بو ایدئال ایله تاماملانمیشدی. اویغورجا یازیلمیش اولان اوغوز داستانیندا اوغوز-خان بئله دئییردی: “کون توغ بولگیل، کؤک کوریکان!” یانی: “گونَش، توغوموز، بایراغیمیز اولسون؛ گؤی ده چادیریمیز!” تورکلر بونلاری سؤیلرکن، اؤز دونیا ایمپراتورلوغو ایدئاللارینی دا ایفاده ائدیردیلر. سمبولیک اولاراق گونَشی تورک دؤولتینین بایراغی و گؤی قوبّهسینی ده، بیر تورک چادیری اولاراق دوشونوردولر. (Ögel,1971:141-142).
یوخاریدا بَلیرتیلن “گونَش توغوموز، بایراغیمیز اولسون؛ گؤی ده چادیریمیز اولسون” ایفادهسی بوگونکو قیرقیز بایراغینداکی گونشله، گئنه قیرقیز چادیرینداکی گؤی و گونَش بنزرلییینه تکرار دؤنمک اوزره قونوموزا گئنه چادیرلا داوام ائتمک ایستهییریک.
تورکلرین حیاتیندا ان اؤنملی رول اوینایان شئی “چادیر” ایدی. بوتون حیاتلاری بورادا کئچر و عایله باغلاری دا بو یورد ایله سمبوللاشیردی. اونلار چادیرا گیردیکلری زامان، دونیالاری دا گؤیلری ده همیشه اؤز چادیرلاری اولوردو. بابیل متینلرینده بئله، گؤی بیر چوبان چادیرینا بنزدیلرکن، اورتاآسیالی نئجه اولوردو دا، بو موحتَشم گؤیو، چادیرینا و یوردونا بنزتمزدی. ایشته بیزیم بو قونودا، حرکت ائدهجگیمیز ان اؤنملی چیخیش نؤقطهمیز بو اولاجاقدیر.( Ögel, 1971:181).
گؤیون بیر چادیرا نئجه بنزَدیلدییینی، یا دا بیر چادیرین گؤیه نئجه بنزَدیلدییینی گؤرمک اوچون، قیرقیز تورکلرینین “بوز اوی/ Boz Üy” اولاراق آدلاندیردیقلاری کئچهدن دوزلمیش چادیرلارینی تانیماق گرکیر. تاریخده کؤچَری بیر مدنیّته صاحیب اولان تورک قووملارینین بیر چوخو میلادلا برابر یئرلَشیک مدنیّته کئچرکن قیرقیز تورکلرینده کؤچَریلیک گلهنهیی گونوموزه قدر گلمیشدیر. دولاییسییلا کؤچَری مدنیّتین آیریلماز پارچاسی اولان چادیر کولتورو قیرقیزلارین سوسیو-کولتورل حیاتینا دامغاسینی وورموشدور. گؤی قوبّهیه بنزهین “بوز اوی” آدینی وئردیکلری چادیرلارینین ان تپهسینده گونَش فیگورو بولونماقدادیر. عینی فیگور بوگونکو قیرقیز بایراغی اوزرینده ده بولونماقدادیر. سوسیال و کولتورل حیاتلاری اوزرینده چوخ اؤنملی بیر یئره صاحیب اولان گونَش فیگورلو، گؤی قوبّهیه بنزهین چادیرلاری قیرقیز تورکلری سادهجه بارینما یئری اولاراق گؤرمزلر. گونوموزده، شهرلرده یئرلَشیک حیات یاشایان قیرقیز تورکلری، بیر یاخینی اؤلدویو زامان ائولرینین اؤنونه تپهسینده گونَش فیگورو اولان “بوز اوی” دئدیکلری بؤیوک بیر چادیر قورارلار و اؤلن یاخینلارینین جنازهسینی اوچ گون بویونجا او چادیردا گؤزلَدیرلر. بَلیرتدیییمیز کیمی بو چادیرلارین تپهسینده هاوالاندیرما هدفی ایله ده ایستیفادهاولونان گونَش فیگورو گؤرونمکدهدیر. گؤروندویو کیمی بو چادیرلارین سوسیال حیاتین یانیندا دینی اینانجلاردا دا یئری واردیر. اؤلن کیشینین یاخینلاری بو چادیرین اطرافیندا آغیتلار (اوخشامالار) سؤیلهیهرک آجیلارینی دیله گتیریرلر. چینلیلر بو تؤرنه “قوبّهلی اوتاغ آلتینداکی تابوت” آدینی وئریرلر. قیرقیز تؤرهسینه گؤره، قوبّهلی اوتاغ آلتینا قویولان اؤلو اوچون یاخینلاری آت، قویون و سیغیر کسیرلر. بو تؤره اسکی تورک قووملارینین هامیسیندا واردیر. بونا “یوغ تؤرَنی” ده دئییلمکدهدیر.
ضیا گؤکآلپ، اسکی بیر تورک افسانهسینده یوغ تؤرنی ایله ایلگیلی بو بیلگیلری وئرمکدهدیر: “بیلگهخان’ین یوغ’ونا چین، قیرقیز، اوتوز تاتار، دوققوز تاتار، تورکئش و ساییر میلّتلردن یوغچولار گلمیشدی. بونلار دوست خاقانلاردان بیرینی “بالبال=ماتم بایرامینین رییسی” اینتیباه ائدهرک “یوغ مراسیمی”نین ایجراسینی اونون ایدارهسینه وئریردیلر. جنازهلرین دفنینده ده، بیر سیرا مراسیم ایجرا ائدردیلر: تابوت، جنازهنین ایجتیماعی مؤوقعینی و ثروتینه گؤره آلتین، گوموش، جواهیرات، و ساییر قییمتلی شئیلرله جاریهلری برابر گیدئر، افَندیلرینین خیدمتینه اسکیسی کیمی حاضیر اولوردولار. جنازه نقل ائدیلرکن بیرچوخ قهرمان گنجلر ده بیرلیکده اولوردولار. آی گؤرونر گؤرونمز، جیلاسینلار موحاریبه مانورونا باشلارلار، آی باتینجایا قدر بو مانورلارا داوام ائدردیلر. کونلار’دا مزار یوکسلتمک عادتی یوخدور.” (Gökalp, 1976:115).
بو تؤرنده آی’ین دوغوشو و باتیشی ایله ایلگیلی اؤنملی بیر اینانجین حاکیم اولدوغونو گؤرمکدهییک.
قیرقیز و باشقا تورک قووملاریندا آی و گونَش موتیفلری:
بوتون تورک قووملارینا عایید افسانهلرده گؤی جیسیملریندن آی، گونَش و اولدوزلارلا ایلگیلی چوخ ساییدا موتیفلره راستلانماقدادیر. یاقوت تورکلرینه گؤره وئنوس و یا زوهره اولدوزو، “چوخ گؤزل بیر قیز ایمیش و اولکر اولدوزونو سئورمیش. بو ایکی سئوگیلی، گؤیده نه زامان قارشیلاشیرلارسا، قلبلریندن بؤیوک عشق و سئوگی فیرتینالاری قوپار، بو صورتله یئر اوزو قار فیرتینالاری ایچینده قالیرمیش.” یاقوتلار، پیس هاوالارین ندنینی همیشه بو سببه دایارمیشلار. بو اینانیشدا بیر گئرچک پایی دا یوخ دئییلدیر. چونکو، زوهره ایله اولکر’ین یاخینلاشما زامانی، قوزئی بؤلگهلرینده آلتینجی آیا تصادوف ائدیردی. طبیعی اولاراق بو آلتینجی آی، یاقوتلارین تقویمینه گؤره حسابلانمیش بیر چاغدیر. بو آیدا قوزئی بؤلگهلرینده، بؤیوک فیرتینالار اولوردو. قیرقیزلارا گؤره ایسه، “زوهره اولدوزو، آی’ین قیزی ایدی. اولکر ده، آیین اوغلودور.” (Ögel,1971:223).
تورک میتولوژیلرینین همن هامیسیندا آی و گونَش آراسیندا جینسیّت بلیرلهمهسی آپاریلمیش و آی’ی ائرکک، گونَش’ی ایسه دیشی اولاراق گؤسترمیشدیرلر. ضیا گؤکآلپ، یاقوت تورکلرینه عایید بیر افسانهدن بو قونونو بو شکلیده نقلائتمکدهدیر: “یاقوتلار’ا گؤره  ،  ون قیزی  ا عاشیق اولموش،   آلتایلیلار’دا  ، اوغوزلار’دا  دیر.  ، آلتایلیلار’دا  ، گؤی تورکلر’ده  ، خاقانیه تورکلرین’ده  دیر.  ، باباسی  ه دئیَر کی:
، همن سمایا چیخدی،  ون اوتاغینا گئتدی.    ،  ( Gökalp,1976:111).
گئنه ضیا گؤکآلپ، تورک میتولوژیسینه عایید اولان، “آی” موتیفینین ده ایچینده بولوندوغو “اؤکسوز قیز” افسانهسینی بو شکلیده نقلائتمکدهدیر: “بیر قیش گونو، اؤکسوز (کیمسهسیز) بیر قیز سو گتیرمهیه گئدیر. ووجودو یاری چیپلاقدی. عوریان آیاقلاری قاردان شیشمیشدی. قارنی آج ایدی. قولاقلاری سویوقدان دونموشدو. گؤزلری یاشلی ایدی. الینده دمیر بیر باکراچ (پاخیر دول) واردی. چشمهیه گئدیر. بیردنبیره بیر قاسیرغا قوپدو. آی، یوخاریداکی کؤشکوندن بو قیزا باخیردی. دئدی کی  . قیزا اورگی یاندی. قیز او سیرادا بیر چالینین (کوللوق) ایچینده یئریییردی. آی، چالییا امر ائتدی.   دئدی. درحال چالی، بیر آت اولدو، بیر یاندان گؤی آلچالدی، بیر یاندان چالی یوکسلدی. قیز باکراجی ایله برابر گؤیه گلدی.
ایندی آیین حالدان حالا کئچمهسی هئی اؤکسوز قیزین کئچیردییی سرانجاملارا تابعدیر. ایلک گئجه آی گوموش بیر یای کیمیدیر. قیز بؤیودوکچه آی دا بؤیویور. آنجاق قیز بعضاً اوتاغا گیریب، خالی توخوماغا باشلار. او زامان آی سئوگیلیسینی گؤرهبیلمهدیییندن حسرتله اوزو هیلال’ه دؤنر. بعضاً قیزین کئفی جوشاراق باکراجی ایله برابر گؤله قاچار. او زامان آی’ین اوزو بدیرلَنیر.
بوندان باشقا گؤیده بیر “آغ آیی” واردیر کی اؤکسوز قیز’ی سئودییی اوچون آی’ی توتوب بوغماق ایستهییر. آنجاق اونا گوجو یئتمیر. اییرمیبئش گون آی غالیبدیر. یالنیز اوچ گون آیی غلبه چالیر. ایشده بو زاماندیر کی آی گؤرونمور.” (Gökalp,1976:113).
بهاالدّین اؤگئل، تورک میتولوژیسی آدلی کیتابیندا بو افسانهنین منظوم بیر شکلینه یئر وئرمکدهدیر:
آناسیز بیر قیز وارمیش، سیریقلا سو داشیرمیش،
اؤگئی آنا اوزوندن، قیز صبرینی داشیرمیش.
قادین آلایلا دئرمیش، قیز بیراز گئج قالینجا:
“بؤیوک آدام اولارسان، آی گون سنی آلینجا!”
قیز گئجه سووا گئتمیش، دوعا ائتمیش کؤنلونجه،
آی هَمَن یئره ائنمیش، قیزی یئرده گؤرونجه،
قیز ساخلانمیش قورخویلا، بیر فوندانین دیبینه، (فوندا: سوپورگه اوتو)
آلمیش قیزی فوندایلا، آی گؤتورموش ائوینه. (Ögel,1971:176)
هر ایکی افسانهده ده “آی و گونَش” موتیفلرینین تورک میتولوژیسیندهکی یئرینی گؤرمک مومکوندور. قیرقیزلارین دا ایچینده اولدوغو تورک تاریخینین داستان و مَثَللر دؤنمینه عایید بو افسانهلرده، یاخین تاریخه عایید قیرقیز افسانهلریندهکی رئالیزم اؤزللیکلری بولونماماقدادیر. آنجاق، ضیا گؤکآلپ’دان دینلهدیییمیز افسانهلر، افسانهلرین کاراکتریستیک اؤزللییی آچیسیندان (زاویهسیندن) داها اوریژینالدیر.
بهاالدّین اؤگئل، تورک میتولوژیسینده “گونَش و آی” موتیفلری ایله ایلگیلی چوخ چئشیتلی افسانهلره توخونماقدادیر. تورک میتولوژیسینده گونَش، اؤنجهلری داها بؤیوک بیر اؤنَمه صاحیبدی. م.س.۷۶۳’ده اویغورلار “مانی” مذهبینی قبول ائدینجه، یاواش یاواش “آی” دا بؤیوک بیر اؤنم قازانماغا باشلامیشدیر. بونونلا برابر بؤیوک هون دؤولتی زامانیندا، هم گونَش و هم ده آیا، آیری آیری سایغی گؤستریلدیکدن سونرا، قوربانلار کسیلدییینی ده بیلیریک. “تورکلرده گونَش دوغونون، آی دا باتینین سمبولو ایدیلر.” طبیعی اولاراق زامان زامان، بوتون بو دوشونجه دوزنلری دییشمیشلر. مثلاً، تئلئوت تورکلرینه عایید بیر افسانهده، “آی قوزئیین و گونَش ده، گونئیین سمبولو ایدیلر.” بو یؤنَلمه، گؤیون ان اوست قاتیندا دوران “گؤی قارتالی” نین دوروشونا گؤره یاپیلمیشدی. سؤیلندییینه گؤره، “بو قارتالین سول قانادی آیی، ساغ قانادی دا گونَشی اؤرتووردو.” بو دوروما گؤره قارتالین باشینین دوغویا باخماسی گرکیردی. بو دوروش دا، تورک میتولوژیسینه اویغون بیر یؤنلمه ایدی. گئنه عینی افسانهیه گؤره آی، قارانلیقلار و گئجهلر دیاری اولان قوزئیین؛ گونَش ده آیدینلیغین حؤکوم سوردویو و گوندوزلر دیاری اولان گونئیین سمبولو ایدیلر. (Ögel,1971:168).
گونَش و آی’لا ایلگیلی ساییسیز افسانهلرین اولدوغو عومومی تورک میتولوژیسی تاریخین بیلینمهین دؤنمیندن اعتیباراً ایکی قوروپدا دیَرلندیریلمکدهدیر. بورادا، قیرقیزلارین دا ایچینده اولدوغو آلتای تورکلرینه عایید افسانهلره اؤنجهلیکله یئر وئرمک ایستهییریک.
آلتای تورکلرینه گؤره، “بؤیوک تانری اولگئن، آی ایله گونَشه توخونان بیر داغدا اوتوروردو. (بعضی حیکایهلره گؤره ایسه) تانری اولگئن، آی ایله گونَشین داها دا اؤتهلرینده ایدی. اونون تاختی، چوخ اوزاقلارداکی اولدوزلار اوزرینده قورولموشدو. اساساً، آی و گونَشی یارادان دا، گئنه تانری اولگئن ایدی.
(آلتای تورکلرینه گؤره،) گونَشین قیرینتیلاریندان مئیدانا گلمیش و اینسانلارا دایماً یاخشیلیق گتیرن، بیر تانری دا واردی. بو تانرینین آدی “سویلا/Suyla” ایدی. بو تانری، اینسانلاری دایماً قورور و اونلارین، گؤی آلتیندا راحات و حوضور ایچینده یاشامالارینی ساغلاردی.” (Ögel,1971:170).
منظوم اولاراق آنلادیلان بیر باشقا افسانهده ایسه آی’ین دییشیک حئیوانلار طرفیندن یئنیلدییی آنلادیلماقدادیر:
آی هر دولاندیقجا قوردلار آییلار یئرمیش،
آی آزاجیق قالدیقجا، قورد آییلار گئدرمیش.
آی گئدر بیر آی یاتار، یاراسینی سارارمیش،
یاخشیلاشدیقجا چیخار، گئنه گؤیده پارلارمیش.
آیی، قوردلار یاخالار، ایییجه بیر یولارمیش،
آی گئنه گئدیب یاتار، یاراسی قان دولارمیش.
بو اینانیش، اورتاآسیا و سیبیریا’دا چوخ یاییلمیشدیر. آنجاق هر قووم، بو آیین یئنیش و پارچالانیشینی، اؤز قوتسال حئیوانلارینا گؤردوروردو. (Ögel,1971:177).
بهاالدّین اؤگئل، تورک میتولوژیسینی؛ یاقوت تورکلرینه عایید و آلتای تورکلرینه عایید اولماق اوزره ایکی قوروپدا توپلاماقدادیر. بیلیندییی اوزره تورکلرین یاقوت و چوواش قولو تاریخین بیلینمهین زامانلاریندا آیریلمیشدیر. آلتای تورکلری ایسه بیلینن تاریخ ایچینده قیپچاق-قیرقیز، قازاق، اؤزبک، تاتار، تورکمن و.س. آدلارییلا دییشیک قوللارا آیریلمیشدیر. قیرقیزلارین دا ایچینده اولدوغو آلتای تورکلرینه عایید افسانهلر بیلینن تاریخی دؤنملره عاییددیر.
قیرقیزلارین دینی دوشونجهلرینده طبیعت کولتو ده یئر آلمیشدیر. بو دوشونجهلردن ان اسکی و طبیعت کولتویله دوغرودان باغلانتیلی اولان “تئنری” دوشونجهسیدیر. قیرقیز، ان چتین گونلرده هر زامان تانرییا سسلنمیش و “Tenir koldoy kör! Tenir calgay kör (تانری یاردیم ائت! تانری باغیشلا!) شکلینده یآخارمیش و “تئنگیر اورسون! (تانری وورسون!)” شکلینده ده بددوعا (قارغیش) ائتمیشدیر. گنجلری تقدیس ائدرکن و یا بیر کیمسهیه تشکّور ایفاده ائدرکن: “تئنگیر جالگارسین! (تانری باغیشلاسین)” دئمیشدیر.
“ماناس” داستانیندا “تؤبؤسو آچیق کؤک اورسون! تؤشو توکتوو جئر اورسون!” (تپهسی آچیق گؤی وورسون! گؤکسو قیللی یئر وورسون!) شکلینده بیر بددوعا بولونماقدادیر.
قیرقیزلار “آی” و “اولدوزلاری” گؤی اوزونون پارچالاری اولاراق گؤرمکده، بعضی گیزلی اینانجلارا گؤره ده آیا و اولدوزلارا تاپماقدادیرلار.
چ.چ. ولیخانوو’ا گؤرئ: “قازاقلار اودا، آیا، اولدوزلارا تاپینیردیلار” (Valihanov, Sobr. Soç. V.Pyati Tomah, c.l:370). دولاییسییلا چ. ولیخانوو’ون وئردییی معلوماتلار قیرقیزلار اوچون ده کئچرلیدیر. اونا گؤره؛ “آی، بلکه تانریدیر. قیرقیزلار، یئنی آیی گؤرونجه سالاملارلار و ائرتهسی گون سالاملادیقلاری یئردهکی اوتلاری توپلاییپ ائوه گئدینجه اودا آتارلار. قیرقیزلارا گؤره، آیدا بیر یاشلی قادین واردیر. اونلار آیا اوزون زامان باخمازلار. اگر بآخارلارسا آیدا اولان بو یاشلی قادینین آیا باخانین کیرپیکلرینی سایاجاغینی و بئلهجه کیرپیکلری ساییلانین اؤلهجگینه اینانیرلار. گئنلده آی حاقّیندا سایغیلی بیر ایفاده قوللانیرلار.( Valihanov, a.g.e. s.479). قیرقیزلار، یاتارکن باشلارینی آچیق بوراخمازدیلار. ائله اولورسا، او زامان آیداکی “یاشلی قادین” باشداکی ساچلاری سایابیلر. ساچلاری ساییلابیلن کیشینین ده اؤلهجگینه اینانیلیردی. ف.پویارکوو’ا گؤره “هر قیرقیز آیی گؤرونجه باتا یاپاردی (دوعا ائدردی). (Payarkov, 1900:32).
قیرقیزلار، آیین، شفالی بیر گوجه صاحیب اولدوغونا دا اینانیردیلار. اؤزللیکله، ناسیرین (دؤیهنک، قابار، پیچیلقان) یوخ ائدیلمهسی اوچون گؤی یا دا لاجورد قوماش پارچاسی آلینیر آیی گؤرهبیلهجک آنجاق ایسسیز بیر یئره قویولوردو. بیر نئچه گون سونرا بو قوماشلا ناسیر سیلینیر و گونَش باتدیغی زامان تارلایا آتیلیردی. نه زامان رنگی سولارسا ناسیرین یوخ اولاجاغینا اینانیلیردی. (Poleviye , ?:78).
سونوچ:
گؤروندویو کیمی، آی و گونَش موتیفلرینین تورک میتولوژیسینین ایچینده اؤنملی بیر یئره صاحیب اولدوغونا دایر یوزلرجه افسانه واردیر. تورکلرین، آلتای قولونا منسوب اولان قیرقیز تورکلرینده آی و گونَش موتیفلری، سوسیال و سیاسی حیاتین دا سیمگهسی حالینه گلمیشدیر. یوزایللردیر بوزقیرین و دولاییسییلا تورک کولتورونون آیریلماز پارچاسی حالینه گلن گؤی قوبّهلی چادیر، قیرقیز تورکلرینده اوبا، ائو معناسینا گلن “بوز اوی/Boz Üy” آدینی آلمیشدیر. بوز اوی، گؤی قوبّهلی و ان تپهسینده “توندوک/Tündük” آدی وئریلن گونَش فیگورلو چادیر، بوزقیر حیاتینین ائتکین اولدوغو قیرقیزلاردا سوسیال حیاتین آیریلماز پارچاسیدیر. حیاتینین بؤیوک بیر قیسمینی داغلاردا، بوزقیرلاردا کئچیرن قیرقیز اینسانینین باریناغی، ائوی، قیل کئچهدن یاپیلان گؤی قوبّهلی چادیرلاردیر. اسکی تورکلرده “یورد” آدی وئریلن، گونوموز قیرقیزلاریندا ایسه ائو معناسینا گلن “اوبا” یا دا “بوز اوی” آدی وئریلن بو چادیرلارین ان کاراکتئریستیک اؤزللییی، تپهسینده هاوالاندیرما هدفلی ده ایستیفاده اولونان “توندوک” آدی وئریلن گونَش فیگورودور. بوراداکی گونَش فیگورو دار آنلامدا بابا ائوی، گئنیش آنلامدا دا ائورنی (کایناتی) تمثیل ائتمکدهدیر. بوگون، شهرلرده یئرلَشیک مدنیّته کئچن قیرقیزلار، جنازهلرینی، بینالارینین اؤنونه قوردوقلاری گونَش فیگورلو، گؤی قوبّهلی چادیرلارینین ایچینده اوچ گون بویونجا گؤزلتمکده و گئنه یانینا قوردوقلاری باشقا چادیرلاردا، جنازه مراسیمی گئرچکلشدیریلمکدهدیر.
قیرقیزلارین سوسیال حیاتیندا بو دئنلی (درجه) یئر آلان گؤی قوبّهلی چادیرلارداکی گونَش فیگورو، عینی شکلیده سیاسی سمبولو اولان بایراقلارینین اوزرینده ده یئرینی آلمیشدیر. بایراغین اوزرینده یئر آلان گونَش فیگوروندان یانسییان قیرخ ایشیق دا، قیرقیزلارین قیرخ اورووسونو (بویونو) تمثیل ائتمکدهدیر. آیریجا گونَشین قیرمیزی رنگی جسارتی و ماناس’ین بایراغینی سمبولیزه ائتمکدهدیر.
گئنه یوخاریدا بَلیرتیلدییی کیمی، “آی” موتیفی ده قیرقیز افسانهلرینده اؤنملی بیر یئره صاحیبدیر. گونوموزده، قیرقیز مزارلارینین اوزرینده و بعضی ائولرین چاتیلاریندا هیلال شکلینده آی موتیفلری بولونماقدادیر. بورالاردا ایستیفاده اولونان هیلال بیچیمیندهکی آی موتیفلرینین چوخونلوقلا ایسلامیّت’ی تمثیل ائتدییی بیلینمکله برابر، بو موتیفلرین بیر قیسمینین ده اسکی تورک دینی شامانیزمین تأثیری ایله مزار اوستلری و ائو چاتیلاریندا گؤروندویونه اینانیلماقدادیر.
*سینولوق: قونو اولاراق چین ایله ایلگیلی بیلگیلری (دیل، اویغارلیق، تاریخ) اله آلان فیلولوژی.
*ایللیک: سالنامه
قایناقلار:
۱-Erdem, Mustafa “Kırgız Türkleri” Asam yayınları, Ankara-2000
2-Barthold, W, “Kırgızdar” cilt.ll, Bişkek-1993
3-Baycigitov, Kalıbek “Kırgız Miftleri, Ulumıştarı Cana Legandaları, Frunze-1985
4-Gökalp, Ziya “Türk Medeniyeti Tarihi” Kültür Batanlığı Yayınları, ۱۹۷۶-Ankara
5-Ögel, Bahaeddin “Türk Mitolojisi” M.E.B. 1971-İstanbul
6-Valihanoو, Ç.Ç. “Sabr Soç v Pyati Tomah”
۷-Payarkov, F. “Kara Kırgızs Legandıkiye Skazki İveroوaniye, 1900-Leningrad
(اویغونلاشدیران: علی محمد خلفی زنگیر)
سعدالدین قوچ
حاجتتپه اونیوئرسیتهسی
ادبیات فاکولتهسی اؤیرتیم ائلئمانی
قیرقیزیستان میلّی دؤولت اونیوئرسیتهسی
دوکتورا اؤیرنجیسی


c: text/html

text:
اشعارحاج انور (ره)]شهادت حضرت علی اصغر ع
حرمله ایری کماندا دوز اوخا ویردی مکان
ایتدی اوچ پر تیکانا غنچه نوبازی نشان
او قوی دست چکوب شدت قهریله کمان
اوخ یولا دوشدی هوا اوسته مسیرین تاپدی
عجلیله صود اسیرین سو اسیرین تاپدی
ساغر صبری او پیکان عداوت جالادی
دگدی نازک بوغازا شاه رگین پارچالادی
دئین اولمادی بیر آز رحم ایله دلسیز بالادی
سن که بو حالتیله پارچالادون آی پاراسین
عمه سی نه آناسی باغلیا بیلمز یاراسین
دم فولادیله یوخ نسبتی ریحان ترون
آدون اوخدور ولی خنجر کیمی واردور کسرون
اوچ یره بولدی بوغازین بونون اوچ تیزپرون
خوار اولیدی سنی گل برگنون اوسته آتانی
دیجگین یاره لدون هم بالانی هم آتانی
آغ گیندیردی گوزل اوغلونا بیچاره رباب
سو تمناسینه گوندردی ئورکده تب و تاب
قلب زهرانی ایدیب حرمله نون ظلمی کباب
جان ویرن وقته او دلسیز بالانین چمکی نازین
گوزلرین باغلادی اول صورا اوپدی بوغازین
دگدی اوخ اسدی او طفلین چنه سی هم بدنی
سوز بیله گلدی ندوم ایلمه تنقید منی
ساده تشبیه وروم حالی ایدیم درده سنی
دوشدی نه حاله خبر آلما ربابون چیچیگی
تیز قیچیله تصور ایله نازک ایپگی
لاله مثلی بویادی دوشلوگون آخدوقجا قانی
مرغ بسمل کیمی مظلوم بالانون چخدی جانی
باغبان چکدی گلون اوستن او اوچ پر تیکانی
دئدی اوغلوم سنه اوخ خوان جفادن پایئمش
بو فنا دهرده عمرون ایله آلتی آیئمش
پهلوان ئولدورن اوخ دگدی یازیق بیر اوشاقا
نرم و نازک بوغازی آچدی قولاقدان قولاقا
نه پذیرائیدی بو حرمله ایتدی قوناقا
حقی واردور آنووین باخدیقیجا قلبی یانا
اللریم اوسته جنازون گیدیم ایندی هایانا
قاتلون قوشدی سنون یاسووی اکبر یاسینا
بیر نفر حالی اولان یوخ اورگیم احساسنا
خبرون یوخدی نجه دوشموشم اوز دالداسینا
خاریله برگ گلی پارچالیان اولسون خوار
حلقوین یارسینی گورسه رقیم قورخار
بیله یاتدون بالا یوخ بیرده آیلماق هوسون
کسلوب برده اوجالماز نه سیزیلتون نه سسون
لبلرون گلدی ، نیه گلدی باتاندا نفسون
متبسم دوداقون محنتوی آندیردی
گولمگون آغلاماقوندان منی چوخ یاندیردی
سنسا گل بوته سی ، اوستوندن اولار آویزان
بوینون اوستونده باشون قالدی ایله نامیزان
ایتدی اوخ تازه آچان غنچه نی شبنم ریزان
قاره سی سوزدی گوزل گوزلرینون قالدی آغی
یل کچرتدی ایله بیل شعله سی آز بیر چراغی
اکبرین درد و غمیندن چتین اولدی محنون
قرمزی لاله سی وار سن کیمی هانسی چمنون
خوردا سید یاشلون قرمز اولوب باشدا سنون
پر طاووس مثالی بزنوب قول قانادون
ایدورم بوسه لبوندن قالا آغزیمدا دادون
اولمیوب هیچ ملر آهو بیله صیاده دچار
گیت بو باغلی بلگون بندینی حورالر آچار
صدمه یتسه قفسه قوش پر آچار ، فوری اوچار
سیندی جسمون قفسی سد حیاتی یخدی
جان قوشون شهپر آچوبدور بو غازیندان چخدی
حاج انور_اردبیلی
گلچین اشعار و نوحه های استادشهریار
گلچین اشعار و نوحه های انور اردبیلی
حاج حسین غفاری اردبیلی متخلص به ( غفاری )
سی ,اوخ ,ایله ,بو ,بیر ,اوچ ,علی اصغر ,اصغر ع ,اشعارحاج انور ,حضرت علی ,اوچ پر

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
`ترامپ ناتو ایجلاسی` نتیجهلر
خبرلر [1197]
- سوئد باشباخانی: تورکیه ایله ائدیلن آنلاشمایا عمل ائدهجهییک
- اردوغان: یانلیشلاری اولسا، لازیم اولانی ائدریک
- لاوروو: ناتونون فعالیتلریندن جدی شکیلده قایغیلیییق
- سوئد باشباخانی آندرسون: تورکیه ایله ائدیلن آنلاشمانین آرخاسینداییق
- اردوغان، بایدن ایله گؤروشدو
- تورکیه، سوئد و فنلاند آراسیندا اوچلو آنلاشما ایمضالاندی
- اردوغان: تورکیهنین گوونلیک قایغیلارینی نظره آلمالیدیرلار
- اردوغان، باخانلار قورولو توپلانتیسیندان سونرا آچیقلامالار وئردی
- استولتنبرگ: سوئد و فنلاند تۆرکیهنین قایغیلارینی نظره آلمالیدیر
- رئیسی-لاوروو گؤروشمهسیندن آیرینتیلار
- ترامپ: بایدن اؤلکهنی دونیا ساواشینا آپاریر
- سانا مارین: "پروبلئمین ناتو ساممیتینه قدر حل اولوناجاغینا اینانیرام"
- قالین: سوئد و فنلاند ملموس آددیم آتمالی
- تورکیه، فینلاندیا و سوئد آراسیندا ناتو دانیشیقلاری بو گون ده داوام ائدهجک
- ناتودان تورکیه آچیقلاماسی
- مولود چاووش اوغلو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا-نین سوئد-دهکی فعالیت لرلرینه توخونوب
- پئسکوو: روسیا، بالتیک اؤلکهلری و فنلاند اوچون تهدید دئییل
- سالیوان: فنلاند و سوئدین ناتویا عضو اولماسینی گؤزلهییرم
- آکار بروکسلده
- مولود چاووش اوغلو فینلاندیا و سوئد-دن یازیلی جاواب گؤزلهدیکلرینی بیلدیریب
- G-20 ایجلاسی باشلادی
- تورک اوچاغی، ناتو اوچاغینا هاوادا یاناجاق دولدوردو
- ناتو، بؤیوک بیر دییشیمین باشلانقیجیندا
- ترامپ، کیم ایله گؤروشدو
- روسیا ناتو اوچون بیرباشا تهدیددیر
- ترامپ ماسکلاری ساتیشیندا آرتیش
- ترامپ عراقدا
- ترامپ ایرانا هوجوم ائدر می؟
- جمهور باشقانی اردوغان ایله ترامپ واشینگتن-دا گوروشدولر
- جمهور باشقانی اردوغانین ترامپا ایزلتدیگی ویدئو
- جمهور باشقانی اردوغان ایله ترامپ آراسیندا تلفون دانیشغی اولوب
- آمریکانین یئنی باشقانی ترامپ اولدو
- فیلیسطین ایسرایل و امریکا ایله بوتون علاقهلرینی کسدی
- گوندم باشلیق لاری 22 اوکتبر
- دونالد ترامپ، سعودی عربیستانستانلا تیجارت آنلاشمالارا دوام ائتدهجکلرینی دئییب


text:
حسن مجیدزاده ساوالان
چونکی شاعر “بیر عائلهنین فاجعهسینی تاریخ بویو بیر-بیرینی عوض ائدن قانلی اشغالچی محاربهلری، تالان و وحشیلیکلری نتیجهسینده وطنه اوز وئرن فلاکت کیمی معنالاندیرمیشدیر. زحمتکش انسانا خاص اولان اخلاقی گؤزللیک ائلین هئچ بیر زامان اهمیتینی ایتیرمهیهجک عادت-عنعنهلری وطنپرورلیک، امکسئورلیک کیمی معنوی کیفیتلر اثرده هم عالمانه، هم ده شاعرانه افادهسینی تاپمیشدیر”.
البته، ساوالان اؤز قهرمانلاریندا گؤردوگو گؤزل اخلاقی جهتلری، کاراکتئر جیزگیلری اصیل-کؤکونه، تاریخی کیملیگینه سیخ باغلی اولان خالقا مخصوص معنوی کیفیتلر کیمی قیمتلندیریر.
و بو پوئمادان دا گؤروندوگو کیمی شاعرین وطنداشلیق موقعی، ائل-اوبایا، باغریندان قوپدوغو خالقا صداقتلی اولاد محبّتینین تظاهرودور. اونون یاراتدیغی بدیعی قهرمانلار گولنار، سلطان، سارا، خان چوبان اصیل-نجابتینه سوی-کؤکونه، آنا وطنه صادق انسانلار وطنداشلاردیر.
ساوالانین “باهار بایرامی” پوئماسی دا دؤورونون اجتماعی روحونون بدیعی درکینی اؤزونده احتوا ائدیر. پوئمادا اوتوپیک احوال-روحیه یوخدور طبیعی، بلکه ده اوخوجولارین اکثریتی مؤلفین چتین شرایطده آزاد محیطدن یازماسینی و آزادلیغی آرزولاماسینی یالنیز آرزو، خوش بیر خیال کیمی باشا دوشه بیلر، اما شاعرین نظرینده اوخوجونون گلدیگی قناعت هئچ ده گئرچک مقام کیمی تظاهر ائده بیلمز. چونکی او دؤور شاعرلرینین هر بیری مبارزه روحونون سوندا انقلابلا نتیجهلندیگینی اؤز گؤزلری ایله گؤرموشلر.
اونا گؤره ده اوتایدا یاشاییب-یاراتمیش بوتون شاعرلرین قلم نمونهلری گئرچک حیاتین ان چتین مقاملارینی ایناندیریجی شکیلده، آیدین عکس ائتدیرمیشلر.
“باهار بایرامی” پوئماسیندا ساوالانین صنعتکارلیق مهارتی بیر داها اؤزونو گؤستریر. مئتافوریک خصوصیتلرین قاباریقلیغی ایله سئچیلن اثرده بدیعی تصویر واسطهلریندن خصوصیله مجازلاردان، مودریک کلاملاردان آتالار سؤزلریندن ده یئرلی-یئرینده استفاده اولونماسی فکرین داها تأثیرلی افادهسینه خدمت ائدیر:
قیزیل گونش ایشیق سالیب، مین چیچکله گلیب باهار.آتالاردان بیر سؤز قالیب: “هر گئجهنین گوندوزو وار”.و یاخود: آتالار دا بؤیله دئییب: “یاخشیدان یاخشیلیق تؤرر”.سن ائللری آغیرلاسان
اؤز ائلین ده حؤرمت گؤرر.شاعرین “دینله گلین قایاسی” و “آپاردی سئللر سارانی” پوئمالاریندا فولکلور اینجیلرینین معیار و اؤلچولرینی معین ائتمکده اوخوجو چتینلیک چکمیر.ساوالان و قلمداشلاری دریندن درک ائدیردیلر کی آذربایجان ادبیاتینین گوجلنمهسی اورادا ملّی اینتئللئکتوال شعورون گوجلنمهسینه جدی تکان وئرهجک، خوشبختلیگه قوووشماق آرزوسونا خالق بیر آز داها یاخینلاشاجاقدیر.دیلینی، ائلینی دینینی سئون، بو مقدسلیکلرین دگرینی، قدرینی بیلن و قلمیله اونلارین کئشیگینده دوران ساوالان یاراتدیغی ضعیف و یا گوجلو اثرلرینده خالق ادبیاتینا، فولکلورا، افسانه و روایتلره مراجعت ائتمکله گؤستریر کی، اونون قلبی یوکسک بدیعی هم ده چوخ مهم تاریخی، اجتماعی-سیاسی اهمیتی اولان آذربایجان خالق یارادیجیلیغینا محبّتله بویابوی دولودور.
بو محبّتین دیکتهسیله حسن مجیدزاده ساوالان “آپاردی سئللر سارانی”، “دیوان حبیبی”، “علی آغا واحدین دیوانی”، “تورک ماهنیلاری (ایکی جلدده)” کتابلارینی آرایا-عرصهیه گتیرمیش محمد فضولینین “حدیقه السعدا” اثرینی معاصر الفبایا چئویرمیش، “نهج البلاغه”نی ایسه معاصر الفبا ایله ییغاراق ترتیباتینی وئرمیشدیر. ائسمیرا شوکورووا
نوشته شده توسط admin در شنبه, ۰۶ مهر ۱۳۹۲ ساعت ۱۰:۲۷ ق.ظ


text:
آناما مغلوب اولان ساچلاریم / سئوينج إلسئوَر
“ساغ آغا، ساچ آغا، سنی چاغيرير…”
ننـهم هر آدديميندا دوداغینين آلتينـدا غريبه دوعالار اوخويار، سحر-آخشام زومزومه إدَردی. جومـا آخشاملاری بيشيريلـَن يئمکلردن دادماغا اؤلولری دعوت إدردی. بونو خوصوصی دوعالار’لا إدَردی. قوهوملاردان کيمين’سه باشی آغريـيير، اوشودور، قيزديرير، خستهحال اولوردو’سا، ننـهم دئييردی، اونو کيمين’سه روحو توتوب. چؤرک و دوز گؤتورَردی، چؤرهگی تام اورتادان بؤلوب قوياردی بير مَندیلین اوستونـه. دوزو دا ايکیيـه بؤلونموش چؤرهگين آراسینـا. سونرا دا قويروغوندان ايپ’له باغلاديغی قاشيغی دوز-چؤرهگين اوستونده ساخلاياراق دوداغینين آلتيندا دانيشاردی. آخيردا دا هوندوردن گاه اؤلنلـَرين، گاه چئشیتلی يئمکلـَرين آدينی ساياردی. قاشيق هانسی’سا خؤرهگين آدی گلـَنده سئوينجهگـه دوشوب يئللـَنمهگه باشلاری. ننـهم اونـدا خستهلهنـَن آداما دئيردی کی، سنی فيلان آدامين روحو توتوب. اورهگی ده فيلان يئمهگی ايستهيير. اونون روحو عشقينه بو يئمکدن بير قازان آسمالیسان! بو، دئيهسَن خستهلـَره ياخشی إتگی گؤرسهدیردی. چونکی روح توتما مسألهسينه گؤره بيزيم إويميزه آخيشان آداملارين سايی گونـدن-گونـه آرتيردی.
ننـهم ساچلاريمی دارايا-دارايا بئله اوخوياردی: “ساچ آغا، ساچ آغا، سنی چاغيرير گ… آغا!..”بو کيچيک و قديم ماهنی’يلا ننـهم ساچلاريمی اوزانماغا هَوَسلَنديرَردی.
جاوانليقدا اؤزونون نئجه قالين ساچلاری اولدوغوندان دانيشاردی. باش بارماغينی او بیری بارماقلاريندان باجارديغی قدر چوخ آرالاييب گؤرسهدیردی: “جاوانليقدا ساچيمی باخ بو إنـده هؤرَرديم…”
بابام رحمته گئدندن سونرا ساچينی اوشاقلارینين يولوندا سوپورگه إلهمـهگيندن دانيشاردی. سونوجـدا ساچلاری قوجالميش، قاباقکی گوجونو، طراوتينی ايتيرميشديلر. آمـا ننـهم يئنه ده ساچلارينی قارشیسینـا تؤکوب داراماغی، هؤرمهگی سئوَردی. ساچلارينی هؤروب قييمتلی خزينه کيمی يايليغینين آلتيندا گيزلهيـَردی. گيزلت’سه ده، اوزه چيخارما’سا دا، اونلار’لا اؤيونرَدی. ننـهم هؤروکلردن دانيشاندا دئييردی کی، قيز اولاندا ساچلارينی قوشا هؤرورموش، إولـهنَنـدن سونرا تک. من ايندی ده بيلميرم بونون بير معناسی وارمی؟ بلکه ده وارميش…
آناما ایذین وئرميردی کی، ساچلاريمی کسديرسين. آنامين اؤز ساچلاری بوينونون آرخاسيندان ايدی. هئچ واخت اوزانميردی. بير بالاجا اوزانان کيمی آنام ساچ اوستاسینين يانينا قاچير، ساچلارينی ووردوروب بوينونون ديبينـه قويوردو. دوشونوردو کی، ساچلار چاغداش قادينلارا مانع اولور. گوندوزلـَر ايشلهييردی، ايشدن گلـَنده إوده إو ايشلرينی گؤروردو. ساچلار اؤزَل قوللوق طلب ائلهديگيندن آنام اونلاردان جانينی قورتارماغا اوستونلوک وئريردی.
آنامين آجيغینـا ننـهم ساچلاریمين اوزانماسی اوچون دوعالار اوخويور، ساچلاريمی سود’له، آيران’لا يويوردو. إويميزده أت بيشنده ننـهم قازانين ايچيندن ساققيز کيمی چئينهنـَن تيکهنی چيخاريب منيم بوشقابيما قويوردو. همين تيکهيـه ساچ اوزادان دئييردی. دئمک کی إلـه بو ساچ اوزادانی چوخ يئيـَن قيزين ساچلاری اوزون اولوردو. ننـهم او تيکهنی هئچ کيمه وئرمـَزدی، سَهودَن باشقاسینين قابینـا دوشوب’سه، أليندن آليب منه وئريردی. همين غريبه تيکهنين دادی أتدن فرقلی ايدی. آرتيق اونو يئمهگـه اؤيرَنميشديم و منه دادلی گليردی.
هر سحر مکتبه گئدنده ساچلاريمی آنام دارايير، کئچی بوينوزلارینـا اوخشايان فورمادا ييغير، آغ لئنتلـَر ووروردو. هر دفعه ده گؤز ياشلارینـا بوغولوردوم. چونکی آنـام سانکی بوتون حيرصينی-هيککهسينی منيم زاواللی ساچلاريمدان چيخيردی. اؤزلجهسینه ننـهم’له ديلـلهشَنده، آتام’لا سؤزو اولاندا ساچلاريمی داها چوخ يولوشدوروردو. ساچلاريمی کئچی کيمی ييغاندان سونرا ووردوغو لئنتين مؤحکـَم اولوب-اولماديغينی يوخلاماق اوچون بير ده بـَرک دارتيردی”بوينوزلاريمی”… اوندا لاپ ايمانيم يانيردی! آنـامين قورخوسوندان قيشقيرمير، جيگيلدهييرديم.
دفعهلـَر’له ساچلاریمين اوستونده إوده سؤز-صؤحبت دوشموشدو. آنام دئييردی کی، هر سحر ساچلاريمی ييغاندا اونا کونسئرت وئريرم، گـَرَک ساچلاريم کسيلـه. آمـا ننـهم کيمسهنين ساچلاريما ياخين دوشمهگينه ايمکان وئرميردی.
ننـهم ساچلاريما خينـا قوياندا آنام لاپ عصبلـهشيردي. آنام خينايا نيفرت إديردی. قيسا ساچلارينی ساریيـا بوياميشدی. خينانی ايسه “قوجا مالی” ساييردی. ننـهم’سه ايصرار ائديردی کی، خينا ساچلاری جانلانديرير، قوووتلـَنديرير، أن أساسی دورومـدو.
حتّی اوکرايندان قوناق گلـَن داييم قيزلاريندان باشيما بيت کئچـَندَن سونرا دا ننـهم ساچلاريمين کسيلمـهسينه قارشی چيخدی. داييم اؤز آروادی ايله بوشانما زامانیندا ایدی. ايکی قيزينی “قوناق آپارماق” آدی ایلا اوکرايندان قاچيرتميشدی، اوشاقلاری آروادینـا وئرمـَک فيکری يوخ ايدی. اوشاقلار بيزيم ياشاديغيميز رايونـدا(منطقه) مکتـَبه گئتمهگـه باشلاميشديـلار، آنا بابام گيلـده قاليرديلار. تئز-تئز بيزه گـَليرديلـَر، يا دا بيز بابامگيلـه گئديرديک. بو قيزلار ساچلاريندا گـَتيرديکلـَری بيتی إوده هامینين باشینـا سالميشديـلار. نـه قـَدَر قورونماغا چاليشسام دا، بيت منيم ده باشيما دوشدو. بيت شامپولارینين، حتّی عادی شامپو و صابینلارين تاپيلماديغی دؤور ايدی. چؤرَک تاپيلميردی، او کی قالا شامپو اولا. باشيميزي پالتار صابینی ايله يويوردوق.
آنـام دئيينـه-دئيينـه ساچلاريمی نـَفتلـهيير، قاباغيما آغ مـَلهفـه سَرير، دارايير، دارايير، داراييردی. آمـا بيت قورتارميردی کی، قورتارميردی. بوتون گونو أليم باشيمـدا قالميشدی. بيت سيرکـهلرينی توتوب ديرناقلاريمين آراسيندا پارتلادير، آنـامين عصبلـَرينی پوزوردوم.سيرکهلر پارتلاديقجـا اونلاردان ماراقلی سَس چيخيردی، خوشومـا گـَليردی. يامان أيلـَنجـهلی ايدی.
آنـام منی هاردا توتسا، باشيمی ديزلـَرینين اوستونه قويوب بيتلهييردی. آخيردا بيتی إوده هامینين باشينا سالديم. قارداشلاريمی کئچـَل إلـهديلـَر. آنامين ساچلاری قيسا ايدی، اونون ساچلاری تميزلـَندی. قالديق ننـهم’له من.
ننـهم قفيل خستهلـَندی و اؤلـوم ياتاغینـا دوشـدو. اؤلـهنهجـَن ساچلاريندان بيت تميزلـَنمهدی. بیبیلـَريم ييغيلديـلار، ننـهمين ساچلارينی نـَفتلـهديلـَر، داراديـلار. اوندا سوچلولوق دویغوسو حاکيم کـَسيلدی بالاجا قلبيمـه. ننـهم ساچلارينی چوخ سئويردی.
ننـهمين قيرخی چيخاندان سونرا آنـام منی اؤز ساچ اوستاسینـا آپاردی، ساچلاريمی ديبـدَن کـَسديردی. من ننـهمين ايللـَر’له قورودوغو، اوستونه أسديگی ساچلاريمی قورويا بيلمهديم. سونرا منيم اوچون داها فرقی يوخ ايدی. ساچلاريم گاه اوزانيردی، گاه کـَسديريرديم، چئشیتلی فورمالارا سالديريرديم.
ساچلاريم اوغروندا گئـدَن ساواشدا ننـهم آناما مغلوب اولدو. آما هردَن منه إلـه گـَلير کی، ساچلاريمی قوروسايديم، هر شئی باشقا جور اولاجاقدی. آيری بير قادين اولاجاقديم، کيم بيلير…
سئوينج إلسئوَر
کؤچوروب اویغونلاشدیران: آیهان میانالی
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
بیر آنی-بیر حیکایه / آجیلی-شیرینلی بیر خاطره / ذکیه ذولفقاری
ایکی ایل اؤنجه بیر خستهلیکدن دولایی، تهرانـدا عملیات اولدوم. موعالجهنین دوامینا حکیملرین مصلحتی ایله تورکیهیه گئتملی اولدوم.
تبریزدن ایزمیره دیرک گئدیش اوچاق اولمادیغیندان بیز رازی سرحدیندن دولموشلارلا هاوا آلانینا گئدیب، اورادان اوچاق’لا ایزمیره ساری یوللاناجاقدیق . تلمتلسیک اوغلوم’لا بلیط زاد ألده إدیب، دؤهتور سندلری’له یولا دوشدوک. دؤهتورون تاپشیریغی ایلا معالجه تئز باشلانمالی ایدی.
سرحدی کئچیب دولموشـدا اوتوردوق. دولموشـدا مسافر آز اولدوغوندا چوخلو گؤزلهمهلی اولدوق. بیزی استرس-اضطراب بورویوب کی اوچاغی قاچیراجاییق. نهایت دولموش دولوب یوللاندی. اوغلوم ائله ماشیندا جئب تلفونویلا بلیطلری اوکی ائلدی . هاوا آلانینـدا دوشوب بیرینجی قاپیـدان ایچری کئچدیمیزده اوغلوم باخیب گؤردو شالوارینین دالی جیبیندن پول کیفینـده اولان 2000 دلار ، اؤیرنجی کارتی و چوخلو اؤنملی سندلری چالیبلار. شانسیـدان اوچاغین گئجیشمهسی واریمیش. اوغلوم 15 دیقه گئجیشمهنی بیر ساهات إشیدینجه منه دئدی: ذکی سن چمدانلاری وئر یوکه من گئدیم کیفین دالینجا.
من آپاریب چمدانلاری احسانین پاسپورتوی’لا وئردیم دئدیم ایندی گلر اوغلوم…آما اوغلومدان خبر یوخودو هله…
ایکینجی سالونا مسافرلری چاغیردیلار. من اضطراب’لا احسانی گؤزلوردوم؛ موبایل ألیمـده اونا تیلفونلاشیردیم . چوخ تأسوفله کیفی تاپانمادیغینی دئدی. بویاندان دا
پئیجدن بیزی سسلیرلر. ناچار ایکینجی سالونا کئچیب اورادا احسانی گؤزلورم دئدیم. مسافیرلرین هامیسی سون قاپیـدان کئچیب اوچاغا گئتدیلر. اوغلوم تیلفوندا دئییردی اون دیقه یه چاتیرام. مامور دئییردی اوچاغین دا سون دیقه گؤزلمهسیدیر … . مامورلار منه دئییردیلر تعجیلی کئچ اوتور. اوغلومون باشینا گلنی دئیب موبایلی وئردیم مامورا احسان’لا دانیشدی دئدی : اوچاق اوچور بوندان آرتیق گؤزلهینمهریک.!!!
گوزونوز یامان گون گؤرمسین بو طرفدن مامور منی تلسدیریر گئت اوچاغا اوغلون او بیری اوچاق’لا گلر، او یاندان احسان تیلفوندا قیشقیریر ذکی گئتمه منیم پولوم یوخدو… . دوز فیلیملر کیمی… مامور یاپیشیب ألیمدن چکیر اوچاغا ألینـده کی سیمسیز گوشودان دا اونو تلسدیریرلر مسافر گلسین قاپیلار باغلانیر. من یازیق قالمیشدیم ایکی یولون آیریمیندا. بیر یاندان چمدانلار و منیم دؤهتور سندلریم اوچاغلا ایزمیره گئدیردی دیگر یاندان اوغلوم پولسوز-پاراسیز غریب و تهلوکهلی شهرده قالیردی. من گئتمهمگه قرار وئردیم. آما او جاوان و گؤزل مامور منه دئدی سن بلیط پوللارینی وئر منه اوغلون گلسه وئریم او بیرسی اوچاق’لا گلسین. اورگیم اوشندی اول، آما ریسک ائلهییب بیر آز لیره اونا وئریب آدین سوروشوب چوخ پیس حالـدا ایکی لپتاپ چیگینیمده نئچه قیویر-زیویر ألیمده اوچاغا طرف یولادوشدوم. من آیاغیمی قویدوم ایچری قاپیلار باغلاندی. من یئریمـده اوتوردوغومدا احسان زنگ وردو هارداسان من یئتیردیم اؤزومو… آما تاسوفله قاپیلار باغلانمیشدی و من او قدر یوک و دونیا قدر پئشمانلیق’لا ایزمیره طرف اوچوردوم. بو فیکر کی او مامور پوللاری احسانا وئرمییهجک اودا آوارا-سرگردان وان دا قالاجاق، آز قالا قلبیم دایاندیریردی. ایکی ساهات زامان منه شکنجه ایله ایللر سوردو سانکی. ایلگینج یئری بویودو اوشاقلارین یئنی ائولرینین آدرسینی ده بیلمیردیم.
ایزمیرده اوچاقدان إندیم احسانا زنگ آچدیم اولاشمادیغیمـدا دونیا باشیما فیرلاندی. اؤزومو بیر تهر چمدانلاری آلان سالونا چاتدیردیم. گلینیم زنگلشدی : آنا بوردایام احساندا آختارما گلیر استانبولـدا دیر.گلینیمین او سسی ایندی ده بیر خوش آواز تک قولاغیمـدا دیر!!! او آن سئوینجیمی وصف إده بیلمرم فقط آنا اولانلار منی آنلارلار یقین.
احسان سونرا تعریفلدی: او مامور اؤزو منی آراییب تاپدی. سن وئرن پوللار بلیطه یئتمدی مامور چوخ رضایت’له 50 لئره جیبینـدن چیخاریب منه وئردی!!!!.
دونیادا بیر اؤیرنجینین پوللارینی چالان آلچاقلار وارسا نه یاخشی اونون کنارینـدا او مامور تک ملکلر ده یئر اوزونـده چوخدور؛ یوخسا یاشاماق ایمکانسیز اولاردی.
یازار : ذکیه ذولفقاری
نفیس سینافر
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
سوپر آی، بو گئجه گؤیو بزهیهجک
آی، دونیایا یوزده ۷ داها یاخین، یوزده ۱۵ داها پارلاق اولاجاق
۲۰۲۱.جی ایلین ایلک سوپر آیی بو آخشامدان اعتباراً گؤرولهجک.
آیین بوتؤو آی/دولون آی ائورهسینده ایکن دونیایا ان یاخین نقطهیه گلمهسی ایله اولوشان بو دوغا اولایی، یارین سحر ساعاتلارینا قدر تورکیهدن ده ایزلهنیلهبیلهجک.
آی، دونیایا یوزده ۷ داها یاخین اولاجاق، یوزده ۱۵ داها پارلاق گؤرونهجک.
بو ایل ایچریسینده می و ژوئن آیلاریندا دا سوپر آی اولایینین یاشانماسی گؤزلنیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
زهرلی گاز جان آلدی
عقبه لیمانیندا زهرلی گاز دولو بیر تانکرین دۆشهرک پاتلاماسی نتیجهسینده گاز سیزماسینین میدانا گلدیگی بیلدیریلدی
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی آرتیب
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی یوز نفری کئچیب.
بنگلادش-ده سئل:36 نفر اؤلوب
بنگلادش-ده دنیز سویهسینه یاخین اراضیلرده تأثیرلی اولان شدتلی یاغیشلار نتیجهسینده میدانا گلن داشقینلاردا 36 نفر حیاتینی ایتیریب.


text:
اویان نیوز: تورکیهلی مقاطعهچیلر تورکمنیستاندا اورتا آسیانین ان بؤیوک هاوالیمانینی تیکهجک
تورک مقاطعهچیلری خاریجده بؤیوک پروژهلره ایمضا آتمایا داوام ائدیر.
تورکمنیستاندا تیکیلهجک، اورتا آسیانین ان بؤیوک هاوالیمانی دا بونلاردان بیری. باشکند عشقآبادداکی هاوالیمانی تمل آتما مراسیمینده ایلک مالاطی تورکمنیستانین آغ ساققاللیلار مجلیسینین باشقانی آتدی. مراسیمه تورکمنیستان دؤولت باشقان کؤمکچیلری و دؤولتین اوست سویه یئتکیلیلری قاتیلدی.
اورتا آسیانین ان بؤیوگو اولاجاق هاوالیمانینین ایچینده ترمیناللارین یانیندا سیویل هاواچیلیق اوخولو و خستهخانا ده اینشا ائدیلهجک. بؤیوک پروژهنین هزینهسی ۲ میلیارد ۲۵۳ میلیون دولاردیر. هاوالیمانی پروژهسی، تورک مقاطعهچیلرینین بو اؤلکهده تک سفرده آلدیغی ان بؤیوک ایش اولاراق دا قیدلره گئچدی. تورکیهلی ایشآداملاری تورکمنیستاندا ۲۰۱۳ون ایلک آییندا تخمینا ۳ میلیارد دولارلیق ایش آلدی.
قایناق ت ر ت


text:
پ. ک . ک نینگ ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
باب شیلو بؤلگه سینده قورالان حرکتده ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ میللی حابار آلما تشکیلاتی عیرافینگ سینجار بؤلگه سیندأکی حرکت بیلن آیرالیقچی ترور قوراماسی پ. ک. ک/ ی. ب. ش نینگ توُسلاما یؤریته گۆیچلری نینگ باشلیغی آزاد کد آدی بیلن تانالیان سیلمان شمو یوسوف-ی تأثیرسیز یاغدایا گتیردی.
باب شیلو بؤلگه سینده قورالان حرکتده بو ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
موندان اوُزال پ. ک. ک نینگ بیله کی ترورچیلاریندان حسن سعید حسن ده تأثیرسیز یاغدایا گتیریلیپدی.
دِگیشلی حابارلار
فواد اوکتای: اژه دنگیزیندأکی آدالار یازاغسیزلاشدیریلمالیدیر
دمیرقازیق قبرس تۆرک جمهوریتینده رسمی ساپاردا بوُلان اوکتای ارسان تاتار بیلن اؤزآرا دوشوشیغیندان سوُنگرا بیانات بردی
چاووش اوُغلی: ایسرائیل – تۆرکیه آراسیندا ایلچی بِللهمهک اۆچین ایش باشلاتدیق
چاووش اوُغلی فلسطین مسئله سینده تۆرکیأنینگ ایکی دؤولت چؤزگۆدینی قوُلدایاندیغینی آیتدی


text:
کارل-هاینتس ریدله
کارل-هاینتس ریدله (اینگیلیسجه: Karl-Heinz Riedle) (دوْغوم:۱۶ سپتامبر ۱۹۶۵ (۵۶ یاش) Weiler im Allgäu) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کارل-هاینتس ریدله گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- اقسبورق کولوبونون اویونچولاری
- وردر برمن کولوبونون اویونچولاری
- بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری
- لاتزیو کولوبونون اویونچولاری
- لیورپول کولوبونون اویونچولاری
- فولام کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۹۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۹۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۹۲ اویونچولاری


text:
UEFA اروپا قهرمانلر لیگیده منچستر سیتی غلبه قازاندی
UEFA اروپا قهرمانلر لیگی بیلله شوولری بولیب اوتدی
UEFA اروپا قهرمانلر لیگی چارک فاینل بیلله شوولری چاریک فاینل اوچره شوویده منچستر سیتی اوز رقیبی اتلتیکو مادرید نی 1-0 بیلن مغلوبیت گه اوچره تدی.
منچستر سیتی اتلیتیکو مادریدنینگ قتّیق مدافعه سیگه قرشی قینلگن حالده 69 – دقیقه ده دی برونه نینگ گولی بیلن غلبه قازاندی.
انگلستانده بولیب اوتگن بیلله شووده منچستر سیتی 1-0 بیلن غلبه قازانیب اسپانیاگه یوتوق بیلن باره دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اسپانیا لیگی باشقرووی پاریس سن جرمن بیلن منچستر سیتینی قاره لب شکایت ایتدی
بو جماعه لرنی کوپ پول خرجت قیلیب بازارنی بوزگن لیگی بیلن عیبله ماقده
تورکیه – لیتوانیا ملی تیرمه فوتبال جماعه لری اوچره شدی
تورکیه ملی تیرمه فوتبال جماعه سی اوز رقیبی گه قرشی غلبه قازاندی


text:
`رادیو کونی` نتیجه لر
ینگی لیکلر [50]
- تورکیه ملی رادیو تلویزیونی نینگ بالکان نشراتی باشله دی
- تورکیه رادیو تلویزیون باشقرووی چوکاتیده فرانسیز تیلیده بیر نشرات پلاتفورمی آچیلدی
- بوگون خاتین – قیزلر کونی ایتیب نشانلنماقده
- تورکیه بویوک ملت مجلس باشلیغی ایران ملی کونی مناسبتی بیلن کسبداشینی تبریکله دی
- انسان حقلری کونی ایتیب نشانلنماقده
- ایردوغان اوقیتووچیلر کونی مناسبتی بیلن قوتلاو پیامی ترقه تدی
- تورکیه رادیو تلویزیونی فورمیده اقلیم بحرانی گه قرشی کوره ش یوللری تیلگه آلیندی
- تورکیه رادیو تلویزیونی باشلیغی تی آر تی ورلد فورم نینگ آچیلیش صحبتینی عملگه آشیردی
- بوگون خلق ارا تینچلیک کونی ایتیب نشانلنماقده
- استانبول هوا قونلغه سیده 15 جولای دموکراسی و ملی بیرلیک کونی کورگزمه سی آچیلدی
- جمهوررئیس ایردوغان آته لر کونی مناسبتی بیلن تبریک بیلدیردی
- جمهوررئیس ایردوغان جهان اطراف- محیط کونی مناسبتی بیلن پیام ترقتدی
- دنیا آنه لر کونی
- فخرالدین آلتون رادیو کونی مناسبتی بیلن تبریک بیلدیردی
- قرغزستان ده 3 مارچ بیراق کونی ایتیب نشانلنماقده
- جمهور باشلیغی ایردوغان دنیا معیوبلر کونی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- ایردوغان آذربایجان نینگ دولت بیراق کونی مناسبتی بیلن قوتلاو پیامی ترقه تدی
- بوگون دنیا اطرافنی سقلش کونی اوله راق نشانلنماقده
- ایردوغان دنیا رادیو کونی مناسبتی بیلن بیر قوتلاو پیامی ترقه تدی
- بوگون دنیا رادیو کونی ایتیب نشانلنماقده
- بوگون دنیا رادیو کونی اوله راق نشانلنماقده
- ینگی حربی عملیات بیلن تیگیشلی تحلیل
- اوزبیکچه ایشیتتیریشلری 13- 03 - 1401
- اوزبیکچه ایشیتتیریشلری 08- 03 - 1401
- اوزبیک تیلی ایشیتتیریشلری 07-04-1401
- اوزبیکچه ایشیتتیریشلری 13- 03 - 1401
- اوزبیکچه ایشیتتیریشلری 14- 03 - 1401
- اوزبیکچه ایشیتتیریشلری 06- 03 - 1401
- اوزبیکچه ایشیتتیریشلری 09- 03 - 1401
- اوزبیک تیلی ایشیتتیریشلری 06-04-1401
- اوزبیک تیلی ایشیتتیریشلری 08-04-1401
- اوزبیک تیلی ایشیتتیریشلری 09-04-1401


text:
مارکوس آئورلیوس
مارکوس آئورلیوس (اینگیلیسیجه: Marcus Aurelius) روم ایمپیراتورو. ۸ مارس ۱۶۱ – ۱۷ مارس ۱۸۰ ایللر آراسیندا حؤکومت ائدیب. آنتونیوس پیوس اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا کومودوس واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.
مارکوس آئورلیوس رومون بش یاخجی ایمپراتورلارینان ساییلیر و پاکس رومانا دونمی سون ایمپراتوری دیر. مارکوس ساواش دا اوغورنان اشکانی لره قارشی و ارمنی لره قارشی ساواشی قازاندی ماکریمونی لر سرمتی لر و قووادی لره قارشی ماکریمونی ساواشیندا بونلاری اوتوزدوروپ و رومی قازاندیردی و ژرمن لره قارشی قازاندی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
۶. http://en.m.wikipedia.org/markusaurelius[دائمی اولو باغلانتیلی] صفحه سیندن چوریلمیش.
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from September 2021
- BIBSYS شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNC شناسهسیله مقالهلر
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- BNMM شناسهسیله مقالهلر
- CANTICN شناسهسیله مقالهلر
- ICCU شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- LNB شناسهسیله مقالهلر
- NLA شناسهسیله مقالهلر
- NLG شناسهسیله مقالهلر
- NLK شناسهسیله مقالهلر
- NLR شناسهسیله مقالهلر
- NSK شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- VcBA شناسهسیله مقالهلر
- ULAN شناسهسیله مقالهلر
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- CINII شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- RERO شناسهسیله مقالهلر
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- Trove شناسهسیله مقالهلر
- AC with 34 elements
- روم ایمپیراتورلاری
- شاهلار


text:
زنگهزور دالانی آچیلیر
ایلهام علییئو، جمهورباشقانی اردوغانا زنگ ائدرک، آوروپا بیرلیگی شوراسی باشقانی شارل میشل و ارمنیستانین باشباخانی نیکول پاشینیانلا بروکسلده بازار گونو ائتدیگی گؤروشمه قونوسوندا بیلگی وئردی
آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئو، ارمنیستانلا هم دمیر یولو، هم ده قورو یوللارینین تیکینتیسی ده داخیل زنگهزور دالانینین آچیلماسی ایله باغلی آنلاشدیقلارینی بیلدیردی.
آذربایجان جمهورباشقانلیغیندان وئریلهن بیلگییه گؤره، ایلهام علییئو، جمهورباشقانی رجب طب اردوغانا زنگ ائدرک، آوروپا بیرلیگی شوراسی باشقانی شارل میشل و ارمنیستانین باشباخانی نیکول پاشینیانلا بروکسلده بازار گونو ائتدیگی گؤروشمه قونوسوندا بیلگی وئردی.
میشل و پاشینیانلا اؤلکهسی ایله ارمنیستان آراسیندا باریش آنلاشماسی حاضرلانماسی، ایکی اؤلکه آراسیندا ایلیشکیلرین نورماللاشماسی، نقلیات دهلیزلرینین آچیلماسی و سرحدلرین معینلشدیریلمهسینین موذاکیره ائدیلدیگینی دئیهن علییئو گؤروشمهنی اولوملو دگرلندیردیگینی قید ائتدی.
دۆنن آذربایجانلا ارمنیستان آراسیندا سرحدلرین معین ائدیلمهسینه باغلی دؤولت کمیسیونو یارادیلماسی حاقیندا قرار ایمضالادیغینی قید ائدن علییئو، طرفلرین هم دمیر یولو، هم ده قورو یوللارینین تیکینتیسی ده داخیل اولماقلا زنگهزور دالانینین آچیلماسی ایله باغلی آنلاشدیقلارینی بیلدیردی.
اردوغان دا بیلگیلندیردیگی اوچون علییئوه تشکور ائتدی و گؤروشمهده الده اولونان اولوملو نتیجهلردن ممنونلوغونو بیلدیردی.
بؤلگهده باریشین تئزلیکله برقرار اولماسینین اؤنمینی وورغولایان اردوغان و علییئو تورکیه ایله آذربایجان آراسینداکی ایلیشکیلری ده موذاکیره ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
شنتوپ: دونیانین، تۆرک دؤولتلرینین سسینه احتیاجی وار
"اولوسلارآراسی دوغو-باتی اورتا دالانی و خزر گئچیشلی آذربایجان-ناخچیوان باغلانتیسیسی کیمی آددیملارلا بیربیریمیزه داها سیخ باغلانمالیییق"
علییئو لاوروو قبول ائتدی
"باریش آنلاشماسی تکلیفیمیز جاوابسیز قالدی آنجاق یئنه ده بو تکلیفین قبول ائدیلهجگینی اومود ائدیریک"
قوزیی قیبریس روم طرفینین سیلاحلانما فعالیتلرینه رئاکسیا گؤستریب
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی گونئی قیبریس روم ایدارهسینین سیلاحلانما فعالیتلرینه رئاکسیا وئریب.


text:
`شوشا ایلی` نتیجهلر
خبرلر [64]
- ۹.جو کۆرهسل باکی فورومو
- شوشادا بیاننامهنین ایمضالانماسینین ایلدؤنومو موناسیبتی ایله تدبیر کئچیریلهجک
- شوشا، ۲۰۲۳ تورک دونیاسی کولتور باشکندی اعلان ائدیلدی
- تورکیهدن تورکمنیستانا دیپلوماتیک ایلیشکیلرین ۳۰.جو ایلی مئساژی
- شوشا بیاننامهسی قوهیه گیردی
- شوشا بیاننامهسی قانون تکلیفی مجلیسده
- آذربایجان میللی مجلیسی شوشا بیاننامهسینی قبول ائتدی
- آذربایجان هیئتی تورکیهده
- "یولوموز قاراباغادیر"
- علییئودن اردوغانا تبریک مئساژی
- بایراموو: تورکیهنین ارمنیستانلا ایلیشکیلرینین نورماللاشماسینا تام دستک وئریریک
- ارمنیلرین دوشهدیگی مین پاتلادی، ۲ ایشچی حیاتینی ایتیردی
- شوشادا ایلک اولوسلارآراسی کنفرانس
- اردوغان، یئنی اؤیرتیم ایلی آچیلیشیندا دانیشدی
- اردوغان، هجری یئنی ایلینی تبریک ائتدی
- بایراموو: تاریخی بیر بیاننامهدیر
- تورک کنهشی، شوشا بیاننامهسینی سئوینجله قارشیلادی
- ملی ساوونما باخانلیغیندان آذربایجانا اؤزل ویدیو
- اردوغان ایله علییئو آت یاریشی ایزلهدی
- اردوغان و علییئو، شوشا بیاننامهسینی امضالادی
- شوشا شهیدلری آنیلدی
- یئنی یاساما ایلی باشلادی
- جمهوریتیمیزین 97-جی قورولوش ایلی موبارک
- 28 ایلدن سونرا شوشا-دا اذان سسی
- شوشا-یا چکیلن "ظفر یولو" سپتامبردا ایستیفادهیه وئریلهجک
- تۆرک لیدئرلر شوشا جیدیر دۆزونده
- آذربایجان پرزیدنتی: "شوشا شهری ایشغالدان آزاد ائدیلیب"
- آذربایجان-دا دؤولت بایراغی گونو بو ایل شوشا ظفرینین سئوینجی ایله بیرلیکده قئید اولونور
- شوشا شهری ایشغالدان آزاد ائدیلیب
- پرزیدنت علییئو، بایرام تونقالینی شوشادا یاندیردی


text:
ایرانین سوپر لیگی ۹۹–۱۳۹۸ ایرانین سوپر لیگینین ۱۹-نجی دؤورو اولور. بۇ دؤورده ۱۶ تیم واردیر. ۱۴ تیم گئچمیش دؤوردن و ۲ تیم آزادگان لیگیندن (شاهین بوشهر و گولگوهر سیرجان) بو تورنومنته یول تاپدیلار. بو مووسومون اویونلاری ۱۳۹۸ ین مورداد آیینین ۳۱ دن باشلاندی.
ایستادیوملار و یئرلر[دَییشدیر]
تیملرین ساییسی هر اوستاندا[دَییشدیر]
شخصلر و ایدمان گئییملری[دَییشدیر]
باش مشقچیلرین دییشیکلیکلری[دَییشدیر]
- 1.^ Cusin became the official co-manager because Sarasiaei did not have AFC A-Licence. [۱۰]
خاریجی اویونچولار[دَییشدیر]
بو تاریخین اویون لاریناجان یوخلانیب: ۲۰ آقوست ۲۰۲۰. قایناق: IPL Table
, IranLeague
سئچیلماق قایدالاری: ۱) حساب; ۲) گوْل اۆستونلویو; ۳) وورولموش گوْللار. [۱۱](C)
Champion; (R)
Relegated.
نوتلار:
- ^ تیراختور حذفی جامی نین قهرمانی اولدو و آسیا قهرمانلارلیگینین قروپلار مرحله سینه گئشدی
یوخلاما تاریخی:۳۱ ژانویه ۲۰۲۰. قایناق:IPL Stats
رنگلر:گؤی= ائو تیمینین اودماسی; ساریٛ= برابرلیک; قیٛرمیزی= قوناق تیمینین اودماسی.
هر هفته جدولده یئرلر[دَییشدیر]
کولوبلارین پیشرفتی مؤوسومده[دَییشدیر]
اوستون قوْل وورانلار[دَییشدیر]
ائو اویونلاریندا تاماشاچی اورتاسی[دَییشدیر]
یوخلاما تاریخی: ۲۶ ژانویه ۲۰۲۰
قایناق: [۱]
دیقت:
تاماشاچیسیز اویونلار بو آماردا داخیل دییر
گولگوهر سیرجان و شاهین بوشهر تیملری قاباقکی مووسومی ایرانین آزادگان لیگینده اویناردیلار.
هر هفتهنین تاماشاچیسی[دَییشدیر]
دیقت:
یوخلاما تاریخی:۲۶ ژانویه ۲۰۲۰ - قایناق: Iranleague.ir Archived 2018-07-26 at the Wayback Machine.
تاماشاچیسیز اویونلار بو آماردا داخیل دییر
ق=قوناق
ت.س=تاماشاچیسیز
ان چوخ تاماشاچیلی اویونلار[دَییشدیر]
دیقت:
یوخلاما تاریخی: ۴ اوکتوبر ۲۰۱۹ قایناق: Iranleague.ir Archived 2018-07-26 at the Wayback Machine.
شابلون:Iranian football top flight seasons
شابلون:2019–20 in Iranian football
شابلون:2020 in Asian football (AFC)
شابلون:2019 in Asian Football (AFC)


text:
قاوسیلجان قامیجان
قاوسیلجان قامیجان (اویغور تورکجهسی: قاۋسیلجان قامیجان) ـ اویغور پئداقوق، ادبیات تدقیقاتچیسی، اویغورستان اونیورسیتهسینین پروفسورو.
حیاتی[دَییشدیر]
قاوسیلجان قامیجان 1942-ایلی تارباغاتای ولایتینین تولی ناحیهسینده دۇنیایا گلدی. او اؤزونون قیرخ ایله یاخین اؤیرتمنچیلیق حیاتیندا سینگکیانگ بیلیم یوردو، مهرکزی میللتلر بیلیم یوردو، کاشغر پیداگوگیکا فاکولتهسی، سینگ کیانگ معارف فاکولتهسی سیرالی عالی مکتبلر «یازیچیلیق بیلیملری»، «قازاق کلاسیک ادبیاتی»، «نثرچیلیک یازیچیلیغی»، «چین بوگونکو دؤور قازاق ادبیاتی»، «عملی یازیچیلیق اساسلاری»، «چین حاضیرکی زامان قازاق ادبیاتی»، «آبای تدقیقاتی»، «سیلیشتورما ادبیات» سیرالی اون نئچه تور درسلری تدریس ائتدی.
اثرلری[دَییشدیر]
قاوسیلقان قامیجان اوزون وقت باشدان ـ سونا اویغور، قازاق ادبیاتینی تدقیق ائدیب، ادبیات آراشدیرمالاری ایشلری ایله مشغول اولان، هم اویغور هم قازاقدان عیبارت ایکی میلت دیلینده قلم ترپهدیب، 320 پارچا مقالهسی، 24 پارچا کیتابینی اوخوجولار ایله اوز گؤروشتوروب. قاوسیلقان قامیجان اویغور ادبیاتینین بایراقداری هم نورلو چولپینی اولو شاعیر طیبجان علییف دؤرد ئەسیر نوقطهلی تدقیق قیلیب: «طیبجان تدقیقاتی»، «ایز و اؤلکه»، «ائل قلبیندهکی طیبجان علییوف» سیرالی اوچ پارچا تدقیقات کیتابی و علمی مقالهلرینی یازیب، دؤوروموز اویغور ادبیاتیندا «طیبجان علییوف تدقیقاتی» علمینی وارلیغا گتیریب.
اؤدوللر[دَییشدیر]
قاوسیلقان قامیجان «قازاق ادبیاتی حققینده» آدلی کیتابی ئارقیلیق مەملیکەتلیک «تۇلپار» اؤدولونه، «ادبیات ترقّیّاتی حقیندهکی اویلار» آدلی کیتابی همده «میکرو حیکایه و اونون علیحدهلیکلری» آدلی مقالهسی ایله آپتونوم رایونلو فلسفه، اجتماعی فنلر تدقیقات اثرلرینی بزرگداشتینا 2 و 3 درجهلی اؤدوللره ائریشیب. «طیبجان علییوف شعرلریندهکی فلسفهوی قاراشلار» آدلی مقالهسی ایله آپتونوم رایونلو 7 ـ قیتیملیق «خانتانری ادبیات اؤدولو»نه ائریشیب.
چاپ اولان کیتابلاری[دَییشدیر]
وفاتی[دَییشدیر]
بؤیوک اوستاد، ادبیات تدقیقاتچیسی، قاوسیلجان قامیجان 2013- ایلی 1- آیین 10-گونو اورومچیده کسالت سببی ایله 71 یاشیندا عالمدن اؤتدو. مرحومون ختمی 2013 ایلی 1 آیین 11ـ گونو اورومچو یانخان (نوغای) مسجیدینده کئچیریلیب.


text:
گونازتی وی:دادگاه تجدید نظر "عباس لسانی" مبارز سرشناس آذربایجان که با صدور کیفر خواست "ناصر عتباتی" دادستان پیشین اردبیل و حکم بدوی شعبه ۱ دادگاه انقلاب اردبیل به ریاست قاضی خدادادی به ٨ سال حبس تعزیری محکوم شده است صبح امروز دوشنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹٨ در شعبه ۱ این استان که ریاست آن نیز اخیرا به آقای عتباتی سپرده شده برگزار گردید.
در این جلسه ٤ ساعته که توسط دو مستشار این دادگاه " بلال مظفری " و "مرحمت شهباززاده" اداره میشد، آقای لسانی و وکیل ایشان " سید محمد رضا فقیهی " با ارائه دفاعیاتی به حکم صادره در شعبه یک دادگاه انقلاب اردبیل اعتراض کردند.
بنا به اظهارات مستشاران مذکور " سید عبدالله طباطبایی " دادستان جدید اردبیل نیز با شکایت بر علیه آقای لسانی و اعتراض به روند دادرسی قبلی، خواستار تجدید نظر در حکم صادره شده بدوی علیه آقای لسانی شده است.
حکمی که در آن این فعال ملی آذربایجان از اتهامات مطروحه و تفهیم شده در جریان پرونده تبرئه ولی با اتهام جدیدِ « تشکیل گروه به قصد برهم زدن امنیت کشور » که صرفا در دادنامه و بهانه صدور حکم لحاظ شده، مجرم تلقی گردیده است.
عباس لسانی در جلسه تجدید نظر امروز، خطاب به گردانندگان این دادگاه اعلام کرده؛
«دور باطل رسیدگی در این پرونده تاکنون، مو به مو از سناریویی بوده که بازجویان اداره اطلاعات در زمان بازجویی جزئیات آن را تشریح کردهاند.»
به آنها گفتهام به شما هم میگویم؛
«حکم هر چه باشد ؛ حتی حبس ابد و اعدام! ذرهای عقب نشینی نخواهم کرد.اگرتنها یک سلولِ زنده هم از بدنم باقی بماند آنهم در راه ملت و وطنم آذربایجان مبارزه خواهد کرد.»
آقای لسانی در انتهای این جلسه نامهای سرگشادهای به شرح زیر قرائت کرده است:
متن نامه:
عدالت و صداقت واریزدیرسا و اؤزونوزو وئردیگینیز ایتهاملاردا و توتدوغونوز توتوملاردا حاقلی بیلیرسینیزسه؛ قاپیلاری آچین و محکمهنی علنی قورون کی میللت و بوتون دونیا اؤزو قضاوته دورسون.
آذربایجان میللی حرکتی گؤبهلک کیمی یئردن لاپدان پیرتلاییب چیخماییب. أن آزی بیر عصر تورک میللتینه یوکلنن ظولملر، آیری سئچکیلیکلر، آلچالدیلمالار و بوتون ساحهلرده اؤزللیکله فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ظلملره قارشی، قایناییب و دوغولموش بیر حرکتدیر.
بئلهلیکله هر بیر ساغلام آذربایجان تورکو، دیلینی-کیملیگینی و توپراغینی تاپتاق آلتیندا گؤرونجک نورمال تپکیسی اولاراق اؤز دوغال و ایلاهی حاقلارینی قوروماغی و بو یولدا أن یوموشاق، دموکراتیک و باریشجیل آددیملار آتماغی چوخدان باشلاییب دوام ائدیب ، ائدهجک و هئچ بیر گۆج اونو دوردوروب، جایدیرا بیلمهیجک.
ایندی گلیب ساغلام، باریشجیل و آذربایجان میللتینین ایچیندن قایناییب چیخان فعال و مدنی چالیشقانلارا قارا یاخیب، أنگ ووروب و اورا-بورا باغلاماقلا، حاکمیت و بوتون مسئوللاری عدالته چاغیرانلاری دیفاع و ساوونما توتومونا و موضعینه چکهبیلمهیهجکسینیز و آذربایجان میللتینی اؤز حاقلی ایستگیندن گئری اوتوردا بیلمهیهجکسینیز.
بو میللت هر فورصتده او جۆملهدن بابک قالاسیندا، ۸۵ ین خرداد قیامیندا، فیتیله اعتراضلاریندا، ایدمان و ورزشی میدانلاردا چالیشیر سسینی دونیانین و خصوصن حاکمیتین قولاغینا چاتدیرسین تا بیلسینلر کی بو میللتین سسینی ائشیتمهسهلر، شووینیستی و نژادپرستانه متد و سیاستلرینی قیراغا قویماسالار و آذربایجان میللتینین قانونی و حاقلی ایستکلرینین قاباغیندا اگیلمهسهلر، شاققیلتیسی دونیانی بورویهجک سینماغا حاضیر اولمالیدیرلار.
سون سؤز بوکی بو ظالیمانه و آغیر حؤکملر، سیزین دوشوندوگونوزون ترسینه، نه تکجه میللی فعالاری و میللتی قورخودوب -سوسدورمایاجاق، بلکه اونلاردا اؤز حاقلی یوللاریندا بؤیوک و تایسیز بیر اؤزگوون و اینام یاراداجاق.
بو میللتین دوستاقلیقدا و اسارتده اولانلاری آذربایجان میللی حرکتینین آزادلیق تیکینتیسینین و بیناسینین سارسیلماز دیرکلری، گونئی آذربایجان بویدا بؤیوک بیر دوستاقلیقدا یاشایان و چالیشانلاری دا بو تیکینتینی ان گؤزل دوروشوقدا باشا چاتدیرماغا أللریندن و جانلاریندان گلهنی اسیرگهمهیهجکلر.
بورادا اۆزومو توتورام اؤزموزدن گؤرونوب اؤزگه قوللوغوندا اولانلارا؛ او جۆملهدن اوزده و سؤزده میللتچی گؤرونن و میللی حرکته سیزان ساتقینلارا!
اونلارکی چالیشیرلار حرکتین گؤرونتوسونو اؤزللیکله مجازی فضادا بولانیقلی گؤسترهرک بو یوللا میللت و آذربایجانا ضربه وورسونلار.
هابئله تورک آدی داشییان و میللی فعالارا پرونده دوزلدیب اؤز میللتلرینه قارشی دوران گیزلی و رسمی گوجلره و قضاوت یئرینده اوتوروب یالان، افترا و تهمتلری اساس توتاراق آغیر حؤکملر وئرنلرده اۆز توتورام!
سیز قضاوت ائدین و ظالمانه حؤکملرینیزی وئرین، آنجاق بونو بیلین و قوشقونوز اولماسین کی داورانیشلارینیزا و قضاوتلرینیزه تئز یا گئج اولو تانرینین ایذنی و گۆجوایله اولوس طرفیندن چوخ دقیق قضاوتلر اولونوب و حؤکملر چیخاجاق.
" اینسانلار گئدر، آنجاق حقیقت و میللتلر قالارغیدیر.
بیزیمله یا بیزسیز آذربایجان آزاد اولاجاق".
یاشاسین عدالت
یاشاسین آزادلیق
یاشاسین آذربایجان.
بوتون اسارتده اولان میللتلره آزادلیق آرزیسی ایله
عابباس لیسانی
گونازتی وی
M.Y


text:
کشمیرده بیر قاپلان اوچ باله نی اولدیردی
اوشبو حادثه هندوستان نینگ کنترولیده گی کشمیرده یوز بیردی
هندوستان نینگ کنترولیده گی کشمیرده, بیر قاپلان نینگ هجومی گه دوچ کیلیب قالگن 3 باله نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی بیلدیریلدی.
مسئول لر, اوری منطقه سیده گی قیشلاق لرده یورگن لیگی اویلنگن اوشبو قاپلان نینگ جانلی اوشله نه آلمس لیگی تقدیرده, خوددی شوو حیوان نینگ اولدیریلیشی بوییچه بویروق بیردی.
اوشبو بویروق, بیر قیشلاق ده 12 یاشلی قیز باله نینگ توناون اورمان ساحه سیده جسدی نینگ تاپیلیشی آرتیدن مطرح ایتیلدی.
بونیار و کالسان قیشلاق لریده گی اورمان ساحه لریده هم 13 و 15 یاشلی 2 باله نینگ جسدی تاپیلگن ایدی. خوددی شوو باله لرنی هم اوشبو قاپلان نینگ اولدیرگن بولیشی اویلنماقده.
مسئول لر, خلق نی حیوان اولدیریلگونگه قدر احتیاط بولیش و باله لرنی اورمان ساحه لری گه یکّه کیتمس لیککه چقیردی.


text:
قشقای ادبیاتی شعر و ناغل در شعرلردن اورنک ورسک ایل قشقاییدن بیرتاج ایستیرَم نه اولاراوتاج دان من بورداقویام؟ دارداقالسام تورک ائللرین سَسلیرَم نه اولاراوتاج دان من بورداقویام؟
تورک اگرشاه اولالایقی واردی داغداشیرباغداگول گوُیلرده ساردی هاردامظلوم اولساتورک اونایاردی نه اولاراوتاج دان من بورداقویام؟
دوغودان باتیاتورکوم یوردسالیب قوزئیدن گونئیه دونیانی آلیب ییرمی بئش مین ایلدی تورک آدی قالیب نه اولاراوتاج دان من بورداقویام؟
بی کسم دونیاداکیم تانیرمنی؟ داغلارجاق دردیم وارکیم قانیر منی؟ کیم توتورکیم آتیرکیم ساتیرمنی؟ نه اولاراوتاج دان من بورداقویام؟ صمصام محمدوش دان
بیر اوْلایدی ، قوْوزانا قوْشولا ، آغور ائلیمیز , بیر اوْلایدی ، چیرپینه قیرپینه ، یاغما یئلیمیز ، بیر اوْلایدی ، ییغیله سیلکینه ، یاغمور سئلیمیز ، دامچا دامچا یاغوش ، بیزیم چؤله یاغایدی !
بیر اوْلایدی ، عئشق باغونا قوْنا ، زنگین ائلیمیز ، بیر اوْلایدی ، سوْلدان اسه ساغا ، دوْلغون یئلیمیز ؛ بیر اوْلایدی ، یار داغوننا جوْشا ، جوْشغون سئلیمیز ، چوککا چوککا یاغوش ، بیزیم گؤله یاغایدی !
بیر اوْلایدی ، آیدین اوْلا ، بیزیم توتغون یوْلوموز ، بیر اوْلایدی ، دوْلا داشا ، بیزیم قورری گؤلۆمۆز ؛ بیر اوْلایدی ، یایغین اوْلا ، بیزیم دادلی دیلیمیز ، آسسا آسسا یاغوش ، بیزیم گۆله یاغایدی !
بیر اوْلایدی ، نازلی ترلان ، سوْروشاندا باخاندا ، پتگلی بال ، شیرین دیلدن دانوشاندا آخاندا ، عیشوه له نیب غمزه له نیب ، میرریشنده یاخاندا ، داملا داملا یاغوش ، بیزیم ائله یاغایدی !
الیاس بهرامپور ( لاچچین )
قشقای ناغل و افسانه لری اورنک
۱-کور اوغلو
۲-شیرزاد پهلوان
۳-صیدی خان و پریزاد
۴-ملک محمد شاه
۵-عاشقانه بیر ناغل
من غریبم، چوخ غریبلیگ چکمیشم – قانات یوخوم حساب ائدینگ اوچموشم و …
۶-یان اوغلو


text:
اویان نیوز : متخصصلر تمیز بیر جیلد اوچون استرسدن اوزاق دورماغی تکلیف ائدیر. دریمیزده اورتایا چیخان سیزاناقلار/جوشلار، قیزارتیلار و قاشینتیلار … بوتون بونلارین بیر چوخ سببی وار. ان بیلدیک/معلوم سببلر یییهجک و ایچهجکلرین منفی تأثیرلری. اما ان اؤنملیسی استرس. متخصصلر، دری راحاتسیزلیقلارینا قارشی استرسدن اوزاق دورما مؤوضوعسوندا اویاریر.
آکنه یا دا ارگنلیک سیزاناقلاری ارگنلیک چاغیندا گؤروروک، بو یاش قروپوندا خاریجی گؤرونوش چوخ اؤنملی. فردین اجتماعی حیاتیندا اهمیته صاحب بو یاش قوروبونداکی خستهلر خاریجی گؤرونوملریندن ائتکیلندیکلری اوچون بونو اؤزلرینه استرس، دپرسیون حتی انتیحار سببی بیر فاکتورا چئویرهبیلیرلر.
متخصصلر تمیز بیر جیلد اوچون استرسدن اوزاق دورماغی تکلیف ائدیر
دریدکی لکهلر سببیله اولوشان پسیکولوژیک راحاتسیزلیقلار اگر معالیجه ائدیلمزسه چوخ جدی باشقا پروبلئملره ده یول آچابیلر. خسته اولان شخصین بیر حکیمه گؤرونمهسی و اطرافداکیلارین ده خستهیه دستک اولماسی لازیمدیر.
ت.ر.ت تورکی


text:
اسرائیل عسکر لری نینگ هجومی عاقبتیده اوچ نفر فلسطین لیک حیاتی نی یوقاتدی
اوشبو حادثه جنین شهریده یوز بیردی
فلسطین ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, اسرائیل کوچ لری نینگ اشغال آستیده گی غربی نوار نینگ جنین شهری گه باسیب کیریشی عاقبتیده 3 نفر فلسطین لیک نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی و 8 کیشی نینگ ایسه یره لنگن لیگی بیلدیریلدی.
شاهد لر, اسرائیل عسکرلری نینگ جنین شهری گه هجوم اویوشتررایکن, ایچیده 4 نفر فلسطین نینگ موجود بولگن بیر موتر گه قره ته اوق اوزگن لیگی نی بیلدیردی.
حادثه آرتیدن اسرائیل عسکر لری بیلن اونلب فلسطین لیک اورته سیده قوقنه شوو یوز بیردی.
اسرائیل عسکر لری فلسطین لیک لر گه قره ته اوق اوزدی و اولر گه قرشی گاز بمبی دن فایده لندی.
حادثه لر بیلن علاقه لی اسرائیل نینگ رسمی مقام لری تامانیدن بیانات بیریلمه دی.


text:
جاینیزم
جاینیزم — میلاددان اؤنجه ۶-جی عصرده هیندوستاندا یارانمیش اوْرتودوکس اوْلمایان بیر دیندیر. جاینیستلرین سایی ۳ میلیونا یاخین تخمین اوْلونور.
جاینیزم «غالیب» معناسیندا اوْلان «جینا» یوْخسا «بؤیوک قهرمان» معناسیندا اوْلان ماهاویرا لقبلی بیر شاهزاده اوْلان واردامانا جیناتانین قۇردوغو دینی بیر حرکتدیر. جاینیزمین دوکتوریناسی اساساً «تیرتانکارا» دئییلن کئچید ائدن، کئچید تاپان و یوْل گؤسترن اوْلاراق ماهاویرایا سیتاییشدیر. ماهاویرانین نیروانایا چاتماسی جاینیست تقویمینین باشلانغیجی اوْلموشدور. بودیزم و جاینیزم آراسینداکی بنزرلیکلرین بیر سببی ده قوتاما بودا ایله ماهاویرانین عئینی دؤنمده یاشادیغیدیر. هر ایکیسی برهمنلره، اوْنلارین دین اۆصۇللارینا دۆشمن اوْلوب، «قاتی کاست» سیستمینه و قۇربانلارا قارشیدیرلار.[۱] آنجاق بۇدیزم ایله جاینیزم آراسیندا بؤیوک فرقلر ده تاپیلماقدادیر.
منابعدَییشدیر
- ^ Jainism, Columbia Encyclopedia


text:
لا پلاتا ویتسه کراللیغی
لا پلاتا ویتسه کراللیغی (اینگیلیسجه: Viceroyalty of the Río de la Plata، عربجه: ملكية ريو دي لا بلاتا البديلة، فرانسهجه: Vice-royauté du Río de la Plata، ایتالیاجا: Vicereame del Río de la Plata، روسجا: Pиo-дe-лa-ПлaTa (Bицe-kopoлeBcTBo)) گونئی آمریکادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. و ایسپانیا دیلی رسمی دیلیدی. لا پلاتا ویتسه کراللیغی 1776 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1814 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
هیندوستان-دا سئل فلاکتی
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی 131 نفره چاتیب.
هیندوستانین قوزیی – دوغوسونداکی آسام، مگالایا و آروناچال پرادش ایالت لرینده لئیسان یاغیشلارین سبب اولدوغو سئل، تورپاق سوروشمهسی و قضالار نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 131 نفره یوکسلیب.
"هیندوستان تایمز"ین خبرینه گؤره، لئیسان یاغیشلاری مؤوسومونون تأثیری ایله آسام، مگالایا و آروناچال پرادش-ده گوجلو یاغیشلار سئل، تورپاق سوروشمهسی و قضالارا سبب اولوب. اؤلنلرین سایی 131-ا یوکسلیب.
آسام ایالتینده فلاکت ایدارهسی (ASDMA) طرفیندن وئریلن آچیقلامادا، یالنیز دونن (21 ژوئن) 11 نفرین اؤلدوگو آسام-دا 2-سی اوشاق اولماقلا 7 نفردن خبر آلینا بیلمهدیگی بیلدیریلیب.
آچیقلامادا حیاتینی ایتیرن 131 نفردن ان آزی 80-نین آسام-دان اولدوغو قئید ائدیلیب.
آسام-ین 36 بولگه سیندن 32-ده 4،7 میلیون اینسان داشقینلاردان ضرر چکیب.
گونئی آسیادا ژوئن – سپتامبر آیلاریندا تأثیرلی اولان لئیسان یاغیشلاری، خصوصیله هیندوستان-دا هر ایل گئنیش میقیاسلی طبیعی فلاکتلره و قضالارا سبب اولور.
ایلگیلیلی خبرلر
تورپاق سوروشمهسی قوربانلارینین ساییسی ۱۶ نفره یوکسلدی
تورپاق سوروشمهسی نتیجهسینده ۷۰دن چوخ اینسانین هله ده ایتکین اولدوغو بیلگیسی پایلاشیلدی
تدروس آدهانوم: کوروناویروس سالیقینی هله بیتمهدی
"سالقین دییشیم گؤستریر. ویروسلا موباریزهده ایرلیلهییش الده ائتدیک آنجاق، سالقین هله بیتمهدی"
زهرلی کؤپوک بولودو کۆچهلره یاییلدی
کلمبیانین سواچا شهرینده گوجلو یاغیشلاردان سونرا زهرلی کؤپوک بولودلاری ان آز ۳۰ ائوی باسدی


text:
تیفلیس اخباری (قزئت)
"تیفلیس اخباری " (قزئت) — 1832-جی ایلده آذربایجان تورکجهسینده چیخان ایلک قزئت.
حاقیندا بیلگی[دَییشدیر]
قوزئی آذربایجانین روسیهنین ترکیبینده اولماسی نتیجهسینده تزار حاکیمیتی اؤز موستملکهچیلیک سیاستینی حیاتا کئچیرمک اوچون تبلیغات واسیطهسینه احتییاج دویدو و تیفلیسده روس دیلینده ایلک مطبوع اورقان اولان " Tiflisskiye vedomosti " قزئتینی 1828-جی ایلده نشر ائتدی. " Tiflisskiye vedomosti'نین بیر نئچه دیلده علاوهسی نشر اولونوردو. قزئت آذربایجان تورکجهسینده1832-جی ایلده نشر اولونموشدور و قزئتین آذربایجانجا آدی " تیفلیس اخباری " ایدی. قزئتین هم روس، هم ده یئرلی دیللرده چیخان علاوهلری جیدی سانسور نظارتینده چاپ اولونور، حربی اورقان اونلاری دایم دیقتده ساخلاییردی.[۱][۲][۳]
قزئتین نشره باشلاماسی[دَییشدیر]
تیفلیسده کی " دیپلوماتیک دفترخانا " دا " تیفلیسده تاتار دیلینده قزئت نشری حاقیندا " 142 نؤمرهلی ایش 29 مارس 1831-جی ایلده آچیلیب، 30 ژانویه 1833-جو ایلده باغلانمیشدیر. ایش تبریزدن بزاکین دیپلوماتیک دفترخانایا مکتوبو ایله باشلانیر. او، خواهیش ائدیردی کی، آذربایجان تورکجهسیندهکی قزئت تبریزده محمدخان امیر نیظاما تقدیم اولونماق اوچون " آردیجیل چاتدیریلسین " ، چونکی او، قزئتین مضمونو ایله شاهی تانیش ائدهجکدیر.[۳]
آرخیو ماتریاللاریندان معلوم اولور کی، " تیفلیس اخباری "نین آذربایجان تورکجهسینده اولان واریانتی فارسجا چیخان قزئت باغلاندیقدان سونرا چاپ اولونوب. فارسجا چیخان قزئتین آبونهچیلری آز اولدوغودان چوخ داوام ائده بیلمهمیشدیر. بو، پاسکویچدن سونرا قافقازین باش حاکیمی اولان بارون روزِنین 1831-جی ایلین دسامبر آیینین 30-دا معاریف ناظیری ک.آ.لیوِنه یازدیغی مکتوبدان بللی اولور. روزئن یازیردی کی، مندن اول بورادا فارس دیلینده " Tiflisskiye vedomosti" قزئتی نشر اولونموشدور. قزئتی ساخلاماق اوچون آبونهچیلرین سایی آز اولدوغونا گؤره اونون نشری دایاندیریلمیشدیر.
" تاتارلار (آذربایجانلیلار) اونلار اوچون چیخان قزئتی (فارس نوسخهلری نظرده توتولور.) طبیعتلرینه خاص اولان ماراقلا و ممنونیتله قارشیلادیلار، لاکین اولدوقجا آز آبونه ایله کیفایتلندیلر... چونکی فارس دیلی نینکی بیزه منسوب اولان و تاتارلار (آذربایجان تورکلری) یاشایان زاقافقازیا اؤلکهسینده، حتّی آذربایجانین اؤزونده ده آز یاییلیبدیر... همین نشردن گؤزلهنیلن فایدا منی، اونو برپا ائتمک ضرورتینه ایناندیردی، لاکین فارس دیلینده یوخ... تاتار دیلینده. "
" تیفلیس اخباری " قزئتینین آذربایجان تورکجهسینده ایلک نؤمرهسی 1832-جی ایلین ژانویهسینده چیخمیشدیر. سندلرین بیرینده دئییلیر:
" بو ایل ژانویهنین 1-دن تیفلیسده آشاغیداکی شرطلرله تاتار دیلینده قزئت بوراخیلاجاقدیر.
1. قزئت هفته ده بیر دفعه چیخاجاقدیر.
2. روسجا نشرینده اولدوغو کیمی، تاتار قزئتینین ده ایللیک آبونه حاقی گوموش پوللا 8 مانات، یاریم ایللیک ایسه 5 ماناتدیر.
3. نؤمرهلرین واختیندا چیخماسینا و آبونهچیلره مونتظم چاتدیریلماسینا نظارت قزئتین باش رداکتورو، باش سارای موشاویری سانکووْسکییه تاپشیریلیر. قزئت آلماق ایستهینلر اونا یا شخصاً، یا دا کی، یئرلی حؤکومت واسیطهسیله موراجیعت ائده بیلرلر."
بو سنددن گؤروندوگو کیمی " تیفلیس اخباری " قزئتی " Tiflisskiye vedomosti"نین علاوهسی اولدوغو اوچون اونون رداکتورو سارای موشاویری سانکووسکی ایدی. بو مضموندا اعلانلار ارمنیستان ویلایتینه، آهالسیخ پاشالیغینا، موسلمان ایالتلری ایدارهسینه، شیروان، شکی، باکی، قوبا، دربند، لنکران، قومری کومندانتلارینا گؤندریلمیشدی. اعلانلا یاناشی، قزئته آبونهچیلر توپلاماق حاقیندا گؤستریش ده وئریلمیشدی. آلینان جاوابلاردان بیر نئچهسی گورجوستان دؤولت آرشیوینده ساخلانیلیر. مثلا، قوبا کومندانتی پودپولکوونیک گیمبوت یازیردی:
" تاتار دیلینده چیخان " تیفلیس اخباری " قزئتینی آلماق ایستهین 30 نفر، روس دیلینده آلماق ایستهین ایکی نفردیر. "
باکی کومندانتی پودپولکوونیک کولومییسئو مکتوبوندا دئییردی کی، باکیدا قزئته یازیلماق ایستهینلر تک-تکدیر. عومومیتله، جاماعات قزئته یازیلماق ایستهمیر. اونا گؤره کی، کئچن ایللر فارس دیلینده چیخان قزئتین آبونهچیلری نؤمرهلرین بیرینی ده آلمامیشلار. ایندی ده تامام اعتیراض ائدیرلر.
" تیفلیس اخباری " قزئتینین بیر نوسخهسی بئله الده یوخدور. لاکین قزئتین چیخماسی حاقیندا چوخلو آرشیو سندلری واردیر. بو سندلر مطبوعاتدا قیسماً ایشیقلاندیریلمیشدیر. مطبوعات تاریخیمیزین ایلک مرحلهسینده نشر اولونان مطبوع اورقانلار کیمی " تیفلیس اخباری "نین دا آبونهچیلرینین سایی آز ایدی. قوبا کومندانتی گیمبوت 1832-جی ایل 21 ژانویه تاریخلی 119 نؤمرهلی مکتوبوندا قزئتین 30 نفر آبونهچیسی اولدوغونو گؤستردیگی حالدا، باکی کومئندانتی کولومییسئو آبونهچی آزلیغیندان شیکایتلهنیردی.
" تیفلیس اخباری " تکجه زاقافقازیادا دئییل، ایراندا و تورکیه ده ده اوخویوردولار.[۳]
رداکتور[دَییشدیر]
قزئتین ماتریاللارینی میرزه اپریم یئنیکوْلوْپوْف رداکته ائدیردی. او، شرق دیللرینی بیلیردی.[۳]
یازیچی[دَییشدیر]
ورقه شکلینده هفتهنین چرشنبه گونلری چیخان بو قزئتده عباسقولو آغا باکیخانوف (1794 -1846) دا فعالیت گؤستردی. او، سانکووسکینین " معیشت، تاریخ، ادبیات، مدنیت " مسلهلری اوزره مصلحتچیسی ایدی. باکیخانوف شرق خالقلارینین تاریخینی، مدنیتینی، فارس، روس، عرب دیللرینین موکمل بیلیجیسی کیمی قافقاز باش امیرلیگینین دیقتینده ایدی. آکادمیک فواد قاسمزادهنین یازدیغی کیمی، " تیفلیس اخباری "نین آذربایجانتورکجهسینده نشرینه، همچنین قوبادا اهالی آراسیندا یاییلماسیندا او زامان جانیشینلیک دفترخاناسیندا ترجومهچی ایشله ین مشهور آذربایجان عالیمی و یازیچیسی باکیخانوف (قدسی) یاخیندان کؤمک گؤسترمیشدیر.[۳]
قزئتین باشلیجا مؤوضولاری[دَییشدیر]
باروْن روْزِن معاریف ناظیرینین نظرینه چاتدیریردی کی، آذربایجان تورکجهسینده چاپ اولوناجاق " تیفلیس اخباری " فارسجا چیخمیش قزئتین مضمونونا مووافیق ماتریاللار وئرهجکدیر. مقالهلرین مضمونو ایسه بو شکیلده موعینلشدیریلمیشدیر.
1. دؤولت طرفیندن زاقافقازیا موسلمانلارینا وئریلن یوکسک موکافاتلار حاقیندا معلوماتلار.
2. آسیالیلار اوچون آنلاشیقلی و ماراقلی اولان خاریجی و داخیلی یئنیلیکلر.
3. یئرلی اهالی آراسیندا اوروپا تحصیلینه، صنایعسینه رغبت اویادان موختلیف ماتریاللار.
بارون روزن مکتوبوندا گؤستریردی کی، قزئتین آذربایجان تورکجهسینده چیخماسی ایله حؤکومتین " مووافیق خئیرخواه نیتلرینین " بوراداکیلار آراسیندا یاییلماسی اوچون " ان لاییقلی واسیطه " الده ائدیلهجکدیر.[۳]
قزئتین نشرینین دایاندیریلماسی[دَییشدیر]
تزار ایدارهلری آذربایجان تورکجهسینده چیخان قزئتین نشرینه ایجازه وئرمکله یاناشی، عئینی زاماندا برک هیجانلانیردیلار. تزار مأمورلاری قورخوردولار کی، حؤکومتین خالق علئیهینه گؤردوگو تدبیر حیس اولونمادان قزئت صحیفهسینده چیخا بیلر و جاماعاتین بوندان خبری اولار. اودور کی، لازیمی تدبیرلر گؤروردولر. بونو بارون روزنین 1831-جی ایل دسامبرین 31-ده خاریجی ایشلر ناظیرلیگی یانیندا آسیا دپارتامنتینین مودیری روْدوْفینیکینه گؤندردیگی مکتوبدان آیدین حیس ائتمک اولور. مکتوبدا دئییلیردی کی، همین قزئتده حؤکومتین سیاسی گؤروشلری عکس اولوناجاقدیر. اودور کی، بعضی شئیلری رداکتورا بیلدیرمک لازیم دئییلدیر.
قزئت 1833-جو ایلین اوّللرینه قدر چیخمیشدیر. سانکووسکی 1832-جی ایل اوکتوبرین 19-دا وفات ائتدیکدن سونرا امکداشلاردان زوْباریوْو ف قوردئیئف هر اوچ قزئتین نشرینی داوام ائتدیرمک ایستهمیشلر. لاکین اوچ قزئتی رداکته ائتمک اونلار اوچون چتینلیک تؤرتمیشدیر. بیر-بیرینین آردینجا هر اوچ قزئت باغلانمیشدیر. بوندان سونرا تیفلیسده بیر نئچه ایل آذربایجان تورکجهسینده قزئت چیخمامیشدیر. [۳]
آیریجا باخ[دَییشدیر]
ادبیاتسیاهیسی[دَییشدیر]
- A.S.Puşkin. “Ərzurum səyahəti”. Bakı. Azərnəşr, 1937, səh.31-32
- “KyлbTypa и пиcMeHHocTb BocToka”, III kitab, Bakı, 1928, səh.142
- “AkTы, coбpaHиe KaBkaзckoй apxeoлorичeckoй koMиccиeй”, VIII cild, səh.14; ИBaHeHko B. ГpaждaHckoe yпpaBлeHиe ЗakaBkaзbя, 1886, səh. 165; И.EHиkoлoпoB. ПepBaя Tюpkckaя raзeTa Ha KaBkaзe “KyлbTypa и пиcbMeHHocTb BocToka”, III kitab, Bakı, 1928, səh.140-146
- F. Qasımzadə. XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. 1974, səh.114.
قایناق[دَییشدیر]
- آخوندوف ناظم. آذربايجاندا دؤوري مطبوعات. (1832-1920). بيبليوقرافيا - باکي. 1965
- " آذربايجان دؤوري مطبوعاتي " . (1832-1920). ببليوقرافيا. باکي. 1987
- زئينالوف ن. " آذربايجان مطبوعاتي تاريخي " . 1. حيصه . باکي. 1973.
- ولييئو عاکف عبدالعظیم اوغلو (آشيرلي). " آذربايجان مطبوعاتي تاريخي " (1875-1920)، باکي " علم و تحصيل " ، 2009 –5-6 ص.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Nizami Məmmədzadə, Mahmud Kamaloğlu, "Gürcüstanın azərbaycanlı jurnalistləri", Tiflis, 2015, 124 səh.PDF. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2020-05-25. یوْخلانیلیب2021-04-09.
- ^ Niyaz Niftiyev, "Mətbuatda multikulturalizm", Bakı, 2017, səh.19 PDF. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2020-05-26. یوْخلانیلیب2021-04-09.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ Şahverdiyev A.B. Azərbaycan mətbuatı tarixi. "Təhsil" nəşriyyatı, 2006 - 248 səh.PDF


text:
قدرت الله ذکی افغانستان اسلام جمهورلیکی ترانسپورت وزیری تورکیه- افغانستان دوستلیک گروهی ریسی تمانیدن، ایککی مملکت اورته سیدهگی دوستانه مناسبتلرنی تأمینله گنی و مستحکمله گنی اوچون تورکیه پارلمان ده تورکیه جمهورلیکی پارلمانی وکیللری مقتوگه سزاوار بولدی.
مقتشلر مراسیمده، افغانستان ترانسپورت وزیری دوست تورکیه خلقی و حکومتی نینگ افغانستان حکومتی و خلقی بیلن تورلی ساحه لرده قیلگن حرکتلری و همکارلیگی اوچون اوز منتدارچیلیگینی بیلدیردی، اولرنینگ تورکیه جمهورلیکیگه تشریفلریدن مقصد ایککی مملکت اورته سیدهگی ترانسپورت- اقتصادی همکارلیکنی کینگیتیریش و ایککی مملکت اورته سیدهگی دوستانه علاقه لر مستحکملنیشینی تأکیدلش ایدی. اوشبو مراسم ده، حرمتلی عبدالروف ابراهیمی 16- ولسی جرگه نینگ ریسی و کندوز ولایتی خلق نینگ حرمتلی وکیلی، حرمتلی راحیله دوستم و نبیه مصطفی زاده سنا عضولری، ولسی جرگه نینگ مواصلات و مخابرات کمیسیون نینگ ریسی جناب محمداکبر سلطان زاده، دکتور محمدالله بتاش، حرمتلی حاجی محمدرسول فاریابی، حرمتلی امیرمحمد خاکسار و حرمتلی حیات الله سمنگانی مواصلات و مخابرات کمیسیون نینگ عضولری، ولسی جرگه مالی و بودیجه کمیسیونی ریسی نینگ اورین باسری جناب سیدبابرجمال هم اشتراک ایتدی و ایککی خلق و حکومت اورته سیدهگی دوستانه علاقه لر و ایشلرنی دوام ایتتریش بوییچه هرتمانلمه بحث اوتکزیلدی. دوست تورکیه پارلمانی گروهی ریسی و پارلمان عضولری، جناب ذکی افغانستان نینگ ینگی کابینه ده فعال و ریجه لشتیریلگن شخص صفتیده توصیفلندی و ایککی مملکت اورته سیده ایککی تمانلمه همکارلیک ضرورلیگینی تأکیدلدی. یقینده جناب ذکی نینگ ایککی مملکت اورته سیدهگی یخشی مناسبتلرنی مستحکملش و کینگیتیریشگه قره تیلگن صحیح حرکتلری طفیلی، منتدارچیلیک لوح سینی تقدیم ایتیب مقتندی و تشویق بولیندی.


text:
بیلدیگیمیز کیمی تونول سؤزجویو تون و تان هیجالاریندان اولوشان بیر سؤزجوکدور. تون تورکجهده قارانلیق و گئجه آنلامیندادیر و اونا قارشی اولان تان ایسه ایشیقلیق و گوندوزو بیلدیریر،تان دان تونه سؤزونه یاناشدیقدا بو ایکی سؤزجویون آنلامینا واریریق،تان ایشقلیغین باشلانغیجی و سحر آنلامیندادیر و تون ایسه گئجه و سویوقلوغو یانسیدیر،«تون به تون» سؤزونه دیققت یئتیردیکجه تون سؤزجویونون آنلامینی داهادا آچیق و آیدین گؤسترمک اولار. اینسانلار کیمسهدن چوخ آجیقلی اولدوقدا «تون به تون» سؤزوجویونو قوللانیرلار،بوردا ایشلهنیلن «تون» گور و قبیر آنلامین بیلدیریر. أسکی تورکلرین ایناملاریندا اولگئن گؤی تانریسی و یئرلیک یئر تانریسی اؤنملی قاوراملاردان عیبارت اولاراق ایکیلی دونیانی یانسیتماقدادیر گؤی تانریسی ایشقلیق، آریلیق، اولولوق، قوتساللیق، ایستیلیک، دوغرولوق و خئیر سیمگهلرین داشیماقدا و یئرلیک تانریسی ایسه قارانلیق، سویوقلوق، یامانلیق، أکسیکلیک و قورخولوق و شر سیمگه لرین داشیماقدادیر.
تورکلرین دونیا گؤروشونده اینسانلار اؤلدوگو زامان اولو روحلار و گؤی تانریسینین رحمت و یاردیمیندان یارارلانماسالار، گؤمولدوکلری حالدا یئر تانریسینین آجیغی و اینجیکلیگی ایله اوزلشمهلی اولمالی دیر.
تون به تون سؤزوندهکی تون ویا گور بو قارنلیق سویوق و قورخو دولو یئر آلتی دونیاسینی گؤسترمکدهدیر.
تون ایله باغلی باشقا بیر سؤزجویهده یاناشالیم، «تونوک سؤزجویو»؛ بو سؤزجوک بؤیوک عالیم ماحمود کاشغارلینین «دیوان لغت تورک» کیتابیندا قارانلیق، سویوق، گوجسوز، نازیک واینجه آنلامیندا گؤستریلمیشدیر.
«اول» (ül) أکی ایله سوتول و شیتیل و باشقا سؤزجوکلرده ایسه یئر آلماقدادیر و بو أک کؤکون آنلامین داها دا آیدین یانسیتماق اوچون اونلارا قوشولماقدادیر. بئلهلیکله تونول سؤزجویو یئر آلتیندا اولان قارانلیق و دار بیر یئر و یولدان عیبارت اولان تورکجه بیر سؤزجوکدور.
سیامک میرزایی - ائوین زیندانی - 22 اردبیهشت 1397


text:
تلوریوم هقزافلوئورید
تلوریوم هقزافلوئورید (اینگیلیسجه: Tellurium hexafluoride، روسجا: ГekcaфTopид Teллypa) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و قاز حالتینده تاپیلار.تلوریوم هقزافلوئورید فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی −38.9 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tellurium hexafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تلوریوم هقزافلوئورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
عباس لیسانی تلگرام صحیفهسی ایستینادن، آزربایجانین تانینمیش فعالی و آغساققال سیمالاریندان ساییلان؛ سایین رحمتلیک «عزیز پورولی» نین عاییلهسی و یاخینلاری، رحمتلیگین اوچونجو ایل دؤنومو موناسیبتیایله مزاریاوسته توپلانیبلار.
عزیز پورولی آزربایجانین تانینمیش میللی فعاللاریندان، ایللرجه سارسیلماز مدنی فعالییتلریندن دولایی دفعهلرجه امنیتی قووه لر وریندن توتوقلانیب، ایشکنجه یه معروض قالیب و زیندانا محکوم اولموشدور.
گوناز تی وی مجموعهسی اولاراق رحمتلیک عزیز پورولی جنابلارینا اولو تانریدان رحمت دیله ییب و اونون ایل دؤنومونو سایغی ایله آنیریق.
«مکانی جننت اولسون»
مطالب مرتبط
تداوم تخریب سنگ مزار فعال ملی آذربایجان؛ «عزیز پورولی» در وادی رحمت تبریز
مراسم تشییع جنازه فعال ملی آذربایجان عزیز بی پورولی برگزار شد
وفات فعال سرشناس حرکت ملی آذربایجان،عزیز پورولی
گوناز تی وی
M.S


text:
آلوین ام. واینبرق
آلوین ام. واینبرق (اینگیلیسجه: Alvin M. Weinberg) بیلیم اینسان. ۲۰ آوریل ۱۹۱۵ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۱ ایل عومر ائلهییب و ۱۸ اوکتوبر ۲۰۰۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. آلوین ام. واینبرق شیکاقو بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. اوْ فیزیک ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alvin M. Weinberg»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آلوین ام. واینبرق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آی اۆزونون ان آیرینتیلی خریطهسی حاضیرلاندی
آراشدیرما اکیبینین ایللردیر داوام ائدن چالیشماسیندا، آی اۆزئیینین گؤرونتوسو ۳۰ کادرا بؤلوندو و هر بیر پارچانین آیرینتیلی خریطهسی چیخاریلدیقدان سونرا پارچالار بیرلشدیریلدی
آیین سطحینین بو گونه قدر ان آیرینتیلی خریطهسی حاضیرلاندی.
چینده ۱۰۰دن چوخ بیلیم اینسانیندان اولوشان آراشدیرما اکیبینین ایللردیر داوام ائدن چالیشماسیندا، آی اۆزئیینین گؤرونتوسو ۳۰ کادرا بؤلوندو. هر بیر پارچانین آیرینتیلی خریطهسی چیخاریلدیقدان سونرا پارچالار بیرلشدیریلدی.
خریطهده ۸۱ چارپما حؤوزهسی، ۱۷ قایا نؤوعو و ۱۴ نؤوع سطح شکلی آیرینتیلاری ایله یئر آلیر.
خریطه اولوشدورولوروکن، چینین آی کشف پروگرامی گؤرهولرینده الده ائدیلهن بیلگیلر آنا قایناق اولاراق ایستیفاده ائدیلدی.
آراشدیرما، ساینس بولتن درگیسینده یاییملاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
دنیزلیده ۸ میلیون ایللیک فسیللر تاپیلدی
تاپیلان فسیللر آراسیندا؛ فیل، کرگدن، زرافه، آت، آنتیلوپ، جیران، سیرتلان و قاریشقا یئیهن کیمی حیوانلارا عاید اولدوغو دۆشونولن قالیقلار وار
چین اوزایا یئنی بیر اویدو گؤندردی
۳ عدد "یائوگان-۳۵" اویدوسو، سیچوان ایالتیندهکی شیچانگ مرکزیندن آتیلدی
تورک سیهاسی یئنی رکورد قیردی
آخینچی ب مودل سیها، ۱۳ مین ۷۱۶ متر یوکسکلیکده اوچاراق اوچونجو دفعه اولوسال هاواچیلیق رکوردونو قیردی


text:
یانلیش / تایماز مییانالی
هاوانین ایستیسیندن کیریخیب، آلنیندان اۆزۆندن تَر سۆزه-سۆزه، کُتین آتیب قۏلونون اۆستۆنه تاکسیدان إندی.
مشدحمزهعلی آلچاق، دیغیریق، کئچل بیر کیشی’یدی. هَمَشه دوداغینین ساغ طرفینده سیقاری تۆستۆلهیَردی.
بنّا ایدی و ایشینده چۏخ دا باجاریقلی و مهارتلی’یدی؛ دوواری قورتاریب چوببستدن آشاغی آتیلماق همن، ایش صاحابا یا اوردا اۏلان جاوانلارین بیرینـه دئیردی:
دووارا مؤحکم بیر تپیک وور .
ایش صاحاب یا جاوان، دووار تزه ایشلهنیب دئیه، یاواش تپیک وورسایدی اوندا گؤرردین مشدحمزهعلی دئیردی اۏجور یۏخ بااااا….
دالی- دالی چکیلیب دیغیریق جانیینان آتیلیب دووارا إله بیر تپیک ووراردی کی هامی دئیَردی ایندیدی کی دووار آشسین.
آما اؤز ایشیندن إله آرخایین ایدی کی بیلیردی هئچ اۏندنـه اۏ تپیکلردن دۆزلتدیگی دوواری آشیرا بیلمَز.
بئلهلیک’له هم اؤز ایشین و مهارتَین گؤزه چَکَردی هم ده دۏیونجان کَهَرلهنردی.
اۏ گۆن ده، اۆچ آیدان سۏنرا غوربتدن گلیردی، هئچ حؤوصلهسی یۏخودو؛ اۆچ آی ایشلهیندن سۏنرا نامرد ایش صاحابی پول یۏخدو دئیه یازیق کیشینی ألی بۏش یۏلا سالمیشدی.
دای چۏخ هارای داددان سۏنرا بئناوا کیشییـه آزیجیق یۏل خرجی و إوه وئرمهگـه یاوان چؤرک پولو وئرمیشدی.
تاکسیدان یئنینجه، تئز جیبیندن بیر سیقار چیخاردیب قۏیدو دۏداغینـا؛ کیبریتی نئچه دفعه قوطوسونون قارا یئرینـه چکدی، آما کیبریت اۏد آلمادی، شالوارینین جیبینده کیبریتین قوطوسونو تَر إله ایسلاتمیشدی کی کیبریت یانمیردی.
اوزاقدان داماغیندا سیقار گلن بیر جاوانا بارماغی’ینـان ایشاره إلهدی کی فندکین وار؟
اۏ دا دۏداغیندان سیقاری گؤتۆرۆب توتدو بونا ساری، آلیب سیقارینی اۏنون سیقاری’یلا آلیشدیردی.
سیقارا درین پۏک وورا-وورا، هئی دیلینین-دۏداغینین آراسیندا دئیینیردی:
آخی بئله ده ایستی اۏلار؟
سانکی جهننمین بیر باجاسین آچیبلار بو خارابایا؛
آللاه کسسین بو تئهرانین هاواسینی؛
بیر طرفدن ایستی بیر طرفدن تۆستۆ، آدامی لاپ جانا گتیریر.
قوربان اۏلوم اؤز یوردوموزون……
إئئئههه هئچ اۏرا دا بیر یئر دَگیل، قیشی شاختادان، یایی ایستیدن، آدامین جانی هئچ اۏردا دا بیر دینج آلمیر کی….
آما یئنه ده قوربان اۏلوم وطن تۏرپاغینـا،
إله بو فیکیرلرده’یـدی کی یئتیشدی تئرمینالین قاباغینـا.
یئنه اؤز-اؤزۆنـه باشلادی دئیینمهگه…
آللاه إوینی ییخسین(ایش صاحابینی دئییردی)، إوه چاتدیم آروادا نه دئیهجم؟
بیلیرَم دای آرواد دا بیلسه ألیبۏش-جیبی بوۏش إوه دؤنمۆشم، هئچ بیر خۏش اۆز گؤرستمهیهجک کی….
هله منه باخ منه، إوه دؤنمهگه اۆرهگیمده مینجۆره نقشه تؤکمۆشدۆم: آروادا دۏن آلاجام، بؤیۆک قیزا یایلیق، خیرداجا سۏنبئشیگه ده آیاققابی….
ایندی ألیبوش آتا-آتا هارا گئدیرم….
کئشکه یا جیبیم دۏلو اۏلایدی یا بوردا بیر تانیشدان زاددان اۏلایدی بو نئچه گۆن مۆرخصلیگی اۏردا دالدالانایدیم و بئلهسی اۆزۆ قارا إوه گئتمهیَیدیم.
آما اوشاقلارا و اوشاقلارین ننهسینـه داریخمیشام آخی….
اۏ کؤپهگین قیزینین دیلی آجی اۏلسا دا، بیر دفعه گؤزۆمۆن ایچینـه باخیب إیدیره-إیدیره مشدحمزهعلی دئینده لاپ یۏرقونلوق جانیمدان چیخیر.
اۏندا دا تقصیر یۏخدور کی، خرج آغیر، دۏلانیشیق چتین، پول یۏخ …. نئیلهسین هامینین حیرصین منه تؤکۆر دای، قاداسین آلدیغیم.
سیقارینین أتهگینن باشقا سیقاری آلیشدیردی، ساغا سۏلا باخاراق یئریدی اۏتوبۏسلارا ساری.
بیردن گؤردۆ اوزاقدان اۏتوبۏسون شاگیردی بونو چاغیریر:
مشدحمزهعلی….. مشدحمزهعلی…..
مشدحمزهعلی ألان حرکت إلهییریک.
سئوینهرک دئدی: قوربان اۏلوم وطنه باااااا…
إله آتا-بابا دئمیشکن آدامی تانییان یئرده، قورد یئسین.
تئز اؤزۆن اۏتوبۏسا یئتیریب، پیللهسیندن چیخدی اۆسته، باخدی گؤردۆ اۏتوبۏسون اۏرتاسیندا شۆشه قیراغیندا بیر صندل بۏشدو، تئز کئچیب اۏتوردو اۏردا.
اؤز-اؤزۆنه دئدی: یاخشی اۏلدو باااااا….. کؤلگه طرفه دۆشدۆم؛ آز قالمیشدی گۆنۆن شاخینتیسیندان بورنومدان قان آچیلا!
اۏ قَدَر یۏرقونودو کی اۏتوبۏس یۏلا دۆشمهمیش یوخویا گئتدی، هئچ بیلمهمیشدی اۏتوبۏس ناواخت شهردن چیخمیشدی.
هردن بیر گؤزۆن آچیب یوخولو-یوخولو یۏلا و داغلارا باخیب، تزهدن یوخلاییردی.
یاواش-یاواش دا قاش قارالیردی و هاوا سرینلهییردی و یۏرقون مشدحمزهعلینین یوخوسون لاپ آغیرلادیردی.
اۏتوبۏس یۏلدا شاما ساخلادی، آما نه اۏجۆر آجلیغی واریدی، هم ده جیبینده پول آز اۏلدوغونا قیمیردی یئمهگـه پول خرجلهسین.
اۏدور کی اۏتوبۏسون شاییردی گلدی کی:
“آقا واسه شام پیاده نمیشید؟”
بیر گؤزۆن آچیب دئدی: آج دَگیلم، یوخوم گلیر ایستیرم یاتام!
یئنهده اۏتوبۏسون ناواخت یۏلا دۆشمهسینی بیلمهمیشدی. گئجهنین یاریسی’یدی کی اۏتوبۏس ساخلادی، هامی إندیلر. اۏتوبۏسون شاییردی گلدی کی: “آقا رسیدیم پاشید پیاده شید”.
گؤزۆن آچیب اۆرهگینده دئدی:
بو قۏدوغا باخ إئئییی گؤرنه ده فارسی قیریلدادیر.
گؤزلرین اؤوکهلییه-اؤوکهلییه اۏتوبۏسدان یئندی، ایلک اؤنجه فیکرلشدی بس یوخولودور کی شَهَر بونا ناتانیش و اؤزگه گلیر.
گؤزلرینین هامیسینی آچیب دؤورهیه باخدی.
آللاه بورا هارادی؟؟؟!!!
یانی اۆچ آیین ایچینده شَهَر بیر بئله دَگیشیب؟؟
سانکی بیردن برق توتدو حیرصیننن!
یۏخ قارداش بورا مییانا دَگیل دئیه، قاییتدی شۏفئرین اۆستۆنه.
— قارداش منی هارا گتیریبسیز؟ بورا مییانا دَگیل کی….
شۏفئر دئدی: کیشی نه مییاناسی؛ بورا أنزلیدیر
— هارا؟؟؟؟
— بندر أنزلی…
— آللاه إوینیزی ییخسین، من أنزلیده نه جان وئریرم؟ من مییانایا گئدهجَیدیم
شۏفئر دئدی: کیشی مییانا هارا أنزلی هارا؟؟؟ پس سن نهدن بو اۏتوبۏسا مینیبسن؟؟؟
— آللاه تیفاغینیزی داغیتسین اؤزۆنۆز منی چاغیردیز کی آی مشدحمزهعلی گل اۏتوبۏس یۏلا دۆشۆر.
من ده دئدیم حتمن منی تانیرسیز کی آدیمنان چاغیریرسیز دای، یۏخ’سا من إوی ییخیلان، أنزلیده نه جان وئریردیم؟
شۏفئر اؤنجه چۏخ تعججۆب’له کیشینین سؤزلرینـه قولاغ آسیردی، بیردن ألین چالدی دیزینـه، إله شاققا چالیب گۆلدۆ کی، هامی دؤندۆ بونلارا ساری.
کیشینین بارماغین کسسَیدین خبری اۏلمازدی، گۆلمکدن گؤزلریننن یاش آخیردی.
مشدحمزهعلی شۏفئرین گۆلمهگین گؤرن کیمی، لاپ عصبیلَنیب، حیرصی باغیرساغین کسدی. دئدی:
کیشی منی ساریـییبسان؟
هله یانلیش میندیریب گتیریبسن منی، آوارا إلهییبسن ایندی ده منه گۆلۆرسن؟؟؟
شۏفئر گۆلمهگین ییغیشدیریب دئدی:
یۏخ قادان آلیم، سنی لاغ إلهمیرم؛ جریان آیری بیر شئیدی.
منیم شاییردیم تئهرانین ترمینالیندا، چاغیریردی “رشت – أنزلی”، سن دئییبسن پس چاغیریر مشدحمزهعلی….
آما هئچ اۆزۆلمه، گئجهنی منه قۏناقسان، صاباح اؤزۆم سنی آپاریب تئهراندا مییانا اۏتوبۏسلارینـا میندیریب یۏلا سالاجاغام.
کئچ گئدک إوه هلـــه ……
تایماز مییانالی


text:
فرانسوا-رنه دو شاتوبریان
فرانسوا-رنه دو شاتوبریان (اینگیلیسجه: François-René de Chateaubriand) یازیچی - ۴ سپتامبر ۱۷۶۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۹ ایل عومر ائلهایب و ۴ ژوئیه ۱۸۴۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «François-René de Chateaubriand»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فرانسوا-رنه دو شاتوبریان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
روحانی: بیر میلیون یوز مین نفر ایشسیز قالدی
"احمق ترامپ 'ونتیلاتور ایستهسهنیز سیزه ۴ دنه گؤندهرک' دئیه مئساژ گؤندرمیشدی"
ایران جمهورباشقانی حسن روحانی، یئنی نسیل کوروناویروس سالقینی سببی ایله اؤلکهسینده بیر میلیون ۱۰۰ مین نفرین ایشسیز قالدیغینی سؤیلهدی.
اؤلکهنین مختلف ایالتلرینده حیاتا گئچیریلهن چئشیدلی پروژهلرین آچیلیش مراسیمینه ویدئو کنفرانس یولویلا قاتیلان روحانی، دانیشماسیندا ایرانداکی اقتصادی پروبلئملره توخوندو.
اسکی آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری باشقانی دونالد ترامپین یئنیدن حیاتا گئچیردیگی تحریملرین قیمتلر و تورم باخیمیندان ایران خالقینین اوزرینده آغیر بیر باسقی میدانا گتیردیگینی ایفاده ائدن روحانی،
"کووید-۱۹ سببی ایله بیر میلیون ۱۰۰ مین نفر ایشسیز قالدی. بیر میلیون اینسانین ایشسیز قالماسی میلیونلارجا انسانی چتینلیکلرله قارشی-قارشییا قویور. اقتصادی ساواش، قوراقلیق و سئل، خالقین سورون یاشاماسینا سبب اولدو" دئدی.
سالقیندا تحریملردن قایناقلی بیر سلسله مانعلرله قارشیلاشدیقلارینی بیلدیرن روحانی،
"ماسک ایستهییردیک آنجاق کیمسه بیزه ماسک وئرمیردی. کیمسه بیزه تنفس جهازی وئرمیردی. احمق ترامپ 'ونتیلاتور ایستهسهنیز سیزه ۴ دنه گؤندهرک' دئیه مئساژ گؤندرمیشدی. من ده 'ایستهییرسینیزسه بیز سیزه ۴۰ دنه گؤندهرک' دئدیم" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
سوریهده حیاتینی ایتیرهن وطنداشلارین ساییسی آچیقلاندی
بیرلشمیش میللتلر اینسان حاقلاری یوکسک کمیسری میشل باچله، آچیقلانان ایتکیلرین تکجه رقم دئییل، ایتیب گئدن حیاتلاری تمثیل ائتدیگینی سؤیلهدی
روسیا، خارکوو بؤلگهسینی هاوادان ووردو
خارکوو ساکینلرینه گؤره، روس هاوا سالدیریلاری سون گونلرده چوخ آرتدی، شهرین موختلیف سمتلرینده گئجه یاریسی گوجلو پاتلاما سسلری ائشیدیلدی
لبنان باشباخانی تورکیهیه تشکور ائتدی
باشباخان نجیب میقاتینین، اؤلکهسینه بوتون ساحهلرده وئردیگی دستگه گؤره تورکیهیه تشکور ائتدیگی قید ائدیلدی


text:
گوناز تی وی: ائوین زندانیندا توتوقلو اولان آذربایجان میللی حرکتی فعالی،سیامک میرزایی، آئربایجانین تانینمیش مبارزی حسن آغاآذربایجان دمیرچی نین حایاتینی دگیشمه سینه گوره باش ساغلیغی مساژی گوندریبدیر.
“ايشيق دامجی لاری زامانين آلنينا آخير
دنيز دوشونجه سينه قووشماق اوچون
اینجی یوللاردان باشلانیر
گؤيلردن اوريينه يوكسه له نن حاق يولوموز
سن گؤزلليك نغمه سينه آزادليق هارايينا ائل بسته كاريسان
سسله ندين سه آزربايجان سسله نیر.
حسن آغا دمیرچی نین دونیادان کؤچمه سینی گؤزه ل عائیله سینه و آزربایجان وورغونلارینا باش ساغلیغی دیله ییریک.
سیامک میرزایی - اوین زندانی 1397/4/5"
گوناز تی وی
E.Y


text:
اویان نیوز: ” قازان- تورک دونیاسی کولتور باشکندی ۰۱۴۲” فعالیتلرینین رسمی آچیلیشی، روسیا فدراسیونو تاتاریستان جمهوریتینین باشکندی قازاندا ۲۶ آوریلده گرچکلشهجک. باخانلار قورولو طرفیندن یاییملانان قرارنامه ایله تورک دونیاسی کولتور باشکندی پروگرامی قبول اولوندو.
پروگراما گؤره، ایل بویو قازاندا، “تانینمیش آیدینلار محمد عاکیف ارسوی و عبداهلا توغای” اولوسلارآراسی سمپوزیومو، تورکسوی “اولوسلارآراسی هیکل” سیمپوزیومو، “تورک دونیاسیندا دریچیلیک” ۲.جی فستیوالی، ۷.جی بولقار فورومو، “کؤکنلری و ائوریملری ایله تورک میللتینین ادبیاتی و موسیقیسی” اولوسلارآراسی کونفرانسی، ” تورکجه ویزیون ” تورک دونیاسی موسیقی فستیوالی و باشقا ائتکینلیکلر گئچیریلهجک.
“قازان – تورک دونیاسی کولتور باشکندی ۲۰۱۴” فعالیتلرینین رسمی آچیلیشی ایسه تاتار خالقینین میللی شاعری عبداهلل توغایین دوغوم گونو اولان ۲۶ آوریل تاریخینده ائدیلهجک .
قازانا ۲۰۱۴.جو ایلده تورک دونیاسی کولتور باشکندی عنوانینی وئرمه قراری، تورکسویون روسیانین اوفا شهرینده سپتامبر ۲۰۱۲ده گرچکلشن ۳۰.جو کنفرانسیندا آلینمیشدی.
قازان، تورک دونیاسی کولتور باشکندی عنوانینی، ۲۰۱۳ده بو عنوانی داشییان اسکیشهیردن آلدی.
قاایناق: ت ر ت تورکی


text:
دۏغا اؤزۆنه یئنی پالتار تیکیرسه، نهدن بیز اینسانلار بو دَڲیشیم، یئنیلَنمک و یئنی بیر یاشاما سلام وئرمه اۏلایېندا، اۏلایداش اۏلمایاق؟ بایرام گلدیڲینیده، اؤزۆ ایله یئنیلیک گتیریر و دۏغا اوزون بیر …Read More »
کرۏنا ویروس و اۏنا باغلې بیلگیلر عائلهلر اۆچۆن (گۆندَم)
کرۏنا ویروس و اۏنا باغلې بیلگیلر عائلهلر اۆچۆن (گۆندَم) آنا-آتالار اۆچۆن کۏوید-19 ألۏولانماسې سۆرهجینده داورانېش’لا باغلې اؤنهریلر آنا-آتایا و قيّوملارا دۆنیاداکې أن واجیب ایشی گؤرمکده کؤمَک إتمک اۆچۆن ایدهلر. …Read More »
نهدن (استان ارومیه)؟ / کریم گۆلاندام (مقاله)
تۆرک إولادې دور بیر باشا ترک وطن إیله یا بیر دفه گل چارهی ترک وطن إیله ! یا دان بۆتۆن ایران بۏیو تاریخ یارادېبسان یا گئیدیڲین آغ کؤینهڲی قانلې کفن …Read More »
إتیکئتسیز اینسانلېغا، باسقېلار نهلر إدهبیلر؟ / آیهان میانالې
إتیکئتسیز اینسانلېغا، باسقېلار نهلر إدهبیلر؟ / آیهان میانالې کۆتلهنین دَرنَکسیزلیڲیندن آسېلې، هر اۏیونونو ایستهییرلر یازېق یۏخسوللار باشېنا گتیریرلر. بو اۏیونبازلېقدا، أزیلیب بئلی بۆکۆلن، چرچیوهمیزدهکی یۏخسوللارېن ایلک ایستهڲی، آج قالماماق …Read More »
نژادپرستی از نوع پانپارسیسم و پانایرانیسم / آیهان میانالی
نژادپرستی از نوع پانپارسیسم و پانایرانیسم / آیهان میانالی واژه از سرخط کلام جسارتش را وامدار تاریخ میداند و هر تاریخی درونش تا بینهایت حقایقی پنهان و دروغهایی از …Read More »
آجې گؤرۆنتۆ میانانېن یئر تیترهییشیندن!
باشېن ساغ اۏلسون آذربایجان باشېن ساغ اۏلسون دردلی میانا آجې گؤرۆنتۆ میانانېن یئر تیترهییشیندن!Read More »
ماکسیم گۏرکی و باهائیلیک / محمد رحمانیفر
ماکسیم گۏرکی و باهائیلیک / محمد رحمانیفر بابیلیک هابئله باهائیلیڲین هم یارانماسېندا هم ده یایېلماسېندا اینگیلتره (انگلستان) دانېلماز رۏل اۏینامېشدې. بونو بوگۆن هامې بیلیر. آنجاق، بو آرادا روسلارېن اۏینادېقلاری رۏل …Read More »
«کیم گؤردۆ_کیم گؤرمهدی» تئاترېندا نهلر یاشانېر
«کیم گؤردۆ_کیم گؤرمهدی» تئاترېندا نهلر یاشانېر اولو تانرېنېن آدې’یلا باخماق’لا گؤرمک، بو ایکی آنلامې دَرین دۆشۆندۆکـده یئردن گؤڲـه فرقلی اۏلدوقلارې بللی اۏلور. یارانېشېن ایلک آنلارېندان هر یارانمېشېن نهیه باخماغې اۏنون …Read More »
اصل 15 قانون اساسی و تفسیرهای نابجا از آن / علیرضا فرشی دیزجیکان
اصل 15 قانون اساسی و تفسیرهای نابجا از آن / علیرضا فرشی دیزجیکان چکیده: یکی از اصول مندرج در قانون اساسی، که 39 سال پیش، در جلسه 22م مجلس شورای …Read More »
سنسیزلیکلریم سنین’له / رضوان حاجیقاسملو(جانای)
سنسیزلیکلریم سنین’له / رضوان حاجیقاسملو(جانای) سۏنا چاتیشمایان بیر حیکایهنین اینجیلری، وارسیز دۆنیانین وارلی سؤزلری….. بیرلیکده بونلاری اۆرکلریمیزده سرگیلهمک اۆچۆن، بو بیتیگی اۏخوماغا حاضیرلاناق! آذربایجانیمیزین آلچاقکؤنۆل سئویملی قادینی، سایین رضوان حاجیقاسملو’دان …Read More »


text:
`سعید خطیبزاده` نتیجهلر
خبرلر [40]
- ایران: جزاسیز قالمایاجاق
- ایران: تحریملرین لغوی قیرمیزی چیزگیمیزدیر
- ایران: گئچیجی بیر آنلاشما گوندمیمیزده یوخ
- "آمریکا، ایرانا تحریم تطبیق ائتمکدن وازگئچمیر"
- رئیسی: ایکی لایحه سوندوق
- ایران، آمریکانین یئنی تحریملرینی قینادی
- ایراندان، تورکیه و آذربایجان آچیقلاماسی
- ایران خاریجی ایشلر باخانی کوروناویروسا یولوخدو
- شاعیرلرین ده دؤرد کیتابی وار - ابراهیم ساوالان
- ایران، کابلداکی ترور سالدیریلارینی قینادی
- ایران: طالبانی تانیما آشاماسیندا دئییلیک
- قالین: خالق دستگی اولمایان گیریشیملری قیناییریق
- تونس جمهورباشقانی، مجلسین بوتون صلاحیتلرینی آسقییا آلدی
- ایران والیبال ملی تیمی کمپینده ۱۰ تورک
- ایران و عراقدان، آمریکا سالدیریسینا تپکی
- ایران، یئرلی واکسنه عاجل استفاده اجازهسی وئردی
- ایرانا عاید گمیده پاتلاما
- ایران، ترامپی تحریم ائتدی
- کاظمینین نمایندهسی ایرانا گئتدی
- ایران: "آذربایجانین اراضی بوتؤولوگونه حرمت گؤستریلمهلیدیر"


text:
`مینیاتور اویدو` نتیجهلر
خبرلر [41]
- چین اوزایا یئنی بیر اویدو گؤندردی
- ایمهجه، ۲۰۲۳ده اوزایا گؤندریلهجک
- تورکسات ۵ب خدمت وئرمهیه باشلایاجاق
- اسپیساکس، ۵۳ اویدو داها اوزایا گؤندردی
- اردوغاندان اویدو پایلاشیمی
- تورکیهنین ایلک مینیاتور اویدوسو اوزایا گؤندریلدی
- تورکییهنین ایلک مینیاتور اویدوسو اوزایا گؤندریلهجک
- ایران اوزایا راکت گؤندردی
- چین، گؤزلم اویدولارینی اوزایا گؤندردی
- اسپیساکس، یئنی اویدوسونو اوزایا گؤندردی
- آمریکا، جاسوس اویدوسونو اوزایا یوللادی
- تورکیهنین یئرلی اویدوسو اوزایا آتیلدی
- تورکیه-نین 5-جی نسیل اویدوسو "تورک سات 5A" اوزایا بوراخیلیب
- یونسکو-نون سیاهیسینا تورکیه-دن 19-جو عنصر داخیل اولدو
- اردوغان: "تورکیه سیبر تهلوکهسیزلیکده دونیا میقیاسیندا مارکا اولاجاق"
- تورکیه: آکتیو ایرتیباطات اویدو ساییسینی 6یا یوکسلهدجک
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 18.06.2019
- تورکست ۵آ اویدوسو اوزایا آتیلاجاق
- آمریکادان هیندیستانین آنتی اویدو دنهمسینه اعتراض
- عربیستان یئنی اویدوسونو اوزایا گؤندردی


text:
ردمحاری سینق دینکار
ردمحاری سینق دینکار (اینگیلیسجه: Ramdhari Singh Dinkar) شاعیر ادبیات تنقیدچی، ژورنالیست و یازیچی - ۲۳ سپتامبر ۱۹۰۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۵ ایل عومر ائلهییب و ۲۴ آوریل ۱۹۷۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ramdhari Singh Dinkar»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ردمحاری سینق دینکار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قیرقیزیستانین ایلک گلهنکسل ایدمانلار میدانی آچیلدی
آچیلیشدا گۆلش یاریشلاری، آت اوستونده گۆلش، آتلی اوخآتما، قارتاللا اووچولوق ائدیلدی و اؤدوللر وئریلدی
قیرقیزیستانین ایلک "گلهنکسل ایدمانلار میدانی" آچیلدی.
آچیلیشدا گۆلش یاریشلاری، آت اوستونده گۆلش، آتلی اوخآتما، قارتاللا اووچولوق ائدیلدی و اؤدوللر وئریلدی.
قیرقیزیستان-تورکیه ماناس اونیوئرسیتهسینده قورولان میدانین آچیلیشینی دونیا ائتنو اسپور کنفدراسیونو باشقانی بلال اردوغان گئرچکلشدیردی.
چنگیز آیتماتوو یئرلشکهسیندهکی آچیلیشدا دانیشان بلال اردوغان، تدبیرین، قیرقیزیستان طرفیندن تۆرک دؤولتلر تشکیلاتینین گوندمینه گتیریلمهسیندن سئوینج دویدوغونو ایفاده ائتدی.
بلال اردوغان، قیرقیزیستان پرزیدنتی سادیر چاپاروو طرفیندن ده قبول ائدیلدی.
گؤروشمهده سپتامبر آییندا بورسادا گئچیریلهجک دونیا کؤچری اویونلاری گوندمه گلدی.
چاپاروو، اؤلکهسینین، تدبیرین تشکیل ائدیلمهسینه یاردیم ائتمهیه و فعال رول اویناماغا حاضر اولدوغونو بیلدیردی.
ایلک اوچو قیرقیزیستانین قوزئییندهکی ایسیک گؤل اطرافیندا گئچیریلهن دونیا کؤچری اویونلارینین دؤردونجوسو، بو ایل ۲۹ سپتامبر-۲ اکتبر تاریخلرینده بورسا ایزنیکده تشکیل ائدیلهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
علییئو: بیرلشمیش میللتلرده اصلاحات آپاریلماسینی دستکلهییریک
"بعضی دوروملاردا قطعنامهلر قیسا مدتده ایجرا اولوندوغو حالدا، ایش آذربایجانا گلنده بو قرارلار کاغیذ اوزرینده قالدی"
علییئو: آذربایجان، آوراسیانین اؤنملی نقلیات مرکزلریندن بیریدیر
"آذربایجان، قاراباغ و دوغو زنگهزورون یئنیدن قورولماسی و احیاسی ایله اولوسلارآراسی نقلیات باغلانتیلارینین گلیشدیریلمهسی اوچون گئنیش چالیشمالارا باشلادی"
"آذربایجان-تۆرکیه-قازاقیستان آراسیندا تاریخی گؤروشمه اولدو"
آذربایجان، تۆرکیه و قازاقیستان خاریجی ایشلر باخانلاری و نقلیات باخانلارینین بیرینجی اوچلو گؤروشمهسی گئرچکلشدی