text:
«ایواز طاها»نین «شعر وارلیغین ائویدیر» آدلی کیتابی، باکی دا خزر اونیوئرسیته سی طرفیندن یاییملانیب ایشیق اوزو گؤردو. الیمیزده کی کیتاب چئشیدلی قونولاری چئورهدیینه باخمایاراق، ایچینده کی دوشوندوروجو آردیجیللیقلا اوخوجونون گؤزو اؤنونده سرگیلنمکده دیر. بو یازیدا، کیتابین بیر سیرا یئرلرینه توخونولور. دوشونجهلریمیزین اوست اوسته دوشن یئرلری گؤستریلیر، اوزلاشمایان یئرلرده ایسه قونولار بوسبوتون باشقا بیر باخیمدان آراشدیریلیر.
شعر، سیاست، ایدئولوگییا
واختیلا «چاغداش آذربایجان شعرینین آراشدیرماسی» (= نقد شعر معاصر آذربایجان) آدلی کیتابدا «آذربایجانین سیاسال شعری» باشلیقلی بؤلومده، سیاسال شعری توپلومساللیقدان اوزاق، شعارچی و تاريخسل رئپورتاژ کیمی آچیقلامیشدیم. سیاسال شعری گئرچکلییی قوندارمالاشدیریر دئیه آلدادیجی و گئريچي شعر کیمی سونموشدوم. بو باخیمدان: «اؤیمه شعرلری، رومانتیک سئوگی، اؤتهری اولایلارلا ایلگیلی شعرلرله بیرلیکده آرا-سیرا عیرفانا گیریشمیش شعرلری بئله» قوندارما و آلدادیجی اولدوغونا گؤره سیاسال شعر آدلاندیرمیشدیم. سیاسته آرخالانان شعرده گئرچکلیک اؤزونون آیدین وارلیغینی ایتیریر.
شعرین قالارغیلیغی، یالنیز اؤز گوجونه اینانماقلا یوزولور، آنجاق سیاستین اؤتهری ماهیت داشیدیغینا گؤره، اونون قالارغیلیغینا اینانماق اولماز. او یالنیز یاراتدیغی آجیلاریلا قالارغی اولور. بیز سیاستی یالنیز هیتلرین کوتلهوی قیرغینی، دؤیوشلر و توتالیتار اقتدارلارلا تانییر و آجیغیمیزی گؤسترمک اوچون سیاستین بو کیمی اؤرنکلرینه دایانیریق. بو باخیمدان، سیاسته یؤنهلن شعر، یالنیز یالتاقلیغی و توپلوما قارشیلیغی ایله یادداشلاردا قالاجاقدیر. شعرین ایسه، سیاسته قاتیلدیغینی نئجه یوزماق اولار؟
شعرین قالارغیلیغی، یالنیز اؤز گوجونه اینانماقلا یوزولور، آنجاق سیاستین اؤتهری ماهیت داشیدیغینا گؤره، اونون قالارغیلیغینا اینانماق اولماز. او یالنیز یاراتدیغی آجیلاریلا قالارغی اولور.
سیاستین استراتئگییاسیندا: ایدئولوگییا و شعر آنلاییشلاری بیر توتالغا (ابزار) و تبلیغات کیمی ایشه توتولور. سیاست شعردن ده ایدئولوگییادان دا اؤز ایستکلرینه یئتیشمک اوچون یارارلانیر. شعرده ایسه گوجلو، باجاریقلی و ساغلام دوشونجه اولمادیغیندا، سیاسته داهادا الوئریشلی دوروم یارانیر. بونا گؤره، بو استراتئگییادا: آنلاییشلار اؤز گئرچک آنلامینیدییشهرک، اؤنجهدن قوراشدیریلمیش مقصدلرین قوللوغوندا اولور و شعر بو قورغونون تملینه چئوریلیر؛ ایواز طاهانین سؤزو ایله دئسک : «سیاستچیلر شعره بیر بیلدیریش کیمی باخیرلار» (ص 34). بو آنلامدا شعر، سیاستین اوزون سورکلی اولمایان یاشامی قدَر قیسا عؤمور سورور و سیاستین عؤمرو قورتارماقلا شعرده اونودولور (بو حاقدا یوخاریدا قئید ائتدییم «نقد شعر معاصر آذربایجان » کیتابینا باخا بیلرسینیز). شعر، سیاستین دیلینه چئوریلیرسه اوندا هرگون بیر دونا گیرمهلی اولاجاقدیر. «هربئرت مارکوزه» دئمیشکن: سیاستین دیلی «تبلیغ اوزره قوراشدیریلمیش بیر دیلدیر. بو سؤزده، دوغرو ایله یالان، اؤزلوک (ماهیت، ذات) ایله وارلیق و بیر سؤزله نسنهلرله ایشلکلر (کارکرد) و اونلارین ائتگی آیریملاری آییرد اولونمور بونا گؤره ده بو تضادلی آنلاییشلار بیربیرلریله یوغرولاراق یئرلرینی بیربیریلهدییشیرلر».
سیاست ساختا دوشونجه و آنلاییشلاریلا، گئرچک آنلاییشلاری قیراغا ووراراق توپلومون ذئهنیتینی [سوبیئکتینی] اؤرتباسدیر ائدهرک اؤزونو تبلیغات آنلاییشلاری اؤرتویو آلتیندا بیزه سیریییر. بو آنلاییشلار توپلومون دامارلاریندا آردیجیل آخماقلا اونون بئینینده آلیشقانلیق یارادیر (عادت ائتمک) بئلهلیکله ده گوندهلیک قونو اوزریندهدییشیلمز قورونتولار (تصورات) یارانیر، بئلهلیکله ده توپلوم اؤزونو چاشباشلیق یارادان بیر “گئرچه یین” قارشیسیندا گؤرور. سیاست، اؤز ساختا دوشونجهسینی یوروتمکله، باشقا دوشونجه، ایفاده و اوخونوشلاری (= قرائت، خوانش) یالان و قوندارما کیمی گؤستریر. سایین طاها دئمیشکن: «سیاست آداملاری تنقیدین «سازنده»سینی خوشلاییرلار. بونون دا دوزگون آنلامی، هرنهیین گوناهینی اؤزگهلرین بوینونا آتماقدیر، باشقا سؤزله باشچیلارین یئرینه آیاقدا قالانلارین بوینونو وورماق» (ص51). سیاست، اؤزونون ایفاده و دوشونجه یه چکدییی ساختا جیزیقلارینا اونسوزدا اینانمیر. بو کیمی دوشونجهنین تبلیغی، وطنداشین اجتماعی قاوراييشینی (فهم) جایدیراراق، توپلوم و ایفاده قورولوشونون داورانیشلاریندا اویغونسوزلوق یارادیر.
سیاست تبلیغاتی سئودیینه گؤره، سیاسی ایفاده سیستئمی اولان «تبلیغ» ایفادهسینی سئچیر. بو ایفاده سیستئمی سیاستین ساختا اؤز گوونلیینی قاباریق بیچیمده گؤستریر و بونونلادا آیدین دوشونجه، بو تبلیغاتین اؤرتویو آلتیندا گیزلی قالیر. شعر ایسه بئله بیر سیستئمه قوللوق ائدیب اولایلارین آردینجا گئدرسه، شعرسللیکدن اوزاقلاشاراق شعارچیلیغا یؤنهلهجکدیر؛ چونكو سیاستین اؤزونه مخصوص ساختا و «ائولر ییخان سؤزجوکلری» وار: من آخشاملار / ائویم ییخان / کلمهلری یوخلاییرام … (بهروز صدیقی، یالقیز آغاج دوستلوغوندا، ص 26)
شعر سیاسته و اونون آردینجا شعارچیلیغا اوغرایاندا ایدئولوگییانین ائتکیسینی اونوتماق اولماز. ایدئولوگییا گلهنكسل دَیرلری (ارزشهای سنتی) دیریلتمک و اونو ساخلاماق آنلامینا آرخالاناراق هر بیر یئنیچیلیین قارشیسینی آلیر. بیزیم توپلومدا سیاستین قورولوشو، یؤنتمسیز (غیرمنسجم) و بیچیمسیز بیر قورولوشدور، بونا گؤره ایدئولوگییا بئله بیر قورولوشون چرچیوهسینده یوزولورسا، اوندا سیاست ده ایدئولوگییادا توپلوما اویوشمایان آنلاییشا چئوریلهرک ساغلام دوشونجهنی هدهلمهلیدیر. ایدئولوگییا، سوء ظنلره ندن اولاراق سیاستین الینده تبلیغ آراجی کیمی ایشلهنیر. دوغروسو سیاست اوچون، ایدئولوگییانین هئچ بیر اؤنمی یوخدور، یالنیز اوندان اؤزونون گوج قورولوشونو (ساختار قدرت) ساخلاماق و گوجلندیرمک اوچون یارارلانیر. سیاست، ایدئولوگییادان فایدالاناراق توپلومون داورانیشینی ایزلهییر. من طاهانین «ایدئولوگییا گئرچک وطنداشلاری تابعلره چئویریر، و انسانلاری عاغیلا دایانمایان عمله قالدیریر» جوملهسینین ایلکینه «سیاست، ایدئولوگییا واسیطهسیله» سؤزلرینی علاوه ائدهردیم. چونكو بئله اولمایان حالدا، سیاست اؤزونون گوج قورولوشونو قورویوب ساخلایا بیلمز. سیاست ایدئولوگییایا آرخالاناراق: وطنداشلارا قوللوق، عدالتین گليشمهسي، سؤز آزادلیغی و اولوسال کیملیک (هویت ملی) کیمی آنلاییشلاری اؤز ایستهدییی کیمی یوزور. «ژان پول سارتر»ین فیکرینجه: «ایدئولوگییا آیدین و بللي اؤنريلرین چرچیوهسینده اؤزونو گؤسترمیر ترسينه بوتون اولایلاری گیزلتمک اوچون اؤرتوکلو بیر ایفاده آراجی کیمی بیزی تاپیر».
ایواز طاها شعرین ایدئولوگییایا قاتلاشدیغینی شعرین شعارچیلیغا اوغرادیغینا گتیریب چیخارماسینی سؤیلهدیکدن سونرا، شعرده عیرفان و عدالت کیمی آنلاییشلارین یئر آچماسینی وورغولاییر. ظنیمجه بو آنلاییشلار (عیرفان و عدالت) اؤزوده بیر نوع ایدئولوگییادیر. عیرفانی، یالنیز صوفیزم آنلامدا توتماساق یازیچی ایله راضیلاشا بیلریک. چونكو عیرفان بیر نوع شهودی دویغودور، اونو لیریکایا دا چئویرمک اولار. صوفیزم ایسه یالنیز اؤز یاراشیغینا گووهنن بیر آنلاییشدیر و بو آنلامدا ایدئولوگییا ایله عینی قاپییا چیخیر.
سوروملولوق، لیریکا، دویغو دوشگونلویو (سانتی مانتالیزم)
ایواز طاهانین شعر ایدئولوگییا و سیاسته اوغرادیقدا، شعارچیلیغا یؤنلمهسی فیکری ایله راضیلاشماق اولار. آنجاق اونون شعر حاقدا سؤیلهدییی «اَن دولغون آنلام لیریکادا گئرچکلهشیر» (ص85) فیکری ایله تام راضیلاشماق اولماز. او بو فیکرینی بئله آچیقلاییر:
«لیریکا، شعری، دوشونجهنین باشلیجا اؤزهللییی ساییلان «آنلاییش قوندارماق »دان اوزاقلاشدیراراق، بری باشدان باشقا ارتباطی ایشلکلری قیراغا قویور و آسیلی ساخلاییر. بونون معناسینی اؤزونون دیشیندا کی هر بیر عؤهدهلییی اؤز اوزهرینه گؤتورموش شعرلرله موقاییسه ده باشا دوشمک اولار». (ص 85)
دوغرودور لیریکا، شعرین اَن دولغون و یوموشاق اولان باشلیجا اؤزللیییدیر آنجاق ریاکار و قورغوچولوقلا (حیله) مشغول اولان سیاسی شعرین قارشیسیندا، سئوگی و محبتله یاناشماق خیریستیانلیغین «بیر اوزونه شیلله وورسالار او بیری اوزونو ده چئویر» اؤیودچولویونه بنزهییر. ایواز طاها سیاسی شعری رد ائتمکله یاناشی سوروملولوغو دا رد ائدیر. بودا سوروملولوغون دؤزومجول و یاخود دؤیوشکن و مبارزه داشییجی یانلیش آنلامیندان ایرهلی گلیر.
سوروملولوق، «فوتوریست»لرین دئدییی کیمی یوروش ائتمک و دؤیوشکنلیک آنلامیندا دئییل و یاخود «صنعت صنعت اوچون » دئینلرین دوشوندوکلری کیمی یالنیز «صنعت» گؤزللییی و سؤز صنعتکارلیغی ایله سونوجلانمیر. ایواز طاها سوروملولوق دئینده، اونون آنلامینی آراشدیرماق اوچون کؤکو سیاستدن قالخان ایفادهلر ایله وورغولاییر:
«کاسترو حؤکومتینده آیدینلار، «سوسیالیست گئرچکچیلیک » (رئالیسم سوسیالیستی) آخینینا قوشولمالیدیلار، یوخسا زورلا او ایشه سوروکلهنیردیلر. بونون سایغیلی (محترمانه) آدی، توپلوم اؤنونده عؤهدهليك داشیماق ایدی، توپلوما قول اولماق» (ص 79).
ظنیمجه سوروملولوغو بو آنلاییشلارلا یوزماق یانلیشدیر. بونون آدینی ایدئولوگییادان قالخمیش تبلیغات استراتئگییاسی آدلاندیرماق اولار. طاها اؤزوده دولاییسی بونو وورغولایاراق دئییر: «نهیین صنعت اولوب اولمادیغینی سیاسی اؤنده رلر معین لشدیریر». منجه بونون آدینی ایدئولوگییا آدلاندیرماق اولار، چونكو ایدئولوگییا : «قوندارما بیچیمده بیر مطلق آنلامین کؤلگهسینی متنین اوزهرینه سالیر»سا اوندا کاسترونون ایشینی سوروملولوق آدلاندیرماق اولماز. شعرین «اَن مجرد لیریک ژانری بئله تاریخ و توپلومدا دوغولور»سا (ص42) اوندا اونون سوروملولوغوندان واز کئچمک اولماز. شعر توپلوم اوزرینده دایانیرسا هئچ بیر شئیه لاقئید یاناشا بیلمز. آز سونرا طاهانین سؤیلهدییی بو سؤزو خاطیرلاماق ایستردیم:
«چئشیدلی مدنی چئوریلمهلر (مسخ)، سیاسی زوراکیلیقلار و فاجیعه اؤلچوسو آلمیش اقتیصادی عدالتسیزلیک دوروموندا یاشایان شاعیرین شعری، ایستر ایسته مز «شاعیر – توپلوم » چارپیشماسینا گتیریب چیخاراجاق. لاکین سون مقامدا بونلارین هئچ بیری، شعری شعریت کورسوسونده ایلشدیرمیر» (43).
سوروملولوقلا باغلی بو آنلاملار، شعری شعرسللیکدن اوزاقلاشدیریرسا دئمک شاعیر توپلومدا اؤزونون یاراتدیغی اویدورما و رومانتیزمی ایله یاشامالیدیر.
بو فیکری باشقا یؤندن آچیقلاماق اولار. او دا، سوروملولوقلا بیرگه ائستئتیکانین بیرلشمه نؤقطهسیدیر و بونون اوچون بیزیم آذربایجان شعرینده آشاغیدا گلن «هادی قاراچای»ین «سونسوزلوق » شعری کیمی اؤرنکلرده لیریکانین شاهیدی دئییل ترسینه اَن سوروملو گؤزل بیر توپلومسال شعرین شاهیدییک:
بیرگون
دانیشاجاقدینیز سیز ائی سیلدیریم قایالار
سوموکلرینیزده
قیلینج یاراسیندان بیتمیش آردیجلاردان .
منسه
آنا دؤشونده کؤرپهجیک
دینلهیهجکدیم او ایلکین ناغیلی
لایلالار، نازلامالار کیمی.
آجی یاغیشلاردان گؤیرمیش
شیرین بیتگیلر کیمی
دایانیب دیک
غرورلو قالالاریمیز.
قوی، بیر قولو اولماسین قاپیلارینین
داملاریندا
دیرهکلردن ایز گؤرونمهسین.
بیر داش
یالنیز بیر داشی یئتر
دونیانین عؤمور ناغیلین اوخوتماق اوچون ؛
بوی بویلامالاردان کئچمیش
سؤی سؤیلهمهلردن آشمیشدیر ایشیمیز.
قيش قاباغی
آستا گلن قار اؤرنهيیدير پيچيلتيلارينيز.
سئويشديز سسسيزجه سينه .
ديلينيزی بيلن، سولار اولدو-
ساحيللره دوداق باسارکن،
اوتلار اولدو تورپاقلا سئويشرکن.
قيرميزی آلما آتديق آرازينين بو تاييندان او تايينا
قيرميزی يايليق دَبَرتديلر آرازينين او تاييندان بو تايينا.
آغريسينی چکمهدييميزدن
دردينی
ياشاماديغيميزدان
نه يويرهک گليردی بيزه کئچميشلر.
سيزسه سسسيز
سيزسه
بولاق قايناشماسی تک ساکيت گؤروشدونوز.
آخ، سيز ای گئجيکميش قارانقوشلار
بيزه گلرکن،
گؤرهجکسينيز،
دَييشميش بوتون ناغيللارين باشليقلاری.
ايته آت
اته اوت سؤيلهينلر گؤرهجکسينيز.
(باداملیقلار، آلمانیا، کلن چاپی، 1384)
بورادا لیریکادا اولدوغوندان نئچه قات گوجلو و تام فرقلی بیر بیچیمده، بیر ائستئتیکا باجاریغی گئدیر، بیزیم بوتون دویغو و آجیلاریمیزی اوینادان بیر توپلومسال آنلاییشلارین شاهیدی اولوروق.
لیریک شعرین وارلیغی دانیلمازدیر، آنجاق شعر یالنیز لیریکادا دایانمامالی دیر. ایواز طاها شعرین بوتون جیهازلارینی لیریک شعر جیهازینین خئیرینه تاماملاییر. لیریکا ایسه اؤزنل (سوبیئکتیو) دونیاسینا آرخالانیر. محمد عاریف-ین دیلی ایله دئسک : «سوبیئکتیو عالمی محدوددور، تکجه اورادان قیدا آلیب یارادان شاعیر تئز سوسار و یا اؤزونو تکرار ائتمهیه باشلار».
توپلومسال شعر، سوروملو شعر اولاراق سیاسی شعرین اویونبازلیغی قارشیسیندا اَن باجاریقلی شعردیر. چونكو سیاسی شعره قارشی چیخماسان، اؤزونون بوتون دَیرسیز قاوراملارینی حالال (مشروع) قایدالار اؤرتویو آلتیندا توپلومون دامارینا آخیداجاقدیر. شعر ایسه بونون قارشیسینی آلماق اوچون باجاریقلی و گوجلو دوشونجهیه یئیه لنمه لیدیر. بو دوشونجهنی ایسه: سئوگی، محبت و دویغو دوشگونلو آنلاییشلارلا قازانماق اولماز.
لیریک شعرین وارلیغی دانیلمازدیر، آنجاق شعر یالنیز لیریکادا دایانمامالی دیر. ایواز طاها شعرین بوتون جیهازلارینی لیریک شعر جیهازینین خئیرینه تاماملاییر.
من توپلومسال شعرده، توپلومدا چئشیدلی دوروملارین چیلخا و کال بیر بیچیمده وئریلمهسینه قارشییام. چونكو بودا ائله شعری، شعارچیلیغا گتیریب چیخارار. توپلومسال شعر دئینده، چیلخا دورومدا یازیلان رومانتیک دویارلیقلاری نظره آلمیرام. منیم دوشونجهمه گؤره:
«توپلومسال شعر انسانلارین سربست ایچ فردیتینین قورولوشونو دوزنلهمکله یاناشی، توپلومسال مسئولیت (قایغیجیللیق) یارادان دویغوسال قایغیجیللیقلا بیرلیکده اعتراضلی باخیشینی و اونون قوروملاشما (نهادینه) گرهیینی دیرچلتملی دیر و توپلومون اؤزلویونو سؤنوک بیر دورومدا دئییل ترسینه زامانین توپلومسال تاریخینی اعتراضلی دیالئکتیکله گؤسترمهلیدیر. سوسيولوژيك قایغیجیللیق یانغیسی (دلسوزی جامعهشناختی)، توپلومسال شعرین صمیمیت و صداقتینی آرتیریر». (نقد شعر معاصر آذربایجان، ص 77).
بوتون بونلارلا بیرگه و توپلومسال شعرین توتالیتار توپلومدا اوینادیغی دانیلماز رولونو دویاراق ایواز طاهانین لیریک شعره یؤنهلیش اؤنريسي ایله راضیلاشماق اولار. چونكو توپلومدا مدرنلیین اؤزللييی اولان بیلییه یؤنهلیش گئدیشی و کوتلهوی دویوقلوغون (آگاهی) آرتماسی، ائله مدرن توپلومون اَن اساس قاتلاریندان اولان ضیالیلیغی ایتیرمهلی اولاجاغیق. ضیالیلیغین توپلومون ایچهریسینده اریمهسیله بیرگه توپلومسال سوروملولوغا یؤنهلیشی ده اؤز کؤچونو سورمهلی اولور و بونون آردینجا سوروملو توپلومسال شعر ایسه، اؤز صلاحیتینی شعرین باشقا چئشیدلری او سیرادان لیریکا ایله دییشیر. چونكو لیریک شعرده، شاعیر فردی و توپلومسال صلاحیتینی قازانا بیلیر (چاغداش شعریمیزده «حبیب ساهیر»ین «لیریک شعرلر» و «سحر» خانیمین «یاشیل ماهنی» کیمی اثرلرینی اؤرنک وئرمک اولار). محمد عاریف اؤزونون یازدیغی «لیریکا» باشلیقلی مقالهسینده یازیر: «لیریک شاعیر اجتماعی حیاتین انعکاسی اولان حیسلری و فیکیرلری اؤز سوبیئکتیویندن کئچیریر، اؤز شخصی حیسلری کیمی ایفاده ائدیر؛ لاکین شخصی حیسلر بیچیمینده ایفاده اولونموش حیسلری اوخوجو اجتماعی حیسلر کیمی شاعیرین اورهک سؤزلری کیمی قبول ائدیر».
لیریکانین اساس اؤزللييی، شعری گؤزللشدیریب ایمگهلشدیرمکدیر. آنجاق ایمگهلشدیرمهنی (تصویرپردازی)، اویدورماچیلیق (خیالبافی) و دویغو دوشگونلویو ایله آییرد ائتمهلییک (ساهیرین لیریزمینده بعضن بونو گؤروروک). شعرین لیریزمه و گؤزللییه اوغراماسی ایمگهچیلیین یالنیز عاطیفی و صمیمیلییندن آسیلیدیر.
دویغو دوشگونلوک و اویدورماچیلیق شعرده اؤتهریدیر. شعر یالنیز لیریزمی منیمسهمکله و بو لیریزمده ایمگهچیلییه اوغراماقلا «دیلین سینیرلارینی پوزا» بیلر. چونکو صیرف اویدورماچیلیق، شعری رومانتیزمین قارشیسیندا قویاجاق. شعرین (او سیرادان ایمگهچیلرین) اساس غایهسی رومانتیزمین علیهینه چیخماقدیر.
ظنیمجه آنلاییش، دویغو و هیجانلاری يانسيدان لیریکادا، سؤز صنعتکارلیغی و ایمگهچیلیک اولماسا، او شعر، شعرسللیکدن اوزاقلاشاجاقدیر. بئلهلیکله شعارچی شعرده شعرسلسیزلیک اولدوغو حالدا لیریکادا دا شعرسلسیزلیک باش وئریر. اورادا شعر، شعارا چئوریلیرسه بورادا شعر، اؤیودچولویه و یا روح دوشگونلویو ایله اوزلهشن دویارلیغا اوغراییر.
متن، اوخونوش و یوزوم
«اوخونوش» (قرائت، خوانش)، «اوخوجو» ایله «مؤللیف» آراسیندا بیر نوع راضیلاشمادیر. بو باخیمدان، «متن»ین ده اؤنمی بللی اولور، چونكو متن، اوخونوشو ایکی بؤلمهیه بؤلور:
الف) پاپولار (ساده و عامیانه) اوخونوش
ب) پروفسیونال (= حرفه ای) اوخونوش.
پاپولار اوخونوش: تکسسلی و یاخود دا اوخشارسسلی اوخونوشدور. اصلینده پاپولار اوخونوش، متنین تکسسلیلییندن ایرهلی گلیر. پاپولار اوخونوش ایسه، پاپولار متنین یارانماسینا ندن اولور.
آذربایجانین چاغداش ادبیاتی اوزره اوخوجولوق، پاپولار اوخونوشدور. بو دا دیل یاساقلیغی ایله بیر باشا باغلیدیر. اوخوجولاریمیزین، ادبی دیلیمیزی دریندن اؤیرنمهمهسی و اونا اویغون اولاراق ادبی سؤزجوک احتیاطلارینین (ذخیره) بوشلوغو، مؤللیفی ساده دیلده اثرلر یاراتماغا یؤنلدیر؛ اَن ماراقلیسی بودور کی اونون بیلیک احتیاطلاریندا اولمایان هر بیر سؤزجوک – حتتا آذربایجان کؤکلو اولسادا بئله – آنلامسیز و چاغیریلمامیش قوناق کیمی حئساب اولونور. حالبوکی «هایدگئر»ین فیکرینجه دیل سؤزجوکلری قاپسامير، بئله اولسا پاپولار متن ده اولدوغو کیمی، دیل آنلاییشی، انسانلار آراسیندا باغلانان باغلانتیلار آنلامیندا ایشلهنیلهجکدیر. اونون فیکرینجه دیل بیزیم دونیامیزا وارلیق قازاندیران بیر آنلاییشدیر. ائله بونا گؤره ده هایدگئر دیلین شاعیرانهلیینه اینانیر و شعری ادبیاتین ژانرلاریندان حئساب ائتمیر، ترسینه اونو وارلیغی قاورایان دیلین ایشلک تئكنیکاسی آنلامی سانیر و ائله بو باخیمدان هایدگئر دئییر کی : «دیل وارلیغین ائویدیر» و بو فیکیردهدیر کی «فلسفهنین گؤره بیلمهیهجهیینی، شعر گؤرهجکدیر!» (حیلمی یاووز، زامان قزئتی)
شاعیرانهلیک: اوخشار سسلیلیک و یاخود تکسسلیلیک دئییل. شعرده بو ایکی آنلاییش قارشیقارشییا دورور. ایواز طاها دئییر:
شعریمیزین نثره اوستونلویو اوچ مولاحیظه ایله قارشیلاشدیریر بیزی : بیری تاریخی گئریلییمیزی، او بیریسی شعرین تک سسلی ماهیتی، اوچونجو ایسه شعرین دیلین اؤزولونده (زیربناسیندا) دایانماسی».سونرا او ایکینجینی آچیقلایاراق دیلچیلیک باخیمیندان بیر چوخ دیللر هیند آوروپا عایلهسینده بیرلشدیکدن سونرا نثرین نئچهسسلی ماهیتی اوزه چیخیر و بونونلادا یالنیز شعرین تکسسلی دونیاسینی قاورایا بیلیر (باخ : ص19)
من بو مسئلهنی (اوخشار و نئچهسسلیلیک مسئلهسینی) ایواز طاهانین یاناشدیغی دیلچیلیک باخیمیندان یوخ، ائستئتيك و صنعتکارلیق بوجاغیندان آچیقلاماق ایستردیم. تکسسلی شعرلرده هر بیر سؤز اؤز آنلامیندا ایشلهنیر؛ حالبوکی نئچهسسلی شعرلرده، سؤزجوکلر چئشیدلی آنلام داشیدیغینا گؤره شعری دَیرلرلندیریر و شاعیر بو گوجو قازانیرسا اونون شعری بوتون زامانی چئورهییر. بو گوجو «سؤز و یا ایفاده صنعتکارلیغی» آدلاندیرماق اولار؛ چونکو شاعیرین بوتون هیجان و دویغوسو و حتتا سؤیوش، قارغیش و آندلاری بئله شاعیرانه و بدیعی ایفاده ایله چئوریلیر. بؤیوک فضولینین آشاغیدا کی بئیتده کی «قان اولموش » سؤزونده اؤفکه ایله دولو قارغیشا دیققت یئتیرهک:
دئدیلر غم گئدیرهر باده چوخ ایچدیم سنسیز
غم هیجرانه مفید اولمادی اول قاناولموش !
بورادا شعر نئچهسسلیدیر:
1. شاعیر یالقیز و یارسیزدیر 2. باشقالارینین سؤزو ایله و یالقیزلیغینی شن کئچیرمک اوچون باده ایچیر 3. آنجاق هیجران غمی او قدر آجیناجاقلیدیر کی باده ده یارارلی اولمور 4. نتیجه ده ایسه غم ایله اؤفکهنین دارتیشماسینی ایچیندن قالخان قارغیش ایله سویودور: «قان اولموش!»
باشقا بیر اؤرنک: حیدربابایا سالام اثرینده، شعر اوخشارسسلی (تکسسلی)دیر. بو کیمی شعرلرده، شعرین سس و علامتلری گليشمهيير. شعر یالنیز نئچه يؤنلو یوزوملارا گؤره نئچهسسلی اولور. آنجاق حیدربابا دا اوخوجو نه قدر ده دریدن قابیقدان چیخسا یالنیز کندین فولکلور و دبلری و یاشاییشینین تکسسلی آنلامی ایله توشلاشیر. باشقا سؤزله دئسک حیدربابا دا اوخوجونون یوزومونا یئر یوخدور. بو کیمی تکسسلی شعرلرده ایواز طاهانین دیلی ایله دئسک : شعر دیلدن اؤنجه گلمیر ترسینه دیلدن سونرا گلیر بودا اونو نثره طرف یؤنهلدیر. (ص 19) ائله بونا گؤره ده حیدربابانین شاعیرانه ایفادهسی یوخدور، اونون ایفادهسی رئپورتاژ دیلینه اوخشار ایفادهدیر. آنجاق فضولی ده فارسجا، عربجه سؤزجوکلر ایشلنمهسینه باخمایاراق، بیز اونون شعرینی اؤز وارلیغیمیز کیمی قبول ائدیریک چونکو او: «دیلین گیزلی قاتلاریندان گرهکلی ماتریاللاری احضار ائدیر، او دیلی چاغیریر، دیل ده وارلیغی چاغیریر. دیل نسنهلری یئنی چالارلا آدلاندیرماغا باشلاییر». (ص 26، آزاجیق ده ییشیکلیکله وئریلدی)
بو باخیمدان نیچه و اونون آردینجا میشل فوکو”نون دئدییی دوشونجهیه یئتیشیریک. اونلارین فیکرینجه دیل، وارلیغی و حقیقتی یارادیر. فضولی ده دیل بیزیم وارلیغیمیزی اؤزونه طرف چاغیراراق اونو سجیهلندیریر. حالبوکی حیدربابا دا، دیل ساده و پاپولارلاشاراق بیزدن قاچیر. چونكو بورادا دیل تکجه اؤزونو اؤیور آمما یئنی چالارلاری چئورهیهبیلمیر.
حیدربابایا سالام اثری، سایسیز حئسابسیز پاپولار متنلرین یارانماسینا سبب اولدو. بو اثرلر ایندی اونودولوبلار. بئلهلیکله پاپولار متن، چئشیدلی اوخونوشلارلا سونوجلانمیر ترسينه تکسسلی اولدوغونا گؤره، اوخونوش دا ائله عینی سوییهدهدیر. پاپولار اوخونوش و پاپولار متن قارشیلیقلی اولاراق بیربیرلرینین یارانماسینا یاردیم ائدیر و قارشیلیقلی اولان بو یؤنهلیشین سونوجو ایسه اوخوجو و مؤللیفین «اؤلومو» دئمکدیر. ائله بونا گؤره ده من ایواز طاهانین آشاغیدا سؤیلهدییی ندنلره «اوخوجو اؤلومو» آنلاییشینی دا آرتیرماق ایستردیم. او بیزیم شعریمیزین یارارسیز آلقیشلارا سبب اولماسینا توخوناراق اونون ندنلرینی بئله آچیقلاییر:
«بونون بیر چوخ ندنی وار، اونلارین باشیندا ایسه دیلیمیزین یاساقلیغی دورور. بو باشلیجا عاملین قیراغیندا فیل بویدا کؤرپه ندنلرده وار: بونلارین بیرینجیسی تنقیدین یوخلوغودور، ایکینجیسی ایسه شعریمیزین مضمون یوخسوللوغو. » (ص 50)
و ائله بونا گؤره ده «اوخوجو اؤلومو» آنلاییشینی بو آنلامدا ایرهلی سورمهلی اولوروق.
«اوخوجو اؤلومو» آنلاییشی فرانسا بیلگینی «پول ریکور»ـا عایددیر. اونون فیکرینجه چکیملی (جذاب) شاعیرانه ایفاده، اوخوجونو اؤزو بیلمهدن اؤزونه طرف چکهرک متن دن محروم ائدیر. اوخوجو گوجلو شاعیرانهلیک ائتکیسی ایله اؤزوندن چیخیر و شاعیرین آردینجا متن دن داد آلاراق اؤزونون ده اؤلومونه سبب اولور. بئلهلیکله «پول ریکور»، اوخوجو اؤلومو، و «رولان بارت» ایسه، «مؤللیف اؤلومو» واسیطهسیله «متنین لذتینی» دادیرلار.
آنجاق منیم فیکریمده اولان «اوخوجو اؤلومو» آنلاییشی اؤز ادبیاتیمیزلا باغلی اولاراق «پول ریکور»ون یوروتدویو آنلاملا تام فرقلیدیر. بیزیم ادبی دوشونجهمیزده «اوخوجو اؤلومو» آنلاییشی، اوخوجونون دوشونجه یوخسوللوغو ایله ایلگیدهدیر. پول ریکورون نظرینجه «اوخوجو اؤلومو» بیر نوع اوخوجونو اؤیمکدیر (تحسین ائتمک)؛ چونکو بورادا اوخوجو اؤزونو متنین گؤزللیینده قاوراییر. آنجاق بیزده اوخوجو اؤلومو، یالنیز دوشونجهسیزلیک و دارحوصلهلیک اوجباتیندان «اؤلومه» اوغراییر. پاپولار اوخوجو یئمک یئین ده بئله، ساده دیلده اولان حیدربابانی دا کاسئت واسیطهسیله دینله مه یه داریخیر. بو باخیمدان بیزیم اوخوجوموز یوخ حددیندهدیر.
باشقا یؤندن ایسه اوخوجوموز یالنیز ساده دیللی شعرلری اوخوماغا آلیشیبدیر (عادت ائتمک). بلکه ده بیزیمکیلرده اولان بو ماراغا گؤز یومماق اولار. ایواز طاهانین دئدییی کیمی ادبی دیلیمیزین یاساقلیغی بیزی بئله بیر دوشونجهیه گلمهیه یؤنلدیر. آنجاق قوزئی آذربایجاندا شعر سئچیمیندهکی سهلانکارلیق، داها آجیناجاقلیدیر. اؤرنک اوچون اونلار بیزیم ادبیاتیمیزدان یالنیز بیر شاعیر و بیر کیتاب، (شهریار و اونون حیدرباباسینی) تانییرلار و باشقا اثرلریمیزله تانیشلیقلاری یوخدور.
آنجاق منیم فیکریمده اولان «اوخوجو اؤلومو» آنلاییشی اؤز ادبیاتیمیزلا باغلی اولاراق «پول ریکور»ون یوروتدویو آنلاملا تام فرقلیدیر. بیزیم ادبی دوشونجهمیزده «اوخوجو اؤلومو» آنلاییشی، اوخوجونون دوشونجه یوخسوللوغو ایله ایلگیدهدیر.
متنین اوخونماسیندا اولان اوزدن کئچمه (سهلانكارلیق) «اوخوجو اؤلومونه» سبب اولور. متنی جاوابلاندیرما نئجهلییی، دینلهییجینین دوشونجهسیندن آسیلیدیر. اوخوجونون دوشونجهلی یوزومو یونگول متنلرین یارانماسینین قارشیسینی آلیر. اونون دوشونجهسی، متنی سورغو سووالا چکمکله اونون گؤزللیینه و آنلام باغیمسیزلیغینا یاردیم ائدیر. بو مقصدی الده ائتمک اوچون متن اؤز یاخاسینی رئپورتاژلی و تکسسلی ایفادهدن قورتارمالی و بدیعی ایفادهدن یاپیشمالیدیر، ائله بونا گؤره ده، پول ریکور «یوزومون (هئرمنوتیک) باشلانغیجینی، دانیشیغین سونو» حئساب ائدیر. اونون فیکرینجه: متن، اوخوجو ایله ایلگیده اولارسا، اوندا هئرمنوتیکایا چئوریلیر. بئله اولان حالدا بیز اوخوجو یوزومونون باجاریغینا اینانمالی اولاریق.
پروفسیونال اوخونوش: بو اوخونوشدا، پروفسیونال متن و اوخوجو جالاشیر. پروفسیونال متن، سؤزجوک قاتارینا آرخالانماقدان علاوه دانیشیق، بدیعی سس (اینتوناسییا) اؤزل ادبی یوزوم و اشارهلره (دلالت، گؤستریش) آرخالاناراق اؤزونون پروفسیونال اوخوجوسونودا یارادیر. پروفسیونال اوخونوشدا، اوخوجو تکجه متنی اوخوماقلا کیفایتلنمیر، اونون یوزوم و دونیاسینی کشف ائتمهیهده چالیشیر. بورادا اوخونوش، هم متنین اؤزگون یوزومونو و هم ده متن دن یئنی بیر یوزوم یارادیر. ایواز طاهانین دیلی ایله دئسک:
«بوردا اوخوجونون ایشی متنین تصدیقی دئییل، آنلام یاراتماغا صرف اولونموش بیر چالیشمادیر. مؤللیفین یاراتدیغی متن، اوخوجونون باشا دوشدویو متن دن سئچیلیر. بئله اولدوقدا، مؤللیف متنه کؤلگه سالمیش اقتدارینی ایتیریر. متن ائله بیر خام ماتریالدیر کی، اوخوجو اونو دهییشیر دئمک، اوخونوش گئدیشینده متن یئنیدن یارانیر.» (ص141)
بونا گؤره، پروفسیونال متن بیر باشا بوتون آنلاییشلاری یوزوب آچیقلامیر، چونكو بئله اولسایدی اوندا پاپولار متنه چئوریلردی. اصلینده بو کیمی متنلرده، سونوج آچیقلاما گئدیشی (جریان نتیجه گیری) یوخدور، چونكو بو ایش پاپولار و اؤیودچولوکله اوغراشان متنین اؤزلليییدیر. سونوج آچیقلاما گئدیشی، شعرین آنلاییشینی ایستهدییی کیمی آچیقلایاراق اوخوجونو متن اوزرینده دوشونمهسیندن محروم ائدیر؛ و بودا متنین گئنیش آنلاملیلیغینی سینیرلاندیریر، بوتون قاورام و آراشدیرمالاردان نئترال لاشدیراراق (خنثی)، شعری ایچ دونیاسیندان دیشارا توللاییر.
پروفسیونال متن، چئشیدلی یوزوملارین داغارجیغی اولدوغونا گؤره، اوخونوشون داورانماسینا دا زمین یارادیر. هر بیر اوخوجو متنه اؤز باخیشی ایله یاناشیر. باشقا سؤزله دئسک بیر سیرا چاغداش قورامچيلار [تئوريسين] (او جوملهدن: تودوروف، بارت) متنین تکسسلی و یاخود تکآنلاملیلیغینا اینانمیرلار. اونلارین فیکرینجه، هر دفعه متنی اوخویارکن، اوندان یئنی بیر آنلام الده ائدیلیر. هر بیر بدیعی اثر (متن)، اؤزونون اوخوجو دایرهسی قدر یوزولور؛ بونا گؤره هر بیر متن، اؤزو ایله یاناشی، نئچه نئچه یوزوملا چؤزولور. ائله بو آنلامدا پروفسیونال اوخونوشون آردینجا پروفسیونال تنقیدین ده ایزینی گؤرمهلی اولوروق. بو پروفسیونال تنقیدی «یوزومسال اوخونوش» (قرائت تاویلی) آدلاندیراردیم.
تنقید بیر چئشید یوزومدور. تنقیدچینین مقصدی ایسه دانیشماق یوخ، بیر یوزومچو (تاویلگر) کیمی اؤزو، دوشونجه یاراتمالیدیر. بونا گؤره ده اونون یوزومو قاورام (فهم) ایله ایلگیدهدیر. ساده اوخوجو هر شئیین اوز قابیغینی و متندهکی دیلین سسینی، صرف و نحوینی گؤرور. بئلهلیکله اونون قاورامی یالنیز «وصف» ایله ماراقلانیر؛ آنجاق پروفسیونال یوزومچو بونلاری نظره آلاراق، متنین آنلام و ایچ دونیاسینی دا یوزور. بونا گؤره ده من دئیردیم کی یوزوم، ائله متنین اؤزو قدر دَیرلیدیر. بورادا حتتا متنین ظاهیری گؤرونوشونه ده بئله، ساده یوزومچولوقلا یاناشیلمیر، ترسینه دیل و یازی قایدالارینا اولان باخیش دا بئله، متنین آراشدیرماسیندا یاردیمچیدیرلار. بو کیمی یوزوملارا یالنیز «دوشونور یوزومچو» یاناشا بیلیر و بو آنلامدا تنقید محمد عاریف-ین دئدییی کیمی «یارادیجیلیقدیر، صنعتدیر».
بیزیم ادبیاتیمیزدا پروفسیونال متنلرین یوخلوغو اوجباتیندان، پروفسیونال اوخونوش و یوزوم دا یوخدور و بونو ایواز طاها دا آچیقلایاراق دئییر:
«قوزئیده تنقید یوخدور، چونكو تنقیدچی یوخدور. گونئی ده تنقید یوخدور، چونكو شاعیرلریمیزین چوخو هله یئتکینلیک قازانمامیش اوستادلیق کورسوسونه اوجالیرلار … »
یوزوم باجاریغی، ادبیاتی غیربدیعی و غیر پروفسیوناللیقدان قورویور؛ یوزوم، متنله اوخونوشون یوغرولماسیندان (آمیزش، ترکیب) یارانیر. یوزوملا اوخونوش، بیربیریندن فرقلی آنلاییشلاردیر. یوزوم، اوخونوشدان قات قات یوخاری سوییهده اولان بیر آنلاییشدیر. اوخونوش هم پاپولار و هم ده پروفسیونال (حرفهای) متنی چئورهییر؛ حالبوکی پروفسیونال متنین اوخونوشو یوزوملا سونوجلانمیرسا، اوندا بیزیم اوخونوشوموز پاپولارلاشیر (ساده و عامیانه). بو اوخونوش، متنی قاوراییرسا پروفسیوناللاشیر. بیر سیرا اوخوجولار، گوندهلیک اوخونوشلاریندا، نئچه پروفسیونال متنلر اوخویورلار، آنجاق یوزوم باجاریقسیزلیغینا گؤره سؤزقونوسو اولان متن دن قیراغا چیخانمیرلار. باشقا سؤزله بو کیمی اوخوجولار، اوخونوشون اَن ایلکین دورومو اولان «آنلامین کشفینی»، قاورایا بیلسهلرده بئله، هانس گئورگ گادامئرین دوشوندویو کیمی متنین یوزوموندا «آنلام یاراتما = آفرینش معنا» دورومونو قاورایا بیلمیرلر. گادامئره گؤره، یوزوم، «آنلامین کشفی» آنلامیندا یوخ، «آنلام یاراتما» معناسیندادیر. بونو بیر اؤرنکله آچیقلاماق اولار: تاماشاچی یابانجی دیلده و اونون هئچ بیر سؤزونو قاورایانمادیغی بیر فیلمه باخارکن، اونون باخیشی ساده (پاپولار) بیر اوخونوشدور. بورادا تاماشاچی، اولایلار و حرکتلرین یاردیمی ایله آزاجیق آنلام قازانیرسا دا، باشقا یؤندن فیلمین دیلینی قاورایا بیلمهدییندن اونو یوزا بیلمیر. داها دوغروسو: یالنیز یوزوم و قاورام باجاریغی ایله، فیلمین متنینین آنلامی یوزولور.
یوزوم قونوسوندا آنلام یاراتما گئدیشی، اوخوجونون بدیعی دوشونجه و دیل بیلییندن آسیلیدیر. بونو بعضیلری او جوملهدن «وولفگانگ آیزئر»، «اوخوجونون استراتئگییاسی» آدلاندیریر. بیزیم اوخوجولاریمیزا گلدیکده ایسه بو استراتئگییانی قاورادیقلاری چوخ قوشقولودور.
___________________
اولوشوم سایتی، ۱۳۸۹ اودگونو(چهارشنبه)، بایرام (اسفند) آیین ۱۸
* بو تنقیده جاواب اولاراق یازیلمیش مقالهنی بوردا اوخویون >>>


c: text/html

text:
ایمی واینهاوس
ایمی واینهاوس (اینگیلیسجه: Amy Winehouse) اینگیلیسلی شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ایمی واینهاوس ۱۴ سپتامبر ۱۹۸۳ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده کمدن تاون شهرینده وفات ائدیب. ائمی واینهاوس(اینگیلیسجه: Amy Jade Winehouse;14 سپتامبر 1983-23 جولای 2011)- گوجلو کونترالتو سسی [۱] و ائکسئنتیک موسیقی ژانرلارین قاریشماسینی ایفا ائتمه سی ایله مشهور، اساساً ریتم و بلوز، سول و جاز،[۲] بویوک بریتانییالی موغنّی و ماهنیلارین موللیفی.تنقیدچیلر اونو 2000-جی ایللرین آپاریجی ایفاچیلاردان بیری کیمی تانیمیشدیلار.سسی اولد اسکول ایفاچیلاری ائللا فیتزجئرالد، دینا واشینقتون و سارا ووقانین سسینه بنزه ییر. 2006-جی ایلده چئخان بک تو بلک آدلی آلبوم 5 قرئممی موکافاتینا لاییق گورولموشدور.اونا گوره ده قینئسین رئکوردلار کیتابینا 5 دفعه قرئممی موکافاتی آلان بیرینجی بریتانییالی کیمی دوشوب.[۳][۴] 2007-جی ایلده ان یاخشی بریتانییالی قادین ایفاچی کیمی بریت موکافاتلاری موکافاتی آلمیش.ائمی واینهاوس 2011 ایلین 23 جولایوندا الکول زهرلنمه سیندن اولوب.
حیاتی[دَییشدیر]
ائمی جئید واینهاوس 1983-جو ایلین سپتامبرین 14-جونده لندنده یهودی عاییله ده آنادان اولموشدور.اونون والیدئینلری -روسیه ایمپئرییاسیندان موهاجیرت ائدنلر یهودیلرین اولادلاریدیلر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ The New York Observer 14 December 2007: Amy Winehouse: The Next Tragic Talent? Archived 2009-04-22 at the Wayback Machine. Retrieved 23 July 2011
- ^ allmusic
- ^ Winehouse dominates Grammys with 5 wins Archived 2012-10-03 at the Wayback Machine. Msnbc. Retrieved 24 July 2011
- ^ Winehouse, Alex (13 February 2008). "Amy Winehouse's brother on her return to form". The Times.
قارداش پروژهلرده ایمی واینهاوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- Pages using infobox person with multiple partners
- موسیقی قارالامالاری
- BIBSYS شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- NLA شناسهسیله مقالهلر
- NLK شناسهسیله مقالهلر
- NSK شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- RERO شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- Trove شناسهسیله مقالهلر
- Multiple شناسهسیله مقالهلر
- موسیقیچیلر
- ایمی واینهاوس
- ۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۱۱-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- Brit Award winners
- British female jazz singers
- English contraltos
- English female singers
- English female guitarists
- English jazz singers
- English Jews
- English rhythm and blues singers
- English soul singers
- Grammy Award winners
- Ivor Novello Award winners
- World Music Awards winners
- Jewish English musicians
- Jewish jazz musicians
- Jewish singers
- Jewish songwriters
- Neo soul singers
- People with bipolar disorder
- People educated at the BRIT School
- People from the London Borough of Camden
- ساوتقیت، لندن دوغوملولار
- Al

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آرازی آییردیلار ، قومولا قاییردیلار ، من سیزدن آیرلمازدیم ، زورولان آییردیلار
گوز یاشی توکر ائلیم ، تاریخی بوکر ائلیم ، ۱٨٥ ـ ایل سونرا ، سرحدی سوکر ائلیم
یادلار الی ایله میللتیمیز و وطنیمیز آذه ربایجانین پارچالانما تاریخینده ن ۱٨٥ ایل کئچسه ده ، میللتیمیز بیرلی یه ، بوتوولویه اولان اینامینی ایتیرمه میشدیر. آرازین هر ایکی تاییندا میللتیمیزین وئردیی موجادیله لر، قالدیردیغی قیاملر، یاراتدیقلاری حوکومتلرین ان نهایی هدفی پارچالانمیش میللت و وطنیمیزین بیرلشمه سی اولموشدور. تصادوفی دئییلدیرکی، ۱٩٩۱ ـ نجی ایلده قوزئی آذه ربایجانیمیزین تیکرار مستقیللی یی عرفه سینده، ایلک گورولن ایشلرده ن بیری سرحد حرکاتی اولموشدور. بو حرکت ده قوزئی لی و گونئی لی آذه ربایجانلی لار اورتاق حرکت ائتمیشلر. اوز اللریله ده میر و آیریلیق دوواری نین سمبوللاری اولان تیکانلی مفتیل لری و سرحد دیره کلرینی اودا چه کیب ، مین ساحه لرینی یوخ ائتمیشلر. اوزلرینی آرازین سرین سولارینا ووراراق بیر ـ بیرلریله قوجاقلاشمیشلار.
آذه ربایجانیمیزین ۱٨٥ ایللیک آیریلیق تاریخینده، بو سون حرکت، میللتیمیزین تمیزحس لرینی ، آرزولارینی ترنوم ائده ن ، بیرلیک و بوتوولویه اولان اینامی نین گوسترگه سی ایدی. بو دونیا ایجتماعییتی نین گوزلری قارشی سیندا حیاتا کئچیریلمیشدیر. باشقا سوزله دئسک یادلارین ـ اوزگه لرین میللتیمیزی آییرما ، یادلاشدیرما چابالاری حاقدا اولان بوتون چابالاری نین یئرسیز اولدوغونو گوسترمیشدیر. میللتیمیز بونا اینانیرکی، بیر گون بو میللی بوتوولویه قووشاجاقدیر. بیر بوتوو میللت اولاراق دونیا ایجتماغییتینه اوزونو تقدیم ائده جکدیر. بوتون وارلیغیملا بونا اینانیرام ، بئله بیر میللتین بالاسی اولدوغوما غرور دویورام. و بوگونو بوتون میللتیمیزه تبریک دئییره م .
یاشاسین اوزلویونو، میللی منلی یینی ایتیرمه ین ، وارلیغینا ، گله جه یینه اینانان میللتیمیز!


text:
اۏ بیر قادېن دېر / ساناز عباسی (قېسا حیکایه) قۏرخا قۏرخا یۏلونان گئدیردی. اؤز کؤلگهسیندن بیله قۏرخوردو کؤرپۆنۆن چېخاجاغېنـا یئتیشدی چارهسیزجه باخدې اۏیانا بویانا؛ بیر ألی اۆرهڲینده قېشلارې تیترهیه-تیترهیه چېخدې. …Read More »
سادهجــه من / ساناز عباسی
سادهجــه من / ساناز عباسی ایکی گیزلی أل اوخشاییر ساچلاریمی ایکی گیزلی گؤز ایزلـهییر کدرلریمی ایکی گیزلی قولاق دینلـهییر گؤز یاشلاریمین شلاله سسینی آرخامجا آددیم سسی گلیر نفس سسی …Read More »
سنین محبتین / ساناز عباسی
سنین محبتین / ساناز عباسی بیلمیرم بلکه ایچیمده گیزله نن سؤیود آغاجی وار گاه ساغا چَکیر منی گاه سولا ساغیمی سولومو ایتیردیم حایات! هارداییم،هاردا دورموشام،کؤکوم هارا باغلیدیر؟ حایاتین هانسی …Read More »


text:
آذربایجان فردا – علی احمد آقاپور، اونیوئرسیته ستادینین بیلگیلندیرمه گروهونون رییسی دئییر: بوگونهکیمی 218 مین 452 نفر استانیمیزدا کرونایا قارشی واکسینه اولوبلار.
آذربایجان فردانین اجتماعی گروهونون وئردیگی معلوماتا گوره، علی احمد آقاپور ایرنا خبر آژانسینا دئدی: هرگون کرونایا قارشی واکسینه اولونانلارین ساییسی آرتیر و کئچن 24 ساعاتدا 7 مین 732 نفر ، واکسینه اولونانلارین ساییسینا آرتیلیبدیر.
آرتیق معلومات اوچون بو باغلانتییا دا باش وورا بیلرسیز : 77 درصد سالمندان بالای 70 سال واکسن کرونا دریافت کردند.
باتی آذربایجانین اونیوئرسیته ستادینین بیلگیلندیرمه گروهونون رئیسی بئله آچیقلادی : دونندن بویانا 60 یاش اوسته اولانلار واکسینه اولمالاری اوچون آدلارینی سلامت سامانهسینده قید ائتمهلیدیرلر کی اونلارا واکسینه اولمالاری اوچون معین اولونموش واختدا مئساژ گوندریلسین.
ایرنا خبر آژانسینین وئردیگی گزارش اساسیندا بوگونهدک 7 میلیون 750 مین نفر مملکتیمیز ایراندا، کرونایا قارشی واکسینه اولونوبلار دئییلمهلیدیرکی بو یاخین گونلردن بویانا، واکسینه اولما ایشلری، سرعتله دوام ائیلهییر. / خبرین سُونو


text:
قیسا، شوکائدیجی و داغیدیجی؛ آسیه امینینین «نامردجه ائو صاحبلیگی» بلگهسلی حاقیندا گؤروشو
نروژده یاشایان ژورنالیست و قادین آراشدیرمالاری ساحهسینده چالیشان آسیه امینی، مازیار بهارینین یؤنئتدیگی «نامردجه ائو صاحبلیگی» بلگهسلینین، دؤرد ایللیک حبس حیاتی ایله علاقه دار لبنانلی آمریکالی نزار زکا ایله موصاحیبهسینین اؤنملی و شوکائدیجی اولدوغونو سؤیلهدی.
نزار زکا لبنان-آمریکا وطنداشیدیر کی، 1394-جی ایلده ایران جمهورباشقانینین قادینلار و عائله ایشلری اوزره معاونی شهیندخت مولاوردینین دعوتی ایله «داواملی گلیشمهده قادینلارین رولو»، اوزرینده کئچیریلن بین الخلق کنفرانسدا ایشتیراک ائتمک اوچون گلدیکدن سونرا «متخاصیم اولکهیه جاسوسلوق ائتمک»، اتهامی ایله توتوقلاندی.
آسیه امینی دئییر کی، دفعهلرله بئله آغریلی تجروبهلری ائشیتمهیه معروض قالسا دا، فیلمین اؤزوندن باشقا بیر اؤنمه صاحب اولان شئی خاریجی بیر وطنداشین گیروو گؤتورولمهسی کیمی واجیب بیر مؤوضویا عاید دئتایلارین پارلاماسی ایدی؛ ساده وضعيتده ایرانا دعوت اولونان بیر وطنداش، داواملی گلیشمهده قادینلارین رولونا دایر بین الخلق کنفرانسدا بیر موتخصیص و معروضهچی اولاراق چوخ مورکب بیر تهلوکهسیزلیک سیستمینه و وضعيته قاریشدی و عومرونون دؤرد ایلینی اذیتله کئچیردی.
اونون گؤروشونه گؤره، بو ویدئودا «گیریفتار اولماق» مسئلهسی آیدیندیر و نزارین موصاحیبه بویونجا و حتی خانیم شهیندخت مولاوردییه خیطاباً تکرارلادیغیدیر. «منه ظولم اولوندو» اونون اوچون چوخ آغریلی و واجیب ایدی.
ایندییه قدر خاریجی وطنداشلارین ایراندا گیروو گؤتورولمهسی ایله باغلی موختلیف حِکایهلر ائشیتمیشیک. بو موصاحیبهدکی نزار زکانین ایضاحلاری و یا رئاکسییالاری، ائشیتدیگیمیز دیگر روایتلرین هانسی حیصهسیندن فرقلندی؟
اونون وئردیگی تفروعاتلار. بو فیلمی گؤرمهمیشدن اول اوخشار مؤوضولارین و جریانلارین ایکی طرفی ایله قارشیلاشدیم. بیر طرفدن تهلوکهسیزلیک و جاسوسلوق مؤوضولاری روایت ائدیلدیکده دونیانین بو طرفینده هالیوود حالینا گلیر. خوصوصیله سون ایللرده، ایرانین سیاسی و تهلوکهسیزلیک جریانلاری هالیوود حِکایهلرینه دؤنوشنده ایزلییجییه اعتبار حیسی وئره بیلهجیی؛ و باش وئرن هر هانسی بیر شئیین دوغرو اولدوغونو ایما ائتمک و بو شکیلده اعتبار قازانارکن قوربانین یئنیدن قوربان اولماسینا سبب اولا بیلر. دیگر طرفدن، ایران حؤکومتی بو جریانلاردان ان یاخشی ایستیفادینی ائتدی. دئمک ایستهییرم کی، ضررچکمیش آدام هر ایکی طرفدن تضییق آلتیندا اولا بیلر. لاکین بو بلگهسل هالیوودلاشما مئتودونو رد ائدیر و مسئلهنین ماهیتینی ساده دیلده دئییر.
دئتایلارا ایشاره ائتدینیز. هانسی دئتاللاری نظرده توتورسونوز؟
بو ویدئودا هئچ بیر فورما اولمادان بیر اینسانین چتین وضعيته دوشدویو ایله قارشیلاشیریق. جناب زکا گؤزلرینی قیرپماغا باشلادیغی یئرده و یا جناب بهاری، خانیم شهیندخت مولاوردی ایله صؤحبته گیردیگینده و طبیعی اولاراق بیر ژورنالیست کیمی فرقلی سؤاللاری وار. قیسا مدتده بیر دفعه مسوولیتلی بیر وضعيتده اولان، آما مؤوجود اولان و یئرینه یئتیریلمهین گؤزلنتیلری یئنیدن سوروشماق فورصتیم اولمایاجاق و بو سؤاللارین هامیسینی بو قیسا مدت عرضینده وئرمک ایستهییر. آنجاق زکانین یالنیز بیر سؤالی وار: «نییه منیم طالعییمه لاقئید قالدینیز»، و یا «نییه بو دؤرد ایلده منی مودافیه ائتمهیه گلمهدینیز؟»، بو بلکه ده بیر سیستمین قوربانلارینین هامیسینین عومرو بویو سؤالدیر. بونا گؤره دئییرم کی، فیلمین اهميتینی ایکی قات آرتیران دئتایلاردیر.
فیلم شرحسیز بو باخیشی چورودور کی عبری، عرب و اینگیلیس دیللرینده دانیشان و تهلوکهسیزلیک، اینفورماسییا تکنولوژیسی و اینتِرنِت ساحهلرینده چالیشان بیر آمریکا و یا لبنان پاسپورتو اولان بیرینین موطلق بیر جاسوس اولمادیغینی سؤیلهییر. بو اینسانین گؤزلرینه باخین. هر بیریمیز راحتلیقلا اونون اؤزو اولا بیلریک.
موصاحیبهجی خانیم شهیندخت مولاوردییه منطیقلی و فرقلی سؤاللار وئررکن، نزار زکا حیسلریندن دانیشیر. چونکی ایرانین سیاسی و حوقوقی سیستمینین نه اولدوغو و هارادا ایشلهدیگی و یا ایشلهمهمهسینه اهميت وئرمیر. اونون اوچون واجیب اولان شئی، بو شرایطده گیروو گؤتورولن اینسانلارین حیاتیندا باش وئرنلر و اینسانلارین نییه فردیلیگینه و حیات ایمکانلارینا محل قویولماماسیدیر.
ائمپاتی حیس ائتدینیزمی؟
منی خالچا سئجچمهیه آپاردیقلارینی سؤیلهدیگی آن آغلادیم. اینسانین چکدیگی عذابلاری و وارلیغینین ازیلمهسی او قدر ديرسیز ساییلیر کی، اونو ایپک خالچا ایله عوض ائده بیلهجکلرینی سانیرلار. آسانلیقلا «عوذر ایستهییرم، صحو ائتدیم» و یا «اونوتماغا چالیشین» دئییرلر. آنجاق بو و بونا بنزر فیلملر اونوتمایا قارشیدیر؛ کومپلو تئوریسی ضدیدیر. بو اؤنملیدیر. گیروو گؤتورولن شخص اوچون موطلق اؤنملی دئییل، باخمایاراق کی، بو، جناب نزار زکانین واختینین اهميتسیز اولدوغونو آنلامینا گلمیر. عکسینه، دئمک ایستهییرم کی، بیر سیستمده هئچ بیر شئیه قاپیلمایان و بو رئاللیقلا قارشی-قارشییا قالان، ایران حؤکومتی و یا هالیوودون ائتدیگی کیمی دئییل، باشقا بیر اینسانین عذابلاری ایله سادهجه و ساده بیر شکیلده مشغول اولورسونوز و غنیملی اولان چیلپاق حقیقتدیر.
سیزجه خانیم مولاوردینین آچیقلاماسی ایناندیریجی ایدی؟
ایران سیاسی سیستمینین حیاتینی اوزون مدت آییرمیشیق و فیکیر آیریلیقلاریندان دانیشمیشیق. بلکه بو باغیمسیز اولاراق گؤرمهنین بیر کنارا قویماغین واختی گلدی، چونکی فاسید بیر سیاسی سیستمده ایشتیراک ائدن اینسانلارین اؤزلریده یولوخورلار.
من اینکار ائتمیرم کی، او پوزولموش سیاسی سیستم ایچریسینده جمعيتین بیر حیصهسینی باجاردیقلاری قدر قورتارماغا چالیشان و یا هئچ اولماسا ریفاه یاراتماغا چالیشان اینسانلار وار، آما حقیقت بودور کی، فساد بوتون بدنی بیر انفکسیون کیمی یولوخدورموش. بو فساد سیستمین اووردوزونا سبب اولوب. آرتیق بو چوروک بیر اعضا ایله داوام ائده بیلمزسینیز و بو شرطلره باخمایاراق گوجونوزده قالسانیز و آسانلیقلا «بیلمیردیم» و یا «وضعيتی دوزلتمهیه چالیشدیم آما اولمادی» دئیه بیلرسینیز و بورادا جدی سؤاللا قارشیلاشیرسینیز کی سن نییه گئتمهدین؟ نییه حاکیميتده قالدینیز؟ نییه عینی واختدا او آدامی دعوت ائتمهدن و دؤرد ایللیک عومرونو خاراب ائتمهدن، قارداشیم من بو پروسیه قارشی چیخمایاجام و گلمهمهنیزی اؤنریرم دئمهدین؟ بو ایللر عرضینده بیزده تکجه بیر نزار زکا یوخ، یوزلرله اوخشار حادثه اولموشدو، حتی اؤزونوز ده بو بارهده بحث ائتدیگینیز و دانیشدیغینیز حاللار اولموشدور. عینی سیستمده ایدینیز و اؤنملی گؤرولرینیز
واردی و اونلار سیزی کنارا قویانا قدر قالدینیز و یالنیز بوندان سونرا گلدیگینیزی سؤیلهدینیز و جهد ائتدیگینیزی آنجاق باجارامادیغینیزی دئدینیز. بو مقبول دئییل و بو جوملهلرله اؤزونوزو مسوولیتدن ده آزاد ائتمیرسینیز، آنجاق اؤزونوزه حاق قازاندیرمایا چالیشیرسینیز. بو سیستمده آزادلیغا اینانانلارین اولا بیلهجهیینه اینانماق اوچون بیر عومور بویو چالیشدیق، آما آرتیق بو مرحلهنی کئچدیک و ایندی اینسانلارلا سیزین آرانیزدا درین بیر بوشلوق وار؛ کیم اولورسان اول، یا خالقین طرفیندهسن، یا یوخسان. اینسانلارین طرفینده اولمادیقدا، هانسی قروپا منصوب اولماغینیزین و بیلمهمهیینیزین و یا مسوولیت داشیمادیغینیزین فرقی یوخدور و یا چالیشدیم و اوغورسوز اولدوم دئمک، بونلارین اصلا اهميتی یوخدور.
جناب زکا خانیم مولاوردی ایله قارشیلاشاندا اونون قرارسیز اولدوغونو گؤروروک؟
بلی. زکا خانیم مولاوردینین موصاحیبهده آدی کئچدیگینده آچیقجا قرارسیزدیر. محکمه، وکیل، حؤکم اورتادا یوخدور و هئچ کیم آغرینیزی موعالیجه ائتمهیهجک، یالنیز دردینیزه گؤره سورملو اولدوغونو دوشوندویونوز بیری ایله قارشیلاشدینیز، آنجاق بو مسوولیتدن قاچدی. بوتون بو مرحلهلرده زکانین گؤزلرینده قورخو، سؤال و اذيت گؤرورسونوز. او، تیترهدیکدن سونرا آیاغا قالخیب مازیار بهارینین سؤزلرینین آراسینا سیچراییب: «مندن سوروش: عذابیمی باشا دوشورسه، او منیم یئریم اولا بیلرمی؟.»
جناب مازیار بهارینین خانیم مولاوردی ایله تلفون باغلانتیسی قورولاندا اورگیم دؤیونمیه باشلادی.
و یا زکانین موصاحیبهده دئدیگی یاخشیلاشاجاغام، آنجاق سنین آغرین قدارلیقدی و هئچ واخت یاخشیلاشمایاجاقدیر. منیم اوچون بیر تاماشاچی اولاراق بو سؤال یارانیر، باشقالارینین عذابیندان نه ذؤوق آلیرسان؟ بیر محبوسون دیرناغینی چکمکله و اونو قورخودماقلا نه منفعت گؤرورسن؟ باشقالارینا ضرر وئرهرک اؤزلرینده کیملیک یارادان اینسانلار حاقیندا نه قدر حِکایهلریمیز واردیر. یاخود حاکمین «صلواتی»نی ان یاخشی شکیلده تصویر ائتدیگی یئر.
جناب زکانین سؤیلهدیکلرینین هانسی حیصهسی اؤنملییدی؟
دوشونورم کی، دئدیگی هر شئی اؤنملییدی. دئدیگی هر شئی دقته لاییق ایدی. خانیم مولاوردینین قارشیسیندا اصل و صمیمی حیسینی ایفاده ائتمک شوک ائدیجیدی. بو قیسا مدتده باشقالارینی گؤردویونو و باشینا گلن بلالاری تصویر ائتدیگینی سؤیلهمکدن چکینمهدی. قیساجا و اؤنملی تصویرلر، لاکین داغیدیجی. سانکی گوجلو بیر یازار اوتوروب باشینا گلن هر شئیی تصویره چکیب.


text:
لیتیوم کولورید
لیتیوم کولورید (اینگیلیسجه: Lithium chloride، روسجا: Xлopид лиTия، عربجه: كلوريد الليثيوم) بیر شیمیایی ماده. آغ و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.لیتیوم کولورید کولور بیلشیکلری و لیتیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی 605-614 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lithium chloride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیتیوم کولورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
“بیر ده قویمارام گئدهسن” (غزللر مجموعهسی) چاپدان چیخدی
هریس شهرینین گنج استعدادلی شاعری مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)ین غزللرینی احتوا ائدهن شعر مجموعهسی ایشیق اوزو گؤردو. بو کیتابا شاعرین سون ایللرده یازدیغی غزل ژانرینداکی شعرلری داخیلدیر. کیتابی هریس و تبریز شهرلرینین کیتاب ماغازالاریندان ۴۵۰۰ تومنه الده ائتمک اولار. کیتابین باشقا یاییم مشخصهلری بئلهدیر:
کیتابین آدی: “بیر ده قویمارام گئدهسن”
یازیچی/ شاعر: مقصود تقیزاده هریس(نیسگیل)
موضوع: شعر (غزل مجموعهسی)
نشر: اختر تبریز
نشر تاریخی: ۱۳۹۲- بیرینجی نشر
صحیفه سایی: ۱۱۲ صحیفه
تیراژ:۱۰۰۰ جیلد
قیمت: ۴۵۰۰ تومن
ساتیش یئری: ۱- تبریز، طالقانی خیابانی، اختر نشریاتی – تلفن ۰۴۱۱۵۵۵۵۳۹۳
۲- امام خیابانی، فروزش کیتاب ماغازاسی – تلفن ۰۴۳۲۶۱۲۶۲۸۸
۳- شاعرین تلفن نومرهسی: ۰۹۱۴۹۳۲۶۹۲۰


text:
گۆلیستان ولایاتیندا "ایرانلی قۇملارینگ" فستیوالی دۇوام ادیأر
گۆلیستان ولایاتیندا "ایرانلی قۇوملار فستیوالی" گچیریلیأر
ایران ینگ گۆلیستان ولایاتیندا "ایرانلی قۇوملار فستیوالی" باشلادی.
گۆلیستان ولایاتی نینگ مدنیت میراثی قوراماسی نینگ باشلیغی ابراهیم کریمی بو فستیوال بیلن ولایاتینگ تانادیلیشینا قۇشانت قۇشماغی ماقصات ادینیأندیکلرینی بیلدیردی.
فستیوالدا ایران ینگ ۲۷ ولایاتیندان ۶۷ صونغات اوسسادی و گۆلیستان ولایاتیندان ۹۳ صونغاتچی و ولایاتینگ ۱۵ اۇباسی نینگ ۴۵ صونغات اوسسادی اؤز هۆأرلرینی سِرگیلهیأر.
۵ گۆنلۆک فستیوالا اۇرتا آسیا یورتلاری نینگ دا باش ایلچیلری قاتناشیار.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: ژاپن آسیانینگ فوتبالی نینگ گۆیجۆنی گؤرکِزدی
فوتبال: عربیستان حوُشلاشدی، مکزیگی ده حوُشلاشدیردی!
سعودی عربیستان 90+5-نجی داقیقاداقی سالم الدوسری نینگ اوران گلی بیلن مکزیگینگ ده یوُلونی کسدی


text:
آذربایجان ادبیات اوجاقلاری: «خدافرین درنهیی» و «عدالت دومان»لا موصاحیبه
ایضاح:
آذربایجان ادبیات اوجاقلاری اؤلکهنین مختلف شهر و شهرجیکلرینده گونو گوندن شعلهلنمهدهدیر. بو اوجاقلارین حرارتینده قیزینان بیر چوخ شاعر و یازیچیلاریمیز بو گون ادبی جمعیتیمیزین پارلاق سیمالارینا چئوریلیبدیرلر. عینی حالدا بو گون آذربایجان مدنیتینین انکیشاف یولونون بؤیوک بیر حیصهسی بو درنکلردن کئچیر. بو درنکلرین بیر چوخو اوزون ایللردیر آذربایجان مدنیت بایراغینی قالدیراراق، ادبیات و مدنیتیمیزین گور اوجاقلارینا و اونلاری تشکیل و رهبرلیک ائدهن بیر چوخ صنعتکارلاریمیز آذربایجان مدنیتینین سارسیلماز صنعت فداییلرینه چئوریلیبدیرلر. تکجه تهران و اونون اطرافیندا مسکونلاشان آذربایجانلیلارین آدینا، ائلهجهده آذربایجانین بیر چوخ شهرلرینده اونلارجا ادبی، مدنی درنک موختلیف شکیللرده فعالیت ائدیر. صابر ادبی انجومنی، ساهر ادبی- مدنی درنهیی، آذربایجان ادبیات اوجاغی، خدافرین ادبی انجومنی، دده قوربانی ادبی انجومنی، آراز ادبی انجومنی، قاراداغ ادبی انجومنی، چیچکلر قورولوشو، ماوی چیچکلر درنهیی، استاد شیدا ادبی انجومنی، چنلیتئل درنهیی، بولاق درنهیی، یاشماق درنهیی، حکیم نباتی ادبی انجومنی، تبریز موسیقی انجومنی، ائل بیلیمی موسسهسی، تبریزده فعالیت گؤسترن موختلیف ادبی انجومنلر و …. س، بو اوجاقلاریمیزین ان تانینمیشلاریدیرلار.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی، قارشیداکی یئنی ایلده امکان دایرهسینده و بو درنکلرین حاضیر اولدوغو صورتده اؤز اوخوجولارینی اونلارین فعالیتلریایله تانیش ائتمهیی اؤزونه مقصد گؤتورموشدور. هلهلیک بو مقصدی تهراندا فعالیت گؤسترن «خدافرین درنهیی» و اونون رهبرلریندن اولان شاعر «عدالت امی(دومان)»لا موصاحیبهمیزله باشلاییریق…
«عدالت امی(دومان)» ۱۳۴۹ینجی گونش ایلی قاراداغ ماحالینین “گیردهزال” کندینده دونیایا گلمیش و هله اوشاقایکن آرازین اوتاییندان یاییلان آذربایجان رادیو وئرلیشلری اونون روحونا هوپدوردوغو نغمهلریله، دویغولارینی بسلهمیش، اوندا شاعرلیک قابلیتینی بئجرتمیشدیر. یئنییئتمه یاشلاریندان شعر یازماغا باشلاییر و ایندییه قدهر اوچ شعر مجموعهسی «بیر چاتی بویوندا عؤمور»، «عطرینی داشلاردان آلدیم» و «سئوینج ایشیقلاری» عنوانلاری آلتیندا ایشیق اوزو گؤرموشدور. بونلاردان علاوه تانینمیش آذربایجان شاعری نریمان حسنزاده و ایلهام قهرمانین شعر مجموعهلرینیده عرب الیفباسیندا چاپا حاضیرلاییبدیر. بیر چوخ اثرلری آذربایجان جومهوریسینده یاییلان شعر مجموعهلرینده او جوملهدن: «سؤز کاروانی»، «بوتؤولوک نغمهسی» و «دییرمانین آلت داشی» کیتابلاریندادا یاییلیبدیر.
«عدالت امی(دومان)» آذربایجانیمیزین زحمتکش شاعری و عاشیق صنعتیمیزین وورغونودور. او اؤز اورهک اوخشایان قوشمالاریلا بو گون بیر چوخ شعر هوسکارلارینین اورهکلرینه یول آچیب و سئویله- سئویله اوخونان گؤرکملی شاعرلریمیزدندیر. ایندیلیکده تهراندا یاشاییر و بیر زحمت آدامی کیمی تیکینتی بویاچیسی(نقاش ساختمان) ایشیایله مشغولدور.
«ایشیق»
***
س. هر سؤزدن اول ایشیق سایتینین تکلیفینی قبول ائدیب و رهبرلیک ائتدیگینیز درنهیین حاقیندا بو دانیشیغا قاتیلدیغینیز اوچون سیزه اؤز تشککورلریمیزی بیلدیریریک. بو گون رهبرلیک ائتدیگی خدافرین درنهیینین یارانماسی بارهده شاعر عدالت دومان نه دئیه بیلر؟
ج. منده سیزه و حؤرمتلی ایشیق سایتینین امکداشلارینا تشکر ائدیرم و هر شئیدن اؤنجه دهیرلی “ایشیق” سایتینین اوخوجولارینا سلام و سایغیلاریمی سونورام. بیزیمده بو کیچیک ایشلریمیزه دیققت گوستردیگنیز اوچون چوخ ساغ اولون. دئمهلییم کی من بو درنهیین- خدافرین درنهیینین- نئچه رهبریندن بیریسییم.
نئجه کی اؤزونوز آز – چوخ تانیشسیز، بیزیم تهراندا یاشادیغیمیز منطقهده (تهرانین شرق حصهسینده) بیزیم سویداشلاریمیز یعنی آذربایجان تورکلری سای باخیمیندان چوخلوق تشکیل ائدیر. بو منطقه عمومیتله آذربایجانین قاراداغ ماحالیندان تهرانا کؤچن زحمت آداملارینین یئرلشدیگی منطقهلردندیر. بورادا آذربایجانلی عائیلهلرینده بیر چوخ گنجلریمیز یاشاییر. بیز اونلاری دوشوندوک و بئله بیر قرارا گلدیک کی گنجلریمیز اؤز ادبیات و موسیقیمیزدن بیگانه اولمامالاری اوچون بیر درنک تشکیل ائدهک. نییه کی فیکر ائدیردیک بو گنجلربن آذربایجان کولتورو ایله یاخیندان تانیش اولماماسی سونرا، بیزیم ادبیاتیمیز، موسیقیمیز و عمومیتله کولتوروموزون اونودولماسی تهلکهسینی ایرهلی سوره بیلر و آللاه ائلهمهمیش مدنیتیمیز خصوصیله گنجلرین ایچینده اونودولماغا طرف گئدهر. بیر نئچه دوستلارلا و بؤیوکلریمیزله دانیشدیق و بئله قرارا گلدیک بیر درنک تشکیل تاپسین و آدی دا ائله اؤز منطقهمیز “خدافرین” اولسون.
س. خدافرین درنهیی رسمن نه زاماندان فعالیته باشلادی؟
ج. اوللر اؤز ایمکانلاریمیزدان استفاده ائدیب ییغیشیردیق. سونرالار منطقهمیزده اولان بیر مدنیت سارایی ایمکانی یاراندی و اونلاردان اجازه آلاراق ۱۳۹۱ینجی ایلین بهمن آییندان رسما فعالیته باشلادیق و ساییمیز و مجلیسلریمیزده اشتراک ائدهنلر خصوصیله عائیلهلر گونو گوندن چوخالدی.
س. درنهیین فعالیت موضوعلاری نهلردن عبارتدیر؟
ج. درنهیین فعالیت دایرهسی چوخ گئنیشدی. بیر سؤزله آذربایجان فولکلورو، شعری، موسیقیسی و رقصی اونون اساس فعالیت موضوعلارینی تشکیل ائدیر. آنجاق درنهیین عضولریندن مدرن ادبیات نمونهلریلهده ماراقلانانلار واردیر و بو ساحهده ده فعالیتلریمیز اولور. دئیه بیلهرم کی آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتی نمونهلری، شعریمیز و عاشیق صنعتیمیز هامیدان چوخ درنهیین مجلیسلرینده و تدبیرلریمیزده گؤستریلیر. نییه کی درنهییمیزین بیر چوخ عضولری عاشیق صنعتیمیزین فعاللاری و اوستاد عاشیقلاریمیزدیر.
س. درنهیین مجلیسلرینده اشتراک ائدنلردن علاوه، اونون رسمی اولاراق نئچه عضوو واردیر؟
ج. دئدیگیم کیمی درنهییمیزین مجلیسلرینده چوخ سایلی سویداشلاریمیز اشتراک ائدیر و خصوصیله عائیلهلر گونو گوندن آرتیر. آنجاق رسمی عضویمیز بارهده دئیه بیلرم کی ۱۰۰ نفردن چوخدور و هلهده چوخالماقدا داوام ائدیر.
س. درنهیین ایندی ییغینجاقلاری نئجه و هاردا کئچیریلیر؟
ج. ایندیلیکده یاشادیغیمیز منطقهده؛ یعنی تهرانین شرقینده ییغینجاقلاریمیز اولور. دئمک هر آیین ایلک چرشنبهسی درنهیین مجلیسی «سرای محله جوادیه تهرانپارس – خیابان امین، کوچه همایی غربی»ده تشکیل ائدیلیر و اونون خبری تلفون و اس ام اس واسیطهسیله هموطنلریمیزه چاتدیریلیر. هر مجلیسیمیزده ۲۰۰ نفردن آرتیق شعرلی، موسیقیلی گئجهمیزین قوناغی اولور. یئری گلمیشیکن بو عزیزلره ده مینتدارالیغمی بیلدیریرم.
س. درنهیین اداره هئیتی عضولری بارهده اوخوجولاریمیزا وئرهجهییز معلومات؟
ج. درنهییمیزین باشیندا افسانهوی سسه مالیک عاشیقیمیز عاشیق محبوب خلیلی دورور. درنهیین رئیسی حؤرمتلی اینسان شمسالله آقاپور جنابلاریدیر. من عدالت دومان رئیس معاوینی و تدبیرلریمیزین آپاریجیسی کیمی خیدمت ائدیرم. استعدادلی گنج عاشیقیمیز عاشیق سخاوت صابیری، شاعیر سید موراد موسیپور، ادبیات خادیمی عیوض امی و شاعر محمود فلاح، درنهیین اداره هئیتینین باشقا عضولری کیمی چالیشیرلار.
س. درنهیینیز قارشیدان گلن یئنی ایلده هانکی برنامهلری پلانلاشدیریب؟
ج. درنهییمیز اؤز برنامهلرینی بو ایلده داوام ائتدیرهجک. بیزیم بو درنک ادبی مدنی بیر درنکدیر و هر هانسی بیر سیاسی جریاندان اوزاقدیر. گلجکده باشارساق انجومنده اوخونان ادبی اثرلری بیر کیتاب شکلینده نشر ائتدیرهجهییک؛ اوستاد صنعتکارلاریمیز حاقیندا آغیرلامالار و عزیزلمه تدبیرلریمیز اولاجاقدیر. چالیشاجاغیق اولدوقجا شاد و عینی حالدا دوشوندوروجو برنامهلری بو ایل ده حیاتا کئچیرک.
س. سیزین انجومنین علاقهلری باشقا درنکلرله نئجه قورولور و هانکی زمینلرده؟
ج. هلهلیک او قدهر باشقا درنکلرله ایش بیرلیگیمیز اولماییب، آنجاق بعضی موناسیبتلرده باشقا قارداش انجومنلرله همفیکیرلیگیمیز اولور و ادبی تدبیرلرده بیرلیکده اشتراک ائدیریک. نمونه اولاراق صابر ادبی انجومنیایله یاخین ایلگیمیز اولور، نییه کی بیزیم انجومنین بیر سیرا عضولری بو انجومنده ده عضودیرلر و صابر انجومنی قدیمی آذربایجان ادبی انجومنلرینین بیریدیر.
س. آذربایجان ادبی مدنی درنکلرینین ایشبیرلیگی بارهده نه تکلیفلرینیز وار؟
ج. واللاه من نه دئیه بیلهرم؟! سادهجه اونو دئییم کی بیر- بیریمیزی سیندیرماقدا دئییل، قوروماقدا سعی گؤسترک.
س. سیزینله و خدافرین درنهییایله نئجه علاقه ساخلاماق اولار؟
ج. علاقه مسلهسی بارهده. ایندی آللاها شوکور تکنولوژی دؤورودور. فیسبوکدا شخصی صحیفهلریمیز وار. وایبر و تلفون واسیطهلریلهده اولار. دئدیگیم کیمی هر آیین ایلک چرشنبهسی انجومنین شعر موسیقی تدبیرینده ده هامی عزیزلرین یولونو گؤزلهییریک. «سرای محله جوادیه تهرانپارس – خیابان امین کوچه همایی غربی»
س. سون سؤزونوز اوخوجولاریمیزا؟
ج. ایشیقین اوخوجولارینا اوزون عؤمور و جان ساغلیغی آرزو ائدرکن، اونلاردان بیر ایستهییم ده وار کی ایشیغا ساری گئدهک و ساغ اولسونلار کی دهیرلی وقتلریندن آییریب، بیزی اوخودولار. سیزدن ده اورهک- اورهک تشککورلر ائدیرم. ساغ اولون.
***
بیر نئچه شعر / عدالت دومان
تبریز
حاق سنی قوروسون درددن آغریدان
جان آذربایجانین اورهیی تبریز!
آنا قدری بیلن هر بیر ائولادین
گؤزونون گیلهسی ببهیی تبریز!
عالمی مات قویان سیر دریاسیسان|
پارلاق اولدوزلارین ایلک ضیاسیسان
غئیرت قایناغیسان،تورک دونیاسیسان
سن بیزه شهرلر اؤزهیی تبریز!
قوینوندا میلیونلار سویداشیم قالیر
اؤزگورلوک عسگری یوردداشیم قالیر
اوزون یوللار اوسته یولداشیم قالیر
بیر آن اسیرگمه کؤمهیی تبریز!
کؤرپن عدالتدن بو نئچه بندی
اولارسا آل ساخلا عؤمور ایتندی
آدین غوربت ائلده ایستی وطندی
سنسن یئر اوزونون بزهیی تبریز!
اولمور
او قدهر کوسموسن باریشمیسان کی
کوسوب باریشیرسان خبریم اولمور.
من کوسمک سئومیرم قلبیم تمیزدی
منیم کینهم اولمور، کدریم اولمور.
دئمیرم چیخماسین دوست دئدیگیمدن
من آج قوش دئییلم دوست دئدیگیمدن
من سئوگی اومورام دوست دئدیگیمدن
باشقا بیر ایستهییم، نظریم اولمور.
کؤنلومده گول دوستا اتک- اتکدی
محبت گول دئمک چیچک دئمکدی
عدالت! کوسمهیه نیفرت گرکدی
او منده وارسادا یئتریم اولمور.
تر چیچک سولدو
بیر بوداق آتمیشدی عؤمور باغیمیز
تر چیچک آچمیشدی شاه بوداقیمیز
دوشدو کولکلره او یاز چاغیمیز
شاه بوداغ قیریلدی، تر چیچک سولدو.
اون بئش ایل طالعیه اومودله دؤزدوم
نه قدهر آرزولار خیاللار دوزدوم
حاقدان آلدیغیمی شره اودوزدوم
بو نئجه قایدادی بو نئجه یولدو؟
سئوینجین ایتیرمیش دوداقدان بئتر
کول اولوب سوورولموش اوجاقدان بئتر
شعلهسی قارالمیش چیراقدان بئتر
دونیام سویوق اولدو، قارانلیق اولدو.
گئج وئردی تئز آلدی فلک پاییمی
دومانلار سؤندوردو پارلاق آییمی
اونسوزدا بیلیرم آرتیق ساییمی
قیسمتیم آزدیرسا کدریم بولدو.
یانسا
گونشی بوز باغلار عؤمرو سارالار
بیر گون کؤرپهسیندن بیر آنا یانسا.
آهلاری لئیسانلی بولودو قارسار
ائولاد اوجباتیندان بیر آنا یانسا.
حالالدی خئییر ایش قوروب دوزهنه
ایری خطا یاپسا اوندان دوزه نه
سؤز اؤزو دوزولر دوشر دوزه نه
حاقدان اورهگینه بیر آن آیانسا.
کیمهسه یار دئدین یار اول یاشا یار
عشقه نه وار اویمورسادا یاشا یار
عؤمرونون قدرینی بیلر یاشایار
عدالت بوش اؤتن بیر آنا یانسا.
گؤردوم
نعشهلندیم گؤزلریندن
دونن گئجه تویدا گؤردوم.
دونیانین هر گؤزهللییین
او قامتده بویدا گؤردوم.
ماتام عشقین طرزینده من
اونون حدّی مرزینده من
بیر ساعاتین عرضینده من
قیش دا گؤردوم، یای دا گؤردوم.
گؤرسهنیردی سو بوغازدا
تام شیرینلیک، دیل آغیزدا
یازیلمامیش آغ کاغیذدا
سؤیده گؤردوم، بوی دا گؤردوم.
گؤزوم قالدی جوت خالیندا
اؤزوم دالغین خیالیندا
اونون پارلاق جمالیندا
گونده گؤردوم، آی دا گؤردوم.
قوربانام یازی یازانا
حوسنوندن بولبول یاز آنا
«عدالت» تکین اوزانا
یئتمز اوندان فایدا گؤردوم.
سنسیز
بلکه ده یوخومدا گؤره بیلردیم
یوخو گلمهدی کی گؤزومه سنسیز.
ائله بیل یاز باغین دولو دؤیوبدور
غملر تالان سالیب اوزومه سنسیز.
قههر بوغور عزراییلین الی تک
فیکیر خیال سورور منی زلی تک
دانیشیرام هاوالی تک، دلی تک
کیمدی قولاق وئرن سؤزومه سنسیز.
یئرهمی یالواریم؟ گؤیه بیلمیرم
دردیمی سؤز ایله دئیه بیلمیرم
نییه اؤلمهمیشم، نییه بیلمیرم
ماتام اؤزومده کی دؤزومه سنسیز.
گؤروشور
اولو تانریم گونوموزه گون دوغوب
سئون سئویلنله آیان گؤروشور.
کئچیر سرحدلری خوش خیال کیمی
گؤیده بولوت یئرده اینسان گؤروشور.
اوغوللار غمینی یئمیش آرازین
زامان قوبارینی یوموش آرازین
ایندی اوزهرینده گوموش آرازین
ائل توتور توی دویون نیشان گؤروشور.
بو تایدان او تایا قیز گلین کؤچور
ساز گولور سئوینیر سؤز گلین کؤچور
یوز اوغول ائولهنیر، یوز گلین کؤچور
سارایلا خان چوبان آسان گؤروشور.
باکی تبریزلشیر گنجه خویلاشیر
ساوالان داغ دلی داغلا هایلاشیر
عدالت سئوینجین غمین پایلاشیر
ایکی قارداش آذربایجان گؤروشور.


text:
تکلهمه(اویون)
تکلهمه - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
تکلهمه ایلاخیر چرشنبه و نوروز بایرامی گونلرینده ائلجه ده دیگر گونلرده ایجرا اولونان اوشاق اویونلاریندان بیریدیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
اویونون کئچیریلمه قایداسی بئلهدیر: محلّه اوشاقلاری مئیدانچایا، محلّه حَیطلرینه توپلاشیب ایکی دستهیه بؤلونور. هر دستهنین باشچیسی اوخویور. دسته عوضولری ال چالیر. بیرینجی دستهنین باشچیسی اوخویور.
چرک، مَرَک،
بیزدن سیزه
کیم گرک؟
ایکینجی دستهنین باشچیسی جاواب وئریر:
اؤلچوسو چرک اولماز،
پیهسی مَرَک اولماز،
بیزیم دسته گوجلودور،
سیزلردن گرک اولماز.
بیرینجی دستهنین باشچیسی:
نوروز گلر، یاز اولار،
گؤلده اؤردک، قاز اولار،
سیزدن ایکیسینی آللیق،
بیزیم دسته چوخالار،
سیزین دسته آز اولار.
ایکینجی دستهنین آیاق طرفیندن ایکی اوشاق آیریلیب بیرینجی دستهیه قوشولور. بو واخت نؤوبه ایکینجی دستهنین باشچیسینا چاتیر. او، اوخویور:
تونقالدا کؤزوموز وار،
دانیشدیق، سؤزوموز وار،
بیزیم، سیزین دستهنین
اوچونده گؤزوموز وار.
ایندی بیرینجی دستهدن اوچ اوشاق آیریلیب ایکینجی دستهیه قوشولور. نغمهلر بو شکیلده داوام ائدیر. اوشاقلار بو دستهدن او دستهیه، او دستهدن بو دستهیه قوشولور. آخیردا باشچیلاردان بیری تک قالیر. اوشاقلارین هامیسی اؤز دستهسینه توپلامیش باشچی تک قالان دسته باشچیسینا دئییر:
هونرده هونرین وار،
بیز بولبولوک، اولما سار،
گل قوشول دستهمیزه،
ائیلهمزسن یئری دار.
دست، بئلهلیکله ال چالیر. تک قالمیش دسته باشچیسی اونلارا قوشولور. بئلهلیکله، اویون قورتاریر و یئنیدن باشلانیر.
قایناق[دَییشدیر]
• نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.183.


text:
108576
19 March 2022
تورکمنستان ینگ سایلانان جمهورباشلیغی سردار بردی محمدوف آنت ایچیپ رسمی تایدان اوز ایشینه باشلادی.
سردار بردی محمدوف دوین گچیریلن قاسام ادیلشیک داباراسی بیلن اوز وظیپهسینه باشلادی.
ایرکی جمهورباشلیقلیق سایلاویندا 72.97 گوتریم سس آلان بردی محمدوف سایلاودا ینگیجی ایغلان ادیلیپدی.
تورکمنستان ینگ تأزه سایلانان جمهورباشلیغی سردار بردی محمدوف وظیپه سینه گیریشمهک داباراسیندا سوز سوزلهمهک بیلن بو وظیپه ده نأحیللی ایشلهجکدیگینی، ایلکینجی نوباتدا هایسی مسئله لره قارالجاقدیغینی شیله آیتدی:
“قابول ادن ماقصاتنامامیزدا اونگه قویان وظیپه لریمیزی اوز واغتیندا هم ده یوقاری حیللی یرینه یتیرمهک اوچین، بیز أهلی مومکینچیلیکلریمیزی اولانیپ، آغزیبیرلیک و جبیسلیکده ال اله بریپ ایشلهمهلیدیرس.
اوز اونگومده قویان ماقصاتلاریمی اوستونلیکلی عامالا آشیرماقدا من، ایلکینجی نوباتدا حالقیمیزا، اونونگ آغزی بیرلیگی و جبیسلیگینه، آنگ- دوشونجه سینه هم ده مردانلیغینا بیل باغلایارین. واطان دینگه حالقی بیلن واطاندیر! دوولت دینگه حالقی بیلن دوولتدیر! عزیز واطانداشلاریمیز، آغزیبیرلیگیمیز بیلن، أهلی سپگیتلره یتریس”
تورکمنستان ینگ تأزه کابینه سی نینگ تأزه دوزومی نینگ سردار بردی محمدووینگ یولباشچیلیغیندا دوزولجکدیگی حابار بریلدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
دگیشلی یازغیلار
سیزینگ نظرینگیز


text:
جوتلشمه مؤوسومونده قادینلارین میلی پارکلارا گیرمهسینه ایجازه وئریلمهیهجک
بعضی ژورنالیستلر و چئوره قوروما فعاللاری، چوخالما دؤورونده (حئیوان جوتلشمه مؤوسومو)، ایرانین قوزئی ایالتلرینده قادینلارین اولماسینین قاداغان اولدوغونو سؤیلهییرلر.
اونلار چئوره قوروما تشکیلاتینین قاداغان بارهده قادین ژورنالیستلره و یا چئوره قوروما فعاللارینا شیفاهی شکیلده معلومات وئردیکلرینی یازدیلار.
ژورنالیست مهتاب جودکی، توییترده چئوره قوروما تشکیلاتینین بو مؤوسوم ایرانین قوزئی ایالتلرینده قادینلارین اولماسینی قاداغان ائتدیگینی یازانلاردان بیریدیر.
چئوره موخبیری زینب رحیمی ده بو خبری تصدیقلهدی و حؤکومت مقاملارینین قرارینی تنقید ائتدی.
چئوره قوروما فعالی اعظم بهرامی قرارا جاواب اولاراق یازدی: «ادبياتدا نسنهلرین یاخینلیغینین سانسور حِکایهسینی بیلیردیم، آنجاق نسنهلرین سکسینین بونون سونو اولمادیغینی کیم دوشونوردو کی.»


text:
تومتر (اورمو)
تومتر کندی اورمیه بؤلگهسینین، مرکزی بولومو و گونئی باراندوزچای قصبهسی نده یئرلیشیب.[۱]
جوغرافیایی موقئع[دَییشدیر]
بو کند اورمیه نین گونئی سینده یئرلشیب دیر.
اهالی[دَییشدیر]
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 685 نفر اهالی سی و 189 عائیله سی وار.[۲] بو کندین بوتون اهالی سی تورک دیر و آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار. تومه ته ر لی لارون چؤخو کوره سوننو تورکلری دیر و بیر اقلیت ده شیعه و گوران تورک لر تومتر ده یاشایور.
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
تومترین آلماسی اورمیه آدلی دیر.
گزملی و گورمه لی یئرلر[دَییشدیر]
دوم دوم قالاسی(Düm Düm Qalası)
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی Archived 2011-02-26 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی". Archived from the original on 2011-02-26. Retrieved 2012-09-23.
- ^ ایرانین آمار مركزی؛ 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی


text:
سمیر لیما دی آراخو
سمیر لیما دی آراخو (اینگیلیسجه: Samir Lima de Araújo) (دوْغوم:۲۵ اکتبر ۱۹۸۱ (۴۱ یاش) Tuiuti) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سمیر لیما دی آراخو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- ویتوریا کولوبونون اویونچولاری
- کورینتیانس کولوبونون اویونچولاری
- فیقورنسه کولوبونون اویونچولاری
- قوانقژو اورقراند تائوبائو کولوبونون اویونچولاری
- جیانقسو سونینق کولوبونون اویونچولاری
- اویسپا فوکوئوکا کولوبونون اویونچولاری


text:
اوکویل ایستادیومو
اوکویل ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Oakwell) بارنزلی شهرینده بیر ایستادیومدور. 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۲۳٬۲۸۷ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی بارنزلیدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Barnsley FC - Oakwell". Barnsley FC official. Retrieved 26 February 2017.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oakwell»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اوکویل ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ایکینجی سویوق ساواشین باشلانغیجی- آسلان سولطانی
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 11 اسفند 1392 20:16
۲۰۰۸جی ایلین یای آیلاریندا پوتین روسییهسی قافقازین درینلیکلرینه ایلرلهیهنده کیمسه یئنی بیر سویوق ساواشین روسلار طرفیندن باشلاناجاغینی زنن ائتمیردی. بیر نئچه گونلوک برابر اولمایان ساواشلاردان سونرا روس ایشغالچی اوردوسو گورجوستانین باشکهندی تیفلیسه بیر نئچه کیلومئتر قالان دایاندیریلدی. باتی دونیاسی و آبد (آمئریکا) بو آرادا دانیلماز رول اویناییردی.
محض 17 ایل اؤنجه پارچالارا آیریلمیش اولان سسسب (شوروی) بیر داها اؤز داغیدیجی، قولدور و سؤمورگهچی اوزونو اورتایا قویموش و گورجوستاندان ایکی پارچا آییرماقلا یئنی بیر دؤنهمین باشلانغیجینی ایشارت ائتمیشدیر.
آیلار سونرا یعنی دئکابر (دئی آیی) ۲۰۰۸ ده آبد یئنی دؤولتی ایشه باشلادیقدان سونرا دونیا ائکونومی کریزینه گیرمیش ایدی. بو اقتصادی بحراندان ان چوخ زرر چکهن اؤلکرلر آراسیندا روسییانین اولماغی هئچ ده تصادفی دئییلدی.
زامان ایلرلدیکجه و بو بحرانین ایلکین زربهلری دف ائدیلدیکجه بو اسگی و یئنیجه یوخودان آییلمیش اولان آیی اؤز یارالارینی سارمیش و یئنی اوولار آراماغا چیخمیشدیر. ایل ۲۰۱۴ ا گلدیکده ایسه آرتیق یئنی بیر دؤورون یارانماسی گؤزلر اؤنونه سریلمیشدیر.
آمئریکا باشدا اولماق اوزره بوتون باتی دونیاسی بلکهده الدهن گئتمیش فورصتلر، سورییهده گؤستردیکلری زییفلیک و یومشاقلیغین نه قدر تهلیکله اولا بیلجیی گؤرمهیه باشیامیشلار. اسگی تورک یوردو اولان کریم دونیانین گؤزو اؤنونده آرتیق یاواش یاواش روس آییسینین پنجهسینه دوشمکدهدیر. اوکراینا ایسه یئنیجه یاپدیغی دئوریمین دادینی چیخاردا بیلمهیهجک قدر چارهسیزدیر. یئنی اسگی هامام اسهی تاس! یئنی اسگی دونیا قایدالاری، یئنه سلاح و گوجون قولدور روس باشچیلارینین علینه دوشمهسی و یئنهده چارهسیز قالان اینسان حاقلاری ساوونوجولاری. دئمک گوجون وارسا باشقاسینین یوردونو ایشغال ائده بیلیب و سیریتا سیریتا دونیانین تججوبلنمیش اوزونه باخا بیلرسهن. دئمک سلاح ایله سوله چوخ یاخین آرخاداشمیشلار. روس قولدوریزمی کریما سلاحلا سوله گتیرجکمیش، بئله دئییردیلر.
اینانماق ایستهمیرم آما هزین بیر سس چوخ یاخیندا ایکینجی سویوق ساواشین باشلاناجاغینی قولاقلارا فیسیلداییر. یئنه ایکی گوج آراسیندا ازیلهن میللتلرین هزین هیچقیریقلاری قولاغی کار ائدجک قدر اوجالیر.
بو اویونون سونوندا یا تاریخ بیر داها تکرار اولاجاق و روس ایکی باشلی یاشلی قارتالی یئلکلرینی یولوخدوراجاق، یادا بؤلگهده و دونیادا کاوس و دهشت حاکم اولاجاق. باخالیم و گؤرلیم آرخاداشلار.
آسلان سولطانی-استکهلم


text:
حضرت ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل (۱۶۴۴ – ۱۷۲۰)
یازوچی : قندز اۉزبېکلری
آته سیدن یتیم قالگن عبدالقادر آنه سینینگ قؤلیده تربیه لنهدی.اونینگ بیلیم آلیشیگه بؤلگن چنقاقلیگینی سیزگن امه کیسی میرزا قلندر بیلن تاغه سی میرزا ظریف نینگ یقیندن یاردمی طفیلی سوادینی آشیره دی ،عرب تیلی نی ،هند و اوردو تیللرینی ،صؤفیانه قره شلرنی اؤزلشتیره دی.اونینگ تینیم سیز إینتیلیشلری و إیزلنیشلری حتا اؤن یاشیده یازگن إیلگ رباعیلریده یققال سیزیلیب ،اطرافیده گیلرنی حیرتگه ساله دی.آلتمیش یاشگه بارگنیده یازگن ”چهارعنصر“اثریده اؤزینینگ حیاتیگه ،ترجمه ی حالیگه و دنیا قره شیگه عاید فککرلرینی بیان قیلگن.
أیگیرمه یاشیده بیرینچی مرته شعرلرینی جمعلگن بیدل عمری دوامیده کؤپ یؤللرنی باسیب اؤتدی.خلق حیاتینی یقیندن اؤرگندی،زمان إیوریلیشلری و منافقلیکلرینی کؤردی،بولرنی اؤز ایجادیده عکس إتیریشگه ،انسانلرنی دایما یوکسکلیکده ،اتفاقلیک و مهر مرووتلیلیکده بؤلیشگه چقیردی ،بو تویغولرنی گاه آشکار، گاه کینایه لی ،گاه تشبیه لر واسیطه سیده قلبلریگه إیتکزیشگه حرکت قیلدی…
نهایتده سیرمحصول ،تینمس و إیزلنوچن شاعر بؤلگن بیدل کتته میراث قالدیردی.اونینگ ”کلیات“یگه کیریتیلگن اثرلرینینگ اؤزی 130 مینگ مصرع شعر و 50 باسمه تاباقدن آرتیق نثرنی تشکیل یتهدی.“طلسم حیرت “ ، ”ترکیبات و ترجیعات“ ،“محیط اعظم“،“طورمعرفت“،“اشارت و حکایت ”،“رقعات“ ،“چهارعنصر“،“نکات“،“غزلیات“،“رباعیات“ کبی بیر قنچه اثرلری موجود.
اینگ دالضرب ژانر حسابلنگن رباعیلر یازیشگه هم میرزا بیدل کتته محنت قیلدی.اونینگ 3861 رباعی یازیب قالدیرگنینی إیتهدیلر.
فارس-تاجیک ممتاز شعریتیده بیدل نینگ اؤزیگهگینه خاص بؤلگن،ذره ده عالم معنا سینی بیریشگه إینتیلگن و بونگه کؤپینچه یریشگن شاعرنینگ کؤپگینه اثرلری هر اؤقیلگنیده ینگی قیره لرینی کؤرسته ویره دی ،ینگیدن کشف یتیلهویره دی.خلقیمیز نینگ بو بیوک وطنداشیمیزگه بؤلگن مهرینی اونگه بیریلگن ”ابوالمعانی“ – ”معنالرآته سی“دیگن فخرلی لقبینینگ اؤزی هم کؤرستیب توریبدی.
غزللر
بؤلیبدیر غمگه آشیان مسکنی دل،
؟شو باعث غمکیلور ،سؤرمس:قنی،دل
کؤزیم مقصودی وصلینگ-و،قنی کؤز،
دلیم یادی غمینگ،اما قنی دل؟
اده شگن کاروانگه قؤنغراقچم،
نه کویلر کویلمسدن ناله نی دل.
کیشی یؤقدیر کیشیگه زارو محتاج،
ولی دل توتگنیدیر دامنی دل.
قدم قؤیگنده خاکی تربتیمگه،
بؤل آگاه کیم،آیاغینگ باسگنی دل.
اگر-چه صورتیم بیدلدیر ، اما
قیلور باشیمدین-آیاق اشکیم منی دل.
***
پریشان خاطرم دیب غم إیره لمیش،
ینه چشمیم طفیلی نم یره لمیش.
قیلور موج گوهرو آینه جوهر،
عجب،بی آرزو دل کم یره لمیش.
عطرلر غنچه پایمالینی گل دیب،
نی حال،شادلیک ارا ماتم یره لمیش.
صبا تؤزغیتگودیک بیر کفت توپراق
قؤشیلگچ قان ایله،آدم یره لمیش.
قاشیمگه کیلسه گر فرمانی تسلیم،
یگیلگوم،قاشیم اصلی هم یره لمیش.
اگر خیشلیک اوچون پیدا بو عالم،
مینینگ کؤنگلیمگه کؤنگلیم هم یره لمیش.
دلنینگ دردیگه یؤقدیر چاره،بیدل،
بؤلیب صاحب مهر حاتم یره لمیش.


text:
آذربایجاندا یاشایان تورک وطنداشلاری رفراندوم اوچون 9 آوریلده صاندیق باشینا گئدهجک
تورکیهنین آذربایجانداکی سفیرلیگیندن ائدیلن آچیقلامایا گؤره آذربایجاندا آدرس قیدی اولان و سئچیجی خصوصیتینه صاحب وطنداشلار، 9 آوریلده اویلارینی ایستیفاده ائدهجک
آذربایجاندا یاشایان تورک وطنداشلاری آنایاسا رفراندومو اوچون 9 آوریلده صاندیق باشینا گئدهجک.
تورکیهنین آذربایجانداکی سفیرلیگیندن ائدیلن آچیقلامایا گؤره آذربایجاندا آدرس قیدی اولان و سئچیجی خصوصیتینه صاحب وطنداشلار، 9 آوریلده اویلارینی ایستیفاده ائدهجک.
سس وئرمه عملیاتی باکی سفیرلیگی، گنجه و نخچیوان باشکونسولوسلوقلاریندا 9 ایله 21 ساعتلاری آراسیندا رئاللاشدیریلاجاق.
رای ایستیفاده ائدهجک اینسانلارین یانلاریندا تورکیه جمهوریتی کیملیک نؤمرهلرینی گؤسترن هویت کارتی و یا پاسپورت ساخلامالاری لازیمدیر.
سئچیجیلر هانسی نمایندهلیک و صاندیقدا سس ایستیفاده www.ysk.gov.tr آدرسیندن اؤیرنه بیلهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
ناتودان تورکیهیه دایانیشما مئساژی
ناتو اؤلکهلری، ترورون بوتون شکیللری و تظاهرلارینی قینایاراق سون ترور سالدیریلاریندان سونرا تورکیه ایله دایانیشما ایچینده اولدوقلارینی بیلدیردی
"عملیات ائتمهسیدیک، سوریهنین تورپاق بوتؤولوگو اولمازدی"
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو، سوریهده بؤلوجو ترور هؤرگوتو عنصورلارینا قارشی اولاسی عملیاتلا باغلی دانیشدی
"ترور هؤرگوتونو دستکلهیهنلرین ایکی اۆزلولوگونه دؤزمریک"
اردوغان: هئچ کیمسه تورکیهنین گوونیک و دینجلیک چنبرینی گئنیشلتمه آماجلی حربی عملیاتلاریندان راحاتسیز اولماسین


text:
کریستوفر ایشروود
کریستوفر ایشروود (اینگیلیسجه: Christopher Isherwood) رومانچی و یازیچی - ۲۶ آقوست ۱۹۰۴ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۱ ایل عومر ائلهییب و ۴ ژانویه ۱۹۸۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Christopher Isherwood»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده کریستوفر ایشروود گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دیل دوشونمک ایله بیرلیکده دوشونجه نی و بئیینده اولوشان شکیل و تصویرلری معینلشدیرر
دیللرینده بللی دئییم و ایفاده لر ایشلنمه گن خالقلار درک ائتمک پوزوقلوندان اذیت چکرلر. اونلار آنلام و معناسی نی بیلمه دیکلری قاورام و ایصلاحلاری درک ائتمز و باشا دوشمزلر. Lera Boroditsky نین آراشدیرماسینا گؤره هر بیر انسانین نئجه گئرچک و واقعیتلری درک ائتمه سینی اونون آنا دیلی معینلشدیرر[1].
Peter Gordon -آ گؤره آمازون بؤلگه سینده کی "پیراها" قبیله لرینه باغلی اولان انسانلارین دیللرینده بیر، ایکیدن آرتیق سای ایشلنمه دیگی اوچون اونلار اوچدن آرتیق سایلاری دقیقلشدیره بیلمزلر[2]. آمازونداکی قبیله لره باغلی اولان، توپلومدان آیری دوشموش قبیله عضولری اوچون سای اولاراق "بیر" دئدیگیمیز، بیر دئییل، "تقریبن بیر" یوخسا "آز" ساییلار. دیلده کی بو دقیقسیزلیک پیراها قبیله عضولری نین دوشونمک و درک ائتمک قابیلیتلرینی اؤز اتکی و تأثیری آلتینا آلار.
1930 اونجو ایللردن باشلایاراق دیل و طبیعت انسانلارین دوشونجه سی نین ایچریک و محتواسینی معینلشدیرر دئیه دیلچیلر آراسیندا بیر تئوری دولاشماقدادیر. بو تئوری یه اساسن دیلده ایفاده اولونمایانی، انسان بیر وارلیق اولاراق بئینینده کی دوشونمه سیستیمینه سیغدیرا بیلمز. بئلنچی بیر تئوری دوزدورسه، هر هانکی بیر کولتور و مدنیتده کی بعضی دوشونمه سایاغی (طرزی)، آنلاملار و معنالار باشقا مدنیتده بونلارا داییر کلمه اولمادیغی اوچون او مدنیت عضولری آدی چکیلن دوشونمه سایاغینی، ائله جه ده اونون آنلام و مفهومونو گرک آنلایابیلمه سینلر.
آمریکالی آراشدیرماجی Peter Gordon-ون آمازونداکی پیراها قبیله سی اوزره آراشدیرماسیندان گلدیگی قناعته اساسن کلمه سیز هر هانسی بیر دوشونجه و تصور یوخ. Peter Gordon بو نظریه نی گونئی آمریکانین Regenwald بؤلگه سینده بیر داها سیناقدان کئچیرمگه چالیشمیش. "Science" (بیلیم ) مجله سی نین یایینلادیغی بیلگییه گؤره نیویورکون کولومبیا اونیوئرسیته سی نین امکداشی و داورانیش تانیما عالیملریندن بیری یئرلی انسانلارین اؤنونه مختلیف سایدا اولان بالیق شکیللرینی قویاراق اونلاردان بو شکیللری بیربیرلریندن آییرد ائتمکلرینی ایسته میش. بالیقلارین سایی ایکی یوخسا اوچ اولدوقدا قبیله عضولری نین عاقلی یئتکینلری، هوشلو و فراساتلی انسانلاری مختلیف شکیللرده کی بالیقلاری آییرد ائده بیلمیشلر.
بالیقلارین سایی سککیز ایله اون اولدوقدا اونلار بو سایلارا آد و کلمه تانیمادیقلاری اوچون شکیللری آییرد ائتمکدن و تشخیص وئرمکدن عاجیز قالمیشلار. شکیلده بالیقلارین سایی اونو کئچدیکده اونلار داها هانکی شکیلده کی بالیق ایله هانکی شکیلده کی بالیق، هامان بالیقدیر دئیه بیلمه میشلر. بالیقلارین سایی آزا دوشورولدوکده، بالیقلار مختلیف حاللاردا گؤرونمه لرینه باخمایاراق اونلار بالیقلاری بیربیری ایله قارشیلادیرمیش و بیربیریندن آییرد ائده بیلمیشلر.
Peter Gordon -ه گؤره پیراها توپلوموندا سایین (عدد) آز چوخلوغو اؤنم داشیماز. اونلار هر شئیدن بیر دانا اولدوقدا، اونا آز، بیردن آرتیق اولدوقدا اونو چوخ دئیه قلمه آلارلار. چوخ سای دئدیکده ایکیدن آرتیق منظور ائتدیکلرینه باخمایاراق پیراها توپلومو و خالقی یوخاری سایلار اوچون هر هانکی کلمه آدی وئرمه میش. Peter Gordon -ه گؤره انسانلارین ایکی مختلیف شئیی بیربیریندن آییرد ائتمه لری، اونلارا آد وئره بیلمه لری و اونلاری درک ائتمه لریندن آسیلیدیر. انسان هر هانکی شئیی درک ائتمه دیکده اونا کلمه اولاراق آد دا وئره بیلمز.
آمریکا دیلچیلری (Edward Sapir (18841939 و Benjamin Lee Whorf (18971941) قوزئی آمریکاداکی قیزیل دریلیلرین دیل و مدنیتلری اوزره ائتدیکلری آراشدیرمالاریندان گلدیکلری قناعتلرینه اساسن انسانلار آیری دیللرده دانیشدیقدا اونلارین دوشونجه لری ده توپلومدان توپلوما بیربیرلریندن دگیشیک و فرقلی اولار. Edward Sapir ین بو وارساییمی و هپوتئزی 1970 اینجی ایللرده دیل و دوشونمه انسانلیغا عاییددیر دئیه گؤز آردی ائدیلمه سینه باخمایاراق سونونجو ایللر دیل دوشونمه نی بیچیملشدیرر و شکیللندیرر دئیه بیر داها آغیرلیق قازانماغا باشلامیش.
کلمه لرین اتکی و تأثیرلری
یئر اوزرینده کی خالقلارین دیللری بیربیرلری ایله فرقلی اولدوغو اوچون اونلار مختلیف بیچیملرده و شکیللرده دانیشارلار. دونیا دیللری نین سایینی نظره آلارساق، 7000 دیل دونیا انسانلاریندان اؤزلرینی ایفاده ائتمکلری اوچون اونلاری دوشونمگه و اؤزلرینی ایفاده ائتمگه زورلایار. بئله لیکله انسانلارین اؤزلرینی ایفاده ائتمکلری اوچون مختلیف بئیینلرده، مختلیف دوشونمه سیستیملری و دوشونمه سایاغی ایشه دوشر. دئیُک، بیر تورک، بیر فارس، بیر اینگلیس و بیر روس، هر بیریسی اؤزونون دوکتور اولماسینی بیلدیرمک ایستر.
اوسته کی دؤرت دیلی گرامئر باخیمیندان اینجه له دیکده دیل اولاراق بئیی نین دوشونمک بؤلومونده جومله قورولوشو و بیچیمی باخیمیندان آشاغیداکی توخوشلارا تانیق و شاهید اولاریق:
تورکچه ده کؤمکچی "ایمک" فعلی نین اکی (پسوند)، فارسچا کؤمکچی "هستن، بودن" و انگلیسچه کؤمکچی be فعلین یانی سیرا بلیرسیز آد بیلدیرن a حرفی ایله منظور ایفاده اولونارکن روس دیلینده هر هانکی بیر فعل و حرفه احتیاج دویولمایاراق شخص هانکی ایش ایله اوغراشدیغی نی، او ایشین آدینی چکیلمه سی ایله آچیقلیغا قاویشدیرار. شخص دوکتور ایسه، "ya vraç من دکتر" دئیه اؤزونو هر هانکی بیر فعله گرک دویمادان ایفاده ائدر. اوسته کی ایفاده لر اوزره دوراقلادیقدا تورکچه، فارسچا و انگلیسچه ده ایندیکی زامان منظور اولونماسینا باخمایاراق روسچادا زامانین دا ایفاده اولماسینا گرک (احتیاج) دویولماز. بو ایفاده لری یالنیز بیر کیچیک جمله قورولوشو دئیه قبول ائدر و مرکب جمله قورولوشلارینی نظره آلارساق، دیللرین نئجه بیربیرلریندن فرقلی اولدوقلارینی و بئیینلرده نئجه بیربیرلریندن فرقلی دوشونمه سورجی گئرچکلیشدیگینی داها دا راحات آنلامیش اولاریق. باشقا بیر مسئله بیر چوخ دیللرده قوهوملوق آچیسیندان ایستر قان باغلیغی، نسبی، ایسترسه ده ندنلی، سببی باخیمدان فامیللیک آدلارینی تورک، آلمان و فرانسیز دیللرینده قارشیلاشدیراراق قوهوملوق آچیسیندان دیلین دوشونجه ده اؤنم و اهمیتینی گؤسترمک پیس اولماز دئیه دوشونورم.
تورک دیللی انسان آدی چکیلن فامیللیکلره بیربیرلریندن آیری و بللی آدلار وئررکن آلمانلار و فرانسیزلار بو مسئله نین اوزرینده داها آرتیق یوغونلاشماق ایستمزلر. دئمک، بیر تورک انسانی Neffe (neveu) کلمه سینی ائشیدرکن قارداش اوغلو یوخسا باجی اوغلو، Vetter (cousin) کلمه سینی ائشیدرکن خالا اوغلو، بیبی اوغلو، عمی اوغلو یوخسا دایی اوغلو، ائله جه ده Onkel (oncle) کلمه سینی ائشیدرکن دایی یوخسا عمی، ها بئله Tante (tante) کلمه سینی ائشیدرکن بیبی یوخسا خالانین منظور اولوب اولمادیغی نین قئیدینه قالارکن، آلمان و فرانسه دیللیلر اوچون بو مسئله آرتیق اؤنم و اهمیت داشیماز. لازیم گلرسه، آتا طرفی، یوخسا آنا طرفی دئیه مسئله یه آچیقلیق گتیررلر. گؤروندوگو کیمی دیل دوشونجه-دن آیریلماز بیر بوتونلوک اولاراق دوشونجه یه ائشلیک (همراهلیق) ائدر. ائله اوندان یانا دا آلمان دوشونورو (متفکر) ویتقئنشیتاین دئمیش:
" سؤزجوکسوز (کلمه سیز) دوشونه رم دئیه بیلسه ایدیک، دوشونجه نی سؤزجوکلرده ایفاده ائتمه لی اولاردیق. آنجاق، یالنیز سوروشولدوقدا: ایفاده ائتمه دن اؤنجه دوشونجن وار ایدی؟ - هانکی جاوابی وئرمک اولار؟ نئجه دوغرو سؤزجوگو (کلمه نی) تاپاریق؟ سؤزجوکلر ایچیندن نئجه سئچه ریک دوغرو سؤزجوگو؟ هر زامان حؤکم ائتمه لی و ایضاحات وئرمه لی دئییل، چوخ ساده تاپاریق: - بعضاٌ بو دوغرو دئییل، بو دوغرو دئیه بیله ریک: - نیه؟ چوخ ساده "بودور". هامیسی بو قدر"[3].
بیلیم و صنعت بؤلوملری منظور اولدوقدا آلمان و فرانسیز دیللری شرق دیللریندن؛ او جومله دن تورک، فارس و عرب دیللریندن قات قات زنگین ساییلارلار. دئمک، بو دا دیلین دوشونجه و بیلیمی ائشلیک و همراهلیق ائتمه سی نین گؤرستگه سی ساییلار.
بیر چوخ دیللرین ترسینه اولاراق [4]Pormpuraaw-دا [5]Kuuk Thaayorre دیلینده دانیشان توپلوم ساغ و سول دئیه بیر ذهنیته صاحیب دئییل، اونلار اوچون یالنیز آنایؤنلر (جهات اصلی) قوزئی، گونئی، گونچیخان، گونباتان و باشقا یؤنلر بلیرله ییجی ساییلار. بیر یئمک اؤرتوگونون اوزرینده قویولموش قاشیق، پیچاق، بارداق، چؤرگین هارادا اولدوغونو ایفاده ائتمک اوچون یئرینه گؤره اؤرنک اولاراق دئییله بیلر: - قاشیق بوشقابین گونچیخانیندادیر. پیچاق بوشقابین گونباتانیندادیر. بارداق بوشقابین گونئیینده-دیر. اؤرتوک چئورسینده اوتورانلاردان سؤز گئدرسه، اؤرنک اولاراق دئییلر: "آیدین یاشارین گونئیینده-دیر". انسان بو دیلده اؤزونو آنلاشیلار بیچیمده ایفاده ائده بیلمه سی اوچون، گرک گؤی یؤن و جهتلرینی اؤز ذهنیتده سورکلی (مدام) گزدیره. یالنیز بئله لیکله دانیشیق باشقا بیریسی طرفیندن آنلاشیلابیلر.
مکان و زامانی آییرد ائتمک
هولاندین Nimwegen شهرینده کی ماکس پلانک قورومونون و San Diego-داکی کالیفورنیا بیلیک یوردونون (اونیوئرسیته سی) پوسیکودیل بیلیم بؤلوملری نین گلدیگی قناعته اساسن دیلی اصلی یؤن و جهتلر (قوزئی، گونئی، گونچیخان و گونباتان) ایله ایشلدن توپلومون انسانلاری، هر هانکی تانیمادیقلاری بؤلگه و تیکینتیلرده بیله هارادا اولدوقلارینی باشقالاریندان داها دا راحات آییرد ائده بیلرلر. بو دیللرین دورومو انسانلاری زورلایاراق اونلارا مکان و زامانی آییرد ائتمک باخیمیندان اونلاری داها دا آرتیق یئتنکلی و باشاریقلی ائدر. دیلچیلرین گلدیگی قناعته اساسن مکان اوزرینده فرقلی بیچیمده دوشوننلر زامان باخیمیندان دا فرقلی ذهنتیه یییه اولابیلرلر.
Lera Boroditsky و Alice Gaby[6] دیلچیلیک اوزره ده بیلگییه یییه اولاراق Kuuk Thaayorre دیلینده دانیشان یئرلی انسانلارین اؤنونه شکیللر قویاراق اونلارین شکیللردن درک ائتدیکلرینی و نئجه دوشوندوکلرینی باشا دوشمگه چالیشمیشلار، سونوچ بئله اولموش:
اوشاق ایله بؤیوک انسانین شکیللرینی قارشیلاشدیردیقدا دئمیشلر: انسان یاشلانیر.
تیمساح بالاسی ایله بؤیوک تیمساحی قارشیلادیردیقدا دئمیشلر: تیمساح بؤیویور.
کال موز ایله یئتیشمیش موزو قارشیلاشدسردیقدا دئمیشلر: موز یئییلیر.
آدی چکیلن بیلیم آداملاری سونرا شکیللری قاریشدیراراق اونلاری زامان باخیمیندان Kuuk Thaayorre دیللی انسانلارا تاریخینه گؤره سیرالاتماق ایسته میشلر. بو سیناق (امتحان) ایکی دؤنه (دفعه) آلینمیش. هر بیر سیناق حیاتا کئچرکن سیناق اولونان باشقا بیر یؤنه (جهت) باخیرمیش. بیلیم آداملاری نین گلدیگی قناعته اساسن انگلیس و آلمان دیللی بیر انسانین شکیللری زامان آچیسیندان سولدان ساغا و عرب دیللی انسان ساغدان سولا دوزمه سینی، یازمایؤنو (جهت نوشتن) اؤز اتکی و تأثیری آلتینا آلیندیغی اوچون زامان دا او دوغرولتودا بیچیمله نر. Kuuk Thaayorre دیللی انسان شکیللری ساغدان سولا یوخسا سولدان ساغا دئییل، سورکلی گونچیخاندان گونباتانا دوغرو سیرالامیش. سیناق اولونان شخص اوزو گونئییه دوغرو اوتوردوقدا شکیللری سولدان ساغا دوزموش. سیناق اولونان شخص اوزو قوزیییه دوغرو اوتوردوقدا شکیللری ساغدان سولا دوزموش. سیناق اولونان شخص اوزو گونچیخانا دوغرو اوتوردوقدا شکیللری اؤز بدنی دوغرولتوسوندا دوزموش.
اوسته کی قارشیلاشدیرمادان بیلیم آداملاری نین گلدیگی قناعته اساسن مدنیتلر اساسیندا چاغ و زامان مختلف بیچیمده گؤرسدیلر:
اؤرنک اولاراق بیر چوخ مدنیتلرده گلجک اؤنده و کئچجک گئریده نظره آلینار. 2010-اونجو ایل Lynden Miles آبئردین بیلیک یوردونون (ایسکاتلنده) اوزمانی نین تانیقلیق ائتدیگینه گؤره اینگلیس دیللیلر گلجگه دوشونرکن اؤزلری بیلمه دن گؤوده و بدنلرینی اؤنه قایدیرار و کئچجگه دوشونرکن گؤوده و بدنلرینی گئرییه قایدیرارلار. Anden-ده کی Aymara دیلینده کئچجک اؤنده و گلجک گئریده نظره آلینار. Raphael Núñez، ساندیاگودا کالیفورنیا بیلیک یوردو اوزمانی و Eve Sweeter بئرئکلیده کالیفورنیا بیلیک یوردو اوزمانلاری نین 2006 اینجی ایل ائتدیکلری تثبیتلرینه اساسن Aymara دیللیلر انگلیس دیللیلرین ترسینه و اؤز دیل منطیق لرینه اساسن گلجگه دوشونرکن گؤوده و بدنلرینی گئرییه و کئچجگه دوشونرکن گؤوده لرینی اؤنه قایدیرارلار.
آنیمساماق (خاطیرلاماق) یؤنو
دیل انسانلارین نئجه بیر اولای و حادیثه نی ایضاح ائتمه لرینه، نئجه آنیمسادیقلارینا (خاطیرلادیقلارینا)، کیمین نه ائتدیگینه داییر وئردیکلری بیلگه یه ده اؤز اتکی و تأثیرینی قویار. سورج و پروسئس قیسا اولدوقدا بیز اونو یئنیدن قورماق و یوروملاغا چالیشدیغیمیز اوچون اونو سرگیلمک ده چوخ چتین بیر ایش اولار. بو دئدیگیمیزی راحات باشا دوشمه میز اوچون 2006 اینجی ایل باش وئرمیش بیر اولایی ائشیدک:
"سفارت جمهوری اسلامی ایران در باکو، در واکنش به اعتراض جمهوری آذربایجان به آنچه "نقض حریم هوایی خود به وسیله بالگردهایی که رئیس جمهوری ایران را همراهی می کردند"، خواند، تاکیدکرد: ورود این بالگردها از روی عمد نبوده است. به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از خبرگزاری فرانسه،الچین قلیف رئیس سرویس گارد مرزی جمهوری آذربایجان گفت : باکو ، مقامهای ایرانی را در جریان نقض حریم هوایی آذربایجان توسط بالگردهای این کشور قرارداد و یک هشدار رسمی برای آنان ارسال کرد(خبر گزاری مهر، تهران:۱۲:۵۱ , ۱۳۸۵/۱۲/۰۸)" .[7]
اوسته گؤروندوگو کیمی بیر اولایین هر هانکی ندن یانا باش وئرمه سینه باخمایاراق اونون اوزرینده ایکی بیر بیرلرینه ترس دوشونجه ایرلی سورولموش. آذربایجان طرفی نین ایددعاسی اولایین باش وئرمه سینه و آذربایجان توپراق بوتونلوگونون توخونولماسینا اساسلانارکن تهران طرفی اوچاقدان آلمیش چلیشگه لی (بیر بیرینه ضد) بیلگیلر اساسیندا مسئله نی یوزماغا و اؤنمسیزلشدیرمگه چالیشار. بیر آز زامان کئچمه دن تهران طرفی فرانسه خبرچیلیگینه مسئله نی توجیه ائدرکن دئمیش:
"... در آن زمان، رئیس جمهوری ایران به شهر آستارا واقع در شمال غربی ایران سفر کرده بود و ورود این بالگرد تعمدی نبوده است"[8].
اوسته گؤروندوگو کیمی مسئله نین ماهیتینی سیلمک اوچون جمله ده باکیداکی تهران ائلچیلیگی ناغیل ائدیجی بیچیمده چیخیش ائده ر و جمله سونا چاتمادان "تجاوز" یئرینه "گیریش (ورود)" ایفاده سینی ایشلتمکله بیر تانیق (شاهید) دونونا بورونر. بئلنچی ایفاده لر سیاستچیلر طرفیندن دورمادان ایفاده اولونار.
مسئله نین دوزگون آنلاشیلماسی اوچون کئچمیشده کی بیر اولایی کئچمیش زاماندا ایشلتمک لازیم. اوسته کی ایفاده نی کئچمیش زاماندا ایفاده ائدرسک، اوخویاریق: "در آن زمان، رئیس جمهوری ایران به شهر آستارا واقع در شمال غربی ایران سفر کرد و ورود این بالگرد تعمدی نبود".
اوسته گؤروندوگو کیمی آستارا شهرینه گئتمک مسئله سی قاباردیلمیش اولار. بئله لیکله ده باش وئرمیش اولایین توجیه ائدیلمه سی ده یئترسیز ساییلار.
قایناقلار و اتک یازیلار
Lera Boroditsky; Wie die Sprache das Denken formt: http://www.spektrum.de/alias/linguistik/wie-die-sprache-das-denken-formt/1145804
[1] Lera Boroditsky Standford bilikyurdunun (Kaliforniyada) Professoru, Frontiers in Cultural Psychology dərgisinin başbazarı.
[2] Pirahã Berzilin Amazon bölgəsində danışılan dilin və bir qəbilənin adıdır. Pirahã dili Mura dil qurupuna bağlıdır. Bu dil qurupundan yalnız Pirahã dili günümüzə dək öz hayatını sürdürə bilmış.
[3] Ludwig Wittgenstein: Philosophische Bemerkungen, Wien 1995, S. 335
[4] Pormpuraaw Australya qıtasının Quzey-Günçıxanında yer alar.
[5] Kuuk Thaayorre, Paman dil qurupuna ayıddır. Kuuk Thaayorre dili Australiyanın Qreenlad əyalətinin Cape York yarım adasının Porpuraa yaşayış bölgəsində Thaayorre toplumu arasında danışılar.
[6] Alice Gaby Berkeleydə, Kaliforniya bilikyurdunun əməkdaşı.
[7] خبرگزاری مهر، سفارت ایران در باکو ورود بالگردهای ایرانی به حریم هوایی آذربایجان را تعمدی ندانست:
http://www.ghatreh.com/news/nn537370/%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DA%A9%D9%88-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%AF%DB%8C
[8] خبرگزاری مهر، مجید فیض الهی سخنگوی سفارت ایران در جمهوری آذربایجان در گفتگو با خبرگزاری فرانسه، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 16.05.2012


text:
حمید آرغیش و ۸۰ ایل حئکایهمیز
علیرضا ذیحق
آذربایجان حئکایه ادبیاتینین پارلاق ایسمی حمید آرغیش، یئنیجه یاییلمیش ” ۸۰ ایل حئکایه میز” آدلی کیتابی ایله بیر شاه اثره ایمضا آتاراق، گونئی آذربایجان حئکایهسینین اونودولماز یارادیجیلارینی گون ایشیقینا چیخاردیری. بو آنتولوژی تدقیقی بیر اثر اولارکن، گونش ایلی ۱۳۰۰دن باشلارکن ۱۳۸۰نجی ایله قدر، حئکایه یازارلارینین حیاتی حاققیندا بیلگی وئررکن، اونلارین حئکایهلریندن نمونهلرده وئریر. یازیچی بو ایشه چوخلی امک وئریرسه ده بو ایشین دبری کی پیرلانتا دک گؤزلری قاماشدیریر، اوندادیر کی هئچ بیر قایناقدا بو خصوصدا آراشدیرما آپاریلماییب. یازارین قید ائتدییی بو سؤز کی ” گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینی آراشدیرماق ایستهین محقق و یا بو ساحهیه واریب بو قونونو تاراییب بیلگیلنمک ایستهین هر بیر حئکایه سئور، آجی بیر واقعیتله اوغراشیر: ” قایناق قیتلیغی !!” داها دقته لاییقدیر. بونا گؤره حمید آرغیش چتین بیر یولون یولچوسو اولارکن ، اسکی کیتاب، قزئت و درگیلری کی بو زمانه ده چوخ آز تاپماق اولار، صفحه صفحه آراشدیرماغا همت گؤستریب و گیزلین اینجیلری بیر صنعتکار کیمی، ایپه دوزوب آذربایجان ادبیات تاریخینین بوینونا آسیب. هم ده یازیچی بو ایشه قناعت ائتمه دن اونلاری تاریخ جهتیندن آردیجیل حالینا سالیبدی کی اؤزو بو خصوصدا بئله دئییر: ” بو دفترده ۱۳۸۰نجی ایللره جن چیخان یازیچیلاریمیزین اثرلرینی آختارمیشیق. بورایا داخیل اولان حئکایه لرین اساس اورتاقلیغی یازارلارینین حئکایهچی اولدوغودور. کیتایا داخیل اولان یازارلاری تاریخ اساسدا سیرالارمیشیق. بو ایسه حئکایه میزین تاریخ بویو گلیشمه سینی اؤنه چیخاردیر… سئچیلمیش حئکایه لر ایسه شخصی سلیقه ایله سئچیلمیش و هئچ بیر ال آپارمادان کیتابا داخیل ائدیلیبدیر.”
بو کیتابدا ۴۰حئکایهچی ایله قارشی قارشییاییق کی ” عباس پناهی ماکوئی ” ایلک یازار اولاراق، ایلک حئکایهیه ایمضاسین آتیب دی و کیتابا داخیل اولان اثرلرین سایی سی ۵۱ حئکایه دیر. بو کیتاب کی ” قیزیل اوزن ” درنهیی طرفیندن۲۰۱۲م/۱۳۹۱ ایلینده تورکیهده باسیلیبدیر، جنوبی آذربایجان ادبیاتینین اینکیشافیندا بؤیوک بیر رولی اولاراق، دوغما یوردوموزون قاباقجیل کئچمیشینی گؤز اؤنونه سَریری. نثریمیزین وارلیقینی اوزه چیخاردیر و اونودولموش یازارلاریمیزین حقیقی گوج و ایسملری، ادبیات سماسیندا اولدوز اولاراق سایریشماغا باشلاییرلار.
یازیچینین کیتابدا ایکی اؤن سوزو واردیر کی بیری بو کیتابین یازیلیب توپلانماسیندا گؤتورولن آددیملارا عایید دیر و باشقاسی ” ادبیات ، حئکایه ادبیاتی و حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخینه بیر باخیش ” باشلیقی ایله گلیب دیر. حمید آرغیش کی اؤزو گوجلو حئکایه یازار لاریندان بیریدیر، بوندان اؤنجه ایکی حئکایه کیتابی نین یازاری اولوب کی ” قارلی ارک ” و ” سنین حئکایه لریم ” او سیراداندیر. البته یازیچی نین چوخلی اثرلری ده وار کی یا مطبوعات صحیفه لرینده یاییلیب و یاییلماقدادیر، یادا اینترنت سیته لرینده. سون سؤز اولاراق یازیچی نین گونئی آذربایجان حئکایه سی نین دوامی و اینکیشافی اوچون یازدیقی بیر نئچه جومله یه ایشاره اولونور :
” ۱۳۸۰نجی ایللردن بویانا یعنی بو سون ۱۰ایلده بیر چوخ گنج یازار و ادبیاتچیمیز مئیدانا آیاق قویوبدور . اینترنت اورتایا چیخاندان سونرا بیر چوخ یازاریمیز اؤز اثرلرینی ساده جه اینترنت اوزه رینده نشره وئریر… بیر چوخ ادبیات سیته سی یارانمیش و او سیته لرده معاصیر حئکایه میزدن نمونه لرده وئریلمیشدیر…سون سؤز بو کی حئکایه ادبیاتیمیز دوشوندوکدن داها هیزلی و داها گوجلو ایره لی گئدیر.”


text:
«بیر سئوگی – بیر عؤمور» / پاشا علی اوغلو*
(حبیب فرشبافین «بیر سئوگی – بیر عؤمور» آدلی حکایهلر مجموعهسینه)
سون دؤورلرده چاغداش گونئی آذربایجان ادبیاتینین یئنی-یئنی نمونهلری ایله تانیش اولماغیمیز بیزی حدسیز سئویندیریر. گونئیلی قارداشلاریمیزین یارادیجیلیغیندا پوئزیالریایله مقایسهده نثر نمونهلرینین آزلیغی دقتی جلب ائدن مسئلهلردندیر. معلومدور کی، نثر حیات گئرچکلیگینین داها دریندن، داها اطرافلی و تفرعاتلی عکس ائتدیریلمهسی دوغما دیلین اینجهلیکلرینه داها دریندن بلدلیگی ایله باغلیدیر. ادبیات تاریخیمیزدن بیلیریک کی، نثریمیزین انکشافیندا خدمتلری اولان ادیبلریمیز آراسیندا معلملر آز اولمامیشدیر.
قوزئیده جلیل محمدقلیزاده، نریمان نریمانوف، عبدالرحیم بیگ حقوردیف، اوزئیر حاجی بیگ اوف، سلطان مجید غنی زاده، رشید بیگ افندییف، گونئیده میرزه حسن رشدیه، صمد بهرنگی معلم اولموشلار. خلقیمیزین اجتماعی شعوروندا بؤیوک رول اوینامیش بو شخصیتلر هم ده خلقین حیاتینی دریندن بیلن ضیاءلیلاریمیز اولموشلار. جمعی ۲۸ ایل یاشامیش بؤیوک استعداد صاحبی، یازیچی و فولکلور توپلاییجیسی صمد بهرنگی هم ده جفاکش بیر خلق معلمی اولموش، قیسا عؤمرونو ملتین بالالارینین تحصیلینه حصر ائتمیشدیر. اصل پئشهسی معلم اولان حبیب فرشبافین “نورلان” نشریاتیندا چاپدان چیخمیش، یئنی الده ائتدیگیم “بیر سئوگی – بیر عؤمور” حکایهلر توپلوسو ایندییهدک آدینی بیلمهدییمیز استعدادلی آذربایجان یازیچیسیندان خبر وئریر.
معاصر گونئی ادبیاتیمیزین گؤرکملی نمایندهلریندن اولان، استعدادلی شاعر، ناثر، معلم حبیب فرشباف ۱۹۴۴-جو ایلده تبریزین مشهور باغمئشه محلهسینده زحمتکئش بیر عائلهده دونیایا گلمیشدیر. ابتدایی تحصیلینی تبریزین “ممتاز” آدلی مدرسهسینده بیتیرمیش، اعلاءچی شاگرد کیمی “ثقـهالاسلام” دبیرستانیندا اورتا تحصیلینی داوام ائتدیرهرک دیپلم آلمیشدیر. تحصیل ایللرینده حبیبین آنا دیلینه، شفاهی خالق ادبیاتینا ماراغی آرتیر. ایلک معلملری علی پورون، فریدون قره چورلونون تاثیری ایله او دا معلم اولماق قرارینا گلیر.
ح.فرشباف اوزون ایللر عرضینده قاراداغین اوجقار کندلرینده معلملیک ائتمیش، چتینلیکلر، جدی سیناقلارا باخمایاراق، یولوندان دؤنمهمیشدیر. حسن ایلدیریم یازیچینین کیتابینا یازدیغی “خالق حیاتینین بدیعی لؤوحهلری ( اوستاد حبیب فرشبافین حکایهلرینه اؤتری باخیش)” آدلی دیرلی اؤن سؤزده ح.فرشبافین فداکار معلملیک فعالیتی بارهده بئله یازیر: “او، قاراداغین ان اوجقار کندلریندن باشلایاراق، عؤمرونون ان گؤزل چاغلارینی، بارلی- بهرلی ایللرینی قاراداغلیلارلا کئچیرمیشدیر. قاراداغدا مدرسهسیز کندلرده مکتب تیکیب، کلاس قوروب، بو سایاق او یورددا مدرسه بیناسی تیکه – تیکه، علم توخومونو اکه-اکه، دله ـ دوزلارلا دؤیوشه-دؤیوشه قاراداغلیلارین بوتون ایشلرینده یاخیندان اشتراک ائتمیشدیر: گوندوزلر مدرسهلرده کندلیلرین اوغلان-قیزلارینا کلاس تشکیل ائدیر، گئجهلر ده اؤز ائوینده کندلیلره میرزه جلیلین حکایهلرینی، “هوپ-هوپ” ،معجز و باشقالارینین اثرلرینی اوخویور و تویلاردا، یاسلاردا خلقین سئوینجین، غمینه شریک اولور. خستهلرین درمانینی تبریزدهکی حکیم دوستلارینین واسطهسیله تأمین ائدیر. کوسنلری باریشدیریر. زوراکیلاری یئرینده اوتورتدورور. قاراداغی اوبا-اوبا، اویماق-اویماق گزیر. عاشیقلارین مجلیسینده اولور. معلم و ضیالیلارین جمعیتلرینه قاتیلیر”. “عاشیق ائلین آناسیدیر” مثلینی عینی اوغورلا فداکار معلملریمیز، حبیب معلمه ده عاید ائتمک اولار. خالقینین سئوینجینه-کدرینه شریک اولان، اونون محبتینی، اعتمادینی قازانان حبیب فرشباف حبیب معلم اولور، خالقین بایاتی، قوشما، نغمه، ناغیل و آتالار سؤزلرینی توپلایاراق تبریزده فولکلور ساحه سینده چالیشان دوستلارینا چاتدیریر. سونراکی ایللرده او، صحتی ایله باغلی اولاراق تبریزه قاییدیر، دوهچی، ششگلان محللهلرینده معلملیگینی داوام ائتدیریر.
***
حبیب مکتبلرده شفاهی خالق ادبیاتی نمونهلریندن، خالق ماهنیلاریندان، موغاملاریمیزدان تدریس پروسئسینده گئنیش استفاده ائتمیشدیر. او، شاگردلره سواد وئرمکله برابر، اونلاردا یوکسک انسانی کئیفیتلر، نجیب دویغولار تربییه ائتمهیه بیرینجی درجهلی اهمیت وئرمیشدیر. انقلابدان سونرا تبریزده فعالیت گؤسترن یازیچی-شاعرلر جمعیتینین ریاست هئیتینه عوضو سئچیلن ح.فرشباف “قاراداغ کندلرینده” ،”دان یئری” ،”اوشاق باغچاسی” آدلی کتابلار چاپ ائتدیرمیش، تهرانین ۴–جو منطقه سینده معلملیگینی داوام ائتدیرمیش، بورادا ادبی جمعیتلرده اشتراک ائتمیشدیر.
حبیب فرشبافین “بیر سئوگی – بیر عؤمور” کیتابیندا توپلانان حکایهلرینده دقتی ایلکین جلب ائدن ان علامتدار جهتلر هانسیلاردیر؟ بو اثرلرین موضوعسو حیاتدان گؤتورولوب، اونلار یازیچینین آذربایجان کندلرینده معلملیک ائتدیگی ایللرده یازیلیب. بورادا اویدورما هئچ نه یوخدور، مؤلف ائله بیل کی، سندلر اساسیندا تاریخیمیزی یازیر. تاریخ مگر آنجاق حادثهلرین نه زامان باش وئردیگینی قید ائتمکدن عبارتدیر؟ بس انسانین، وطنداشین حیاتدا قارشیسینا چیخان چتینلیکلرله مبارزه آپارماسی، تسلیم اولماماسی، شخصیتینی قورویوب ساخلاماغا چالیشماسی تاریخ دئییل؟ تاریخین بو طرفلرینین یازیلماسی داها چوخ یازیچیلارین اوزهرینه دوشور. یازیچیدان طلب اولونان یالان یازماماق، آنجاق گئرچگی دئمکدیر. بیله-بیله بعضی مسلهلرین اوزهریندن سوکوتلا کئچمک ائله ان بؤیوک یالاندیر. ح.فرشبافین حکایه لرینده بیز تاریخیمیزین معین دؤورونده حیاتی، شخصیتی، منلیگی اوغروندا مبارزه آپاران گونئی آذربایجان تورکونو، اونون سئوینجینی، کدرینی، فاجعهسینی گؤروروک. رئالیست یازیچینین اثرینده، طبیعی کی، فاجعه داها چوخدور، لاکین بو فاجعه منن یئنیلمهین، تسلیم اولماغی عاغلینا بئله گتیرمهین، اؤلومون گؤزونه گوله-گوله، دیک باخان آداملارین فاجعهسیدیر. “بیر سئوگی – بیر عؤمور” حکایهسینده سئوگیلیسی هلاک اولموش، یوخسوللوق ایچینده چابالایان، محبتینه خیانت ائتمهییب اونا ائلچی دوشنلری قاپیدان گئری قایتاران، هر گون سئوگیلی سینین یگانه مکتوبونو تکرار-تکرار اوخوتدوران و خیالا” خوشبخت گونلرینه قاییدان زینب بگیمدن صحبت گئدیر. بیر زامانلار چوخ گؤزل اولموش بو ساوادسیز قادینین یئنیلمز، محتشم شخصیتی گؤز قاباغیندادیر. اورهگینده یاشاتدیغی سئوگیسی بو آغیر شراییطده یاشایان، آخشاملار آج یاتان قادینی مغلوب ائدیلمز، قدرتلی شخصیته چئویرمیشدیر. حیاتا بئله مناسبت بؤیوک ادیبیمیز عبدالرحیم بیگ حقوردیوفون حکایهلرینی (مثلا” “شیخ شعبان”) خاطیرلادیر: انسانین حیاتی فاجعهدیر، لاکین هامینین سونو عئینیدیر. فاجعه قاچیلمازدیر و دئمهلی، شخصیتینی قورویوب ممکن قدر لیاقتله یاشاماقدان باشقا چیخیش یولو یوخدور.
یازیچینین حکایهلرینین چوخو نووئللا (نوئل)دیر: گؤزلهنیلمز سونلوق اوخوجونو دریندن دوشونمهیه مجبور ائدیر. “سلیمان” حکایهسینده کندلیلرین یئتیشمهسینی گؤزلهدیگی بوغدا زمیلرینی قفیل یاغان دولو برباد ائدیر. کندلیلرین بو فاجعهسی فونوندا مؤلف گونده بیرینین دامینا چیخان، اوغورلوقدا اتهاهام ائدیلهرک مکتبدن قووولان سلیمان آدلی بیر اوشاقدان بحث ائدیر. حکایهنین سونوندا معلوم اولور کی، سن دئمه، “اوغورلوق اوسته یاخالانان” سلیمان امکانسیزلارا، اونلاردان خبرسیز باجادان چؤره ک آتیرمیش.
“قارا قیش” حکایهسی، فیکریمجه، مؤلیفین باشینا گلمیش احوالات اساسیندا یازیلمیشدیر. قهرمان اؤزو ایله تبریزدن کنده گتیردیگی بیر دنه ناری خستهلنمیش گولاندام خالایا وئریر. کندی ائو-ائو گزن بو پولوشویونون پرهلری سینمیش نار بیر گون اونون ائوینه قاییدیر. حکایهده یومور، گولوش یوخ کیمیدیر: اساس دقت انسانلارین چتین شرایطده بیر-بیرلرینه حیان اولمالاری، یاردیملاشمالاریدیر. بیر نار دنهسی انسان قلبینین گئنیشلیگینین گؤستریجیسی اولور.
“هومای” حکایهسینده قوشابولاق کندینین ایگیدی عالیشانین کندده اولمادیغیندان استفاده ائدن آسلان خان بؤیوک بیر دسته ایله گئجه گلیب اوت تایالارینی دوهلره یوکلهییب آپاریر. عالیشانین وفالی حیات یولداشی، اؤزو کیمی ایگید هومای بو حاقسیزلیغا قارشی آنجاق بیر مبارزه اوصولو تاپیر: اوغورلانان اوت تایالارینا اود وورور. آسلان خانین قورخاقجاسینا اوغورلوغونو قوجاغیندا کؤرپه اوشاغی اولان بو گنج قادین بئله جزالاندیریر. یازیچی گونئی آذربایجان، قاراداغ کندلرینده گؤردویو حادثه لری تصویر ائتمکله جنوبلو هموطنلریمیزین ایچینده گیزلنمیش، زامانی گلنده اوزه چیخان داخیلی قووهنی هامیمیزا گؤستریر.
***
بو حکایهلرین بیر دقته لایق جهتی ده اوبرازلی، کولوریتلی دیلیدیر. یازیچی قاراداغ کندلرینین تمیز هاواسینی، زمیلرینین، میوهلرینین قوخوسونو، یایینین ایستیسینی، قیشینین سویوغونو فیزیکی حیس ائدهجک سوییهده اوخوجویا چاتدیریر. اونون دیلی خالق دیلیندن بهرهلنمیشدیر، فولکلوردان گلن اوبرازلیلیغا صاحیبدیر. یازیچینین اوبازلی دیلیندن بیر نئچه نمونه سلیمان: “هؤنکورتولر داغین-داشین باغرینی دلیردی”. “کور جینقیرینی چیخارتمادان ننه سسینی اوغورلاییب دایانیر”. “سازاق ایینه-ایینه بدنیمه سانجیلیردی”.
فیکریمجه، حبیب فرشبافین حکایهلرینی بیزیم اوچون دیرلی ائدن بو قید ائدیلن جهتلردیر. بو اثرلر گونئیلی-قوزئیلی ادبیاتیمیزین اورژینال نمونهسی کیمی ادبیاتشوناسلیغیمیزدا اؤز لاییقلی قییمتینی آلمالیدیر.
*فیلولوگییا اوزره فلسفه دوکتورو


text:
نثریمیز یوخدوسا، مقالهمیز یوخدوسا…
افراسیاب نورالهی
(رامیز روشنین”ایلان بالاسی” شعری اوزره)
“گؤی اوزو داش ساخلاماز” کیتابی، مستقللیکدن سونرا، قوزئی آذربایجان ادبی محیطیندن، بو تاییمیزا اؤرنکلر کؤچورمک و اؤتورمک(البت اؤتورمک دئییل، یئتیرمک داحا دوغروسو! چونکو اؤتورمک اولونجا، او تایین بو اوزره چاباسی آنلامیندا اولور آما یئتیرمک بو تایدان بیریلرینین چاباسی آنلامیندادیر) چاباسی سونوجوندا یاییملانان کیتابلارداندیر وده ان اؤنجوللریندن، البت تیراژ و یایین اعتباری ایله! عمومیتله رامیز روشن آدی اؤیله اولموشدور! ائلهکی، یاشماق درگیسینین بیرینجی، ایکینجی سایسینی اؤزهل اولاراق و اوچونجو سایسینیدا سیرادان بیریسی کیمی توتموشدور. بوراسینی دا دئییم کی، یاشماق درگیسی جمعا اوچ سایدا یاییملانیب و آمار اعتباریایله ۳۰-۴۰ فایزینی دئمک اولارکی اؤزونه اختصاص وئرمیشدی! آیریجا باشقا درگی و قزئته لرده ده عینن اؤیله اولموشدور! و “ایلان بالاسی” شعریده، رامیزین شعرلری ایچینده ان چوخ اوخونان، یاییملانان داحا دوغروسو ان چوخ رئکلام اولانی اولموشدور! یعنی رامیزین آدی بو آرا او تای ادبی محیطیمیزدن بیر سیمبول کیمی و “ایلان بالاسی” شعریده، اؤزو ماهییتا سیمبولیک اولماسادا، عنوانی و آدی دئمک اولارکی آرتیق او تایدان کؤچورولوب گلن شعرلرین سیمبولینا چئوریلمیشدیر دئسک، هئچده یانیلمامیشیق!
بوتون بونلار منی هر زامان بو شعری دوشونمهیه سوق وئرسهلرده، اورتالیقدا جیددی بیر شئیلر اولمامیشدیر. آما بو سون واختلار ندنسه، بو شعری، اؤزلویومده بیر آز چوخ زوم ائلهدیم و بودا، نهایت بیر شئیلرین اورتالیغا چیخماسینا سبب اولدو و بیر سیرا ندن لردن دولایی، اؤزه للیکله پایلاشماق ایستهدیم.
بیلدیینیز کیمی، “ایلان بالاسی” شعری، تعلیمی بیر اثر ساییلیر. او اوزدنده طبیعیدیر کی، بیر عرفانی – فلسفی نکتهنی اؤزو ایله داشییاجاقدیر! عرفانی –فلسفی اونا گؤره دئدیم کی، بورادا هم عرفان وار هم فلسفه! یعنی او یئرده کی، اؤزوندن قاچیر اصلینده اؤزوندن دئییل، جانینداکی زهردن، ایچینده اولان پیسلیکلردن و گوناهلاریندان آرینماق ایستهییر داحا دوغروسو! بیر تهر توبه کیمی بیر شئی یادا عزلت سئچمک و چیله کئچیرمک کیمی بیر شئیلر! آما گؤروندویو کیمی، بو عرفاندا اولدوغو کیمی سونوجلانمیر! یعنی بو زهردن و گوناهلاردان آرینا بیلمیر. بوندان بویاناسی آرتیق آغیلین و اینتئللئکتین میدانی، داحا دوغروسو فلسفهنین میدانی، و ندنلرین، نییهلرین میدانیدیر! و سونوج ایسه معلومدور، یعنی او زهرین اورادا، اونون جانیندا اولماسینین حکمتینه وارماق ، حکمتینی آنلاماق و بو کی؛
“یوز جور صیفتی ایله، یوز جور اوزویله
دونیا سندن کئچیب دورولور بلکه”، سونوجونا وارماق!
یعنی بیر تهر پیسلیکلریده درک ائلهمک، البت یاخشیلیقلارین یانیندا. بیر تهر زهریده گؤرمک، شیرینلیکلرین یانیندا. بیر تهر گوناهلاردان درس آلماق، ثوابلارا وارماق اوچون و …
گؤروندویو کیمی، مضمون و باخیش آچیسیندان بؤبوک بیر تاپینتیدیر. ایلانین قابیقدان چیخماسی زامان زامان شاعیرلری دوشوندورموش و بیر چوخ پوئتیک سیمبوللارین یارانماسینا سبب اولموشدور. مثلا ایلانین قابیقدان چیخماسین، اولمزلیک سیمبولی کیمی دیرلندیرنلر اولموشدور. آما رامیزین اؤزو دئدییی کیمی بورادا بو سیمبوللار داغیدیلیر و پوئتیک اوبرازلار اورتایا چیخیر.
“یوز یول چیخاجاقسان اوز قابیغیندان
اوزوندن آیریلا بیلمهیهجکسن!”
منجه، شاعیرین عینینه، ایلک بو مضمون و بو فلسفی دوشونجه ائنیر و افاده اولونماسینی، اوبرازلاشماسینی طلب ائدیر. بونو کسینلیکله ادعا ائده بیلریک. قالان نه وار، (یعنی روایی اسلوبون سئچیلمهسی، روایتین قوشولماسی و بیر تمثیل سایاغی عرصهیه گلمهسی) هامیسی صیرف او مضمونو و او دوشونجهنی بیریلرینه اؤتورمک اوچوندور. اونا گورهده روایتین بعضی یئرلرینده زورلاندیغی حیس اولونور. مثلا روایتین “اوچونجو شخص”دن “ایکینجی شخصه” کئچمهسی یعنی مخاطب قرار وئریلمهسی بو سیرادان ساییلا بیلر:
“… گؤرنلر چیغیرار:
ایلان وار ایلان!…
قوودوقجا قووارلار سنی دونیادا
هر یئردن کسیلر یولون یولاغین
تک بیرجه یول قالار سنه دونیادا
باشیندان قویروغوناجان
زهرلی دیشیندن قویروغوناجان
تک بیرجه یول قالار
او یول اؤزونسن…
روایته گلرسک، تام اولاراق بئلهدیر:
کؤرپه ایلان بالاسی بؤیویور. بیر واخت جانینداکی زهردن خبر توتور. اؤزونو قارغاییر. طالعینی قارغاییر. ائله بو عرفه لر، کیمیسه، هارداسا بونو گؤرور و دوشونولموش یا دوشونولمه میش بیر گلهنکدن دولایی اؤلدورمک اوچون قوواراغا گوتورور. شعردن بئله چیخیرکی، ایلان بالاسی قاچیب جانینی قورتاریر و سونرا جانیندا اولان او زهردن قاچیب قورتارماق ایسته ییر. قابیغیندان چیخیر. نه قدر قابیغیندان چیخسادا، اؤزوندن قورتولا بیلمیر. نهایت جانینداکی زهرله باریشیر و او زهرین اونون ذاتیندا و طالعینده قویولدوغونون آنلامینی باشا دوشمک، داحا دوغروسو اونا بیر آنلام یوکلمک ایستهییر و همن فلسفی سونوج.
بو روایت تسلسل آچیسینداندا داحا دوغروسو روایتین منطیقی آخاریندادا نسه آخساقلیق کیمی بیر شئی دویولور! مثلا ایلان بالاسی قوولدوقدان سونرا جانینداکی زهردن خبر توتسایدی، بو داحا منطیقی و داحا درست اولاردی. مثلا بئله بیر آخاردا:
ایلان بالاسی بؤیویور. بیر واخت، کیمیسه، هارداسا بونو گؤرور و دوشونولموش یا دوشونولمه میش بیر گلهنکدن دولایی اؤلدورمک اوچون قوواراغا گوتورور. شعردن بئله چیخیرکی، ایلان بالاسی قاچیب جانینی قورتاریر و سونرا بونون ندنینی دوشونور، یعنی ندن قووولدوغونو دوشونور. اورادادیرکی، جانینداکی زهردن خبر توتور. و اورادادیرکی؛ اؤزونو و طالعینی قارغاییر و ایسته ییر اوزوندن قاچسین. قابیق قویور. آنجاق نه قدر قابیقدان چیخسادا، اوزوندن آیریلا بیلمیرکی، بیلمیر! نهایت جانینداکی زهرله باریشیر و …تا الی آخر
من پروین اعتصامی، مولوی تمثیللری ایله، بونو مقایسهائدنده(البت مضمونجا دئییل، روایتین تیکنیکی ساغلاملیغی اوزره)، بو آخساقلیقلاری داحا آپ آچیق و آیدین گؤرورم. گؤردویونوز کیمی روایت اولدوقجا گؤزهل و شیرین دی. آنجاق او اوچونجو شخصدن، ایکینجی شخصه و ایکینجیدن اوچونجویه تکرار یئر دییشمهسی و عینی حالدا روایتین منطیقی آخارینین پوزولماسی، او ائتگینلیک و یئتگینلیککی، پروین اعتصامی، مولوی روایتلرینده واردیر ، بورادا اولمایینجا، طبیعیدیر کی پروینلرین و مولویلرین اؤلکهسینده دوغولان و هوشو کسندن ایستر ایستمز او تمثیللرله همدم اولان بیریلرینه البت کی، بیر او قدرده اقناع ائدیجی اولمایاجاقدیر.
شعر، نه دن بحث ائتدیینه گؤره یعنی بیر فلسفی نکتهنی داشیدیغینا گؤره البت کی، زامانسیزدیر! یعنی هامی زامانلاردا سئویله بیلن بیر باشارییا مالیکدی. آما منی دوشوندورن بو شعرین بو گونوموزون شعری کیمی سیمبوللاشماسی و هامی درگی و قزئته لریمیزی سارماسیدیر! بو نو دوشونونجه، شعری دئییل، داحا دوغروسو،اؤزوموزو تنقید ائده سیم گلیر.
اولسون کی بیر آزدا رامیزین هاچانسا بیر مصاحیبهده، بو شعر حاقدا دئدییی سؤزه قاییدیر. یادینیزدا اولسا، رامیز او واخت، هاچانسا دئمیشدی کی، “ایلان بالاسی” شعری آذربایجان شعری تاریخینده ان گوجلو شعردی! بونو اونا گؤره دئییرم کی، رامیزین بو سؤزو، بلکهده بو شعریندن داحا چوخ پاپیلیارلاشدی و زامان زامان بو شعری و عینی حالدا اوخوجولاریدا ائتگیسی و کؤلگهسی آلتینا آلدی!
“کؤلگهسی” اونا گؤره دئدیم کی، بو کیمی سونوجلار هم اوخوجویا ستمدی، هم شعره! یعنی صنعتیندن چوخ سئویلن بیر صنعتکارین سؤزونون اوستونه سؤز دئمک بیلیرسینیز کی، چوخ چتین بیر ایشدیر، حله بو بیزیم جمعیتده باش وئررسه !
یادینیزدا اولسا، حله اوندان آیری، اؤزونو صابیردن سونرا “ان خلقی شاعر” ده اعلان ائتمیشدیر. آنجاق “آناررضایئو”ده عوضینده، “سن اؤزونو “صابیردن سونرا ان خلقی شاعیر ” اعلان ائدنده، آذربایجان شعری تاریخینده “ایلان بالاسی”ندان گوجلو شعر یوخدور دئینده، بو تلسکن بیاناتلارینی داحا چوخ یئنی یئتمهلیک دؤورونه خاص اولان چیلغینلیق کیمی قاوراییرام”! –دئمیشدیر.
ایندی سورو بودور؛ ندن ده رامیزین دئدییی سؤزو توتوبدا آما آنارین دئدیینی توتماییریق؟! بو بیر تهر شعری توتوبدا، نثری توتماماق آنلامینادا گلمیرمی داحا دوغروسو!
بیلدیینیز کیمی بو کیمی حاللار ادبی محیطیمیزده زامان زامان اولموش و اولوردا! و بونا سببلرده وار، آنجاق ان باشلیجا سببینی و ندنینی نثرین، مقالهنین و بو تیپلی یازیلارین ادبی محیطیمیزین حوصلهدایرهسینده اولماماسیندا آپ آچیق گؤرمک اولور. یوخسا، باخ ائله صحبت آپاردیغیمیز بو شعرده واختیندا یازیلان بیر ایکی مقاله ایله یئرینی تاپار و بو قدر اولمازدی! نثریمیز یوخدوسا، مقالهمیز یوخدوسا، دئملی حوصله میز یوخدو! و حوصله میز یوخدوسا، دئملی نثریمیز و مقالهمیز یوخدو! دئملی قابیق قویماق اوچون چابامیز یوخدو!…
۲/۹/۱۳۹۳


text:
چوخ تاسفله، آذربایجانین گنج صنعتکاری «توحید نوروزی» بوگون سحر چاغی اورهک انفارکتی سببیندن حیاتینی ایتیرمیشدیر. توحید نوروزی باغلاما صنعتینین باجاریقلی ایفاچیسی و اونو گنج هوسکارلارا اؤیرهدن زحمتکش صنعتکارلاریمیزدان ایدی.
توحید نوروزی ۱۳۶۵نجی ایل خیاو(مشگین شهر)ده دوغولموش، عمران اختصاسیندا تحصیلاتینی باشا وورموشدور. گنج صنعتکار سون ایللر آذربایجان جمهوریسینده موسیقی صنعتینی اؤیرنمکله یاناشی، بیر چوخ تانینمیش و گنج صنعتکارلارلا امکداشلیق ائدیردی. چوخ تاسف کی بو گنج استعدادین عؤمور چیراغی چوخ تئز سؤندو. آذربایجانیمیزین باشی ساغ اولسون دئیه، بو آجی ایتگینی صنعتکارین حؤرمتلی عائلهسینه، دوست تانیشلارینا و صنعتچی یولداشلارینا باش ساغلیغی وئریر، خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
ایشیق- آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۱۱/۱۰/۱۴۰۰


text:
`موسکوا بورسو` نتیجهلر
خبرلر [32]
- خاریجی یاتیریمجیلار موسکوا بورسوندا تکرار تیجارته باشلاییبلار
- ناظیم حیکمت، موسکواداکی مزاری باشیندا آنیلدی
- قاراباغ اوچلو گؤروشمهسی باشلادی
- پومپئو و لاوروو گؤروشدو
- تاریخده بو گون
- روسیادا سئچیم اعتراضلاری داوام ائدیر
- دونن موسکوادا ایجازهسیز گؤستریده 700-ه یاخین اینسان توتولدو
- پوتین کرملین ساراییندا شی جین پینگ ایله گؤروشدو
- پسکوو، تورکیهنین اس-400 موضوعسوندا آمریکا ایله بیر ایش قروپو قورما تکلیفینی قیمتلندیردی
- افغانیستانین باریش دانیشیقلاری داوام ائدیر
- روسیادان حماسا دعوت
- اردوغان اؤزل اوچاقلا موسکوایا گئتدی
- "دونیا بؤیوکلویونده بیر خیالیم وار"
- گالاتاسارایین رقیبلری بللی اولدو
- روسیا: آمریکانین تحریملری اؤزلرینه قئیده جک
- دپورت ائدیلن روس دیپلوماتلار موسکوایا چاتیب
- ایران-روسیا، نفت موقاویلهسی ایمضالادی
- روس فوتبالچی پوللا بورنونو سیلدی
- ژاپوننون ان بؤیوک دیجیتالی پول بورسلاریندان اوغورلوق اولوب
- 2018 دونیا فوتبال شامپیونلوغونون سمبولو اولان کوپا سوچی شهرینه آپاریلیب


text:
«هادی قاراچای»ین یئنی کیتابی چاپدان چیخیب
تانینمیش آذربایجانلی شاعر، هادی قاراچایین «تانرییا دیرهنیش» آدلی شعر توپلوسو ایشیق اوزو گؤرموشدور. بو کیتاب ،هادی قاراچایین آذربایجان جومهوریسینده یایینلانان ایلک کیتابیدیر. آلاتوران یایینلاری طرفیندن چاپ ائدیلن بو کیتاب، هادی قاراچایین ایندییهدک یایینلانان دؤردونجو کیتابیدیر. شاعرین، «بئچهلر بانلایاندا»(۲۰۰۰) و «باداملیقلار» (۲۰۰۵) آدلی کیتابلاری آلمانیادا، «امودان گلن سسلر»(۲۰۱۱) آدلی شعر کیتابی ایسه بو تایدا ایشیق اوزو گؤرموشدور.
هادی قاراچایین ۵۰-جی دوغوم ایلینده ایشیق اوزو گؤرن بو توپلودا، شاعرین یارادیجیلیغیندان سئچیلمیش اثرلر تقدیم ائدیلمیشدیر.


text:
بنگلادش ده گأمی پاجیغاسیندا 51 آدام اؤلدی
گأمی نینگ 100-دن کؤپ آدام أکیدیپ باریاندیغی حابار بریلدی
بنگلادش ده بیر فستیوال اۆچین پوتحانا باریانلاری أکیدیپ باریان گأمی سووا چۆمدی.
واقادا 51 آدام اؤلدی.
گأمی نینگ 100-دن کؤپ آدام أکیدیپ باریاندیغی حابار بریلدی.
دورگا پوجا فستیوالی اۆچین بو گأمأ مۆنن آداملارینگ 25-ی نینگ ده درِکسیز ییتندیگی حابار بریلدی.
دِگیشلی حابارلار
سرگی شویگو: اوکراینانینگ قشونی نوُیابردا ۸ مۆنگ ۳۰۰ ییتگی بردی
روسیانینگ قوُرانماق وزیری روسیا- اوکراینا آراسینداقی ساواش بارادا ماغلومات بردی
روسیادا نبیت آمباری اورولدی
کورسک شهریندأکی روس قوُنالغاسینا اوچارمانسیز اوچارلار بیلن هۆجۆم قورالدی
کریسترسون: سوئد ترورچیلیغینگ مرکزی یاغدایینا گِلمهلی دأل
سوئدینگ باش وزیری اولف کریسترسون یوردونینگ بیر ترور مرکزینه اؤورۆلمهلی دألدیگینی آیتدی