text:
هر شئی آوازیمیش بوردا. قوتازی قاتاندا سیگارا اللریم ییغیشیر، دوداقلاریم بوزولور، کیرپیکلریم کوسور، بئینیم بورخولور. بئینیمدهکی آرتیمیالار گلیر سویون اوزونه، گؤلون سویو قیزاریر، آدادان آغلاماق سسی گلیر. سورا یئیریکلهییرم. یئیریکلهییرم قره توتا، گیلانارا، سویا، سرین سویا. بترلشسم بئله ایچهجهیم دئییرم. اؤلهسیم گلیر. دوداقلاریم بوز دونوب یئنه. هامیسی پیس علامتدی بیلیرم. اؤلسم هر شئی یاریدا قالاجاق. یازیلاریم، لیست ائتدیییم شهرلر، یئریکلهدییم مزهلر. دنیزده اوزدوغوم قویروق دوغانین ایلیق ایستیسی، دریمی یاندیران دوز. بورنوما دولان او شور. سورا گؤز قاپاقلاریمداکی خییار، گؤزلریم یانارکن و او اوشاقلیغیمدان گهلن دنیزی شپهلندیرن دوزلاقلا یوسونلارا آلیشان یئللر. گلین پالتاریلا عکس سالان قوشالار. عکسلرده یاریدا قالاجاق. دنیزسیز قالاجاق آلبوملار. دنیزین دولماسیندا گؤرمهیجم. چوخ اوزاندی. هاوا تبریزدندی ائله بوزاریب. سئومیرم بو یولو. هر ایکی وریندن داریخمالیدی. هر شئی بویاسیزدی یولدا. بویالار اؤلوب سانکی. گؤزلریمی یومورام گؤرمهییم دئیه. ایکی شهری بیر بیره تیکن کؤرپو اوستوندن گئچیر اوتوبوس، دنیز تکجه بوردا گؤرونور. قان آغلاییر سانکی. دوزون سیخلیغی قیرمیزی ائدیب بو بویدا یاشیللا گؤیومسوولوغو. گؤی اوزوده بوزاریب. قیرقوشوم وار هاوادا. دنیزی ایله گؤیون بیر بیره یئتیرن یئری گؤرونمور. موسافیرلر حسرت و قورخویلا باخیرلار پنجرهدن دنیزه “آخر نفسلریدی” دئییر بیر سس، ماوی قیزین سسینه بنزیر. او دئییل آما بیلیرم. الیم کولمین دیبینده حبلریمی آختاریر. دنیز قوخوسو گلیر پنجردن. قوخو دوز دادی وئریر. جاده باشلایاندان بیر داریخما دارتینیب ایچیمه. ایلیکلریمه ایشلهییر. بو جاده قار یاغاندا گؤزلدی، بیرلیکده قاییداندا. بیر سئریده گؤرجهیم می قاری؟ گؤزلریمی یومورام. کیرپیکلریمدن آغیر داشلار ساللانیب. اؤزومله چکیشمیشم. هبلری آتمایاجام. اوخول ایللری کیمی، گیزلین بیر سئوینج اوتوراردی ایچیمه، یارپیز بوخورو دملردی آنا. یورقانی باشیما آتیب دریندن نفس چکردیم. سسلر بیتیشردی اوزاقلاردا. بئینیم قیزیشاردی. دامارلاریمداکی قان تلهسردی. سئویشردیم بوخورلا. دی ام تی آدلی مادهیه دوشونورم. اؤلمهمیشم هله بیلیرم. اوتوبوسون قوخوسو اَینیمه یاپیشیب. تَکرلرین لمس ائتدییی چالالاری قیچیم آلتیندا حیس ائلیرم. دونن ترمینالدا، او قوجا کیشیدن آلدیغیم درگی ده اوخودوم. آدام اؤلدوغو آن، بدنینده، دی ام تی دئیه بیر ماده ترشح اولور. او آن بوتون حایاتین، ایلک گوندن اؤلنهدک گلیب گؤزون اونوندن گئچیر، فیلیم کیمی. اوتوبوس یولا دوشنده بورولقانا دوشورم. هر شئی گلیر گؤزومون اؤنوندن گئچییب بیرخط اولور، سوزولوب یوخ اولور. بوتون بویالار بیر بیری امیرلر، سورا بوزاریر هر شئی. سسلری رادیو دالغاسی کیمی ائشیدیرم. اوشاقلیق ناغیللاریم کیمی دئییل بویالار. اؤلهسیم گلیر بو دوزلو هاوادا. گؤلونده اؤلومو گلیب. اؤلوم توزو قونوب یولا. چؤمچه گلینین اللری گؤیده بوش قالیب. دوشونورم، نهجور باشلایاجاق او فیلیم. اوشاقلیقدان باشلایاجاق می؟. آغ مانتولو دوکتور، الیندهکی قیرافی، او ایشیق صفحهیه قویوب. گؤزلویونون آلتیندان بئینیمدهکی او قالابالیغیا دالاجاق. یانینداکی ساچلاری ساریمتیل قیز، الیندهکی قیرافا باخاراق نییاران سسی ایله دئیهجک: “دکتر قوتولدو قیراف، آچیم اوکسیژئنی؟” دوکتور دئیهجک: “یوخ یوخ دور دؤنوش نقطه دی بورا.” اوندان سورا فیلیم آخسیا -آخسییادی. قیشلاری یایدان، پاییزی ایسه باهاردان چوخدو. اؤلولری، دیریلردن چوخ. سیاه بیاض رسیملر. ماوی قیرمیزیدان چوخ “بوردان اویانا کیچیلیر نورونلار، اونوتما پروسئسیدیر بو خط. اوشاقلیق آنیلاری قالیر. ” دئییر دوکتور. اوشاقلیق عکسلرین هانی؟ آلما باغیندا سالدیغیمز عکسلر نولدو؟ ال توخوما توسی مانتو. چارخانا کؤینک. سن عکسلری سئومزدین. نفرت ائدیردین آلبومدان. آنیمساما فوبیان وارایدی. بیلیردین زامانین آخینی نه قدر قورخونجدو. عکسلرده اؤلومو آندیران گؤرونمز بیر بویوت وارایدی. من گؤرموردوم. منیم باشیمدا سئودالار وارایدی. سالاردیم اؤزومو خیامنان دانیشکدهیه، کاشیلاری سایاردیم. جوت اولسا سئویر. تک اولسا سئومیر. شهر چایی بوز دوناردی. چینارلار بوز باغلاردی. قالدیریملاردان قندیللر ساللاناردی. کیریسمس موتلو دئمک باهاناسینا، ۲۱ آذر باهاناسینا، یئنی درگی باهاناسینا، سوزردیم دار کوچه لری. اییرمیلی یاشداییق. زامان نئجه ده دورموش ایکیمیزده. سلام خانیم ! ساتا بیلدیز کیتابلاری؟ دالییا قاییدیر زامان. آژیر سسلری، قارا اوچاقلار،. اننهنین گؤرستدییی قارانقوشلار بیردن اوچاق اولور. دیسکینیب اوچوقلور اوشاقلیغیم. یاپیشقانلا چارپی چکن پنجرهزدن باخیرسان کوچهیه. دوستاق کیمیدیر کوچهلردهکی گیزلندیییمیز سیغیناجاقلار. سورا اسیرلر قاییداندا جبههدن، خیاوانلاری سولاردی بلدیه ماشینلاری. توپراق قوخاردی اوشاقلیغیم. ، اوشاق گئدیب کیشی قاییدان عسگرلرین بوینوندان، ساری گوللر گؤیرردی. “نییه گوللر چییینلرینده گؤیریر اوتوبوسدان یئنن عسگرلرین؟” سوراردیم و گولردی کند حیطیمیزین یاسمنلری. قیچیمین آلتینداکی تهکرلر دالدالی گئدیر. چالالاری حیس ائلیرم. سورا جَنینم. قارانلیق، سو ایچینده و دینج بیر دونیا. سسلر رادیو دالغاسی سسی کیمیدیر. ییغیلمیشام اؤزومه، ماوی قیزدا یووارلاق اولاردی اوتوبوسدا . اوزون شوشهیه دایایییب یاتاردی. آلنینداکی سوچیچهیی خاللاری قارانقوش اولوب اوچاردی رویالاریمدا. من یاتمازدیم. یورولمایان بیر دونیا. ساواشسیز، ویداعسیز، اؤزلم سیز، آجی-سیز بیر دونیا دا قوتولور قیراف. سونوجو نئجه ده خوش بیتیر. باشلاماسایدی کاش. قیرافین سونو باشلانیشیدی. باشلانیشی ایسه سونو. – “نه دئییسن. داریخدیم. اؤلوموم گلیب.” -“نولوب گینه. -” هئشزاد. ” -“گتیردین منیم بادرشم ایله دوشابیمی؟ نه ده آز. قیرنیس. قورخوردون چوخ گتیرسن”. بادرنج قوخور اللرین. ریش بابا اوزوم ایله بویالی بارماقلارین. اون یاشلارینداسان، ساخلیدا قالیرسیز. سازمانی ائولرده. دونیا تیکانلی مفتیللرین اوتایندا بیر یئردیر. ساری کؤینیین وار. بورجکین کئشیک عسگرلری سنه جوجه دئییر. هله سالیب چیخماغی بیلمیرسن. بارماقلارین توپراق قوخور. قار گولهسی قوخور. بارماقلاریندا رسیم چکیب تئاتر اوینورسان اونلارلا. بارماقلارین کوسور بیر بیردن، سورا اومور دئیه باریشیر. ساچلارین هؤرور بؤیوک آنان. اونون گؤزلریندهکی ایکی دامجی سو قالیب یادداشیندا سادهجه. گولورسن شهر چایی گولور. مئیدانلار گولور. چینارلارین دونو آچیلیر. یئنه ساواشدی. کوچه اوشاقلاری کهپنک چکیر چارمیخا. ویلچر اوسته قاییدیر قونشوموزون اوغلو. کلاسیمیزدا لاله قویوبلار ایکی شاگیردین یئرینه. شکیللری سالوندا. اؤلوم اولسون- یاشاسینلارلا دولو درسلریمیز. پارکدا آغاجام. گؤرمورسن منی. آددیملاییرسان. -“هانسی ایدین سن؟” دئییب فیکره دالیرسان. فیکره دالاندا گؤزلرین ببهیی یئکهلیر. قاشین آلتینداکی نبض وورور. کیرپیکلرین بوزورسن. چوخ سئویرم بونو. اوخولوندا، پنجرهدن باخان شئیطانام. سن آغ مقنعه اؤرتوبسن. بیرازدان تکلیف جشنینده دوعا اوخویاجاقسان. اللرین اؤلچوب- بیچهجکسن. اللرین توتسام، دانیشا بیلمهیهجکسن. بونو تکجه من بیلیرم. گئت-گل ائتدییین اوتوبوسدا شوفر- شاگیردم. دوروب پوللاری ییغیرام بیراز قالان. اوچ یوز اوتوز اوچ ائله دی دئییرم. سن دئینمیسن. گولماغیمی دیشلیرم. بیلیم یوردونداکی اوتانجاق آما یئتیک اوغلانام. سن یومولو جنین کیمی سن ترمینالدا. دونیانین بوتون یوخولاری گؤزلریندن ساللانیب. گلیب شهریزدن قاییدیرام . -” آیریلدیق رسمیمیز سودا قالدی.” بونلارین هامیسی سودا قالدی. هامیسی یاشانیر هر آن سانکی. بیری باشقا اولدوزدان گؤرسه بیزی، هله تزه گؤرور آلما یولونو. بیلیم یوردو بیتیب دئیه داشیتیرسان. هر شئیی بیر چانتا ائدیب گئدیرسن. سن بینمهین شهر داریخیر. اوستونده آدیمیزی اویدوغون آغاج صندل داریخیر. گیلانارلی کوچز داریخیر. ندن بورولقاندان قورتولمورام؟ ترمینالا چاتمامیش ساخلاییب اوتوبوس. چوخ ترافیکدی. آرابالار سوروجوسوز بوراخیلیب. قاباخدان گلن جمعیتدن بیری دئییر: – “گئتمهیین اشک آور وورورلار. ” یولومو گؤل اوستوندن سالیب دؤنورم دانیشه. مدرسه اوشاقلاری معدنی سو اللرینده گلیرلر. اوزون بیر پارچادا یازیب گلین گئدک آغلایاق. اورمو گؤلون دولدوراق. کوچهنین ایچیندهکی کافی شاپ آچیقدی. اوزاقدان یانیق ایییسی گلیر. اوسگورورم . اوتورورام صندلده. صاحابی تانیر دئیه گولومسور. بو کافی شاپا چاتان بوتون دولانباج کوچهلری تانیرام . بوردا شعر یازیب، اس ام اس ائلدیم. ” بلکهده دوغا اوستو ایکیزلریک…” یادیمنان چیخیب هر نه. بیبرقازی اوزومو یاندیریر. دوکانچیلار خَفنگلرین چکیب گئدیبلر. سهند دالبادال زنگ وورور. گؤتورمورم. بدنیم کئیدی. دونیانین بوتون یورقونلوغو هوپلانیب ایچیمه. بلکهده هببیمین واقتیدی. سو ایچیرم یانیمنان گئچن ایری باخیر. یولومو سالیرام شهر چاییینا. سهند گئنه زه وورور، “هارداسان، دؤز یئتیردیم” دئییر. اوزاقدان موتوروینان گَلیر. مینمیشم موتورون دالینا. دئییرم ایندی سن اوتایدانسان یا بوتایدان؟ بیلمیرم ائشیدیر یا یوخ آما همیشه کی کیمی گولور. یاندیریلمیش تکرلرین یانیندان گئچیریک. پلیسلرین یانیندان گئچیریک. سونگو گئچمز- قارغی باتماز اولموشام . سهند دئییر: “من بیلیرم سن کیمی آختاریسان ایندی تاپارام” خیاما گیریریک. اؤنوموزدن گلن یئل قویمور ائشیدیم سؤزلرین. سادهجه سسینین نییارانچیلیغی سئچیلیر. گؤزلریمی یومموشام. سینوسلاریم دولانیر باشیمین دلیکلرینده. بئینیمده اؤیکو یازیلیر. سهند حُر دی. سون لحظه پئشمان اولوب ، آتی مینیب گلیر بیزیم صفه. آتی چوخ یئکهدی . آتی بیزی گورونمز ائلهییب. سهند نجور پئشمان اولدوغوندان و دونن گؤردویو یوخودان دئییر منه اؤیکوده، بیردن دورور موتور، بئینیمدهکی اؤیکو اوچور” بودو با تاپدیم. گل گئت دانیش قوتار گئدک، یانیر اللرین، تبین وار. گون باتیر. بوندان بویانا کیمی توتسالار آپاراجاقلار ها” نهجور توش گلدیک بیر بیره بو قالابالیقدا. جمعیتین ایچیندن گؤرور بیزی. همیشه کی کیمی تعجوبلو گؤزلری یئکهلیب. کیپریکلری بو فاصلهدن ساییلار. گولماغی توتور. اللریله دئییر: بو نه وضعدی؟ بئلیمده کی کوله نی گؤرسدیرم. یانی گلمیشم اداری ایشه. ال اشارهسی ایله دئییر: یالانچی! یئنیرم گئدیم یانینا. بیر قیز سسی دالدان دئییر: “قاچین یئگاندی.” سهند دئییر: ” یات یئره پئینت بال وورورلار.” یاتیرام یئره اوستومدن گئچیر ایکی نفر. سهندین آخ وای سسین ائشیدیرم. هر یئر توستودو. گؤزلریمین آجیشماسی سینوسلاریمی یادیمدان چیخاردیب. باشیمی قالدیریب خیاوانین او تایینا. باخیرام. گؤزلریم گؤزلرینی تاپدیقدا یئکه بیر ماشین اورتادان گئچیر، ایتیریرم. بو گورونتو چوخ تانیشدی. هئچ وقت گؤرنمیرم سنی دویونجا. همیشه بیر شئی آرامیزدان گئچیر. همیشه تامارزی قالیرام. سهند موتورو اؤتوروب منی سوپورتدور کوچهیه. دار بیر کوچهدی، هئش وقت گؤرمهمیشم بورانی. “نولدی؟” دئییرم سهنده. بیر نئچه اؤیرنجی اوتوروبلار یئرده. بیریسی سیگار چکیب پوفلور بیبَر قازینا آلیشان دوسلارینین گؤزلرینه. پیریل- پیریل سو تؤکولور هامینین گؤزوندن. سهندین اوزو قارالیب. – “سنده یئدین؟ ” قارنیما باخیرام. قیرمزی یاییلیب اوستومه. “ائشییه چیخانماریق بوجور” دئییر. دوشونورکن بیدنه قاپی آچیلیر. بیغی بورما کیشیدی، فیت چالیر. اوتای بو تایی گودهرک “گلین ایچری” دئییر. سهند منه باخیر، منده سهنده. حیطه گیرمهمیش اوزون بیر دالان وار. سهند گئچینیر ایچینده! ” تئزاول چیخارت کوینیین” دئییر. سهند یئره باخیر. چیخاردیرام. کؤینیی تشته سالیر. نئچهدنه آیری تی شئرت وار. تشت تینر قوخور. چوخ نوستالژیکدی بو ایی. ایزینی توتورام بئینیمدهکی بوتون قوخولارین ایچینده. یئتیریرم بیردنه اوخولا. اوخولون دووارینداکی کارتونلاری چکنده بارماقلاران سینمیشدی بو قوخو. الینده سیخیرکؤینهییمی، اوزومه باخمادان، توتور منه طرف تی شئرتی. ” بئش دیقهیه قورویار. موغایات اولون.” کوچهنین دیبیندن اصلی خیاوان ساواش مئیدانی کیمی گؤرونور. شهرین اوستونده قارا بیر توستو دوروب. سسلر اوزاقلاشیب. اورمو گؤلو جان وئریر… قالانین ائشیتمیرم. کوچهدن چیخیرام. قورخورام توتولا. گؤرمک اوچون قاپلارینا ساری گئدیرم. شهر چایین موتوروینان گئدیریک. من دالدا اوتورموشام. اوزومون بیر بؤلومو کئیدی. آغاج کیمی قورویوب . پادگاندان گهتیرن سربازلاری اوتوبوسلارایلا قایتاریرلار. سربازلار داریخیرلار. قالدیریمدان گئچن اؤیرنجیلر اونلارا لوغازلا : “اک هئک هو” دئییب گولورلر.
یئتیشرم کوچهلرینین باشینا. پنجرهدن ال ساللیر. یئنیرم موتوردان . اشارهینن دئییر: -“نولوب؟ باتوم یئییبسن؟ ”
قیچیمی بیرآزدا اولسا چوخ چکیرم. – ” یوخ اوستومنن گئشدیلر”. گولماغی توتور. آما الین دیشلیر، سسی ایچری گئتمسین دئیه. چوخ آدام توتولوب دئییر. نییاران گؤزلری یئکهلیر یئنه. سهند کوچهنین باشیندا دوروب یاوان سومون یئییر. الیمله گؤرسدیرم، کی یانی گئتمهلییم . – “آرتیمیالاری نئیندین؟ دیری قالیرلار ؟” -” هله کی یاشاییرلار. کیچیک بیر گؤل جورلمیشیک.” دوشونورم بیز همیشه اوزاقدان دانیشمیشیق. اوز اوزه دورورکنده دانیشانمیریق. – “هاوادا دوزا باخ” دئییب دوداقلارین یالیرسان. بورنومدان گهلن قانی گؤرمورم. هببیم الیمده اریییب. هئشزاد یادیما گلمیر. دوشسم سهند گؤتورر بیلیرم. بلکهده دوشموشم. اوچوروق موتورلا. قاباخدان گلن یئل قیزدیرمامی آلیر. یئنه تونله گیریرم اوزاقدا بیر ایشیق وار. سسلر اَییلیر، گؤرونتولر اَییلیر. دوداقلاریمین شورون ایچیرم. بیر یاپراق جوجریر. ائشیدیرم. شهر یاتیب. شهر چایینی قاییدیریق. سهند دانیشیر، سسینی یئل داغیدیر بیلمیرم نه دئییر ” یاوان سومون. ۱۰۰ نفره یاخین، زنگ، هب، نییاران…. ” هر شئی کسیک کسیکدی. بئینیمده آرتیمییالار ییغیشیب بیر یئره ترپنمیرلر. ماوی قیز دئییر: ” ال وور اؤلمویوبلر. ” کاش موتور بیر نقطهده یوخ اولا. دا هئشزاد بیلمهییم. رادیودا دئدی بو سیخلیقدا دوزدا قالا بیلمزلر. بونلاردا سون نفسلرینی چکیر. سیچان بالالاری چئینیر بئینیمی. یئل اوزاقلاردان یانمیش آلما آغاجی اودونونون قوخوسون گهتیریر. باشیم گئدیر یئنه. بیریسی گویوم چایی قویوب باغدا. موشتولوق داغیلیب شهرین گؤیونه. نئونلار گؤزومو قاماشدیریر. سسلر اوزاقلاشیب. باروت قوخوسو ایتیلیب. آدادایام. بالیقلارین سسی گلیر، سن دئین بالیقلاردی. بیر دله دیشلرین ایتیردیر بلوط آغاجیندا، مئو یارپاغی سارماشیب بوینوما. بویالار بیر بیری امیب قورتولورلار، هر شئی قارانلیقدی.


c: text/html

text:
آی «عاشیق»! آی هوسی باشدا، سازی الده عاشیق!
ائل غمی قلبیده، اودلو شعیرین دیلده عاشیق!
قوی اورهک چیرپینا انسانلار اوچون ائلده عاشیق!
چال عاشیق، قوی هنرین ائللره بللنسین عاشیق!
هر بیر ائلده مدنیت باغی گوللنسین عاشیق!
آخان اولدوز کیمی یوکسک خیالی سوزدور عاشیق!
قوشمالار اینجیسین ائل خزنهسینه دوزدور عاشیق!
هنرین دوغرو، سؤزون دوغرو، یولون دوزدور عاشیق!
دی آغیردیر باشی حقین، دی «قئییم دیز»دیر عاشیق!
داها ایستی نفهسینله کورهنی قیزدیر عاشیق!
شن گونوزلر، قارا غملی گئجهلر سؤزلو سازین،
تویدا – یاسدا اؤدهییب ائل – اوبانین هر نیازین،
بابالار قییهاسیدیر گوجلو سسین، گور آوازین،
سازی باس باغریوا ایمانلی اوزانلار سایاغی
سنسن آی ائل عاشیقی، بو مدنیت دایاغی.
تئللری سؤزلو سازین، شانلی آنا تئللریدیر،
سؤزلری، شن آنا لایلاسی، شیرین دیللریدیر،
بو سازین سیزلاماسی، او آنا نیسگیللریدیر،
آی سینانمیش عاشیق، آی آلنی آچیق، درد اوغولو!
دونیا دوردوقجا یاشا مرد آنانین مرد اوغولو!
دولدوروبدور سازیوین نغمهلری ائل – اوبانی،
سن تانیتدین «ساراسی سئلده بوغولموش» چوبانی،
جوان ائتدین سازین ایله قوجا «حیدر بابانی»،
مثال اولدوقدا «کوراوغلو» خئییره «حمزه» شره
بو ووروشماق، غلبه، قوی هدف اولسون بشره!
نه دئمکدیر سئویسن شانلی ائلی یا آنانی؟
او دئمکدیر: سئویسن انسانی، سونسوز جاهانی،
بیر قیزیل گول سینهده، گوللری سئومک نیشانی،
سئو – سئویل، گول تک آچیل، قوی باهار اولسون یئر اوزو،
چال محبت هاواسین بختیار اولسون یئر اوزو!
نه قدر حق نفهسین وار، دی بو ائللر سؤزونو،
حق سئوهر اینسانی اؤی هم سؤزونو، هم اؤزونو،
آیدین ائت، ائیوازی تاپماقلا، کوراوغلو گؤزونو،
باش اوجا شانلی عاشیق! قوی اوجالانسین بو سسین،
قوی چئویرسین باهارا شاختانی ایستی نفهسین.
قوی سنه سس وئره «حاللاج» سیلهرک توزولو یایین،
سس سسه قوی وئره ائللر اوجالا حق هارایین،
بیر- بیریندن داها آیدین اولا هر گون، هر آیین،
حق سنیندیر آی عاشیق! عشقلی ایمانلی عاشیق!
سؤزلو سازلا یاشا تاریخ بویو آی شانلی عاشیق!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
فرانسوا اولاند
فرانسوا ژرار ژرژ نیکلای اولاند (فرانسه دیلی: François Gérard Georges Nicolas Hollande) (دوغوم:۱۹۵۴-)
سیاستچی .باشباکان .2012 جی ایلده یوزه 51 سئچیمی قازاندی و باشابکان اولدو.1997دن 2008 جی ایللرده فرانسه سوسیالیست پارتیسینین باشکانی اولموشدو.1997 ده پارلمان وکیلی کورز شهریندن سئچیلدی.
2012 جی فرانسه باشباکانلیق سئچیمی[دَییشدیر]
20111 جی ایلده فرانسه نین سوسیالیست پارتیسی باشباکان سئچیمینه آداخلی ائتدی.22 آوریل 2012 ده اولاند یوزده 28 رای قازاندی . نیکولا سارکوزی یوزده 25.5.بو ایکی نفر ایکینجی سئچیمده 6 مه 2012ده چالیشدیلار و آخیرده اولاند یوزه 51 رای قازاندی و باشباکان اولدو.اوز دانیشیقیندا دئدی من هامی اۆچون باشباکان اولارام.


text:
قارا قوزو / آقوستۏ مۏنتئررۏسۏ (چئوری قېسا حیکایه / آیهان میانالې) نئچه ایل بوندان قاباق، ایراقسانمېش یورددا یاشایان بیر قارا قوزونو گۆللـهیه باغلایېب، اؤلدۆردۆلر. یۆز ایل سۏنرا إتدیکلریندن …Read More »
یاد أل، دۏغما سېغال / آکشین خیال
یاد أل، دۏغما سېغال / آکشین خیال گنج قادېن ۶ یاشلې قېزېنېن ألیندن توتوب، ۳۸ دَرَجه ایستیدن قورتولماغېن تک چارهسی بو ایمیش کیمی قاچاراق، اؤزۆنۆ اوتوبوسون اۏرتا قاپېسېندان ایچهری آتدې. …Read More »
یانلیش / تایماز مییانالی
یانلیش / تایماز مییانالی هاوانین ایستیسیندن کیریخیب، آلنیندان اۆزۆندن تَر سۆزه-سۆزه، کُتین آتیب قۏلونون اۆستۆنه تاکسیدان إندی. مشدحمزهعلی آلچاق، دیغیریق، کئچل بیر کیشی’یدی. هَمَشه دوداغینین ساغ طرفینده سیقاری تۆستۆلهیَردی. …Read More »
قاپقارا گۆنش / گۆنل عیمران
قاپقارا گۆنش / گۆنل عیمران محکمه پرۏسئسی قارانېن خستهليڲِینه گؤره چۏخ إرتهلنميشدی. نهايت کی، بو گۆن پرۏسئس سۏنا چاتاجاقدې. ترسليکدن هاوا یئنیلندیریجیلر ايشلهميردی. سالۏندا أڲلهشنلرين ووردوقلارې عطيرلرين، بدنلرینين تر اييی …Read More »
أبلفز شفاسی / ذکیه ذولفقاری
أبلفز شفاسی / ذکیه ذولفقاری قادین محررملیک گیرندن قالمیشدی قیزینین ألینـده، هر گون هاوا قارانلامامیشدان تاتارلانیب، گئیینیب بزنیردی ؛دورما گلدیم شاخسئـیه؛ دستهیه. قادین یازیق بیلمیردی هانگی دردینه یئتیشسین.آتاسی إوین بیر گوشهسینده …Read More »
رنگلی کارانداشلار / شريف آغايار
رنگلی کارانداشلار / شريف آغايار قادين إولیليکدن يۏرولموشدو، کيشی عاييلهسيندن يئنی’جه آيريلميشدی… قادينين إولیليکدن يۏرولدوغو کيشینين، عاييلهسيندن آيريلديغی واخت، تصادۆفن سۏسيال شبکهده تانيش اۏلدولار. قادين، بو ايل مکتبه گئدن …Read More »
اۏروجلوق آنېلارې / ذکیه ذولفقاری (حیکایه)
اۏروجلوق آنېلارې / ذکیه ذولفقاری (حیکایه) بالاجا رادیودان سحر دوعاسی اوخونور: آللهم انی اسئلک… ائوین ساغ طرفینـده بیرتیرمه سوزنی’له اورتولموش میزین اوستونـده ، نفتلی ساماوار سیزیلداییر. اؤنونده آلمیوندان اولان بیر …Read More »
ايتيريلميش گۆنلـَر / دينۏ بوتساتی
ايتيريلميش گۆنلـَر / دينۏ بوتساتی إرنئست کازيررا گؤرسهدیشلی ماليکانهيه صاحيب اولدوقدان بير نئچه گون کئچميش ايشدَن گئری دؤنـَرکن اوزاقدان گؤردو کی، بير نفر کورهگينـده ايری کارتون قوتو، ماليکانهنی دؤورلهيـَن حاصارين …Read More »
بیر آنی-بیر حیکایه / آجیلی-شیرینلی بیر خاطره / ذکیه ذولفقاری
بیر آنی-بیر حیکایه / آجیلی-شیرینلی بیر خاطره / ذکیه ذولفقاری ایکی ایل اؤنجه بیر خستهلیکدن دولایی، تهرانـدا عملیات اولدوم. موعالجهنین دوامینا حکیملرین مصلحتی ایله تورکیهیه گئتملی اولدوم. تبریزدن ایزمیره دیرک …Read More »
قېرمېزې فینجان / سارای محمدرضایی (حیکایه)
قېرمېزې فینجان / سارای محمدرضایی (حیکایه) صندلییه سؤیکهنیب، آیاقلارینی میزه ایلیشدیریر. ألینی فینجانین اوستونده ساخلاییر. ساعاتا باخیر، یئددی اوتوزدؤرد دقیقه. هاوا گئتگئده قارانلیقلاشیر. شکیلی پنجرهنین شیشهسینه دوشور. اؤزونه باخیب، بارماقلاری …Read More »


text:
پایگاه خبری توران : نغمه لر موعین موناسیبته گؤره اوخونار. نغمه لریمیزی نئچه قروپا بؤلمک اولور: امک نغمه لری امک نغمه لری اینسانلارین ان قدیم یارادیجیقلاریندان بیریسیدیر. ایلکین اینسانلار ایشلرین بیرلیکده گؤروب، باشا چاتدیراردیلار. هر ایش قوروپوندا، ایشین آغیر یوکونو یونگوللتمک اوچون بیر – بیریله اویغون طرزده موعین ریتم ایله چالیشیردیلار، هر ایش مثلا آغیر بیر […]
پایگاه خبری توران : نغمه لر موعین موناسیبته گؤره اوخونار. نغمه لریمیزی نئچه قروپا بؤلمک اولور:
امک نغمه لری
امک نغمه لری اینسانلارین ان قدیم یارادیجیقلاریندان بیریسیدیر. ایلکین اینسانلار ایشلرین بیرلیکده گؤروب، باشا چاتدیراردیلار. هر ایش قوروپوندا، ایشین آغیر یوکونو یونگوللتمک اوچون بیر – بیریله اویغون طرزده موعین ریتم ایله چالیشیردیلار، هر ایش مثلا آغیر بیر داشی دیغیرلاتماق، گمی سورمک، یئر شوخوملاماق و… دائما تیکرار اولان و نظمه تابع بیر حرکتلردیر، اینسانلارین ایش پروسه سینده موزون حرکتلری واردیر، مثلا بیر – بیری ایله ایره لی گئدیب، دالی چکیلردیلر، اللرینی بیرلیکده قووزاییب، ائندیرردیلر. ائله بو ریتملرله اویغون ایلک موسیقی لر و ایلک رقصلر یارانمیشدیر. اورتاق ایش گؤرونجه، ایشین موعین ریتمی، بدن، ال و آیاقلارین موزون حرکتی، چکیشلرین و باشقا ایش وسیله لرینین بیر – بیریله توخونما سسی، اینسان نفسلرینین بیر – بیرینه قووشوب، بیرلشمه سی موعین ریتم و هاوا یارادیر. همین هاوا و موسیقی ایله اویغون بعضا اینسانلارین آرزو، امللرینی تمثیل ائدن سؤزلر ده اورتایا چیخیر. و بئله لیکله امک نغمه لری یارانیر.
بیلدییینیز کیمی آفریقا و استرالیا و آمازون مئشه لرینده هله ده بیر پارا قبیله لر چوخ بدوی شکیلده یاشاییرلار، اونلارین حاققیندا اتنولوژیک موطالیعه لر، بیر چوخ خالق یارادیجیلیغینین منشاًینی او جومله دن امک نغمه لرینین منشاًینی آیدینلاشدیریر.
آشاغیداکی ایکی میثال امک نغمه لرینین نئجه یارانماسی حاققیندا جانلی میثال اولا بیلر.
بوتن اورتا آفریقادا شاهید اولدوغو بیر صحنه نی بیزیم اوچون بئله تصویر ائدیر:
بیر گئجه آغ دریلی بیر تاجیرین اجیر ائتدییی قارا ایشچیلر، اود یاندیریب، دؤره سینده اوتورموش، اؤز آرزو، دیلکلرینی شعر کیمی ترنوم ائدیردیلر. اونلار او قدر شعر قوشدولار کی یوخویا گئتدیلر، هر دفعه بیر نفر بیر میصراع سؤیله ییر و هامی بیر سسله پوتی – پوتی دئییردیلر ( پوتی قورد آنلامیندادیر ).
آغ دریلی ساحیل بویو گئدینجه،
پوتی – پوتی
بیز گئده ریک او ظالیمین آردینجا،
پوتی – پوتی
ظالیم بیزه الجه چؤرک وئرینجه،
پوتی – پوتی
بیز کئچه ریک دره لردن، دوزلردن،
پوتی – پوتی
بو دؤولتلی بزیرگانین دالینجا،
پوتی – پوتی
بیزده ده بیر چوخ ایش ساحه سینده او جوملهدن جوت سورنده، قویون ساغاندا، یون اییره نده، بالیقچیلیقدا، اووچولوقدا، خالچا توخویاندا و … اؤزونه مخصوص نغمه لر اوخونار.
- داش توپلاما نغمه سی
آغری داغینین اته یینه کی زمیلرده چوخلو داش وار، اکینچیلر هر ایل ایشه باشلامازدان، بیرلیکده داشلاری زمیلردن ییغیب قیراغا آتیرلار، و ایش گؤره – گؤره بو نغمه نی اوخویورلار:
باخ زمینین داشینا
وور اربابین باشینا
- کره توتما نغمه سی
کره توتماق اوچون آیرانی تولوغا دولدوروب، باشینی برک باغلاییب، ایکی طرفدن اونو چالخالارکن، بو نغمه نی اوخویارلار:
چالخا، چالخا یاغ اولسون
یاغ تولوقدا داغ اولسون
چالخایین باجی قیزلار
کؤینه یی چی – چی قیزلار
- یون اییرمه نغمه سی
قاشقایی ائللرینده قادینلارین گؤردویو ایشلردن بیری ده یون اییرمه ایشیدی، بو آغیر و یوروجو ایشی اونلار آشاغیداکی نغمهنی زومزومه ائده رک باشا چاتدیرارلار:
الیم شئر، الیم شئر
شئر گل منه مدد وئر
مدد وئره نیم یوخدور
چؤرک یییه نیم یوخدور
توْولار الیم، ایرلار دیلیم
توْولارام، ائدم گیلیم
هر رنگی بیر یاز اولسون
هر نقشه شاهباز اولسون
- دویو دؤیمه نغمهسی
قاشقایی ائلینده تویلاردا دویو پیشیررلر.دویونو آریدیب، اونون چلتیگینی آییرماق اوچون اونو سیرکو آدلی قابلارا تؤکوب، دؤیرلر. بو آغیر ایش اوچون ائلین بوتون قادینلاری و قیز گلینلری یاردیمچی اولمالیدیر. قیز گلینلر یورولماسین دئیه، بو ایش بیر نؤوع رقص کیمی ایفا اولونار، بئله کی آغاجلارین باشینا رنگلی دستمال باغلاییب، بیرلیکده دالی چکیلرلر. بیرلیکده سس – سسه وئریب، اوخویارلار:
هاینا هئلی هاینا
سیزلرده دئیین هاینا
بیزده دئرک هاینا
واری دئیه ن هاینا
او تایدا یار اوباسی
دؤیولور ناغاراسی
بوغچا گتیر گول آپار
خلوتدی باغ آراسی
کهر آتین قولونو
مخمل ائدین چولونو
بیز گلمیشیک آپاراق
سیزینگ باغین گولونو
هاینا هئلی هاینا
سیزلرده دئیین هاینا
بیزده دئرک هاینا
واری دئیه ن هاینا
بیر پارا امک نغمه لری او قدر یایغیندیر کی اونلارا موعین آدلار وئریلمیشدیر. مثلا ساغین نغمه لری، هوْلاوارلار و هانا نغمه لری.
– ساغین نغمهلری
قویون ساغاندا قویون دینج دورسون دئیه موعین نغمه لر اوخونار، بو نغمه لره ساغین نغمه لری دئییرلر.بونلارین اساس یارادیجیلاری و ایفاچیلاری، چوبانلار و ساغیچیلاردیر. اؤرنک اوچون :
ننه م، ننه م ، ننه م ، ننه م
سنی ساغان منم ، منم
گول مونجوقوم بوینوندادی
قویروغونو فراغات قوی
آیاغینی ایراحات قوی
بوینوزوندا اوزرلیگیم
ائو، ائشیگیم، بزرلیگیم
– هولاوارلار
آذربایجاندا جوت سورنده جوتچولر هولاوار آدلی ماهنیلار اوخویارلار. اؤرنک اوچون :
اؤکوز، اؤکوز، خان اؤکوز
بوینو قیزیل قان اؤکوز
چک چاییری چمندن
سنه جان قوربان اؤکوز
***
منیم کلیم ناز ائیلر
قویروق وورار توز ائیلر
چیینیله چمن سؤکر
یییه سینی شاهباز ائیله ر
***
باشینا من دولانیم
من دؤنوم ، من دولانیم
اؤلمه، اؤلمه یازیغام
کؤلگه نده من دولانیم
- هانا نغمهلری
فرش توخویانلار دا دزگاه باشیندا سس – سسه وئریب، بئله اوخویارلار:
بوردان اوزاق باکیدی
تئللری یاناکیدی
عؤمرومده بیر یار سئودیم
اودا یانیمداکیدی
***
چوخ خوش اوخور قناره
چیخمامیشام ناهاره
عؤمروم قورتولدو آللاه
چیخمادی بو کناره
***
میللت باغیندا یاتدیم
هر فیکری باشدان آتدیم
چکمه دی اون یئددی گون
بیر خالچانی چیخارتدیم
***
حیتلری شافتالی
فیرنگی دون بافتالی
سندن خواهیشدیم بودور
کئچل باشین چک دالی
***
ایلمک، ایلمک قوش ایلمک
قانادی گوموش ایلمک
من دالییا قالاندا
یئیین – یئیین دوش ایلمک
***
ایلمک ساللام، پول آللام
اربابین قیزین آللام
ارباب قیزین وئرمه سه
ایلمه یی ترسه ساللام
***
کرخانادا ایشلرم
سینامادا خشلرم
پالتاریم جیریق اولسا
دؤوره سین چیریشلرم
***
ایشلریمیز دوشدو دارا
بارماقلاریم اولدو یارا
اربابدا بیراینصاف اولا
منه وئره شاییردانا
سؤزلوک :
ایرلاماق: قاشقای دیالکتینده ماهنی اوخوماق دئمکدیر
شاهباز: تارلان، شاهین
دئرک: قاشقای دیالکتینده دئییریک آنلامیندادیر
قولون: کؤرپه آت بالاسی
چاییر: بوتا
ماج: جوتون قولو، ائرمنیجه، ماچ
تهیه و تنظیم : الهام عبادی ( دبیر سرویس تورکی )


text:
قافلانتینین «عؤمور آیناسی»نا باخیش
حسن ایلدیریم
م.قافلانتینین “عؤمور آیناسی” آدلاندیردیغی کیتابی، شاعرین، انسان- شاعر عؤمرونون آیناسیدیر. بیز بو آینایا باخارکن، شاعرین کئچیرتدییی اضطرابلاری، هیجانلاری دویوروق؛ سئوینجلرینی، کدرلرینی حس ائدیریک؛ آرزو و امیدلرینی، محبت و نیفرتلرینی باشا دوشوروک؛ وطنیمیزده باش وئرن ایریلی- خیردالی اجتماعی حادثهلرینی، شاعرین معنویاتیندا پوزولمایان ایزلرینی آچیق- آیدین گؤروروک؛ بونونلا یاناشی، یارادیجیلیغینین کئچیرتدیبی انکشاف یولونو ایزلهییریک؛ اونون بیر شاعر کیمی نائلیتلرینی، نقصانلارینی عیانی صورتده گؤروروک. دئمک اولار کی بو شعر مجموعهسی شاعرین سئچیلمیش اثرلری عنوانینیدا داشییا بیلر. چونکی بو مجموعهده اونون مختلف ایللرده مختلف موضوعلاردا، فورمالاردا یازدیغی اثرلرین نمونهلری توپلانیب و یارادیجیلیغینین سجیهوی خصوصیتلرینی اؤزونده جمعلشدیره بیلیب.
شاعرین “عؤمور آیناسی” آدلاندیردیغی بو شعر مجموعهسی، اونون شخصی حیاتی و معنویاتیندا عکس اولونان اجتماعی حادثه لرین پوئتیک دونیاسینین گوزگوسودور دئسک، یانیلماریق. بو کیتاب اوره ک- سؤز آیناسیدیر.
“قافلانتی” شخصی حیاتیندا چوخ عذاب و اذیتلر چکیب؛ شاهلیق رئژیمینین دؤزولمز و غیر انسانی شرایطینده یاشاییب؛ عدالتسیزلیکلری قانیلا، جانیلا حس ائدیب، غدار محمدرضانین قیلینجینین دالی- قاباغی کسن زامان مجبورا دوغما یورد- یوواسینی بوراخیب، تحصیل عوضینه چؤرهک دالینجا قاچیب، تهراندا محرومیتلرین قوجاغیندا بیر گونده بئله آسودهلیک گؤرمهییب، یئدییی، ایچدییی زههرله بولانیبدیر. بونلارین هامیسی ایستر- ایستهمز گنج “قافلانتی”نین ظولمه، عدالتسیزلییه قارشی یؤنلدیب. او شاه رئژیمینه درین نیفرت بسلهییب و اونون ییخیلماسینی اورهکدن آلقیشلاییب. بو دورو حیاتی شاعرین اثرلرینده درین ایز بوراخیب، اونون شخصیتینده، صنعتینده بارز شکیلده گؤزه چارپان جسورلوق، مبارزلیک، دؤنمزلیک کیمی غرور حسلرینین قایناغی محض یاشاییشی اولوبدور.
غربت آب و هواسی، اوزون ایللر دوغما وطنین آیریلیغی، شاعرین مصراعلاریندا حزینلیک، کدر و حسرت حسلری، اونون قیزغین، آلوولو مصراعلارینداکی جوشغونلوقلا یاناشی دویولماقدادیر. آجیناجاقلی حیاتی اوندا رومانتیک خیاللارین باش قالدیرماسینا سبب اولور. سانکی شاعر آجیناجاقلی وضعیتدن یاخا قورتارماغا، خلاص اولماغا رومانتیک قانادلارا درین احتیاج دویور.
یوخاریدا سایدیغیمیز عامللرین بیر- بیره قوووشماسی شاعرین صنعت ایدهآللارینا دوز استقامت وئریر. اونون حقیقی صنعت یولونا قدم قویماسینا کؤمکچی اولورلار. “قافلانتی”نین صنعتی یالنیز گئرچک حیاتدان یارانمیش بدیعی صورتلره چئوریلیر، اویدورما و ساختا مضمونلاردان قاچیر:
شاعره صداقت، شرف، شان وئرن
شعیر دامارینا ایستی قان وئرن
شاعرلیک یولونو دوز نشان وئرن
انسانلیق عشقیله چارپان اورهکدیر
انسانلیق عشقیله چارپان صنعتکار اورهیی، اونو کلاسیک شعریمیزین معاصر سسلهنن عنعنهلرینه باغلاییر و اولو نظامی، نسیمی، فضولی، واقف،… ساهر ارثینده کی انسان لاییقینه حصر اولونموش صنعت یولونو یئیهلنمهیه دوغرو یؤنلدیر و اشرف مخلوقات ساییلان انسانین ترنمچیسی اولماغا جسارت تاپاراق، اونونلا فخر ائدیر:
آلقیشلادیم حقیقتی آنلارین عشقینی،
یئر اوزونده ائل دردینی قانانلارین عشقینی،
الی قابار، آلنی آچیق انسانلارین عشقینی،
نغمه قوشدوم ایللر بویو، وطن دئدیم ،دیل دئدیم،
سینه گردیم سوزلریمی بم دئمه دیم ،زیل دئدیم.
باخ بو بیر بند شاعیر “قافلانتی”نین شعرلرینین ائپیگرافی، صنعتینین موضوعلارینین آنا خطیدیر و شاعر، آلقیشلادیغی بو وارلیقلارین، آنلاییشلارین شانینه مختلف مضمونلو، فورمالی اثرلر یازیب، یارادیبدیر.
“قافلانتی” ایگیرمی ایله یاخین دیر کی شعرله مشغول اولور.(۱) یازیب یاراتدیغی اثرلری مطبوعاتدا، مجموعهلرده نشر ائتدیریر. اونون موضوعلارینین چوخو، ایندیکی ادبییاتیمیزدا دؤنه- دؤنه ایشلهنن، مراجعت اولونان و داها دوغروسو ادبییاتیمیزین آپاریجی موضوعلاریدیر. بونلار خالقیمیزین روحوندان دوغان، جمعیتیمیزین ایرهلی سوردویو طلبلردن و زمانهمیزین ایستکلریندن تؤرهنن موضوعلاردیر. شاعرین اجتماعی لیریکاسینین باش موضوعلاریدا محض گوندهلیک حیاتیمیزدا باش وئرهن حادثهلر، جمیعتیمیزده اولان انسانی خصوصیتلرین ترنومو، خالقیمیزین معنویاتینا یاد اولان عئیبهجرلیکلره قارشی اعتراض، بیر سؤزله – انسان سعادتی، وطن آبادلیغی، دوستولوق، امین- آمانلیق کیمی موضوعلاردیر.
اللی ایلدن آرتیق حؤکوم سورن قانلی- قانلی شاهلیق اصول ادارهسی، وطنیمیزی یادلارین اویلاغینا، ملی وارلیغیمیزی استعمارچیلارین اویونجاغینا چئویرمیشدی، شاه و اونون دؤرهسی جمیعتیمیزده پوزغون احوال- روحیه یاراتمیشدی، زیندانلاری آباد، اؤلکهنی ویرانا قویموشدو، استبداد و دیکتاتورلوق ایستر- ایستهمز شعریمیزی عصیان بایراغینا چئویرمیشدیر. او زامان قافلانتینیندا شعرلرینده بو عصیان فریادلاری گوجلو ایدی:
گؤرورم چوخداندیر باتیبلار یاسا ،
شاهلارین ظولموندن دولوبدور کاسا
اورهکلرده اولفت اکن ده یوخدور
دیللر قاداخلانیب، قول لار باغلانیب
هئچ بیر جینقیرتیدا چکنده یوخدور.
بو فاجعهلی، دؤزولمز شرایط، شاعری اورهکدن سارسیدیرسا، اونون ائل ایله بیرلیکده مبارزهیه اینامینی، عزمینی گوجلندیریر، سسینی ائللرین سسینه قاتاراق، سانکی شانلی انقلابیمیزین نهایت غلبه چالاجاغینی ظالم و غدار شاها عکس ائتدیریردی:
سن ای قان گؤلونده اوزهن تاجدار
بیل، گئجه دالیندا آیدین سحر وار
گلهجک اوگون کی سنین سارایین-
ائللرین الییله ویران اولاجاق
قیشا چئوریلهجک باهارین، یایین.
بو آرزولار، نیدالار حقیقته چئوریلدی. نهایت کول آلتینداکی کؤزلر شعلهلندی، شاهین بوساطی پوزولدو. شاعر بو مصراعلاری ایله فخر ائده بیلیر. هله انقلابا ایکی ایل قالمیش یازیلان بو شعر بیرداها ثبوت ائدیر کی، حیات لا، ائلله باغلی صنعت، گلهجهیی آیدین صورتده جانلاندیرا بیلیر، تاریخی یاخشی باشا دوشه بیلیر.
م. قافلانتینین شعرلرینین ایلهام منبعی ،اونلارین اوزهیی، مایاسی وطن تورپاغیدیر. بو تورپاغین باری، برکتی، صداقتلی انسانلاری، ائل- اوبالاری، وقارلی داغلاری، چایلارینین نغمهسی، بولاقلارینین دورولوغو، مئشهلرینین سیخلیغی، الاهی گؤزهللیکلییی ،خالق قهرمانلاری، موسیقیسی، دوننی، صاباحی و بوگونو شاعرین اورهیینده نغمهلره، مصراعلارا چئوریلیر، اونلارا قول- قاناد وئریر، شاعرده نجیب حسلر، نیکبین احوال – روحیه، جسورلوق، دؤنمزلیک، متانت، وقار کیمی انسان خاصیتلرینی یاشادیر و بو خاصیتلرین نغمهکارینا چئویریر. اونو شاعر ائدهن، اودو- کؤزو، ایشیغی سؤنمهین وطن تورپاغیدیر. شاعر حاقلیدیرکی دئسین: “سؤندورمهدیم اورهییمده وطنیمین چیراغین”. بو چیراغ اونون اورهیینده سؤنرسه، شاعرلیگینی ،انسانلیغینی، هر شئینی ایتیرر:
وطنیم شمعدیر، من ده پروانا
دولاننام باشینا من یانا- یانا
اورهییم باغلیدیر آذربایجانا
هر زامان قئیدینه قالمیشام- قاللام
شاعر، وطنین بوگونو ایله برابر، دونهنینیده دوشونور. وطن قهرمانلارینین سیماسینی، اونلارین حیاتینی، مبارزهسینی گؤزلری اؤنونده جانلاندیریر. او قهرمانلارین خیالی، شاعره وطنداشلیغین، وطنه باغلیلیغین، انسانلیغین درین معناسینی اؤیرهدیرلر. رومانتیک خیاللار رؤیالار عالمینده دونن غرور حسیله ائکیز، دوغما حسرتلرله بویانمیش دویغولارلا باش قالدیریر، قلبینی خاطیرهلر بئشییینده ترپهدیر، اوشاقلیق چاغلاری، آنا لایلاسیلا قوشا نغمهلهنن ساز و بولبول جهجههلری قوینوندا بیرداها یئنیدن ( رویادا) دوغولور:
قافلانتی یام آندیم او گونلری من
جانلاندی گؤزومده چیچکلی وطن
کئچدی اورهییمدن او گول، او چمن
بولبوللو باغلاری یادیما دوشدو
دوننله، صاباح آراسیندا دائیما اوچوشدا اولان رومانتیک خیال صاباحا بویلاناندا، نجیب دویغولار، دوشونجهلر، امیدلر، آرزولار آشیلانمیش مژدهلره چئوریلیر. وطنین آبادلیغی، ائللرین شاد و خوشبخت یاشاییشی، بدیعی بویالارلا، صمیمی آهنگله گؤزلریمیز اؤنونده لؤوحه یارادیر:
چاغلاسین شلالهلر،
چتیر آچسین لالهلر،
قورتارسین غم،نالهلر،
سئوینسین ائل، سئوینسین.
بو گؤزهل آرزو و ایستکلر تکجه وطنله محدودلاشمیر. دونیا اوزونده صلح و امین – آمانلیق، انسانلارین میللیتنیدن آسیلی اولمایاراق، قارداشجاسینا یاشاماغی تصویر ائدیلیر و انسان الییله ،انسان ذکاسییلا بزهنمیش دونیانی، خیالا بئله آرزولاییر، بئله گؤرور:
دونیا گؤزهللشسین انسان الییله
بوتون گؤزهللیکدن کام آلسین انسان
یاشاسین ،یاشاسین اؤز عملییله
آزادلیق قوینوندا قوجالسین انسان
م. قافلانتینین اثرلری مضمون، فورما اعتباریله توکنمز سؤز ثروتیمیزدن قیدالانیر. بونودا جرعتله دئمک اولار کی انقلابدان سونرا کی انکشاف ائتکمده اولان ادبییاتیمیز، خصوصییله شعریمیزین آخینی، شاعره تاثیرسیز قالماییب. بو ادبی محیط، شاعرین شعرلرینده کی مضمونلاردان، فورمالاردان توتموش باشقا اوسلوبی مسئلهلره قدهر، اونون یارادیجیلغیندا گوجلو تاثیر بوراخیب. آنجاق بو او دئمک دئییل کی، شاعر سؤیود آغاجی کیمی هر یئلله، هر یانا باشینی اییب، یاخود سیماسیزلاشیب. یوخ ،او موضوعلارینا اؤز گؤزو ایله باخیر، اونلارا اؤز اورهییایله یاناشیر. جانلی دانیشیق دیلیندن، خالق ایفادهلریندن، عاشیق پوئزیاسینین، امکانلاریندان تئز- تئز استفاده ائدهرک، شعرینه باشقا بیر طراوت باغیشلاییر. باخ، بو قبیلدن اولان خصوصیتلر اونو باشقالاریندان فرقلندیریر، و یالنیز بو ساحهده شاعرین یارادیجیلیغینی قیمتلندیرمک اولار.
م. قافلانتینین شعرلرینده بیر سیرا آذربایجان شعرینه خاص اولان، دوغمالاشان اوبرازلارلا راستلاشیریق. بو اوبرازلارین بیر چوخو شفاهی ادبییاتیمیز واسطهسیایله یازیلی ادبییاتیمیزا کؤچوب و اورادا باشقا اوبرازلارلا برابرحقوقلی یاشاماقدادیر. آنجاق قافلانتی بو اوبرازلارین خاراکتریک خصوصیتلرینی ساخلایاراق اونلاری معاصرلشدیریر، اوز معنوی دونیاسی و دؤورو شرایطی ایله اویغونلاشدیریر و اؤزلشدیریر، اونلاری یئنی تیپلی تقدیم ائدیر:
مارال بیر آن منه باخدی
قلبیمی یاندیریب ،یاخدی
بخت اولدوزو گؤیدن آخدی
بیرآخشامین سون چاغیندا
قافلانتی نین قوجاغیندا
بو مارال ماهنیلاردا دینلهدیییمیز، چؤللرده گؤردویوموز ماراللا بیر آز فرقلهنیر. بو مارال انسانیلشمیش مارالدیر. “قافلانتی” نین بو قبیلدن اولان اوبرازلارینین هامیسی بئله بیر خاراکتر داشیییر . اونلار شاعرین دؤورو محیطی ایله اویغون اولان گؤزهللیکلرین، تمیزلیکلرین فاجعهلی و تراژیک صورتلری دیرلر.
“م. قافلانتی نین “عؤمور آیناسی” کیتابی، عمومی یارادیجیلیغی، شخصیتی، موضوعلاری و اوسلوبو حاقیندا چوخ سؤز دئمک اولار. آنجاق بو بیر مقدمهنین عهدهسینه قویولموش وظیفهدن چیخماق دئمک اولار. اوخوجولار یقین کی کیتابی اوخویاندان سونرا بیر سیرا باشقا مسئلهلرلهده مشغول اولاجاقدیرلار و شاعر حاقیندا ،کیتاب حاقیندا باشقا جور فیکر یورودهجکلر. من اونلاری باشا دوشهرک، حاقلی حساب ائدیرم . آنجاق من اؤزوم بئله دوشونموشم و بو کیتابی بئله قیمتلندیرمیشم. اونلاردا باشقا جور دوشونمکلرینه حاقلیدیرلار. من بئله دوشونورم کی، منیمده فیکیرلریمه شریک چیخان اوخوجولاریندا سایی آز اولمایاجاق .
قافلانتی(قافلانکو) داغی، داغلارسیراسیندا بیر داغ اولدوغو کیمی، اوز سیماسی، گؤرکمی، آب هواسی اولدوغو کیمی، شاعر”قافلانتی”دا شاعرلر سیراسیندا بیر شاعردیر. اؤزونون دست خطی، پوئتیک نفسی وار. بو پوئتیک نفس، صمیمی و ساده اولدوغو اوچون، اوخوجولارین رغبتینی قازانا بیلهجک. من قوجامان شاعرین یئنی- یئنی دولغون، یئتگین، درین مضمونلو بدیعی اثرلرین دینلهمک و اوخوماق آرزوسوندایام.
قیش-۱۳۶۹
(۱): بو یازی ۱۳۶۹ ینجی ایلده اوستاد قافلانتینین “عؤمؤر آیناسی” عنوانلی کیتابیتا مقدمه اولاراق یازیلیبدیر.


text:
ایردوغان اوقیتووچیلر کونی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
بوگون اوقیتووچیلر کونی ایتیب نشانلنماقده
جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان 24 نوامبر اوقیتووچیلر کونی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی.
ایردوغان اجتماعی ترماق آرقه لی ترقه تگن پیامیده؛
"بیلگیسی، تجربه سی و عرفانی بیلن باله لریمیزنی کیلجک اوچون ییتیشتیرگن کونگل، عقل، روح عالمیمیزنی آیدینلتگن برچه 24 نوامبر اوقیتووچیلر کونی مناسبتی بیلن یوراکدن تبریکله یمن" دیب ایتدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
علاقه باشلیغی فخرالدین آلتون: دنیا تورکیه نی برقرارلشتیرووچی بیر کوچ ایتیب تن آلگن
بلغاریا جمهوررئیسی تورکیه گه تشریف بویوره دی
بولیب اوته دیگن اوچره شوو لرده, کون ترتیبی ده اورین آلگن منطقه و خلق ارا مقیاسده گی ینگیلیک لر باره سیده بحث ایتیلیشی کوتیلماقده
تورکیه ایککی باسقیچ اروپا فوتبال کپ بیلله شوویگه میزبانلیک اوچون مراجعه قیلدی
2028 و 2032 اروپا فوتبال کپ بیلله شوولریگه میزبانلیک قیلماقچی


text:
دیلیمیزده تؤرهدیلمیش کومپلئکسلیکلر (مفهوم گرگینلیگی)
دیلیمیز بؤیوک بیر دیل دیر. بو دیلی مینلر ایل دیر خالق قورویوب، بئجردهرک بو بویا چاتدیریبدیر؛ آنجاق بؤووردن چیخان کومپلئکسلیکلر بو دیلی گرگین بیر حالا سالماقدا دیر. آشاغیداکی، بونلارین بیری دیر. (بو مفهوم کومپلئکسلیگینی ضیالیلار تزهجه دیله یوکلهییبلر):
[کؤپـَگیمیز دوغدو!]
باخین، بو ایکی کلمهلیک جوملهنین هر ایکی سؤزجوگونده ده گرگینلیک گتیرن کومپلئکسلیک وار دیر:
کؤپک (köpək) إرکک ایت دیر. إرکک دوغماز!
(«دوغماق» فعلینین کومپلئکسلیگی سونراکی بحثده آچیلاجاقدیر!)
ناصر منظوری
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
حئیدری (موسیقی)
حئیدری - ضربی موغام اولوب " شوشتر " لاد-مقامی اوزرینده قورولوب. او دا 4/2 اؤلچوسونه اساسلانیر. بو ضربی موغام باشقالارینا نیسبتاً حجمجه بیر قدر کیچیکدیر.
حئیدری 19. عصرده پوپولیار ضربی موغاملاردان بیری اولوب. تارزن میرزه فرجین ضربی موغاملار سیاهیسی دئدیکلریمیزی تصدیق ائده بیلر. حئیدرینین متن اساسینی، عادتاً، پروفسیونال شعریت تشکیل ائدیر. ماراقلیدیر کی، باشقا ضربی موغاملاردان فرقلی اولاراق حئیدری عنعنهیه گؤره ووکال-اینسترومنتال بؤلمه ایله دئییل، محض سازنده دستهسینین ایفا ائتدیگی اینسترومنتال بؤلمه ایله تاماملانیر. دئمهلی بو ضروری موغامدا اینسترومنتال بؤلمه داها فعالدیر.
قایناق[دَییشدیر]
- ضربی موغاملار


text:
»نوروز» عنعنه سینه قیسا بیر باخئیش
»نوروز» عنعنه سینه قیسا بیر باخئیش
پرویز یکانی زارع
»یاز گلدی گولوم گول، گولوشونله گول اویانسیـن
بیر قهقه سال گولشنه قوی بـولبـول اویـانسیـن
اسکی رسمه اساسلاناراق، یئنی ایلین عرفه سینده اورهک دیلهکلریمین آیدینلیق، شنلیک، ساغلاملیق چیچکلری ایله بیر چلنگ هؤروب، »اورین هفته لیگی« نین بوتون حؤرمتلی اوخوجولارینا اتحاف ائدیرهم. یئنی ایلینیز قوتلو و اوغورلو اولسون. سایغیلارلا: پرویز یکانیزارع«
بوتون مراسیملر اوزون زامان اثرینده تؤره نیر و ائن زامانلار اوزه رینده دهییشیلرکن، باشقا فورمالاردا تظاهور ائدیرلر. أن أسکی قایناقلار اساسینجا بو رسم لردن بیری ده »نوروز بایرامی« دیر.
»نوروز« ایلین ایلکین گونو اولارسادا، عصیرلرین أسکی گونودور. نوروز بایرامی ایرانین هر یئرینده اولدوغو کیمی، آذربایجان دیاریندادا چوخ طنطنه لی بیر فورمادا کئچیریلیر.
بیر سئرا یازیچی نظرلرینین عکسینه کی یازیرلار »نوروز بایرامی کیم ایله باغلیلیغی اولوب اولمادیغی معلوم دئییل«، بو بایرامین هانسی اولوسا و هانکی یئره باغلی اولدوغو أن آیدیندیر.
نوروز بایرامی آدینین فارسی اولماسینا باخمایاراق، قدیم آذربایجان دیاریندا و بو یئرلرین أسکی ساکینلری طرفیندن یارانمیش، همده طبیعتین یئنی دن جانلانماسیله علاقه دار یارانان میللی بیر شنلیک بایرامیدیر. بو بایرام زردوشت دینیندن اوّلکی عصرلرده یارانماغا باشلامیشدیر. دئمک بو بایرامین ایلک نوطفه لری میلاددان2500 ـ3000 ایل اول بوگونکو آذربایجان و همدان تورپاقلاریندا یاشاییب، مدنیت قورموش قوتتی ـ لوللوبی خلقلر و باشقا اورتا آسیادان گلن ائللر و کوتله لر واسیطه سیله یارانمیشدیر. بو میللت لرین اؤزلریله گتیردیکلری ابتدائی »شامانیستی« دینی تصورلر یئرلی شراییطله زامان سوره سینده أل ـ أله وئرهرک زردوشت دینی نین ایلک نوطفه و روشئیملرینی یاراتدیقلاری کیمی، گؤزه ل میللی بایراملارین دا ایلک نوطفه لرینی یاراتمیشلار.
باکی شههه رینین یاخینلیغیندا، خزر ده نیز کناریندا، الچاق تپه لرله اؤرتولموش و سال قایالارلا بزه نمیش بؤیوک بیر ساحه ده کشف ائدیلمیش مشهور » قوبوستان« آدلی داش قازما ناخئشلاری، اونلارجا حئیوان شکلی، گونش، رقص و ساییر شکیللردن عبارت بیر زنگین مجموعه دیر، شوبهه سیز بو کیمی آبیده لردن همدان و گونئی آذربایجانین مختلیف داغلاری و بؤلوک لرینده چوخدور و اونلاردان بیری ده همدان یاخین لیغیندا کشف اولموشدور. ایلک اینسانلاردان قالان بو آبیده لرین چوخو، شوبهه سیز » قوبوستان« دا اولانلار و یا اونلارا اوخشار اثرلر اولموشدور کی آذربایجان و همدان اراضی سینده یاشامیش ایلک اینسانلارین أگلنمه سی، چالیب اویناماسی، شنلیکلری و خوش آنلارینی گوستریرکی او زامان آذربایجان و همدانین چئشیدلی ماحاللاریندا یاشایان ائللرین توی، شنلیک و بایرام عنعنه لرینین تدریجله یارانماسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر.
نوروز بایرامیندان قاباق و سونراکی بعضی گونلرده نوروز لا ایلگیلی بیر سئرا عنعنه لر واردیر: [ » تکه رسمی«، »سایاچی رسمی«، »کوسا ـ کوسا«، »حئیفانا«، »خیدیرنبی رسمی«، » عرفه رسمی«، » سمنی بیشیرمه«، »گؤی گؤیرتمه«، » پای گؤنده رمه «، » یاسدان چیخارتما«، »چرشنبه گونو«، »اودیاندیرما«، »شال و بره ک ساللاما«، »سو باشینا یا گؤزه یه یا ناو اوستونه گئتمک«، »یاریش لار«، »قولاق آسما یا آچارسالما« و...] بایرامدان قاباق رسم لردن ساییلابیلر، و[»تحویل سوفرهسی آچماق«، »قورآن و دوعا اوخوماق«، »بایراملیق وئرمک«، »گؤروش ائتمک«، »بایرام بهیی تیکمک«، »سیزده ک« و بو کیمی سایره رسملر] بایرام و بایرامدان سونراکی عنعنه لردن ساییلا بیلر. بو عنعنه لر هلهده آذربایجان کند و شهرلرینده داوام سورهن رسملردن دیرلر و بونلارین هامیسی ابتدائی اینسانلارین ساده و ایلکین دوشونجه لری ایله سیخ باغلی اولموشدور. ائله بونا گؤره ده نوروز بایرامی زردوشت دینی ایله باغلی اولموش و بو باغلی لیق »آوئستا« کیتابیندا دا عکس اولموشدور.
تاریخی قایناقلار اساسیندا دا »نوروز بایرامی« نین مذهب و اساطیرده ده کؤکه مالیک اولماسی، اونو مقدس و ایلاهی بیر هالهده غرق ائدهرک، قدرتلی و سوره کلی لیگینه آرتیرمیشدی.نوروز گونونون هیجری تاریخینین عکسینه، ده ییشمه مه سی سببی، بو بایرامین فصیللر و طبیعتین ده ییشمه سیله علاقه دار یارانماقدان باشقا، علمی جهتی ده اشاغیدا قئید ائتدیکلریمیزن عبارتدیر.
بیلدیگیمیز اساسدا، قوتتی ـ لوللوبی و ماننالار چاغداش آذربایجان اولوسونون اولو بابالاری اولموشلار. اونلار، سومئر و ایلام آخنینلاریندان قالان و تاریخ بویو اونلارلا ایلگی قورموشلار. حتتا قوتتی لر91 ایل بابیله حؤکومت ائتمیشلر (م.ق2200 ـ2109)، بابیل ایسه سومئر ـ الکدین مدنیّت مرکزی اولموشدور.
تاریخ بیلیمی قطعی اولاراق ثبوت ائتمیشدیرکی: ساعاتین60 دقیقه، دقیقه60 ثانیه یه بؤلونمه سی و اولسون کی هفته ـ آی ـ ایل سومترلرین کشفی و یادیگاریدیر. شوبهه سیز، سومئرلر و اونلارلا عینی مدنی کؤکه، ائتنیک خصوصیتلره و تقریبن واحید موحیط و شرایطه مالیک اولموش، نوروز بایرامینی یارادان قوتتی لوللوبی و ماننالار نوروز بایرامی نین گونونو، سومئرلرین علم و کشفیاتیندان و او میللتین آراسیندا اینکیشاف تاپمیش نوجوم بیلگی سیندن فایدالاناراق، تقریبن ثابیت، مشخص و معلوم ائتمیشلر. بو احتمال اولورسادا، یقین کی گوجلو احتمال دیر. »منوچهر تسلیمی« جنابلاری اؤز آراشدیرمالاریندا بو احتمالین یقین اولماسینا تصدیق دامغاسی وورور.
ماننا ـ ماد خلقلری، اینکارسیز، هله قوتتی ـ لوللوبی دؤوروندن م.ق2 ـ3 مین ایللیکلردن سومئر و ایلاملارین علمی نائیلیتلریندن خبردار اولاراق، چئشیدلی ساحه لرده اونلاردان فایدالانمیشدیرلار. بو فایدالانمالی ساحه لردن بیری ده نوروز بایرامی گونونو مشخص و معین لشدیرمه اولموشدور. ها بئله جرأتله دئیه بیلریک کی قوتتی لر91 ایل بابیلده حاکیمیتی اله آلیب، ساخلادیقلاری زامان، بابیللی لرین نوجوم ساحه سینده ألده ائتدیکلری نائیلتیلرله تانیش اولموشلار و اونو اؤز وطنلرینه یعنی قوتتی ـ لوللوبی لر اؤلکه سینه، سونراکی ماننا ـ مادلارین دیارینا گتیرهرک نوروز بایرامی نین ایل سوره سینده معین و مشخص گونونو، قوچ (حمل) آیی نین اوّلینی، بیر ایکی گون فرقلی اولموش سادا دقیق لشدیرمیشلر.
قایناقلاردان کئچرهک، آذربایجان خلق ایچره راییح اولموش »حئیفانا« (حئییف اونا)، »کوسا ـ کوسا«، »سایاچی و تکه«، »نادارا«، »آتیل ـ باتیل چرشنبه« و بو کیمی رسم لر و عنعنه لر و ماهنیلاردا عونوان ائدیلمیش حقیقتی ثوبوت ائدیر.
بئله لیکله بیر پارا نظرلرین عکسینه، ایل بایرامی (نوروز بایرامی) نین تاپیلما یئری »ری« یا »بلخ« یاخود ساییره یئرلر یوخ، بلکه قدیم آذربایجانلی لار و مرکزی مادا هالیسی طرفیندن یارانمیش و سونرا ایرانین باشقا یئرلرینه یاییلمیشدیر.
حقیقتده »نوروز« سؤزو، »یئنی گون« سؤزونون چئویرمه سیدیر بو بایرام تورک خالقلار آرا چئشیدلی آدلارلا: (یئنگی گینز ـ یئنی گون ـ یئنی ایل ـ اولوسون اولوگونو ـ بابامارتا ـ چاغان ـ بوزقورد ـ ارگنه گون ـ شؤلن بایرامی ـ ایل بایرامی ـ ائل بایرامی ـ ناوریز ـ سولطان نوروز و...) ایگیرمی بئش آدا یاخین سؤزلرله آدلانمیشدی و هامیلیقجا بو بایرامی بیرلیک، قارداشلیق و حیاتین یئنی لشمه سی بیلدیرمیشلر دوغمایوردوم یکانات ماحالیندا دا نوروز بایرامینا »امیر بایرامی« دا دئیه رلر، چون بئله ایناملی دیرلار کی علی(ع) نوروز بایرامیندا خیلافته چاتمیشدیر. اولسون کی بو بایراما مذهب بویاسی وورماقلا، نوروز عنعنه لرین تعصب لی آدملارین اعتراضیندان قوروش اولوبلار. شاعیرده بئله سؤیله ییب:
نوروز رسید لاله جامی در کف
از بهر نثار می قدم شـاه نجـف
امروز علی نشسته بر جای نبی
نوروز از ان یافته بر عید شـرف
بونا گؤره کی نوروز گونو هر دؤرد ایلده بیر گون و هر128 ایلده31 گون قاباغا گلیردی و بو ایش حؤکومت لرین وئرگی ییغمالاریندا ائتگی بوراخیردی، نتیجه ده نوروز گونونو ثابیت لشدیرمک لازیم گؤرونوردو بو سببه بؤیوک شاهلار بو باره ده بیر پاراتشببوسلارا أل آلتمیشلار، رصدخانالار تیکیب مونجّیم لری رصد ائتمه یه و زیج (بؤلمه جه = جدول) یازماغا چاغیرمیشلار. بو زیج لر هانسی شاهین دؤورونده تنظیم اولسایدی، او شاهین آدینا آدلاناردی، ائله بوناگوره تاریخده (شهریار زیجی ـ یزدگرد زیجی ـ جلالی زیجی ـ ایلخان زیجی ـ اولوغ بیک زیجی ـ خان یا غازان زیجی و...) زیج لرین آدی ثبت اولونوبدور.
رشیدالدین فضل ا... کی تورک مدنیت تاریخینین گؤرکملی بیلگینلریندن ساییلیر، تاریخ و ایل سایاری (تقویمی) ضبط ائتمه ده چوخلو ایستک گؤستریردی، ایسلام تاریخینین کبیسه لرینی عباسیلر خیلافتیندن اؤز دؤورونه قده رکی420 ایلدن عبارت ایدی حئساب لامیشدیر و دوققوز ایله چاتدیرمیشدیر؛ نتیجه ده692 ایل701 ایلینه ده ییشیلدی و بو تئرمین (اصطلاح) تورکجه »قازان تاریخی« و فارسجا »تاریخ غازانی« دئییلر. آنجاق سونرالار تورک شاهی سلجوقی ملیکشاه تازا جلالی ایل سایارین هیجرتین467 نجی ایلینده تنظیم ائتدیره رک، یعنی هر دؤرد ایلدن بیر ایلی366 گون حساب ائتمکله، نوروز بایرامینی ثانیت گونده، قوچ (فروردین) آیی نین اولینده اولماسینی علمی، قانونی و دهییشمز شکله سالمیشدیر. بو ایل سایار (تقویم) تکجه ایراندا یوخ بلکه ده دونیانین أن دیقّت لی ایل سایارلاریندان ساییلیر و بو ایل سایارین باشلانغیجی هیجرتین471 دن قویولموشدور.
البت کی بو نوع فرق لنمه لر میلادی ایل سایاریندا دا اورز وئره ردی. ائله بو جهته1582 نجی ایلده پای»13 نجی گریگوری« نین دستوری ایله ایلین ثابیت قالماسی اوچون کبیسه ایللری نظره آلیندی. ائله کی هر دؤرد ایلدن بیر فئورال آیی29 گون یئرینه30 گون حئساب اولونار. بونا گؤره اوزامانین تاریخسل اولایلاری ایکی علامت ایله گوستریلیر: (»O.S« قدیم استیل »N.S« یئنی استیل). اینکارسیز جلالی ایل سایاری گریگوری ایل سایاریندان دقیق دیر.
نوروز عنعنه سینه دایر اینام و اؤزه ل لیکلر آشاغیدا قئید اولونموشلاردان عبارتدیر: ثعالبی یازمیشدیرکی: »زردوشت دئمیشدیرکی فروردگان (فروردین) گونلرینده اؤلولرین روحلاری ائولرینه قاییدار، بونا گؤرهده امر ائتدی کی، اوگون ائولری تمیزله سینلر، فرشلر سالینلار، ائوه مزه لی و اشتها آرتیران یئمکلر قویسونلار و یئسینلر، تا اؤلولرین روحلاری اونون قوخوسو و گوجوندن قوّتلنسین«.
تورک خالقلاری نین دوشونجه سیله اود پاک لیق و اود یاندیرما شنلیک نیشانه سیدیر. آوئستادا بایرام بوللوق و خالیق قود سیّیاتا سیتاپیش ائتمک گونو، بوللوق، ساغلام لیق و تاخیل چوخلوغونون باشلانیشی دیر.
نوروز بوتونلوکجه روحون یوکسک لیگی، جوشغون چالیشما، توپراغا و اینسانا سئوگی گونو و بایرامیدیر. ائله بو محبتله باغلی تؤره نمیش نوروزا دایر آلقیشلاردا، تاپماجالاردا، ماهنیلاردا، آتالار سؤزونده و... اولو بابالاریمیزین مودریک دونیا گؤروشلری، هومانیست باخیشلاری، قایغی کشی طینت لری گؤزه چارپیر و یاخشی لیقلار، خئیرخواهلیقلار، وطن عشقی و بو کیمی یوکسک معنوی ـ اخلاقی باخیشلاری اؤزونده عکس ائدیر.
بیر پارا بئله اینانجیل دیر کی، گوناهلاردان سیلکینمک اوچون نوروز بایرامی یا چرشنبه گونو چایدا چیمّک اییی دیر.
قایناقلارین وئردییی معلوماتا گؤره، آدم جنابلارین یئره قونماسی و علی جنابلارین خیلافته باشلادیغی گون، نوروز گونو اولموشدور. بوگون خلقتین تؤره نمک و شادلیق گونودور.
نوروز ماهنیلاریندا آنیمیسیت باخیشلار کی، طبیعت وارلیقلارین اینسان قالیبینده فیکیرلشیر و آنتروپوفورمیک گوروشلری عکس اولونوب. نئجه کی »دومان، قاچ، قاچ« ماهنی سیندا، اینسانلار بو مکالمه لرله طبیعت قووّه سینی اؤزونه تابع ائتمک ایسته ییر و گؤرونورکی اینسان دومانی قورخوردورکی، کنار اولوب گئتمه سه اونو جزالاندیراجاق.
بوچاغیریش و مکالمه سیستمی، گونشی اؤزجیلدینده تصور ائدن و اونو چاغیران اینسان، »گون، چیخ. گون، چیخ« ماهنیسی نین مضمونو ایله آنالوژی اویغونلوق دوغورور.
خالق بئله ایناملی دیرکی، هر هانسی دهن (توخوم) یاخشی بوی آتسا، یئنی ایل گره ک او ده ن أکیلسین و یقین کی چوخلو تاخیل وئرمه لیدیر (گؤی گؤیرتمه رسمینه دایردیر).
گؤیرتی و بیتگی لرین گؤیرمه سی، طبیعت و اینسانین دؤوریلیک یئنی لشمه سینین سیموولیک جنبه سی اولموش، اینسانلارین اینامینی یارادیلیش و دیرچلیشه ایضاحلانیر. بئله لیلکه نوروز بایرامی اولوتانرییا خاص اؤلونموش بیر جشن اولدوغوندا، دونیانین و خالقین تؤره نیش گونوده ساییلابیلر.
نوروز بایرامیندا بیر چوخ یئرلرده روحلاردان (فرورلردن) قارشی لانماق اوچون، ائوین دامینا جوره به جوره یئمک لر قویارلار. شال و بره ک ساللاما، قاشیق چالما عنعنه لری بیر اوخشاتمادیر بو گویدن یئره قونموش قوناقلاری کی آج و سوسوز یئمک دالیسینجادیرلار، آلقیشلاماق اوچون و گره ک فیدیه وئرمک. قاشیق، مئتال قاب، یئمک نیشانه سیدیر. بو سببه کی ملک لر و روحلارگؤرونمز و تانینماز موجودلاردیر، اونلارین اوخشاتماسی دا گیزلی و تانینماز اولمالیدیر، ائله بونا گؤره قاشیق چالما رسمینده اوغلانلار باشلارینا چادیرا سالمالی و قیزلار اوزلرینی اؤرتمه لیدیرلر. ها بئله بره ک سالما رسمینده شال سالان اؤزونو گوسترمه مه لیدیر. بو فیدیه و یئمکلر روحلاری (فره ورلری) سئویندیریب، فیدیه وئره نلره بخته ور لیک و فرج عنایت ائده رلر. موشگول آچان آجیلین ده فلسفه سی ائله بوراداندیر. بیر پارا یئرلرده بایرام گونلرینده نذیر آشی بیشیره رلر. ایناملارا گؤره بو آش فرشته لر و مقدس اؤلولرین دیر و جو آش اونلاری شادلاندیریب، اینسانلارا ساغلاملیق و بخته ور لیک گتیره ر، خسته لره شفا باغیشلار، چونکو اونو مایاسی کوتله آرزوسو ایله (چؤمچه قاشیق رسمی ایله) ییغیلار.
ابوریحان بیرونونون »آثار الباقیه« آدلی اثرینده یازدیغینا گؤره تحویل سوفره سی یئددی جوره گؤیدن عبارت ایمیش و بونا گؤره آچیلارمیش کی، فرشته لر و عائله نین مقدس و آدلی ـ سانلی کؤچموشلری گؤیدن یئره قونوب، قوناقلاشیب، او عائله یه باش ووروب، اونلارین ائو ـ ائشیکلرین ـ دینچی لیک لرین ـ آلیش وئریشلرین اییی گؤرمکله سئوینیب، تانریدان او عائله یه آیدینلیق، اوغورلوق و ساغلیم لیق ایسته سینلر.
لاکین ایندی لر تحویل سوفره سینه باشقا شئیلر دوزه رلر و او شئیلره آیید ایناملار بئله دیر:
ـ گوزگو، صافلیق و صدیق لیک و ریاسیزلیق نیشانه سیدیر.
ـ قورآن، اولوتانرینین امرینده اولماق و اونون خئیر ـ برکت لریندن فایدالانماق معناسیندا دیر.
ـ گول، یعنی یئنی باهار، گول ایله سئویلیر و ایسته نیلیر.
ـ سیرکه، یاشاییش مایاسی ساییلیر.
ـ ساریمساق، فایدالی بیر بیتگی و درماندیر، خسته لیک اولورسا شفا وئره سیدیر.
ـ اییده، اینسانی اوزون مدت توخ ساخلایان بیر یئمک دیر و موقاویم لیک نیشانه سیدیر.
ـ بالیق، سویون جانلی نعمتی کیمی، دهنیزلرین، چایلارین لازیم لیگینی، خئیرینی یادا سالماق نیشانه سیدیر.
ـ تازا گئییم، تمیز لیک، شادلیق، اوره ک آچیقلیق علامتی دیر.
ـ بایراملیق، ایستک و صمیمی لیک نشانه سیدیر.
ـ آلما و سوماق، تانری نعمت لرینین بوللوق علامتی دیر.
ـ گؤی، تانرینین رحمتینی نسبت یئر کوره سینه و یئر اوزونده یاشایانلارا گوستریر و ایلین یاشیل لیغینی بیلدیریر و یئر نعمت لرین ایسته مک نیشانه سیدیر.
ـ سیکّه و آلتون، وار ـ دئولت و روزی ایسته مک علامتی دیر.
ـ سمنی، جنّت یئمکلریندن ساییلان دیر و...
نوروز عنعنه لرینین بوللوغونو ایسته سه و بو ایستکده مصّراولار، او نعمته تئز چاتاجاق. بو مراسیمین باشقا جهتی یوخسوللارا، أل ـ آیاقسیزلارا، تاخیلینی چکیرتگه و ورانلارا، مایاسینی باتیرانلارا، تارلاسی و سوروسو قضا و قده ره دوچار اولانلارا یاردئمچیلیق ائتمک و ایسته مکدیر. نئجه کی سایاچی »سایا رسمینده« قویونسوز ائولره قویون دیله ییر.
چرشنبه آخشامی و بایرام آخشامی اودون اوستوندن آتیلاندا چئشیدلی سؤزلر و دئییم لر دئییلیب و جوربه جور ماهنیلار اوخونار. بورادا نومونه اولاراق بیرینه ایشاره ائدیره م:
قیزیل اودوم گوموش خاچ
بختیمیـن دوگـونـون آچ
هر ایل سنی یاندیـراق
دؤرد، دوره نه ییغیلاق
ده نـه ـ ده نـه آتیـلاق
قند، شکـره قـاتیـلاق
گله جک شیرین اولسـون
قره گـونلـر قـورتـولسـون
قیرمیزی لیغین بیزیم کی
ساریلیـق سنیـن اولسـون
قاتاق سس سسه دئیه ک
آتیـل مـاتیـل چـرشنبـه
آینــا تکیــن منیـــم ده
بختیـم آچیـل چـرشنبـه
دورد باجی بیـر قـارداش
بیز بیریک هامی یولداش
بیــزده دوگــونلـری آچ
قایغی لاری گؤتـور قـاچ
چه چه ووروب سسله نک
آتیـل بـاتیـل چـرشنبـه
آینــا تکیــن منیــم ده
بختیم آچیـل چـرشنبـه
گلر نـوروز بایرامـی
آچیلار گوللر هامی
ساخلا گیلن آنامی
آنامـی هم آتـامـی
چه پیک توتوب سسله نک
آتیـل بـاتیـل چـرشنبــه
آینــا تکیـــن منیـــم ده
بختیــم آچیـل چـرشنبـه
نوروز کیمی بیرگونده دوعا گره کدیر. ائله او دوعا کی زردوشت اوچ مین ایل بوندان اوّل ائتمیشدی:
»پیس اؤزول لوک گره ک محو اولسون
یاخشی سجیّه اوغورلو اولسون
یالان اوغور سوز اولسون
دوزلوک اونا اوغور قازانسین
خرداد مرداد هر ایکیسی اوستون گلسین
آجلیغا و سوسوز لوغا
نیّتی پیش شئیتان ضعیف لنسین
قاچماغا اوز قویسون«
نوروز بایرامی بوتون ایران میللت لرینه قوتلو و موبارک اولسون ـ بایرامینیز سونسوز گؤزللیک لرله دولو اولسون.
قایناق:
1ـ آذربایجان شیفاهی ائل ادبیاتینا بیر باخیش، پرویز یکانی زارع،1374.
2ـ نوروزنامه، پرویز یکانی زارع،1379.
بایرام حاقیندا ملاحظه لر
بایرام یا خود نوروز بایرامی حاقدا بو گونه کیمی ایستر فارسجا اولسون ایستر سه ده تورکجه ادب سئورلر ؛ آراشدیریجی لار و عالیم لر وریندن اونلار یازی ؛ تحقیق , شعر و مقاله یازیلیب یا خود نشر ائدیلمیشدیر . بو یازی لارین بیر سیراسی نه ایسه یئنی لیک داشییا بیلمه دن دئمک باشقالارینین یازیلارینا بنزه میشدیر . آما بونلارین بیر سیراسیندا دقیق و گوزل آراشدیرمالار دا گئتمیشدیر .آنجاق بیر هوسکار کیمی نوروز بایرامینین عنعنه لرین و ساییر لرده کیمی موضوع لارا گوره تحقیق آپارماغی سایین عالیم لریمیزه تاپیشیریب نئچه ایلدن بری حاضیرلادیغیمیز کیچیک یازی نی تقدیم ائتمک ایستردیک . بلکه ده اورک لرینیزجه اولدو .
بیر سیرا یازیچی و عالیم لرین دوشونجه لری و فیکیرلری جه بایرام ایکی ترکیب دن اورتایا گلیب . بای + رام = بای همان به ی و بیگ دئمک دیر و رام رام ائتمک ؛ اوزونه تابع ائتمک و باش ایمک آنلامین داشییر . بو فیکری قبول ائتسک رحمتلی میرزه علی اکبر دهخدانین دا سوزو ایله راضی لاشمالی ییق نییه کی او یازیر : " بایرام تورکجه آدلاردان دیر و بلکه ده بهرام ین بیر اوزو دور " ص 3744 حالبوکی بیز دهخدانین بو یازی سینین بیرینجی حیصصه سی ایله راضی لاشساق ایکینجی حیصصه سی ایله راضی لاشا بیلمه ییریک نییه کی ؛ بو گون تورکمن لر ایچره دهخدانین فیکرینین عکسی ایشه آپاریلیر و بهرام سوزو ائله بایرام کیمی دئییلیر . دهخدا سونرا بهرام سوزونون آلتیندا بئله ایضاح ائدیر : اشکانلی شاه لاریندان و سوی آدی بویوک اردوان ایدی . بورادا بیر یئنی حقیقت ده آنلانیلیر اودا بو کی قبول ائتسک کی اشکانلی لر سوی تورک ایدی لر عالیم لریمیزین فیکیرلری و آراشدیرمالاری دا بو نو تصدیق ائدیر ؛ اوندا چوخ احتمال کی بهرام سوزو ده ائله تورکجه اولا بیلسین . بیز بیلیریک کی ؛ اردوان همان ار + دوون دی و اونون فارسجایا چئوریلمیشی مرد افکن اولموشدور . بو آرا فردوسی نین بئله بیر فیکری ده اولموشدور:
چو زو بگذری نامدار اردوان
خردمند و با رای روشن روان
چو بنشست بهرام از اشکانیان
ببخشید گنجی به ایرانیان
بئله لیک له قبول ائتسک بایرام خان آدلاریندان دا اولموشدور بو گون کندلریمیزده " بایرام قولو " آدی دا ایشله نمک ده دیر . داها سونرا تورکیه ده ایشیق اوزو گورن دیوان لغات دیزینی کیتابیندا دا بایرام حاقدا بئله بیر ایضاحا راست گلیریک و ختن و کنجک سوزونده ه اضافه ایشله نیب . اورنک اولاراق : هاما – ما ؛ هاتا- آتا ؛ ب ؛ ه ؛ ر؛ ا ؛ م = بایرام ؛ سئوینج و ایلنجه گونو . بو کلمه اوغوز جا دیر . بئیرام ؛ بئیرم گلیب کی ؛ سئوینج و ایلنجه گونو دئمک اولار . بزرم کلمه سیندن آلیندیغی دا دوشونولور . چونکو اسلامدان اول بایرام بیلمزدیلر کی آدی دا اولسون . اولموش اولسایدی دا بونو یالنیز تورک لر بیلردی لر . بونو آنجاق دیللرینده ذ حرفینی ی یاپانلار بیلی یور . بیر چوخ کلمه نین بو ایکی کلمه بایرام ؛ بدچرام شکلینده آلینمیشدیر . بوگونکو کوللانیش دا بوجور دوشونولور . بو یازی دان دا آیدین لاشیرکی بایرام اسلامدان سونرا تورکلر ایچره تاپیلیب سا ؛ اما طبیعی دیرکی , بایرام با خود موبارک گون ؛ یئنی گونون کوکو تورک لرده ان قدیم دوورلره گئدیب چاتیریعنی سومر و ایلام زامانلارینا و ائله بایرام سوزو ایله شنلیک گلیر ؛ خوشلوق گلیر ؛ یاشیل لیق گلیر . بایرام یا خود نوروز گونو گلنده قارا قیشدا چول – پالازین ییغیشدیریب گئدر . نوروزون گلمه سی ایله آجیلیقلار ؛ سویوقلوقلار ؛ قارا – قوره سیچان ده لیگینین ساتین آختارارلار گئتسین لر . بایرام هامی لارین دوداقلاریندا گولوش قونچه سین اوتوردار . بو گونده بیر چوخ کوسولولر باریشار ؛ بو گونده کیدورتلر سیلینر و دئمک طبیعته ده شاعیر یالقیز دئمیشکن اعتدال حوکم سوره ر:
ائتدین گئجه – گوندوزو برابر
احسن بو اعتداله بایرام
بیر گوزده گوروبدو قویمادین فرق
لیل ایله بو گون نهاره بایرام ...
بایرام سوزو شعرلریمیزده :
دونیانین بیر چوخ ادبیاتیندا اولدوغو کیمی ؛ ائله جه ده آذربایجان ادبیاتیندا دا بایرام سوزونه اوزل بیر یئر آچیلمیش و شاعیرلریمیزین بیر چوخو بایرام حاقدا شعرلر قوشموش و یا شعرلرینده یئری گلدیکده بایراما ایشاره لری اولموشدور . آشاغیدا تقدیم ائده جه یمیز بیت لر اونلارین بلکه ده مین دن بیری حسابلانا بیلر :
1- شیروانلی عماد الدین سید علی نسیمی:
باهار اولدو گل ای بولبول تماشا قیل بو گولزاره
بوراخدی غنچه لر پرده بشارت وئردی بو زاره
شقایق پرده دن چیخدی بویاندی باغ ایله بوستان
ایریشدی گولشنین حوسنو بویاندی رنگ ازهاره
2- قاسیم بیگ ذاکر:
بایرام گونودور ذوق و صفاخانه لر ایچره
جانانیم اوتورموش نئچه جانانه لر ایچره
3- شبسترلی میرزه علی معجز:
بایرام گونو دوشابی توکنده پیاله یه
قورخوم بودور کی شیربینینجی اوشاقلار یارالی یه
4- میر مهدی سید زاده:
بیر قوش اوچدو بیزیم باغا
سحر – سحر اوخوماغا
قوندو یاشیل بیر بوداغا
دئدی گوزل بایرام گلیر
5- ؟
وصل یار ایله یئتیشدی هامی بایرامه کونول
یئتمه دین دولت دیدار ایله سن کامه کونول
6- اوستاد سید محمد حسین شهریار :
بایرام ایدی گئجه قوشو اوخوردو
آداخلی قیز به ی جورابین توخوردو
هر کس شالین بیر باجادان سوخوردو
آی نه گوزل قایدا دی شال ساللاما
به ی شالینا بایراملیغین باغلاماق
7- آذربایجاندا اوخونان بیر ماهنی دان :
گل عیش ائده ک بیر سورمه چک گوزه بایرام گونلری
آغ اوزونو گول یاناغی به زیر بایرام گونلری
شهلا گوزون ؛ گونش اوزون ؛ شرمنده قیلیر ماهی
گل قدح له بیر نوش ائدک تزه بایرام گونلری
8- کوندورولو عاشیق قشم جعفری :
سیاه تئللر چولقانیبدیر شالا بایرام گونلری
عاشیق اولان مجنون کیمی ایسته دیگین آختارار
قیزلار توکر هوروکلرین دالا بایرام گونلری
باخ گوزل لر گئیینیب لر آلا بایرام گونلری
9- تبریزلی مجید یالقیز :
... چون یاخشیلیغا آدین چیخیب دیر
چک پیسدن اوزون کناره بایرام
طبعین بو طبیعتین دیشدین
قیش دوندو گوزل باهاره بایرام
ائتدین گئجه گوندوزو برابر
احسنت بو اقتداره بایرام
بیر گوزده گوروبدو قویمادین فرق
لیل ایله بو گون نهاره بایرام
10- سردریلی محمد افتخاری:
ایسته سن شاد ائده سن میللتی بایرام گئجه سی
یوخسولون قویما گئده حورمتی بایرام گئجه سی
ایسته سن ثروتیوی خرج ائده سن یاخشی یئره
یول یاخین دیر اوزاغا گئتمه نه داغ وار نه دره
یوخسولون خرجینی چکمک له قیزین سن وئر اره
چوخ اوزاتما آرادا صحبتی بایرام گئجه سی
11- تبریزلی حمید سخا مهر:
... بایرامین صحبتی اولدوقجا اوشاقلار سئوینیر
سانکی عاشیق ائوینه سئوگیلی جانان گلیری
ایندی دن منده سیزه بایرامی تبریک ائدیره م
گورورم پنجره دن شاد و خورامان گلیری
12- اهرلی عباس بارز:
یوزلر ایل دیشیله یوز بایرام گله
احساسیم بوغماسا اولمه ره م حله
سالیر مین فیرتانا قورور مین تله
بیزی آللاتماغا نوروز بایرامی
13- اوستاد حاج موسی هریسی نژاد :
بایران دی اصل آدی سوران اولسا کنهونی
قازلام شاه عصری صادر اولوب بو آدا جاواز
14- حاج علی عطائیه ( نجار اوغلو ) :
یوخسول اوز حقینه چاتسا اونا بایرام اولاجاق
زحمت ایله قازانان پوللاری جیبده قالاجاق
توتاجاق بایرامی چرشنبه ده چیلتیک چالاجاق
نجار اوغلو گوره جک اولکه ده بایرام اولورو
دئییری شنلیک ایله یوخسولا بایرام گلیری
15- بایاتلی محمد فضولی :
انتظار مئی گلرنک ایله بایرام آیینا
باخا – باخا ائنه جک دیر گوزوموزه قاره سو
بایرام سوزوندن ترکیب لر :
آشار – داشار و توکنمز شفاهی ادبیاتیمیزدا دونه – دونه بایرام ترکیب لرینه راستلاشیریق . بیز اونلارین بیر سیراسین مقاله میزین بو بولومونده تقدیم ائدیریک .
1- بایرام آخشامی 2- بایرام گئجه سی 3- بایرام گونو 4- بایرام آیی 5- ایل بایرامی 6- بایراما یاخین 7- بایرامدان سونرا 8- بایرام قاباغی 9- بایراما کیمی 10- بایراما قدر 11- بایراما جان 12- بایراملیق 13- بایرام یئمیشی 14- قارا بایرام 15- بایرام سایاغی 16- بایراملاشما 17- بایرام قوردو 18- بایرام آغزی 19- بایراملی 20- بایرامدان سونرا 21- بایرام صاباحیسی 22- بایرام سوفره سی 23- بایرام پایی 24- و ...
بایراملاردان :
ایل بویو بعضی گونلریمیز بایرام اولور . او گونلردن بونلاری گوسترمک اولار:
1 - ایل بایرامی ( نوروز بایرامی ) 2- اوشاق بایرامی 3- یاز بایرامی 4- بیر مای بایرامی 5- اوکتبر بایرامی 6- ایدمان بایرامی 7- قارا بایرام 8- قوربان بایرامی 9- قدیر بایرامی 10- اوروج بایرامی 11- فیطیر بایرامی 12- حاجی لار بایرامی 13- اسلام پیغمبری نین آنا دان اولان گونونه ده بایرام دئییرلر ( مولود بایرامی ) 14- اولولر بایرامی 15 ( رغییب ) – و ...
بایرام سوزو آدلاریمیزدا :
بایرام سوزو حله ده آذربایجانین بیر چوخ یئرلرینده خصوصی ایله کندلرده بیر آد کیمی قبول اولونماقدادیر . بو آدی معمول اولاراق او اوغلان اوشاغینا کی بایرام گونلرینده آنادان اولار قویارلار . اورنک اولسون دئیه بونلاری گوسترمک اولار :
1- بایرام 2- بایرامعلی 3- بایرام قولو 4- بایرام اوغلو 5- بایرام حوسین 6- بایرام پاشا 7- بایرام خان 8- ائنپلی یو خان ( ایلام شاهلارینین بیریسی نین آدی ) 9- و ...
آتالار سوزونده بایرام :
تورک خالقلارینین آتالار سوزو دونیانین ان زنگین و سای باخیمیندان ان چوخ لاریندان حسابلانا بیلر . بایرام سوزو آتالار سوزونده ده ؛ شن لیک رولو داشییر باخین :
1- دلی یه هر گون بایرامدی 2- باشماقلاریندا توی- بایرامدی 3-بو بایرام حامام , او بایرام حامام ( چوخ آز بویونان آداما و یا حاماما آز گئدن و سودان قورخان آداما اشاره دیر ) 4-سنین اوزونو گورمک بایرام دی 5- توی دان سونرا ناغارا / خوش گلدین بایرام آغا 6- و ...
قایناقلار:
1- دهخدا سوزلوکو – قزوینلی میرزه علی اکبر خان دهخدا
2- بو سطیر لری یازانین شخصی یادداشت لاری
3- آدلاری متن لرده گلن شاعیرلرین شعر دیوانلاری
بایرام سؤزلوک لری
بایرام : عید
بایرام ائوی تؤکمه ک : خانه تکانی عید کردن
بایرام آخشامی : شب عید
بایراما یاخین : نزدیکیهای عید
بایرامدان قاباق : قبل از عید
بایرامدان سورا : بعد از عید
بایراملیق : عیدی
بایراملیق وئرمه ک : عیدی دادن
بایراملیق آلماق : عیدی گرفتن
بایراملیق ییغماق : عیدی جمع کردن
بایرام گؤروشو : دید و بازدید عید
بایرام گؤروشونه گئتمه ک : به دید و بازدید رفتن
بایرام گؤروشوندن گه لمه ک : از دید .و بازدید عید برگشتن
بایرام گولو : گل نوروز
بایرام گونو : روز عید
بایرام اولدوزو : ستاره کریسمس ( نام آلمانی این گل وایناختز اشترنه است ) که می توان به زبان فارسی ستاره کریسمس و به زبان ترکی آذربایجانی بایرام اولدوزو ترجمه کرد این گل از نظر ظاهری یک کمی شبیه حسن یوسف است برگهایش به رنگ سبز است و در اواخر پائیز برگها به رنگ قرمز جوانه می زند و در وسط گیاه مثل یگ شاخه گل به نظر می رسد و بعد از دی ماه باز برگهای سبز جوانه می زنند . . این گیاه رنگهای متنوع دارد و من اطلاعات زیادی از آن ندارم فقط با توجه به گلدانی که در اتاقم و پشت پنجره است نوشتم .
یئتدی له وین : چارشنبه یئمیشی ، آجیل چهارشنبه سوری
چارشنبه بازاری : بازار و خرید چهارشنبه شوری
بایرام یومورتاسی : تخم مرغ رنگی سفره هفت سین
بایرام دولماسی : دلمه برگ مو که آن قدیمها مادربزرگم می پیچید و روز عید روی اجاق می گذاشت همراه با هوای تازه نوروز بوی خوش دلمه در فضا می پیچید .یادش به خیر


text:
اؤزلویون فرقينه وارميش اينسان، خاريجي آسيليليقلاردان قورتولموش و اؤزونو يئنيدن اينشا ائده بيلن وارلیقدیر. اؤزگورلویون يوخلوغو ايسه خاريجي بلیرلهنیملرینه/تعينلرینه بویون قویماق، هابئله مدني، اخلاقي و تئولوژيک دهيرلره آچيق اولما و بونلارين ایستکلرینین یئرینه گتیرمک اوغروندا حرکت ائتمک آنلامینی داشیییر. کؤکونه باخاندا مدني، اخلاقي و تئولوژيک دهيرلره تکرار ائتمکدن بئله چیخیر کی، سن اؤزونو گلیشدیریب جاوانلاشديرا بيلمیرسن، بير کؤله کيمي نهیهسه باغلي یاشاییرسان، و بير اؤلو کيمي دوندورولموش حالدا قالیرسان. چونکي اؤزگورلوک قايغيلارین گؤز آردی ائدیلمهسی و ثابيت آماجلارین بير یانا آتيلماسيدير. اينسانين ثابيت اينانجلارا نه بير ضروري باغلیلیغی، نه ده بير کؤنوللو أییلیمی/مئيلي واردير؛ یاشام توکهدیلهرک يانان بير ايشيق کيميدير.
قایناق: >>>


text:
اویان نیوز: سوریه اینسان حاقلاری ایزلمه هؤرگوتو، بیر حربی تاسیسده بو سحر بیر پاتلاما میدانا گلدیگینی بیلدیردی
سوریهنین اورتا کسیملرینده تدمور شهریندکی حربی مرکزه بومبا یوکلو بیر اتومبیلله سالدیریلدیغی بیلدیریلدی.
سوریه اینسان حاقلاری ایزلمه هؤرگوتو، بیر حربی تاسیسده بو سحر بیر پاتلاما میدانا گلدیگینی بیلدیردی. هؤرگوت، حمص ائلینه باغلی تدمور شهرینده یئر الان و حربی استخبارات سرویسی ایله تهلوکهسیزلیک بیریمینین اولدوغو تاسیس یاخینلیغیندا بومبا یوکلو بیر آراجین پاتلادیلدیغینی و پاتلامانین جان ایتکیسینه سبب اولدوغونو آچیقلادی. سوریه اینسان حاقلاری ایزلمه هؤرگوتو، پاتلامادا بعضی عسگرلرین اؤلدوگونو لاکین اؤلو ساییسینین هله معین اولمادیغینی ایفاده ائتدی.
ت ر ت


text:
کئچن سپتامبر آییندا "گؤزلیم ساغلیغیمین قدرینی بیل" آدلی بیر قوشقو گؤندرمیشدیم حضورونوزا. بو قوشقونون موضوع سو قاطاردا گؤردوگوم بیر خانیم ایله بیر آقانین دانیشیقلاریندان عبارت ایدی.
Mar 18, 2015
آفرین
درویش اوغلو
کئچن سپتامبر آییندا "گؤزلیم ساغلیغیمین قدرینی بیل" آدلی بیر قوشقو گؤندرمیشدیم حضورونوزا. بو قوشقونون موضوع سو قاطاردا گؤردوگوم بیر خانیم ایله بیر آقانین دانیشیقلاریندان عبارت ایدی.
کئچن یئددیلیک (هفته) بیر آخشام قاطار ایله ایشدن ائوه قاییدارکن بو ار- آرواد ایله تصادف اثری گئنه قارشیلاشدیم. مندن بیر نئچه دوراق سونرا میندیلر و گلیب دوز منیم اوتوردوغوم اوتوراغین (صندلین) قارشیسینداکی بوش اوتوراغا اوتوردولار.گئنه عینی موضوعا یاخین دانیشدیقلاریندان سپتامبر آییندا قارشیلاشدیغیم ار- آرواد اولدوقلارینی تخمین ائتدیم. بیر آز صحبتلرینی ائشیتدیکدن سونرا "گؤزلیم ساغلیغیمین قدرینی بیل" قوشقوسونو خاطرلادیم. اؤزومو توتماق اوچون اوزومو پنجره دن ائشیگه چئویریب، دیلیمین اوجونو دیشلرکن گولمک، آغلاماق و اؤسگورمگین قاریشیغی بیر سس چیخدی بوغازیمدان. قارشیمداکی ار- آرواد دانیشیقلارینی کسدیلر و بیر سونلاکی دوراقدا قاطاردان ائندیلر. کئچن سپتامبردا بو خانیم و آقانین اوزلرینی گؤرمه دیگیمدن کیشی نین ده گنج اولدوغونو تخمین ائتمیشدیم. بو یول تام قارشیمدا اوتوردوقلاری اوچون کیشینین منیم تصوورومون تام ترسه سینه هئچ ده گنج اولمادیغینی، ساچینی، بیغینی قارا بویامیش چیرکین بیر قوجا کیشی اولدوغونو گؤردوم. ائشیده بیلدیگیم صحبتلری ده چوخ قیسسا اولدوغو اوچون، اونلارین احوالاتینا یازدیغیم قوشقو دا چوخ اوزون اولمادی.
بو قوشقودا کئچن آلمانجادان گلمیش ایکی سؤزو ایضاح ائدیرم:
مارکت: اصلینده "فلوه مارکت" دئییلیر، آنجاق قیسساجا مارکت دا دئییلر، کلمه کلمه سینه چئویررسک "بیت بازاری" دئمک اولور.
سنت: اویرو نون خیرادسی، دئملی اوروپادا اولان ان کیچیک پول بیریمی دیر.
آفرین
آفرین یاخچی نصیحت ائدیرسن بیلمه یه نه
نئچه مین خرچله میسن گؤزیاشیوی سیلمه یه نه
آغلین اولسایدی بلا اولماز ایدی س...ک باشیوا
باخ اؤزوندن نئچه یاشلارجا کیچیک قارداشیوا
اوشاغی، آروادی، باغی، ائوی، فرشی - خالیسی
باخچاسیندا اوزومو، آلماسی، آرموت – آلیسی
اوتوز ایلدیر چالیشیرسان، هارا ییغدین پولوو؟
نئچه سنته آلینار مارکت دا ساتسان چولوو؟
هانسی قانجیقلا ساووردون پولوو آنتالیا ساحیلینه؟
کی بیراخسین سنی گئتسین سونرا سندن داها چوخ قابیلینه!
کؤلن ده قویمامیسان گیرمه دیگین دیسکو و بار
ایندی مندن هله اسلامی حجاب گؤزله ییرسن، کؤهنه نیگار؟
نرگیسین باشماغینا شیشه (ویترین) دالیندان باخیرام
گؤز یاشیم سئیله دؤنور، منده اونونلا آخیرام
قیسیلارسان یانیما بیرده گئجه صبحه قدر!
یالواریشلارلا وئررسن نئچه یوز بوش وعده لر!
تؤکولوب دیش، بوکولوب بئل، یوخ گؤزونده ایشیغین
نه ائیله ییم من پوخونو سن کیمی بیر پیسمیریغین
کؤلن، مارس 2015


text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
۶ مارس:
- ۱۵۲۱ - فردیناند ماژلان٬ قوآما چاتدی.
- ۱۷۱۴ - اینگیلیسلی مۆهندیس هنری میل تایپ ماشینینی ثبت ائتدی.
- ۱۸۶۹ - دیمیتری مندلییئف٬ ایلک تناووبی جدولی آچیقلادی.
- ۱۸۹۹ - بایئر٬ آسپیرینی تیجاری بیر مارک اوْلاراق قئید آلتینا آلدی.
- ۱۹۰۲ - رئال مادرید فوتبال کلوبو قۇرولدو.
- ۱۹۲۷ - ایستانبول رادیوسو یایینا باشلادی.
- ۱۹۴۳ - اروین رومل٬ نازی آلمان آفریقا قوْلاوْردوسو باشچیلیغی وظیفهسینی بۇراخدی.
- ۱۹۴۹ - تۆرکیهده قادینلیغی قوْروما و سوْسیال یاردیم جمعیتی قۇرولدو. جمعیت٬ کیمسهسیز قیزلار و دۇل قادینلارا کؤمک ائتمه هدفینی منیمسهدی.
- ۱۹۵۷ - آفریقادا «قیزیل ساحیلی»٬ «غنا» آدینی آلاراق باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۷۰ - تۆرکیه جۆمهۇریتینین ۳۲-جی دؤولتی سلیمان دمیرلین باشوزیرلیگینده قۇرولدو.
- ۱۹۷۴ - اینگیلیسده سئچیملری ایشچی حزبی قازاندی. هرولد ویلسون باشوزیر اوْلدو.
- ۱۹۹۵ - اوروپا بیرلیگی عۆضوو ۱۵ اؤلکه ایله تۆرکیه آراسیندا گۆمروک بیرلیگی آندلاشماسی ایمضالاندی.


text:
هفته نین سون گونلری
ائلیار پولاد
۱- دوردینجی گون – آخشام
هامی سوفره ماساسی نین آرخاسیندا شام یئمه یینده، آتا، آنا، قیز و بیرده اوغول. صحبت فیطیر بایرامیندان گئدیر. بیری دئییر جومه دیر؛ او بیریسی هفته نین بیرینجی گونو.
آتا فیکیرلری ییغیر بیر یئره: قولاغ آسین، منجه فرقی یوخدور. جومه یا کی هفته نین بیرینجی. بیز صاباح گون اورتادان سونرا گئدیریک. آمما بیر شرطله : اگر فیطیر جومه گونو اولدو، گئری دؤنمه لیییک.
قرار قبول اولونور . هامی آتانین فیکرینی بیه نیر.
۲- بئشینجی گون- آخشام اوستو ، هامی حیطده
هره بیر ایش گؤرور . آتا ماشینی یویوب ، شوشه لرین تمیزله ییر. آنا ائوی ساهمانا سالیب لازیم اولان شئیلری ماشینا قویور. قیزلا – اوغلان دا اوز چانتالارینی حاضیرلاییب، آتا- آنالارینا کؤمک اولورلار. نهایت هرنه اوز یئرینده قرار توتور.
ماشین یولا دوشور . هره اوز فیکیر دونیاسیندادیر . ائله تزه جه شهرده ن چیخمیشدیلار کی آتا دئییر:
خانیم بیزیم دورد- ساهات یاریم یولوموز وار. خبر وئر کی بئش ساهاتدان سونرا اورداییق. ائله ده اولور . یولون دؤنگه لرین احتیاتلا دؤنور، خطرلی دؤنگه لر گئریده قالیر. دوزنگاه باشلانیر. سوروجو یولون راحاتلیقین حیس ائده ره ک، سرعتی آرتیریر ، ساهاتدا یوز – یوز اون سرعتیله یولا داوام ائدیر.
ائله بو آن چوخ داوام چکمیر ، یول پولیسی قیرمیزی اعلان لا قاباغین کسیر:
او ماشینی یولدان کنار ساخلاییب ،یول پولیسینین ماشینینا یاخینلاشیب سندلرین وئریر.
یول پولیسی سانکی بیر جانی یاخالاییب ، کوبود وغیر انسانی شکیلده اوتوردوغو یئرده اونا حده – قورخو گلهرهک بیر اییرمین لیک جریمه ایله سندلرین قایتاریر.
اونون فیکری خارابلاشیر. عصبی حالدا ماشینا اوتورور. سرنشینلر هامیسی نیاران قالیرلار. بیر آز یولا داوام ائتدیکدن سونرا آنا باشلاییر:
هئچ ناراحات اولما ایشدی اولدو.
آتا جاواب وئریر: من او جریمه یه ناراحات دئییلم . پولیسین یئرسیز حرکتی منی یاندیریر.
ائله چوخ سؤزدن صحبتدن سونرا یئنه حال- احوال اولکی یئرینه قاییدیر . هامی مقصده فیکیرله شیر. سوروجو یولونا داوام ائدیر. یئنه دولایی یولار احتیاتلا آرخادا قالیر. یئنه دوزنگاه باشلانیر. یئنه یول پولیسی، یئنه قیرمیزی اعلان. یئنه اییرمی مین تومن لیک جریمه.
سوروجو یول بویو دانشیر. عصبی و ناراحات یولونا داوام ائدیر. خوشبختلیکدن هئچ بیر یامان حادثه اوز وئرمیر .
ساغ-سالامات آذربایجانین نهنگ شهری تبریزه چاتیرلار. تبریزین سیماسی و اونون گؤرکمی بوتون یولدا اولانلاری یاددان چیخاریر.
۳- جومه گونو
تبریز شهرلرین شهری سایلیر. اونا گورا کی اؤزونه مخصوص بیر یئرده قرار توتور. اقلیم شرایطی اونو همشه بیرینجیلرده یئر وئریر. اونون تاریخی عابیده لری و دونیادا تانینمیش سیمالاری عوضسیزدیر. شهرین هر دؤنگه و کوچه سی جانلی اولاراق سنله دانشیر. جسارتله دئیه بیله رم بو شهر اؤزو بیر تاریخی عابیده دیر. اونون هر بیر داشی سنه بیر کتابدیر، اگر اوخویا بیله سن. چرنداب- سورخاب- چای قیراغی – قولله قفسی (ایندی اوندان اثر قالماییب) –مارالان – ششگلان – سامان بازاری- ثقه الاسلام ائوی- مشروطیت ائوی- ساهات مئیدانی – بلدیه بیناسی- ستارخان ائوی( ساتیلیب – سوولوب ایندی آرتیق بیر اوچوق خارابا قالیر) گوی مچید- قونقا باشی – شاعیرلر مقبره سی- قاجار موزه سی – آذربایجان موزه سی – گولوستان باغی – عاشیقلار قهوه خاناسی ( ایندی سوز – ساز مجلیسی قورولمور)-ائل گولو- کؤهنه بازاری و باغلار باغی- وشیرین دیل قوناق پرور اهالیسی.
شام یئمه یندن سونرا ائوین خانیمی (تبریزین اورتا مکتب معلیمه سی) دئییر :
– یئنی یئتمه لر بو آخشام منه قوناقدیلار.
الینده ایکی ده نه بیلئت جمعه قوشولور و آرتیریر:
– تبریز بلدیه سی فیطیر آخشامی یئنی یئتمه لری بو بیلئتلرله پولسوز “باغلار- باغینا” دعوت ائدیب.
هامی اورررا چکه رک تبریز بلدیه سینی آلقیشلاییر .
نهایت سگیز نفر اولوب، یولا دوشوب، باغلار- باغینا گئدیرلر. هر نفردن دؤرد یوز تومن آلیب، ایچری بوراخدیلار. هر اویونجاغا یاخینلاشدیلار دئدیلر کی او بیلئت اورایا شامیل اولمور.
نهایت بیلئتین گرکسیز اولدوغونو باشا دوشوب بیر زیبیل قابییا تولادیلار. او بیلئتلر واسیطه سیله او قده ر اینسان گلمیشدی کی او بویدا ییرمی ایکی هکتارلیق اراضی ده ایینه آتسایدین یئره دوشمزدی. یئنی یئتمه لرله ده کی باجارماق اولماز، مومکون قدهر جیبلرینی بوشالتدیلار. آرغین – یورغون گئجه نین یارسی ائوه دؤندولر.
۴- هفته نین بیرینجی گونو (فیطیر بایرامی)
گئجه نین یورغونلوغوندان هامی یوخویا قالمیشدی. سحر یئمه ییندن سونرا قوناقلار حاضیرلاشیب، ائو صاحیبیندن تشککور ائدیب یولا دوشدولر. آمما بو دؤنه سوروجو چوخ احتیاط ائدیردی. آخی او مالی جهتدن اورتاق بیر یاشام دا ایدی . اونون بو ولخرج لیگی اونا آغیر باشا گلیردی. گزمه یه چیخماق اوسته گل ایکی ده نه ییرمین لیک جریمه.
یاواش – یاواش شهرلر و دولایی یولار آرخادا قالیردی. ائله اؤز شهر لرینه بیر اون- اون بئش کیلومتر قالیردی کی ، یئنه پولیس، یئنه کوبود حرکت، نهایت اوچونجو ییرمی مینلیک جریمه .
او عصبی و گرگین وضیتده کوچه قاپیسین آچاراق تبریز بلدیه سی و یول پولیسینین عینی نیتلرینی دوشونوردو.
۲۱/۷/۸۶


text:
قوجامان انقلابچی کرونا ویروسا تسلیم اولدو
چوخ تاسفله آذربایجانلی اجتماعی شخصیت و قوجامان انقلابچی «محمدعلی متولی» فروردین آیینین ۲۷نجی گونو کرونا ویروسا یولوخما سببیندن حیاتدان آیریلدی و یاشادیغی تهران شهرینده تورپاغا تاپشیریلدی. حیات و مبارزهسی حاقیندا «ترانهای در زمستان» آدیندا گؤرکملی یازیچیمیز ابراهیم دارابینین یازدیغی ۸۰۰ صحیفهلیک رومانین قهرمانی «محمدعلی متولی» عؤمرونون یئتمیش ایلدن آرتیغینی اجتماعی عدالت و آزادلیق اوغروندا مبارزه آپارمیش و بیر چوخ عذاب اذیتلره قاتلاشماغینا رغما عؤمرونون سون گونلرینهدک اومیدله یاشامیش و اینامینی ایتیرمهمیشدیر.
قوجامان انقلابچی«محمدعلی متولی»نین ایتگیسینی خالقیمیزا، حؤرمتلی عائله عضولرینه و دوست تانیشلارینا تسلیت دئییر، شرفلی خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی


text:
نئچه گون اؤنجه سایین همت شهبازیدن بیر مقاله اوخودوم: «مئدیا و پستمدرنیزم». اؤزـ اؤزومه دئدیم کئشکه بئلهجه یازیلمایایدی. منه ائله گلدی کی، مقاله گئنللیکله بیر یانلیش دوشونجه اوزهرینده قورولوب. پستمدرنیزمین منیمسهنیلمیش آنلامی ایله باغلی بدیهی بیر یانیلما. بوندان کدهرلنمهیه بیلمزدیم. چونکی همت بی دوشونجه یولچوسو اولان آزساییلی آداملاریمیزداندیر. و اونون خیرداجا سهوینین رئزونانسی بؤیوک اولا بیلر. مسئلهنی باشادوشدویوم قدهر بیر اوخوجو کیمی سایین یازارا چاتدیرماق ایستهییردیم کی، ایکینجی مقاله گلدی: «شعر سینیرسیزدیر». بوردا دا اوخشار بیر پروبلئم گؤزه چارپیردی. سورون منه غریبه گلمهدی چونکی نئچه ایل اؤنجه مقالهنی اولدوغو کیمی یارپاقدا وئرمیشدیم.
ایندی کی، “شعر وارلیغین ائوی دیر” باشلیقلی کیتابین اوچونجو باسیمی ایشیق اوزو گؤروب، همت بی ده او جاوابی آزاجیق دییشیکلیکلرله یئنیدن عرصهیه گتیریب، من ده تصورلریمی قلمه آلیرام. گومانیمجا بو دیالوگ دوشونجه چئورهمیزه ایینه اوجویجا یارارلی اولا بیلر.
بیر یاندان سایین تنقیدچینین واخت آییریب کیتابیمی دیققتله اوخودوغونا میننتدارام، او بیری یاندان ایسه تنقیدین بؤیوک بؤلومو ایله راضیلاشا بیلمیرم. بونون اوچون یایغین اولان تعارفلری قیراغا قویاراق کونکرئت بیر دیلله مطلبه کئچیرم: منجه بو تنقیدین باشلیجا چاتیشمازلیقلاریندان بیری تانینمیش تئرمینلره ایستهنیلن تانیملارین [تعریفلرین] یوکلنمهسیدیر. بوردا “ایدئولوگییا، عدالت، لیریکا، سیاست، اوخونوش، چوخسسلیلیک” کیمی تانینمیش تئرمینلر بعضن تاندیغیمیز معنادا ایشلنمیر، بو ایسه آردیـ آردینا سورونلار تؤرهدیر. بوندان علاوه تنقیدین آنلاتیم طرزینده غریبهلیک گؤزه چارپیر. بئله کی، بعضن علمی آرگومئنته رعایت ائتمهدن سؤزجوکلر بیربیرینین یانیندا اوتورور. اؤرنک:
«توپلومسال شعر اینسانلارین سربست ایچ فردیتینین قورولوشونو دوزنلهمکله یاناشی، توپلومسال مسئولیت (قایغیجیللیق) یارادان دویغوسال قایغیجیللیقلا بیرلیکده اعتراضلی باخیشینی و اونون قوروملاشما (نهادینه) گرهیینی دیرچلتملی دیر و توپلومون اؤزلویونو سؤنوک بیر دورومدا دئییل ترسینه زامانین توپلومسال تاریخینی اعتراضلی دیالئکتیکله گؤسترمهلیدیر. سوسيولوژيك قایغیجیللیق یانغیسی (دلسوزی جامعهشناختی)، توپلومسال شعرین صمیمیت و صداقتینی آرتیریر».
بونلار کونکرئت آنلامی اولمایان سؤزجوکلر توپلوسودور. “دویغوسال قایغیجیلیق [قایغیچیلیق]”، “سربست ایچ فردیتین قورولوشو”، “توپلومون اؤزو سؤنوک بیر دوروم دئییل ترسینه زامانین توپلومسال تاریخینی اعتراضلی دیالئکتیکله گوسترمهلیدیر”، “توپلومسال شعرین صداقتی” و هامیسیندان غریبه “سوسیولوژیک قایغیجیللیق یانغیسی (دلسوزی جامعهشناختی)” کیمی عیبارهلرین اساسی یوخدور.
«دویغو دوشگونلوک و اویدورماچیلیق شعرده اؤتهریدیر. شعر یالنیز لیریزمی منیمسهمکله و بو لیریزمده ایمگهچیلییه اوغراماقلا «دیلین سینیرلارینی پوزا» بیلر. چونکو صیرف اویدورماچیلیق، شعری رومانتیزمین قارشیسیندا قویاجاق. شعرین (او سیرادان ایمگهچیلرین) اساس غایهسی رومانتیزمین علیهینه چیخماقدیر.»
گراماتیک باخیمدان یانلیش یازیلمیش “دویغو دوشکونلوک و اویدورماچیلیق شعرده اؤتهریدیر” نئجه بیر حؤکمدور، نه دئمک ایستهییر؟ بونون آردینجا گلن جوملهلر ده ضدیتلیدیر. چونکی اونلاردان بئله چیخیر کی، شعرین اساس ایشلهوی اویدورماچیلیقدیر! هابئله “دیلین سینیرلارینین پوزولماسی”یندان مقصد نهدیر؟ بو، دیلین گئنیشلنمهسی آنلامینی داشیییرسا قباحت هاراسیندادیر؟ “ایمگهچیلییه اوغراماقلا دیلین سینیرلارینین پوزولماسی” نهیه اساسلانیر؟
مقالهنین اکثر بؤلوملرینده بئلهجه آرگومئنتلر ایرهلی سورولور کی، اونلارا بیربیر توخونماق سایین اوخوجولارین حوصلهسینی تالان ائده بیلر. بونون اوچون من یالنیز بئش مسئلهیه توخونور، تنقیدده گئنیش یئر آلمیش “اوخونوش”لا باغلی اولان بؤلومه یازدیغیم حیصصهنی ایسه سونرایا ساخلاییرام. چونکی بو، اؤزونلوکده باشقا بیر مقاله اولابیلر. (آنجاق منیم بوردا باشلیجا غایهم کیتابیمی ساوونماق دئییل، دیالوگ ایچینده حقیقتی آختارماقدیر.)
1.
ایدئولوگییا
سایین تنقيدچي سانکی بهیهنمهدییی هر بیر قاورامین آدینی قویور ایدئولوگییا. بئله بیر تصور ایسه ایستهنیلن تصدیقلره گتیریب چیخارمیر. سونوجدا غریبه دوروم آلینیر: سیاست پیسدیر؛ ایدئولوگیییا (البته اؤزگهنین ایدئولوگییاسی) چیرکین بیر فئنومئندیر؛ شعر ده سیاسی اولمامالیدیر، آمما توپلومون قاباغیندا مسئولیت داشیمالیدیر. اؤرنکلر ایسه آز دئییل:
«ایدئولوگییا گلهنكسل دَیرلری (ارزشهای سنتی) دیریلتمک و اونو ساخلاماق آنلامینا آرخالاناراق هر بیر یئنیچیلیین قارشیسینی آلیر.»
بیرینجیسی، حرفی آنلامدا بو جومله دوزگون دئییل، ایدئولوگییانین گلهنک و یا یئنیلیکچیلیکله بئلهجه (و یا منطیقی) ایلگیسی یوخدور. حتتا ایدئولوگییانین قاتی دوشمنی اولان ناپولئون دا بئلهجه دوشونموردو. ایکینجیسی، سووئتلر بیرلییینده رسمی ایدئولوگییا، سؤزون دوزگون آنلامیندا، گلهنکله دؤیوشدو. بیزدهکی گلهنهیین گئریجی، داغیدیجی و مانعهچی گوجونو کئچمیش سووئت مکانیندا گؤرمهدیک. بو ایسه هر بیر یئنیلییه گنئیش میدان آچدی. باخمایاراق کی، بو اوغور تام دئییلدی، یوخسا 90ـجی ایللردن سونرا گلهنکدن گلمه خورافات، قیسمن ده اولسا، یئنیدن قوزئی آذربایجان توپلومونا قاییتمازدی.
منجه سایین یازار ایدئولوگییایا قارشی ایدئولوژیک بیر دیلله دانیشیر. البته بونو بؤیوک چاتیشمازلیق کیمی قلمه وئرمک ایستهمیرم. چونکی بوندان داها آجی سورون وار. ایندی سارتر گئریده قالیب. 2000ـجی ایلدن گئنیش وسعت آلمیش درین “سول” دوشونجهسینده آیدین اولوب کی، سیمگهسل اینتیظام (یعنی توپلوم، دیل) اؤزونو آنجاق ایدئولوژیک بیچیمده آنلاتماغی باجاریر. باشقا سؤزله دئسک، بیز هامیمیز ایدئولوژویک دیلده دانیشماغا محکوموق. بونو اونون اوچون وورغولاییرام کی، تنقیدده گئدن جوملهلرین چالاریندان بئله بیر فیکیر دویولور: ایدئولوگییانین ایرنج ماگنئتینین ائتکی دایرهسیندن قیراقدا اوتوراراق اونو قولایلیقلا چؤزوملهییب پیسلهمک اولار.
دیل ماهیتجه بیر یاندان شعریت قوخوسونا، او بیری یاندان ایسه ایدئولوگییا چیرکابینا بوشلاشمیشدیر. باشقا سؤزله، ژیژکدن ایلهام آلاراق دئیه بیلهرم کی، ایدئولوگییا گئرچکلیکلری (اؤرنهیین توپلومسال ماراقلاری) دییشیب ساختالاشدیریب گیزلتمیر، عکسینه، ایدئولوگییانین مسیتیک گوجو اولمادان گئرچکلیک اؤزونو یئنیدن اورهته بیلمیر. “گئرچکلیک” گؤرونمک اوچون تحریفه مؤحتاجدیر!
2.
عدالت
بیلیرم علمی آراشدیرمالار گئدیشینده بعضن هانسیسا سؤزجویو معین آنلامدا قوللانماق مجبوریتینده قالیریق. لاکین اؤنجه وورغولادیغیم کیمی اوزهرینده ائورهنسل [جهانشمول] اوزلاشما یارانمیش “سیاست ایدئولوگییا، عدالت و صوفیزم” کیمی تئرمینلره کئفیمیز چکن آنلامی یوکلهمهییمیز بیزی آچمازدا قویا بیلر:
«ایواز طاها شعرین ایدئولوگییایا قاتلاشدیغینی شعرین شعارچیلیغا اوغرادیغینا گتیریب چیخارماسینی سؤیلهدیکدن سونرا، شعرده عیرفان و عدالت کیمی آنلاییشلارین یئر آچماسینی وورغولاییر. ظنیمجه بو آنلاییشلار (عیرفان و عدالت) اؤزو ده بیر نوع ایدئولوگییادیر. عیرفانی، یالنیز صوفیزم آنلامدا توتماساق یازیچی ایله راضیلاشا بیلریک. چونكو عیرفان بیر نوع شهودی دویغودور، اونو لیریکایا دا چئویرمک اولار. صوفیزم ایسه یالنیز اؤز یاراشیغینا گووهنن بیر آنلاییشدیر و بو آنلامدا ایدئولوگییا ایله عینی قاپییا چیخیر».
بو آبزاسدا کؤکلو یانلیشلیقلار بوراخیلیب. بوردا عرفانلا صوفیزم بارهسینده سؤیلهننلرین و یا عرفانین لیریکایا چئوریلمهسینین دقیق اساسی یوخدور. بیرینجیسی، دئییلیر “عرفان شهودی بیر دویغودور”. گومانیمجا تنقیدده “شهودی بیلیک [معرفت]” یازیلمالی ایدی (فلسفه کیمی استدلالی، حدیث کیمی اکتسابی بیلییه قارشی اولاراق). هابئله صوفیزم یالنیز اؤز یاراشیغینا گوونن بیر آنلاییش دئییل. دوغرودور صنعتله عرفانین اورتاق نؤقطهلری وار. هر ایکیسی اؤزهرک [درونماندگار] بیر ائورن یاراتماغا چالیشیر. صنعت اؤز باغیمسیز بؤلگهسینی بو دونیادا یاراتماق ایستهییر، عرفان ایسه باشقا میثالی بیر دونیادا. قارغی ازلی قارلیغی آختاریر. آنجاق صوفیزمده بئله بیر تهلوکه وار: یاشامی مؤوهوم ضرورته قوربان وئرمک ایمکانی. هلهلیک بونونلا ایشیمیز یوخدور. سؤز اخلاقین باشلیجا قاورامی اولان “عدالت”دهدیر.
“عدالت” دموکراتیانین اکیز تاییدیر، هر ایکیسی ده اؤزگورلوکدن قیدالانمالیدیر. تنقید اولونان کیتابین اوچونجو باسقیسیندا دئمیشم: بير يئره توپلانميش ثروتين مرکزيني سوسياليزم داغيتدي، دئموکراتيا ايسه اوستاوسته قالانميش قودرتين مرکزيني. بونجا اؤنملی بیر تئرمین بو خیردا جوملهیه سیغیشماز: “عدالت آنلاییشی ایدئولوگییادیر.” عدالت اینسانی اینسان ائدن اوچ کاتئقوریادان بیریدیر. باشقا ایکیسی ایسه حقیقت و گؤزهللیکدیر. بو بؤلگونو کانتا بورجلویوق. کانت، حقيقت آختاريشيني بيليمه تاپشيردي، عدالتي اخلاقا، گؤزهللييي ده اينجهصنعته. بو بؤلگونون بعضی گؤزلهنیلمز سونوجلاری بوردا سؤز قونوسو دئییل، سوز عدالتین قونوموندان گئدیر.
3.
عؤهدهلیک
تنقیدین بیر يئرینده دئییلیر:
«دوغرودور لیریکا، شعرین اَن دولغون و یوموشاق اولان باشلیجا اؤزللیییدیر آنجاق ریاکار و قورغوچولوقلا (حیله) مشغول اولان سیاسی شعرین قارشیسیندا، سئوگی و محبتله یاناشماق خیریستیانلیغین «بیر اوزونه شیلله وورسالار او بیری اوزونو ده چئویر» اؤیودچولویونه بنزهییر. ایواز طاها سیاسی شعری رد ائتمکله یاناشی سوروملولوغو دا رد ائدیر. بو دا سوروملولوغون دؤزومجول و یاخود دؤیوشکن و مبارزه داشییجی یانلیش آنلامیندان ایرهلی گلیر».
بو آبزاسين بيرينجي جوملهسينده “ليريكانين يوموشاق اؤزهلليك اولماسي” كيمي غريبه سؤزبيرلشمهسيندن (ليريكا صفت دئييل، اسمدير) و “سياسي شعرين قارشيسيندا سئوگي محبتله ياناشماق” كيمي گراماتيك سهوه گؤز يومساق دا يئنه ده پروبلئم اورتادان قالخمير.
سون جوملهدن باش آچمیرام. لیریکا سؤزوجویو ایستئثنا اولماقلا بیرینجی جوملهنین ایسه منیم کیتابیما دخلی یوخدور. چونکی کیتاب سئوگینین چوروک آنلامینا توخونماقدان چیکینر. لیریکایا گلدیکده من تئوردور آدورنونون ماراقلی فکیرینی آچیقلامیشام. آدرونو لیریکادا بیر یاندان مالارمانین اؤزلهدییی آرین شعره یاخینلاشمانی گؤرور، او بیری یاندان ایسه ایجتیماعی بیر اعتراضی سئزیر. من بو مسئلهیه هلهلیک گئنیش توخونمورام، چونکی “آنجاق شعر” آدینی داشیان نؤوبتی اثریمده اونا گئینش یئر وئرمیشم.
عؤهدهلیییه گلدیکده ایواز طاها شعرده هانسي عؤهدهلییه قارشی چیخیر؟ من بونو دئییرم: عؤهدهلیک شعرین قاباغینا آماج کیمی قویولمامالیدیر، شاعیرین ایچیندن گلمهلیدیر. کانتین سؤیلهدییی “آماجسیز آماجلیلیق” بودور. منجه سايين تنقيدچي بو فرقی اونوتدوغو اوچون یازیلاریندا اساسن شعرین ائستئتیک قورولوشو و یا بیچیمی ایله ایشی اولمور، عؤهدهلیییه قوللوق ائتسین دئیه ایچیملری [مضمونلاری][1] اخلاق بوجاغیندان دهیرلندیرمهیه باشلاییر. یازیلاریندا شعرین داها چوخ ایچیمدن عیبارت اولدوغونو گؤرور. دایم تنقید آلانیندا اخلاق بیلگینلرینین اوغراشمالی اولدوغو سؤزلرله دانیشیر: صمیمیت، صداقت، ریاکارلیق، جسارت.
اخلاقین آدی چکیلمیشکن منیم ده بیر اخلاقی اؤیود وئرمهیه حاققیم چاتسایدی سایین قلمداشلاردان بونو ریجا ائدهردیم: گؤزهللیک فلسفی ساحهسینه گیریشدیکده «صمیمیت، صداقت، ریاکارلیق، جسارت» کیمی سؤزلره قیرمیزی قلم چکیلمهلیدیر. چونکی ظاهیرده گؤروندویونون ترسینه اولاراق، گؤزهللیک آلانیندا اخلاقی دهیرلندیرمهلر گوج قورلوشولارینین الینده سوء ایستیفاده آراجی اولاراق اینسانا قارشی ایشلهییر. اينجهصنعتي (و سون مقامدا اينساني) تانري، دين، اولوس و حؤکومت کیمی عُلوی خیره قوربان وئریر.
اخلاق باخیمیندان سعدينین «دروغ مصلحتآمیز به از راست فتنهانگیز» عبارهسینی ماکیاوئلیزمین آنایاساسی کیمی گؤرمک اولار، آنجاق ائستئتیک آلاندا گؤزهللیک مسئلهسی اخلاقدان ایرهلیده دایانیر.
4.
سس یوخسا آنلام
تنقیدده “آنلام”لا “سس” عینی فرض ائدیلهرک باشقا بیر یانلیشا یول وئریلیر: “نئچهآنلاملیلیق”لا “نئچهسسلیلیک” دییشیک سالینیر. سونرا بئلهجه دییشیک سالینمانین اوستونه سهولر قالانیر. تنقيد ده بئله بير جمله وار: «من… نئچهسسلیلیک مسئلهسینی ایواز طاهانین یاناشدیغی دیلچیلیک باخیمندان یوخ، ائسئتیک و صنعتکارلیق بوجاغیندان آچیقلاماق ایستردیم». مسئله بوراسیندادیر کی، نه من مسئلهنی يالنيز دیلچیلیک باخیميندان آنالیز ائتمیشم، نه ده سایین تنقیدچینین آچیقلاماسی ائستئتیک ماهیت داشیییر. ائستئتیکا دویوسال [حسی] آلغینین بیلیمیدیرسه بو جوملهنین قونومو نهدیر: «تک سسلی شعرلرده هر بیر سوز اؤز آنلامیندا ایشلهنیر، حالبوکی نئچه سسلی شعرلرده سؤزجوکلر چئشیدلی آنلام داشیدیغینا گؤره شعری دیرلندیریر». جومله باشقا یؤندن ده یانلیشدیر. بئله کی، “نئچهسسلی” سؤزونون دقیق آنلامینا دیققت یئتیریلمهدن سونراکی سطیرلر ایستهنیلمز بیر مفکورهیه کؤکلهنیب گئدیر.
نئچه سسلیلیلیک (پولی فونیکلیک) سؤزونو من او کیتابدا نئچه آنلاملیلیق معناسیندا ایشلتمهمیشم، بؤیوک باختین’دن ایلهام آلاراق متنده هر آغیزدان باشقا بیر سس چیخماسینی وورغولامیشام؛ هر هانسی “من”ین اؤزگو سسی وار. سؤز بوندادیر کی، شعرده گئنللیکله بیرجه “من”ین سسلندییی اوچون نئچهسسلیلیک اولمور، تکیل اؤزنه [فاعیل] دانیشیر. بو، شعرین چئشیدلی آنلامینین اولماماسی معناسیندا دئییل. (گونلرین بیرگونو دییشمز کیملیکلر داغیلیرسا بلکه بیر اؤزنهنین اؤزو ده نئچه سسله دانیشا بیلدی). بو اولای شعره رغمن روماندا یئترینجه باش وئره بیلیر. دوستایئوسکینین سسی اثرلریندهکی قهرمانلارین سسیندن اوجا دئییل، اونلارین بیریدیر. راسکولنیکوف بیر سسله دانیشیر، داستایئوسکی ایسه باشقا سسله. بونون اوچون باخیتن’ـه گؤره رومان آچیق توپلومون ژانریدیر، شعر ایسه قاپالی. جمیل مئریج ده بونو باشقا فاکتلارلا اوْنایلاییر.
5.
پولیس و پولیتیکا
«شعرین قالارغیلیغی، یالنیز اؤز گوجونه اینانماقلا یوزولور.»
گؤرهسن بو جومله نه دئمک ایستهییر؟ شعرین خیرینه شعار وئریر، یوخسا باشقا بیر آنلامی داشیییر. من چالیشیرام مومکون بیر آنلامی اوندان چیخاریم: شعر دیش عالمه ارجاع ائتمیر. منیم بو قاوراییشیم البته سایین تنقیدچینین جوشقونلوقلا ایشاره ائتدییی عؤهدهلییین معین آنلامی ایله اویوشمور. چونکی تنقیدده گؤز اؤنونه آلینیمش عؤهدهلیکدن مقصد شعرین هانسیسا عُلوی خیرین قوللوغوندا دایانماسیدیر. بو ایسه شعرین اؤزدؤنوشوم [خودارجاع] ماهیتی ایله ضددیر. بس سایین قلمداش نه دئمک ایسهییر؟
آدی چکلین جوملهدن اؤنجه و سونرا گلن جوملهلر داها پروبلئماتیکدیر:
«واختیلا… سیاسال شعری توپلومساللیقدان اوزاق، شعارچی و تاريخسل رئپورتاژ کیمی آچیقلامیشدیم. سیاسال شعری گئرچکلییی قوندارمالاشدیریر دئیه آلدادیجی و گئريچي شعر کیمی سونموشدوم… شعرین قالارغیلیغی، یالنیز اؤز گوجونه اینانماقلا یوزولور، آنجاق سیاستین اؤتهری ماهیت داشیدیغینا گؤره، اونون قالارغیلیغینا اینانماق اولماز. او یالنیز یاراتدیغی آجیلاریلا قالارغی اولور.»
بوردا هانسی آرگومئنته سؤیکهنهرک “سیاستین اؤتهری ماهیت داشیدیغی”ندان دانیشیلیر؟ اساسن “اؤتهری ماهیت” نه دئمکدیر؟ بس سیاست اولمایان یئرده “اولای” هانسی چاتدا باش وئره بیلر؟ سیاست اولمایان یئرده مؤوجود دورومو نئجه دییشمک اولار؟ وارلیغین اولوملو اینتیظامینین (باشقا سؤزله مؤوجود دورومون) اؤیرهنیلمهسی بیلیمین گؤرهویدیرسه، “اولای” یاراتما وظیفهسی سیاستین اوزهرینه دوشمورمو؟ ارسطودان توتموش لویی آلتوسئرهدک، ژاک رانسیئردن توتموش جورجو آگامبئنهدک، پولیسله پولیتیکانی بیربیریندن آییریرلار. اونلار سیاستچیدن دانیشارکن همیشه سیاستین حقیقی آنلامینی دیللرینین آلتیندا ساخلاییرلار. سایین تنقیدچی ایسه ساده بیر گومانلا سیاستی ییخیب سورویور.
منجه سیاستچیلرین تؤرهتدییی فاجیعهلر بیزی سیاستین گئرچک آنلامیندان یاییندیرمامالیدیر. چونکی قوزئیده گؤرمکده اولدوغوموز “سیاستسیزلیک” اولغوسو، توپلومو أیلنجه باتاقلیغینا سوروکلهیه بیلر. ایشیق اوزو گؤرهجک بیر اثریمده دئمیشم: سياست اساسن تکذیبچیدیر. محض بو اؤزهللیییندن دولایی صنعتله ده عینی جبههده دایانیر. سیاستی گوج قورولوشلاري (پوليس) ایله قارشی قارشییا قویمالیییق. پولیتیکانی پولیسدن آییرمالیییق. پولیس کيمليکلري نظاملي بيچيمده پايلايير؛ توپلومون هر بير آيرينتيسينين، هر بير اويهسينين يئريني دقيق معينلشديرير. سياست بو سيستمي داغيتما گيريشيميدير[2]. ياراديجيليق، يالنيز بو داغيديجيليقدادير کي، سياستله الـاله وئرير.
پوليس اينديکي دورومون گودوکچوسودور؛ دوزگون سياست ايسه اينديکي دورومو سورغويا چکمک. بونلاري بيربيريندن آييران سينير، تيترک و سيويق اولسا دا آنلامليدير. سياستين پوليس يؤنو اجتماعي گئديشلري اداره ائديب، جيلوولايير. بیرئیلری [فردلري] بللی چرچیوهلرده صينيفلنديرير، باشقا سؤزله اونلاري گؤرونرده ساخلايير. پولیس بوتون اولايلارا اینتیظام باغيشلايير، هرنهيي قانون چرچيوهسينه سيخناشديرير، آيريملارا [ایستئثنالارا، موخالیف دوشونجهلره] ياغي، يابانجي گؤزله باخير، اونلاري ديشلايير؛ ايستبليشمئتي establishment خائوسا تام حاکيم قيلماق. بوتون بونلارا قارشي چيخماق ايسه دوزگون سياستين ايشيدير. بو ايسه يالنيز سياستدن گؤزهللييه کچمکله گئرچکلشير. ژاک رانسيئره گؤره، سياستدن گؤزهللييه کئچمک سياسالين ذاتيندادير.
______________________
[1] یئنی اثریمده “ایچیم” تئرمینینی مضمونون content قارشیلیغی کیمی ایشلتمیشم. بو، فورما آنلامینی داشییان “بیچیم” سؤزو ایله ده سسلهشیر.
[2] ژاک رانسیئر’ین ایرهلی سوردویو بو ماراقلی بؤلگونو جورجو آگامبئن کیمی باشقا فیلوسوفلار دا تکرار ائدیرلر.


text:
دونیادا یئنی نوع کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی ایکی میلیونو کئچیب
دونیادا یئنی نوع کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی آرتماقدا داوام ائدیر.
دونیادا یئنی نوع کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 2 میلیون 167 مین 500-و ، انفکسیونا یولوخانلارین سایی 100 میلیون 853 مینی، ویروسدان معالیجه اولوناراق ساغالانلارین سایی دا 72 میلیون 891 مینی کئچیب.
اینگیلتره-ده ویروس سببیله سون 24 ساعات عرضینده مین 631 اینسان حیاتینی ایتیریب، 20 مین 89 یئنی یولوخما فاکتی قئیده آلینیب. اؤلکهده اؤلنلرین سایی 100 مین 162، یولوخمالارینن سایی ایسه 3 میلیون 689 مین 746 اولوب. اینگیلتره "کووید-19" سببیله آوروپادا ان چوخ اؤلوم حاللارینین قئیده آلیندیغی اؤلکه اولاراق قالماغا داوام ائدیر.
فرانسا-دا سون 24 ساعات عرضینده 22 مین 086 یئنی یولوخما و 612 اؤلوم فاکتی قئیده آلینیب.
اؤلکهده خستهخانالارداکی کوروناویروس خستهلرینین سایی 27 مین 5-ا چاتیب. ای سی یو شعبهلرینده آغیر وضعیتده اولان 3 مین 071 کوروناویروس خستهسی وار.
پاندمی باشلایاندان بری فرانسادا بو ویروسدان اؤلنلرین عمومی سایی 74 مین 106 نفردیر.
افریقا قاره سینده یئنی نوع کوروناویروسون ان چوخ یاییلدیغی گونئی افریقا جمهوریتینده سون 24 ساعات عرضینده داها 680 نفرین اؤلمهسیله اینسان ایتکیسی 41 مین 797-ا یوکسلیب. اؤلکهده بیر میلیون 423 مین 578 یولوخما فاکتی قئیده آلینیب.
اپیدمی سببیله 3 مین 96 اؤلوم و 254 مین 822 یولوخما حادثهسینین اولدوغو گورجوستان-دا خاریجی ایشلر ناظیری یئنی نوع کوروناویروس تستینین مثبت چیخدیغینی آچیقلاییب.
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده "کووید-19" تدبیرلری چرچیوهسینده بو گوندن اعتباراً لفکوشادا بیر هفته و گیرنه-ده ایکی هفته تامامیله باغلاناجاق. هر ایکی شهرده ده داواخانالار، یاناجاق دولدورما منطقهلری، چؤرک بیشیرمه یئرلری، قصاب لار و مارکتلر و آنلاین تداروکچولری کیمی تمل احتیاجلارا خیدمت گؤسترن موسسهلر قاداغادان آزاد ائدیلهجکدیر. 2 هفته عرضینده دؤولت و اؤزل مکتبلرده، بوتون ایلک مکتب و اورتا مکتبلرده اوز-اوزه تعلیملر دایاندیریلاجاق و آنلاین تحصیله باشلاناجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
بلینکن: چیندهکی اعتراضلاری دستکلهییریک
"ایستر چینده، ایستر ایراندا، ایسترسه ده دونیانین هر هانسی بیر یئرینده اینسان حاقلارینی، دینج اعتراض حاقلارینی، ایفاده حاقلارینی هر یئرده مدافعه ائدیریک"
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر


text:
آددی : نیظامی گنجوی
قویلانان یئر(دفن اولان یئر ) : گنجه
لقبی : حکیم نیظامی
یاشاییش دوره سی : سلجوقی لر زامانی
یاشاییش یئری : گنجه
حکیم نیظامی گنجوی یاشاییش زامانیندا اوچ دنه آرواد آلیب کی بیرینجیسینین آددی آفاق دیر
بیر دنه اوغول اونان یادگار قالمیشدیر کی آددی محمد دی
نیظامی گنجوی
منیم ای نازلی دلداریم، منیم ای دردیمه درمان
منیم ای دولتیم، واریم، باغیشلا، گئچ گناهیمدان
سالاندا سن منی بنده، یاخینلیق اولماسا سنده
اگر قانیمی توکسنده، یولومدان دونمرم بیر آن
شیریندیر لبلرین دلبر، او گول رخسارینی گوستر
یازیق کونلوم سنی ایستر، منی الدن سالیر هجران
جمالین پرده یه سالما، بو عاشیقدن اوزاق قالم
اگوزومدن انتقام آلما، منی قویما بئله حیران
بدخشان لعلی سنسن یار، اوزون یاقوت کیمی پارلار
سنون حسنونده دیر گلزار، جمالیندیر نگارستان
منیم چین لیلی، عمر انسان، و یا بلقیس و صنعانسان
یادا بیر ماه کنعانسان، سنه اولسون جانیم قوربان
منی سن مجنون ائتمیش سن، حیاتدا محزون ائتمیش سن
اوزونه مفتون ائتمیش سن، ائدیبسن قلبیمی بریان
دئییردیم من سنین یارین؟ کی اولدوم ایندی بیمارین
سنین نورانی رخسارین، منی یاندیردی، ای جانان
نظامی اولدو بیچاره، ائدیب هجرانین آواره
تاپیلمیر دردینه چاره، اولوب جاری گوزوندن قان
نظامی


text:
جاناتان اورتاویسکیا
جاناتان اورتاویسکیا (اینگیلیسجه: Jonathan Urretaviscaya) (دوْغوم:۱۹ مارس ۱۹۹۰ (۳۲ یاش) مونتهویدئو) بیر فوتبالیست. مونتری فوتبال کولوبو و اوروقوئه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "2018 FIFA World Cup: List of players" (PDF). FIFA. 18 June 2018. p. 32. Archived from the original (PDF) on 2018-08-12. Retrieved 2019-02-17.
قارداش پروژهلرده جاناتان اورتاویسکیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- پنیارول کولوبونون اویونچولاری
- بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
- ویتوریا قیمارش کولوبونون اویونچولاری
- پاسوس ده فریرا کولوبونون اویونچولاری
- دپورتیوو لاکرونیا کولوبونون اویونچولاری
- پاچوکا کولوبونون اویونچولاری
- مونتری کولوبونون اویونچولاری
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار


text:
گیلنار(جینس)
گیلَنار یا آلبالی لاتینجه: Cerasus
یابانی گیلَنار[دَییشدیر]
گیلَنار یاریمجینسینه عایید ۱۴۰ نؤع وار. نؤع مۆختلیف لیکلریندن ان چوخ یاییلانی آشاغیداکیلاردیر:
- مرمریک گیلنار؛
- ماهالب گیلنارسی؛
- چؤل گیلنارسی.
گومان ائدیرلر کی، عادی مدنی گیلَنار یابانی گیلاس ایله چؤل گیلنارلارینین طبیعی هیبریدیدیر. آذربایجاندا مرمریک و چؤل گیلَناری بیتَن ساحهلر چوخدور.
یابانی گیلَناری آوریل-مایدا چیچکلییر. آغ رنگلی چیچکلری ۲-۴ عدد بیر یئرده اوزون ساپلاق اۆزرینده عمله گلیر. مئیوهلری ایولون آخیری و آوقوستدا یئتیشیر. مئیوهسی مدنی سورتلارا نیسبتاً خیردا اولوب (۸-۱۰ مم دیامئترلی)، قیرمیزی، توند قیرمیزی و یا قارا-بنؤوشییدیر. تورش و یا تورشا-شیریندیر. بعضاً دادی آجی اولور، هر ۳-۴ ایلدهن-بیر بول محصول وئریر. ترکیبینده ۱۲% شکر (ساده شکرلر)، ۲%-ا قدر اورقانیک تورشو (آلما و لیمو)، کاروتین، سی، ب۱ ویتامینلری، فول تورشوسو (بج)، آشیلاییجی و پکتینلی مادهلر واردیر. مئیوهلری کومپوت، کیسئل، شیره، شربت، شراب، مورببه و ایسپیرتسیز ایچکیلر ایستهصالیندا ایشلدیلیر. گیلنارنین یارپاقلاری تروزلری دۇزا و سیرکهیه قویدوقدا ایستیفاده ائدیلیر. چییردیی و لپهسی اتریات صنایعسینده، بعضی سابونلارین اتیرلندیریلمهسینده تطبیق اولونور.
افسانهسی[دَییشدیر]
یارپاقلاری چیخمامیشدان اوّل گوللری چیخان آغاج کیمی، ویشنه اونو سیموولیزه ائدیر کی، اینسان بو دونیایا چیلپاق گلیر و چیلپاق دا اونو تورپاغا وئریرلر. چینلیلرده ویشنه یاز چیچکلهنمهسینی، اومید، گنجلیک، جسارت، همچینین قادین گؤزللیینی و طبیعتده قادین باشلانغیجینی سیموولیزه ائدیر. ژاپونلاردا چیچکلهنمه، زنگینلیگی بیلددیریر، ویشنه گولو ایسه ژاپوننین ائمبلئمیدیر. بو مئیوهنین ترکیب ایله باغلی اولماسی گومان ائدیلهن سامورایلارین ائمبلئمی قانلی-قیرمیزی دری و یومشاق ات آلتیندابرک سۆموکدن عبارتدیر. دؤیوشدن سونرا، یارالی سامورایلارا ویشنه شیرهسی وئریردیلر، بو دا گۆجو قایتاریر و ایتیریلمیش ائنئرژینی برپا ائدیر.
فایداسی[دَییشدیر]
گیلَنارین خالق طبابتینده ایستیفادهسی چوخ گئنیش و چوخ نؤع لودور. گیلنار شیرهسی ایشتاهی و هضمی یاخشیلاشدیریر، سوسلوغو یاتیزدیریر، بلغم گتیرن، آنتیسپتیک و یونگول زیفلدیجی خصوصیتلره مالیکدیر، همچینین دیرلی دیئتیک محصولدور. سود ایله گیلنار شیرهسی آرتریت، همچینین یاخشی قانکهسهن و سیدیک قووان واسطه کیمی توصیه اولونور.
موالیجوی مقصدله گیلنارنین مئیوهلریندن آلینمیش عصارهدان، یارپاقلاریندان و مئیوه ساپلاغیندان ایستیفاده ائدیلیر. یارپاقلاریندان آلینمیش سولو تینکتورا ساریلیغا قارشی، مئیوه ساپلاغیندان آلینمیش سولو عصاره ایسهالا قارشی تطبیق اولونور.
گیلنارنین اتلیی و شیرهسی آنتیسپتیک تأثیره مالیکدیر. خالق طبابتینده گیلنارنین سودله بیرلیکده سوستاولارین ایلتیهابی زامانی قبول ائدیرلر. همچینین نفس یوللارینین ایلتیهابیندا بلغمگتیریجی کیمی تطبیق ائدیلیر. گیلنار هم ده بالوئرهن بیتکیدیر. ۱ هکتار گیلنار ساحهسیندن آریلار ۱۵-۵۳ کق بال حاصیل ائده بیلیرلر.
تۆره لری[دَییشدیر]
آذربایجانین درمان بیتکیلری[دَییشدیر]
دینده[دَییشدیر]
"قوران"دا گیلنار حاقیندا بئله بیر ایفاده وار:
"اما اونلار (بیزدن) اوز چئویریب اوزاقلاشدیلار و بونا گؤره آنبارلارینی ییخیب کئچهن، صاحب اولدوقلاری (سون درجه محصولدار) ایکی باغچانی یالنیز آجی-تیکانلی کول و بیر نئچه دنه گیلنار آغاجیندان عبارت (ویرانه) بیر باغچایا چئویرهن بیر سئل گؤندردیک."[۱]
— Səba surəsi, ۱۶
پ.س. اصلینده بو قوران سورهسینده آدی کئچهن بیتکی گیلنار یوخ، سیدر آغاجیدیر.
سبا سورهسی، ۱۶-جی آیه - اما اونلار اوز دؤندردیلر، بیز ده اۆستلرینه گۆجلو سئل گؤندردیک. اونلارین ایکی باغچاسینی آجی مئیوهلی، یولغونلو و (ایچینده) بیر آز سیدر آغاجی اولان ایکی باغلا عوض ائتدیک.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قوراندا آدی چکیلهن بیتکیلر[دائمی اولو باغلانتیلی] (لاتین تورک دیلینده)


text:
کارتل
کارتل — عئینی ساحهده چالیشان شیرکتلرین مالی-حۆقۇقی باغیمسیزلیقلارینی قوْرویاراق بازاری بؤلوشوب اله گئچیرمهلری اۆچون البیر اوْلمالاریدیر. کارتل بازاردا اینحیصار یاراداراق ریقابته ضرر وئریر. کارتل شکلینده آنلاشانلار٬ گۆج بیرلیگی ایله باشقا رقیبلرین مئیدانا گیرمهسینه قارشی چالیشارلار. بۇ مسألهلره گؤره بعضی اؤلکهلر کارتللری قاداغان ائدن قانونلار قۇرموشلار.
اۇلوسلارآراسی کارتللرین یارانماسینا دؤولتلر چوْخ مانع اوْلا بیلمهییرلر. بئله کارتللر بازارا گؤندردیکلری جینسلری آنلاشیب آزالداراق منفعتلرینی چوْخالتماغا چالیشیرلار. ان آدلیم اۇلوسلارآراسی کارتللردن «اوپک»دیر.