text:
ویکیپدیا:سیاستلرله تاپشیریقلار
ویکیپدیا سیاستلر ایله تاپشیریقلاری ویکیپدیا جامیعهسی طرفیندن ایختیلافلار حلّی، اۆصۇللاندیرماق و آچیق و گئچرلی بیر بیلیکلیگه چاتماق اۆچون قۇرولوبدور. بۆتون سیاستلری اوْخوماغا گرک یوْخدور آنجاق بئش کؤک داشی سیاستلرین قیساسی اوْلاراق اوْخوماغی اۇنوتمایین.
اصلی سیاستلردَییشدیر
دییشدیرمهدن قاباق بۆتون سیاستلری اوْخوماغا گرک یوْخدور، آنجاق بۇ اهمیتلی سیاستلری ویکیپدیا کؤکو اوْلاراق، اوْخوماغی تاپشیریریق:
- ویکیپدیا ایجماع اۆستونده چالیشیر. ایجماع ویکینین ذاتیندادیر. (ویکیپدیا:ایجماعا باخین)
- ویکیپدیا بیر بیلیکلیکدیر. بۇ هدف ایله اۇیغون اوْلمایان یازیلار ویکیپدیادا اوْلمامالیدیر.
- بۆتون چالیشانلارا حؤرمت گؤسترین. ویکیپدیا ایشلدنلرینین فرقلی کۆلتورلر و باخیشلاری اوْلا بیلر، اوْنلارا حؤرمت گؤسترین. جمعی بیر ایشین باجاری سیرّی قارشیلیقلی حؤرمتدیر.
- کوْپیرایتی قوْرویون. ویکیپدیا بیر آچیق بیلیکلیک اولدوغو اۆچون، ایچیندهکیلر کرییتیو کامانز لیسانسی آلتیندا یاییلیر، کوْپیرایتی پوْزان یازیلاری بۇرا گیردیرمک، ویکیپدیایا چوْخلو چتینلیکلر یارادا بیلر.
- طرفسیز اوْلون. مقالهلر طرفسیزلیک ایله یازیلمالیدیر و بۆتون باخیشلار مقالهده گلمهلیدیر.
- مؤعتبر اوْلون. ویکیپدیا مقالهلری ویکیپدیا:یوْخلانیلابیلرلیک اوْلمالیدیر و بۇ قایناقلارا ایستاندارد اوْلاراق ایرجاع وئریلمهلیدیر.
بیرده باخدَییشدیر
ویکیپدیا قانونلاری ایله داها چوْخ تانیش اوْلماق اۆچون، بۇ صفحهلری اوْخوماغی تاپشیریریق.
- ویکیپدیا بئش کؤک داشی، دییشدیرمهلرینیزی باشلاماق اۆچون اوْنلاری بیلمک گرکدیر.
- ویکیپدیا:سیاستلر لیستی ، بۆتون ویکیپدیا قانونلاری ایله تانیش اوْلماق اۆچون.
ویکیپدیا قانونلاری ایکی یئره بؤلونور:
ویکیپدیا سیاستلری، بۆتون ویکیپدیالاردا عۆمۇمی توافوق ایله تعریف اوْلونوبدور و بۆتون ایشلدنلر اوْنلاردان ایطاعت ائتمهلیدیر.
ویکیپدیا تاپشیریقلاری، اوْنلاری رعایت ائتمک ایشلدنلره اوْلدوقجا تاپشیریلیر.
سیاستلرین یارادیلیشیدَییشدیر
سیاستلر چوْخلو ویکیپدیالارین بنزر وضعیتی اۆچون، اینگیلیسجه ویکیپدیادان آلینیبدیر، آنجاق اۇیغون اوْلمایان یئرلرینی ایجماع ایله دییشدیرمک اوْلار.
سیاستلر دییشدیرمهسی قایناغی بۇ یوْللاردان اوْلا بیلر:
- عملی و دانیشیقسیز اوْلاراق چوخلو ایشلدن طرفیندن قبول و عمل اوْلونان بیر یوْل یؤندم.
- بیر قاباقکی قانونو دییشدیرمک اۆچون قۇرولان سس وئرمهده ایجماعا چاتماق.
- جیمی ویلز، هیئت امنا یا دا گنیشلندیرنلر طرفیندن سیاست دییشدیرمه تصمیملری. بۇ سیاستلر چوْخلو کوْپیرایت، حۆقۇقی مؤوضوعلارلا ویکیپدیا سرورلرینه باغلی مؤوضوعلاردا اوْلور.
سیاستلر، یؤنرگهلر، اینشالار و غئیره فرقلریدَییشدیر
بۇ صفحهلرین هامیسی ویکیپدیا: آد فضاسی ایله باشلانیر.
- تاپشیریقلار: بۇ صفحهلرین ایچیندهکیلر: (۱) ایجراییدیر (بیر ایشین گؤرولوب یا دا گؤرولمهمهسی تاپشیریلیر) (۲) ایجماع ایله قوْیولوبدور. بیر یؤنرگه برک و دییشیلمز قایدا دئییل، اۇیغون اوْلمایان یئرده اوْنلاردان وازگئچیب یا دا ایجماع ایله دییشدیرمک اوْلار.
- یؤندملیک یازیلیش و آدلاندیرما مؤوضوعلاری ایله باغلی یؤنرگهلردیر.
- سیاستلر: یؤنرگهلر کیمی ایجماع ایله اوْنلاری دییشدیرمک اوْلار، آنجاق اوْنلارین ترسینه رسمی، و آز ایستیثنالیدیر.
- پروسهلر: ویکیپدیادا فرقلی ایشلرین گؤرولمهسینین یوْل-یؤندمینی آچیقلاییر. اؤرنک اوْلاراق سیلمه سیاستی ، مقاله سیلمهنین پروسهسینی آچیقلاییر.
- کؤمکلر: ایشلدنلره ویکیپدیادا چالیشماغی اؤیردن صفحهلردیر. کؤمکلر بیر ایشی نئجه گؤرمگی، یؤنرگهلر ایسه بیر ایشی نهدن و هاچان گؤرمگینی آچیقلاییرلار.
سیاستلر نئجه ایشلهییر؟دَییشدیر
سیز بیر ویکیپدیا دییشدیریجیسیسینیز! ویکیپدیانین باشچی و یییهسی یوْخدور و دییشدیرنلر آراسیندا سیرالاما ایله اۆستونلوک یوْخدور. بۇنا گؤره، ویکیپدیا دییشدیرنلری مقاله دییشدیرمهسی و دانیشیقلارا قاتیلماق کیمی یوْللارلا ویکیپدیا سیاستلرینین ایجراسینی تأمین ائدیرلر. آنجاق مدیاویکی یازیلیم و واندالیزم کیمی سیاستلره باغلی مؤوضوعلار حساس و اهمیتلی اوْلدوقلاری اۆچون، تکجه ایدارهچیلر طرفیندن گؤرولور.


c: text/html

text:
گؤزلرینی کیپریک چالمادان ائوینین هر طرفینده گزدیریب دفعهلرله قیریق-قیریق اولموش لاکلارینا باخدی. تیترک گیلهلری اوپئندهکی قایچینین اوزهرینده بیر نئچه آن سانجیلیب قالدی. قاشلاری یوخارییا دوغرو چکیلیب قالمیشدی، اوزونون ساغ طرفینده ایزی قالمیش چاپیغین رنگی آتمیشدی. قادین سکوت ایچینده، هئچ نه آنلامادان، هئچ نه دۆشونمهدن کئیییب قالمیشدی.
هر بیرینی قاتی بیر هوسله آلیب بیر قوتویا ییغیب یاتاغین آلتیندا گیزلتدییی لاکلاری ائوینی باشدان-باشا بویامیشدی. آنلاشیلماز، بیلینمز حاللار کئچیریردی …
دینیب دانیشماغا، ترپنمهیه بئله هئیی قالمامیشدی.
قادین اؤزونو حقارته اوغرامیش سایاراق اولدوغو دورومدان قاچیب قورتارماق ایستهییردی.
قارانلیق یاواش-یاواش پنجرهنین شوشهلرینی قاپاییر. ائشیک ایستی و قارانلیقایدی. سرین یئل هلهلیک مورگولهییردی.
چیراغی سؤندورور. اوخو لامپاسینی یاندیریر. ایش اوتاغینین دیر(dır) قالمیش قاپیسیندان اوزونون ساغ طرفینه گوجسوز ایشیق چیلهنیر. اؤنونده ماسانین اوستونه قویولموش استکانا باخیر؛ چایدان قالخان بوغ اؤنونده رقص ائدیردی. بوغون رقصینی گؤرسهایدی یقین گؤزلرینی قاپاردی.
جانینا قیزیشما دوشور، الینین دالی ایله آلنینداکی تری سیلیر. گؤزلرینی اوندان آلیب آیاغا قالخیر؛ کولری یاندیریب یئنه قاییدیب یئرینده اوتورور. گؤزو اوز به اوزوندهکی پنجرهیه ساتاشیر. اللرینی اوتوراجاغا دیرهییب بیرآز آیاغا قالخیر. ائله اوزاقدان اوزاغا یاری اییلمیش دورومدا گوزگویه چئوریلمیش شوشهده اؤزونه باخیر. ایچینی آستاجا چکیب لئچهیینین اوجو ایله گؤزلرینین کونجونو سیلیر.
سسی قولاغیندا جینگیلدهییر:
-ایتین قاباغینا آتسایدیلار گؤتورمزدی سنی، منایدیم سنی آلدیم.
بو سؤزو ایلک ائشیتدیی آندا اونون اینانیلماز ایچتنلییی قارشیسیندا اؤفکهسی بیردن-بیره کئچمیشدی؛ ائله بیل کی آنسیزین یئلی آلینمیشدی.
اونون جیددیلیینی قاورامیشدی؛ لاپ ائله اۆزو دؤنموشدو.
دوداغی آلتدا اؤز-اؤزونه « دوز دئییبلر ائله حیرص گلنده ایمان قاچار» دئمیشدی.
بیرآز مات قالدیقدان سونرا هئچ نه دئمهدن آجی-آجی گولومسهمیشدی.
او گوندن سونرا داها اۆزو آچیلمیشدی؛ هر دارتیشدیقلاریندا همن سؤزو قاباغا چکردی؛ سونوندا ایسه «سن نئچهدن بیریسن؟ » سؤزو ایله دالاشماغی بیتیرردی. آشاغیلاماق آماجی ایله دئدیی سؤز ان اینجه آیرینتیلارینا قدر یادداشینا جیزیلیردی. او آنلاردا سس تونونو و اوزونون میمیکلرینی بئله خاطیرلاییردی. چیرکینلییینه رغمن اونونلا ائولندیینی قاخینج ائلهییب اوزونه چیرپارکن باشدان آیاغا نیفرتله سوزوردو قادینین! گون کئچدیکجه آغزی داها دا یاوا آچیلیردی.
اونا سایاق سؤزلری ایله قادینین قلبینی او ائوده گؤمموشدو. او تماما اومیدینی ایتیرمیشدی، داها گؤزو سو ایچمیردی.
هر سؤیوشدوکدن سونرا ایچیندن گلن بیر سسی دینلر کیمی بیر آن سوساردی، سونرا یئرده اوتوروب خالچانین اوزهرینده گؤزلرینی گزدیرردی، دوشونجهلی-دوشونجهلی گؤزونه دهین هر بیر زیبیلی بارماقلاری ایله گؤتوروب اووجونا ییغاردی.
کؤنلونو آلماغا بئله هئچ واخت چالیشمازدی؛ بئله بیر شئیی بئینینین اوجوندان بئله کئچیرتمیردی.
تیترک و آلچاق سسله «آغزیم یاریمادی بی» دئدی.
گؤزلری اؤنجه پیچیلداشیب سونرا گؤینهییب آجیشاردی. یاواش-یاواش دولوب بوشالدیغینی حیس ائدردی. خالچانین اوزهریندهکی ناخیشلاری تار گؤرردی. سوندا گؤزلری ده جان وئرردی.
قادین یالنیز قالینجا اوتاقلارینا کئچدی. گؤزاوجو یاتاقلارینا باخیب اختیارسیز آه چکدی؛ قاپی، پنجره، یاتاق، خالچا دا اونونلا برابر آه چکدیلر.
خاطیرهلر اوزهرینه جوموردو. آجیسی بیرآز آزالسین دئیه گؤزلرینی یوموب بیر-بیرینه سیخدی. حرکتلری اؤزوندن آسیلی دئییلدی.
ایشقافدان یورغان دؤشک گؤتوردو. یئرده یئرینی سالدی. دریندن کؤکس اؤتوروب پنجرهیه یاخینلاشدی؛ اورهیی داریخیردی. بیرآز کوچهنین دالغینلیغینی ایزلهدی. گئجه اولدوقجا ساکیت و دورغون ایدی. ائله بو آندا کوچهده بیرینین فیتی و تنبل-تنبل آتیلان آددیملارینین سسی ائشیدیلدی. اونون آیاقلارینین تاپپیلتیسی بوش و ساکیت کوچهده قیریق و قیسا سس یاراداراق عکس-صدا وئریردی. قیسا ساچلاری ترلی آلنینا یاپیشمیشدی. اوست-باشیندان حیاتدان اوسانمیش بیر آدامین یورغونلوغو تؤکولوردو. اونون یازیق گؤرکمی اورهیینی اودلادی. او، یوخویا دالمیش کوچهنی یاواش آددیملاری ایله دیکسیندیررکن گاه گؤزل و حزینلی سسیله « آند ایچمیشدیک سنینله آیریلمایاق هئچ زامان» ماهنیسینی اوخویوردو؛ گاه دا بوغازینا ال آتیب حیرصلی و بوغونتولو سسله بوتون قادینلاردان نیفرت ائتدییینی قیریق-تؤکوک باغیریردی.
ساکیتجه قاپینی آچیب تراسا کئچدی؛ گوللرینین ضعیف عطری بورنونا دولوب اورهیینی اوخشادی. گوللری باخیمسیزلیقدان یاواش-یاواش سارالیب سولوردو.
کوچهنی آلاقارانلیق گؤسترن چیراغین ایشیغی اوزونه شؤگه سالیب کؤلگهسینی اولدوقجا بؤیوتموشدو.
اسینتی دامهنینین ایچینه دولوشوردو؛ اتهیینی آستاجا قالدیریب یونگولجه هاوادا اوینادیردی.
قاپینین اؤنونده آیاق سسلری گلدی. قادین تیترهدی، قورخموش حالدا ائوین ایچی گؤرونمهسین دئیه قالین پارچادان تیکیلمیش پردهنی سالیب یاتاغین اوستونده اوتوردو.
بیرآزدان یئرینده اوزانیب، نازیک ملفهنی باشینا چکدی. یان طرفه اوزانیب نیسگیللی خیاللاریندا، رؤیالاریندا غرق اولدو.
اللری ایله بدنینی قوجاقلاییب اؤزونه ناغیل دئدی:
« بیر زامانلار چوخ موتلو بیر قیز وارایدی؛ اورهیی محبتله، سئوگیله قاباران؛ حیات دولو، رنگبهرنگ رؤیالار قوران بیر قیز وارایدی.
او قیزی ایتیردیم من …
ایندی بو قادین هر گون قاپ-قارا بیر بوشلوقدا ساللانیر …»
گؤز یاشلاری آغیر-آغیر یاناقلاریندان آشاغی سوزولوب بالینجا هوپوردو.
او، سون زامانلاردا خانیمی ایله قارشیلاشماقدان قاچینماق اوچون ائوده تاپیلمیردی، بونا گؤره ده یان اوتاقدا یاتمیش قیزینی بئله اونوتموشدو. اونون گؤزلری سورکلی آتاسینی گزیردی. ایندی ایسه قیزی هردن بیر اونو گؤررکن دورغون گؤزلری ایله آتاسینا باخیردی. ائوده اولاندا بئله گؤزلری داواملی اونون قاپیسی باغلانمیش ایش اوتاغینا زیللهنیردی. گؤزلرینه باخدیقجا اونون نئجه چیرپیندیغینی و آتاسینین یانینی کسدیریب قوجاغیندا اوتورماق ایستهدیینی سئزیردی.
لیوانی بوزلو سو ایله دولدوروب قرارسیز آددیملارلا قیزینین اوتاغینا کئچیب هر شئیدن خبرسیز میشیل-میشیل اویویان قیزینین باشاوجوندا بیرآز دایاندی. آباژورون چؤهرایی ایشیغی اوزونون ساغ طرفینی ایشیقلاندیرمیشدی.
یئنه پنجرهیه ساری یئریییب چؤهرایی پردهنی ییغدی. ماراقلی گؤزلرینی کوچهده گزدیردی. یالنیزکیشی، ایشیقآغاجینا برک-برک ساریلمیشدی؛ حزین-حزین نهلرسه دئییب ایشیقآغاجی ایله آمانسیزجا اؤپوشوردو. بیردن دایاندی، باشینی بیرآز گئری چکیب ایشیقآغاجینا باخدی؛ قهقهه چکیب گولدو.
قادینین لیوانی توتان الی تیترهدی؛ ایچیندهکی خیردا بوز قیرینتیلاری لیوانین قیراقلارینا چارپاراق ضعیف بیر جینگیلتی سسی چیخدی. اوشاق بیرآز ترپهنیب بؤیرو اوسته یاتدی. پنجرهدن اوزاقلاشیب قیزینین اؤنونده دیز چؤکوب اوتوردو.
کوچهده کی کیشینین سسی اوجالمیشدی. قادینلار حاقدا باغیراراق دئدییی اییرنج سؤیوشلر تراسداکی گوللرینین بئله اوزونو قیزاردیردی. گؤزلرینی یوموب آستا-آستا باشینی بوللادی. بئلینی قیزینین یاتاغینا سؤیکهییب اللری ایله قولاقلارینی قاپادی. قادین قولاقلارینا کیمی پؤرتموشدو…
عئینی حالدا اونون عاجیز و چارهسیز حالینا آجییردی دا.
گؤزلرینی آچدی. گئجه قوشو بانلاییردی …
گؤزوندن هئچ بیر شئی قاچمایان آنا، قیزینین گونو-گوندن سوزولدویونو و دوداغیندان قاچاق دوشن گولوشلرینین فرقینده ایدی.
قادین سسسیز بیر اؤفکه ایله دولو ایدی، اونو بوراخمایان فیکیرلر ایچینی گمیریردی.
آلنینیدا آغری حیس ائلهدی. آغرینین ندنینی بیلمک اوچون الینی قالدیریب آلنیندا گزدیردی؛ یئکه و آغریلی بیر سیزاناق (جوش) قاشقاسیندا جوجرمیشدی. ایکی الینی بیر-بیرینه قوووشدوروب بیرآز بارماقلاری ایله اوینادی.
اؤز-اؤزونه میزیلداندی: گؤزلآغا چوخ گؤزلایدی ووردو یانیننان دا بیر چیچک چیخارتدی.
نئچه دیقهلیک یوخویا دالدیغی قورو یئرده باشینی قالدیریب آچیق پنجرهدن گؤی اوزونو، پارلاق اولدوزلاری سئیر ائتدی. اورالاردا نهلرسه آختاریردی، اورهیی چیرپیناراق داریخیردی …
یاغیشین ایلک دامجیلاری اؤزونو شیشهیه چیرپدی. قادینین گؤز یاشلاری گیله-گیله کوچهیه یاغیردی. تورپاقدان قووزانان سولموش آرزولارین، گؤمولموش نیسگیللرین قوخوسو بورنونا دولوردو.
کیبریت قوتوسونا بنزر ائوینین حالیندا، بویاسی هر یئره سیچرامیش لاکلارینا باخیر. رنگارنگ لاکلارینین بعضیسی چارتلاییب بعضیسی ایسه قیریق-قیریق اولوب بویالاری مئبیله، دؤشهمهیه، فرشه، گوزگویه بئله سیچرامیشدی.
چؤنوب گوزگویه باخیر: بو سئری آغلامییاجام.
گؤزو اوزوندهکی چاپیغا ساتاشدی؛ یقین کی اوزوندهکی ایز قالماسایدی ایندی هر شئیی چوخدان اونوتموشدو. بیر آن قیزارمیش گؤزلرینی یومدو؛ دوداقلارینی سیخدی.
گؤزیاشلارینین بیریکدییینی حیس ائتدی. دردی دئشیلمیشدی؛ اللری ایله ساچینی دارتیب یولدو، قیشقیردی: آغلامییاجام.
اوزونده یئرلهشن جوشلارا باخدی. الینی قالدیریب ساچلارینا توخوندوردو؛ قوپدوغو توکلری ییغیب کنسولون اوزهرینه تؤکدو. قاشینین آلتیندا چیخمیش بیز-بیز توکلره باخدی. الینی اوزادیب ماققاشی گؤتورمک ایستهسه ده بؤیرونده یئرلهشن قایچییا ال آتدی.
ساچلادیغی ساچلارینی توپا-توپا الینه ییغیب ایستهدییی یئردن کسیب ائوه سپهلهدی.
کنسولون اوزهریندهکی عطری گؤتوروب گوزگونو سیندیرارکن قیشقیردی: سن ده مننن دوز دئمیرسن، چاش گؤرسهدیرسن منی.
اییلیب یئره تؤکولموش گوزگو قیرینتیلارینا باخدی.
چارتلامیش و مین تیکهیه بؤلونموش گوزگوده یئنه ده اؤزونه باخیردی؛ چاپیغی بؤیویوب داها دا چوخورلاشمیشدی.
بیری بئینینده پچیلداییردی:
-گؤرورسن؟! سن ائله چاشسان، منلیک بیر شئی یوخدو.
یئنه اللرینی قالدیریب ساچلارینی توپا-توپا توتوب دارتیر، یولور …
قلمی اوپئنین اوستوندن گؤتوروب سویودوجویا ساری یئریدی. بایاقدان ایشقافلاری دیقتله سوزن گؤزلری شکرقابینی بوم-بوش گؤردو؛ بئینیندهکی لیستهیه شکری ده آرتیردی. ائوده نهلرین قورتاردیغینی سویودوجونون اوستونه یاپیشدیردیغی بیر تیکه کاغیذین اوزهرینه تئز-تئز یازدی: شکر، یاغ، دوز، سبزی، …
یومشاق و توکلو بیر ال الینین اوستونو توتدو. اونو سویودوجویا سیخیشدیریب بوتون آغیرلیغینی اوزهرینه سالدی؛ بوغوق و اؤفکهلی بیر سس ایله قورخونج پیچیلتیسینی قولاغینین دیبینده ائشیتدی: دئمهمیشم لاک وورما؟!
دوداقلارینین آراسیندان قیزغینجاسینا چیخان کلمهلر ایله برابر نفسینین پیس قوخوسو دا بورنونا دولوردو. آغ دیشلرینی بیر-بیرینه سیخیب دانیشارکن ساققالینین بیز-بیز توکلری اوزونه باتیب آغزیندان سیچرایان توپورجهیین قولاغینا یاخیلدیغینی حیس ائدیردی. بدنی دم ائلهدی؛ اتی اورپشدی.
دانیشا-دانیشا بارماقلارینی الینین آراسینا آلیب سون گوجو ایله سیخیردی. بارماقلارینین آراسینداکی قلم آز قالیردی سینسین. بئلینی بیرآز اییب قادینینین دوداقلارینا زیللهندی.
-روژ دا ووروبسان؟!!! حتمن گرک شهر جیندالارینا اوخشاداسان اؤزووو؟!!!
قادین الینین آغریسیندان اوزونو تورشودوب اوفولداییردی. سول الینی اوزادیب اونون چیینیندن توتوب سون گوجوایله ایتهلهدی.
حیرصدن قیپ-قیرمیزی اولموش گؤزلرینی قادینین آغریدان یاشارمیش گؤزلرینه دیکدی، قارا ساققالی غریبه بیر حالدا تیترهییردی:
-منیم اۆزومو بئبیله قاشیما. خواهیشا دینج اوتور.
سالونون او باشیندان گله-گله قیشقیرتیسینی ائشیدیر: دایان گؤروم بی، سنننم صادقی! سن گئنه ریمل ووروبسان؟
دایانیر، اورهیی سورعتله چیرپینیر. اللری آیاقلاری بوم-بوز اوْلوب اسمهیه باشلاییر. کورهیینین اورتاسیندان سویوق تر آخیر. الینی اورهیینین باشینا قویوب آللاها یالوارماغا باشلاییر؛ دوداغی آلتدا تئز-تئز میزیلدانیر: بو سئرینی خئیره یوز بیر ده بزنمهرم.
معاونلرینین زهملی سسینی آرخاسیندا ائشیدیر:
-چؤن من طرفه گؤروم هله،- آشاغیلاییجی باخیشلاری ایله باشدان آیاغا قیزی سوزور، باشینی تاسفله بوللاییر.- دوش دالیما گه دفتره.
آیاقلاریندا حیس قالمامیشدی. تیترهیه-تیترهیه دالینجا سورونور آنجاق قاپیدان ایچهری کئچمیر. سالوندا کیریییب باشی آشاغی دایانیر. اینجه اللرینین بارماقلارینی شیققیلدادیر.
-انضباط نومرهوی ۱۲دن وئرهنده آغلین باشووا گلهجک. هارای بو باشدان، بیر ده پوخ پوسور یاخیب گلسن ایخراجسان. تشریف آپاریب ائله اره گئدرسن. اوزون سؤزون قیساسی بورا مدرسهدی قحبهخانا دؤور.
آغزینی دولدوروب دانیشماق ایستهدیکده اوزوندن چکیلمهین نفرتله برابر هر ایکی الینی ده گؤیه قالدیریر: بوردا دوروب اؤزوو یوووب یارپیز اوسته قویما، باش بئینیمی ده تؤکمه.
یاشیل گؤزلرینی آغاردیب داوام ائدیر: دینج اوتور صادقی.
قورخو حیسی اوشاقلیغیندان روحونو، بدنینی بوروموشدو، حتی بوتون دویغولارینا و داورانیشلارینا دا حاکیم اولموشدو.
قادینین الینی محکم بوراخدی؛ دیکسینیب یئره ییخیلدی. او، داغیلمیش ائوین اورتاسیندا، قیریق-قیریق لاکلارین، بویانمیش وساییلین آراسیندا آیاقلارینی حیرصله یئره باسا-باسا بیر آشاغی بیر یوخاری یئریییردی. آیاقلاری آلتیندا دؤشهمه شاققیلداییردی.
قادین آیاغا قالخیب بیر آن آشپازخانانین اورتاسیندا دوردو، دوشونجهلیایدی. سویو آچیب اللرینی اوزون-اوزون یودو. سانکی نه ائلهدییینین فرقینده دئییلدی.
او، یاتاق اوتاغینا هجوم چکدی. بیر آزدان الیندهکی یاشیل قوتو ایله حالین اورتاسیندا دوردو؛ آغیرباشلی بیر تاویرلا قادینا باخدی؛ آنجاق بیر آندا قوتونو ضربله دؤشهمهنین اوزهرینه چیرپدی. لاکلاری شاققیلدایاراق هر یئره سپهلهندی. سینیق-سینیق اولوب بویالاری هر یئره سیچرادی. سانکی گؤزونون اوتونو آلماق ایستهییردی.
قادین آشپازخانانین اورتاسیندا دوروب شاشقین-شاشقین قاشلارینی قالدیراراق سسسیزجه ارینه باخیردی.
اونو اؤزگه گؤردو، سانکی سسی ده دهییشمیشدی. ایلک گونلرده او دانیشارکن نه دئدیینه قولاق وئرمیردی؛ سس تونونا وورغون اولدوغو اوچون تکجه سسینی دینلهییردی. اونون سئوگیسینی اورهیینه سیریق گئتمیشدی.
داها سسینی دینلهمیردی …
سسی آلچاق آما سرتایدی. گؤزلری نفرتله پارلاییردی.
ماسانین اوزهریندهکی کاغیذ دسمال قوتوسونو گؤتوروب اوزونه چیرپدی. ایشاره بارماغینی گؤیه قالدیرارکن گؤزلرینی ده برهلتدی: او پوخو دا سیل دوداغوننان. بئله ائلهمه دوست-دوشمان ایچینده بی چنگه پوخ ائلییم سنی. بیر سئری قولاغوندا سیرغا ائله.
او قاتی غضبلهنیب اوز-گؤزو پؤرتوب زهر تولوغونا دؤنموشدو. آرا قاریشیب مذهب ایتمیشدی.
ارینین داورانیشلارینی ایزلرکن قانی قارالا-قارالا « بونا باخ! نئجه ده اؤزوندن چیخیبدی» دئیه دوشونوردو اؤفکهایله.
قارا پالتارینین یاخاسینداکی عدالت نیشانینا گؤزو ساتاشدی. او بیر یاندان کاغیذ کوغوذونو ساهمانا سالارکن بیر یاندان دا میریلدانیردی؛ گؤردویو ایشلردن قیپجینمیردی بئله. دئیینمهیینین آردی آرخاسی کسیلمیردی. الیندهکی کاغیذ-کوغوذون باش طرفینده ترهزی نامادینا خئیلک باخیب بیردن پیققیلداییب گولدو.
عصبی حالدا گوله-گوله « بیرینین جیسمینی اؤلدورنده داغ داش یئریندن اوینئییر ولی بیرینین روحونو اؤلدورنده عدالتین توکو بئله ترپنمیر.» دئدی.
چؤل قاپی محکم چیرپیلدی. اللری ایله قولاقلارینی توتدو.
دیوارداکی ساعاتا باخیر.
فیکیرلی-فیکیرلی کابنئتین بؤیروندهکی سوغانیئریندن بیر دنه سوغان گؤتوروب سویماغا باشلاییر. اللری تیترهییر؛ سوغان یئره دوشور. ساغ الینین بارماقلاری حدسیز آغریییردی. اییلیب سوغانی گؤتورور؛ دوغرایا-دوغرایا گؤز یاشلارینی سیلیر. دویون قارینا آغلاماق اوچون لاپ ائله الینه چم دوشموشدو. گؤزلری یول چکیردی فیکری ایسه دارماداغین ایدی.
-گئنه نمنییه زیریلدئییرسان؟ یادوننان چیخماسین ها، گرک هئچ کس بیلمییه.
داییسی سانکی گؤزلری ایله اونو آرایا آلمیشدی.
نارین گوللو دونونو گئیینرکن باشینی سیلکهلهییر، سسی بوغازیندان زورلا چیخیر: یاخجی دایی، دئمهرم.
توپورجهیینین پیس قوخوسو دوداقلاریندان، بوینوندان چکیلمیردی. اوشاق اولماغینا باخمایاراق پیس ایش گؤردوکلرینی بیلیردی، داییسی هر دفعه هئچ کسه دئمهمهیینی وورغولاسا دا اؤزو ده بو ایشلرین گیزلین قالماسینی بوتون ووجودو ایله حیس ائدیردی.
کوچهنین باشیندا تاکسینی ساخلاتدیردی. قاپینی آچیب ائندی. یام-یاشیل آغاجلار ایله بزنمیش، اولدوقجا اوزون و حضور دولو کوچهیه نظر سالیب دریندن نفس آلدی. یاواش آددیملارلا چوخ کیچیک بیر یاماجی قالخیب اوزو آشاغی ائندی. سئودیی یاشیل قاپینی اوزاقدان گؤروردو. اوزوم آغاجی سارماشیق کیمی دیوارینا ساریلمیشدی؛ یاشیل یارپاقلاری رؤیالاریندا جانلاندیردیغی گؤزهللیک تابلوسونو آندیریردی. بالاجا بیر یئل اسن کیمی آغاجلارداکی یارپاقلار بیر-بیرینه دهییب خیشیلدایاراق دورغون یای هاواسینی سرینلشدیریردی. عئینی آندا جینقیل داشلار آیاغینین آلتیندا خیرچیلداییردی. حیاتدان بئزدییی چاغلار اؤزونو بو کوچهیه یئتیریب باشدان-باشا خئیلک آددیملاردی؛ آرخایین-آرخایین کوچهایله دردلهشردی. او زامانا قدر هئچ دادمادیغی بیر راحاتلیق دویاردی.
گؤزلرینی یومدو؛ درین-درین ایچینی چکدی. آرتیق اوسانمیشدی بو حیاتدان. آیاقلاری دالینجا گلمیردی.
همن حضور دولو یاشیل قاپینین اؤنونده گولومسهیرک آیاقدا دوران بیر کیشییه گؤزو ساتاشدی. اونو گؤرر-گؤرمز کئفی قاچدی.
او، بوغونو بوراراق پاریلدایان گؤزلری ایله قادینی باشدان-آیاغا سوزوردو.
قادینین اوزاقلاردا بیر شئی آرایان دالغین گؤزلری هر کسین دیقتینی جلب ائدیردی. اونون اسمر اوزونده یئرلهشن همیشه دولوب بوشالان گؤزلری گؤز آلیجیایدی.
تانیمادیغی کیشینین معنالی باخیشلارینی هله ده اوزهرینده گؤرونجه سیخیلدی.
او قاپینین اؤنونده اوتوردو؛ دیرسکلرینی دیزلرینه دایاییب، یاناقلارینی اووجلارینین آراسینا آلیب اؤنه دوغرو اییلدی. قادینا دوشونجهلی-دوشونجهلی باخاراق گولومسهییردی.
موبایلینین سسینه دیک آتیلدی. مئساژی وارایدی. اسکی و رنگی روفو گئتمیش موبایلینی کیفیندن چیخاریب بیرآز باخدی؛ یئنی لمسی موبایللاردان بئله محرومایدی. قاشلارینی چاتاراق آچیب اوخودو: ائوین وضعی ندی بئله؟! هارداسان سن؟! گؤزومو ایراق گؤروب هارا قاچیبسان؟! دئدیکلریمی قولاق آردینا ووردون گئنه؟
اونون هر یئرده یییهسی وارایدی؛ هئچ کسدن ده داد-هارای یوخ ایدی.
اجاقگازین اوزهریندهکی چایدان پیققاپیقلا قایناییردی.
دوغرانمیش یئرآلمالاری قیزدیریلمیش یاغین ایچینه آتیر. ایستی یاغ چیرتاچیرتلا یئرآلمالاری قیزاردیر.
اللرینی اوپئنه سؤیکهییب ائوینی نظردن کئچیریر. دیوارا ووردوقلاری شکیللره باخیر. تابلولارا باخیر. چؤنوب یئرآلمالارا باخماق ایستهدیکده گؤزو اجاقگازین گوزگویه چئوریلمیش شوشهسینه دوشور. پؤرتموش بیر قادینی گؤرور. اوزونده جیغیر سالیب قوروموش یاش ایزلرینه باخیر؛ اؤلگون اوزونه، سولموش گؤزلرینه. ایچیندهکی دورغون قاسیرغانین گؤزلریندن فیسقیرماق ایستهدییینی بئله گؤروردو. قاپ-قارا ساچلاریندا توتام-توتام آغ ساچلار ایلک باخیشدا کسکین بیر قاریشیقلیق، پارادوکس یارادیردی. یئنه باشینی چئویریب قیزینین شکیلینه باخیر. او گونو بو شکیللری چکدیررکن قیزی دا چوخ آغلامیشدی. اونون دا گؤز یاشلاری بالاجا اوزونده جیغیر سالیب اورهیینی اودلامیشدی. اؤزو دئمیشکن او « پیسدیحلی لئچهیی» اؤرتمک ایستهمیردی. قوجاغیندا تیترهیرک آغلامیشدی. خیسین-خیسین خئیلک قولاغینا پیچیلدامیشدی. بئلهلیکله هم ده آتاسینین گؤز آغارتمالاریندان اماندا قالماق ایستهمیشدی؛ او، یئتهنه یئتیردی یئتمهیهنه ده بیر داش آتیردی.
قارا لئچهیینین اوزهریندهکی رنگارنگ کپهنکلر در حال سولوب رنگلرینی ایتیرمیشدیلر؛ بیر-بیر قاناد چالیب اوزاقلاشمیشدیلار …
حال بویو سپهلنمیش بعضیسی ایسه اوووق-اوووق اولموش رنگ به رنگ لاکلارینا باخیر.
اونون دوغرولاری آراسیندا بئله بیر یانلیشلارا یئر یوخایدی.
اییلیب لاکلاری توپلاماق ایستهدیکده گؤزلری دیرناقلارینا ساتاشیر. دیرناق توتانی گؤتوروب اوتوردوغو یئرده دیرناقلارینی توتور؛ سونرا لاکپوزانلا دیرناقلارینین جانینا دوشور.
بورنونا آجی قوخو دولور. باشینی قالدیریر. ائو دومان ایچیندهایدی، آشپازخانادا قارا توستو بورولوب هاوایا قالخیردی. یئرآلمالار یانیب کۆل اولموشدو.
تاوانی سینکه توللاییر. زویوب دؤشهمه اوزهرینده اوتورور. بئلینی کابینئته سؤیکهییر.
گؤزلری آخمامیش یاشلاردان دولایی پاریلداییردی. چنهسی، دوداقلاری اسیردی. اللرینی قالدیریب چنهسینی برک-برک توتدو.
شورتونون ایسلاندیغینی حیس ائتدی. اییلیب دامهنینی الینه آلدی. قیرمیزی لکهنی گؤردو.
-هییییسسس آغلاما
آناسی، گؤزلری برلمیش، باشیندان آیاغینین اوجوناجان دهشته دوشموش قیزینی حربه-زوربا ایله ساکیتلشدیرمک ایستهییردی. گؤزلرینی آغاردیردی:
-ائله خانیملاردا بئله شئیلر اولار. فقط بابون قارداشلارون بیلمهسین. چوخ عاییبدی. سوفره زات سرنده، اییلیب دوزلنده ده موغایات اول بیلینمهسین. چوخ اییلمه.
ماسانین اوزهریندن تئلویزیون کنترولونو گؤتوروب فیلشدهکی فیلمی آچدی.
ایلک اؤنجه ماهنینین اوجا سسی ائوه یاییلدی. سونرا ایسه فیلیمدهکی اوشاقلارین جیغان-بیغاننیقلاری.
عمیسی خانیمی اویناییردی، فیرلانیردی. چوخ چکمهدی آناسی دا قوللارینی آچاراق اویناماغا باشلادی. کامئرا، فرحله اوینایان آناسینی داها دا قاباغا چکدی. آناسینین اوزوندهکی فخری، ایشیلتینی بو قدر زامان کئچدیکدن سونرا بئله گؤزلری یومولو خاطیرلایا بیلیردی.
گؤزلرینی آچیب قارداشینی او مشهور دامنی ایله گؤردو. آجی و محبت دولو بیر گولوش پارتلامیش دوداقلارینی بزهدی.
قارداشی اینیندهکی گۆده دامنیایله چوخ گولونج گؤرسنسه ده گؤزلریندهکی قورخو دانیلمازایدی.
کامئرا ایندی ده آتاسینی قاباغا چکیردی. دولوخسوندو؛ قارانلیق، اوزگون، قایغیلی گؤزلری آنیندا دولوب پاریلدادی. او کیشینی حدسیز سئویردی. آتاسینین ساچلاری هله آغارمامیشدی.
اوشاقکن آدینی گؤیه گؤندرمک فیکرینده اولدوغو پیلهمهجین اوستونه یازماغی قویماسا بئله، گؤزلرینی آغارداراق حیرصلهنیب « عاییبدی، گؤرن اولار» دئسه بئله او کیشینی حدسیز سئویردی. هله ده دوشونوردو: او گون پیلهمهجین اوستونه آدینی یازیب گؤیه گؤندرسهیدی نه اولاجاقدی گؤرهسن؟! گؤیده ده کیشیلر یاشاییردیلار می؟!
آنجاق بئلهایدی سه نییه ساعاتلارلا داییسی ایله تک قالماغا ایذین وئریردیلر؟! او دا کیشی دئییلدی می؟!
اوشاقکن بئله آنلامیشدی آتاسینین قیزیدیر دئیه قارداشیندان فرقلیدیر ده. او گونو قارداشی اؤز آدینی پیلهمهجین اوستونه یازیب سئوینجدن آتیلیب-دوشهرک گؤیه گؤندرمیشدی.
ماهنی سسی کسیلدی. کامئرا قارداشینی دؤشکجه اوسته قاباغا چکیردی. دوختورسا بؤیرونده اوتوروب کئییدیجی ایینهنی حاضیرلاییردی.
گؤزونو قارداشیندان چکیب اؤزونه زیللهدی. قارداشینین اللرینی توتوب اونون آجی چکمهسیندن آجی چکیردی. اللرینی محبتله سیخیردی.
او آجی چکنده قارداشی هاردا ایدی گؤرهسن!!!
گؤزونو تئلویزیوندان چکمیردی؛ باخا-باخا دیرناقلارینی یئییر مایاسینی بئله قوپاریردی.
یئنه قایچییا گؤزو ساتاشیر. ال آتیب گؤتورور، هر بیر تئلینی کسه-کسه گؤز یاشلاری کنسولون اوزهریندهکی کسیلمیش ساچلارینا تؤکولور. کسیلمیش ساچلارینین، دیرناقلارینین پیچیلتیسینی ائشیدیردی.
گؤزو یول چکیردی؛ اؤزونه گلدی. فیکرینی ایزلهدییی ویدئویا وئردی.
ایش بیتمیشدی. هامی ال چالیردی؛ قارداشی بؤیویوب یئکه کیشی اولموشدو دئیه کادو ایله یانینا گلیب سئوینجله اوزوندن اؤپوب تبریک دئییردیلر. قارداشی ایسه بیر الینده جوربهجور اویونجاقلاری بیر یاندان دا کئفله الیندهکی ساندیسینی ایچیردی. آرتیق راحاتلامیشدی.
یئنه چؤنوب ائوینه باخیر، ائوین رنگی آتمیشدی. آنجاق لاکلارینین الوان بویالاری ائوی گؤی قورشاغینا بنزهدیردی.
عمیسی خانیمی تئلویزیونون قارانلیق صحیفهسیندن بویلانیب باش بارماغینی اونا ساری توتور: هییییییس آغلاما، سن آناسان، دور آیاغا ایندی قیزین مدرسهدن گلر. آلاهیدان یئرآلما قیزارت.
اۆزو گؤرونمهین بیری پیچیلدادی: یئردن گؤیه یاغیر ها، همیشه گونو قارا باشی قاپازلی قادین.
عمیسی خانیمی اتلی اندامینی ترپتدی، قاشلارینی چاتیب دیللندی: دونیانین ایستی سویوغون چکمئییبسوز هله، یاواش-یاواش برکه-بوشا دوشهجکسوز.
تئلویزیونون چیراغی یانیر، بیری کناردان دانیشیر: بیزلر ده هر کس کیمی بیر اینسان اولاراق سئویلمک ایستهییریک آما بیر آدامین سئوگییی ماهنا ائدیب بیزی اؤلدورمهسینی ایستهمیریک.
داییسی خانیمی یانمیش الینه زیللنمیشدی. داییسی الینه پالتار اتوسونو باسمیشدی. بوغوق سسله دولوخسونا-دولوخسونا « بیزلر ائله چیله چکمهیه دوغولموشوق.» دئدی.
قیرمیزی دونلو قادین الینی اورهیینین باشینا قویدو، پیچیلدادی: اورک یانماسا گؤزدن یاش چیخماز.
تئلویزیونون دا رنگلری سولور. هامی آغ-قارا اولور. همن قادینلار تئلویزیوندان بویلانیب ائوه باخیرلار؛ سونرا قادینا زیللهنیرلر:
-ساچلارین نه ده گؤزل اولوب!
قاققیلداشیرلار …
بارماغی ایله اؤنجه قیرمیزی گولو گؤرسهدیر. سونرا اؤزونو الیندهکی کیتی لیوانی ایله. بارماغینی کاغاذین قیراغینا آپاریر، ائوی گؤرسهدیر، سونرا بیر باغلی قارا قاپییا ایشاره ائدیر: بو آتامین ایش اوتاغیدی.
همن بارماغی ایله اوزونه تؤکولموش ساچلارینی قولاغینین دالینا ییغیر:
-بو گوله هر گون سو وئرهجم، لااااپ قیرمیزی اولاجاق، گؤیچک اولاجاق، سنین کیمی آنا جونم.
بو سؤزلری قیزی دئییر. اللرینی تئز-تئزی گؤیده اویناداراق قاتی هیجانلا دئییر.
سونرا آشپازخانایا گئدیب کیتی لیوانیندا سو گتیریب کاغیذین اوزهرینه تؤکور. قیرمیزی گولون بویاسی بوتون کاغیذی آل قانا چئویریر. بیرآز دا آغ جورابینا یاخیلیر.
قاچیب اوپئنه چیخیر؛ تئلئفونو گؤتوروب آتاسینین نؤمرهسینی توتور.
آغلامسینا-آغلامسینا اولانلاری دئییر. سونرا ساغ آیاغینی گؤیه قالدیریب سول الی ایله گؤرسهدیر: باخ جورابیم دا قیرمیزی اولدو.
قیزی آتاسینین اورهیینی، محبتینی قازانماق ایستهییردی.
گؤزلرینی یومدو. کیرپیکلرینین آرخاسیندا صحنهلر بیر-بیرینه قاریشمیشدی. او الوان رنگلی دونیاسینی ایتیرمیشدی.
اؤزونه گلیر: گۆنۆ نییه گۆنه ساتیرام؟!
دراوئرین اوزهریندهکی هر شئیی داغیدیر، ووروب سیندیریر.
قاپییا ساری یئریییر. الینی آتیب قاپینی آچماق ایستهدیکده باغلی اولدوغونو گؤرور. آیاقلاری گئت-گئده دؤشهمهیه باتیر، دؤشهمه قیر کیمی قادینی ایچینه چکیر. قورخودان بدنی قیج اولور. ترپشه بیلمیر. اوزو داها دا سولور، دیشلری کیلیدلهنیر، بورون پرهلری تیترهییر.
آرخاسینی قاپییا ساری چئویردییینده آیاقلاری آزاد اولور. ماسانین اوزهریندهکی قایچینی گؤتوروب اؤنجه دؤشلرینی کسیر سونرا آلهتینی …
دؤشهمهیه قانلی ایز سالا-سالا یئنه قاپییا ساری یئریییر؛ اؤنونده دوردوغوندا قاپی آچیلیر …

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بەیاننامەنین سۇن پاراگرافئ دا شؤیلەدیر:
“أی مۆجاهیدینی ایسلام! جنابئ حاققئن نوصرت وە عینایتی وە نبییی موحترمیمیزین مددی روحانیەتییلە آعدایئ دینی قاهر وە تدمیر وە قولوبی مۆسلیمینی سرمدی سعادتلرلە تسریر أیلەمەنیز واعدی جلیلی ایلاهی ایلە مۆئیید وە مۆبششردیر.”
بو ایفادەلری شو شکیلدە سادەلشتیرەبیلیریز:
“… آللاهئن آچئق دینی آدئنا حئزلا ساواشا چئقان مۆسلۆمانلارئ، هر قۇنودا باشارئلئ قئلئپ یاردئم أدەجگینە اۇنون یۆجە لۆطوفلارئیلا سؤز وریلمیشتیر. آحمدین آیدئنلئق شریعاتئنئ یۆجلتمک ایچین، جانئنئ وە مالئنئ فدا أدن اۆممتی ناجیەسینە آرقا چئقئپ ألیندن توتماق ایچین، نبینین موقاددس روحو حاضئر وە مەوجودتور.
أی ایسلام مۆجاهیدلری! آللاە تعالانئن یاردئمئ وە دستگی، موحترم نبیمیزین روحانیەتینین یاردئمئ ایلە دین دۆشمانلارئنئ یرە سریپ یۇق أتمەنیز وە مۆسلۆمانلارئن قالبلرینی سۇنسوز موتلولوقلارلا سەویندیرمەنیز یۆجە آللاهئن وردیگی سؤز ایلە تەیید أدیلمیش وە مۆژدەلنمیشتیر.”
شو آیت بونو أن بۆیۆک ساپئقلئق سایار:
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ ﴿۵﴾ (سورة الأحقاف)
قئیامت گۆنۆنە قادار کندینە جواب ورەمەیەجک بیر کیمسەیی، آللاە ایلە آراسئنا قۇیاراق یاردئما چاغئراندان داحا ساپئق کیمدیر؟ اۇیسا بونلار، اۇنلارئن چاغرئسئنئن فارقئندا دگیللردیر. (آحقاف سورەسی؛ 5)
مۆرید: مۆسلۆمانلار کافیرلرە قارشئ جیهادا چئقئیۇرلار. بو، نبیمیزی ممنون أدەجک بیر داورانئشتئر. ألبتتە اۇ، روحانیەتییلە مۆسلۆمانلارا یاردئم أدەجکتیر. اۇنون سچکین صاحابەلرینین روحلارئنئن، مۆسلۆمانلارئن باشلارئ اوجوندا اوچماسئ دا یادئرغاناماز. چۆنکۆ بو ساواشتا، صاحابەلر دە یر آلماق ایستەر.
بایئندئر: أگر موحاممد (ص) وە سچکین آرقاداشلارئ حایاتتا اۇلسالاردئ، مۆسلۆمانلارئن باشارئسئ ایچین أللریندن گلنی یاپارلاردئ. اۇنلار اؤلمۆشلردیر. یاپئلماسئ گرکن، حایاللرە دگیل، قورئانا اویماقتئر. آللاە تعالا، کندیندن باشقاسئنئن یاردئما چاغرئلماسئنئ قورئاندا شیرک سایمئش وە کسینکس یاساقلامئشتئر. اۇ شؤیلە دییۇر:
… ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ ﴿۱۳﴾ إِنْ تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءَكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ ﴿۱۴﴾ (سورة فاطر)
13- … ایشتە راببینیز آللاە؛ یتکی اۇنوندور. اۇنونلا آرانئزا قۇیوپ یاردئما چاغئردئقلارئنئز، بیر چکیردک زارئنا بیلە حۆکمەدەمزلر.
14- اۇنلارئ چاغئرسانئز، چاغرئنئزئ ایشیتمزلر؛ ایشیتسەلر جواب ورەمزلر. قئیامت گۆنۆندە دە، سیزین اۇنلارئ اۇرتاق سایمانئزئ قابول أتمزلر. کیمسە سانا بونلارئ، هر شەیین ایچیۆزۆزنۆ بیلن آللاە گیبی حابر ورمز. (فاطئر سورەسی)
آللاەتان باشقاسئنئ اۇلاغان دئشئ یۇللارلا یاردئما چاغئرانلارا آللاە یاردئم أتمز:
الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ ﴿۸۲﴾ (سورة الأنعام)
اینانانلار وە ایمانلارئنا شیرک قارئشتئرمایانلار وار یا، ایشتە گۆون اۇنلارئن حاققئدئر؛ دۇغرو یۇلو توتتورانلار اۇنلاردئر. (أنعام سورەسی؛ 82)
شو آیتە گؤرە عۇثمانلئلارئن یاپتئقلارئ، یۇلدان چئقما وە آچئق آراضیدە شاشئرماقتئر:
قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُنَا وَلَا يَضُرُّنَا وَنُرَدُّ عَلَى أَعْقَابِنَا بَعْدَ إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَأُمِرْنَا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿۷۱﴾ (سورة الأنعام)
دە کی: “بیزە نە یارار ساغلایاجاق، نە دە ضارار ورەبیلەجک بیریلرینی آللاە ایلە آرانئزا قۇیاراق یاردئما چاغئرئپ دا آللاە یۇلا گتیرمیشکن، ایزلریمیز اۆزرینە گرییە می چەوریلەلیم؟ آرقاداشلارئ: “بیزە گل!” دییە دۇغرو یۇلا چاغئردئغئ حالدە، شەیطانلارئن بیر یردە آرزوسونا اویدوروپ شاشقئنا چەویردیگی کیمسە گیبی می اۇلالئم؟ دە کی: “دۇغرو یۇل آللاهئن یۇلودور. بیز، وارلئقلارئن راببینە تسلیم اۇلما أمری آلدئق.” (أنعام سورەسی؛ 71)
مۆرید: مۆسلۆمانلار چۇق ینیلگیلر آلمئشلاردئر. بو، آللاهئن ایمتیحانئدئر. نیتەکیم نبیمیزین اۇردوسو دا اوحوددا ینیلمیش، داحا سۇنرا دوروم لهە چەوریلمیشتیر.
بایئندئر: اوحوددا موحاممد (ص)؛ “بن آللاهئن ألچیسیییم، دوعام وە ماعنوی دستگیملە بو ساواش قازانئلئر” دەمەدی؛ جانئنئ دیشینە تاقاراق دۆشمانئ تاعقیب أتتی وە دورومو لهینە چەویرمەیی باشاردئ.
جبهەدە ینیلمک اۇ قادار اؤنملی دگیلدیر. تۇپارلانئر، دۆشمانا داحا بۆیۆک بیر داربە ایندیرەبیلیرسینیز. آصئل ینیلگی، کندینە اۇلان گۆونی قایبەتمک وە ایچتن ینیلمکتیر.
مۆسلۆمانلار ایچتن ینیلمیشلردیر. کندی سیاسی، سۇسیال، أکۇنۇمیک وە عاسکری دۆزنلرینە گۆونلری قالمامئشتئر. بونو آنلاماق ایستەین، مۆسلۆمانلارئن اۇقوللارئندا نەلرین اؤگرتیلدیگینە باقسئن! بۆیۆک ماددی ایمکانلارلا دستکلنیپ غایرئ مۆسلیم اۆلکەلرە گؤندریلن اؤگرنجیلر، نە اؤگرنییۇرلار؟ کندی سیستمیمیزی اؤگرتمک ایچین حارجادئغئمئز چابایئ بونونلا قئیاسلارساق، قۇرقونچ بیر فارق اۇرتایا چئقار. ایشتە بونلار، بوگۆنکۆ دۆنیا قارشئسئندا قافامئزئ دیک توتمامئزئ أنگللەمکتەدیر.
مۆرید: پکی، طاریقاتلاردان نە ایستییۇرسون؟ تۆرکیەدە طاریقاتلار رسمن قاپالئدئر.
بایئندئر: حالقا مال اۇلموش سۇسیال بیر قورومو قاپاتماقلا حورافەلر یۇق اۇلماز. بورادا آصئل ایش عیلیم آداملارئنا دۆشر. اۇنلار حالقئ أگیتملی، ذیهینلر حورافەلردن تمیزلنملی وە دۇغرو بیلگیلرلە دۇناتئلمالئدئرلار. بو ساحادا یترلی چالئشما یۇقتور. حالقئمئزئن اؤنملی بیر بؤلۆمۆنۆن حورافەلرە قانمالارئ بونداندئر. بیر دە بو چالئشمالار سۆرکلی اۇلمالئدئر. کۆچۆک بیر ایهمال، حورافەلرە قاپئ آچماق اۇلور.
مۆرید: بیلگیسی، سۇسیال وە أکۇنۇمیک دورومو نیجە ایی اینسان طاریقاتا گیرمکتە وەیا دستک اۇلماقتادئر. بو سیزین تزینیزی چۆرۆتمز می؟
بایئندئر: اینسان بیرچۇق شەیی بیلەبیلیر، آما دینینی قایناغئندان اؤگرنمزسە قۇلای قاندئرئلئر. اۇنو، آللاهئن کیتابئندان وە نبیمیزین اویغولامالارئندان اؤگرنمک گرکیر.
مۆرید: شیمدییە قادار گلمیش گچمیش بونجا عالیم یانلئش دا، سن می دۇغروسون؟ سنین عیلمین، اۇنلارئن عیلیملریندن داحا مئ فاضلا؟
بایئندئر: عیلمین فاضلالئغئ وەیا نۇقصانلئغئندان چۇق، اۇ عیلمی نە آماچلا قوللاندئغئنئز اؤنملیدیر. اینسانلار اۆزۆلەجک دییە دۇغرولارئ سؤیلەمزسنیز، عیلمینیزین بۆیۆکلۆگۆ وردیگینیز ضارارئ آرتتئرماقتان باشقا بیر ایشە یاراماز. تانئنمئش بیر عالیم، یئللار اؤنجە بانا شؤیلە دەدی:
-عابدولعازیز بەی، تاصاووف وە طاریقاتلا اوغراشمایئ بئراقئن. حورافە اۇلمازسا، تاصاووف دا اۇلماز.
دەدیم کی:
-حورافەلرلە مۆجادلە، تمل گؤرەویمیز دگیل می؟ بونلار اینسانلارئ شیرکە سۇقمویۇر مو؟
-شیرک اۇلمادان طاریقات اۇلماز؛ آما بونلار ائصلاح اۇلمازلار، دەدی.
دەدیم:
-اینسانلار ائصلاح اۇلماز دییە مۆجادلەیی بئراقان بیر نبی وار مئ؟ اؤرنگیمیز اۇنلار دگیل می؟
دەدی کی:
-بن سنین اییلیگین ایچین سؤیلۆیۇروم. سن گنچسین، ایستیقبالین پارلاق؛ بونلار ایسە چۇق گۆچلۆدۆر. بونلارلا باشا چئقامازسئن. گلەجگینی قارارتئرلار!
دەدیم کی:
-بونلاردان بکلەدیگیم بیر شەی یۇق کی! بن آللاها دایانئیۇروم؛ آللاەتان گۆچلۆسۆ دە یۇقتور.
دەدی کی:
-بن سنین ایچین أندیشە أدییۇروم.
-آصئل بن سیزین ایچین أندیشە أدییۇروم، دەدیم. سیزین دورومونوز، جومعارتەسی یاساغئنئ چیگنەین یاهودیلرە قارشئ مۆجادلەدن قاچئنانلارا بنزییۇر.
بیلیندیگی گیبی یاهودیلردە جومعارتەسی گۆنۆ آو یاساغئ واردئر. داوود (ع) زامانئندا ساحیل کنتی اۇلان أیلەدە یاهودیلر یاشاردئ. یئلئن بیر آیئندا هر طارافتان اۇرایا بالئقلار آقئن أدر، بالئق چۇقلوغوندان سو نەرەدەیسە گؤرۆنمز اۇلوردو. اۇ آیئن دئشئندا ایسە، سادەجە جومعارتەسی گۆنلری گلیردی. دنیز کنارئندا حاووضلار قازئپ آرقلار آچتئلار. بالئقلار جومعارتەسی گۆنۆ حاووضلارا دۇلدو وە پازار گۆنۆ آولادئلار. کندیلرینجە یاساغئ چیگنەمەمیش اۇلدولار. جزالاناجاقلارئندان قۇرقا قۇرقا بالئقلاردان یارارلاندئلار.
زامانلا، أولادلارئ بابالارئنئن یۇلوندان گیتتی؛ مال مۆلک أدیندیلر. شهیردن بو ایشی حۇش قارشئلامایان باعضئ گروپلار، اۇنلارئ بوندان وازگچیرمەیە چالئشتئلارسا دا وازگچمەدیلر. “دەدیلر کی، نە زاماندئر بیز بو ایشی یاپئیۇروز، بونون ایچین آللاەتان هیچبیر جزا گلمەدی!” اۇنلارا دەنیلدی کی: “آلدانمایئن، بلکی سیزە بیر عاذاب گلیر، یۇق اۇلورسونوز!” بونلار بیر صاباح آلچاق مایمونلار حالینە گلدیلر. اۆچ گۆن بؤیلە یاشادئلار، سۇنرا هلاک اۇلوپ گیتتیلر.
باقارا سورەسینین 65 وە 66-نجئ آیتلریندە قۇنو ایلە ایلگیلی اۇلاراق شؤیلە بویورولماقتادئر:
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ ﴿۶۵﴾ فَجَعَلْنَاهَا نَكَالًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ ﴿۶۶﴾ (سورة البقرة)
ایچینیزدن جومعارتەسی یاساغئنئ چیگنەینلری ألبتتە بیلیرسینیز. اۇنلارا: “آشاغئلئق مایمونلارا دؤنۆشۆن!” دەمیشتیک. بونو، اۇ گۆن یاشایانلارا وە سۇنراکیلرە درس وە آللاەتان چکیننلرە اؤگۆت اۇلسون، دییە یاپمئشتئق. (باقارا سورەسی؛ 66-65)
اۇنلاردان یاساغئ چیگنەمەمیش بیر بؤلۆک، یاساغئ چیگنەینلرلە مۆجادلە أدنلرە شؤیلە دەمیشتی:
… لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ﴿۱۶۴﴾ (سورة الأعراف)
… آللاهئن یۇق أدەجگی یا دا شیددتلی عاذابا چکەجگی بیر قاومە نە دییە اؤگۆت ورییۇرسونوز؟ دەدیلر کی: “راببیمیزە قارشئ یۆزۆمۆز اۇلسون، دییە؛ بلکی دە چکینسینلر.” (آعراف سورەسی؛ 164)
آیتلر شؤیلە دوام أدییۇر:
فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ ﴿۱۶۵﴾ فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ ﴿۱۶۶﴾ (سورة الأعراف)
وریلن اؤگۆدۆ دیققاتە آلمادئقلارئندا کؤتۆلۆکلە مۆجادلە أدنلری قورتاردئق. یانلئشئ یاپانلارئ دا، یۇلدان چئقمالارئنا قارشئلئق کؤتۆ بیر عاذابا چارپتئردئق. یاپئلان أنگللـەمەلرە باش قالدئرئپ دیرندیکلریندە اۇنلارا، آشاغئلئق مایمونلارا دؤنۆشۆن! دەدیک. (آعراف سورەسی؛ 166-165)


text:
`آغدنیز اویونلاری` نتیجهلر
خبرلر [18]
- اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
- تورکیه، ایسلامی دایانیشما اویونلاریندا بیرینجی اولدو
- عبدالحمید خان گمیسی قازما ایشلرینه باشلادی
- تۆرکیه، ایرانی مغلوب ائدرک شامپیون اولدو
- اردوغان، لیدئرلر شرفینه آخشام یئمهگی وئردی
- تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی آغساققاللار شوراسی توپلانتیسی باشلادی
- تورکیه قادینلار میللی والیبال تیمی ایکینجی اولدو
- تۆرکیه آغدنیز اویونلارینین ذیروهسینده
- '۲۰۲۰ توکیو' تاریخین ان باهالی المپیک اویونلاری اولدو
- قیرقیزیستانین ایلک گلهنکسل ایدمانلار میدانی آچیلدی
- ملی گولشچیلر ۴ مدال قازاندی
- ایدمان تورکیه یونانیستانی 2 قوللا کئچدی ...
- دونیا کؤچری اویونلاریندا تورکیهلی اوخچولار ذیروهده
- "عثمانلی سپور" دایاندی، "بشیکتاش" "داوام" دئدی
- "عثمانلی سپور"ون سون شانسی، "بشیکتاش" اوچون فورمال اویون
- "فنرباخچا"دان آردیجیل اوچونجو غلبه
- دونیا کؤچری اویونلاری باشلاییر
- قیزیل میدال تورک میللی گولشچی طاها آکگولون


text:
ایران ده اونلب کیشی وبا کسل لیگی گه چلینگن
واقعه لرنینگ تقریباً همه سی نینگ ایران نینگ غربیده گی ولایت لرده کورینگن لیگی بیلدیریلدی
ایران ده, 62 کیشی نینگ وبا کسل لیگی گه چلینگن لیگی بیلدیریلدی.
ایران ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی غذا و سوو آرقه لی یوقه دیگن کسل لیک لر باشقرمه سی نینگ باشلیغی مریم مسعودیفر, حاضرگی کون گه قدر ایران ده 62 کیشی ده کولرا انیقلنگن لیگی نی بیلدیردی.
واقعه لرنینگ تقریباً همه سی نینگ ایران نینگ غربیده گی ولایت لرده کورینگن لیگی نی بیلدیرگن مسعودیفر, کسل لرنینگ یریمی نینگ قوشنی اولکه لر گه باریب کیلگن لیک لری نی معلوم قیلدی.
مسعودیفر, حاضرچه کسل لرنینگ هیچ قیسی سی نینگ اولمه گن لیگی نی بیلدیردی.
سونگّی پیتلرده, عراق نینگ شمالیده گی اربیل, سلیمانیه و کرکوک شهرلریده وبا کسل لیگی کورینرایکن, 21- جون کونی کرکوک ده بیر کیشی نینگ اوشبو کسللیک سببلی اولگن لیگی بیلدیریلگن ایدی.


text:
الله و پیغمبری فارسلیغا چیخماغا چالیشان فارس ایستعمارچیلاری و مدنیت راسیستلری
بیلیندیگی کیمی فارس ایستعمارچی گوجلری و فارس مدنیت راسیستلری نین بیر چوخو ایسلامیتی فارسلیغین گئری قالماسیندا گوناهلاندیرماغا چالیشارلار. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق فارس حاکیمیت سیستیمی ایسلام عبا و قباسی نین آلتینا سیغیندیقدان سونرا فارس ایستعمارچیلاری ایسلامیتی اؤزلری نینکی کیمی گؤرستمگه چالیشاراق فارسلیق ایله قونشو اولان دیل و مدنیت صاحابلارینی قارالاماغا چالیشارلار. آشاغیدا گؤتور قوی ائده جگیمیز دوشونجه صاحابی دا او زمره شخصلردن بیری ساییلار. اوخویوروق:
"بنام خدای دانای توانا درود و آفرین بر پیامبر ما محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلّم. این سخن را روی در زمره حضور است که میراثدار فرّ و فرهنگ پیشینگان این سرزمینند. سرزمینی که شمالشرق آن اترک و تجن است و جبال هزار مزکت و حد شمالغرب آن آراکس (ارس) و آرارات است و کوه قاف ( قفقاز) و در جنوب غربی آن دیگله (دجله) اروند واقع است و به روایت روشنتر دریاچه کسپین (قزوین) و جبال البرز در شمال و خلیج فارس و دریای عمان در جنوب به قامت گربهای یا شیر بچهای که چشم آن ارومیه است دریاچه کبود ارومیه این پس افکند و مرده ریگ ایران بزرگ از اعصار ماضی و مرکز و پایتخت ایران فرهنگی در همه ادوار حتی در این روزگار که پایدار باد در پگاه هر روز خورآیان آفتاب و خراسان خورشید زمین خاورانست..."[i].
اوسته گؤروندوگو کیمی ایران- فارس حاکیمیتی آدینا چیخیش ائدن ذات قوزئی آذربایجان جمهوریتینه خیطاب ائدرکن ایسلام پیغمبرینی فارسلیغا (پیغمبر ما) چیخماغا چالیشار. چوخ کئچمه دن ایسه فارس ایستعمارچیلیغی اوستونه سالینمیش ایسلام عباسی پارتلایاراق "ایران بزرگ" و "ایران فرهنگی" ایفاده سی اورتایا چیخار. بو "ایران بزرگ" آد وئردیکلری یئرلر ایسه ائتنیک اولاراق یالنیز فارس توپلومو یاشایان یئرلر دئییل، تورک، سامی و ایران دیل قوروپو آد وئریلمیش خالقلاری اؤزونده باریندیرمیش ممالیکی محروسه یوخسا فارس ایمپئریاسی ساییلار. بو فارس ایمپئریاسیندا یئر آلمیش و آذربایجان تورکلری طرفیندن وئریلمیش تاریخی "اورمو گؤلو و خزر دنیزی" آدلاری اویدوروق فارسچا کلمه لر ایله دگیشدیریلر. علی معلم دامغانی، فرهنگیستان هنر- فارسین رئیسی اؤزونو ابوسعیددن آلمیش شعر ایله تاریخین درینلیگینه ووراراق قازماق چیخاردیم[ii] دئیه یازار،اوخویوروق:
".. گیرم به بلاساقون ترکی دو کمان دارد گر زان دو یکی گم شد ما را چه زیان دارد و به همین قیاس شمالغرب را که آذربایجان شمالی است و از ارس و روخانه کورا تا باکو و تفلیس و بابالابواب گسترانیده است و در عهد نظامی و خاقانی و مجیر بیلقانی خراسان کوچک است با گنجه و شروان و ارّان که گویش فشردهتری از ایران است و مسقطالراس اسپیدمان یعنی خاندان زرتشت و خشور ایرانیان است همانکه مادرش دغدو از مردمان ارومیه باستانی است همان دریاچهای که با دریاچه وان در کران و میان اصیلترین مردمان ایران را که در تاریخ تبار مادی دارند شامل و واجد است"[iii].
اوسته گؤروندوگو کیمی تورک حاکیمیتلری دؤنمینده دیوان دیلی ایله مشغول اولموش ایکی یوخسا اوچ ادبی آذربایجانلی شخصیتین آدیندان یولا چیخاراق فارس ایستعمارچیلاری تاریخی آذربایجان تورپاقلارینی کیچیک خوراسان (خراسان کوچک) دئیه فارسلیغا باغلاماغا و اوسته لیک تاریخی فارسیستان و آذربایجان ایله هر هانکی بیر ایلگی و ایلیشگیسی اولمایان زرتشتی[iv] ایران آدینا دویونلمک ایله فارس ایستعمارچیلیغی نین مرکزیندن قاچما (گریز از مرکز) چنبره سی نی ده داراتماغا چالیشار. گئنه ده اوخویوروق:
"... اینک اگر از ارومیه و وان به مغرب متوجه باشیم گذار ما به رود هالیس است که کوروش بزرگ از آن گذشته و کشور لیدی ( لودیه) را فتح کرد. و اگر در خلاف جهت حرکت کوروش که در کولاک برف و بوران زاگرس را به جهت شمال درنوردید به جنوب متوجه شویم در جنوب غرب به دجله دیگله (تیگر) که به پارسی اروند است خواهیم رسید و در آن سوی اروند از مدائن و تیسفون عبور کرده به بینالنهرین باستانی و عراق فعلی پای خواهیم نهاد آنگاه شگفت زده خواهیم شد که بالای ارس ارّان است و در شرق اروند عراق است . همانکه در پارسی اراک گویند و اراک نیز گویش دیگری از ایران است ایران در شمال غربی و ایران در جنوب شرقی دریا فارس پائین تر از آن و ارومیه و وان که سرزمین گسترده مادهاست. پارسها در شمال دریای پارس تا سرزمین ماد که از بالا از عراق تا ارس و بالاتر از آن تا رود کورش و بابالابواب گسترانیده است و زبان و فرهنگ این جمله ایرانی بوده است و امروز فرهنگ غالب ایشانست اگر آذربایجان شمالی را به خراسان کوچک تسمیه می کنیم از آنجاست که فرهنگ بَرثوها پارتها در مشرق و مادها در شمالغرب همه ایرانی است و اینها حتی هنوز به نام و نشان ایرانند"[v].
اوسته ایشاره اولوندوغو کیمی ایسلام عباسی نین آلتینا سیغمیش فارس ایستعمار یانچیلاری معنویات ایله هر هانکی بیر ایستعمارچیلیق حاکیمیتی قورویابیلمک اولماز دئیه فارس ایستعمارچیلیغینی ماددیلشدیرمک اوچون اویدورولموش افسانه لردن چیخیش ائدرلر[vi]. بئله لیکله بیر نئچه جومله ایله یئر آدلارینی دا فورموله ائتمگه چالیشاراق بوگونکو فارس ایستعمارچیلیغینا توتولموش گونئی آذربایجان تورپاقلارینی فارسلیق چنبره سینه آلماغا چالیشارلار. "فرهنگیستان هنر" فارس قورومونون باشچیسی، علی معلم دامغانی آذربایجانلیلار اوچون ائله بیل گؤز یاشی تؤکر دئیه یازار:
".. اندوه بزرگ این است که آذریها که هرگز تبار ترکی نداشتهاند به جهت غلبه زبان ایلهای مهمان مدعی صحراگردی و توحش بعد از مدنیتاند. ناگهان جمله افتخارات و ارجمندی فرهنگ و تبار خویش را به هیچ می گیرند. خاقانی را که در خراسان انوری و رشید و مسعود سعد و فرخی رسیل اویند ترک تبار قلمداد میکنند و ترک زبان میانگارند و این قولی ناصواب و غیر علمی است که با مدعای خود شاعر نیز همخوانی ندارد چنانکه نظامی را که در خراسان به فردوسی میماند نهایت فردوسی در رزم و نظامی در بزم یگانه است ، ترک میپندارند و شاید نامسلمان"[vii].
اوسته گؤروندوگو کیمی تورک شاهلارینا میللی و مدنی وارلیغینی بورجلو اولموش فارس دیل و مدنیتی مسئوللاری آذربایجان تورکلری نین میللی اجدادلارینا توهین ائتمکله آذربایجان تورکلری نین ایسلام تاریخینده اوینادیقلاری روللارینی دا دانماغا چالیشارلار. دئمک، شاه طهماسب صفوی غلات شیعه کتابینی عربجه دن فارسچایا دئییل، اؤز آنا دیلی تورکچه یه ترجومه ائتدیرسه ایمیش. میللی دؤلتلرین قورولماسی ایله بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده فارس ایستعمار حاکیمیتی دئییل، بلکه ده شیعه لیک اساسیندا تورک ایستعمار حاکیمیتی حاکیم اولاجاق ایمیش. بئلنچی تاریخی مقاملاری گؤزدن قاچیران بیر چوخ ذات عالیلر بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس ایستعمارچیلیغینی ایستعمار دئییل، ایستیبداد حاکیمیتی دئیه قلمه آلماقلا میللی مسئله نی هله ده درک ائتمدیکلرینی اورتایا قویارلار. مسئله نین هانکی بویوتلاردا آخین ائتدیگینی درک اوچون علی معلم دامغانی نین نیظامی گنجه لی اوزره یازدیغی وا ویلادان اوخویوروق:
"... چنین است که شعر او را به ترکی ترجمه میخواهند و خط اسلامی را تبدیل میکنند و اینگونه افتخاری را که به سالها به آن بالیدهاند از فرزندانشان دریغ میکنند و با خود میستیزند..... این همه دشمنی با خود نشانة جهل مرکّب است."[viii].
بئلنچی یاناشمالاری گؤز اؤنونه آلدیقدا دیلدن دیله ترجومه ائتمه نین نه اؤلچو ده گوناه یوخسا ثواب اولماسی، او جومله دن غلات شیعه (شاه طهماسب زامانیندا) و "قرآن مبین" کتابلاری نین فارسچایا ترجومه اولونمالاری دا نه اؤلچوده گوناه اولار سورقو سوآللارینا فارس ایستعمارچی دین خادیملری جاواب وئرمه لیدیرلر[ix]. فارس ایستعمارچیلاری نین بو تبهکارلیقلارینا باخمایاراق اونلار فارسچادان تورکچه یه چئوریلمیش ادبی متینلری "خط ایسلامی" دئیه داها دا عوامفریب و شیاد اولدوقلارینی اورتایا قویماغا چالیشارلار. دئمک، فارس ایستعمارچیلاری نین آذربایجان تورکلری اوچون افتخار دئیه قلمه آلدیقلاری فارس سؤمورگه چیلیک ادبیاتی ساییلار. ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس سؤمورگه چیلیگی نین ایکی قولو وار. بونلاردان بیرینجیسی فارسچا و ایکینچیسی ایسه شیعه لیک ساییلار. شیعه لیک دینی اینانج اولدوغو اوچون ایمکان ایچریسینده آذربایجان دین خادیملری اؤز مستقیل دینی حوزه و مدرسه لرینی یاراتماقلا خالقی معنوی باخیمدان فارسلیغا و فارس سؤمورگه چیلیگینه باغلی اولمادان قورتارماقدا کؤمکچی اولارکن آذربایجان ادبیاتچیلاری، شاعیرلری و سیاستچیلری آذربایجان تورکچه سینی اساس گؤتورمکله اؤز خالقلارینی فارس سؤمورگه چیلیگیندن قورتارماغی باشارمیش اولارلار. علی معلم دامغانی سون سؤز اولاراق ایران خاریجی ایشلری مسئوللارینا فارس ایستعمارچیلیق گؤروشلرینی تقدیم ائتمیش، اوخویوروق:
"... مادر فرهنگهای شرقی فرهنگ ایرانی است احاطه بر فرهنگ ایران حتی در سطح طرح و نه شرح کاری کارستان است تا دانسته شود چه مایه آثار که عتیق تلقی شده و در مجموعههای خصوصی و عمومی جهان از کتابخانهها و موزهها موجودند و چه بسیار آثار و هنجار که در کردار و گفتار مردمان گیتی اصالتاً متعلق به این سرزمین است و پیغمبران سیاسی خصوصاً مشاوران فرهنگی ایشان بایستی نسبت به این موارد و موضوعات حساس باشند و البته در این زمینه فهرستی از رفرنسها را میتوان توصیه کرد و نیز میتوان اثری تألیف کرد تا کار آسانتر صورت پذیرد"[x].
فارسلیغین تاریخچه سینی بیلن هر بیر کس اوسته کی ایفاده لری اوخورکن بئلنچی خیالاتچیلارین درک فراصتینه یالنیز حئیران قالابیلر. بیلیندیگی کیمی ایسلامدان اؤنجه فارسلیغا نسبت وئریلمیش و فارسلیق ایله هر هانکی بیر ایلگی و ایلیشگسی اولمایان شاهلیق سیلسیله لریندن بیر نئچه سکه دن باشقا هئچ بیر شئی قالمازکن، ایسلامدان سونراکی فارسلیق تاریخی اؤزونو تورک شاهلیقلارینا بورجلو بیلمه لیدیر. غزنه لیلر و سلجوق اوغوللاری فارسچانی ایران ممالیکی محروسه سینه گتیرمه سه ایدیلر، بوگون ایران ممالیکی محروسه سی ده مصیر مملکتی کیمی عرب دیللی بیر ممالیکی محروسه ساییلارمیش. دئمک، تویوق تویوقلوغوندا اؤز یومورتاسیندان یولا چیخاراق قاقیلدارکن فارس ایستعمارچیلارینی و فارس مدنیت راسیستلرینی بئلنچی قودورقان دوروما سالمیش نه اولمالیدیر مسئله سی هر بیر آذربابجان مللی منلیگی و کیملیگی ایله مشغول اولانلاری داها دا آرتیق دوشوندورمه لیدیر.
قایناقلار
[i] علی معلم دامغانی، واکنش رييس فرهنگستان هنر به يك اتفاق غير فرهنگي: http://www.yjc.ir/fa/news/4581390/%D9%88%D8%A7%D9%83%D9%86%D8%B4-%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%8A%D9%83-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D9%8A
[ii] علی معلم دامغانی، باخ اورادا.
[iii] علی معلم دامغانی، باخ اورادا.
[iv] ایشیق سؤنمز، زرتشت و اویستا: http://www.isiqsonmaz.com/Seite%20314.htm
[v] علی معلم دامغانی، باخ اورادا.
[vi] محمود افشار یزدی، آینده، جلد دوم، تهران، چاپ دوم 1351؛ مسئله ملی و وحدت ملی ایران، صحیفه 562.
[vii] علی معلم دامغانی، باخ اورادا.
[viii] علی معلم دامغانی، باخ اورادا.
[ix] محمد صادقی تهرانی، "ترجمان وحی (قران کریم)"، چاپ ۱۳۹۰/۵/۲۵
[x] علی معلم دامغانی، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 06.10.2013


text:
قازاقیستاندا اسکی ساوونما باخانی گؤزآلتینا آلیندی
"باش ساوچیلیق طرفیندن اؤنجهکی ساوونما باخانی مراد بکتانووا، وظیفهسینی یئرینه یئتیرمهمه اتهامی ایله محکمه اؤنجهسی سوروشدورما باشلادیلدی"
قازاقیستاندا ژانویه آییندا باش وئرهن حادثهلردن سونرا وظیفهسیندن اوزاقلاشدیریلان گئچمیش ساوونما باخانی مراد بکتانوو گؤزآلتینا آلیندی.
قازاقیستان باش ساوچیلیغینین آچیقلاماسیندا، بکتانووون دونن باشکند نور سلطاندا مجازات قانونونون ۴۵۲.جی مادهسینه اویغون اولاراق گئچیجی گؤزآلتی مرکزینه آپاریلدیغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، "باش ساوچیلیق طرفیندن اؤنجهکی ساوونما باخانی مراد بکتانووا وظیفهسینی یئرینه یئتیرمهمه اتهامی ایله محکمه اؤنجهسی سوروشدورما باشلادیلدی" ایفادهسینه یئر وئریلدی.
بکتانوو ۲۶ آگوستدا اؤلکهنین گونئییندهکی جامبیل ایالتینده حربی مهمات آنباریندا باش وئرن پاتلاما نتیجهسینده وظیفهسیندن استعفا ائدن نورلان یئرمکبایئوین یئرینه ساوونما باخانی تعیین ائدیلمیشدی.
بو ایل ژانویه آیی باشیندا اؤلکهنین باتیسیندا الپیجی قیمتلرینین قالخماسی سببی ایله باشلایان اعتراضلارین اسکی باشکند آلماتیدا شدتلی اولایلارا چئوریلمهسی نتیجهسینده ۲۵۵ نفرین حیاتینی ایتیردیگی حادثهلرین آردینجا بکتانوو، جمهورباشقانی قاسم جومرد توکایئوین قراری ایله ۱۹ ژانویهده وظیفهدن آلینمیش و اونون یئرینه روسلان ژاکسیلیکوو گتیریلمیشدی.
توکایئو بونونلا باغلی آچیقلاماسیندا، ژانویه حادثهلری زامانی بکتانووون، امرینده بوتون بیر اوردونون اولماسینا باخمایاراق، باشچیلیق اؤزللیکلری گؤسترهبیلمهدیگینی، حساس بیر وضعیتده سؤزو گئدن پتانسیلدن ایستیفاده ائدهبیلمهدیکلرینی و خاریجی یاردیم آلماق مجبوریتینده قالدیقلارینی ایفاده ائتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی
آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر باخانلاری گؤروشدو
پاشینیان، گؤروشمهده آذربایجان و ارمنیستان آراسیندا باریش آنلاشماسی لایحهسینین حاضیرلاناجاغینی ادعا ائتمیشدی


text:
قاباق کی گون ائشیتمیشدیم کی اؤلکهنین درمان قاییرما انیستوتونون تدقیقاتچیلاریندان بیر گوروپو «کاغیذبازلیق»ین ضیدینه اولاراق بیر درمان دوزلدیبلر.بئله قرارا گلدیم کی بو درمانی آپاریب «کاغیذ بازلیق»آ آلیشمیش ایشچیلرین بیرینین اوزهرینده سیناییم.بونا بینان انیستوتا گئتدیم.اونلار، تام احتیراملا همان درماندان اوچ حب منیم ایختییاریمدا قویدولار.انیستوتدان چیخیب بیر باشا بیر ادارهیه گئتدیم.چون کی من بو درمانی همین ادارهنین «کاغیذ باز» مودورونون اوستونده سینایاجاقدیم.
مودورون کاتیبی، اوزون ساچلی، گوده بیغلی بیر کیشی ایدی.او باشینی یوخاری قالدیرمادان ، قیزیل دیشلرینین آراسیندان چیخیب گلن، میریلتییا اوخشار بیر سسله دئدی: «مودورو جنابلاری هئچ کیمی قبول ائتمیرلر»
ائله بو آندا ، ادارهنین چایچیسی قوجا قادین، الیندهکی زیریده بیر ایستیکان چایلا، مودورون اوطاغینین قاپیسینا یاخینلاشدی.او اوطاغا داخیل اولمامیشدان قاباق، من اونون بیر آن غفلت ائتدییندن بهرهلنیب، «کاغیذ بازلیق»آ ضید اولان حببین بیرینی، تئز مودورون چایینا سالدیم.سونرا اونون اوطاغینین یانیندا آددیملاماغا مشغول اولوب و گؤزلدیم کی گوروم نه اوز وئریر؟ بئش دقیقه کئچممیشدی کی، بیردن مودورون اوطاغینین قاپیسی آچیلدی و مودور جنابلاری، ائنی بویون باسمیش، گوده میریق هئیکلی ایله دیغیرچاق کیمی دیغیرلانا ـ دیغیرلانا اوطاغیندان چیخدی.منی گورن کیمی، ائله بیر جور منله یاناشدی کی، گویا من اونون مودورویم.اوز ـ گوزونده مئهریبان بیر گولوش ناخیشلانمیشدی.مئهریبانجاسینا دئدی :
ــ عزیز دوستوم من امینم کی سیز منی گؤ رمک اوچون گلیب سیز ویقین کی بو اداره نین موراجیعت چی لریندن سیز و نسه بیر ایسته یینیز وار .من تام ووجودوم لا ، سیزین ایختییارز دایام و ائده جه یینیز امیر لری گوز له ییرم .
اونون بوتون اوز ـ گوزونوندن و داز باشی نین هر یئریندن شادلیق پیرت لاییردی.او منه ساری گله ـ گله قولارینی ائله آچمیشدی کی ائله بیل تکجه منی یوخ ، بلکه بوتون ترقی سئور اینسانلاری قوجاقلاییب باغرینا باسماق ایسته ییرد ی.منی سالام ـ صلوات لا اؤ ز خو صوصی ایش اوطاغینا آپاریب یوموشاق بیر موبلین اوستونده اوتور تدو و ائشیکدن گلن یئل منی اینجیتمسین دئیه ال ـ آیاغینی داغیدا ـ داغیدا اوطاغین پنجره سینی باغلاییب دئدی:
ـــ عزیز دوستوم من سیزن اوچون نه خیدمت ائده بیلرم؟
ــ من بیر تصدیق نامه ایسته ییرم کی …
ــ بیر تصدیقنامه ؟ من سیزین اوچون بیر دوجین تصدیقنامه تقدیم ائدهرم .
ــ ایر مومکونسه بو تصدیقنامهنی بیر هفتهیهجن منه مرحمت بویورون .
ـ عزیز جانیوا آند اولسون اولماز، باخ ائله لاپ ایندیجه من بو تصدیقنامهنی سیزه تقدیم ائدهرم .چوخ یوخ بیر اون دقیقه دؤزسهنیز، من سیزین تصدیقنامهزی حاضیرلایارام .
سونرا اوتاقدان چیخیب کاریخدیغیندان قاپینی دا باغلامادی و ائشیتدیم کی او اؤز کاتیبینه بئله دئییردی:
ــ آخی سن نییه منی گؤرنده بو جور دیک آتیلیرسان؟ خواهیش ائدیرم کی سیز، عاجیزلیگی ایفاده ائدهن تبسومو اوزوزدن آتین گئتسین .منیم بئله یالتاقلیقلارا تابیم یوخدور. آخی نییه بو ادارهنین بیر نفرده بئله موراجیعتچیسی یوخدور؟ تئزلیکله، بوتون جاماعات ییغیلان مکانلارا، ایدمان خانالارا، زنگ ائله و دئنن کی هر کسین نه ایشی وارسا تئزلیکله بو ادارهیه موراجیعت ائتسین. باخ ائله من بورداکی بو موراجیعتچینین ایشینی یولا سالاندان سونرا ، فحلهلرین، کندلیلرین و ضیالیلارین هر نه ایستکلری اولسا جانلا ـ باشلا یئرینه یئتیرهرم . من اؤزوم ده ناهار واختی اوغلوم «پئتیا» درس اوخویان مکتبه گئدیب، اورانین مودورو ایله، بو حاقدا صؤحبت ائلهرم . بو آندا قوجا قادین مودورون اوتاغینا بیر دانادا چای گتیردی. من قرارا گلدیم کی مودورون چایینا، او حبلردن بیرینی سالیم .آنجاق کاریخدیغیمدان، حبین ایکیسینیده بیردن سالدیم چایا. مودور جنابلاری اوتاغا گیریب چایدان بیر قورتوم ایچدی. صیر ـ صیفتی قاباقکیندان داها چوخ ایشیقلاندی. اوزونو منه ساری توتاراق دئدی:
ــ باخ ایندیجه سیزین تصدیقنامهنیز حاضیر اولار. بوگون نه گؤزهل گوندو. هاوا یاز عطیری ساچیر. گؤی اوزونده کی بولوت پارچالاری قریبه گؤزهلدیلر! گونشین شوعالاری دوواردا نه گؤزهل رقص ائلهییر(مودورون کاتیبی دفتره داخیل اولدو.) هه ائله لاپ ایستهدیگیم تکیدی. تئزلیکله، او تزه بینا ایستهدیییم مکتوبو جیر آت قوی گئتسین. باخ، ائله من ده، سن ده، ایپانوف دا، ائله لاپ او یالتاق «اون کول چکین» ده بوتون اداره ایشلریمیزی ائله بو بینادا گؤره بیلریک. بیز ادارهنین اوضاعسینی سهمانلامالییق. میثال اوچون، گرک کی بو مستخدمه قادینین اوضاعسی یاخشیلاشسین. ائله «کیریلتسئف»ینکی ده. اونون عاغلینا نه گلیر قورخمازجاسینا دئییر. او هئچ زادی سایمازدان بیزیم ادارهنین اوضاعسیندان چوخ یئرلی و دیرلی تنقیدلر ائدیر.
مودور جنابلاری چایی گؤتوروب بیر قورتوم دا ایچدی. «کاغیذبازلیق»آ ضید اولان درمان اوز اثرینی چوخ گؤزهل باغیشلامیشدی. مودور تئلفونون دستهیینی تلهسیک گؤتوروب، بیر نومرهنی توتاراق دئدی:
ــ «ماشا» !؟..دانیشان منم. داها آیین اولیندن خرجینی یوللارام گلر. ایر خوشلاییرسانسا خرجینله بیرگه سنین اوچون بیر هدیهده یوللارام.
مودور جنابلاری چایدان بیر قورتوم دا ایچندن سونرا اونون احوالاتی لاپ دا ماراقلی اولدی. اؤز کاتیبینه زنگ ائلهییب دئدی:
ــ بیرینجی بو کی باشینی یوخارییا قالدیریب لاب دوز ساخلا. ایکینجیسی ده «ائیوانوفی» ایشینین اوستونه قایتار؛ آخی او ادارهنین اوضاعسینی تنقید ائتدیگی اوچون من اونو ایشیندن چیخارمیشدیم. اونون اؤدهنیلمهمیش معاشلارینی دا اؤدهیین. «ماتیوا» ظاهیرا اؤزو، اؤز مئیلی ایله ایشدن چیخیب گئتمیشدی، آنجاق ائله دهییردی. اونو دا ایشینه قایتارین. مودور جنابلاری بیر قورتوم دا چایدان ایچدی. اوندان سونرا نه اوز وئردیسه دای منیم خبریم اولمادی. چونکی بیردن ــ بیره هر شئی سیخ بیر دومانا بوروندی…
البته سیز دیققتلی اولمالیسیز کی منیم حئکایهمین عونوانی «یای گئجهسینین یوخوسو» ایدی.
***
حئکایه، فارسی ترجومهسی اساسیندا چئوریلیبدیر. (هنر یک لبخند – طنز امروز شوروی- ترجمه منوچهر محجوبی)


text:
ویسنته بلاسکو ایبانز
ویسنته بلاسکو ایبانز (اینگیلیسجه: Vicente Blasco Ibáñez) یازیچی - ۲۹ ژانویه ۱۸۶۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۰ ایل عومر ائلهییب و ۲۸ ژانویه ۱۹۲۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vicente Blasco Ibáñez»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویسنته بلاسکو ایبانز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قولف
قولف، طبیعتده خصوصی اولاراق دوزلدیلمیش بیر ساحهده قولف چوبوقلاری و کیچیک چَتین بیر توپلا اوینانان بیر اویوندور. اویونون مقصدی، ساحهنین تعیین اولونموش ۱۸ پارکورونو (چوخورونو) قولف توپونا ان آز ووروش ائدرک تاماملاماقدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
بو ایدمان نؤوونون وطنی ایسکاتلند ساییلیر. چوبانلار طرفیندن یارادیلدیغی گومان ائدیلهن قولف نؤوونده اساس مقصد آیریجا ایشتیراکچیلار و یا کوماندالارین خصوصی آغاجلارلا معین مسافهنی مینیمال سایدا زربهلرله قت ائتمکله کیچیک توپو قویوجوقلارا سالینماسیندان عبارتدیر.
حاضردا دونیا میقیاسیندا ایسه قولف ائلیتار نؤولردن ساییلیر. خصوصاً، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا پوپولیار اولان بۇ نؤو اوزره تایگر وودس کیمی مشهور ایدمانچی یئتیشیب. وودس هم ده دونیانین ان وارلی ایدمانچیسیدیر. نفوذلو "فوربئس" ژورنالینین حسابلاماسینا اساساً، ۳۳ یاشلی ایدمانچینین ایللیک گلیری ۱۱،۹ میلیون دوللاردیر. ۱۹۹۶-جی ایلدهن قولفلا مشغول اولان وودسون املاکی ۱ میلیارد دوللاری کئچیب.
قولفون نؤولری[دَییشدیر]
- گولف
- مینیگولف و یا مینیاتور گولف
- سیمولیاتور (قولف کومپیوتئر اویونلاریندا)
قولف توریزمی ایله مشغول اولان شیرکتلر[دَییشدیر]
- پگا توور (۱۹۶۸) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
- پگا ائوروپئان توور
- ژاپان گولف توور (۱۹۷۳)
- آسیان توور
- پگا توور اوف آوسترالاسیا (۱۹۷۳)
- سونسهینئ توور (ج. آفریقا)
- جانادیان پروفئسسیونال گت (۱۹۷۰)
- توور دئ لاس آمéریجاس (ل. آمریکا)
- Nationwide توور (۱۹۹۰) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
- جهاللئنگئ توور (آوروپا)
اولیمپیادالاردا[دَییشدیر]
قولف ۱۹۰۰ و ۱۹۰۴-جو ایللرده یای اولیمپییا اویونلارینین پروقرامیندا اولوب. بئینلخالق اولیمپییا کومیتهسینین ۲۰۰۹-جو ایلده دانمارکنین باشکندی کوپئنهاگئنده باش توتان ۱۲۱-جی سئسسییاسیندا یئنیدن ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰-جی ایل یای اولیمپییا اویونلارینین پروقرامینا داخیل ائدیلیب.
آذربایجاندا[دَییشدیر]
آذربایجاندا ایلک قولف کلوبو ۲۰۱۳-جو ایلده قوبا شهرینده آچیلمیشدیر. توتال گولف تیکینتی شیرکتی طرفینده اینشاات اولونموش ۱۸ دلیکلی ۷۴ هئکتار اراضیسینده یئرلشهن میلّی قوبا قولف کلوبو دونیا ایستاندارتلارا اویغون اولاراق تیکیلمیشدیر.
۲۰۱۳-جی ایل اوْکتوبر آییندا باکیدا میلّی قولف آکادئمییاسی آچیلمیشدیر.
حال حاضردا آذربایجاندا بیر نئچه قولف مئیدانچاسی اینشاا اولونور.
آذربایجان قولف فئدئراسییانین میسسییاسینا آذربایجاندا ایدمان نؤوو اولاراق قولفو اینکیشاف ائتدیرمک، داها دا پوپولیارلاشدیرماق و گئنیش کوتلهیه سئودیرمک داخیلدیر.
اساس مقاملار
- آوروپا قولف فدراسیاسی، بئینلخالق قولف فدراسیاسی، و باشقا قوروملارلا امکداشلیقلین قورولماسی - یئرلی و بئینلخالق تورنیرلرین تشکیل اولونماسی - مووافیق ناظرلیکلرله آذربایجانی قولف مکانی قیسمینده تبلیغ اولونماسی - رئیتینقلشمهنین مرکزلشدیریلمیش واهید سیستمینین یارادیلماسی و نظارت اولونماسی - اوزولوک سیستمینین ترتیب اولونماسی - فئدئراسییا عضولرینین سیغورتاسی
قولف آکادئمییاسی
۲۰۱۲-جی ایلده تاسیس اولونموش آذربایجانین قولف فدراسیاسی اؤلکهمیزده ایدمانین بۇ نؤوونون اینکیشافی ایستیقامتینده تدبیرلرینی داوام ائتدیریر.
قولفون گنج نسلین اینکیشافیندا بؤیوک فایداسی اولان ایدمان نؤوو اولدوغونو نظره آلاراق، آذربایجانین قولف فدراسیاسی اؤلکهده ایلک اولاراق «سناگ» لاییحهسینین حیاتا کئچیریلمهسینه باشلاییب. بوندان باشقا، فئدئراسییا اؤلکهمیزده ایدمانین بۇ نؤوونون اساسلی اینکیشافینی تعمین ائتمک اۆچون اؤزونون ان بؤیوک لاییحهلریندن بیری – باکیدا قولف آکادئمییاسی لاییحهسینین حیاتا کئچیریلمهسینه باشلاییب.
بو مقصدله باکی قولف آکادئمییاسینین اراضیسینده مینی قولف کلوب تیکیلیب. بورادا هر کس هم قولف اویناماغی اؤیرهنهجک، همچینین قولف اویناماق ایمکانی الده ائدجک.
آکادئمییادا ان سون آوادانلیق و پگا (پروسسیونال گولف آسوجیاتیون) ایختیصاصلی اینستروکتورلار فعالیت گؤستریر. همچینین آکادئمییانین اراضیسینده گپس سیستمی ایله تجهیز ائدیلمیش قولف سیمولیاتورلار وار.
دونیانین آپاریجی ایسپورت جواجه سیستئمس شیرکتینین ایستهصالی اولان بۇ سیمولیاتورلاردا دونیاداکی ان آپاریجی قولف ساحهلرینین خریتهلری وار. قولف سئوهنلر بۇ سیمولیاتورلار واسطهسیله ۱۳۰ قولف ساحهسینده قولف اوینایا بیلر. بۇ قولف ساحهلرینین ۲۸-i آوروپا چئمپیوناتلارینین کئچیریلدیی ساحهلردیر. بورادا قولفلا «ایلک تانیشلیق» اولور، پئشکار درجهلی اینستروکتورلار قولفلا ماراقلانانلارا قولف تلیملری کئچیر.
اونو دا قئید ائتمک لازیمدیر کی، بورادا تکجه قولف درسلری کئچیریلمهیهجک. بئله کی، آکادئمییانین مئیدانچاسی قولف اویناماق ایستهیهنلر ده اۆچون آچیقدیر. مئیدانچانین خصوصی ایشیقلاندیرما سیستمی سایهسینده حتی آخشام واختلاری قولف اویناماق مومکوندور.
باکی قولف آکادئمییاسینین قولف مئیدانچاسینین عمومی ساحهسی ۱۴،۰۰۰ م۲-دیر کی، اونون ۶،۷۰۰ م۲ هوللاندییا ایستهصالی اولان سینتئتیک اوتلا اؤرتولوب. کومپلئکسین عمومی دیزاینینی هوللاندییانین دونیاجا مشهور «ائوروپئان گولف گرووپ» شیرکتی حاضرلاییب.
مئیدانچانین سولوندا قولف سئوهنلرین اؤز اویون تئکنیکالارینی تکمیللشدیرمک اۆچون خصوصی تلیم ساحهسی اولان «دریوینگ رانگئ» یئرلشیر. بۇ ساحه توپو ساخلاماق اۆچون ۲۴ مئترلیک خصوصی دیوارلا اهاتلنیب. یئنی باشلایانلار عادتاً تلیمه مشق مئیدانچاسیندا باشلاییرلار و بوندان سونرا قولف مئیدانچاسیندا قولف اوینایا بیلرلر.
بئلهلیکله، هر بیر آذربایجان وطنداشی و اؤلکهمیزه خاریجدن گلن قوناقلاری قولف آکادئمییاسینا عضو اولا بیلر.


text:
عصبیت و مدنیت ۲
سیدمرتضی حسینی
تورکلر اؤزللیکله ایران تورکلرینده «عصبیت» و «مدنیت» مسئلهسی
«عصبیت و مدنیت» آدلی یازیمدا بو ایکی تئریمین (مفهوم) آنلاملارین آچیخلایاراق، بوتون انسان توپلوملارینین سوی (عرق، نَسَب) «عصبیتی»نی تجربه ائتدیکدن سونرا «مدنیت»ـه وارماق ماراغی و دؤنَمین خاطیرلاتدیم.
دئدیگیم کیمی بیولوژی، تاریخ و آرکولوژی علملری الده اولان تاریخی ماتریاللارا دایاناراق بیزه بوتون انسانلارین تاریخ بویو توپلو (جمعی) یاشادیقلارین اثبات ائدیرلر. بو ایلکَر (ابتدایی) انسان توپلوملاری اوزون زمانلار توپلو (جمعی) کیملیک و اؤزلرینی ساوونما (دفاع، مدافعه) گوجونو اؤز دده بیر (نَسَبی) بغضاًده بلکه ننه بیر (سَبَی) فامیللریایله بیرلَشمَکده دوشونوردولر. بو توپلوکیملیک (هویت جمعی) دوشونجهسی اساسیندا یارانان توپلوم، طبیعی کی چوخ کیچیک و ساواشچی بیر توپلوم اولاجاق. ائله بونا گؤر ده سوسیولوژی علمینده «طایفا» دئدیدیگیمیز بو توپلوملار هم چوخ کیچیک و همده اؤزلریندن باشقا طایفالاری اؤزلرینه رقیب و همن رقابتین اثرینده دوشمان بیلیردیلر و دونیا اؤزللیکله آسیا تاریخی باشاباش بو طایفا ساواشلاریایله دولودور. سونرالار بو طایفا دئییلن توپلوملار بؤیویوب، بؤیوک بؤیوک قبیلهلره دؤنوشدولر و «طایفا» عصبیتینین یئرین «قبیله» عصبیتی آلدی.
بیزیم تاریخیمیزین اورتا عصرلری حقیقتده همن قبیلهلر و اونلارین قبیله عصبیت بیرلیگی اساسیندا یارانان دولتلرین تاریخیدیر. اؤرنکایچین بوندان مشهور نه اولاجاق کی اوغوز تورکلری دوققوز قبیله و ییرمیدؤرد طایفادان اولوشوردولار و سلجوقلار دولتینین قوروجوسو طوغرول بی نیشابورا گیرنده سول قولونا دوققوز اوغوز سیمبولو اولاراق دوققوز اوخ باغلامیشدی و بیلدیگیمیز کیمی اورتا دوغو (خاورمیانه) و تورکیستانین ان آزیندان مین ایللیک تاریخینی بو دوققوز اوغوزدان اولان قبیلهلر و طایفالارین قوردوغو دولتلر یاراتمیشدیرلار.یئنه دئدیگیم کیمی عربلرده ده عینی تاریخ وار و اسلام تاریخینین چوخو حقیقتده عرب اؤزللیکله قریشدن اولان قبیلهلر و طایفالارین رقابتلر و ساواشلاریدیر و عرب- اسلام تاریخی دولتلری همن طایفا و قبیله عصبیتی اساسیندا قورولان دولتلرین تاریخیدیر.
یئری گلمیش کن بیر چوخ اؤنملی مسئلهنی خاطیرلادیم؛ دئدیگیم کیمی آوروپادا بو طایفا- قبیله سیستمی آسیادان مین ایل تئز پوزولماغا باشلادی و حتی اسکی یونان مدنیتی طایفا قبیلهدئییل دولت- شهر اساسیندا قورولموشدور (البته بو بؤیوک مسئله و فرق و اونون نهدنلرینین آراشدیرماسی اؤزو باشقا بیر مقالهدی). آما بو طایفا- قبیله عصبیتی اساسیندا قورولان تورک دولتلر و توپلوملارینین عصبیت گوجو هانسی مدنیت یوخسا مدنیتلردن ائتکیلندی (تأثیر آلدی)؟ بو مدنیت یوخسا مدنیتلرین قایناغی هانسی جوغرافیا، هانسی دین، هانسی اقتصاد طرزی، هانسی بوروکراسی طرزی، هانسی کولتور و هانسی دیل اولدو؟ چون کی بوتون اسکی توپلوملارین طایفا- قبیلهلیک سیستمین ضعیفلهدیب پوزماغا ساری آپاران نهدنلر سایدیغیم نهدنلردیرلر: دین، دیل، کولتور، یئنی اقتصاد طرزلری و اقتصادی منفعتلرین طایفا- قبیله عصبیتیه اوستون گلمهیی و بوروکراسیایله یئنی حقوق سیستملری.
منجه هر شئیدن اؤنجه تورک توپلوملاری و دولتلرینین طایفا- قبیله عصبیتین پوزان دین اولموشدور. بیلدیگیمیز کیمی اسکی گؤی تورک و اویغور توپلوم و دولتلری تورک عصبیتی اساسیندا یاراناراق، دین و دیل باخیمیندان اؤز جوغرافیاسی و وارلیغیندان قایناقلانان دین، دیل و کولتوره باغلی اولاراق ایکی ایلک تورک مدنیتینی یاراتمیشدیرلار. بو دولتلر و اونلارین حاکم اولدوغو توپلوملارین دینی تورک اسکی دینی یعنی شامانیزم، رسمی- اداری و ادبی دیلی تورکجه و حقوق سیستمیده اسکی تورک حقوق سیستمیایدی. اونلار حتی یازی و خط باخیمیندان دا اؤزگور اولاراق اورخون و اویغور یازی خطین یاراتمیشدیرلار و ائله بونا گؤره ده اونلار اؤزگور بیر تورک مدنیتی قورماغا باشاریلی اولموشدورلار، آما اویغورلار دولتی زمانیندان باشلایاراق تورک عصبیتینی باشقا جوغرافیالاردان گلن تورک قبیلهلری توپلوملارینا عاید اولمایان کولتورسَل (فرهنگی) نهدنلر ضعیفلهدیب پوزماغا باشلادی. اؤنجه بودا و مسیحیت دینلری و چیندن گلن هان کولتوروایله اسلام- عرب دین کولتورو. سونرالاردا دری-ت اجیک دیل کولتورو و سون زمانلاردا دا روس دیل و کولتورو.
اؤرنکایچین قره ختاییلارین بیر بؤلومو بودایی، سونراکیلاری مسلمان و اونلارین آردیندان بوتون تورک دولتلری مسلمان. بونلاردان علاوه تورک قبیلهلرینین بیر چوخو کؤچَریلیک اثرینده مختلف جوغرافیالاردا داغیلاراق هر یئره گئتدیلرسه اورانین دین، دیل و کولتورونون ایچینده سینیلیب (هضم اولوب) ائلینه (alination، بیر شئیه ماراقلانیب اوندا محو اولماق) اولدولار و تورک کیملیکلرینی یئرلی دیبلی اونوتدولار (اؤرنکایچین: مجارلار، هونلار، بولغارلار، فینلر و س). آما بیزیم جوغرافیا یعنی اورتا دوغو و تورکیستاندا قالیب بؤیوک دولتلر قورماغا باشاریلی اولان تورک طایفالار و قبیلهلری تام مسلمان اولاراق یئنی قبول ائتدیکلری دینی، سادهجه بیر دیندئییل مکمل بیر ایدئولوژی کیمی قبول ائتدیلر؛ یعنی بو دینین «واجب» دئیه دوشوندوردوگو حیات طرزی، عرب دیلینده اولان دینی عنعنهلر و «شرع» دئییلن حقوق سیستمینی. بو مدنی دَییشیکلیک قاراخانلی دوروندان گئنل (فراگیر) بیر شکیلده باشلایاراق سلجوقلار دوروندا تکمیل اولدو و اونلاردان سونرا قورولان تورک دولتلرینده داها اسکی تورک مدنیتیندن (گؤی تورک عصرینده یارانان مدنیت) اثر قالمادی. سلجوقلار و اونلارین آردیندان گلن تورک دولتلرده نه قدر تورک عصبیتی وارایدیسا اوندان داها چوخ اسلام- عرب مدنیتی و تاجیکلرین دری دیل- کولتورونه ماراق وارایدی، آما ائله سلجوقلار دوروندان بری اسلام- عرب دین-کولتور و دری دیلیایله مدنیلهشَن تورک دولتلرایله اونلارین حاکمیتی آلتیندا اولان حالا طایفا- قبیله عصبیتینده قالان تورک توپلوملارینین آراسیندا بؤیوک بیر توپلومسال- کولتورَل ایکیلیک یارانماغا باشلادی چون کی اسلام- عرب و دری دیلیایله یابانجیلیق (بیگانگی) حس ائدن تورک کوتلهلری (توده، رعیت) مسلمان اولدولارسادا بو دینه چوخ دریندن وارمادیلار و ان آزیندان اؤز دیل و کولتورلرینه باغلی قالدیلار و یازی ساوادلاری دا یوخودوسا دربارلاردا عربی و دری دیلیایله ساواد اؤیرهشیب بوتون کتابلاری بو ایکی دیلده یازان میرزهلرین عکسینه اؤز آرزولار، دوشونجهلر، غملر، سئوینجلر و سایر دویغولارینی تورکجه سؤیلهدیلر و ائله بونا گؤرهده تورک دیلی تورک دولتلرینین رسمی دیل اولمادیغینا بو تورک خالقلارینین ادبیاتی اوزون زمانلار شفاهی قالدی و دربارلاردا عربی- دری دیلینده یارانان اثرلر دیوانی ادبیات و خالق آراسیندا یایغین اولان تورک شفاهی ادبیاتی «خلق ادبیاتی»نی اورتایا چیخارتدی و حتی سونرالار دربارلاردا یارانان تورک ادبیاتیدا عرب- فارس دیللرینین تأثیری آلتیندا اولاراق دیوانی ادبیات قالیبنده قالدیلار (فضولی و نسیمینین شعرلری کیمی) و هر زمان حتی قالیب باخیمیندان دا «خلق ادبیاتی»ایله (اوزان شعرلر و ناغیللاری. پیر سلطان، علسگر و خسته قاسیم کیمی شاعرلرین شعرلری) فرقلی اولدولار.
بئله بیر دوروما گلن تورک دولتلری «جهاد» دئیه اسلام یولوندا ساواشماغا باشلادیلار و گئتگئده اؤز کیملیکلرینی فلان طایفا یا قبیلهایلهدئییل مسلمانلیقدا دوشوندولر و دربارلاریندا یارانان بوتون علمی- ادبی کتابلار عربجه و فارسجا اولدو و یئنی ایناندیقلاری مدنیتده ارییهرک کئچمیش عصبیتلرینه عاید اولان هر شئیدن نفرت ائتمهیه باشلادیلار؛ چون کی یئنی ایناندیقلاری دین و کولتورو یئنی بیر اوستون مدنیت بیلیب اؤز طایفا- قبیله ساواشلاریایله دولو کئچمیشلریندن اوتاناراق اونو دانماق ایستهییردیلر. بوتون دولت آداملاری و دولت اؤیرتیمی (آموزش) گؤرن کیمسهلر عربجه و فارسجا دانیشیب یازماغا باشلادیلار و حتی اؤز همن اسکی عصبیتده قالیب اونونلا یاشایان رعیتلرینی لاغا قویدولار. بو سورَج (پروسه، روند) بوتون تورک دولتلری و توپلوملارینین اورتاق اؤزللیکلری اولدو. بوتون تورک طایفا- قبیلهلری اسکی دیسیپلینلرین الدن وئردیلر و قارما- قاریشیق بیر دوروما دوشهرک عرب، فارس و روس کیملیک و کولتورلرینده استحاله اولماغا اوز قویدولار و مختلف جوغرافیالاردا مختلف کیملیک و کولتورلرده استحاله اولان تورکلر همن استحاله اولدوقلاری کیملیک و کولتور یولوندا اؤز سویداشلاریایله ساواشماغا باشلادیلار. غزنهلی سلطان محمود اسلام و خلیفهنین یولوندا جهاد ائدهرک اسلامین عرب خلیفهسیندن آلدیغی لقبلره فخر ائتدی. طوغرول اؤزونو خلیفهنین عسگری دوشوندو. تیمور اسلام یولوندا جهاد آدیایله بوتون تورک توپلوملارین داغیداراق تورک دولتلرین دیزه چؤکدوردو و صفویلرله عثمانلیلار شیعه و سنی مذهبلرینین یولوندا بیر بیرینین قانلی دوشمانی اولدولار و هابئله هئچ بیر تورک دولتی و تورک سلطانی تورکلوک یولوندا ساواشمادی، چون کی هامیسی تورک کیملیکلرینی اسلام دینی (ایستر سنیلیک ایستر شیعهلیک) و فارس، عرب و روس کولتورلریایله مدنیلشمهیه باشلادیقلاری آندان بری بوراخدیلار و تورکلوک اونلارین دوشونجهسینده بربرلیک دؤنملرینده یاشادیقلاری عصبیتین سئویمسیز خاطرهسی اولدو و بو خاطرهنیده دانیب اونوتماغا چالیشدیلار و ان سونوندا گؤردوک کی تورک قاجارلار فارس کیملیگی اساسیندا قورولان یئنی ایرانین قوروجوسو اولدولار و ایران و گونئی آذربایجانین دا بوتون سئچگینلر (نخبهلر) و ضیالیلاری باشقا قوملاردان داها آرتیق فارس دیلی و کولتورونون قوُرویانی و گوجلندیرهنی اولدولار و پانایرانیسم آدلی فارس شوونیسمینین ده فیکیر آداملارینین ان چوخو تورکلر اولدولار. عثمانلی دولتینده ده عینی سورَج اوز وئردی. عثمانلیلار آنادولو کندلرینده مدنیتدن اوزاق یاشایانلارا ائششک تورک دئیهرک تورکلوگو بربریت کیمی بیر شئی دوشونوب اؤزلرین مسلمان عثمانلی بیلیردیلر و فارس و عرب دیللرینی مدنیت دیلی دوشونوب بو دیللری اؤیرهنیب اونلارلا ادبی اثرلر یاراتماغا فخر ائدیردیلر.
بئلهلیکله اوندوققوزونجو عصرین ایکینجی یاریسی و ییرمینجی عصرین اوللرینه کیمی دوغو (شرق) تورکیستاندان باشلاییب دوغو آوروپادا بیتن بؤیوک بیر جوغرافیادا یاشایان تورک توپلوملاری آراسیندا تورک کیملیگیایله تورک بیر مدنیتینه واران هئچ بیر توپلوم و دولت اولمادی و بوتون تورکلر دئدیگیم کیمی اسکی عصبیتلریندن مدنیته وارماق ایستهدیکلری زمان بو مدنیلشمهنی مختلف دین- مذهب و مختلف دیل- کولتورلری قبول ائتمکده گؤردولر. بوتون مسلمان اولان تورکلر اؤزلرینه تورکدئییل مسلمان دئیییب اؤزلرینی کولتورلو بیر انسان گؤسترمک ایستهدیکلری زمانلاردا عربجه، فارسجا و روسجا دانیشیب یازدیلار.
آما بو سورَجی اوندوققوزونجو عصرین ایکینجی یاریسی و ییرمینجی عصرین اوللرینده تورک توپلوملارینین آراسیندا باش قالدیران یئنی دوشونجهلر اختلالا سالدی. تورکلر آوروپا مدنیتلریایله تانیش اولدوقلاری زمان آوروپادا هر قوم اؤز کیملیگیایله مدنیته واریب اسکی عصبیتلرینی یابانجی دین یا کولتور و دیللرله دئییل اؤز دیل و کولتورلری اساسیندا قوردوقلاری یئنی مدنیتله دَییشیب یئنی «ملت» حالینا گلمکلرین گؤردولر و گئت- گئده اونلاردا یئنی تورک مدنیتی قورا بیلیب، تورک عصبیتین مسلمانلیق، کومونیستلیک، عربلیک، فارسلیق و روسلوق دئییل، تورک ملی مدنیتایله دَییشهبیلهجکلرین دوشوندولر و بئیلهلیکله تورک ناسیونالیسمی تورکلر اؤزللیکله قافقاز و عثمانلی تورکلرینین آراسیندا باش قالدیریب گوجلَندی و تورکلر مین ایللیک بؤیوک بیر تاریخی فرصتی الدن وئردیکلرینی دوشونوب، اسکی عصبیت و یابانجی مدنیتلری بوراخیب یئنی ملی مدنیتلری اساسیندا دولت و توپلوم قورماق آرزوسونا دوشدولر. سانکی تاریخی بیر یوخودان آینیمیشدیلار. ال- ایاق چالیب حرکته گلدیلر، آما نه یازیق کی چوخ گئج اویانمیشدیلار و نئچه یوز ایل تئز اویانان آوروپالیلار و سونرالار آما تورکلردن داها تئز اویانان روسلار، ارمنیلر و فارسلارین قارشیسیندا بیر شئی قازانا بیلمهدیلر. البته یالنیز تورکیه و قوزئی آذربایجان تورکلری یئنی تورک جمهوریتلری قورماغا باشاریلی اولدولار، آما قافقاز (آذربایجان جمهوریتیندن باشقا)، تورکیستان و ایران تورکلرینین آراسیندا یئترلی (کافی) ملی اویانیش اوز وئرمهدی و همن اسکی قورال یعنی اسکی عصبیت یوخسا یابانجی مدنیتده یاشاماغا دوام ائتدیلر.
اؤزللیکله ایراندا یاشایان تورکلر تاسفلرله یا مدنیتدن اوزاق قالدیلار، یادا مدنیتی مسلمان- شیعهلیک یوخسا کومونیستلیک و فارس کیملیک، دیل و کولتوروایله قازانابیلهجکلرینه ایناندیلار و ائله بونا گؤره ده اینانیلماز درجهده مشروطه انقلابیندا رول و تأثیرلری اولان آذربایجانلیلار هئچ بیر یئرده، هئچ بیر نوطقدا، هئچ بیر یازیدا و هئچ بیر قانوندا تورک اولدوقلاری و تورک کیملیکلریندن قایناقلانان ملی حقوقلارینی دوشونوب قید ائتمهدیلر و حتی تقیزاده کیمی بؤیوک بیر تورک انقلابچی و ضیالی، تورکیهنین «ژون تورک» (گنج تورکلر) حرکتیندن تقیلد ائدهرک «ژون پرس» (گنج فارسلار، گنج ایرانلیلار) آدلی بیر تشکیلات قوردو و ستارخان کیمی تورک مجاهدلر ده سادهجه نجف مجتهدلرینین امرلرین اجرا ائدیریک دئدیلر؛ حال بو کی همن دؤنمده انقلابچی ارمنیلر ملی کیملیکلرین دوشونهرک تام اولاراق ملی پرینسیبلری و ملی حقوقلاری اوزره چالیشیردیلار و رحمتلیک رسولزاده بو حقیقته دقیق اشاره ائدیب.
مشروطه انقلابیندا ایران تورکلری و آذربایجانین شهرلیلری اؤزللیکله تبریزده یئنی ایاق توتان بورژوا طبقهسی انقلابی- مدنی بیر حرکت دوشونوب اونا قاتیلیب اونون یولوندا مال و جانلا مجاهده ائتدیکلری حالدا، کؤچَری یاشاماغا دوام ائدن عشیره- طایفا عصبیتینده قالان تورک طایفالاری دا شهرلر اؤزللیکله تبریزه هجوم ائدیب انقلابچیلاری ازیب داغیتماغا باشلادیلار. مشروطیت انقلابیندان سونرا دا ایران اؤزلیکله گونئی آذربایجان تورکلری آراسیندا اولان یئنی مدنی حرکت یئنه ده ملی مدنیت ایستَگی دئییل کومونیسم اولدو و بو دؤنه بوتون سئچگینلر، ضیالیلار و ساوادلیلاریمیز کومونیست اولاراق بوتون اؤلکهنین اؤزللیکله ائلات و کندلیلرین بربریتدن قورتولماق یولون کومونیست اولماقدا دوشوندولر و ائله بونا گؤره ده اوتوز- قیرخ ایل بیزیم آذربایجاندا کومونیسمه اینانمایان بیر یازیچی، آیدین و فیکیر آدامی تاپیلیردیسا هامی اونو لاغا قویوب گولوردو؛ چون کی مدنیته حرکت ائتمک ایستهین هر بیر کس مدنیتی یالنیز و یالنیز کومونیسم ایدئولوژیسیندا دوشونوردو و ملی مدنیتدن بحث ائدن تکه- توک کیمسهلری سویچو (نژادپرست) دئیه آدلاندیریردی، حال بو کی کومونیسمه اینانان روس، فارس و ارمنیلر حتی بو اینترناسیونال (فراملی) ایدئولوژینی ملی پرینسیبلری ایچینده دوشونهرک اونو ملی مدنیت و منفعتلریایله اویغونلاشدیریردیلار (تطبیق ائدیردیلر). بس بئله بیر دورومدا آذربایجان دموکرات فرقهسی کیمی ملی مدنیت پرینسیبلری قوروماق ادعاسی اولان بیر تشکیلاتین بئله ملی مدنیت پرینسیبلریندن داها چوخ کومونیسمه باغلی اولوب بو ایدئولوژینی اینانماقلاری طبیعیایدیر. اسلامی انقلابدا دا گونئی آذربایجان تورکلری مشروطه انقلابیندا ائتدیکلری حرکتی عیناً تکرار ائتدیلر. رضاشاهین دیکتاتورلوق زور و باسقیسی آلتیندا کؤچَریلیگی بوراخیب کندلرده ساکن اولان ائلاتلاریمیز همن اسکی عصبیتده قالاراق مدنی حرکتلرده بیر روللاری اولمادی و چوخو یئنیجه کندلردن شهرلره کؤچوب مدنیتی دین- مذهبله دوشونن طبقهلریمیز اسلامی حکومت قورماق اوزره بؤیوک بؤیوک عصیانلار و اعتراضلار یاراتدیلار، آما یئنی دولت قورولوب یئنی آنایاسا (قانون اساسی) یازیلاندا ملی کیملیکلری اوزره هئچ بیر شئی دوشونوب قانونلاردا قید ائتدیرمهدیلر و آذربایجانلی روحانیلر فارس دیلی رسمی دیل اعلان ائدیلن زمان محکمهلر و محضرلرده ایشلهنن عرب دیلینین قایغیسینا قالدیلار (ائشیتدیگیمه گؤره دونیادان گئدَنه قدر حکومتده یوکسک مقامی اولان آذربایجانلی روحانی؛ مشکینی، قانون یازیلان زمان، فارسی دیلی ایراندا رسمی دیل اولماق مادهسینه اعتراض ائدهرک دئمیشدی بیز ایللر بویو بیر چوخ حقوقی متنلری عربجه یازمیشیق. تک بیر فارسی دیلی رسمی اولورسا بس بو عربجه یازیلان حقوقی متنلرین اعتباری اولمویاجاق می؟) حال بو کی یئنه ده ارمنیلر ملی کیملیکلرین دوشوندوکلریایچین ملی حقوقلارینی ایران اسلام جمهوریتی قانونلاریندا دا قید ائتدیریب اؤز ملی حقوقلارینی قوروماغا باشاریلی اولدولار. آما سون (اخیر) ایللرده دوروم بیرآز فرقلی اولوب و بو یئنی دوروم و فرقین آچیخلاماسین گلن یازیلاریمیزا بوراخیریق.


text:
بروکلین پارک، مینهسوتا
|footnotes = }}
بروکلین پارک، مینهسوتا (اینگیلیسجه: Brooklyn Park, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 21.6 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 75781 نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- مینسوتا ایالتی
- مینسوتا ایالتی شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]
- Star Tribune|accessdate=3 October 2015|date=10 June 2014|quote=Lunde, 46, a Republican}}


text:
۱ دسامبر
۱ دسامبر:
- ۱۷۷۴ - بؤيوک بریتانيا ایله اوْنون قوزئی آمریکا مۆستملکلری آراسیندا تیجارت بايکوْتو قۆووهيه میندی.
- ۱۸۸۷ - شرلوْک هوْلمس حاقیندا بحث ائدن "نارینجی رنگلی اِتيود" روْمانی چاپدان چێخیر.
- ۱۹۲۰ - آذربایجانین زنگزور ماحالینین بؤيوک حیصهسی موْسکو رهبرلیگینین قراری ایله ائرمنیستانا وئریلمیشدیر.
- ۱۹۴۳ - اۆچ مۆتفیق دؤولت باشچیلارینین - شوری (یوسیف استالین)، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری (فرانکلین رۇزولت) و بؤيوک بریتانيا (وینستون چرچیل)، تهران کوْنفرانسی باشلايیر.
- ۱۹۶۳ - اۇرتا -بۇلاک ياتاغیندا طبیعی قاز پارتلايیچی باش وئریر. آلوْو اۆچ ایل يانیر (1064 گۆن).
- ۱۹۹۰ - لا- مانش بوْغازی آلتیندا تۇنل قازان فرانسه و بؤيوک بریتانيا قازماچیلاری بیر-بیری ایله گؤروشورلر.
- ۱۹۹۴ - آذربایجان جومهوریتی آنقوْلا ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۰۰۹ - اوروپا بیرلیگینده لیسبوْن مۆقاویلهسی قۆووهيه مینیر.


text:
اؤن سؤز
قورانئن اؤگرتتیگی قاوراملار سریسینین ألینیزدەکی سایئسئندا “نبی وە رسول” قاوراملارئنا قئساجا دگینەجگیز.
گلەنکتە پک چۇق قورئانی قاورامئن ایچی بۇشالتئلمئش، آنلام درینلیگی یۇق أدیلمیشتیر آما نبی وە رسول قاوراملارئنئن ماعروض قالدئغئ بۇیوتتا تاحریفات أشینە آز راستلانئر تۆردندیر.
قورئانئن یۆزلرجە آیتینین آنلاشئلماسئندا، کیتاب-حیکمت ایلیشکیسینین دۇغرو قورولماسئندا، یۆز یئللاردئر دوام أدن “دیندە قایناق” سۇرونونون قورئانی بیر زمیندە چؤزۆلمەسیندە حایاتی اؤنمی اۇلان نبی وە رسول قاوراملارئ آراسئنداکی ایلیشکی گلەنکتە قورئانلا اؤرتۆشمەین بیر شکیلدە قورولموشتور.
بیرتاقئم قورغولاردان حارەکتلە رسول، کندیسینە کیتاب وریلن؛ نبی دە داحا اؤنجەکی بیر رسولە وریلن کیتابئ تبلیغ أتمکلە گؤرەولندیریلن کیشی اۇلاراق تانئملانمئش، هر رسول نبیدیر آنجاق هر نبی رسول دگیلدیر شکلیندە بیر دنکلم قورولموش آما بو دنکلمین قورئان آیتلرییلە اؤرتۆشۆپ اؤرتۆشمەدیگینین ساغلاماسئ یاپئلمامئشتئر.
دوروم تۆرکچە مئاللر آچئسئندان داحا دا واحیمدیر. چۇغو مئالدە، آیتلردە گچن نبی وە رسول کلیمەلری یرینە قورئاندا گچمەین وە فارسچا بیر کلیمە اۇلان “پەیغامبر” کلیمەسی قوللانئلماقتا، آیتلردەکی ایکی قاورام آراسئنداکی آنلام درینلیگی مئاللرە یانسئتئلماماقتادئر. بو اؤرنکلە بونو گؤسترمک ایستییۇروز.
دیانت واقفئنا عائید مئالدە آعراف سورەسینین 157-نجی آیتینە شؤیلە آنلام وریلمیشتیر:
« یانلارئنداکی تەورات وە اینجیلدە یازئلئ بولدوقلارئ اۇ ألچییە، اۇ اۆممی پەیغامبرە اویانلار (وار یا)، ایشتە اۇ پەیغامبر اۇنلارا اییلیگی أمرەدر، اۇنلارئ کؤتۆلۆکتن منەدر، اۇنلارا تمیز شەیلری حلال، پیس شەیلری حارام قئلار. آغئرلئقلارئنئ وە اۆزرلریندەکی زینجیرلری ایندیریر. اۇ پەیغامبرە اینانئپ اۇنا سایغئ گؤسترن، اۇنا یاردئم أدن وە اۇنونلا بیرلیکتە گؤندریلن نورا (قورئانا) اویانلار وار یا، ایشتە قورتولوشا أرنلر اۇنلاردئر. »
یوقارئدا مئالی وریلن آیتین متیندە گچن “الرسول النبی الأمی” شکلیندەکی ایفادە “اۇ ألچییە، اۇ اۆممی پەیغامبرە” اۇلاراق تۆرکچەیە چەوریلمیشتیر. یاعنی رسول کلیمەسی ألچی، نبی کلیمەسی دە پەیغامبر اۇلاراق دیلیمیزە آقتارئلمئشتئر. بو قابول أدیلەمز بیر چەویریدیر.
عاینئ مئالدە ایبراهیم سورەسینین 4-نجۆ آیتی دیلیمیزە شؤیلە چەوریلمیشتیر:
« (آللاهئن أمیرلرینی) اۇنلارا اییجە آچئقلاسئن دییە هر پەیغامبری یالنئز کندی قاومینین دیلییلە گؤندردیک. آرتئق آللاە دیلەدیگینی ساپتئرئر، دیلەدیگینی دە دۇغرو یۇلا ایلتیر. چۆنکۆ اۇ، گۆچ وە حیکمت صاحیبیدیر. »
آیتین متنیندە رسول کلیمەسی گچمەسینە راغمن بو دفعا عاینئ مئالدە رسول کلیمەسینە دە پەیغامبر آنلامئ وریلمیشتیر.
سرینین ألینیزدەکی سایئسئندا بو اؤنملی ایکی قاورامئ قورئاندان حارەکتلە گنل اۇلاراق ألە آلاراق بو قۇنودا بیر حاسساسیەتین اۇلوشماسئنئ هدفلەمکتەییز.
دۇک. فاتیح اۇروم
نبی وە رسول
1- گیریش
گلەنکسل آنلایئشا گؤرە، واحی یۇلویلا کندیسینە ایلاهی کیتاب وە شریعات وریلیپ بونلارئ اینسانلارا تبلیغ أتمەسی ایستنیلن کیشییە “رسول”؛ رسوللرە ایندیریلن کیتاب وە شریعاتئ تبلیغ أتمەسی ایچین کندیسینە واحی گلنە دە “نبی” دەنیلمکتەدیر. بو دۆشۆنجەیە گؤرە؛ “هر رسول نبی”، آنجاق “هر نبی رسول دگیلدیر”. قورئاندا ایکی قاورام آراسئندا فارق اۇلمایئپ بیربیرینین یرینە قوللانئلدئغئنئ سؤیلەینلر دە بولونماقتادئر.
رسول وە نبی کلیمەلرینین گچتیگی آیتلرین دیلیمیزە دۇغرو ترجۆمە أدیلەبیلمەسی، رسولە ایطاعاتین نە آنلاما گلدیگینین آنلاشئلماسئ وە نیهایتیندە قورئان تمللی نبی /رسول آلغئسئنئن اۇلوشابیلمەسی، بو ایکی قاورامئن آنلامئنئن دۇغرو اۇلاراق اۇرتایا قۇنولماسئنا باغلئدئر. بیز بورادا، اؤنجە نبی وە رسول کلیمەلرینین سؤزلۆک آنلامئنا قئساجا دگینەجک، آردئندان دا ایکی قاورامئن قورئاندا حانگی آنلاملاردا قوللانئلدئغئنئ گؤرمەیە چالئشاجاغئز.
2- نبی وە رسول قاوراملارئنئن کلیمە آنلامئ
“النَبِی = نبی” کلیمەسی “فعیل” وزنیندندیر. “حابر ورن” آنلامئندا ایسمی فاعیل، یا دا “ن-ب-و” کؤکۆندن؛ “دگری یۆکسلتیلمیش” آنلامئندا ایسمی مفعول اۇلور. کلیمەنین “ن-ب-أ” کؤکۆندن تۆرەدیگینی سؤیلەینلر “نبی” کلیمەسینە؛ “آللاەتان حابر ورن کیشی” آنلامئ وریرلر.
راغئب أل-ایصفاهانی؛ کندیسینە “یا نَبِیءَ اللە = أی آللاهئن نبیئی!” دییە حیطاب أدن بیرینە، رسولوللاهئن “لَستُ بِنَبیءَ اللە وَلکِنّی نَبِیُّ اللە = بن آللاهئن نبیئی دگیلیم، بن آللاهئم نبیسیییم.” دەمەسیندن حارەکتلە، کلیمەنین همزەسیز اۇلانئنئ یاعنی “دگری یۆکسلتیلمیش” آنلامئنئ ترجیح أتمیشتیر کی دۇغروسو دا بودور.
“نبی”؛ حابە ورن کیشی دگیل، کندیسینە ایچیندە حابرلر اۇلان آیتلرین واحیەدیلدیگی کیشیدیر. یاعنی “نبی؛ دگری آللاە طارافئندان یۆکسلتیلمیش کیشیدیر.”
“الرَسُول = رسول” کلیمەسی؛ “واقور بیر حالدە یۆرۆمک” آنلامئنا گلن “ر-س-ل” کؤکۆندن تۆرەمیشتیر. “رسول”؛ “گؤندریلن کیشی یا دا شەی” آنلامئندادئر. مۆذککر، مۆئننث، تکیل وە چۇغول آنلامئندا قوللانئلابیلمکتەدیر. رسول کلیمەسی قورئاندا؛ “الرُسُل = روسول” شکلیندەکی چۇغول حالی دە داحیل اۇلماق اۆزرە 300’ۆن اۆزریندە، عاینئ آنلامداکی “مُرسَل = مۆرسل” کلیمەسی دە 33 دفعا گچمکتەدیر.
قورئاندا گچن “رسول /روسول” کلیمەسی ایلە کلیمەنین هم “ألچی” هم “ریسالت”، وە “مۆرسل” کلیمەسی ایلە دە سادەجە “ألچی” آنلامئنا وورغو یاپئلئیۇر اۇلماسئ موحتملدیر.
تۇپارلایاجاق اۇلورساق نبی؛ “دگری یۆکسلتیلمیش کیشی”، رسول ایسە؛ “گؤندریلمیش کیشی وە شەی” آنلامئنا گلمکتەدیر.
3- قورئانا گؤرە نبی قاورامئ
آشاغئداکی آیتلردە، نبیلرە واحی ایندیریلدیگی بیلدیریلمکتەدیر:
إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا ﴿۱۶۳﴾ وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنَاهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَرُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا ﴿۱۶۴﴾ رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا ﴿۱۶۵﴾ (سورة النساء)
نوحا وە اۇندان سۇنرا گلن نبیلرە ناسئل واحیەتتییسک سانا دا اؤیلە واحیەتتیک. ایبراهیمە، ایسماعیلە، ایسحاقا، یاعقوبا، تۇرونلارئنا، عیسایا، أییوبا، یونوسا، هارونا وە سۆلەیمانا دا واحیەتمیش، داوودا ایسە زبور ورمیشتیک. سندن اؤنجە، سانا کندیلریندن باحثەتتیگیمیز ألچیلر گؤندردیک. باحثەتمەدیگیمیز ألچیلر دە گؤندردیک. آللاە موسا ایلە قۇنوشتو. مۆژدەجی وە اویارئجئ ألچیلر گؤندردیک کی، اۇنلاردان سۇنرا اینسانلارئن ألیندە، آللاها قارشئ ایلری سۆرەجکلری ماعذرت اۇلماسئن. آللاە گۆچۆدۆر، دۇغرو قارار وریر. (نیسا سورەسی؛ 165-163)
آیتتە ایسمی گچن نبیلرە واحیەدیلدیگی گیبی رسولوللاها دا واحیەدیلدیگی حابر وریلمکتەدیر. بو، رسولوللاهئن دا “نبی” اۇلدوغونو گؤستریر. آیتین دوامئندا، ذیکری گچن نبیلرین دئشئندا دا رسوللرین گؤندریلدیگی بیلدیریلمکتەدیر. نبیلردن باحثەتتیکتن سۇنرا، رسوللرلە دوام أدیلمەسی، نبیلرین آیرئجا رسول اۇلدوقلارئنئ گؤستریر.
نبیلردن باحثەدیلن آیتین دوامئندا، رسوللرین اینسانلارا مۆژدە ورمک وە اۇنلارئ اویارماق ایچین گؤندریلدیکلریندن باحثەدیلمکتەدیر. بو، نبی ایلە رسول کلیمەسی آراسئندا بیر ایرتیباط اۇلدوغونو گؤستریر. قۇنونون دوامئندا گؤرۆلەجگی اۆزرە، نبیلیک بیر عونوان رسوللۆک دە بو ماقام اۇلمازسا اۇلماز واصفئدئر. قورئاندا، نبیلرە کیتاب وریلدیگی دە حابر وریلیر.
بیر آیت شؤیلەدیر:
قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا ﴿۳۰﴾ (سورة مریم)
(عیسا:) “بن آللاهئن قولویوم. اۇ بانا کیتابئ وردی وە بنی نبی یاپتئ” دەدی. (مریەم سورەسی؛ 30)
آیتتە، عیسانئن (ع) آغزئندان، کندیسینە کیتاب وریلدیگی وە نبی اۇلاراق گؤندریلدیگی بیلدیریلیر. ذاتن بیر اؤنجەکی آیتتن، عیسایا (ع) دا واحیەدیلدیگی، دۇلایئسئیلا اۇنون دا نبی اۇلدوغونو گؤردۆک. اۇ حالدە نبیلرە واحیەدیلمەسی کندیلرینە کیتاب وریلمەسی آنلامئنا گلیر. نبییی دگرلی قئلان دا بودور.


text:
سردری مدنیت ائوی ۹۶جی ایلین فروردین آیی نین ۱۴جو گونونده حقیر (م. کریمی) اوچون بیر عزیزله مه مراسیمی قوردو. بو مراسیمده منه هدیه وئره ن عالیملر و دوستلارین چوخو کتابلا منی قارشیلادیلار و ان گؤزل هدیه لری آلدیم. اونا گؤره بو عالیملردن و دوستلاردان درین منتدارلیغیمی بیلدیره رک، بو هدیه لری اوخوجولارا تانیتدیرماق ایسته ییرم.
م. کریمی
زینب پاشا / مجید رضازاد عمو زین الدین
زینب پاشا مشروطه انقلابی نین گؤرکملی سیمالارینداندیر. او، تاریخیمیزده قویدوغو اثرلر و ائتکی لر اساسیندا اؤز گؤزل آدینی قادین و انقلاب دونیاسیندا قالارقی آدلار آراسیندا ساخلاییر. اونون آدی دیللر ازبری اولاراق خالق اونا شعرلر قوشود. بو شعرلر هر یاندا اوخونور. بیلیریک مشروطه انقلابیندا تبریزده تکجه ستارخان و باقرخانا یوخ، بلکه بیر چوخلو ایگیدلره شعر قوشولوب اوخونوردو. بونلارین آراسیندا ان اوزون شعرلر و ماهنی کیمی دیللر ازبری اولان بایاتیلار زینب پاشا آدینا اوخونور. زینب پاشا انقلابین قادینلار حرکتینه اؤنجو اولاراق مشروطه نین غلبه سینده، اؤزه للیکله تنباکو حرکتی نین باشاریسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر.
بو کتابین یازاری گؤرکملی گنج یازاریمیز مجید رضازاد عمو زین الدین اولموشلار. بو درین دوشونجه لی یازار، زینب پاشانین یاشاییشی، اونون تنباکو حرکتینده رولو، تبریزده گؤردویو ایشلر، نهایت زینب پاشانین خالق ایچینده اولان حؤرمتی و ایشی نین عاقبتی نی آراشدیریر. بو کتاب دؤرد بؤلوم و هر بؤلوم نئچه فصلدن عبارتدیر. کتاب ۱۴۴ صفحه ده سومر نشر طرفیندن ۸۵۰۰ تومنه یاییلمیشدیر و یاییلما ایلی ۹۴جی ایل اولموشدور.
مجید رضازاد عمو زین الدین ۱۳۴۹جو ایلده تبریزده آنادان اولموش و بوگونه قدر اونلارجا گؤزل و قیمتلی کتابلار، اونلارجا مقاله لر مختلف درگیلرده یازمیشلار. یازارین درین علمی باخیشلاری و علمی آراشدیرمالارینی اوخویوب اؤیرنمه لی ییک. یازار اوچون باشاریلار آرزیلاییب، اوخوجولاریمیزا بو اثرین اوخوماسینی توصیه ائدیریک.


text:
چئویرن: ذکیه ذولفقاری
خطّین کشفی انسانین مدنیتینده ، گلیشمه و ترقی سینده بؤیوک بیر حادثه اولوب. بشرین تاریخینده، سومرلر خطّی کشف ائدن ایلک انسانلاردیرلار. ویل دورانت دئییر” سومریلر، خطّین کشفیله انسانین مدنیتینه بؤیوک بیر مینت قویوبلار”.
سومرلرین دیلی التصاقی(پیوندی) اولوب و آلتای دیللرین عائله سیندندیر. سومر قوموندان سونرا، دونیانین مختلف گوشهلرینده یوزلرجه دیل کشف ائدیلدی و اینسانین کولتور خزینهسینی غنیلتدیلر.
بو جریاندا تورکلرده، نئچه خطّین کشفیله او جمله دن، اورخون(رونیک)، یئنی سای، ایسیق، اویغور، بابری و …انسانین بؤیوک کولتور خزینهسینین غنیلشمهسینده، چوخلو پایلاری اولوب. همچنین ، تاریخ بویوندا دونیانین گئنیش آلانیندا، آسیانین دوغو- باتیسیندان، اوروپانین قلبینه، اورتا دوغو، و آفریقانین قوزئینه دک، یاشیان تورکلر، مختلف خطّ سایندان بهرهلهنمیشدیرلر.
بؤیوک شاعر، آراشدیریجی، سیاستجی، “ظهیرالدین محمد بابرشاه” ایسه، بو گؤزل ایشه قاتیلیب، ۹۱۰ -هجری ده(۱۴۵۴م) -ده، کابل شهرینده “بابری آدیندا” بیر خطّ اختراع ائتدی. “بابر” اؤز قالارغی اثری” بابرنامه” ده اوچ دفعه و شعر دیوانیندا، بیر دفعه ” بابری خطّ” -یندن یاد ائدیب. بو خاطیرلاتمالار ، عالیملره، بابری خطّینه گؤره بعضی نظرلر ، آراشتیرما ،آنالیزو گؤروشلری، گرکلی اولدوغوندان، اونلاری “بابرنامه” و بابرین “دیوانی “ندان عینا آشاغادا استناد ائدیریک.
“بابر” ۱۹۱۰- هجریده ( بعضی بابرنامه نشریه لرینده۹۰۹ گلیبدیر)دئییر:
“کئچنلرده بابری خظین اختراع ائتدیم.”
“بابر” ۹۱۱ – هجریده سلطان حسین میرزا بایقرانین دعوتیله محمد خان شیبانیلا مقابله ائتمک اوچون، هراتا ساری حرکت ائدیر. او مرغاب دنیزینین کناریندا ، هراتین قاضیسی وعالیمی اولان بیری، “قاضی اختیار” لا، گؤروشور. بابرنامه ده بو حادثه نی بئله یازیب:”قاضی اختیار محمد، میر یوسفله گلیب منی گؤردولر. سؤز بابری خطّیندن گئتدی، اونون مفرداتین(حرفلرین، الفباسین) ایستدی، یازدیم. ائله اومجلسده مفرداتین اوخویوب، قایدالارین گؤردو و بیر شئیلر یازدی.”
اوچونجو ایشاره ۹۳۵- هجری ده (۱۵۲۵-۲۹ م)- اولان حادثه لری بیان ائدندهیدی. “…هندالا، مالا بهشتیدن ، قایش و مرصع خنجر… و خطّ بابری نین مفرداتی یولاندی. و همچنین بابری خطّینده یازیلان نئچه قطعه یولاندی. هندال و “خواجه کلانا” ایسه، شعرلر یولاندی. کامرانا “میرزا بیگ طغایی” دان ترجمه و هند ده دئیلن شعرلر و بابری خطّینده یازیلان سرخطّلر یولاندی.
شعرلر دیوانیندا” خطّ بابری”دن بو بیتده یاد اولوبدور:
” تورکلر خطّی نصیبین بولماسه بابر نیتانگ
بابری خطّی ایماسدور، خطّی سیغناغی دورور”
بابر خطّینه دیقت، ائله بابرین اؤز زامانیندان باشلانیبدیر. بوگون هر بیلگین و آراشدیریجی، بابرین اثرلری قونوسوندا مطالعه و تدقیقات ائتسه ، طبیعی اولاراق ” بابری خطّینهده ماراقلانیب واوبارهده اؤز دوشونجه لرین دئیهر. بابری خطّ قونوسوندا ذاتا افغانستان، اوزبکستان، ایران، تورکیه هندوستان، بریتانیا، روسیه وپاکستان کیمی اولکه لردن اولان عالیملر، چوخلو آراشدیریب مطالعه ائدیب مقاله یازیبلار.
“بابر” اؤزو بو خطّین اختراع ائتمهسی و اونون اؤزلیکلرینین آماجین دان، بابرنامه ده بیرشئی یازمایبدیر.
آما عالملر بو خطّه گؤره مختلف نظر و باخیشلاری اولوب.
افغانلی عالیم “عبدالحی حبیبی” دئییر:
بابر بو خطّی قران مجید و عربی متنلری یازماغا گؤره اختراع ائتدی.
ایرانلی عالم، “احمد گلچین” دئییر: بابر بو خطّی ایلنجهدن اختراع ائدیبدیر.
اوزبکلی عالیم “نعمت جباروف” بابرین بو خطّی اختراع ائتمک مقصدین ایکی شئی بیلیر:
بیری قدیم تورکلرین ،”اویغوری خطّ”ینی یئنیدن احیا ائتمک . ایکینجی، هندولارین سحربازلیق ایستکلرینی راضی ائتمکدیر.
بعضیسی ایسه بو خطّی، بیر نوع” خطّ رمز” بیلیبلر.
“پاوهدی کورتی” بابرنامهنین فرانسیزجا مترجمی، خانم” آنتی بیوریج” انگلیزجه مترجمی و” ا.سالیی”(اوزبکستانلی) بابرنامه نین روسجا مترجمی، اؤز ترجمه لرینده بابری خطّینی دستخطّ ترجمه ائدیبلر.
هندین بؤیوک سیاستچی و تاریخجیسی “جواهر لعل نهرو”، بو خطّین اختراعینی اورتا عصرین شرایطینده، مترقی و جسارتلی بیر عمل بیلیبدیر.
خانم آنتی بیوریچ دئییر:
“قاضی اختیار” مرغاب دنیزین کناریندا چوخ تئز، بابری خطّین مفرداتین اؤرگشیب وهمن جلسه، او خطّیله، بیر شئیلر یازیر.! ائله بو ایش بیزه یئتر آنلایاق کی، بابری خطّیله عربی خطّینین آز فرقلری اولوبدور.
و تورک عالمی” رشید رحمتی اره ت” همچنین بابرنامه نین تورکی ترجمه سینده، بئله باخیشی اولوبدور. (بابرنامه – ترجمه تورکی، انقره: ۱۹۶۴ جلد دوم، ص ۵۸۲)
“خانیم صباحت عظیم جانوا”ایسه ، ورغولایبدیر: بابری خطّی، عربی خطّین یئرینه اختراع اولوبدور.
“شیخ سلیمان افندی” “لغت چغتای و تورکی عثمانی” دا ” سیغناغی” خطّی، بابرین نفیس خطی نین آنلامیندا ایضاح ائدیب.
ایندی بو نظرلری بیرگؤزدن کئچیردک:
بیزجه، ” بابر”ین اؤزو چوخ آیدینجا خطّ دئیبدیر، دستخطّ و یا رمز خطّی دئییل. نئجه کی او، قاضی اختیارا او خطی اؤرگتدی و اودا ائله او مجلسده اؤرگنیب وبیر شئیلر یازیبدیر!
همچنین، بابر خطّین یاینماسی وعمومیلشمه سینه چالیشبدیر. “بابر”ین زامانیندا اولان تاریخچیلردن ، “عبدالقادربدوانی” ،”منتخب التواریخ” اثرینده و خواجه نظام الدین احمد هروی” طبقات اکبری” ده یازیبلار:
او بؤیوک شاهین قریب اختراعلاریندان، خطّ بابریدیر! و “بابر” اوخطّیله بیر مصحف یازیب و مکهیه یولایب.
“گلبدن بیگم” بابرین تاریخچی قیزی،” همایون نامه” اثرینده آتاسینین آلاچیغین آلتیندا، قورآنی بو خطّیله یازماسینی، قید ائدیب.
همچنین” بداویونی” یازیب:
“جلال الدین اکبر” زامانی بو خطّدن اثر قالمامیشدیر، آما “میر عبدالحی مشهدی” بو خطّی یاخشی بیلیردی.
و “علاءالدوله قزوینی” ده” نفایس المآثر” اثرینده یازیر:
چتین اولان بابری خطّین کیمسه “میر عبدالحی “تک ، تئز و گؤزل یازا بیلمیبدیر.
ایندی بو خطّ، دستخطّ و یا رمز خطّی، اولسایدی و یا أیلنجهدن و هم سئحربازلارین ایتسکلری ارضا اولسون دئیه، اختراع اولسایدی سا، بابر یوخاری دا ورغولادیغیمیز ایشلری گؤرمزدی!
همچنین، “بابر”ین اوچونجوخاطیرلاماسیندا، او، اوشاقلارینا، دوستلارینا، و بعضی مقام صاحبلرینه، خطّ بابری نین مفرداتین، شعرلر ، قطعه لر ، سرخطّ و یازیلمیش مطلبلرینی، بو خطّیله یولامیشدی. کسینلیکه او مطلبلر تورکی و یا بلکه ده فارسی ( آز احتمالا) یازیلمیش، عربی دئییل. لاکین “عبدالحی حبیبینین” باخیشینی قبول ائتمک اولماز.
“شیخ سلیمان” افندی نین باخیشی بلکه ده ،” سیغناغی “خطّینه گؤره ، لغتنامه “ابوشقه” نین آبارتیجی ایضاحی ندان اولا بیلر. بو لغتنامه اونون مرجعی دیر. ابوشقه لغتنامه سینده “سیغناغی” کلمهسی نین ایضاحیندا یازیلیب” سیغناق بیر نوع خطّدیر، چیغتایده خطّ بابری و غیر کبی که بابر میرزا اشعاریندا کیلور”
بئله لیکله، بو جملهدن، بابری خطّی” سیغناقی” خطّی له ایلگیسی اولا، و یا بیر دیلر دئیه، آنلام آلینماییر. گرچک بودور:
اونلار ایکی مستقل خطّدیرلر و بیر بیریله ایلگیلری یوخدور.
بیزیم ظنیمیزجه، بابر، تورک دیلینین اؤزل افاده لری و آوالارین، عربی خطّینین، چاتیشمامازلیغی ، اؤزلیکله صائتلرین (واول، فونوتیک) یازیلماماسین بیلیردی و بو پرابلئمی چؤزمک اوچون خطّ بابرینی اختراع ائتدی.
بوگون بابری خطّ حاقیندا ، عالملرین مطالعه و تدقیقاتیسین دا، ألده ایکی اؤنملی قایناغیمیز وار:
بیری تاریخ ده اولان بیر اثر، آسترونومیا و بعضی نادر پدیده لر ” عجایب الطبقات” آدیندا، “محمد طاهر بن قاسم اشترحانی”لرین حاکمیت زامانیندا بلخده، ۱۰۵۵ه ق- ۱۶۵۱ م-دا “محمدخانین” امریله تالیف ائدیبدیر. بو کیتابین بیر فصلینده یازار، نئچه نوع خطّی تانیتدیریب، بیری ده بابری خطّیدیر. اوزبکستانین آکادمیسینین، شرقشوناسی انستیتوسونون، خطّی نسخه گنجینهسینده، ۱۷ نسخه و هراتین “اختیارالدین” قلعهسینده اولان میلی کتابخانا آرشیوینده ده ، عجایب الطبقاتدان بیر نسخه ساخلانیلیر. بو ۱۸ نسخهنین هامیسی آراشدیریلیبدیر. نسخهلر مختلف زامانلاردا و مختلف یازانلارین طرفیندن گؤتورولدوگونه گؤره، خطّلرین سایی هامیسیندا بیر دئیلدیر. اونلارین سایی أن آزی ۸- ۱۴ دکدیر، یونیورستهسینین کتابخاناسیندا معرفی اولوبدور.
بئلهلیکله “عجایب الطبقات” کیتابیندان ایندیلیکده ۲۳- نسخه عالملره معلومدور.
عجایب الطبقات ین یازاری، خطّلری تانیتدیراندا بئله یازیب:” بو خطّلری بیلگینلر اؤز سیرلرینی گیزلی ساخلاماقا گؤره یارادیبلار” . ائله بو اشارهیه گؤرهدیر، بعضی عالملر بابری خطّی، رمز خطّی بیلیبلر. لاکین اؤنجه دئدیکلریمیزه گؤره ” بابر ” بابر خطّینی رمز خطّی اولاراق یاراتمایب و بو آماجدا ایشلتمهیبدیر.
یازار اؤز کتابیندا ، ۲۹ حرفله، بابری خطّینده باشقا خطّلرین سیراسیندا بو عبارتده” بابری خطّی بودور” گتیریبدیر. بو ۲۹ حرفین ایچینده، تورکجه ده ایشلنن بو دورد حرف (پ، چ، ژ، گ) یوخدور.
افغانستانلی عالم بو مسئله نی نظره آلاراق دئیب:
بابری خطّیله فقط قران و عربی متنلری یازماق اولار.
تانینمیش اوزبکستان آکادمیسی نین عالیمی “عزیز قیوم اوف” منه بیر صحبتده دئمیشدی: بابری خطّیندن دن بیلگیلری عجایب الطبقات دا، ایلک دفعه بیر روسی عالم گؤرموشدی. سونرا او، اوزبکلی تانینمیش بابر شناس عالیم “دکتور صباحت عظیم جانوا” یا دئمیشدی. بئله لیکله صباحت بابری خطّیله تانیش اولور و بیر مقاله ایسه” یئنی معلومات بابری خطّه گؤره” عنواندا یازدی. اومقاله نی دهلی شهرینده۱۹۶۴ – اونجو ایلده، “دونیا شرقشناسلارهمایشینده ” اوردا اشتراک ائدن عالملره سوندو. و سونرالار او مقاله نی مطبوعات دا دا، یایدی.
ایکینجی قایناق، ایراندا مشهد شهرینده استان قدس رضوی کتابخاناسیندا، ۵۰- سایدا، یئرده ساخلانیر.
بو مصحف تانینمامیش بیر خطّیله یازیلیب و شاه حسین بونو (۱۱۱۹ه .ق) دا اورا وقف ائتمیشدیر و وقفنامه ده ، قید اولموشدو :
مصحف ۱۲- امام خطّیله( بلکه ده سئگیزینجی امام) یازیلیبدیر.
۱۳۴۳ -ه.ش- ایلینده ایرانلی عالم،” احمد گلچین” قران نسخهلرینینین فهرستینی دوزلتمگه، آستان قودسا گئدیر و اوردا اولان تامام قران نسخه لرین آراشدیریر. بو حینده اونون دیقتینی ۵۰- اینجی قوران چکیر. گلچین او مصحفین معنالارین اطرافلی اوخویوب و آراشدیریر. و دئییر نسخهنین یازانی نامعلودومدور ، یازیلما تاریخی اونونجو عصرین، اون ایل اوللرینده، و اونون کاغاد و تذهیبی کشمیریدیر.
دئمک لازیمدی کتابخانانین مسئولاری، مصحفین نئچه صفحه کوپوسونو، خطّ تانیان اوزمانلارا تهران، اوروپا و آمریکا کتابخانالارینا یولامیشدیرلار، آما اونلار، اونو اوخویا بیلمهمیشدیرلر. حتی رحمتلی” دوکتورقاسم غنی کاپی”، مقدس انجیل کتابیندان نئچه اؤلو- دیری، ایشلک و غیر ایشلک اولان دیللرده، یازیلان بیر آیهنی، لندنده ، سؤزو گئدن کتابخانانین مودورو “اوکتای “بگه یولامیشدیر.
اوکتای بگ اؤز خطّ شناس امکداشلاریلا۵۰- اینجی سایلی مصحفی، بیر به بیر، او خطّلرله قیاس ائتمیشدیر.سوندا معلوم اولموشدو مصحفین خطّی او خطّلرین هئچ بیریله اوخشارلیغی یوخدور.
“گلچین” یوخاریدا دئیلن، تامام فاکتلاری نظره آلیب، ۱۳۴۴ ش- ده بیر مقاله، مصحفین ۱۲امام خطّیله، یازیلماسین رد ائدیب و دئدی: شوبههسیز، هندین” کورگانیلر” سلسلهسینی قوران، “ظهیرالدین محمد بابر شاهین” اختراعسی اولان، ” بابری خطّیله، یازیلیبدیر.
ائله بو تاریخدن ده، علمی جامعه ده اؤزلیکله بابر شوناس عالملرین یانیندا، مشهدین آستان قدس رضوی سینده اولان، ۵۰- سایدا مصحف ” بابری مصحف ” آدینا مشهور اولدو.
دئمهلیم، مشهدده اولان مصحفین، هئچ بیر یئرینده بابری خطّیله یازییب دئیه، بیر اشاره اولونمویوب. و” احمد گلچین” بگ گومان و ظن اوزونده مصحفین خطّین، بابری خطّی بیلیبدیر.
دئمک گرکدیر،”گلچین” مصحفین چوخلو خطّلرین ده چیخارتدی، آما اونلارین یازی قایدالارین بیلمدی.۴۰- ایل سونرا، ایرانلی خطّ شوناس و خوشنویس” فضل الله فاضل نیشاپوری” مصحف بابری نین خطّی نین اوزرینده، اوزون موددت مطالعه و آراشدیرمادان سونرا، سونوندا خطّ مصحفین حرفلرین متندن چیخاردیب و اونون یازی قایدالارینی و اوخوماق طرزین، کشف ائدیب و علمی جامعهیه سوندو.
بو متندن استخراج اولان حرفلر عربجهده اولدوغو تک، دورد حرف(پ، چ،ژ،گ) یوخدور. او اوزدن ده، مصحف بابری نین، حرفلری ده عجایب الطبقات کیمی -۲۹ حرفیدیر. همچنین ساغدان سولا یازیلیب، حرفلرین یازی شکلی، باش، اورتا و سونودا، گنلده عرب خطّی نین قایدالاری کیمی یازیلیر.
بوردا خاطیرلاتماق لازیمدی ، بیزیم نظریمزجه ایلک، مصحف بابرینین حرفلرین کشف و تانیتدیران ، رحمتلی گلچین معانیدیر.( باخمیاراق “ظ” حرفی اونون چیخارتدیغی حرفلرلرین ایچپینده یوخودور) و” فاضل نیشابوری” ایکینجی کز اونو چیخارتدی، آنجاق اونون جدولینده ده”ث” حرفی یوخودور. بونا گؤره ، اونو، تکجه، مصحف بابری نین حرفلری نین یازماق و اوخوماق قایدالارینی کشف ائدن، بیلمهلییک. بیز هر ایکیسینین ایشیندن استفاده ائدرک، مصحف بابری نین ،ساینی جدولده ۲۹ -حرف گؤسترمیشیک.
بئله لیکیه ایندی ایکی مستقل قایناقدان ایکی دسته ۲۹- سایلی حرفلر، خطّ بابری یه منسوب، عالیملرین اختیاریندا واردیر. حیرت ائدیجی مساله بودور کی، “عبدالحی حبیبی” دئیلن هر ایکی دستهنیده، بیر جدولده حرف به حرف قیاسلایب، تعجوبله گؤروندو “عجایب الطبقاتین” حرفلری و “مصحف بابری” نین حرفلری نین هئچ بیری، بیر بیریله اوخشارلیغی یوخدور.
سونوچدا “حبیبی” بگ، گلچین معانینین ” (۵۰) سایدا مشهدده کی مصحف خطّ بابریله یازیلیب” نظرینی ، قطعیتله رد ائتدی.
عبدالحی حبیبی ” خطّین تاریخی و اسکی افغانستانین یازیلاری” عونوان کتابیندا، بابری خطّه گؤره بئله یازیب” مشهدین خطّ مصحفین ایلکی، یقین بللی دئییر ، آما اونون تام اوخشارلیغی “اورگنج” عمارتی نین قاپی باشی یازیسیلا، بلکه ده قوزئی قافقاز شیوهلری له ایلگیسی اولسون.”
بئله لیکله خطّ بابری مسئلهسی دویونه دوشدو. چون عالیملرین ألینده ایکی دسته خطّ بابریه منسوب اولان حرفلر واریدی و اونلارین بیر بیریله هئچ اوخشارلیغی یوخودور. ائله بو سببه بابری خطّ قونوسوندا دوشوننلر و فکر صاحابلاری اولان عالیملر، ایکیه بؤلونورلر:
بیرینجی قوروپ، عجایب الطبقات دا یازیلان حرفلری، بابری حرفلری بیلن عالملردیلر و “مصحف بابری” دن چیخان حرفلری قبول ائتمیبلر. بو عالیملردن افغانستانلی عبدالحی حبیبی، دوکتور “واحدی” و “مایل هروی” هر ایکی قایناقدان خبرلری واریدیر. بیر حالدا کی اوزبکستانلی عالم” صباحت جانوا “و پاکستانلی دوکتور “محمد صابر” مصحف بابری دن خبرسیزیدیرلر.
ایکینجی قوروه، مصحف بابری
دن چیخاریلان حرفلری خطّ بابری حرفلری بیلیب و عجایب الطبقات دا گورسدیلن حرفلری، قبول ائتمهین عالیملردیلر. بو قوروه دا،” گلچین نیشابوری” ایراندان، “علی آلپ ارسلان” تورکیهدن، “ذاکرجان مشرب” و” نذرالله رسولزاده و اوزبکستاندان باشقا عالیملردن آد آپارماق اولار. دئملیم” گلچین معانی”، “فاضل نیشاپوری “و “علی آلپ ارسلان عجایب الطبقاتین حرفلریندن، خبرسیزیدرلر. اؤزلیکله “آلپ ارسلان” اوزبکستانلی عالیملرین بیلگیلرین، ألده ائتمگه چالیشیب و اشتیاقینا رغما، اسکی شورالار زامانینین شرایطینه گؤره، اونلاری ألده ائتمهیبدیر. ۲۰۰۴ – ده، تورکیه سفرده اولاندا تاسفله او عالیم نئچه ایل اؤنجه وفات ائتمیشدیر.
ایندی، اوخشارلیغی اولمایان ایکی دسته خطّ، بابریه منسوب اولان حرفلرین اولدوغونا باخمایاراق، تورکودیلینین صائتلری، نئجه یازیلیب و ایفاده اولماغینا گؤره، دقیق نظر وئرمک اولمور.چون :
بو ایکی دسته نین هانکی سی، بابری خطّینه عایددیر؟معلوم دئییل.
بو ایکی دسته اؤزلری ناقصدیرلر، چون اونلار۲۹- حرفدن اولوشوب و ( پ، چ، ژ،گ) اونلارین ایچینده یوخدور.
ایندیلیکده، بو ایکی دسته دن هانکی متن تورکجه یازیلیب بیزیم اختیاریمیزدا دئییل. لاکین، “محمد بابر شاه” چتین و بحثلی اولان صائتلر و اونلارین سایلارین، خطّ بابریله نئجه چوزوبدور، بیزه آیدین دئییل.
خاطیرلاماق لازیمدیر، اوزون سورن آختاریش زامانی، بیز هر ایکی حرفلرین دسته سین ، چوخلو خطّلرین حروفویلا، مثال اوچون: اورخون، اویغوری، آرامی، اوستا، سغدی، پهلوی و س… و همچنین عجایب الطبقاتدا گلن خطّلرین حرفلرین قیاس شکیلده مطالعه ائتدیک. قیاسدا معلوم اولدو، بابری خطّی نین بعضی نشانه لری ، دئدیگیمیز خطّلرین بعضی حرفلریله، عینا ویا قسما اوخشارلیقی واردیر. بواونو گؤستریر کی” بابری خطّینی بابر شاه تصادفا و یا ایلنجه کیمی اختراع ائتمهیب ، آنجاق او کئچمیش خطّلری اؤزلیکله اوزامان آز چوخ یایغین اولان “اویغوری ” خطّی تانیب و بیلرک ، بو ایشی باشلایبدیر.
بو بحثین سونوندا اؤنملی سورو، “همایون نامه” بابری خطّه گوره بودو:
نیه بو خطّ عوموملاشیب و یایلمادی؟ “ظهیرالدین محمد بابر شاه” حاکیم اولاراق، ندن بو خطّی عومومی لشدیرمکده جدی بیر ایش گؤره بیلمدی؟
بو سورولارین جوابیندا، عالملرین طرفیندن چوخلو جواب وئریله بیلر. منجه مختلف ندنلرین ایچینده ایکی ندن اؤنملی و ائتگیلی اولابیلر:
اورتا عصر شرایطینده، او زامانین اسلام جامعهسینده، عربی خطّی، قران و اسلام خطّی آدیلا اعتبارلی و اؤنملیدی و حتی مقدس بیر خطّیدیر. “بابر شاه” او زامانی، درین درک ائدیب، ایستمهدی و یا خود بابر خطّین رسمی ائتمک و عومومی لشدیرمگی ائده بیلمدی.
“بابر” هندوستانین بیر بؤلومونده یئنی دئولت قورموشدو. لاکین دئولتین یئنی اولماسی بیر طرفدن و هندوستان جامعهسی نین تورک اولماماقلیغی او بیر طرفدن، بابری خطّینی عوموملشدیرمکده بؤیوک مانعیدیر و اونو “بابر”ین ایشلری نین، بیرینجی لیگیندن چیخارمیشدیر.
سؤزون سونو بو قونودا بودور کی،گلهجگین عالیملر نین بورجو، بابری خطّیله یازیلان بیر تورکو متنی(اوزبکی) ، کتابخانا گوشه سیندن، آرشیودن دونیانین موزه لریندن تاپماقدیر. اوندا او دئییلن سندی مطالعه و آراشدیرماقلا ، بابری خطّه گؤره، ایکی اساس مسئله آیدین اولوب و سون جوابی تاپا بیلر:
بابری خطّه منسوب اولان او ایکی دسته دن، هانکی سی حقیقتا بابری خطّیدی؟ و یا ایکی دسته ده اولان حرفلرین، هانکیسی بابری خطّیندن دئییلدیر؟
صائتلر مسئله سینده بابری خطّده هانکی نشانه لر و نهلر استفاده اولونوب؟
هر حالدا بابری خطّی، “ظهیرالدین محمد بابر شاهین” اختراع سی، تورکلرین طرفیندن انسانین مدنیتی تاریخینده ثبت اولان، اَن سون خطّلردندیر. اینانیریق بیر گون اولاجاق ، عالملرین ایرداه و تلاشیلا بابری خطّین سیرری کشف اولوب و علمی جامعه میزه ارمغان اولاجاق.
سون.
دکترمحمد حلیم یارقین
چئویرن: ذکیه ذولفقاری


text:
باللی آدیندا آری ایله خاللی آدیندا میلچك دوستوق ائدیردیلر. اونلار هر گون چمنلیكده گؤروشور، هره اؤز ایشی ایله مشغول اولوردو. باللی چیچكلردن شیره چكیر، خاللی ایسه هارا گلدی قونور، نه گلدی یئییردی.
بیر یای آخشامی خاللی اؤز دوستونو میلچكلر اؤلكه سینه دعوت ائتدی.بورادا آغیز دئیه نی قولاق ائشیتمیردی! میلچك لر یئمك گؤرن كیمی بیر-بیرینه ایمكان وئرمه دن ایره لی جوموردولار. ائله میلچك واردی كی، یئمكدن شیشیب دوزانقوردو بویدا اولموشدو. ائله سی ده واردی كی، آجیندان قانادلارینی دا ترپده بیلمیردی. هامیسینین دا قاشقاباقی یئرله گئدیردی.
-بو نئجه یاشاییشدیر؟ -دئیه باللی دیللندی. -بو قارماقاریشیلیقدا یاشاماق اولار؟ سیزین اؤلكه نیزده نه عدالت وار، نه قایدا- قانون. ایندی گل گئدك بیزیم ائوه.
باللی خاللینی اؤز عایله سینه قوناق آپاردی.بورادا آنا آری پته یین اورتاسیندا ایلشیب هامییا گؤز قویوردو. اونون سؤزو آریلار اوچون قانون ایدی. آنا آری هامی ایله عدالتله داورانیردی. پته یین قارشیسیندا قاروولچو آریلار دایانمیشدی.اونلار چمنلیكدن قاییدانلاری بیر- بیر یوخلاییب پتیه بوراخیردیلار. شیره گتیرمه ینلری گئری قایتاریردیلار. ایشچی آریلار مومدان پتك هورموشدولر. اونلار حوصله ایشله ییردیلر.هئچ كس بیر-بیرینین یئمه یینه شریك چیخمیر. هامی سئوینجله ویزیلداشیردی. بوتون آریلار چوخ شن گؤرونوردولر.
بو قدر ایشین قاباغیندا سیز نئجه ده خوشبختسینیز؟-دئیه خاللی دیللندی.
-عدالت،نیظام-اینتیظام اولان یئرده هامی خوشبخت اولور و ایشله مكدن ماراقلانیر.
خاللی آریلارین خوشبختلیی نین سببینی باشا دوشدو.اونو دا باشا دوشدو كی،میلچك لر هئچ زامان خوشبخت اولا بیلمه یه جك لر.
سون


text:
اسپانیادا ایول آیی یوردونگ اینگ قیزغین آیی بوُلدی
دؤولت هوُوا قوراماسی اسپانیادا قیزغینلیغینگ 2.7 درجه یوُقارلاندیغینی بیلدیردی
اسپانیادا ایول آیی اوُرتاچا 26.6 درجه بیلن یوردونگ اینگ قیزغین آیی بوُلدی.
دؤولت هوُوا قوراماسی اسپانیادا قیزغینلیغینگ 2.7 درجه یوُقارلاندیغینی بیلدیردی.
اسپانیادا ایول آیی سوُنگقی 15 ییلینگ اینگ قوراق ییلی بوُلدی.
دِگیشلی حابارلار
آق دنگیزده 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون اؤلدی
آقدنگیزده (مدیترانه دنگیزینده) سوُنگقی 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون آرادان چیقدی
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ