text:
نار قیزلاری
- قارا داغین اتهیینده نار دولو بیر باغ وار گئت اورایا. باغا گیرن زامان عجاییب سسلر ائشیدهجکسن. بیریسی دئیهجک: گیرمه باغا اؤلدوررم سنی. آیریسی دا «وورارام» دئیهجک. آماندی دالینا باخما. اوچ نار دریب چیخ باغدان.
اوغلان قاری دئین یولا دوشوب یئتیشدی باغا. اوچ نار دریب چیخدی اورادان. یولدا سیندیردی بیرینی. بیر گؤزل ، آی پارچاسی ، گؤز گؤزللییندن دویمایان بیر قیز، چیخدی اوندان. سو ایستهدی تاپینجا اؤلدو قیز. سویو ساخلاییب سیندیردی ایکینجینی اوغلان. یئنه بیر گؤزل قیز، سو ایچیب ایستهدی چؤرک. تاپینجا اؤلدو قیز. بو یول ، شازدا سو بیرده چؤرَیی ساخلاییب یانیندا سیندیردی اوچونجونو. گؤزل قیز ایستهدی سو وئردی اوغلان. ایستهدی چؤرک وئردی اوغلان. اؤلمهدی بو قیز. لوت-اتچی بالا آی پارچا قیزین اینجه بوینوندا بیر پارلاق بویون باغی واریدی.
- سنی بو تَهَر شَهَره آپارا بیلمرم. گئدیب پالتار گتیرملییم. « منی ده آپار یالقیز بوراخما منی» یالواردی قیز. قولاق آسمادی اوغلان « قال بورادا قاییدارام » دئدی.
قیز بیر ناریش آغاجینا اوز توتوب « اَییل اَییل باشینا دؤنوم ناریش آغاجیم! » دئدی. اَییلدی ناریش. قیز آیاغینی اونون بوداغینا قویوب، بویلاندی آغاج. ساغ اوللاشیب، پالتار گتیرمهیه گئتدی اوغلان.
بیر آز سونرا بیر قاراواش -گؤزو یاوا قاراواش- کوزهنی دولدورماغا گلدی. اَییلنده قیزین شکلینی سودا گؤروب اؤزونو بَیَندی یامان. « من بو گؤزللیکده، بو گؤیچکلیکده کوزه دولدوروم.» دئدی. سیندیریب کوزهنی، قاییتدی قوللوق ائلهدییی ائوه. قادین « نه ائلهدین کوزهنی؟ » سوروشدو.
- دوشوب سیندی الیمدن.
- آپار یو بو اسکیلری.
قاراواش اونلاری گؤتوروب یوللاندی بولاغا. یئنه قیزین شکلینی گؤروب « من بو گؤزللیکده، بو گؤیچکلیکده اسکی یویوم » دئدی. سویا وئریب اونلاری قاییتدی. قادین « نه ائلهدین اسکیلری قاراواش! » سوروشدو.
- من بو گؤزللیکده، بو گؤیچکلیکده اسکی یویوم سنه؟
- سنی میردهشیر یوسون، اؤزونه باخ بیر آینادا، گؤزللییینی بیلرسن اوندا.تئز اول آپار یو بو اوشاغی.
قارا گؤتوروب اوشاغی بولاغا گلدی. یویاندا قیزین شکلینی گؤروب یئنه « من بو گؤزللیکده، بو گؤیچکلیکده اوشاق گؤتو یومالییام » دئدی. اوشاغی آرادان جیرماق ایستهدی. قیز تابلاشا بیلهییب دئدی : « نه ایش گؤرورسن قارا!. او منم سن یوخ. نه ایشین وار اوشاغینان؟ ». باشینی قاوزاییب قارا، نار قیزینی گؤردو آیدان گؤزل. قاچیب اوشاغی تاپیشیردی قادینا. قاییدیب : « آی خانیم! سنین یانیندا اوتورماغا قویارسان منی؟ » سوروشدو. او قدَر یالواریب-یاخاردی، قیزین اورَیی یاندی اونا. ساچینی ساللاییب قارانی اوسته چکدی.
- بورادا نه ائدیرسن خانیم!؟
- من نار قیزییام. اریم گئدیب پالتار گتیرمهیه آپارسین منی.
- بویون باغینی منه وئررمی سن ؟
- یوخ بو منیم جانیمدیر. اولماسا اؤلرم من.
- خانیم! باشینی بیتدهییم؟
- بئله زادلار بیزده اولماز.
آمما قارا یالواردی یالواردی. قیزین اورهیی یانیب باشینی اَیدی. قارا اِهمالجا آچیب بویون باغینی ایتَلَدی سویا قیزی. بیر قیزیل گول بوتاسی اولدو سو قیراغیندا. بیر آز سونرا اوغلان قاییدیب « یئن گئدک » دئدی.
- بو آغاجدان نئجه یئنه بیلرم من ؟
- اؤزون « اَییل اَییل باشینا دؤنوم ناریش آغاجیم! » دئدین آغاج باش اَیدی سنه.
- اوندا اَییلمک ایستهییردی ایندی ایستَمهییر.
شازدا آغاجدان یئندیردی اونو.
- بو پالتارلاری هارادان تاپیبسان؟
- بیرقاراواشدان آلمیشام.
- قارالیبسان نییه، آغ-آپباغیدین آخی؟
- یئل گون قاباغیندا سنی گؤزلهمکدن.
- چئری اولوبدور گؤزلرین نییه؟
- سن گلن یوللارا گؤز زیللهمکدن.
- گوبود اولوبدور آیاقلارین نییه؟
- سنی گؤزلهمکده اوتوروب دورماقدان.
داها بیر سؤز دئمهدی اوغلان. سو قیراغیندان قیزیل گول دریب قارانی گؤتوروب یوللاندی. بیلمهدن اورَیی بو قیزیل گوله باغلاندی اونون. یولو یالنیز اونلا دانیشیب اویناییردی. قارایا اولدوغوندا دا آغیر گلدی بو ایش. آلیب پارام-پارام دوغرادی گولو. اونلاری ییغماغا اَییلدی اوغلان. بیر بؤرک تاپیب قویدو باشینا. قارا اونون بؤرک ایله اولماغینا آجیقلاندی یامان. توتوب توللادی بؤرکو. اونو آختاراندا گؤزل بیر گؤیرچین گؤروب آلدی الینه. یولا دوشوب سارایا یئتدیلر.
آداملار قارانی گؤروب « بیر قارایا داها بو قدهر ایفاده اولمامالیدیر» دئدیلر. اوزونه گتیرمهییب سس-سمیرسیز توی توتدو شازدا.
نئچه گون سونرا، قارا اوغلانین گؤیرچینه بند اولماغینی گؤردو. « من بو قوشون اَتینه یئریکلهییرم » دئدی. شازدا توتولوب « نئچه گؤیرچین ایستهسن حاضیرلاندیرارام سنه. واز کئچ بوندان.» دئدی. آمما قارا یالنیز بو قوشون اَتینی ایستهدی.
بیر گون شازدا اووا چیخاندا، قارا یوز نازیله شاهین یانینا گئدیب « من بو قوشون اَتینه یئریکلهییرم آمما اوغلون کسیب کبابینی منه گتیرمهیه
قویماییر » دئدی. شاه گؤیرچینی کسیب پیشیرمهیینی بویوردو. قان تؤکولن یئردن گؤیریب بویلاندی بیر چینار آغاجی. شازدا قاییدیب سئودی چیناری. باشینا دولانیب تومارلاییردی اونو. قارا ایکی آیاغینی بیرباشماغا دیرَدی « بو آغاجی کسیب بالاما نننی قاییتدیرمالیسان ». شازدا « آغاج قیتلیغی دئییل کی. یاخشی آغاجلار وار، یاخشی نننیسی چیخار » دئدی. یئنه اوغلان سارایدا اولمایاندا، قارا شاها دانیشدی. شاه، آغاجی کسدیریب نننی قاییتدیردی اونا.
آمما اورک بالالاریم!
اوشاغی قویاندا سیخدی نننی قیشقیردی اوشاق. آغلاماقدان دوشدو گؤتورنده. یئنه ده نننییه قویاندا چیغیردی، گؤتورنده دینجلدی اوشاق. قارا نننینی آتدی تندیره یانیب کول اولدو آمما بیر قولاغی یانمادی اونون.
بیر قاری ننه، شاه ائوینین قوللوقچوسویدو. بیر گون تندیرین کولونو بوشالداندا، تاپدی اونو، خوشلاییب قارادان اذن آلیب ائوینه گتیردی. جهرهسینه ایی ائلهسین اونو. صاباح آخشام چاغی قاییداندا ائوی آرینمیش قابلاری یویولموش، یئمهیی پیشمیش گؤردو. یامان فیکره جوموب عاغلی بیر زادا چاتمادی. اوچ گون تکرار اولدو بو ماجرا. قاری اؤز- اؤزونه « بو ایشین ایچینده بیر ایش واردیر تاپمالییام اونو»دئدی. صاباح ائشییه چیخماق آدیله گیزلندی پرده دالیسیندا. گؤزلری اینانماییردی گؤردویونو. بیر گؤزل آی پارا قیز، چاتما قاش، اینجه بئل، هؤروکلو بیر سونا آغاجدان اولوب یئتیشدی ائوه. قاییدیب آغاج اولان زامان، سسلندی قاری « سنی آللاه! گئتمه قال. من یالقیزام قوجایام آخی. منیم قیزیم اول، من ده آنان. یاشایاق بیرلیکده. قیز «گؤزلر اوسته» دئییب اؤپوشوب سئویشدیلر.
بیر گون جار چکیلدی شَهَرده « شاهین ایلخیسیندان آت آپاریب یاخشی بئجردهنه، تحفه وئریلهجکدیر. » قیز قارییا « سن ده گئت بیرینی گتیر آنا!» دئدی.
- گؤزل بالام! بیز اؤزوموزو دویورا بیلمهییریک. بیر آتی نئجه بؤیودک آخی؟
- او منیم بوینوما. بیرینی گتیر آنا!
قاری شاهین قوللوغونا گئدیب سالاملاییب « منه ده بیر آت وئررسن می؟» دئدی
- آی قوجا! سن آتی نه تَهَر بئجرده بیلرسن؟
- تکی تک قیزیم، آتی چوخ سئویر. اونون اورهیینی، منیم سؤزومو سیندیرماگینان گل.
- بیر اؤلووای آت وئرین بونا. قالسا قالیبدیر اؤلسه ده اینجیمهیک بیز.
آتی ائوه گتیردی قاری. الینی آتین بئلینه سورتَنده قیز، همن ساهات شاققاواتلی بیر آتا چؤندو قیرآت کیمی. سونرا تئلینی سویا وئریب حَیَطی سولادی اونلا. باشاباش آرپالیق یونجالیق اولدو حَیَط.
نئچه آی سونرا، شاه آتلاری ییغدیرماق ایستَدی. شاهین آداملاری آتلاری ییغا-ییغا قارینین ائوینه چاتدیلار. آت اؤلوبدور یقین دئیه-دئیه حَیَطه گیردیلر. آمما هوندور آتین کیشنَمهیی اؤدلرینی پارچالادی اونلارین. آتی آپارماغا گیردیلر پَیهیه. آت قاباقدان گلنی اللریله، دالدان گلنی آیاقلاریله گوپسَدی.هامی قورخودان دالی چکیلدیلر. « آی ننه! بیز بونا باتا بیلمهدیک بیری گلسین بونو چیخارتسین آپاراق بیز»دئدیلر. « اونو منیم قیزیم بؤیودوب، یالنیز اوندان سؤز ائشیدندیر» دئدی قاری. قیز گلیب الینی آتین بئلینه قویوب « حئیوان! گئت سنین یییهندن نه گؤردوم سندن نه گؤرم من» دئدی. آت باشی آشاغا یولا دوشدو. قوللوقچولار شاها تام سؤیلهدیلر گؤردوکلرینی. یاخشی تحفه وئریلدی قاریگیله.
بیر گون اینجی بویون باغیسی قیریلدی قارانین. دوزه بیلن اولمادی هئش کیمسه. هایلاندی شَهَرده « بونو دوزه بیلن آداما یاخشی تحفه، ادعا ائلهییب باشارمایانا اؤلوم وئریلهجکدیر ». قیز آناسینا « گئت شاها «منیم قیزیم بونو دوزه بیلر» » سؤیله. « آی بالام! گل بو داشی اَتهییندن تؤک. اؤلوم آیهسی واردیرها! » دئدی قاری. یالواردی یالوواردی قیز. قوجا قورخا-قورخا سارایا گئدیب « قبیله عالم ساغ اولسون. بو ایشی گؤره بیلر منیم قیزیم» دئدی.شاه « قیزی بورایا گتیرین » بویوردو. شاه « سن بو بویون باغینی دوزه بیلرسن می؟» سوروشدو. قیز « البته. آمما بیر شرطیم واردیر. ساپلاماق قورتولمایینجا هئش کیمسه اوتاقدان چیخمامالیدیر»دئدی. شاه، ملکه، شازدا، قارا، نار قیزی بیرده قوللوقچولار اَیلشدیلر قیزیل اوتاقدا. شازدا « ائشییه چیخان وارسا چیخسین. من دئمهیینجه بو قاپی آچیلمایاجاقدیر» دئدی. ایچریدن قاپینی رزَلدیلر. قیز اینجیلری ییغیب قاباغینا، ساپی آلدی الینه. گلین گؤرک نه اوخودو آغلایا- آغلایا:
« من ناریدیم کئچمیشلرده ، شازدا گلیب دردی منی، دوزول دوزول اینجیلریم!» ساپا دوزولوردولر اونلار اوخودوقجا نار قیزی. « ناریش منیم یوردوم اولدو بیر ساهاتلیق، بیر قاراواش گلیب اینجی بویون باغیم آلار اولدو دوزول دوزول اینجیلریم! » بورادا قارا « بسدیر داها ایستَمهدیک اونو » دئدی. نار قیزی داواملاییب « سویا وئردی منی قارا، من ده اولدوم بیر قیزیل گول، شازدا منی دریب دئدی: گؤزل گؤزل گؤزلیمسن دوزول دوزول اینجیلریم! قارا قیزیب پارام-پارام ائتدی منی، بیر بؤرک اولدوم سئویلمَلی شازدا تاپیب باشا قویدو، دوزول دوزول اینجیلریم! قارا بو یول بؤرکو آلیب آتدی چؤله، آختاراندا بیر گؤیرچین اولموشودوم، دوزول دوزول اینجیلریم!» اوخودو. بونلاری ائشیتدیکجه قیزاریردی شازدا، سارالیردی قارا. « بسدیر قورتار. آچین قاپینی سانجیلانمیشام یامان» دئدی قارا، آچمادیلار. « یئریکلهمک آدلا قارا، باش کسدیردی مندن بیر گون، چینار اولدوم شاققاواتلی، قان تؤکولن یئردن چیخدیم، دوزول دوزول اینجیلریم! کسدیردیلر نننی اولام قاراواشین بالاسینا، سیخدیم اونو، یاندیردیلار منی بیر گون. دوزول دوزول اینجیلریم! شازدانین حیرصی باغیرساغینی کسیردی.ائشیتمهییردی نار قیزینین کدرلی ماهنیسینی داها. بیردن گؤردو تام ساپلانیب بویون باغی. توللادی اونو قارایا ساری. نار قیزی « صاحابیمدان نه گؤرموشم سندن نه گؤرم » دئدی قالخیب گئتمک ایستهدی.
یئره- گؤیه هارای تپیب، لعنت دئیهن شازدا دئدی « گئتمه نار قیزی! ایللردی آختاریرام سنی گولده، بؤرکده، گؤیرچینده، چیناردا. هارادایدین منیم گؤزلیم!
جمال یار آختاریرام ایللردی
دیار دیار آختاریرام ایللردی
یئددی گون یئددی گئجه توی توتدولار.
آمما قارانی بیر دایچانین قویروغونا باغلاییب هئیلدیلر. گول بالالاریم!قولاق آسین ایندی ده، او آتین آیاق سسی داغلاردان درهلردن گلیر. قیامت قوپونجا سورویوب قایایا داشا چیرپاجاق اونو، اَیریلییی دوزهله بلکه.
آبام دئیردی:
گؤیدن اوچ آلما دوشدو
بیرینی من یئدیم
بیرینی ناغیل دئین یئدی
بیرینی هامیدان یاشلی یئدی.
بو ناغیلا گؤره دانیشاق بیر آز
باشلانیشدا بیر خاطیره واریمدیر مراغانین ادبی انجمنیندن:
بیر گون اوستادلیق ادّعاسی هر یانیندان ساللانان بیر کیشی انجمندهیدی.یولداشلاردان بیریسی بو سؤزو اوخویوب اوستاددان شرح ایستهدی:
«حَیَطیمیزده نار آغاجی
اونون میوهسی قارپیز
اَییل اوزوندن اؤپوم
آللاه ایشیوی راست گتیرسین.»
اوستاد باشلادی نار ندیر؟ نارلا قاپیزین ایلگیسی. اوزدن اؤپمکله ایشین راست گلمهیینی آچیقلادی. جامعه شناسلیق، میوه شناسلیق، عرفان باجاسیندان دا باخیب اوزون دانیشدی اوستاد. قورتولاندا یولداشیمیزدئدی: یوخ قارداش! بونلار بیر-بیرینین یانینا قوشولموش دؤرد رابطهسیز میصراعلاردیرلار.
بورادا اوستاد اولوب یئری- گؤیو بیر-بیرینه دویونلهمک ایستَمهییرم. بئله اولسا نار ایله قارپیزین، قاریشقا ایله آمریکانین دا رابطهلری اولمالیدیر. آنجاق بو سورغولار اورهییمده فیکریمده بورولورلار:
1- بو ناغیلدا شازدا نییه، قیزی دؤرد یول دهییشمکدن سونرا ایتیریر؟
2- بو دهییشمهلر ندندیر؟
قیز قیزیل گول بؤرک گؤیرچین چینار جهره اییی
3- بو دهییشمهلرین ظاهری آنلامدان سونرا باشقا آنلامی دا واردیر می؟
4- خالق بو ناغیلی دئمکدن نه آختاریر؟
منجه اوغلان، قیزین جمالینی آختاریر و دؤرد یول بو دهییشمهلرده، اونو ایزلهیه بیلیر آمما داها دایانیر چونکو جمالین دهییشمهلری یوزلر یوخسا مینلر یول اولا بیلر. اَیر شازدا، قیزین صیفاتینی آختارسایدی ( جمالینی یوخ ) اونو ایتیرمزدی.
بو ناغیلدا بوللو سمبوللار واردیر. اونلارا فیکیرلشمک دَیَرلی اولا بیلر:
1-قیزیل گول: گؤزللیک آنلامینی داشیییر. آتا-بابا سؤزلرینده هامی گوللردن آرتیق اونا توخونوبلار:
لایلای دئییم یاتاسان، قیزیل گوله ....
قیزیل گول دندن اولدو ....
دئمک سؤز باخیمیندان، قیز سؤزو ایله قیزیل گول سؤزو جناس دیرلار باشقا سؤزله دئسک بیر جنسدندیرلر. آنلام باخیمیندان قیزیل گولون گؤزللییی بیرده کئفلندیرن اییی بیر نار قیزینا تام اویغون گلیر.
2-بؤرک: بؤرک کیشینین ووقاری، کیشیلیییمیش قدیمده. باشی آچیق کیشی، بؤرکسوز کیشییه دئیرمیشلر. بو اؤلچو ایله کیشیلرین چوخو باشی آچیقدیرلار ایندی. بؤرک ناغیلداکی شازدانین ووقارینی گؤستریر سانکی نار قیزی، گؤزللیکدن سونرا شازدانین ووقارینی آرتیرماغا چالیشیر. کیشیلیک وئریر دوننکی اوغلانا حالبوکی قاراواش بؤرکو آلیب آتماق فیکریندهدیر. بئله ده اولور شَهَره یئتنده هامی اَیری باخیر شازدایا.
3-گؤیرچین: صلح، گوناهسیزلیق، تمیز آیدینلیق سمبولودور. بئلهلیکله نار قیزی اؤزونون گوناهسیزلیغینی اعلان ائتمکده دیر. بورایا قدَر بیز نار قیزینین صیفاتینین اوچونو تانیمیشیق: گؤزللییی، کیشیسینه عزّت یاراتماغی، گوناهسیزلیغی آیدینلیغی.
4-چینار: آغاجلارایچینده تام قئییم قالیندیر. اوسطوره باخیمیندان، بو آغاج بوداقلارین بیربیرینه سورتوب چیرپماقلا اود آلیشدیریب همن اودون ایچینده قوورولار یانار سونرا کوللرینین ایچیندن یئنیدن دوغولار زومرود قوشو کیمی. دئمک قوجالیب الدن دوشمک نار قیزینا یاراشان دئییل. گرکلی اولسا جانیندان کئچر یئنی حیات تاپماغا. سارا دئدیم «یالچین سهند»ین
« اینسان داریخیر » شئعرینین بیر قولو یادیما دوشدو:
شاعیرلر اینسانلیق شعرین یازدیقدا
شَهَرین کؤکسونده هارای داریخیر
سایقیسین گؤرنده فاحشهلرین
ایچیمده یاشایان سارای داریخیر»
بورادا شازدا، - یارین جمالینا وورولان ، جمال آختاران شازدا- یولو یولاقدان سئچه بیلمیر ایتیریر سئوگیلیسینی. آمما بیز داوام ائدیب گؤرک داها نلر تاپا بیلریک بو خالق ناغیلیندان.
5-جهره اییی: جهره قدیم دؤورده، پالتارین تیکیلمهیینه بیرینجی آددیمایمیش. یونو بیچندن سونرا یویوب آریداندان سونرا جهره ایله ساپ، ساپدان پالتار توخویارمیشلار. دئمک پالتارین حاضیرلانماغیناجهره تام گرکلیایمیش. پالتار، گؤزللیک بیرده آبیرساخلاماق حاجاتیدیر و بئلهلیکله سون آددیمدا، نار قیزی اؤزونون بیرده اَرینین پیسلیکلرینی اؤرتوب آبیر ساخلاماق سؤزونو گؤستریر بیزه و بورادا نار قیزینین ایکی باشقا صیفتینی ده تانیییریق: باشی اوجا یاشاییب اؤلمک، اؤزونون اَرینین آبریسینی ساخلاماق.
دئمک بونلاربیر ایدهآل قادینین صیفتلریدیرلر بو ناغیلین یوخسا دوزگون دئسک خالق باخیمیندان.
بیر سؤز قالدی : بو قیز نییه ناردان چیخیر؟ نار اوچماق ( بهشت) میوهسیدیر . مقدس آغاجدیر بوللوق لا دوغوم گوجونون نشانهسیدیر. بیرده نارین شیرین ایچی دولو اولماسی بیر قیزین صیفاتینا یاخیندیر: یاناقلاری قیرمیزی، شیرین صحبت،گلهجهیی ایچینده دولاندیران اینسان.
سون سؤز: یار یوخسا هدف دون دَییشه بیلر. گاهدان یار اؤزو باشقا باشقا دونلار گئیر گاهدان شرایط دون گئیدیرر اونا، آداملار دون گئیدیرر اونا. بو دونلارین آرخاسینداکی یاری سئچیب تانیماق چتین بیرده تام دوزگون هنردیر. گاهدان قاراواشلار یار دونو گئییرلر و تأسفله بیز اونلاری یار سانیب توولانیریق اونلارا.
« یارب ارحم من رأس ماله الرجا و سلاحه البکا »
« منی بئجردن تانریم! رحم قیل وارینین باشی اومود، یاراغی آغلاماق اولان آداما .» *
* کمیل دوعاسی


c: text/html

text:
ایلین آخیر چرشنبه سی
(توپراق چرشنبه سی)
طبیعتین ،حیاتین اویانماسی نووروزدان باشلانار و آذربایجان خالقی بونو چوخ طنطنه لی و همیده بیر آی قالمیشدان قید ائتمیه باشلاریر.بئیله کی هر هفته نی اوچونجو گونلری بیر عنصرله قید ائدرلر.قدیم خلق اینانجلارینا گوره ،دونیا و بوتون موجوداتین یارانیشی بلاواسطه دورد عنصرله سو،اود،هاوا،وتوپراق ایله علاقه دارمیش(عناصر اربعه).قیشین سونوندا بوتون جانلی عالمی و جانسیز طبیعت تدریجن قیش یوخوسوندان اویانماقی باشلار.بواویانیشلارا و دیریلیغ و دیرچلیش ده بو دورد عنصرون بیر-بیرلریلن قوووشمالاریلان اورتایا چیخارمیش.بواینانیشلارا دایاناراق اسکی خالق ایلین سون دورد هفته سینی هره سین بیرطبیعت عنصرونه آدلاندیراراق هربیرین چوخلی عنعنه و طنطنعه لن عزیزللر.ایلین سون آیی تورک خالقلاری آرسیندا بیرچوخ آدیلان تانینیر کی اونلاردان "جمله (cəmlə)بوز چیلله (boz çilləهفته ال دورد) həftə əl dörd (بوآدلاردان بیرنئچه سی دیر.بودورد هفته لربئله سیرالانماقدادیر :
1)توپراق چرشنبه سی
2)یئل چرشنبه سی
3)سوچرشنبه سی
4)اود چرشنبه سی
ایلین سون آینین ان اونملی اولان چرشنبه سی "توپراق چرشنبه" سی دیر."توپراق چرشنبه""آخیر چرشنبه""یئر چرشنبه"" چرشنبه سوری""آخیر تک""کوله چرشنبه""لوطی چرشنبه"آدلاری ایله ده بیلنیر.
اینانجلارا گوره دورد عنصربوهفته ده گوجلنیب بیرآرایا گلدیکلری اوچون بو چرشنبه اوچ چرشنبه دن چوخ طنطنلی و شادلیقلارلا دولی گئچر،بیتمکده اولان ایلی شادلیق و شنلیکلرله یولاسالماق و تازا ایلی قارشیلاماق اوچون بو چرشنبه نین عنعنه لرین خالق آراسیندا چوخدور.بوگونون مراسیملری چرشنبه آخشامی گونونون اوولیندن تا گئجه نین سون ساعتلرینه قدر سوره ر.
آخیر چرشنبه تازا گلین ائوینه اوغلان طرفیندن خونچا گوندریلرکی بونادا " چرشنبه لیک"دئیلیر.بوخونچادا ،بئجردیلمیش بایرام گویو؛بیر نئچه قیرمیزی بایرام بالیقی؛ چرشنبه یئمیشی؛گلین قیزا قیزیل با قوموش و پالتار؛چادیرالیک؛و ائوین سایر آداملارینا اللریندن گلدیگی قدر پای یولانیر.بوخونچانین اوزی چرشنبه گونو اوغلان طرفی،قیز ائوینه گوندرلر.اوغلان ائوی بوخونچایا "هفت سین" ده آرتیرالار.بوخونچالارا آینا،داراق،اوزرلیک،سورمه ده قویولار.
"چرشنبه بازاری"دا بوگونون ان اونملی ایشلریندن بیری سایلیر.بوتون خالق بازاراد گئدییب چرشنبه لیک آلارلار.چرشنبه لیک عبلرت اولار:آینا-داراق؛سوپورگه،اوزرلیک،اییده،چرشنبه یئمیشی،وقدیم زمانلار کوزه ده آلینانلار ایچرسینده اولاردی.کیچیک ساخسیدن کوزه لرکی اونلارا "جین کوزه سی"ده دئیلریا بالاجا سهنگلر؛بالا تاس و گوودوشلاردا آلینارمیش.چرشنبه بازارلاری قدیم زمانلاردا و ایندیلیکده بئله اینانیلماز شولوغ اولاربئلله کی "ایینه سالسان یئره دوشمز"بیرچوخ یئرده "لوطی چرشنبه "و بازارگئدنلره"لوطی"و "بازارلیقا دا "لوطی بازاری"دئیلر.بوگون گرکیر کی اوشاقلاری حتماً بیر اویناتمالی آلنسین.تبریزده اوشاقلارا اویناتمالی آلاندا ظرافتلن دئیلیر" چرشنبه اوشاغی؛بئشی بیر شاهی".بیرآدام کی اوشاقی چوخ اولارو بوتون اوشاقلارینان بازارلیقا گئده اونادا دئیلر" چرشنبه بالالاری".
آخیر چرشنبه نین ان اونملی اولان یئمگی " چرشنبه یئمیشی"با "یئددی لوین" دیر. چرشنبه یئمیشی قورو یئمیشلردن بادام،کیشمیش،گیردکان،باسلیق،سوجوق،باشقا شب چره لردن عبارت اولار. آخیرچرشنبه یئمگی ده بوتون ائولرده بوگونکی کیمی دویونون بول آلمادقیندان پیلو اولاردی کی اونو پیشیرن آروادلار گرکیردی کی بزکلی –دوزکلی اولدوقدان سونرا پیشیریب دوشورسونلر.بعضی یئرلرده آخیرچرشنبه گونون یئمگی کوفته اولار،کوفته سایسی ائو آداملارنی سایسی جان اولدوقی حالده بیردانادا آرتیق پیشیریلر کی اونادا "قئییب پایی"دئیلیر،بونون خبرسیزگلن قوناق اوچون پیشیرللر. چرشنبه گونوبیرچوخ یئرده قووورقا دا قوورولار،بو قووورقا ائوین آغ ساققالی طرفیندن ائوآداملارنین آراسیندا پایلانار.بعضی کندلرده بوایش داملاردا و اود تونقالارنین باشیندا گورولرو آغ ساققال کیشی بیر شیش ایله دامین دورد طرفینه بیر جیزیخ چکیب قاوورقادان دایره ایچرسینه سپپرسونرا خیر دوعاسی وئرر:«بسم آلله الرحمن الرحیم،الهم صلی علی محمد وآل محمد،ائی آللاه انشااللاه،کی محمدین نوروزو،ابراهمین دوولتی،نوحون عومرونو،ساغلیق و بوللوقلا بیزلره و قونشولارمیزا اکرام ایله ،سونسوزلارا اوولاد،جوانلارا ساغلیق،قوجالارا اوزون عومور،ناخوشلار شفا،فاقیرلارا دوولت،پوللولارا کرامت عطا بویور،هامینی بیر -بیرینه مهربان ائله،آمین یارب العالمین» دوعادان سونرا بیر اووج قاوورقا و نوخود و مرجی گوتوروب اوزو قیبله یه ساری دوروب نییت ائلیر،تانری هامیا شنلیک،بول روزی قیسمت ائله سین،آخیرده بیر اووج قوورقادان دا گویه سپللر و دئیر کی«بودا قوشلارین پایی»
آخیر چرشنبه گونونون شادلیق وسایلیندن بیریده تاراقا، تومانا گیرن،یئددی تاراقا،ال بومبالاری پاتلاتماق دیر کی جوانلار طرفیندن آتیلیب و پاتلادیلار.قدیم بعضی یئرلرده و کندلرده "توپ اودی"آدی اولان پارچادان دوزلتیلمیش توپ کیمی ایپ وساپ دولاییب آخیر چرشنبه گئجه سی اود ووروب باییرلاردا بیر نئچه محله جوانلاری قارشلیقلی اولاراق بیر –بیرلرنه آتارمیشلار."توولاما"تولاماق دا جوانلارین بیر آیری ایونلاریندان سایلیر کی تولامالارین ایجینه آلومنیم خیردالاری قویوب توولایان زمان آغ اود پارچالاری هربیریئره سپیلر.
چرشنبه گونون بیر دبی ده فال و قولاق فالی دورماق رسمی دیر کی کندلرده دام باجالاریندان و ائولرین دلیک- دیشیکلریندن دانیشیلان سوزلردن فال توتولار.شهرلرده ده قاپی دالدالاریندان ،دورد یول آیرمیندا،بونون کیمی یئرلرده دانیشلیدقی سوزلره قولاق آسیب اورکلرینده اولان نیتلرینی تعبیر ائللر.بوناگوره چرشنبه گونو بوتون ائولرده دانیشیماقلار یاخشی و گوزل دانیشیقلار اولار.باشقا فاللاردا ائولرده بوگون توتولار ؛سو فالی بوفاللاردان بیریسیدیر .قیز و گلین لر؛ آروادلار هربیری بیر شئیی اورنک سنجاق،مینجیق،دوگمه ،وسایر وسایللریندن بیرسوقابی ایچینه آتلارسونرا بیرنفر بایاتی اوخویوب بیربالاجا اوشاق سودان بیر-بیر وسایللری چیخاردار.هرکسین اوزنون وسیله سینه گوره اوخونان بایاتیدان بیر یوروم یورار،بایاتی اوخویانلار چالیشالار کی گوزل و خوش سوزلر داشیان سوزلر دئیسینلر.
سون چرشنبه نین ان اونملی دبلریندن بیرده اود یاندیرماق و اود اوسوتندن آتیلماق دیر.بودببین کوک و ندنینه باغلی بیرنئچه روایت واردیر ،بیرچوخ کیشی بودببی زردوشت زمانیندان قالان بیر رسم بیلیلر.بیر آیری گوروشده کی بو دببی اسلامی بیر بیچیم وئرمکده بئله دیر کی "مختارسقفی"امام حسینین انتقامچی سی اولان قیامنین اوز طرفدارلارینا خبر وئرمک اوچون بئله قرار آلیرلار کی چرشنبه گنجه سی داملاردا اود یاندیرسینلار،تا بئله لیکله قیاما باشلادیلسین وهامی نین خبری اولسون.اما حکومت آداملار بوایشدن خبرلری اولور و چرشنبه گونونه حاظیرلیق آپاریلار.مختار حکومت آداملارنی قاباقلاییب چرشنبه آخشامی گئجه سی داملاردا اود یاندیریر ومختارین آداملاری حرکته باشلیرلار،بئله لیکله امام حسینین قانینین انتقامین آلماق قیامی باشلیر.اوگوندن بویانا خالق امام حسینین قانی آلماق قیامنین باشلانقیجی اولان گونو شادلیق گونو سئچمیشلر."سوری"کردجه دیلینده قیرمیزی آنلامی واردیر کی گئنه بیرچوخ آدام بوگونون باغلی اولدوقونو اینانیرلار.اما تاریخ ایچرسینه باخیلدیقی زمان بودببین چوخ اسکی و میفولوژیک چاغلارا دایانان زمانلاردان قالمیش بیر رسم اولدوقونو دوشونمک اولار.بئلله کی بو تورنه و دببلره بنزری سومئر قوملارنین دورانلارین یادداشتلاریندا گورونور. آخیرچرشنبه قاش قارالان زمان هریئرده اودون و چیرپی و تیکان تونقالاری قالاییب اود یاندیرلیر.قدیم زمانلار کندلرده داملاردا تونقال قالانیب و اود یاندیرلارمیش و شهرلرده و کندین میدانلاریندا تونقال قالانار.بیر چوخ عایله ده ائوین بویوگونون ائولرینده توپلانییب اود یاندیرالار.بوتونقالارین اوزلرینه گوره بیر چوخ اوزلیگی واردیر اورنک اولاراق تونقال سایسی "تک"اولماسی دیر،تونقالین "جوت"سایدا اولماسی اوغورسوز اولار.ائولرده تونقالی یاندیرماق دا ائوین لاپ کیچیک اوشاقی طرفیندن اولمالی دیر.اود یاندیرلان زمان چرشنبه بازاریندان آلنمیش اوزرلیک ده بواوددا یاندیرلار.اودون اوستوندن بوتون آداملار آتیلارلارکی بوایشده "آتیل –باتیل "دئیلیر.بئله اینانج واردیر کی اودون اوستوندن آتیلماق خوشبختلیق و بخت آچیقلیقی گتیره ر.اود اوستوندن آتیلان زمان بوسوزلری دئیلیر:
آتیل –باتیل چرشنبه
بختیم آچیل چرشنبه
***
آغیرلیغیم-اوغورلوغوم اودلارا
منیم له هوپولمایان یادلارا
آغیرلیغیم اود اولسون
اوددا یانان یاداولسون
اود اوستن آتداناق
هرجفایا قاتداناق
آغیرلیغیم-اوغورلوغوم اودلارا
منیم له هوپولمایان یادلارا
***
آتیل –توتول چرشنبه
چیللم توکول چرشنبه
بختیم آچیل چرشنبه
***
بوتون قید اولونان اود یاندیرما دببلرینه قدیم آذربایجانین چوخلی یئرینده "نادارا"دئیلردی، آخیرچرشنبه کندلرده بوتون ائولرده ائو آداملاری ممه یئیندن-پپه یئینه ،حتا قاری قوجالار ائولرنین داملارینا چیخیب تونقال قالاییب نادارا ائدرمیشلر.بویوک عالیم پرفسور محمدتقی کیریشچی نین ایران تورکلرنین اسکی تاریخی کیتابیندا بورسمی بئله قید ائلییب:«ائو آداملاری وحتا 90یاشیندا قوجابابا داما چیخیب تونقالی اود ووروب سونرا قوجابابا آلاوین مقابیلینده دایاناراق اللرینی گویه قالدیریب دئدی:-آللاه سنه مین شوکو،بیلدیر بوواخت اون تومن سرمایه میز واریدی،ایلی باشا-باش ایشله ییب،قازانییب،یاخشی دولاندیق واون تومن ده یئرینده دیر.سونرا اوشاقلارا ایشاره ائله دی کی :بالالار باشلایین.اوشاقلاردا سس سسه وئریب دئدیلر:
ناداراها،نادارا
سوگلدی قندهارا
شاهیم شیروان ایچینده
اوینار میدان ایچینده
قیلینجی قان ایچینده
میدانین آغاجلاری
بارگتیرمز باشلاری
آغا دایینین قاشلاری
هئی دویوشر قوشلاری(قوچلاری)
ایکی دانا ها ایکی دانا
ایکی دانا بیر قوش ایدی
باغچایا قونموش ایدی
بگ اوغلو گورموش ایدی
اوخ اینن وورموش ایدی
اوخ مندن یئزار-یئزار
درین –درین قویو قازار
درین قویودا بیر کئچی
هانی به بونون قیچی؟
قیچی قازاندا قاینار
پیشیک یانیندا اوینار
پیشیگیم هارا گئریرسن؟
گئدیرم بابام ائوینه
بابان ائوی ییخیلسین
قیز گلین آلتداقالسین»
اود اوستوندن آتیلدیق دان سونرا بعضی یئرلرده گئنه بیر پارا رسمیلر و اینانجلارواردیر،اورنک اولاراق قیزلار اود اوستوندن آتیلدیقدان سونرا ائولرینه گلدیکلری زمان باشماقلارین آیاقلاریندان چیخارتیب ائو آستاناسینا تولازلارلار،اینانج بئله دیر کی باشماقلارین دابانی ائوه ساری اولورسا او ایل بخت ائوینه گئدجک .بعضی یئرلرده اوددان آتیلدیقدان سونرا بیر بئل یا کورک اوستونه مینیب آت کیمی سورلر ،کورک اوستونده اولاندان سوروشالار کی«هارا گئدیرسن؟»اودا هرهارا کی آرزوسو واردیر تازا ایلده گئده دیله گتیره ر.اودون کوللریندن گوتوروب سحر باشی آخارسویو اوستونه گئدرلر،کولری سویا توکوب دیرناقلاری توتراق دئیللر:
آغیرلیغیم-اوغورلوغوم گئت
قادا-بلا بیزی ترک ائت
ایلین سون گونلرینه یاخینلاشدیقی زمان آذربایجان خانیملارنین بیرلیکده سومنی پیشیرلر. اسکی دونملردن بری بیرچوخ عنعنه و رسیملرله بیرلیکده بوگونه گلیب چاتان مینلرجه دب دن بیر اولان سمنی پیشیرمه دبی چوخ قدیم بیر تاریخه و رسم دایانیر.تورکلرین ان اسکی بایرامی اولان و بیر چوخ خلقه تقدیم ائتدیکلری نوروز بایرامینین باش تاجی و ان اونملی سیمگه لریندن بیرسی سایلان سمنی پیشیرمک دبی تورکلر آراسیندا اوزلیکله آذربایجان خلقنین گوزل و ماراقلی دبلرندن دیر. "هفت البویود"ون ایکینجی هفته سنین سون گونلرینده ائو خانیملاری بوغدا بئچردمگه باشلارلار.بیر نئچه مجمه ای ایچینه بوغدا توکوب سواردیقدان سونرا اوستونه بیر نازیک اورتویله باسدیریب چنجره کناریندا گون دوشن یئره قویارلار.بیرنئچه گوندن سونرا بوغدالار باشلارلار "چیرتداماق"و بالا-بالا آغرماقا باشلارلار.بو زمان بوغدالارین اوستوندن نازیک اورتونو گوتوروب بیر –ایکی گون ده ساخلارلار.بوزماندان سونرا بوغدالاری گوتورب ازدیکدن سونرا بیر توربادان سولارنی چکمه گه باشلارلار بیر نئچه دفعه بوایشی گوروب بوتون بوغدالارین سولارینی آلارلار.سونرا بوتون بوغدا سولارنی قازانا توکوب قیسیقلی اوددا پیشیرلر.سومنی قازانی قایناماقا گلن زمان اونون اوستون چکیب بیر جانماز،تسبح،آینا،قرآن سفره سی آچیب قازانی اوز باشینا بوراخیرلارو هامی اوزانی ترک ائلیر.بئله اینانج واردیر کی سومنی قایناقا گلن زمان حضرت فاطمه (س)گلیب سومنی نین دادین و شیرینلیقین اونا وئرر.سومنی پیشدیکدن سونرا اونو پایلاماقا باشلارلار.سومنی قازانینا "قابیقلی بادام"دا سالینار و اینانج بئله دیر کی بوبادامیلاری هرکس پول کیسه سینه قویورسا پولو برکت تاپیب آرتار. آذربایجانلیلاراوچون چوخ تانیش اولان سمنی ماهنی سی؛ ان گوزه ل دویغولار و احساسلارالا بیرلیکده ؛سمنی نین نه قدر آذربایجانلی لار اوچون اونم داشدیگیمی گوستریر.
سمنی ال سمنی
هریازدا سن یادا سال منی
سمنی ساخلا منی
ایل ده گویردیم سنی
گولوش دوغار دوداغلاردا سمنی
بیزیم ائللر اوخور بو نغمنی
سمنی ای سمنی ساخلا منی
دوزوم دورد یانینا نرگیس،یاسمنی
بو بایرامدا هر ایل بایرام دوزه لدن
من ال چکمم سندن کیمی گوزه لدن
سفرلر بزه گیسن ازلدن
یاراشیرسان اوتاقلارا سمنی
آخیر چرشنبه نین باشقا دبلریندن بیریده شال سالاما و قورشاق سالاما دبییدی کی چوخلی کندلرده بوایش گورولردی.اوستاد شهریارین حیدربابا منظومه سینده بو دب گوزل بیر شکیلده تطویره چمیلیب دیر:
بايراميدى ، گئجه قوشى اوخوردى
آداخلى قيز ، بيگ جوْرابى توْخوردى
هرکس شالين بير باجادان سوْخوردى
آى نه گؤزل قايدادى شال ساللاماق !
بيگ شالينا بايرامليغين باغلاماق !
شال ايسته ديم منده ائوده آغلاديم
بير شال آليب ، تئز بئليمه باغلاديم
غلام گيله قاشديم ، شالى ساللاديم
فاطمه خالا منه جوراب باغلادى
خان ننه مى يادا ساليب ، آغلادى
حيدربابا ، ميرزَممدين باخچاسى
باخچالارين تورشا- شيرين آلچاسى
گلينلرين دوْزمه لرى ، طاخچاسى
هى دوْزوْلر گؤزلريمين رفينده
خيمه وورار خاطره لر صفينده
بايرام اوْلوب ، قيزيل پالچيق اَزَللر
ناققيش ووروب ، اوتاقلارى بَزَللر
طاخچالارا دوْزمه لرى دوْزللر
قيز-گلينين فندقچاسى ، حناسى
هَوَسله نر آناسى ، قايناناسى
قدیم زمانلارین تازا و یئنی ایلین خبرچیلری سایلان "سایاچی" لاردا بوگونلرین ان گوزده اولان کیشیلریندن سایلارمیشلار.آخیر چرشنبه گونو جوانلارین و اوشاقلارین هامیدان چوخ ائیلندیکلری و خوش گئچیردیکلری گون سایلیر.قدیم یوکورتانین "اونو بیر شاهی"اولان زمان میدانلاردا هامی پیشمیش یومورتا "چاقیشدیریب"گونولری سوودگی قدر گولوب شادلیق ائدرئیلر.
آخیر چرشنبه نین دببلری خالق آراسندا اوقدر چئشیتلی و اوقدر سایسیزدیر کی بوگونون اوزون بیر اولوس بایرامی و ائل بایرامی آدلاندیرماق اولار.بودببلردن بیر نئچه سی بئله دیر:
آخیر چرشنبه اوشاق بئشیگی دوزلدرلر
آخیر چرشنبه گون چیخمادان سواوستوندن آتلانارلار
آخیر چرشنبه کل و قوچ بوینوزنا قیرمیزی پارچا باغلارلار
آخیر چرشنبه حاماما گئدیب چیمک یاخشی اولار
آخیر چرشنبه ائودن پول ،الک،دوز،اون،بیتگی،اود،اودون وئرمزلر
آخیر چرشنبه یاندیرلمیش شمع یارمچلیق سوندورولمز.بوتون ائولرده ارته دن لامچا و چیراغلار یاندیریلار.
آخیر چرشنبه گونو زاحی اوستونه گئتمزلر
آخیر چرشنبه گئجه سی تئز یاتیلماز.
آخیر چرشنبه ائوده قازان آسارلار.
آخیر چرشنبه تازا اولنلری یادا سالیب اونلاری یادائلرلر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورک اوشاغی مدرسه ده
مدرسه ده موعللیم
ینه دوءدویده الیمدن
باجار مادیم فارسینی
ایراد توتدودیلیمدن
دئدیم : آغا موعللیم
وورما ، گوینه دی الیم
نه دیر آخی گوناهیم
تورکودورمنیم دیلیم
یا پیشدی قولاغیمدان دئدی : بوراخ تورکونو
اوقالدی ائوینیزده اونوت گئتسین کو کونو
اوء یره نمه سن آب - بابا آچاجاقسان الینی
کو تک ییه ندن سونرا اونودارسان دیلینی
سنین هاران تورکدور؟ آذریسن ، آذری
کیم او یره دیبدیر سنه بئله یانلیش سوزلری
آخدی گوزومون یاشی تیتره دی دیل -دوداغیم
بئله یالان سوزلره اینانمادی قولاغیم
آنام منی اویدورماز آتام منی آلداتما ز
بو سو زلرین هئچ بیری منیم عاغلیما باتما ز
نییه منیم آدیمی سوروشما ییراوزومدن
نییه سوء زون دوزونو اوخوماییرگئوزومد ن
هرکس یالان دانیشسا آلاهین دوشمانی دیر
من کی یالان دئمیرم بو اونون یالانی دیر
لایلای دئیبدیرآنام منه بئشیکده تورکو
دانیشمیشق هامیمیز ائوده ائشیکده تورکو
نه دن گرک یازمایاق دیلیمیزی کیتابا
مدرسه ده نه اوچون گلمه یک بیز حسابا ؟
قوی بو یویوم بیر اوزوم اولاجاغا م موعللیم
اوندا چوخ ایش گوره جک بوگون گوینه ین الیم
کیلاسیمدان گله جک ائلیمیزن اوز سسی
اولاجاقدیر او زمان تورکون ده مدرسه سی


text:
یاز هوسلی، باهار سسلی
(سامیرتیلی آشیق عزیزین 90 ایللیگی مناسبتینه)
یازان: احمد اسدی
(بو یازی آشیق عزیزین وفاتیندان قیرخ ایل کئچمه سینه باخمایاراق، اونون حاقیندا یازیلان ایلک یازی دیر. آشیق عزیز اورمو آشیق مکتبینده ایندیه دک تانیدیغمیز اوستادلار سیراسیندا و سس فایللاری الیمیزده اولدوغو آشیق کاستلرینده، تکنیکده و اوستادلیقدا بیرینجی آشیق دیر و اونون کیمی آشیق هله گلمه ییب.)
اشاره: ایللر بویو ایدی، آشیق عزیزین آدینی ائشیدیردیم. قوجالاردان سوروشاندا، بئله دئییردیلر: (آشیق، فقط عزیز ایدی، کی گئتدی/ آشیق گرک عزیز کیمی اولا./ رحمتلیگین پنجه لری چوخ گوجلو ایدی، هله هله اونون کیمی چالان گلمهییبدیر/ اصلی سبک عزیزینکی ایدی. )
بو سؤزلر، منی آشیق عزیزین کیم و هارالی اولدوغونو بیلمگه ماراقلاندیردی. سسینین و سازینین گؤزل اولدوغونو چوخ ائشیتدیگیمه گؤره، اؤنجه بو عزیز آشیغین سسینی آختاریب و تاپدیم. سسینه قولاق وئردیکدن سونرا، ملتین حاقلی اولدوغونا ایناناراق، اونون اعجازلی سازی و سسینین قارشیسیندا بویون اگدیم و اونون ان آزی سس کاستلری الیمیزده اولان اورمو مکتبی آشیقلار سیراسیندا بیرینجی اولماسینا ایناندیم(اورمو مکتبینده). آشیغیمیزین سسی منی اونون بیوگرافیسینی اوخوماغا داها دا ماراقلاندیردی، آما تأسفلر ایله، حتی بیر خط یازی دا تاپا بیلمهدیم. بو مسأله ، منی آشیق عزیزه بیر بیوگرافی و یا مقاله حاضرلاماغا مجبور ائتدی. آشیق عزیز حاقدا هر کسدن سوردوم، هره بیر سؤز دئدی. بونا گؤره ده، 40 ایلدن سونرا گئدیب، آشیغین عائلهسی ایله گؤروشمگی دوشوندوم، آما اونلاردان دا کیمسهنین خبری یوخ ایدی. نئچه واخت آختاردیقدان سونرا، یالنیز بیر نفر منه آشیغین اوغلونون قدیملر قاضی و یا وکیل اولدوغونو سؤیلهدی. بو آدرس و نشانه منه بس ایدی. وکیللر لیستینده مرادخان آدینی آختاریب و نهایت بیر موبایل نؤمرهسی الده ائدیب زنگ آچدیم. سلام علیکدن سونرا، اونون آشیق عزیزین اوغلو اولدوغونو خبر آلدیم و اونون جوابی ایله، اورهگیم سئوینجله دولدو. ائیشتدیگیمه اینانماییردیم. بیر گون قرار قویوب آشیق عزیزین اوغلو، مصطفی مرادخان جنابلارینین وکالت دفترینه گئدیب گؤروشدوک و نهایت آشیق عزیزه گؤره بیر یازی ائده بیلدیم، سیز عزیز اوخوجولاریمیزا حاضرلایام.
اورمو شهرینین آدلیم آشیقلاریندان اولان سامیرتیلی آشیق عزیز مرادخان 1301- جی ایلده اورمونون دول ماحالیندا یئرلشن سامیرتی کندینده دونیایا گؤز آچدی. اونون آتاسی حسن، آناسی ایسه دلبر خانیم ایدی. دول ماحالینین کئچمیشلردن بری آشیق اوجاغی و ساز-سؤز بئشیگی اولدوغونا گؤره، آشیق عزیزدهده دول ماحالینین بو خصوصیتی تأثیر قویدو. آشیق عزیز یئنی یئتمه چاغلاریندان سسینین گؤزل اولدوغونا گؤره توی مراسملرینه اوخویان(خواننده) کیمی قاتیلیردی. او گنج چاغلاریندادا اکینچیلیکله برابر، اورمودا اولان توی شنلیکلرینه قاتیلیب سسی ایله او توی مجلسلرینه بزک وئریردی. بو ایش، آشیق عزیزین آشیق فرهاد ایله تانیش اولماسی گونونه قدر دوام تاپدی. آما رحمتلیک آشیق فرهاد ایله عزیز گؤروشدوکدن سونرا اوستاد فرهاد اونون استعدادینی، گؤزل سسینی و گوجلو حافظهسینی گؤردوکده، اونو اؤزونه شاگرد قبول ائدیر. آشیق فرهادین یانینا گئدن و اونا خدمت ائدن آشیق عزیز، فرهادین شیوهسی و پنجهسینی اؤیرهنیب اورمودا بیر اوستاد آشیق کیمی تانیندی. عزیز آشیق هاوالاری و آشیق داستانلارینی اؤیرندیکدن سونرا، آشیقلیق ایله مشغول اولور. مختلف توی و شنلیک مراسملرینه قاتیلیر. اورمو اهالیسی ده چوخ وعده اونو مجلسلرینه و توی شنلیکلرینه دعوت ائدیردیلر.
او، چالدیغی هاوالاردا آشیق فرهادین یولونون داوامچیسی اولموشدور. آشیق عزیز توی-شنلیک مراسملریندن علاوه هم ده اورمو رادیوسوندا بایراملاردا و مختلف وئرلیشلرده چیخیش ائدرکن، غربی آذربایجان اهالیسینین ائولرینه رادیو واسطهسی ایله قوناق اولوردو. اوستادی آشیق فرهادی یادلارا سالان عزیز، دئییلنلره گؤره اونون تکجه شاگردی و یا ان آزی اونون یولونون دوامچیسی اولان تکجه شاگردی ایمیش. آشیق عزیز گؤزل و ملاحتلی سسی ایله هله ده اورمو آشیق صنعتی سئورلرینین ذهنینده و یادداشیندا خوش خاطرهلر و افسوسلار ایله آنیلیر. آشیق فرهادین ان ماهر و ان اوستاد شاگردی اولان آشیق عزیز، حیاتی بویو یالنیز بیر شاگرد یئتیره بیلدی، اودا جبللی آشیق عباسعلی ایدی. آشیق عباسعلی ده اوستادی کیمی، تئز و واختسیز بو دونیادان کؤچور و اونون دونیادان کؤچمهسی ایله برابر اورمونون ان گؤزل، ان دویغولو و ان اینجه آشیق سبکی اولان دول سبکی قارا تورپاغا قاریشیر. ایندیلرده ده(ایندی) اولدوغو کیمی، قدیملر اورمو شهرینده هر آشیق بیر چایخانا و قهوهخانایا گئدیب اورادا چالیب اوخویارمیش. آشیق عزیز ده ایندیکی مهاباد خیابانی آدلانان و قدیملر اوردا یئرلشن سید حسن مسافرخانا و قهوهخاناسینا گئدیب اورا گلن ساز هوسکارلارینی گؤزل سسی و سازی ایله یولا سالارمیش.
آشیق عزیزین هنر و صنعت عالمینده فعالیتلری و چالیشیقلاری آردیجیل اولاراق دوام ائدیردی، آما اونون آسم خستهلیگینه مبتلا اولماسی(بعضیلرین دئدیگینه گؤره آشیق عزیز بیر مدت دگیرمانچی اولوب و بو ایشین سببیندن آسم توتموشدور) ایشلری تام ترسینه چئویریب اوستاد آشیغین سسینده بیر پارا مشکللر یاراتدی. او عؤمرونون سون ایللرینی، بو خستهلیکله مبارزهده کئچیردی و نهایت 7/10/1351 تاریخینده هله اورتا یاشلارینا یئنی قدم قویموش بیر حالدا بو خستهلیگه تسلیم اولدو و گؤزلرینی بو دونیادان یومدو. بو سئویملی خالق صنعتکاری و ائل آشیغینی سامیرتی کندینین قبرستانلیغیندا، آتاسینین مزاری یانیندا تورپاغا تاپشیردیلار. اونون وفاتیندان 40 ایل کئچمهسینه باخمایاراق، اینانیریق، اونون روحو هله ده، بو شهرده دولانیر و اؤلمهییب و هله ده اؤز سبکینی و اونونلا برابر مکتبینی بو یولا آیاق باسان بیر کیمسهنین وجودوندا گؤرمک ایستهییر. نه قدر اورمو وار، بو اوستادین دا آدی دئییلهجک و بو شهرین آدلیملاری سیراسیندان آدی سیلینمهیهجک.
آشیق عزیزی اورمو اهالیسینین عزیزی آدلاندیرساق یانیلمامیشیق. اونون آشیق داستانلارینین تعریفلهمهسی هله ده دیللر ازبریدیر. آشیق عزیز چوخ باش آشاغی و متواضع بیر انسان ایمیش، اؤزونو چوخ گؤزه سوخان و تبلیغ ائدن انسانلاردان اولمامیشدیر. بونا گؤره ده اؤز دؤورونون آشیقلاری ایله قارشیلیقدا چوخ آز رادیویا گئدیب، اؤزوندن ایسه چوخ آز سس و کاست بیزلره بوراخدی.اونو تانیانلار، دائم اونون اوتانجاقلیغیندان و بیر آبیرلی- حیالی شخص اولدوغوندان دانیشیرلار. ائله اؤلوم سببینین بیر ندنیده بو آبیر-عصمتی اولموشدور. یاخین قوهوملارینین بیری بیر ناتاراز ایش گؤرموش ایمیش. آشیق عزیزده بو سببدن چوخ اوزولهرک، تهرانا خسته خانایا قالدیریلمیشدیر. او خسته خانادا دئمیشدی، دا من نئجه بو ائل ایچینده باش قووزاییم. بو ایش بئله اولماز، دا من بو دونیادا یاشایا بیلمه رم. عزیز ائله دئدیگی کیمی ده اولور و آسم خسته لیگی شدتلنه رک، خسته خانادا وفات ائدیر.
اونون هله نه قدرده یازیلمامیش ماجرالاری وار. آشیق عزیزین ماجرالارینی توپلاساق، بلکه ده بیر کتاب قدر ماجراسی اولار. بو ماجرالارین هامیسیدا اونون بؤیوک روحو و اولو شخصیتیندن سؤز آچیر. او مؤمن بیریسی اولاراق، هئچ واخت نمازیندان دؤنمه میشدی. هئچ واخت پولا قوللوق ائتمه میشدیر. اونون دیلیندن اینجیمیش اولان، بیر نفر بئله تاپماق اولماز. بو اوستادین بؤیوکلوگونو آشیق فرهادین اونونلا نئجه رفتار ائتدیگیندن بیلمهک اولار. آذربایجان آشیق صنعتینین بؤیوک اوستادی، آشیق فرهاد،عزیزین اوستادی اولاراق، دائما هر مجلسده عزیزین آیاغینا قالخارایمیش. حتی بیر مجلسده بو ایشه عزیزین تانیمایانلارین نئچهسی اعتراض ائدهرک، بئله دئییرلر: (( عزیز هم سنین شاگردیندیر، همده سنین اوغلون یئرینده دیر. سنده دا بیر آغ ساققال و اوستاد آشیقسان . هله او 30 یاشدا سندن خیردادی. سن نه یه ائله هرگلنده اونون آیاغینا دوروب، بئله احتراملا یاناشیسان؟.))، فرهاددا بئله جواب وئرمیشدی: (( من عزیزین شخصیتینه گؤره آیاغا قالخیرام. اونون کیمین بؤیوک انسان و شخصیتلی بیر شخص چتین تاپیلار.)) و یا اونون سولدوزون کهریز عجم کندینده خان ایله نئجه داورانماغی دیللر ازبری دیر. بیرگون کهریز کندینین خانی اونو اوغلونون تویونا دعوت ائدهرک بئله دئییر: (( آشیق، سن بو تویو ائله آپار، بو ماحالدا تک اولسون. من ایسته ین اولسا، هر نه ایسته سن وئره جگم.(کهریز کندینین خانی، ثروتی ایله سولدوز ماحالیندا مشهور ایدی.) عزیزده جماعت ایچینده دئییر نه ایسته سم؟ خان دئییر: بلی. عزیزده دئییر قبول. باشلاییر تویا. سون گوجونو قویور و گؤزل بیر شکیلده تویو باشا چاتدیریر. توی قورتولاندان سونرا، خان دئییر: عزیز سن من ایسته یندنده یوخاری چالدین. ایندی نه ایسته ییرسن؟ عزیزده کند جماعتینده خانین قیزی ایله کوسولو اولدوغونو ائشیتمیش ایمیش. آخی خانین قیزی بیر ساده و کاسب کندلیه اره گئدهرک، خان طرفیندن طرد اولموشدور. آشیق عزیز دئییر من نه پول ایسته ییرم، نه آیری بیرزاد. یالنیز قیزین ایله باریش و اونو اولادین کیمی یاد ائت. خان بو سؤزو قبول ائتمه ییر، عزیزده اورا گلن قوناقلار بئله سسلهنیر: (( آی جماعات، باخین، سیزین یانینیزدا بو کیشی منه سؤز وئرمیشدی، من هر نه ایسته سم اونا عمل ائده. آما ایندی اؤز دئدیگی سؤزو قبول ائتمه ییر. من پول ایسته میرم. یالنیز بو مظلوم قیزین خوشبختلیگینی ایسته ییرم. من گئتدیم، آما هامی بیلسین خان سؤزونون آلتینا ووردو.)). بو سؤز خانین احوالاتینی دگیشمیشدی و عزیزین سؤزونو قبول ائده رک او گوندن قیزی ایله باریشمیدی. بوتون بو ماجالاردان سونرا، آشیق عزیزه یالنیز بیر لقب وئرمک اولار، اودا اورمو شهرینین عزیزی.
هلهلیک الیمیزده اولان کاستلر اوزوندن ائده بیلمیشیک او مرحومون کاستلرده چالدیغی 25-ه یاخین آشیق هاواسینی آییراق و mp3 فایلی شکلینده بیر مجموعهیه یئرلشدیرک. بورادان آشیق موسیقیسی هوسکارلارینا سسلهنهرک، اونلاردان خواهش ائدیب ایستهییریک، اوستاد آشیغیمیزدان هر تورلو سس و کاست وارلاریدیرسا، بو سسلری بیر یئره توپلاماقدا بیزه یاردیمچی اولسونلار. اونون روحونا بیر فاتحه دئیهرک، اومود ائدیریک، اورمو آشیقلاری و شهریمیزین گنجلری بو آشیغین یولونون داوامچیسی اولسونلار و گلسینلر اونون کاستلری و بیزه یادگار قالدیغی سسی اوستوندن، اورمو شهرینین اصیل سبکینی یئنیدن جانلاندیرسینلار و یئنی عصرده بیر داها بو شهره شهرت و شرف قازاندیرسینلار. آشیق فرهاد و آشیق عزیز سبکینین یئنیدن جانلانماسی اومودو ایله.
آشيق عزيزين ايكي آشيق هاواسيني سيز عزيز يوردداشلاريما تقديم ائديرم.
بو سسلري ائنديرمه ميشدن اؤنجه ايكي مسأله ني نظرده توتون:
1- بو سسلر، آشيغين خسته اولدوغو واختلار ضبط ائديليب و آشيق عزيز آسمي اولا-اولا بو هاوالاري اوخويوب. خسته واختلاري بئله اوخويان بيرآشيق ، دوشونون اؤنجه لر نئجه اوخويورموش.
2- بو سسلر استريودا يوخ قدیمی ضبطلر ايله ييغيليب بوگونه چاتيب.
3- بو سسلرين حجميني آزالتديغيميزا گؤره، كيفيت بير آز يئنيب.
بیرینجی هاوا:
ایکینجی هاوا:
عثمانلی بحریسی+ ائندیرین+ دانلود
بو یازینین فارسجایا چئوریلمیشین، ادامه مطلب بؤلومونده اوخویا بیلرسینیز.
متن فارسی این نوشته را در ادامه مطلب می توانید بخوانید.
برچسبها: آشیق, آشیق عزیز مرادخان, دول, آشیق فرهاد, سامیرتی, ثمرتو, کهریزک, اورمو مکتبی, احمد اسدی
ادامه مطلب
اورمو شهرینین آدلیملاریندان ،آشیق فرهاد سلیم اوغلو
یازان: احمد اسدی
اورمونون دول ماحالی ، کئچمیشلردن بری سؤز-صنعت بئشیگی اولوب. بو ماحالدا چوخلو ساز-سؤز هوسکاری بؤیویوب بویا-باشا چاتیبلار. دول انسانی نین، هنرسئورلیگی هرکسه آیدین و آچیقدیر. بو ماحالدا یئتیشین اوستادلارین سایی آز اولماییب. ائله بونا گؤره¬ده تاریخلرین سینه سینده، اوستاد آشیقلارا و شاعرلره مسکن اولاراق، اونلاری بسله ییب. بو ماحالین اوستاد آشیقلاریندان بیری ده، اوستاد آشیق فرهاد اولموشدور.1273-جو ایلده دول ماحالیندا دوغولان، فرهاد، گنج چاغلاریندا ساز و سؤزه ماراق گؤستره رک، آشیق جوادین یانینا گئدیب اونا خدمت ائدیر. ایللر بویو اونا شاگردلیک ائتدیکدن سونرا، بیر اوستاد آشیق کیمی اورمو بؤلگه سی و آذربایجان دیاریندا تانینیر. واختی ایله، اؤز دورونون ان آدلیم آشیغی اولان فرهاد، عؤمرو بویو مختلف حاقسیزلیقلار و ظلملرله قارشی-قارشیا گلرکن، یولوندا دیم-دیک بیر چینار تک دایانیر و هئچ نه اونو اؤز یولوندان دؤندره بیلمه ییر.
بیر واختلار اورمودا اولان جووود عائله لرین حیله لری ایله،چالیب اوخوماغی اورمودا یاساق اولارکن، آرازی آتلاییب، او تایا کئچیر. اورادادا اونو چکمه¬ین دئمه چوخ ایمیش، آشیق فرهاد مجبوراً یئنه سفر ائدیب، اورمویا قاییدیر. آشیق فرهاد نئچه ایللر سورگونده یاشاییر. ایللر بویو اورمو حاکمی و پلیسی ایله اوز-اوزه دوران فرهاد، مجبوراً بئش سفر گورجوستان ولایتی و بورچالی ماحالینا ائدیب اورادا آشیقلیقلا مشغول اولموشدور. کئچمیشلردن بری دول ماحالی ایله، بورچالی ماحالی انسانی بیر-بیرلری ایله ایلگیده اولموشدور. ائله بونا گؤره ده، بو ایکی ماحالین صنعتکارلاریدا، بیر-بیرلرینی تانییب، گئت گلده اولوبلار. بونلاردان حتی بعضی لریده آشیق دوللو اباذره تای اورا گئده رک، قالارگی اولموشدور. دوللو اباذر 1851-جی ایلده اورمونون دول ماحالیندا دوغولوب 1881-جی ایلده 30 یاشی اولدوغو واختدا بیر دفعه لیک، اورمودان کؤچه رک، بورچالی ماحالینا یوللانمیشدیر. اباذر گئدیشی ایله برابر، اورمو مکتبی نین بیر سیرا هاوالارینین بورچالی مکتبینه داشی¬ییجی سی اولاراق ، اورادا مختلف شاگردلر یئتیرمیشدیر. بونلاردان ان آدلیمی، آشیق حسین ساراچلی دیر. آشیق حسین ساراچلی نین سازی و سؤزو هله ده دیللر ازبری دیر و هله ده او تایدا, اونون اوستادلیغی دیللرده گزیر.
آشیق فرهاد سونسوز بیریسی ایدی و بونا گؤره ده اوشاغی اولمامیش ایدی. اوشاغی اولمادیغی اوچون، بوگونده اونونلا ایلگیلی آرتیق معلومات توپلاماق اوچون بیر ایز یوخدور. اونون اوستادی یعنی آشیق جواددا سونسوز ایمیش. اوستادینین اوشاغی اولمادیغینا گؤره اوستادینی عؤمرونون سونونا قدر ائوینده ساخلاییر. هابئله اونون حیات یولداشینی آشیق جوادین وفاتیندان سونرادا ائوینده ساخلاماسیدا، اونون نه قدر بؤیوک انسان اولدوغونو ثبوتا یئتیریر. حتی اوستادینین خانیمی بیرگون دا چوخ قوجالمیش ایمیش و پیس وضعیتده ایمیش، آشیق فرهاددان اونو آپاریب چؤللرده بوراخماسینی ایسته ییر. آشیق فرهاددا بو سؤزدن چوخ اوزوله رک، اونو عؤمرونون سونونا قدر ساخلاماغی بورجونو خاطرلاداراق دئییر: بو منه، بیر بورج دور. من سنه یاخشی لیق ائتمه ییرم. یالنیز وظیفه می یئرینه یئتیریرم. هر نه اولور اولسون، حتی منیم حیات یولداشیمدا بیرگون سندن یورولسا، اؤزوم تکجه وتک باشیما سنین هر نه یینی یئرینه یئتیره جگم. اولا بیلسین، حتی سنه خاطر بوتون مالیمی قویام آما بیل سنی بوراخمارام. عؤمور بویو دوزلوک و صافلیق ایله، یاشایان فرهاد اورمونون کئچه چیلر محله سینده یاشامیشدیر. اؤز دورونون اوستاد آشیقلاری نین قارشیسیندا گؤزل و اوجا سسی ایله سئچیلیرمیش.
اونو بیر دیندار بیریسیده دئییرلر. فرهاد اورمونون سوننو مذهب تورکلریندن اولاراق، بیر دفعه کربلا زیارتینه گئدیب اورالاری گزمیشدیر. بونا گؤره ده یاخینلاری اونو کربلایی فرهاددا دئیه رمیشلر. چوخ تمیز اوره ک و دینه باغلی اولان فرهاد، اؤز دورونون آشیقلاری ایله، فرقلی اولاراق(پاخیل دگیلدی)، هامی نی آشیقلیغی اؤیره نمه یه دعوت ائدرمیش.
مختلف شهرلرده و ماحاللاردا چیخیشی اولان، فرهاد، نئچه نفرلری آشیقلیقدا باغلایاراق، اؤز اوستادلیغینی هامی¬یا ثبوتا یئتیرمیشدیر. بونلاردان بیر نمونه، تورکیه لی آشیق قوجالارین آدینی چکمک اولار. آشیق قوجالار اورمویا گلدیگینده شهرچایی ساحلینده مجلس قورولموشدو. فرهاد ایله قوجالارین باغلاشمالاری یئددی گون اوزانمیشدیر، آما نهایت فرهاد قوجالاری باغلایاراق، اونون سازینی الیندن آلمیشدیر. فرهادین گؤزللمه، دیوانی، شاغی کیمی هاوالاری هله ده شهریمیزین قوجالاری طرفیندن به به-چه چه ایله تعریفله نیر. او اورمو آشیق مکتبینه، بیر هاوادا هدیه ائتمیشدیر؛ اودا شاغی هاواسی دیر. شاغی طایفالاریندان الهام آلاراق، بو هاوانی یارادان فرهاد، قیسا زماندا آشیقلارین دیللرینه دوشموش و ماحاللاری آشاراق، بیر گؤزل آشیق هاواسینا چئوریلمیشدی. بو هاوانی ایندی غربی آذربایجان آشیقلارینین هامیسی بیلیر و بیر کلاسیک آشیق هاواسی کیمی یئرینه دوشوب.
اونون یئتیرمه لریندن و شاگردلریندن سامیرتیلی آشیق عزیزین آدینی چکمک اولار. اوستاد آشیق عزیز، نئچه ایللر فرهادین یانیندا اونا خدمت ائدیب ساز اؤیره نمیشدیر. ائشیتدیگیمیزه گؤره، چوخ واختلار اونلارین سسلرینی بیر-بیریندن آییرماق اولماییرمیش و اوستاد ایله شاگردین سسی اوست-اوسته دوشورموش. عزیزده اوستادی فرهادا تای، کامل اوستاد ایمیش و او چالان هاوالاری هله ده کیمسه چالا بیلمه ییب. بعضی لر اؤزلرینی آشیق فرهادین آدلیم اولدوغونا گؤره، اونا منسوب ائتمه لرینه باخمایاراق، دئیینلره گؤره ائله فرهادین تکجه بو شاگردی وار ایمیش. عزیزین پنجه سی و ساز چالما قایداسیدا بونو ثبوتا یئتیریر. آشیق فرهادین گؤزل سسی و گؤزل ساز چالماسی ایللرین دگیرمانیندان کئچه رک، تعریفاتی بوگونه قدر گلیب چاتیب. بودا اونون نه قدر اوستاد اولدوغو و نه قدر سئویلدیگینی گؤستریر. نیه کی، اونونلا بیر زمان یاشایان آشیقلارین چوخوندان بیر آددا بئله قالماییب.
اورمودا قهوه لرده اوخودوغو واختلار، قهوه خانالاردا، ایگنه سالماغا یئر اولماییرمیش. حتی قهوه چی مجبور اولورموش، جمعیتین چوخ اولدوغونا گؤره قهوه نین قاپیسینی باغلاسین و گلنلری قایتارسین. اونون سسینین نه قدر گوجلو و اوجا اولدوغونو بوگون بیزلر بیلمه ییریک، آما دئییلنلره گؤره هاچان اوخوسا ایدی، دا کیمسه جرأت ائدیب اوخویا بیلمز ایمیش.
یوردوموزون قوجامان و آغ ساققال انسانلاریندان ائشیتدیگیمه گؤره، گؤزل لیکده و اوجالیقدا او بیری آشیقلارین سسی اونون حتی یاریسیدا اولا بیلمزدی. لبه دار تاخارمیش، تاخمایان واختلار ایسه، شلمه یه تای بیر پارچا باشینا دولارمیش. اوجا بوی ایمیش و سازی قارنی اوسته چالارمیش( قارنی او قدر یوغون ایمیش، ساز قارنی اوسته دورورموش. آما اونون جوانلیقلارینی گؤرنلر، اونو آریق بیریسی تعریفله ییردیلر). اونون هنر و صنعت عالمینده،پارلاقلیغی ، عؤمرونون سون ایللرینده، ائله ده یاخشی دوام ائتمه میشدی.
فرهادین عؤمرونون سون ایلینده سسی ضعیفله یه رک، دای مجلسی دولاندیرماغا جواب وئرمه میشدی. بونا گؤره ده، خوشا گلمز ماجرالار باشینا گلمیشدیر. او قهوه ده اولدوغو بیرواختدا ، قهوه چی بیر آیری آشیغا پول وئره رک، اونو قهوه یه گتیریب فرهادین یئرینه چالاجاغینی بیلدیرمیشدیر. بو سؤزدن چوخ اوزولن فرهاد سازینی گؤتوره رک، اورادان چیخمیشدیر.
تأسفله، آشیق فرهادین اؤلوموندن 50 ایل اؤتمه سینه باخمایاراق، اوندان بیر نشان و اثر قالماییب. تکجه بیر شکیل و ایکی آشیق هاواسی. بو آشیق هاوالاریدا، بو تزه لیکده(90-نجی) ایلده طرفیمیزدن تاپیلمیشدیر. یوخسا اوندان اؤنجه، بو سسلرده یوخ ایدی. بودا بیر شهرین، نه قدر آدلیملارینا و صنعتکارلارینا صاحب چیخماسینین سیمگه سی اولا بیلر. شهریمیزین آغ ساققاللاریندا ائشیتمیشیک، او اوستادین سسینی بیر دفعه تهراندان گلیب، قدیم گرامافون صحیفه لرینه ضبط ائدیب آپاریبلار. کیملر گلیب؟ هاچان گلیب؟ بللی دگیل. منیم تهراندا صداوسیما آرشیوینده نئچه ایللر اؤنجه چالیشان بیریسیندن خبر آلدیغیما گؤره، فرهادین او اداره نین آرشیوینده، اون بئشه یاخین هاواسینین موجود اولدوغونا اینانمیشام. آما بو سؤزو بیلمک بیر مسأله، آشیغین سسلرینی(اولورسا) او آرشیودن ائشیگه چیخارتما یوز مسأله.
آشیق فرهاد نهایت ۲/۱۱/۱۳۴۱ تاریخینده گؤزلرینی بو دونیادان یوماراق، سون منزله یوللاندی. اونون مزارینین بوگون ایتگین اولماسی، ان گولونج مسأله لردندیر. نیه کی، اونون وفاتیندان، نئچه یوز ایللر یوخ، اللی ایل اؤتور. اللی ایلده بیر مزارین ایتیب، باتماسینا چوخ قیسا بیر زماندیر.
بوگون بیلمه ییریک، اونو هارادا دفن ائدیب، قویلاییبلار. بیر سیرا ادعالاری اولانلاردا وار، دئییرلر بیز فرهاد ایله بئله قارداش ایدیق، بئله یولداش ایدیق، آما اونلاردا هره سی بیر سؤز دئییر. حتی نئچه سی اونون مزارینین ایتگین اولماسینا اعتراض ائده رک، اونا صاحب چیخماماق اوچون هامی یا، انتقاد ائدیرلر. بونلاردان سوروشماغیمیز یاخشی اولار: به سیز نیه صاحب چیخماییبسینیز؟ ان آزی ائده بیلردینیز، اونون قبرینین آدرسینی خاطرینیزدا ساخلایاسینیز. هر حالدا بوگون اونون قبری ایتگیندیر. کیمسه نین¬ده خبری یوخدور. بیری دئییر، کندلرینده باسدیریبلار. بیری دئییر یوخ ائله اورمونون آغا قبیری قبریستانلیغیندادیر، آما داشینی سیندیریبلار و داها تاپماق اولماز. بیری دئییر، آغاقبیری مزارلیغینا دووار چکنده، دووار آلتدا قالدی.
بونلار هامیسی بیر شهرین نه قدر باشی سویوق و هنره اهمیت وئرمه دیگینین نشانه لریندن بیری اولا بیلر. من اؤزوم شخصاًده اورمونون آغاقبیری قبریستانینین دفترینه مراجعت ائتمیشم، آما یئنه ده فایداسی اولماییب. اونلار یالنیز 20-30 ایل بوندان اؤلنلرین یئرلرینی بیلیرلر و لیسته¬ یه کئچیبلر.
آشیق فرهادین سس فایللاری و مزارینین بولونماسی و ها بئله ملتمیزین ائل صنعتکارلارینا آرتیق دگر وئرمه سی اومودو ایله.
آشیق فرهادین سس فایللارینی ائندیرمک اوچون آشاغیدا اولان لینکلری تیکلایین ، بو سسلر تزه لیکده طرفیمیزدن تاپیلیب. بو سسلری سیز عزیز اوخوجولاریمیزا سونوروق. لطفاً دانلود ائتسه نیز، نظر وئرمگی اونوتمایین و بیزه بو سسلر حاقدا نه دوشوندوگونوزو سؤیله یین.
بیرینجی هاوا۷۶۵ کیلوبایت : تیکلایین +تاجری
ایکینجی هاوا۷۳۲ کیلوبایت: تیکلایین+ جمشیدی
دقت:
سیزی حوزه هنری تبلیغات اسلامی سایتیندادا آشیق فرهادین بیوگرافیسینی اوخوماغا دعوت ائدیرم. لطفاً بو سایتادا گئدیب، اورادادا بو آشیغین بیوگرافیسینی اوخویون
برچسبها: آشیق فرهاد, آشیق عزیز, آشیق جواد, اورمو, بورچالی, سورگون, احمد اسدی, آَشیق
اونودولموش اوزانلاریمیزدان، آشیق قوربان موسیقی
(57 ایل آشیق قوربانین وفاتیندان سونرا ، بو یازی آشیغیمیزین حاقیندا یازیلان ایلک یازی دیر.)
یازان: احمد اسدی
جمال آوالي آشيق قوربان آدي ايله تانينان، آشيق قوربان موسيقي تقريبي اولاراق، 1268-جي ايلده اورمونون جمال آوا کندينده دونيايا گؤز آچدي. آتاسي لک طايفاسينين خانلاريندان ايدي. اونلارين ائلي، سالماسين لک ماحاليندان جمال آوا کندينه يايلاق- قيشلاق ائديرميشلر. آما سويوق قيشلارين بيرينده، جمال آوا کندينده اونلارين مال-داوارلاريني بوران و شاختا وورور. بو ايشين نتيجه سينده 5000 باش قويونلاريني الدن وئريرلر. بونا گؤرهده ائللري جمال آوا کنديني مسکن ائديب، اورادا قالارگي اولورلار.
قوربان
20 ياشينا چاتديقدان سونرا، آشيقليق هوسينه دوشور و موسيقي داليجا گئدير. (موسيقييه علاقهسينه گؤره ده، اونون سوي آديني موسيقي سئچيرلر). او زمانلار خويدا بير آيدين اورهکلي و اوستاد آشيق ياشاييرميش، آدينا کورفرهاد
دئييرميشلر. قوربان دا آشيق فرهادي اؤزونه اوستاد سئچيب، اونون محضرينه گئديب ساز
چالماق ايله اوخوماغي اؤيرهنمگه باشلايير. اؤنجه
آشيق فرهاد اونون اللريني لمس ائدهرک، بارماقلارينين يوغون
اولدوغونو دئيهرک، اونون ساز چالانماياجاغيني بيلديرير. آما
قوربان تصميمين توتموشدور و هئچ نه اونو اؤز يولوندان دؤندره بيلمزدي.
آشيقليق عشقي قورباني گئري دؤنمگه قويمايير و بو يولدان ال چکمهيير. بير نئچه مدت آشيق فرهادين يانينا گئدن، قوربان، اونون سئچيلن و ساييلان شاگردلريندن اولور و آشيقليق استعداديني هر کسه نشان وئرير. گؤزل و اينجه دويغولاريني سازلا قوووشدوروب، آشيقليغا باشلايير.
قوربان
ائله سازي اؤيرهنديگي يئر، يعني خويدا آشيقليق ائديب اورادا
قالارگي اولور. خويدان ائولنن آشيق قوربان، ايکي قيز، بير اوغلان آتاسي اولور و
خويدا بير-بيرينين آرديندان آشيقليقلا برابر خوش گونلري کئچيرير.
آما بو خوش گونلر دوام تاپمايير و آذربايجانين بلالي ايللري گليب چاتير. آذربايجانين غرب بؤلگهسي چئشيتلي هجوملار و باسقينلارا معروض قالير. ارمني-جيلو دستهلري خوي، سالماس، اورمو، سولدوزا باسقين ائديرلر و چوخلو آذربايجان اهالسيني اؤلدوروب يوردلاريني ويران قويورلار.
ارمني لرين باسقيني ايله برابر، خوي شهري 1296-جي ايلده ارمني دستهلرينين 57 گونلوک محاصرهسينده قالير. بونونلا برابر، آجليق و قحطليک باش وئرير. يئمگه و قارين دويوزدورماق اوچون هئچ نه تاپيلمايير. بونا گؤره ده، خوي اهاليسينين چوخو خستهلنرک، سوء تغذيه و سوء هاضمه خستهليکلرينه توش گليرلر. بو ايش، آشيق قوربانين اوشاقلاريندان دا يان کئچمهيير، اونلاري دا ياخالاييب، اؤلوملرينه سبب اولور. قوربانين حيات يولداشي دا اوشاقلارينين دقّيني گتيريب، وفات ائيله يير.
قوربان، بير داها خويدا، تک و يالقيز قالير. بو اوزدن خويدان چيخيب، ديلمانا يوللانير. ديلماندا آشيقليق ائديب، گونونو کئچيرير. بير نئچه مدت ديلماندا ياشاديقدان سونرا، بير دول آرواد ايله عائله حياتي قوروب و اورادا قالارگي اولور. قوربانين ديلماندا قالديغي ايللرده، اوچ اوغلو دونيايا گلير.
علي(1302)، ولي(1304)، قولو(1306). فلكين اليندن، آجيلار چکن قوربان، يئنه ده فلگين بلاسي ايله راستلاشير. 1310-جو ايلده ديلمانا بؤيوک بير زلزله گليب، هر نهيي يئر ايله بير ائديب ديلماندان يالنيز بير تورپاقلي تپه قالير. خوشبختچيليکدن بو دفعه قوربانين عائلهسي، جان ساغليغي ايله، بو بلادان قورتولورلار. او زمان ديلمانين يئرينه، سالماس آددا يئني بير شهر سالينير.
قوربان دا اورا گئديب، بير ائو تيکير و سالماسدا قالير. سالماسدا، 1312-جي ايلده آشيغين خديجه آدلي بير قيزي دونيايا گلير. بير نئچه مدت سونرا، سالماسدا ياشايا بيلمهين و اؤز کندلريني اؤزلهين، آشيق قوربان، کندلرينه قاييدير. قوربانين جمال آوايا گيريشي ايله، آتاسي وفات ائيله يير. آتاسينين جسديني قوشچويا داشيان واختدا، يولدا آتاسي حاقدا مرثيه لر و آغي لار اوخوياراق، قوشچودا تورپاغا تاپشيرير.
يئنه ده، روزگار قورباندان دؤنور، 1317-جي ايلده بير داها حيات يولداشي فاطما خانيمي ايتيرير، قوربان يئنه ده يالقيز قالير. بير داها ائولنمهين، قوربان، آشيقليغا گئتديگي گونلر، اوشاقلاريني باجيسينا تاپشيريب، چاغيريلديغي يئرلره يوللانير.
اؤز
دؤورونده انزل ماحالينين ان آدليم آشيغي اولان، قوربان موسيقي، سازي و سؤزو ايله
توي شنليک مراسملرينه قاتيلير. ها بئله، انزل ماحاليندا، ديل جلماني آدي ايله
مشهور اولان، جلمان(ياللي) ريتم لريني اوستاليقلا ايفا ائدير.
چوخ شيرين صحبت و داستانلاري ايله مشهور اولان قوربان موسيقي، جمال آوا کندينين قهوه خاناسيندا چوخلارينا بو شفاهي خالق داستانلاريندان اؤيرهدير. آما بير داهادا چرخ، دؤنور و بو دفعه سيرا دموکرات کوردلريندهدير. دموکرات کوردلري، انزل ماحالينا يورويوب، نئچه کندي و اونونلا برابر عائلهلريني تالان ائديرلر. بو تالاندان، قوربانين عائلهسي ده، نصيبسيز قالمايير و پاييني آلير.
عؤمرونون سون گونلرينه قدر، آشيقليق ايله مشغول اولان، آشيق قوربان موسيقي نهايت 1334-جو ايلده، بير سويوق قيش گونونده، جمال آوا کندينين قهوه خاناسيندا گاز ايله زهرلنيب و مسموم اولور و ايکي گوندن سونرا بو دونياني ترک ائدهرک، ابديته قووشور.
اونو جمال آوا کندينين مزارليغيندا دفن ائديرلر. اوشاقلارينين دئديگينه گؤره، عؤمرونون ياشاديغي ايللرده، دائم غرور و عزت ايله ياشاميشدي و فلكين مختلف سيناقلاريندان باش اوجا چيخمشدير.
آشيق
قوربان هم ده، بير مؤمن و اعتقادلي مسلمان ايدي. او محرم و صفر آيلارينا خاص حؤرمت بسلهميشدي. قوربان، محرم و صفر آيلاريندا، سازينين
پردهلريني و سيملريني آچاراق، بو آيلاردان سونرا،
بير داها سازينا پرده و سيم قوشورموش. بو دا
اونون بو آيلاردا هوس ائديب ساز چالما
فکرينه دوشمهسينين قارشيسيني آلماسي سببيندن ايدي.اونون سازی هله ده قالیر و اؤز نوه سینین ائوینده دیر.
دئييلنلره گؤره، اؤزونه مخصوص ابهتي وار ايميش و آشيقليقدا، آشيقليق شخصيتينه چاتميش ايدي.اورمونون آدليم آشيغي، آشيق فرهاد ايله ده، دوستلوق علاقهلري وار ايميش و اونون شاگردلرينه ده چوخ سؤزلر اؤيرهتميشدير. آشيق درويش کيمي، بؤيوک آشيقلاردا اوندان بير واختلار سؤز-صحبت اؤيرهنميش ايميشلر.
او گئتدي، آما اونون آدي و يادي بوگون ديللرده قاليب و ياشايير و خوش سؤزلر ايله آنيلير. هله ده شهريميزين قوجامان انسانلاري اونون سؤز-صحبتي و مردانهليگيندن دئييرلر.بو دونيادا انسانين اؤلوموندن سونرا، ياخشي آد قاليرسا، نه ياخشي. بئله انسانلارين ياشاييشلاري دا بيزه اؤرنک اولماليدير. بو دونيادا انساندان بير قورو آد قالار، او دا پيس اولسا نهيه دگر. سؤز صرافي خسته قاسم دئميشکن:
خسته قاسم, کيمه قيلسين داديني؟
جاني چيخسين, اؤزو چکسين اودونو
ياخشي ايگيد يامان ائتمز آديني
يامان آددان چونکو اؤلوم ياخشيدي
_____________________
آشیغیمیزین نتیجه سی، مهندس سعید موثق خواه دان بیلگی لری اختیاریمیزا قویماغینا گؤره تشکر ائدیرم.
عزيز اوخوجولاريميز، آشيق قوربان حاقدا هر تورلو بيلگينيز وارسا، بو يازيني گئنيشلنديرمکده بيزه یارديم ائدين، لطفاً.
___________________________________
دگرلي اوخوجولار، سايين محمود غلامي جنابلاري اورمونون كهريز كنديندن وبلاگيميزا باخيش يازاراق، آشيق قوربان حاقدا بو معلوماتي وئردي....
((بير گون آشيق قوربان سالماس شهرينده اولان باخچاجيق كندينه گئدير. بو كند آشيق اهلي دگيلميشلر و قورباني تمسخر ائديرلر. حتي بونو تويا آپاريب اونا پول وئرميرلر....
آشيق قورباندا او كنددن چيخاندا بير شعر قوشور. كي منيم بير بندي ذهنيمده قاليبدير. من بونو كنديميزين قوجالاريندان ائشيتميشديم.
وبا گلسين قوجالاري ايزله سين
گؤي اؤسكوره ك اوشاقلاري گؤزله سين
بير سئل گلسين كندينيزي دوزله سين
گؤرن دئسين هاياندادير باخچاجيق.))
----
سايين محمود غلامي يه اؤز تشكرومو بيلديريره م.
برچسبها: آشیق, اورمو, جمال آوا, آشیق فرهاد, آشیق درویش, آشیق قوربان, احمد اسدی
آشیق میکاییل سلیمانی ایله مصاحبه/ دانیشیق آپاران: احمد اسدی
عزیز اوخوجولاریمیز، بو یازینی یازماغا گؤره یولا دوشوب، 9/1/1391 تاریخینده قوشاچایین گؤل کندینه گئدیب ، قوجامان و آغ ساققال آشیغیمیز اوستاد میکاییل سلیمانی ایله گؤروشموشوک. گؤل کندی قوشاچایین گونئیینده یئرلشیر و بو شهردن 15 کیلومتر آرالیدیر. ائشیتمیشدیک اوستادیمیز بیر آز خسته احوالدیر، بونا گؤره اونونلا گؤروشمگی اؤزوموزه بورج بیلهرک، گؤروشونه گئتدیک. گؤل کندینه یئتدیگیمیزده ، آشیغی شهره دوکتورا آپارمیشدیلار، بونا گؤره آشیغین اوغلونا زنگ آچیب و آشیغین حالیندان نگران اولدوغوموزا گؤره، اوندان آشیغی سوردوق. حالینین یاخشی اولدوغونو ائشیتدیگیمیزده سئوینهرک، کندده اونون یولونو گؤزلهدیک. نهایت آشیق میکاییل گلیب، چاتدی. اوستادیمیزلا، گؤروشدوگوموزدن سونرا اونونلا صمیمی بیر دانیشیق آپاردیق. اوستادیمیزین تزه دوکتوردن گلمهسینه باخمایاراق، بیزی ایستی و سئوگی دولو قوجاقلا قارشیلاماسی بیزه بیر قوناق پرورلیک درسی اولدو. اوستادیمیزا جان ساغلیغی آرزیلایاراق، سیزی دانیشیغیمیزی اوخومایا دعوت ائدیرم.
برچسبها: آشیق, آشیق میکاییل, آشیق حسن قاشیقچی, آشیق فرهاد, هئشتری, گؤل, قوشاچای, احمد اسدی
ادامه مطلب
آشیق حیدر نیرومندی ایله مصاحبه/ دانیشیق آپاران: احمد اسدی
گنج آشیقلارین عزیز اوخوجولاری و سئویملی یولداشلاری بو دفعه گئدیب، آشیق حیدر ایله گؤروشوب و مصاحبه ائتمیشیک. آشیق حیدر، اورمو آشیقلاری سیراسیندا پیشکسوت و آغ ساققال آشیق کیمی تانینیر. اونون آشیق سازی ایله تانیش اولماسی 1345-جی ایله گئدیر چاتیر و او ایللردن بری بو صنعت ایله مشغولدور. سیزی دانیشیغیمیزی اوخوماغا دعوت ائدیریک. بگنمیش اولاسینیز، انشاءالله.
اوستاد اؤزونوز عزیز اوخوجولاریمیزا تانیتدیرین لطفاً؟
من آشیق حیدر نیرومندی 1327-جی ایلده اورمونون آرناسا کندینده دونیایا گلمیشم. آتا-بابادان اکینچی اولموشوق، ائله ایندی ده باغیم وار و آشیقلیقلا برابر اکینچیلیکلهده مشغولام.
اوستاد نئج اولدو آشیقلیغا علاقه تاپدینیز و آشیق اولدونوز؟
بیز اولدن اکینچی ایدیک. قدیملر یئرلریمیزده کل ایله اؤکوز ایله جوت قوشاردیق. منیم اول اوخوماغیم او زاماندان باشلانیب. او زامان بیز جوت قوشاندا او کل لرین دالیجا یئل یئل اوخویاردیق. اؤزو بیر آیری عالم ایدی. سونرادا 10-12 یاشیم وار ایدی، من بیرگون زنجیر دروازاسیندان کئچیردیم، گؤردوم قهوه دن بیر کیشی ائشیگه چیخدی. آیری بیریسی اوندا سوروشدو؛ کیم اوخویور؟ اودا جواب وئردی: آشیق فرهاد. منده گئدیب قهوه خانانین پنجره سیندن بویلانیب باخدیم، گؤردوم بیر کیشی ساز چیگنینده اوخویور. ائله او صحنه منیم ذهنیمده قالمیشدی، تا سونرالار تقریباً منیم 18 یاشیم اولدو. گلدیم آشیق محمد قولونجولونون یانینا و اوندان سونرا یوز تومنه بیر ساز آلدیم و ساز اؤیرنمگه باشلادیم. سونرالار آشیق ممد مرندلی نین یانینا گئتدیم، سونرالار آشیق درویشین مجلسینه گئدردیم و آخیردادا آشیق دهقانین مجلسلرینه گئتدیم و 20 ایلده اونون یانینا گئدیب و اونا خدمت ائتدیم.
اوستاد قدیملردن تعریفله یین، اوندا آشیقلار نئجه یدیلر؟
آه.
قدیملر، بئله دگیلدی کی. آشیغین احترامی وار ایدی. آشیق هر کنده گئدنده، اونون یولونو گؤزلردیلر. کنده یئتنده آیاغی آلتدا قوربان کسردیلر. هر نه ایسته سه یدی او آن حاضرلاردیلار. تویلار آشیقسیز اولمازدی. سحر تئزدن توی ائوینده ، یوخودان دورمامیش گلردیلر بیزدن واخت آلاردیلار آیری تویا، بیر قدرده پول بیع اوچون وئرردیلر. قهوه لرده ملت سئل کیمی گلردی و آشیقلارا قولاق وئرردیلر. آما تأسفلر جوی بیرجور سالدیلار، کی قهوه خانایا گئدنی چوخ آدام پیس گؤز ایله باخدی و گئتدیکجه آشیقلارا علاقه آزالدی.
اوستاد ائشیتمیشک سیز قدیملر رادیودا چیخیش ائدردیز؟ هانسی ایللرده ایدی بو چیخیشلار؟
من تقریباً 1353-جو ایلدن رادیویا گئتدیم و اورمو رادیوسوندا چیخیشلاریم اولدو.1353-جو ایلدن انقلابا کیمی رادیودا اوخویوردوم. آما انقلابدان سونرا بیر نئچه ایل آشیقلاری رادیویا قویمادیلار. آما تقریباً 1362-جی ایلده منی رادیویا دعوت ائتدیلر و دئدیلر ملت افسرده اولور و بیز ایستهییریک یئنیدن آشیقلاری رادیویا گتیرک آما تهران ایستهینی اوخویون. منده شهریمیزین دگرلی شاعری بیت الله جعفری نین شعرلرینی کی انقلابا یازیلمیشدی. بستهلهدیم و ساز ایله ایفا ائتدیم و اونو اورمو رادیوسوندان تهرانا گؤندردیلر. تهران باخیب، بگنمیشدی و دئمیشدی اگر آشیقلار بئله اوخویاجاقلار، ایرادی یوخدور، گلسینلر یئنه ده اوخوسونلار. و ائله او ایللردن آشیقلار بیر داها رادیودا چیخیش ائتدیلر و منده بیرینجی آشیق اولدوم کی اورمو رادیوسوندان چیخیش ائتدیم. بو ایشیمیز آشیقلاری رادیویا یئنی دن گتیردی.
بایاق دئدیز منیم سازیمی سیندیرمیشدیلار، آما سونرا خاطرلاتدینیز دادگستریده قاضینین عملی سیزه دایاق اولاراق، سیزی اوره کلندیریدی ، آچیقلایا بیلرسینیز؟ ایندی وضعیت نئجه دی؟
(بورادا آشیغین گؤزلری دولدو. )بیر گون قهوه ده اوخوردوم، گلیب منی توتدولار، آپاردیلار ، دئدیلر سازینی سیندیر ، منده سیندیرمادیم. سونرا بیزی دادگاها یوللادیلار. آما قاضینی ساغ اولسون، اونلاری محکوم ائلهدی و او زامانین پولو هر سازا 50مین تومن جریمه تأیین ائتدی. آما هله ده وار هله دی او پولو آلمامیشام. سونرا منه بیر کاغاذ وئردی کی هئچ کسین حاققی یوخدور، آشیق حیدره بیر سؤز دئیه منده همیشه او کاغاذی جیبیمده ساخلاییردیم، تا هر یولدان کئچن منه توخونماسین. آما شکرلر ایندی آشیقلارا دگر وئریلیر. حوزه هنری تبلیغات اسلامی طرفیندن بیر کانون آچیلیب و آشیقلار اورا گئدیب و چیخیش ائدیرلر. ارشاد طرفیندنده آشیقلار بیمه اولور و 60 یاشدان یوخاری اولانلارادا حقوق وئریلیر. بورادان حوزه هنرینی اداره ائدن شخصلره تشکرومو بیلدیریرم. ایندی وضعیت چوخ دگیشیلیب.
مصاحبه دن قیراق
((آشیق حیدر ایله، مصاحبه ائدرکن، اوستادیمیزین گؤزلری دولدو و دئدی من نه جور ائده بیلردیم، اؤز سازیمی سیندیرام، منه دئدی سن بیر لحظه اؤزونو منیم یئریمه قوی، گؤر نه حالا قالارسان. من نئجه سازدان آیریلاردیم آخی. اوستادیمیزین او وضعیتی منی کدرلندیردی و اؤزوم بیلمه یه-بیلمهیه منیمده گؤزلریم دولدو. ائله او آن بو سؤزلر اورهگیمه گلدی و بو شعری آشیق حیدره تقدیم ائیله دیم.
حق سؤزودور، آشیق سؤزو
سؤزسوز نئجه یاشاییم من
بو ساز منیم نازیم گولوم
نازسیز نئجه یاشاییم
***
آشیق بو ائلین گؤزودور
تونقالین آلوو کؤزودور
بو ساز ارنلر ایزیدیر
ایزسیز نئجه یاشاییم من
***
من بیر آشیق سازا بندم
ساز قوینوندا سؤزه بندم
اؤز ائلیمده یازا بندم
یازسیز نئجه یاشاییم من
***
قورقوت یولو دگیل عبث
سازا لایق دگیل قفس
منی سازدان آییران کس
سازسیز نئجه یاشاییم من))
سیزین هانسی شهرلرده و یا اؤلکه لرده چیخیشینیز اولوب؟
من دئیه بیلرم، اورمیه، خوی، قوشاچایدا و ها بئله بو شهرلرین کندلرینین چوخوندا توی مراسم لرینده چیخیشیم اولوب. اوندان علاوه تبریز، مراغا، تهران و بیر چوخ شهردهده توی مراسملری اوچون دعوت ائدیبلر. من مختلف آشیق فستیواللاریندا اشتراک ائتمیشم. ایرانداندا علاوه بیر دفعه ناخچیوانا دعوت ائدیبلر و اورادا گئدیب ساز چالمیشام، حتی اورانین رادیوسوندادا اوخوموشام. 1369-جی ایلده ده منی تورکیهیه دعوت ائتمیشدیلر. اورا گئدیب بیر نئچه شهرینده چیخیشلاریم اولدو. تورکیه ده بیزه چوخ احترام قویوردولار. هر یئری دولاندیریردیلار. هر یئره و شهره گئدیردیک، او شهرین و یا ولایتین شهرداری و والیسی ایله گؤروشوردوک. اورادان بیزه بیر قدر پول وئرمیشدیلر. ایرانا دؤنندن سونرادا دولت هر آشیغا بیر دنه رنگی تلویزیون وئردی.
ائشیتمیشیک سیز تورکیه ده اولاندا اورانین مشهور و آدلیم آشیغی آشیق ریحانی نین سازینی الیندن آلیب سینیز؟ دوغرودورمو؟
دوغرودور. اورادایدیق. آشیق ریحانی گلدی. دئدی، بیزده رسم بودور، ایکی آشیق بیر-بیره چاتاندا گرک باغلاشالار گرک. بیزده اورمودان 4 آشیق گئتمیشدیک. اول بو سؤزو جدی توتمادیق. ریحانی یئنه سؤزونو تکرار ائتدی. اورمولو آشیق یوسف دئدی: ریحانی قوی اوتوراق. دا بسدی. بونلار قوناقدیلار. ریحانی ائله نئچه سری سؤزونو تکرار ائله دی. منده دا دایانا بیلمه دیم. سازی گؤتوروب اورتایا گیردیم و باشلادیم اوخوماغا. ریحانی ایله 14 قاطار برابر اوخودوق، آما 15-جی قاطاردا ریحانی دایاندی. اوست-باشی جومجولاق سو اولموشدو. منده دئدیم، ایندی سازی وئر منه. سازینی الیندن آلدیم. یاریم ساعات کئچندن سونرا، ایرانین اوراداکی رایزن فرهنگیسی گلیب و مندن خواهش ائتدی سازی وئرک اؤزونه، منده قبول ائیله دیم.
آشیق داستانلارینا گؤره نه لر دئیه بیلرسینیز؟ نئچه آشیق داستانی بیلیرسینیز؟
من 40 آشیق داستانی بیلیرم. موضوعلاریدا بودورکی، بو داستانلار هامیسی عبرت نامه دی، نصیحت. حقیقت، شریعت، معرفت، طریقتدیلر. بو داستانلار اویئرده قورتولورکی، مرد نه جور اولدور، نامرد نه جور اولدو. آللاهی تانیان نه جور، آللاهی تانیمایان نه جور اولدو. یاخشی لیق ائدن نه جور ، یاخشی لیق ائتمه ین نه جور اولدو. بو داستانلار یاخشینی- پیسی، قضا-قدری، دونیانین اندر-دؤندرین نشان وئریر و انسانلاری دوغرو یولا و آللاها طرف چکیرلر.
هانسی هاوالاری لاپ چوخ خوشلارسینیز؟ یا بئله دئسهک هانسی لاری داها آرتیق مجلسلرده اوخویارسینیز؟
سماعی، محترمی،حربی،حلبی، دوبیتی، شکریازی، گؤزللمه، هجران، جمشیدی کیمی هاوالاری داها آرتیق اوخویارام. آما هاوالارین هامیسیندان خوشوم گلر.
اوستاد آشیق هاوالاریننین نئچه سینین آدلارینی چکدینیز، منجه سیز اوجا هاوالاری داها خوشلاییرسینیز؟ ائله دگیل می؟
اوجوردور. من اوجا هاوالاری داها چوخ خوشلارام. او هاوالارکی، اوجدا اوخونور من داها چوخ بگنرم.
قدیم آشیق لاردان هانسی لاری یاد ائده بیلرسینیز؟
آشیق گولاب وار ایدی. آشیق علی آغداشلی، آشیق علی قولو، آشیق حسن قاشیقچی، آشیق عزیز بونلار یادیما گلیر. بونلار انقلابدان اؤنجه وفات ائدیبلر.
آشیق عزیزدن آد آپاردینیز، اونا گؤره نه دئیه بیلرسینیز؟
آشیق عزیز سامیرتیلی ایدی. او چوخ ادبلی بیر آدام ایدی. چوخ گؤزل ساز چالاردی. گؤزلده داستان دئیه ردی. نئچه سری مجلسلرینده اوتورموشدوم.30 داستان بیلردی. آشیق عزیز بیر آز فرقلی اوخویاردی، یعنی سبکی فرق ائدردی.
سیزین اؤز شعرلرینیز وارمی؟
من شاعر دگیلم و هاوالاریمدا شاعرلرین شعرلریندن استفاده ائدرم. آما نئچه سری موقعیت ائله گلیب، شعر دئمگه مجبور اولموشام، بیر دفعه مشهده گئتمیشدیم. منیم یانیمدا بیر نفرین گؤزلری آچیلدی ، بودا منه چوخ تأثیر قویدو و ائله او آن بو سؤزلر اورهگیمه گلدی.
ائشیدیب گؤرمهین ، تعریفین ائدیم
گلدیم خدمتینه امام رضانین
ائله بیلکی یاتمیش ایدیم اویاندیم.
دولاندیم باشینا او خراسانین
***
قیزیل ایوانلاری گون کیمی یانیر
او قاپیا گئدن حقینی تانیر
خداملاری ال-ال اوسته دولانیر
تعریفین دئییرم امام رضانین
***
زواری تؤکولوب هر یئردن گلیر
قویون-قوزو کیمی دورهده ملیر
هرنه عهد ائیله سن تئز قبول اولور
تعریفین دئییرم غریب آغانین
***
آشیق حیدر قییماز دئسین غریبدیر
او بیر شاهدیر، خراسانه گلیبدیر
معجزاتین مقامیندا گؤروبدور
جلالین دئییرم امام رضانین
آیری بیر شعریمیده سیزه اوخویورام:
وطن سینه سی اوستونده
برقرارسان آذربایجان
جوانلارین بویو بسته
افتخارسان آذربایجان
داغلارین قورخماز دوماندان
چشمه لر آخیر هر یاندان
بولبوللر چیخماز گولشاندان
گولعذارسان آذربایجان
صفالی دیر، بو داغلارین
میوه لی باغچا باغلارین
شاماما بسلر تاغلارین
گؤهر بارسان آذربایجان
دوستون گؤروب سلام ائیلر
دئسن اوخو او آن سؤیلر
تعریف دئییر آشیق حیدر
نه گؤزلسن آذربایجان
مژده اولسون سنه بولبول
یئنه ده نوبهار اولدو
آچیلیبدیر، سوسن سونبول
صحرالار لاله زار اولدو
قویونلار آرخاجدا قالار
بالاسین دؤشونه آلار
چوپان شوق ایله نی چالار
نه گؤزل خوش گذار اولدو
کؤرپه قوزو دؤرد نال وورار
قاچار آناسینی یورار
بیر دم گئدر بیر دم دورار
گؤر نه گؤزل باهار اولدو
آشیق حیدر ساز الینده
باهار نغمه سی دیلینده
بو آذربایجان ائلینده
باغچالار دولو نار اولدو
اوستاد دئدینیز یئر-یئر(یئل-یئل) اوخویاردینیز، اونلارین سؤزلریندن بیر نئچهسینی سؤیلهیین لطفاً؟
(بورادا اوستاد ائله قدیملره سایاق، باشلاییر، آهنگ ایله اوخوماغا.)
آ بالام بوز باغلادی
(آ کللر)یانی یارپیز باغلادی
منی بیر گلین ووردو
یارامی قیز باغلادی
آ یئر یئر آ یئریئر آ یئر یئر
عزیزیم گئجه دن گئدر
کل بالام گئجه دن گئدر
گئجه اوزون همدمیم یوخ
زهلهم گئجه دن گئدر
آ دئی دئی آ دئی دئی آ دئی دئی
آ کل بالام دئی دئی دئی دئی آ دئی دئی
ائله دئییر قیز قالادی
(آ کللر) بو گؤرن قیز قالادی
قبریمی بیر گلین قازدی
تورپاغینی قیز قالادی
آ دئی دئی آ دئی دئی آ دئی دئی
عزیزینم سالماسا
(کللر )خویدان گئدر سالماسا
بنده بندهیه نئیلر
خودام گؤزدن سالماسا
آ دئی دئی آ دئی دئی آ دئی دئی
ائله بو سؤزلری بیز اوخویاردیق، کللر بئله گؤزل- گؤزل خومارلانا-خومارلانا یئری بو باشدان او باشا شوخوملاردیلار. عجب منظره ایدی! سحر گون چیخاندان گون باتانا کیمی بونلار چکردیلر. بو سؤزلر ایله یورولماق بیلمزدیلر.
اوستاد آشیق هاوالاریندا هانسی شاعرلرین شعرلرینی چوخ اوخویارسینیز؟ چوخ قدیم شاعرلردن شعر اوخویارسینیز یا بو تزه و یئنی شاعرلردن؟
من خسته قاسمین شعرلرینی چوخ خوشلایارام. دوللو مصطفی، بالوولو مسکین، قول هارطون، دده کاتب، رحمتلیک پور آذر و رحمتلیک اوشناوالی قنبرینده شعرلرین اوخویارام.
اوشناوالی قنبرین شعرلرینده نئچه سینی اوخویون لطفاً؟
قادر آللاه هئچ بیلمیرم ندندیر
یوخسولون داواری آرتار یوز اولماز
چوخلار اؤزون کوراوغلویا بنزه دیر
هر کیشی نین حول-قولو دوز اولماز
***
ایستیرسن یاتاسان چاغیر سبحانی
یئتیشر دادینا کرمین کانی
مجلسه گئدنده یئرینی تانی
بگ ایله اوتورسان دیز به دیز اولماز
***
بیر واخت اولار ایللر بویو اویارسان
بیر واخت اولور چاغیرارلار دورارسان
آدام واردی دانیشاندا دویارسان
آدام واردی خمیرینده دوز اولماز
***
او نه دی بینادان اویوقدور- اویوقدور
یومورتا قدیمدی دئ گؤروم تویوق
نه چشمه دی هم ایستیدی هم سویوق
هانسی چشمه گیله لنر بوز اولماز
***
چوخلار گلیب بو دونیادان کؤچرلر
چوخلار اکیب، چوخلار گلیب بیچرلر
چوخلار دالیسیجا قیلیج چکرلر
هئچ کس فلک ایله اوز به اوز اولماز
بیر دیوانیسینده اوخویورام
اول ابتدا بو جهانی یارادان پروردگار
انسان اوچون پرده چکیب آرادان پروردگار
کیمینین باشیندان تؤکوب هئچ بیلمه ییر غم نه دیر
کیمینین قلمین ووروب قارادان پروردگار
***
هانی سنلن گلنلر بیر-بیر اوچور قوش کیمی
کئچن گونه بیر فکر ائیله یاده گتیر دیش کیمی
چوخ شاهلاری تختدن سالیب گزدیریب درویش کیمی
چوخ درویشی شاه ائیله ییب تزه دن پروردگار
***
هامینی سن یارادیبسان ای خالق لم یزل
کیمی گئیه ر آل قوماشی کیمی سی عریان گزر
لطف ائیله ای کرم کانی اؤزون ائیله بیر نظر
یوخسولا بیر دؤن بیچیبسن هارادان پروردگار
***
بیر گون اولار گؤررسن کی اسرافیل بیر صور چالیب
اوندا اویان فقیر قنبر، گؤر دونیادا کیم قالیب
خوش او شخصین حالینا کی حسینی یاده سالیب
یاتانلاری تزه دندن اویادان پروردگار
اوشناوالی قنبرین سؤزلرینین چوخونو من بیلیرم و نه قدر ایسته سه نیز سینه دن ائده بیلرم سیزه دئیه م.
انشاءالله بیر آیری واخت قویاریق اونون شعرلرینه.
انشاءالله.
اوستاد سون سؤز اولاراق نه دئیه بیلرسینیز؟
سون سؤزده بونو دئیه بیلرم, بیزیم بو ائلیمیزدن انتظاریمیز چوخدور. گرک بو صنعتی قویمالار یادلاردان چیخا و سیلینه. بیز بو ائللرین آشیغییق. بیز ائلینیک، ائلده بیزیمدیر. انشاءالله او گون گله آشیقلار کئچمیش احتراملارینی بیر داها اله گتیره لر. آشیقلارا قولاق وئرنلر، هئچ واخت اگری یوللارا چکیلمزلر. ایندی باخین بیر بئله خلاف و نامردچیلیک چیخیب. اگر قدیم کیلر کیمی، آشیقلارین سؤزلرینه و داستانلارینا قولاق وئرسه لر، بو ایشلرین بیر قسمی اولماز. آما ایندی غربدن گلمیش موسیقیه قولاق آسیرلار و اونلاریندا سونلاری بللی دیر. بو موسیقیلر بیزیم وارلیغیمیزی هدف توتوبلار.
واختینیزی بیزیم اختیاریمیزا قویدوغونوزا گؤره تشکر ائدیرم. ساغ اولون.
سیزده ساغ اولون.
برچسبها: آشیق, آشیق حیدر, رادیو, آشیق فرهاد, آشیق دهقان
ائلین اونودولماز آشیغی، آشیق درویش
توز باسیب ائشیتمیر صدفلی سازین
گلمیر قولاغیما او خوش آوازین
قاریشدی تورپاغا صؤحبتین سؤزون
یانیرام سنده كی كامالا درویش
Elin unudulmaz aşığı, Aşıq Dərviş
Toz basıb eşıtmir sədəfli sazın
Gəlmir qulağıma o xoş avazın
Qarışdı torpağa söhbətin sözün
Yanıram səndəki kamala DƏRVİŞ
Urmiyanın adlımları kitabından rəhmətlik Aşıq Dərvişin yaşamını oxuyub qurtulandan sonra ürəyimi qəm basdı. Ürəkdə ah çəkdim. Nədən belə insanlarımız unudulublar!!! Buna görə maraqlandım aşığın kəndinə gedib, qəbrini ziyarət edəm. Yoldaşlarımın biri ilə bu qonuyu araya qoyub onun kəndinə getməyə qərar verdik..........
اورمیه نین آدلیملاری كیتابیندان رحمتلیك آشیق «درویش»- ین یاشامی نی اوخویوب قورتولاندان سونرا اوره ییمی غم باسیب اوركدن آه چكدیم. ندن بئلنچی بیر اینسانلاریمیز اونودولوبلار؟!! بونا گؤره ماراقلاندیم آشیغین كندینه گئدیب، قبرینی زییارت ائدم. یولداشلاریمین بیریله بو قونویو آرایا قویوب اونون كندینه گئتمه یی قرارا گتیردیك.
قراریمیز جومعه گونونه یدی و زامانین اوچدوغونا گؤره بو گون تئزلیكله گلیب چاتدی، گون اورتادان سونرا «كوردلر» كندینه ساری یوللاندیق، كند اورمیه نین چی چست یولونون 5 كیلومترلییینده یدی،كنده یئتیشیب، اورادا یاشایانلاردان قبیرسانلیغین یولونو سوروشدوق، نئچه دقیقه دن سونرا كنددن آزجا ائشیكده اولان قبیرسانلیغا یئتیشدیق، تورپاقلی بیر یول و سس سیز بیر آخیرت ائولری.. آخیرته قاووشانلارا بیر فاتیحه وئرندن سونرا، ته له سه رك تئز قبیرلری بیر- بیر آختاریب یازیلارینا دیققت ائدیردیك، آما رحمتلیك درویش-ین قبیرینی تاپا بیلمه دیك. اورالاردان كئچن بیر چوباندان آشیغین قبیرینی سوروشدوق و كاشكی سوروشماسایدیق! ، چوبان او كندین یاشایانلاریندان اولاراق آشیغین قبیرینی تانیمیردی!!
نئیله مك دئمه آشیق ائله اؤز كندینده ده قریبییمیش.گؤی ده بو قریبلییه دؤزه بیلمه ییردی و آغلاماق ایسته ییردی.. اومودلریمیزی پوزمایاراق،بیرینین یولدان كئچمه سینی گؤزله ییردیك،او آندا بیر پیكان قبیرسانلیغا ساری گلدی،دئمه تانری یئتیردی! بیزیم یانیمیزا یئتیشه نده اوندان آشیغین قبیرینی سوروشدوق و شوكورلر اولسون سوروجو قبیری تانییرمیش و اونو بیزه گؤسته ره رك اؤزوده بیزیمله قبیرین یانینا گلدی، اللی یاشیندا اولان او معرفتلی بی (یاری جینابلاری) بیزه حورمتله یاناشیب، آشیغا فاتیحه گؤندرندن سونرا آزجا اونون یاشامینی بیزیم اوچون آچیقلادی و سورولاریما جاواب وئردی.
رحمتلیك آشیق درویشین قیساجا یاشامیندان بئله دئمك اولار:
آشیق درویش فرهاد اوغلو 1309 – نجو گونش (شمسی) ایلینده اورمیه نین «كوردلر» كندینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. او ده یرلی اوستاد آشیق فرهاد كیمی آذربایجانین سنتی موسیقی سینین آدلیملاریندان ساییلیر. آشیق درویشین گؤزل، ایستی و صمیمی سه سینه گؤره آشیق فرهادین شاگیردی اولموشدور. درویش چالان ساز سه سی جانلارا كئچیب و گؤزل سه سیله اونودولموش اثرلره جان باغیشلاییردی. بو اونودولماز اوستاد 1372 ـ نجی ایلین قویروق دوغان(مورداد) آیینین دوققوزوندا، گؤزلرین دونیایا یوموب،اؤز دوغوم یئری اولان «كوردلر» كندینده تورپاغا تاپشیریلدی. آشیغین تشییع-ی جنازه سینده اینه سالماغا یئر یوخویموش و بو اونون خالق ایچینده نه قدر سئویملی اولدوغونو گؤسته ریردی.
آشیق درویش یاشام بویو (همیشه لیك) آذربایجانین سنتی موسیقی سینی سئورلرین اوره یینده قالاجاقدیر و بو سه س اورمیه اوچون قالارگی بیر سه س اولوبدور. رحمتلیك درویش ایرانین بوتون میللی موسیقی فئستیواللارینا قاتیلب و یوكسك یئرلره ال تاپیب،اؤدول لر قازانیب دیر. او نئچه ایللرده اورمیه رادیو، تلویزیونویلادا ایش بیرلیگی آپاریبدیر. او ده یه رلی اوستاد چوخلو شاگیردلرده موسیقی دونیامیزا تربیه ائدیب دیر، اونلاردان، آشیق اسمعلی (اورمیه – اونون بیرینجی شاگیردی)، آشیق صبور شریفی (اورمیه)، آشیق عبدالله اشرفی (قورد تپه)، آشیق ذكریا ملكی(قولونجو)، آشیق رضا پوینده (سولدوز) و ...آد آپارماق اولار.
آشیق درویش، متین، ویقارلی و عاریف بیر كیشی ایدی، دئمك اولار او خصلت ایله صنعت ده، اصیل و نمونه بیر آشیق و اوزان دیر. رحمتلیك درویش آشیق صنعتینه اؤزونه مخصوص اولان نئچه هاوا یادیگار قویوب. اونلاردان «شكر یازی هاواسی» و «غربتی هاواسی»- نی آد آپارماق اولار. بو هاوالار ایندیده اورمو آشیق لارینین آراسیندا چالینماقدادیر.
سونوندا دئمه لییم بئله نچی اینسانلاریمیزا سایغی گؤسته رمه لییك و اونون شانینده اولان بیر مزارلیق تیكیب هئچ اولماسا آدینا بیر خییاوان یارادیب هئیكلین پاركلارا قویمالییق.
منه یاردیم ائدن، «شكاری» و «یاری» جینابلارینداندا تشككور ائدیرم و اونلارا جان ساغلیغی آرزیلاییرام.
یازیب، حاضیرلایان : حسین واحدی
برچسبها: آشیق, درویش, کوردلر, آشیق فرهاد, اورمیه آدلیم لاری