text:
تنیس
تنیس (شابلون:لانگ-ائن) — ایکی نفر و یاخود هرهسینده ایکی نفر اولان ایکی تاخیم آراسیندا اوینانیلان بیر اویوندور. بو اویونون اساس قایدالاری اوندان عبارتدیر کی، هر بیر اویونچو وئریلمیش توپو رقیبینه طرف ائله آتمالیدیر کی، رقیبی توپا جواب ضربهسی وورا بیلمهسین. بئله ضربهلر زامانی توپ آغ جیزگی ایله ایشارلنمیش زونایا دوشمهلیدیر. سؤزوگئدن رئزین توپو رقیب طرفه وورماق اۆچون هر اویونچو یالنیز تنیس اویونونا مخصوص اولان خصوصی راکئتکالاردان ایستیفاده ائدیر. تنیس مئیدانچاسی کورت آدلاناراق ۳ زونایا بؤلونور: گیل زوناسی (قیرمیزی و یاشیل)، برک زونا (او جملهدن سئمئنت و یه آسفالت) و اوت زوناسی. بوتون دونیادا مشهور اولان بو اویون ۱۸۹۶-جی ایلدهن اعتباراً اولمپیک اویونلارینین پروقرامینا داخیل ائدیلمیشدیر. دوغما وطنیمیزده ایلک دفعه رسمی اولاراق ۱۹۹۵-جی ایلده آذربایجان تنیس فدراسییاسی یارادیلمیشدیر.
المنتلر[دَییشدیر]
کورت - تنیسده رقیبلر کورت آدلانان میداندا موباریزه آپاریرلار. بو میدان دؤردبوجاقلی فورماسیندا اولور و فۇتبولدا اولدوغو کیمی ایکی حیصّه یه برابر اؤلچوده بؤلونور. اگر فۇتبولدا میدانی مرکز خطی آییریرسا تنیسده بو خۆصوصیتنی خصوصی سئتکا داشیییر. بو سئتکانین اوزونلوغو ۱۲،۸ متر، هوندورلویو ایسه ۱،۰۷ متر اولمالیدیر. سئتکادا اولان کوادرات شکیللی بوشلوقلارین هر بیرینین ساهسهی ۴۰ میللیمئتر اولمالیدیر. بو قبول اولونموش بئینلخالق ایستاندارلاردیر. سؤزوگئدن سئتکا پارالئل یئلشهرک مرکز حیصّه ده اولور. حال-حاضیردا کورتلارین اؤزو ده ۳ موختلیف نؤعه (اوت، تورپاق و سینتئتیک) بؤلونور. بو نؤعلرین آدی کورتلارین اولدوغو مادهین آدی ایله اۆست-اۆسته دوشور. بئله کی، هر تیپ کورتون اؤزونمخسوس خصوصیتلری اولور. کورت اویونچویا و اویونا تأثیر ائده بیلهن واسطهلردن ساییلیر. اونا گؤره ده اویونچولار قاباقجادان اویون کئچیریلهجک کورتون نؤعو ایله ماراقلاناراق همین نؤعه اویغون اولان تاکتیکا ایله مشق ائلمهیه باشلاییرلار. بوتون بونلارا باخمیاراق کونکرئت اولاراق تنیسده "ان الا نؤع" کیمی فکیرلر یوخدو. چونکی ان مشهور و پوپولیار یاریشلار بئله موختلیف تیپلی کورتلاردا کئچیریلیر.
راکئتکا - اویونچولار توپا ضربه وورماق اۆچون راکئتکا آدلانان آلتدن ایستیفاده ائدیرلر. راکئتکا توتاجاق و قالین تور طبقهسیندن عبارت اولور. راکئتکانین توتاجاق حیصّه سی چوخ برک شکیلده اولور کی، توپا ضربه وورماق مومکون اولسون. اوّللر بو حیصّه نی آغاجدان هازیرلاییردیلار. مۆعاصیر دؤورده ایسه بونو حاضیرلاماق اۆچون خصوصی ماده لردان، داها چوخ ایسه کئرامیکا و دمیرلاردان ایستیفاده اولونور. راکئتکادا همچینین سیخ تئللردن تشکیل اولونموش خصوصی تور طبقهسی اولور. بو راکئتکانین ان اساس حیصّه سی ساییلیر. چونکی توپلا بیرباشا اولاراق تور طبقهسی تماسدا اولور. بو طبقه توپون ایستیقامتینه و اونون سۆرعتینه بؤیوک تأثیر ائدیر. بو تورلار داها چوخ نئیلون، پولیئستئر و کئولار کیمی کیمیوی مادهلردن هازیرلانیب. قیمتی باها اولان راکئتکالاردا ایسه بو تورو ایریبوینوزلو حئیوانلارین دامارلاریندان حاضیرلانیر. تنیسده بئله تیپ راکئتکالارا "طبیعی راکئتکالار" دئییلیر.
توپ - اویون زامانی کئچه آدلی سیخ یون ماده ایله اهاتلنمیش رئزین توپدان ایستیفاده اولونور. توپ داها یاخشی گؤرونسون دئیه اونو عادتاً گؤزچارپان رنگلره (ساری، یاشیل و س.) بویاییرلار. بونونلا دا بو بالاجا توپلاری گؤرمک داها راحت اولور و اویونچولار اویون زامانی هئچ بیر چتینلیک چکمیرلر.
قایدالار[دَییشدیر]
بیر-بیرینه رقیب اولان اویونچولار میدانین آیری-آیری حیصّه لرینده قرارلاشیرلار. اویون زامانی اویونچولاردان بیری اؤتوروجو وظیفهسینده چیخیش ائدرک توپو او بیری اویونچویا اؤتورور. دیگر اویونچو ایسه قبولئدیجی رولوندا اولور. بو حرکتله اویوندا موباریزهیه ایستارت وئریلیر. اساس مقصد اوندان عبارتدیر کی، اویونچو توپو رقیب اولان ساحهیه ائله وورمالیدیر کی، توپ لازیم اولان حیصّه یه توخونسون. بیر شرطله کی، رقیب اویونچو بونا جواب ضربهسی وورا بیلمهسین. اویونچونون دیگر آماچ اوندان عبارتدیر کی، اونا طرف گلن توپو عئینی قایدایا اساسلاناراق قارشی طرفه وورسون. بیر شرطله کی، توپ اونون ساحهسینده یئره بیردن (۱-دن) چوخ دیمهمهلیدیر. توپ ایکی دفعه (۲ دفعه) یئره دیرسه اوندا خال رقیب اویونچویا وئریلهجک. توپو یئره دیمهدن ده وورماق اولار. بو بیر قدر چتین اولور. بونا باخمیاراق ان یاخشی اۆصول جلد ترپهنهرک گؤیده گلن توپو ائله گؤیده ضربه وورماقلا قارشی طرفه یوللاماقدیر.
تنیس اویونوندا اویونچولارین قازاندیغی خاللارا اساساً قئیم (گامئ-اینگیلیس سؤزودور، ترجومهسی اویون دئمکدیر) قازانماق اۆچون موباریزه آپاریرلار. ۱ قئیم قازانماق اۆچون ۴ دفعه خال قازانماق لازیمدیر. تنیسده خال قازانماق سیستمی ۱۵-۳۰-۴۰-قئیم دوستورونا اساساً گئدیر. یعنی ۴ خال سیزین حسابینیزا ۱ قئیم وئرهجک. اگر دیگر اویونچو ایله خال فرقی ۱ اولارسا اوندا سیز قئیم قازانماق اۆچون داها آرتیق ۱ خال قازانمالیسینیز. ایلک ۶ قئیم اودان اویونچو سئت غالیبی ساییلیر. اگر رقیب اویونچو ۴-دن چوخ قئیم اودوبسا اوندا دیگر اویونچو سئت قازانماق اۆچون ۷ قئیم اودمالیدیر. اویونون غالیبی اولماق اۆچون ایسه ۶ سئت قازانماق لازیمدیر. اگر سئتلرده حساب ۵:۵ اولارسا اوندا اویونچونون غالیب گلمیی اۆچون آردیجیل اولاراق ۲ دفعه قئیم اودماسی کیفایتدیر. بوتون بو کومپئنئنتلرده رقیبیندن تئز داورانان اویونچو اویونون غالیبی اوْلاجاق. اگر سئتلرده ۶:۶ حسابی قئیده آلینارسا اوندا غالیبی تای-برئیک مویینلشدیریر. بوردا ایسه نؤوبتی ۳ سئتدن ۲-سینی قازانماق کیفایتدیر کی، اویونون غالیبی اولاسان. بعضی تورنیرلرده ایسه تای-برئیک زامانی نؤوبتی ۵ سئتدن ۳-اونو قازانماق لازیم گلیر کی، اویونون غالیبی اولاسان.
رسمی تنیس اویونلاریندا باش حاکم میدانین مرکزینده، اونون اۆچون حاضیرلانمیش اوجا یئرده ایلشیر. غیری-رمی اولاراق بو حاکمی یوخاریدا اولدوغونا گؤره "هوندورلوکدهکی حاکم" کیمی آدلاندیریرلار. هامیمیزین داها چوخ ایزلدیی فۇتبولدان فرقلی اولاراق تنیس-ده اویونچونون حاکمه اعتراض بیلدیرمهسی، عمومیتله "آغزینی آچیب" سؤز دئمهسی قطعی اولاراق قاداغاندیر. بوردا بئله حرکته گؤره نینکی حاکم، رسمی قوروملار اویونچونو جدی شکیلده جزالاندیرا بیلر. حاکمین اساس وظیفهسی توپون ساحهیه و یا ساحهدن کنرا دوشمهسینی مویینلشدیرمکدی. بوردا ایسه "هوندورلوکدهکی حاکم"-ا یئرده قالان ۲ کؤمکچی حاکم یاردیم ائدیر. اونلار هرهسی میدانین بیر کونجونده دایناارق توپلارین دوشدویو یئره دقتله باخیرلار. اگر باش حاکم ترددود ایچینده اولارسا کؤمکچی حاکملر فوری اونا کؤمک ائدیرلر.
۲۰۰۶-جی ایلدهن بری اولاراق WTA و آتپ تیپلی تورنیرلرده "ائلئکتورون حاکم" لاییحهسیندن ایستیفاده ائدیلیر. بئله کی، یوکسک تئخنولوقییالی کامئرالارین وئردیی گؤرونتو اساسیندا موباهیسهلی مسهسهلر آزالیر. بونونلا دا تنیس-ده حاکم سهولری جدی شکیلده آشاغی ائنیر. چونکی ترددود زامانی ویدئویا باخاراق حاکملر دقیق قرار چیخاردا بیلیرلر.
تورنیرلر[دَییشدیر]
عادتاً تنیسه بوتون تورنیرلر و یاریشلار ۲ یئره بؤلونور. قادینلارین موباریزه آپاردیغی یاریشلار و کیشیلرین موباریزه آپاردیغی یاریشلار. تنیسه نفوذلو تورنیرلرین اکثریتی ۱-۱ سیستمینده یعنی تکبتک شکیلده اولور. بونا باخیاراق دونیادا ۲-۲ (هر تاخیمدا ۲ اویونچو) سیستمی ایله کئچیریلهن یاریشلار دا اولور. آز حاللاردا اولماسینا باخمیاراق ببزهن ایسه معین قروپلار آراسیندا (اوشاقلار، گنجلر، وئتئرانلار و س.) اولان یاریشلار کئچیریلیر. بعضی یئرلرده ایسه علیللر اۆچون نظرده توتولموش تورنیرلر کئچیریلیر.
دونیادا ان گئنیش یاییلمیش تورنیلر ایسه ایکی تیپه بؤلونور - آتپ (کیشیلر اۆچون) و WTA (قادینلار اۆچون). بو تیپ تورنیرلرده غالیب گلن ایشتیراکچیلار پول اؤدوللاری و دونیا رئیتینقینی معین ائدن خاللار قازانیرلار.
دونیادا ان پرئستیژلی تنیس تورنیلری "بؤیوک دبیلقه" آدی ایله کئچیریلیر. "بؤیوک دبیلقه" آدلانان ان نفوذلو تورنیرلر سیاهیسینا جمعی ۴ تورنمنت (آچیق اوتریش چمپیوناتی، آچیق فرانسه چمپیوناتی، آچیق آمریکا بیرلشمیش اوستانلری چمپیوناتی و ویمبیلدون (اینگیلیس) تورنمنتی) داخیلدیر. بو ۴ تورنمنتده غالیب گلن ایشتیراکچیلار داها چوخ خال قازانیر.
بوندان باشقا بئینلخالق تنیس فئدئراسییاسینین (اینگیلیسجه ایتف) دونیا ییغمالاری آراسیندا کئچیردیی مشهور "دئویس کوبوکو" (کیشیلر اۆچون) و "فئدئراسییا کوبوکو" (قادینلار اۆچون) یاریشمالاری دا مؤوجوددور. قاریشیق تاخیملار (هر تاخیمدا ۱ کیشی و ۱ قادین) اۆچون ایسه ایتف مشهور "خوفمان کوبوکو" آدلی تورنمنتی تشکیل ائدیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- کیشی پروفسیونال تنیسی
- قادین تنیس آسسوسیاسییاسی
- تنیسی بورادان ایزلیین Archived 2012-03-01 at the Wayback Machine.


c: text/html

text:
اولیور بوزانیس
اولیور بوزانیس (اینگیلیسجه: Oliver Bozanic) (دوْغوم:۸ ژانویهٔ ۱۹۸۹ (۳۳ یاش) سیدنی) بیر فوتبالیست. هارت اف میدلوتیان فوتبال کولوبو و اوسترالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ List of Players under Written Contract Registered Between 01/01/2010 and 31/01/2010. The Football Association. یوْخلانیلیب7 February 2010.
- ^ Oliver Bozanic. Melbourne Victory FC. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-02-25. یوْخلانیلیب29 January 2017.
قارداش پروژهلرده اولیور بوزانیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سنترال کوئست مارینرز کولوبونون اویونچولاری
- آلدرشات تاون کولوبونون اویونچولاری
- چلتنهام تاون کولوبونون اویونچولاری
- ردینق کولوبونون اویونچولاری
- ووکینق کولوبونون اویونچولاری
- لوتسرن کولوبونون اویونچولاری
- ملبورن ویکتوری کولوبونون اویونچولاری
- هارت اف میدلوتیان کولوبونون اویونچولاری
- ملبورن سیتی کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
من بئله دوشونمهمیشدیم
رقیه هاشمزاده(خان صنم)
هاوایلا اویناشان فاحیشه پیرپیزلار توت-گیلاس واختی اولدوغونو دئسه ده سویوق ایلیکلرینه قدر ایشلهییردی. قورخموش کیمی گؤرونوردو.
گؤروش لذتینین یاغی داماغینا سوواشسادا حسرتین آجیسی اونا غالیب گلیردی. یئیین و بؤیوک آددیملار آتاراق هئی دؤنوب دالیسینا باخیردی. نهلردنسه کیملردنسه قاچیردی سانکی. بلکه ده اؤزوندن!
– تئز قاییت، بوگون ایشی کسمهلیییک. صاباح خوروز بانلامامیش میرزه قادیر کسهجئح قاپینی. دئمیشدی آناسی ائودن چیخینجا.
گئجیکدییینه گؤره عاغیلا باتان سببلر دوشونمک ایستهییردی آناسینی قاندیرماغا آما، بیلال و اونون سون باخیشی گؤروش موناسیبتیله بئینینده کانسئرت قویموشدو ائله کی باشقا فیکرلری دویماغا ایمکان وئرمیردی. بیلالی مکتبدن سئویردی و اونون اولاجاغینا سؤز وئرمیشدی، بونا گؤره ده بوتون ائلچیلرینی او جوملهدن میرزه قادیرین شهر گؤرموش موهندیس اوغلو شاهینی رد ائلهمیشدی.
بیلال کندین تمیز و دوشونجهلی جوانلاریندان بیری ایدی آنجاق ساغ قیچینداکی آنادان اولما عاریضهیه گؤره آناسی “چولاقلار دا منیم قیزیما قالیب”؟ دئیه اونونلا ائولنمهسینه راضی اولموردو.
– کئچن ایل او بئله اؤزومو اؤلدوردوم گئجه گونوز درسه باخدیم، مین اویوندان چیخیب قویمادین گئدیب تبریزده کنکور وئرم بو ایل گئنه یازیلیب هارداندی گئدهجییم. صاباح دا گولزارا باش ووروب اوندان لازیم اولان کیتابلاری آلاجییام. آبیرین گئدیر گئتسین قالیر قالسین.
بونلاری یئرله گئدن قاش قاباغینا باخماییب آناسینا دئمیشدی کئچن گئجه. بیلالا دئیهجک سؤزلرینی ده بیر داها فیکریندن کئچیردیب یاتاغین سرین قوجاغیندا بوزوشموشدو.
ائولرین بیرینین سوواق دووارینا دایانیلان ساپی چیرک باسمیش بیر بئله ساتاشدی گؤزو. یولونون یاریدان چوخو قالسادا بیردن حرکتدن دوردو. فیکری هارالاراسا گئتدی. ایکی دؤور اؤز باشینا دولانیب فیلیم چکر کیمی بوتون اطرافی دیققتله گؤزدن کئچیرتدی. خولیالیلارا بنزهییردی. دووار یوخاری قاطار چکن قاریشقالارا باخدی. ساری دونونداکی قاپ قارا ،کونجوده بنزر نارین خاللارا الینی سوردو. سونرا دووار دیبینه بیر شیلر سیلکر کیمی غریبه حرکتلرله أتهیینی یئللتدی.
باشینین اوستوندن کئچن قارغادان ساعاتی خبر آلیب اونا تشککور ائلهدی. گلدییی یولا ساری دؤندو. قاییتماق ایستهییردی.
شاشیب قالمیشام. من بئله دوشونمهمیشدیم حئکایهمی. ایندی کوچهلرینین باشینا چاتیب اوردا شاهینی گؤروب اونونلا دارتیشمالی ایدی. شاهین اونا “تک داش” اوزوک آلمیشدی.
اؤندن قوتور بیر ایت یاخینلاشیردی. أییلیب یئردن اووجونا قابلاشان بیر داش گؤتوروب آتدی.
دیکسینهرک چیغیریب گؤزومو توتدوم. بیر آن آیاغا دوردوم. ماسانین اوزهرینده کی مطالعه چیراغیم دوشوب سوندو. قورخودان دئشنه توتار کیمی قلمی اؤنه دوغرو توتموشدوم. قان دامجیلاری بارماقلاریمین جیغیریندان آخیب کاغاذلاریمین عیفتین لکهلندیردی. دوردوغوم یئرده أیلشدیم.
کندین تزک قوخولو سویوغو ایشیقلا برابر پنجرهسیز اوتاغیمین باکیرهلیین پوزموشدو.
رنگلی پونسلرله شکلینی اؤنومده کی دیوارا ووردوغوم “اوریانا فالاچی” الی چنهسینده احوالیما باخیر اونون سول طرفینده کی “مرضیه اوسکویی”ده هابئله. گؤزلرینده کی دینمز حوزون منی ساکینلشدیریر.
اؤنومده بیر دیشی جاناوار اللرینی اؤلچه_اؤلچه شاشقینلیغیما چیمخیریر “سن کیمسن منه یول گؤرسه ده سن؟ یورولدوم کلمهلریزه قول اولماخدان! منی او ائوه قایتارانمازسان”
ایکی میلچک، بیری بیرین قووالایاراق بیر دؤور قیزین باشینا دولانیب قولاغینین دیبیندن کئچدیلر سونرا ویزیلدایا_ویزیلدایا گلیب کاغاذلاریمین آرتیق، آلین یازیسینا قاریشان قان لکهلرینین اوستونده أیلشدیلر. اوست_اوسته. ائله مشغول کی دونیادان خبرسیز. اؤز_اؤزومه “بو اوتانمازلارا باخ یئر تاپدیلار کئفلرینه” میزیلدانیب، اوچماقلارینی بیلسم ده قلمین اوجویلا اونلاری کاغاذا میخلاماق ایستهدیم. سول ألیم هله گؤزومون قوللوغونداایدی.
الینی اوزادیب غضبله بیلهییمدن توتدو
– نه ایشین وار آللاهین حیوانینان؟ اولمویا دئییرسن بس اولاری دا کاراکتئرلرین کیمی هارا خوشون چحسه گؤندره بیلرسن؟
یازماقدان یورولموش بیلهییمده آغرینی حیس ائلهدیم. بارماقلاریندان قورتارماق اوچون یئریمدن دوردوم. هله تام اؤزومه گلمهمیشدیم.
أتهیینی قالخیزیب جیبیندن ایپک بیر دستمال چیخارتدی. الیمین قانین دریب گؤزومدن آییردی. بیراز اؤنجه کی غضبدن اثر یوخ ایدی. داها ساکین داها معصوم گؤرونوردو.
گؤزومده گؤیلر گورولداییردی . آچا بیلمیردیم. اوزومون قانین تمیزلهییب چاپیلان قاشیما دیققتله باخدی “آخ آخ قولوم سینئیدی گؤر نئجه ده یاریلیب،بتادینین وار”؟
باشیمی اوتاغین یاریم آچیق قاپیسینا ساری دؤندهریب میطباغا ایشاره ائلهدیم. قیوراق قاچدی. اؤز الیله قویموش کیمی ایلک یاردیم قوتوسونو تاپیب گتیردی. ایکیمیزده أیلشدیک. بتادین ووروب یارامی باغلادی. سونرا الیمی توتوب “باغیشلا” دئدی.
ایلمک سالماق دفه چالماقدان أییلمیش ظریف بارماقلارینا باخاراق باشیمی آلت_اوستلی لاخلادیب قبول ائلهدیم. دانیشسام سسیم چیخاجاقمی چیخمایاجاقمی دئیه شوبهه ائدیردیم آنجاق “دای دور نرمین! هاوا قارالیر آرتیق،آنان نیگران قالار” دئدیم.
– من نرمینی سئومیرم ! آدیم باهار اولسون. بیلیرم او لاینشعور شاهینین آدینا یاراشدیریبسان آدیمی آما اوننان منه یار اولماز. کتده دادمادیغی قیز قالمییب. بوتون قالاقلار بونا شاهیددی. آییق اول سنی ده آللاتماسین!
گؤزلریمی اوزونه دیکدیم. نه غریبه رنگی وارایدی. آغیندا اینتیحار خیمه سالمیش گیلهسینده تهرانین توستولو گئجهلری آنیمسانیردی. اوزومه دیک باخدیغیندا کیپریکلری سئیرک قاشلارینا دهییب گؤز قاپاغینا حیصار چکیردی. چوخ گؤزلایدی.
اللریمی اللرینه آلیب سیلکه له دی
– نه باخیرسان دی دور! جلد اول یاز قارانلیغا ساخلاما منی. من بیلالی سئویرم. منی اونا یئتیر سورا باشیما نه اویون گتیریسن گتیر!
فیکریمدن بیلانین سون گؤروشلریندن بیر آی سونرا اؤلمهسینی اونا نئجه دئیهجهییمی سوزدورسم ده “بس آنان نه اولاجاق”؟ دئدیم.
دیزلرین قوجاغینا ییغیب اللریله برک_برک توتموشدو.
– بیلمیرم! آتام یئر سوواراندا باشینا وورولان بئل ضربهسیندن اؤلننن سورا میرزه قادیر آناما ساللادی، او ایندی منه گؤره أره گئتمیر، من اولماسام لاپ هودو گئدر. خولاصه کی من او ائوه قاییدانمارام. بیاخدان بیلانینان هر نهیی دانیشمیشیخ. بیز بیربیریمیزی چوخ سئویریک. او بوگون دئدی «گل قوللاریمین حبسینده ابدی اولاراق یاشا قوی من ده گؤزلریوین مئشه لیینده عؤمورلوک ایتیم». سن چکیب بورا گتیرمه سئیدین ایندی باجیسی ائویندئیدیک. آنامادا زنگ ووروب دییهجئیدیلر باهاری قاچیرتمیشیق. قوتاردی گئتدی.
بورگهلنمیش یازیچیلیق غرورومو بیر تهر دوغرولدوب “یاخشی سن راضی اول قاییت ائوه من باشدان باشلاییب هر نهیی یولونا سالارام. نئجه دی”؟ دئدیم.
دولوخساییب “یوخ اولماز، نییه باشا دوشموسن آخی قاییدانمارام. منی اورا قایتارسان اؤزومو اؤلدوررم” دئییب باخیشلاریندا کی ایسلاق گؤیرچینلری اورهییمین گئنیشلییینده اوچورتماق ایستهدی.
اللریمی ایکی طرفدن قوللارینا آتیب شفقتله سیخدیم.
– عزیزیم بیر منه باخ! تکجه سن و بیلال دئییل کی باشقالارینین دا تکلیفین معلوم ائلهمهلییم. من هئچ بیلالین باجیسین تانیمیرام! هله میرزه قادیره گلینجه، او هوللوکبازین بیریدی آنانا گون آغلاماز. شاهین هر نه ده اولسا سنی گئرچکدن سئویر. باشی داشا دهیهجک. شهرده گؤزل بیر حایاتیز اولاجاق. گؤزلری سنه بنزهین ساریشین دا بیر اوغلوز، رامین آدیندا. . .
آرتیق بیربیریندن آیریلمیش میلچکلرین بیری قانا بولاشمیش بارماغیمین اوستونده ضیافت ماساسیندا أیلهشر کیمی اللرینی بیر بیرینه سورتور هردن ده باشینا چکیردی.
آیاغا دوردو. معصومیتینین یئرینی غضبه وئرمیشدی. کاغاذلاری ماسامین اوزهریندن آلدی. نارین_نارین دوغراییب اوزومه چیرپدی. “من بیلالدان بویلویام” دئدی. . . !


text:
لغت نامه ترکی آذربایجانی
شاه رژیمی زامانیندا آنادیلیمیز – آذربایجان تورکجه سی یاساق اولموش ، تکجه مدرسه لردن و دانشگاهلاردان حذف اولمامیش، بلکه کتاب چاپ ائتمک، روزنامه، درگی ، رادیو – تلویزیون و باشقا فرهنگی ساحه لردن ده محروم اولموشدور.
بئله بیر رژیمی، ایران خالقی – باشدا آذربایجان خالقی دورماقلا آرادان گؤتوروب و تاریخین زیبیل قابینا تؤکدو. وطنیمیزده بیر آزادلیق نسیمی اسمه گه باشلادی. بونونلا برابر تورکجه یازیلان کتابلار صاندیقلاردان ائشیگه چیخیب، ایشیق اوزو گؤردو. مینلرجه تورک دیلینده یازیلان کتابلار ایچینده نئچه – نئچه سؤزلوکلر ده یاییلدی و ده یرلی عالیم لریمیز بو ساحه ده علمی و ده یرلی سؤزلوکلر میدانا چیخاردیلار. اونلارجا سؤزلوکلر بیر دیللی، ایکی دیللی و حتا اوج و ۷ دیللی سؤزلوکلر ده میدانا گلدی. بو عالیم لرین اللری نین اؤپومک یئری واردیر و درین قدردانلیغیمیزی بیلدیرمه لی ییک. بونونلا بئله، دیلیمیزین زنگین لیگینی نظرده توتاراق، هله قانع اولمامیشدیق و هله ده گؤزوموز یولدایدی، بلکه دیلیمیزین شأنینده اولان محتشم و بؤیوک بیر سؤزلوک چاپا حاضیرلانسین.
۱۳۹۵جی ایلده اردبیلده قورولان آذربایجان دایره المعارف بنیادی طرفیندن تورکو دیلینده لغت نامه نین چیخماغینا توتولان تصمیم هامیمیزی سئویندیردی. اونون آردیجا یوزلرجه اؤز آنادیلینه ماراقلی اولان گنج لر توپلانیب و بو فرهنگی حرکته قاتیلدیلار. حرکت اؤنونده آیت اله سیدحسن عاملی – اردبیل امام جومعه سی اولماقلا اومودلار داها چوخالدی. گنج لر بیر یئره توپلانیب و بو مقدس ایش اوچون همت گؤستردیلر. حرکتی سرپرستلیک ائده احد بیوته جنابلاری قوللارینی چیرمالاییب میدانا گیردی و اونلارجا توپلوملار یاراتدی، ایش سفرلری گؤردو، ایش اوردولاری قوردو و چوخ گئچمه دن علمی هیئت لر قورولدو. قاباقجادان تامام یازیلان سؤزلوکلرین هامیسی توپلاندی. توپلانان سؤزجوکلر و کلاسیک ادبی کتابلاردان توپلانان سؤزجوکلردن علاوه، میدانی ایشلردن یوزلرجه و مینلرجه سؤزجوکلر الده ائدیلدی. بو فرهنگی حرکت کئچن دؤرد ایل عرضینده بیر گون ده دایانمادان داوام ائتدی و نهایت بوگون بیرینجی جیلدی الیمیزده دیر. آنجاق امین اولمالی ییق کی بو پروسه ۲۰ جیلدده بیتمه یه جک، بلکه اون ایللر بویو داوام ائده جک، چونکی دیلیمیز او قدر زنگین و گئنیشدیر کی بو تئزلیکله بیتن و قورتاران دئییل دیر. ایندی بیرینجی جیلد یئنی اومودلار یارادیر و گله جه ییمیزه داها اومودلا و داها گوون له باخیریق و اینانیریق کی ایشین سونونا قدر، دایانیلمایاجاق و اسکیک لیک لرده اولورسا آرادان قالدیریلاجاقدیر.
بیرینجی جیلدین اؤزه للیک لریمی آراشدیردیقلار داها گووه نیریک و اومودوموز داها آرتیر. بو اؤزه للیک لر هانسی لاردیر؟:
- بیرینجی جیلد تکجه آ حرفینه عاییددیر. الیف یوخ، بلکه تکجه آ حرفینه. آ حرفینه ۴۰۰ صفحه سؤزجوکلر توپلانیب، قالان حرلره توپلانان سؤزجوکلر بوندان آز اولمایاجاقدیر. بئله لیکله، ۲۰ جیلددن آز اولمامالی دیر.
- توپلانان سؤزجوک لر تمامیله اصیل سؤزجوکلردیر. بونلارین چوخو ایلات و عشایرلریمیزین دیلیندن توپلامیشلار و ائله تمیز – آری کلمه لرله اوز – اوزه گلیریک کی حیرتده قالیریق.
- بو سؤزجوکلرین یاریدان چوخونو باشقا سؤزلوکلرده تاپماق اولماز. اصالتینده ده شوبهه ائتمک اولماز. بو سؤزجوکلر هئچ بیر سؤزلوکده آذربایجان جمهوروسوندا، ایران آذربایجانیندا، تورکیه و باشقا تورک ملت لرین توپلاندیغی سؤزلوکلرده تاپماق مومکون دئییلدیر.
- بو لغت نامه نی علمی باخیمدان چوخلو ساحه لرین اوزمانلاری: ادبی، اتیمولوژی، جغرافیایی، و باشقا علم لره عایید اولان کلمه لر اؤز اوزمانلاری طرفیندن آراشدیریلمیش و تخصصی باخیشلار اولموشدور.
- بو اثر، ادبیاتیمیزین گلیشمه سینده بو جهتدن ده ائتکیلی اولاجاقدیر کی بوگون تامام سؤزلوکلر یازان اوزمانلاریمیز، ادبیاتلا مشغول اولان عالیملریمیزین همتی و تشبوثو ایله حاضیرلانماقدادیر. بو ایشین آرخاسیندا اونلارجا عالیم، یازار، شاعیرین زحمتی و علمی دایانمیشدیر.
- گؤزل شاهیدلر هر بیر کلمه اوچون گتیریلمیش، گاهدان جمله لر ایچینده نئچه ایشلندیگی ده گؤسته ریلیر.
بو باخیشلار اساسیندا لغت نامه ترکی آذربایجانی اثری اؤنملی و ده یرلی بیر اثردیر. من فروصتی غنیمت بیلیب، اؤز وریمدن بو مقدس یولدا چالیشلانلاردان درین تشککورومو بیلدیریب و هامیسینا سایغیلاریمی بیلدیریب، گلن جیلدلر اوچون باشاریلار دیله ییرم
محمدرضا کریمی


text:
۱۹۹۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۶ مارس - اوروپا بیرلیگی عۆضوو ۱۵ اؤلکه ایله تۆرکیه آراسیندا گۆمروک بیرلیگی آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۵ دسامبر - خاوير سوْلانا ناتوْ-نون باش کاتیبی سئچیلمیشدیر.
- ۵ دسامبر - فرانسه يئنیدن ناتوْنون ترکیبینه قايیتدیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۴ آقوست - کورواسی موستقیللیک اوغروندا مۆحاریبه ارفهسینده فیرتینا عملیاتی باشلامیشدیر.
- ۲۸ سپتامبر - فیلیسطین آزادلیق تشکیلاتینین رهبری یاسیر عرفاتلا ایسرائیلین باش ناظیری ایسحاق رابین، غرب ساحیلینین فیلیسطینین تابعچیلییینه وئریلمهسی اۆچون راضیلیغا گلدیلر.
- ۲۷ نوْوامبر - آذربایجان جومهوریتی لیتوانی ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۵ فوریه - یوقوسلاوی اۆزره اۇلوسلارآراسی حربی تریبونال صرب باشچیلاری رادوام کاراجیچ و راتکو ملادیچی سوْیقیریم تؤرتمکده تقصیرلندیردی.
- ۲۲ مارس - عیراقین قۇزئییندهکی حرکاتدا ۳ مین پ.کا.کا منسوبو اسیر اوْلدو٬ ۲۰۰-ۆ اؤلدورولدو٬ سککیز عسگر اؤلدو٬ ۱۱ نفر یارالاندی.
- ۲۲ آوریل - رئوف دنکتاش٬ اۆچونجو دفعه قۇزئی قیبریس تۆرک جۆمهۇریتی جۆمهۇرباشقانلیغینا سئچیلدی.
- ۲۱ دسامبر - بیتاللحم شهرینین ایدارهسی ایسراییلدن فلسطینه کئچدی.
- ۲۰ دسامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بوسنی-هرزقوییندا وضعیّته نظارتی ناتویا تاپیشیرمیشدیر.
- ۱۹ آقوست - آذربایجان جومهوریتی اوقاندا ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۱۸ نوْوامبر - واتیکان قادینلارا دینی مقاملار وئریلمهسینی قاداغان ائدن قۇرالی یئنیدن قۆوّتده ساخلامیشدیر.
- ۱۷ مارس - میخائیل جوردن بسکیتبالا گئری دؤنمه قراری آلدی.
- ۱۴ دسامبر - دِستون باریشینین ایمضالاماسی ایله یوگوسلاوی ساواشینا سوْن قوْیولموشدور.
- ۱۲ نوْوامبر - آذربایجان جۆمهوریتی آنایاساسینین حاقّیندا رفراندوْم کئچیریلمیشدیر.
- ۱ مارس - یاهو قۇرولدو.
- ۱ ژانویه - دۆنیا تیجارت تشکیلاتی یارادیلدی.


text:
اوکسید گوموش (I, III)
اوکسید گوموش (I, III) (اینگیلیسجه: Silver(I,III) oxide, روسجا: Okcид cepeбpa(I,III), عربجه: أكسيد الفضة الأحادية والثلاثية) بیر شیمیایی ماده. قارا رنگلی تۇز حالتینده تاپیلار. اوکسید گوموش (I, III) گوموش بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Silver(I,III) oxide»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اوکسید گوموش (I, III) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخ ایدی. بیر دایناسور وار ایدی. من بو دایناسورون نژادینین آدینی بیلمیرم. اما اؤزونون ایسمینی بیلیرم. اونون ایسمی آرتئکس ایدی. آرتئکس یومورتدامیردی. او هپ یومورتداییب، یومورتالارینی قورویان دایناسورلارا باخیردی و اوزولوردو.
بیر گون آرتئکس قرار توتار جادوگر دایناسورون یانینا گئده. جادوگر دایناسورون نژادینین آدی تئرادون ایدی. اؤز آدی دا، تئرادئکس ایدی. تئرادکس دئدی: “من بوردا ایکی آغاج جادو ائلییرم، سن اونلارین مئیوهلرینی قات و یئ! بئلهجه یومورتدارسان».
آرتئکس، تئرادکسین دئدیغین ائلهدی و یومورتدادی. بیر دیققلی دایناسور آجیندان، اونون یومورتاسینی چالماق فکرینده ایدی. دیققلی دایناسور یومورتانی چالماغا آتیلاندا، آرتئکس اونونلا دؤیوشوب، یومورتالاریندان اوزاقلادار. آرتئکسین یومورتالاری بیر گون چاتلار و ایچیندن گؤزل، دادلی، مادلی دایناسور بالالاری چیخار و بو حیکایه سونا چاتار. اومارام سئومیش اولاسیز.
بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخ ایدی. بیر دایناسور وار ایدی. من بو دایناسورون نژادینین آدینی بیلمیرم. اما اؤزونون ایسمینی بیلیرم. اونون ایسمی آرتئکس ایدی. آرتئکس یومورتدامیردی. او هپ یومورتداییب، یومورتالارینی قورویان دایناسورلارا باخیردی و اوزولوردو.


text:
`آلمانیا` نتیجهلر
حابارلار [266]
- آگوست آییندا تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری 21 میلیارد 337 میلیون دلار بوُلدی
- روسیا آلتی آیدا فسیل یانغیچلارینگ داشاساتوویندان 158 میلیارد یورو قازاندی
- روسیا اوروپا ایبریأن طبیغی گازینی دوروزار
- آنتالیا 7 آیدا اوچار بیلن 6.7 میلیون توریست گلدی
- تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری ژوئن آییندا 18.7 گؤتریم یوُقارلادی
- آلمانیا: قوُرانماق صناغاتی اۆچین 70-80 میلیارد یورو مایا قوُیاریس
- آلمانیادا تۆرک فیلم فستیوالی باشلادی
- دۆنیأنینگ اینگ اولی دنگیزچیلیک فستیوالی آلمانیادا گچیریلیأر
- تۆرکیه آپریل آییندا آلمانیا 1 میلیارد 832 میلیون دلار اؤنۆم ساتدی
- آلمانیادا تورم 41 ییللیق رکورد قوُیدی
- آلمانیا ایقدیصادی اؤسۆش چاقلاماسینی ۲.۲ گؤتریم دییپ بِللِهیأر
- فرانسیا و آلمانیا کؤپ سانلی روس دیپلماتینی یورتلاریندان قوُویار
- تۆرکیأنینگ آلمانیا داشاساتووی فورال آییندا اؤرأن یوُقارلادی
- پوتین بیلن شولتس اوکراینا باراسیندا دوشوشیق گچیردی
- آلمانینگ یوُقاری بیلیم بایراغی اوغور شاهین و اؤزلِم تۆرهجأ بریلدی
- آلمانیانینگ باش وزیری تۆرکیأ ساپار قورادی
- آلمانیا اف- 35 ساواش اوچارینی ساتین آلماق ایسله یأر
- شولز و مکرون پوتین دن ساواشی دوروزماغینی ایسلهدی
- آلمانیانینگ باش وزیری تۆرکیأ گلیأر
- اوروپادا، روس- اوکراینا دارتغینلیغی سبأپلی طبیغی گازینگ قیمماتی اوُن گؤتِریم یوُقارلادی
- آلمانیاداقی سوریه لیلرینگ تأزه یاشاییشی
- آلمانیادا شیمیایی کأرحانادا اولی پارتلاما بوُلدی
- آلمان شأهِر حأکیمینی بیر تۆرک هۆجۆمچی نینگ الیندن آلدی
- ویدئو: آلمانیاداقی اؤیسیزلرینگ اؤردن قین یاشاییشی
- آلمانیادا سوریهلی ماشغالا گۆجۆک بیلن هۆجۆم ادیلدی
- گ- ۲۰ ماصلاحاتی باشلادی
- اوباما آلمانیادا
- ویدئو: برلیندا لیبی اۆچین ماصلاحات گچیریلدی
- أردۇغان آلمانیانینگ باش وزیرینی قابول اتدی


text:
ائل اوبا – بئله لیکه عبيد الله بصره ده ن چیخیب مسلم بن عمرو باهلی و شریک بن حارثی و اطرافينداکيلار و اهل بیتی ایله کوفه یه يوللاندى. نهایت باشیندا قارا عمامه و اوزونده نقاب کوفه یه گیردی.
کوفه اهلينه امام حسین علیه السلامين گلجه گی خبری گلدیگینه گؤره اونلار امامین انتظارینی چکیردیلر. زیاد اوغلو ایسه نقاب اورتمکله اؤزونون کیم اولدوغونو گیزلتمک ایسته ییردی.
بئله لیکله کوفه اهلی اونو امام حسین بیلیب سالام اولسون سنه ای پیمغبر بالاسی دئیه خوش گلدین اندیردیلر. او ملعون ایسه اهالینین بوجور یاناشماسيندان آجیقلانیردی. او خالقین امام حسینه اولان هوسیندن آجیقلانیب اصحابینا دئدی: بونلاری ذهنیمده تصور ائتدیگیم کیمی گؤرورم.
اهالی چوخالديقدا مسلم بن عمرو باهلی اوجا سسله دئدی: ای جماعت بودور امیرینیز عبید الله بن زیاد .
بونونلا کوفه لیلرین قلبينه قورخو چوکوب کدرلندیلر. نهایت زیاد اوغلو الاماره ساراینیا گیردی. ائرته سی گون منادی الصلوة الجماعة (جماعت نامازی) نیداسی وئردی.
او دؤورون عادتینه گؤره اهمیتلی بیر حادثه باش وئردیکده اهالینی جماعت نامازینا چاغیراردیلار. بو چاغریشی ائشیدنلر ایسه مسجده توپلاشیردیلار.
اهالی مسجیده توپلانديقدا زیاد اوغلو منبره چیخدی. آللاها حمد و ثنادان سونرا دئدی:
اميرالمؤمنین یزید بن معاویه ( آللاه اونو اصلاح ائتسین) منی سیزین شهرينیزه والی تعیین ائتمیشدیر. او منه بویورق ائتمیشدیر کی ، مظلوملارا انصاف ائده م. محروملارا باغیش وئره م. سؤزه باخیب اطاعت ائده نه احسان ائده م. خالق آراسیندا شبهه تؤره دیب آیریلیق سالیب عيصانا چاغیرانلارا چنینلیک توره ده م.
من امیرالمؤمنین امرینی اجرا انديره م. بويون اگنلره اوره یی یانان آتایام. اوخوم و قیلینجیم عهديمدن چیخیب مخالفت ائده نلر اوچوندور.
هر کس اؤزونو گورومالیدیر (یزیده عصیان ائتمکدن چکیندیرملیدیر) الصدق ينبئى عند لاالوعيد
سونرا منبرده ن ائندی و حؤکومت آداملارینی و دیگر آداملاری شدتله مؤاخذه ائدیب دئدی: منیم اوچون بو شهردہ کی غریب آداملارین آدینی یازین.
امیرالمؤمین یزید بن معاویه نی ایسته ینلرین و حروريه طرفدارلارینین همده شبهه لی و فتنه فساد تؤره تمک ایسته نیلرین آدینی یازین.
هر کیم اونلارین آدینی یازارسا برائت قازاناجاقدير. یوخسا الى آلتینداکیلارین و قوناقلارینین بیزه مخالف اولمادیغینی ضمانت انتمليدير.
بو ایشی گؤرمه ین کیسمه نین عذرو يوخدور. اونون مالی و قانی بیزه حالالدير.
بیرینین یانیندا امیرالمؤمنین یزیدین دوشمنی تاپیلارسا ، اؤز قاپیسی قارشیسیندا آسیلاجاقدير. عطاسی کسیلیب عمان دیارینا سورگون ائديله جکدیر.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
گنج شاعر ««مهسا عبدالعلیزاده» ابدیلیک حیاتا گؤز یومدو
چوخ تاسفله «خییو»لو گنج شاعر «مهسا عبدالعلیزاده» گازدان زهرلنمه سببیندن بیر نئچه آی کمایا گیردیکدن سونرا فروردین آیینین آلتینجی گونو ابدیلیک حیاتا گؤز یومموشدور. ۱۳۶۹نجی ایل دوغوملو مهسا خانیم ۱۳۹۰نجی ایلدن ادبیاتیمیزا خصوصیله ده شعر و داستان ژانرینا اوز گتیرن آذربایجان گنجلریندن ایدی. استعدادلی شاعرین اساس ادبی فعالیتی خییودا (مشگینده) فعالیت گؤسترن «بولاق ادبی انجمنی» چرچیوهسینده اولموش، اثرلری داها آرتیق اینترنت صحیفهلرینده و الکترون درگیلرده یاییلمیشدیر.
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان گنج شاعریمیز مهسا خانیم عبدالعلیزادهنین خاطیرهسینی عزیزلهیرک، اونون آجی ایتگیسینی آذربایجان ادبی جمعیتینه، «بولاق ادبی انجمنی»نین اداره هیاتی و عضولرینه و شاعرین حیات یولداشی شاهین مورادی جنابلارینا و مؤحترم عائلهسینه تسلیت دئییریک؛ خاطیرهسینه عشق اولسون!
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۷ فروردین ۱۳۹۸


text:
گوشه ایله شوعبه نی بیری - بیریندن فرق لندیرن
جهت یالنیز اونلارین حجمی اولمامیش ، بلکه ده اونلار ایاق(یئکون وورماق)
باخیمیندان دا بیری بیریندن فرقلنیرلر. بئله کی بوندان اؤنجه ایشاره اولوندوغو
کیمی شؤعبه لر اؤزل ایاق لارا مالیک دیرلر ، حال بو کی گوشه لر ین ایاق لاری اکثر
حال لاردا شؤعبه لرین ایاق لار ایله عینی اولور. آنجاق ایستثنا اولاراق اولا بیلر
بیر گوشه نین ایاغی اونون منسوب اولدوغو شؤعبه نین ایاغی ایله فرقلنسین. بؤیوک
موغام شؤعبه لری نین گوشه لری ده سایجا چوخ اولور ، آنجاق کیچیک شؤعبه لره یالنیز
بیر گوشه داخیل اولور.
برداشت (Bərdaşt = گیریش)
: برداشت فارس سؤزو اولموش و تورکجه
گؤتورمک مصدری ایله عینی دیر. آنجاق موغام موسیقی سینده موغاما گیریش رولونو ایفا
ائتدیگی اوچون «گیریش» سؤزونو اونون یئرینه ایشلدیلمه سی مصلحت گؤرونور. برداشت ؛ موغام لارین اولینده موغاما گیریش
اوچون چالینان و یا چالنیب – اوخونان
سربست بحرلی اولان ، کیچیک موغام شؤعبه سی دئمک دیر. برداشت همیشه موغامین
زیل شعبه لرینه اساسلانمیش و مئلودی سی او شؤعبه دن آلینیر. بونا گؤره کی موغام
باشلانارکن ، موغامین زیل (اوجا) پرده ده ایفا اولونماسی دینله ییجی نین ماراغی نی
موغامین دینله مه سینه داها آرتیریر و
بئله لیکله دینله ییجی هانسی موغامین ایفا اولونماسینی باشا دوشوب و او
موغامین دینله مه گینی گوزله ییر. میثال اوچون راست موغامی نین برداشتی عیراق
شؤعبه سی اوزرینده و یا چاهارگاه موغامی نین برداشتی منصوریه اوزرینده قورولور
و... .
برداشتین اینسترومئنتال ایفاچیلیقدا اؤنملی
رولواولموش و موغام اونون ایفاسی ایله باشلانیر ، آنجاق ووکال – اینسترومئنتال
ایفاچیلیقدا ، اونون ووکال ایفاسی خواننده دن آسیلی دیر یعنی خواننده برداشتی
اوخویا بیلر یا دا اونو اینتسترومئنتال ایفاچیلغا بوراخا بیلر. آذربایجاندا موغام
لارین برداشت سیز اوخوماغی کئچمیشده بیر عنعنه یه چئوریلمیشدی و خان شوشینسکی ،
متعلّم متعلّموو ، ابوالفتح علی یئو ، عاریف بابایئو و باشقالاری کیمی خواننده لر
موغام لاری برداشت سیز ایفا ائتمیشلر.حال
بو کی بعضی خواننده لر ده او جومله دن
حاجی بابا حسینوو ، یعقوب محمدوو ، عالیم قاسیموو ، آغاخان عبدالله یئو و... اکثر
حال لاردا موغام لاری برداشت ایله اوخوموشلار . موغام لارین برداشتینی ووکال –
اینسترومئنتال شکیلده ایفا ائتمک موغام ایفاچیلیغیندا یئنی لیک ساییلیر. بعضی موغام لارین برداشتی نین اؤزونه مخصوص آدی
اولور. راست موغامیندا نوروز رونده ، شوشتر موغامیندا بزم گاه ، رهاب موغامیندا
امیری ، ماهور هیندی ده سوز و گداز و...
مایه (=Mayə تمل) : آذربایجان
موسیقی سینده مایه سؤزو ایکی آنلامی ایفاده ائدیر. بیرینجی سی قدیم موسیقی تاریخی ایله باغلی اولموش و واخت ایله
«آوازات ستّه» آدلانان ، آلتی آوازدان بیری اولان مایه دئمک دیر. مایه نین بو
مفهومو داها اونودولموش و چاغداش موسیقی شناسلیقدا مایه دن مقصد اونون ایکینجی
آنلامی دیر یعنی برداشتدان سونرا ایفا اولونان ، موستقیل ، بیتکین و سربست بحرلی
موغام پارچاسی دیر. مایه هر موغامین اساس
، مرکزی و ها بئله ان بؤیوک شوعبه سی ساییلیر. اولا بیلر بیر موغام برداشت سیز
ایفا اولونسون آنجاق هئچ بیر موغامی مایه سیز تصوور ائتمک اولماز. بئله لیکه
برداشت یالنیز موغاما داخیل اولماق اوچون ایفا اولونور حال بو کی بوتون موغام لار مایه دن باشلانمیش ، موختلیف
شؤعبه لر و گوشه لری ایفا اولوندوقدان سونرا یئنه ده موغامین مایه سینه
قاییتدیقدان سونرا اونون واسطه سی ایله
موغام سونا چاتیر.
تصنیف (Təsnif) :تصنیف ؛ عرب
سؤزجوگو اولموش و ووکال - اینسترومئنتال و بحرلی موسیقی حیصه سینه دئییلیر. تصنیف
لرین سؤزلری کوپلئت (ایکی یا نئچه بئیت شعردن عیبارت) اساسیندا و ثابت اؤلچولو شعر
قالیب لریندن او جومله دن کلاسیک شعر لردن (غزل و...) و ها بئله شیفاهی ادبیات
نمونه لریندن (بایاتی ، قوشما و...) اولور. هر بیرکوپلئتین سونوندا ناغارت
اوخونور. ناغارات تصنیف اوخونارکن هر کوپلئتده تکرار اولونان سؤزلر دئمک دیر.
تصنیفین سؤزلری بسته کار طرفیندن موسیقی یه قوشولورسا او تصنیف بسته کار تصنیفی
آدلانار : میثال اوستاد سلیمی نین بسته لدیگی آیریلیق ماهنی سی نین سؤزلری فرهاد
ابراهیمی دن دیر. آنجاق بیر حالدا کی تصنیفین سؤزلری نین مولفی ، موسیقی سی و بسته کاری بللی اولماییرسا خالق ماهنی سی آدلانیر ، خالق
ماهنی لاری - فولکلوروموزون بیر نمونه سی اولاراق - نسیلدن نسیله کئچمیش و خالقین یادداشی طریق ایله بو گونوموزه قدرگلیب چاتمیشدیر. میثال : ساری گلین ، قارا
گیله ، قاچاق نبی ، سونا بولبول لر ، آپاردی سئل لر سارانی و... کیمی.
تصنیف موغامین هر یئرینده اوخونا بیلر: درآمد
و برداشت آراسیندا ، مایه دن سونرا ، شؤعبه لر آراسیندا و نهایتا موغامین سونوندا.
اونا گؤره قطعیت له دئمک اولماز تصنیف همیشه شؤعبه لری تاماملاندیرما اوچون
ایشلنیر. بوتؤولوکده تصنیف لر منسوب اولدوغو شؤعبه ایله تانینیرلار : دیلکش تصنیفی
، حیصار تصنیفی، بایاتی اصفهان تصنیفی و یا موغامین آدی ایله آدلانیرلار : راست تصنیفی ، شور تصنیفی ، هومایون تصنیفی ،
دشتی تصنیفی و... . بیرینجی سی یالنیز منسوب اولدوغو شؤعبه دن سونرا اوخونا بیلر
آنجاق ایکینجی سی منسوب اولدوغو موغامین موختلیف یئرلرینده اوخونا بیلر.
رنگ (Rəng) : شؤعبه لر آراسیندا یالنیز اینسترومئنتال شکلیده ایفا اولونان ، بحرلی و موسیقی
فیکیرینه مالیک اولان ، کیچیک موسیقی حیصه سی ، رنگ دئمکدیر. آنجاق گاهدان موغامین
اولینده درآمد یئرینه و یا بؤیوک شؤعبه لرین ایچینده ده ایفا اولونور. رنگ لر
اؤزلریندن قاباقکی شؤعبه لره باغلی اولموش و مئلودی لری او شؤعبه نین مئلودی لرینه
بنزه ییر. رنگ لر اوچ نؤوع اولور: لیریک (عاشقانه) ، رقص رنگ لری ، مارش رنگ لری.
رنگ لرین چوخوسو ایکینجی نؤوعدن اولور. دیرینگی یا دیرینگه(Diringə) حجمجه
قیسا رنگه دئییلیر.
درآمد( = Dəramədباشلانیش)
: درآمد فارس سؤزو اولموش و تورکجه ده باشلانیش دئمک دیر و اونون یئرینه
باشلانیش سؤزونون ایشلنمه سی مصلحت گؤرونور. درآمد ده رنگ ژانرلاریندان بیری دیر
و چوخ حال لاردا اونون خصوصیتلری رنگ ایله
اوست اوسته دوشور. آنجاق درآمد بیر نئچه جهتدن رنگ له فرقلنیر او جومله دن :
رنگ اوسته ایشاره اولوندوغو کیمی موغامین
موختلیف یئرلرینده چالینا بیلر ، آنجاق درآمد یالنیز موغامین اولینده چالینار و موغامین
باشلانیشی دیرها بئله درآمد رنگه نسبت ایری حجملی اولور. حتی درآمد حاققیندا بئله
بیر فیکیر ده وار کی ایفاچی درآمد چالاندا ، گرک ایفا اولونان موغامین بوتون شؤعبه
لرینی گزسین ، حال بو کی رنگلر یالنیز بیر شؤعبه یه منسوب اولمالی دیر.
بعضی
موسیقی عالیم لریمیز بئله دوشونور لر کی درآمد و رنگی اینسترومئنتال ایفاچیلیقدا
چالماق اولماز. رافیق ایمرانی «موغام تاریخی» آدلی کیتابیندا درآمد ایله برداشتی
بئله فرقلندیریر : «برداشت اینسترومئنتال
دستگاه لاری نین گیریش حیصه سی دیر ، درآمد ایسه ووکال – اینسترومئنتال دستگاه
لاری نین گیریش حیصه سی دیر». بو مساله نین موغام ایفاچیلیغیندا بیر قایدایا
چئوریلدیگینه باخمایاراق ، رافیق ایمرانی نین بو فیکیر ایله قطعیت له راضیلاشماق
اولماز ، بونا گؤره کی برداشت ؛ اینسترومئتال ایفاچیلیقدان علاوه ووکال صورتده ده
ایفا اولونور ، هم ده کی درآمد هر ایکی نؤع ایفاچیلیقدا چالینیر. بیر چوخ
اینسترومئنتال ایفا لاردا او جومله دن عبداله قوربانی نین یاراتدیغی اینسترومئنتال
بایاتی شیراز ، زابول سئگاهی موغام لاریندا ، اوستاد سلیمی نین تار لا چالدیغی
یئتیم سئگاه ، بایاتی شیراز موغام لاریندا ، هابیل علی یئوین کامانچاایله چالدیغی
بایاتی شیراز ، زابول سئگاهی موغام لاریندا و... هم درآمد چالینمیش هم ده موختلیف
گؤزل رنگ لر ایفا اولونموشدو.
اوستده ایشاره اولوندوغو کیمی بعضی عالیم لرین
فیکریجه برداشت دا موغامدا درآمد کیمی گیریش رولونو ایفا ائدیر. حال بوکی بونلارین
عکسی ده ایفا اولونور : برداشت و درآمد هر ایکی ایفاچیلیقدا دا چالینیر/ اوخونور.
اونا گؤره بو فرق لردن(فرق حساب اولونورسا) علاوه بونلاری بیری بیریندن آییران
باشقا جهت لر ده وار. بو قلم صاحیبی نین فیکریجه ، اونلاری فرقلندیرن ان اؤنملی
مساله بحر(وزن) دیر. درآمد ؛ بحرلی موسیقی حیصه لریندن ساییلیرسا ، برداشت ؛ موغام
شؤعبه لری کیمی سربست بحرده ایفا اولونور. برداشتین ، موغامین زیل شؤعبه لری نین
بیری سینه اساسلانماسی بونلاری آییران باشقا جهت لردن بیری دیر. برداشت موغامین
گیریشی دیرسه ، آنجاق درآمد اونون باشلانغیجی ساییلیر.
برداشت ایله درآمدین آراسیندا مؤوجود اولان
فرقلردن بیری ده اونلارین اینسترومئنتال یا ووکال – اینسترومئنتال ایفا اولونماسی
دیر. درآمد یالنیز اینسترومئنتال صورتده ایفا اولونورسا ، برداشت هر ایکی
صورتده(هم اینسترومئنتال هم ده ووکال) ده ایفا اولونا بیلر.
آواز (Avaz) :آواز سؤزو موسیقی ده موختلیف
آنلاملاری ایفاده ائدیر. 1- آواز ؛ ان ساده شکیلده سس و عربجه صوت دئمکدیر. میثال
فیلان خواننده نین سسی زیل دیر. 2- شرق خالق لاری نین اورتا عصیرلر موسیقی سینده
موسیقی نین ان بؤیوک حیصه لری آواز آدلانیرمیش. واخت ایله 6 آواز ، 12 موغام
(دایره ، جمعی ادوار اولور) ، 24 شؤعبه و 48 گوشه مؤوجود اولموش ، آلتی آواز یا
آوازات ستّه بونلاردان عیبارت اولموشدور :
شاهناز ، سَلمَک ، گوواشت (Govaşt) ، مایه ،
گَردانیّه ، نووروز. قدیم موسیقی ده ایکی دایره
نین(موغام) بیرلشمه سیندن بیر آواز ووجودا گلیرمیش . میثال : راست ایله عوشاقین
قوووشماسیندان گَردانیه ، نوا ایله حیجاز
موغام لاری نین بیرلشمه سیندن گوواشت آوازی وجودا گلیرمیش. آواز سؤزونون بعضی
موسیقی لرده او جومله دن فارس موسیقی سینده ایزی قالیرسا دا آنجاق
آوازبن آنلاییشی داها اونودولموش و قدیم موسیقی قورولوشونا باغلی دیر.
3- چاغداش موسیقی شوناسلیقدا آواز
آنلامی ، موغام شؤعبه لری و گوشه لری نین ایفاسیندا سربست بحرده و ایسته نیلن
صورتده (موعین بیر لادا اساسلانماق و موغام ایفاچیلیغی قایدالارینی پوزماماق شرط
ایله) اوخونان موسیقی جومله لر ایله اوست اوسته دوشور. آوازلار حجمجه شؤعبه لر و
گوشه لردن کیچیک اولموش و بیر نئچه موسیقی جومله سیندن عیبارت اولموشلار.گاهدان
کیچیک گوشه لر سؤزله یوخ یالنیز آوازلا ایفا اولونور. اؤرنک اوچون راست
موغامیندا حسینی گوشه سی ، شوشتر موغامیندا شوشترک.
سینه دن
سینه یه کؤچموش و شیفاهی شکیلده قورونوب ، ساخلانیلمیش بو موسیقی جومله لری ، سؤز
باخیمیندان اؤزل بیر آنلام داشیمیرلار. بو عنعنه بعضی
موغام لاردا داها چوخ گوزه دَییر و جومله لری اولدوقجا اوزون اولور. میثال :
اورتا ماهور موغامی. آواز لار ؛ شؤعبه لر و گوشه لرین اولینده ، اورتاسیندا و
نهایت سونوندا و ایستر بم پرده لرده ، ایستر اورتا پرده لرده و ایسترسه ده زیل پرده لرده ایفا اولونار.
خیردالیقلار ، بوغاز لار ، زنگوله لر کیمی موختلیف موغام بزکلری ده آوازلار
ایچینده یئرلشیرلر. میثال :
-
دال ای ، دال ای، دال ای ، آخ ، یار یار، یار یار ،
یار ای ، یار هی ، ای.
-
یار آمان آمان ،
آی امان ای ، جان ای.
قدیم موسیقی جدول لرینه اساسلاناراق شرق خالق لاری نین قدیم موسیقی سی 6
آواز ، 12 دایره ، 24 شؤعبه ، 48 گوشه دن عیبارت اولموشدور. بونلار عصیرلر بویو
موختلیف دگیشیک لره معروض قالاراق بو خالق لارین موسیقی سی نی فورمالشدیرمیشلار. موغام لار یا او عصیرلرین
تعبیریجه دایره لرین(جمعی اولور ادوار ، ادوار مشهوره) سایی 12 اولموشدور : راست ،
عوشّاق ، عیراق ، حیجاز ، حسینی ، بَزورگ ، نوا ، زنگوله ، بوسَلیک ، راهوی
(رَهاوی) ، زیر افکند ، اصفهان. بو 12 اساس موغامدان یالنیز «راست» ؛ اساس موغام لار سیراسیندا قورونوب ساخلانیلیر
، هم ده نوا قیسا موغام لار ترکیبنده دیر
، بو گون بو ایکی موغامدان ساوایی باشقا
موغام لار ، شؤعبه یا گوشه شکلینه دوشموش ، یا دا همیشه لیک اولاراق سیرادان
چیخمیشدیر. عوشاق ، عیراق و حسینی ، راست موغامی ترکیبینده شؤعبه و گوشه شکلینه
دوشموشلر. ها بئله حیجاز ؛ شور موغامیندا
بیر شؤعبه یه چئوریلمیش ، رهاوی ده بعضی لرین فیکریجه بو گون قیسا موغام لارین
بیری سی اولان راهاب موغامی دیر.
قدیم شرق موسیقی سی سیستئمینده ایکی اساس
موغامین بیرلشمه سیندن بیر آواز وجودا گلیرمیش ، آوازلارین سایی 6 اولموش. بوندان
علاوه هر موغام ایکی شؤعبه یه مالیک ایدی . میثال اوچون واخت ایله راست موغامی نین «مبرقع» و «پنجگاه»
آدلی ایکی شؤعبه سی اولموشدور. ها بئله هر شؤعبه دن ایکی گوشه ووجودا گلیرمیش.
اؤرنک اوچون ماهور شؤعبه سی نین « ایکیات» و «طور» آدلی ایکی گوشه سی اولموشدور. بئله
لیکله 12 موغامدان 24 شؤعبه و 48 گوشه ایستخراج اولونوردو. شؤعبه لر و گوشه لر ده زامان کئچدیکجه
دگیشیلمیش ، بعضی لری اساس موغام لار و قیسا موغام لار شکلینه دوشموش ، بعضی لری
ایسه همیشه لیک اولاراق سیرادان چیخمیشلار. میثال اوچون کئچمیشده سئگاه ؛ حیجاز موغامی
نین بیر شؤعبه سی اولموشدور ، آنجاق آذربایجان چاغداش موغام ایفاچیلیغیندا سئگاه
بؤیوک بیر موغام عاییله سی دیر و یئتدی اساس موغامدان ساییلان زابول سئگاهیندان
علاوه موختلیف موغام لار اوندان آیریلیر : میرزه حسین سئگاهی ، خاریج سئگاه و
قاراباغ شکسته سی و... کیمی . بعضی شؤعبه لر ده شؤعبه اهمیتینی اؤزلرینده قورویوب
ساخلامیش آنجاق بیر سیراسی کئچمیشده هانسی موغامین ترکیببینده ایفا اولونوردوسا ،
بوگون ده او موغامین ترکیبینده ایفا اولونماقدادیر. میثال : پنجگاه شؤعبه سی ایستر
کئچمیشده و ایستر سه ده بو گون راست موغامی ترکیبینده ایفا اولونور. گاهدان بیر
سیرا شؤعبه لرین ده یئری دگیشیلمیش و باشقا موغام لارین ترکیبینه داخیل اولموشلار
: حیصار شؤعبه سی کئچمیشده حیجاز موغامیندا ایفا اولونارمیش سا ، بو گون چاهارگاه
موغامی نین بیر شؤعبه سی ساییلیر.
قدیم شرق
خالق لاری نین موسیقی سینده موغام لار ، آواز لار ،شؤعبه لر و گوشه لر
قایناق لار :
1- ایمرانی ، رافیق (1390) موغام تاریخی ، تبریز ، اختر.
2- زهراب اوو، رامیز (1388) موغامات آذربایجان ، تبریز ، اختر.
3- محمد زاده صدیق ،
حسین(1379) آشنایی با رسالات موسیقی ، تهران ، فاخر.
4- Əfrasiyab Bədəlbəyli : İzahli
Monoqrafik Musiqi Lüğəti (Elektron Nəşri).
5- Muğam Ensiklopediyası
(Elektron Nəşri).


text:
بیرینجی بالاش
بیرینجی بالاش، ایگیرمی ایکینجی ارشک، (م۷۸-۵۲) ایللرینده اشکانی شاهی.
شاهلیغی[دَییشدیر]
وونون، مۆختلیف آروادلاریندان، اوچ اوغلو وارایدی:پاووکر، تیرداد، بالاش. بو اوچ قارداشدان بالاش هامیدان کیچیک همده غیرعقدی یونانلی قیزدان ایدی. هر اوچ قارداشین رضایتی ایله کیچیک بالاش پارتین عومومی شاهی اولدو و قارداشی پاووکری آتروپاتین تعیینی شاهی ائتدی. سونرالار بالاش ارمنیستاندا باش وئرن دیدیشمهلردن ایستیفاده ائدرک اورانی توتدو و اورتانجیل قارداشی تیردادی اورانین شاهی ائتدی[۱].
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ زهتابی, محمدتقی (۱۳۸۲). ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، ایکینجی جیلد:اسکند دؤوروندن ایسلاما قدر. تبریز: نشر اختر. آیاسبیان: ۹-۳۷-۶۷۵۶-۹۶۴.


text:
“سرّلر خزینهسی” منظومه سی “خمسه”نین بیرینجی کتابیدیر. بو اثرده داهی آذربایجان شاعری نظامی گنجوی غدّار شاهلاری، حکمدارلاری عدالتلی اولماغا چاغیرمیش، تنبللری، ایکیاوزلولری تنقید ائتمیش، حلال زحمتله یاشایان ساده آداملارا اؤز یوکسک محبّتینی بیلدیرمیشدیر.
نظامی گنجوی و اونون “سرلر خزینهسی” منظومهسی داهی آذربایجان شاعری و متفکّری نظامی گنجوی بشر مدنيّتینین یئتیردیگی نادر شخصیّتلردندیر. سؤز دنیاسینین گونشی، هله ساغلیغیندا ایکن اثرلری معجزه ساییلان نظامی، اؤزو ده یارادیجیلیغینین ديَرینی یاخشی بیلمیشدیر. شاعر “سرلر خزینهسی” منظومه سینده بئله بیر فکر یورودور کی، علمین، مدنيّتین، ادبيّاتین انکشافیندا دمیر بیر قانونا اویغونلوق وار. نظامی اؤزوندن اوّلکیلرله مقایسهده شعری ائله بیر الچاتماز یوکسکلییه قالدیرمیشدیر کی، سونرادان گلن صنعتکارلار آرتیق اوندان یوکسهیه قالخماق خولیاسینا دوشمهمیش، اونون یولو ایله گئتمهیی، اونا بنزهمه یی، اونون شاگردی اولماغی اؤزلری اوچون فخارت سایمیشلار. نظامی موضولاریندا اثرلر یازماق، اوندان معنالار اقتباس ائتمک آرتیق بیر عنعنهیه دئوریلمیشدی.
نظامی گنجوی ۱۱۴۱جی ایلده گنجه شهرینده آنادان اولموشدور. شاعرین اثرلریندن آنلاشیلان بودور کی، او، تحصیلینی ده اؤز دوغما شهرینده آلمیشدیر. بو دورده گنجه شهرینده تحصیل آلماق اوچون کفایت قدر گئنیش امکانلار وار ایدی. شاعر “خمسه”ده آدینین الیاس، آتاسینین آدینین یوسف، باباسینین آدینین زکی مؤید اولدوغونو گؤسترمیشدیر. عالملر اونون باباسینین آدینداکی ایکی سؤزدن بیرینین لقب اولدوغونو دوشونورلر کی، بو دا شاعرین موقع، حرمت صاحبی اولدوغونو دوشونمهیه اساس وئریر. شاعر اثرلرینده آنجاق نظامی تخلّصونو ایشلتمیشدیر. بو سؤز نظاملی، اؤلچولو سؤزه، نظمه، باشقا افاده ایله دئسک، شعره منسوب اولان آدام دئمکدیر. نظامینین لقبینی بعضی قایناقلار نظام الدین، یاخود جمال الدین کیمی یازیرلار، آنجاق شاعرین اثرلرینده بو لقبی تصدیقلهیهجک علامتلر یوخدور.
نظامی داییسینین آدینی خواجه عمر کیمی خاطرلاییر، اونون اؤلومونو اؤزو اوچون بؤیوک ایتکی ساییر، “لیلی و مجنون” منظومهسیندهکی سلیم عامری صورتی ایله داییسینا اولان محبتینی عکس ائتدیریر. خواجه عمر آدینین اوّلیندهکی خواجه سؤزونو ایسه مختلف شکللرده ایضاح ائدیرلر. آغا معناسیندا ایشلهنن بو سؤز داها چوخ وزیرلرین، تاجرباشی و باشقا یوکسک رتبه، موقع صاحبلرینین آدینین اوّلینه آرتیریلیردی. بیزه گؤره بو آدام یوکسک رتبهلی بیر ضیالی، بلکه گنجهده مدرسه مُدیری و یا بونا بنزر وظیفه صاحبی اولموشدور.
نظامینین دوغولدوغو، عمرو بویو یاشادیغی و وفات ائتدیگی یئر گنجه شهریدیر. بوتون قدیم و اعتبارلی منبعلر ده اونون گنجهدن اولدوغونو یازیر. نظامی اثرلرینین ۱۴ – ۱۵ عصرلره عاید الیازمالاریندا شاعرین گنجهیه گلمه اولدوغو بارهده هئچ بیر قید یوخدور. آنجاق نظامی اثرلرینین ۱۵ عصرده و سونرالار کؤچورولموش نسخهلرینده “اقبالنامه”نین بیر یئرینده شاعر گنجهدن دانیشان زمان فکر یاریمچیق کسیلهرک آشاغیداکی دؤرد مصراع آرتیریلمیشدیر:
گنجه دنیزینده اولسام دا پنهان،
یئریم قوم شهریدیر، یوردوم قوهئستان.
تفریشده تا آدلی بیر کند دایانیب،
نظامی آد – سانی اوردان قازانیب!
بورادا صحبت ایرانین قوم ولایتیندن، اوراداکی تفریش آدلی کندیندن گئدیر. قوهئستان قوم ولایتینین شرقینده بؤیوک بیر اراضینین تاریخی – جغرافی آدیدیر. نظامی ارثینین ان گؤزل بیلیجیلریندن بیری کیمی تانینان و شاعرین اثرلرینی یئددی جلدده شرحلرله بیرلیکده نشر ائدن وحید دستگردی یوخاریداکی مصراعلاری یئرسیز بیر آرتیرما ساییر. و. دستگردی نظامینین عجم عراقیندان اولدوغونو ادعا ائتسه ده، یوخاریداکی مصراعلاردا ایرهلی سورولن فکری قبول ائتمیر. دستگردینین نظامینی عراقلی حِساب ائتمهسی شاعرین تئز- تئز عراقی تعریفلهمهسی، اورا گئتمه یی آرزو ائتمهسینه اساسلانیر. حال بو کی، خاقانی ده دؤن – دؤنه عراقی وصف ائتمیش، اورا گئتمک آرزوسونو بیلدیرمیشدیر، آنجاق اونون شیروانلی اولدوغو معلومدور.
نظامی عراقا گئتمک آرزوسونو بیلدیررکن مختلف شکللرده گنجهنی اؤز وطنی، اؤز اؤلکهسی کیمی قید ائتمه یی اونوتمور. “لعل اؤز معدنیندن چیخمایینجا اونا قیمت وئریلمز” -دئین شاعر کؤکلو، اصیللی بیر گنجهلی اولدوغونو بیر داها نظره چارپدیریر. تأسفلر اولسون کی، ۱۵جی عصردن سونرا یازیلان بیر چوخ تذکرهلرده نظامینین باباسینین، یاخود آتاسینین ایرانین قوم ولایتینین تفریش ائلینین تا کندیندن اولدوغو بارهده و بو کیمی فکرلر یورودولموشدور.
نظامی یارادیجیلیغا چوخ ائرکن باشلامیش، ایلک چاغلاردان سارایلارین دقتینی جلب ائتمیشدیر. دربند حاکمی بَیبارس ابن مظفّره گؤندردیگی هر شعره گؤره قیمتلی هديّهلره لایق گؤرولموش، ارمغانی اولان “آفاق” آدلی قادینلا ائولنمیش و اوندان دا ۱۱۷۴جو ایلده محمّد آدلی بیر اوغلو اولموشدور.
“خسرو و شیرین” منظومهسی یازیلارکن بو قادین آرتیق حیاتدا یوخ ایدی. سونرالار شاعر داها ایکی دفعه ائولنسه ده، آفاقی عمرو بویو بؤیوک سئوگی ایله خاطرلامیش، طالعینین اوغورسوزلوغوندان گیلئیلنمیشدیر.
نظامی ۱۲۰۹جو ایل مارتین ۱۲سیده دوغما شهری گنجهده وفات ائتمیشدیر. ایندی اونون مزاری اوزهرینده محتشم بیر مقبره اوجالماقدادیر. داهی شاعر و متفکّرین آدی دوغما وطنی آذربایجاندا ابدیلشدیریلمیش، اثرلری دفعهلرله کوتلهوی تیراژلا نشر اولونموشدور. نظامی گنجوینین آنادان اولماسینین ۸۰۰ و ۸۴۰ ایللیک عزیزلهمهلری گئنیش قید ائدیلمیشدیر.
* * *
نظامینین ایلک ایری حجملی اثری “سرلر خزینهسی” منظومهسیدیر. یاخین و اورتا شرق ادبيّاتیندا دیداکتیک شعر ژانرینین ان قیمتلی نمونهسی اولان بو اثر، داهی شاعرین یارادیجیلیغیندا ائپیک شعر ساحهسینده ایلک قلم تجربهسی ایدی. اثر هجری تاریخیله ۵۷۰جی ایلده یازیلمیشدیر کی، میلادی تقویمیله ۱۱۷۴-۱۱۷۵جی ایللره اویغون گلیر. “آذربایجان ادبيّاتی تاریخی”نین بیرنجی جلدینده (باکی، ۱۹۶۰) مکانیکی سهو نتیجهسینده اثرین ۱۱۷۰جی ایلین اوّللرینده یازیلدیغی گؤستهریلمیشدیر. تأسف کی، بو مکانیکی سهو سونرا یازیلمیش بوتون اثرلرده، او جملهدن درسلیکلرده تکرار اولونموشدور. اثرده کی:
بئش یوز ایله یئتمیش اولوب، قالخ، اویان،
گون قالخیب، مجلسه گل دورمادان
-بیتی و بیر سیرا باشقا فاکتلار اثرین ۱۱۷۴جو ایلین آوقوستوندان ۱۱۷۵-جی ایلین اییول آیینا قدر اولان دورده یازیلدیغینی تصدیق ائتمکدهدیر. اثرین بعضی الیازمالاریندا اولان آرتیرما مصراعلارا گؤره، اثر ۱۱۷۶جی ایل سئنتیابر آیینین ۳۰وندا تماملانمیشدیر. بو، یقین کی، اثر یازیلاندان بیر قدر سونرا کؤچورولن نسخهلردن بیرینین تاریخیدیر.
“سرلر خزینهسی” آدیندان دا گؤروندویو کیمی، ظاهراً نظامییه قدر یاخین و اورتا شرق ادبيّاتیندا گئنیش یاییلان دیداکتیک اثرلر سلسلهسینه داخلدیر. موضوعجا، مقصدجه معيّن درجهده “کلیله و دمنه”، “قوتادقو بیلیک”، “حدیقهالحقیقه”، “سیاستنامه”، “قابوسنامه”، “جهار مقاله” و بو کیمی اثرلره یاخین اولان “سرلر خزینهسی” هم ده اونلاردان فرقلهنیر. داهی شاعر سانکی اؤزونه قَدَرکی دیداکتیک ادبيّاتی یئکونلاشدیریب اونا داها یوکسک هومانیست، دِموکراتیک استقامت وئرمیشدیر.
سنائی غزنوی آرتیق ۱۱ عصرین اوّللرینده “حدیقه الحقیقه” (“حقیقت باغچاسی”) اثری ایله دیداکتیک پوئما ژانرینی یئنی بیر یوکسکلییه قالدیرمیشدی.
“حدیقهالحقیقه”دن علاوه بیر سیرا کیچیک منظومه، چوخلو قصیده، غزل و رباعیلر مولفی اولان سنائینین یارادیجیلیغی فارسدیللی ادبیاتدا هومانیست فکرلرین تصدیقی باخیمیندان خصوصی مرحله تشکیل ائدیر. ۱۲ عصرین بیر چوخ شاعرلری، او جملهدن ابولعلا گنجوی، خاقانی شیروانی هومانیست ادبیات ساحهسینده اونون وارثی اولمالاری ایله فخر ائتمیشلر.
داهی آذربایجان شاعری نظامی گنجوینین ده اؤز ایلک پوئماسینی سنائی غزنوینین “حدیقهالحقیقه” اثرینه نظیره کیمی یازماسی تصادفی دئییلدیر. بو، نظامینین، اؤزوندن اوّلکی هومانیست شعرین نائلیّتلری ایله حِسابلاشماسی، اونا بیگانه قالماماسی ایله ایضاح ائدیلمهلیدیر. شاعر سلفینین اثرینین آدینا اویغون آد سئچمکله برابر، اونون بعضی فکرلرینه ده شریک اولدوغونو بیلدیرمیش، حتی بیر چوخ حِکایهلرینی اونون حِکایهلری ایله مباحثه شکلینده یازمیشدیر. “سلطان محمود و قاری” حِکایهسی ایله “سلطان سنجر و قاری” حِکایهلری دئدیکلریمیزه مثال اولا بیلر.
بیر حقیقتدیر کی، نظامینین “سرلر خزینهسی” مضمونو، مندرجهسی، هومانیزمی، آشیلادیغی فکرلر و صنعتکارلیق باخیمیندان سنائینین پوئماسیندان قات – قات یوکسکده دورور. “سرلر خزینهسی”نین اؤزونده ده بو حقیقت مولف طرفیندن آیدین شکلده گؤستریلیر:
نظامی اؤزو آیدین شکلده سنائینین دیداکتیک پوئما ژانریندا دفعهلرله ایشلنمیش وزن و فورمادان استفاده ائتدیگینی (سنائینین اثری خفیف بحرینده یازیلمیش، حِکایهلر معيّن اصول گؤزلنمهدن وئریلمیشدیر) گؤسترمکله اونون اثرینی قیزیلا بنزهدیر. باشقا سؤزله، سنائینین پوئماسینین یوکسک ادبی قیمتینی اعتراف ائدیر.
“سرلر خزینهسی”نی، سؤزون حقیقی معناسیندا، نظامینین یارادیجیلیق مانیفئستی آدلاندیرماق اولار. “خزینه” آدینی شاعر اثره تصادفاً وئرمهمیشدیر؛ “سیرلر خزینهسی”، دوغرودان دا، حیاتین آیری- آیری ساحهلرینی احاطه ائدن، جمعيّتین مختلف طبقهلرینین رنگارنگ صورتلر سلسلهسینی یارادان، یئنی فکرلر، ایدئیا و قناعتلر افاده ائدن بیر اثردیر. بؤیوک شاعر دیداکتیک پوئما ژانرینین امکانلاریندان باجاریقلا استفاده ائدیب، اوخوجو ایله لیریک مونولوقلار شکلینده صحبت ائدیر، اونو دوشوندورن، ناراحت ائدن مساله لره توخونور، بوتون حاللاردا اورتا عصرلرین قاتی ظلمتی ایچه ریسیندن ایشیغا، حقیقته، خیره سسلهییر.
منظومه مختلف مسئلهلره حصر ائدیلمیش مقدّمه، ۲۰ صحبت و بو صحبتلری حماسی لوحهلرله عکس ائتدیرن ۲۰ کیچیک حِکایهدن عبارتدیر. کتابین تماملانماسی حقینده کیچیک بحثله اثره یئکون وورولور. باشلانغیجدا شاعر توحید، مناجات، نعت آدلی باشلیقلار آلتیندا الله دان، پیغمبردن صحبت آچیر، اسلام دینی احکاملاری چرچیوهسینده اونلاری تعریفلهییر.
زمانین طلبینه اویغون حرکت ائدن شاعر بو بحثلرین اؤزونده بئله عنعنهوی دینی افادهلرله اولسا دا، چوخ جدّی اجتماعی مساله لره توخونور. نظامینین صنعتکار موقعیتی بو حادثهلره مناسبتده ده آچیق – آیدین دقتی جلب ائدیر؛ شاعر اوخوجونو هیجانلاندیریر، شاعرین احوال – روحیّهسی، اورک تلاطملری اوخوجویا دا سرایت ائدیر. معلوم اولور کی، بوتون بو تعریفلر، مراجعتلر اصیل مطلبه کئچمک اوچون بیر بهانهدیر. زمانهسیندن سون درجه ناراضی اولان شاعر الله ا و پیغمبره ده بؤیوک ایدئاللار نامینه مراجعت ائدیر، قدیم دوزلوک و دوغرولوق، تمیزلیک دورونون، اسلامین ایلک ایللرینین حیاتینی قایتارماغا چاغیریر:
پردهنی آت، تکجه اؤزون چیخ چؤله،
پرده من اولسام دا، اونو محو ائله.
چرخه اؤز عاجزلیگینی ائت بَیان،
آچ دخی دنیا دویونون دورمادان.
نقشینی پوز، دورما تئز اول روزگارین،
صورتینی محو ائله اولدوزلارین…
کیم کی سئویر ظلمتی، نوردان سن ائت،
کیم کی سئویر جوهر، عرضدن گئن گئت…
ظلم اودونا تئزجه سو تؤک بیر گؤرک،
تورپاغین آلتیندا قوی ایتسین کولک…
سون مصراعلار شاعرین هیجانینی داها آیدین افاده ائدیر. شعرده دؤرد عنصر (اود، سو، تورپاق، هوا) آنجاق ظاهری پوئتیک گؤزللیک خاطرینه یوخ، بؤیوک فکرلرین اوبرازلی افادهسی اوچون خاطرلانیر. ظلم و عدالتسیزلیک آلوولاری اوزه رینه سو تؤکولسون، عدالت برپا ائدیلسین، منم – منم لیک، غرّه، باشقا سؤزله، اؤزباشینالیق، حقسیزلیق یئلی تورپاغا گؤمولوب یوخ اولسون – دئیَن شاعری ناراحت ائدن اونون زمانهسی، انسانلارین طالعیدیر. عینی هیجانلی، ناراحت چاغیریش پیغمبره مراجعت حصّهسینده ده اؤزونو آیدین گؤستهریر.
پوئمانین مقدّمهسینده شعر و صنعت مسئلهلرینه ده خصوصی دقت یئتیرَن شاعر سؤزون میدانا چیخماسی، انسان حیاتیندا رولو، اونون قیمتی و س. حقینده صحبت آچیر. سؤزو خلقتین بیرنجی گؤزهلی آدلاندیران نظامی دوغرو گؤسته ریر کی، قلم حرکته باشلایان زماندان دنیانین گؤزونو سؤزله آچیبدیر. سؤز انسانین جانی، بدن ایسه اونون منزلیدیر. بایراقلار سؤز قدر غلبه چالا بیلمز، سؤز هر شئیدن قیمتلیدیر:
کیمسه آلیب سؤز و زری بیر صاباح
صرّافا گؤستردی، دئدی: – ای قوچاق،
کهنه قیزیل، یا تزه سؤز یاخشیدیر؟
سؤیلهدی اوستا: – تزه سؤز یاخشیدیر.
قاصد اولوب سؤز هارایا گئتمهدی؟
سؤز کیمی کیمسه بیر ایشی ائتمهدی.
گؤروندویو کیمی، نظامی سؤزه گئنیش معنادا یاناشیر، دیلین، بدیعی سؤزون، نطقین، یازینین بشریّتین انکشاف تاریخیندهکی مثلسیز رولوندان، اونون معاصر حیاتدا اهميّتیندن دانیشیب، سؤزو انسانین جانی و اؤزو حِساب ائدیر. نظامی عمومیّتله سؤزدن دانیشدیقدان سونرا شعر حقینده صحبت آچیر، عرشین اؤتن بلبلو سایدیغی شاعرین زحمتینه یوکسک قیمت وئریر، اونو پیغمبرلره یاخین توتور. شاعر و شعر قارشیسیندا جدّی اجتماعی وظیفهلر قویان نظامینین فکرینجه، شعر انسانلاری تربیه ائتمک واسطهسیدیر.
کیم کی سؤزه وئردی سیغال، ساهمانی،
سؤزله بیشیردی چیی اولان انسانی.
نظامی شعرین آسان یازیلمادیغینی، درین دوشونجهلر، یارادیجیلیق اضطرابلاری نتیجهسینده یاراندیغینی قید ائدیر. اونون یاراتدیغی هر سؤز جانین بیر پارچاسیدیر، قلبین دیشی ایله یونولموش هیکلدیر؛ او، یئنی سؤز اوچون آختاریشا باشلایاندا گاه اؤلور، گاه دیریلیر. شاعر یارادیجیلیق پروسئسینه چوخ جدّی بیر ایش کیمی یاناشیر، اونون آغیرلیغیندان دانیشیر:
معدن آچیب تاپماق اوچون بیر گؤهر،
یئددی گؤیه فکری سالار رخنهلر.
یاخشی سؤزو اولادینا تای توتار،
سعی ائدیب الهام آتایا اوخشادار.
خوش نفسی جانلارا دینجلیک وئرَر،
هر سؤزو دیللرده گزر سربسر.
نقاشیسا کیم بو گؤزل دلبرین،
بیل کی، او، شاعردیر، اوخو سؤزلرین.
اصیل صنعتکار، حقیقی شاعر حقینده نظامینین قناعتی بئلهدیر. داهی شاعر سؤزو حرمتدن سالان آلچاق آداملارا، وار- دولت و شهرت خاطرینه اونا – بونا مدحيّه یازانلارا دا بیگانه قالمیر، اونلاری نفرتله خاطرلاییر. نظامی دنیا انتباهینین ان قدرتلی شاعرلریندن بیری کیمی پوئزییا صنعتینه اونون انسانا، حیات حقیقتینه خدمتی باخیمیندان قیمت وئریر. شاعرین فکرینجه، هر شعر قارالایانی، قافیه قوشانلاری شاعر آدلاندیرماق اولماز:
چوخلو چاپارلار بو یولو گئتدیلر،
آلچاق اولانلار اونو خوار ائتدیلر.
دیددی بو سؤز، پارچالادی باغریمی،
سؤز بزهین تؤکدو سؤزون آبریمی.
جاندیر اورک میوهسینین قیمتی،
اونلار اوچون یوخ سو قدر حرمتی.
تاپدی الیندن نئجه ای چرخ، آمان،
یالتاق اولوب شعره دویونلر سالان…
قیزیل اوچون سارالیب – سولان، قیزیللا سؤزو قیمتدن سالان، سؤز لعلینی قیمتی اولمایان داشقاشا ديَیشن بو شاعرجیکلری نظامی آلچاق آدلاندیریر. ظاهراً، سارایلاردا یوکسک موقع توتان بو آداملارین اؤزلرینی آلچالتدیغینی نظامی هم نفرت و غضب، هم ده اورکآغریسی ایله قید ائدیر. او، سارای شاعری وظیفهسینین عاقبتیندن سؤز آچیر، سارایلاردا بیر مدت زرلی دون گئینلرین آخردا قورغوشون یئدیگینی، جیوه کیمی زردن اؤترو اؤلنلرین آخردا سلطان سنجرین دمیری ایله محو اولدوقلارینی خاطرلادیر. نظامی شعری اوجوز توتماغی روا گؤرمور، شاعردن آغیر زحمت، بؤیوک اراده طلب ائدیر.
خالق و حکمدار مساله سی نظامی پوئزییاسینین، او جملهدن “سرلر خزینهسی”نین اساسینی تشکیل ائدیر. چوخ وقت بو مساله نی عدالتلی حکمدار ایدئیاسی شکلینده افاده ائدیرلر. گویا نظامینین مقصدی عدالتلی حکمدار صورتی یاراتماقایمیش کی، شاعر سونراکی اثرلرینده بونا چالیشمیش، لاکن آرزولادیغی ایدئال حکمدار صورتینی اسکندرین سیماسیندا، سون اثرینده یارادا بیلمیشدیر. نظامی یارادیجیلیغیندا خالق و حکمدار مسالهسینین حلّینه، انعکاسینا بو جور یاناشماق بیرطرفلی و یانلیشدیر. نظامینین مقصدی ایدئال شاه اوبرازی یاراتماق اولسایدی، ایلک اثریندن باشلایاراق سون اثرینهجن ایستهنیلن قدر عدالتلی شاه صورتلری یارادا بیلر، اونلاردا هئچ بیر نقصان دا گؤرمزدی.
نظامی دوهاسینین بؤیوکلویو اوندادیر کی، متفکّر شاعر خالقلا حکمدار، فردله جمعيّت آراسینداکی مناسبتلری و بو مناسبتلرین کؤلگهلی جهتلرینی قورخمادان، جسارتله آچیب گؤستهره بیلمیش، اونلارین سهولرینی، جنایتلرینی اوزلرینه دئمکدن چکینمهمیش، عبرتلندیرمک، قورخوتماق، اؤیرتمک، خبردارلیق ائتمک یولو ایله اونلاری عدالته، انسانلیغا، صلحه استقامتلندیرمیشدیر. اثرلرینده شاهلارین عدالتینی تصویر ائتمک نظامی اوچون آز اهميّتلیدیر، دورون حکمدارلارینی ایسه خجالتلندیرمک، اوتاندیرماق، هوسلندیرمک، عاغیللاندیرماق یولو ایله عدالته یؤنلتمک، اونلارین عدالتلی اولماسینا نائل اولماق شاعرین زنگین ادبی ارثینین اساس غایهلریندن بیرینی تشکیل ائدیر.
“سرلر خزینهسی” اثریندهکی بیر چوخ مقالت و حِکایهلرینی ده شاعر اونو چوخ ناراحت ائدن، دوشوندورن مسالهیه حصر ائتمیشدیر. “انسانین مرتبهسی حقینده” بیرینجی مقالتی، “عدالت و انصافی گؤزلهمک حقینده” ایکینجی مقالتی، “پادشاهین رعیّته قایغی گؤسترمهسی حقینده” اوچونجو مقالتی، حِکایهلردن “اؤزوندن نا امید اولوب باغیشلانان پادشاهین حِکایهسی”، “نوشیروان و بایقوشلارین صحبتی”، “سلطان سنجر و قاری”، “ظالم پادشاهلا زاهدین داستانی”، “بیر شاهزادهنین حِکایهسی” و باشقالارینی خاطرلاماق
کفایتدیر. همین حِکایه و مقالتلرده هامینی دوشوندورن آکتوال بیر مسئله – حکمدارین خالقلا رفتاری مسئلهسی قویولوب حلّ ائدیلیر. داهی شاعر دورونون ظالم حکمدارلارینی گاه آخرتله قورخودور، گاه ظلمون بو دنیادا اونلارا ضرر، زیان یئتیرهجهیینی خاطرلادیر، اونلاری خالقین غضبی ایله هدهلهییر:
عالمی کیم فتح ائلهیر ظلم ایله،
مُلکو عدالتله آلارلار اله.
مملکت عدلیله اولار پایدار،
ایشلرین عقل ایله اولار برقرار.
دورون حکمدارلارینین جیلیزلیغینی، بیر هئچ اولدوغونو نظامی مختلف بویالارلا منظومهنین بیر چوخ یئرلرینده نظره چارپدیریر. دهشتلیسی اودور کی، قیز کیمی اؤزونه سیغال وئریب اَیلنجهلرله گون کئچیرن بو آداملار خالقی اولمازین مصیبتلره دُچار ائدیر، ناحق قانلار تؤکور، کندلری، شهرلری خرابه لیغا چئویریر، اؤلکهنین آبادلیغی، خلقین رفاهی قیدینه قالمیرلار. بونلاری گؤردوکجه، دوشوندوکجه شاعرین غضبی طغیان ائدیر، سؤز قیلینجینی چکیب بو قورخونج دشمنه قارشی هجوما کئچیر:
ظلم ائلهمک یاخشی دئییل هئچ زمان،
تؤکمه ناحق قان، گئدر آبرین – حیان.
همّتی خالقین پیس اولار، قورخ آمان،
مظلوم آهیندان چکین، ای حکمران.
همت او یئردن کی، سالار بیر نظر،
باخما حقارتله، اثر گؤستهرر.
بیر نئچه همتلی کیشی، سال یادا،
نئیلهدی همتله بؤیوک محمودا…
ائیله ظلم خنجرینی سن کنار،
اوخلارینا اولمایاسان تا دُچار.
شاهلیق اوچون شرطدیر عدالت فقط،
عالمه ظلم اولدو، یئتر، بیر صنعت.
داهی نظامینین ظالم حکمدارلارا قارشی بو غضبلی هایقیرتیسی، هدهله ییجی نعرهسی اونون خالقین اوغلو اولدوغونو، خالقین دردینی اؤز دردی کیمی یاشادیغینی بوتون آیدینلیغی ایله ثبوت ائتمکدهدیر. بو، خالق غضبی و ناراضیلیغینین ان پارلاق پوئتیک انعکاسیایدی. دورون الی قیلینجلی آغالاری حقینده بو شکلده جسارتله دانیشماق هم ده زمانین، اجتماعی – سیاسی حیاتدا باش وئرَن بؤیوک ایرهلیله ییشین، خالق شعورونون اویانماسینین نتیجهسی ایدی.
“نوشیروان و بایقوشلارین صحبتی” حِکایهسی رومانتیک پلاندا ایشلنسه ده، رئال حیاتین عیبهجرلیکلرینی چوخ دوغرو عکس ائتدیریر. اثرین قهرمانی اولان نوشیروان اسلامدان خیلی اوّل یاشامیش ساسانی حکمداریدیر. لاکن بورادا تصویر ائدیلن حیات نظامی دورونون حیاتیدیر. نوشیروانین اوو زمانی قارشیلاشدیغی منظره ۱۲جی عصرین منظرهسی، نظامینین گؤردویو، یاندیغی فاجعهنین تصویریدیر. شاعر عدالتسیزلیگین، قتل و غارتین حدّینی آشدیغینی گؤسترمک اوچون ماراقلی بیر اصول ایشلتمیشدیر؛ همیشه خارابالیقسئون بایقوشلار شاهی یاخشی تانییرلار. اونلار امیندیرلر کی، اگر شاهلاری بودورسا، آز بیر واختا مین – مین کند خرابه یه چئوریلهجکدیر. قوش دیلی بیلن وزیرین کؤمَگی ایله بایقوشلارین صحبتینی دینلهین نوشیروان خجالت چکیر، عمللرینی یادینا سالیب پئشمان اولور.
بوردا نظامی نوشیروانین داخلی مونولوقونو وئریر. بو دوشونجه مونولوق حِکایهنین ان گوجلو حصّهسیدیر. شاهین بوتون بد عمللری اؤز دیلی ایله ساده له نیر، خجل، پئشمان اولدوغو اونون اؤز دیلیندن سؤیلهنیر:
بارماغینی دیشلهدی شاه: ظلمه باخ.
قوشلارا چاتمیش ستمیمدن سوراق.
گؤر نئجه ظلم ائیلهدیم انسانلارا،
بایقوش اوتورتدوم ائوه، ایوانلارا.
اؤزگه مالین ظلم ایله آلدیم، یئتر،
قالدیم اؤلومدن نه قدر بیخبر.
اولدو بو گون ظلم تماشا منه،
وای اولا محشر گونو رسوا منه.
بلی، قیامتده تمام بونلاری،
هئی سوراجاقلار تؤکولن قانلاری.
آه! نه قدر یئتدی ملامت منه،
بسدیر عمرلوک بو خجالت منه.
سؤیله، بو واردان کی بیلینمیر سایی،
سام نه گؤتوردو، یا سلیمان نَهیی؟
شاهین دیلی ایله دئییلن بو سؤزلر نظامی عصرینین عدالتسیز شاهلاری اوچون جدّی اتهام ایدی. بو اتهام جانیلرین یاشاماغا حقی اولمادیغینی، اونلاری محو ائتمک، ائتدیکلری گناهلارین، غارت ائلهدیکلری ماللارین، تؤکدوکلری قانلارین حِسابینی بیر – بیر سوروشوب جزالارینی وئرمک لازم اولدوغونو گؤسته ریر. بو حصّهده گوجلو بیر انکار دا وار. لاکن نظامی رومانتیک صنعتکار کیمی قهرمانی ديَیشدیریر؛ نوشیروان عدالتلی ایشلر گؤرمهیه باشلاییر، تاریخده عادل نوشیروان آدی ایله تانینیر. بو، شاعرین آرزوسو ایدی. او ایستهییردی کی، دورونون ظالم حاکملری نوشیروان کیمی حرکت ائتسینلر. آنجاق بونلار سؤز ایدی. نظامی ده حسّ ائدیردی کی، سؤزلره اهميّت وئره ن آزدیر. بونونلا بئله، شاعر صنعتین تأثیر گوجونه اینانیر، سؤز، صنعت واسطهسیله عمل، ایش طلب ائدیردی. “بهانه گتیرمه، بونلار سؤزدور، سندن ایسه ایش طلب اولونور. اگر ایشلر سؤزله دوزَلسئیدی، نظامینین ایشلری گؤیلره اوجالاردی”. بو اعترافدا، بو اینامدا مدرک، مبارز،
ناراحت بیر قلبین آغریلاری گیزلنمیشدیر. شاهین دارغاسی سرخوش حالدا گلهرک کیمسهسیز قانین تحقیر ائدیر، فلان گئجهیاریسی فلانی فلان کوچهده کیم اؤلدوروب دئیه سورغو – سؤالا توتور، جانینی اونون ائوینده آختاریر. قاری بو جنایتین نئجه، نه اوچون باش وئردیگینی دقیق باشا دوشور. اگر شاهین دارغاسی سرخوش اولارسا، جانیلر قان تؤکهجکلر. جماعت تحقیر اولوناجاق، شاهین عدالتی یوخ اولاجاقدیر.
دخلینی ملکون تالاییر اوغرولار،
دول قاریلاردان چکیلیر سورغولار.
شاهین اوزونه، حرکتلرینه دقتله باخان قاری اونو یاخشیجا اؤیرهنیر، حکمدارین بو ظلمده اشتراک ائتدیگینی، اؤزباشینالیق و جنایتلره شرائط یاراتدیغینی باشا دوشور. بو یئردن حِکایهنین ایکینجی حصّهسی باشلاییر. اگر بیرنجی حصّهده قاری شکایتچیدیرسه، ایکینجی حصّهده بیر اتهامچی – خلق اتهامچیسیدیر. قاری اونو شاهلیغا لایق اولمایان قول، غارتچی، اوتانماز، هنرسیز، اوغرو آدلاندیریر. قارینین بو سؤزلری ایلدیریم تک چاخیر، آلوو کیمی ساچیلیر.
حِکایهنین آخریندا نظامی لیریک رجعته کئچیر، اثرده تصویر ائدیلن حادثهلری اؤز دورو ایله علاقهلندیرهرک یازیر:
ایندی عدالتدن، آمان، یوخ سوراق،
قاچمیش او، سیمرغه آپارمیش پناه.
ماوی بو چارداقدا آبیر یوخ داها،
اصلا بو تورپاقدا گؤرونمور حیا.
قالخ، نظامی، یاش آخیت سن یئنه،
قان یاشی سپ قانلار اولان قلبینه.
بؤیوک صنعتکارین خالقین حالینا نه قدر اورکدن یاندیغینی، ائلین فاجعهسینه نئجه آجی گؤزیاشلاری تؤکدویونو، ساده آداملارین دردیندن آیری بیر درد – غمی اولمادیغینی گؤستهرن و شرحه – ایضاحا احتیاجی اولمایان بو آلوولو، هم ده فریاد دولو مصراعلاری یاخین و اورتا شرق انتباهیندا هومانیزم ایدئیالارینین ان یوکسک، مثلسیز بیر افادهسی کیمی قیمتلندیرسک، سهو ائتمه ریک.
درین افشا ائدیجی مضمونو اعتباریله “ظالم پادشاهلا زاهدین داستانی” و “سلطان سنجر و قاری” حِکایهلری بیر – بیرینه چوخ یاخیندیر. اگر “سلطان سنجر و قاری”دا شاه مأمورلارینین جنایتلری و شاهین بو جنایتلره لاقیدلیگی عکس اولونموشسا، “ظالم پادشاهلا زاهدین داستانی”ندا فئودال گئرچکلیگینین باشقا بیر کؤلگهلی جهتی آچیلیب گؤستهریلمیشدیر. سلطان سنجر شکایتلری ائشیتمیر، اهميّت وئرمیر، جنایتکارلاری جزالاندیرمیر، اونلارا شرائط یارادیرسا، بو حِکایهده تصویر ائدیلن ظالم پادشاه داها غدّاردیر. او، هر طرفی جاسوسلارلا دولدورموشدور، حق دئین دیللری کسدیریر، شاهین ظلموندن شکایت ائلهینلری محو ائتدیریر. اونون اؤلکهسینده شاهین علیهینه دانیشماق ان قورخولو جنایت ساییلیر. بو ایسه نظامی دورونون منظرهسیدیر.
اونا گؤره ده ی. ا. برتلس بو حِکایهنی “سرلر خزینهسی”نین آچاری و پوئمانین ان یاخشی حِکایهسی آدلاندیریر. دوغرودان دا، نظامی “سیرلر خزینهسی” ایله زمانهسینین عیبهجرلیکلرینه گوزگو توتموش، هر شئیی اولدوغو کیمی گؤستهرن بیر پوئزییا آیناسی یاراتمیشدیر.
“ظالم پادشاهلا زاهدین داستانی”ندا، آدیندان گؤروندویو کیمی، ایکی اساس صورت واردیر: ظالم پادشاه و دوغروچو قوجا. ظالم پادشاه اوردوسونا، خزینهسینه، جاسوسلارینا گووهنیر، دوغروچو قوجا ایسه دوزلویه. ظالم پادشاه هامینی قانلا قورخودوب سوسدورماق، اؤزونه تابع ائتمک، قول وضعيّتینه سالماق ایستهییر. دوغروچو قوجا ایسه دوزلویوندن دؤنمور، ظالمین عنادینی سیندیریر، اونو اؤزونه تسلیم ائدیر. دوزلویون قارشیسیندا جلّادین قیلینجی الیندن دوشور، غضبدن بوزارمیش اوزو گولومسونمهیه مجبور اولور. دوغرودور، بو بیر رومانتیکادیر، لاکن اوندا گوجلو، انکار ائدیلمز بیر حیات حقیقتی وار. دوزلوک عیبهجرلیگین، ظالملیغین، غدّارلیغین اوزونه گوزگو توتوب اونو اؤزونه باخماغا، اوتانماغا، اؤز – اؤزونو انکارا مجبور ائدیر. ظالم ظالملیغینی دانیر، حقینده ظالم دئین قوجانی قتله یئتیرمهیه حاضرلاشدیغی حالدا فکرینی ديَیشیر، اونو افشا و انکار ائدن، هئچلیگینی قورخمادان اوزونه دئین گوجسوز، ضعیف، اونسوز دا اؤلدورولهجهیینی دوشونوب شاهین یانینا کفن گئیینیب گلن، جسارتلی، افشا ائدیجی سؤزلریندن دؤنمهین دوغروچو قوجایا جزا وئره بیلمیر، عکسینه، اونو مکافاتلاندیریر. دوزلوک ایریلییه، عدالت ظالملیغا، انتباه اورتا عصرلره غالب گلیر. ایریلر چوخ اولدوغو کیمی دوزلر ده چوخدور. ظالم پادشاهین جاسوسو وارسا، دوغروچو قوجانین دا سئونلری، چتینه دوشنده کؤمَگینه گلنلری، گؤزلهنیلن تهلکهنی خبر وئرنلری وار. شرّین جاسوسلوق ائدن نؤکرلری وارسا، خِیرین ده مژده گتیرَنلری وار. نظامی بو ایکی جبههنی، قوّهلرین تناسبونو دوغرو گؤرور و عکس ائتدیریر.
نظامی پوئزییاسیندا اجتماعی صنفلرین، حاکم طبقهلرله خالقین بو شکلده قارشی – قارشییا قویولماسی، خالقین بؤیوک گوجونه اینام، حکمدار و خالق مسالهسینین تمامیله دِموکراتیک باخیمدان دوزگون حلّی یاخین و اورتا شرق انتباهینین ان بؤیوک نائلیّتلریندن بیری ایدی.
نظامی بونونلا دا کفایتلنمیر، یئنیلیگین کهنهلیکله مبارزهسی، کهنهلییه قارشی آمانسیز دؤیوشکن موقع توتماسی فکرینی ایرهلی سورور. او، عصرلرین دومانی آرخاسیندان گلهجهیه باخاراق، یئنی ایدئیالارین غلبهسی اوچون یوللار گؤستهریر. بو مسئلهده اونا اخیلیگین مبارز هومانیست باخیشلاری استقامت وئریر. خالق ایچهریسینده بؤیویوب یاشاییب مُدرکلهشن، شهر صنعتکارلاری ایله دائم تماسدا اولان، قلبی خالقین آزادلیغی و خوشبختلیگی اوچون دؤیونن، قلمی ایله “کیچیک” آداملارین حقوقونو مدافعهیه قالخان قدرتلی صنعتکاری ۱۲جی عصرین ان خلقی فکر جریانلاریندان اولان، آیریجا بیرلیک فورماسینا چئوریلن اخیلیکدن کناردا تصوّر ائتمک اولارمی؟ اونا گؤره ده شاعرین اثریندهکی بیر چوخ فکرلر اخیلری شهر صنعتکارلارینین بو مبارز بیرلیگینی یادا سالیر. نظامی یئنیلیگین کهنهلیکله مبارزهسیندن دانیشاندا اخیلر کیمی دوشونهرک کهنه عقیدهلری، کهنه بوداقلاری جسارتله دوغراییب تؤکمه یی مصلحت بیلیر. فعاللیغا، حرکته اوستونلوک وئریر.
نظامی دنیانین زنگینلیگی، دائمی انکشافی، گئت-گئده داها دا گؤزللشمهسی حقینده سون درجه حیرانلیقلا دانیشیر. شاعره گؤره، حیات دائم ایرهلییه دوغرو انکشافدان عبارتدیر؛ فکرلرده، باخیشلاردا دائم بیر حرکت و ایرهلیلییش واردیر:
گونده بو باغدان یئنی بیر بار گلر،
هر شیرینیندن ده شیرین میوهلر.
چوخلو حمایلدیر اورکلر تمام،
هر بیری خوشدور او بیریندن مدام.
هم بو یولون یولچولاری باخ کی سن،
زیرک اولور دسته اؤتن دستهدن.
بو ایرهلیلهییش و انکشاف زمانی کهنهلیکله یئنیلیک قارشی – قارشییا گلیر. کهنهلیک اؤز یئرینی آسانلیقلا گذشته گئتمیر، یئنیلیکسه اونونلا ووروشماق، اونا غالب گلمکله اؤزونو تصدیق ائده بیلر. داهی شاعر اخیلر کیمی مبارز، دؤیوشن بیر موقعده دوراراق کهنهلیگی رد ائدیر.
نظامینین یئنیلیکله کهنهلیگین قارشیلیقلی مناسبتی حقینده کی فکرلرینی “بیر شاهزادهنین حِکایهسی” یئکونلاشدیریر. حِکایهده گؤسته ریلیر کی، مروده یاشایان گنج بیر شاهزاده اؤلکهنی یئنی قایدا ایله اداره ائتمک ایسترکن اطرافینداکی محافظهکار، دولتلی آداملارین جدّی مقاومتینه راست گلیر، اؤلکه اونا عاصی اولور. کهنهلر تزهیه قارشی عصیان ائدیب اونو اؤلومله هدهلهییرلر. اومیدینی ایتیرن، بدبینلشن گنج شاهزاده فکرلی – فکرلی یوخویا گئدیر. یوخوسوندا بیر قوجا اونا بو وضعيّتدن قورتولماغین یولونو اؤیرهدهرک دئییر:
ای تزه آی، کهنه اولان برجو سؤک،
ای تزه گول، کهنه بوداقلاری تؤک.
اؤلکه سنینله اولا تا برقرار،
شادلیق ائله، سن ده یاشا بختیار.
دئمهلی، یئنیلیگین غلبهسینی تأمین ائتمک اوچون اونون قارشیسینی آلان مانعهلر آرادان گؤتورولمهلی، محو ائدیلمهلیدیر. نظامینین یئنیلیک طرفداری اولان شاهزاده قهرمانی دا محض بئله ائدیر. یوخودان اویانان کیمی ایکی – اوچ دشمنی آرادان گؤتورور، کهنه قایدا – قانونو پوزاراق یئنی قایدا – قانون یارادیر، اؤلکه یئنیله شیر، آبادلاشیر. بو، نظامی دورو اوچون سون درجه جسارتلی بیر ایدئیا ایدی. قهرمانین قطعی حرکتی ایله راضی اولان شاعر حِکایهیه علاوه ائتدیگی لیریک رجعتده بو ایدئیانی داها دا درینلشدیریر، قطعیّت و ایناملا بئله یازیر:
اؤلمهلیدیر ملکه پوزوقلوق سالان،
قوومالیدیر اولسا قوشون بدگمان،
قول – بوداق آتماز تزه شاخ، بیل کی، سن.
کهنه بوداقلاری اگر کسمهسن.
کسمهسن آرخین اؤنونو آشکار،
گؤیلره قالدیرماز الی گؤی چینار.
سن بولاغین گؤزلرینی آچماسان،
گؤزدن آخیتماز سو بو یئر هئچ زمان.
شاعرین قناعتی بودور کی، کهنهلیک اؤزباشینا تسلیم اولماز، اونو گوج،له، سلاح یولو ایله تسلیم ائتمک لازمدیر.
“اووچو، ایت و تولکو” حِکایهسینده بیز ایناملی بیر شخصین طنطنهسی ایله قارشیلاشیریق. اووچونون صداقتلی، قوچاق ایتی بیردن یوخا چیخیر. اووچو چوخ کدرلهنیر، لاکن جانینی دیشینه توتوب گؤزلهییر، اینامینی ایتیرمیر، گوجوندن آرتیق بیر صبرله دؤزور. بیر تولکو گلیب اووچویا استهزا ائدیر، ایتینه قارشی وفاسیز اولدوغونا، اوندان اؤترو غم چکمهدیگینه گؤره اونا طعنه ائدیر. اووچو تولکویه ایناملا بئله جواب وئریر:
– حاملهدیر زیل گئجه،
بیر گون اولار غم کئچهجک گؤر نئجه،
من بو دار اوولاقدا اونونچون شادام،
شادلیق ایله غم قالا بیلمز مدام…
قاچدیسا بیر دم ایتیم، ای حیلهگر،
سن کیمی بیر اوولا گئری تئز دؤنر.
اووچو بو سؤزلری دئییب قورتارمامیش توز – دومانی قالخیر، ایت دومان ایچیندن چیخیب تولکونو توتور. ان اومیدسیز حالدا بئله اینام انسانی مکافاتلاندیریر. داهی شاعر بو درین فلسفی مضمونلو حِکایهنی اینام حقینده هیمنله بیتیریر:
کیمده اینام اولسا ارادتله یار،
دائم اولار سوندا سعادتله یار.
گئتسه ایناملا آیاق اولمازمی باش؟!
بؤیله فکرله زره دؤنمزمی داش؟!
اولسا ایناملا قدمین استوار،
دائما اوددان سو، سودان اود چیخار.
باشقا اولورلار اینام اهلی تمام،
بیزلر آیاق، اولدو باش اونلار مدام.
امهیه و امک آدامینا درین محبت نظامی یارادیجیلیغینی سجّیهلندیرن اساس کیفيّتلردندیر. شاعر باشقا اثرلرینده اولدوغو کیمی “سیرلر خزینهسی”نده ده بو موضوعا خصوصی دقت یئتیریر، امه یی انسانین زینتی، یاراشیغی، اونو هر جور بلالاردان قورویان بیر واسطه ساییر. نظامی بئله حِساب ائدیر کی، هر بیر آدام ایشلهمهلی، زحمتی ایله دولانمالیدیر. ایستر مقالتلرده، ایسترسه ده آیری – آیری حِکایهلرده اونون انسانی ایشلهمهیه چاغیران حرارتلی چاغیریشلارینی ائشیدیریک:
ای اخی، نفس ایتدیر، اونو چک دارا،
روزی اوچون آچما ال آلچاقلارا.
دادینا پاخیل رزقینی، یئ تورپاغی،
تورپاق اولوب، اولما رذیل تاپداغی.
قوی الینه، قلبینه باتسین تیکان،
ایشله، چالیش دورما بیکار بیرجه آن.
“سلیمان و اکینچی”، “کرپیجکسن قوجانین داستانی” حِکایهلرینده نظامی اؤز فداکار زحمتی ایله روزی قازانان، زحمت چکمهیی اؤزونه بورج بیلن ساده آداملارین حئیرانائدیجی صورتینی یارادیر. نظامی امک آداملاریندان همیشه درین محبت، یوکسک حرمت حسّ ایله دانیشیر، اونلاری هر جهتدن باشقا آداملارا، خصوصاً امهیه خور باخان طفیلی حاکم طبقهیه قارشی قویور. قورو بیر چؤلده دیرناغینی بئل، آلین ترینی سو ائدیب محصول بئجهرن اکینچینی گؤرَن سلیمان پیغمبر اونون زحمتینی معناسیز ساییر، قوجانی تخمو زای ائتمهمهیه چاغیریر. لاکن اکینچی اؤز عاغیللی جوابی، سونسوز اینامی، انسانین حیاتدا وظیفهسی حقینده ساغلام تصوّرو ایله مدرک پیغمبر سلیمانی اوتاندیریر. اوتدان – علفدن اؤزونه پالتار توخویوب، کرپیج کسمکله الده ائلهدیگی قازانجلا دولانان قوجا بیر کیشی قیزغین ایشلهدیگی وقت یانینا طفیلی بیر گنج گلیر. نظامینین تصویریندن گؤرونور کی، بو گنج وارلی طبقهیه منسوبدور. او، قوجایا مصلحت گؤرور کی، یاشی اؤتموشدور، داها ایشلهمهسین، هئچ کس اوندان بیر پارچا چؤرک اسیرگهمز. قوجا عاغیللی، مردانه جوابی ایله همین آوارا گنجی اوتاندیریر، اونو اؤز نادانلیغی، طفیلیلیگی اوچون گؤز یاشی تؤکمهیه مجبور ائدیر. قوجانین سؤزلرینده ساغلام، آییق بیر حیات فلسفهسی گولومسهییر، هر کسی اؤز حیاتینا نظر سالماغا، کیم اولدوغونو آنلاماغا یؤنلدیر. نظامی اثرلرینده امک و امک آداملارینا بئله ساغلام مناسبت شاعرین یارادیجیلیغینداکی دِموکراتیزمین، هومانیزمین ان پارلاق افادهسیدیر.
عیسی پیغمبرله علاقهدار وئردیگی بیر حِکایهده نظامی مدرک بیر انسانین صورتینی یارادیر. بازارین باشیندا بیر دسته آدام قارغا – قوزغون کیمی بیر ایت جمدهیینی دورهیه آلیب، اونون عفونت، خستهلیک منبعی اولماغیندان دانیشیر، دوداق بوزورلر. نوبه عیسی پیغمبره چاتاندا، او سؤیلهییر کی، هئچ اینجی ده بو ایتین دیشلری قدر آغ اولا بیلمز. بو سؤزلر هر کسی حیران ائدیر، هامی باشینی آشاغی دیکیب گئدیر، چونکی دوشوندوکلرینه، دانیشدیقلارینا گؤره خجالت چکیرلر.
نظامی اؤزو کاراکتئری اعتباریله همیشه، هر یئرده هنر و گؤزللیک آختارمیش، توووز قوشونون الوان رنگینه باخمیش، هئچ کسده عیب آختارمامیشدیر. داهی شاعرین مثلسیز اثری، حِکایهده اولدوغو کیمی، اورتا عصرلر جمعيّتینین عیبهجرلیکلرینی گؤسترمکله برابر، اونون ایشیقلی و تقدیرلایق جهتلرینی ده گؤرموش و عکس ائتدیرمیشدیر. نظامی یارادیجیلیغینین بؤیوک ادراکی اهميّتی ده محض بوندا، حیاتی ضديّتلی شکلده گؤسترمهسیندهدیر. شاعر “سیرلر خزینهسی”نده دورون گئنیش بدیعی منظرهسینی یاراتمیش، ان مختلف مسئلهلردن دانیشمیش، مختلف طبقهلرین حیاتیندان صحبت آچمیشدیر. افسانهوی، تاریخی شخصیّتلردن توتموش معاصر دورون عادی آداملارینا قدر هامی بورادا عکس اولونموشدور.
پیغمبرلر، شاهلار، خلیفهلر، روحانیلر، کندلیلر، کرپیجکسنلر، السیز – ایاقسیز قاریلار، آوارا، طفیلی شهر گنجلری، یئنییئتمه اوشاقلار، دارغالار، اوغرولار، زوّارلار، سارای اعیانلاری، یهودی، آتشپرست، مسلمان، خریستیانلار، سارای خدمتچیلری، صوفیلر، وارلی شهرلیلر – نظامی پوئماسینداکی آداملارین عمومی و قیسا سییاهیسی بئلهدیر. آنجاق داهی شاعر ایلک پوئماسیندا بونونلا دا کفایتلنمیر. آدمدن باشلامیش معاصرلرینه قدر انسانلیغی بوتون کئچمیشی، بو گونو و صاباحی ایله عکس ائتدیرمهیه چالیشان شاعر انسانی یاشادیغی طبیعتدن، جانلی و جانسیز عالمدن تجرید اولونموش شکلده دئییل، اونونلا بیرلیکده تصویر ائدیر. شاعر نهدن دانیشیرسا دانیشسین، اونو معاصر حیات، معاصر انسانلار دوشوندورور، حقسیزلیق، عدالتسیزلیک، ظلم و اؤزباشینالیق حکم سورن بو دورونسه آداملاری اساساً محدود گؤروشلو، تاماه، شهرت و شهوت اسیری اولان انسانلاردیر. نظامینی داها چوخ کدرلندیرن ده اودور کی، محض بئلهلری باشقالارینا آغالیق ائلهییر، اؤزلرینی یوکسک توتورلار:
عالمه باخ، باشچیلاری کیمدیلر،
آدلیلارین آدلیلاری کیمدیلر.
“سیرلر خزینهسی” زنگین و مرکّب مضمونلو، یوکسک صنعتکارلیقلا یازیلمیش بیر اثردیر. آذربایجان انتباهینین قیمتلی بیر آبدهسی کیمی بو اثرین اهميّتی اوندادیر کی، انسانلیغین نورلو صاباحینا، ساده آداملارا محبتله دولودور.
نظامینین “سیرلر خزینهسی” اثرینین بیر نئچه ترجمهسی موجوددور. همین ترجمهلرین هر بیرینده اوغورلو جهتلرله یاناشی نقصانلار دا وار. بیز بو نشر اوچون خلیل رضا اولوتورکون ترجمهسینی داها مقصدهاویغون سایدیق. پوئما خلیل رضانین یازدیغی شرحلرله بیرلیکده اوخوجولارا تقدیم اولونور.
خلیل یوسفلی
[۱] “سیرلر خزینهسی”ندن گؤتیریلن شعر پارچالارینین ترجمهسی بیزیمدیر. اوریژینالین وزنینی ساخلایان بو ترجمه اثردهکی فکر گرگینلیگینی داها آیدین نظره چارپدیریر.


text:
ماریوش استنپینسکی
ماریوش استنپینسکی (اینگیلیسجه: Mariusz Stępiński) (دوْغوم:۱۲ مهٔ ۱۹۹۵ (۲۷ یاش) Sieradz) بیر فوتبالیست. لهیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ماریوش استنپینسکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- شراتس دوغوملولار
- نورنبرق کولوبونون اویونچولاری
- ویسوا کراکوف کولوبونون اویونچولاری
- روخ خوژوف کولوبونون اویونچولاری
- نانت کولوبونون اویونچولاری
- کیهوو ورونا کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری


text:
جان استرات
ایسترت رِلِی (لورد رئیلی) جان ویلیام (اینگیلیسجه: John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh (۱۲ نوامبر، ۱۸۴۲ — ۳۰ ایون، ۱۹۱۹) — اینگیلیس فیزیکی و مکانیکی، فیزیک اوزره نوبل اؤدولی قازانان (۱۹۰۴)
حیاتی[دَییشدیر]
ایسترت رِلِی (لورد رئیلی) جان ویلیام ۱۸۴۲-جی ایلده بؤیوک بریتانیانین اِسِکس قرافلیغینین لئدفورد قروو شهرینده آنادان اوْلموشدور. ۱۸۶۱-جی ایلده جان ویلیام ایسترت کمبریج بیلیم یوردونین ترینیتی کالجینه داخیل اوْلموش و بورادا ریاضیاتی اؤیرنمیشدیر. اونون معلملری ائدوارد جان راوس و جورج قابریل ایستوکس اوْلموشدور.
۱۸۷۹-جو ایلده جاوئندیسه پروْفسورو اولاراق ماکسولی ایزلر؛ دؤرد ایل سوْنرا دا کرال اینستیتوتوندا طبیعت فلسفهسی پروْفسورو اوْلوب. ۱۹۰۵-جی ایلده کرال علم آکادمیسی باشچیلیغینا، ۱۹۰۸ -ده جامبریدگه بیلیم یوردو رکتورلوغونا سئچیلر. گئنیش معلوماتی و فیزیکین فوری هر بؤلمهسیندهکی ایشلریله تانینان رایلئیگهین علمه ان اهمیتلی قاتقیلاری، آکوستیک و اوپتیک ساحهلرینده گؤزه دییر. رِلِی، دقتلی و صبیرلی بیر تجروبهچی ایدی. اونو اوزون مدت مشغول ائدن پروبلم، آتموسفردن تامین ائدیلهن نیتروژنین آتوم کۆتلهسی ایله، کیمیوی تحلیل ائتمکله الده ائدیلهن نیتروژنین آتوم کۆتلهسی آراسینداکی فرقین سببی ایدی. بۇ آراشدیرما چوْخ آز راست گلینهن آرقون قازینی تاپماسینا گتیریب چیخاردی.
رِلِی چوْخ یاییلمیش قازلارین سیخلیغینین تدقیقی نتیجهسینده آرقونون کشفینه گؤره ۱۹۰۴-جو ایلده فیزیک علمی اوزره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولموشدور.
بؤیوک اینگیلیس عالیمی جان رِلِی ۱۹۱۹ -جو ایل ۳۰ ایوندا اینگیلیسنین اویتئم شهرینین یاخینلیغینداکی تیرلینق-پلئیسده وفات ائتمیش و اورادا دفن اوْلونموشدور.
علمی اثرلری[دَییشدیر]
- «O cBeTe oT Heбa، ero пoляpизaции и цBeTe» ۱۸۹۹ r.
قایناقلار[دَییشدیر]
- БoroлюбoB A. H. MaTeMaTиkи. MexaHиkи. Биorpaфичeckий cпpaBoчHиk. — KиeB: HaykoBa дyMka، ۱۹۸۳. — ۶۳۹ c.


text:
سو سپیلمهمیش کوچهلر گؤزو یاشلی قالدی
سعید موغانلی
اؤتن گونلرده «گؤزو یاشلی کوچهلر» شاعیرینی کرونا آپاردی.
علی احمدی آده (ع. اورمولو) میناوچیوزایگیرمیدؤردونجو ایلده اورمیهده آنادان اولموشدو. عؤمرونون چوخونو تهراندا غوربتده یاشادی.
بیلدیر تهرانین لاپ جنوبوندا اولان ایگیرمی مئتیرلیک ائوینه چاغیردی. بیر سیرا فیلمنامه، نمایشنامه، تورکجه سریال، شعرلری و اورمو فولکولورو اثرلرینین چاپیندان دانیشدیق. نفسی گوجله چیخا-چیخا، او کیتابلاردان نمونهلر اوخودو. هر سطیر باشی اؤسگوروب بیر قورتوم چای ایچیردی و سورا چوخ گؤزل و نفیس پیپیندن آغیز دولوسو پوک ووروردو. کئچمیشده شاهزادا کیمی یاشایان سئوگیلی شاعیر، ایندی او بوجاقدان بیر چای سوزوب گتیرینجه ایکی شعر اوخودو. او قدر کیتاب وار ایدی اوتاقدا گوجله یئر تاپیب اوتورموشدوق.
سسینی آریتلاییب گؤزل سسلی شاعیر دوستوم دئدی: اوغول بولاری چاپ ائلرسن؟ سسینین تئمی او قدر گؤزل ایدی ائله بیلدیم هله شعرین قالانین اوخوماقدادی. دئدی نییه مات قالدین؟ چاپ ائلرسن؟ منده بیر قیران قالماییب، هامیسین خاتین خانیم ییغدی آپاردی…
دئدیم آچیق جواب وئریم اوستاد؟ دئدی ایللر بویو دوستلوغوموز کیمی و شعریمیز کیمی آیدین، آچیق، صادق و کانکرت…
چاپ ائلرم دئدیم اوستاد! ولی آلیب اوخویان یوخدور. او بیری کیتابلاریمیز کیمی ییغیلیب قالار آنباردا، باشقا بیر یوک اولار منه! دای یئر تاپمیرام ییغماغا….
باشین سالدی آشاغا، بیر آه چکدی و باشلادی پیپینی یئنیدن دولدورماغا…
دئدی من ده اؤلرم آپاررام گوروما بولاری، قوی هئچ اوخوماسینلار… لعنت الیمه قلم وئرن کیشییه، لعنت بو ادبیاتا، لعنت شاعیرلیگیمه…
دئدیم نیگران قالما اوستاد هر نه دوزهلهجک، هر نه قایداسیندا اولاجاق…
یاواشجا دئدی چایی سویوتما، سویوسا دای تزهلهیه بیلمرم…
مظلوجاسینا دئدی هئچ اولماسا بو قاباق چاپ ائتدیکلریمدن پخش ائدین.
دئدیم آپاررام یاییلار کیتابچیلارا آلمازلار، قالار اوردا من سیزدن شرمنده اولارام، بو خالق اَن اوجا شعار وئرنلرین دالییجا گئدیر، دیل – مدنیت گوپچو سیاستچیلرین و شعار وئرنلرین چوروموش ساققیزی اولوب.
سؤیکندییم بسته-بسته باغلانمیش کیتابلارا یاپیشیب قالخدیم. قرارلاشدیق کی هر آی بیر دؤنه اوتوراق و نهاییلشدیرک، آز نسخهده و پولوموز چاتان حدده نشر ائدک.
نوروز بایرامیندان قاباق کرونا شاعیره آمان وئرمهدی و بیزیم ادبیات و مدنیت نئچه گنجینهنی ایتیردی…
اوچ آیدان سونرا (سایین شاعیر اسماعیل اولکرین) پیجیندن بیلدیم کی اوستاد اورمولو (اسفندین اونایکیسینده) دونیاسینی دَییشیب.
آلتمیشینجی ایللرده «گؤزو یاشلی کوچهلر» کیمی مدرن شعر مجموعهسی نشر ائدن شاعیرین مجازی دونیادا بیله بیرجه شکلی ده پایلاشیلمادی. اصلا یئنی نسل اونو تانیمیرلار دا…
اوز-اؤزومه دوشونورمکی، یالقوزآباددا بیر داش آتان و دارقوزآباددا دیوارلارا شعار یازانین دیرناغینا داش دَیسهیدی مجازی دونیا یالان خبرلرله دولموشدو.
(گؤزو یاشلی کوچهلر، چیلهییر آی ایشیغی، نار گیله، و زامان بیر بهانهدیر) قوجامان شاعیرین نشر اولان اثرلری بونلاردان عیبارتدیر.
دقیق یادیمدادی آلتمیشبنجی ایللرین سونلاریندا گؤزو یاشلی کوچهلر نشر اولموشدو. غزل و قوشما اوخوماغا عادتیمیز اولان بیزیم کیمی گنج شاعیرلر، ها گوجهنیردیک اثری اوخویوب لذت آلاق…! دئمه بیزدن اون- ایگیرمی ایل قاباقدایدی یارادیجی شاعیر…
بو گون گوزو یاشلی کوچهلر کیتابینی واراقلاییرام، بلکه بیرجه املایی سهوی ده یوخدو او قالینلیقدا کیتابین…! ایندی گل مجازی اساتیدین تلگرام و اینستاگرام صفحهلرینه باخ، هر سطیر باشینا ۵ یانلیشلری وار. سورا دا ادعالارینا گامیش هئچ، دَوه ده «اوتورا!» بیلمیر…
[آینالاردا قیریق قیریق گیلئی سسی
آینالارین اوزونده گؤز
دیلینده کؤز
آینالاردان آینالارا قول آچیلیر،
آینالاردا درین-درین جنایتلر…]
گؤزو یاشلی کوچهلر / شعر توپلوسو – ع. اورمولو(علی احمدی آده)
***
ع. اورمولو(علی احمدی آده)نین «ایشیق» درگیسینه گؤندردیگی الیازمالاریندان. بو الیازمالار «ایشیق»ین آرشیوینده ساخلانیلیر:


text:
گؤیگؤل رایونو
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤیگؤل رایونو — آذربایجان جومهوریتینده اینضیباطی – اراضی واحیدی. اینضیباطی مرکزی گؤیگؤل شهری شهریدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
۱۸۹۶ (میلادی)-جی ایلدن اعتباراً ایسه ائرمنیلر گؤیگؤل اراضیسینده مسکونلاشماغا باشلاییبلار. قاراباغ مۆناقیشهسی باشلایان کیمی ایسه فوری بوراداکی ائرمنیلر گؤیگؤلون قدیم ائرمنی توْرپاغی اوْلدوغونو ایدعا ائدهرک بۇ اراضیلرین قاراباغ ایله بیرلیکده ائرمنیستانا وئریلمهسینی طلب ائدیبلر. ۱۹۸۹ (میلادی)-جو ایلدن اعتباراً بۇرادا یاشایان ائرمنیلر قوْنشو آذربایجانلی کندلرینه قارشی قولدور هۆجوملاری ائتمهیه باشلادیلار. بئله دۇروم ۲ ایل داوام ائتدی. ۱۹۹۱ (میلادی)-جی ایلین آوریل-مئی آیلاریندا کئچیریلن چایکند عملیاتی نتیجهسینده بوراداکی بۆتون غئیری-قانونی سیلاحلی بیرلشمهلر لغو اوْلوندو.
رایون کیمی گؤیگؤل ۱۹۳۰ (میلادی)-جو ایلده یارادیلیب. ۱۹۳۸ (میلادی)-جی ایله قدر نریمانوو رایونو اوْلوب. ۱۹۳۸ (میلادی)-جی ایلده رایون خانلار سفرعلیائوین شرفینه خانلار رایونو، یلنندورف قصبهسی ایسه رایونون مرکزی خانلار شهری آدلاندیریلمیشدیر. ۲۰۰۸ (میلادی)-جی ایل آوریل آیینین ۲۵-ده میلّی مجلیس رایونون گؤیگؤل آدلاندیریلماسی حاقدا قرار قبول ائتمیشدیر.


text:
حرارت درجهسی
حرارت درجهسی یا تِمپِراتور (لاتینجا temperatura — نورمال وضعیت) — فیزیکی کمیّت اولوب ماکروسکوپیک سیستمده ذرّهلرین سینِتیک انرژیسینی بیر آزادلیق درجهسینده مۆشخّص ائدیر. جیسملرین قیزما میقیاسینی مۆشخّص ائدن فیزیکی کمیّت حرارت درجهسی آدلانیر. مولکوللارین حرکت انرژیلری حرارت درجهسیندن آسیلی اولاراق دییشیر. حرارت درجهسینین آزالماسی ایله مولکوللارین حرکت سۆرعتی آزالیر و منفی ۲۷۳.۱۵ درجهده بۆتونلوکله دایانیرلار. بو حرارت درجهسی مۆطلق صیفر آدلانیر. حرارت درجهسینین مۆطلق صیفرینه عملده یئتیشمک مۆمکون دئییل. حرارت درجهسی یوکسلدیکجه آنتروپی آرتیر دۆشدوکده ایسه آنتروپی آزالیر. مۆطلق صیفرده آنتروپی صیفر اولور.
قایناقلاردَییشدیر
لاتین الیفبالی تورکجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Temperatur»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۰۲ آپریل ۲۰۲۲ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
بوروسیا دورتموند فوتبال کولوبو
آلمانین نوردراین-وستفالن ایالتینین دورتموند شهرینده قۇرولموش ایدمان کلۇبو. اؤزلله فوتبال تاخیمی تانینمیشدیر; بۇنون خاریجینده ایدمان، بوکس و هندبول بوداقلاریندا دا فعالیّت گؤستریر.
بوروسسیا دورتموند فۇتبول تاخیمسینین، آلماندا ۸ بوندسلیقا چمپیونلوغو، ۳ آلمان کوبوکو چمپیونلوغو و ۴ آلمان سوپر کوبوکو چمپیونلوغو کیمی اۇغورلاری وار. آیریجا; آوروپادا یوفا چمپیونلار لیقاسی 'نده ایکی دفعه فینال اوْینامیش، بۇنلاردان بیرینده کوبوکو قالدیرمیش، دیگرینده ایسه مغلوب اوْلموشدور. بیر دفعه ده یوفا کوبوک غالیبلری کوبوکو 'نی قازانمیشدیر. ۱۹۶۶-جی ایلده قازاندیغی بۇ اۇغورلا، آوروپادا کوبوک قالدیران ایلک فۇتبول تاخیمی اوْلموشدور. بۇ باشاریلرله دورتموند، آلمان فۇتبول تاریخیندهکی ان باشاریلی کلۇبلاردا بیریدیر.
- ^ Dortmunds Stadionkapazität erhöht sich (German). Spiegel Online. یوْخلانیلیب16 July 2015.


text:
سیبیر خانلیغی
سیبیر خانلیغی سیبرینین باتیسیندا یئرلشن تۆرک خانلیقدیر. سیبری تاتارلاری، خانتیلار، مانسیلار، نئنئتلر و سئلکۇپلار خانلیق بایراغی آلتیندا یاشامیشلار. سیبیر خانلیغی توپلۇم باخیمیندان داغینیق بیر وضعیته صاحیب ایدی. بۇ خانلیق ایسلام تاریخینین ان قۇزئیده اولان دؤولتی و تۆرک تاریخینده ساقا تۆرکلریندن سونرا ان قۇزئیده اولان خانلیقدیر. سیبیر خانلیغینین توپراقلاری ۱۵۹۸-نجی میلادی ایلده یئرماک تیموفئیئویچ یۆروشو اثرینده رۇسلار الینه گئچیبدیر.
سیبیر خانلیغینا قاشلیق ایله چینکی تورا شهرلری باشکندلیک ائدیبلر.
سیبیر خانلیغیندا ایسلام یاییلیشی اۆچون برک چالیشانلارین بیری کۆچۆم خان دیر. کۆچۆم خانین ایلک یوردونون بوخارا اولدوغو سؤیلنیلیر لکن اونون اوتراغین قیرغیز صحراسی داها بیلیرلر.[۱]
ایتیل چایینین حوضهسینده و سیبریده تۆرک خانلیقلارین ییخیلیشیندان سونرا، روسلار گوجونون چوخالماسی ایله بیر چاغدا ایسلام ایله قارشیلیق باشلاییر. ۱۸-نجی میلادی عصرین باشلانیشیندان روسلارین ایسلاملا قارشیلیق سیاستی اۆچون سیبرینین ایندی توبولسک آدلانان بؤلگهسینده ۷۵-ه یاخین مسجید، ویران ائدیلیر.[۲] روس تزارلیغی قویان یاسالار، روسلار و مسیحیلیگه دؤنموشلر ساکین اولان تورپاقلارین یاخینلیغیندا مسجید سالدیرماغی قاداغان و جمعیت باخیمیندان ۲۰۰ ارکک دن آز یاشییان کندلرده مسجیدلرین ییخیلماسین گرک ائتمیشدی.[۳]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ سیبیر تاریخی، هادی اطلسی، تاتاریستان، قازان ۱۹۱۱ ص۶۹، ۷۰
- ^ Muslim Religious Institutions in Imperial Russia: The Islamic World of Novouzensk District and the Kazakh Inner Horde, 1780-1910, Allen J. Frank, pp 170-171
- ^ Muslim Religious Institutions in Imperial Russia: The Islamic World of Novouzensk District and the Kazakh Inner Horde, 1780-1910, Allen J. Frank, pp 167-168


text:
ایشلدن دانیشیغی:یوسوف اوغروگوتدو
خوشگلدینیز[دَییشدیر]
سالام٬ یوسوف اوغروگوتدو. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!


text:
اوروپا تاریخی
آوروپا تاریخی — آوروپا قارهسینده یاشایان خالقلارین قدیم زامانلاردان اعتباراً گۆنوموزه قدر داوام ائتمیش تاریخینی ایحاطه ائدیر. آرخلوژی(باستان شناسلیق) قازینتیلاری نتیجهسینده آوروپادا ایلک اینسان مسکنلرینین میلاد دان اونجه اوّل ۳۵.۰۰۰ ایل اوّل یاراندیغینی گؤستریر. قدیم یونانلا یاناشی میلاددان اوّل ۸-جی عصرده یارادیلمیش روم کراللیغی دؤورونون ان چاغداش مدنییتلاریندان حساب اوْلونوردو. قدیم یونان و قدیم روم دؤولتلری چاغمیزین ۴-جو عصریندن باشلایاراق داغیلماغا باشلامیش، همین عصردن اعتباراً مسیحیّت دینی آوروپادا اؤز ائتکیینی گوچلندیرمیشدیر.
اورتا عصرلرین اووهلرینده آوروپادا دۇرغونلوق دؤنمینه داخیل اوْلموشدور. یاخین شرق و آسیادا یاشایان بیر چوْخ خالقلار تکنیکی و مدنی نالیتلرینه گؤره آوروپا خالقلارینی آرخادا قویماغی باچارمیشلار. یئنی دؤورودن اعتباراً باشلایان رونسانس و رفورماسی کیمی حرکاتلار، آوروپانین ساواش، ایقتیصادی، دموکراتیک و تکنیکی یؤنده اینکیشاف ائتمهسینه سبب اوْلموش و قیسا مدتدن سوْنرا اینکیشاف تمپی و مدنی سوییهسینه گؤره آوروپا دیگر قیطعهلردن اۆستون بیر مؤقعده قرارلاشمیشدیر. بۇ اۆستونلوکلریندن ایستیفاده ائدن آوروپا خالقلاری، دیگر قیطعهلرده کولونیلار یاراتمیش و همین قیطعهلرده اوْلان طبیعی ثروتلری تالامیشلار. الده اوْلونان کۆتلوی(توده) گلیرله، سوسیال دۇروملرینی داها دا یاخشیلاشدیران، آوروپا خالقلاری دیگر قیطعهلرده یاشایان خالقلارین اینکیشافدان گئری قالماسینا سبب اوْلموشلار.
۲۰-جی عصره قدر ساواش و ایقتیصادی باخیمدان دۆنیادا رهبر مؤقعده اوْلان آوروپا خالقلاری، ۲۰-جی عصرده بۇ رهبرلیک یاریشیندا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینا مغلوب اوْلموشلار. آسیا قارهسینده اوّلجه ژاپون و گونئی کوره نین داها سوْنرا ایسه چین و هیندوستانین تکنولوژی و ایقتصادیات ساحهسینده آنیدن یوکسلیش الده ائتمهسی، آوروپا اۆچون یئنی رقیبلرین میدانا گلمهسینه سبب اوْلموشدور. آوروپانین ۲۷ اؤلکهسینین عضو اوْلدوغو، ۱۹۵۲-جی ایلده یارادیلمیش آوروپا اتفاقی ایقتصادیات، ایدخال و ایخراجات ساحهسیندهکی اۇغورلاریندان سوْنرا دۆنیادا بیر نؤمرهلی ایقتیصادی گۆجه چوریلمیشدیر.[۱][۲]
قایناق[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2008-10-04. یوْخلانیلیب2016-12-09.
- ^ [۱]


text:
آنتیبیوتیک
باکتریلرین فعالیّتینه مانع اوْلان ماده «آنتیبیوتیک» آدلانیر. «آنتیبیوتیک» – یونان سوزو اوْلوب معناسی: آنتی- «قارشی»، بیوس ایسه «حیات» دئمکدیر. آنتیبیوتیکلر آشکار ائدیلنه قدر عفونت نوخوشلوقلر میلیونلارلا اینسانین اؤلومونون اساس سببی ایدی. ایلک آنتیبیوتیک اوْلان پنیسیلین ۱۹۲۹-جو ایلده ایسکاتلندلی باکتریولوق آلکساندر فلمینق طرفیندن کشف ائدیلمیشدیر. بۇ، ۲۰. یوز ایل ایل ان بؤیوک کشفی، طیبده ایسه حقیقی بیر اینقیلابا سبب اوْلدو. آنتیبیوتیکلر ایکی جور ائتکی و تاثیر گؤستره بیلر: اوْنلار یا باکتری لرین آرتماسینی دایاندیریر (باکتریوستاتیک آنتیبیوتیکلر)، یا دا باکتری لری بیرباشا اؤلدورور (باکتریسید آنتیبیوتیکلر). آنتیبیوتیکلر باکتری لر طرفیندن تؤردیلن بیر چوْخ نوخوشلوقلرین مۆالیجهسینده ایستیفاده اوْلونور. بۇ نوخوشلوقلرین آراسیندا حیات اۆچون تهلوکهلی عفونتلار (مثلاً، مننژیت) و حتی عادی مسئله ساییلان سیزاناق دا وار. آنتیبیوتیکلر ویروسلار طرفیندن تؤردیلن نوخوشلوقلارا ایستیفاده اوْلونمور، چونکی آنتیبیوتیکلر ویروسلارا ائتکی گؤسترمیر. باکتری هر هانسی بیر آنتیبیوتیکین ائتکییندن قورونما قابیلیتینی اینکیشاف ائتدیریرسه، دئمهلی، اوْ، آنتیبیوتیکلره داواملیلیق الده ائدیب. یعنی همین آنتیبیوتیک آرتیق بۇ باکتریا ائتکی گؤسترمیر. ایللر عرضینده بیر چوْخ نوخوشلوقلر تؤرهدن باکتریانین مۆختلیف آنتیبیوتیکلره داواملی اوْلماسی آنتیبیوتیکلرین حَددیندن چوْخ و یا غئیری-دوزگون ایستیفادهسینین نتیجهسیدیر. آنتیبیوتیکلره داواملیلیغین یارانماسی چوْخ ناراحات ائدیجی حالدیر، چونکی مؤوجود اوْلان بیر چوْخ آنتیبیوتیکلر آرتیق باکتریلر ائتکی گؤسترمیر. بئلهلیکله ده باکترییا منشألی نوخوشلوقلرین مۆالیجهسی چَتینلشیر. حاضیردا دۆنیادا تخمیناً ۲۰۰ نؤع آنتیبیوتیک حاضیرلانمیشدیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آنتیبیوتیک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یئرین بوش
آرتیمالار،
فلامینگولار،
ساری جیرانلار
بوتون نیسگیللریندن
خزر دنیزینه دئدیکده
پئشمان اولدوم.
ساغالدا بیلمهدیم اونو.
هونکورمهایله، بالاجا قارابالیقلارین
گؤندردی منی قارشیلاماغا.
اؤزونو ساحیله چیرپارکن،
«ایت اولاسان، آنا اولمایاسان» سویلهدی؛
یول تاپیب گؤروشهریک دئدی.
سنه سالامایله جان ساغلیغی دیلهدی
سو کیمی دوم دورو،
آینا تک اورهگیایله.
یئرین بوش
یک پاسخ
-
…و سن منه یئرین بوش دئینده، حیاتیمین ان دالغین گونلرینی یاشاییردیم بلکه. سو کیمی جان ساغلیغینی منه آرزو ائدنده، اورییمین آیناسینین پاسلاری قاباردی.سولار چووووووووووخ آدین ایدی.پاسلانمیش آینانی کیمسه گؤرمه دی. اما آینانین پاسلارینا دوم-دورو سو تؤکورسن، پاسلار قات- قات آرتار. .. ایلک دفعه بو شعری اوخودوغوم گونو هئچ یادیمدان چیخماز…


text:
دده قوْرقود یا قوْرقود آتا، تورک، آلتای و اوْغوز افسانهلرینده، ناغیللاردا و خالق حکایهلرینده آدی چکیلن و غئیر-عادی بیلیم و اؤزللیکلره صاحیب اوْلان اوْزاندیر. اۆ دده قورقود کیتابینین تمل شخصیّتیدیر و اونداکی داستانلاری روایت ائدیر.
۱۸۱۵ـجی ایلده آلمانین «درسدن» شهریندن، گؤرکملی عالیم و بیلگین «دیتس» وسیلهسیله بیر اَل یازما کیتاب تاپیلدی کی اونون جیلدی اوستونده یازیلمیشدی : «کتاب دده قورقوت علی لسان طایفه اغوزان» بۇ حادیثه تورکلر اوچون اؤنملی و موهوم بیر اولای ایدی. نییه کی اونلارین کئچمیشلرینین آیدینلاشماسیندا بؤیوک نقشی واریدی. بو کیتاب بیر موقدیمه و ۱۲ بویدان تشکیل تاپمیشدی. دیتس بۇ کیتابدان بیر نوسخه برلین کیتابخاناسینا ایستینساخ ائدیب و اونو و هابئله «تپهگؤزون اؤلمهسی بوساط وسیلهسیله» بویونون آلمانجا ترجومهسینی، ۱۸۱۵ـجی ایلده نشر ائتدی.
نئچه مودّت سوْنرا واتیکان کیتابخاناسیندان دا بیر دده قورقود کیتابی اله گلدی کی بیر مقدمه و ۶ بویدان عبارت ایدی. بو ایکی کیتابین تاپیلماسیلا بؤیوک تدقیقات اونلارین اوستونده باشلاندی.
۱۸۵۹ـجو ایلده «تئودور نولدکه» آلمانین گؤرکملی شرقشوناسی، اثری یئنیدن ایستینساخ ائدیب، اونون چئویرمهسینه چالیشدی، آما مووفق اولماییب، ایشی باشا چاتدیرا بیلمهدی. اونون ایشینین آردینی روس عالیمی «پروفسور بارتولد» توتوب و نئچه داستانین متنینی روسجا ترجومهسیله درگیلرده نشر ائتدی. تورکیه ده «معلیم رفعت» ۱۹۱۵جی ایلده و سوْنرالار «محرم ارگین» و «اورهان شاییق گؤکیای» و آذربایجاندا «حمید آراسلی»، «دمیرچیزاده» و «ا.سولطانعلی» و «م.ح. طهماسب» اوزون ایللر علمی شیوه ایله دده قورقود بویلاری اوستونده ایشلهییب و دَیرلی اثرلر یازیب و یایدیلار.
حتی ۱۹۶۲ـجی ایلده «یاکوبوفسکی» و «ژیرمونسکی» وسیلهسیله بیر یئنی ترجومه موفصل موقدیمه ایله یاناشی شوروی علملر آکادمیاسی طرفیندن نشر اوْلدو.
ایراندا دا آذربایجان میلّی (میلی) شاعیری «بولود قاراچورلو (سهند)» طرفیندن دده قورقود بویلاری نظمه چکیلیب و سازیمین سؤزو آدییلا ۱۳۴۵ـجی ایلده طاغوتی رژیمده تۆرکجه یازیلارین باسیلماسینین یاساقلیغینا باخمایاراق، باسیلدی. هابئله ۱۳۵۸ـجی ایلده اوستاد «محمدعلی فرزانه» وسیلهسیله انتشارات فرزانه طرفیندن نشر اوْلدو.
آلمان نوسخهسینین یازیلما تاریخی بارهده موختلیف نظرلر واردیر. پروفسور بارتولد اونون یازیلماسینی ۱۵ـجی یوز ایللیگه (قرنه) عایید بیلیر. پروفسور کوراوغلو ابجد حسابیله دئییر کی بۇ اثر ۱۵ـجی عصیرده یازیلیبدیر. بیر سیرا عالیملر ده اونون یازیلما تاریخینی ۱۶ـجی عصر بیلیرلر.
کیتابین دیلی تۆرکجهدیر و آرتیق آذربایجان تۆرکجهسینه اوخشارلیغی واردیر. او حالدا کی آنادولو لهجهسینین ده ایزلری اوندا گؤرونور. کیتابین متنیندن بللی اوْلدوغو کیمی بویلار ایتیفاق دوشن یئرلر آذربایجان و تورکیهنین شرقیدیر.
کیتاب نظم و نثر صورتینده یازیلیب و اوندا اوچ چئشید شعر وار : عروض، هیجا و سربست (ایندیکی یئنی شعر)
کیتابین موقدیمهسینده دده قورقودون خیصلتلری و اؤزللیکلری و هابئله اونون اؤیودلری گتیریلیبدیر. «بایات بویوندان قورقود آتا دئیرلر بیر اَر قوپدو.» دده قورقود اوغوز طایفاسینین اوزانی (آشیغی) و آغساققالی و ائلینین موشاویری ایدی. قورقود کلمهسی باجاریقلی و چوخبیلن و یاخود ائلجهبیلن معناسیندادیر. دده قورقود طایفانین قهرمانلارینا آد سئچر و قوپوزونو چالماقلا اوغوزلارا دستان سؤیلهیردی.
بو کیتابدا اوْلان ناغیللار ایسلامدان قاباق ایتیفاق دوشوبلر و اوغوزلارین موسلمان اولماسیلا دستانلار دا ایسلامیلشیبلر. نئجه کی اوندا هم اصیل تورک آدلاری وار و هم آلینما آدلار. سلجوق، آذر، دومرول، تپهگؤز، روستم و … . کیتابدا غئیرـتورکلره تات دئییلیر. نئجه کی ایندیده تورکلر، غئیرـتورکلره تات دئیرلر. «تورکو آت ییخار، تاتی اَت.»
دده قورقود بویلاری میلّی (میلی) دستانلاردیر. بۇ معنادا کی بۇ ناغیللارین یازانی و سؤیلهینی بللی دئییل. اونلاری بیر میلت یارادیب و دستانلاردا او میلتین حیات و یاشاییش طرزینی گؤرمک اولار.
بو بویلاردا اوغوز ائللرینین یاشاییشی، عادت و عنعنهلری، عقیدهلر و اینانجلاری بارهده چوخ گؤزل صورتده معلومات وئریلیبدیر. میثال اوچون اوغوزلار ایچینده خانیم ایله کیشینین فرقی یوخدور. خانیم لازیم اوْلان واخت سیلاح گئیینیب و دوشمنلرله ساواشیر و هئچ تبعیض اونلا بیر کیشی آراسیندا قویولمور. بۇ او حالدادیر کی ائله هامان زاماندا باشقا اؤلکهلرده آرواد و قادین بیر پست مؤوجود کیمی تانینیردی و وظیفهسی فقط پیشیرمک و اوشاق ساخلاماق ایدی و هئچ جوره ایجتیماعی (توپلومسال) حاقلاردان بهرهمند دئییلدی.
تأسوفله بیزیم آذربایجاندا میلتیمیز بۇ دَیرلی کیتابدان خبرسیزدیرلر و او دا قاییدیر غاصیب پهلوی رژیمینین سویچولوقجا (نیژادپرستانه) ایشلرینه. اومید کی اولوسوموز دده قورقود و باشقا بؤیوک و گؤرکملی بیلگینلریمیزی تانیماقلا اؤز درین هویتلریله تانیش اولسون و بئلهلیکله غرب فرهنگی تهاجومو قاباغیندا مؤحکم دایانسین.
میلادی ۱۹۹۹ـجو ایل، میلتلر آراسی (بینالمللی) یونسکو قورولوشو ساریسیندان «دَده قورقود» ایلی آدلانمیشدیر.


text:
ایتالیا میلّی فوتبال تیمی
ایتالیا میلّی فوتبال تیمی — ایتالیانی اۇلوسلار آراسی فۇتبول تورنیرلرینده تمثیل ائدن میلّی فۇتبول تاخیمی.
تاریخی[دَییشدیر]
ایتالیا میلّی فۇتبول تاخیمی ۱۸۹۸-جی ایلده یارادیلمیشدیر. ۱۹۳۴-جو ایلده فۇتبول اۆزره دۆنیا چمپیوناتیندا ایلک دفعه ایشتیراک ائتمیش و چمپیاناتین بیرینجیسی اوْلموشدور. بۇندان سوْنرا ۱۹۳۸، ۱۹۸۲ و ۲۰۰۶-جی ایللرده ده دۆنیانین ان گۆجلو تاخیمی آدینی قازانمیشدیر. ۱۹۷۰ و ۱۹۹۴-جو ایللرده فینالدا برزیل مغلوب اوْلموش و ایکینجیلیکله کیفایتلنمیشلر. ۱۹۹۰-جی ایلده ایتالیادا کئچیریلن چمپیوناتدا دۆنیا اۆچونجوسو اوْلموشلار. ۱۹۶۸-جی ایلده آوروپا چمپیوناتین ین بیرینجیسی، ۲۰۰۰-جی ایلده ایسه فرانسه یا مغلوب اوْلاراق ایکینجیسی اوْلموشلار. دۆنیا فۇتبولونا پائولو مالدینی، فرانچسکو توتی، الساندرو دل پیرو، دینو زوف، روبرتو باجو، جیانی ریورا، فیلیپو اینزاگی، جوزپه برگومی، پائولو روسی، روبرتو دونادونی، آلساندرو کاستاکورتا، آندره آ پیرلو، الساندرو نستا، جیان لوئیجی بوفون، سالواتوره توتو اسکیلاچی، فابیو کاناوارو و فرانکو بارزی کیمی اۇلدوز فۇتبولچولار قازاندیرمیشلار. ایتالیا میلّی تاخیمسینین فوْرماسینی ان چوْخ جانلوئیجی بوفون (۱۵۰ دفعه) گیمیشدیر. ان چوْخ قوْلو ایسه لویجی ریوا (۳۵گوْل) وۇرموشدور.
اۇغورلاری[دَییشدیر]
- ۴ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون غالیبی - ۱۹۳۴، ۱۹۳۸، ۱۹۸۲، ۲۰۰۶
- ۲ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون ایکینجیسی - ۱۹۷۰، ۱۹۹۴
- ۱ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون اۆچونجوسو - ۱۹۹۰
- ۱ دفعه فیفا دۆنیا کوبوکونون دؤردونجوسو - ۱۹۷۸
- ۱ دفعه یوفا آوروپا کوبوکونون غالیبی - ۱۹۶۸
- ۲ دفعه یوفا آوروپا کوبوکونون ایکینجیسی - ۲۰۰۰، ۲۰۱۲
- ۱ دفعه یوفا آوروپا کوبوکونون اۆچونجوسو - ۱۹۸۸
- ۱ دفعه یوفا آوروپا کوبوکونون دؤردونجوسو - ۱۹۸۰
- ۲ دفعه مرکزی آوروپا گؤره کوبوکونون غالیبی - ۱۹۲۷-۱۹۳۰، ۱۹۳۳-۱۹۳۶
- ۲ دفعه مرکزی آوروپا گؤره کوبوکونون ایکینجیسی - ۱۹۳۱-۱۹۳۲، ۱۹۳۶-۱۹۳۸


text:
مشگین شهرده سو بحرانی دوام ائده جک
جوما آخشامی گونورتادان اؤنجه بعضی کندلرده سو کسینتیلریندن سونرا مشگین شهرین سو رزرولرینی زیارت ائدن ارسلان فرجی دئییب: چارشنبه آخشامی آخشام ساعتلاریندان سو رزرولرینین اولماماسی مشگین شهرین بعضی بؤلگهلرینده و بو شهرین کندلرینده سو آخینینین دایانماسینا سبب اولوب و اینسانلار اوچون پروبلئملر یارادیب.
سون ۲ ایلده مشگین شهر کندلرینده سو قیتلیغینین ساکینلری ناراحات ائتدیگینه دقت چکن او، بو مسئلهیه آیدینلیق گتیریب: مشگین شهرکندلرینده سو قیتلیغی چوخدان اردبیل کندلیلرینی چتین دورومدا قویوب و اونلار اؤنجه اکین یئرلرینین سو تامینی ایله اوزلشیبلر، ایندی ایسه ایچمهلی سو ساحهسینده چتینلیک چکیرلر.
مشگین شهرین سو مسئلهلری اوزره مودیری قئید ائدیب کی، داوام ائدن قوراقلیق مشگین شهری تهدید ائتمکده داوام ائدیر و سو پروبلئملرینین میقیاسینی هر گون آرتیریر.
او، مشگین شهرین و پریخان و دؤولت آباد کندلرینین ساکینلرینین ان چوخ سو سیخینتیسی ایله اوزلشدیگینی قئید ائدهرک، ایچمهلی سویون توکتیمینده اهالیدن بو شهرین سو ایدارهسینه یاردیم گؤسترمهلرینی خواهش ائدیب.
#آذربایجان_خبرلری #سو_بؤحرانی


text:
`تروپیک ایقلیم` نتیجهلر
خبرلر [22]
- ایقلیم بحرانی آوروپایا آغیر ضربه ووردو: ایستی دالغالاری داها دا شدتلنهجک
- "ترت وورلد فوروم"دا ایقلیم بحرانی ایله مبارزه یوللاری دارتیشیلدی
- قازاقیستاندا ایقلیم بحرانی
- جمهور باشقانی اردوغان ایقلیم ذیروه سینه قاتیلاجاق
- ایقلیم دییشیکلیگی اوشاقلاردا یئترسیز قیدالانمایا سبب اولور
- آمریکا، پاریس ایقلیم آنلاشماسیندان آیریلیر
- اردوغان ایقلیم ذیروهسینده دانیشدی
- بمت ایقلیم دییشیکلیگی ایله علاقهدار خبردارلیق ائتدی
- هلند-لیلر حکومتین ایقلیم سیاستیله اعتراض ائتدیلر
- اوکراین: آوروپاداکی گنجلرین گئچیردیغی ایقلیم اعتراضلارینین آرخاسیندا روسیا وار
- ایقلیم کونفرانسی لهستاندا سونا چاتدی
- ترامپ: ایقلیم دییشیکلیگی راپورونو ایناندیریجی گؤرمه'دیم
- چین ایقلیم دییشیکلیگینی ایزلمک اوچون اوزایا اویدو فیرلاتدی
- ایقلیم دییشیکلیگی بعضی حیوان و بیتکی نوعلارینی یوخ ائده بلیر
- 22ینجی بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین ایقلیم دییشیکلیگی طرفلر کونفرانسی داوام ائدیر
- اردوغان ایقلیم کونفرانسینا قاتیلماق اوچون پاریسده
- ایقلیم دییشیکلیگی ایجلاسی پاریسده بو گون باشلاییر
- ایقلیم دییشیکلیگی ایجلاسی پاریسده بو گون باشلاییر
- فرانسادان ایقلیم دییشیکلیگیله مباریزه چاغیریسی
- تروپیک قاسیرغا، دومینیکده 20 جان آلدی


text:
داسکیلیون آنتیک شهرینده 2500 ییللیق سوواریش آغی تاپیلدی
بو شهرینگ قازوو آغتاریش ایشلرینده 2500 ییللیق سواریش شبکه سی تاپیلدی
بالیق اسیر ولایاتی نینگ باندیرما شهریندأکی داسکیلیون آنتیک شهری کؤپ سانلی مدنیته یر ایه چیلیگینی ادن شهرلردن بیری.
بو شهرینگ قازوو آغتاریش ایشلرینده 2500 ییللیق سواریش شبکه سی تاپیلدی.
میلاددان 3 مۆنگ ییل اوُزال ایلکینجی یاشاییجیلارا یر ایه چیلیگینی ادن شهرده 10 متر اوزینلیغیندا سوو حاطی تاپیلدی.
تانیمال تاریحچی هرودوت بو شهرینگ باراسیندا ماغلومات برن تاریحچیلاردان بیری.
دِگیشلی حابارلار
والیبال: تۆرک قیزلاری آلمانلاری ینگدی
تۆرک قیزلاری 25-21، 25-18 و 25-21 حاسابی بیلن اۆچ سِتده ینگیجی بوُلدی
پاموق قالا 9 آیدا 1 میلیون 557 توریست گلدی
سپتامبر آییندا بو تاریحی و طبیغی یأدیگأرلیگه 271 مۆنگ 861 سیاحاتچی گلیپدی
والیبال: تۆرک قیزلاری کروات قیزلارینی ینگدی
تۆرک والیبالچی قیزلار دۆنیأنینگ اینگ قوُوی 16 توُپاری نینگ ساناوینا آدینی یازدیردی


text:
فلاشینق، کویینز
فلاشینق، کویینز (اینگیلیسجه:Flushing, Queens ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۲۰۰۸ نفر ایمیش و نیویورک ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Flushingtownhall.com.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
PLP5وارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Flushing, Queens»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فلاشینق، کویینز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پرودا سیل سبأپلی ۲۸ آدام اؤلدی
پرودا آشاکؤپ یاغان یاغیشلار و سیل سبأپلی ۲۸ آدام اؤلدی، ۱۶ آدام یارالاندی
پرودا آشاکؤپ یاغان یاغیشلار و سیل سبأپلی ۲۸ آدام اؤلدی، ۱۶ آدام یارالاندی.
سیل دا اؤیلر و اکرانچیلیق یرلری ده ضلل گؤردی.
سیل سبأپلی ۱۳۴۷ اؤی ضلل گؤردی، ۵۲ اؤی ییقیلدی، ۲۴۰-ی قالیپ بیلینمهجک یاغدایدا.
سیل پاجیغاسیندا ۱۴ کؤپری ده ییقیلدی و ۲۴۵ حیوان دا اؤلدی.
دِگیشلی حابارلار
ایران ینگ هرمزگان ولایاتیندا یر تیتره دی
یر تیتره مه سی نینگ مرکزی نینگ تخت شهری بوُلاندیغی حابار بریلدی
ایتالیالیلارینگ سانی آزالیار
ایتالیانینگ رایات سانی نینگ 50 ییلدا 11.5 میلیون آدام آزالجاقدیغی چاق ادیلیأر


text:
ائل اوبا – ابن زوبئیر ولید ائلچیسیندن خبری ائشیدیب : « بیر آزدان گله رم » دئییب مسجیددن چیخیب ائوینده گیزلندی.
گون باتان چاغی دا نئچه ائلچی دالیسیجا گلدی یئنه حاضیر اولمادی.
ولید ایلک آخشام ابن زوبئیری چاغیرماغا نئچه نفر یاساوول گؤندردی. او قارداشی جعفری ولیدین یانینا گؤندردی جعفر ولیده دئدی :
آللاه کؤمکین اولسون ائلچیلرینین چوخلوغوندان عبداللاهین قلبینه قورخو سالمیشسان ال چک اوندان ، صاباح قوللوغونا یئتیشر ان شاالله.
ولید ایسه یاساووللارین داغیلماسینا امر وئردی.
دیگر طرفدن ابن زوبئیر رجب آیینین 27 – ده شنبه گئجه سی امام حسین هجرت ائتمزدن بیرگئجه اول قارداشی جعفر ایله بیرلیکده کورا یوللا مکه یه دوغرو یوللاندی . مکه یه چاتدیقدا اورانین والیسی ابن سعیده دئدی : من گلمیشم آللاهین ائوینه سیغینام.
امام حسین علیه السلام مدینه مسجیدینده
ولید و اونون آداملاری شنبه گونو 28 رجب آخشامادک ابن زوبئیرین طلبینده مشغول اولدولارسا اونا ال تاپا بیلمدیلر. ولید گئجه امام حسینی (ع) چاغیرماغا گؤندردی.
امام حسین (ع) ائلچیه « سحره کیمی سیزده فیکیرلشین بیزده فیکیرلشک » دئدی ایسه او گئجه نی امامدان ال چکدی …
امام ایکی نفر صحابه لری ایله مدینه مسجیدینه گئتدی.
ابوسعید مقبری بو بارده ده دئییر : امام حسینی صحابه لرنیین گاه بیرینه بعضا دیگرینه دایاناراق یزید بن موفررغین شعرینی اوخودوغو حالدا گؤردوم کی مسجیده گیریر:
لا ذعرت السوام فی فلق الصبح – مغیرا
ولا دعیت یزیدا یوم اعطی من المهایه ضیحا – والمنایا یرصدننی ان احیدا
یعنی : اؤلوم اولسون منه اگر آدیملا چاغیریلدیقدا ، قویونلاری اوتارماغا آپارماسا ، هر گاه بو ایش کیچیلمگیمه سبب اولورسا ، بیر حالداکی ، بؤیوکلوکله اؤله بیله رم.
ابو سعید آرتیریر : اؤز – اؤزومه فیکیرلشدیم « امام بو شعری اوخوماقدا بیر ایش گؤرمک ایسته ییر» و ایکی گون کئچمده ن امامین مکه یه گئتمه گینی ائشیتدیم.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
امریکا قوشمه ایالتلریده یوز بیرگن اورمان یانغینلری باعث یوزلب اوی – جای تهدید آستیگه قالگن وضعیتده
یانغین کینگ ساحه گه ییره ب کیتگن
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ کالفورنیا ایالتی نینگ شمالیده یوز بیرگن اورمان یانغینلری باعث یوزلب اوی – جای و بنا تهدید آستی گه قالگن وضعیتده.
ییتکچیلرگه کوره نیوادا منطقه سیده جایلشگن یوبا دریاسی نینگ یقینیده توناون کونی یوز بیرگن یانغین قیسقه مدت جریانیده 202 هکتاردن آرتیق ساحه گه ییره ب کیتگن.
خوددی شو یانغین نینگ یانگن بیر بنادن ییره ب کیتگن لیگی شونده ی بولیب سئیرا نیوادا تاغلری نینگ چیکه حدودلری بیلن بیر قطارده نیوادا چیگره سیگه یقین ساحه لرگه ییره ب بارگن لیگی قید ایتیلدی.
الکتریک تیزیملری، سوو ترماقلری و ایالت پارکینی تهدید آستیگه آلگن یانغین باعث 350 ته اوی – جای بیلن بیر قطارده ایریم بنالر بیلن تیگیشلی تخلیه قراری آلینگن لیگی افاده ایتیلدی.
بو یانغین نینگ هوا ایسّیب بارگن شمالی کالفورنیاده گی بیرنیچه یانغین حادثه سیدن بیرته سی ایکن لیگی بیلدیریلدی.
یانغینلرگه هوادن و ییردن مداخله قیلینگن لیگی معلوم قیلیندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ارمنستان اردوسی آذربایجان موضع لری گه قره ته اوق اوزدی
اوشبو حقده آذربایجان مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی