text:
ایشیق- آذربایجان
ادبیات و اینجه صنعت سایتی
آذربایجانین
تانینمیش اجتماعی شخصیتی و گؤرکملی حکیم شاعری و جذامیلرله علاقهدار بیر عؤمور
چالیشدیغی اوچون ائل آراسیندا جذامیلرین آتاسی آدلانان دوقتور محمدحسین
مبین(شیمشک) بو گون وفات ائتمیشدیر.
گونو تبریز
شهرینده حیاتا گؤز یومموش و صاباح (سهشنبه) تورپاغا تاپشیریلاجاقدیر. خالقیمیزین
بو فداکار اوغلونون وداع و تورپاغا تاپشیرما مراسیملریله باغلی الیمیزه چاتان هر
هانکی بیر خبری عزیز و حؤرمتلی اوخوجولاریمیزا چاتدیراجاغیق.
الیمیزه چاتان خبره
اساسن دوقتور محمدحسین مبین(شیمشک) ۸۸ یاشیندایکن قوجالیق اوجباتیندان مهر آیینین آلتیسیدوشنبه
ایشیق- آذربایجان
ادبیات و اینجه سایتی امکداشلاری باش وئرن بو آغیر ایتگینی خالقیمیزا، اؤلکه
اجتماعیاتینا، ادبی جمعیتیمیزه و مبین عائیلهسینه باش ساغلیغی و اوستادین
اونودولماز و شرفلی خاطیرهسینه عشق اولسون دئییر.
ایشیق- آذربایجان
ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۰۶/
۰۷/
۱۳۹۴


c: text/html

text:
آمریکادا "ایشسیز قالدیم" دییپ آیلیق ایسلهیأنلرینگ سانی 40 میلیون آداما قوُلایلادی
شو واغتا چنلی دؤولته یۆز توتانلارینگ سانی 38 میلیون 600 مۆنگ آداما یتدی
آمریکادا گچن هپده ینه ایشیندن چیقاریلان 2 میلیون 400 مۆنگ آدام دؤولتدن آیلیق سوُرادی.
شو واغتا چنلی دؤولته یۆز توتانلارینگ سانی 38 میلیون 600 مۆنگ آداما یتدی.
عاداتی یاغدایدا ایشسیزلرینگ موقداری 4.4 گؤتریم بوُلان آمریکادا بو سان آپریل آییندا 14.7 گؤتریمه یتدی.
آمریکان کنگره سی کروناویروس سبأپلی عاداتدان داشغاری یاغدایدا 3 تریلیون دلار کؤمِک بریلجکدیگینی بیلدیریپدی.
دِگیشلی حابارلار
دۆنیأده اینچه کِسِل سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی یوُقارلادی
2020-نجی ییلدا اینچه کسل سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی 1.5 میلیون آداما یتدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
توغرول گونبزی
توغرول گونبَزی یا طوغرول قوللَسی یوخسا توغرول بورجو و یا توغرول یوکاسی ( لاتین الیفبادا: Tuğrul Günbəzi، آنادولو تورکجه سی: Tuğrul Kümbeti، فارسجا: برج طغرل) ۱۲- جی میلادی یوز ایلده سلجوقلولار تورک ایمپراتورلوغو چاغیندا ایندیکی تهران شهری نین جنوبوندا اولان رئی شهری نین شومالیندا تیکیلمیش بیر مؤحتشم تاریخی گونبَز دیر.
توغرول یوکاسی تاریخی بیر یوکا دیر کی توغرول بیگین توربهسی بو یوکا دا یئرلشیب.
خصوصیتلردَییشدیر
گونبزین اوجالیغی ۲۰ متر دیر، کرپیجدن دوزَلینیب و ۱۰۶۳-اونجو میلادی ایلده وفات ائدن سلجوق سولاله سی نین قوروجوسو، توغرول بَیین مزاری اوندا یئرلشیب. بو تیکینتی نین باشیندا گونبَز گؤرونمه سه ده، چاغیندا کی آیری بینالار کی باشیندا بیر گونبَز واریمیش، آنجاق زلزله یه گؤره آرادان گئدیبدیر.
دووارلارین قالینلیغی ۱،۷۵ متر و ۲،۷۵ متر آراسیندا دیر. ایچ و ائشیک قوطرو ۱۱ و ۱۶ متر دیر. ائشیکدن گؤرونن شکیلی ۲۴ بوجاقلی بیر نئچه ضیلعلی دور؛ بو طراحلیق اونو شیددتلی تَرپنمه لر و زلزله قارشیسیندا موقاویم ائتمک اۆچون اولوب.
تیکینتی نین باشیندا کوفی خطینده یازیلار گؤرونور. ۱۸۸۴-اونجو میلادی ایلده، قاجار ناصیرالدین شاه، قالانین باشینین بیر تیکه لرینده مرمت بویروغو وئردی.
توغرول گونبزی ایران فرهنگی میراثلاری تشکیلاتی طرفیندن، قورونموش اثرلری آراسیندا گئچیریلیب.
قالریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگیلیسجه و فارسجا ویکی پدیا


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۴
۱۴ ژانویه: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۴/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ ژانویه/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ دی/رویدادلار
- ۱۵۳۹ - کوبا، ایسپانیانین مۆستملکهسینه چئوریلمیشدیر.
- ۱۸۹۷ - ایسوچرهلی ماتیاس زۇربریگگِن آجوْنجاگوا زیروهسینه چیخان ایلک اینسان اوْلموشدور.
- ۱۹۰۷ - جاماییکادا باش وئرن زلزله نتیجهسینده میندن آرتیق اینسان اؤلموشدور.
- ۱۹۴۳ - ژاپون اوْردوسو کئ عملیاتینا باشلايیب.
- ۱۹۵۳ - ایوْسیپ بروْز تیتوْ يوقوسلاوی مجلیسی طرفیندن جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۹۲ - آذربایجان جومهوریتی، تۆرکیه ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۰۰۰ - بیرلشمیش میلتلر قورومونین محکمهسی، بئش بوْسنیلی کوروواتی ۱۹۹۳-جی ایلده بیر بوْسنی کندینده ان آزی ۱۰۳ مۆسلمانین قتلینده اتهام ائدهرک اوْنلاری ۲۵ ایل حبسه محکوم ائتدی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ ژانویه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ ژانویه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۴ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
۱۹۴۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۴۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز قیرخ آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ آوریل - میلّتلر جمعیتی سوْن اوْتورومونو کئچیردی. بۇندان سوْنرا تشکیلاتین آدی بیرلشمیش میلّتلر اوْلاجاقدیر.
- ۷ آوریل - سوریه٬ فرانسهدن باغیمسیزلیغینی قازاندی.
- ۵ دسامبر - نيويوْرک شهری بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین دایمی قرارگاهی سئچیلمیشدیر.
- ۴ نوْوامبر - يۇنسکو-نۇن نیظامنامهسی قۆهيه مینمیشدیر.
- ۴ جولای - آنکارا بیلیمیۇردو قۇرولدو.
- ۳۱ دسامبر - بؤیوک بریتانیا و فرانسه قوْشونلاری لیواندان چیخدیلار.
- ۳ اوْکتوبر - بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین اهالی کومیسیونونون ایقتیصادی و ایجتیماعی شوراسی (ECOSOC) تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۲۸ مارس - ژوان پرون٬ آرژانتین جۆمهۇرباشقانی اوْلدو.
- ۲۰ سپتامبر - ایلک کن فیلم فستیوالینین آچیلیشی اوْلموشدور.
- ۱۹ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی عیرقی و دینی آیری-سئچکیلیگی پیسلهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹ دسامبر - فرانسه هند-چین یاریمآداسیندا ساواشا باشلامیشدیر.
- ۱۷ دسامبر - پهلوی حؤکومتی گۆنئی آذربایجان میلّی حؤکومتینی ییخاراق تۆرکجه کیتابلاری یاندیرمیشدیر.
- ۱۶ اوْکتوبر - نورنبرق گئدیشینده بارهسینده اؤلوم حؤکمو چیخاریلان حربی جانیلر اعدام ائدیلدیلر.
- ۱۳ آقوست - بریتانيا قوهلری فلسطین دن قبرس -ه قانوندان کنار کؤچنلری کؤچورتمهيه باشلامیشدیر.
- ۱۱ دسامبر - یونیسف قۇرولدو.
- ۱۰ ژانویه - بیرلشمیش میلّتلرین ایلک عۆمۇمی قۇرولو لندنده توْپلاندی. بۇ قۇرولدا ۵۱ اؤلکه حاضیر ایدی.


text:
هارولد رامیس
هارولد رامیس (اینگیلیسجه: Harold Ramis) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, کومدین و اوْیونچو. ۲۱ نوْوامبر ۱۹۴۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۹ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۴ فوریه ۲۰۱۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی واشینقتون در سنلوئیس بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1968–2014 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Harold Ramis»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هارولد رامیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مظفرالدین شاه
مظفرالدین شاه، (دوغوم: ۱۲۳۲-اینجی گونشلی ایلین آغلارگولر آییسینین ۳-اونجو گونو[آلت یازی ۱]، اؤلوم: ۱۲۸۵-گونشلی ایلین چیلله آییسینین ۱۲-اینجی گونو[آلت یازی ۲]) ۵-جی قاجار شاهی ایدی. ۱۲۳۲-اینجی گونشلی ایلده دوینایه گؤز آچدی. ناصرالدین شاهین دؤردونجو اوغلو ایدی. ایکی بؤیوک قارداشی معین الدین میرزا و ابوالقاسم خان، کیچیکلیکده دۆنیادان گئتدیلر و مسعود میرزا ظل السلطان بؤیوک قارداشی، آناسی نین شاه قیزی اولماماغینا گؤره ولیعهد سئچیلمه دی و مظفرالدین میرزا ولیعهد اولدو و بئش یاشیندا ولیعهد سئچیلدی.
مظفر الدین میرزا نقرس نوخوشلوقونا گؤره حوصله سیز و آجیز بیر اینسان بیلینیردی.نقرس بؤیرک نوخوشلوقدور.
ائل طایفا[دَییشدیر]
یاشامی[دَییشدیر]
مظفرالدینشاه ۱۲۳۲-اینجی گونشلی ایلین آغلارگولر آییسینین ۵-اینجی گونونده تهراندا دونیایا گؤز آچدی. او ناصرالدینشاهین دؤردونجو اوغلو و شکوهالسلطنه نین اوشاغیدی. ایکی بؤیوک قارداشی، یانی معین الدین میرزا و امیرقاسم خان، اوشاقلیقدا اولدولر. اوچونجو قارداشی دا مسعود میرزا ظل السلطان ایدی کی آناسی اشرافزاده دئیلدی، اونا گؤره ظل السلطان ولیعهد سئچیلمدی. موظفرالدین میرزا دؤرد یاشیندا ایدی کی آذربایجانا و رضاقلیخان هدایتین یانینا گؤندریلدی و بیر ایلدن سونرا ولیعهد سئچیلدی. پس دئملییک کی موظفرالدین شاه بئش یاشی واریدی کی ولیعهد سئچیلدی و ولیعهد اولدی و آتاسی اؤلنه جان قیرخ ایله یاخین تبریز شهرینده ولیعهد قالمیشدی. [۱]
مظفرالدینشاه تبریز ده یئرلشندن دؤنمیندن، کی قراریدی شاهلیق و خاقانلیق اؤگرنه، چوخ بیرزاد الیمیزده دئیل، اولسا دا مشروطیت تاریخچیلریندن بیر نئچه یازی قالیر. موظفرالدین شاه ساده و مهربان شاهیدی و اونون چاغیندا ایران هئچ بیر اؤلکه اینن ساواشی اولمادی. موظفرالدین شاه ۴۰ ایله یاخین تبریز شهرینده یاشادی تا آتاسی (ناصرالدین شاه) ۱۲۷۵-اینجی گونشلی ایلینده قتله یئتیریلدی و ترور اولدی، بو ایتیفاقدان سونرا موظفرالدین میرزا ۴۴ یاشیندا سلطنته یئتیشدی. ناصرالدین شاه قاجارین قتلیندن مظفرالدین شاهین سلطنت تختینه چاتماسینه جان، ۴۰ گون زامان آپاردی و بو مودّتده علیاصغر امینالسلطان (کی سونرالار «اتابک» شوهرتینه مولقب اولدی)، ناصرالدین سون صدراعظمی، اؤلکه نین اوموراتین و ایشلرین الده توتدی. ناصرالدین شاه اوچ یول اروپایا موسافیرت ائتمیشدی، اما بو تفاسیرینن گنه مظفرالدین شاه چوخ آز آذربایجاندان ائشیگه چیخدی.
او یئل آلیجی عمارتینده تاجقویماق ائتدی و ایکی آی شاهلیغا چاتماسیندان سونرا میرزا رضا کرمانی، ناصرالدین شاهین قاتلی، مشق مئیدانیندا دار آغاجینا چکیلدی. موظفرالدین شاه دؤنمی نین اؤنملی ایتیفاقلاریندان، ایلک «سینماتوگرافین» تاپیلماسی دیر. مظفرالدینشاهین سسی کی ایرانین ان اسکی صوتی سندی سایا گلیر، هنوز موجود دور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قالری[دَییشدیر]
آلت یازی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ داریوش، تاریخ ایران ص 937-938
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «آلت یازی» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد یا
بسته یافت نشد.


text:
شعر : رضا کاظمی #اردبیلی
#محاوره ای
#یولداش
بیر زامان دا گوز آچیب سان
اوردا اولماز سَنه یولداش
پولا خاطیر گوزل اوغلان
اولدورور قارداشی قارداش
دوستا بئل باغلاما دای سن
یوخدو دای قدیمکی یولداش
اولا فَردین سَنه خاطیر
کِچَه جان نان اولا قارداش
خوش گونون اولان دا اوغلان
دوره وَردَه چوخ دی یولداش
دار گون ده یاخشی بیلَرسن
هِش بيري اولمادو قارداش
روزیگار وِردی مَنه درس
مَن ده یازدیم سَنه قا
طنز فو تبالیس
=================
سلام اولسون آغلار گزن آقاما
گوز یا شینی یوزه دوزه ن آقاما
سگیز نوه ام اوغلون اوچ قیزیم قربان
بو غملری گورو ب دوزن آقاما
رحمت اولسون کلامینین سو تونه
قو لاق وئر بیر سن سوزونون لو تونه
بیر عّده یئر تا پمور گجه یاتماقا
بیر عدّه ات آلورآتسون ایتینه
ای قلمیم سوزی آیدین یاز آغلا
اوّلده ئوز قبرین گئدیب قاز آغلا
آیند ه ده سوزن چوخ آغلییاللار
اوزون یورما سوزی دوز یاز آز اغلا
چیخاتما یادیندان سنده تارینی
بیر عدّه وار
نوستالژیده یاشاماق!
بیر: نییه نوستالژی کلمهسینی ایشلهدیرم؛ حال
بوکی بیزیم نیسگیل» دئیه بیر تئرمینیمیز وار!
آمما نیسگیل، یا چوخ ایشلهندیییندن یا آز ایشلهندیییندن،
قونوموندان جایاراق بیرجور قاورام داریسقاللیغینا اوغراییب. نیسگیل بیزده درد
ائتمه» (بیر اولایی خاطیرلاییب اونون آغریسینی چکمک) آنلامیندان ایشلهنیر چوخراق.
بیر طیف قائل اولساق منفیدن مثبته (گئنیش آلاندا،
خوش و شن دویغولاری مثبت و غم کدر دویغولاری منفی توتورساق


text:
ویکیپدیا:مقاله اۇزونلوغو
بۇ صفحه مقاله اۇزونلوغونا قوْیولان محدودیتلری آچیقلاییر:
- اوْخوجولار چتینلیکلری، مثلا: اوْخوناقلیلیق، یوْروجو اوْلماق ,...
- دییشدیریجیلر چتینلیکلی، مثلا: دانیشیق صفحهسی چیرپیشمالاری، کیچیک دییشدیرمه چیرپیشمالاری، نئجه بؤیوک مقالهلری نئچه کیچیک مقالهیه بؤلمک و...
- فنی چتینلیکلر مثلا: بروزرلرین محدودیتلری، صفحه لودی و....
اوْخوجو چتینلیکلری[دَییشدیر]
هر مقاله گئتدیکجه گلیشیر و بؤیوکلهنیر، ویکیپدیانین ذخیره اۆچون گؤردوکجه یئری واردیر آنجاق بؤیوک مقالهلرین اوْخوماق ایله دوْلاندیرماغی چتیندیر. بیر ایکی صفحهدن بؤیوک اوْلان مقالهلر داها راحت اوْخوماق اۆچون نئچه بؤلومه بؤلونمهلیدیر. بؤیوک مقالهلری بؤلوملمک یاخشی بیر یوْلدور.
۳۰ - ۵۰ کیلوبایتدان چوخ مقالهلر ۶۰۰۰ - ۱۰۰۰۰ سؤزجوک اوْلاراق، اوْخوجولاری یوْرار. بۇ وضعیتده مقالهنی نئچه مقالهیه بؤلوب، آنا مقالهده اوْ مقالهلره لینک وئریب قیساسینی یازماق تاپشیریلیر.
بۇ اؤلچوده تکجه آنا مت ساییلمالیدیر، باغلانتیلار، بیرده باخ، قایناق، اتک یازی، نوْتلار و لیستلر آنا متندن حسابا گلمیر.
هانسی بؤلوملر آنا متن ساییلمیر[دَییشدیر]
آنا متن بۇ بؤلوملره شامیل اوْلمور:
- قایناق و اتک یازی بؤلوملری («بیرده باخ»، «ائشیگه باغلانتیلار»، اتک یازیلار، قایناقلار و...)
- عکسلر و نمودارلار
- جدوللرله لیستلر
- ائشیک باغلانتیلار و ویکیآراسیلار
استثنالار[دَییشدیر]
ایکی ایستیثنا، لیستلرله بیر خاص حوزهنی قیسالدان مقالهلردیرلر. آنجاق بؤیوک معیار اوْخوناقلی اوْلماقدیر.
فنی چتینلیکلر[دَییشدیر]
قاباقجا بروزرلرین ارورلاری ایله چتینلیکلری اۆچون، مقالهلرین ۳۲ کیلوبایتدان آز اوْلماغی تاپشیریلدی. بروزرلرین آپدیت اوْلماسی ایله بؤلوم دییشدیرمه ایمکانی آرتیریلماقلا چوْخلو چتینلیکلر آرادان آپاریلدی، آنجاق یئنه چوْخلو دییشدیریجی ایله گؤروشچولرین ویکیپدیایا باغلانماق اۆچون آز سۆرعتلی و دایالآپ اینترنتدان فایدالانماغی اۆچون، مقالهلر اوْلدوقجا کیچیک اوْلماسی تاپشیریلیر.
چوخ اۇزون مقالهلر[دَییشدیر]
بعضی بروزرلر خاص وضعیتلرده ۴۰۰ کیلوبایتدان یۇخاری اۇزون مقالهلرله دییشدیرمه و گؤروشده چتینلیکلری اوْلور، اوْنا گؤره بۇ مقالهلره نئچه مقالهیه بؤلوب آنا مقالهیه باغلانتی وئرمک تاپشیریلیر.
اۇزون مقالهلرله چتینلیکلری اوْلان بروزرلر[دَییشدیر]
- Netscape Navigator ۴٫۷۶
- اپرا ۶٫۰۴
- iMac G۳ ۱۹۹۹
- فایرفاکس ۲٫۰ و اینترنت اکسپلور ۶ ۴۰۰ کیلوبایتدا
مقالهنی بؤلمک[دَییشدیر]
[ویکیپدیا:مجوز مستندات آزاد گنو|GFDL]] ۴-جو بؤلومونی رعایت ائتمک اۆچون، اۇزون مقالهنین بیر بؤلومونی آییریب، یئنی بیر مقاله یاراداندا، قیساسینی یئنی مقالهیه باغلانتی وئرمکله آنا مقالهده قوْیون. یئنی یارانان مقالهنین دانیشیق صفحهسینده ده {{SubArticle}} یا {{tl|Summary in} شابلونلارین قوْیماقلا آنا مقالهیه لینک وئرین.
تلسمه![دَییشدیر]
بیر مقاله ۳۲ اؤلچوسو ۳۲ کیلوبایتدان آشارکن، اوْنو قیسالتماغا چالیشمایین. تلسمک یئرسیزدیر. آنا متن باشقا بؤلوملردن آیری یوْخلانمالیدیر. مقالهنی قیسالتماق اۆچون باشقا دییشدیریجیلرله دانیشین. هردن بیر مقاله موضوعو بۆتؤو باسدیرماق اۆچون اۇزون اوْلمالیدیر، اؤلچو و اۇزونلوق دۆز و فایدالی بیلگیلری سیلمک اۆچون یاخشی دلیل دئییل.
اهمیتسیز بؤلوملری آییرماق[دَییشدیر]
طرفسیزلیگی نظرده آلاراق،اهمیتسیز بؤلوملری آییریب، یئنی مقالهیه داشیییب یوْخسا سیلین.
اۇیغون اوْلمایان بؤلوملری سیلمک[دَییشدیر]
اۇیغون اوْلمایان بؤلوملری یئنی بیر مقالهیه داشیماق یئرینه سیلین.
بیر کیچیک قایدا[دَییشدیر]
دیقت:'
بۇ تاپشیرمالار لیستلر و دقیقلشدیرمه صفحهلری و یوْللاندیرمالار اۆچون ائله ایشلنمیر.
اۇزون مقالهلری نئجه تاپاق؟[دَییشدیر]
اۇزون صفحهلرین لیستی بورادا سیرالانیبدیر.
بیرده مقاله اۇزونلوغونو اصلی آد فضاسیندا آختاریش ایله تاپماق اوْلار. گئت دۆیمهسیندن دئییل٬ آختار دۆیمهسیندن فایدالانین!
۳۰ کیلوبایتدان بؤیوک صفحهلر اۆچون، مقاله اۇزونلوغو دییشدیرمه چاغی مدیاویکی:Longpagewarning ایله بیلینیر. مثلا
بیر مقالهنی بؤلوم-بؤلوم دییشدیرمک داها اۇیغوندور.
بیر اۇزون مقالهنی دییشدیرمکده سیخینتیز وار؟[دَییشدیر]
لاپ یاخشی یوْل بروزرین یئنی نۆسخهسینی یۆکلهمکدیر. یئنی نۆسخه بروزرلرده بۇ ارورلار حل اوْلوب.
باشقا بیر یوْل بؤلوملری آیری۰آیری دییشدیرمکدیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]


text:
مملوک سولطانلیغی (دهلی)
مملوک سولطانلیغی (هیندجه: ग़ुलाम ख़ानदान) تاریخده ۱۲۰۶-نجی میلادی ایلدن ۱۲۹۰-نجی میلادی ایلهجه هیندین قوزاییندا حؤکم سورن تورک کؤکلی سولطانلیق ایدی. بو سولطانلیغین قوروچیسی آیبک اویماقیندان اولان قطب الدین آیبک دیر.[۱][۲]
مملوک سولطانلاریدَییشدیر
هیندین مملوک سولطانلیغیندا قورولوشوندان ییخیلیشیناجا اون سولطان حؤکم سوردی کی آدلاری بئله دیر:
هیند مملوکلاری دؤنمینین معمارلیغیدَییشدیر
مملوکلار دؤنمیندن دهلی و دهلییه یاخین یئرلرده چوخلی یاپی قالیب دیر. قطب الدین آیبک چاغیندان قالان قوة الإسلام مسجیدی، شمس الدین ایلتوتموش چاغیندان قالان قطب مینار مینارهسی، نصیر الدین محمود مزارلیغی و غیاث الدین بلبان مزارلیغی سؤز آچدیغیمیز یاپیلاردان دیرلار. بو یاپیلارین چوخو دهلی شهرینین قطب مینار آدلی مجموعهسینده یئرلشیبلر.


text:
تورک شوراسی
تورک شوراسی یا دا تورک بیرلیغی شوراسی (آذربایجانجا: Türk Şurası، قازاخجا: Tүpik keңeci، قیرقیزجا: Tүpk keңeш، تورکمنجه: Türk Konseyi) یادا بوتون آدی ایله تورک دانیشان اوستانلرین امکداشلیق شوراسی، تورک اؤلکهلردن تشکیل تاپان بیر اولوسلارآراسی تشکیلاتدیر. بو تشکیلات، ۲۰۰۹ ایلین ۳ اوکتوبروندا ناخچیواندا یارانیبدیر. عمومی ایدارهچیلیغی تورکیهده ایستانبولدادیر. عوضولری آذربایجان، قازاخیستان، قیرقیزیستان و تورکیهدیر. قالان ایکی تورک اؤلکه، تورکمنیستان و اؤزبکیستان، یانسیز وضعلرینه گؤره، رسمی عوضو دئییللر، البته گلهجک اولاناقلی عوضولردیلر. بو تشکیلاتین یارانماسینین ایلک فیکیری، قازاخیستانین جومهورباشقانی نورسولطان نظربایئفدن ایدی و ۲۰۰۶ ایلینده وئریلدی.
تاریخدَییشدیر
۱۹۹۲-جی ایلدن بویانا، تورک دیلی دانیشان اؤلکهلرین جلسهسی، تورک اؤلکهلرین آراسیندا تشکیل اولونوردو. ۲۰۰۹-جی ایلین ۳ اوکتوبروندا، بو اؤلکهلرین دؤردو، ناخچیوان قراردادینی ایمضالادیلار.
تورک شوراسینین اوچ مودیریتی واردیر: عمومی مودیریت، تورکیهده ایستانبولدا، تورک آکادئمیسی، قازاخیستاندا آستانادا (البته بو ۱۹۹۲-جی ایلده قازاخیستانین قاباقکی باشکندی آلماآتیده یارانمیشدی و ۱۹۹۷-جی ایلده یئنی پایتاخت آستانایا گتیریلمیشدی) و تورک اؤلکهلرین مجلیسی آذربایجاندا باکیدا کی ۱۹۹۸-جی ایلده قورولموشدور. بو ایکی تشکیلات تورک شوراسینین ایچینه گلیبلر.
عوضولردَییشدیر
گلهجکده اولاناقلی عوضولردَییشدیر
آلتیاپیلاردَییشدیر
تورک شوراسی بو آلتیاپیلاردان تشکیل تاپیر:
- عمومی مودیریت (ایستانبول)
- پرزیدنت شوراسی (ایستانبول)
- ائشیک باخان شوراسی (ایستانبول)
- باش بوروکراتلار شوراسی (ایستانبول)
- عاغیللی کیشیلر کومیسیونو (ایستانبول)
- مجلیس ییغیشماسی (تورکپا، باکی)
- تورک شوراسی آکادئمیسی (آستانا)
- تورک کولتورونون اولوسلارآراسی تشکیلاتی (تورکسؤی، آستانا)
پرزیدنتلر، ایلده ایکی دفعه قاباقجادان بیلیندیریلمیش تورک شهرینده گؤروشرلر. بوروکراتلار و عاغیللی کیشیلر مونظم اساسدا گؤروشمکلری اولار.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Turk Dili Konusan Ulkeler Isbirligi Konseyi'nin Kurulmasina Dair Nahcivan Anlasmasi. Turkkon.org. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-10-24. یوْخلانیلیب2021-02-09.
- ↑ TURKSOY Official Web Site. Turkkon.org.
- ↑ http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP_PPP.pdf
ائشیک باغلانتیلاریدَییشدیر
- تورک شوراسینین رسمی سایتی Archived 2011-11-06 at the Wayback Machine.


text:
ایران’داکی نوکلئئر تاسیسده ‘عاجیل دوروم’
ایران’ین گونئییندهکی بوشهر اوستانیندا بولونان نوکلئئر ائلئکتریک سانترالینین فعالیتینین ‘عاجیل دوروم’ ندنی ایله گئچیجی اولاراق دوردورولدوغو آچیقلاندی.
ایران ائلئکتریک شیرکتی گنهل مودور یاردیمچیسی غلامعلی رخشانی مهر، دئولئت تئلئویزیونونا یاپدیغی آچیقلامادا، عاجیل دوروم ندنیله بوشهر نوکلئر ائلئکتریک سانترالینین فعالیتینین گئچیجی اولاراق دوردورولدوغونو سؤیلهدی.
یاشانان عاجیل دورومون ندنیله ایلگیلی بیلگی وئرمهین رخشانی مهر، ائلئکتریک اورهتیمینین ۱۰۰۰ مئگاوات دوشهجگینی و بونون دا ائلئکتریک کسینتیلرینه یول آچابیلهجگینی ایفاده ائتدی.
رخشانی مهر آیریجا، کریپتو پارا معدنچیلرینین تهران’ین توکهتدیگی ائلئکتریکین هاراداسا یاریسینی توکهتدیکلرینی بلیرتهرک، گئچهن هفته ۳ میندن فاضلا کریپتو پارا اورهتیم جیهازینا ال قویدوقلارینی قئید ائتدی.


text:
یوری قاقارین
یوری قاقارین (روسجا:Юpий AлekceeBич ГarapиH) کندچی عایله سینده آنادان اولموشدور. اونون آتاسی آلکسی ایوانویچ قاقارین دولگر، آناسی آننا تیموفوان ایسه حئیوانادارلیق لا (حشم دارلیق) مشغول ایدی.
اوشاقلیغینی او کلوشینو کندینده کچیریر. ۱ سنتیابر (سپتامبر) ۱۹۴۱ - جی ایلده مکتبده گئدیر. ۲۴ مای (می) ۱۹۴۵ - جی ایلده اونون عایله سی قژاتسک شهرینه کؤچور. ۱۹۵۱- جی ایلده یوری اورتا ایختیصاصی مکتبینی بیتیره ره ک تؤکمه اوزره ایختیصاصا ییلنیر. همین ایلین آوقوستیندا (آگست) قاقارین ساراتوو صنایع تکنیکومونا داخیل اولور و اوْکتوبر (اوکتوبر) آییندان ساراتوو آئروکلوبون (هواکلوب) عضوی اولور. ۱۹۵۵ - جی ایلده تحصیلینی علاء قیمت لرله باشا وراراق یاک-۱۸ طیاره سینده (اوچاک) ایلک دفعه سربست اوچوش ائدیر.
۲۷ اکتیابر ۱۹۵۵- جی ایلده قاقارین عسگرلی یه چاغریرلیر و اورنبورقداکی ۱-جی حربی آویاسیا مکتبینه گؤنده ریلیر. ۲۵ اکتیابر ۱۹۵۷- جی ایلده او بۇ مکتبی بیتیریر.
۹ دکابر ۱۹۵۹-جی ایلده او عریضه ایله کوسموناوت لیغا نامیزدلرین سیاهه سینا گؤتورولمیه خواهیش ائدیر. قاقارین ایکی طیببی معاینه کئچندن سوْنرا ۱۹۶۰-جی ایلدن ژنرال وریشینین امری ایله او کوسمیک (فضا) اوچوشلار اۆچون حاضیرلیق کومانداسینا قبول ائدیلیر.
۱۹۶۱-جی ایلده ABŞ ایله راکت یاریشماسیندا قابغا چیخماق ایسته ین کورولیف نامیزدلر آراسیندان ۶ نفری سئچیر. کیمین کوسموسا اوچماسی سونونجو دقیقه یه قدر گیزلی ساخلانیلیر. سونونجو آندا قاقارین و اونون
عوضله ایی جی سی تیتوو سئچیلیر.
اوچوش ۱۲ آپریل (آوریل) ۱۹۶۱-جی ایلده بایکونور استارت منطقه سینده باش وئریر. ووستوک گمیسینده اوغورلا کوسموسا چیخان قاقارین گؤی ده ۱۰۸ دقیقه دؤر ائتدیکدن سوْنرا ساغ و سالامات یئره قاییدیر. اونون اینسانییتین تاریخینده ائدتیی بۇ ایلک آدیم تکجه اؤلکه داخیلینده دئییل، هم ده خاریجده یوکسک قیمت لندیریلیر.
قاقارین ۲۷ مارس ۱۹۶۸-جی ایلده سیناق اوچوشو زامانی طیاره ده (اوچاک دا) قضایا اوغراییر و هلاک الور.
او مسکوادا کرملین دیوارینده دفن اولونوب.


text:
کلوب بروخه فوتبال کولوبو
کلوب بروخه فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Club Brugge KV) بیر فوتبال کولوبودور. Belgian First Division A دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۲۹٬۰۶۲ نفرلیک یان برایدل ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Jan Breydel Stadium clubbrugge.be (last check 20/10/2017)
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Club Brugge KV»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کلوب بروخه فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قرَق(اویون)
قَرَق - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر واختلاردا، اساساً گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
قَرَق اویونو نوروز بایرامی گونلرینده، ائلجه ده ائل شنلیکلرینده، موختلیف ییغینجاقلاردا گنجلرین و جاوانلارین، خوصوصاً اورتا عصرلرده، صفویلر دؤورونده گئنیش یاییلمیش آت اوستو اویونلاردان بیری اولموشدور. بو اویونون رسم تصویرلرینه صفویلرین قزوین شهریندهکی"قیرخ سوتون" سارایینین داخیلی دیواریندا راست گلمیشدیر. 16. عصر ایران شاعیری عبدی بیگ شیرازی "چیچکلر باغی" اثرینده همین رسمدن بحث ائتمیشدیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
معلوماتا گؤره، قَرَق اویونوندا 6-8 نفر ایشتیراک ائدیرمیش. مئیدانین اورتاسیندا باسدیریلمیش هوندور دیرگین-"قَرَق" آغاجینین اوجونا ایچی گوموش پوللا دولو کیچیک بارداق و قیزیل بیر جام-پیاله قویولور. ائل-اوبا شنلیکلرینده، طنطنهلی گونلرده کئچیریلن اویونلاردا بارداق قیزیل سیکّهلرله دولدورولموش. اویونچولار آتلارینی چاپاراق موعیّن مسافهدن تک-تک هدفه اوخ آتیرلار. هدفی ووران غالیب ساییلیر و بارداقدان تؤکولن سیکّهلر اونا چاتاردی.
قایناق[دَییشدیر]
- نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.123.


text:
`غنیلشدیریلمیش اورانیوم` نتیجهلر
خبرلر [15]
- روحانی: ایستهسک زنگینلشدیرهبیلریک
- ایران-ین آتوم تاسیسیندهکی قضانین سببی ترور حادثهسیدیر – آچیقلاما
- ایران، یئنی بیر یاناجاق نؤوعو حاضرلادیغینی بیلدیردی
- ایران اورانیومو یوزده ۲۰ زنگینلشدیردیگینی آچیقلادی
- ظریف، اؤلکهسینین شرطینی آچیقلادی
- ایران اورانیومو یوزده ۲۰ زنگینلشدیرمهیه باشلادی
- ایران آتوم موقاویلهلرینه دایر وعدلرین هئچ بیرینه عمل ائتمهیهجگینی بیلدیردی
- ایران اورانیوم زنگینلشدیریلمهسینین حجمینی آرتیردیغینی آچیقلادی
- ایران، یئنی مرحلهنین باشلادیغینی بیلدیردی
- روسیا اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی قوروموندان معلومات گؤزلییر
- ایران اورانیوم رزرو حدینی آشدی
- آمریکادن ایرانا اورانیوم اویاردی
- ایران غنیلشدیریلمیش اورانیوم حجمینی دؤرد دفعه آرتیریب
- ایران اورانیوم غنیلشدیرمهیه داوام ائدهجک
- علی لاریجانی: ایران اورانیوم غنیلشدیرمه تاسیسینده 3 ایله 4 مین سانتریفوژون چالیشر


text:
چیل مادیان (تورکو ناغیل) بیری واریدی، بیری یوخیدی، گؤیون آلتیندا، یئرین اوستونده بیر شاه اوغلو واریدی. بو شاه اوغلونون بیر گؤی آتی واریدی. شاه اوغلو هر گون آتینی مینر، میدانا چیخیب شهرین بوتون یاخشی آت میننلرینی چاغیراردی. آتلیلار ییغیلاردیلار. شاه اوغلو آتلیلارلا جیدیرا چیخاردی. جیدیردا شاه اوغلونون گؤی آتی بوتون آتلیلاری گئچردی. شاه اوغلونون بیرده گؤیچک بیر باجیسی واریدی. شرط …مطالعه بیشتر »
آغيللي قيز و تنبل احمد
آغیللی قيز و تنبل احمد حامام حامام ايچينده،جويز گيردکان ايچينده،دوه دله کليق ائيلر،کوهنه حامام ايچينده،قاريشقا شيلاق آتدي دوه نين بودي باتدي. بيري واريدي،بيري يوخي يدي،بير پادشاهين وزيري واريدي.پادشاها يامان داريخان حال يدي ،اما وزيري صبيرلي و دونيا گورموش قوجايدي. بير گون پادشاه اوودان قايداندا يولدا بير قيچي آخساق، بير گوزي کور قاريا راست گلدي.قاريا يازيقليغي گليب، چاغيردي اونا پول وئرمک ايسته …مطالعه بیشتر »
“بی” ین آلما آتماسی
“بی” ین آلما آتماسی یازیچی: دوکتور مرتضی مجدفر کنده قوناق ایدیم. قوناق الدوغوم ائوین حیه طی گول – چیچکلی بیر یئر ایدی. اورادا یاتیپ، اوتوردوغوم اتاقدان، حیه طده اولان تازا آچمیش غونچه لرین گوزه للیکلرینی گوره بیلیردیم و یاز گوللری نین عطرینی بوتون ووجودوملا حیس ائدیردیم. یاز فصلی نین باشلانماسینی، حیه طده شئح تورپاقلاردان قالخان خوش و گویده جولانا گلمیش …مطالعه بیشتر »
بالاجا خوخان ناغیللاری (اوشاقلار ایچین)
بالاجا خوخان ناغیللاری (اوشاقلار ایچین) خوخان بایرام ایشی – بایرام گونو – بایرام گؤروشو و …. خوخان بایرام ایشی! بیر گون سحر یوخودان دوردوم گؤردوم آنا خوخان باشینا دستمال باغلاییب دووارلاری سیلیر: – سلام آنا نئلیرسن؟ – سلام گیله م! بایرام ایشی گؤرورم. – یانی نئجه؟ – دووارلاری سیلیرممطالعه بیشتر »


text:
ارمنیستان آذربایجانلیلاری
ائرمنیستان آذربایجانلیلاری یا دا آذربایجان تۆرکلری ارمنیستاندا (ایروانلی، یئراز، غربی آذربایجانلی) — غربی آذربایجاندا، ایندیکی ائرمنیستاندا عصرلر بویو یاشامیش آذربایجانلیلار. ۱۹۴۸ (میلادی)–۱۹۹۱ (میلادی)-جی ایللردن بری دئمک اولار کی، مؤوجود دئییل.
واختیله بیر نئچه یوز مین نفردن عبارت اولان ائرمنیستانین آذربایجانلی ایجماعسی ۱۹۴۸ (میلادی)–۱۹۹۱ (میلادی)-جی ایللردن بری مؤوجود دئییل. همین ایللر ائرمنیستان آذربایجانلیلاری داغلیق قاراباغ موناقیشهسی اوزوندن تضییقه و تجاووزه معروض قالیب اؤلکهنی ترک ائتمهیه مجبور اولدولار. بیرلشمیش میلتلر قورومو-نین قاچقینلار اوزره عالی کومیساری ایدارهسینین معلوماتینا گؤره ائرمنیستاندا حال-حاضیردا تخمیناً ۳۰ نفردن بیر نئچه یوز نفره قدر آذربایجانلی یاشاییر.
۱۸۲۸ (میلادی)-جی ایلدهن باشلاییب ۱۹۴۸ (میلادی)-۱۹۸۹ (میلادی)-جو ایللرده باشا چاتان "تورکسوز ائرمنیستان" سیتیاستی سایهسینده ایندیکی ائرمنیستان اراضیسینده ۶۰۵-دن چوخ کند آذربایجانلیلارسیز قالدی. ۱،۵ میلیوندان چوخ آذربایجانلی اؤز دوغما اوجاغیندان قاچمالی اولدو. ۵۰۰ میندن چوخ گوناهسیز و سلاحسیز سویداشیمیز قتله یئقورا پیشیرن آیییلدی. خانکندیندن آغبابایا، قازاخدان گؤیچیدک آذربایجانین ۴۰ مین کیلومتر اراضیسی ائرمنی غصبکارلاری طرفیندن ضبط ائدیلدی.


text:
أردوُغان کیتابینی یوُلباشچیلارا هؤدورلأر
کتاب تورکیأنینگ بوتین انسانلیق اوچین عادالات بارلایاندیغینی گؤرکِزیأر
101390
۲۷ شهریور ۱۴۰۰
تورکمن نیوز: کتاب تورکیأنینگ بوتین انسانلیق اوچین عادالات بارلایاندیغینی گؤرکِزیأر
تورکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان، انگلیسچه، عاراپچا و فرانسوز دیلینه ترجیمه ادیلن “موندان عادالاتلی بیر دونیأ مومکین” آدلی کیتابینی بیرلشن میللتلر قوراماسینینگ عمومی اوُتورشیغینا قاتناشان یورتلارینگ یوُلباشچیلارینا هؤدورلأر.
أردوُغان ۱۹-نجی سپتامبردا بیرلشن میللتلر قوراماسینینگ عمومی ماصلاحاتینا قاتناشماق اوچین آمریکانینگ نیویورک شهرینه گیدر.
کتاب تورکیأنینگ بوتین انسانلیق اوچین عادالات بارلایاندیغینی گؤرکِزیأر.
أردوُغان کتابدا عادالاتسیزلیق، بوُسغون مسئلهسی، حالقارا ترورچیلیق و اسلاما قارشی حرکتلر باشدا بوُلماق بیلن کلوبال سیاساتینگ یاراوسیزلیغینا اونس چکیأر و یر یۆزوندأکی عادالاتسیزلیق و قوُشا استانداردلاری بیرلشن میللتلر قوراماسینی یاتلادیپ گؤرکِزیأر.
أردوُغان بیرلشن میللتلر قوراماسینینگ مشروعلیق، یاراووسیزلیق، تأثیرلیلیگی و دوُلاندیریشینا اونس چکیأر و بیرلشن میللتلر قوراماسینینگ حوُوپسوزلیق گنگهشینینگ اۆیتگه دیلمهگی باراسیندا یازیار.
منبع
أردوُغان کیتابینی یوُلباشچیلارا هؤدورلأر
turkmensnews.com


text:
62990
۱۷ مهر ۱۳۹۸
تورکمن نیوز: آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
تۆرکیه ده و مسلمان دۆنیأسینده مدنیت، تکنولوژی یالی آدالغالاری ۲۰۰ ییلدان بأری آرا آلینیپ ماصلاحاتلاشیلیار. تکنولوژی باراداقی تئوریلار یاقین دؤوۆرده حاص دا یایبانگلاشدی. تکنولوژی نینگ دینگه تکنولوژیدان عیبارات بۇلماندیغی، تکنولوژی آرقالی مدنیت بیلن بیله لیکده کؤپ سانلی ایسله نمه یأن زاتلارینگ هم گلجکدیگی، شۇل سبأپلی تکنولوژیدان چِتده دورولمالیدیغی باراداقی قاراییشلار اؤنگه سۆرۆلیأر.
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
گۆن باتاردان نأمه آلینمالی؟
ایلکی بیلن تئوریلارینگ تأزه و دینگه تکنولوژی بیلن باغلی بۇلماندیغینی بِللأپ گچهیلینگ. تئوریلارینگ آصلینا سر ادیلنده گۆن باتاردان نأمه آلیپ نأمه آلمالی دألدیگی باراداقی سؤزلرینگ دۇوامی. مسئله عثمانلی دؤولتلری نینگ سۇنگقی دؤورۆنده، ماددی اؤسۆش- آحلاقی اؤسۆش، مدنیت، حاقیقی مدنیت- صناغات مدنیتی یالی آدالغالار بیلن باشغا یازیجیلار تاراپیندان گینگدن سؤز ادیلیپدی.
بو جِدِللـهشیکلرینگ چأگینی محمت عاکیف أرسۇ یینگ قۇشغوسی نینگ کِسگیتلأندیگینی آیتساق یالنگیشماریس:
“آلینگ عیلمی غربینگ، آلینگ صونغاتینی
برینگ ایشه یۇقاری دِپگینی
چۆنگی بولارسیز یاشاماق مۆمکین دأل
چۆنکی میللتی یۇق صونغادینگ، عیلمینگ”
مشروطیت دؤورۆندأکی کأبیر تۆرکچی عالیملارینگ، اساسان دا اسلامچی عالیملارینگ چمه لشمه لری گۆن باتارینگ عیلمی نینگ آلینمالیدیغی، اِمما آحلغی نینگ و اؤزۆنه یؤریته مدنیتی نینگ آلینمالی دألدیگی گؤرنۆشینده بیان ادیلیپ بیلینر. بو تِماداقی قاراییشلار اۆچین “گۆن باتار بۇیونچا نأحیللی توتوم ایه لِنمهلی” آدلی ماقالالاریمی اۇقاپ بیلرسینگیز.
عاکیف و بیله کیلر سۇنگقی ییللاردا گۆن باتارا دۇغری دۆشۆنمأندیکلری سبأپلی تانقیت ادیلیپدی. من عاکیفا نأحاق قارالاندیغینی پیکیر ادیأنلردن. چۆنکی عاکیف ینگ آشاقداقی تانقیتلارینی گؤز اؤنگۆنده توتماندیغینی پیکیر ادمهمۇق.
تکنولوژی- مدنیت قاتناشیغی
تکنولوژی شِکسیز شبههسیز اؤندۆریلن جمغیتی نینگ مدنی آیراتینلیغینی بیان ادر. آدامی قایتادان یاراتماغی مِیللِهشدیریأن عملی ذهن تکنولوژیسی یۆزه چیقاریلان مدنیتلردن قاراشسیز گؤز اؤنگۆنه گتیریلیپ بیلینر می؟ گۆن باتار مدنیتی دیه مۇق. ایندی شیله تکنولوژیلر حیتای یالی گۆن باتارلی دأل، جمغیتلرده ده اؤندۆریلیأر.
شۇل ساندا دوشمان قۇشونلارینی دأل، چیقاریلان بؤلگه لریندأکی یۆزلرچه مۆنگ یؤنه کی رایات، اؤسۆملیکلری، ژاندارمالاری یۇق ادیأن، یتیرن زیانی سبأپلی چیقاریلان یرلرینی دۇلی ساندان چیقاریان اتم باباسی. اۇنی ژاپنا زینگان دۆشۆنجه دن قاراشسیز گؤز اؤنگۆنه گتیریپ بیلینر می؟
شۇل دۆشۆنجأ قانونی سلطان سلیمان ینگ قاراییشینی تاپاووتلی تکنولوژی- مدنیت قاتناشیغینا گؤرِهلده اتمهک یرلیکلی بۇلار. قانونی کؤشگۆنگ حیاطینداقی قارینچالارینگ آغاچلاری قوراتماغیندان بینجالیق بۇلار. اِمما قارینچالارینگ هم حانی نینگ باردیغینی گؤز اؤنگۆنده توتوپ اۇنی شیخ الاسلام عبدالصمده سۇرایار:
“میوه آغاچلارینی باسسا قارینچا،
زیان بارمی قیریلاندا قارینچا؟”
عبدالصمدینگ قۇشغی آرقالی برن جۇغابی تاپاووتلی تکنولوژی- مدنیت قاتناشیغی نینگ کِسگیتلی جۇغابی یالی:
“ارتیر حاقینگ دیوانینا باراندا
سلیماندان حاقین آلار قارینچا”
ایکی قاراییشینگ اؤندۆرجک تکنولوژیسی و شۇل تکنولوژی نینگ آدامزادینگ یتیرجک منزیلی البتده تاپاووتلی بۇلار.
تکنولوژی بیلن گلن قیرالاشدیرما هم پیکیرلِنمه گی حؤکمأنی بۇلان بیله کی بیر تِما.
هایسی تاکنولوژی؟
تکنولوژی نینگ مدنیت بیلن بۇلا قاتناشیغی شبههسیز بۇلوپ، تاپاووتلی مدنیتلرینگ أهلی تکنولوژیک اؤنۆملری نینگ اربتدیگینی پیکیرلِنمهک چتلِهشدیریجی و یِکیریجی قاراییشدیر. هر بیر مدنیت دورموشینگ عاداتی آییمیندا اؤز ایسله گلرینی قاتاغاتلاندیریان تکنولوژیک انجاملاری اؤندۆرِر. نأمأنینگ گره کدیگینی گپله شیپ بیلریس. اِمما آدامینگ ایسله گلری نینگ تاپاووتلی مدنیتلرده آداملار بیلن باپ پلمه یأندیگینی آیتماق یرلیکلی بۇلماز.
اؤز دأپلریمیزه، مدنی و میللی کدلاریمیزا لاییق قاراییشا ایه بۇلماقدان طبیغی گمه لشمه بۇلماسا گره ک. “بیلیمی حیتایدا بۇلسا دا آلینگ”، “حکمت مؤمن ینگ ییتن مالیدیر”، “دوشمانینگیزینگ یاراغی بیلن یارالانینگ، “گۆیچلی مسلمان عجیز مسلماندان حاص حاییرلیدیر” حدیثلری بیزه تکنولوژی مسئله سینده هم اۆنسلی هم ده سره ساپلی بۇلماغینمیزی سالغی بریأر.
نأمه تکلیپ ادیلیأر؟
تکنولوژیا شبهه لی یا دا اۇنگایسیز چِمهلِشیأنلر قارشیداشلیقدان باشغا آنیق تکلیپلر هؤدۆرلهمهیأرلر. عمومان گۆن باتار تکنولوژیسی، گۆن باتاری گۆللهدیأن دۆشۆنجأنینگ دۇوامی حؤکمۆنده گؤرۆلیأر. گۆن باتار دینی اینانجی، فلسفه سی، عیلمی بیلن بیتِوی قابول ادیلیأر. بو تانقیدی قاراییش شبهه سیز بِللی بیر هۆشگأرلیک دؤره دیأر. اِمما عیلمینگ حیتایدان هم آلینیپ بیلینمهجکدیگی قاراییشی چِمهلهشمأنینگ ترسینه یرلیکسیز قاراییش. بو عمومی قابول اتمه ک یا دا قارشی دورماق شۇل پیکرینگ تاراپیندا دوریانلارینگ رادیکاللاشماغینا سبأپ بۇلیار. تکنولوژی اؤندۆرمهک بیله ده دورسون، اؤندۆریلن تکنولوژیا قارشی دورماق، اۆزنگّهلهشیأن، گِتتولاشیان، فاناتیکلاشیان جمغیتینگ یۆزه چیقماغینا سبأپ بۇلار.
بیله کی تاراپدان تکنولوژیدان آز پیدالانیپ، مسلمانلارچا یاشاماق، شۇنگا لاییق یاشاماق اۆچین تکنولوژی اؤندۆرمهک هم تکلیپ ادیلیأر. البتده بو تکلیپلر هم أهمیتلی. مسلمانلار مسلمانچیلیغا لاییق یاشامالی و اؤز یاشاییشلارینا لاییق تکنولوژی اؤندۆرمأگه گیریشمهلی. شیله تکلیلر دورموشینگ حاقیقاتلارینا باپ گلیپ، دؤوره باپ اؤسۆشلر بیلن بیله لیکده گؤز اؤنگۆنده توتولاندا، حاص هم اولی أهمیته ایه بۇلیارلار.
عثمانلی دؤولتینده ۱۸۳۸-نجی ییلدا قابول ادیلن بالتا پۇرتی (بندر و اسکله سی) سؤودا شرطناماسینا چنلی داشاری یورت آلوولاری نینگ یوردا گتیریلمه گینه اولی چأکلِندیرمه لر و قاداغانچیلیقلار باردی. هیندیستان دا گاندی نینگ پاراحاتچیلیقلی قارشیلیغی، آمریکادا آمیشلارینگ تکنولوژی قابول اتمأنی یاشایاندیقلاری بیلینیأر. یتیلن سِپگیتده هنیز هم گۆن باتارینگ حؤکۆمرۇوانلیغی و تأزه پتانسیللری بارادا سؤز آچیان بۇلساق، دۆنیأدن اۆزنگه، دؤوره باپ اؤسۆشلردن آلیسدا بۇلان یاشاییش تکلیبی نینگ آلترناتیو بۇلماجاقدیغی مألیم بۇلسا گره ک.
تکنولوژی قۇرقوسی، قارشیداشلیغی
تکنولوژی شپهه چیلیگی بیان ادیلن چأکلرده بۇلان حالاتیندا دۆشنۆکلی. اۇندان داشغاری تکنولوژیا قارشی دورماق، دۆنیأدن اۆزنگهلهشمهگی تکلیپ اتمه گین، ایزا چکیلمه گینگ و اینامسیزلیغینگ بیانی بۇلوپ بیلر. تکنولوژی قۇرقوسی یا دا قارشیداشلیغی بۇیون اِگیجی چمه لِشمأنی هم یادا سالیار.
ییغناپ آیتساق تکنولوژی نینگ عمله گتیریأن ضلللری، یارامازلیقلاری آدامزادینگ سۇنگونی گتیرجکدیگی قاراییشی دینگه بیزه یؤریته دأل. اؤزۆنه یؤریته آیراتینلیغا ایه بۇلان تکنولوژی نینگ اؤنگۆنده ایه لنمه لی توتومدیر. تکنولوژیا قارشی تاپاووت قۇیمازدان دۇلی قابول اتمه زلیک آیدینچیلیق تایدان اؤزۆنه چکیجی بۇلسا گره ک. اِمما پراتیکی حاقیقاتینگ یرینه خیالی قاراییشی چؤزگۆت حؤکمۆنده گؤرکِزمه ک تاپیلماغی مۆمکین بۇلان چؤزگۆتلری هم اۇرتادان آییریار و اۇنگا قارشی دورولیان زادینگ گینگدن اؤزلِشدیریلمه گینه، یایبانگلاشماغینا حیذمات ادر.
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقادینگیز.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
ایرانا قارشی بیر چوخ قاداغا یئنه قوهده قالاجاق
بو آچیقلاما ایله امریکا خاریجی ایشلر ناظیری آنتونی بیلنکن چیخیش ائدیب.
ایران آتوم آنلاشماسینا گئری قایتاریلاجاغی تقدیرده بعضی تحریم لر لغو ائدیلهجک، آنجاق بیر چوخ تحریم قوهده قالاجاق.
بو آچیقلاما ایله امریکا خاریجی ایشلر ناظیری آنتونی بلینکن چیخیش ائدیب.
"ایرانین یئنیدن آنلاشمایا گئری قاییتماسی اوچون لازیم اولانلاری ائتمهیه ایستکلی اولوب-اولمادیغینی بیلمیریک. یعنی بونون رئاللاشیب-رئاللاشمایاجاغینی گؤرجییک"، - بلینکن دئییب.
قئید ائدک کی، "5+1" اؤلکهلری آراسیندا آپاریلان آتوم دانیشیقلاریندا ایرلیلییش الده ائدیلیب. بیر نئچه ایل اؤنجه راضیلاشمانی پوزاراق، امریکانین ایرانا تطبیق ائتدیگی بعضی تحریم لری لغو ائتمهیه راضیلاشدیغی خبرلری یاییلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
بایدن: قایغیلییام
بایدن، پنسیلوانیا ایالتینه حرکت ائتمهدن اؤنجه عسگری هاوا لیمانیندا، ژورنالیستلرین سواللارینی جاوابلادی
زلمی خلیلزاد استعفا ائتدی
"آمریکا خالقینا اون ایللر بویو ائتدیگی خیدمتلرینه گؤره مینتدارلیغیمی بیلدیریرم"
سلاحلی سالدیریدا ان آز ۴۳ نفر اؤلدو
کیملیگی هله بیلینمهیهن سلاحلی اینسانلارین بیر بازار یئرینه سالدیردیغی آچیقلاندی


text:
سالاد
سالاد، چوخلو بیتگی لر و میوه لرین ساده قاریشماسیندان یا اۆستونه سوْس و یوقورت تؤکمکله اولوشان یئمکدیر. سالاد چوخلو سویوق سرو اولار.سالاد ایچینده چوخلو سویوق یئمکلر و یئمه لی بیتگیلر وار .پیشمیش یومورتا,خیار,قیرمیز مامادور,یئرکوکو ,قیزارمیش یئرآلما و... سالادین ایچینده اولا بیلر.هابئله پیشمیش اَت,تویوق اَتی,پنیر و یوقورت قاتیلا بیلر.چوخلو سالاد سوزلری ,باغ سالادینا دئیلیر .باغ سالادی چوخلو بیتگیلردن هابئله خیار یئرکوکو ,کاهی,گول کلم ,کلم , یاپراق کلم و قیرمیز مامادور اولور.سالدلار نئچه جوره دی لوبیه سالادی .تون بالیقی سالادی,فاتوش, یونانی سالاد ,تورک سالادی,شیراز سالاد و...اولور.
بیرجور سالاددا میوه ایشلئنیر و اونا میوه سالادی دئیلیر .تویوق سالادی یا اولویه سالادی ومینلر آدا(Thousand Island) و گؤی سالادی یئمک اۆچون اولار.
چوخلو سالاد سرین سرو اولور .گونی آلمان یئرآلما سالادی ایستی سرو اولور.بیر جور سالاد ایستی قابدا اولور و سالاد شکلینده بیر جور ساندویچ ائیله سرو اولور.
بیر جور سالاد خورکدن قاباق سرو اولور کی مئیلی چوخادسین
- مئیل گتیرن سالاد.ایشیق سالاد آدلانیر اونی خورکدن قاباق سرو ائدیللر مئیلی چوخاتماق اۆچون.
- یئمک قیراغی سالاد:بو سالاد خورکیننقیرلیقدا سرو اولور و خورک قیراغیندا بیر آیری قابدا قویلور.
- کوک سالاد:بو سالاد خورک کیمی اولور و بیر قیسمت خورکدن هابئله تویوخ بودی یا قیرمیز ات اوندا اولور.
- چوغوندور سالادی :بوسالاد شیرین الور یا اوندا خاما یا شیرنی و میوه و ژلاتین ایشلئنیر.
سالاد سوزلری فرانسه دیلیندن گلیر.
قایناق[دَییشدیر]
[۱] اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
تری مکدرموت
تری مکدرموت (اینگیلیسجه: Terry McDermott) (دوْغوم:۸ دسامبر ۱۹۵۱ (۶۹ یاش) لیورپول) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تری مکدرموت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- اپوئل کولوبونون اویونچولاری
- بری کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۸۰ اویونچولاری
- ۱۹۸۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- کورک سیتی کولوبونون اویونچولاری
- لیورپول کولوبونون اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- کرکبی دوغوملولار
- نیوکاسل یونایتد کولوبونون اویونچولاری


text:
ارمنیستانین قونشو دؤولتلر ایله ایلیشکیلری
تورکیه و آذربایجانین بیرلیکده تکلیف ائتدیگی بؤلگهسل آلتیلی پلتفورم بوتون ایلگیلی طرفلرین فایداسینادیر
۱۸ آگوست ۲۰۲۱ تاریخینده ارمنیستان باشباخانی نیکول پاشینیان، حکومتینین ۵ ایللیک پلانینی آچیقلارکن خاریجی سیاستده قونشولارییلا یاخین امکداشلیق اینکیشاف ائتدیرهجکلرینی بیلدیردی. آردیندان بیر تلویزیون کانالیندا دانیشان باشباخان پاشینیان، اؤن شرطلر اولمادان تورکیه جمهوریتی ایله ایلیشکیلری نورماللاشدیرماغا حاضر اولدوغونو دیله گتیردی. نیکول پاشینیانا گؤره، ارمنیستان ایله تورکیه آراسیندا دیپلوماتیک ایلیشکیلرین اولماماسی، سرحدلرین باغلی اولماسی بؤلگهسل ثابتلیک و باریشا منفی تأثیر ائدیر.
باشباخان پاشینیانین بو جور آچیقلاما وئرمهسی غفلتاً گرچکلشن بیر حادثه دئییلدی. هر کسین معلومو اولدوغو اوزره، نیکول پاشینیان باتی ایله یاخینلاشما وعدی ایله اقتدارا گلمیشدی. باتی ایله یاخینلاشماق ایسه گورجوستان و تورکیه ایله ایلیشکیلری اینکیشاف ائتدیرمکدن گئچیر. پاشینیانین لیدئرلیک ائتدیگی وطنداش آنلاشما پارتیسی قونشولارییلا یاخشی ایلیشکیلر میدانا گتیرمه نیتینی اولدن دیله گتیریردی. عمومی سئچیم مدتینده نیکول پاشینیانین قرارگاهلاری تورکیه ایله ایلیشکیلری گؤزدن گئچیرهجکلرینی آچیقجا ایفاده ائتمیشلر ایدی.
۲۰ ژوئن ۲۰۲۱ تاریخینده ائدیلهن عمومی سئچیملری قازانان اقتدارداکی وطنداش آنلاشما پارتیسینین حکومت قورماق اوچون کوالیسیونا احتیاج دویماماسی، نیکول پاشینیانین قونشو دؤولتلرله ایلیشکیلرینی نورماللاشدیرماسی اوچون ایمکان وئریر. ارمنی خالقی قاراباغدا مغلوبیت آلماسینا باخمایاراق، پاشینیانی اقتدارا داشییاراق اونون قونشولار ایله ایلیشکیلری دوزلدجییک سؤزونو دستکلدیکلرینی اورتایا قویدوقلارینی سؤیلهیه بیلریک.
۲ آگوست ۲۰۲۱ تاریخینده نیکول پاشینیان یئنیدن باشباخان سئچیلدی. داوام ائدن گونلرده یئنی کابینه دقیقلشدیریلرکن خاریجی ایشلر باخانی ان سون تعیین اولونان کیمسه اولدو. باشباخان نیکول پاشینیانا یاخینلیغییلا بیلینهن آرارات میرزویانین خاریجی ایشلر باخانی اولاراق تعیین ائدیلمهسی اوزرینه بعضی دایرهلر، "او دیپلومات منشألی بیری دئییل" تنقیدینی دیله گتیردیلر. باشباخان پاشینیان بلکه خاریجی سیاستده ازبرلری پوزان آددیملاری آتماق اوچون یولداشی آرارات میرزویانی بو وظیفهیه گتیرمیش اولابیلر. خاریجی ایشلر باخانی آرارات میرزویان تورکیهنی یاخشی تانییان و باتی یانلیسی بیری اولاراق بیلینیر.
۴۴ گون داوام ائدن قاراباغ ساواشیندان سونرا روسیا، آذربایجان و ارمنیستان طرفیندن یارادیلان اوچلو کمیسیون بیر نئچه آیلیق اوزلاشمازلیق دؤوروندن سونرا یئنیدن ایشلرینه باشلادی. بو وضعیت، پاشینیان حکومتینین قونشولاری، اؤزللیکله تورکیه ایله ایلیشکیلرینی نورماللاشدیرماغا مثبت باخدیغینا ایشاره ائدیر. سؤز قونوسو اوچلو کمیسیون بیر چوخ مسئلهنی دانیشیر. اما زنگهزور کوریدورو پروژهسی بو مسئلهلرین ان اؤنملیلریندن بیریدیر.
ارمنی سیاستینده گوج ایتیرهن قاراباغ کلانی بو سورهجی آخساتماق اوچون الیندن گلهنی ائتمهیه چالیشاجاق. آنجاق ارمنیستان ایچ سیاستینده عقل سلیمین غالیب گلهجگینه اینانیریق.
تورکیه و آذربایجانین بیرلیکده تکلیف ائتدیگی بؤلگهسل آلتیلی پلتفورم بوتون ایلگیلی طرفلرین فایداسینادیر. ارمنیستانین اینکیشافی قونشولارییلا ایلیشکیلرینی اینکیشاف ائتدیرمهسینه باغلی. تورکیهنین روسیا ایله مؤوجود ایلیشکیلری گونئی قافقازدا امکداشلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسینه اویغون زمین حاضیرلاییر. بو جور سببلر پاشینیان حکومتینی خاریجی سیاستده جدی آددیملار آتماغا جسارتلندیرمیش اولابیلر.
آوراسیا گوندمی - 87
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-آذربایجان ایلیشکیلرینده نه باش وئریر؟
ایران اهالیسینین بؤیوک بیر بؤلومونون آذربایجان تۆرکلریندن عبارت اولدوغو دا اونودولمامالیدیر
ارمنیستانین قونشو دؤولتلر ایله ایلیشکیلری
تورکیه و آذربایجانین بیرلیکده تکلیف ائتدیگی بؤلگهسل آلتیلی پلتفورم بوتون ایلگیلی طرفلرین فایداسینادیر
طالبانین ایکینجی دؤورو
ستا – سیاست، اقتصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون (سیاست، اکونومی و توپلوم آراشتیرمالاری واکفی) دیرکتورو پروفسور مورات یئشیل تاشین "طالبانین ایکینجی دؤورو" مقالهسینی تقدیم ائدیریک.


text:
آلساندرو ولت
آلساندرو وولتا ایتالیاجا: الکساندرو گیوسپ آنتونیو گرافون ولتا ، باتریانین ایختیراعچیسی کیمی تانینان مشهور ایتالیالی فیزیکچی دیر. او قالوانی ایله بیرلیکده الکتریک دؤورونون یارادیجیسی ساییلیر.
وولتا سویئسین یاخینلیغیندا یئرله شن کومو شهرینده وارلی بیر عایله ده دونیایا گلمیشدیر. اونون ۸ باجی قارداشیندان ۵ بعضی عمی لری کیمی کشیش اولور. ولتون والدین لری فیلیپو ولت و ماریا مادالنا ولت اصلینده اؤولادلاری الکساندرو اۆچون تامام باشقا بیر یول سئچمیشدیلر. وولتا حقوقچو اولمالی ایدی و بونا گؤره ده ۱۷۵۸- ۱۷۶۰ جی ایللرده او یزیت لر () مکتبینه گؤندریلیر. بوش واختلاریندا کیتاب لاردان الکتریک حاقیندا معلومات آلان ولت همچینین بو ساحه نین عالیملر ی ایله ده صحبت لرله بیلی یینی درینلشدیریردی . ۱۷۶۹ – جو ایلده ولت اؤز ایلک اثرینی چاپ ائتدیریر. ۱۷۷۴ – جو ایلده او کومودا مکتب دیرئکتورو (direktoru) تعیین اولونور . بو زامان او هم ده ایختیراع ائتدییی الکتروفور ایله داها مشهورلاشیر. بو قورغو ایله استاتیک حالدا الده ائدیلن الکتریکی راحات نقل ائدیله بیلیردی.
بوندان سونرا ولتا همین مکتب ده فیزیکا اوزره درس دئمک حقوقو آلیر. ۱۷۷۶ – جی ایلده متان گازینی کشف ائدیر و یانان گازلا سیناقلار آپاریر (گازلا ایشله ین ولت آلیشقانی ). بونونلا او دایمی یانان لامپانی دوزلدیر. بوتون بونلار اونا ۱۷۷۸ – جی ایلده پاویا بیلی یوردوندا (Pavia Universitetində) پروفسور وظیفسنی آلماغا ایمکان وئریر. اورادا وولتا کیچیجیک الکتریک توتومونو اؤلچمک اۆچون الکتروسکوپو ایختیراع ائدیر. بورادا او گرگینلیک مفهومونو داخیل ائدیر. کوندنساتورا وئریلمیش گرگینلیک و یوک آراسینداکی متناسیب لییی ده او تصویر ائتمیشدی . وولتانین ان بؤیوک ایختیراع سی ۱۸۰۰ – جی ایلده ولت ستونو اولموشدور. بو ایلک ایشلک باتریا ایدی . بو ستون بیر-بیریندن آیریلمیشدی لار. ایلک باتریانین ایختیراع سی اونا الکتریک جریانینین ماگنئتیت خاصه لرینی و الکتریکین کیمیادا تطبیقینی آراشدیرماغا شرایط یارادیر.
۱۷۹۱ – ایلده وولتا لندن کرال جمعیتینه (London Kral Cəmiyyətinə) عضو سئچیلیر. ۱۷۹۲- جی ایلده او ایکینجی دفعه اولاراق خاریجی سیاحته چیخیر. ۱۸۰۱ – جی ایلده پاریس ده گئده رک ناپلئونا اؤز باتری یاسینی تقدیم ائدیر. ۱۸۰۲ – جی ایلده وولتا فرانسه اینستیتوتو طرفیندن فخری مدالا لایق گؤرولور. ناپلئون ایتالیانی ضبط ائتدیکدن سونرا ولتا سناتور وظیفه سینی وئریر و ۱۸۱۰ – جی ایلده اونو گراف سوییه سینه (Graf səviyyəsinə) قالدیریر.
۱۸۱۹ – جو ایلده اؤز کاریراسینین (karyerasının) سونوندا وولتا اونون حاقّیندا گزه ن دئدی قودولارا (qodulara) تاب گتیریر و کامناقوداکی کند ائوینه کؤچور.
بیر موغه ننی قادینلا اوزون مدت بیر یئرده یاشایاندان سونرا ولت ۱۷۹۴ – جو ایلده وارلی عایله دن اولان ترئسا پرئقرینی (teresa Pereqrini) ایله ائولنیر. اونلارین ایک اوغلو دونیایا گلیر. ولت کومو دا دفین اولونوب . اونون آلت لری اورادا یئرلشن ولت موزه ینده ساخلانیلیر. اونون وفاتیندان ۷۰ ایل سونرا ولتون شرفینه الکتریک گرگینلییی نین واحیدی "ولت" قبول ائدیلیر.


text:
ازیلنلر ازیرلر! (بیرینجی بؤلوم)
سولماز جمالی
قوروموش قانین لکهسینی شالواریندا گؤردوکده دیزلری بوکولوب گؤزلری قارالدی. گؤزلریله داغینیق یاتاغا ساری باخدی. هر آی کیمی یئنه زهلهسینی آپاران قانین اییرنج ایزینی حیاتینین هر بوجاغیندا گؤروردو. اولجه قورخو سونرا اومیدسیزلیک حیسی بوتون وجودونو بورودو. ملفهنی بۆرگهلهییب حاماما ساری قاچدی.
دراوئرین دیواردان آسیلمیش گوزگوسونون اؤنونده اوتوراراق، ساچلارینی سئشوارلا قورودوردو.
او، گوزگو قاباغیندا اوتوروب، ماهنی اوخویا-اوخویا اوزون زامان توکلرینی دارار، سیغاللایاردی. ایندی ایسه همیشهکی قیسا ساچلارینین یئرینی اوزون زیل قارا ساچلاری دولدورموشدو؛ گؤزونو گوزگودهکی اوزون ساچلی قادیندان آلا بیلمیردی. گوزگونون اؤنونده ساچلارینی او یان-بو یانا یئللهدرک آلت پالتارینی دا گئییندی.
کیرپیکلرینه ریمل وورا-وورا گؤزاوجو، دیواردان آسیلمیش شکیله باخدی. اونون اۆزۆنۆن، گؤزلرینین اؤزونه ساری دارتیلدیغینی حیس ائتدی. روژونو وورا-وورا اونون باخیشیندان قاچینمادی. بو ایسه کیچیک بیر ایشیق کیمی اونا اومید وئردی. اونونلا گؤز-گؤزه گلمهیی بئله خوشلامیردی. زهلهسینی آپاران شکیلی دیواردان قالدیریب ، گؤزلریندن ائتکیلهنمهسینه ایذین وئرمهدی.
ائوده اولاندا سانکی اؤزو ایله بیرآغیرلیق، بیر گرگینلیک یارادیردی؛ اونا گؤره ده هئچ واخت ائوده اولماسینی ایستهمیردی.
پنجرهنی آچیب ائنسیز طاقچانین اوزهرینه تؤکدویو چؤرک قیرینتیلارینی گؤزدن کئچیردی.
ائوینده بسلهدییی سئرچهلری تؤکدویو چؤرهیی دنلهییب یئییر، بیری ایسه آرتیق دویموش قیراقدا دوراراق توکلرینی دیمدیکلهییب تمیزلهییردی. ائله اوردا پنجرهنین ائنسیز طاقچاسیندا اونلار اوچون دمیردن قفس دوزهلتمیشدی.
آغاجلاردا یارپاقدان یارپاغا سوزولن یاغیش دامجیلاری بیر آنلیق دا اولسا توتقون هاوانی اونوتدوروب اونو کئفلندیریردی. پنجرهلردن آغاجلارین اۆزهرینه ساچیلان گوجسوز ایشیق، سارالمیش یارپاقلارین اۆزهرینه چیلهنمیش دامجیلاری اینجی کیمی پاریلدادیردی.
گؤزلرینی قارانلیق شههره زیللهدییی اوچون اوزونه قونان سهرین چیسهیین بئله فرقینده دئییلدی. ساچلارینا، کیرپیکلرینه نارین شئه چیلهنیردی.
یوخاری قاتداکی قونشونون دهشتلی قیشقیرتیسیلا دیکسینیب ایکی آددیم گئری سیچرادی. توکلرینی اورپهدن او غریبه قیشقیریقلار روحونو سیخدی.
سئرچهلر باشلارینی قفسین بارماقلیقلاری آراسیندان چیخاراراق بیر-بیرینین بؤیرونه قیسیلیب گؤی اۆزۆنده اوچوشان قوشلارا زیللنمیشدیلر.
بیر ایشیق یانیر. بیر سس ائشیدیلیر، بیریسی قاچیر، قیشقیریر، اومیدسیزلهنیر.
قولاغینا گلن غریبه سسلردن اۆرهیی دلیجهسینه چیرپینیردی؛ یوخودا بوغولوب نفسی تینجیخیردی. یوخودان آییلان کیمی اولدو. سسلری بیر-بیریندن آییرد ائده بیلمهدی. گاه بیرینین اینیلتیسینی ائشیتدی، گاه ایکی نفرین بیر-بیریله دالاشدیقلارینی ساندی، گاه دا بیرینین اؤگویوب قوسماغینی باشا دوشدو. بعضن ده بیر سیچانین نهیی ایسه چئینهدییینی ساندی. یوخوسو اوجسوز-بوجاقسیز قاراباسمالارلا دولو ایدی.
پیچیلتیلاری ائشیدیردی. اینسانلارین بارماقلاری اوزهرینده یئریمکلرینی حیس ائدیردی. گؤزونو ترپتمهیه چالیشدی. اونون گؤز قاپاقلاری یاواش-یاواش گاه آچیلیر، گاه یومولوردو. اطرافیندا باش وئرهنلری دوغرو-دوزگون قاورایا بیلمیردی. اطرافی دومانلی گؤروردو.
پیچیلتیلار بیر-بیرینه قاریشمیشدی:
– یوووخ، توکومو کسمهه …آجاام … بولاری ساتاجاقسان … مجبورسان … من اوغرو دییرم … آیاخلارینین سسی گلیر … گلیرلر …
یوخودامی، اویاقلیقدامی ائشیدیردی بو پیچیلتیلاری؟! باشقا سسلر ده قاریشیردی بو دانیشیقلارا. اینسانلارین زاریلتیسی، اینیلتیسی …
سانکی پیچیلداشانلار دیوارلاردیر، تاواندیر، قاپی، دؤشهمه، پنجرهدیر؛ ائله بیل شهر بوتونلوکله پیچیلداشیردی.
کولک آچیق قالمیش پنجرهدن ایچری فیسقیریب تایلارینی چیرپدی. چاتلایان شوشهنین بئله سسینی دویدو.
پیچیلتیلار هر دفعه آیری یاندا گزیردی.
گؤزلرینی آچیب هندهورینه باخدی. قارا گیلهلرینی ساغ سولا ترپتدی.
قیشقیرتی سسی ائشیتدی: کسمهههه …
بیر آن اؤزونو اله آلا بیلمهدی. بیر اوشاغین سسی ایدی. گؤزلری هر یئری آختاردی. کاناپهلرین اۆستونو، اوتوراجاقلارین آراسینی، اوستونو، یئری، دیواری. آنجاق هئچ کس یوخ ایدی. قبریستان سکوتوْندان باشقا بیر شئی یوخایدی.
ائوده بیر چیلپاق دیوارلار، بیر ده اؤلهزیین امما هله ده سؤنمهین شمع ایدی. دیوارا دوشن تنبل پیشییینین کؤلگهسینی گؤرر-گؤرمز راحاتلادی. شمعین ایشیغی دا تیترهییب-تیترهییب سؤندو.
بلکه ده پیچیلداشانلار قفسدهکی سئرچهلری، پیشییی ایدی. دؤنوب بیر ده باشینی قیچینا سۆرتن پیشییینه باخدی.
گؤزلرینی یوموب یئنه یاتماق ایستهسه ده اوست قاتدان گلن تاپبیلتی، قیشقیرتی، سؤیوشلر بونا ایذین وئرمهدی. یوخو گؤزلریندن قاچدی.
یئنه بوتون گونو دالاشان، ووروب سیندیران، های باسیب آغلایان، قهقهه چکیب گولن زیرراما دلی قادیندیر دئیه دوشوندو.
قادین، سانکی گاه قیزیشیر، سؤیلهنیر، دیدیشمهیه باشلاییر؛ گاه دا یورولوب ساعاتلارلا بیر کونجده دوشوب قالیردی.
اؤزو ده اونو گؤرمهمیشدی، آنجاق حاققیندا سؤیلهننلری ائشیتمیشدی. بؤیرو اوسته اوزانیب یئنه گؤزلرینی یومدو؛ آمما او، کئچن گئجهکیندن ده پیس بیر قیزغینلیقلا دئیینمهیه، قیشقیرماغا، گاه هدهلهییب، گاه دا یالواراراق دانیشماغا باشلامیشدی.
قولونو قالدیریب میس رنگلی ساعاتینا باخدی. گئجه یاریسینی کئچمیشدی.
– ساعات بیرده ده راحاتچیلیغیمیز یوخدو.
دوداقآلتی میزیلدانیب آیاغا قالخدی. ساچلارینی یئللهدرک دئیینه-دئیینه ایشیقلاری یاندیردی. بوینونو اووخالایاراق فیکریندن راضی حالدا اتاقدان چیخدی. بیر گؤز قیرپیمیندا قاپینین آغزینداکی ایشقافی آچیب پالتوسونو، شالینی گؤتوردو. آیاققابیلارینی گئیینیب قاپیدان چیخدی. اینینی گئیینه-گئیینه آسانسورا کئچیب اوست قاتین دویمهسینی باسدی. روحو سیخیلیر، ایچینده بیر دارالما، گرگینلیک حیس ائلهییردی.
زیلی باسمامیشدان، بیرآز دا دیلی آلتدا دئییینیب قیمیلداندی.
قاپینین زنگینی باسدی. بیر نئچه ثانیه گؤزلهدی، قاپینی آچان اولمادی، دالبادال بارماغینی زنگین دویمهسینه باسیب دایاندی. قاپینی آچماغا نیتلری اولماسا دا ایچریدن گلن سسلری ائشیدیردی. قولاغینی قاپییا دایاییب دینلهدی.
قادینین عارسیز سسینی قاپینین آرخاسیندان دویدو: آچما، گئنه آشاغیداکی موتروفدو … قوی جهنم اولسون … سن ده گیج-گیج باخما صیفهتیمه، حئسابیما پول تؤک … دوداقلاریما “ژل” ووردوراجام.
سانکی قاپینین گؤزلویوندن اونا باخاراق دانیشیردی.
آسانسورا کئچیب آلت قاتین دویمهسینی باسدی. آسانسورون سارییا چالان گوزگوسونده دوداقلارینا زیللهندی.
قاپینین آچیلماسیلا اللرینی دوداقلاریندان چکدی.
اوپئنین اوستونده سپهلهنمیش قوتولارین بیرینی اوزو آشاغی چئویریب ایچیندهکینی بوشالتدی. “لورازپامی” آییریب ییرغالانا-ییرغالانا آشپازخانایا ساری گئتدی. داوانی آتیب حالداکی کاناپهده اوزاندی. بئینیندهکی پیچیلتی سسی بیر آن اولسون بئله سوسموردو. ائله بیل باشینین ایچینده نئچه نفر عئینی آندا دانیشیردی.
اوست قاتداکی قادین هله ده نهیی ایسه ائوین بو باشیندان او باشینا سورویوردو. گؤزلرینین آغیرلیق چؤکموش قاپاقلاری قاپانماغا باشلامیشدی. کاناپهده اوزانیب، هارا سا باخان گؤزلرینی بیر مدت قیرپمادی.
قاتی قارانلیقدا آغیر بیر سسسیزلیک شهره چؤکسه ده بو بینادا اینیلدهمه سسی کسیلمیردی. واحیدلرینین سایی الیندن چیخدیغی بینانین قالابالیغیندا اینسانلارین اینیلتیلرینی و چیلغین پیچیلتیلارینی ائشیدیردی.
یئنه آیاغا دوروب قاپینی آچدی. دار کوریدورا چیخدی. سالونون ایشیقلاری یاندی؛ گؤزلری قاماشدی. گؤزلرینی اوووشدورا-اوووشدورا باشینی آشاغی اییب آلت قاتا ساری باخدی.
سسلر ایندی آلت قاتلاردان گلیردی. قاتی قارانلیقدان باشقا هئچ بیر شئی گؤزونه دیمهدی.
آسانسورا کئچیب آلت قاتین دویمهسینی باسدی.
-اون دوققوزونجو قات
سالوندا گزینیب واحیدلرین قاباغیندا نئچه آنلیق دوردو.
بیر کیشی داواملی اولاراق اؤز باشینا فیرلانیردی. سانکی یئره جیزیلمیش یووارلاق جیزیغین اوزهرینده دوزهنلی آددیملارلا یئریییردی.
اونون قارا و اوزون کؤلگهسی آغ دووارین اوستونه یانسیمیشدی. او، اونا یاخینلاشان قادینا باخمیردی. آمما بیر آنلیغا دایانیب دیوارداکی شکیله باخیب دوروخدو. اوْن قات داها بؤیوموش کؤلگهیه دیقتله باخیردی. نه قدر باخیردیسا، بیر او قدر باشی قینینا گیریردی.
بیرآز کیشییه باخیب دوردو. کیشی باشقا بیر کؤلگهنی اوزون کؤلگهنین یانیندا گؤردوکده یوماغا دؤندو.
باشینی یانا اییب چیینلرینی آزجا قالدیردی. اونون نه ائلهدییینی آنلامادیغی اوچون چیینلرینین اوستوندن بویلانیب اؤنوندهکی دیوارا باخدی.
بوردا باشقا سسلر ده ائشیدیردی.
ایکی نفر آباژورون ایشیغی آلتیندا سئویشیردیلر. پال-پالتارلاری داغینیق شکیلده ائوین هر طرفینده یئره سپهلهنیب گؤزه گیریردی.
قاپینین زیلی دالبادال چالینیردی. کاناپه اوزهرینده اوزانمیش چیلپاق قادین یئریندن سیچراییب تلهسیک پالتارینی گئییندی. قابارلی اللر ائوین قاپیسینی آچان کیشینین کؤکسوندن ایتهلهییب قیپ-قیرمیزی قیزاران دیوارا چیرپدی.
اونون اوتاغا گیرمهییله قادین قیشقیریغی عئینی آندا اولدو.
قادین بیر آن ایچینده برق توتموش کیمی یئره چؤکدو. آرخاسینی دیوارا سؤیکهییب یاواش-یاواش دؤشهمهیه سوروشدو.
قابارلی اللر قادینی بوغماق ایستر کیمی، اوزونلاییب-اوزونلاییب اونون بوینونا دولاندی.
بوغولان آدام سامان چؤپونه ال آتان کیمی قادینین سسی توپوق وورا-وورا بوغازیندان چیخدی : فیکرینی یان یئره وئرمه، من پریودام.
دانیشارکن آغزیندان آغ قوردلار چیخیب گؤزلرینه ساری قیژیلداییردی.
یاناقلاری پؤرتموش، آلنیندا خیردا تر دامجیلاری یارانمیشدی. تلهسدییی اوچون ترسه گئیدییی پالتاری جیم-جیلاق تر ایدی. جیسمی ساکینلشمک بیلمیردی. اورهییندن نهلرین کئچدییینی، هانسی حسلرین یاشاندیغینی دیله گتیرمکدن قورخوردو. اونا گؤره ده ایچینده بیر وحشی اویانیردی.
کیشینین اللری قابارلی، اوز-گؤزۆ یانمیش، اوست-باشی تؤکولموش ایدی. اللری ایله اوزونو اؤرتوب ایچین-ایچین آغلاییردی. نبضی او قدر سرعتله ووروردو کی، باخاندا بویون داماریندا نبضین وورماغینی گؤرمک اولوردو. بوتون وجودو سیزیلداییردی.
اییلیب کیشینین گؤزلریندن تؤکولن دردی، کدری اووجونا ییغدی.
اونون دیزلرینین بوکولدویونو و یئره اوتوردوغونو گؤردو.
او، هئچ سسینی ده چیخارمادی. آغ-آپباق آغارمیش اوزو مئییت صیفتی ایدی. باشینی اوووجلاری آراسینا آلمیشدی. حیرص و کیندن پارتلاماق درجهسینه گلمیش اورهیی داش کیمی آغیرلاشاراق کؤکسونو یاریردی.
بیر آنلیغا بئینیندن سوووشدو: آدی منیمدی دادی اؤزگهنین.
بیردن ائوین اورتاسیندا اوزانیب دلی کیمی قهقهه چکرک گولمهیه باشلادی. بدنی اسیم-اسیم اسیردی.
گولمهیینی کسیب اوزاندیغی یئردن اؤزونو قالدیردی؛ آرخاسی ایله قاپییا طرف سوروندو، کورهیی دیوارا دینده بیر الی ایله قاپینین توتاجاغیندان توتدو، او بیری الینی ایسه یئره دیرهییب قالخماغا چالیشدی.
دؤشهمه بیر آندا یاریلدی؛ کیشینی ایچینه سوموروب آلت قاتلارا چیرپدی.
-« دیرناقلا اتین آراسینا گیرن اییلهنیب چیخار.»
چؤنوب قادینی باشدان آیاغا سوزدو. اۆزۆ قارا کاناپهده ساغ آیاغینی سول آیاغینین اوستونه آشیراراق اوتوروب ساچلارینین اوجونو اوینادیردی. آغ قوردلار باشیندا قیژیلداییردی.
کوریدورا چیخدیغیندا بیرینین چارمیخا چکیلدییینی گؤردو. او، او قدر بؤیوکایدی کی باشی تاوانا دییردی. اونون یومولو گؤزلریندن بئله اومیدسیز اولدوغو سئزیلیردی. ترپنمهین دوداقلارینین آراسیندان پیچیلتیسینی دویدو: منی اؤلدورمک ایستهییرلر.
هندهورینه ییغیلان جیرتدان بویدا اینسانلار شالوارلارینین زیپینی آچیب اونون اوزهرینه سیدیک ائلهییردیلر.
اورهیی بولاندی. بیرآزدان اونلارین اوستونه قوساجاغینی حیس ائتدی.
بو اونا چوخ هورکودوجو و هم ده تعجبلو گلیردی. بارماقلارینین اوزهرینده دیوارین دیبینه قیسیلا-قیسیلا اورادان اوزاقلاشدی.
آسانسورا گیریب اونسگگیزینجی مرتبهنین دویمهسینی باسدی.
آسانسوردان چیخدیغیندا هم دیشلرینی قیجییان، هم ده گولومسهین آدامین گؤزلرینی دیوارین بو تاییندان گؤردو. او کاناپهده قویلانیب قهوه ایچه-ایچه درگی اوخویوردو.
اوزوندن چکیلمهین قاشقاباق قورخونج بیر قارا کؤلگه کیمی صیفتینه چؤکموشدو. باشینین ایچینده بیر-بیرینه دولاشمیش زنجیرلر جینگیلدهییردی.
او، یاری اوزانمیش بیر حال آلیب، ساغ آیاغینی قالدیراراق میزین اوستونه اوزاتدی. بئله کی آیاققابیسینین اوزون دابانی آز قالدی قوللوقچونون بورنونو ازسین. گؤزلری شوشه کیمی ایفادهسیز ایدی.
بورنونو آراق اییی، بیر ده شیرین بیر قوخو چالدی. اورهیی بولاندی.
اوزون دیوارینین بیری تمامیله پنجره اولدوغو بیر سالوندا ایدیلار. قوللوقچو ال-ال اوسته قویوب ایکی قات اولموش، آیاقلارینی جوتلهییب، نفسینی ایچری چکمیشدی. قورخوسوندان سارالمیش و یئرینده دونوب قالمیشدی. گؤزو ایسه صاحیبینین یئکه قاشلی قیزیل اوزوگونده ایدی.
اؤزونو اونون آیاقلارینا آتیب یالوارماغا باشلادی. بوینونداکی اوزون زنجیر دورمادان جینگیلدهدی. یئرده اوزو اوسته یالواراراق قالدی. او، اؤزونو کیچیلتدیکجه، قادین داها سرتلهشیردی. سویوق و روحسوز باخیشیلا ساکیتجه قوللوقچوسونا زیللهنیب باخیردی.
بو موددتده بیر تبسم بئله گؤزل قادینین دوداغینا قونمادی.
قادین بیردن-بیره پؤرتدو؛ آنی بیر حرکتله آیاغا قالخیب ماسانین اوزهریندهکی قاینار سویو قوللوقچونون باشینا اندردی.
آغلاماق هوسینی آرادان قالدیریب، آجی بیر گولوش قوندوردو دوداقلارینا؛ قوللوقچونون یالوارماق شکلینده گؤیده قالان اللرینه باخیردی.
اونون دهشتلی نالهسی آز قالا قولاقلاری دئشیردی. اونون اینیلتیسیندن بیر آندا دیوارلارا نارین چاتلاقلار دوشدو.
یئنه آلت قات و یئنه بیر باشقا واحیددن دویولان اینیلتی سسی.
اونو آیاقلاری آلتیندا تاپدالاییب ازیشدیردی. اوستونه آتیلیب یومروقلادی.
دیزینی اونون قارنینا باسیب دیرناقلارینی داها دا درینلره باتیردی. خیریلتیسی ائشیدیلدی. آغزی ایستی قانلا دولدو.
سوموکلری چیخمیش قوجا آروادین اوز-گؤزو دیدیک-دیدیک، چنهسی قان ایچیندهیدی.
ندنسه قههرلندی، گؤزلری یاشاردی. ایچیندن آغلاماق گلیردی. بوتون حسیاتی، بوتون وارلیغی، شعورو کئییمیشدی.
او، یانیندان کئچرکن گؤز ووروب الیندهکی قیزیل دیشی گؤزونون اؤنونه توتدو.
بیرآز دا اییلیب قولاغینا پیچیلدادی: آج آدامین ایمانی اولماز.
چیمچهشر کیمی اؤزونو ییغیب، آزجا دیوارا ساری چکیلدی. پالاز قولاقلاری وار ایدی، اوردو-اوردونا یاپیشمیشدی. بوتون بدنینی ساران گؤزه گؤرونمز زنجیرلر جینگیلدهییردی.
او، بیردن-بیره گودهلیب-گودهلیب بالاجالاندی، خیردالیب-خیردالیب یوخ اولدو.
قاری چتینلیکله آیاغا دوردو؛ کونجدهکی بئشییی سورویوب شومینهنین ایچینه آتدی.
بئشیک چیرتاچیرتلا یانماغا باشلادی.
-بوردا یاتانلار چوخدان منی یاددان چیخاریبلار.
اییلیب یئره تؤکولن دردی، کدری اوووجونا ییغدی.
آسانسورا کئچدی: اون یئددینجی قات.
سیگارین آغزینی کولقابینین قیراغینا ووروب، کولونو بوشالتدی. عئینی حالدا گؤزلرینی موبایلدان چکمهدی. سیگاری-سیگارا جالایاراق چکیردی. یئنیدن سیگار اوچون الینی قوتویا آتاندا بوش اولدوغونو گؤردو. کولقابیندا قالانمیش سیگار کؤتوکلرینه باخاراق بوش قوتونو اووجوندا ازیب بیر بوجاغا آتدی. آلما گؤتوروب خیپپیلدادا-خیپپیلدادا یئمهیه باشلادی.
تلگرام کانالیندا قادینلارین اؤزللیکلرینه بیر-بیردقتله باخیردی. اونلارین ظاهیری گؤرونوشلری اینجه آیرینتیلارینا قدر یازیلمیشدی. بویلاری، کیلولاری، … نئچه ساعاتلیق گؤروشلرینین خرجی.
بارماغیلا موبایلین صحیفهسینه توخونوب سیراداکی قادینین حاققیندا یازیلمیش دئتایلارا باخدی. گؤزلری ایری حرفلرله یازیلمیش “ایلک گئجه” سؤزونده قالدی.
قیزین ایلک گئجهسینی، قادین دللالیلا دانیشدی؛ اونلاری اۆستۆاؤرتۆلۆ هدهلهیرک یارین گئجه اوچون قیزلا گؤروشمهسینی ایستهدی.
قیز اوشاغینین شکیلینی گؤردوکده گؤزلرینده قیغیلجیملار اوینادی. حریص باخیشلاریلا اونون یام-یاشیل گؤزلرینی، قیزیلی ساچلارینی سیغاللادی و همن گؤزۆدویماز باخیشلارینی اونون پامبیق کیمی آغ و اینجه بوینونا یؤنلتدی.
اوز-گؤزونو تر باسدیغی اوچون، پودراسی سیلیندییندن قوجالماغا باشلادیغی بیلینن قادینین اللری کیشینین چیینینده گزیردی. اییلیب یاناغیندان اؤپرکن قولاغینا پیچیلدادی: گول آلماغی اونوتما …
سونرا باشینی دهییرمی ماسانین اۆهریندهکی دوغال گۆللره ساری چئویردی. گوللرین سارالمیش اولدوغوندان، قادینین سون سؤزوندن، اۆزولوب دویغوسوز بیر شکیلده آلیندیقلاری گؤرسهنیردی.
قارا پیسپیسالار قادینین یاناغیندان چیخیب بیر-بیر یئره تؤکولوردو.
کیشی قیچلارینی اوزادیب، اوتوراجاغین درینلیینه یاییلدی، یئنه گؤزلرینی یوموب یارین گئجهنی دوشونرک قلیانی سوموردو.
قلیانی سومورور، اونون خورولتوسونا قولاق آسیردی. دوداقلارینا قونان شیت گولومسهمه آجی بیر گئرچهیی خاطیرلادیردی.
اونون کؤکسونده قارا پیسپیسالار قایناشیردی.
آلت قاتدا بیرآز گزیندی. گؤزلری، دلیکلردن کوریدورا سوزولن ایشیقلارا ساتاشدی. ایچری کئچدی. ائو باشدان باشا کتابلا دولو ایدی. قارانلیق کونج-بوجاقلاری ایشیقلاندیران کتابلاری گؤردوکده مات قالدی. ائو بوتونلوکله کیتابدان تیکیلمیشدی. قاپی، پنجره، ماسا هامیسی کیتابدان دوزهلمیشدی. قوللارینی ماسانین اوستونده چارپازلایاراق، چنهسینی اونا سؤیکهین و کیپریک چالمادان گؤزلرینی گؤزلرینه دیکهن آدامی گؤردو. اوخودوغو کتابی کنارا قویوب قلمی الینده فیرلاتدی.
-گئجهلر راحات یاتا بیلیرسن؟! یارییا قدر زیبیلقابیلارا گیرن قادینلاری، کیشیلری، اوشاقلاری گؤروب ساچینا، احتیاج اوجباتیننان بیر قادینین کسیلمیش دوغال ساچینی قوشدورا بیلیرسن؟
سؤزلری سویوق بیر یئل کیمی هاوادا اسدی.
آیاقلاری قورودو. باشینی ترپتدی. یئنه ده بیر سیرا جملهلرله کلمهلری دالبادال سؤیلهین همن سسی ائشیتدی: دوداقلاریوی بؤیوتمهیی دوشونه بیلیرسن؟ بئللری اییلمیش، اللری قابارلی کیشیلری، قادینلاری گؤره بیلیرسن؟! اوزلرینین هر بیر درین جیزگیسینده هانسی غملرین یئرلشدییینی آنلایا بیلیرسن؟! آج، چیلپاق اوشاقلاری گؤروب راحات یئمهیینی یییه بیلیرسن؟!
قاباغینا قویولموش استکانداکی چای سویوموشدو.
او، بوغازینی آریتدی، بیر آز دا قدینی دوزلتدی و داها جسارتله داوام ائلهدی: نئچهنجی قاتدانسان؟
– دئدییین آجلاری گؤرمورم.
سانکی مینلرله اینسان قاشلارینی چاتیب حیرتله قادینا باخدیلار.
آغیللی و کسکین باخیشلاری ایله قادینی باشدان آیاغا سوزدو: دیلدن دوشن کلمهلر نئجه ده آسان اولور. الینی قالدیریب اوزون ساچینا توخونسان گؤررسن. منیم، هر یئرده و هر دیلده دئییلن بو یالان سؤزدن نیفرتیم وار.
آغیر ایشدن جیریق-جیریق اولموش کؤینهیینی، چیرکلنمیش شالوارینی، باش بارماغی بورنوندان چؤله چیخمیش جورابینی، دابانی یئییلیب یاتمیش آیاققابیسینی گؤردو.
اونون گؤزلرینده بیر چاغیریش گؤروردو: منیم رنگیم اولارین رنگیدی.
ماسانین سییرتمهسینی چکدی، بیر کتاب گؤتوردو. قادینا ساری اوزادیب گؤزلرینه زیللهندی: کتاب آدی گلنده چوخلارینی ائله بیل ایلان چالیر.
– قاشینمایان یئردن قان چیخارتما.
قیناماق شکلینده باشینی ترپتدی:
-«اینسانین ان آغیر یوکو اولومسوز دوشونجهسی دیر»
آردینا باخمادان آسانسورا دوغرو گئتدی.
آسانسورا یاخینلاشاندا معدهسی بورولدو. ساغ الینی قارنینین اوستونه قویوب ایکی قات اییلدی. یاتمادان اؤنجه یئدییی بیر تیکه چؤرک گاه بوغازینا کیمی گلیر گاه دا معدهسینه قاییدیردی. قوسماماق اوچون اؤزونو زورلا ساخلادی.
آسانسورون دویمهسینی باسیب آلت قاتا گئتمک ایستهسه ده خاراب اولدوغونو گؤردو. آسانسوردان چیخیب دار، کله کؤتور پیللهلرله یاواش-یاواش آلت قاتا ائندی. کورهیینین، قوللارینین، هر حوجئیرهسینه ایینه-ایینه باتان سازاغی دویدو.
یئرینده بیرآز اوزانیب یاتماق ایستهسه ده باجارمادی. راحاتسیز اولدوغوندان باشینی هانسی سمته قویدوسا دا، بالینج اونا داش-کسک کیمی برک گلدی. جانینا اۆشوتمه دوشدو. الیله ساققالینین قاباریق توکلرینی قاشیدی.
باشینی قالدیریب یورغون گؤزلریله اوشاقلارینا باخدی. اوشاقلار سیرهمله دوزولوب خیردا تئلویزیوندا یاییملانان وئریلیشی ایزلهییردیلر. اوتاغا وئریلیشی آپاران کیشینین سسی یاییلدی:
-ریضا؟ … آرزون ندی؟
اوشاقلار بو طرفده چیغیریشدیلار: پیتزااااا
-قولچااااق
-قیرمیزی دووون
-ماااشین
ریضا: دوشونمهیه واختیم اولمئییب.
قادین اوزونو اووجونا آلیب اکراندا گؤرونن اوغلانین کدر دولو گؤزلرینه زیللنمیشدی.
تئلویزیونون اؤنونده اوتورموش ایکی تومانچاق اوشاغی گؤردوکده باشینی یانا چئویردی.
ساپ-ساری سارالمیش و بوتون وجودو ایله گرگین بیر حال کئچیرن کیشی لال باخیشلارینی اونلارا دیکمیشدی. یالنیز اونون دوداقلارینین تیترهدییینی و نه ایسه آنلامادیغی سؤزلر دانیشدیغینی گؤردو. او اؤزو ایله قیریق-قیریق دانیشیردی. زور ائتدییینه باخمایاراق، سسی بوغولوردو.
او، درینلره گئتمیش، تکجه گیلهسی ایشیلدایان گؤزلرینی قیرپدی، بیر اوشاقلارینا، بیر ده اییلیب قاباغینا چای قویان آروادینا باخدی.
یومروغونو قاباغینداکی استکانا چیرپدی. چای داغیلیب، الینی یاندیردی، استکان دیوارا دیرک پارچا-پارچا اولدو. بو اونو داها دا آجیقلاندیردی. یانمیش الینی قالدیریب سولموش گؤزلرینی اونا زیللهین خانیمینین اوزونه ووردو.
آروادی هیچقیراق بوغدو. آمما گؤزلریندن یاش گلمهدی.
اوشاقلار بو دورومو گؤردوکده اؤنجه تئلویزیونو سؤندوروب سونرا بیر بوجاغدا بیر-بیرینه قیسیلیب قالدیلار.
حیرص کیشینین بوغازینی کسیردی. آیاغا دوروب گزیندی. گاه بالاجا پنجرهنین اؤنونده دوراراق غیرمعین بیر نقطهیه باخیر، گاه دا تیترهین آیاقلاریلا کومهیه اوخشار ائوده گزینیر و دوشونوردو.
قادین، قولونو بالاجا اوشاغینین بوینونا سالاراق قوجاقلامیش، اوزونو اوزونه سؤیکهیرک فیکره گئتمیشدی. بیر آندا سانکی پیس فیکیرلری اؤزوندن قووماق ایستگی ایله باشینی سیلکهلهدی. آیاغا قالخیب قیزینین قولوندان یاپیشدی. اونو یئره اوتوردوب آغلایا-آغلایا اوزون ساچلارینی هؤردو. قایچینی گتیریب ساچینی دیبدن کسدی.
هؤروگو ارینین قاباغینا قویوب پیچیلدادی: ساتیب دردیوین بیرینه وئررسن. بونون پولینان باشیمیزی نئچه واخت گیرهلهریک.
اوشاق گوزگویه باخا-باخا قیشقیردی، هؤنکوررک یئره چؤمبلدی. او گؤزلرینی برک-برک یومموشدو: سااااچلارییییییم … ساچلارییییم …
قارشیسیندا بؤیوک درددن یوماغا دؤنموش اینسانلارین چارهسیزلیینی گؤردوکده، اییلیب یئره تؤکولن دردی، کدری اووجونا ییغارکن سسسیز-سسسیز آغلاماغا باشلادی. دلیک-دئشیک دیوارلاردان، تاواندان داملا-داملا چئورهسینه تؤکولن گؤز یاشلاری گؤروردو.
الینی قالدیریب شالینین آلتیندان اوزون ساچلارینا اؤتری توخوندو. لئچهیینین قیراقلارینی دوزهلدیب ساهمانا سالدی؛ چیینینه تؤکولموش توکلرینی گیزلتمهیه چالیشیردی.
کیشی رنگ وئریب-رنگ آلیردی. آزجا اول اوزونه قونموش ساریلیق یاواش-یاواش چکیلمکده، یئرینی بیر قطعیته وئرمکدهایدی. اونو حیاتا باغلایان سون تئل ده قیریلمیشدی. او، بیر کؤلگه کیمی اوتاغا چکیلدی. قاپینی باغلاییب قاپییا سؤیکندی.
اونون امیدسیزلیک و مایوسلوغا قاپیلدیغینی گؤردو.
قاپینین تیققیلتیسی اونو قاپییا ساری دؤنوب باخماغا مجبور ائلهدی. بوینونو اوزموش هؤروکله قادینا ساری یئریدی: آج منیم بالالاریمدی.
شهر سسسیز بیر حالدا مزار سکوتو ایچینده یاتیردی. پنجهلری اوسته قالخیب، گؤزونو بالاجا باجادان اوزاقلارا، قارانلیق بوشلوقلارا دیکدی. آغزینی خیردا باجایا طرف توتوب بوتون گوجو ایله چؤلدن گلن هاوانی سومورماق ایستهدی. آما چؤلدن گلن هاوا بئله آغیر ایدی.
گؤی اوزو هله ده توتقونایدی. کولک گؤی اۆزۆنه سپهلنمیش قارامتیل بولودلاری قاباغینا قاتیب قوووردو، سانکی گؤی اوزونو آیدینلاتماغا چالیشیردی.
کیچیک میداندا سکی اوسته اوتورموش قوجا فهلهنی گؤردو. او گؤزلرینی قادینین گؤزلرینه دیکدی. دوداقلاری ترپندی؛ اوزاق دا اولسا پیچیلتیسینی ائشیتدی: دای اومیدیم یوخدو آمما، ائوه قاییتماغا دا اوزوم یوخدو.
گئت-گئده آشاغی قاتلاردان گلن زاریلتی و اینیلتی سسی داها دا اوجالیردی. قارانلیقدا گؤزو هئچ نهیی سئچمیردی. هر بیر اینیلتی سسیله بینا تیترهمهیه، هله دئپرم اولمامیش دیوارلاری چات-چات اولماغا باشلاییردی.
آلت قاتلار قارانلیق و قورخولوایدی. امما اوردا قالماق ایسه اوندان دا قورخولو ایدی. داغیلیق، اوچوق پیللهلرله آلت قاتا ائندیکجه آج، چیلپاق اینسانلاری گؤردوکجه دورمادان قاییتماق ایستهدی.
اورا بیر-بیرینین قارنینا گیرمیش اوجا بینالاریلا، هاواسیز، رطوبتلی، کیف قوخویان دار کوچهلری ایله انسانی چاشدیران و داریخدیران شهرایدی. اورالاردا اورهک بولاندیریجی بیر چیرک، دؤزولمز بیر عفونت حکم سورمکدهایدی.
ائو یییهسینین اۆزۆ دؤنوب قانی قارالمیشدی. اؤدهنمهمیش کیرایهلر اوچون دئیینیردی: آنادان امدیییم سوتو بورنومنان گتیردیز. ایندی سیزین آللاهیزی تانیتدیرارام.
ور-وساییلین آز-چوخ تزهسینی آییریب اؤزو اوچون کنارا قویدو. قالان شئیلری اوستلرینه آتیب، قاپینی چیرپدی: ایندی کی قیزینی دا وئرمیرسن منه جهنم اول ائویمدن.
اونلار بیر مدت بیر-بیرینه ساریلیب تیترهیه-تیترهیه آغلاشدیلار. گؤز یاشلاری قورقوشوم کیمی بوتون بینایا یاغیب، دیوارلاری، تاوانی، ائولری دلیک-دئشیک ائلهییردی.
کناردا دوران کؤلگه، اؤنونو کسن آغاجی فیرلانیب اونلاری برک-برک قوجاقلادی. قادین، بیر آنلیغا باشی گیجهلمیش حالدا دیوارا سؤیکهنیب قالدی. باخیشلاریندا چیخیلماز بیر فلاکت قارشیسیندا قالمیش آدامین امیدسیزلییی گؤرۆنۆردۆ.
قادین، گؤزلرینی، دوروب اونلارا باخان جاوان قادینا توشلادی. او، درین بیر کدر ایچریسینده گؤزلریله آغاجا ایشاره ائلهدی: آج، موبایل اوسته اؤزونو بو آغاجدان آسان بالامدی. هله ده گؤرمورسن؟!
اوووجلاریندا ساخلادیغی گؤز یاشلارینی اوغلونون آرخاسینجا یئره سپدی.
جاوان اوغلان چؤنوب آغاجدان آسیلمیش، اوزو، ساچی گؤزیاشلاریندان ایسلانمیش و گؤزلری آچیق قالمیش جسدینه باخدی.
یئر آغیز آچیب قادینی اوددو.
آجلیق آغیز آچیب اونلاری بیر-بیر یئییردی.
آلت قاتدان اویون هاوالاری، توی ماهنیلاری، فیت سسی گلیردی. باشینی آشاغی اییب یاشارمیش گؤزلرینی آلت قاتا دیکدی.
آردی وار …


text:
ایلتریش خاقان
قۇتلوق ایلتریش خاقان — ایکینجی گؤی تورک خاقانلیغینین ایلک خاقانی. ایللیگ خاقانین نسلیندن گلیردی. 681-جی ایلده اۇيغورلارا هۆجوم ائدهرک اوْنلارین يئرینی تۇتموش، 17 سرکرده ایله بیرلیکده 5000 عسگر توْپلامیش و چینه قارشی مۇحاریبهيه باشلامیشدی. 679-جۇ ایلده عصیانا قالخمیش اوْلان آشیدئ يۇانچژئنی مغلوب ائتمیشدی. ایلک ایشی چینین طرفینی تۇتان تۆرکلره هۆجوم ائتمک اوْلان ایلتریش 7 اوْغوز طایفهسینی مغلوب ائتمیشدی. داها سوْنرا آشیدئ يۇانچژئن ده اوْنون طرفینه کئچمیشدی. 683-جۆ ایلده چین والیسی وان دئمئونو اعدام ائدهرک حاکمیتینی اعلان ائتمیش، کنياز قۇی يۇان اوْنلاری ساخلايا بیلسه ده ایلتریشین اوْردولاری دؤيوشلرده چینه آغیر ضربهلر وۇرموشدو. بئله کی، تۆرک توْرپاقلارینین والیسی چژان خینشی، لی سیکيان اؤلدورولموش، ژنرال چۇی چژیبيان ایسه اسیر گؤتورولموشدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İltəriş xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تنیس
تنیس (شابلون:لانگ-ائن) — ایکی نفر و یاخود هرهسینده ایکی نفر اولان ایکی تاخیم آراسیندا اوینانیلان بیر اویوندور. بو اویونون اساس قایدالاری اوندان عبارتدیر کی، هر بیر اویونچو وئریلمیش توپو رقیبینه طرف ائله آتمالیدیر کی، رقیبی توپا جواب ضربهسی وورا بیلمهسین. بئله ضربهلر زامانی توپ آغ جیزگی ایله ایشارلنمیش زونایا دوشمهلیدیر. سؤزوگئدن رئزین توپو رقیب طرفه وورماق اۆچون هر اویونچو یالنیز تنیس اویونونا مخصوص اولان خصوصی راکئتکالاردان ایستیفاده ائدیر. تنیس مئیدانچاسی کورت آدلاناراق ۳ زونایا بؤلونور: گیل زوناسی (قیرمیزی و یاشیل)، برک زونا (او جملهدن سئمئنت و یه آسفالت) و اوت زوناسی. بوتون دونیادا مشهور اولان بو اویون ۱۸۹۶-جی ایلدهن اعتباراً اولمپیک اویونلارینین پروقرامینا داخیل ائدیلمیشدیر. دوغما وطنیمیزده ایلک دفعه رسمی اولاراق ۱۹۹۵-جی ایلده آذربایجان تنیس فدراسییاسی یارادیلمیشدیر.
المنتلر[دَییشدیر]
کورت - تنیسده رقیبلر کورت آدلانان میداندا موباریزه آپاریرلار. بو میدان دؤردبوجاقلی فورماسیندا اولور و فۇتبولدا اولدوغو کیمی ایکی حیصّه یه برابر اؤلچوده بؤلونور. اگر فۇتبولدا میدانی مرکز خطی آییریرسا تنیسده بو خۆصوصیتنی خصوصی سئتکا داشیییر. بو سئتکانین اوزونلوغو ۱۲،۸ متر، هوندورلویو ایسه ۱،۰۷ متر اولمالیدیر. سئتکادا اولان کوادرات شکیللی بوشلوقلارین هر بیرینین ساهسهی ۴۰ میللیمئتر اولمالیدیر. بو قبول اولونموش بئینلخالق ایستاندارلاردیر. سؤزوگئدن سئتکا پارالئل یئلشهرک مرکز حیصّه ده اولور. حال-حاضیردا کورتلارین اؤزو ده ۳ موختلیف نؤعه (اوت، تورپاق و سینتئتیک) بؤلونور. بو نؤعلرین آدی کورتلارین اولدوغو مادهین آدی ایله اۆست-اۆسته دوشور. بئله کی، هر تیپ کورتون اؤزونمخسوس خصوصیتلری اولور. کورت اویونچویا و اویونا تأثیر ائده بیلهن واسطهلردن ساییلیر. اونا گؤره ده اویونچولار قاباقجادان اویون کئچیریلهجک کورتون نؤعو ایله ماراقلاناراق همین نؤعه اویغون اولان تاکتیکا ایله مشق ائلمهیه باشلاییرلار. بوتون بونلارا باخمیاراق کونکرئت اولاراق تنیسده "ان الا نؤع" کیمی فکیرلر یوخدو. چونکی ان مشهور و پوپولیار یاریشلار بئله موختلیف تیپلی کورتلاردا کئچیریلیر.
راکئتکا - اویونچولار توپا ضربه وورماق اۆچون راکئتکا آدلانان آلتدن ایستیفاده ائدیرلر. راکئتکا توتاجاق و قالین تور طبقهسیندن عبارت اولور. راکئتکانین توتاجاق حیصّه سی چوخ برک شکیلده اولور کی، توپا ضربه وورماق مومکون اولسون. اوّللر بو حیصّه نی آغاجدان هازیرلاییردیلار. مۆعاصیر دؤورده ایسه بونو حاضیرلاماق اۆچون خصوصی ماده لردان، داها چوخ ایسه کئرامیکا و دمیرلاردان ایستیفاده اولونور. راکئتکادا همچینین سیخ تئللردن تشکیل اولونموش خصوصی تور طبقهسی اولور. بو راکئتکانین ان اساس حیصّه سی ساییلیر. چونکی توپلا بیرباشا اولاراق تور طبقهسی تماسدا اولور. بو طبقه توپون ایستیقامتینه و اونون سۆرعتینه بؤیوک تأثیر ائدیر. بو تورلار داها چوخ نئیلون، پولیئستئر و کئولار کیمی کیمیوی مادهلردن هازیرلانیب. قیمتی باها اولان راکئتکالاردا ایسه بو تورو ایریبوینوزلو حئیوانلارین دامارلاریندان حاضیرلانیر. تنیسده بئله تیپ راکئتکالارا "طبیعی راکئتکالار" دئییلیر.
توپ - اویون زامانی کئچه آدلی سیخ یون ماده ایله اهاتلنمیش رئزین توپدان ایستیفاده اولونور. توپ داها یاخشی گؤرونسون دئیه اونو عادتاً گؤزچارپان رنگلره (ساری، یاشیل و س.) بویاییرلار. بونونلا دا بو بالاجا توپلاری گؤرمک داها راحت اولور و اویونچولار اویون زامانی هئچ بیر چتینلیک چکمیرلر.
قایدالار[دَییشدیر]
بیر-بیرینه رقیب اولان اویونچولار میدانین آیری-آیری حیصّه لرینده قرارلاشیرلار. اویون زامانی اویونچولاردان بیری اؤتوروجو وظیفهسینده چیخیش ائدرک توپو او بیری اویونچویا اؤتورور. دیگر اویونچو ایسه قبولئدیجی رولوندا اولور. بو حرکتله اویوندا موباریزهیه ایستارت وئریلیر. اساس مقصد اوندان عبارتدیر کی، اویونچو توپو رقیب اولان ساحهیه ائله وورمالیدیر کی، توپ لازیم اولان حیصّه یه توخونسون. بیر شرطله کی، رقیب اویونچو بونا جواب ضربهسی وورا بیلمهسین. اویونچونون دیگر آماچ اوندان عبارتدیر کی، اونا طرف گلن توپو عئینی قایدایا اساسلاناراق قارشی طرفه وورسون. بیر شرطله کی، توپ اونون ساحهسینده یئره بیردن (۱-دن) چوخ دیمهمهلیدیر. توپ ایکی دفعه (۲ دفعه) یئره دیرسه اوندا خال رقیب اویونچویا وئریلهجک. توپو یئره دیمهدن ده وورماق اولار. بو بیر قدر چتین اولور. بونا باخمیاراق ان یاخشی اۆصول جلد ترپهنهرک گؤیده گلن توپو ائله گؤیده ضربه وورماقلا قارشی طرفه یوللاماقدیر.
تنیس اویونوندا اویونچولارین قازاندیغی خاللارا اساساً قئیم (گامئ-اینگیلیس سؤزودور، ترجومهسی اویون دئمکدیر) قازانماق اۆچون موباریزه آپاریرلار. ۱ قئیم قازانماق اۆچون ۴ دفعه خال قازانماق لازیمدیر. تنیسده خال قازانماق سیستمی ۱۵-۳۰-۴۰-قئیم دوستورونا اساساً گئدیر. یعنی ۴ خال سیزین حسابینیزا ۱ قئیم وئرهجک. اگر دیگر اویونچو ایله خال فرقی ۱ اولارسا اوندا سیز قئیم قازانماق اۆچون داها آرتیق ۱ خال قازانمالیسینیز. ایلک ۶ قئیم اودان اویونچو سئت غالیبی ساییلیر. اگر رقیب اویونچو ۴-دن چوخ قئیم اودوبسا اوندا دیگر اویونچو سئت قازانماق اۆچون ۷ قئیم اودمالیدیر. اویونون غالیبی اولماق اۆچون ایسه ۶ سئت قازانماق لازیمدیر. اگر سئتلرده حساب ۵:۵ اولارسا اوندا اویونچونون غالیب گلمیی اۆچون آردیجیل اولاراق ۲ دفعه قئیم اودماسی کیفایتدیر. بوتون بو کومپئنئنتلرده رقیبیندن تئز داورانان اویونچو اویونون غالیبی اوْلاجاق. اگر سئتلرده ۶:۶ حسابی قئیده آلینارسا اوندا غالیبی تای-برئیک مویینلشدیریر. بوردا ایسه نؤوبتی ۳ سئتدن ۲-سینی قازانماق کیفایتدیر کی، اویونون غالیبی اولاسان. بعضی تورنیرلرده ایسه تای-برئیک زامانی نؤوبتی ۵ سئتدن ۳-اونو قازانماق لازیم گلیر کی، اویونون غالیبی اولاسان.
رسمی تنیس اویونلاریندا باش حاکم میدانین مرکزینده، اونون اۆچون حاضیرلانمیش اوجا یئرده ایلشیر. غیری-رمی اولاراق بو حاکمی یوخاریدا اولدوغونا گؤره "هوندورلوکدهکی حاکم" کیمی آدلاندیریرلار. هامیمیزین داها چوخ ایزلدیی فۇتبولدان فرقلی اولاراق تنیس-ده اویونچونون حاکمه اعتراض بیلدیرمهسی، عمومیتله "آغزینی آچیب" سؤز دئمهسی قطعی اولاراق قاداغاندیر. بوردا بئله حرکته گؤره نینکی حاکم، رسمی قوروملار اویونچونو جدی شکیلده جزالاندیرا بیلر. حاکمین اساس وظیفهسی توپون ساحهیه و یا ساحهدن کنرا دوشمهسینی مویینلشدیرمکدی. بوردا ایسه "هوندورلوکدهکی حاکم"-ا یئرده قالان ۲ کؤمکچی حاکم یاردیم ائدیر. اونلار هرهسی میدانین بیر کونجونده دایناارق توپلارین دوشدویو یئره دقتله باخیرلار. اگر باش حاکم ترددود ایچینده اولارسا کؤمکچی حاکملر فوری اونا کؤمک ائدیرلر.
۲۰۰۶-جی ایلدهن بری اولاراق WTA و آتپ تیپلی تورنیرلرده "ائلئکتورون حاکم" لاییحهسیندن ایستیفاده ائدیلیر. بئله کی، یوکسک تئخنولوقییالی کامئرالارین وئردیی گؤرونتو اساسیندا موباهیسهلی مسهسهلر آزالیر. بونونلا دا تنیس-ده حاکم سهولری جدی شکیلده آشاغی ائنیر. چونکی ترددود زامانی ویدئویا باخاراق حاکملر دقیق قرار چیخاردا بیلیرلر.
تورنیرلر[دَییشدیر]
عادتاً تنیسه بوتون تورنیرلر و یاریشلار ۲ یئره بؤلونور. قادینلارین موباریزه آپاردیغی یاریشلار و کیشیلرین موباریزه آپاردیغی یاریشلار. تنیسه نفوذلو تورنیرلرین اکثریتی ۱-۱ سیستمینده یعنی تکبتک شکیلده اولور. بونا باخیاراق دونیادا ۲-۲ (هر تاخیمدا ۲ اویونچو) سیستمی ایله کئچیریلهن یاریشلار دا اولور. آز حاللاردا اولماسینا باخمیاراق ببزهن ایسه معین قروپلار آراسیندا (اوشاقلار، گنجلر، وئتئرانلار و س.) اولان یاریشلار کئچیریلیر. بعضی یئرلرده ایسه علیللر اۆچون نظرده توتولموش تورنیرلر کئچیریلیر.
دونیادا ان گئنیش یاییلمیش تورنیلر ایسه ایکی تیپه بؤلونور - آتپ (کیشیلر اۆچون) و WTA (قادینلار اۆچون). بو تیپ تورنیرلرده غالیب گلن ایشتیراکچیلار پول اؤدوللاری و دونیا رئیتینقینی معین ائدن خاللار قازانیرلار.
دونیادا ان پرئستیژلی تنیس تورنیلری "بؤیوک دبیلقه" آدی ایله کئچیریلیر. "بؤیوک دبیلقه" آدلانان ان نفوذلو تورنیرلر سیاهیسینا جمعی ۴ تورنمنت (آچیق اوتریش چمپیوناتی، آچیق فرانسه چمپیوناتی، آچیق آمریکا بیرلشمیش اوستانلری چمپیوناتی و ویمبیلدون (اینگیلیس) تورنمنتی) داخیلدیر. بو ۴ تورنمنتده غالیب گلن ایشتیراکچیلار داها چوخ خال قازانیر.
بوندان باشقا بئینلخالق تنیس فئدئراسییاسینین (اینگیلیسجه ایتف) دونیا ییغمالاری آراسیندا کئچیردیی مشهور "دئویس کوبوکو" (کیشیلر اۆچون) و "فئدئراسییا کوبوکو" (قادینلار اۆچون) یاریشمالاری دا مؤوجوددور. قاریشیق تاخیملار (هر تاخیمدا ۱ کیشی و ۱ قادین) اۆچون ایسه ایتف مشهور "خوفمان کوبوکو" آدلی تورنمنتی تشکیل ائدیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- کیشی پروفسیونال تنیسی
- قادین تنیس آسسوسیاسییاسی
- تنیسی بورادان ایزلیین Archived 2012-03-01 at the Wayback Machine.


text:
اورتا آسیا
اورتا آسیا، آسیانین بیر بؤلگهسی دیر. تورکمنیستان، تاجیکیستان، قازاخیستان، اؤزبکیستان، قیرقیزیستان و افغانیستان اؤلکهلریندن تشکیل تاپیر. یاخین گئچمیشهجه بو توپراقلارا تورکوستان دییهردیلر آمّا روسلارین بو توپراقلارا حاکیملیغیندان سونرا اورتا آسیا تورکوستان آدینین یئرین توتوبدور.
اورتا آسیا اؤلکهلری[دَییشدیر]
اورتا آسیا بئش اؤلکهنی بۈتۈنلۈکجه باغرینا آلیر :
- تورکمنیستان : رسمی دیل تورکمنجه : جمعیت 5110000
- قازاقیستان : رسمی دیل قازاقجا : جمعیت 16004800
- اؤزبکیستان : رسمی دیل اوزبکجه : جمعیت 27606000
- قیرقیزیستان : رسمی دیل قرقیزجا : جمعیت 5482000
- تاجیکیستان : رسمی دیل تاجیکجه : جمعیت 7349145
اورتا آسیا تاریخی[دَییشدیر]
اورتا آسیا تورک دیللی خالقلارین آنا یورتو دور . تورکلر گئچمیشدن بو توپراقلاردا یاشیییپ بؤیوک ایمپراطورلوقلار یارادیپلار . اورتا آسیانین ایلک تورک ایمپراطورلوغی بویوک هون خانلیغی دیر . اورتا آسیانین بالاجا یئرلری بیر قیسا چاغدا دا آریالیق خالقلارین حاکمیتی آلتیندا اولوپدور . چوخلو تاریخچیلر بونو اینانیرلار کی سومرلرین آنا یورتو اورتا آسیا دیر .
قالری[دَییشدیر]


text:
سلچوق بایراقدار قاراباغ نیشانینا لاییق گؤرۆلدی
بایکار شرکتی تاراپیندان اؤندۆریلن یاراغلی اوچارمانسیز اوچارلار داغلیق قاراباغ ینگ اشغالدان آزات ادیلمه گینده اولی أهمیته ایه بوُلوپدی
آذربایجان ینگ جمهورباشلیغی الهام علی یف تاراپیندان بایراقدار کأرحاناسی نینگ باشلیغی سلچوق بایراقدارا "قاراباغ نیشانی" بریلدی.
علی یف، دوشوشیقلار گچیرمه ک اۆچین باکودا ساپاردا بوُلان سلچوق بایراقدار و آسلسان شرکتی نینگ باشلیغی خالوق گؤرگۆن -ی قابول اتدی.
قابول ادیلشیکده قوُرانماق صناغاتی پوداغیندا حیذماتداشلیق، قاراباغ ساواشی نینگ اوغرینی اۆیتگه دن اوچارمانسیز اوچارلار و تکنولوژی داقی اؤزگِرتمه لر حاقیندا گنگه شیلدی.
الهام علی یف، داغلیق قاراباغ ساواشیندا آذربایجان ینگ توُپراقلاری نینگ اشغالدان آزات ادیلمه گینه قوُشانت قوُشان عسگر و ایلدشلره بریلین قاراباغ نیشانینی سلچوق بایراقدارا هؤدۆرله دی.
بایکار شرکتی تاراپیندان اؤندۆریلن یاراغلی اوچارمانسیز اوچارلار داغلیق قاراباغ ینگ اشغالدان آزات ادیلمه گینده اولی أهمیته ایه بوُلوپدی.
سلچوق بایراقدار توییتردان شیله بیانات بردی:
"قاقام اؤزدمیر بایراقدار و آغام خالوق بایراقدار بیلن بیله لیکده آذربایجان ینگ جمهورباشلیغی حوُرماتلی الهام علی یف تاراپیندان قاراباغ نیشانینا لاییق گؤرۆلندیگیمیز سبأپلی اولی بویسانچ دوییاریس. تک میللت ایکی دؤولتینگ اوُرتاق گلجگی اۆچین ایش آلیپ بارماغا دوُوام ادریس"
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
لیسونه
لیسونه (ایتالیاجا: Lissone) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۵۵۳۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۹۱ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Archived copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-07-24. یوْخلانیلیب2011-05-21. Population report from Official Website
- ↑ new Monza and Brianza code
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lissone»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیسونه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
عاشیق صنعتی زامانلا آددیملایا بیلن بیر صنعت دیر
آرخا/ سخاوت عزتی: عاشیق کیمدیر لاپ خلاصه دئییم کی عاشیق بیر بؤیوک ادبیاتین همی یارادانی و همی داشیجیسی دیر یاخشی بیلیریک کی عاشیق اولان یئرده بؤیوک کیچیک یئری بیلینر ، غئیبت اولماز صداقت اولار ، یالان اولماز دوزلوک اولار ، اینام اولار اعتقاد اولار ، ساتقینلیق اولماز وطن سئورلیک اولار ، معنویت اولار ، حئکمت اولار نصیحت اولار
آدم اوغلو، یول- ارکانی تانی، بیل،
یول- ارکان بیلنین یئری دار اولماز.
سیررینی سؤیلمه قامو عالمه،
بیوفا دیلبردن سنه یار اولماز.
ایگید اودوطعنه اوخون آتمایا،
حالال مایاسینا حارام قاتمایا،
بیر اوغول کی، آتا سؤزون توتمایا،
او اوغولدا ناموس، غئیرت، عار اولماز.
بلی بو دور عاشیق ، گرک ده بئله اولا چونکی اؤزو حق دن سؤزو حقدن مایا باغلایان دده قوربانی لر، عباس توفارقانلی لار ، خسته قاسیم لار ، عاشیق علسگرلردن گؤنوموزه قدرکی بوتون عاشیقلاریمیز حق دئیب حقی چاغیریبلار
ایبتیدا “الیف”دن درسیم آلمیشام،
الست عالمینده دئمیشم “بلی”.
حقیقتدن ایکی گؤزل سئومیشم،
بیریسی محمد، بیریسی علی.
علی دن درس آلدیم، ائیلهدیم ازبر،
عرشین سوتونودو، یئرلره لنگر.
فاطیمه یی-زهرا، شافعیی-محشر،
اونو سئچدیم گؤزللرین گؤزلی.
بو گون سئوینیریک کی جوان نسلیمیز بو معنوی صنعته و ادبیاتا بیگانه قالماییبلار اهر ده میرزه جعفر قره چه داغی سالونوندا گئدن رویام داسان کانسئرتی بو سؤزوموزه آیدین دلیل دیر بو کانسئرت بیرداها اثباتلادی کی عاشیق صنعتی زامانلا آددیملایا بیلن بیر صنعت دیر البتده بو ایش دالغا ایله باشلانان یئنی لنمه نین دوامی دیر بو یئنی لنمه نین گؤزللیگی اوردادیر کی اصیل کؤکه صادق قالاراق مدرنلشیب دیر کانسئرت ده اجرا اولان « گؤیچه گولو » « اووشاری » « ساری گلین » …. کیمی کؤکو قدیملره گئدن هاوالار کی آدلارینی ائل طایفا و خالقین سئودیگی شخص و یئر ، یورد آدلاریندان آلیبلار ائله بیر دورومدا یئنیلشیبلر کی هر هانسی بیر یاشلی قولاق آسارسا بوتون هاوالاری خاطیرلایار گنج نسیل ده بو گونون هاواسی دئیه قولاق آسیب ذوق آلار بونا دئیَر کؤک اوسته دورما من اینانیرام بو ولکان گوروهونون سسی تئزلیکله هر بیر بؤیوک سالونلاردان گلجک بودا بیر قیسمت دیر کی باشلانیشی دده قوربانی ،عاشیق علی کلیبرلی ، عاشیق عزیز شهنازی و نئچه بئله قیمتلی اولو اوزانلارین نفس آلدیغی قاراداغدان باشلادیلار اوغور اولسون عزیزلر.


text:
آببر (زنجان)
آببر و یا یئرلی خالقین دئیمینده اوبار، اوبَر، ایندیکی زنجان اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۱۶-جی میلادی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا ۸،۰۹۱ نفر ایمیش. آببار شهری تاریم بؤلگهسینین مرکزی دیر.
سوی و دیل[دَییشدیر]
بو شهرین بۆتۆن اهالیسی تۆرکدۆرلر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار.
اکین اۆرۆنلری[دَییشدیر]
آببر و بوتونلوکده تاریم بؤلگهسی اکینچیلیک باخیمیندان بیر الوئریشلی بؤلگه اولاراق؛ اوندا ایسه زیتون، نار، انجیر، اوزوم، آلما، حیوا، آرمود، آلچا، قوز، گیلاس، دویو، سوغان، ساریمساق، یئرآلما، بوغدا، آرپا، اریک و باشقا اۆرۆنلر یئتیشدیریلیر.تاریم زیتون باخیمیندان ایران و گونئی آذربایجاندا بیرینجی بؤلگه ساییلیر.
ال اۆرۆنلری[دَییشدیر]
بو منطقه نین ال اۆرۆنلریندن خالچا ، سوماک ، ججیم ، سبت(نار آغاجینین ترکه سیندن)، یایلیق ، پاپاق ، کؤینک و تومان و...اؤرنک گؤسترمک اولار.


text:
اردبیل
اردَبیل (تاریخی آدی: اورتابئل/آرتاويل)[۱] ، ایرانین بؤیوک شهرلریندن و اردبیل ویلایتینین مرکزی، ایرانین قوزئیباتی بؤلگهسینده آذربایجاندا یئرلشمکدهدیر.
اردبیل شهری آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر اردبیل اوستانینین مرکزی اولاراق، ۵۲۹٬۳۷۴ نفر نۆفوسا مالیکدیر.[۳] اردبیل شهری ساوالان داغینین اتگینده یئرلشیب و آذربایجان جومهوریتی ایله ۲۵ کیلومتر فاصیلهسی واردیر. اردبیل شهرینین اهالیسی آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار. بۇ شهر آذربایجانین قدیم شهرلریندن دیر و ۵۰۰۰ ایله یاخین قیدمتی واردیر. بۇ شهر اومویلر خیلافتی زامانی آذربایجانین مرکزی اوْلۇبدۇر و سوْنرالار بابک خرمدین قیامینین مرکزینه چئوریلیبدیر. صفویلر زامانیندا حوکومتین رسمی مرکزینه چئوریلیر و شهرین ان آبادانلیق دؤورانی بۇ ایللره عایید دیر. بۇ شهر ۱۳۷۲ -جی هیجری گۆنشلی ایلده اردبیل اوستانی قورولاراق بۇ اوستانین مرکزی اوْلدۇ.[۴]
تاریخ[دَییشدیر]
«اردبیل» ین تاریخی حاقّیندا تدقیقات آپاران یازیچیلار، شرقشیناسلار و آذربایجانشیناسلارین سؤزلری اساسیندا و هابئله سومر عابیدهلرینده قئید اولونان اثرلردن نتیجه آلماق اولور کی بۇ شهر ۵٬۰۰۰ ایللیک بیر تاریخه مالیک دیر.[۵]
آد[دَییشدیر]
اردبیل یا آرتا ويل اوستايي کلمهسی دیر، ایکی کلمهدن ترکیب تاپیب «آرتا» معنیسی «الهي و مقدس» سونرالار فارسي ميانه «ارد» ا چئویریلیبدیر و «ويل» شهر معناسینا گلیر، ترکیب تاپیب.
اردبیلین آدی ایسلامی قایناقلاردا اردویل (حدودالعالم؛ مسالک وممالک اصطخری؛ سکه ابوبکربن محمدازاتابکان آذربایجان وتاریخ میافارقین ابن ازرق)، اردبیل (تقویم البلدان ابوالفدا) و ایسلامی جوغرافیاچیلارین چوخونون اثرلرینده اردبیل کیمی یازیلیبدیر (ابن خرداذبه، ابن رسته، یعقوبی، ادریسی، مقدسی، ابن الفقیه، قزوینی، مستوفی ویاقوت حموی). بلاذری، ایسلامین باشلانیشینا حصر اولونموش اثری، فتوح البلداندا بۇ شهرین آدین اردبیل یازیبدیر. اردبیل آدی ۴و۵و۶و۷و۸ عصرلرده ضرب اولونموش سکهلر اوستونده اردبیل کیمین حک اولونوبدور (ابوبکر بن محمدین سکهسین استثنا ائدرک). ائرمنی تاریخچیسی «لووند» میلادی سگگیزینجی عصرین سونوندا (هجرینین ایکینجی عصری) اردبیلین آدین «ارت ویت» کیمین یازیبدیر. مارکوارتا گورا بۇ آد سونرالار «ارت ویل» آدینا چئوریلیبدیر.[۶][۷]
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
تاریخی کؤرپولر[دَییشدیر]
اردبیل شهرینین اورتاسیندان بالیقلی چای آدی اوْلان بیر چای کئچیر کی نئچه تاریخی کؤرپو ده بۇ چایین اوستونده تیکیلمیشدیر، بۇ کؤرپولرین ان آدلیملاری؛
محلهلر[دَییشدیر]
اردبیل شهرینین یوز اوتوزا یاخین محللهسی واردیر. اردبیل، قدیم یئددی بؤیوک محلله دن تشکیل اوُلونمیشدی کی نعمتیلری (اونچو مئیدان، چشمه باشی، آلا قاپی), حیدریلری (تاوار، اوچ توکان، پیرتملیک) تشکیل وئریردیلر.
صفویلر عصرینده اردبیل شهری ایکی بولومه بولوندو کی نعمتیلَر و حیدریلَر آدلاندیلار.
نعمتیلَر نعمت الله ولینین پیروی، کی بیر صوفی شاعیریدی و حیدریلَر قطبالدین حیدر تونی نین مریدلریدیلر.
بازارلار[دَییشدیر]
بو شهرده چوخلو قدیمی و اوستو اؤرتولو بازار لار واردیر کی بعضی لرینین نئچه یوز ایل قئیدمتی وار دیر کی راستا بازار، قیزیلچی بازار، دمیرچی بازار، باشماقچی بازار و بؤرکچی بازاری نومونه اۆچون آد آپارماق اولار کی اردبیل بازارینین خوللاری حساب اولونورلار
تحصیل اوجاقلاری[دَییشدیر]
بیلیمیوردلار[دَییشدیر]
بو شهرده چوخلو اونملی و مؤعتبر بیلیمیورد واردیر کی او جوملهدن:
- اردبیل بیلیمیوردو (اردبیل موحقیق بیلیمیوردو)
- اردبیل طیب علملر بیلیمیوردو
- اردبیل آزاد بیلیمیوردو
- اردبیل تکنولوژی بیلیمیوردو
- اردبیل موقدس بیلیم یوردو
- اردبیل پیام-نور بیلیمیوردو
- اردبیل قافقاز بینالخالق بیلیمیوردو
- اردبیل رازی تکنولوژی بیلیمیوردو
- اردبیل نوین بیلیمیوردو
قارداشلیق[دَییشدیر]
آدلیملار[دَییشدیر]
شاه ایسماعیل، صفویلر دؤلتی نین قوروجوسو و بیرینجی شاهی.
لطفی زاده، ریاضیاتچی، کامپیوترشیناس، الکتریک مهندیسی، مصنوعی هوش تحقیقاتچی سی و کالیفورنیا، برکلی بیلیمیوردو پروفسورو دور.
رحیم علیآبادی، کئچمیش اردبیلی گولشن و ۱۹۷۲ یای اولمپیک اویونلاریندا، گوموش آلیبدیر.
علی سلیمی (ساغدا) و فرهاد ایبراهیمی (سولدا) آذربایجانی، موسیقیچی و بستکار دیلار.
علی دایی، بیر فوتبال موربیسی و گئچمیش فوتبالچی کی دونیادا ان چوخ میللی گلی ویریبدیر.
نصرالله ناصحپور، آذربایجانلی بیر موسیقیچی اوستاد.
غفور جیدی، اردبیلی بیر پیلوت کی ایران عیراق ساواشیسیندا شهید اولدو.
جواد علیزاده، آذربایجانلی بیر آدلیم کاریکاتوریست.
حسین رضازاده، گئچمیش هالترچی کی ایکی دفعه اولمپیک اویونلاریدا و دوْرد دفعه دۆنیا بیرینجیسی اوْلموشدور.
ناصیر چشمآذر، گئچمیش موسیقیچی، بستکار و پرودوسر دیر.
کریم انصاریفرد، بیر آذربایجانلی فوتبالچی کی ایران میلّی فوتبال تیمیده اویناییر.
شیخ صفیالدین اردبیلی، عاریف، صوفی، عالیم، طریقت شئیخی، عابید، صفویلر سولالهسینین بانیسی و شاه اسماعیل خطایینین آلتیمجی باباسی دیر.
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، آذربایجانلی بیر کئچمیش سیاستچی،آیتالله و دینی مرجعی میش.
سلیم موذنزاده، سلطان الذاکرین لقبی ایله مشهور اوْلان، کئچمیش آدلی بیر آذربایجانلی مدّاح کی چوخلو تورکجه نوحهلر و مرثیهلر اوخویوب.
اکبر عبدی، آذربایجانلی سینما، تئاتر و تلویزیون اوْیونجوسودور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ شهر اردبیل - Ataland. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-05-22. یوْخلانیلیب2019-10-03.
- ↑ Error on call to شابلون:وب قایناقلاماسی: Parameters باغلانتی and باشلیق must be specified .
- ↑ http://amar.sci.org.ir/ Archived 2011-07-11 at the Wayback Machine. ایرانین آمار مرکزی اردبیل اوستانینین آماری
- ↑ اردبیل بلدیه سی نین سایتی Archived 2012-05-12 at the Wayback Machine. پیشینه تاریخی اردبیل
- ↑ حسن ماکوئی (زنگیمارلئ)، " اردبیل " تاریخ لر شهری
- ↑ عادل ارشادی فرد، پیشینه تاریخی اردبیل Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.، آراز درگیسی، سای 101
- ↑ یوزف مارکوارت، ایران شهر، 206
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-08-06. یوْخلانیلیب2021-08-30.


text:
۲۵ دسامبر
۲۵ دسامبر:
- ۳۳۶ - تاریخده ایلک سفر رومدا «یئنی ایل» قئید ائدیلدی.
- ۸۰۰ - فرانک حؤکمداری بؤیوک کارل تخته چیخدی.
- ۱۷۹۹ - یئنی آنایاسایا گؤره ناپلئون بوناپارت اوْن ایل مۆدّتینه مۆطلق حاکیمیّته مالیک ایلک کونسول سئچیلدی.
- ۱۹۱۸ - جنرال صمد بی مهمانداروف حربی ناظیر٬ جنرال علیآغا شیخلینسکی ایسه ناظیر مۆعاوینی تعیین ائدیلدیلر.
- ۱۹۲۰ - فرانسه کومونیست حزبی قۇرولدو.
- ۱۹۲۵ - بینالخلق تقویم و ساعات قبول ائدیلدی.
- ۱۹۸۸ - ائرمنیستاندان ۲۵۰ میندن چوْخ تۆرکون ائشیگه اؤتورولمهسی باشا چاتدیریلدی.
- ۱۹۸۹ - رومانیده دؤولت باشچیسی نیکولا چواشِسکو آروادی ایله بیرگه گۆلـلهلندی.
- ۱۹۹۱ - شوروینین ایلک و سوْن جومهور باشقانی میخاییل قورباچوف ایستعفا وئردی. ایستعفانین ائرتهسی گۆنو شوروی ده دۆشدو.
- ۱۹۹۱ - «لاتین قرافیکالی آذربایجان الیفباسینین برپا ائدیلمهسی حاقّیندا» قانون کئچیریلدی.
- ۱۹۹۱ - ایران٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و ایسراییل آذربایجان باغیمسیزلیغینی تانیدی.


text:
Dec 20, 2015
آذربایجان موغاملاری /یئتدینجی بؤلوم : « بایاتی قاجار موغامی »/
فرهاد جعفری
بایاتی قاجار (Bayati Qacar) : راست عاییله سی نین نؤوبتی عوضوو بایاتی قاجار دیر. بایاتی قاجار ایکی حیصه دن عیبارتدیر : بایاتی و قاجار. بایاتی ؛ آذربایجان فولکلور ادبیاتی نین بیر نمونه سینه دئییلیر. بو سؤزون آنلامی بوگونه قدر قطعیتله بللی اولماییب ، آنجاق بیر چوخلاری بو سؤزو بایات سوزوندن آلینمیش بیر سوز کیمی قئید ائدیرلر. آذربایجانین بؤیوک فولکلور شناسی اوستاد م.ع. فرزانه نین فیکرینجه بایاتی سؤزو ؛ چوخ احتمال آذربایجاندا موختلیف دؤورلرده کؤچری شکلینده یاشایان بایات بویونا (اوغوزون 24 قبیله سیندن بیری) منسوبدور. او باشقا بویلار او جومله دن افشاری و گرایلی آدلاری نین آذربایجان خالق موسیقی سینده اولدوغو اوچون بو احتمالین گوجلو شکیلده یقین اولدوغونا اینانیر. بایات سوزو بیر چوخ آنلاملاری داشییر. او جومله دن : لوغت باخیمندان وارلی ، مؤحتشم دئمکدیر. بو تئرمین تکجه بایاتی قاجار موغامیندا یوخ بلکه ده بیر چوخ موغاملاریمیزدا ایشلنمکده دیر ؛ بایاتی تورک ، بایاتی عجم ، بایاتی شیراز ، بایاتی اصفهان ، قاتار بایاتی ، بایاتی کورد و... کیمی. ایکینجی حیصه «قاجار» سؤزو ده تورک بویلاری نین و داها دقیق دئسک قیزیلباش قبیله لری نین بیری سی و ایراندا و ها بئله آذربایجاندا بیر تاریخی سولاله نین آدی دیر. اوست اوسته بو ترکیبین آنلامی قاجارین یا قاجارلارین بایاتی سی دئمکدیر. بایاتی قاجار ؛ جنوبی آذربایجاندا بایاتی تورک کیمی شؤهرت تاپمیشدیر. بو موغام اورتا ماهوردان دا زیلده و داها دوغروسو سی بئ مول پرده سینده ایفا اولونور.
بایاتی قاجار ؛ چوخ قدیم تاریخه مالیک اولمایان بیر موغام دیر. قدیم موسیقی جدوللرینده بایات یا بایاتی آدلی موسیقی حیصه سی اولموشسادا آنجاق بللی دگیل کی بو بایاتی ؛ بایاتی قاجار دیر یوخسا اوسته ایشاره اولوندوغو باشقا بایاتی لارین هانسینا ایشاره ائدیر. 11 ینجی ه.ق / 17 – ینجی م عصرینه عایید اولان بهجت الروح آدلی موسیقی رساله سینده شؤعبه اهمیتینی داشییان و «حدی» و «چاهارگاه » آدلی ایکی گوشه نی اوزونده جمعلشدیرن بایاتی سؤزونه راست گلیریک. ها بئله میر محسن نواب-ین وضوح الارقام آدلی اثرینده بایاتی بیر شؤعبه کیمی گوستریلمیشدیر ، آنجاق اونون کشف الحقایق مثنوی آدلی باشقا اثرینده آیریجا اولاراق هم بایاتی قاجار هم ده بایاتی تورک ، بایاتی ، بایاتی کورد و بایاتی شیراز آدلارینا راست گلیریک. بایاتی قاجار ؛ سون زامانلاردا ، داها دوغروسو 19 و 20 – ینجی عصیرلرین موسیقی جدوللرینده آرتیق بیر موغام کیمی تانینمیشدیر. تارچی میرزه فرج رضایئو بو موغامی آشاغیداکی شؤعبه لر و گوشه لر ایله گوسترمیشدیر : بایاتی قاجار ، بایاتی تورک ، قاتار ، بایاتی ، چوبان بایاتی ، حیجاز ، گبری ، شکسته فارس. 1925 – ینجی ایلده عوزئییر حاجی بیگلی نین رهبرلیگی آلتیندا تشکیل اولونان موسیقی توپلانتی سیندا بو موغاما راست گلمیریک. آنجاق احمد باکیخانوو-ون پروقرامیندا بو حیصه لرله : مایه ، حسینی ، شیکسته فارس ، زیل زابول ، بایاتی قاجارا ایاق و 20 –ینجی عصیرین ایکینجی یاریسیندا یاشایان تارزن ؛ کامیل احمدوو-ون پروقرامیندا آشاغیداکی شؤعبه لر و گوشه لر مؤوجود دور : برداشت ، مایه ، حسینی ، شیکسته فارس ، زیل بایاتی قاجار ، زمین خارا ، دوگاه ، روح الارواح ، ماورالنهر ، شاه ختایی ، بایاتی قاجارا ایاق. بو پروقراملاری بیر ییری ایله قیاس ائتدیکده گؤروروک کی بو گون بایاتی قاجاردا ایفا اولونان شؤعبه لر و گوشه لر تکجه کامیل احمدوو-ون ایفاسی ایله اوست اوسته دوشور. حال بو کی بوگونکو ایفا ایله میرزه فرجین پروقرامی آراسیندا تکجه بایاتی قاجار و شیکسته فارس شؤعبه لرینده و احمد باکیخانوو – ون ایفاسی ایله قیاس اولوندوقدا : مایه ، حسینی ، شیکسته فارس ، بایاتی قاجارا ایاق شؤعبه لر و گوشه لرینده اوخشارلیق گورونور. نهایتده بو گون آذربایجاندا بایاتی قاجار موغامی بو شؤعبه لر و گوشه لرله ایفا اولونور : برداشت ، مایه ، حسینی ، شیکسته فارس ، زیل بایاتی قاجار ، زمین خارا ، دوگاه ، روح الارواح ، ماورالنهر ، شاه ختایی ، بایاتی قاجارا ایاق.
برداشت (Bərdaş - گیریش) : بایاتی قاجارین برداشتی راست کیمی نوروز رونده آدلانیر. آنجاق بایاتی قاجار برداشتی راستین عکسینه اولاراق چوخ قیسا ، سؤز واسیطه سی ایله یوخ بلکه آواز ایله ایفا اولونور ، حال بو کی راستین برداشتیندا موغنی غزل اوخومالی دیر. بونلارین موسیقی سی ده بیری بیریندن فرقلی دیر. بئله کی بونلارین تکجه آدلاری عئینی دیر. راستین برداشتی عیراق شؤعبه سینه اساسلانیرسا و اوندان راست موغامی نین قوخوسو گلیرسه ، بایاتی قاجارین برداشتی ؛ بایاتی قاجار احوال و روحیه سینی خاطیرلادیر و اونون موسیقی سی ده معین قدر زیل بایاتی قاجارا بنزه ییر. بو آد عئینیلیگی گاهدان باشقا موغاملار دا گؤرونور. میثال اوچون راهاب و شوشتر ده برداشت امیری اوستونده اولور. بو اونو گوستریر کی بو موغاملار بیر لادا منسوبدورلار. بورادا دا بایاتی قاجار ؛ راست عاییله سینه عایید اولدوغو اوچون ، اونون برداشتی راست برداشتی ایله عئینی آددادیر.
مایه (Mayə - تَمَل ) : باشقا موغاملاردا اولدغو کیمی بایاتی قاجار موغامیندا دا اساس شؤعبه مایه / تمل دیر. داها دوغروسو تاریخ بویو بو موغامین مایه سی اونون باشقا شؤعبه لری و گوشه لرینی اؤز اطرافینا توپلامیش و بایاتی قاجار موغامی بورادان اورتایا گلمیشدیر. بایاتی قاجارین مایه سی معین قدر حوزونلو دور و گویا بیر چاغیریش کیمی دیر و دینله ییجی نی دوشونمه گه چاغیریر. بو چاغیریش احوال و روحیه سی بو موغاما ائله بیر خاصیت وئرمیشدیر کی اونون شؤعبه لری و گوشه لری ، دینی موسیقی ده او جومله دن نوحه ، مرثیه ، آذان و موناجات کیمی دینی موسیقی لرده گئنیش یایلمیشدیر. خاطیرلاتماق لازیم دیر کی گونئی آذربایجاندا و ها بئله ایراندا و بوتون ایسلام دونیاسیندا شؤهرت قازانان اردبیللی حاج رحیم موذن-ین وئردیگی آذان ؛ بایاتی قاجار موغامی اوسته و داها دقیق دئسک اونون باشلانیش جومله لری/قورآن کریمین «توکلت علی الحی الذی ...» آیه سی/ بو موغامین مایه سی اساسیندا و آذانین اؤزو بایاتی قاجار ، دوگاه و شور موغاملاریندا ایفا اولونان «روح الارواح » گوشه سی اساسیندا قورولموشدور.[1] بئله لیکله بورادا بو موغامین چاغیریش احوال و روحیه سی ایسلام شریعتی نین عنعنه لریندن اولان آذان [آذان ایسه ناماز قیلما اوچون ، چاغریش دئمکدیر] ایله بیرلشه رک ، حاج رحیم موذن –ین بو آذانی نی ابدی و قالارقی بیر اثره چئویرمیشدی.
حسینی(Hüseyni) : بوندان اؤنجه راست و ماهور هیندی موغاملاریندا حسینی حاققیندا اطرافلی معلومات وئریلمیشدیر. حسینی بیر گوشه اولاراق راست عاییله سینه منسوب اولان بوتون موغاملاردا - راست ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، بایاتی قاجار و دوگاه - ایفا اولونور. بایاتی قاجارین مایه سی بیتمه دن اؤنجه ایفاچی ؛ حسینی گوشه سینه کئچمه لی و بو گوشه ده معین قدر گزیشدیکدن سونرا بایاتی قاجارین مایه سینه ایاق وئرمه لیدیر. سونرا ایسه رنگ چالینمالی دیر.
شیکسته فارس (Şikəstə Fars) : شیکسته فارس سئگاه موغامینا منسوبدور و اونون دوغما یئری سئگاه لادی دیر ، آنجاق بیر چوخ موغاملاردا ایفا اولونور. شیکسته فارس شوعبه سی نین ایفا سی ایله ایفاچی مؤوقتی اولاراق سئگاه موغامینا داخیل اولور و بایاتی قاجار مایه سینه کئچید آلماقلا بو شوعبه دن چیخیر. شیکسته فارسین بایاتی قاجار موغامیندا ایفا اولونماسی بو موغاما داها دا حوزن و کدر وئریر. شیکسته فارسدان علاوه گاهدان موبریقه ده اونون آردینجا ایفا اولونور. خاطیرلاتماق لازیم دیر کی شیکسته فارس دا راست عاییله سینی نین بوتون موغاملاریندا ایفا اولونور.
زیل بایاتی قاجار (Zil Bayatı Qacar) : آذربایجان موغاملاریندا موعین قدر شوعبه لر وار کی آذربایجاندا موغام صنعتی نین انکشافی نتیجه سینده ووجودا گلمیشلر. او جومله دن بیر پارا شوعبه لری آد آپارماق لار کی موعین موغامین مایه سی اساسیندا قورولموش و داها دوغروسو بو شؤعبه لر مایه نین زیلده تکراری دیر. او جومله دن زیل بایاتی قاجار ، زیل بایاتی شیراز ، زیل زابول ، زیل شاهناز ، زیل قاتار ، زیل سئگاه. بو شؤعبه لر بیر نئچه جهتدن موغامین مایه سی ایله سئچیلیر. بیر : آدیندان بللی اولدوغو کیمی زیل پرده لرده ایفا اولونورلار ، حال بو کی موغامین مایه سی عمومیتله بمده ایفا اولونور. ایکی : مایه یه نیسبت سورعتله و قیسا شکیلده ایفا اولونور. ایندی ایسه بو اوزللیکلر زیل بایاتی قاجاردا دا مووجوددور. بئله لیکله زیل بایاتی قاجارین موسیقی سی مایه نین عیئنی دیر ، آنجاق ایشاره اولوندوغو کیمی معین قدر سورعتله ، جَلد و ها بئله اختصارلا ایفا اولونور.
زمین خارا (Zəminxara) : زیل بایاتی قاجارین ایفاسیندان سونرا ایفاچی اونا ایاق ائدرک زمین خارا شوعبه سینه دوشور. زمین خارا لوغت باخیمیندان ایکی حیصه دن عیبارتدیر : زمین = یئر و خارا = تیکان. اوست اوسته تیکانلی یئر آنلامینی داشییر. زمین خارا دینی مراسیملرده ان چوخ ایفا اولونان شوعبه لردن بیری دیر. اونا گؤره بیر شوعبه کیمی چوخلو شؤهرت قازانمیشدیر. حتی حال حاضیردا بو شوعبه ایله تانینان بیر نئچه تصنیف مؤوجوددور.
دوگاه (Dugah) : زمین خارادان سونرا دوگاه ایفا اولونور. دوگاه بایاتی قاجاردان علاوه شور موغامیندا دا بیر شؤعبه کیمی ایفا اولونور و عئین حالدا راست عاییله سینه منسوب اولان موستقیل بیر موغامین آدی دیر. دوگاه فارس سؤزو اولموش و لوغت باخیمیندان دو = ایکی ، گاه : یئر ، اوست اوستده ایکینجی یئر دئمکدیر. آنجاق بو هئچ ده بو دئمک دگیل کی بو گون آدلاری فارس یا عرب اولان سؤزلر فارس خالقینا یا فارس موسیقی سینه عاییددیرلر ، بلکه کئچمیشده موغام آدلاری اوچ دیل اساسیندا – عربجه – فارسجا و تورکجه یارانمیشدیر. قدیم موسیقی ده بئله بیر بولونتولر اولموشدورسا آنجاق ایندی داها اونلارین تکجه آدی مؤروجوددور. بو آدلار ایله بو موغاملارین خاصیتلری همیشه اویغون دگیل ، بلکه تام فرقلی دیر. باشقا سؤزله دئسک حال حاضیردا دوگاه ، سه گاه ، چارگاه و پنجگاه کیمی موغاملاری تکجه موغام آدلاری دیر. بوندان باشقا او آدلارلا ، موغاملارین آراسیندا هئچ بیر ایلگی یوخدور.
روح الارواح (Ruh_ül_ərvah) : دوگاه شؤعبه سی نین ایچینده بیر نئچه گوشه ده ایفا اولونور ، روح الارواح اونلاردان بیری سی دیر. روح الارواح ؛ شور ، بایاتی قاجار و دوگاه موغاملاریندا ایفا اولونور. او عرب دیلینده روحلار روحو دئمکدیر.آنجاق باشقا بیر پارا موغام آدلاری کیمی اونون دا بئله آدلاندیرماسی نین سببی بورایا قدر هله ده بللی اولماییب.
ماورالنهر(Mavəra_ü_nəhr) : بو گوشه ده ، دوگاه شوعبه سی نین ایچینده ایفا اولونور ، ماورالنهر ؛ بایاتی قاجار موغامیندا ایکی یئرده ایفا اولونور. بیر دوگاه شؤعبه سی نین ایچینده و روح الارواح و شاه ختایی گوشه لری آراسیندا ، بیر ده ایسه شاه ختایی گوشه سیندن سونرا ، بو گوشه لره بیر اَیاق کیمی ایفا اولونور. ماورالنهر قدیم تورکوستاندا بیر ولایت آدی اولموش و آنلامی «چایین او طرفی» دیر. چایدان مقصد جئیحون چایی دیر. قدیم ماورالنهر ولایتی بو گون قازاخیستان ، قیرغیزیستان ، اؤزبکیستان و تاجیکیستان مملکتلری آراسیندا بؤلونموشدور. ماورالنهر دوگاه موغامیندا دا ایفا اولونور.
شاه ختایی (Şah Xətayi) : شاه ختایی ؛ بایاتی قاجار موغامی نین سون گوشه سی دیر. شاه ختایی ؛ آدیندان بللی اولدوغو کیمی آذربایجاندا و ایراندا ایکی عصیردن چوخ سورن صفویلر حؤکومتی نین قوروجوسو ؛ شاه اسماعیل-ین شعر تخلوصودور. بوتون موغاملارین شؤعبه لری و گوشه لری آراسیندا راست عاییله سینه منسوب اولان موغاملار و اونلارین شؤعبه لری ، گوشه لری و حتی اَیاقلاری کیمی بیری بیرینه بنزر باشقا موغام حیصه لری یوخدور. ایفاچی ؛ اورتا ماهور ، ماهور هیندی ، راست ، بایاتی قاجار ، دوگاه ، قاتار و هئیراتی موغاملاری نین اَیاقلارینی بیری بیری ایله قاریشیق سالمامالی دیر. بو بنزرلیک لر بایاتی قاجار و دوگاه موغاملاری آراسیندا داها چوخ گورونور. عئین حالدا بایاتی قاجار موغامی نین اؤز گوشه لری و شوعبه لری آراسیندا اوخشارلیقلار داها دا چوخدور. اونا گؤره ایفاچی بونلارین ایفاسیندا ان چوخ دیقتله یاناشمالی دیر.
بایاتی قاجارا ایاق : ایفاچی شاه ختایی گوشه سی نین ایفاسیندان سونرا بیر داها ماورالنهر گوشه سینه قاییتمالی و بئله لیکله بو گوشه لره ایاق وئرمه لیدیر. سونرا ایسه عنعنه یه صادیق قالاراق ، موغاما ایاق وئرمک مقصدی ایله بایاتی قاجارین مایه سینه قاییتمالی و مایه ده گزیشدیکدن سونرا موغامین ایفاسینا یئکون وورمالی دیر. بایاتی قاجارین یوخاری داکی شوعبه لر و گوشه لرین دن علاوه ؛ واخت ایله متعلیم عمی و آغا خان عبد اله یئو طرفیندن ده باشقا شؤعبه لر و گوشه لر او جومله دن عوشاق ، سارنج ، سئگاه و عیراق ایفا اولونموشدور.
بایاتی قاجار موغامی نی تحلیل ائتدیکده گؤرونور کی او باشقا موغاملار لا قیاس اولوندوقدا : بو موغام یئنی بیر موغام اولموش و ائله ده اوزون تاریخی یوخدور. قوزئی آذربایجاندا ساوئتلر دؤنمینده حؤکومت طرفیندن دینی مضمونلار داشییان موسیقیلرین ایفاسینا سون قویما مقصد ایله دوگاه موغامی نین ایفاسی محدودلاشدیریلمیش و حتی چوخ زامانلار یاساق ائدیلمیشدیر. بورادا احمد باکیخانوو کیمی بؤیوک موسیقی خادیملری نین چالیشماسی نتیجه سینده دوگاه موغامیندا یاساق ائدیلن گوشه لر و شؤعبه لر بایاتی قاجارا علاوه ائدیلمیش و بایاتی قاجار موغامی اونلاری اؤزونده توپلایاراق بوگونکو شکیله دوشموشدور. بئله لیکله بایاتی قاجارین شوعبه لر و گوشه لری نین بیر چوخو ایلک اؤنجه دوگاهدا اولموش و ایندی ایسه بایاتی قاجار ترکیبینده ایفا ائدیلیر.
بایاتی قاجار موغامی نین ایفاچیلاری سای باخیمیندان بارماق ساییندان آرتیق اولمامیشدیر. حال حاضیردا جبار قاریاغدی اوغلو و شکیلی علسگر- دن بایاتی قاجار ، مجید بهبودوو- دان زمین خارا ، آسلان صفروو-دان شاه ختایی کیمی قیسا سس یازیلاری مؤوجوددورسا ،آنجاق بایاتی قاجاری ایلک دفعه اولاراق بیر موغام کیمی هانسی ایفاچی طرفیندن و نه زامان ایفا اولونودوغو هله ده بللی دگیل. ایگیرمینجی عصیرین ایکینجی یاریسیندا اونون اوستالیقلا ایفاچی سی متعلیم متعلیموو اولموشدور. حال حاضیردا اونون ایفاسیندان ایکی موختلیف ایفا الیمیزه گلیب چاتمیش و اونون باشقا سس یازیسی بو گون تانینمیش تارزن واله رحیموو-ون آرشیوینده قورونوب ساخلانیلیر. متعلیم عمی ایفالاری نین بیرینده بایاتی قاجاری آشاغیداکی شوعبه لر و گوشه لر ایله ایفا ائتمیشدیر : « مایه ، حسینی ، شیکسته فارس، موبریقه ، عیراق ، دوگاه ، زیل بایاتی قاجار ، زمین خارا ، دوگاه ، ماورالنهر ، سارنج ، شاه ختایی ، ماورالنهر ، بایاتی قاجار- اَیاق ».
بایاتی قاجار موغامینی متعلیم عمی دن سونرا قولو عسگروو و باکیر هاشیموو مهارتله اوخوموشلار. بو موغام قولو عسگروو –ون رئپرتووارینا اؤزل یئر توتموش و او دفعه لرله بو موغاما موراجیعت ائتمیشدیر. او ایفالاری نین بیری سی نین سونوندا «بیر قوش گلیر بربردن» آدلی گؤزل خالق ماهنی سینی دا ایفا ائتمیش و بو موغامین ایفاسینا داها دا گوزللیک وئرمیشدیر. حال حاضیردا آذربایجاندا بایاتی قاجار موغامی نین یگانه ایفاچی سی بؤیوک موغنی آغاخان عبدالله یئو دیر. آغا خان عبدالله یئو بو موغامی یئنی نفسلرله ، اوزونه مخصوص اولان بیر اوسلوب ایله و داها گئنیش شکیلده ایفا ائتمیشدیر. بو قلم صاحیبی بو گونه قدر آغاخان عبدال یئو-دن دؤرد موختلیف ایفا دینله میشدیر کی هر بیری باشقاسیندان فرقلی و چئشیدلی شکیلده ایفا اولونوشدور. آغا خان عبداله یئو بو موغامی او قدر گئنیش شکیلده ایفا ائتمیشدیر کی اوندان بو گون 44 دقیقه لیک اوزونلوغوندا بایاتی قاجار ایفاسی مووجوددور. بو موغامین اینسترومنتال ایفا دا ان مهارتلی ایفاچی سی کامانچادا ، بؤیوک کامان اوستاسی هابیل علیئوو ، تاردا ایسه وامیق محمد علی یئو اولموشدور.
قایناقلار
زهرابوو رامیز (1388) : موغامات آذربایجان ، ترجمه مجید تیموری فر ، تبریز.
عبد المومن بن صفی الدین (1346) : رساله موسیقی بهجت الروح ، ترجمه محمد تقی مایلی ، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
فرزانه ، م . ع (1391) : آذربایجان خلق ادبیاتیندان بایاتیلار ، سکگیزینجی نشر ، تهران ، اندیشه نو.
مراغه ای ، عبدالقادر بن غیبی حافظ (2536) : مقاصد الالحان ، به اهتمام تقی بینش ، چاپ دوم ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
[1] - بو حاقدا باخینیز « بیر اثر - ایکی ادعا ؛ یا حاج رحیم موذن-ین وئردیگی آذان حاققیندا قئیدلر » :
http://ishiq.net/?p=6132


text:
تبریز گؤزلی
تبریز گوزلی بو کیتاب، حميد احمدزادهنین شعر توپلوسودور. بو کیتابدا حمید احمدزاده (تیلیم خانلی) تخلصو ایله 140 صحیفهلیک شعر مجموعهسی چاپ اولونوب.
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
بابک کیمی دور قوللارینی چیرمالا قارداش
اینصافمیدی؟ کیملیک بو سیاق محو اولا سیرداش!
باش قووزا کی کیملیک داغیلیر لاپ تملیندن
سس وئر سسیمه، یاردیم ائدهک کیملیغه یولداش
دونیا بیلیسن کی بولونوب سویلار آراسی
بو عرصه ده بیر سن سایلیرسان منه سویداش
بیریول چوزولوبدور وطنین حد و حدودو
تورک ائللری توران آرا حوکمونده وطنداش
قان قارداشی دیر «جعفری» یه، تورک«تیلیم خان»
تورکو دانیشان کیمسه اولار ، تورکه قارینداش