text:
بوسنی و هرزقووین
اوروپانین جنوبوندا یئرلَشن بیر اؤلکه دیر.[۱۰] بوسنییا و هرزقووین (شابلون:Lang2، (صربجه:БocHa и XepцeroBиHa, БиX)) — بالکان یاریماداسینا یئرلَشن کونفدراتیو دؤولت.اؤلکه بیر بۆتونو میدانا گتیرهن اۆچ ائتنیک قروپا ائو صاحبلیگی ائتمکدهدیر: بوشناکلار، صربلر و کروْواتلار. اینگیلیسجهده و داها بیر چوْخ دیلده ائتنیک شخصیت گؤز قارشیسیندا تۇتولمادان بۆتون بوسنییا-هرزوقووینا خالقینا بوسنییالی دئییلیر. آنجاق تورکجهده تاریخدن گلن یاخینلیقدان اؤتری بوسنییالی دئییلدیی وا بوشناکلار یعنی بوسنییالی موسلمانلار لوغتی نظرده توتولار. آیریجا اؤلکهده بوسنییالی و یا هرزوقووینالی اوْلماق دا آیری ائتنیک شخصیتی وورغولاماق اۆچون ایستیفاده ائدیلر. بوسنییالییام دئمک موسلمانام دئمکدیر. هرزوقووینالی دئمک کروْواتام دئمکدیر. اؤلکه اداره باخیمیندان ایکی عئینی دؤولتچیلییه بؤلونموش وضعیتدهدیر. بونلار، بوسنییا-هرزوقووینا فدراسییاسی و صرب جومهوریتیدیر.
اؤلکهنی، شیمال، غرب و جنوبدان کروواسی، شرقدن صربیستان، یئنه جنوبدان مونتنقرو چئویرمکده، آدریاتیک دنیزینه ایسه نم شهرینین تاپیلدیغی یئرده یالنیز ۲۰ km-لیک (لیمانی اوْلمایان) بیر ساحلی واردیر. اؤلکهنین جوغرافیاسی مرکز و جنوبدا داغلیق، شیمال-غربده تپهلیک، شیمال-شرقده دوزلوک بیر خصوصیّت سرگیلییر. دؤولتین باشکندی و ان بؤیوک شهری سارایبوسنا، بیر چوْخ یۆکسک داغلا اترافلانمیشدیر. بۇ جوغرافی خصوصیتیندن اؤتری شهر قیش توریزمینه الوئریشلیدیر و ۱۹۸۴ قیش اوْلیمپیادالارینا ائو صاحبلیگی ائتمیشدیر.
اؤلکهنین اکثریتینی اؤرتهن بوسنییا بؤلگهسینده ایلیمان یئر ایقلیم گؤرولر، بۇ بؤلگهده یایلاری ایستی، قیشلاری قار یاغمورلو و سویوقدور. اؤلکهنین جنوب ساحللریندهکی داها کیچیک هرزوقووینا بؤلگهسینده ایسه تیپیک آرالیق دنیزی ایقلیمی گؤرولر. بوسنییا-هرزوقووینا طبیعی قایناقلار باخیمیندان دا زنگین بیر اؤلکهدیر.
آدین آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)[دَییشدیر]
بوسنا چایینین و ماجار دیلینده "هئرسئق" ("بویئوودا" دئمکدیر) سؤزوندن یارانمیشدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
آرالیق دنیزی ساحلیندهکی دیگر شهرلر کیمی بوسنییادا تاریخ سهنهسیندهکی یئرینی روم ایمپراتورلوغو ایچریسینده گؤتورموشدور. روم ایمپئراتورلوغونون چؤکوشوندن سوْنرا بوسنییانین رهبرلیگی ۱۲۰۰-جو ایللرده موستقیللیینی الده ائدنه قدر مۆختلیف روللارا ال دییشدیرمیشدیر. موستقیللیینی ۲۶۰ ایلدهن چوْخ بیر مدت قورویان بوسنییا کراللیغی بۇ مدت بویونجا ماجارلار و صربلره قارشی تورپاقلارینی مۆدافیعه ائتمک مجبوریتینده قالمیشدیر.
۱۴۶۳-جو ایلده عثمانلی ایدارهسی آلتینا کئچهن بوشناکلار عئینی زاماندا موسلمانلیغی دا منیمسمیشدیر. موسلمانلیغی قبول ائدن بوشناکلارین دینی عهده چیلیکلرینی یئرینه یئتیرمهسینه ایجازه وئرهن عثمانلی ایدارهسی بوسنییا تورپاقلاریندا تیکدیی یاپیسال(ساختار)لار و مسجیدلرله عئینی زاماندا بوشناکلارین عنعنهلری ایله مدنیتینه ده تأثیر ائتمیشدیر. ۱۸۷۸-جی ایله قدر داوام ائدجک اوْلان عثمانلی ایدارهسی آلتینداکی دؤورده چوْخ چوْخ بوشناک عثمانلی ایدارهسینده، دؤولت رهبرلیینده اهمیتلی وظیفهلره گتیریلمیشدیر. ضعیفلهیهن عثمانلی ایمپراتورلوغوسینی پارچالاماغا قرار وئرهن موتتفیقلرین مالی چتینلیکلر ایچریسیندهکی ایستانبولا نشر تضییقی نتیجهسینده بوسنییاداکی عثمانلی ایدارهسی دؤیوشولمهدن، ایستول باشیندا سوْنا چاتاراق اوتریش-ماجاریستان ایمپئراتورلوغونون ایدارهسینه کئچمیشدیر.
۱۹۱۸-جی ایله قدر سورهجک اوْلان اوتریش-ماجاریستان ایمپراتورلوغو ایدارهسی آلتینداکی دؤورده اؤلکه یئنیدن قۇرولوشلاندیریلاراق چؤکمکده اوْلان عثمانلی ایمپراتورلوغو ایدارهسی آلتینداکی دؤورون سوْنلاریندا یاشادیغی چتینلیکلردن اۇزاقلاشاراق ریفاها قوووشاجاق. بۇ اینکیشافلارین بؤیوک صربیستان قۇرولماسینی مقصد قویان روسیه نین مالی دستیی ایله رئاللاشدیغی شوبههسیزدیر. بوسنییاداکی موسلمان نۆفوس ون عثمانلی ایدارهسی آلتینداکی دیگر تورپاقلارا کؤچو و اوْنلارین ترک ائتدیی یئرلره صربلرین یئرلهشمسیله بوسنییاداکی ائتنیک قۇرولوشون دییشمهسی بۇ دؤورده یاشانمیشدیر.
۱۹۱۸-۱۹۴۱-جی ایللر آراسینداکی دؤور یوقوسلاوییانین ایچ قاریشیقلیقلاری و دؤیوشله کئچمیشدیر. ۱۹۴۱-۱۹۴۵-جی ایللری آراسینداکی ایکینجی دونیا دؤیوشو اثناسیندا نازیلار یوقوسلاوییانی ایشغال ائدرک سلووئنیانی آلمان، کروواسینی، ایتالیایا و ماکئدونییانی بولقاریستانا باغلایاراق خصوصیله یهودی و قاراچیلارا قارشی بیر ائتنیک تمیزلیک حرکتینه گیریشهرک توْپلاما دوشرگهلرینده مینلرله اینسانی اؤلدوردولر.
۱۹۴۵-۱۹۹۰-جی ایللر آراسینداکی سویوق دؤیوش دؤورونون ۳۵ ایللی تیتونون رهبرلیگی آلتیندا کئچدی. بۇ دؤورده بوسنییا – هرزوقووینانین سرحدلری ۱۹۱۸ اوّلی دؤندو و بوشناکلار مدنی شخصیتلرینه یئنیدن قوووشدولار. غربین دستیی ایله یوقوسلاوییادا دؤیوشون ایزلری تئز سیلیندی. غربلی اؤلکهلر یوقوسلاوییانی یالنیز ایقتیصادی دئییل عئینی زاماندا عسگری و سیاسی ساحهده ده دستکلهدی. ۱۹۷۰-جی ایللرده سووت موداخیلهسی ریسکی ایله قارشیلاشیلدیغیندا آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری یوقوسلاوییانی مۆدافیعه ائتمک اۆچون نۆوه گۆجه مراجعت ائده بیلجیینی آچیقلادی. سویوق دؤیوشون سوْنا چاتماسی و سوْنا چاتان کومونیست رژیمله بیرلیکده پارچالانان سووتلر بیرلییندن یوقوسلاوییادا تأثیرلهندی.
۱۹۸۶-۱۹۹۲-جی ایللر آراسیندا یاشانان قانلی وطنداش محاربهلرینین سوْنراسیندا یوقوسلاوییا پارچالاندی. حَددیندن آرتیق میللیتچی سلوبودان میلوسهئویجه و اوْنون دستکلدیی خادیملر طرفیندن بؤیوک سئربیاس(ن)ı قورما خیاللاری ایله سیستئماتیک بیر سویقیریم رئاللاشدیریلدی. بۇ دؤورده ۱۰.۰۰۰ین اۆزرینده بوشناک حیاتینی ایتیردی. صربلرین باشدا سارایبوسنا اوْلماق اوزره ایحاطه ائتمه آلتیندا توتدوغو شهرلری بومبالاماسینا، سنیپئر آتشی ایله گوناهسیز وطنداشلاری اؤلدورمهسینه، باشدا ضیالیلار اوْلماق اوزره سئچیلمیش کسلرین توْپلاما دوشرگهلرینده اؤلدورولمهسی ایله رئاللاشدیریلان ائتنیک تمیزلیک حرکتینه غربلی اؤلکهلر اۇزون مدت لازیم اوْلان تئپکینی گؤسترمهیهرک سویقیریما تاماشاچی قالدی.
۱۹۹۲-جی لین فوْریهیندا موستقیللیینی اعلان ائدن بوسنییا – هرزوقووینا ۷ آوریل ۱۹۹۲-جی ایلده ده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و دیگر غربلی اؤلکهلر طرفیندن تانیندی و ۲۲ مئی ۱۹۹۲-جی ایلده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینا قبول ائدیلدی.
بوسنییاداکی دؤیوش ۱۹۹۲-جی ایلین یازیندا باشلادی. بوسنییانین قوزئینی هدف آلان هوجوملارین آماچ بۇ بؤلگهلردن بوشناک و کروْواتلاری اۇزاقلاشدیراراق صرب دؤولتینی قورماق ایدی. صربلرین بۇ هوجوملاری بؤلگهدهکی دیگر ائتنیک قروپلار اۆچون تام بیر فلاکته چئوریلدی.
دؤیوشون ایلک آیلاریندا شرقدهکی چوْخ چوْخ بوشناک شهری صربلرین هوجوملاری نتیجس(ن)i آسانجا دۆشدو. آنجاق شهری چئویرهن تپهلرینده کؤمییله سرئبرئنیزکا هوجوملارا قارشی اؤزونو موفقیتله مۆدافیعه ائتدی.
۱۹۹۳-جو ایلده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی آلتی مسکونلاشما واحیدینی "اعتیبارلی بؤلگه" اعلان ائتدی، سرئبرئنیتسادا بونلاردان بیری ایدی. مقصد سرحدلری قورونا بیلر حالا گتیرهرک باریش اۆچون گؤروشوله بیلر بیر زمین یاراتماق ایدی. کؤمکلرین اعتیبارلی بؤلگهلره چاتدیریلماسی گوندهمه گلینجه بۇ تطبیق ایشغالچی-تجاووزکار گۆجلرله بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی عسگرلرینین ایشداشلیق ائتمهسینی طلب ائدرک آماچ ایله تام بیر تزاد میدانا گتیرر حالا گلدی
۱۹۹۵-جیلین مئی یایندا صربلر سارایبوسناداکی ایحاطه ائتمیی شیددتلندیردی و ناتو صربلره قارشی هاوا هوجومو تشکیل ائدیلدی. بونا میسسیللئمئ اوْلاراق صربلر ۶ اعتیبارلی بؤلگهنی بومبالایاراق ۳۰۰ بیرلشمیش میللتلر عسگرینی گیروو گؤتوردو. جۇلای ۱۹۹۵-جی ایلده گئنئرال ملادیج امریندهکی صرب گۆجلری سرئبرئنیزکاداکی هولندلی بیرلشمیش میللتلر گۆجلرینی تسیرسیز حالا گتیرهرک شهری هدف آلدی. تخمیناً ۲۵،۰۰۰ بوشناک صرب حدهسی اۆزرینه شهری ترک ائدرک بیر باشقا اعتیبارلی بؤلگه اوْلان پوتوجارییه چاتدی. ۵۰۰۰ موهاجیرین دوشرگهیه گیرمهسینین آردیندان هولندلی باریش گۆجو عسگرلری دوشرگهنین دولدوغونو بیلدیرهرک دوشرگهنین گیریشینی باغلادی. بۇ حادثه، دوشرگهنین یاخینلارینداکی تخمیناً ۲۰،۰۰۰ بوشناغین صربلرین اؤلوم حدهسینه قارشی ساوونماسیز قالماسینا یولاچتی. صربلر بؤلگهدهکی بوشناکلاری چیخارماغا باشلادیغیندا هولندلی بیرلیکلر موداخیله تاپیلمادی، حتی عملیّاتلارین دوز بیر شکیلده رئاللاشدیریلماسی اۆچون تشکیلاتدا کؤمکچی بئله اوْلدو. قادین و اۇشاقلار آیریلدیقدان سوْنرا عسگرلیک چاغینا گلمیش اوْلان کیشیلر آوتوبوسلارا میندیریلدیکدن سوْنرا دوشرگهنین یاخینیندا گوللهیه دوزولهرک اؤلدورولدو. ایکینجی دونیا دؤیوشوندن سوْنراکی بۇ ان بؤیوک سویقیریمدا ۱۰ – ۱۵ مین بوشناکین قتل ائدیلدیی ادعا ائدیلمکدهدیر. قیزیلخاچ صلاحیتلیلری بۇ حادثهلر اثناسیندا ۷.۵۰۰ آدامین ایتدیینی بیلدیرمیشدیر.
جوغرافیا[دَییشدیر]
ایقلیم[دَییشدیر]
بوسنا-هرزوقووینادا یئرلی ایقلیم حاکمدیر. هاوا ایستیلیکلری، ان ایستی آیلار اوْلان جۇلای و آگوستدا ۳۰ درجهیه قدر چیخارکهن، ان سویوق گونلر ایسه، دسامبر
و ژانویه آیلاریندا یاشانماقدا و ایستیلیک -۲۰ درجهیه قدر دۆشمکدهدیر. عومومیتله ۴ فصل بول یاغیش آلان/ساحه اؤلکهده ان یاغیشلی آی ژۇئن (۱۱۰-۱۱۵ مم)، ان قوراق آی ایسه دسامبر
دیر (۴۰-۷۰ مم). اؤلکهنین جنوب-غرب سئقمئنتینده و نئرئتوا وادیسینده آرالیق دنیزی ایقلیمی گؤرولر. بۇ بؤلگهلرده مئیوه-تروز باغچالاری، اۆزوم باغلاری واردیر. حئیواندارلیق ایسه، اؤلکهنین بۆتونونده ائدیلمکدهدیر.
باشلیجا چایلاری اۇنا، سنه، درینا، سووا، بوسنییا و موستار کؤرپوسونون آلتیندان آخان نئرئتوادیر.
باشلیجا طبیعی قایناقلاری کؤمور، دمیر، بوکسیت، مانقان، مئشهلر، میس، خروم، سینک، گولله، دۇز، باریت، آسبست، کاولین و گیپسدیر.
اؤلکهدهکی الاوس(ن)ایله بیلر تورپاقلارین نیسبتی %۱۴، اوْتلاق و مئرالارین نیسبتی %۲۰، مئشه و آغاجلیق ساحهلرین نیسبتی %۳۹، دیگر تورپاقلارین نیسبتی ده %۲۷'دیر. سولانا بیلهن اراضی ۲۰ کم۲دیر.
شهرلر[دَییشدیر]
اینضیباطی اراضیلر[دَییشدیر]
دؤولت آیری فعالیّت گؤسترهن بوسنییا و هرزقووین فدراسییاسی،صرب جومهوریتی و برچکو دایرهسیندن عبارتدیر.
بوسنییا و هرزقووین فدراسییاسی[دَییشدیر]
بوسنییا و هرزقو
- اۇنسک-سان
- پوساو
- توزلا
- زئنیتسا-دوبوی
- بوسنا-پودرین
- اوْرتا بوسنییا
- هرزقووین-نرتوان
- غربی هرزقووین
- سارایوو
- غربی بوسنییا
صرب جومهوریتی[دَییشدیر]
صرب جومهوریتی ۷ بؤلگه و ۶۳ بلدییهدن عبارتدیر.
- بانیا-لوکا
- دوبوی
- بیئلینا
- زوورنیک
- سارایئوو-رومنییا
- فوچا
- تربینیئ
برچکو دایرهسی[دَییشدیر]
حکومت[دَییشدیر]
عالی قانونوئریجی اوْرقان – میلّی پالاتا؛ خالق پالاتاسی.
سیاست[دَییشدیر]
سیاسی پارتییالار:
- . دموکراتیک حرکات پارتییاسی، رهبری S.Tixiچ؛
- . بوسنییا و هرزقووین اۇغروندا پارتییا، رهبری س.خلیلوویچ؛
- . دموکراتیک خالق اتفاقی (بوسنییالیلار)، رهبری F.Abdایچ؛
- . دموکراتیک کروْوات بیرلیگی، رهبری B.Kolak؛
- . صرب دموکرات پارتییاسی، رهبری D.Kaviچ؛
- . بوسنییا و هرزقووین سوسیال – دموکراتیک پارتییاسی، رهبری Z.Laqumciya.
برچکو دایرهسی[دَییشدیر]
برچکو دایرهسی عئینی زاماندا هم بوسنییا و هرزقووین فئدئراسییاسینین هم ده صرب جومهوریتی ترکیب حیصّه سیدیر.
خاریجی علاقهلر[دَییشدیر]
سیلاحلی قوهلر[دَییشدیر]
- ایللیک حربی خرجلر – ۲۳۴،۳ ملن. دول. (۲۰۰۴)
ایقتصادیات[دَییشدیر]
- ایخراجات: پالتار، کیمیوی مادهلر، مئبئل.
- ایدخال: ماشین و آوادانلیقلار آلیجی تلاباتی ماللاری، ارزاق ماللاری.
داشینما و کوممونیکاسییالار[دَییشدیر]
دموقرافییا[دَییشدیر]
۲۰۰۷-جی ایلین ژۇئن آیینین ۳۰ – نا اوْلان رسمی تخمینلره اساساً اؤلکهده ۳.۸۴۲.۹۴۲ نفر اهالی یاشاییر.[۱۱]
میللتلر[دَییشدیر]
- بوشناکلار ۴۸% (۲.۱۸۴.۹۶۰)
- صربلر ۳۷،۱% (۱.۶۸۴.۲۴۰)
- کروْواتلار ۱۴،۳% (۶۳۷.۰۰۰)
دیل[دَییشدیر]
بوشناک دیلی، صرب دیلی، کروْوات دیلی
دین[دَییشدیر]
موسلمانلار – ۴۰% پراووسلاولار – ۳۱% کاتولیکلر و پروتئستانتلار – ۱۹%
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Constitutionوارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Popis2013وارد نشدهاست
- ^ CIA.
- ^ "Bosnia releases disputed census results". Politico. 1 July 2016. Retrieved 1 July 2016.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ "Report for Selected Countries and Subjects".
- ^ ۶٫۰ ۶٫۱ "Bosnia and Herzegovina". International Monetary Fund. Retrieved 5 October 2015.
- ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Archived from the original on 2010-07-23. Retrieved 1 September 2009.
- ^ "Human Development Report 2015" (PDF). United Nations. 2015. Retrieved 14 December 2015.
- ^ Peace Implementation Council, High Representative for Bosnia and Herzegovina, Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina#Composition of the court, European Union Police Mission in Bosnia and Herzegovina, EUFOR Althea
- ^ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook:ٍ Europa
- ^ "بوسنییا و هرزوقووینا دؤولت آمار آگئنتلیگی". Archived from the original on 2010-12-10. Retrieved 2016-11-03.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آگئنجی فور ایستاتیستیجس اوْف بوسنی و هرزقووین : دئموگراپهی Archived 2009-10-04 at the Wayback Machine.
- News[دائمی اولو باغلانتیلی]
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- 0
- 0
- Serbian دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- جوغرافیا قارالامالاری
- اؤلکه قارالامالاری
- سیاسی جوغرافیا
- بوسنیجه دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- کوروواسیجه دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- صیربجا دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- بوسنی و هرزقووین
- بالکان اؤلکهلری
- فدرال جومهوریتلر
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- ایسلاو اؤلکهلر و اراضیلر
- اوروپانین جنوبشرقی اؤلکهلری
- جنوبی اوروپا اؤلکهلری
- ۱۹۹۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- اوروپادا اؤلکهلر


c: text/html

text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
ماساتوشی کوشیبا- ۱۹ سپتامبر ۱۹۲۶-جی ایلده تویوهاشیده، ژاپونییادا دوغولان فیزیکدیر. ۵ اوْکتوبر ۱۹۵۹-جو ایلده کیوکو کاتو ایله توکیودا ائولنمیشدیر. ۲۰۰۲-جی ایلده پنسیلوانیا اونیوئرسیتئتیندن (آمریکا بیرلشمیش ایالتلری) رایموند داویس ژر. ایله کوسمیک نئیترونلاری کشف ائدرک آستروفیزیکایا وئردیکلری تؤهفهلرینه گؤره فیزیک اوزره نوبل اؤدولینی قازاندی. اؤدولین یاریسینی رونتگن شوالارینین کوسمیک قایناقلاری اۆزرینده ائتدیی کشفله آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اونیوئرسیتئتلر بیرلیینین ایدارچیلیینی ائدن ریکاردو گیاججونی ایله پایلاشمیشدیر.
آکادمیک کاریئراسی[دَییشدیر]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی
تۆرکیهنین دۆزجه شهرینین گؤلیاخا ائلچهسینده باش وئرهن ۵،۹ بؤیوکلوگوندهکی زلزلهده ایلک بیلگیلره گؤره ۸۰ نفر یارالاندی.
دۆزجهده تۆرکیه واختی ایله ساعات ۰۴:۰۸ده ۵،۹ بؤیوکلوگونده دئپرم باش وئردی.
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی.
دئپرمده بیری آغیر اولماقلا ۸۰ نفر یارالاندی.
دئپرمدن سونرا ایچ ایشلری باخان سلیمان سویلو بؤلگهیه گئتدی.
دۆزجه والیسی جئودت آتای، تدبیری اولاراق اوخوللارین بیر گون تعطیل ائدیلدیگینی آچیقلادی.
ایلگیلیلی خبرلر
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی


text:
داوود اوغلی: تۆر?منیستان اورتا آسیانینگ محوریدیر
داوود اوغلی: تۆر?منیستان اورتا آسیانینگ محوریدیر
بیتاراپلیغینگ ۱۵-نجی ییللیغینی قوتلاماق اۆچین آشغابادا باران تۆر?یأنینگ داشاری ایشلری وزیری احمد داوود اوغلی تۆر?منیستانی بؤلگأنینگ (منطقأنینگ)محوری دییپ تاناددی و اورتا آسیانینگ آوروپا- آتلانتی? بؤلگهسی اۆچین ایستراتژی? بیر یری بولاندیغینی نیغتادی.
روحیت ?ؤشگۆنده "پاراحاتچیلیغینگ، حوپسوزلیغینگ و گۆللأپ اؤسۆشینگ حاطیراسینا حیذماتداشلیق" ?نفرانسیندا چیقیش ادن داوود اوغلی "تۆر?منیستانینگ همیشهلی? تاراپسیزلیغی یوردونگ داشاری سیاساتینینگ دگیرمن داشیدیر" دیدی.
تۆر?یأنینگ داشاری ایشلری وزیری ای?ی دوغانلیق یوردونگ آراقاتناشیقلارینینگ بۆتینلهیین اؤسهندیگینی یاتلاتدی و بو اؤسۆشینگ ده دووام ادیأندیگینی نیغتادی.
داوود اوغلی بیاناتینی تۆر?منچه تاماملادی و تۆر?من حالقی و دؤولتینه بؤلگه و دۆنیأده آلیپ باریان آلادالاری اۆچین میننتدارلیق بیلدیردی.
تۆر?یأنینگ داشاری ایشلری وزیری ی?شنبه گۆنی تۆر?منیستانینگ باشتوتانی قوربانقولی بردی محمدوف بیلن دوشوشیار و اوندان سونگرا ای?ی دؤولتینگ داشاری ایشلری وزیرلری ۲۰۱۱-۲۰۱۲ ییللارینینگ حر?ت پلانینا قول چ?شیلرلر.
afrasiab
- Asteğmen
- عدد الرسائل : 480
العمر : 36
الموقع : دمشق - الحجر الأسود
العائلة التركمانية : oğuz Salur
تاريخ التسجيل : 12/03/2008
-


text:
تورکیه نینگ صادرات میزانی آرتیب کیتدی
اوشبو حقده تورکیه تجارت وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
اوتگن ییل نینگ خوددی شوو دوری بیلن سالیشتیریلگنده جاری ییل نینگ سپتامبر آییده تورکیه نینگ صادرات میزانی 9,2 فایز گه آشیب 22 میلیارد 616 میلیون دالر گه کوتریلیب کیتدی.
تورکیه جمهوریتی تجارت وزیرلیگی سپتامبر آیی اوتکینچی تشقی تجارت احصائیه لری باره سیده معلومات بیردی.
اوشبو معلومات گه کوره, اوتگن ییل نینگ خوددی شوو دوری بیلن سالیشتیریلگنده جاری ییل نینگ سپتامبر آییده تورکیه نینگ صادرات میزانی 9,2 فایز گه آشیب 22 میلیارد 616 میلیون دالر گه کوتریلیب کیتدی.
اوشبو رقم, اینگ یوقاری سپتامبر آیی صادرات میزانی اوله راق ثبت ایتیلدی.
سپتامبر آییده اینگ کوپ آلمان (2 میلیارد 2 میلیون دالر), امریکا قوشمه ایالتلری (1 میلیارد 378 میلیون دالر) و عراققه (1 میلیارد 277 میلیون دالر) صادرات قیلیندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اسپارتا گل یاغی حقیده قیسقه معلومات
اسپارتا گل یاغی دن آرایش لوازمی و شیرین لیک لرده فایده له نیله دی
ایردوغان: تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی تیزراق عملگه آشیریش کیره ک
ایردوغان تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی عملگه آشیریش نینگ فایده لی بوله جگینی ایتدی


text:
“اؤلدورمه حاقی” و “محو اولسون اعدام” شوعاری – عاریف کسکین
“محو اولسون اعدام ” شوعاری اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغونو سورقولامادیغی اوچون سیاسی شوعار حدینده قالیر و ذ هنیت دییشیمینه یول آچمیر.
مارت آیینین ایکیسینده مشهد شهرینین وکیل آباد زیندانیندا گیزلیجه اون محبوس اعدام ائدیلیر. مشهد زیندانیندا توپلو اعدام خبری گؤستریر کی، ایران رئژیمی آدام اؤلدورمه ماشینینا/ماکیناسینا چئوریلیب. اعدام خبرینین اولمادیغی گون یوخدور. صادیق لاریجانی قضائیه قوهسینین (یارغی ارکی) باشقانی اولدوغوندا “شیخ صادیق قضائیه قوهسینی اصلاح ائدر” ادعا ائدلیردی. شیخ صادیق ایسه قضائیه قوهسینی رسما بیر ساللاخخانایا چئویردی. ایران رئژیمی 1979-دان گونوموزه قدر آدام اؤلدورهرک وارلیغینی سوردوردو. اؤلودورولن آداملار فقط سیاسیلر دئییل . چونکی ایران رئژیمینین آدام اؤلدورمه سببی چوخ گئنیش و ساییسیزدیر.
“اؤلدورمه حاقی” و “اینسان بدنینه توخونا بیلمه حاقی” موضوعسو سیاست بیلیمی، فلسفه، پسیکولوژی، سوسیولوژی و آنتروپولوژی (اینسانشوناسلیق) کیمین علمی/آکادئمیک بؤلوملرده جدی شکیلده آراشدیریلیر. عومومیتله کولتورلر/فرهنگلر، دینلر، مزهبلر، ایدولوژیلر و توپلوملارین تامامینین ساییلابیلهجک بؤیوک چوخونلوغوندا اؤلدورمه حاقی مشروع قبول ائدیلیر. اؤلدورمه حاقینا قارشی عصیان حرکاتی مودرن چاغین و قرب لیبئرالیزمینین محصولدور.
ایراندا آدام اؤلدورمه ایشی فقط دؤولت طرفیندن گرچکلشمیر. بعضی سیاسی گروهلار دا آدام اؤلدورور. سلاحلی موباریزنی قبول ائتمک آدام اؤلدورمه حاقینین مشرولوغونو قبول ائتمکدیر. هله ده خالق موجاهیتلری، جندالله، کوموله، ایران کوردوستان دموکرات پارتیسی و پژاک کیمین تشکیلاتلار آدام اؤلدورمه مشروعلوغو اساسیندا فعالیت ائدیرلر. بوتون بو گروهلارین آدام اؤلدورمه فعالیتلری، ایران ایسلام جومهوریتینده کی اؤلدورمه پراتیگی ایله فرقلی اولسا دا، اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغو مسئلهسینده مشترک نوقطهدیرلر.
ایرانداکی دینلر، مزهبلر، فیرقهلر، ایدئولوژیلر و سیاسی آخیم و تشکیلاتلار -عومومیلیکده- اؤلدورمه حاقینین مشروع اولدوغونا ایناینیرلار. 1979-دان گونوموزه قدر ایران رئژیمینین اؤلدورمه عملینه قارشی دین آداملارینین (موللالار) سسسیزلیگی، سیاسی ائلیتالارین و گروهلارین اؤزوندن اولمایانلارین اؤلدورلمهسینه موخالیفت ائتممهسی، نورمال اینسانلار طرفیندن اعتراضلارین اولماماسی، بعضی زامانلاردا “اؤلدورمه مراسیمینه” تاماشچیلیق ائتمهلری و حتی بعضی اؤلدورمهلرین اینسانلارین اؤز الی ایله گرچکلشمهسی کیمی اؤرنکلر بیزه پروبلئمین قایناغینین توپلوملارین سوسیال، دینی، مدنی، ایدئولوژیک و سیاسی یاپیلاریندا (ایستروکتورلاریندا) آراشیدیرلماسی گرکلیلیگینی گؤستریر.
ایرانداکی لیبئرال – دئموکرات و اینسان حاقلاری طرفدارلاری فقط “محو اولسون اعدام” شوعاری وئریرلر. بو شوعار دوغرو اولسا دا کافی دئییل و حتی سیاسی سو – ایستیفادهیه ده آچیقدیر. “محو اولسون اعدام” شوعاری اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغونو سورقولامادیغی اوچون سیاسی شوعار حدینده قالیر و ذهنیت دییشیمینه یول آچمیر.
اعداملارين کؤکوندئن دايانديريلماسي نين يولو ” آدام اؤلدورمه حاقي نين مشرولوغونو ” سورقولاماق و بو ايستيقامتده اينسانلارين ذهنييتلريني دييشديرمه يه چاليشماقدان کئچير. آدام اؤلدورمه حاقي نين مشرولوغو دوام ائتتيگي سورجه اعدامين کؤکونو قوروتماق مومکون اولماياجاقدير. اؤلدورمه حاقيني مشرولاشديران بوتون کولتورل، ديني، مذهبي، سياسي، ايدئولوژيک، گروهي و ذهني ياپيلار/ستروکتورلار سورقولانمالي و اينسانلارين زهينلرينده ده ” اؤلدورمه حاقي مشروع دئييل ” ، ” حايات حاقي قوتسالدير ” و ” اينسان بدني توخونولمازدير ” فيکير و سؤيلملرين يرلشديريلمه سي گره کير.
قایناق : اویرنجی
گونئی آزربایجان آددیم – آددیم عصیانا یاخینلاشیر
عاریف کسکین: گونئی آزربایجان آددیم – آددیم عصیانا یاخینلاشیر. بو، عصیان بو گون و یا صاباح اولماسا دا، باش وئرجیی موطلقدیر. گونئی آزربایجان تورکلرینین صبری توکنمک اوزرهدیر
تورکییهنین ایران اوزره تانینمیش سیاسی آنالیتیکی عاریف کسکین دئییر کی، حاضردا ایراندا عرب جوغرافیاسیندا باش وئرن دییشیکلیکلره یؤنهلیک بیر-بیریله ایکی فرقلی باخیش اورتایا قویولوب: «خامنه ایی و موحافیظه کارلار تونیس و مصردکی حادثهلرین یئنی بیر ایسلام اینقیلابینین ایستیقامتینین اولدوغونو ادعا ائتدیلر.
اونلارا گؤره، مصر و تونیس خالق 1979-جی ایل اینقیلابیندان تأثیر آلمیش و ایندی ده اونو اؤزونه اؤرنک گؤتوروب، بو حرکاتی حیاتا کئچیردیلر. موحافیزکارلاردان فرقلی اولاراق، ایصلاحاتچیلار و «یاشیل حرکاتی»نین بؤیوک حیصهسی بو حادثهلرین کؤکونده 2009-جو ایلده ایراندا باش وئرن پروسئسلرین تأثیرینین دوردوغونو قئید ائدیرلر. نئجه کی، میرحوسیین موسوینین «مصر و تونیس خالقی بیزی اؤرنک آلدی» آچیقلاماسی بونا مثالیدیر. گؤروندوگو کیمی، ایراندا بوتون قروپلار حادثهلرین اونلاردان قایناقلاندیغینی بیلدیریرلر. اما ایکی اؤلکهده اینقیلابین اوغورلا نتیجلنمهسی ایران موخالیفتینین حرکته کئچمهسینه سبب اولوب. ایندی موخالیفتچیلر «اونلار باجاردیلارسا، بیزده باجارا بیلریک» دئمهیه باشلاییبلار. بو اینقیلاب ایران موخالیفتینه هوس و گوج وئریب. بو بیرمنالیدیر. اونلار دا یارانمیش فورصتدن مومکون قدر ایستیفاده ائتمک و بونونلا دا بوتون دونیانین دقتینی ایرانا یؤنلتمک ایستییرلر. شوبههسیز کی، مصر و تونیسده کی خالق حرکاتینین اوغورو ایران حاکمیتینین داخیلی سیاستی باخیمیندان اونون خئیرینه اولمادی. عکسینه، حاکیمیت داخیلی ایختیلافلاری آلوولاندیردی. بو گونه قدر خامنه ایی رئژیمی سیاسی تارازلیق قورماق ایستییردی، بوندان سونرا بو چتینلشهجک. بئلهلیکله، حادثهلر ایصلاحاتچیلارلا موحافیظه کارلار آراسیندا ایختیلافی کسکینلشدیریب». اونون سؤزلرینه گؤره، ایلک گوندن گونئی آزربایجان میللی حرکاتینین فعاللاری مصر حادثهلرینی دقتله ایزلییردیلر: «محض مصردکی دییشیکلیکلر دئموکراتیکلشمه ایستیقامتیندهدیر و بؤلگهنین دئموکراتیکلشمه پروسئسینه فایدالی اولاجاق. ایندیدن گؤرونور کی، مصر اولایلاری گونئی آزربایجاندا حادثهلره موثبت تأثیر ائدیب. بونون نتیجهسینده بعضی گونئیلیلر «میدانا چیخمالی و اؤزوموزو گؤسترملیییک» دئییرلر. عمومیتله، تاریخی پروسئسلر ده تصدیقلییر کی، گونئی آزربایجان سیاسی حادثهلره گئج داخیل اولار، آنجاق نتیجه آلینمایینجا گئری چکیلمز. ستتارخانین سؤزلریله دئسک «آزربایجان داش قازان کیمیدیر، گئج قیزار و سویوماسی ایسه چوخ چتین اولور». منیم شخصی فیکیرلریمه گؤره، گونئی آزربایجان آددیم – آددیم عصیانا یاخینلاشیر. بو، عصیان بو گون و یا صاباح اولماسا دا، باش وئرجیی موطلقدیر. گونئی آزربایجان تورکلرینین صبری توکنمک اوزرهدیر. عینی زاماندا مصردکی حادثهلر بو پروسئسلری داها دا سرعتلندیرهجک. اصلینده «یاشیل حرکات» کئچن ایل مؤوقعیینی دییشیب و ایراندا یاشایان دیگر خالقلارین حاقلارینی قبول ائتسیدی، گونئی آزربایجانین ایشی داها راحت اولاردی و مقاومت ایمکانلاری تئزلشردی. «یاشیل حرکات»این فارس میللیتچیلیگینی بوراخماماسی گونئی آزربایجانین یاواش و داها تمکینلی حرکت ائتمسیله نتیجهلندی. گونئی آزربایجان اؤز میللی کیملیک و ماراقلارینین فرقیندهدیر و اؤنوموزدکی مقاومت بو چرچیوه ده اولاجاق». عاریف کسکین بیلدیریر کی، ائرمنیستان ایرانین ایکی اوزلو سیاستینین گؤستریجیسیدیر: «اؤزونو ایسلام دونیاسینین لیدئری اولدوغونو ادعا ائدن ایرانین ائرمنیستان کیمی خریستیان بیر دؤولتی حمایه ائتمهسی بیر داها گؤستریر کی، بو دؤولت ایسلام پرینسیپلریندن اوزاقدیر. ایران ائرمنیستانا فارس میللیتچیلیگی پریزماسیندان باخماقدادیر. فارس میللیتچیلیگی ایدئولوگیاسی آزربایجان و تورک دوشمنچیلیگی اوزرینده فورمالاشیب. هم ده موناقیشهنین حل اولونماماسی و اوزانماسی ایرانین خئیرینهدیر. ائرمنیستانین آزربایجانلا گرگین موناسیبتی ایرانداکی تورکلر اوچون بیر گوج مرکزی اولماسینین قارشیسینی آلیر. آیریجا، ائرمنیستان – آزربایجان ساواشی هر ایکی دؤولتی ایرانا دوغرو یؤنلدیر. ایکینجیسی، ایران ائرمنیستانین روسیادان آیریلیب قربین تأثیر دایرهسینه دوشمهسینی ایستمیر. باشقا بیر ایفاده ایله دئسک، ایران ائرمنیستانین روسیادان آیریلیب قربه یاخینلاشماسیندان قورخور و بونون قارشیسینی آلماق اوچون اؤزو مجبور اولوب ائرمنیستانی دستکلییر و اؤز تأثیر دایرهسینده ساخلاماق ایستییر. بیر طرفدن ایران ائرمنیستانی تورکییهنین قافقازداکی فعالیتینی محدودلاشدیرمانین واسطهلریندن بیری اولاراق گؤرور، دیگر طرفدن ده آوروپا و آبش-داکی ائرمنی دیاسپورونون قلوبال سیاستده اؤزونه بعضی قاپیلار آچا بیلجیینی دوشونمکدهدیر.
خالق جبهه سی
گونازپورت کوچوردو
دانیشیق 13 – ایراندا یئنی گلیشمهلر و میللی حرکتین دورومو / عاریف کسکین ایله اؤزل دانیشیق
آذربایجان دموکراسی اوجاغی : میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک ؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی ؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار ؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی ایران اوزمانی سایین عاریف کسکین دن سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
ایرانداکی ایچ چکیشمه هارا گئدیر؟
ایران ایسلام جومهوریتی 1979-دان گونوموزه قدر ان بؤیوک بحرانی یاشاییر. خاریجی سیایستینه باخدیغینیزدا یالنیزلاشمیش و دوستو اولمایان دؤولت کیمی گؤرونومونده دیر. ایران اتم کریزیله آمئریکا و آوروپلالیلاری قارشیسینا آلمیش و دیر طرفدن ده روسیا و چیندن گؤزلدیگی دستیی آلامامیشدیر. قونشولارییلا دوست و گوونیلیر موناسیبت قورامایش و سالدیرقان اوسلوبو اونون قونشولارینین گؤزونده تهلوکهلی گؤرسنمهسینه سبب اولموشدور. سننی عرب دؤولتلری، ایرانی ان بؤیوک تهلوکه اولاراق گؤرمکده و او رئژیمین ییخیلماسی اوچون حربی موداخیله آلتئرناتیفینی تشویق ائتتیکلری بیلینیر.
داخیلی سیاستده ایسه، ایران رئژیمی 1979-دان گونوموزه ایلک کز چوخ یؤنلو بوهرانی تجروبه ائتمکتهدیر. رئژیمین داخیلینده ایختیلاف رسمن چاتیشما و توققوشمایا چئوریلمیش و رئژیمین داخیلی ترازیلیغی و هارمونیسی پوزولموشدور. ایران رئژیمی آرادان ایکی شاققایا آیریلمیشدیر. ائله کی رئژیمین 30 ایللیک تاریخینده ایلک کز باش ناظیری، مجلیس باشقانی، ناظیرلری و اوست روتبهلی بروکراتلاری زیندانا سالماق مجبوریتینده قالمیشدیر. ایختیلاف رئژیمین بوتون رسمی و قئیری رسمی اورگانلارینی بوروموشدور. خامنئه یی حلل ائدیجی و ایختیلاف چؤزوجو گوجونو ایتیرمیش و اؤزو ایختیلافلارین قایناغینا بدل اولموشدور. بو مسئله ده رئژیم ایچین ایختیلافلارین حل اولونماسینی چوخ چتینلشدیرمیشدیر.
یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر اؤز موخالیفت وارلیغینی قورویابیلمیش، رئژیمین سرکوب تشکیلاتلارین قارشیسیندا دایانیقلیغینی گؤسترمیش و بیتمه میشدیر. عرب برلگه ده باش وئرمیش سیاسی و سوسیال عصیانلاردان گوج آلاراق یعنیدن میدانا گلمیی باشارمیشدیر. ایران رئژیمینین ان اؤنملی امنیتی مسئلهسینه چئوریلمیشدیر.
بوتون بو فاکتؤرلر/عامیللر ایشیغیندا، ایران رئژیمینین چوخ یؤنلو بحران ایچینده اولدوغونو دیبیلریک. ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو بحران مورککب، چوخ یؤنلو و ماهار ائدیلمهسی آسان دئییل. حتی ایران رئژیمی بو بحرانی حلل ائتمک اوچون راسیونئل/عقلانی بیر پروژه یه ده صاحب دئییل. رئژیم فقط شیددت/خوشونت بو بحرانلاری حل ائدجه یینی دوشونور. خوشونت ایسه وار اولان بحرانی داها دا دئرینلشدیریر.
بیز نه زامانا قدر سوکوت ائدجه ییک؟
آذربایجان، ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو چوخ یؤنلو و مورککب بحرانین فرقیندهدیر.چوخ دقتله، تیتیزلیکله(وسواس) و هر طرفلی حادیثه لری ایزله ییر. آذربایجان بو سورچده ان دوغرو عملی آلترناتیفینی معین ائتمک ایستییر. آذربایجان، ایرانداکی پروسه سی سویوققانلی، تمکینلی، آغیر، تحریکلردن اوزاق ، فارس میللیتچیلرینین تله سینه دوشمه دن، اؤز میللی ماراقلارینین ماکسیموم قورونماسینی نظرده توتاراق و تاریخی بوتون تجروبلرینی دیققته آلاراق ایزلییر. آذربایجان بو بحراندان ضررلی چیخماق ایستمیر. کئچمیشدکی یاشادیقلارینی یئنیدن یاشاماق ایستمیر. آزربایجانین بو گلیشمهلردکی دوروشو “ عقلانی احتیاط کارلیق” اولاراق آدلاندیرماق مومکوندور.
یاشیل حرکاتی اؤنملی و جدی اعتراضی حرکت اولاسا دا، آذربایجانلیلارین دویقوداشلیغینی قازانابیلمه میشدیر. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینی فارس میللیتچیلیگینین فرقلی تظاهورو اولاراق گؤرمکتدیلر. اونلارا گؤره یاشیل حرکاتی ایرانداکی حقیقی دئموکراسینین قوروجوسو اولابیلمز. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینا عملی دستک وئرمسلر ده مرکزدکی گئدن گرگینلیگی اؤز خئییرلرینه اولدوغونو دوشونورلر. آذربایجانلیلارین سیاسی، ایقتیصادی و کولتورل ایستکلرینه یاشیل حرکاتینین جاواب وئرمیجیی بللیدیر. یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر میللتلرین مسئلهسی موضوسوندا هر هانسی فیکیر و گفتمان ایلری سورمه میشدیر. میللتلر مسئلهسی گلینجه سوکوت ائدیرلر. بونلاری یئرسیز، “بؤلوجولوک” و لوزومسوز طلب اولاراق گؤرورلر. آذربایجانلیلار دا بونلاری گؤرور. آذربایجان بوتون بونلارا یاخین تاریخیندکی یاشادیغی ناکامیلری و عذابلارین چرچیوسیندن باخیر.
آذربایجانلا یاشیل حرکاتینین یوللاری آیریلمیشدیر. آذربایجان ایندی اؤزو، فرقلی بیر دئموکراتیک پروژهنین صاحبیدیر. آذربایجان ایندی اؤزو اوچونجو جبههدیر. اوچونجو گوچدور. آذربایجانلیلار، ایران رئژیمینین آذربایجان-تورکونه اولان دوشمانلیغینی بیلیر. 1979-دان او دوشمانلیغین ایچینده یاشاییر. یاشیل حرکاتینین سؤیلملرینده ده اؤز حاقلی ایستکلئرینی گؤرمور. گلینن نوقطه ده آذربایجان اؤزو چوخ فرقلی و داها قاپسامالی/جامع دئموکراتیک جبههنین لیدری پوزیسیونونا گلمکدهدیر. آذربایجان بو دوروشونون گرکلیلیکلرینی یئرینه گتیرمسی لازیمدیر.
آذربایجان “ یاشیل حرکاتینا قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” ایکیله مینی بوراخمالیدیر. چونکی یاشیل حرکاتییلا یوللاری آیریلمیش. بو ایکیلمدن چیخمادیغی سورجه یعنی شرایطه اویقون ایستراتژیلر گلیشدیرمز. منیم فیکریمجه میللی حرکاتیمیز یعنی و فرقلی بیر مرحلهنین باشلاندیغینی حیسس ائتسه ده هله اؤزونو اونونلا آداپت/سازگاری ائتمیش دئییل. یاشیل حرکاتا “قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” دارتیشماسی میللی حرکاتین اؤنونو باغلاییر. گونوموزدکی شرطلره اویقون ایستراتژیک معین ائتمخ یی و گونوموز شرطلرینه اویوملو حاله گتیرمهیه مانع اولور. اونون بوتون انرژیسینی امیر. بیز ایچینه دوشدوگوموز بو کؤردوغومدن چیخمالیییق. باشقا بیر سؤزله هله ده میللی حرکاتیمیز اؤزونو اوچونجو جبهه اولدوغونون شورونا چاتمیش دئییل. اؤزونو اوچونجو جبهه اولاراق حیسس ائتمه یی درونلشدیرمه یی باشارسایدی اونون گرکلیلیکلرینی ده یرینه گتیریردی. میللی حرکاتیمیز سیلکینمهلی و بایراملاردا نئجه کی، ائولر تمیزلنیر اؤزونون ایستراتژیلرینی گؤزدن کئچیرمهلیدیر. میللی حرکاتیمیز سیلکینیب اؤزونو یئنی دؤنمه اویقونلاشدیرمازسا آذربایجانی ایتیرمه احتیمالی واردیر.
ایندی نه ائتملیگیک؟
اؤنجهلیکله بؤلگهمیزده و ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا اوبژکتیف تحلیلیمیز اولمالی و بیلملیگیک کی ایران سیاسی حیاتیندا یعنی بیر صحیفه آچیلمیشدیر. اسکی دفترین نه زامان باغلاناجاغی بیلینمهسه ده یئنی بیر مرحله باشلادیغی چوخ آشیکاردیر. بیز بو یعنی مرحلهنین بوتون اؤزللیکلرینی بیلمهلی و اونا گؤره یعنی ایستراتژیلر گلیشدیرملیگیک.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتی یاواش یاواش اؤز وارلیغینی حیسس ائتدیرمهلیدیر. وارلیغینی حیسس ائتدیرمهنین آنلامی فقط کوچهیه چیخماق ویا میتینگ دوزنلمک دئییل. آذربایجان تورک میللتی گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین وارلیغینی اؤز یانیندا حیسس ائتمهلی، اونو گؤرمهلی و اونون ایستکلریله داها یاخیندان تانیشمالیدیر.
-بیزیم میللی حرکاتیمیز ایچینده- کیچیک ده اولموش اولسا -چوخ قیمتلی تشکیلاتلاریمیز وار. بو زاماندا بو تشکیلاتلار ان وئریملی دؤنملرینه گیرمهلی و اونلار گوجلندیریلمهلیدیر. هر هانسی بیر تشکیلاتلاریمیزا هر هانسی شکیلده یاخینلیق حیسس ائدنلر وارسا زامان ایتیرمهدن اونلارا گیرمهلیدیرلر. تشکیلاتلاریمیز آکتیفلشدیریلمهلیدیر.
-عمومی-میللی تشکیلاتیمیز یوخدور . بیزیم میللی حرکاتیمیزین بؤیوک بؤلومو تشکیلاتسیزدیر. اینسانلاریمیز بؤیوک تشکیلاتلارین قورولماسینی گؤزله ییر، اونلار قورولماییناجا دا فعالیت ائتمیرلر. سیاسی فعالیت اوچون تشکیلات اؤنملی آنجاق “اولمازسا سیاسی فعالیت اولاماز” دئییل. تشکیلاتسیز دا فعالیت ائدیلبیلر. بیزیم قازاندیغیم بوتون باشاریلار شخصیدیر. شخصی حیاتیندا اؤزونه یول آچان اینسان سیاسی فعالیت اوچون ده اؤزونه ایمکان یارادابیلر. بیز ایندی “هر فرد بیر تشکیلات” شعارینی حیاتا گئچیرملیگیک. اؤز شخصی یئتنک، ایمکان، زامان و گوجوموزدن میللی حرکاتیمیزا آییرمالیییق. امین اولون کی، بولاری نورمال حیاتینیزین آخیشینا ضرر وئرمهدن ده ائتمک مومکوندور. “ هر فرد بیر تشکیلات “مدلی بوگون بیزیم اساسی چیخیش نوقطهمیز. هر کس اؤزوندن مسئول. هر کس اؤزونون رئیسی و مرئوسو.
-ایندی کی زاماندا ایختیلافلاردان، بؤلجو و قیشقیر دیجی لافلاردان اوزاق دورمالوییق. اؤنوموزدکی گونلرده ایچیمیزه ایختیلاف آسلامیا باشلایجاقلار. بیر چوخوموزون علیهینده یازیلار یازیلما احتیمالی واردیر. بیرگه بونلارین قارشیسیندا دورمالیییق. نزاکت و اخلاقی قوروللاری آشان یازی و دانیشیقلاردان قاچینمالی و بونو ائدنلری ده انگللملیگیک. ایختیلافلار هلهلیک دوندورولمالی.
– رهبرلیک ادعالاری “هر شئیی من یاراتدیم” ایفاده و دوشونجهلردن واز گئچیلمهلی. موساوی و دوستانه موناسبتلرین قورولماسی لازیم. تشکیلاتلار اؤز آرالاریندا کوسلوک و یئرسیز رقابتی بوراخمالیدیرلار. بیر آرایا گلبیلمهلی و باشاربیلیرلرسه اؤز آرالاریندا بیر کوردیناسیون (هماهنگی) شوراسی قورمالالاری لازیمدیر.
-وب سیتهلریمیزی و درگیلریمیزی زنگینلشدیرمک و چکیجی حالا گتیرملیگیک. یازی، خبر، ترجومه وب. ایشلری گؤربیلنلر بو ایشلرله و ماددی ایمکانلاری اولاناکلار ایسه بو سیتهلری و درگیلری حمایه ائتمهلیدیرلر. بو سیتهلرین چکیم گوجونو آرتیرمالییق.
-بوگون آزربایجانین هر یئری میللی حرکاتیمیزین شعارلاریلا دولمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین تاریخی سمبوللاری میللتین گؤزونون اؤنونه گتیرتیلمهلی. تبلیغات چالیشمالاری چوخ یؤنلو اولاراق سورتلندیریلمهلی. آذربایجان توپلومو میللی حرکاتین شعارلارینی منیسمهیه حاضردیر.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتیمیز اؤز میللی-اومومی بیلدیرگسی/منشورونو حاضرلامالیدیر. حاضرلاناجاق بو میللی-عمومی منشوردا آذربایجانین بوتون مسئلهلری دقته آلینمالیدیر. آذربایجان تورکلرینه یاخشی حیات اومودونون وئریلمهلی گرکیر. آذربایجان توپلومونون بوتون لایهلرینین ایستک، آرزو و قورخولاری دقته آلینمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتی داخیلی و خاریجی مسئلهلره باخیش آچیسینی و سیاسی، سوسیال، مدنی، ایقتیصادی و دینی مسئلهلر ده اؤز فیکیرلرینی محسوس و ملموس شکیلده بلیرگینلشتیرمهلی و آذربایجان تورک میللتینه چاتدیرمالیدیر.
بعضی آیدینلاریمیز ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسینی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلجیینی دوشونورلر سیزجه بؤیلهدیر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار؟
سیاسئت و دیپلوماسیده گؤروشولمه یجک طرف یوخدور. گرکیرسه هر کسله گؤروشولور و مذاکیره ائدیلیر. آمئریکا دوشمن اولاراق گؤردوگو ایران و طالبانلا گؤروشور. آنجاق دیالوق و مذاکرنین شرطلری و شرایطینین یارانماسی لازیمدیر. بوگون بئله بیر شرایط یوخدور. چونکی یاشیل حرکاتییلا قورولاجاق دیالوغون نتیجه سی اولمایجاغینی دوشونوروم. یاشیل حرکاتی میللتلر مسئله سینی دانیشماق ایستمیر. اونو حل ائتمک ایستمیر. بئله بیر پروبلئمین اولمادیغینا اینانیر. میللتلر مسئله سینی کومپلو/توطئه اولاارق گؤرور. گئجه-گوندوز تحقیر ائدیر. بو تور ذهنیت صاحب اولانلارلا گؤروشمک زامان ایتیرمکدیر.
آنجاق طرفلر آراسیندا غیری موستقیم مذاکیره گئدیر. آذربایجانین عملی اولاراق اعتیرازلارلا قاتیلماماسی و میللی حرکاتین دانیشیقلاری، یازیلاری و عمللری بو سمبولیک ایرطیباتین بیر عنصورلاری. مذاکیره لر سمبوللر و حرکتلرله گئدیر. طرفلر بیر-بیرلرینین باخیشینی مطبوعاتدان اؤیرنیرلر. طرفلرین نه ایسته دیکلری اورتادادیر.
بوگون مذاکره و اینتیقادی دیالوق شرایطی یوخدور. اونلار بیزدن اریمه میزی ایستییرلر. بوگون ان اؤنملی ایستراتئژیک وظیفه میز اؤزوموزو توپارلاماق، هدف/ایستک/سؤیلملریمیزی بلیزلمک، منشوروموزو(بیلدیرگمیزی) حاضیرلاماق، تشکیلاتلار آراسیندا اورگانیک هماهنگی قورماق و فردی فعالیتی آرتیرماق، اوچونجو جبهه اولاراق اؤزونو گؤستربیلمک و باشقا مسئله لره تمرکوز ائتمه لی ییک.
بوگون آزربايجانين ان اؤنملي استراتژيک مساله سي ايران رئژيمين سرنيگوني مساله سي اولماليدير. ايران ايسلام جومهورييئتي نين سرنيگون اولماسيني ان چوخ تورکلر ايستمه ليديرلر. ايران ايسلام جومهورييتي سرنيگون اولماديغي سوره جه بيز هئچ بير هدفيمیزه يئتيشه بيلمه يه جه ييک. ايسترسه ايستيقلاچي، ايسترسه فئدرالچي، ايسترسه هر هانکي بير ميللي ايسته ييميز اولسون بونلارين گئرچئکله شمه سي نين يولو ايران ايسلام جومهورييتي نين سرنيگوني سيدير. ايرانداکي رژيم گئتمه دیيي سوره جه بيز هئچ بير هدفيميزه يئتيشمه يه جه ييک. بو رژيم قانون اساسي نين 15.مادده سيني بئله ايجرا ائتمه يه جک. اساسي مساله ميز بونلاري دارتيشماق
danışıq 13 – İranda yeni gəlişmələr və milli hərəkətin durumu / Arif Kəskin ilə özəl danışıq
Azərbaycan Demokrası Ocağı : milli hərəkət nə zamana qədər iranda olub-bitənlər haqqında sukut edəcək ? milli fəalların sukutu onları toplumun mərcə teyfi durumundan ayırmağa zəmin yaratmazmı ? İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulması bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola bilər yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var ? və …. buna bənzər başqa sorularımızın cavabını İran uzmanı sayın Arif Keskin den soruşmuşuq , sayğı deyer düşünürlərimizin əməkdaşlığı ilə bu mubahisələrin genişlənməsi və bu mubahisələrin içindən milli mənafeimiz uğrunda doğru bir yol xəritəsinin ip uclarının çıxmasını arzu edirik.
İrandaki iç çəkişmə hara gedir?
Iran İslam cumhuriyəti 1979-dan günümüzə qədər ən böyük böhranı yaşayır. Xarici siaysətinə baxdığınızda yalnızlaşmış və dostu olmayan dövlət kimi görünümündə dir. İran Nüve kriziylə ABŞ və avruplalıları qarşısına almış və diyər tərəfdən də Rusya və Çindən gözlədiyi dəstəyi alamamışdır. Qonşularıyla dost və güvənilir münasibət quramaış və saldırqan uslubu onun qonşularının gözündə təhlükəli görsənməsinə səbəb olmuşdur. Sünni Ərəb dövlətləri, İranı ən böyük təhlükə olaraq görməkdə və o rejimin yıxılması üçün hərbi mudaxilə alternatifini təşviq ettikləri bilinir.
Daxili siyasətdə isə, İran rejimi 1979-dan günümüzə ilk kəz çox yönlü buhranı təcrubə etməktədir. Rejimin daxilində ixtilaf rəsmən çatışma və toqquşmaya çevrilmiş və rejimin daxili tərazılığı və harmonisi pozulmuşdur. İran rejimi aradan iki şaqqaya ayrılmışdır. Elə ki rejimin 30 illik tarixində ilk kəz başnaziri, məclis başqani, nazirleri və üst rütbəli brokratları zindana salmaq məcburiyətində qalmışdır. İxtilaf rejimin bütün rəsmi və qeyri rəsmi organlarını bürümüşdür. Xaməneyi həlledici və ixtilaf çözücü mevkisini itirmiş və özü ixtilafların qaynağına bədəl olmuşdur. Bu məsələ də rejim için ixtilafların həll olunmasını çox çətinləşdirmişdir.
Yaşıl hərəkatı 2009-dan günümüzə qədər öz muxalifət varlığını qoruyabilmiş, rejimin sərkub təşkilatların qarşısında dayanıqlığını göstərmiş və bitmemişdir. Ərəb Regionunda baş vərmiş siyasi və sosyal üsyanlardan güc alaraq yənidən meydana gəlməyi başarmışdır. İran rejiminin ən önəmlı əmniyəti məsələsinə çevrilmişdir.
Bütün bu faktörlər/amillər ışığında, İran rejiminin çox yönlü böhran içində olduğunu diyəbilərik. İran rejiminin qarşılaşdığı bu böhran mürəkkəb, çox yönlü və mahar edilməsi asan dəyil. Hətta iran rejimi bu böhranı həlletmek üçün rasyonel/əqlani bir projeyə də sahib deyil. Rejim fəqət şiddət/xuşunət bu böhranları həl edəcəyini düşünür. Xuşunət isə var olan böhranı daha da derinləşdirir.
Biz nə zamana qədər süküt edəcəyik?
Azərbaycan, İran rejiminin qarşılaşdığı bu çox yönlü və mürəkkəb böhranın fərqindədir.Çox diqqətlə, titizliklə(vəsvas) və her tərəfli hadiseleri izleyir. Azərbaycan bu sürəçdə ən doğru əməli alternatifini müəyyən etmək istəyir. Azərbaycan, İrandaki prosesi soyuqqanlı, temkinli, ağır, tehriklerdən uzaq , Fars milliyetçilərinin telesine düşmedən, öz milli maraqlarının maksimom qorunmasını nəzərdə tutaraq və tarixi bütün tecrübelerini diqqete alaraq izləyir. Azərbaycan bu böhrandan zərərli çıxmaq istəmir. Keçmişdəki yaşadıqlarını yenidən yaşamaq istəmir. Azərbaycanın bu gəlişmələrdəki mövgiyəte “ əqlanı ehtiyatkarlık” olaraq adlandırmaq mümkündür.
Yaşıl hərəkatı önəmli və ciddi etirazı hereket olasa da, Azərbaycanlıların duyqudaşlığını qazanabilmemişdir. Azərbaycanlılar Yaşıl hərəkatını Fars milliyetçiliyinin fərqli tezahürü olaraq görmektediler. Onlara göre Yaşıl Hərəkatı İrandaki heqiqi demokrasinin qurucusu olabilmez. Azərbaycanlılar Yaşıl hərəkatına əməli destek vərmeseler de merkezdeki gedən gerginliyi öz xeyirlerine olduğunu düşünürler. Azərbaycanlılarin siyasi, iktisadi və kültürəl istəklərinə yaşıl hərəkatının cavab verməyəcəyi bəllidir. Yaşıl hərəkatı 2009-dan günümüze qədər millətlərin məsələsi mevzusunda hər hanki fikir və gofteman iləri sürmemişdir. Millətlər məsələsi gəlince sukut edirler. Bunları yersiz, “bölücülük” və luzumsuz tələb olaraq görürler. Azərbaycanlılar da bunları görür. Azərbaycan bütün bunlara yaxın tarixindəki yaşadığı nakamiləri və əzabların çarçıvasından baxır.
Azərbaycanla Yaşıl hərəkatının yolları ayrılmışdır. Azərbaycan indi özü, fərqli bir demokratik projənin sahibidir. Azərbaycan indi özü Üçüncü Cebhədir. üçüncü güçdür. Azerbayacnlılar, İran rejiminin Azərbaycan-Türkünə olan düşmanlığını bilir. 1979-dan o duşmanlığın içində yaşayır. Yaşıl hərəkatının söylemlerinde de öz haqlı istəklerini görmür. Gəlinən noqtada Azərbaycan özü çox fərqli və daha qapsamalı/came demokratik cebhənin lideri pozisyonuna gəlməktədir. Azərbaycan bu mövqeiyetinin gerekliliklerini yerine getirmesi lazımdır.
Azərbaycan “ yaşıl hərəkatına qatılalım-qatılmayalım” ikilemini buraxmalıdır. Çünki Yaşıl Hərəkatıyla yolları ayrılmış. Bu ikilemdən çıxmadığı sürece yəni şeraite uyqun stratejiler gelişdirmez. Mənim fikrimcə milli hərəkatımız yəni və fərqli bir mərhələnin başlandığını hissətsə də hələ özünü onunla adaptə/sazegari etmiş deyil. Yaşıl hərəkata “qatılalım-qatılmayalım” dartışması milli hərəkatın önünü bağlayır. Günümüzdəki şərtlərə uyqun stratəjik müəyyən ətməyi və günümüz şərtlərinə uyumlu halə gətirməyə mani olur. Onun bütün ənərjisini əmir. Biz içinə düşdüyümüz bu kördüğümdən çıxmalıyıq. Başqa bir sözlə hələ də milli hərəkatımız özünü üçüncü cəbhə olduğunun şuruna çatmış deyil. Özünü Üçüncü cəbhə olaraq hiss etməyi dərunləşdirməyi başarsaydı onun gərəkliliklərini də yərinə gətirirdi. Milli hərəkatımız silinkinməli və bayramlarda nəcə ki, evlər təmizlənir özünün stratejilərini gözdən gəçirməlidir. Milli hərəkatımız silikinib özünü yeni dönəmə uyqunlaşdırmazsa Azərbaycanı itirmə ehtimali vardır.
İndi nə etməliyik?
Öncəliklə bölgəmizdə və İranda olub-bitənlər haqqında objektif təhlilimiz olmalı və bilməliyik ki İran siyasi həyatında yəni bir səhifə açılmışdır. Əski dəftərin nə zaman bağlanacağı bilinməsə də yəni bir mərhələ başladığı çox aşıkardır. Biz bu yəni mərhələnin bütün özəlliklərini bilməli və ona görə yəni stratejiler gəlişdirməliyik.
-Güney Azərbaycan Milli hərəkatı yavaş yavaş öz varlığını hissəttirməlidir. Varlığını hissəttirmənin anlamı fəqət küçəyə çıxmaq vəya miting düzənləmək deyil. Azərbaycan Türk milləti Güney Azərbaycan milli hərəkatının varlığını öz yanında hiss ətməli, onu görməli və onun istəklərilə daha yaxından tanışmalıdır.
-Bizim milli hərəkatımız içində- kiçik də olmuş olsa -çox qimətli təşkilatlarımız var. Bu zamanda bu təşkilatlar ən vərimli dönəmlərinə girməli və onlar gücləndirilməlidir. Hər hanki bir təşkilatlarımıza hər hanki şəkidə yaxınlıq hiss edənlər varsa zaman itirmədən onlara girməlidirlər. Təşkilatlarımız aktifləşdirilməlidir.
-Umumi-milli təşkilatımız yoxdur . Bizim milli hərəkatımızın böyük bölümü təşkilatsızdır. İnsanlarımız böyük təşkilatların qurulmasını gözleyir, onlar qurulmayınaca da faaliyət etmirlər. Siyasi faaliyət üçün təşkilat önəmli ancaq “olmazsa siyasi faaliyət olamaz” deyil. Təşkilatsız da faaliyət ediləbilər. Bizim qazandığım bütün başarılar şəxsidir. Şəxsi həyatında özünə yol açan insan siyasi faaliyət üçün də özünə imkan yaradabilər. Biz indi “hər fərd bir təşkilat” şuarını hayat gəçirməliyik. Öz şəxsi yetənək, imkan, zaman və gücümüzdən milli hərəkatımıza ayırmalıyıq. Əmin olun ki, buları normal hayatınızın axışına zərər vərmədən də etmek mümkündür. “ hər fərd bir təşkilat “modeli bugün bizim əsası çıxış noqtəmiz. Hər kəs özündən məsul. Hər kəs özünün rəisi və mərusu.
-İndi ki zamanda ixtilaflardan, bölcü və qıştırcı laflardan uzaq durmaluyıq. Önümüzdəki günlərdə içimizə ixtilaf aslamya başlaycaqlar. Bir çoxumuzun əleyhində yazılar yazılma ihtimali vardır. Topyekun bunların qarşısında durmalıyıq. Nəzakət və əxlaqı qurulları aşan yazı və danışıqlardan qaçınmalı və bunu edənləri də ənglləməliyik. İxtilaflar hələlik dondurulmalı.
– Rəhbərlik iddiaları “hər şeyi mən yarattim” ifadə və düşüncələrdən vaz geçilməli. Musavi və dustanə münasəbətlərin qurulması lazım. Təşkilatlar öz aralarında küslük və yərsiz rəqabəti buraxmalıdırlar. Bir araya gələbilməli və başarbilirlərsə öz aralarında bir kordinasyon (həmahəngi) şurası qurmalaları lazımdır.
-Wəb sitələrimizi və dərgilərimizi zənginləşdirmək və çəkici hala gətirməliyik. Yazı , xəbər, tərcümə vb. işləri görəbilənlər bu işlərlə və maddı imkanları olankar isə bu sitələri və dərgiləri himayə etməlidirlər. Bu sitələrin çəkim gücünü artırmalyıq.
-Bugün Azərbaycanın hər yeri milli hərəkatımızın şuarlarıla dolmalıdır. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının tarixi səmbolları millətin gözünün önünə gətirtilməli. Təbliğat çalışmaları çox yönlü olaraq sürətləndirilməli. Azərbaycan toplumu milli hərəkatın şuarlarını mənisəməyə hazırdır.
-Güney Azərbaycan milli hərəkatımız öz milli-umumi bildirgəsi/mənşurunu hazırlamalıdır. Hazırlanacaq bu milli-umumi mənşurda Azərbaycanın bütün məsələləri diqqətə alınmalıdır. Azərbaycan Türklərinə yaxşı həyat umudunun vərilməli gərəkir. Azərbaycan toplumunun bütün layələrinin istək, arzu və qorxuları diqqətə alınmalıdır. Güney Azərbaycan Milli hərəkatı daxili və xarici məsələlərə baxış açısını və siyasi, sosial, mədəni, iktisadi və dini məsələlər də öz fikirlərini məhsus və məlmus şəkildə bəlirginləştirməli və Azərbaycan Türk millətinə çatdırmalıdır.
bezi aydinlarimiz İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulmasını bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola biləcəyini duşunürlər sizce böyledir yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var?
siyaset ve diplomaside görüşülmeyecek teref yoxdur. Gerekirse her kesle görüşülür ve müzakire edilir. ABŞ düşmen olaraq gördüyü İran ve talibanla görüşür. Ancaq diyaloq ve müzakeren şetleri ve şeraitinin yaranması lazımdır. Bugün bele bir şerait yoxdur. Çünki Yaşıl Herekatıyla qurulacaq diyaloğun neticesi olmaycağını düşünürüm. Yaşıl herekatı milletler meselesini danışmaq istemir. Onu hel etmek istemir. Bele bir problemin olmadığına inanır. Milletler meselesini komlo/totie olaarq görür. Gece-gündüz tehqir edir. Bu tür zenihiyet sahib olnalarla görüşmek zaman itirmekdir.
Ancaq terefler arasında qeyri müsteqim müzakere gedir. Azerbaycanın emeli olaraq itirazlarla qatılmaması ve milli herekatın danışıqları, yazıları ve emelleri bu sembolik irtibatın bir unsurları. Müzakereler semboller ve herekatlerle gedir. Terefler bir-birlerinin baxışını metbuattan öyrenirler. Tereflerin ne istedikleri ortadadır.
bugün müzakere ve intiqadi diyaloq şeraiti yoxdur. Onlar bizden erimemizi isteyirler. Bugün en önemli stratejik vezifemiz özümüzü toparlamaq, hedef/istek/söylemlerimizi müeyyenleşdirmek, menşurumuzu(bildirgemizi) hazırlamaq, teşkilatlar arasında organik hemahengi qurmaq ve ferdi faaliyeti artırmaq, üçüncü cebhe olaraq özünü gösterebilmek vb. meselelere temerkuz etmeliyik.
Bugün Azerbaycanın en önemli stratejik meselesi İran rejimin serniguni meselesi olmalıdır. İran islam cumhuriyetinin sernigün olmasını en çx türkler istemelidirler. İran İsalm cumhuriyeti sernigun olmadığı sürece biz heç bir hedefime yetişebilmeyeceyik. isterse istiqlaçı, isterse federalçı, isterse her hanki bir milli isteyimiz olsun bunların gerçekleşmesinin yolu İran islam cumhuriyetinin sernigunisidir. İrandaki rejim getmedeyi sürece biz heç bir hedefimize yetişmeyeceyik. Bu rejim qanun esasının 15.maddesini bele icra etmeyecek. Esası meselemiz bunları dartışmaq
عاریف کسکین-دن گونوموز ایله باغلی دورد اؤنملی یازی
نه زامانا قدر سکوت ائده جه ییک؟
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
مرکزیتچی گوچلر نه قدر دموکراتلار؟
هر میللی فعالین بیرینجی وظیفهسی ندیر؟
یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشدیغی اوچون یئنی صحیفهیه کئچملیگیک. دورودوغوموز یئرده آددیملاریمیزی سایماقدان وازکئچملیگیک ایندی. بیزیم اوچون ایرانداکی مسئلهلر یاشیل حرکاتینی آشیب. یئنی صحیفه آچیلماق اوزره. ایران رژیمینین اؤمرونون اوزونلوغو و قیسالیغی گوندمده. بیزیم اساسی مسئله و سوالیمیز “ ایران رژیمی نه زامان قدر دوام ائده بیلر” سورونسالی/پروبلماتیگی و بو ایستیقامتده” بیز نئیلمه لیگیک” مسئلهسی اولمالیدیر.
عاریف کسکین-دن گونوموز ایله باغلی اوچ اؤنملی یازی
نه زامانا قدر سکوت ائده جه ییک؟
گونئی آزربایجان میللی حرکاتینین یاشیل حرکاتی و ایران اژیمی آراسینداکی چاتیشمایا/توققوشمایا یؤنهلیک مؤوقعیی هم سئویندیریجی هم ده نیگران-ائدیجیدیر. سئویندیریجی یانی بودور کی، میللی حرکاتیمیز اؤز ایلکه/اوصول و دوغرو دوروشوندا ایصرار ائدیر. بوتون یالتاقلیق و حده-قورخولارا بویون ایمیر. اؤز بیلدیگی و ایناندیغی دوغرو یولدا گئدیر. نیگران-ائدیجی طرف بودور کی میللی حرکاتیمیز بو مسئلهیه تک آلترناتیفلی/سئچنکلی یاناشیر. میللی حرکاتیمیز بو مسئلهیه “یاشیل حرکاتینا قاتیلیب-قاتیلماما” ایکیلمی ایله باخیر. بو ایکیلمی آشاجاق و اؤز حرکات و مانورا قابیلیتینی آرتیرارجاق آلترناتیفلرین آختاریشیندا دئییل. بو چرچوهده نیگران-ائدیجی ایکینجی مسئله ده اودور کی، میللی حرکاتیمیز یاشیل حرکاتینی جدییه آلمیر. 2009-داکی حالت-ی روحییه ایله مسئلهیه باخیر. “2009-دا نتیجه آلابیلمدیگی اوچون بوگونده آلابیلمز” فیکیرلر سسلندیریلیر.
بو باخیش آچیسی ایندی خطالیدیر. چونکی ایندیکی مرحلهده هم ایران ایچیندکی شرطلر دئییشمیش هم رگیوندا/منطقهده و هم ده دونیادا شرطلر فرقل اولموشدور. یاشیل حرکاتی و ایران رژیمی آراسینداکی چکیشمه قیسا سورهلی و آسانلیقلا حل اولونجاق مسئله اولماقدان چیخمیش و رژیمین ایچ ترازلیغینی پوزموشدور. مسئله ائله جدیدیر کی ایندی هم ایرانین اؤز ایچینده هم ده دونیادا ایسلام جومهوریتینین دئوریلمسی/سرنیگونیسی مباحیثه ائدیلیر. حال-حاضیرداکی شرایطده گونئی آذربایجان میللی حرکاتی “یاشیل حرکاتینا قاتیلیب-قاتیلماما” ایکیلنمینی بیر طرفه آتمالیدیر. بو مباحیسهلر بیزی ایچیندن چیخیلماسی چتین اولان بیری مدار-ی بسته(قیسا دؤنگو) ایچینه سوخور. بو مباحیثهلر بیزیم اؤز میللی ایستراتژیمیزی گلیشدیرمهیه مانع اولار. منه گؤره بو مباحیثهلرین دؤورو بیتیب آرتیق. چونکی آرتیق بیزیم یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشیب.
یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشدیغی اوچون یئنی صحیفهیه کئچملیگیک. دورودوغوموز یئرده آددیملاریمیزی سایماقدان وازکئچملیگیک ایندی. بیزیم اوچون ایرانداکی مسئلهلر یاشیل حرکاتینی آشیب. یئنی صحیفه آچیلماق اوزره. ایران رژیمینین اؤمرونون اوزونلوغو و قیسالیغی گوندمده. بیزیم اساسی مسئله و سوالیمیز “ ایران رژیمی نه زامان قدر دوام ائده بیلر” سورونسالی/پروبلماتیگی و بو ایستیقامتده” بیز نئیلمه لیگیک” مسئلهسی اولمالیدیر.
ایندیکی شرایطده بیر-نئچه آددیم ایلرله مه لیگیک. اساسی ایستراتژیلریمیزی گلیشدیرمهیه باشالامیالیییق. حاضرلیقسیز یاخالانماق ایستمیریکسه و آزربایجانداکی حادثهلر بیزیم الیمیزدن و کونترولوموزدن چیخماسینی ایستمیریکسه یعنی دؤنم اوچون ایستراتژیلریمی گلیشدیرملیگیک.
بیز، 2009-دان بری اؤنه سوردوگوموز “اوچونجو جبهه” مدلینی مباحیثهیه آچمالیییق. اوچونجو جبههنین آچیلماسینا فیکری و عاطیفی/دویغوسال اولاراق اؤزوموزو حاضیرلامالیییق. اوچونجی جبهه مودهلینین دارتیشیلما زامانی گلیب. “نه زامانا قدر سوکوت ائلیه جه ییک”، “اوچونجو جبههنین آچیلما زامانی گلیب-چاتیب یا یوخ” و “ اوچونجو جبهه آچیلیرسا نلر اولابیلر” و بنزری سوللارین جوابلانماسی زامانی گلیب چاتیبدیر.
———————————————————————————————-
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی ایراندا فعالیت ائدن مرکزیتچی بوتون گروپلار، تشکیلاتلار، شخصیتلر و آخیملار طرفیندن قبول ائدیلمیر. میللی حرکاتیمیزی نه لیبراللار قبول ائدیر نه ده مارکسیستلر. نه ایسلامجیلار قبول ائدیر نه لائیکلر. نه جومهوریتچیلر قبول ائدیر نه شاهچیلار. نه حاکیمیت قبول ائدیر نه ده موخالیفت. اونلارا گؤره میللی حرکاتین اصالتی یوخدور. کؤکسوز، منحریف، شیشیردیلمیش و سوسیال بازاسی اولمایان مارژینال آخیمدیر. اوستهلیک تورکییه و قوزئی آذربایجانین ماشالاری ساییلیرلار. اونلارا گؤره ایران رژیمی اؤز موخالیفتینی پارچالماق اوچون میللی حرکاتی یاراتمیش و دستکلمکدهدیر.
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
میللی حرکاتین منفی ایماژین طبیعی و نورمال دئییل. بو ایماژین یارانماسیندا چئشیدلی فاکتؤرلرین دخالتی وار. بو منفی ایماژین یارانماسیندا میللی حرکاتیمیزین اؤزونون ده اؤنملی رولو اولدوغونو سؤیلیه بیلریک. چونکی بیزیم مرکزیتچی گوچلره باخیشیمیز هر آزامان آغ-قارا منطیقی ایله اولوبدور. “اونلارا نه ائدرسک دئییشمزلر” دئمیشیک. اؤزوموزو اونلاردان ائله آییرمیشیق کی اونلارلا دانیشماغی و موزاکره ائتمه یی میللی ایلکهلرین پوزولماسی اولاراق گؤروروک اؤزوموز و اونلارین آراسینا بؤیوک دووار هؤرموشوک. ائله کی ایندی بیزه قارشی بلوک شکیلده قارشی جبههده دوروبلار.
بو مسئله ده بیزیم خطالاریمیز اولسا دا بو ایشین تعیین ائدیجی عاملی بیزلر دئییلیک. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین قارشیلاشدیغی بو پروبلئم، اصلینده فارس میللیتچیلیگینین تورکلوگه قارشی آچتیغی ساواشین فرقلی شکیلده تظاهرودور. ایرانداکی سیاسی جریانلارین ایدولوژیک تمایوللرینین فرقلیلیینه باخمایاراق هامیسی فارس میللیتچیلیگینین انتلکتول شرایطینده یئتیشیرلر. فارس میللیتچیلیگینین تمل وارساییملارینی بدیهیات کیمین قبول ائدیب اونلاری سورغولاماق احتیاجی حیسس ائتمهدن اؤز ایدولوژیک دوروشلارینی شکیللندیریرلر. فارس میللیتچیلیگی بوتون فرقلی ایدولوژیلرین تمل ایسکلتینی تشکیل ائدیر. ایرانین پروبلئمی آچیق شکیلده “ من میللیتچییم” دین گروپلار دئییل. چونکی فارس میللیتچیلیگی ایندی اؤرتوک/پنهانی شکیلده اؤز وارلیغیمی سوردورور.
فارس میللیتچیلرینین بوتون چالیشمالارینین آچیق ویا گیزلی هدفی، آذربایجانی تورکلوکدن آیریشدیراراق اونو آذری تئوریسی چرچوهسینده ایرانلیلیق ایچینده اریتیلهجک شکیلده دؤنوشتورمک (ایستیحاله) و اهلیلشدیرمک اولموشدور. فارس میللیتچیلیگی یوز ایله یاخیندیر دؤولتین بوتون کولتورل، سیاسی، ایقتیصادی، ایداری، حربی و دیپلوماتیک ایمکانلارینی آذربایجانی دؤنوشدورمه ایستیقامتینده سفربر ائتمیشدیر. نئجه کی ایرانین بوتون انتئلکتول ایمکانلاری بو چرچئوه شکیللنمیشدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی ایران تاریخینده ایلک اولاراق بوتون بو چالیشمالارا قارشی چیخاراق و اونلارین بدیهیات اولاراق گؤسترمهیه چالیشدیقلاری آرگومانلاری سورقولامایا باشلامیشدیر. آذربایجانلیلارین تورک میللتینین بیر پارچاسی اولدوغونو و آذربایجانین اؤزونه مخصوص دیلی، کولتورو و عنعنهسی اولدوغونو دیله گتیرمیشدیر. بو ایدعالار ایرانین انتلئکتول فضاسیندا خیانتله اتهاملاندیریلاجاق قدر یابانجی دوشونجهلردیر. اونلار “بو فیکیرلر هاردان چیخدی؟” دئییرلر. فارس و ایران مفهوملاری اونلارین ذهنینده ائله اینیلشیب کی او داشلامیش اؤن یارغیلاری/پیش داوریلری سیندیرماق ایستهین هر ادعا تهلیکهلیدیر، خیانتدیر و بیگانهلرین کومپلوسودور/توطئهسیدیر . حالبو کی، چاغداش ایران تاریخینی اوخویانلار بیلیر کی اصلینده فارس میللیتچیلیگی یابانجیلارین پروژهسیدیر. اینگیلتره ، آمریکا، یهودی سرمایهسی و عمومیتله قربین آکادمیک و سیاسی فعالیتینین محصولودور.
مرکزیتچی گوچلر نه قدر دموکراتلار؟
بیزه قارشی سرگیلنن منفی دوروشون آلتیندا اؤرتوک/پنهانی فارس میللیتچیلیگی یاتیر. مرکزیتچی گوچلرین بو تفککوردن اوزاقلاشماسی اونلارین دوشونجهلرینین دموکراتیکلشمهسی و لیبراللشمسیله مومکون اولاجاقدیر. اونلار دموکراسینی درونیلشتیرمیی باشارارلارسا بو پروبلمدن اوزاقلاشا بیلرلر. دموکراتیک رژیملرده دینی، مذهبی، اتنیک، جینسیت، سینفی و بنزری بوتون فرقلیلیکلر قانون طرفیندن تأمینات آلتینا آلینیر. بوگون کاناداد داخیل بیر چوخ باتیلی اؤلکهلرده رژیملر اؤزلرینی ائتنیک کیملیکلردن آریندیریلار/تمیزلییر. دؤولتلر دین، مذهب و جینسیت وب. مسئله لرده طرفسیز اولدوغو کیمین ائتنیسیته و کولتورل کیملیکلر مسئلهلرینده ده طرفسیز اولمالیدیر. “ایران فقط فارسلاریندیر” سؤزونو هچ بیر تاریخی سندله ایضاح ائتمک مومکون اولمادیغی کیمین بو دوشونجه نی هئچ بیر دموکراتیک ایلکه ایله ده آچیقلاماق مومکون دئییل. “سن تورک دئییلسن آذری سن” سؤزو هچ بیر دموکراتیک پرنسیپله اویوشماز. دئموکراتیک رژیملر آسیمیلاسیونجو رژیملر دئییللر، تام ترسینه آسیمیلاسیونو انگللهین رژیملردیرلر. اگر بوگون ایراندا 35 میلیونا یاخین اینسانلار اؤزلرینی تورک اولاراق آدلاندیریرلارسا اونلار تورکدورلر. اونلارا دؤولتلر “سن تورک دئییلسن آذری سن” دییه بیلمز. بو تور ایستکلر دموکراتیک پرنسیپلره مغاییر اولدوغو کیمین اینسان حاقلارینین دا چییننمهسی دئمکدیر. آذری تئوریسی ایثاباتلانماسی زور و ایمکانسیز اولان تاریخی اویدورما اولدوغونو بیلیریک. بو تاریخی اویدورمانین دوغرو اولدوغونو دا قبول ادئرسک بیزیم طلبلریمیز و ایستکلریمیز ده هئچ بیر تأثیر قویماز. توتالیم کی، بیز کئچمیشده احمد کسرینین ادعا ائتدیگیمیز شکیلده آذری اولموشوق. بو تاریخی ادعا بوگون هچ بیر معنا/آنلام ایفاده ائتمیر. چونکی اساس و میار اولان منیم بوگونومدور. من ایندی اؤزومو تورک اولاراق بیلیرم و تورکچه دانیشیرام. ایران آدلانان جوغرافیایا هم ایسلام دینی هم شیعهلیک چوخ سونرا گلیب. اوندا هم ایسلامی هم شیعهلیگی یاساقلاماق لازیمدیر. “ایسلامی بوراخیب اسکی دینیمیزه دؤنمهمیز لازیمدیر” دئمک گرکیر. چاغداش تاریخیمیزده بونلاری دئدینیز و آنتی ایسلام سیاستینیز تئوکراتیک/توتالیتر رژیمین اورتایا چیخماسییلا نتیجهلندی. آنجاق ایندی اینسانلارین دین و مذهبلریله ایشینیز یوخ. ان آزی بو مسئله ده راسیونل(عقلانی) و دموکراتیک باخیشا یئتیشدیگینیز مثبت دورومدور. بوگونکو چاغداش دموکراسیلردن تجروبه ائتدیگیمیز کیمین تاریخی هچ بیر ایدعایلا دموکرتایک حاقلاری باستیرماق اولماز. تاریخ فاکتؤرو اینسان حاقلارینی تعطیل ائتمز. مرکزیتچیلر هم تاریخیمیزی تحریف ائدیرلر و تحریف ائتدیکلری یالان تاریخ آنلاییشینا دایاناراق طبیعی حاقلاریمیزی الیمیزدن آلیرلار.
ایراندا 35 میلیونا یاخین تورک یاشاییر. بو اینسانلار اوچون پروژه و برنامهنیز ندیر؟. اونلارین دیلینی، تاریخینی و کولتورلرینی نه زامانا قدر اینکار ائدجکسینیز؟ . 35 میلیون اینسانین نیه اؤز دیللرینده مدرهسهسی یوخدور؟ نیه قزته، تو و رادیوسو یوخدور؟. بو سواللار و طلبلر هله مینیمال ایستکلریدیر. تورکلرین مینیمال ایستکلرینی قبول ائتمهین اؤزونو نجه دموکرات حساب ائدبیلر کی؟.
مرکزیتچی گوچلرین دموکراسینی یاریمچیلیق اؤیرندیکلرینه دایر باشقا بیر اؤرنک داها وئریم. دموکراتیک اؤلکهلرده دینی، مذهبی، جینسی،صینفی وب. اولغولار اطرافیندا هم سیاسی هم مدنی پلاندا تشکیلاتلانماق سربستدیر. اینسانلار اؤز دیل، تاریخ و مدنیتلرینی قوروماق اوچون تشکیلاتلانما حاقلاری واردیر. دؤولتین ان اؤنملی گؤروی بو تشکیلاتلارین امنیتینی تامین اتمکدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتی، ایران ایچیندکی یاشایان آذربایجان تورکلرینین سیاسی آخیملارینین بیریسیدیر. بو حرکت بوگون ده وار اولدوغو کیمین ایران ایسلام جومهوریتی دئوریلسه ده یئنه ده وار اولاجاقدیر. بو حرکتین ایستک و طلبلرینی قبول ائتمهیه بیلرسینیز، آنجاق اونو یاساقلاماق، یوخ ائتمک و سیاسی خریطهدن سیلیب آتمایا حاقینیز یوخدور. اونو یوخ ائتمک اوچون بو قدر اخلاق دیشی یالان، ایفتیرا، شانتاژ و پسیخولوژی اوپراسیونلارا تشببوس ائتمک فاشیزان داوارنیشدان باشقا بیر شئی دئییل. بو تور گیریشیملرین دموکراسی و اینسان حاقلارییلا اویوشمایاجاغی آشیکاردیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین سیاسی قدرینی فقط آذربایجانلیلار تعیین ائدبیلر. مرکزیتچیلر دموکراسینین فقط شیرین طرفی اولدوغونو دوشونورلر. آنجاق دموکراسینین چوخ آجی طرفلری ده وار. ایسته مه دیگینیز و به ین مه دیگینیز تشکیلاتلار حاکیمیته گلر و ایللرجه گئتمهیه ده بیلرلر. دموکراسی نتیجهسی بللی اولمایان آنجاق قورالی بللی اولان بیر اویوندور. اؤلچو و اساس میللتین ایرادهسی ایسه و او دا دموکراتیک سئچیملرله تظاهر ائدیرسه و بو قورالی هامیمیز قبول ائدیریک سه، اوندا دموکراتیک اولقونلوغا/بولوغا چاتمیشیق دئمکدیر. قرب دموکراسیسینین اساس چیخیش تلوراسن اولدوغو بیلینیر. باتیلیلار دین ساواشلارینی انگللمک یوللارینی آختاریرکن تلورانس، لیبرالیزیم، دموکراسی و اینسان حاقلاری مفهوملارینا گلیب چاتیبلار. باتی دموکراسینی دینی، کولتورل، ائتنیک و مذهبی فرقلیلیکلری تأمینات آلتینا آلماق اوچون کشف ائدیبدیر. بیز ده باتیدان اؤیرنملیگیک.
مرکزیتچی گوچلر اؤزلرینی دموکراسی حواریسی و بیزی ده انگل اولاراق گؤستریرلر. آنجاق بیلمهلیدیرلر کی اونلارا دموکراسینی بیز اؤیرتتیگیمیز اوچون دموکراسینین نه اولدوغونو اونلاردان دا یاخشی بیلیریک. بیز اونلارا “فارس میللیتچی سؤیلمی ایله دموکراسی اولماز” دئییریک. ایراندا ایستیبدادی یوخ ائتمک ایسته ییرکسه گلین اونو اورتایا چیخاران بوتون دوشونجه، ایدولوژی و قوروم/قورولوشلاری ییخاق. ایستیبدادی اورتن/تولید ائدن و اونو بسلهین عامللر اولدوغو سورهجه ایستیبداد یئنه گلهجک. فرقلی گئییم، رنگ، دیل و گفتمانلا/سؤیلمله گلهجک. مرکزیتچیلر یاپیسال/ساختاری دئییشیم ایستمیرلر. اونلار ایستیبدادی/دیکتاتورلوغو اورتایا چیخاران سوسیال، کولتورل، ایقتیصادی و سیاسی یاپیلارین/ساختارلارین دئییشمهسینی ایستمیرلر. بیزیم اساس دردیمیز و مسئلهمیز بودور.
“هر بیر میللی فعال بیر میسیونر” ایستراتژیسی
مرکزیتچیلر حاقسیز اولدوقلاری حالدا حاقلی گؤرسنیرلر. چونکی هر زامان اولدوغو کیمین بوگون ده دونیانین بؤیوک گوچلر اونلارین آرخاسیندادیر. اونلارین الینده چوخ چشیدلی تبلیغات و تأثیر قویما ایمکانلاری وار. اونلارین بیزیم علیه یمیزده یایدیقلاری ایفتیرالار زامان ایچینده بیزه ضرر وئرمهیه باشلایاجاق. بو ایفتیرالارین بیزه ضرری چوخ بؤیوک اولابیلر. دونیا ایچتیمایتی ایله علاقهلریمیزی زدلیبیلر. بین الخالق تشکیلاتلارلا موناسبتیمیزی منفی لشدیربیلر. دونیانین بؤیوک گوچلرینی بیزیم دوشمنیمیزه چئویربیلر. آذربایجان-تورک میللتیله اولان موناسبتیمیزه زیان وئره بیلر.
بیز ایفتیرالارینین قاباغینی ایندیدن آلابیلمزسک چوخ چتینلیکلرله اوزلشجه ییک. بو ایفتیرالارلا بیرلیکده ساواشمالیییق. هر کس اؤز ایمکان دایرهسینده معاریفلندیرمه ایشی ایله مشقول اولمالیدیر. حقیقتلری هم میللتیمیزه هم دونیایا آنلاتمالیییق. دونیایا حقیقتی آنلاتماق اوچون تلویزیونا چیخماق لازیم دئییل. ایش یئریندکی اینسانلارا، دوستلارمیزا، قوهوم–قرابالاریمیزا و کیمینله دانیشابیلیرکسه دانیشمالیییق. ایندی “میسیونر” اولما زاماندیر. آذربایجان-تورک میللتینین “میسیونرلری” اولاراق اؤز فیکیر و ایستکلریمیزی دونیایا چاتدیرمالیییق.
———————————————————————————————–
هر میللی فعالین بیرینجی وظیفهسی ندیر؟
گونئی آذربایجاندا گرچک سیاسی گوچ کیمدیر؟ گونئی آذربایجان میللی حرکاتی گونئی آذربایجان سیاسی حیاتینا حاکم سیاسی حرکت اولاراق ادعا ائدبیلریکمی؟. ایران ایچیندکی آذربایجان تورکلرینین سیاسی داورانیش/رفتارلاریندا اؤز میللی کیملیک و هوویتلری نه قدر تأثیر قویور؟. یاشیل حرکاتی و ایران رژیمی چاتیشماسی/توققوشماسیندا سسسیز قالان آذربایجانین بو سیاسی رفتارینی اونون میللی بیلینچ/شعورو اساسیندا آنالیز ائتمهیه نه قدر حاقیمیز واردیر؟ بو آنالیزلری هانسی اجتیماعی، سیاسی و ایقتیصادی فاکتلارا دایاندیریریق؟ ایران ایچیندکی آذربایجان تورکلری ایران سیاسی حیاتینداکی اصلی و اساسی تضادی/چلیشکینی نه اولاراق گؤرورلر؟ اونلارین گؤزونده میللی مسئله اساسی مسئله دیرمی؟ میللی مسئله اونلارین اساسی مسئلهسی اولدوغونو هاردان بیلیریک؟ آذربایجان تورکلرینین میللی شعورو “فارس میللیتچیلیگی اولمادان ایراندا دموکراسی اولماز” دیهجک قدر یوکسلیب می؟ نیه دایاناراق ادعا ائدیریک کی آذربایجانین بیرینجی مسئلهسی اونون میللی مسئلهسیدیر و ایقتیصادی، سوسیال و سیاسی مسئلهلری ایکینجی درجهلی اولاراق گؤرور؟ باشقا بیر سؤزله، گونئی آذربایجاندا یاشایان تورکلری نه قدر تانییریق؟ اوغروندا موباریزه ائله دیگیمیز آذربایجان تورکلری حاقیندا قاپساییجی تحلیل/آنالیزمیز وارمی؟.
یوخاریداکی سواللار سیزه شاشیردیجی گلبیلر. آنجاق او سواللارا جواب وئرمهین سیاسی حرکتین نتیجه آلماسی او قدر ده آسان دئییل. بیز نتیجه آلماق ایستییریکسه اؤز میللیتهمیزی یاخشی تانیمالیییق. میللی حرکاتیمیزین گوجونو، ایمکانلارینی و سینیرلیقلیلارینی (محدودیت) یاخشی بیلمه لیگیک. آذربایجانین شهر و کندلرینده نه قدر نفوذوموز اولدوغونو دوغرو اؤلچمه لیگیک. هانسی اجتیماعی/سوسیال صینیفلارین بیزیمله اولدوغونو دوغرو تشخیص ائتمه لیگیک. آذربایجانین اؤز میللی کیملیک و هوویتی یولوندا نه قدر فداکارلیک ائلمه قاپاسیته/ظرفیتی اولدوغونو اوبجکتیف اولاراق دیرلندیرمه لیگیک. آذربایجان-تورک میللتینین بیزدن نه گؤزلدیگینی و اونلارا نه وئرمهمیز گرکدیگینی دقتله آراشدیرمالیییق.
یوخاریدا بلیرتدیگیم مسئلهلری نه قدر دقته آلیریق؟. دوغروسونو سؤیلمک گرکیرسه دقته آلمیریق. “ بابام دئدی کؤر دئدی هر گلنه وور دئدی” منطیقیله موباریزه اولماز. میللتینی تانیمایان سیاسی حرکت- نه قدر نیتی یاخشی اولارسا دا اولسون- اؤز میللتینی فلاکته آپاریب چیخاردار. گلینن نوقطهده اؤز میللتیمیزی هر طرفلی تانیمایا احتیاجیمیز وار. بعضیلرمیز “ بیز تانییریق” دئیه بیلرلر، آنجاق، اونلارا دا دئمهلییم کی تاسوفله تانیمیریق. بیزیم هله ده گونئی آذربایجانین ایقتیصادی ایمکان و محدودیتلری حاقیندا سامباللی و ال ایله توتولور تحلیلیمیز یوخدور. بیزیم هله ده اؤز ایچیمیزدکی مذهبی آزلیقلاریمیز(اهل-ی حق و سنیلر) حاقیندا نه ایستاتیستیک(آماری)فعالیتیمیز وار نه ده اونلارلا نئجه رفتار ادجییمیز حاقیندا دموکراتیک برنامهمیز وار. تاسوفله بو لیستنی سونسوزا قدر اوزاتماق مومکوندور .
دئیه بیلرسینیز کی بو ایشلر متخصصلرین ساحهسی اولدوغو اوچون بونلار آراشدیرماجیلارین گؤرویدیر. اون دا من ده سوروشارام کی بس سیاستچیلر نه ایشه یارارلار؟ بیزیم سیاسی تشکیلاتلاریمیزین ایشی ندیر؟. منه گؤره گونئی آذربایجان میللی حرکاتینداکی تشکیلاتلار اؤز گؤرولرینی یئرینه گتیرمیرلر. بوتون بو مسئلهلری ایشیقلاندیرماق اوچون کولئکتیف(جمعی) چالیشمایا احتیاج واردیر. کولئکتیف فعالیتلر ده تشکیلاتلارین گؤرویدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی نتیجه آلماق ایستییرسه اؤز میللتینی و او میللتین ایچیندکی نفوذ و محدودیتلرینی تانیمالیدیر. اوستهلیک هر زاماندا گؤزلری ده او اینسانلارین اوستونده اولمالیدیر. اونلارین درد، سئوینچ، اومود، آرزو و قورخولارینی یاخشی بیلمهلیدیر . بیز اؤز میللتیمیزی گؤزلمله ملیگیک، موشاهیده آلتیندا توتمالیییق. بیزیم گؤزلمیمیز پولیس و گوونلیکچی گؤزلمیندن فرقلی اولمالی و آنالیزجی گؤزویله باخمالیییق. بیزیم گؤزلمیمیزین نسنهسی (مفعول-ی شناساییسی) میللتیمیزین کولئکتیف تمایوللری، آرزولاری، قورخولاری و گلهجک اوچون دوشونجهلری اولمالیدیر. بیز اؤز میللتیمیزین فارس میللیتچیلیگیندن، ایرانچیلیقدان، مرکزیتچی گوچلردن و مرکزیتچی سیاسی آخیملاردان نه اندازه ده قوپوب-قوپمادیغینی بیلمه لیگیک و بو مسئله نی ده هر زامان گؤزلم آلتینا آلمالیییق.
بو ایشلر تشکیلاتلارین وظیفهسی اولدوغو حالدا اونلارین بو ایستیقامتده فعالیت ائتمه نیتلری یوخدور. گؤرولدوگو کیمین مسولیت فردلرین اوستونه دوشور. بو ایش اوچون میللی فعاللار اؤزلرینی یئتیشدیرمهلیدیرلر. سیاست، سوسیولوژی، ایقتیصاد، پسیخولوژی (روانشناسی) و بین الخالق علاقهلر حاقیندا چیخان کیتاب و مقالهلری اوخوماق گرکیر. زاماینیمیز آزدیر. “هر کس اؤزونون مسئولودور” ایلک/پرنسیپیله عمل ائدهرک آراشدیرما و اوخوما فعالیتیمیزی باشلامالیییق. کیتاب، مقاله و کیچیک یازی اولاسا ده بله اوخوماغین اؤزو ده بیر موباریزه اولدوغونا اینانمالیییق. آراشدیرماق اؤزو ده موبریزهنین اؤنملی پارچاسیدیر. بو ایستیقامتده هر کس اؤزونو یئتیشدیرمکله مسئول اولدوغونون بیلینجینده اولمالیدیر. بیز اؤز تئوریک بیلگیمیزی ایلرلتمه لیگیک و بونونلا برابر اؤز میللی ساحهمیز (گونئی آذربایجان) حاقیندا دا چوخ یؤنلو و اوبجئکتیف بیلگی و معلوماتلارا صاحب اولمالیییق. بیزیم میللی حرکاتیمیزدا ضیالی یوخدور دئییلر. ضیالی گؤیدن زنبیلله دوشومور کی. ضیالیلار گئجه-گوندوز اوخویاراق یئتیشیرلر. اینسانلارین چوخو اؤز حیاتلارییلا مشغول اولارکن اونلار اوخویورلار. او قدر اوخویور و دوشونورلر کی اونلارین دا “روحلاری ترله ییر”.
ایران رژیمی اوچوروما دوغرو گئدرکن گونئی آذربایجان دا یاواش یاواش عصیانا حاضیرلاشیر. بیز اؤزموزو حاضیرلاساق دا حاضیرلاماساق دا آذربایجان عصیان ائدهجک. آذربایجانین عصیانی بیزیم ایستک و ایرادهمیزدن موستقیل اولاراق گرچکلشهجک. آذربایجان بیزی گؤزلمهیهجک. گونئی آذربایجان عصیان ائتدیگی زامان اونو میللی حرکاتیمیز رهبرلیک ائتمهلی و ائدبیلمهلیدیر.
اونا گؤره گونئی آذربایجانی تانیمالیییق. اونو درینلمهسینه اؤیرنمه لیگیک. تمایوللرینی بیلمه لیگیک. اونا گؤره سؤزومو ینه ده تکرارلاییرام: هر بیر گونئی آذربایجان میللی فعالی اؤزونو سیاسی متخصص کیمین یئتیشدیرمهلی. بو “مومکون دئییل” دئمه یین. مومکوندور. ائتدیگیمیز هر تور تنبللیک و ضعییفلیک میللتیمیزین ضررینه اولدوغونون بیلینجینده اولمالیییق. تنبللیگی بوراخمالی و یولا قویولمالیییق. آتالاریمیز “گؤز قورخاقدیر آیاق ایسه ایگید ” دئییبلر.
یازیلار عاریف کسکین-ین فیس بوک صحیفه سیندن آلینمیش و اؤیرنجی سیته سی امکداشلاری طرفیندن کؤچورولموشدور.
عاریف کسکین: ايران اوچون شيمالي آذربايجانين باشي نين هميشه دردده اولماسي لازيمدير
– عاريف بي، ايرانين آذربايجان-ائرمنيستان موناسيبتلري نين حلل ائديلمه سينده واسيطه چيليک نيتيله چيخيش ائتمه سينه نئجه باخيرسينيز؟ بو نيتين نتيجه سي اولا بيلرمي؟
– ايران بوندان اؤنجه ده واسيطه چيليک جهدلرينده اولموش و بو جهدي آذربايجانين تورپاق ايتيرمه سينه سبب اولموشدور. ايران واسيطه چيليکده هئچ واخت صميمي اولماييب. فيکريمجه، آذربايجان دؤولتي ده بونا موثبت باخماماليدير. بو چوخ اؤنملي مسئله دير. آذربايجان حؤکومتي ايرانين طرفسيز اولدوغونا اينانمير. چونکي قاراباغ پروبلئمي مسئله سينده ايران هميشه ائرمنيستاني حيمايه ائديب. ايران بو موناقيشه نين آذربايجانين خئيرينه حلل اولونماسيني ايسته مير و بونا گؤره ده ايرانين واسيطه چيليگي آذربايجانين خئيرينه اولماز. بيلديگينيز کيمي، ايراندا 30 ميليون آذربايجانلي وار. ايران آذربايجان حؤکومتي نين ايقتيصادي، سياسي و مدنيت باخيميندان گوجلو اولماسي دوروموندا جنوبي آذربايجانين دا «جاذيبه مرکزي» اولاجاغيني بيلير. اونا گؤره ايران اوچون شيمالي آذربايجانين باشي نين هميشه دردده اولماسي لازيمدير.
قاراباغ موناقيشه سي آذربايجانين ميللي کيمليگي نين تاماملانماسيني انگلله يير. اينسانلارين شعور آلتيندا ضعيف اولدوقلاري فيکري اؤزونه يئر ائدير، اؤلکه نين ايميجي دونيادا منفي لشديريلير. ايران دا بو عاميلدن جيدي شکيلده فايدالانير. بونونلا ياناشي، ايرانين دونياداکي يهودي دياسپورونا قارشي ائرمني لوببيسينه احتيياجي وار. بونا گؤره ده ائرمني لوببيسي نين دسته گيني آلماق و ائرمنيستاني مودافيعه ائتمکله، هم ده، تورکييه-آذربايجان موناسيبتلري نين ضعيفله مه سيني ايسته يير. بو نيت صاحيبي نين واسيطه چيليگي نين آذربايجانا موثبت نتيجه وئرميه جگي آچيقدير.
بو گون ائرمنيستان قاراباغي الينده توتا بيليرسه، بونون ان اؤنملي سببلريندن بيري روسيياديرسا، ديگري ايراندير. هر ايکي دؤولت ائرمنيستانين بوتون تهلوکه سيزليک پروبلئملري نين حلل اولونماسيندا آکتيو ايشتيراک ائدير. ايران قاراباغ پروبلئمينده آذربايجانين مؤوقعييني مودافيعه ائتسيدي، وضعيت باشقا جور اولاجاقدي.
– بس، ب.م.ت-نين ايرانا تطبیق ائتديگي سانکسييالار(تحریملر) بو اؤلکه نين داخيلي سيياستينه نئجه تاثير ائده بيلر؟
– بو گونه قدر ب.م.ت-نين تهلوکه سيزليک شوراسي طرفيندن ايران علئيهينه 5 قرار چيخاريليب کي، بونلاردان 4-او سانکسييادير. سون قراردان اؤنجه کيلر او قدر تاثيرلي اولماسا دا، سونونجو چوخ تاثيرليدير. بونا بيرينجي سبب کئچن ايل اييول آييندا ايراندا پرئزيدئنت سئچکيلري وار ايدي. نتيجه ده احمدي نژاد سئچيلدي، سئچکيلره اعتيراض ائدنلر ايسه اؤلدورولدو. دؤولت ايچي موناقيشه درينلشدي و بونون اؤلکه نين نووه ديپلوماتيياسينا دا تاثيري اولدو. اينسانلار بير-بيريني اؤلدوره جک قدر بير-بيرينه دوشمن کسيلدي. خوصوصن، ياشيل حرکاتچيلار احمدي نژادين اؤلکه ني اوچوروما آپارديغيني دوشونورلر. وطنداشلار ايرانا تطبیق ائديلن سانکسييالاردا محض پرئزيدئنتين گوناهکار اولدوغونو دئيير.
بيلديگينيز کيمي، ايرانا تطبیق ائديلن سانکسييالار اؤلکه نين نووه چاليشمالاري ايله باغليدير. ايندييه قدر بو سببي آشان سانکسييا اولماميشدي. بو سانکسييالار احمدي نژادا قارشي موحاريبه احتيماليني داها چوخ آرتيردي. احمدي نژادين يانليش ايقتيصادي سيياستي ايراندا اينفلياسييانين يوکسه ليشينه سبب اولدو. بير چوخ ايش يئرلري نين باغلانماق، بير چوخ صنايع اوبيئکتلري نين، بانکلارين ايفلاس حددينده اولدوغو ايديعا ائديلير. بو سانکسييا ايله پسيخولوژي اولاراق دا ايرانا خاريجي ياتيريمين آزالماسينا سبب اولدو. بير چوخ اؤلکه لر ياتيريمدان قورخماغا باشلاديلار. خاريجي سيياستده ده ايرانين ايشي چتينلشدي. نووه مسئله سينده آوروپا آمئريکايا ياخينلاشدي. روسييا، خوصوصيله ده مئدوئديئو ايرانا سرت موناسيبت گؤستردي و ايرانين شانقهاي ايش بيرليگينه گيرمه سينه مانع اولدو.
چينين و عرب دؤولتلري نين ده ايرانا يؤنه ليک ديلي سرتلشدي. حتّی عرب اؤلکه لرينده آمئريکايا «ايراني نييه وورمورسونوز » دئيه جک بير ايفاده وار. عرب دؤولتلري نين ايراني وورماق اوچون هاوا ساحه سيني وئرمه سي حاقيندا شاييعه لر بئله گزير. و عرب اؤلکه لري بو ايديعالاري اينکار ائتمير. بوتون بونلار ايرانين خاريجي سيياستده تک قالديغيني گؤسترير. بوتون بو منفي وضعيتين احمدي نژادين يانليش خاريجي سيياستي نين نتيجه سي اولدوغونو دئييرلر. احمدي نژادين ياراتديغي ايميجله ايران، عرب دؤولتلري اوچون دوشمن اولاراق ايسرايیلدن اؤنده گلير. بوتون بونلار اؤلکه داخيلينده اينسانلارين حؤکومته اعتيراضيني دورمادان آرتيرماقدادير. آمئريکا و ايسرايلين ايرانلا موحاريبه سي احتيمالي دا تئز-تئز سسله نير کي، بو دا ايرانين ايقتيصادي حياتينا منفي تاثير ائدير.
– ايران-آمئريکا موحاريبه سي مومکوندورمو؟ مومکوندورسه، نه زامان؟
– بير چوخ اينسانين بئله بير فيکري وار کي، آمئريکا ايرانا موداخيله ائده بيلمز. من بو فيکيرله راضي دئييلم. طبيعي کي، بو موحاريبه نين شکلي، اؤلچوسو موذاکيره مؤوضوعسو اولا بيلر. آما موحاريبه نين اولماسي ايمکان داخيلينده دير. نييه؟ باخين، آمئريکا ايرانين نووه سيلاحي الده ائتمه سيني قبول ائتمير. چونکي نووه سيلاحينا ماليک ايرانين آمئريکانين رئگيونداکي(بؤلگه ده کی) ماراقلارينا منفي تاثير ائتمه ايمکاني وار. بوندان باشقا، بؤلگه ده نووه سيلاحي ياريشي باشلايار کي، بو دا آمئريکانين، عوموميتله قربين قورخولو رؤياسينا چئوريلر. چونکي بو بؤلگه ده جيدي ايسلامچيليق، راديکاليزمين کؤکلري و مونبيت شرايیط وار. بو گون آمئريکا رئگيونا چوخ جيدي شکيلده گيرمک ايسته يير.
آمئريکا هم ياخين شرقه، هم قافقازا و مرکزي آسييايا، هم ده افقانيستانا و عيراقا گيريب. ايرانين وارليغي بو گيريشلره منفي تاثير ائدير. فيکريمجه، ايران-آمئريکا موناسيبتلري ياخشي اولسا، روسييانين قافقاز و مرکزي آسييادا تاثير دایيره سي آزالار. بونا گؤره ده، آمئريکانين روسييانين تاثيريني آزالتماق ايسته گي نين يولو ايراندان کئچير.
عوموميتله، آمئريکا-ايران موناسيبتلري حلل اولونما دؤنمينه گيريب. 30 ايل سورن مودئل بو گون داوام ائده بيلمير. سببلر نووه سيلاحي چاليشمالاري، رئگيونا گيرمک ايسته گي، ايرانين بونا مانع اولماسيدير. بو موناسيبتلر يا ائله، يا دا بئله نتيجلنمه ليدير. آمئريکاليلار بونو هر هانسي بير شکيلده نتيجلنديرمک ايسته يير. دانيشيق يولو ايله بو موناسيبت ياخشيلاشماسا، موحاريبه قاچيلماز اولاجاق. بو ايکي دؤولت آراسيندا دانيشيق، موذاکيره آپارماق احتيمالي دا وار. ايران پرئزيدئنتي احمدي نژاد «اوباما ايله گؤروشه بيلرم»، اوباما ايسه «گؤروشرم، آما بير نئچه شرطيم اولاجاق» دئميشدي. هر ايکيسي موذاکيره يه آچيقدير. آرالاريندا بيزي تعجوبلنديرجک شئي موذاکيره لرين باشلانماسي اولا بيلر. بوگونکو شرطلر داوام ائدرسه، موحاريبه احتيمالي وار.
– رئگيون دؤولتي اولاراق، آذربايجان آمئريکا و ايران آراسيندا قالارسا، هانسي اؤلکه ني دستکله مه ليدير؟
– منجه، ايراندا موحاريبه اولسا، آذربايجان رئگيونون ان گوجلو اؤلکه سي حالينا گله جک. سبب جنوبداکي آذربايجانليلاردير. آنجاق فيکريمجه، آذربايجان بو موناقيشه نين هر هانسي بير طرفي اولماق ايسته ميه جک و اورتا مؤوقع سئچه جک. بو بير طرفدن آذربايجانين خئيرينه اولا بيلر، ديگر طرفدن ايسه الينه دوشموش تاريخي فورصتي قاچيرميش اولار. مثلن، قاراباغ مسئله سينده آمئريکادان نسه ايسته يه بيلر. يعني قاراباغ مسئله سينده بير شئي آلمادان و بو موناسيبتلرين نتيجه سي بللي اولمادان طرف توتماسي آذربايجانين خئيرينه اولماز. آما ايستر-ايسته مز، آذربايجانين آياغي ايشين ايچينه چکيله جک. اونا گؤره، منجه، آذربايجان فعال طرفسيزليک دئيه بيله جگيم سيياست ايزله مه لي، اؤز ماراقلاريني ماکسيموم شکيلده ديقته آلاراق حرکت ائتمه ليدير. ديگر طرفدن ده، جنوبداکي آذربايجانليلارين اوزرينده کي نوفوذونو قورومالي، اونلاري يانيندا توتا بيله جگي سيياست اورتايا قويماليدير.
– ايران-تورکييه موناسيبتلري نين گله جگيني نئجه گؤرورسونوز؟
– تورکييه و ايران جوغرافي مؤوقعی، تاريخي، گئو-سيياسي، اهاليسي نين سايي و مدنيت کيمليگي اعتيباريله بؤلگه نين ان اؤنملي اؤلکه لريدير. هر ايکي اؤلکه نين ده ياخشي قونشولوق موناسيبتلرينه احتيياجي وار. بؤيوکلوکلري هر ايکي طرفه گئنيش بير جوغرافي مکاندا ايش بيرليگي ايمکاني و احتيياجي وئرير. ايران تورکييه اوچون اورتا آسييايا اوزانان نقليات يوللاري ايمکانيني تأمين ائدرکن تورکييه ايران اوچون آوروپايا آچيلان بير قاپي رولوندادير. تورکييه ايرانلا موناسيبتلري ياخشيلاشديرماق ايسته يير. بوندا هم ايستکلي، هم صميمي، هم ده جيديدير. تورکييه ايرانلا موناسيبتي نين ياخشي اولماسيني ايقتيصادي، سياسي و رئگيونال آنلامدا خئيرينه اولدوغونو دوشونور. بونا گؤره بو موناسيبتلري باجارا بيلديگي قدر ياخشيلاشديرماق ايسته يير. آنجاق بونو نه قدر باجاراجاق، او موباحيثه لي مسئله دير. چونکي 2 اؤلکه ده رئژيملر بير-بيريله ضيد اولاجاق قدر فرقليدير. بيرينجيسي ديني، ايکينجيسي دونيوي دؤولتدير. هر ايکيسي نين بين الخالق عالمده مؤوقعي بير-بيريندن فرقليدير. تورکييه ناتو-نون عوضوو، آمئریکانين ياخين دوستو، ايران ايسه آمئریکانين دوشمنيدير.
بوندان باشقا، تورکييه و ايرانين رئگيونال ماراقلاري دا اوست-اوسته دوشمور و تورکييه نين قافقازدا ان ياخين دوستو آذربايجانديرسا، ايران باجارا بيلديگينجه آذربايجاني ازير. بو ايکي اؤلکه نين ياخين شرقده ده سيياستلري اوست-اوسته دوشمور.
بو گون ايکي اؤلکه آراسيندا موناسيبت يالنيز ايکي ساحه ده: ايقتيصاديات و تهلوکه سيزليک ساحه سينده مومکوندور. نه رئگيونال، نه ده بين الخالق ايشبيرليگي، حربي موناسيبت يوخدور، مدنيت ساحه سينده ايسه امکداشليق آشاغي سوييه ده دير. اؤلکه لر آراسيندا توريستلر وارسا دا، بو، تيجاري معنا ايفاده ائدير. ايراندان تورکييه يه هر ايل 1 ميليون آدام گلير، آما تورکييه دن ايرانا چوخ آز اينسان گئدير. ايراندان گلنلر تورکييه ده داها چوخ اَيلنجه مکانلارينا ماراق گؤسترير. تورکييه نين آمئريکا و آذربايجانلا قوردوغو سيياست ايراندا يوخدور. تورکييه ايراندا ايقتيصادي ياتيريم قويا بيلمير. بو اونون خئيرينه دئييل.
تورکييه ايراندان محصول ايدخال ائده بيلير، آما ايخراج ائده بيلمير. بو مسئله ده بير چوخ پروبلئملر وار. ايران و تورکييه نين ايکيلي موناسيبتي ياخشيدير: ايکيسي ده بير-بيريني اينجيتمک ايسته مير، موناسيبتلرينده تضييقدن قاچير. آنجاق بوردان يولا چيخساق، موناسيبتلرين گله جگي اورک آچان اولمايا بيلر.
عولویيه فيلي يئوا
*موصاحیبه باکی خبر-ده «ايرانلا موحاريبه قاچيلماز اولاجاق» باشلیغی ایله درج اولونموشدور
*گوناذپورت عرب آلفابئسینه چئویردی


text:
ادیب احمد یوکنکی
ادیب احمد ابن محمود یوکنهکی (قرن 6 هجری) 12ـنجی یوزایل قاراخانلیلار دؤنمی شاعیری.
یاشام[دَییشدیر]
12نجی یوز ایل فرغانه وادیسینده، سمرقند اطرافیندا یئرلَشن یوکنک کندینده آنادان اوْلموشدور.
اثرینی امیر سیپئهسالارا تقدیم ائتمیشدیر. کیتابین آرخاسینا سوْنرادان آسلان موعلیم تارکان طرفیندن یازیلان تقریضده، شاعیرین آنادان دوغما کور اوْلدوغو، بۇ اثر سایهسینده سئوگی و حؤرمت قازاندیغی بیلدیریلیر. حیاتی حاقیندا باشقا معلومات یوخدور.
ایسلامی دؤور تورک ادبیاتیندا، یئنه قاراخانلیلارا ساحه سینده یئتیشمیش موهوم مؤلیف ادیب احمد دیر. یوکنئک کندینده آنادان اوْلدوغوندان ادیب احمد ابن محمود یوکنکی دئیه ده یاد ائدیلیر. عتبة الحقائق، حقیقتلرین آستاناسی معناسینا گلیر. اثر، داد سپهسالار محمد بی آدلی بیر تورک بهیینه تقدیم اوْلونموشدور. بوتونو غزل شکلینده سؤیلئنمیش، 40 بئیت و 101 دؤردلوک اولماق اوزره 484 میصراع مبلغیندهکی اثر، تورک دیلی، تاریخی، ادبیاتی آراشدیرمالاریندا بؤیوک اهمیته مالیکدیر. اثرده مساله تامامیله دینی و اخلاقی دیر. ادیب احمد، معاریفلندیریجی بیر موعظه و نصیحت کیتابی یازماق ایستهمیش، اثرینی ایسلام مورالیستی منلیگینده یازمیشدیر. اثرده دیندارلیغین فضیلتلریندن، علمین خوشبختلیگه آپاران یول عملیندن، سخاوتین بوتون عاییبلاری، چیرکلری یویان، حتّی شرف، شان و گؤزللیک چوخالدیجی بیر طبیعت اوْلدوغوندان، تواضعون یاخشیلیغیندان، اینامین و ائهتیراسین پیسلیگیندن بحث ائدیلمیشدیر.[۱]
عتبة الحقائق آدلی اثرینین مؤلیفلیک تاریخی معلوم اولماماقلا بیرلیکده قوتادغو بیلیگدن یاریم عصر سوْنرا یازیلدیغی گومان ائدیلیر. شاعیر، آیهلر و حدیثلره اساسلاناراق دونیانین مووققتی اولماسینی، بیلیگین فایداسینی، جهالتین ضررلرینی؛ جومردلیک، خسیسلیک، تواضعکارلیق کیمی یاخشی و پیس خاصیتلری دانیشان دینی-دیداکتیک بیر اثردیر. خاقانیه تورکجهسی ایله یازیلمیشدیر. الیازما نوسخهلرینین سایی آزدیر. ان یاخشی اویغور حرفلی نوسخه اوْلوب موقدس صوفیه معبدی قایداسیندادیر. ایلک دفعه م. نجیب عاصیم طرفیندن تاپیلمیش و یاییملانمیشدیر (1918). ان یاخشی نشری رشید رحمتی آراتین (موقددیمه، ترانسکریپسییا متن. تورکیه تورکجهسینه ترجومه و بیبلیوقرافییادان مئیدانا گلن تزییق؛ تورک دیلی قورومو نشرلری آراسیندا چیخمیشدیر.[۲]
اثرلری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ رشید رحمتی آرات، عتبة الحقائق، تورک دیلی قورومو یایینلاری، آنکارا 1922 (Reşit Rahmeti Arat, Atebetü'l Hakayık, TDK Yayınları, Ankara 1992)
- ^ تورکچه ویکی پدیا


text:
`تورک عیال سپورتچی` نتیجه لر
ینگی لیکلر [352]
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- جمهوررئیس اردوغان شمالی قبرس تورک جمهوریتی نینگ اوتیز توقیز ییللیگی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- هالند ده دولت اداره سی بنا سی گه تورک بیراغی آسیلدی
- تورکیه ده امریکا و روسیه استخبارات باشلیق لری اورته سیده اوچره شوو بولیب اوتدی
- اسرائیل عسکر لری فلسطین لیک بیر عیال نی اولدیردی
- تورک دولتلری تشکیلاتی دولت باشلیغلری جلسه سی باشله دی
- ایردوغان: تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی تیزراق عملگه آشیریش کیره ک
- تورک دولتلری تشکیلاتی ییغینی گه تیارگرلیک جلسه سی بولیب اوتدی
- تورک دولتلر تشکیلاتی جلسه سی اوزبیکستان میزبانلیگیده بولیب اوته دی
- عراقده ایککی نفر تورک حربیسی شهید بولدی
- امریکا قوشمه ایالتلریده تورک دولت لری مراسمی بولیب اوتدی
- بیر تورک حربیسی شهید بولدی
- تورک هوا یوللری لوفتهانزا دن اوتدی
- ایردوغان تیل بیره می مناسبتی بیلن پیام نشر قیلدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- استانبول قونلغه سی اروپا مقیاسیده بیرینچی اوریننی ایگلله دی
- تورک دولت لری تشکیلاتی آذربایجان گه قیغوداشلیک بیلدیردی
- آلمانده تورک لر محتاج کیشی لرگه یاردم ترقه تدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- تورک سپورتچی اوروپا قهرمانی بولدی
- انترکتیکا ده شونغیگن بیرینچی تورک عیال سپورتچی
- ییتمیش توقیز یاشلی شوو عیال گه قره نگ
- تورک سپورتچی اوروپا قهرمانی بولدی
- ییتمیش بیش یاشلی عیال بوکس بیلن شغللنماقده
- آسترالیا ده مسلمه بیر عیال گه قرشی زوره وانلیک
- بو عیال, اوغری نی اوغریلیکدن پشیمان قیلدیردی
- کیم ایته دی عیال لر موتر هیده یه آلمه یدی دیب؟
- تی آر تی ژورنالیستی کیف ده قری بیر عیال کیشی گه یاردم بیرماقده
- مسلمه بیر عیال یهودی باله لر نی نجات بیردی
- تورک قوراللی هوا واسطه سی ایلک مرته بیر ناتو اعضاسی اولکه گه صادر قیلینه دی
- تورک دیپلومات نینگ اولیمی 39 ییل کیین قیته دن تیکشیریب چیقیله دی
- یونان غربی تراکیا ده تورک آزچیلیک لری گه قرشی اقدام قیلماقده
- سام چقماق یاش تورک دیجیتال ایلیوژنیست
- تورکیه نینگ تورک دولتلری تشکیلاتیده گی حصه سی حقیده بیر ویدیو
- تورک پیلوت لر نینگ مهارتی گه قره نگ!
- تورک هوا یولی نینگ ینگی تنیتوو فلمی انچه علاقه کوردی
- روس گازی نی تورکیه آرقه لی اوروپا گه آلیب باره دیگن تورک آقیم طبیعی گاز قووری آچیلدی
- قبرسلیک تورک لرنینگ امان قالیش کوره شی بوییچه بیر ویدیو تصویر
- تاریخده تورک لر نینگ انگلیس لر گه قرشی غلبه سی حقیده بیر ویدیو
- تورک اردوسی منسوبلریگه قوشیمچه زرهی واسطه لر یوباریلدی
- تورک ملتی نینگ کتته غلبه سی
- عفرین لیک لر تورک اردوسی نی قیزغین کوتیب آلدی
- تورک دولتلری تشکیلاتی ییغینیدن فوتو تصویر گالریسی
- مصطفی کمال آتاتورک تامانیدن اجرا ایتیلگن تعرض بیلن تیگیشلی فوتو صورت گالریسی


text:
«نادر»لشن شعر (کیانخیاوین «شعر باشتاجیمی یوخسا قوندارا؟» باشلیقلی یازیسی حاقدا)
همت شهبازی
«ایشیق» سایتیندا https://ishiq.net/?p=18162 سئویملی دوستوم کیان خیاوین «شعر باشتاجیمی یوخسا قوندارا؟» باشلیقلی یازیسینی اوخویاندان سونرا نهسه بیر سیرا مقاملاری ایله راضیلاشا بیلمهدیم. بو کیچیک یازیدا یالنیز راضلاشمادیغیم مقاملارا توخونوجاغام. آرا وئرمهدن اساس مطلبه کئچیرم:
۱٫
یازیدا بئله بیر ایفاده وار:
«نادیرین شعری قاباقلار چوخلو محمدحسین شهریارین، ایندیلر ده چوخلو رامیز رؤوشنین شعرلرینه بنزهییر.»
بو ایفادهنین بیرینجی بؤلومو ایله راضیلاشمیرام. ایلک باخیشدا دئدیم بلکه کیان خیاوی کیتابین سونوندا شهریارین، نادر حاقدا یازدیغی فارسجا شعری چاشدیرا بیلسین. آنجاق بونا درین فیکیرلشدیکده یازینین یازانینی ساده بیر اوخوجو یوخ، ادبیاتیمیزین پروفسیونال اشتراکچیسی اولدوغونو دویدوقدا واز کئچدیم بو فیکیریمدن. یئری گلمیشکن دئمهلییم کی شهریار، نادری تصدیقلهمهسه ده او تصدیقلنمیش شاعیردیر. بونا گؤره بو شعرین کیتابا داخیل اولماسینین قصورونو شاعیرین اؤزونه یوخ، کیتابی ائدیت ائدهنین اوزرینه دوشور. بو شعر بو کیتابا بیر یاماق کیمی داخیل اولموش. سئوگیلی دوستوم جناب «ودود دوستی» ایشینی بیلن آدامدیر، آنجاق بیر ائدیتور کیمی حتتا دوستوم کیان خیاو توتدوغو ایرادلارین دا بیر چوخونو یولونا قویا بیلردی. «دوستی» جنابلارینین کیتابا یازدیغی مقالهدن بللی اولور کی او هم نادرین شعرینی دوغرو – دوزگون ایچ ائلهمیش، هم ده شعردن نه ایستهدیینی یاخشیجا بیلن آدامدیر. بونا گؤره کیتابا بیر ائدیتور کیمی نظارت ائلهین کیمسهنین ایشی یالنیز کلمهلرین «املا» دوزهلیشینده سونا چاتمیر. لازیم اولان یئرده آچیقلامالار دا وئرمکله متنی آریندیرمالیدیر. بونو بیز کلاسیک اثرلری تصحیح ائدن کیمسهلرله مقایسه ائتدیکده داها آیدینلاشماسینی آچیقجا گؤره بیلیریک. مصحح اثرده قارانلیق یئرلری آچیقلاییر. حتتا تاثیر آلدیغی مقاملارا دا توخونماغی اونوتماییر. بو مقامدا کیان خیاو بوتون قصورلاری شاعیرین اوزرینه ییخاراق اوریژیناللیغی قوروماماقلا سوچلاسا دا، بونونلا بیر قیسم راضیلاشا بیلمیرم.
او کی قالدی نادرین شهریاردان ائتکیلنمک مسئلهسینه، نادرین شهریارلا نه قدر یاخیندان علاقهده اولدوغونو بیر چوخلارینا بللی اولدوغو کیمی منه ده بللیدیر. صحبت کانکرئت اولاراق چاپ اولان کیتابدان گئدیرسه مسئله فرقلهنیر. کیتابدا چاپ اولان شعرلرده شهریارین ایزینی گؤرمهدییمی قطعیتله دئمک ایستهییرم. شاعیرین چاپ اولمایان شعرلرینده بو ایز وارسا، بو سؤزقونوسو دئییل. کیتابدا شهریارین ایزینی گؤرن بیر مقام تاپا بیلمهدییم اوچون طبیعی کی اؤرنک گتیرمک ده منیم اوچون چتیندیر. بو مسئله سانکی مقاله یازارینین اؤزو اوچون ده آچیق-آیدین ایمیش کیمی، هانسی شعرلرینده شهریارین ایزی اولدوغونو اؤرنک گتیرمهییبدیر.
۲٫
یوخاریدا سیتات گتیردییم جوملهنین ایکینجی بؤلومونه اونا گؤره توخونمورام کی اونونلا راضییام. نادرین شعری، اؤز اوریژیناللیغینی قوروماقلا یاناشی، بیر آیاغی رامیز رؤوشنین شعریندهدیر. آنجاق سئوگیلی کیان خیاو بیر یئرده یازیر کی:
«منجه نادیر داها دا گوجلو بیر شاعر اولا بیلسهیدی، رامیز رؤوشن کیمی دیزگه یا پوئمادا دا، حتی شعر- نثر ژانریندا دا چیخیش ائده بیلردی.»
بو ایفاده ایله ده راضیلاشمیرام. اونا گؤره کی پوئما ژانرینین ائلئمئنتلرینی اورهییمیز ایستهدییی قدر نادرین شعرینده گؤروروک. بو صفحهلرده گلن شعرلر بونا اؤرنکدیر: (صص ۱۰۸، ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۱۴، ۱۱۶، ۱۲۰، ۱۲۴، ۱۲۶، ۱۲۸، ۱۳۴، ۱۴۴ و …)
بو شعرلرین بیرینی اؤرنک گتیریرم:
دیواردان آسیلان شکیله باخدی
حسرت اورهییندن دیلینه آخدی:
-«او گلسه ایت اولوب هورهجهیم من
سو دا ایچهجهیم ایت بینهسیندن
گؤرهسن او گونو گورهجهیم من؟»
دئدی، دیسگیندی بیر آیاق سسیندن!
آنا نه دینجلدی، آنا نه یاتدی،
نگران گؤزلری یوللاری یوردو
بو گوندن صاباحا مین کؤرپو آتدی،
باسیلدی دوشمنه آنجاق بیر اردو
اوغلو یوخ، اوغلونون پلاکی گلدی
توز-تورپاق بوروموش بیر ساکی گلدی
آنا آختاردیغی گونو گؤرمهدی،
او داها دیسگینمیر آیاق سسیندن
آنا ایت اولمادی، آنا هورمهدی
آنا سو ایچمهدی ایت بینهسیندن. (ص ۱۱۰)
بو شعرلرین اساس دستخطی، سوژئت و روایت اوزره قورولموش. کیچیک، ائپیزودیک و عینی حالدا مکمل روایتلر. شعرین سوژئتینین اوزونلوغو، اونو پوئما ائتمهسینه دلالت ائلهمیر. سوژئت ییغجام و ائپیزودیک اولدوقدا دا ائله سوژئتدیر. سوژئت اولان یئرده، پوئمانین تملی قورولور. حتتا من دئیردیم «نادر»ین بیر چوخ تکبئیتلرینده ده سوژئت وار:
آلما آتماق هوسیم یوخ… «هَه» دئمه سئودیجهییم!
«یوخ» دئ، سندن هله ده ناز هوسیم وار نئیلیم!؟
شعرده سوژئت اساس مرکزدهدیر. شاعیر پوئما یازمیر بوردا. سوژئتی، پوئما کیمی قبول ائتمهسینی اوخوجو اوزرینه قویور. اوخوجو شعری اوخودوقدا، اؤز تصوورونده اونا «روایت» توخویور. بونلار اونو گؤستریر کی نادر الهی، رامیز رؤوشندن فرقلی اولاراق پوئما یارادیر. بو فرقلر اونون داها چوخ قیسا سوژئتلییندهدیر.
۳٫
مقاله یازاری نادرین شعرینین اؤزللیکلرینی سایدیقدان سونرا بو سوالا یئتیشیر: «بو اؤزللیکلر بیر شعری شعر ائتمهیه کیفایت ائدرمی یوخسا یوخ؟» قویون دوستوما هلهلیک دئییم: کیفایت ائتمز. آنجاق کیان خیاوین یازیسیندان بئله چیخیر کی «نادر الهی» توتدوغو یولونو دَییشیب گون شعری یعنی سربست شعر یا دا کی کلاسیک قالیبین یئنیلشمهیینه طرف اوز گتیرمهلیدیر.
«نادر الهی» شعرینده ایفاده اوبرازلیغی» (https://ishiq.net/?p=17944) باشلیقلی یازیمدا دئدییم کیمی نادر الهی شعری، قالیبلری سیندیرماغا دا بئله جهد گؤسترمیر. حتتا قالیبلرین ایسکئلئتینی تشکیل ائدن «وزن، قافیه، ردیف» کیمی فاکتورلارا دا یئنیلیک آرتیرمیر. اونون یئنیلییی، ایفاده و فورم مسئلهسییله یاناشی مضمونون گوندمده اولماسیندادیر.
قالدی کی نادرین «سربست» یا بونا بنزر شعر یازماسی مسئلهسی. بونونلا دا راضی دئییلم. نادر الهی سربست شعر شاعیری دئییل و اگر بوندان بئله بو فیکره دوشسه ده آلینمایاجاق. نادر الهی بو کیتابین بیر ایکی شعرینده (مثلن صفحه ۱۸۲ و ۱۸۴) سربست اولماغا چالیشیر. بو شعرلر سربست شعرلر دئییل؛ آنجاق شاعیر شعرده سربست اولماق فیقورو ایله چیخیش ائدیر. بو دا ان ضعیف و هئچ اولماسا اونا یاراشمایان شعرلره چئوریلیر.
۴٫
سئوگیلی کیان خیاوین یازیسیندا بئله بیر ایفاده وار:
«نادیر اؤز اوریژیناللیغینی بعضی شعرلرینه آچیقلاما وئرمهمکلرییله سؤال آلتینا آپارا بیلر. نادیر بیر سیرا غزللر و روباعیلرینده آیدین شکیلده خالق بایاتیلاریندان قیدالانیب. اوستهلیک بیر سیرا غزللرینی ده باشقا شاعرلرین غزللرینه “نظیره” اولاراق یازیب، آنجاق تأسّفله بونو کیتابیندا قئید ائتمهییب.»
بو ایفادهنین بیر قیسمینه یوخاریدا ائدیتورون بلکه ایشی اولدوغو کیمی جاواب یازدیم. آنجاق بورادا بیر سوال یارانیر: «ائدیتور هاردان بیلسین بونو؟» بونا گؤره بو مسئلهده ائدیتورو چوخ دا قصورلو گؤرمهدییمدن باشقا مسئلهیه توخونماق ایستیرم.
یوخاریدا کی ایفادهنین بیرینجی بؤلومو ایله راضیلاشا بیلمیرم. «نظیره» یازیلان شعرلرده ایسه کیان خیاوی حاقلی اولاراق بونون من ده اوریژینالینا اشاره ائدیلمهسی ایله راضییام.
هم کیان خیاوین یازیسیندا، هم ده کیتابی اوخویانلار بیلیرلر کی نادر الهینین شعرلرینده خالق آغزیندان آلینما سؤز، دئییم و موتیولر بول-بولجاسینادیر. آنجاق کیان-ین یازیسی ایله اونا گؤره راضی دئییلم کی بو دئییم و موتیولر اولدوغو معنادا، اولدوغو اوبرازدا چیخیش ائتمهییر. نادرین شعرینده بو دئییم و موتیولر کانکرئت اؤزونه مخصوص متن اولدوغوندان قیریلیر و نادر الهی شعرینین متنینده کیملیک قازانیر. متن، متنه کئچیر. هلهلیک بوردا «متنلر آراسی مناسبتلر» (مناسبات بینامتنی) تئوریسینه توخونماق ایستهمیرم. سادهجه دئییرم بو دئییملر، موتیولر نادرین شعرینه کئچدیکده اؤز اوریژیناللیغینی الدن وئریرلر. بونا گؤره ده، بو اوریژیناللیغا شاعیر هر بیر مصراع یا بیت و یا شعرینده اشاره ائلهسه ایدی اوندا کیتاب حاشیه یازماغا چئوریلردی. بوردا خالق دیلیندن آلینیب دئیه «کیمه قایناق» گؤستریلمهسی موضوعسو آرتیق دارتیشیلماز موضوعدور. کیان یازیسیندا بیر بایاتینی اؤرنک گتیرهرک، اونون اوریژیناللیغینی کیتابین هاراسینداسا اشاره ائتمهیی وورغولاییر. آنجاق اوریژینال عینی ایله استفاده اولونمادیغی کیمی، نادرین شعرینه کئچید آلدیقدا دا «نادر»لشیر. باشقا بیر اؤرنک:
شنگولوم! قاچ اؤزونو قورتار الیمدن هلهلیک
قورد وار منده… منیم نازلیم!… آیی وار منده (ص۴۱)
کیان-ین ایفاده سییله دئسک شاعیر بوردا متنین اوریژینالی اولان یعنی «شنگول، منگول» ناغیلینی بیر آچیقلاما کیمی گتیرمهلی ایدی. آنجاق بونا احتیاج اولماماقدان بیرگه، متنده باشقا بیر موتیوین خئیرینه استفاده ائلهمکله تاماملانیر. حتتا بو بئیتده «کیان»ین اؤز شعرلرینده تکرار استفاده اولان «نازلیم» سؤزو وار. یوخاریداکی باخیشلا مسئلهیه یاناشاریقسا شاعیر بورادا بونا اشاره ائتمهلی ایدی. آنجاق بونونلا دا راضی دئییلم. چاغداش شعرده بیر سیرا سؤزلرین حتتا مجازی معناسی دا باشقالاریندان آلیناراق استفاده اولوندو. نیما یوشیج فارس شعرینده – ائلهجه ده بیزیم شعریمیزه کئچهرک- «شب=گئجه» سؤزونو مجازی معنادا استبدادی فضا و یا بونا بنزر موتیولرده استفاده ائتدی. اوندان سونرا یازیلان شعرلرده ده بو معنا باشقا شاعیرلرین شعرلرینده بول-بول استفاده اولوندو (او قدر تکرار اؤرنکلر وار بونا اؤرنک گتیرمهیه احتیاج یوخدور). بو او معنادا دئییل کی سونرا یازیلان شعرلرده، اونون اساس قایناغی اولان یعنی نیما یوشیج اولدوغونا اشاره ائتمک واجیبدیر.
بعضی شعرلرده سؤز، ایفاده، موتیو خالق آراسیندا ایشلهنیر. بونون اؤزل و کانکرئت و گؤستریلهسی قایناغی یوخدور. مثلن آرالیق موتیو و سؤزلردن بیری «فلانی اؤزو بیر دولتدیر»ایفادهسیدیر. بونو بیز نادرین شعرینده ده گؤروروک، طبیعی کی بو ایفادهنی کیمه استناد وئریلمهسی هر بیر کیمسه اوچون چتیندیر. کیان-ین باخیشی ایله مسئلهیه یاناشاریقسا اوندا شاعیر بونو حاشیهسینده یازمالی ایدی کی: «بو سؤز خالق دیلیندن» آلینمیش. مسئلهنین او بیری قاتی ایسه بو سؤزو هانسی معنادا، نهیین خئیرینه تاماملاماقدیر. بورادا شاعیر، بو ایفادهنی اؤزو اوچون کانکرئتلشدیریر. اؤزو اوچون منیمسهییر.
بونلار کیانین یازیسیندا راضیلاشمادیغیم مقاملار ایدی.
موغان ۱۳۹۶٫۱٫۱۱


text:
`روسیا ولادیمیر پوتین` نتیجهلر
خبرلر [1719]
- آنتالیایا ۱۳ میلیوندان چوخ توریست گلدی
- زلنسکی: جبههده وضعیت اولدوقجا آغیردیر
- روسیادا سلاحلی سالدیری
- پاشینیان، کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی بیلدیریسینی ایمضالامادی
- آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
- روسیا اوردوسونون موشک سالدیریسیندا ۶ نفر یاشامینی ایتیردی
- زلنسکی: "لوگانسک بؤلگهسینی گئری آلماق اوچون ایرهلیلمهیه داوام ائدیریک"
- جمهور باشقانی اردوغان ایله پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- تاخیل آنلاشماسینین سۆرهسی اوزادیلدی
- روسیا آکتیور جیم کررییه تحریم تطبیق ائتدی
- جیم کری ده روسیانین تحریم لیستینه گیردی
- آمریکا و روسیا استخبارات تشکیلاتی باشقانلاری تورکیهده گؤروشدو
- پوتین و رئیسی تلفوندا دانیشدیلار
- پوتین گ20 اؤلکهلرینین ایجلاسیندا ایشتیراک ائتمهیهجک
- روسیا اوکراینا ایله دانیشیقلار بارهده آچیقلاما وئریب
- ایران روسیا ایله طبیعی گاز موقاویلهسی ایمضالاییب
- دونتسک-ده دمیر یولو بیناسی وورولوب
- اردوغان: "پوتین ایله کاسیب اؤلکهلره پولسوز تاخیل گؤندریلمهسی بارهده راضیلاشمیشیق"
- روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر موبادیلهسی
- اوکراینا اوردوسو داها بیر یاشاییش منطقهسینی آزاد ائدیب
- روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین آنکارایا گلیر
- روسیا سیلاحلانما یاریشینا گیرمهیهجک
- پرزیدنت اردوغان و روسیا پرزیدنتی پوتین ایله آنلاشدی
- روسیادا پاتلاما
- پوتین بالیق توتارکن
- روسیانین اوکرایناداکی ایرلیلهییشی
- کنترللو اوچقون دوشمهسی
- روسیا اوچاق لارینین ایستانبول-داکی شووسو
- قار آلتیندا بیر شهر
- روسلار بانکوماتلارین قارشیسیندا سیرایا گیردی
- روسیادا اوچاق دوشدو
- ۵.جی نسیل ساواش اوچاقلارینی اینجهلهدی
- اردوغان ایله پوتینین گؤروشمهسی باشلادی
- پاشینیان پوتینه تشککور ائتمهلیدیر
- کیئو روسیانین هاوا هوجوملارینا معروض قالیب
- دونیا کاپی ترت1ده
- روس اوردوسوندان اعتراضچیلارا شدتلی مداخله
- حلبدهکی روس بیرلیکلری
- اوکراینا: روسیا نوکلئر مرکزی هدف آلدی
- موبایل آلماغا بیر وان خیردا پول ایله گئتدی


text:
بارسلونا
بارسلونا — ایسپانیانین شیمال-شرقینده یئرلشن لیمان شهری. کاتالونیا ایالتینین اینضیباطی مرکزی ساییلیر. بارسلونا آدی قدیم یونان دیلیندن گؤتورولموشدور: "Bapkιvώv"، "بارسینو"، "بارسلو"، "بارسنو". ایسپانیانین ایکینجی ان بؤیوک شهری اوْلان بارسلونا بیرده کاتالونیا ایالتنین باشکندیدیر.
عۆمومی معلومات[دَییشدیر]
۲-جی عصرده روملیلار بورانی ایشغال ائدهرک، شهره بارسینا (بارسیلو) آدینی وئریبلر. ۷۱۳-جو ایلده عربلر، آردینجا ۸۰۱-جی ایلده فرانکلار بۇ شهره صاحیب چیخیبلار. ۸۷۷-جی ایلده ایسه شهر بارسلونا قرافلیغینین باشکندینا چئوریلیب. ۱۴۷۹-جو ایلده ایسه بارسلونا شهری بیرلشمیش ایسپانیا کراللیغینین ترکیبینه داخیل اوْلوب.[۵]
۱۳-جو-۱۵-جی عصرلرده بارسلونا آرالیق دنیزینده مؤهوم تیجارت روْلونو اوْیناییب. ۱۹۳۲-جی ایلدن ایسه کاتالونیا موختار ویلایتینین باشکندیدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
اؤلکهده وطنداش ساواشی گئدن زامان (جۇلای،۱۹۳۶-مارس،۱۹۳۹) بارسلونا ایسپانیانین موقتی باشکندی ساییلیردی. کوسموپولیت شهر اوْلان بارسلونا بیر چوْخ دؤورلرین و خالقلارین مدنیت نومونهلرینی اؤزونده قورویوب-ساخلایا بیلیب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Ajuntament de Barcelona". Generalitat of Catalonia. Retrieved 13 November 2015.
- ^ "El municipi en xifres: Barcelona". Statistical Institute of Catalonia. Retrieved 23 November 2015.
- ^ Demographia: World Urban Areas – Demographia, 2016
- ^ Trias aprueba definitivamente el presupuesto de Barcelona para 2014, La Vanguardia.
- ^ معجزهلر شهری[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Barcelona»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بارسلونا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
توماشوف مازوویتسکی
توماشوف مازوویتسکی (لهیستانجا: Tomaszów Mazowiecki County) لهیستاندا بیر یاشاییش منطقهسیدیر 1025.7 کیلومتر موربّع ساحهسی وار. و ووتسکی اوستانیندا یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 2006 نفر ایمیش.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Ogólnopolska Konferencja Naukowa w Tomaszowie Mazowieckim, skansenpilicy.pl
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tomaszów Mazowiecki»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده توماشوف مازوویتسکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
داشلار قادینی
داشلار قادینی' یا داش مادوننا Madonna of the Rocks . لئوناردو داوینچی چکن تابلو. تابلودان ایکی ورژن معلومدور: بیری لوور موزه سینده ساخلانیر و ایکینجیسی لندن میلّی قالریسینده ساخلانیر.
بو تابلو عیسی و یحیینین گؤروشونو تصویر ائدیر. بو زامان عیسی میصر اؤلکهسینه کؤچوردو. بو تابلودا عیسی یئرده اوتوروب و بارماقلا یحیانی ایشاره ائدیر و اونا برکت وئریر. روح القدوس یا جبرائیل بو تابلودا بیر قیز شکلینده چکیلیب.
بو تابلو یاغلی بوْیاقلا چکیلیب و ایکی ورژن اوندان واردیر. بللی دئیل هانسی اصالتلیدیر.


text:
ژولیو باپتیستا
ژولیو باپتیستا (اینگیلیسجه: Júlio Baptista) (دوْغوم:۱ اکتبر ۱۹۸۱ (۴۱ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. سیافار کلوژ فوتبال کولوبو و برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ژولیو باپتیستا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- سائو پائولو کولوبونون اویونچولاری
- رئال مادرید کولوبونون اویونچولاری
- سویا کولوبونون اویونچولاری
- مالاقا کولوبونون اویونچولاری
- آرسنال کولوبونون اویونچولاری
- ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
- سیافار کلوژ کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۱ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۳ کونکاکاف قیزیل کاپ اویونچولاری
- ۲۰۰۵ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۹ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
تورکیه حوقوق سیستمی
تورکیه حوقوق سیستمی یوخسا عدالت سیستمی چوخلو موستقیل محکمه لر و قوروم لاردان تشکیل تاپیلان بیر حوقوقی سیستم غدیر. بو سیستم تورکیه آنایاساسینین ۱۳۸-۱۶۰ اصل لرینده تعریف اولونوبدور.
تورکیه نین حوقوق سیستمی بیرلیک ده اوروپانین حوقوق سیستمی دن آلینمیش اؤرنک تورکیه نین مدنی یاسا یوخسا قانونی چوخ سوئیسین سیویل کودوندان آلینمیش مسئولیت قانونی سوئیس مسئولیت کودوندان و تیجاری یوخسا آلئش وریش کودون آلمانین تیجاری قانونوندان دیر ، ایداری حوقوقی دا فرانسه نین ایداری حوقوقوندان بنزر و جزا یاساسیندا ایتالیانین جزا یاساسینا بنزر.
قایناقلار[دَییشدیر]
تورکی حوقوق مقاله سیندن یازار رضا عباس زاده ثمرین


text:
یاددان چیخمیر ائل اوغوللاری – دوقتور داوود رضایینین (۱۳۸۵-۱۳۵۱) خاطیرهسینه
ایلقار تبریزلی
آذربایجان تورپاغینین جنت گوشهسی اولان قاراداغ، شرفلی و دویوشکن ائولادلاریلا فخر ائتمکله برابر، مینلر صنعتکار بالالاریلادا فخر ائدیر. شرف و استعداد قایناغی اولان بو تورپاغا، آذربایجان خالقینین گور یانان اوجاغی دئسک، یانیلمامیشیق. بو اوجاغین ایستیسینده مینلر سئوگی دولو اورهک قیزینیب، مینلر آرزو یؤنملی اومید یوغرولوبدور. “نباتی”لرین محبت افسانهسی، “ستارخان”لارین موباریزه و آزادلیق هیمنلری، “عاشیق حسین جاوان”لارین سئوگیدن دوغان حسرت نغمهلری، بو ائلین و بو تورپاغین افتخار نیشانه لریدیرلر. قاراداغی صنعت و ادبیاتدان و آذربایجان صنعتی و خصوصیله شیفاهی خالق ادبیاتی آدلانان ادبی ژانرینی، قاراداغ ماحالیندان آییرماق مومکون دئییل. بو ایکی وارلیق سانکی عئینی و پارالل یارانیب، یاشاییرلار.
چوخ گنجایکن آرامیزدان کؤچن رحمتلیک داوود رضایی، بو ماحالین تقدیره لاییق بیلیگه، صنعته مالیک اولان عالیم و صنعتکار ائولادلاریندان ایدی. اونون ایتگیسی بوتون قاراداغ ماحالینین و یاشادیغی تبریز شهرینین مدنیت اوجاقلارینی، ادبی جمعیتیمیزی، موسیقی خادیملریمیزی اؤز کدرلی تاثیری آلتینا آلدی. مطبوعاتدا حاقیندا یازیلار یازیلدی، شرفینه مجلیسلر تشکیل اولوندو، شانینه شعرلر دئییلدی، شخصیتینه لاییق تورپاغا تاپشیرما مراسیمی کئچیریلدی.
داوود رضایی ۱۳۵۱-ینجی ایلین یای فصلینین سون گونلرینده قاراداغ ماحالینین گؤزو اولان کلیبر منطقهسینین یاشیل طبیعتلی “مولان” کندینده دونیایا گؤز آچدی. داوودون آتاسی “اردشیر” کند معلمی ایدی. داوودون اوشاقلیق ایللری بو محترم عائیله و جنته بنزهر بو دیارین قوینوندا کئچدی. ایلک تحصیلینی اورادا آلدی. بویا- باشا چاتدی؛ اورتا تحصیلینی تبریز شهرینده داوام ائدیب، آتاسی کیمی معلیمچیلیک مکتبینه داخیل اولدو. داوود تکجه آتاسینین پئشهسینی یوخ، بلکه اونون دریندن سئودیگی آذربایجان موسیقیسینهده علاقه بسلدی.
داوود سونرالار تبریز و آبادان اونیورسیتهلرینده عرب دیلی و ادبیاتی اوزره لیسانس و یوکسک لیسانس آلمیش، تبریز و مرند شهرلرینده “پیام نور” و “دانشگاه آزاد” اونیورسیتهلرینده بیر ادبیات اوستادی کیمی چالیشمیشدیر. عئینی زاماندا آذربایجان ادبیاتینین فخری اولان “ملا محمد فضولی” اثرلری اوزره تدقیقات آپارمیشدیر. او تدقیقاتینین داوامیندا آذربایجان جمهوریسینه گئدیر، فضولیشوناسلیق تک درس پروگراملارینی بیتیریر و فخری دوکتورلوق موکافاتینا لاییق گؤرونور.
داوود رضایی تبریزه قاییداندان سونرا، مختلف علمی ییغینجاقلاردا اؤز تدقیقی اثر و مقاله لریله چیخیش ائدیر و بیر نئچه کیتابلار یازیر و یاییر. اونون “صراف تبریزی” حاقیندا یازدیغی مقاله بو شخصیتین شرفینه تبریز شهرینده تشکیل اولونان کونفراسین، بیرینجی رتبهسینی قازانیر.
گنج عالیم داوود رضایی علمی- ادبی تدقیقاتلارلا برابر چوخ علاقه بسلهدیگی موسیقی صنعتیندنده کناردا قالمیر. آذربایجانین تانینمیش موغام اوستالاری “شاطریان” و “حسن دمیرچی” جنابلارینین نزدینده موغامین مختلف گوشهلرینی اؤیرهنیر، و اونلاری اؤز ملاحتلی سسیله ایفا ائدیر. بیر مدت تلویزیون اؤرکستریایله امکداشلیق ائتمیشدیر. داوود تبریزین مقبرهالشعراسیندا “شهریار” اوچون کئچیریلن کونسئرت مراسیمینده چیخیش ائدیر و بیر نئچه ماهنی اوخویور. موسیقی خادیمی “مجید تیموریفرین دئدیگینه گؤره، بو واختادک “سه گاه”، “بایاتی شیراز”، “ماهور” و “شاهناز” موغاملاری داوودون سسیایله یازیلمیشدیر.
گنج داوود خستهلهنیر. او علاجسیز “سرطان” خسته لیگیایله نئچه مدت پنجهلهشیر، آنجاق اونا غالیب گله بیلمیر. او خستهلیگینه باخمایاراق، وار قوهسیله عؤمرونون سونونا قدهر، اوخویوب یازماقدان و عئینی حالدا موسیقی صنعتیندن اوزاقدا قالمیر. داوودون بیر معلم کیمی ادبیاتیمیزا و موسیقیمیزه ائتدیگی خدمتلردن تقدیر ائتمک اوچون، “ساهر ادبی- مدنی درنهیی” بیر نئچه آی اؤلوموندن اؤنجه، دونیا معلملری گونو موناسیبتیله تشکیل ائتدیگی مراسیمینده، آذربایجانین ۵۰ نفر معلمی ایله برابر اونداندا تجلیل ائدیر و داوودا قیزیل گوللی تقدیر لؤوحهسی وئریر.
گنج عالیم، موسیقیچی و آذربایجان ادبیات خادیمی دوقتور داوود رضایی ۱۳۸۵-ینجی ایلین بایرام گونلرینده ۳۴ یاشینداایکن دونیاسینی دگیشیر. او اؤز قیسا عؤمرونده بیر چوخ علمی- ادبی اثرلرین موللیفی اولور. عؤمرونون سون آیلارینی او کوراوغلو داستانینی عرب قایناقلاری اساسیندا تدقیق ائدیردی. آشاغیدا آذربایجانیمیزین صنعتکار اوغلو دوقتور داوود رضایینین آذربایجان موضوعسونداکی اثرلرینین سیاههسینه نظر سالدیقدا، اونون ادبی جمعیتیمیزده لاییقینجه تانینماماغینا تاسف یئییریک:
- دویغو دالغالاری (آذربایجان ادبیاتی خزینه سیندن سئچیلمیش اینجی لر(
- مقاله لر مجموعهسی
- کوراوغلو (چین قایناقلاری اساسیندا(
- فضولی (خاریجی قایناقلاردان آلینما(
- ملمعات و ابیات عربی فضولی
- ترکان پارسیگوی آذربایجان بعد از مشروطه
- ویلیام شکسپیرین سونتلری (کؤچورمه(
- دانیش اوره ییم (کؤچورمه(
روحو شاد، خاطیره سی عزیز


text:
خبرلشمه
خبرلشمه یا اۆنسیّت یوخسا ایلتیشیم و یا ایرطیباط (اینگیلیسجه: Communication) اؤزو ایله باشقاسی، شخصی ایله ایجتیماعی، ایچ دوشونجه ایله خاریجی دونیا آراسینداکی آغریلی بؤلگولره آیدین جاوابدیر. بو تعریفدن ده گؤروندوگو کیمی، خبرلشمهنی آردیجیل شکیلده مۆعیّن ائتمک چتیندیر، چونکی عومومی ایستیفادهده، خبرلشمه بیلگینین یاییلماسیندا ایشتیراک ائدن مۆختلیف داورنیشلارین چوخ گئنیش طئیفینه عاییددیر.
بیر ده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Communication»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (03 سپتامبر 2022 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تۆرکمنیستان بیلن اؤزبگیستان ینگ آلوو- ساتوو دوُلانشیغی 10 آیدا 614 میلیون دلارا یتدی
تۆرکمنیستان شو ییلینگ 10 آییندا اؤزبگیستانا 443 میلیون 500 مۆنگ دلار اؤنۆم ساتدی
تۆرکمنیستان بیلن اؤزبگیستان ینگ آراسینداقی سؤودا (تیجارت) موقداری 2022-نجی ییلینگ 10 آیلیق دؤورۆنده 614 میلیون 100 مۆنگ دلارا یتدی.
تۆرکمنیستان اؤزبگیستان ینگ داشاری سؤودا دوُلانشیغیندا 8-نجی شأریگی.
یانوار- اکتبر آرالیغیندا تۆرکمنیستان ینگ اؤزبگیستانا داشاساتوو موقداری 443.5 میلیون دلار بوُلدی.
تۆرکمنیستان، اؤزبگیستان ینگ اینگ کؤپ اؤنۆم آلیان یورتلاریندان بیری.
تۆرکمنیستان اؤزبگیستانا اؤنۆم (محصول) ساتوویندا 9-نجی اوُرنی ایه له دی.
اؤزبگیستان دا 2022-نجی ییلینگ 10 آییندا تۆرکمنیستانا 170.6 میلیون دلار اؤنۆم و حیذمات ساتدی.
2022-نجی ییلینگ یانوار (ژانویه)- اکتبر آرالیغیندا اؤزبگیستان ینگ داشاری سؤودا دوُلانشیغی 40 میلیارد دلاردان گچدی.
اؤزبگیستان داشاری یورتلاردان 15 میلیارد 483 میلیون دلار اؤنۆم ساتین آلدی و داشاری یورتلارا 24 میلیارد 615 میلیون دلار دا اؤنۆم ساتدی.
دِگیشلی حابارلار
چاووش اوُغلی: گۆن باتار تراکیا تۆرکلری هیچ هاچان یکِه قوُیولماز
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری یونان ینگ گۆن باتار تراکیا تۆرکلرینه ادیأن باسیشی برک تانقیت اتدی
پأکیستان تۆرکمنیستان دان سووقلاندیریلان طبیغی گاز ساتین آلماق ایسله یأر
پأکیستان اوُوغانیستان ینگ اۆستی بیلن تۆرکمن گازینی ساتین آلماق ایسله یأر
قیرغیزیستان حازارینگ تۆرکمنیستان بؤلهگیندن روسیا اولاغ آراقاتناشیغینی قورماق ایسلهیأر
قیرغیزیستان تۆرکمنیستان ینگ اۆستی بیلن روسیا اولاغ و یۆک داشاماق ایسلهیأر


text:
مایکروسافت موبایل
مایکروسافت موبایل (اینگیلیسجه: Microsoft Mobile) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت تلهکام ساحهسینده فعالیّت گؤستریر.
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Callaham, John (21 July 2015). "Surface leader Panos Panay is now head of engineering for all of Microsoft's devices". Windows Central.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Microsoft Mobile»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده مایکروسافت موبایل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.