text:
تورکلرین ایلک یازی دیللری حاقیندا
پروف. دوقتور میرفاتیح زکیائو
کؤچورن: وحید نریمان
یازینین اورتایا چیخیشی، یازی دیلینین قایدایا مینمه باشلاماسی بیرباشا دؤولتچیلیین اورتایا چیخماسینا باغلیدیر. کؤهنه خالقلار اؤز آرالاریندا ساغلام بیر موناسیبت قورموشلار، حیات تجروبهسی دییشدیرمیشلر. دؤولت قورماق، خبری اوزاغا گؤندرمک اوچون، یازی سیستئمینی تشکیل ائدن تجروبه ده بیر خالقدان دیگرینه تئز کئچمیشدیر. بوگونکو تورکولوژی علمینده ایلک تورک دؤولتلری اولاراق (م.اؤنجنه. VII. عصردن م.س II. عصره قدر یاشایان ساکا-ایسکیت (ساک-سکیف) ایمپئراتورلوغو، بو چاغدا قورولوب، م.س.V عصره قدر یاشامیش کانگلی (Kenwgeves Peçeneg) دؤولتچیلیگی گؤستریلیر و اوراداکی یازی گؤک تورک الیفباسی ایدی فیکرینی ایرلی سورولور (سفراوغلو، مودرریس اوغلو، ۱۹۸۶. ایل، ۲۰). م.اؤنجنه. VII. عصرده قورولوب، م.س ۴-جو عصرلره قدر یاشایان آسییا-هون، آوروپا-هون، آغ-هون (Eftalit) دؤولتلرینده، یازی اورهون-روم الیفباسینا دایانمیش دئیه گؤستریلیر (yline بورادا ۲۵-۲۷). اورهون رون یازماسینین تا قدیمدن، یعنی م.ا کوللانیلانی عمومیتله گؤک تورک یازیسی دئیه آدلاندیریرلار. بو یازی ایله بیرلیکده تورکولوژیدئ آسییا هونلارین چین و اسکیف ایسه گرئک یازیسینی ایستیفاده حاقیندا دا خبرلر وار.
م.ا. مینلرله ایل اول یاشامیش و روما ایمپئراتورلوغونا قدر بؤیوک بیر مدنیت قوران ائتروسکلئر ده ائتنیک جهتدن، تملده تورکه دایانیر و اونلارین یازی دیللری ده تورکجهدیر، دئیه گؤروش وار. ائتروسک مدنیتینین تملینده روما مدنیتی تشککول ائدر، ائتروسک یازیسی لاتین الیفباسینا تمل اولاراق آلینیر. بو دوشونجهنی روما تاریخی ایله مشغول اولان فرانسیز عالیملری دئییرلر، ائتروسکلئر ایله مشغول اولان آدیلئ آیدا بو دوشونجهنی داها دا گوجلندیرر (آدلییا آیدا، ۱۹۹۲،۲۱۵-۲۲۲).
تورک الیفباسینین تاریخینی اؤیرهنمک یئنی دلیللر وئریر. ۱۹۲۴ده فرانسانین ویجه بؤلگهسینده بیر تورپاق صاحبی، تخمیناً اوچ مینه قدر پارچادان عبارت اولان یازما تاپار. اونلار، م.ا. ۲۵۰۰-جی ایللرده یازیلمیشلار و ایندی گلوزئل موزئیینده قورونارلار. اونلاری دونیاداکی اَن کؤهنه یازیلارا اساسلاناراق چوخ آراشتیریرلار؛ لاکین هانسی دیله عایید اولدوقلارینی آچیقلایامامیشلار. او یازیلارا پاریسده یاشایان ائتنومو-زیکولوگ هالوک تارجان دقت ائدر و اونلارین فوتوکوپیلرینی تورکییه عالیمی کاظیم میرشان'آ گؤندریر. بو ایشده چوخ تجروبه قازانان و کیتابلار چیخاران کاظیم میرشان (منشعینه گؤره سیبیر تاتارلاریندان) گلوزئل یازمالارینین اَسکی تورک یازیسیندا اَسکی تورکجه یازیلدیغینی آچیقلاییب، اونون الیفباسینی یازار. بو شرحی کاظیم میرشان و هالوک تارجان سوربون اونیوئرسیتینده کونفرانسدا سؤیلیرلر. اونلارین خبرلری عالیملر آراسیندا تامامن دستکلنیر. گلوزئل یازمالارینداکی الیفبا ائتروسک حرفلرینه چوخ یاخیندیر (ائلوئرئن، ۱۹۹۳،۱۵).
ایدیل-کاما بویلاریندا، شرق آوروپانین باشقا یئرلرینده تاپیلمیش قابلارا ۱-جی-۶-جی عصرلرده یازیلمیش یازیلاری دا بو گونه قدر عالیملر اوخویا بیلممیشلر. کازان اونیوئرسیتی عالیمی ازهر محمد، اونلارین باختریدهکی م.ا. II-I-جی عصر پوللاری یازیسی ایله موقاییسه ائدیب، تورکجه-هونجا اوخودو. بو یازیلاردا دا عینی گؤک تورک الیفباسی ایستیفاده ائدیلمیش اولونموش(محمد م۱۹۷۳). ایندی آرتیق اَسکی تورک یازیسینین تام بیر سیستئمینی یاراتماق اوچون، تورک مدنیتینی داها یاخشی و داها اساسلی بیر شکیلده بیلمک اوچون کاظیم میرشان و هالوک تارجان طرفیندن آچیقلانان و ۴۵۰۰ ایل اول یازیلمیش الیفبانی، ائتروسک الیفباسینی، گؤک تورک-رون الیفباسینی و هون الیفباسینی موقاییسه ائتمهسی عالیملرین فخر ائتمهلی و ضروری بیر بورجودور. بوندان داها بؤیوک بورج دا بو الیفبادا یازیلمیش بوتون زنگینلیگی یئنیدن تورک مدنیتینه قازاندیرماقدیر. البته، اونلارین اولانلاری و موختلیف موزه لرده یئرلشدیریلنلرین بئله تورک دونیاسینا چوخ زنگین تاریخی-ادبی میراث وئرهجک سوییهدهدیر.
الکترون کیتابین قایناغی:
http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/12157,idiltatarlaripdf.pdf?0
یازینین قایناغی:
http://www.facebook.com/106688482950/photos/pb.106688482950.-2207520000.1433115363./10152730323372951/
کؤچورن: وحید نریمان


c: text/html

text:
سیلاولر تینچلیگینی 300 مینگ کوچ آله دی
افغانستان مدافعه وزیرلیگی و ایساف کوچلری ، پارلمان سیلاو لری نینگ تیچلیگی نی سقله ش اوچون تیارگر لیک آلگن لرینی تاکید قیله دیلر.
مدافعه وزیرلگیگه کوره ، 300 مینگ دن کوپراق ایچکی و تشقری کوچلر ، سیلاولر نینگ امنیتی نی آلیش اوچون موظف بولگن لر.
شو نینگ دیک ایساف کوچلری هم سیلاو کونی گه افغان کوچلری بیلن بیرگه لیکگه امنیت نی سقله ش گه ایش آلیب باره دیلر.
پارلمانی سیلاو لری نینگ یخشی شکلده بولیب اوتیشی ، اوچون ، تینچ لیک نی سقله ش ، اینگ کتته برنامه لردن حسابلنه دی.
مدافعه وزیرلیگی نینگ سوزچیسی جنرال ظاهر عظیمی گه کوره ، اوتگن نیچه کون جریانی ده 63 مینگ ملی اردو کوچی ، افغانستان ایریم حدود لریده ، جایلشگن لر.
عظیمی جنابلری ، سیلاو لر نینگ تینچلیگی نی سقله ش اوچون ، کوچلر نینگ رقمی کوپه یگن دیدی .
حربی مقام لرگه کوره ، حاضرگی حالتده ، افغانستان ملی کوچلری ، کوزگه کورینرلی درجه ده ، کوچلنتیریلگن.
افغانستان مدافعه وزیرلیگی سیلاولر نینگ تینچلیگی نی سقله ش پلان توزه تیشیگه بیرینچی اورینی بولگن اما رأی بیریش مرکز لر نینگ امنیتی بوتون لی ملی پولیس بویینه گه دیر.
مدافعه وزیرلیگی نینگ سوزچی سی گه کوره ، اوشبو کوچلر مملکت نینگ ایریم حدود لریده ، سیلاو لر تمام بولگنی دن کیین ، احتیاج بولگن پیتگه چه ، قاله دیلر.
شونده ی بیر حالتده ، ایساف کوچلری هم ، سیلاو لر کونی گه افغان کوچلری دن جدی شکل ده حمایت ایتیشیدن خبر بیردی.
ایساف کوچلری نینگ سوزچی لریدن واین وایلر ، سیلاو لر کونی اوشبو کوچلر ، طالبان و باشقه مخالف گروه لرنینگ احتمالی هجوم لری نی آلدینی الیش اوچون ، جدی سعی و حرکت قیلیش لریدن خبر بیردی.
هرچند سیلاولر مستقل کمیسیونی نینگ مسوول لری و نامز وکیل لر ، تینچ سیز لیک لرنینگ کوپه یشی نی مملکت نینگ ایریم حدود لریده ، رأی بیره یاتگن لر برابریده اینگ کتته معما لردن دیر دیب ایته دیلر اما خوف سیز لیک مقام لر ایسه ، اوتگن سیلاولر دن کتته تجربه لر گه ایگه بولگنی دن سوز یوریتیب ، سنبله آیی نینگ 27 نچی سیگه کوتیله یاتگن پارلمانی سیلاو لری نینگ تینچلیگی نی سقله شی گه ایشانچ بیره دیلر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سورییادا «فرات قالخانی» عملیاتی چرچیوهسینده تئررور قروپلاشمالارینا عایید ۱۹۸ هدف محو ائدیلیب، ۹ ترورچو ایسه ضررسیزلشدیریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارده تورییه سلاحلی قوهلری معلومات یاییب.
عملیاتین ۱۴۵-جی گونونده ایشید-ا عایید سیغیناجاقلار، سلاح آنبارلاری، آرتیللئرییا قورغولاری، ایدارئتمه مرکزلری، او جملهدن مدافعه سیستئملری «فیرتینا» توپلاری، تانک و آغیر سلاحلارلا محو ائدیلیب.
الباب و بزاگاهدا دا تورکییه حربی هاوا قوهلرینه مخصوص قیریجیلار اوغورلو عملیات کئچیرهرک، ایشید-ا عایید ایدارئتمه مرکزیلرینه هاوا ضربهلری ائندیریب.


text:
تورکییهنین "تایم تورک"، "هابرلئر"، تورکجه "ایسپوتنیک" و دیگر مطبوعات اورگانلاری بو گون آذربایجان اوردوسونون ارمنیستان اوردوسونا هوجوموندان یازیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، تورکییه مئدیاسی جبهه خطینده گرگینلیین هله ده داوام ائتدیینی و آذربایجانین ارمنی اوردوسونون مؤقعلرینه ضربهلر ووردوغونو بیلدیریب.
تورک مئدیاسی "آذربایجان داغلیق قاراباغدا ائرمنیستان اوردوسونو ووردو"، آذربایجان ارمنیستانی ووردو" ، "آذربایجان ارمنی بیرلیکلرینی ووردو" باشلیقلاری آلتیندا معلومات یاییبلار.
قید ائدک کی، ارمنیستان طرفیندن مقصدیؤنلو شکیلده یئنیدن پلانلاشدیریلان تخریباتین قارشیسینین و آلخانلی کندینده هلاک اولان دینج ساکینلرین قیساسینین آلینماسی اوچون ایولون ۷-ده آذربایجان سلاحلی قوهلری ائرمنیستان اوردوسونون دؤیوشه حاضرلیق وضعیتینه گتیریلهن قوهلرینه، خصوصیله ده تابورون مدافعه رایونوندا یئرلشن سئچیلمیش هدفلرینه دقیق آتش ضربهلری ووروب.
"جبههنین فضولی-خوجاوند ایستیقامتیندهکی قوشونلاریمیزین حیاتا کئچیردیی بو فعالیت نتیجهسینده، ایلکین معلوماتا گؤره، دوشمهنین تابور مرکزینه داخیل اولان بؤلمهلرین خیلی جانلی قوهسی محو ائدیلیب، بیر نئچه دؤیوش تکنیکاسی تمامیله سیرادان چیخاریلیب و دیگر حربی اینفراستروکتور اوبیکتلری داغیدیلاراق برپا اولونماز وضعیته سالینیب.
دینج اهالییه و شخصی هئیته قارشی دوشمنین ایستهنیلن فعالیتینین قارشیسینی درحال آلماق و اونون آتش نقطهلرینه جاواب ضربهلری ائندیرمک مقصدیله قوشون نؤولری و قیسملری دؤیوش تطبیقی اوچون حاضر وضعیته گتیریلیب"، - ناظرلیکدن بیلدیریلیب.


text:
دیل همیشه میللی اؤزونو درک ائتمه باخیمیندان خالقین تاریخینده آپاریجی مؤقع توتموشدور. آذربایجان ادبی دیل تاریخینه غیابی سیاحت ائتسک،او دؤورون آذربایجان دیلی ایله، معاصر آذربایجان دیلی آراسیندا اساسلی فرقلری موشاهیده ائده بیلریک. هله اوزاق کئچمیشدن بو گونه دیل مجاهیدلرینین مقصدیؤلو امیی سایهسینده معاصر آذربایجان دیلی موکمل سوییهیه چاتمیشدیر. دیل هم ده مخصوص اولدوغو خالقین اینتلکتوال سوییهسینین بیلاواسیطه گؤستریجیسیدیر. آذربایجان خالقی دا دونیانین ان قدیم خالقلاریندان بیری اولدوغو اوچون، اؤزو قدر قدیم اولان دیل تئندنسییاسینا مالیکدیر. بوتون دیللر کیمی آذربایجان دیلی ده ایکی ایستیقامتده یارانیب اینکیشاف ائتدیی اوچون، بو دیلین تاریخینی ایکی نؤعه آییرماق لازیمدیر.
۱. آذربایجان شیفاهی ادبی دیل تاریخی. ۲. آذربایجان یازیلی ادبی دیل تاریخی.
دیل شیفاهییه نیسبتا یازیلی فورمادا داها تئز اینکیشاف ائدیر. بونون سببی ایسه دیلدن-دیله کئچن سؤزون داها تئز-تئز دییشیکلیکلییه معروض قالدیغی حالدا، یازیلی دیلین یاشادیغی دؤورون اوسلوب خصوصیتلرینی اؤزونده داها محکم ساخلاماسیدیر. دونیانین هئچ بیر دیلی تمامیله اؤز سؤزلریندن عبارت دئییلدیر. بو خاراکتریزه آذربایجان دیلینه ده مخصوصدور. زامان-زامان موختلیف تاریخی-سیاسی سببلر، علم و تکنیکانین اینکیشافی،اقتصادی-تیجارت علاقهلرینین مؤوجودلوغو دیله یئنی-یئنی سؤزلرین گلمهسینی قاچیلماز ائدیر. بو آلینمالار بیر چوخ حاللاردا دیلین میللی اوریژیناللیغینی کورلاییر، اونو اؤز کؤکوندن اوزاقلاشدیریر. محض بو سببدن آنا دیلینین صافلیغینین قورونماسی پروبلمی ج.ممدقولوزاده، قاسیم بی زاکیر و س. کیمی یازیچی و شاعرلرین اثرلرینین اساس مؤوضوعسونا چئوریلمیشدیر. اونلار اؤز اثرلرینده بو پروبلئمی اثرلرینین لئیتموتیوینه چئویرمیش و بو پروبلئمین قارشیسینی آلماق یوللارینی گؤسترمیشدیر. بو ادیبلریمیزدن بیری ده خالق شاعری بختیار واهابزادهدیر. معاصر دؤورده بئله سنتکارلار چوخ اولماسا دا، ب. واهابزادنین بو ساحهدهکی امیی دانیلمازدیر. شاعرین بو قبیلدن اولان شئیرلرینده آنا دیلینین سافلیغینین قورونماسی کیمی مسئلهلر تبلیغ ائدیلیر. ائله بو جور شئیرلرینه گؤره شاعری «دیل موجا-هیدی»،»ادبیاتیمیزین آنا دیلی شاعری» آدلاندیرماق اولار.
معاصر آذربایجان ادبیاتیندا ب. واهابزادنین دیله، دیل تاریخینه، اونون صافلیغینا، قورونماسینا حصر ائتدیی شعیرلر نینکی اوشاقلار، حتی بؤیوکلر طرفیندن سئویلمکدهدیر. بونون سببی ایسه شاعرین دیل حاقیندا بو تعصب کشلیینین دیل داشیییجیلاری اولان آذربایجان خالقینین منافعلری ایله اوست-اوسته دوشمهسیدیر. شاعر دیلین تمیزلیینین قورونماسینین تکجه یازیشی، شاعر و عالیملرین دئییل، ادبیات شوناسلارین و خالقیمیزین معنوی یوکونه چئویرمیشدیر.او، اؤز اثرلرینده دیلین خالق اوچون نئجه ده-یرلی معنوی سروت اولماسی فیکرینی آشیلاماق ایستمیش و دیلیمیزین احاطه دایرهسینی گئنیشلندیرمیشدیر. شاعر دیلین اینسانلار آراسیندا تکجه اونسیت واسطهسی کیمی یوخ، مخصوص اولدوغو خالقین تاریخینی اؤزونده احتیوا ائدن بیر واسطه کیمی قیمتلندیرمیشدیر. دیل تاریخینین موختلیف مرحلهلری محض همین دؤورده یاشاییب-یاراتمیش سنتکارلارلا باغلیدیر. چونکی همین صنتکارلار همین دؤورده مؤوجود اولان دیله داها تئز موداخیله ائده بیلیرلر. اونلار اؤز اثرلهی ایله دیله یئنی-یئنی سؤزلر گتیره و سؤزو زامان-زامان دیلدن اوزاقلاشدیرا دا بیلیبلر اورتا دؤورده نسیمی، فضولی، ختایی کیمی صنتکارلار، یئنی دؤورده م. ف. آخوندزاده، م. جلیل، س. وورغون ،معاصر دؤورده ایسه - بختیار واهابزاده بو عنعنهنین گؤرکملی نومایندهلریندندیر. شاعر آرا-سیرا قزئت و ژورناللاردا «آنا دیلیم-آنا کؤکوم !»، » تاریخ، دیل، عنعنه»، »آنا دیلی»، »دیل حاقیندا سورغو»، »بیر داها آنا دیلی حاقیندا»، »دیل و الیفبا»، »دیلیمیز-ادبیاتیمیز»، »دیلده طبیعیلیک و گؤزللیک»، »آنا دیلی دؤولت دیلی» کیمی مقالهلرله چیخیش ائتمیشدیر. او، بو جور مقالهلری ایله آذربایجان دیلینین یوکسک قیمتلندیرمیش، بیر شاعر کیمی ادبیات دیلیمیزی بدیعی تصویر و ایفاده واسطهلری ایله زنگینلشدیرمیشدیر. او، بیر صنتکار کیمی دیل و شعیر آراسیندا اولان باغلاری آشکارلاماغا چالیشمیشدیر. شاعر بیر چوخ مؤوضوعلاردا فلسفی، سئوگی-مببت، طبیعت حاقیندا یازسا دا، دیل حاقیندا یازدیغی شعیرلر نیسبتا داها سوسیال سجییه داشیییر و اوخوجونون دیل حاقیندا دوشوندوکلری ایله عینیت تشکیل ائدیر،اوخوجونو بو میللی پروبلئم حاقیندا دوشونمهیه سؤوق ائدیر. اونو محببت، وطن شاعری کیمی تانیساق دا،شاعرین دیل حاقینداکی شعیرلری خصوصی دیقته لاییقدیر. بو جور شعیرلری تورکچولویو قاباردیر، دیل حاقیندا اوخوجودا اؤیردیجی و یول گؤستریجی فونکسییا داشیییر.شاعر مقاله و شعیرلرینده اؤز قلبینده اولان و دیل اوچون یارارلی اولان ان مترقی فیکیرلری اوخوجویا آشیلاییر. او، میللی شعورو دیلده گؤرور و اونا گؤره ده «آنا دیلی»نه «آنا کؤکوم» دئییر. او بو یولدا اؤز سلفلرینین ایشینی داوام ائتدیرهرک، زامان کئچدیکجه اینکیشاف نتیجهسینده دییشیلن دیلیمیزی قوروماغا چالیشمیشدیر.
بختیار واهابزادنی سوسیال طبقهده مشهورلاشدیران اثرلری ده محض دیل حاقیندادیر. پروفسور. بولودخان خلیلوو ب. واهابزادنین یارادیجیلیغینی دؤرد مرحلهیه بؤلور. (۱) شاعرین دیل حاقیندا موباریزهیه باشلادیغی ایللر، یعنی، ۵۰-جی ایللر شاعرین دیلچیلیک گؤروشلرینین بیرینجی مرحلهسینی، ۶۰-جی ایللر ایکینجی مرحلهسینی، ۷۰-جی ایللر اوچونجو، ۸۰-جی ایللر ایسه دؤردونجو مرحلهسینی تشکیل ائدیر. شاعرین دیلچیلیک گؤروشلرینین بیرینجی مرحله سینین باشلانغیجیندا شاعر دیل مجاهیدی کیمی آنا دیلیمیزین صافلیغی یولوندا بوتون دیلچیلری، ادبیات شناسلاری و خالقیمیزی دیلین تمیزلیگی اوغروندا سفربرلییه چاغیرمیشدیر. همین دؤورده چیخیش ائتدیی مقالهلرله دیلین لازیمینجا قیمتلندیریلمدیینی دئیهرک، دیلین تکنیکی ایمکانلاریندان،صنتکارلیق خصوصیتلریندن چوخ آز یازیلدیغینی، بو حاقدا تنقیدی مقالهلرین آز اولدوغودو گؤز اؤنونه گتیرهرک داخیلی تعصب کئشلیینی بئله قلمه آلیر: «عمومیتله، شعیر حاقیندا یازیلان تنقیدلر، اساساً، مزمونون یا دا ایدئیانین نه درجهده آکتوال اولماسینین شرحیندن عبارت اولور. شاعرلریمیزین صنتکارلیق خصوصیتلریندن، دیلینین، ایفادلیلیینین گؤزللییندن، تشبیه لردن،ایستعارهلردن و سایردن بحث ائدن مقالهلر آز یازیلیر. (۲.۱۲۴ )
ب. واهابزادنین دیلچیلیک گؤروشلرینین بیرینجی مرحلهسینده یازیلان، اؤزونه قدرکی و اؤزوندن سونراکی ادبیات اوچون اؤرنک بیر اثر اولان «آنا دیلی»شعیری اونون یارادیجیلیغینین ان مونومنتال، شاه اثرلریندن بیریدیر. بو شعیرده شاعر دیل اوچون دئییجک ان متقی فیکیر و ایدئیالارینی عکس ائتدیرمیشدیر. دیلین خالقین حیاتیندا نه قدر واجیب بیر واسطه اولماسی فیکری ایله شعیرده دیلیمیزین هم گراماتیک، هم ده پویتیک ایمکانلارلینین گئنیشلییندن صحبت آچیلمیشدیر. بوندان باشقا شعیرده آنا وطن وحدتی حس اولونور. شعیرین بیرینجی میصراعلاریندا بونون شاهیدی اولا بیلریک.
دیل آچاندا ایلک دفعه، آنا سؤیلییریک بیز،
آنا دیلی آدلانیر بیزیم ایلک درسلییمیز. (۳.۸)
سمانتیکانین بو جور اوبرازلیلیقلا اوخوجویا چاتدیرماق قابیلیتی اونا چوخ گومان کی، اؤز سلفی صمد وورغوندان گلیر. بو جهت مؤلفدن استتیک زؤوق وئرمه قابیلیتیندن باشقا اموسییا دا ایستییر. بو خصوصیتلری نظره آلماقلا شاعرین بو جور اثرلرینی سانباللی آدلاندیرماق اولار. شاعر «آنا دیلی» شعیرینین سونراکی بندلرینده دیلی چوخ جهتلی عبارهلرله تعریف ائتمیش اونو خالق اوچون ان قیمتلی میراث گؤرموش و حال-حازیرکی دؤورون اوزرینه بو معنوی میراثی گلهجهیه اولدوغو کیمی دوروست چاتدیرماق کیمی معنوی یوک قویموشدور.
بو دیل - بیزیم روحوموز، عشقیمیز. جانیمیزدیر،
بو دیل - بیر-بیریمیزله عهدی-پیمانیمیزدیر.
بو دیل-تانیتمیش بیزه بو دونیادا هر شئیی.
بو دیل -اجدادیمیزین بیزه قویوب گئتدیی
ان قیمتلی میراثدیر، اونو گؤزلریمیز تک
قوریوب نسیللره بیز ده هدییه وئرک.(۳.۸)
شعیرین آخیرینجی بندینده شاعر دیلین خالقیمیزا بخش ائتدیی اوزسیز نعمتلری تانیمایان اؤزونون ده دئدیی کیمی «آنا دیلینده دانیشماغی آر بیلن، مودالی ادا بازلار»آ قارشی تنقیدی مؤقع توتموش، اولدن دیداکتیکا یولونو توتان شاعر آخیرینجی بندده اؤز تلاطوملرینی و دیل حاقیندا قایغیلاریندان بئله بحث ائتمیشدیر.
ای اؤز دوغما دیلینده دانیشماغی آر بیلن،
بونو ایفتیخار بیلن ، مودالی ادا بازلار
قلبینیزی اوخشامیر قوشمالار تئللی سازلار.
قوی بونلار منیم اولسون.
آنجاق وطن چؤریی، بیر ده آنا اوریی
سیزلره قنیم اولسون.(۲.۹)
شاعرین ۱۹۶۷-جی ایلده کازابلانکادا سیاهتده اولارکهن یازدیغی «لاتین دیلی» شعیری اونون دیلچیلیک گؤروشلرینین ایکینجی مرحلهسینین زیروهسینی تشکیل ائدیر.
بو شعیر یازیلدیغی دؤورون ب. واهابزادنین دیل بارهده دوشوندوکلرینی گؤستریر. شعیرده شاعرین مقصدی لاتین دیلینین موکمللیینی گؤسترمک دئییل، بو دیلی آذربایجان دیلی اوچون مثال گتیرمکدیر. قدیم روما ایمپرییاسینین دیلی اولان، خالقی مؤوجود اولمایان بو دیلین یئنه ده اؤز موکمللیینی ساخلاماسی، دیل کیمی اؤلوب گئتدیکدن سونرا بئله معاصر دونیا دیللرینده ایزینین، تأثیرینین هله ساخلاماسینی بیر داها خاتیرلاتماقدیر. آشا-غیداکی میصراعلارلا شاعر خالقی مؤوجود اولا-اولا دیلیمیزین اؤلمزلیینی و تمیزلیینی تامین ائتمهیه چالیشمیشدیر. لاتین دیلیندن اؤرنک گتیرمیشدیر.
لاتین دیلی!
هر سؤزونده دونیا بویدا یوک داشیییر،
لاتین دیلی! -میللت اؤلوب،دیل یاشیییر.
«آنا»دئین،»تورپاق»دئین،»وطن»دئین یوخ بو دیلده.
آنجاق یئنه یاشار بو دیل. (۳.۳۰۳)
شاعر سونراکی میصراعلاردا لاتین دیلینین بو خصوصیتینی آذربایجان دیلینده گؤره بیلمدیی اوچون تعصوفلنمیشدیر. فیکیرلری ایله لاتین دیلینی آذربایجان دیلی ایله موقاییسه ائدرک،وطن اولا-اولا کورلانان دیلیمیزی، »کیچیک،یوخسول کومالاردا دوستاق اولان بیر دیل»ا بنزتمیشدیر. بوندان باشقا سوندا بدیعی سوالدان ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
ایندی سؤیله،
هانسی دیله اؤلو دئیک:
وطن وارکن،
میللت وارکن،
کیچیک، یوخسول کومالاردا دوستاق اولان بیر دیلهمی؟
یوخسا،اوزون عصرلردن،کئچیب گلن،
خالقی اؤلن ،
اؤزو قالان بیر دیلهمی؟(۳.۳۰۵)
شاعرین یارادیجیلیغینین دیلچیلیکله باغلی گؤروشلرینین اوچونجو و دؤردونجو مرحلهسی اؤز-اؤزلویونده رنگارنگدیر. بو دؤورلرده اونون گؤروشلری داها یوکسک سوییهده تظاهر ائدیر. اونون دیلله باغلی یازدیغی آیری-آیری مقالهلردهکی فیکیرلری بیزی بونو دئمهیه ایمکان وئریر کی، بو دؤورلر شاعرین دیلچیلیک گؤروشلرینین خصوصی مرحلهسیدیر. شاعر بیر مقامی دقته چاتدیراراق دیلیمیزین محتشم ایفادلیلییندن دانیشاراق بو گؤزللیین ارمنیلری بئله واله ائتدیینی دئییر. او، مقالهسینده یازیر: «بیر نئچه ایل اول یئرواندا کئچیریلن زاقافقازییا خالقلارینین پوئزییا گونلهرینده من ده ایشتیراک ائدیردیم. بیز بورادا شعیرلریمیزی آذربایجانجا اوخویوردوق. ارمنی خالقینین، دئمک اولار کی،بؤیوک بیر قیصمی بیزیم دیلیمیزی بیلیر. بونا گؤره ده اوخودوغوموز شئیرلر گورولتولو آلقیشلارلا قارشیلاندی.»(۴.۲۸۹) ب. خلیلوو ب. واهابزادنین دیله موناسیبتی بارهده یازارکن اونون مقالهلرینی خصوصی دیره مالیکلیینی بیلدیرمیشدیر. مؤلف شاعرین بیر نئچه مقالهسینی مثال گتیرهرک، شاعرین خالق فولکلوروندان دا یارارلاندیغینی، اونا نئجه دیر وئردیینی سؤیلمیشدیر. بایاتیلاری تحلیل ائتمکده خالقین دیلینین دوروستلویونو بیلمیین مومکونلویونو ثبوت ائتمیشدیر. «بختیار واهابزاده ۱۹۷۳-جو ایلده »بایاتیلار»، »آنا لایلاسی،اوشاق دونیاسی» مقالهلرینی یازیر. بو مقالهلرده او، خالق یارادیجیلیغیندان - بایاتیلاردان، لایلالاردان،یعنی خالقین روحوندان سوزولوب گلنلری یاشاتماغیمیزی واجیب ساییر. بونونلا بئله،مقالهلرده قید ائدیلیر کی، دوغما دیلیمیزین، دوغما دیلیمیزیم سؤزلریمیزین سهرینده خالقین دوشونجهسینی،منویاتینی اخذ ائده بیلیریک. دئمهلی،یئنه ده دیل آپاریجی مؤقعده اولور.»(۱.۶۴)
ب. واهابزاده دیلیمیزین قراماتیکاسی بارهدهده اؤز مقالهلرینده ده مفصل معلومات وئرمیشدیر. مثلاً، «دیلده طبیعیلیک و گؤزللیک» آدلی اثرینده بو جور یازیر:-«سؤزلری و اونون توپلوسو اولان جملهلری-بیر عقلدان او بیری عقلا، بیر اورکدن او بیری اوریه فیکیر یوکو داشییان نقلیات واسطهسینه بنزتمیشدیر. نقلیات یوکه خیدمت ائتدیی کیمی، سؤزلر ده فیکره خیدمت ادیر. فکره گؤره سؤز تاپیلیر،سؤزه گؤره فیکیر یوخ! آنجاق فیکیر یوکونون منزیله تئز، کسه یوللا چاتدیریلماسی اوچون موناسیب نقلیات واسطهسی ان دقیق سؤزلر، ایبارهلر، ایفادهلر تاپیلمالیدیر. » (۵.۱۷۶). شاعر دیلین تکجه معنوی طرفلرینی دئییل، هم ده مادی طرفلرینی تبلیغ ائدیر. شاعر دیلیمیزین قرامماتیک قورولوشونو، ایفادهلیلیک خصوصیتلرینی، سؤزملگتیرمه کئیفیتلرینی ده قیمتلندیرمیشدیر.
گؤرکملی ادیبلریمیزدن بیری اولان ج. ممدقولوزاده یاشادیغی دؤورده ده دیلیمیزین صافلیغی پروبلمی آکتوال ایدی. بیر یازیچی کیمی او دا بو پروبلئمه بیگانه قالا بیلمدی. ج. ممدقولوزاده بو آکتوال پروبلئمی «آنامین کیتابی» درامیندا بدیعی لؤوحهلرده عکس ائتدیرمیشدیر. ۱۹۱۹-۱۹۲۰-جی ایللرده یازیلان اثر آنا دیلی مؤوضوعسونا حصر ائدیلمیش اوریژینال و مونومنتال اثردیر. اثرین مزمونونا فیکیر وئرسک، یازیچینین دیل بارهده ناراحاتلیقلاری ب. واهابزادنین شعیرلرینین مزمونو ایله اوست-اوسته دوشور. یازیچی «آنامین کیتابی»اثریندهکی صورتلری ده عمومیلشدیرمیشدیر. اثردهکی زهرابییم-آنا اوبرازی آنا دیلیمیزین، صمد واحید-تورکجهدن آلینمالار روستم بی - روسجادان آلیمالار، میرزه محمدعلی اوبرازی ایسه عرب و فارس دیلیندن آلینمالار کیمی معنالاندیریلمیشدیر. اؤولادلارینین هامیسینین عالی ساوادلی اولماسینا باخمایاراق، منصوب اولدوغو دیلی اونوتمالاری آذربایجان دیلینین اثردهکی پرووبرازی اولان زهرابییم آنانین اورک سیخینتیلاریدیر. اثردهکی گولباهار اوبرازی دا زهرابییم اوبرازی کیمی دیل بارهده مترقی فیکیرلرله یاشایان اوبراز اولموشدور کی، او دا بو مؤوضوعدا قارداشلارینا قارشی عکس قطبده دورموشدور. بو اثر بیر داها بختیار واهابزادنین فیکیرلرینی ثبوت ائدیر کی، دیل تکجه دانیشیق واسطهسی دئییل، مخصوص اولدوغو خالقین معنوی ثروتیدیر. »آنامین کیتابی» اثرینین دیل حاقیندا پولئمیکاسی زهرابییمین اؤولادلارینین تکجه دیللرینین دییشمکلری یوخ بونونلا برابر دیل مدنیتینی و معنویاتلارینی ایتیرمهسیدیر. ب. واهابزاده ده ج. مممدقولوزادنین»آنامین کیتابی» اثرینی یوکسک قیمتلهندیرهرک، حتی اثرین و مؤلفین ادبیاتا، دیله وئردیی تؤهفهسینی گؤز اؤنونه گتیرمیشدیر. شاعر یازیچینین اثرلرینی «چالینان ساری سیمه» بنزتمیشدیر.
«آنامین کیتابی!»-اوخودوم بیر ده،
بو گونوم دونهنله گلدی،گؤروشدو.
جلیلین چالدیغی ساری سیملرده
قدیم بیر تمثیل ده یادیما دوشدو.(۳.۴۷)
ب. واهابزاده و ج. ممدقولوزاده یارادیجیلیغینین اساسینی تشکیل ائدن دیل مسئلهلری اورتاق جهت کیمی گؤتوروله بیلر. بئله کی، «آنامین کیتابی» اثرینده اورتایا قویولموش پروبلئم او جمعیتین آنا دیلینه اولان موناسیبتینی گؤزل شکیلده تصویر ائدیرسه، ب. واهابزادنین بو گون چوخ مشهور اولان آشاغیداکی میصراعلاری دا بو گونون دیل منظرهسینی، اینسانلاریمیزین دوغما دیله موناسیبتینی آچیق آیدین اورتایا قویور.
بیر واخت روسجا ایدی، بوتون رئکلاملار،
ایندی اینگیلیسجه دورتولور گؤزه.
ایتین ده دیلینه حؤرمتیمیز وار
بیرجه اؤز دیلیمیز یارامیر بیزه!
صنتکارلاریمیزن یازیب یاراتدیغی بو اینجیلر نه قدر قیمتلیدیر. بو اینجیلر ایچریسینده پوئزییا ایله برابر تاریخ ده یاشاییر. بئله کی، بو اثرلرله تانیش اولارکهن موختلیف دؤورلرده دیلیمیزین عرب – فارس، روس، سون دؤورلرده ایسه آوروپا دیللرینین تأثیرینه معروض قالدیغی حاقیندا معلوماتلار آلیریق. و اگر تاریخ بونو بیزه منبع کیمی وئریرسه، بو میصراعلاردا شاعرین، ادیبین داخیلی سسینی، اورک یانغیسینی دا حس ائده بیلیریک. تحلیللردن ده گؤروندویو کیمی، شاعر ب. واهابزادنین دیلین صافلیغینین قورونماسی، اونون داخیلی ایمکانلارینین اوزه چیخاریلماسی ایستیقامتینده موستثنی خیدمتلری اولموشدور. بو کئیفیتلری نظره آلاراق اونو آذربایجان ادبیاتی تاریخینین «آنا دیلی شاعری» آدلاندیرساق یانیلماریق. اونون بو ایستیقامتده یازدیغی اثرلرینی اؤزوندن اول و اؤزوندن سونراکی دیل تندنسییاسینین ان باریز نومونهلری حساب ائتمک اولار...
ایستیفاده ائدیلمیش ادبیات:
۱. خلیلوو ب. بختیار واهابزادنین دیلچیلیک گؤروشلری. »باکی چاپ ائوی»نشریاتی. باکی-۲۰۱۴
۲. پوئزییامیزدا صنتکارلیق مسئلهسی.-بختیار واهابزاده.سنتکار و زامان گنجلیک،باکی-۱۹۷۶
۳. ب. واهابزاده سئچیلمیش اثرلری. اؤندر نشریات.ایکی جیلدده. بیرینجی جیلد. باکی-۲۰۰۴
۴. تاریخی دوستلوق،معنوی یاخینلیق - بختیار واهابزاده. سنتکار و زامان. گنجلیک. باکی-۱۹۷۶
۵. دیلده طبیعیلیک و گؤزللیک.-بختیار واهابزاده. سنتکار و زامان. گنجلیک. باکی-۱۹۷۶
مؤلف: وصال شابیزاده


text:
برازیلییا میللی کومانداسینین فوتبولچوسو نیمار مطبوعات کنفرانسیندا گؤز یاشلارینا حاکم اولا بیلمهییب.
رئپورت-اون معلوماتینا گؤره، بو، "پنتاکامپونلار"این یاپونییا اوزرینده ۳:۱ حسابلی غلبه قازاندیقلاری یولداشلیق گؤروشوندن سونرا باش وئریب.
باش مشقچی تیتی ۲۵ یاشلی هوجومچو ایله آرالاریندا پروبلمین اولدوغونا دایر خبرلره موناسیبت بیلدیردیی واخت نیمار آغلاییب. ۵۶ یاشلی متخصص دئییب: "اینسانلار نیمارلا پروبلمیمین اولدوغونو دایم قاباردیرلار. بئله سؤز-صحبتلری ائشیتمکدن بئزمیشم. هئچ بیریمیز ایدهآل دئییلیک. نیمارین بؤیوک اوریی وار".
بو سؤزلردن سونرا فوروارد گؤز یاشلاری ایچینده باش مشقچییه تشکور ائدرک، کنفرانس اوتاغینی ترک ائدیب.
قید ائدک کی، یاپونییا ایله قارشیلاشمادا نیمار ایکی پنالتیدن بیرینی دقیق یئرینه یئتیردیی حالدا، دیگریندن یارارلانا بیلمهییب.


text:
آورو سیاسی سلاحدیر و فرانسا موطلق بوندان ایمتینا ائتمهلیدیر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو «آوروپا ۱» رادیوسونا مصاحیبهسینده فرانسانین اولتراساغچی میللی جبهه پارتییاسینین صدری مارین لی پن سؤیلهییب. او، آورو واسطهسیله آوروپا دؤولتلرینین سوورنلیینین یوخ ائدیلدیینی بیلدیریب:
«یالنیز بؤیوک شیرکتلر آورودان چیخماغین علیهداریدیرلار. اونا گؤره کی، واحید والیوتا تکجه اونلارا صرف ائدیر. من یئنه بیان ائدیرهم کی، پرزیدنت اولسام، آورودان ایمتینا ائدیب، فرانکا گئری دؤنهجهیهم. اونلار اونونچون بو سیاسی سلاحدان ایستیفاده ائدیرلر کی، دؤولتلره اقتصادی، سیاسی و دیگر سفئرالاردا ایستدیکلرینی قبول ائتدیرسینلر».


text:
وكیف كان، فإذا فرض أنه لیس له أوصاف خارجیة یعرف بها الوصف
هر حالدا
[ظاهریندهكی بیر سئری صفتلرله اونون كیفیّتینی بیله بیلسن هئچ-هئچه آما] قیمتینده دخالتلی اولان صفتلری گؤسترمك اوچون، ظاهرینده بیر وصف اولماسا، داها احتیاطلی اونلارین قید ائتدیكلری كیمی ائتمكدیر. اونلار بئله دئییبلر: بیر ساپ ایینه ایله اونون ایچینه سالینسین، سونرا چیخاردیلیب اییلنسین.
آما ساپی سالیب اییلهیندن سونرا اونون آلماسینا راضی اولماسا، _دلینمگی عیب حسابلاماق فرض اولونان تقدیرده،_ گؤرهسن مشتری دلمكله اونا وارد اولان نقصین ضامنی اولور یا یوخ؟ هرچند [بوندان اوّل نئچه نفرلر ساپ كئچیردیبلر] و بو، ناقصلیك سببینین سون جزءیدیر. و اوندان اوّل دفعهلرله ایینه و ساپلا دئشیلب.
[مشترینین ضامن اولماسیندا] وجه وار: بو، «مقبوض بالسوم»[1]دا ناقص اولان كیمیدیر. اوردا مشترینی ضامن بیلنلر بوردا دا ضامن بیلیرلر. (چونكی یارانان نقص، مشترینین عملی ایله باش وئریب.) یاخشیسی بودور بو ایشی ساتیجی ائتسین و مشتری اونو اییلهسین.
سونرا، علامهنین [سؤزونون] ظاهری بودور كی صدفدهكی مرواریدین بیعیده جایز دئییل. اونون دئدیگی كیمیدیر جایز دئییل. هابئله علامه تصریح ائدیب كی تویوغون قارنینداكی یومورتانین ساتماسی جهالتین اولدوغونا گؤره، جایز دئییل. علامهنین بو سؤزو ده، یومورتلاماسی بالا بؤیوكلوك باخیمیندان بللی اولونمایان تویوقدا یاخشیدیر.
مسأله: [مجهولون ساتیشی جایز دئییل] فرق ائلهمز معلوم ضمیمه ایله بیرلیكده ساتیلسین یوخسا تك ساتیلسین. چونكی اونا ضمیمه اولان معلوم اونو جهالتدن چیخارتماز. نتیجهده هامیسی مجهول اولار. چونكی بیز مجهول دییهنده بوتون حصّهلرین مجهول اولماسینی نظرده توتموروق. [بلكه بیر حصّهنین مجهوللوغو بوتونه سرایت ائدر.] قمیشلیكده اولان بالیقلارین ساتماسینین جایز اولماماسیدا بیزیم بو فتوایا فرع اولونار. هرچند اوردا كی بالیقلار ملك اولوبلار [و دنیز بالیغی كیمی دئییللر.] قمیشلری و یا آیری بیر شئییده بالیقلارا ضمیمه ائتسن، یئنهده صحیح اولماز. (حوضداكی بالیقلاریدا ساتماق اولماز چونكی بللی دئییل كی نهقدردیر.)
هابئله مشهورا اساساً دؤشدهكی سوتون ساتیلماسی صحیح دئییل. هرچند بیر آز ساغیلمیش سوت و یا باشقا بیر شئی اونا ضمیمه ائدیلسین. شهید ثانی «الروضه» كتابیندا و «الحدائق» كتابینین بونو مشهورا نسبت وئردیكلری كیمی.
آما عالملرین بیر عدّهسی، منع اولماغی، یالنیز مجهولون مستقل اولاراق نظرده توتولدوغوندا و یا معلوملا بیرلیكده نظرده توتولدوغونا، مخصوص بیلیبلر. (یالنیز تكلیكده نظرده توتولاندا و یا معلوملا برابر نظرده توتولاندا بیعی صحیح بیلمیرلر.) آما مجهول، معلوما تابع اولاراق ساتیلسا جایزدیر. (نظرده توتولان معلومدور و مجهول اونا تابع اولاراق ساتیلیر.) بو فتوا علامهنین «المختلف» كتابیندان، علامهنین اوغلو فخرالاسلامین «شرح الارشاد» كتابیندان و «المقتصر» كتابیندان نقل اولوب. محقق ثانی و شهید ثانیده بو فتوانی یاخشی بیلیب تصدیق ائدیبلر. اولا بیلسین جایز بیلمهینلر ده بوندان باشقاسینی نظرده توتمایبلار. (اولا بیلر، ضمیمه ایلهده بیعی جایز بیلمهینلرین نظرده توتدوغو بو اولسون كی معلوم ضمیمه اولوب مجهول تابع اولماسا، جایز دئییل یوخسا مجهول تابع اولورسا جایز اولار.) بونا دقّت یئتیرملكه كی تابع شئیین مجهول اولماسی غرر گتیرمز و بئلنچی دورومدا مبیعه عرفاً مجهول دئمك اولماز كی اجماعنین دلالت ائتدیگی «مجهولون بیعینین جایز اولماماسی» اطلاقیندا درج اولونسون. (مجهول اولسایدی بو اطلاقدا درج اولوناردی. اطلاق بودور: مجهول مبیعی ساتماق اولماز. اطلاقین دلیلی: اجماع.) چونكی معلوملارین اكثرینین بعضی حصّهلری مجهول اولار. (ائو آلاندا بوتون جزئیّاتی كی آراشدیریلماز!)
وكیف كان، فإذا فرض أنه لیس له أوصاف خارجیة یعرف بها الوصف الذی له دخل فی القیمة، فالأحوط ما ذكروه من فتقه بإدخال خیط فیها بإبرة، ثم إخراجه وشمه.
ثم لو شمه ولم یرض به فهل یضمن هذا النقص الداخل علیه من جهة الفتق لو فرض حصوله فیه ولو بكونه جزءا أخیرا لسبب النقص، بأن فتق قبله بإدخال الخیط والإبرة مرارا؟ وجه مبنی على ضمان النقص فی المقبوض بالسوم، فالأولى أن یباشر البائع ذلك فیشم المشتری الخیط.
ثم إن الظاهر من العلامة عدم جواز بیع اللؤلؤ فی الصدف، وهو كذلك.
وصرح بعدم جواز بیع البیض فی بطن الدجاج للجهالة، وهو حسن إذا لم یعرف لذلك الدجاج فرد معتاد من البیض من حیث الكبر والصغر.
مسألة لا فرق فی عدم جواز بیع المجهول بین ضم معلوم إلیه وعدمه، لأن ضم المعلوم إلیه لا یخرجه عن الجهالة فیكون المجموع مجهولا، إذ لا یعنى بالمجهول ما كان كل جزء جزء منه مجهولا.
ویتفرع على ذلك: أنه لا یجوز بیع سمك الآجام ولو كان مملوكا، لجهالته وإن ضم إلیه القصب أو غیره.
ولا اللبن فی الضرع ولو ضم إلیه ما یحلب منه، أو غیره، على المشهور كما فی الروضة وعن الحدائق.
وخص المنع جماعة بما إذا كان المجهول مقصودا بالاستقلال أومنضما إلى المعلوم، وجوزوا بیعه إذا كان تابعا للمعلوم، وهو المحكی عن المختلف وشرح الإرشاد لفخر الإسلام والمقتصر، واستحسنه
المحقق والشهید الثانیان.
ولعل المانعین لا یریدون إلا ذلك، نظرا إلى أن جهالة التابع لا توجب الغرر ولا صدق اسم " المجهول " على المبیع عرفا حتى یندرج فی إطلاق ما دل من الإجماع على عدم جواز بیع المجهول، فإن أكثر المعلومات بعض أجزائها مجهول.
[1] . مقبوض بالسوم: مشترینین بازاردا بیر شئیی آلماق اوچون قبض ائتمهسی. مثلاً دوكاندا لیوانی گؤتورور كی آپاریب پولونو وئرسیب آلسین.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
آز بوْیوُ
آز بوْیوُ
پروفئسور دوکتور فریدون آغاسی اوغلو
«آذربایجان قدیمدن تورکلرین اؤلکهسیدیر» (ابن هشام)
آذربایجان اؤلکه آدینین کؤکوندهکی آذر بوْی آدینین یارانماسیندا اساس اؤزک اولان آز بوْیو تورک ائتنوسو ایچینده چوخسایلی سویلاردان بیری ایدی. آزییا//آسییا آدینداکی پارالئللیک کیمی، آز ائتنونیمینین ده آس واریانتی گئنیش یاییلمیشدیر. بئله یاییلمانین سببی آز/آس بوْیلارینین واختیله قدیم آذربایجاندان باتی، قوزئی و دوغو اؤلکهلره اولان کؤچو ایله باغلیدیر. اوچ-دؤرد مین ایلدیر کی، بو بوْیلار تاریخی منبعلرده خاطیرلانیر، لاکین اونلارین ائتنیک منسوبییتی بارهده عئلمی ادبییّاتدا هله ده توتارلی سون سؤز دئییلمهمیشدیر، حالبوکی آز/آس حاقینداکی بلگهلر بؤیوک بیر مونوقرافییا اوچون کیفایت قدر معلومات وئریر. گؤرونور، باشقا میلّتلرین عالیملری اوچون او قدر ده اهمییّت کسب ائتمهین بو پروبلئمین چؤزولمهسی اوچون خالقیمیزین و اؤلکهمیزین آدینین یارانماسیندا موهوم یئر توتان بو بوْیلارین تاریخینی اؤزوموز اؤیرنمهلیییک.
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
يالان دونيا
yalan dünya
سنين بهره ن يئين كيمي دير ؟
كيمينكي سن ؟ يئين كيمدير ؟
سنه دوغري دئين كيمدير ؟
يالان دونيا ، يالان دونيا
Sənin bəhrən yeyən kimdir ?
kiminki sən ? yeyən kimdir ?
sənə doğru deyən kimdir ?
yalan dünya , yalan dünya !
سني فرزانه لر آتدي
قاپيب ديوانه لر توتدي
كيمي آلدي ، كيمي ساتدي
ساتان دونيا ، آلان دونيا
səni fərzanələr atdi
qapıb , divanələr tutdi
kimi aldi , kimi satdi
satan dünya , alan dünya !
آتي ازل داغا سالديق
يورولدوقجا ، دالي قالديق
آتي ساتديق ، اولاغ آلديق
يه هر اولدي ، پالان دونيا
ati əzəl dağa saldıx
yoruldıqca , dalı qaldıq
ati satdıq ulağ aldıq
yəhər oldi , paan dünya !
بيري آينا ، بيري پاس دير
بيري آيدين ، بيري كاس دير
گئجه توي دير ، سحر ياس دير
گول آچديقدا ، سولان دونيا
biri ayna , biri pasdır
biri aydın , biri kasdır
gecə toydır , səhər yasdır
Gül açdıqda , solan dünya !
ايگيت لرين باشين يئيه ن
قوجالار بوز باشين يئيه ن
قبير لرين داشين يئيه ن
ئوزو يئنه قالان دونيا
Igitlərin başın yeyən
Qocalar boz başın yeyən
Qəbir lərin daşın yeyən
Özü yenə qalan dünya !
نه قاندين ، كيم گول اكن دير ؟
كيم قيليج تك قان تؤكن دير
تيمور ، هله كوره كن دير
چنگيز جانين ، آلان دونيا
Nə qandın , kim Gül əkəndir ?
Kim qılıc tək qan tökən dir !
Teymur hələ kürəkəndir ,
Çəngiz canın alan dünya
يامان قورقو ! ييغيلايدين !
طوفان لاردا يوغولايدين !
نولئيدي بير داغيلايدين
بيزي درده سالان دونيا !
Yaman qurqu ! Yığılaydın !
Tufanlarda boğulaydaın
Noleydi bir dağılaydın
Bizi dərdə salan dünya !
چاتيب سندن كؤچن كئچدي
اجل جامين ، ايچن كئچدي
اولان اولدي ، كئچن كئچدي
نه ايستيردين اولان دونيا
Çatıb ! səndən köçən keçdi
əcəl camin içən keçdi
olan oldi , keçən keçdi
nə istirdin olan dünya !?
بوغلايدين ، دوغان يئرده
دوغوب خلقي بوغان يئرده
اوغول نعشين اوغان يئرده
آنا زولفون يولان دونيا
boğlaydın , doğan yerdə
doğub xəlqi doğan yerdə
oğul nə’şin oğan yerdə
ANA zülfün yolan dünya !
قازانيب ، هي تالانيب سان
قالانيب هي جالانيب سان
ازلدن چالخالانيب سان
يئنه ده چالخالان دونيا
Qazanıb , hey talanıbsan
Qalanıb hey calanıbsan
əzəldən çalxalanıbsan
yenədə çalxalan dünya !
ننه قارني ، ايلك بئشيگون
قبريستانليق ، سون دئشيگون
نه ايچه رين ، نه ائشيگون
قارانليق بير دالان دونيا
nənə qarni , ilk beşigün
qəbristanlıq , son deşigün
nə içərin ! nə eşigün !
qaranlıq bir dalan dünya !
سني بايقوشلار آلقيشلار
ده لي ويرانه ني خوشلار
دولان عقله سني بوشلار
ايچي بوشلا ، دولان دونيا
səni bayquşlar alqışlar
dəli , viranəni xoşlar
dolan əqlə , səni boşlar
içi boşla , dolan dünya !
سنه قارونلار آللاندي
قيزيلدان تللي قالاندي
باتيب ظولوماته قويلاندي
اولوب تللي تالان دونيا
sənə qarunlar allandi
qızılda təlli qallandi
batıb zülümatə quylandi
olub təlli talan dünya !
اوجاق ايكن سؤنونموشسن
چاناق ايكن چؤنونموشسن
نه پيس قاري ننه ايميش سن
ناغيل ! يالان ! پالان دونيا
ocaq ikən sönünmüşsən
çanaq ikən çönünmüşsən
nə pis qarı nənə imiş sən
Nağıl ! Yalan ! palan dünya !
شاعير : اوستاد شهريار
şair : ustad şəhriyar
Related Articles
- ائل آراسیندا + مدینه گولگون (duzluoghlan1.wordpress.com)
- کاش دورنا اولایدیم + مدینه گولگون (duzluoghlan1.wordpress.com)
- بیر اووج قار + مدینه گولگون (duzluoghlan1.wordpress.com)
- یئر اوزونده بیر ائویم وار + مدینه گولگون (duzluoghlan1.wordpress.com)
- تبریزین کوچه لری + مدینه گولگون (duzluoghlan1.wordpress.com)
Filed under: استاد شهریار,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: یالان دنیا,یالان دونیا,yalan dünya,şəhriyar,آذربایجان شعرلری,اوستاد شهریار,استاد شهریار,اشعار ترکی شهریار,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,دونیا یالان دونیادی,شهریار,شهریارین تورکی شعرلری,شهریارین تورکجه شعرلری,شعر ترکی,شعرهای ترکی استاد شهریار |


text:
آذربایجانین گنج موغام ایفاچیلاریندان اولان گوللو مرادووا سسی ایله دینلییجیلرین کؤنلونو فتح ائتمیی باجاران ایفاچیلارداندیر.
آخار. آذ خاطیرلادیر کی، گوللو مرادووا ۱۹۹۰-جی ایل مایین ۲۳-او باکیدا آنادان اولوب. اصلن قاراباغین آغدام بؤلگهسیندن اولان گنج خوانندنین عائلهسی اونون لاپ اوشاقلیقدان موسیقییه اولان ماراغینی و خصوصی بیر قابیلیتی اولماسینی کشف ائدیب.
۱۹۹۹-جو ایلده قاراداغ رایونو لؤکباتان قصبهسینده یئرلشهن جاببار قاریاغدی اوغلو آدینا ۹ سایلی اورتا ایختیصاص موسیقی مکتبینده تحصیلینی داوام ائتدیرهرک صابیر آبدوللایئودن مغام درسلری آلیب. ۲۰۰۵-جی ایلده اورتا ایختیصاص موسیقی مکتبینی فرقلنمه دیپلومو ایله بیتیریب.
تحصیل آلدیغی مدت عرضینده کئچیریلن موسیقی یاریشمالاریندا، فئستیواللاردا، کونسرتلرده چیخیش ائدرک معین اوغورلار قازانیب. گوللو مرادووا ۲۰۰۷-جی ایلده «حیدر علیئو فوندو»نون لاییحهسی اولان «تلویزییا موغام مسابیقهسی»نه سئچیلهرک بیرینجی یئره لاییق گؤرولوب.
گوللو مورادووا بیر چوخ خاریجی اؤلکهلرده (آمئریکا، کانادا، مراکئش، بؤیوک بریتانییا، آلمانییا، فرانسا و س.) اولوب، اؤلکهمیزی و موغامیمیزی تمثیل ائدیب. پرزیدنت تقاودچوسودور.
اونون ایفاسیندا «قاراگیله» ماهنیسینی تقدیم ائدیریک:


text:
او دونیادا بو دونیایا تای دیر
دوکتور جئری
"تئهران ملهمی" یازیسیندا اوخودوق:
وای زنگینه اؤزومو اوستاد دفترینین ائوینه چاتدیردیغمیدا اوستاد اؤلوم یاتاغیندا، ساییر-باییر ائلهمکدهایدی.
ایندیسه اولایین قالانی:
ائشیکدن آمبولانس سسی گلیردی...
سئوینجک:
- ائله بیل آمبولانس گلدی- دئیه آشاغییا ائندیم. قاپینی آچینجا اورژانس مأمورلاری یوخاری چیخیب اوستادی آمبولانسا داشیدیلار...
بیز خستهخانا یئتیشنده، اوستادا شوک وئریردیلر اوستاد ایسه یاریم مئتیر گؤیه سیچراییردی!
خانیم دفتری گؤزلرینین یاشینی ساخلایا بیلمیردی. سوسقون- سوسقون آغلاییردی. دوکتور آی-سی- یو اوتاغیندان چیخینجا قاباغینا قاچدیم:
- دوکتور!..نئجه اولدو؟!..
گولومسه دی:
- چوخ شوکور..قضانی سوْودو...
تلهسیک خانیم دفترینین یانینا قوشدوم:
- خانیم دفتری..خانیم دفتری! اوستادین حالی یاخشیدیر.
دوداقلاری قاچدی، اللرینی-یاشینی گؤیه قالدیریب نهسه دئدی.
***
آی-سی-یونون قاباغینداکی اوتوراجاقدا اگلشمیشدیک. خانیم دفتریدن،
- اوستاد نییه بیردن- بیره بو حالا دوشدو؟- دئیه سوروشدوم .
- آخشام اوستاد فرهیخته بیزه قوناق گلمیشدی..
- هانسی اوستاد فرهیخته؟!..فارس بئیین فرهیخته؟!!
خانیم دفتری باشی ایله، "هن" دئیهرک سوردوردو:
- تورک میللت وکیللرینین آنایاسانین اون بئشینجی مادهسینین ایجرا اولونماسی حاققیندا جومهور باشقانینا یازدیقلاری دیلکچهدن سؤز دوشونده، اوستاد فرهیخته بو ائیلهمی بؤیوک بیر خیانت سایاراق ایمضا آتلانلاری اردوغانین جاسوسلاری آدلاندیردی.
- بو سؤزلره اوستاد دفترینین تپکیسی نه اولدو؟!
-اوستاد دفتری ده قان باشینا آتلانیب قیزغین-قیزغین،"ائی آللاه! نییه بیزی اؤلدورموسن بو شئوینیستلرین، مانقورتلارین الیندن قورتولاق؟!" دئیه قیشقیردی؛ اوستاد فرهیخته ده کوسوب گئتدی. یاریم ساعات سونرا اوستاد گؤردویون حالا دوشموشدو.
اوزونتو ایله باشیمی توولاییب دئدیم:
- اوستادین دوعاسی نه تئز موستجاب اولموش، کئشکه اؤلوم یئرینه تانریدان اون بئشینجی مادهنین ایجرا اولوماسینی دیلهیردی!!
***
ائرتهسی گون، اوستاد دفترینین گؤروشونه گئتدیم. رنگ-روفو یئرینه گلمیشدی. آلیندان اؤپوب الینی سیخدیم. گولومسهدی:
- دوکتور!.. آللاه اوستاد فرهیختهنین قاپیسینی باغلاسین!.. او دونیایا گئتدیم ده قاییتدیم!..
ساتاشدیم:
- هله او دونیادا نه وار نه یوخ؟!
گولدو:
- هئچ!.. او دونیادا ائله بو دونیایا تایدیر!
شاشیردیم:
- نئجه؟..نئجه؟!..او دونیادا بو دونیایا تای دیر؟!!..
اوستاد دفتر باشی ایله سورغومو دوغرولاردی:
- هوشوم باشیمدان چیخیب باییلاندا، گؤردوم اؤلموشم، قبیر ائوینه یاتمیشمام. گئجهنین بیر واختی تاققا-قاق ایله قبیرین آیاق اوجو آچیلیب ایکی آداما بنزهمز ایچرییه سوخولدولار. قورخودان اؤزومو ییغیشدیردیم. نکیر ایله مونکر ایدیلر ائله بیل. سالامسیز-کالامسیز بیری دئدی:
- من ربک..
او بیری ایسه :
- من نبیک..
ائله ساندیم اؤزلرینی تانتیدیریرلار دئدیم:
- من ده اوستاد دفتری!
سؤزومدن بیرینجیسی آجیقلانیب دئدی:
- بَیّم بیلمیرسن بو دونیانین رسمی دیلی عربجهدیر نییه تورکجه دانیشرسان کافیر!!
سونرا یولداشینا ایشاره ائلهدی، آتدیلار منی تپیگین آلتینا.
علاجیم کسیلمیشدی یالوارماغا باشلادیم:
- آغالار!!.. منی باغیشلایین. من آنلامامیشام اؤلوم آرزوسو ائلهمیشم! اصلن من پئشمانام اؤلموشم. ایجازه وئرین گئدیم عربی اؤیرهنیم سونرا خیدمتیزه گلیم!!.. سیزی بالالاریزین جانی وورمایین!.. ائی وای اؤلدوم وورمایین!!..
ملکلر قاققاناق چکیب سؤزلریمه گؤلهرک داها بتر تپیکلمگه باشلادیلار. تپیکلرین ضربیندن بیردن اؤزومه گلیب اؤزومو خستهخانادا گؤردوم....
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
نازلی دیلبر اولا
شراب اولا ، من اولام ، بیرده نازلی دیلبر اولا
بیر اؤزگه عالمی واردیر اگر میسر اولا
صفای مجلس مئی ، مین بهشتدن آرتیق دیر
بیر الده گول توتا جانان ، بیر الده ساغر اولا
اولاندا مست ، آچار زولفون نیگار ، نشئه سی وار
عمومه ذوق وئره بزم می معطر اولا
بساط باده ده حال اهلینین فداسی ، اولوم
شرابی قال ایله ایچمه ، اگر پیمبر اولا
اسیر زولفونم ائی شوخ ، گل آجیقلانما
اسیره حرمت ائدرلر اگر کی کافر اولا
نه لیلی سن کیمی اولموش ، نه من کیمی مجنون
نه کاره دیر گلیب اونلار بیزه برابر اولا
گؤرنده ، واحد ، اوزون یاریمین اسیر کونلوم
نه نوع ساکت اولار اود اولا سمندر اولا
علی آقا واحید
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,علی آقا واحد | Tagged: نازلی دلبر,واحیدین تورکجه شعرلر,واحدین تورکی شعرلری,تورکی شعر,دیلبر,علی آقا واحید,علی آغا واحد |


text:
"اینتیهار" سؤزجویو؛ بیر اینسانین سونانی یئتمک آنلامینی سرگیلهییر. اینتیهارا سوروکلوین ندنلردن بیر نئچهسی بونلاردیرلار: روح خستهلییی، دوزنسیزلشمه، ایچه قاپانما، شیزوفئرنی، آلیشقانلیقلار(ایچگی، داوا، اویوشدوروجو...)، ساواشدا اودوزان ساواشچیلار(ژاپونلی سامورایلیلار).
بیر چوخ اینسانلار دا دوروملارینا راضیلاشانمایاندا، اؤزلرینی اؤلدورمک چؤزومونو تئز-تئز گؤز اؤنلرینه گَتیریرلر. بئله بیر اینسانلار دوغرودان سونا چاتیبلار یوخسا یوخ سورغوسونا اینتیهار ائلهیندن سونرا جاواب تاپماق اولور. بیر چوخو اؤلمهدیکلریله اؤلوم یئتیشن آنلار باریشانماییب، فایداسیز پئشمانلاییرلار. بئله بیر دوروملار توپلومون بوتون قاتلارینین ایچینده واردیر. لاپ چوخ گنج قیزلارلا قادینلاری توشلویور. دوورمو یارادان چئورهده اولان اینسانلار اولور. اؤزلرینی اؤزگور گؤرمویوب، باسقیدا گؤرنلر، باسقیدان قورتولماق اوچون یولو اؤزلرینه قیـیماقدا گؤرورلر. هئچ بیر باسقی سونسوز اولمادیغینا گؤره، باسقینی باشلاریندان آتلادا بیلنلر، یاشامین قالان سورهجینده اؤز گوونلی بیرلری اولوب بوتونلهشیرلر.
اینتیهار تکجه اینسانلار اوچون دئییل. جاناوارلار ایچینده ده اینتیهار گؤرونور. نهنگلر، ایلانلارین ایچینده چوخ گؤرونور. حئیوانلار ندن جانلارینا قصد ائدیرلر سورغوسونا جاواب تاپماق اوچون، اونلارین دیللرین بیلمک گرهکیر.
دونیایا یاخشی باخساق اینتیهاری بیر چوخ یئرینده گؤره بیلهریک. هر گون دونیادا بیر چوخ دیللر آرادان گئدیب اولورلر. هر بیر آرادان گئدن دیلین دانیشانی، یازانی، سئوهنی سئویب، یازیب، دانیشمادیغی چاغدا او دیل آرادان گئدیر. داها دوغروسو دیل یئیهلری اؤز دیللرینه بیله-بیله قیییرلار. اینتیهارلار تکجه دیللرده یوخ، میللتلرده ده اولور. بیر میللت بیله-بیله میللتلییینی داغیتسا بیر میللتین اینتیهاری دئمک دیر. بیر دوشونجهنین اینتیهاری دئمک دیر.
بو یازینین قونوسونو یولداشلارین بیریندن آلدیم.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
باخمازایدیم + علی آقا واحد
سن اوْلماسان گؤزليم گولستانه باخمازايديم
چمن چيچكلرينه عاشقانه باخمازايديم
اسير زولفون اگر اوْلماسايديم عالمده
جمالينا بو قدر عاجزانه باخمازايديم
منيمله اوْلسا ايدين بير دقيقه عؤمرومده
جهان بوتون گؤزل اوْلسا، جهانه باخمازايديم
مني فراقين اوْدي ياخماسايدي شمع كيمي
گؤرنده گول اوزوني، يانه – يانه باخمازايديم
فراقينا دؤزه بيلسه يدي قان اوْلان كؤنلوم
يوْلوندا چكديگيم آه و فغانه باخمازايديم
اوْل گول جمالينا من عاشق اوْلماسايديم اگر
فغان بولبوله چوْخ محرمانه باخمازايديم
نزاكت اوْلماسا واحد طبيعتيمده منيم
اوْل قاره گؤزلره من شاعرانه باخمازايديم
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,علی آقا واحد | Tagged: آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,علی آقا واحد,علی آقا واحد شعرلری,علی آقا واحدین شعرلری,علی آغا واحید,علی آغا واحد,علی اقا واحد |


text:
چارلی ابدو
أورنسل آچیدان دا باخاندا یئنه "برادرلیک برابرلیک یالنیز آغیزلاردا بوش سؤز" اولدوغونو گؤرهجکسن.
رحمتلیک پاشایینین اؤلوموندن سونرا چوخلاری (بیلیم آداملاری و توپلومسال بیلگیلر اوزمانلاریدا داخیل) شاشیردیقلارینی دیله گتیرمهدن چَکینمیردیرلر. منجه فیرانسا اولایلاری،ایراندا اوز وئرن پاشایینین اولایلاری و دونیادا اوز وئرن بیرچوخ بونا بنزهراولایلارین تملی "مئدیا" گوجودور. بوگون راحاتلیقلا دئیهبیلرم کی: اونلارین کی مئدیالاری یوخدو اؤلوبلر، اؤزلری ده خبرسیزدیرلر.
فیرانسا اولایلاریلا بیرگه بوکو حرام 2000 نفره یاخین گوناهسیز اینسانی قانینا بیلهدی آنجاق کیمسه او اولایی قینامادی؛ کیمسه پروفایل شکیلین دهییشمهدی؛ کیمسه اؤزهل تیوی پروقرامی حاضیرلاماییب؛ درگیلرده باش یازیلار بونا اؤزهللشمهدی. و...
بوتون بونلار بیر قیراغا، اورتادوغو ایللریدی تئرورون، قانسیزلیغین، سویسوزلوغون، بربرچیلیغین اودونا یانیب و یانماقدادیر، کسیلمیش بوغازینین قانی اؤز ایچهریسینه آختیغینا رغمن، بیرلشمیش دئولتلر تشکیلاتی(ب.ام.ت) بونلارا گؤره، توو تلهسیک اوتوروم قورمادی.
ایشید، پ.ک.ک، پژاک، بوکوحرام، طالیبان، القاعیده، النصره و بونلارا بنزهر ترورچولار اؤز ایشینیز و اؤلدورمهگینیزده اولون، آنجاق اؤز تورپاقلارینیزدا؛ امین اولون هر آچیدان، اؤز دوغما یئرلریزده بیر بیرینیزین قانینیزی تؤکوب فلاکتلر یارالتسازدا بیله کیمسه سیزین گؤزونوزون اوستونده قاشدیر سؤزونو ده دئمهیهجک دیر.


text:
هوشنگ جعفری بویوک ایل شاعریمیز
آغ آتیم
آغ آتیم ، قول قاناتیم ،
آت قدمین یورتمه یئری !
آش تپه لردن
سیلدیریم تک سره لردن
سئله سینمیش دره لردن
بو نه طوفاندی گؤزل کهلیگیمی ایستیر
آییرسین فره لردن
غیرتیم جوشه گلیر غملی خبردن
آغ آتیم – قورخما خطردن !
آغ آتیم قول ، قاناتیم ،
شیهه چک ، قوی سسیوه
بلکه یاتانلاردا اؤیانسین
یاتماغین واختی دگیل دورسون اوتانسین
یاتانین عؤمرو تالانسین
تازا نعلین وار آتیم
چال بو داغین سینه سینه ، قوی پارالانسین
چال داغین سینه سی باتسین ، یارالانسین
داشی داشدان ، آرالانسین
آغ آتیم قول قاناتیم
داش قایادان آشما چتیندی
قاباق اؤز یوققوشادی ، قاشما چتیندی
داغا دیرماشما چتیندی
داشا ، سووخاشما چتیندی
باخما یوللاری چتیندی ، اورانین هیبتی یوخدور
آغ آتیم همت ائله !
غیرتی یوخدور
هله اؤز یوققوشالار چوخدو قاباقدا
آشماق اولماز بو آیاقدا
آغ آتیم قول قاناتیم
بسدس ایاق ساخلاما ، گون باتدی قارالدی
گون گئچیب داغ دالینا رنگی سارالدی
داغین اوستون دومان آلدی
آغ آتیم ، بس بو نه حالدی؟
بورا یارقاندی آتیم دورما آماندی ....
آغ آتیم ، قول قاناتیم
آت قدم آیدینلیغا ساری
هؤرکوشن اوولاریلان ؛ چیخ سره یاللاری یوخاری
قار قالان داغلارا سال بیر نفسین
قوی اریسین بوز کیمی چئگینینده کی قاری
سولاری آرخلارا سال بلکه سووارسین
قوری قالمیش مومالاری
قوی بؤیوک گولده اؤزوشسونله یاشیل باش سونالاری
آغ آتیم
جهد ائله باری
سنی تاری !
آغ آتیم ، قول قاناتیم
طبعیمین دریاسی جوشقوندو
یئل اسدیر لپه لنسین
قوی چالیم صخره لره دالغامی ، دالغام سپه لنسین
قوی یاغیش تک قورویان
داغلارین اؤستونده اله نسین
هرزه اوتلاری آپارسین
لالا بیتسین
هامی گؤللر تزه لنسین
گؤلو بلبل یییه لنسین
آغ آتیم ، قول قاناتیم
آت قدمین قلعه ی بابکدن آشاق
قارا گؤنلن ساواشاق
آت گؤلوندن سس آتیب ، بابکین حالین سوروشاق
یئنه طوفاندا جوشاق
دریالار تک قوووشاق
آغ آتیم ، قول قاناتیم
شیهه چک قوی سسیوه
هاجرینی ترکینه چکسین نبی گلسین
قوی کور اوغلو آتینی داغلارا سالسین
ائشیدیب شیهه نی گلسین
الده کسگین قیلیجیلا
بویاسین قانه کئچل حمزه نی گلسین
قوی کرم سازینی سالسین دؤشونه ، چؤللره دؤشسون
های سسی ائللره دؤشسون
دئگیلن غملی کرم ایستر اگر ، اصلینی گلسین
دشمنین بلکه کسک نسلینی ، گلسین
قوی بو داغلاردا بؤیوک هلهله دؤشسون
داغلارا ولوله دؤشسون !
آغ آتیم ، قول قاناتیم
منه بیر قالغی بابامدان ، بو ورندیلدی ، بونو چئگنیمه ساللام
قاراداغ باشینی آللام
اورا بیر ولوله ساللام
آغ آتیم دورما ، یوبانسان ، دالی قاللام
آغ آتیم ، قول قاناتیم
بیز اگر قلعه ی سیمرغدان آشساق بیزه آزدی
باخما یوللار ناتارازدی
باخما بو قارلی دماوند ، بو قفقاز بو هرازدی
باخما داغدا هاوا دوتقوندو – آیازدی
باخما بو قیشدی بو یازدی
آغ آتیم آت قدمین دریا ، دایازدی
دریانی گئچسن اگر شهرِ نیازدی
اوردا هر قان کی تؤکولدو یئره ، آزادلیقی یازدی
بشر آزادلیغا بازدی !
آغ آتیم ، قول قاناتیم
اوردا دؤلبرچین اوتو دؤرت پَر آچیبدی
اوردا دیللنمگه دیل تازه شیرین دیللر آچیبدی
اوردا باغلاردا بوتون گؤل لر آچیبدی
آغ آتیم
آت قدم
آیدینلیغا ساری !
شعر : هوشنگ جعفری
۱-یورتما یئریمک ؛ Yurtma Yerimak؛ آت یئریشی.
2- فره ؛ Fara ؛ کهلیک بالاسی.
3-سووخاشما ؛ Sovkhashma ؛ دیرماشماق
4- یارقان ؛ یارغان ؛ Yarqan ؛ اوچوروم
5- هؤرکوشن ؛ Hurkushan ؛ اورکوشن ؛ قورخوب قاچان.
6- اوو؛ Ov ؛ آو ؛ صید ؛ شکار (عوام تصورونده «آو» فارسجا «آهو» نون مخفف تلفظودور و بو نه یانلیش دیر).
7- دالغا ؛ Dalgha ؛ شپه ؛ موج ؛ لپه.
8- قوووشوق ؛ Qovushuq ؛ چایلارین قوووشان یئری.
9- آیاز ؛ Ayaz ؛ آیلیق و سویوق گئجه.
10- دایاز ؛ Dayaz ؛ کم عمق ؛ درین یوخ! (دوزون سؤزو «دایاز» اوچون فارسجادا دوزگون معادل تاپا بیلمه دیم).


text:
اویان نیوز : سوریه عسگری پلیسینین ان اوست دوزئی قوموتانی ژنرال عبدالعزیز جاسیم الشلال اوردودان آیریلاراق تورکیهیه گلدی
سوریه عسگری پلیسینین ان اوست دوزئی قوموتانی ژنرال عبدالعزیز جاسیم الشلال اوردودان آیریلاراق تورکیهیه گلدی.
تومژنرال عبدالعزیز جاسیم الشلال، اؤنجه اوردودان آیریلاراق مخالیف صفلره قاتیلدیغینی آچیقلادی. آردیندان عایلهسیله بیرلیکده جیلوهگؤزو سرحد قاپیسینا گلن تومژنرال الشلال دونن تورکیهیه گئچدی.
الشلالین تورکیهده هارا گئتدیگینه باغلی بیر بیلگی وئریلمهدی. اسدین اؤنملی قورمایلاریندان اولان عسگری پلیسین باشینداکی تومژنرال عبدالعزیز جاسیم الشلالین بو گونه قدر سوریه اوردوسوندان آیریلان ان اوست سویه قوموتان اولدوغو ایفاده ائدیلدی.
ت.ر.ت. ترکی


text:
آبرای
- مشخصات
- مجموعه: سؤزلوک
- منتشر شده در دوشنبه, 31 تیر 1392 19:23
- تعداد بازدید: 1714
آبرای a:braý. 1.همّهلِر طَرَفیٛندان اِقرار اِدیلِن ایٛنام، حُرمَت، سیٛلاغ. هر کیم اؤز گۆیجۆندِن داشاریٛ گیتسه، آبرای-دۆشِر، ماسغارا بوْلار (آتا صالح، سایلانان اثرلِر). 2. شُهرات. سوْوِت اِدِبیاتیٛنیٛنگ خَلقآرا آبراییٛ اؤسدی. ("سوْوِت اِدِبیاتیٛ” ژوُرنالیٛ). تۆرکمنیستانیٛنگ اوْپِرا و بالِت تهیاتریٛنیٛنگ کوْلِکتیوی اوُلیٛ آبرای قازاندیٛ ("میٛدام تاییار"قازِتی) سِمِنت اۆوهیجی هِم ایشچیلِرینگ آراسیٛندا اوُلیٛ آبرایدان پِیدالانیار ("سوْوِت تۆرکمنیستانیٛ"قازِتی) ◊ آبرایدان سالماق abraýdan salmak- آبرایدان دۆشۆرمِک، آبراییٛنیٛ قاچیٛرماق.


text:
وقفدن یاپیلن یازیلی آچیكلامادە، ایلك اتابدە باطانیە،چادر، و تمل غداء مدەلرندن اولشان یاردم مالزمەلرنڭ، دپرم مغدورلرنە اولاشدیرلمەسنە اوڭجەلك ویریلدگی، الرلەین زمانلردە دە یقیلن جامع و منارەلر ایچون چالشمە یاپیلاجغی افادە ایدیلدی.
آچیكلامەدە گورشنەدە یر ویریلن تدو گنل مدیری اسماعیل پالاك اوغلی، نپالدە یاشانان دپرمی یقیناً تعقيب ایتدكلرنی، آجل انسانی یاردم اولاشدیرمەیە اوڭجەلك ویردكلرنی بلیرتدی.
وقف اولارق نپالە اكیب گورولندیردكلرنی آقتاران پالاق اوغلی، عاجل انسانی یاردم اولاشدرمق ایلە ایلگیلی سورجی تعقيب ایتدكلرنی ،احتیاجلرڭ تثبتندن صوڭرە یاردملری بولگەیە اولاشدیراجقلرنی بیلدردی.
پالاق اوغلی، نپالدە سیویل طوپلم قورولشلری ایلە ارتباط حالندە اولدقلرنی، وقفدەكی انسانی یاردم اكیبنڭ، عاجل یاردملرڭ آردیندن، قاپصاملی بر راپور حضرلایاغینی قید ایتدی.


text:
افغانستان شمال شرقیده اشدی فکرلر گه ایگه قره کییملی قیزلر
افغانستان شمالشرقیده ینگیدن خاتین قیزلر اوچون ایجاد ایتیلگن مخصوص دینی مدرسه لردن بیری اسلامی رادیکال اندیشه لرنی رواجلنتیریشی خصوصیده خواطرلرنی توغدیرگن.
" اشرف المدارس" ناملی مدرسه مولوی عبدالخالق و مفتی سراج الدین لر تامانیدن تورت ییل آلدین قندوز ولایتیده ایجاد ایتیلگن. حاضرگه قدر6000 قیز طلبه درس کوریب کیلماقده.
بی بی سی قولگه کیريتگن معلومات اساسیده، بو مدرسه ده دین بویيچه درس بیریله دی؛ لیکن درسلر سیاست دن اوزاق بولمه ی، افغانستانده گي عادتي عنعنه وفرهنگ لرگه قرشی بولگن.
بومدرسه ده درس کوره یاتگن طلبه لر رادیو تینگلش، تلویزیون کوریش و صورت آلیش نی حرام بیله دیلر. همده آنه ومعلم لر کونی شونینگ دیک ینگی ییل نینگ نشانلشگه هم قرشی لیک بیلدیریب، شونده ی کونلر بیلن یولگه قوییله دیگن هرقنده ی مراسم نی هم اسلام نقطه ي نظریدن حرام بیليشه دي.
مذکور مدرسه اساسچیلری نینگ ایتیشلریچه، بو مدرسه شعبه سی تخار و بغلان ولایت لریده هم فعال بولگن، یقینده پایتخت کابل داخل افغانستان نینگ توقیز ولایتیده فعال بولیشی گه قرار آلینگن.
قندوز ولایتی ایریم عیال فعاللری بو مدرسه فعالیتی عیاللرنینگ مدنی و اساسی حقلریگه قرشی جدی تهدید دیه فکر بیلدیرگن. خانم گیاه گه کوره، بو مدرسه ده درس کوره دیگن لرغضبچیلر بولگن.
قندوز ولایتی نینگ مدنی جماعه فعاللریگه کوره ، مذکور مدرسه ده درس کوره یاتگن قیزلر قتیق قول عادی بولمه ی واسلام توغریسده گی حاضرگي توشنچه لرگه قرشی دیر. " سین کافر بولدینگ"و "بوحرام" دیگن بو ایککی عباره دن مدرسه شاگردلری باشقه لر مقابلیده بیر حربه صفتیده فایده لنه دیلر.
قندوز ولایتی نینگ عیاللر اداره رییسی نادره گیاه مدرسه شاگردلری باره سیده اوز فکرینی شونده ی بیان ایته دی:" بو مکتب ده درس کوره یاتگن قیزلر اوته اوروشقاق بیر مجلس یا مراسم ده باشقه عیاللر بیلن اوريشه دیلر. سین کافر بولدینگ دیدی، نیگه چادر باشینگدن توشدی ؟ نیگه کییه دیگن کیم اسلامی ایمس ویاهم سین نمازنی یخشی بیلمی سن دیگن گپ لر".
ایریم مدنی جماعه فعاللریگه کوره، اوشبو مدرسه ده درس کوره یاتگن قیزلرگه اویدن تشقری ایش قیلیش حرام ایکنلیگی ایتیلیب، همده رادیو و تلویزیون لرگه ایشله یدیگن خاتین قیزلر کافر دیه توشینتیریله دی.
خانم گیاه بو مدرسه فعالیتی نی نادولت تشکیلاتلر مطبوعات و مدنی جماعه چیلیک فعاللریگه قرشی جدی تهدید بیله دی:"
" شونده ی تعلیم رواجلنسه بو قیزلر شونده ی تعلیم کورسه لر همه نی کافر دیب فکر قیلسه باشقه لر ایرکین شکلده ایش قیلیش واجمتاع گه حضور تاپه آلمه یدی."
اما اشرف المدارس مدرسه سی نینگ رییسی مولوی عبدالخالق بو مدرسه نینگ ایجاد ایتیلشدن اساسی مقصد، قیزلرنینگ دینی علم لر و دین تاریخیدن آگاه قیلیش ایکنینی ایتدی:" اسلام باشلنغیچیده مسلمان قیزلر کوپلب دینی فعالیت لر قیلرایدی حتی ایریم اوروش لرده حصه قوشرایدی. بوکبی فعالیت لردن بیز مسلمانلر آرتده قالگنمیز. شو اوچون بیز دینی تعلیم بیریش بویيچه همکارلیک قیلیشنی ایسته دیک، تا افغانستانده گی مسلمان قیزلر قیته دن اوزلرینی غیرت شهامتیگه قول تاپسه."
اشرف المدارس بوندن تورت ییل آلدین شمالشرقیده گي قندوز ولایتیده ایجاد ایتيلگن، لیکن حاضرگه قدرهم رسمی شکلده معارف وزیرلیگی رخصتنامه قولگه كيريتمه گن.


text:
پرونون نازجا چؤلونده تاپیلان و یادپلانتلی اولدوغو ادعا ائدیلن اینسان مومییاسی ایله باغلی یئنی مقاملار آچیقلانیب.
آخار. آذ-این معلوماتینا گؤره، ایسپوتنیک-ا آچیقلاما وئرن روس عالیمی، آراشدیرماچی کونستانتین کوروتکوو آشکارلانان مومییانین یادپلانتلی اولماسی ایله باغلی سسلندیریلهن فیکیرلرین اساسسیز اولدوغونو بیلدیریلیب.
او، احتیمال ائدیر کی، همین داشلاشمیش تاپینتی مین ایللر اول یاشامیش و طبیعی پروسسلر نتیجهسینده محو اولموش اینسان تیپینه عاییددیر:
«مومییانین گنلری اینسان گنی ایله قارشیلاشدیریلاجاق. اوندان سونرا تاپینتینین کرو-ماقنون اینسانی، یاخود فرقلی نؤع اولدوغو معین ائدیلهجک. هلهلیک دقیق معلوماتلارا مالیک دئییلیک».
قید ائدک کی، ایون آییندا یاییملانان ویدئودا پرونون نازجا چؤلونده اینسانابنزر مومییانین تاپیلماسی ایله باغلی گؤرونتولر نماییش ائدیلمیشدی.


text:
اولوسی جرگه نینگ بوکونگی یغینده ایریم ملت وکیللری نینگ تورت قوریقچیدن ارتیق اونلب قوریقچیلری بولگنی اچیق له نیب بومسله قرمه قرشیلیک لرگه سبب بولدی.
ملت وکیللری نینگ تورت قوریقچیدن ارتیق امنیتی قوریقچیلری بولگنی اولوسی جرگه نینگ بوکونگی جلسه سیده قیزیق بحث ومناظره لرگه سبب بولدی.
ایریم ملت وکیللری بومسله اصولگه قرشی بولگنینی اورغولب، همده امنیتی نقطه نظردن هم کیله جکده کتته معماگه ایله نیشدن خواطر اظهارایتدیلر.
ملت وکیللری نینگ قنچه سی قانونی قوریقچی وقنچه سی غیر قانونی قوریقچیلریگه ایگه بولگن روی خطی ملت وکیللریدن بیری محمد یاسین عثمانی تمانیدن شوندی آچیق لندی:"اعتبار بیرینگ کوپ قوریقچیسی بولگن شخصلرنی تانیب آلینگ اولر کتته کتته گپیره دیلر، مردم اولرنی تانیمیدی، محمد یونس قانونی نینگ ییگرمه توقیز قوریقچیسی بار ، ملت وکیلی الماس نینگ 20 نفر، پادشاه خان زدران توقیز قوریقچیگه ایگه محمد محقق یتتی قوریقچی، فوزیه کوفی بیش قوریقچی و سید حسین انوری نینگ توقیز قوریقچیسی بار،بولر افغانستان مردمیگه نیمه جواب بیره دی ،قیسی بودجه دن بو قوریقچیلرگه اییلیک بیره دیلر.بولر نینگ گپریش حقی یوق اوزلرینی اصلاح قیلیب اوندن کیین کتته کتته گپیرسینلر."
بو روخط نینگ اوقیلیشی کوپینچه ملت وکیللری تمانیدن تصدیق له نیب حتی ایریم ملت وکیللری ارتیق قوریچقی گه ایگه بولگن ملت وکیللرینی قتیغ قاره لب چیقدیلر.
کوپ قوریقچیسی بولگن ملت وکیللری نینگ اکثریتی ایسه سابق جهادی قومانلر بولگن.
عینی حالده روی خطده ناملری کیرتیلگن ایریم ملت وکیللری نینگ بیر- ایککی قوریقچیسی بولگن. بومسله هم جدی تنقید لرگه سبب بولدی، چونکی اولرگه اصول گه ماس تورت قوریقچی بیریلمه گن.
شونینگدیک قوماندان بولمه گن ایریم ملت وکیللری هم اوز خوف سیزلیک لری اوچون تورت قوریقچیدن ارتیق قوریقچیلرگه ایگه بولگن. اولردن بیری هم خانم فوزیه کوفی او، بوباره ده شوندی جواب بیردی:"مقصد تورت قوریقچیدن کوپ قوریقچیسی بولگن ملت وکیللری بولسه، شوندی ملت وکیللریگه امنیتی تهدید لر باعث ارتیق قوریقچی بیریلگن بو نه فساد ونه هم غیر قانونی بیر ایش :"
بیراق اکثریت ملت وکیللری خانم کوفی نینگ بو اظهاراتیگه قرشی چیقیب اونینگ کوپ صحبت قیلیشیگه ایزین بیرمه دیلر.
ملت وکیللری نینگ خوف سیزلیگنی تامین لش اوچون بولگن امنیتی قوریقچیلر واولرنینگ آییلیکلری ایچکی ایشلر وزیرلیگی تمانیدن بیریله دی. بیز ایسه اوشبو وزیرلیک مناسبتینی هم بوخصوصده اورگه نیشگه حرکت قیلدیک ،لیکن وزیرلیک نینگ مطبوعات مسوللری بوباره ده صحبت قیلیشدن باش تارتدی.


text:
امریکا ده روسیه لیک طالب محکمه گه تارتیلدی
طالبان صفیده افغانستانده اوروشگنی ادعا قیلینگن روسیه نینگ سابق ضابطلریدن بیری ترورچیلیک عیبلاو بیلن امریکاده گی محکمه لردن بیریگه حاضر بولگن.
55 یاشیده بولگن ایریک ایگلیز حامدولین بیر امریکالیک نی قتل ایتیش داخل 12 مورد عیبلاو بیلن دوچ کیلگن.
او میلادی 2009 ییلده افغان چیگره پلیسی و امریکا لیک لرگه هجوم ایتیلگنیدن سونگ قولگه آلینگن ایدی، بیش ییل بگرام ده قماققه بولیب کیین امریکا گه انتقال بیریلدی. ایاق قولی زنجیر بیلن باغلنگن حامدولین ریچمون ویرجینیا شهریده گی فدرال محکمه سیگه حاضر بولدی.
عیبلاو نامه اساسیده او، 1970 و 1980 ییللر افغانستانده فعالیت آلیب بارگن سابق شورا حربیلری نینگ ضابطلریدن بیری بولگن.او افغانستانده قالیب کینچه لیک طالبان صفیگه قوشیلدی.
ادعانامه ده تاکیدله نیشیچه، ایگلیز جنابلری میلادی 2009 – ییلده خوست ده لیلازکمپیده گی افغانستان و امریکالیک کوچلریگه قرشی اویوشتیریلگن هجومنی رهبرلیک قیلگن.
حامدولین جنابلری بیرینچی بار محکمه گه حضور تاپیشی بیلن کوپ گپیرمه دی و محکمه جلسه سی ینه جمعه کونی اوتکزیلیشی ریجه لنگن.
او،امریکالیک لرتامانیدن قماققه اوشلب توریلگن 13 عصیانچیلریدن بیری.رسمی معلومات لرگه کوره، امریکا باشقه محبوسلرنی هم دیسامبر آی نینگ اخریگه قدر انتقال بیرماقچی.


text:
نعمت جانان زاده نین تک اوشاغی اولان یوسوفو، تهران یولوندا اؤلدورموشدولر. پولیس پالتاری گئیمیش ایکی کیشی مییانا طرفلرینده، یوسوفون آراباسینی ساخلادیب، پئژوسوندان اندیریب کلله سیندن ووراراق قارنینی پیچاقلامیشدیلار. آردینجادا یوبانمادان ماشینی گؤتوروب، سوروب آرادان چیخمیشدیلار. اورتا یاشا نعمت ائله او گونده تبریزین پولیس ایداره سینه گئدیب، آغلایاراق جریانلاری باشدان آیاغا ایضاحلامیشدی. هابئله، گره کن بلگه لری گتیریب، گؤستریلن کاغاذلارا قول قویموشدو. او خبرلشمک اوچونده، ائو تیلفونلاریلا موبایل نومره لرینی پولیسه وئرمیشدی. اوره گی یارالی آتا، اوندان سونرا ائولرینه دؤنوب، هر آن یوسوفون قاتیللرینین یاخالانماسینی گؤزله میشدی.
آردینی اوخو


text:
آلمانییا فدراتیو رسپوبلیکاسیندا ایش گذار سفرده اولان آذربایجان رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی ایلهام علیئو فورالین ۱۷-ده مونخنده «مان سه» شیرکتینین باش ایجراچی دیرکتورو یواخیم دریس ایله گؤروشوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، گؤروشده یواخیم دریس آذربایجانین سرعتله اینکیشاف ائتدیینی، اؤلکهمیزده ایری میقیاسلی لاییحهلرین حیاتا کئچیریلدیینی، نقلیات دهلیزلری ایله باغلی گئدن پروسئسلردن ممنون قالدیقلارینی، رسپوبلیکامیزدا فعالیت گؤسترمکده ماراقلی اولدوقلارینی بیلدیریب.
پرزیدنت ایلهام علیئو سون ایللرده آذربایجاندا مختلیف ساحهلرده یئنیلشمه ایشلرینین آپاریلدیغینی، اجتماعی نقلیاتین معاصیرلشدیریلمهسی ایستیقامتینده مهم تدبیرلرین گؤرولدویونو وورغولاییب. دؤولت باشچیسی امکداشلیق ایمکانلارینین آراشدیریلماسی اوچون «مان سئه» شیرکتینین نمایندهلرینی آذربایجانا سفره دعوت ائدیب.


text:
گونئي آفريقا دا كي اويونلارا تاماشا ائلهمك بير آز چتيندير! چونكو ايستاديومدان تكجه زورنا يا وو-ووزئلا
آدلي يئرلي شئيپورلارين سسيدير كي گلير؛ آدام لاپ دنگ اولور. آنجاق من بو سسه عادت ائلهيبب و اونو سئويرم. بو فيل سسينه اوخشايان گورولتولر من ايچين باشقا معناسي وار:
"دوزدور كي ايگيرمي ايله ياخيندير آپارتايدي آرادان قالديريبلار، آنجاق اونلار بو سس ايله دونيا دا بوتون آپارتايدلاري دنگ ائتمك، و باشقا آپارتايد آلتيندا يوخودا قالانلاري اوياتماق ايستهييرلر... يوخودا قالان اولماسا دا، بونلار بير دايانيشما سسيدير آپارتايد قارشيسيندا موباريزه آپارانلارا. آفريقاليلار اؤز ديللرينده دانيشميرلار و سانكي تكجه وو-ووزئلايا پوفلهييرلر."
من بوندان اؤنجهده بئله سسلري سئويرديم! تيراختورچولارين "ياشاسين آذربايجان" و "تورك ديلينده مدرسه" دئمكلري بير ساييني دنگ ائلهميشدي. اونلار بو سسين ده قولاقلارا يئتيشمهيينين قاباغيني كسيرديلر.
اومودوم وار گونئي آفريقا ييغماسي يوخاري آشامالارا يول تاپسين.


text:
آلتیاینجی عصرده آذربایجان ادبیاتی
آذربایجان تورک ادبیاتی نه قدهر زنگین، محتوالی، گؤزل و دولغون اولورسادا، هلهلیک نسیان اؤرتویو آلتیندا گیزلی قالمیشدیر. کئچن یوزایلده – پهلوی رژیمینین قانلی – قادالی استبدادی، یوردوموزا کؤلگه سالاراق دیلیمیز و ادبیاتیمیزین یاساق اولدوغو، خالقیمیزی بو ادبیاتدان محروم ائتمیش و همین یوزایلده – باشقا ملتلر دؤرد ناللی ایرهلی گئدهن بیر چاغدا، بیزیم آذربایجان خالقیمیز یئرینده دایانیب، تکجه بیر تاماشاچی کیمی باشقا خالقلارا باخمادان آیری بیر چاره تاپمادی. آنجاق بوگون دیلیمیزین آزادلیغی اومودویلا بؤیوک آددیملار ایرهلی آتیب، ادبیاتیمیزین اوزهرینه قونان غوباری اوستوندن سیلمهدهدیر. شوبهه یوخدور کی حقیقت بیر گونش کیمی همیشهلیک بولود دالیندا قالماز. ادبیاتیمیزدا بو حقیقتلردن بیری دیر. بولودلار دالی چکیلدیکده، گونشین شعلهلری گؤزلری قاماشدیران کیمی، آذربایجان ادبیاتینین زنگینلیگی تانینمادا چوخلو گؤزلری قاماشدیریر. ۷جی یوزایلده آذربایجان تورک ادبیاتی چین دووارینین یانیندان باشلاییب مصره قدهر اوزانان اؤلکهلرده یاییلاراق، دهیرلی اثرلر یاراتمیش و یوزلرجه عالیم، شاعیر و صنعتکارلار میدانا گلمیشدیر. بوگون خراساندان توتوب آنادولونون باتیسینا قدهر یارادیجی شاعیرلر آذری تورکجهسینده تانینیرلار. او جملهدن اسفراینلی حسن اوغلو، بابا الیاس، خواجه دهانی، مولوی، خواجه علی خوارزمی، حاجی بکتاش ولی، هامیسی خراساندان باش قووزاییب تورکجه یازیب یارادیبلار. یوزایللر بویو بو آخیمی داوام ائدیب بوگونه قدهر ایرهلی سورموشلر. او بیری یؤندن، آنادولودان باش قالدیران شاعیرلر: خواجه احمد فقیه، خواجه احمد مداح، مصطفی ضریر، سلطان ولد و باشقالاری، حتا مصردن باش قووزاییب گلن سیف سرائی آذری تورکجهسینده شعرلر یازیرلار. بو شاعیرلر ۷جی یوزایلده یاشاییب یاراتمیشلار. آذربایجانین اؤزوندن باش قالدیران شاعیرلر و عالیملرده آز اولمامیشدیر؛ شیخ صفی الدین اردبیلی قارا مجموعه عنوانلی یوزلرجه بویروقلاری اولموش، حسام الدین خوئی تورکجه – فارسیجا سؤزلوکلری اورتایا گتیرمیش، یوزلرجه درویش مسلک شاعیرلریمیز میدانا گلمیش و مثنویلر، دیوانلار اورتایا قویموشلار. بونلارکی بیردن بیره اولمامیش، بلکه بونلارین کؤکو – ریشهسی بوندان قاباقکی یوزایللرده کؤک سالمیشدیر. بونو دوزگون تانیماق اوچون اؤنجه یوزایللره گئدیب کؤکونو آختارماق گره کیر.
۶جی یوزایلده آذربایجاندا زنگین بیر شفاهی ادبیاتلا اوز – اوزه گلیریک. بو زامان دده قورقود دستانلاری گئنیش بیر صورتده خالق ایچینده سؤیلهنیر؛ آشیقلار و اوزانلار مختلیف ائپیک و سئوگی ناغیللارینی خالق ایچینده یارادیرلار و سئویلیرلر. بو زنگین شفاهی ادبیاتلاردان، نهنگ شاعیرلر بهره آلیرلار. خاقانی، نظامی، فلکی، بیلقانی، و باشقالاری بو زنگین ادبیاتدان یارارلانارکن اؤز فارسیجا یازدیقلاری اثرلره سپهلیرلر. اؤزهللیکله نظامی بوتون مثنویلرینده سؤیلهنن داستانلاری خالقین دیلیندن آلمیش، دده قورقود سیمالارینی بیر داها مثنویلرینده جانلاندیرمیش، اوزانلارین دئییشمهلرینی باربد و نکیسا دیلیله فارس ادبیاتینا یئرلشدیرمیش، آذربایجان ادبیاتیندان یئنیلیکلری فارس ادبیاتینا بورج وئرمیش و یوزلرجه آتالار سؤزو، دئییملر، عبارهلر آنادیلیندن پای وئرمیشدیر.[۱] گؤردویوموز کیمی، نظامی حتا عربجه دستانلاریندا – لیلی و مجنوندا – عاشق و معشوقو تورک پالتاری گئیدیریر، اونلاری تورکانه روحیهسیله بزهییر. فارس شاهلاری ایراندان قاچاراق آذربایجان اؤلکهسینه پناه گتیریرلر. بهرام گور بئله بیر شاهلاردان بیری دیر. حتا مقدونیهلی اسکندر آذربایجانا گلدیکده بیر آذربایجانلی قادین قارشیندا دیزه چؤکور.
نظامینین اثرلری باشدان باشا تورک بیر شاعیرین یارادیجیلیغی ساییلیر. نظامی اثرلرینین هامیسیندا تورک اولدوغونا، تورکانه گئدیشلره اشارهلر ائدیر و اؤزونون تورک اولدوغونو دفعهلرله دیله گتیریر:
پدر بر پدر مرمرا ترک بود که هر یک به نیرو یکی گرگ بود
او، تورک کلمهسینی و تورک اولماغینی مقدس سایاراق، حتی پیغمبرین معراجا گئتمهیینیده ترکتازی آدلاندیریر و پیغمبری بئله مدح ائدیر:
زهی ترکی که میر هفت خیل است
سلجوق شاهی اولان سلطان سنجره یازدیغی شعرده، عدالت، صداقت و گؤزهللیگی تورکلرین خصلتی بیلهرک یازیر:
دولت ترکان که بلندی گرفت مملکت از داد پسندی گرفت
چونکه که تو بیدادگری پروری ترک نه ای، هندوی غارتگری
نظامی تورک اولدوغونا گووهنیر، اوغلونا دا تُرکزاده اولدوغونو ایناندیری:
اگر شد ترکم از خرگه نهانی خدایا ترکزادهام را تو دانی
نظامی سئوگیلیسینی قیپچاق تورکلریندن اولاراق اؤیور و دئییر:
پرندش درع وز درع آهنینتر قباش از پیرهن تنگ آستینتر
سران را گوش بر مالش نهاده مرا در همسری بالش نهاده…
نظامی اؤز تورکجه اثرلرینهده دفعهلرله اشاره ائدیر و دئییر:
ترکیام را در این حبش نخورند لاجرم دوغبای خوش نخورند
بئلهلیکله نظامینین دئدیگینه گؤره، شاعیرین خوش دوغباسی شاعیرین آنادیلیندهدیر کی سارایلار بگنمیرلر و لاجرم اوندان محروم قالیرلار، چونکی آخستان بیگ کیمی پادشاهلار شاعیردن فارسجا و عربجه شعر ایستهییرلر و شاعیر آنادیلینده یازماغی ترجیح ائدیر. سعید نفیسی دیوان قصاید و غزلیات نظامی گنجوی کتابیندا، هم بو قونویا اشاره ائدیر و هم مصرده خدیویه کتابخاناسیندا نظامینین تورکجه دیوانی نین الیازماسینا اشاره ائدهرک اونو قبول ائدیر[۲].
تکجه نظامی یوخ، بلکه خاقانینین دیوانیندا دا ملمعلر – ایکی دیلده و گاهدان اوچ دیلده اولان شعرلر واردیر. حتا خالق دیلینده خاقانینین ساوالانا یازدیغی بیر غزلی اوخونماقدادیر. خاقانی آذربایجانی سئویر، شروانی آنا بیلدیکده، تبریزی اؤزونه آتا کیمی بیلیر؛ بیر اوشاق کیمی آنادان اینجیینده آتا قوجاغینا پناه گتیریر و خاقانی شرواندان ایجیییب، تبریزه پناه گتیرمیش و عمرونو بورادا بیتیرمیشدیر. یاددان چیخارمایاق کی بو زامانلاردا، تبریز اؤزهل بیر دوروما مالیک اولاراق، دونیانین باشا – باشیندان بوتون شاعیرلر و عالیملری اؤزونه چکمیش و یوزلرجه بیلگینلر تبریزده یاشاییر و مقبره الشعرا بو دورومون یادگاری دیر.
خاقانی دیوانیندا، زامانین بیر دورومو اولاراق یوزلرجه، بلکه مینلرجه تورک سؤزجوکلری و آدلاری فارس دیلینه داخیل اولور. بو سؤزجوکلرین فارس دیلینه داخیل اولماسی، تکجه آذربایجان شاعیرلری طرفیندن یوخ، بلکه بوتون فارس شاعیرلری ده بو دوروما بویون اگمیشلر. یوزلرجه تورک سؤزلری، یوزلرجه عبارهلر، دئییملر و آتالار سؤزلری فارس ادبیاتینا هدیه وئریلیر. بو سؤزجوکلردن بیر سیراسی بونلاردیر: خان، آق، قره، خاقان، وشاق، آلپ، تنگری، سنقر، پرچم، بیرق، سو، اکمک، قلندر، تتق، منجوق، بیدق، سن، یلواج، تگین، آلپ، طغرا، طغان، ارسلان، خزر، بلغار، قبچاق، اتاق، خانه، و یوزلرجه باشقا سؤزجوکلر.
خاقانی آذربایجان شاعیرلری باشیندا دایاناراق، مداح بیر شاعیر اولورسادا، آذربایجان سبک و سایاغینین فارس ادبیاتیندا و شعرینده باش توتماسیندا اؤنملی رول اوینامیشدیر. اونون شعرلرینده تورک کلمهسی مقدس ساییلاراق، تورکانه روحیهدن دانیشیلیر، ترکتازی، ترکانه، ترکی و باشقا ترکیبلری اؤزهل بیر یئر آلیر. عاشقانه شعرلرده معشوقون «خدنگ غمزه ترکان»دان دانیشیر، تورکلری قان تؤکوجو، کؤچهری، و باشقا توصیفلرله بیلسهده، عشق شحنهسینین ترکتازلیغیندان سؤز آچیر، تورکلری هر یئرده یوخاری یئرده قویور، او جمله ده بئله شعرلری چوخدور:
دل ازرق پوش و ترکان زرق پاشند دلت را خرقه زایشان تازه گردان
و یا مکهده تورکلری عربلره بئله ترجیح ائدیر:
همخدمت این حلقه بگوشان ختن به از طاعت آن کعبه نشینان ریائی
عاشقانه شعرلرینده بو تعریفلر داها گؤزهلدیر. بورادا همیشه تورکلر گؤزهل، دلربا، دلانگیز، کمانکش، ستمگر تانینیر:
تو ترک سیه چشمی، هندوی سپید من خواهی کلهم سازی، خواهی کمرم بخشی
خاقانی ایلک اؤنجه حقایقی تخلوص ائدیردی، آنجاق گئت به گئت آنادیلینه محبت بسلهیهرک، تورک آدی اولان «خاقانی» تخلوصونو سئچیر. بیلیریک آذربایجانین دیلی بوتونلوکله تورک دیلی اولموشدور و فارس دیلی بو شاعیرلره ایکینجی بیر دیل ساییلیردی. بو حقیقتی تکجه بیز دئمیریک، بلکه فارس عالیملریده بونا اشاره ائدیرلر. او جملهدن سعید نفیسی فارس عالیمی و ادیبی دوزگون اولاراق بئله یازیر:
«این نکته مسلم است که زبان شعر فارسی زبان طبیعی و رایج مغرب ایران مخصوصا آذربایجان و اران نبوده و زبان مشرق بوده است که از راه ادبیات وارد این سرزمین شده است. شعر دری در آذربایجان از قرن پنجم و زمان اسدی و قطران آغاز شده و در قرن ششم در زمان ابوالعلاء گنجوی و خاقانی و نظامی و فلکی و قوامی و مجیرالدین بیلقانی که بزرگترین سرایندگان این سرزمین در این دورهاند به اوج بلندی خود رسیده است.»
«ناچار شاعران بزرگ آذربایجان زبان دری را از مادر خود نمیآموخته و از آموزگار درمی یافتهاند و اینکه گاهی در آثار ایشان مخصوصا در شعر خاقانی و نظامی ترکیبات و تلفیقات و تعبیراتی دیده میشود که در عرف شاعران خراسان و عراق یعنی جایی که زبان دری زبان طبیعی بوده است دیده نمیشود جزین دلیل دیگری ندارد»[۳]
بورادا باشقا بیر نوکتهده بودور کی نفیسی مختلف فاکتلارلا گنجهنی آذربایجان بیلهرک، آذربایجانین باشکندی تانیییر[۴]. ارانیدا آذربایجان تاریخیندن ساییر[۵].
نفیسی حتا خدیویه الیازماسینا اشاره ائدهرک، نظامینین تورکجه شعرلرینی تائید ائدیر. آنجاق فلکی، بیلقانی و اونلارجا باشقا آذربایجان شاعیرلری بو زامان آنادیللرینه لاقید قالمیرلار؛ اونون گؤزهللیکلرینی فارس ادبیاتینا هدیه و پای توتورلار. آذربایجان شیوهسی و سبکی آدلاناراق ادبی بیر شیوه ایران فارس ادبیاتیندا یارانیر.
آذربایجان تورکجهسی تکجه شاعیرلر طرفیندن آلقیشلانمیر، بلکه بؤیوک فقیه، عالیم و مفسرلر طرفیندن ده آلقیشلارلا اوز – اوزه گلیر. او جملهدن ابوالقاسم زمخشری بو یوزایلین ان بؤیوک عالیملریندن اولاراق تورک دیلینه ماراق بسلهییب و اسلام دونیاسینین دهیرلی تفسیر کتابی اولان «الکشاف» اثریندن سونرا، «مقدمهالادب» اثریله دونیادا اؤلمز بیر شخصیت تانینیر. زمخشری مقدمهالادب اثرینده تورک دیللرینی آراشدیریب و تورکلرین تاریخیندن دهیرلی معلوماتلار وئریر و عربلره تورک دیلینی اؤیرتمهیه چالیشیر. بو کتابدا عربجهنی تورکلره اؤیرتمه اساس هدف اولورسادا، تورک دیلی حاققیندا درین معلوماتلار وئریر. عربجه سؤزجوکلری سادا و گؤزهل تورکجه کلمهلرله آچیقلاییر. باخین بو کلمهلری بئله توضیح وئریر:
مکتب: اوغلان اوخور یئر
تاوان: ائوین کؤکهسی
شرق: گون دوغار یئر
غرب: گون باتار یئر
مسافرخانه: قونوقلوق ائو
مطبخ: آش بیشیرقو یئر
و…
زمخشری بو اثری ۵۱۶جی ایلده سلجوق سلطانی اولان سلطان اتسز اوچون هدیه وئرمیشدیر. زمخشریدن بیر سیرا تورکجه شعرلرده الده واردیر.
بو دوراندا تورک دونیاسینین بؤیوک بیر عالیمی ده فخرالدین مبارکشاه دیر. اونون «شجرهالنساب» اثرینده تورک عالیملرینین یاشاییشی و اثرلریله تانیش اولوروق. فخرالدین بو اثری قطبالدین آی بیگ اوچون تقدیم ائتمیشدیر. بورادا تورکانه روح ایله تاریخ و ادبیات دونیاسینا باخیلیر و تورکلرین ایگیدلیگی، بهادرلیغی تعریفلهنیر. بو اثر «تاریخ فخرالدین مبارکشاه» عنوانیایلهده تانینیر. بورادا اورتا آسیادان توتوب مصره قدهر اوزانان اسلام اؤلکهلرینده تورکلرین امیرلیگی و حکومتلری تانیتدیریلیر. بو اثر بوگون دونیا دیللرینه چئوریلمیشدیر. تاسفله بو کتابدان تکجه ۱۳۶ صحیفهلیک قدهر قالمیش و قالانی آرادان گئتمیشدیر.
دوغرودان دا ۶جی یوزایلده آذربایجان تورک ادبیاتی چوخ زنگین و گئنیشدیر؛ آنجاق نه یازیق کی بو ادبیاتی آزادانه یازیب – اوخوماقدان هلهده محروم قالمیشیق. شوبهه یوخدور گونش همیشهلیک بولود دالیندا گیزلی قالماز و بوگونلرده بو ایشیقلی گونش بولود دالیندا چیخمادادیر.
قایناقلار و آچیقلامالار:
[۱] سعید نفیسی، دیوان قصاید و غزلیات نظامی گنجوی، تهران، بی تاریخ، چاپ چهارم، تحت شماره ۱۳۱۹ کتابخانه ملی، کتابفروشی فروغی، ص۷۹٫
[۲] سعید نفیسی، همان، ص۱۳۱ الی ۱۳۳٫
[۳] سعید نفیسی، همان، ص۱۳۶٫
[۴] همان، ص ۶۳٫
[۵] همان، ص۴۴٫
یازار: دکتر محمدرضا باغبان کریمی


text:
لوگرولایتیده داعشگه طرفدارگروه اهالی اویلریگه هجوم قیلیشگن
اسلامی دولت یا داعش نی بیعت قیلگن گروه کابل یقینده جایلشگن لوگرولایتی نینگ چرخ تومنیده گی ایریم اهالی اویلریگه هجوم قیلیشگن.
بو ولایت رسمی لری تیزآره ده بوگروه گه قرشی حربی عملیات اوتکزیشلری باره سیده خبربیریشگن. کابل جنوب شرقیده جایلشگن لوگر لایتی محلی رسمی لری تیزآره ده بوولایتده فعال بولگن داعشگه علاقه دارگروهگه قرشی عملیات یولگه قوییش لری ممکن لیگی باره سیده خبربیرگن. لوگرولایتی نینگ چرخ تومنی یشاوچیلری بی بی سیگه اوتگن نیچه هفته ده اشدی گروه لردن بیری آق بیراق اورنیده قاره بیراق کوتریب، تلویزیون لرنی سیندیریب وزیارتگاه لرگه اوت قوییشه یاتگنلرینی ایتیشگن لر. بوندن آلدین هم اسلامی دولت یا داعش گروهی نینگ بیرقطار ولایت لرده فعال بولگنی باره سیده خبرلرچیققندی. مملکت نینگ بیرقطار ولایت لریده فعالیت گه باشله گن گروه کیملیگی هلی هم انیق ایمس، اما کوریلیشیچه طالبان گروهی دن اشدی راق دیب معلوم قیلینماقده. ایتیلیشیچه بو گروه اهالی اویلریگه کیره دی، تلویزیونلرنی سیندیره دی وکوزله گن کیشی نی اوییدن چیقریب اولدیریب تشله ماقده. لوگرولایتی گه قره شلی چرخ تومنی نینگ قوم آقسقاللریدن محمد دین آق بیراغ اورنی نی قاره بیراق آلگنینی ایته دی. "مسجدگه اوت قوییله دی، زیارتگاه گه اوت قوییله دی، آق بیراق قاره بولماقده، نه حکومت بار ونه قانون، بوگون تاپیلیب قاله دی ینه ایرته سی یوقاله دی، بیلیب بولمه یدی بولرکیم" دییدی محمد دین تومن حاکمی خلیل کمال گه کوره دولت اوراق قیشلاق لرگه تولیق نظارتی بولمه گنی اوچون بوگروه فعال بولیب اوز فعالیت دایره سینی کینگه یتیرماقده"حقیقتنی ایتسم، ایریم محللرده نظارتیمیز یوق وینه بیردلیل هم اولر کیچه تاماندن کیلیب فعالیت قیله دی، بیت لریده نقاب تارتیلگن، یقینده بیر کیشی نی بازارده اولدیریب کیتیشگندی، اهالی توپله نیب کیلگن پیت اولر قاچیب کیتگن. شونینگ دیک بوگروه کیچه اهالی اوی لریگه کیریب باریب تلویزیون لری سیندیره دی" دییدی کمال جنابلری لوگر ولایتی نینگ ولایت کینگشی لوگرده گی اوزگریشلردن تشویش اظهارایتگن. بو شورا نینگ رئیسی مرکزی حکومت تیزلیکده چاره کوریشینی سوره ماقده. اما بو ولایت نینگ پلیس قوماندانی عبدالحکیم اسحاق زی تیزآره بوگروه گه قرشی حربی عملیات یولگه قوییلیشی ممکن لیگی دن خبربیره دی."بیزچرخ تومنی اهالی سیگه سوزبیره میز واولرنینگ ایشانچ لری کامل بولسین تیزآره ده بوگروه فعال بولگن محللرده اولرگه قرشی حربی عملیات یولگه قوییب خلقنی بومعمادن قوتقره میز" دییدی اسحاق زی جنابلری طالبان بیلن تینچلیک خصوصیده مذاکره لر باشله نیشی اوچون سوزکیته یاتگن بیرپیتده لوگردن تشقری مملکت نینگ بیرقطار حدودلریده داعش گروهی فعالیتگه باشله گنی باره سیده خبرلرچیقماقده. کوپلب افغان لرفکریچه طالبان استه سکین اوز اورنی نی داعشگه بیره دی. وافغانستان ینگی بیر سیاسی اویین نی ینه بیر بارتجربه قیلیشی ممکن لیگی باره سیده فکرلر ایلگری سوریلماقده. افغانستان حکومتی داعش گروهی یا باشقه گروه لرافغانستان ملی منفعتی نی خوفگه سالماقچی بولسه چیده ب توره آلمسلیگی نی تاکیدله گن.


text:
فرخنده قتلی گه عیبلنگن لردوسیه سی باش قاره لاوچیلیککه تاپشیریلگن
افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگی تاماندن فرخنده قتلی گه عیبله نیب قولگه آلینگن شخص لر دوسیه سی بوگون باش قاره لاوچیلیک اداره سیگه تاپشیریلگن.
باش باشقره لاوچیلیک اداره سی بو اداره گه 46کیشی دوسیه سی تاپشیریلگنیدن خبر بیرگن.
یقینده فرخنده کابل شهریده قرآن کریم نی یاندیرگنلیککه عیبله نیب غضبلنگن اهالی تاماندن اولدیریب وجسدی یاندیریلگندی.
بونینگ آرتیدن اونینگ قاتللری جزاله نیشی اوچون مملکت بویلب ناراضیلیک نمایش لری یولگه قوییلدی.
بوگون افغانستان ایچکی ایشلروزیرلیگی فرخنده قتلی گه عیبلنگن لر28نفردوسیه سی نی تیکشیریش اوچون باش قاره لاوچیلیککه تاپشیرگنی باره سیده خبربیردی. اما باش قاره لاوچیلیک اداره سی دوسیه سی تاپشیریلگن لرسانی 46نفردیب ایته دی.
افغانستان باش قاره لاوچیلیک اداره سی سوزلاوچیسی بصیر عزیزی نینگ ایتیشیچه فرخنده قتلی گه عیبلنگن لر پلیس واهالی دن عبارت بولگن." فرخنده خانم قتلی گه عاید موضوع بوگون باش قاره لاوچیلیک اداره سیگه توشدن آلدین رسمن ییتیب کیلدی، بونده عیبلنگن 46نفر دوسیه سی بولگن، باش قاره لاوچیلیک اداره سی حکمی اساسیده اولر نظارتده سقلنماقده، بوندن 19نفری ایچکی ایشلر وزیر لیگی خادم لری و26نفری هم اهالی دن عبارت بولگن. دوسیه ایسه رسمن بوگون توشدن آلدین بو اداره گه تاپشیریلدی". دییدی بصیر عزیزی
بو اداره سوزلاوچیسی بصیر عزیزی گه کوره بودوسیه نی تیکشیریش اوچون بو اداره تاماندن هیات وظیفه لنتیریلگن.
بوموضوع انیقله نیشی بیلن قاره لاوچیلیک اداره سی آرقه لی بونینگ نتیجه سی دستلبکی محکمه گه حواله ایتیله دی.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی فرخنده قتلی گه عاید مساله نی جدی تعقیب قیلیش گه تعهدلی ایکن لیگی نی تاکیدله گن.
بوندن اون کون آلدین کابل شهری نینگ شاه دوشمشیره مسجدی یقنیده فرخنده ناملی عیال قرآنکریمنی یاققن لیککه عیبله نیب بیرقطار غضبلنگن اهالی تاماندن کلتکله نیب و تاشله نیب اولدیریلدی، کیین اونینگ جسدی ایسه اوتگه یاقیلدی.
بونینگ آرتیدن مدنی تشکیلات لروکوپلب اهالی پایتخت کابل قوشیمچه بیرقطار ولایت لرده مدنی اعتراض اوتکزیب بوحادثه نی قتیق قاره لب همده حکومتدن قاتللرقولگه آلینیب وجزاله نیشی سوره دیلر.
حادثه یوزبیرگندن کیین پلیس تاماندن حادثه گه عیبدارتانیلیب بیرقطارکیشی لرقولگه آلیندی.
افغانستان ایچکی ایشلر وزیری رسانه لر بیلن بولگن صحبتیده فرخنده بی گناه بولیب وقرآن کریمنی یاقمه گن لیگی نی ایتگندی.


text:
کؤچورَن و اویقونلاشدیران: فیروز یوسفی
اسکی تورک یوردو دوغو تورکیستاندا اورتایا چیخان و تورکلرله یاناشی آنادولویا و بوتون تورک جوغرافیاسینا یاییلاراق مینلَرجه ایلدیر گَلهنکسَل تؤرهنلرله قوتلانان “نووروز – Novruz” – یئنی ایل بایرامی تورک توپلولوقلاریندا نئوروز- Nevruz- Newruz، نووروز- Novruz- Noruz ، ناوریز- Navrız، ناوروس – Naurus، ارگنهقون و بوزقورد کیمی آدلار’لا آنیلماقدا و بوتون تورک بویلاریندا قوتلانماقدادیر. (نووروز سؤزو 20-جی یوزایلده یازیلی ادبییاتدا یایقینلاشمیش بیر دئگیدیر. اسکی چاغلاردان بَری تورک اولوسو بو بایراما یئنگیگون/یئنی ایل بایرامی آدی وئرمیشدیر. نووروز سؤزو ایسه فارس کولتورونون ائتگیسینده قالان بیر سیرا قوشوقچو، شاعیر، یازارلاریمیز و کئچمیشدهکی؛ کولتوروموزو، گلهنکلریمیزی و تورکجهمیزی منیمسهمهین و اؤز کیملییی ایله اؤزگهلَشن تورک بویلاری آراچیلیغی ایله و ایندیکی تورک اؤلکهلری دؤولتلرینین بیلینجسیز توتوموندان دولایی کولتوروموزه گیرمیشدیر).
بو یازیدا یئر آلان یئنگیگون بیلگیلری، یئنگیگون گلهنَکلری و تؤرهنلری گَئنَل اولاراق کیتاب و سؤزلوکلردن توپلانان بیلگیلر دئییلدیر. بو یازیدا آراشدیریلانلار تورکییهمیزین جنّت یئرلریندن بیریسی اولان و منیم ده اوشاقلیغیمین کئچدییی، دوغولوب بؤیودویوم یورد، ایغدیر ائلیمیزده گؤردوکلریمیز، یاشادیقلاریمیز و یاشاتدیقلاریمیز تؤرهنلر و گلهنکلریمیزدن اؤزو یاشاناراق توپلانمیش بیلگیلردن اولوشماقدادیر.
یئنگیگون قوتلاندیغی بوتون جوغرافیالاردا اؤزلویونو قوروماقلا یاناشی، یاشادیلان بوتون جوغرافیالاردا بؤلگهلره بیر سیرا اؤزَل گلهنکلر ده اورتایا گتیرمیشدیر. قیرغیزلار یئنی ایلین ایلک گونونه “نووروز – Nooruz” آدینی وئرمکده و بو گونده “نووروز کؤجؤ -Nooruz Köcö ” دئییلهن اؤزهل بیر یئمَک یئمَکدهدیرلر. اویغور تورکلری بو گونو باهار بایرامی اولاراق قبول ائتمکده و بو گونه “نووروز – Novruz” دئمَکدهدیرلر. مارت آیینا “ناوریز – Navrız” آدی وئرن قازاقلاردا بو گون گلهنکسَل بیر شکیلده قوتلانماقدا و بو گونده قازاقلار دا قیرغیزلار کیمی نووروز کؤجؤ دئییلهن اؤزل بیر یئمَک پیشیرمَکدهدیرلر.
یئنگیگونو اَن گؤرکَملی شکیلده قوتلایان آذربایجان تورکلری بو گونه “نووروز/یئنی ایل-یئنگیگون” یا دا “ارگنهقون” دئمکدهدیرلر. قیریم تاتار تورکلرینده ده یئنی ایل گلهنهیی بوتون جانلیلیغی ایله یاشاماقدادیر. قیریم تاتار تورکلری بو قوتلو گونه “ناورئز - Navrez” آدی وئرمکدهدیرلر. باتی تراکیا تورکلرینین “مئوریس – Mevris“، چوواش تورکلرینین ده “ناوروس – Naurus” دئدیکلری بو گون عوثمانلی تورکلرینده ده قوتلانماقدای’دی. عوثمانلی جوغرافیاسیندا ساییلی گونلردن بیریسی اولاراق قوتلانان بو گونده گونَشین قوچ بورجونا گیردییی آندا “نئوروزییه -Nevruziyye” آدی وئریلَن بیر دادلی یئمَک گلهنک اولموشدور.
میللتلری میللت یاپان اونلارین معنوی دَیَرلری، گلهنَکلری، تؤرهنلری و باشقا اکینج و اویقارلیق تَمَللریدیر. بیر میللتی آیاقدا توتان، اونو یاشادان و قالماغینی اولوشدوران بو تور اکینج اؤیهلریدیر. گونوموزده بو تور اکینج اؤیهلری میللتلر اوچون تَمَل گوج بیچیملری اولان؛ ائکونومیک گوج، اوردوسال گوج و اوندان گوج آلاراق اولوشدورولان سییاسی گوج کیمی تمل و استراتئژیک اؤنَمی قاپساییر. بو نَدَنله، تورک دونیاسینین ان تمل اکینج اؤیهلریندن بیریسی اولان یئنی ایل بایرامی بیر چوخ دوغو اولوسلاری اؤزلرینینکی دئیه تانیملاماغا چالیشماقدا و بیر سیرا بودونسال قروپلارین سییاسی اوماجلاری دوغرولتوسوندا قوللانیلماق ایستهنمکدهدیر. بو دوغرولتودا بیر سیرا دوغو اولوسلاری و توپلوملار یئنگیگون گلهنهیینی منیمسهمَکده و اونا چئشیدلی آنلاتیلار، بویلار، اؤیکولر اویدوروب یاراشدیرماغا چالیشماقدادیرلار.
تاریخ بویونجا باشدا تورکلر اولماق اوزره تورکلرله بیر جوغرافیانی پایلاشان و یاخین ایلیشگیده اولان بیر سیرا دوغو اولوسلاریندا، گلهنَکسَل بیر بیچیمده قوتلانان یئنگیگون/یئنی ایل بایرامی، تاریخ بویونجا اولدوغو کیمی، گونوموزده ده بیر تاخیم آنلاتی، اؤیکولر یاراشدیرمالاری ایله سییاسی/دینسَل و باشقا بودونسال اوماجلارا اویونجاق ائدیلمک ایستهنمکدهدیر.
بو نَدَنله یئنگیگون/یئنی ایل بایرامینین نه اولدوغو، ایچلییی، قوتلانیش گؤرکَمی و اوماجی، هانسی تاریخ و قوراللاردا بیچیملهنهرک میللی بایراملاریمیزدان بیریسی دورومونا دؤنوشدویونون بیلینمهسی، یئنگیگونو بیر سیرا ایشلره اویونجاق ائتمَکدن قورتاریب، گئرچک و میللی بیر قوتلانیش اوماجینا دؤنوشدورهجکدیر.
اونلو روس قزئتهچی و یازار “گئورگی کوبلیسکی” داها سوویئتلر بیرلییی دؤنهمینده اورتا آسیا’یا یاپدیغی بیر گزی سیراسیندا گؤردویو یئنگیگون تؤرهنلری اوچون بئله دئمکدهدیر: گئرچک یاز اورتا آسیا’یا نووروز ایله گلمکدهدیر. بو ایسلام اؤنجهسی بایرام یازدا گئجه ایله گوندوزون ائشیدلهندییی گون اولان ۲۱-۲۲ مارت تاریخلرینده قوتلانار. اسکیدن دوغو ایلسایارینا گؤره ایلباشی دا ایشته بو تاریخده باشلایار.
فارسجا بیر سؤزجوک اولان «نووروز»، نو/نوو: یئنی، روز: گون، یئنی گون آنلامیندادیر (نووروز دئگیسی تورکجه “یئنی گون” سؤزونون فارسجا چئویرمهسی-قارشیلیغیدیر). نووروز گونشین قوچ بورجونا گیردییی گون اولوب، روم/یونان ایلسایاریندا مارت آیینین دوققوزونا قارشیلاشیر. یازین باشلانقیجی ۱۲ حئیوانلی تورک ایلسایارینا گؤره یئنی ایل اولاراق قوتلانماقدادیر. اسکی تورکلر و سایی و توپلوم یوغونلوغو نَدهنی ایله سون مین ایلدیر تورکلرین حؤکمرانلیغی و ائگهمهنلییینده قالان ایرانلیلارین (عجملرین)، ایلباشی اولاراق قبول ائتدیکلری یئنگیگون، اصلینده سادهجه تورکلرین دئییل تورکلرله عئینی جوغرافیادا یاشایان بوتون اولوسلارین یئنی ایل اولاراق قوتلامالاری گرَکن بیر گوندور.
گونش ایللیک گؤرونهسی دئوینیشلری سیراسیندا، مارت آیینین ییرمی بیرینده (بعضن ییرمیسینده) ائکواتورو/ائشلهیی (ایستیوانی) کسهرک، دونیانین گونئی یاریمکورهسیندن قوزئی یاریمکورهسینه کئچر. بو زاماندا گونش تام ائکواتوردا اولدوغوندان، هر یئرده گئجه ایله گوندوز ائشیدلهنیر، یئر اوزونون قوزئی یاریمکورهسینده ائکونومیک یاز باشلار. بونا گؤره ده گونشین مارت آیینین ییرمی بیرینده ائکواتورو کسدییی دَجه، یاز ائشیدلییی دَجی دئییلیر.
اون ایکینجی یوزایلده عؤمر خَییام’ین دوزَنلهدییی گونش تقویمینده (سلجوقلولارین دا قوللاندیقلاری تقویم بودور) یئنی ایل مارت آیینین ییرمی بیرینه دئنک گلمکدهدیر. یئنی تقویم ایلینین باشلاماغیندا گونشین یاز ائشیدلییی دَجیندن کئچدییی آندان باشلاناراق ساییلیر. بو گونده، گونش ائشلهکسل اورداشلارین باشیندادیر. بو گون افقانیستان، ایران و آذربایجان’دا رسمی یئنی ایل اولاراق قوتلانار.
تورکلر اوزون چاغلاردان بری یازین گلیشینی بؤیوک بیر جوشقویلا قوتلاماقدادیرلار. یازین باشلانیشینا دئنک گلمهسیله ده تورکلرده یئنگیگون بایرامی آیری بیر آنلام قازانمیشدیر. آیری بیر یاز بایرامی یئرینه یئنگیگون باهارین گلیشیله یئنی ایل بایرامی اولاراق قوتلانیلماقدادیر.
بو میللی بایرامیمیزین «باهار، ایشچی، امکچی، ایدئولوژیک، و.ب» یئرینه تورکلرده یئنی ایل بایرامی اولاراق قوتلانیلماسینین تاریخسَل گئرچکلره داها اویقون دوشهجهیی یئتینمهییندهییک.
یئنگیگون بایرامی ایلک یاراندیغی زاماندان بو گونهدَک، بیر چوخ کولتورله ایچ-ایچه اولموشدور. بیر چوخ میللت بئلهجه کؤکلو اولو تورک کولتور اؤیهسینی اؤنجه سیندیرمهیه، بونو باشارامایینجا دا اؤز کولتورلریندن بیر شئیلر قاتاراق، اونو اؤزلرینینکی ائتمهیه چالیشمیشلار. بونون اوچون، یئنگیگون/یئنی ایل بایرامینین قوتلانیش اوماجی اوزهرینده یاپمیش اولدوغوموز آراشدیرمالاردا یوزدن آرتیق آنلاتینین اولدوغونو گؤروروک.
بیز بورادا بو آنلاتیلاردان ساهدجه بیر نئچهسینی وئرمکله یئتینهجهییک.
- یئنگیگون، تورکلرین ارگنهقون’دان چیخدیقلاری گوندور. ارگنهقون/ یئنگیگون بایرامی تورکلرده بیر دوغا، وار اولوش و دیریلیش بایرامی اوماجیندادیر.
- یئنگیگون، حضرت-ی علینین دوغدوغو گوندور.
- یئنگیگون، اودا تاپینان/آتشپرستلردن قالان بیر بایرامدیر.
- یئنگیگون، تانرینین دونیانی گئجه ایله گوندوزون ائشید اولدوغو بیر زاماندا یاراتدیغی گوندور.
- یئنگیگون، کوتلهوی ائل بایرامیدیر.
- یئنگیگونده گونش بالیق بورجوندان قوچ بورجونا گیرمیشدیر.
- یئنگیگون، تورکلرده باهار-یاز بایرامیدیر.
- یئنگیگون، ایران و افقانیستان تقویمینه گؤره توغرالی ایلباشیدیر.
- یئنگیگون، تورکلرده دمیر دؤیمه-اؤرس بایرامیدیر.
یئنگیگون، تورکلرده عئینی زاماندا ارگنهقون بایرامی اولاراق دا قوتلانماقدادیر. بو سؤیلنجهیه گؤره چینلیلرین باسقینیندا پوزقونا اوغرادیلان تورکلردن «نوهوز-Nuhuz (نوقوز – (Noquz» و «کویان-Koyan(قایان-Qayan )» آدلی ایکی خاقانسویلو-تیگین ایله ایکی قیز قورتولار. درهلر آشار، تپهلر آشار، قارانلیقلاردا یئریرلر. سونوندا بیر ائرته اؤنلرینده بیر ایز گؤردولر. بو بیر اینسان ایزی دئییلدی. قاچدیلار، ایزین اوزهریندن ساعاتلارجا قاچدیلار… قیزین بیریسی سئوینجله، «ایشته» دئیهرک هایقیردی. بو بیر آلا گئییک(مارال) ایدی. قووالامایا باشلادیلار. یول چوخ دار و چتینایدی. نفس-نفسه قاچارکن دیک بیر یاردان آشاغی یووارلاندیلار. کندیلرینه گلدیکلری زامان شاشیردیلار. بوراسی یاشیللیق و آغاجلیق بیر یئردی. گؤزل چیچکلر آچمیشدی. چئشیدلی بویالی کپنکلر اوچوشور، قوشلار اوخویوردو. گیردیلر، دولاشدیلار. بوراسی بیر جننتدی. قاپیسیز بیر جننت. هئچ اینسانلا قارشیلاشمادیلار. باشلارینی یئره اَیدیلر. اومودلارینی کسمهدیلر، «یئنه بیر گون گلیر بورادان قورتولار، یوردوموزا قوووشاریق دئییردیلر». آخشاما دوغرو آلا گئییک گؤروندو. او دا بیر چوخوردا یالنیز قالمیشدی. ایندی قاچمیردی. قیزلار بو گئیییی اوخشادیلار، اؤزلرینه آلیشدیردیلار. نوقوز و قایان’لا بیرلیکده سوتونو ایچهرک قارینلارینی دویوردولار.
تام دؤرد یوز ایله یاخین بؤیوک و کئچیلمَز قاف داغلاری’یلا چئوریلهن بو گیزلی یوردون ایچینده کئچدی. باغ آرتیق تامامییلا شَنلهنمیش، تورک جوجوقلاری چوخالدیقجا چوخالمیش، گئییکلر آرتمیشدی. و هر کیمسه بیر ایشده چالیشیردی. تورانلا و توم دونیایلا ایلیشگیلرینی کسن بو گیزلی یورددان آرتیق قورتولمایاجاقلارینا حؤکم ائدن تورکلر یئنه اومودسوز اولمادیلار، یئنه تورانا قوووشماقدان اومودلارینی کسمهدیلر. بیر گون بو گیزلی یورددا بیر قورد«بوزقورد» گؤروندو و گئییکلردن بیرینی پارچالایاراق کئچدی. بیر چوبان بو قوردون نَرَدن-هارادان گلدییی سوروسونون یانیدینی بولماق اوزره، آرخاسینی بوراخمادی و کیچیک بیر دلیکدن چیخدیغینی گؤردو. قاچا-قاچا یوردا دؤندو. گؤردویونو آنلاتدی. هامیسی بیردن دلییین باشینا گلدیلر. بو دلیک دارایدی. اوغراشدیلار… اوغراشدیلار… بیر اینسان کئچهمهیهجک قَدَر دارایدی. ایچلریندن بیر دمیرچی چیخدی. اوجاق یاندیردی. اؤرس قوردو. چکیجی اؤرسه ووراراق داشلاری پارچالادی، یول آچدی. بو کیچیک دونیایا دؤرد یوز ایل ایچینده چوخالاراق سیغمایان تورکلر بیردن-بیره داشدیلار-جوشدولار، ان اؤنده الینده بایراق، دلییی آچان دمیرچی تورک چیخدی.
تورکلر بوگون چوخ سئویندیلر. یئنه ده تورانا قوووشدوقلاری اوچون «یئنی گون» دئیه بو چیخیشلارینی میللی بایرام آدلاندیردیلار. دَلییی آچان دمیرچییه «بوزقورد» آدینی وئرهرک اؤزلرینه خان یاپدیلار و بو بایراما ایسه «بوزقورد بایرامی» آدینی وئردیلر. «بوزقورد» سؤزونو موغوللار اؤز دیللرینه چئویرهرک «بؤرتهچینه» دئدیلر. بو میللی بایرامی اونلار دا تانیدیلار.
آرتیق هر ایل یئنی گونده دمیر گلهنهیی یاپماق بیر تؤرهن اولدو. یئنی گونده خاقان میللی اوجاغین اؤنونه گلیر، بیر دمیر پارچاسینی قیزدیریر، سونرا اؤرس اوزَرینه قویاراق چکیجله دؤیهردی.
ایشته تورکلر دؤیوللرله، جیریدلرله، اویونلارلا بو یئنی گونو قوتلایارکن، ایرانلیلار(عجملر) ده اونلارا ایمرندیلر، بو بایرامی منیمسهمهیه چالیشدیلار. و حتتا یئنی گون آدینی اؤز دیللرینه چئویرهرک نوروز دئدیلر. فارس تاریخینده یئنگیگونه تمل اولابیلهجک دوغرو-دوزگون بیر اولای، بیر آنلاتی، بیر گلهنک بیر سؤیلهنتی یوخدور. حالبوکی تورک تاریخینین، تورک گلهنهیینی سوردورَن یانسیمالار فارسلارین نووروز دئدیکلری بیزیم یئنی گون/یئنگیگون، بیز تورکلرین میللی بایرامیدیر. تاریخیمیز، کئچمشیمیز، آنلاتیلاریمیز، اؤیکولریمیز، گلهنکلریمیز، و سوندا ارگنهقون دَمیر گلهنهییمیز بو میللی بایرامیمیزین بیر سؤیلهنجه دئییل، میللی و توپلومسال بیر گئرچک وارلیق اولدوغونو اورتایا قویماقدادیر.
تورکلرین ارگنهقون’دان چیخدیقلاری بو گونون گونش تقویمینه گؤره یئنی ایله یعنی مارت’ین دوققوزونا (میلادی ۲۱ مارت) قارشیلاشماسی بو گونه آیری بیر قاورام قازاندیرمیشدیر.
یئنی ایله حاضیرلیق و یئنگیگون تؤرهنلری
تورکلرده یئنگیگون/یئنی ایل بایرامینین حاضیرلیقلاری ۴۰ گون اؤنجهدن باشلایار. ائولر تمیزلهنر، سیلینر، سوپورولر، هر شئی باشدان آشاغی ییخانار-یویولار، بوتون یاتاق، یورقان، دؤشک، کیلیم، خالی، یوللوق و بنزهری شئیلر گونشه چیخاریلیب سریلر. قیش بویونجا ایچینه سینَن شئهدن آریندیریلار، و بول-بول گونش آلماسی ساغلانار. سونرا بونلار سوپالارلا دؤیولهرک (چیرپیلاراق) توزدان آریندیریلار. بو آرادا اویانان دوغایلا، باغچا ایشلری ده بؤیوک بیر چابایلا یاپیلماغا چالیشیلار؛ باغچادا بیریکهن چؤپلر اوجاقلاردان چیخان کوللرله قاریشدیریلاراق، گوبره اولاراق توپراغا وئریلر. آرخ و کاناللار توپراق و چومورلاریندان آریندیریلار. آغاجلار بودانار، گرَکسیز داللار کسیلر و آغاجلارین دیبی هاوالاندیریلار.
یئنی ایلله گلن یئنی گونله یاناشی، هر کس اؤزونه یئنی بایراملیق گئییملر آلار، یولداش و تانیشلارا سووقاتلار آلینار. آداخلی قیزلار بَی جورابی توخویارلار. بؤیوک شاعیر شهریار «حئیدر بابایا سلام» آدلی قوشوغوندا بو قونودا بئله دئییر:
«بایرامایدی گئجه قوشو اوخوردو،
آداخلی قیز بَی جورابین توخوردو،
هرکس شالین بیر باجادان سوخوردو،
آی نه گؤزل قایدادی شال ساللاماق
بَی شالینا بایراملیغین باغلاماق.»
۲۱ مارت’دان اؤنجهکی دؤرد چَرشنبه گونلری داها جوشقولو-اَیلهنجهلی کئچیریلر. بونلارین ایلکینه «خبرچی» و یا «گوللو» چَرشَنبه، «ایکینجی»، «اوچونجو»، چَرشَنبه و «ایلآخیر» یعنی سون چَرشَنبه دئییلیر. ایلک چَرشَنبه حاضیرلیغا باشلامانین گؤسترگهدیر. بو گونده ائولرده آش پیشیریلر، تونقال قالاناراق اود یاندیریلار. ایکینجی و اوچونجو چَرشَنبهلر حاضیرلیقلار سورعتله سوردورولر، سمنی قویولار. سیرا سون چَرشَنبهیه گلیر. سون چَرشَنبه، آرا گونو گئجهسینی چَرشَنبهیه باغلایان گئجهدیر، بو، بایرام گونلرینین ان شنلیکلیسیدیر. بونا ایلآخیر چَرشَنبه ده دئییلیر. آخیر(سون) چَرشَنبه اؤلولری آنما گونودور. بو گونده مزار زیارتلرینه گئدیلر. یئمک و حالوا حاضیرلاناراق مزارلیغا گؤتورولر و اورادا بولونانلارا اؤزللیکله یوخسوللارا دونیاسینی دَییشمیش اینسانین خئیرینه پایلانار. مزار باشیندا دونیاسینی دَییشنلرین ثوابینا قورآن اوخویارلار.
سون چَرشَنبهیه چاتینجا آرتیق سمنی گؤیرمیشدیر.
یومورتا دؤیوشدورمه
بایرام گونلرینده ایکینجی چَرشَنبهدن سونرا گئچیدلرده، کوچه باشلاریندا و بلیرلی یئرلرده توپلانان اوشاقلار، گنجلر سوغان قابیغی و یا سامانلا بویانان یومورتالاری دؤیوشدورورلر(توققوشدورارلار).
شهریار «حئیدر بابایا سلام» شئعرینده بیزیم سطیرلرله آنلاتدیغیمیز بو اولایی بیر نئچه میصراعلا اینجی کیمی دوزموشدور.
«یومورتانی گؤیچک گوللو بویاردیق،
چاققیشدیریب، سینانلارین سویاردیق،
اویناماقدان بیرجه مگر دویاردیق،
علی منه یاشیل آششیق وئرردی،
ایرضا(رضا) منه نووروز گولو دَرَردی.
***
آلوو- آلوو
گلین دوستلار
گلین بیز
بو ایلک گونونده
گونشی آلقیشلایاق،
گونو سحر چاغیندان
ایلی یازدان باشلایاق.
تونقاللار یاندیریلسین
اوستوندن توللاناق بیز
بابالارین روحونو، اوددان کئچیب آناق بیز.
«بختیار وهابزاده»
اوچونجو سون چَرشَنبه و بایرام گئجهسی – بو آرا گونو چَرشَنبهنی باغلایان گئجهدیر- آلوو آلوو گئجهسیدیر. بو گئجهده «تونقال» دئییلهن اودلار یاندیریلار، اوزهریندن آتلانیلار. اسکیدن بو اودلار ائولرین دامیندا یاندریلیردی. آنجاق، یاشام قوشوللارینین دَییشمهسییله بو اودلار ایندیلرده باغچالاردا و یا بوش مئیدانلاردا، کوچه آرالاریندا یاندیریلماقدادیر. اودون یاخیلماسییلا ایچلریندن بیر دیلَک توتاراق اودون اوزهریندن آتلانان کیمسهلر بو دیلکلرینین گئرچکلَشهجهیینه، بوتون آلیزلیقلارینین بو اودا تؤکولوب یاناجاغینا، یئنی ایله بو آلیزلیق و کؤتولوکلردن آریناراق گیریلهجهیینه اینانیلیر.
اینانیشا گؤره، اودون اوزهریندن بیر سیرا یئرلرده اوچ، بیر سیرا یئرلرده ایسه یئددی دفعه آتلانیلماسی گرَکیر.
اودون اوزهریندن آتلانیرکن گئنللیکله بئله بیر ازگی-شئعر اوخونور:
«آغیرلیغیم، اوغورلوغوم تؤکولسون بو اودون اوستونه»
«آغیرلیغیم، اوغورلوغوم، کَللیییم، کئچللیییم هامیسی بو اودا»
«آغیرلیغیم، اوغورلوغوم تؤکولسون، اوددا یانیب کول اولسون»
«یانسین آلوو ساچیلسین، منیم بختیم آچیلسین»
بو آرادا یاغلی جیندیرلاردان یاپیلان اود توپلاری دا بیر تئلله باغلانار و بیر نئچه دفعه ساللاندیقدان سونرا هاوایا آتیلار. داها سونرا تونقالین کوللری بوللوق گتیرسین دئیه ائوین باغچاسینا سپیلر.
دیشاریداکی آلوو آلوو شنلییی بیتدیکدن سونرا ائوه گلهرک «ان میللی سوفره ساییلان» بایرام سوفرهسینه اوتورولار. بو سوفرهده پیلوو، قووورقا، یارما یئمهیی، اَت و… کیمی میللی یئمکلرین یانیندا بویانمیش یومورتا، چئشیدلی کیشمیش-قورو یئمیش (یئددی لَوین) چئشیدلری و سمنی بولونار. سوفره باشیندا عاییله اویهلری بیر-بیرینی قوتلایار، ائوین آغساققاللارینین ایذنیله یئمهیه باشلانیلار. یئنگیگون/یئنی ایل بایرامیندا آغساققاللار بوتون دارقینلاری باریشدیرار، گنجلره اؤیود وئررلر.
سمنی
یئنگیگون بایرامی سورهجینده بیر قاب ایچینه قویولان بوغدالارین سولاناراق گؤیرمهسیندن الده ائدیلن یاشیللانمیش چیمنه سمنی آدی وئریلمکدهدیر. یئنگیگون عئینی زاماندا یاشیللیغین و دوغانین دا بایرامیدیر. اونون اوچون «سمنی»نین یاشیللیق و برکتی تمثیل ائتدییینه اینانیلیر. سمنیدن حالوا و دادلیلار دا پیشیریلر. سمنی اوچون بیر چوخ شئعرلر یازیلمیش، ازگیلر بستهلنمیش، سؤیلهنمیشدیر.
باجا باجا/شال ساللاما
یئنی گونده ان چوخ سئوینَنلرین باشیندا اوشاقلار دایانیر. باجا-باجا دئییلهن گونده –بو بایرامدان بیر گون اؤنجهسیدیر- بو گونده اوشاقلار بایرام پایلارینی آلماق اوچون محلهلرینه و یاخین محلهلره گئدیب قاپی-قاپی دولاشالاراق، قاپیلاری چالارلار و بایرام پایی ایسترلر. باجا-باجا گئجهسی تونقاللار قالانار، اودلار یاندیریلاراق اوزهریندن آتلانار و گئجه اولونجا دا هر کس بئلینه بیر شال (قورشاق) باغلایاراق قونشو ائولرین یولونو توتار. اسکیدن ائولرین باجالاری اولدوغو اوچون باجادان سارقیدیلان بیر شالا (قورشاغا) بایرام پایی باغلاندیغی اوچون بو گلهنهیه «باجا-باجا» دئییلمکدهدیر. آنجاق گونوموزده آرتیق باجالی ائو قالمادیغی اوچون بو گلهنک قاپیلار چالیناراق ایچهری آتیلان شال، گئنیش بئز و یا چانتالارلا یاپیلماقدادیر. ایچهری شال آتان کیمسه شالین بیر اوجونو ایچهری آتارکن و او بیری اوجونو الینده توتار و گیزلهنهرک، کندیسینین گؤرونمهسینه بؤیوک بیر اؤزَن گؤسترر. یالنیز ائو یییهسی گئنَللیکله کیمین گلدییینی بیلیر؛ آما تانیمامیش کیمی داورانار. قاپینین آرخاسینا کئچیلهرک بایرام پایلارینی ایستهین اوشاقلار، چوخ دَییشیک سؤزلر سؤیلهمهکله یاناشی داها «ائو یییهسی بایرامچالیغیمیزی وئرین» کیمی ساده بیر نئچه سؤز و یا آشاغیداکی کیمی بیر نئچه میصراع اوخونماقدادیر:
ائو یییهسی ائودهمی؟
گوموش کمر بئلدهمی؟
ائو یییهسی وار اولسون،
قوینو (قوجاغی) دولو نار اولسون،
دوغدوغو اوغلان اولسون،
دوغرادیغی قوروق اولسون،
ارسین، ارسین،
آللاه مورادینی وئرسین،
تازه گلین دورسون (قالخسین) بیزه پای وئرسین.
بونو دویان ائو یییهسی اؤنجهدن حاضیرلانمیش قورو یئمیش، بویانمیش یومورتا، شَکرلهمه، مئیوه و.ب کیمی یئیهجکلری و یا جوراب، مندیل کیمی شئیلر اوشاقلارا/گنجلره وئریلمهکده و اونلاری گولر اوزله گؤندرر. آرادا بیر، شال ساللایانلارین اؤزلری ده شالین اوجونا سووقات باغلایاراق ایچهری آتارلار. بو گئنللیکله آداخلی گنجر آراسیندا گؤرولر.
یئنگیگون بایرامی گونلرینده و باجا-باجا گونونده گئنیش یایلاقلاردا و مئیدانلاردا آت یاریشلاری، اوخ آتما، جیرید، زورخانا، کمند آتما اویونو، بوغا و دوَه گولشلری، قوچ دؤیوشلری و قیلینج اویونلاری و.ب , کیمی اویونلار اوینانار. آشیقلار آتیشار، شئعرلر اوخونار و اَیلنجهلر یاشامین هر یؤنویله ایلگیلی اولاراق سوروب گئدَر.
گونئی آذربایجان تورکلرینین و بوتون تورک دونیاسینین بؤیوک اوستادی محمد حسین شهریار، اوشاقلیغیندا گؤروب کئچیردییی باجا-باجا باشقا آدی ایله شال ساللاما گلهنهیینی «حئیدر بابایا سلام» آدلی شئعرینده یئنه بئله سؤیلهمکدهدیر:
«شال ایستهدیم من ده ائوده آغلادیم،
بیر شال آلیب تئز بئلیمه باغلادیم،
غولام گیله قاچدیم شالی ساللادیم،
فاطما خالا منه جوراب باغلادی،
خان ننهمی یادا سالیب آغلادی.»
قولاق آسما (قاپی دینلهمه)
یئنی گوندن اؤنجهکی گئجه، یعنی باجا-باجا گئجهسی، قونشو و تانیشلارین قاپی و باجالارینا گیزلیجه یاخینلاشیلیب، ایچهریده دانیشیلانلار دینلهنیلمهیه چالیشیلار. بوتؤولوکله اییی(یئی) اوماجلا یاپیلان بو دینلهمه گلهنهیینده قاپی دینلهمهیه گئدنلر ایچلریندن بیر دیلک توتارلار. ایچهریده دانیشیلانلارا دایاناراق دویدوقلاریندان دیلکلرینه گؤره چئشیدلی یوروملار یاپارلار. بو یوروملارین گئرچک اولدوغونا اینانیلیر. گنج قیز و ائرککلر دیلکلرینین یئرینه گلمهسی اوچون ائرته ائرکندن قالخیب سویوق سودا یویونارلار.
او گون هرکس قاپیلارینین دینلهنهجهیینی بیلدیییندن بایرام گونونه اویقون اولاراق یئی شئیلردن دانیشار.
بؤیوک شاعیر صمد وورقون بیر شئعرینده بو گلهنهییمیز اوچون بئله دئمیشدیر:
خیالت باشینی بیر آن تَرکائدیر،
خئیرخواه بیر خبر ائشیتمَک اوچون،
قونشو قاپیسینا پوسماغا گئدیر،
قایدا بئلهدیر کی، بیرینجی کره،
خئیر سؤز ائشیتسه شاد اولاجاقدیر،
یامان سؤز ائشیتسه یئنه غملره
غرق اولوب ایچینه قوورولاجاقدیر.
ایینه-ایینه
یئنگیگون گئجهلرینده چوخ گؤزل اویونلار و گلهنکلر واردیر. بونلاردان بیریسی ده «ایینه-ایینه» اویونودور. یئنگیگون گونوندن بیر گون اؤنجه یعنی باجا-باجا گونونده بیر قیزلا بیر ائرکک هئچ دانیشمادان/قونوشمادان کؤی بولاغیندان و یا ائولرینین باغچاسینداکی بولاقدان بیر قاب سو دولدورار، گتیررلر. بو سو لهیَن ایچینده ائوین اورتاسینا قویولار. قونشولاردان گلن قیز و اوغلانلار ائوین گنجلریله یاناشی سو دولو لهیهنین دؤورهسینه توپلاناراق هر کس سیراسییلا دیلک توتار. بو دیلکلر گئنللیکله گنجلرین سئودیکلری ایله ایلگیلی اولار. دیلک توتولدوقدان سونرا، سودا باتماسین دئیه آرخا بؤلومونه کیچیجیک کپَز(پانبیق) ساریلاراق ایکی دنه ایینه بارماقلارلا سویا بوراخیلار. قابین ایچینده بیر حالقا شکلینده سورعتله دؤنن ایکی ایینهدن بیریسی قیزی او بیری ده ائرکهیی تمثیل ائدر. ایینهلر گئدیب بیرلشسه و بیر-بیرینه یاپیشارسا او دیلک اولاجاق و گنجلر ائولنهجکلردیر دئمکدیر. ایینهلرین هر بیریسی بیر یاندا قالارسا او زامان گنجلر بیرلشمهیهجک دئمکدیر. دیلک اولومسوزدور. بو گلهنک ده گنجلر آراسیندا یایقیندیر و گئرچک اولدوغونا اینانیلیر.
سویا اوزوک آتما
سویا اوزوک آتما اویونو دا ایینه-ایینه اویونو کیمی بیر دیلَک اویونودور. یئنه بو اویوندا دا بیر قاب سو گتیریلر، هر کس اوزویونو قابا آتار و قابین اوستو بیر یایلیق (باش اؤرتوسو) ایله اؤرتولر. بو سیرادا بیر دیلک توتولار و سیرایلا اوزوکلر سودان چکیلر. اوزوکلرینی قابا آتانلار اؤز اوزوکلرینی ایلک چکیشده آلابیلرلرسه دیلکلرینین گئرچکلشهجهیینه اینانیرلار. هر کس سیرایلا سودان اوزوک چکمه ایشلهمینی یئنیدن یاپار.
یئنی گون اینانیشلاری، یئنگیگون گلهنکلری
یئنگیگون/یئنی ایلله ایلگیلی بیر چوخ اینانیش واردیر. یئنی گونون ایلک دؤرد گونو ایلین دؤنَنجهلریله ایلگیلیدیر. بیرینجی گون گونشلی کئچرسه دئمک، یاز و یای آیلاری گؤزل کئچهجکدیر. ایکینجی گون یاغمورلو کئچرسه یاز آیلاری یاغمورلو اولاجاقدیر. ایکینجی گونلر ده عئینی شکیلده گوز و قیش آیلارینا ایشیق توتماقدادیر. یئنی گونون اوچونجو و دؤردونجو گونلری یاغمورلو کئچرسه «قودو-قودو» دئییلهن بیر تؤرهن دوزَنلهنر. شامان اینانجیندان قالدیغی دوشونولَن بو اینانیشا گؤره «قودو-قودو» مئیدانلاردا گزدیریلر و گونشی چاغیران چئشیدلی اَزگیلر اوخونار. اینانیشا گؤره قودونون دوغایی ائتگیلهمه و دوغاسال یئیلشدیرمه گوجلری بولونماقدادیر.
باشقا یئنگیگون گلهنکلری کیمی قودو-قودو اینانیشی دا، اینجه بیر تورک میللی گلهنهییدیر. قودو-قودو تؤرهنلرینده قودو و بیر سیرا یئرلرده “دودو” بو اَزگیلری اوخوماقدادیر:
قودو-قودونو گؤردون مو؟
قودویا سالام وئردین می؟
قودو بورادان کئچنده،
قیرمیزی گون (گونش) گؤردون مو؟
یاغ وئرین یاغلاماغا،
بال وئرین باللاماغا،
قودو گولمک ایستهییر،
قویمایین آغلاماغا،
قودویا قایماق گرَک،
قالارا قویماق گرَک،
قودو گون چیخارماسا،
گؤزلرین اویماق گرَک.
یئنی گون/ یئنگیگون گلهنکلری
یئنگیگون بایرامیندا بیر چوخ گلهنکلر بولونماقدادیر. بونلاردان بیر سیراسینی بو یازیمیزا آلدیق.
یئنگیگونده سمَنی گؤیهردَرلر،
یئنگیگونده سمَنی حالواسی پیشیررلر،
یئنگیگونده اوزهرلیک دئییلهن بیر بیتگی یاندیریب توستوسونو ائوه، مالا، جانا و اوشاقلارا و باشقا شئیلره وئررلر،
یئنگیگونده یئنی گئییملر آلینار،
یئنگیگونده یاخینلارا سووقاتلار آلینار،
یئنگیگونده آت یاریشلاری کئچیریلر،
یئنگیگونده یومورتا بویارلار،
یئنگیگونده قیز بَیهنمهیه گئدرلر،
یئنگی گونده کوسولولر باریشدیریلار،
یئنگیگونده قوناقلیغا گئدیلر،
یئنگیگونده آداخلی قیزلارا بایرام پایی آپاریلار،
یئنگیگونده کؤتو سؤز سؤیلهنمز،
یئنگیگونده مزار زیارتلرینه گئدیلر،
یئنگیگونده باشقالاری حاققیندا دانیشیلماز،
یئنگیگونده آلیش-وئریش یاپیلماز،
یئنگیگونده شکر-شیرینی پایلارلار،
یئنگیگونده آتی، ایتی وورمازلار،
یئنگیگونده قار چیچهیی/نووروز گولو دَرَرلر،
یئنگیگونده ایلانی وورمازلار،
یئنگیگونده قیزلار قیرمیزی گئیینرلر،
یئنگیگونده ائو یییهسیلری ائوده بولونماقلارینا چالیشارلار،
یئنگیگونده دالاش-قووقا ائتمزلر،
یئنگیگونده خسته اولانلارین گؤروشونه گئدیلر، اونلارا پای گؤتورولر،
یئنگیگونده آغساققاللارا بایرام پایی گؤندریلر،
یئنگیگونده شال ساللایانلارا پای وئریلر،
سون چَرشَنبه’ده گونش چیخمادان اؤنجه سویون اوزهریندن آتلانارلار،
سون چَرشَنبه’ده توی-دویون اوچون آیریلمیش قویونلارین بوینوزلارینا قیرمیزی باغلانیلار،
سون چَرشَنبه’ده ائودن پول-پارا وئرمزلر،
سون چَرشَنبه’ده بورج اؤدهمزلر،
سون چَرشَنبه’ده قونشویا اَلَک وئرمزلر،
سون چَرشَنبه’ده شمع یاندیرمازلار،
سون چَرشَنبه’ده شمع یانیرسا بیتمهدن یاریمچیق سؤندورمزلر،
سون چَرشَنبه’ده ائودن اود، کیبریت کیمی شئیلر وئرمزلر،
سون چَرشَنبه’ده ائودن اَکمک وئرمزلر،
سون چَرشَنبه’ده ائرکندن یاتمازلار.
بو قیسا یازیمیزدا تورک میللتینین یاشامیندان بؤیوک بیر بؤلومو، بؤیوک بیر بیچیمی بیر نئچه سطیرله ایشلهمهیه چالیشدیق. شوبههسیز، یئنگیگون/ یئنی ایل بایرامی تورک کولتور اؤیهلرینین ان تمل و کؤکلو پارچالاریندان بیریسیدیر. بو ندَنله، حاققیندا مینلرجه یازی یازیلاجاق قدَر گئنیش و اَنگین بیر قونودور. تورکییه’میزین چتین بیر سورهجدَن کئچدییی بو گونلری یئنگیگون کیمی میللی بایراملاریمیزا، گلهنک و گؤرهنکلریمیزه سیخ ساریلاراق، میللت اولاراق بیر-بیریمیزه آرخالاناراق آرخادا بوراخماغیمیزا اینانجیمیز سونسوزدور.
اوزون چاغلاردان بَری آنادولو’نون بوتون بؤلگهلرینده و بوتون تورک دونیاسیندا قوتلانیلان آنجاق، تورکییه’ده توغرالی اولاراق دؤولت یاپیسندا قوتلانمادیغی اوچون گؤزلردن قاچان یئنگیگون/ یئنی ایل بایرامی بو گون بیر سیرا اؤرگوتلر و قوروملارین سییاسی و ایدئولوژیک اوماجلارینا اویونجاق ائدیلمک ایستهنمکدهدیر. اویسا تورکلرده یئنی ایل/ یئنگیگون بایرامی اوزهرینه یاپیلاجاق تاریخسَل و بیلیمسَل آراشدیرمالار، بو کولتور اؤیهسی ان آزی تورک اولوسونون وارلیغی قدَر اسکی و اونون وارلیغی اؤلچوسونده استراتئژیک بیر اؤنَمه وار اولدوغونو گؤسترجکدیر.
(*) بو کؤچورمهده اؤز-کندی گؤروشلریم ده آرتیریلمیشدیر. یازینین اورجینالینی بو قایناقدان اوخویابیلرسینیز. http://www.turksam.org/tr/makale-detay/412-turklerde-yeni-yil-nevruz-bayrami-ve-torenleri
(586)


text:
جرابلوس
جرابلوس (عربجه: جرابلس / آنادولو تورکجه سسی: Cerablus)، سوریه نین حلب ویلایتینه باغلی بیر کند. فیراتین باتی یاخاسیندا، اسد گؤلونون قوزئیینده یئرلشن کئندین هوندورلوگو(ارتفاعی) 367 مئتردیر. تورکیه-سوریه سینیریندا یئر آلان جرابلوسون نوفوسو 11.570دیر. جرابلوس بیر عرب و تورکمان شهریدیر.
آنتیک دؤنمده کی اوریجینال آدینین دژرابیس اولدوغو دوشونولن کند قارقامیش آنتیک کندینین همن یانیندا یئر آلماقدادیر.
فیراتدان دولایی هر طرفی سولاق تاریم(اکینچیلیک) اراضیلری ایله چئوریلیدیر. قووون، قارپوز، اوزوم، جئویز، قئیسی، نار، اینجیر، قوخولو دوماتئس و گؤبکلی مارول یئتیشیر.
جرابلوسون قارشیسیندا قازیانتئپه باغلی قارقامیش یئر آلیر.
فیرات قالخانی اوپراسیونو[دَییشدیر]
2016جی ایل آوقوست آیی نین 24جو گونونو صاباح ساعات 4 ده، تورکیه سیلاحلی قوووتلری و اؤزگور سوریه اوردوسو؛ عیراق شام ایسلام دؤولتی(داعیش) کونترولونده اولان یئرلشیم بیریمینه اورتاق بیر حرکات دوزنلده دی. اوپراسیونا، 1500 اؤزگور سوریه اوردوسو عسگری نین یانی سیرا، تورکیه سیلاحلی قوووئتلئری، اؤزل حرکان پرسونلی، تانکلاری و هاوا گوجلری ایله قاتیلمیشتدیر.
اوپراسیوندا تورک سیلاحلی قوووتلری تلفات وئرمزکن اؤزگور سوریه اوردوسوندان 1 کیشی اؤلدو. جرابلوس داعیشدن تمیزلنرک اؤزگور سوریه اوردوسو کونترولونه گئچدی.


text:
شیمالی کورئیانین ترورا دستک وئرهن اؤلکهلر سیاهیسینا علاوه ائدیلمهسی علاوه سانکسییالار تطبیق ائدیلمهسینی مومکون ائدجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ دانیشیب.
علاوه سانکسیلار تطبیقینین قاتیل رژیمین تجرید پروسسینین داوامی اولدوغونو بیلدیرهن ترامپ یئنی سانکسییالارین مالییه ناظرلیگی طرفیندن آرتیق صاباح اعلان ائدیله جه یینی قئید ائدیب. پرزیدنت همچینین یئنی قاداغالارین سانکسییالارین ان یوکسک حدی اولدوغونو آچیقلاییب.
قئید ائدک کی، شیمالی کورئیا بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی تهلوکهسیزلیک شوراسینین قطعنامهلرینه محل قویمایاراق نووه-راکت سیناقلارینی داوام ائتدیریر.