text:
تبریز آذربایجان تئاتری
ایلهام رحیملی
کؤچورن: احمد عسگرپور- (۷)
۱۹۳۰(۱۳۰۹) ماراق دوغوران و تقدیر ائدیلن حال اودورکی، بو ایل تبریزده تئاتر پروسئسی گؤزلهنیلمهدن جانلاماغا باشلاییب. هوسکارلار داها تئز- تئز بیر یئره توپلاشماغا ماجال تاپییلار. هم ده بو توپلانما اکثر حاللاردا ثمرهلی نتیجهایله تاماملانیب. ایل عرضینده اوندان چوخ یئنی تاماشا حاضیرلانیب. اوّللر اوینانیلمیش پیئسلر، اوّللر اوینانیلمیش درام اولسادا، ایفا باخیمیندان اوغورلو ایرهلیلییشلر دویولوردو. بیر نئچه کیچیک مسخره ایسه ایلک دفه حاضیرلانیب و اونلارین هئچ بیری کلّئکتیوین یارادیجیلیق حیاتیندا اوغور قازانا بیلمهییب.
تبریز تئاتری حسین جاویدین «شیخ صنعان» فاجیعهسینین تاماشاسیندان سونرا دراماتورقون حربین وحشتلرینه حصر اولونموش «ایبلیس» اثرینه موراجیعت ائدیب. بو دفه جاوید دراماتورقیاسینی اویناماغا ماراق گؤسترن “آئینه عبرت ” تروپّاسی اولوب. تئاتر دستهسی «ایبلیس» فاجیعهسینی رضا قلیزاده شرقلینین رئژیسورلوغوایله تاماشاچیلارا گؤستریب. اثر معارف و نظمیه ادارهلرینین “جیدّی” و کسکین اختصارلاریله رئپئرتوارلارا داخل ائدیلیب.
آرامیانی بیناسیندا اوینانیلان تاماشانین یاریسیندا سالونداکی نادان تاماشاچیلار قالماقال قالدیریبلار. زاواللّی آکتیورلار های ـ کویه، گئت گئتده قیزیشان قالماقالا مداخله ائتمهلی اولوبلار. تاماشادا اشتراک ائدهن نظمیّه ادارهسینین ماَمورلاری تاماشانی یاریمچیلیق ساخلاماغی امر ائدیبلر. سحریسی قارا گروهچیلارین فیتواسیله رضا قلیزاده شرقلی حبس ائدیلیب، تبریزین نفوذلو و حؤرمتلی معارفچیلری حاجیخان چلبی، شیخ علیخان، جعفر عسگری، جهانگیر عسگری نظمیّه ادارهسینه خواهش ـ مینّته گئدیبلر. چتینلیکلهده اولسا اونلار شرقلی نی ضامینه گؤتوره بیلیبلر.
تهرانین گراند هتل زالیندا باکیدان یئنیجه گلمیش میرسیفالدیّن کرمانشاهلی یئرلی هوسکارلارلا “لیلی و مجنون” اوپئراسینا صحنه قورولوشو وئریب. تاماشا نویابرین ایگیرمی اوچونده “آرشین مال آلان” اوپئراسینی پاییزدا “آئینه عبرت” درام دستهسی ده اویناییب. اثری تاماشایا مهدی ظاهری و محمدعلی ولیزاده حاضیرلاییبلار. “شیرخورشید ” بیناسیندا گؤستریلن تاماشایا مسئول مودیر ج. رسولی اولوب.
ایل عرضینده “آرشین مال آلان” دان سونرا داها چوخ گؤستریلن تاماشالار اوزئیرحاجی بیوفون “شاه عباس و خورشیدبانو” اوپئراسی و “خسرو پرویز”درامی اولوب. بو اثرلر اساساُ “شیر خورشید” ده “آرامیانی”ده و مختلف بینالاردا نوماییش ائتدیریلیب .
اوزئیر به یین اوپئراسی پروگراملاردا اکثر واختلار “شاه عباس” آدی ایله تقدیم ائدیلیب. تاماشانین قورولوشچو رئژیسورلوغونو باقر حاجیزاده ائدیب. آپاریجی روللارین ایفاسی چهره پرداز(شاه عباس) باقر حاجی زاده یه (مست آور)، ایرج احمدزاده یه (وزیر) لیزا خانیم شرقیّه (خورشید بانو)، محمدعلی رشدییه (هزم کئش)، ا.س ـیه (عیان) ح. تقیزادهیه(دیوانه)، س.رضازادهیه (نوکر)، نیکنژادا، م.سورانییه، خاورزمییه (محبوسلار) تاپشیریلیب.
خسرو پرویز تاماشاسینا قورولوشو حسین فهمی وئریب. مخصوص بو تاماشا ایچون خصوصی تاریخی لباسلار تیکیلیب، خیلی بوتافور و رئکویزیت) حاضیرلانیب. تاماشادا استفاده ائدیلن سیلاحلارین اکثریّتی حقیقی تاریخی دؤیوش سوراتلاریایدی.
حسین جاویدین “شیخ صنعان” فاجیعهسینه باقر حاجی زاده و مهدی ظاهری قورولوش وئریبلر. تاماشا تبریزین ییغما آکتیورلاریله حاضیرلانیب.
یئری گلمیشکن قئید ائدیم کی ۱۹۳۰(۱۳۰۹)ینجی ایلده اوینانیلان ضعیف و ماراقلی تاماشالارین اکثریتی “آذربایجان آکتورال دستهسی” آدیله گؤستریلیب.
ایلین تاماشالاری سیراسینا نریمان نریمان اوفون “نادرشاه افشار” آدیله تقدیم اولونان “نادرشاه” تراقئدیاسینین دا آدینی خصوصی چکمک لازیمدیر. رومانتیک ـ دراماتیک ژانرا بنزهدیلمهیه جهد ائدیلن تاماشانین قورولوشونو حبیب قلیزاده(فانی) و بؤیوک خان نخجوانی وئریبلر. رئژیسورلارین صحنه یوزومونا گؤره نادر شاهی وصف و ایدهئالیزه ائدن تاماشادا روللاری حبیب قلیزاده (نادرشاه )، رهبری (شاه طهماسب). ا. عصمتی(جاواد)، ح. رضاپور (میرزه مهدیخان) س. منجم زاده (رضا قلی)، لیزا خانیم شرقی (گول جهان) ع. علیپور (جعفرخان) ع سهرابی (رضاخان)، م کاظمی (ائلچی سید بی) ایرج احمدزاده (محمدخان) عباسعلی اسدی (صالح بی) حریتی(فراش)م. د (موسا بی) ایفا ائدیبلر.
“نادرشاه” تراژدیاسینین آفیشالاریندا گؤستریلیر کی، تاماشانین دکور ترتیباتینی و گریم ایشلرینی ده رئژیسورحبیب قلیزاده اؤز اوزهرینه گؤتوروب.
۱۹۳۱(۱۳۱۰) میرسیفالدین کرمانشاهلی تهران شهرینده معیّن فعالیّت گؤسترندن سونرا تبریزه گلیب. بورادا اولّجّه “آرین” تئاتر دستهسینده میرزهفتحعلی آخوندزادهنین (موسیو ژوردان و درویش مستعلی شاه)کومئدیاسینی، عبدالرحیم بی حاقوئردیوفین (باختسیز جاوان) و نریمان نریمان اوفین (شامدان بی)”دیلین بلاسی “درام لارینی تاماشایا قویوب.
“درام تبریز” تئاتر دستهسیله اوزئیر بی حاجی بی افون (آرشین مال الان) اوپئراتاسینی حاضیرلاییب. تاماشانین صحنه قورولوشونو محمدعلی ولیزاده وئریب. اؤزو سولطان بی رولونو اویناییب.
تروپّا محمدعلی ولیزادهنین قورولوشوندا اوزئیر بی حاجی بی اوفون (لیلی و مجنون) اوپئراسینی اویناییب. مجنون رولونو چهرهپرداز، نوفلی جبیب قلیزاده، زیدی نجات عشقی ایفا ائدیبلر.
محبوب ظاهرینین قورولوشوندا “آرین “تروپّاسی اوزئیر بی حاجی بیوفون “آرشین مال آلان ” اوپئراتاسینی (مسئول مودیرحاجیخان تقیزاده) مای آییندا “شیرخورشید”ده گؤستریب. بیر هفته سونرا همین قورولوشو آرامیانی بیناسیندا تکرار نوماییش ائتدیریلیب.
“آرین ” تروپّاسی عثمانلی دراماتورقلاری حسین بدرالّدین و محمد رئوفالدین ” ابوالعلا ” امیر ابوالعلا) درامینی اؤز رئپرتوارینا داخیل ائدیب. پیئسی تورکجهدن جواد مزجمزاده چئویریب. ن. صفینین مسئول اولدوغو “ابوالعلا” تاماشاسینین قورولوشچو رژیسورلوغو بؤیوک خان نخجوانی یه تاپشیریلیب .
همین تاماشانین آردینجا تروپّا بؤیوک خان نخجوانینین قورولوشوندا “امیرکبیرخان” اثری (مارس) آییندا ایکی دفه گؤستریلیب و تاماشاچیلارین ماراغینا سبب اولوب. بونا گؤرا دا سنتیابردا آییندا نخجوانی پیئسه یئنی قورولوش وئریب و تاماشا “میرزه تقی خان امیرکبیر”آدیله اوینانیلیب .تاماشادا اساس روللاری مینا (بانوی حرم) جواد مزجمزاده (ناصرالدین شاه )، هلال ناصری (وزیر عالی )، ای. رهبر (ایکینجی وزیر)، ا. سهرابی (اوچونجو وزیر)، حیرتی (دوردونجو وزیر)، ایرج احمدزاده(بئشینجی وزیر)، علی پور(میرزه آغا خان)، رسول پور (چیراق علی خان)، رضاپور(میرزه هاشیم خان)، عباسعلی اسدی (میرزه صمد خان و مسخرهچی) ایفا ائدیبلر. تاماشایا مسئول مودیر ج. رسولی اولوب.
بؤیوک خان نخجوانی “آرین ” تئاتر دستهسیله ” عباس میرزه نایب السلطنه”درامینی دا تاماشایا حاضیرلاییب. دراماتورژی جهتدن ضعیف اولان پیئسین تاماشاسی دا سؤنوک، سست آلینمیشدی.
آپاریجی پئرسوناژلارین روللارینی م. ب “نایب السلطنه” باغارایی (شاه) ا. م (اردشیر)، محمدعلی رشدی (حکیم باشی)، رضایی تبریزی (سرباز)، میزانی (دؤولی) اویناییبلار.
۱۹۳۲(۱۳۱۱) “درام تبریز” و “آرین ” تروپالاری ایل بویو پراکنده حالدا اوزئیرحاجی بیوفون “اصلی و کرم ” “لیلی و مجنون ” اوپئرالارینی “آرشین مال الان” اوپئراتاسینی، عبدالرجیم بی حاقوئردی اوفون (باختسیز جاوان) درامینی یئرلی مولّیّفلرین “مرد با غیرت” (قیرتلی کیشی) “داماد فراری”(قاچاق کورهکن) “طول سعادت ایران”(ایرانین سعادتلی واختلاری)، عبدالصمد خدیوی پیئسلرینی تاماشایا حاضیرلاییبلار. اکثر قورولوشلار بؤیوک خان نخجوانییه مخصوصدیر.
حسین فهمینین رئژیسورلوغوایله “درام تبریز” دستهسی ایکی پردهدن عبارت اولان “خیانت و وفا”(رضا قلیزاده شرقلی)و “نوکر” مسخره لرینی تاماشاچیلارا گؤستریب. “نوکر”ده روللاری لیزا شرقی (سونا) فرهادی (بهرام اغا) خلیل برادری (حاجی اشرف) اویناییبلار.
“خیانت و وفا” مسخرهسینده گولوش داها مزهلی و دراماتورژی وضعیّتلر داها ایناندیریجیایدی. اساسن روللاردا ایسه “حسین فهمی ” (جمشید)، لیزا شرقی (لاله)، فرهادی (یوسف خان)، خلیل برادری (اکبرخان )، محمدعلی رشدی (نعمت)، جلیل زاده (محمد و فراش) چیخیش ائدیردیلر.
هوسکار آکتیورلار کیچیک یوموریستیک صحنهجیکلریندن و کونسرت نومرهلریندن (خالق چالقی آلتلری آنسامبیلینین چیخیشی اوخوماق و رقص ) عبارت پروگراملاردا ترتیب ائدیبلر. تاماشاچیلار بئله مراسیملره هوسله باخیبلار.
۱۹۳۳(۱۳۱۲) “آرین” تئاتر تروپاسی اوزئیر بی حاجی بیوفون “ار و آرواد” اوپئراتاسینی (کربلایی قباد) آدیله بو ایل داها چوخ اویناییب. تاماشانین قورولوشچو رئژیسورو بؤیوک خان نخجوانی اولوب. تاماشالار”شیرخورشید”ده گؤستریلیب .
“آرین ” و “درام تبریز” تروپّالاری ایل عرضینده ” ازدواج عبرت انگیز” پیئسینی تاماشاچیلارا گؤستریب. ” آرین” ده تاماشایا قورولوشو بؤیوک خان نخجوانی وئریب. تاماشایا مسئول مودیرلیی ای. رهبر ائدیب.
تبریزین هوسکار آکتیورلاری “آذربایجان آکتورال دستهسی” آدیله اوزئیر بی حاجی بیوفون ” آرشین مال آلان ” اوپئراتّاسینی دفهلرله اویناییب. آکتیور هیئتینه اساسا “آرین”نین و “درام تبریز”ین صحنه فدائیلری داخیل ایدی. اوپئراتّانی یئنی قورولوشدا و اولّکیلردن فرقلی فورمادا بؤیوک خان نخجوانی حاضیرلاییب. محمد رشدی نین رئژیسورلوغوندا “عروس مغان”(موغان گلینی) پیئسینین تاماشاسی گؤستریلیب.
۱۹۳۴ (۱۳۱۳) تبریزده یاشایان ج. اخگری ابوالقاسم فردوسینین “شاهنامه” پوئتیک اپوپئیاسینین موتیفلری اساسیندا “رستم وسهراب جنگی” پیئسینی یازیب. اثر هم بو، هم ده “نمایش عالی” آدیله گؤستریلیب. “آرین”ین آکتیور هیئتینین ایشتراک ائتدیی تاماشانین قورولوشچو رئژیسورو و مسئول مودیری بؤیوک خان نخجوانی اولوب. پیئس ده فردوسینین پوئتیک نمونهلریندن چوخ استفاده ائدیلمیشدی. بونا گؤرادا شعر سؤیلهمهسی تاماشادا حرکتلری دراماتیک وضعیتلری اوستهلهمیشدی. مسئله نین بو طرفی وارایدی کی، آکتیورلار صحنهده شعرله دیالوقلار سؤیلهمکده معین وردیشلره یئیهلنیردیلر.
تئاتر هوسکارلاری بو ایل نجف بی وزیراوفون “آغا کریم خان اردبیلی”، عبدوالرحیم بی حاقوردیوفون “یئیرسن قاز اتینی گؤررسن لذّتینی” کومئدیالارینی، سلطان مجید غنیزادهنین (خورخور) فودئفلینی “سرباز سیفالله” آدیله تاماشایا حاضیرلاییب، بیر نئچه دفه اوینادیلار.
۱۹۳۵(۱۳۱۴) بو ایلین ایکینجی یاریسیندا “آئینه عبرت” درام دستهسی داغیلدی. دستهنین رئژیسورو و تروپّانین آپاریجی آکتیورلاری پارالل اولاراق “آرین”ده ده فعالیّت گؤستریردیلر. بونا گؤرادا اونلار تجروبهسی و صنعتکارلیغی داها موکمّل اولان، پئشهکار تئاتر اوغروندا یورولمادان ثمرهلی آختاریشلار آپاران بؤیوک خان نخجوانینی رهبرلیک ائتدیی “آرین “ده داها سیخ شکیلده بیرلشدیلر.
پارچالانمیش قوهلر بیرلشدیی ایچون بؤیوک خان نخجوانی تروپّانین یارادیجیلیق امکانلارینا اویغون رئپئرتووار قورماغا چالیشیردی. دوزدور ،رئژیسور یئرلی موللّیفّلرین ضعیف فودافئللرینی ده اویناماق مجبوریّتینده قالیردی.
بونونلا بئله اوزئیربی حاجی بی اوفین و ذولفقار بی حاجی بی اوفین اوپئرا و اوپئرئتلری یئنه رئپئرتواردا اوستونلوک تشکیل ائدیردی.
بؤیوک خان نخجوانی چالیشیردی کی هئچ اولماسا آیدا ایکی و یا اوچ تاماشا اوینانیلسین. بعضا بو ایستک ده، عمومیلیکده تروپّاتین منتظم فعالیتینی تنظیملهمک مومکون دئییلدی. هوسکار آکتیورلار چؤرهک پوللارینی باشقا پئشهلردن چیخاردیردیلار. بونا گؤرا دا اونلاری بیر یئره توپلاییب، مشق آپارماق همیشه باش توتموردی.
۱۹۳۶(۱۳۱۵) حسین جاویدین “ایبلیس” فاجیعهسی بؤیوک خان نخجوانینین رئژیسورلوغو ایله یئنی قورولوشدا اوینانیلیب. ایبلیس رولونو حسین عرب اوغلو ایفا ائدیب، تاماشا اوچ دفه گؤستریلیب.
بؤیوک خان نخجوانی “آرین” تئاتر دستهسینین ضعیفلهمیش کولئکتیوینی یئنیدن بیر یئره توپلایا بیلیب. اونون فداکارلیغی ایله بیر ایل عرضینده یئّددی کیچیک مسخره، ایکی تبدیل و اوپئرا ایله اوپئرتّا تاماشالاری اوینانیلیب.
تئاتر تاماشالارینین اکثر آفیشا و پروگراملاری فارس دیلینده ایله یازیلیردی. بعضا آفیشاـ پروگراملار آز تیراژلا مطبعهده ده چاپ ائدیلیردی. مضحکهلرین هامیسی یئرلی موّللیفلرین اثرلریدی.
کئچن ایل “درام تبریز” درنهیی داغیلمیشدی. همین کلئکتیوین ده صحنه هوسکارلاری بؤیوک خان نخجوانینین اطرافیندا بیرلشمیشدی.
نوروز بایرامیندا هوسکار آکتیورلار خالق اویون ـ تاماشالاریندان سئچمهلر و آیری- آیری مسخرهلردن صحنهلر اساسیندا ماراقلی کومپوزیسیا قورموشدولار. کومپوزیسیا بیر نئچه دفه گوندوزلر مختلف میدانلاردا بازار باشیندا هوسله اوینانیلیب. بیر دفه ایسه آخشام “شیرخورشید” ده گؤستریلیب. تئاتر سئورلر تاماشایا گوندوزلر ایکی دفه باخا بیلیبلر.
۱۹۳۷(۱۳۱۶) بو ایل “آرین” آز تاماشا گؤستریب، هوسکار اکتیورلار اساسن بو دستهنین اطرافیندا بیرلشمیشدیلر. هردن “آذربایجان تئاتر دستهسی” آدیله ده اثرلر اوینانیلیردی. بدیعی جهتدن ضعیف اولان “دو مرد کمک خدا”، “آی جان آیجان “(عباسعلی اسدی)، “نتیجه عیاشی”، “حکیم عمر خیام”، “مهر و محن”، “قاچاق کورهکن” پیئسلرینین تاماشالاریدا ضعیف و قصورلو آلینیردی .
تاماشالارین بدیعی متنلری کیچیک اولدوغونا گؤرا بعضن بیر گونده ایکی دفعه دال با دال گؤستریلیب. همچنین “لیلی و مجنون “، “اصلی و کرم ” اوپئرالاریندان “آرشین مال آلان ” اوپئراتّاسیندان صحنهلر آیری ـ آیری تاماشالارا آیریجا بؤلمه کیمی داخیل ائدیلیب. بودا اوندان ایرهلی گلیردی کی تاماشاچیلار موسیقی اثرلرینه داها چوخ ماراق گؤستریردیلر. آفیشالاردا همین آثرلردن پارچالار اوینانیلاجاغی یازیلاندا تاماشا سالونو دولو اولوردو.
هوسکارلار جهد گؤسترسهلرده، بو ایل مشهور دراماتوقلارین درام و تراژدیالاری تاماشایا حاضیرلانماییب.
۱۹۳۸-۱۹۴۰(۱۳۱۷-۱۳۱۹) اجتماعی سوسیال دوروم تئاتر پروسسینهده تاثیر گؤستریب، بیرسیرا صحنه هوسکاری آکتیورلوق صنعتیندن سویویوب، بوتونلوکده تئاتر پروسسی ضعیفلهییب. اونلاریندا، دئمک اولار، هامیسی تاماشاچیلارا چوخدان یاخشی معلوم اولدوغونا گؤرا کوتلوی ماراق گؤستریلمهییب.
تبریز شهرینده میداندا تکجه “آرین” تئاتر تروپّاسی گلمیشدی. دسته ده آکتیورلارین سایی آزالمیشدی. تئاتر تاماشالاری گؤستریلن بینالارین کرایه حاقلاری قالخدیغینا گؤرا صحنه آثری اوینایان آکتیورلار نه اینکی قازانج الده ائدیر، حتی هر دفعه خرجه دوشوردولر.
۱۹۴۱(۱۳۲۰) تبریزده ۱۹۴۱ینجی ایلده آذربایجان ضیالیلارین تشبثو ایله “آذربایجان جمعیّتی” یارانیب. اونون آلتی آیلیق فعالیتی دؤرونده تئاتر تروپاسی دا تاسیس ائدیلیب. بو تروپّا “آذربایجان آکتیورلار هیئتی” آدلانیب. مطبوعات ضیالیلارین بو معارفچی ایدیالارینا و جمعیتین تشبوثونه مثبت مناسبت بیلدیریب. ” آذربایجان جمعیتی” نئجه کی اؤز روزنامهسینده دفعهلرله دئییبدیر، اؤزونون بوتون قوّهلرینی جمعیتین اصلاحینا و چیرکین اخلاقلارلا موباریزه ائتمهیه حصر ائدیبدیر. جمعیتین آکتورال شعبهسی بو نظره گؤرا ایمانلی و پاک آداملاردان تشکیل تاپیبلار. (۱۳)
تئاتر هوسکارلاری “آذربایجان جمعیتی”نین تشبوثونو دستکلهمکله اؤزلری ده مختلف کیچیک دستهلرین بیر قوّه اطرافیندا بیرلشمهسینه سعی ایله چالیشیبلار. سون زامانلاردا اورتالیغا چیخمیش و یارادیجیلیق پتانسیلاری آیری آیریلیقدا ضعیف اولان بیرنئجه “آکتورال دستهسی” نی بیرلشدیرمک ایچون هم قاباقجیل صحنه خادیملری، هم ده “آذربایجان” قزئتی قووهلرینی سفربر ائدیبلر. همین کیچیک دستهلری”بیرلشدیرمک مقصدیله تشکیل تاپمیش ۱۷ یانوار تاریخلی بیرلشمیش جلسهسینین ایشتراکچیلاری۱۱نفرلیک مدیریـت هیئتینی سئچدی. یئنی گلنلری امتحان ائتمک ایچون ۹نفرلیک بیر کمیسیون معینلشدیریلدی” (۱۴) یئنی یارانان دستهیه اکتیورلوق باجاریغی و رقص قابلیتی اولان گنجلر قبول اولوندولار. بوتون تدبیرلرین نتیجهسینده “آذربایجاان آکتورال هیئتی” داها دا گوجلندی. هئیت جنوبی آذربایجان صحنهسینین نجیب عنعنهلرینی داوام و اینکشاف ائتدیردی. بو هیئتین یارادیلماسی ایله واختیله جنوبی و شمالی آذربایجانلی صحنه خادیملری طرفیندن تشکیل اولونموش تبریز صحنهسی یئنیدن جانلانماغا باشلادی (۱۵)


c: text/html

text:
ادبیات؛ توپلومون اورتاق دیلی، بؤلونمه ین توپراغی
آرش ساعی
آرتیق اون ایلدیر عصریمیز ۲۱ یاشینا آیاق قویوبدور. ایییرمینجی عصیر بؤیوک دئوریم لرین، ساواش لارین و بو قدر بؤیوکلوک لردن عمله گلن بؤیوک ادبیات لارین عصری سانیلیرسا، یئنی عصیر ثانیه لری سورعتیله چاشدیران «دهییشیکلیک»لرین عصیردیر. دوغال اولاراق، ایستر – ایسته مز بیز یاشایان توپلوم ایسه بو سورعتلی دهییشیکلیک لردن اوزاق قالماییب، اونلارین ائتگیسیندن، موطلق قورتولمایاجاق. هر عصیر ده دهییشیکلیکلر هم دانیلماز، هم ایسه قاچیلماز دیر. توپلومون دهییشیکلیکلری توپلومدا گرگینلیکلرله بیرگه اولاشیب ائریشهجک. آنجاق بو آرادا آلتئرناتیولرین نئجه آرایا چیخیب توپلومو هانکی دوشونجه یه ساری یؤنهلتمهیی ان اؤنملی قایغی کیمی دوشونولور. دهییشیکلیکلرین توپلوما آیاق قویدوغو آندان اوچ اساس قیشر آرایا گلیر:
۱- دهییشیکلیکلره قاتیلانلار
۲- گلنکلری(عنعنهلری) قورویانلار
۳- دهییشیکلیکلردن یان کئچنلر
اوچونجو قیشر قارین یاشاییشلریندن باشقا هئچ نهیی اؤنملی سانماییرلار. بو تیپ قیشرلر دونیا توپلوملارینین هامیسیندا، عمومیتجه، یاشام اولایلارینی هابئله قایغیلارینی مادی باخیمدان آراشدیرارلار، یا ایسه هئچ آراشدیرماییب یالنیز مادی یاشامی محور سانیب عؤمور سورهرلر. اونلارا گؤره اودوب – اوتوزماغین اؤلچوسو پولدور. پولون وارسا خوشبخت اولورسان.دئمک اونلاردا خوشبختلیک، حقیقتدن گؤز یومماغا سانکی بیر اؤرتوکدور. آنجاق بو قیشر توپلومدا معنوی قایغیلاری ائلهجه دغدغهلری اؤنمسیز سایماق اوچون بو یازیدا یئر آلماییرلار.
توپلومون معنوی قایغیلارینی چکنلر بیرینجی هابئله ایکینجی قیشرلردیرلر. بونلار آیدین گلجهیین دامارلاریندا توپلومون قانی اولان، باخیش – دوشونجهنی آخیملاندیریرلار. بو ایکی قیشردن هر هانسیسینین حاقلی یا ایسه حاقسیز اولدوغونا حکم ائتمک بو یازینین مقصدی دئییل. آنجاق «دهییشیکلیکلره قاتیلانلار» لا «گلنکلری قورویانلار»ین نئجه قارشیلاشمالاری ائلهجه داورانیشلاری دیر اؤنم داشیییر. بیرینجی قیشرین گؤزو قاماشدیران اؤزهللییی اونلارین عصیانچیلیقلاریدیر. بو عصیانچیلیغین اؤنونده آرتیق بیر آیری عصیان دا دورور، گلنکلری قورویانلارین عصیانی عصیانچیلارا قارشی.
ایندیسه توپلومون ایکی قارشیلیقلی باخیش – دوشونجهسی، اوز – اوزه دوروبلار. هر بیریسی اؤز منطیقینین اوغورونا چالیشیر. کوتلهیه اؤز منطیقینی آنلاتماق ایستهییر. کوتلهنین جمعی تفکورونده، قالارقی آخیما فیکیرلشیر. ایر بو آرا ایکی قارشیلیقلی باخیش – دوشونجه، بیلینجله دانیشیغا گیررلرسه، یارارلی ائلهجه سونوجلو بیر آخیم یاراناجاق توپلومدا، دهرین ائتگیلر باغیشلایاجاق کوتلهنین جمعی تفکورونه، دئموکراسییانین تمرینی اولاجاق. آیدین گلجهیه توکنمز ایشیق قایناغی… یوخسا ایر بو ایکی قارشیلیقلی باخیش – دوشونجه بیلینج دن اوزاق، منطیقسیزلیکله بیر – بیرینی رد ائدیب توپلومدان سیلمهیه چالیشارلارسا، منطیق ائلهجه اوس گوجوندن ساوایی بیر گوجه دایانارلارسا سونوجو توپلومون گرگین دورومودور، نظمسیزلیییدیر. کوتلهنین جمعی تفکرونو قیلینجلاماقدیر. اؤز – اؤزونو بیچاقلاماقدیر. هر هانکی قونودا یاپیلان آشیری عمللر گرگینلیکدیر، کسین. بو سوییهده داورانیشلار آیدین گلهجهیی قارانلیقلا دهییشمکدیر. سونوجسوز بیر ساواش…
بئله بیر دورومدا، قارشیلیقلی باخیش – دوشونجهلرین منطیقله، سایقییلا دانیشیغا گیرمهسینه بیر اورتاق دیل گرکیر. کوتلهنین جمعی تفکورونده آخیملایان بیر دیل. کوتله بو دیلین واسیطهسیله اؤزونو توپلومون بوتون یؤنلرینده گؤروب – گؤستره بیلسین. کوتلهنین چئشیدلی باخیش – دوشونجهلری سربست آتموسفئرده، تهتینمهدن قورخمادان، راحاتجاسینا دانیشیغا اوتورسون.
بو اورتاق دیل ادبیاتدیر. ادبیات بؤلونمهین توپراقدیر اینسانلار آراسی. اینسانلارین دیشاری دونیالاریندا اولایلانان، ایچ دغدغهلرینین ایفادهسیدیر ادبیات. توپلومدا بئله بیر آغیر وظیفهنی داشییان ادبیاتین نه قدر دهرین هابئله یوکسک سوییه داشیدیغی دوشونولور.
ادبیاتین یوکسکلییی ، نه قدر یارادانلارینین هابئله هانسی سوییه ده یارادیجیلیقلارینا باغلی اولسا، او قدر ده توپلومون اجتماعی – سیاسی دورومو، کوتلهنین جمعی روحو بیله تفکورونون اساسلی روللاری واردیر. دوغال اولاراق، سربست دوشونجه اینساندا اؤزگور خاراکتئره سبب اولار. خاراکتئرین اؤزگورلویوسه، اینسانین اینانجینی قولاق واسیطهسی ایله یوخ، بلکه اوس وارلیغی یلا یارادار. بو حالدا کوتله، توپلومدا آخیملایان آنلاییشلاری راحاتجاسینا قاوراییب یولونو سئچه بیلجکدیر. اؤزونه اؤزهل اؤزلوک قازانیب، دونیا گؤروشو اولاجاق. توپلومون دورومو، اجتماعی – سیاسی باخیمدان ایسه، بیر چوخ فاکتلارا باغلیدیر. اوست سطیرلرده آچیقلادیغیمیز «کوتلهنین جمعی بیلینجی» بو فاکتلاردان بیریدیر. ادبیاتین سئیرینده دهرین ائتگی بوراخان فاکتلاردان؛ کوتلهنین اکونومیک دورومو، ادبیاتچیلارین چاغداش آنلاییشلاری قاورانمالاری، کیتابلارین ساتیشی، توپلومون سیاسی – ایدئولوژیک دورومونو، سایماق اولار. آنجاق بو یازیدا نظرده توتولان قونو «کوتله ایله ادبیاتچینین ایلگیسی»دیر.
دوغروسو بو ادبیاتچی، یازیچی؛ شاعیر کیمدیر؟. اونون ایشی – امهیی نهدیر؟. قازانجی هاراداندیر؟. توپلومون هانسی قیشرینه عاییددیر؟.
شاعیرلری نظره آلاق. شاعیر آدلاندیردیغیمیز بیریسی، اثرینی و شعرینی یاراتمادان اؤنجه، حایاتین اؤزهل ائلهجه سوسیال بؤلوملرینی، توپلومون توم اینسانلاری کیمی، یاشاییر. توپلومداکی سسلری دویوب، اؤز ایچینده اونلارلا دانیشیر، تارتیشیر. اؤزوندن کوسور، باریشیر. شعر یاشاییر، شعرینی یاشاییر و سونوج شعرینی یارادیر. دئمک شاعیر توپلومون لاپ ایچینده، دهرینلیکلرینده یاشایان بیریسیدیر. توپلومدان، کوتلهدن آیری دئییل. اونون ایشی ده امهیی ده ادبیاتدیر، شعردیر، یازماقدیر.
آما تأسوفله کوتلهنین باخیشیندان؛ ادبیاتچیلیق، یازیچیلیق، شاعیرلیک ایش – امک سانیلمیر. اونلارجا، ادبیات ایلهنجهدیر. گون بویو آرتیق قالان واختی یاخشیجا دولدورماقدیر. بو باخیش کولتورو ان ییخیجی – داغیدیجی باخیشدیر. شاعیرلرین بیریسی، کیتابینین ایشیندن اؤترو، ادارهلرین بیریسینه مراجعت ائتمیشدیر. بو شاعیردن «ایشین نهدیر؟» سوروشموشدولار. جاوابیندا «شاعیرم» سؤیلهمیشدی. «یوخ، دئییرم ایشین نهدیر؟» بیر داها سوروشولموشدو.
داها بیر آیری آچیدان بو پروبلئمه یاناشماق ایستهسک، بوگونوموزده اینسانی – بیلیملرین دورومونو توپلومدا سئیر ائتمهییمیز گرهکیر. ۱۳۰۰ – ونجو گونش ایلی، تخمینن دونیانین بوتون اؤلکهلرینده اینکیشافلارین ایلیدیر. آیدین بیر گلهجهیین گرهیینی دوشونن اؤلکهلر، صنعتی دئوریملردن اؤنجه اینسانی اؤزهللیکلری اساسیندا، اینسانی – بیلیملری، توپلومون لاپ آلت قاتلاریندا سرت بیر قورمولا دوشونوب، قورموشدورلار. بو اوزدن ۱۳۰۰ – ونجو گونش ایللرینده صنعتی دئوریملره باشلادیلار. آما تأسوفله همین ایللرده توپلوموموزدا دمیر ماشین تئخنیکا اوزره صنعتلر، اینسانی – بیلیملری قاباقلاییب داها تئز اینکیشاف دؤنهمینه آیاق قویدولار. هله توپلوم، میللی کیملییی مسئلهلری اوزره یئتگین تعریفلره چاتمادان، سوسیال داورانیشلاری کانالیزه ائتمهدن، ایچ دونیالارینی تانیماییب دونیا گؤروشلرینی یازیب یاراتمادان، صنعتی دئوریمی باشلادیلار.
بو آرادا عاییلهلر ایسه ان یانلیش ائتگیلرین قایناغی اولدولار. زامان سوردوکجه، یئنی عاییلهلر حایات قوروب یاشادیقجا، یانلیشلیقلار دا بؤیودولر. اوشاقلاری مین ایللیک حایات درسلی یاشام قایدالاریندان، ناغیللاردان، شعرلردن اوزاقلاشدیریب، ایکینجی اولویت داشییان یاشام قونولارینا اؤنم وئردیلر. اوشاقلار ریاضیاتین فلسفهسینی دوشونمهدن، ایکی ایکینین، دؤرد ائتمهسینی اؤیرهندیلر.
سونرالار بو فاجعه داها بؤیودو. اورتا مکتبدن اینسانی – بیلیملره باشلاییب ماراق گؤسترن اؤیرنجیلر کوتلهنین غالیب تفکورو طرفیندن تحقیر اولدولار. دفعهلرله ائشیتدیک: «درس اوخویان دئییلدی، اینسانی بیلیملرده تحصیل آلماغا باشلادی». بو کیمی سؤزلر یونگول سؤز دوشونولسهده، او قدر آغیردیر توپلومون دهرینلیکلرینه آغناییب، کوتلهنین جمعی تفکرونده آخیملانیر.
دمیر ماشینلار تئخنیکاسی اوزره صنعتلرین عمله گلمهسی اینسانلارین راحات یاشامالارینا سبب اولور، آنجاق اولماماغی اینسانلاری یاشام پروسئسینده آخساتماز. اولماسی یاخشیدیر، گرکلی اولسادا یئترلی دئییل. آنجاق اینسانی – بیلیملرین اؤتمهسی اینسانلیغین اؤتمهسی دئمکدیر. اینسانین، ائورهنین یئتگینلیک سیررینی داشییان دوشونجه، ائلهجه دوشونجهنی اینکیشاف ائتدیرن اینسانی – بیلیملر؛ مین ایللر بویو و بونجا ایللر گلجکدهده؛ اینسانین، ائورهنین آنلاییش پازئلینی بیر اوس – بیر اوس ترتیب ائدیب، ائدجک. اونوتمایاق، اینسانی بیلیملرین گوجلو گلیشمهسی، اینسانین حقیقی قورتولوشودور.
کوتلهنین بئله بیر سونوجا وارماسی، ادبیاتین دورقونلوغوندا ان بؤیوک رولو اولدو، ادبیاتچی ایسه توپلومون یوکسک قاتلاریندان آشاغی ائندیریلدی. عمومیتجه هنر بئله بیر حالا دوشدو. نه شاعیرین کیتابی آلینیب اوخوندو؛ نه ده رسامین تابلوسو دوواردان آسیلدی. ادبیات بیر زنگین معنوی وارلیق اولماسینا رغمن، توپلومون دوشونجهوی آخیمیندا یئر آلانمادی. کیتاب ایسه یاشامین گوندهلیییندن دیشاری قویولدو. آنجاق بو آرادا ادبیاتچینین باشینا نهلر گلمهسینی یانلیز ادبیاتچیلار گؤروب، آندیلار.
گؤرهسن توپلومون، توپلومدا یاشایان بیزلرین هابئله کولتوروموزون سونو نه اولاجاق؟ گلجهییمیز نئجه؟. گونوموزون ادبیاتی یارانماسا، گلن نسیللرین باخیشیندان دیلسیزلریک، چونکو توپلومون، نسلین، اورتاق دیلی اولان ادبیات آرتیق آرادا یوخدور. سون سؤز، ادبیاتین اینکیشافی توپلومدا آخیملایان دوشونجهلرین اینکیشافییلا پارالئلدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تئیمور
تئیمور یوخسا تیمور[۳] (چاغاتایجا: تیمور Temür، د. ۸ آوریل ۱۳۳۶، شهریسبز، جیغاتای خانلیغی - اؤ. ۱۸ فوریه ۱۴۰۵، اوترار، تیمورلو ایمپیراتورلوغو) یوْخسا آقساق تیمور[۴] (چاغاتایجا: اقساق تیمور Aqsaq Temür)، تورک ایمپیراتور و کوْماندان و تیمورلو ایمپیراتورلوغونون قۇرۇجوسو و ایلک حؤکومداری. تیمور ۱۳۷۰-جی ایلده جی ایلده جیغاتای خانلیغینین باتیسینی کوْنترولو آلتینا آلدی و اوْرتا آسیا، اوْرتا دوْغو، هیند، قافقاز و آنادوْلویا سفرلر ائدیب و بؤیوک بیر ساحهنی فتح ائتمیشدیر. امیر تیمور عؤمرو بوْیونجا ۷۱ ساواشدا غالیب اوْلموش و دۆنیانین ان بؤیوک لیدرلر و تاکتیکچیلر آراسیندا یئر آلمیشدیر.[۵][۶]
آدی و شخصیتی[دَییشدیر]
تیمورون آدی[دَییشدیر]
عرب آد قایدالارینا اساساً تیمورون تام آدی تیمور ابن تاراغای بارلاس (تاراغایین اوْغلو تیمور) اوْلوب. چاغاتای تورکجهسی'نده و موغول دیلی'نده تمور و یا تمیر سؤزلری "دمیر" معناسینی وئریر. اوْرتا عصر روس قایناقلرینده تیمورون آدی "آخساق تیمور" کیمی ده قئید اوْلونوب.
چینگیزلیلر سولالهسیندن اوْلمادیغی اۆچون تیمور فورمال اوْلاراق بؤیوک خان تیتولو داشییا بیلمزدی. اله بۇنا گؤره ده اوْ، اؤزونه امیر (طایفه باشچیسی) تیتولونو گؤتورور. ۱۳۷۰-جی ایلده چینگیزلیلر سولالهسی ایله قوهوملاشان تیمور اؤزونه گورکان تیمور گورکانی تیتولونو گؤتورور. گورکان موغول دیلینده کوروقن و یا خورقن سؤزونون فارس دیلینده اوْلان موختلیفیدیر و ترجومهسی «کورهکن-داماد» دئمکدیر. بۇ اوْ دئمک ایدی کی، چینگیزلیلر سولالهسی ایله قوهوملاشان تیمور اوْنلارین اولرینده آزاد شکیلده یاشایا و حرکت ائده بیلردی.
مۆختلیف فارس قایناقلرینده تئز-تئز تیمور لنگ یعنی «توپال تیمور» آدینا راست گلمک اوْلار. احتیمال اوْلونور کی، بۇ آددان همین دؤورده تیمورو آلچالتماق و حقارت ائتمک اۆچون ایستیفاده اوْلونوب.[۷] بۇ سؤز سوْنرادان غرب دیللرینده مۆختلیف فوْرمالاردا یاییلیر (تامرلان، تامرلانه، تامبورلاینه، تیمور لنک). روس دیلینه ده کئچن بۇ سؤز (TaMepлaH) اؤز ایلکین کؤکوندن فرقلی اوْلارق هئچ بیر مَنفی چالارا مالیک دییل و «تیمور» سؤزو ایله یاناشی شکیلده ایشلدیلیر.
تیمورون شخصیتی[دَییشدیر]
تیمورون سیاسی فعالیّتینین باشلانغیجی چنگیزخانین فعالیّتینه بنزییر: اوْنلار شخصاً اؤزلری آردیجیللاری طرفیندن تشکیل اوْلونموش دستهلرین باشچیلاری ایدیلر، هانسیلار کی، سوْنرالار دا اوْنلارین ساواش قودرتینده اساس تمل روْلونو اوْیناییبلار. تیمور چنگیزخان کیمی شخصاً بۆتون ساواش قوه تشکیلاتلارینین تفررواتلاری ایله ماراقلانیردی، رقیب و اوْنلارین توْرپاقلاری بارهده اطرافلی معلوماتلار توپلاییردی، اؤز اوْردوسوندا یۆکسک اوْلان شخصی نفوذا مالیک ایدی و تماماً اؤز سیلاحداشلارینا گوونیردی. فرق تیمورون اۇغورسوز شکیلده سئچیب وطنداش ایدارتمهسینه قویدوغو اینسانلاردا ایدی (سمرقند، هرات، شیراز و تبریز شهرلرینده چوْخلو سایدا یۆکسک روتبهلی مأمور روشوتخورلوغا گؤره جزالاندیریلمیشدی).
تیمور عالیملر ایله صحبت ائتمه یی خصوصاً ده تاریخی اثرلری دینلمیی چوْخ سئویردی. تیمورون اؤزونون تاریخی بیلیکلری ایله اوْرتا عصرلر تاریخچیسی، فیلوسوفو و مۆتفکّیری اوْلان ابن خلدون و چوْخ تعجوب لندیرمیشدیر. تیمور تاریخی و افسانوی قهرمانلارین جسورلوقلاریندان دانیشاراق اؤز دؤیوشچولرینی روحلاندیریردی.
تیمور اؤزوندن سوْنرا چوْخلو سایدا عظمتلی معمارلیق تیکیلیلری ساخلاییب. بۇنلاردان بیر چوْخو دۆنیا مدنیتینین خزینهلرینه داخیلدیر. تیمورون تیکیلیلری، هانسیلارین کی، یارادیلماسیندا شخصاً اؤزونون فعال ایشتیراکی اوْلوب، تیمورون بدیعی زؤوقونو نۆماییش اتدیریب.
تیمور باشلیجا اوْلاراق اؤزونون دوغما شهری ماوراءالنهرین چیچکلنمهسی و باشکند سمرقندین شؤهرتلنمهسی اۆچون بؤیوک قایغی گؤستریردی. تیمور اله کئچیردیی بۆتون اؤلکهلردن اۇستالاری، معمارلاری، زرگرلری و اینشاتچیلاری ایمیپراتورلوغونون باشکندی سمرقند، آتاسینین وطنی کش (شاخریسابز)، بوخارا و سرحدیانی شهر تورکیستانی یئنیدن قورماق اۆچون سؤزوگدن یئرلره گؤندریردی. تیمورون سمرقنده اوْلان قایغیسی اوْنون بۇ مشهور جملهسینده اؤز عکسینی تاپیب: «سمرقندین اۆزرینده همیشه ماوی سما و قیزیل اۇلدوزلار اوْلاجاق». بۇ اینسانلاری آنجاق حیاتلارینین سوْن ایللرینده داها چوْخ سرحدیانی بؤلگهلرده یئرلَشن شهرلره ایشلهمک اۆچون گؤندریردیلر (۱۳۹۸-جی ایلده افغانیستاندا یئنی سۇوارما کانالی چکیلیر.
اۇشاقلیق و گنجلیک[دَییشدیر]
تیمور ۱۳۳۶-جی ایلین ۹ آوریل تاریخینده، اورتا آسیادا کش (حال-حاضیردا شاخریسابز، اؤزبکیستان) شهرینین یاخینلیغینداکی هوجا-ایلقار کندینده دۆنیایا گلیب.
اوْنون اۇشاقلیق و گنجلیک ایللری کش داغلاریندا کئچیب. گنج اوْلارکن تیمور اوْو ائتمه یی، آت یاریشلارینی، نیزه توللاماغی و اوْخ آتماغی چوْخ سئویردی. اوْ، هله اۇشاق اوْلارکن ساواش اوْیونلارا بؤیوک ماراق گؤستریردی. تاراغایین یانیندا قۇللوق ائدن آتبیلر ۱۰ یاشیندان اعتباراً تیمورون تربییهسی ایله مشغول اوْلماغا باشلاییبلار. اوْنلار تیمورا ایدمان اوْیونلارینی و ساواش صنعتینین سیرلرینی دریندن اؤیردیبلر. تیمور چوْخ جسور و تمکینلی اینسان اوْلوب. آییق موحاکیمه یوروتمک کیفیتینه مالیک اوْلان تیمور ان چتین آنلاردا ان دوزگون قرارلاری قبول ائتمه یی باجاریب. خاصیتینین بۇ خۆصیّتلری اینسانلاری اوْنا جلب ائدیردی. تیمور بارهده قایناقلرده اوْلان ایلک معلوماتلار ۱۳۶۱-جی ایلدن اعتباراً اوْنون سیاسی فاللیته باشلاماسی ایله مئیدانا گلیب.
تیمورون خاریجی گؤرونوشو[دَییشدیر]
امیری-گور مقبرهسینین آچیلماسیندان سوْنرا تیمورا عایید ائدیلن ایسکلتین تدقیق ائدیلمهسی زامانی اوْنون بویونون ۱۷۲ سانتیمتر اوْلماسی آشکارلانیب. تیمور چوْخ گۆجلو ایدی، فیزیکی جهتدن اوْ، چوخ اینکیشاف ائتمیش دی، اوْنون چاغداشلری بئله یازیردیلار: «چوخ دؤیوشچولر اوْخون یایینی کورجیک سومویونه کیمی دارتیقلاری زامان، تیمور یایی قولاغینا کیمی گتیره بیلیردی». تیمورون ساچلاری عئینی قبیلهدن اوْلان قوهوملاری کیمی آچیق رنگلی ایدی.
تیمورون یاشینین چوْخ اوْلماسینا باخمایاراق (۶۹ یاش) اوْنون کلله سومویو و ایسکلتینده آچیق نظره چارپان (عامیل) قوجالیق جیزگیلری یوْخ ایدی.
اؤلومو[دَییشدیر]
امیر تیمور ۱۸ فوْریه ۱۴۰۵ تاریخینده، چینه سفره گئدرکن اوْترار'دا ۶۹ یاشیندا اؤلدو.
تیموریلر خانلاری[دَییشدیر]
- تیمور (۷۷۱ – ۸۰۷ ه. ق) (۱۳۷۰–۱۴۰۵ م)
- خلیل سلطان (۸۰۷ – ۸۱۲ ه. ق) (۱۴۰۵–۱۴۱۰ م)
- شاهرۇخ (۸۰۷ – ۸۵۰ ه. ق) (۱۴۰۵–۱۴۴۷ م)
- بایسوْنقۇر میرزا
- اۇلوغ بیگ (۸۵۰ – ۸۵۳ ه. ق) (۱۴۴۷–۱۴۴۹ م)
- عبداللطیف (۸۵۳ – ۸۵۴ ه. ق) (۱۴۴۹–۱۴۵۰ م)
- عبدالله (۸۵۴ – ۸۵۵ ه. ق) (۱۴۵۰–۱۴۵۱ م)
- سولطان ابوسعید (۸۵۵ – ۸۷۳ ه. ق) (۱۴۵۱–۱۴۶۹ م)
- سولطان حسین بایقارا (۸۶۲ – ۹۱۱ ه. ق) (۱۴۷۰–۱۵۰۶ م)
- سولطان احمد (۸۷۳ – ۸۹۹ ه. ق) (۱۴۶۹–۱۴۹۴ م)
- سلطان محمود (۸۹۹–۹۰۰ ه. ق) (۱۴۹۴–۱۴۹۵ م)
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قالری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Muntakhab-ul-Lubab, Khafi Khan Nizam-ul-Mulk, Vol I, p. 49. Printed in Lahore, 1985
- ^ W. M. Thackston, A Century of Princes: Sources on Timurid History and Art, (1989), p. 239
- ^ تیمور Temür چاغاتایجا و اسکی تۆرکجهده دمیر آنلامینا گلیر.
- ^ امیر تیمور قاتیلدیغی ساواشلارین بیرینده آیاغیندان آلدیغی ضربهیه گؤره آقساق تیمور Aqsaq Temür آدی ایله تانینیردی.
- ^ 1970-, Marozzi, Justin, (2007). Tamerlane : sword of Islam, conqueror of the world. Da Capo Press. ISBN 978-0-306-81543-0. OCLC 123915938.
{{cite book}}: CS1 maint: extra punctuation (link) CS1 maint: numeric names: authors list (link)
- ^ Medieval Islamic civilization : an encyclopedia. Josef W. Meri, Jere L. Bacharach. New York: Routledge. 2006. ISBN 0-415-96691-4. OCLC 59360024.
- ^ [۱]


text:
آوروپا بیرلیگی روسیایا قارشی سککیزینجی تحریم لر پاکتینی آچیقلاییب
آوروپا بیرلیگی لیدئرلری بیلدیریب کی، "روسیانین ایشغال ائتدیگی اراضیلرده ساختا رفرندوملار کئچیرمهسی غیری-قانونی تورپاق قوپارماق و اولوسلار آراسی سویهده تانینمیش سرحدلری گوج یولو ایله دییشدیرمک جهدیدیر".
آوروپا کمیسیونونون صدری اورزولا فون در لاین و آوروپا بیرلیگی-نین خاریجی سیاست و تهلوکهسیزلیک مسئلهلری عالی نومایندهسی جوزپ بورلین بیرگه کئچیردیگی مطبوعات کنفرانسیندا دئییلیب کی، "اؤتن هفته "روسیا اوکراینایا تجاووزونو یئنی بیر سویهیه قالدیریب".
آوروپا بیرلیگی لیدئرلری بیلدیریب کی، "روسیانین ایشغال ائتدیگی اراضیلرده ساختا رفرندوملار کئچیرمهسی غیری-قانونی تورپاق قوپارماق و اولوسلار آراسی سویهده تانینمیش سرحدلری گوج یولو ایله دییشدیرمک جهدیدیر".
"سفربرلیک و پرزیدنت پوتینین آتوم ریتوریکاسی گرگینلیگین داها دا آرتیریلماسی یولوندا یئنی آددیملاردیر. بیز هئچ بیر ساختا رفرندومو و قوندارما الحاق لاری قبول ائتمیریک. بیز بوتون بونلارین بدلینی کرملینه اؤدتدیرمکده قطعیت لییک. بو گون بیز روسیایا قارشی یئنی تحریم پاکتینی تکلیف ائدیریک"، - اورزولا فون در لاین بیلدیریب.
او وورغولاییب کی، نؤوبتی تحریم لر پاکتینده فیزیکی و حقوقی شخصلرین یئنی سیاهیسی تقدیم اولوناجاق: "تیجارتین داها دا محدودلاشدیریلماسی و روسیا محصوللارینا یئنی واردات قاداغالاری. هانسی کی، بو، اؤلکهنین اقتصادیاتینی 7 میلیارد یورو گلیردن محروم ائدهجک. صادرات ساحهسینده محدودیتلر، خصوصاً ده اونون محاربهسی اوچون لازیم اولان اساس تکنولوژیلر، هاواجیلیک ایله باغلی حیسهلر و یا شیمیایی مادهلر بورا داخیلدیر. روسیا آوروپانین بئیین گوجو و تجروبهسیندن ده فایدالانمامالیدیر. بئلهلیکله، بیز تکلیف ائدیریک کی، روسیایا آوروپا خیدمتلرینین گؤستریلمهسینه علاوه قاداغالار تطبیق اولونسون. آوروپا بیرلیگی وطنداشلارینین روسیا دؤولت شیرکتلرینین ایداره ائتمه اورقانلاریندا چالیشماسی قاداغان ائدیلسین".
فون در لاین علاوه ائدیب کی، تحریم لرین بیر حیسهسی روسیانین نفتی ایله باغلی اولاجاق: "بیز نفت قیمتلرینین حدی اوچون حقوقی اساسین معین اولونماسینی تکلیف ائدجییک. بعضی اینکیشاف ائتمکده اولان اؤلکهلرین هله ده آشاغی قیمتلرله روسیا نفتینه احتیاجی وار. بو حد روسیانین گلیرلرینی آزالتماغا و قلوبال انرژی بازارلارینی ثابت ساخلاماغا کؤمک ائدهجک. بیز تحریم لرین قارشیسینین آلینماسی ایله باغلی سعیلریمیزی گوجلندیریریک. اونا گؤره ده بیز یئنی کاتقوری علاوه ائدیریک کی، تحریم لریمیزدن یایینان شخصلری سیاهییا سالا بیلک. مسئلن، روسیا طرفی آوروپادان محصول آلیب اونو اوچونجو اؤلکه واسیطهسیله روسیایا کئچیره بیلمهیهجک. بو، گوجلو چکیندیریجی تأثیر اولاجاق".
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"
امریکا تورکیه-نین حیاتا کئچیردیگی عملیاتا موناسیبت بیلدیریب
جان کربی زووم واسیطهسیله کئچیردیگی بریفینقده آغ ائو موخبیرلرینین سواللارینی جاوابلاندیریب.
آمریکادا مودور ۱۰ ایشچینی اؤلدوردو
بیر ماغازالار زینجیری مودورونون ایشچیلره آتیش ائتمهسی نتیجهسینده ان آز ۱۰ نفرین اؤلدوگو آچیقلاندی


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- أی نبی! آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئن! کافیرلرە وە مۆنافئقلارا (ایکی یۆزلۆلرە) بۇیون أگمە! آللاە دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- سن راببیندن سانا واحیەدیلنە اوی! آللاە یاپتئغئنئز هر شەیین ایچ یۆزۆندن حابرداردئر.
- سن آللاها گۆونیپ دایان! وکیل /دایاناق اۇلاراق آللاە یتر.
- آللاە هیچبیر آدامئن ایچینە ایکی قالب قۇیمامئشتئر. ظیهار یاپتئغئنئز أشلرینیزی آننەلرینیز سایمامئشتئر. أولادلئقلارئنئزئ دا کندی أولادئنئز سایمامئشتئر. بونلار دیللرینیزە دۇلادئغئنئز (گچرسیز) سؤزلردیر. آللاە گرچگی سؤیلەر. اۇ دۇغرو یۇلو گؤستریر.
- اۇنلارئ بابالارئنا نیسبت أدەرک ایسیملندیرین. آللاە قاتئندا دۆزگۆن اۇلان اۇدور. بابالارئنئ بیلمییۇرسانئز، اۇنلار دین قاردشلرینیز وە یاقئن دۇستلارئنئزدئر. حاطا یاپتئغئنئز بیر قۇنودا سیزە گۆناە یۇقتور آما قالبتن قاصئدلئ اۇلاراق یاپتئغئنئز اؤیلە دگیلدیر. آللاە دائیما باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- بو نبی مۆمینلر ایچین کندی جانلارئندان اؤنجە گلیر. نبینین أشلری دە اۇنلارئن آننەلریدیر. آللاهئن کیتابئندا قان باغئ ایلە آقرابا اۇلانلاردان بیری دیگرینە (میراث قۇنوسوندا)، مۆمینلردن وە موهاجیرلردن اؤنجە گلیر. یاقئن دۇستلارئنئزا بیر اییلیک یاپمانئز بونون دئشئندادئر. بو دا ذاتن بو کیتابتا یازئلئدئر.
- اونوتما کی، نبیلردن سؤز آلدئق. سندن دە؛ نوح، ایبراهیم، موسا وە مریەم اۇغلو عیسادان دا… أوت، هر بیریندن ساغلام سؤز آلدئق.
- آللاە بونو، دۇغرو سؤیلەینلرین صامیمیەتلرینی سۇرغولاماق ایچین یاپتئ. کافیرلرە دە آجئقلئ بیر عاذاب حاضئرلادئ.
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاهئن سیزە اۇلان نیعمتینی حاطئرلایئن! حانی اۆزرینیزە اۇردولار گلمیشتی. بیز دە اۇنلارئن اۆزرینە رۆزگار وە گؤرەمەدیگینیز اۇردولار گؤندرمیشتیک. آللاە نە یاپتئغئنئزئ دائیما گؤرۆر.
- اۇنلار اۆستۆنۆزدن وە آلت طارافئنئزدان گلمیشلردی. گؤزلر یووالارئندان فئرلامئش، یۆرکلر آغئزلارا گلمیشتی. آللاە حاققئندا تۆرلۆ تۆرلۆ ظانلاردا بولونویۇردونوز.
- مۆمینلر اۇرادا شیددتلی بیر سارسئنتئیا اوغراتئلاراق یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیریلمیشلردی.
- اۇ گۆن مۆنافئقلار (ایکی یۆزلۆلر) ایلە قالبلریندە حاستالئق اۇلانلار (کافیرلر) شؤیلە دییۇرلاردئ: “مگر آللاە وە رسولۆ سادەجە بیزی آلداتماق ایچین واعادتە بولونموش!”
- اۇنلارئن بیر گروبو شونو دا دەمیشتی: “أی یثریبلیلر! آرتئق بورادا دورمانئزئن بیر آنلامئ یۇق، درحال گری دؤنۆن!” بیر کسیمی دە: “أولریمیز ساوونماسئز!” دیەرک نبیدن ایذین ایستییۇردو. اۇیسا أولری ساوونماسئز دگیلدی، سادەجە قاچماق ایستییۇرلاردئ.
- بولوندوقلارئن یرین چەورەسیندن یانلارئنا قادار (گیزلیجە) گیریلسە وە فیتنە چئقارمالارئ ایستنسەیدی؛ فاضلا گجیکمز، کسینلیکلە چئقارئرلاردئ.
- حالبوکی داحا اؤنجە سئرتلارئنئ دؤنۆپ قاچمایاجاقلارئنا دائیر آللاها کسین سؤز ورمیشلردی. آللاها وریلن سؤز سۇروملولوق دۇغورور.
- دە کی: “اؤلمکتن وەیا اؤلدۆرۆلمکتن قاچتئیسانئز، بیلین کی اۇ قاچئشئن سیزە بیر فایداسئ اۇلماز. قاچسانئز بیلە نیعمتلردن آز بیر سۆرە یارارلاندئرئلئرسئنئز.”
- دە کی: “آللاە سیزین باشئنئزا بیر کؤتۆلۆک گتیرمک ایستەسە وەیا سیزە بیر ایکرامدا بولونماق ایستەسە، آللاهئن سیزە بونلارئ یاپماسئنئ کیم أنگللـەیەبیلیر؟ اۇنلار، آللاە ایلە آرالارئنا گیرەبیلەجک نە بیر ولی /یاقئن بولابیلیرلر، نە دە بیر یاردئمجئ.”
- آللاە، ایچینیزدن آغئر داورانان وە قاردشلرینە دە؛ “بیزیم یانئمئزا گلین!” دیەنلری چۇق ایی بیلییۇر. بونلار چاتئشمایا پک آز قاتئلئرلار.
- (‘بیزیم یانئمئزا گلین’ دەمەلری) سیزە دۆشکۆن اۇلدوقلارئنئ گؤسترمک ایچیندیر. قۇرقو گلیپ چاتتئغئندا اۆزرینە اؤلۆم بایغئنلئغئ چؤکمۆش بیری گیبی گؤزلری بیر طارافا قایمئش اۇلاراق سانا باقتئقلارئنئ گؤرۆرسۆن. قۇرقو گچینجە دە مالا اۇلان دۆشکۆنلۆکلریندن دۇلایئ سیوری دیللرییلە سیزی اینجیتیرلر. ایشتە اۇنلار اینانئپ گۆونمیش کیمسەلر دگیللردی. بو یۆزدن آللاە اۇنلارئن عامللرینی یۇق سایمئشتئر. بو آللاها قۇلایدئر.
- دۆشمان بیرلیکلرینین چکینمەدیگینی سانئیۇرلاردئ. اۇ بیرلیکلر گری گلەجک اۇلسا بونلار چؤلدە، تاشرالئ عارابلار آراسئندا اۇلماق وە حابرلرینیزی اۇرادان سۇروپ اؤگرنمک ایستەرلر. ذاتن ایچینیزدە اۇلسالار بیلە ساواشا پک آز گیررلر.
- سیزین ایچین یاعنی آللاەتان وە آحیرت گۆنۆندن بکلنتیسی اۇلان وە آللاهئ (اۇنون سؤزلرینی) حپ عاقلئندا توتانلار ایچین، آللاهئن رسولۆندە گۆزل اؤرنکلر واردئر.
- مۆمینلر دۆشمان بیرلیکلرینی گؤرۆنجە: “ایشتە بو، آللاهئن وە رسولۆنۆن بیزە واعاد أتتیگی شەیدیر؛ آللاە وە رسولۆ دۇغرو سؤیلەمیش” دەدیلر. بو اۇنلارئن، سادەجە ایمانئنئ وە تسلیمیەتینی آرتئردئ.
- مۆمینلردن آللاها وردیکلری سؤزە صادئق قالان ییگیتلر واردئر. اۇنلارئن کیمی جانئنئ ورمیش، کیمی دە حاضئر بکلەمکتەدیر. بونلار سؤزلرینی هیچبیر شکیلدە دگیشتیرمەدیلر.
- بۆتۆن بونلار آللاهئن، سؤزلرینە صادئق قالانلارئ صاداقاتلری سببییلە اؤدۆللندیرمەسی وە گرک گؤرۆرسە مۆنافئقلارا عاذاب أتمەسی وەیا تؤوبەلرینی قابول أتمەسی ایچیندیر. آللاە دائیما باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- آللاە کافیرلیک أدنلری (دۆشمان قووتلرینی) اؤفکەلرییلە گری دؤندۆردۆ. هیچبیر شەی ألدە أدەمەدیلر. ساواشتا مۆمینلرە آللاە یتر. آللاە گۆچلۆدۆر، دائیما اۆستۆندۆر.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- طا-سین! بونلار قورئانئن، آپآچئق اۇلان کیتابئن آیتلریدیر.
- اینانئپ گۆوننلر ایچین بیر رهبر وە بیر مۆژدەدیر.
- اۇنلار نامازئ دۆزگۆن وە سۆرکلی قئلان، زکاتئ دا ورن کیمسەدیر. آحیرتە اینانجئ تام اۇلانلار اۇنلاردئر.
- آحیرتە اینانمایانلارا ایسە ایشلرینی گۆزل گؤستریریز. اۇنلار بۇجالار دورورلار.
- اۇنلار کؤتۆ بیر عاذابئ حاق أتمیش کیمسەلردیر؛ اۇنلار آحیرتتە دە دگرلرینی بۆسبۆتۆن ییتیرەجک اۇلانلاردئر.
- شۆبهەسیز بو قورئان سانا، قارارلارئ دۇغرو اۇلان وە هر شەیی بیلن (آللاە) قاتئندان اولاشتئرئلماقتادئر.
- بیر گۆن موسا عائیلەسینە شؤیلە دەمیشتی: “بیر آتش فارق أتتیم. اۇندان سیزە بیر حابر گتیریریم یا دا ائسئنابیلمەنیز ایچین آتشین قۇروندان بیر پارچا گتیریریم.
- اۇرایا واردئغئندا شؤیلە سسلنیلدی: “بو آتشتە وە چەورەسیندە اۇلان کیشیلر برەکتلی قئلئنمئشلاردئر. وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) اۇلان آللاە، هر تۆرلۆ أکسیکلیکتن اوزاقتئر.
- أی موسا! بن دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاهئم!
- “دگنگینی آت!” (دەدی، اۇ دا آتتئ.) دگنگین یئلان گیبی قئورئلدئغئنئ گؤرۆنجە، آرقاسئنا باقمادان دؤنۆپ قاچتئ. (آللاە شؤیلە دەدی:) “قۇرقما موسا! ألچی اۇلاراق گؤرەولندیریلنلر بنیم حوضورومدا قۇرقمازلار.
- (بانا قارشئ) یانلئش یاپان، سۇنرا دا کؤتۆلۆگۆن یرینە اییلیک یاپانلار حاریج. (اۇنلار دا بیلسینلر کی) شۆبهەسیز بن دائیما باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلانئم.
- ألینی قۇینونا سۇق! لکەسیز بمبەیاض اۇلاراق چئقسئن. بو، فیرعاوونا وە حالقئنا گؤسترەجگین دۇقوز آیتین /موعجیزەنین ایچیندەدیر. چۆنکی اۇنلار یۇلدان چئقمئش بیر حالقتئر.”
- آیتلریمیز /موعجیزەلریمیز اۇنلارا، گرچگی گؤسترەجک شکیلدە گلینجە: “بونلار آپآچئق سیحیردیر.” دەدیلر.
- موعجیزەلریمیز حاققئندا، ایچلریندە بیر شۆبهە قالمادئغئ حالدە یانلئش یاپاراق وە بۆیۆکلنەرک اۇنلارئ بیلە بیلە اینکار أتتیلر. باق باقالئم، اۇ بۇزغونجولارئن سۇنو نە اۇلدو!
- بیز داوودا وە سۆلەیمانا بیر عیلیم وردیک. اۇنلار شؤیلە دەدیلر: “هر شەیی مۆکممل یاپماق بیزی، مۆمین قوللارئنئن چۇغوندان اۆستۆن قئلان آللاها اؤزگۆدۆر.”
- سۆلەیمان، داوودون واریثی اۇلدو. دەدی کی: “أی اینسانلار! بیزە ایکی قاناتلئلارئن دیلی اؤگرتیلدی وە هر شەیدن وریلدی. ایشتە بو، آچئق بیر لۆطوفتور.”
- جینلر، اینسانلار وە اوچان حایوانلاردان اۇلوشان اۇردولارئ، سۆلەیمانئن اؤنۆندە تۇپلاندئ. حپسی دۆزنلی بیر بیچیمدە سەوق أدیلییۇرلاردئ.
- قارئنجا وادیسینە واردئقلارئندا کرالیچە قارئنجا شؤیلە دەدی: “أی قارئنجالار! یووالارئنئزا گیرین دە سۆلەیمان وە اۇردولارئ فارقئنا وارمادان سیزی أزمەسینلر.”
- سۆلەیمان، قارئنجانئن سؤزۆندن دۇلایئ تبسسۆم أتتی وە شؤیلە دەدی: “راببیم! بانا دستک ور کی هم بانا هم آننەمە باباما وردیگین نیعمتلرە شۆکرەدەییم، هم دە سنین راضئ اۇلاجاغئن ایی ایشلر یاپایئم. ایکرامئنلا دا بنی ایی قوللارئنئن آراسئنا قات!”
- سۆلەیمان قوشلارئ تفتیش أتتی. “نەدن هۆدهۆدۆ گؤرەمییۇروم؟ یۇقسا قایئبلارا مئ قارئشتئ؟” دەدی.
- “کسینلیکلە اۇنا چتین بیر عاذاب ورەجگیم وەیا اۇنو کسەجگیم. یا دا بانا آچئق بیر دلیللە گلەجک.
- آز بیر سۆرە بکلەدی. هۆدهۆد چئقاگلدی وە دەدی کی: “سنین تام اۇلاراق بیلمەدیگین بیر شەیی اؤگرندیم. سانا سبەدن ساغلام بیر حابر گتیردیم.
- اۇنلارا حۆکۆمدارلئق أدن بیر قادئن گؤردۆم، اۇنا هر شەیدن وریلمیش، بۆیۆک دە بیر تاحتئ وار.
- اۇنو وە حالقئنئ، آللاهئن یرینە گۆنشە سجدە أدرلرکن گؤردۆم. شەیطان یاپتئقلارئنئ گۆزل گؤسترمیش وە اۇنلارئ آللاهئن یۇلوندان أنگللـەمیش دە، دۇغرو یۇلدا گیتمییۇرلار.
- بونو، گؤکلردە وە یردە گیزلی اۇلان هر شەیی اۇرتایا چئقاران، اۇنلارئن گیزلەدیکلرینی دە آچئغا ووردوقلارئنئ دا بیلن آللاها سجدە أتمەسینلر دییە یاپمئش.
- آللاە، کندیسیندن باشقا ایلاە اۇلمایاندئر. اۇ، اۇ بۆیۆک عارشئن راببیدیر (صاحیبیدیر).”
- سۆلەیمان دەدی کی: “دۇغرو مو سؤیلۆیۇرسون، یۇقسا یالانجئلاردان مئسئن، گؤرەجگیز!
- شو مکتوبومو گؤتۆر، اۇنلارا بئراق! سۇنرا کنارا چکیل دە نە یاپاجاقلارئنا باق!”
- کرالیچە دەدی کی: “أی ایلری گلنلر! بانا دگرلی بیر مکتوب بئراقئلدئ؛
- سۆلەیماندان. مکتوب شؤیلە: “اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا!


text:
قازاقیستان تورکییه عسکرلری ایله تطبیقاتلاریندان گورونتولر پایلاشدی قازاقیستان ساونما باخانلیغی، داها اونجه قازاقیستان و تورکییه عسکرلرین یئر آلدیغى اورتاق تطبیقاتلارا ایلیشکین گورونتولرى پایلاشدی. قازاقیستان تورکییه عسکرلری ایله مانوورلاریندان گورونتولر پایلاشدی....
تورکیه جومهورباشقانلیغی ساوونما صنایعی باشقانی ایسماعیل دمیر، توئیتر حسابیندان یاپدیغی پایلاشیمدا «آلتای تانکی» اوچون گلیشدیریلن «باتو- BATU» تانک موتوروندا گلینهن سون آشامایا ایلیشکین بیلگی وئردی. دمیر، پایلاشیمیندا، “ساوونما صنایعیمیز موتور...


text:
چؤمچه خاتون (اویون)
چؤمچهخاتون — آذربايجاندا ان چوخ ياغيش ياغماياندا،بایرام قاباغی گونلرده، ائلجه ده ديگر واختلاردا اساساً اوشاق وگنجلر آراسيندا، گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيريدير.
عومومي معلومات[دَییشدیر]
ياغيش چاغيرماق آرزوسو ايله کئچيريلن "چؤمچهخاتون" مراسيم-اويونو آذربايجانين ديگر بؤلگهلرينده، خوصوصن ناخچيوان و لنکران اکينچيلري طرفيندن "چؤمچهخاتون گزديرمک" آدي ايله ايجرا اولوناردي. حتّي ناخچيوانين اوردوباد بؤلگهسينده ياغيش چاغيرماق اۆچون عئيني مراسيمه عمل ائديلردي. لاکين چؤمچهني ياشلي قادينلاردان بيري گزديرردي. قادين خمير يوغورار، اليني يوماميش چؤمچهني گؤتوروب قاپيلارا گئدردي. سوروشارديلار: "چؤمچهخانيم نه ايستر؟" دئيردي: باخين، خمير يوغورموشام، اليمي يوماغا سو تاپميرام:
چؤمچه خانيم نه ايستر؟
آللاهدان ياغيش ايستر.
تاخيللاري بول ايستر.
باغلارا بال ايستر.
اليني يوماغا
سو ايستر".
ايناما گؤره اويون قورتارديقدان بير آز سونرا ياغيش ياغاردي.
اويونون قايدالاري[دَییشدیر]
ياز فصلينين اوّللرينده ياغيش ياغماياندا، قوراقليق اولاندا اويونو کئچيرمک اۆچون اوشاقلار و يا گنجلر بير يئره جمع اولورلار. اويونچولار ساناما، پوشک يولو ايله و ياخود دا اويونچولارين ايچريسينده شخصي کئيفيتلري ايله سئچيلن بير نفر "چؤمچه گزديرن" (موللا) سئچيرلر.
داها سونرا بير چؤمچه گؤتوروب اوستونه قارا پارچا سالار، چؤمچهني بزهييرلر. چؤمچهگزديرن (موللا) چؤمچهني گؤتورور، يئرده قالان اويونچولار ايسه اونونلا بيرليکده قاپي-قاپي گزيب ماهني اوخويارديلار:
چؤمجهخاتون اود ايستر،
چمنلرده اوت ايستر.
آغاجلاردا بول محصول،
مئيوهسين دولو ايستر.
آنام-باجيم گؤتور گل!
چؤمجهيه پاي گتير گل!
ياغيش گتير، بيزه گل!
چؤمجهيه پاي گتير گل.
چؤمجهخاتون نه ايستر؟
تانريدان ياغيش ايستر.
چؤمجهخاتون گول ايستر،
چايلار دولو سئل ايستر.
زميلري ساچاخلي،
محصولونو بول ايستر.
هر ائوده اونلارا پاي وئررديلر، چؤمچهيه ايسه بير آز سو تؤکرديلر. بوتون ائولري گزديکدن سونرا اوشاقلار توپلاديقلاري پايي اؤزلرينه گؤتورر، چؤمچهدهکي سويو بير آغاجين ديبينه تؤکر، چؤمچهني ده همين آغاجدان آسارديلار.
قایناق[دَییشدیر]
آذربايجان ائتنوقرافياسي، باکي-2007، "شرق-غرب" نشرياتي. اوچ جيلدده. 3. جيلد. ص. 483.


text:
پوتین قلوبال اقتصادی بحراندان چیخیش یولو تکلیف ائدیب
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین بریجس اؤلکهلرینین 14-جو ایجلاسیندا ویدئوباغلانتی واسیطهسیله چیخیش ائدیب.
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین بریکس اؤلکهلرینین 14-جو ایجلاسیندا ویدئوباغلانتی واسیطهسیله چیخیش ائدیب.
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین بریکس اؤلکهلرینین 14-جو ایجلاسیندا ویدئوباغلانتی واسیطهسیله ائتدیگی چیخیشیندا دئییب کی، باتی اؤز سهولرینه گؤره بوتون دونیانی گوناهلاندیرماق اوچون اگویست جهدلری قلوبال اقتصادی بحرانا سبب اولوب.
بعضی دؤولتلرین دوشونولمهمیش و اگویست حرکتلری اوجباتیندان قلوبال اقتصادیاتا تأثیر ائدن بو بحرانلی وضعیتدن چیخیش یولونو یالنیز ویجدانلی و قارشیلیقلی فایدالی امکداشلیق اساسیندا تاپماق مومکوندور.
روسیا لیدئری وورغولاییب کی، حکومتلر آراسی موناسیبتلرین حقیقتن چوخ قطب لو سیستمینی فورمالاشدیرماق، بیرلشدیریجی سیاست حاضیرلاماق اوچون بریکس اؤلکهلرینین رهبرلیگینه اوولکیندن داها چوخ احتیاج وار و بو، هامیلیقلا قبول ائدیلمیش نورمالارا اساسلانمالیدیر.
پوتینین سؤزلرینه گؤره، بریکس اؤلکهلرینین (برزیلیا، روسیا، هیندوستان، چین و گونئی افریقا) حقیقتن ده بؤیوک سیاسی، اقتصادی، علمی، تکنولوژی و اینسان پتانسیلی وار.
پوتین بو اؤلکهلرین قلوبال آرئنادا نفوذونون ایلدن-ایله آرتدیغینی دقته چاتدیریب.
"روسیا بوتون [بریکس] طرفداشلاری ایله سیخ هرطرفلی قارشیلیقلی علاقهلری اینکیشاف ائتدیرمهیه و اولوسلار آراسی موناسیبتلردهکی رولونون اینکیشافینا تحفه وئرمهیه داوام ائتمهیه حاضیردیر"، - پوتین بیلدیریب.
ایلگیلیلی خبرلر
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"


text:
آذربایجان
مظفر درفشی
ای اولان جوشغون اورهکلر قانی آذربایجان!
قلبلر دریاسینین طوفانی آذربایجان!
ای اولان شئرلر مکانی، قهرمانلار مسکنی،
بسلهین قوینوندا ستارخانی آذربایجان!
ای قیلان ناحقه قارشی قهریلن دائم قیام،
قالدیران ظالیملره عصیانی آذربایجان!
ای کئچن حقین یولوندا باش و جانیندان مدام،
ذکر اولان دیللرده دائم شانی آذربایجان!
ای رشادت منبعی، آزادهلیک سرچشمهسی،
عزت و شان و شرف میدانی آذربایجان!
کئچمیشینده ای بؤیوک سیمالاری اظهار ائدهن،
کسب ائدهن عالمده خوش عنوانی آذربایجان!
یاد اولان حؤرمتله ایسمی صفحهی تاریخده،
بحر حیرتده قویان دونیانی آذربایجان!
دفترینده ثبت اولان هر بیر شهیدین قانیله-
غضبکارین قتلینین فرمانی آذربایجان!
افتخار ائیله جهاندا، افتخارایله یاشا،
ای بؤیوک آزادلیغین قوربانی آذربایجان!


text:
اوترخت بیلیمیوردو
اوترخت بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Utrecht University, فارسجا: دانشگاه اوترخت، عربجه: جامعة أوتريخت)هولندنین اوترخت شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۲۹٬۰۴۸ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. اوترخت بیلیمیوردو ۱۶۳۶ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Academiegebouw (Rectorat de l'Université d'Utrecht).jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوترخت بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- "Annual report 2014 (in Dutch)". Utrecht University. Retrieved 21 October 2015.[دائمی اولو باغلانتیلی]


text:
تورکیهیه گیرمهیه چالیشان تروریست یاخالاندی
"سرحدلریمیزین گۆونلیگی اوچون قهرمانجا وظیفه یئرینه یئتیرهن سرحد قارتاللاریمیز، یاسادیشی یوللارلا یونانیستاندان تورکیهیه سیزماغا چالیشان ۲ نفری یاخالادیلار"
یاسادیشی یوللارلا یونانیستاندان تورکیهیه سیزماغا چالیشان بیری تروریست اولماقلا ایکی نفر یاخالاندی.
میللی ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا،
"سرحدلریمیزین گۆونلیگی اوچون قهرمانجا وظیفه یئرینه یئتیرهن سرحد قارتاللاریمیز، یاسادیشی یوللارلا یونانیستاندان تورکیهیه سیزماغا چالیشان ۲ نفری یاخالادیلار. سوروشدورما سیراسیندا بو شخصلردن بیرینین پکاکا/یپگ-پیدیه منسوب تروریست اولدوغو معین اولوندو" ایفادهسی ایشلهدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
سؤزده سوروملو تروریست ضررسیزلشدیریلدی
اؤزونه باغلی عنصورلارلا بیرلیکده تخریبات ائیلملرینه قاتیلان تروریست، میت طرفیندن هدف لیستینه آلینمیشدی
میللی گوونلیک شوراسی توپلانتیسیندان سونرا بیلدیری یاییملاندی
"میللی گوونلیک شوراسی بیلدیریسینده، عملیاتلارین تک هدفینین ترور هؤرگوتلری اولدوغو، بؤلگهده هئچ بیر ترور هؤرگوتونون وارلیغینا و فعالیتینه ایجازه وئریلمهیهجگی وورغولاندی"
میت: داعش عضوو ۵ تروریست یاخالاندی
سوریهنین قوزئیینده ترور هؤرگوتو داعش منسوبو ۵ تروریست سلاح و تجهیزاتی ایله بیرلیکده اله گئچیریلدی


text:
توکیو وردی فوتبال کولوبو
توکیو وردی فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Tokyo Verdy) بیر فوتبال کولوبودور. J2 League دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۴۹٬۹۷۰ نفرلیک اجینوموتو ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "FIFA Classic Clubs – Tokyo Verdy 1969". FIFA.com. Archived from the original on 2015-06-08.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tokyo Verdy»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده توکیو وردی فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بینالنهرین
ایکیچایآراسی و یا بینالنهرین (قدیم یونان دیلی: Meσoπotauίa - "ایکی چایین آراسی") - اورتا شرقده یئرلشمیش دۆنیانین ان قدیم و ان بؤیوک مدنییتلاریندان بیری. چاغداش زاماندا بۇ مدنیتین یئرلشدیی اراضی ده بینالنهرین اوْلاراق آدلانیر.
قدیم شرق اؤلکهلری آفریقانین شیمال-شرقیندن آسیانین بؤیوک بیر حیصّهسینه قدر اۇزانان گئنیش جوغرافی اراضینی ایحاطه ائدیردی. ان قدیم شرق دؤولتلری میصرده، آرالیق دنیزینین شرقینده، کیچیک آسیا، ایکیچایآراسی، ایران، هیندوستان، چین و دیگر اؤلکهلرین اراضیسینده مئیدانا گلمیشدی.
تاریخی[دَییشدیر]
ان قدیم زامانلاردا بینالنهرین اراضیسینده بیر نئچه دؤولتلر اوْلموشدور. اوْنلارین تاریخلری آیریجا مقالهلرده وئریلمیشدیر:
قایناقلار[دَییشدیر]
- Ancient Greek (to 1453) دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- Ancient history of Iraq
- Ancient Near East
- Ancient Syria
- تمدون
- دوْغو آغدنیز
- Geography of Iraq
- Geography of Syria
- اورتاشرقین جوغرافیاسی
- غربی آسیا جوغرافیاسی
- Historical regions
- Historical regions in Saudi Arabia
- اورتاشرقین تاریخی
- گونئیباتی آسیانین تاریخی
- عراق
- لوبنان
- بینالنهرین
- یاخین شرق


text:
قوستاو آدولفو بکر
قوستاو آدولفو بکر (اینگیلیسجه: Gustavo Adolfo Bécquer) شاعیر، ژورنالیست و یازیچی - ۱۷ فوریه ۱۸۳۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۴ ایل عومر ائلهییب و ۲۲ دسامبر ۱۸۷۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gustavo Adolfo Bécquer»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قوستاو آدولفو بکر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فریدریش دورنمات
فریدریش دورنمات (اینگیلیسجه: Friedrich Dürrenmatt) رومانچی و یازیچی - ۵ ژانویه ۱۹۲۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۹ ایل عومر ائلهییب و ۱۴ دسامبر ۱۹۹۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی آلمان دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Friedrich Dürrenmatt»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فریدریش دورنمات گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
امریکا قوشمه ایالتلری: کابل هوا قونلغه سی تشقریسی گه چیقیش امکانیتی گه ایگه ایمس میز
اوشبو توغریده امریکا تشقی ایش لر وزیرلیگی سوزچیسی ند پرایس بیانات بیردی
امریکا قوشمه ایالتلری تشقی ایش لر وزیرلیگی سوزچیسی ند پرایس, افغانستان پایتختی کابل دن انسان لرنینگ چیقاریلیشی اوچون هوا قونلغه سی تشقری سی گه چیقیش امکانیتی گه ایگه ایمس لیک لری نی بیلدیردی.
پرایس, حامد کرزی خلق ارا هوا قونلغه سیدن حاضرگه چه 7 مینگ کیشی نینگ چیقاریلگن لیگی نی معلوم قیلدی.
حاضر هوا قونلغه سیده مراحلی تکمیل بولگن 6 مینگ کیشی نینگ موجود ایکن لیگی نی معلوم قیلگن پرایس, بو کیشی لرنینگ هم قیسقه بیر مدت مابینیده اوچاق لر گه مینیب منطقه نی ترک ایته دیگن لیک لری نی بیلدیردی.
سوزچی, انسان لرنینگ چیقاریلیشی بوییچه پروسه نی تیزلشتیریش اوچون کابل گه ینه ده کوپراق قونسلگرلیک پرسونلی یوبارگن لیک لری نی بیلدیررایکن, بعضی قونسلگرلیک پرسونلی نینگ ایسه ترانزیت ایش لر اوچون قطر و کویت گه یوباریلگن لیگی نی معلوم قیلدی.
منطقه دن چیقیش اوچون هوا قونلغه سی گه باره آلمه گن کیشی لر بیلن علاقه لی ایسه, "هوا قونلغه سی تشقری سی گه چیقیش امکانیتی گه ایگه ایمس میز" دییه قید ایتدی.
یکشنبه کونی, کابل نینگ تیگره گی نی اوره ب آلگن طالبان, اشرف غنی نینگ اولکه نی ترک ایتیشی و حکومت کوچ لری نینگ پایتخت دن چیقیشی آرتیدن, اوروشمسدن شهر نینگ کنترولی نی قولگه کیریتدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
نایجریاده قوراللی جنگریلر تامانیدن اسیر ایتیب آلینگن اونلب کیشی قوتقریب آلیندی
ناتو باش کاتبی ستولتنبرگ روسیه دولت باشلیغی پوتین نی عیبله دی
ستولتنبرگ آلمان باش وزیری شولز بیلن مشترک مطبوعاتی کنفرانس اویوشتیردی
بروکسلده تورکیه نینگ تشبثی بیلن بیر ییغیلیش بولیب اوتدی
اوشبو ییغیلیشده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ کمچیلیک لری توغریسیده سوز یوریتیلدی


text:
ایوان پاولف
ایوان پاولف - (اینگیلیسجه: Ivan Petrovich Pavlov)روسیه لی بیولوژیست (یاشام بیلیم آدامی) و بیلیمجی دیر. 1904 -جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیولوژی و طیب نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.
اَییتیم (تحصیلات)[دَییشدیر]
فیزیولوژی و سایکولوژی ساحهسیندهکی ایشلری ایله سایکو فیزیولوژی و تجروبی سایکولوژی ساحهلرینی دریندن تأثیر ائتدی. فیزیولوژی و سایکولوژی ساحهسیندهکی ایشلری ایله سایکوفیزیولوژی و تجروبی سایکولوژی ساحهلرینی دریندن تأثیر ائتدی. بۇ سببله هر ایکی علم ساحهسینین قوروجولاریندان ساییلار.
لنینگراد فیزیولوژی اینستیتوتونون باشیندا اولاراق ایشلرینی داوام ائتدیردی. شرطلی رفلکسلرین طبیعتی و ایشلییشی مؤوضوسونداکی کشفی، بوتون آراشدیرمالاری اؤیرهنمه ساحهسینه یؤنلتدی. پاولفون ایتلر اوزرینده ائتدیی کلاسیک شرطلهنمه تجروبهلری مشهوردور. ایته ایلک اولارا بیر نئچه دفعه زنگ چالینار. لاکین ایت رئاکسییا وئرمز. سوْنرادان ات وئریلر، ایتین توپورجکلری آخار. سوْنرا ات ایله بیرلیکده زنگ چالینار. داها سوْنرا ات وئریلمدیی حالدا زنگ چالیندیغیندا ایتین آغیزینین سونونون آخدیغی گؤرولر. شرطلی یا دا شرتلندیریلمیش رئفلئکس دئییلهن حادثه ده بودور. پاولف، بۇ داورانیشین، سایکولوژی فعالیتله عئینی اوْلان یوکسک سوییهده سینیر فعالیتینین علامتلریندن بیری اوْلدوغونو قارشییا قویار و سایکولوژی ساحهسینده اعتیبارلی تک یاناشمانین تجروبی اۆصول اوْلدوغونو وورغولار. پاولف، بۇ ساحهدهکی ایشلرینه گؤره ۱۹۰۴-جو ایلده فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل اؤدولینی قازاندی.
باشاری یوْلو و آراشدیرمالاری[دَییشدیر]
سئچیلمیش مقاله لری[دَییشدیر]
اؤدوللر و ایفتیخارلاری[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
- http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates Archived 2017-02-01 at the Wayback Machine.


text:
"ال کلاسیکو" — کاتالون تاخیمی بارسلونا ایله ایسپانیا تاخیمی رئال مادرید قارشیلاشدیغی فۇتبول اویونلارینا وئریلن آددیر. بۇ ایکی تاخیم آراسینداکی اویون هر زامان دۆنیا فۇتبول ایجتیمایتینین دیقّت مرکزینده اوْلور و ایسپانیادا سانکی بیر فوتبال بایرامی کیمی قارشیلانیر.
بۇ رقابت مادرید و بارسلونا کیمی ایسپانیانین ان ایری ایکی شهریندن چیخان و اؤلکهنین ان اۇغورلو و ائتکیلی ایکی فۇتبول کلۇبو آراسیندا کئچیر. بیرده بۇ ایکی تاخیمین قارشیلاشمالاری سیاسی کاراکتر ده داشیییر. کاتالون میللتچیلرین دستکلدیی بارسلونا ایله ایسپانیا میللتچیلرین دستکلدیی رئال مادرید بۇ معنادا دا بیر رقابت ایچیندهدیر.


text:
۱۸ نوْوامبر :
- ۱۸۳۰ - بلژیک باغیمسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۸۶۸ - دیمیتری مندلیئف روس شیمی جمعیتینی قۇرموشدور.
- ۱۹۱۸ - لیتوانی باغیمیسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۲۷ - آنکارا رادیوسو یاییما باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۸ - «والت دیسنی» و «میکی ماوس»ین تقدیمانی کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۳۱ - ژاپون قوْشونلاری مانچورینی ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۳۳ - ایستانبول دارالفنونو یئنی آدلا (ایستانبول اونیوِرسیتهسی) ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۶۳ - عبدالسلیم عارف عیراقدا حؤکومتی اله کئچیرمیش٬ صدام حسین حبس ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۷۶ - ۳۶ ایللیک دیکتاتورلوق رژیمیندن سوْنرا ایسپانیادا دموکراتیک رژیم قۇرولموشدور.
- ۱۹۹۵ - واتیکان قادینلارا دینی مقاملار وئریلمهسینی قاداغان ائدن قۇرالی یئنیدن قۆوّتده ساخلامیشدیر.
- ۱۹۹۹ - آذربایجان نفتینین باکی-تیفلیس-جئیهان خطّی ایله چکمهسینه داییر آذربایجان-گۆرجوستان-تۆرکیه اۆچطرفلی آنلاییش ایمضالانمیشدیر.


text:
تد کروز
رافائل ادوارد تد کروز قیساجا تد کروز (اینگیلیسجه: Rafael Edward Ted Cruz) دوغوم گونو ۱۹۷۰ دئسامبرینین ۲۲سی) آمریکالی سیاستچی، تگزاس اوستانی نین جونیور سناتورو، آمریکا ۲۰۱۶ جومهور رئیسی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون جومهوریتچی پارتی سی ایچینده کی سئچیمی نین مطرح یوخاری شانسلی کاندیدلریندن دیر. تد کروزون کانادالی کؤکنلی اولماغی، دونالد ترامپین الینه بیر بهانه وئرمیشدیر، کروزون آمریکا وطنداشلیغینی، و سونوندا اونون جومهور باشقینلیغینا قانونی جوازلی اولدوغونو ، سورغو آلتینا آپارسین.
آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغینا جومهوریتچی حزبی ایچینده کی گوجلو یاریشماجیلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ted Cruz»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ فوریه سینین ۲سی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
سالوادور دالی
سالوادور دالی (تام آدی سالوادور فلیپه ژاسینتو دالی دومنککاتالانجا: Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol, ایسپانجا: Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marqués de Dalí y de Púbol؛ ۱۱ مئی ۱۹۰۴ – ۲۳ ژانویه ۱۹۸۹) — مشهور ایسپانیا رسّامی، هیکلتراشی، فیلوسوفو و یؤنئتمن، تصویری اینجه صنعتده سوررئالیزم جریانینین ان مشهور نمایندهلریندن بیری.
حیاتی[دَییشدیر]
سالوادور دالی ۱۱ مئی ۱۹۰۴-جو ایلده ایسپانیانین شیمالینداکی ژرونا ایالتینین فیقراس شهرینده دوْغولوب. تصویری اینجه صنعته ماراغی اۇشاق یاشلاریندا بلدییه اینجه صنعت مکتبینده اوْخویارکن یارانمیشدیر. ۱۹۱۴-۱۹۱۸-جی ایللرده ماریستلر اوْردنینه مخصوص مکتبده تربییه آلمیشدیر. ۱۹۱۶-جی ایلده یای تعطیلینی آرالیق دنیزی ساحلینده یئرلَشن کاداکس شهرینده کئچیریر. بۇرادا اوْ، ایلک دفعه مودرنیست اینجه صنعتله تانیش اوْلور و چوْخ سودیی بۇ شهر اوْنون گلهجک یارادیجیلیغیندا اؤزل یئر تۇتور. ۱۹۱۹-جو ایلده دالینین ایلک شخصی سئرگی سی تشکیل اوْلونور.
۱۹۲۱-جی ایلده آتاسی اوْنو مادریده سان-فرناندو اینجه صنعت آکادمیسینا اوْخوماغا گؤندریر. بۇرادا دالی لویس بونیول، فدریکو قارسیا لورکا، پدرو قرافیاس و ایسپانیا اینجه صنعتینین دیگر نمایندهلری ایله تانیش اوْلور. بۇ دؤورده دالی کوبیزم و دادایزم جریانلارینا مئیل گؤستریر.
۱۹۲۶-جی ایلده معلملره قارشی سایمازیانا موناسیبته گؤره اوْ، اینجه صنعت آکادمیسیندان خاریج اوْلونور. اله همین ایل پاریسده پیکاسو ایله تانیش اوْلور. ۲۰-جی ایللرین سوْنلاریندا اؤز ایستیلینی تاپماق اۆچون پیکاسو و هوان میرونون ائتکیسی آلتیندا بیر سیرا اثرلر یارادیر.
۱۹۲۹-جی ایلده لویس بونیولین چکدیی "اندلوس کؤپه یی" ("اۇن جهین آندالوو") فیلمینین سناریسینی یازیر. تخمیناً همین دؤورده اؤز گلهجک حیات یوْلداشی و همین دؤورده فرانسه شاعری پول الوارین خانیمی اوْلان قالا ایله تانیش اوْلور.
۱۹۲۹-جو ایلده اوْ، آندره برتون طرفیندن تشکیل اوْلونموش سوررالیستلر دستهسینه قوْشولور.
۱۹۳۴-جو ایلده دالی قالا ایله غئیری-رسمی نیگاه باغلاییر (یالنیز ۱۹۵۸-جی ایلده اوْنلار رسمی نیگاها داخیل اوْلورلار). اله همین ایل دالی آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ ایلک دفعه سفر ائدیر.
۱۹۳۶-جی ایلده فرانسیسکو فرانکونون باشلاتدیغی و تئزلیکله ایسپانیا وطنداش ساواشینه چوریلن ساواش مۆناقیشه سالوادور دالی ایله اوْنون اساساً سوْلچو دۆشونجهلره مالیک اوْلان سوررالیست یوْلداشلاری آراسیندا فیکیر آیریلیغینا سبب اوْلور. دالی بۇ دستهدن خاریج ائدیلیر، بۇنا جواب اوْلاراق اوْ، "سوررالیزم منم" فیکرینی سؤیلییر.
۱۹۴۰-جی ایلده دالی حیات یوْلداشی قالا ایله بیرلیکده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ کؤچور و ۱۹۴۸-جی ایلدک اوْرادا یاشاییر. ۱۹۴۲-جی ایلده اوْ، "سالوادور دالینین گیزلی حیاتی" آدلی آوتوبیوقرافیک اثرینی نشر ائتدیریر.
۱۹۴۹-جو ایلدن دالی چوْخ سودیی کاتالونیادا مسکونلاشیر. اوْنون فرانکو رژیمی دؤورونده ایسپانیادا یاشاماق قرارینا گلمهسی بیر چوْخلاری طرفیندن تنقیده معروض قالمیشدی.
۱۹۸۱-جی ایلدن دالیده پارکینسون خستهلییینین علامتلری اؤزونو گؤسترمهیه باشلاییر. ۱۰ ژۇئن ۱۹۸۲-جی ایلده قالا وفات ائدیر. بۇ دالییه چوْخ آغیر ائتکی گؤستریر و اوْنون حیاتا باغلیلیغینی آزالدیر. همین دؤورده دالی فیقراسدان کؤچهرک قالا اۆچون آلدیغی پوبول قصرینده یاشاماغا باشلاییر. ۱۹۸۴-جو ایلده اوْنون یاتاق اوْتاغیندا موممالی شکیلده یانغین باش وئریر. بعضیلری بۇنو دالینین اینتیحار جهدی کیمی قیمتلندیریرلر. لاکین خیدمتچیلری اوْنو خلاص ائده بیلیرلر.
بۇندان سوْنرا اوْ، یئنیدن فیقراسا قاییدیر و عؤمرونون قالان حیصّه سینی اؤز آدینی داشییان تئاتر-موزه ییده یاشاییر. ۱۹۸۸-جی ایلین نوْامبریندا دالی اینفارکت(سکته) کئچیریر و خسته خانایا یئرلهشدیریلیر. [[۵ دسامبر |دسامبر ین ۵-ده]] کرال هوان کارلوس اوْنو زیارت ائدیر. سالوادور دالی ۲۳ ژانویه ۱۹۸۹-جو ایلده اؤز تئاتر-موزه ییینده چوْخ سودیی "تریستان و ایزولدا" اوْپراسینی (ریخارد واقنر) دینلیرکن اۆرک چاتیشمازلیغیندان وفات ائتمیشدیر.
دالی حیاتی بوْیونجا ۱۵۰۰-دن چوْخ رسم اثری چکمیش، اوْنلارلا هیکلله برابر، داش اۆزرینده مۆختلیف سبک لی اثرلر یاراتمیش، کیتاب رسیملری، تئاتر دکورلاری و گئییملارین مؤلفی اوْلموشدور. ۱۹۹۴-جو ایلده ایستانبولدا آرت فایر سئرگی سینده و ۲۰۰۱-جی ایلده بروکسلده بینلخالق کونستبورس سئرگی سینده آذربایجانلی رسّام ساکیت محمّداوفلا بیرلیکده رسم اثرلری سئرگیلنمیشدیر.
قالری[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- سالوادور دالی Archived 2008-12-22 at the Wayback Machine.
- وفات ائتمیش شخصلر
- هونرمندلر
- سالوادور دالی
- ۱۹۰۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۸۹-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- فیقرس دوغوملولار
- Spanish artists
- ۲۰. یوز ایلده ایسپانیالی نقاشلار
- Spanish male painters
- Catalan artists
- Catalan painters
- Spanish illustrators
- Legion of Honour recipients
- Marquesses of Spain
- Members of the Royal Academy of Belgium
- Modern artists
- Modern painters
- People with Parkinson's disease
- Spanish printmakers
- Spanish erotic artists
- Spanish Roman Catholics
- Spanish surrealist artists
- Surrealist filmmakers
- 20th-century Spanish sculptors
- Mathematical artists
- Nude art
- Federico García Lorca
- 1939 N


text:
- اورجینال ترکیه (23)
- جامعه شناسی (12)
- تابلو ویترای (10)
- روانشناسی و موفقیت (39)
- جغرافیا (13)
- کتاب کودک (160)
- فولکلور و اسطوره (155)
- مجلات (92)
- ادبیات (770)
- سیاسی (43)
- حقوق (4)
- سایر (41)
- زبان و زبان شناسی (93)
- تئاتر و نمایش نامه (20)
- موسیقی (23)
- تاریخ (245)
ایواز طاها
ایواز طاها موغاندا آنادان اوْلوب. او، ایختیصاصینا گؤره فلسفه ایله مشغول اولور و بدیعی نثر یازیر. ا. طاها ۹۰-جی ایل لرده «یول» درگیسینین قوروجوسو و باشیازاری اوْلموشدور. سوْنرالار آذربایجان جومهورییتینده «جهان» درگیسینین تمل داشینی قویموش، او ژورنالین باش یازارلیغینی اؤز اوزهرینه گؤتورموشدور. هابئله او، ۲۰۰۴-جی ایلدن «یارپاق» قزئتینی چیخارماغا باشلامیشدیر. «یارپاق» میلّی حؤکومت دئوریلدیکدن بری تام آذربایجان تۆرکجهسینده بوراخیلان ایلک قزئت اوْلموشدور.
طاهانین ایندییهدک ایکی یوزه یاخین ایریلی-خیردالی یازیسی (مقالهلری، اؤیکولری، رومانلاری، تنقیدلری، ائسسهلری و ترجومهلری) آیری-آیری درگیلر و قزئتلرده چاپ ائدیلمیشدیر. آذربایجان تۆرکجهسینده، فارس و اینگیلیس دیللرینده یاییملانان بۇ یازیلاردا، داها چوْخ فلسفه و ادبیات و سیاست قوووشاغیندا یارانان مسئلهلر آراشدیریلمیشدیر.
«یول»، «جاهان» و «یارپاق» نشر اورگانلاری ایله یاناشی ایکی کیتاب ایواز طاها شؤهرتینین تملداشیدیر. بیری، «قورشون هاردان آچیلدی»، او بیریسی ایسه «شعر وارلیغین ائویدیر». باخمایاراق کی، آدلاری سرّ کیمی ساخلاناراق یاییلمامیش کیتابلارینین داها ائتکیلی اولاجاغینا اینانیر.
ایواز طاهانین هر بیر فلسفی آختاریشیندا «دیل وسوسهسی» و یا «دیل دویارلیلیغی» گؤزه چارپیر. «دیل» فئنومئنینین بئلهجه قاباردیلماسی بلکه ده آذربایجان تۆرکجهسینین تاریخی دورومو ایله باغلیدیر. او، واختآشیری بۇ مسئلهیه قاییدیر. بعضاً بئله نظره چارپیر کی، او، دوشونجه گئدیشینی و تفککورون گئرچکلشمه شرطینی دیلدن آسیلی سانیر. اونون سؤزویله دئسک «اینسانین دوشونجهسی دیلده باش وئریر. هابئله، اینسانین وارلیغی دیلده گئرچکلشدییی زاماندان او، باشقا جانلیلاردان سئچیملهیه باشلاییر. أرسطو اینسانین حئیوانلارا اوستونلویونون باشلیجا سببینی «نیطق» ده گؤردوکده، یانیلمیر. چونکی اینسان دانیشان حئیواندیر.» او هایدگئردن ایلهام آلاراق «دیل نه اینکی اینسان دوشونجهسینین، بلکه وارلیغینین دا ائویدیر» سؤیلهایر. طاها حتتا أدبی-بدیعی یارادیجلیغیندا دا بۇ وسوسهدن یاخا قورتارا بیلمیر. اؤرنهاین، کیچیک حجملی رومان ژانریندا یازدیغی «قورشون هاردان آچیلیدی» أثرینده تکنیکی و بدیعی اؤزهللیکلره رعایتله یاناشی، ساغلام و آخیجی بیر دیل سرگیلهمهیه قورشانیر. گونئی آذربایجان بدیعی نثرینین قیتلیغیندا بئله بیر کیتاب نثر مدنیتینین گلیشمهسینده ائتکیسیز اولمایا بیلمزدی.
طاها گؤزهللیک فلسفهسینه کؤکلنمیش «شعر وارلیغین ائویدیر» کیتابیندا دا بیر چوْخ مسئلهلرله یاناشی یئنه ده دیله قاییدیر. همین کیتابدا گئتمیش کیچیک بیر جومله، سانکی عؤمور بویو بیر فعالیتین اؤزهاینی عکس ائتدیریر: «من آذربایجان تورکجهسینی تفککور ساحهسینده دیللندیرمک ایستهایرم.» اوستهلیک، فلسفی نظریهلر ایشیغیندا گونئیده شعر مدنیتینین یایغین اولماسینین سرّینی آچماق اۆچون نظری سببلر آختاریر. کیتابدا شعریمیزین نثره اوستونلویو، شعرله نثر دیلینین کؤکلو فرقلری، شعرله ایلگیلی ایدئولوگییانین ائتکیلری، شعرین آماج و یا آراج اولماسی، و شعرله فلسفهنین ایلگیلری گئنیش آراشدیریلیر.
سیاست فلسفهسینهگلدیکده، طاها پولیتیکانی پولیسدن فرقلندیریر. اونون سؤزو ایله دئسک، «سیاست اساساً تکذیبچیدیر. محض بۇ اؤزهللیییندن دولایی صنعتله ده عئینی جبههده دایانیر. سیاستی گوج قورولوشلاری (پولیس) ایله قارشی قارشییا قویمالیییق. پولیتیکانی پولیسدن آییرمالیییق.» پولیس کیملیکلری نیظاملی بیچیمده پایلاییر؛ توپلومون هر بیر آیرینتیسینین، هر بیر اویهسینین یئرینی دقیق معینلشدیریر. سیاست بۇ سیستئمی داغیتما گیریشیمیدیر. یارادیجیلیق، یالنیز بۇ داغیدیجیلیقدادیر کی، سیاستله الاله وئریر. طاها بۇ فرقلندیرمهنی ژاک رانسیئردن آلیر. سیاست بوردا The political تئرمینینین قارشلیغیدیر. طاها اونون قارشیلیغی اولاراق «سیاسال» سؤزونو سئویر، آمّا قاوراییشدا چتینلیک تؤرهنمهسین دئیه هلهلیک سیاست سؤزونو قوللانیر.
پولیس ایندیکی دورومون گودوکچوسودور؛ دوزگون سیاست ایسه ایندیکی دورومو سورغویا چکمک. بونلاری بیربیریندن آییران سینیر، تیترک و سیویق اولسا دا آنلاملیدیر. سیاستین پولیس یؤنو ایجتیماعی گئدیشلری اداره ائدیب، جیلوولاییر. بیرئیلری [فردلری] بللی چرچیوهلرده صینیفلندیریر، باشقا سؤزله اونلاری گؤرونرده ساخلاییر. پولیس بوتون اولایلارا اینتیظام باغیشلاییر، هرنهای قانون چرچیوهسینه سیخناشدیریر، آیریملارا [ایستئثنالارا، موخالیف دوشونجهلره] یاغی، یابانجی گؤزله باخیر، اونلاری دیشلاییر؛ ایستبلیشمئتی establishment خائوسا تام حاکیم قیلماق. بوتون بونلارا قارشی چیخماق ایسه دوزگون سیاستین ایشیدیر.
طاها بۇ دوغرولتودا ایکی اؤنملی مسئلهنی چؤزوملهمهیه [آنالیز ائتمهیه] گیریشیر. کیملیک [هویت] و عامیلیت. یازاری ماراقلاندیران مسئله بودور: بوتؤو کیملیک و دمیر عامیلیت همیشه دیکتاتورایا یول آچیب. فرانسه اینقیلابیندا دا بئله اوْلوب، سووئتلر بیرلیینده ده، ایراندا دا. پوستمودئرنیزمین اورتایا آتدیغی سارساق اؤزنه نین ایسه بیر توکو دبردهجک قدهر گوجو قالماییب. بۇ ایکی اوچورومون آراسیندا قیل کؤرپوسو سالماق گرکدیر. بۇ ایکی ضدیت آراسیندا ایجتیماعی چالیشقانلیغین هم یارارلی، هم ده اینسانی بیچیملرینی آختارماق. جاواب نه ساوادسیز باغیرغان سوبیئکتدهدیر، نه ده اگزیستانسیالیزمین ایضطیرابلی فاعیلینده. مارکسین دا سئویملی ایشچی طبقهسی بیلگی پاتلاییشی [انفجار اطلاعات] نتیجه سینده داغیلمیشدیر. یازار عرب باهاری دئوریملرینده بئله بیر اؤزنهنین باش قالدیراجاغینی گؤزلهایردی. آمّا، میصرده ۶ آوریل حرکاتینین آرتیق طاماهلیغی، اخوان المسلمینین سیاسی مونوپولیاسی و اوردونون خاریجی گوجلره باغلیلیغی اومودلاری قسمن ده اولسا پوچا چیخاردی. «کیملیکچی سیاست بارهسینده پاتولوژیک تئزلر» کیتابی بۇ آختاریشین بیر محصولودور.
دئمک اولار طاهانین بللی دغدغه و یا وسوسه آلانی وار: دیل، دوشونجه، اخلاق، عدالت، اؤزگورلوک، اینجهصنعت و سیاست. اونون أخلاقی باخیش بوجاغی کانتدان ائتکیلهنهرک مسئولیتچی ماهیت داشیسا دا، اؤزگورلوک و عدالته سولسایاغی تأکید ائدیر. بۇ وورغودا ایسه بعضاً آنارشیزم اؤیرهتیسینه [دوکتوریناسینا] یاخینلاشما حیس اوْلونور. دیل و دوشونجهیه گلدیکده، او هر ایکیسینه قورخونج بیر فئنومئن کیمی باخیر. سون واختلار دیققتینی بۇ ایکیسینین قارشیلیقلی علاقهلری ایشیقلاندیرماغا یؤنلتمیش یازار، بئله بیر ایلیشکیده آچقیجا دیله اوستونک وئریر. بۇ اوستونلویون سویآغاجی ساپیر-وورف نظریهسینه گئدیب چیخسا دا، او چوخواخت فلسفی چرچیوهدن چیخماغا آغرینیر. بونا سبب اونون پسیخولوگییا ایله پروفئسیونال سویهده تانیش اولماماسینا قاییدا بیلر، یا دا فلسفه وورغونلوغونا.
اثرلری
«شعر وارلیغین ائویدیر» (شعرین گؤزهللیک فلسفهسی و آذربایجان شعرینین پروبلئم لری~ عرب الیفباسیندا)، باکی، ۱۳۸۵. (بو کیتاب ۲۰۰۷-جی ایلده گونئی آذربایجاندا ایلین کیتابی سئچیلمیشدیر)
«قورشون هاردان آچیلدی» (کیچیک رومان)، بیرینجی باسقی، باکی، یاز ۲۰۰۶، ایکینجی باسقی، تبریز، قیش 2007.
«نظریهی توطئه»، (فارسجا)، تهران، انتشارات جامعهٔ ایرانیان، ۲۰۰۲.
«نئجه یازاق: آذربایجان تورکجهسینین یانلیشلیقلار سؤزلویو»، یارپاق، تبریز، ۲۰۰۶.
«ساغلام دیل»، یارپاق، تبریز، ۲۰۰۷
«متندن باشقا بیر دونیا یوخدور»، یئنی اولای، ۲۰۰۸
«کیملیکچی سیاست بارهسینده پاتولوژیک تئزلر، تهران، ۲۰۱۶، الکترون وئرسیا.»
مقالهلری
نوبئل موکافاتی، یول، سایی ۱، تهران
شهریار نیسگیلی و نوستالگییانین تحلیلی، وارلیق، تهران
آغیلدان اورهیه دوغرو|آغیلدان اورهیه دوغرو، جاهان، سایی ۳، ۱۹۹۷، باکی
دونیانی دییشدیرمک، یوخسا اونا اویغونلاشماق، جاهان، سایی ۴، ۱۹۹۸، باکی.
تاریخ علمینده اوبیئکتیولیک و سوبیئکتیولیک، شهریار قزئتی، باکی،
معیار دیل، یارپاق قزئتی، سایی ۴، ۲۰۰۵، تهران.
اۆچونجو دالغا محاربهلری، آلاتوران درگیسی، سایی ۴، باکی.
پارادیگما نهدیر؟، جاهان درگیسی، سایی ۵، ۱۹۹۹، باکی.
عراق محاربهسی: آلوین تافلئر، فرئنسیس فوکویاما و ساموئل هانتینگتونون نظریهلری ایشیغیندا؛ آمئریکانین عراقا هوجومونون تحلیلی، شرق گوندهلییی، ۱، تیر، ۱۳۸۴، تهران.
پستمدرنیزم؛ دالدان آتیلان داش، ۲۰۰۷، تبریز.
گوندوغار اؤلکهسی: شمس و مولوی، ۲۰۰۷، تبریز.
معاریفچیلیک ایشیغیندا رومانتیزم، (۲۰۰۷-جی ایل باکی ایسلاویان اونیوئرسیتئتینده "مۆعاصیر "دیلچیلییین پروبلئملر|دیلچیلییین پروبلئملری"نه حصر ائدیلن کونفرانسدا اوخونموش موحاضیره)، باکی، کیتاب عالمی نشریاتی، ۲۰۰۷
شعر، قادین شاعیرلر و فئمینیزم
فلسفهنین دؤرد تاریخی دؤنمی، (یازانلار: دوغان اؤزلم، ایواز طاها)
یئرلی رادیو و تلویزیونلارین جالاق دیلی
ایتکین اؤلکه
هایکو و میستیک شعر
سوْنرا یئر دیللندی | احمد شاملو | ایواز طاها
پوستمودئرنیزم آذربایجانا گلمهدن گئتمک ایستهایر
نه جالاق دیل، نه ده دیل تملچیلییی
فارسجا مقالهلری
فضولی بیگانهای در وطن (فارسجا)، وارلیق، تهران.
فوتبال ترجمان سیاست اینجایی است
تمامتخواهی سیاست را ناممکن میکند
فرقهٔ دمکرات آذربایجان و داوری یکجانبه
حاضیرلانان کیتابلاری
"من بئله دوشونورم" (فلسفی مقالهلر توپلوسو).
"قورغو نظریهسی" ("نظریهٔ توطئه" کیتابینین آذربایجان تۆرکجهسینه ترجومهسی. کیتاب رحمتلیک عالیم علیبالا حاجیزادهنین ترجومهسی و ا. طاهانین رئداکتهسی ایله نشر اوْلوناجاق)).
"قورخو سنین آردینجا سورونور"
"دیکتاتور"، (حکایهلر توپلوسو").
"دونیانی دییشدیرمک، یوخسا اونا اویغونلاشماق".
آذربایجان نثرینین گؤزهللیک فلسفهسی" (کیتابین آدی هلهلیک تام معینلشدیریلمهایب).
"نئجه یازاق" (۲–۵-جی جیلدلر).
"دلی"، (رومان. کیتابین آدی مووققتیدیر).
یازارلارین باخیشیندا
ایواز طاها قومساللیقدا بوی آتان چینار | گونتای جوانشیر
شعرده آزان فیلسوف / حیدر شادی
سوررئالیسم جانیفتاده؛ چهارچوب محکم داستانی | احمد صیقلی
آنایوردو، آنادیلی، عدالت و فلسفه قایغیسی (ایواز طاها بارهده) | لیلا خاقانی
کامال آبدوللا و ایواز طاهانین سئمانتیک/ا-سئمانتیک سایریشمالاری | پروفئسور نیازی مهدی
آذربایجان یازیچیلار و شاعیرلری: ایواز طاها | محمد رضا آذرلو
ایواز طاها و جاهان ژورنالی | حمید هئریسچی
درگیلر و قزئتلر
ایواز طاها آیری آیری قزئتلر و درگیلرین قورجوسو و یا باش یازاری اوْلموشدور: یول درگیسی (۱۹۹۰–۱۹۹۲) جهان درگیسی(۱۹۹۷–۱۹۹۹) یارپاق قزئتی (۲۰۰۴ـ)


text:
بیر چوخ اینسانلاردا “قایناق اؤزلمی” وار. بو نهدیر؟
ایستر دینی، ایسترسه ده لاییک خاراکتئرلی “اوریژینال قایناق origin، منشأ source، کؤک root و یا باشلانغیج beginning” حسرتی بوردان گلیر: گومان ائدیلیر کی، حقیقتین قایناغی یالنیز کئچمیشدهدیر. گومان ائدیلیر کی، فئنومئنلرین آرخاسیندا سرّلر گیزلهنیب. سون مقامدا او سرّی، او قایناغی اؤیرنمهدن فئنومئنلری تانیماق اولماز. لاکین فئنومئنلرین آرخاسیندا سرّ گیزلنمهییب، باشقا فئنومئنلر وار. بونون اوچون هانسیسا فئنومئنی اؤیرنمکده قایناغا وارماق یئتمز. تکجه فئنومئنلرین قایناغینی اؤیرنمکله اونون ماهیتینه وارماق مومکون اولسایدی توپلومبیلیمه [سوسیولوگییایا] احتیاج دویولمازدی. زیرا بو ایشی تاریخ بیلیمی یئترینجه گؤرور. اما توپلوملارین داخیلی مئخانیزملرینی اؤیرنمک اوچون تاریخ کیفایت ائلهمیر. تاریخ، توپلوملاری خرونولوژی بیچیمده آراشدیریر، اونلاری ائشزامانلی [دیاخرونیک] شکیلده اؤیرنمک ایسه توپلومبیلیمین پایینا دوشور.
تاریخی اؤزگونلویه [اوریژیناللیغا] سیغینماق و یا خالیص قایناق (خالیص سوی، خالیص ائتنوس، خالیص دیل) آختاریشی بؤیوک توپلومسال دییشیملر آردینجا اؤنم قازانیر. بئش یوز ایل میلاددان اؤنجه یوناندا قبیلهوی یاشام طرزینین داغیلماسی ایله هئراکلیت بئلهجه دوشونمهلی اولدو: “هر شئی دییشمکدهدیر.” فرانسا دئوریمی ایله آوروپانین سیاسی، ایجتیماعی و فیکری یاشامینین چالخالانماسی، هئگئلده ثابیتلییه بسلنمیش اینامی سؤنوکدوردو. بلکه ده دایمی دیییشیکلییه کؤکلنمیش دیالئکتیکایا درین ماراق بوردان گلدی. پوپئره گؤره غریبه دئییل کی، تاریخی اؤزگونلوک آنلاییشینی مرکزی قاوارما چئویرمیش هئگئل، هئراکلیتین بیرچوخ دوشونجهلرینی منیمسهدی. بونلارین هر ایکیسی اوچون ثابیت قایناق همیشهلیک اولاراق یوخا چیخمیشدی، ائورن [کاینات] ایسه أبدی دییشیکلیک بورولغانیندا غرق اولموشدو. بیر سؤزله، قایناق آختاریشی بؤیوک دییشیم و یا گئنیش توپلومسال گرگینلیک چاغلارینین تؤرهتدییی تپکینین اورونودور. سووئتین داغیلماسی آردینجا بونو تراوما [روحی آسیب] شکلینده گؤروروک. یاخین کئچمیشین نوستالگییاسی و تاریخ درینلیکلرینده باتمیش اوزاق کئچمیش نیسگیلینین یانکچیلمز تراوماسی.
قایناق: >>>


text:
انخلو انریکس
انخلو انریکس (اینگیلیسجه: Ángelo Henríquez) (دوْغوم:۱۳ آوریل ۱۹۹۴ (۲۸ یاش) سانتیاگو) بیر فوتبالیست. اونیورسیداد شیلی فوتبال کولوبو و شیلی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ "Á. Henríquez". Soccerway. Retrieved 6 March 2016.
قارداش پروژهلرده انخلو انریکس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- Articles using Template:Medal with Winner
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- یونیورسیداد شیلی کولوبونون اویونچولاری
- منچستر یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- ویقان اتلتیک کولوبونون اویونچولاری
- رئال ساراقوسا کولوبونون اویونچولاری
- دینامو زاقرب کولوبونون اویونچولاری


text:
قاراداغدا تؤرهنن زلزله فلاکتیندن بیر ایل کئچدی…
آذربایجانین ادبی- مدنی درنکلری
عزیز و حؤرمتلی وطنداشلار!, دیرلی مدنیت خادیملری!, سئویملی قلمداشلار!
بیلدیگینیز کیمی قاراداغدا باش وئرن زلزلهدن بیر ایل کئچدی. او دهشتلی گونلر کئچمیشه قوووشسادا, آنجاق هلهده وار او فاجیعهنین آغریلاری, آجیلاری, کابوسلاری قاراداغلیلارین جانیندان چیخماییب. اونلار هلهده اؤز دردلرینی یاشاییرلار. آنجاق بیر شئیی اونوتمامالیییق کی اگر خالقیمیزین و انسانسئور انسانلارین , مدنی و غیر دولتی گروپلارین و غیرتلی وطنداشلاریمیزین معنوی و مادی یاردیملاری اولماسایدی, بو آغری آجیلار, بو فلاکتین تؤرتدیگی زیانلار یقین کی قات- قات آرتیق اولاجاقایدی.
بیز آذربایجان ادبیاتی و مدنیتی ساحهسینده چالیشانلار, زلزلهنین ایلک ساعاتلاریندان بو گونه قدهر اؤز وطنداشلیق و انسانی بورجوموزو اؤدهمک اوچون الیمیزدن گلنی اسیرگمهمیشیک. بیرینجی چاغیریشیمیزدا دئدیگیمیز کیمی بو آجیناجاقلی فاجیعهنی اؤز فاجیعهمیز بیلمیشیک؛ دردلیلرین دردینه اورتاق اولماق ایستهمیشیک و انسان سئور، وطن سئور، ائل سئور انسانلارلا برابر زلزلهدن ضرر گؤرموش انسانلارا کؤنوللو یاردیم ائتمگه چالیشمیشیق. ایستر یارالیلاری مداوا ائتمکده, ایستر ائو- ائشیکی داغیلانلارا سیغیناق قورماقدا, ایستر جنسی و مالی یاردیملاری توپلاییب زلزله وورموش منطقهده فعالجاسینا اشتراک ائدن امکداشلاریمیزا و اطمینانلی یاردیم گروپلارینا چاتدیرماقدا یاخیندان اشتراک ائتمیشیک. آنجاق بونلارلا کیفایتلنمهمیشیک. اوشاقلارا, قوجالارا و قادینلارا یاردیم مقصدیله قورولموش گروپلارین, زلزله وورموش منطقهلرده تعلیم تربیه, صحیه و مدنی اوجاقلاری قورماق ایستهین یاردیمجی مدنیت و صنعت گروپلارینین مصلحتچیسی اولموشوق؛ اونلارلا زلزله منطقهسینده گؤرهجکلری ایشلرین اوصولجا گئدیشاتی بارهده امکداشلیق ائتمیشیک. بونلارلا یاناشی زلزلهده ضرر چکن انسانلارین دردلرینی آزالتماق, معنوی و مادی یاردیملارین اونودولماماسی و بو فاجیعهنی هموطنلریمیزین گوندهمینده ساخلاماق مقصدیله, مجلیسلر قوروب, مراسیملر کئچیرمیشیک. بو ایشلر ایندیده داوام ائتمکدهدیر و اینانیریق کی بونلاری لاییقینجه یئرینه یئتیرهجهییک.
عزیز دوستلار!
بیز بیر داهادا زلزلهده ضرر گؤرموش و دوغمالارینی ایتیرمیش وطنداشلاریمیزا دؤزوم دیلهییریک و ایراندا یاشایان خالقلارا و بو فاجیعهده آذربایجانین ایمدادینا چاتان بوتون انسان سئور هموطنلریمیزه عشق اولسون دئییریک؛ اونلارین قارداشلیق اللرینی سیخیریق و بوتون خالقلاریمیزا گؤزهل گونلر آرزولاییریق.
گون او گون اولسون کی زلزله وورموش منطقهلرده تیکیلن صحیه, تعلیم تربیه و مدنی اوجاقلاردا سئوینج و سعادت نغمهلری اوجالسین؛ خالقیمیز خوشبخت یاشاسین.
۲۱ مرداد ۱۳۹۲
آذربایجان ادبیات اوجاغی – تهران
ایشیق سایتی(آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی) – تهران
یئنی تبریز ادبی انجومنی – تبریز
چنلی تئل ادبی انجومنی – میانا
قاراداغ ادبی انجومنی – تهران
شیدا ادبی انجومنی – شهریار
صابر ادبی انجومنی – تهران
ساهر ادبی- مدنی درنهیی- تهران
نباتی ادبی انجومنی – شهریار
دده قوربانی ادبی انجومنی – تهران
انجمن ادبی صبا – مشهد


text:
آرتور استپانیان
آرتور استپانیان (اینگیلیسجه: Arthur Stepanyan) (دوْغوم:۱۴ آوریل ۱۹۸۷ (۳۵ یاش) ولادیقفقاز) بیر فوتبالیست. ائرمنیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آرتور استپانیان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سوکول ساراتوف کولوبونون اویونچولاری
- پیونیک کولوبونون اویونچولاری
- چرنومورتس نووراسییسک کولوبونون اویونچولاری
- قورنیاک اوچالی کولوبونون اویونچولاری
- امکار پرم کولوبونون اویونچولاری
- ساترن رامنسکویه کولوبونون اویونچولاری


text:
۱۶ نوْوامبر
۱۶ نوْوامبر :
۱۸۶۹ - سۆئز کانالی فوْرمال اوْلاراق آچیلمیشدیر.
۱۹۱۸ - ماجاریستان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
۱۹۱۸ - آذربایجان دموکراتیک جۆمهوریتینین خاریجی ایشلر ناظیری علیمردان بی توْپچوباشوْو ایستانبولدا ایران سفیری میرزه محمود خانلا گؤروشموشدور.
۱۹۲۰ - ایستالین لِنینه تلقرامدامیندا «باکینی فعال مۆدافیعه یوْلو ایله تصادۆفلردن قوْروماق اۆچون ان آزی ۵ قوْشون لازیمدیر... عکس حالدا دۆشمن ایلک هۆجۇموندا یئلیزاوِتپوْلو تۇتاراق ۱۸-جی ایلدهکینه بنزر آذربایجان بورژوا حؤکومتی یاراتماق ایمکانی الده ائدهجک» دئیه خبردارلیق ائتمیشدیر.
۱۹۲۶ - هیند شاعیری تاگور ایستانبولا گلمیشدیر. تاگور٬ «ائتدیگینیز دئوریملر یالنیز تۆرکیه اۆچون دئییل٬ بۆتون دوْغو اۆچون ده پارلاق بیر گلهجک حاضیرلاماقدادیر» دئمیشدیر.
۱۹۳۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله شوروی دیپلوْماتیک ایلگیلر قۇرموشدور
۱۹۴۵ - آمِریسیوم (اتوم نؤمرهسی ۹۵) و کوریوم (۹۶) المنتلرینین آلینماسی رسماً اعلان ائدیلیب.
۱۹۴۵ - یونسکو قۇرولموشدور.
۲۰۰۹ - ت.ر.ت. مۆزیک یایینا باشلامیشدیر.


text:
۱۲ شهریور موناسیبتی ایله گونئی آزربایجان سیاسی تشکیلاتلارینین ۱۲ ماددهلیک بیاننامهسی
۱۲ شهریور موناسیبتی ایله گونئی آزربایجان سیاسی تشکیلاتلارینین ۱۲ ماددهلیک بیاننامهسی
دیرلی گونئی آزربایجان تورک میللتی!
چاغداش تاریخیمیزده هامیمیزین نوستالژیک دویغولارلا آندیغیمیز و هئچ زامان اونودا بیلمهدیگیمیز اولایلاردان بیری، میللی حکومتین قورولوب بیر ایل سونرا داغیلماسیدیر. میللی حکومتیمیز، اسیر دوشموش بیر ائلین قیسا دا اولسا، آزادلیغی تامسینماسیدیر؛ عدالتین او سحرکار گؤزللیین اوزاقلاردا دئییل، گؤز اؤنونده گؤرمهسیدیر. پیشهورینین باشچیلیغی ایله یارانمیش میللی حکومت، سؤمورگه دورومونا دوشموش یارالی بیر میللتین درمانی ایدی. بو درمان ایلک دؤنه ۱۲ شهریور ۱۳۲۴-جو ایلده ۱۲ ماددهلیک بیر بیاننامه ایله اورتایا قویولدو. آنجاق آزربایجان دئموکرات فیرقهسینین ایرهلی سوردویو بو درمانین یارالاریمیزی ساغالتماسینا، نه یازیق کی تئهران حکومتی ایله آنلاشان دونیا گوجلری یول وئرمهدی. اونا گؤره ده، یارامیز قایساق باغلامادی و گونو گوندن درینلشدی؛ سؤمورگهچیلیک داوام ائتدی؛ آزربایجان آیاقلاندی، تاپدانیب تالاندی و ایستیبداد یئنی بیر دون گئییب، دین اؤرتویو ایله بو میللتین بوغازینی سیخدی.
البته کی، حاکم اولان موستبید قوهلر و اونلارین سونراکی داوامچیلاری، آزادلیق عصیانچیسی اولان میللی حکومتی بوغسالار دا، ۱۳۲۵-جی ایلده ۲۷ مین آزادلیق فدائیسینی اؤلدورسهلر ده، میللی حکومتین مقاومت شوعاری اولان “اؤلدو وار، دؤندو یوخ” شوعارینی ایللر بویو لاغا قویسالار دا، هئچ زامان آرخایین اویومادیلار. نه پهلوی-جومهوری ایسلامی رئژیملرینین باسدیرمالاری، نه ده شووینیست ساغ موخالیفت و پانایرانیست سول آخینلارینین سانسورو پیشهورینین سسین بوغا بیلمهدی و بو گون گونئی آزربایجانین بوتون شهرلرینده بو سس یانسیماقدادیر. بو گون آزربایجان دئموکرات فیرقهسینین میللی اولکولری، گنج نسلیمیزین ایدهآلیدیر، اوستهلیک بو اولکولر داها آرتیق آرینیب و گونوموزون احتیاجلارینا اویغون گلیشیبدیر.
آرتیق گونئی آزربایجان میللی حرکتی آدیندا چوخ گئنیش بیر حرکت یارانیب. آرتیق یادلار طرفیندن بو ایدهآللاری گوندهمدن سالان هئچ بیر آخیم، ایدئولوژی و سؤیلهمین جادیبهسی یوخدور بو میللته و بو میللتین اؤنده گئدن موباریز اینسانلاری اؤز ایدهآللارینی آزادلیق و عدالت اساسیندا قورولان میللی حکومت اولدوغونو اورتایا قویوبلار. بو تاریخی میللی اویانیشین یانیندا، فارس سؤمورگهچیلیگی اویغولایان و دینی ایستیبداد ایله بو میللتین گونون قارا ائدن ایران ایسلام جومهوریتینین عؤمرونون سونا ارمهسی گؤز اؤنوندهدیر. بؤیوک دییشیکلیکلر یاخین زاماندا گؤزلهنیلیر. بئله بیر دورومدا، آزربایجان میللتینین موستملکه اولدوغونا دؤزمهیهن و بو سؤمورگهیه سون وئرمک اوغروندا یارانمیش میللی تشکیلاتلار اولاراق، بیر آرایا گلدیک. اینانیریق بو کئچید دؤنهمینده بو گونون ۱۲ شهریور بیاننامهسینین یاییلماسینین زامانی گلمیشدیر. داها دوغروسو میللی حکومتیمیزی قورماغا ان الوئریشلی زاماندیر. اوموروق بو بیلدیرگه ایله میللتیمیزین اساس هدفی بللی اولاجاق، بیرلیگیمیز داها دا برکییهجک و بو هدف یولوموزا داها آرتیق ایشیق ساچاراق کیمسه بو میللتی جایدیرماغی باجارمایاجاق.
دهیرلی آزربایجان تورک میللتی!
بیز میللتیمیزین ایچیندن چیخمیش، ۱۲ شهریور بیاننامهسینین روحونو داشییان “آزادلیق، عدالت، میللی حکومت ” شوعارینی اؤز آنا شوعاری بیلیب و بو بیاننامهده بو اولکولری آنا قایناق کیمی نظرده آلمیشیق. هامینیزدان بو ایدهآللارین گئرچکلشمهسی اوچون، بو تاریخی وظیفهنی یئرینه گتیرمکده میدانا گلیب قهرهمانلیق گؤسترمهنیزی ایستهییریک. بو بیلدیرگه ۱۳۲۴-جو گونش ایلی ۱۲ شهریور بیاننامهسی کیمی ۱۲ ماددهدن اولوشماقدادیر، آنجاق دوغال اولاراق گونوموزون احتیاجلارینا و تاریخی تجروبهلردن درس آلاراق یئنیلنمیشدیر.
بیرینجی مادده
بیز اینسان حاقلاری دونیالیق بیاننامهسی و دونیاجا قبول ائدیلمیش فردی و اجتماعی حاقلاری قارانتی ائدن بوتون سندلری قبول ائدیریک و بوتون اینسانلارین بو حاقلارا مالیک اولماسی گرکدیگینی وورغولاییریق. گلهجک آزربایجان میللی حکومتینین قانونلارینین هئچ بیری بو دونیالیق اینسان حاقلارینی پوزمامالیدیر.
ایکینجی مادده
آزادلیق و برابرلیک بشریتین چوخ اوزون ایللردن بری بؤیوک ایدهآللاریدیر. بو دهیر و ایدهآللار بیر چوخ سیاسی ایدئولوژی و فلسفهلرین یارانماسینا و بؤیوک دهیشیکلیکلرین میدانا گلمهسینه ندن اولوبلار. عدالت ایسه بلکه بوتون بشریتین اورتاق ایستهیی اولوب. آنجاق آزادلیق و برابرلیگین هانسینین اؤنجهلیک داشیماسی داها چوخ عدالتلی اولار قایغیسی، موختلیف ایدئولوژیلرین یارانماسینا گتیریب چیخاریب. تاریخ ایسه بو دیرلرین هر هانسینا گؤز یومولماسینین زیانلارین سرگیلهمکدهدیر. بیز گلهجک آزربایجان حکومتینده، اینسانلارین قانون چرچیوهسینده برابر آزادلیقلارا مالیک اولماسینا اینانیریق. اینسانلارین سیاسی، اجتماعی و اقتصادی باخیمدان آزاد اولماسی ایسه یالنیز قانونلا و باشقالارین آزادلیقلارینی پوزارسا محدودلاشیر. اینسانلار بو آزادلیقلارا برابرجه مالیکدیرلر و برابرلیگی پوزان سیاست و قانونلار یالنیز توپلومون عموم خئیرینه و آشاغی طبقه-قاتمانلارین خئیری اوچون یاپیلا بیلر.
اوچونجو مادده
بیز ایرانین چوخ میللتلی بیر اؤلکه اولدوغونا اینانیریق و فارس ناسیونالیزمی ویا فارس فاشیزمینین بوتون غئیری-فارس میللتلره او جملهدن تورکلره حاکم اولدوغو دوشونجهسیندهییک. باشقا سؤزله بوگونکو ایراندا، بوتون غئیری فارس میللتلر کیمی گونئی آزربایجان و ایرانین باشقا بؤلگهلرینده یاشایان تورکلر ده، فارسلارین سؤمورگهسی حالینا سالینیبلار. بیز بو موستملکهچیلیگی گونئی آزربایجانین ان بؤیوک فاجعهسی گؤروروک و بوگونکو دورومدا بو سؤمورگهدن قورتولماغی میللتیمیزین ان عاجیل ایستک و هدفی کیمی دیرلهندیریریک. اونا گؤره ده، فارس میللتینین حاکمیتی و اوستونلویوندن قورتولوب اولوسلاراراسی حقوقدا قبول اولونموش «اؤز موقددراتینی بللی ائتمک حاقینا» دایاناراق، اؤز میللی حکومتیمیزی قورماق ان باشلیجا و ایستراتئژیک هدفیمیزدیر. میللی حکومت بیزیم اورتاق و واز کئچیلمز حاقیمیزدیر. بو حاقی میللتیمیزه تانییان هر کس و هر گروپ و یا اؤلکه میللتیمیزین دوستودور.
دؤردونجو مادده
بوگون فارس سؤمورگهچیلیگینی میللتیمیزه قارشی یورودن و دینی ایستیبداد ایله بوتون اجتماعی-سیاسی آزادلیقلاری باسدیران و ایرانی بوتون میللتلره او جملهدن فارسلارا بئله زیندان ائدن آپاریجی گوج «ایران ایسلام رئژیمی»دیر. بو رئژیم اؤز عمللری ایله ثبوت ائدیب کی، آزربایجان میللتینه دوشمندیر و بو رئژیم وار ایکن بیز هئچ بیر حاقیمیزا چاتا بیلمریک. وئردیکلری بوتون وعدهلر ده، یالنیز میللتیمیزی آلداتماق اوچوندور. بو رئژیم هئچ بیر رئفورم و دهییشیمه یول وئرمیر و اونا گؤره ده، بیز بو رئژیمی آزربایجان تورک میللتینین ذاتی حاقلاری اوغروندا آپاردیغی موجادیلهسینده ان بؤیوک انگل گؤروروک.
بیز دوشونوروک کی ایرانا حاکم اولان فاشیزم و سؤمورگهچیلیکدن قورتولماق اوچون ایراندا یاشایان بوتون میللتلرین موباریزه بیرلیگی و ظلم آلتیندا یاشایان میللتلر جبههسینین قورولماسی مجبوری و تاریخی زورونلولوقدور. آنجاق بو شکیلده بو رئژیمی مغلوب ائتمک مومکوندور.
بئشینجی مادده
چوخولچو دئموکراسی بوگون بشریتین الده ائتدیگی ان الوئریشلی یؤنهتیم سیستئمیدیر، کی اؤز میللی موقددراتینی تعیین ائتمه حاقینی دا ائحتیوا ائدیر. بیز گلهجک آزربایجان میللی حکومتینده چوخولچو دئموکراسینین حاکم اولاجاغینی هدفلریمیز ایچینده یئرلشدیرمیشیک. بیز دئموکراسینی تکجه سئچکیلرده خالقین اوی وئرمهسینده یوخ، بوتونو ایله اویغولاماق ایستهییریک. اینانج، سؤز و توپلاشما آزادلیغی، پارتیالاشما و سئچکیلره آزادجا قاتیلیب آدای اولوب و یا سس وئرمک حاقینی دئموکراسینین تمل گرکسینیملریندن ساییریق. گلهجک آزربایجان حکومتی کسین اولاراق چوخولچو دئموکراتیک بیر دؤولت اولمالیدیر.
آلتینجی مادده
بشر تاریخی دین حاکمیتینین ان قورخونج حاکمیت اولدوغونو دؤنه-دؤنه ثبوت ائدیب. هر هانسی دین حاکمیتده اولوب، اصلینده دین آداملارینین-روحانیلرینین قوللوغوندا اولوب. دین حاکمیتلرینین دهییشیلمهسی همیشه بؤیوک خسارتلری برابرینده گتیریب. بو تاریخین بیزه وئردیگی درسدیر و بوگونکو ایران ایسلام جومهوریتی ده بونون آیدینجاسینا گؤسترگهسیدیر. دینین دؤولته و گئنل اولاراق دئسهک، عمومی آلانا قاریشماسی، هم دینین اؤزو اوچون هم ده توپلوم اوچون بؤیوک زیانلار وئریر. ائله اونا گؤره ده، سئکولاریزم و لائیکلیک دوشونجهلری اورتایا گلمیش و دینی شخصی مساله قونومونا گتیرمیشدیر. بیز گلهجک آزربایجاندا دینین دؤولت و عمومی آلاندان اوزاق دورماسینی و شخصیلشمهسینی ایستهییریک و بو ایستهیی یئرینه یئتیرمهیه قرارلیییق. بیر سؤزله گلهجک آزربایجاندا اینسانلیغین اونور و سایغینلیغین پوزمایان بوتون دینلر آزاد اولدوغو حالدا ، هئچ بیر دینین قانونلاری دؤولت قانونلاریندا نظرده آلینمایاجاق. هئچ بیر دین خادیمی، اؤزل و آیریجالیقلی قونوما مالیک اولمایاجاق. سئکولاریزم گلهجک گونئی آزربایجان دؤولتینین اؤزللیکلریندن اولاجاق.
یئددینجی مادده
بیزیم آنلاییشیمیزا گؤره دئموکراسی تکجه چوخونلوغون سسی و حاکمیتی دئییل. بوتون سیاسی، دینی و ائتنیک آزینلیقلارین وارلیقلاری، کیملیکلری و آزادلیقلاری قورونمالیدیر. پلورالیزم-چوخولچولوق گلهجک گونئی آزربایجاندا ان آپاریجی ایلکهلردن اولمالیدیر. بوتون دینی آزینلیقلار اؤز اینانجلاریندا سئکولاریزمه دایاناراق آزاد اولمالیدیرلار، بوتون ائتنیک آزینلیقلار اؤز دیللرینده اؤیرهنیم کئچمهلیدیرلر و توپلومسال حاقلاری تعامین ائدیلمهلیدیر. بیز توپلومو اونیفورم و هوموژئن گؤرموروک، هر زامان آیری-آیری سلیقهلر، اینانجلار و کیملیکلرین وار اولماسی و یارانماسی مومکوندور و بو چئشیتلیلیکلره سایغی ایله یاناشیلمالیدیر.
سککیزینجی مادده
اولکولر توپلوملارین بؤیوک آرزولاریندان و دویدوقلاری تهلوکهدن یا پوزولموش گئنیش حاقلاریندان یارانیر. بوگون ایراندا یاشایان جمعیتین یاریسینی اولوشدوران قادینلارا، ایکینجی درجهلی وطنداش کیمی باخیلیر. قادینلار کیشیلرین مالیک اولدوغو بیر سیرا ان ایلکین حاقلاردان یوخسوندورلار. ایران ایسلام جومهوریتی، قادینلارا قارشی بو آیری سئچکیلیگی ایسلام شریعتینه دایاناراق ساوونور. بیز قادینلا کیشینین اینسان اولاراق برابر اولدوقلارینا و قانوندا برابر آزادلیق و حقوقا مالیک اولماسینا اینانیریق. گلهجک گونئی آزربایجان میللی حکومتینده بو برابرلیگی یئرینه یئریتمهیه قرارلیییق. بیزجه کئچمیش ایللرین آیری سئچکلیینی اؤدمک اوچون، اؤلکه قانونلاریندا قادینلا کیشی آراسیندا برابرسیزلیک اولورسا، قادینلارین خئیرینه اولمالیدیر.
دوققوزونجو مادده
یوردوموز میللتیمیزی میللت ائدن اساس ائتکهنلردن بیریدیر. دیل، تاریخ، کولتور و اورتاق میللی باغلیلیق کیمی اؤیهلر نه قدر دهیرلی اولسالار دا، وطنین بیرلیگی و بوتونلویو اولمازسا مودئرن یؤنهتیمین یارانماسی اولاناقسیزدیر. گونئی آزربایجانین تاریخی تورپاقلاری بیزیم اوچون واز کئچیلمز میللی وارلیقدیر و اونو قوروماق اوچون مشروع مدافعه حاقینیندان ایستیفاده ائتمک لابود و قاچینیلمازدیر. بیز ایران ایچیندهکی میللتلره میللی حکومت حاقینی تانییان بوتون میللی-سیاسی قوروملار و تشکیلاتلارلا ایشبیرلییه حاضر اولدوغوموز حالدا، میللی تورپاقلاریمیزین بیر قاریشیندان بئله واز کئچمریک. میللی آزادلیغیمیز و دؤولتیمیز اوغروندا جاندان باشدان کئچهجهییمیز کیمی، تورپاقلاریمیزیندا ساوونماسیندا اینانجلیییق. بو بیزیم اوچون اؤلوم قالیم ساواشیدیر.
اونونجو مادده
ایران ایسلام جومهوریتینین یاریتماز و خائینجه سیاستلری نتیجهسینده، بوگون یئرالتی و یئراوستو ثروتلریمیز تالاندیغی کیمی، یاشام چئورهمیز ده داغیلماقدادیر. یاشام چئورهمیزین آرادان آپاریلماسینین ان قاباریق اؤرنکلریندن بیری اورمو گؤلونون قورودولماسیدیر. آزربایجان میللتینین چوخسایلی اعتراضلارینا باخمایاراق، حاکمیت بو حاقدا هئچ بیر موثبت ایش گؤرمهدی و آزربایجانی سوسوز دوز چؤلونه چئویرمک، گؤروندویو کیمی بو رئژیمین سیاستینین بیر پارچاسیدیر. بیز یاشام چئورهمیزی، یاخشی یاشاماغین گؤز آردی ائدیلمز گرکسینیمی بیلیریک، عینی زاماندا سوردورولهبیلیر قالخینمانین اؤنملی فاکتورلاریندان بیریدیر. یاشام چئورهمیزین قورونوب ساخلانماسینی میللی دؤولتیمیز قورولمایانا قدر احتیماللارا تاپشیرماق کیمی گؤروروک. میللی حکومتیمیز قورولارسا، چئورهمیزی اؤزوموز قورویاجاغیق و هئچ بیر اقتصادی سیاسی قازانج باهاناسینا یاشام چئورهمیزین پوزولماسینا یول وئرمهیهجییک.
اون بیرینجی مادده
بوگون ایراندا یاشایان اهالینین چوخ آغیر سورونلاریندان بیری کئچیم-اقتصادی سورونودور. ایندیکی یاریتماز حکومتین رسمی وئریلرینه گؤره اؤلکه اهالیسینین یوزده آلتمیشی یوخسوللوق خطینین آلتیندادیلار. یوخسوللوق، ایشسیزلیک، باهالیق و اقتصادی یولسوزلوق-فساد گئت گئده داها آرتیق اوزه چیخماقدادیر. اینتیحار، کوچهده یاشاماق، عایلهلرین داغیلماسی، جینایت، نارکوتیک باغیملیلیغی کیمی توپلومسال سورونلار اینانیلماز سوییهدهدیر. بو اقتصادی فلاکت غئیری فارس بؤلگهلرده داها دا آجیناجاقلیدیر. اؤلکه ثروتینین یوزده سکسهنی تئهراندا و مرکزی ویلایتلرده توپلاشیب. ایش و گلیر آرخاسینجا مرکزه قاچانلارین آردی کسیلمیر. بیزجه بو دورومو یارادان اساس عامل ایندیکی یولسوز-فاسید رئژیمدیر. بو رئژیم اؤز منطیقسیز سیاستلرینی یوروتمک نتیجهسینده و اصلینده خالقی یوخ سادهجه رئژیمی ساخلاماق اوچون، دورومو بورایا گتیریب چیخاریب. اؤلکهنی چاپیب قاچان آداملار دا هامیسی رئژیمین عامللری اولوبلار. شووینیست و سؤمورگهچی باخیش ایسه بو رئژیمین آیریلماز پارچاسیدیر. بیزیم دوشونجهمیزه گؤره، بو رئژیم وار ایکن اقتصادی چتینلیکلر چؤزوله بیلمز. گلهجک گونئی آزربایجانین اقتصادیات پلانلارینی، البته کی میللت آزاد سئچیمله سئچهجک، آنجاق بیزیم باخیشیمیزدا آزاد بازار اقتصادیاتی ایله یاناشی شففافلیق و خالق قارشیسیندا سوروملو توتولماق اقتصادی گلیشمهنین اولمازسا اولمازیدیر کی بوگونکو ایراندا بونلاری هئچ بیری یوخدور.
اون ایکینجی مادده
بیز بوگون بؤیوک بیر میللی ساواش ایچینده اولساق دا، باریش هر زامان ایدهآلیمیزدیر. بیزیم وطنیمیزی، آزادلیغیمیزی و حاقلاریمیزی غصب ائتمک ایستهمهیهن هر بیر شخص، قوروم و دؤولتی اؤزوموزه پوتانسیئل دوست گؤروب یاخشی ایلیشکیلر قورماغا اوستونلوک وئریریک. خاریجی سیاستده دوستلوغون و ساغلام ایلیشکیلرین یانلیسیییق. ان یاخین دوستلاریمیز ایسه قارداش اؤلکهلریمیز اولان تورک اؤلکهلریدیر. بیز اؤزوموزو تورک دونیاسینین بیر پارچاسی، آزربایجانی ایسه بؤلونموش بیر میللت حساب ائدیریک. بونونلا یاناشی بوتون قونشولاریمیز و دونیا اؤلکهلری ایله دوستلوق و باریش ایچینده یاشاماق آرزوموزدور و بو حاقدا دوستلوق اوچون الیمیزی ایلک اوزاتماغا همیشه حاضیریق.
یاشاسین آزربایجان
یاشاسین آزادلیق، عدالت، میللی حکومت
آزربایجان مرکز پارتییاسی – آ.م.پ
آزربایجان میللی دیرنش تشکیلاتی – دیرنیش
آزربایجان اؤیرنجی حرکتی – آزوح
گونئی آزربایجان دئموکرات پارییاسی – گادپ
۰۴/۰۹/۲۰۲۲
۱ دیدگاه برای این خبر ثبت شده است
-
[…] تورکجه ————— Türkcə […]


text:
`هایدروالکتریک سنترال` نتیجه لر
ینگی لیکلر [9]
- اردوغان: تورکیه نینگ هایدروالکتریک ظرفیتی نی ایکّی یریم برابر آشیردیک
- ایرانده پارتلش یوز بیردی
- ایرانده بیر نوکلر برق سنترالی نینگ فعالیتی توخته تیب قوییلدی
- اوزبیکستانده ینگی هیدرو سنتراللر قوریله دی
- اوزبیکستان هستوی سنترال قوره دی
- پوتین تورکیه گه تشریف بویوره دی
- ایردوغان بیلن پوتین اوچره شه دیلر
- فرانسه ده انفجار حادثه سی یوز بیردی
- انگلستان ده بویوک بیر سنترال نیجه ثانیه جریانیده ییقیلیب کیتدی
- نوکلر سنترال نینگ ییقیلیش آنی
- اوکراین تشقی ایش لر وزیری روسیه نینگ هسته ای سنترال نی اورگن لیگی نی بیلدیردی
- چرنوبل هسته ای سنترالی حقیده خواطر لر کونساین آرتیب بارماقده


text:
رودا
رودا (اینگیلیسجه: Revda) (روسجا: PeBдa) روسیه اؤلکهسینده یئر آلان بیر شهردیر و سوردلوفسک اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۱۸۷۵ نفر دیر. لوآ خطاسیماژول:Location_map-ین 388-جی/جو خطینده: The value "۵۹" provided for longitude is not valid.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
رودا (ایتالیاجا: Ruda, Friuli) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۹۷۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۲ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و فریولی ونتزیا جولیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ruda, Friuli»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رودا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اسرائیل اردوسی بیر نفر فلسطین لیک نی اولدیردی
اوشبو حادثه جنین شهریده یوز بیردی
اسرائیل اردوسی, اشغال آستیده گی غربی نوار نینگ جنین شهریده بیر نفر فلسطین لیک نی اولدیردی.
فلسطین ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, اسرائیل عسکر لری نینگ کیچه نینگ یریمی ده جنین گه باسیب کیرگن لیگی و بیش کیشی نی یره له گن لیگی بیلدیریلدی.
قارنی گه حقیقی مرمی اصابت ایتیب آغیر یره لنگن بیر نفر فلسطین لیک نینگ, کسلخانه ده حیاتی نی یوقاتگن لیگی معلوم قیلیندی.
اسرائیل عسکر لری تامانیدن اوزیلگن اوق لرنینگ کوکسی گه اصابت ایتگن 4 کیشی نینگ ایسه تداوی سی دوام ایتماقده.
اسرائیل اردوسی تامانیدن بیریلگن یازمه بیاناتده, غربی نوار گه باسیب کیریلگن پیتده 9 نفر فلسطین لیک نینگ قولگه آلینگن لیگی بیلدیریلدی.
جنین گه باسیب کیریلگن پیتده, آلدین قماقخانه ده قالگن بیر فلسطین لیک نینگ "قوراللی فعالیت لر گه قوشیلگن لیگی" ادعاسی بیلن قولگه آلینگن لیگی معلوم قیلیندی.
عینی دمده بیاناتده, باسقین جریانیده قوراللی فلسطین لیک لر بیلن توقنه شوو یوز بیرگن لیگی و فرقلی منطقه لرده ینه 8 نفر فلسطین لیک نینگ قولگه آلینگن لیگی بیلدیریلدی.


text:
اویان نیوز: اولاشدیرما، دنیزچیلیک و خبرلشمه باخانی بینعلی ییلدیریم پروژهنین اوچ اؤلکه آراسیندا دوستلوق ایلیشکیلرینی گوجلندیرجیینی بیلدیردی
تاریخی ایپک یولو دمیر شبکهلرله یئنیدن حیات تاپیر؛ باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطینده سونا یاخینلاشیلیر.
اولاشدیرما، دنیزچیلیک و خبرلشمه باخانی بینعلی ییلدیریم، بو ایل ایچینده دنمه سفرلرینه باشلاناجاغینی سؤیلهدی. تورکیه، آذربایجان و گورجوستان اولاشدیرما باخانلاری “باکی-تیفلیس-قارس” دمیر یولو پروژهسینده گلینن مرحلهنی دگرلندیرمک اوچون ایستانبولدا توپلاندی.
اولاشدیرما، دنیزچیلیک و خبرلشمه باخانی بینعلی ییلدیریم پروژهنین اوچ اؤلکه آراسیندا دوستلوق ایلیشکیلرینی گوجلندیرجیینی بیلدیردی.
پروژهده آلت یاپی ایشلرینین تاماملاندیغینی ایفاده ائدن بینعلی ییلدیریم، اوست یاپی چالیشمالارینین دا بو ایل ایچینده بیتهجیینی آچیقلادی.
باخان ییلدیریم، “قارهلری بیرلشدیرن دولاییشیلا مدنیتلری اوزلاشدیران تاریخی ایپک یولونون معاصر دمیر یولو ایله احیاسینی اؤن گؤرهن بیر پروژهدیر. هدفیمیز باکی تیفلیس قارس پروژهسیله ایلگیلی ۲۰۱۳ ایل سونوندا دنمه سوروشلرینی باشلاماق. بونون اوچون چوخ سیخ بیر چالیشما ایچینده یئریدمهمیز لازیمدیر” دئدی.
۲۰۰۷.جی ایلده گورجوستاندا تشکیل ائدیلن مراسیمله تملی آتیلان پروژه مارمارایلا دا بیرلشهرک دوغو ایله باتی آراسیندا کؤرپو اولاجاق.
ت ر ت


text:
باتی ژرمن دیللری
باتی ژرمن دیللری (اینگیلیسجه: West Germanic languages، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Batı Cermen dilleri، فارسجا: زبانهای ژرمنی غربی) هیند اوروپا دیللرینین عائیلهسیندن ساییلیر. بۇ دیل راین چایی، آلپ داغلاری، البه چایی و قوزئی دنیزی دا دانیشیلان بیر دیلدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«West Germanic languages»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۹ فوریه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده باتی ژرمن دیللری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تۆرکمنیستان بیلن امارات ینگ سؤودا دوُلانشیغی ۲۹۶ گؤتریم یوُقارلادی
شو ییلینگ دوُقوز آییندا تۆرکمنیستان بیلن بیرلشن عاراپ امیرلیکلری نینگ آراسینداقی سؤودا موقداری ۲۹۶ گؤتریم (درصد) یوُقارلادی
تۆرکمنیستان بیلن بیرلشن عاراپ امیرلیکلری نینگ آراسینداقی سؤودا موقداری ۲۹۶ گؤتریم (درصد) یوُقارلادی.
امارات ینگ داشاری سؤودا وزیری ثانی بن احمد الزیودی ایکی یوردونگ آراسینداقی حصوصی پوداغی گۆیچلندیرمه ک، حیذماتداشلیغینگ اوغورلارینی گینگِلتمهک و سؤودا و مایاقوُیوم آقیملارینی یوُقارلاندیرماق ایسله یأندیکلرینی بیلدیردی.
الزیودی "2022-نجی ییلدا بیرلشن عاراپ امیرلیکلری بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا نبیتدن داشغاری سؤودانینگ عمومی مؤچبری حیران قالدیریجی اؤسۆش گؤرکِزیک ایلکینجی 9 آیدا 653 میلیون دلارا یتدی. بو 2021-نجی ییلداقیدان ۲۹۶ گؤتریم کؤپدیر" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
چاووش اوُغلی: گۆن باتار تراکیا تۆرکلری هیچ هاچان یکِه قوُیولماز
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری یونان ینگ گۆن باتار تراکیا تۆرکلرینه ادیأن باسیشی برک تانقیت اتدی
پأکیستان تۆرکمنیستان دان سووقلاندیریلان طبیغی گاز ساتین آلماق ایسله یأر
پأکیستان اوُوغانیستان ینگ اۆستی بیلن تۆرکمن گازینی ساتین آلماق ایسله یأر
قیرغیزیستان حازارینگ تۆرکمنیستان بؤلهگیندن روسیا اولاغ آراقاتناشیغینی قورماق ایسلهیأر
قیرغیزیستان تۆرکمنیستان ینگ اۆستی بیلن روسیا اولاغ و یۆک داشاماق ایسلهیأر


text:
پاقانیزم
بۆت پرستلیک – طبیعتین جیسیم و اشيالارینی ایلاهیلشدیرن، ایبتیدایی دینلرین (آنیمیزم، فتیشیزم، توْتمیزم، شامانیزم و س.) زمینینده يارانمیش دینی اعتیقاد. بۆت پرستلیک مۆختلف فوْرمالاردا تظاهور ائتمیش، مۆعاصر دینلرین عمله گلمهسی ایله تدریجاً آرادان چێخمیشدیر. لاکین اوْنون عۆنصورلاری همین دینلرده قالمیشدیر. بعضی آداملارین پیرلره، مۆختلف اشيالارا اعتیقادی بۆت پرستلیگین قالیغیدیر.
قایناقلاردَییشدیر
آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paqanizm»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۱ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Dinlərin tarixi Archived 2016-11-05 at the Wayback Machine.


text:
مندن سوروشورلار!
حسن راشدى نین ایراندا اولان سئچکیلر ایله باغلی گؤروشو
او اوزدن بیر شخص اولاراق اورمیهده و غربی آذربایجانین بعضی شهرلرینده سئچگی مسئلهسینه سیاسی مسئلهدن داها آرتیق بیر کیملیک و هویت مسئلهسی کیمی اؤنم وئرمهیی لازیم و واجیب گؤرورم.
بو گونلر بعضی دوستلار و میلّی فعاللار تئلفون و یا اینتئرنئت یولو ایله مندن سوروشورلار :
«قارشیمیزدا اولان و ۱۳۹۸ جی ایلین اسفند آیی سئچگیلرینه نئجه باخیرسینیز و بو ساحهده سئچگیلره قاتیلیب – قاتیلماماغا فیکرینیز نهدیر؟»
جاواب اولاراق دئمهلییم:
«بیزیم هر بیریمیز مستقیل شخص اولاراق مستقیل فیکیر، تصمیم و دوشونجهیه صاحیبیک و هر بیریمیزین بیر موضوع و مسئله اوزهرینده مومکوندور فرقلی دوشونجه و تصمیمیز اولسون؛ بو مسئله عینی دئموکراسی و فیکیر آزادلیغیدیر و بئله بیر فیکیر و دوشونجهیهده حؤرمت گؤزو ایله باخیب سایغی گؤسترمهلییک.»
آمما بیر فرد اولاراق منیم اؤزومه گلینجه:
سون هفتهلرده و بئنزین باهالیغی اعلان اولدوقدان سونرا اؤلکه شهرلرینین چوخوندا، اؤزللیکله یوخسول طبقهنین بو باهالیغا اعتراضی نتیجهسینده بلکه یوزلرجه اؤلکه داشلارین جانلارینین قوربان گئتمهسی و سایی بللی اولمایان یارالی و دوستاق اولدوقلاری روحیهمی ائله سارسیدیب و فیکیریمی مشغول ائدیب کی، یالنیز مجلیسه کیمین گئدیب گئتمهمهسینه یوخ، حتی بو مسئلهدن اؤنملی اولان سیاسی مسئلهلره بئله دوشونمک ایستهمیرم!
یالنیز غربی آذربایجانین بعضی شهرلری، خصوصایله اورمیه شهرینین مجلیس سئچگیلریایله باغلی اؤزل دورومونو نظره آلاراق بعضی شخصلرین فیکیری ایله تاریخده اللری اورمیه و غربی آذربایجان تورکلرینین قانینا باتان شخصلرین فیکیرلرینین اوست اوسته دوشدویونو و اونلارا یاخین نسبتی اولان شخصلرین بو شهرده مجلیس نمایندهلیگینه آدای اولدوقلارینی ائشیتدیکده چوخ نیگران اولورام!
او اوزدن بیر شخص اولاراق اورمیهده و غربی آذربایجانین بعضی شهرلرینده سئچگی مسئلهسینه سیاسی مسئلهدن داها آرتیق بیر کیملیک و هویت مسئلهسی کیمی اؤنم وئرمهیی لازیم و واجیب گؤرورم!
۱۷ آذر ۱۳۹۸
قایناق : حسن راشدی جنابلاری نین تویتئر حسابی


text:
اؤزبکیستان-دا ختایی نین آنادیللی “دیوان”ینین نادیر نسخهسی آشکارلانیب
آپاریلان تدقیقات زامانی نظامی گنجوی، عماد الدین نسیمی، محمد فضولی و باشقا تانینمیش آذربایجان کلاسیکلرینین چوخ سایلی الیازما اثرلری آشکار اولونوب و ایلکین تدقیقاتا جلب ائدیلیب.
آذربایجان میللی علم لر آکادمیسی-نین محمد فضولی آدینا الیازمالار اینستیتوتونون امکداشی، فیلولوگیا عذره فلسفه دوکتورو کریم الله ممدزاده اؤزبکیستان-دا آذربایجانا عاید قورونان قدیم الیازمالارلا باغلی تدقیقات ایشی حیاتا کئچیریب.
آذربایجان میللی علم لر آکادمیسی نین معلوماتا گؤره، تدقیقات اؤزبکیستانداکی حیدر علی یئو آدینا آذربایجان مدنیت مرکزینین لاییحهسی اساسیندا آپاریلیب.
آپاریلان تدقیقات زامانی نظامی گنجوی، عماد الدین نسیمی، محمد فضولی و باشقا تانینمیش آذربایجان کلاسیکلرینین چوخ سایلی الیازما اثرلری آشکار اولونوب و ایلکین تدقیقاتا جلب ائدیلیب.
بو الیازمالار آراسیندا اؤلکهمیز اوچون دیرلی و اؤنملی حساب ائدیلن شاه اسماییل ختاینین آنادیللی “دیوان”ینین الیازما نسخهسی ده وار.
ختایی نین آنادیللی “دیوان”ینین دیگر نسخهلری بریتانیا موزه سینده و ایران-دا قورونماقدادیر. الیازما نسخهسینین صورتی داها گئنیش تدقیقات و نشر اوچون آذربایجان مدنیت مرکزی-نین دیرئکتورو سامیر عباسووون تشببوسو ایله الده اولونوب.
الیازمانین کؤچورولمه تاریخی هجری تقویمی ایله 942-جی ایل گؤستریلیر (میلادی تاریخله 1535 کیمی قئید ائدیلیب). الیازمانین کاتیبی شاه محمد ال نیشاپوریدیر و اینجه خط نستعلیق خطی ایله کؤچورولوب، حجمی 84 ورقدیر.
شاه اسماییل ختاینین آنادیللی “دیوان”ینین داشکند نسخهسینین یاخین واختلاردا نشری پلانلاشدیریلیر.
قئید اولونوب کی، آذربایجان مدنیت مرکزی-نین لاییحهسینه اساساً، آذربایجانا دایر اؤزبکیستان میللی علملر آکادمیسینین بیرونی آدینا شرق شناسلیق انستیتوتوندا ساخلانیلان الیازمالارین معین ائدیلمهسی، اونلارین کاتالوقونون حاضیرلانماسی، صورتلرینین قارشیلیقلی اساسلارلا آذربایجان میللی علم لر آکادمیسی نین محمد فضولی آدینا الیازمالار انستیتوتو ایله موبادیلهسی نظرده توتولور.
قایناق : تورکیه رادیو تلویزیون قورومو رسمی وب سایتی