text:
توپراق
توْپراق یا تورپاق، یئر اوزونده بیتگی بیتن قاتا دئییلر.
توپراق بیرلیکده یئر اوزونده یاشاییشی قوْرویان مینرال لار، اورقانیک مادّه، قاز، سو و ساییسیز اوْرقانیزملرین قارشیغیدیر. تورپاغین دؤرد اؤنملی ایشی واردیر: بیتگی بؤیومهسی اۆچون بیر یئر، سو ساخلاما و آریتماسینا گؤره بیر یئر، هاوانی دَییشدیرن بیر آراج و جانلیلار اۆچون بیر یاشاییش یئری دیر.
تعریفیدَییشدیر
تورپاغا ایلک علمی تعریف V.V.Dokuچایو طرفیندن وریلمیشدیر: "داغ سوخورلارینین (فرقی یوخدور هانسی) سو، هاوا و مۆختلیف نؤع جانلی و جانسیز اوْرقانیزملرین بیرگه فعالیّتی نتیجهسینده طبیعی یوللا دییشدیریلمیش "آچیق" و یا خاریجی قاتینا توْرپاق دئییلیر".[۱]
اوْ بللی اتمیشدیر کی، یر سطحیندهکی بۆتون توْرپاقلار "یرلی ایقلیمین، بیتکی و حئیوان اوْرقانیزملرینین، آنا داغ سوخورلارین ترکیب و قورولوشونون، ارازینین رلیفینین و نهایت، اؤلکهنین یاشینین اوْلدوقجا مورکّب قارشیلیقلی تأثیری" نتیجهسینده یارانمیشدیر. V.V.Dokuچایوین بۇ ایدیالاری تورپاغین اطراف موحیطله دایم ماده و انرژی مۆبادیلهسی و قیسمهن قاپالی بیولوژی دؤوران واسطهسیله قارشیلیقلی تأثیرده اوْلان بیومینرال ("بیوکوس") دینامیک سیستم کیمی درک ادیلمهسینده بؤیوک اهمیت کسب اتمیشدیر.
تورپاغین اساس خاصهسی مونبیتلیگیدیر. مونبیتلیک تورپاغین بیتکینی نورمال یاشاماسی و محصول یتیرمهسیندن اؤترو ییئجئک المنتلری و سو، اوْنون کؤک سیستمینی هاوا و ایستیلیکله تأمین ائتمک قابیلیتیدیر. V.R.Vilyamsین قئید اتدیی کیمی، تورپاغی داغ سوخوروندان فرقلهندیرهن محض بۇ اهمیتلی کیفیتی اوْنو «یر کورهسینین قورو سطحینین بیتکییه محصول ورمهیه کابول اوْلان اۆست هوریزونتو کیمی تعیین ادیر».
توْرپاق و توْرپاق اؤرتویونون اینکیشافی، بیرده مونبیتلیینین فورمالاشماسی، توْرپاقملگلمهنین طبیعی عامللرینین آهنگی و اینسان جمعیتینین مۆختلیف تأثیرلری ایله، اوْنون محصولدار قوهلرینین، ایقتیصادی و سوسیال شرایطلرینین اینکیشافی ایله چوْخ سیخ باغلیدیر (ق.ش. مممدوو، ۲۰۰۷).
تورپاغین ان اۆست قاتینین رنگی داها تونددور. تورپاغین اۆست قاتیندا بیتکیلرین کؤکلرینه، چوروموش بیتکی قالیقلارینا، و ده یاغیش قوردلارینا، حشرات و باشقا حئیوان قالیقلارینا تصادف ائدیلیر. بۇ قاتلار میکروورقانیزملرین تأثیریله پارچالاناراق چورونتو تشکیل ادن مادهلری عمله گتیریر. همین چورونتو کؤکلرله بیرلیکده تورپاغین رنگینی توندلشدیریر. آلت قاتلاردا چورونتو و بیتکیلرین کؤکیری نیسبتاً آزالیر. اوْنا گؤره ده آلت قاتلاردا تورپاغین رنگی اۆست قاتدان آچیق اوْلور. تورپاغین آلت قاتلاریندا، عادتاً، قوم، گیل و داشلار اوْلور. هر بیر توْرپاقدا چورونتو واردیر، بونونلا دا اوْ، داغ سوخورو، قوم و یا گیلدن فرقلنیر.
ترکیبینده چورونتو چوْخ اوْلان توْرپاقلارین رنگی قارا اوْلور. بئله توْرپاقلار قاراتوْرپاق آدلانیر. قاراتوْرپاق روتوبتی یاخشی ساخلاییر، ترکیبینده ییئجئک مادهلری چوْخ اوْلور. چورونتو مادهلری ایله زنگین اوْلان توْرپاق مونبیت ساییلیر. مونبیت توْرپاقلاردان همیشه یۆکسک و ثابت محصول الده ائدیلیر.
ترکیبیدَییشدیر
توْرپاق ترکیبینه گؤره مورکّبدیر. بونو آشاغیداکی تجروبهلرله ثبوت ائتمک اوْلار. اگر بیر پارچا قاراتورپاغی آلوودا کؤزرتسک، اوْنون ترکیبینده اوْلان بیتکی قالیقلاری، چورونتولر یاناجاق، یرده تورپاغین بیر قدر آچیق رنگلی کولو قالاجاقدیر. دمهلی، تورپاغین قارا اوْلماسی اوْنون ترکیبیندهکی چورونتونون میقداریندان وابستهدیر.
تجروبهنی داوام اتدیرک. کؤزردیلمیش تورپاغین بیر حیصّهسینی ایستکانا تؤکوب، اۆزرینه سو علاوه ادک. بۇ سویون رنگی بولاناجاقدیر. بولانمیش سویو باشقا ایستکانا سوزوب کنارا قویاق. اوّلکی ایستکانین دیبیندهکی چؤکونتونو بیر نئچه دفعه یوساق، اوْنون دیبینده تمیز قوم قالدیغینی گؤرریک. بولانیق سو تؤکولموش ایستکانی بیر نئچه ساعتدان سوْنرا نظردن کچیرسک، سویون دورولدوغونو و گیلین ایستکانین دیبینه چؤکدویونو مۆشاهیده ادریک. دمهلی، تورپاغین ترکیبینده چورونتودن باشقا قوم و گیل ده واردیر. سویو بولاندیران دا گیلدیر.
ایندی ینه کؤزردیلمیش تورپاغین قالان حیصّهسینی ایستکانا تؤکوب اۆزرینه سو علاوه ادک و سو دورولانا قدر گؤزلیک. دورولموش سویو باشقا تمیز بانکایا بوشالدیب سوزگج کاغیذیندان سوزک. آلینمیش سویو چینی قابا تؤکوب بوخارلاندیراق. سو بوخارلانیب قورتاردیقدان سوْنرا قابین دیبینده آغ رنگده ارپ قالاجاقدیر. بۇ، توْرپاق سویوندا هللولموش و سوزگج کاغیذیندان سوزولهن دۇزلاردیر. توْرپاقدا بیرده سو و هاوا دا واردیر. سویون اوْلماسینی ال ایله حیس ائتمک اوْلار. اگر سویا بیر پارچا قورو توْرپاق آتساق، اوْندان هاوا قابارجیقلاری چیخماغا باشلایاجاقدیر. بۇ دا تورپاغین ایچریسیندهکی هاوادیر. دمهلی، تورپاغین ترکیبینده چورونتو، قوم، گیل، مینرال دۇزلار، سو و هاوا واردیر. اوْنلارین میقداری آیری-آیری توْرپاقلاردا مۆختلیف دیر.
چورونتو چوْخ اوْلان توْرپاقلار مونبیت توْرپاقلاردیر'. قوم چوْخ اوْلان توْرپاقلار قوملو، قومسال، گیل چوْخ اوْلان توْرپاقلار ایسه گیللی توْرپاقلار آدلانیر.
تورپاغین ترکیبینده سو چوْخ اوْلدوقدا باتاقلیغا چوریلیر، مینرال دۇزلار چوْخ اوْلدوقدا شورانلاشیر، اکین اۆچون یارارسیز اوْلور. جومهوریتیمیزین بعضی دوزهنلیک رایونلاریندا تورپاغین ترکیبینده خؤرک دۇزو و باشقا دۇزلار دا حَددیندن چوْخدور. همین دۇزلار مدنی بیتکیلر طرفیندن منیمسنیلیر و بیتکییه منفی تأثیر گؤستریر. بئله ساحهلر اکین اۆچون یارارسیزدیر. شوران توْرپاقلاری یارارلی حالا سالماق اۆچون گئنیش ملیوراسییا ایشلری گؤرولور. بۇ مقصدله شورانلاشمیش توْرپاقلاردا درین کاناللار چکیلیر، توْرپاقداکی آرتیق دۇزلار یویولاراق همین کاناللار واسطهسیله آخیدیلیر.
مونبیت توْرپاق قاتی اۇزون ایللر عرضینده اوْنا، مۆختلیف بیتکی و حئیوان قالیقلارینین، چورونتولرینین قاریشماسی نتیجهسینده عمله گلیر. اوْنا گؤره ده توْرپاقدان دوزگون ایستیفاده ادیلمهسینین و اوْنون مۆحافیظه اوْلونماسینین بؤیوک اهمیتی واردیر. بئله کی، مشهلرین قیریلماسی، چمنلیکیرین دوزگون ایستیفاده ادیلمهمهسی تورپاغین آشینماسما، یعنی اوْنون مونبیت قاتینین سو و کولک واسطهسیله یویولوب آپاریلماسینا سبب اوْلور.
جومهوریتیمیزداکی توْرپاق ساحهلرینین چوْخ حیصّه سی قوراقلیق رایونلاردادیر. بۇ رایونلاردا تؤرپاغین سوواریلماسی کند چیفتلیک (مزرعه) بیتکیلرینین محصولدارلیغینی ۲–۳ دفعه آرتیریر. بعضی توْرپاقلاردا حَددیندن آرتیق روتوبت اوْلدوغوندان باتاقلیغا چوریلیر. بۇ زونالاردا یۆکسک محصول آلماق اۆچون تورپاغی قوروتماق لازیمدیر.
عصرلر و مین ایللر عرضینده یارانان توْرپاق بیزیم طبیعی سروتیمیزدیر، اینسانین ارزاق محصوللارینین، حئیوان ییئجئکسینین، صنایع اۆچون آلینان خامین اساس منبعیدیر. تورپاغی قوروماق و اوْنون محصولدارلیغینی آرتیرماق هامینین بورجودور.
تورپاقملگلمهدَییشدیر
توْرپاقملگلمهده جانلی اوْرقانیزملرین، ایلک نؤوبهده یاشیل بیتکیلرین و میکروورقانیزملرین خصوصی رولو وار. اوْنلارین فعالیّتینین تأثیری آلتیندا داغ سوخورلارینین تورپاغا چوئریلمهسی و مونبیتلیینین فورمالاشماسی ایله باغلی اهمیتلی پروسسلر، اوْ جملهدن بیتکی ییئجئکسینین اساسینی تشکیل ادن کولی المنتلرین و آزوت بیرلشمهلرینین غلظتسی، اورقانیک مادهلرین سینتزی و پارچالانماسی، بیتکیلرین و میکروورقانیزملرین حیات فعالیّتینین محصوللاری ایله داغ سوخورلارینین مینرال بیرلشمهلرینین قارشیلیقلی تأثیری و س. باش وریر.[۱]
توْرپاقملگلمهنین بیولوژی ماهیتینین درک ادیلمهسینده V.R.Vilyams و V. İ. ورنادسکینین خصوصی خیدمتلری اوْلموشدور. ایقلیم شرایطینین، بیتکی اؤرتویونون، داغ سوخورلارینین و رلیفین مۆختلیف لیگی و آیری-آیری اراضیلرین یاشینداکی فرقلر توْرپاقلارین طبیعتده موختلیفلیینی شرتلندیریر. اوْنلارین یاییلماسینین جؤغرافی قانوناویغونلوقلاری توْرپاقملگتیرهن عامللرین آهنگی ایله بللی اوْلونور.
یر کورهسی و اوْنون آیری-آیری ماتریکلری اۆچون بۇ قانوناویغونلوقلار ایقلیم و بیتکی اؤرتویونون زونال دییشیکلیگی ایله علاقه دار. بۇ جهت توْرپاقلارین اۆفوقی و شاقولی زوناللیق قانونونا اۇیغون اینکیشافیندا اؤزونو گؤستریر. کیچیک اراضیلرین توْرپاق اؤرتویونون خصوصیتلری ایلک نؤوبهده رلیفین، آنا سوخورون ترکیب و خاصهلرینین تورپاغین ایقلیمینه، بیتکی و توْرپاقملگلمهیه تأثیری ایله باغلیدیر.
اؤزونون خصوصی کیفیتی سایهسینده توْرپاق اورقانیک عالمین حیاتیندا مؤهوم رول اوْیناییر. لاندشافتین هم محصولو و هم ده المنتی – خصوصی طبیعت جیسمی اوْلماقلا، اوْ، یر کورهسی طبیعتینین اینکیشافیندا اهمیتلی موحیط کیمی چیخیش ادیر. آتموسفر، بیوسفر، هیدروسفر و لیتوسفر ایله فاصیلهسیز ماده و انرژی مۆبادیلهسی حالیندا اوْلان توْرپاق اؤرتویو بۆتون بۇ سفرالار آراسیندا یرده تشکول تاپمیش و اؤزونون چوْخچشیدلی فوْرمالاریندا حیاتین اینکیشاف و مؤوجودلوغو اۆچون ضروری اوْلان مووازینتین ساخلانماسیندا عوضسیز شرط کیمی چیخیش ادیر.
مونبیتلیک خاصهسینه مالیک اوْلماقلا توْرپاق کند چیفتلیک (مزرعه) یندا اساس اۆرتیم (تولید) واسطهسی کیمی چیخیش ادیر. توْرپاقدان اۆرتیم (تولید) واسطهسی کیمی ایستیفاده اتمکله، اینسان توْرپاقلارین خاصهلرینه، رژیملرینه و مونبیتلیینه، بیرده توْرپاقملگلمهنی بللی ادن طبیعی عامللره بیلاواسیته تأثیر اتمکله توْرپاقملگلمهنی اهمیتلی درجهده دییشیر؛ مشهلرین سالینماسی و قیریلماسی، کند چیفتلیک (مزرعه) بیتکیلرینین بجریلمهسی طبیعی بیتکیلیین گؤرکهمینی، قوروتما و سووارما ایسه ارازینین نملیک رژیمینی دییشیر و س. تورپاغین بجریلمهسی، گوبرهلرین تطبیقی و کیمیوی ملیوراسییا تدبیرلری (اهنگلهمه، گیپسلهمه و س) ده توْرپاقلارا آز تأثیر گؤسترمیر. نتیجه اعتباریله، توْرپاق تکجه اینسان امیینین تطبیق پردمتی دییل، عئینی زاماندا بۇ امیین محصولودور. بئلهلیکله، توْرپاقشوناسلیق تورپاغی خصوصی طبیعت جیسمی کیمی، اۆرتیم (تولید) واسطهسی کیمی، اینسان امیینین تطبیق و آککومولیاسییا ادیلدیی پردمت کیمی، بیرده بللی درجهده بۇ امیین محصولو کیمی اؤیرنیر.
کند چیفتلیک (مزرعه) یندادَییشدیر
کند چیفتلیک (مزرعه) یندا اساس اۆرتیم (تولید) واسطهسی کیمی توْرپاق آشاغیداکی مؤهوم خصوصیتلری ایله سجییهلنیر: توْرپاق اوزدیلمزدیر؛ توْرپاق محدوددور، یعنی اوْنو بؤیوتمک، چوْخالتماق، آرتیرماق اوْلماز؛ تورپاغین یرینی دییشمک اوْلماز؛ تورپاغا مخصوص خصوصیت یالنیز اوْنون مونبیتلیگیدیر. بۇ خصوصیتلر توْرپاق رسورسلارینا سوْن درجه دقتلی یاناشماغی و دایم توْرپاقلارین مونبیتلیینین آرتیریلماسی قایغیسینا قالماغی طلب ادیر.
کیمیوی ترکیبیدَییشدیر
شرایطدن وابسته اوْلاراق، محلولون داخیلینده بیرلشمهلر دیسسوسیاسییا اوْلونورسا، بۇ حالدا آیری-آیری یونلار توْرپاق طرفیندن اۇدولا بیلر. اگر توْرپاق طرفیندن کیمیوی تئپکی نتیجهسینده آنجاق کاتیونلار اۇدولموش اوْلورسا و بۇ تئپکی بللی فیزیکی قوه آلتیندا کچیرسه، بئله اۇدولمایا تورپاغین فیزیکی-کیمیوی اۇدما قابیلیتی دئییلیر. آشاغیدا یازدیغیمیز تئپکی بونو آیدینلاشدیرا بیلر:
[توْرپاق] Ca + 2Na Cl = [توْرپاق] Na + Ca Cl2 فیزیکی کیمیوی اۇدما قابیلیتینین بیر خوصوصیتی وار، دییشمه تئپکیسی نتیجهسینده توْرپاق ایله محلولون کاتیونلاری بیر-بیرینی عوض ادیر. بۇ تئپکی ایله اۇدولان کاتیونلارا «دییشمه» کاتیونلاری و یاخود «اۇدولموش» کاتیونلار دئییلیر. خصوصاً قئید ائتمک لازیمدیر کی، اۇدما پروسسینده تورپاغین بۆتون کۆتلهسی ایشتیراک اتمیر. اۇدما پروسسینی یارادان توْرپاقدا اوْلان ان نارین کوللوید زررجیکلریدیر.
بۇ کیمی کوللوید زررجیکلره تورپاغین «اۇدما قابیلیتی» دئییلیر. بۇ کومپلکسین ان خۆصوصی علامتی، اؤزونده اوْلان کاتیونو محلولون کاتیونو ایله عوض اتمه قابیلیتیدیر. ترکیبجه اۇدما کومپلکسی چوْخ مۆختلیف کیمیوی بیرلشمهلردن عبارتدیر. بورایا ایستر مینرال و ایسترسه اورقانیک کاللویدلر داخیل ائدیلیر. بۇ سببهدن ده بونا کومپلکس آدی وریلمیشدیر. مۆختلیف توْرپاق تیپلرینده اۇدما کومپلکسینین میقداری چوْخ مۆختلیف اوْلور. بئله کی، بعضی توْرپاقلاردا اۇدما کومپلکسی چوْخ یۆکسک، بعضیلرینده ایسه چوْخ آز اوْلور. نارین زررهلی، گیللی، گیللیجه و عضوو مادهلرله زنگین توْرپاقلاردا اۇدما کومپلکسینین میقداری یۆکسک، قومسال هوموس مادهسی آز اوْلان توْرپاقلاردا ایسه اۇدما کومپلکسینین میقداری آز اوْلور.[۲]
ایستینادلاردَییشدیر
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ قریب مممدوو. تورپاقشوناسلیق و تورپاق جوغرافیاسینین اساسلاری. باکی، "علم"، ۲۰۰۷. ۶۶۰ س.
- ^ http://abduyev.com/index.php?mod=article_father&lang=az&cat=55&act=view&id=38


c: text/html

text:
آمبولانس قضاسیندا اردبیللی یازیچی جانینی الدن وئردی
چوخ تاسفله یاییلان خبر اساسیندا، اردبیللی یازیچی «لطفالله شیرینزبان» خرداد آیینین ۱۴ینده اردبیلدن تهرانا گلرکن زنجان اطرافیندا ماشین قضاسی نتیجهسینده جانینی الدن وئرمیشدی. اردبیلین علوی خستهخاناسیندا پرستار صفتینده ایشلهین یازیچی بیر خستهنی آمبولانسلا تهرانین امام خمینی خستهخانسینا چاتدیرماق ماموریتیندهایمیش.
«لطفالله شیرینزبان» ۱۳۴۵نجی ایل دونیایا گؤز آچمیش، فارس و آذربایجان تورکجهسینده داستانلار موللیفیدیر. آنا دیلینده «قهوهخانا ناغیللاری»، «قوردون یادیگاری» و «بیر گؤل ایکی بالیق» آدلاریندا اوچ کیتابی یاییلیبدیر. بوندان علاوه ۱۰ جیلددن آرتیق فارس دیلینده یادداشت و داستان احتوا ائدن کیتابلارین موللیفیدیر. او جوملهدن: حکایات کهن، عشق و جنون، پوستین گرگ، داستان مقداد، بخوریم و بکوبیم، و دیگر هیچ، موسرخه، جنگل سبز، لطف پروردگار، مرگ عشق، عشقولانه پهلوان اکبر، سالاد کلمات و ….
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی بو ایتگیایله باغلی «شیرینزبان» عائیلهسینه و یازیچینین دوست و تانیشلارینا باشینیز ساغ اولسون دئییر و مرحومون خاطیرهسینی عزیزلهییر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۱۵/۳/۱۳۹۶

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۱۲ نوْوامبر
۱۲ نوْوامبر :
- ۱۹۱۸ - هابسبورق سۆلاسهسینین حاکیمیّتینه سوْنا چاتمیشدیر.
- ۱۹۲۷ - لِو تروتسکی شوروی رهبرلیگیندن کنارلاشدیریلیب٬ ایستالین اؤلکهده فاکتیکی اوْلاراق تکجه باشچییا چئوریلمیشدیر.
- ۱۹۳۳ - فاشیست حزبی آلمانداکی پارلمان سئچکیلرینده یئرلرین ۹۶٪-نی الده ائتمیشدیر.
- ۱۹۴۰ - شوروی خاریجی ایشلر ناظیری موْلوْتوْف، هیتلر و ریبرنتروپلا گؤروشمک اۆچون برلینه گئتمیشدیر.
- ۱۹۵۶ - جمال عبدالناصر میصر جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۶۹ - موْسکویا سفر ائدن جؤودت سۇنای٬ شوروینی زیارت ائدن ایلک تۆرکیه جۆمهور باشقانی کیمی تاریخه دۆشموشدور.
- ۱۹۷۹ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین سفیرلیگی امکداشلارینین تهراندا گیروْو گؤتورولمهسیندن سوْنرا آمریکانین جۇمهور باشقانی جیمی کارتر ایران نفتینی تحریم ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۲ - یوری آندروپوف شوروی رهبری سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۹۶ - سعودی عربیستانینا عایید «بوئینگ» قازاغیستانین «L76» یۆک طیارهسی ایله هیندیستان گؤیونده توْققوشموشدور. سوْنوجدا ۳۵۹ نفر اؤلموشدور.
- ۱۹۹۸ - پ.ک.ک. باشچیسی عبدالله اؤجالان روم آیروْپورتوندا تۇتوقلاندی.
- ۱۹۹۵ - آذربایجان جۆمهوریتی آنایاساسینین حاقّیندا رفراندوْم کئچیریلمیشدیر.
- ۲۰۰۱ - تۆرکیه٬ اؤلوم حؤکمونو قاداغان ائدن آنلاشمانی ایمضالامیشدیر.


text:
تاجکستان بیلن قرغزستان کیلیشیب آلدی
ایککی اولکه استخبارات باشلیغلری اوزارا اوچره شو اوتکزدی
قرغزستان بیلن تاجکستان اورته سیده چیگره ده یوز بیرگن قوراللی توقنه شوونینگ آرتیدن ایککی اولکه استخبارات باشلیغلری اورته سیده تینچلیک نی تامین ایتیش مقصدی بیلن بیر کیلیشووگه قول قوییلدی.
قرغزستان ملی خوفسیزلیک دولت کمیته سی باشلیغی قمچی بیگ تاشی یف بیلن تاجکستان ملی خوفسیزلیک دولت کمیته سی باشلیغی سای مومن یتیم اوف نینگ تاجکستانده اوچره شگن لیگی بیلدیریلدی.
اوچره شووده 16 سپتامبرده محلی وقت بیلن ساعت 16:00 ده آتشکیسین ایتیب اعلان ایتیلیشی نینگ آرتیدن حربی کوچلرنینگ کیینگه تارتیلیشی و برقرارلیک تامین ایتیلیشی اوچون کیلیشووگه قول قوییلگن لیگی معلوم قیلیندی.
تاشی یف نینگ خوددی شو اوچره شووده، توقنه شوو جریانیده تاجکستان کوچلری تامانیدن قولگه آلینگن 4 نفر قرغز حربی نینگ آزاد ایتیلیشینی تامین ایتگن لیگی افاده ایتیلدی.
ایککی اولکه چیگره کوچلری، جمعه کونی ایرته لب توقنه شووگه کیریشگندی.
اوشبو توقنه شوو عاقبتیده ایککی تاماندن هم تلفات یوز بیرگن لیگی بیلدیریلگندی.


text:
قسطنطنیه نین فتحی دونیا خالقلاری نین باخیشینی تورکلره نسبت ده ییشدی[۱]. اوروپا و اؤزه للیکله کلیسا بؤیوک بیر اولایلا اوز – اوزه گله رک شوک وارد اولدو. اوروپا قاباقجا اوچ دؤنه تورکلرله اوز اوزه اولموش و هر دؤنه سیناغا اوغرامیشدیر. بیرینجی دفعه میلاددان ۱۷۰ ایل قاباق ایدی کی مته خاقان اوروپانین اورتاسینا قدر یئریدی. سونرا دؤدونجو یوزایلده آتیلا یئنه اوروپانین قلبینه دک گئدیب و ایتالیانی فتح ائتدی. اوچونجو دفعه سلطان محمد فاتح روم امپریاسینی قسطنطنیه ده گئری قایتاریب و استانبولو الده ائتدی. بو دؤنه اسلام بایراغی آلتیندا اوروپا آلیندی. تورکلر اوروپانی دیزه چؤکدوروب قورخونو جانینا یاتیرتدی. بو قورخو جانیندا قالمیشدی ، نه قاچا بیلیردی و نه اونودا بیلیردی. او زاماندا کلیسالارا سیغینیب بو دؤیوشچولریندن الیندن دوعایا ال ووروردو. بو زامان کلیسالارین دوعالاریندا تورکلرین شرّیندن قورتولمانی دوعا ائدیرلر و تانریدان تورکلرین شرینی کسمه یی ایسته ییرلر. تورکلره نسبن نفرت اونلارین جانینی آلمیشدی و گوتیک مکتبی باشدان باشا تورکلردن نفرت و تورکلرین قورخوسو دولدورموشدو. بو قورخو اونلارین مغزلرینی ده ایشدن سالمیشدی، اسلامی تورکلرله برابر گؤروب دین و مذهبله ساواشماق یئرینه تورکلره نفرتی اؤزلرینه دین کیمی سئچدیلر. باجاردیقلاری قدر تورکلرله دوشمانلیقا میدان آچدیلار. بئله تبلیغ ده ائدیردیلر کی تورکلرین تاریخی، ادبیاتی، مدنیتی یوخدور. آنجاق و آنجاق ۱۹۷۵جی ایلده بو فیکیرلری پوزولدو. گؤردولر کی تورکلرین ان اسکی زامانلاردان دیللری و مدنیت لری گوجلو اولموش، بو زامانا قدر تورکلرله ساواشماغی مقدس ساییردیلار. تورکلری آلچالتماغا همت گؤسته ریردیلر.
دوغرودور اوروپا ۵۰۰ ایل بوندان اؤنجه دن تامام فیکری – ذیکری تورکلرین علیهینه چیرپیشماق ایدی. بو قورخماز ساواشچیلار بو دؤنه کلیسالاردا اوتوروب تورکلرین شریندن قورتاماغا تانرییا یالواریرلار. باروک مکتبی نین اساس ایشلریندن تورکلرله دوشمانلیق ائتمک اولموشدور. بو نفرت اونلارین گؤزونو کور ائدیب و عقل لرینی ده زایل ائتمیشدیر. بئله دوشونوردولر کی تورکلر مدنیت سیز، ادبیات سیز و خط سیزدیرلر. آنجاق ۱۹۷۰ – ۷۵ ایللرینده تورفاندا قازرینتی لاردان الده ائدیلن بؤیوک گنجینه – خزینه بونلارین گؤزونو آچدی. دونیانین ایکینجی خزینه سی – قیزیل – گوموش و جواهیرات گؤزلرینی قاماشدیردی. چکیجی نوکته بوراسی ایدی کی بو قدر جواهیرات ایچینده بیر گوموش سینی ده تاپیلدی. آما سینه اوزه رینده بیر یازی واریدی. اورخون خطی ایله یازیلمیشدی. اونوم گاما رئی ایله – کربون ۱۴ ایله تاریخینی چیخارتدیلار. گؤردولر ۵۰۰ ایل بوندان اؤنجه یه عایددیر. بونلاری همیشه تبلیغ ائدیردیلر تورکلرین خطی یوخ، مدنیت صاحیبی دئییللر. اما ایندی ۲۵۰۰ ایل اؤنجه دن یازیلاری چیخیر. داها جالیب نوکته ده واریدی. او دا بو ایدی کی بو خط همان اورخون آبیده لری نین خطینده اولموشدور. اورخون – یئنی سئی آبیده لری ۱۴۰۰ ایل بوندان اؤنجه اولموشدور ایندی ۲۵۰۰ ایل بوندان اؤنجه دن ۱۴۰۰ ایل قاباغا کیمی بو خط یازی خطی اولموشدور. بس گرک باشقا سندلر ده اولسون. آراشدیرمالار داوام تاپیر و جالب بوراسی دیر کی تورفان قازینتی لاریندان اونلارجا کتابلار تاپیلیر، بیر سیراسی اویغور خطی له و بیر سیراسی اورخون خطی له. تازه باشقا خطیله یازیلان اثرلر ده الده ائدیلیر و سئویندیریجی حالدیر کی بو اثرلرین هامیسی اوخونوب و تورک دونیاسی نین اساس خزینه سی بو یازیلاردا و یازیلارین دوشونجه لریندن الده ائدیلیر. دیلیمیزین گؤزه للیک لری اوزه چیخیر.
آنجاق اوروپا اؤزونه گلیر. آما اونلاری نوکرلری اولان بیزین ایرانشهری لی لر هله ده نوکرلیکدن ال چکمه میشلر. اوروپالی لار بوگون قوتسال ساواشدان قونسال باریشا گلیب چاتمیشلار، آما هله اونلارین نوکرلری یوزایللیک دوشنچی لیقلارینی داها پؤرتده دیرلر.
بوگون اورخون خطینده یوزلرجه کتاب الده وار. بو خطیله یازیلان اونلارجا کتابلار واریمیزدیر. بونلاری آد چکمک اوزانار. آما بالاجا بیر اشاره لازیمدیر:
حتا شاعیرلریمیز – یازیچی لاریمیز او جمله دن: آپرین چورتکین، قول طرخان، سینقو توتونگ، کی کی، پراتیایا ، آسیق توتونگ، چیسویا توتونگ، قالیم کیشی، چوچو و باشقالاری. و کتابلاردان آد چکسم بونلاری دئیه بیله رم: تان تانری، تارینیچی لیق، بؤیوکلوک اؤومه سی، بورکانچی، گؤزه للیک بویاسی، . . . بونلارین بیر سیراسی ۵۰ – ۶۰ صحیفه لیک اثرلردیرلر.
باشقا یؤندن کتیبه لر ده تاپیلیر او جومله دن سوجی کتیبه سی، سینه اوسو کتیبه سی، و چوخلو کتیبه لر. بوگون بو یازی آنادولودا ، ایراندا و یمن ده ده تاپیلیر. هر یاندا گؤگ تورک امپریاسی نین آیاغی چاتمیشسا، خطی و یازیسی دا واردیر.
دوغرودور اوروپا رنسانسی باش وئره ن زامان، اسلام دونیاسی گلیشمه ده ایدی. آما اوروپالیلارین تورکلره نسبت باخیشی – یانلیش اولاراق ۱۸جی یوزایله قدر داوام تاپیر. بو زامان اورخون و یئنی سئی آبیده لری تاپیلیر و تورکلرین درین و اسکی مدنیته مالیک اولدوقلاری اورتایا گلیر. بو داش یازیلار تورکلرین اوزون تاریخینی اوزه چیخاریر. بو. زاماندیر می آلبرت سورل دئییر: دونیادا ایکی شئی هله دوزگون بللی اولماییب: بی ری جغرافیادا قطب لار و بیری تاریخده تورکلر .[۲]
آما بوندان سونرا تورکلرین یادگارلاری بیر – بیری بلله نیر و دونیادا تانینیر. اورتا آسیادان توتدو ایراندا، آنادولودا و باشقا یئرلرده، حتا ایتنالیادا تورک آبیده لری کشف اولونور. قوتادغو بیلیک، دیوان لغات التورک، دده قورقود، نوم بیتیک، ایرک بیتیک، آلتون یاریق و اونلارجا یازیلی و دوشونجه لی اثرلر اوزه چیخیر.
گؤی تورکلری امپریاسی، اونون آردیجا اویغور امپریاسی و داها سونرا اونلارین یازیلان اثرلر تانینیر و دونیا داها تورک مدنیتینه خور باخا بیلدیگینه امکان وئرمه ییر. سومر دیلی و دیلچی لیک بؤیوک حرکتلرین یارانماسینا زمین یارادیر. سومر تاریخی تانینیر. سومر مدنیتی ایله تورک دیی نین قورومو – استراکچری التصاقی دیللری دقت مرکزینه گتیریب – یئتیریر. عالیم لر سومر خطی اوزه رینده چابالارا باشلاییرلار و بوگون بللی اولموشدور کی سومرلر ایلک مدنیتی، خطی و قانون – قایدالاری یارادان بیر مدنیت دیر و تورکلرله نه قدر یاخین بیر دیل و خط وارلاریدیر. بوگون دونیادا کرامرین تاریخ سومردن باشلاییر کتابی تامام عالیم لرین گؤز اؤنونده دایانیر. تورکلرین ایلک خطی چیوی خطی دیر سومرلرین یاراتدیغی خط دیر و بوگون یوزلرجه اثر بو خط الیله ایکی چای آراسیندان توتوب کنگر خلیجینه قدر اوزانان توپراقلاردا واردیر.
سولماز میر تقی قیزی قاشقای یئنی بیر تحقیقات اساسیندا اثری قدیم آذربایجان تاریخی میخی یازیلی منبع لرده اوخونور. یئنی آراشدیرمالار چیوی خطینده اولان دیلیمیزی ده آیدینلاشدیریر.
۱۹۷۵جی ایلده ۱۷ کلمه دن عبارت یازی بیر خاقان اوغلونون اؤلوموندن خبر وئریر و. . .
دؤرد خط:
چیوی
دامغا
اورخون
اویغور
تورکلر آراسیندا، چیوی خطیندن سونرا گؤی تورک و اویغور و داها سونرا عرب خطی ایشله نیلیر. تورک عالیم لری عرب الیفباسیندان یارارلاناراق، اوندا بیر سیرا ده ییشیک لیک لری ده یارادیرلار. بیلدیگیمیز کیمی عرب الیفباسیندا ۱۹ حرف واریدی و اوندا هئچ بیر نقطه و یا سرکش یوخودو. آنجاق مسلمان اولان ملت لرین هامیسی عرب خطی نین تکمیل لشمه سینده یاردیمچی اولدولار. اویغور خطینده نقطه چوخ ایدی. عرب خطینه همین نقطه لر آرتیریلدی.
بیلیریک تورکلر باشقا ملتلردن داها آرتیق و کؤنوللو اولاراق اسلاما قاتیلدیلار. چوخلو دوشونرلر و بیلگین لر تورکلرین اسلاما قاتیلما نه دنی نی تورکلرین قاباقکی دین لری (تنگریسم) ایله اسلام آراسیندا اولان بنزرلیک لری بیلیرلر.[۳] تورکلر تنگری یا بوگونکو دیلیمیزده تانری و تاری، گؤیلردن تامام یارانمیشلارین ایشلرینه نظارت ائدیر و دونیادا اولان اولایلاری بیلیر. آنجاق اسلامدا اولان الله، تانری دان داها مکمل و یاخشی ساییلیر. بونا گؤره ده تورکلر کؤنول اوزوندن اسلام قاتیلیب و مسلمان اولورلار. عئینی حالدا اسلامدا اولان جهاد و باشقا رسملر ده تورکلرین روحیه سییله داها اویغون اولور، آز زاماندا اسلام بایراقچیلارینا چئوریلیرلر. بئله لیکله تورک حکومتلری اسلام گتیریب و اسلامی دونیایا یایماغا همت گؤسته ریرلر. چوخ چکمه دن تورکلرین ایگیدلیکلری، شجاعتلی اولدوقلاری، اونلاری اسلام قوشونونون باشیندا دایانماغا میدان وئردی؛ آز بیر زاماندا چوخلو امیرلر، سردارلار و حاکیم لر تورکلردن سئچیلدیلر. بئله لیکله تورک سردارلاری اسلام دونیاسینی الده ائتدیلر. آسیادان توتوب آفریقایا قدر تورکلر حاکیم اولدولار، او جومله دن مصرده طولونیلر، آخشیدلر و باشقا – باشقا تورک امیرلری اورتایا گلیب و لیاقتلری اساسیندا اؤز مسلمان و تورک حکومتلرینی قوردولار. اسلام خلیفه لری عرب اولدوقلاری حالدا، تورکلری تانیماغا ماراقلاندیلار. تاریخده گؤردویوموز اولایلار گؤسته ریر کی اسلام خلیفه لری تورکلره حؤرمتله توخونوب و اونلاری تانیماغا – دیل و مدنیت لرینی تانیماغا رغبت گؤسته ریرلر. مثلا معاویه، آذربایجاندان قاییدان سردارلاریندان سوروشور: آذربایجان نئجه بیر یورددور؟ خالقی کیملردیلر؟ ابن شیرویه معاویه یه بو معلوماتی وئریر: آذربایجان تورکلر یوردودور، اونلار چوخ ایگید و دؤیوشکن دیرلر. عباسی خلیفه لری ده تورکلری تانیماغا ماراقلی اولموشلار، اونلار اؤز بیلگین لریندن تورکلر حاققیندا معلومات الده ائدیب و اونلارا معلومات وئرمه یی ایسته میشلر. آنجاق کاشغرلی محمود – قاراخانلیلار آراسیندان مکه زیارتینه گئدرکن ، خلیفه اونون بیلگین اولدوغونو دوشونوب و اوندان تورکلر حاققیندا کتاب یازماغی ایسته ییر. محمود کاشغری ده دیوان لغات التورک کتابینی عربجه یازیب اسلام خلیفه سینه سونور. بوگون بو کتاب دونیا قایناقلاری آراسیندا تانینمیش و اعتبارلی کتابلاردان تانینیر. محمود کاشغری تورک اؤلکه لرینی قاریش – قاریش دولانیب و درین معلومات قازانمیشدیر. بونا گؤره اونون یازدیغی کتابدا ان درین معلومات و دوزگون اطلاعات واردیر. بو اثر، بیر دایره النعارف و یا انسیکلپودییا کیمی تانینیر. بورادا تورکلرین تاریخی، مختلف خالقلاری، اونلاری دیل فرقلری، هابئله ادبیاتلاری، حیکایه لری و شعرلریندن چوخلو نمونه لر توپلانمیشدیر.
«ديوان لغاتالترك» تورکلرین دیلی، تاریخی و کولتورونو تانیمادا ایلک اثرلردن ساییلیر،بورادا خط حاققیندادا درین و دوزگون معلومات وئریلمیشدیر. اونوتماییریق کی تامام تورک عالیم لری کئچن ۱۴۰۰ ایلین عرضینده باجاردیقلاری قدر عربجه یه حؤرمتله یاناشیب، تامام اثرلرینی عربجه یازماغا دا چالیشمیشلار، یوزلرجه عرب دیلینده کتابلار اسلام دونیاسینا بخش ائتمیشلر. چوخلو یازیچیلار و شاعیرلر عربجه اثرلر یاراتمیش و عرب ادبیاتی نین زنگینلشمه سینده دیرلی رول اوینامیشلار؛ او جومله دن موسی شهوات،
بونو دا آرتیرماق گره کیر کی عرب خطینده چوخلو یئنی لیکلر گتیرن یئنه تورکلر اولموش، تعلیق، نستعلیق و باشقا – باشقا خط نوع لرینی تورکلر یاراتمیشلار و عرب خطی نین گؤزللشمه سینده، اوخوناقلی اولدوغوندا و علمی بیر شکیل تاپماسیندا دانیلماز رول اوینامیشلار. آنجاق بیلیریک عرب و اوندان آلینان فارس الیفباسیندا تکجه ۶ سسلی حرفلر واردیر، بیر حالدادیر کی تورک دیلینده ۹ سسلی حرف موجوددور و بو یؤندن تورک دیلی داها گوجلو و داها گؤزل ساییلیر. آنجاق بو سسلی حرفلری ۹ دانانی ۶ حرفله گؤسترمک مومکون دئییل، بنا گؤره تورکلر بو ۶ سسلی حرفین اوزه رینده بیر ده ییشیک لیکلر یاراتماقلا بو امکانی اورتایا گتیرمیشلر.
آنجاق ۲۰جی عصرین اوّللرینده تورکلر او جومله دن سووئیت اؤلکه لری بیرلیگینده داخیل اولان تورکلر و تورکیه، الیفبانی دوزگون یازماق اوچون لاتین و کیریل الیفباسیندا رغبت گؤسترمیشلر و خطلرینی ده ییشمیشلر. ۱۹۹۲جی ایلده سووئیت اؤلکه سی داغیتدیقدا، آذربایجان جمهوروسو کیریل الییفباسینا قیراغا قویوب و لاتین الیفباسینی سئچدی. باشقا تورک اؤلکه لری – قزاقیستان، تورکمنستان و باشقالاری دا یاداش یاداش بو یولو سئچدیلر.
هر حالدا ایندی لازیمدیر تورکلرین تاریخی باخیمدان سئچدیگی خطلری تانییاق:
۱ خط ميخي یا چیوی خطی: تاریخ دونیانین ایلک مدنیتی اولان سومرلری بیرینجی خط یارادان تانییر. اونلار ایکی چای آراسیندا بیرینجی مدنیتی قوروب و خطی دا یاراتدیلار و انسانیتی قارانلیقدان قورتاردیلار. اونلار چیوی خطینی یاراتمیشلار و بوگون بو خطین تامام اؤزه للیکلری تانینمیش و الده اولان متنلر ده بوتوولوکله اوخونموشدور.
ميخي یا چیوی خطیندن بیر اؤرنک
۲٫ گؤگ تورك خطی: گؤگ تورک خطی تانینان خطدن ۲۵۰۰ ایل اؤنجه اله گلمیشدیر. بو خط بیر ۳۰*۶۰ سانتیمترلیک سینی اوزه رینده یازیلمیش و بیر شاهزاده حاققیندا معلومات وئریلمیشدیر. سونرالار ۱۳۰۰ – ۱۴۰۰ ایل بوندان اؤنجه همین خط ایله گؤگ تورکلردن قالان کتیبه لر واردیر. بو خطین آدی گؤگ تورک آدلانیر. بو مساله گؤسته ریر کی گؤگ تورک خطی بو اوزون سوره ده ایشله نیرمیش و اونا ملی تورک خطی دئمک اولار. بو خطده ۳۷ حرف واردیر.
بونو دا آرتیریرام کی ۵۰۰ ایل بوندان اؤنجه یازیلان سینی اوزه رینده بئله یازیلمیشدیر: « خان اويا اوچ اوتوزي يوك بولتي، او تيغسي يوز ايلدي»
ترجمه: خان زاده در ۲۳ سالگي فوت كرد. نام ايلش نيز گم شد.
بارتولد روس توکولوگی اورخون خطی حاققیندا دئییر: اورخون و یئنی سئی خطلری حاققیندا ان دقیق آراشدیرمالار فنلان بیلگینی دونر جنابلارینا عاییددیر. او، بو کتیبه لرله اشکانیلاردان قالان خطلر آراسیندا بنزرلیک لری توتوشدوروب و چوخلو بنزرلیک لر تاپمیشدیر.
۳. اويغور خطی: اويغورلار گؤگ تورکلردن سونرا ان بؤیوک سولاله نی یاراتمیش و ۸ – ۱۸ یوزایللر آراسییندا حکومت سورموشلر. تورکلرین چوخلو اثرلری و زنگین ادبیاتلاری اویغور خطینده قالیر. داش یازیلاریندان علاوه بیر چوخلو کتابلار بو خط ده موجوددور. بو کتابلاردان آد چکمک ایسترسک ایلک باشدا
قوتادغو بيليك، عتبه الحقايق و… اشاره ائتمک گره کیر.
پروفسور سعادت جغتاي هئچ خط اویغور خطی کیمی تورکلر آراسیندا یایغین و گؤزل اولمامیشدیر. اویغورلار اؤزه للیکله ادبیاتلارینا گؤره تورک تاریخینده اؤنملی یئر آلیرلار. چوخلو علمی اثرلر: طب، نجوم، ریاضیات، تجارت، حقوق، شعر و باشقا قونولار بو خط ایله یازیلمیش اولاراق الده ائدیلمیشدیر. اویغور خطینده چوخلو اثرلر بوگون موجوددور.
عتبه الحقايق اويغور
خطی ایله:
اویغوز خطی ایله ایراندا نئچه – نئچه اثرلر موجوددور.
۴ . ماني خطی: تورکلر اویغور خطیله برابر مانی خطیندن ده فایدالانمیشلار؛ آنجاق بو خطین گئنیشلیگی هئچ بیر زامان اویغور و گؤگ تورک خطیله توتوشدورمالی اولمامیشدیر. مانی خطینده ۲۲ حرف اولاراق تورک یازیسینی یازا بیلمک اوچون ۱۴ حرف ده اونا آرتیریلمیشدیر. بو خط و. موللر طرفیندن آراشدیریلمیش.
۵. سغد خطی: سغد خطی آرامی خطیندن آلینما ساییلیر. سغدی لر اونا گئنیشلیک وئرمیش ، آنجاق تورکلر ده قیسا بیر زامان – ۸ – ۱۵جی یوزایللر آراسیندا اوندان یارارلانمیشلار. سغد خطی نین ۲ حرفی واریدی، ساغدان سولا یازیلیرمیش و بوگون بو خط ایله نئچه یازی الده واردیر.
۶. چين یازی خطی: تورکلر ۸جی یوزایلده چین خطینده ده یازیلار یازمیشلار و بوگون بو خطده یازیلان اثرلردن نمونه لر واردیر. عئینی حالدا چین یازارلاری دا تورکلر حاققیندا بو خطیله معلومات وئرمه ده دیرلر.
۷. تبت خطی: بو خط هند خطینه بنزه ییر و ۷ – ۱۰جو یوزایللرده تورکلر طرفیندن آز – چوخ استفاده اولونموش و بیر سیرا یازیلار تورکجه اولاراق بو خطده موجوددور.
۸. سورياني نسطوري خطی: سرياني خطی دئدیکده سامی لارا عاییددیر. بو خطده ده تورک یازیلاری موجوددور. بو خطین ۲۲ حرفی وار، تورکلر ۸ – ۱۹جو یوزایللر آراسیندا بیر سیرا یازیلارینی بو خطی ایله یازمیش و بیزه یادگار قویموشلار. آنجاق بونو آرتیرماق گره کیر، بو خط ده باجارماییر تورک دیلینده اولان سسیلی حرفلری نمایشه قویسون. بونا گؤره ده اوستده آدلارینی چکدیگیمیز خطلرین هئچ بیری اوزون سوره ایشلنمه ییر.
۹. برهمن خطی: بو خطین ده کؤکو هندولارا چاتیر. آنجاق تورک دیلینده ۸ – ۱۱ جی یوزایللر آراسیندا بیر سیرا یازیلار اولموشدور و بوگون بو خطدن نمونه لر الده دیر.
۱۰. پاسه پا خطی: بو دا چین خطیندن آلینما ساییلیر. بیر سیرا تورک – موغول یازیلارینی بو خط ایله یازیلدیغینی راپورت ائتمیشلر.
۱۱. پچنق خطی: پچنیقلر تورک عائیله سیندن اولاراق، تاریخ بویو بیرگه یاشاییب، آرالاریندا ساواشلار و دوستلوقلار اولموشدور. پچنقلرین اؤزلرینه عایید خطلری وار و ۷ – ۸جی یوزایللرده بو خط ایله یازیلار یازمیشلار. بو یازیلار تاریخی باخیمدان چوخ دیرلی ساییلیرلار. عئینی حالدا پچنق خطی ایله گؤگ تورک خطی آراسیندا درین بنزرلیکلر موجوددور. پچنق خطی ساغدان سولا یازیلیر و مجارلار بو خطدن اوزون سوره یارارلانمیشلار.
۱۲. كومان خطی: مسیحیته قاتیلان پچنق لر کومان خطیندن استفاده ائتمیشلر. بو خط اونلارین آراسیندا ۱۳ – ۱۴جو یوزایللرده استفاده اولونوب و بیرچوخ اثرلر بو خطیله یازیلمیشدیر. بونلاردان علاوه خزرلر و کریمه تورکلری ده کومان خطیندن یارارلانمیشلار. مسیحیت دینینه عایید اولانراق بیر سیرا تورکجه کتابلار بو خطده موجوددور.
۱۳. عبراني خطی: بو خط بیرینجی دؤنه ۶- ۸ یوزایللری آراسیندا استفاده اولونموش و ۲۲ حرفدن عبارت بیر خط دیر. ساغدان سولا یازیلیر، خزرلر ده بو خطدن یارارلانمیشلار. آنجاق تورک سسلریله اویغونلاشماق اوچون اوندا بیر سیرا ده ییشیک لیکلر آرتیریلمیشدیر.
۱۴. يونانجا خطی: آنادولودا حکومت ائدن قارامانلیلارین آنادیللری تورکجه اولاراق ۱۵ – ۲۰جی یوزایللرده یونان خطیندن یارارلانمیش ، عئینی حالدا بیر سیرا ده ییشیک لیکلر یاراتماقلار، تورک سسلرینی گؤسترمه امکانینی آرتیرمیشلارو بوگون بو خطیله بیر سیرا کتابلار الده واردیر .
۱۵. ارمني خطی: آلتون اوردودا، ائرمنی خطی اوکراینادا تورک دیلینه اویغونلاشاراق استفاده اولونموشدور. بو خط ۱۵ – ۲۰جی یوزایللرده اوکراینا تورکلری آراسیندا استفاده اولونموش. بوندان علاوه بیر سیرا ائرمنی لر ده آذربایجان و تورک دیلینه ماراقلی اولاراق تورکجه نی ائرمنی خطیله یازمیش و بوگون چوخلو اثرلر بو خط ایله بیزه یادگار قویموشلار. دوغروسو بودور کی آذربایجان و تاتار ادبیاتی و فولکلورو ائرمنی لر آراسیندا یاییلمیش و چوخلو آشیقلار دا ائرمنی اولاراق تورک داستانلارینی سؤیله میش و یازمیشلار. بئله لیکله ائرمنی خطیله بیر چوخلو اثرلر بوگون الده دیر؛ بیز بونلارا لاقید قالمامالی ییق. آذربایجان و تاتارستاندان علاوه، تورکیه ائرمنی لری ده تورک دیلینده آنجاق ائرمنی خطیله یازیلار یازمیشلار.
۱۶. خط اسلاو: اين خط در ميان سدههاي ۱۷ تا ۲۰ ميلادي از طرف برخي تركان مسيحي ياكوتها و چاوشها مورد استفاده قرار گرفته است. همچنين اين خط از سال ۱۹۳۹ تا سال ۱۹۹۲ از طرف جمهويهاي متحدهي شوروي مورد استفاده قرار گرفته است.
اسلاو خطیندن بیر اؤرنک
۱۷. اسلاو – لاتين خطی: اسلام – کیریل و یا سیریل آدلانان خط ۱۹۳۹جو ایلدن آذربایجان و باشقا تورک دیللی ملت لر ایچینده – سووئت لر بیرلیگینده یاشایاراق یاییلدی و اجباری اولاراق استفاده یه آلیندی. البته تورک دیلیله اویغون اولماق اوچون بیر سیرا ده ییشیک لیکلر ده یاراندی. تورک ملت لرینده استفاده اولونان بو خط لر آراسیندا ائله فرقلری یاراتدیلار کی دیللری بیر – بیریندن اوزاقلاشیب و بیر – بیری نین دیلینی دوشونمه سینلر. بوگون هر بیر تورک ملتلری آراسیندا مینلرجه کتاب بو خط ایله یازیلیب و قالمیشدیر. آنجاق ۱۹۹۲جی ایلدن استقلالیت تاپاراق خطی قیراغا قویوب و نهایت لاتین الیفباسینا قبول ائتدیلر. ایندی بو نئچه اون ایللیکلرده یازیلان کتابلارین لاتین الیفباسینا دئوریلمه سی اؤزو اساس بیر قونودور.
۱۸. عرب خطی: دئدیگیمیز کیمی، عرب الیفباسی اسلام دینی نین ایلک یوزایللریندن تورکلر بو خطی منیمسه ییب و استفاده یه آلمیشلار. یوزایللر بویو بو خطین تورک دیلینی یازمادا آخساقلیقلاری بللی اولموش و همین سوره لرده بیر سیرا ده ییشیک لیکلر ده یارانمیشدیر؛ آنجاق بو آخساقلیقلار بوتونلوکله آرادان قالدیریلمامیش و هله ده چتین لیکلر اورتادا واردیر.
لاتين
خطیندن بیر اؤرنک:
۱) م. كريمي. تاريخ خط تركي، نشريهي بهار، ۱۳۸۳، شمارههاي ۱۱۱ و ۱۱۲٫


text:
اویان نیوز : ۲۰ یانوار (اوجاق)، آذربایجان تورکلویونده یئنیدن جانلانان ۲۸ مای ایرادهسی ایدی.
عینی زاماندا ۲۰ یانواردا تؤرهدیلهن فاجعهنین ماهیتی، روس سؤمورگهچیلیگی و ائرمنی یاییلماچیلیغی طرفیندن آذربایجان`این آزادلیغینا، تورپاق بوتونلویونه و اؤزگور یاشاما حاقینا قارشی دوشمنچیلیین و وحشیچیلیین بلیرگین تزهورو ایدی.
۲۰ یانوار فاجعهسینده نلر یاشاندی؟ پرده آرخاسیندا کیملر، نئجه سئناریولار یازیلیب و هانسی گوجلر گیزلی ایدی؟ ۲۰ یانوار فاجعهسینده نه اوچون دینج اهالی، یاشاییش بینالاری، توپلو داشیما آراجلاری هدف آلیندی؟
میخایل قورباچوو ۱۹۸۵جی ایلده سووئتلر بیرلیینین باشینا کئچدیکدن سونرا “قلاستنوست” (آچیلیم) و “پرئسترویکا” (یئنیدن قورولوشلانما) دئیه بیر سیرا سیاسی و اقتصادی دییشیملر اویغولاماغا باشلایینجا سووئتلر بلوکوندان بیر آچیلما الامئتلری باش گؤسترمیشدیر.
“گلانستنوست” و “پرئسترویکا” آدلی اصلاحاتلارین سونوجلاری بعضی سسجب جومهوریتلرینده اولوملو گؤرونسه ده، نئجه کی ۹ نویابیر (کاسیم)۱۹۸۹’دا دوغو بلوکو ایله باتی بلوکونو بیر بیریندن آییران بئرلین دیواری ییخیلمیش، آردیندان سووئت بلوکونا باغلی دوغو آوروپا اؤلکهلرینده اینقیلاب پارتلامالاری گؤرونموش و سووئتلر بیرلیگی ایلئ سوسیالیست آوروپا اؤلکهلرینی قاپسایان ورشووا آنتلاشماسی تشکیلاتی داغیلمیشدی. اما سؤز مؤوضوسو اصلاحاتلارین و قورباچوو’اون باشا گلمهسی ایله الاقدار ائرمنیلرین قورباچوولا پرده آرخاسیندا آذربایجان علیهینه آنلاشمایا واردیقلارینا دایر ایدداالاری ایضاح ائدجییمیز اولایلار و آردیندان ۲۰ یانوار فاجعهسینین یارانماسی، آچیق شکیلده دوغرولایاجاقدیر.
قورباچووون باشا گلمهسیندن ۲ ایل سونرا، یعنی، ۱۸ نویابیر (کاسیم)۱۹۸۷’ده، کرئملینین ائرمنی موشاویرلریندن اولان “a.aqanbergiyan”، آذربایجان سسج’نین داغلیق قاراباغ بؤلگهسینین ائرمنیستان سسج’نه علاوه ائدیلمهسی گرکدیینی آچیقلایاراق بو بیاناتلا قاراباغ موناقیشهلرینی تتیکلهمهیه و ائرمنی جبههسیندن قاراباغا قارشی تجاووزکارلیغا و اصیلسیز تورپاق ایدداالارینین اورتایا آتیلماسینا یؤنهلیک آچیق و رسمی بیر گیریشیم اولاراق دیرلهندیره بیلریک. بو بیاناتدان ۱۰ گون کئچمهدن ۲۷-۲۹ نویابیر (کاسیم) ۱۹۸۸ تاریخلرینده ، ائرمنیستانین قوقاک، ایسپیتاق و ایستئپاناوان قصبهلرینده ۳۳ آذربایجان تورک’او ائرمنی تئررور و سلاحلی چتهلری طرفیندن اؤلدورولدو. او قتلیامدان ۵ گون سونرا ائرمنیلر نؤوبتی جینایتکارلیقلارنین داوامی اولاراق، ۴ دئکابیر (آرالیک)۱۹۸۸ گون’او، قاراباغ’دا یاشایان آذربایجان تورکلرینه قارشی یئنی بیر قتلیام عملیاتینا جهد ائدیرلر.
گئت گئده آنتی آذربایجان ایلهملرینین میقیاسینی بؤیودهرک، ۲۲۰،۰۰۰ آذربایجان تورک’اونو ائرمنیستاندان سورگون (دئپورتاسییا) ائدیب ، قاراباغین ائرمنیستانا علاوه ائدیلمهسی اوچون چالیشمالاری سرعتلهندیریرلر.
پرده آرخاسی آنلاشمانین داوامی اولاراق موسکووا بؤلگهیه ۴۰،۰۰۰ نفرلیک بیر قیزیلوردو قوهسی گؤندئرهرک رسمهن ائرمنی تجاووزکارلیغینا دستک اولماق ایستر آنجاق آذربایجان خالق’ı، ۴ دئکابیر ۱۹۸۸ گون’او روس تانکلارینین قاباغینا یاتاراق علی یالین اولسالار دا بئله، ایشقالا قارشی دیرهنمهیه چالیشیرلار.
جرهیان ائدن بو پروسسئسلرین داوامیندا، آذربایجانین دیرنیشینه قارشی، روسلار حاکمیت گوجونو قوللاناراق قاراباغ رهبرلیینی آذربایجاندان آلیب موسکووایا باغلار و بئلهلیکله قاراباغ’ı آذربایجان’دان آییرماق اوچون روس سیاستینین باش رولدا و آپاریجی مؤقعده اولماسی آشکار ائدیلیر. بو سورهجه سئییرجی قالمایان آذربایجان ایچینده کی سیاسی قوهلر باشدا آذربایجان خالق جبههسی ۲۵ نویابیر (کاسیم) ۱۹۸۹’دا باکیدا بؤیوک بیر میتینق دوزنلیر. تخمیناً ۲۰۰،۰۰۰ نفرین قاتیلدیغی میتینقده آذربایجان میللی ایستکلری دیله گتیریلمکله بیرگه، ائرمنی تجاووزکارلیغینا اعتراض ائدیلر و روسلارین قاراباغ بؤلگهسینی بوشالدیب آذربایجان’آ قایتاریلماسی طلب ائدیلر.
روسلار سیاسی گوجونو سفربر ائدرک قاراباغی آذربایجاندان قوپرماغی باجارسالار دا بونو یئترلی گؤرمور و قیزیلوردونون قاراباغا گیرمهسی اوچون ۱ دئکابیر (آرالیک)۱۹۸۹ گون’او ائرمنیستان سسج مجلیسی روسلارین یاشیل ایشیغی ایله داغلیق قاراباغ’ı ائمنیستانا علاوه ائتمهیه قرار قئبول ائدرک ۸_۹ یانوار (اوجاک)، ائرمنیلر داغلیق قاراباغ بؤلگهسینده مقصد یؤنلو گرگینلیکلر و تئررورلار تؤردیب، قیزیلوردونون بؤلگهیه گیرمهسی اوچون زمین یارادیرلار. بونون آردیندان ۱۵ یانوار (اوجاک) دؤنهمین سسجب باشباخانی اولان “نیکولای ریژکوو” حرکته کئچهرک نوروئچ رادیوسونا بئله بیر بیلدیریش وئریر: “ائرمنیلر ایله آذربایجانلیلار آراسیندا کی قانلی قارشیدورمالاری دایاندیرماق و بیر ایچ ساواشی اؤنلهمک اوچون حربی گوجدن ایستیفاده ائده بیلریک”
بورا قدر هر شئی بؤیوک نیسبتده ائرمنی سلاحلی چتهلری و روسلارین پلانلاری دوغرولتوسوندا ایرلی گئتسه ده، آذربایجان خالق جبههسی باشچیسی ابولفز ائلچیبی آماجلارینین “آذربایجان’این موستقیللیینی تعمین ائتمک” اولدوغونو آچیقلاییر. آذربایجان’این و خالق جبههسینین ائرمنی تجاووزو و ایدداالارینا قارشی دویارسیز قالمایاجاغینی، اوستهلیک “مارکس، ائنگلئس، لئنین» کیمی کلاسیکلری رد ائدیب دئموکراتیک و موستقیل بیر آزرباسیجان ایستدیینی آچیق شکیلده اورتایا قویور،
سووئتلر بیرلیگی باشباخانینین وئردیی بیانات و اونا قارشی ائلچیبیین چیخیشینین آردیندان ۶۰ مین نفرلیک تپهدن دیرناغا سیلاهلانمیش قیزیلوردو و ایچلرینده سووئتلرین او دؤنهم کی ائن وحشی و قددار سلاحلی دستهسی اولان، اؤزل ائییتیملی “آلفا” قروپو، ۱۵ یانوار (اوجاک) ۱۹۹۰’دا آذربایجان’آ گیرهرک تام محاربه نیزامیندا، باکی گیریشینده جبهه توتور. بیر نئچه گوندن سونرا ۱۹ یانوار (اوجاک) ۱۹۹۰ جومعه گئجه یاریسی، هم قورودان هم دنیزدن شهره گیرهن قیزیلوردو و `آلفا` قروبو، باکینی قانا بولاییر، مسوم و علی یالین اینسانلاری، اوشاق، قادین، قوجا دئمهدن آجیماسیزلیقلا ازیر کئچیر. تانکلار و بتر_لر باکی کوچهلرینده قارشیلارینا چیخان هر شئیی ازیر، حربچیلر هر یعنی آمانسیز آتشه توتورلار. اینسانلار نینکی کوچهلرده، حتی اوتوبوسدا گئدرکهن، اؤز ائولرینده اوتوردوقلاری یئرده گوللهلره توش گلیرلر. یارالیلاری آپارماغا گلن آمبولانسلار و تیبب ایشچیلری بئله آتشه توتولورلار. بیر گون ایچینده باکیدا ۱۳۷ نفر اؤلدورولور. ۷۰۰_دک اینسان یارالانیر، ۸۰۰_دن چوخ آدام قانونسوز حبس ائدیلیر. اؤلدورولهنلر آراسیندا ۵ میللتین تمثیلچیلری، ۲۰_دن چوخ قادین و اوشاق وار ایدی.
قئید ائتمک لازیمدیر کی سسجب ساوونما باخانلیغینین، ایچ ایشلر باخانلیغینین و دؤولت تهلوکهسیزلیک کومیتهسینین (دتک)، آذربایجان خالقینا قارشی “اودار” آدلی بو عملیاتی حاضرلاییب حیاتا کئچیرمک اوچون دتک_نین “آ” تخریبات قروپلاری و اؤزل ائیتیملی آلفا قوروپو اساس رولو اویناییردی.
قورباچووون “قلاستنوست_پرئسترویکا” سیاستلئرینین هازیرلاندیغی زامان، ائرمنی منفتلری و آذربایجان تورپاقلارینا قارشی ائرمنی تجاووزکارلیغی، سووئت رهبرلری طرفیندن نه درجهده گؤز اؤنونده بولوندورولوب و قورونولدوغو آچیق شکیلده گؤرونمکدهدیر.
گؤرونهن او کی ۲۰ یانواردا دینج ائهالینین گوللهلره و تانک مرمیلرینه هدف اولماسی قورخو و وهشت آتموسفئرینی خلاق اوزرینده یارادیب، آزادلیق و میللی دیرچلیش ایرادهسینی قیرماق و آردیندان دا قاراباغی ایشغال ائتمک اوچون حیاتا کئچیریلهن قانلی بیر سئناریو ایدی. اما ۲۰`سی یانوار بوتون آجی وئریجی یانلاری ایله آذربایجان`این یئنیدن دوغوش گونو ایدی. اؤز آزادلیغینا و موستقیللیینه جان آتان آذربایجان تورکونون همده موباریزلیینین، اییلمزلیینین، مغرورلوغونون گؤسترگهسی ایدی. آذربایجان آیاقدا دوردو و دورماقدادیر. ۲۰ یانوار آذربایجانین کومونیزم اسارتینه قارشی آپاردیغی موباریزهنین مقدس قانلارلا یازدیغی شرفلی تاریخدیر. و عینی زاماندا دا سووئت روس حرب ماشینینین آذربایجان خالقینا قارشی تؤردیی بو تئررور، اینسانلیغا قارشی حیاتا کئچیریلهن ان آغیر جینایتلردن بیری کیمی بشر تاریخینده قارا صحیفه اولاراق قالاجاقدیر.
علی یوزلرله اینسانیمیزین قانینا باتمیش، سونرالار نوبئل باریش اؤدولو آلان میخایل قورباچوو و دؤنهمین سووئت ایمپئریاسی لیدئرلری اولوسلاراراسی محکمهلرده موهاکیمه ائدیلملیدیرلر. آذربایجانا قارشی حیاتا کئچیریلهن بو و بونون کیمی قتلیاملاری سورغولاییب آیدینلیغا قوووشدورمالیییق. بو، شهیدلریمیزین قارشیسیندا اوستوموزه دوشهن ان کیچیک وظیفهدیر. عینی زاماندا میللتیمیزین، وطنیمیزین بقاسی اوچون و گلهجکده بونون کیمی آجی گونلری تکرار یاشاماماق اوچون تاریخینی و اوغرادیغی زولمو سورغولایان بیر میللت کیمی داورانمالیییق.
سعید بایکال


text:
سوئیس
سوئیس (آلمانجا: Schweiz، فرانسهجه: Suisse، ایتالیاجا: Svizzera، لاتینجا: Confoederatio Helvetica) یادا رسمی آدیلا سوئیس کونفدراسیونو، ۲۶ کانتوندان اولوشان بیر فدرال چمهوریتدیر. سوئیسین باشکندی برن و ان بؤیوک ایله اؤنملی شهرلری ژینیو ایله زوریخدیر.
بو اؤلکه باتی اوروپادا اولاراق، قوزئیدن آلمانلا، گونئیدن ایتالیا ایله، باتیدان فرانسه، دوغودان ایسه اوتریش و لیختینایشتاینلا قونشودور. اوْرتا آوروپادا آلپ داغلاریندا و دنیزه ساحلی اوْلمایان بیر اؤلکهدیر. تاریخی اوْلاراق بیر کونفدراسیا اوْلان اؤلکه ۱۸۴۸-جی ایلدن بری بیر فدراسیادیر. بانکچیلیق و مالییه قیسمتلاریندا چوْخ گۆجلو بیر ایقتصادیاتا صاحیب اوْلان سوئیس اۇزون مدتدیر سیاسی و ساواش طرفسیزلیک عنعنهسینه مالیکدیر. بۇ سببلره گؤره بیر چوْخ بینلخالق تشکیلاتلارین تدبیرلری بۇ اؤلکهده کئچیرلیر. اؤلکهنین رسمی آدی لاتینجا اوْلان Confoederatio Helvetica, Helvetler کونفدراسیاسی معناسینی وئرمکدهدیر. دؤرد رسمی دیلدن هر هانسی بیرینه اؤنجهلیک وئرمهمک مقصدی ایله لاتینجا ایستیفاده ائدیلیر.
کؤکن[دَییشدیر]
آد[دَییشدیر]
تاریخ[دَییشدیر]
ایلک چاغ[دَییشدیر]
اسکی سوئیس کونفدراسیونو[دَییشدیر]
ناپلئون چاغی[دَییشدیر]
فدرال دؤولت[دَییشدیر]
چاغداش[دَییشدیر]
جغرافیا[دَییشدیر]
۴۱٫۲۸۵ مربّع کیلومتر لیک ساحیل سیز سوئیس نیسبتاً کیچیک بیر اؤلکهدیر. ۷٬۴ میلیونلوق اهالییه صاحیب اوْلان اؤلکهده اهالی سیخلیغی مربّع کیلومتر ه ۱۸۲ نفردیر. سوئیسده اۆچ اساس ویلایت واردیر: سوئیس آلپلاری، سوئیس پلاتوسو، و ژورا داغلاری. آلپلار، اؤلکهنی اوْرتا و جنوبوندان قت ائدن یۆکسک سیرا داغلاریدیر. سوئیس آلپلارینین یۆکسک دوروکلاری آراسیندا (ان یۆکسک زیروهسی ۴٫۶۳۴ مترلیک دوفوور زیروهسیدیر) بعضیلرینده بوزلاق اوْلان سایسیز وادی یئر آلیر. بورادان منبع یینی گؤتورن رئین، اینن، آاره و تیجینو کیمی آوروپانین باشلیجا چایلاری جنوره گؤلو، زوریخ گؤلو، نوکهاتل گؤل و و کونستانز گؤلو کیمی گؤللره تؤکولور. اؤلکهنین داها سیخ اهالییه صاحیب اوْلان قوزئی حیصّه سی داها دوزنلیک ده اوْلسا قوزئی-باتیده اوْلان داها کیچیک ژورا داغلاری کیمی داغلیق دا اوْلا بیلر. سوئیسنین ایقلیمی عومومیتله مۆلاییم اوْلسا دا یۆکسک داغلارداکی چتینلیکلی شرطلردن سوئیسنین گونئی اۇجونداکی ایستی آرالیق دنیزی ایقلیمینه قدر بؤلگهدن بؤلگهیه دییشیکلیک گؤستریر. یۆکسک داغلارلا آیریلان بیر چوْخ وادینین وارلیغی سببیله سوئیسنین اکوسیستملری چوْخ حسّاسدیر و آز قالا هر وادیده اؤزونه خاص اکولوژیلار میدانا گلمیشدیر. داغلیق بؤلگهلرده ده دیگر یۆکسکلیکلرده تاپیلمایان زنگین بیر بیتکی اؤرتویو واردیر.
هاوا دورومو[دَییشدیر]
دوغال قایناقلار[دَییشدیر]
سیاست[دَییشدیر]
ایکی پالاتالی سوئیس مجلیسی فدرال مجلیس، فدرال شورادان آیری اوْلاراق تمل اقتدار مرکزیندن عبارتدیر. فدرال مجلیسی میدانا گتیرن ایالتلر شوراسی و میلّی شورا قانون چیخارماق دا داخیل اوْلماق اۆزره هر باخیمدان برابر گۆجه مالیکدیر. ۱۹۹۹-جو ایل آنا یاساسینا گؤره، فدراسییایا اؤزل اوْلاراق نماینده ائدیلممیش بۆتون گۆجلر کانتونلارین الیندهدیر. ایالتلر شوراسینین ۴۶ عضوو (هر کانتوندان ایکی و یاریم کانتوندان بیر اوْلماق اۆزره) بیر باشا هر کانتوندا سئچیلیر. میلّی شورانین ۲۰۰ عضوو ایسه نیسبی تمثیل اساسلارینا سؤیکنهرک سئچیلر. هر ایکی مجلیسه سئچیلنلرین وظیفه مۆدّتی ۴ ایلدیر. رفرندوملار یولویلا هر وطنداش فدرال حؤکومت طرفیندن قبول ائدیلمیش قانونلارین اعتبارلیلیغینی سورغولایا بیلر و فدرال آنا یاسایا دوزلتمه ائدیلمهسینی ایستهیه بیلر. بۇ حاقلار سوئیسنی دۇغرودان دموکراتییا اۇیقولاما اوْلونان بیر اؤلکه اوْلماسینی گؤستریر.
حزبلر[دَییشدیر]
اداری بؤلونوش[دَییشدیر]
خارجی ایلگیلرله اولوسلارآراسی قوروملار[دَییشدیر]
اوردو[دَییشدیر]
حقوق[دَییشدیر]
ایقتیصاد[دَییشدیر]
اۇلاشیم نقلیات[دَییشدیر]
سوئیسده ۶۴٫۸۵۵ کیلومتر قۇرو یوْلو وار. بۇنون ۱٫۰۵۷ کیلومتر ی میلّت لر آراسی قۇرو یوْلو شبکهسینه باغلیدیر. دمیر یوْللارینین عۆمومی اۇزونلوغو ۴٫۹۹۱ کیلومتر-دیر.
ساغلاملیق[دَییشدیر]
سوئیسده یاشایان هر کسین اؤزل سیغورتا شیرکتلریندن و صحیّه سیغورتاسی وئرن تشکیلاتلاردان بیر اۇنیورسال صحیّه سیغورتاسی ائتدیرمهسی ضروریدیر. سیستمین خرجی یۆکسک نیسبتلرده اوْلماسینا باخمایاراق، سیستم صحیّه چیخیشلاری باخیمیندان دیگر آوروپا اؤلکهلری ایله مؤ قایسهده سوئیس ان ایگیلریندندیر. ۲۰۰۶-جی ایلین آراشدیرمالارینا گؤره سوئیس حیات گؤزلمهسی قادینلار اۆچون ۸۴ ایل و کیشی لر اۆچون ایسه ۷۹ ایلدیر. دۆنیا اۆزریندهکی ان یۆکسک حیات کیفیتی سوئیسده تاپیلار. آنجاق، اۆدم (عۆمومی داخیلی محصول) خرجلرینین% ۱۱٫۵' (۲۰۰۳) صحیّه خرجلمهلرینه گدر. ۱۹۹۰-جی ایلدن بری داواملی بیر آرتیم تأمین خیدمتلرین یۆکسک قیمتلره چاتدیغی گؤرولمکدهدیر. یاشلانان اهالی و یئنی صحیّه تکنولوژیلاری ایله صحیّه خرجلری احتیماللا آرتماغا داوام ائدهجک.
توپلومبیلیمی[دَییشدیر]
دیل[دَییشدیر]
- آلمان دیلی – ۱۷ کانتون
- فرانسه دیلی – ۶ کانتون
- ایتالیا دیلی – ۲ کانتون
- رومان دیلی – ۱ کانتون
جمعیت[دَییشدیر]
۱۹۷۰–۲۰۰۵-جی ایللر آراسیندا اهالی آرتیمی دینامیکاسی، مین نفرله: ۲۰۰۸-جی ایل قیمتلندیریلیمهسینه گؤره عۆمومی اهالی سایی ۷۰۵۸۰۰۰ نفردیر. اهالینین یاش ترکیب: ۰—۱۴ یاش: ۱۵٬۸٪ ۱۵—۶۴ یاش: ۶۸٬۲٪ ۶۵ یاشدان بؤیوک: ۱۶٪ اهالینین اوْرتا یاشی اوْرتا: ۴۰٬۷ نفرلر: ۳۹٬۶ قادینلار: ۴۱٬۷
دین[دَییشدیر]
سوئیسده ان مشهور دین ۴۴٪ ایله روم کاتولیک کلیساسیدیر. آردیندان ۳۸٬۵٪ ایله پروتستانتلیق گلیر. گؤچمن (مهاجیر) لار ایله بیرلیکده ۴٬۳٪ لیک بیر موسلمان اهالی ایله ۱٬۸٪ لیک بیر اوْرتودوکس اهالی ده یرلشمیشدیر. فرقلی دیللره صاحیب بیر اهالییه صاحیب اوْلان سوئیسنین ثابتلیکلی و بیطرف بیر اؤلکه اوْلماسی، بۇ اؤلکهنین بیر کونسنسوس یا دا آهنگ دؤولتی اوْلاراق تعیین اوْلونماسینا گتیریب چیخارمیشدیر.
فرهنگ[دَییشدیر]
دبلر[دَییشدیر]
ادبیات[دَییشدیر]
باسین ایله مدیا[دَییشدیر]
ایدمان[دَییشدیر]
یئمک[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
شهرلر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Bundesstadtوارد نشدهاست
- ^ Holenstein, André (2012). «Die Hauptstadt existiert nicht» (in German) (PDF) (152: Sonderfall Hauptstatdtregion): 16–19. DOI:10.7892/boris.41280. یوْخلانیلیب20 December 2015. “Als 1848 ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: «Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung." Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden.”
- ^ A solemn declaration of the Tagsatzung Archived 2016-07-14 at the Wayback Machine. declared the Federal Constitution adopted on 12 September 1848. A resolution of the Tagsatzung Archived 2016-07-14 at the Wayback Machine. of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the Federal Council, which took place on 16 November 1848.
- ^ Recent monthly and quarterly figures: provisional data. Population and Households Statistics (STATPOP). Swiss Federal Statistical Office, Swiss Confederation. یوْخلانیلیب24 March 2015.
- ^ Population – Key figures: Main indicators. Swiss Federal Statistical Office, Swiss Confederation. یوْخلانیلیب24 March 2015.
- ^ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ Switzerland. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب12 April 2016.
- ^ Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب4 December 2015.
- ^ Global Launch of 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (UNDP) (14 December 2015). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-08-18. یوْخلانیلیب20 December 2015.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- Romansh دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- سوئیس
- فرانسهجه دانیشان اؤلکهلر
- آلمانجا دانیشان اؤلکهلر
- ایتالیاجا دانیشان اؤلکهلر
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- Switzerland
- مرکزی اوروپا اؤلکهلری
- فدرال جومهوریتلر
- فرانسهجه دانیشان اؤلکهلر و اراضیلر
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- غربی اوروپا اؤلکهلری
- اوروپادا اؤلکهلر


text:
“توپلومون اشرافیتی اونو بختهور ده ائلهیر یازیق دا ائلهیر” دئییرلر، “اشرافیت توپلومو اؤزوندن بیلسه اونو بختهور، بیلمزسه اونو یازیق ائلهیر.”
اۆچو اوخویاندا “سیدی” آدلی معلمین ائوینده اجارهیه اوتوروردوق. قدیم زامانلار تیکیلیمش بیر ائو و بؤیوک بیر حیط؛ عباسیه مچیدینین قونشوسو. نمین’ین مچیدلرینین آراسیندا ان پولسوزو ایدی. پولسوز مچیدین ده ایشی یالنیز اؤلونو یولا سالماق اولار. گۆنئی آدلی پوللو- آخشام نامازلی مچیدین قونشوسو ائله بوندان آرتیقدا اولمامالی دیر.
بو مچیدین نه دستهسی وار ایدی، نه احسانی وار ایدی. یالنیز بیر یاخشی تابوتو و بیر اؤلونو اوستونده یویان تاختاسی. بو ایکی وارلیق ایسه هر زامان بیزیم قاپیمیزین آغزیندا اولاردی.
نه ائلهمک؟! بیزه ده بو توش گلمیشدی دا! بیر دؤنه خالامین اری صبح چاغی نمین’ه چؤرک آلماغا گلمیشکن بیزه ده بیر باش وورماق ایستهمیشدی، ساکی! گلیب اؤلو تاختاسی ایله تابوتو بیزیم قاپیدا گؤردوکده دۆز قاییدیب کندلرینه، قره چاناق’ا، گئتمیشدی یاشلی-باشلی آدام.
نهایسه! بو ائو نمین’ی اولوشدوران ایکی داغین بیرینین دؤشونه یاییلمیشدی. بو داغ’لا او داغین فرقی بیزیم داغدا تلویزیونون یاخشی، آز برفکلی، گتیرمهسی ایدی یالنیز.
ائودن بیر ائنیش یول’لا بازارا، اوردان ایسه آزادگان مدرسهسینه یوللانماق بیزیم هر صبحکی زههر دادی وئرن ایشیمیز ایدی. بازار دئییلن یئر ده ایکی داغین آراسیندان آخان چایین دؤورهسیندهکی تیکیلیمش توکانلار ایدی. اخی، نمین’ین اوتوز-قیرخ مئترلیکدن آرتیق بیر هامار یئری یوخ ایدی کی. بو توکانلارین بیر چوخونون دالی چایا (نمین چایی) باخیر، بیر یانی ایسه بازارین خیاوانینا. هامیسی دا چایا طرف ائله دالا قاجینمیشدیلار کی هر زامان اونلارین داللاری اوسته آشیب، آرخالاری اوستده چایا توشهجکلری منی قورخودوردو.
قنبری و اونیئددی اوشاغی، رحمتلیک خلیلیان، اوراق جورلایان اوستا و بیر نئجه پیس-یاخشی انسان بو توکانلارین یئیهلری ایدی. هئچ بیریندن ده خوشوم گلمیردی، دوغروسو.
القصه! بو خیاوان دیک گلیب جامع مچیدینین یاخینلیغیندا نمین’ین اصلی مئیدانینا چیخیردی، او مچیددن اوجادا دوروبان اۆستدن آشاغییا اونا باخان بیر تاختا ائو ایسه داردینینی چکیب اوتوراردی اورادا. بو ائوین بویاسی نیروی-ی انتظامی’نین ماشینلاری رنگده ایدی. اورانین آدینی قاباقکی ائو یییهمیزین دیلیندن «مفاسد» اولاراق ائشیتمیشدیم. «خاتمی» آدلا بیر موللانین بیرینجی دؤنه آغ-قارا پریزدنتلیک تبلیغلری مشق دفترلریمین جیلدی عوضینده و یاخشی چرکنویس عنوانیندا ایشلک اولدوغو زامانلار تزه-تزه اوزه چیخمیش «رپ»لری توتوب اورایا اپارمالاری، آلتلاریندا پیکنیک یاندیرمالاری، بیر اوتاغینین گونده او «رپ»لرین آغیز-بورونلارینین قانیندان قیپ-قیرمیزی اولماسی، اوردا ایشلهینلرین عؤمورلرینین سونوناجا اوردا ایشلهیهجک، چیخماق امکانی اولمامالاری کیمی شایبایلاری ائشیدیب، آلاهین وار اولدوغونا ایناندیغیم قدهر اونلارا اینانمیشدیم.
***
بیر-ایکی ایل اؤنجه نمین’ه گئتدیگیمده اورانین بویاساینی چوخ دگیشمیش، اۆزو گؤزل تاختالارلا بزنمیش، آلنینا «موزه نمین» یازیلمیش گؤردوم. ایلگینج بیر شئی گؤرن انسان کیمی اونا یاخینلاشمایا اوشاقلیغیمدان اورهگیمده یئر سالان قورخودان دولایی یالنیز اینترنتده آختارمایا جسارت ائلهیه بیلدیم.
اورانین نمین’ین قاجار’لار دؤنمینده خانی اولان «صارم السلطنه» دئییلن بیریسینین ائوی اولماسینی بیلدیم. هله ایندی باشا دوشوردوم او ائوین جامع مچید’دن اوجادا تیکیلمیش، داردینینی چکیبن مچیده باخماسینین نهدنینی. دئمک، خانین ائوی آللاه ائویندن غورورلو ایدی. بو دا طبیعتین دوغرو بیر دورومو ایدی. آللاهین کؤلگهسینین کؤلگهسینین ائوی آللاهین اؤزو ائویندن اوجا اولمایاجق ایدیمی؟
صارم السلصنه’نین نئجه بیر انسان اولدوغونو بیلمیرم. آنجاق، عؤمرومده هئچ بیر خاندان یاخشی بیر شئی ده ائشیتمهمیشم. اونو دا بیلیرم کی رشدیه’لرین اردبیل’ده آچیلماسینین «میرزه علکبر» آدلی بیریسی قاباغین آلاندا او مدرسهلر نمین’ده آچیلیبدی. میرزه بورا گلیب ملتی قیزدیرماق ایستهینده ایسه اونو یومورتا ایله گؤیجهیه باسمالاری دا ائشیتدیگیم سؤزلرین بیری دیر. نمین’لی لرین «فرهنگلی» تانینمالارینین دا نهدنلریندن بیری. او قدهر درس اوخوموش کی بیزیم آلتمیش یاشینداکی سونراکی ائویمیزین یییهسی اولان تاجی خالا ساوادلی ایدی، حتا! بو ۱۴ ایل بوندان قاباقکی سؤز دیر. او دیر کی صارم السلطنه’نی پیسلهییب یوخ ایمانیمی یاندیرا بیلمهرم.
الغرض! بو گون سانال اورتامدا دولاشارکن بیبیسی دئییلن بیر یئرین بو خانین قیزی ایله سؤیلهشیسینه راست گلدیم. اوندا منیم اوشاقلیق آنیلاریم بیردنبیره جانلاندیقدا بو یازیغین قیزی یازیغا رحمیم گلدی. نمین’ین خانلاری دا بوتون تورکلرین شاهلاری کیمی (اشرافیت) توپلومو اؤزلریندن بیلمهییردیلر. ائله اونا گؤره ده، گئدیب باشقا دیللری اؤزلرینه ایلهتیشیم دیلی ائلهمیشدیلر. نه وار-نه وار؟ خالقدان فرقلی اولسونلار دئیه.
صارم السلطنه’نین قیزی ایندی دوخسان یاشیندا ایکن نمین’ین یازدا گؤزللیگیندن جان آلان هاواسینین، تورپاغینین، قره چاناق سویونون حسرتینی آمریکا’نین بئتزدا شهرینین آپارتمانلارینین بیرینین ۱۴-جو طبقهسینده چکیر.
دونیا نه قدهر اویونچاق بیر دونیا ایمیش. دئدیم کی بیر آز اونون’لا دانیشیم، دا! شهرداشیق، پیس ایش دیر. اتی ده اؤزگهسیندن اولسا، سوموگو بیزدن دیر. آنجاق، حیرصلی ایدیم. او دیر کی بئله باشلادیم:
سالام!
الیندن حیرصلییم. گیریشه-زادا دا حؤوصلهم یوخ دیر، خالا!
سنین بونلارا دئدیکلریندن، بو کئچمیش ایکی-یوز ایلدن حیرصلییم.
آی یازیغین قیزی یازیق! سنین ددهن و اونا تایلاری باشقالارینی دئییل، اؤز خالقینین قدرین بیلسیدیلر، بلکه بیزیم ده ایندی بتهوون’یمیز، ماکسیم گورکی’یمیز، تالستوی’وموز، ویکتور هوگوموز وار ایدی. سن ده آقا بالاسی کیمی ائله او ائویزده اوتوروب گؤزل بالقونوندان یوققوجا دیرمانان یولا باخیردین. شهرین مدرسهلرینین اوشاقلاری سیرا ایله هفتهسونلارینی او ائوی و حیطینی گؤرمهیه گلیردیلر. سنین دوخسان یاشیندا اولماغیوی سنه تبریک دئییردیلر. سن ده اونلارا اوتوروب ناغیل دئییردین. هادی-بیدی’دان، کئچل’نن تولکو’دن، فاطماخانیم’دان…
اوستاد شهریارین حیدر باباسین اوخویوردون…
اونلار سنه قورشاغ آتدییا گلیردیلر، سن ده اونلارا آتاندان قالان حارام ماللاردان دئییل، اؤز بیلَگیوین امگی ایله چیخارتدیغین پوللاردان بیر-ایکی تومن (اوستونده یالانچی “ریال”ی اولمایان تومنلردن) وئریب سئویندیریدین. بلدییه باشقانی سنی شهرین بایرام شنلیک تؤرنلرینه چاغیریردی، سن ده چلیگین’له چیخیب اورادا بیر نئچه سؤز دئییردین، سونرا دا “باغیشلایین! بوندان آرتیق دانیشا بیلمیرم” دئییب او اوشاقلارین کؤمگی ایله صحنهنین پیللهلریندن ائنیردین. یایدا آلبالی (گیلهنار) ایله آلچالاری حیطدن دریب یئییردین. حالین بیر آز پیس اولاندا دا، ائله او اوشاقلاردان بیر نئچهسی کی ایندی دوکتور اولموشدولار، تئز یانیوا گلیب نبضیوی توتوب “بیر شئی دئییل، اکرم خالا! سن هله تزه اون-دؤرد یاشیوا دولوبسان” دئییردیلر. فیکیر ائدیرم بو جوملهنی سنه دئینین قارا قاش-گؤز بوی-بوخونلو اورک اوزمانی دؤکتور سانای شیمشک اولا بیلردی. آدی دا یاخش، اؤزو ده یاخشی.
هئئئی! اکرم خالا! حئییف! اولمادی. سنین آتالارین یوللارین تانیمادیلار. سن ده سوجلو دئییلسن. قادینلارین بیزیم بو گونه دوشمهمیزده بیر روللاری یوخ ایمیش کی. کیشیلر هر ایشی گؤروبلر ده! سن نئیلهیهسن، آخی!
سنی دانلاماق ایستهمیرم. آنجاق، بیلیرسنمی؟! سنین سسین عئینن ننهمین سسینه اوخشاییر. ایستیرم سنی قوجاقلاییب اؤپم ننهم کیمی! سونرا ایکیمیز ده باش باشا وئریب اغلایاق بو یاز آخشامیندا!
اکرم خالا! سنی سئویرم. آنجاق، بیز اویونو ملتجه اوتوزدوق. خالقلی، اشرافیتلی، نوخبهلی…
سنی سئون بیر نمینین یاخین کندلریندن اولان بیریسی. بلکه ده آتا-آنالاریمیز بیر-بیرینی گؤرن بیریلری. من رعیت بالاسی، سن صارم السلطنه’نین قیزی.
گؤرورسنمی، خالا؟! منیم ده، سنین ده آتا-آنامیز بو دونیادان هئچ بیر شئی آپارمادیلار. ایکیسی ده قورو تورپاقلارین آلتیندا دیرلر. اما سن ایندی منیم آتا-آنامین یاتدیغی قورو تورپاقدا یاتمالارینین حسرتیندهسن.
خالا! کئشکه سنین آتان بیزی بو گونه سالمایایدی! بیلیرسن اوندا نه ائلردیم؟!
شهریار دئمیشکن: “سؤزومه دۆروست قولاق وئر!”
هر آی بیر گون گلیب سن’له خان باغی’نا گئدردیم. صاباحیسی زری باغینا! بیر گون ده کئفین ساز اولسایدی حئیران’ا گئدردیک. اوردان سنه -واختینا گؤره- فیندیق، ازگیل، هیندیل، آلچا، یئملیک، اوهلیک، خشخش ییغاردیم. اؤزوم یویوب تمیزلهییب سنه گتیرردیم.
هئئئی خالا، هئئئی! حئییف کی اولانمادی. اؤزوموز اؤز گوروموزو قازدیق.
اولسون خالا! منیم یولداشلاریم بو دؤنه اؤزوموزه چالیشمایا قرار وئریبلر. ایشه ده دوشوبلر. گئجه-گوندوز چالیشیرلار. من ده اونلار’لا بیرلیکده ایشلهییرم. داها نامهلریمیزی اؤز دیلیمزده یازیریق. بو داها دا! بیری بو. سنی ده سئویریک. قوی کئچمیشلر کئچمیشده قالسین. فقط دور آیاغا سن ده الیوی بیزه وئر. باشلامایا هئچ زامان گئج دئییل، اؤلومدن سونرا دا گئج دئییل!
اوشاقلاریمین بیرینه سنین آدیوا اوخشایان بیر آد قویاجاغام. آنجاق، تورکجهسین!
خالا! دوغروسو بونو دئمهیه بیر آز اوتانیرام. آنجاق، اونون آدین “باغیش” قویاجاغام. سنین ادین دا “باغیشلاماق”دان گلیر ده! ارکک آدینا اوخشادیغینی بیلیرم. باجیسی دا اولار “یاغیش”، دا!
اکرم خالا! کئشکه سنین آدین “باغیش” اولایدی. ایندی من اوشاغیمین آدین “باریش” قویا بیلردیم.
هئئئی خالا! سنه دئیهجک سؤزلریم قورتولمور. گون او گون اولسون کی بو بیزیم یولداشلارین ایشلری مره باشیا چاتاندا سن ده دیری اولاسان. اولماسان دا بیر شئی اولماز، او دونیانین باجاسیندان بیزه باخیب کئفلنرسن. ائویزین آلنیندا “نمین’ین موزهسی” یازاریق. سنین ده عکسیوی، تندیسیوی ائوین گیریشینه ووراریق. نئجه دی؟
خالام! سنی اؤپورم. اتان داداشیما-ننهمه، اتاما-آناما، منه و سنه ائلهدیگی ظولملره رغمن، یولووو گؤزلهییرم. بو آیریلیق ماهنیسین-زادیندا قوی قیراغا! لالالار’ا قولاق آس. رشید چوخ گؤزل کیشی ایدی. کئشکه سنین آتاوین دا پولونون بیر آزی رشید’نن اوزئیر کیمی شؤکت’نن روبابا کیمیلری بئجرتمهیه خرجلنسیدی.
آرپاتپهلی فرزین اصغری، تهران، ۱۳۹۲-گولنآی-۱۳، (یازدان ۴۳ گون کئچمیش) بونو دا سن اوچون یازیرام. بلکه گونش تقویمینی اونوتموش یا منیم یولداشلاریمین گؤردوگو تزه ایشلردن خبرسیز اولموش اولاسان.


text:
چاووش اوغلو: "سوریه-ده دایمی ثابتلیک و باریش اوچون راضیلیق الده اولونمالیدیر"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو پایتاخت آنکارادا لتویانین خاریجی ایشلر ناظیری ادگارس رینکوویچ ایله بیرگه مطبوعات کونفرانسی کئچیریب.
"سوریه-ده دایمی ثابتلیک و باریش اوچون راضیلیق الده اولونمالیدیر"
بونو خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو پایتاخت آنکارادا لتویانین خاریجی ایشلر ناظیری ادگارس رینکوویچ ایله کئچیردیگی بیرگه مطبوعات کنفرانسیندا دئییب.
ناظیر چاووش اوغلو سوریه-ده موخالیفتله رژیم آراسیندا اوزلاشما ایله باغلی اؤتن هفته وئردیگی قیمتلندیرمهلرین تورکیه-نین بو ساحهده وطنداش محاربهسینه سون قویماق سعیلرینین نتیجهسی اولدوغونو وورغولاییب.
چاووش اوغلو بمت تهلوکهسیزلیک شوراسینین 2015-جی ایلده یک دیللیکله قبول ائدیلن 2254 سایلی قطعنامهسینی خاطیرلاداراق، بو قراردا سوریه-لی طرفلر آراسیندا بمت-نین آسانلاشدیرماسی ایله سوریه-ده کئچید پروسهسینین باشلادیلماسی، یئنی آنایاسا حاضیرلانماسی و بمت-نین نظارتینده عدالتلی و شفاف سئچکیلرین کئچیریلمهسی کیمی مؤوضوع لارین یئر آلدیغینی ایفاده ائدیب.
اولوسلار آراسی سوریه-ده دستک قروپو و فیکیر داش اؤلکهلری قروپونون یارادیلدیغینی، لاکین بو پروسهسین اوغورسوز اولدوغونا دقت چکن چاووش اوغلو دئییب:
"نتیجهلرین آلینماماسینین اساس سببی رژیمین مقاومتی ایدی. چونکی رژیم سیاسی حله اینانمیر، حربی حله اینانیر، لاکین دایمی حل سیاسی حلدیر. بیز بونو اولدن همیشه دئمیشیک. بو مسئلهنین حلی سیاسی حل یولودور. آیریجا بمت بمت تهلوکهسیزلیک شوراسینین 2254 نؤمرهلی قراری سوریه-نین سرحد و اراضی بوتؤولوگونه هر بیاناتدا وورغولادیغیمیز کیمی اهمیت وئریریک".
مولود چاووش اوغلو "موخالیفت تورکیه-یه گوونیر، بیز اونو هئچ واخت روحدان سالمادیق، لاکین بیز دئدیک و دئییریک کی، سوریه-ده داواملی ثابتلیک و باریش اوچون راضیلاشماق واجیبدیر" دئیه وورغولاییب.
تورکیه-یه قارشی ترور تهدیدلرینه ده توخونان چاووش اوغلو دئییب:
"سوریه-ده بیزی تهدید ائدن بیر ترور تشکیلاتی وار: پ.کا.کا / پ.ی.د / ی.پ.گ عینی ترور تشکیلاتیدیر. بو ترورچولارین و داعش-دان قالانلار و دیگر رادیکال ترور تشکیلاتلاری بو اؤلکهدن تامامیله تمیزلنمهلیدیر. بو دا بیزیم تهلوکهسیزلیگیمیز اوچون واجیبدیر. بونون مومکون اولماسی اوچون سوریه-نین ثابتلیگی چوخ واجیبدیر".
ایلگیلیلی خبرلر
چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اوکراینا و روسیا گوبرهسینین لازیم اولان بوتون اؤلکهلره گؤندریلمهسی اوچون سعی گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
جمهور باشقانی اردوغان ایله ولادیمیر پوتین اوکراینا محاربهسینی موذاکیره ائدیبلر.
تورکیه اولوسلار آراسی آتوم انرژی آژانسینین ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب
تورکیه 2022-2024-جو ایللر اوچون اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین (UAEA) ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب.


text:
ایران، آمریکانی ویزا یاساغینا میثللمه ایله تهدیدی ائتدی
ظریف "بیزیم بونا جوابیمیز ایرانا گلمک ایستهین آمریکالیلار ویزا وئرممک اولاجاق" دئدی
ایران خاریجی ایشلر ناظیری جواد ظریف، آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین ایران ایله 7 مسلمان اؤلکه وطنداشلارینا گتیردیگی ' ویزا یاساغینا میثللمه تهدیدی ائتدی.
ظریف
"بیزیم بونا جوابیمیز ایرانا گلمک ایستهین آمریکالیلار ویزا وئرممک اولاجاق" دئدی.
فرانسیز همکاری جان مارک آیرو ایله باشکند تهراندا ائتدیگی اورتاق مطبوعات کونفرانسیندا دانیشان ظریف، آمریکانی بالیستیک راکت سیناقلاری سببیله ' یئنی گرگینلیک یاراتماماسی موضوعسوندا دا خبردار ائتدی.
ظریف،
"ایرانین ساوونما پروقرامینین آمریکانین یئنی رهبرلیگی طرفیندن یئنی گرگینلیکلر یاراتماق اوچون بهانه اولاراق قوللانیلماماسینی اومید ائدیریک" دئدی.
جواد ظریف، اؤلکهسینین رئاللاشدیردیغی بالیستیک راکت سیناقلارینین 5 + 1 اؤلکهلری ایله ائدیلن نوکلئر راضیلاشمانین یا دا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین امنیت شوراسینین موقاویلهنی تائید ائدن قرارلارینین بیر پارچاسی اولمادیغینی سؤیلهدی.
آمریکانین ایرانین بالیستیک راکت سیناغی ائتدیگینه باغلی سوچلاماسینی نه تصدیقلهین نه ده یالانلایان ظریف، اؤلکهسینین هئچ بیر زامان بیر باشقا اؤلکهیه سالدیری ائتمک اوچون بو موشکلری قوللانمایاجاغینی ساووندو.
ظریف،
"هئچ بیر ایران اورهتیمی موشک نوکلئر ساواشین باشلیغی داشیماسی اوچون چیخاریلمادی 'ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
فرانسا خاریجی ایشلر ناظیری آیرو دا،
"تهرانا نوکلئر راضیلاشمانین ساوونچوسو اولاراق گلدیم" دئدی.
راضیلاشمایا حؤرمت گؤستریلمهسینی ایستدیکلرینی ایفاده ائدن آیرو آنلاشمانین رعایتی ' اورتاق چیخار اولدوغونو وورغولادی.
آمریکا ساوونما ناظیرلیگیندن (پنتاقون) آدی آچیقلانمایان بیر مسئولو، سی. ان. ان-ه ائتدیگی آچبقلامادا ایرانین بازار گونو اورتا بالیستیک موشک سیناغی حیاتا کئچیردیگینی تصدیق ائتدیکلرینی سؤیلمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


text:
May 7, 2017
اوجادان دوشونورکن (1) - آرابسک
س. سیداوالی
اؤزوم- اؤزومه یاخالاندیم
...
دواملی اولاراق نشره وئرمه یه چالیشدیغیم بو یازیلار, کئچن اوچ- دورت ایلین عرضینده مجازی دونیادا گؤردوکلریم, ائشیتدیکلریم و اوخودوقلاریمین معین تاثراتی کیمی قلمه آلینمیشدیلار.
یازیلارین چوخونلوغو, آنا دیلیمیز آذربایجان تورکجه سینده یازیلمیشدیلار. لاکن استثنا اولاراق و وضعیتده ن آسیلی, بعضا فارس دیلینده ده یازماق مجبوریتینده قالمیشام.
یازیلارین بیر چوخو, اوجادان دوشونر کیمی, اؤزوم- اؤزومه و یا یاخین بیر دوستا یازیلدیقلاری اوچون, اوخوجولارا تقدیم ائتدیکده, اونلاردا کیچیک دئییشیکلر آپارمیشام.
(1)
آرابسک
نووامبر 2015
فرقلرینه بیر آز گؤز یومماق شرطی ایله, تورکیه ده " آرابسک" و شمال آذریایجاندا ایسه "میخانا " آدلانان ترانه لره, بیزیم طرفلرده, کوچه - بازار تصنیفی دئییلیر. دئدییم کیمی, آرابسک و میخانا ترانه لری, بیر- بیرلریله فرقلی اولدوغو حالدا, بیزیم کوچه بازار اوخوماغی ایله ده, معین فرقلری واردیر. آمما هر اوچ اوخوماق طرزی, عین زاماندا, آذربایجان کلاسیک موغام موسیقی سی و تورک صنعت موسیقی ایله ده فرقلنیرلر. منجه بو اوچ نوع ترانه طرزینه, "میخانا " آدی داهادا اویغون دور. چونکی بو نوع ترانه لر, اساسدا میخانالاردا و عرق ایچمک مجلسلرینده اوخونورلار.
بیزیم آذریایجاندا دا بو نوع اوخوماقلار چوخ یایقین دیر. شاه دؤرونده جنوبی آذربایجانین بیر چوخ شهرلری کیمی, تبریزده ده دوره گرد خواننده لر بو اوخوماقلاری شاهگلی ده و یا جماعتین پیک نیک یئرلرینده - او جمله ده ن یای فصلینده جمعه گونلری سیداوا چمن ینده- اوخویاردیلار. بو نوع تصنیف لرین سؤزلری, خالقین دیلینده ازبر اولان شعرلرده ن آلیندیغی اوچون، اونلاری کیم قوشدوغونو و یا کیم یازدیغینی, چوخ زامانلار معلوم ائتمک ممکن دئییل. بعضا ده, سؤزلری قوشان, موسیقی نی بسته له ین و خواننده, عین شخص دیر.
بیریلری زحمت چکیب و یاواش- یاواش بو تصنیف لری ییغماغا چالیشیب و عمومون استفاده سی اوچون انترنته قویموشدولار. بو ایش اؤزلویونده بویوک بیر آددیم دیر. هر حالدا بو نوع موسیقی, ایستر-ایسته مز بیر خالقین فولکلور و مدنیت خزینه سینه عاید دیر.
گنج چاغلاریمدا بو نوع موسیقینی خوشلامادیغیم اوچون، من بو موسیقی ایله ایلگیلنمیردیم.
بو اوخوماقلاردان بیر نئچه سی, نئچه مدت بوندان اول بیر دوستومون واسیطه سیله الیمه چاتمیشدی. من اونلارین بعضی سینه قولاق آسدیم. البته ایندی بو نوع موسیقی یه باشقا گؤز ایله باخدیغیم اوچون، بو تصنیف لرین بعضی سینین سؤزلرینه داهادا دقت ائله دیم. ایندی گؤروره م کی بو نوع ترانه لر, بیر فولکلور آراشدیرماچی سی اوچون، خالقین یاشاییش طرزی، آرزولاری و دونیایا نئجه باخدیغینا یاخشی قایناق اولا بیلرلر.
من بو اوخوماقلارین بیرینین سؤزلرینی کؤچورمه یه چالیشیب و سیزلره تقدیم ائدیره م.
خواننده نین سسینه گؤره, منه ائله گلیردی کی، بو ترانه شاه دؤرونده تبریزین خورشید کاباره سینده صحنه یه چیخان کوچه- بازار خواننده لرینده ن بیری اولان، عالیه خانیما منسوب دیر. لاکن تصنیفی انترنته قویان حؤرمتلی وطنداشیمیز، خواننده نین آدینی " نوبار اسدی" خانیم وئرمیشدی. بو ضربی ترانه نین سؤزلری، البته تبریزلیلر اوچون داهادا تانیش و دوغما دیر.
اوخوماق، آشاغی کیفیت ده ضبط اولدوغو اوچون، سؤزلری باشا دوشمکده بعضا چتینلیک چکدیم.
هر حالدا بو سیز و بو " الینده شاللاق، ویرما سن آللاه" تصنیفی:
تهرانا گئدیرسیز، داغلارا باخین
آچین اوره گیمی، یاراما باخین
قیزلار آلوده یم، آللاها باخین
الینده شاللاق، ویرما سن آللاه
امیدیم سن سن، پناهیم آللاه
تهرانین یولونا سو باغلامیشام
آلوده م یوخلویوب، من آغلامیشام
او منی آتیبدی، من آتمامیشام
الینده شاللاق، ویرما سن آللاه
امیدیم سن سن، پناهیم آللاه
گلستان باغی نین دؤره سی سیمدیر
دوشرسن دالیمجا، دئییللر کیمدیر
گلستان باغی نین دؤره سی سیمدیر
گئدیرسن، گلیرسن دئییللر کیمدیر
قورخورام آنامدان دئیم سن کیمدیر
قورخورام ننه مده ن دئیم سن کیمدیر
الینده شاللاق، ویرما سن آللاه
امیدیم سن سن، پناهیم آللاه
آخشام تیر دیبینده گؤزله یه جاغام
سئوگیلیم عکسینی وئریب، بؤیوده جاغام
سئوگیلیم گلنده گؤزله یه جاغام
آلوده م گلنده گؤزله یه جاغام
الینده شاللاق، ویرما سن آللاه
امیدیم سن سن، پناهیم آللاه
سئوگیلیم منی گؤردو، چرخی دؤنده ردی
گئتدی پستخانایا، نامه گؤنده ردی
نامه اوره گیمی قانا دؤنده ردی
الینده شاللاق، ویرما سن آللاه
امیدیم سن سن، پناهیم آللاه


text:
مولود چاووش اوغلو ایسلند-ین خاریجی ایشلر ناظیری ایله تلفونلا دانیشدی
قارشی طرفین ایستکی ایله باش توتان تلفون دانیشیغیندا ایسلند-ین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلونا ژانویه آیینین 1-ده ایستانبولدا تؤرهدیلن ترور حادثهسینه گؤره باش ساغلیغی وئردی.
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ایسلند-ین خاریجی ایشلر ناظیری لیلیا آلفردس دوتیرایله تلفونلا دانیشدی.
قارشی طرفین ایستکی ایله باش توتان تلفون دانیشیغیندا ایسلند-ین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلونا ژانویه آیینین 1-ده ایستانبولدا تؤرهدیلن ترور حادثهسینه گؤره باش ساغلیغی وئردی.
تلفون دانیشیغیندا همچنین سوریهدهکی وضعیت ده موذاکیره ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
جمهور باشقانی اردوغان ایله ولادیمیر پوتین اوکراینا محاربهسینی موذاکیره ائدیبلر.
تورکیه اولوسلار آراسی آتوم انرژی آژانسینین ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب
تورکیه 2022-2024-جو ایللر اوچون اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین (UAEA) ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب.
جمهور باشقانی اردوغان ولادیمیر پوتین ایله تلفونلا دانیشاجاق
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان بو آخشام روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین ایله گؤروشهجک.


text:
بوخار ماشینی
بوخار ماشینی،بوخارین ایچینده اولان ایستی انرژی ، مکانیک انرژیسینه دونوشدورن بیر ائشیکدن یانمالی موتوردور. بوخار ماشینلاری، لوکوموتیولر، بوخارلی گمیلر، پومپلار، بوخارلی تیراکتورلار و صنعتی مدارلاردا ایشه گلر. بیر بوخار ماشینی باسقی آلتیندا بوخار اورتمک اۆچون سویو قایناداجاق بیر قازانا احتیاجی وار. هر هانسی بیر ایستی قایناغی فایدالانا بیلیر ، آما گئنلده سویو قایناتماق اۆچون اودون، کومور یادا نفت ایشلهنیر.
سو اساس ایشی گورهرک ایستینی گلیشدیریر و بیر اوداجیغا گوندریر، اوداجیق سویویارکن بوخار بوشلوق(خلاء) یارادیر بئله ده مئکانیزملرین حرکت آلماسی ایله مکانیک انرژیه دونور یانیحرکت ائدیر.


text:
قهرمانماراشدا ۷۶۰۰ ایللیک اسکلت تاپیلدی
تۆرکاوغلو ائلچهسیندهکی دونوزتپه کوُرقانیندا آپاریلان قازینتیلار سیراسیندا ۷۶۰۰ ایل اؤنجهیه عاید اولدوغو دۆشونولهن قادین اسکلتی تاپیلدی
قهرمانماراشین تۆرکاوغلو ائلچهسیندهکی دونوزتپه کوُرقانیندا آپاریلان قازینتیلار سیراسیندا ۷۶۰۰ ایل اؤنجهیه عاید اولدوغو دۆشونولهن قادین اسکلتی تاپیلدی.
گئج نولیتیک دؤنمده ان گئنیش یاشاییش یئرلریندن ساییلان دونوزتپهدهکی مزاردان هوکر (آیاقلاری قارین طرفینه چکیلمیش، بیر یانا یاتیردیلمیش) وظعیتینده باسدیریلمیش اسکلت چیخاردیلدی.
اسکلت، قازینتی قروپونداکی بیلیم اینسانلاری طرفیندن آراشدیریلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
کۆلتور و توریزم باخانلیغی، ایلین ژانویه-آگوست آیلاریندا اؤلکهیه گلن قوناقلارین ساییسی ایله باغلی بیلگیلری پایلاشدی
قهرمانماراشدا ۷۶۰۰ ایللیک اسکلت تاپیلدی
تۆرکاوغلو ائلچهسیندهکی دونوزتپه کوُرقانیندا آپاریلان قازینتیلار سیراسیندا ۷۶۰۰ ایل اؤنجهیه عاید اولدوغو دۆشونولهن قادین اسکلتی تاپیلدی
دونیادا ۷۷۱ میلیون اینسان اوخوما یازما بیلمیر
دونیادا اوچده ایکیسینی قادینلارین اولوشدوردوغو ۷۷۱ میلیون یئتیشکین اینسانین ساوادسیز اولدوغو قید ائدیلدی


text:
باش ساغلیغی
«بوغاناق» رومانینین مولفی حیاتا گؤز یومدو
چوخ تاسفله بو گون «بوغاناق» رومانینین مولفی یازیچی «محمد ملکنژاد»ین اؤلوم خبرینی ائشیتدیک. دیرلی یازیچیمیزین گؤزلنیلمهدن حیاتدان ال اوزمهسی ادبی جمعیتیمیزه آغیر بیر ایتگیدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان بو آغیر ایتگینی ادبی جمعیتیمیزه، یازیچیمیزین حؤرمتلی عائله عضولری و قوهوم- اقرباسینا و دوستلارینا «باشینیز ساغ اولسون!» دئییر، و مرحومون خاطرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۰۵/۰۸/۱۳۹۸


text:
تورکیه ده بیر مینگ دالر ساتیشینگیز تقدیرده اوچ کون تیکین گه هوتلده قالیش امکانیتی
دولت بانکلریگه بیر مینگ دالر ساتگن کیشی لر اوچ کون تیکین گه هوتلده قالیش امکانیتی گه ایگه بوله دی
تورکیه نینگ آدانا ولایتی پوزانتی اولسواللیگیده بیر هوتل ایگه سی, دولت بانک لری گه بیر مینگ دالر ساتگن لیگی نی کورسه ته دیگن سند کیلتیرگن کیشی لر گه هوتلیده اوچ کون تیکین گه قالیش امکانیتی بیره دیگن لیگی نی بیلدیردی.
اوشبو هوتل نینگ ایگه سی ثریا قایه همه نینگ ترکیه نی اقتصادی قیین چیلیککه دوچ قیلیب قویش گه حرکت قیلیاتگن تامانلر گه قرشی کوره شیشی کیره ک ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.
ایککی یوز چپرکتی بولگن اوشبو هوتل نینگ ایگه سی عینی دمده, تورکیه ده دالر نرخی نینگ آرتیب باریاتگن لیگی نینگ چیت ایللیک لرنینگ آلیب باریاتگن کمپاین دن عبارت ایگن لیگی نی بیلدیردی.
اوشبو دایره ده قایه, "جاری آی نینگ سونگگی گه قدر دولت بانک لری گه 1000 دالر ساتگن لیگی نی کورستگن بیر سند کیتیرگن کیشی لرنینگ هوتلی میزده اوچ کون تیکین گه قالیش حقی گه ایگه بوله دی" دییه قید ایتدی.
قایه, اوشبو اقتصادی قیین چیلیک نینگ برطرف ایتیلیشی اوچون همه نینگ بیر یقه دن باش چیقریشی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه – لیبیا اورته سیده هیدروکاربون ساحه سیده کیلیشووگه قول قوییلدی
تورکیه نینگ استانبول شهری اوروپا ده بیرینچی اورین نی ایگلله دی
استانبول گه کووید 19 پاندمیسی باشله مسدن آلدین میلادی 2019- ییلده 9,9 میلیون توریست کیلگن ایدی


text:
سئوگیدن سونرا ( پوئست؛ ۲)
قاسیم پناهی
کؤچهنین تینیندن ایچری گیردیکده ائویمین اؤنونده اوچ_بئش قیزین بیرینی چئورهلهدیکلرینی گؤردوم. نه اولدوغونو بیلمک اوچون یئگین یئریدیم. اوزو گؤرونمهسین دئیه قارا بؤرکونو گؤزلرینین اوستونه ، کاپشئنینین یاخاسینی دا بورنونون اوجونا قدر چکمیش کیشی قیزلاردان بیرینی اؤنونده اوتورتموشدو. پالتارلاریندان یوسیف اولدوغونو آنلادیم.
یوسیف ـ آدین نهدیر؟
ـ آیدا.
یوسیف ـ نه قدر پولون وار؟
آیدا ـ بئش مین تومن.
یوسیف ـ پولونو الیمین ایچینه قویوب الینین آرخاسینی دا اوستونه قوی. گؤزلرینی یوم یالنیز سورغولاریمی یانیتلا. گؤزلرینی آچدیقدا گلهجهگینی گؤرمک اولمایاجاق. تامام می؟
آیدا ـ تامام.
یوسیف ـ اون یئددی یاشینداسان می؟
آیدا ـ هه.
یوسیف ـ ایندیه دک ائلچین اولماییب.
آیدا ـ دوغرودور.
یوسیف ـ الینده گؤردوکلریم چوخ پیرتلاشیق دیر. بوندان بئله سورغولاریمی هه یاخود یوخلا یانیتلا. محلهنیزده قارپیز ساتان وار. اوجا بویلو، دانقیر بیر گنج دیر.
آیدا ـ _چاشقینلیقلا _ هه.
یوسیف ـ بیر_ایکی دؤنه سنه ساتاشیب دیر.
آیدا ـ هه.
یوسیف ـ آتان او اوغلانلا ایلگیده دیر.
آیدا ـ هه.
یوسیف ـ او اوغلان سنه ائلچی گلهجک. آتان زورلا سنی اونونلا ائولندیرهجک.
آیدا گؤزلرینی آچیب الینی چکدی. یوسیف پولو جیبینه باسدی. قیزلارین بیریسی اؤنه کئچیب _ نه اولار منیم ده طالعیمه باخ_دئدی.
یوسیف ـ من هر گون بیر اینسانین گلجهگینی اؤیرنه بیلهرم. صاباح گلرسینیز.
الیمی آغزیما قویوب اؤسگوردوم. قیزلار آیدانین باشینا توپلانیب آرالاندیلار .
ـ سن هاچاندان طالعه باخان اولدون.
یوسیف ـ نه طالعی! من تکجه بیلدیکلریمدن پول چیخاریرام. کئچن هفته بو قیزلا آتاسینی او قارپیز ساتانین یانیندا گؤردوم. آتاسی قارپیز ساتانا تاپیشریقلاریمی یئرینه یئتردین می دئیه سوروردو. اوغلان دا هردن اونون گؤزونو اوغورلایبب قیزا قاش_گؤز ائلهییردی .
الینی سالیب جیبیندن بیر اوووج پول چیخاردی.
یوسیف ـ باخ سیزین محللهنیزده تانیدیقلاریم چوخدور. بئش، یئدی ،اون بئش، ایگیرمی بئش، بو دا اوتوز.
ـ بس قیزین یاشین هاردان بیلدین؟
یوسیف ـ دئدی اورتا مکتبین ایکینجی صینیفیندهیم. دئمک اونیئددی یاشی وار دیر.
ـ چوخ بیجسن. بیر ده بو قاپیدا بو ایشی گؤرمه.
یوسیف ـ سن یوواندا اول من ده باشیمی قاتماق زوروندا اولماییم. اوچ ساعات دیر بوردایام.
قاپینی آچدیم. ائویمین بوتونو ایگیرمی بئش مئترلیک بیر اوتاق اولدوغونا باخمایاراق هر شئی هر زامان قایداسیندا اولوردو. یوسیف پالتوسونو چیخاربب یاتاغیمین اوستونه آتدی.
یوسیف ـ چوخ خوش گلمیشم. حله او خوروز قویروغو چایینی حاضیرلا سنه بیر خوش خبریم اولاجاق.
ـ سن ده کی موفته خورسان دا. نه خوش خبری؟
یوسیف ـ آتام آخشاما باهادیر گیلی قوناق چاغیریب. آیلار دا گلهجک. آنام دئدی سنی ده چاغیریم. اؤزون بیلیرسن سنی مندن چوخ ایستهییر. _قاققیلدایاراق_هم ده آناما دئمیشم سئودیگین شام یئرآلما یومورتا دیر قورخما.
چایی گتیریب آجیقلا اؤنونه قویدوم. آیلاری بیر داها گؤرمهگی چوخ ایستهییردیم. آنجاق من هارا، اونلار هارا؟ یوسیف گیل ده ،اونلار دا میلیاردر آداملار دیر. من اورادا نه ائدهجهیم. ایچیمده آیلارا قارشی دویغولار وار آنجاق اونلار عؤمور بویو سادهجه منیم ایچیمده قالمالی دیر. بیز آیری_آیری دونیانین آداملاریییق… .
یوسیف ـ اده مال ائشیدیرسن می؟
ـ نهیی؟
یوسیف ـ بیر ساعات دیر توتون یانیر حله ایندی دئییر توستو نه توستوسو دور. دئدیم آیلار خالام قیزی نرگیزین یاخین یولداشی دیر. بو گون اوندان سنی سوروشوب. او دا تئلفون نومرهنی مندن آلیب آیلارا وئردی .
ـ نه!؟ سن نه اوچون مندن خبرسیز او ایشی گؤروبسن؟
یوسیف ـ سانکی سنین ده آللاهیندان دئییل. خستهخانادا باخیشلارینی گؤردوم . حاضیرلان گئتمهلیییک.
ـ من گله بیلمهرم.
یوسیف ـ نئجه یانی گله بیلمهرم !؟ آنام سنی گؤزلهییر. بوینوندا آنالیق حاققی وار. او قوجا قادینین اورگینی سیندیرماغا حاققین یوخدور. سن نئجه آجیماسیزسان. اونون دویغولاریلا اویناماق دا نه اولسون …
ـ یاخشی، یاخشی. گلهجهیم. تئز حاماما گیریم گئدهک.
یوسیف ـ آی یاشا. مالیم منیم .
کوستیومومو گئییب قارا اینجه بویون باغیمی باغلادیم.
ـ نئجه دیر؟
یوسیف ـ یاخشی دیر بابا. جَلد اول آتام یئنه دئیینهجک.
یاریم ساعات سونرا یوسیف گیلین ائوینین اؤنونده ایدیک. ایچری گیریب آیلارلا قارشی_قارشییا گلمکدن قورخوردوم. بیر یاندان دا یوسیفین آتا_آناسینی چیگنهمهگه راضی گله بیلمیردیم. درین بیر نفس آلیب ایچری گیردیم. باهادیرلا قیزی دا یئنی یئتمیشدیلر. تام ایچری گیرهجکلری آندا بیزی گؤروب دوردولار. اؤندن گئدیب سلاملاشدیم. یوسیفین آتاسی هر کسی ایچری دعوت ائتدی.
آیلار ـ سیز بویورون. منیم اوختای بی جنابلارینا بیر تشککور بورجوم وار.
اللریمیزی جیبلریمیزه باسیب حیطه دو
غرو آددیملادیق. هاوا آیازیمیشدی. باشیمی قالدیریب گؤی اوزونه باخدیم. ان بالاجا اولدوزلار بئله گؤرونودولر.
آیلار ـ دئییرلر هر کسین بیر اولدوزو وار. سنجه منیم اولدوزوم هانسی دیر؟
الیمی جیبیمدن چیخاریب بارماغیمین ایشارهسی ایله ان ایشیق، لاپ بؤیوک اولدوزو گؤستردیم.
ـ سنین اولدوزون او اولمالی دیر. او دا سنین کیمی گؤزل دیر.
آیلار ـ بس سنینکی؟
ـ منیم اولدوزوم یوخدور. اولسا دا او قدر بالاجا دیر کی گؤرونمور.
آیلار ـ دئمک اولماز. هر شئی گؤروندوگو کیمی اولمایا دا بیلر . نرگیزدن تئلفون نومرهنی آلدیم. تشککور ائتمک اوچون سنه زنگ آچاجاقدیم. بورادا سنی گؤرمک چوخ یاخشی اولدو.
ـ نه دئمک. من اؤزل بیر ایش گؤرمهمیشم.
آیلار ـ ایذین وئریرسنسه صاباح سنین ائوینه گلمک ایستهییرم.
قورخدوغوم باشیما گلدی. من بونا نه دئییم؟ اونو جمعی ایگیرمی بئش مئتیرلیک ائویمه نئجه قوناق ائلهییم؟ بو گئجه بو گؤرکملی عیمارتین قوناغی، صاباح منیم ماغارامی گؤررسه منیم حاقیمدا نهلر دوشونر؟
آیلار ـ بیر شئی می اولدو؟
ـ یوخ، یوخ. اؤز ائوینیز دیر. هر زامان بویوروب گله بیلرسینیز.
آیلار ـ من اوشودوم. ایچری گئدهک.
یئمکدن سونرا یوسیفین عاییلهسی ایله باهادیرین دانیشیقلاری داها دا قیزیشدی. آرا سیرا اونلارین گؤزلرینی اوغورلاییب آیلارا باخیردیم. گؤزلرینی منه تیکدیگینه باخمایاراق گؤز_گؤزه گلینجه باشینی آشاغی سالیردی. ایچیمدن کئچن دویغولارا بیر تورلو اینانا بیلمیردم. نئجه اولاجاق سؤزجوگو بیر آن اولسون بئله دیلیمدن دوشموردو…
باهادیر ـ اوختای سن بیزیم بو یوسیفله نئجه تانیش اولدون؟
ـ اونیوئرسیتئتین ایلک کورسونون ایلک گونلری ایدی. یوسیفله سؤزوموز چیخدی. او منه بیر یومروق آتدی. من ده آرتیقلاماسی ایله قارشیلیق وئردیم. صاباحیندان ایکی اوچ گون یوسیف اونیوئرسیتئته گلمهدی. دؤزه بیلمهییب ائولرینی آختاریب تاپدیم. فاطما خالا ایله دانیشدیم. خسته اولدوغونو، بؤیرکلرینین ایشدن دوشدوگونو اؤیرندیم. سونرا خسته خانایا گئدیب بؤیرگیمین بیرینی اونا وئردیم. ایندی ده یوسیف مندن بیر پارچا اولاراق قارشینیزدا دیر.
یوسیف ـ _ منه گؤز ووروب آیلاری گؤسترهرَک_باهادیر بی بو اوغلان چوخ جؤمرد دیر. هئچ بیر شئی اوممادان منه یئنی بیر حیات باغیشلادی. اونون اوچون ده بیزیم عاییلهدن بیری ساییلیر.
ساعات اونایکیده آیلارلا باهادیر گئتمک قرارینا گلدیلر. من ده اونلارلا بیرگه ساغ اوللاشیب حیطه چیخدیم. یوسیف منی ائوه یئتیرمک اوچون آرابایا دوغرو گلدی. یئریمک ایستهدیگیمی سؤیلهییب یولا دوشدوم.
یئنه ده آیلار گؤزومون اؤنوندن گئتمیردی . آرا_سیرا اونو ، آرا_سیرا دا آرامیزدا اولان مینلر کیلومئتیرلیک مصافهنی دوشونوردوم. گاه ایستهییردیم صاباح تئزدن ائودن چیخیب گئدهم اونو گؤرمهیم، گاه دا اونو گؤرمک اوچون ثانیهلری ساییردیم. نه زامان ائوه چاتدیغیمین فرقینده اولمادیم. پالتارلاریمی چیخاریب یاتاغیما گیردیم.
یوخودان آییلدیم. ساعات ۰۹:۳۵ گؤستریردی. گؤزلریمی بیر داها یومماق ایستهدیگیمده آیلارین ائویمه گلهجهگینی خاطیرلادیم. تلهسیک یاتاقدان قالخیب اوتاغی ییغیشدیردیم. قابلاری تر_تمیز یویوب ائوی سوپوردوم. هر شئیی قایداسینا سالدیقدان سونرا ائشیگه چیخدیم. بیر آز مئیوه ایله شیرنی آلیب ائوه قاییتدیم. بو آیی کسکینلیکله پول باخیمیندان سیخینتی چکهجکدیم. آنجاق آیلاری گؤرمهگه دگردی. گئجه دوشوندوکلریمین هئچ بیرینی خاطیرلامیردیم. اونو بیر داها گؤرمک اوچون تلهسیردیم. اؤزومو تئز ائوه یئتیریب شیرنیلری ، مئیوهلری قابا ییغیب چای دملهدیم. بیر آز ائوین ایچینده آددیملادیم. ساعات ۱۰:۱۵ گؤستریردی. گلمهمهسیندن قورخوردوم. یاتاق دیوانیندا اوتوروب کیتابلا باشیمی قاتدیم.
قاپی چالیندی. آیاغا قالخیب اوستومو دوزلدیب قاپینی آچدیم.
آیلار ـ سلام .
ـ سلام. چوخ خوش گلیبسن. بویور.
قاپینین اؤنونده چکمهلرینی چیخاریب خالچانین اوستونه کئچدی. چئورهنی گؤزدن کئچیریب پالتوسونو چیخاریب سوبانین قیراغیندا اگلشدی.
آیلار ـ بو قدر سلیقهلی اولدوغونو سانمیردیم.
ـ لوطفونوز وار.
آغ شالینی بوینونا آتیب ساری ساچلارینی چیگنینه تؤکدو. او قدر گؤزللیگین قارشیسیندا دالیب گئتمهمک اولموردو. چتینلیکله باخیشلاریمی اوندان آلیب بارماقلاریملا قورجالاندیم.
آیلار ـ یوسیف چایینی چوخ اؤیوردو. منی بیر چایا قوناق ائتمهیجکسن می؟
ـ اولورمو هئچ.
ایکی چای سوزوب اورتایا قویدوم. مئیوهلرله شیرنیلری ده گتیردیم.
آیلار ـ اؤزونوزو زحمته سالیبسیز. من سادهجه تشککور ائتمک اوچون گلمیشدیم. چوخ ساغ اولون.
ـ نه زحمتی. نوش اولسون.
آیلار ـ نرگیزدن تئلفون نومرهنیزی ایستهمیشدیم. چوخ ساغ اولسون تاپیب وئردی. _ جیبیندن بیر کاغاذ چیخاریب منه ساری اوزاتدی_ بو دا منیم نومرهم دیر. آرا_سیرا تلگرامدا یازیشا بیلهریک می؟
ـ چوخ اوزگونم.
آیدا ـ نییه کی؟
ـ منیم تئلفونومدا او ایمکانلار
یوخدور. منیمکی ساده دیر.
ـ آاا ! من ائله بیلیردیم بو تئلفونلارین نسیللری کسیلیب دیر.
ـ _ گولهرَک _ منیم کیمی حله ده داش چاغیندا یاشایانلاردا دورور.
آیلار ـ بو گون ساعات نئچهده درسینیز وار؟
ـ ۱۴:۰۰
آیلار ـ بیر شئی ایستهیه بیلرم می؟
ـ نییه اولماسین کی؟
آیلار ـ ایمکانی اولسا گون اورتا یئمهگینی بیرگه یئیهک.
ـ تامام.
یئمهگه گئتمک اوچون ائشیگه چیخدیق. آیلار کوچهنین او تاییندا ساخلادیغی آرابایا ساری گئتدی. الیمی جیبیمه سالدیم. بئش _ آلتی مین پولوم وار ایدی. ایگیرمی مین ده کارتیمدا اولمالی ایدی. بیر آن سانکی باشیما بیر قازان قاینار سو تؤکولدو. اؤزومدن نیفرت ائتدیم. آیلارین ائویمه گلمهسینی، آردینجا دا یئمهگی بیرلیکده یئمک ایستهیینی قبول ائتدیگیم اوچون اؤزومدن آجیغیم گلدی. اونونلا منیمکی توتمازدی. اونون قاپیدا ساخلادیغی آرابانین آدینی بئله بیلمیردیم. اویسا جمعی ایگیرمی آلتی مین تومنله اونو یئمهگه گؤتوروردوم. بیر شئیی ماهنا ائلهییب اونونلا گئتمهمک بئینیمدن کئچدی .آنجاق سؤزومو توتماسام پیس اولار دئیه واز کئچدیم.
آیلار ـ نهسه اونوتموسان؟
ـ یوخ. گلدیم.
ائشیگه باخماقدان چکینیردیم. منی تانییان بیریسی بو لوکس آرابادا گؤررسه نهلر دوشونهجک دئیه قایغیلانیردیم.
آیلار ـ سنجه هانسی رئستورانا گئدهک؟
من شهرین رئستورانلارینین هئچ بیریسینده او گونه دک یئمک یئمه میشدیم. یئمهگینی داددیغیم ان یاخشی یئر کوچهمیزین باشینداکی ساندویچی ایدی. بیر داها اؤزومدن نیفرت ائتدیم.
ـ هارا سن راحاتسان اورایا گئدهک.
آیلار ـ تامام.
اون_اون بئش دقیقه سونرا یئمکخانایا چاتدیق. چوخ تمیز، گؤرکملی بؤیوک سالونا گیردیک. هر طرف چیچکلرله بزنمیشدی. حیاتیمدا ایلک دؤنه او قدر گؤزل یئمک خانا گؤروردوم. سیفاریش ائتدیکدن سونرا یئمکلر گلدی. یئمک بویونجا حئساب نه قدر اولاجاق دئیه دوشونوب دوردوم. سونوندا دؤزه بیلمهییب آیاق یولو ماهناسینا ماسادان آیریلدیم. آیلارین گؤزونو اوغورلاییب خزینهچینین یانینا گئتدیم.
ـ باغیشلایین بیزیم حئساب نه قدر اولدو؟
خزینهچی ـ بویرون اگلشین قارسوندان حئسابی گؤندرهجهیم.
ـ زحمت چکمهیین بویرون. بیز ده قالخیریق.
خزینهچی ـ جمعی یوز آلتی مین اولور.
الیمی جیبیمه سالیب آلتی مین تومنی پیشتاختانین اوزرینه بوراخدیم. ایگیرمی مین ده کارتیمدان چکدیردیم. عاییلهمدن قالان تک وارلیغی قولومدان آچیب اونو دا پیشتاختانین اوستونه قویدوم.
ـ با…با… باغیشلایین منیم یانیمدا پول آز دیر. بو سیزده قالسین من صاباح پولو گتیریب گئری آلارام.
خزینهچی ـ بئله شئی اولماز کی جناب. پولونوز یوخدورسا بورایا گلمک ده نه دئمک دیر؟
ـ من چوخ عوذر ایستهییرم. او خانیم منیم اونیوئرسیتئت آرخاداشیم دیر. خاهیش ائلهییرم. صاباح موطلق پولونوزو گتیریب ساعاتیمی گئری آلاجاغام.
خزینهچی کؤنولسوزلوکله قبول ائتدی. ماسایا دؤندوم. آیلار یئمهگینی بیتیرمیشدی.
ـ گئدهک می؟
آیلار ـ یئمهگینی بیتیرمهدین کی. هم ،حله حئساب دا گلمهییب.
ـ یئمهگیم یوخدور. حئسابی من چوروتدوم.
آیلار ـ آخی من سیزی قوناق ائتمک ایستهییردیم.
ـ گلن دؤنهیه قالسین.
رئستوراندان چیخدیقدان سونرا کیتابلاریمی ماهنا ائلهییب اوندان آیریلدیم. یولدان کئچن گنج اوغلاندان بیر گیله سیقارئت آلیب آلیشدیردیم. اونیوئرسیتئته واختیندا یئتیره بیلمزدیم. یولا دوزلیب ائوه گئتمک قرارینا گلدیم. نئچه دقیقه سونرا یوسیفین سسی ایله اؤزومه گلدیم.
یوسیف ـ اده شئی، زاد …
ـ مال. بونو دئمک ایستهییرسن می؟
یوسیف ـ آی ساغ اول. خوشوم گلیر باشا دوشن آدامسان. گل اگلش . دیرسگیمی پنجرهنین قیراغینا سؤیکهییب الیمی آلنیما وورموشدوم. سنه نه اولدو؟ نهدن اؤزونو بو قدر تئز اودوزدون؟ بوتون آرخاداشلارینا هر کس اؤز تایینی تاپمالی دیر دئیهرَک عاغیل قویان سن دئییلدین می؟ ایندی زنگین بیر قیزین پئشینه تاخیلماق دئدیکلرینله توتوشور مو؟
یوسیف یومروغونو گؤزومون اؤنونه گتیریب نئچه ثانیهدن سونرا آچدی. خزینهچییه وئردیگیم ساعاتیم بارماقلاریندان آسلاندی.
ـ سن، سن بونو هاردان آلدین؟
یوسیف ـ آرخدان توتدوم. اشی توت گؤرک. سن بونو رئستوراندا حئساب یئرینه وئردین .من ده پولو وئریب ساعاتی آلدیم دا. ائله دئییر سانکی بیلمیر هاردان آلمیشام.
ـ سن نه بیلیردین من ساعاتی اورایا قویموشام.
یوسیف ـ من ده اورادا ایدیم. اونیوئرسیتئته گئتمک اوچون آرخانجا گلمیشدیم . قاپینیزدا آیلارلا بیرگه چیخدیغینیزی گؤردوم. سیز منی گؤرمهدن رئستورانا گلدیم. نه یاخشی دا گلمیشم. سنین بو ساعاتی نئجه اؤنمسهدیگینی بیلیرم.
تشککور ائدیب ساعاتی جیبیمه قویدوم. بیر یاندان سئوینیردیم .بیر یاندان دا اوتانیردیم. یوسیفله آرامیزدا او سؤزلر اولماسا دا اونون ساعاتی آلیب گتیرمهسی زوروما گئدیردی.
یوسیف ـ اونیوئرسیتئته گئدیرسن می؟
ـ یوخ من گله بیلمهیهجهیم. آیلارا گلمهیهجهیم دئدیم.
بوسیف ـ او زامان گئدهک بیر خوروز قویروغو چای ایچهک منیم ده سنه بیر سئویندیریجی خبریم وار.
ـ یئنه نه خبری؟
یوسیف ـ اؤنجه چای، سونرا خبر.
ایکی چای تؤکوب یوسیفله قارشی_قارشییا اوتوردوم.
ـ سؤیله سئویندیرجی خبرین نه دیر؟
یوسیف ـ صاباح آخشام عاییلهوی اولاراق باهادیر گیله قوناغیق.
ـ بونون منه نه دخلی وار؟
یوسیف ـ مال. نه یازیق کی سن ده بیزیم عاییلهدن ساییلیرسان . بیلمیرم کی آتا_آنام سنده نه گؤروبلر.
ـ من گله بیلمهرم.
یوسیف ـ گلهجکسن. بویروق یوخاریدان دیر. آنام…
ـ یاخشی ، یاخشی تامام.
یوسیف گئتدیکدن سونرا قاپی چالیندی. کیم اولا بیلر دئیه دوشونجهیه دالدیم. بیر داها قاپی چالیندی. آیاغا قالخیب قاپینی آچدیم. پوچتچو الیندهکی قوطونو منه ساری اوزاداراق _ اوختای جنابلاری سیزسینیز می؟_
ـ بلی.
پوچتچو ـ بورایا بیر قول آتین.
قوطونو آلیب ایچری دؤندوم. منه بیر شئی گؤندرهجک کیمسهم اولمادیغی اوچون چوخ شاشیردیم. قوطونونو آچدیم. ایچیندن بیر مکتوب بیر ده جیب تئلفونو قوطوسو چیخدی.
سلام اوختای بَی
دئسهیدیم بو پایی مندن آلمایاجاقدین. اونون اوچون ده ایذینسیزجه بونو آلیب سنه گؤندردیم. ساغلیقلا قوللاناسان.
آیلار
بیرینین منه یازیغی گلمهسیندن نیفرت ائدیردیم. تئلفونو همن قوطویا قویوب آغزینی باغلادیم. ایکی داملا یاش گؤزلریمدن یاناقلاریما آخدی. قوطونو دیوانین اوستونه توللاییب هؤنکور_هؤنکور آغلادیم.
بویون باغیمی باغلاییب قوطونو بیر نایلونا سالیب ائشیگه چیخدیم. یوسیف الینی سیگنالدان گؤتوروب باشینی پنجرهدن ائشیگه چیخاردی.
یوسیف ـ اده مال گل قورتار دا. ایندی قوناقلیق باشلاناجاق.
ـ گلدیم، گلدیم.
یول بویونجا آیلارین منی آلچاقلادیغینی دوشونوب اونون منلیگینی سیندیراراق پایینی قایتارماغی پیلانلادیم. اوندان آیریلماغین، اونو اونوتماغین تک یولو بو ایدی.
بؤیوک بیر عیمارتین ایچینه گیردیک. هر یئر_هر شئی پار_پار پاریلداییردی. اوتوز_اوتوز بئش کیشیه یاخین قوناق وار ایدی. هر کس سوسلو پالتارلار گئیینمشدی . اورتادا نئچه قوللوقچو قوناقلارا سرویس وئریردیلر. اونلاردان بیریسی الیندهکی سینی ایله بیزه یاخینلاشدی.
قوللوقچو ـ بویرون. بوغدا سویو، آبسولوت …
ـ بیز ایچمیریک.
یوسیف ـ نه ایچمیریگی؟ گل بورا.
الینی اوزادیب ایکی بارداق گؤتوردو. بیرینی منه وئردی.
یوسیف ـ باخ بورادا قادینلی_کیشیلی هامی ایچیر. ایندی سن ایچمهسن پیس اولار. هم بیر آزدان خوشون گلهجک.
باهادیر بیزه یاخینلاشیب حالیمیزی سوردو. اونونلا نه دانیشدیغیمین فرقینده اولمادیغیم کیمی نه زامان بارداغی بوشالدیب باشقاسینی آلدیغیمین دا فرقینده دئییلدیم. گؤزلریم سادهجه آیلاری آختاریردی. یوسیفین ایشارهسی ایله باخیشیمی پیللهکنلره ساری یؤنلتدیم. آیلار قیرمیزی دونونون اتگینی توپوغونا قدر یوخاری چکیب پیللهکنلردن آستا_آستا آشاغی ائنیردی. سانکی او دا منی آختاریر کیمی باخیشینی اورا_بورا گزدیریردی.
اوچونجو_ پیللهکنده دایانیب قوناقلارلا سلاملاشیب اونلاری صمیمییتله قارشیلاماغا چالیشدی. نه قدر چالیشسا دا ایچیندهکی کدری گیزلهیه بیلمهییب گؤزلرینین بوجاغینی ایسلاتدی. یاخینلاشیب اونونلا سلاملاشدیم. اورهگینی سیندیرماغا راضی گله بیلمیردیم آنجاق او پایی هر نجور اولورسا قایتارماق زوروندا ایدیم یوخسا غرورومو سیندیراجاقدیم.
اوجا بویلو ، شیشمان بیر گنج یاخینلاشیب اوزونو آیلارا توتوب سلاملاشدی.
آیلار ـ بو گون کئیفیم یوخدور یاشار .
یاشار ـ گلهجک ارینه ده هامی کیمی داورانیرسان می ملک اوزلوم؟
آیلار ـ ال چک یاشار. من سنین هئچ بیر شئیین دئییلم. سنله نه ایندی نه ده گلهجکده هئچ بیر ایلگیم اولمایاجاق.
یاشار آیلارین قولوندان توتوب دارتدی. آن ایچینده یاشارین یاخاسیندان توتوب پیللهکنلرین آرخاسینا چکدیم. قولونو بوروب بوینونو قولتوغومون آراسینا سالدیم.
ـ باخ اجلاف بیر کز داها آیلارا توخانسان اللرینی قیرارام. آنلادین می؟
یاشار _بوغولاراق_ منه الینی اوزاتماغین بدلینی اؤدهیهجکسن .
بیر آز داها بوینونو سیخدیم. یوسیفله آتاسی یئتیشیب اونو الیمدن آلدیلار. باهادیر دا اؤزونو یئتیردی.
باهادیر ـ نه اولوب اوختای؟ بو قیزیمین خالاسی اوغلو دور.
ـ کیم اولور اولسون. منیم سئودیگیمه الینی قالدیرارسا اونو حیاتدان سیلهرم.
هامی شاشقینلیقلا منه باخیردی. آیلار آغلایاراق پیللهکنلردن یوخاری چیخدی. یاشار دا منی ههدهلهیهرَک سالوندان چیخدی. یوسیف منی بیر قیراغا چکیب الیمه سو وئردی.
یوسیف ـ بو قدر گؤتورومسوز اولدوغونو بیلمیردیم. اده مال ایکی آتیم ایچکی ایچیبسن خالقین قوناقلیغینی بیر_بیرینه ووراجاقدین.
ـ من سرخوش دئییلم. سادهجه آیلاری اینجیتمهسینه دؤزه بیلمهدیم .
یوسیف ـ هه سن اؤل. قالخ آیاغا بورادا قالماغیمیز خوش دئییل.
پالتارلاریمی چیخاریب دیوانین اوستونه تؤکدوم .یوسیف آتاسی گیلی ائوه گؤتورهجهیینی س
ؤیلهییب گئتدی. نه ائدهجهگیمی بیلمیردیم. یئنه ده مین بیر سوروغونون اؤنونده عاجیز قالمیشدیم. تئلفونون زنگی ایله اؤزومه گلدیم.
ـ آلو.
ـ اوختای منم آیلار.
ـ آیلار سن یاخشیسان؟ منی باغیشلا .من…من بیر آن نه ائدهجهگیمی بیلمهدیم .
آیلار ـ سن سوچ ایشلهمهدین. صاباح ائوینه گلهجهیم .هر شئی آیرینتیسی ایله سنه آچیقلایاجاغام. گئجهن خئییره قالسین.
ـ تامام. اؤزونه یاخشی باخ.
آردی وار


text:
سنت پترزبورق
سنت پترزبورق (روسجا: CaHkT-ПeTepбypr) (قدیمی آدلاری؛ ۱۹۱۴–۱۹۲۴: پتروقراد و ۱۹۲۴–۱۹۹۱: لنینقراد) روسیه فدراسیونونون فدرال و اهمیتلی شهری، روسیهنین قوزئی-باتی فدرال دایرهسینین سیاسی مرکزی، روسیه فدراسیونو اساسی قانون محکمهسینین، موستقیل دؤولتلر بیرلیگی مجلیسی، ۱۹۹۲-جی ایلدن روسیه لنینقراد ویلایتینین حاکیمیت اورقانلارینین یئرلهشدییی شهر. ۲۰ و ۱۹. یوز ایللرده روسیه ایمپیراتوریسینین پایتختی. شوروی دؤوروندن قهرمان شهر.
اهالیسی ۵٫۱۹۱٫۶۹۰ نفر (۲۰۱۵). اهالیسی بیر میلیوندان چوْخ اوْلان و قوزئیدا یئرلشن تکجه شهر. اوروپادا یئرلشن شهرلر آراسیندا اهالیسینه گؤره اوچونجو شهر. قوزئی اوروپادا، روسیهنین قوزئی-غربینده، بالتیک دنیزینین فین خلیجینین ساحیلینده، اورا تؤکولن نوا چایینین ساحیلینده یئرلشیر. روسیهنین واجیب ایقتیصادی، علمی، مدنی و تاریخی شهری، بؤیوک حمل و نقل ایتیصالیدیر. شهر مرکزیندهکی تاریخی عابیدهلر یونسکونون دونیا میراثی فهرستینه داخیلدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
۱۷۱۲–۱۹۱۸-جی ایللرده روسیه دؤولتینین پایتختی. اساسی ۲۷ مای ۱۷۰۳-جو ایلده چار ۱-جی پیوتر طرفیندن قویولموشدور. شهرده اوچ بؤیوک اینقیلاب باش وئرمیشدیر. ۱۹۰۵–۱۹۰۷-جی ایللر، ۱۹۱۷-جی ایل بورژوا-دموکراتیک فوریه اینقیلابی، ۱۹۱۷-جی ایلده اوکتوبر سوسیال اینقیلابی. ۱۹۴۱–۱۹۴۵-جی ایللر بؤیوک وطن موحاریبهسی دؤورونده شهر اوزون مودت موحاصیرهده ساخلانیلمیشدیر. بونون نتیجهسینده شهرده ۱٫۵۰۰٫۰۰۰ نفر اینسان اؤلموشدور. ۱۹۶۵-جی ایلده قهرمان شهر وضعیتینی داشیییر.
۱۹۶۶-جی ایلدن باشلایاراق شهرین اهالیسیده چوْخالماغا باشلامیشدیر. شهرده یئنی تیکیلیلر سورعتله آرتماغا باشلامیشدیر. بؤیوک خیاوانلار-یوری قاقارین خیاوانی، کوسمونوواتلار خیاوانی سالینمیشدیر. ۱۹۶۷-جی ایل اوکتوبر اینقیلابینین ایلدونومونده «ЮyбилeйHый» ورزیش سارایی، «OkTябpbckий» بؤیوک کونسرت سالونی تیکیلدی. ۱۹۷۹-جو ایلده فین خلیجینین ساحیلینده بند تیکیلدی، هانسیکی شهری خلیجین سویوندان مودافعه ائدیردی. ۱۹۸۲-جی ایلده واسیلکوی آداسیندا دنیز ایستگاهی تیکدیلر. ۱۹۸۸-جی ایلده ایسه سنت پترزبورق شهرینی اهالیسی ۵ میلیونا چاتدی. ۱۹۹۰-جی ایلده یونسکونون مدنی ایرث فهرستینه داخیل ائدیلیب.
جوغرافیا و ایقلیم[دَییشدیر]
شیمالا یاخین اولماسینا باخمایاراق، یاز آیلاریندا ایستیلیک ۳۰ درجهیه چاتماقدادیر، قیشلاری ایسه سویوق کئچر، کاناللار بۇ وضعیتده دونار، بول یاغیش یاغار. شهرین یاییلدیغی بوتون ساحهلر بویونجا دنیز سطحیندن ان یوکسک نوقطه ۱۴–۱۵ متر حودودوندادیر. ژوئن - ژوئیه آراسیندا گوندوزلر داها اوزون اولار و تخمیناً ۲ هفته گونش هاراداسا هئچ باتماز. بۇ وضعیته «بیاز گئجهلر» آدی وئریلمیشدیر.
قارداش شهرلر[دَییشدیر]
- آذربایجان، باکی
- صربیستان، بلقراد
- آلمان، درزدن
- آلمان، هامبورق
- ایران، ایصفاهان
- تورکیه، ایستانبول
- تورکیه، آدانا
- آمریکا، لوس آنجلس
- ایتالیا، میلان
- هیندوستان، بمبئی
- هولند، روتردام
- لهیستان، ورشو
- ائرمنیستان، ایروان
منبعلر[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- Multiple شناسهسیله مقالهلر
- روسیه قارالامالاری
- روسیه شهرلری
- سنت پترزبورق
- ۱۷۰۳ - جو ایلینده روسیه اؤلکهسینده یارانانلار
- Federal cities of Russia
- Former national capitals
- Planned capitals
- Populated coastal places in Russia
- Populated places established in 1703
- Port cities and towns in Russia
- Port cities and towns of the Baltic Sea
- Sankt-Peterburgsky Uyezd
- World Heritage Sites in Russia


text:
قربان بایرامیندان بیر نأچه گون اؤنگ مونگلرچه دین عالم لاری، بیلیم آدم لاری، جهادی شخصیت لر و افغانستانینگ اهلی قوم لاری نینگ یاش اولی لاری (اولی عالم لار ییغناغی) آدیندا لویه جرگه خیمه سیندا توپلانیشدیلار و اؤلکأنینگ اینگ مهم بولان ملی مسئله لری دوغری سیندا ارکأنه شکلده بحثلشیپ نظر آلیشدیلار.
عین حال دا امیر المومنین شیخ الحدیث مولوی هبت الله آخوندزاده حفظه الله بیلن هم دوشوشیپ و اوندان بیعت اتدیلر.
بو ییغناق دا ملت لرینگ ایلچی (نماینده) لری اسلامی امارتینی جامعه و ملت اوچین قابل قبول و همه نینگ سهمی بار حکومت دییپ اوودیلر و دنیا دان ایسله دیلر که هیچ بیر لحظه دورمازدان افغانستان اسلامی امارتینی رسمیت-ده تانیشنی ایسله دیلر.
بو اولی ییغناق دا ملت نماینده لری دنیا خلقلارینا گؤرکزدیلر که اسلامی امارتی ملتینگ ایسلگی دیر و عمومی مفهومی افغانستانینگ شهید پرور و بویتن شرفلی قوملاری نینگ غولداوی آستیندا قرار تاپان دیر.
شونونگ اوچین هم موندان بویله دنیا و دنیا خلقلاری نینگ بهانه ادیش لری انصاف دان دأل دیر و اسلامی امارتینی رسمیت ده تانیمازلیغی اوچین بیر دلیل گؤرکزیشی گرک.
دنیا و آیراتین هم اسلامی اؤلکه لری اوچین لازم دیر که اسلامی امارتینی رسمیت ده تاناسالار و پوچ بهانه لارینی و دویپ سیز دعوالارینی اورتادان چیقاریشلاری گرک.
اسلامی امارتینی رسمیت ده تانیشلیق افغانستان ملتی نینگ فایده سینه دیغی آیدینگ دیر و خدای ایسله مه سین، اگر اسلامی امارتینی رسمیت ده تاناماسالار، کوپلرچه خطرلارا افغانستان ملتی دچار بولوشی ممکن دیر که شونونگ اؤزی افغانستان خلقی بیلن دینا و اؤلکه لری نینگ دشمندارلیغی باردیغینی گؤرکزیور.
اوندا اگر دنیا افغانستان ملتینی منحیث بیر دوست-دوغان ملت تاناسا، اونونگ وقتی گلدی که بو دوزگونی رسمیت ده تاناسالار و افغانستان خلقی غینچیلیق و تارتیشقلارینا اینگ سونگقی نقطه لارینی غویسالار.
اسلامی امارتی نینگ یوقاری مقاملی لاری نأچه گزک اعلان ادن دیر که افغانستان هیچ بیر اؤلکه بیلن دشمن حیثینده غاتناشمایور و دنیا اؤلکه لری بیلن همیشه دوستانه غاتناشیقلاری غورماق ایسله یور.
اوندا دنیا اوچین ضرور دیر که افغانستانی غارا دشمن عینکی بیلن گؤرمه سینلر و اسلامی امارتینی رسمیت ده تانیشلیق اوچین هیچ بیر لحظه دورمازدان همت بیلینی باغلاسینلار و بو خیرلی و فایده دان دولی ایش اوچین برک اقدام اتسین لر.


text:
آنتالیایا گلن توریست ساییسیندا آرتیش
دنیزی، چیمرلیکلری، طبیعتی، تاریخی و مدنی دگرلری ایله ایلین ۱۲ آییندا توریست آغیرلایان آنتالیادا توریزم حرکتلیلیگی کوروناویروس سالقینی اؤنجهسی حالینا قاییتماغا باشلادی
تورکیهنین ان چوخ ۵ اولدوزلو هتلینه صاحب اولان آنتالیایا ایلین ایلک ۷،۵ آییندا یورددیشیندان گلن توریستلرین ساییسی ۸ میلیونو گئچدی.
دنیزی، چیمرلیکلری، طبیعتی، تاریخی و مدنی دگرلری ایله ایلین ۱۲ آییندا توریست آغیرلایان آنتالیادا توریزم حرکتلیلیگی کوروناویروس سالقینی اؤنجهسی حالینا قاییتماغا باشلادی.
اؤتن ایل تخمیناً ۹ میلیون توریستی قوناق ائدن شهره بو ایل ۱ ژانویهدن ۱۷ آگوستا دک یورددیشیندان گلن توریست ساییسی ۸ میلیون ۱۵ مین ۳۶۶ اولدو.
توریستلرین اؤلکهلرینه باخیلدیغیندا بو ایل روسیانین بیرینجی سیراداکی یئری آلمانیا آلدی. آلمانیادان گئچهن ایلین عینی دؤورو ایله مقایسهده یوزده ۲۵۰ آرتیشلا ۱ میلیون ۳۶۴ مین توریست گلدی.
هر ایل بیرینجی یئرده اولان روسیا ایسه بو ایل ایکینجی یئری توتدو. اؤنجهکی ایلین عینی دؤورو ایله مقایسهده یوزده ۱۳ آرتیشلا روسیادان بو ایل ۱ میلیون ۲۷۶ مین توریست تعطیل اوچون آنتالیایا گلدی.
روسیانی ۶۱۷ مین ۴۴۰ توریستله اینگیلتره، ۳۹۲ مین ۱۳۵ توریستله لهستان و ۲۳۶ مین ۱۱۵ توریستله هلند ایزلهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
روسیا اوسکارا فیلم گؤندرمهیهجک
"روسیا فیلم آکادمیسی باشقانلیغی، ۲۰۲۳-جو ایلده اوسکارا یئرلی فیلم نامیزد گؤسترمهمه قراری وئردی"
تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
کۆلتور و توریزم باخانلیغی، ایلین ژانویه-آگوست آیلاریندا اؤلکهیه گلن قوناقلارین ساییسی ایله باغلی بیلگیلری پایلاشدی
قهرمانماراشدا ۷۶۰۰ ایللیک اسکلت تاپیلدی
تۆرکاوغلو ائلچهسیندهکی دونوزتپه کوُرقانیندا آپاریلان قازینتیلار سیراسیندا ۷۶۰۰ ایل اؤنجهیه عاید اولدوغو دۆشونولهن قادین اسکلتی تاپیلدی


text:
بوکان
بوکان ایرانین غربی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن بیر شهردیر. بو شهر اوستانین جنوبوندا یئرلشیب و بوکان بؤلگهسینین مرکزیدیر. ۱۳۹۵-نجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا، بو شهر ۱۹۳٬۵۰۱ نفر اهالیسی اولاراق اورمیه و خوی شهرلریندن سونرا غربی آذربایجان اوستانینین اوچونجو بؤیوک شهری ساییلیرمیش.
آد[دَییشدیر]
تاریخ[دَییشدیر]
خالق[دَییشدیر]
نوفوس[دَییشدیر]
۱۳۸۵-نجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا، بو شهر ۱۷۱٬۷۷۳ نفر اهالیسی وارایمیش. ۱۳۹۵–جی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بوکان شهرینین اهالیسی ۱۹۳٬۵۰۱ نفر ایدی، اونلاردان ۹۷٬۶۵۹ نفری کیشی و ۹۵٬۸۴۲ نفری قادین ایدی و بو رقم ۵۶٬۹۴۴ عائیله شکلینده ایدی. بوکان غربی آذربایجان اوستانیندا اورمیه و خوی شهرلریندن سوْنرا اۆچونجو ان چوخ اهالیسی اولان شهردیر، هابئله ایراندا کیرمانشاه و سنندج شهرلریندن سوْنرا ایرانین کورد نوفوسلو بؤلگهلرینده اۆچونجو ان چوخ اهالیسی اولان شهردیر.[۱][۲][۳]
اتنیک، دیل و مذهب[دَییشدیر]
بوکانین اهالیسی اکثراً کورد دورلر و چوخونلوغو سورانی کوردجهسینه دانیشیرلار و سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری واردیر. کوردلردن سوْنرا تورکلرده آز ساییدا بو شهرده یاشاییرلار و تورکجه'یه دانیشیرلار و شیعه مذهبینه اینانجلاری واردیر. بوکان شهرینین اهالیسی، چوخونلوغو موسلمان سوننو شافعی دیرلر، آنجاق آزینلیق اولاراق، شیعه موسلمانلاری، مسیحیلر و یهودیلر ده بو شهرده آز ساییدا یاشاییرلار. تخمینی آمارلار اساسیندا شهر اهالیسین ۹۰٪ کوردلر تشکیل ائدیبلر و اهالینین ۸٪ی تورکلردن عیبارتدیرلر، هابئله اهالینین ۲٪ی ده دیگر اتنیکلردندیرلر.
کؤچ دالغاسی[دَییشدیر]
۱۳۶۵دن ۱۳۷۵دک ۲۸٬۹۱۶ نفر بوکان شهرینه کؤچوبلر. بونلاردان یوزه ۷۶/۳۱ -ی اوبیری اوستانلاردان گلیبلر و یوزه ۱۸/۲۴ -ی اوستانین اوبیری بؤلگهلریندن و یوزه ۱۹/۴۲ -ی بوکان بؤلگهسینین یاخین شهر و کندلریندن (بؤلگهسینین ایچیندن) بوکان شهرینه کؤچوبلر.
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰. معاونت برنامهریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران) (۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۱۵ دسامبر ۲۰۱۳ ده. یوخلانیلیب ۱۳ دی ۱۳۹۲.
- ^ شهر شما چقدر جمعیت دارد؟. پارسینه (۲۷ خرداد ۱۳۹۲). یوخلانیلیب ۱۳ شهریور ۱۳۹۴.
- ^ نگاهی به ظرفیتهای سومین شهر پرجمعیت آذربایجان غربی. خبرگزاری نسیم (۲ دی ۱۳۹۲). یوخلانیلیب ۲۴ شهریور ۱۳۹۴.


text:
`تدروس آدهانوم گبریسوس` نتیجهلر
خبرلر [23]
- کوروناویروس ان آشاغی سویهیه چاتدی
- دونیا ساغلیق تشکیلاتی میمون چیچگی ایله باغلی قاپالی ایجلاس کئچیریب
- کوروناویروسدان اؤلنلرین ساییسی آرتابیلر
- تدروس آدهانوم: کوروناویروس سالیقینی هله بیتمهدی
- دونیا ساغلیق تشکیلاتی میمون چیچگی ویروسو ایله باغلی ایلک ایجلاسینی کئچیریب
- دونیا ساغلیق تشکیلاتیندان روسیا-یا چاغیریش
- دونیا ساغلیق تشکیلاتی"اومیکرون" واریانتی بارهده آچیقلاما یاییب
- واکسنلرین 75 فایزی 10 اؤلکهیه گئدیر، بو عدالتسیزلیک اینسانلیق اوچون بیر اوتانجدیر
- واکسنلرین 75 فایزی 10 اؤلکهیه گئدیر، بو عدالتسیزلیک اینسانلیق اوچون بیر اوتانجدیر
- دونیا ساغلیق تشکیلاتی دونیادا پاندمینین اوچونجو دالغاسینین باشلادیغینی اعلان ائدیب
- تدروس آدهانوم : "کوروناویروس پاندمیسینین چوخ تهلوکهلی مرحلهسی چاتیب"
- دونیادا پاندمی ایله باغلی وضعیت چوخ تهلوکهلی اولاراق قالماقدادیر
- دونیا ساغلیق تشکیلاتی خبرداریق ائدیب
- وارسیل و یوخسول اؤلکهلر آراسیندا آشی اوچورومو
- دونیادا کوروناویروس خستهسی ساییسی آزالیر
- آدهانوم آشی لارین یوخسول اؤلکهلره برابر شکیلده پایلانماسینین واجیبلیگینی بیلدیریب
- دونیا ساغلیق تشکیلاتی آشیلاما ایله باغلی خبردارلیق ائدیب
- آدهانوم:" خستهلیگین آغیرلاشدیرماسینا دایر هئچ بیر دلیل یوخدور"
- کروناویروس واکسنلری عذره اولوسلار آراسی طرفداشلیغا 172 اؤلکه قوشولوب
- دونیا-دا کروناویروسدان ساغالانلارین سایی 10 میلیونو کئچیب


text:
«عاشیق» و «قوپوز» سؤزلرینه دایر
اکبرصالحی(قاداش)
عاشیق، باخشی، یانشاق و …:
تورک دونیاسیندا یئددی یوز ایله یاخین بوندان اؤنجه، عاشیق پاشا، یونوس امره و آذربایجاندا ایسه آغ قویونلو- قارا قویونلو و آردینجا شاه ایسماییل ختایی دان بو اله عاشیق آدی ایله تانینمیش اینسانلاری نئجه دوشونوروک؟ بونلاری یالنیز چالیب- اوخویان، لیریک و حیماسی حئکایهلر سؤیلهین می تانیریق؟ اونلارین سؤزلرینده گئدن اخلاق، پئسیکولوژیک، دین- آیین یؤن(جهت)لرینه دیققت ائتمیشیک می؟
آراشدیریجیلارین الده ائتدیکلرینه گؤره، اسکی دؤورلرده، قام – شامان اینانجلاری، اؤلکهمیزده یاشایان اینسانلارین اینانجیایدی. دین باشچیلاری اولان قاملار و شامانلار، موقدس قوپوزو دؤشلرینه آلیب، خالقین دویغو، دیلکلرینی شعره چکیب، اوخویاردیلار. اوسطورهلری، اوزاق کئچمیشده باش وئرمیش، افسانهلشمیش اولای(واقیعه)لاری جانلاندیراردیلار. او دین آداملاری، بیر سورج(روند، گئدیش) ده اؤز یئرلرینی اوزانلارا وئریرلر. اوزانلار، بیر باشا دؤشلرینده قوپوز، سینه دولو سؤز، اوزاق گؤرن، مصلحتچی، هابئله دین حاقدا بیلگین، اؤیود- خئییر دوعا وئرن، عادت- عنعنه لری بیلیب یئرینه یئتیرن و ائل آرا ان سایین(حؤرمتلی) اینساندیرلار. عاشیقلاردا اوزانلارین آردینجا گلیب، آیاقلارینی اوزانلارین آیاق یئرلرینه قویوب، زامان ایستهیی ایله ایرهلیلهییبلر. عاشیقلارین ان یوکسک مقاما چاتانلاری، دده عونوانی آلمیشلار. آرتیق آراشدیریجی لارین چوخو اوزان لا ععاشیغی بیر گؤرورلر و قونشو تورک خالقلاریندا گئدن باخشی، یانشاق آدلاری ایله سینونیم(یاخین آنلاملی سؤزلر) سایا گتیریرلر.
تورکلر ایسلام دینینی قبول ائتدیکدن سونرا، دین آداملاری، اسکی دینلرین، دیش دوروملارینی(ظاهیرلرینی) آرخادا قویوب، ایسلام بویاسینی توتسالاردا، آلیشدیقلاری، اسکی اینانجلارین تملینی (کؤکونو) یاشادیرلار. دده قورقوت کیتابی بو حاقدا دانیلماز بیر نومونهدیر. آرتیق شاه ایسماییل ختایی، قوربانی، خسته قاسیم، ساری عاشیق و بونلار کیمی عاشیقلارین اثرلرینده آرا- سیرا بو مسئله ایله توشلاشیریق. اؤرنک اولاراق دده قوربانی دئییر:
وزیر سنی قارغاییرام،
حاق دیلهیین یئتیرمهسین!
گؤیدن مین بیر بلا یاغسا،
بیری سنی اؤتورمهسین!
بو پارچایا باخاندا دده قوربانینین قارغیشی، سئمانتیک(معنا تانیتیمی)باخیمدان، دده قورقوت کیتابیندا گئدن قارغیشلارلا یاناشا بیلیر. اؤرنک اولاراق:
قازان آیدیر(دئدی): آغزین قوروسون، چوبان! دیلین چوروسون، چوبان! قادیر سنین آلنینا قادا یازسین، چوبان!
قازان بهی بؤیله دئگچ(دئجک)، چوبان آیدر: نه قارقیرسان(قارغاییرسان) …
ایسلامدان سونرا اوزانلار روحانی کیمی آنجاق موسیقی آلتلریندن یارارلاناراق، شعر، داستان و کؤنول اوخشایان سسلری ایله ایسلام جارچیسی رولوندا دا تظاهور ائده بیلیرلر. اونلار، خالقین اینانجینا گؤره، آغام منه باده وئردی -دئیه، مولی علی(ع) نین الیندن باده ایچمکلرینه اینانیرلار.اؤرنکلر:
خسته قاسیم:
خسته قاسیم دئییر: دست-ی دست اولدوم
شاه الیندن باده ایچیب مست اولدوم…
عاشیق قشم:
… مؤولامین الیندن باده ایچمیشم.
…رؤویاده درسیمی وئریبدی مؤولام
ایسلام دینینین اؤزل(اؤزونه عایید) روحانییتی فورمالاشدیقجا، عاشیقلار آرتیق، دینی مرجع کیمی یوخ، توی- دویون، ایلنجه(تفریح)، اینجه صنعت و یاشام چئوره سینده چئشیتلی قوشوق(پوئزییا- شعر)لارلا چیخیش ائدنلر کیمی گؤرونه بیلیرلر. یارامازلار و یارامازلیقلارلا دؤیوشورلر و بو یولدا، جانلاریندان دا مایا قویماغی لاییقینجه یئرینه یئتیریرلر. حتتا یئنی فورمالاشمیش روحانیلرین بیر سیراسی، آرا- سیرا عاشیقلارین، ساز (قوپوز)لارینی دا یاساقلاییرلار. آنجاق قوپوزو باجاریقلی اوزگونچو کیمی هردن سویون اوزونه چیخیب نفس آلماقلا یاشادان عاشیقلاردیر. بو عاشیقلارین ان گؤزل، آدلیم، اینسانلیق اؤزللیکلرینی داشییانلاردان بیری ده اولو عاشیق قشم جعفری اولموشدور. قشم دئییر:
دوز گئتمیشم دینیم دئیهن یوللاری
یاندیرمازلار بو ساز توتان اللری
قوپوز، ساز و…:
عاشیقین ان تانینمیش گؤستریجیسی قوپوزدور. دئمک عاشیقی قوپوزسوز گؤسترمک اولماز. آراشدیریجیلارین باخیشینجا قوپوز نئچه مین ایللیک تاریخین یییهسیدیر. آنجاق داها یایغین گؤرونهرک، دده قورقوت کیتابیندا قوپوز آدی ایله توش گلیریک. دده قورقودون قوپوزو، آغاج، سولئیی قاباق، دوه بؤیرهیینین دریسی و آت قویروغونون تئللریندن دوزلمیشدیر. “آقایار شوکوروف”–ون باخیشیجا سایدیغیمیز عونصورلرین میتولوژی باخیمدان آچیقلامالارینین ماراقلی یئری واردیر. آنجاق قوپوز سؤزجویو، ائتیمولوژی آچیدان:
قوپوز = قو + پوز
قو(سس) – قولاق، اؤرنک: قو ورورسان قولاق توتولور.(منجه فارسجا “گوش” سؤزجویوده، قولاق لا اورتاق کؤک داشیییر. )
پوز(پوزماق مصدرینین کؤکو) ، داغیت، یای و بیری بیرینه وور آنلامیندا؛ قوپوز سؤز بیلشمه سینه گلنده، سس یایان، سس داغیدان آنلامیندا گئدیر.


text:
اوتریش ایمپیراتورلوغو
اوتریش ایمپیراتورلوغو (اینگیلیسجه: Austrian Empire, فارسجا: امپراتوری اتریش، عربجه: الإمبراطورية النمساوية، فرانسهجه: Empire d'Autriche, آلمانجا: Kaisertum Österreich, ایتالیاجا: Impero austriaco, روسجا: ABcTpийckaя иMпepия) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی؛ و آلمان دیلی، چک دیلی رومانی دیلی، ایتالیا دیلی، اوکراین دیلی رسمی دیلیدی. اوتریش ایمپیراتورلوغو ۱۸۰۴ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۸۶۷ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا
اوتریش ایمپیراتورلوغو