text:
هیدروسفر
هیدروسفر (قدیم یونان دیلی: Yδwp — سۇ و شابلون:Lang-el2 — سفرا-کوره،طبقه) – یئرین سۇ طبقهسی. بورا اوقیانوس و دنیزلر، قۇروداکی سۇ شئیلری اوْلان بوزلاقلار، یئرآلتی سۇلار، چایلار و گؤللر داخیلدیر.
هیدروسفرین منشیی[دَییشدیر]
سو یئرده ان چوْخ یاییلمیش مینرالدیر. سۇ ایله زنگینلیک یئرین کوسمیک اؤزللیکیدیر. چتین ارین کومپوننتلر مانتیدا قالمیش، تزرینلر بازالت شکلینده یئر قابیغینی عمله گتیرمیشدیر. اۇچوجو کومپوننتلرله سۇ بوخاری دا یئر سطحینه قالخمیشدیر.
پالوزویون اوّلینده یئرین هودروسفری چاغداش حجمینه یاخین اوْلموش و اوْ زاماندان بری چوْخ دییشممیشدیر. مانتیدان ایندی ده سۇ آیریلیر (ایلده 1 km³-ا یاخین)، اوْنا ''یوونیل سۇ'' دئییلیر.
پروتروزویدان اعتباراً جانلی مادهلرین کۆتلهسی آرتماغا باشلامیشدیر. هیدروسفرین(هم ده آتموسفرین) اینکیشافیندا فوتوسینتز فعال ایشتیراک ائتمیشدیر. پالوزویدا لاوراسی و قوندوانا شدتلی داغ املگهله اینکیشافی کئچیرمیشدیر. اوقیانوس و دنیزلرین ساحهسی بؤیوموشدور. مزوزویدا و پالوژنده لاوراسیانین و قوندوانانین پارچالانماسی نتیجهسینده چاغداش اوقیانوسلار یاراندی. اوقیانوسلارین یاشی مۆختلیف دیر. ان قدیمی ساکیت اوقیانوس،داها جاوانی ایسه اطلس اوقیانوسودیر. هیدروسفرین حجمی بارهسینده اۆچ فیکیر واردیر:
- حجمی ثابت قالمیشدیر.
- حجمی بؤیوموش.
- حجمی کیچیلمیشدیر.
هیدروسفرین ثابتلییی هیپوتزینه گؤره سۇیون عمله گلدیی هیدروژن و اوکسیژن آتوملارینین سایی ژئولوژی دؤوور عرضینده ثابت کمیتدیر. بۇ موددها عۆمومی معلوم حقایقلارا: ۱) یئر ایله اوزای آراسیندا مادهلر مۆبادیلهسی حقایقینا، ۲) طبیعتین اینکیشافی حقایقینا ضیددیر. عالیملرین چوْخو هیدروسفرین فاصیلهسیز بؤیومهسی کاورام (مفهوم)سینا ترافداردیر. تخمینی حسابلامالارا گؤره هیدروسفرین ۱۰۰۰ ایل عرضینده اوْرتا حسابلا ۱&نبسپ;مم بؤیویور. هیدروسفرین کیچیلمهسی فرضیهسی یئرین تکیندن سۇ گلمهسی پروسسینین قورتارماسینا، اوْنون لیتوسفرده گئدن فیزیکی و کیمیوی پروسِسلر نتیجهسینده فاصیلهسیز و سوْنسوز اوْلاراق باغلی حالا کئچمهسینه اساسلانیر. یئرین تدریجاً قوراقلاشماسینا بؤیوک صحرا و مرکزی آسیانین آریدلشمهسی ایله تصدیق اوْلونور.
هیدروسفر دۆنیا اوقیانوسیندان، قورونون سولاریندان (چایلار، غؤللر، بوزلاقلار)، هابله بئله یئرآلتی سولاردان عبارتدیر. بئلهلیکله، لیتوسفر و آتموسفر کیمی هیدروسفر ده آراسیکسیلمزدیر. هیدروسفره، عادتاً، آتموسفرین بوخارشکیللی و داملا-مایع سویونو عایید اتمیرلر. سوْن هسابلامارا گؤره هیدروسفرین حجمی تقریباً ۱،۵ ملرد. km³-ا برابردیر. سۇیون اساس کۆتلهسی-۱ ۳۷۰ ۳۲۲ مین km³-i(۹۴%-ا یاخین)اوقیانوسلاردا جملنمیشدیر.


c: text/html

text:
أردوُغان: دهوک دا ترورچیلیقلی هۆجۆمی ترور قوراماسی قورادی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی ت. ر. ت تلویزیون کانالینا بیانات بردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان عیراق داقی آیرالیقچی ترور قوراماسی پ. ک. ک نینگ سوُنگقی هۆجۆمی باراسیندا "پ. ک. ک نینگ همیشهکی ترورچیلیقلی هۆجۆمی نینگ منگزهشی" بوُلاندیغینی آیتدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تۆرکیأنینگ رادیو و تلویزیون قوراماسی (ت. ر. ت) کانالیندا بیانات بردی.
گچن هپده عیراغینگ دهوک شهرینده آیرالیقچی ترور قوراماسی پ. ک. ک نینگ تاراپیندان قورالان و 9 یؤنهکی یورتداشینگ آرادان چیقماغینا سبأپ بوُلان هۆجۆم بیلن باغلانشیقلی سؤز آیدان رجب طیب أردوُغان آرادان چیقانلار اۆچین دویغوداشلیق بیلدیردی و
"بو هۆجۆم، پ. ک. ک/ ی. پ. پ- پ. ی. د نینگ همیشهکی ترورچیلیقلی حرکتلری نینگ مِنگزِهشی. مونی بیز بیلیأریس. آمریکالیلار شوُل یاغدایدا آمریکالیلارا، روسلارا گؤزلأنگ بو یاغدای شیله، آلدانمانگ دیدیک. شیله ده مونی عیراقلی دوُستلاریمیزا آیتدیق. برن بیاناتینگیزا اۆنس برینگ. بیز شیله بیر زات اتمهریس. اِمما بو ترور قورامالاری نینگ شو گۆنه چنلی اؤورهنشِن ایشلریندن بیریدیر. بولار تۆرکیه بیلن عیراغینگ آراسینداقی قوُوی قاتناشیقلارا ضلل برمهک ایسلهیأر" دیدی.
أردوُغان گلجک آی قونیه ده گچیریلجک اسلام جبیسلیک اوُیونلارینا عیراغینگ قاتناشماجاقدیغی باراسینداقی سؤزلر حاقیندا دا "قیناندیم. عیراق بیله اتمهلی دألدی" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی
خلوصی آقار: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس
تۆرکیأنینگ قوُرانماق وزیری: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
نیروانا (موزیک قروپو)
نیروانا (اینگیلیسجه. Nirvana) بیر آمریکا راک موزیک قروپو ایدی، کورت کوباین (گیتاریست) و کریست نوووسلیچ، ۱۹۸۷-نجی ایل واشینقتون ایالتینین آبردین شهرینده قوردولار. ۱۹۹۰-نجی ایلده دایو قروهل (درامر) اونلارا قوشولاندان سوْنرا، قروپ بؤیوک باشاریلار الده ائدیب شؤهرت قازاندی. بۇ قروپ تکجه ۳ استودیو آلبومو یاییملاماغا باخمایاراق، آلترناتیو راک موسیقیسی ساحهسینه بؤیوک ائتکی بوراخدی. بۇ قروپون چالیشماسی ۱۹۹۴-نجو ایلده کورت کوباینین ۲۷ یاشیندا اؤزونو اؤلدورمهسینه گؤره سوْنا چاتدی.
آلبوملار[دَییشدیر]
- Bleach , 1989
- Nevermind , 1991
- In Utero , 1993
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nirvana (band)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( دسامبر ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
یوغون باغیرساق
یوغون باغیرساق (اینگیلیسجه: large intestine) بدنین یئمک هضم ائتمگین سوْن بؤلۆمۆدور . بو بؤلۆم ده سو جذب اولونور و دیگر قالان یئمک لر . یوغون باغیرساقین ان اوزون بؤلۆمۆ کوْلوْن دیر . یوغون باغیرساق بیر مئتر یاریم اوزونلوقو دور . یوغون باغیرساقین ایشی یمگین قالانین بدنن چؤله آتماق دیر.یوغون باغیرساق دا باکتری لر یاشاییر لار بو باکتری لرین فعالیتینین اۆزۆنن بدنن قاز (اوْستوراق) چیخیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- 09-118h. at Merck Manual of Diagnosis and Therapy Home Edition


text:
لیبیاده اساسی قانون اوچون رفراندوم شرط
اوشبو موضوع لیبیا دولت یوکسک کینگش باشلیغی خالد المشری تامانیدن ایتیلدی
لیبیا دولت یوکسک کینگش باشلیغی خالد المشری اساسی قانون اوچون خلق رای بیریش (رفراندوم) نینگ شرط ایکن لیگینی ایتدی.
کینگش مطبوعات دفتریدن بیریلگن بیاناتده خالد المشری ایتالیانینگ طرابلس بویوک ایلچیسی جوزیپ بکسینو گریمالدی بیلن پایتخت طرابلس ده جایلشگن کینگش مرکزیده اوچره شگن لیگی بیلدیریلدی.
المشری اوچره شووده اساسی قانون اوچون رفراندوم نینگ شرط ایکن لیگینی بونینگ عین دمده اولکه ده ینگی بیر دیکتاتور یوزه گه چیقمه یشی نینگ تامینات آستی گه آلووچی بیر اهمیتی بولگن لیگینی اورغوله دی.
لیبیا – ایتالیا مناسبتلری نینگ اهمیتینی تیلگه آلگن المشری برچه اقتصادی ساحه ده همکارلیک نینگ رواجلنتیریلیشی کیره ک لیگینی تاکییدله دی.
المشری خلق ارا طرابلس قونلغه سی و اولکه نینگ شرقی بیلن غربینی باغلاوچی قتناو یولی ایشلری توخته لیب قالگن ایتالیا شرکتلری نینگ تکرار ایشلریگه قیتیب کیلیشلری نینگ اهمیتی گه اشاره قیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ارمنستان اردوسی آذربایجان موضع لری گه قره ته اوق اوزدی
اوشبو حقده آذربایجان مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
قاراداغلی شاعر «اسماعیل سلطانی(خاقان)» وفات ائتدی
«اهر ادبی انجمنی»نین یایدیغی خبر اساسیندا، چوخ تاسفله قاراداغین تانینمیش شاعری «اسماعیل سلطانی(خاقان)» وفات ائتمیشدیر. «خاقان» تخلصلی «اسماعیل سلطانی» قاراداغ ماحالینین انقلابدان سونرا ادبیاتا اوز گتیرن شاعرلریندن اولموش و آذربایجان و فارس دیللرینده شعرلر موللیفیدیر. «خاقان» ۱۳۳۵-جی ایل اهر شهرینده دوغولموش و ۱۳۹۸نجی ایلین فروردین آیینین ۱۴نجی گونو حیاتینی ایتیرمیشدیر. مرحوم شاعرین اثرلرینین بیر سیراسی «گنج پنهان» و «شرح هجران» آدلاریندا نشر ائدیلمیشدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان آذربایجان شاعری «اسماعیل سلطانی(خاقان)»ین ایتگیسینی مرحومون عائلهسینه، دوست و تانیشلارینا، آذربایجان ادبی جمعیتینه و «اهر ادبی انجمنی»نین اداره هیاتی و حؤرمتلی عضولرینه تسلیت دئییر و مرحوم شاعریمیزین خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۱۵/۰۱/۱۳۹۸


text:
۱۶ مارس
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- م.اؤ ۵۹۷ - بابیل سۆرگونو.
- ۱۵۲۱ - فردیناند ماژلان فیلیپیندهکی هوْمونهون آداسینا چاتدی.
- ۱۸۴۸ - اؤیرتمن مدرسهلری قۇرولدو.
- ۱۹۰۹ - آلمان فۇتبال تاخیمی تاریخینین ان فرقلی اۇتوزماسینی اینگیلیس قارشیسیندا آلدی: ۹-۰
- ۱۹۲۰ - مۆتّفیق دؤولتلر٬ ایستانبولو ایشغال ائتدی.
- ۱۹۲۱ - شوروی آنکارا حؤکومتینی رسمی اوْلاراق تانیدی؛ موسکو آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۹۲۴ - روم آندلاشماسی دوْغرولدوسوندا ایتالیا ریژکیانی توْرپاقلارینا قاتدی.
- ۱۹۳۵ - آدولف هیتلر٬ ورسای آندلاشماسینی ایبطال ائتدیگینی آچیقلادی.
- ۱۹۳۹ - میصر پرنسسی فوزیه فواد ایله ایران شاهی محمدرضا پهلوی ائولندی.
- ۱۹۴۵ - ایکینجی دۆنیا ساواشی: کیچیک بیر ژاپون مۆقاویمتی قالدییسا دا ایو ژیما ساواشی سوْنا چاتدی.
- ۱۹۶۸ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جانسون٬ ویئتناما ۳۵٫۰۰۰-۵۰٫۰۰۰ عسگر داها گؤندرمهیه قرار وئردی.
- ۱۹۶۸ - ویئتنام ساواشی سیراسیندا می لائی قیرغینی باش وئردی.
- ۱۹۷۹ - چین-ویئتنام ساواشی: چین خلق قۇرتولوش اوْردوسو اؤلکهسینه گئری دؤندو. ساواش سوْنا چاتدی.
- ۱۹۸۸ - حلبچه شیمیایی بوْمبالانماسی.
- ۱۹۹۹ - کوْزوْووْدا صرب گۆجلرینه قارشی٬ ۷۰ گۆن سۆرهجک هاوا حرکتلری باشلاندی.
- ۲۰۱۴ - قیریم دارتیشمالی بیر رفراندوملا اوکرایندان آیریلیب روسیهیه کئچدی.


text:
(31)
رسولوللاە وە مەولید
لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا ﴿۲۱﴾ (سورة الأحزاب)
سیزین ایچین، آللاەتان وە آحیرت گۆنۆندن اومودو اۇلانلار وە آللاهئ چۇقچا ذیکرەدنلر (آللاهئن کیتابئنئ آنلایاراق چۇقچا اۇقویانلار) ایچین آللاهئن ألچیسیندە گۆزل بیر اؤرنک واردئر. (آحزاب سورەسی؛ 21)
بیر آدام پەیغامبرە (ص) گلدی. اۇنون قارشئسئندا دورونجا آدام قۇرقودان تیترەمەیە باشلادئ. بونون اۆزرینە رسولوللاە: “قۇرقما راحات اۇل. بن پادیشاە دگیلیم. بن آنجاق قورەیشتن قورو أت ییەن بیر قادئنئن اۇغلویوم.” دەدی. (حاکیم وە هەیثمی)
دگرلی گنچلر،
ربیعۆلأوول آیئنئن 12-نجی گۆنۆ، موحاممدین (ع) دۇغوم گۆنۆ اۇلاراق بیلینمکتەدیر. بو گۆندە باعضئ اۆلکەلردە چشیتلی پرۇگراملار دۆزنلنمکتەدیر. بو پرۇگراملاردا قورئان اۇقونماقتا، مەولید آدئ وریلن وە سۆلەیمان چلبییە عائید اۇلان أثر بللی بیر أزگییلە سسلندیریلمکتە وە موحاممدی (ع) آنلاتان سونوملار یاپئلماقتادئر. بیز دە بو وسیلەیلە آللاهئن ألچیسی وە سۇن نبی موحاممدی (ع) آنلاتالئم ایستەدیک.
بیلدیگینیز گیبی موحاممد (ع) 571 یئلئندا مککەدە دۇغدو. آننەسی آمینە حاتون، باباسئ عابدوللاەتئ. باباسئنئ داحا دۇغمادان، آننەسینی ایسە چۇق کۆچۆک یاشلاردا قایبەتتی. بیر سۆرە ددەسی عابدولموططالیبین، اۇنون وفاتئنئن آردئندان دا عامجاسئ أبوطالیبین حیمایەسیندە یتیشتی. تۆم عؤمرۆ بۇیونجا سؤزۆنە گۆونیلیر، اؤرنک بیر اینسان اۇلاراق تانئنمئشتئر.
پکی دگرلی گنچلر، قورئان بیزە موحاممد (ع) ایلە ایلگیلی نەلر سؤیلەمکتەدیر، هیچ آراشتئردئنئز مئ؟
دگرلی گنچلر،
قورئانئ کریمدە موحاممدە (ع) ایشارت أدن ایکی فارقلئ عارابچا سؤزجۆک واردئر. بونلار، نبی وە رسول سؤزجۆکلریدیر. “نبی” سؤزجۆگۆ، حابر گتیرن کیشی یا دا دگری یۆکسلتیلمیش کیشی آنلامئنا گلیر. “رسول” سؤزجۆگۆ ایسە، آلدئغئ مساژئ هیچ دگیشتیرمەدن باشقاسئنا ایلتن کیشی یاعنی “ألچی” آنلامئندادئر. بوراداکی حابر وە مساژ کلیمەلری واحیی ایفادە أتمکتەدیر.
تۆرکچەدە هم رسول هم نبی کلیمەلری، آنلام دارالماسئنا اوغرایاراق، تک بیر سؤزجۆکلە، “پەیغامبر” سؤزجۆگۆیلە قارشئلانمئشتئر. بو دوروم، زامان زامان موحاممدین(ع) اؤرنکلیگینی آنلامامئزدا قارئشئقلئغا یۇل آچمئشتئر. رسول حیطابئنئن بولوندوغو آیتلردە، موحاممدین (ع) ألچی اۇلاراق ایلتتیگی واحیە وە اۇنون ایچریگینە وورغو یاپئلماقتادئر. نبی کلیمەسییلە حیطاب أدیلدیگیندە ایسە موحاممدین(ع) اینسانی اؤرنکلیگینە وە قارارلارئنا وورغو یاپئلماقتادئر.
دگرلی گنچلر،
موحاممد (ع) ایلە ایلگیلی بیلمەمیز گرکن بیر دیگر قاورام دا، “سۆننتتیر”. موحاممدین (ع) داورانئشلارئ، هرحانگی بیر قۇنودا سؤیلەدیگی سؤزلر وە حوضوروندا سؤلنن سؤزلری وەیا ایشلنن داورانئشلارئ اۇنایلاماسئ اۇنون سۆننتی اۇلاراق آدلاندئرئلئر. نبیمیزین سؤزلرینە “حادیث” دەنیر. نبیمیزین فیعیللری ایسە اۆچە آیرئلئر:
- بشر یاعنی اینسان اۇلاراق یاپتئغئ داورانئشلارئ:
یاعنی اۇنون کیشیسل سچیمییلە یەدیگی، ایچتیگی، گییدیگی شەیلر. مۆسلۆمانلار بونلارئ یاپئپ یاپماماقتا سربستتیر. چۆنکۆ بونلار، باشتا اۇقودوغوموز حادیثی شریفتە وە بیردن چۇق آیتتە دە بلیرتیلدیگی اۆزرە، آللاهئن ألچیسینین بیزیم گیبی بیر اینسان اۇلماسئندان دۇلایئ مەیدانا گلمیشتیر.
- یالنئزجا نبیمیزە اؤزگۆ اۇلان دوروملار:
بونلار تهججۆد نامازئنئن اۇنا فارض اۇلماسئ، دؤرتتن فاضلا قادئنلا أولنمەسینە ایذین وریلمەسی گیبی آیتلە یالنئزجا اۇنا وریلمیش أمیر وە ایذینلردیر. دیگر مۆسلۆمانلار تهججۆد نامازئ قئلماقلا سۇروملو دگیللردیر؛ آنجاق قئلارلارسا سۆننت ایشلەیەرک ثواب قازانئرلار.
- نبیمیزین هرکسە اؤرنک اویغولامالارئ:
ناماز قئلئشئ، اۇروچ توتوشو، حاججەدیشی وب. قوللوقلا ایلگیلی فیعیللرینە اویماق شارطتئر. چۆنکۆ اۇ، بو گیبی فیعیللری کندی آرزوسونا گؤرە دگیل؛ قورئاندان چئقاردئغئ حۆکۆملرە دایاناراق یاپمئشتئر.
دگرلی گنچلر،
باشتا اۇقودوغوموز آحزاب سورەسی؛ 21-نجی آیتتە، آللاەتان وە آحیرت گۆنۆندن اومودو اۇلانلار وە آللاهئ چۇقچا ذیکرەدنلر ایچین آللاهئن ألچیسیندە گۆزل بیر اؤرنک واردئر، دەنمکتەدیر. گرچکتن آللاهئن ألچیسی، آللاهئن گۆزل سؤزلرینی بیزلرە ایلتتیگی وە بو سؤزلری حایاتئنا گچیردیگی ایچین، بیزیم أن گۆزل اؤرنگیمیزدیر.
عایشەدن (رض) ریوایت أدیلن: “اۇنون آحلاقئ قورئاندئ.” سؤزۆ دە بونو آچئقچا اۇرتایا قۇیماقتادئر.
بیزلر دە رسولوللاە گیبی قورئان ایلە آحلاقلانمایا چالئشمالئیئز.
اومولور کی بؤیلەجە قورتولوشا أرریز.


text:
رویال هالووی بیلیمیوردو
روْیال هالوْوْی بیلیمیوْردوْ اینگیلیسجه: Royal Holloway, University of London، فارسجا: روْیال هالوْوْی، دانشگاه لندن، عربجه: کلیة روْیال هوْلوْای (جامعة لندن) بریتانیادا یئرلشن بیر عالی تحصیل موْسّسهسی. بۇ بیلیمیوْردوْ شهرین حوْمهسیندهدیر. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیرهتیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجهسینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکتلر وْ خالقدان آلدیغی اعانهلرله تأمین ائدیر.
مزوْنلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه وْیکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Royal Holloway, University of London»، مقالهسیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر).


text:
چوخ تاسفله کرونا ویروس سببیندن تانینمیش آذربایجان صنعتکاری «عاشیق چنگیز بیریا» خرداد آیینین بئشینجی گونو ۶۴ یاشیندایکن حیاتینی ایتیرمیشدیر.
حسین اوغلو عاشیق چنگیز بی ریا ۱۳۳۶نجی ایل ارزین کندینده دونیایه گؤز آچیب، عاشیق صنعتینی اوستاد عاشیقلار رسول قوربانی و حسن غفاریدن اؤیرنمیش، اؤزو ده اوستاد عاشیق سویهسینه یوکسلمیشدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی امکداشلاری آدیندان بو ایتگینی آذربایجان خالقینا، خصوصیله ده صنعتکارین حؤرمتلی عائلهسینه و دوست تانیشلارینا باش ساغلیغی وئریر، خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۶/۳/۱۴۰۰


text:
بیر گون وارایدی،بیر گون یوخ ایدی،آللهدان سئوای هئچ کس یوخ ایدی. گونلرین بیر گونونده بیر پادشاه وار ایدی کی اونون اوچ اوغلو وار ایدی.بیر گون ایستهییر اونلارین اوچونوده ائولندیرسین. کیملری اونلارا آلماق ایچون فیکره دوشور. بونا گورهده وزیر- وکیلی خبر ائلهییب اونلاری ییغیر باشینا. هامیلیقلا بو نتیجهیه یـئتیریرلرکی شهرین قیزلارینی بیر یـئره یـیغیب اوغلانلارین أللرینه بیر تیرکمان وئرسینلر. هر اوغلان بیر اوخ آتیب و اوخ هرهانسی قیزین آیاقی اؤنونده دایاندی او قیز اونون اولسون. اولده بؤیوک اوغلان بیر اوخ آتدی و بئلهلیکله وزیرین قیزی اونون اولدی. وسط اوغلاندا وکیلین قیزین بللهییب اوخونو آتـیر. قالیر کیچیک اوغلان. کیچیک اوغلانکی اوخونو آتـیر دهییر بیر قرهداشا. هامی ناراحات اولورلار.
نئچه گون کئچیر و اوغلان اوز طالعینی دوشونهرکن قرهداشا یاخینلاشیر. قرهداشی یئریندن دبهرتمک ایستهینده، گؤرور اونون آلتـیندا بیر قویـو وار. بو ایشده بیر سیرّ آنلاییب قویـونون تکینه یـئنیر. آیاقـینی یـئره قویـوب قویماز، قویـونون دیبینده بیر قاپی گؤرور. قاپینی آچارکن اوزونه بیر باغ آچیلیر. باغا گیرهرکن اورهگه یاتان سئویلی بیر سس، اونو اؤزونه ساری چکیر. سسهکی یاخینلاشیر بیر قیز گؤرور. بیر قیز کی گؤزهللیکده، اونون تایی ـ برابری یوخ ایدی. نئچهگون بیر یـئرده اولورسالاردا او قدر خوش کئچیرکی گونلرین سایی ـ حسابی اللریندن چیخیر. آنجاق بیر گون قیز اوغلانا دئـییرکی: «قصره قاییدیب آتانلا بو واقعهدن سؤز آچدیقدان سونرا، اونو و بوتون قوشونونی قوناق اولماق ایچون بو باغا گتیررسن.»
اوغلان قیزلا وداعلاشیب قصره قایـیدیر. جریانی کی شاها آچیب دئـییر، شاه ائله فیکر ائلیرکی اوغلونون باشینا هاوا گلیب. وزیردن تدبیر ایستهیـیر و اودا جوابدا دئـییر:« شاهیم ساغ اولسون، منجه گرک اونون اورهگینی سیندیرمایاق. او دئـیهن کیمی گرک ائله قوشوندان بیر حصهسینی گؤتوروب صاباح ناهار اوستو قرهداشین یانینا گئدهک. اگر اوغلانین سؤزو دوز چیخدی کی هئچ، اگر سؤزو دوز اولماسا، اوندا دا بیر زاد الدن وئرمهمیشیک . آخشام کی اولدی سارایه دؤنهریک.»
پادشاه وزیرین سؤزونو قبول ائلهییر و صاباحکی گون هامی بیرلیکده قره داشا ساری یـولا دوشورلر. اوغلان نئجهکی دئمیشدی،او جورده اولور و هرزاد دوز چیخیر. پادشاه گئدیب باغداکی کولهفرنگیده اوتورور و قیزی گؤرور کی جنّته اوخشار باغدا قیزیل قابلاری دوگو ایله دولدوروب لشکری دویونجا یـئدیردیر. نهایتده ده قیزیل بشقابلاری اونلارا باغیشلایـیر.
پادشاه بو عالمه حیران ایدی کی گؤیدن آسلانمیش بیر آلما گؤرور. أل آتیب آلمانی توتماق ایستهرکن، آلما گؤیه گئدیر.قیز شاها دئـییر:«سیز زحمت چکمهیـین.ألیئیزی یوموب آچساز، اووجوزدا گؤرهرسیز.» پادشاه بو ایشدن چوخ حظّ ائلهیـیب و آخشاما یاخین، وزیریده گؤتوروب لشکرله بیرلیکده سارایا قاییدیرلار. آمما اوغلان قالیر قیزین یانیندا. بیرگون کی اوغلان باشینی قیزین دیزی اوسته قویوب یاتمیشدی، او واخت آیـیلیر کی گؤرور، بیر چؤلده یالقیز یالقیز اوزانیبدی. نه قیزدان خبر وار نه باغدان. آنجاق بیر مکتوب باشی اوسته گؤرونور. مکتوبا باخارکن قیزین خطّینی تانییـیر. گؤرور قیز یازیب کی:«اگر منی سئویب آلماق ایستهسن، گرک کی دمیردن بیر جوت چاریق گئـییب و دمیر چلیکله منیم دالیمجا گزهسن. هازامان اونلار داغیلسالار، اوندا من سنینم سن ده منیم».
اوغلان کور پئشمان یولا دوشوب سفیل، سرگردان دولانارکن یولدا اوچ دئو گؤرور. دئـولر بیر بیرلری ائله دئـیشیردیلر. اوغلان ایشین نه اولدوسوندان باشآچماق ایچون یاخینا گئتدی. بیری دئدی:«ددهمیزدن بیزه اوچ شی قالیبدی. خالچا، قمچی و بیر دانا بؤرک. اونلاری بولوشدورمک ایچون سؤزوموز چیخیب. اگر بؤرکو باشینا قویوب و خالچادا اوتوروب، قمچینن ووراسان حضرت سلیمان عشقیله، او سنی هارا دئسن آپارار.»
پادشاهین اوغلو واختی غنیمت بیلیب و اونلارا دئـییر:« بوکی بیرزاد دئـییل. من اوچدانا داش آتاجاغام کیمسه او داشلاری تاپیپ گتیره بیلسه، بونلارین هامیسی اونون اولاجاق.»
دئولر اونون سؤزونه باخیب و داشلاری آتارکن، دابانا قوت گؤتورلمیزلر، اونلار قاچیب داشلاری تاپاناجان، پادشاهین اوغلو بؤرکو باشینا قویوب و قمچی ألده خالچادا اوتوروب دئـییر:« حضرت سلیمان عشقیله سئوگیلیم یانیـنا گئتمک ایستهییرم.»
پادشاهین اوغلو گؤزونو یوموب آچانا قدر اؤزونو باغدا گؤرور و قیز اونو باغدا گؤرمکده تعجبدن بارماغینی دیشلهییر. آنجاق بیر سوز دئـیهنمیر و اوغلان ائله فشنلیکده اگلنجهده اولور تا کی بیر گون، قیزین ندیمهلریندن بیری، شیطانلیق ائدیب قیزین شاهباباسینا اونون بیر اوغلانلا گون کئچیرمهسینی سؤیلهییر. شاه ائشیدهرکن دستور وئریر اوغلانی توتوب اونون یانینا گتیرسینلر. شاه دئـییر:« سنین بوردا نه ایشینوار؟»
اوغلان دئـییر:«آللاهین امریله و پیغمبرین شرعیله سنین قیزینلا ائولتمک ایستیرهم.»
شاه دئـییر :«سؤزوم یـوخ. آمما منیمده بیر شرطیم وار. اودا بوکی فلان یـئرده بیر قصاب کیشی وار کی اونون سیررینی ایندییه جان کیمسه بیلمهییب. اگر قیزیمی ایستهسن گرکدیر کی او کیشینی تاپیپ و سیررینی بیلیب منه دئیهسن!.»
اوغلان قبول ائلهییب و یـولا دوشمک ایستهییر. گیزلتدیگی بؤرکی، خالچانی و قمچینی تاپیپ و حضرت سلیمان عشقیله «منی قصاب کیشینین یانینا قوی. دئـییب اؤزونو قصاب کیشینین توکانیندا گؤرور. بؤرک باشیندا اولدوغو ایچون ده، کیمسه اونو گؤرمهییر. قمچیله خالچانی گیزلهدندن سونرا بؤرکونو جیبینه قویـوب قصابلا راستلاشیر. قصاب اوندان نهایستهدیگینی سوروشاندان سونرا، پادشاهین اوغلو دئدی:« من أت آلماغا گلمهمیشم. غریب اولدوغوم ایچون بو گئجهنی سنه قوناق اولماق ایستیرم.»
قصاب کیشی اونون سؤزونو یـئره سالمادی و اونو قوناق آپاریب چوخ حؤرمت ائلهدی. پادشاهین اوغلو آمما دؤزمهییب و حقیقتی بوسبوتون آچیب دئدی. قصاب کیشی اوزونو اونا توتوب دئدی:« منیم سیرریمی بیلمهسن یاخشیدی. منیم سیرریمی آنلاماقلا اؤلمهگین بیردی. ایگیتلیگینه یازیقین گلسین. سحرکی اولدی دورگئت بیرده بویانا دولانما.»
پادشاهین اوغلو باشلادی آندا ـ قسمه کی حتما گرک من سنین سیررینی بیلم. او قدر یالوار یاخار ائلهدی کی آخیردا قصاب آیاغا قالخیب و ایشقابدان قیرخ کلید چیخارتدی و پادشاهین اوغلونو بیر سالونا آپاردی کی اوردا قیرخ قاپی وار ایدی. قاپی لاری کی بیربیر آچیردی هرهسینده بیر آدامین سوموکلری گؤرونوردی. قصاب دئدی:« بونلاردا سنین کیمی منیم سیرریمی بیلمک ایستیردیلر. آمما هامیسینی اؤلدورموشم. سیرریمی سنه دانیشاجاغام، آمما آنلایاندان سونرا، سنیده بونلار کیمی اؤلدورهجهگم. منیم سیرریم بئلهدیر، قولاق آس! من عم قیزیملا ائـولهنیب، اؤزومو چوخ خوشبخت بیلیردیم. آمما بیر گئجه کی یـوخودان آییلدیم، گؤردوم او یانیمدا دئـییل. بیر آز کی کئچدی گؤردوم گلدی. هاردا اولدوغون کی سوروشدوم سو باشینا گئتمهیین آنلاتدی. بونون اوستوندن بیر مدت کئچدی. یـئنه بیر گئجه آییلیب عم قیزینی گؤرمهدیم. آمما هاننان گیزدین اونون گلمهسینی گؤردوم و جاوابدا یئنه همان سؤزو ائشیتدیم. صاباحکیگون ألیمی کسرکن اونو دوزلادیم تا یوخوم گلمهسین. گئجه یاریسی ایدی کی قئـینانام اتاقا گیردی و منی یوخودا گؤردوکدن سونرا عم قیزیمی آییلدیب «دور گئدهک» دئدی. قئـیناناملا خانیمیم یولا دوشدولر. منده تئز آییلیب اونلاری بوسماقا باشلادیم. گوردوم حیطده ایکی آت وار. بیرینه عم قیزیم بیرینهده قئـینانام مینیب یولا دوشدولر. منده ماجال وئرمهدیم. آتیمی مینیب اونلارین دالیجا دابانا قوت چاپدیم. اونلارین بیر قالایا گیرمکلرین گؤردوم. آتدان یـئنیب من ده گیزلین ـ گیزلین و سسسیز سمیرسیز قالایا گیردیم. قالا دولو ایدی حرامیلر ایله. قئـینانام یـئتیرجک، دایانمادان لوت سویـونوب باشلادی حرامیلر ایله اویناماقا. عم قیزیمیدا آپاردیلار بیر اتاقا کی حرامیلرین باشچیسی اوردا ایدی. حرامیلرین رئیسی عم قیزیمی گؤرجک اونون یـوبانماسیندان حیرصلهییب و باشلادی یامانلاماقا. سونرا ساچلاریندان یاپیشیب و اونو قویـنونا آلماق ایستهدی. قان گؤزومون قاباغینی توتوب و قیلینجی چکرکن، یـومولدوم حرامیلر اوستونه و باشچیلارینی قانینا غلطان ائلهرکن قارانلیقدا گؤزذن ایتدیم. آتی مینیب ائـوه ساری یـوللاندیم. یـئریمه گیریب اؤزومو یـوخویا ویرماقیملا بیرگه، عم قیزیم دا یـئتیردی. هئچ دینمهدیم. ناهار چاغی ایدی کی عم قیزیملا قئیناناما دئدیم کی گئجهنی بیر یـوخو گؤرموشم. یـوخومو سیزه دئـیهجگم، آمما قلبینیزه آلمایـین. بئلهلیکله باشلادیم گئجهنی هر نه اولوب کئچمیشدی اونلارا تعریفلهمگه، آمما سؤزوم هله قورتولمامیشدی کی قئـینانام، ایشینی آنلایـیب و برکدن منیم اوزومه توپوردی. اونون توپورمهسیله منیم سئحیر جادو اولماغیم بیر گوز قیرپیمی چکمهدی. من اولدوم بیر ایت و ائـودن قاویلدیم. هاپپیلدییا هاپپیلدیا قارداشیم گیله گئتدیم. آروادی منی گورجک :«ایت گئت» دئدی و منی قاودی. آمما من گئتمهدیم. گؤزلریمی قارداشیم قیزینا دیکیب دیلسیز ـ دیلسیز اورهک سؤزلریمی آنلاتماق ایستهدیم. قارداشیم قیزی باشلادی آتاسینی چاغیرماقا کی بو ایتین گؤزلری قصاب عمینین گوزلرینه بنزهییر. قارداشیم دا حیرصلهنیب اوشاقا آجیقلاندی. آمما قیز دا أل چکمهدی. دئدی:اینانمیرسان بیر باخ! لاپ قصاب عمینین گؤزلریدی…» قارداشیم یاخینا گلیب گؤزلریمه باخارکن، بیر کتاب گتیردی و اونون قاتینی آچیب بیر نئچه سئحیرلی دعا اوخودی. دعا بیتهرکن منیم جیلدیم دهیـیشلیب و اؤز شکلیمه قاییتدیم . باشیمدان کئچهنی قارداشیما دانیشارکن، بیر نئچه سئحیر جادو منه اؤیرهدیب اونلاری طیلیسمه سالماق قرارینا گلدیم. ائلهده اولدو. قئـینانام إششک شکلینه دوشدی و عم قیزیمدا بیر گؤیرچین اولدی. إششکی پیهیه باغلاییب هر گون سحر ایشیم اونو دؤیمکدی، او قدرکی دریسیندن قان آخا. عم قیزیمدا کی گؤیرچین اولوب، قونار پنجرهنین هرهسینه و هئچ یانا گئتمز. خورهگیمی یـئییب آرتـیقینی ایتین قاباغینا تؤکدوکدن سونرا، هرنه قالیرسادا او گؤیرچینین پایی اولار. اولده هئچ نه یئمز. آمما اونداکی اؤلدوردوغوم حرامینین باشینی گتیریب و باشلایارام قامچیلاماغا، اوندا قانادلارینی باشینا چکیب باشلایار ایتین آغزیندان قورتولموش آرتیقلاری یـئمهگه.»
قصاب کیشی بونلاری دئـییب قورتارارکن خنجرینی چکیب اونون باغرینی دئشمک ایستهدی کی پادشاهین اوغلو سئحیرلی بؤرکو باشینا قویـوب گؤروممز اولدی. خالچانی قمچی لهییب حضرت سلیمان عشقیایله سئوگیلسینه چاتماق ایستهدی. پادشاهین اوغلو سئوگیلسی ایله گؤرونرکن یـئنه هر زادی اونودوب گونلرین ساییسی ألیندن چیخدی. تاکی بیر گون یـئنه اونو شیطانلادیلار و شاه اونون توتوقالانماسینا امر ائندی. آمما اونداکی قصاب کیشینین سیررینی پادشاها آچیقلادی، شاه قیزینی اونا وئرهرکن یـئددی گئجه یـئددی گوندوز هریاندا توی چالیندی.
۰۲/۱۰/۷۴
بیر گون وارایدی،بیر گون یوخ ایدی،آللهدان سئوای هئچ کس یوخ ایدی. گونلرین بیر گونونده بیر پادشاه وار ایدی کی اونون اوچ اوغلو وار ایدی.بیر گون ایستهییر اونلارین اوچونوده ائولندیرسین. کیملری اونلارا آلماق ایچون فیکره دوشور. بونا گورهده وزیر- وکیلی خبر ائلهییب اونلاری ییغیر باشینا. هامیلیقلا بو نتیجهیه یـئتیریرلرکی شهرین قیزلارینی بیر یـئره یـیغیب اوغلانلارین أللرینه بیر تیرکمان وئرسینلر. هر اوغلان بیر اوخ آتیب و اوخ هرهانسی قیزین آیاقی اؤنونده دایاندی او قیز اونون اولسون. اولده بؤیوک اوغلان بیر اوخ آتدی و بئلهلیکله وزیرین قیزی اونون اولدی. وسط اوغلاندا وکیلین قیزین بللهییب اوخونو آتـیر. قالیر کیچیک اوغلان. کیچیک اوغلانکی اوخونو آتـیر دهییر بیر قرهداشا. هامی ناراحات اولورلار.


text:
(23)
سؤزۆندە دورماق
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ ﴿۲﴾ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ ﴿۳﴾ (سورة الصف)
أی اینانئپ گۆوننلر! یاپمایاجاغئنئز شەیلری، نیچین یاپارئز دییۇرسونوز؟ یاپمایاجاغئنئز ایش ایچین یاپارئم دەمەنیز، آللاە قاتئندا چۇق بۆیۆک اؤفکە اۇلوشتورور! (صاف سورەسی؛ 2-3)
“آللاها وە آحیرت گۆنۆنە ایمان أدن کیمسە، سؤزۆنۆ یرینە گتیرسین.” (حادیثی شریف)
دگرلی گنچلر،
وارسایالئم کی، بیر سئناوئنئز وار. درس نۇتلارئنئن حپسی دە ألینیزدە یۇق. أکسیک اۇلان نۇتلارئ بیر آرقاداشئنئزدان ایستەدینیز وە نۇتلارئ گتیرەجگینە دائیر سیزە سؤز وردی. سئناودان بیر ایکی گۆن اؤنجە گؤرۆشتۆنۆز آما نۇتلارئ گتیرمەدی. نە حیسسەدرسینیز؟
یا دا بۆیۆدۆنۆز، بیر تۆججار اۇلدونوز. یۆکلۆ میقداردا بیر مال ساتتئنئز. مالئ وردیگینیز کیشی، اؤدەمە یاپاجاغئنئ واعاد أتتیگی تاریحتە اؤدەمەسینی یاپمادئ. اۇیسا سیزین دە اۇرادان گلەجک پارایلا یاپاجاغئنئز باشقا اؤدەمەلرینیز واردئ. بو یۆزدن بلکی ایشلرینیز بۇزولدو، بلکی دە باشقالارئنا وردیگینیز سؤزلری توتامادئنئز. نە حیسسەدرسینیز؟
یا دا یالنئزجا، سیزین ایچین مۆهیم بیر سۇنوجو اۇلمایاجاق باسیط بیر سؤزۆنۆ توتمادئ آرقاداشئنئز. بو دورومدا دا اینجینمز میسینیز؟
ایشتە دگرلی گنچلر،
گؤردۆگۆنۆز گیبی، وردیگیمیز سؤزلری توتمانئن یا دا توتمامانئن سۇنوچلارئ واردئر.
بو یۆزدن آیتی کریمەدە:
… وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا ﴿۳۴﴾ (سورة الإسراء)
… وردیگینیز سؤزۆ یرینە گتیرین؛ چۆنکۆ وریلن سؤز سۇروملولوق دۇغورور. (ایسرا سورەسی؛ 34)
باعضئ سؤزلری توتماماق، یوقارئدا آنلاتتئغئمئز گیبی گؤزلە گؤرۆلن اؤنملی اۇلومسوز سۇنوچلار دۇغورابیلیر. بو دورومدا سؤزۆ توتمامانئن یالنئزجا عؤذۆرلە تلافی أدیلمەسی مۆمکۆن اۇلماز. سؤز وردیگیمیز کیشییی سۇقتوغوموز ضارارئن دا تلافی أدیلمەسی گرکەبیلیر. عاکسی تاقدیردە، قارشئمئزداکی کیشییە بۆیۆک حاقسئزلئق أتمیش اۇلابیلیریز.
بیر دە باسیط گؤردۆگۆمۆز وە کیمسە ایچین جیددی بیر سۇنوجو اۇلمایان دوروملارئ دۆشۆنەلیم. اؤرنگین آرقاداشلارئمئزلا بللی بیر یردە بللی بیر ساعاتتە بولوشماق ایچین سؤزلشتینیز. اۇلدو یا، جب تلەفۇنونوزون دا شارژئ بیتتی. سۇنرا بیر باشقا آرقاداشئنئزدان داحا جاذیب بیر تکلیف آلدئنئز وە “آمااان بو سفرلیک گیتمەسم نە اۇلور!” دیەرک، ایلک سؤز وردیگینیز آرقاداشئنئزئ أکتینیز؛ اۇ دا اۇرادا آغاچ اۇلدو.
شیمدی سۇرویۇروم سیزە، بیر داحا بو آرقاداشئنئز سیزە گۆونیر می؟ سیزین کاراکترینیز، آرقاداشلئغا باقئشئنئز سیزە وە دۆرۆستلۆگۆنۆز حاققئندا عاجابا نەلر دۆشۆنۆر؟ عاقلئندا سیزینلە ایلگیلی باشقا ناسئل سۇرو ایشارتلری دۇغابیلەجگینی بیر دۆشۆنۆن. بو یانلئشئ بیرینە بیر کز یاپارسانئز عاففەدەبیلیرسینیز؛ ایکی کز یاپارسانئز یینە حۇش گؤرۆلەبیلیرسینیز بلکی؛ آنجاق اۆچۆنجۆسۆندە سیزینلە ایلیشکیلری جیددی درەجەدە بۇزولاجاق، سیزە قارشئ دویدوغو گۆون دویغوسو تملدن زدەلنەجکتیر.
دگرلی گنچلر،
گۆون، کیشینین وە تۇپلومون حوضور وە راحاتئ ایچین تمل بیر قاورامدئر؛ اؤیلە یابانا آتئلاجاق بیر قاورام دگیلدیر. ذاتن قارشئلئقلئ گۆون اۇرتامئ اۇلمازسا، عائیلەوی، سۇسیال وە تیجاری ایلیشکیلری آیاقتا توتمامئز مۆمکۆن اۇلاماز. گۆون دویغوسو اؤیلە اینسانی بیر دویغودور کی، سادەجە مۆسلۆمانلار دگیل بۆتۆن اینسانلار آراسئندا گرکلیدیر. اۆستەلیک رسولوللاە (ع)، مۆسلۆمانئن، ألیندن وە دیلیندن ضارار گلمەیەجگینە أمین اۇلونان یاعنی گۆون دویولان کیشی اۇلدوغونو بلیرتمیشتیر. بو یۆزدن مۆسلۆمانلارئن گۆونیلیر کیشیلر اۇلماق قۇنوسوندا داحا فاضلا حاسساسیەت گؤسترمەسی گرکیر.
دگرلی گنچلر،
گۆنۆمۆزدە سؤز ورمەنین نە اۇلدوغو دا تام اۇلاراق بیلینمییۇر. آغزئمئزدان چئقان هر لافئن، وریلمیش بیر سؤز حۆکمۆندە اۇلدوغونو بیلملیییز. قۇنوشورکن بونو دائیما عاقلئمئزدا توتمالئیئز. یالنئزجا یاپمایئ پلانلادئغئمئز شەیلری سؤیلەملی، سؤیلەدیکلریمیزی دە یرینە گتیرمک ایچین ألیمیزدن گلن تۆم چابایئ صارف أتملیییز. قۇنوشمامئزئن باشئندا اۇقودوغوموز آیتتە آللاە تعالا:
“یاپمایاجاغئنئز شەیلری، نیچین یاپارئز دییۇرسونوز؟ یاپمایاجاغئنئز ایش ایچین یاپارئم دەمەنیز، آللاە قاتئندا چۇق بۆیۆک اؤفکە اۇلوشتورور.”
بویورموش، بیزە داحا سؤز ورمەدن أوول اویمامئز گرکن تمل بیر قورالئ اؤرتمیشتیر.
دگرلی گنچلر،
قۇنوشمامئزئن باشئندا اۇقودوغوموز حادیثی شریفتە:
“آللاها وە آحیرت گۆنۆنە ایمان أدن کیمسە سؤزۆنۆ یرینە گتیرسین.” بویرولماقتادئر.
رسولوللاهئن بو اؤگۆدۆنۆ توتالئم، بؤیلەجە اومولور کی قورتولوشا أرنلردن اۇلوروز.


text:
ایکینجی ایسپانیا جومهوریتی
ایکینجی ایسپانیایا جومهوریتی (اینگیلیسجه: Second Spanish Republic، فارسجا: جمهوری دوم اسپانیا، عربجه: الجمهورية الإسبانية الثانية، فرانسهجه: Seconde République espagnole، آلمانجا: Zweite Spanische Republik، ایتالیاجا: Seconda Repubblica Spagnola، روسجا: BTopaя ИcпaHckaя Pecпyблиka) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. و ایسپانیا دیلی رسمی دیلیدی. ایکینجی ایسپانیایا جومهوریتی 1931 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1939 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
سئوگیلیم قاشلارین چاتوب باش – باشا
حسنینه ایتمگه هر گون تماشا
فقلردن چیخیر هر سحر قوشا
گونش بیر طرفدن ، آی بیر طرفدن
چوخداندر کسمیسن مندن نظرین
یانیرام عشقینه ، یوخدور خبرین
چکیبدر قصدیمه جلاد گؤزلرین
کمان بیر طرفدن ، یای بیر طرفدن
سن بری ، آرخانجا زلفین سورونسین
سنبللر آل – یاشیل دونا بورونسین
گونش جمالین آچ ، آشکار گورونسین
بهار بیر طرفدن ، یای بیر طرفدن
حسرتین یاندیریر پروانه لری
قویما کنارینه بیگانه لری
آچما زلفینده کی دیوانه لری
باغلا بیر طرفدن ، سای بیر طرفدن
اوخونسون ایلیمین ظفر نغمه سی
واحدین غزلی ، خانین خوش سسی
ینه ده بزه سین بیزیم مجلسی
شربت بیر طرفدن ، چای بیر طرفدن


text:
اختری کبیر سؤزلوگو
اختری کبیر ۱۰-جو ه.ق یۆز ایلده یازیلان عربجه-تۆرکجه سؤزلوکدور.
اثر حاقّیندادَییشدیر
بو سؤزلوگون یازاری مصلحالدین مصطفی بن شمسالدین احمد قرهحصاری کوتاهیوی، قانۇنی سۇلطان سۆلیمان چاغیندا یاشایان آدلیم فقیه، دیلچی و ادیب دیر. بۇ سؤزلوکده ۴۰ مینه یاخین سؤزجوک یئرلشمیشدیر و اوْرتا دوْغو تۆرکلرین آراسیندا عربجه اؤرگشمک اۆچون یایغین شکلده ایشلنرمیش. بۇ سؤزلوگون ال یازمالاری یوخاری ساییدا بۇ گۆنکی تۆرکیه و ایراندا تاپیلیبدیر. ۱۲۴۲-جی ه.ق ایلده ایلک دفعه ایستانبولدا باسیلماسیندان سوْنرا دفعهلرجه تۆرکیه، ایران، میصر و هیندده یاییلیبدیر. یازیچینین اؤز دئدیگینه دایاناراق بۇ سؤزلوگون یازماغیندا، عربجه صحاح جوهری، الدستور، التکمله، المجمل، المغرّب و المقدمه کیمی آدلیم سؤزلوکلردن استفاده اوْلونوبدور.[۱]
عربجه ـ تورکجه اولان بو سؤزلۆیۆ سرویلی حافظ احمد ترتیب وئرمیشدیر. کیتاب قمری ۱۳۲۱ ده اوستانبولون احمد احسان مطبعهسینده ۱۲۰۷ صحیفهده نشر اولونموشدو.[۲]
قایناقلاردَییشدیر
- ^
{{cite magazine}}: Empty citation (help)
- ^ همراز، رضا؛ سؤزلۆکلر سؤزلۆیۆ: تۆرکلرین ۱۰۰ دن چوْخ یازدیقلاری سؤزلۆکلرین سییاهیسی، تبریز: 1384گونش ایلی/2005م.


text:
کریم قربان نفس اوف
کریم قربان نفساوف (تورکمنجه:Kerim Gurbannepesow) سوئت تورکمن شاعیر، یازیچی و چئویرن
یاشامی[دَییشدیر]
کریم قربان نفساوف تورکمنیستانین خالق یازیچیسی، مختومقولو آدینا دؤولت موکافاتی صاحیبی، 1929-جو ایلده گؤک تپه بؤلگهسینین ییلغینلی کندینده آنادان اولموشدور. کندده کی یئددی ایللیک مکتبی بیتیریر. ساواشین چتینلیگی اوزوندن عاییلهلری تجنه کؤچمهلی اولدو. شاعیر 1945-1946-جی ایللرده تجَن چایی اوزرینده سو سدینین تیکینتیسی اوزرینده ایشلهیرکن خوصوصی اولاراق اینشاتچیلار اوچون بیر قزئتین ایجرا کاتیبی ایدی. 1949-1951-جی ایللرده حربی خیدمتدن قاییتدیقدان سونرا ژورنالیست فعالیتینه یئنیدن باشلادی.
کریم قربان نفساوف مختومقولو ترکمنیستان دؤولت بیلیمیوردونون مأذونودور. ترکمنیستان یازیچیلار بیرلیگینده، توقماق و سووئت ادبیاتی ژورناللاریندا باش یازار وظیفهلر توتور. یازیچیلار بیرلیگی صدری نین موعاوینی، ایداره هئیتی نین عوضوو (ایداره هئیتی نین عوضوو)، ترکمنیستان عالی سووئتی نین عوضوودور و خالقا اورکدن خیدمت گؤستریر. شاعیر کریم قربان نفساوو 1 سپتامبر 1988-جی ایلده وفات ائتدی.
اثرلری[دَییشدیر]
گویجومینگ گوزباشی
سالدات یورهگی
تایماز بابا
قومدان تاپیلان یورهگ
یورهگ پایاماسی
آنانین یاشی


text:
ویکیپدیا:سئچیلمیش مقاله معیارلاری
سئچیلمیش مقاله ویکیپدیانین ان ياخشی مقالهلرینه وئریلن ایستاتوسدور. سئچیلمیش مقالهنین اوست ساغ کونجونده قیزیلی رنگده کیچیک اولدوز نیشانی قويولور.
مقالهنین سئچیلمیش مقاله ایستاتوسو قازانماسی اوچون او ياخشی يازیلمیش، احاطهلی، دوغرو، طرفسیز و اعتیبارلی اولمالیدیر.
یعنی:
- ياخشی يازیلمیش - مقالهنین متنی آيدین طرزده و آذربایجان تورکجهسینین بوتون قانونلارینا جاواب وئرهجک شکیلده اولمالیدیر.
- احاطهلی - مقاله موضوع ایله باغلی دقیق قایناقلارا اساسلانان اهمیتلی بیلگیلرله دولغون اولمالیدیر.
- دوغرو - مقالهده ایدیعا ائدیلنلر گئچرلی قایناقلار اؤز تصدیقینی تاپمالیدیر. عکس ایدیعالار منطیقی دلیللرله ایرهلی سورولمهلی و آلترناتیو اعتبارلی قایناقلارلا تصدیق اولونمالیدیر.
- طرفسیز - مقاله صرف علمی معلوماتلارا اساسلانمالی و طرفسیزلیک باخیشلا يازیلمالیدیر.
- اعتیبارلی - مقاله داواملی ديَیشیکلیکلره معروض قالمامالیدیر. واندالیزم سجیهلی دَییشدیرمهلر لغوی و مقالهنین زنگینلشدیریلمهسی مقصدی ایله ائدیلن ديَیشیکلیکلر ایستیثنادیر.
- مقاله نه چوخ اوزون، نه ده چوخ قیسا اولمامالیدیر.
- مقاله اولجه لابراتوردان کئچمهلیدیر.
- مقاله آذربایجان تورکجهسینین گراماتیک قايدالارینا اويغون، ساده و سلیس بیر دیلده اولمالیدیر.
- مقاله اوزرینده قیزغین موباحیثهلر گئدن بیر مقاله اولمامالیدیر.
- مقالهده گئنیش قایناق گؤستریلمهلیدیر.
- مقالهده شکیللر دوزگون يئرلشدیریلمهلیدیر.
- مقالهده مؤلف حوقوقلارینی پوزان ماتریاللار اولمامالیدیر.
سئچیلمیش مقاله نامیزدلیگینه مقاله تقدیم ائدیلمهسی شرطلری[دَییشدیر]
- سئچیلمیش مقاله نامزدلیگینه تقدیم ائدیلن مقالهلر حتما لابراتوردان کئچمهلیدیر.
- "سئچیلمیش مقاله لابراتوری"نا مقالهلر يالنیز تجروبهلی ایشلدنلر طرفیندن تقدیم اولونا بیلر. مقالهنی لابوراتورا تقدیم ائدن ایشلدن ویکیپدیادا مقالهنی تقدیم ائتدیگی گوندن ان آزی ' 3 آی' اول قئيدیاتدان کئچمهلی و ان آزی 1000 دَییشدیرمه صاحیبی اولمالیدیر.
- مقاله "سئچیلمیش مقاله لابراتوری"نا يئرلشدیریلدیکدن سونرا 30 گون عرضینده دَییشدیرمه اولوناراق سئچیلمیش مقاله شرطلرینه جاواب وئرهجک شکیله سالینمازسا، لابراتوردان چیخاریلیر. همین مقاله "سئچیلمیش مقاله لابراتوری"نا يالنیز ۳۰ گوندن سونرا يئنیدن قايتاریلا بیلر.
- "سئچیلمیش مقاله لابراتوری"ندا تفتیش ائدیلن مقالهنین "سئچیلمیش مقاله نامزدی" اولماسینا ' 'تجروبهلی ایشلدنلردن (يوخاریدا تثبیت اولونموش شرطلر داخیلینده) هئچ اولماسا اوچو قارشی چیخارسا و بونون سببینی اساسلاندیرارسا، مقاله "سئچیلمیش مقاله نامزدلیگینه" تقدیم ائدیلمیر.
- سئچیلمیش مقاله نامزدلیگینه مقالهلر يالنیز "سئچیلمیش مقاله لابراتوری"ندا تفتیش ائدیلدیکدن و يوخاریداکی شرطلره عمل اولوندوقدان سونرا تقدیم اولونور.
- ياخشی مقاله ایستاتوسونا مالیک مقالهلر تکمیللشدیریلدیکدن و سئچیلمیش مقاله شرطلری نه اويغونلاشدیریلدیقدان سونرا يالنیز تجروبهلی ایستیفادهچیلر طرفیندن سئچیلمیش مقاله نامزدلیگینه تقدیم اولونا بیلر.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- ألیف، لام، را! بو (قورئان)؛ دائیما دۇغرو حۆکۆملر ورن وە هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلن آللاهئن بیذذات کندیسی طارافئندان آیتلری هم موحکم /حۆکۆم بیلدیریر حالە گتیریلمیش هم دە آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلانمئش بیر کیتابتئر.
- (آچئقلامایئ آللاهئن یاپمئش اۇلماسئ) آللاەتان باشقاسئنا قوللوق أتمەمەنیز ایچیندیر. (دە کی:) بن دە اۇنون طارافئندان سیزە گؤندریلن اویارئجئ وە مۆژدەجیییم.
- (بؤیلە اۇلماسئ) بیر دە راببینیزدن (صاحیبینیزدن) باغئشلانما دیلەمەنیز، اۇنا تەوبە أتمەنیز (دؤنۆش یاپمانئز) ایچیندیر کی بلیرلنمیش أجلینیز گلینجەیە قادار سیزی گۆزل بیر شکیلدە یارارلاندئرسئن وە اییلیک یاپانلارا دا فاضلاسئنئ ورسین. أگر یۆز چەویرەجک اۇلورسانئز، اۇ بۆیۆک گۆنۆن عاذابئنا اوغرامانئزدان قۇرقارئم.
- دؤنۆپ گلەجگینیز یر آللاهئن حوضورودور. اۇ، هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- بیلین کی اۇنلار، اۇندان (آللاەتان) ساقلانماق ایچین ایکی بۆکلۆم اۇلورلار. یینە بیلین کی گییسیلرینە بۆرۆندۆکلری زامان بیلە نەیی گیزلەدیکلرینی وە نەیی آچئغا ووردوقلارئنئ آللاە بیلیر. اۇ، ایچلریندە اۇلانئ دا بیلیر.
- یریۆزۆندە حارەکت أدن تک بیر جانلئ یۇقتور کی رئزقئ آللاها عائید اۇلماسئن. آللاە، اۇنون عؤمۆر بۇیو بولوندوغو یرلری دە گچیجی اۇلاراق قالدئغئ یری دە بیلیر. بونلارئن حپسینین آپآچئق یازئلئ بیر قایدئ توتولور.
- گؤکلری وە یری آلتئ گۆندە یاراتان دا اۇدور. اۇ سئرادا یؤنتیم مرکزی (عارشئ) سویون اۆستۆندەیدی. اۇنلارئ یاراتماسئ، حانگینیز داحا ایی داوراناجاق دییە سیزی زۇرلو بیر ایمتیحاندان گچیرمەسی ایچیندیر. اۇنلارا: “اؤلدۆکتن سۇنرا تکرار دیریلتیلەجکسینیز” دەسن، آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر کسنلیکلە شؤیلە دەرلر: “بو آچئق بیر سیحیردن باشقا بیر شەی دگیل!”
- اۇنلارا ورەجگیمیز عاذابئ بللی بیر سۆرە أرتەلەسک: “اۇنو توتان نە کی!” دەرلر. شونو بیلین کی عاذاب گلدیگی گۆن اۇنلاردان اوزاقلاشتئرئلاجاق دگیلدیر. حافیفە آلدئقلارئ اۇنلارئ ساراجاقتئر.
- اینسانئ، طارافئمئزدان بیر ایکرامئن تادئنا واردئرساق، سۇنرا اۇنو اۇندان چکیپ آلساق؛ تام بیر اۆمیدسیزلیگە قاپئلئر، نانکؤرلۆک أدر دورور.
- چکتیگی دارلئقتان سۇنرا بیر بۇللوغون تادئنا واردئرساق، بو دفعا دا: “بۆتۆن سئقئنتئلارئم بیتتی” دەر. آرتئق اۇ تام بیر شئمارئقتئر، بؤبۆرلنیر دورور.
- آما صابئرلئ داورانانلار (دوروشونو بۇزمایانلار) وە ایی ایشلر یاپانلار بؤیلە دگیللردیر. اۇنلار ایچین ماغفیرت (باغئشلانما) وە بۆیۆک بیر اؤدۆل واردئر.
- “اۇنا بیر حازینە ایندیریلسەیدی وەیا برابریندە بیر ملک گلسەیدی یا!” دەمەلری یۆزۆندن سانا یاپئلان واحیین بیر قئسمئنئ ترک أدەجک گیبی اۇلویۇرسون، بو دا سنین گؤگسۆنۆ دارالتئیۇر. حالبوکی سن یالنئزجا بیر اویارئجئسئن. هر شەیە وکیل اۇلان آللاەتئر.
- یۇقسا اۇنو (قورئانئ)، اۇ اویدوردو مو دییۇرلار؟ اۇنلارا دە کی: “ایددیعانئزدا حاقلئیسانئز آللاەتان باشقا چاغئرابیلەجگینیز هرکسی چاغئرئن دا اۇنداکینە دنک اۇلاجاق اویدورولموش اۇن سورە گتیرین!
- چاغئردئغئنئز کیمسەلر سیزە اۇلوملو جواب ورمزلرسە، قورئانئن آللاهئن عیلمییلە ایندیریلدیگینی وە اۇندان باشقا ایلاە اۇلمادئغئنئ بیلین. آرتئق اۇنا تسلیم اۇلورسونوز، دگیل می؟”
- هر کیم دۆنیا حایاتئنئ وە سۆسۆنۆ ایستەرسە، اۇنلارا ایشلرینین قارشئلئغئنئ تامئ تامئنا وریریز. بورادا اۇنلاردان بیر کسینتی یاپئلماز.
- اۇنلار ایچین آحیرتتە اۇ آتشتن باشقا بیر شەی یۇقتور. دۆنیادا باشاردئقلارئ شەیلر یۇق اۇلموش وە بۆتۆن چالئشمالارئ بۇشا چئقمئشتئر.
- بونلار، راببینین آچئق بلگەسینە اویانلار گیبی اۇلورلار مئ؟ اۇ بلگەیی راببیندن بیر شاهید اۇقور، اۇندان اؤنجە دە بیر اؤندر وە ایکرام اۇلاراق موسانئن کیتابئ واردئر. قورئانا ایشتە بونلار اینانئرلار. حانگی کسیم اۇنو گؤرمزلیکتن گلیرسە وارئپ قالاجاغئ یر آتشتیر. اۇندان شۆبهەن اۇلماسئن. اۇ قورئان، سنین راببیندن گلن بیر گرچکتیر آما اینسانلارئن چۇغو اۇنا اینانمازلار.
- بیر یالانئ آللاها مال أدندن داحا بۆیۆک یانلئش یاپان کیشی کیمدیر؟ اۇنلار راببینە عارض أدیلەجکلر وە شاهیدلر شؤیلە دیەجکلردیر: “راببینە قارشئ یالان سؤیلەینلر بانلاردئر.” بیلین کی آللاهئن لاعنتی (دئشلاماسئ) بو یانلئشئ یاپانلارادئر.
- اۇنلار، آحیرتی گؤز آردئ أدەرک آللاهئن یۇلوندان أنگللـەین وە اۇ یۇلدا قۇلایجا آنلاشئلامایاجاق بیر چارپئقلئق اۇلماسئنئ ایستەین کیمسەلردیر.
- اۇنلار یریۆزۆندە یاقایئ قورتاراجاق دگیللردیر. اۇنلارئن آللاە ایلە آرالارئنا گیرەجک بیر یاقئنلارئ اۇلمایاجاقتئر. اۇ عاذاب اۇنلار ایچین ایکییە قاتلاناجاقتئر. اۇنلار دینلەمەیە تاحاممۆل أدەمزلر. گرچکلری دە گؤرەجک حالدە دگیللردیر.
- اۇنلار کندیلرینی حۆسرانا اوغراتمئش کیمسەلردیر. اویدوردوقلارئ دا اۇنلاردان اوزاقلاشئرلار.
- شۆبهەسیز آحیرتتە أن چۇق قایبەدنلر دە اۇنلاردئر.
- آللاها اینانئپ گۆونمیش، ایی ایشلر یاپمئش وە راببینە ایچتن بۇیون أگمیش اۇلانلار وار یا؛ ایشتە اۇنلار جننت آهالیسیدیر. اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاجاقلاردئر.
- اۇ ایکی کسیمین اؤرنگی، کؤر وە ساغئرلارلا گؤرن وە دینلەینلر گیبیدیر. بونلار هیچ عاینئ قۇنومدا اۇلابیلیر می؟ عاقلئنئزدا توتمانئز گرکن دۇغرو بیلگییی قوللانمایاجاق مئسئنئز؟
25. بیز نوحو کندی حالقئنا ألچی اۇلاراق گؤندرمیشتیک: “بن سیزین ایچین آچئق بیر اویارئجئیئم.


text:
قورئانداکی قوللانئملارئ
قورئاندا “ب-ی-ن” فیعیلیندن تۆرەین فیعیل وە ایسیملرین یۇغون شکیلدە قوللانئلدئغئ گؤرۆلۆر. فیعیلین قورئاندا تفعیل بابئیلا، آللاها وە اینسانلارا نیسبت أدیلمک صورتییلە ایکی یؤنلۆ قوللانئمئ واردئر. آللاها نیسبت أدیلەرک، اینسانلارئ عاقلەتمەلری، هیدایتە أرمەلری، قۇرونمالارئ، تفککۆر، تذککۆر وە شۆکۆر أتمەلری ایچین آللاهائن، آیتلری تبیین أتمەسی آنلامئندا قوللانئلئر. (بینا /تبین /یبین)
اینسانلارا نیسبت أدیلەرک، ایحتیلافا دۆشتۆکلری حوصوصلار دا داحیل؛ اینسانلارا ایندیریلنین کندیلرینە رسوللر طارافئندان تبیین أدیلمەسی آنلامئندا قوللانئلئر. عاینئ قوللانئم قورئاندا، أهلی کیتابا نیسبت أدیلەرک، آللاهئن یاپتئغئ آچئقلامالارئ اینسانلارا تبیین أتمەلری، گیزلەمەمەلری شکلیندەکی کندیلریندن آلئنان میثاقئن حاطئرلاتئلماسئ وە بو عاهدە وفا گؤسترمەییپ، آللاە طارافئندان آچئق بیر شکیلدە ایندیریلنلری اینسانلاردان گیزلەینلردن باحثەدیلیرکن دە گؤرۆلۆر. (بینوا /لتبین /لتبینە). فیعیل، باقارا سورەسیندە عاینئ قۇنو بۆتۆنلۆگۆ ایچیندە، اۆچ یردە ایسە، اینسانلارئن آچئقلاما وە دتایلاندئرما طالبلرینی ایفادە ایچین قوللانئلماقتادئر. (یبین)
فیعیل قورئاندا، “تفععول” بابئندان؛ “اۇرتایا چئقماق” آنلامئندا قوللانئلئر. بو یؤنلۆ قوللانئم، “تفعیل” بابئنداکی قوللانئمدا دا اۇلدوغو گیبی؛ “گرچگین، اۇنو چەورەلەین دیگر شەیلردن سئیرئلماسئ وە آپآچئق اۇرتایا چئقماسئ” آنلامئندادئر. مثەلا باقارا سورەسینین آیتیندە؛ “دۇغرو ایلە أگرینین بیربیریندن آیرئلماسئ (قد تبین الرشد من الغی) بؤیلە بیر ایلیشکینین سۇنوجودور. اؤتە یاندان؛ “بیر شەیین آچئق حالە گلمەسی” آنلامایئ مۆمکۆن قئلاجاغئ ایچین، بو عاینئ زاماندا کیشییە سۇروملولوق گتیریر. فیعیلین قورئاندا، “تفععول” بابئندان ایکی یردە “فتبینوا = اییجە آراشتئرئن” شکلیندەکی قوللانئمئ دا؛ “بیر شەیی، قافا قارئشئقلئغئنا سببیەت ورەجک شەیلردن آرئندئراراق اۇرتایا چئقارما” آنلامئیلا اؤرتۆشمکتەدیر.
اۆچ یردە گچن “بیان = بەیان” کلیمەسی بیر آیتتە؛ “یالانلایانلارئن عاقئبتلرینین نە اۇلدوغونو گؤرمک ایچین یریۆزۆندە گزمە تاوصیەسیندە بولونولدوقتان سۇنرا بو گزینین اینسانلار ایچین بیر آچئقلاما (بەیان) اۇلدوغونو، بیر آیتتە دە؛ آللاهئن اینسانئ یاراتتئغئ وە اۇنا بەیانئ اؤگرتتیگینی بیلدیرمک اۆزرە قوللانئلمئشتئر. دیگر بیر قوللانئمدا ایسە آللاهئن، قورئانئن بەیانئنئ اۆزرینە آلدئغئندان باحثەدیلیر. بیر یردە گچن “تبیانا = تیبیان” کلیمەسی ایسە؛ “کیتابئن هر شەیی آچئقلاما اؤزللیگی” باغلامئندا قوللانئلماقتادئر.
“بَیِّنَة = بەیینە” کلیمەسی قورئاندا؛ “کیشییە سۇروملولوق یۆکلەیەجک درەجەدە آچئق دلیل” آنلامئندا “موعجیزەنین صئفاتئ، آیت وە کیتاب، اؤنجەکی صایفالارداکی (صوحوف)، هلاک أدیلنلرین سۇنراکیلر ایچین تاشئدئغئ درس وە هوانئن موقابیلی” اۇلاراق قوللانئلئر. چۇغولو اۇلان “البینات = بەیینات” دا عاینئ آنلامدا قورئاندا، چۇغونلوقلا ‘آیتلرین صئفاتئ’ اۇلاراق قوللانئلماقتادئر. یینە اۆچ یردە گچن مبینات = مۆبەیینات” کلیمەسی دە ‘آیتلرین صئفاتئ’ اۇلاراق قوللانئلئر. کلیمەنین اۆچ یردە گچن مۆفرد حالی اۇلان “مبینة = مۆبەیینە” کلیمەسی دە؛ “شۆبهە تاشئمایاجاق شکیلدە دلیللندیریلمیش شەی” آنلامئنا گلیر.
آچئق وە آچئقلایان آنلامئنا گلن “مبین = مۆبین” کلیمەسی، بو آنلاملارلا اؤرتۆشن بیر شکیلدە قورئاندا: “شەیطان، دالال، کیتاب، قورئان، بلاغ، سیحیر، ساحیر، فەوز، ثوعبان، نذیر، سولطان، شیهاب، ایمام، حاصئم، لیسان، حۆسران، ایفک، حاق، شەی، فاضل، غاوی، بلا، ظالیم، کافیر، کفور، نور، رسول، دوحان، اوفوق، ایثم، فتیح” کلیمەلرینین صئفاتئ اۇلاراق گچر. بیر آیتتە مۆبین کلیمەسی “غایرو” أداتئ ایلە بیرلیکتە (غیر مبین)؛ ” کندینی ایفادە أدەمەین” وەیا “أتکیسیز” آنلامئندا قوللانئلئر. بیر آیتتە دە “المستبین = مۆستبین” کلیمەسی، کیتابئن صئفاتئ اۇلاراق گچر.
موطلاق حاکیمین اۇ اۇلماسئ وە حۆکۆمدە اۇرتاق تانئماماسئنئن دۇغال سۇنوجو وە دە اینسانلارئن اۇندان باشقالارئنا قول اۇلمامالارئ ایچین قورئاندا آچئقلامالارئ آللاە یاپمئشتئر. بوندان دۇلایئ آیتلرین وە کیتابئن آچئق /آچئقلایئجئ اۇلدوغو بیلدیریلمیشتیر. اۇ حالدە ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتیندە گچن تبیین ایفادەسی ایلە قاصدەدیلن نەدیر؟
مائیدە سورەسینین 15-نجی آیتیندە شؤیلە بویرولور:
يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ ﴿۱۵﴾ (سورة المائدة)
أی کیتاب أهلی! کیتابتان گیزلەدیگینیز بیرچۇق شەیی سیزە آچئقلایان بیرچۇغونو دا عاففەدن ألچیمیز گلدی. سیزە آللاەتان بیر نور وە آچئق بیر کیتاب گلدی. (مائیدە سورەسی؛ 15)
آیتتە أهلی کیتابا حیطابن رسولوللاهئن، اۇنلارئن کیتابتان گیزلەمکتە اۇلدوقلارئ بیرچۇق شەیی تبیین أتمک اۆزرە گلدیگی بیلدیریلمکتە، آیتین سۇنوندا دا کندیلرینە آللاەتان بیر نور وە آپآچئق بیر کیتاب گلدیگی بلیرتیلەرک، تبیینین مۆبین اۇلان کیتابلا اۇلاجاغئ وورغولانماقتادئر. آیتتە ایکی کز گچن “کیتاب” ایفادەسینین ایلکی ایلە أهلی کیتابئن “أللریندەکی کیتاب”، ایکینجیسی ایلە دە “قورئان” قاصدەدیلمکتەدیر. اؤنجەکی کیتابلاردا اۇلانلارئ تاصدیق أدن قورئانئن اینمەسییلە أهلی کیتابئن، أللریندەکی کیتابلاردا گیزلەدیکلری اۇرتایا چئقمئش اۇلاجاقتئر.
قورئان؛ “مۆهەیمین” واصفئیلا، أطرافئنداکی حاریجی عونصورلارئ تمیزلەیەرک گرچگین تبەییۆن أتمەسینی یاعنی آچئقچا اۇرتایا چئقماسئنئ ساغلار. عاینئ سورەنین 19-نجو آیتیندە دە، طئبقئ یوقارئداکی آیتتە رسولوللاهئن گیزلننلری اۇرتایا چئقارماق ایچین گلدیگیندن باحثەدیلدیکتن سۇنرا کیتابئن گلدیگینین بیلدیریلمەسی گیبی اینسانلارئن، کندیلرینە “مۆژدەجی وە اویارئجئ گلمەدی” دەمەمەلری ایچین آچئقلاما یاپماق اۆزرە ألچینین گلدیگیندن باحثەدیلمکتە، آردئندان دا “بشیر” وە “نذیرین” گلدیگی بیلدیریلمکتەدیر.
آیت شؤیلەدیر:
يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلَى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مَا جَاءَنَا مِنْ بَشِيرٍ وَلَا نَذِيرٍ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَشِيرٌ وَنَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿۱۹﴾ (سورة المائدة)
أی کیتاب أهلی! ألچیلرە آرا وریلدیکتن سۇنرا، سیزە آچئقلاما یاپان اۇ ألچیمیز گلدی. بیزە مۆژدەجی وە اویارئجئ بیری گلمەدی دیەبیلیردینیز آما ایشتە مۆژدەجی وە اویارئجئ گلدی. (مائیدە سورەسی؛ 19)
بشیر وە نذیر صئفاتلارئ، قورئاندا رسولۆن وە کیتابئن اۇرتاق واصفئ اۇلاراق قوللانئلئر.
رسولوللاە أهلی کیتابئن کیتابتان گیزلەدیکلری وە ایحتیلافا دۆشتۆکلری شەیلری قورئانلا اۇرتایا قۇیموشتور. نیتەکیم ناحل سورەسینین 64-نجۆ آیتیندە، رسولوللاها کیتابئن ایندیرمەسینین سببی اۇلاراق ایحتیلاف أتتیکلری شەیی اینسانلارا تبیین أتمەسی گؤستریلمکتەدیر:
وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿۶۴﴾ (سورة النحل)
سانا بو کیتابئ، ایحتیلاف أتتیکلری شەیلری آچئقچا آنلاتاسئن، بیر دە اینانان بیر تۇپلولوغا یۇل گؤستریجی وە راحمت اۇلسون دییە ایندیردیک. (ناحل سورەسی؛ 64)
ایحتیلافا دۆشنلرە آحیرتتە یاپئلاجاق آچئقلاما ایچین قورئاندا؛ “تبیین، حۆکۆم ورمە، حابر ورمە، قاضا، تافصیل” ایفادەلری بیربیرینین یرینە قوللانئلماقتادئر. تبیینین، هر زامان آچئقلاما یاپئلماقسئزئن آنلاشئلامایاجاق شەیلر ایچین قوللانئلامایاجاغئنئن بیر دلیلی دە کلیمەنین، قئیامت گۆنۆندە، ایحتیلاف أتتیکلری شەیلرین اینسانلارا تبیین أدیلمەسی شکلیندەکی قوللانئمئدئر. اینسانلارئن قئیامتتە حسابا چکیلەبیلمەسی ایچین دۆنیادا گرچگی بیلییۇر اۇلمالارئ گرکیر. ذاتن بیلدیکلری گرچک ایچین، تبیین کلیمەسینین قوللانئلماسئ، بیلدیکلرینین اۇرتایا قۇنماسئ آنلامئنا گلیر.
ایحتیلاف أدیلن شەیلرین آچئقلئغا قاووشتورولماسئنئن کیتابلا اۇلدوغونا دائیر پک چۇق آیت واردئر. نمل سورەسینین 76-نجئ آیتیندە، قورئانئن ایسرائیل اۇغوللارئنئن اۆزریندە چکیشیپ دوردوقلارئ قۇنولارئن پک چۇغونو آیدئنلاتتئغئندان باحثەدیلمکتەدیر:
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿۷۶﴾ (سورة النمل)
بو قورئان، ایسرائیل اۇغوللارئنئن اۆزریندە تارتئشتئقلارئ قۇنولارئن چۇغونو آیدئنلاتماقتادئر. (نمل سورەسی؛ 76)
ایسرائیل اۇغوللارئنئن ایحتیلاف أتتیکلری پک چۇق شەیی کیتاب آنلاتتئغئنا گؤرە رسولوللاە کندیسینە ایندیریلن بو کیتاب واسئطاسئیلا آچئقلامادا بولونموشتور. یینە باقارا سورەسینین 213-نجۆ آیتیندە، آللاهئن مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلاراق نبیلر گؤندردیگی بیلدیریلدیکتن سۇنرا ایحتیلاف أتتیکلری قۇنولاردا، اینسانلار آراسئندا حۆکمەتمەلری ایچین اۇنلارا برابریندە کیتاب وریلدیگی بیلدیریلمکتەدیر:
كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ … ﴿۲۱۳﴾ (سورة البقرة)
اینسانلار تک بیر تۇپلولوقتو. سۇنرا آللاە اۇنلارا، مۆژدە ورن وە اویارئدا بولونان نبیلر گؤندردی. اۇنلارلا بیرلیکتە حپ دۇغرولارئ گؤسترن کیتاب دا ایندیردی کی، آیرئلئغا دۆشتۆکلری قۇنولاردا اینسانلار آراسئندا اۇ کیتاب حاکیم اۇلسون … (باقارا سورەسی؛ 213)
شو آیتتە، ایحتیلافئن حاللی ایچین مرجیعین آللاە اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر:
وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ ﴿۱۰﴾ (سورة الشوری)
آیرئلئغا دۆشتۆگۆنۆز هرحانگی بیر شەیدە حۆکۆم ورمک آللاها ماحصوصتور. ایشتە بو آللاە، بنیم راببیمدیر. اۇنا دایاندئم وە اۇنا یؤنلیریم. (شورا سورەسی؛ 10)
باقارا سورەسینین 176-نجئ آیتی دە، أساسئندا اینسانلارئن ایحتیلاف أتتیکلری شەیلرین کیتاب حاققئندا اۇلدوغونون بیلدیریلمەسی آچئسئندان اؤنملیدیر:
ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ ﴿۱۷۶﴾ (سورة البقرة)
بو بؤیلەدیر؛ چۆنکۆ آللاە کیتابئ دۇغرولارئ گؤستریر ایچریکتە ایندیرمیشتیر. بو کیتابتا آنلاشامایانلار دۇغرولاردان اوزاق طارافتادئرلار. (باقارا سورەسی؛ 176)
رسولوللاهئن تۆم بو ایحتیلافلارئ وە چؤزۆم یۇللارئنئ اۇرتایا قۇیماسئ کیتابلا اۇلماقتادئر. بو گؤرەو، دیگر نبیلر ایچین دە گچرلیدیر. نیتەکیم آشاغئداکی آیتتە عیسا (ع)، موحاطابلارئنا، ایحتیلاف أتتیکلری حوصوصلاردا کندیلرینە آچئقلامادا بولونماق ایچین گلدیگینی سؤیلەمیشتیر:
وَلَمَّا جَاءَ عِيسَى بِالْبَيِّنَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ وَلِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ … ﴿۶۳﴾ (سورة الزخرف)
عیسا، آچئق دلیللرلە گلدیگی زامان دەمیشتی کی: “بن سیزە حیکمت گتیردیم وە آیرئلئغا دۆشتۆگۆنۆز شەیلردن بیر قئسمئنئ سیزە آچئقلاماق ایچین گلدیم … (زوحروف سورەسی؛ 63)
تبیین کلیمەسینین، اینسانلارا نیسبت أدیلدیگیندە کیتابتا ایندیریلنلری اۇلدوغو گیبی اۇرتایا قۇیماق، گیزلەمەمک آنلامئنا گلدیگینە دائیر باقارا سورەسینین 159 وە 160-نجئ آیتلری چۇق دیققات چکیجیدیر:
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ﴿۱۵۹﴾ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴿۱۶۰﴾ (سورة بقرة)
ایندیردیگیمیز آچئقلایئجئ آیتلری وە آنا یۇلو بو کیتابتا اینسانلارا آچئقلادئغئمئز حالدە گیزلەینلر وار یا؛ ایشتە آللاە اۇنلارئ دئشلایاجاقتئر. دئشلایاجاق اۇلانلار دا دئشلایاجاقتئر. تەوبە أدیپ کندینی دۆزلتن وە اۇنلارئ آچئقلایانلار باشقا. اۇنلارئن تەوبەسینی قابول أدریم. بن هر تەوبەیی قابول أدریم، ایکرامئم بۇلدور. (باقارا سورەسی؛ 159-160)
159-نجو آیتتە، آللاهئن لاعنتینین، اینسانلارا آچئقلانمئش اۇلماسئنا راغمن کیتابتاکیلری گیزلەینلر اۆزرینە اۇلدوغو بیلدیریلدیکتن سۇنرا تەوبە أدیپکندینە چکیدۆزن ورن وە کیتابتا بولونانلارئ تبیین أدنلرین بوندان ایستیثنا أدیلمەسی، تبیین گؤرەوینین هرکسە وریلمیش بیر گؤرەو اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر. آیتتە گچن “اینسانلار” ایفادەسی ایلە قاصدەدیلن أهلی کیتاب، کیتاب ایلە قاصدەدیلن دە تەورات وە اینجیل اۇلمالئدئر. تەورات وە اینجیلدە اۇلانلارئن بیر قئسمئنئ أهلی کیتاب، اینسانلاردان گیزلەمیش اۇلمالئلار.
نیتەکیم آلی عیمران سورەسینین 187-نجی آیتیندە آللاهئن، أهلی کیتابتان، کیتابئ اینسانلارا تبیین أدەجکلری، گیزلەمەیەجکلری قۇنوسوندا سؤز آلدئغئندان باحثەدیلمکتەدیر:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴿۱۸۷﴾ (سورة آل عمران)
آللاە کندیلرینە کیتاب وریلنلردن کسین سؤز آلدئ؛ “اۇنو اینسانلارا کسینلیکلە آچئقلایاجاقسئنئز وە گیزلەمەیەجکسینیز،” دەدی. (آلی عیمران سورەسی؛ 187)


text:
قیسقانجلیق
ویلیام فاکنر
چئویرن: علی شرین
– یئنه ده توخویورسان؟
قادین باشینی قالدیردی, اونون هامار دییرمان صیفتی واردی.. ملایم قونور گؤزلری آنی اولاراق ارینین باخیشلاری ایله راستلاشدی. تئز ده گؤزلرینی اوندان چکدی و باشینی آشاغی سالیب اوز ایشی ایله مشغول اولماغا باشلادی.
– گؤردویون کیمی عزیزیم.
– ائله هئی توخویورسان! اؤزونه باشقا بیر مشغولیت تاپسان آ.
قادین کؤکسونو اؤتوردو. جاواب وئرمهدی.
– نییه دینمیرسن, هه؟ – اری ال چکمهدی-یوخسا دیلین- آغزین قورویوب.
– آخی سن اؤزون, تونیو تاپشیردین کی, یوخاری دا اؤز اوتاغیم دئییل, بوردا اوتوروم- قادین باشینی قالدیرمادان جاواب وئردی.
– پاه! بوردا بیر آوارایا پول وئریب خانیم کیمی بوردا ایلهشدیریم. اودا لاققیرتی وورسون, هه؟
یاغا بولانمیش اؤنلوک تافان اؤز ایشینین ماهر اوستاسی اوجابویلو گنج اوفیسیبانت اونلارا یاناشیب حاق- حساب قبضینی و بئش دولارلیق کاغیذ پولو اوستولون اوستونه قویدو. قادین پولون اونا اوزاتدی و بیر آنلیغا باخیشلاری اونون اؤزونده ایلیشیب قالدی. اوفیسیانت ساکت باخیشلا اونون ارینی سوزدو. اونون باخیشیندا استهزالی بیر تبسّوم پارلاییب, تئزده یوخ اولدو. ارینین اوستول اوزهرینده اوزانیقلی الی بیاختیار دویونلندی. او نسه تعجّوبلو بیر شئیی ایلک دفعه گؤرورموش کیمی بارماقلارینین گرگینلیکدن آغارمیش سوموکلرینه باخدی و دوداق آلتی سؤیوش سؤیدو. قادین باشینی قالدیردی و سویوق باخیشلارلا اونو سوزدو.
– آخماق اولما آنتونیو.
آنتونیو اؤزونو قیشقیرماقدان گوجله ساخلاییردی.
– بو هله چوخ داوام ائدهجک؟
– بونو من سندن سوروشمالییام. هله آجیغینی مندن چوخلو چیخاجاقسان؟
– سنین, سنین بو ریاکارلیغین … او, حددتله پیچیلدادی. اونون خیردا گؤزلری غضبدن آلیشیب یانیردی. قادین سکسکهلی حالدا اطرافینا گؤز گزدیریردی.
– یاواش- دئدی- جاماعات باخیر. آخی مندن نه ایستهییرسن؟ بلکه یوخاری قالخیم, هه؟
ارینین صیفتی واهیمهلی ایفاده آلمیشدی.
یوخ! – اودا اؤزونو ساخلایا بیلمهیرک قیشقیردی. درحالدا سسینی آلچالدیب داوام ائتدی.
– داها من دؤزه بیلمیرم, ائشیدیرسنمی؟
او سسینی بیرآزدا آلچالدیب پیچیلتییا کئچدی. – واللاه اؤلدورهرم سنی.
قادین یئنه باشینی آشاغی سالیب توخوماغینا داوام ائتدی.
– حالین هئچ اؤزونده دئییل. گاه دانیشیر, گاه قیشقیریر, گاهدا سؤیوش سؤیورسن. آخی نییه؟
– نییهسینی سن چوخ گؤزل بیلیرسن.
– من؟ منیم هانسی حرکتیم سنی اؤزونو بئله آپارماغا وادار ائدیر؟
آخی منی سن ندن قیناییرسان؟ مگر من سنه یاخشی عؤمور- گون یولداشی اولمامیشاممی؟ مگر من سنین بوتون ایستکلرینی یئرینه یئتیرمهمیشممی؟ سن اؤزون یاخشی بیلیرسن کی, من هر آخشام بوردا هئچده اؤز خوشوملا اوتورمورام. سنین بو قیسقانجلیغین آغلینی لاپ الیندن آلیب.
– یاخشی, یاخشی! من سنی خبردار ائلهدیم. داها هئچ نه دئمهیهجهیم.- او گؤزلرینی اوستولدان- اوستولا گزدیردی. اوفیسیانت اوز چیرکلی اؤنلویونده قاش- قاباقلی حالدا کیچیک چللکلردهکی سولغون پالمالارین آراسیندا گؤرونوب یوخ اولدو, تانیش اولمایان تکبّورلو قوناقلار خدمت ائدیر, دایمی مشتریلرینین سالامینا قیساجا جاواب وئریردی. یاراشیقلی, اوجا بویلو اوفیسیانت اللی و چئویک ترپهنیردی. او, نزاکتلی و خوشرفتار ایدی. آنتونیو ایستر- ایستهمز بو گنجین قیوراق, اینجه حرکتلرینی اؤزونون یؤندمسیز یئریشی ایله مقایسه ائتدی و کینی قایناییب جوشدو. اوفیسیانت بیر ده اونلارین اوستولونا یاخینلاشدی. زالا گؤز گزدیردی. و آنتونیو هله آروادینا طرف اییلمهمیش آنی اولاراق باخیشلاری قادینین صیفتینه زیللندی. ائله بو آن آنتونیو اوفیسیانتا طرف یئریدی. گؤزلرینه سانکی دومان چؤکموشدو. او اؤز آددیملارینی بئله ائشیتمیر، آیاقلاری دوشهمهلری حیس ائتمیردی. باشینی آشاغی دیکمیش آروادی ایسه اولکی یئرینده اوتوراراق اوز مشغولیتیندهایدی. اوستولون اوستونده, ایچریسینده دیش قوردالایان اولان کیچیک بیر گولدان واردی. آنتونیو اوستولا طرف اییلهرک- غیر-ی ارادی گولدانی الینه گؤتوردو و بارماقلارینی سیخدی. گولدان خیرچیلدایاراق پارچا- پارچا اولدو, آغاج دیش قوردالایانلار اطرافا سپهلندی. اونون بارماقلاری آراسیندا نازیک- قیرمیزی خط عمله گلدی و بو قیرمیزی خط اوزاناراق الینین آرخا طرفینه کئچدی.
– او سنه نه دئدی؟- سوروشدو.
قادین باشینی قالدیردی. باخیشلاری توققوشدو. قادینین گؤزلری بیردن بؤیودو, سانکی حدقهسیندن چیخاجاقدی.
– بورا باخ!- او ساکت طرزده دیللندی- دئیهسن سن لاپ آغلینی ایتیرمیسن. دی گؤروم مندن نه ایستهییرسن؟ مگر سن اؤزون منی بوردا اوتورتمادینمی؟ من کی, بونو سندن خواهش ائتمهمیشم. من ده نه واختسا بیر گون – دیرریک تاپمالییام, یا یوخ؟ آلتی آیدیر کی, گونومو گؤی اسکییه بوکموسن. گئجه- گوندوز زهلهمی تؤکورسن. بوتون بونلارا سون قویولمالیدیر, یا یوخ؟ اؤزونو ییغیشدیریب آدام کیمی آپارماسان مندن الینی, ایکیسیندن بیرینی سئچ. آنجاق یاددا ساخلا کی, بو آخیرینجی دفعه اولاجاق. من سنه یاخشی عؤمور- گون یولداشی اولموشام. اؤزونو اولکی تک آپارسان, بوندان سونرادا اولارام. آنجاق بو گونکو منظره بیر ده تکرار اولسا, داها منیم آدیمی توتما.
آنتونیو چئوریلدی سرخوش و یوخودا گزن آداملار سایاغی کنارا آددیملادی. اوفیسیانتین یانیندان اؤترکن معصوم, همده معناسیز بیر تبسّوم یئنیدن اونون حیسلرینی جوشدوردو. او باشیایله اوفیسیانتا قیساجا ایشاره ائتدی و مطبخدن کئچهرک آرخا حیطه چیخدی. اورادا دایانیب گؤزلمهیه باشلادی. آرتیق تیترهمهیینین قارشیسینی آلماغا طاقتی چاتمیردی. اوفیسیانت اونون آردینجا چیخدی. و داریسقال قارانلیق حیهطده چکینمهدن اونونلا یاناشی دوردو. او, آنتونیودان هوندوردو. اونون سربست دوروشو دؤیوشوندن اول قیلینج اوینادانین وضعیتینی آندیریردی.
– بورا باخ- آنتونیو دیللندی. اونون سسی تیترهییردی- من هر شئیی بیلیرم. اوردا سیزین آرانیزدا نه اولوب؟
– اونسوز دا هر شئیی بیلیرم. دی گوروم سیزین آرانیزدا نه اولوب؟
– بیزیم آرامیزدا هئچ نه اولماییب. آنجاق بیز ایکیمیز ده بئله حساب ائدیریک کی, سنین باشینا هاوا گلیب.
– چرنلمه.
– «چرنلمه» سن بونو منه دئییرسن؟ منه چرنچی دئییرسن؟
گنج اوفیسیانت ایرهلی شیغیدی. آنتونیو اؤزوندن آسیلی اولمایاراق گئری چکیلدی. قورخاقلیغینا گؤره اورهیینده اوز- اؤزونه نیفرت اوخودو.
– آخی من بیلمهلییم, یا یوخ؟ آز قالیر آغلیمی ایتیرم.
– اونسوزدا آغلینی ایتیرمیسن. بئله اولماسایدی سنین جانینی آلاردیم. بورا باخ ائی موردار دونوز, بیل کی, بیزیم آرامیزدا هئچ بیر شئی یوخدور. بونا آند ایچه بیلهرم. آنجاق قادینا یازیغیم گلیر. من سنین باشینین اوستونده اونا نه دئدیم کی, سن ائشیتمهیهسن؟ اگر او قادین کیمیسه اؤزونه جلب ائدیرسه, هر حالدا او آدام من دئییلم. بونو اونا گؤره دئییرم کی, منیم اونا یازیغیم گلیر. هر گون سنین کیمیسینین شیلتاقلیغینا دؤزن باشقا بیر قادینادا منیم یازیغیم گلردی.
– ائله ایندیجه سن اونا نه دئدین؟
گنج اوفیسیانت اونون صیفتینه بیر سیلله چکدی. آنتونیو دال- دالی چکیلدی.
– من سنی اؤلدورهرم!- دئیه باغیردی.
– باجارمازسان, – دئیه اوفیسیانت دیللندی. – سن منی یالنیز نامردجهسینه اؤلدوره بیلرسن. بس اوندا سنین بارهنده نه دوشونرلر؟ آروادین سنی نامرد آدلاندیرسا خوشونا گلرمی؟ ایت اوغلو- ایت!
تک قالمیش آنتونیو اورهیینی سویوق دیوارا سؤیکهدی. او چتین نفس آلیردی. اؤز حیرص- حیللهسینه گؤره قورخاقلیغینا و کین- کودورهتینه گؤره اؤزونه نیفرت یاغدیریردی. بو حقیقت ایدی. اوفیسیانت اؤلدوره بیلمزدی. او باشینی قالدیردی و بو داریسقال حیط اوزهرینده سانکی محکم ایپک کیمی تاریم چکیلمیش اولدوزلو سمایا باخدی. اولدوزلار اوشاقلیغیندان اوزاق سیجیلییادا گؤردویو همین اولدوزلاردی. اوندا او, بالاجا بیر اوغلان اوشاغی ایدی و حیات ساده, گؤزل و قایغیسیز ایدی.
اؤلدوره بیلمز! اولوم فیکری اونو هئچ راحات بوراخمیر. آنجاق او بیلیردی کی, داها اوندان سونرا آروادینین اوزونه باخا بیلمز. بیلیردی کی, آتا اوجاغیندان اونا یئنیجه پناه گتیرمیش اونون اوچون بوتون دونیادا حیاتین اؤزوندن بئله قیمتلی اولان بو قادین – اونون اوجباتیندان کی, بو حادثه باش وئرهجکدی- اونو هئچ واخت باغیشلاماز. آنتونیو. آرتیق یاشا دولدوغو, کیفیرلشدییی و کؤکلدییی حالدا, او هله جاوان و خوشا گلیملی ایدی.
آنتونیو کیمی باشقا کیشیلرین ده اونا مئیل گؤسترمهسی مگر تعجّوبلودورمو؟ مگر تعجّوبلودور کی, کیشیلر گؤزلرینی اونون اسمر صیفتینه قیرمیزی دوداقلارینا, شهوه کیمی قاپ- قارا ساچلارینا زیللهییرلر؟ بس او؟ اونلارین دقتینی جلب ائتمک اوچون بیر شئی ائدیرمی؟ یوخ! اؤزونون دئدییی کیمی قادین اونا یاخشی عؤمور- گون یولداشی اولموشدو. کؤچوب گئتمک. یگانه چیخیش یولو بودور. اونو باشقا شهره آپارماق. یئنی شرایطده تانیش اولمایان آداملار آراسیندا داها قایغیسیز یاشایا بیلیرلر. او بئلهده ائدهجک. او یئنیدن باشینی قالدیریب یوخاریدا سایریشان, اونون طالعی تک قارما- قاریشیقلی اولان اولدوزلارا باخدی. ترلی دریسینده سرین گئجه کولهیینین تماسینی حیس ائتدی و کؤکسونو اؤتوردو. آخیر کی, بیر قرارا گلمیشدی. آروادی دئمک اولار کی, راضیلاشدی. بو پلانی قادینین والدینلری مذاکره ائتدیلر و بئله بیر آددیمین ضروریلییینه اونلاری ایناندیردیلار. و یقین کی, قادین هردن بیر اؤز والدینلرینه ارینین گئت- گئده آرتان بو قیسقانجلیغی و حیرصی- حیگگهسی بارهده معلومات وئریرمیش. اودور کی, بو قرار او قدرده والدینلرینی تعجّوبلندیرمهدی. عمومیتله اونلار آنتونیونو آغیللی حساب ائدیردیلر. سارسیدیجی قیسقانجلیق خستهلییینه توتولانادک ایسه اونا حتّا خوشرفتار, سؤزله یاخشی ار کیمی کی, اونون هر بیر فیکرینه شریک اولور. دئدیکلری ایله راضیلاشدیلار. بو قرارا گلدیکدن سونرا آنتونیو اؤزونو یاخشی آپارماغا باشلادی. ایشلری او قدر روان گئدیردی کی, او حتّا قرارینی دییشمهیه بئله حاضردی, لاکین آروادی فیکریندن دؤنمزدی. رئستورانی ساتماق فیکری اورتایا چیخدیقدا همین او اوجابویلو گنج اوفیسیانت اونو آلماغا حاضر اولدوغونو بیلدیردی. آنتونیو ایله اونون آراسیندا مناسبت هلهده گرگین ایدی. آنتونیو هر وجهله اوندان چکینیردی. اونلار قییمت مسلهسینده راضیلاشما اوچون بیر- بیری ایله اونسیته گیرمک مجبوریتینده قالدیقدا. مشتری اؤزونو ائله آپاردی کی, سانکی هئچ نه اولمامیشدی. اونون آقایانا گولوشوم همینکی گولوشویدو. اونون بو گولوشو, توتغون صیفتینده دیشلرینین پاریلتیسی آنتونیونو تبدن چیخاردی. اؤزونون دوشوندویو کیمی, سؤنوب اؤلهزیمیش کین و قورخو حیسّی یئنیدن آلوولانیردی.
بو دفعه اوفیسیانت اولکیندن ده ملایم و نزاکتلی ایدی. او سینیورا وداع هدیهسی باغیشلاماق فیکرینده اولدوغونو, بیلدیردی و بو فیکیرده ائله نزاکتله عنادکارلیق گؤستریردی کی, اونلار امتناع ائده بیلمیردیلر. نهایت، گوناورتا آنتونیو ایله اوفیسیانت هدیه سئچیب آلماق اوچون شهره چیخدیلار. جاوان اوغلان بیر دوزوم بوللور مونجوق و یا مئدالیون هدیه ائتمک ایستهییردی. بو جور شئیلر ساتیلان آنتیکوار ماغازاسینا داخیل اولدولار. پیشتاختا اوزهرینده اوست- اوسته قالاق- قالاق شکیل، گولدان، اویونجاق، قادین زینت شئیٌلری، تونج اشیالار و قدیم سیلاحلار ییغیلمیشدی. اوفیسیانت نظرده توتدوغو شئیلری گؤتور- قوی ائدیب آلماق ایستهدییی مدتده آنتونیو ساکیتجه کناردا دورموشدو. آلیجی پنجرهنین یانیندا دایانمیشدی. یوخاری قالخمیش الیندن مونجوغون ساپی ساللانیردی. باشی قاریشیق اولان اوفیسیانتین مدافعهسیز اولدوغونو آنتونیو ایندی درک ائتدی و ایلک دفعه ایکیلیکده بیر اوتاقدا اولدوقلاری بیر آندا اونو سانکی یوخودان آییلتدی. رقیبینین حیاتی ایندی اونون الینده ایدی. همین آنداجا اونون الی بیاختیار پیشتاختا اوزهرینده اوست- اوسته ییغیلمیش جیر- جیندیر آراسیندا مناسب سیلاح آختارماغا باشلادی. لاکین داخیلینده هانسی بیر قووهسی اونون بئینیندهکی بو آنی فیکیردن داشینماغا سؤوق ائدیردی. آخی هر شئی یولونا قویولموشدو. صاباح او بو شهردن کؤچوب گئدهجک و بو آدامی بیر داها گؤرمهیهجکدی. یوخ، آشنا، دئمزسنمی آلداتدیم؟
آنتونیو اله چوخ راحات یاتان بو قدیم تاپانچاسینین اصل اؤلوم ساچان بیر آلت اولدوغونو خیالیندان کئچیردی- باخ بئله- و آغیر- آغیر تاریخین پاسلی یادگارینی الینه آلدی. باشبارماغی ایله چاخماغی آیاغا چکدی و تاپانچاسینین اوتوز ایلده ترپنمهین یایی محکم سیخیلماغا باشلادی. «باخ بئله»! – دئیه آنتونیو اونون نییتیندن خبرسیز اولان، اوللر بیر دفعه اؤلدورمک ایستهدییی اوفیسیانتی نیشان آلاراق اؤز- اؤزونه پیچیلدادی. و تتییی چکدی. کیچیک اوتاغی گورولتو بورودو. لولهدن آلوو ایلدیریم کیمی باییرا شیغیدی. گنج اوفیسیانت اولجه شوشه وازلارلا و قدحلرله دولو اولان پیشتاختانین اوزهرینه سریلدی، سونرا ایسه سوروشوب دوشمهیه دوشدو. الینده داغیلمیش سیلاح اولان، دایانیب پولیس گلنهدک قیشقیران آنتونیونون سسی اوتاغی باشینا گؤتورموشدو.


text:
آناديل ياساغي، تجاووز، داشقالاق ( سنگسار ) و اعدام
ايراندا باسقي آلتينداکي ميلتلردن اولان قادينلارا قارشي دؤولت شيددتي
سئودا زنجانلی
بوگون باشدا شرق توپلومو اولماق اوزره توم دونيايا حاکيم اولان پاترييارکال ( آتا-کيشي مرکزلي، کيشي حاکيمييتلي) سيستمده هر تورلو ( اقتيصادي، ميللي، سوسيال و پوليتيک) تحکم و باسقي ايليشکيسي (علاقه سي)، ان چوخ قادينلاري مقدور ائدير. قادينلاري کيشيلرين » ناموس «-و کيمي گؤرن، قادينين کيمليیيني اؤزونه گوره يوخ، کيشي ايله اولان علاقه سينه گوره اولوشدوران بو سيستمين نتيجه سي اولاراق، بير شخصي تحقير ائتمه نين، باسقي آلتينا آلمانين و آشاغيلامانين ان باشليجا يولو اونون عاييله سينده کي قادينلارا تحقير اولونماسيدير: بو تکچه شخصلر اوچون يوخ، سوسيال توپلولوقلار و دولاييسييلا اولوسلار اوچون ده کئچرليدير: بير اولوسو باسقي آلتينا آلمانين و آشاغيلامانين بير يولو دا او اولوسون قادينلارينا قارشي موخته ليف يوللارلا شيددت اويغولاماقدير. بو سببله دير کي تاريخدن بوگونه ساواشلاردا ايشغالجي دؤولتلرين عسگرلري ايشغال اولونان يورد دا تحکم و ايقتيدارلاري نين ايثباتي اولاراق قادينلارا تجاوز ائديرلر و يئنه بو سببله دير کي موخته ليف اؤلکه لرده ديلي و اولوسال کيمليگي ياساق اولان باسقي-آلتينداکي ميللتلر، حاکيم-اولوسون قادينلاريندان چوخ داها درين و چوخ-بويوتلو (چوخ ميقياسلي) بير ظولمه معروض قاليرلار. بوگون ايران’دا فارس ائتنيک کيمليگينه (ethnicity) يعني اولوسونا منسوب اولمايان قادينلارين گؤردويو دؤولت شيددتي (زوراکيليغي)، پاترييارکال سيستمده کي بو ايقتيدار-تحکم ساواشي نين بير قولودور.
شوبهه سيز ايران’دا يالنيز ميللي وارليغي باسقي آلتيندا اولان تورک، کورد، عرب، بلوچ … قادينلاري يوخ، توم قادينلار دؤولت شيددتينه معروض قاليرلار: بوگون تهران، ايسفاهان، شيراز، قوم کيمي شهرلرده ده دؤولتين پوليسي قادينلاري ايسلامي حجابا مجبور ائدير، قادين حاقلاريني تاپتالايان موخته ليف قانونلار ائتنيک کيمليگينده ن یعنی اولوسوندان آسيلي اولماياراق ايران’داکي توم قادينلاري هدف آلير. آنجاق اؤلکه ده ياشانانلارا، پاترييارکال سيستمين سوسيولوژيک تحليلي نين ايشيغيندا باخيلاندا، بورداکي باسقي آلتينداکي ميلتلرين قادينلارينا قارشي دؤولت شيددتي نين، ديگرلرينه اولاندان داها فرقلي و داها آغير بير فورمدا اولدوغونو گؤروروک.
هر شئیدن اوول، بو اولوسلارين آنا ديلين تحصيل، مطبوعات.. ساحه لرده ياساقلانماسي نين اؤزو معنوي بير دؤوله ت شيددتيدير و ان چوخ دا بو ياساقا معروض قالان ميللتلرده کي قادينلاري، یعنی آنالاري هدف آلير. هر توپلومدا، نسيلده ن نسيله ديلي و کولتورو (مدنيتي) داوام ائتديرن شخص، توپلومون ان کيچيک واحيدي اولان عاييله ده کي » آنا » دير، یعنی قاديندير. » آنا » ديل ياساقي نين باشليجا نتيجه سي اولاراق آنانين اوشاقي ايلا علاقه سي چوخ ديللي ليیين نتيجه سي اولاراق پروبلملي لشير، بير چوخ دورومدا آناديلده تحصيل ياساقي نين ياراتتيغي آسسيميلاسييا (assimilation: اؤزگلشم)، اوشاقلارين» آنا » ديلله ريني دانيشابيلمه مه له رينه و بو سببله آنا-اوشاق علاقه سينده بير قوپوقلوق ياشانماسينا يول آچير: و آنانين اوشاغي ايلا » آنا » ديلينده دانييشابيلمه مه سي اولور نتيجه. بو هم » آنا » کيمليگينده، دولاييسييلا » قادين » دا، و هم اولوسال کيمليک ده درين يارالار آچير.
آناديل ياساغينا علاوه اولاراق، رسمي مطبوعات و ديگر يوللاردان ائديلن تحقيرلر، دؤولت مسوللاري و پوليس لري طرفيندن تجاوز، جينايتلر، اعدام و داشقالاق، باسقي-آلتينداکي ميللتلرين قادينلارينا قارشي ايقتيدار-تحکم ساواشيندا قوللانيلان سيلاح لارديرلار. ميثال اولاراق 2010 ايلي نين اييون آييندا تبريز’ده بسيجيلر طرفيندن تجاووزه اوغراييپ قتله يئتيريلن 26 ياشلي ائلناز بابازاده ’يه اويغولانان بو شيددتين، تبريز مرکزلي آزربايجان’ين اؤز قدريني تعيين حققي تاپتالانان بير يورد اولدوغو گئرچه یي ديقته آليناندا، سياسي بير آنلام دا تاشيديغي گؤرولور.
آزربايجان قاديني نين معروض قالديغي دؤولت شيددتينه، ايرانين موخته ليف حبسخانالاريندا داشقالاق يولويلا اعدام اولونمايي گؤزله ين قادينلاردان دا ميثال چکمک اولار. ساييسي ان آزي 19 نفر اولان بو قادينلارين بير چوخو آزربايجانليدير. بو قادينلاردان بيري اولان تبريزلي 25 ياشلي مريم قوربانزاده ، توتولدوغوندا حاميله ايدي و قانونلارا گؤره حاميله بير قادين اعدام اولوناماياجاغي اوچون، وکيلي نين آوروپا مطبوعاتينا ورديیي بياناتلارا گؤره سقط جنینه مجبور ائديلدي. يئنه آوروپا و دونيا مطبوعاتينا سسيني چاتتيران و بير مودت اول آزاد بيراخيلديغي حاقدا يالان خبر ياييلان آنجاق هله ده اعدامي گؤزله ين سکينه آشتيیانی ده بير آزربايجانلي قاديندير و وکيلي نين بياناتلارينا گوره فارس ديلينده دانيشابيلمه ديیي اوچون محکمه ده اؤزونو ساوونماقدا چتينليک چکميشدير.
ميللي کيمليک حاقلاري يادا قادين حاقلاري ساحه سينده فعال اولان آزربايجانلي قادينلارين حبس اولوناراق جيسمي و معنوي باسقيلارا معروض قالماسي دا دؤولت شيددتي نين بير نؤووعودور: سون اولاراق 6 آي حبسه محکوم اولان آرمان اؤيرنجي تشکيلاتي عوضوو و آزربايجان قاديني آدلي اؤيرنجي قزئتي نين ائديتورو فاطيمه نصيرپور کيمي.
البته بيرچوخ فرقلي ميللتين ياشاديغي ايران’دا باسقي آلتيندا توتولان، ديلي و کيمليیي ياساقلانان و اؤز قدريني تعيين حاقي تاپدالانان تک خلق آزربايجانليلار دئیيلدير: تورکلرين یانیندا کورد، عرب، بلوج و ديگر اولوسلاردان قادينلار دا بو شيددته معروض قاليرلار. بوگون بير کورد قاديني اولان (یعنی هم ميللي کيمليیي، هم سونني مذهبي و هم جينسييتي سببييله آيري-سئچکيليگه معروض قالميش اولان) زينب جلالييان ايللردير کي » محاربه » ايتتيهامي ايلا اعدامي گؤزله يير. توتولدوغو حبسخانادا جيدي ساغليک پروبلملري ياشايان زينب هر ايکي گؤزوندن طبي عمليياتا احتيياج دويور، آنجاق خبرلره گؤره حبسخانا مسوللاري اونا » سن اعدام اولاجاغين اوچون گؤزلرينه احتيياجين يوخدور’ » سؤزويله تداويسينه ايجازه وئرمير و بئله ليکله توم اخلاقي-ويجداني قوراللاري چيينه ييرلر.
دؤولت شيددتي باشليغي آلتيندا بو نؤوع باسقيلارا تکچه ايران’دان يادا آزربايجانلي تورکلردن يوخ، دونياداکي بيرچوخ آيري اؤلکه دن و بيرچوخ آيري خلقدن ميثاللار تاپماق اولار: روسيادا چئچئنلر و شيمالي کافکاسيالي موسلمان خلقلر، ايسپانيادا باسک (basque) ميلتي، بؤيوک بريتانيا’دا شيمالي ايرلاندالي قادينلار و سياسي موباريزه لري، تورکييه ده کورد خلقي، چينده اويغور تورکله ري و اويغور قاديني رابيعه قادير، آفقانيستان و پاکيستانداکي بلوچلار….اؤلکه لر، خلقلر و قانونلار فرقله نسه ده حاکيم سيستمين پاترييارکال (کيشي حاکيمييتلي) و مرکزي دؤولتچي » تک ديل- تک ميللت-تک دؤولت » شوعارلي monist (تکچي) فلسفه سيله عئينيدير:دولاييسي ايله باسقي آلتينداکي ميللتلرده ن اولان قادينلارين گؤردویو ظولم ده بو سيستمين بير نتيجه سي اولاراق مشترک دير
قایناق : آزاد قادین
Ana dil Yasağı , Tecavüz , Daşqalaq və Edam
İran’da Basqı Altındaki Millətlərdən Olan Qadınlara Qarşı Dövlət Şiddəti
Sevda Zencanlı
Bugün başta şərq toplumu olmaq üzərə tüm dünyaya hakim olan patriyarkal (ata-kişi mərkəzli, kişi hakimiyətli) sistəmde hər növ (eqtisadi, milli, sosyal ve politik) təhəkküm ve basqı ilişkisi (əlaqəsi), en çox qadınları məqdur edir. Qadınları kişilərin «namus»u kimi görən, qadının kimliğini özüne gore yox, kişiyle olan əlaqəsine gore oluşturan bu sistemin nəticəsi olaraq, bir şəxsi təhqir etmenin, basqı altına almanın ve aşağılamanın en başlıca yolu onun ailəsindeki qadınlara təhqir olunmasıdır: Bu təkçə şəxslər üçün yox, sosyal topluluqlar ve dolayısıyla uluslar üçün de keçərlidir: Bir ulusu basqı altına almanın ve aşağılamanın bir yolu da o ulusun qadınlarına qarşı muxtəlif yollarla şiddət uygulamaqdır. Bu səbəblədir ki tarixdən bugüne savaşlarda işğalcı dövlətlərin əsgərləri işğal olunan yurdda təhəkküm ve iqtidarlarının isbatı olaraq qadınlara tecavüz edirlər ve yenə bu səbəblədir ki muxtəlif ölkelərdə dili ve ulusal kimliyi yasaq olan basqı-altındaki milletlər, hakim-ulusun qadınlarından çox daha dərin ve çox-boyutlu (çoxmiqyaslı) bir zülmə məruz qalırlar. Bugün İran’da Fars etnik kimliyine (ethnicity) yani ulusuna mənsub olmayan qadınların gördüyü dövlət şiddəti (zorakılığı), patriyarkal sistəmdeki bu iqtidar-təhəkküm savaşının bir qoludur.
Şübhəsiz İran’da yalnız milli varlığı basqı altında olan Türk, Kürd, ərəb, Bəluç vs. qadınları yox, tüm qadınlar dövlət şiddətinə məruz qalırlar: Bugün Tehran, İsfahan, Şiraz, Qom kimi şəhərlərde de dövlətin polisi qadınları İslami Hicaba məcbur edir, qadın haqlarını taptalayan muxtəlif qanunlar etnik kimliyinden yani ulusundan asılı olmayaraq İran’daki tüm qadınları hədəf alır. Ancaq ölkədə yaşananlara, patriyarkal sistəmin sosyolojik təhlilinin ışıqında baxılanda, burdaki basqı altındaki millətlərin qadınlarına qarşı dövlət şiddətinin, diğərlərinə olandan daha fərqli ve daha ağır bir formda olduğunu görürüq
Hərşeydən əvvəl, bu ulusların anadilinin təhsil, mətbuat kimi sahələrdə yasaqlanmasının özü mənəvi bir dövlet şiddətidir ve en çox da bu yasaqa məruz qalan milletlərdəki qadınları, yani anaları hədəf alır. Her toplumda, nəsilden nəsilə dili ve kültürü (mədəniyyəti) davam ettirən şexs, toplumun en kiçik vahidi olan ailədəki “ana”dır, yani qadındır. “Ana”dil yasaqının başlıca nəticəsi olaraq ananın uşaqıyla əlaqesi çoxdilliliğin neticesi olaraq problemliləşir, birçox durumda anadilde təhsil yasaqının yarattığı assimilasiya (assimilation: özgələşmə), uşaqların «ana»dillerini danışabilmemelerinə ve bu səbəblə ana-uşaq əlaqesinde bir qopuqluq yaşanmasına yol açır: Ve ananın uşaqıyla «ana»dilinde daniışabilməməsi olur nəticə. Bu həm “ana” kimliyində, dolayısıyla “qadın”da, ve həm ulusal kimlikte dərin yaralar açır.
Anadil yasaqına əlavə olaraq, rəsmi mətbuat və digər yollardan edilən təhqirlər, dövlət məsulları ve polisləri tərəfindən tecavüz, cinayətlər, idam ve daşqalaq, basqı-altındaki milletlərin qadınlarına qarşı iqtidar-təhəkküm savaşında qullanılan silahlardırlar.
Misal olaraq 2010 ilinin İyun ayında Təbriz’de Bəsicilər tərəfindən təcavüze uğrayıp qətlə yetirilən 26 yaşlı Elnaz Babazade’ye uygulanan bu şiddətin, Təbriz mərkəzli Azərbaycan’ın öz qədərini təyin həqqi taptalanan bir yurd olduğu gərçeği diqqətə alınanda, siyasi bir anlam da taşıdığı görülür. Azərbaycan qadınının məruz qaldığı dövlət şiddətinə, İranın muxtəlif həbsxanalarında daşqalaq (rəcm) yoluyla idam olunmayı gözləyən qadınlardan da misal çekməq olar. Sayısı en azı 19 nefer olan bu qadınların birçoxu Azerbaycanlıdır. Bu qadınlardan biri olan Təbrizli 25 yaşlı Məryəm Qorbanzade, tutulduğunda hamilə idi ve qanunlara görə hamilə bir qadın edam olunamayacağı üçün, vəkilinin Avropa mətbuatına vərdiği beyanatlara göre aborta məcbur edildi. Yenə Avropa ve Dünya mətbuatına sesini çattıran ve bir müddət əvvəl azad bıraxıldığı haqda yalan xəbər yayılan ancaq helə de edamı gözleyən Səkinə Aştiyani de bir Azerbaycanlı qadındır ve vəkilinin beyanatlarına gore Fars dilinde danışabilmediği üçün məhkəmədə özünü savunmaqda çətinliq çekmiştir.
Milli kimlik haqları yada qadın haqları sahəsində fəal olan Azərbaycanlı qadınların həbsolunaraq cismi ve mənəvi basqılara məruz qalması da dövlət şiddətinin bir növüdür: Son olaraq 6 ay həbsə məhkum olan Arman öyrənci təşkilatı üzvü ve Azərbaycan Qadını adlı öyrənci qəzətinin editoru Fatimə Nəsirpur kimi.
Əlbəttə birçox fərqli millətin yaşadığı İran’da basqı altında tutulan, dili ve kimliği yasaqlanan ve öz qədərini təyin haqqı taptalanan tək xəlq Azərbaycanlılar değildir: Türklərin yanında Kürd, Ərəb, Bəluc ve digər uluslardan qadınlar da bu şiddətə məruz qalırlar. Bugün bir Kürd qadını olan (yani həm milli kimliği, həm Sünni məzhəbi ve həm cinsiyəti səbəbiylə ayrı-seçkiliğe məruz qalmış olan) Zeynəb Cəlaliyan illərdir ki “muharəbə” ittihamıyla edamı gözləyir. Tutulduğu hebsxanada ciddi sağlık problemləri yaşayan Zeynəb hər iki gözündən tıbbi əməliyata ehtiyac duyur, ancaq xəbərlərə göre həbsxana mesulları ona “Sən edam olacağın üçün gözlərinə əhtiyacın yoxtur’” sözüylə tedavisinə icaze vərmir ve beləliklə tüm əxlaqi-vicdani quralları çiyneyirlər.
Dövlət şiddəti başlığı altında bu növ basqılara təkçə İran’dan yada Azərbaycanlı Türklərdən yox, dünyadaki birçox ayrı ölkedən ve birçox ayrı xəlqdən misallar tapmaq olar: Rusyada Çeçənlər ve Şimali Kafkasyalı Müsəlman xəlqlər, İspanyada Bask (Basque) milləti, Böyük Britanya’da Şimali İrlandali qadınlar ve siyasi mübarizələri, Türkiyede Kürd xəlqi, Çinde Uyqur Türkleri ve Uyqur qadını Rabiya Qadir, Afganistan ve Pakistandaki Bəluclar….Ölkələr, xəlqlər ve qanunlar fərqlense de hakim sistəmin patriyarkal (kişi hakimiyətli) ve mərkəzi dövlətçi «tek dil-tek millət-tek dövlət» şuarlı “monist” (tekçi) fəlsəfəsi eynidir:
Dolayısı ilə basqı altındaki milletlərden olan qadınların gördüğü zülm de bu sistəmin bir nəticesi olaraq müştərəkdir.
Qaynaq : azad-qadin


text:
جمیله / چنگیز آیتماتۏف بو دېر، من یئنه ساده بیر حاشیهیه سالېنمېش بو کیچیک شکلین قاباغېندایام. صاباح سَحَر آیېلا گئتمهلییم، آنجاق اۏنا باخماقدان هله ده دۏیا بیلمیرَم. إله بیل، …Read More »
قارانلېق بوتیکلرین خیابانې/ پاتریک مۏدیانۏ (بیرینجی بؤلۆم)
قارانلېق بوتیکلرین خیابانې / پاتریک مۏدیانۏ (بیرینجی بؤلۆم) آتام رودینین خاطیرهسینه ایتحاف اۏلونور بیرینجی بؤلۆم… آرتېق آخشام دېر. کافهنین تئراسېندا دایانېب یاغېشېن کسمهڲینی گؤزلهییرم. هوت گئدندن بری باشلایان …Read More »
مین مؤحتشَم گۆنَش / خالید حۆسئینی (رۏمانېن بۆتۆنۆ)
مین مؤحتشَم گۆنَش / خالید حۆسئینی (رۏمانېن بۆتۆنۆ) بیرینجی حیصّه 1. مریم ایلک دفعه “حرامی” سؤزجۆڲۆنۆ إشیدنده بئش یاشېندا ایدی. گَرَک کی، جۆمعه آخشامې گۆنۆ ایدی. همین گۆن اۏ، …Read More »
منیم إرمنی اۏغلوم / آکشین خیال (رۏمانېن بۆتۆنۆ)
منیم إرمنی اۏغلوم / آکشین خیال (رۏمانې» بۆتۆنۆ) بو گۆن اۏنون’لا بیر داها گؤرۆشدۆک. مکتبیمیزین آرخاسېندا. هئچ کیمین گؤره بیلمهیهجهڲی بیر یئرده. یئنه هر زامانکې کیمی بیر-بیریمیزه گلهجَک …Read More »
قادېن جۏرابلارې / جلیل جاوانشیر (بیرینجی بؤلۆم)
قادېن جۏرابلارې / جلیل جاوانشیر (بیرینجی بؤلۆم) “قادېن جۏرابلارې” مؤللیف هئژئمۏنلوغونون سۏنا قَدَر داوام إتدیڲی رۏمان دېر. یازار رئال اۏلایلارې ایرۏنیک شرحلر’له اۏخوجویا چاتدېرېر. جمعيّتدهکی خاۏس و نیظامسېزلېق، دَڲرلر …Read More »
آنا کارنینا / لئو تۏلستۏی (بیرینجی بؤلۆم)
آنا کارنینا / لئو تۏلستۏی (بیرینجی بؤلۆم) بیرینجی حیصّه (34 بؤلۆم) قیصاص قیامته قالماز 1-1 بۆتۆن خۏشبخت عائلهلر بیر-بیرینه بنزهییرلر، بدبخت عائلهلرینسه هر بیری اؤزۆنه گؤره آیرې جۆر …Read More »
آغ گئجهلر / فئۏدۏر داستایئوسکی (بیرینجی بؤلۆم)
آغ گئجهلر / فئۏدۏر داستایئوسکی (بیرینجی بؤلۆم) بیرینجی بؤلۆم… …بلکه بوندان اؤترۆ یارانمېشدې اۏ: بۆتۆن یاشامېندا یالنېز بیرجه دم اۏلایدې قلبینه أن یاخېن همدم!.. ای.و.تورگئنئو بیرینجی گئجه گؤزَل …Read More »
اؤلۆلر إویندن آنېلار / فئۏدۏر داستایئوسکی (بیرینجی بؤلۆم)
اؤلۆلر إویندن آنېلار / فئۏدۏر داستایئوسکی بیرینجی بؤلۆم… گیریش سیبرینین اوزاق مملکتلرینده، چؤللرین، داغلارېن، یا دا کئچیلمز مئشهلرین قۏینوندا آرابیر کیچیک، بیر، اوزاغې ایکی مین أهالیسی، آغاجدان تیکیلمیش، …Read More »
علی و نینۏ / قوربان سعید (بیرینجی بؤلۆم)
علی و نینۏ / قوربان سعید بیرینجی بؤلۆم… باکې’داکې روس امپراطور هومانیتار گیمنازییاسېنېن اۆچۆنجۆ صینفینده اۏخویارکن بیز قېرخ اؤرگنچی ایدیک. اۏنلاردان اۏتوزو مۆسلمان، دؤردۆ إرمنی، ایکیسی پۏلیاک، اۆچۆ …Read More »
یانېتسېز سۏرغولار / فائضه بزرگان (حیکایه)
یانېتسېز سۏرغولار / فائضه بزرگان (حیکایه) سَسلَندیرَن: آیهان میانالې گؤزلریمی آچېب گئجه گؤردۆڲۆم یوخونو خاطېرلاماغا چالېشېرام، إله ایندی یادېمدایدې ها… بیر یاخشې یوخو ایدی! یوخونو خاطېرلایا بیلدیم، آما …Read More »


text:
احمد حرامی داستانی آذربایجان تورکجهسینین ادبی نومونهلرینین ان قدیمکیلریندن بیریدیر. بو مثنوی ۱۳-جو میلادی (۶-جی هیجری) عصرده قلمه آلینمیشدیر.
اثرین سۆژه خطّی شر قۆّهلرین تیمثالی اوْلان احمد حرامی ایله خئییر قۆّهلرین رمزی کیمی تصویر اوْلونان گۆلندام آراسینداکی تقابول اۆزرینده قۇرولموشدور. مۆلّیفی بللی اوْلمایان بو اثر عروض وزنینده، ساده و آیدین دیلده یازیلمیشدیر، ۱۹۲۸-جی ایلده تۆرکیه عالیمی طلعت اوْنای داستانین بیر الیازماسینی اوزه چؽخاریب گئنیش اؤن سؤز، سؤزلوک و شرحلرله یایمیشدیر.
اثر تاپیلارکن اوْنون اۆز قابیغی جؽریلدیغینا گؤره بو گونهدک مۆلّیفینین کیملیگینی بلیرتمک مۆمکون اوْلمامیشدیر.


text:
گوزوم آیدین / شهریار
گوزوم آیدین، گورورم سوگلی قارداشلاریمی
باسمیشام باغریما ئوز دوغما قارینداشلاریمی
آچمیشام قوللاری خلقیمه اوزوک حلقه سی تک
سالمیشام حلقه یه قیمتلی اوزوک قاشلاریمی
فلکین چرخینی سیندیرمیشام اول داشدا
اته گیمده هله ده ساخلامیشام داشلاریمی
آچمیشام قرنمیزین باغلی قالان یوللارینی
تاپمیشام یوز سنه غربتده کی یولداشلاریمی
بو سلیمان دی یانیمدا، گوره سن من اینانیم؟
گاه آچیپ گاه قییرام گوزلریمی، قاشلاریمی
ییغیشین شنلیک ائده ک قرنمیزین بایرامدیر
سیل گوزیمدن بو یوز ایلدن بری گوز یاشلاریمی
یوز باشیم اولسادا، اولسون، یوخ اوزومده قیریشیم
جوانام، کیم نه بیلیر گیزله دیرم یاشلاریمی
قوچی قربانلاریمی کسدی وطن اویناشیمیز
قانیمی خیرات ائدر کن یدی بوزباشلاریمی
آنا اویناشیمی غیرت گوزی گورسه کور اولور
من نه گوزله گوره بیللم وطن اویناشلاریمی
گئده لیم قافقاز اوشاقلارینی تجلیل ائده لیم
شهریاریم، دارا ساققلاریمی، ساشلاریمی


text:
۲۷ نوْوامبر
۲۷ نوْوامبر:
- ۱۵۲۶ - عثمانلی سۇلطانی سۆلئيمان قانونی اوتریش سفرینه باشلايیب.
- ۱۸۹۵ - آلفرد نوبل وصیّتنامه ایله بۆتون واریداتینی نوْبل فوْندونا باغیشلايیب.
- ۱۹۶۷ - فرانسه بؤيوک بریتانيانین عۆمومی بازارا گیرمهسینه وِتوْ قوْيدو.
- ۱۹۸۳ - مادرید فرودگاهینا ائنمه زامانی کوْلومبیايا مخصوص طياره قضايا اۇغرايیب، ۱۹۳ نفر هلاک اوْلوب.
- ۱۹۹۵ - آذربایجان جومهوریتی لیتوانی ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۰۰۱ - هابل تلسکوْپو واسطهسیله ایلک دفعه گۆنش سیستمیندن کناردا آتموْسفر آشکار ائدیلیب.
- ۲۰۰۲ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین نظارتچیلری ۴ ایل فاصیلهدن سوْنرا عراقدا يئنیدن شیمیایی سیلاح آختارماغا باشلادیلار.


text:
مین پاتلادی، ۱۵ عسگر یاشامینی ایتیردی
ایکی حربی آراجین مینه دوشمهسی ایله ۱۵ عسگر اؤلدو
بورکینا فاسوداکی ترور سالدیریسیندا ۱۵ عسگر یاشامینی ایتیردی.
یئرلی مطبوعاتدا چیخان خبرلره گؤره، عسگرلری داشییان آراج، سنتر-نورد بؤلگهسیندهکی بوورزانگا-دژیبو مؤوقعیتینده، یولا قویولان مینه چارپدی.
حادثهدن سونرا بؤلگهیه گئدن باشقا بیر حربی آراج دا عینی بؤلگهده مینه دوشدو.
ایکی حادثهده ۱۵ عسگر حیاتینی ایتیردیگی، ۱ عسگر ایسه یارالاندی.
قونشو اؤلکه مالیدهکی القاعده و داعش باغلانتیلی تروریست قروپلار، ۲۰۱۵.جی ایلدهن بری بورکینا فاسونون قوزئی و دوغوسوندا تئز تئز سالدیریلار تشکیل ائدیر.
حکومتین معلوماتلارینا گؤره، ۲۰۱۵.جی ایلدهن دسامبر آیینا کیمی سالدیریلاردا ۶۰۰ نفری گوونلیک گوجلری اولماقلا ۲۰۰۰ نفر اؤلدو.
ایلگیلیلی خبرلر
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا اینتحار سالدیریسی
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.


text:
آغدام رایونو
آغدام رایونو —آغدام رایونو ۱۹۳۰-جو ایلده یارادیلیب. ساحهسی ۱۰۹۴ مربّع کیلومترموربع اوْلان رایونون چؤللری اساساً دوزنلیک، قیسمن داغلیقدیر. «آغدام» سؤزو قدیم تورک دیلینده «کیچیک قالا» دئمکدیر. اۇزاق کئچمیشده بۇ اراضیده یاشامیش تورک دیللی قبیلهلر اؤزلرینی مۆدافیه ائتمک اۆچون اساساً کیچیک قالالار تیکیردیلر. زامان کئچدیکجه بۇ شهرین آدینین معناسی دَییشیب. ۱۸-جی یوز ایلین بیرینجی یاریسیندا قاراباغلی پناه علی خان بۇ شهرده اؤزو اۆچون آغ داشدان ایمارت تیکدیرمک بارهده امر وئریب. همین ایمارت اۇزون مدت اطراف کندلرین ساکینلری اۆچون بیر نؤع اوْرینتیره چئوریلیب. بۇ معنادا «آغدام» – گۆنش شوالاری ایله نورلانمیش ایشیقلی، آغ ائو دئمکدیر. آذربایجان جومهوریتینده اینضیباطی – اراضی واحیدی. حاضیردا اینضیباطی مرکزی آغدام شهری ده داخیل اوْلماقلا اراضیسینین بؤیوک بیر حیصّه سی ائرمنی ایشغالی آلتیندا اوْلان رایوندور. ایشغالا گؤره آغدامین یالنیز ۱۰ کندی آذربایجانین نظارتی آلتیندادیر.
سرحد رایونلار[دَییشدیر]
آذربایجان رایونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Şəhərlərarası telefon kodları. Aztelekom İB. یوْخلانیلیب19 August 2015. (لاتین تورک دیلینده)
قارداش پروژهلرده آغدام رایونو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
«دایی جان پاپیل» تئاتری اورمیهده
«علی صابر رضایی»نین باشچیلیق ائتدیگی «راد» تئاتر قروپو طرفیندن حاضیرلانان «دایی جان پاپیل» نوماییشی یاخین گلهجکده اورمو شهرینده تاماشایا قویولاجاقدیر.
قروپون یایدیغی پروگرام اساسیندا، ساتیرا مضمونلو اولان «دایی جان پاپیل» نوماییشی دی آیینین ۲۷-سیندن بهمن آیینین ۶-سینادک هر گون ساعات ۶-دا، اورمونون آپادانا بولواریندا یئرلشن «فرهنگی هنری» مجتمعسینده اجرا اولاجاقدیر.
بو نوماییش احسان عارف، کیوان نصراللهپور، عمران پورخلیل، حسین حمیدی، رویا جلیلی، ژاله رشیدی، زینب قلینژاد، علیرضا تقیزاده، سالار تیموری، نازیلا کریمپور، صدیقه مقدم و محمد خیرخواهین امکداشلیغیایله حاضیرلانیب و اونون موسیقی ایشلرینی شایان برازش اؤز عهدهسینه گؤتورموشدور. نوماییشین بدیعی رهبری اورمو شهرینین تانینمیش صنعتکاری «علی صابر رضایی»دیر.
امکداشیمیز «حسین واحدی» بو حاقدا یازیر:
آذربایجانین فخر ائدیجی شهری اولان اورمیهده، ۱۳۳۳-جو ایلده دونیایا گلن، «علی صابر رضایی»، بو شهرده بویا-باشا چاتیب، حقوق قولوندا، تهران بیلیمیوردوندا درسینی بیتیریب. درسین یانیندا، اینجهصنعت دونیاسیندا دا فعالیت گؤستهریب، بیر چوخ پییئس (نمایشنامه) یازاراق، اثرلرینین بیر چوخونو دا اؤزو یؤنتمنلیک ائدیبدیر. رضاییدن بو گونه کیمی ۱۵ جیلیددن چوخ، پییئس، کیتاب اولاراق، فارسجا و تورکجه دیللرینده ایشیق اوزو گؤروبدور. اونلاردان: «کابوسهای آقای پاک سرشت»، «در محاکمهی یک مجرم»، «تولد یک حباب»، «موش کور»، «اسکندر مقدونی در ایران»، «ماجرای درخت نارون»، «جام آخر»، «رویای پشت بام»، «فرار از سایهها»، «اندر حکایت آدمها و موشها»، «بازیهای توقف ممنوع و رویای دیگر» فارسجا اولاراق و «اصلی ایله کرم»، «ملک محمد و آدی یوخ اوغلان»، «گول آغا»، «اوتوبوس ایستگاهی» و «سونا خاتین و کیم گؤردو کیم گؤرمهدی» و… پییئسلرینی تورکجه اولاراق آد چکمک اولار.
اومید ائدیلیر، بو طنز تئاتردان دوزگون استقبال اولونسون. بوندان اؤنجه ده، بیر نئچه تورکجه و فارسجا تئاتر، رضایی، جنابلارینین یازدیغی پییئسلردن و آیری یؤنتمن و صنعتکارلاردان اورمیه ده اجرا اولوبدور. اینشاللاه گلن گونلرده چالیشاجاییق بو قروپون تمرینلریندن ده گؤرونتولر حاضیرلایاق.


text:
اویان نیوز:
بلال حاتمی
گیریش
بیلیمسل اولاراق گونئی آذربایجان تورک کیملیگینین اولوشوم سوره جینی اینجه لرکن، بعضی اونملی شخصیتلر، ضیالیلار و فعاللارین گئنیش چالیشمالاری اینسانی حئیرته گوتورور. یوخ اولان و یا اوزون سوره قیریما اوغرایان کیملیک بیلینجینی یئنیدن اولوشدورماق، جانلاندیرماق و سویلم اولاراق سیاسی ساحه یه داشیماق بو ضیالیلارین ان اونملی ایشلولری (فونکسیونلاری) اولوبدور. بو ساحه ده هر بیر ضیالی و سیاسی فعالین اوزونه گوره دَیری و اونمی واردیر. سوسیولوژیک اولاراق بللی بیر بیلینجی بیر توپلومدا، کولتورده و میللت ایچینده یایماق نه قدر چتین بیر ایش اولدوغونو هر کس بیلیر. آما بو چتینلیکلره و ایشکنجه لره باخمایاراق یولو باشلادان و دوام ائتدیرن داهی اینسانلارین مبارزه و گلیشمه متودلارینی آراشدیرماق، اویرنمک و اورنک توتماق هر بیر مدنی و سیاسی حرکتین آکتورلرینه وظیفه و گرکسینیمدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکتی، سیاسی، کولتورل و حقوقی دوروش اولاراق یئنیدن جانلانما و حرکته کئچمه سینده بیر چوخ اینسانین قاتقیسی اولموشدور. حقیقتن بو اینسانلار ایچینده پرفسور دکتر محمد تقی زهتابی بام باشقا بیر اونم و دَیره صاحیبدبر. بیر نئچه فاکتور پرفسور زهتابینی اونملی ائدیر. بو مقاله ده اونون صاحیب اولدوغو بو فاکتورلری اله آلاراق، اونون نه قدر استراتئژیک و زکیجه داوراندیغینی اینجه لیه جییک. بو اؤزللیکلری سایاراق اونون اوبیری مسلک داش و کولتورل و سیاسی آکتورلردن هانسی یونلرده آیریشدیغینی اورتایا چیخاردماغا چالیشاجاغیق.
ایچینده یاشاماقدا اولدوغوموز کولتور، بیزه اوزونو نئجه حیسس ائتدیریر؟ حتی بو کولتوره باغلی اولان کیملیک، فردلرده نئجه منیمسنیر؟ موجود کولتورون بعضی عونصورلاری کیملیگین اولوشومو و یاشانماسیندا بویوک روللار اوینایارلار. بو عونصورلارین داها خام و کیتله سل بیر سویه دن چیخاردیب و داها بیلیمسل سویه یه داشیماق و یئنیدن توپلوما و فرده سونماق گرکلیدیر. یوخسا هر کولتور میللت اولوشدورماز. بیر کولتور بعضی عونصورلاردا آخسارسا تک باشینا بوتون توپلومون گرکسینیملرینی یئرینه گتیرنمز. آنجاق، بوتون یؤنلو گلیشن کولتورلر، میللتین گرکسینیملرینی بوتونلوکله قارشیلار و حل ائدر. کولتورلرین مودرن اونجه سی توپلوملاردا ایشلوی (فونکسیونو) نه قدر بسیطمیش سه، مودرن و مودرن سونراسی دئگیلن دونملرده او قدر ده قارماشیق و عئینی زاماندا دوزنلی و سیستماتیکدیر. کولتورلرین مودرنلشمه لریله بیرلیکده، سیاسی قوروملاردا مودرنلشمیشدیر. مثلن، دولت قاورامی، اسکی یونان آنلامیندا دئییل، بوگونکو مودرن آنلامیندا گلیشیرکن مللت قاورامی دا گلیشمیدیر. بو ایکی قاورام گلیشیرکن کولتور قاورامی دا گلیشیر. اصلینده آنتروپولوژیک و سوسیولوژیک آنلامدا، کولتور گلیشه رک توپلومدا هر شئیی گلیشیر. مودرن دونمده گئرچکلشن اولایلار و اولوشاراق گلیشن قاوراملار، توپلوملارین یئنی گرکسینیملری دوغرولتوسوندا اورتایا چیخمیشلاردیر.
سوسیولوژیک اولاراق، هر کولتور، سیاسی کیملیک اولوشتورما پتانسیئل یا قابیلیتینه صاحیبدیر. آما بو تکجه بیر قابلیت و یا قوه دیر. بونون فعله دونوشه بیلمه سی اوچون اوزون و چتین یوللار و انگللردن گئچمه سی گرکیر. هر کولتور سیاسی کیملیک اولوشدورماز. میللت سویه سینه یوکسلن کولتورلر، یعنی میللت اولوشتورا بیلن کولتورلر آیریجالیقلی اوزللیکلره صاحیبدیرلر. میللت اولماق اوچون قوروملار (نهاد)، قورولوشلار( ساختار -یاپی) و کولتورل، توپلومسال بیلینچ (فرقینده لیک) و .. گرکیر. یعنی تکجه بیر قوروم یا قورام وارلیغی ایله بیر میللت اولوشدورلماز. میللت اولمانین اؤن حاضیرلیقلاری نلردیر؟ یعنی بیر ییغین اینسان میللت اولمادان اونجه، هانسی سورجلردن کئچیر؟ و نئجه بیر قوروملار و قورولوشلار اولوشدورور. بونا گوره، سوسیولوژیک قوراملار پئرسپئکتیفی ایله گونئی آذربایجان تورک کولتورو و کیملیگینین اولوشوم و گلیشیمی قیساجا اله آلینمیشدیر. بو باغلامدا پروفسو زهتابینین حایاتی بویونجا چالیشما و چابالاری اونملی و ائتکین اولموشدور. پرفسور زهتابی نین بوتون فعالیتلری و یازدیغی اثرلر بعضی یازار و فعاللارین چالیشمالاری کیمی راستگله بیر ایش دئییل. بونلار بوتونلوکله بیر ایستراتئژی ایزینده و بیلینچلی بیر شکیلده گورولموشدور. بونا گوره، گونئی آذربایجان ایستکلرینه قارشی چیخانلار طرفیندن ان چوخ تنقید و حتی تخریبه معروض قالان داهیلردن بیری اولموشدور. حتی سون دونم ان چوخ تنقید و تخریباتا معروض قالان ضیالیمیزدیر دئیه بیلریک. پرفسور زهتابینین حیاتی، فعالیتلری و اثرلرینی بیلینجله سئچیلمیش بیر هدفین چیزگیسینده گوره مک و بو هدفی آچیقلاماق گرکیر. فارس شووینیستلر طرفیندن آچیق-گیزلی سیاستلرله سیلینمه سی و آسیمیله ائدیلمه سی هدفلنن آذربایجان تورک کولتورونو قوروماق، اولومدن قورتارماق هر بیر آذربایجانلینین و تورکون وظیفه سیدیر. پرفسور زهتابی بو هدفی ان یاخشی شکیلده بیلنلردن بیریدیر. و عئینی زاماندا بو هدفه یئتیشمک اوچون اؤیرنجیلر یئتیشدیرمک، کیتاب یازماق و سیاسی فعالیت گوسترمکله مشغول اولموشدور. اونون آراشدیرمالاری، یازیلاری و فعالیتلری بیر نئچه کاتئقوریه آیریلیر:
- سیاسی فعالیت
- دیلچیلیک
- تاریخ
- ادبیات
بو دؤرد ساحه ده پارالل فعالیت گوسترمیش اولان پرفسور زهتابی، حیاتی بویونجا چالیشاراق، هر بیرینین اولوشوموندا و گلیشمه سینده چوخ بویوک رول اوینامیشدیر. اونودولموش و یا قیریما اوغرامیش کیملیگیمیزی یئنیدن کشف ائتمک اوچون بو دؤرت ساحه نی تمل ساحه لر اولاراق تانیملایا بیلریک. بو ساحه لر بوتون کولتورلرین میللی کولتوره دونوشومونده و میللی کیملیک اولوشوموندا اساسی و جیددیدیرلر. بو یازیدا دا بو کاتئقوریلرین بیر نئچه سینین اوزه رینده دوراجاغیق.
۱
بیرینجی اولاراق، اونون گئنچلیک دونمیندن باشلایان و شرفلی اولوموندن سونرا دا دوام ائتدیریلن بیر سیاسی حیاتی واردیر. بیر سیاسی فعال فیقوروندا گئنجکن دئموکرات فیرقه سنین گئنج قولوندا یئر آلماسی و داها سونرا آذربایجان/باکییا و اوردان دا سیبریا و باغدادا سورونمه سی، پرفسور زهتابی آغیر بیر سیاسی یوکون داشیدیغینی گوستریر. حتی ایران انقلابیندان سونرا یوردونا دونَرَک، داها دا اونملی بیر سیاسی حیات باشلایاراق بیر سیاسی مبارز دوروشونو سئچیر و نفس آلیجی چالیشمالارینا دوام ائتدیریر. بو فعالیتلر اثرلری و اویرنجیلری آراجیلیغی ایله هله ده سورور و ائتکیلیدیر.
پرفسور زهتابینین اؤزللیکله انقلاب سونراسی سیاسی فعالیتلری هر بیر گونئی آذربایجان سیاسی فعالینا اؤرنک اولمالیدیر. سیاسی فعالیتده بیلینچلی و بیلیمسل چالیشمایا اونم وئرمک اونون بیر اؤزللیگیدیر. یعنی هر بیر یازدیغی بیلیمسل اثر و شعر، اؤزلوگونده سیاسی بیر فعالیت دیر.
پرفسور زهتابی و بیر نئچه باشقا ضیالی نی، پیشه وری دونمینی گونوموزه باغلایان فیقورلار اولاراق دا گوره بیلریک. میللی حکومتین ییخیلیشیندان سونرا، گونئی آذربایجاندا بیر انتلکتوئل قیتلیغی یاشانمیشدیر. بیرده میللی حکومتدن سونرا بیر کیملیک و کولتورل قوپوش سؤز قونوسودور. تاریخده هر بیر بئله نچی اولای، بیر میللتین نفسینی ائله کسر کی یئنیدن آیاخدا دورماسی و ایده آللارینی جانلاندیرماسی بویوک گوجلر و ایراده لر ایستر. چوخلو دوروملاردا دا یئنیدن آیاقدا دورماق بیر کولتور و میللت اوچون اولومسوز حاله گلر. اساس مسئله، بئله نچی تاریخی مقطعلری (میللی حکومت، مشروطه و خیابانی حرکاتی) سونراکی نسیللره داشیماقدیر. ایده آلاری اولومدن قورتارماق، اونلاری یئنیدن توپلوما تزریق ائتمک اوزون سوره لی بیر ایشدیر. بونو اؤز تاریخیمیزده راحاتلیقلا گوره بیلریک. میللی حکومت، مشروطه و خیابانی حرکاتیندان ایللر سونرا، عئینی ایستکلر بیراز فرقلی دوروشلاردا یئنیدن جانلانمایا باشلامیش دورومدادیر. بو ایده لاری، او دؤنملردن یاخین زامانلارا گتیریب چاتدیران بیر نئچه شخصدن دانیشا بیلریک. بارماق ساییسیجا اولان بو شخصلر ایچینده اَن چوخ ائتکیلی و اونملی اولان بیزجه پرفسور زهتابی دیر. پرفسور زهتابی او دونمین دَیرلری و ایده آلارینین عئنیسینی دوام ائتدیریبدیر دئیه بیلمریک. زهتابی او زامان وطن آنلاییشیندان داها فرقلی بیر وطن آنلاییشینی اورتایا قویدو. میللی حکومتده کی آنا دیلی، آذربایجان و دولت آنلاییشیندان ائتکیلنرک بو آنلاییشلارا تکامل وئرمیشدیر. یعنی زهتابی میللی حکومتین دوامیدیر و دوامی دئگیلدیر! دیقتلی باخارساق، او میللی حکومتین تکاملودور. اونو میللی حکومتین ایده آلاریندان آییران و یا باغلایان عونصورلار نلردیر؟ سوروسو تاریخیمیزین چوخ اونملی سورولارینداندیر. زهتابینین فعالیت و اثرلریندن گورونور کی او ایلک دفعه تورکلویو ده او دونمین ایده آلارینا قاتاراق بو اوچ آنلاییشی یئنی دن اینشا ائدمیشدیر. سونوج اولاراق زهتابینی “گونئی آذربایجان تورکلویو“نون اینشاجیسی و دوشونجه باباسی اولاراق تانیملاماق یانلیش اولماز.
زهتابی ایله بیرلیکده ایکی چیزگی یا سویلم داها، میللی حکومت و مشروطه سونراسی اوزونو گوسترمیشدیر. بیریسی “ایران تورکلویو” دئیه تانیملانا بیلر، ایکینجی سی ایسه ده ” تورکلویو وورقولامادان آذربایجان” اولموشدور. بو ایکی دوروش هله ده گونوموزده بیر سیرا فعال و ضیالی طرفیندن دوام ائتدیریلیر. آما گئنل اولاراق بو اوچ آنا چیزگینین هانکیسی داها یایقین اولاراق قبول اولونور؟ سوروسو اوزه رینده دورماق و بحث ائتمک لازیمدیر. آما بو مقاله نین قونوسو بو اوچ چیزگی نی بحث ائتمک بو مقاله نین قونوسو دئییلدیر. و بیر تک زهتابینین ایناندیغی و چالیشدیغی چیزگینی بحث قونوسودور.
ایراندا و گونئی آذربایجاندا سون زامانلار گلیشمه لره باخدیغیمیز زامان، زهتابینین وورقولادیغی آنلاییشین نه قدر یایقین اولدوغو بللنیر. اساس مسله بو کی زهتابی بو آنلاییشی نئجه یارادمیشدیر؟ اونون چیزدیگی چیزگی هانسی تمللره دایانیر؟ بو دا تک باشینا بیر آراشدیرما قونوسو اولاراق چالیشیلمالیدیر.
۲
پرفسور زهتابینین دیل چالیشمارلاری، دیلچیلیک ساحه سینده اؤنملی اثرلر وئرمه سی و ایللر بویو شهردن شهره و کندن کنده دولارناراق دیل کیلاسلاری قورماسی، دیلین نه قدر اونا اونملی اولدوغونو گوستریر. ائله کی او حیاتینین بویوک بولومونو دیلله اوغراشدی. اویرنجی لرینین دئدیگینه گوره، او تورکجه یازماغا چوخ اونم وئریردی. اونا گوره هر کسیه آذربایجان تورکجه سینی اویرنمه نی واجیب گوروردو.
آما اونا گوه تورک دیلی نیه بوقدر اونملی دیر؟ تورکجه نین آذربایجانا و آذربایجانلیلارا وئردیگی نه اولا بیلر؟ بیرینجی اولاراق، هر کولتورون ان اونملی عونصورو دیل اولدوغونو هر کس بیلیر. دیل، بوتون توپلومسال سیتئملرین مرکزی قونوموندا اولدوغونو چوخو توپلوم بیلیمجی و فیلوسوف وورقولامیشدیر. دیلسیز ، کولتور، دوشونجه، اولابیلمز.
عئینی زاماندا بیر سیاسال یونتمین ان دوغال و ان اویقون توپلومسال بیریمی میللتدیر و هر میللت اوز گله جگینی تعیین ائتمه حاققینا صاحیبدبر. یعنی سیاسال اؤرگوتلنمه نین (توپلومسال آنلامدا تشکیلاتلانما) ایده آل بیچیمی میللت-دوولت دیر و مودرن آنلامدا هر حاکیم دوولتین ده تک بیر میللتی اولمالیدیر. میللتلشمه و میللی بیرلیک اولوشتورماق اوچون هر شئیدن اونجه بیر میللتین تخیل ائدیلمه سی گرکیر. بو دا اورتاق بیر کولتور ایچینده اولا بیلر. اورتاق بیر کولتورو ده اورتاق بیر دیل اولماسا تخیل بیله ائدنمریک. بونلارلا بیرلیکده تاریخ عونصورو دا میللت اولمانین بیر شرطی ساییلیر. میللتچیلیک ده ائله بو دئمک دیر. بو عونصورلارین (میللت، اورتاق کولتور، اورتاق دیل و تاریخ) سایه سینده توپلومدا فردلره بیر عاییدیت دویغوسو یارانیر. بوتون بونلاری یاراتماق اوچون مرکزی ساییلان عونصور و حتی سورون دیلدیر.
دیل، هر شئیدن اونجه بیر سمبولدور. دیل، میللتین قورقوسونداکی اورتاق کیملیگین سمبولیدیر. “بیز” اولما بیلینجی آنجاق دیلدن کئچر و دیل بو بیلینجین سمبولودور.
پرفسور زهتابی دا بونو چوخ یاخشی بیلیردی. اونا گوره دیر کی چالیشمالاریندا چوخ آغیرلیق وئردیگی و مرکز قونومدا توتدوغو فئنومن دیلدیر. آذربایجان تورکجه سینین گرامئرینی، صرف و نحوینی یازماسی، آذربایجان تورکجه سینی داها دا سیستئماتیکلشتیرمیش و بیر یازی یا دا بیلیم دیلی اولماسینا یاردیمجی اولموشدور. بیر چوخ فعاللار و حتی خالق اونون کیتابلاری ایله بو دیلی اویرنیب و بو دیلده یازیبلار. پرفسور، اؤزو ده بو دیلین اویره تیمینده آکتیف شکیلده قاتیلمیشدیر. اونون دیل کیلاسلاری بویوک و کوچوک شهیرلرده، دیل اویرنمه قونوسوندا بویوک دالغالار یاراتمیشدیر. عئینی زاماندا بو دیلین داها سونرالار دا اویردیلمه سینین بویوک پایی اونون اویرنجیلرینین بوینونا دوشموشدور.
پرفسور زهتابی، تکجه گرامئر و صرف و نحو یازماقلا قالماییب عئینی زاماندا تورکجه نین تاریخینی ده “ایران تورکلرینین اسکی تاریخی” کیتابیندا تا سومئرلره قدر اوزانان بیر زامانا باغلامیش و ایثبات ائتمیشدیر. یعنی دیلی، توپلوم ایچینده گرامئر کیتابلاری ایله بیلیمسللشتیرمیش، توپلوم طرفیندن یازی دیلی اولماسینی ساغلامیش و کیلاسلاریندا دا اویرتمیش و اؤبور طرفدن، اونون تاریخینی و کوکونو اورتایا چیخارتمیشدیر. عئینی زاماندا یازدیغی شعیرلرده بئله دیله فرقلی بیر آیریجالیق و اونم تانییر. اونون (“سو” دئییبدیر منه اولده،آنام آب کی، یوخ/ “یوخو” اویرتدی اوشاقلیقدا منه، خواب کی، یوخ) شعرینده ده بو وورقویو و اونمی گوروروک. بوتون بونلار بونو گوستریر کی پرفسور زهتابی دیلی بوتون طرفلی آنلاییب و اونون اونملرینی هم سیاسی و همده کولتورل اولاراق یاخشی بیلیر و عمله گئچیردیر.
سونوندا، پرفسور زهتابینین، دیلین فرقلی ساحه لرینده چالیشمالاردان اویرنیلیر کی: دیل، فرد و توپلومون گلیشیم ایرماغینین تمل قایناغی دیر. دیل هم فردین هم ده توپلومون کیملیگینی بیچیملندیریر، یا دا کیملیک بیچیملنیشینده ان اونملی رولی اویناییر. توپلومون بوتونلشمه سینده ده دیل ان اونملی عونصوردور. و سیاسی دیل تکجه شعارلا دئییل، دیلی ایشلتمک، اونو بیلیمسللشتیرمک، دیل اوزه ریندن سیاست یئریتمکله اولور. دیل اوزریندن آسیمیلاسیونا معروض قالمیشیق و بوندان قورتولوشوموز دا هم سیاسی، همده بیلیمسل اولاراق دیله اونم وئرمکله گئرچکلشه جک.
۳
اوچونجو اولاراق، پرفسور زهتابینین تاریخ آراشدیرمالاریدیر. او، هم آذربایجان، همده ایرانین گئنل تاریخینده اونملی و دیققته آلیناجاق تئزلر اؤنه سورموشدور. حتی پان آریا و پان فارس کیتله طرفیندن ان چوخ تنقید گوردویو چالیشمالار دا اونون تاریخ چالیشمالاری اولموشدور. پرفسور زهتابینین تاریخ چالیشمالاری ایراندا آلترناتیو تاریخ یازارلیغی کاتئقوریسینده یئر آلیر. مرسوم اولان تاریخین عکسینده و او تاریخین یالانلارینی اورتایا چیخارداراق یئنیدن تاریخ یازماق پرفسور زهتابینین تاریخ یازارلیغینین اوزللیگیدیر.
مصطفی کمال آتاتورک، تاریخ یازما قونوسوندا “تاریخ یازماق تاریخ یاراتماق قدر اونملیدیر” دئییر. بو باخیشلا پرفسور زهتابی دوغرودان دا اؤزلویونده بیر تاریخ دیر. تاریخ یازماق کئچمیشی آیدینلیغا چیخارداراق گلجه یه ایشیق توتار. تاریخ نه قدر اونملی ایسه یئرل تاریخ قات قات اونملی دیر. یئرل تاریخ بیلینمدن گئنل تاریخ یازیلانماز. آنتونی اسمیت ده ده اولدوغو کیمی، بیر توپلوم یا ائتنیکی باشقا توپلوملاردان فرقلی قیلان تمل اوزللیک لر ایچینده، اورتاق تاریخ ده یئر آلماقدادیر. کولکتیف آد، اورتاق سوی میتی، اورتاق تاریخ، اورتاق کولتور، اورتاق تئریتوریا (قلمرو، یئرلشیم، توپراق)، دایانیشما دویقوسو کیمی اوزللیکلر، توپلوملاری بیر بیریندن آییریر. میللت تعریفینده ده تاریخ، تورپاق، دیل، اولکو، گلنک و گورنک (عادتف عنعنه) عونصورلاری یانیندا میللتی اولوشدوران عونصور اولاراق گوروروک. سوی کوکن بیرلیگینی ایثبات ائدن بیر تاریخ، توپلومدا، اینسانلارین بیرلیک دویقوسونو آرتیریر و اونسوز دا بو دویغونون یاراتماسی ممومکون دئییلدیر. آردآردا گلن نسیللرین کولکتیف (جمعی) تجروبه لری تاریخ کیتابلاریندا توپلانیر و اوخودولور. ائییتیم آچیسیندان بونون چوخ اونملی اولدوغو آچیقدیر. اوشاقلار، توپلوم دیرلری، نورم (هنجار) و گئنلده کولتورو اویرنیرکن اوز تاریخلرینی ده اویره نیرلر و سوزو کئچن دویقو بئله لیکله اونلاردا اویانیر. بو دویغو اولمادان کیملیگی منیمسمک مومکون دئییلدیر. ائتنیسیته نین عوضولاری اوچون، سوی میتلر کیمی تاریخی کوک ده ائتنیک ایلیشکیلرین دویقوداشلیق تملینی اولوشدورور. اورتاق آتالار و کؤکلر و بونلارین تجروبه لری بو دویقوداشلیغی دستکلر. سونوج اولاراق تاریخ، میللته کوک دویقوسو اویاندیرار. بو دویغو، فرد و توپلومدا بیر منصوبیت بیلینجینی جانلی توتار و اونو درینلشدیرر.
پرفسور زهتابینین تاریخ چالیشمالاری دا بو دوغرولتودا اولموشدور. بوگون یاشادیغیمیز تورپاقلارین اوزه رینده مین ایللر اونجه آتالاریمیزین یاشادیغینی ایثباتلایان زهتابی، بو دویغونون یاراتماسیندا اونملی اویون اوینامیشدیر.
زهتابینین تاریخ چالیشمالاری عئینی زاماندا ایران، اورتادوغو و اورتا آسیا تاریخینده بیلیمسل اولاراق فرقلی بیر سویلم (گفتمان) اونه سوردو. بو سویلم، گونوموزده گونئی آذربایجان سیاسی سویلمینین تاریخ یؤنونو اولوشدورور. میللیتچی سویلمین اساس دایاناغی اولان تاریخ گوروشو اولماسا، حقوقی ایستک لر و ایدئولوژی ساغلام تمله اوتورمامیش دئمکدیر. گونئی آذربایجان و گئنلده ایران تورکلویونون تاریخ باباسی ساییلاجاق قدر اونملی اولان پرفسور زهتابی، تاریخ آراشدیرمالاری ایله تاریخین ده نه قدر اونملی اولدوغونو وورقولامیشدیر. میللتلرین اونملی قوت قایناقلاریندان بیریدیر تاریخ. تاریخ میللتین کاراکتئر و دیرلرینی گوستریر. میللت اولاراق حیاتی دوام ائددیرمک اوچون تاریخه دایانماق واجیبدیر.
سونوج اولاراق پرفسور زهتابی تاریخ آراشدیرمالاری ایله آذربایجان میللتینه اورتاق بیر روح توخودو و اونو بسله یه رک زنگینلشتیردی. او تاریخده کی اولای لارا و کئچمیشدن قالان هر شئیه، دؤنمین ایحتیاجلارینا گوره یوروملار اولوشدوردو و سوندو. او دریندن بیلیردی کی تاریخ بیلینجی کئچمیشدن بسلنمکله برابر ایره لیه دوغرو گئدن دوشونجه یه دایانیر و گله جه یه یون وئرمده بللی ائدیجی دیر. سونوج اولاراق، ایراندا و اؤزللیکله گونئی آذربایجاندا تورکلوگو و آذربایجانلیلیغی کولتورل و مدنی اولاراق توپلومدا یایان و بیلیمسل اولاراق گئنیش بیر لیتئراتور اورتایا قویان زهتابی، آذربایجان میللی حرکتینین دوشونجه و ایلهام قایناغیدیر. او، بیر انتئللکتوئل، شاعیر، دیلچی، مورخ، سیاسیتچی و بیر معلم کیمی صفت لری داششیییردی.
بو یازی، آنکارادا کئچیریلن “پروفسور دوکتور زهتابی ایلی” آدلی کونفرانسدا سونولموشدور.


text:
اوکراین اوروشیده اوتّیز بیر مینگ دن آرتیق روس عسکری اولگن
اوشبو مطلب نی اوکراین قوراللی کوچ لری قوماندان لیگی بیلدیردی
اوکراین قوراللی کوچ لری قوماندان لیگی بیرگن بیاناتیده, روسیه نینگ اوکراین گه قرشی هجوم لری نینگ باشله گن کوندن (24- فبروری) 6- جون گه قدر 31 مینگ 250 روس عسکری نینگ اولگن لیگی نی بیلدیردی.
بیاناتده, عینی دمده اوکراین اردوسی نینگ روسیه نینگ 211 اوچاغی, 176 هلیکوپتری, 1386 تانکی, 3400 زرهی واسطه سی, 690 توپی, 207 راکت تیزیمی و 96 هوا مدافعه تیزیمی نی یوق قیلگن لیگی بیلدیریلدی.
بوندن تشقری اوکراین اردوسی نینگ روسیه نینگ 2 مینگ 395 نظامی موتری, 13 کیمه و یینگیل سرعتلی قایقی و 551 اوچووچیسیز اوچاغی نی یوق قیلگن لیگی معلوم قیلیندی.
روسیه مدافعه وزیرلیگی میلادی 2022- ییل 25- مارچ کونی بیرگن بیاناتیده اوکراین اوروشیده 1351 روس عسکری نینگ اولگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی.
عینی دمده, اوکراین روس جنرال رومان کوتوزوف نینگ اوکراین نینگ شرقیده اولدیریلگن لیگی نی بیلدیردی.
روسیه نینگ دولت نشراتی اورگانی دن عبارت روسیه 1 هم اوکراین نینگ شرقیده گی دونباس منطقه سیده ققشتکیچ توقنه شوولر جریانیده مسکو نینگ اینگ مهم جنرال لری دن بیری نینگ اولگن لیگی نی تائید ایتدی.


text:
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان!
بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان.
قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین!
اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین.
***
ای اولان جوشغون اورهکلر قانی آذربایجان!
قلبلر دریاسینین طوفانی آذربایجان!
ای اولان شئرلر مکانی، قهرمانلار مسکنی،
بسلهین قوینوندا ستارخانی آذربایجان!
ای قیلان ناحقه قارشی قهریلن دائم قیام،
قالدیران ظالیملره عصیانی آذربایجان!
ای کئچن حقین یولوندا باش و جانیندان مدام،
ذکر اولان دیللرده دائم شانی آذربایجان!
ای رشادت منبعی، آزادهلیک سرچشمهسی،
عزت و شان و شرف میدانی آذربایجان!
کئچمیشینده ای بؤیوک سیمالاری اظهار ائدهن،
کسب ائدهن عالمده خوش عنوانی آذربایجان!
یاد اولان حؤرمتله ایسمی صفحهی تاریخده،
بحر حیرتده قویان دونیانی آذربایجان!
دفترینده ثبت اولان هر بیر شهیدین قانیله-
غضبکارین قتلینین فرمانی آذربایجان!
افتخار ائیله جهاندا، افتخارایله یاشا،
ای بؤیوک آزادلیغین قوربانی آذربایجان!


text:
دیونیسوس
دیونیسوس، واکخ، باخوُس، باکخوُس (یونان. Aιόvuσoς، Aιώvuσoς، لاتین. Dionysus معناسی "ایکی دفعه یا ایکینجی دفعه دوغولان" دئمکدیر؛ یونان. Bάkxoς، لاتین. Bacchus) — یونان میفولوژیسینده زئوسون اوغلو[۲]، پیریاپوسون آتاسی[۳]. اولمپلرین ان کیچیگی، شراب، برکت و تئاتر تانریسی. سمبوللاری اوزوم تنگی، سارماشیق، عصا، بوللوق بوینوزو.
دوغولماسیدَییشدیر
زئوس فیوان تزاری کادمانین قیزینا - سملایا وورولور. بوندان خبر توتان هِرا قیصاص آلماق مقصدیله حیلهیه ال آتاراق سملانی دیله توتاراق تاپشیریر کی، زئوسدن دویونون اونون هِرا ایله اولان دویونو کیمی کئچمهسینی خواهیش ائتسین. زئوس اونون خواهیشینی یئرینه یئتیرهرک دویونه ایلدریم چاخدیراراق گلمیش اولور. نتیجهده کادمانین سارایی اودا غرق اولور. یانغین بطنینده آلتی آیلیق اوشاق - دیونیس اولان سملانی اؤلومجول یارالامیش اولور و او، دهشت ایچینده اؤلور. اوشاغی خیلاص ائتمک اوچون زئوس اؤز بودونو یاراراق دیونیسی ایچینه یئرلشدیریر و تیکیر. واختی چاتاندا ایسه تیکیشی سؤکهرک اونو ایکینجی دفعه دونیایا گتیرمیش اولور. بونا گؤره ده اونا دیونیسوس - " ایکی دفعه یا ایکینجی دفعه دوغولان " آدینی وئرمیشلر. دیونیسوسون دیگر بیر لقبی ایسه " میروْرافیسدیر " - "بودا تیکیلمیش" دئمکدیر. دیگر بیر لقبی ایسه "پیریگِن" - " اوددان دوغولموش " دئمکدیر.
شراب تانریسیدَییشدیر
هرانین تعقیبلریندن احتیاط ائدن تانری زئوس کؤرپه دیونیسوسو بؤیوتمک و تربیه وئرمک اوچون سملانین باجیسی اینو و اونون اری آتامانتا وئریر. بورادا دا راحاتلیق تاپا بیلمهیهجگینی گؤرن زئوس اونو کئچی بالاسینا دؤندرهرک هرمس واسیطهسیله آسیایا گؤندریر. سیلِندن شرابین حاضیرلانماسینین سیررینی اؤیرنن دیونیسوس بئلهلیکله میصیری، سوریهنی دولاشاراق سرگردانا چئوریلیر و هارادا اولورسا، اورادا اینسانلارا اوزوم یئتیشدیرمگی و اوندان شراب حاضیرلاماغی اؤیرهدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- Гpeчeckaя Mифoлorия, KaTepиHa CepBи, EKDOTİKE ATHENON, AфиHы 2007ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
- Coфиa Cyли, Гpeчeckaя Mифoлorия, ИздaTeлcTBo Mиxaлиc Tyбиc A.O., 1995ISBN 960-540-118-5
- Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
- MeHeлaoc CTeфaHидиc, ЯHHиc CTeфaHидиc, ГPEЧECKAЯ MИФOЛOГИЯ, БOГИ OЛИMПA, ИздaTeлbcTBo "CИГMA", 2009, Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3
اتکیازیلاردَییشدیر
- ^ Another variant, from the Spanish royal collection, is at the Museo del Prado, Madrid: illustration.
- ^ Mифы HapoдoB Mиpa. M., 1991-92. B 2 T. T.1. C.380-382, Любkep Ф. PeaлbHый cлoBapb kлaccичeckиx дpeBHocTeй. M., 2001. B 3 T. T.1. C.454-457
- ^ AHTипaTp CидoHckий. ЭпиrpaMMa 41 Пeйдж