text:
تريبون دان بير ايضاحات: سايقي دير "ياسير رنجبري"نين بو مقاله سي، اؤنملي قونو و دولقون مؤحتواسيلا برابر، بير نثر اؤرنه يي كيمي ده، ديقت چكيجي دير. اوزون ايللردير داها اليفبا و نثر موباحيثه لري، گونئي آذربايجان توركلري آراسيندا تارتيشيلماسادا، قونو اؤز گونده لي ييني ساخلايير: قلوبال لاشان و اينگليس ديللي لشن بير دونيادا، توركيه ده گليشيب يئرينه اوتورموش و اؤزونو يئر و تورك ديلينه بيليم عالمينده استاتوس قازانميش ادبي يازيلي ديلده يازماقدان باشقا اؤنوموزده بير سئچه نك وارمي؟ (ايضاحاتين سونو)
ايستر کؤچري، ايسترسه يوزايللر بيرليکده ياشايان توپلوملار، ان باشيندان يا دا زامان ايچينده دَييشن گرکسينيملر و دونياني آلغيلاما بيچيملريندنييله، بيرليکده ياشاما قونوسوندا سورون ياراتميشديرلار. توپلوم، توپلولوق ويا ائتنيکلرين بيرليکده ياشاما دئنهیيمي سيراسيندا گرکسينن قوراملاردان بيري ده «چوخکولتورلولوک» اولموشدور. اؤنجهلري تکچي(مونیست) ياخلاشيملارين اوستون توتولدوغو دوشونجه بيچيملري يايغين ايکن، تکتيپ ياشام آلغيسينين هر توپلوما اويماديغي گؤرولموش، آرديندان چوخکولتورچو ياخلاشيملار اورتايا چيخميشدير. چوخکولتورلولوک، بير اولغو(واقعه) اولاراق تاريخين هر دؤنمينده سؤز قونوسو اولسا دا، بير دونيا گؤروشو يا دا ايدئولوژي اولاراق يئنيدير. چوخکولتورلولوک قورامي(تئوريسي)، آشاغي يوخاري ايکي قاورامين گئريليمي اوزرينده قورولودور. دئمک، قونويلا ايلگيلي سؤز سؤيلهميش بوتون قورامچيلار، آيريملي قاوراملار قوللانميش اولماقلا بيرليکده، قونويا بيرئي و توپلوم حاقلاري آچيسيندان ياخلاشماقداديرلار. چوخکولتورلولوک قورامينا قاتقي ياپان دوشونرلر، قونويا عدالت قاورامي، آيريمليليق پوليتيکاسي، آناياسال يوردداشليق، چوخاولوسلو و چوخائتنيکلي اؤلکهلر و آزينليق حاقلاري کیمی ياخلاشيملارلا توخونموشدورلار.
بو چاليشمادا، چوخکولتورلولوک قونوسو باغلاميندا، آزينليقلار اوزرينده دورولاجاق، آرديندا ايرانداکي آزينليقلارين دورومو دارتيشيلاجاقدير.
ائتنيک سورونلارين گئدهرک آرتديغي دونيادا، آزينليقلار و آزينليقلارين قورونماسي ايله ايلگيلي قونولار داها چوخ اؤنم قازانميش و اولوسلارآراسي گوندمين ان اؤنملي قونولاريندان بيرينه دؤنوشموشدور. آزينليقلار و بو باغلامدا آزينليق حاقلاري اوزرينده ياپيلان دارتيشمالار هر کئچن گون بيرآز داها آرتماقدادير.
سوسيولوژيده، يايغين اولاراق قوللانيلان «آزينليق» قاورامي، صیرف ساييسال آيريمليليقدان اؤته بير شئيي آنلاتماقدادير. بو ندنله توپلومبيليمچيلر، ساييسال تمثيليندن چوخ، بير قروبون توپلوم ايچيندهکي ايکينجيل قونومونو بليرتمک اوچون سيخ- سیخ مجازي آنلامداکي «آزينليق» تئريميني قوللانماقدادير. بير آزينليغين گئرچکده چوخونلوق اولدوغو بعضي دوروملار اولابيلمکدهدير. اؤرنهیين، ايراندا تورکلر گئرچکده چوخونلوق اولسالار بيله، توپلومبيليمينده آزينليق اولاراق تانيملانماقداديرلار. آنتوني گيدئنزه گؤره، ائتنيک بير آزينليق قروبونون اويهلري، داها آرتيق زنگينليک، گوج و سايغينليق صاحيبي اولان حاکيم قروبلا قارشيلاشديريلديغيندا، يوخسوندور(دئزآوانتاژليدير) و قروب دايانيشماسي آنلاييشيني پايلاشماقدادير.
آزينليقلارين، اولوسلارآراسي دوزئيده بير حقوقسال دوزنلهمهيه قونو اولماسي،۱۹۶۶ تاریخلی بيرلشميش ميلتلر(BM) «مدني و سياسي حاقلار اولوسلارآراسي سؤزلشمهسي»نين ۲۷- جي مادهسي ايله اولموشدور. آنجاق، آزينليقلارين قورونماسي گرهیينه دؤنوک دوزنلمهلرين اولدوقجا اسکي اولدوغونو سؤيلمهليیيک. ۱۶۴۸ تاريخلي «وئست فالیا» آندلاشماسي ايله باشلايان دوزنلمهلردن٢٠ - جي يوزايلين ايکينجي ياریسینادک اولان دؤنمده ائتنيک، ديلسل و دينسل آزينليقلارا توخونولموش اولماسينا باخماياراق، اولوسال آزينليق قاورامينين قوللانيلماماسي ندنييله هرهانسي بير آنلام قاريشيقليغي اولماميشدير. آنجاق، ايکينجي دونيا ساواشي سونراسي دوزنلمهلرده ايسه، تام ترسي بير دوروم سؤز قونوسودور. سورون، بيرلشميش ميلتلر(BM)، آوروپا بيرليیي(AB) و آوروپا گوونليک و ايشبيرليیي تشکيلاتي(AGİT)'ين قونويا ياخلاشيميندان قايناقلانير. سؤز قونوسو قورولوشلارين آزينليقلارلا ايلگيلي دوزنلمهلري اولوسال آزينليق- ائتنيک آزينليق آييريميني اورتايا قويار نيتهليکده دئييلدير. يانيسيرا آزينليقلار، اولوسلارآراسي بلگهلرده چوخ زامان يالنيزجا اولوسال آزينليق اولاراق نيتهلنمکدهدير. آيريجا، بوتون فرقلي آزينليق قروبلارين «اولوسال آزينليق» قاورامي ايچينده دَيرلنديريلمهسينه يؤنهليک BM و AGİT کيمي قورولوشلار باشدا اولماق اوزره، منیمسنَن بير گئنل اَييليم سؤز قونوسو اولماقدادير.
تورکییهلی دوشونر، چاغاتاي اوکوتانا گؤره، اولوسال آزينليقلاري، ائتنيک آزينليقلاردان آييران اؤنملي ائتکن، اولوسال آزينليقلارين «کؤکلو تاريخسل و کولتورل» آيريمليليغا صاحيب اولماسي و «گوجلو بير تورپاق تملينه» دايانماسيدير. ائلهجه، تاريخسل اولايلار ندنييله «سينيرين يانليش طرفينده» قالميشديرلار. بو دورومدا اولوسال آزينليقلار اوچون سينيرلارين دييشديريلمهسي، کؤچ و يئرلی اؤزَرکليک اولاراق اوچ سئچهنک اؤنريلهبيلهجکدير. آيريجا، اولوسال آزينليغين تانيملانماسيندا اويهلرينين بير بؤلگهده توپلوجا يوخسا داغينيق بولونماسی، تمل آلينماسي گرهکن بير اؤلچوت دئييلدير، اؤنملي اولان، اؤزگون بير اولوسال کيمليیين وارليغيدير. آزينليق حاقلارينين گونوموزده قازانديغي بو اؤنم، کورهسللشمه سورهجي ايله بيرليکده اولوس- دؤولتين آشينمايا باشلاديغي و ۲۱ - جي يوزايلين ده اولوس- دؤولت سونراسي بير يوزايل اولاجاغي يؤنوندهکي گؤروشلر دوغرولتوسوندا گليشمکدهدير.
هلندلي توپلومبيليمچي، ائنتزينگئر، آزينليقلار قارشيسيندا بنزشمه(آسيميلاسيون)، چوخولچولوق(پلوراليزم) و بوتونلشمه(ائنتئگراسيون)، دئيه اوچ جور آزينليق پوليتيکاسي آييرت ائتمکدهدير. چوخولچو و بوتونلشمهچي پوليتيکالارين اويغولانديغي اؤلکهلرده، کولتورل آيريمليليقلار و بونلارين بيرئيسل يا دا توپلومسال اولاراق آنلاديلماسي و قورامساللاشماسي بيله بير سورون اولاراق گؤرولمزکن، يالنيزجا بنزشمهچي پوليتيکالارين اويغولانديغي اؤلکهلرده کولتورل آيريمليليقلار، توپلومسال بيرليکدهليک و بوتونلشمه آچيسيندان بير سورون قايناغي اولاراق گؤرولمکده و گئت- گئده آيريمليليقلارين اورتادان قالديريلاجاغي جورداش(هموژئن) بير توپلوم آماجلانماقدادير.
گونوموز گليشميش اؤلکهلرينده بنزشمهچي پوليتيکانين بوراخيلماسينا باخماياراق، ۱۹۲۴- دن باشلاياراق، اؤلکهسينده شيعه و فارس کولتورو تمللي بير «ايرانليلاشديرما» پوليتيکاسي ايزلهين ايران، بو سياستدن بوگون ده واز کئچمهين آز ساييلي اؤلکهلردن بيريسيدير. آنجاق، اؤلکهده اؤزلليکله ده سون ايللرده گؤرولن ائتنيک تمللي گرگينليکلر، ياپاي بير «ايرانليليق» کيمليیي اوزرينه اوتوردولان سؤزوگئدن سياستين اؤلکهدهکي آزينليقلارين اؤزگون کيمليکلريني يوخ ائدنمهديیيني، چوخونلوقلا تام ترسي بيچيمده بونلارين داها دا گوجلنمهسينه يول آچديغيني گؤسترميشدير.
آزينليغين سوسيولوژيک تانيمينا اويان، آنجاق ايران آناياساسيندا رسمیلییه تانينمايان اونلارجا اولوسال آزينليق، ايللر اؤنجهدن بؤيوک باسقيلارا اوغراسالار دا يئنه اؤزگون کيمليکلريني قورومايي باشارابيلميشديرلر. رسمي دينين ايسلام و مذهبين جعفري(شيعه) اولاراق تانينديغي ايران ايسلام جومهوريتي آناياساسيندا، زرتشتیلر، کليميلر و مسيحيلر(آسوريلر،کلدانيلر،ائرمنيلر) اولماق اوزره بئش دينسل آزينليق، رسميلييه تانينان تکجه آزينليقديرلار.
ايران آناياسيندا اؤلکه نفوسونون ياخلاشيق يوزده ايکيسيني اولوشدوران سؤز قونوسو غيرمسلمان(ديني) آزينليقلارا یؤنهلیک، تاپيناقلاريندا بولونوب ديني تؤرنلريني يئرينه گتيرهبيلمه، ائلهجه ۶۴- جو مادهيه گؤره ايسلامي شورا مجليسينده توپلام بئش ميلت وکيلی ایله تمثيل ائديلمه کيمي حاقلارين اؤنگؤرولمهسي، گونوموز آزینلیق حاقلاری ایستانداردلارينا ياخينکن، اؤتهکي اولوسال آزينليقلارين رسمیلییه بيله تانينماماسي، ايران آناياسيني يوغون الشديريلره اوغراتماقدادير. آيريجا، آناياسادا دينسل آزينليقلارا يؤنهليک ساغلانان حاقلارين جزا قانونو(قانون مجازات) کيمي باشقا رسمي قانونلاردا گتيريلن بيرسيرا حؤکوملرله آنلامسيز قيلينماسي، الشديريلرين بیر باشقا اوداقلانيش قونوسونا دؤنوشموشدور. اؤرنهیين، جزا قانونونون ۳۱۰- جو مادهسينه گؤره بير کيشينين اؤتهکيني اؤلدوردويونده جزاسي اؤلوم ايکن، اؤلن کيشي «غیرمسلمان» ايسه، «قصاص» حؤکمو اويغولانماماقدا؛ سوچون نيتهليیي و ياپانين آماجي کيمي يؤنلر گؤز اؤنونده توتولاراق اويغون بير جزانين وئريلمهسي اؤنگؤرولمکدهدير. آيريمچيليق ايچريکلي بنزر مادهلر ايله، رسمي نيتهليکده اولان «مجازات» قانونو و «مدني» قانوندا بوللوقجا قارشيلاشماق اولار.
ايراندا آزينليق توپلولوقلارين گرک ساييسال، گرکسه آزينليق بيلينجي آچيسيندان اؤنده گئدنلري تورکلر، عربلر، کوردلر و بلوچلاردير. ايرانداکي ان بؤيوک ائتنيک آزينليغي اولوشدوران تورکلرين باشيندا، گونئي آذربايجان تورکلري و تورکمنلر گلمکدهدير. سون ايللرده، کورهسللشمه اولغوسونون اويغولانماقدا اولان «فارسلاشديرما» سياستيني سورغولامايا آچماسي، ائلهجه سيستئمدن ديشلانميش ائتنيک و مذهبسل آزينليقلاري سياساللاشمايا دوغرو ايتهلهمهسي، بو آزينليقلارين ائتنيکسل دايانيشمالاريني گوجلنديرمکله ياناشي، آزينليق حاقلارينين گوندمه گتيريلمهسينه ندن اولموشدور. آيريجا، سينير بؤلگهلرينده ياشايان سؤز قونوسو آزينليقلارين اؤته يانيندا بيرليکچي اَييليملي سويداشلارينين بولونماسي دا، بوگونکو ايستکچي ائتکينليکلرين قايناغيني اولوشدورماقدادير.
ايران آناياساسيندا ائتنيک آزينليقلاري ان چوخ ايلگيلنديرن ماده، اونلارين دولايلي اولاراق قونو ائدينديیي ۱۵- جي مادهدير. فارسجاني اؤلکهنين «رسمي و اورتاق» ديلي اولاراق تانيملايان بو مادهيه گؤر، اونون اوخوللاردا اؤيرهديلمهسي، ائلهجه بوتون رسمي بلگهلر و يازيشمالاردا قوللانيلماسي «گرکلي» قيلينميش. آنجاق، ائتنيک و بؤلگهسل ديللرين اؤيرهديلمهسي «فارسجانين يانيندا» ،«اؤزگور» قيلينماقدادير. دئمک، ائتنيک ديللرين فارسجانين يانيندا بيله(تک باشینا دئییل) اؤيرهديلمهسي دؤولتين گؤرهوي دئييل، يالنيزجا «اؤزگور»دور. بو مادهدهکي «يئرلی و ائتنيک» تانيملارينين بليرسيزليیی بير يانا، اونون ايچهريیي بوتونويله بير بنزشمهچي پوليتيکاني آنيشديرير. اويسا، دئموکراتيک توپلوملارين باشليجا بير ايلکهسي و «اولمازسا اولماز»ي کيمي ديرلنديريلن «ائشيتليک ايلکهسي»، آيريمچيليق ياساغي يانيندا «اولوملو/پوزيتيو آيريمچيليق» ايلکهسيني ده گرکلي قيلميشدير. نييه کي، اوستون و آوانتاژلي قونومداکي حاکيم توپلولوغون تمل دَيرلرييله سورَکلي چاتيشما دوروموندا اولماق، ايکينجيل توپلولوغون اؤزگونلوکلرينين قورونماسيني چتينلشديرمکدهدير. دولاييسييلا، توپلومسال ائشيتليیين گئرچک آنلامدا ساغلانيلماسي اوچون، آزينليق کيمليیينين دؤولت طرفيندن قورونوب قوْللانماسي، تک سؤزله، اولوملو آيريمچيليغين سونولماسي گرکلي و ضروريدير.
بنزشمهچي پوليتيکا باغلاميندا اويغولانان ايکي داياقلي ايرانليلاشديرما سياستينين شيعهليک ائتکني، آذربايجان تورکلری و حاکيم توپلولوق آراسيندا اورتاق بولوندوغوندان، آزينليق قونومداکي بو تورکلرين اوستدوزئي گؤرهولرده يئر آلماسیني ساغلارکن، اونلارين «ايرانين ياپيداشي» اولاراق دَيرلنديريلهبيلهجهیینه يول آچميشدير. بو ائتکن، آذربايجان تورکلريني سویداش تورکمنلردن، ائلهجه اؤتهکي آزينليقلاردان فرقلي قيلاراق، داها قارماشيق و چتين بير دوروما سوخموشدور.
سوسيولوژيک آچيدان، اؤنيارغييا و آيريمچيليغا اوغراما دئنهیيمي، اورتاق ايچدنباغليليق و چيخار دويغولاريني يوکسلتمه اَيیليمي گؤسترمکدهدير. اؤته ياندان، آيريمليليق/اؤزگونلوک بيلينجينه واريلماسي و توپلوم بيرليیينين اؤنه چيخاريلماسي، اؤتهکي توپلوملارلا قورولان ايليشکيلر سونوجوندا دوغار. دولاييسييلا، مذهبسل آچيدان آيريمچيليغا اوغرامايان آذربايجان تورکلرينين اؤزگونلوک بيلينجينه وارماسي اوچون، شيعهليک ائتکهني کئچرلي اولماياجاقدير. بو ندنله، ايران ايسلام دئوريمي سونراسی، شيعهنين رسمي مذهب اولاراق قبول ائديلمهسينه قارشي چيخان تورکمن و بلوچ کيمي آزينليقلارين ساواشيميندا، مذهبسل بويوت اؤنجهليک قازانارکن، شيعه مذهبلی تورکلر آچيسيندان کيمليک وورغوسو، اولوساللیق بويوتونو قوروموشدور.
آزينليقلار قونوسوندا بوگون ايران بير ايکيلمله قارشي قارشييادير: يا اؤلکهدهکي آزينليقلارين حاقلاريني تانيياجاق و اونلارين توپلومون بيرينجي قاتماندان يوردداشلار اولاراق اؤلکهنين بوتونلویونه قاتقيدا بولونمالاريني ساغلاياجاقدير، يا دا ۱۹۲۴- دن بري اويغولاديغي ايرانليلاشديرما سياستيني سوردورهرک اؤلکهنين ائتنيک بير چاتيشمايا سوروکلنمهسينه يول آچاجاقدير.
_______
*یازی، ماراغا بیلیمیوردونون اؤیرنچیلیک «ائلین» درگیسینین اوندؤردونجو ساییسیندا یاییملانمیشدیر.


c: text/html

text:
ایستراتژی موتتفیقیمیزین سلاح دسته یی، همچینین پید-یه مادی یاردیم آییرماسی بیزیم ده قبول ائتدییمیز و ائدجییمیز قرارلارا تأثیر گؤسترهجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه پرزیدنتی رجب طییب اردوغان دئییب.
«تورکییه بیر چادیر دؤولتی دئییل. عصرلر بویو فورمالاشمیش بیر دؤولتچیلیک آنلاییشیمیز وار و بیز بو آنلاییشی بیر کنارا قویوب «بویورون» دئیه بیلمریک. نه لازیمدیرسا، اونو دا ائدریک. بیر اؤلوب، مین دیریلریک. بونو بئله ده بیلسینلر. ساواش گمیلریمیز، هاوا قوهلریمیز و دیگر تهلوکهسیزلیک بیرلشمهلریمیز لازیم اولاجاغی حالدا ایستهنیلهن موداخیلهنی ائتمک حقوقونا صاحب بیر شکیلده باش وئرهنلری دقتله ایزلییر»، - اردوغان بیلدیریب.
قئید ائدک کی، آمئریکا یپگ ترور قروپلاشماسینا ۵۵۰ میلیون دوللار مبلغینده پول آییریب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ترکیه بیلن اوزبیکستان اورته سیده گی مناسبتلر چُقورلَشماقده
اوشبو مناسبت بیلن اوزبیکستان پایتختی تاشکنتنده بیر ییغیلیش بولیب اوتدی
اوزبیکستان پایتختی تاشکنتده ترکیه و اوزبیکستان سرمایه دار لری نینگ اشتراکی بیلن بیر ییغیلیش بولیب اوتدی.
اوشبو ییغیلیش نینگ باشلنغیچ قسمیده قیلگن صحبتیده اوزبیکستان دولت سرمایه گذارلیک کمیته سی باشلیغی عزیز احمد خواجه یف, اوزبیکستانده جدی اقتصادی ریفورم لر نینگ بحث موضوعی بولیاتگن لیگی نی بیلدیردی.
عینی دمده احمد خواجه یف, میلادی 2016 نچی ییلیده ترکیه بیلن اوزبیکستان اورته سیده گی تجارت حجمی نینگ 1,2 میلیارد دالر دن عبارت بولگن لیگی نی بیلدیررایکن, یقین بیر کیله جکده اوشبو رقم نی 5 میلیارد دالر گه آرتیریش نی ریجه لیاتگن لیک لری نی معلوم قیلدی.
احمد خواجه یف, اوزبیکستان نینگ ترک سرمایه دار لرنینگ سرمایه گذارلیک قیلیش لری اوچون کیره ک لیک همکارلیک نی قیلیش گه تیار ایکن لیک لری نی بیلدیردی.
ترکیه نینگ تاشکنت ایلچی سی احمد باشر شن هم, "کوچلی اوزبیکستان کوچلی ترکیه دیمک" دییه قید ایتدی.
ایلچی, اوزبیکستان جمهوررئیسی شوکت میرضیایف نینگ ترکیه گه قیلگن سفری آرتیدن ایککی اولکه اورته سیده گی مناسبت لر نینگ ستراتیژیک همکارلیک سویه سی گه کیلیب قالگن لیگی نی بیلدیردی.


text:
اویان نیوز:
اصلاحات ارضی
خالق دوشمنلرینینی ۴۳۷پارچا ملکی کصادره ائدیلیب،۳۷۳ خالصه کند تورپاقلاری ایله بیرلیکده ۱۰۰۰۰۰۰ کندلی عائیلهسینه ۳۸۰۰۰۰ هکتار عوضسیز اولاراق تورپاق وئریلدی. کند تصرفات وسائطی اولمایان کندلیلره یاردیم ائتمک مقصدی ایله ۵۰۰۰۰۰۰ تومندن آرتیق سرمایهسی اولان فلاحت بانگی دایر ائدیلدی.
صنایع
۱۲ شهریور مراجعتنامهسینین ۴= جو ماددهسی
آذربایجان دموکرات فابریکالارین گئنیشلنمهسینه جیددی چالیشاجاق و سعی ائدهجک کی، موجود فابریکالاری تکمیل ائتمکله برابر ایشسیزلیگی رفع ائتمک اوچون ال و ماشین صنایعینی گئنیشلندیرمک اوچون وسیلهلر یارادیب تازا فابریکالار وجوده گتیرسین.


text:
سئودا احدپور
صنم عبدالعظیم زاده ۱۳۶۲ -نجی ایلده تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچدی. آتاسی، یوسف عبدالعظیمزاده، بسته کار و آکاردئون سازینین اوستادی، صنمین ایلک موسیقی و پیانو معلیمی ساییلیر.
۱۳۷۸دن، صنم پیانو و موسیقی تئوریلرینی اوستاد فریدون پورناصح جنابلاری ایله اؤیرنمهیه باشلادی.
۱۳۸۲ -نجی ایلده، «تبریزین سمفونی کروسونا» قاتیلاراق سولفژ درسلری آلماغا باشلادی.
عینی زماندا، اوشاقلار و یئنی یئتمهلرین فیکری تربیهسی اوجاغی(کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان) طرفیندن حاضیرلانان سیدیده بیر نئچه آذربایجان فولکلور ماهنیسینی «سولو» اولاراق اوخویوب، ضبط ائلهییب، یایینلاندی.
۱۳۸۴ -نجی ایلده، «تهران کنسئرواتوآریندا» اؤیرنجی اولماغی قازاناراق، تبریزین ارکستر سمفونیکینده اولان چالیشمالارینا سون وئردی.
صنمین چالیشدیغی موسیقی سبکی، «جاز و بلوز» دور. یئنی سبک یانی: Fusion یا تلفیقی موسیقی سبکینده – چئشیدلی موسیقی طرزلری بیر آرایا گتیرمک – قونوسوندا دا، یئنی آددیملاری آتاراق اوغورلو چالیشمالاری اولوبدور ( اؤزللیکله جاز – موغام و راک – موغام).
صنم گوجلو سسی ایله تورک، فارس و انگیلیس دیللرینده ماهنیلاری سسلندیریر.
ایراندا محدودیت و سینیرلامالار اوزریندن، بیر قادین «سولو خواننده سی»اولاراق صحنهیه چیخابیلمهمهسی اوچون، بو صنعتکار اؤزل اولاراق موسیقی درسلری وئریب و اؤیرنمهیه مشغول اولدو.
بو صنعتکار ۱۳۹۱ -نجی ایلین ایسفند آییندا ایلک کنسرتین ایستانبول شهرینده صحنهیه چیخارتدی.
حال حاضیرده، صنم تورکیهیه داشینیب و اورادا یئنی سبکلرده چالیشان موسیقیچیلرله امکداشلیق ائدیب، یئنی سیدی و کنسرتلره حاضیرلانیر.
ایپک یولو سسلری باشلیقی ایله باشلایان CNN آدلی بیر مقاله ده کی ۵ نفر آسیالی یئته نک لی موسیقی چیلر قازاغیستان، ایمارات، هیند ، چین و صنم عبدالعظیم زاده ایراندان اولدوقونو بیلدیرتمی.


text:
برات آلبایراکدان ایکی مژدهلی خبر
تورکیهنین انرژی و طبیعی ثروتلر ناظیری برات آلبایراک ایکی مژده لی خبر وئردی.
تورکیهنین انرژی و طبیعی ثروتلر ناظیری برات آلبایراک ایکی مژده لی خبر وئردی.
آلبایراک بورسادا وئردیگی آچیقلامادا ترانس آنادولو طبیعی گاز بورو کمری لاییحهسینین (تاناپ) ژوئنین 12-ده فعالیته باشلایاجاغینی بیلدیردی.
آلبایراک: "آک دنیزده بو یای ایلک درین دنیز قازما ایشلرینه باشلایاجاغیق" دئیه دانیشدی.
قئید ائدک کی، تاناپ ایله آذربایجانین خزر دنیزیندکی شاه دنیز 2-جی مرحله قاز معدنینده و خزر دنیزینین جنوبونداکی دیگر ساحهلرده اوره تیلن گاز تورکیه اوزریندن آوروپایا نقل ائدیلهجک.


text:
یۆزییرمیآلتینجی درس
ظرف (1)
جۆملهلر ایچینده ائله کلمهلر اولار کى، ایش و حرکتین نئجه ایجرا اولونماسینى، ایجرا اولدوغو زامانى، یئرى، سببى، مقصدى، میقدارى و ... بیلدیرر. بئله سؤزلره ظرف دئییلر کى، خصوصى نیطق حیصهسیدیر. ظرفلر نئجه؟ نه جۆر؟ هاچان؟ نه واخت؟ نه زامان؟ نه قدر؟ هارا؟ نییه؟ نه اۆچۆن ؟ نه سببه گؤره؟ و ... بو کیمى سواللارا جاواب وئرر. مثلا: "قطار سۆرعتله اؤتدو" جۆملهسینده "سۆرعتله" سؤزۆ قاطارین نئجه اؤتدویونو گؤستریر و نئجه؟ سوالینا جاواب وئریر. "فهله چوخ ایشلهدى" جۆملهسینده "چوخ" سؤزۆ "ایشلهدى" فعلینین" میقدارینى بیلدیریر و "نه قدر؟" سوالینا جاواب وئریر. "سۆرعتله" و "چوخ" کلمهلر ى ظرف دیر.
ظرفلر معنالارینا گؤره دؤرد جۆر اولار:
1- حرکت طرزى ظرفلرى
حرکت طرزى ظرفلرى ایشین نئجه ایجرا اولونماسینى بیلدیریر و نئجه؟ نه جۆر؟ نه حالدا؟ نه وضعیتده؟ نه طرزده؟ ... سواللاریندان بیرینه جاواب وئرر. حرکت طرزى ظرفلرى اۆچ جۆر اولا بیلر.
الف. ساده حرکت طرزى ظرفلرى:
بیر کؤکدن عیبارت اولان و ایشین نئجه ایجرا اولونماسینى بیلدیرن ظرفلره ساده حرکت طرزى ظرفلرى دئییلیر. ساده حرکت طرزى ظرفلرى چوخدور. اونلارین لاپ چوخ ایشلهننلرى بونلاردیر:
دۆز، ساکیت، جَلد، تئز، دیک، یاواش، سرت، آغیر، ساغ، آیدین... بونلارین بعضیسى صیفتدیر، اؤزلریندن سونرا ایسیم گلسه صیفت اولار، یوخسا ظرف. "یاخشى آدام" ترکیبینده "یاخشى" سؤزۆ صیفت، آما "یاخشى یازیر" ترکیبینده "یاخشى" سؤزۆ ظرفدیر.
ب. دۆزهلتمه حرکت طرزى ظرفلرى:
بیر کؤک و بیر شکیلچیدن دۆزهلن ظرفلره دۆزهلتمه ظرفلر دئییلیر. بو شکیلچیلرین اؤنملیلرى بونلاردیر:
1. ساده حرکت طرزى ظرفلرینه "دان-دن" شکیلچیسی آرتیرماقلا دۆزهلنلر. میثاللار:
برکدن، یاواشدان، دریندن، تئزدن...
2. بعضى ساده حرکت طرزى ظرفلرینه "ینه" شکیلچیسی آرتیرماقلا دۆزهلنلر. میثاللار:
ترسینه، دوزونه، دیکینه. ..
3. ایسیملره "لا-له" شکیلچیسی آرتیرماقلا دۆزهلنلر. میثاللار:
شیدتله، قودرتله، سۆرعتله، مهارتله، باجاریقلا...
4. عرب دیلیندن آلینما سؤزلرله "آن-هن" شکیلچیلرى آرتیرماقلا دۆزهلنلر. بو شکیلچیلرله عرب دیلیندن گلمه دیر. مثلا: روحا، سهوا، عمدا. ..
5. ایسیملرله "جاسینا- جهسینه" شکیلچیلرى آرتیرماقلا دۆزهلنلر. مثلا: ایگیتجه سینه، قهرمانجاسینا، آلچاقجاسینا، ...
6. "جا-جه" شکیلچیلریله دۆزهلن حرکت طرزى ظرفلرى. مثلا: یاخشى جا، یاواشجا، آیدینجا،...
7. "آکى-هکى" شکیلچیلریله دۆزهلنلر. مثلا: چپهکى، یاناکى، زوراکى. ..
8. فعل کؤکلرینه "یق-ایک-جاق-جک-ماز-مز" شکیلچیلرى آرتیرماقلا دۆزهلنلر. مثلا: آچیق، آییق، تله سیک، اوتانجاق، سئوینجک، دینمز، دانیشماز. ..
ج- مۆرکب حرکت طرزی ظرفلرى:
ایکی کؤک سؤزدن دۆزهلن و ایشین ایجرا طرزینى بیلدیرن ظرفلره مۆرکب حرکت طرزى ظرفلرى دئییلیر. بونلارین چوخ ایشلهنن نوعلارى بونلاردیر:
1. بیر ساده ایسیم، صیفت، ساى و یا حرکت طرزى ظرفینین تکراریندان دۆزهلنلر کى، اونلارین آراسیندا تیره (-) قویولار: یاواش- یاواش، تئز-تئز، لاى-لاى... فعل کؤکلرینه "آ-ه" آرتیریلاراق تکرار اولانلار دا بونلارداندیر: قاچا-قاچا، گۆله-گۆله...
2. تکرار اولان کلمهلرین آراسیندا "با-به" آرتیرماقلا دۆزهلنلر: دال با دال، اوز به اوز، یان با یان، تک به تک، ...
3. "بیر" سؤزۆنۆن واسیطهسیله دۆزهلنلر: بیردن-بیره، بیر تهر، بیر جۆر...
4. مۆختلیف حاللاردا اولان ایکى ایسیمدن دۆزهلنلر: گؤزاوجو، ال-اله، قول-قولا، اؤز-اؤزۆنه، اؤز باشینا...


text:
“شعر وارلیغین ائوی دیر” کیتابینا بیر قیسا باخیش
ایواز
طاها نین “شعر وارلیغین ائویدیر” آدیندا یئنی کیتابی آذربایجان
دوشونورلری ایچینده چوخ ماراقلا قارشیلانیبدیر. بو ۱۸۴ صفحه لی رقعی
کیتاب، چاغداش گونئی آذربایجاندا چیخان ان گوجلو فلسفی کیتابلاردان
ساییلابیلر. “شعر وارلیغین ائویدیر” ۲۰۰۶ جی ایلده خزر اونیورسیتئتی یاییم
ائوی طرفیندن یاییملانیب و آذربایجانین گنج فیلوسوفو ایواز طاهانین شعر
فلسفه سی و ائستئتیکی قونولاریندا وئردیییی اون موصاحیبه سینی احتیوا
ائدیر. “دونیانی بیر آرایا گتیرن شاعیردیر”، “سؤزجوک اولمایان یئرده هئچ
نه یوخدور”، “شعر جاوابسیز سورغودور”، “شعر، شعارچیلیق و ایدئولوگییا”،
“شعر آراج می دیر، آماج می دیر؟”، آت لار، تانک لار و سالخیم سؤیود”،
“داغ داش رئالیزمی، رومانتیزم، سانتی مانتالیزم، گله نک، کلم دولماسی و
گوج قورولوشلاری”، “شعریمیز، قادین شاعیرلریمیز و فئمئنیزم”، “شعر و
دوشونجه: هولدئرلین، والئری، افلاتون و هایدگر” و “چایخانا مدنیتی” طاهانین
یئنی کیتابیندا گلن اون دانیشیغی دیر.
۲- بو
کیتاب ایواز طاهانین سون اون ایلده آذربایجان درگی لر ایله آپاردیغی بعضی
دانیشیقلار و دارتیشمالارین ائدیت اولونموش و یئنی دن یازیلمیش وئرژئنی
دیر. دونیا ادبیاتی، اولدوز، آلاتوران، صنعت، یارپاق، یئنی آذربایجان،
ادبیات و منیم عائله م بو درگی لردن بعضی سی دیر. کیتابین اؤن سؤزونده
اوخویوروق:” اوخویاجاغینیز بو متن، یالنیز کاغیذا کؤچورولموش موصاحیبه لر و
دانیشیق لار دئییل، دارتیشمالار توپلوسودور. اونون ایلکین قیغیلجیم لاری
باکیدا چیخان دونیا ادبیاتی درگی سینده بئینیمه سیچرادی. درگی نین باش
یازاری، سلیم بابوللا اوغلونون منه وئردییی سورغولارین ایچینده بیر نئچه
اؤنملی مسئله ایره لی سورولموشدو” ادبیات حاققیندا چوخلو تعریف لر وار.
کیمی اونو یاشاییش طرزی، کیمی مشغوللوق سانیر. اخلاق- ائتیک بوجاقدان
ادبیاتا یاناشانلاردا وار. ائستئتیک گؤروشلری قاباریق توتانلاردا وار.
سیز نئجه دوشونورسونوز؟”
۳- ایواز طاها بو
کیتابدا چالیشیب مدرن فلسفه و دوشونجه دن سیچرایان آنلاملارین ایشیغیندا
شعری، گئنل اولاراق و چاغداش آذربایجان شعرینی، اؤزل اولاراق آچیقلاسین. بو
آنلاملار گوزه للیک فلسفه سی، اگزیستانسیالیسم، قورولوشچولوق
structuralismدئکونستروکسییا، فئمینیزم، پستمدرنیسم و گله نک چیلیک
آخیملاریندان و نیچه، هایدگر، سیمون دوبوار، میشل فوکو، پول ریکور، شووان،
بودلر، هولدئرلین، ووردز وورث و مایاکوفسکی کیمی فیلسوف، یازار و شاعیر لر
دن قایناقلانیر. آذربایجانین گنج دوشونری اؤز دانیشیقلاریندا ادبیات و
اؤزه لیکله شعرین نه اولدوغو، آذربایجان تورکجه سینده شعر و فلسفه
قابیلییتی و ادبیات ایله ایدئولوگییانین ایلگیسی کیمی قونولاری اؤز زنگین
دوشونجه سی و تایسیز آچیسیندان آراشدیریب.
۴- بو
کیتابین بیر باشقا اؤزه للییی اونون گوجلو دیلیدیر. آذربایجان
تورکجهسینده اوزمان اولان بعضی یولداشلار بو کیتابین دیلینی آذربایجان
تورکجه سینده، او تایلی بو تایلی، ان گوجلو اؤرنکلردن دهیرلیندیریرلر.
بو سؤزو قبول ائتمک اوچون کیتابین بیر-ایکی صفحه سینی اوخوماق یئتر. من
چوخ سوینیرم کی طاهانین قلم ایله تورکجه نین گؤزه للیک و گوجونو کشف
ائتدیم.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
قایناق:http://axarsu.persianblog.com


text:
حسن ریاضی«ایلدیریم»لا دانیشیق؛ (ایکینجی بؤلوم)
س- بعضیلری غربه و اونون یارادیجیلیغینا منفی گؤزله باخیرلار. سیز نئجه باخیرسینیز؟ غرب و اونون یارادیجیلیقلاریندان بو گون نئجه یارارلانمالیییق؟
ج- بو دانیلماز بیر حقیقتدیرکی غرب اؤلکهلری آیدینلانما دؤوروندن بویانا فیکیر، تئکنیک، سیاست، فلسفه و نیظامیقووه باخیمیندان دونیایا حؤکمرانلیق ائدیرلر. بو، گون کیمیآیدین و دانیلمازدیر. غربین شرق عالمینه بؤیوک تاثیری اولموشدور و بو تاثیر، چوخ ساحهلرده موثبت اولموشدور. شرق عالمیبیر نئچه عصردیر کی غربین تاثیری آلتیندا قالمیش و غربین گئتدییی مدنیت یولویلا آددیملاماغا جهد گؤسترمیشدیر؛ آنجاق بو تاثیرین موثبت و منفی یؤنلری واردیر. موثبت تاثیری پلورالیسم دوشونجهلری، مودئرنلشمه و اینسان حقوقلاری و… بو کیمیساحهلر، منفی تاثیری ایسه یئرلیلر یا خود آسیلی حاکمیتلرین جامعهلری مودئرنلشدیرمک عوضینه بیر باشا غربلشدیرمهیه ساری یؤنلتمهسی؛ نیظامیچیلیک؛ میللی وارلیقلارین دانیلماسی، یئرلی دهیرلرین خصوصیله مدنی و اجتماعی دهیرلرین قصدا پوزولماسی و بو کیمیمنفی تاثیرلر اولموشدور؛
آمما سیزین سووالینیز داها آرتیق ادبی، مدنی، بدیعی صنعتلر حاقیندادیر. بو ساحهلرده اونلارین بیزه چوخ موثبت تاثیری اولوب. شرقین یئنی، مودئرن اینجه صنعت و ادبیاتی غربین تاثیری نتیحهسینده یارانیبدیر. بیزیمده اؤلکهمیز بو تاثیردن قیراقدا قالمامیش؛ بیزده، یئنی ادبیات، رومان، حئکایه، نوماییش، سینما، رساملیق… و بیر چوخ ساحهلر غرب مدنیتینین موثبت تاثیرینین آلتیندا یارانمیشدیر. اونا گؤره ده، بونا پیس گؤزله باخماق اولماز. پیس یؤنو غرب اؤلکهلرینین صنعت یؤنلرینی اولدوغو کیمیتقلید ائتمکدیر. بیز اونلارین یازی اوسلوبونو، یارادایجیلیق باجاریقلارینی اؤیرنمهلیییک، آنجاق اؤز ادبیاتیمیزی یاراتمالیییق. تقلید، اینجه صنعتین و ادبیاتین قاتیلیدیر. تاسفلر اولسون کی، ادبیاتیمیزین موثبت یؤنلریله برابر و دونیا ادبیاتیایله سسلشمهیه چالیشماسی و دهیرلی اثرلر یاراتماسی ایله یاناشی، غربدن گلمیش اؤیرهنیلمهمیش، منیمسنمهمیش نظرییهلر اساسیندا ادبیات یارادان، ادبیاتی اؤلچن و میللی ادبیاتا خور باخانلار بو گون ادبیاتیمیزین یارالی یئریدیر. بیز دونیانی اؤیرنمهلیییک؛ چوخدا یاخشی اؤیرنمهلیییک؛ اونلارین معاصیر و کلاسیکلرینی دریندن بیلمهلیییک؛ آمما اؤز کلاسیکلریمیز، معاصیرلریمیز اؤنده اولماق شرطی ایله.
بیلیرسیز کی دونیانین بوتون کلاسیکلرینی، ایستر شرق، ایسترسه غرب، یعنی هومئر، دانته، شکسپیر، قوته، والت ویتمنله یاناشی، تاقور، سعدی، فردوسی، نیظامی، حافیظ، خیام، هدایتله برابر الیوت، مارکز، بورخس، کافکا و اونلارجا بؤیوک و نهنگ یازیچی و شاعیرلری اوخویا بیلیریک؛ یعنی بونلار بیزیم دیلده چاپ اولونوب؛ بونلاری اوخومویانلار، بلکهده گؤرمهینلر باشقا تورک دیللرینه اوز چئویریر و اونلارین سؤزلرینی، ایفاده طرزلرینی، دئییملرینی دیلیمیزده یایماغا چالیشیرلار. بو سؤز – ایفادهلرین بیر چوخو او قدهر بایاغی و دایازدیر کی تورک سریاللارینین و یونگول تورکولرینین سورتوک ایفادهلرینی خاطیرلادیر. بونلار ادبیاتیمیزین یارالی یئریدیر. بوندان جان قورتارمالیییق. بونلارا علاوه ائدین فارسجا دوشونوب، آذربایجان تورکجهسیله یازانلار داها گولونج اولورلار. بو گونکو فارس ادبیاتیندا هله اؤز وارلیغینی و اعتبارینی فارس ادبیاتیندا سیناقدان کئچیره بیلمهین آرتیق دبده اولان ادبی نظرییهلره سؤیکهنیب یاریمچیلیق بیلیکلری ایله ادبیاتیمیزی اؤلچنلر، اونلارین اؤلچوسویله تنقید یازانلار، ادبیاتی اویونجاق سانانلاردیر. بونلار بلکهده بیلمیرلر کی، ادبیاتین دوننی، بوگونو و صاباحی وار. نه یازیق کی بونلار غافیلدیرلر کی آرخادان گلنلرین اللرینده غربیل وار. اؤزوده دار گؤزلو غربیل.
س- سیز کلاسیک ادبیاتمیزا نئجه باخیرسینیز؟
ج- ایستر ایستهمز بیز دونهنه بوگونون گؤزو ایله باخیریق. بودا طبیعی بیر حالدیر. بیز بوگونون آدامییق، دونهنین کی یوخ؛ آمما بوردا بؤیوک بیر حقیقتی اونوتمامالیییق. بیز کی کول دیبیندن قالخمامیشیق؛ آناسیز- آتاسیزداکی دئییلیک. بیزیمده دونهنیمیز وار، بوگونوموز وار.
کلاسیک ادبیات، فولکلور، ادبیاتیمیزین تمللریدیرلر. تملسیز، بینؤورهسیز بینا اوجالا بیلمز. بیز کلاسیکلریمیزی، فولکلوروموزو دریندن اؤیرنمهلیییک. اونلارین بو گونوموزه لازیم اولان عونصورلرینی، اینجهلهمهلی، اینجیلشدیرمهلی و اوزه چیخارمالیییق. اونلاری بوگونه اویغون، زمانهمیزله سسلهشن فورمادا ایشلهملیییک. غربین باش اثرلرینین چوخونون کؤکو اونلارین کلاسیک اثرلریندن سو ایچیر. اونلارین بؤیوک یازیچی و شاعیرلرینین اثرلری خالق اوسطورهلری، فولکلور قایناقلاری و خالق روایتلری اوزهرینده قورولوب. هومئرین ایلیاد و اودیسهسی یونان اسطورهلری اساسیندا یارانیبدیر؛ فردوسینین شاهنامهسی کیمی. شکسپیر، اثرلرینین چوخونون مایاسینی خالق آراسیندا یایقین اولان روایتلردن گؤتوروب. قوتهنین فاووستی، دانتهنین ایلاهی کومئدیاسی دا بو یوللا یارانیبدیر. بوگونده ده غرب شعرینه بؤیوک تاثیر باغیشلامیش ت.اس.الیوتون «ویران یورد»، The waste landاثرینی غرب اسطورهلرینی بیلمهدن باشا دوشمک مومکون دئییل. یاخود فاکنئر، جئیمز جویس، و…. بوللو- بوللو اوسطورهلردن قیدالانیبلار.
بوردا سیزه بیر خاطیره و بیر فاکتدان صؤحبت آچماق ایستهییرم: اوستاد رضا سیدحسینی تانینمیش عالیم و ادبیاتشوناسلا چوخ دانیشیقلاریمیز اولاردی. او، تزه فرانسهدن قاییتمیشدی. منی قوناق چاغیردی. او چوخ بیر سئوینجله دئدی کی من بو دفعه فرانسهده تزه بیر شئیه راست گلمیشم؛ اودا بودور کی اونلار مدرسهلرینده کلاسیک ادبیاتلارینی اؤیرنمهیه چوخ اهمیت وئریرلر. بو بارهده درس کیتابلاریدا ترتیب ائدیبلر. بو بیزه چوخ لازیمدیر. بئله بیر مضموندا سؤز دانیشدی. سونرا دئدی: حسن بونا نئجه باخیرسان؟ دئدیم اوستاد من ایکی بؤیوک شاعیره تئز- تئز مراجعت ائدیرم؛ اثرلرینی دؤنه- دؤنه اوخویورام. بو منده وردیشه چئوریلیبدیر ایندی. سوروشدو کیملردیر اونلار؟ دئدیم: بیری فضولیدیر؛ بیری ایسه حافظ. گولدو.
سیزه دئمک ایستهدییم فاکت: نیظامینین خسرو و شیرین اثری دونیاجا مشهور بیر اثردیر. بو احوالاتلار دا نیظامیدن قاباق خالق ایچینده واریدی. نیظامیاونلاری بؤیوک بیر منظومه کیمیدونیایا چاتدیردی. نیظامیدن سونرا اونلارجا شاعیر شیرین و خسرو، شیرین و فرهاد آدلی منظومهلر یازدیلار؛ هرهسی اؤز یئرینده دهیرلیدیر. دئمک اولار کی شرق ادبیاتیندا بو موضوع بؤیوک یئر توتوبدور. ایللر کئچدی. ۲۰ینجی عصرده صمد ورغون و ناظیم حیکمت ده یئنه بو موضوعیا مراجعت ائتدیلر. صمد وورغون شیرین فرهاد و ناظیم حیکمت ایسه فرهاد شیرین و مهمنه بانو… اثرینی یازدی. بونلارین ایکیسی ده پیئسدیر. زامان گلدی ۱۹۶۰ینجی ایلده عارف ملکاوو ناظیمین اثری اوزهرینده بیر بالئت یازدی آدی«محبت افسانهسی». بو محبت ناغیلی ایندیهدک صحنهدهدیر. دونیانین بیر چوخ اؤلکهلرینده مختلف صنعتکارلارین بدیعی قورولوشوایله صحنهیه قویولوبدور و قویولاجاق؛ ابدی بیر اثر اولوب بو اثر.
بو سؤزلری دئمکدن مقصدیم بوایدی کی، کلاسیک ادبیاتیمیزا یارادیجی موناسیبتی ایله یاناشمالیییق. بو توکنمز سؤز چئشمهسیندن اؤز پاییمیزی گؤتورمهلیییک. بو دونیادا بئلهدیر. قوتهنین، شکسپیرین، یاشار کمالین، ناظیم حیکمتین، شاملونون، هدایتین، دولتآبادینین و بیر چوخلارینیندا کلاسیک ایرثه موناسیبتی بئله اولوبدور…
س. یازیچینین اَن بؤیوک قورخوسونو، باشقاسینین تأثیرینده قالماق گؤرمک اولارمی؟ بونون یارادیجیلیقدا تأثیری نئجه اولا بیلر؟ باشقاسینین تأثیری آلتیندان نئجه چیخماق اولار؟
ج. هر بیر اینسان اؤز دؤوروندن، موحیطیندن و اونو احاطه ائدهن وارلیقلاردان تاثیرلنیر. بو تاثیر نتیحهسینده اونون استعدادی، باجاریغیدا چیچکلنیر؛ گوجلنیر و یارادیجیلیق قابیلیتی گئنیشلنیر؛ درینلشیر. دونیا اینجه صنعتینی، ادبیاتینی، تاریخینی و خالقلارین باشقا – باشقا بیچیملی مدنیتلرینی اؤیرنمهین صنعتکار، اؤز یئرینده قالار؛ دونیایا، اینسانلارا دئمهیه سؤزو اولماز. صنعتکار اؤیرنمهلیدیر. اؤیرهنه- اؤیرهنه دیرچلمهلی و بوی آتمالیدیر. بو یول ایله اؤز یارادیجیلیق اوسلوبونو تاپمالیدیر. دونیایا نئجه باخماغی، اونو نئجه قاوراماغی و قاوراییشلارینی نه بیچیمده،هانسی نوعدا یارادیجیلیغا چئویرمهنی باجارمالیدیر. البته کی بورادا تاثیرین موثبت و یارادیجی یؤنوندن صؤحبت گئدیر؛ تقلیددن، کیمسهنی یامسیلاماقدان سؤز گئتمیر. تقلید یارادیجیلیغین قاتیلیدیر. او صنعتکاردا اولان یارادیجیلیق گوجونو اؤلدورر؛ اونو اؤز ایچیندن بوشالدار؛ کیمسهنین کؤلگهسینه چئویرر. تقلیدچیلر صنعتده ایز بوراخمازلار. اونلار یالنیز و یالنیز اؤزلرینین بوشلوقلارینی دولدورارلار.
صنعتین مایاسی استعداددیر و استعدادسیز کیمسهدن هر نه چیخسادا، آنجاق صنعتکار چیخماز. یالنیز استعداد ایله ده کفایتلنمک اولماز. استعداد ایسه تربیهلنمهلی و زحمت کورهسینده قیزاریلیب ،سوواریلیب، پولادلاشمالیدیر. بئله ایسه زحمت استعدادین قوروجوسو و یؤنلدیجیسیدیر. صنعته گوج وئرهن، جان وئرهن، روح وئرهن یارادیجی امهییدیر. او بو امکدن قیدالانیر. گئجه گوندوز آختاریشدا اولان، جان ایشیغیندا دونیانی گزهن، جامعهنی اؤیرهنن، اؤزونو و اینسانلاری اؤیرهنن، اونلارا تزه سؤز دئمهیه، تزه دویغولار آشیلاماغا چالیشان صنعتکار البته کی اؤزو اولمالیدیر. ادبی نظرییهلر اوزهرینده اثر یاراتماق ادبیات اوچون ان باشلیجا صنعتکار اوچون تهلوکهلی بیر ایشدیر. البته من نظرییهلره قارشی دورمورام. اؤزومون ان عمده ایشیم بو نظرییهلری آراشدیرماقدیر؛ اونلاری منیمسهمکدیر. بو نظرییهلر چوخ یاخشیدیرلار. اونلاری اؤیرنمک، منیمسهمک، اؤزونونکولشدیرمک لازیمدیر؛ آنجاق بوندان سونرا اؤز خالقینا، میللی ادبیاتینا مراجعت ائدیب، اونلارین ایچیندهکی گیزلهنن اینجیلری سئچیب، یارادیجیلیق لابوراتواریاسینا گتیریب، اوزهرینده ایشلهمک، جان یانغیسیایلا، سئوگی ایله یوغرولان اثر یاراتمالیسان. بئلهدیرسه تقلیدچیلیک تهلوکهسیندن قورتاراجاقسان؛ یوخسا اؤزگهنی یامسیلاماق، یئکه- یئکه سؤزلری سیرالاماق، مشهور آدلاری صادالاماقلاهانسیسا ادبی مکتبلرین آدینی چکیب پوز وئرمک، مشهور آداملاری یامسیلاماق، مودئرن و پست مودئرن صنعتکار اولماق دئمک دئییلدیر. بونلارهامیسی اؤز جامعهندن، اؤز ایچیندن، اجتماعی حیاتیندان گلمهلیدیر. بیرده کی اینسانلارلا دیللشه بیلمهین، اونلارین آرزو و ایستکلرینی، دیلکلرینی بدیعی صنعت اثری سویهسینده ایفاده ائده بیلمهین، اینسانلارا خور باخان، تکجه اؤز حلقهسی، اؤز محفلی اوچون یارادانلارین اثرلری دونیایا اؤلو گلیر.
یارادیجی شاعیرلر، کئچمیشی دریندن اؤیرهنیرلر. گونوموزو ایتی باخیشلاری ایله سئیر ائدیرلر. دوغما یوردوموزون گؤزهللیکلری بولاغیندان میصراعلارینی امیزدیریرلر. اینسانلارین آرزو و ایستکلرینی اؤزونونکولشدیریب و بابالارین آچدیغی یوللارا قدم قویورلار. بالالارین، نوهلرین ایستک و آرزولارینا اوز توتوب، یئنی-یئنی جیغیرلارا یؤنلیرلر. اونلار، اؤز اثرلری ایله گلهجهیه آچیلان سحرلره بلدچی اولوب و اینسانلارین صاباحا دوغرو گئدن یوللارینا ایشیق توتورلار. بئله شاعیرلرین صنعتکار امهییندن، گئجهلی-گوندوزلو آختاریشلاریندان دوغولان، صمیمیحیسلرله آشیلانیب، اینسانی آرزو و ایستکلری ترنم ائدهن اثرلر،هامیاوچون گرهک اولور.
س-دئمک اولار کی ادبیاتین شعر قولوندا علیرضا نابدل (اوختای)لا درینلهشیریک. سونرا ۷۰ینجی ایللره قدهر بیر اوچوروم یارانیر. ۷۰ینجی ایلدن بو طرفه بیزدههادی قاراچای، اسماعیل اولکر و ناصیر میرقاتینین «تالانمیش گونش» کیمیگؤزهل اثرلری چیخیر. داها دوغروسو بیزده مودئرنلشمه سورهجی، سیستئماتیک بیچیمده بو زاماندان باشلاییر. بو دؤورده یارانان اثرلری نئجه گؤرورسونوز؟
ج- بو سووالینیز چوخلو مناقشه دوغورا بیلر. بیرینجی بودورکی ایراندا، آذربایجان شعرینده مودئرن شاعیر «حبیب ساهر»دیر. حبیب ساهر دونیانین مودئرن شعرینین بانیسی ساییلان شارل بودلر شعری ایله بیر باشا تانیش اولموش، اونو قاورامیش، منیمسهمیش و فارس و آذربایجان دیللرینده شعر یازمیشدیر. بونونلا برابر بودلر، مالارما وورلن والری و بیر چوخلارینی فرانسیزجا اوخوموش و اثرلریندن ترجومه ائتمیشدیر. ساهر ایراندا ایلک مودئرن شعرین (بورادا یئنی شعری نظرده توتمورام. ادبیات و اینجهصنعتده مودئرن تئرمینی اساسیندا بونلار بیر- بیریندن آییریرام) تمل داشینی قویموشدور؛ هم آذربایجان دیلینده، هم فارس دیلینده. بو باخیمدان او رسول رضا، صمد وورغونداندا قاباق یئنی شعر ایله مشغول اولموش و اؤز بدیعی اوسلوبونو آذربایجان و فارس دیللرینده یاراتمیشدیر. «علیرضا اوختای» ساهر مکتبینده بویا – باشا چاتان شاعیردیر. اونون شعرلریندن ساهر شعرینین سسی و عطری گلیر. بیرده کی او دؤورون اجتماعی سمبولیسم آدلانان فارس شعریندن تاثیرلنمیش و گؤزهل و اورژینال اثرلر یاراتمیش و شعرمیزده اوختای جیغیری آچمیشدیر. آذربایجاندا مودئرن شعرین بانیسی کیمیاوختایدان آد چکمک دوزگون دئییلدیر. بو آذربایجان شعرینین تاریخی پروسسینی نظره آلماماق دئمکدیر. اوختای گنج بیر استعداد، اورژینال بیر شاعیر، بیر یارادیجیایدی. تئز گول آچدی، تئز ده سولدو. بلکه ده اونون سیماسیندا شعریمیز بؤیوک بیر شاعیری ائرکن ایتیردی.
اوختای۴۰ینجی ایللرین ایلک یاریسیندا یازیب یاراتمیشدیر. دئمک بو ۵۰ ایل ایچینده بیزیم شعریمیز یوخودا ایمیش!! بئله دئییل. اوختایین کناریندا بیر چوخلار یازیب یاراتمیشدیر و اثرلرینین چوخو واختیندا چاپ اولماییبدیر. مثال اوچون: حبیب ساهر، سهند، حسین دوزگون، حبیب فرشباف، بهمن زمانی، عباسعلی ائلچی، مرضیه اوسکویی و معین سببلر اوزره اثرلری آرادان گئتمیش و هئچ واخت ایشیق اوزو گؤرمهمیش باشقالاردان آد چکمک اولار. اوختایین یازدیغی شعرلرله اونون نشری آراسیندا ۱۰ ایلدن آرتیق فاصیله وار. بو دوروم باشقا شاعریمیزینده اثرلرینین یاییلماسیندا اؤزونو گؤستریر. نومونهسی ائله ناصیر مرقاتی. ناصیر مرقاتی گؤزهل شاعیردیر، اورتا نسله منسوبدور؛ آمما شعرلری ۷۰ینجی ایللرین محصولو کیمیقلمه وئریلیر. بو قوصور، شعریمیزی مئتودیک شکیلده اؤیرنیلمهمهسیندن آسیلیدیر. بیزیم ۵۰ینجی، ایللرده ده آدلارینی چکدیییم شاعیرلر سیراسیندا عمران صلاحی، عزیز سلامی، سؤنمز، نطقی، کریم گولاندام، محمد قاضی(سمندر)، باریش، ائلچی، باریشماز و باشقالارینی علاوه ائده بیلرم. ۶۰ ینجی ایللردهده بیر چوخ شاعرلریمیز بو یولون یولچوسو اولموشلار و بو گونده ادبی جمعیتیمیزده اؤز دستخطلریله تانینیرلار. بونلارین ایچینده یئنیشعریمیزین داوامچیلاری کیمییازیب یارادان حبیب فرشباف،ناصیر داوران، ائلدارموغانلی سحرخانیم، علیرضا میانالی،هادی قاراچای، اورمولو و اونلارجا باشقا شاعیرلرین آدینی بو سیاههیه آرتیرماق اولار کی چوخ اثرلری هله گون اوزو گؤرمهییبدیر و یالنیز آز- چوخ، مطبوعات صحیفهلرینده آرا -سیرا چاپ اولوبدور.
شعرمیزه بئله بیر باخیش، بئله بیر صنعی بؤلمهلر دوزگون دئییل. قویون اثرلر تام یاییلسین و قالانلار، قالمایانلار آیدین اولونسون، سونرا اونلاری داها دوزگون تحلیل ائتمک اولار. ادبی حادیثهلرین تحلیلی گونون تحلیلی ایله فرقلنیر. ایللر کئچیر، حقیقت آیدین اولور. اوندا شعریمیزین سیماسی داها آیدین، داها پارلاق گؤرونر. تلسمهیین؛ بو قوندارما اؤلچولری، ۱۰ ایللیکلری فارس تنقیدچیلری او ایللرده چوخ ایرهلی سوردولر، آمما بو گون، حقیقت اونلار یوزان کیمیگؤرونمور. بو کیمیاؤلچولره چوخدا بئل باغلامایین. ادبیات جمعیتله اورهکدن – اورهیه، جاندان – جانا یارانیر؛ اینکیشاف ائدیر و ائدهجکدیر. تکی میللت وار اولسون و قلملر ایشلهسین. بیرده، گون، او گون اولسون کی یارانان اثرلر اوزه چیخسین. اثرلر واختیندا یاییلیب، اوخونسون. بودا، مطبوعاتین، نشرین، آنا دیللی مکتبلرین قورولماسی و چوخالماسیندان آسیلیدیر و دیلیمیزین آزاد و راحت یاییلماسی و اوخوجولارین سایینین چوخالماسی ایله باغلیدیر و بئله – بئله سؤزلر…
س- بئله گؤرونور کی چوخ آز سایدا مودئرن شعریمیزله ایلگیلهنن اوخوجولاریمیز وار. داها چوخ شهریارین حیدر باباسی کیمیکوتله دیلینده یارانان شعرلری سئویرلر. ائلهدیرمی؟ بو بیزیم اوچون یاراتماماغا بهانه اولا بیلرمی؟ بیز چوخ نفوسلو میللت اولاراق سون ایللرده یارانان مودئرن اثرلریمیزین سایی سیزی قانع ائدیرمی؟
ج- تمامیایله دوغرودور. آنجاق مودئرن ادبیات اؤز یئرینی تاپماقدادیر. یئنی ساوادلی نسیل مئیدانا گلیر. حیدربابانین بیر چوخ صحنهلری اونلار اوچون داها آنلاشیلمازدیر. اونلار اؤز دونیالارینی یاراتماغا جان آتیرلار. مودئرن ادبیاتی مودئرن اولموش میللت، مودئرن اولموش یارادیجی، مودئرن اولموش اوخوجو بیرلیکده یارادا بیلر. حادیثهلری یئنی گؤزله گؤرمک، اونلاری یئنی طرزده ایفاده ائتمک، اوخوجولارا باشا دوشن بیر دیلله چاتدیرماق لازیمدیر. اؤز بایاغی قاوراییشلارینی، فردی جیلیز حیسلرینی، دایاز دوشونجهلرینی خالقین روحونا، حیاتینا یابانچی اولان ایفادهلرله سوخوشدورانلارا مودئرن آدی وئرمک منجه دوزگون دئییلدیر. تپهدن دیرناغا فارس دیلینین آشاغی سویهلی اوزدن ایراق پست مودئرن ادبیاتینی، ائلهجهده تورکیهنین کاناللاریندان اؤز فانتزیلرینی تقلید ائدیب، یئنی واریانتلار یارادان و اونلاری مودئرن ادبیات اثرلری کیمیقلمه وئرهن یازیچی و شاعیرلرین داورانیشی، ادبیاتیمیزین اینکیشافینا کی یوخ، یئرینده سایماسینا یاردیمچی اولور. بوردا گنج و استعدادلی یازیچیلاریمیزی، گؤزهل جاوان شاعیرلریمیزی بونلارا قاتماق ایستهمیرم. اونلارین سایی قات–قات بو یالانچی و موداباز اوزدن ایراق قلم صاحیبلریندن چوخدور. اونلارین حسابی باشقادیر. اونلار ادبیاتیمیزین گؤز مونجوقلاریدیرلار. اوخویون اونلارین حئکایه مجموعهلرینی، شعر کیتابلارینی. گؤرون دونیالارینی.
من بو استعدادلی گنجلریمیزین اثرلریندن بدیعی و ایستهتیک ذوق آلیرام. بیزیم شاعیر و یازیچیلار دئینده من بونلاری نظرده توتورام؛ گؤزلریندن اؤپورم. آنجاق بورادا چوخ جیددی بیر مسئلهیه توخونماق ایستهییرم: مودئرنلشمه اجتماعی بیرحادیثهدیر؛ بیرحرکتدیر؛ بیر دهییشیکلیکدیر. اجتماع دهییشیرسه، ادبیاتدا دا دهییشمهلر باش وئرر. غربده مودئرن ادبیات، اونلارین یاشادیغی وضعیته جانلی شکیلده باغلیدیر. اونلار، یاشادیقلارینی یارادیبلار. اونلار، رونسانس آیدینلاشما دؤورلرینی، جیددی فیکیر توققوشمالارینی باشلاریندان کئچیریب، مودئرنیته دؤورونه قدم قویوبلار؛ یاشاییشلارینا اویغون اینجه صنعت و ادبیات یارادیبلار. اونلاردا، هر شئی طبیعی گؤرونور. بیز ایسه اونلارین قیراغیندا یاشامیشیق؛ چاپیلمیش، تالانمیشیق و اونلارین قوردوغو قورقولارین تاثیری آلتیندا قالمیشیق. بیر چوخ اؤلچولرده، آغینا – بوزونا باخمادان، یامسیلاماقلا، اؤزوموزو اونلارا اوخشاتمیشیق. دونیایا اونلارین گؤزو ایله باخمیشیق. اؤزوموزه، اؤز میللی وارلیغیمیزا خور باخمیشیق. اونلاری هر شئیده اوستون توتموشوق. اودور کی اؤزوموز اولا بیلمهمیشیک. بونو دئییم کی بو مستملهچیلیک و استثمارچیلیق سیاستینی دونیایا حاکیم ائدهنلرین عمللرینین نتیحهسیدیر. اونلار بیزی اؤزوموزدن اوزاقلاشدیرماقلا، بوشلوقلاریمیزی ایچی بوش نظرییهلر، مودابازلیقلارلا دولدورماقلا بیزی اؤز اویونجاقلارینا چئویرمهیه چالیشمیشلار. بودا اونلارین وار – یوخوموزو سویماق ایستکلریندن ایرهلی گلیر. البته بو او دئمک دئییل کی غربین بؤیوک فیلوسوفلاری، فیکیر بهادیرلاری، بؤیوک صنعت آداملاری، مدنیتی، اینسانلاری، اونلارین اجتماعی – مدنی ساحهلردهکی اوغورلاری بیزیم اوچون یاددیر. اونلارین اوغورلاری اینسانلیغین اوغورلاریدیر؛ اونلارین قازانجی بشریتین قازانجیدیر؛ اونلارین هر بیر ساحهدهکی الده ائتدییی اوغورلار بیزیمدیر. بیز اونلاردان بول – بول اؤیرنمهلیییک؛ اونلارین علم، تکنولوژی اینجه صنعت و دوشونجه و ادبیات ساحهسیندهکی تجروبهلرینی بؤیوک ممنونیتله اؤزوموزون مدنیتیمیزین تملی اوزهرینده قورمالیییق. ایندی یاواش- یاواش اؤزوموزه گلیریک؛ اؤز سؤزوموز، اؤز گؤروشوموزله دونیانی، میللی وارلیغیمیزی تانیماغا، اونلارا اویغون یازیب – یاراتماغا و دونیادا تانینماغا باشلامیشیق. هیندده تاقور؛ میصرده نجیب محفوظ؛ ژاپندا موراکامی، یوشیما، کورساوا؛ تورکیهده ناظیم حیکمت، یاشارکمال، عزیز نسین، اورخان پاموک؛ ایراندا هدایت، صمد بهرنگی، فروغ، ساعدی، دولتآبادی؛ آذربایجان جومهوریسینده رسول رضا، صمد وورغون و بو کیمییازیچیلار آرتیق دونیادا تانینیر. بیزیمده دونیایا دئیهجک سؤزوموز وار. دونیا بیزی اؤز سسیمیزله ائشیتمهیه حاضیردیر.
س- بو تای نثرینین ایلک یازارلاریندان اولان گنجعلی صباحی یارادیجیلیغی حاقدا نه دئیردینیز؟
ج- من گنجعلی صباحی معللیم ایله یاخیندان تانیش اولموشام. اوندان چوخ اؤیرنمیشم. اونو اؤزومه معنوی آتا سانیرام؛ نئجه کی ساهری. ساهر ایله ده یاخیندان تانیشایدیم. اونونلا چوخ اولموشام؛ اؤیرنمیشم. اودا منیم معنوی آتامدیر. صباحی چوخ پرنسیپلی و عالیجناب بیر شخصایدی. مهربان، صمیمی، ادبی گنجلییه حؤرمت بسلهین آلچاق کؤنوللو بیر اینسان ایدی. او سؤزون حقیقی معناسیندا معللیم ایدی. صباحی اؤز دؤورونون اوستاد یازیچیلاریندان ایدی. اونون اثرلرینین قورولوشو، موضوعسو، بدیعی قابلیتلری او دؤورون قاباقجیل ایدهآللاری ایله سسلهشن اثرلرایدی. نثرمیزده، میرزه جلیل، عبدالرحیم بئی، میر جلال، میرزه ابراهیملارین دوامچیلاریندان ایدی. اونون تنقیدی گؤروشلری و بدیعی یارادیجیلیغی عصرین ایلک یاریسیندان مایالانیر و او باخیشلا دا صباحی یازیب یاراتمیشدیر و بوگون بیزیم اوچون معلم اولاراق قالیر.
یازیچینین اثرلرینی، اؤز اجتماعی متنیندن آییریب تحلیل ائتمک دوزگون ساییلمیر. اثری اؤز اجتماعی متنینده، اؤز دؤورونده دهیرلندیرمک لازیمدیر. صباحی و ساهرده بوندان استثنا دئییل. اونلار بیزیم معنوی آتالاریمیزدیر و احتراملاری واجیبدیر.
یئری گلمیشکن دئییم کی: بوگون نثریمیزین آپاریجی قولو «گنجعلی صباحی اؤدولو» قورومونو تشکیل ائدیب و بو نجیب ایشی ایللردیر دوام ائتدیریرلر و ادبیاتیمیزا، نثریمیزه میثیلسیز خیدمت گؤستریرلر. اونلار، بو یوللا استعدادلاری اوزه چیخاریب، ادبی اجتماعیاتیمیزا تانیتدیریرلار. من اونلارین بوگونکو ایشینی پولیتزئر جایزهسیندن اوستون توتورام. بونلار بوش ال ایله، هئچ بیر یئردن یاردیم گؤزلهمهدن بو ایشه ال قویوبلار و استعدادلی گنجلری نثرمیزین ایشغینا، اؤز یارادیجیلیقلارینین ایشیغینا توپلایا بیلیبلر. بونلارین الینی سیخماق و اونلارا ساغ اول دئمک و بو جاییزهنی عنوان توتوب، حئکایهلرینی و استعدادلارینی سیناقدان کئچیرن گنج یازیچیلاریمیزی اورهکدن آلقیشلاماق بورجوموزدور.
س-سیزجه رضا براهنی، فریبا وفی و باشقا فارسجا یازان ناثیرلریمیزی آذربایجان ناثیرلریسیراسینا داخیل ائتمک اولارمی؟ جاوابینیزدا لوطفن دیل مسئلهسینی اؤنم توتاراق آچیقلایین.
ج- بو مسئله تکجه بیزه عایید دئییل؛ دونیادا چوخ یازیچی و شاعیرلر واردیرکی اثرلرینی اؤز آنادیللرینده یوخ، بلکه باشقا بیر دیلده یا اؤلکهنین ایشلک دیلینده یازیبلار. مثلا او تای آذربایجان یازیچیلاریندان نئچهسی اثرلرینی روس دیلینده یازیر؛ امریکا، انگلیس، فرانسه و آلماندا یاشایان تورک، فارس، روس و باشقا باشقا میللتلره منسوب اولان یازیچیلار اثرلرینی یاشادیقلاری اؤلکهلرین دیللرینده یازیبلار؛ اؤز آنا دیللرین ادبی شکیلده بیلمهمهلری، یاخود چوخ اوخوجو قازانماق اوچون و یا دا بعضی قاداغالار اوچون. واختیلا ساعدی، صمد شاهلیق رئژیمینین شرایطینده بعضی اثرلرینی آذربایجانجا یازماقلارینا باخمایاراق، اثرلرینی عمومیتله فارسجا یازیبلار. آنجاق اونلارین اثرلری موضوع باخیمیندان آذربایجانا عایید اثرلردیر .نئجهکی براهنی ده، خانیم وفی ده فارسجا یازانلار آراسیندادیرلار؛ آنجاق اونلارین اثرلرینین موضوعلاری آذربایجاندا باش وئرمیش حادیثهلردن گؤتورولوب. اگر اونلار آذربایجان دیلینه چئوریلسهلر، تام آذربایجان ادبیاتی فاکتی اولاجاقلار. نئجه کی صمدین اثرلری آنا دیلینده دوغما سسلنیر و یاخود ساعدینین ترجومه اولموش بیل عزالیلاری و توپ اثرلری آنا دیلمیزده دوغما سسلنیر. بیرده اونلار اثرلرینی یاخشی بیلدییی دیلده یازا بلیبلر. اگر آذربایجانجا یاخشی بیلسهایدیلر، آنا دیللرینده یازاردیلار. بوگون منیم دوغرو خبریم وارکی خانیم وفی بیر چوخ حئکایه آنادیلینده یازیب و یازماغادا چوخ ماراقلیدیر.
بو مسئلهنی ده علاوه ائتمک لازیمدیر: بیز اونوتمامالیییق کی ادبیاتا بدیعی سؤزصنعتی دئییرلر. یعنی ادبیات دیل اوزهرینده، دیل واسیطهسیایله قورولور. دیلین بدیعی اثرده باشلیجا رولو و اهمیتی واردیر. من بئله اثرلری تمام معنادا آذربایجان ادبیاتی فاکتی کیمیقبول ائده بیلمیرم.
س- حئکایهچیلیکده بیر سیرا قاوراملار وار کی بونلار همیشه دارتیشما تؤرهدیبدیر. او جوملهدن نووئل، حئکایه، پووئست، رومانس و سون زامانلاردا حئکایهجیک. بو قاوراملارین فرقیسیزجه نهده اولور؟ مینیمالیزمله حئکایهجیک ژانرلاری بیردیرمی؟ اگر بیر دئییل، اونلاری بیر بیریندن آییران فرقلر نهدهدیر؟
ج- روایی ادبیات، شعر قدهر قدیم اولماسادا، آنجاق یاشی چوخدور. اونون کؤکو اوسطورهلره قاییدیر. اینسان اسطورهلری ناغیللارا، داستانلارا، ئپوسلارا چئویردی؛ خاص بیر تاریخی شرایطده اونلارا تزه روح و جان وئردی و یاشاتدی؛ زامان- زامان آمال و آرزولاریلا سسلشدیردی؛ عصیرلردن عصیرلره کئچیرتدی. هر یئنی بیر دؤورده، قهرمانلیق و محبت داستانلارینی حیات حقیقتلری ایله اجتماعی واقعیتلرله زنگینلشدیردی و اینسانلارا معنوی ذوق، درین بیلیک، یاشاماق هوسی و عشق باغیشلادی. دردلرینه اورتاق اولان، اومیدلرینی جانلاندیران و بیر سؤزله اینسان حیاتیلا سیخ باغلی ادبیات اولدو.
۱۳ینجی عصردن آوروپادا رومانس یاراندی. رومانس اروپا ادبیاتیندا سئوگی و محبت قوچاقلیق و قآچاقلیق ماجرالارینا حصر اولونموش نظمله نثرله یارانمیش اثرلره آد وئریلمیشدیر. اونون ایلک اوجاقلاریندان بیری فرانسه اولموشدور. اعیانلارین مجلیسلرینده روایت اولونان و رواج تاپان رومانسلار سونرالار اوزون و ماراقلی ماجرالارلا دولو نثر اثرلرینه چئوریلمیشدیر. رومانس چوخ واختلار کلاسیک موضوعلاری، شاهلارین، شاهزادهلرین و میللی قهرمانلارین ماجرالارینی روایت ائدهن اثرلر اولموشدولار. بیزیم آذربایجان ادبیاتیندا، ایران ادبیاتیندا بیر چوخ رومانسلارا راست گلمک اولار. مثال اوچون: سمک عیار، قآچاق نبی، قآچاق کرم، عباس و گولگز، بو سونرالار عاشیق حسین جاوانین ستارخان داستانی و اونلارجا بئله اثرلرین آدینی چکمک اولار و اونلارین کلاسیک نومونهلری داها آرتیق فردوسینین، نظامینین و… اثرلرینده چوخ بیتگین و کامیل نوعونو تاپمیشدیر. بوگون آرتیق یارادیچی کیمیبو اثرلره یاناشیلیر؛ اونلارین اوزهرینده اوپئرالار، بالئتلر و یئنی رومان فورماسیندا ائلچینین محمود و مریم اثرینده، قآچاق نبینین قهرمانلیق ماجرالاری، سلیمان رحیماوون قافقاز قارتالی اثرینده، خسرو شیرین، صمد وورغونون فرهاد شیرین درامیندا و نیظامینین یئددی گؤزهلی، قارا قارایئوین یئددی گؤزهل بالئتی و مین بیر گئجه ناغیللاری، فیکرت امیراوون عینی آدلی اثرینده جانلانیب، معاصیرلشیبلر.
نووئل ((Novel سؤزو رومان معناسیندادیر؛ هم فرانسیزجا، همده انگیلیسجهده. )نووئلا Novella) کیچیک رومان یاخود اوزون حئکایه (Long short story) ده دئمک اولار.
۱۷ و ۱۸ینجی عصردن باشلایاراق ۲۰ینجی عصردن بویانا گئتدیکجه رومانسین اهمیتی آزالیر؛ داها آرتیق خولیالاری، رؤیالاری حقیقی حیات حقیقتلری عوض ائدیر. رئالیستیک بو حقیقتلره اساسلانان اثرلر رومان آدلانیر و جامعهنین یئنی ادبی فورماسی کیمیاوزه چیخیر؛ حیاتین بوتون ساحهلرینی، اینسانین ایچینی، اوزونو، یاشایشینین بوتون قاتلارینی قاپساییر؛ اجتماعی ساحهلرینی، فیکیر توققوشمالارینی و سیاسی موبارزهلرینی اؤزونده عکس ائتدیریر. هئچ بیر ساحه قالماییر کی رومان اونا توخونماسین. هئچ بیر موضوع قالماییر کی رومانین موضوعسو اولماسین. رومان مودئرنلشمهنین ان یوکسک ذیروهسینه چاتیر و زامانهنین یگانه ادبی فورماسی کیمیچیخیش ائدیر. آوروپادا ایلک یئنی ادبی قاوراییش فورماسی رومان بیچیمینده اورتایا چیخیر.
رومانلار اساسا نثرله یازیلیر، آنجاق منظوم رومانلاردا وار. مثلا: پوشکیننین «یؤگئینی اونئهگین» یاخود قابیلین «نسیمی» اثری و حتی بؤیوک نیظامینین پوئمالارینی منظوم رومانلار آدلاندیریرلار. رومانلار، موضوع اعتباریایله بیر سیرا گروپلارا بؤلونور. مثال اوچون: تاریخی، اجتماعی، فلسفی، عائله- معیشت، ماجرا، پسیکو آنالیتیک، پلیسی و سایره رومانلار.
رومانداکی احوالاتلاردا چوخلو آدام اشتراک ائدیر. بو آداملارین طالعی و منافعهسی بیر بیری ایله چارپیشیر؛ اونلارین کاراکتری اطرافلی گؤستریلیر. سلمان ممتازین «گلینلر»، محمدسعیداردوبادینین «بدبخت میلیونچو»، مصطفی چمنزمینلینین تاریخی فلسفی رومانی«قیزلار بولاغی» و… ایلک رومانلاریمیزداندیر. سونرالار آذربایجاندا ابوالحسن، سلیمان رحیم اوو، میر جلال، میرزه ابراهیم، مهدی حسین، اسماعیل شیخلی، عیسی حسین اوو، آفاق مسعود و باشقالاری چوخلو رومان یازمیشلار.
سون زامانلاردا رومان هم بیچیم، هم مضمون اعتباری ایله چوخلو دهییشیکلیکلره اوغراییب، یئنی کیفیتلر قازانمیشدیر. رومانلار گئتدیکجه ییغجاملاشیب، چئویکلشمیشدیر و قیسا رومانلار شکلینده یازیلمیشدیر؛ پسیکولوژیک تحلیل، فلسفی باخیش قووتلنمیشدیر؛ داخلی مونولوقلار چوخ مهم یئر آلمیشدیر؛ احوالات تصویری آزالدیلیب و فیکیر ایفادهلرینه چوخ یول وئریلمیشدیر. بو چوخ مرکب بیر یارادیجیلیق پروسهسیدیر. رومانلارین قیسا و ییغجام حالینا باخمایاراق چوخ سسلی رومانلاردا یازیلیبدیر؛ خصوصی ایله لاتین امریکادا، مکزیک، کلمبیا و پرو کیمیاؤلکهلرده. یئنی تیپلی رومانلار دونیادا بؤیوک شؤهرت قازانمیشدیر.
پووئستده حئکایهدن فرقلی اولاراق عادتا بیر حادیثه یوخ، احوالاتین اساس اشتراکچیسی، قهرمانی اولان شخصین حیاتینین بوتؤو بیر دؤورو و دؤورون بیر چوخ حادیثهلری وئریلیر. پووئستده باش قهرمان اطرافیندا جمعلشن یاخود اونا ضد مؤوقعده دوران بیرسیرا شخصلر اولور. بیزده میرزه جلیلین «دیریلن آدام»، سلیمان رحیم اوون «مئدالیون» و گنجعلی صباحینین «قارتال» اثرلری پووئستین یاخشی نومونهلریندندیر.
حئکایهده یازیچی اینسان حیاتینین کنکرت پارچاسینی، صحنهسینی تصویر ائتمه یولو ایله حیاتین تیپیک و مهم جهتلرین آچیب، گؤستریر و اهمیتلی بیر فیکیر ایرهلی سورور. مثال اوچون: میرزه فتحعلینین «آلدانمیش کواکبلر» (آذربایجان حئکایهچیلیک صنعتینین ایلک یئنی تیپلی حئکایهسیدیر بو اثر)، میرزه جلیلین «پوست قوطوسو»، حق وئردیئوین «دیش آغریسی»، عبداله شائقین «مکتوب یئتیشمهدی» و آفاق مسعودون «سئرچهلر» حئکایهلرین گؤسترمک اولار. حئکایهلرین چوخوندا احوالات شخصین دیلیندن نقل ائدیلیر.
حئکایهجیک، حئکایهنین هئچ بیراساس عنصرلرینی ایتیرمهدن، حئکایهنین شیرهسی و جوهرینی ساخلایاراق, چوخ ساده و آچیق دیل ایله بزکسیز – دوزکسیز ایفاده ایله توصیفلردن، توضیحلردن سویونموش، ان قیسا، ییغجام، توتارلی صورتده بیر حئکایه ژانریدیر. حئکایهجیک نوعونون اؤزونه مخصوص بدیعی خصوصیتلری واردیر. او جوملهدن: اونلارین طرحی چوخ ساده، زمان و مکان جهتیندن محدود، کیچک بیرحیات کسیگینی ، ساده روایت فورماسی ایله ایفاده ائدیر. حئکایهجیکده اصیل ماجرا بیر حادیثه اوزهرینده قورولور؛ بیر شخصیت اطرافیندا گئدیر. حادیثهلر گؤروملو شکیلده واقعیتده اولدوغو کیمی، قیسادیلمیش ییغجام و توتارلی شکیلده ماراق دوغروجو اولاراق بیر باشا روایت اولونور. بو نوعدا دیالوقدان، روایتدن چوخ استفاده اولونور. منجه بونلار حئکایهجیک نوعونون باشلیجا خصوصیتلریدیر.
مینیمالیسم ایلک دفعه امریکادا ۱۹۵۰ینجی ایللرده اورتایا چیخدی. ائکسپئرسیونیزمه قارشی. موسیقیده، ریاضیات قانونلارینا اویغون شکیلده سادهلشمیشهاوالاردا اؤزونو گؤستردی. سونرا معمارلیق، رساملیق، تئاتر و حئکایه صنعتلرینه ده سرایت ائتدی و اونلاردا دا مینیمال اثرلر یاراندی؛ آمما منجه بو نوع صنعت اثرلری یعنی ییغجام، توتارلی سؤز صنعتینین نومونهلری داها آرتیق شرقده قرینهلر بویو یاشامیش و بو گونه قدهر گلیب، چاتمیشدیر. بیزده بایاتیلار، منظوم تاپماجالار، رباعیلر، کیچک حجملی روایتلر و بو کیمینوعلر آز دئییل. شرقین یازیلی ادبیاتیندا بونون ان تیپیک نومونهسی سعدینین «گلستان» اثریدیر. البته بو سایدیقلاریم تام مینیمالیستی اثرلر یعنی بوگون باشا دوشدیوموز مینیمالیسم اثرلری دئییل، آنجاق بونون ثوبوتودور کی اینسان ییغجام، توتارلی، معنالی و حیات حقیقتلری ایله دولغون ابدی موضوعلارا حصر اولونموش اثرلری ماراقلا قارشیلامیش، اونلاری اؤز سینهلرینه ییغمیش و یئری گلدیکده اونلارا مراجعت ائتمیشدیر.
بوگونکو مینیمالیسم داها چوخ ادبیاتدا اؤزونو گؤستریر. خصوصی ایله بدیعی، قیسا شعرلرده، کیچیک نثر اثرلرینده یاخشی نومونهلر یازیلیر. بؤیوک صنعتکارلاریندا بو نوع اثرلره مئیلی آز اولمامیشدیر. مینیمال خصوصیتلرینی چخوف، کافکا، برشت، بونلار کیمیصنعتکارلارین اثرلرینده گؤرمک اولار.
حئکایهجیک، بیر صنعت نوعی کیمیحئکایهچیلیکده اؤزونه یئر آچمیش، حاق قازانمیش، اوخوجولارین ماراغینی قازانمیش مینی مالیستیک یارادیجیلیق نوعودور.
س- مودئرن ادبیات نئجه یاراندی؟ بیر چوخلارینا گؤره مودئرنیزم ادبیاتلا باشلاییر. سیز نئجه باخیرسینیز؟
ج- «مودئرنیست» قدیم سؤزدور؛ ۱۶ینجی عصرده مودئرن آداملارین عنوانینا وئریلردی. ۱۸ینجی عصرده ایسه یئنی یولون یولچولارینا «مودئرن» دئییردیلر. بو آد سونرالار کؤهنه ادبیاتچیلارین قارشیسیندا یئنی ادبیاتچیلارا وئریلدی؛ عینی حالدا یئنی شیوهلر، یئنی طرزلر معناسیندا ایشلندی.
مودئرنیسم سؤزنو بعضی واختلار دؤور، استیل، ژانر، یاخود بونلارین ترکیبیندن عمله گلن بیر صنعت نومونهسی کیمیمعنالاندیریبلار. آنجاق اتیمولوژی باخیمیندان مودئرنسیم، مودئرن سؤزوندن و مودئرن سؤزو ایسه لاتینجا modo (مودو) سؤزوندن عمله گلیب؛ یعنی چاغ، ایندی دئمکدیر. بو عبارتدن تاریخ بویو- یعنی اونون یارانماسیندان بو یانا- مختلف تعبیرلر اولونوب و مختلف معنالار وئریلیبدیر.
۱۹ینجی عصرده مودئرن سؤزونون معناسی گئنیشلندی؛ یئنی سبکلر، فیکیرلر، دوشونجهلر، حیات طرزینه، یئنی اصول- اداره طرزلرینه وئریلدی. حتی کیلیسالاردا ارتودوکسلارلا کاتولیکلر آراسیندا کئچن مناقشهلرده، ارتودوکسلاری مودئرن آدلاندیردیلار.
مودئرنیستلر کئچمیش آکادمیک و اسکولاکتیک یوللاردان اوز چئویریب و سنتله اوز به اوز دایاندیلار؛ ادبیاتدا و اینجه صنعتده یئنی ایفاده فورمالاری آختاردیلار؛ فیکیر و مضمون اعتباری ایله یئنی اثرلر یاراتدیلار. مودئرنیسم اؤزونو داها چوخ موسیقیده و رساملیقدا گؤستره بیلدی. بو گون ایشلک اصطلاحلارداندیر. عمومیتله صنعت و ادبیات ساحهسینده ایلک دفعه ایشلدیلمیشدیر؛ آنجاق سؤزون درین و گئنیش معناسیندا، بو سؤز گئتدیکجه کئچمیش معنالارینی عوض ائده – ائده، اصطلاح سویهسینه یوکسلمیشدیر. خصوصی ایله ۲۰ینجی عصرده ادبیات واینجه صنعتین یئنی تیپی کیمیمعنالانیب و دونیانین بیر چوخ یئرینده ادبیات و اینجه صنعتین آپاریجی فورماسی کیمیحیاتا کئچیریلیبدیر. عینی حالدا ۲۰ینجی عصرده بوتون اجتماعی و دینی ساحهلری قاپسامیش، بیر اجتماعی و اقتصادی و مدنی قورولوشون آدی کیمیده اؤزونه حاق قازانمیشدیر.
مودئرن، یعنی یئنی دونیانین ایفادهسی.هابئله بعضی زامانلاردا، مودئرنیسم سؤزو آوانگارد سؤزونون سینونیمیکیمیده تعبیر اولونوردو. ائلهجهده معاصیر و چاغداش معناسیندا دا یوزولدو. بیزده بوردا مودئرن سؤزونون یئنیلیک معناسینی گؤتوروب و بو سون معنالارینی نظره آلاراق مودئرنلشمهدن سؤز ائدیریک.
ادبیاتدا ایسه ایلک دفعه توماسهاردینین «دوبرویل» اثرینه مودئرن آدی وئریرلر. سونرالار ادبیاتشوناسلار «رابرت گریوز»ون شعرلرینی مودئرن شعر آدلاندیردیلار. آنجاق عالیملرین فیکرینجه شارل بودلرین شعرلری سؤزون حقیقی معناسندا مودئرن شعر ساییلیر. ۲۰ینجی عصرده جیمز جویس «اولیئسس »، مارسل پروست «کئچمیش زامانین سوراغیندا» رومانی مودئرن اثرلر کیمییاراندی و ویرجینیا وولف، کافکا، برشت و بیر چوخلاری مودئرن یازیچی و شاعیر آدلاندیلار. باشقا اینجهصنعت اثرلرینده ده او جوملهدن: موسیقیده، رساملیقدادا، شعردهده بو آدین مختلف اوسلوبلاری یاراندی: اکسپرسیونیسم، ایماژیسم، سوررئالیسم، فوتوریسم، دادایسم، فورمالیسم و…
س- ایجتیماعی دورومون ادبیاتین مودئرنلشمهیینده نه قدهر تأثیری اولا بیلر؟
ج- مودئرن جامعهلر، دولت – میللت مفهومیاساسیندا قورولموشلار. دئمک جامعه، حاکم و اونا منسوب اولان قورولوشلار، قدسیلیکدن اوزاقلاشمیش و اؤزونون داخیلی قانونلاری اوزهرینده قورولموشدور. جامعهیه، آغالیق و نؤکرلیک یاخود ارباب و رعیتلیک رئژیملری یوخ، بلکه بازار اقتصادیاتی حاکیم کسیلمیشدیر. اجتماعی قوهلر آیریلمیش، اجتماعی قوروملار یارانمیش و اونلارین آراسینداکی قارشیلیقلی موناسیبت جامعهنین قانونلاری اوزهرینده قورولموشدور. جامعه ده فیکیر آزادلیغی، مذهب آزادلیغی و باشقا اینسان حاقلاری رسمیته کئچمیشدیر. اینسانلار اؤز دوشونجهلری اؤز ایناملاری، اوز عقیدهلری اساسیندا موناسیب قوروملار قورموشلار. بونلارینهامیسی بشریتین رونسانس، آیدینلاما دؤورو آدلاندیردیغی و بؤیوک فرانسیز اینقیلابیندان سونرا الده اائتمهیه و قورماغا نائل اولموشدور.
یئنیلشمک، مودئرن اولماق ایلک اول اجتماعی حیاتین اؤز قانونا اویغونلوقلاریندان دوغور. جامعهده یئنیلشمه اوز وئرهنده، اونون آلت و اوست قوروملاریندا دا دهییشیکلیکلر یارانیر. کئچمیش قورقولار، اولدوغو کیمیقالمیر؛ دهییشیلیر. بونونلادا جامعهنین بوتون قاتلاریندا، چاخناشمالار، چکیش – برکیشمه و گرگینلشمهلر باش قالدیریر. آلت قاتلاریندا بؤحرانا دوچار اولموش جامعهنین، اوست قاتلاریندا دا جانلانما، توققوشمالار اوز وئریر و ان نهایتده جامعهده اینکیشافدا اولان، حیات گوجونه مالیک اولان یئنی قوهلر، یئنی فورمالار باش قالدیریر و اؤز یاشاماق حاققینی ثبوتا یئتیریر. بئلهلیکله جامعهده یئنیلیکلر اوز وئریر. جامعه ده ایسه بو یئنیلیکلری منیمسندیکجه، یئنی قوروملار قورولور. جامعه یئنیلشیر و بو یئنیلشمهلر اینسانلارین شعوروندا، یاشاییش شیوهلرینده ده اؤزونو گؤستریر. اونلارین دونیا گؤروشلرینده، باخیشلاریندا، قاوراییشلاریندا و ائلهجهده بدیعی – ایستهتیک دویوملاریندا یئنیلشمه باش وئریر.
صنعت و ادبیاتدا دا یئنیلیک ایلک اول یئنیلشمیش جامعهده یئنی بدیعی دوشونجهلی اینسانین دونیایا یئنی باخیشیلا باشلانیر. یئنی باخیشدان یئنی تخیول عالمییارانیر. یئنی تخیول ایسه یئنی ایفاده طلب ائدیر. یئنی ایفاده اوچون یئنی آهنگ، یئنی موسیقی، یئنی دیل لازیم گلیر. بورادا، منظوروم قوندارما یاخود یابانچی، یاراماز ایفادهلر دئییل، خالق دیلینین اؤزوندن بدیعی دیلین یئنیلشمیش وگئنیشلنمیش ایمکانیندان یارانان دیلدیر. بونلارینهامیسی بیر یئره توپلاشاندا، بیر – بیری ایله قارشیلیقلی موناسیبتده اولاندا یئنی فورم، یئنی مضمون و یئنی اثر یارانیر. منجه یئنیلیک بو دئمکدیر… آردی وار


text:
ارشاد
ارشاد بوقدر سویله کی بیزدن نییه قورخور؟
بیزکی یازیریق هرنه یی اوزدن نییه قورخور؟
اونلار کی بو درنک ده کلیب شعر اوخویوللار
بیربیر کئچیلیر یازدیغی گوزدن نییه قورخور؟
چین دن گتیریلمیش قلمین فایداسی هارد؟
مارماقسا بیزیم جوهری سیزدن نییه قورخور؟
هر بیر یازیلان سوزجوکو حدداد یارادمیش
بیرجه دوزولور جومله یه بیزدن نییه قورخور؟
نوطق انسانا الله طرفیندن کرم اولموش
نظمه چکیلن ساده جه سوزدن نییه قورخور؟
ائو موشکولاتی بیرده کی تقدیر زمانه
چوخداندی سالیب دیر بیزی دیزدن نییه قورخور؟
بیر خان کی اولور هاممی اونون امرینه باغلی
بدباخت نوکردن یا کنیزدن نییه قورخور؟
سرعتله قاچان دوشانی فی الفور توتانلار
باتلاقدا بو گون باتمیش اوکوزدن نییه قورخور؟
ادخال قلمی چرچوبه دن بیر یانا چیخماز
ایندی ده گورک سن بیزه دوزدن نییه قورخور؟
گؤنده ر
بؤلوم : وطن


text:
ویدئو/ تکواندو: رقیه ییلدیریم تۆرکیه اۆچین آلتین مدال آلدی
تۆرک تکواندوچی اوروپادا آلتین مدال آلدی
تۆرکیأنینگ میللی تکواندو تۇپاریندان رقیه ییلدیریم اوروپا یارشیلاریندا ۴۶ کیلوگرام آغرامیندا آلتین مدال آلدی.
ییلدیریم فینال یاریشیندا هلندلی دینا پوریونس آدینداقی بأسدهشینی ۲۸-۱۰ حاسابی بیلن ینگدی.
اوروپا تکواندو یاریشی ۱۰-۱۳-نجی مای آرالیغیندا روسیادا گچیریلیأر.
بو یاریشا ۴۵ یورتدان ۳۶۳ تۆرگِن قاتناشیار.
قازان شأهِریندأکی یاریشلارا تۆرکیه ۹ ارکک، ۱۳ عایال تۆرگن بیلن قاتناشیار.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان اوروپادا تکواندو یاریشی نینگ بیرینجیسی بۇلان رقیه ییلدیریمی قوتلادی.


text:
آنا آخماتووا
آنا آخماتووا ـ (دوغوم ۱889-؟) ـ تانینمیش روس شاعیری. لئو گومیلییوفون آناسی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
آنا آخماتووا گؤرکملی روس شاعری، ۱۸۸۹-نجی ایل قارادنیز ساحیلینده اودسا لیمانـینـین یاخینلیغیندا یئرلشن «بالشوی فانتان» قصبهسینده دونیایا گؤز آچدی. آتاسی گمی مهندسیایدی. آخماتووا آنا- باباسی احمد (روسجا: آخمات) تاتار ایدی. آنا بیر یاشیندا ایکن عایلهسی چارسکوسلویا، لنینگرادین حومهلریندن ساییلان بیر کنده کوچورلر. بۇ کند اشراف طبقهسینین استراحت یئری ایدی. مشهور کاترین سارایی چارسکوسلودادیر. واختیله بویوک روس شاعری پوشکین گنجلیک ایللرینی بورادا کچیرمیش ایدی. آخماتووا اوزونون قـیسا ترجمه-ی حالیندا بۇ حاقدا یازیر:
- «من چارلی چاپلین، کورتیزر سوناتی و ایفل قولـلهسی ایله یاشیدام. بیر یاشیندا ایکن شاهلیق کندینه کوچدوک. اورانـین باغ- باغاتلاری، یام- یاشیل گنیش پارکلاری، اوجسوز- بوجاقسیز اوتلاقلاری، جیدیر دوزلری، چشید- چشید آتلار و… بونلارین هامیسی منیم یادداشیمدا هله ده یاشاییر. بونلار حاقدا من چارسکوسلو حقینده یازدیغـیم منظومهده سؤز آچمیشام. ایلک دفه اوخوماغـی تولستویون یازدیغـی الیفبادان اویرنمیشم. بئش یاشیمدا فیرانسیزجا دیل آچمیشام. چونکی من چوخ ائرکن اؤزومدن بؤیوک اوشاقلارین معلیمهلرینه قولاق آسیب، بو دیلی اویرهنیردیم. ۱۱ یاشیمدا ایکن ایلک شعریمی یازدیم. ۱۶ ایل اورادا یاشادیم. ۱۹۰۵-نجی ایلده آتاملا آنام آیریلدیلار. آنام بیزی جنوبا آپاردی، بیر ایل «کیف»ده درسیمی داوام ائتدیردیم. چارسکوسلونون حسرتینده بوللو- بوللو ناشیجاسینا شعرلر یازدیم…».
آنا آخماتووا ۱۹۱۰-نجی ایلده شاعر گومیلوولا ائولنیر. بال آیلارینـی پاریس، روم و آوروپانـین باشقا شهرلرینده کچیریرلر. ۱۹۱۲-نجی ایلده ایلک شعر کتابی «آخشام» نشر اوْلونور. بۇ ایلده اونون یگانه بالاسی لو دونیایا گلیر. هامان ایلده آخماتووا مندلشتام، پاسترناک، گومیلوو، تسوتایووا… «شاعرلر صینفی» آدلی ادبی جمعییت قورورلار. ۱۹۱۴-نجی ایلده «تسبح» آدلی شعر کتابی بوراخیلیر. بۇ کتابلا آخماتووا اوخوجولارین ماراغـینـی قازانـیر.
آخماتووانـین ایلک شعرلرینین باش مووضوسو سئوگیدیر. آیریلیق، حسرت، انتظار، یالقـیزلیق، آلدانـیش، قـیسقانجلیق کیمی دویغولارین بدیعی ایفادهسی ییغجام، دقیق، آخیجی و گؤروملو صورتده ایفاده اوْلونور. اونلار صمیمیلییی و طبیعیلییی ایله داها آرتـیق اوخوجو اورهیینه یول تاپا بیلیر. بۇ شعرلر هامیسی شاعرین شخصی حیاتـیندا یاشادیقلاری آنلاردان سو ایچیر. شاعرین یاشادیغـی حیاتی، شعرلرینده ترنّوم اولونان حیس و دوشونجهلرله سیخ باغلیدیر. او یاشانتـیلارینـی تصویره چکمیشدیر. کؤنلونون ایچ اوزونون گوزگوسودور آخماتووانـین اثرلری. بۇ اثرلر، انساندا کؤورک حیسّلر اویادیر. یالقـیز، اؤزونه قاپیلمیش گنج بیر عاشیقین، سئودالی عؤمرونون سئوگی ماجرالارینـی آنلادیر.
۱۹۱۷-نجی ایلده آخماتووانـین «آغ قوشلارین قاتاری» آدلی شعر کتابی نشر اوْلونور. بورادا توپلانان شعرلر، شاعرین بوندان اوّل نشر اتدیردییی شعرلرله تام فرقلیدیر. بۇ شعرلرده شاعرین اوسلوبو، دئییم طرزی دییشیلیر، مصراعلاری ایتیلشیر، سرتلشیر. آخماتووا شاهید اوْلدوغو فاجیعهلری، گؤردویو حادثهلری، یئنیدن شعرلرینده جانلاندیرماق اوچون یئنی- یئنی ایفادهلره، سؤزلره احتیاج دویور. ایلک شعرلرینین یومشاق آهنگی، ساده ایفاده طرزی، سئوگینین، فردی محبّتین ایفادهسی اوچون کیفایت ائدیردیسه بورادا آرتـیق فاجعه و حماسهلرین دیلینی تاپمالی ایدی. سسینی گورلاندیرماق اوچون، آغ قوشلاری (قادین اورهیینی) اژدهالارین آغزیندان خلاص ائتمک اوچون شاعره بئله گوجلو شعرلر لازیم ایدی.
«آغ قوشلارین قاتاری» کتابی او دؤور شاعرین یارادیجیلیغـیندا بیر دؤنوش نقطهسی اولسادا، آنجاق او دؤورون قـیزغـین اجتماعی – سیاسی موناقشهلر، انقلابی احوال- روحیه، قووغالارین چاغـیندا اوخوجولاری بیر او قدهر ماراقلاندیرمادی. بۇ سس شاعرین دؤورونون سسی ایله اویوشا بیلمهدی.
بونلارین آردینجا آخماتووا بیر نئچه شعر کتابی نشر ائتدیردی. آنجاق اونون یارادیجیلیغـینـین بۇ مرحلهسینی یئکونلاشدیران، اوْتوز ایللیک ادبی تجربهسینین محصولو اولان، دؤورون سسی، نفسی مصراعلاریندان دویولان اثری «مرثیه» منظومهسی ایدی. بۇ اثر آخماتووانـین ان مهم اثرلرینین بیری ساییلیر. اونون اوزهرینده آخماتووا بئش ایل (۱۹۳۵-۱۹۴۰) چالیشمیشدیر. بۇ منظومه شاعرین شخصی عذابلاری ایله میلیونلار انسانین عذابلاری بیر یئره ییغـیشیر، بیر- بیرینه قاریشیر. اونلارین یوغرولماسیندان مرثیه منظومهسی یارانـیر. آخماتووا و اونون خالقـینـین و انسانلیغـین طالعی مرثیه اثرینده دولغون، جانلی، بدیعی ایفادهسینی تاپا بیلمیشدیر. بۇ اثر، پارلاق، تام و بوتؤو بدیعی صورتلرین عکس ائتدیریلمهسی باخیمیندان دقتی جلب ائدیر. مرثیه منظومهسی ااجتماعی- سیاسی بیر اثر اوْلدوغو حالدا فلسفی بیر اثردیر.
محاربه دؤورو ۱۹۴۱-۴۶ ایلهدک شاعر، تاشکندده یاشاییر. ۱۹۴۳-نجی ایلده سئچیلمیش اثرلری، ۱۹۵۰-نجی ایلده صلح اوغروندا «آند»، «تانت»، ۱۹۶۱ شعرلر… کتابلاری نشر اوْلونور.
بؤیوک وطن محاربهسی ایللرینده آنا آخماتووانـین وطنداشلیق حیسّلری ایله آشیلانمیش شعرلری اصیل بیر وطنسئور، خالقسئور شاعرین اورهییندن قوپان نیدالارین ایفاده ائدیر. بۇ اثرلر خالق ایناملی، صاباح اومیدلی، وطن سئوگیلی، بیر شاعرین نغمهلریدیرلر. بۇ شعرلردهکی مبارزه عزمی، اینام گوجو قاباریق شکیلده اؤزونو گؤستریر. صلحسئور، انسانسئور شاعرین شعرلری دؤیوش جبههلرینده، دؤیوشچولرین دوداقلاریندا هیمن کیمی سسلهنیر، وطن حدودلارینـی آشیر. انسانلیغـی، یئر کورهسینی قاپساییر. اونو ملی شاعر سویهسینه، بینالملل بیر شاعر سویهسینه دوغرو یؤنلدیر. آخماتووا الینه قلم آلیب شعر یازماغا باشلایارکن شعرینی، حیاتـینـین ایدآل و آماللارینـین ترجومانـینا چئویرمیشدیر. شعر، آخماتووانـین ان مقدس ساندیغـی بیر وارلیقدیر. آنا آخماتووا ۲۰ ایلدن (۱۹۴۰-۱۹۶۲) آرتـیق «قهرمانسیز منظومه» اثرینین اوزهرینده ایشلهمیشدیر. بۇ منظومه آخماتووانـین شاهاثری سانـیلیر. آخماتووانـین بۇ ایری حجملی اثری، چوْخ مرکّب بیر اثردیر. اونداکی مجازلار، ایهاملار، استعارهلر، رمزلر، شاعرین یاشادیغـی دؤورو، شخصی حیاتـی، دوستلاری و یولداشلارینـین حیاتـی ایله سیخ باغلیدیر. بۇ اثر، ۲۰-نجی عصر روس شعرینین ده، چوْخ مهم و مرکب اثرلریندن بیریسیدیر. شعر ۲۰-نجی عصرین اوّللریندن باشلاییب شاعرین یاشادیغـی دؤورونهجن ۶۰ ایلدن آرتـیق بیر زامان کسییینی احاطه ائدیر. بۇ سوره شاعرین وطنینده باش وئرن ااجتماعی، سیاسی، انقلابی، مدنی، بدیعی حادثهلر «قهرمانسیز منظومه» اثرینین قایناقلارینـی تشکیل ائدیر. منظومهنین باش قهرمانـی یوخدورسا، دئیه بیلریک کی، اونون قهرمانلاری، بلکه صنعت آداملاریدیر. شاعرلر و هنرپیشهلردیر… بیر سؤزله شعرین مضمونو ااجتماعی حادثهلرین بدیعی یارادیجیلیق دونیاسیندا جانلانان، سسلهنن صداسینـین عکس صداسیدیر. ایکی آینا واحد بیر شیی نئجه شئیلره، تصویرلرله تکثیر ائدیر، شئی- تصویر، تصویر- شئی بۇ کیمی بیر بدیعی قۇرولوش اوزره قۇرولوب بۇ منظومه.
آنا آخماتووانـین شعرینین ترجمهلری حقینده بیر مسئلهیه توخونماق ایستردیم؛ بۇ سؤز دوزدور کی، شعر، ترجمهده بیر چوْخ شیی ایتیریر. باشقالاشادا بیلیر، ترجمهده شعرین بیر چوْخ حصهسی اصلی دیلده اوْلدوغو کیمی، ترجمه اولونان دیلده اوخوجویا چاتمیر. خصوصی ایله قۇرولوشجا دیلین اؤزللیکلری اوزهرینده قۇرولان شعرلر باشقا دیله ترجمه اولاندا دئمک اولور کی، بیر چوْخ بدیعی دیرینی ایتیریر. آنجاق، شعرلرین سطری ترجمهسینی دئییل، بلکه اونون روحونو، مایاسینـی، بدیعی قۇرولوشونو، بدیعی دوشونجهنین ایفاده فورماسینـی ایکینجی دیلده (مقصد دیلده) برپا ائده بیلسک، اونو بۇ دیلده یارادا بیلسک، شعرین اصلینه (مبدأ دیله) بیر آز یاخینلاشمالی اولوروق.
من، آنا آخماتووا شعرلرینی ایکینجی یا حتّا اوچونجو دیللرده ترجمهسینی اوخوموشام. ایللردیر کی، بۇ شعرلر منیم معنویاتـیمدا یاشاییر. من اؤز معنویاتـیمدا جانلانان، سسلهنن آنا آخماتووانـی آنا دیلیمیزه ترجمه ائدیرم. بورادا ماراقلی بیر احوالات یادیما دوشور: بیر گون آنا آخماتووا بیر نئچه شعرینی آناسینا اوخویور و اونون بۇ شعرلر بارهسینده فیکرینی بیلمک ایستهییر. آناسی کؤورهلیر و دئییر: «قـیزیم شعرلردن بیر شئی باشا دوشمهدیم؛ یالنـیز اونو حیسّ ائتدیم کی، منیم قـیزیمین قلبینی نه ایسه محکم سارسیدیب». دئمک ایستهییرم کی، من ده آنا آخماتووانـین شعرلریندن دویدوغوم، آنلادیغـیم، دوشوندویومو مضمون و محتوانـی اوخوجولارا چاتدیرماق ایستهییرم. اونلارین ترجمهسی یاخود اونلارین حقینده کی یوزوم- یوروملاریم، بونلارین هامیسی بایاقکی فیکره اساسلانـیر: منیم کؤنلومدهکی، خیالیمداکی اؤزوم اوچون یارانان، جانلانان بیر وارلیق کیمی.
آنا آخماتووا شعرینین بدیعی دیری اونون شاعرلیک استعدادیندان، باجاریغـیندان آسیلیدیر. اونون بۇ باجاریغـی اوزونو قاباریق شکیلده بروزه وئرمیر. بلکه شعرلرین سادهلییینده دورولوب، صافلاشمیش ایفادهلرده گیزلنیبدیر. بۇ سادهلیک، درینلیک و مودروکلیکدن دوغان سادهلیکدیر. اودور کی، شاعر بیر جیزگی، بیر ایشاره ایله دوشونجهلری مادیلشدیریر، عینیلشدیریر، لاپ دیء کی، شئیلشدیریر.
اونون شعرلرینده کلاسیک روس شعرینین عنعنهسی، خصوصی ایله پوشکین یارادیجیلیغـینـین گوجلو تأثیری واردیر. بۇ تأثیر، شاعر «منی»نین بدیعی دوشونجهلری خالق یارادیجیلیغـنـین، عنعنهسی بیر- بیرینه قاریشیر و بیر- بیرینده اریییر و یئنی ناخیشلار یارادیر. اونون شعرلرینین اریشی خالق یارادیجیلیغـی، آرغاجی ایسه کلاسیک روس شعری، خصوصی ایله پوشکین شعری و ناخیشلاری، گوللری، کوبهلری، گوشهلری، زنجیرهلرینی روس طبیعتی، خصوصی ایله لنینگرادین طبیعتی، معمارلیق آبیدهلری تشکیل ائدیر. ایلمه- ایلمه توخونان شاعر اورهیینین سؤز- تصویر خالچاسینا چئویریر.
آخماتووا، شعرده اشیالاری، طبیعت عنصرلرینی حادثهلرله قوووشوق صورتده نظاملاییر و اونلاری، خاطرهلری، دویغو و دوشونجهلری ایله آهنگدار اولاراق تصویره چکیر. بئله حاللاردا اونون تصویرلری جانلی، گؤروملو، ایفادهلری صمیمی و شعرلریندن آلینان تأثیرات ایسه درین اولور، اورهکلریمیزدهکی دویغولاری اویادیر. اویانان دویغولار بیر- بیرینی ایزلهییر. و یئنی- یئنی دویغو و دوشونجهلر تداعیسینه سبب اولور و بئله بیر اوغور قازانان شاعر، اوخوجولارین اورهیینده یاشاییر. اونلارین دویغو و دوشونجهلرینین مونیسی و همدمی اولور. آنا آخماتووا، ایلک یارادیجیلیق چاغلاریندان گؤسترمیشدیر کی، اونون بدیعی سسی، سسلر ایچینده اؤزونه مخصوص بیر سسدیر. هئچ بیر سسله دییشیک دوشن سس دئییل.
او، هم ده استعدادلی ترجمهچی، آراشدیریجی ایدی. بیر چوخ شرق و غرب شاعرلریندن روسجایا ترجمهلر ائتمیشدیر. پوشکین، لنینگرادین معمارلیق آبیدهلری حقینده ماراقلی تدقیقات اثرلری واردیر.
سونقان XVI عصر کره شاعرینین بو سؤزلری سانکی آنا آخماتووا بارهسینده دئییلیب: «من اورهییمی بیر نئچه حصهیه پارچالاماق ایستهدیم کی، اونون هر پارچاسی بیر پارلاق اولدوز کیمی ایشیق ساچسین». نئجه کی، آخماتووا اؤز عؤمرونو، حیاتـینـی صنعتینه، انسانلیغا باغـیشلایاراق شعرلرینی اورهیینین پارچالاری کیمی میراث قویوب گئتدی. ایندی اونلار اوْلدوز کیمی روس شعرینده پارلاییرلار.
آخماتووانـین شعرلری چوْخ اولکهلرده، دؤنه- دؤنه چاپ اوْلونور، اوخونور، سئویلیر. آخماتووا ۱۹۶۴-نجی ایلده شوروی یازیچیلار بیرلییینین صدری سئچیلیر. هامان ایلدن ایتالیانـین «آتنا- تاورمینا» شعر مکافاتـینـی قازانـیر و آکسفورد دانشگاهینـین دعوتی ایله لندنه گئدیر؛ او دانشگاهین فخری دوقتورلوق عنوانـینـی قازانـیر. نهایت ۱۹۶۶-نجی ایلده اورهک خستهلییی نتیجهسینده ابدی اولاراق دونیایا گؤز یومور.
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
منی آناجاقسینـیز
هر شئی
کول اولوب،
تورپاغا دؤنهجک.
دؤنسون، نه وار کی!
من اوچوروملار باشیندا
نغمهلر اوخوموشام.
من گوزگولر دورولوغوندا
یاشامیشام.
تسلّینیز، سئوینجینیز،رؤویانـیز اولماسام دا
یئنه ده دؤنه- دؤنه
سطیرلریمین سوسموش نغمهلری تک،
کؤنلونوزده اویویان باخیشلاریم تک،
بوینومدا تیکانلی مفتیللری
پاس آتان گول چلنگینین
سولوب تؤکولن لچکلری تک.
آناجاقسیز منی.


text:
۳۱ دسامبر
۳۱ دسامبر:
- ۱۶۰۰ - بریتانیا شرقی-هیند کومپانیسی یارادیلدی.
- ۱۶۰۹ - ایستانبولدا٬ سولطانمحمد جامیعینین تملی آتیلدی. معماری صدفکار محمد آغا اوْلان مسجید ۸ ایلده تاماملاندی.
- ۱۹۴۶ - بؤیوک بریتانیا و فرانسه قوْشونلاری لیواندان چیخدیلار.
- ۱۹۶۳ - رودزیا و نیوزلند فدراسیونو بۇراخیلدی.
- ۱۹۶۸ - سسدن سۆرعتلی تی-۱۴۴ اۇچاغینین ایلک اۇچوشو کئچیریلدی.
- ۱۹۷۷ - تۆرکیهده ایلک دفعه استیضاحلا دؤولت دۆشورولدو.
- ۱۹۹۴ - بیرینجی چئچئن ساواشی باشلاندی.
- ۱۹۸۹ - بو ایلین سون گونلرینده ناخجیواندا آراز چایی نین ایکی تاییندا سینیرلارین (گئچمیشده شوروی و ایران مرزی) داغیلماسی زامانی قویولدو. قوزئی و گونئی آذربایجان آراسینداکی سرحد دیرَکلری داغیدیلدی. بو واخت ایستانبولدا تورک دیللی خالقلارین توپلانتیسی کئچیریلدی. توپلانتیدا دونیا آذربایجانلیلارین دایانیشماسینا (همرَیلیک، اینسیجام) قرار وئریلدی. بو موناسیبتله هر ایلین 31 دسامبری بایرام اولاراق، دونیا آذربایجانلیلار همرَیلیک گونو آدلانیر.
- ۱۹۹۹ - بوریس یئلتسین ایستعفا وئردی. یئرینه ولادیمیر پوتین روسیه فدراسیونو جومهور باشقانی صلاحیّتلرینین ایجراچیسی تعیین ائدیلدی.


text:
آنتالیا ۴ میلیون روس سیاحاتچی گلدی
آنتالیادا روس توریستلار رکورد قۇیدی
آنتالیا ۴ میلیون روس سیاحاتچی گلدی.
روسیانینگ تور بیله له شیگی (آتور)، یانوار- نۇیابر (۱۱ آیدا) ۴.۲ میلوین روس سیاحاتچی نینگ آنتالیا گلندیگینی بیلدیردی.
آنتالیانینگ قۇنالغاسینا ۳.۷ میلیون روس سیاحاتچی گلدی و ۵۰۰ مۆنگ روس سیاحاتچی دا آلانیا قۇنالغاسی اۆستی بیلن آنتالیا گلدی.
۲۰۱۴-نجی ییلدا ۳ میلیون ۴۷۸ مۆنگ روس سیاحاتچی آنتالیا گلیپدی.
آتورینگ ماغلوماتینا گؤرأ آنتالیا گلن سیاحاتچیلارینگ ۳۸.۴ گؤتریمی روس.
روسلاردان سۇنگرا آلمان سیاحاتچیلار ۱۶.۸ گؤتریم بیلن ایکینجی، اوکراینالیلار ۷.۴ گؤتریم بیلن اۆچۆنجی یرده دوردی.


text:
هر بیر اؤیکو و حکایه چئشیدلی عنصرلرین بیر آرایا گلمهسیندن یارانیر. بو آرادا بئش اساس عنصر داها اؤنملیدیر. بو بئش عنصرلر بونلاردان عبارت دیر. خاراکتئرلر، قورغو، تاسلاق، چاتیشما(مناقشه) و چؤزوم یا قرار. بو بئش اساس عنصر، حکایهنین روان شکیلده یاییلماسیندا و اوخوجو طرفیندن دوامینی اوخویوب ایزلمهسینی ساغلار.
خاراکتئرلر (CHARACTERS) :
یازار طرفیندن یارادیلمیش و حکایهده اشتراک ائدن فیزیکی شخصلردیلر. گرکلی دئییل خاراکتئرلر همیشه انسان اولسونلار. بعضا حیوانلار و اشیالار دا اولورلار. یازار بو خاراکتئرلر حقینده یئترینجه بیلگی وئرمهلیدیر. بو بیلگیلر اساسیندا اوخوجو خاراکتئرلری تانیا بیلیر. بو، خاراکتئرلرین فیزیکسل اؤزللیکلر و شخصیت علامتلرینی اطرافلی تصویر ائتمکله الده ائدیلیر. هر بیر حکایهنین اساس (آنا) بیر خاراکتئری اولمالیدیر. آنا خاراکتئر گلیشهرک حکایهنی ایرلی آپاریر و اونون اطرافیندا قورولان پروبلئم و دویونلر آچیلیر. حکایهده بیر و یا ایکینجی و یا باشقا خاراکتئرلر ده اؤنملیدیرلر. اونلار حکایهده داشیدیغی رول و ایفادهلری ایله معین و اؤنملی بیلگیلری اوخوجویا چاتدیریرلار. یازار عمومیتده باشقا خاراکتئرلرین دیلیندن بیر چوخ بیلگیلری اوخوجویا چاتدیریر. بوتون خارکتئرلر داشیدیغی رول و ایفادهلرینده صادق قالمالیدیرلار. بئلهلیکله اوخوجو اونلارا اینانا بیلر. اونلارین سونراکی عمل و ائدهجکلرینه یاناشیر یا دا منیمسهیه بیلیر.
قورغو (Setting):
قورغو، حکایهنین باش توتان و فعالیت (Action) یئریدیر. بعضا بونو «صحنه» کیمی ده آچیقلاییبلار. بیر یازار حکایهنین باش وئرن یئرینی تصویر ائتمهلی و بوتون آیرینتیلاری آچیقلامالیدیر. بئله بیر شکیلده اوخوجو یازار طرفیندن گؤستریلمیش صحنهنی گئرچک و رئال کیمی دویا بیلر و اونونلا ایلگی قورماغا باشلار. غیر عادی صحنهلر مثلا ( فانتزی دنیا چوخ ماراقلی و چکیجیدیر) آنجاق هر گون راستلاشدیغیمیز دویولو بیر قورغو اوخوجویا داها اینانجیل و داها تئز حکایه ایله ایلگی قورماغا یاردیملی اولا بیلر. حکایهده مختلف زمان و مکانلاردا چئشیدلی قورغولار اولا بیلر.
تاسلاق (PLOT):
تاسلاق، بیر حکایه یا بیر کیتابین باشدان- باشا وار اولماسینی ساغلار. باشقا سؤزله، حکایهده باش وئرن حادثهلرین نیه و ندنی دیر. تاسلاق اصلینده حادثهلرین، خاراکتئرلرین آراسیندا اولان آغیلا سیغان ایلگیلرینی آچیقلایاندیر. بیر واقعه ندن باش وئریر و نهجور اولاجاقدیر یا نئجه اولمالیدیر. بعضا یانلیش شکیلده تاسلاغی حکایهنین خلاصهسی کیمی دئییرلر. آنجاق تاسلاق سادهجه حادثه و واقعهلرین سؤیلهنیشی دئییل، تاسلاق اونلارین منطقه اویغون شکیلده ایلگیلرینی ده آچیقلایاندیر.
چاتیشما، مناقشه (CONFLİCT):
هر حکایهده چؤزولمک اوچون بیر یا دا نئچه دویون و پروبلئم واردیر. تاسلاق بونلارین اورتاسیندا یئر آلیر. خاراکتئرلر پروبلئمی چؤزمک اوچون مختلف یوللارا اوز توتورلار. حکایه ادبیاتیندا عمومیتده چاتیشما آنا خاراکتئر و اونا قارشی اولان گوج و مخالف قوهلر آراسیندا اولور. بو مخالف قوهلر، مخالف خاراکتئرلر، مانعلر و طبیعی ندنلر اولا بیلرلر. بو چاتیشمالارین ان گوجلو یئری حکایهنین یوکسک یئری (climax) آدلانیر. بو نقطه ده خاراکتئلرده و یا حکایهنین حادثهلرینده اؤنملی دییشیم باش وئریر. بعضی یازارلار بو نقطهنی حکایهنین سونو قرار وئریرلر.
چؤزوم، قرار (RESOLUTİON):
چؤزوم تاسلاغین فعالیته کئچمهسینین دوغال سونوجودور. مخالف گوج و خاراکتئرلر بیری- بیرلرینه سون دفعه قارشی گلیب حکایهنین یوکسک یئرینی climax یاراتدیغی زامان، چؤزوم منطقه اویغون اولاراق اورتایا چیخیر. بوتون دویونلر آچیلیر و تاسلاق سونوج وئریر. اوخوجو حکایهنین نه اولدوغونو آنلاییر و یازینین دویونلری آچیلمیش اولور.


text:
اؤیرنجی اولدوغوم زامان، همشه موغاندان تهرانا چیخیب، بیر ایکی گون اورادا قالیب، سونرا ایصفهانا گئدردیم؛ همن گونلرین بیرینده تهراندایدیم، قارداشیم زنگ آچیب بیر شیرکتین آدرسینی وئردی کی گئدم آرادیغی قطعهنی آلیب اونا گؤندرم. یولا چیخیب بیر ایکی خیاوان تاکسیله گئتدیکدن سونرا شیرکته چاتدیم، همن قطعه اورادا دا اولمادی، قرار اولدو اونلارا گلن زامان بیرینی ده بیزه گؤندرهلر، ساغوللاشدیق و گئری دؤندوم ائوه ساری. گئری دؤنرکن آرژانتین میدانینا بیراز قالمیش میندیگیم تاکسیده اَلیمین آلتیندا بیر کیتابچا گؤردوم، کیتابچانین آدی "جهانگردان"ایدی، ایستر ایستهمز ورقلهدیم گؤزوم ساتاشدی "مهاباد" شهرینین بؤلومونه، همشه اولدوغو کیمی بو کیتابچادا دا آختاریردیم گؤرم آذربایجان حاقدا نلر یازیلیب و تاسفلرده یئنه ده همن آش همن کاسا اولدو. سوروجودن خبر آلدیم نه یاخشی سیزین تاکسیده کیتاب دا وار، اؤزونوزوندور یوخسا کیمسهنین یادیندان چیخیب قالیب؟، سوروجونون دئدیکلرینی ائشیده-ائشیده اونون کورد اولدوغونو دا آنلادیم. کیتابچانی منه وئردی و تاکسیدن ائنیب یولون قالانین آددیملایارکن دوشونوردوم گؤرهسن باتی آذربایجانین گؤزللیکلرین گؤسترن بیر کیتابچا یا بوروشور حاضیرلاماق داها دیرلی ایش اولا بیلر یوخسا ...
(شکیللری سه شنبه، ۹ مهر ۱۳۹۲ده دراپباکسیما آپلود ائتمیشم)


text:
ایران اسلام شورا مجلیسی تورپاق اصلاحاتی حاقیندا رولو
(۱۹۷۹-۱۹۸۲-جی ایللر)
سلطانعلی میرزه زاده
آچار سؤزلر: اصلاحاتین قانونلاشدیریلماسی، وئریلن ودلر، اونون اجراسی
ایراندا اسلام انقلابینین غلبه سیندن سونرا، اؤلکه نین داخلی اقتصادی حیاتیندا باش وئرن دییشیکلر، حیاتا کچیریلن تدبیرلر، اؤلکه نین اقتصادی حیاتینا دایر شورا مجلسینین قبول ائتدیی نورماتیو آکتلارین آرادیریلیب تحلیلی و تدقیقی گؤستریر کی، ایران اقتصادیاتی ۲۰- جی عصرین ۱- جی یاریسیندا اساساً، یاریم موستملکه اؤلکه لرینه خاص اولان جهتلرینی ساخلاماقدا داوام ائدیردی، ایران گئری قالمیش آقرار اؤلکه ایدی. اونون اقتصادیاتینین اساسینی – فئودال موناسیبتلرینین حؤکم سوردویو، پریمیتیو تخنیکایا و اصوللارا کند تصروفاتی تشکیل ائدیردی.
ایران اسلام شورا مجلیسینین اؤلکه نین داخلی حیاتینا دایر قانونوئریجیلیک فعالیتی قارشیسیندا انقلابین مقصد و وظیفه لریندن ایرلی گلن بیر سیرا موهوم مسئله لر او جمله دن: دولت حاکمیتینین اقتصادی اساسینی تشکیل ائدن اجتماعی – اقتصادی اصلاحاتلار، اؤلکه نی ترک ائدن ایری تورپاق صاحبلری – مولکدارلارین موسادیره ائدیلیب، دولتین الینه کئچمیش تورپاقلاری اوزریندکی اجتماعی مولکیتی و اونونلا یاناشی آیری- آیری شخصلرین الینده اولان تورپاق ساحه لرینه اساسلانان خصوصی مولکیتین حدی- حدودونون معین اولونماسی مجلیسین قارشیسیندا موهوم بیر مسئله کیمی دوروردو. مجلیسین تورپاق اصلاحاتی حاقیندا قانونون[۱] تحلینینه کچمزدن اول، اؤلکه ده اولان تورپاق ساحه لری و بو ساحه لر اساس اعتباری ایله کیملرین الینده اولماسی و عمومیتله، کند تصروفاتینین بعضی جهتلری حاقیندا موختسر ده اولسا قیسا معلومات وئرمیی ضروری حساب ائدیریک.
معلوم اولدوغو کیمی، ایران، اساساً، کند تصروفاتی اؤلکه سیدیر. انقلابین ایلک مرحله سینده اؤلکه ده یاشایان ۳۶ میلیوندان آرتیق اهالینین دؤردده اوچ حسه سینی کندلیلر تشکیل ائتمیشدیر. مشغولیتی بیلاواسیته تورپاقلا باغلی اولان زحمتکش کندلیلرین سایی ۱۸ میلیون نفره یاخین اولموشدور کی، (۱) بو دا تقریباً ۴ میلیونا یاخین عائله نی تشکیل ائتمیشدیر.
عمومیتله اهالینین تقریباً ۲۳ میلیونو، ۶۲ فائزی کند یرلرینده یاشامیشدیر. ایران دایره لر و معلفلرین سندلرینده اؤلکه ده عمومی تورپاق ساحه سی ۱۶۴ میلیون هئکتار گؤسترلیر. (۲)
عکسینه یارالی تورپاقلارین میقداری ۱۰ میلیون هئکتاردان آرتیق دئییلدیر کی، بونون دا ۶،۳ میلیون هئکتاری دمییه، ۳،۷ میلیون هئکتاری سوواریلان تورپاقلاردان عبارت اولموشدور. (۳)
اکین اوچون استفاده اولونان تورپاق ساحه سینین ۷۸،۶ فائزین دنلی بیتکیلر (اساساً، بوغدا، آرپا، داری، چلتیک) ۱۱،۴ فایزینی تخنیکی بیتکیلر (چوغوندور، پامبیغ، چای، توتون)، ۳ فایزی بوستان و تروز، ۲،۸ فایزی ایسه پاخلالی بیتکیلر تشکیل ائتمیشدیر. یرده قالان اکین ساحه سی ایسه مختلف مقصدلر اوچون استفاده اولونموشدور. (۴)
انقلاب عرفه سینده ایران مطبوعاتینین وئردیی معلوماتیندا اؤلکه ده ۶۶ مینه کند موجود ایمیش. (۵) بو کندلرین تقریباً ۳۳ مینی ایری فئودال و وارلی مولکدارلارین (۶)[۱] ۱۵ مینی خیردا مولکدارلارین، ۶ مینی وقف (دینی) ایداره لریننین ایختیاریندا، (۷) ۴ مینی ایسه شاهین کندلریندن و خاله سلریندن عبارت اولموشدور. (۸) بونون موقابیلینده تورپاغین حقیقی صاحبی اولان زحمتکئش کندلیلرین ۶۰ فایزیندن چوخو تام تورپاقسیز ۲۳ فایزینی ایسه چوخ جزعی میقداردا تورپاغی اولموشدور. ایران انقلابی ارفهسینده اؤلکه ده یاشایان کند اهالیسینین ۸۳ فازینی، تورپاقسیز کندلیلر تشکیل ائتمیشدیر. (۹)[۲] کند اهالیسینین جمعی ۶ فازیزینی تشکیل ائدن ایری فئودال و وارلی مولکدارلارین الینده یارالی اکین ساحه لرینین ۷۰-۷۵ فایزی جملنمیشدیر. (۱۰)
انقلاب ارفهسینه عائد اولان بو رقملر ایران کندلرینده حؤکم سوره ن ظلم و حاقسیزلیغی تسووور ائتمک امکانی وئریر.
باشقا سؤزله، دئسک بو، ایران کندینده حاقسیزلیق، تزاد و اویغونسوزلوق شرایطینین حؤکم سورمه سینی بیر داها تصدیق ائدیر. شاهین «آغ انقلاب» آدلاندیردیغی «تمددون» و «چیچکلنمه» اصلینده، کندلرده ظلم و حاقسیزلیغی ائله بیر حده چاتمیشدیر کی، یوز مینلرله کندلی اؤز دوغما کندلرینی ترک ائتمک مجبوریتینده قالمیشدی. ایرانین کند تصروفاتی معاصر انکشاف سوییه سیندن خیلی گئری قالدیغیندان محسولدارلیق بو اؤلکه ده خیلی آشاغی اولموشدور. بونونلا علاقدار ایران مطبوعاتیندا آپاریلان موقاییسه ده گؤستریلیر کی، ایراندا سوواریلان تورپاقلارین هر هئکتاریندان اورتا حسابلا ۱۱۸۲- کق، (دیمه تورپاقلاریندان ایسه هر هئکتاریندان ۴۸۲ کق) بوغدا گؤتورولدویو حالدا دانیمارکادا هر هئکتاردان ۴۱۸۰ کق.، بئلچیکادا ۳۹۸۰ کق.، ایسوئچده ایسه ۳۳۷۰ کق. بوغدا محسولو حاصیل اولونور. (۱۱)
کند تصروفاتیندا محسولدارلیغین عمومی انکشافی جهتدن ایران تکجه اورتا سوییده انکشاف اتمیش کاپیتالیست اؤلکه لریندن دئییل، همچینین بیر سیرا یاخین و اورتا شرق اؤلکه لری ایچریسینده ۷- جی یئری توتموشدور (۱۲).
هالبوکی آسییانین زنگین و مونبیت اؤلکه لریندن بیری اولان ایران کند تصروفاتینین جوشغون ایکشافی اوچون سون درجه الوئریشلی طبیعی، جوغرافی شرایطه زحمتکئش انسان قوه سینه و تئخنیکی امکانلارینا مالیکدیر. بیر سؤزله، انقلابین ارفهسینده تورپاقسیز و آز تورپاقلی کندلیلرین مولکدار و فئوداللارین ظلم و ایستیسمارینا قارشی مبارزه سی گئت- گئده شدتلنیردی. انقلابین غلبه سیندن سونرا، کندلیلرین مبارزه یه داها آردیجیل و موتشککیل قوشولماسی و سیاسی شعورون آرتماسی بیر داها باریز شکیلده اؤزونو گؤستردی.
قید ائتمک لازیمدیر کی، ایران انقلابی بوتون اؤلکه اعجتمایتینین سیاسی و اقتصادی ضدیتلرین یئنی پارتلاییش نقطه سی کیمی، بیر چوخ موهوم مسئله لرین، او جمله دن تورپاق مسئله سینین ده دوزگون حلی اوچون شرایط یاراتدی. دئمه لییک کی، انقلاب غالب گلدیکدن سونرا، ایران اسلام رئسپوبلیکاسی حکومتی طرفیندن موهوم مسئلهلردن بیری اولان تورپاقسیز و آز تورپاقلی کندلیلرین خئیرینه عدالتلی و رادیکال تورپاق اصلاحاتینین حیاتا کچیریلمه سینه آز- چوخ مئیل گؤستریلمه سی ده ابس یئره اولمامیشدی. هم ده بو مسئله نین دقت مرکزینده دورماسی اؤلکه نین اقتصادی موستقللیک الده ائتمه سی اوچون اساس زمین ایدی. بئله کی، انقلابدان سونرا اؤلکه نین آقرار بؤلمه سینین طالعی موهوم بیر مسئله کیمی، قارشییا قویولوب حل ائدیلملی ایدی. چونکی، هر بیر انقلابین دمکراتیک ماهیتیندن بیری بوندان عبارتدیر کی، کند زحمتکئشلری اوچون حیاتی اهمیتی اولان تورپاق اصلاحاتی کچیریب، تورپاقلاری کندلیلر آراسیندا بؤلسون. یعنی، تورپاق بجره ن و اونون اصل صاحبی اولان کندلیلری آغیر و دؤزولمز وضعیتدن قورتارماق، اونلارین مادی ریفاه حالینی یاخشیلاشدیرماق تخیره سالینماز مسئله کیمی قارشیدا دورمالی ایدی. چونکی آقرار اصلاحات کچیریلمدن اؤلکه نی اقتصادی فلاکتدن خلاص ائتمک مومکون دئییلدیر. اونا گؤره ده، بیرینجی آددیم اقتصادی وظیفه نی دولت فعالیتینده اؤن پلانا چکمه دن عبارت اولمالیدیر. انقلابین ماهیتینه اویغون اولماق شرطیله درین سوسیال، اقتصادی دییشیکلیکلر آپاریلماسی ضروری ایدی. بو باخیمدان، اقتصادی دییشیکلیکلرین ان موهومو تورپاق اصلاحاتی کچیریلمه سی گونون تخیره سالینماز مسئله لریندن بیری حساب ائدیلیر.
انقلابین غلبه سیندن سونرا، آیتوللاه خومئینی باشدا اولماقلا آیتوللاه تالئقانی، آیتوللاه بئهشتی، آیتوللاه مئشکینی و روحانیلرین دیگر نماینده لری معاصر ایران کندینده حؤکم سوره ن هاقسیزلیغین، ظلم و زوراکیلیغین نه دینی و نه ده حقوقی قایدالاردا بیر آرایا سیغا بیلمه سینی اعتراف ائتمیش، کندلیلرین حاقلارینی اؤزلرینه قایتاریلماسینی و کندلرده حاق و عدالتین برپا ائدیلمه سینین ضروریلیینی دفعه لرله قید اتمیشلر. بو دا معلومدور کی، فئودال تورپاق موناسیبتلری عصرلر بویو ایران کندلیسینی اقتصادی و سیاسی تضییقه معروض قویموش، اونلاری ان عادی انسانی حقوقدان محروم ائتمیش، کند اقتصادیاتی و بونونلا دا ملی اقتصادیاتین انکشافی قارشیسیندا مانعه یه چوریلمیشدیر. خومئینی اؤز چیخیشلاریندا، موصاحبه و صحبتلرینده دؤنه- دؤنه تکرار ائتمیشدیر کی، «تورپاق اونو آلنینین تری ایله بجره نین، اونون زحمتینی چکنین الینده اولمالیدیر. کندلینین الینده کی قابارلار اونون تورپاغین اصل قانونی صاحبی اولماسینین حقوقی سندیدیر». (۱۳)
دوغرودور، بو حاقدا ایران اسلام رئسپوبلیکاسی طرفیندن ایلک آددیم آتیلمیشدیر. اسلام حکومتی بو مسئله حاقیندا تشببوس ائتمیش و اونو معین درجه ده حل ائتمیه جهد گؤسترمیشدیر. بئله کی، بازرقانینین باشچیلیق ائتدیی موقتی حکومتین سوقوطوندان سونرا، باشدا خومئینی اولماقلا اسلام انقلاب شوراسینین گؤستریشی ایله اؤلکه ده کچیریله جک آقرار اصلاحاتین لاییحه سینی حازیرلاتماق اوچون اوچ نفردن عبارت (آیتوللاه هوسئوینلی مونتزیری، آیتوللاه مئشکینی و آیتوللاه محمد بئهشتی) کومیسییا تشکیل ائدیلدی. (۱۴)
ادامه دارد


text:
تبریز بیلیمیوردو
تبریز بیلیمیوردو، تبریزده بیر بیلیمیوردودور کی ایراندا تاریخ باخیمدان، ایکینجی و علمی باخیمدان، اونونجو تحصیل اوجاغی ساییلیر[۱] کی 1325-جی گونش ایلینده، سید جعفر پیشهوری، آذربایجان میلّی حکومتینین باشچیسی، بویوردوغو اساسیندا قورولدو.[۲]
ایچیندهکیلر
- ۱ آدی
- ۲ تاریخی
- ۳ اوستادلار و اؤیرنجیلر
- ۴ کئنچنکی باشچیلار
- ۵ فاکولتهلر و موسیسهلر
- ۶ گئچهجک
- ۷ آدلیم اؤیرنجیلر و باشچیلار
- ۸ بیرده باخ
- ۹ قایناقلار
- ۱۰ خاریجی کئچیدلر
آدی[دَییشدیر]
تبریز بیلیمیوردونون آد قویماسی بئلهدیر کی 1325ده(قورولوش تاریخی) ترتیب ایله ،«آذربایجان میلّی دارالفنونی»، «آذربایجان خلق اونیورسیته سی» و نهایتده «آذربایجان اونیورسیته سی» بو بیلیمیوردا سئچیلدی. بیلیمیوردونون آدی 1326جی ایلینده «تبریز بیلیمیوردو» و نئچه ایل سونرا «آذرآبادگان بیلیمیوردو»نا و یئنیدن «تبریز بیلیمیوردو»نا چئویریلدی کی سونرالاردا«تبریز طب علملر بیلیمیوردو» اوندان آیریلدی.[۳]
تاریخی[دَییشدیر]
میلّی حکومت دؤورهسی[دَییشدیر]
ایکینجی دونیا ساواشیندان سونرا، آذربایجان میلّی حکومتینین دؤورونده، سید جعفر پیشهورینین بویوردوغو اساسیندا، تبریز بیلیمیوردونون تؤرمه فیکری باشلاندی. 1324-جی ایلین 9-جو آیین 10-جو گونو بو دستور وئریلدی. آذربایجان میلّی حکومتینین مجلیسی تصویب ائلدی کی:
- دانیشسرا تیکینتیسینی بوشالدیب و گلن ایلده بو ایشه ایختیصاص وئریلسین.
- بیر یاخشی یئر نظرده آلینسین و بیر کامیل بیلیمیوردونون تیکینتیسی و تجهیزاتی اوردا قویولسون.(بو یئر او زامان صاحب دیوان باغی آدلانیردی و رضاشه زامانی اوردا زندان تیکینتیسی یارانمیشدی.)
دوکتور جهانشاهلو افشار بو بیلیمیوردون باشچیلیغینا سئچیلدی و بیر 7 نفرلیک کومیته درسلرین، اوستادلارین و باشقا ایشلری بیر یئره ییغیماق اؤتری قورولدو. 1325-3-22سینده اصلی تیکینتینین تؤرهمهسی اولجه بیر یادیگار داشین دانیشسرایا قویماق و چاغیریلانلار اصل تیکینتینین تؤرهمه یئرینه گئدمه و بیر یادگار اونون پینین بئتونونا قویماق ایله باشلاندی. 1 میلیون بیلیمیوردون اول مرحله تیکینتیسینه و 1 میلیون جاری هزینهلر اؤتری نظرده توتولدو. 1325-4-10دان 1325-5-15قدر آد یازدیرما زامانی ایدی. 12-ی اوخویانلار کونکورسوز و اونلار کی 11-ی اوخوموشدولار و یا ایلک دانیشسرانی اوخوموشدولار کونکورلا بیلیمیوردونا گئتدیلر. کوکنکور 6-جی آیدا اولدو و زامانیندا کیلاسلار باشلادی. اوندا بیلیمیوردو 3 فاکولتهدن تشکیل تاپمیشدی:
- طب علملر فاکولتهسی(60 نفر اویرنجیسی وار ایدی و 6 ایل چکیردی.)
- اکینچیلیک فاکولتهسی(کی بعضی لر بو فاکولته و حقوق فاکولتهسین گلهجکده یارانماسین خبر وئریب و اوندا اولماغینی دوز بیلمیللر.)[۴]
- تربیت و تعلیم فاکولتهسی(4 یئره بؤلونوردو و هر بؤلومده 30 اؤیرنجی و 3 ایل چکیردی.)
-
- دیل و ادبیات
- تاریخ و جوغرافیا
- ریاضیات و قیزیک
- شیمی و طبیعیات
اوستادلارین تبریزین باش دوکتور، موهندیس و اوستادلارندان سئچیلمیشدی و بیر ریاضیات اوستادیدا باکیدان گلمیشدی. پیشهوری دیل و ادبیات اوستادلاریندان ایدی.[۲] تورک دیلی(آذربایجان تورکجهسی) بوتون ریشتهلر ایجباری ایدی و بو درسین اوستادی گنجعلی صباحی ایدی. کیلاسلار ناهارچاغی ساعات 2دن آخشام 8قدر ایدی.[۲][۴] تبریزذه ساکین اولمایان اؤیرنجیلره یاتمایئری نظرده آلینمیشدی و بوتون اؤیرنجیلره صبحانه، ناهار و شام یئمهکلری موفته ایدی. وارهایت قازئتین (غربی آلمان قازئتی) یازدیغی اساسیندا آذربایجان میلّی حکومتینین بیلیمیوردا وئردیغی بوتون آزربایحانین بودجهسیندن، پهلوی دؤورونده، چوخ ایدی.[۲]
پهلوی حکومت دؤورهسی[دَییشدیر]
بیر ایلدن آز فعالیتدن سونرا، آذربایجان میلّی حکومتینین آرادان گئتمهسی ایله، بو بیلیمیوردودا نئچه آی تعطیل اولدو. سونرا مصطفی حبیبی و خانبابا بیاتی، تهران بیلیمیوردونون اوستادلاری و منوچهر اقبال و شفق، ایلین 10-جو آیی تبریزه گلیب و یئنیدن بو بیلیمیوردو ایشه سالدیلار.[۴][۵] آذربایجاننین میلّی شورادا اولان نمایندهلری و یوللانان هیئتین چالیشمالار اساسیندا قرار اولدو یئنیدن بیلیمیوردو آچیلسین. دوکتور اقبال او زمانین باشباخانی تبریز بیلیمیوردونون 13-جو قورولان ایل دؤنومونده دئییب:«13 ایل بوندان اول(1325-10) بیز تبریزه گئتدیک. بیر سیرا افراد اورانین باغلانماسین ایستییردیلر آمّا بیز اؤیرنجیلرین تکلیفین آیدین ائتمک اساسیندا بیلیمیوردونون یئنیدن ایشه باشلانماسین ایستهدیک.»1225- اؤیرنجیلرین گوناهسیز اولماقلارینا اؤتری بو هیئت تصمیم توتدو کی «1325-10-14 ده بیر کمسیون دوکتور اقبال (بهداری باخانی)، دوکتور حبیبی، دوکتور کاسمی، دوکتور بیانی، صادقنژاد (فرهنگ باخانی) و دوکتور رضازاده شفق حضورلاری ایله تبریزده قورولدو و تبریز بیلیمیوردونون ایشینه دوام وئرماغی تصویب اولوندو.»[۴]
ایران ایسلام جومهوریت دؤورهسی[دَییشدیر]
ایران اسلام انقلابیندا تبریز یئنه تبریز بیلیمیوردو نئچه آی تعطیل اولدو.
اوستادلار و اؤیرنجیلر[دَییشدیر]
تبریز بیلیمیوردو 18,000دن چوخ اؤیرنجیسی وار کی 841-ی دکترا اؤیرنجیسی، 4,780-ی فوقلیسانس اؤیرنجی سی دیلر ؛ همده 500 اوستادی(علمی هیئت اوستادی) وار.[۵]
کئنچنکی باشچیلار[دَییشدیر]
فاکولتهلر و موسیسهلر[دَییشدیر]
تبریز بیلیمیوردونون 17 فاکولته، 1 تحصیلیئری 1 اولوسلارآراسی پردیسی، 6 آراشدیرما مرکزی واریدیر.
فاکولتهلر[دَییشدیر]
- فارسجا ادبیات و باشقا دیللر فاکولتهسی
- ریاضیات فاکولتهسی
- شیمی فاکولتهسی
- اکینچیلیک فاکولتهسی
- اینسانسئل و ایجتماعسئل علملر فاکولتهسی
- تربیتچیلیق و روانشوناسچیلیق فاکولتهسی
- طبیعی علملر فاکولتهسی
- فیزیک فاکولتهسی
- برق و بیلگیسایار موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- عومران موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- میکانیک موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- ارس اولوسلارآراسی پردیسی
- مال طب فاکولتهسی
- مرند فنلی و موهندیسچیلیک تحصیلیئری
- اهر اکینچیلیک فاکولتهسی
- یئنی فنلر فاکولتهسی
- ایلاهیّات و ایسلام علملر فاکولتهسی
- میانا فنلی و موهندیسچیلیک تحصیلیئری
- موحیط علملر و معمارچیلیق فاکولتهسی
موسسیهلر[دَییشدیر]
- نجوم و تطبیقی فیزیک آراشدیرما مرکزی
- تبریز علم آراشدیرما مرکزی
- ایسلامسئل-اینسانسئل علملر آراشدیرما موسسیسهسی
- جوغرافیا آراشدیرما قروپو
- ایجتیماعسئل آراشدیرما موسیسهسی
- صنعتده ریاضیات
موکمیل مرکزلری[دَییشدیر]
- فوتونیک موکمیل مرکزی
- مئکاترونیک موکمیل مرکزی
- شیمالی-غربی جوغرافیا موکمیل مرکزی
- مولئکولیار بیتکی ایصلاح موکمیل مرکزی
- بیولوژی موکمیل مرکزی
- یئنی مادهلر و تمیز شیمی موکمیل مرکزی
گئچهجک[دَییشدیر]
بیلیمیوردلار[دَییشدیر]
فاکولتهلر[دَییشدیر]
- موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- ادبیات، اینسانسئل و ایجتماعسئل علملر فاکولتهسی
آدلیم اؤیرنجیلر و باشچیلار[دَییشدیر]
- مهدی باکری[۶] — ایران-عراق ساواشینین، ایرانلی ساواش قاهرامانی
- صمد بهرنگی[۷] — ایرانلی اوشاق حیکایهلری یازار(مثلا: کیچیک قارا بالیق)
- منوچهر اقبال — تبریز بیلیمیوردونون باشچیسی و اسکی باشباخان[۸]
- یحیی رحیم صفوی[۹] — سپاه باشچیسی
- علی سعیدلو[۱۰]— ایران جومهور باشکانی اولوسلارآراسی ایشلر باشکان یاردیمجیسی[۱۱]
- غلامحسین سعیدی — یازار و اویونیازاری
- فرج سرکوهی — ایرانلی ادبیات تنقیدچیسی
- عبدالعلیزاده[۱۲][۱۳] — ایراننین اسکی مسکن باخانی
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ (فارسجا) تبریز بیلیمیوردو یئنهده ایرانین 10 باش بیلیمیوردلار آراسیندا قرار تاپدی.. تبریز بیلیمیوردونون مهم خبرلری. یوخلانیلیب 1391-07-27.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ (فارسجا) تبریز بیلیمیوردونون تاریخی. رضا همراز. رضا همرازین رسمی وئبسایتی (2012). یوخلانیلیب 2012-10-09.
- ↑ (فارسجا) سندلر و شکیللر. تبریز طب علملر بیلیمیوردونون موزهسی. یوخلانیلیب 2012-10-12.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ (فارسجا) آذربایجانین اسکی عالی تحصیل اوجاغلاری. آرشیو نوسخهسی. تبریز طب علملر بیلیمیوردونون عمومی ایشلر دائیرهسی. یوخلانیلیب 1391-07-26.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ (فارسجا) تبریز بیلیمیوردونون تاریخی. تبریز بیلیمیوردونون رسمی سایتی. یوخلانیلیب 1391-06-25.
- ↑ (اینگیلیسجه) مهدی باکری. ایسلام چاغری رادیوسو. یوخلانیلیب 1391-07-28.
- ↑ (اینگیلیسجه) صمد بهرنگی. بشیرینین ایران و اورتا آسیا حاققیندا مقالهلری. یوخلانیلیب 1391-07-28.
- ↑ (فارسجا) دکتور منوچهر اقبال باخانی جومهورباشکانینین اؤزهل نومایندهسی ایرانین بؤیوک ییغینجاقلار سالونون یاراتما اؤتری سئچیلمهسی. ایران موعاصیر تاریخینین آراشتیرما موسسیسهسی. یوخلانیلیب 1391-07-28.
- ↑ (فارسجا) رحیم یحیی صفوینین یاشایش یازیسی جومهورباشکانینین اؤزهل نومایندهسی ایرانین بؤیوک ییغینجاقلار سالونون یاراتما اؤتری سئچیلمهسی. دوکتور سید یحیی صفوینین رسمی سایتی. یوخلانیلیب 1391-07-28.
- ↑ (فارسجا) دؤلتنین یئنی دؤورهسینین اؤنرگه باخانلاری. تبیان نئت. یوخلانیلیب 1391-07-28.
- ↑ (فارسجا) نئیه سعیدلو کئچن 2 آیدا موریتانیا، پاکیستان و بیلاروس اؤلکهلرینه گئدیپ؟. خبر آنلاین. یوخلانیلیب 1391-07-28.
- ↑ (فارسجا) ایران مجلیسنین 6-جی دؤورهسینین 223-جو جلسهسینین موزاکیرهسینین مشروحو. ایران مجلیسنین بلگه مرکزی. یوخلانیلیب 1391-07-28.
- ↑ (فارسجا) بی عبدالعلیزاده مسکن باخانی جومهورباشکانینین اؤزهل نومایندهسی ایرانین بؤیوک ییغینجاقلار سالونون یاراتما اؤتری سئچیلمهسی. ایران مجلیسنین آراشتیرما مرکزی. یوخلانیلیب 1391-07-28.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تبریز بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Günel Azeri qız mp3
گونل آذری قیز دان گوزل موزیک لر دانلود ائدین
بیرینجی 1
ایکینجی 2
اوچونجی 3
دوردونجی 4
بئشیمجی 5
آلتیمجی 6
یئتدیمجی 7
سگگیزیمجی 8
دوققوزومجی 9
اونومجی 10
اونبیریمجی 11
اون ایکیمجی 12
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: Günel,günel mp3,günel muzik,goonal,goonel,gunal,gwnel,موزیک آذری گونل,گونل,گونل آذری قیز,گونول,آهنگ گونل,آهنگ آذری,آذری قیز,آذری قیزی,آذری کیز,آذری کیزی گونل,آذربایجان قیزی,ترانه های گونل,دانلود آهنگ های گونل,دانلود آهنگ های ترکی آذربایجانی |


text:
اپل یئنه رکورد قیردی
اپل سهملری نیویورک بورسوندا ۳ ایشلم گونو آرادان سونرا یئنیدن رکورد قیردی
آمریکانین بازار دگری ان یوکسک تکنولوژی شیرکتی اپلین سهملری ۳ ایشلم گونو آرادان سونرا یئنیدن رکورد قیردی.
نیویورک بورسوندا ایشلم گؤرهن اپلین سهم باشینا دگری دوننی ۱۸۷،۳۶ دلاردان قاپادماسینین آردیندان، بو گون یوزده ۱،۶ آرتاراق ۱۹۰،۳۷ دلارا قدر یوکسلیب و شیرکت تاریخینده ان یوکسک سویهیه چیخدی.
اپل سهملری نیویورک بورسوندا ۳ ایشلم گونو آرادان سونرا یئنیدن رکورد قیردی.
شیرکتین سهم باشینا دگری جمعه و بازار ارتهسی گونلری آرد آردا رکورد قیرمیشدی.
بوندان باشقا، اپلین بازار قیمتی ده بو گون ۹۵۹ میلیارد دلارا قدر آرتارکن، شیرکتین دگری ۱ تریلیونا بیر آز دا یاخینلاشدی.
اوزمانلار، نیویورک بورسوندا یاتیریمچیلارین تکنولوژی شیرکتلرینه اولان طلبینین آرتدیغینا ایشاره ائدرک، اپلین بازار دگرینین گلهجک هفتهلرده ۱ تریلیون دلاری گئچمهسینین گؤزلندیگینی بیلدیردی.


text:
ژولیوس سزار
ژولیوس سِزار، (میلاددان اؤنجه ۱۲ ژوئیه ۱۰۰ - میلاددان اؤنجه ۱۵ مارس ۴۴)، روملو عسگری سیاسی باشچی. عئینی زاماندا یاخشی بیر خطیب و گۆجلو بیر یازار اوْلان سِزار، دۆنیا تاریخینده ان ائتگیلی اینسانلاردان بیریسی اوْلاراق قبول ائدیلیر. ایشلری ایله روم جۆمهوریتینین روم ایمپراتوْرلوغونا دؤنوشمهسینده اساسی بیر رول اوْینامیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jül Sezar»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد یا
بسته یافت نشد.


text:
محبّتله سه ره ن میشووی
ماراغلاری بَیَه ن میشووی
گول چیچکله بزه ن میشووی
حاقّی نئجه دیله ن میشووی!
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نی یه گؤی نییه
هر کیمسه کین عشقی قانا
آلّلانماز اُو هر گومانا
تالان ماروغ یئل دومانا
یار یؤلداشوغ هر زامانا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نی یه گؤی نییه
وطن یاشا ، وطن اوجال
توکنمه ز اُوول ، زیروه قووجال
قانمازا هئچ ، وئرمه ماجال
موغاملاری اورگله چال
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
گوون چخان ئول ، گوون باتانا
سؤیله گینن ، خان چوبانا
تیشه ورون، هر تیکانا
قارانلیقین باختی یانا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
یاشیل یاشیل ، دولان ماغا
باهار کیمین ، قالان ماغا
دوشمن کؤروگده یان ماغا
آل قانینان ، چولان ماغا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
دالغا لانیر جؤشور گؤزوم
اوره گ له نیر، یانیر اوزوم
دوشمنه باخ ، بیلیر سؤزوم؟
ایتگین اُولون ، یُوخوم ، دؤزوم
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
اَل بیر اولاغ ، وطن قالا
گَل اُولمییاغ ، آلا آلا
لاله لر له ، لاله قالا
غیری لری بندَ سالا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
بو داغلارین زیر وه سی سن
اصلآن لارین ، اولکه سی سن
دوز بؤغازین ، جار سه سی سن
حاق دانیشان ، ناله سی سن
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
دوشمنه بیز باش اَی مه روی
عزّتی میز له ، دؤن مه روی
آند ایچ میشووی کی ، چؤنمه روی
یانار یانارقی ، سؤن مه روی
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
یاشا یاشا ، ایگید یاشا!
شان ایرانوز ، تا یاراشا
بو یؤل نه یؤلدی ، تا چاشا
قارقاشا گلدی ، قارداشا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
دوشمنیمیز باختی ، قارا!
بنده اُولاغ اُول نگارا!
«حمیدی» دِه ، وطن یارا!
دوشمنی وِه ر چکیم دارا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه


text:
موسکوا مینسکین روسییا وطنداشی آلکساندر لاپشینی آذربایجانا ورمهسیندن مایوسدور.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی روسییا خاریجی ایشلر ناظرلیگی یاییب.
«روسییا طرفی بلاروس باش پروکورورلوغونون بلوگر آلکساندر لاپشینی آذربایجانا وئرمهسیندن درین تأسف حسی کئچیریر. بو قرار روسییا و بئلاروس آراسیندا متفیقلیک مناسیبتلرینه ضددیر. بیز بوندان سونرا دا بوتون واسطهلرله روسییا وطنداشینین اؤز عائلهسینین یانینا تئز قاییتماسی اوچون لازیم حقوقی دستیی وئرجییک»، – دئیه بیاناتدا یئر آلیب.
قید ائدک کی، آذربایجانین ایشغال آلتینداکی تورپاقلارینا قانونسوز سفر ائدن و بارهسینده باش پروکورورلوقدا جینایت ایشی آچیلان مشهور بلوگر آلکساندر لاپشین دونهن باکیا تحویل وئریلیب.
لاپشینین اکسترادیسییاسی عالی محکمهنین اونون آپلیاسییا شیکایتینی رد ائتمهسیندن سونرا گئرچکلشیب.
روسییا، ایسرایل و اوکراینا وطنداشلیغی اولان بلوگر آلکساندر لاپشین ۲۰۱۱-جی ایلین آپرلینده و ۲۰۱۲-جی ایلین اوکتیابریندا آذربایجانین ایشغال آلتینداکی اراضیلرینه قانونسوز سفرلر ائدرک سپاراتچی رژیمین تبلیغاتی ایله مشغول اولوب. او، آذربایجانین اراضی بوتؤولویونه قارشی چاغیریشلار ائدیب. آذربایجان باش پروکورورلوغو لاپشین حاقیندا جینایت مجللهسینین ۲۸۱.۲ (دؤلته قارشی آچیق چاغیریشلار) و ۳۱۸.۲ (سرحدی قانونسوز کئچمک) مادهلری ایله جینایت ایشی قالدیریب.


text:
کئچن یئتدیگونونده خویونان اورمودا تبریزلی شمسین آغیرلاما تؤرنی قورولدو. بئله بیر تؤرنلرین قورولماغینین دیرلندیرمک ایستهمیرم. آنجاق خویشهرینه ائتگیسینی بوراخمیشدی. شهر جانلانمیشدی. هئچ اولماسا تؤرهنین چئورهسینده دانیشیقلار شهرین گوندمینه گلمیشدی.
تؤرهنین سون گونونه(قاپاتما گونونه) قارس اوخویان شهرام ناظیرینی چاغیرمیشدیلار. اونون اوخوماغینا تبریزلی شمسین مزاریندا یئر وئرمیشدیلر. شمسین توربتی آچیق یئر اولدوغونا گؤره هر کس اورا گله بیلردی. داها دوغروسو تؤرهنی دولاندیرانلار هر کسین اوندان فایدالانماغینی آیارلامیشدیلار. شهرام ناظیرینین او گون چیخیش ائلهمهیی نئچه گون اؤنجهدن بوتون یایین باجالاریندان یاییلیردی. بو ایش دوغال ایش ایدیر.
چرشمبه گونو آخشام اوستو بؤیوک پارچالاردا آذربایجانین آدلیم اوخویانین(عالیم قاسیموف) جوما آخشامی خویون ثمین هوتئلینین تالاریندا کونسئرت اولاجاغینی بیلیندیردیلر. بو کونسئرته کیملر قاتیلا بیلهجکلرینی بیلدیرمهمیشدیلر. بو کی عالیم خویا گلیب، بیر کونسئرت وئرهجکایدی سئویندیریجی دیر. آنجاق بو کی عالیمی شمس آدینا چاغیرمیشدیلار، شمسین تؤرنی قاپاناندان سونرا کونسئرت وئرهجکایدی. او بیر بؤیوک اوخویانی دیرسیزلندیرمهیین گؤرسهدیردی. بیر یاندان دا عالیمین کونسئرتینه هر کس قاتیلا بیلمزدی(بیر سیرا آداملارا چاغیریش وئریلمیشدی)، عالیمی بهیهننلر(وورغونلاری) نهجور اولمالی اولسایدی، عالیمین کونسئرتینی الدن وئرمزدیلر. عالیمین خویدا اولدوغو گئج یاییلدیغینا گؤره هر کس بیلنمهدی. بیلسهیدیلر نه ائده بیلرلردی بیلمیرم. هئچ بیر یئرده بیلیت ساتیلمیردی.
بونا باخمایاراق کونسئرت گونو 2000 آداما یاخین عالیمی دینلمهیه گئتدیلر، قالابالیق اولدوغونا گؤره، گئدنلرین قاباغین آلانمادیلار، 700-ـه یاخین آیاق اوسته عالیمی دینلهدیلر(اوتورماغا یئر یوخ ایدی). هر نئجهایدی عالیم اوخودو، دینلهینلری دینلهدیلر.
دوغروسو عالیمین اولماغینی خویون اؤزل سایتلاری یایمامیشدیلار!


text:
مکه
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
مکّه (مكة) — سعودیه عربیستانیندا بیر شهریدیر. مکّه – دونیا موسلمانلارینین اساس موقدس شهریدیر.
ایسلامدا مکّهنین یئری[دَییشدیر]
ایسلام دینینین بانیسی محمد قدیم تیجارت مرکزی اوْلان بۇ شهرده دوْغۇلمۇش، یاشامیش و اؤز تبلیغاتینا باشلامیشدیر. اوْ، اللهآ ایمان گتیرمکدن بوْیۇن قاچیران هموطنلرینین تعقیبیندن یاخا قۇرتارماق اۆچۆن 622-جی ایلده بیر دسته طرفداری ایله بیرلیکته یثربه (سوْنرادان مدینه آدلاندیریلمیشدیر) کؤچمۆش، اورادان مکّهلیلره قارشی موباریزه آپارمیش، نتیجه اعتیباری ایله اونلاری اؤزۆنه تابع ائتدیرمیشدیر.
محمد مکّهنین قدیم بۆت پرست زیارتگاهی اوْلان کعبهنی ایسلامین باشلیجا موقدس اوْجاغی اعلان ائتمیش و بۆتۆن موسلمانلارا اوْرانی زیارت ائتمهیی (حجه گئتمهیی) امر ائتمیشدیر. کعبه مکّهنین المسجید الحرام آدلانان اساس مسجیدینده یئرلهشیبدیر.
اوْرتا عصرلرده مکّه حیجازین (عربیستانین) ایداری مرکزی ایدی، شهرده دین علملری ترقی ائدیردی. XX عصرین اوللرینده مکّه شهر شریفلرینین تۆرک حؤکمرانلیغینا قارشی قالدیردیقلاری عصیانین سیاسی مرکزینه چئوریلمیشدی.
مکّهده دؤرد سونّی مذهبینین و جعفری شیعهلرینین تدریس مۆسیسهلری یئرلهشیبدیر.
مکّهنین تاریخی[دَییشدیر]
تام آدی مکّه المکرّمه اوْلان شهر سعودیه عربیستانی کیراللیغینین غربینده مدینه و طائیف شهرلری آراسیندا یئرلشمیشدیر. عرب دیلینده مرکز معناسینی داشییان شهر امالقوراء، بئیت اۇل-امین، بککه کیمی ده قئید اولونۇر.
مکّه ایلک اول سۇسۇز صحرا اوْلموش سوْنرادان ایبراهیم پئیغمبرین حیات یوْلداشی هجر خانیم اوْغلۇ ایسماعیل پئیغمبر ایله بۇرایا گلمیش و اللهآ دوعا ائدرک اوْنا سۇ وئریلمسینی ایستمیشدی. الله تعالی دا دوعاسینی قبول ائدیب و بۇگۆن زمزم آدلانان بۇلاغ صحرادا یوْخدان وار ائتمیشدی. مکّهیه سوْنرادان باشقا عرب قبیلهلری ده آخیشماغا باشلامیشدی. مکّه ایلک اوْرتا عصرلرده موختلیف دؤلت اراضیلرینه تابع اوْلسا دا سوْنرادان الله تعالی طرفیندن ائلچی اوْلاراق محمد علیهالسلامی گؤندرمیش و ایسلام دینینین غالیب گلمسیندن سوْنرا یارانان ایلک موسلمان خیلافتینین پایتختی اوْلموشدور. مکّهنی داها چوْخ مشهور ائدن اورادا یئرلشمیش کعبه ائویدیر. قرآنی کریمده الله تلانین ائوی آدلاندیریلان کعبه ایبراهیم پئیغمبر طرفیندن ایلک دفعه تیکیلدییی بیلدیریلیر. بۇ گۆن بۆتۆن دونیادا ناماز قیلان و دوعا تۇتان موسلمانلار اۆزلرینی محض قیبلیه یعنی مکّه شهرینده یئرلشمیش کعبه ائوینه(بککه) طرف تۇتۇرلار.
مکّه شهریینده 1700000 اینسان یاشاییر. حج زیارتی زامانی شهرین اهالیسی دفعه لرله آرتیر. سعودیه عربیستانی کیرالی مکّه و مدینه شهرلرینین مودافیعهجیسی سایایلیر.
غئیری-موسلمانلارین شهره دخیل اوْلماسی قدغندیر.


text:
تُرک داکتر لر قششاق اولکه لرنینگ دردی گه مرهم بولماقده
مرکزی ترکیه ده بولگن ییر یوزی اویوشمه سی نینگ داکتر لری سودان لیک کسل لر نی تداوی ایتماقده
ترکیه نینگ ییر یوزی اویوشمه سی داکتر لری سودانده بیر مینگ بیش یوز کسل نی تداوی ایتدی.
سودان اسلامی طب اویوشمه سی نینگ عمومی سکرتری نظار محمد, ییر یوزی اویوشمه سی داکتر لری نینگ بیر مینگ سودان لیک کسل نی تداوی ایتگن لیگی و 500 کسل نی ایسه کوز عملیاتی قیلگن لیگی نی معلوم قیلدی.
محمد, اسلامی طب اویوشمه سی و ییر یوزی داکتر لری نینگ اوشبو تداوی و عملیات لرنینگ همه سی نی تیکین گه قیلگن لیک لری نی بیلدیردی.
ییر یوزی داکتر لری, کوز کسل لیک لری نینگ تداوی سی اوچون کینیا, یوگاندا, سومالیا, تانزانیا, سودان, نیجر و کانگو کبی افریقا اولکه لریده کونگیللی بیر شکلده فعالیت آلیب بارماقده.


text:
۱۵ اوْکتوبر
۱۵۸۲ — ایسپانیا، پورتغال، لهیستان-لیتوانی و بعضی ایتالیا دؤولتلری ژولیان تقویمیندن ایمتیناع ائدرک قریقوریان تقویمینه کئچدیلر.
۱۷۸۳ — ژاک-اتین مونقولفیه هاوا بالونوندا اوغورلو اوچوش حیاتا کئچیرن ایلک اینسان اولدو.
۱۸۰۶ — باکی خانلیغی روسیهنین تابعلییینه کئچدی.
۱۸۹۴ — فرانسه اوردوسونون ظابیطی آلفرد دریفوس آلمانین خیرینه جاسوسلوقدا ایتیهام ائدیلهرک حبس ائدیلدی.
۱۹۹۳ — جنوبی آفریقا جومهوریتینین رئیسجومهورو فردریک د کلرک و آفریکا میلی کونگیرهسینین صدری نلسون ماندلا نوبل صولح جاییزهسی ایله تلطیف ائدیلدیلر.
۲۰۰۳ — چین اؤزونون ایلک ایدارولونان فضایی راکتینی - شنزوو ۵ فضایی راکتینی فضایا بوراخدی.
۲۰۰۸ — ایلهام علییو ایکینجی دفعه آذربایجان جومهوریتینین رئیسجومهورو سئچیلدی.


text:
چهارشنبه سوری جشنی آزربایجانی ( سون چرشنبه )
طبیعتین ،حیاتین اویانماسی نووروزدان باشلانار و آزربایجان خالقی بونو چوخ طنطنه لی و همیده بیر آی قالمیشدان قید ائتمیه باشلاریر.بئیله کی هر هفته نی اوچونجو گونلری بیر عنصرله قید ائدرلر.قدیم خلق اینانجلارینا گوره ،دونیا و بوتون موجوداتین یارانیشی بلاواسطه دورد عنصرله سو،اود،هاوا،وتوپراق ایله علاقه دارمیش(عناصر اربعه).قیشین سونوندا بوتون جانلی عالمی و جانسیز طبیعت تدریجن قیش یوخوسوندان اویانماقی باشلار.بواویانیشلارا و دیریلیغ و دیرچلیش ده بو دورد عنصرون بیر-بیرلریلن قوووشمالاریلان اورتایا چیخارمیش.بواینانیشلارا دایاناراق اسکی خالق ایلین سون دورد هفته سینی هره سین بیرطبیعت عنصرونه آدلاندیراراق هربیرین چوخلی عنعنه و طنطنعه لن عزیزللر.ایلین سون آیی تورک خالقلاری آرسیندا بیرچوخ آدیلان تانینیر کی اونلاردان "جمله (cəmlə)بوز چیلله (boz çilləهفته ال دورد) həftə əl dörd (بوآدلاردان بیرنئچه سی دیر.بودورد هفته لربئله سیرالانماقدادیر :
1)توپراق چرشنبه سی
2)یئل چرشنبه سی
3)سوچرشنبه سی
4)اود چرشنبه سی
ادامه مطلب...