text:
قولام دایینین عینادجیل اولماسینی هاممی بیلردی، هامیدان چوخ جلیل بیابانی اونو تانییاردی؛ چونکو جلیل اون ایله یاخین اونا شاییردلیق ائلهمیشدی؛ اونا گؤرهده اونون لاپ جیکین بؤکون بیلردی؛ بونونلا بئله جلیل هئش وعده قولام دایینین پاسین آچمازدی، چونکو هم اونون حؤرمتین ساخلاردی، هم ده کی اوول بیر گوندن اونلا توتوشمادان چکینردی، آمما ندنسه گونلرین بیر گونو الله اونو توتور، انوش مئیخاناسیندا کئفلیلیک عالمینده باشلاییر قولام داییدان خاطیره دئمهیه:
«قیشین پوف ها پوفو دور، قولامینان گئتمیشیک اردبیله. یوکو بوشاتمیشق، بیر هفته یاتمیشیق بویون صاباح، بویون صاباح یوکدن خبر چیخماییب. آخیردا قاراژ صاحاب دئییب کی: “بابام بیر بئله یوبانماغا دهیمز، گلین بئش – اون تای قورو گون وار اونو ویرین آپارین تبریزه، اوردان تهرانا یوک چوخ اولار.” ناچار گونو ویرمیشیق؛ ماشین قیبراق، یوکو یونگول شاللخلا ها شاللاخلا. آغا سن اولاسان، گلیب چیخمیشیق سایین گدیگینه. قاباغیمیزجا تپه – تیخا یوکلنمیش بیر ماشین یئر آلما تایلارینین آلتیندا زاریلدییا – زاریلدییا اوزو یوخاری گوجهنیردی. قولام سیبقت آلا آلا باشینی چئویریب فرمانا دیرهنن شوفیره باخیب بیژ-بیژ گولدو. سونرا میرتی توتوب ماشینی یاواشیتدی. آرخاداکی ماشین گلدی چاتدی. قولام لاپ یاواشیتدی. بئچارا شوفیر گوردو اده قار خیرتدکدن، ماشین دا آز قالیر لاپ دایانا، دایانسادا مومکیندی بوکساوات ائلییه، اصلن یئریندن ترپنمهیه. یازیق ناچار اولدو چیخدی سیبقته؛ ماشین بیزه چاتیب چئیین به چئیین اولاندا، قولام شاققا چکیب باسدی قازا. بیر- ایکی آغاج گئتدیک، گؤردوم دوباره ماشینی یاواشیتدی، کیشی گلدی چاتدی، قولام گئنه ده همن اویونو چیخاتدی. دئدیم:
– آآ قولام! یاخشی دئییل، کیشی ناراحات اولور، بوشلا قوی گئدهک.
جاوابیمدا دئدی کی:
– سن اوز پوخووو یئ!
دینمه دیم. اوش – دؤرد دفه بو ایشی گؤردو. کیشییه پیچاق ویراسان قانی چیخماز. هئی الین اؤلچوب خوب کسیردی. دئدیم:
– آآ قولام آلله ها خاطیر بوشلا قوی گئدهک!
باخمادی. مخلص، آخیردا منه گؤره یوخ ها, اؤزو یورولدو، بوراخدی. سوردوک گلدیک سارابا قالمیش بیر قهوهخانادا ناهارا دایاندیق. آغا ناهاری یئمیشیک چیخیریق،بیردن گوردوک وآآآی، کیشی گلدی چیخدی. ماشیننان ائندی. ائندی نه ائندی! ایکی مئتیر بوی، قوللار دوشوب دیزه. هئش ماشین دالیندا بیلینمیردی بئله زیرپی بیر شئیدی بوو! یوخسا قولام پوخ یئیهردی قیریلمیشیلا اونا ساتاشا. ال ائلهدی دهیهنهیی صندلین دالیندان چکیب چیخارتدی. من کی لاپ وئرمیشدیم تومانا! هله، شاییردی، جعبهدن هیندیلی گؤتوروب یوییردی. اوولجه قولام دا ال – آیاغین داغیتدی؛ سورا نم نه تهر اولدو اؤزون تاپدی، اوجادان سسلهدی:
– اده مش میروت ، آ کیشی به سن هاردا قالدین ؟
کیشی، “مش میروت هارانین اورهشیدی، یولوغون بیری یولوغ، منی اوینادیرسان؟ ” دئییب دهیهنهیی اندیردی. قولام ناکس بوروخ وئردی؛ یوخسا من بیلیم الله بئیینی داغیلاجاغیدی. من اؤزومو آتدیم قاباغا، کیشی بیر دوتمه ایله منی بیر یانلیق ائلهییب قولاما ساری یوووردو. قولام گؤتورولدو. یئریز بوش تفریح ایدی ها؛ قولام دئمه لاپ جئیرانا دونوب، کیشی دالدا، قولام قاباقدا، قفهنی دؤرد دؤره دولانیرلار. های – کویه اوش-دؤرد نفر قفهدن چیخدیلار. بئش–اون دیقه چکیش – برکیشدن سونرا، دهدؤن یاخشی، ننهون یاخشی، قولامی کیشینین الیندن قورتاردیلار. آمما نه ایشین وار، گؤر قولام دیل قفسه سالیر؟ نه بیر دفه، نه ایکی دفه، دؤنه-دؤنه دئییر کی:
– بووو…، په بابام آدام دا بیر بئله بیر- بیرینه اوخشار!؟ بئله ده ایش اولار ؟ جلیل من اؤلوم بیر باخ! والله لاپ اؤزودور هآا، عینی میروتدی!
کیشینی گوج- بلا ایلا چکیب آپاردیلار قفهخانییا. بیزده ماشینا مینیب دوشدوک یولا. یول اوزونو قولام سیگاری سیگارا قوشور، بیر کلمه بئله کسمهییر. بیردن – بیره قارا یولا منیم آغیزیما گلدی کی:
– آآ قولام دوغرودان دا او مش میروت کیمدی؟ هئچ من ایندیهجن اونون آدینی ائشیتمهمیشدیم!؟
قولام دؤنوب چپ-چپ منه باخدی:
– مش میروت کیم دی، هه ؟ مش میروت سنون ننهوون اویناشیدیر؛ ایندی تانیدین؟
تبریزه چاتانا قدهر بیر کلمه دانیشمادیق. تبریزده قاراژدا ایستهدیم ائنم ماشینا فرمان وئرم، دئدی:
– دایان !…، منه باخ، قولاغیوی آچ گؤر نه دئییرم، بو سؤز بوردان ائشیگه چیخمییاجاق، یوخسا جوت قولاغیوی دیبدن سییریب وئرهرم آغیزیوا، باشا دوشدون؟
***
آیلار ایللر او حادیثهدن کئچمیشدیرسه ده جلیل بیابانی اؤز دئدیکلریندن پئشمان اولور. اونا گؤره ده اورداکیلاردان خاهیش ائلهییب “سیز الله سؤز بوردان چیخماسین! ” دئییر. آمما سؤز اوردا قالمیر. آغیزدان – آغیزا یاییلیر، گئدیر چاتیر نوروز بایرامیندا، هر ایلده اولدوغو کیمی، بیرلیکده ییغیشیب قولام دایینین گؤروشونه گئدهن شوفیرلرین قولاغینا. مجلیسین لاپ شیرین یئرینده ناصیر نیقالای قولام داییدان سوروشور:
– آآ قولام، سن او سایین گدیگینین ماجراسیندان هئچ نه بیزه بیر دانیشماییبسان آخی، بیر دئ گؤرک اونون جریانی بس نه تههر ایمیش؟
قولام دایی بیر آنجا ال-آیاغین ایتیریر، سونرا در حال اؤزونو اله آلیب دئییر:
– سایین گدییی!؟ نه ماجراسی واریمیش؟ یادیما گلمیر، ائله بیل سن منن یاخشی بیلیرسن، دئ گؤرک بلکه منیمده یادیما دوشدو.
گؤزونون آلتیلا جلیله باخیر. جلیل ده بؤیوموش گؤزلرینی ناصیره برلدیر. ناصیر “سن بیلمئینده من هاردان بیله بیللم؛ بس ائله اولسا اؤتور گئتسین آآ قولام، هاوایی سؤزوموش، بوشلا! ” دئیه سؤزون یاجالاییر.
جلیلین بئله بیر جیزیخدان چیخماسی قولام دایییا بیر بوتؤو دهییر، بیر ده پارا. بونونلا بئله او مطلق اوزونه گتیرمیر. حتی اوندان سونرا، آغاخان قهوهخاناسینداکی گؤروشلرینده ده بیر کلمه بئله اوندان دانیشمیر. شیرین خوش – بئشدن سونرا نردی دؤشهییرلر. نه دن ؟ نه دن ؟ قولام دایی دئییر:
– جومه گونو صبحانهنین باش – آیاغیندان. آمما تک کلله – پاچا اولمویاجاق هآا، ایکی – اوش دانا دا زینگ آلیب قات وئرمهلییک. بیر ده کی ساریمساق، یاددان چیخماسین! اولدو؟
جلیلده ” اولدو” دئییب، داشلاری دوزور. طاسلارین چاققیلتیسیلا برابر مئیدان اوخومالار دا باشلانیر.
جلیل ظاهیرده چالیشیرسا دا اورکدن اوتماق ایستهمیردی. او ایستهییردی کی بیر تههر قولام دایینی راضی سالا بلکه ایشالله سایین گدییینین قضییهسیندن واز کئچه.
مخلص، جلیل اوتوزور. قولام دایی چای دئییر؛ قلیانین باشین دهییشمهیه چاغیریر. قلییانی چکه – چکه سوروشور:
– آی جلیل، او کربلادن گتیردییم دیشداشه یادیندادی؟
– اختیارین وار، اولار مگر ائله بیر سوقات یاددان چیخار!
– بیلیرسن کی اوندان من ایکی دانا گتیرمیشدیم، بیرین سنه، بیرین ده اؤزومه. آخی من سنی اؤزگهلره قاتمام کی.
– بیلیرم اونو، سنین منه لطفون وار.
– هه اونو دئییردیم، بیزیم بو فهی گؤتوروب دیشداشهنی گیزلهدیب؛ قویمور من اونو گئیم. دئییر اونو گئینده اوزدن ایراق کسدیریلمیش اوشاغا بنزهییرسن، من اوتانیرام. دئییرم آرواد اونو عربلرین لاپ اعیانلاری، شیخلاری گئییر؛ آمما قبول ائلهمیر کی ائلهمیر. دوزو منیم ده اوننان چوخ خوشوم گلیر. ایندی ده کی ایشه گئتمیرم، منه چوخ راحات پالتاردی؛ یونگول، سرین؛ مخصوصن کی یایدا لاپ کئف وئریر. آنجاق فهی دئییر کی جلیل آغا ایندیهجن اونو اینینه آلماییب، دوز دئییر؟
– اختیارین وار، من اونو مررتب گئیهرم.
– عجب !… بس ائله اولسا سنی بالالاروون جانی، جومه گونو اونو گئی! بلکه فهی ده شیطانین داشین اتهییندن تؤکه، قویا من ده اؤزومونکون گئیم؛ اولار گئیهسن؟
قولام دایی ائله مظلوم – مظلوم جلیله باخیر کی جلیلین دوغرودان دا اورهگی اونا یانیر؛ اؤز اؤزونه فیکیرلشیر کی،”کیشی دای یاواش – یاواش قوجالیر!”
قهوهخانادان چیخاندا جلیل دئییر:
– “آآ قولام تئز تشریف گتیرهسیز ها!
قولام دایی دئییر:
– سحر ساعات آلتیدا سیزدهییک، آرخایین اول! آنجاق ساریمساق یاددان چیخماسین، بیر ده کی دیشداشه، باشووا دؤننم.
***
جومه گونو سحر ائرکن قولام دایی یوخودان دورور، پالتارین گئییر، دوشور محلهنین جانینا، بیر به بیر قاپیلاری دویوب دئییر:
– آی بالام ائله بیل بئچارا جلیل سحره یاخین سهته ائلهییب، آلله ها خاطیر ییغیشین گلین آپاراخ کیشینی قویلایاخ. ” … ؛
– آی قارداش یازیق جلیل رحمته گئدیب، گویا گئجه یاریسی سهته ائلهییب. ییغیشین گلین ثاوابی وار ! ”
هله قونشو شوفیرلردن بیر ایکیسینی ده یوللاییرکی او بیری محلهلرده کی شوفیرلره خبر وئرسینلر.
انصافن جلیل بیابانی خیرره – شرره یارایان آدام اولدوغونا گؤره بوتون قوهوم – قونشو، شوفیرلرین چوخو تؤکولوب گلیرلر. کوچه آغیزیناجان دولور. هامی الی قوینوندا، ساکیت – سمیر دایانیر. جلیلین قاپیسی هله ده باغلیدی. قولام دایی یزدان اوغلو چوووش احمده ایشاره ائلهییر. یزدان اوغلو عباسین ییغیشدیریر، تبرزینین قالدیریب چئینینه قویوب، قاپییا یاخینلاشیر. چاخ – چاخی دویور. قاپی آچیلیر. جلیلین آغ – آپباغ ، اوپ – اوزون دیشداشه اینینده قاپییا چیخماسیلا، جاماعاتین بیرآندا چاخناشیب بیر آغیزدان “یا حسین” باغیرتیسیلا گؤتورولمهسی بیر اولور. قاچ کی قاچاجاقسان. ییخیلان کیم ، آیاق آلتیندا قالان کیم!
بیر گؤز قیرپیمیندا کوچه باشدان – دیبه بوشالیر. اورادا قالان بیر گؤزلری حئیرتدن بؤیوموش جلیل اولور، بیر ده کوچه بویو سپهلنمیش اللی – آتمیش دانا باشماق تایی!
” سون “
قولام دایینین عینادجیل اولماسینی هاممی بیلردی، هامیدان چوخ جلیل بیابانی اونو تانییاردی؛ چونکو جلیل اون ایله یاخین اونا شاییردلیق ائلهمیشدی؛ اونا گؤرهده اونون لاپ جیکین بؤکون بیلردی؛ بونونلا بئله جلیل هئش وعده قولام دایینین پاسین آچمازدی، چونکو هم اونون حؤرمتین ساخلاردی، هم ده کی اوول بیر گوندن اونلا توتوشمادان چکینردی، آمما ندنسه گونلرین بیر گونو الله اونو توتور، انوش مئیخاناسیندا کئفلیلیک عالمینده باشلاییر قولام داییدان خاطیره دئمهیه:


c: text/html

text:
برادلی وایتفورد
برادلی وایتفورد (اینگیلیسجه: Bradley Whitford) آمریکالی اوْیونچو. ۱۰ اوْکتوبر ۱۹۵۹ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. اؤز تحصیلینی وسلین بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1985 - گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Bradley Whitford, Cherry Jones Cast in Upcoming Hank Williams Movie. Rolling Stone (November 7, 2014). یوْخلانیلیبDecember 16, 2014.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bradley Whitford»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده برادلی وایتفورد گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
استولتنبرگ تورکیهیه گلهجک
استولتنبرگ و برابریندکی هئیت، گلهجک هفته تورکیهیه سفر ائدهجک
استولتنبرگ تورکیهیه گلهجک
ناتو باش کاتیبی ینس استولتنبرگ، تورکیهیه گلیر.
استولتنبرگ و برابریندکی هئیت، گلهجک هفته تورکیهیه سفر ائدهجک.
پرزیدنت ایرتباطات باشقانلیغینین توئیتر حسابیندان آپاریلان پایلاشیمدا، استولتنبرگ باشقانلیق هئیئتین 6 میده تورکیهیه گلهجگی بیلدیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووشاوغلو، شینزو آبهنین جنازه مراسیمینه قاتیلدی
"ژاپنون اسکی باشباخانی شینزو آبهنین جنازه تؤرهنینه اؤلکهمیز آدینا قاتیلدیق و دوست ژاپن خالقینا باشساغلیغی دیلهکلریمیزی چاتدیردق"
اؤلو ساییسی ۵۱ نفره چیخدی
بنگلادشده فستیوال اوچون ایچینده معبده گئدنلرین ده اولدوغو بیر قاییق باتدی
چین دؤولت باشقانیندان پوتینه باشساغلیغی
روسیانین اودمورتییا بؤلگهینین ایژوسک شهرینده بیر اوخولا دۆنن کیملیگی بیلینمهین بیر شخص سلاحلی سالدیری تشکیل ائتمیشدی


text:
اعلان ائدیرم عصر فضا پوللو لارین دیر
آجلیق کاسیبین ، عالی غذا پوللو لارین دیر
دونیاده اولان درد و مصیبت کاسیبین دیر
دم پوللو لارین هر غم و محنت کاسیبین دیر
اعلان خطر منزل ویران کاسیبین دیر
تحویل بالیغی چومچهٔ ارزان کاسیبین دیر
صوبحانیه قئیماق ایله بال ، پوللو لارین دیر
یای جوجه سی ، ائو کهلیکی حال پوللو لارین دیر
وای حالیمیزا ، از همه بدتر کاسیبین دیر
میمون و آل ایوانی و عنتر کاسیبین دیر
آلماس و بریلیان و تحف پوللو لارین دیر
اجدادینی آختارما ، شرف پوللو لارین دیر
هر دوره ده پستی و شکستی کاسیبین دیر
داشقا ایله ، عرابه ی دستی کاسیبین دیر
هر مملکتین تازه مودی پوللو لارین دیر
آهو دؤشو ، هندوشقا بودی پولو لارین دیر
هر گونه تصادف و سینیق قول کاسیبین دیر
تاپسا ، مال اتی هرآیی بیر یول کاسیبین دیر
مشدی عبادین گؤرمه لی کورکو کاسیبین دیر
ييرتيق چوخاسی له کئچه بورکو کاسيبين دير
کاباره ده گیتاریله ساز پولو لارین دیر
گردش اوروپاده یئنه آز پوللو لارین دیر
سفته کاسیبین خالی چخان چک کاسیبین دیر
چؤلده قاپاز و ائوده توپورجک کاسیبین دیر
اوستاد و مهندس و طبیب پوللو لارین دیر
ئولادی هنرمند و ادیب پولو لارین دیر
حراجه گئدن یاستیق و یورغان کاسیبین دیر
دوققوز قیز ایله بیر سفیه اوغلان کاسیبین دیر
ائولادی عزیز، پاک و تمیز پولو لارین دیر
مطبخ پیشیکی ، عالی کنیز پولو لارین دیر


text:
رابرت پتینسون
رابرت پتینسون (اینگیلیسجه: Robert Pattinson) بریتانیالی مانکن, فیلم یاپیمجیسی, موسیقیچی و اوْیونچو. ۱۳ مئی ۱۹۸۶ ایلینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert Pattinson»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رابرت پتینسون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- بریتانیالی کیشی اویونچولار
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- لندن دوغوملو کیشی اویونچولار
- English male child actors
- English expatriates in the United States
- English male film actors
- English guitarists
- English male models
- English male stage actors
- English male television actors
- یاشایان اینسانلار
- People educated at The Harrodian School
- People educated at Tower House School
- بارنز، لندن دوغوملولار
- ۲۱. یوز ایلده اینگیلیس کیشی اویونچولار
- 21st-century guitarists
- ۲۱. یوز ایلده اینگیلیس شارکیچیلار
- English male singers


text:
- دە کی: “آللاهئن (اۇنایلایئپ) یازمادئغئ بیر شەی آصلا باشئمئزا گلمز. اۇ بیزیم مەولامئزدئر (أن یاقئنئمئزدئر). مۆمینلر یالنئز آللاها گۆونیپ دایانسئنلار.
- دە کی: “بیزیم ایچین ایکی اییلیکتن بیری دئشئندا بیر شەی می بکلییۇرسونوز؟ بیز دە آللاهئن کندی قاتئندان وەیا بیزیم ألیمیزلە سیزە بیر عاذاب ورمەسینی بکلییۇروز. حایدی بکلەیین! بیز دە سیزینلە بیرلیکتە بکلییۇروز.
- دە کی: “ایستەر گؤنۆللۆ ایستەر گؤنۆلسۆز حارجاما یاپئن؛ سیزدن آصلا قابول أدیلمەیەجکتیر. چۆنکۆ سیز، یۇلدا چئقمئش بیر تۇپلولوقسونوز.”
- یاپتئقلارئ حارجامانئن قابولۆنە أنگل اۇلان سادەجە آللاهئ وە ألچیسینی گؤرمزلیکتە دیرنمەلریدیر. بونلار نامازا آنجاق اۆشنەرک گلیرلر وە یاپتئقلارئ حارجامایئ دا آنجاق گؤنۆلسۆز یاپارلار.
- اۇنلارئن ماللارئ دا أولادلارئ دا سنی فاضلا أتکیلەمەسین. آللاە ایستەر کی دۆنیاداکی حایاتلارئندا بونلارلا اۇنلارا عاذاب أتسین وە جانلارئ، اۇنلار کافیرکن چئقسئن.
- سیزدن اۇلمادئقلارئ حالدە؛ “واللاهی، کسینلیکلە سیزدنیز!” دییە یمین أدییۇرلار. عاکسینە اۇنلار، اؤدلک بیر تۇپلولوقتور.
- بیر سئغئناق، ماغارا یا دا گیریلەبیلەجک بیر دلیک بولسالار، هیچبیر شەیە باقمادان اۇرایا دۇغرو قۇشارلار.
- کیمیلری دە صاداقالار /زکاتلار قۇنوسوندا سانا دیل اوزاتئرلار. کندیلرینە وریلیرسە ممنون اۇلور، وریلمزسە آنئندا سینیرلنیرلر.
- کشکە آللاهئن وە ألچیسینین وردیگینە راضئ اۇلسالار دا شؤیلە دیەبیلسەلردی: “آللاە بیزە یتر! آللاە لۆطفوندان بیزە ورەجکتیر، ألچیسی دە. بیز اومودوموزو سادەجە آللاها باغلارئز.”
- صاداقالار سادەجە فاقیرلرە، میسکینلرە، صاداقا ایشیندە چالئشانلارا وە مۆئللفەیی قولوبا (قالبلری ائسئندئرئلاجاق اۇلانلارا) وریلیر. بیر دە بۇیوندوروق آلتئنداکیلرە، بۇرچلولارا، آللاە یۇلوندا وە یۇلجولارا حارجانماق اۆزرە آیرئلئر. بونلار آللاە طارافئندان فارض قئلئنمئشتئر. آللاە، دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- ایچلریندە؛ “هر سؤزە قولاق ورییۇر!” دیەرک نبییی اینجیتنلر واردئر. دە کی: “اۇ سیزی ایچین ایی اۇلانا قولاق وریر. آللاها اینانئپ گۆونیر، مۆمینلرە دە انانئر. آیرئجا اۇ، سیزدن اینانئپ گۆوننلر ایچین بیر لۆطوفتور. آللاهئن ألچیسینی اینجیتن کیشیلرە آجئقلئ بیر عاذاب واردئر.
- سیزی راضئ أتمک ایچین آللاهئن آدئیلا یمین أدرلر. أگر مۆمین ایسەلر، آصئل راضئ أتمەلری گرکن آللاە آللاە وە رسولۆدۆر.
- اۇنلار شونو حالا اؤگرنمەدیلر می! کیم آللاها وە ألچیسینە سئنئر چیزمەیە قالقارسا، اۇنا ایچیندە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاغئ جهننم آتشی واردئر. ایشتە بو بۆیۆک بیر رذیللیکتیر.
- مۆنافئقلار /ایکییۆزلۆلر، قالبلریندە اۇلانئ حابر ورەجک بیر سورە ایندیریلەجک، دییە چکینییۇرلار. دە کی: “سیز آلای أدین باقالئم! آللاە چکیندیگینیز شەیی ناسئل اۇلسا اۇرتایا چئقاراجاقتئر.”
- اۇنلارا سۇرسان: “لافا دالمئش، أگلنییۇردوق!” دەرلر. دە کی: “سیز آللاە ایلە، آیتلرییلە وە ألچیسییلە می آلای أدییۇرسونوز؟”
- (أی مۆنافئقلار!) هیچ ماعذرت اۆرتمەیین! سیز اینانئپ گۆوندیکتن سۇنرا کافیر اۇلدونوز (آیتلری گؤرمزدن گلدینیز). ایچینیزدن (تەوبە أدەجک /دۇنۆش یاپاجاق) بیر کسیمی عاففەتسک بیلە، دیگر کسیمە عاذاب أدەجگیز. چۆنکۆ اۇنلار سوچا باتمئش کیمسەلردیر.
- مۆنافئق أرککلرلە مۆنافئق قادئنلارئن بیربیرلریندن فارقئ یۇقتور. اۇنلار مۆنکری /کؤتۆ شەیلری أمرەدر، ماعروفو /ایی شەیلری دە یاساقلارلار. ألی سئقئ داورانئرلار. اۇنلار آللاهئ اونوتتولار، آللاە دا اۇنلارئ اونوتتو. مۆنافئقلار تام آنلامئیلا یۇلدان چئقمئش کیمسەلردیر.
- آللاە مۆنافئق أرککلرە، مۆنافئق قادئنلارا وە بۆتۆن کافیرلرە، ایچیندە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلارئ جهننم آتشینی واعدەتمیشتیر. اۇراسئ اۇنلارا یتر. آللاە اۇنلارئ دئشلامئشتئر. اۇنلارئن حاققئ قالئجئ بیر عاذابتئر.
- (أی مۆنافئقلار!) سیز دە اؤنجەکیلر گیبیسینیز! آما اۇنلار سیزدن گۆچلۆیدۆلر. ماللارئ وە أولادلارئ داحا چۇقتو. ایمکانلارئنئ قوللاندئلار. اؤنجەکیلر ایمکانلارئنئ ناسئل قوللاندئلارسا سیز دە ایمکانلارئنئزئ اؤیلە قوللاندئنئز. اۇنلارئن دۆنیالئقلارا دالئپ گتتیکلری گیبی سیز دە دالئپ گیتتینیز. اۇنلار، دۆنیادا دا آحیرتتە دە یاپتئقلارئ بۇشا گیتمیش کیمسەلردیر. قایبەدنلر ایشتە اۇنلاردئر.
- بو مۆنافئقلارا کندیلریندن اؤنجە گلمیش اۇلان نوحون حالقئنئن، عادئن، ثمودون، ایبراهیمین حالقئنئن، مدین آهالیسینین وە آلتئ اۆستۆنە گتیریلمیش یرلرین حابری اولاشمادئ مئ؟ ألچیلری اۇنلارا آچئق بلگەلرلە گلمیشلردی. آللاە اۇنلارا آصلا یانلئش یاپمادئ؛ یانلئشئ اۇنلار کندیلرینە یاپئیۇرلاردئ.
- مۆمین أرککلر وە مۆمین قادئنلار بیربیرلرینین أن یاقئن دۇستودور. ماعروفو /ایی ایشلری ایستەر، مۆنکری /کؤتۆ شەیلری یاساقلارلار. نامازئ اؤزنلە وە سۆرکلی قئلار، زکاتئ وریر، آللاها وە ألچیسینە گؤنۆلدن بۇیون أگرلر. آللاە، ایشتە بونلارا ایکرامدا بولوناجاقتئر. دائیما اۆستۆن اۇلان وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاەتئر.
- آللاە مۆمین أرککلرە وە مۆمین قادئنلارا، عادن جننتلریندە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلارئ، ایچلریندن ائرماقلار آقان باحچەلر وە گۆزل قۇناقلار واعاد أتمیشتیر. آللاهئن رئضاسئ ایسە أن بۆیۆک نیعمتتیر. بۆیۆک باشارئ ایشتە بودور.
- أی نبی! کافیرلرە وە مۆنافئقلارا قارشئ جیهاد أت (ألیندن گلنی یاپ)! اۇنلارا قاتئ داوران! وارئپ قالاجاقلارئ یر جهننمدیر. نە کؤتۆ حالە گلمکتیر اۇ!
- سؤیلەمەدیکلرینە دائیر آللاهئن آدئیلا یمین أدییۇرلار آما کندیلرینی کافیر یاپان سؤزۆ کسینلیکلە سؤیلەدیلر. ایسلاما گیردیکتن سۇنرا کافیر اۇلموشلار وە باشارئلئ اۇلامادئقلارئ بیر ایشە گیریشمیشلردی. کین گۆتمەلرینین تک سببی؛ آللاهئن وە ألچیسینین، لۆطفەدیپ اۇ نانکؤرلرین ایحتیاجلارئنئ گیدرمیش اۇلماسئدئر. حاطالارئندان دؤنرلرسە اۇنلار ایچین حایئرلئ اۇلور. آما یۆز چەویریرلرسە آللاە اۇنلارا دۆنیادا دا آحیرتتە دە آجئقلئ بیر عاذاب ایلە عاذاب أدەجکتیر. (عاذاب گلدیگیندە) اۇنلارئن یریۆزۆندە نە بیر دۇستلارئ قالئر نە دە یاردئمجئلارئ.
- اۇنلارئن ایچیندە؛ “أگر بیزە لۆطفوندان وریرسە ألبتتە بیز دە صاداقا وریر، اییلردن اۇلوروز” دییە آللاها سؤز ورنلر دە واردئر.


text:
خيی خيی(اویون)
خیی خیی (لاتین: Xıy-xıy) یا دا آیاق جیزیق — آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر مؤوسوملرده اوشاق و گنجلر آراسیندا، خوصوصاً ده قیزلار آراسیندا گئنیش شکیلده اوینانیلان اَسکی(قدیم) اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
یئنی یئتمه مکتبلیلر، 18-27 یاشلی جاوانلار، خوصوصاً ده قیزلار اۆچون چوخ جلب ائدیجی اویوندور. بو اویون تورپاق اؤرتوکلو دوز مئیدانچادا، ایدمان زالیندا، تالادا، موعاصیر زاماندا آسفالت اؤرتوک و داش اوزلوکلر اوزرینده کئچیریلیر. وسایت کیمی دایرهوی داش، قالین ساخسی، یاخود کاشی پارچاسیندان، موعاصیر زاماندا ایسه هاکی شایباسیندان ایستیفاده ائدیلیر.
هر بیر دستهنین (تیمین) ترکیبی 5 نفر اولور. تیم یالنیز قیزلاردان، یالنیز اوغلانلاردان و قاریشیق اولا بیلر. اویون دستهلرین (تیملرین) ساییندان آسیلی اولاراق یاریشما شکیلینده کئچیریلیر. داها دوغروسو، اودوزان دسته (تیم) اویونو ترک ائدیر. اویون ایشتیراکچیلارینین سایی آز اولدوقدا اویون فردی اویونچولار آراسیندا دا آپاریلا بیلر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بیر دسته اوشاق بیر یئره توپلاشیب اویونا باشلاییرلار. بونون اۆچون ساناما یولو ایله اوستا (باشچی، موللا و یا حاکیم) سئچیرلر. اویونا حاکیمین ایجازهسی ایله باشلاییرلار. اوّلجه دستهباشیلار سئچیلیر. سونرا هالای قورماقلا اویونچولار ایکی دستهیه (تیمه) بؤلونور. اوستانین (باشچی، موللا و یا حاکیمین) گؤستریشی ایله اویون داوام ائتدیریلیر.
بو زامان دستهنین (تیمین) بیرینجی اویونچوسو داشی مئیدانچانین بیرینجی خاناسینا آتیر و بیر آیاغی اوسته 1، 2، 3-جو خانالارا هوپپانیر. 4، 5-جی خانادا هر ایکی آیاغینی یئره قویور. بو زامان اونون ساغ آیاغی 5-جی خانادا، سول آیاغیسا 4-جو خانادا اولور: ائله ائتمهلیدیر کی، مرکز خط اونون آیاقلاری آراسیندا اولسون. آیاقلار چیگین برابرلیگینده آرالی قویولور.
اویونچو اللرینی بئلینه قویور و یوخاری هوپپاناراق گئرییه دؤنور. بوندان سونرا او، بیر آیاغینی یئردن اوزهرک یئنه خیی-خیی بیر (بیر آیاغی اوسته) گئرییه قاییدیر. او، بیرینجی خانایا چاتدیقدا قالدیردیغی آیاغینی یئره قویمادان اَییلیب داشی گؤتورور و هوپپاناراق مئیدانچادان چیخیر. اویونچو ایکینجی جهدده داشی ایکینجی خانایا و اۆچونجو جهدده ایسه 3-جو خانایا آتیر. هوپپانمانی بیرینجی جهدده اولدوغو کیمی داوام ائتدیریر. دؤردونجو جهدده اویونچو داشی 6-جی خانایا آتیر و 3-جو خانایا قدر خیی-خیی گئدیر و اوردان 4-5-جی خانانین 5-جی حیصهسینه هوپپاننیر، دایانمادان خانانین سولونا و یئنه ساغا هوپپانیر. سونرا اَییلهرک داشی گؤتورور، خیی-خیی مئیدانچانی ترک ائدیر. 5-جی جهدده داش 9-جو خانایا آتیلیر. بو دفعه اویونچو 4-5-جی و 7-8-جی خانالاردا سولا-ساغا هوپپانیر، اورادا 9-جو خانایا کئچهرک داشی گؤتوروب گئرییه قاییدیر و مئیدانچادان چیخیر. آلتینجی جهدده داش 10-جو خانایا آتیلیر. اویونچو اوّلکی قایدادا 9-جو خانایا قدر هوپپانیر، ایکینجی آیاغینی یئر قویمادان اَییلیب داشی 10-جو خانادان گؤتورور و گئرییه قاییداراق اویونو باشا چاتدیریر.
بوتون جهدلرده داش تعیین اولونان خانایا دوشمهدیکده، یاخود اویونچو مووازینتینی ساخلایا بیلمهییب قالدیردیغی آیاغینی یئه قویدوقدا جهد حسابا آلینمیر.
قئید: اویون زامانی آیاغی دییشمک اولماز.
خاللارین حسابلانماسی[دَییشدیر]
اویون زامانی خاللار آشاغیداکی قایدا اوزره حسابلانیر:
1-2-3-جو جهدلری دوزگون یئرینه یئتیردیکده هر جهده گؤره 5 خال، 4-جو جهده گؤره 9 خال و 6-جی جهده گؤره 10 خال. بوتون ایشتیراکچیلارین خاللاری توپلانیر و یئکون خال حسابلانیر. اویون عرضینده داها چوخ خال توپلایان دسته (تیم) غالیب حساب اولونور.[۱]
اتک یازی[دَییشدیر]
- ^ آینا اوشاق انسیکلوپدیاسی، ایدمان گوج و گؤزللیک. باکی، "آینا مطبوع ائوی". 2004."خیی خیی" ،ص.92.


text:
سئو
سئو یا دا آختاریش سیستمی اوپتیمازلاشدیرماسی (اینگیلیسجه: search Engine Optimization) — انگیلیس دیلینده سرچ انگین اوپتیمیزاسیون سوزونون قیسالتماسی و تورکجه دیلینده آختاریش سیستمی اوپتیمازلاشتیرما خیدمتی کیمی ترجمه ائده بیللیک سئو آختاریش سیستمی ایچریسینده ایستیفاده چیلرین وب صفحه لرینی داها آسان بیر شکیلده آراشدیرماسینا , آختاریش سیستمین اوزه رینه ریتینگ کیمی بعضی نتیجه لرده یوخاری گلمک دی و بو داخلی و خارجی تکنیک لره بولونور.
سئو ایشینده داخلی و خارجی ایشلر گورونور . ائدیلن بو ایشلر , هم سایتین اینترنتده لود سرعتین یاخشی لاندیریر هم داها یاخشی معلومات و اطلاعات وئرمه سینه سبب اولونور و هم ده کلمه لر کی مثلا گوگل ده آختاریلیر یوخاری گلیر.
داخلی سئو[دَییشدیر]
بوتون ایشلر چی وب سایت ایچینده گورونور داخلی سئو دئمک اولار بولار دان متا لار , شکیل لر , هدینگ تایتللری , ساتین سرعتی , موبایل فرندلی , لینک لر , داخلی سئو اوپتیمایزی دیر
خارجی سئو[دَییشدیر]
هر بیر سایتی تانیتماق ایچون گورن ایشلره خارجی سئو دییرلر مثلا خارجی سایت لاردان لینک آلماق , سوشال شبکه لرینده چالیشماق بو ایشلردن دی


text:
شارلی ابدو قیرغینی
شارلی ابدو قیرغینی، 2015 ژانویه آیی نین 7جی گونونده، فرانسه نین مرکزیپاریسده یئرلَشَن شارلی ابدو طنز درگی سینه ائدیلن سیلاحلی حملهدیر. بو حمله سونوندا 12 نفر اؤلدورولدولر. اؤلدورولن شخصلرین ایکی سی فرانسه میلّی پولیسی نین امکداشی، قالانلاری دا درگی نین یازارلار و کارتونیستلری ایدیلر. 13 نفر ده حملهده یارالاندیلار.
حملهنین نَدَنی[دَییشدیر]
حمله ائدنلرین باخیشیندا، شارلی ابدو درگیسی، آردیجیل شیکلده ایسلام، ایسلامین رسولونا، و ایسلامی موقدس اعتیقادلارینا، آشاغیلاییجی کاریکاتورلار یاییردی ، و درگی نی دولاندیرانلاری نین آرادان آپارماغی نی اؤزلرینه بیر شرعی وظیفه بیلمیشدیلر.
اؤلدورولن تانینمیش کارتونیستلر[دَییشدیر]
ترورچولار[دَییشدیر]
شارلی ابدو دفترینه حمله ائدیب داعیش تروریستلرینه باغلی اولان الجزایر کؤکلو ایکی عرب قارداش شریف کواشی و سعید کواشی ایمیشلر. بو ایکی قارداش تروردان سونرا بلژیکه ایستیردیلر قاچسینلار ، پاریسین ومالیندا شارل دوقول هاوا آلانی یاخینلیغیندا، پولیس یوللارینی کسدی، دامارتین ان قوئل کندینده یئرلشن بیر چاپخانا شیرکتی نین ایچینه گیریب گیزلندیلر، و محاصره دن نئچه ساعات سونرا تیکینتی دن ائشیگه چیخیب پولیسله دؤیوشمک ایسته دیلر، آنجاق تئزلیکه اؤلدورولدولر. ترورچولارین بیری سی، شریفین قیز یولداشی ایدی، حملهدن قاباق سوریه یه قاچمیشدی.
عکس العمللر[دَییشدیر]
بو قیرغیندان نئچه ساعات سونرا، پاریسلیلر توپلومسال مدیادا، مخصوصاتوییتر سایتیندا، بو جنایتلره گؤره خبرلر و باش ساغلیقلاریندا، من شارلییام معناسیندااولان هشتگی #Je suis Charlie ایشلتدیلر. بو هشتگین آیری دیللرده موعادیلی ده تئزلیکله دونیادا یاییلدی. فرانسه و چوخلو اؤلکه لرده ترورو محکوم ائتمک اۆچون بؤیوک گؤستریلر و ییغینتیلار قورولدو. موسلمانلارین بیر چوخو دا ترورو محکوم ائتمک یانیندا، ایسلامی اینانجلارا ساتاشماغی دا محکوم ائتدیلر.
فرانسه ده ترور حملهسی علیهینه گؤستری[دَییشدیر]
دونیا دا ترور حملهسی علیهینه ییغینتیلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ En images: à 11 h 30, des hommes armés ouvrent le feu rue Nicolas-Appert. Le Monde (7 January 2015).
- ^ Woolf, Christopher (15 January 2015). "Where did the Paris attackers get their guns?". PRI The World®. Minneapolis, US: Public Radio International. Retrieved 16 January 2015.
The weapons seen in various images of the attackers include vz. 58 assault rifle; vz. 61 submachine gun; several Russian-designed Tokarev TT pistols and a grenade or rocket launcher – probably the Yugoslav M80 Zolja.
- ^ Withnall, Adam; Lichfield, John (7 January 2015). "Charlie Hebdo shooting: At least 12 killed as shots fired at satirical magazine's Paris office". The Independent. London. Retrieved 9 January 2015.
- ^ "Al Qaeda claims French attack, derides Paris rally". Reuters. 14 January 2015. Archived from the original on 2015-01-14. Retrieved 14 January 2015.


text:
گدانسک
گدانسک (لهیستانجا: Gdańsk)، (کاشوبجه: Gduńsk)، لاتینجه: Gedanum, Dantiscum، بو شهر ۱۳۰۸-جی ایلدن ۱۴۶۶-جی ایله و ۱۷۹۳-جو ایلدن ۱۹۴۵-جی ایله قدر دانسیق آلمانجا: Danzig آدلانمیشدیر — شیمالی لهیستاندا تخمیناً ۵۰۰٬۰۰۰ اهالیسی اوْلان شهر. قوْنشو سوپوت و قدینیا ایله بیرگه عۆمومی اهالیسی بیر میلیونا یاخین ترویمیاستو (اۆچلو شهر) آقلومراسیسینا داخیلدیر.
گدانسک – بالتیک دنیزینده ایری لیمان، صنایع مرکزیدیر (اؤزلله نفت-کیمیا و ماشینقاییرما (گمیقاییرما و گمی تمیری صنایعسی اینکیشاف ادیب) صنایعسی).
ایقتصادیات[دَییشدیر]
شهرین صنایع رایونلاریندا گمی قاییرما، نفت-کیمیا، کیمیا و یئیجک صنایعسی ساحهلری اۆستونلوک تشکیل ائدیر. الکترونیک، تلکوممونیکاسی، ماشین قاییرما، کوسمتیکا و اجزاچیلیق کیمی یۆکسک تکنولوژی قیسمتلارین پایی دا دورمادان یوکسلیر. کهربا امالی دا یئرلی ایقتصادیاتین واجیب حیصّه سیدیر. بئله کی، دۆنیادا کهربا یاتاقلارینین بؤیوک بیر حیصّه سی محض بالتیک دنیزی ساحللرینده یئرلشیر. پومور وویوودالیغی، و ده قدانسک یای آیلاریندا ایری توریزم مرکزینه چوریلیر، میلیونلارلا لهیستان و آوروپا اتفاقینین دیگر اؤلکهلرینین وطنداشلاری بالتیک دنیزی ساحیلیندهکی چیمرلیکلرده دینجلیرلر.


text:
پوتین اردوغانا تشکور ائتدی
پوتین، روس پیلوت کونستانتین یاروشنکو ایله آمریکالی دنیزچی ترئوور ریدین دونن تورکیهده گرچکلشدیریلن موبادیله سببی ایله جمهورباشقانی اردوغانا تشکور ائتدی
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان، روسیا دؤولت باشقانی ولادیمیر پوتین ایله تلفندا دانیشدی.
جمهور باشقانلیغی ایلهتیشیم باشقانلیغیندان یاییملانان آچیقلامایا گؤره، روسیا و آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری آراسیندا دونن تورکیهده گئرچکلشن موبادیلهنین یانی سیرا اوکرایناداکی ساواشا دایر گلیشمهلر اله آلیندی.
پوتین، روس پیلوت کونستانتین یاروشنکو ایله آمریکالی دنیزچی ترئوور ریدین میللی استخبارات تشکیلاتینین (میت) ایشبیرلیگی و گؤزتیمینده دونن تورکیهده گرچکلشدیریلن موبادیله سببی ایله جمهورباشقانی اردوغانا تشکور ائتدی.
جمهورباشقانی اردوغان دا تورکیهنین بو موبادیلهیه آراچیلیق ائتمهسینین باریشا، دیالوگا و امکداشلیغینا وئردیگی اؤنمین نیشانئهسی اولماسینین یانیندا آراچیلیق ایشی باخیمیندان دا معنالی اولدوغونو ایفاده ائتدی. "میت"ین موبادیله مدتینده آلدیغی رولا ایشاره ائدن اردوغان، استخبارات بیریملری آراسینداکی ائشگودوم و یاخین دیالوگون داوام ائتدیریلمهسی لازیم اولدوغونو؛ بونون بؤلگهدهکی اینسانی تراژدیلرین اؤنونه گئچیلمهسینه و ثابتلیک اورتامینین تامین ائدیلمهسینه قاتقی ائدجگینی ایفاده ائتدی.
جمهورباشقانی اردوغان، ۲۴ فوریهدن بو یانا داوام ائدن روسیا و اوکراینا آراسینداکی ساواشین سونلاندیریلماسی اوچون و باریشا گئدن یولدا آراچیلیق ائتمهیه حاضر اولدوقلارینی ایفاده ائدرک، ایستانبول گؤروشمهلرینده الده ائدیلن باشارینی آرتیراراق بؤلگهده قالیجی باریشی تئزلیکله تاسیس ائتمک ایستهدیکلرینی دیله گتیردی.
جمهورباشقانی، تورکیهنین ایکی قونشوسو آراسینداکی بو بحرانین آشیلماسی و باریشین حاکم قیلینماسی اوچون یئریتدیکلری چابالاری قرارلیلیقلا و صمیمیتله داوام ائتدیرهجکلرینی وورغولادی.
ایلگیلیلی خبرلر
تیکا لوبنانا گونش انرژیسی سیستمی دستکی وئریب
تورک امکداشلیق و کووردیناسیون آژانسی (تیکا) لوبنان-ین عکار ویلایتینده الکتریک انرژیسینین کسیلدیگی 4 کنده گونش انرژیسی سیستمی دستکی وئریب.
جمهور باشقانی اردوغان:"بیز نه لازیمدیرسا، ائدجییک و بونو ائتمهیه حاضیریق"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان میتسوتاکیسین امریکا-دان تورکیه-یه قارشی یاردیم ایستهدیگینی بیلدیریب.


text:
افغانستاندا ایلین ایلک یاریسیندا ۶۵۹ وطنداش اؤلدو
ان چوخ جان ایتکیسی، خاریجی گوجلرین اؤلکهدن چکیلمهیه باشلادیغی می و ژوئن آیلاریندا اولدو
افغانستاندا ۲۰۲۱.جی ایلین ایلک یاریسیندا مین ۶۵۹ وطنداشین اؤلدوگو بیلدیریلدی.
بیرلشمیش ملتلر افغانستان کؤمک هیئتیندن (یوناما) وئریلهن آچیقلامادا، بو ایلین ایلک ۶ آییندا ۳ مین ۲۵۴ وطنداشین ایسه یارالاندیغی ایفاده ائدیلدی.
وطنداش ایتکینلرینده گئچهن ایل عینی دؤوره گؤره یوزده ۴۷ آرتیش اولدوغو ایفاده ائدیلهن آچیقلامادا، بئلهجه ۲۰۰۹.جو ایلدهن بو یانا وطنداش ایتکینلرینده ان یوکسک سویهیه چیخیلدیغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، ان چوخ جان ایتکیسینین خاریجی گوجلرین اؤلکهدن چکیلمهیه باشلادیغی می و ژوئن آیلاریندا اولدوغو، بو آیلاردا ۷۸۳ وطنداشین حیاتینی ایتیردیگی، مین ۶۰۹ وطنداشین یارالاندیغی وورغولاندی.
سالدیریلارین یوزده ۳۹وندان طالبان، یوزده ۹وندان داعش، یوزده ۲۵یندن حکومت یانلیسی قروپلار، یوزده ۱۶یندان دیگر بیلینمهیهن عنصورلار و گئری قالان قیسیمیندن ایسه امنیت گوجلرینین مسئول توتولدوغو آچیقلامادا، وطنداش ایتکینلرینین آرتماسینین قایغی وئریجی اولدوغو وورغولاندی.
افغانستاندا باریش سورهجی نامعین دورومونو قورویارکهن گوونلیک گوجلری ایله طالبان آراسینداکی شدتلی چاتیشمالار داوام ائدیر.
آنادولو آژانسینین یئرلی مسئوللاردان الده ائتدیگی معلوماتا گؤره، طالبان ۴۰۷ ائلچهنین ۱۵۰دن چوخونو اله گئچرمیش. طالبان ایسه کنترلونداکی ائلچه مرکزی ساییسینین ۲۵۶ اولدوغونو ادعا ائدیر.
اؤلکهده ۳۴ ولایت، مرکزی حکومت گوجلرینین کنترلوندادیر.
ایلگیلیلی خبرلر
روسیادا اوخولا سلاحلی سالدیری
سالدیریدا آرالاریندا اوشاقلارین دا اولدوغو ۱۳ نفر حیاتینی ایتیردی، ۲۱ نفر یارالاندی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"قهرمان تورک سلاحلی گوجلریمیز سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی موباریزهنی ائتکیلی و قرارلی شکیلده داوام ائتدیریر"
ایرانداکی گؤستریلرده۲۰ یاشلی حدیث نجفی اؤلدورولدو
گۆونلیک گوجلرینین ائتدیگی آتیش نتیجهسینه بدنینین موختلیف یئرلریندن یارالانان ۲۰ یاشلی حدیث نجفی خستهخانایا آپاریلدیقدان سونرا یاشامینی ایتیردی


text:
`تۆرکمنیستان` نتیجهلر
حابارلار [252]
- تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
- تۆرکمنیستان، بۆتین دۆنیأ چاروادارلار یاریشینا قاتناشار
- اؤزبگیستان بیلن تۆرکمنیستان ینگ یوُلباشچیلاری تلفن آرقالی دوشوشیق گچیردی
- اؤزبگیستان بیلن تۆرکمنیستان ینگ جمهورباشلیقلاری دوشوشدی
- تۆرکمنیستان ینگ یوُلباشچیسی اؤزبگیستان دا
- گازپروم شرکتی تۆرکمنیستان دان 10.6 میلیارد مکعب متر طبغی گاز ساتین آلدی
- اؤزبگیستان تۆرکمنیستان بیلن پارلمان آرا قاتناشیقلارینگ أهمیتینه اۆنس چکدی
- تۆرکمنیستان تأجیگیستان دا تۆرکمن اوُقووجایینی سالار
- حیتای یینگ اولاغ شایلاری تۆرکمنیستان اۆستی بیلن ایرانا اِلتیلیأر
- اؤزبک یۆکلری تۆرکمنیستان ینگ اۆستۆندن اوروپا ایبریلدی
- تۆرکمنیستان دۆنیأده اینگ آرزان بنزین ساتیان یورتلاردان بیری
- تۆرکمنباشی شهری نینگ حالقارا دنگیز اسکلهسیندن 6.5 میلیون تن یۆک ایبریلدی
- حیتای تۆرکمنیستان دان 6 آیدا 4.51 میلیارد مکعب متر طبیغی گاز ساتین آلدی
- بردی محمدوف پأکیستان ینگ یوُلباشچیلارینا قینانچ بیلدیردی
- تۆرکمن ایلچیسی آذربایجان ینگ شوشا شهرینه باریپ گؤردی
- اؤزبگیستان دا تۆرکمن مایاقوُیوملاری بیلن 174 کأرحانا دؤرهدیلدی
- تۆرکمنیستان دا ۴.۹ میلیون بانک کارتی بار
- تۆرکمنیستان ینگ طبیغی گازی نینگ تۆرکیأ گتیریلمه گی اۆچین ایش آلیپ باریلیار
- عبدالجلال ایری: اِسِنقولی- کۆمۆشدپه سرحت گِچِلگِهسی آچیلار
- فواد اوُکتای تۆرکمنیستان دا
- ویدئو: آنکارادا تۆرکمنیستان ینگ تاراپسیزلیغی بارادا ماصلاحات گچیریلدی
- تۆرکمنیستان قاراشسیزلیغی نینگ ۲۵-نجی ییللیغینی قوتلایار
- ویدئو: تۆرکمنیستان دا جمهورباشلیق سایلاوی گچیریلدی
- آنکارادا تۆرکمنیستان ینگ قاراشسیزلیک گۆنی قوتلاندی
- ویدئو: دپچیلر تانس تۇپاری
- تۆرکمنیستان دا نوروز
- تۆرکمنیستان جهنمینگ دروزهسینی یاپماق ایسلهیأر
- بۆتیندۆنیأ چاروالار اۇیونی قوتاردی
- تۆرکمنیستان قاراشسیزلیغی نینگ 31-نجی ییلینی قوتلادی
- قاراشسیز تۆرکمنیستان اوُتوز یاشیندا
- تۆرکمن تانس تۇپاری حالقارا فستیوالینگ بیرینجیسی


text:
تانرئ-اینسان ایلیشکیسیندە آراجئلئق رۇلۆ اۆستلندیگینە اینانئلان وارلئق کاتگۇریلرینین مەوجودیەتینە اؤتەدن بری حپ اینانئلمئش وە بو یۆکلنن فۇنکسیۇن وە نیتەلیکلر، دیندن دینە، کۆلتۆردن کۆلتۆرە دگیشیکلیک گؤسترمیشتیر.
بیلینن أن أسکی دینلرین یانئ سئرا، قادیم دینی وە کۆلتۆرل گلەنکلردە بو اینانجئن وارلئغئنئ بلگەلەین آراشتئرمالار، سؤزۆ أدیلن گلەنکلردە ایلاەلارلا وە اینسانا حاکیم اۇلان دیگر قووتلرلە مۆناسبتلر قوردوقلارئنئ ایددیعا أدن بیرطاقئم قوتسانمئش شاحصیەتلرین وارلئغئنئ وە بو شاحصیەتلرین آشقئن وارلئقلا تۇپلوم آراسئنداکی ایرتیباطئ ساغلایان بیرر تمثیلجی رۇلۆ اۆستلندیکلرینی گؤسترمکتەدیر.
قوشقوسوز، بو تۆر تلاققیلر، سالت قادیم دینی گلەنکلرلە سئنئرلئ بیر اۇلغو دگیلدیر. بیلعاکیس، بو طارز اینانئش وە آنلایئشلار، “سماوی دین” دییە تاعبیر اۇلونان دینلرین منسوبلارئندا دا مەوجودتور. حالبوکی هر ایلاهی-سماوی دینین أن تمل اؤگرتیسی “تەوحید” اۇلوپ، بو اؤگرتیدە، آللاە ایلە اینسان آراسئنداکی ایلیشکی دائیما دۇلایسئز اۇلماق دوروموندادئر. یینە بو اؤگرتیدە، واحیەدیلمیش مساژ وە بو مساژئ اینسانلارا اولاشتئران ألچی، آللاە ایلە اینسان آراسئنداکی اۇنتۇلۇژیک فارقلئلئقتان قایناقلانان ایلتیشیم گۆچلۆگۆنۆ آشما آماجئنا ماعطوفن بیرر آراجئ قۇنوموندادئر. آنجاق، بورادا سؤز قۇنوسو اوُلان آراجئلئق، ایلتیلمەسی ایستنن مساژئن تبلیغیندن اؤتە بیر آنلام ایفادە أتمەمکتە وە طابیعاتئیلا بو دا، تەوحید اؤگرتیسییلە چلیشمەمکتەدیر.
نە وار کی، پەیغامبرلرین تبلیغا مەمور قئلئندئقلارئ ایلک وە أن تمل مساژ، یاراتئجئنئن موطلاق وە آشقئن بیرلیگی اینانجئ (تەوحید)، تاریحسل سۆرچتە اۇرتایا چئقان دینی پراتیکلردە تاحریفلە أش دگر بیر دؤنۆشۆمە اوغرامئشتئر. سؤز گلیمی، گرک تەورات گرکسە اینجیلدە آللاهئن یۆجە، آشقئن وە عاینئ زاماندا اینسانلارا یاقئن اۇلدوغو ایفادە أدیلمەسینە راغمن، گۆنۆمۆزدە دە أتکینلیگینی سۆردۆرن ماعلوم نەدنلرلە، موطلاق ماعنادا آشقئن تانرئیا اولاشماق ایچین باعضئ واسئطالارا باشوورما ایحتیاجئ دویولموشتور. بونون أن سۇموت اؤرنکلریندن بیری، حئریستیانلئقتاکی روهبانلئق مۆئسسەسەسیدیر. بو اۇلغونون داحا پریمیتیف بیر اؤرنگی ایسە، ایسلام اؤنجەسی دؤنمدە عاراب یارئمآداسئنا أگەمن دینی یاپئدئر. بو دؤنمدە آللاهئن وارلئغئ وە یۆجەلیگی قابول أدیلمکلە بیرلیکتە، بوگۆن چشیتلی چەورەلردە گؤرۆلدۆگۆ گیبی اۇنونلا آراجئسئز ایلیشکی قورمانئن ایمکانئنا اینانئلمامئش وە بو یۆزدن، اینسانا چۇق اوزاق اۇلدوغو وارسایئلان آللاە ایلە ایلیشکی، آراجئلارلا قورولمایا چالئشئلمئشتئر.
بیلینملیدیر کی قورئانئن یردیگی “آراجئلار /آراجئلئق” سادەجە ساحتە ایلاەلارئ رددە دگیل؛ عاینئ زاماندا یاشایان وەیا اؤلمۆش ولیلر /عازیزلر، گۆندەلیک ذیهینلرین کاریزماتیک نیتەلیکلر یۆکلەدیگی باعضئ سۇیوت قاوراملار، ثروت، ایقتیدار، سۇسیال اۇرون، عئرقسال اۆستۆنلۆک وە اینسانلارئن دۆشۆنجە وە ایستکلرینە حاکیم قئلئنان بۆتۆن دۆزمەجە دگرلرە دە شامیلدیر.
شفاعات
ایسلامی گلەنکتە اؤزللیکلە گنیش حالق کیتلەلری نزدیندە قابول گؤرن وسیلەجیلیک فیکرینین أن یایغئن بیچیمی، “شفاعات” تلاققیسیندە ایفادەسینی بولماقتادئر. ایلک دؤنمدن ایعتیبارن آحیرت حایاتئیلا ایرتیباطلاندئرئلان شفاعات، آحیرتتە کیشینین فاضیلتینی آرتتئرماقتان، بۆیۆک گۆناە صاحیبلرینین باغئشلانماسئنا قادار، اۇلدوقچا گنیش بیر آنلام وە قوللانئم آلانئنا صاحیبتیر.
شفاعات مسئلەسی قورئانئن، نۆزول دؤنمیندەکی موحاطابلارئنئن ذیهینلریندە ساپلانتئلئ شکیلدە باغلاندئقلارئ بیر اینانچ طارزئ حالیندە بولدوغو بیر قۇنودور. قورئانئن سوندوغو آللاە وە آحیرت تاصاوورونا اویغون بولمادئغئ ایچین قالدئرماق ایستەدیگی وە فاقاط دیگر همن تۆم أمیر وە نهیلریندە اویغولادئغئ تدریجیلیک، آنلاتئمدا چشیتلیلیک، گرکچەلندیرەرک رددەتمە گیبی اوصوللرین هر بیریلرینی دگیشیک وسیلەلرلە قوللاناراق دەورە دئشئ بئراقتئغئ بو آنلایئش، ماعالأسف سۇنوندا ینیدن گۆندمە گتیریلەبیلمیشتیر.
آحیرتتە شفاعاتین اۇلاجاغئ دۆشۆنجەسینین اۇرتایا چئقماسئنئ ساغلایان أن تمل فاکتؤر، غایبی اۇلان بیر عالمی، تانئق اۇلدوغوموز شهادت عالمینە قئیاسلایاراق تمللندیرمە یانئلغئسئدئر. چۆنکۆ بؤیلەجە، بو دۆنیادا حاق أدیلمەین بیرچۇق ایمکان، بیرطاقئم آراجئلارلا وە ماددی ایلیشکیلرە دایانان یۇللارلا ألدە أدیلەبیلمکتەدیر. دیگر بیر ایفادە ایلە شفاعات اینانجئنئن أن تمل سببی، آنترۇپۇمۇرفیست آللاە آنلایئشئدئر. آللاهئ کرالا وەیا هرحانگی بیر پادیشاها بنزتەرک، ایلیشکیلری دە بو سەویەدن سۆردۆرمە دۆشۆنجەسی، اۇتۇماتیک اۇلاراق آراجئ شاحئص وە قوروملارئ دۇغورموشتور.
بیلیندیگی گیبی قاورام اۇلاراق شفاعات، قورئانئن قاوراملاشتئردئغئ بیر تریم دگیل، موحاطاب کیتلەنین؛ مۆشریکلرین ذیهنیندە اؤنجەدن ذاتن وار اۇلان بیر تریمدیر. نیتەکیم قورئاندا شفاعاتین قۇنو أدیلدیگی تۆم پاساژلاردا مۆشریک وە ظالیملردن سؤز أدیلدیگینی گؤرمکتەییز. اۇنلارئن یانلئش آحیرت آنلایئشلارئنئن قۇنو أدیلدیگی یرلردە، شفاعات قۇنوسونا تماس أدیلیر وە فارقلئ اۆسلوبلارلا بو آنلایئشلار رددەدیلیر. بو تۇپلومدا اینسانلار، آللاهئ گرگی گیبی آنماماقتا /آنلاماماقتا، تەوحید اینانجئنئ وە بونون دۇغاسئنئ قاوراماماقتا، “دینین” اینانماق وە عامل أتمکتن اۇلوشتوغو گرچگینی گؤز آردئ أدەرک؛ عامل عونصورونو یرینە گتیرمەدن، آراجئلار وە تۇرپیل دستکلرلە قورتولمایا چالئشماقتادئرلار.
دەدیگیمیز گیبی قورئاندا شفاعاتتن سؤز أدن آیتلرین تۆمۆ، کیتاب أهلی وە /وەیا مۆشریکلرلە ایلگیلی دوروملاردا گچمکتەدیر. بورادا سؤز قۇنوسو أدیلنلردن بیری، کندیلرینی آللاهئن اۇغوللارئ وە سەوگیلیلری گؤرن، نە قادار کؤتۆ اۇلورسا اۇلسونلار آتشین کندیلرینە آنجاق بیرقاچ گۆن دۇقوناجاغئنئ ایددیعا أدن، آللاەتان سؤز آلمئش گیبی اۇنون یانئندا کندیلرینی تۇرپیللی وە آیرئجالئقلئ بیلن یاهودیلردیر. بیر دیگری، عیسانئن (ع) چارمئحتا جانئنئ فدا أتمەسینین، کندیلرینی دۇغوشتان گۆناەتان قورتاردئغئنا، کذا اۇنون، پاپا وە پاپازلارئن شفاعاتییلە هر کؤتۆلۆکتن قورتولاجاقلارئنا اینانان حئریستیانلاردئر. نیهایت قۇنویلا ایلگیلی دیگر آیتلر ایسە، دگیشیک وارلئقلارئن سمبۇللری اۇلان پوتلارئ کندیلری ایلە آللاە آراسئندا آراجئلار /شفاعاتچیلر قابول أدن دیگر مۆشریکلرین اینانچ وە توتوملارئ باغلامئندا گچمکتەدیر.
بونا گؤرە قورئاندا شفاعاتتن سؤز أدن بۆتۆن آیت وە آیت کۆمەلریندە مۆفسیدلرین قۇنو أدیلدیگی وە اۇنلارئن بلیرتیلن ”یانلئش شفاعات آنلایئشلارئنئن” فارقلئ اۆسلوبلارلا قئناندئغئ آچئقتئر. قۇنو ایلە ایلگیلی آیتلر، گرک مۆشریک عارابلارئن پوتلار وە ملکلردن، گرکسە حئریستیان وە یاهودیلرین بیرطاقئم کیشی وە اؤزنەلردن شفاعات بکلنتیلرینین تملسیز اۇلدوغونو، آللاهئن کیمسەیە بو قۇنودا ایذین ورمەدیگینی وە شفاعات ایچین اوموت باغلانان وارلئقلارئن شفاعاتلریندن راضئ اۇلمادئغئنئ آچئقچا اۇرتایا قۇیدوغو گیبی “اۇنون یانئندا شفاعات أدەجک کیممیش؟” دیەرک شفاعات بکلنتیسی اۇلانلارئن بکلنتیلرینین بۇشونا اۇلدوغونو وە اۇنلارا بل باغلامالارئنئن یانلئش اۇلاجاغئنئ سؤیلەمک، موحاییل شفاعات آنلایئشلارئنئ آیتلرە دایاتماقتان باشقا بیر شەی اۇلمایاجاقتئر.
حال بؤیلەیکن ایسلامئن ایلک دؤنملریندن ایعتیبارن، پەیغامبرلرین شفاعاتینین حاق اۇلدوغونا اینانئلمئش وە بو اینانچ؛ “پەیغامبریمیزین شفاعاتی حاقتئر” شکلیندە فۇرمۆلە أدیلمیشتیر. آنجاق باشلانغئچتا سادەجە پەیغامبرە تاحصیص أدیلن شفاعاتتە بولونما یتکیسینین آلانئ، زامانلا داحا دا گنیشلتیلمیش وە قورئان، شهیدلر، حافئظلار، شەیحلر، جماعات وە مذهب لیدرلری وە اۆستاد گیبی ایکینجی درەجەدن ینی شفاعاتچیلر دە ایحداث أدیلمیشتیر.
نە کی قورئاندا بو طارز بیر شفاعاتە اۇنای ورن صاریح هیچبیر ناص یۇقتور. داحاسئ شفاعات کلیمەسینین آنئلدئغئ آیتلردە، سادەجە گچمیش تۇپلوملارئن یانئ سئرا، یاهودیلر، حئریستیانلار وە نۆزول دؤنمی مۆشریکلرینین آراجئ اۇلاراق قابول أتتیکلری وارلئقلارئن، هم بو دۆنیادا هم دە آحیرتتە کیمسەیی قورتارامایاجاقلارئ بیلدیریلمیش وە بو آرادا شفاعاتین سادەجە آللاهئن ایذنی وە اۇنون تکلیندە اۇلدوغونون آلتئ چیزیلمیشتیر.
شفاعاتتن سؤز أدن آیتلر بیر بۆتۆن اۇلاراق دگرلندیریلدیگیندە، “کندیلرینە بیلە فایداسئ اۇلمایان بو وارلئقلارا نیچین یالوارئپ یاقارئیۇرسونوز؟” سۇروسونا، “اۇنلارا سادەجە بیزی آللاها یاقلاشتئرسئنلار دییە یالوارئیۇروز.” (زۆمر سورەسی؛ 3) شکلیندە قارشئلئق ورن بیر تۇپلوملا مۆجادلە أدن قورئانئن، بو قۇنویا، آللاهئن دۆنیا وە آحیرتتەکی موطلاق حاکیمیەتینی وورغولاما باغلامئندا عاطئفتا بولوندوغو وە شاید بیر شفاعاتتن سؤز أدیلەجکسە، بونون دا سادەجە اۇنون ایذین وە یتکیسی داحیلیندە گرچکلشەبیلەجگینی وورغولادئغئ گؤرۆلەجکتیر.
قورئاندا آللاهئن، ایسیم بلیرتەرک هرحانگی بیر کیشییە وەیا صئنئفا شفاعات ایذنی وردیگینی آچئقلایان کسینلیکلە هیچبیر آیت یۇقتور. ألبتتە “راحمانئن قاتئندا بیر عاهید /سؤز آلمئش اۇلاندان باشقاسئ آصلا شفاعاتتە بولونامایاجاقتئر.” (مریم سورەسی؛ 87) گیبی آیتلر سؤز قۇنوسودور. فاقاط آللاهئن شو وەیا بو کیشییە شفاعات أدیلمەسینی ایستەدیگینی، شفاعات أتمەسی اومولان کیشیلرە دە شفاعات ایذنی وردیگینی بلیرتن تک بیر آیت داحی مەوجود دگیلدیر. قالدئ کی شفاعاتین آنجاق آللاهئن ایذنی ایلە اۇلابیلەجگینی بلیرتن آیتلرین باغلامئ، مۆشریکلرین شیرک اینانچلارئ وە جزالارئ ایلە ایلگیلیدیر. بو آیتلردە، اۇنلارئن آنلایئش وە بکلنتیلرینی رددەدر ماهیەتتە سۇرو، ایستیفهامئ اینکاری، قئناما وەیا دۇغرودان رددەتمە اۆسلوبو قوللانئلماقتادئر.
قورئاندا “ایذین = إذن” کلیمەسینین گچتیگی بۆتۆن آیتلر؛ بو کلیمەنین، بیر اؤن قابول اۇلاراق شفاعاتین اۇلاجاغئنئ سؤیلەینلرین آنلادئغئنئن عاکسینە، آللاهئن هر زامان وە هر اویغولاماسئ ایچین ایشلەین وە هیچبیر زامان دگیشمەین “سۆننتوللاە /سۇسیال یاسالارئ” آنلامئندا اۇلدوغونو، آحیرت حایاتئندا دا بیریلری ایچین بو یاساسئنئن دگیشمەسینین وەیا بیریلرینین بونون دئشئندا داورانماسئنئن سؤز قۇنوسو اۇلمادئغئنئ ایفادە أتتیگینی گؤسترمکتەدیر.
شفاعاتە ایستیثنا گتیرن آیتلردە آناحتار قاورامئن “ایذین” اۇلدوغو ماعلومدور. شیمدی قورئان بۆتۆنلۆگۆندە ایذنین، قوللانئلدئغئ آلانلا ایلگیلی اۇلاراق، آللاهئن اۇ شەیلە ایلگیلی کندیسی ایچین بلیرلەدیگی یۇلو، یؤنتمی، ایلکەیی، اۇ شەیی یاپان یاسایئ ایفادە أتتیگی گؤرۆلمکتەدیر. آنجاق “یاسا” آنلامئنا گلن باشقا تریملرین یرینە “ایذین” کلیمەسینین قوللانئلمئش اۇلماسئ، آنلئق وە دۇنوق بیر ایلکەلیلیکتن چۇق، هر آن آللاهئن دنتیمی وە گؤزتیمی آلتئندا اۇلان، وارلئغئنئ وە سۆرکلیلیگینی دائیما اۇنا بۇرچلو اۇلان، بیر یؤنۆ ایلە فیزیک، دیگر یؤنۆ ایلە متافیزیک بۇیوت تاشئیان ایچ ایچە وە دینامیک بیر دوروما ایشارتتیر. زیرا هر دورومدا “آللاهئن ایذنی” گچرلیدیر.
بو، شو دەمکتیر: باحثی گچن “ایذین” حانگی قۇنودا اۇلورسا، اۇ قۇنودا موطلاقا آللاهئن قۇیدوغو یاسالارئ گچرلیدیر. بو یاسالارئن هم کفیلی وە هم دە وکیلی سادەجە آللاەتئر. اؤلدۆکتن سۇنرا دیریلیش حاقتئر. اۇرادا آللاە موطلاق حاکیمدیر. پەیغامبرلرین أتکی وە یتکیلری بو دۆنیایا عائیدتیر. ایشتە بو دوروم آللاهئن بو چرچوەدەکی ایذنی، یاعنی تمل ایلکەسیدیر. بو ایعتیبارلا قورئاندا شفاعاتین ایذین شارطئنا باغلانماسئ، آللاهئن ورەجگی ایذینلە بو ایشین اۇلاجاغئ آنلامئندا دگیل، اۇنون موطلاق اۇتۇریتە وە أگەمنلیگینین وورغولانماسئ وە اۇرتاق قۇشولان شەیلرین رددەدیلمەسی آنلامئندادئر.
ایشین اؤزۆندە سؤز قوُنوسو ایذین قاورامئ، بیر یاندان آللاهئن یاساسئنا ایشارت أدرکن، دیگر یاندان، هیچبیر شەیین وە کیمسەنین آصلا قوشاتامایاجاغئ آشقئن بیر آللاە تاصاوورونا دیققات چکمکتەدیر. اؤزتلە بو قاورام، کسینلیک وە واعادین اؤتەسیندە، آللاهئن باغئمسئزلئغئنئ ایفادە أتمک ایچین قوللانئلان بیر ایستیثنادئر. دوُلایئسئیلا هر نە شکیلدە اوُلورسا اوُلسون “آللاە-اینسان” ایلیشکیلریندە شفاعات دییە بیر شەیین آصلا گچرلی اوُلمادئغئنئن بیلینمەسی گرکتیر.
موصطافا آقمان – ایلاهیاتچئ یازار


text:
علیآغا واحد؛ فضولی عنعنهسینین داوامچیسی
حسن مجیدزاده (ساوالان)
گیریش
فخر ائیلهمه ای بولبول شیدا چمنیم وار
قوی فخر ائلهییم من کی، گؤزل بیر وطنیم وار
– دئین شاعر، فطرتاً شاعر دوغولوب، گؤزللییی سئویب، عؤمرو بویو ائلینه، یوردونا اورهکدن باغلی اولوب، همیشه وطن و گؤزللیک عشقیله اورهیی چیرپینان عصریمیزین یگانه شاعری، بؤیوک عارف شاعریمیز فضولینین نجیب خلَفی و لیاقتلی وارثی، محمدقلی اوغلو علیآقا واحددیر.
زمانیمیزین فوقالعاده استعدادلی شاعری واحد، اؤز سئودییی ائل و خلقینین شعر انکشافیندا گوجلو تأثیری اولموشدو. او، اؤز صمیمیّتی ایله اوستون یئر توتور؛ او، بؤیوک انسانلاردا اولان صفتلره یییهلنمیش بیر صنعتکار اولوب، حیالی و ایگیدلییی ایله بیرلیکده تواضعکار شاعردیر. او، آلتی یوزدن آرتیق گؤزل غزللریله فضولیمیزین عنعنهلرینه دوامچی اولاراق شعرلرینین بیرینده دئییر:
دئیردیم اهل قلم، واحد، عفو ائدرسه منی،
بؤیوک فضولیمیزین یادگاری من اؤزومم!
بو فخردیر منه واحد، کی خلق شاعرییم،
بؤیوک فضولیلرین خاک پایینین بیرییم.
البته بونو دا قید ائتمک گرکلیدیر کی، فضولی یادگاری و فضولی عنعنهسینی داشیماق و یا بو ادّعانی ائتمک نهقدر بؤیوک و نهقدر چتیندیر.
۱۶-جی عصر، فضولی عصریندن بری چوخلاری غزل دئییب و یا باشقا سؤزله دئمک اولار کی، هر شاعر اؤزونو سیناماق اوچون ده اولسا غزل و یا غزللر یازیب و بعضاً بیر، ایکی و یا بئش قطعه گؤزل غزل یازانلار دا اولوب؛ اما دیلیمیزده دؤرد-بئش یوز اعلا غزللر فضولی و سیّد عظیمی چیخساق قوشان اولماییب. البته ذاکر، راجی، صراف، صابر ذکری و فکری اردبیلی، خورشید خانیم ناتوان، نباتی، حئیران خانیم و یا مثال اوچون بؤیوک غزل شاعری حاج سید عظیم شیروانی بیر چوخ اعلا غزللر یازمیشلار؛ اما بونلارین هامیسیندان چوخ اوخونان واحدین غزللری اولموشدور.
حتی بؤیوک ادبیاتشناس و غزلشناس و عالیملر ده واحدین غزللرینه صنعتکارلیق باخیمیندا کامل، سادهلیک و معاصرلیک، خلقیلیک و حیاتیلیک کیمی اؤزللیکلره یییهلهنن، گؤزل و اعلا سجیّهویدیر – دئمیشلر.
او، فضولی و سیّد عظیم کیمی قدرتلی شاعرلرین دوامچیسی اولدوغو اوچون اونو بیر غزل شاعری کیمی تانیییرلار؛ اما واحد شعرین هر نوعوندا اؤزونو سیناییب، موفقیتله، عالی وضعده سیناقدان چیخمیشدیر. ایکی یوز اللیدن چوخ اجتماعی، تنقیدی معنالار داشییان، صابر مکتبیندن الهام آلمیش صابرانه اعلا طنز شعرلری واردیر. مثلاً بیر آز بازارین تعاونیلشمیش یعنی «تولیددن مصرفه» دوشموش وضعیتینه گؤره بعضی انصافسیزلارین ایشی رونقدن دوشور. بازارداکی آل-وئرچیلرین دیلیجه یازیلمیش بیر طنزیندن نئچه مصراعسینی اوخویاق:
چیخدی صد حیف، الیمیزدن اوْل عدالت کانی،
او، ژولیکلر یاتاغی؛ کؤهنه قوبا میدانی.
وار ایدیق بیر نئچه دلّال هامی پاکیزهنژاد،
مختصر کیم بیزیم الیمیزده ایدی هر بیر زاد،
خلق گر حیلهده شیطانی ساییر کان فساد،
بیزه شاگرد اولامازدی، هله قالسین اوستاد،
حیله و مکر ایله فسخ ائتمیش ایدیک شیطانی.
***
ایشیمیز صبح و مسا عالمی آلداتماق ایدی،
بیره بئش خلقه باها قیمته شئی ساتماق ایدی،
غرض، عادت بیزهآسوده یئییب، یاتماق ایدی،
گؤز گؤره خلقی بوتون کاریمیز آلداتماق ایدی،
بیزه یارب! یئنه قسمت ائله، او دوورانی!..
واحدین نیّتی طنز یازماقدا اجتماعی شعورون اویانماسی، کوتلهوی شکیلده انکشاف تاپماسینا یاردیم ائتمک اولوب، بو ایشده موفق ده اولوب؛ مثلاً:
لذّت خِیری گؤرن شرّ ایشه اقدام ائتمز
مرد عاقل اؤزونو ناکس ایّام ائتمز
او، جامعهسینین چیرکین دوشونجهلی بدخواهلارینا دفعهلرله گؤزل شکیلده کسگین جوابلار وئریر؛ مثلاً:
مظلومه ظلم ائدن یئتهجکدیر جزاسینا،
مطلق بودور عدولارا قطعی جوابیمیز.
***
بدخواه خلق اولان گؤرهجک اؤز قیامتین،
وقتا، قورولدو عدلیله یومالحسابیمیز.
***
اؤلسک ده خوشدو حق و عدالت یولوندا بیز،
دشمن مین اولسا، ذرّهجه یوخ اضطرابیمیز.
او، جامعهسینده وفاسیزجاسینا جامعهنی سایمایان حیاسیزلارا و خلقین احتیاجلارینا اعتناسیز اولوب، انصافسیزلیقلا پول توپلایانلارا:
اولما وفالی، عهد و وفادن نه فایده؟
اول بی ادا، وفا و ادادن نه فایده؟
***
وئرمه فقیره، سعی ائله ییغ بانگا پوللاری!
اهل سخاوت اولما، سخادن نه فایده؟
***
خلقین مالینی جهد ائله یئ، خوش کئچیرت گونون،
قدر حیانی بیلمه، حیادن نه فایده؟..
ع. واحد دورونون عالیم، یازیچی، شاعر و مترقّی انسانلاری ایله صمیمی علاقه ساخلاییب، تئز-تئز محیطینین دهیرلی شخصیتلری ایله گؤروشو اولارمیش. او «ملانصرالدین» مجموعهسینین مدیری، جلیل محمّد قلیزاده ایله گؤروشونو بئله نقل ائدیر: «ایلک دفعه منی ادبیاتشناس عالیم «سلمان ممتاز» ۱۹۲۵-جی ایلین بهاریندا میرزه جلیل ایله تانیش ائتدی. میرزه جلیل منی خوش و گولر اوزله قارشیلادی و منه ایلک گؤروشده بیرجه بونو دئدی: «بیز گرک چوخدان تانیش اولایدیق؛ سن «ملانصرالدین» اوچون تئز-تئز شعرلر یازایدین. ایندی ده هئچ گئج دئییل» – دئییب، منی یئنی طنز یازماغا روحلاندیردی.
من، ائله ایلک گؤروشده میرزه جلیلدن موضوع ایستهدیم.
– چوخدور موضوع، – دئدی. نوروز بایرامی یاخینلاشیر؛ گؤتور بیر بایرام نغمهسی یاز!
من میرزه جلیلین تاپشیریغینا عمل ائدیب، دئدییی «بایرام نغمهسی»نی یازدیم و همین شعر ژورنالین ۱۹۲۵-جی ایل ۱۴ مارت تاریخلی ساییسیندا چاپ اولوندو.
۱۹۲۷-جی ایلین آپریلینده یئنی یازدیغیم «طنز» شعری گؤتوروب میرزه جلیلین ادارهسینه گئتدیم.میرزه جلیلین عائلهسی ده ادارهنین یئرلشدییی بنانین اؤزونده یاشاییردی. او، میزین آرخاسیندا اَیلشمیشدی. قاباقکی اوتاقدا مجموعهنین ایشچیلری اوتورموشدولار. قاباغیندا، اوستو گوندهلیکلر و مجموعهلرله قالاخلانمیش بیر میز وار ایدی. قاپینین ساغ یانیندا یاناشی قویولموش ایشقابلاردا، مختلف کتابلار گؤزه چارپیردی. میرزه جلیل منی گؤرن کیمی آیاغا قالخیب قاباغا گلدی؛ قاپی آغزیندا منی قارشیلادی، گؤروشدو، چکه-چکه گتیریب یانینداکی صندلده اَیلشدیردی.
– بیزه تزه نه گتیریبسن؟ – دئیه سوروشدو.
– الیبوش گلمهمیشم، میرزه! شهریمیزین عمومی خدمات ادارهلرینین پیشخدمتلریندن بیر مستزاد یازمیشام – دئدیم. میرزه جلیل شعری اوخوماغی مندن خواهش ائتدی. من شعری اوخودوم. شعر، میرزه جلیلین خوشونا گلدی و دئدی:
– لاپ صابرانه یازیلیب دئدی. – او، مجموعهنین امکداشلاریندان بیرینی چاغیریب تاپشیردی: – بو شعری حاضیرلا گؤندر مطبعهیه!
ایش گونونون آخری ایدی. میرزه ساعتینه باخیب سونرا پنجرهدن باتان گونشه بیر باخدی؛ آیاغا قالخیب قولومدان یاپیشدی. بویورون گئدک بیر چای ایچک – دئیه منی ائوینه دعوت ائتدی. دوغروسو، من اوتاندیم، گئتمک ایستهمهدیم.
– میرزه! باشقا بیر گونده گلسم داها یاخشی اولمازمی؟ – دئدیم.
– خیر، بو گوندن یاخشیسی اولماز.او، قولومو بوراخمادی. میرزه جلیلین منزلی ایکی اوتاقدان عبارت ایدی. آروادی حمیده خانیم کی، اؤزو اوخوموش بیر ادیبه خانیم ایدی، بیزی آستانادا قارشیلادی.میرزه جلیل گوله-گوله دئدی:
– سن شاعرلره خدمت ائتمهیی سئویرسن؛ شاعر واحده بیر یاخشی چای حاضیرلا! حمیده خانیم گولومسونوب دئدی:
– بویورون ایچری.
کئچیب اوتاقدا میرزه ایله اوتوردوق؛ حمیده خانیم ائو پالتاریندا ایدی. دن دوشموش ساچلاری چیینینه تؤکولموشدو. گولر اوز و خوش سیما قادین ایدی. او بیری اوتاقدا اوشاقلار اوجادان دانیشیردیلار. میرزه ده اوجادان دئدی: – «مدحت»! درسلرینیزی اوخویون، آدام قوناق یانیندا اوجادان دانیشماز داها. او اتاقدان سس-سمیر ائشیدیلمهدی.
حمیده خانیم اوّل چای، سونرا دا شام یئمهیی گتیردی. یئمکدن سونرا یئنه مربا ایله چای ایچدیک. میرزه جلیل منه مجموعهنین ایشی حقینده دانیشدی و گلهجک ساییلارا یازاجاغیم شعر، لطیفه و گولمهلی موضوعلاری آیدینلاشدیردی. حتّی او، منه بیر نئچه مخفی امضالار دا سؤیلهدی کی، اگر قورخسام دا شعرلریمی مستعار «تنبل شاعر»، «ملحد»، «تنبل»، «حاجی عقرب»، «قاهر عیّار»، «نوفئل»، «آوارا قولو» امضالایام. من گئتمک اوچون گؤروشوب آیاغا قالخاندا، قاپی دؤیولدو. «اوردوبادی» گلدی.
– سعید، گئجیکیبسن، کوفتهنی واحد یئدی – دئیه میرزه جلیل اونو دا دوزلو ظرافتله قبول ائلهدی.
محمد سعید گولومسهنیب، – شاعرین پایی شاعره حلالدیر!– دئدی. من قالمالی اولدوم. یئنیدن مجلس قیزیشدی؛ اردوبادی اؤز یازدیغینی چای ایچه-ایچه اوخودو.میرزه قاشلارینی چاتمیشدی، دقّتله قولاق آسیردی؛ حمیده خانیم یانیمیزدا آیاق اوسته دایانمیشدی. ساغ الینی میرزه جلیلین چیینینه قویموشدو.اوردوبادی اوخودو. میرزه موضوع و یازینی بهیندی.
بیز گئجهدن چوخ کئچمیشدی، میرزه جلیل ایله، حمیده خانیملا خداحافظلشیب آیریلدیق».
واحدین اؤزونهمخصوص مدریکلییی، ذکاسی، تواضعکارلیقلا مؤدبلییی و حاضرجوابلیغی حیرتلندیریجی ایدی.اونون دوستلاریندان بیری میرزه جواد شیرینوو واحدین حقینده خاطرهلرینین بیر قسمینده یازیر:
«او، جوانلیغیندا «رندانه» آدلی شعر مجلسینه گئدیب-گلنلردن ایدی.بورادا مشهدی آذر، عبدالخالق یوسف، آقا داداش منیری، عبدالخالق جنّتی، صمد منصور کیمی او چاغین گؤرکملی، ماهر شاعرلری اشتراک ائدردیلر. بورادا، آذربایجان، تورکیه و فارس شعرینین اینجهلیکلرینه واقف اولان بو شعر زرگرلری اولوردو. بیر گون بئله بیر مجلس «بُوزوْونا»دا مشهدی آذرین دانیشیغی، یعنی اونون قدرتلی شاعرلرین شعرلرینی آراشدیریب، تحلیل ائتمه صحبتلرینی ائشیتمهیه گئتمیشدیک. دانیشیق فضولی یارادیجیلیغیندان گئدیردی. فضولینین حبیبی غزلینه یازدیغی تخمیس اوخوندو، آراشدیریلیب، تحلیل اولدو. صحبت اثناسیندا علی فهمی واحددن سوروشدو: – سنین ادبی انکشافینا فضولینین نه کیمی تأثیری اولموشدور؟!
واحد دئدی: – منیم اوستادلاریم میرزه عبدالخالق یوسف، میرزه هادی ثابت دؤنه-دؤنه فضولینین اؤلمز غزللرینی منیم اوچون اوخویوب تحلیل ائتمیشلر. نه تکجه من، میرزه هادی ثابت دئیردی کی، «فضولی اولماسایدی، من شاعر اولا بیلمزدیم». میرزه عبدالخالق یوسفی، عبدالخالق جنتّینی، مشهدی آذری، میرزه آقا داداش منیرینی، هاشم بیک ثاقبی ده شاعر ائدن فضولی یارادیجیلیغی، خصوصاً اونون اؤلمز غزللری اولموشدور.
سونرا مجلسین آغساققالی علی آقادان خواهش ائلهدی کی، هئچ یئرده نشر ائدیلمهمیش و ائشیدیلمهمیش غزللریندن اوخوسون. علی آقا واحد اَیلهشنلردن عذر ایستهیهرک الینی پئنجهیینین قولتوق جیبینه سالیب، بیر توپا ازیک کاغذ چیخاریب آراسیندان بیرینی سئچیب بو مطلع ایله:
ای گول! سنی کیم آیری سالیبدیر چمنیندن؟
آچ گیزلی معمّانی او غنچه دهنیندن.
باشلانان غزلینی سونونا قدر اوخودو، سونرا بیر قورتوم عطیرلی چاییندان ایچیب:
قارا زلفو او مه رخساره ای گول سایهبان ائتمه،
هلالی، ظلمت شبده بولود ایچره نهان ائتمه!..
مطلعی ایله باشلانان غزلینی سونان قدر اوخودو؛ مجلسدهکیلردن کیم ایسه وجده گلیب دئدی:
– احسن واحد! بو بیتلرین دوغرودان دا فضولییانه دئییلیب. یئنه ده واحد تواضعکارلیقلا: – آ کیشیلر! سیز نه دئییرسینیز؟! من فضولینین شاگردینین شاگردی اولا بیملرم. او کیشی عالیم اولوب، آد قویوب گئدیب؛ اونون اثرلری دریادیر. من ده او دریادان بیرجه قاشیق گؤتورموشمسه، او دا چای قاشیغیدیر! من بو بارهده یازمیشام:
بؤیوک فضولیلرین خاک پایینین بیرییم…
بورادا یئرلیدیر کی، واحدین دوستو میرزه جواد شیریناوو اوچون دانیشدیقلاریندان بیر قیسمینی ده اوخویاق:
– من میرزه عبدالخالق یوسفله تانیش اولاندان سونرا، اونون ائوینده تشکیل اولان ادبی ییغینجاقلاردا اولاردیم. اورانین ثابت عضولری مشهدی آذر، سید زرگر، میرزه هادی ثاقب، حسن سیّار، هاشم بیک ثاقب، عبدالخالق جنّتی، آقا داداش منیری کیمی غزل شاعرلری اونا حرمت ائدر، تئز-تئز ائوینه ییغیشاردیلار. شیرین صحبتلری اولاردی؛ کئچمیش شاعرلرین مثلاً نظامی، سعدی، حافظ، فضولی کیمی بؤیوک شاعرلرین شعرلرینی تحلیل ائدر و نظیرهلر یازاردیلار. یازدیقلاری نظیرهنی مجلسده اوخویوب مذاکره ائدردیلر. من اونلارا نسبتاً جوان اولدوغومدان یانلاریندا چوخ دانیشماز، مجلسین آشاغی باشیندا اَیلهشیب، اونلارین شیرین کلام صحبتلرینه دقّتله قولاق آساردیم. من هر دفعه مجلسدن چیخیب ائوه گئدنده، ائله ظن ائدردیم کی، بوتون علملری تحصیل ائدیب گئری قاییدیرام. اونو دا دئییم کی، مجلسده دئییلن شعرلرین چوخونو ازبرلردیم…
واحد سؤزونه دوام ائتدیریب دئییر:
– بیر گون یئنه ده مجلس آراسته ایدی.قوناقلارین قارشیسیندا دملی خوش رنگ چایلا لبالب استکانلار بوغلانیردی. شعردن صحبت آچیلمیشدی؛ صحبت حاج سیّد عظیمدن دوشدو. اونو تعریفلهین ده، تنقید ائدن ده اولدو. میرزه عبدالخالق یوسف، سیّد عظیمین یارادیجیلیغینا مثبت قیمت وئردی. سؤزونو دَییشدی، بیر قافیه آچ! – دئیه عبدالخالق جنّتییه مراجعه ائتدی. جنّتی قاشلارینی چاتدی. بالاجا فکره گئدندن سونرا دئدی:
پیر طبعیمدن جوانلار ایستهمیشلر تازه سؤز،
اونلارین ظنّیجه وار طبیعمده بیاندازه سؤز.
بونا یوسف بئله جواب وئردی:
عارفاً بالله اولان هر گون یازار مین تازه سؤز
صاحب طبع سلیم یازمازدی بیاندازه سؤز.
یوسف بیتی قورتاراندا من هیجانا گلدیم؛ ائله بیل یوسف منیم بو حالیمی سئزدی.
– اوغلوم، علی آقا! بلکه دالینی گتیرهسن…
یوسفین گولر اوزله، ایناملا منه اوز توتماسی اورهییمه سئوینج، الهامیما قوّت وئردی؛ هئچ بیلمیرم سؤزلر ذهنیمه نه وقت دولدو. آشاغیداکی مصراعلاری سؤیلهدیم:
تنگدیر غنچه دهانین، گئج گلیر آوازه سؤز،
بیر صنمدیر نازنین قویموش اؤزونو نازه سؤز.
سوردوم آغزین سرّینی هر کیمسهدن، ای تازه گول!
تاپمادی، یوز مین خیال ائتدی بو مخفی رازه سؤز.
اولماسا اوستاد بزمینده سؤزون بالله قبول،
پیرلر یازسین جوانلارچین یئنه بیر تازه سؤز.
شعری قورتاران کیمی میرزه عبدالخالق یوسف یئریندن قالخیب، گلدی آشاغا باشدا منی قوجاقلادی و آلنیمدان اؤپدو و دئدی:
– علی آقا! بو دوزدور کی من سنه اومیدسیز باخیردیم، ایندی، بئله مجلسیمیزین هم عضوی، هم ده واحد شاعری اولدون. من بوندان سونرا سنه «واحد» لقبی وئریرم و بو غزلین آخیرینجی بیتیندن «بالله» سؤزونو «واحد» سؤزو ایله عوض ائت، یعنی:
اولماسا اوستاد بزمینده سؤزون واحد قبول،
پیرلر یازسین جوانلارچین یئنه بیر تازه سؤز.
واحد تئز بیر زماندا مجلس عضولرینین نظرینی جلب ائتدی و اونلارین آراسیندا مشهورلاشدی. بو معروفلاشما ادیبلر، شاعرلر و ضیالیلار آراسیندا ایدی. غزل بهادری واحدین ائل، خلق و بوتون جمعیت آراسیندا معروفلاشماسی، ذاتی و فطری استعدادینداندیر. اونو، طبعینین روانلیغی معروف ائدیردی؛ هر کس بیرجه یول واحدی گؤرسهیدی، دانیشدیرسایدی، اونون فوقالعاده اولان استعدادینا حیران اولاردی. او، چوخ قدرتلی بدیهه شاعری اولوب. او، هر یئرده، هر موضوع اوچون گرکلی اولان شعر دئمکده سیخیلماییب، چتینلیک چکمهمیشدیر. بیر گون ۱۹۳۹-جو ایلده فیلارمونیادا مغنّی قادینلاردان حقیقت خانیم، ثریّا قاجار، منوّر خانیم و یاور خانیم کلنترلی و جهان خانیم تالیشینسکی اونو دورهیه آلیب ظرافتله دئییرلر: – آی واحد قارداش! سن بو قدر گؤزل غزللر یازیرسان، بس نییه بیزی یادا سالمیرسان؟ واحد گولومسهنیب: – «سیز همیشه منیم اورهییمدهسینیز» دئییب همان لحظهده آشاغیداکی بیتی سؤیلهییر:
«حقیقت»یمده «جهان» پارلاییر «ثریّا» تک،
«منوّر» اؤلکهمین هر بیر زماندا «یاور»یم.
واحدین آیری بیر حاضرجوابلیغی، اونون آذربایجانین مشهور خوانندهلری ایله، او جملهدن جبّار قاریاغدی اوغلو، سیّد شوشونسکی، علعسگر عبداللهئو، اسلام عبداللهئو و باشقالاری ایله صمیمی دوستلوغو و گؤروشلری اولارمیش. بیر گون واحدی، ایچری شهرده دوستونون اوغلونون تویونا چاغیریبمیشلار. مشهور خوانندهلردن مطلّم مطلّم اوغلو دا اوردا ایمیش؛ اوندان تویا عائد بیر وصفیّه اوخوماسینی ایستهییرلر. او دا اوزونو واحده توتوب دئیر: «منی بو داردان سن قورتاراجاقسان!» واحد گؤز اوسته – دئییب بداهتاً بو غزلی دئییر:
چکدی سنی طالع بو گلستانه گؤزل قیز،
شوقیله یاناش بولبول نالانه، گؤزل قیز!
بو غزل «ز» حرفی سیراسیندا کتابدا چاپ اولدوغونودان بیر بیتله کفایتلهنیریک. بوردا میرزه جوادین واحد حقینده اولان خاطرهلریندن بیرینین ده گتیریلمهسی یئرینه دوشر. ۱۹۳۹-جو ایلین پاییز فصلی ایدی؛ بیر گون واحد منه دئدی:
– صمدی اورهییم ایستیر، دور گئدهک اونون یانینا. من ممنونیّتله راضی اولدوم. او وقت صمد وورغون «فیولئتوف» کوچهسینده ۶۰ نمرهلی بنادا یاشاییردی. قاپینی دؤیدوک؛اورتا یاشلی، باشی گنجه کلاغایلی قادین قاپینی آچدی. ایچری کئچدیک. حرمتلی یازیچی و شاعریمیز عبدالله شائقی ده صمد وورغونون یانیندا گؤروب چوخ شاد اولدوق. اونلار بیز گلهنه قدر اوخویورموشلار. ائو صاحبی بیزی مهربانلیقلا قارشیلادی. واحدین قولوندان یاپیشیب، دیوانین «بؤیوک مبل»ون اوستوده اَیلشدیلر.
– نه یاخشی گلیبسن؛ من سنی گؤرنده همیشه بؤیوک فضولی یادیما دوشور. منه ائله گلیر کی، او دا سنین کیمی خوشصفت، اورهیی محبّتله دولو بیر شاعر اولوب.
شائق معلم صحبته قاریشدی:
– آی صمد! واحدین آذربایجاندا فضولی یادگاری اولدوغونو من ده تصدیق ائدیرم. اما گرک اونو بیر امتحانه چکم.
شائق گؤزلرینی یومدو؛ واحده خطاباً فضولیدن بو بیتی اوخودو:
دئییلسن چوخدان ای گردون جهان سئیرینده یولداشیم،
نولا خم اولسا قدّین، سندن آرتیقدیر منیم یاشیم.
صمد اوزونو واحده توتوب دئدی:
– هه، آی آذربایجانین یئنی فضولیسی! معلمیمیز فضولینین بو سؤزلرینه، نه آرتیریب، نه علاوه ائده بیلرسن؟!
واحد صمیمی گولوشله:
– اجازه وئرین – دئدی، فضولینین بو بیتینی تخمیس ائدیم. بداهتاً باشلادی:
دیار عشقه سلطانم، بلالر چوخ چکیب باشیم،
جلال شوکتیم غمدیر، هجوم درد فرّاشیم،
عؤمورلردیر آخار کویینده یارینقانلی گؤزیاشیم،
«دئییلسن چوخدان ای گردون جهان سئیرینده یولداشیم،
نولا خم اولسا قدّین، سندن آرتیقدیر منیم یاشیم».
صمد ووروغون عبدالله شائقه اوز توتوب دئدی:
– شائق معلم! فضولینین شاگردی امتحاندان نئجه چیخدی؟
شائق گولومسهنیب دئدی:
– واحد بو امتحاندان واحد کیمی چیخدی.
البته واحدین بئله تئز، گؤزل و اعلا، یاراشیقلی و بدیعی شکیلده وئردییی جوابین اساس کؤکو بیرینجی اونون اؤزونهمخصوص اولان استعدادی ایسه، ایکینجی عنصر اونون شعر نوعلرینده چوخ ایشلهمهسی و چوخ شعر یازماسیندان تؤرهنیر.
ع. واحدین شعرلری ۱۹۱۴دن چاپ اولماغا باشلاییب ۱۹۲۵-جی ایلده کتابی، ۱۹۳۸ده دیگر کتابی، ۱۹۳۹دا غزللر کتابی، ۱۹۲۴ده دؤیوش غزللری، ۱۹۴۴ده باشقا بیر غزللر کتابی، هر ایکی ایلدن، اوچ ایلدن بیر واحدین یئنی یازدیغی غزللری چاپ اولوب خلقه چاتدیریلیب. او، شعر دئمکده هئچ چتینه دوشمهمیشدیر. هر ساده دانیشیق سؤزلریندن آغیر معنالار داشییان روان غزللر یازیب؛ ائله بونا گؤره او غزل شاعرلری آراسیندان ان چوخ اوخونان شاعر اولوب.اونون آلتمیش ایلدن چوخ یازیب یاراتدیغی سؤزلرین هامیسی مغنیلر طرفیندن اوخونوب خلقه چاتمیشدیر. او، دانیشدیغینین هاراسیندا سؤزون کسنده دانیشدیغی شعر مصرعی و سؤزون کسیلن یئر قافیهسی اولوب، یعنی واحدین شعرلرینده بؤیوک صنعتکارلیقلا بدیعی شکیلده ایشلهنن سادهلیک وحدتی آز شاعرین شعرینده تاپیلار.
ادیب و شاعر تبریزلی علینین، واحد حقینده مفصل یازدیغیندان نئچه سطرینی اوخویاق: «واحد واحی و یالانچی بیر خیال عالمینده گؤزه گؤرونمز بیر معشوقه (بت) دوزلتمیر؛ اونون واقعی غزللری روح ایله دانیشدیغی حالدا، اوخویانی و ائشیدنی اویدورمور، سارساخلاتمیر. واحدین غزللری انسانی تأثیر آلتینا آلیر، آغلادیر، گولدورور، متأسف ائدیر، ذوقه گتیریر، باریشدیریر، کوسدورور». واحدین شعرینین قوّتلی جهتی چوخ اوستادلیقلا ساده یازیلماسیندادیر. مثلاً:
دیندیرمهدی ای دل سنی جانان، عجب اولدو!
و یا بو مصراعلار:
گؤزَلیم! ائل دویار آخر، منه آز قاش-گؤز ائله!
بیر ده آلدانمارام اؤلسم ده وفاسیز گؤزله
واحدین یارادیجیلیغیندا همین خصوصیتلری آشاغی بیتلرده داها دا آیدین گؤروروک:
آلاجاقسان، بیلیرم، جانیمی مین نازیله،
چوخ گئجیکدیرمه گولوم! هر نه بیلیرسن تئز ائله!
باشقا یئرده:
اورهکدن ائیلهمیشم من بو عهدی تاریم ایله،
گونوم کئچهیدی همیشه او نازلی یاریم ایله.
و یا بو غزل:
هر کیم محبّت اهلینی سالمیش اذیّته،
یوخ اؤزگه قارقیشیم اونا، دوشسون محبّته.
و یا بو غزل:
یا رب! ایتیرمیشم نئچه گوندور نگاریمی،
تئزلیک ایله یئتیر منیم اول نازلی یاریمی.
و یاخود دلبرین وصفینده ساده یازدیغی، اوخوجونو ماراقلاندیریر:
هر کسین دهرده سن تک گؤزَلیم، دلبری وار،
خوش اونون حالینا دونیاده نه دردسری وار!
قورخورام، نازیله چوخ باخما، یامان گؤز چوخدور،
هر گؤرن سؤیلهییر حسرتله: عجب گؤزلری وار!..
بو مصراعلارداکی افاده طرزی دانیشیق دیلی قدر جانلی، طبیعی، عینی زماندا بدیعی تأثیره مالکدیر: «گؤزو چیخسین»، «انشاءالله»، «اؤزو بیلسین»، «آخیری یوخدور»، «بس ایندی نئجه اولسون»، «بیردهنهسن»، «هردن بیر»، «ائوده قالیب» و بو کیمی ردیفلرله یازیلان غزللری، هر ائشیدن و اوخویان تئز باشا دوشور.
واحدین بیر چوخ شعرلرینده طبیعی معنالار داشیماقدان علاوه نجیب خلقیلیک گؤز اؤنونه گلیر:
اؤزگه بیر اووچونون آهوسونا ذوقوم یوخدور
یالنیز آوارهیم اؤز سئوگیلی جانانیم اوچون
هر سئویملی گولون اؤز عاشقی، اؤز بولبولو وار
من ده بیر بولبولم اؤز غنچهی خندانیم اوچون…
و یا بو غزلده:
هر عاشقه اؤز ایستهدییی یاری گؤزَلدیر
هر بولبوله اؤز سئودییی گلزاری گؤزَلدیر
و یا دیگر غزلده:
اؤزگه معشوقهسینی ایستهمهرم حوری اولا
ربّیم هر عاشقین اؤز ماهلقاسین وئرسین
واحدین اسلام بایراغینی داها یوکسکلره اوجالدان، شهیدلرین آقاسی، مردلیک و ایگیدلیک مرشدی و پیشواسی امام حسین (ع) حقینده یازدیغی نوحهلری ده ائله غزللری کیمی آغیر معنالی، درین مضمونلو و ساده سؤزلودور:
شمر دون ایله حسین (ع) عشقین دوشوب سئوداسینا
ری هواسینه بیری، بیرسی بلا صحراسینا.
***
شمر دون یغمایا وئردی دین ایله ایمانینی،
ملک ریدن اؤترو ترک ائتدی بوتون وجدانینی،
تشنه اؤلدوردو سو اوسته کربلا مهمانینی،
باخمادی نه اصغر و نه اکبر و عبّاسینا.
***
بادهی عشقی حسین (ع) جرعه کیمی نوش ائلهدی،
جانینی، اولادینی یکسر فراموش ائلهدی،
محنت و درد و غمه اؤز جانینی توش ائلهدی،
آتدی بیر دمده اؤزون عشقین درین دریاسینا.
***
وئر خبر باد صبا یعقوبه، سونرا هاجره،
آغلاما اسماعیله، یا یوسف مهپیکره،
اؤلمک اوچون زینت ائیلر لیلی اوغلو اکبره،
بیر باخین عشق حسینه (ع)، اکبر و لیلاسینا.
***
عشق ملکینی حسین تک کیمسه آباد ائتمهدی،
کیمدی منصور؟ کیمدی مجنون؟ بؤیله بیر آد ائتمهدی،
اوز وئریب یوز غم اونا، بیر لحظه فریاد ائتمهدی،
مرحبا، صد مرحبا بو عاشقین سئوداسینا.
***
وار یئری اولسا اگر عیسی بن مریم چاکری،
نوح و موسی پاسبانی اولموش، آدم چاکری،
بو حسینون اولدو بالله جمله عالم چاکری،
مریم و سارا کنیز اول زینب علیاسینا.
***
کعبهی کویین اگر اولسایدی قسمت واحده،
جملهی حضّار ایلن اول پاک تربت واحده،
روز محشرده فراموش ائتمه رحمت واحده،
جانینی ائتدی فدا بو امتین خولیاسینا.
واحدین بؤیوک ایگیدلییی ده بوندا اولوب فقر ایله یاشاییب، جامعهسینی ریاسته فدا قیلان یاغلی تیکهلر اوچون هر نهلرین ساتانلاری سایماییب؛ نئجه کی دئیر:
روزی فکرین چکمه واحد، اعتقادین پاک قیل،
خلق ائدن کس ناامید اولما دولانماق وئرمهسین.
قید ائتمهلیییک بیزیم قدرتلی نوحه و مرثیه شاعرلریمیز وار؛ بو شاعرلردن بعضیسی هم یاخشی مرثیه شعری قوشوبلار، هم ده یاخشی عرفانی غزل یازیبلار. او جملهدن تبریزلی مرحوم حاج رضا صرّاف و باشقالاری. آما بیر نئچه شاعرلریمیز واردیر کی، ائمهی اطهار (ع) حقینده بیر نئچه مرثیهدن چوخ یازماییبلار، آما اورهکلری او مقدّس نقطهیه برک باغلی اولوب، یازدیقلاری غزللرینده فقهی و مذهبی کلمه، سؤیلم و دئییملردن استفاده ائدیبلر. بونلارین باشدا گلنی آذربایجان شعری و ادبیاتینین فخری بؤیوک عارف شاعریمیز ملامحمد فضولیدن سونرا مرحوم حاج سیّد عظیم شیروانیدیر. آما بو نوع شعرین چوخ روان، عامّهفهم یازانی علی آقا واحددیر. واحد اؤز غزللرینده بو سبکدن یاخشی بارینیب، یازدیغی غزللرینده چوخ ساده، خلقین اعتقادینا باغلی ائل آغزیندا ایشلهنیب، راحت آنلاشیلان بیر طرزیله شعرلرینی یازیب. مثلاً:
گل جور ائله من یالواریم حقّه، سن اینانما
تانریم گؤرهک آخر سنی نئیلر، منی نئیلر!..
واحدین ذاتیندا اولان تمیز شخصیتی اونون مصراعلاریندا گؤرمک اولور، نئجه کی:
واحد! دوشون اؤز قدرینی، نامرده اَییلمه،
گؤز تیک ائله بیر قدرته کی، روزیرساندیر!..
و یا بو بیت:
التجا ائیلهمز هئچ بیر کسه حقدن غیری،
ظلمدن تنگه گلن دردینی سرداره دئیر.
و یا بو بیتی اوخویاق:
محبّت ایله سئویر قلبیمیز گولاوزلولری،
حقیقت اهلیییک، اهل مجازیمیز یوخدور.
او، اؤزوندن اوتوز ایل سونراکی گلهجهیی نه گؤزل گؤرورموش:
چکیلدی پردهی ظلمت، ییخیلدی اهل نفاق
یاییلدی عالمه گون تک ضیاسی عرفانین.
و یا:
شرفله عمرونو صرف ائت معارف اوغروندا
گؤزهتله عزّت نفسین، اونوتما وجدانین.
شاعر اؤز معشوقونو خیالیله خلوت ائدیر، گؤرک نه دئییر:
بیگانه منی حسرت وصلینله قوجالتدی،
چوخ چکمز اونو حق اؤزو مندن بئتر ائیلر.
«اؤزگهدور» ردیفلی غزلینده:
نازنینلر بیر طرف، بیر یاندا رند مِیپرست،
بیر اشاره عارفه ائیلر کفایت، اؤزگهدور.
ائل آراسیندا اولان فقهی و مذهبی کلمهلردن گؤر نه یاخشی بارینیر:
ذکات حسنون ایله آل تصدّق عاشقدن،
همیشه فکر و خیال ائیلهمه، وجاهت اولور!
و یا بو بیتلر:
آپاریر آیه فلک مهر جمالیندان نور،
بدنظرلر نظریندن ائلهسین حق سنی دور.
خط گلیب عارض جانانی توتوب سرتاسر،
ساناسان ملک سلیمانی توتوب لشکر مور.
واحدین چوخ شیرین، اوخومالی و ائشیتمهلی عشق ماجراسی واردیر.زولفیه آدلی بیر اؤزبک قیزینا برک عاشق اولور، اونون آردیجا اورتا آسیایا اؤزبکستانا گئدیر، اوردا اؤزبک ادیبلری و شاعرلری ایله نئجه گؤروشور و پاک بیر عشق ماجراسیندان یازاجاغیق. انشاءالله بونو دا عزیز اوخوجولاریمیزا چاتدیرماغی وعد ائدیریک. بورادا شاعر سلیمان رستمین واحد حقینده قوشدوغو ۳۸ بیتلی شعریندن ۸ بیتینی گتیریریک. او، واحدی غزل دونیاسینین سونبئشییی آدلاندیریر:
«ماسازیر» کندیندن گلن بیر اوشاق،
باکیدا قوجامان شاعره دؤندو.
او، غزل مولکونده یاندیری چیراق،
گئجهنین ظلمتی گؤزونده سؤندو.
***
گؤردوم اوزو گولر اونو هر زمان،
گؤرمهدیم حیاتدا اوساندیغینی.
توز کیمی هوایه سوووردو یامان،
اوزون ایللر بویو قازاندیغینی.
***
قولوندا بیر گؤزل گؤرن اولمادی،
لاکن گؤزللره یازدی مین غزل.
دونیانین دردینی وئجه آلمادی،
چیرکین ده گؤزونه گؤروندو گؤزل.
***
آدینی چکدیلر هر یئرده تکرار،
اؤزونو مجلسه چاغیرمادیلار.
او، بونو درد ائدیب گیلئیلنمهدی،
اؤز غزل تختیندن یئره ائنمهدی…
بو دا بللیدیر نییه چاغیرمادیلار؛ چونکو او حقیقتاً شاعر ایدی، حاکملر مدّاحی، اویون آشیغی یوخ.
دلا! منّت چکینجه بو وفاسیز آشنالردن،
یاخینلاش درگه حقّه، اوزاقلاش بیوفالردن.
واحد، ۱۸۹۵-جی ایلده باکی شهرینین یاخینلیغیندا ۱۳ کیلومترلییینده اولان «ماسازیر» کندینده فئورالین ۱۸-ینده آنادان دوغولموشدور. ایلک تحصیلینی آلاندان سونرا عائله دولانیشیغی آغیر وضعیتده اولدوغونودان، علی کیچیک و آز یاشلاریندان ایشلهمهیه باشلامیشدیر. بیر مدّت بقّال و سونرا خرّاط شاگردی اولموشدور. البته بو استاد خراط واحدین اؤز داییسی اولور. استعدادلی اولدوغوندان، آز بیر زماندان قابل اوستادلار جرگهسینه کئچن واحدین دوغوم تاریخی بوتون یازیلی متنلرده اوسته اولدوغو کیمیدیر. آما من اؤزوم بو سون سفریمده باکیدا گؤردویوم واحد حقینده بیر ادبی گئجهنین آپاریجیسی واحدشناس محمد آقا معلّم بئله دئدی: «هامی واحدی ۱۸۹۵-جی ایل ماسازیر کندینده دوغولدوغونو یازیر و دئیرلرسه بو سهودیر. واحد ۱۸۹۴-جی ایل فئورالین ۱۸ینده باکینین قدیرلی کوچهسی ۱۱۳ نومرهلی ائوده دونیایه گلیبدیر.» – دئدی.
واحد حیاتینین یوخسوللوق فیرتیناسیندان باشی اوجا چیخیب، دیریلییینده ذرّهجه یالتاقلیق و خیانت اولماییب. ائلینی و یوردونو قیزغین محبّتله سئوه-سئوه یاشاییب، و ائل ده اونو سئویب. اونون شعری بیر چوخ جهتلردن قوّتلیدیر. شعریّت، عشق، امید، وطنسئورلیک، اجتماعیلیک، معاصرلیک و ذاتیندا اولان ایگیدلیک و پاکلیق گؤزه چارپیر. او، حقیقتاً قدرتلی بیر شاعردیر.
واحدین ده بعضاً شعرلرینده قوشا هدف وار. بو هدفلر معنا باخیمیندان آیری اولسالار دا، هر هدف اؤزلویونده گؤزل معنا داشیییر، مثلاً:
مجنونلا لیلی بیر گئجه ووردو آراسینی
رسوای قیلدی عالمه بخت قراسینی
فرهاد ووردو باشینه شستیله تیشهنی
شیرین الیله باغلادی شیرین یاراسینی
بوردا شاعر تبریزلی علینین واحد حقینده یازدیغینین نئچه سطرینی ده اوخویاق:
«واحدین غزللری روحی و عاطفهنی خیال عالمینده دولاندیریر، بوتون اورکدن کئچن و اومیده باغلی اولان آرزولاری تجسّم ائدیر، انسان شاعرانه بیر دونیادا قاناد چالیب اوچور، غزل دونیاسیندا ایستهدییی یئرلری گزیر، گلزارلاردا یاسمن، بنفشه و قیزیل گوللر یانیندا اوتورور؛ سانکی اونلارین عطریله مست اولور. دونیا اونا گئنیشلهنیر، بوغونتولاردان آزاد اولور. یاواش-یاواش سئودییی معشوقهسین یانیندا گؤرور، ائله سانیر کی بو غزللر اؤز اورهییندن چیخیب و هجران شکایتلرین اؤز سئوگیلیسینه سؤیلهییر. لاکن واحدین غزللری روحی و عاطفهنی خیال عالمینده دولاندیرسا دا، همان عالمده دولاندیریر کی وجودی وار، خرافی بیر دونیا دئییل.
واحدین غزللری انسان غریزهسیدیر، انسان آرزوسودور، همان آرزولار کی، هر بیر سالم و ساغلام یاشایان انسان اوچون بو آرزولار لازم و گرکلی¬دیر و آدام غریزتاً واقعیتده اونلارا ال تاپا بیلیر».
واحدین کیچیک یاشلاریندا اوخودوغو مکتبین حیات شرایطینی عمومیتله آغیر و سیخینتیلی قیش زمانینی بئله تصویر ائدیر:
قار، سویوقدا شوشهسیز پنجرهسی
قاپیلار بیر یانا دوشموش هرهسی
اوچولور ائو هله تورپاق تؤکولور
داشا، دیوارا دَییرسن سؤکولور
قورو، بوش منزل، هامی تیر-تیر اسیر
قاباغیندا قوطو، آلتیندا حصیر…
ایندی یازیمیزین بوراسیندا عزیز اوخوجولاری یورماماق اوچون علی آقا واحدین اساس حیات و یارادیجیلیغی حقینده اطرافلی دانیشیقلاریمیزی آیری بیر فرصته بوراخیریق. واحدین حقینده دانیشماغا چوخ موضوعلار وار؛ او جملهدن واحد و شهریار:
واحد! بو شعری تبریزه گؤندرمک ایستهرم،
قسمت اولایدی، بیر گؤروشک شهریار ایله.
بو کیمی یازاجاغیمیز سؤزلر قالیر؛ چونکو واحدین حقینده ۱۳۳۳دن بو یانا معلوماتلاری توپلامیشامسا حیف اولا ایندییهدک سیز عزیز وطنداش و دیلداش واحد سئونلره چاتدیرماغا فرصت اولماییب، آما ایندی آللاها شکر مقدّس اسلامی انقلابیمیزین سایهسینده اؤز دیلیمیزده مطبوعات، گوندهلیک، روزنامهلر، مجلهلر و کتابلار چیخیر. هلهلیک واحدین غزللرینی سیز عزیز اوخوجولاریمیزا چاتدیراق، انشاءالله!
موسیقی ذوقو هلاکولارا تأثیر ائتمیش
اوخو تاریخی گؤر اوردا نه روایتلری وار.
بیر گون آذربایجانین ماراغا شهرین اؤز حکومتینه پایتخت قرار وئرمیش موغول سلسلهسیندن هلاکوخان بیر قادیندان پیس بیر عمل گؤرور، وزیری خواجه نصیر طوسییه امر ائدیر: صاباح سحر من یوخودان آییلانا قدر بوتون قادینلاری قیلینجدان کئچیرتمیش اولارسان!.. وزیر گؤرور بو بؤیوک بیر فاجعه و مصیبت تؤرهده بیلن امر یئرینه یئتیشسه، کیم اوشاقلاری ساخلار، کیم چؤرک و یئمک حاضیرلار و کیم بیر دوینا بو کیمی ایشلری گؤرر؟! چارهسیز قالیب بئینینه بیر آز گوج گتیریر کی، نئیلهسین. آخیردا نه قدر لایق و اوستاد صعنتکار قادین طایفاسی واریمیش ییغیر گتیریر، اونلارا قاندیریر کی، سیز چالقیچی قادینلار بو گئجه ائله بیر موسیقی سسی و ائله بیر چالقی چالاجاقسیز، بلکه اؤزونوزون و باشقا قادینلارین جانلارینی نجات وئرهسیز. خانیملارین بیری چنگ، بیری ساز و هئی بو کیمی هر هانسینی یاخشی چالیردیسا الینه آلیب چوخ گؤزل، جاناسینر بیر موسیقی سسی و خوش بیر هاوا چالینیر. اوّللری آستاجا، یاواش-یاواش گئتدیکجه اوستالیقلا جاناسینر حالا گلنده هلاکو خان یوخوسوندا همان خوشا گلن، جاناسیر موسیقی سسینی ائشیدیر. آییلماق ایستهمیر، آنجاق آییلیر و گؤرور ائشیتدییی موسیقینی یوخوسوندا دئییل، آشکاردا صنعتکار چالقیچی قادینلاردیر چالیر. یاخشی قولاق آسیب، سونرا وزیری چاغیریر. وزیر حاضر اولور. هلاکوخان سوروشور: حؤکمو یئرینه یئتیردینمی؟! وزیر تئز دئییر قوربان هله سحره چوخ قالیر. هلاکو دئییر: او حؤکمدن کئچ!..
واحد ۱۳۴۴-جو ایلین پاییزی مهر آیینین یئددیسینده ۱۹۶۵-جی ایل سنتیابرین ۳۰وندا اولو تانرینین چاغیریشینا لبّیک دئییب الله تبارک و تعالینین رحمتینه قوووشدو. همان گون واحدین اؤلوم خبرینی رادیودان ائشیدیب بو مرثیهنی قوشدوم:
پاییز چاغی سولدو ائلیمین گوللری واحد،
مأیوس اولوب آغلاشدی دا بولبوللری واحد.
بو سس یاییلیب تئزلیکیله صحن چمنده،
غملندی بوتون سوسنی، سونبوللری واحد.
«واقف»له «ودادی» کیمی تعریف ائلهدین چوخ،
شعر ایله گؤزل اینجه اولان بئللری واحد.
دهشتلی خبر چون یاییلیب ائللریمیزده،
یاس توتدو گول اوزلرده قارا تئللری واحد.
ای طبعی روان! اینجی تؤکوردون قلمیندن،
آخدی ائلینه شعر و غزل سئللری واحد.
شعرینله «فضولی» و «نوائی» کیمی دائم،
سئیقللهدین اؤز دوغما بیزیم دیللری واحد.
سن قبرده راحت یاتیب اؤز اؤلمهدییین بیل،
ساخلار اورهیینده سنی تورک ائللری واحد.
گؤزیاشی تؤکورکن دئدیم ای دان یئلی تئز گئت!
اؤپ قبرینی، قوی اوستونه خوش گوللری! واحد.
ایستر ساوالان قبری اونون نوریله دولسون،
قیمتلهنیب آثاری، گزر اللری واحد…
حرمتلی عالم دوست و قلمداشلارین بیری یازیر: «علی آقا واحد آذربایجان، ایران و تورکستان اؤلکهلرینده غزل شاعری کیمی شهرت قازانمیشدیر. واحد ۱۸۹۵ده باکینین یاخینلیغیندا ماساجیر کندینده آنادان اولموشدور».
آیری یئرده یازیر:
«او، مستقل اولاراق شعر اصولونو اوخویوب ۱۹۱۴ده ایلک شعرینی اقبال قزئتینده نشر ائتدیرمیشدیر. واحدین گنجلییینده داها چوخ غزل شاعرلری طرفیندن قورولان و اداره ائدیلن شعر مجلسلری دایر ایدی. واحد ده بیر مدّت باکیدا بئله رندانه شعر مجلسینه (عبدالخالق یوسفین ائوینده توپلانان شعر مجلسینه) گئدردی. بو مجلسده زمانین ان گؤرکملی ماهر شاعرلری اشتراک ائدردیلر. کلاسیک آذربایجان، ایران و تورک شعرینین اینجهلیکلرینه واقف اولان بو شعر زرگرلرینین فکرینه گؤره شعرین معناسی نه قدر معمّالی اولوب نه قدر چتین آنلاشیلسا، شاعرین هنری ده او قدر چوخ قیمتلندیریلیردی. اونلار بو ساحهده هنرلرینی گؤسترمک اوچون بعضاً بیر-بیریله یاریشلارا گیرردی. او، عشق و محبّت شاعری اولان فضولی یولونو تعقیب ائتمیش و معاصرلری طرفیندن فضولی یادگاری لقبی آلمیشدیر.
واحدین ۱۹۱۶جی ایلده «طمعین نتیجهسی» آدیندا ایلک منظوم کتابچاسی چیخمیشدیر. ۱۹۳۸ده «ملّاخانا» و ۱۹۳۹دا «غزللر» آدلی کتابلاری نشر ائدیلمیشدیر. ۱۹۴۳-جو ایلده اونا اینجهصنعت خادمی فخری آدی وئریلمیشدیر».
بورادا باشقا بیر عالیم و پروفسور دوستومون، بؤیوک صنعتکار و بؤیوک غزل شاعری علی آقا واحد حقینده دانیشدیغی سؤز و قوشدوغو شعرینین ده گتیریلمهسینی یئرلی گؤرورم؛ او دئییردی: «غزل اوستادی واحدین اؤلوم خبرینی ائشیدیب، ائوینه گئتدیم. چوخ داریسقال و یوخسول بیر اوتاقدا جنازهنی آغاج تابوتدا نیمداش بیر جئجیمله اؤرتولموش گؤردوم، چوخ درین کدرلندیم».
واحدی داخمادا یاتمیش گؤردوم
گنجی ویرانهده باتمیش گؤردوم
آیین اؤرتموشدو بولود چهرهسینی
گونشی مغربه چاتمیش گؤردوم
بو وفاسیز فلکین هرزه الی
یوسفی هئچ نهیه ساتمیش گؤردوم
او غزل مولکونه سلطان اولانین
بالینا آغونو قاتمیش گؤردوم
یئنه باخدیم، کیمی گؤردوم هامیسین
بیر دَرین ماتمه باتمیش گؤردوم
گؤی گؤلو، خان آرازی، میل دوزونو
بوسبوتون شنلییین آتمیش گؤردوم
حُسنو، وورغونلوغو، شعری، غزلی
ماتمین زهرینی دادمیش گؤردوم
بیگدلی!واحدیمیز اؤلمزدیر،
شاعری، شعری یاشاتمیش گؤردوم
باکی، سنتیابر، ۱۹۶۵
بو یئرده حورمتلی شاعریمیز مرحوم محمدعلی فخرالدینی (محزون) دا وقتیله واحدین دونیادان کؤچمهسینی ائشیدیب اؤز تأثیراتینی بیر غزل کیمی یازمیشدیر:
دیللرده قالدی سئوگیلی واحد غزللرین
افسوس توتماز اولدو قلم بیر ده اللرین
اوچدون خزان بولبولی تک لالهزاردن
پژمرده اولدو باغ حیاتیندا گوللرین
شعر و غزلله روح وئریب جمله عالمه
وصفین جهانه یایمیش ایدین سن گؤزللرین
قلبین همیشه باغلی ایدی خلقه، اؤلکهنه
ساخلار وطن دؤشونده سنی، آغلار ائللرین
شعر و غزل زمانهده چوخلار یازیب، ولی
واحد! سن ایدین ازبری هر یئرده دیللرین
هردن «فضولی»دن آلیب الهام شعرینی
یازدین غزل جمالینه سن اینجهبئللرین
گه «واقف»ین اثرلری تک هر غزلدهسن
تعریف قیلدین هر صنمین قاره تئللرین
آسوده یات کی، دائمیدیر شعر گلشنین
سولماز چمندی آفتی دَیسه مین ایللرین
محزون! دئیرسن اؤلمهمیسن، وارسان هر زمان
هر عصر، هر زماندا اوخورلار غزللرین!
و بو یئرده عزیز دوستلاریم ع. ک. منظوری، ک. م. سؤنمز، علی خالط آبادیدن و بیر چوخ عزیز و حرمتلی دوستلاریم کی، منیم بو ایشه شوق و ذوقومو آرتیریب، اؤز یاردیملارینی اسیرگهمهدیلر هامیسیندان تشکر ائدیرم. او دوستلار کی بو کتابین چاپا حاضیرلانما زحمتلرینی اؤز عهدهلرینه گؤتوردولر، بو ایشیمده منی داهادا جدّیلشدیردیلر ساغ اول دئییب تشکرلریمی بیلدیرمکله، بو شخصلره ادبیاتیمیز اوغروندا داها چوخ موفقیّتلر آرزو ائدیرم و دیلیمیزده بو کیمی کتابلارین چیخماسینا هر یئرده قلم ووروب زحمت چکن قارداشلاریمیزا قادر آللاهدان سلامتلیک و موفقیتلر آرزو ائدیرم. سون اولاراق اوغلوم بابکدن بو کتابین ایلک چاپیندا دوزنلهمه ایشلرینه ائتدییی کؤمهیی اوچون و اوغلوم آسلان¬ین کتابدا وئرمکدن اؤترو واحدین شکلینی چکمهسی اوچون هر ایکیسیندن تشکر ائدیب اؤز ایش و درسلرینده موفق اولمالارینی آرزو ائدیرم. بیر ده حرمتلی دوستلاریم آقالار ذکریّا طرزمی، مظفر روحنواز و بالاوغلان روحنوازدان قلباً تشکر ائدیرم کی، بو کتابین چاپ اولوب چیخماسی اوچون همت و محبتلریله اؤز یاردیملارینی اسیرگهمهدیلر.
تهران، ۱۳۷۱


text:
خوکند خانلیغی
خۇقند خانلیغی، ۱۲جی و ۱۳جو عصیرده فرغانه و چێخی اوْرتا آسیادا یئرلشن خانلیق. جانیلرین ضعیفلشمهسی ایله، اؤزبک سوْیلو مینگ اۇیماغین خانلاری فرغانهده حؤکومته چاتدیلار. قالموقلار و جانیلرین ضعیفلشمهسی، مینگ اۇیماغینا یاخشی فۆرصت اوْلدو. بئلهجه ۱۲جی عصیرده، باتی، چێخی و جنوبدان ساری اؤز اراضیلرینی آرتیردیلار. خۇکند شهری بۇ خانلیغین باشکندی ایمیش.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Chahryar Adle, Irfan Habib (2003), History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast , p.81
- ^ خانات خوقند، اسلامیکا


text:
اؤن سؤز
قورئاندا تبیین، تافصیل، تاصریف گیبی فارقلئ کلیمەلر گچسە دە گنلدە مئاللردە بو کلیمەلرە “آچئقلاما” آنلامئ وریلیر. اؤرنک اۇلماسئ آچئسئندان دیانت واقفئ مئالینی دیققاتە آلاراق اۆچ قاوراما وریلن آنلاملارئ گؤرەلیم:
آ- تبیین
… قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ ﴿۱۱۸﴾ (سورة آل عمران)
… أگر دۆشۆنۆپ آنلئیۇرسانئز، آیتلریمیزی سیزە آچئقلامئش بولونویۇروز. (آلی عیمران سورەسی؛ 118)
ب- تاصریف
… انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ ﴿۶۵﴾ (سورة الأنعام)
… باق، آنلاسئنلار دییە آیتلریمیزی ناسئل آچئقلئیۇروز! (أنعام سورەسی؛ 65)
ج- تافصیل
… كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿۳۲﴾ (سورة الأعراف)
… ایشتە بیلن بیر تۇپلولوق ایچین آیتلری بؤیلە آچئقلئیۇروز. (آعراف سورەسی؛ 32)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە ایلک آیتتە “تبیین” کؤکۆندن “بَیِّنَا”، ایکینجی آیتتە “تاصریف” کؤکۆندن “نُصَرِّفُ”، اۆچۆنجۆ آیتتە دە “تافصیل” کؤکۆندن “نُفَصِّلُ” گچمکتە؛ آما بو اۆچ آیرئ قوللانئم اۆچ آیتین مئالینە دە “آچئقلاما” اۇلاراق یانسئماقتادئر.
اۇیسا شو آیت؛ “تاصریف” وە “تبیینین” فارقلئ شەیلر اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر:
وَكَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ وَلِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿۱۰۵﴾ (سورة الأنعام)
ایشتە آیتلریمیزی بؤیلە تاصریف أدریز کی بیریلری: “سن بیر یردن اؤگرنمیشسین” دەسین. بیز دە اۇنو بیلن بیر تۇپلولوغا تبیین أتمیش اۇلالئم. (أنعام سورەسی؛ 105)
یوقارئداکی آیتتە، آیتلرین تاصریف أدیلدیگی، بونونلا ألدە أدیلن سۇنوجون دا تبیین اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر. تاصریف وە تبیین فارقلئ شەیلردیر. اۇیسا تۆرکیە دیانت واقفئنا عائید مئالدە یوقارئداکی آیتە شو آنلام وریلمیشتیر:
“بؤیلەجە بیز آیتلری گنیش گنیش آچئقلئیۇروز کی؛ “سن درس آلمئشسئن” دەسینلر دە، بیز دە آنلایان تۇپلوم ایچین قورئانئ اییجە آچئقلایالئم.”
یوقارئداکی مئالین: “سن درس آلمئشسئن” دەسینلر دە؛ بؤلۆمۆنۆ آتلارساق اۇرتایا چئقان مئال شؤیلە اۇلاجاقتئر:
“بؤیلەجە بیز آیتلری گنیش گنیش آچئقلئیۇروز کی، بیز دە آنلایان تۇپلوم ایچین قورئانئ اییجە آچئقلایالئم.”
دیققاتلی بیر اۇقویوجو، یوقارئداکی مئالدە بیر آنلام بۇزوقلوغو اۇلدوغونو آنلایاجاقتئر.
یاپئلان تاصریفلە بیلینن، ذاتن وار اۇلان شەیلرین تبیینی یاعنی اۇرتایا چئقماسئ آماچلانماقتادئر. تاصریف ایلە تبیین آراسئندا بؤیلەسی بیر ایلیشکی واردئر.
تافصیل ایلە تبیین آراسئنداکی بنزەر بیر ایلیشکی شو آیتتە گؤرۆلمکتەدیر:
وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ ﴿۵۵﴾ (سورة الأنعام)
ایشتە آیتلریمیزی بؤیلە تافصیل أدریز کی سوچلولارئن یۇلو اییجە بللی اۇلسون. (أنعام سورەسی؛ 55)
یاپئلان تاصنیفلە وار اۇلان شەیلرین تبیینی یاعنی اۇرتایا چئقماسئ گرچکلشمکتەدیر.
قاوراملار آراسئنداکی بو ایرتیباطلارئن گؤز آردئ أدیلمەسی قورئانئن آنلاشئلماسئندا اؤنملی بیر أکسیکلیک اۇلوشتورماقتادئر. قورئاندا گچن هر فارقلئ کلیمەنین دیگرلریندن آیرئشان بیر آنلامئ واردئر. بو، عاینئ کؤکە صاحیب اۇلوپ دا فارقلئ قالئبلاردا قوللانئلان کلیمە وە فیعیللر ایچین بیلە سؤز قۇنوسودور.
بیز سریمیزین بو سایئسئندا تبیین قاورامئ اۆزریندە دوراجاغئز. اؤنجە قاورامئن سؤزلۆک آنلامئنا اۇرتایا قۇیاجاق، سۇنراسئندا دا قاورامئن قورئانداکی قوللانئملارئنئ وە بو قوللانئملار نتیجەسیندە اۇرتایا چئقان آنلامئن قورئانئن آنلاشئلماسئ آچئسئندان اؤنمینی تثبیت أدەجگیز.
دۇک. فاتیح اۇروم
تاصریف
گیریش
قورئاندا پک چۇق آیتتە فیعیل یا دا ایسیم شکلییلە گچن تاصریف قاورامئنا دائیر مئال وە تفسیرلردە وریلن آنلام وە یاپئلان آچئقلامالار، قاورامئن ایچردیگی آنلام درینلیگیندن اۇلدوقچا اوزاقتئر. اۇیسا “تاصریف” قاورامئ قورئانئ آنلاما اوصولۆ آچئسئندان؛ کیتابی وە کەونی آیت اؤرتۆشمەسی، اولاشئلان سۇنوچلارئن دۇغرولوغونون تثبیتی، قورئانئن آللاهئن کیتابئ اۇلدوغونون دلیلی گیبی یؤنلردن اؤنم عارض أتمکتەدیر.
آشاغئدا دتایلئ بیر شکیلدە گؤرۆلەجگی اۆزرە “تاصریف”، قورئانداکی قوللانئملارئ یؤنۆیلە، دۇغرو بیلگییە اولاشمادا قوللانئلاجاق أن أتکین یؤنتملردن بیری اۇلاراق قارشئمئزا چئقماقتادئر. کیتابی وە کەونی آیتلر آراسئنداکی اؤرتۆشمە وە ایلیشکی، کیشییی دۇغرو بیلگییە گؤتۆرمکتە، ألدە أدیلن بیلگیلرین دۇغرولوغونون تست أدیلمەسینی ساغلاماقتادئر. بو سببلە قورئانئن پک چۇق آیتیندە دیققاتلر أطرافئمئزدا اۇلوپ بیتنلرە چەوریلمکتەدیر. رسولوللاها واحیەدیلن ایلک آیتلردە دە دیققاتین کیشینین کندی یاراتئلئشئنا وە أطرافئنا چکیلمەسی بو یؤنۆیلە آنلاملئدئر.
موحاممدە (ع) وریلن “اۇقو!” أمرییلە، باشتا کندی یاراتئلئشئ اۇلماق اۆزرە، چەورەسیندە آللاهئن وارلئغئ، بیرلیگی وە قودرتینە دلالت أدن کەونی آیتلر قاصدەدیلمیش اۇلمالئدئر. چۆنکۆ کندیسینە ایلک واحی ایندیریلدیگیندە ألیندە اۇقویاجاق هرحانگی بیر شەی یۇقتو.
“تاصریف” قاورامئنئن کؤک حارفلرینی اۇلوشتوران فیعیل وە بو فیعیلدن تۆرەین ایسیملردە “چەویرمە” آنلامئ حپ مرکزدەدیر. بو باغلامدا “تاصریف”؛ کیتابی آیتلرین کەونی آیتلرە، کەونی آیتلرین دە کیتابی آیتلرە چەوریلەرک قۇنولارئن دۇغرو آنلاشئلماسئنئ ساغلایان بیر یؤنتم اۇلاراق قارشئمئزا چئقماقتادئر. کەونی وە کیتابی آیتلر آراسئنداکی “چەویریم” سۆرکلیدیر؛ بیر دؤنگۆ واردئر. بو یؤنۆیلە قۇنویا حانگی آیت تۆرۆندن باشلانئلدئغئنئن اؤنمی یۇقتور. قورئاندا سویون چەویریمیندن باحثەدیلیرکن “تاصریف” کلیمەسینین قوللانئلمئش اۇلماسئ بو آچئدان دیققات چکیجیدیر. سویون طابیعاتتاکی دؤنگۆسۆنۆن هر آشاماسئ باشلانغئچ قابول أدیلەبیلیر؛ ثابیت بیر باشلانغئچ آشاماسئ وە دە سۇنو یۇقتور.
کلیمە آنلامئ
“التصریف = تاصریف” کلیمەسینین کؤکۆ “ص-ر-ف” حارفلریدیر. “بیر شەیی دؤندۆرمک، چەویرمک” آنلامئنا گلیر وە ماصدارئ “الصرف = صارف”تئر. مثەلا “صرفت القوم صرفا وانصرفوا” ایفادەسی؛ “تۇپلولوغو چەویردیم، اۇنلار دا دؤندۆلر” آنلامئنا گلیر. بو کؤکتن تۆرەین ایسیملرین چۇغوندا “چەویرمە /چەوریلمە” آنلامئ حپ مرکزدەدیر.
باعضئلارئنئ شؤیلە گؤسترەبیلیریز:
“الصرف = صارف”: 1. عارابچا دیلبیلگیسیندە بیر تریمدیر. کؤک حارفلرینین یر دگیشتیریلمەسی یا دا حارفلرە عیلاوەلر یاپئلماسئیلا کلیمەلرین چشیتلی حاللرە چەوریلمەسی، تۆرتیلمەسی، بؤیلەجە آنلاملارئنئن دگیشمەسینە دەنیر (مۇرفۇلۇژی). 2. ایکی فارقلئ پارادان بیرینی دیگرینە چەویرمک آنلامئنا گلیر. بونو یاپانا “صیرفی” دەنیر کی تۆرکچەدە “صارراف” اۇلاراق بیلینیر. 3. سۆزۆن صارفئ (صرف الکلام)؛ یاعنی سؤزۆن سۆسلنمەسی، أدبی حالە گتیریلمەسی آنلامئنا گلیر. سۆسلۆ کلیمەلر، قولاقلارئن اۇ سسە چەوریلمەسی سۇنوجونو دۇغوردوغو ایچین بؤیلە دەنیلمیشتیر.
“الصرفة = صارفە”: 1. دۇغوشویلا هاواداکی سۇغوغون سئجاغا چەوریلدیگی یئلدئز. 2. عاینئ کلیمە، ایلگیسینی بیریندن چەویرمک ایچین أرکگە یاپئلان بۆیۆدە قوللانئلان اینجی آنلامئندادئر.
“الصریف = صاریف”: حایوانئن ممەسیندن قۇوایا اینتیقال أتمیش، یاعنی بیر یردن بیر باشقا یرە چەوریلمیش تازە سۆت آنلامئندادئر.
“التصریف = تاصریف”: بیر شەیین بیر شەیدن تۆرتیلمەسی، چەوریلمەسی آنلامئندادئر.
“التصرف = تاصارروف”: 1. ایشلرین چکیلیپ چەوریلمەسی (تصاریف الأمور) آنلامئندادئر. تۆرکچەدە دە قوللانئلئر. مثەلا “بو اۇنون تاصارروفوندادئر” ایفادەسییلە؛ “بو قۇنودا ایشلری چکیپ چەویرمە، یتکی قوللانما حاققئ اۇنوندور” آنلامئ قاصدەدیلیر. اؤتە یاندان یتکی صاحیبی کیشی آنلامئندا “المتصرف = موتاصاررئف” دا قوللانئلئر. 2. بیریکیمدە بولونماق، توتوملو اۇلماق آنلامئندا قوللانئلئر. تملیندە، ألە گچیریلن ثروتین بللی بیر یرە چەوریلمەسی آنلامئ واردئر. کلیمە بو آنلامدا تۆرکچەدە دە قوللانئلئر.
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە “تاصریف” کلیمەسینین کؤک حارفلری اۇلان “ص-ر-ف” فیعیلیندن تۆرەین فیعیل وە ایسیملردە “چەویرمە /چەوریلمە” آنلامئ مرکزدەدیر. تۆرکچەدە دە بو کؤکتن تۆرەین پک چۇق کلیمەدە “چەویرمە /چەوریلمە” آنلامئ مرکزدەدیر. “بیریندن یۆز چەویرمک، گؤرمزدن گلمک، وازگچمک” آنلامئندا “صارفئ ناظار أتمک”؛ “بیر أمگی، بیریکیمی بیر هدفە چەویرمک، یؤنلندیرمک” آنلامئندا “صارف أتمک”؛ “هرحانگی بیر آماچ ایچین بیریکیمی بیر یرە چەویرمک، یؤنلندیرمک” آنلامئندا “ماصراف أتمک، ماصرافا گیرمک” دەییملری قوللانئلئر.
“ص-ر-ف” فیعیلی تۆرەولرینین قورئانداکی قوللانئملارئندا دا مرکزدە حپ “چەویرمە /چەوریلمە” آنلامئ واردئر.
شیمدی بونلارئ گؤرەلیم:
کلیمەنین قورئانداکی قوللانئم آلانلارئ
کلیمەنین قورئانداکی قوللانئملارئنئ “صارف (ثۆلاثی /اۆچ حارفلی قالئب)” وە “تاصریف (روباعی /دؤرت حارفلی قالئب)” اۇلاراق ایکی قئسئمدا ألە آلاجاغئز.


text:
صفویه و گورکانیلر ساواشی (۱۶۲۲–۲۳)
صفویه و گورکانیلر ساواشی (۱۶۲۲–۲۳) (اینگیلیسجه: Mughal–Safavid War (1622–23)) بؤیوک موغول ایمپیراتورلوغو و صفویلر قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.افغانیستان یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو صفویلر غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mughal–Safavid War (1622–23)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده صفویه و گورکانیلر ساواشی (۱۶۲۲–۲۳) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
رحمتلیک فهی زن دایینین اؤلن گونوندن قولام دایینین ایکی گؤزو اولور بیر ده شهرین دول آروادلارینین اوزو. کیشی بو ایشی دوغوردان دا چوخ ماهارتیله قاباغا آپاریر. تعزیه مجلیسلرینده، اوندان سونراکی قوهوم – قونشونون گل – گئدینده، هر یئرده کی الینه گئرهوه دوشوردو – خصوصن آرواد اولان یئرلرده، یا خود ائوینده، عایلهسینده دول آرواد اولانلارین یانیندا- باشلاییردی فهی زن داییدان تعریف توصیفه. اوولجه آدام آلدانیردیسا دا، سونرا دیبینه گئدنده گؤروردو اده بو آدام فهی زن دایینین یوخ، اصلینده اؤز داشین دؤشونه دؤیور؛ او یازیق تکجه بیر باهانه دیر :
– رحمتلیک آرواد دئییلدی کی، بیرجه دانا فرشته ایدی. اخلاق، یک. ادب-ارکان، یک. مریفت، انسانیت، خانملیق، یک. بو ائوه گلنده نئچه یاشی واریدی؟ هامیسی اون اوش یاش؛ صاغیر بیر اوشاق ایدی؛ دده یوخ، ننه دئینده تورک آوارانین بیری. آمما، آلیردی ها، تربیهنی. دئییلن سؤزو گؤیده قاپیردی. بئله من اونو لاپ الیمده اوووجومدا بؤیوتدوم بآا. عجیب دی کی اونون اؤلمهسی ده ائله همن جور اولدو؛ دوز بیر قوش کیمی الیمین، اوووجومون ایچیندن پیرریلداییب گئتدی. هئچ بئله بیر گون دئیهسن ناخوش زاد دا اولمادی هآا. دئدی قولام کورهییم آغریر. باشلادیم کورهیین اووماغا؛ بیردن بیره گؤزو آخیندی، بیرجه دنه آخ دئییب تاپیشیردی. لاپ بئله الیمین ایچینده قورتاردی بآا. دئییرم آی ناانصاف بیر دوهتورلوک، مریضخانالیق اولایدین باری! گؤرهیدین وار- یوخومو خشلییرم سنه یا یوخ ؟ گؤرهیدین گؤتوروب خاریجه آپاریرام سنی یا یوخ ؟ بس بو نه ظولم ایدی منه روا بیلدین؟ بوینومداکی تکلیفی اؤدهمهیه نئیه منه آمان وئرمهدین، آاخ …، آاخ، من سنه نه دئییم، الله سنه غنی-غنی رحمت ائلهسین آی آرواد…، باشیزی آغریتدیم، گوزشت ائلهیین، دای نئینیم، دردلی دئیینگن اولور دآا …، الفآاااتحهم الصلوات!
باشقا پرده ده او اؤز سونسوزلوقون دا بئچارا آروادین حسابینا یازیردی:
– رحمتلیگین بی وارث اولماسی لاپ منیم اورهییمی اویوور بااخ. دئییرم من اؤلندن سونرا او یازیغین قبیرینه کیم بیر دولچا سو آخیداجاق. نئیلییم قیسمت دئییلمیش دآا ! باخ هر یئره دئیهسن آپاردیم، تهران، تبریز، هارا، هارا، دای یئر قالمادی گئتمهیک. دوهتور،داوا، دووا، درمان، نه، نه…، خئیر، اولمادی. دئدیلر اینگیلیس، دئدیم اولسون ماشینی ساتیم گئدهک، دئدی یوخ، کیم اوشاغیننان تهمسیک آنلاییب کی من دالا قالمیش اولام. اوشاغی نئیلیرم، سن منه هم اوشاغسان هم ده بؤیوک، … باخمادی، سؤزه باخمادی،… بئله، … قاتیب قاریشدیریرام هآا . والله هئچ اؤزوم ده بیلمیرم نه دانیشیرام؛ گوزشت ائلهیین سیز آلله … بی واریث لرین حاققیندا الفآاااتحهم الصلوات!
تعزیه گونلریندن آرا آشدیقجا قولام دایینین پرده لری ده یاواش-یاواش شنلشیردی:
– بیرجه گون اینانین قویمازدیم کورروخ چکه بآا. سحر چاغی ائودن چیخاندا بیر قیزیل اونلوق قویاردیم تاخچایا. آخشام ائوه قاییداندا گؤرسهیدیم گؤتوروب، بیرین ده قویاردیم. گاهدان گوله – گوله دئیردی قولام بیرین ده قوی. دئیردیم باش اوسته، سن مندن جان ایسته. رحمتلیک چوخ ال آچیق ایدی. پولو سامان کیمی سوووراردی. هر سیرویزیمده هانسی شهره گئتسهیدیم یوکو بوشالدیب کئچردیم بازارا، بو نه دی دیهدابان باشماق، بو نه دی پئشنهخاب، خودری چادیرالیق، ژوژئت دونلوق، لایلون جوراب؛ بئله داا، دای نه دئییم …چوخ شئییلرین آدین آپارماق یاخشی اولماز، هه، آلیب تؤکردیم ماشینا . دئیردی بیر بئله شئیی نهیه آلیب گتیریرسن کیشی؟ دئیردیم سنه قوزوم، سنه. قوخما، یئ، ایچ، گئی، گز، دولان! انیوه اوزونوا خشله! نهدن قورخورسان؟ …آی ی یای، دئین یوخدو قولام اوننان سورا سن نئیلیهجکسن؟ باشیوا هارانین داشین سالاجاقسان، هارانین؟… دوز دئییبلر آرواد بلادیر، آمما، هئچ ائو بلاسیز اولماسین به حقق فاطمهی زهرا…!
دئییلنلره گؤره هله فهی زن دایینین قیرخی چیخمامیش قولام دایی اوچ-دؤرد یئره ده ال آلتی ائلچی گؤندهریر. آنام قضییهنی دویور، باجیلارین ییغیر باشینا برک – برک تاپیشیریر کی:
– نابا – نابا اوزوزه گتیرهسیزهآا، یوخسا پرده گؤتورولر؛ بونون اوزو آچیلسا قاباغیندا دورماق چتین اولار. بیر جور باشین قاتین! فهینین ایلی چیخینجا سئی – سئی ائلهیین گؤرهک نه چیخار!
قولام دایینین دؤرد باجیسینین دؤردو ده پروانه کیمی اونون باشینا دولانیرلار کی اولمویا کیشی کوورلوق چکه، شیلتاخلانیب ائولنمهیه چیرمانا. ائو– ائشیگینی، پال – پالتارینی یویوب تمیزلهییردیلر؛ چوخ گونلر او بیر یئره یوخ بغضن ایکی یئره دعوت اولونوردو. بونونلا بئله کیشی ادا – اطواریلا هامینی دیله گتیرمیشدی. منیم کیچیک خالام خدیجه بیر گون آجیییب دئمیشدی :
– قیزا کیشی بئله ازلیر کی ائله بیل ایلک قارینا ایکیز دوغموش زاهیدی؛ والله من کی دای جانیخمیشام!
او بیریسی خالام دردلی – دردلی شیکایته گلمیشدی کی:
– ایشیکده گؤرنده کیشی آت کیمی چاپیر، ائوه گلنده آدام دئییر بدبختین الینه بیر چهلیک وئریم!
حتتا منیم آنام تکجه قارداشینی دلیجهسینه سئودیگی حالدا ایستر– ایستهمز، گئت گئده، خصوصن فهی زندایی اؤلندن بری اونا نیسبت نظری دهییشمیشدی. گویا بیر گون باجیلارینین بیرینه دئمیشدی:
– او زامان کی جاوان ایدی نادانلیغینین، گیژلیگینین دردین چکردیم؛ ایندی ده کی قوجالیر بیژلیگی باشیمین بلاسی اولوب. دئییرم گؤرهسن آلله بو ائله اوولدن بئله تولکویموش؟
آنجاق قولام دایی آروادینین قیرخی چیخیب – چیخمامیش خیردا – خیردا باشلاییر ایستهیینی اوزه چیخارتماغا:
– بابام من آروادی نئیلیرم، دئییرم بیر قولاق یولداشی تاپین کی صاباح کی گون فهی کیمی آخ دئییب تاپیشیرسام اقلیکم سیزه بیر خبر وئرن اولسون آخی؛ یوسا بیلیب گلمهیزه قالسا منیم جنازهم شیشیب شیشیب تولوغا دونر! گلیز هم اؤز آبریزی ساتین آلین، هم ده منی خیجالاتدان چیخاردین! بابام والله بیللاه دای من اوتانیرام . هاچانا جان زحمت وئرهجهیم سیزه!؟
باجی لاردان بیر ایکیسی کورکلهنیب، اورکلرینده “آخ قادان اورهییمه قارداش، عؤمورونون آخیر- آخیریندا گؤر نه گونه قالدی؟» دئییرلر. آمما خدیجه خالام، قولام دایی ائودن چیخجاق دئییر:
– زاریماغینا باخمایین! من بیلیم آللهیم سؤزلرینین هامیسی هاوادی، لاپ واللهی بیر ماممیلی – ماتانین آختاریر. من اؤلو، سیز دیری، ایهر من دئین اولماسا توپورون منیم اوزومه!
گونلر گئچدیکجه قولام دایینین ال آلتی چالیشمالاری، عین حالدا باجیلارینین یانیندا ازیلیب زاریمالاری شیددتلنیر. آخیردا بیر گون آنام دئییر:
– آی قارداش باشیوا دولانیم، هر ائلین بیر دبی وار، بیر رسمی – روسومو وار. آمان وئر قوی فهینین ایلی چیخسین، باش اوسته اؤزوم دوشهرم قاپی – قاپی اختاررام بیرین تاپارام سنه. دوزونو سوروشسان بیر ایکیسینی ده گؤز آلتیندا یاتیتمیشام، آرخایین اول، واخ – وعدهسینده گئدهجهیم قاپیلارینا.
آمما قولام دایینین داماغی ایسلانمیر:
– بابام من دئمیرم کی ائله گونو بو گون یاپیش قولوندان گؤتور گتیر بورا، یوخ، ائله دئمیرم، دئییرم لاپ ایندیدن باشلاساز، ایل چیخانا قورتولا یا فلک، یوخسا سئی – سئی ائلهسز او تایدان گرهک آلتی آی دا دایانام، … بابام آللها باخین! دای دؤزه …لاالاهه الا الله !
نهایت آنام سؤزه سون قویور:
– یاخشی دای نه دئییرم، باشلاریخ، لاپ گونو صاباحدان!
قولام دایی گئدندن سونرا آنام خدیجه خالانین دونقودانماسینین قاباغیندا دئییر:
– قیز سن ده نه جیت قوز اولموسان! ائله صاباح ائلچیلییه گئتمهدیک کی، قولامی آلداتماغا نه وار!
خدیجه خالا آجی – آجی گولومسهییر:
– اونون قارنیندا یئددی دانا تولکوو یاتیب باجی، بیز هئچ، بیزدن بؤیوگو ده اونو آللادانماز.
بونونلا بئله آخیردا یئنه آنام دئین اولور؛ دوزدور کی قولام دایی اوش – دؤرد یئره ائلچی ده گؤندهریر، آمما نهایت بیر ایش باشا سالامماییر.
سون


text:
اوکراینا: "روس قشونی نینگ اودسا ادن هۆجۆمینده 19 آدام اؤلدی"
اؤلِنلرینگ آراسیندا چاغالارینگ دا باردیغی حابار بریلیأر
اوکراینا، دۆین گیجه روسیانینگ اودسا شهرینه راکت بیلن هۆجۆم قوراندیغینی بیلدیردی و بو هۆجۆمده اینگ آز 19 آدامینگ اؤلِندیگینی حابار بردی.
اؤلِنلرینگ آراسیندا چاغالارینگ دا باردیغی حابار بریلیأر.
9 مرتبه لی بیر جای و بیر گِزهلنچ مرکزینه قورالان هۆجۆمده 30-دان کؤپ آدام دا یارالاندی.
اودسا حأکیملیگی نینگ مطبوغات گنگه شچیسی سرهی براچوک راکتلرینگ قارادنگیزدأکی بیر روس اوچاری تاراپیندان اورلاندیغینی اؤنگه سۆردی.
روسیا پنج شنبه گۆنی ییلان آداسیندان چیقاندیغینی بیلدیریپدی.
شوُل واقادان سوُنگرا اودسا شهرینه روس هۆجۆمی نینگ آزالجاقدیغی پیکیر ادیلیأردی.
دِگیشلی حابارلار
ایتالیالیلارینگ سانی آزالیار
ایتالیانینگ رایات سانی نینگ 50 ییلدا 11.5 میلیون آدام آزالجاقدیغی چاق ادیلیأر
روس یوُلباشچی بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی
روسیانینگ جمهورباشلیغی ولادیمیر پوتین یوردوندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی


text:
بو گونلر کلاپ هاوس بتر مود اولوب، من ده میللتدن دالی قالماییم دئیه، گلیب گئدهنه کلاپ هاوسا قوشولماغیمین پوزونو وئریرم. هر گئجه اؤزومه بیر پروفایل جورلاییب هر هارا گلدی سوخولورام.
دونن گئجه کلاپ هاوس دا سئیره چیخمیشدیم، قاپیلارین بیرینین باشیندا یازیلمیشدی: «گل ایچری، سئودیگین قیزی آختار تاپ!» عاغلیم باشیمدان چیخدی؛ سئوینجک تپیلدیم ایچرییه؛ گوردوم مین نفر مندن قاباق زنبیل قویوبدور. سانکی ترهبار میدانی ایدی: سئچ ها سئچایدی. بزکلی دوزکلی خانیملار، آقالار شکیللرین تاماشایا قویموشدولار. بیر نفرده حراج ووروردو: «نازلیم، جانیم سن آغالارین هانسینی سئچرسن؟» بیر آن رحمتلیک مئشهدی عیباد یادیما دوشدو. هئچ اولماسا او بیر حامبال تاپیب، دوورا اوستوندن قیز گوروروردو، آداقبازلیق ائدیریدی. بوردا دموکراسیانین اوغلان چاغیندا بیز ۱۳۰۰ قدیمه قاییتمیشیق. حراجیدن آرواد آلیریق، شکیله قند سیندیریریق.
ایکی اوچ ساعات اوردا گیرلندیم، خانیملارین بیر به بیر پروفایلارین آرادیم باخدیم؛ آنجاق منی سئچن اولمادی کی اولمادی. آخی کللم کی کئچلایدی، بورنومودا عمل ائلهمهمیشم. پروفایلیمین دا ائله بیر اؤزللیگی یوخویدو کی منی وارلی -کارلی گؤسترسین. سویو سوزولموش اوردان چیخدیم ائشییه. بیر آزدا دولاندیم. باشقا بیر قاپییا راست گلدیم. اوستونده یازمیشدی: «دبکلر…» من ده کی آنادان دبک دوغولموشام. سئوینجک آتیلدیم ایچرییه. اوتوز نفرین یاریسی آمریکادان، بیر آزی تورکیهدن، بئش آلتیسی دا اوروپادان دبکلره قوشولموشدولار. شیرین- شیرین، چوخ حرارتله کوردلری اؤلدورمهیه، آذربایجانین سرحدلرینی تعیین ائتمهیه مشغولایدیلر. بیر آز اتشین فرمانلارا قولاق آسدیقدان سونرا قورخودان شلهمی ووردوم بئلیمه، اکیلدیم. سؤزون دوزون آختارسانیز، هله ایرانلا عراق محاربهسینده آلدیغیم یارالار ساغالماییب. سکگیز ایل گئجه گوندوز بیر بیریمیزی قیردیق؛ ایندی عراقلیلارلا ائله جیجی – باجی اولموشوق کی آیری سیچیریق، بیر یئییریک. محاربهدن بیزه یالنیز گئنلمک قالیبدی.
دابانا قوت وئریب بورولدوم بیر دربنده. اؤزومو یئتیردیم دربندین لاپ دیب قاپیسینا. قاپی آچیقایدی. یاواشجاسینا سوزدوم ایچرییه. آللاه گؤسترمهسین؛ فئمینیست قادینلارین بیری منبرده ایدی؛ بتر آتشین نیطق ائلهییردی. بویوروردو: «من بیلمیرم نهدن بو قاپییا قاروول قویمامیبسینیز؟ بوکیشیلر کی بیزیم حاققیمیزی یئییبلر بوردا نه گزیرلر؟! اونلاری نهدن یول وئریرسینیز بورا؟ منله اولسا بو کیشیلرین هامیسینی توتوب بوغارام. دونیانی وئرین قادینلارا. گؤرون نئجه عدالت برقرار ائدیرلر!»
یاواش – یاواش هاوا ایشیقلانیردی. ائله کلاپ هاوسون قاپیسیندان چیخاندا گنج بیر موهندیسه راست گلدیم. دئدی: «سنی آللاه یئتیریب، بیر نفر آختاریردیق گله بو «حقیقت صندلیسی»نین اوستونده اوتورا. بوردا اوتورماغین یالنیز بیر شرطی وار: گرک سندن هر نه سوروشسالار دوزون دئیهسن.» من کی بتر یورولموشدوم قبول ائلهدیم. اوتورماق هامان، صندلین صاحابی دئدی: «دوکتور نوبت سیزیندی!» آغای دوکتور نه آلدی نه ساتدی دئدی: «ایندییهجن اوتوبوسدا شورتوو چیخاردیبسان؟» هله اونا جواب وئرمهمیشدیم باشقاسی سوروشدو: «گونده نئچه نفر سنه بارماق ائلر؟…»
گون چوخدانایدی چیخمیشدی. ساعات دوققوز جواریندا ایدی. ایشه گئدنلر ایشه گئتمیشدیلر؛ یاتانلار ایسه اویانمیشدیلار. من هله سوواللارا جواب وئریردیم. هردن بیر اسنهییردیم، آمما کلاپدان آیریلماغیم گلمیردی. گؤرهسن باشقا میللتلرده بیزیم کیمی گئجه سحرهجن کلاپدا گزیشیر، گوندوز ده آخشاماجان یاتیرلار؟!
بو گونلر کلاپ هاوس بتر مود اولوب، من ده میللتدن دالی قالماییم دئیه، گلیب گئدهنه کلاپ هاوسا قوشولماغیمین پوزونو وئریرم. هر گئجه اؤزومه بیر پروفایل جورلاییب هر هارا گلدی سوخولورام.
یک پاسخ
-
اوزون گولسون


text:
۱۹۳۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۳۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْتوز آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۵ اوْکتوبر - ایسپانیادا وطنداش موحاریبهسی باشلامیشدیر.
- ۵ اوْکتوبر - عاشقآباد شهرینده باش وئرمیش زلزله نتیجهسینده ۱۱۰ مین اینسان حیاتینی ایتیردی.
- ۲۶ آقوست - بؤيوک بریتانیا سوئز کانالینی اؤز نظارتینده ساخلاماقلا میصره موستقیللیک وئرمیشدیر.
- ۲۵ نوْوامبر - آلمان و ژاپون آنتیکومینترن عهدینی ایمضالامیشدیر.
- ۲ نوْوامبر - بی.بی.سی تلویزیون وئریلیشلرینین يايیمینا باشلامیشدیر.
- ۲ اوْکتوبر - آمریکادا یئنیدن الکولی ایچکی ایستحصالینا ایجازه وئریلمیشدیر.
- ۲ اوْکتوبر - شورویده ماکسیموم حبس مودتی ۱۰ ایلدن ۲۵ ایله قالدیریلمیشدیر.


text:
`روسیا پرزیدنتینین سؤزچوسو` نتیجهلر
خبرلر [1530]
- قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
- اردوغان:"مالیه سئکتورو قلوبال اقتصادی بحراندان ان چوخ تأثیرلنن ساحهلردن بیریدیر"
- چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
- بمت روسیانی قیناییب
- روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
- جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- جمهور باشقانی اردوغان ولادیمیر پوتین ایله تلفونلا دانیشاجاق
- اوکراینا تورپاقلاری روسیایا باغلانیر
- کرملیندن آچیقلاما
- آوروپا بیرلیگی روسیایا قارشی سککیزینجی تحریم لر پاکتینی آچیقلاییب
- روسیا ایله افغانیستان آراسیندا بوغدا داشینماسی ایله باغلی راضیلیق الده اولوندو
- روسیا و چین آراسیندا اویدو سیستم لری ایله باغلی سازیش ایمضالانیب
- روسیا اوسکارا فیلم گؤندرمهیهجک
- ناتودان روسیا آچیقلاماسی
- اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
- تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
- بیرلشمیش میللتلردن تۆرکیهیه تشکر
- روسیادا یوزلرجه وطنداش توتوقلاندی
- روسیادا قیسمی سفربرلیک اعلان ائدیلدی
- زلنسکی: روسیا، اتم الکتریک مرکزینه راکت آتدی
- روسیادا پاتلاما
- قار آلتیندا بیر شهر
- روسیا اوچاق لارینین ایستانبول-داکی شووسو
- روسیانین اوکرایناداکی ایرلیلهییشی
- کنترللو اوچقون دوشمهسی
- روسلار بانکوماتلارین قارشیسیندا سیرایا گیردی
- روسیادا اوچاق دوشدو
- ۵.جی نسیل ساواش اوچاقلارینی اینجهلهدی
- کیئو روسیانین هاوا هوجوملارینا معروض قالیب
- آمریکا و روسیا، توتوقلو دییشیمینی تورکیهده گرچکلشدیردی
- کیئو ویلایتیندهکی بورودیانکا قصبهسینین درون ایله چکیلمیش گؤرونتوسو
- روسیانین سالدیریلاریندان قاچان عائلهلره کولندا تورکلر صاحب چیخدی
- روسیا-دا ماسک ظارافاتی
- دونیا کاپی ترت1ده
- اوکراینا: روسیا نوکلئر مرکزی هدف آلدی
- موبایل آلماغا بیر وان خیردا پول ایله گئتدی
- روس اوردوسوندان اعتراضچیلارا شدتلی مداخله
- حلبدهکی روس بیرلیکلری
- روسیادا بیلیم یوردوندا آتیشمادا 8 نفر اؤلوب
- روسیا پولیسی محاربه علیهینه اعتراض بیلدیرنلری دؤیدو


text:
اردوغان: بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ قیته توزیلیشی کیره ک
جمهوررئیس اردوغان بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ییغیلیشیده معروضه قیلدی
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان, امریکا قوشمه ایالتلری نینگ نیویورک شهریده گی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی عمومی کینگشی سالونیده, بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی 77- عمومی کینگشی ییغیلیشی اشتراکچی لری گه قره ته معروضه قیلدی.
"اورتاق کیله جگی میز گه تاثیر قالدیره دیگن سیناو لر گه قرشی مشترک کون ترتیبی بیلن حرکت قیلیشی میز کیره ک بولگن بیر دورده میز" دییه قید ایتگن اردوغان, ینه ده عادلراق بیر دنیا اوچون بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ قیته توزیلیشی کیره ک ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.
جمهوررئیس اردوغان اوز سوز لری نی, "دنیا 5 دن کتته و ینه ده عادلراق بیر دنیا نینگ ممکن ایکن لیگی حقیقتی نی ایتیش گه دوام ایته میز" شکلیده دوام ایتتیردی.
تورکیه نینگ تروریزم گه قرشی برچه تدبیر لر نی آلیشدن هیچ قچان واز کیچمه یدیگن لیگی نی بیلدیرگن اردوغان, "تروریزم گه قرشی هر خیل تدبیر نی آلیش گه قادر ایکن لیگی میز نی ینه بیر بار ایسله تیب اوتماقچی من" دییه قید ایتدی.
عراقده گی وضعیت دن فایده له نیاتگن ترور تشکیلات لری نینگ تورکیه نی هدف قیلیب آلیاتگن لیگی نی معلوم قیلگن اردوغان اوز سوز لری نی, "تورکیه نینگ متفق لری دن تروریزم گه قرشی کوره ش بوییچه همکارلیک کوتیشی طبیعی بیر حال" شکلیده دوام ایتتیردی.
یونان نینگ قاچاق مهاجر لر گه قرشی ظلمی نینگ آرتیب کیتگن لیگی نی بیلدیرگن اردوغان, اوشبو اولکه نینگ, مهاجر لرنی مسئولیت سیز بیر شکلده هیده ب یوباریاتگن لیگی نینگ اژه دینگیزی نی مهاجر لر قبرستانی گه ایلنتیریب قویگن لیگی نی معلوم قیلدی.
جمهوررئیس اردوغان, عکس لر کورسه تیب, اوتگن هفته ده 9 آیلیک بیر چقه لاق, 4 یاشلی بیر باله و عایله سی نینگ یونان قیرغاق خوفسیزلیک کوچ لری نینگ قایق لری نی غرق قیلیشی نتیجه سیده حیاتی نی یوقاتگن لیگی گه دقت قره تدی.
آتن رهبریتی نی بحران و تحریک لر نی بیر تامان گه قوییب تورکیه نینگ همکارلیک چقیریق لری گه قولاق سالیش گه چقیرگن اردوغان, شمالی قبرس تورک جمهوریتی نینگ رسماً تن آلینیشی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیردی.
اورته شرقده ایسه ایکّی دولتلی ییچیم یولی نی حمایت قیلیاتگن لیک لری نی معلوم قیلگن اردوغان, بیت المقدس ده ناقانونی تورر جای لر قوریلیشی نینگ توخته تیلیشی, فلسطین لیک لرنینگ جانی و مالی خوفسیزلیگی نینگ تامین ایتیلیشی و پایتختی شرقی بیت المقدس دن عبارت بیر فلسطین دولتی نینگ قوریلیشی کیره ک ایکن لیگی گه دقت قره تدی.
جمهوررئیس اردوغان, آذربایجان بیلن ارمنستان اورته سیده گی پروسه نی قوللب- قوتلیاتگن لیک لری نی بیلدیررایکن, "آذربایجان نینگ اشغال آستیده گی توپراق لری نینگ قوتقریلیشی بیلن قالووچی تینچ لیک اوچون تاریخی بیر امکانیت تامین ایتیلگن بولدی" دییه قید ایتدی.


text:
تورکیه بیلن اوزبیکستان تشقی ایشلر وزیرلری اوزارا سوزلشدی
چاووش اوغلی عین دمده بحرین تشقی ایشلر وزیری بیلن هم سوزلشدی
تورکیه تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی اوزبیکستان تشقی ایشلر وزیری عبدالعزیز کامل اوف و بحرین تشقی ایشلر وزیری عبداللطیف بن رشید الزیانی بیلن علیحده علیحده تیلفون آرقه لی سوزلشدی.
تورکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده اوزبیک کسبداشی کامل اوف بیلن افغانستان موضوعی بوییچه صحبت قیلگن لیگی معلوم قیلیندی.
چاووش اوغلی نینگ عیندمده بحرین لیک کسبداشی الزیانی بیلن اوز ارا مناسبت و منطقوی موضوعلرنی تیلگه آلگن لیگی بیلدیریلدی.


text:
ایردوغان خلق ارا جمعیتنی تنقید ایتدی
جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، کوچلی لر نینگ حقلی بولگن بیر دنیانینگ قبول قیلیش نینگ ممکن ایمس ایکن لیگینی ایتدی.
ایردوغان، استانبولده اویوشتیریلگن TRT World سمپوزیمی نینگ یاپیلیش پروگرامی گه اشتراک ایتدی.
بو جایده گی صحبتیده عدالت گه تماس قیلیب؛
"اگر دموکراسیگه صاحب بولسک، عدالت نی قیدیرماقده بولسک، قول قولگه بیریشمیز کیره ک، دنیا 5 دن کتته دیب ایتیشیمیز کیره ک" دیدی.
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکانینگ سوریه ده گی ترماغی PYD/YPG گه قورال یاردم قیلگنینی هم تنقید ایتگن ایردوغان، بیر ترور تشکیلاتینی ایریم بیر ترور گروهی بیلن برطرف قیلیش عاقلانه بیر ایش می دیر؟ دیب سوره دی.
ایردوغان، اروپا نینگ ترور تشکیلاتلریگه قره ته یانداشووینی تنقید ایتیب، پی کاکا اروپا بیرلیگیده تروریست گروهی اوله راق کوریلگن حالده اروپا بیرلیگی اولکه لری نینگ تورکیه تامانیدن تروریستلر بیلن علاقه لی بیریلگن دوسیه لرنی اجراآت قیلمه گن لیگی بیلن عیبله دی.
جمهور رئیس؛
"فتونینگ باشقرووی پنسلوانیاده دیر. اوجایدن 170 اولکه نی بو آدم اداره قیلیب تورگن. البته بو آدم سمبولیک اداره قیلووچیلر باشقه لر دیر" دیب، ایتدی.
ایردوغان امریکا قوشمه ایالتلری بیلن دوچ کیلینگن ویزه مسئله سی بوییچه؛
بو بویوک ایلچی کیم دیر؟ کتته امریکا قوشمه ایالتلری آتیدن استراتیژیک شریکی بیلن "ویزه نی توخته تیب قویدیک" دیب ایتالسه، او وقت مین بو استراتیژیک شریک لیک نی میزنینگ اوسنیگه قویه من" دیب ایتدی.
جمهور رئیس ایردوغان کورفز اولکه سیده گی بحراننی تماماً برطرف بولیشینی خواهله گنینی بیان ایتدی.
قطرده گی تورک عسکری مرکزی نینگ سعودی عربستان اوچون هم تکلیف قیلنگنینی قید ایتگن ایردوغان؛
"مین مرکز ایجاد ایتیش مسئله سینی سعودی عربستانگه هم تکلیف قیلدیم. بیزگه او جایدن بیر جواب کیلسه ایدی، او جایده هم بیر عسکری مرکز قوریشیمیز ممکن ایدی. تورلی اولکه لرنینگ مرکز قوریشی گه رخصت بیرگن کورفز، نیمه اوچون تورکیه گه رخصت بیرمه یدی؟ دیب سوره دی.
تورکیه نینگ سوریه لیک مهمانلریگه 30 ملیارد دالر خرجت قیلگنینی ایسلتیب؛
"بیزنینگ عرف، عادت و عنعنه میزده بیرگن قول، آلگن قولده خیر برکتلی دیر مفکوره سی بار" دیدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان یونان باش وزیرینی قاره له دی
تورکیه نینگ وجدانلی یاردم بیرووچی بیر اولکه ایکن لیگینی تاکییدله دی


text:
أردوُغان اوکراینادا زلنسکی بیلن دوشوشیق گچیردی
أردوُغان اوکراینانینگ جمهورباشلیغی نینگ چاقیلیغی بیلن یوردونگ گۆن باتار شهری بوُلان لویو شهرینه باردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان اوکراینانینگ دؤولت یوُلباشچیسی ولودیمیر زلنسکی و بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ باشلیغی آنتونیو گوترش بیلن اۆچ تاراپلی دوشوشیق گچیردی.
أردوُغان اوکراینانینگ جمهورباشلیغی نینگ چاقیلیغی بیلن یوردونگ گۆن باتار شهری بوُلان لویو شهرینه باردی.
24-نجی فورال روسیا- اوکراینا ساواشی نینگ باشلاماغیندان بأری ایلکینجی گِزه ک اوکراینا ساپار قوران أردوُغان پوتوچکی تاریحی کؤشگۆنده زلنسکی بیلن اؤزآرا دوشوشیق گچیردی.
بو دوشوشیقدان سوُنگرا أردوُغان، زلنسکی و گوترش اۆچ تاراپلی دوشوشیق گچیردی.
دوشوشیقدا اوکراینانینگ غاللاسی نینگ دۆنیأ بازارلارینا ساتووی بیلن باغلانشیقلی اولغامینگ ایشی نینگ یوُقارلاپ دوُوام اتمهگی، اوکراینا- روسیا ساواشی نینگ دیپلماتیک یوُللار بیلن دوروزیلماغی اۆچین أدیلجک أدیملر و روسیانینگ کنترلینداقی زاپوریا اتمی مرکزیندأکی واقالار حاقیندا گنگه شیلدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: بیز ایقدیصادی تایدان دوُغری یوُلدادیرس
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان، تۆرکیأنینگ قینچیلیقلارینگ اۆستهسیندن گلیأندیگینی آیتدی
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی