text:
İran prezidenti parlamenti təhqirmi etdi? / (AUDIO) ایران پرزیدنتی پارلمانی تحقیرمی اتدی
Həsən Şəriətmədari ilə İran prezidenti Mahmud Əhmədinejadın iştirakı ilə parlamentdə keçirilən iclas barədə müsahibə ( ƏSKİ ƏLİFBA İLƏ)
ایرانین پرزیدنتی، محمود احمدی نژاد، بیرینجی ایران پرزیدنتی دیر کی گچن 30 ایلده نوماینده لرین سورولارئنا جاواب وئرمک اوچون مجلیسه احضار الوب. میللت وکیللری فیکرینه گورا سوروشماغا اونملی موضولار واریدی اما احمدی نژاد اوچون موضوع فرقلی گلیر دیر. بعضی سیاسی آنالیتیک لر یا تحلیل چیلر ادعا ادیرلر، احمدی نژاد مزاحلا سورولارا جاواب وئرمکله، مجلیسی تحقیر اتدی و دفه لرجه دیدی "بایرام آخشامی دیر و قویون مزاح ادک" آمما بو جومله دن سونرا، نوماینده لرین اوزلرینین پاسلارین آچئردیر و اونلاری اعتیراضا مجبور ادیر دیر. دمک اولار، پرزیدنت ساتیرایلا و شوخلوق توتاراق، نوماینده لری سریمیش دیر و خالقا اونلارین نومایندلیک قوردتیندن سوئی ایستیفاده لریندن سوز آچئر دیر
.
بو موضوعلا ایلگی ده، ایراندا دموکراسی یولوندا چالئشان ایران آذربایجانلی سیاسی فعال؛ مهندیس سیدحسن شریعتمداری، آیت الله سیدکاظیم شریعتمداری-نین اوغلو آمریکا سسینین آذربایجان سرویسی نین قوناعی دیر. او حالی حاضیر دا آلماندا و سورگونده یاشیر و آتاسئنا تای، ایران آذربایجانلی لارین حاقلاری یولوندا موباریزه آپارئر.
اینصافعلی هیدایت: سیز پرزیدنتین پارلماندا کی چئخیشین نئجه گورورسوز؟
سیدحسن شریعتمداری: پارلمان 18 دفه ده اونو سووللارا جاواب آلماق اوچون احضار اتمیشدیر آمما ریس جمهور گئتمیر دیر. ایندی کی، گئدیب، ایله بیر زامانی سئچیب کی پارلمانین عمروندن ایکی آی قالیر و پارلمان او قدر ضعیف دیر کی، بیر ایش گوره بیلمز. احمدی نژاد دا بونو بیلیر کن دیدی: سیزلرین هامئ نئز ایکی آیدان سونرا بیزیله ایشلییه جکسینیز (و دولت ایشچی سی اولاجاق سئنئز.)
سید حسن علاوه ادیر: ایرانین سیاسی سیستیمی اوز چارچیوه سیندن چئخیب و آیت الله علی خامنه ای، ایرانین دینی و عالی سیاسی رهبری اوز قودرتین الدن وئریب. مثلن، او، آیت الله مهدوی کنی یه امر ادیب کی گئت و "اوصولگرالاری" (رادیکاللاری) بیر یئره توپلا تا پارلمان سئچگی لری اوچون بیر سیاهه وئرسین لر. آمما اوصولگرالار علی خامنه ای نین فیکریندن خبردار اولا اولا بیر سیاهه یئرینه 13 لیست وئردیلر. بو چارچیوه نین دیگر طرفینده، احمدی نژادلا رفسنجانی آراسئندا و ها بئله احمدی نژادلا آیت الله علی خامنه ای آراسئندا قودرت داواسی وار.
شریعتمداری سوزلرینه بئله داوام وئریر: احمدی نژاد یاخشی بیلیر کی اوزو و پارلمان نئجه سئچیلیب لر. اوندان دولایئ، مجلیسی جیددی توتمور و نوماینده لری خالقین وکیلی گورمور. بوندان دولایی دیر کی، سوواللارا جاواب دا، اونلاری مسخره ادیر. دفه لرجه دئدی: "بایراما یاخین دیر. شوخلوق ایلیرم تا سیزین و میللتین قلبی آچیلسین." نوماینده لرین ایکی سئچنک لری واریدیر. بیریسی سوال سوروب و جاوابلاردان سونرا سس آلماق کی، ریس جومهورا اعتیمادلاری وار یا یوخ؟ ایکینجی سی، اونون ایستیضاح اتمک ایمکانی و ایشدن برکنار اولماسی دیر. آمما علی خامنه ای انون کانارا گئتمه سیلن موخالیف دیر و اونون کانارا قویولماسئنا اذین وئرمیر. نیه سی آشیکار دیر. چون موسوی نین قاباغیندا، تامام گوجویله، احمدی نژاددان حیمایت اتمیشدی. احمدی نژادین ایشدن آتیلماسی علی خامنه ای نی اعتیبارسیز و تدبیرسیر آدام کیمی گوسترر. بیر یاریم ایل پرزیدنت لیک دورونون قالانئن دا صبر ایله دوزمه لی و گئچیرمه لیدیر.
شریعتمداری بیر میثاللا حاکیمییه تین چارچیوه دن چئخماسین بیله ایضاخ ادیر: اورومییه ده بیر "دلی حسین خان" واری دیر کی، هردن اوز کندلرین چاپارمیش. ایندی ده ایران دا، قوه لر اورومییه نین دلی حسین خانی کیمی اوزلرین چاپئرلار. بو اویونو کی، احمدی نژاد نوماینده لرین باشئنا گتیردی، حاکیمییتین چارچووه دن چئخماسئنئن ایچینده باخمالی دیر.
بولوت مهماندارلی: جناب شریعتمداری، احمدی نژادین نوماینده لره جاواب وئرمه مه سین یا ساتیرا و مسخره لیکله جاواب وئرمه سینین سببه بین نه ده گورورسونوز؟ هئچ کیم اونون جاوابلاریندان راضی قالمادی و پرزیدنت جاواب وئرمک دن قاچئر دیر.
سید حسن شریعتمداری: احمدی نژاد دئدی، او قانونلاری کی، تصویب ادیر سیز، اونلارین ایجراسینین پولونون هاردان تامین اولماسین دئمه لی سینیز. اله ایستیرسیز منیم ایشیمین قاباغئندا دایاناسیز؟ اوزوز بیلیر سیز کی ایجرا اولان بیر قانون دئییل. حتی مصلحت شوراسئندا دئییلیب کی بو قانونو تصویب ادیریک کی، ایجرا اولماسین. دیگر طرفدن دیدی کی، سیز "دوگمه باسماقلا" فوقی لیسانس آلیرسیز. بو سوز، یعنی کی، سیز خالق وکیلی دئیلسیز.
بولوت مهماندارلی: احمدی نژاد کیمه آرخالانیب کی، بئله جاواب وئریر؟ چون کو دئییلیر، پارلمان سئچگی لرینده احمدی نژادین طرفدارلاری اودوزوبلار. حتی اونون جاوابلارئن ایرانین عالی لیدرینه (رهبره) ده حرمت سیزلیک حساب اتمک اولار.
سید حسن شریعتمداری: احمدی نژاد بیلیردیر کی، نوماینده لر، بو سووللارین سورولماسینین اذنین علی خامنه ای دن آلیبلار. او نوماینده لری مسخره اتمک له، گوسته ریر دیر کی من علی خامنه ای نیده هئچه ساییرام و اونادا حورمتیم یوخدو. حتی بیر یئرده "ولایت" دن دانیشدی آمما صراحت له دمه دیر کی منیم "ولایته فقیه" اعتقادیم وار. دیدی من "ولایت نیظامئنا" تابعم. منظورو "ایمامی زامان" اولابیلر. نیه کی، او، ایمامی زامانچی بیریسی دیر. ابدا، آقای خامنه ای نین آدین گتیرمه دیر و اونا وفادار اولماسین دا گوسترمه دیر. بلکه اونون رفتاری گوسته ریر کی، گوشه کناردا علی خامنه ای نین علیهینه ده دانیشیر. خامنه ای نینده اونو گوتورمه یه، ایندی قودرتی یوخدور. اونون گوتورمه سینه چوخ هزینه وئرمه لیدیر کی ایسته میر وئرسین.
اینصافعلی هیدایت: نوماینده لر، احمدی نژاددان ولایتی فقیه گورا، رهبردن کوسمه سنه و 11 گون ئوینده اتورما سئنا گورا، حیجابا گورا وئردیگی فیکیرلره گورا، خاریجی ایشلر ناضیرینین سفرده ایکن ایشدن آتیلماسینا گورا، اطیلاعات ناظیرینین گوتورولمه سینه گورا و هابئله ایشله ره گورا سورولار سورموشدولار. بیلیرک کی، بو سوواللار اولونان ایشلرین باشیندا آیت الله علی خامنه ای موستقیم وار یا اونون امیریله او ایشلر ایرلی گئدیر. بو جلسه، او زامان برپا اولور کی، دئییلیر احمدی نژادین طرفدارلاری، سئچگی نی اودوزوبلار. سئچگینین نتیجه سینه باخاراق، دیگر طرفدن علی خامنه ای یه حرمت سیزلیک، اونون آدین چکمه مک و نوماینده لری تحقیر اتمک و اونلارا گولونج شکیلده جاواب وئرمگی، نئجه گورورسوز؟ احمدی نژاد سیاسی اینتیحار می اتدی یوخسا سئچگی نی اودوب و علی خامنه ای نین قاباغئندا دورماق قوه سین الده ادیب می؟ و یئنی قوه یه دایاناراق، ایستیر گلن پارلمان و ریس جومهورلوق سئچگیلرینده طرفدارلارئنا، ایندیدن یئر قازانسین.
سید حسن شریعتمداری: ان آزئ بودور کی ، احمدی نژاد ایستیر کاسیبلار و خالق آراسیندا اوزونه یئر قازانسین. بونا گورادا "ایران" دان دانیشیر. دییر: ایرانلئلار دونیادا ان یاخشی اینسانلاردئلار. "اسلام پیغمبری ایرانلئلاردان تعریف ادیب" دیه ریوایت اوخور. ایستیر گلن پرزیدنتلیک دورونه، اطرافین دا کی قوروپلارا سس توپلاسین و اونلاری ایش اوستونده، قودرتده ساخلاسین. اوزو چون اوچونجو دفعه ریس جومهور اولابیلمز، اونلارا "قاد فادر" اولسون و بیر رهبر کیمی اونلاری اداره اتسین. بو طاماح اوندا وار. بو یولدا چوخلو پول خرج ادیر. چوخ چالئشئر. رهبرله موخالیفت ادیر. آمما دیگر طرفدن، سپاه کی، اونون پرزیدنت اولماسئنا کومک اتمیش دیر، بیلیر، احمدی نژادین گوجونون هامیسیندان فایدالانیب و گرکیر کی، یئنی بیرسینی تاپسین. احمدی نژاد دا بونو بیلیر و داها اونلارا اومودو یوخدو. بوندان دولایئ، خالقین ایچینده، طرفدار توپلاماغا چالئشیر. ساده سوزلرله، پوللا، چالئشیر تا کیچیک شهرلرده، قصبه لرده و کندلرده اوزونه یئر تاپسین. دیگر طرفدن ایسه، علی خامنه ای ده احمدی نژادین بو سیاستین تانیر. اونا گورادا ایندیدن، هاشیمی رفسنجانی نیه قوردت وئریر و اونو دوباره دن مصلحت شوراسئنین ریسی اتدی تا احمدی نژادین طرفدارلارئنین قاباغین دا بیر گوج دیککلد سین.
بولوت مهماندارلی: بو سیاسی قالماقالدان سونرا، پارلمان و عالی دینی رهبر طرفیدن نه ایشلرین اوز وئرمه سین گوزلورسوز؟ بعضی نماینده لر، بو ایجلاسدان سونرا، اونون ایشدن گوتورولمه سین طلب ادیبلر.
سید حسن شریعتمداری: پارلمانین آخیر آیلارئ دیر و آخیر آیلاردا پارلماندا او قدر ده گوج اولماز کی، بیر ایش ایرلی آپارا آمما گلن پارلمانین ترکیبی هله لیک بللی دئییل و معلوم دئییل کی، کیملر احمدی نژادین آداملارئ دیر؟ آمما بیر عیدده فیکیر ادیرلر کی، تانئنماز آداملار کی، سئچیلیب لر، اونون آداملاری اولابیلرلر (اونلارین سایئ 70 فایئز دئییلیر). دوزمه لییک تا تازا پارلمان ایشه باشلاسین. آمما خامنه ای ایستیر گلن بیر ایل یاریم دا احمدی نژادی ضعیف ساخلایا. عینی حالدا ایش دن ده گوتورمیه. ولی احمدی نژادین دوشمنلری تکجه خامنه ای دئییل بلکه، اوصولگرالارین ایچینده اونون آند ایچمیش دوشمن لری ده وار. اونلار احمدی نژادی ایشدن سالماخ ایستیرلر یا او قدر ضعیف ساخلاماق ایستیرلر تا گلن سئچگیلرده اثر صاحیبی اولماسین. ایندی ایران بیر بویوک داوا مئیدانی اولوب کی، هره بیر طرفه چکیر. صبر اتمه لییک تا نتیجه نی گوراخ.
اینصافعلی هیدایت: بو گون احمدی نژاد فیکیرلرین آچیقلادئ و بعضی اورقانلارا کی، آیت الله علی خامنه ای نین نظارتی آلتئندا دیر، تنقیدلر ده آپاردی. سیز بونلارا باخارکن و کئچمیش ریس جومهور؛ سید محمد خاتمی و یاشئل لار لیدرلریله موقاییسه ده، احمدی نژادی مئ یوخسا یاشئللاری و خاتمی نی آیت الله علی خامنه ای یه یاخین گورورسوز؟
سید حسن شریعتمداری: منیم فیکریم جن، بونلارین هر ایکی سی ده آیت الله علی خامنه ایله موخالیف دیرلر آمما اوست اوسته، ایصلاح طلب لر، دین باخیمئندان "ویلایتی فقیه" موضوسونا داها درین اینانئرلار. احمدی نژاد ایشه اوتوران گوندن "ویلایتی فقیه" اعتیقادلی بیری گورونمور. "ایمام زامانا" اعتیقادی وار و فیکیر ادیر کی، او گلسه، هر ایش دوزلر. او موللالارئ و ولی فقیفی (حاکیم موللانی) بو ایشه بیر مانع کیمی گورور و اونلاری لایق و صالح آداملار بیلمیر. بونلاردان دولایی، احمدی نژاد هم ایصلاح طلب لردن چوخ آیت الله خامنه ای له موخالیف دیر هم ده، اونلاردان جسارتلی بیریسی دیر. گئچمیش پرزیدنت: خاتمی بو فیکیری اورتایا آتدئ کی، اساسی قانونا بیر نیظارت شوراسئ لازیم دیر آمما اونو ایجرا اده بیلمه دی. میرحسین موسوی ده دئمیش دیر کی، من اساسی قانونون تامام کامال ایجراسین ایستیرم. ایندی ایسه، احمدی نژاد جسارت له همن فیکری عمله گئچیردیب و همن شورانی یارادئب و قوردرتله ده اونون آرخاسئندا دایانئب کی، یئنی سیاسی چاتئشمالارا سبب اولوب. اوراجان کی، عدلییه نین باشئندا اوتوران آیت الله لاریجانی، آیت الله علی خامنه ای نین نوماینده سی اعلان ادیب، بو شورا اساسی قانونون موخالیفی دیر و اگر اونلار عدلییه یه موراجیعت ادسه لر، بیز اونلارا نیظارت ایذنی وئرمییه جییک. آشیکار دئر کی، اگر بو شورانئن قوردتی اولسا، بیر گون علی خامنه ای دن ده سورار کی، نیه اساسی قانونو ایجرا اتمه میسن؟ بونا دا سوز یوخدور کی، احمدی نژاد، ایصلاح طلب لردن ده دغل آدام دیر. آمما جسارتلی بیریسی دیر و قورخمور. مثلن، بو سوواللاردا سوردورلار کی، نیه خاریجی ایشلر ناظیرین، "سئنیگال"دان گوروش ادرکن ایشدن آتدین؟ او جاواب وئر دیر کی، اونو من خاریجی یه گوندرمه میشدیم و بو منیم اختیارئمدان دئر کی، اونو ایشدن آتام. خاریجی ایشلر ناظیرین آیت الله علی خامنه ای سنیگالا گوندرمیش دیر. بو سوزله، موستقیم اولاراق، آقای خامنه ای له موخالیفتین گوستردی. بونلارا گورایدی کی، نوماینده لر اوندان ایسته میشدیلر تا خوصوصی کومیسیوندا سوواللارا جاواب وئرسین آمما او قبول اتمه میش دیر و سوواللارا جاواب وئرمه نی، عمومی ایجلاسا و ها بئله جاوابلارئن ایرانین رادیو و تیلویزیونوندان یایئلماسئ شرطیله قبول اتمیش دیر. گر چی رادیو و تیلویزیون اونون سوزلرینین یارئسئندا، جانلی یایئمئ کسدیر.
بولوت مهماندارلی: بو قالماقال رادیو و تیلویزیادان جانلی اولاراق یایئلدئ و آیدین گوستردیر کی، ایکی موحافیظه کار قووه آراسئندا چاتئشمالار وار. سیزجه، یاشئللار و ایصلاح طلب لر نئجه رفتار اتمه لیدیلر؟
سید حسن شریعتمداری: خاتمی، رفسنجانی و ایصلاح طلب لر فیکیر ادیرلر کی، احمدی نژاد ضعیف لنندن سونرا، خامنه ای رفسنجانی نی، احمدی نژادین قاباغئندا حیمایت ادجک و ایصلاح طلب لر بونو بیر کوریدور یا یول کیمی گورورلر کی، یئنی دن قودرته دونسونلر. بوندان دولایی دیر کی، خاتمی، بلکه ده خامنه ای له دانئشئقدان سونرا گئتدی و اینتیخابات دا ایشتیراک اتدی. گر چی خاتمی نین بو ایشیله موخالیفلرین سایی یوکسه لیر. بللی دیر کی، ایصلاح طلب لرین بیر عیدده سی نین هئچ آرمانی یئوخدور و ساده جه، قودرتی الده اتمک ایستیرلر و قودرت اوچون دیله نیرلر. جاوانلارین چوخو، یاشئل چئلاری بیر فورصت طلب تانئرلار کی، قودرت اوچون چالئشیرلار و اونلارئن ایش اوستونه گلمه سی، هئش تغییره و ایصلاحا سبب اولماز، دئیه دوشونورلر.
اینصافعلی هیدایت: کئچن 25 ایلده، او جومله دن هاشیمی رفسنجانی پرزیدنت اولان دوره دن بویانا، سوز بویودور، پارلمان دا کی، میللت وکیل لرینین بیر چوخ حیسسه سی، ایطیلاعاتین آداملارئ دیلار کی، میللت وکیلی کیمی سئچیلمک ایمکانین الده ادیب و پارلمانئن کورسی لرین ایشغال اتمیش لر. ایندیسه، سپاهی پاسداران پارلمانئن صندل لرینین چوخ حیسسه سین ایختیارئنا آلئب. دوققوز اینجی پارلمانئن سئچگی سینده بیر فیکیرده بویودور کی، خامنه ای له احمدی نژادین آراسئندا اولان ساواش و بو قالماقالئن آرخاسئندا یاتان قووه لر، سپاه دان علاوه، ایطلاعات ناظیرلیگی دیر کی گئچمش ده کی قودرتین الدن وئریب و اونو گئری آلماق آماجئندا دیر. سیزین قیکریز بو باره ده نئجه دیر. دئمک اولار کی، سپاه لا ایطلاعات آراسئندا قودرت داواسی وار و بو پارلمان سئچگی لری اونون عکسی و تظاهرو دیر؟ قید اولمالئ دیر، ایطلاعاتین ایشلری، سپاه دان داها عاغئللئ دیر، دئییلیر.
سید حسن شریعتمداری: ایندی بیر ایطلاعات یوخدور. بیر مووازی ایطلاعات دا یارانئب و اونلارئن آراسئندا ریقابت وار. او ایطلاعات کی، قدیم دن واریدی، چوخ فرق ادیب. یاواش یاواش مسایلی دوشونوب لر و داها عاغئللی رفتار ادیرلر. آمما مووازی ایطلاعات، سپاه کیمی خام بیر تشکیلات دیر و هر نه ایستیر گورور. بونان بیله، قودرتی مووازی ایطلاعات دان چوخوموش. ایندیسه، هر ایکی ایطلاعات و سپاه بو نتیجه یه چاتئب لار کی، اوز قودرتلرین چوخاتمالئ و بولمه لیدی لر. نه ایستیراتژی لر بودور کی، بیری تک جانئنا مجلیسی الینه آلسین و نه ده بو ایشی گوره بیلرلر و بیری مجلیسی الینه آلابیلر آمما آداملاری مجلیسین فراکسییونلارئندا، قوروپلاردا، حیزبلرده، اونلارئن منافعین گوزلورلر. اونون کی، پولو، قودرتی و زورو وار، سپا دئر. او کی، توتا بیلیر، زیندانا سالا بیلیر و اعدام اده بیلر، ایطلاعات دئر. ایطلاعاتین نقشی، حیمایت نقشی دیر و ایستیر اوزون آیاق اوستونده ساخلاسئن. من بو فیکری قبول اتمیرم کی، ایطلاعات دا سپاهلا اوز به اوز دورماق گوجو اولموش اولا. ایطیلاعات ناظیرلیگی چالئشئر تا سپاهئن ایطلاعاتی، اونون ایشلرین الندن چئخارماسئن.


c: text/html

text:
اسکی خرمنلر XXI
اسکی خرمنلر XXİ
119.آرپا(arpa): "بیلینن مشهور تاخیل". آشاغی-یوخاری بوتون تورک
دیللرینده، ان اسکی دؤنم لردن بری وار اولان سؤزجوکلردن ساییلیر. کؤکنی حاققیندا
فرقلی گؤروشلر اولسادا، هئچ بیری دویوروجو گلمیر. منجه بوغدا کیمی، آرپانین دا
کؤکنی تاریخ قارانلیق لاریندا ایتمیش اولابیلر. آنجاق تاتارینسف'ین(Tatarincev)
تحلیلی دقت چکیجی دیر(استاچووسفکی، تورک دیللرینده تاخیل آدلاری،
13.ص). اونا گؤره، آرپا، آرتماق فعلی ایله ایلگیلی اولابیلر. نه ایسه آرپا ایله
قورولموش بیر چوخ یئرآدیمیزدا وار؛ میانداب/قوشاچایا باغلی بیر آرپادرهسی وار
اولدوغو کیمی، اهرده ده بیر باشقا آرپادرهسی کندی وار. تبریزین یاخینلیغینداکی
آرپادرهسی ده مشهوردور. بیر آرپادرهسی ده اردبیل ده وار. آرپاچایی آدیندا دا چوخلو
یئرآدلاری وار؛ سئوگی دستانلاریندان "سارا" افسانهسیندهکی مشهور
آرپاچایی، تورکیه دهکی، آراز چایینین باشلاندیغی بؤلگه لرده و ارمنیستان
سرحدینده یئرلشن آرپاچای بؤلگهسی و چایی اولابیلر. آرپالیق آدلی ایکی کندیمیز
وار(بیر شوط دا، قاراقویونلویا باغلی و اهر کندلریندن). آرپالیق، عثمانلی دؤنمینده
مشهور بیر وئرگی آدی ایدی. آیریجا آرپا تارلاسی معناسی دا وار آرپالیقدا. آرپاغان بیتگی آدی دا، آرپادان گلیر. آرپاجیق آنادولو
دا "ایت دیرسهیی(فارسجاسی: گلمژه)"نین باشقا آدی دیر.
120. کوروشنه(kürüşne):"قابوغو قیرمیزییا چالان، ایچی آل(=صورتی) و داها چوخ
حیوانلارا وئریلن تاخیل (فارسجاسی:
گاودانه)" کلمه نین کؤکنینی، "دیلیمیزده ارمنیجه آلینتی لاردان"
آدلی یازی دا آچیقلادیق. اورا باخیلابیلر.
121. کؤزر(közer):"خرمن دیبینده یئترلی دؤیولمهمیش کولش، یئنی دن دؤیولن
کولش". کلمه نین آنادولوداکی بیچیمی گؤزر(gözer)دیر و اوستهکی معنادان علاوه "قلبیر،
اَلَک" آنلامی دا داشیماقدادیر. بو ایکینجی آنلام، تیتسه کیمی آراشدیرماجیلارا
گؤره، گؤزهمک(gözemek) فعلینه(=الهمک، قلبیرلهمک، الکدن گئچیرمک) باغلارلار. آنجاق
فارسجا سؤزلوکلرده، کوزره/کوزر اوستهکی هر ایکی آنلام دا، گلیبدیر. قاشقایجادا
دا گؤرولن کلمهنین سنگلاخداکی بیچیمی کؤزل(közel) دیر(233.ص). کؤزر'ی هادی بهی دیل دنیز ده، کؤز(=قور، اوجاق دا قالان یانمیش
اودون) کلمه سینه باغلاماسی دوغرو اولماز. آنادولوداکی گؤزر بیچیمی ایلگی چکیر.
چونکو ایلک آنلام (خرمن دیبی)دا "الک دن گئچمهین" اولاراق
آچیقلانابیلر. آنجاق فارسجاداکی بیچیم لر ایشی چتین لشدیریر. بیرده ماراغادا،
یازییا آلینان "کؤزک(közek) دؤیمک" دئییمی ده بورایایلا ایلگیلی اولابیلر. خرمن دؤیمک
آنلامیندا اولان کلمه نین، "کؤزر دؤمک" آنلامی دا وار. بوردا کؤزک(دوغرو
یازییا آلینمیشسا)، اصلینده، "الک " کیمی بیر آنلامی اولاجاقدیر.
122. مکه(meke):"بیلینن تاخیل(فارسجاسی:ذرّت)". آذربایجان دا آز
یئرلرده توپلو اولاراق اکیلیردی. بوگون داها چوخ حیوان(تویوق وو..)اوچون و یا
سوتول اولاراق پیشیریلمهسی و یا آیاق اوستو(فست فود) یئمکلر اوچون اکیلیر. یاغی
دا آشچیلیق دا(=آشپزی)دا ایشلهنیر. نه ایسه، بو بیتگی ده یئرلی آمریکا بیتگی
لریندن ساییلیر و آمریکانین کشفیندن سونرا، ایسپانیا، پورتاغال یولویلا آوروپایا،
اوردان دا عثمانلی و روسیه یولویلا اورتا آسیا و باتی آسیایا یاییلدی. دوروم بئله
ایکن اسکی قایناقلاردا بو بیتگییه راست گلینمز. استاچووسکینین آراشدیرماسینا
گؤره، تورک دیللرینده اون آلتی سؤزجوک وار مکه قارشیلیغی. بونلاردان بیر نئچهسینه
گؤز آتمالیییق؛ تورکیهده میصیر دئییلیر و اصلینده میصیر بوغدایی(mısır buğdayı) دئییمیندن قیسالیبدیر. شام
بوغدایی دا وار. عربجه ده و عرب اؤلکهلرینده، بیتگی ایستانبول آدییلا آنیلیر.
آذربایجان، تورکمنجه و قیرقیزجا کیمی تورک دیللرینده مکه[بوغداسی] وار. بو دئییم
دن آنلاشیلان، بؤلگه میزده بو تاخیلین عربیستان/مکّهدن گلدییینه اینانیلیرمیش. بلکه ده حاجی لارین
عثمانلی یولویلا گئدیب-گلدیکلرین ده اؤترو، و یا یوردوموزا ایلک اولاراق بیتگینین عربلردن
گلدییی اوچون، بو آد اورتایا چیخیبدیر. سانیرام استاچووسکینین گؤزوندن قاچان بیر
سؤزجویوموز، بو دوروما ایشیق توتابیلر؛ "پیغمبر بوغداسی" آدی دا
آذربایجان دا گؤرولور. بودا "مکه"نین، "مکّه"دن گلدییی
اینانیشینی آچیقجا گؤستریر. یوخسا اسلام پیغمبری زامانی بئله بیر بیتگینین
عربیستان دا اولمادیغی بللی دیر. آذربایجان دا و بعضی بؤلگهلرده گؤرولن
"قارغی دالی" دئییمینین ده آچیقلاماغا احتیاجی یوخدور. ایللر اؤنجه،
یحیی ذکاءنین بیر یازیسیندا-ایندی خاطیرلامیرام، آنجاق یئتمیشلی ایللرده اولاجاقدیر-
مکه نین آذریجهدن قالینتی اولدوغونو ادعا ائتمیش و اونو اینگیلیزجهدهکی Maize ایله توتوشدوروب، اورتاق هیند-آوروپا دیللریندن گلهبیلهجکلرینه
اشارت ائتمیشدیر. بیتگینین یئرلی اولمادیغینی اؤیرنینجه و Maize کلمهسینین ده یئرلی آمریکا دیللریندن گلدییینی بیلینجه، آذریچیلییین نه قدر
گؤزو باغلی، آراشدیرمادان یازیلان، درینلیکسیز، دایاز اولدوغو گؤزلر اؤنونه
سریلیر. فارسجادا، بلال و ذرّت ایکیسی ده، عربجه دن آلینمیشدیر.
123. هئریک(herik):"سورولمهمیش تارلا".
اؤنجهکی ماده لرده بونا اشارتیمیز اولوب دییه دوشونورم. نه ایسه کلمه نین
آذربایجان دا چوخ یایقین اولدوغونو سانمیرام. "ترانههای کار در
آذربایجان" دا گئچر:"هئریک یئری، خان یئری"(68. ص). سؤزجوک
آنادولودا یایقین دیر. اؤزللیکله دوغو آنادولو ایللرینده. هر حال دا ارمنیجه دن
گلدییی بیلینیر و دانکوف کیمی آراشدیرماجیلاردا گؤسترمیش لر آلینتی اولدوغونو.
124. توتون(tütün):"یارپاقلاریندان
سیقار، تنبکی حاضیرلانان بیتگی". کؤکنینی اؤنجهکی یازیلاردا آچیقلامیشام؛
توتمک فعلینه –Xn اکی گتیریلهرک
قورولان کلمه بوگون ده آذربایجان دا، بیر چوخ بؤلگه ده، توستو قارشیلیغی اولاراق
یایقین دیر. آنجاق توتون بیتگیسی آمریکادان گلمه دیر. دئمک، بو آد سونرادان یئنی
آنلام قازانمیش اولمالیدیر. بعضی آراشدیرماجی لار، توتون کلمهسینین
عثمانلیجادا، اورتا دؤنم فرانسیزجاداکی Petun دن گلدییینی دوشونورلر. پئتون، آمریکانین یئرلی دیللریندن،
پورتاغالجا یولویلا، فرانسیزجایا گئچیبدیر. اما منجه بوردا سادهجه بیر بنزرلیک
وار آرادا؛ یعنی توتون سؤزجویو، سس و آنلام باخیمیندا، پئتونـ'ا بنزدییی اوچون، بو یئنی آنلامی قازانیبدیر.
توتون تورکجه دن، فارسجا و کوردجه کیمی دیللر
یانیندا، عربجهیه(تُتُن)ده گئچیبدیر. بیلدیییمه گؤره گئچمیش ده، آذربایجان دا
توتون اکیلیرمیش. رحمتلیک بؤیوک بابامین توتون ده اکدییینی، ایللر اؤنجه
ائشیتمیشدیم. بو گون سانیرام، ایران دا، یالنیز گیلان بؤلگه لرینده، توتون اکیلیر.
تنبکی(tenbeki) کلمهسینه گلینجه، بو سؤزجویون یئرلی آمریکا دیللریندن گلدییی دوشونولورسه ده، آمریکانین کشفیندن اؤنجه، آوروپا دیللرینده، ایسپانیولجا یولویلا، عربجه دن گئچن بیر طباق(tabac) واردیر. آنلاشیلان بو کلمه ایله یئرلی آمریکا دیللریندن آلینان کلمه "توباگو"ایله قاریشدیریلمیش و اورتایا Tobacco کیمی کلمه چیخیبدیر. بو کلمه نین تنباکو بیچیمینده فارسجایا و تنبکی اولاراق تورکجهمیزه گئچمهسینده، بیر ایچسس تؤرهمهسی(epenthesis) حادثهسی یاشانیبدیر؛ توباکو>*تَباکو>تَنباکو>تنبکی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آنادیلدن درلمهلر-9
1.
اوشقونماق(uşqunmaq): بعضی یئرلی
آغیزلاردا، اؤزللیکله ماراغا و بیناب کیمی بؤلگهلرده جوخ راست گلینن بو سؤزجوک
"الدن قورتولوب قاچماق، گؤزدن ایتمک" کیمی آنلاملاری وار. ایلک باخیشدا
اوچماق فعلی ایله ایلگیلی گؤرونسهده، منجه اسکی تورکجهدن باخینجا بو گؤروش
دوغرو گؤرونمور. چونکو قاراخانلی تورکجهسینده، اورخون تورکجهسینده "گؤزدن
ایتمک، الدن گئتمک" معنالاریندا بیر "ایچقینماق" فعلی وار(باخ.
استاروستین و یولداشلاری، آلتای دیللرینین کؤکنلی سؤزلویو، 610.ص).
بو قایناغا گؤره، قوتادغو بیلیگده، بو آنلامدا ایچماق(ıçmaq) فعلی واریمیش.
بو گون ده تاتارجا و قیرقیزجادا ایچقینماق(ıçqınmaq)، باشقوردجادا ایسقینماق بو
معنالاری داشیماقدادیر. گئنه ده اوستهکی قایناغا گؤره، آبوشقا
سؤزلویونده، ایچقینماق اوستهکی معنالاردادیر. سنگلاخدا ایچغینماق "متعجّب
شدن" دئمکدیر. کلمه بو آنلامی ایله، بوگون آنادولو آغیزلاریندا،
ایچقینماق(ıçkınmak) و ایچغینماق(ıçgınmak) اولاراق یاشار. آما آنادولودا، اوچقونماق فعلی ده وار: "قورخماق،
قاچماق، هورکمک" دئمک اولور. اوستهلیک آغیزلاردا، اوچقوماق(uçkumak) فعلی ده وار
بو آنلامدا. آنلایابیلدییییم قدری ایله اوچقونماق فعلی سونرالاری و اوچماق فعلینین
تأثیری ایله، ایچقینماقدان اورتایا چیخیبدیر. آنجاق آنادولودا ایکیسینین
آراسیندا فرقلیلیک اولدوغو دا گؤرونور. تورکجهده بو فعله بنزر اَن آز بیر اؤرنک داها
وار: اوتقونماق/اودقونماق. بوردادا، سانکی گئچیشلی فعله –قونـ-اکی گلیبدیر.
سانیرام اوردا، ایلک اولاراق –قـ-/-(U)Q- اکی ایله اودوقماق فعلی تؤرهییب، سونرا اونا دؤنوشلو فعل قوران –نـ-/-(U)n-/-(I)n- اکی
گلیبدیر. اودوقماق فعلی بو گون ده دیلیمیزده، "آجیخیب-اودوقماق" کیمی
دئییملرده وار و (مجازی اولاراق؟) چوخ آجیخماق دئمک اولور. بلکه اوچقونماق دا،
بیر *اوچوقماق فعلیندن گلیر دییه دوشونور انسان. هر حالدا اوشقونماق دا، دانیشیق
دیلینده یایقین اولان چ>ش حادثهسی یاشانیبدیر. منجه سؤزجوک یازی دیلیمیزه
گیرهبیلهجک کلمهلردندیر.
2.
فالا(fala):"تویوغون یومورتاماسی و
یومورتایا یاتماسی اوچون هینه/اینه قویولان یومورتا". آذربایجان دان باشقا،
قارص، ایغدیر و کرکوکده ده بو سؤزجوک وار. آنجاق تورکیه تورکجهسینین یازی دیلینده،
فول(fol) و فوللوق(folluk) وار بو
معنادا. فوللوق'ون فولدان گلدییی آچیقدیر. آنجاق تورکیه تورکجهسییله دیلیمیزدهکی
کلمهنین فرقی آچیقلانمالیدیر. فول'ون یونانجا فولی(foli)دن گلدییی
بیلینیر. منجه بورداکی حادثه، تورکجهنین اویوشوم یعنی synharmony قایداسییلا ترس
دوشن فولی'نین، سونرالاری *فولا(fola) و فالا اولماسی و بؤلگهمیزه گیرمهسیدیر.
دیلیمیزده باشقا یونانجا آلینتیلار دا وار و یئنیلرینی ده گؤسترهجییم.
3.
کرکیت/کرکید(kerkit):"فرش توخوماسیندا ایشلهنن داراق، دَفه". آذربایجان
تورکجهسینین یانیندا، کرکیت قاشقایجا و قاشقای تورکجهسی یولویلا بختیاری
لورجاسیندا دا گؤرونور. سانیرام بعضی یئرلی فارسجالاردا دا یاشار. کلمهنین رومجا/یونانجادان
آلینتی اولدوغو بیلینیر و آنادولو آغیزلاریندا، کیرکیت (kirkit) اولاراق
یایقیندیر. آنجاق یازی دیلینده آز گؤرولور. ساعدینین یازدیغینا گؤره، مشکینده
کیرکیز(kirkiz) بیچیمی وار. بو وئری سیرادیشیدیر و کنترول ائدیلمهلی دیر.
کرکیت، تورکجه کرکی و کرکیجک (کیچیک کَرکی) سؤزجوکلرینه بنزسهده، یونانجادا
آلینج اولدوغو شوبهه گؤتورمز.
4.
قاریخماق(qarıxmaq):"یانیلماق،
یاهالماق، چاش-باش وورماق". اسکی تورکجهدهکی قاریقماق (qarıqmaq)دان گلدییینی
دییهبیلریک. اسکی تورکجهده، قاریقماق، "قار" کلمهسینه –ک/قـ-/-VK- اکی گتیریلرک(اسمدن فعل قوران بیر اکدیر) یارانمیش و اصلینده "قاردان
گؤزون قاماشماسی، قاماشماق" دئمک ایدی. بو آنلامی ایله قاریقماق، بوگون ده
تورکیه تورکجهسینده یاشار. آنجاق آذربایجان دا بیر آز آنلام قایماسی یاشانیبدیر.
5.
دَفَه(defe):"فرش
توخوما داراغی، کرکیت". سؤزجوک آذربایجان دا یایقین دیر. فارسجادا دا چوخ
گؤرولور. آنادولو آغیزلاریندا دا وار. ایچیندهکی ف سسسیزیندن اؤترو، آلینتی
اولما احتمالی گلیر عقله. اصلینده عربجه "دَفَته"دن گلدییی بیلینیر.
فارسجا سؤزلوکلرده، دفه یانیندا، دفته ده وار. دفتین ده قایناقلاردا گؤرولور.
6.
جییریق(cıyrıq):"داها
چوخ دئییملرده ائشیتمیشم؛ "بیرینی جییریق آغزینا وئرمک"(=آغیر تهلیکهیه
آتماق، ددهسینین کؤهنه بورجونا وئرمک) کیمی دئییملرده. آنادولودا دار بیر آلاندا،
پامبوق آریتما وسیلهسینین آدیدیر. یعنی پامبوغودان چیییتی آییرماق ایشینی گؤرهن
وسیله. آنادولودا بو وسیلهیه داها چوخ جیرجیر(cırcır) و چیرچیر(çırçır) آدی وئریلیر. سنگلاخداکی
چیرچیر مادهسیندن آنلاشیلان بیر نئچه آغاجدان عبارت اولان ساده آلت ایمیش.
جییریق سؤزجویو بیر چوخ سؤزلوکده یئر آلماز. کؤکنینه گلینجه، منجه جیرجیر و
چیرچیر کیمی او دا سس تقلیندن قایناقلانمالیدیر. آنجاق *جیییرماق کیمی بیر فعلدن
گلهبیلر. بئله بیر فرضی و شاهیدسیز فعل ایسه سس تقلیدی/یانسیماسینا دایاناجاقدیر.
7.
قارجاشماق(qarcaşmaq):"تَرپشمک،
قاریشماق، دولاشماق". داها چوخ قورداقلار(ایستر قاریندا اولسون، ایستر میوهده،
اَتده و بنزرلرینده) اوچون ایشلهنیر(فارسجاسی: درهم لولیدن). کلمه آنادولو
آغیزلاریندا دا وار. آنجاق اوردا، هلهده، قاریشماق آنلامی بلیرگین(بارز)دیر. تاراما
سؤزلویونه گؤره، عثمانلیجادا، قارجاشماق "ژولیدن، شوریدن، پیچش، تاب(=قیوریم)"
قارشیلیغی اولاراق فارسجا-تورکجه سؤزلوکلرده یئر آلیبدیر. اسکی قایناقلاردان
بیلدیییمه گؤره قیپچاقجادا، قارجاماق(=قاتماق، قاریشدیرماق) فعلی وار. بوردان
آنلاشیلان قارجاشماق، "بیرلیکدهلیک، ایشدشلیک" بیلدیرن –شـ- اکی ایله
بو قارجاماقدان اورتایا چیخیبدیر. قارجاماق فعلینه گلینجه، قارماق فعلی ایله
ایلگیلی گؤرونور. آنجاق بورداکی –جـ- اکی آچیقلانمالی دیر. منجه یازی دیلیمیزه
آلینماسیندا بیر مسأله یوخدور.
8.
جولیک(culik):"چوخ بیلمیش، سامان آلتینین سویو". فارسجا سؤزلوکلردن،
معینده "رِند، زیرک" اولاراق آچیقلانیر. بعضی سؤزلوکلرده،
ژولیک بیچیمی ده وار. آنلاشیلان اساس بیچیم بو اولاجاقدیر. چونکو تورکجهمیزده
کلمه باشیندا ج>ژ حادثهسی یاشانماز. بوردان سؤزجویون آلینتی اولدوغو
آنلاشیلیر. اصلینده تورکجه ده سس اویوشومونا اویمادیغی اوچون، تورکجه اولمادیغی بللی
دیر. نه ایسه، جولیک/ژولیک روسجادان گلیر، هادی بهیین دیلدنیز ده
احتمال وئردییی کیمی؛ روسجادا ژولیک "تولکو، اوغورو، فیریلداقچی،
آلداتیجی" دئمک دیر. کلمهنین کؤکو روسجادیر و "قیرتماق، کسمک"
آنلامینداکی zhulitدن گلیر. بونلاری یازارکن، محمدرضا شعار کیمیلرینین
ژولیک و جولیک سؤزجویونو اسکی آذریجهیه باغلاماسی، هانسی گؤزل آراشدیرمالار نتیجهسینده
اورتایا چیخدیغینی دوشونورم![1] آیریجا
فارسجاداکی جولیکده تورکجهدن گئچمهلی دیر. چونکو فارسجایا گئچینجه، ژولیک بئله
بیر سس دهییشیمنه(ژ>ج) احتیاج یوخایدی.
[1] محمدرضا شعار، فرهنگ واژههای کهن در زبان
آذربایجان، انتشارات بلخ وابسته به بنیاد نیشابور، 1378.


text:
آذربایجان یارادیجیلیق فوندوندا آراز احمدوغلونون تانینمیش یازیچی کمال عبداللهنین «سهربازلار درهسی» و «یاریمچیق الیازما» اثرلری حاقیندا قلمه آلدیغی «ایچ-ایچه سیرلر دونیاسی» و «شاهسرین شاهسری» کیتابلارینین تقدیماتی کئچیریلیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، مراسیمده «مولتیکولتورالیزم» ژورنالینین باش رداکتورو فخری اوغورلو، آذربایجان یارادیجیلیق فوندونون آپارات رهبری قیسمت روستموو، بیلیک فوندونون امکداشی رامیله قوربانلی، ذربایجان یارادیجیلیق فوندونون صدر معاوینی رافیق کاشانلی، آذربایجان یارادیجیلیق فوندونون تشکیلات شعبهسینین رهبری فواد جفروو، یازارلار کنان حاجی، آغا جعفرلی و س. ایشتیراک ائدیب.
تقدیمات مراسیمینده چیخیش ائدن آراز احمد اوغلو کمال عبداللهنین یارادیجیلیغیندان، اثرلرینین گئنیش تحقیقاتا ایمکان وئرمهسیندن دانیشیب.
دییرمی ماسا آرخاسیندا باش توتان مراسیمده دیگر ایشتیراکچیلار دا تانینمیش یازیچینین اثرلری حاقیندا فیکیرلرینی بؤلوشوبلر.


text:
5 ـ ذکری اردبیلی
اردبیل شهری آذربایجانین اساس مدنیت، شعر و سیاست اوجاغی ساییلیر. بو شههردن ظهور ائدهن شیخ صفیالدین اردبیلی، اصلینده تورکجه شعر یازماقلا تاریخیمیزده بیر مکتب یاراتمیشدیر. نثر و شعر تاریخیمیزین صفویه مکتبی، اعتنایا شایان بیر ادبیات مجموعهسی ساییلا بیلیر. بو شاعیرلردن بیری، حکیم هیدهجی چاغیندا یاشایان ذکری اردبیلیدیر.
ذکری، هیدهجی کیمی عرفان و فلسفه مئیدانلارینین شاعیریدیر:
خیالِ وصلِ روخون سالدی بیر خیاله منی،
محالدیر یئتیره بختِ بد وصاله منی.
طلوع گاه تعشّقده آفتابام، حئیف،
یئیتردی فورقت مئهر روخون زواله منی.
سپهر عشقده پَرتؤولو بدر کامیل ایدیم،
غمین اریتدی، شبیه ائتدی بیر هیلاله منی.
قدیم خمیدهلهنیب چنگ تک قراغیندا،
بو قدر سالما گیلن ضرب گوشماله منی.
وصال، ذکری میسّر دهگیل اگرچی سالیب،
خیال خام بو اندیشهی محاله منی.
هیدهجی چاغی، یعنی هیجری 13ـ نجی یوز ایل، ایران تورک ادبیاتینین جانلانما چاغلاریندان بیری ساییلیر. بیر طرفدن ایراندا گئدهن سیاسی ـ اجتماعی چالخانتیلار و باشقا طرفدن ادبی قالخینمالار، هم تورکجه و هم فارسجا یازان قلم صاحیبلرینی تأثیر دایرهسی آلتینا آلمیشدیر. بو چاغدا شعرین بوتون نوعلاری و همده یئنی تیپلی منظومهلر مئیدانا گلمیشدیر.
هیجری 13 ـ نجی عصرده تورکجه یازان شاعیرلریمیزین یارادیجیلیقلاریندا غزل شعر نوعو اساس یئر توتموشدور. غزلین نسیمی، شاه ختایی، فوضولی، قوسی تبریزی و صائب تبریزی کیمی بؤیوک اوستادلاری اولموشدور و بو عصرده غزل یازما ایشینی سید ابوالقاسیم نباتی، محمد باقر خلخالی، ذکری اردبیلی، عندلیب قاراجاداغی، مهدی شکوهی مراغهای، ابوالحسن راجی، میرزا علی لعلی، میرزا رضا صراف، محمد امین دلسوز و ملامحمد هیدهجی دوام ائتمیشلردیر.
1 ـ محمدباقرخلخالی
ملامحمدباقرخلخالی، حکیم هیدهجی کیمی شیعه روحانیلیگینه منسوبدور. اونون ادبیاتا بؤیوک خیدمتی «ثعلبیه» و یا «تولکو ناغیلی» مثنویسینی قوشماسیدیر. بو مثنوی آذربایجاندا چوخ اوخونان شعر کیتابلاریندان ساییلیر و دفعهلر نشر اولوبدور. خلخالی اثرینده خلقه خیطاب یازیبدیر:
عوام النّاسه یازدیم بو کیتابی،
موجّه اونلارا قیلدیم خیطابی.
اثرده شاعیر درین دوشونجهلری ساده بیر دیل ایله تولکو ناغیلی ایچینده نظمه چکیب، اوخوجویا راحتجاسینا چاتدیرا بیلیر.
خلخالینین حکیم هیدهجی ایله اورتاق نقطهلریندن بیریسی، هر ایکیسینین روحانی اولماسی و ایکینجیسی اونلارین تورکجهمیزه رغبت گؤستریب، قیمتلی اثرلر یاراتمالاریدیر.


text:
1- گیریش
«بیلگی» یا علم، دونیانی و اینسانی بیلمك و تانیماق آنلامیندادیر ولاكین «فلسفه» علم سئوگیسی معناسی وئریر. بو سئوگی بشر ذاتیندا گیزلیدیر و اونون قایناغی ایسه یارادیلیش قارشیسیندا بشرین حئیرته دوشمهسیدیر.
فلسفه (philosophia)، بیلیملرین بوتون ساحهلری و دونیانین عمومی قانونلارینی آراشدیریب مطالیعه ائدهر. فیلسوف یا حكیم هر خصوصدا، دونیا و طبیعت حاققینداكی علملره دایانان بیر آراشدیریجیدیر. بیر فلسفهچی، هر علمه و بیلیمه یاخینلاشمالی و او بیلیمین قانونلاری ایله تانیش اولمالیدیر. فلسفهیه یئیهلنن بیر بیلگین، دونیا گؤروشو (یعنی:فلسفه) صاحیبی اولا بیلر1.
حكیم هیدهجی، آذربایجان فلسفه تاریخینین آلتون صحیفهلرینی آچان آدلیم بیر فیلسوف كیمی اؤزونه یئر آچا بیلمیشدیر و قیزیل فلسفه زنجیرینین قیمتلی و دهگرلی بیر حلقهسینی تشكیل ائتمیشدیر.
2- فلسفه قوللاری
تاریخ بویونجا آذربایجان اسلامی فلسفه تاریخینده، ایكی اساسی قول انكشاف ائتمیشدیر:
1-2-3 بیرینجی قول، مشّائیه قولو آدلانیر. فلسفه تاریخینده ارسطو (322-384م.ق) آردینجا گئدنلره مشائیلر دئییلمیشدیر. بودا، اونا گؤرهدیر کی ارسطو، اؤز شاگیردلرینه، یول گئده – گئده درس دئیرمیش:
اسلامی فلسفه تاریخینده حكمت مشّا یارادانلارین اساس یارادیجیلاری توركلر آراسیندان چیخان الكندی (اؤلوم 260ﻫ.)، فارابی (اؤلوم 339 ﻫ.)، ابنسينا (اؤلوم 428ﻫ.)، امام محمد غزالی (اؤلوم 505ﻫ.)، ملا رجبعلی تبريزی (اؤلوم1080ﻫ.) اولموشلار.
مشائیلر دونیانین اساسینی، ایكی: گوج(puissance) و ایشلكلیكActe)) ده گؤروردولر. میثال اوچون یومورتانی«گوج» و تویوغو ایسه «ایشلكلیك» حساب ائدیرلر و بئلهلیكله ماده یا هیولا (Matiere) و اؤزهك یا صورت (Form) مقولهلرینه اینانیردیلار. اونلار اؤزهك و هیولانی بیری- بیریندن آیری بیلمیردیلر و وارلیق دونیاسینیدا حادث و مخلوق سایمیردیلار، اؤنجهسیز و سونراسیز حساب ائدیردیلر.
2-2-3 ایكینجی قول اشراقیه قولودور. مشائیهلر عكسینه، بونلار ماهیتین اصالتی و وارلیغین ایسه اعتباریّتینه اینانیردیلار. اگر مشائیلر دئییردیلر كی اؤزهك (= ماهیت)، انتزاعی و تجریدی و ذهنیدیر، اشراقیلر ادعا ائدیردیلر وارلیق (= وجود) ذهنی و انتزاعی دیر و وارلیغین اصالتی و اؤزهگین اعتباریتی یوخدور.
فلسفهده اشراقیه یولو، عرفان، وحی و دینی سنّت ایله تورك- شامان دونیا گؤروشو، زاردوشت دوشونجهلری، آنا قارسیس حكمتی، افلاطون و اونون آردیجیللارینین دوشونجه طرزلری بیرلشمهسی ایله قورولموشدور.
بونودا قئید ائدهلیم كی آذربایجان دونیا گؤروشو دوشونجه تاریخینده، هم فلسفه و همده كلام بیری- بیریله موازی اولاراق انكشاف ائتمیشدیر و بعضاً بو ایكی آنا جاده بیر مقصده چاتمیشدیر.
كلامچیلار، یالنیز شریعت و شرعی اساسلارا، دیانت و دینی اینانجیلارا ایناناراق، اونلاری اثبات ائتمگه چالشیردیلار و فلسفهچیلری «اوزون گئدن و فضول» حساب ائدیردیلر.
فلسفهچیلر ایسه، دلیل و استدلال اهلی ایدیلر و دوشونجهده وحی اونلار اوچون معیار ساییلمیردی و دئییردیلر كی اگر شریعت، استدلال ایله اثبات اولونمازسا تأویل لازم گلر.
كلام تعریفینده:« شرع اساسیندا وارلیغی تانیماق» و فلسفه شرحینده ایسه:« بشر طاقتی اساسیندا وارلیغی تانیماق» دئییلر.
هیدهجینین بیر فلسفهچی اولدوغو اوچون، بورادا بیز اونون بعضی آذربایجان فلسفهچیلری ایله باطنی و رمزی باغیلیقلاریندان دانشاجاغیق.
3- حکیم هیدهجی و بهمنیار آذربایجانی
ابوالحسن بهمنیاربنمرزبان آذربایجانی، مشائیه قولو تعقیب ائدهن، آدلیم فیلسوفلاردان بیریسیدیر. اونون: التحصیل، البهجة و السّعادة، فی مراتب الموجودات، مابعدالطبیعه آدلی فلسفی کیتابلاری واردیر.
بهمنیارین دوشونجهسینده، تانری، واجیب وارلیق و یگانهدیر و اونون اوچون هئچ بیر «علّت» یوخدور. هر زادی یارادان و هر زاددان یوخاریدادیر.2
حکیم هیدهجی، بهمنیار اثرلری، خصوصیله التحصیل و مابعدالطبیعه کیتابلاری ایله تانیش ایدی و دانشنامه اثرینده، بو کیتابلاردان بعضی پارچالاری آلیب گتیرمیشدیر. تانرینین ذاتاً بیرینجی و باشلانغیج اولماسی، اؤز ذاتینا دایانماسی، و واجیب وارلیق اولماسی دوشونجهلرینی، بهمنیاردان آلمیشدیر.
4- حكیم هیدهجی و سهروردی
هنری كربن، آذربایجاندا اسلامی فلسفه تاریخینی شهابالدین یحیی سهروردی ایله باشلاییر و دئییر:
« گرچه ایندی سهرود یا قاراقوش كندی، ایرانین اداری بؤلگوسونده، آذربایجان ایالتی اراضیسیندن ساییلمیر، ولاكین اسكی آذربایجان تورپاقلاریندا یئرلشن بیر كنددیر و سهروردی بو تورپاغا باغلیدیر و اوستهلیك، مراغادا تحصیل الیب و یئتیشمیشدیر... او، سونرالار كورد حاكیمی ملك ظاهر الیله 30 یاشینا گیرهر- گیرمز اؤلدورولموشدور.» 3
شیخ شهابالدین اشراقی بیر فیلسوفدور. عربجه حكمه الاشراق، الغربه فی الحكمه، التلویحات و توركجه، همده عربجه اولان هَیاكل النّور كیمی اثرلر یارادیبدیر.4حكیم هیدهجینیده بیر اعتبار ایله اشراق فلسفهدن گوج آلان بیر حكیم آدلاندیرماق اولار. او، شیخ شهاب الدین سهروردییه اولان اؤز عشق و علاقهسینی بیلدیرمك اوچون اونون «روحلار دونیاسینا سئیر و سفر» مضمونلو آدلیم بیر شعرینی توركجه تضمین ائتمیشدیر. بو تضمینده یئر به یئر روحلارین سئیرینه، اینسانین اصلینه قاییتماسینا، اؤز كندینه دؤنمهسینه، فنا فیالله، عینالیقین و گؤروش آرزوسوندا اولماسینا صراحتله اشاره ائدیر و اؤزونو ازلی وارلیقدان اوزاقدا، غم دوشگونو و غربت دوچاری ساییر و عشق و مستلیك یولو ایله روحونو قفسدن آزاد ائدیب، گؤی اولدوزلاری كیمی آخیب سئیر ائتمك ایستهییر:
منم غم دوشگونو، غربت دوچاری،
پوزولموش گولشنی، سولموش باهاری.
كؤنول آغلار گئدهیدیم كنده ساری.
اَقُولُ الْجارَتی وَ الدَّمْعُ جارٍ،
وَ لی عَزْمُ الرَّحیل إلیَ الدّیارٍ.5
5- حكیم هیدهجی و وَدود تبریزی
آذربایجان فلسفه تاریخینده «سهروردی» دن سونرا، ان آدلیم حكیم و فیلسوف ودود تبریزی دیر. ودود بن محمد، هیجری اونونجو عصرده یاشامیش، سهروردینین الواح عمادیه آدلی كیتابینا شرح و حكمت الاشراق اثرینه حاشیه یازمیشدیر.
ودود تبریزی یونان فلسفهسی و هابئله مسیحیلیك فلسفه دوشونجهسینه مسلط بیر فیلسوف ایدی. او، اینانیردی كی فلسفی چالیشما گرك معنوی بیر تجربه ایله قورتارسین و بئله بیر نتیجهیه چاتماق ایچون، عقلانی یول یئرینه، «چالیشقان خیال» یولونا دوشمگی لازم گؤروردو. اونون چالیشقان خیال یولوندان قصدی، حكیم هیدهجینین تصریح ائتدیگی عشق و سئوگی یولودور. هر ایكی فیلسوف بو ایكی طریقین بیری- بیرینه قایناییب قاریشمالارینی یارارلی گؤرور.
هنری كربن، ودود تبریزینی عمومیتله بیر اشراقی فیلسوف آدلاندیریر و دئییر:
«ودود تبریزی، نورالانوار بحثلرینه ماهیرانه گیریر و قرآن آیهلرینی بو اساسدا تفسیر ائدیر».
حكیم هیدهجیده هر بیر غزلینی، بیر آیهنین اشراقی تفسرینه تبدیل ائدیر و بئله تفسیرلره اعتراض ائدهن متشرع زاهیدلره خطاب ائدرك دئییر كی عاشیق- معشوق آراسینا گیریب فضوللوق ائتمهسین! او معشوق اوزونده گؤرودوگو نور و ایشیغا وورولوبدور:
دانیشما زاهد! اگر سؤز ائشیتمهدیم، سنه نه؟
من اؤز خدامه گناه ائتدیم، ائتمهدیم، سنه نه!
6- حکیم هیدهجی و الهی اردبیلی
شاه اسماعیل صفوی زامانیندا ظهور ائدهن «الهی اردبیلی» آدی ایله تانینان حسین بن شرف الدین عبدالحق اردبیلی(م. 950ﻫ.) فلسفه و کلام علمینده تورکجه اثرلر یازمیشدیر. بو اثرلردن «امامت» کیتابی الدهدیر. او، همده قرآن تفسیری و بیر نئچه فلسفی و عرفانی کیتابلارا شرح یازمیشدیر. یقین کی هیدهجی اونون شرحلرینی گؤرموش و اوخوموشدور.


text:
دونیا گئدیشاتیندان اوشاقلارا قالان پای، صولح و اینسانلیق دیر یوخسا آجیناجاقلی یاشام ؟
سوسیال خیدمت : محمد حسن نژاددان بیریازی، اورک سؤزوم
دئییردیک بیرطرفدن اینسانلارین دوشونجهسی یوخاری گئدر بیر طرفدن ده تئکنیکا یوکسهلیر، بو ایکیسی أل_أله وئررسه عدالت دوغرولار،اونونلا بئله دونیا کیچیلر، ساواش، ایشسیزلیک، یوخسوللوق و …. بئله بیر آجیناجاقلی نیفرت یارادان شئیلر اورتادان قالدیریلار، بوتون اینسانلارین اوزو گولر، داها اوشاقلار ناغیلسیز یاتمازلار و کؤرپهلیک دونیالاری داها دا گؤزللنر، آما اونون ترسینه دونیانین گئدیشاتی، مئهریبانچیلیغی، دوستلوغو، سئومهگی، دویغوسونو،
سؤز اعتیبارلارینی و ….بوتون اینسانلارین دَیرلرینی وحشیجهسینه بیر به بیر آیاقلاماقدادی؛ اوشاقلارین ایناندیقلاری آتا_آنالاردان و ایکی اوزلولوک مجبورییتینده یاشاییرلار بللی دیر کی بو اورتادا، اینسانلیق چوخ باها باشا گلیر و چوخ سسسیز حالدا گلجهگین ایلک قوربانلیغی کؤرپهلر دیلر، همن بو اوشاقلار کی قویون_قولتوغو دولموش سیلاحلی دونیانی ایداره إدهجکلر!!!
محمدحسننژاد ” ایلقار “


text:
ربانی : فیس بوکی لر رهبرلیکنی آلمه سین
عالی تینچلیک قوریلتای باشلیغی برهان الدین ربانی دینی عالم لر، جامعه ده رهبرلیک قیلیش قابلیتی گه قادیر بولمه سه وضعیت فیس بوک و اینترنیت یاشلری قولیگه توشیشی نی ایتگن.
دینی عالم لر اشتراکی بیلن پایتخت کابلده یولگه قویلگن یغینده چیقیش قیلگن ربانی جنابلری دینی عالم لرنینگ طالبلر بیلن مذاکره قیلیش و تنیچلیک اوچون رهبرلیک نقشیده بولیشینی تاکیدله گن.
اونگه کوره افغانستان تاریخیده دینی عالم لر یوزه چیققن قرمه قرشلیک وجنجل لرنی حل ایتیشگه اساسی رولنی اوینب کیلگن، حاضرگی شرایط ده اونی ایتشچه تینچلیکنی مستحکم لش اوچون اولرنینگ اساسی اورنی بولگن.
ربانی جنابلری اوز سوزلری دوامیده " اگر دینی عالم لر اوز اورنینی باشقه لرگه قویب یوبارسه بعضا جامعه رهبرلیگی و اوزگریش لر نینگ فیس بوک واینترنیت یاشلری اوز قوللریگه الده دی " دیب ایتگن .
برهان الدین ربانی بو سوزلری بیلن مصر، تونیس وایران کبی اولکه لرده گی اوزگریش لرگه بیرشکلده اشاره قیلگن چونکی، ایریم تنقید و نمایشلر فیس بوک و اینترنیت ارقه لی رهبرلیک بولیب کیلینماقده.
هرچند ربانی ، حاضرگی کونده هم دینی عالم لر رولی کوچلی دیب بیراق، مصر ، تونیس و لیبیا ده کی سونگی اوزگریشلرده یاشلر نمایشلرنی ملطقا رهبرلیک قیلگندیب فکر بیلدردی.
سونگی پیتلرده فیس بوک و توییتر کبی اینترنیت ترماق لری سیاسی و اجتماعی اوزگریش لرگه اساسی رولنی اوینه ماقده.
شونینگ دیک عالی تینچلیک قوریلتای باشلیغی ، دینی عالم لرگه قره ته ایراد ایتگن سوزلریده اولرنینگ اوز اورنینی سقلب توریشگه اورغوبیردی. همده او، " شک سیز اسلام تاریخیده نظرتشله سک دینی و ملی قیام لر ، فاسد تیزملرنی اورته دن ییلتیش اوچون دینی عالم لر کتته حصصه قوشگن. " دیب ایتگن.
عینی حالده ربانی جنابلری حاضرگی شرایطده هم دینی عالم لر رولی کوچلی دیب اولرنینگ طالبان بیلن مذاکره قیلیش خصوصیده جدی سعی قیلیش لری لازم لیگینی اورغوله گن.


text:
امریکا کوچلریگه قرشی ناراضیلیک نمایش
افغانستاده کی سیاسی حزب لردن بیری نینگ اونلب طرفدارلری بوکون کابلده ناراضلیک نمایش یولگه قویب خارجی کوچلرنینگ تیزاراه ده افغانستاندن چیقیب کیتیشینی طلب قیلدیلر.
نمایشچیلر امریکا و افغانستان حکومتی گه قرشی بقریش لر بیلن امریکا بیرقی و افغانستان جمهورریسی حامد کرزی نینگ صورتینی کویدیرگن لر.
اوشبو ناراضلیک نمایش امریکا نینگ افغانستانده بولگن هجومی نینگ اون ییلیگینی قاره لش مقصدی بیلن همبستگی دیب ناملنگن حزب نینگ طرفدارلری تمانیدن یولگه قویلدی
نمایشچیلر نینگ کوپ قسمینی خاتین قیزلر تشکیل بیررایدی، اولریوزبیرگن اوریشده قربان بولگن اهالی صورت لرینی قوللریگه کوتاریب امریکا کوچلری نینگ افغانستاندن چیقیب کیتشینی طلب قیلدیلر."شاهد سیز اون ییلدن بیری امریکا تورلی شعاربیلن افغانستانده کیلگن یعنی، بیز دموکراسینی تامین لی میزدیب. دموکراسینی آلیب کیلگن بولسه هم، مردمی میزنی قانینی توکه دی. شو اوچون بیز امریکا کوچلرینی افغانستاندن چیقیب کیتشینی ایستی میزدیب ایتدی نمایشچیلردن بیری."
نمایشچیلرگه کوره امریکا لیکلر افغانستانده امنیت کیتریش مقصدی بیلن هجوم قیلدی. بیراق اون ییل اوتیشی بیلن نه فقط خوف سیزلیک تامین لنمه دی بلکه اولرگه کوره ، مردم اوته قشاق وایش سیزلیک حالت بیلن حیات کیچرماقده. عینی حالده نمایشچیلر افغانستان اهالیسی نینگ حیاتیگه ضامن بولگن شخص لرنی محاکمه بولیشینی طلب قیلدیلر.
همبستگی حزب نینگ سوزچیسی سید محمود پایز ایسه حاضرگی وضعیت افغانستان خلقی نینگ حوصله سینی پر قیلگنینی اورغولب خارجی چیقیب کیتشی بیلن جاری وضعیت نینگ یخشی بولیشینی ایتدی.
بوندن الدین هم افغانستان ایریم ولایت لریده یولگه قویلیب کیلگن حربی عملیات لرده اهالی قربان بولگنی همده خارجی کوچلرنینگ اوزباشیمچه لیک قیدرو عملیات لریگه قرشی ناراضلیک نمایش لر یولگه قولیب کیلگن.


text:
آلتی تیک اوچر افغانستان دولتیگه یاردم ایتیلدی.
بریتانیا دولتی روسیه ده ایشلب چیقاریلگن التی ته تیک اوچرنی افغانستانده مخدر ماده لر گه قرشی کورش عملیاتی اوچون ، افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگیگه یاردم قیلگن.
اوشبو تیک اوچلر ایسه بوگون رسمی بیر یغیلیین آرقه لی افغانستان ایجکی ایشلر وزیرلیگی نینگ مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اداره سیگه تاپشریلدی.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ مخدره ماده لرگه قرش کوره شیش اورین باسری جنرال داود داود اوشبو تیک اوچلردن مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش عملیاتی عینی حالده تینچ سیز بولگن منطقه لرده پولیس کوچلریگه یاردم قیلیش اوچون فایده له نیلشینی معلوم قیلدی. اوشبو تیک اوچرلرنینگ عمومی قیمتی اوتیزمیلیون امریکا دالری بولگن.
بریتانیا نینگ کابلده کی ایلچی خانه مسوللری ، مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اوچون حاضرگه چه میلیونلب امریکا لیک دالر یارد ایتلگنینی معلوم قیلدی.
و بوخصوصده قرشی کوره شیش اوچون قوریلگن هوای کنده گیده فعالیت الیب باره یاتگن حربیلر ایلیک لرینی کوتاریش همده اوشبو کندک نینگ ایترلی اسباب اسکونه بیلن جهازلنتریش اوچون بریتانیا دولتی نینگ ینه هم یاردم بیرشینی سوزبیردیلر .
شونگه علاوه قیلیب بریتانیا نینگ کابلده کی ایلچی سی نینگ اورن باسری تام داد مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اوچون بیرگه لیکده فعالیت الیب باریش کیره ک لیگینی تاکیدله دی.
افغانستان مخدره ماده لرگه باغلیق مسله لر وامنیت خصوصیده کوپلب قینچلیک لربیلن یوزمه یوز ایکنینی ایتیب قینچلیکلرگه قرشی قوشیمچه کوره شیش ضرورلیگینی اورغوله دی.
عینی حالده تام جنابلری مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اوچون ثمره لیش ایشلر عملگه آشریلگنینی تاکیدلب، آلیب باریله یاتگن فعالیتلرنینگ توخته مسلگیگیه اورغوبیردی. ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ اورن باسری جنرداودگه کوره ینگی یاردم بولگن، تیک اوچردن تشقری بوندن الدین هم امریکا تمانیدن اون اوچته تیک اوچر افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگیگه یاردم ایتلگن.
شونینگدیک اوشبو هوای کندک پلوت لری قوشیمچه 36 ظابط ، بیلیملرینی اشریش مقصدی بیلن امریکا و بریتانیا مملکتلریده یوباریلیب مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش توغریسده ایککی ییل تحصیل الگن.
ایچکی ایشلروزیرلیگی نینگ اورن باسری جنرال داود داود، مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اوچون بولگن کندکنی سان وصفتینی یوکسلتریشنی تاکیدله دی .


text:
آمودریا حوزه سیده کی نفت منبع لرینی قازیب چیقاریش ایشی باشلنه دی
افغانستان کانلر وزیرلیگی آمودریا حوزه سیده کی نفت منبع لرینی، قازیب چیقاریش ایشی کیله جک بیش آیی جریانیده باشله نیشیدن خبربیردی.
افغانستان کانلر وزیرلیگی نینگ ایتیشچه آمودریا حوزه سیده کی نفت منبع لری اوستیگه بیرینچی ایشلر باشلنگن.
آلیب باریلگن تیکشرو لر نتیجه سیده اوشبو نفت منبع لریده 87 ملیون بیرل نفت موجود لیگی تخمین ایتلگن. بیراق،قراردادنی قولگه کیرتگن، کانادالیک سی ام پی سی آی دبلیو ناملی کمپنی، 250 میلیون بیرل نفت نینگ اندخو ی وآقینه آره سیده کی نفت منبع لریدن قازیب چیقاریشینی معلوم قیلگن.
افغانستان کانلر وزیری وحید الله شهرانی بیرینچی مرحله ده هرکونی بیش مینگ بیرل نفت اوشبو قدوق لردن قازیب چقاریلیشی گه امید بیلدیردی:" اکتوبر یا جاری قویاش ییلی نینگ میزان آییده نفت نینگ قازیب چیقاریش ایشی عملی شکلده باشله نه دی . بیرینچی مرحله ده هرکونی بیش مینگ بیرل نفت قازیب چیقاریله دی. بو ایسه 45 مینگ بیرل گه چه کوتاریلیشی ممکن. بو آمودریا حوزه سیده باشله نه دی. بیتم امضاله گن کمپنی ایریم اسباب اسکونه لرنی آلیب کیلگن. کدرتربیه لش و ایش مکان لرینی قوریش، متخصص لرنی تشقریدن الیب کیلیش ایشلرینی باشله گن."
افغانستان دولتی اولکه ده کی ییریک کانلر ونفت قدوق لرینی قازیب چیقاریش اوچون نیچه ییلدن بیری ایریم سعی حرکت لرنی یولگه قویب کیلماقده.
شو اوچون افغانستان کانلر وزیری اندخوی وآقینه ده کی نفت گاز منبع لری یوزه سیدن تحقیقات اوتکزیش اوچون دوبیده بولگن کانادالیک بیر کمپنی بیلن کیلشوو بیتیمنی امضاله گن.
اوشبو بیتیم اساسیده، کانادالیک کمپنی اوچ آی مابنیده اوشبو ساحه لرده کی نفت ذخیره گاه لرینی انیق لش اوچون یتمی مینگ متر ییر استی تحقیقات ایشینی بجرماقچی.
شهرانی جنابلریگه کوره بو برنامه نینگ توپلم خرجتی، التی یریم ملیون دالر بولیب، افغانستان دولتی نینگ ترقیات بودجه سی تمانیدن تامین له نیشنی ایتیب بوحقده شوندی دیدی:"بوقرارداد نفت نینگ قازیب چقاریش ا وچون ایمس بلکه اندخوی و آقینه اره سیده کی نفت - گاز منبع لرینی انیق لش اوچون تحقیقات ایشلرینی الیب باریش دیر.236 کیلومتر ساحه دن عبارت بولگن.اوچ ای جریانیده نفت گاز منبع لرینی انیق لش اوچون قریب یتتی مینگ متر ییر استی تحقیقات الیب باریله دی. اوندن کیین قازیب چیقاریش بیتمی امضالنه دی."
هرچند افغانستان نینگ شمالی حدودلریده ییرآستی باییلیک لر قازیب چیقاریلمه گن نفت گاز منبع لری کوپلیکی ایتیله دی لیکن، اون جریانیده موجود کانلرنی قازیب چیقاریش اوچون سعی حرکت لر اونچه لیک کوچلی بولمه گن.
کانلر بویچه متخصص عزت الله حامد تیزآره ده نفت قدوقلری قازیب چیقاریلگنده، افغانستان اقتصادی اوچون قولی لیک یره تیشیدن سوز یوریتدی.
افغانستان کانلروززیرلیگی ینگیدن قرارد گه تاپشریلگن نفت منبع لرینی قازیب چیقاریش اوچون زمانه وی اسباب اسکونه لردن فایده له نیلیشینی ایته دی.
باشقه تماندن اوشبو وزیرلیک رسمیلری، افغان تاجک حوزه سیده کی نفت قدوقلرینی قراردادگه تاپشریش اوچون مراجعه بولینه یاگنینی اورغولب، علاقه مند کمپنی لر کیله جک تورت ایده رسمی مراجعت نامه لرینی افغانستان دولتی گه تاپشریشدن خبربیرگن.
معلومات لرگه کوره افغانستان هرییلی اوچ میلیون تن نفت گه نیازی بار مقاملرگه کوره ، امو دریا حوزه سیده کی نفت منبع لری قازیب چیقاریلگنده افغانستان نینگ نفت جهت دن بولگن احتیاج لرینی بیراز برطرف ایتیشی ممکن.


text:
تخارده اوزبیک تیلیده نشرات بیریش مقصدیده بیرلیک اسمی بیلن ینگی بیر رادیو ایجاد ایتیلیب ایشگه باشله گن.
اوشبو رادیو مسووللریگه کوره بیرلیک رادیوسی نینگ قریب سکسن فایز برنامه لری اوزبیک تیلیده بولیب، خبری سیاسی، فرهنگی واجتماعی برنامه لرنی نشرایتیشگه اعتبار بیره دی.
شونینگ دیک مذکور رادیو مسووللری، اوزبیک تیلی بویچه درسلیک دستورلرنی تیارلش هم بیرلیک رادیوسی نینگ برنامه لریدن باشقه بیری بولگنینی اورغوله دیلر.
یاشلردن بیری امین الله نینگ ایتیشیچه اولر بورادیو آرقه لی نشرایتیلایاتگان دستور لر دن تورلی خیل اوزبیکچه سوزلرنی اورگه نیشیب اولردن کونده لیک ایش لریگه فایده له نیشلری ممکن.
شونگه قوشیمچه اوایسه مذکور رادیو مسؤوللریدن کوپراق دینی وعلمی بولیم لرگه اعتبار قره تیشینی طلب قیلدی همده ایریم ضیالی کیشیلر بورادیو نینگ ازمایشی نشراتی اوچون اویشتریلگن یغینده سوزیورتیب دینی فرهنگی اوزبیک لرگه عاید موضوع لرنی خلق گه یتکزیش اوچون سعی قیلیشیینی رادیو مسووللریدن سوره دیلر تخاراقسقاللریدن بیری مخدوم عبدالعزیز بوحقده شوندیدی" بیرلیک رادیو مسووللریدن طلبی میز شوکی دینی وفرهنگی اینقسه اوزبیک تیلینی رواجی اوچون مهم بولگن بر نامه لرگه کوپراق بها بیرسین، چونکی تخار اهالیسی نینگ بوکبی برنامه لریگه جدی نیاز بار"
بیرلیک رادیو سی نینگ مسوول مدیری عبدالواحد خراسانی مردم نینگ بوکبی تکلیف لرینی اینابتگه الیش اوچون اعتبار قره تیلشینی اورغوله دی همده او، بیرلیک رادیو برنامه لری نینگ کوپ قسمی اوزبیک تیلیده بولیشینی علیحیده تاکیدله دی
" افغانستانده اوزگریش لرکیلگندن سونگ مردم نی امیدی بارایدی که اوزبیک تیلیده بیررادیو وتلویزیون بولسه،بیز مردم نینگ بو ایسته گینی رویابگه چیقاریش اوچون بیرلیک رادیو تلویزیونی نینگ ایجاد ایتیشگه حرکت قیلدیک رادیو نینگ ازمایشی نشراتی باشلندی یقین کیله جکده تلویزن نشراتی هم باشله نیشی ممکن."
شونینگدیک خراسانی جنابلری، بیرلیک رادیوسی نینگ آزمایشی نشراتی اوزبیک و دری تیلیده بولیب، پشتو تیلیده هم برنامه لر تیارله نیشی ریجه کیرتیلگنینی ایتدی.
هرچند بیرلیک رادیو سی خصوصی بیررادیو بولیب اونینگ امتیاز ایگه ایسه جوزجان ولایتی نینگ ولایت حاکمی محمد عالم ساعی ایکن لیگی ایتیلماقده،.
شونینگ دیک حاضرگه ایسه بورادیو دستورلرینی تالقان شهری داخل بیرقطار تومن لرده گی اهالی لری نینگ ایشیتیش لری ممکن دیله دی .
دینی ، تفریحی ، ینگی لیک لر، اهالی نینگ معما لری وشکایت لری ، اوزبیک ادبیات وتاریخی ، بیلیمدان وضیایی کیشی لربیلن مباحثه لر کبی برنامه لرنشرایتیلیشی ایتیلدی ،
اما باشقه تماندن تخارولایتی ده فعالیت قیلیب کیلایاتگان مدیا لر ژورنالستیک معیارلرنی نظرگه توتمگن لیگ لری ایریم مدنی جمغرمه لرنینگ شکایت لریگه سبب بولگن لیگ ایتیلدی ، اما مدنی جمغرمه لر فعال لری بورادیو نینگ فعالیت لرینی ایلگره الیب باریشیگه ژورنالستیک معیارلرنی نظرگه توتیشینی مذکور رادیو مسؤوللریدن طلب قیلدیلر ، بیرلیک رادیو مسووللری هم بو رادیو تلویزیون نینگ معیارلرگه ماس فعالیت قیلییشگه امیدوارلیک بیلدیردی


text:
افغانستان نینگ شمالی ولایتلرینی جنوبی منطقه لریگه باغلب تورگن سالنگ شاه یولی داوول و کوچلی قار یاغیشلر سببلی اوتگن آقشامدن بویان خلق یوزیگه یاپیلگن.
سالنگلر اطراف- محیطیدن محافظه قیلوچی اداره مسولی جنرال رجب بی بی سی بیلن قیلگن صحبتیده اوشبو موضوعگه آچیقلیک تشله گن.
سالنگلر تیوره گ- اطرافینی سقلاوچی اداره باشلیغی جنرال رجب نینگ ایتیشیچه، ایککی کوندن بیری سالنگ نینگ هر ایکلله تمانی هم یولچیلر یوزیگه یاپیلگن.
او، کوچلی قار یاغیش باعث، کیله سی اوچ کونگچه ایل اوچون سالنگلر یولی یاپیله دی. اما اونگه کوره، اولگی ییللرگه قره گنده جاری ییلده یاغگن قار- یامغیرلر سالنگ شاه یولی اوچون جدی خواطیر حسابلنه یمدی.
جنرال رجب: «سالنگ یوللرینینگ هر ایکلله تمانیده هم یاغینگرچیلیک کوپ بولدی. دییرلی قیرق سککیز ساعت ایچیده هوا حرارتینینگ کیسکین پسه یگنی طفیلی قتتیغ قار یاغدی. قتناوچیلرگه معما یرهتمسلیگی اوچون بیز تون آقشام ساعت ییتی دن بویان یوللرنی یاپیشگه قرار قیلدیک. منه ایندی تخمینن ایککی ساعتلردن بیری وضیعتگه آزگینه بولسه-یم برهم بیریلدی. قورقینچ احتمالی بولگن هربیر حدودنی تیکشیریب توریبمیز. لیکن اَولّگی ییللرگه قره گنده اوشبو ییل، قارکوچکیلری کوپ یوز بیرمه دی. شونده ی بولیشیگه قره مه ی، سونگی کونلرده یاغه یاتگن قار جوده کوپ.»
عادی فقرا اوچون، کتته تهدید حسابلنگن سالنگ یولی قار کوچکیلری، کوپچیلیکنی تشویشگه سالگن.
هرچند یاغینگرچیلیکلر سبب سالنگ یوللرینینگ یاپیلیشی بیرینچی مرته بولیب کورینه یاتگنی یوق. سالنگ شاه یولیده یوز بیره یاتگن تخمینن هر ییلگی قار اویومی و قار کوچکیلری، طبیعی آفتلر قطاریده انسانلر حیاتینی خطرلر بیلن هم یوزمه- یوز قیلگن. بوندن آلدینگی ییللرده هم قلین قار یاغیشلر، کوپلب یولچی اهالینینگ جانیگه ضامن بولگن ایدی. شومقصدلر کوزلنیب، خلق اوچون هرقنده ی خطر توغیلمسدن آلدین، مسئول آدملر سالنگ یوللرینی یاپیب قویشگن.


text:
کابل ولایتیده قطارایکین چیلیک لایحه لری عملگه آشیریلماقچی
افغانستان ایکینچیلیک وچارواچیلیک وزیرلیگی کابل ولایتی ده ایکین چیلیک ساحه سی رواجله نیشی اوچون 400دن آشه لایحه نی عملگه آشیرماقچی.
ایتیلیشچه بو لایحه لرکابل قوشیمچه 14تومن ده عملگه آشیب 31میلیون دالر خرجت کوتره دی.
عملگه آشیریله دیگن بولایحه لر کیلگوسی ییلده نظرده توتیلیب سووغاریش تیزیمی نی یخشی لشتیریش، دهقانلرگه ینگی زمانوی ایکین چیلیک که عایدتکنالوژی بیلن تنیشتیریش، موزخانه نی ایجاد ایتیش وبونینگ ایسه خرجتی ایکینچیلیک وچارواچیلیک وزیرلیگی تاماندن تولنه دی.
کیلگوسی ییلده عملگه آشیریله دیگن 400لایحه بو ولایت نینگ ایکین چیلیک وچارواچیلیک ریاستی تاماندن دهقان لرنینگ احتیاج لری نظرده توتیلیب پایتخت کابل بیر احتفال آرقه لی اعلان ایتیلدی.
رسمی لرگه کوره بو لایحه لرگه 31میلیون دالردن کوپراق مبلغ صرفله نه دی. ایکین چیلیک وچارواچیلیک وزیرلیگی تاماندن تولنه دی.
شونینگ دیک عنایت جنابلری گه کوره بو لایحه لر بوولایت نینگ نیچه اولوسوالیگیده سوو توغانی قوریش بولگن.
کابل شهری گه آلیب کیلینه دیگن کوکت ومیوه لرنینگ کته قسمی نی کابل تومنلرتامین له یدی. . اما بو اولوسوالیک لرده گی دهقان لر سووتنقیصلیگیدن شکایت قیله دیلر.
ایکینچیلیک رسمی لری بومعمالرنی برطرف ایتیش اوچون کیره کلی چاره وتدبیر آلگن لرینی تاکیدله یدیلر.
باشقه تاماندن رسمی لر سونگی ییللرده دهقانچیلیک محصولات مقداری کوپ راق خارج گه جونه تیلگنی نی ایته دیلر، اما افغانستان نینگ اون ، بوغدای ومیوه گه بولگن احتیاجی نی بیرقسمی هلی هم خارجی مملکت لر بوجمله دن پاکستان دن آلیب کیلینه دی.


text:
ناتو افغانستانده ینگی رادارتیزمی قوره دی
ناتو مقاملریگه کوره افغانستان هوا رادار لریدن حمایت ایتیش اوچون اوشبو اولکه ده ینگی بیر دستگاه قوریش لرینی ایتگن.
اوشبو قوریلمه افغانستان نینگ هوا ترافیک لریگه هم ترتیب بیره دی .
اوشبو رادار قوریلمه سی 2009 ییلده نصب بولیشی کوزده توتیلگن ایدی ، بیراق بعضی بیر قوشنی اولکه لر قرشی لیک کورستگنی سببلی آرتگه چوزیلگن ایدی .
افغانستان ده گی ناتو مقام لری نینگ سوزچی سی جوزف بلاتس گه کوره اوشبو اولکه ده دستگاه نینگ قوریلیشی طالبلر قوزغلانچی لر نینگ فعالیت لریگه هیچ قندی علاقه سی یوق دیر.
بلاتس جناب لریگه کوره ناتو مقام لری بوندی دستگاه نی قوریش بیلن افغانستان هوا رادار لرینی قوریقلش بیلن بیرگه اوشبو اولکه هوا ترافیک لرینی تنظیم لشتیرماقچی.
افغانستان ده گی خارجی کوچ لر سوزچی سی جوزف بلاتس گه کوره اوشبو قوریلمه بوندن ایککی ییل آلدین قوریلیشی ایتلگن ایدی بیراق افغانستان بیلن قوشنی بولگن مملکت لر نینگ نگان لیک لری سببلی بو قوریلمه نینگ نصب ایتیلیشی آرتگه چوزیلگن ایدی .
بلجیک پایتختی بروکسیل ده گی اتفاق کوچلری اوشبو رادار اوز فعالیتی نی جاریی میلادی ییل نینگ جنوری آیی اورته یریمیدن باشلشگه کیلیشگن.
افغانستان ده 2001 ییلده یوز بیرگن اوزگریش لر دن سونگ اوشوبو اولکه هوا تراقیک لری افغانستان ده گی خارجی کوچ لر تمانیدن اداره ایتیلیب کیلماقده .
بوندن آلدین افغانستان هوا همده ترانسپورت وزیری یقین کیله جکده اوشبو اولکه ده هوایی بیلیم اورگه تیش اکادیمی سی آچیلیشی نی ایتگن ایدی .
اگر اوشبو اکادمی آچیلسه بو خصوصده گی کوپگینه قیین چیلیک لر شو جمله دن هوا ترافیک قیین چیلیک لری هم حل بولیشی کوتیله دی.


text:
افغانلرنینگ کیمه سی یونانده هلاکتگه اوچره دی
یونان نینگ "کورفیو" آرالیده بیر کیمه نینگ چوکیب کیتیشی آرتیدن قاچقین بولگن لیگی ایشانیله یاتکن 22 کیشی بی درک یوقالگن.
یوقالگن شخص لرنی تاپیش اوچون قیدیروو عملیاتی یولگه قوییلگن. اوشبوکیمه ده ایککی یوز آلتمشدن آرتیق راق یولاوچی نینگ بولگنی ایتله دی.
اولر دن اکثریتی قوتقریلگن. یونان عادتده اروپا گه کیله یاتکن اکثریت ناقانونی مهاجرلرنینگ اساسی یولی سنه له دی.
هلاکتگه اوچره گن کیمه نینگ یانیدن اوته یاتگن هالند لیک یوک کیمه باشقروچی سی نینگ ایتیشچه یمان آب هوا طفیلی پارچه لنگن کیمه دن 241 کیشینی قوتقریشگه موفق بولگن.
بیراق حاضرگه قدر 22 نفرنینگ بی درک یوقالگنی ایتله دی.یونان لیک دینگیز چیگره چیلری اوچاق، تیک اوچر و بیش کیمه بیلن قیدیرووعملیاتنی باشلتگن .
چیگره چی لر، یولاوچی لری ناقانونی مهاجرلردن عبارت بولگن کیمه نینگ پارچه لنیشی دن شنبه کون کیچقرون آگاه بولگنلر.
بیراق یمان آب هوا طفیلی قیدیروو عملیاتنی یرتچه راق باشله تیشگه قادر بولمه گن.
یونان رسمی لرنینگ معلوم قیلیشچه ، قوتقریلگن مهاجر لر وضعیتی یخشی و اولرنینگ همه سی افغانستان لیک لردن عبارت بولگن .
ایتلیشچه کیمه ایتالیا گه قرب باره یاتگن پیتی هلاکتگه اوچره گن .
یونان،ناقانونی مهاجر لرنینگ اروپا مملکت لریگه اوتیش اوچون اساسی یول سنه له دی .
اکثریت مهاجرلر ، ترکیه و یونان آره سیده موجود بولگن قروق لیک آرقه لی چیگره نی کیسیب اوتهدی.
اروپا اتفاقی اوتکن ییلی یونان نینگ طلبی اساسیده چیگره لرنی نظارت قیلیش اوچون قوشیمچه چیگره چی لرنی یوبارگندی .
اروپا چیگره لربویچه اداره سی مسئوللرنینگ ایتیشچه، عمومی حساب کتابلرگه کوره اروپا گه اوته یاتکن ناقانونی مهاجر لر رقمی پسیگن.
بیراق اوتکن ییل نینگ بیرینچی آی لریده ترکیه و یونان نینگ قروق لیک چیگره سی ارقه لی ناقانونی روشده اوته یاتکن مهاجر لر سانی جدی بیرشکلده کوپیگن.


text:
بؤتؤن بین الخالق تشکیلاتلار ارمنیستانین آذربایجان تورپاقلارینی ایشغال ائتدیینی سؤیلییر. آنجاق حیاسیزجاسینا ایشغال ۲۰ ایلدیر کی، داوام ائدیر.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، بو سؤزلری تؤرکییه نین یئرلی دؤشؤنجه درنیینین و تؤرک امکداشلیق و کوردیناسییا آگئنتلیینین باکیدا "تؤرک فیلملری هفته سی" ایله علاقه دار تشکیل ائتدیی تدبیرده تؤرکییه پرئزیدئنتینین باش مصلحتچیسی، سابیق مدنییت نازیری یالچین توگچو بیلدیریب.
ی.توگچو دئییب کی، خوجالی سوی قیریمی دؤنیانین گؤزلری قارشیسیندا تؤردیلیب:
"بو مؤناقیشه اولماسا، آذربایجان آسییانین و بؤلگه نین ریفاهینین آچاری اولاجاقدی. قاراباغ مؤناقیشه سی ایله آذربایجانین قارشیسینی آلماغا چالیشیرلار. آسییانین ریفاهی آذربایجانین آیاغا قالخماسی ایله باغلیدیر، تؤرکییه نین آیاغا قالخماسی بالکانلاین، اورتا شرقین، آفریکانین آیاغا قالخماسی دئمکدیر. تؤرکییه آیاق اؤستده اولارکن کیملرسه بؤلگه ده رئژیملری دییشدیره بیلمز. ۱۵ اییولدا بؤتؤن جهدلر تؤرکییه نی دیز چؤکدؤرمیه حسابلانمیشدی. ۱۵ اییولدا ایستیقلالیمیزا و ایستیقبالیمیزا صاحب چیخدیق، مدنییت جوغرافییامیزا، مظلوم میلّتلره اؤمید اولدوق ".


text:
سید حیدر بیات بی / جوانشیر یوسیفلی
بو کیچیک یازینی دوشونرکن آد آختارمالی اولمادیم، سیدحئیدر بیات ایسمی او قدر توتوملودور کی، هر هانسی آددان واز کئچدیم. نییه سینی ایضاح ائتمه لیم اولسام گرک، زارافاتلا دئسم، "کولتاز"-آ بیر مقاله یازمیش اولام. سید حئیدر بیات بو گون گونئیده یازیب-یارادان ان ایستعدادلی شاعیرلردن بیریدیر و اونون اورتایا قویدوغو نسنه لر شعرله، ادبیاتلا، دونیانی آنلاماقدان چوخ، اونونلا بحث لشمکله دولودو.
سید حئیدر بیاتی تانیتدیرماق اوچون نه ترجومه ی حالیندان رقملر وئرمک، نه یاخینلاردا چاپ ائدیلن "آلما یولو" کیتابینی سرگیله مک، نه ده باشقا بیر آیرینتینی قابارتماغا احتیاج وار. ساده جه بیر، یا ایکی شعرینی اوخوماق لازیمدی.
قارغانی دویماق
فلسفه سونا یئتدی
قارغا قانادلانیردی
زیلی
اسفار کیتابی نین اوستونده
کهکدن داها اویانلیق بیر چایدا
نه بلخه باخدی
نه سؤهرورده
قار، قار، قار!
نه داشلارا بیر سؤز دئدی
نه کوللارا
هامیسی دا ائشیتدیلر
من ده
من فیکره گئتدیم قارغا نه دئییر؟
داش، داش ایدی
کول، کول
آما من
من دئییلدیم
بزهنمیش دویغومدا
یئرین
بوش گؤرونورکن
دویغوم گوجنمکدیدی
قارغانی دویماغا
بو شعر بیر قایدا اولاراق بیات بیین ان یاخشی متنی کیمی نومونه گتیریلیر. و بیر چوخ قلم اهلی، او سیرادان هادی قاراچای شاعیرین کیتابی و شعرلری اوستونه چوخ ماراقلی بیر یازی یازمیشدی و خوصوصن بو مقاله ده بو متنلرین اؤزللیگی حاققیندا چوخ دقیق ملاحیظه لر سؤیلنمیشدی. آنجاق من او دقیق فیکیرلرین فونوندا بیر نئچه اشتریخی (اشاره) قئید ائتمک ایستردیم. بو متنلرده هامی نین بیلدییی، آما اولسون کی، هئچ کسین گؤرمه دییی بیر نؤقطه وار، اونا توخونان کیمی سیستئم آچیلیر، گؤز اؤنونده گؤزلمهدیین حالدا ان مختلف دویوملار، دئییملر و ان اساسی مطلبلر پئیدا اولور. "قارغانی آنماق" شعرینده بو مقامین، یاخود نؤقطه نین ایشارتیسی بیر آز ضعیفدی، اوزده دئییل، متنه ایهام، ایرونییا (کینایه)، دونیانی آنماغین مئتافیزیک-فلسفی مشکل لری سیرالانیر. شعری آیری-آیری سئمانتیک (معنا، علم معانی) سئقمئنتلره (بند، بؤلمه) بؤلمه لی اولساق (شرطی اولارتاق-!) ایلک میصراع (...فلسفه سونا یئتدی) بیر معنا واحیدی نین بطنینده ایشتیراک ائده جک، آچیق و گیزلی (لاتئنت) فورمادا. آنجاق بوتون سئقمئنتلرده دومینانتلیق (حاکیملیک، قاباریقلیق) تشکیل ائدن آنلاماماقدی. سید حئیدر بیاتین متنلری نورمال اوخوجونو و تنقیدچینی (-!) ایضاحا وارماقدان اوزاقلاشدیریر، اونا ایشاره کیمی هئچ بیر توتالقاج دا وئرمیر، ساده جه قارشیسیندا بیر-بیرینی تاماملایان، چارپاز کسن و بو حالیندا دا قوووشما یئرلری گؤرونن منظره لر آچیر. بو "کسیکلردن" هانسی مودئلی یاراتماق آرتیق سنلیکدیر. فیکریمیزجه، دونیا ادبیاتی نین ان کامیل نومونه لری نین مایاسیندا محض بئله بیر پوئتیک پرینسیپ دایانیر. بئله مکمل نومونه لرده بوتون تصادوفلرده اصلینده "اولمایان ایشلر اولوشور"، باش وئریر، عاغلین دیرندییی منطیقین کؤینه یینی جیریر، ائله بیر آورا یارادیر کی، جیسیملرین، اشیالارین، اینسانلارین... دوغمالیغی و یادلیغی، اونلارین ان مختلف کیفیت لری بیر خطین اوستونه ییغیلیر، اوخویا بیلدینسه، بو خط زامان ایچینده فورماسینی تاپیر، سنه غیبدن دورلو-دورلو مطلبلر سؤیله ییر.
سید حئیدر بیات بیین ایکینجی شعرینه باخاق.
بو اؤلکه
بوینومو قوجاقلاماغا
بیلیرم
بویون چاتماز
بو اؤلکه نین دار آغاجلاری
اوجادیر
...
بئله کی دارلاری اوجا قورورلار
سون گؤروشده
بوینومو قوجاقلاماغا
بیلیرم
بویون چاتماز
هادی قاراچای یوخاریدا آدی چکیلن مقاله سینده یازمیشدی: "...شاعیر خطابه چی دئییل، کسینلیکله دئییل. سیاستچی دئییل، پروفئسیونال اولاراق دئییل، پسیخولوق دئییل، فیلوسوف دئییل، بویاچی دئییل، هئیکل یونان دئییل...آنجاق بونلارین هامیسیدیر. شعری آماجلاییب گئدن شاعیر، یولونون سونوندا آراباسی نین قیزیل پئدالینا شعر یازار، اولانلاری اولموش، کئچنلری کئچمیش توتار، "اؤزوم" دئیه-دئیه گلیب، قارنی نین قورولتوسونا دا بیر شعر ایتحاف ائدر، اوزاغا گئدنی اولترایست اولار، قورتاریب گئدر. یازین، ادبیات داها گئنیش بیر دونیا اولسا گرک. ایشلتدیین مئتود نه اولور اولسون، قوردوغون قورغو، تئکنیک نه اولور اولسون، دئمه یه سؤزون وارسا وارسان، یوخدورسا، نه مئتود، نه تئکنیک سنی یاشاتمایاجاق. "
بلی، یولون سونوندا آراباسی نین قیزیل پئدالینا شعر یازان شاعیر، اصلینده هئچ نه "یازمیر"، او یالنیز نه ایسه، یاخود بختی گتیررسه، نه لریسه قئیده آلیر، "ساده کاتیبلیک ائدر" (علی کریم)، میللرین قولاغی نین دیبینده پیچیلتییلا دئییلن سؤزدن یاپیشار، اونا هئچ بیر رنگ قاتمادان مین بیر رنگین ایچینده جیلولندیرر. بیزده "دده قورقود کیتابیندان" اوزو بری "دار آغاجی" آدییلا نه قدر شعرلر یازیلیب. بو شعرلرین دئمک اولار اکثرینی اوخوموشام، خوصوصن چاغداش پوئزییادا بو نسنه ایله باغلی یئرسیز بیر پاتئتیکا (احساسات، دویارلیق، تأثر) دیقتیمی چکیب. پاتئتیکانین "خوصوصی چکیسی" چوخ اولدوغوندان همیشه دار آغاجی نین متنده لنگر ووردوغونو گؤرموشم. آما سید حئیدر بیاتدا یوخاریدا دئدییم کیمی، اساس اولان مقام توتولوب – ائله بیر مقام کی، اوردان بوتون مملکت گؤرونور، قوزئیلی، گونئیلی بوتون آذربایجان.
http://kechmish.azeriblog.com/2009/03/16/seyid-heyder-bayat-bey
-
- 13/10/21


text:
سن پترزبورق پولیتکنیک بیلیمیوردو
سن پترزبورق پولیتکنیک بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Saint Petersburg Polytechnical University, (فارسجا:دانشگاه پلیتکنیک پتر کبیر سن پترزبورگ))روسیه نین سنت پترزبورق شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. سن پترزبورق پولیتکنیک بیلیمیوردو ۱۸۹۹ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Saint Petersburg Polytechnical University»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سن پترزبورق پولیتکنیک بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
وفیه نظر یظهر مما سیأتی من ظهور اقوال كثیر من المجوّزین فی المؤبد
بو نظریه (ابن ادریسین سؤزو) ایشكاللیدیر. بو ایشكال گلهجكده عالیملرین چوخونون ابدی وقفلرین ساتیلماسینا ایجازه وئرمهسی ایله ظاهیر اولاجاق.
جناب اسكافی و فخرالاسلام (علامهنین اوغلو)دا موطلق اولاراق موقوفهنین ساتیلماماسینا نظر وئریبلر مگر موقوفهدن آیریلمیش، یالنیز ساتیلماقلا فایدا وئره بیلن جزئلر. «مختلف» كیتابیندا اسكافیدان نقل اولان سؤزه گؤره او دئییر: «موقوفه قول-كؤله اولسون و یا آیری زاد، دورومو فایدا وئریجیلیك مسیریندن خاریج اولورسا ایمكانی اولان شكیلده اونو ساتیب پولو ایله آیری بیر شئی یئرینه قویولسا عئیبی یوخدور. یا دا پولو موقوفهنین منفعتینه صرف اولان یئرده ایشلهنه و یا اونون پولو -صلاحلی اولسا- اصلدن قالان بؤلومه خرجلهنسین».(مثلاً یئرین بیر تیكهسی ساتیلا و قالان تیكهسینه خرجلهنه). بیتدی.
فخرالدین «ایضاح»كیتابیندا آتاسینین سؤزونو تفسیر ائدركن نظر وئریب. آتاسینین سؤزو بئلهدیر: «مسجیدین حصیری ییرتیلیب ایستیفادهدن دوشرسه، و یا آغاجین شاخهسی سینیب یاندیرماقدان باشقا هئچ فایداسی اولمازسا، اونون ساتیلماسینین جاییزلیگی یاخشیدیر». فخرالدین بو سؤزون تفسیرینده نصّین عموماتینا اساسلاناراق منع احتیمالینی وئرمكله دئییب: «منجه یاخشی اولار اونون ساتیلماسی جاییز اولوب ایمكان داخیلینده پولو اونون تایینا خرجلهنه (كؤهنه حصیر ساتیلدی پولو تازا حصیره وئریله) مومكون اولمازسا آیری زادا خرجلهنه». بیتدی.
(آخی سیز دئدیز كی بو ایكی نفر موطلق اولاراق منعه قاییلدیلر. ایندی گؤردوك جاییزلیكدن صؤحبت ائدیرلر؟ اوستهلیك اسكافی هر زادی دئییر؛ «موقوفه قول-كؤله و یا آیری بیر شئی اولورسا . . .»)
بو ایكی نفره نیسبت وئریلن موطلق اولاراق منعه قاییل اولماقلاری، بونا اساسلانمالیدیر كی بونا تایلاری ایختیلاف موضعیندن خاریج اولالار. (یعنی بو مسألهلرده هئچ كسین ایختیلافی یوخدور و بو دوروملاردا هامی ساتیلماغین جاییزلیگینی قبول ائدیر.) بو مسأله (موطلق اولاراق منع ائتمك) تئزلیكده حلبینین كافی كیتابینداكی سؤزوندن ظاهیر اولاجاق.
(الثانی): الخروج عن عموم المنع فی المنقطع فی الجمله خاصّة دون المؤبّد
ایكینجی:
مونقطیع (ابدی اولمایان) موقوفهده ساتیلما جاییزلیگی منعلیك عموموندان فیالجومله خاریج اولوب آما ابدی موقوفهده یوخ. (ابدی اولمایان وقفده فیالجومله موقوفهنین ساتیلماسینا ایجازه وئریلیب.)
بو نظر (ابدی موقوفهده جاییز اولماماسی و مونقطیعده جاییز اولماسی) قاضیدن نقل اولوب. نئجه كی «المحكی المهذّب»ده دئییر: «بیر زاد بیر طایفایا و اونلاردان آیریسینا وقف اولورسا، واقیف شرط ائدیرسه كی او طایفا مونقریض اولاندان سونرا فیلانكسلره وقف اولسون او گونه قدر كی آللاه یئری و اونداكیلاری ایرث آپارا، بئله بیر وقفین ساتیلماسی هئچ جوره جاییز دئییل. آما خاص بیر طایفایا وقف اولورسا و بو وقفده ابدی وقفده اولدوغو كیمی اونلاردان باشقاسینا رجوع ائتمگه شرط اولماسا و موقوفهنین آرادان گئدیب خراب اولما قورخوسو اولسا و یا موقوفه مالیكلرینه اونون ساتیلماسی قالماسیندان داها صلاحلی اولماسینا شیدّتلی احتیاجلاری اولورسا و یا موقوفهنین خراب اولماسینا گتیریب چیخارینجایا قدر موقوفه مالیكلری آراسیندا ایختیلاف اولورسا بئلنچی شراییطده موقوفهنین ساتیلماسی جاییزدیر، پولونو دا استحقاقلارینا گؤره مصلحتلرینه خرجلهسینلر. آما بو شراییطین هئچ بیری اولمازسا اونون ساتیلماسی هئچ جوره جاییز دئییل. وقفین هیبهسیده صدقه وئریلمهسیده جاییز دئییل.
بو تفصیل (ابدی وقفده جاییز اولماماق و مونقطیعده جاییز اولماق) علامهنین «مختلف» كیتابی و آیری جماعت طرفیندن جناب حلییه نیسبت وئریلیب. لاكین جناب حلینین «كافی» كیتابیندان نقل اولان عیبارت بو تفصیلله اویغون دئییل. بلكه كافینین عیبارتیندن بئله چیخیر كی ساتیلمانی موطلق اولاراق منع ائدیر. ایستهسن موراجیعه ائله.
بو تفصیلی، جناب صدوقا دا نیسبت وئریرلر. جناب صدوقون «فقیه» كیتابیندان نقل اولان سؤز بئلهدیر. صدوق -گلهجكده گلن- علی بن مهزیار روایتینی نقل ائدندن سونرا دئییر: «بو وقف یالنیز او طایفانین ایدی و اونلاردان سونراكیلارا عایید دئییلدی. آما اگر اونلارا و اونلاردان سونراكی نسللره و اونلاردان سونرا موسلمانلارین كاسیبلارینا آللاهین یئری و اونداكیلاری ایرث آپاران گونه قدر، وقف اولسایدی، اونون ساتیلماسی ابداً جاییز اولمازدی. (علی بن مهزیارین روایتینه گؤره وقفین ساتیلماسی بعضی یئرلرده جاییزدیر.)
بورا دا بیر مسأله وار؛ تفصیله قاییل اولانلارین یعنی صدوق و قاصینین سؤزلریندن مونقطیع وقفده آخیر نسلدن باشقاسیندا، ساتیلمانین جاییزلیگینین نئجه اولماسی ظاهیر اولمور. (بلی، آخیر نسلده بو موشكوللرله قارشیلانسا، ساتماق جاییز اولار آما آخیر نسل اولمایان نسلده بو موشكوللر اولورسا نه ائتمك لازیمدیر؟)
بوردا بیر سوآل یارانیر: موقوف علئیهم مونقریض اولاندا موقوفه اونلارین ورثهلرینه ایرث یئتیشر؟ یاخود واقیفین ورثهسینه چاتار؟
ایندی، تفصیله قاییل اولان عالیملردن موقوفهنین بئلنچی شراییطده موقوف علئیهمین ورثهسینه چاتماسینا قاییل اولسالار، اوندا ساتیلمانین جاییزلیگینه توجیه وار. آما بو عالیملردن موقوف علئیهمین مونقریض اولدوغو دورومدا، موقوفهنین واقیف و اونون ورثهسینه قاییتماسینا قاییل اولان وارسا بئلنچی شراییطده موقوفهنین ساتیلیب موقوف علئیهمین مصلحتلرینه خرجلنمهسی قبول اولونان دئییل.
و قد حكی القول بهذین عن القاضی الا أن یوجّه بأنه لا یقول ببقائه علی الملك الواقفحتی یكون حسباً
نقل اولوب جناب قاضی بو ایكی سؤزوون هر ایكیسینیده دئییر. یعنی هم دئییر: «موقوف علئیهم مونقریض اولاندا موقوفه، واقیفین ورثهسینه قاییدار». و هم دئییر: «اونون ساتیلماسی موقوف علئیهم طرفیندن جاییزدیر». بونلارین ضیدّیّتی وار. یوخسا قاضینین فتواسینی بئله توجیه ائدك كی جناب قاضی بئله دئییر: «واقیفین مالیكیّتی مولكده قالمیر (بئله اولورسا وقف ساییلماز بلكه حبس حسابلانار) بلكه وقف حقیقی وقفدیر و موقوفعلئیهمین وار اولان(حیاتدا اولدوغو) گونونه قدر اونلارین مولكیّتینه گئدیب. بئله اولورسا واقیفین اوندا حقی واركن، موقوفعلئیهمین موقوفهنی ساتماقلاری، سونراكی بطنلرین حاقّی اولاركن بیرینجی بطین موقوفهنی ساتماسی كیمیدیر. لاكین بو مسأله حلبینین قاباقجادان نقل اولان سؤزونه (اونا تفصیل نیسبتی وئریردیلر) داخیل اولان ایشكالی رفع ائلهمیر چونكی او دئییر وقف موطلق اولاراق (ابدی و یا مونقطیع) واقیفین مولكونده قالار و منفعتلریندن ایستیفاده ائتمك اوچون حبسده قالمالیدیر.
اوچونجو: بعضی یئرلرده موقوفهنین ساتماسینین جاییزلیگی منعلیك عموموندان چیخیب ابدی وقفده ساتماغا ایجازه وئریبلر. آما مونقطیع وقفده ساتیلمانین جاییز اولوب اولماماسینی آیدینلاتماییبلار. هرچند ظاهیر اولدوغو كیمی، بعضیسی تعمیم ائدیبلر؛ یعنی ابدی و مونقطیع وقفده ساتماق جاییزدیر و بعضیسی تخصیص ائدیبلر یعنی ابدیده جاییزدیر و مونقطیعده یاساقدیر. «شئیخ» و «سلّار» كیمیلرین، مونقطیع وقفده، وقفین واقیفین ورثهسینه قاییتماسی اعتیقادیندا اولمالارینا اساسلاناراق.
جناب سید ابیالمكارم بن زهره كیمی هر بیر عالیم بو اعتیقاددا اولسا كی مونقطیع وقفده موقوف علئیهم مونقریض اولاندان سونرا، موقوفه نه واقیفین ورثهسینه و نه موقوف علئیهمین ورثهسینه چاتار بلكه «بِرّ» وجوهونا مصرف اولار، بو مونقطیع وقفین، ابدی وقف كیمی اولماسینا قاییل اولار. یعنی اونون ساتیلماسی جاییز اولورسا بونونكیدا اولار، اولمازسا بونونكیدا اولماز.
هر حالدا موناسیبدیر بیز ایلك اولارق موقوفهنین اؤزونون ساتیلماسینین جاییز بیلن عالیملرین عیبارتلرینی نقل ائدك، گؤرك اونلاردان نه حاصیل اولور.
ایندیسه دئییریك جناب مفید (ره) «مُقنعه» كیتابیندا دئییب: «وقف اساساً صدقه كیمیدیر و اونا قاییتماق اولماز مگر موقوف علئیهم ائله دوروما گله كی شارع اونلارا كؤمك ائتمگی منع ائده و اونلارا یاردیم ائتمكله اینسان آللاها تقرّوب تاپا بیلمهیه و یا ائله بیر شراییط یارانا كی موقوفهنین شرطینی دگیشدیرمك موقفعلئیهمین حالینا اونو دگیشدیرمهمكدن داها یاخشی اولا.
اگر واقیف موقوفهنی اؤز الیندن چیخاریب، موقوفعلئیهمه وئریرسه اونا قاییدا بیلمز، شرطلرینی دگیشدیره بیلمز، وقف اولان یول - یؤندن چئویره بیلمز. مگر بو كی واقیف وقف زمانی بئله شرط ائده: «من حیاتدا واریكن كاسیبلیق اثرینده اونا احتیاجیم اولورسا اونو ساتیب اؤز مصلحتیمه خرجلیهجم». بئله شرط ائدیرسه ائلیه یبلر بو ایشی گؤرسون.
واقیف اؤلندن سونرا دا موقوفعلئیهمه موقوفهده ساتیش، هیبه، وقفین شرطلرین دگیشدیرمك كیمی عمللرله تصرّوف ائتمهسی جاییز دئییل. مگر موقوفه خراب اولا و سولطان و یا باشقاسی اونون تعمیری اوچون تاپیلمایا و یا فایداسیز دوروما دوشه. بو ایكی دورومدا موقوفعلئیهم موقوفهنی ساتیب پولوندان فایدالانا بیلرلر. هابئله اونون پولونا شیدّتلی احتیاجلاری اولورسا دا بو ایشی گؤره بیلرلر. یعنی موشكوللرین حل ائده بیلرلر. دئدیگیمیز اوچ شئیدن باشقا هئچ یئرده اونون ساتیلماسی جاییز دئییل». مفیدین سؤزو بیتدی.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
اون کیتاب اویونو
نئچه دوست علی نوری، اکبر نعیمی, اولکر داغ قیزی, شریف مردی و احتمالا بیلمهدییم دوستلار دا اولوب، منی ده اون کیتاب اویونونا چاغیردیلار.
آنجاق شریف مردی اؤزو و بلکه من ده بیلدیییم ندنلره گؤره 25 یاشیمدان اؤنجه اوخودوغوم ائتگیلی کیتابلاردان سؤز آچماغیمی ایستهییبدیر. اولسون تام او یاشا کیمی اوخودوغوم و یادیمدا ساخلادیغیم کیتابلاردان یازیرام. آنجاق انصافن اون کیتاب آز دئییل؟ فالاچیدان آد چکه بیلمهیهجهیمسه، ناظیم حیکمت25 یاش سینیرلاریندا باتاجاقسا، سمفونی مردگان، بابا گوریو, آنا کارنینا, کلیدر، طلا در مس، چنین گفت زرتشت، طه حسین، تبار شناسی اخلاق، بین القصرین، سازیمین سؤزو هرهسی هر بیر دلیله گؤره اون کیتابین ایچینده یئرلشمهیهجکسه، هله او دام اوسته سویونان معتاد آی ایشیغیندا دئیمشدی: بس بونو نه ائلئییم؟ دوکتور هیئتین تورکلرین تاریخ و فرهنگینه بیر باخیش، برتلسین شرق شوناسلیق مقالهلری، ادوارد سعیدین قان کانسئری گئجهلری، داریوش شایگانین ادونیسین واز کئچه بیلمهین دونیاسی، شاندور پتوفینین اعتراض شعرلری، رومن رولانین فرزانهلیگی، میکل آنژین داشلا سئوگیلیسینی بیرگه سئومهسیندن سؤز آچان رومان، محمود درویشین عرب دوستوملا گئجهلر توستو ایله قارانلیق بوجاغیندا اوخودوغوموز دفترلری، ائله بیل کندیمیزین او باشیندان باشلانیب دوز اورتاسیندا، اورتا ائوین باجاسینا چاتاندا بیتن جان اشتاین بکین آداملار و سیچانلاری... او معتاد کیشی گئجه آی ایشیغیندا لوم لوت اولاراق دئمیشدی: بس بونو نه ائلئییم، یانی ماندیللانین آزادلیغین اوزون یولو (فارسجادا چتین یولو)نو، داها سونرا تهراندا غریبجه بیر میسافیرخانادا یاتارکن گؤزلریم یومولور و سروش ایله مطهری... هله بیرینجی دؤنه کندیمیزده بیر درهدن تاپیب اوخودوغوم پینوکیو، سونرالار بیر دوست دئدی حضرت یونس داستانینا بنزیر، دئدیم غربین تورات اوزرینده دایاندیغینی اونوتدون مو؟ ایلگینج دئییلمی؟ آغاجدان یونولان پینوکیو بیردن مینیر اوچ دؤرد مین ایللیک تورات گلهنکلرینین آرخاسینا، کیملیک وئریلیر آغاجدان دوزهلهنه، و بیردن تهراندا کارلو کولودی اوخویوب بیریسی سانیر من ده حیدر بیات اولاراق آغاجدان یونولموشام، هئی ابراهیمی دینلرین قوتسال کیتابلاریندا مثل چکیلن ائششک کیمی کیتابدیر یوکلور دالیما، دهییشدیره بیلهمی، او دئین اولام، یئنی کیملیک قازانام. آنجاق اونودوبلار دا داوود اوغلو کیمین آغزینجا دئییر: چات دوشن کیملیک اؤز یولونو گئدر... او مؤعتاد کیشی دئمیشدی بس بونو نه ائلییم؟ کامونون یابانجیسی، طاعونو، کافکانین مسخی. واقیف صمد اوغلو دئییردی آنجاق هرهسی اؤز ایزینی قویور حیاتیمیزدا بیز بیلسک ده بیلمهسک ده.
نسه اون کیتاب یئرینه اون بیر کیتاب و حومه...
آنجاق سیرالامادان اؤنجه بیر کیتابی سیرا اؤنجهسی یازماسام اولماز: تیبو عائیلهسی، بلکه ده هئچ کیتاب بو قدر ائتگی بوراخمادی حیاتیمدا، هامی یؤنونو یازا بیلمهیهجم، نئچه سسلی اولماغی ویل دورانتدان اؤیرنمیشدیم، اما بو کیتاب الیمدن یاپیشیب وردیش وئردی، دامجی دامجی دامیزدیردی بئینیمه. بیر ده بو کیتاب منه دئدی یاخشی پیس دقیقن دوروما باغلیدیر، بیر ده بو کیتاب دئدی علامه اولسان اوتوزاجاقسان... بو کیتابی اوخویان گوندن بری علامه اولماغی بوش وئردیم. "ژاک" گئجه او قوجا پروفسورلا گؤروشنده من ده اورادا گئدیب او سورولاری سورماغیم گلیردی، ساغ اولسون مارتن دوگار، عؤمرومده هامیدان چوخ اونا مدیون اولاجام. بو کیتاب... بو کیتاب... آنجاق هر کس اوخویوب منیم کیمی کیتابلا مواجه اولا بیلمهسه یامانلاماسین لوطفن. سؤز 15 ایل بوندان اؤنجهنین سؤزودور، و او زامان بؤیوک بیر کیتاب قیتلیغی یاشانیردی.
1. اصلی کرم، بیرینجی اوخودوغوم تورکجه کیتاب، بو کیتابی رحمتلیک منظوری خامنه چاپ ائتمیشدیر و دوزگون بیر تورکجهسی وارایدی، بلکه باشقا تورکجه کیتابلا باشلاسئیدیم هئچ زامان بو قدر ماراقلانمازدیم تورکجهیه. بو سیرادا شهریارین حیدرباباسینی، سونرالار هوشنگ جعفرینین آغ آتیمینی دا یازا بیلرم.
2. شریعتی منی دلی ائدردی اون آلتی یاشیمدا. مال کیمی باشیمی آشاغی سالیب آغ بوزونا باخمادان یازماغی اوندان اؤیرندیم. آنجاق شریعتی بیر ایکی ایلدن چوخ قالمادی حیاتیمدا.
3. ویل دورانتین لذات فلسفهسی ایسه اؤیرتدی کی هاوا بئله ایشیق دا اولسا مولانا دئین فیله یئنه هر کس بیر جور باخاجاقدیر. آیدینلیقدا اولان قارانلیغی ... بیر شکیلی وار ویل دورانتین نه گؤزلدیر. بیر ده ویل دورانتین کیتابلاریندا بیلدیم خانیملارین دا آدینی چکمک اولار کیتاب اوزرینده، اونلاردا گلیب قفسهدن کیتاب گؤتوروب اوخویا بیلرلر، یازا بیلرلر. سونرالار ناصر پورپیرار افشاء ائلهدی کی! ویل دورانتین خانیمی یهودیدیر. و سونرالار بو شعری یازاندا بلکه ویل دورانت ایله خانیمی آلت بیلینجیمده یاشاییردیلار: کیتاب اودامیزدا/ تورک قهوهسی سونراسی/ فیرانسیز اؤپوشلری.
4. فروغ فرخزاد مودئرن شعرین تن اورتاسینا آتدی بیلهمی. ایناناق سویوق موسمین باشلانیشینا. سونرالار فروغون عربجه ترجمهلرینی ده اوخویاندا تیترهدیم، یحملنا الریح... بیزی یئل آپارار-اجاق. اوندان سونرا حسین منزوینین شعرلری ایله اوزون اوزادی یاشادیم و احمد شاملو.
5. زرین کوبون با کاروان حلهسی منه خبیثلییین یولونو اؤیرتدی. شاهرخ مسکوبون بوتون کیتابلاری اؤزلجه کارنامه ناتمام-ی خبیث شوناسلیقدا داها یاردیمجی اولدو، اساسن بو ایکی بیلگینه (زرین کوب و مسکوبا) حددن آرتیق بورجلویام. بونلارین ذیلینده ذبیح الله صفا، دهخدا، سیروس شمیسا، سید جعفر شهیدی، شفیعی کدکنی، فروزانفر، کزازی، جعفر یاحقی و ... کیتابلاریندان آد چکمک اولار. آنجاق بعضیلرینی مثلا شفیعی کدکنی و شمیسانی بو آرادا سئوه بیلرم ده.
6. کارامازوو قارداشلاری بیر آرابادان سؤز آچدی. او آرابانی بوتون میللت سوروردو، او درهیه گئتسئیدی هامی تؤکولوب محو اولاجایدی. کابوسلاریملا رؤیالاریم بو آرابادان بوش اولمادی بو گونه کیمی.
7. ابن عربینین شعرلری و فصوص الحکمی قطعن منی فرقلندیردی، اؤز گووهنلیک (اعتماد به نفس) ایله سئومک بو سیاستدن قاچان سیاستچینین منه اؤیرتدییی اولدو. فقه زده دونیادا بو آز بیر شئی دئییلدی هئچ. و البته نئچه نئچه باشقا شئیلر. شمس، مولانا، حافظ، جامی و ... عارفیمتیل شاعیرلر ابن عربینین ذیلینده قالیرلار قطعن. بیر ده من خیالین نه قدر اؤنملی اولدوغونو ابن عربیدن اؤیرندیم. بلکه بیر گون بیر آدایا بیر کیتاب آپارمالی اولسام ابن عربیدن باشقاسینا الیم گئتمهیه. شرق اینسانینین متنلر ایچینده شاشغینلیغی، او شاشقین اینسانین نه قدر یارادیجیلیغا و توخوجولوغا مالیک اولدوغو گوج. (هئچ بیلیرسن ابن عربی باتیلیدیر؟)
8. دیلچیلیک مکتبلری و سوسورا بورجلویام. بو قونودا بیرینجی اوخودوغوم کیتاب: روندهای بنیادین در دانش زبان، رومن یاکوبسن کورش صفوینین ترجمهسیله. بو کیتاب هم اسطورهنین اؤنمینی وورغولادی، هم ادبیاتین دیله موختلیف یؤنلرده نه قدر باغلی اولدوغونو. اما بلکه اوندان آرتیق بو مکتب منی حوزه درسلرینین بیر سیراسیندا بوشلوغا اوغراتدی. قالسین...
9. فضولینین دیوانینی دا اون سککیز یا اون دوققوز یاشیمدا میر صالح حسینینین تصحیحی ایله آلدیم. قطعن ائتگی بوراخیجی ایدی. ایندی فیکیرلشنده ابن عربی مکتبینین چرچیوهسینده آنجاق اؤز دیلیمده یاشاماغی او یاشیل جیلدلی دیواندا یاشادیم. فقط هردن دئییرم تکی فضولی بیر آز دا آرتیق ابن عربی اوخوسایدی. بیلیرسیز بیر شئیی بیزه آچیق آیدین دئمهدیلر: ابن عربی، مولانا و فضولی هامیسی عوثمانلی چئورهسینده گلیشدیلر. عوثمانلیلار تورکلرین یوموشاق و گلیشمیش اوزویدولر.
10. سمبولیسم و سوررئالیسم مکتبی، کیتابین آدی و یازاری یادیمدا دئییل. بودلر، رمبو. ایندی ده هر گون ده اولماسا واخت آشیری بودلره گؤز گزدیرهرم. سمبولیستلر منه شخصی ایماژلارینی و ایچ دونیانی، دلیلیکلرینی کاغیذ اوزرینه تؤکه بیلرسن دئدیلر. اولا بیلر بونو دا دئمهمیش اولالار آنجاق من اونلاردان بونو آلدیم. چئورهمیزده کی موحاکاتا باغلی ادبیاتین هژمونوسونو یالنیز اونلارین گوجو سیندیرا بیلردی ایچیمده. اما گئرییه دؤندوکده گؤرورم اونلارا کاش بیر آز دا چوخ اینانسایدیم...
11. نه قدر ایستهدیم اوستهکیلرین بیریسینی سیلیب بونو یازام اولمادی کی اولمادی. 11 دنه یازمالی اولدوم. صادق هدایت کابوسون آغیر باسماغینی اؤیرتدی. نه مولانا، نه بودا(هدایت هیندچیایدی ده)، نه ابن عربی، نه خیام، نه لامارتین، هئچ کس هم ده هئچ کس او کابوسون اؤنونده دایانا بیلمهدیلر، دونیانین قارا یؤنو گرچکایدی. سونرالار سئوگیلیم - بیر ده اوندان گیزلی دؤنوب، سارتر اوخودوم – دوز او قارا یؤنون کابوسلاری ایچینده منی دانسا چاغیردی. موراکامینین اؤیکوسونده کی قادین هر ایل بیر قیچلی دالغاچینین دالغا اوزمهسینی گؤرسون دئییه اوغلو اؤلن ساحیله گئدیر. کؤپک بالیقلاری (کوسهلر) آدام اتینی سئومیرلر اما هردن اولور دا دیدیب داغیدیرلار و جهاندار آقا (دلی کورون ضد قهرمانی) قودرتین سیال اولمایان دورومونون ریوایتیدیر. سیال اولماغی بو متنلرین هامیسینی بیر بیرینین یانینا قویاراق اؤیرندیم، البته اؤنجهدن ویل دورانت لذات فلسفهده قولاغیما بیر سؤزلر دئمیشدی. بونلارین هامیسینا رغمن سئوگیلیم ده من ده هردن سالینجیرین ناتور دشت-ده کی شخصیتینین سوروسونو بیر بیربیریمیزدن آزاجیق دهییشیکلیکله سوروشوروق: دورنالار قیشدا هارا گئدر، دورنالار یایدا هارا گئدر؟ بورالاردا هر نئچه کیتاب اوخوساق بیله، دورنالارین قاییدیشینا بیر گؤل دوزلده بیلمهیهجهییک.
و سونرا ابی العلا معری مزارینین داشی اوزرینه بئله بیر شئی یازدیریب: آتام جینایت ائدیب منی دونیایا گتیردی، من جینایت ائدیب کیمسهنی چاغیرمادیم بو دونیایا.
کیمسهنی چاغیرمیرام. فقط کاش بیلئیدیم سوریهنین بو گونکو دورومونو گؤررکن جرج طرابیشی، غادة السمان، ادونیس، ذکریا تامر و... کیتاب اوخویا بیلیرلر؟ بیلیرسیز اردوغانی و باتینی بو باخیمدان باغیشلاماق چتین اولاجاقدیر. عرب دونیاسینین ان رنگلی یارادیجیلار یارادان اؤلکهسینی هر دلیله گؤره بو گونه سالدیلار. سوریه ده علوی توپلوما دایانان یازارلار عرب دونیاسینین ادبیات ماویسینین گؤی قورشاغیسینی گؤزللشدیریر، زنگین ائدیردی. بیلیرم عؤمرونده بیر یول بلکه تئاترا گئتمهین ملک عبدالله و ادبیاتا سیاسی باخان داوود اوغلو بونو دوشونمزدی ده، آنجاق اوباما دا بونو دوشونموردومو؟ او معتاد کیشی گئجه یاریسی آی ایشیغیندا دام اوستونده لوم لوت اولاراق چیغیر باغیر سالمیشدی: بس بونو نه ائلئییم؟
هه! شریف بونلار 25 یاشینا کیمی اوخودوغوم اؤنملیلرین،ائتگی بوراخیجیلارین بیر سیراسی، او زامانلار هله ده دونیام ایکی قوطبلودور. هله ناظیم حیکمتله شاملویا تاپینا بیلیرم، هله احمد شوقیدان داد آلا بیلیرم، هله منزوی گئجهلریمی بزیر. سونرا یئنی کیتابلار گلیر، یئنی آدلار و یئنی دوستلار. سیزلر هر بیرینیز فتح الله بی، علیرضا، حمید، سن و قوم دیشاریسیندا ایواز طاها و سعید متین پور و سونرا آدینی چکه بیلمهدیییم بیر سیرا دوستلار هر بیریسی او اولدوز آدلار قدر و اولدوز کیتابلار قدر حیاتیمدا ائتگی بوراخیبسیز. چورومهمهیی، دونوب قالماماغی، سیاللیغی، یئنی دوشونجهلردن قورخماماغی آچیقجا سیزلرین حضورونا مدیونام. هر بیرینیزه مارتن دوگار و ابن عربی قدر بورجلویام، ساغ اولون کی وارسیز.
آخ شریف تورات قالدی
و دده قورقوت
و مکتبده بیرینجی اوخودوغوم کیتاب قرآن اولموشدو. بیلیرسن ده بو قوتسال کیتاب هر زامان بیر تورلو حیاتیمدا یاشاییر.
-
- 14/09/19


text:
گؤیلر یامان بیزی داریخدیراجاق
بیر اولدوز اوجا بوی، بیر اولدوز آلچاق
دونیانین گؤزلری دونیایا آنجاق
بیز تک گیپریک چالیب تاماشا قیلمیر!
بو اوجا یئرلرده دیار با دیار
آللاهین اؤزونون کؤهنهلییی وار
گؤیلر ساعاتییلا چاتاندا ناهار
مین تیکه توتوروق، بیر آللاه آلمیر!
عالم، بیر سئوگینین ایکی خط سؤزو
او خطی سئچنمیر هئچ نهیین گؤزو
اؤلن دونیالارین توستوسو، توزو
حتی بیر شکلین ده ذهنینده قالمیر!
بیر یول ائله تومموش اؤز ایزلرینه
گؤز آچیر گئجهنین گوندوزلرینه
داریخیر گؤیلرین او اوزلرینه
قولاق دا یاتیردیر، سس -سوراق آلمیر!
بو تؤر-تؤکونتولو گؤیلری بیر قیز
ییغیب -ییغیشدیریر، باخ ، اولدوز-اولدوز!
هانسی خاقان اوچون، شاه اوچون کنیز؟
نه ساچی آغارمیر، نه ده قوجالمیر!
۹۶/۹/۲۵


text:
مملکت گه قیتگن قاچقین لرگه اوز قیشلاق وشهرلریدن باش پناه بیریله دی
افغانستان قاچقین لروزیرلیگی محلی مستقل ارگانلر اداره سی همکارلیگی بیلن مملکت گه قیته یاتگن قاچقین لرگه اوز قیشلاق وشهرلریده باش پناه تیارلب بیریش اوچون کیلشوو امضاله گن. بو زیرلیک که کوره حاضرگی قاچقین لر اوچون توررجای یره تیب بیریلگن شهرچه لر شهرلردن اوزاق بولیب ویشم شرایطی اوچون هیچ قنده ی شرایط یره تیلمه گنی سبب بوییرده اکثرعایله لراستقامت قیلمه گن لر. حاضرگی کونده مملکت گه قیتگن کوپلب مهاجر تورربنا گه ایگه بولمسلیگی سبب قیین احوالده شهرلرده وقیشلاق لرده خیمه لرآستیده حیات کیچیریب کیله یاتگن لری ایتیله دی. مهاجرلیکدن قیتگن افغان وطنداش لری خیمه لر آستیده یا ویران ایتیلگن بنا لرده حیات کیچیریب کیلماقده لر، وبیر قطارلری هم مجبورلیکدن کراه تولب کون کیچیره یاتگن لری ایتیله دی . حکومت ایسه اوتگن ییللرده بولرگه بیر قطار شهرچه لرایجاد قیلیب و توررجایلر قوریب بیرگن، اما قاچقین لرگه نظرده توتیلگن شهرچه لر اوزاق لیگی ویشش شرایطی مناسب ایمس لیگی اوچون کوپچیلیک لری استقامت قیلیش گه حاضربولمه گن لر. حتی ایریم قاچقین لر ایسه شهرچه لرده ترقه تیلگن ییرلردن هم محروم قالگن لری نی ایته دیلر. عین حالده بوگون کابل ده محلی مستقل ارگان لربیلن قاچقین لری وزیرلیگی آره سیده مملکت گه قیته یاتگن قاچقین لرگه اوی جای امکانیتی نی یره تیب بیریش اوچون یاردم بیریش کیلشووی امضا لندی. افغانستان قاچقین لر وزیری جماهیر انوری گه کوره، حاضرگی ینگی نظرده توتگن استراتیژیک برنامه اساسیده قاچقین لراوچون باش پناه مساله سی آلدین گه نسبتن فرقلی بولگن. افغانستان قاچقین لر وزیری جماهیر انوری گه کوره او بو وزیرلیک لوازمیگه کیلمسدن آلدین مملکت گه قیتگن قاچقین لر اوچون ایجاد ایتیلگن شهرچه لر نی مناسب بولمه گن، اونگه کوره بو شهرچه لرشهرلردن اونلب کیلومتر اوزاق لیکده جایله شیب و تورربنالرنی قوریش اوچون ترقه تیب بیریلگن ییرلر قاچقین لر یشه شی اوچون مناسب بولمه گن. قاچقین لراوچون تورربنا اوچون ییر ترقه تیش برنامه سی، مملکت نینگ 22 ولایتی گه قوشیمچه 48 مرکز ده نظرده توتیلگن. قاچقین لر وزیرلیگی تمانیدن مهاجرلر گه باش پناه قوریب بیریش اوچون محلی ارگان لر ایشلری بوییچه مستقل اداره بیلن کیلیشوو امضا له نیشدن تشقری دن 13 وزیرلیک وایریم تشکیلات لر بیلن هم بوخصوصده کیلیشوو امضا لنگن. محلی مستقل ارگانلرریاستی مملکت گه قیته یاتگن قاچقین لراوچون یشم شرایطی نی برابرلشتیریش اوچون قاچقین لروزیرلیگی گه همکارلیک قیلیش لرینی سوز بیردی. قاچقین لر وزیرلیگی نینگ معلوم قیلیشیچه قاچقین لرنینگ بیرینچی احتیاج لری نظرده توتیلیب مذکور وزیرلیک لرملی برنامه لریگه کیریتیش اوچون تاپشیریلگن شونینگ دیک قاچقین لر وزیری گه کوره، مهاجرلرنینگ بوتون قیین چیلیک لرینی حل ایته آلمسلگینی ایتدی، اما بوخصوصده ایشلب چیققن استراتیژیک برنامه لری اساسیده دنیا هم جمعیت مملکت لری نینگ حمایت لرینی جلب قیلیب مملکت نینگ ملی برنامه لرگه کیریتیلگنی نی معلوم قیلدی. هرچند قیته یاتگن مهاجر لراوچون دولت تاماندن باش پناه قوریش مساله سی مهم دیب ایتیله دی. حکومت تمانیدن قاچقین لرنینگ اوز قیشلاق وتومن لریده باش پناه توزه تیب بیریش قنچه لیک ممکن. فاریاب ولایتی نینگ ولایتی کینگاشی اعضاسی داکترابراهیم تینمس شونده ی برنامه لرعملی بولیشی گه شبهه بیلن قره ب دولت گه تیگشلی قطار وزیرلیک لروعده نی کوپ بیرگن لراما عملنی کم قیلگن لردیب ایته دی. قاچقین لر وزیرلیگی گه کوره جاری ییل باشیدن هلی گچه 30000مهاجر وطنگه قیتگن، اما مملکت ده ایش بولمسلیگی وامنیتی معما لر سبب کوپلب مهاجر قیتیشگه قیزیقمه یاتگن لری تیل گه آلینه دی. بوندن تشقری هرکونی کوپلب افغان لرایسه ایش ایزلب مملکت نی ترک ایتماقده لر. معلومات لرگه کوره اوتگن اون ایکی ییلده 6میلیونگه یقین افغانستانلیک قاچقین لراوز مملکت لریگه قیتگن لر، اما شونگه قره مسدن حاضرگی کونده ، قوشنی ایران و پاکستانده قریب 5میلیون افغان قاچقینی حیات کیچیریب، بو رقمدن ایکله مملکتده 3 میلیون گه یقین افغان وطنداشی قاچقین لیک قانونی رویخطیدن اوتگن لروبیریریم میلیونگه یقینی هم رویخط دن اوتمه گن.


text:
عاشق هستی بیا از دست نده!
جمعه 31 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
طالعیم اوچان زامان الیمدن ،
کاش دییردیم یئتیرردی تانریما :
من بو دونیانی ایسته مه میشدیم...
پنجشنبه 30 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
پنجشنبه 30 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
پنجشنبه 30 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
پنجشنبه 30 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
پنجشنبه 30 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
قیز."بو گون اونو گورمه سئیدیم.صاباحدان بو اوغلانا سئوگیلیم دئیه جکدیم."دئیه دوشوندو.
"نیه اورا گئتدیم.نه دن اونو گوردوم؟اصلا نیه اونو سئودیم؟اودا کیم ایدی من سئودیم!"
قاشلاری چاتیلدی.
"هئچ بیلمیرم اونو سئودیم می.سئومه دیم می؟!من اوندان تئلفون آرخا سیندان آیریلدیم."گوزلرین یومدو.
"آیریلارکن. منه دئمیشدی آیریلیغین نه اولدوغونو.من سه اوندا هئچ آنلامامیشدیم بونو.دئدیم آیریلیق دیر دااا
نه اولاجاق کی!"قاش قاباغینی تورشاتدی.
"آه بو نه آخماق فیکیربئله!نه سئومک.نه آیریلیق .نه او؟!هئچ بیلمیرم بو فیکیرلر نئجه گلدی بئینیمه!"
نفسینی دردی بیر آزجیق."یوخ آمما.اونو سئومه سئیدیم.نه دن پس بوگون آیریلیق حیسسی بورودو منی؟
هئچ بیلمیرم کی!آمما بو اوغلان نه؟!ائولنه جگیم بو تزه اوغلان؟تام ایسته دیگیم بیریسی.اوندا تاپابیلمه دیگیم
بوتون شئی لربو اوغلاندا وار"گولومسوندو.
"آممانه دن اونو گوردوگومده بئله اولدوم؟بیر شئی ایتیرمیش کیمی بیر حیسسه قاپیلدیم!چاشدیم؟!
بو نه ایش؟!من کی اونا سنی سئومیرم.چیخ گئت دئدیم!من کی اوندان چوخ راحات آیریلدیم.اوزوم ایسته دیم"
دیرسگینی ماسایا سویکه دی."من کی اوندان آیریلماق اوچون چوخ یاخشی و سارسیلمازدلیل لر توپلامیشدیم!
اونو چوخ گوجلو دلیل لرله محکوم ائتدیم!داها نه یی آختا ریرام؟نه دن بئله اینجیمیش اولورام؟یوخ .یوخ .
سفئح دویغولارا قاپیلمیشام.اونون قاراسی باسیب منی.من هارا.اونو سئومک .اونا غریبسه مک هارا؟!
منیم کیمی بیریسی اونون کیمی بیر محکومو نئجه سئوه بیلر کی؟!"یئرینده بیر قیمیلداندی.
"یوخ .یوخ.من بو اوغلانی سئویرم.بو هارا.او هارا؟آمما اونو گورونجه نه دن بئله اولدوم؟!
یوخسا اونو....یوخ .یوخ .یوخ . اولا بیلمز!من بو اوغلانی سئو مه لی یم. بو دا چیخیب گئتسه نه اولار؟
نئیله رم؟!یوخ . یوخ .اصلا اونو سئو میرم.توتالیم اصلا اونو سئودیم.یا ایندی ده سئویرم.نه اولسون کی؟!
اونو دوشوندوکده بیلمیرم .نه دن بئله اولورام؟!"اوزو قیزاردی اللری تیتره دی.
"یوخ اونون سئوگی سی آدامی بیر تهر ائدیر.اوندان اوزاقدا آدامی آیریلیقین قاراسی باسیر.اورگیم سیخیلیر.
آمما بونا فیکیر له شنده هئچ بیر تهر اولمورام.حتی آیریلسام دا هئچ بیر شئی اولماز."
دوداغی قاچدی."هه او لدو.بو چوخ یاخشی اوغلان دیر.نه سئوگی سی آدامین ایچینه ایشلیر .نه آدامی -
زحمته سالیر. نه ده آیریلیغی قورخونج اولار...آمما اونونلا نئیله ییم من؟بو آیریلیقدان اوزومو بیر تهر قورتارمالی یام."کوکسونو اوتوردو."آمما او وار کن .من وار کن .آیریلیق دا اولاجاق.ایکیمیزدن بیری اولمامالی دیر!"دیسکیندی."یوخ .اولماز من اولمالی یام.قالمالی یام.یئنی بیریسینی تاپمیشام.صاباحدان سئوگیلیم اولاجاق
!او اولمامالیدیر.اونون اولماغی نه یه لازیم؟!من ایسته دیکلریمی اوندان آلمیشام.داها اونا ائحتیاجیم یوخ.
آمما او وارکن .آیریلیق دا سوره جک. او اولمامالیدیر.آیریلیق بیتمه لی دیر.من نیه اولوم کی؟بو ایش محکوم لارینکی دیر. اونو....." قیزین بئنیزی گولدو!
چهارشنبه 29 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
چهارشنبه 29 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
اینتئرنئت دوستو
گؤره سن بیزیم اینتئرنئت دوستلاریمیز بئله دئییل لر؟
سؤزون دوغروسو آدام بو عكسی گؤره نده جانینا خوْف او تورور كی گؤره سن منیم دوستلاریم بئله دئییللر؟
راستی نكنه دوستان اینترنتی ما اینگونه باشند.
راستش آدم وقتی این عكس و می بیند ترس وجودش را می گیرد كه نكنه دوستان من هم اینگونه باشند.
چهارشنبه 29 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
چهارشنبه 29 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
تصاویری بسیار زیبا از بانوان طرفدار تیم تراکتورسازی آذربایجان
سه شنبه 28 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
سه شنبه 28 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
سه شنبه 28 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
چوخ کچمیشم بو داغلاردان
دورنا گوزلی بولاقلاردان
ائشیتمیشم اوزاقلاردان
ساکت آخان آرازلاری
سینامیشام دوستی، یاری ...
ائل بیلیرکی، سن منیمسن
یوردوم، یووام، مسکنیمسن
آنام، دوغما وطنیمسن!
آیریلارمی کونول جاندان؟
آذربایجان، آذربایجان!
من بیر اوشاق، سن بیر آنا،
اودور کی، باغلیام سانا
هانکی سمته، هانکی یانا
هی اوچسام دا یووام سنسن،
ائلیم، گونوم، اوبام سنسن!
فقط سندن گن دوشنده،
آیریلیق مندن دوشنده،
ساچلاریما دن دوشنده،
بوغار آیلار، ایللر منی،
قیناماسین ائللر منی
داغلارینین باشی قاردیر،
آغ ئورپگین بولوتلار دیر،
بویوک بیر کچمیشین واردیر،
بیلینمه ییر یاشین سنین
نه لر چکمیش باشین سنین
دوشدون اوغورسوز دیللره،
نحس آیلارا، نحس ایللره،
نسل لردن نسل لره
کچن بیر شهرتین واردیر
اوغلون، قیزین بختیاردیر ...
هی باخیرام بو دوزلره،
آلاگوزلی گونددوزلره،
قارا خاللی آغ اوزلره،
کونول ایستر شعر یازا،
گنجله شیرم یازا- یازا ...
بیر طرفین بحر خزر،
یاشیل باش صونالار گزر،
خیالیم دولانار گزر،
گاه موغانی، گاه ائلداری،
منزل اوزاق، عمر یاری!
سیرا داغلار، گن دره لر،
اورک آچان منظره لر،
جیران قاچار، جویور مه لر،
نه چوخدور اویلاغین سنین!
آرانین، یایلاغین سنین!
کچ بو داغدان، بو آراندان،
آستارادان، لنکراندان،
آفریقادان، هندوستاندان
قوناق گلیر بیزه قوشلار،
ظلم الیندن قورتولموشلار ...
بویرلرده لیمون ساری،
اگیر، سالیر بوداقلاری
داغلارینین دوم آغ قاری
یارانمیشدر قارلی قیشدان،
بیر سنگردیر یارانیشدان
لنکرانین گلی رنگ- رنگ،
یوردوموزین قیزلاری تک،
دمله چایی، توک ویر گورک،
آنامین دلبر گلینی!
یادلارا آچما الینی!
ساری سنبل بیزیم چورک،
پامبوغمیز چیچک- چیچک،
هر اوزومدن بیر شیره چک
سحر- سحر آج قارینا
قوت اولسون قوللارینا
مین قازاخدا کوهلن آتا،
یالمانینا یاتا- یاتا
آت قان تره باتا- باتا
گوگ یایلاقلار بئلینه قالخ،
کپز داغدان گوگ گوله باخ!
ای آزادگون، آزاد انسان،
دویونجا ایچ بو بهاردان!
بیزیم خاللی خالچالاردان
سر چنارلار کولگه سنه
آلقیش گونش ئولکه سنه!
کونلوک کچیر قاراباغدان،
گاه بو داغدان، گاه اوداغدان،
آخشام اوستو قوی اوزاقدان
هوالانسین خانین سسی،
قارا باغین شکسته سی
گوزل وطن، معنان درین،
بشیگیسن گوزللرین!
عاشق دییه ر سرین- سرین،
سن گونشین قوجاغیسان،
شعر، صنعت اوجاغیسان
ئولمز کونول، ئولمز اثر،
نظامی لر، فضولی لر!
الین قلم، سینه ن دفتر،
دی گلسین هرنه یین واردیر،
دییلن سوز یادگاردیر
بیر دون بیزیم باکی یه باخ،
ساحللری چراغ- چراغ،
بوروقلارین هایقیراراق
نعره سالیر بوز چوللره،
ایشیقلانیر هر داغ، دره
نازلاندیقجا سرین کولک،
ساحللره سینه گرک،
بیزیم باکی- بیزیم اورک!
ایشیقدادیر قوت سوزی،
سحرلرین اولکر گوزی
گوزل وطن! اوگون کی، سن
آل بایراقلی بیر سحردن
الهام آلدین، یاراندیم من
گولور تورپاق، گولور انسان
قوجا شرقین قاپیسی سان!
دینله منی، گوزل وطن!
بیرسوز گلیر اورگیمدن:
خلقیمیزین عشقیله سن
گوله جکسن هر بیز زمان،
آذربایجان، آذربایجان!
شعر: صمد وورغون، 1935 میلادی ایلی
دوشنبه 27 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
سئوگی-عشق
سئوگی شكیللری-عکس عاشقانه
سئوگی شكیللری-عكسهای عاشقانه
سئوگی چاغلاری--لحظه های عشق
دوشنبه 27 اردیبهشت 1389
نویسنده: ائلمان اورمولو
عاشیق اولموشام بیر نازلی یارا
قاش گؤزو قارا معصوم مارالا
بو فیكرو خیال، چوخداندی منی
محكوم ائله ییب ، چكیب دی دارا
سن بیر دولتدی قیزی
من ده فقیر بیر اوغلانام
سنین یئرین یوردون وار
من بیر آواره چوبانام
من غریب بیر مسافرم
یوللاردا گؤزلریم قالدی
بیلمدیم عزیزمی منیم الیمدن كیم آلدی
گئدیرم اؤز شهریمدن
منیم ائویم چؤللرده دی
من اؤلندن سونرا سندن آدیم دیلرده دی
آند ایچرم عزیزیم آنا میزین جانینا
قانیمی قاتارام من مظلوم لارین قانینا
بو دنیا نه سنه،منه ده قالماز
لیلی اؤز مجنونون چؤللره آتماز
عاشیق اؤز عشقینن اینتقام آلماز
عاشق یه یار نازی شدم
كه چشمو ابروش مشكیه و خیلی معصومه
خیلی وقته این فكرو خیال
منو به بند كشیده
تو یه دختر ثروتمندی هستی
من هم یك چوپانه فقیری هستم
من یه مسافره غریبی هستم
چشمای منتظرم به راهه
نفهمیدم عزیزه من رو كی از دستم گرفت
من از شهره خودم میرم
خونه من تو بیابونها ست
تو مال و ثروت زیاد داری
ولی من یك پسره فقیری هستم
عزیزم به جانه مادرمون قسم میخورم
خونم رو با خونه مظلومان یكی میكنم
این دنیا نه برای تو میمونه نه برای من
لیلی مجنون خودش رو رها نمیكنه
یه عاشق از عشق خودش انتقام نمی گیره
یورومو(نظر) اونوتما
نظر یادت نره


text:
عصبی آدام
عصبی آدام
عزیز نسین
عصبدن الی – آیاغی تیر – تیر تیترهین ضعیف، قوجا آدامی ایتهلهیهرک پولیس بؤلمهسیندن ایچری سالدیلار.
- بو آدامدان شیکایتچیییک رئیس بی، بیزی تحقیر ائتدی. ان باشداکی، ایریتهر جاواندان رئیس سوروشدو:
- نه دئدی؟
- چوخ آغیردی رئیس بی، آتامی قاریشدیرماسایدی، وئجیمه آلمازدیم. آما رحمتلیک آتامی دا قاریشدیردی.
قوجا آتیلدی:
-بلی… ائششک اوغلو، ائششک، – دئدیم. دانیشیم، لاییقدی یا یوخ، سیز دئیین. مارشروُت تاکسیسیندیم. بو جاوان دا آلتین باققالدا ماشینا میندی. تاکسیمده دوشمهدیمی؟ دؤزه بیلمهدیم، یاخاسیندان توتدوم. "ماشاللاه، ائششک بویدا آدامسان! گنجسن، گوجون – قووّتین یئریندهدی، آلتینباققاللا تاکسیم آراسینداکی مسافهنی اؤلچسن بئش یوز آددیم اولماز. اینسان بو قدر یئر اوچون مارشروت تاکسیسینه مینرمی آی ائششک اوغلو ائششک!.." – دئدیم. عئینیله بئله دئدیم. -اینانمیرسینیز، سوروشون اؤزوندن!
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
قیسیر دؤنگو=دور باطل=سیکل معیوب
دسامبر 25, 2008 at 12:19 ب.ظ. بیان دیدگاه
بعضی یولداشلارا دئیهنده نییه تورکجه یازمیرسان دئییرلر: تورکجه یازماغی بیلیریک آمما بیر چوخ ایصطیلاحین تورکجهسینی بیلمیریک.
من ده دئییرهم: اینسانلار ایکی دستهیه بؤلونور: هدف دالیسیجا گئدهنلر و ماهانا(بهانه) دالیسیجا گئدهنلر! سیز بیرینجی دستهدن اولون. هدف دالیسیجا گئدین ماهانا دالیسیجا یوخ! گؤرولهجک هر ایش اوچون 1 هدفینیز اولسا مینلر ماهانا سیزی یولونوزدان قایتارامماز.
ایصطیلاحلارین فارسجاسینی بیلمیرسیز؟ اولسون سیز تورکجه یازین بیلمهدیگینیز یئرلری بوش قویون یا فارسجاسینی یازین، یولداشلار گلیب سیزه یاردیم ائدهرلر.
بو یان-او یاندان ییغدیغیم قارشیلیقلاری، یانی تورکجهسینی بیلمهییب فارسجا و یا باشقا دیلدهکی ایصطیلاحلاری یولداشلارلا پایلاشماق اوچون قارشیلیق آدلی یئنی بیر بؤلوم یاراتمیشام وئبلاگدا.
بوندان سونرا تورکجه قارشیلیغینی تاپدیغیم ایصطیلاحلاری دا سیزلرله پایلاشاجاغام. سئچدیگیم سؤز «قیسیر دؤنگو»دور. خالقیمیزین بوتون قیسیر دؤنگولردن چیخماسی امودو ایله!
قیسیر دؤنگو=دور باطل=سیکل معیوب
اینگیلیسجهده vicious circle، فارسجادا دور باطل و سیکل معیوب، عربجهده الحلقة المفرغة(؟) و عوثمانلی دؤنهمی تورکجهسینده فاسید داییره و داییره-یی فاسید سؤزلری ایله ایفاده ائدیلهن بو قاورام(مفهوم) گونوموز تورکییه تورکجهسینده kısır döngü سؤزو ایله ایفاده ائدیلیر.
قیسیر
تورکجهده وئریمسیز، دوغمایان، محصولسوز، سونسوز(ابتر) آنلاملارینا گلیر. فارسجایا دا قسر اولاراق گئچهن تورکجه قیسیر سؤزو، فارسجا «قسر در رفتن» کیمی ترکیبلرده ایشلهنیر. تورکجهده «بیرینین قوشونو قاچیردیب قیسیر ساتماق» کیمی دئییملرده ایشلهنیر. اؤرنهک:
دئه گؤروم سنه نئیلهمیشهم منیمله بئله ائلیییرسن(داورانیرسان)؟ قوشووو(قوشونو) قاچیردیب قیسیر ساتمیشام [می]؟!
رحمتلیک سهند ین «حٶرمتلي اوستاد، بٶيوك شهرييار´ا» شئعرینده ده وار:
چايلارا سد ووراق، ظولمه حد ووراق
حاقلارا تاپشيراق حاققي هر يئرده
قيسير قومساللارا جومماسين سولار
زميلر گٶز گٶيه تيكمه سين بير ده
دیققهت! قیسیر تورکجهدیر. آمما دئهخودا بیر چوخ تورکجه سؤزلر کیمی بونون دا تورکجه اولدوغونو یازماییب.
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed


text:
رادیوم
"رادیوم" انگلیسیجه Radium .بیر دمیرکیمی (فلز) ماده رادیواکتیو.ندیر توپراق دمیرکیمی (قلیائی خاکی) .کوتله سایی 88 نیشانی Ra آغ ایشیقلی بویاقدا .ان آغیر ماده بو ندیر توپرا دمیرکیمی قورودا اولاراق.بو ماده چکیردک یانیشی اوچون ایشه گلر.بو ماده نی ماری کوری تاپدی.
اسکی ده[دَییشدیر]
1895 اونجو ایلده ماری کوری و پیرکوری بو ماده نی تاپدیلار.ماری کوری بیر تیکه اورانیومی آق کاغاذ آراسیندا ساخلادی و اونی بیر یئنی و ایشیق گورمیین فیلم اوستونده ساخلادی.او فیلم صفحه سینه باخاندا اونی قارالمیش گوردی و بیلدی کی اورانیوم دان بیر ایشیق بو فیلمه گلیب و او کاغاذدان گئچیب و فیلمی قارالدیب.او بوایشی بیر یوکسه قئری داشینان گوردی و بیلیندی کی فیلم صفحه سی چوخ قارالیب.بیلیندی کی اورانیوم دان قدرتلی رادیواکتیو بیر ماده بو داشدا واردی و اولار رادیوم ماده سین تاپدیلار.
1898ده پاریس بیلیم یوردوندا بیر مقاله یازیلدی کی اوندا یوکسه قئری داشدا اولان رادیواکتیو ماده وار کی چوخلو ایشلر اوچون یاخچی دی. بو گون رادیوم تاپیلماق گونی آدلاندی.سون ایللر بیلیندی کی رادیوم ماده نین یاریم یاشاماسی ~۱۶۰۰ ایل و یوخاری اولور.رادیوم تاپیلماسی بیلن لر اوچون اتوم بیلگیلرینده و چکیردک و ماده ایشلرینده چوخ دئیرلی اولدو.
ساغلیقدا[دَییشدیر]
بیلیندی کی رادیوم ائلیه بیلر اینسانین سلول لارین آرادان آپارسین و اونی خطره سالسین .سون ایللرده بو ماده اینسانین سرطان و تومورلارین آرادان آپارماق اوچون ایشلندی .رادیوم ایندی ساغلیق بیلگیلرینده چوخلو ایشلنیر.بو ماده ندیر توپراق معدنلردن اله گلیر.


text:
بحر منسرح مثمن مطوی منحور
مفتعلن، فاعلات، مفتعلن، فع
(م.)311، (ﻫ.)235
1 اول کیم آپاردی قیشی، گتیردی باهاری،
قیلدی بدل سبزه و گوله، بوز و قاری.
کیمسه کی یوخ یئردن عالمی ائلهدی وار،
قدرتی واردیر گنه یوخ ائیلیه واری.
بو نه عجب دؤندهره وصاله فراقی،
لوطف قیلیب گؤندهره گله او نگاری.
اول کی نه قدر آغلادیم، او مئهر و وفاسیز،
ائیلهمهدی التفات بیر منه ساری.
5 عارضی گول، قدّی سرودیر، ممهسی نار،
سرو آغاجیندا کیم گؤروبدو اناری.
گلدی باشیمدان چیخاردی عقل و شعورو،
گئتدی اورهکدن آپاردی صبر و قراری.
اویما بو دونیایا، یوخ وفا و بقاسی،
چوخ کیشینی اؤلدوروب ائوینده بو قاری!
اول کیشییه جان فدا کی وئردی طلاقین،
بو دؤوهدن یومدو گؤز، گؤتوردو مهاری.
ائیلهدی مولایا جیلوه باغ فدکده،
گل منی آل مالیک اول تمام دیاری.
10 شاه دیدی:«- گئت ایراغا گلمه یاووق، من،
ائیلهمیرهم اختیار سن کیمی یاری!»
من سنه آللانمازام گئت اؤزگنی اویدور،
ائتمیشم اوچ یول سنین طلاقیوی جاری.
کیمسه کی کؤنلونده یوخ محبتِ حیدر،
طاعتی اولماز قبولِ درگهِ باری.
حَققه علیدیر ولی کی حشر گونونده،
قسمت ائدهر کائناته جنت و ناری.
اوز گتیریب هیدهجی بوگون سنه، مولا!
واسیطه اول سن، اونو باغیشلییا تاری.


text:
ناتو: بیز یخشی نتیجه لر قولگه کیلترماقده میز
ناتو کوچلری اوتگن بیر آی ایچیده خوف سیزلیک مسئله سی اوچون قیلگن فعالیت لری نی اعلام قیلدی.
اوشبو کوچلر، اوتگن بیر آی جریانیده یوزلب حربی عملیات نی افغانستان نینگ ایریم حدود لریده افغان کوچلری بیلن قوشیمچه یولگه قویگن لیگی نی معلوم قیلدی.
ناتو نینگ افغانستانده گی سوز چیسی جنرال جوزف بلاتس نینگ ایتیشیچه، اوشبو کوچلر افغان خوف سیزلیک قوت لری بیلن قوشیمچه، ارزگان ولایتیده فعالیت آلیب باره یاتگن طالبان گروهی نینگ اوچ قوماندانی نینگ اوشله ب آلینشی نتیجه سیده مذکور ولایت وضعیتی یخشی تمانگه ایله نگن.
بلاتس جنابلری نینگ معلوم قیلیشیچه، مذکور کوچلر، تورت کون ایلگری هلمند ولایتی نینگ کجکی اولوسوالیگیده عملیات یولگه قوییب ، نتیجه ده عصیانچیلر نینگ قریب بیر یریم ملیون دالر لیک مخدره ماده لری نینگ اورته دن ایلتگنلر.
بلاتس جنابلری گه کوره، طالبان گروهی نینگ قرشی سیده یولگه قوییلگن برچه حربی عملیات لر افغان کوچلری نینگ رهبریتی ده صورت تاپگن.
ناتو کوچلری نینگ سوزچی سی شونگه قوشیمچه قیلیب اوتگن اون آی جریانیده طالبان گروهی نینگ قریب بیش مینگ کیشی سی افغانستان دولتی نینگ یره ش جریانیگه قوشیلگنی نی هم معلوم قیلدی.
" اگر سیز لر مذکور حسابات نینگ ییغسنگیز لر، نتیجه ده بیش مینگ کیشی حدودیده ، ایریم مرحله لر طفیلی ، اون آی جریانیده ، تینچلیک جریانیده قوشیلگن لر. بو یخشی بیر خبر دیر. همده بو اوریش اویینی جریانیده یخشی بیر اوزگریش حسابلنه دی دیب ایتدی آیساف کوچلری نینگ سوزچیسی جنرال جوزف بلاتس."
بوندن ایککی کون مقدم افغانستان ملی تینچلیک قوریلتایی نینگ رییسی برهان الدین ربانی هم طالبان گروهی نینگ ایریم بولیم لری بیلن رابطه قورگنلیگی دن سوز یوریتگن ایدی.
ربانی جنابلری ، مذکور قوریلتایی ایش لری یخشی شکلده ایلگری کیتیشی نی ملت وکیل لرگه اورغوله ب ، شو نینگ دیک ، اوشبو قوریلتای نینگ برچه ایش لری خارجی کوچلر قولی دن آلینیب افغان لر قولی گه توشگنی نی معلوم قیلدی.
اوتگن نیچه ییل دن بیری افغانستان دولتی ، مملکت ده تینچلیک نی برقرار قیلیش نیتیده ، هر دایم طالبان گروهی دن ، عصیان کار لیک فعالیت لری دن قول تارتیش لری نی ایسته ب کیلگن ، لیکن شونده ی بولسه هم مذکور گروه ، دولت نینگ هر چقیریشی دن کیین ، عصیانچلیک هجوم لری نی کوپه یتیریب ، نتیجه ده ایچکی و تشقی قوت لر بیلن قوشیمچه ، عادی اهالی تلفاتی گه هم سبب بولگن لر.


text:
اؤتن گون خزر اونیوئرسیتئتینین «مرمر زالی»ندا «دیالکت فستیوالی» آدلی آچیق درس اولوب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، فیلولوگییا علملری اوزره فلسفه دوکتورو ایلاهه قوربانووانین اؤز طلبهلری ایله بیرلیکده تشکیل ائتدیی «دیالکت فستیوالی»دا شرق، شیمال، قرب و جنوب دیالکت قروپلارینین و کئچید شیوهلرینین دیالئکتولوژی خصوصیتلری، قراماتیکاسی حاقدا محاضیرلر وئریلیب، مطبخیندن یئمک نمونهلری گؤستریلیب.
شرق دیالکت قروپو باکینین تویدان بیر گون اول اولان «جیراخشامی»نی، شاماخی تویلاریندان ایسه «بیطریفی»نی جانلاندیراراق توی عادتلریندن بیر صحنهنی قوناقلارا گؤستریبلر.
جنوب دیلاکتی نمایندهلری ناخچیوان تویلاریندان اول قیز مجلیسی اولان «هاخیشتا»نی صحنه لشدیریبلر.
طلبهلرین چیخیشی بیتدیکدن سونرا خزر اونیورسیتتینین تاسیسچیسی حاملت ایساخانلی تدبیر حاقدا فیکیرلرینی بیلدیررکن «دیالکت فستیوالی»نین اوستالیقلا تشکیل ائدیلدیینی، گؤزل بیر آددیم اولدوغونو دئییب. عینی زاماندا «دیالئکت فئستیوالی»نی بو گونه قدر تشکیل ائدیلهن آچیق درسلرین چئمپیونو کیمی دیرلندیریب.
بوندان باشقا طلبهلرین دیالکتولوگییانی یاخشی منیمسدیینی گؤرهن حاملئت ایساخانلی اونلارین تبریزه اکسپدیسییاسینی تشکیل ائدرک جنوب دیالکتینین داها درین اؤیرنیلمهسینه شرایط یارادا بیلجیینی قید ائدیب.


text:
نابینا بولمهگنده، صورتچی بولردیم
۲۵یاشلی لیدا، ژورنالیسم کونیکمهلری و توشی حقیقتگه ایلهنیش اوچون هر کون اوقیش اوچون بیلیم یورت بارهدی. سلطانینینگ حکایهسیگه کوره، نابینالرهم اخبارات واسطهلریده ایش قیلیب اوز قابلیتلرینی باشقهلرگه کورسهتیش اوچون تلویزیونده نطاقلیک قیلیشگه جوده قیزیقهدی.
لیدا سلطانی کورمیدی. دنیا یخشیلیک و یامانلیگی توسینی کورمهگن. اونینگ ذهنیده فقط بوتون نرسهلردن نسبی وصال خاطرهسی بار. کورینیشیچه، بوتون بارلیق اونینگ کوزیگه قارانغو؛ لیکن، بوندهی هم ایمس. لیدا عجیب بیر یامانلیک و ذوق بیلن تحصیلگه باشلهگن. حاضر کابل بیلیم یورتی ژورنالیسم فاکولتهسینینگ ایکینچی صنف طلبهسی بولیب درس اوقیدی لیدا سلطانی.
۲۵یاشلی لیدا، ژورنالیسم کونیکمهلری و توشی حقیقتگه ایلهنیش اوچون هر کون اوقیش اوچون بیلیم یورت بارهدی. سلطانینینگ حکایهسیگه کوره، نابینالرهم اخبارات واسطهلریده ایش قیلیب اوز قابلیتلرینی باشقهلرگه کورسهتیش اوچون تلویزیونده نطاقلیک قیلیشگه جوده قیزیقهدی.
اما، کوندهلیک درسلر ترکیبیدن دییرلی یازیب آلیشگه قادر بولمهگن لیدا، باشقه صنفداشلری سینگری عادی روشده درسگه دوام ایتیره آلمسلیکلریدن نالیدی. لیدا “بریل” خطی بیلن تَنیشلیگینی ایتهدی؛ بیراق، بیلیم یورتده هیچ کیم بو خط اساسیده درس بیرمیدی. انه شو سبب لیدا سلطانی برچه درسلرنی اودیو یازیب آلهدی.
دنیا یاروقلیگینی کوریشدن محروم بولگن بو خانیم، درسلیکلر ترکیبیدهگی موضوعلرنی درست اورگهنیش اوچون هر مضمونگه ۱۰۰ افغانی بیریب، اودیوگه المشتیرهدی.
بیلیم یورت استادلریدن خرسندلیک اظهار قیلگن لیدا، اوقیتوچیلر سیناونی گپیریش شکلده آلهدیلر دیگن. اوقیتوچیلر ینه محصللر حرکتیدن راضی ایکنلیکنی لیدانینگ سیماسیده کوریش ممکن. لیدا اوقیشلریگه همکارلیک قیلهدیگنلردن تشقری باشقه صنفداشلرینی ایناغه کبی سیوهدی.
لیدا نیتلریگه ایریشیش اوچون دایم خانهدانی تامانیدن ترغیب ایتیلگن لیگی اوچون ممنون. عایله اعضالری قیزی باشقه نابینالر اوچون نمونه بولیشنی ایستیدی. لیدا، نابیان بولمهگن تقدیرده، دنیا گوزهللیکلرینی عکس ایتیریش اوچون صورتچی بولیش اوچون قیزیقیشی یوق ایمس لیگینی هم تیلگه آلهدی.
اونینگ دایم “کور” سوزینی ایشیتیشدن آغریق چیکیب اظهار قیلیشیچه، هیچ نرسه حیاتده اونی بونچهلیک امیدسیز قیلمدی. دنیا گوزهللیکلرینی کوریشدن طبیعی محروم بولگن لیدا سلطانی، اهالیدن؛ کوره دیگن و کورمه یاتگنلر اورتهسیده فرق قایل بولمسلیکلرینی سورهدی. طبیعت منظرهسینی کوریش قابیلیتی سلب بولگن لیدا، ناگرانلیک عیب ایمس، بلکه قابلیت دیب قویهدی.


text:
کالیفورنیادهکی سونوما ایالتی بیلیمیوردو
کالیفورنیادهکی سونوما ایالتی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Sonoma State University, (فارسجا:دانشگاه ایالتی سونوما در کالیفرنیا))آمریکانین رونرت پارک، کالیفرنیا شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. کالیفورنیادهکی سونوما ایالتی بیلیمیوردو ۱۹۶۱ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sonoma State University»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کالیفورنیادهکی سونوما ایالتی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.