text:
شرقی گؤی تورک خاقانلیغی
شرقی گؤی تۆرک خاقانلیغی - بیرینجی گؤی تۆرک خاقانلیغینین ایکییه پارچالانماسیندان سوْنرا مئیدانا گلن شرقی گؤی تورک خاقانلیغی تۆرک تاریخینده اؤنملی بیر یئره صاحبدیر. مدنی و سوْسیال جهتدن هۇنلارین دؤورونه گؤره داها سۆرعتله اینکیشاف ائدن تۆرک توْپلولوقلاری تۇتدوقلاری گئنیش اراضیلره یاییلاراق سوْنرادان قۇرولاجاق تۆرک دؤولتلری اۆچون زمین یاراتمیشلار. شرقی گؤیتورک خاقانلیغینین سقوطوندان سوْنرا مئیدانا گلن تۆرک دؤولتلری تۆرکلرین وارلیغی و مدنیتینی اۇروپایا قدر یایمیشدیر. بیرینجی گؤیتورک خاقانلیغی ایکییه پارچالانماسینا و چینین تضییقلرینه باخمایاراق شرقی گؤیتورک خاقانلیغی وارلیغینی داوام ائتدیرمهیه چالیشمیشدیر.
ایشبارا خاقانین حاکمیتی (582 - ۵۸۷)[دَییشدیر]
585-جی ایلده آرتان عصیانلار و خاریجی تضییقلر نتیجهسینده ایشبارا خاقان چین حاکمیتینی قبول ائتمیش و چیندن کؤمک ایستهمیشدیر. شرقی گؤیتورک خاقانلیغینی حاکمیتی آلتینا آلان چینین اصل مقصدی چین اۆچون تهلوکه اوْلان تۆرکلرده داخیل اوْلماقلا بۆتون مرکزی آسیا خالقلارینی چینلیلشدیرمک ایدی. بۇ سببدن چین شرقی گؤیتورکلری چینجه دانیشماغا، چینلیلر کیمی گئیینمهیه و چین عادتلرینی قبول ائتمهیه مجبور ائتمیشدیر. بۇ سببدن ایشبارا خاقان بۇ مؤوضوع حاقیندا 585-جی ایلده چین ایمپیراتوْرونا مکتوب یازمیشدیر. ایشبارا خاقان چین ایمپیراتوْرونا یازدیغی مکتوبدا بئله دئمیشدیر:
ایشبارا خاقانلا تالوْپیئنین ساواشی ۵۸۲-دن ۵۸۷-دک سۆردو. بۇ ساواشین ان اؤنملی نتیجهسی٬ دوْغو گؤیتۆرکلرین گئتدیکجه گۆجسوزلهمهسی اوْلماقدایدی. ۵۸۷-جی ایلده خاقانین قارداشی باغا خاقان٬ تالوْپیئنی اسیر ائتدی؛ عئینی زاماندا خاقان اؤلدو. ایشبارادان سوْنرا قارداشی باغا خاقان دوْغو گؤیتۆرکلرین خاقانی اوْلدو٬ آنجاق همن ایلده اؤلدو. باغا خاقان اؤلونجه ایشبارا اوْغلو تۇلان ایله چۇلوْهۇ اوْغلو تۇلی٬ تخته چیخماق اۆچون قارشی-قارشییا گلدیلر؛ اؤلکهنین باشبیلنلری٬ خاقانلیغی تۇلانین حاقّی بیلدی.[۱]
باغا خاقانین حاکمیتی (587 - 589)[دَییشدیر]
باغا خاقان جمعی ایکی ایل حاکمیتده قالا بیلدی. ایشبارا خاقانین دؤورونده اوْلان چتینلیکلرین داوامی اوْلاراق وضعیت داها دا پیسلشدی. بۇ سببدن تۆرک بوْیلاری عصیانا باشلادی. باغا خاقانین یئگانه گۆج منبعی اوْلان تۆرک توْپلولوقلاری آردیجیل باش وئرن کؤچلرله داها دا ضعیفلهدی. باغا خاقاندان سوْنرا تۇلان خاقان حاکمیته کئچدی.
تۇلان خاقان دؤنمی (589 - 600)[دَییشدیر]
تۇلانین خاقانلیغی دؤنمینده٬ دوْغو ایله باتی آراسینداکی ساواش داوام ائدهرک اوْردولاری نئچه مرتبه قارشی-قارشییا گلدیلر. ۵۹۹-جی ایلده تۇلی تختی اله کئچیرمک اۆچون چینلیلردن کؤمک آلدی. بۇنون اۆزرینه تۇلان خاقان دا باتی خاقانی تاردۇ ایله آنلاشاراق تۇلینی مغلوب ائتدی. تۇلی چین سارایینا قاچیب «کیمین» خاقان عۆنوانینی آلاراق تخت اۆزریندهکی ایدّیعاسینا داوام ائتدی. چینلیلر ایسه بۇ ایدّیعانی دستکلهییردیلر. تۇلان ۵۹۹-جو ایلینین آخیرلاریندا اؤز آداملاری طرفیندن اؤلدورولدو. تۇلان اؤلدورولونجه٬ تاردۇ «بیلگه خاقان» عۆنوانینی آلاراق٬ اؤزونو دوْغو گؤیتۆرکلرین خاقانی دا اعلان ائتدی. آنجاق چین ایمپیراتورلوغو «کیمین خاقانی» دوْغو خاقانی اوْلاراق تانیماقدایدی. ۶۰۳-جو ایلده تاردۇ قاچماغا مجبور قالینجا٬ یامی خاقان دوْغو خاقانلیغی اله کئچیره بیلدی.[۱]
یامی خاقانین حاکمیتی (600-609)[دَییشدیر]
یامی خاقان گؤیتورک خاقانلیغی رسما پارچالاناندان سوْنرا حاکمیته کئچن ایلک خاقاندیر. اوْنون حاکمیتی ایللرینده چینین شرقی و غربی گؤیتورک خاقانلیقلارینا اوْلان تضییقی گئتدیکجه آرتدی. چین گؤیتورکلرین شاهزادهلری آراسیندا اوْلان ناراضیلیقلاری گۆجلندیرهرک نۆفوذونو آرتیرماغا چالیشیردی. یامی خاقانین حیات یوْلداشی سۇی سۆلالهسیندن اوْلان شاهزاده آن ایدی.
غربی گؤیتورک خاقانی تاردو اوّلجه چینله یاخشی مۆناسیبتده ایدی. تاردو خاقان شرقی گؤیتورک خاقانلیغینی دا اؤزونه تابع ائتمهیه چالیشدیقدان سوْنرا چینله بۇ مۆناسیبتلر پوْزولدو. چین یامی خاقاندان تاردو خاقانا قارشی ایستیفاده ائتمهیه چالیشدی. یامی خاقان چیندن آسیلیلیغی قبول ائتمیش، حتی ایشبارا خاقانین قبول ائتمهدیگی مدنی جهتدن چینلیلشمهیه گؤز یۇمموشدو. یامی خاقانین حاکمیتی ایللرینده شرقی گؤیتورک خاقانلیغی ضعیفلهدی. 609-جۇ ایلده یامی خاقان اؤلدوکدن سوْنرا یئرینه اوْغلو شیبی حاکمیته کئچدی.
شیبی خاقانین حاکمیتی (609-619)[دَییشدیر]
شیبی خاقان شرقی گؤیتورک خاقانلیغینین سقوطونو دایاندیرماغی باجاردی. آتاسی کیمی اوْ دا چینلی شاهزاده ایله ائولی ایدی، آمّا اوْ، چینین بئشینجی کوْلوْننا فعالیتینه ایجازه وئرمهدی. حاکمیتینین ایلک ایللرینده آرا مۇحاریبهلرینه دقتینی آرتیراراق اوْنلارین قارشیسینی آلدی. قێسا مدتده غربده تبّت دن شرقده آمورا قدر اوْلان بؤلگهنی اؤزونه تابع ائتدی.
شیبی خاقان چینله یاخشی مۆناسیبتلر قۇرماغا چالیشمادی. بؤلگهدهکی وارلیغینی داوام ائتدیره بیلمک اۆچون چینه قارشی چێخاراق مۆباریزه آپارماق سیاستینی یئریتدی. غربی گؤیتورک خاقانلیغینین خاقانی اوْلان تامان چینله یاخینلاشاراق اوْرایا کؤچموشدو. شیبی خاقان تامانین چینله یاخین مۆناسیبتلر قۇرماسیندان راضیلیق ائتمهدی. شیبی خاقان مسئلهیه قاریشاراق تامانی چینین الیندن آلدی و اؤلدوردو.
چین شرقی گؤیتورک خاقانلیغینین گۆجلنمهسیندن راضی دئییلدی. چین داها اوللر گؤیتورک شاهزادهلری آراسیندا مۆناقیشه یاراداراق خاقانلیغی ضعیفلتمهیه نایل اوْلموشدو. بۇ دفعه ده شیبی خاقانین قارداشی اوْلان چیکی شادا خاقانلیق تکلیف اوْلوندو. بۇنا باخمایاراق چیکی شاد بۇ تکلیفی قبول ائتمهدی و اوْنونلا ائولنمهسی اۆچون گؤندریلن چینلی شاهزادهنی گئری قایتاردی. بۇ اۇغورسوزلوقدان سوْنرا چین شیبی خاقانین سرکردهلرینده بیرینی اؤلدوردو. چین سرکردهنین جسدینی گؤیتورکلره گؤندردی و اوْنون چینله علاقه قۇرماغا چالیشدیغینی، آمّا گؤیتورکلرله اوْلان دوْستلوق علاقهلری سببیندن اؤلدورولدویونو بیلدیردی. بۇ یوْللا شیبی خاقانین سرکردهلرینه قارشی اوْلان اعتیمادینی سارسیتماغا چالیشان چین یئنه ده اۇغور قازانمادی. شیبی خاقان چینه گؤندریلن خراجی دایاندیردی و مۇحاریبه حاضیرلیقلارینا باشلادی.
شیبی خاقان چین ایمپئراتوْرونون اؤلکهسینین شیمال بؤلگهسینه گئدجک خبرینی آلدیقدان سوْنرا اوْنو اله کئچیرمک اۆچون حرکته کئچدی. بۇ دؤورده چینده وطنداش مۇحاریبهسی شدّتلنمیشدی. 616-جێ ایله قدر داوام ائدن مۇحاریبه بیر نتیجه وئرمهدی. 617-جی ایلده چین ایمپیریاسی داغیلدی. شیبی خاقان چینه یۆروش ائدرکن خستهلنهرک اؤلدو. بۇ وضعیتدن لی یۇان ایستیفاده ائتدی و تان سۆلالهسینین اساسینی قوْیدو.
شیبی خاقانین 619-جۇ ایلده اؤلمهسیندن سوْنرا یئرینه قارداشی چۇلا کئچدی.
چۇلا خاقانین حاکمیتی (619-621)[دَییشدیر]
چۇلا خاقان حاکمیتی ایللرینده قارداشی شیبی خاقانین سیاستینی داوام ائتدیردی. چۇلا خاقانین حاکمیتی ایللرینده چینده وطنداش مۇحاریبهسی داوام ائدیردی. اوْ، سۇی سۆلالهسیندن اوْلان ادعاچیلاری لی یۇانا قارشی مۆدافعه ائدیردی. بۇ سیاستی یئریتمکله چینده اوْلان قاریشیقلیغی داها دا آرتیرماغا چالیشیردی. چۇلا خاقان دا چینلی شاهزاده ایله ائولی ایدی. اوْنون حاکمیتی اۇزون مدت داوام ائتمهدی. چۇلا خاقان 621-جی ایلده خستهلنهرک اؤلدو. اوْندان سوْنرا قارداشی ایللیگ حاکمیته کئچدی.
ایللیگ خاقانین حاکمیتی (621-630)[دَییشدیر]
ایللیگ خاقان دوْغو گؤیتۆرکلرین سوْن خاقانیدیر. ایللیگ خاقان دا شیبی خاقان و چۇلا خاقانین چینه قارشی اوْلان چَتین سیاستینی داوام ائتدیردی. داواملی هۆجۇملارلا چینی سیخیشدیریردی. چین قایناقلاری ایللیگ خاقانین ۶۲۴ و ۶۲۶-جی ایللرده چین باشکندینین قاپیلاریناجا دایاندیغینی یازیر. ۶۲۶-جی ایلدهکی ساواشین سوْنوندا چین-گؤیتۆرک آراسیندا آنلاشما ایمضالاندی. آنجاق بۇ ایللیگ خاقانین چینه سوْن هۆجۇمو اوْلوردو. هر نه قدر هۆجوم سیاستی آپارسا دا اوْنون دؤورونده شرقی گؤیتورکلر ان ضعیف دؤورونه قدم قوْیدو. چینه قارشی تشکیل ائتدیگی نیظامسیز مۇحاریبهلرده اۇغور قازانا بیلمهدی و حاکمیتی گئتدیکجه ضعیفلهدی. گؤیتورکلره تابع اوْلان خالقلار بۇ ضعیفلهمهدن ایستیفاده ائتمهیه چالیشاراق عصیان قالدیردیلار. سئیانتوْ خانی اینجو خانین باشچیلیق ائتدیگی عصیان اوْنو تان سۆلالهسی قارشیسیندا کؤمکسیز قوْیدو. چینه ائتدیگی اۇغورسوز یۆروشده مغلوب اوْلدوقدان سوْنرا اسیر دۆشدو و 4 ایلدن سوْنرا اؤلدو. 630-جۇ ایلده ایللیگ خاقانین اؤلومو، هم ده شرقی گؤیتورک خاقانلیغینین سقوطونا سبب اوْلدو. بۇندان سوْنرا دوْغو گؤیتۆرکلر چین طرفیندن بیر نوع تابع دؤولت حالینا گتیریلدی و باشلارینا ایکی عۆمۇمی والی وئریلدی.[۱]
کۆرشاد اینقیلابی (639)[دَییشدیر]
ایللیگ خاقانین اؤلوموندن سوْنرا شرقی گؤیتورک خاقانلیغی سقوط ائتمیشدی و شرقی گؤیتورکلر چیندن آسیلی حالا دۆشهرک بؤلگهیه سپهلنمیشدی. گؤیتورک شاهزادهلرینه چینده وظیفهلر وئریلهرک اوْنلاری آسسیمیلیاسیا ائتمهیه چالیشیردیلار. کۆرشاد شرقی گؤیتورک خاقانی اوْلموش شیبی خاقانین اوْغلو ایدی و چینده یۆکسک حربی وظیفهیه گتیریلمیشدی. کۆرشاد 639-جۇ ایلده چین ایمپیراتوْرونو اسیر گؤتورمک پلانی حاضیرلادی. قارداشی تؤلیس خاقانین اوْغلو آشینا هوْلوْکو و 40 نفرلیک قروپلا بۇ پلانی یئرینه یئتیرمگه چالیشدی. پلانین حیاتا کئچیریلهجگی گۆن فێرتینا اوْلدوغوندان ایمپیراتوْر سارایدان چێخمادی. کۆرشاد و اطرافینداکیلار چین ایمپیراتوْرونون سارایینا هۆجوم ائتدیلر. اۇزون مدت دؤیوشسهلر ده اۇغور قازانا بیلمیرلر و سارایین آتلارینی اوْغورلایاراق وئی چایینی کئچدیلر. اوْنلارین چوْخو چین اوْردوسو طرفیندن اؤلدورولدو.
عصیاندا نظرده تۇتولان نتیجه الده اوْلونماسا دا، عصیان چین ایمپیراتوْرونو قوْرخوتدوغو اۆچون خاقانلیغی برپا ائتمک قرارینا گلدی. بۇ دؤورده حاکمیته کئچیریلن خاقانلار چین دؤولتینه تابع ایدی و ژیمی سیستمی خاقانلاری کیمی تانینیر. ژیمی سیستمی خاقانلارینا آردیجیل اوْلاراق کیلیبی خاقان، چئبی خاقان، آشینا نیشوفو و آشینا فۇنیان داخیلدی. ایلتئریش خاقان ایکینجی گؤیتورک خاقانلیغینی قۇرانا قدر اوْنلار، شرقی گؤیتورکلر چیندن آسیلی قالدیلار.


c: text/html

text:
Apr 24, 2014
آذرتالک پالتاک اوتاغیندا 22.01.2012 تاریخینده لاییسیته حاقیندا کی چیخیشین بیر بؤلومو
صدیقه عدالتی
آذربایجان میلی دئموکراتیک حرکتینده لائیسیته و سکولاریزمین اهمیتی
بو مسأله نین تام آیدینلانماسی اوچون بیر سئری تاریخی گلیشمه لره ایشاره ائتمه لی ییم چونکو لاییسیته مسأله سی بیزیم ایچیمیزده تام آچیلماییب و آیدینلانمامیشدیر. بونون ایثباتی دا اورتایا آتیلان اینحیرافی دوشونجه لر و اونلارا اینانان کوتله دیر.
بیزیم میللی دئموکراتیک حرکتیمیزده نییه لاییسیته اؤنملی دیر؟
Apr 23, 2014
ملیت ِ گوشت ِ دم ِ توپ
آرکادی بابچنکا
برگردان: شیوا فرهمند راد
مام میهن روسیه برای جان دادن در راهش تنها یک ملیت را میشناسد: ملیتی بهنام گوشت دم توپ.
(درد دلهای یک سرباز وطن)
سلام! نام من آرکادی آرکادییویچ بابچنکاست. سیوهفت ساله، دانشگاهدیده، متأهل، پدر یک دختر.
نوزده ساله که بودم مام میهن پوتین به پایم کرد، مسلسل توی مشتم گذاشت، روی یک زرهپوش نشاندم، و گفت "برو". من هم رفتم. "برقراری نظم مطابق قانون اساسی" بود نام آن جنگ. بیستودو سالم که شد با پای خودم به ادارهی سربازگیری رفتم و در ارتش نام نوشتم، داوطلبانه، و برای بار دوم به جنگ رفتم. "عملیات ضد تروریستی" بود نام این یکی که سال 1999 شروع شد. توی دفترچهی سربازیم نوشتهاند: «102 شبانهروز در عملیات مستقیم جنگی شرکت داشته.»
Apr 19, 2014
اوزو کولهیه
نریمان ناظیم
قاپینی آچدی. بیر توپا شاختاایلا برابر ایچهری گیردی. کیمسهیه باخمادان دوم- دوز پئشخانا ساری گئتدی. سول دیرسگینه سؤیکهنیب، ساغ الیایله پاپاغی باشینین دالینا سوردو. کؤبود بارماقلاریایلا یاپیخمیش چال ساچینی داراخلادی. پئشخانین آرخاسیندا دایانان قوجا ائرمنی “ها، نا وار اوروف؟ باس نییه آیلاشمیرسان؟”- دئیه، یاخینلاشدی. اوروف گولومسهدی. گؤزلرینین، دوداغینین کونجونده کی قیریشلار درینلهشیب، اوزانیب بیر- بیرینه قوووشدو. هئچ نه دئمهدن الین جیبینه سالیب ایکی دانا گوموش بئش قیرانلیق چیخارتدی. پئشخانین اوستونه ویریب، چاخیر وئر! – دئدی. قوجا ائرمنی بیر پولا، بیرده اوروفا باخدی:
قوجالمیش قوچاقلیق
عشق اولسون
شهانه مشفق قیزی - کوءچورن: ابوذر جعفری
پاییز تزه گلمیشدی. داها دوغروسو، هله تزه-تزه اؤز گلیشینی ثبوت ائتمک ایستهییرمیش کیمی هاوالار سون گونلر سویوماغا باشلاییردی. اونیورسیتهدن چیخیب یاغیشین آلتیندا دئمک اولار کی، قاچا-قاچا اؤزومو مئترویا چاتدیرماغا تلهسیردیم. یاغیش ائله برک یاغیردی کی، باشیمی قالدیرماغا، اطرافیما گؤز یئتیرمهیه ماجال تاپمیردیم. ائودن چیخارکن آنامین «بو گون یاغیش هاواسی وار، اؤزونله چتیر گؤتور» مصلحتینه قولاق
Apr 6, 2014
کورتئز آداسئ آدلی یازی حاقیندا
محمد علی تاج احمدی
کورتز آداسئ آدلئ بیر یازئیا گوزوم دوشدو اخودوم. ساغ اولسونلار بو جوان یولداشلارئمئز کی بله یارایان بیر ایشه ال قویوبلار. گله جک اشلرینده بوندان دا آرتئق اغورلو اولماقلارئنئ آرزئلایئرام.
یازی نین هامیسین آشاقیدا کی لینک ده ن آچین..
کورتز آداسی
Apr 5, 2014
لال حاجیه- کؤرپه- کؤلگه
بوزارمیش چادراسینی بئلینه باغلاییب، یئپ- یئکه باشماقلاری ایله کوچهنین دووارینا سؤیکهنیب،آوارا-سرگردان باخیشلارینی گلیب- گئدهنین اوزونه سریر. اونون اؤنوندن کئچرکن گولومسهییب، باشیملا سلام دئییرهم. ماراقلیجا ایکی آددیم ایرهلی گلیب، سسینین بوتون توتغونلوغو ایله “هلام… شئفین؟!” دییه قارشیمدا دایانیر. یئنیدن کئیفینی سوروب گئتمک ایستهییرم. آرخامجا باغیریب دئییر: ” باهبی… اهبه اؤیدو” .
گوندلیگیمده ن بیر صحیفه
سحر اوتاغین سکوتوندا گؤزلریمی آچیرام، هله اوتاق قارانلیقدی. یاتاغین یانینداکی استولون اوستوندن تلفونو گؤتوروب ساعاتا باخیرام. ساعات ۷-یه بیر نئچه دیقه قالیر. ساعات زنگ وورمادان یوخودان آییلمیشام. بلکه دونن گئجه یاتاغا تئز گئتدییم اوچوندور. یاتاق دان قالخیب ال-اوزومه سو چکیب، چایدانین آلتین یاندیریرام، دوشونورم، حاضیرلانانا ده ک، چای قاینار دئیه : دوشونورم. بیر الیمله گئینیر، او بیریسیله سحر یئمه¬یی حاضیرلاییرام. بیر چای سوزوب یئمه یه اوتورورام. یئمه ییمی یئمه یه 10 دیقه م وار، یوخسا ایشه گئج قالاجاغام. بو گون هئچ ایشه گئتمگ ایستمیرم. آمما بیلیرم آیین باشی کردیت کارتلاریمی اؤده ینده بو گون ایشه گئتدیم اوچون سوینه یه جم. بو گونلر ایشه گئتمه یه اؤزومو زورلایرام!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۱۹۸۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۸۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ سپتامبر - شیلیده پینوچت سویقصده معروض قالدی، ۵ موحافیظی اؤلدو.
- ۶ سپتامبر - آنکارادا کنیسهده ترور عملی: ۲۱ نفر هلاک اولور.
- ۳ نوْوامبر - تۆرکيهنین "زامان" قزئتی نشره باشلامیشدیر.
- ۲۸ مارس - لئیدی قاقا٬ آمریکالی سؤزیازاری٬ اوْخویان٬ موزیسین آنادان اوْلدو.
- ۲۶ دسامبر - دۆنیانین نۆفۇسو ۵ میلیاردا چاتدی.
- ۲۱ آقوست - کامروندا آتشفیشانی منشألی نیوس گؤلوندن پوسکورن کربوندیوکسید گازی۲۰ کیلومتر اطرافدا ۱۸۰۰ نفرین اؤلومونه سبب اولدو.
- ۲۰ ژانویه - ژاک شیراک٬ فرانسه باشوزیری اوْلدو.


text:
سردری مدنیت ائوی ۹۶جی ایلین فروردین آیی نین ۱۴جو گونونده حقیر (م. کریمی) اوچون بیر عزیزله مه مراسیمی قوردو. بو مراسیمده منه هدیه وئره ن عالیملر و دوستلارین چوخو کتابلا منی قارشیلادیلار و ان گؤزل هدیه لری آلدیم. اونا گؤره بو عالیملردن و دوستلاردان درین منتدارلیغیمی بیلدیره رک، بو هدیه لری اوخوجولارا تانیتدیرماق ایسته ییرم.
م. کریمی
آشار داشار / حبیب محسنی اعلاء (یاری)
تبریزین گؤرکملی شاعیر، رسان، خطاط، پیکر یونماق و ادبیات معللیمی اولاراق تانینمیش بیر انساندیر. بو دَیرلی صنعتکار اونلارجا ال قلمی ایله پُرتره لر یارادیب، او جمله دن اوستاد شهریار، اوستاد یحیی شیدا، مونالیزا و باشقالاری نین شکیل لرینی یارادیب و تبریزین “خانه شطرنج” تالاری نین دووارلارینی بزه میشدیر. بونلار یانیندا یاری جنابلاری ده یرلی بیر شاعیردیلر ده.
یاری جنابلاریندان بوگونه دک اوچ جیلد شعر دفتری چاپ اولموشدور: دان اولدوزو، شوریده، آشار داشار. یاری جنابلاری نین منه پای وئردیگی اثر آشار داشار قوللوغونوزا تانیتدیریلیر: بو کتاب ۴۸۰ صفحه ده مختلف قونولارا سؤیله دیگی تورکجه و فارسجا شعرلری احتوا ائدیر. بورادا یازیلان شعرلر مختلف قونولاردا، ژانرلاردا و قالیبلاردا سؤیله نن شعرلردیر.
یاری ۱۳۱۵جی ایلده تبریزده آنادان اولموش و مدنیت ائوی نین فعال عضولریندن ساییلیر. اونون مهربان و گولر اوزو گنجلریمیزی شعر و ادبه ساری ماراقلاندیریر. گؤزل دانیشیغی، مهربانلیقلار گئدیشی و حاضیر جوابلیغی هامینی اؤزونه چکیر. یاری نین شعرلری چوخ گؤزل، مکحم و اوره ک اوخشایان دیر. غزل اوستادی اولدوغو حالدا، حیدربابایا سلام اثرینه بنزه تمه لر یازمیش، او جمله دن گورگور بابا آدلی اثری بیر مستقل شعر دفتری کیمی ده یر صاحیبی دیر؛ هابئله سهندیه سایاغیندا یازدیغی شسعر و منظومه لری ده اونوتماق اولماز. یاری، اوستاد شهریارین وورغونلاریندان اولاراق، اونا درین حؤرمت بسله میش و اوستاد شهریارین شعرینه بنزهع تمه لرله اؤز اخلاصینی گؤسترمیشدیر. اونودمایاق کی اوستاد یاری نین شعرلرینده اونون باشقا صنعت لریندن یارارلانماسینی دا یاد ائده م. دوغرودان دا اونون شعرلرینده، شاعیرین رساملیق هنری اؤزونو گؤسته ریر و شاعیر عئینی حالدا تنصویره آلدیغی صحنه لرده بو هنریندن و استعدادیندان دا یارارلانیر.
ب. کتابدا مختلف شعرلرله برابر گوگور بابا و نصاب الرجال اثری نین اولدوغونو آیریجا قئیده آلماق لازیمدیر. گورگور بابا ۱۲۶ بندلیک بیر اثرزدیر کی بیز بورادا اوندان سونونجو بندینی اؤزنک گتیره رک سؤزوموزه سون قویوب، اوخوجولاری کتابین اوخوماسینا توصیه ائدیریک:
یاری، سنین شعرین سو تک رواندیر
جانسیزلارا جاندیر، داماردا قاندیر،
اؤزون قوجالسان دا طبعین جواندیر
دولوب سنین شعرین ایله بو دیار
بونلار قالار ائل – اویادا یادگار.


text:
شوساکو نیشیکاوا
شوساکو نیشیکاوا (اینگیلیسجه: Shusaku Nishikawa) (دوْغوم:۱۸ ژوئن ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) اوسا، اوئیتا) بیر فوتبالیست. اوراوا رد دیاموندز فوتبال کولوبو و ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ National team squad. jfa.or.jp. Japan Football Association. یوْخلانیلیب15 January 2014.
قارداش پروژهلرده شوساکو نیشیکاوا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سانفریس هیروشیما کولوبونون اویونچولاری
- اوراوا رد دیاموندز کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۱ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار
- فوتبال قولرلری


text:
`تجارت باخانی` نتیجهلر
خبرلر [35]
- تۆرکمنیستان جمهورباشقانی سردار بردیمحمدووون اؤزبکیستان سفری
- اردوغان و دراگیدن اورتاق مطبوعات توپلانتیسی
- تورکیه صادراتدا رکورد قیرماغا داوام ائدیر
- علییئو، پوتین ایله تلفندا دانیشدی
- حولوصی آکار، قازاقیستانین ساوونما باخانی ایله گؤروشدو
- اردوغان اؤزبکیستاندا
- اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین پاکیستان سفری
- اردوغان: باشاریمیزا باشاری قاتاجاغیق
- تورکیه ایله امارات آراسیندا ۱۳ آنلاشما ایمضالاندی
- پوتین، رئیسی ایله گؤروشهجک
- ارمنیستان، قاراباغدا تاریخی آنیدلارین یوزده دوخسان بئشینی یوخ ائتدی
- تورکیه ایله قازاقیستان آراسینداکی تجارت حجمی ۱۵ قات آرتدی
- "بیر میلیارد دلارلیق تجارت حجمینه چاتماغی اومود ائدیریک"
- "آتا یوردا خوش گلدینیز"
- تاتاریستان جمهور باشقانی آنکارادا
- "تورکیه ایله آذربایجانا سربست تیجارت آنلاشماسی یاراشیر"
- جمهورباشقانی، چین دیش ایشلری باخانینی قبول ائتدی
- علییئودن قاراباغ آچیقلاماسی
- تورکییه ایله اؤزبکیستانین تیجارت حجمی آرتدی
- پوتیندن تورکیه ایله باغلی آچیقلامالار


text:
«عاشیق مشی پاشایی» دونیادان کؤچدو
گؤرکملی آذربایجان عاشیقی «عاشیق مشی(فتحالله) پاشایی» شهریور آیینین ۱۱نجی گونو تبریز شهرینده آهیللیق سببیندن اؤز تئللی سازیندان ابدیلیک آیریلدی و تبریزین وادیالرحمت مزارلیغینین «هنرمندلر» بؤلومونده تورپاغا تاپشیریلدی.
۱۳۱۰نجی ایل ورزقان ماحالینین میرزاعلی کندینده دونیایا گؤز آچمیش و ۱۸ یاشیندان عاشیق صنعتینه ماراق گؤسترمیش فتحالله پاشایی، بو صنعتی «عاشیق میکائیل آقابابالی» و «عاشیق عیسی دشن»دن اؤیرنمیش و اؤزوده بیر چوخ آذربایجان عاشیقلارینین عرصهیه گلمهسینده امک صرف ائتمیشدیر.


text:
خوزه ریکو پرز ایستادیومو
خوزه ریکو پرز ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Estadio José Rico Pérez) آلیکانته شهرینده بیر ایستادیومدور. 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. هرکولس تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۲۹٬۵۰۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. صاحیبی هرکولس فوتبال کولوبودور.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estadio José Rico Pérez»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده خوزه ریکو پرز ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بیر دسته گول
حسین دوستی
قاراداغ شاعرلرینین تذکره سی
گؤزه للیکلر یوردو، قوچاقلیقلار بئشیگی اولان، مقدس تورپاغیمیز آذربایجان، ائله جه ده هنر و ادبیات اوجاغی اولموشدور. اینجه خیاللی، ده رین دوشونجه لی و عمومِ بشریت اوچون سعادت آرزیلی شاعرلر بئجرمیشدیر. قره داغ ماحالی، آذربایجانین بیر محتشم بؤلگه سی دیرکی اونودولماز شخصیتلر بئجردیب و آذربایجانین شعر و موسیقی اوجاقلاریندان ساییلیر. قره داغ، وطنیمیزین چیرپینان اوره گی، گؤره ن گؤزودور. اونون صفالی سیرا داغلاري، گؤزه ل هاواسی، یاشیل مئشه لری، دره لر بویو شاققیلتی ایله آخان سولاري، باش باشا وئریب، قره داغلی لار کیمی دوشونجه لی اینسانلار، هنرمندلر بؤیوتموشدور. سایسیز قالالار و مقدس آبیده لرین قره داغدا یئرله شمه سی، تصادفی حال دئیلدیر. قره داغلیلارین ایللر بویو یابانجیلار اؤنونده دایانیب، آزادلیق یولوندا مبارزه آپارماقلاری، ادعامیزی ثبوت ائدیر. اؤنا گؤره ده سنگرلرده بوي آتان آزادلیق سئوه ن بیر میلّت، سازسیز و سؤزسوز یاشایا بیلمه زدی. قره داغ، آشیقلار و شاعرلر مسکنیدیر. هله اونون آشیقلاري، شاعر دیلر. قره داغدا آنادان اولان اوشاقلار، ائله بیل شاعر دنیایا گلیرلر. آنالارین لایلاسیلان بوي آتیب، آشیقلارین سازینان توي ائله ییب، ننه لرین آغیلاري و اوخشامالاریناندا تورپاغا گئدیلّر!
قره داغ شاعرلري، وقارلی، کونلوتوخ انسانلاردیلار. اولار شهرت ایچون شعر یازماییبلار، ادعاسیز شعر یازیب، گئجه گوندوز اثرلر یارادیب، ادبیاتیمیزا بویوك خدمتلر ائدیبلر. اولارین شعرلري، خالقین اوره یینده یئر توتوب، دیلدن دیله آخیب، شهر به شهر یول آچیب، قولاغلاردا قالیب. کتابسیز، دفترسیز، بیر بویوك دیوان
یارادیبلار.
قره داغ شعرینده، ایسته رسه کلاسیک فورمالاردا، ایسته رسه سربست شعرده، وطن دویغوسو، خالقا باغلیلیق، سئوگی محبتی، دینی عرفانی ایدیال لار، طبیعت وورغونلوغو،… دالغا ووروب، اوخویانی ائشیدهنی واله ائدیر. قره داغ بؤلگه سینی مختلف ماحاللار تشکیل ائدیر. بو شعر مجموعه سینده قره داغین 18 ماحالینین شاعر لریندن سؤز آچیلیب. آللی گوللو یایلاقلاردان، دومانلاردا گیزله نن قایالیقلاردان، داغلارین آراسیندان، شوش قایالارین باشیندان، عطیرلی چیچکلرین اویلاغیندان، محبتلی سئوینجلی ائولرین اوتاغیندان، بوتون کندلردن، اوبالاردان، شهرلردن، شاعر لرین سراغینا گئدیب، اولاردان شعرلر گتیرمیشیک. اهر، کلئیبر، خودافرین، هریس، ورزقان، خاروانا، هوراند،…! شاعرلرین آدي، یاشاییش تاریخی اساسیندا یازیلیب و ردیفلنیبدی…
توضیحات:
- نام مجموعه شعر: بیر دسته گول
- شاعر: حسین دوستی
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 292
- حجم : 1 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:
لینکهای کمکی:دانلود از لینک کمکی اول دانلود از لینک کمکی دوم


text:
س- زومرود خانیم، گونئی ده ایکی کیتابینیز ایشیق اوزو گؤروب، بیر رومان و بیر حیکایه توپلوسو؛ آذربایجانین گونئیینده یازار اولسایدینیز هانسی موضوعدا رومان یازاردینیز؟
ج- بونو هئچ دوشونمهدیم دوغروسو… سوروشدونوز، بیر آنلیغا دوشونوردوم، گونئیده یاشایان یازار اولسایدیم یقین یئنه عیناً بوردا یازدیغیم موضوعلاردا رومانلار یازاردیم. تأسف کی… چونکی بیز ائله جغرافیادا یاشاییریق کی، سادهجه سئوگی، عشق رومانلاری یازماق کیمی لوکسوموز یوخدو. اؤلکهلری دئییل، بوتونلوکده یاشادیغیمیز بؤلگهنی گؤتورسک، منجه، بو بؤلگهنین اینسانلاری آشاغی یوخاری عینی دویغولاری، آجیلاری، پایلاشیر. یازار دا تمثیل ائتدیگی توپلومون، بؤلگهنین یاشامینی ادبی متنه چئویریرسه، چوخ دییشیکلیک اولمازدی منجه موضوعلاردا.
گونئیی اساساً سوسیال شبکهلردن، سایتلاردان ایزلهییرم، بیر ده آز سایدا اولان دوستلاریمین دئدیکلریندن… عینی پروبلملر، بعضاً، داها آغیر، بعضاً داها درین، بیر آز فرقلی بویوتدا…
س- گونئیده اولموسونوزمو؟
ج- تبریزده بیر دفعه اولموشام. گئدرکن اورداکی دوستلاردان دا کیمسهیه خبر ائتمهدیم، ائلهجه سسسیز گلیب بیر چوخ تاریخی یئرلری گزیب قاییتدیم. ارک قالاسینی او واختا قدهر فوتولاردا گؤرموشدوم، جانلی گؤردوم. تبریزده اولان تاریخی بازارا دا گئتدیم. تبریز بازاریندان آچیغی هئچ نه آلماق فیکریم یوخدو. سادهجه تاریخی آبیده کیمی ماراقلی ایدی. بیر ده او بازاردا شرقین روحو وار دئیه دوشونوردوم. دوکانلاردان بیرینه گیردیم. اوردا ساتیجی ایله آرامیزدا قیسا بیر دیالوق اولدو، من ایران دئدییمده او گونئی دئدی… سونرا باکییا قاییداندا بونونلا باغلی بیر کؤشه ده یازدیم.
س- گونئیده هر نه قدر چتین اولسا دا قوزئیده یاییملانان اثرلری اوخویوروق. سیزین ده تبریزده ایکی اثرینیز یاییملانیب. «گوناهکارین اؤلومو» و «یاغیش قادین». زامان-زامان دا درج اولونان، سایتلاردا گئدن یازیلار اولور. آما نومونهلر آزدی. نئجه دوشونورسوز، ایکی طرف آراسیندا ادبی علاقه لرین ایندیکی سوییهسی کیفایتدی؟
ج- نئجه کیفایت اولا بیلر کی، بو علاقهلر یوخ سوییهسیندهدیر، هوسکارلار، ادبیات سئورلرین فردی جهدلریدیر بو علاقهلر. گونئیله قوزئی آراسینداکی سیاسی قاداغا ۳۰ ایله یاخیندیر آرادان قالخیب، بو زامان کسیینده دئمک اولار کی، هئچ بیر ایش گؤرولمهییب. بونو کیم ائتمهلی ایدی؟ بیرمعنالی اولاراق قوزئیده دؤولت بونو ائتمهلییدی. اوردا آردیجیل و کئیفیتلی سیستئملی ایش قورولا بیلر. سیاستی بیر یانا قویاق، ادبی، کولتورل علاقهلر یارادیلمالیدیر. منجه، دونیادا ان مؤحکم باغ کولتورل باغلاردی. اووللر بو باغی مؤحکملندیرهجک حادیثهلر اولوردو، خصوصاً یازارلار آراسیندا علاقه سیخدی، ایندی بو آنجاق فردلر سوییهسینده قالیب.
س- گونئی ادبیاتینی قوزئیده داها گئنیش ایشیقلاندیرماق اولاردی؟
ج- البته… مثلا درسلیکلره گونئی ادبیاتیندان داها چوخ نومونهلر سالینا بیلردی. بیز کیمی تانیییریق، شهریاری، صمد بهرنگینی مثلا… ادبیات علاقهلرین یارانماسی باخیمیندان چوخ مؤحکم و ساغلام واسیطهدیر. بیر اینسانی دینلهمهدن اونون آجیسینی، چکدیگینی، نه حیس ائتدیگینی بیله بیلمریک. خالقلار دا بئلهدیر و ادبیات خالقین دانیشان دیلیدیر، ماهیتینین عکسیدیر. گونئیین سؤزونو دینلهمک، ادبیاتینی اوخوماق اورداکی سویداشلاریمیزین هم ده اورهگینی اوخوماقدی.
س- منه گؤره ادبیات سیاستدن همیشه اؤنده اولوب. بایاق دئدیز کی، سؤزونو-اورهگینی اوخومالیییق گونئییین. قوزئیده نئجهدیر دوروم، سؤز خالقا چاتیر؟
ج- ادبیات سیاستدن اؤنده اولوب دئییرسیز. ادبیات بوتونلوکده شرقده همیشه سیاستدن اؤنه کئچیب، نه اینکی سیاست، فلسفه، سوسیالوگیا بئله ادبیاتین بیر پارچاسی اولوب آز قالا… بلکه ائله بو اوزدندیر کی، آذربایجاندا معتبر فلسفی جریانلار گؤرموروک. مثلا، ادبیات نسیمینین سؤزو ایله صوفیزمی ائله زیروهیه داشیدی کی فلسفهیه احتیاج قالمادی. بو یاخشیدیر، پیسدیر، دوغروسو من بیلمیرم. آما رئاللیق باشقادیر و دونیانین گئدیشاتی گؤستریر کی، گئدیشات سؤز گئدیشاتی دئییل، گوج گئدیشاتیدیر. نه یازیق کی، بئلهدیر، آما بیز بو رئاللیغی یا واختیندا گؤره بیلمهدیک، یا دا گؤردوک، دَیرلندیره بیلمهدیک.
ایندی گلهک قوزئی آذربایجاندا سؤزون دوردوغو یئره …
اصلینده گئنیش باخساق گونئی، قوزئی دئییب آپاردیغیمیز بؤلگو نیسبیدیر. چونکی بیز بوتونلوکده آیاقلاریمیز اوسته دوروب دونیانین نئجه دئییرلر، گؤزونون ایچینه دیمدیک باخیب اؤز سؤزوموزو دئیه بیلمهمیشیک. سؤزوموز ایچیمیزده کؤله اولوب، جسارتیمیز چاتماییب اونو دونیانین، بیزی کؤله ائدهجک تابولارین، عنعنهلرین اوزونه باغیرماغا، عوصیان ائتمهیه.
سؤز او زامان خالقا لازیم اولور کی، خالق سورغولاماق ایستهییر. بوردادیر دویون. خالق سورغولاماق ایستمهدیکجه دئییلن سؤز داشا دَییب گولله کیمی دئیهنین اوزهرینه قاییداجاق.
بیز سورغولامیریق و «بیز» دئینده من تکجه آذربایجانی نظرده ده توتمورام، بوتون شرق سورغولامیر. بیز تابولار، موقدسلر، دینلر، یارادیلان و یا آللاهین یاراتدیقلاری اونلاری بؤیوک بیر تابو حالیندا باشیمیزین اوستوندن داش کیمی آسمیشیق. ائله حالا گتیرمیشیک کی، بیزه داها باشقا دیکتاتور، ظالیم لازیم دئییل. سورغولاماغا مئییلسیزلیکله هر بیریمیز ایچیمزده بیر دیکتاتور بسلهییریک.
س – سؤز خالقا لازیم اولماسا، اونو ائشیدرمی؟ «- قارانلیغا شرقی سؤیلهمک» اثرینده ده بوتون بونلارا توخونموسوز، درین دوشونه بیلمهمک، سورغولاماماق.
ج – ائلهدیر، بوتون بونلار اوردا بدیعی دیلله ایضاح اولونوب. ادبیات سورغولاماق ایمکانی وئریر. آما توپلومون سوسیال سیفاریشی سورغولاماق اولمادیغیندان یازیلانلار هله کی، اوردا، صحیفهلردن قالیر.. بو ایندینین ده پروبلئمی دئییل. صابیرین، میرزه جلیلین، آخوندوون، جاویدین ده سؤزو عیناً بو دورومدا اولوب. هادینین سؤزو خالقا چاتمادی، آخیردا سفیل اولوب او سؤزو ساتماقلا حیاتینی داوام ائتمک ایستهدی.
س- دئدیز کی، صابیرین، میرزه جلیلین ده سؤزو چاتمیردی. آما «موللا نصیرالدین»،، «هوپ هوپ نامه» واردی آخی؟
ج – واردی، اما او سؤزلر خالقا چاتسایدی بو گون داناباش کندینین احوالاتلاری تاریخ اولمازدیمی؟ «اوخوتمورام ال چکین» بو گون آرتیق اجتماعی اهمیتینی ایتیریب، سادهجه ادبیات نومونهسینه چئوریلمزدیمی؟ سؤزو دئمک باشقا، اونون ائشیدیلمهسی، داها سونرا دینلهنیلمهسی باشقادیر.
صابیرین سؤزو جانلیدیر، نییه، چونکی قالدیردیغی پروبلئملر هله ده حیاتیمیزدادیر. بو گون هئچ اوزاغا گئتمهیهک، سوسیال شبکهلرده باش وئرنلره آنی نظر سالدیقدا او هوپهوپنامهنین قهرمانلارینین هله ده نه قدر قانلی-جانلی اولدوغونو گؤروروک آخی. سؤزو دینلهنیلن شاعیرین اوبرازی زامان-زامان ادبی اوبرازا چئوریلیر، چئووریلمهدیسه، دئمک کی، او سؤز دئییلدیی یئرده قالیب.
س- بلکه ادبیات ضعیفدیر، خالقلا سؤزون باغلانتیسینی قورا بیلمیر؟
ج- قوقولو میرزه جلیلدن استعدادلی سایمیرام. قوقول دا یازیب، میرزه جلیل ده. نه آذربایجان دییشیب، نه روسییا. بیز میرزه جلیلی دونیایا تقدیم ائده بیلمهدیک، قوقولوسا بوتون دونیا اوخویور، آما بو گونون روسیاسی ائله قوقولون قلمه آلدیغی روسیادیر.
یا دا دوستایئوسکینی گؤتورک. «جنایت و جزا» اثریندهکی روحییه بو گونکو روسیانین احوالیدیر. بیز ایندی دئیه بیلریک کی، دوستایئوسکی ضعیف یازاردی. گوناه اولار.
س- دوروم بئله ایکن سیزجه، نه ائتمهلیییک کی، سؤز خالقا چاتسین؟
ج- من اؤن گؤروجو دئییلم. ایرهلیده نه اولاجاق بیلمیرم. سوسیولوق دا دئییلم. آما بوتون چتینلیکلره، بو لنگ گئدیشه رغمن گؤره بیلیرم کی، هئچ نه ده یئرینده سایماییب. ایرهلیلهییشلرین سورعتیکوسمیک سورعتی دئییل، هئچ بو گون اینکیشاف ائتمیش دونیانین دا سورعتی ایله آیاقلاشا بیلمیریک. شرقین سورعتی نه یازیق کی، تیسباغا سورعتی ایله اؤلجوله بیلن سورعتدی. بیز ده بو جوغرافیانین بیر پارچاسیییق.
س- دقتیمی بیر شئی چکدی، سیز قادینلارلا باغلی نومونهلر یازیلارینیزدا گؤرموشم شرق ده قادینی نئجه دهیرلندیریرسیز؟
ج – یقین اونا گؤره کی. شرقین قادینا موناسیبتی داها گؤزه باتیر. اونا گؤره کی، بیر توپلومون اینکیشافی منه گؤره قادینین آزاد ایرادهیه و دوشونجهیه، اؤز دویغولاری اوزهریندهکی حاکیمیتیندن کئچیر. شرق محض بو دوشونجهنین اوزهریندن آتلاییب کئچه بیلمیر و بیز هله ده قادینا نه اولار، اولمازلاری دارتیشیریق. اینسان فاکتورونو قویوب جینس فاکتورونو قاباردیریق. دونن قادین باش قالدیراندا اؤلدورولودو…
س- ایندی ده لینج ائدیلیر؟!
ج- عیناً. بو گون ده یئنه بیزی گئری چکن دهیرلره قارشی دیرندیکده بو دفعهده معنوی تئرورلا اوز-اوزه قالیریق. آما بو بیزه اساس اولمامالیدیر کی، دایاناق. عکسینه. اساس اولمالیدیر کی، داها دا عیناد ائدک.
س- اومیدینیز وارمی دهییشمهیه؟
ج- اومیدیم اولماسا دا، بو قورخولو دئییل. اومیدی چوخ بؤیوتمهیک گؤزوموزده… اومید اؤلر، عیناد دوغار. عیناد داها اعتیبارلی یولداشدی بئله دورومدا و ایللردیر عینادلا یولداش اولماغی داها چوخ ترجیح ائدیرم. اومید گئت- گللیدیر، گئدر، یئرینی دئپرئسییایا وئریب گئدر. اومید اعتیبارسیز سئوگیلی کیمیدیر. گئدر، یئرینی آجییا وئریب گئدر. عیناد بیر باشقادیر. اعتیبارلیدیر.
س- هئچ پئشمان اولدونوزمو بئله بیر یول سئچدیگینیزه گؤره؟
ج- اولدوغوم اولوب، اؤزومو قینادیغیم، «نییه»لرین ایچینده بوغولدوغوم واختلار دا اولوب. بعضاً دوشونموشم کی، من بو یاشیمدا هله ده معین چتینلیکلرله اوز-اوزهیمسه نه ایسه دوغرو ائتمهمیشم، نهلرسه یئرینده اولماییب. سورغولاییرام و یانلیشیمی، دوزومو اؤزومه دئییرم. بعضاً جسارتله برکدن دئییرم اؤزوم، بعضاً ده جسارتیم چاتمیر، ائله شئیلر اولور کی، اونلاری هله اؤزومه برکدن دئیه بیلمیرم. اولور، آما بو منیم حیات طرزیمی، دوشونجهلریمی دهییشمیر، یئنیدن شکیللندیرمهیه یاردیم اولور. پرینسیپلریمدن واز کئچمهییمه سبب اولمور، سادهجه یئنی باخیش بوجاقلاری آختاریرام. ان چتین واختیمدا تسللیم او اولور کی، باتاقلیغا باتمامیشام.
س- یول سئچمک دئدیک. «قارانلیغا شرقی سؤیلهمک» اثری ایکی موستقیل روماندان عیبارتدی، آما هر ایکی رومان دا بیر بیرینه باغلیدیر، نتیجهده ایکی موستقیل رومان بیر رومان کیمی اورتایا چیخیر. ایکی رومان دا یول آدلانیر. اثرده ده بو یول، یولو سئچمک، اونو گئتمکله باغلی فیکیرلر وار. ندیر سیزین اوچون بو یول؟
ج- اینسان میلیون ایللردیر عینی یولدان گئدیر اصلینده. آزاد یاشاماق، عیناد ائتمک، تسلیم اولماق، اولماماق، دوشونمک، سورغولاماق، ظالیما قارشی چیخماق، ظولم ائتمک. ازیلمک، ازمک، موباریزه ساواشلار. بونلار هامیسی اینسانین مین ایللردیر گئتدیگی یولدو. میلیون ایللیک یادداشدی بو یوللار. موختلیف یوللار، یا دا سئچیملر…
منه گؤره ابدی یول آزادلیغا «چکیلن» یولدو. بوتون یوللاردان امتناع ائدیلیر، یئنیدن قاییدیش اولور، بوتون یوللاردا نئجه دئییرلر «انشاعات ایشلری» آپاریلیر، دهییشیکلییه اوغراییر، آما آزادلیق یولو دهییشمیر. اینسان بو یولدان هئچ واخت امتناع دا ائتمیر. هردن منه ائله گلیر کی، اینسانین جننتدن قووولما حئکایهسی ایله باشلاییر بو یول. قاداغایا عیناد او آلمانی درمک… آزادلیغین فردین اؤزو طرفیندنسهکی للندیرمک عینادی. تانرییا قارشی بئله…
آدینی چکدیگینیز اثری یازاندا من آنالیز ائدیردیم و بو یولون بیزه عاید اولان حصهسینی تاپماغا چالیشیردیم. بیز بو یولو گئده بیلیریکمی؟ گئدیریک. آما او یولو گئتمک بیر باشقا، او یولا اینانماق باشقادیر. بیز او یولو گئدیریک، آما اونا اینانمیریق. یول سئچیم اولمالیدیر، وردیش یوخ.
باخیرسان او یولو گئدن بیری دئییر کی، داها نه ائدیم، من ده بو یولو توتموشام، بوندان سونرا نه ائدهجم کی؟ اینام یوخدو، وردیش وار. دولایی اولاراق او یولا اینانساق، آذربایجانا دا اینانمیش اولاریق. اینانماق اوچون ایدئالیستلیک، رومانتیزم، گؤزل کلمهلر لازیم دا دئییل، سن سئچدیین یولو ساکیتجه گئدیرسن، یولچویا چئوریلیب نئجه دئییرلر «آتینین یویهنینی» بوراخیرسان.
س- سیز هم بیر آراشدیرماجیسینیز. بیلدییم قدری ایله ایکی مونوقرافیانیز وار. بیری ده حسین جاویده حصر اولونوب. «اینسان آختاریشیندا» آدلی مونوقرافیانیز. جاوید آذربایجانین تلاتوملو دؤورونده یاشامیش چوخ استعدادلی بیر یازاردی. نییه محض جاویدی سئچدینیز علمی آراشدیرمانیز اوچون؟
ج- تکجه حیاتدا دئییل، ادبیات، اجتماعی-سیاسی حیاتدا دا منیم اوچون معیار هر زامان شخصیت، شخصی کئیفیتلر اولوب. اگر بیری ایله دوئت اولماق ایستهییرمسه، بو اساس اؤلچوم اولور. علمی آراشدیرما دا منه بئله حیس ائتدیریر، اگر بیرینین یارادیجییغینی دریندن آراشدیریرامسا، یا اونون شخصیتی، یا دا یاشادیغی دؤوره قاتدیقلاری منیم اوچون اساس اولاندی. جاویدده هر ایکیسی وار. هم شخصیت اولاراق تامدیر، هم ده یارادیجیلیغی شخصیتینین بیر پارچاسی حالینا گله بیلیب. دؤورونون فؤوقونده دورماغی باجاریب. بونا گؤره ده آسپیرانتورایا گیریب علمی آراشدیرما ائتمک قرارینا گلینجه جاویدی سئچدیم. اونو دا دئییم کی، ادبیاتیمیزدا ایکی شاعیرین یئری منیم اوچون آیریدیر. نسیمی و جاوید. بیلمیرم نییه، آما اونلار ایله سانکی روحی بیر باغلانتی قورا بیلیرم. نسیمینی تام اولاراق آنلاماق اوچون صاحیب اولدوغوم بیلگیلر بو گون یئترلی دئییل، ادبیات فالکوتهسینی بیتیرمیشم، آما ادعا ائده بیلمرم کی، نسیمینی بیلیرم. هئچ بیلمیرم، آما حیس ائدیرم. جاویدلهسه دوروم بیر آز فرقلیدیر. جاویدی آز- چوخ آراشدیردیم، هم ده دویا بیلدیم. سؤزلرینده کی سیزیلتینی، کدری، اومیدسیزلییی، بعضاً ده عوصیانی، عینادی دویا بیلدیم.
س- سیزینله صؤحبتده دئمیشدینیز کی، جاوید ایندییه قدر آراشدیرمایا دوغرو یؤندن جلب اولونماییب.
ج – اولونماییب. جاویدی معیشت سوییهسینه ائندیریبلر. «اینسان آختاریشی» اثرینده بوتون بونلاری ان اینجه دئتالینا قدهر ایضاح ائتمهیه چالیشمیشام. جاویدین قادین اوبرازلاری فرقلیدیر. یاناشمالاری فرقلیدیر، دهیرلری فرقلیدیر.. مثلا، «سیاووش» اثرینی آلاق. سودابه اوبرازینی… آذربایجاندا ادبی تنقید بو قادینی اخلاقسیز دامغاسی ایله دامغالییب. آما او اوبرازدا فرقلی بیر آجی، فرقلی بیر طالع وار. آما شابلونلاشمیش تنقید بونو حیس ائده بیلمیر، توپلومون قادینا موناسیبتینین فؤوقونه چیخمیش جاویدین دوشونجهسینی ده زوراکی شکیلده آشاغی دارتیب یئنه کوتلهنین بیر پارچاسینا چئویرمک ایستهییر. بونو باشاریبلار دا…
س- سیزجه جاویدین دهیرلری، او «فرقلی» دئدییینیز یاناشمالاری ایندی اوتورا بیلیبمی ادبیاتا؟
-تأسسوف کی یوخ… بیر آز اول دئدیم کی، مثلا، جاویدین قادینا موناسیبتی فرقلی ایدی. اونون آفَتی، سودابهسی، شئیداسی بام باشقایدی. آما ادبی تنقیدیمیز عمومی «دهیرلردن» یوخاری قالخیب بو اوبرازلاری دویا بیلمهدیی کیمی، ایندی ده ادبیاتیمیز فرقلی اولانلاری «اؤزگه» دئییب یارغیلاییر. باخیرسان، حتّی آراشدیرماجیدیر، عؤمرونو گویا ادبیاتا وئریب، آما دوشونجهسی اورتا استاتیستیک بیر فردینکیندن یوخاری قالخا بیلمهییب. مثلا، قادینا موناسیبتده بو داها قاباریق حیس اولونور. اؤزونو مترقی یازار سایان، حتّی اولان بیرینین دانیشدیقلاریندا اؤزونو سیغورتا اوچون دانیشدیقلارینین یانیندا بیر «آما» وار موطلق. «من دستکلهییرم، آما…» بو «آما» دا بیتیر بوتون آزاد دوشونجه، زورلانیر. بو گون ده یازارلاریمیزین بؤیوک اکثریتی بو «آما»نین کؤلگهسینه سیغینیب و نه یازیق کی، ادبیاتیمیز دا یازاریمیزین دوشونجهسیندهکی بو «آما»لارلا زورلانیر.
س- سیزه گؤره ادبیاتین گؤروی ندیر؟
ج- سوال چوخ شاخهلیدیر. بو منجه فرده گؤره دهییشیر. دوروب ادعا ائده بیلمریک کی، ادبیات صنعت اوچوندور، حض اوچوندور، یا دا موطلق اولاراق مئساژ وئرمهلیدیر. کیم ادبیاتدان نهیی گؤزلهییرسه، او فردی اوچون ده گؤروی اودور. منیم اوچونسه ادبیات هم ده مئساژدی. بلکه ده اونا گؤره کی، یاشادیغیم اؤلکهده محض بونا احتیاج وار. بو باشقا بیر اؤلکهده دهییشیر. منیم اؤلکهمین پروبلئملری اولمایان بیر باشقا اؤلکهده اوخوجو اوچون سادهجه حضدیر. باشقا بیر اوچون داها قلوبال پروبلئملری عکس ائتدیرمک اوچوندور. یئنی، بو مسئلهده موطلقلیین علیهینهیم دوغروسو…
قیسا دئسک ادبیاتین گؤروی آزادلیقدیر. آزادلیقسا سئچیمدی. آزادلیغین اؤز سرحدلری ایچینده آزادلیغینی سئچمکسه هر فردین اؤز ایستهیینه باغلیدی.
س- یانلیش بیلمیرمسه، ایندی کی مرحله ده آذربایجانین قوزئیینده ان چوخ رومان یازان قادین یازار سیزسینیز. اثرلرینیز ده آغیر موضوعلاری احاطه ائدیر .
ج- قادین همکارلاریم ایچینده ان چوخ رومان یازدیغیمی بیلمیرم. آما زامان- زامان منه تنقید گلیر کی، چوخ آغیر موضوعلاردا یازیرام. حتّی بیر دفعه تنقیدچیلردن بیری یازمیشدی کی، قادین یازارین بئله آمانسیز یاناشماسی غریبه گؤرونور. بو یانلیش دوشونجهدیر. ادبیاتا دا جینسیتچیلیک گتیرمک نهیه لازیم کی؟ ادبیاتدا قادین، کیشی یازار اولمور، یازار اولور.
س- سیزین گونئیده یاییملانان «یاغیش قادین» اثرین وار و قاراباغ موضوعسونا حصر اولونوب. بلکه بوندان دانیشاق بیر آز؟
ج – دانیشاق.
س- قاراباغ موضوعسو ادبیاتدا سیزجه لازیمی قدهر ایشلهنیبمی؟ سیزین «یاغیش قادین» رومانیندا قاراباغ ساواشینا باخیشینیز ندیر؟
ج- منجه ایشلنمهییب. سببلرینی دانیشساق منجه چوخ اوزاناجاق. موصاحیبه منجه چوخ گئنیش اولدو ذاتن. «یاغیش قادین» اثرینه گلینجه… اثرده ساواش صحنهلری، سنگر حیاتی، موحاریبهنین دؤیوش دهشتلری یوخدو. اثر بیر عصرین اوچ دؤنمینی، ۱۹۱۸، ۱۹۹۲ و ایندینی احاطه ائدیر، اوچ دؤنم بیر گونه سیغیشیب آما… عئینی نسلین تمثیلیچیلری ایله بیرلشیب بو اوچ دؤنم. ایکی خالقین طالعیندهکی اوغورسوزلوغو، آجیسی گؤستریلیب. منیم اینامیم اودور کی، ساواشدا غالیب یوخدو، بیریئردهکی اینسانلار اؤلور، اؤلدورمک عادیلشیر اوردا غالیبیت اولماز. ائله ساواشلار وار کی، اوردا غالیب اولمور، هر ایکی طرف ایتیریر. قاراباغ ساواشی دا ایکی خالقین اوغورسوزلوقودور. بختسیزلیییدیر. ائرمنی خالقینین بختی اوندا گتیرمهییب کی، اونلاری بؤیوک ائرمنیستان ایدئیاسی ایله زهرلهییبلر. بیزیم ده بختیمیز اوندا گتیرمهییب کی، اییرمی بیرعصرده هله ده تورپاق، سرحد بؤلگوسو ایستهین بیر خالقلا قونشویوق. هر ایکی خالقینسا بختی اوندا گتیرمهییب کی، روسیا ایله همسرحددی. چتیندی، روسیانین گلیشی چتین اولانی داها دا چتینلشدیردی، آما بونا رَغمن بوندان سونراکی مرحله ده وطن سئورلیک ساواشا دئییل، قونشولوق و حوضورا کؤکلنمهلیدیر.
س- سایین زومرود خانیم چوخ تشکر ائدیرم مصاحبه اوچون، ایستهییمیزی قبول ائتدینیز واخت وئردینیز و سئوینیرم فرصت یاراندی بیزیمله صحبت ائتدینیز.
ج- وار اولون؛ من ده تشکر ائدیرم دانیشدیق، سیزه ساغلیق و اوغورلار آرزولاییرام.


text:
قیرخینجی ایللرین بیرینده قیش فصلینده ائله بیر سویوق دوشدوکی کتدیلر چوخ اَل- آماندا قالدیلار. اکینلرین چور آپارماغا گوره آرپا، بوغدا و هئچ نه اَله گلمهدی. ناچارلیقدان عائلهلر اؤز بالالارین آجیندان اؤلمهسین دئیه، گتیریب یاخین آشنالارین طریقی ایله ائولره ایشچی وئرردیلر. بیزیم ده قونشولوغوموزدا فخری خانیم گیله «سارا» آدیندا سکگیز یاشلی بیر قیز اوشاغینی باخشاییشدان گتیریب وئردیلر کی هم ائو ایشی گؤرسون، هم ده اوشاق ساخلاسین. فخری خانیمین اوچ اوشاغی واریدی؛ هامیسی دا بالاجا بالاجا. او زامان تمیزلیک آز اولماغا گؤره کتدیلر هم آج یالاواج اولاردیلار، هم ده تمیز اولمازدیلار. چون حامام یوخودی قیشدا و یویونماق اولمازدی.
فخریخانیمگیل چوخ چتینلیگله یاشیردیلار. اَری فهلهلیگه گئدردی؛ اؤزو ده جهرهده یون اَییرردی. بو حالدا گؤرر سارانین وضعی چوخ قولایدی. قیزی گؤتورر آپارار حاماما؛ بیر دست ده اؤز قیزینین کؤهنه پالتارلاریندان اونا گئیدیرر.
سارانین باشیندا کی بیت، سیرکه چوخ اولدوغونا گؤره حامامدان گتیریب، باشینا بیت داواسی وورار کی اوشاقلارینا داراشماسین. سارا چوخ چتینلیگده او اِئوده گئچینر.
فخریخانیمگیلین ائولرینده نه آبیاری سویو واریدی، نه ده چشمهدن، زاددان. سارا قونشولاردان دولچایلا ائوه سو گتیرردی. پالتارلارنان قابلاری دا آپاریب چشمهده یویاردی. قیشین او سویوغوندا اللری دونوب، دائم چاتداق – چاتداق اولاردی. بو چَتینلیگله قیشی سوووب یاز یئتیرر.
بیر گون قونشولارین اوشاقلاری کوچه ده اوینوردولار، فخری خانیم دا خیردا اوشاغی چالمیشدی سارانین دالینا، بیرینین ده الیندن یاپیشیب دولاندیریردی؛ گؤزو ده قالمیشدی اوشاقلاردا. اورهگیندن کئچیردی کاش اودا اولارلا بیرگه اوینویایدی. اوینویان اوشاقلارین بیرینین توپی دهیر سارا یاپیشان اوشاغین اوزوندن، بیرنی قانار. آغلایا-آغلایا آپارار ائوه؛ سارا فخری خانیما دییر توپ دهیدی حبیبین اوزوندن. آرواد بو قیزا نه یئمیسن تورشولو آش، باشماق تایی ایله هاراسی گلدی وورار. قیزین بدنی گؤم-گؤی اولار. حالدان دوشر. باشلار آغلاماغا. آرواد چیغیرار: «دو بسدی دای! اوشاغی عوض ائله! هله چوخ یاخشی ایش گؤروب زارییر دا.» سارا اوشاغین کؤهنهلرین آپاریب چشمهده آغلایا-آغلایا یویور و یورغون – آرغین ائوه قاییدیر. گئدیر اوز پالتارلارینین ایچینده کتدن گتیردیگی یایلیغی گتیریر، قارانلیق اوتاقدا باسیر اوزونه. نه آغلاییر! او آناسینین یایلیغیدی. آناسی زاهی زحمتیله دونیاسین دئییشندن سونرا سالمیشدیلار سارانین باشینا. سارا یایلیغا نه دئییر:
آنامدان یئتیشن بیرجه پای منه
آنامین قوخوسون گل قایتار منه
بو قوربت شهرده ظالیم الینده
کؤرپهیکن دؤیولدوم، آی آخ وای منه .
قارا یازی دوغولدوم
بوی آتمامیش اوغولدوم
یوخسوللوق قاخینج اولدو
دیری-دیری سویولدوم.
درد گلمیر سانا آنا
بویاندیم قانا آنا
یاد اؤلکهده تاپداندیم
گل یئتیش دادا آنا!
آرواد سسلهنیر: «قیز هاردا اؤلوبسن؟ دو گل سوفرهنی آچ، کیشی گلدی!» کؤتگین دردیندن تئز گلیر سوفرهنی آچیر، بیر تیکه چؤرهگین اوستونه یئمک قویوب دئییر: «یئه!» سارانین بوغازین کدر توتوب دئییر: «یئمیرم.» باشلاییر آغلاماغا. آرواد دئییر: «یئه دئدیم!» سارا چؤرکدن یئییر. چالیشیر ائوده داوا دوشمهسین.
آغا سیفالله او گون ایشلهمهمیشدی، ناسازیدی. زارییا-زارییا دئیر: «بیر چای وئر منه! اوتوروب ائوده یئییرسیز، بیلمیسیز نه کؤهده چؤرک تاپیب گتیریرم. ایکی قولو اولانلاری ایشه آپارمیرلار, منیم کی بیر قولوم خاراب قالمیش کتده جارجار آلتیندا قالیب قیریلیب. باشیما نه کول تؤکوم.» لانپانی پوفلهییب یاتیرلار. سارا دا یایلیغیندا آناسیله کئچمیشه جومور:
یئنه ده داغ گؤرور دویغولاریندا
آلچالار گوللنمیش ارباب باغیندا
گزیردی چؤللری آنایلا بیرگه
املیک قوزو کیمی سحر چاغیندا
اوزاقدان سسلهدی شفی خالاسین
تئللرین اوخشاییب آلسین قاداسین
توتوب گؤیه آتسین قنبر عمیسی
بیر اؤپوپ سئوسین قارداش بالاسین
بو زامان بیر سس دهیدی قولاغینا: «قیز، دور اوشاغی تمیزله، اؤزون باتیریب!» سارا سحرین سویوغوندا کؤهنهلری دولچایا قویوب گئتدی چشمهیه. آجیندان قیچلاری هئیدن دوشموشدو. بیلکلرینده گوج یوخودو کؤهنهلری اوغماغا. چوخ ظولوملا ائوه قاییتدی. اللرینین چاتداقلاریندان قان سوزوردو، گؤینوردولر. آرواد دئدی: «دور تئز اول ائوی سیل سوپور، من آپاریرام اَییردیگیم دوهچهلری یونچویا وئرم. اوشاقلاردان مواظیب اول، قاپینی دا هئچ کیمه آچما!»
یئغیشدیریردی تؤکولموش شیرـ شیتیلی
اَل- آیاغین توتوردو کؤهنه یورغان میتیلی
-«تئز گلیرم» خانم دئدی. بیر آز اوندان سورا قاپی چالیندی. سارادان سس چیخمادی. یئنه چالیندی. قیز قاپینی آچمادی. ایشلیردی خانیم، یئتیریب قاپینی آچدی. مشه قادیریدی، سارانین آتاسی. «بویور ائوه مشه قادیر». قیز گؤردو آتاسیدی .خانیمین یانیندا هؤکوتمهلهییب آتانین بوینون قوجاقلادی. – «قیزیم نهدن آغلیرسان؟ دایان گوروم!!» گؤردو قیزدان بیر دری قالیب، بیر سوموک. دئدی: «من گئدیرم کنده، دای قالمیرام بوردا. آپار منی آتا!» آتاسی دئدی: «آخی قیزیم، کئچن قیشدا ائوون دامی یاتیبدیر، گوجوم یوخودو تیکمهیه، نه زمیمیز بیتیبدیر، نه بیر گلیریم وار. سن گؤرن ائو داغیلدی. بیز ده دوشدوک چؤللره. گلمیشم کی بو ائوده اَلیمدَن توتسونلار. بیر نئچه قیران وئریب منه یاردیم دورسونلار. گئدیب دامی تیکندن سورا گلیب سنی آپاررام.»
سارا گؤز یاشی تؤکور. اونون سؤزون آنلامیر. توتوب آتا الیندن اوز- گؤزون تومارلاییر. یونچودان آلان پولی خانیم وئریر آتایا، اونو سالیر یولا. دئییر: «بیر ایل ده قویون سارا قالسین بوردا. من اونا تَزَه دون، تَزَه پالتار آلارام. اوزوموز اؤرگنیبدیر؛ اینصاف یوخ آیریلماغا.»
قیزی اوندان آییریر. قیز باشلاییر آغلاماغا. آرواد قاپینی رزهلهییر، قویمور اونو قاچماغا. سارا قاپی دالیندا بؤیله سؤیلهییر:
آی رزهلنمیش قاپی، آی دوستاقخانا
نه لرزه سالیبسی بو طیفیل جانا
آی موهره دووارلار، اوجالان بویلار
کؤکسومده قابارلار بنزهییر سیزه
گؤتورون گؤورچینلر آی اوچان قوشلار
چاتدیر منی ده اؤز کندیمیزه
نه بیر قوزولوق وار، نه ده کی پَیه
نه تویوق خوروز وار، سَسیمه گله
بو غریب اؤلکهده حاصار دالیندا
اورهییم آز قالیر آغزیما گَلَه
خانیم دئدی: «قیز، دور گَل دولچالاری گؤتور، قابلاری ییغ ایچینه، آپار چشمهیه! آتان چوخداندیر گئدیب. ایندی چاتار کَندیزه.» قاپینی آچیر؛ قیز دولچالاری گؤتوروب گئدیر چاتیر چشمه باشینا. اونلاری قویوب اوردا قاچیر آتا دالینجا. کوچهلری آتداییر، دربندلری گئچیر، چاتیری خیاوانا. دوققوز یاشیندا بیر قیز گؤزلری آغلایا- آغلایا آتانی گَزیر. هر گلندن سوروشور: «آغ پاپاقلی آتامی گوروبسوز؟» هئچ کس اونو تانیمیر .
فخری خانیم گؤزلهییر، گؤرور سارا گلمهدی. سس سالیر محلهیه: بو قیز امک بیلمهدی. اَلیمدن چیخدی قاچدی. آخشام اولور سارادان بیر خبر یوخ، اَری قاییدیر اِئوه دئییر: «بس سارا هانی؟» خانیم دا جواب وئریر: «قوشولدو آتاسینا، چوکوب گئتدی کندینه.»
سحر خبر گلدی کی سارانی ماشین ووروب، عائیلهسین گزیرلر.
آی کتده کی اوشاقلار
سارا گلیر کندیزه
اَللری بونبوش بو قیز
سوقَتی یوخدورسیزه
کؤکسونده کی ماتدالار
یاشیننان آرتیق اونون
اَل قان لا ناخیشلانیب
هم گئییمی هم دونو
او یوخسوللوق قوربانی
بو یولدا وئردی جانی
دونیالارا سؤیلهدی
قیریلسین اربابلاری
اوچدو ماوی گؤیلره
اوفوقلرده گؤروندو
دیللرده آدی گَزدی
اورکلرده دؤیوندو
آرزوم بودور اوشاقلار
او اوزو یوموشاقلار
کندیرلری آشسینلار
ظولم آلتیندان قاشسینلار
باشی اوجا یاشاییب
دونیایا یاراشسینلار
۹/۱۰/۹۶


text:
“تورکم دئییرسه تورکدور، بونو بئله قبول ائتمک مجبوریتیندهسینیز”
باخان چاووشاوغلو، رسمی گؤروشمهلر اوچون باشکند آنکارادا اولان یونان قونومداشی نیکوس دندیاس ایله اورتاق مطبوعات کنفرانسی تشکیل ائتدی
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو، “تورکیه اؤز خالقی و قیبریس تورک خالقینین حاقلارینی قوروماغا مقتدیردیر” دئدی.
باخان چاووشاوغلو، رسمی گؤروشمهلر اوچون باشکند آنکارادا اولان یونان قونومداشی نیکوس دندیاس ایله اورتاق مطبوعات کنفرانسی تشکیل ائتدی.
تورکیه – یونانیستان ایلیشکیلرینده، اولدو بیتدی و تحریک ایچرن ایفادهلردن اوزاق دورولماسی چاغیریشی ائدن چاووشاوغلو، “یونانیستان ایله مؤوجود پروبلئملرین مثبت دیالوگ یولویلا حل ائدیلهبیلهجگینه اینانیریق” دئیه دانیشدی.
“باتی تراکیا تورکلری، تورکم دئییرسه تورکدور. بونو بئله قبول ائتمک مجبوریتیندهسینیز” دئیهن خاریجی ایشلر باخانی، هر ایکی اؤلکه ایچیندهکی آزلیقلارین دینجلیک ایچینده اولماسینین، ایلیشکیلره مثبت یانسیمالاری اولاجاغینی وورغولادی.
چاووشاوغلو، تورکیهنین، دوغو آغدنیزده اؤز تعیین ائتدیگی و بیرلشمیش میللتلرده ثبت ائتدیردیگی شلف/فلات قاره ایچینده فعالیتلرینی داوام ائتدیردیگینی وورغولادی.
تورکیهنین بو گونه قدر تورکیهنی دیشلایان و قیبریس تورک خالقینین حاقلارینی یوخ سایان آددیملارا قارشی نه ائدهبیلهجگینی گؤستردیگینی وورغولایان چاووشاوغلو،
“تورکیه اؤز خالقی و قیبریس تورک خالقینین حاقلارینی قوروماغا مقتدیردیر” دئدی.
قوناق باخان ایله ترورلا موباریزه قونوسونو دا صمیمی شکیلده اله آلدیقلارینی ایفاده ائدن چاووشاوغلو، “اؤزللیکله فئتؤ، پکاکا، دحکاپ-ج کیمی هؤرگوتلرله موباریزهمیزده داها تأثیرلی بیر امکداشلیق گؤرمک آرزوموزدور” دئیه دانیشدی.
قوناق باخان نیکوس دندیاس ایسه تورکیه ایله اقتصاد ساحهسینده مثبت گوندم اولوشدورابیلهجکلرینی سؤیلهدی.
اؤلکهسینین، تورکیهنین آوروپا بیرلیگی عضولویونو دستکلهدیگینی بیلدیرن دندیاس، (تورک وطنداشلادینا آوروپا بیرلیگینده) ویزا سربستلیگی کیمی قونولاری اله آلماغا حاضر اولدوقلارینی آچیقلادی.
دندیاس، مؤولود چاووشاوغلو ایله باش-باشا گؤروشمهسیندن اؤنجه، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان طرفیندن قبول ائدیلمیشدی. / ت.ر.ت تورکی


text:
عبدالله توقای
محمد عاریف اوْغلو عبدالله توقای (تاتار تورکجهسی: Möxämmätğärif ulı Ğabdulla Tuqay)، تاتار شاعیر، ناشیر و یازیچیسی دیر. چاغداش تاتار ادبیاتینین آتاسی ساییلیر.[۱]
حیاتی[دَییشدیر]
توقاي چاغجيل ايديل تاتار ادبياتي و ديلينين باباسيدير. 26 آوریل 1886-جی ایلده کازان بؤلگهسي قوشلاويچ آدلي کندده دوغمولموشدور. ائلدن ائله دولاشاراق اوشاقلیق دؤورونو ساسنا، اوچيلي کندلرینده گئچيردي، ايلک اؤیرتيميني کيرلاي مدرسهسینده آلدي. 1895 سونرا قازاقيستاندا اورالسک آدلي کندده اقربالارینين يانيندا عایله تربييهسي گؤردو. اورادا تاتار ادبياتي ايله خالق ادبياتيني اینجهلیکلریله اؤیرهندی، عربجه، فارسجا، روسجا، باشقورتجا، تورکجه کیمی و ديگر خالقلارين ادبیاتلاری، شرق فلسفهسي ايله عروض تئوريسيني مطیعالله حضرتین اؤزوندن اؤیرندی.تورک چالیشقانی، کؤچری عبدالولی اونو تورکجه و فرانسيز ادبیاتلاری ايله تانيشديردي. توکاي داها سونرا عبدالولی ايچين دونياني تانيماق ايچين گؤزومو آچان کيشي دئميشدیر.
توقاي مدرسهده اوخورکن شعرلر يازماغا باشلادي. 1905 ایلینين باشيندا سوسيال دئموکراتلار اورگاني اولان اورالئتس گازئتهسينه مرتّب اولاراق گيردي. شهرده جريان ائدن احتلال حرکتلرینه ده ايشتيراک ائتدي. کاميل مطیع نين چيخارديغي فيکير، العصر الجدید نشریاتیندا، اوخلار ژورناليندا فعال اولاراق چاليشدي. بو اورگانلارين هم مورتيبي، هئم مساهمی، هم يازارلاريندان بيريسي، هم ده رئداکتورو ايدي. جاييکدا توقايين شاعيرليگي وه يازارليغي گليشده، شؤهرئتي بوتون روسيايا ياييلدي. توقاي 1907 ايلي نين گوزونده قازانا دؤندو. او زامانکي ادبی مدنی موحيطين مرکزينده اولگونلاشدي. 15 آوریل 1913-جو ایلده تاريخينده توبئرکولوز خستهخانالیغیندا 26 ياشيندايکن اؤلموشدور.
شعري
کتاب
هیچده کوڭلم آچلماسلق اچم پوشسه،
اوز اوزمنی کورهلمیچه روحم توشسه،
جفا چیکسهم، جودهب بتسهم بو باشمنی
قویالمیچه جانغه جلی هیچ بر توشکه،
حسرت صوڭره حسرت کیلب آلماش، آلماش،
کوڭلسز اوی بلهن تمام ئهیلهنسه باش،
کوزلرمده کیببده جیتمگان بولسه
حاضرگنه صغلوب، صغلوب جلاغان یاش.
شول وقتده مین قولیمه کتاب آلام
آنڭ ایزگی صحیفهلرن آقتارام
راحتلهنوب کیته شونده جانم، تهنم.
شوندنغنه دردلريمه درمان طابام.
اوقوب بارغان هربر یولم، هربر سوزم،
بولا مینم یول کورسهتکوچی یولدزم
سویمی باشلیم بو دنیانڭ واقلقلرن
آچیلادر، نورلانادر کوڭلم، کوزم.
جیڭللهنهم، معصوملهنهم مین شول چاقده
رحمت ئهیتهم اوقوغانم شول کتابقه
اشانچم آرطه مینم اوز اوزیمه،
امید برلن قاری باشلیم بولاچقغه.
قایناق[دَییشدیر]
- ^ [تاتارجا ويکيپئديا]


text:
پ.ک.ک / ی.پ.گ-یه عایید آنتی تانک مین آنباری تاپیلدی
تورک سیلاحلی گوجلرین، سوریهده باریش پیناری عملیاتی بؤلگهسینده بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.ک.ک / ی.پ.گ-یه عایید آنتی تانک مین آنباری تاپیلدی
تورک سیلاحلی گوجلرین، سوریهده باریش پیناری عملیاتی بؤلگهسینده بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.ک.ک / ی.پ.گ-یه عایید آنتی تانک مین آنباری تاپیلدی.
میللی ساوونما ناظیرلیگیندن ائدیلن آچیقلامادا، حرکات بؤلگهسینده آختارما فعالیتلرینین داوام ائتدیگی ایفاده ائدیلهرک، پ.ک
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان:"مالیه سئکتورو قلوبال اقتصادی بحراندان ان چوخ تأثیرلنن ساحهلردن بیریدیر"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ایستانبول-داکی دولماباخچا اوفیسینده کئچیریلن قاتیلیم مالیه ایستراتژیسی سندینین تقدیمات ایجلاسیندا چیخیش ائدیب.
مصطفی شنتوپ اندونزیا-یا باش ساغلیغی وئریب
تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین صدری مصطفی شنتوپ اندونزیادا فوتبال ماتچیندا ایزدیهامدا حیاتینی ایتیرنلرله باغلی باش ساغلیغی وئریب.
ایبراهیم کالین ایستانبول-دا جیک سالیوان ایله گؤروشوب
جمهور باشقانلیغی سؤزچوسو ایبراهیم کالین ایستانبول-دا امریکانین میللی تهلوکهسیزلیک مسئلهلری دانیشمانی جیک سالیوان ایله گؤروشوب.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Hosein hs
سلام, Hosein hs. بوتونلوکه کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تورکجه دیلینده اولان ورژنینه خوش گلمیسینیز.
باشلامازدان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اولمانیزی توصیه ائدیریک:
- یارانان مقاله لری دَییشدیرمه یه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمه یین، جسور اولون. بیر نئچه جومله لیک مقاله لر یاراتماقدان چکینمه یین.
- مقاله لری بیلگی لیک، بیلیملیکلیک، طرفسیزلیک و غرضسیزلیک اولماسینا دقت ائدین.
- مقاله لری دَییشردیرمه دن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اولون.
- سواللارینیزی یاردیم صحیفه لرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوردا جاواب تاپماسینیزسا، ایلگیلی دانیشیق صفحه سینده سوروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایسته مکدن چکینمه یین، اونلارین دانیشیق صفحه لرینی دَییشدیررک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقاله لرین تورکجه دیلینده اولماسینا دقت ائدین. کوچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلین یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیرندن سونرا مقاله یه آرتیرا بیلرسیز.
- مقاله لرده و بونلارا ایلگیلی صفحه لرده (بؤلمه لر، شابلونلار و...) امضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سس وئرمه، سوال-جاواب و... فورمادا اولان یازیلارینیزین سونوندا 4 تیلدا ~~~~ علاوه ائدرک امضالایین.
- موضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صحیفه لر سیزه یاردیم ائده جک:
- یاراتماق ایسته دیگینیز مقاله نین آدینی آشاغیداکی بوش یئره یازین و "مقاله یارات" دویمه سینه باسین.
ویکی پدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بوجود بیلگی لر یالنیز اؤز ایشلدن صفحه لرینده وئره بیلرلر!--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۳ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۲:۴۰ (UTC)
خوْش گلیبسینیزدَییشدیر
سالاملار و سایغیلار. اۆستدهکی مِساژ یئنی ایستیفادهچیلره خوْش گلدین دئییب اوْنلارا ویکیپدیا قایدالارینی تانیتدیرماق اۆچون یازیلان بیر مساژدیر. مساژدا وئریلن لینکلری اوْخوماق٬ ویکیپدیادا داها راحات و داها اثرلی چالیشمانیز اۆچون یاردیمچی اوْلا بیلیر. حؤرمتله Ilğım (دانیشیق) ۳ مارس ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۲۰ (UTC)


text:
قارا دومان
بیرنجی بولوم
سید ناصر ساجدی
آنا دیلیمیز:داغین¬اتهییندهکی چرپلنگ هله یئریندن ترپنمهیه ماجال تاپمامیش، ائلهجه اونو ساکین گؤرن اوغلان باباسیندان سوروشدو:-بابا، او ندیر؟– سونرا بارماغین اوزاقلاردا سوزولن چرپلنگه نیشانلادی.
-او قارتالدی اوغول. – باباسی جاواب وئردی.اوغلانی بو باباسی دئدییی چرپلنگ کیمی گؤی اوزرینده قالخ-دوش اولان قارتال قوشو سون درجه ماراغا گتیردی.“– بابا، بابا، نییه اورمییهده قارتال اولمور؟” – دئیه اولو آتاسیندان سوروشدو. سانکی باباسینین فیکری داغین اتهیینده گزن قارتالدا یوخ، اوندان چوخ اوزاقلاردا اولان خاطیرهلر اوزرینده ایدی.
-قارتال شهرده یاشاماز، اوغول. -باباسی دئیهرک گؤزون داغین زیروهسینه قییدی. اما قارا نقطهدن باشقا بیر شئی سئزمدی.
اوغلان سئوینه-سئوینه آتاسینین یانینا قاچیب باغیردی:-آتا بیلیرسن او ندیر؟
– چرپلنگدی.-یوخ! بابا دئییر قارتالدی او.-بابان گؤزلری اوزاغی سئزمیر. -آناسی آتاسینا خیار سویا-سویا دئدی، – بو گون چرپلنگ موکافاتی اولاجاق بیرازدان چوخالارلار.-من ده چرپلنگ اوچوردانلارا قاتیلماق ایستییرم.
اوغلانین بو سؤزون سانکی کیمسه دویمادی. آتاسی گؤز اوجو باباسینا باخیب “- بو یاز سحری لاپ او آتام دئدییی قارا دومانلی سحرلره بنزهییر گؤرهسن بو ایل او گلهجک، او لعنته گلمیش دومان؟!” – دئییب گولومسوندو. آتاسی اوغلونون بو اله سالماسین دویوب اوزونه گتیرمدی. نوهسینی چاغیریب “- ایستییرسن قارا دومانین ناغیلین سنه تعریفلهییم؟” – دئدی.-یوخ! – اوغلان دئدی.-بیلیرسن قارا دومان اؤزو ایله منه نه گتیردی؟ بیر قارتال بالاسی. – باباسی دئییب یاز هاواسین کؤکسونه چکیب سانکی ائله اورداجا ساخلادی.
-بیر چرپلنگ کیمی قارتال بالاسی؟-یوخ اوغول دوغرو بیریسین…
اوغلو آتاسینین سؤزون کسدی “- بوراسین دوز دئییر… سن یاشدا اولان زامان او قارتالین سؤزون آنام دا منه آنلاتمیشدی” – دئدی.-اوندا بس او قارتال ایندی هاردا؟ – اوغلان سوروشدو.
-قارا دومان اونو نئجه گتیرمیشسه ائله ده آپاردی. – باباسی دئدی.-اوندا بس قارا دومان داها نهلر گتیردی، ثابیت بابا؟ – اوغلان سوروشدو.
باباسی نفسین دریب سونرا هاچاندان بری کؤکسونه چکدییی هاوانی سیگارئت توستوسو ایله برابر چؤله وئریب دئدی:..
بئش ایلین هر گلدییی یاز کنده قارا دومان چؤکدو. ایلک دفعه گلن زامان منیم ?? یاشیم واردی. بیر گئجهنین سحری داغدان کنده دؤننده دیک اوچورومدان او قارا دومانی گؤردوم. قوردلار اولاشدی، ایتلر هوردو، سورو هورکندی، قارا دومان بیر آن ایچینده کندی بورودو. یوخ، ایلک بیر غریبه سس گلدی سونرا قوردلار اولاشدی، ایتلر هوردو، سورو هورکندی، کند زیم بیر قارا دومان ایچینه دالدی. گوجله سورونو بیر یئره توپلاییب هئچ ده بیلمدیم بو قارا دومان هاچان یولون آلیب کندن چیخیب گئتمیشدی. یولو آشاغی یئننده کندین جیغیریندا بیر توکتپه قیزی اوست تپهیه قاچیر، گؤردوم. سونرا اوست تپهنین باشیندا قوردلار بولاشدی.
سانکی قیز او قوردلاری گؤرمزدن اؤلوم قوجاغینا قاچیردی. من اولماسایدیم قوردلار قیزی یاریقلاییب دیری قویمازدی. ایتلری کوشکورتن کیمی اینسانین آغلینا سیغینمایان بیر شکیلده هاردانسا، نه بیلیم گؤزه گؤروشمز، اینسان یول آلا بیلمز بیر جیغیرلا ایتلر اوست تپهیه یئتیردی. قوردلار ایتلری گؤرن کیمی قویوب قاچدیلار.
قیز دا ایتلری گؤروب گئری دؤنوب منه باخدی. بیر آن ایچینده ایتلرده اوست تپهدن یوخ اولدو. اوستلردن ائنیب باییرا چیخاندا قیزی بیر آنلیغا گؤزومدن ایتیردیم. دوشوندوم بو غریبه گئییملی قیز هانسی کندلینین ائویندن قاچمیش اولا بیلر؟
اگر قاچمیشسا نییه بئله چیلیم-چیلپاق؟! بو سواللاری اؤز-اؤزومله سوروشاراق قیزی قارشیمدا گؤردوم. دیکسینیب بسم الله دئییب اوز-گؤزومو یئره تیکدیم. آلتدان-آلتدان اوتانا-اوتانا اونون قورخودانمی، سویوقدانمی اسن چیلپاق قیشلارینا باخدیم. ال-آیاق آتیب قیش-قولوما دوشدو.
اؤزوندن غریبه بیر سسلر چیخارتدی. ضنن ائلهدیم لال اولموش اولا؛ سونرا گؤردوم آغلاییر. اوزونه باخدیم، گؤزونه باخدیم، سسینه فیکیر وئردیم؛ ایناندیم بو قیز بیزیم کندین قیزلاریندان دئییل. منه ائله گلدی بو قیز گرک ائلات-عشاییر قیزلاریندان اولموش اولا. گؤزلری دهشتله باخان بو غریبه گؤزل قیزا داغدان گتیردیییم یومالی پالتار بوغچاسیندان بیر چییینلیک تاپیب اؤرتوکلدیم. کند اهالیسی گؤرمهسین دییه اوست یولو قاباغیما آلدیم. قیز دینمز-سؤیلمز منیمله یولا دوزولدو. بیر آن بو اؤزگه قیزین یانیما قوشوب ائوه آپارماغیما گؤره بئله آناما نلر دئیهجهییمی دوشوندوم. اگر بو قیز اوردان گلدییی یئره گئری دؤنمک ایستمهسه نئجه؟ ائل-اوباسیندان آرخاسینجا گلن اولسا! یا بونلارین هامیسیندان پیسی بو کی گلدییی یئرین بیابیرچیسی اولسا نئجه؟ یوخ، من اونون جانینی قورتاریب ایندی ایسه اونو آناما، کندین اهالیسینه بوراخمالییام. نه مصلحت بیلرلر یا بیلمزلر اونو ائدرلر؛ بونلاری دوشوندوم.
یولو ایرهلیلهییب اؤزومو ائویمیزین آرخاسینداکی آخیندا گؤردوم. قیزا بیر نظر سالیب هله ده اسیم-اسیم اسیر گؤردوم؛ گؤزلرینین قاراسی بیر یئرده دورماییردی ائلهجه اونلار دا اسیردی. سورو اؤزون سویا ووردو. قیزا ایشاره وئردیم آرخامجا گلسین. بویلانیب ائوین قیسا دیواریندان حیطه باخیب آنامی یاواشدان سسلدیم.
بیر ایکی دفعه ده چاغیردیم اما سسیمه سس وئرن اولمادی. دیواردان دیرماشیب حیطه ائننده قیزا باخیشیملا دئدیم “من گلینجه قال بوردا”. آنام ائوده دئییلدی.
کئچیب آنامین پالتار بوغچاسیندان بیر دست قادین گئییمی گؤتوروب قوناق اوتاغیندا گؤز قاباغینا قویدوم. حیطه دؤنوب قیسا دیواردان بویلانیب قیزی دوردوغو یئرده گؤردوم.
کئچیب دوققازی آچیب کند محلهمیزده کیمسنی گؤردوممو، گؤرمدیم. چاشدیم اما قیزی گؤزدن اوزاق ائوه آپاراجاغیما سئویندیم ده. ایکی ائو او یاندا ائویمیزین آرخاسینا چیخان بیر دار کؤچهدن قیزی کئچیرتیب کیمسه گؤرمزدن ایچری سالدیم.
بو اؤزگه قیزین قوناق اوتاغینا کئچیریب آنامین پالتارلارین اونا گؤرستدیم. پالتارلاری الیمه آلیب قیزا طرف توتدوم.
باشین ترپتیب گئری چکیلیب باشینداکی چییینلییی یئره آتدی. پالتارلاری قایتاریب گؤتوردویوم یئره قویوب درحال اوتاقدان چیخیب قاپینی قیفیللادیم. قاپینی بیر نئچه دفعه دالدان ترپتیب آچماغا چالیشدی اما آچا بیلمهدی. دوققازدان چیخاندا آغلاماسینین سسینی ائشیتدیم. کندین کوچهلرینده اینسان اثر-علامتی بئله یوخ ایدی. یانلیز هردنبیر کند ائولرینین قاپیسیندان کئچنده ایویندن بیر قادین باشین اوزالدیپ سسلیردی:-آی ثابیت، آی ثابیت، او دیو حیوانی گؤردونمو؟-هانسی دیو حیوانی ننم-باجیم؟ یوخ گؤرمدیم، منیم آنام سیزده دئییل؟-یوخ، مش قوربانین سورسو ده اؤزو ده بئله یوخ اولوب، کندین ایییدلری آرخاسینجا چیخیبلار، گئت احمدین قهوهسینه گنجلر اوردا دیو حیوانی ساخلاییبلار.
نه باش وئردییینی هله بئله باشا دوشمهمیشدیم. مش قوربانی اؤزوم دیکاوچورومدن ائننده باییرده گؤرموشدوم! بو دیو حیوان ایسه نه دئمک ایدی؟!کندین اهالیسینین خئیلهیی احمدین قهوهخاناسینین قنشرینده هوندور بوی بیر حئیوانین دؤورونه دورموشدولار. بو عنتیقه بدن مووجود او عئیبجر صیفتی ایله ترپنمهدن اهالیدن هئچ هورکنمهمیشدی ده، ائلهجه کندین اوشاقلاری دؤورونه دولاشیب هاردا اولسا اونا توخونماغا جهد ائدیردیلر.
احمد قهوهنین قاپیسینا دایانیب آلت دوداغینان سیبیلین گمیریردی. ال آتیب قولونا توخوناندا سانکی بیر درین فیکیر باشیندان اوچوب ندنسه اونو دیکسیندیردی.-آی احمد منیم آنامی گؤرمهمیسن؟ – سوروشدوم.-دیکسیندیم اوغول، نه دئییرسن؟ آنانمی، او دا یوخ اولوب؟ کندین معلیمی ده بئله، مش قورباندا دا بئله یوخ اولوب. اؤزوم قهوهنین پنجرهسیندن قوربانی دا سوروسون ده ساغ سالامات گؤردوم.
سونرا دومان گلدی، هر شئی گؤروشمز اولوب گئدندن سونرا مش قوربان یوخ اولموش، یئرینه بو غریبه حیوان گلمیش. بیلیرسن بو ندیر؟ – دئییب یئنه آلت دوداغین سالدی سیبیللرینین اوستونه.
-یوخ، هئچ دوهیه ده بنزمیر! نئجه آنام دا یوخ اولوب؟ هارا گئده بیلر بو دول-کیمسهسیز آرواد؟ احمد گرککی ایندی بیزه گلهسن، سنه بیر شئی گؤسترمهلییم.-غریبه بیر مووجود ائویزدن چیخیب؟-یوخ، غریبه بیر اینسان چیخیب. بئله من هئچ دیلینده قانمیرام.
بیر توکتپه اؤزگه قیزیدی. سانیرام ائلات-عشایر قیزی اولا. اونو قوناق اوتاغینا سالیب قاپینی باغلامیشام.بونو احمد ائشیدن کیمی گؤزلری آز قالیب کللهسینه چیخا “- منی آپار او قیزی گؤروم.” – دئییب قهوهنین قاپیسین باغلادی.
آردی وار
نوشته شده توسط admin در چهارشنبه, ۰۸ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۵:۵۶ ق.ظ


text:
`علی خامنهای` نتیجهلر
خبرلر [321]
- محسنی اژهای عتراضلارا دستک وئرهنلرین یارغیلاناجاغینی بیلدیردی
- سوریه سولاریندان اؤلن کؤچمن ساییسی آرتدی
- ایلهام علی یئو:"لاچینا قاییتدیق، بوتون لاچینلیلاری و آذربایجان خالقینی تبریک ائدیرم"
- قازاخیستان پرزیدنتی قاسیم جؤمرت توکایئو آذربایجان-دا سفردهدیر
- مهریبان علی یئوا لیلا علی یئوا ایله مولانا موزه سینده اولوب
- ارن دمیرازن، لهستانلی رقیبینی مغلوب ائتدی
- محمد علینین شامپیونلوق کمری ساتیلدی
- قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو، خامنهای ایله گؤروشدو
- خامنهای: ایران ایله تورکمنیستان آراسیندا دوستجا ایلیشکیلره قارشی اولانلار وار
- ایراندا ایکی سپاه منسوبو اؤلدو
- ایراندان "قوتسال هؤرومچک" فیلمی ایله باغلی آچیقلاما
- اردوغان، قطر امیری ایله گؤروشدو
- تورک مطبخی پاریسده
- آذربایجان و فرانسا پرزیدنت لری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- خامنه ای :"اوکراینا امریکانین قربانی اولدو"
- ایران: آنلاشمایا هر زامانکیندان داها یاخینیق
- ایران: نوکلئر گؤروشمهلرین اؤتهسینده هئچ بیر مذاکیره اولمایاجاق
- ایران: آتوم موذاکیرهلرینده ایرلیلییش چتینلشیر
- ایران – امارات موناسیبت لرینده یئنی آددیم
- پکاکا قوروجولاریندان علی حیدر قایتان اؤلدورولدو
- مهربان علی یئوا رسمی “اینستاگرام” صحیفهسینده جبراییل رایونوندان گؤرونتولر پایلاشیب
- حیدر علی یئو مرکزیندن تورکیه-یه دستک
- الهام علی یئو“حربی وضعیت اعلان ائدیلمهسی حاقیندا” فرمان ایمضالاییب
- آذربایجان پرزیدنتی الهام علی یئو ایشغالدان آزاد ائدیلن بؤلگهده
- پرزیدنت الهام علی یئو مولود چاووش اوغلونا "دوستلوق" نشانی تقدیم ائتدی
- آذربایجان پرزیدنتی الهام علی یئو ت.ر.ت-یه موصاحیبه وئریب
- شوشا شهری ایشغالدان آزاد ائدیلیب
- آذربایجان پرزیدنتی: "شوشا شهری ایشغالدان آزاد ائدیلیب"


text:
اویان نیوز اختصاصئسی : بو گون سحر ۴٫۸ و ۵٫۲ بویوکلوئونده کی ایکی دپرم ( زلزله ) آذربایجانئن بیر نئچه شهرینی تیترتتی.
اویان نیوزون راپورونا گوره ۳دی گونو ۵٫۲ ریشتر بویوکلوغونده بیر دپرم آذربایجانئن قوزی باتئسئنداکی خوی شهرینی تیترتتی.
دپرمین مرکزی دیزج دیز و سید تاج الدین بولگلری اولاراق بلیرلندی. آیرئجا دپرم اورمیه و سلماس شهرلرینده ده حیس ائدیلدی.
تهران یونیورسیتسی دپرم آراشتئرما و ژئوفیزیک مرکزی دپرمین زامانئنئ ساهات ۱۰ و ۸ دقیقه و ۵۸ ثانیه و یئر آلتئنئن ۱۷ کیلومتیرینده ۳۸٫۴۸ قوزی ائنلم و ۴۴٫۹۶ دوغو بویلام درجسینده بلیرلدی.
آیرئجا ۴٫۱ ریشتر بویوکلوغوندا باشقا بیر دپرم دوغو آذربایجان بولگسیندکی تسوج شهرینی ده تیترتتی. بو دپرم ده ساهات ۱۰ و ۴۲ دقیقه و ۳۵ ثانیه و یئر آلتئندا ۱۵ کیلومتیرده میدانا گلدی و بولگه خالقئنئن قورخولارئنا ندن اولدو.
اویان نیوزا گوره دونیا چاپئندا گونیلیر بوتون دپرم آراشتئرما مرکزلرینین خوی دپرمینئن بویوکلوغونو ۵٫۲ ریشتر اعلام ائتتیلر آنجاق بلریرسیز ندنلردن اوتورو ایرانئن رسمی سیتلری بو دپرمین بویوکلوغونو ۴٫۸ ریشتر اولاراق گوستریب.
بو ساهاتا قدر هئچ بیر رسمی ماقام و گؤرولی میدانا گلمیش اولان خیسارت و ضررلر حاقئندا هئچ بیر خبر وئرمزایکن رسمی اولمایان قایناقلار بولگده جان و مال ایتگینلیگلرین اولدوغونو بلیرتیبلر.
خبرلرین دوامی اعلان ائدیلجکتیر.


text:
طبیعت علملری
طبیعت علملری Natural science — اینسانا خاریجی موناسیبتدن تأثیر ائدن طبیعت عامللرینی اؤیرهنهن علم ساحهلری.
عمومی معلومات[دَییشدیر]
طبیعت علملری دونیانی ناتورالیست نؤقطه نظریندن اؤیرنیر و جمعیتدن طبیعته موناسیبتده اونون قانونلارینا حؤرمتله یاناشماغی طلب ائدیر. ناتورالیزم اینسانین یاراتدیغی قانونلاری طبیعی پروسِسلره شامیل ائتمهدن، طبیعت قانونلارینی اؤیرهنهرک ایستیفاده ائتمک اوزرینده قورولان سیستم دیر. طبیعت علملرینین یارانماسی علمی آراشدیرمالارا فلسفی یاناشمانین نتیجهسیدیر.
طبیعت علملری آنلاییشی همچینین، اینسانی علملرله ایجتیماعی علملر آراسیندا فرقی گؤسترمک اۆچون ایستیفاده ائدیلیر. ریاضیات علمی منطیقله بیرلیکده فورمال علملره داخیل ائدیلیر و طبیعت علملرینه عایید ائدیلمیر. چونکی، اونلارین متولوژی طبیعت علملرینین مئتودولوگییاسیندان کسکین فرقلنیر. ریاضیات، ایستاتیک و بیلیشیم تکنولوژی طبیعت علملری حساب اوْلونماسالار دا، بۇ ساحهده آپاریلان اکثر آراشدیرمالار اۆچون موهوم علمی اهمیّته مالیکدیرلر.
علم نظریهسینده طبیعت علملری دئدیکده بیولوژی، آسترونومی، فیزیک، کیمیا و جوغرافیا نظرده توتولور. Bاو علملرده علمی نتیجهلر بیر قایدا اولاراق اوبیئکتیولیک و دقیقلیک اوزرینده قورولاراق بازا کیمی تجروبه و مۆشاهیده نتیجهلری گؤتورولور. طبیعت علملری دونموش اولماییب اونلاردا دایماً دقیقلشدیرمه پروسِسی گئدیر.
تکامولو[دَییشدیر]
قدیم دؤورلر و اوْرتا عصرلرده اطراف موحیط ساده مۆشاهیده و تصویر یولو ایله اؤیرنیلیردی. یئنی دؤورون اوللرینده طبیعتین تصویرله اؤیرنیلمهسی علمی ایضاحلا اؤیرنیلمهسی ایله اوز ائدیلدی. فیلوسوفلاردان ابن هثام و فرنسیس بکونون اثرلری بۇ متودود گئنیش یایدیلار و علمی اینقیلابین اساسینی قویدولار. اون دوکوزونجو عصردن باشلایاراق ایسه علمله مشغوللوق صرف عالیملرین صلاحیتینه کئچیر.
طبیعت علملری تئرمینی ایلک دفعه عالیم ویلیام اویل طرفیندن ۱۸۳۴-جو ایلده مری سومروایلین علمی اثرینه رئسئنزییاسیندا ایشلدیلیر. آنجاق تئرمین ییرمینجی عصرین اوللرینه قدر گئنیش یاییلمیر. ۱۹۲۳-جو ایلده آمریکالی کیمیاچی H.Lyuis و آمریکالی فیزیکی کیمیاچی M.Rendalین مشهور ترمودینامیک و کیمیوی المنتلرین آزاد انرژیسی کیتابیندا یازیرلار:
منتیق و ریاضیاتدان باشقا طبیعت علملرینین بیر-بیرینده چوخ اوزاق دوران اوچ بؤیوک قولو واردیر – بۇ مکانیک، ائلئکترودینامیکا و ترمودینامیکدیر.
بو گون ایسه علمی نظریهلرده طبیعت علملری آرتیق داها دقیق اولاراق بیتکی بیلیمی و حئیوان بیلیمی، فیزیک علملری، ژولوژی و نوجوم بؤلونورلر.
طبیعت علملرینین اساسی[دَییشدیر]
- طبیعت علملرینین اساسی کیمی علمده طبیعت شوناسلیق – طبیعت حادثهلری حاقیندا علم گؤتورولور. دؤور کئچدیکجه طبیعت شوناسلیق خصوصی علمی ایستیقامتلره آیریلدی.
- تبیتشوناسلیغین اساس سیمالاری کیمی نصرالدین توسی، بلز پاسکال، میخاییل لومونسف و باشقالارینی گؤسترمک اولار.
طبیعت علملرینی اؤیرنرکهن فیزیک، کیمیا و بیولوژی علملری آراسینداکی علاقهنین اؤیرنیلمهسی خصوصیله واجیبدیر. چونکی، بۇ علملرین اساس مزمونونو تشکیل ائدن بیر سیرا قاباقجیل علمی فیکیرلر، مثلاً، مولکول-کینئتیک نظریه، الکترون نظریهسی، ائلئکترولیز و بیر سیرا باشقا آنلاییشلار طبیعت علملرینده اؤزونه مؤهکهم مؤقع توتموشدور. اونلارین بیر سیرا اساس مسئلهلری همین آنلاییشلار اساسیندا ایضاح ائدیلیر.
هر بیر پروسِس و یا حادثهنین اینکیشافینین اساسینی ضدیتلرین وحدتی و موباریزهسی تشکیل ائدیر. بۇ مۆعاصیر طبیتشوناسلیغا دا عایید مسئلهدیر. اوندا دا بیر-بیرینه ضد اوْلان و عئینی زاماندا وحدت تشکیل ائدن ایکی ایستیقامت سجیویدیر. بۇ ایستیقامتلردن بیری توسعه پروسسئسیندهکی آنالیتیکلیگی، دیگری ایسه سینتئتیکلیگی تمثیل ائدیر. آنالیتیک ایستیقامتده یئنی علم ساحهلری، یئنی قانون اویغونلوقلار کشف اوْلونور. بونلارین آراشدیرما هدفی محدودلاشیر و خصوصی علمی مِتودلاردان ایستیفاده ائدیلیر.
بو اصل بیلیمن یئنیدن حیصّه لره بؤلونمهسینده اؤزونو آیدین گؤستریر. مثلاً:
- فیزیک: مکانیک، مولکول فیزیک و ایستیلیک، الکتریک، مغناطیس، اوپتیکا، آتوم؛
- بیولوژی: بیتکی بیلیمی، حئیوان بیلیمی، اینسانین آناتومیاسی و فیزیولوژی، داروینیسم و سایر.[۱]
سوْنرا بۇ بؤلمهلر ده یئنیدن داها بتون ایستیقامتلره بؤلونور.
طبیعت علملرینین ایستیقامتلری[دَییشدیر]
بازا علملری:
طبیعت علملرینین بازیسی[دَییشدیر]
طبیعت علملرینین بازیسی ریاضیات حساب اوْلونور.
بوتون طبیعت علملری مۆشاهیده ائدیلهن طبیعت حاللارینینین تصویری اۆچون ریاضی آپارات مئتودوندان ایستیفاده ائدیرلر.
طبیعت علملری طبیعت قانون اویغونلوقلارینین دقیق تصویرینی و فورمول یازیلیشینی طلب ائدیر. بۇ زامان طبیعت حاللارینین ایضاحی ریاضی دوستور حالینا سالینیر. سوْنرادان ایسه ریاضی فورموللارین حسابینا ایستهنیلهن فرضیه یئنیدن یوخلانا و یا دقیقلشدیریله بیلینیر.
طبیعی بیلیکلرین ایستیقامتلری[دَییشدیر]
آسترونومی[دَییشدیر]
اونلارین فیزیک، کیمیا، علملری چرچیوهسینده وضعیتی، گؤی جیسیملرینین هرکهینین قانون اویغونلوقلاری و عمومیلیکده کایناتین تکامولو تدقیق ائدیلیر. آسترونومی کوسموس، قالاکسی، اولدوز، گزهگن و کویروکلو اولدوزلاری اؤیرنیر، تدقیق ائدیر و سوْنراکی تکامولونو ریاضی مودئللشدیریر.
آسترونومیدا بیلیشیم اساساً کناردان جیهازلار واسطهسی ایله مۆشاهیده ائدیلمیکله توپلانیر. آنجاق بۇ ساحهده بیلیشیمنین بیر حیصّه سی لابوراتورییادا تجروبهلر واسطهسی ایله ده توپلانا بیلر (مثلاً، فضانین مولکول کیمیاسینین لابوراتورییادا اؤیرنیلمهسی).
مۆعاصیر آسترونومی بیر-بیری ایله باغلی اوْلان بیر چوخ ساحهلره بؤلونور. بیر قایدا اولاراق بؤلونمه شرطی ساییلیر. اساس ایستیقامتلر آشاغیداکیلار گؤتورولور:
- آسترومتریا – اوْلدوزلارین کووردیناتلارینی و حرکتینی اؤیرنیر. آسترومئترییانین اؤزو ایسه آشاغیداکی یاریمساههلره بؤلونور:
- تمل آسترومتریا — مۆشاهیدهلر اساسیندا گؤی جیسیملرینین کووردیناتلارینی مویینلشدیریر و اونلارین کاتالوقونو ترتیب ائدیر؛
- رادیواسترونومیا — کوسمیک هدفلری رادیو دالغالاری دیپازونوندا ائلئکتروماقنیت شوالاری واسطهسی ایله تدقیقی ایله مشغول اولور؛
- فضا آسترونومیسی — قالاکتیکامیزی و اونون قورولوشونو اؤیرنیر، ائلجه ده موختلیف کووردینات سیستملری واسطهسی ایله ریاضی مئتودلارین واسطهسی ایله گؤی جیسیملرینین یئرینین مویینلشدیریلمهسی اۆچون تکلیفلر هازیرلاییر؛
- نظری آسترونومی — عکس منطیق مئتودو ایله معلوم اوربیت کووردیناتلارینا گؤره گؤی جیسیملرینین یئرینین مویینلشدیریر؛
- فضا مکانیکسی — اومومدونیا جازیبه قانونون تأثیری ایله گؤی جیسیملرینین حرکت ترایئکتورییاسینی، کوتلهسینی و اؤلچولرینی مویینلشدیریر؛
بو اوچ ساحه کلاسیک آسترونومی آدلانیر.
- آستروفیزیکا — گؤی جیسیملرینین قورولوشونو، فیزیکی گؤستریجیلرینی و کیمیوی ترکیبینی اؤیرنیر؛
- اولدوز آسترونومیسی — فیزیکی گؤستریجیلرینه گؤره اوْلدوزلارین فضادا پایلانماسینی و حرکتینین اؤیرنیر. اوْلدوزلارین یارانماسی سیخ توز و قاز مکانیندا باش وئریر. تئمپئراتور آتردیقدا تئرمونووه رئاکسییاسی باش وئریر و اوْلدوز املگلمه پروسِسی باشلاییر.[۲]
- کوسموقونییا — گؤی جیسیملرینین عمله گلمهسینی اؤیرنیر؛
- کوسمولوگییا — فضانین قورولوشونون و اینکیشافینین اساس قانون اویغونلوقلارینی اؤیرنیر.
رچیوهسینده ایدارولونما مئخانیزملرینی (نورمال فیزیولوگییا) و پاتولوگییالار زامانی اونلاردا باش وئره
بیولوژی[دَییشدیر]
، بیوس، "حیات"؛ لوقوس. ""بیلیک، علم" — حیات حاقیندا علم، طبیعت علملریندن بیری، جانلیلاری و اونلارین اطراف موحیطله علاقه لرینی اؤیرنیر. بیلولوژی یئردهکی جانلی اورقانیزملرین حیاتینین بوتون ساحهلرینی، او جملهدن قورولوشونو، فلیتینی، اینکیشافینی، تکامولونو و یئرلشمهسینی اؤیرنیر. همچینین اونلارین تسنیفاتینی ترتیب ائدیر و ایستهنیلهن دییشیلیگی تدقیق ائدیر و ایضاحینی وئرمهیه چالیشیر. آراشدیرما ساحهسی بیوفیزیکدان توتموش مورککب اکولوژی مسئلهلرینه قدر گئنیش مؤوضولاری ایحاطه ائدیر.
بیولوژی علملری بؤلمهسینا عایید اوْلان بیتکی بیلیمی، حئیوان بیلیمی و صحیّه سیویلیزاسییانین ایلک دؤورلریندن اؤیرنیلیردی. بیلیمن اینکیشافینا گوجلو تکان وئرهن میکروسکوپ آنجاق XVII عصرده کشف ائدیلدی. «بیولوژی» تئرمینی ایلک دفعه ۱۸۰۲-جی ایلده ژان-باتیست لامارک طرفیندن ایشلدیلیب. طبیعت بیلیکلرینین خصوصی ساحهسی کیمی ایسه او XIX عصرده یارانیب. او دؤورده عالیملر بوتون جانلیلارین عمومی جهتلره مالیک اوْلدوقلارینی مویینلشدیره بیلیبلر و اونلاری جمع شکلینده اؤیرهنمهیه قرار وئردیلر.
بیولوژی بیلیمنده اساس حادثهلر شوان تئودور، ماتیاس یاکوب اشلایدن و ویرخوو رودولف طرفیندن هوجیره نظریهسینین، چارلز داروین طرفیندن تکامول نظریهسینین، قرقور یوهان مندل طرفیندن گئنئتیکانین اساس قانونو – ایرسیت قانونونون، ایرلی سورولمهسی و هوجیره سوییهسینده بیوکیمیا و بیوفیزیکانین مئتودلارینین تطبیقی ساییلیر.
بیولوژی و کیمیانین سرهددینده یارانمیش بیوکیمیا علمی، بۇ گون سۆرعتله توسعه ائدن طبیعت علملریندندیر. بیوکیمیا جانلیلار حاقیندا اوْلان بوتون علملری بیرلشدیریر و اونون اؤیرنیلمهسی بیولوژینین هر هانسی بیر ساحهسینین و ائلجه ده مۆعاصیر زاماندا پریوریتئت ایستیقامتلردن ساییلان اکولوژی ایله باغلی پروبلِملرین باشا دوشولمهسی اۆچون گئنیش ایمکانلار یارادیر. سون زامانلار، طبیعی شرایطده اورقانیزملر آراسیندا موناسیبتلری اؤیرهنمکله مشغول اوْلان اکولوژی ایله، بۇ موناسیبتلری موْلکول سوییهسینده تدقیق ائدن بیوکیمیا آراسیندا سیخ علاقه یارانمیشدیر. مۆعاصیر اکولوژی بیوسفئرانین حیاتی حاقیندا علم اولاراق، تبیتشوناسلیغین بیولوژی و غئیری-بیولوژی علم ساحهلری – کیمیا، فیزیک، ریاضیات، گئوکیمیا، گئوفیزیکا، فیزیولوگییا، بیوکیمیا، بیوفیزیکا، گئنئتیکا، تکامول نظریهسی و س. ایله الاقدار بیر سیرا موهوم مسئلهلرین اؤیرنیلمهسی ایله مشغولدور.
بیر سیرا موهوم اکولوژی پروبلِملر مؤوجوددور کی، اونلارین ایضاح اوْلونماسی و باشا دوشولمهسی اۆچون بیوکیمیوی اصوللارین تطبیق اوْلونماسی زروری ساییلیر. بونونلا یاناشی حیوانلاردا و بیتکیلرده باش وئرهن بیر سیرا متابولیک پروسِسلری اکولوژی یاناشمانین کمکیله ایضاح ائتمک مۆمکون اوْلموشدور. بئلهلیکله، مۆعاصیر طبیعت علملرینین قارشیلیقلی علاقهسی دؤورونده، بیولوژی، کیمیا و اکولوژی آراسیندا بیوکیمیا باغلاییجی زنجیردیر.[۳]
مۆعاصیر بیولوژینین اساسیندا بئش اساس اصل دایانیر: هوجئیره نظریهسی، تکامول، گئنئتیکا، گئمووستاز و انرژی.[۴][۵] ایندیکی دؤورده بیولوژی اوْرتا و آلی مکتبلرده بازا علملردن بیریدیر. هر ایل دونیادا بیولوژییا، تیببه و تیببی بیولوژییا دایر میلیونلارلا کیتاب، مقاله چاپ ائدیلیر، دیسسئرتاسییالار مۆدافیعه ائدیلیر.[۶]مولکول بیولوژی حیاتین کیمیوی اساسلارینی، هوجئیره بیولوژیسی ایسه اورقانیزملرین کرپیجی رولونو اوینایان هوجئیرهلرین اؤیرنیولمهسی ایله مشغولدور. فیزیولوگییا اورقانیزمین داخیلی ایستروکتورلارینین فونکسییاسینی، بیولوژی سیستملرینین نورمال حیات طرزی چدییشیکلیکلری (پاتوفیزیولوگییا)، اکولوژی ایسه طبیعتین اورقانیزملره تأثیرینی اؤیرنیر.
کیمیا[دَییشدیر]
کیمیا، حساب ائدیلیر کی، قدیم مصر سؤزو "جهئمی"-دن یارانیب، "قاراً دئمکدیر، دیگر واریانتلار— متال ارینتیسی – " قاریشدیرماق" – طبیعت علملریندن بیریدیر. ماددهلر، اونلارین خصوصیتلری، قورولوشو، کیمیوی رئاکسییالار و کیمیانین تمل قانونلاری حاقیندا علمدیر. بوتون ماددهلر کیمیوی علاقهلر واسطهسی ایله موْلکوللار یارادان آتوملاردان عیبرت اوْلدوغونا گؤره، کیمیا اساساً آتوملارلا موْلکوللارلار آراسینداکی علاقهلری اؤیرهنمکله مشغولدور. کیمیا[۷]فیزیک ایله چوخ سیخ باغلیدیر و فرقلری نیسبیدیر. مۆعاصیر کیمیا چوخساههلی طبیعت علمیدیر.
کیمیا موستقیل علم ساحهسی کیمی XVI—XVII عصرلرده بیر سرا علمی کشفلردن سوْنرا تانیندی. بۇ کشفلر مکانیکلشدیرمه واسطهسی ایله ال امیینی ایستهصالدان سیخیشدیردی، صنایعنی مئخانیکلشدیردی، بورژوا جمعیتی یاراتدی.
کیمیوی پروسِسلرین چوخونو بیرباشا لابوراتورییالاردا اوولکی نتیجهلره اساسلاناراق اؤیرهنمک مۆمکوندور. کیمیا دیگر طبیعت علملری ایله سؤخ باغلی اوْلدوغوندان اونو بزهن اساس علم ده آدلاندیریرلار. ایلک کیمیا تجروبهلری اساساً الکیمیا سیستمی ایله باغلی ایدی و میستیکانین تأثیری آلتیندا ایدی.[۸] علم روبئرت بویلون قاضی کشف ائتمهسی و آنتوان لاووازیئنین کوتلهنین ساخلانماسی نظریهسینی ایشلهمهسی ایله یئنی کئیفیت درجهسینه قالخدی. کیمیوی ائلئمئنتلرین کشفی و آتوم نظریهسینین حاضرلانماسی کیمیا بیلیمنی سیستئملشدیرمهیه کؤمک ائتدی. بونونلا دا آراشدیرماچیلار ماددنین قورولوشونو، کیمیوی ترکیبینی و کیمیوی رئاکسییالارین رولونو داها دریندن درک ائده بیلدیلر. کیمیا بیلیمنین اینکیشافی کیمیا صنایعسینین اینکیشافینا و دونیا اقتصادیاتینین اوغورلارینا گتیریب چیخاردی.
فیزیک[دَییشدیر]
فیزیک دونیانین فیزیکی خصوصیتلرینی، اونلارین بیر-بیرینه تأثیرینی و بۇ تأثیرده یارانان نتیجهلری اؤیرنیر. فیزیک تمل علم ساییلیر. فیزکلر ریاضیاتدان الده ائتدیکلری اصللرین منطیقی اساسلارینی و کمیت گؤستریجیلرینی حاضرلاماق اۆچون ایستیفاده ائدیرلر. کایناتین اؤیرنیلمهسینین بؤیوک تاریخی واردیر و تاریخ بویو ائدیلهن زنگین مۆشاهیده و تجروبهلردن عبارتدیر. فیزیکنین اساس وظیفهسی دونیانین ایداره ائدیلمهسینده اساس فیزیکی قانونلارین مویینلشدیریلمهسی و دقیقلشدیریلمهسیدیر. تاریخ بویو بۇ مسئله ایله آنتیک فلسفه مشغول اوْلموشدور.
فیزیک تاریخینده اساس حادثهلری کلاسیک مکانیک قانونلاری، ایساک نیوتونون اومومدونیا جازیبه قانونونون کشفی، ائلئکتروئنئرگئتیکا و اوندان ایستیفاده، آلبئرت اینشتینین نیسبیلیک نظریهسینی ایشلهمهسی، ترمودینامیک نظریهسینین حاضرلانماسی، آتوم و نووه فیزیکسینین کوانت-مکانیک مودئلینین حاضرلانماسیدیر.
فیزیکنین ساحهلری چوخ گئنیشدیر و اورا کوانت مکانیکسیندان اوپتیکیا قدر فرقلی ساحهلر داخیلدیر. مۆعاصیر فیزیک موختلیف ساحهلرده چالیشان آلبئرت اینشتین و لئو لانداودان فرقلی اولاراق آرتیق دار ساحهلرده ایختیساسلاشمیشدیر.
یئر حاقیندا علملر[دَییشدیر]
یئر گزهگنی (اونون لیتوسفری، هیدروسفری و آتموسفری) و اونو ایحاطه ائدن کوسمیک فضا حاقیندا گئنیش ایحاطهلی علملردیر.[۹] بۇ علملر همچینین یئردهکی اوکئانلاری و برک قرونتون دا اؤینیلمهسی ایله مشغول اولورلار. آراشدیرمادا فیزیک، کیمیا، بیولوژی، ریاضیات و یئر حاقیندا علملرین تاریخی علملرینین علمی آلتلریندن گئنیش ایستیفاده ائدیلیر. یئر حاقیندا گئنیش بیلیشیم یئرین کئچمیشی، ایندیکی وضعیتی و گلهجک اینکیشافی بارهده سیستملی تسووور یاراتماغا ایمکان وئریر. همچینین یئر املگلمه پروسئسینده ییغیلان انرژی حاقیندادا معلومات الده ائتمک اولور.[۱۰]
یئرین اؤیرنیلمهسی یئر قروپوندان اوْلان دیگر پلانئتلرین اؤیرنیلمهسی اوجون زمین یارادیر. یئر کایناتدا حیاتین مؤوجود اوْلدوغو ملیم اوْلان یئگانه گؤی جیسمیدیر. گونش سیستمینی دولغون اؤیرهنمهیه ایمکان وئرهن کوسمیک زوندلار یاراناندان سوْنرا یئر حاقیندا علمه پلانئتولوگییا دا علاوه ائدیلدی. بونونلا دا یئر حاقیندا علم یئر و کاینات حاقیندا علمه چئوریلدی.
یئر حاقیندا اساس علم ژولوژیدیر. او یئر کورهسینین اوست حیسهسینی، اونون ترکیبینی و تکامولونو اؤیرنیر. ۱۹۶۰-جی ایلدهن علم گئوفیزیکانین مشغول اوْلدوغو یئرین درین قاتلارینی دا تدقیق ائدیر. ژولوژی کئیفیت گؤستریجیلرینه ایستیقامتلنیر.
گئولوژی علملر آیریلیقدا فعالیت گؤستره بیلمهیهن چوخسایلی آشاغیداکی علملری ده ایحاطه ائدیر:
- وولکانولوگییا، گئلیئمئترییا، ژولوژی، تئکتونیکا، ژئومورفولوژی، هیدروژئولوژی، لیمنولوگییا، مینئرولوگییا، پالئونتولوگییا، پئتروقرافییا، تورپاقشوناسلیق، سئدیمئنتولوگییا و س.
طبیعت علملرینین دیگر علملره تأثیری[دَییشدیر]
مرسوم اولاراق علم دئدیکده داها چوخ تمل طبیعت علملری (ناتورال سجیئنجئ) نظرده توتولور، تکنولوژی توسعه اۆچون ایسه موهندیسلیک علملرینه (آرتیفیجیال سجیئنجئ) احتیاج واردیر. علم تمل بیلیکلری الده ائدیر. اونا سؤیکهنهن موهندیسلیک علمی ایسه، آرتیق معلوم قانونلارا اساساً ایستئهسالات یارادیر و اونون داواملیلیغینا جدی دقت ائدیر.
مۆعاصیر تبیتشوناسلیغین ان سجیوی جهتلریندن بیری ده علملرین قارشیلیقلی تأثیرینین اولماسیدیر. بونا گؤره ده مۆعاصیر دؤورده طبیعت شوناسلیقداکی سینتئتیک عنعنه داها چوخ اهمیّت کسب ائدیر. موختلیف علملرین الده ائتدیی نایلیتلردن بیری ده هدفین اؤیرنیلمهسینده اینتئقراسییایا داها چوخ فیکیر وئریلمهسیدیر. سینتئتیک عنعنه موختلیف علملرین قوووشدوغو یئرلره عایید بیلیکلرین معین ائدیلمهسینده اؤزونو خصوصیله بوروزه وئریر. سون ایللردهکی علمی ایختیرا و کشفلرین اکثریتینی سینتئتیک علملره عاییددیر. بیلیکلرین سینتئزی سایهسینده مۆعاصیر طبیعت شوناسلیقدا ماددنین تکامولو و اونون بیر-بیرینه کئچهن موختلیف نؤو قورولوش علاقهلری حاقیندا بیتکین و پوختلشمیش نظریهلر یارانیر. مینئراللارلا جانلیلار آراسینداکی علاقهلر آچیلیر. جانلی و جانسیز عالم آراسینداکی سرحدین شرطی اوْلدوغو داها چوخ نظره چارپیر.
طبیعت علملرینین اؤیرنیلمهسی داها درین علمی بیلیکلر و مالییه طلب ائدیر، لاکین بیرباشا تکنولوژی توسعه ایله باغلی اوْلان ایسه موهندیسلیک علملریدیر. آبش، آلمانییا، یاپونییا، بؤیوک بریتانییا و فرانسه کیمی گوجلو دؤولتلر تمل بیلیکلر الده ائتمک اۆچون طبیعت علملری ایله مشغول اولورلار. کیچیک دؤولتلر داها چوخ تئز بیر زاماندا صنایعده ایستیفاده اوْلونا بیلهجک موهندیسلیک علملرینه اوستونلوک وئریلیر.
کیمیا، فیزیک، بیولوژی، ریاضیات علملری طبیعت علمی کیمی تاریخ بویو اؤیرهنیلهرک توسعه ائدیب. اونونلا مۆقایسهده کیمیا موهندیسلیگی، بیوتئخنولوگییا، الکتریک-ائلئکترونیکا موهندیسلیگی علملری هله اینکیشافین آستاناسیندا ساییلیر.[۱۱]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ طبیعت علملرینین علاقهلی اؤیرنیلمهسی شابلون:آز
- ^
- ^ س. ف. قارایئو، پ.ش. مممدووا، آ.ق. هبیبووا ق ۲۱ بیوکیمیانین اساسلاری. ب. "تفککور" نپم، ۲۰۰۲، ۳۶۰ سه شابلون:آز
- ^ شابلون:جیتئ بووک
- ^ شابلون:جیتئ بووک
- ^ شابلون:جیتئ بووک
- ^ Филocoфия Haykи пoд peд. A. И. ЛипkиHa M. : ЭkcMo، ۲۰۰۷ شابلون:رو
- ^ Caдyлb Жak. CokpoBищe aлxиMиkoB / Пep. c фp. — изд. KpoH-пpecc، ۲۰۰۰. ۳۲۰ c. شابلون:رو
- ^ Wordnet سئارجه: ائارته سجیئنجئ Archived 2020-04-10 at the Wayback Machine. شابلون:ائن
- ^ ائنجیجلوپئدیا اوف وولجانوئس، آجادئمیج پرئسس، لندن، ۲۰۰۰ شابلون:ائن
- ^ تئخنولوگییالارین اینکیشافینا آپاران علمی توسعه نئجه اولمالی Archived 2010-10-17 at the Wayback Machine. شابلون:آز
خاریجی منبعلر[دَییشدیر]
- طبیعت علملری – جامبریدگئ اونیوئرسیتئسی
- طبیعت علملری تاریخی و تئخنولوگییاسی
- طبیعت علملری حاقیندا کیتابلار
- شابلون:اوپئن-سیتئ
- طبیعت بیلیمنین پاتریارخی Archived 2014-01-30 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
لاتین آذربایجان ویکی پدیاسی


text:
لوک ویلکشیر
لوک ویلکشیر (اینگیلیسجه: Luke Wilkshire) (دوْغوم:۲ اکتبر ۱۹۸۱ (۴۱ یاش) وولونقونق) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. اوسترالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لوک ویلکشیر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۲۰۰۵ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۱ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- میدلزبورو کولوبونون اویونچولاری
- بریستول سیتی کولوبونون اویونچولاری
- توئنته کولوبونون اویونچولاری
- دینامو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- فاینورد کولوبونون اویونچولاری
- سیدنی کولوبونون اویونچولاری


text:
جیش العدل: عسگرلرین هامیسی اؤلدو
ایران خاریجی ایشلر باخانلیغی سؤزچوسو، سیستان و بلوچستانداکی اینقیلاب محافظلری اوردوسونا قارشی ترور سالدیریسیندا بؤلگه اؤلکهلرینی سوچلادی
ایراندا اینقیلاب محافظلری اوردوسونا باغلی سرحدچیلری داشییان اتوبوسو هدف آلان انتحار سالدیریسیندا ۲۷ عسگر اؤلدو، ۱۳ عسگر ده یارالاندی.
ایران دؤولت تلویزیونونون خبرینه گؤره، سیستان و بلوچستان ایالتینین زاهدان ایله خاش یولو اوزرینده دئوریم محافظلری اوردوسو پرسنلینی داشییان اتوبوسو هدف آلان انتحار سالدیریسی تشکیل اولوندو.
اینقیلاب محافظلری اوردوسوندان سالدیریلا باغلی وئریلن آچیقلامادا، بومبا یوکلو اتومبیلله تشکیل ائدیلهن انتحار سالدیریسیندا اینقیلاب محافظلری اوردوسو قورو گوجو قدس قرارگاهینا باغلی سرحدچیلری داشییان اتوبوسون هدف آلیندیغی بیلدیریلدی.
۲۷ اینقیلاب محافظلری اوردوسو عسگرینین اؤلدویو، ۱۳ونون ایسه یارالاندیغی ایفاده ائدیلهن آچیقلامادا، سالدیرینین، ایسراییل و امپریالیست گوجلرین استخبارات سرویسلرینین دستگی ایله حیاتا گئچیریلدیگی ایرلی سورولدو.
ایران رسمی خبر آژانسی ایرنایا گؤره ایسه، سالدیریدا ۲۰ عسگر اؤلدو، ان آز ۲۰ نفر یارالاندی.
ایران خاریجی ایشلر باخانلیغی سؤزچوسو بهرام قاسمی، سیستان و بلوچستانداکی اینقیلاب محافظلری اوردوسونا قارشی ترور سالدیریسیندا بؤلگه اؤلکهلرینی سوچلادی.
قاسمی، سیستان و بلوچستانداکی انتحار سالدیریسینا دایر وئردیگی یازیلی آچیقلامادا،
"ایران خالقینین اؤولادلاری بو سالدیرینین اینتیقامینی مطلق آلاجاق" دئدی.
انتحار سالدیریسینی ائدن "جیش العدل" آدلی هؤرگوت، حادثهده اتوبوسدا اولان ۴۰ عسگرین هامیسینین اؤلدویونو ادعا ائتدی. هؤرگوتون آچیقلاماسینین اوستونه ایرانلی مقاملاردان هله بیر آچیقلاما گلمهدی.
ایران خاریجی ایشلر باخانی محمد جواد ظریف، تویتر حسابیندان سالدیرییا دایر باغلی آچیقلاما وئردی. چوخ ساییدا عسگرین حیاتینی ایتیردیی سالدیرییا دایر آمریکانین دستکلدیگی تروریست قروپلارا ایشاره ائدن ظریف، آچیقلاماسیندا بو ایفادهلره یئر وئردی:
"ایرانین، ورشو سیرکینین" باش وئردیگی گون ترور سالدیریسینا معروض قالماسی بیر تصادف مو؟ اؤزللیکله عینی تروریستلرین دستکچیلرینین ورشو کوچهلرینده قوتلاما ائتدیگی و تویترده ساختا حسابلارلا قوتلامالاری دستکلدیگی زاماندا؟ گؤرونوشه گؤره آمریکا هر زامان عینی یانلیشلاری ائدیر آنجاق فرقلی نتیجهلر الده ائتمهیی گؤزلهییر".
لهستانین باشکندی ورشودا آمریکا رهبرلیگی ایرانین بؤلگهسل فعالیتینین مذاکیره اولوندوغو اورتا دوغو قونولو کنفرانس گئچیریر. ایرانین تپکی گؤستردیگی کنفرانسدا ایسراییلی باشباخان بنیامین نتانیاهو، آمریکانی باشقان یاردیمچیسی مایک پنس و خاریجی ایشلر باخانی مایک پومپئو تمثیل ائدیر. کنفرانسدا بیر چوخ عرب اؤلکهسی ایله فرانسا و آلمانیا دا باخانلار سویهسینده ایشتیراک ائدیر.
دیگر طرفدن، سیستان و بلوچستان والیلیگی ایالتده ۳ گونلوک یاس اعلان ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


text:
ویکیپدیا:قارالاما دفتری
قارالاما دفتریندن فایدالانین!دَییشدیر
سلاملار، ویکیپدیادا چالیشمالارینیز اۆچون تشکور ائدیریک. دییشدیرمه ایمکانلارینی ایمتحانلاماق یوخسا تست مقاله و یازی یازماق اۆچون قارالاما دفتریندن فایدالانا بیلرسینیز. مقالهنیز هلهلیک حاضیر دئییلسه، اونو پیشنویس فضاسیندا یارادیب، تکمیللشدیرمکدن سونرا مقاله آد فضاسینا داشییا بیلرسینیز.
داها آرتیق ایطلاعات اۆچون صفحه دییشدیرمه کؤمگی، سورعتلی اؤیرنمه و ویکیپدیا اؤزاؤیرنمه صفحهلرینی اوخویون.
مفاخیردَییشدیر
آددَییشدیر
تبریزدَییشدیر
اورتا چاغدَییشدیر
تاریخدَییشدیر
- ^ Chester, Nick (2 June 2014). The UK's Forgotten Rap Scene Deserves Your Attention.


text:
- موسا ایلە قئرق گجەلیگینە سؤزلشتیگیمیزدە اۇنون آرقاسئندان بوزاغئیئ ایلاە أدینمیشتینیز؛ یانلئشلار ایچیندەیدینیز.
- اۇندان سۇنرا دا گؤرەوینیزی یرینە گتیرمەنیز ایچین سیزی باغئشلامئشتئق.
- بلکی دۇغرو یۇلا گلیرسینیز دییە موسایا اۇ کیتابئ، اۇ فورقانئ ورمیشتیک.
- موسا حالقئنا شؤیلە سسلنمیشتی: “أی حالقئم! بوزاغئیئ ایلاە أدینمکلە کندینیزی کؤتۆ دوروما دۆشۆردۆنۆز، درحال سیزی فارقلئ فارقلئ یاراتانا یؤنلین (تەوبە أدین) دە ایچینیزدەکینی اؤلدۆرۆن. سیزی فارقلئ اؤزللیکلردە یاراتانئن قاتئندا ایی اۇلان بودور.” سۇنرا آللاە تەوبەنیزی قابول أتمیشتی. تەوبەلری قابول أدن، اییلیگی بۇل اۇلان اۇدور.
- بیر گۆن: “باق موسا! آللاهئ آپآچئق گؤرنە قادار سانا گۆونمەیەجگیز!” دەمیشتینیز. بونون اۆزرینە، اۇ شیددتلی گۆرۆلتۆ سیزی سارسمئشتئ دا باقاقالمئشتئنئز.
- بایئلمانئزئن آردئندان یینە دە سیزی قالدئرمئشتئق کی گؤرەوینیزی یرینە گتیرەسینیز.
- بیر دە بولوتلارئ اۆزرینیزە گؤلگەلیک یاپمئش، قودرت حلواسئ وە بئلدئرجئن ایندیرمیش: “وردیگیمیز رئزئقلارئن تمیز وە لذذتلی اۇلانلارئندان یەیین.” دەمیشتیک. اۇنلار بیزە یانلئش یاپمادئلار، یانلئش کندیلرینە یاپئیۇرلاردئ.
- بیر زامانلار دا شؤیلە دەمیشتیک: “شو شهرە گیرین دە بگندیگینیز یردن، چکینمەدن یەیین. سجدە أدیپ قاپئدان گیرین وە ‘حئططا’ (گۆناە یۆکۆمۆزۆ قالدئر!) دەیین کی حاطالارئنئزئ باغئشلایالئم. گۆزل داورانانلارا ایکرامئمئز اۇلاجاقتئر.”
- یانلئش یاپانلار، سؤزۆ کندیلرینە سؤیلنندن باشقاسئیلا دگیشتیردیلر. بیز دە یانلئش یاپانلارا، یۇلدان چئقمالارئنا قارشئلئق، گؤکتن بیر عاذاب ایندیردیک.
- بیر گۆن موسا، حالقئ ایچین سو ایستەدی: “دگنگینی شو تاشا وور!” دەدیک، اۇرادان اۇن ایکی پئنار قاینادئ. هر بؤلۆک، سو ایچەجگی یری اؤگرندی. (اۇنلارا:) “آللاهئن وردیگی رئزئقتان یەیین، ایچین آما اۇرتالئغئ بیربیرینە قاتئپ طابیعی دۆزنی بۇزمایئن.” (دەندی.)
- بیر آرا شؤیلە دەمیشتینیز: “موسا! تک چشیت یەمگە قاتلانامایاجاغئز؛ راببینە (صاحیبینە) یالوار دا بیزە تۇپراق اۆرۆنلریندن سبزە، حئیار، سارئمساق، مرجیمک وە سۇغان بیتیرسین!”. اۇ دا: “اۆستۆن اۇلانئ آلت سەویەدە اۇلانلا دگیشمک می ایسییۇرسونوز؟ اینین بیر شهرە، ایستەدیگینیز شەیلر اۇرادا وار!” دەدی. باشلارئنا سفیللیک وە چارەسیزلیک چؤکمۆش، آلاهئن آیتلرینی گؤرمزلیکتن گلییۇر وە نبیلرینی حاقسئز یرە اؤلدۆرۆیۇرلاردئ. اؤیلە اۇلموشتو، چۆنکۆ عیصیانا دالئیۇرلار وە آشئرئ گیدییۇرلاردئ.
- (موحاممدە) اینانانلار ایلە یاهودی، حئریستیان وە صابیئیلردن آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانان وە اییی ایشلر یاپانلارئن اؤدۆللری راببی (صاحیبی) قاتئندادئر. اۇنلارئن اۆزریندە قۇرقو اۇلماز، اۆزۆنتۆ دە چکمزلر.
- بیر گۆن اۆستۆنۆزە طورو قالدئراراق کسین سؤز آلمئشتئق: “سیزە وردیگیمیزە سئقئ سارئلئن، اۇندا اۇلانئ عاقلئنئزدان چئقارمایئن کی کندینیزی قۇرویابیلەسینیز!” دەمیشتیک.
- سۇنرا بونون آردئندان یۆز چەویرمیشتینیز. أگر اۆزرینیزدە آللاهئن ایکرامئ وە اییلیگی اۇلماسایدئ، قایبأدنلرە قارئشئر گیدەردینیز.
- ایچینیزدن جومعارتەسی یاساغئنئ چیگنەینلری ألبتتە بیلیرسینیز. اۇنلارا: “آشاغئلئق مایمونلار گیبی اۇلون!” دەمیشتیک.
- بونو، اۇ گۆن یاشایانلارا وە آرقادان گلنلرە درس وە مۆتتاقیلرە اؤگۆت اۇلسون دییە یاپمئشتئق.
- بیر گۆن موسا حالقئنا: “آللاە بیر سئغئر کسمەنیزی أمرەدییۇر!” دەدی. “سن بیزیملە أگلنییۇر موسون؟!” دەدیلر. اۇ دا: “کندینی بیلمز بیری اۇلماقتان، آللاها سئغئنئرئم!” دەدی.
- “بیزیم ایچین راببینە (صاحیبینە) سۇر، اۇ ناسئل بیر شەیدیر، بیزە آچئقلاسئن!” دەدیلر. دەدی کی: “اۇ، شؤیلە دییۇر: ‘نە یاشلئ نە کؤرپە، ایکیسینین اۇرتاسئ بیر سئغئر.’ حایدی، أمری یرینە گتیرین!”
- “بیزیم ایچین راببینە (صاحیبینە) سۇر، بیزە نە رنک اۇلدوغونو دا آچئقلاسئن!” دەدیلر. موسا دەدی کی: “راببیم شؤیلە دییۇر: اۇ سارئ بیر سئغئردئر، ساپسارئ رنکتە، گؤرنلرە ذەوق وریر.”
- “بیزیم ایچین راببینە (صاحیبینە) سۇر، اۇنون ناسئل بیر شەی اۇلدوغونو اییجە آچئقلانسئن! بیزە گؤرە اۇ اؤزللیکلر بیرچۇق سئغئردا وار. آللاە بولمامئزئ ترجیح أدرسە بیز اۇنو بولوروز!” دەدیلر.
- دەدی کی: راببیم (صاحیبیم) شؤیلە دییۇر: “اۇ بیر بۇغادئر؛ نە قۇشولوپ تۇپراغئ سۆرمۆش نە دە أکین سولامئشتئر. سالمادئر، آلاجاسئ دا یۇقتور.” اۇنلار دا: “شیمدی تۆم بیلگییی گتیردین!” دەدیلر وە بۇغایئ کستیلر. نەرەدەیسە أمری یرینە گتیرمەیەجکلردی.
- بیر گۆن بیر کیشییی اؤلدۆرۆپ سوچو بیربیرینیزە آتمئشتئنئز. آللاە بۆتۆن گیزلەدیکلرینیزی اۇرتایا چئقاراجاقتئر.
- “اؤلنین وۆجودونون پارچاسئنئ یرینە قۇیون!” دەمیشتیک. آللاە اؤلۆلرە، بو شکیلدە (پارچالارئ بیرلشتیرەرک) جان وریر. سیزە آیتلرینی گؤستریر کی عاقلئنئزئ قوللاناسئنئز.
- بۆتۆن بونلارئن آردئندان یینە دە قالبلرینیز قاتئلاشتئ؛ آرتئق اۇنلار تاش گیبی، حاتتا داحا دا قاتئدئر. چۆنکۆ ایچیندن ائرماقلار فئشقئران تاشلار واردئر. چاتلایئپ ایچیندن سو چئقان حاتتا آللاە قۇرقوسوندان آشاغئ یووارلانان تاشلار دا واردئر. یاپتئغئنئز هیچبیر شەی، آللاها گیزلی قالماز.
- شیمدی بونلارئن سیزە اینانئپ گۆونمەلرینی می بکلییۇرسونوز؟ ایچلریندن بیرطاقئمئ، آللاهئن سؤزۆنۆ دینلەر، عاقئللارئنا دا یاتار، سۇنرا اۇنو باشقا طارافا چکرلر. بونو بیلە بیلە یاپارلار.
- آللاهئن کیتابئنا اینانئپ گۆوننلرلە قارشئلاشئنجا: “بیز اۇنا گۆونیریز!” دەرلر. بیربیرلرییلە باش باشا قالئنجا دا شؤیلە دەرلر: “آللاهئن سیزە گؤستردیگی شەیی (اۇ کیتابئن دۇغرولوغونو) نە دییە اۇنلارا سؤیلۆیۇرسونوز؟ راببینیزین (صاحیبینیزین) قاتئندا سیزە قارشئ دلیل گتیرسینلر دییە می؟ هیچ عاقلئنئزئ چالئشتئرماز مئسئنئز؟
- بیلمزلر می؟ آللاە اۇنلارئن گیزلەدیکلرینی دە بیلیر، آچئغا ووردوقلارئنئ دا!
- اۇنلارئن بیر قئسمئ اۆممیدیر؛ اۇ کیتابئ دگیل، اۇنونلا ایلگیلی قورغولارئ بیلیر وە سادەجە تاحمین یۆرۆتۆرلر.
- فاقاط أللرییلە کیتاب یازان، سۇنرا گچیجی بیر چئقار ایچین “بو آللاە قاتئنداندئر!” دیەنلرین چکەجگی وار. هم یازدئقلارئندان دۇلایئ چکەجکلری وار، هم دە قازاندئقلارئندان دۇلایئ چکەجکلری وار!
- “آتش بیزە، سایئلئ بیرقاچ گۆن دئشئندا دۇقونماز!” دەرلر. دە کی؛ “آللاە قاتئندان سؤز مۆ آلدئنئز؟ أگر اؤیلەیسە آللاە سؤزۆندن دؤنمز. یۇقسا آللاهئن آدئنئ قوللاناراق بیلمەدیگینیز بیر شەیی می سؤیلۆیۇرسونوز؟”
- حایئر، کؤتۆلۆک یاپان وە کؤتۆلۆگە اییجە باتانلار جهننم آهالیسیدیرلر، اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇاراق قالئرلار.
- آللاها اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلار دا جننت آهالیسیدیر. اۇنلار دا اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالئرلار.
83.بیر گۆن ایسرائیل اۇغوللارئندان؛ “آللاەتان باشقاسئنا قول اۇلمایاجاقسئنئز؛ آنانئزا بابانئزا، یاقئنلارئنئزا، یتیملرە وە چارەسیزلرە ایی داوراناجاقسئنئز. اینسانلارلا گۆزل قۇنوشاجاق، نامازئ تام قئلاجاق وە زکاتئ ورەجکسینیز.” دییە سؤز آلمئشتئق. سۇنرا پک آزئ دئشئندا حپسی یان چیزەرک سؤزلریندن دؤنمۆشلردی.
- بیر گۆن سیزدن یینە؛ “بیربیرینیزین قانئنئ دؤکمەیەجکسینیز، کندینیزدن اۇلانلارئ یوردونوزدان چئقارمایاجاقسئنئز!” دییە سؤز آلدئق. بونو قابول أتمیشتینیز، سیز دە بونا شاهیدسینیز.
- آرتئق سیز اؤیلە بیر حالدەسینیز کی بیربیرینیزی اؤلدۆرۆیۇر، ایچینیزدن بیرطاقئمئنئ یورتلارئندان چئقارئیۇر، اۇنلارا یاپئلان کؤتۆلۆک وە دۆشمانلئغا دستک ورییۇرسونوز. أسیر دۆشتۆکلری حابری گلینجە دە فیدیە وریپ قورتارئیۇرسونوز. اۇنلارئ سۆرگۆن أتمک سیزە ذاتن حارامدئر. شیمدی سیز، کیتابئن بیر بؤلۆمۆنە اینانئیۇر، بیر بؤلۆمۆنۆ گؤرمزلیکتن می گلییۇرسونوز؟ ایچینیزدن بونو یاپانئن حاق أتتیگی نەدیر؟ شو حایاتتا پریشانلئقتان باشقاسئ مئ؟ بؤیلەلرینە قئیامت گۆنۆندە أن شیددتلی عاذاب وریلیر. یاپتئغئنئز هیچبیر شەی، آللاها گیزلی قالماز.
- ایشتە آحیرتی وریپ دۆنیایئ آلانلار اۇ کیمسەلردیر. اۇنلارئن عاذابلارئ حافیفلتیلمز، یاردئم دا گؤرمزلر.
- موسایا اۇ کیتابئ ورمیش، آردئندان دا اۇنون ایزیندن گیدن ألچیلر گؤندرمیشتیک. مریم اۇغلو عیسایا دا آچئق بلگەلر (موعجیزەلر) ورمیش، اۇنو قوتسال روح (جبرائیل) ایلە گۆچلندیرمیشتیک. حۇشونوزا گیتمەین بیر شەیلە گلن هر ألچییە قافا مئ توتمالئیدئنئز؟ کیمینی یالانجئ سایئپ، کیمینی دە اؤلدۆرملی مییدینیز؟
- “بیزیم قالبیمیز قاپالئ!” دەدیلر. حایئر، آیتلری گؤرمزلیکتن گلمەلری سببییلە آللاە اۇنلارئ دئشلادئ. آرتئق پک آزئ اینانئر.
- نیهایت آللاە قاتئندان، یانلارئندا اۇلانئ اۇنایلایان کیتاب گلدی. اؤنجەلری کافیرلرە قارشئ اؤنلرینین بو کیتابلا آچئلماسئنئ بکلییۇرلاردئ. آما تانئدئقلارئ کیتاب گلینجە اۇنو گؤرمزلیکتن گلدیلر. آللاهئن لاعنتی (دئشلاماسئ) بؤیلەسی کافیرلردیر.
- کندیلرینی نە کؤتۆ ساتتئلار! آللاە، سچتیگی بیر قولونا اییلیک أدیپ کیتاب ایندیردی دییە، قئسقانچلئقتان آللاهئن ایندیردیگی هر شەیە کندیلرینی قاپادئلار. باشلارئنا غاضاب اۆستۆنە غاضاب گلدی. اۇ کافیرلرین حاق أتتیکلری، آلچالتئجئ بیر عاذابتئر.
- اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگینە اینانئپ گۆونین!” دەنینجە: “بیز بیزە ایندیریلنە گۆونیریز!” دەر، گریسینی گؤرمزلیکتن گلیرلر. حالبوکی اۇ، تۆمۆیلە گرچکتیر وە یانلارئنداکینی اۇنایلایئجئ اؤزللیکتەدیر. دە کی: “کیتابئنئزا اینانئیۇردونوز دا، شیمدییە قادار آللاهئن نبیلرینی نە دییە اؤلدۆرۆیۇردونوز؟
- موسا سیزە، آپآچئق بلگەلرلە (موعجیزەلرلە) گلمیشتی. یانئنئزدان آیرئلماسئنئن آردئندان بوزاغئیئ ایلاە أدینمیشتینیز، یانلئشلار ایچیندەیدینیز.
- بیر گۆن طورو تپەنیزە قالدئراراق سیزدن کسین سؤز آلمئش: “سیزە وردیگیمیزە سئقئ سارئلئن وە دینلەیین!” دەمیشتیک. سیز دە: “دینلەدیک وە سئقئ سارئلدئق!” دەمیشتینیز. اۇیسا آیتلری گؤرمزلیکتن گلمەنیز سببییلە بوزاغئ توتقوسو ایچینیزە ایشلەمیشتی. دە کی: “کندینیزی مۆمین سایئیۇرسانئز، اینانجئنئز سیزدن نە کؤتۆ شەی ایستییۇر!”
- دە کی: “اۇ سۇن یورت (جننت) آللاە قاتئندا باشقا کیمسەلرە دگیل دە یالنئز سیزە تاحصیص أدیلمیشسە اؤلۆمۆنۆزۆ ایستەیین، ایددیعانئزدا حاقلئیسانئز!”
- أللرییلە یاپتئقلارئندان اؤتۆرۆ اؤلۆمۆ آصلا ایستەیەمزلر. اۇ ظالیملری بیلن آللاەتئر.
- کسین اۇلاراق گؤرەجکسین کی اینسانلارئن ایچیندە، یاشامایا أن دۆشکۆن اۇلانلار اۇنلاردئر، مۆشریکلردن بیلە! ایستەرلر کی عؤمۆرلری بین سنە اۇلسون! اۇ قادار عؤمۆر وریلسە بیلە بو، اۇنلارئ عاذابتان اوزاقلاشتئراجاق دگیلدیر. یاپتئقلارئ هر شەیی گؤرن آللاەتئر.
- دە کی: “جبرائیلە کیم دۆشمانلئق أدرسە بیلسین کی اؤنجەکیلری اۇنایلایئجئ بیر رهبر اۇلان وە اینانئپ گۆوننلرە مۆژدە ورن بو کیتابئ اۇ، سنین قالبینە آللاهئن ایذنی ایلە ایندیرمیشتیر.
- کیم آللاها، ملکلرینە، ألچیلرینە، جبرائیلە وە میکائیلە دۆشمان اۇلورسا، آللاە دا اۇ کافیرلرە دۆشمان اۇلور.
- سانا، بیربیرینی آچئقلایان آیتلر ایندیردیک. یۇلدان چئقمئشلار دئشئندا هیچ کیمسە اۇنلارئ گؤرمزلیک أدەمز.
- بونلار نە زامان بیر آنلاشما یاپسالار، ایچلریندن بیرطاقئمئ یۆکۆملۆلۆکلرینی اۆستۆندن آتار؛ دگیل می؟ آصلئندا بونلارئن چۇغو گۆونی کؤتۆیە قوللانئر.


text:
تارئم اۆرۆنلریندن صاداقا
آللاە تعالا تارئم اۆرۆنلری ایلە ایلگیلی اۇلاراق شؤیلە دەمیشتیر:
وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ﴿۱۴۱﴾ (سورة الأنعام)
چارداقلئ، چارداقسئز باحچەلری، یەمەسی فارقلئ حورمالارئ وە أکینلری، بیربیرینە بنزەین وە بنزەمەین زەیتینلری وە نارلارئ وار أدن “اۇدور”. بونلار اۆرۆن ورینجە اۆرۆنلریندن یەیین. حاصاد گۆنۆندە دە حاققئنئ ورین. ساوورغانلئق یاپمایئن. “اۇ”، ساوورغانلارئ سەومز. (أنعام سورەسی؛ 141)
مککەدە اینن بو آیتتە وریلمەسی أمرەدیلن حاق، تارئم اۆرۆنلریندن حاصاد گۆنۆ آلئنان صاداقادئر. حاصادئن تامامئنئ ورمیش اۇلماق ایچین، “اۇندا بیرینی” ورمک یترلی اۇلدوغوندان اؤتۆرۆ؛ بو اۆرۆنلردن آلئنان صاداقایا “اۇندا بیر” آنلامئنا گلن “عؤشۆر” آدئ وریلیر.
اۆرتیمدە عیلاوە ماصراف یاپئلئرسا، اۇران “ییرمیدە بیرە” دۆشر. ضارارئ گؤزە آلاراق یاپئلان حارجامالار اۆرۆنۆ آرتئراجاغئندان بو ایندیریم، تشویق ماهیەتیندەدیر.
حاصاد گۆنۆ یاپئلان اؤدەمە، تارلادا اۇلاجاغئ ایچین دپۇلاما وە ناقلیە ماصرافلارئ اۇلماز. اۇ مال، تۆججار طارافئندان ساتئن آلئندئغئ آندان ایعتیبارن تیجارت مالئنا دؤنۆشۆر.
پارا وە تیجارت ماللارئ
تیجارت، بیر مالئ پارا ایلە وەیا باشقا بیر ماللا، پشین یاحود ورەسیە دگیشتیرمکتیر. فائیضدە دە دگیش تۇقوش واردئر. داحا سۇنرا 11 لیرا ورمک اۆزرە بیریندن 10 لیرا بۇرچ آلان کیشی، اۇ 10 لیرا یرینە باشقا بیر 10 لیرا وە آیرئجا 1 لیرا وریر. فائیضجیلر، حالقئ سؤمۆرۆپ أکۇنۇمییی دارالتتئقلارئنئ بیلدیکلری ایچین، بو بنزەرلیکتن یارارلانئپ شؤیلە دەرلر:
“پشین فیاتئ 10 لیرا اۇلان بیر مالئ، واعدەلی 11 لیرایا آلماق نە ایسە؛ 10 لیرایئ واعدەلی 11 لیرایا آلماق دا اۇدور.”
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿۲۷۵﴾ (سورة البقرة)
فائیض ییەنلر، شەیطانئن عاقلئنئ چلدیگی کیمسەنین داورانئشئندان فارقلئ داورانئش گؤسترمزلر. بو اۇنلارئن “آلئم ساتئم، طئبقئ فائیضلی ایشلم گیبیدیر.” دەمەلری یۆزۆندندیر. آللاە، آلئم ساتئمئ حلال، فائیضلی ایشلمی حارام قئلمئشتئر. کیمە راببیندن بیر اؤگۆت اولاشئر دا، فائیض آلمایئ بئراقئرسا، اؤنجەدن آلدئقلارئ کندینە قالئر. اۇنون ایشی آللاها عائیدتیر. کیم دە دوام أدرسە، اۇنلار جهننم آهالیسیدیر، اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر. (باقارا سورەسی؛ 275)
فائیض ایلە آلئم ساتئم آراسئندا بنزەرلیک واردئر آما اۇنلارئ آیرئشتئران، آراداکی فارقتئر. اۆزۆم شارابئ، اۆزۆم شئراسئنا بنزەر آما کیمسە: “شئرا طئبقئ شاراب گیبیدیر” دیەمز.
پشین فیاتئ 10 لیرا اۇلان بیر مال، واعدەلی 11 لیرایا ساتئلئنجا 11 لیرانئن تامامئ مالئن بدلی اۇلور. اۇ مال ایلە پارا آراسئندا دنکلیک اۇلمادئغئ ایچین فاضلالئقتان دا سؤز أدیلەمز. اؤدەمە گۆنۆ مالئن فیاتئ 12 لیرایا چئقابیلەجگی گیبی 9 لیرایا دا اینەبیلیر. ایکی طاراف دا ضارارئ گؤزە آلاراق تۆکتیمین، مال وە پارا دۇلاشئمئنئن وە ینی اۆرتیمین یۇلونو آچمئش اۇلورلار.
11 لیرا آلماق اۆزرە 10 لیرا ورنین آلاجاغئ 10 لیرا، وردیگی 10 لیرانئن دنگیدیر. فاضلادان آلدئغئ 1 لیرا “قارشئلئقسئزدئر”. چۆنکۆ فائیضجیلیک أکۇنۇمیک فاعالیەت دگیلدیر. أکۇنۇمیک فاعالیەت، آلئنان بۇرجون قوللانئلماسئیلا باشلار. اۇنو دا فائیضجی یاپمادئغئ ایچین اؤدۆلۆ حاق أتمز.
فائیضجی، بۇرچلونون هیچبیر دردی ایلە ایلگیلنمز وە ضارارئ گؤزە آلماز. اؤدەمە گجیکیرسە “گجیکمە فائیضی” آدئ آلتئندا أک اؤدەمە آلئر. اۇنون هدفی، گلیرینی %10، %20، %40 گیبی آرتئرماقتئر.
آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿۱۳۰﴾ (سورة آل عمران)
أی اینانئپ گۆوننلر! اؤزللیگی قات قات قاتلانئپ آرتما اۇلان فائیضی یەمەیین، آللاەتان چکینین کی اومدوغونوزا قاووشاسئنئز. (آلی عیمران سورەسی؛ 130)
آیتتەکی “أضعَافًا” ایفادەسی عاراب دیلی آچئسئندان “الرّبَا = ریبانئن” حالینی یاعنی اؤزللیگینی گؤستریر. “أضعَافًا مُضَاعَفَةً” سؤزۆ، “ایکینین قاتلارئ” آنلامئندادئر. قاتلاناراق آرتما، فائیضین دگیشمز اؤزللیگیدیر. بو آیتە باشقا آنلام وریلەمز. چۆنکۆ اۇرانئ نە اۇلورسا اۇلسون، فائیضین هر چشیدی حارامدئر.
آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴿۲۷۸﴾ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ ﴿۲۷۹﴾ (سورة البقرة)
أی اینانئپ گۆوننلر، آللاەتان چکینەرک قۇرقون! اۇنا گرچکتن گۆونییۇرسانئز، قالان فائیض آلاجاقلارئنئزدان وازگچین! أگر وازگچمزسنیز، آللاە وە ألچیسی طارافئندان آچئلمئش بیر ساواشئن ایچیندە اۇلدوغونوزو بیلین. تەوبە أدرسنیز (فائیضجیلیکتن تام اۇلاراق دؤنرسنیز)، آنا ماللارئنئز سیزیندیر؛ بؤیلەجە نە حاقسئزلئق أدرسینیز نە دە حاقسئزلئغا اوغرارسئنئز. (باقارا سورەسی؛ 279-278)
بو آیتلر، آلاجاغا یاپئلان هر عیلاوەنین فائیض وە حارام اۇلدوغونو آچئقچا گؤسترمکتەدیر. شو آیتتە، اؤدەمە گۆچلۆگۆ چکنلرین بۇرچلارئنئن صاداقایا سایئلماسئ تاوصیە أدیلمیشتیر:
وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿۲۸۰﴾ (سورة البقرة)
بۇرچلو دارلئق ایچیندە ایسە، راحاتا چئقئنجایا قادار بکلەمک گرکیر. آلاجاغئ صاداقایا سایمانئز، سیزین ایچین داحا حایئرلئدئر. بونو بیر بیلسەیدینیز! (باقارا سورەسی؛ 280)
شو آیت دە فائیضجی ایلە زکات ورن کیشینین فارقئنئ آچئق بیر شکیلدە گؤسترمکتەدیر:
وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ﴿۳۹﴾ (سورة الروم)
اینسانلارئن ماللارئ ایچیندە آرتسئن دییە فائیضە وردیگینیز شەی آللاهئن یانئندا آرتماز. آللاهئن رئضاسئنئ ایستەیەرک وردیگینیز زکاتا گلینجە؛ قات قات آرتئرانلار زکات ورنلردیر. (روم سورەسی؛ 39)
فائیضجی قازانجئنئ قات قات آرتئرابیلیر آما آللاە، اۇنو مشروع سایماز. “قات قات آرتئرانلار” دییە ترجۆمە أدیلن کلیمە “المُضعِفُونَ”دور. باشتاکی “أل” تاقئسئ، بونون بیلیندیگینی گؤستریر. قاورام، آلی عیمران؛ 130-نجو آیتتە، بیر شەیین أن آز دؤرت قاتئ دەمک اۇلان “إضعَافًا مُضَاعَفَةً” شکلیندە گچمیشتی.
بو دورومدا آیتین سون بؤلۆمۆ شو آنلامدا اۇلور:
“قازانچلارئنئ أن آز دؤرت قات آرتئرانلار، زکات ورنلردیر.”
زکات ورن، فائیضجی گیبی ایحتیاج صاحیبینی سؤمۆرمە ایمکانئنا صاحیب اۇلدوغو حالدە آللاهئن رئضاسئنئ ترجیح أتتیگی ایچین آللاە، اۇنون زکات اۇلاراق وردیگی 1 لیرایئ أن آز دؤرت لیرا سایار. آللاە، بیر اییلیگە أن آز اۇن قات ثواب وردیگی ایچین دؤردۆن 10 قاتئ 40 أدر. یاعنی پارا وە تیجارت ماللارئن 1 لیرا زکات ورن 40 لیرا ورمیش گیبی اۇلور.
بو ماللاردا زکات اۇرانئنئن “قئرقتا بیر” اۇلماسئ بونداندئر. تیجارتە گیرنلر، بیر چۇق ضارارئ گؤزە آلمئش اۇلورلار. اۇنلارئن صاداقا اۇرانئنئن دۆشۆرۆلمەسی، عاینئ زاماندا تیجارتی تشویقتیر.
بیر دە وریلن صاداقالار، سکیز صئنئفا حارجانئنجا اۇلوشان گۆون وە تاطمین اۇرتامئ، فائیضین دۇغوردوغو گۆونسیزلیک وە قۇرقو اۇرتامئنئن ترسینە، چۇق اۇلوملو گلیشمەلرە یۇل آچار وە تیجاری حایاتئ، گرچک آنلامدا گلیشتیریر. بو دا تۇپلومون رفاە سەویەسینی جیددی آنلامدا یۆکسلتیر.
صاداقانئن حارجاما قالملری
صاداقانئن، یاعنی ورگیلرین حارجاما قالملرینی شو آیتتن اؤگرنییۇروز:
إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿۶۰﴾ (سورة التوبة)
صاداقالار سادەجە فاقیرلرە، میسکینلرە، صاداقا ایشیندە چالئشانلارا وە مۆئللفەئی قولوبا وریلیر. بیر دە أسیرلرە، بۇرچلولارا، آللاە یۇلونا وە یۇلجولارا حارجانماق اۆزرە آیرئلئر. بونلار آللاە طارافئندان فارض قئلئنمئشتئر. بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاەتئر. (تەوبە سورەسی؛ 60)
آیتین ایفادە طارزئ، سکیز صئنئفئن ایکییە بؤلۆنمەسینی گرکتیریر. چۆنکۆ فاقیرلر، میسکینلر، صاداقا ایشیندە چالئشانلار وە مۆئللفەئی قولوب کلیمەلرینین باشئندا مۆلکیەت ایفادە أدن “ل = لام” حارفی جرری بولونور. زکاتئن بیر قئسمئ بونلارا “هیبە” أدیلیر.
دیگر دؤرت صئنئفئ گؤسترن کلیمەلرین باشئندا ظارف آنلامئ ایچرن “فی” حارفی جرری واردئر. بیر شەیین قابئنا ظارف دەندیگیندن آیت، صاداقالارئن بیر قئسمئنئن دا أسیرلرە، بۇرچلولارا، آللاە یۇلونا وە یۇلجولارا حارجانماق اۆزرە آیرئلماسئنئ، اۇنلار ایچین بیر “فۇن” اۇلوشتورولماسئنئ أمرەدر.
آیتین سۇنونداکی شو ایفادە چۇق اؤنملیدیر:
بونلار آللاە طارافئندان فارض قئلئنمئشتئر. بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاەتئر.
صاداقالارئن حارجاما قالملری، آللاە طارافئندان فارض بیر گؤرەو اۇلاراق بلیرلنمیشسە مۆسلۆمان یؤنتیجینین یاپاجاغئ تک شەی، بو گؤرەوی یرینە گتیرمک اۇلور. یوقارئداکی آیتتە، صاداقالارئن حارجاما قالملری قۇنوسوندا کیمسەیە یتکی وریلمەدیگی آچئقتئر.
صاداقانئن سکیز حارجاما قالمینی، ایکی بؤلۆمدە گؤرمەیە چالئشالئم.
آ) کندیلرینە هیبە یاپئلاجاق اۇلانلار:
1– فاقیرلر
فاقیر، موحتاج دورومدا اۇلان کیشیدیر. کلیمەنین بو آنلامئنئ شو ایکی آیتتە گؤرەبیلیریز:
وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿۳۲﴾ (سورة النور)
ایچینیزدن أولی اۇلمایانلار ایلە أرکک وە قادئن أسیرلرینیزدن اویغون دورومدا اۇلانلارئ أولندیرین. فاقیر ایسەلر آللاە، کندی ایکرامئیلا اۇنلارئن ایحتیاجئنئ گیدریر. ایمکانلارئ گنیش اۇلان وە هر شەیی بیلن آللاەتئر. (نور سورەسی؛ 32)