text:
دیلیمیزین گؤزه للیک لرینی آرایاندا، شعردن دانیشماماق اولماز. عئینی حالدا شعرده موسیقی واردیر. شعرده موسیقی اولمایاندا اوخوجونون اوره یینه یاتماییر. بئله لیکله دیلیمیزین گؤزه للیک لرینی آرایاندا موسیقی یه ده اؤزل بیر یئر وئرمه لی ییک.
دوستلار! من بوگون شعر ایله موسیقی آراسیندا ایلگی لردن دانیشاجاغام. سونرا عروض ایله هیجالی شعرلری آچیقلایاجاغام و بوندان یارانان موغام موسیقی سیله آشیق موسیقی نین فرقلریندن دانیشاجاغام. ایلک اؤنجه موسیقی یه درین عشقیم اولاراق، آنجاق موسیقیچی اولمادیغیمی دا دئمکدن چکینمیرم.
انسان یئر کوره سی اوزه رینده یاشایییشا باشلایان گوندن موسیقی له یاشامیش، بو ذوق و دویغو انسانی یوکسلتمیش و اونونلا روحونو جلا وئرمیشدیر. هر موسیقی اؤزو اوچون انساندا بیر دویغو یارادیر، آنجاق بو دویغولاری – غم یا شنلیک / غلبه یا سیناق بیر موسیقی له یئنی دن جانلانیر و موسیقی سونراکی زامانلار همان دویغونو دیریلتمک اوچون میدانا گلیر.
موسیقی ده ایسته میرم کؤکونو تاپماق اوچون علمی تاپینتی لارا آرخالانام؛ چونکی تامام خالقلار موسیقی دن لذت دویور و نهایت هامی انسانلار غملرده – شنلیکلرده بنزرلی احساسلاری تجربه ائتمیشلر، بونا گؤره ده دئییلیر کی موسیقی بیر دونیالیق دیلدیر. موسیقی دیلی تامام انسانلاردا اورتاق بیر دیلدیر. طبیعی دیر کی بیر خالقین و یا ملتین تاریخینه باغلی اولاراق شنلیک ماهنیلاری و یا غملی ماهنیلاری باشقا نوعلاردان چوخ یا آز اولسون.
شعر موسیقی ایله ایلگیلی دیر و بونلار اوچون کؤک تاپما چتین دیر. شعر موسیقیسیز معنا تاپمامیش و موسیقینین ده شعر اولمایان یئرده ائتکیسی آز اولار. بو اساسدا شعرده همیشه هاوا، آهنگ و وزن آردیجا گزیلیر. بو اساسدا آذربایجان و داها دوغروسونو دئسم تورک شعرینده ایکی فرقلی وزن لر طبیعی ساییلیر. هیجا وزنی و عروض وزنی.
شعریمیزده هیجا وزنی داها دوغال ساییلیر، آنجاق عروضون کؤکلرینی ده داهاماق اولماز. هیجا شعریمیز آشیق هاوالاریندا و عروض وزنی موغام هاوالاریندا سسله نیر. شعریمیزده ده هیجا وزنلری تورک شعری فورمالاریندا: گرایلی، قوشما، بایاتی لاردا و عروض وزنی غزلده، قصیده ده و رباعی لرده جانلانیر. بو آرادا تورک شعرینه عایید و مخصوص اولان شعرلر ده واردیر: تویوغ. تویوغلاردا هم هیجا وزنی ایشله نیلیر و هم عروض وزنی. بو شعر فورماسی داها دوزگون اولورسا، هم هیجالی شعری ساییلیر و هم عروض. موسیقیسی ده هم موغاما گلیر و هم آشیق سازیندا دینله نیر. بورادادیر کی تورک روحو تانینیر. موسیقی له شعر بیرگه ایلگیله ننده بیر معجزه یارانیر. بو اؤزه للیگی انسان روحونون تلطیف اولدوغوندا اؤنملی رول اویناییر.
انسان روحونو شعرله و موسیقی له ده یرلندیریرمیشلر. بیر شن شعر یا موسیقی له بیر انسان شعفلنمه سه و یا غملی بیر موسیقی له ائتکی لنمه سه اونون مریض اولدوغونو دوشونمک اولار. بوگون علم اثبات ائتمیشدیر کی حیوانلار دا موسیقی دن لذت دویورلار. حتا اوت – علف لر – گوللر موسیقی له اویناییرلار، یاخشی بؤیویوب گؤزل عطیرلر قوخویورلار، تویوقلارین یومورتاسی دادلی، بویالی و ات لری دادلی اولور. مگر اولار انسان بو گؤزل هنردن نصیب آلماسین؟ مگر حیواندان دا آلچاق اولسون، او زاماندیر کی لذت دوشونمه یه جک. دوه دوه لیگینده موسیقی چالیناندا موزون حرکت ائدیر، یورغونلوق بیلمه ییر؛ موسیقی یئیینلشدیکجه اونون حرکتی و آددیملاری دا یئیینله شیر. بئله لیکله هر بیر ملتین کئچه جه یینی اونون موسیقیسی له تانیماق مومکون اولدوغونو اینانیریق. موسیقی انسانین روحونو اوخشاییر، اونون گؤزه للیکلری نه قدر تانیدیغی و سئودیگینی بیلمک اولور. موسیقیسیز بیر ملتی تاریخسیز دئمک اولار. انسان روحو موسیقی له گلیشیر، موسیقی له تربیه تاپیر. اونون نفسانی ایستک لری، حتا ظاهری ایستک لری ده موسیقیله یئکونلاشیر.
موسیقی نشئه سی مین سئوگیلی جانانه دهیر
اثر ناله ی نئی عارف اوچون جانه دهیر.
موسیقی اهلینه انصاف ایله قیمت قویماق
لحن داوود ایله مین تخت سلیمانه دهیر.
بیخبرلر نه بیلیر لهجه ی خواننده نهدیر؟
اهل حال اولسا بو سؤز قدرده میلیانه دهیر.
پرده ی غم داغیلیر تاره ده ینده مضراب
طره ی دلبر هر دن نئجه کی شانه دهیر.
موسیقیله اولار هر خستهیه عالمده علاج
بو طبابت یئنه مین اره ی لقمانه دهیر.
موسیقیله منی دفن ائیلهسه لر، واحد، اگر
قبریمین توپراغی مین روضهی رضوانه دهیر.
اسکی زامانلاردان شعر ایله موسیقینی بیرگه و باهم بیلمیشلر. ابتدایی انسان هر زمان طبیعتین بلالارینا غلبه ائتمیش و طبیعتدن قورخونو اؤزوندن اوزاقلاشدیرمیشدیر هالای لار اوخویوب – رقصه باشلاییب اؤز شنلیگینی بیلدیرمیشدیر. همین زامانلار اوخوماغا باشلاییب و شعر ده دیله گلمیشدیر. آنجاق بونو قبول ائدیرسک شعرله موسیقی و حتا رقص همیشه بیرگه ایشه گلمیشدیر. ایندی بیرینده ذوق چوخ اولاندا و یا شنلیک آرتاندا هر اوچ هنری ده بیرگه یارادیرمیش. آنجاق شعرله موسیقی همیشه و ان چوخ زامانلاردا بیرگه اولموشلار.
شعر موسیقیسیز اوره یه یاتماز. شعر موسیقیله بیرلهشنده انساندا هیجانی آرتیریر، جانینی رقصه گتیریر و اوندا اولان شعف و شنلیگی چوخالدیر. ایندی شعری اوخویانین گؤزل سسی اولاندا و موسیقی ده اینجه و یوموشاق اولاندا اوره یینی اوخشاییر، ترسینه سس گوبود اولاندا و موسیقی قالین اولاندا یاراتدیغی هیجانلار حماسی و ائپیک بیر دوروم یارادیر. آنجاق شعر موسیقیدن آیریلاندا انساندا بیر احساس – دویغو یاراتمیر.
بوگون شعرین تعریفی، اون ایل بوندان اؤنجهلرله فرقلهنیر. بوگون شعردن دانیشاندا شعر رقص ایله توتوشدورورلار. بوردادیر کی دئییرلر شعر موسیقیله اولمالیدیر تا اوخوجودا دویغو و هیجان یاراتسین و شعرین مفهومو اوندا تاثیر بوراخسین.
موسیقی شعرین اساس ستونلارینداندیر. موسیقیدیر کی نظم ایله نثر آراسیندا فرقلر یارادیر. آنجاق شعرده دؤرد موسیقی فورمالاریلا یارانیر: ۱) شعرین قافیهسی ۲) شعرین ردیفی ۳) شعرین ایچ قافیه لری یا سؤزجوکلری ۴) شعرین وزنی.
همین اساسدا بیر شعرده آهنگ ایله سؤرزجوکلر آراسیندا ایلگی قورولور. بو ۴ بؤلوم اوچو شعرین آهنگینه – عروضا یا هیجالار بؤلگوسونه و بیر ده شاعیرین تخیل و عاطفهسینه باغلی ساییلیر.
بیر سیرا عالیم لر ردیف و قافیه نی موسیقیچی لر دیلیله موسیقی کناری آدلاندیریرلار، لفظی و معنایی ایلگی لری اورتا موسیقی بیلیرلر و تخیل و عاطفه نی – وزنی شعرین اساس موسیقیسی بیلیرلر. شعر همین یاراتدیغی عاطفه و هیجان اساسیندا یاخشی – ضعیف و آخساق بؤلوملره بؤلونور.
بونو دا عرض ائتمه لی یم کی بوگونون تعریف لری بو تعریفلرله فرقلی دیر. مثلا شعری رقص کیمی تعریفله ییرلر، شعری بیر رقص اولاراق بگه نیرلر. البته بونلارین اؤزونه مخصوص تعریف لری واردیر کی گلن اوتاقلاردا دانیشا بیله ریک.
شعر و موسیقی اورک ایشی دیر و گاهدان بیان ائتمه سی ده چتین اولور. آنجاق بیر علم ساییرساق گرکدیر اونون تامام اؤزه للیک لرینی سایا بیلک.
شعر و موسیقی انسانین تامام دویغولو چاغلاریندا لازیم دیر. شنلیک لرینده، غصه لی و غملی چاغلاریندا انسانا توختاخلیق وئریر. هر بیر انسان – ایستر دوننکی ابتدایی انسان اولسون – ایسترسه بوگونکو مدرن انسان؛ یورغونلوغونو – غملرینی بالاجا بیر موسیقی یا شعرله، داها یاخشی اولاراق بونلارین ایکیسیله برابر باشیندان چیخارا بیلر. عئینی حالدا شنلیگینی ده همین بیر موسیقی و یا شعرله داها قالارقی ائده بیلیر.
آذربایجان شعرینه و موسیقی سینه گلنده ان گؤزل شعرلری عبدالقادر مراغه ای دن و یا صفی الدین اورموی دن ائشیدیریک. عبدالقادر مراغالی ائله گؤزل شعرلری و غزللری واردیر کی امیرتیمور کیمی یورولماز و قالین بیر آدام اونون موسیقی و شعرلرینی دینله ینده تامام دونیا غملرینی و تامام خسته لیگینی اونودوردو. یا شاه اسماعیل موسیقی و گرایلی لاریلا ساواش میدانلاریندا ایگیدلیک گؤسته ریردی. اؤزو ساز چالیردی، شعر اوخویوردو.
بونلار هامیسی دیلیمیزین گؤزه للیکلرینی یاراتمیش و دیلیمیزین گؤزه للیگینی ده شعرلریمیزده و موسیقی میزده تاپماق اولور.
من سیزی یورماق ایسته میرم. آنجاق سونراکی اوتاقلاردا بونلاردان دانیشاجاییق و بو گؤزه للیک لردن لذت آپاراجاغیق. بونو دا آرتیرمالی یام نئجه کی شعریمیزده مختلف فورمالار و قالیبلار واردیر موسیقی میزده ده مختلف هاوالار واردیر. باشقا سؤزله موقام و آشیق موسیقیمیز واردیر. هر بیری نین ده اؤز یئری و اؤز گؤزه للیگی واردیر.
بختیار وهابزاده نین موغام آدلی غزلیندن تکجه نئچه بیت اوخویورام:
داش اورکلرده یانیب داشلاری سیندیردی موغام
حاققا دوشمان اولانی حاققا تانیتدیردی موغام
دفن ائدین سیز منی زابل سهگاهین مایه سینه
دئییرم بلکه منی بیر گون اویاندیردی موغام
چوخ کیتابلار اوخودوم ظن ائله دیم بختیارام
منه چوخ مطلبی آهیسته جه قاندیردی موغام
موسیقی، شعردن ائتکیله نیر
موسیقی شعرله اوخویاندا اوره یه یاتیر. بیر هنری یاراتمادا، صنعتکار بیر موضوعدان ائتکی له نیر و اؤز هیجان و دویغوسونو هنری قالیبا تؤکور. بو هنر ایستر شعر اولسون، ایستر نقاشی و یا موسیقی. آنجاق هنرین یارانماسیندا مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتا تاریخی مساله لر ده دخالت ائدیر. گاهدان هنر اؤزو باشقا بیر هنردن ده الهام آلیر. نهایتده صنعتکارین دوشونجه سی، معلوماتی و نظریه لری، هابئله تجربه لری و مهارتی اساسلی تاثیر قویور. موسیقی ده شعر هامیدان آرتیق تاثیر قویار. بیر غزل ساده و منظم وزنی اولاراق تئزراق موسیقی یه گیریر و موسیقی ده چالینیز، سسله نیر. موسیقی نی ده دیله گتیریر. اگر شعر موسیقیده ریتم ایله اوخونورسا هم موسیقی اوره یه یاتار و هم شعر ازبرله نر. بللی دیر شعرله موسیقی بیری بیریله اویقونلاشاندا شاه اثرلر یارانیر و عؤمور بویو خلق دیلینده سسله نیر، خاطیره لره چئوریلیر.
شعر ده موسیقی دن تاثیر آلیر
موسیقی ده شعر کیمی منظم بیر ریتمی واردیر. بو ریتم کلمه لرین باشلانیش و قورتاریشییلا اویغون اولاندا موسیقی له شعر بیرگه سسله نیر و گؤزل بیر هیجان یارادیر. دئمک اولار موسیقی بیلم بیر شاعیرین شعرلری تمامیله گؤزل اولار.
بوندان سونرا شاعیرلریمیزدن دانیشا بیله ریک. آذربایجان ادبیاتی تاریخینده بیر چوخلو شاعیرلریمیز موسیقیچی اولموشلار و یا موسیقیچی لریمیز شاعیر اولموشلار . او جومله دن عبدالقادر ماراغالی نین اوچ تورکجه کتابی و بیر تورکجه غزللر و رباعی لر دیوانی واردیر. عبدالقادر مراغالی امیرتیمور ساراییندا قورولان شعر مجلیسلری و موسیقی یاریشمالاریندا اشتراک ائتمیش و اؤدوللر قازانمیشدیر.
نییه عروض تورک دیلیله اویغون دئییل؟
دیلیمیزین اؤزه للیک لریندن بی ری سس اویغونلوغودور. یعنی بیر کلمه ده تامام سسلی لر یا قالین یا اینجه اولمالی دیر، مثلا قارا، قره، دوزدور اما قاره یا قرا غلط دیر. بورادا سسلی لر هامیسی گرکدیر یا قالین اولسون یا اینجه. آما عروض دا گاهدان اوزون – قیسسا دئییلدیگی اوچون سس اویغونلوغو پوزولور مثلا قارا یئرینه قاره دئییلمک لازیم گلیر و ترسینه.
آنجاق بؤیوک شاعیرلریمیز بونا دا بیر یول تاپمیشلار. او بیری طرفدن ماهیر شاعیرلریمیز ائله گؤزل شعرلر دئییرلر کی بو آخساقلیق اولماییر.
عروض دا سسلر اوزون – قیسا اولور، بیر سیرا حرفلر اوزانیر. اما تورک دیلینده اوزون حرف یوخدور و یا دئمک اولور تامام سسلی حرفلر قیسا دئییلیر. مثلا فارسیدا و یا عربجه ده دئییرلر : آآدم . بیز دئییریک آدام. قیسا. عروض همین قیسسا – اوزون مساله سی وار، تورمجه میزده بئله بیر قانون یوخدور.
هیجا وزنی نه دیر؟
هیجا وزنی بارماق ساییسی دیر. باخین هر بیر بیتده ایکی مصرع اولاراق، ایکی مصرعین هیجا ساییلاری بیر اولور. مثال اوچون حیدربابایا سلام اثرینه باخین: هر مصرع ۱۱ هیجالی دیر:
حیدربابا گون دالیوی داغلاسین
اوزون گولسون، بولاقلارون آغلاسین
اوشاقلارون بیر دسته گول باغلاسین
یئل گلنده وئر گتیرسین بویانا
بلکه منیم یاتمیش بختیم اویانسین.
گؤردویونوز کیمی هر بیر مصرع ۱۱ هیجادیر. آنجاق بوننان بیتمیر، بلکه ایچ بؤلگولر ده مطرح دیر. باشقا سؤزله دئسم هر مصرع اوچ بؤلومه بؤلونور و ترتیب ایله ۴، ۴ و ۳ هیجالی دیر:
حیدربابا – گون دالیوی – داغلاسین ۴ – ۴ – ۳
اوزون گولسون، – بولاقلارون – آغلاسین ۴ – ۴ – ۳
اوشاقلارون – بیر دسته گول – باغلاسین ۴ – ۴ – ۳
یئل گلنده – وئر گتیرسین – بویانا ۴ – ۴ – ۳
بلکه منیم – یاتمیش بختیم – اویانا. ۴ – ۴- ۳
آنجاق بو بؤلگولر پوزولاندا آهنگ ده موسیقی ده وزولور و آشیق مجبور قالیر سسی نین گوجو ایله بو پوزقونلوغو دوزلتسین.
او بیری طرفدن شعریمیزین گؤزه للیک لریندن بیری بودور کی ائله گوجلو شاعیرلریمیز واردیر کی شعرلری هم عروش ایله دوز گلیر و هم هیجا ساییلاریلا. داها بو شاعیرلر قارشیندا باش ایمه لی اولوروق. تورک شعری نین فورمالاریندا بئله قالیبلار دا واردیر او جومله دن: تویوق آدلانان شعرلریمیز بئله دیر. تویوق نه دیر؟ بیر ۴ مصرعدن عبارت شعرلردیر کی بیر سیرا ادیب لر سهو ائده رک اونو رباعی کیمی بیلیرلر. آما بونلار رباعی دئییلدیرلر. بو نوع شعرین بؤیوک شاعیری قاضی احمد برهان الدین دیر. البته بیر سیرا شاعیرلرین و حتا آشیقلاریمیزین هنرلری ده واردیر. مثلا ائله شعرلر دئییرلر کی باشقا دیللرده یوخدور، بیر حالداکی بیزیم ادبیاتیمیزدا اساسلی شعرلری ساییلیرلار. مثلا دوداق ده یمز، دیل ترپنمز و باشقا نوعلار.
البته بونو دا آرتیریم حتا شفاهی ادبیاتیمیزدا بیر سیرا دئییم لر، شعرلر و آتالار سؤزو واردیر کی هم هیجا بؤلگولریله دوزدور و هم عروض اؤلچوسویله. نمونه:
دیللری قویون – ایشلری اویون
پولون اولدو اللی – آدین اولدو بللی
پولون اولدو یوز – گیر ایچینده اوز
پولون واردیر گیریش – پولون یوخدور سوروش
آز گل قیزیم – ناز گل قیزیم
آح دئیر دویمارام – توخ دئیر آجمارام
دامار، دامار گؤل اولار – آخار گئدر سئل اولار
ایندی، بوگون بیزه ائله شاعیرلر لازیمدیر کی بو هنرلره مالیک اولسون. بئله شاعیرلر بیزه لازیمدیر، یوخسا یارین دوداغینی تعریفله مکدن نه چیخار؟ تکراری قافیه دوزلتمه دن هئچ بیر فایدا اولماز.
دئدیگیم کیمی آذربایجان شعر قالیبلاری داها اولقون، گئنیش، الوان و گؤزل دیرلر. بو آرذادا تویوق قالیبی هامیدان اؤنملی دیر. تویوغ نه دیر؟
تویوغ ملی – بدیعی و پوئتیک عنعنه لریمیزدن باش قالدیریب و شاعیرلریمیزین دیوانیندا اولغونلاشیب و عروض ایله هیجا وزن لری آراسیندا بیر یئر آلمیشدیر. اوزانلار اسلامدان اؤنجه شعرلرینده – دیوان لغات التورک کتابینا آرخالاناراق بو سؤزو دئییرم – دؤردلوکلر واردیر کی عروض حسابییلا رمل بحرینده – یعنی فاعلاتن فاعلاتن فاعلات وزنینده اولموش و اونا تویوق دئمیشلر. تویوق سؤزجویو دویما و توی کلمه سیندن گلمیشدیر. بو قالیب اوزانلار دیلینده یاشامیش و قاضی برهان الدین اونو کاکیللشدیرمیشدیر. اونون آردیجا عمادالدین نسیمی و شاه خطایی بو وزنده شعرلر سؤیله میشلر. تویوقلاردا جناسلی قافیه لره دئییلیر. بیر تویوق: بو دونیا بیر نفس اوچون اولموش یالاخ
دیبی یاخیندیر آنین، دگیل ایراق
زولفونو داغیتما، جمع ائلبه بیگیم
یوخسا اولور بو جهان آلاخ – بولاخ.
***
یاخشی آنلادیم جهاندا وایا یوخ
یاردان اؤزگه بو خماریم آیا یوخ؟
ایمی عالمده امیر سروردیر
آندان آیری دخی هئچ سرمایا یوخ.
سلطان و یا قاضی برهان الدین بیر فقیه، بیر سلطان اولاراق اوچ دیلده کتابلاری واردیر و دیوان کبیرینده ۱۳۵۰ غزل و چوخلو تویوقلاری موجوددور.
***
آشیق موسیقی سی
بو هاوالار هیجالی شعرله اویغوندور. آشیق موسیقی سی بوتون تورک ملت لری نین اورتاق فرهنگیندن ساییلیر. هر یاندا آشیق وارسا اورادا تورک واردیر و یا هر یاندا تورک وارسا اورادا حتما آشیق دا واردیر. بو سؤز بوتونلوکله دوغرودور. چونکی گؤروروک تورک ملت لری چین دوواری نین یانیندان باشلاییب بالکانلارا قدر واردیرلار، عئینی حالدا آشیقلار دا واردیرلار. قازاق تورکلری یانیندا اونا ژیرائو دئییرلر، قیرغیزلار اونا آکین یا آقین دئییرلر، قاباقلار آدی شامان و قام اولموشدور. اوزبک لر اونا باکسی، تورکمنلر بخشی، سیبیر تورکلری تاتارلار و باشقوردلار بالاخوت دئییرلر، آذربایجاندا آشیق و آنادولودا اوزان آدلانیر. بالکانلارا گئتدیکده اوزان آدی مرسوم دور. آنجاق سازلاری دا بیر بیرینه یاخین دیر تکجه فرقلری اونون کاساسی نین بؤیوک – کیچیک لیگی و سیم لری نین آز – چوخلوغودور.
بو موسیقی هیجالی شعرله اویغوندور. بیر زامان اوزئییر حاجی بیگلی کیمی بیر صنتکار تاری ائله یوکسک بیر یئره چاتدیردی کی مودئرن اورکسترده اونلارجا یوخ، بلکه بؤیوک بیر اورکسترلرده تامام آلتلر دایانیر، آنجاق تار سسی بیردن یوکسه لیر و آذربایجان موسیقی سی نین عظمتینی گؤسته ریر. سمفونولاردا، اوپرالاردا بو عظمتی گؤروروک. بو بیری طرفدن بؤیوک صنتکاریمیز چنگیز مهدی پور جنابلاری ساز اوچون بئله بیر دوروم قازانمیشدیر و بوگون بؤیوک بیر اورکستر ایجینده سازین سسی هامینی اؤزونه گتیریر.
بورادا ساز و تارین تاریخینه اؤتری بیر باخیش
ساز: ۵۵۰۰ ایل بوندان اؤنجه دن الده ائدیلن مجسمه لرده ساز و یا تارین سینه اوسته چالینماسینا گؤرونمکده دیر. آنجاق ۱۳۸۹جو ایلده خداآفرین کؤرپوسونون یانیندا تاپیلان ساز – توسباغا کاساسی اوزه رینده دوزه لینن ساز چوخلو نظریه لری پوزدو و تورک خالقی نین بو توپراقلاردا یاشاماسینا سند یاراندی. چونکی بو سازی گاما رئی ایله دوزه لینمه تاریخی ان آزی ۴۰۰ ایله چاتیر. یعنی تورک خالقلاری بو توپراقلاردا مدنیت قوروب و سازی چالارمیشلار.
تار: ۲۰۱۳جو ایلده تار یونسکو اورگانیندا آذربایجان آدینا ثبت اولدو. آذربایجان تار ایفاچیلیغی یونسکو نون غیرمادی مدنی ارث اوزره رئپرئسئنتاتیو سیاهیسینا داخیل ائدیلمیشدیر. بورادا تار، قافقاز تاری آدییلا تقدیم اولونموشدور. بو لایحه نی دوزنله ییب تقدیم ائتمک اوچون بؤیوک باشاریلار آپاریلمیش و چابالار نتیجه سینده سونوجلانمیشدیر.
چوخلو عالیم لر تار حاققیندا دئییردیلر: جنوبی آذربایجاندان گلمه سی، خزر ساحیللرینده یارانماسی کیمی مقاله لر و نظریه لر اورتایا چیخیردی. بو ساحه ده چوخلو عالیم لرین فارابی کیمی، اورموی کیمی، عبدالقادر ماراغالی کیمی، بؤیوک انسانلارین چالیشمالارینا یئکون قویماق لازیم گلیردی. بیلدییمیز کیمی بیر سیرا گونوموزون عالیم لری تارین یارادیلماسینا نظر وئردیکده فارابینی آدلاییرلار، و یا اورموی موغنی دوزلتمیش، ماراغالی عبدالقادر عود، شیخ حیدر چاهار تار، علی خان تبریزلی شش تار، رضاالدین شیروانی شش خانا و باشقا موسیقیچی لرین خدمتلرینه اشاره لر اولونمالی ایدی.
تار اوزون عصرلیک بیر انکشاف تاریخی کئچیرمیش، ده ییشیک لیک لره اوغرامیش، تکمیللشمیش، و اوزون پروسه کئچیرمیشدیر. کئچن یوزایلده شوشا شهرینده تار و موسیقی اوزه رینده چالیشمالارا دقت یئتیرمک لازیمدیر. بو چالیشمالار اساسیندا تار بوگون بو دوروما گلیب چاتمیشدیر. آذربایجان تارینی بؤیوک موسیقیچی میرزا صادق اسداوغلو یاراتمیشدیر. او، ماهیر بیر تار ایفاچیسی ایدی، موغام بسله ییجیسی و تار اوستاسی ایدی. او بو ایشلری ائتمیشدیر:
۵ سیملی تاری ۱۱ سیملی ائتمیشدیر
بیر قوشا آغ سیم و بیر یقوشا ساری سیم و بیر قالین سیم آرتیرمیشدیر.
تاریخ قولونون کله سینه یاخین یئرده علاوه پرده باغلامیشدیر.
لال بارماق صادق جان مضرابی خون (کیچیک چاناقلا بؤیوک چاناق آراسیندا دایاق مقصدیله کیچیک آغاج پارچاسی نی علاوه ائتمیش و یئنی ایفا حصه سی نی علاوه ائتمیشدیر.
دیز اوسته چالینان تاری کیچیتمیش – یونگوللتمیش و سینه یه قالدیرمیشدیر.
۱ ) تارین سسی گوجلنمیش و گئنیشلنمیشدیر، بدیعی و تکنیکی امکانلاری آرتمیش، بو زاماندان بیر چوخلو موسیقیچی لر آذربایجان تارینا سئحرکار تار دئمیشلر.
۲ ) تارین صافلاشماسینا و انکیشافینا خدمت ائتمیشدیر.
بو ایکی اؤزه للیگی صادق جان آدینا یازیلیر. موسیقیچی لر بیر چوخلو مزیت لری بونا آرتیریرلار و من موسیقی بیلمه دیگیم اوچون بو باره ده دانیشماییرام. بو ساحه معلومات ایسته ینلر، فولکلور و ائتنو گرافیا مجله سی نین ایکینجی نومره سی ۰۱۳جو ایلینه مراجعه ائتسینلر. بورادا “پروفسور دوکتور ایراده کؤچرلی توفیق قیزی” طرفیندن یازیلان مقاله نی اوخوسونلار.
آشیق صنعتینه گلنده داها گئنیش بیر ساحه لرله اوز اوزه گلیریک.
قدیم آشیقلاریمیزدان:
آی تکین – سلطان محمودون ساراییندا
شیخ حسام الدین اینانج – سلجوقلارین ساراییندا
موسیقی چی لریمیزدن صفی الدین اورموی / عبدالقادر ماراغالی / و اونلارجا بؤیوک عالیم لریمیز کی انشاءالله گلن گونلرده و آیلاردا بونلارین هر بیرینه بیر اوتاق آچیب اونلارین صنعت و اثرلرینی آراشدیرماق لازیمدیر.
آشیق چین دوواری نین دیبیندن توتوب بالکانلارا قدر یاییلیبدیر. هر یاندا تورک واردیسا اورادا آشیق دا واردیر و ترسینه.
قزاقلار اونا ژیرائو دئییرلر
قیرغیزلار – آقین یا آکین
اوزبک لر باکسی
تورکمن لر – بخشی
هامیسی قاباقجا شامان و قام دئیرمیشلر.
سیبیرده آلانخوت دئییرلر
آذربایجاندا اونا اوزان و آشیق دئمیشلر. آنادولودا و بالکانلاردا اوزان آدی معروفدور.
آشیغین ۷ هنری واردیر:
ساز چالیب ماهنی اوخویان هر بیر اوخوجویا آشیق دئییریک. آنجاق آشیق داستان دا بیلمه لی دیر. بو اوچ هنر.
ایندی بیر سیرا آشیقلار وار اؤزو شاعیردیر و اوخودوغو ماهنی لاری اؤزو قوشار.
۵جی هنره مالیک اولان آشیق اؤزو موسیقی هاواسی دا یارادار.
۶جی هنری اولان آشیق داستان دا قوشار و بیر حیکایه چی و یا رومانچی کیمی باجاریغی اولار.
آنجاق بئله بیر آشیغین ۷جی مهارتی اونون ایفاچیلیغی دیر. یانی مجلیس دولاندیرار، داستان سؤیله ینده تئاتر کیمی نئچه آرتیستین ایشینی گؤرر. گاهدان کوراوغلو اولار و گاه حسن پاشا. گاه نیگار دیلیندن شعر اوخویوب و هر دن ده کوراوغلو پالتارینا گئیر. بئله بیر آشیغا دده آشیق دئییریک.
آما بوندان بؤیوک مرتبه لی بیر آشیق دا واردیر: حق آشیغی.
حق آشیغی نین اؤزه للیک لری نهدیر؟
حق آشیغی او آشیقدیر کی همیشه حقه طرفداردیر، حق اوستونده فداکارلیق ائدر، ظالیملر قارشیندا دایانار، ظولمه – ناحقه باش اَیمزو بئله آشیقلاریمیز دا چوخ اولموشدور. آشیق قوربانی، آشیق عباس توفارقانلی، خسته قاسیم و یوزلرجه باشقا آشیقلاردان آد چکمک اولار. بوگون ده بئله حق آشیقلاریمیز اولموش. آشیق قشم. پیشه وری اوردوسوندا چالیشیب، سونرا بو ملی نهضتیمیز سیناغا اوغرادیقدا آشیق قشم ۵ ایل قاجاق دوشور. آنجاق سازینی اؤزوندن آییرماییر، هر یانا گئدیرسه، ر یئرده اولورسا حقدن حقیقتدن مودافیعه ائدیر. خانلار، ظالیملر مجلیسینه گئتمه ییر. حتا بیر مجلیسه چاغیراندا اوّلجه اؤزو تک گئدیر، سازینی قاپی نین ائشیگینده قویور، ایچه رینی آییرد ائدیر. اؤزگه نین مالینا – جانینا توخونان وارسا، اؤژزگه نین ناموسونا گؤزو اولان وارسا ایلک اؤنجه اونلاری مجلیسدن ائشیگه چیخاریر و مجلیسی پاکلاییر. سونرا گلیب سازینی مجلیسه گتیریر. ایندی بو ساز مقدس دیر یا یوخ؟ بعلی بیزین ساز مقدس یئرلرده چالینمالی دیر. آشیق قشم ۲۵ ایل شاها قارشی، خانلارا، ظالیم لره قارشی دایاندی، جامعه میزی تمیزله مه یه چالیشدی و نهاین گؤزل سؤیلم لریله ائلیمیزه، وطنیمیزه پاک دویغولار پایلاشدی. بئله بئله آشیقلارا عشق اولسون! بونلارین ساییسی آز اولمامیشدیر. دیلیمیزین گؤزه للیک لری بونلا ردیر. فرهنگیمیزین گؤزه للیک لری بونلاردیر. بو گؤزه للیکده فرهنگی اولان، بو اؤزه للیکده دیلی اولان، گلیب دیلینی – فرهنگینی باشقالاریلا ده ییشر؟ مگر آداملیقدان چیخمیش اولا. یوخسا گؤزل فیکیرلری، پاک دویغولاری بیز اؤز دیلیمیزده گؤره رک نه لازیمدیر باشقاسینا یاپیشاق؟ انسان یاخشی لیق، گؤزه للیک لر آردیجا اولمالی دیر. بیز ایسته ییریک بو گؤزه للیک لری تاپاق، تانییاق و باشقا انسانلار، بشریته هدیه وئره ک. ساغ قالین.


c: text/html

text:
واینتون روفر
واینتون روفر (اینگیلیسجه: Wynton Rufer) (دوْغوم:۲۹ دسامبر ۱۹۶۲ (۵۹ یاش) Wellington) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. نیوزیلند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده واینتون روفر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- کایزرسلاوترن کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۶۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۸۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ارو کولوبونون اویونچولاری
- زوریخ کولوبونون اویونچولاری
- قراسهاپر زوریخ کولوبونون اویونچولاری
- جف یونایتد ایچیهارا چیبا کولوبونون اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- نوریچ سیتی کولوبونون اویونچولاری
- وردر برمن کولوبونون اویونچولاری

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
چیلله گئجهسی آنامین یانیندا اوتورموشدوم کولک قاپ من باجانی بئله دؤیوردو سانکی الی قیلینجلیدان قاچیر.
آتام قارپیز کسیردی منیم پاییمی قویدو بوشقابا وئردی، آما گؤزوم قالمیشدی نارلاردا، گؤزلهییردیم نار یئیک، ایچیمده دوشوندوم نار دان سؤز سالسام بیلرلرنار ایستهییرم او اوزدن آناما دئدیم آی آنا ندن بو مئیوهنین باشیندا تاج وار؟ آنام بیر نارا باخدی بیر منه، قیرمیزی نار گؤتوروب بوشقابدا وئردی سن بونو یئمکده اول منده نارین ناغیلین دانیشیم.
ایللر اؤنجه بیر شاه اوغلو واریمیش آدی باریش، چوخ گؤزل هابئله چوخ مهریبان، بتر ده گوجلویموش، آت بئلینده اوتوراندا توزونا چاتان اولمازدی، اوزون سؤزون قیسساسی اون اوغلو اولان دا آرزیلایاردی بو اوغلان دا منیم اولسون.
گونلهرین بیرینده باریش یار یولداشیلا چیخار اووا، نئچه داغ دره چؤل دولانارلار، سانکی اوو پایلاری یوخویموش هئچ نه تاپمازلار،بیر دووشان بئله قارشیلارینا چیخماز. تورانلیق کؤچموشدو چادیر قوروب اود قالاییب گئجهنی باییردا قالارلار.
سحرین قاش آغرانیندا باریش یولداشلاریندان اؤنجه آییلار، گؤرر چادیرین یانینداکی بولاقدان قریبه سو شاققیلتیسی گلیر، یولداشلاری آییلماسین دئیه إحمالجاسینا چیخار إشیگه آمان ایلاهی بو نه گؤزللیک، ملک کیمی قیز اوتورموشدو سویون ایچینده بولاغین سویو آخدیغی بویدا ساچلارین داراییردی، قیزجیغاز قورخماسین دئیه سسسیز سمیرسیز سو سایاق آخدی بولاغین یانینا قیز قفیلدن باشین چئویرنده باریشی گؤردو، باریش دیلی توتار توتماز دئدی سلام قیز دئدی سنی آند وئریرم سؤکولن دانا منی گؤرمزدن گل، باریش دئیهر آی خانیم سیز کیمسیز؟ هارالیسیز؟ بیر آددیم داها گؤتورر و آیاقلاری سویا چاتار، قیز دئیر بو بولاغین سویو آزالیب سو تانریسی منی گؤندردی بونا یاردیم اولام، منیم ساچیم اوزاندیقجا سو آرتاجاق، او اوزدن بوردا ساچیمی سویون آخلیمینا داراییرام، داها ایرهلی گلمه. باریش دئیر آی خانیم من سیزه وورغون اولدوم قیز دئیر سن آدام سان منایسه تانریجا بو نئجه اولار؟ اوستهلیک گونش گلدیگینده من گرک اوچام، بوشلا بو سؤزلری. باریشین ایکی الی اولار بیر باشی!
تانریجا قیز گؤرر اوغلان چوخ ناراحات دی دئیر بو گؤروشون سئررین آچماسان هر گئجه سنین یوخونا گلهرم باریش دئیَر یوخو بس اولماز کی بیرده نئجه اینانیم بلکه گلمهدین؟
قیز دئیر یالانیم اولسا هر اولدوز جانیما بیر آغیلی اوخ اولسون، اینان گلرم. گونشین ایلک شافاغی توشنده تانریجا بیر گؤز قیرپیمیندا یوخ اولار.
باریش قولو قانادی سینمیش قوش سایاغی قاییدار چادیرا ساری، یار یار یولداش قوللوقچولاری دورموشدولار سحر یئمهیی حاضیرلاییردیلار باریشی پؤزغون دارغین گؤرجک نیگران اولوب دئدیلر خئییر اولار سولطانیم ندیر سنی بو حالا سالان؟ باریش دریندن بیر آه چکیب کئچر چادیرا یولداشلارینا دئیَر یئمک بیتدیگینده قاییداق اؤز یوردوموزا. امیر سنین دیر شاهاوغلو دئییب آز سونرا آتلار حاضیر دؤنرلر یوردلارینا، شاه اوغلونو گؤرجک نیگران اولار کی ندن تئز قاییتدیلار؟ بس نییه اوولاری یوخ؟ باریش آتاسینین قوللوغونا گئدیب و دئیَر آتا جان بیرآز کئفیم یوخ او اوزدن قاییتدیق ایجازه وئررسیز سونرا چیخاریق، آخشام اولدوغوندا باریش تلیمتلهسیک شام یئییب یاتاغینا گئدر، گؤزلرین یومودوغو آن تانریجانی گؤرر، الیندن یاپیشار خوش خوش دانیشا دانیشا داغدان دوزه یئنر دره دن داغا چیخار هئچ بیلمز نه زامان کئچدی کی خوروزون سسی یوخویا سون قویار، نئچه واخت بئلهسی کئچر، باریش کئفسیز اولار یوردون حکیمی گلر باریشی گؤرسون بیلر کی آچیلماز سئوگی ماجراسی وار کؤکسونده و دوزلمهسی ده بو سیرری آچماغا باغلی دیر هر نه دانیشار باریشی گؤیولا گتیره بیلمز آخی باریش بیلیردی کی دانیشسا داها یوخو مومکون اولمایاجاق.
حکیم الیندن بیر ایش گلمهدیگینه گؤره ناراحات اولوب قاییدار، صاباحیسی گون هر نه گؤزلهیرلر باریشدان خبر اولماز، اوتاغینا کئچیب گؤررلر یوخودا دونیاسین دییشیب!
چوخ آغیر نیسگیلله تورپاغا تاپشیرارلار، ایل باشا چاتاندا باریشین تورپاغیندا قریبه آغاج بیتمیشدی چوخ گؤزل تومورجوق آچمیشدی هامی دئییردی گؤرن بو نه آغاجی دیر نه بار وئرهجک؟ یومورو باری واریدی اوستهلیک اوستونده بیر تاج! شاختا دوشدوگونده یومورو بار پارالاندی و نئچه داملا قان کیمی سو آخدی.
اوبا دا توی واریمیش گلینین یولو دا باریشین مزاری طرفیندن، گلین اوردان کئچنده نارین بیری بوداق دان قوپار دیغیرلانار گلینه ساری، گلین ناری سئوگی سونومو بیلیب اؤزویله آپارار، دئیرلر اؤنجه هئچ نار یوخوموش ایلک نار آغاجی بئلهسی یاراندی.
جانای


text:
تورپاق سوروشمهسی قوربانلارینین ساییسی ۱۶ نفره یوکسلدی
تورپاق سوروشمهسی نتیجهسینده ۷۰دن چوخ اینسانین هله ده ایتکین اولدوغو بیلگیسی پایلاشیلدی
هیندیستانین قوزئی دوغوسونداکی مانیپور ایالتینده دونن باش وئرهن تورپاق سوروشمهسی نتیجهسینده حیاتینی ایتیرهنلرین ساییسی ۱۶ نفره یوکسلدی.
مسئوللار، ایالتین نونئی بؤلگهسینده توپول دمیر یولو تیکینتی ساحهسینده باش وئرهن تورپاق سوروشمهسی نتیجهسینده ۷۰دن چوخ اینسانین هله ده ایتکین اولدوغو بیلگیسینی پایلاشدی.
فاصیلهلرله یاغان یاغیشلارین داوام ائتدیگی بؤلگه ساکینلریندن گۆونلی بؤلگهلره گئتمهلری طلب اولوندو.
ایالت باشباخانی نونگتومبام بیرن سینگ، اؤلنلردن کیملیکلری معین ائدیلهن یئددیسینین اوردو منسوبو اولدوغونو بیلدیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی
کوروناویروس ان آشاغی سویهیه چاتدی
"سالقینی بیتیرمک اوچون هئچ بو قدر یاخشی بیر وضعیتده اولمامیشدیق"
سرعتلی یئریمهنین فایداسی داها چوخدور
"ساغلیغی قوروماق اوچون اینسانلار، ایدهآل اولاراق گونده ۱۰ مین آددیم آتماغی دئییل عینی زاماندا داها سرعتلی یئریمهیی ده هدفلهمهلیدیرلر"


text:
آنادیلینده تورکجه یازماق چون چئتین اولماسادا یازماغا چالیشمادیغیمیزا گُوره چوخدا راحات ساییلابیلمز، مملکتیمیزین رسمی دیلینده اوخویوب اویرندیغیمیزین و یا دنیانین باشقا دیللرینی اویرنمهنین گوزللییی هر نه قدر اولسادا آنا دیلینی اصولیجه اویرنمک و آنادیلیمیزده یازماغیمیزیندا اوقدر بلکهده اوندان آرتیق و آیریجا گوزللیغی اولمالیدی؛ سیزلرده یقینکی بو سوزو سوسیال مدیادا یادا نه بیلیم بیر یئرلرده اوخویوب یادا بیریلریندن ائشیدیبسیزکی، باشقا بیر دیلی دانیشاندا لهجهسی اولان کَس داها آرتیق یئتَنَکلیدی نییه کی او شخص باشقالاریندان بیر دیل داها آرتیق بیلیر.
بیر نئچه ایل بوندان قاباق آذربایجانفردا آدلی هفتهلیک درگیسینین مجوزینی آلماغا چالیشدیغیمیز زامانلار، ایلک دفعه فرهنگ و ارشاد وزارتخاناسینین مطبوعات معاونتینین اینترنتدهکی وبسایتیندا مجوز ایستهمه صفحهسیندن ایستهدیغینیز نشریهنین هانسی دیللرده یایینلانماسینی قصد ائتدیغینیز سوالینا یئتیردیغیمده، چوخ سئوینمیشدیم چونکو اوردا آنادیلیمیزیده سئچهبیلهجهییمی گوروب آنلادیم و آذربایجانفردا عنوانینی داشییان نشریهنی ایکی دیلده یعنی هم مملکتیمیزین رسمی فارسی دیلینده و همده ئوز آنادیلیمیزده تورکجه یازیب یاییلماسینی سئچدیم.
تأسفلرکی سوسیال مدیا یا اجتماعی شبکهلرین گون به گون گئنیشلنمهسی و بو طرفدهده یازیلی مدیالار یا رسانهلرین گُوزدن دوشمهسی؛ چوخلاری کیمی بیزیمده هفتهلیک درگیمیزی، اساسی مالی مسألهلرله اوز اوزه قُویدو و بو سببله آذربایجانفردا هفتهلیک درگیسی چوخ چئتینلیکلرله گلیب بو گونه چاتدی، آذربایجانفردانین وبسایتینی یولا سالدیق و بو وسیلهایله داها آرتیق یارارلی و فایدالی اولاجاغینی دوشوندوک و او نیتین و او دوشونجهنین ثمرهسی ایندی سیزین گوزلرینیزین قاباغیندادیر.
آذربایجانفردا سایتینین تورکجه شعر، تورکجه حئکایه، تورکجه خبر و تورکجه مقاله بولوملرینی آچدیق و هر بیر بولومده سیزلرین دهیرلی شعرلرینیزی، حئکایهلرینیزی و مقالهلرینیزی گوندرمهیینیزی گوزلهییریک؛ تورکجه خبر بولومونده چالیشاجاییقکی سایتدا فارسی دیلینده یاییلان خبرلرین تورکجهسینیده یازاق و یایاق و البتهکی بو یولدا سیزلرینده بیزلره یاردیم یا یولداش اولماغینیزا احتیاجیمیز وار.
تورکجه یازماق فیکیرلشدیغینیزدنده راحاتدیر یئترکی سیزده یازماغا چالیشین و کامپیوترین باشیندا اوتوروب بیر یئنی وُرد صفحهسی آچیب و عاغلینیزا گلنلری آنادیلیمیزده تورکجه یازین و بیزه گوندرین؛ ساغ قالین شاد یاشایین آللهین آمانیندا


text:
سعودی عربیستانی کرالی سلمان بن عبدالعزیز، موسکودا
سعودی کرالی هاوا لیمانیندا، روسیا باش ناظیر کؤمکچیسی دیمیتری روگوزین و روسیا خاریجی ایشلر ناظیرینین معاوینی میخائیل بوقدانوو قارشیلادی
روسیایا گئدن ایلک سعودی عربیستانی کرالی سلمان بن عبدالعزیز، موسکودا.
کرال سلمان بن عبدالعزیزین باشقانلیق ائتدیگی نماینده هیاتی داشییان اوچاق، ونوکووو هاوا لیمانینا انیش ائدیب.
سعودی کرالی هاوا لیمانیندا، روسیا باش ناظیر کؤمکچیسی دیمیتری روگوزین و روسیا خاریجی ایشلر ناظیرینین معاوینی میخائیل بوگدانوو قارشیلادی.
سوریه بحرانی و ایرانین نوکلئر پروقرامینا دایر موناقیشهلرین داوام ائتدیگی بیر دؤوره راست گلن بو سفرله، تاریخده ایلک دفعه سعودی کرالی روسیایا رسمی سفر ائتمیش اولور.
روسیا خاریجی ایشلر ناظیری سئرگئی لاوروو، بیر مدت اوّل وئردیگی بیاناتدا، سوریهلی مخالیف قروپلارین بیر آرایا گتیریلمهسینه قارشی سعودی عربیستانی طرفیندن آپاریلان پروسهنی دستکلمهیه قرارلی اولدوقلارینی ایفاده ائتمیشدی.
روسیانین ان بؤیوک نفت شیرکتی روسنفتین اوست رهبری ایگور سئچین ده دونیانین ان بؤیوک نفت شیرکتی اولان سعودی شیرکت سعودی آرامکونون گلن ایل پلانلاشدیریلان خالقا عرضینده یئر آلماق ایستدیکلرینی آچیقلامیشدی.
دیگر طرفدن، ایکی اؤلکه، نفت قیمتلرینین بالانسلاشدیریلماسی اوچون (نفت ایخراج ائدن اؤلکهلر تشکیلاتی) اوپک و اوپک دیشی اؤلکهلر یانیندا آپاریلان ایشلرده ده امکداشلیق داوام ائدیر.
تخمینن 3 گونلوک سفری چرچیوهسینده کرال سلمان، روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین و باش ناظیر دمیتری مدوئدئو ایله بیر آرایا گلهجک. سلمانین تماسلاریندا نفت بازارینداکی پروسهلرله یاناشی یاخین شرق و شمالی آفریقاداکی وضعیت و بؤلگهدکی بحرانلارین حلّی موذاکیره اولوناجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.
روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
روسیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتیندان (بمت) روسیا گوبرهسینین و تاخیلینین صادراتینا مانعهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون تدبیر گؤرمهسینی ایستهییب.


text:
`اؤزبکیستان` نتیجهلر
خبرلر [137]
- قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
- جمهورباشقانی اردوغان اؤزبکیستانا گئدیر
- اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
- تۆرکیه و آذربایجانین گئرچکلشدیردیگی اوچلو توپلانتیلار
- حولوصی آکار اؤزبکیستان-لی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- داشکند-ده اولوسلار آراسی نقلیات دهلیزلرینین اینکیشافی ایمکانلاری موذاکیره ائدیلیب
- تۆرکمنیستان جمهورباشقانی سردار بردیمحمدووون اؤزبکیستان سفری
- تورکیهدن اؤزبکیستانا چاغری
- اؤزبکیستاندا باش وئرهن حادثهلرده ۱۸ نفر اؤلدو
- شانگهای امکداشلیق تشکیلاتی و اؤزبکیستان
- جمهور باشقانی اردوغان اؤزبکیستانا گئدیب
- اردوغان، اؤزبکیستانا گئدهجک
- اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین پاکیستان سفری
- آنتونی بلینکن اؤزبکیستان-لی همکاری ایله گوروشوب
- اؤزبکیستان افغانیستانا الکتریک وئرمهیه باشلاییب
- اؤزبکیستان: اینسان حاقلاری و آزادلیقلاری اؤنجهلیگیمیزدیر
- شنتوپ، اؤزبکیستان یوکسک مجلیسی هیئتی ایله گؤروشدو
- تورکیه، اؤزبکیستاندا ان چوخ شیرکت قوران اؤلکه اولدو
- میرضیایئو، ایلک خاریج سفرینی تورکیهیه ائدهجک
- تورکیه-نین گؤندردیگی طبی یاردیم اؤزبکیستانا چاتیب


text:
اویان نیوز: تبریزلی آراشدیرماچی و آنکارا اونیوئرسیتئتینده سوسیولوگییا بؤلومونون دوکتورلوق درجهسی اوزرینده چالیشان آرتوم دینج بئینلخالق آنا دیلی گونونده آمریکانین سسینه وردیی موصاحیبهده میللی حرکاتدا آنا دیلی فاکتورونون رولو و اؤنمینی شرح ائدیب. «بو گون ایراندا فارس اولمایان ائتنیک قروپلارا قارشی، سیستملی، پلانلی و پروقراملی شکیلده فارسلاشدیرما و کولتورقیریمی سیاستی آپاریلیر. بئله کی، غیری-فارس خالقلارین دیل، کولتور و تاریخلرینی سیلیب و ایرانلیلیق کیملیگی آدی آلتیندا، فارس دیلی، تاریخی و کیملیینی یئرینه اوتورتماغا چالیشیرلار،»دئیه آرتوم دینج خامنئیی حکومتینین یوروتدیو سیاستی دیرلندیریب.
تبریزلی آراشدیرماچی حساب ائدیر کی، باشقا تورکدیللی جمعیتلر، او جملهدن آذربایجان رسپوبلیکاسی ایله موقاییسهده گونئیدهکی میللی حرکاتدا آنا دیلی داها اهمیتلی رول اویناییر. او کئچمیشده آذربایجان رسپوبلیکاسیندا یاشایانلارا قارشی آپاریلان روسلاشدیرما سیاستینین بو گون گونئیدهکی فارسلاشدیرما سیاستیندن کسکین فرقلندیینی وورغولاییر. «سووئت حکومتینین آسسیمیلیاسییا سیاستی آنا دیلینی قاداغا ائتمیردی، غیری-روس میللتلره نیسبی اولاراق تحصیل ایمکانلاری وئریردی، آنجاق ایرانداکی فارسلاشدیرما سیاستی تورکجهنی قاداغا ائدیر و بوتونلوکله کولتور-قیریمی ایستیقامتیندهدیر.»دئیه جناب دینج موشاهیده ائدیر.
آراشدیرماچی علاوه ائدیر کی، سووئتلر دؤنهمینده، آذربایجانلیلاری روسلاردان فرقلهندیردن سادهجه دیل دئییلدی، دین و عادتلر کیمی باشقا فاکتورلار دا وار ایدی. گونئیده ایسه بو تزادلار دیل فرقی اوزرینده جملشیب.
آرتوم دینجین سؤزلرینه گؤره، ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی کیمی توتالیتار بیر سیستئمده غیری-حکومت تشکیلاتلاری واسطهسیله قاداغالارا رئاکسییا وئرمک ایمکانلاری سون درجه محدود اولدوغو اوچون ایراندا آنا دیلینده تحصیل حاقیندان محروم اولان خالقلارین اورتایا قویا بیلهجکلری تشببوسلردن بیری «مدنی اطاعتسیزلیک»دیر. او، بو ایستیقامتده بیر ایل اؤنجه ایلده بیر گون فارسجا اوروجو کامپانیاسی حاقدا تکلیف ایرلی سوردویونو بیلدیریب.
آمریکا سسی


text:
قیرقیزیستان جمهورباشقانلیغی سیستمینه گئچدی
یئنی سیستمده، باخانلار، اوست سویه دؤولت گؤرهولیلری و والیلر جمهورباشقانی طرفیندن تعیین ائدیلهجک
قیرقیزیستان جمهورباشقانی سادیر جاپاروو، پارلامنتر سیستمدن جمهورباشقانلیغی سیستمینه گئچیشی اؤن گؤرن یئنی آنایاسانی اونایلادی.
قیرقیزیستان جمهورباشقانلیغی مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامایا گؤره، چاپاروو، ۱۱ آوریلده رفراندوملا قبول ائدیلهن یئنی آنایاسانین قوهیه گیرمهسینی نظرده توتان قانونو یئریتمه، یارغی و یاساما اورگانلارین نمایندهلرینین قاتیلدیغی مراسیمده ایمضالادی.
یئنی آنایاسانین قوهیه گیرمهسی ایله قیرقیزیستان، ۲۰۱۰دان بو یانا تطبیق اولونان پارلامنتر سیستمدن واز گئچرک جمهورباشقانلیغی سیستمینه گئچدی.
یئنی سیستمده، باخانلار، اوست سویه دؤولت گؤرهولیلری و والیلر جمهورباشقانی طرفیندن تعیین ائدیلهجک.
اؤلکهده آیریجا توصیه اؤزللیگینده قرارلار آلاجاق "خالق قورولتایی" آدلی یئنی بیر قورولوش اولوشدورلاجاق.
قیرقیز تورک خالقینین یوزده ۷۹،۱۸ی، رفراندومدا اؤلکهنین جمهورباشقانلیغی سیستمینه گئچمهسینه دستک وئرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی


text:
هئرمئنوتیک – آنلاما و یوروملاما صنعتی
کؤکو یونان میتولوژیسینه دایانان و «تانری ائلچیسی» معناسینداکی «هئرمئس».دن آلینان «هئرمئنوتیک».ین کلیمه معناسی، «مئساژ بیلیمی»دیر. لاتینجه.ده مئرکور اولاراق بیلینن هئرمئس، تانریدان مئساژلار داشیماقدایدی. مئرکور روما میتولوژیسینده، تیجارت و یولچولوق تانریسی و تانریلارین خبرچی.سیدیر. آیریجا مئرکور، بلاغت، ایله.دیشیم، گزگینلر، سینیرلار و شانس تانریسی اولوب، یئرآلتینداکی روحلارین یول گؤستریجیسی ایمیش. گونش سیستئمینده گونشه اَن یاخین گزه.گن اولاراق بیلینن مئرکور (عطارد) ده آدینی بو میتولوژیک تانریدان آلمیشدیر.
«یوروم.بیلیم» اولاراق بیلدیگیمیز هئرمئنوتیک ایسه، ۱۹-اونجو یوزایلده اورتایا قویولموش بیر فئنومئندیر. اوندان اؤنجه یالنیز متنلرین یوروم قایدالاریندان سؤز ائدیلمکدهایدی. بو قوراللارا گؤره، متنلرین دیلینی و قراماتیک قایدالارینی بیلمک، کلیمه.لرین و بیرلشیک سؤزجوکلرین نئجه استفاده ائتدیگینه دایر بیلگی اوره.تمک و اَن فاضلا متنین اوسلوبونو و طرزینی تانیماغا دیققت گؤسترمک گرکیردی. اویسا، دیل اوزرینه فلسفی گؤروشلرین اورتایا چیخیشی و یئنی باخیش آچیلاریندان دیله یاناشمالار، قونونو چوخ فرقلی یؤنلره چکدی: دیل تاریخی بیر فئنومئن اولوب، «ایفاده» شرایطی و ایمکانلاری تاریخی و ده-ییشکن اولدوغوندان؛ بیر متنی یوروملاییب آنلاماق دا، تاریخی بیر سورون اولوب، شرایطی و ایمکانلاری ایسه ده.ییشکن.دیر. گئچمیشده بللی دونیا گؤروشو و فلسفی آنلاییشلا یازیلمیش بیر متنی باشقا بیر دؤنمده چوخ فرقلی آنلاییشلار و تاریخی اوفوقلارلا آنلاماق اوچون، «ایچریکسل چئویری» و یا بیر چئشید «یئنی یوروملاما»یا ائحتییاج واردیر. سادهجه متنین دیلینی، دیلینین قراماتیک قایدالارینی بیلمک و یا اوسلوب و طرزی حاقدا فیکیر صاحیبی اولماقلا، یازاری آنلاماق و نه دئمک ایسته.دیگینی حل ائتمک مومکون دئییلدیر. بونلارلا بیرلیکده یازارین تاریخی اوفوقونو، فلسفی آنلاییشینی، دونیا گؤروشونو و هانسی توپلومسال قوشوللار آلتیندا و نه آماجلا بیر متنی یاراتدیغینی بیلمک گرکیر.
اسکی و اورتاچاغلاردا یازارلار و یورومچولارین دیللری، ذئهنی ایمکانلاری، تجروبه.لری و تاریخی اوفوقلاری چوخ فرقلی اولمادیغیندان؛ متنلرده «یئنی یوروملاما» و «ایچریکسل (محتوایی) چئویری» سؤزقونوسو اولمامیش، او اوزدن ده اسکی متنلری آنلاماق اوچون گرکلی اولان «وارساییملار» و «اؤن آلقیلار»ین تمللری دیققته آلینماماقدا ایدی. اویسا رونئسانسلا بیرلیکده اینسانلیق یئنی بیر دؤنمه گئچمیش، پوزیتیو بیلیملرده اولدوغو کیمی، ایجتیماعی بیلیملر، صنعت و فلسفهده ده اؤنملی ایره.لیله.مه.لرله اینسانلارین دونیاگؤروشو، فلسفی آنلاییشی و تاریخی اوفوقو بؤیوک اؤلچوده ده.ییشمیش.دیر. بؤیله بیر دورومدا اسکی متنلری آنلاییب قاوراماق اوچون هئرمئنوتیک و یا یوروم.بیلیم، زورونلو اولاراق اولوشدورولموشدور.
شاهین اوچار، بیر کولتور ساحه.سینده اوره.دیلن متنین ده.-ییشیک کولتور ساحه.سینده ترجومه.سینین ساغلیقلی یاپیلابیلمه.-سینی، دیل و دوشونجه موناسیبتلری باغلامیندا، اؤنملی سورونلاردان بیری اولاراق گؤرر. اونا گؤره دیل، دوشونجه.لرین اینتیقال ائدیلمه.سینده اؤنملی بیر آراجدیر و بو آنلامی ایله وازگئچیلمز بیر اهمییته صاحیبدیر. او اوزدن دیل و دوشونجه موناسیبت.لرینین ساغلیقلی بیر زمینه اوتورماسی گرکیر. بونون اوچون ده، «دیل، دوشونجه.لرین بیر بوتون اولاراق اینتیقالیندا یئترلی میدیر؟» و «دیل ایله کولتورون باغلانتیسی نهدیر؟» کیمی سورغولار جاوابلانمالیدیر. بیربیری ایله باغیملی اولان دیل فلسفهسی و هئرمئنوتیک، بؤیله چالیشمالار نتیجه.سی یارانمیش فلسفه آلانلاریدیر. اسکی یونان فلسفهسیندن گؤنوموزه قدر، دیل و دوشونجه موناسیبتینه ایکی اساس یاخلاشیم اولموشدور: آریستوتالئس.ین دوشونجهنی تمل آلیب، دیلی اونا تابئع قیلان آنلاییشی و کانت.ین دیلی تمل آلیب، دوشونجهنی دیلی تابئع قیلان آنلاییشی. چاغداش دیلچی نوام چامسکی ایسه، دیلین اینسان ذئهنینده دوغوشدان بلیرلنمیش بیر منطیقه دایاندیغینی سؤیلر.
گونوموزده هئرمئنوتیک، «متن- دیل» و «آنلام» اوزرینه داها چوخ وورقو یاپماقدادیر. دیل ایله کولتورون سیخی بیر باغلانتیسی اولدوغوندان، ترجومه ائدیلهجک متنلرین داها یاخشی آنلاشیلماسی و دوغرو دوزگون یوروملانابیلمه.سی اوچون، متن دیلینین کولتور پارادیقماسینین یاخشیجا اینجه.له.نیب آنلاشیلماسی گرکیر. مودئرن هئرمئنوتیک.ه گؤره بیر متنی دوغرو دوزگون آنلاماق اوچون، یازارین دوشونجه دونیاسینین یانی.سیرا، یازارین دیل منطیقینی و او دیلین کولتورل پارادیقماسینی دریندن آنلاییب یاخشیجا قاوراماق لازیمدیر. چونکو هر سؤزون آرخاسیندا بیر دونیا واردیر، کلیمهلرین سؤزجوک معناسینی بیلمک، بیر متنین و یا قاوراملارین اصل معناسینی آنلاماق اوچون یئترلی دئییلدیر. اؤرنه.یین ایمام محمد غزالی، مئعراج.القدس آدلی اثرینده «قلب، عاغیل و روح» سؤزلرینین «نفس» سؤزو ایله ائش.آنلاملی اولدوغونو یازار. اؤیله ایسه، عرب دیلینی، تاریخینی و کولتورل پارادیقماسینی بیلمه.دن یوخاریداکی سؤزلرین گئچدیگی بیر متنی تام اولاراق آنلامانین مومکون اولمادیغی دارتیشیلمازدیر. چونکو کلیمه.لر هم زامان ایچینده معنالارینی ده.ییشرلر، هم ده ده.ییشیک جومله.لرده ده.ییشیک معنالارا گله.بیلرلر. اؤته یاندان بیر متنین بوتون کلیمه.لرینین معناسینی بیلمک، او متنی قاوراماق و نه دئمک ایسته.دیگینی بیلمک معناسینا گلمز. بونون اوچون اؤنجه دیلین جومله استراکتورونون (یاپیسینین) منطیقینی و منسوب اولدوغو کولتورون شیفره.لرینی حل ائتمک گرکیر. دیل تاریخی بیر فئنومئن اولدوغوندان، دیله عایید قاوراملار دا تاریخی سورج ایچینده اولوشموشلاردیر. کلیمه.لرین و قاوراملارین هر زامان، داشیدیقلاری بیر «عمومی معنا» (تمل معنا) و باشقا کلیمه.لرله اولان ایلیشکیلری و یئر آلدیقلاری جومله و متنه گؤره قازاندیقلاری بیر «اؤزل معنا» (گؤره.لی آنلام) واردیر. کلیمه.لرین اؤزل معناسی.نین بیلینمهسینین بیر متنی آنلاماقدا نه درجه.ده اهمییته صاحیب اولدوغونو سؤیله.مه.یه گرک یوخدور هرحالدا.
محمد م. شبستری بیر متنی آنلاییب، دوغرو دوزگون یوروملامادا بئش اؤنملی ائتکنین رولونا دیققت چکر: ۱. یورومچونون اؤن.-بیلگی و اؤن.آلقیلاری ۲. یورومچونون ایلگی ساحه.لری و و بکلنتیلری ۳. متنه، تاریخی یاناشما ۴. متنین آنا تئماسینی تاپما ۵. یورومچونون متنی، چاغین تاریخی آنلاییشینا گؤره یوروملاماسی
هر هانسی بیر بیلگی.یه صاحیب اولمادیغیمیز (موطلق بیلینمز) بیر قونویلا ایلگیلی، هئچ بیر سورقولاما، ایلگیلنمه و آنلاما گیریشیمینده اولماق سؤزقونوسو اولمادیغیندان؛ قاوراما و یوروملاما سورجینده یورومچو، او قونویلا علاقه.لی اؤن.بیلگی و اؤن.آلقیلارا صاحیب اولمالیدیر. هر سورقولاما و آختاریشین اؤزل ندنلری اولدوغوندان ایسه؛ متنی یوروملامایا یؤنه.لیک سورقولامالار و آنلاما پروسه.سینده یورومچونون ایلگی دویدوغو آلانلار، دونیاگؤروشو و متنی یوروملاماقدان نه بکله.دیگی ده سون درجه اؤنملیدیر. اؤته یاندان یورومچونون، متنه تاریخی بیر فئنومئن کیمی یاناشیب، یازارین متنی هانسی تاریخی و ایجتیماعی دورومدا، هانسی بکلنتیلرله یاراتدیغینی کشف ائتمه.دن و بو بیلگیلره دایاناراق متنین آنا تئماسینی و اصل معناسینی بولمادان، دوغرو دوزگون بیر یورومدا بولونماسینین مومکون اولمادیغی گرچگینی سؤیله.یه.بیلمک چوخ دا زور اولماسا گرک. سون اولاراق یورومچو، متنی اؤزچاغینین تاریخی آنلاییشی و او چاغدا یاشایان اینسانلارین آنلایابیله.جه.یی بیچیمده و اونلارین دونیاگؤروشو، تاریخی بیلگی و تجروبه.لرینه اویغون اولاراق یوروملامالیدیر. بونلاری یاپارکن ده، اؤن.بیلگی و آلقیلارینی سورکلی گؤزدن گئچیرمه.یه و بکلنتیلرینین متنین گئرچک و آنا معناسینین اؤنونه گئچمه.سینه ایذین وئرمه.مه.یه دیققت گؤسترمه.لیدیر. بو قایدالارا اویان یورومچولار، هرهانسی بیر متندن چئشیتلی یوروملار یاپابیلرلر. بو چئشیدلی یوروملار تنقیدی بیر اورتامدا، تنقیده آچیق توتولدوغو موددتجه اَن دوغرو و اَن ساغلیقلی یورومون اورتایا چیخاجاغیندان هئچ شوبهه ائدیلمه.مه.لیدیر دئیه دوشونمکده.ییک.
قایناقجا:
شاهین اوچار: «دیل و فلسفه»، شوعله یایینائوی، ۲۰۱۲
محمد مجتهد شبستری: «هرمنوتیک، کتاب و سنّت»، طرح نو، ۱۳۷۵
اورخان خنجرلیاوغلو: فلسفه آنسیکلوپئدیاسی، رمزی کیتابائوی، ۴.جو جیلد


text:
قولپلی پوللار – اوستاد «حبیب فرشباف»لا گؤروش
علی تقیزاده لاریجان
یای گونو، ایکیندی چاغی ایدی. نئجه دئیرلر، سانکی گؤیدن اود یاغیردی. ائله کی کولر ده یئترینجه ائوی سرینلده بیلمیردی. موبایلیم زنگ چالدی. آدین گؤرنده سئویندیم؛ عینیم آچیلدی؛ سالاملاشدیق. بیربیریمیزین احوالین، هم ده کرونا آزاریلا نئجه داورانماغیمیزی سوروشدوق. دئدی: «ائله بو ویروسون الیندن منی قاچیرماق اوچون، مصلحت بیلدیلر تهراندان چیخام، سیزین یاخینلیغیزا گلم.» چوخ سئویندیم. بیلیردیم کی بیزدن ۲۰ کیلومتر مسافه ده کی شهرکده بیر آپارتمانی وار. درحال بو مصراع یادیما دوشدو: «عدو شود سبب خیر اگر…» فیکرلشدیم کی یئر اوزونده اؤلومجول ویروسدان خئیر قازانان نادر انسانلاردانام. البته کی منیم قازانجیم آمازون یا گوگل کیمی شیرکتلرین مادی قازانجیندان تام فرقلی اولان، معنوی قازانج ایدی. بیر شریف انسانی، بیر عزیز دوستو تئز – تئز گؤرمک امکانیم یارانیردی. او گونون صاباحینا گؤروش قراری قویدوق. دئدی: «دویو ایسلادیب، بالیق دا قاتیغا یاتیرداجام. «معصومه خانیم»۱ فقط بیشیرمک زحمتین چکر. سیز هئچ نه گتیرمهیین!» سون جوملهنی نئچه دفعه تکرار ائلهدی. چوخدانیدی اوز- اوزه گؤروش ایمکانی اولمامیشدی. سون گؤ روشوموزدن بیر ایله یاخین زامان کئچمیشدی. اونو،بیلدیر یای «از کرانههای ارس» آدلی شکیل سرگیسینده قوجاقلادیغیم، سانکی چوخ اوزاقدا قالمیشدی. بئش آی اوندان سونرادا بو کرونا پاندومیسی اؤلکهمیزه یول آچیب، هرهنی اؤز داخماسیندا محبوس ائلهمیشدی.
سحرینه، ایکیندی چاغی یولا دوشدوک. یای گونونون هنیرتیسی اوزو قارسیردی. ایکی دفعه زنگ ائلهییب، سرراست یولو، هاردان هارا دؤنمهیی، خاطیرلاتمیشدی. بیز یولو آزمایاق دئیه، اوزون مسافه ده ائودن آرالانیب قارشیلاماغا گلمیشدی. باشیندا بیر گوننوکلی پاپاخ، آرتیق ساغ الینده، گوننویینه سایهبان ائدن کیمی، خیاوانین قیراغیندا آریق بیر کیشی، ایستینین دالغالاریندا انتظار چکیردی.
ماشینی یانیندا ساخلادیم. دوشوب سالاملاشدیق. گؤروشمک، قوجاقلاشماق، مصلحت اولمادان، ژاپونلیلار کیمی اوزاقدان اییلیب دوزلدیک!
ائوینه چاتینجا، «آی سیزه قوربان اولوم! سیزی یامان زحمته سالمیشام» جوملهلرین، دفعهلرله دئدی. همیشه کی کیمی حدسیز مهربان، تواضعکار، هم ده صمیمی ایدی. دوستلاردان، قوهوملاردان، ان.جی.او.لاردان، خیاوان اوشاقلاریندان، هرطرفدن صؤحبت ائلهدی. او قدهر ائشیتمهلی سؤزلری واریدی کی، آدام زامانین او سایاق سرعتلی گئدیشیندن آجیخلانیردی. اوردا نئجه تکلیکدن یئترلی فایدالانماق حاقدا دانیشسادا، دوغروسو اونون تکلیگی اورهییمی یامان سیخدی. من اؤزوم چوخ زامان تکلیک اوچون جان آتسامدا، تک اولاندان آز سونرا، بیر اورهک سیرداشی، بیر صمیمی دوست اوچون ائله داریخمیشام کی اؤزومه گولمهییم گلیب. سانکی تکلیگی اونونلا اولماق اوچون ایستهییرمیشم.!! بیرشعریمدن بو بیت یادیما دوشدو:
قوجالیغی عؤمرون قازماغی بیلیب
یوخولار گؤرموشدوم دادماغا دادین.
فیکیرلشدیم کی، قوجالیق عؤمرون قازماغیدیرسا، «حبیب فرشباف» یاشدا زنگین فیکیرلی انسانین، دؤرهسی گرک سئونلری ایله دولو اولا. اونون سینهسینده سایسیز حسابسیز، ائشیتمهلی خاطیرهلر وارکی، هرهسی بیر حیات درسی هم ده دئدیکجه قیمتلی اؤرنکدی. آنجاق کرونا تهلوکهسی ده بؤیوک احتیاط طلب ائدیردی.
صؤحبت آراسیندا ویتریندهکی اشیالاری بیزه گؤسترمک ایستهدی. هامیسی دوستلاری وئرَن هدیهلر ایدی: «بو شکیل نادر عکسلردندی کی ۵۰نجی ایللرین آخرلرینده انگیلیستاندا چکیلیب. «سعید»۲له «حمزه»۳دی. بوبشقابداکیلار هامیسی زندان اثردی.
دیش خمیرینین قابیندان، چوخ مهارتله دوزهلن قیزل گولی، خورما دندیکلریندن دوزهلمیش تسبیحلری، نارین مینجیقلا توخونان بالاجا پول کیفین کی «عزیز آنا» سؤزلری اوزهرینه یازیلمیشدی، گؤستردی. اولارا باخاندا یامانجا داریخدیم. تکرار اولمایان عؤمرون قیمتلی آنلاری، محبوسلارا نئجه بئزدیریجی اولور کی بو اشیالاری دوزلتمکله اونو چورودوب ایتیرمک زوروندا قالیرلار!
او مینجق کیفی گؤتورنده، آلتیندان نئچه دنه دمیر پول چیخدی. حئیران قالدیم. ۵۰ ایلدن چوخیدی کی بو قولپلی پوللاردان گؤرمهمیشدیم. بیر قیرانلیق، ایکی قیرانلیق، بئش قیرانلیق سکّهلر کی، قیراغینا کیچیک بیر حلقه لئحیملنمیشدی.
بئله پوللاری قرهداغ کندلرینده قیزلارین، قادینلارین جیلیتقاسینا تیکردیلر. یئریینده آسیلی دمیر پوللار بیر-بیرینه توخانیب، جینقیلداردی. او جیلیتقالاردان آسیلان سکّهلر، قیزیل قولباغی یا باشقا زینت اشیاسی اولمایان کاسیب قیزلارین، قادینلارین، ثروتی ده حساب اولاردی.
جیلیتقادان پول کسیب خرجلهمک، چوخ آغیر گلردی. نادر حالدا اوز وئرردی. نئجه دئیرلر، پیجاق سومویه دایاناندا، قیز اوشاغینین یا ائو قادینینین ثروتینه ال اوزاتماق، کاسیب کتدی کیشییه چوخ چتین، هم ده اوتاندیریجی اولاردی.
بونودا دئمهلییم کی، پوللو جیلیتقا، تکی کاسیب قادینلارا، قیزلارا مخصوص دئییلدی. ارباب یا خان قیزلاری دا او جیلیتقادان گئیردیلر. آنجاق اولارین جیلیتقاسی ان قیمتلی رایج سکّه، بعضاًده بیر ایکی دنه گوموش یا حتی قیزیل پهلوی سکّهسی ایله بزهنردی.
«حبیب» معللیم قولپلی پوللاری ساغ اووجونا تؤکوب، بیر کؤکس اؤتوردو. دئدی: «فلانکس سن اؤزون او گونلری گؤرموشدون. تحصیل ایلی بیتنده، کند اوشاقلارینین کارنامهسین وئرن زامان، جوجهدن تویوقدان گتیریب معللیمه وئرردیلر. من نه قدرده امتناع ائلهسئیدیم، اولار قبول ائتمزدیلر. من او کتدن گئدن زامان، بو پوللاری گؤزومون اؤنونده، «افروز خانیم» قیزینین جیلیتقاسیندان کسیب منه وئردی. «بولاری بیزدن یادگار ساخلا معللیم» اونون حزین سسله دیلیندن ائشیتدیگیم سون سؤزلری ایدی. اؤتن ایل اؤلوم خبرین ائشیتدیم. چوخ کدرلندیم. مچیدینه گئتدیم. اَری، «قوربانعلی» کیشی بوینومو قوجاخلادی. آغلییا-آغلییا دئدی: «آلله سنه انصاف وئرسین معللیم. افروز بو سون گونلر، اؤلهنهجن سندن دانیشیردی. دئییردی یقین کی حبیب معللیم منیم ناخوشلوغومدان خبرسیزدی. خبری اولسایدی مطلق گلردی.»
بو سؤزلری «حبیب»دن ائشیدنده، رحمتلیک شاعر «علی قوربان اوف»۴ون معللیم شعری یادیما دوشدو:
معللیم گؤرموشوک اؤزوندن آغا
ظولمتدی، هئچ یانا بیر ایشیق سالماز
اوتوز ایل درس دئیهر مین- مین اوشاغا
آدی بیر اوشاغین یادیندا قالماز!
بللی دیر کی «حبیب فرشباف»، جوان یاشیندان هانسی کنده بیر معللیم کیمی قدم قویوب، خالقین اعتمادین، درین حؤرمتین قازانیب. شاگردلردن علاوه، آتا آنالاری دا اونون عزیز خاطیرهسین عؤمورلوک یادداشلاریندا یاشادیرلار.
پوللاری اووجوما تؤکوب، اوزون دؤندردی کی گویا چای گتیرمک اوچون گئدیر. آرخادان دا، اونون کؤورهک اورهییندن کئچنلری آنلاماق چتین دئییلدی.
قولپلی پوللار منی دوز ۲۳ ایل اوّله آپاردی. «شوجیلی» کندینده شاعر «ستار گول محمدی»۵ ایله بیر بایرام گئجهسینین گؤروشونه. «ستار» اؤزو او گئجه ۴۸ – ۴۹ نجی ایللردن بیر خاطیره سؤیلهدی:
«آیلی ایشیقلی بیر یای گئجهسیدی. گون اوزونو پامبیق سوواریب حسابی یورولموشدوم. بیلیرسن دا! بو اَت تورپاقلارین درین تراختور شوخومون سووارماق نئجه چتین اولار. شام یئییب، ایواندا باغلامییا سؤیکهنیب، چای ایچیردیم. بیردن ایت هوردی. دوردوم گئتدیم سس گلن طرفه. گؤردوم ایکی نفر ایتین هورمهسینه لاقید، صؤحبت ائلیه- ائلیه یاخینلاشیرلار. اوجا بویوندان، دولو هئیکلیندن، «بهمن»۶ی آی ایشیغیندا در حال تانیدیم. هاما یانینداکی آریغ اوغلانی هئچ بیر تانیشا اوخشادا بیلمهدیم. قوناخلاری قارشیلادیم. حال- احوالدان سورا، «بهمن» منی دوستو ایله تانیش ائلهدی. -«آدی حبیب فرشباف دی. آز گؤردوغون ناز اوغلانلارداندی. بو یاخین کندلرده معللیمدی.» «حبیب» قیز کیمی حیالی، آز دانیشان، چوخ متین بیر اوغلان ایدی. بو گؤزل قوناخلاری گؤزلریم دولو گؤروم دئیه، گئدیب «مشهدی عوض»۷گیلین تور چیراغین آلیب گتیردیم. اوندا بیزیم کتده، تکجه «مشهدی عوض»ین تور چراغی واریدی. تزهدن سیماواری آلیشدیردیم. بوتون یورقونلوغوم او گئجهنین شیرین صؤحبتلری ایچینده ایتدی. «بهمن» دئدی: «حبیب» هم ده گؤزل شاعردی. «حبیب» اوتانا- اوتانا بیر ایکی شعر اوخودی. «حبیب»ین قولپلی پوللار آدلی گؤزل بیرشعری وار. آنجاق یادیمدا دئییل کی قولپلی پوللاری او گئجه اوخودی یا سورالار ائشیتدیم…»
شاعر «ستار»، قولپلی پوللاردان یادداشیندا قالان نئچه مصراعنی اوخودو. یامانجا اورهییمه یاتدی. او نئچه مصراعدا، اعجازلی شاعرانه تشبیهلر، حیسلر، ایدراکیمی احاطه ائلهمیشدی. گؤرمزه تانیمازا، «حبیب فرشباف»ین محبتی کؤنلومه هوپدو. او شعرین کامیلین تاپماقدا، بیر آرزویا چئوریلدی. سورالار تهراندا اونون باشقا بیر شعری الیمه چاتدی. «حبیب فرشباف» خط واحد اتوبوسوندا قیز گؤروشوندن گلن ایکی قادینین دانشیغین ائشیدیب، او گؤزل شعری یازمیشدی.
ائلچی لیکدن قاییدیردی ایکی قادین
گؤردوکلری قیزجیغازین سئومیشدیلر هر بیر زادین…
من نئچه توی مجلیسینده او شعری اوخویوب، گور آلقیشلارلا تشویق اولموشدوم. سورالار بیلدیم کی مای بایرامی آدلی ایشچیلر گونو مناسبتینه یازیلان او قودرتلی شعر ده، «حبیب فرشباف»ین شعری ایمیش. ایلک دفعه او شعری رحمتلیک «عاشیق حسین اسدی»۸دن ائشیتمیشدیم. ساز سینهسینده «کرم کؤچدی» هاواسی چالا- چالا گؤزل دیکلمه ائلهدی.
سن ای آلنی ترلی، الی قابارلی
آرزوسو باغچالی امهیی بارلی
سن ای داغ ووقارلی ایشچی یولداشیم
سنین شرفینه اییلیر باشیم
…….
گوی دلن بینالار یاراتمیسان سن
اؤزونه تیکدیگین هانسی بینادی؟…
ایللر کئچدی، موبایل آلا بیلدیم. وبلاگلار، سایتلار، باشقا مجازی فضالار یاراندی. اونون یازیلارین اوخویوب حظ آلاردیم. آنجاق اؤزون ایلک دفعه، تهرانپارسدا بیر ادبی انجمنده گؤردوم. «رحیم زمانی»۹ بیزی تانیش ائلهدی. خواهیش ائلهدیم اوردان بیرباشا بیزه گئدک. گوزل بیر گئجه اولدی. «خودو » آدلی خاطیرهسی ن،الینده کی مجلله دن اوخودو. «مراد»ین۱۰ سازی دا او گئجهمیزی آرتیق ساز ائلهدی. «حبیب» معللیمی، اوزون ایللر حسرتیندن سورا تاپدیمسا دا، اوز اوزه گؤروشوموز بو سون ایللره قدهر اوزاندی. مختلف ان.جی.او لاردا، خئیریه ایشلرده، ادبی ساحهلرده یورولمادان چالیشماسی، بیر سؤزله چوخلارینا گرهک اولماسی، اونو ال چاتماز ائلهمیشدی. هر گؤروشده اوندان خواهیش ائلردیم کی قولپلی پوللاری منه اوخوسون. «والله هئچ بیلمیرم هاردادی او شعر»، دئیردی. من ده مناسیب زامان، او شعر تاپیلان چاغ عشقینه انتظار چکردیم.
اووجومداکی قولپلی پوللاری اؤزونه قایتاریب، تاکیدله خواهیش ائلهدیم هارانی آختاریر آختارسین، «قولپلی پوللار» شعرینی تاپیب منه وئرسین. نهایت کی بو گون زنگ ائلهییب دئدی: «کیتابی هله کی تاپیلماییب. آنجاق یازیسین منه تلگرام ائلهییبلر. بوردا آنتن اولمادان تلگراملا ایشلهمک مومکون دئییل. آنتن خط وئرن کیمی سنه تلگرام ائلهرم.»
آخیر کی ۲۳ ایل آختاردیغیم قولپلی پوللارا چاتدیم. ۱۳۴۸نجی ایلین مردادآیینین ایکیسی شعرین ایاغیندا یازیلان تاریخدی. «حبیب فرشباف» تبریز لهجهسینده «قیپلی پوللار» یازیب، آنجاق من قرهداغ لهجهسینده «قولپلی پوللار» یازیرام:
قولپلی پوللار
آل یل اوسته سالخیم- سالخیم پاریلدارلار قولپلی پوللار.
یئریدیکجه جینگیلدهییب، خاریلدارلار قولپلی پوللار.
خوْش گونلرده قولپلانارکن، یاخالارا دوزولرلر،
دارگونلرده سؤکولرکن، زاریلدارلار قولپلی پوللار.
شاهمار کیمی هؤروکلرین کؤلگهسینده بسلهنرلر،
الدن- اله دولانماغی خوشلامازلار قولپلی پوللار.
اؤزلرینی بیرجه آنلیق یار کؤکسونه سورتمک ایچون،
عؤمور بویو بیر محکوم تک، آسیلارلار قولپلی پوللار.
وار- یوخوندان، باش – جانیندان گئچن بیرجه دیلک ایچون،
افسانوی قهرمانا اوخشایارلار قولپلی پوللار
او پیچیلتی سسینیزدن سوسموش کؤنول دیله گلیر!
بیلمم سیزین سسینیزده، نه هنر وار قولپلی پوللار؟!
قوی کندلرین داغ گونشی قاماشدیرسین گؤزونوزو،
قوی بولاقلار ائشیدسینلر پیچیلتیلی سؤزونوزو،
سیز سؤوکهیین گؤزللرین اورهیینه اؤزونوزو،
قوی شاعرلر سیزدن آلسین خوش الهاملار قولپلی پوللار!
ساغلیغیزا جینگیلدهسین دولو جاملار قولپلی پوللار!
کرج یای ۱۳۹۹
۱: «معصومه خانیم» (حیات یولداشیم)
۲: «سعید»(سعید سلطانپور – انقلابچی فارس شاعری)
۳: «حمزه»(حمزه فراهتی – صمد بهرنگی آرازدا بوغولارکن اونون یانیندا اولان شخص)
۴: «علی قوربان اوف» (آذربایجان جمهوریسی ائل شاعرلریندن)
۵: «ستار گول محمدی»(آذربایجان و قاراداغ ماحالینین گؤرکملی شاعری)
۶: «بهمن»(بهمن زمانی – آذربایجان و قاراداغ ماحالینین گؤرکملی شاعری)
۷: «مشهدی عوض» (کند ساکینی)
۸: «عاشیق حسین اسدی» (آراز قیراغی کیرشان کندیندن اولان تانینمیش اوستاد عاشیق)
۹: «رحیم زمانی» (اوستاد حبیب فرشبافین قاراداغلی دوستو)
۱۰: «مراد» (مراد آقایی- قاراداغین مفروزلو کندیندن – معلم – ساز ایفاچیسی )


text:
لیندا کاردلیانی
لیندا کاردلیانی (اینگیلیسجه: Linda Cardellini) آمریکالی اوْیونچو ۱۹۹۴–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ SEARCHLAB/Shorts: Certainly Not A Fairy Tale. Fox Searchlight SearchLab. (January 4, 2007). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on October 25, 2010.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Linda Cardellini»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیندا کاردلیانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بابوُرامپراتورلوغو
بابوُرامپراتورلوغو : تورکجه تورکجه
[اؤزل آد]قوُروجوسو: بابوُرشاه، حاکمیت ¬دؤنمی و یئری:م
1858؛ هیند، افغانستان، پاکستان، بنگلادش؛ هیندوستاندا م11جی¬یوٌزیلین باشیندا غزنویلر طرفیندن توٌرک دؤولتی قورولوب، بونلار غوُرلار طرفیندن ییخیلیب و غور دؤولتی قورولمو¬شدور، غوُرلاردان سوْنرا (مصرده¬کی¬کیمی) مملوکلار دؤولتی دوٌزهلیب (هیندوستان دهلی سلطانلاری)، بونلار م
1206ه قدر هیندده سلطنت ائتدیلر، نهایت تیمور اوْلادلاریندان بابوُرشاه هیندی آلیب و اوْرادا بؤیوک بابوُر دؤولتینی (آوروپا¬لیلارین یانلیش اوْلاراق دئدیلکری بؤیوک موُغول دؤولتی) قوردولار، بوُ حکومت اینگیلیزلرین هیندی اشغالیله سوْنا اردی، بابوُردؤولتی تورک¬،فارس فرهنگی¬نی هیندده یایدیلار، بونلار تورک، فارس، عرب و سانسکریت دیللریندن مرکب اوردو دیلینین دوزلمه-سینه سبب اوْلموشلار. بوْیلاری: باروُلاس، باهارلو، سوُبار، کوُمیدکkomidk، کوٌچات، گنج/کنگر، غوُر، قار، چار، قارلوق، بوْختی بوْیلاریندان آد آپارماق اوْلار(فا:إ) {باخ:بایبارس}


text:
روایت ائدن: زینا کوسیاک، ۸ یاشیندا. حال حاضیرده ساچ اوستاسی، مینسکده یاشاییر.
قیرخبیرینجی ایلده من بیرینجی صینیفی بیتیردیم. والدینلریم منی مینسک یاخینلیغینداکی «قوْروْدیشه» پیونئر دوشرگهسینه گؤندردیلر. اوْرایا گلیب چاتدیم. ایکی گون سونرا محاریبه باشلادی. بیزی دوشرگهدن چیخارتدیلار، قاطارا ییغیب، آپاردیلار. بیز اوشاقلار هئچ نه باشا دوشموردوک. آلمان طیارهلری اوچوردولار. دوز بیزی بومبالاماغا باشلایانا قدر، «اوُرا» دئییب، قیشقیریردیق. سونرا مینسکین نئجه یاندیغینی گؤردوک. اوندا ایچیمیزه قورخو دوشدو.
بیز دوشرگهدن گئدنده، هرهمیزین ألینه بیر بالیش اوزو وئریب، اونون ایچینه أللرینه کئچهنی دولدوردولار. – کیمه یارما، کیمه قند دوشوردو. أن بالاجالاری دا ألیبوش قویمامیشدیلار. هامییا نه ایسه وئریردیلر. هر کس ایستهییردی کی، باجاردیقجا چوخ أرزاق گؤتورسون. سونرا دا اونلاری چوخ احتیاطلا ساخلاییردیق. آمما قاطاردا یارالی عسگرلری گؤردوک. اونلار اذیّت چکیردیلر. ائله آغلاییردیلار کی، ألیمیزده اولانلارین هامیسینی عسگرلره وئردیک. بونون آدی دا واردی: «آتالاری یئدیرتمک.» بیز بوتون حربچی کیشیلره آتا دئییردیک.
قاطاردا بیر آیدان چوخ گئتدیک. هانسیسا شهره آپاریردیلار، اوْرا چاتیردیق، آمما قاطاری ساخلایا بیلمیردیلر، چونکی آلمانلار آرتیق یاخینلاشمیش اولوردولار. بئلهجه، موْردووییایا گئدیب چیخدیق.
اورا چوخ گؤزل ایدی، هر طرفده کیلسهلر واردی. آنجاق یاتماغا یئریمیز یوخ ایدی، سامانین اوستونده گئجهلهییردیک. قیش گلنده دؤرد نفره بیر جوت چکمه گئیینیردیک. سونرا آجلیق باشلادی. آجلیق چکن تکجه اوشاق ائوی دئییلدی، أطرافیمیزداکی هر کس آجلیقدان اذیّت چکیردی، چونکی هر شئیی جبههیه گؤندهریردیک. اوشاق ائوینده ایکییوزأللی اوشاق واردی. بیر دفه ائله اولدو کی، هامیمیز ناهارا گلدیک، آمما یئمهیه هئچ نه یوخ ایدی. تربیهچیلرله دیرئکتوْر یئمکخانادا اوْتوروبلار، بیزه باخیرلار، هامیسینین دا گؤزو دوْلوب. بیزیمسه بیر آتیمیز واردی – مایکا آدیندا. چوخ مئهریبان آت ایدی. بیز اونونلا سو داشیییردیق. ائرتهسی گون مایکانی کسیب هرهمیزه سو و مایکادان بالاجا بیر پارچا وئردیلر. بیز سونرادان بیلدیک کی، مایکانی کسیبلر. بونو بیزدن گیزلهمیشدیلر، چونکی هامیمیز اونو چوخ ایستهییردیک. اوْ، اوشاق ائویندهکی یئگانه ائو حئیوانی ایدی.
هامیمیزین قارنی حدسیز ایری اوْلوردو. مثلا من بیر وئدرَه شوربا ایچه بیلردیم. چونکی شوربانین ایچینده هئچ نه اولموردو. قاباغیما نه قدر قویوردولارسا، هامیسینی یئییب، بیتیریردیم. بیزی خیلاص ائدن طبیعت ایدی. گؤوشهین حئیوانلار کیمی ایدیک. یازدا اوشاق ائوینین بیر نئچه کیلومترلییینده، بیر دَنه ده اولسون آغاج یارپاق آچمیردی، چونکی بیز توُموُرجوقلارینی یئییردیک. اوْت دا یئییردیک، نه اوْتو اولماسینا فیکیر وئرمهدن. بیزه بوُشلات پایلامیشدیلار. اونلاردان دلیک آچیب جیب دوزلتمیشدیک و اؤزوموزله اوت گزدیریردیک. اوتو چئینهییردیک. یای بیزی خیلاص ائدیردی، قیشدا ایسه، چوخ اذیّت چکیردیک. بالاجالاری- بیز قیرخ نفره یاخین اولاردیق- آیریجا اوتاغا یئرلشدیرمیشدیلر. گئجهلر آغلاشما سسی اوُزون مدّت کسمیردی. هامی آناسی ایله آتاسینی چاغیریردی. تربیهچیلرله معللیملر چالیشیردیلار کی دیللرینه «آنا» سؤزونو گتیرمهسینلر. اونلار بیزه ناغیل دانیشاندا دا، ائله کیتابلار سئچیردیلر کی، اوردا بو سؤز اولماسین. کیمسه قفیلدن «آنا» دئینده، او ساعات آغلاشما باشلانیردی.
من یئنیدن بیرینجی صینیفی اوخومالی اولدوم. بو، بئله اولدو: من بیرینجی صینیفی تعریفنامه ایله بیتیرمیشدیم. بیز اوشاق ائوینه گلنده هامیمیزدان سوْروشدولار کی، کیمین تکرار ایمتاحانی وار؟ دئدیم، منیم. ائله باشا دوشموشدوم کی، تکرار ایمتاحان ائله تعریفنامه دئمکدیر. اوچونجو صینیفده اوخویاندا اوشاق ائویندن قاچدیم. آنامی آختارماغا یوللاندیم. مئشهده منی آج و ألدن دوشموش حالدا بوْلشاکوْو بابا تاپدی. اوشاق ائویندن اولدوغومو اؤیرندی و اؤز ائوینه آپاردی. اوْ، آروادی ایله بیرلیکده یاشاییردی. من مؤحکملهنیب اؤزومه گلندن سونرا اونلارا ائو ایشلرینده کؤمک ائلمهیه باشلادیم: اوت ییغیردیم، کارتوْفون آلاغینی تمیزلهییردیم، هر جور ایش گؤروردوم. بیز چؤرک یئسک ده، بو ائله بیر شئی ایدی کی، چؤرهیی چوخ آز خاطیرلادیردی. اوُنون ایچینه أله کئچنی اویودوردوق: سیرکان، کارتوفون یارپاقلاری، قوْزون چیچکلری، کارتوف. من ائله ایندییهجن یاغلی اوتا ساکیتجه باخا بیلمیرم. چؤرکدن هئچ جور دویا بیلمیرم.
بوتون محاریبه عرضینده دئییردیم و گؤزلهییردیم کی، محاریبه قورتاران کیمی بابا ایله بیرلیکده آتی آرابایا قوْشوب، آنامی آختارماغا یوللاناجاییق. بیزه ائواکوُآسیا اوْلونموشلار گلنده هامیسینا عئینی سوالی وئریردیم: «آنامی گؤرمهمیسیز؟»
ائواکوُآسیا اوْلونموشلار چوخ ایدی. ائله چوخ ایدی کی، ائوده بیر قازان ایلیق گیجیتکن اولوردو. کیمسه گلسه، اونا یئمهیه ایستی بیر شئی وئره بیلسینلر دئیه. وئرمک اوچون باشقا هئچ نه یوخ ایدی، آمما بیر قازان گیجیتکن هر ائوده واردی. بو، یاخشی یادیمدادیر.
محاریبه بیتدی. بیر گون، ایکی گون گؤزلهدیم گؤردوم هئچ کیم دالیمجا گلمیر. آنام منی آپارماغا گلمیر، آتامینسا محاریبهده اولدوغونو بیلیردیم. اوندا هله بیلمیردیم کی، ایکیسی ده هلاک اوْلوب.
بئلهجه ایکی هفتهیه یاخین گؤزلهدیم، داها گؤزلمهیه طاقتیم قالمامیشدی. هانسیسا قاطارا مینیب، سکامیانین آلتیندا گیزلندیم و گئتدیم… هارا؟ بیلمیردیم. اوندا هله اوشاق ایدیم، ائله بیلیردیم کی، بوتون قاطارلار مینسک-ه گئدیر، مینسکده ایسه آنام منی گؤزلهییر.
ایندی منیم أللیبیر یاشیم وار، اؤز بالالاریم وار. منسه یئنه ده آنامی ایستهییرم…
۱ – وئدره: سطل، دولچا
۲- بوُشلات: ژاکئت
۳ – کارتوْف: یئرآلماسی
منبع: http://kulis.lent.az/news/13553


text:
`تۆرکیه` نتیجهلر
حابارلار [112]
- أردوُغان: مظلوملارا کؤمک برمهک باراسیندا تۆرکیه دۆنیأده بیرینجی یورت
- "تۆرکیه مدنیت یوُلی" فستیوالی باشلایار
- علی یف: تۆرکیه بیلن آذربایجان بیلهلیکده حرکت ادیأر
- اسلام آرقالاشیغی اوُیونلاری: تۆرکیه بیلن ایران اینگ کؤپ مدال آلان یورتلار
- بیرلشن میللتلر قوراماسی تۆرکیأ مینتدارلیق بیلدیردی
- تۆرکیه یاشاییجی سانی تایدان دۆنیأنینگ 18-نجی یوردی
- تۆرکیه آق دنگیز اوُیونلاریندا مدال تایدان بیرینجی
- اؤتن ییل تۆرکیه اکرانچیلیق و ایمیت پوداغیندا 22.9 میلیارد دلار اؤنۆم ساتدی
- گۆندوُغار- گۆن باتار آراقاتناشیغی اۆچین ایلالاشیلدی
- فوتبال: تۆرکیه 2- ایتالیا 3
- میرضیایف بیلن أردوُغان اوُرتاق نیتلر ناهالینی اِکدیلر
- بایراموف: آذربایجان بیلن تۆرکیه بؤلگهده پاراحاتچیلیق ایسلهیأر
- أردوُغان: تۆرکیه همیشه گۆیچلی و برک قالماغا مجبوردیر
- آتاکوله تۆرکمنیستان ینگ بایداغینا بِزهلدی
- تۆرکیه بیلن تۆرکمنیستان ینگ دیپلماتیک قاتناشیقلاری نینگ اوُتوزینجی ییلی
- تۆرکیه بیلن یونان ینگ توُپارلاری گِنگهش گچیردی
- تۆرکیأنینگ یاشاییجیلاری نینگ سانی 84 میلیون 680 مۆنگ آدام
- تۆرکیه بیلن ارمنیستان ینگ دیالوگی نینگ ایکینجی اوُتورشیغی
- أردوُغان: آذربایجان دان آلان طبیغی گازیمیمیزی یوُقارلاتدیق
- تۆرکیأ داشاری یورتلاردان 30 میلیون توریست گلدی
- ویدئو: داشاری یورتلیلار تۆرکیه بارادا نأمه پیکیر ادیأر؟
- ویدئو: تۆرکیه سیزه قاراشیار
- تۆرکیه داشاری یورتلاردا "تۆرکیه" دییپ تانادیلار
- ویدئو: تۆرکیه و دۆنیأده بۇلان واقالارا سین
- ویدئو: گۆنۆنگ مؤهۆم واقالاری
- تۆرکیه؛ دۆرلی اینانچلارینگ بیلهلیکده یاشایان یری
- ویدئو: تۆرکیه؛ سیاحاتچیلیغینگ بهیشدی
- ویدئو: تۆرکیه و دۆنیأده شو گۆن
- ویدئو: دینچ یاغدایا گِلمهگینگیز اۆچین...
- ویدئو: تۆرکیهده ساغلیقلی دینچآلیش سیزه قاراشیار
- تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۱۲ نۇیابر
- ویدئو: تۆرکیأنینگ و دۆنیأنینگ گۆن ترتیبی
- ویدئو: تۆرکیه سیاحاتچیلیغینگ بهیشدی
- ویدئو: تۆرکیهده گؤرۆلیپ بیلجک اینگ اوُوادان یرلر
- تۆرکیه و دۆنیأده بۇلان واقالارینگ گۆن ترتیبی ۳.۱۲.۲۰۱۸
- ۲۰۲۰-نجی ییل تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ دوُغانلیق ییلی بوُلدی
- ویدئو: تۆرکیه دمیرقازیق سوریهده نأمه ادیأر
- ویدئو: نأمه اۆچین توریستلار تۆرکیأنی حالایار؟
- آغدارلیشیق سینانشیغی پوجا چیقدی
- توریستلار تۆرکیأ ساغلیقلی یاغدایدا گلیپ بیلر


text:
محمد علی کلی
محمد علی (اینگیلیسجه. Muhammad Ali؛ دوغوم آدی کاسیوس مارسللوس کلی، اینگیلیسجه. Kassius Marsellus Kley)، 1942جی ایلین ژانویه سی نین 17سینده آمریکا کنتاکی اوستانی نین لویزویل بؤلگه سینده آنادان اولوب و 2016جی ایل ژوئن آیی نین اوچونده آریزونا اسکاتسدیل شهرینده، اوزون ایللر پارکینسون مرضی نی تحمل ائدندن سونرا، دونیایا گؤز یومدو.
بوکس تاریخ یازانلاری، ایدمان اوزمانلاری،کئچمیش بوکسچولار،ایندیکی بوکسچولار و بوکس یانداشلاری طرفیندن "بوتون زامانلارین ان بؤیوک بوکسچوسو" اولاراق قبول ائدیلن آغیر چکیده چیخیش ائتمیش افسانه پروفشنال آمریکالی بوکسور. همده "اینسان حقوقلاری قوروچوسو" و آمریکادا بیرینجی ایسلام تشکیلاتینین باشچیلاریندان بیری .1960-جی ایلده روم دا کئچیریلن 17جی یای اولیمپیک اویونلاریندا اورتا آغیر چکیده (81 ک.ق) بوکس یاریشلارینین قازانانی.
تایم درگیسی نین آچیقلادیغی "تاریخین ان داهی 100 شخصیتی" آراسیندا آدی اولان تک ایدمانچی. علی مشهور فیزیک-ریاضیاتچی آلبرت آینشتایندان سونرا 20-جی یوز ایلین ان اهمیتلی سیماسی کیمی قبول ائدیلیب و یوز ایللیگین آیکونو سئچیلیب. محمد علی ای.اس.پی.ان ایدمان کانالی طرفیندن ایدمان تاریخین ان یاخشی ایدمانچیسی سئچیلیب. او بو لیستده مایکل جوردن، لانس آرمسترانگ، تایقر وودز، دیئقو مارادونا و وئین گرئتزکی کیمی افسانه ایدمانچیلاری دالیدا قویوب. محمد علی-نین ان مشهور و آز قالا افسانهیه چئوریلن دئییملریندن بیریده بو اولموشدور: اصلا منه یاخشی اولدوغومو سؤیلمه یین، چونکو من ان یاخشیلاریندا یاخشیسی یام.
1964-1966، 1974-1978-جی ایللرده آغیر چکیده موطلق دونیا قهرمانی. 1974-1978-جی ایللرده WBC، 1967، 1974—1978، 1978-جی ایللرده WBA وئرسیاسی اوزره دونیا قهرمانی.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "Muhammad Ali: The greatest monument to the great one". MediaWorks TV. March 31, 2011. Retrieved June 4, 2016.
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ Muhammad Ali refuses Army induction – Apr 28, 1967. HISTORY.com. یوْخلانیلیبJune 4, 2016.


text:
لیمن برادرز
لیمن برادرز (اینگیلیسجه: Lehman Brothers) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت یاتیریم ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. باش مرکزی نیویورک شهرینده یئرلشیر. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی ۲۶٬۲۰۰ نفر اوْلوب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ History of the Lehman Brothers. Harvard University Library-Lehman Brothers Collection. یوْخلانیلیبDecember 1, 2010.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lehman Brothers»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیمن برادرز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فهی زندایینین اؤلومونون ایلدؤنومونو سوواندان سونرا آنام منه دئدی:
– اوغلوم! قولامین بیزدن سووای هئچ کیمی یوخدو، هامیدان دا چوخ سننن اینتیظاری وار، بؤیوک باجیسینین بؤیوک اوغلوسان، اونون ائولندیرمهسینه سن اؤزون گرهگ قول قویاسان!
دئدیم:
– آنا سن بویوروسان من تهراندان دوروم گلیم بوردا اونا آرواد آختاریم؟!
دئدی:
– یوخ، تاپماغین بیز تاپمیشیق، سن فقط قاباغا دوشوب ایشی قورتاراجاقسان.
سوروشدوم:
– کیمدیر او آدام؟
دئدی:
– سنین دوستون محسنآغانین بؤیوک باجیسی عزیزه؛ اوچ-دؤرد ایلدی اری رحمته گئدیب، آرواد سونسیزدی، هم قولاما موناسیبدیر، هم ده بیزلرینن سویو بیر آرخا گئدندیر. دوزو منیم قورخوم بودور کی گئده بیر ناخلفینه ایلیشه، قالاخ لوووا؛ قادان اورهییمه بالا، قول قوی بو ایشی قورتار!
محسنآغا منیم ان حؤرمتلی دوستومایدی. تصادفا من ایشلهدیگیم وزارتخانانین بیزیم شهرده کی شعبهسینین مودیریدی. گونو صاباح بیر قوطو شیرنی آلیب گؤروشونه گئتدیم. مطلبی عنوان ائلهدیم. بیر گون مؤهلت ایستهدی. صاباحی گون تلفونایلا گؤروشون گونونو، ساعاتینی قرارلاشدیق.
ائلچیلیک گونو، قولامدایی، مآاشالله، گؤز دیمهسین! دوغرودان دا بیر بهی اولموشدو، بیر ده بهیلرین یاریسی. سار- ساققال اولگوجلهنیب، بیغ یاغلانیب، اوز ایشیم-ایشیم ایشلداییردی. سئودیگین قدهر ده گئینیب گئچینمیشدی. کوت-شالوار نو به نو، دؤوره بورک تاپ-تازا، کؤینهگی آپ-آجارایدی. آمما کراواتی، اونو دای سوروشما! اونون هاردان تاپیب آلینماسی اؤزونه بیر سوالایدی!
هر حالدا ماشینا مینب یولا دوشدوک. قولام دایی شاییرد طرفینده، آنامایلا خدیجه خالا دا آرخادا ایلشدیلر. عطیر-اودکلون اییی ماشینی بورویوب. خدیجه خالا، وای! بیچاق ویراسان قانی چیخماز. بیرجه کلمه کسیلمهدن، آنجاق یولو بیتیریب مقصده چاتدیق. قاپینی چالدیق. محسن آغایلا آناسی، بیرده بؤیوک قارداشی قاباغا چیخدیلار. ایچری کئچدیک. نئچه دیقهدن سونرا عزیزه خانیم دا، ائو چارشابی باشیندا، اوتاغا گلیب ایلشدی. مجلیسی دونوق حالدان چیخارما مقصدیله نسه دانیشماغی فیکیرلشیردیم کی قاپی آچیلدی، محسن آغانین سوبای باجیسی چای خونچاسی الینده ایچری گیردی. در حال قولام دایینین گؤزلری گولدو. یئریندن قالخماق ایستهین کیمی بیر آن قیمیلداندی. آنامین دوتمهسیله اؤزونه ییغیلیب-ییغیلمامیش قیز چای خونچاسین اونون قاباغیندا ساخلادی؛ قولام دایی چایی گؤتوره-گؤتوره دولو باخیشیلا قیزی باشدان آیاغا دههتلهدی. قیز رد اولجاق، آنام اونون باشقالارینا چای توتما فرصتینی الدن وئرمهدن، قاش گؤزیله عزیزه خانیمی قولام دایییا گؤستهرهرک، دیل دوداغی آراسیندا نسه دئمهگیله قارداشینین چاشماسینی اونا قاندیردی. قولام دایینین اوز- گؤزو بولوتلاندی. بیر نئچه دقیقه سومدو. آنجاق، محسن آغانین: – آا قولام چاییز سویوماسین! دئمهسیله قولام دایی اؤزونه گلدی.
شیرنی مئیوه توتولدو. سونرا او یاندان بو یاندان صؤحبت آچیلدی؛ مجلیس بالاجا یوموشاندی. بو آرادا قولام دایینین باخیشی میخ کیمی عزیزه خانیمی دئشیر؛ سانکی اونا دئییردی: “بیر بالاجا آچیلیش آخی!”. اینصافن عزیزه خانیم دا چوخ متانتلی، گؤروب-گؤتورموش قادین اولدوغو حالد بیر نئچه یول چارشابینی آچیب بورونمهیله اؤزونو قولام دایی نین باخیشیندان قورتارماغا چالیشدی.
شیرنی مئیوه یئییلدی. بیر ایکی یول آنام اشارهیله قولام دایینین نظرین سوروشدو؛ آمما قوام دایی اؤزون اوندا قویمادی. آخیردا من یاواشجا سوروشدوم:
– نظرین نهدیر قولام دایی؟
قولام دایی میزیلدادی:
– والله بئله مودیلی چوخ آشاغیدی!، یاشدا هئچ ائله بیل مندن قالان دئییل ماشالله!
من اوز- گؤزومو تورشوتدوم؛ قولام دایی دئدیگین یاجالادی:
– بابام بیر سؤزودی دئدیک داا، دای نییه تئسیسان! هله سوروش گؤر شرایطی نهدیر؟
بیر دؤره ده چای وئریلدی. گؤردوم دای یوباتماغا گلمز؛ آمما هر نه قدهر چالیشدیم کبین – باشلیغی دیلایله سوروشام، اوز ائلییه بیلمهدیم. نهایت بیر تیکه کاغاذا بیر شئی یازیب محسن آغایا ساری اوزاتدیم. محسن آغا کاغاذی اوخویوب بؤیوک اخویسینه وئردی. او دا کاغاذدا نسه یازیب محسن آغایا قایتاردی، محسن آغا ایسه بیر اؤتری باخیشدان سونرا یادداشتی منه وئردی. من هله یادداشتی اوخویوب-اوخومامیش، قولام دایی بوغازینی قاز بوغازی کیمی اوزادیب بیر باخیشدا یادداشتی آلازلادی؛ در حال اعتراضا قاخدی:
– په! نه خبردی، خاخول تاپیبلار، یوخسا اوندؤرد یاشیندا قیز آلیریخ؟!
قولام دایی سؤونو تکجه منه پیچیلداماق ایستهمیشدیسه، آمما سؤز ائله دئییلدی کی هامی اونو ائشیتدی. من تعجبله دونوب اونا باخدیم. قولام دایینین سسی داها دا اوجالدی:
– نهیه گؤزووو برلدیرسن؟ آچ او گؤزووو بیرعاغیللی باخ، گؤر آخی دهیری وار؟
من بو جوملهدن سونرا نه دئییب-دانیشیلمانی، نئجه، نه تههر اورادان چیخیب ائوه قاییتماغیمیزی خاطیرلایا بیلمیرم. تکجه بونو بیلیرم کی منیم یئریمه قولامدایی اؤزو فرمان دالیندا ایلشدی. ائوه یئتیشندن سونراکی سؤزلری ده یادیمدا قالیب:
– بابام، منه نئیه بئله باخیرسیز آخی؟ توربادا ایلان گؤرموسوز، یوخسا آدام یئیهنم من؟ آخی بیری تاپیلسین دئسین ویژدانن آروادین او فییهته دهیری واردی یا یوخ؟
سونرا حسرتله میزیلدادی:
-گئنه اولایدی باجیسی، … باجیسی، اوندا بیر سؤرویدی!
سون


text:
Sep 19, 2014
اذنی اولماسی ...
کورت توخولسکی ترجمه ائده ن: س. حاتملوی
کتله وی (توده ای) ایش سیزلییین قورخونج جهت لرینده ن بیری ده، ایشله مک حاقی نین بیر «لطف» کیمی گؤرونمه سی دیر. ساواشلاردا اولدوغو کیمی: هر کیمین کی یئمگه کره سی وار، سیرتیق اولور.
ایشچی لرین و حتی بئله کارمندلرین بیر آرایا گلمه حاقی گونو- گونده ن اریییب و او قدر آزالمیش کی، ایش صاحیبلری ایله معاش باغلاماق اوچون آپاردیقلاری دانیشیقلاردا، اونلارین مووقعی گونو- گونده ن ضعیف له دییینه گؤره، «امک حاقی» سؤزو ایش صاحیبلرینه بیر فیرتانا تهلکه سی آنلامیندا گلیر ...
نگران اولمایین: اودا اولاجاقدیر. سونوندا داهادا آز معاش ایله ایشله مک، بئله ایش اؤزلویونده اینجی لرده ن و آلماسلاردان دوزه نیلمیش و ایشچی لرین باشینا قویولموش بیر تاج کیمی اولاجاقدیر.
"ایش ده ن آتدیغینیز او قاپی چی، آزی 30 ایل سیزین قاپی نین قاباغیندا دورموشدور ..." ایشچی لرین نماینده سی سون زامانلاردا کافه Josty نین صاحابی نین گؤنده ر دییی آداما دئمیشدیر.
کافه صاحابی نین گؤنده ردییی آدام: "اؤزلویونده بو آز بیر شئی دئییل. 30 ایل بیر آدامین کافه Josty نین قاباغیندا قاپی چی کیمی دورماغا ..."
البته او جمله سینی تاماملامامیشدیر. تاماملاسایدی، اوندا «اذنی اولماسی» سؤزونو ده قطعیاً دئیه جکدیر. یانی " کافه Josty نین قاباغیندا قاپی چی کیمی دورماغا اذنی اولماسی ..."
اونوتماییین:
معاش باغلاماق و امک حاقی اوچون آپاریلان دانیشیقلار زامانی، بیری سیزه «شرف» ده ن، «اخلاق» دان و «سنت لرده ن قاینایان وظیفه» لرده ن دانیشسا، بیلین کی او سیزین باشینیزا بورک قویماق ایسته ییر.
کورت توخولسکی میلادی 1890- جی ایلده برلین شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. شاعیر، یازیچی، ژورنالیست و ادبیات تنقیدچی سی توخولسکی، جمهوریت اوچون ساواشان و ائله جه ده وایمار جمهوریتی نین باشاریلی ضیالیلرینده ن بیری اولموشدور.
معاصیر دؤرده آلمان اؤلکه سینده 1918 ده ن 1933- جی ایله کیمی دوام ائده ن سیاسی دؤنه م، وایمار (Weimar) جمهوریتی آدلانیر. بو دؤرده بیرینجی دفعه اولاراق ئؤلکه ده پالامنته دایانان بیر دموکراتیک سیستم یارانمیشدیر. نوامبر انقلابی آدلانان خالق آیاقلانماسیندان سونرا، وایمار شهرینده چاغریلان بیر بویوک توپلانتی دان سونرا کی گلیشمه لرده، اساس قانون یازیلیب و اؤلکه، فئدرال جمهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر. آدولف هیتلرین 1933- جی ایلده اقتدارا گلمه سی ایله بو جمهوریتین، عمری سونا چاتمیشدیر.
1924- جی ایلده ن پاریسده و 1929- جی ایلده ن سونرا سوئدده یاشایان توخولسکی، 1935- جی ایلده بو اؤلکه ده دونیایا گؤز یومموشدور. او آلماندا یاشادیغی ایللرده، یورولمادان میلیتاریزمی و دادگستری نین ناسیونال سوسیالیزم ایله گیزلی باغلانتی لارینی و بئله لیکه فاشیزمه زمین حاضیرلامانی افشا ائده ن ایره لیجی انسانلاریندان بیری اولموشدور.
ترجمه ائدیلمیش یازی ( zu dürfen) 2012- جی ایل فدرال آلماندا نشر اولونان و یازیچی نین ساتیریک یازیلارینی احتوا ائده ن کتابیندان آلینمیشدیر (Kurt Tucholsky-Das Grosse Lesebuch- Herausgegeben von Axel Ruckaberle).
یازی 20- جی عصرین اوللرینده آلمان اؤلکه سینده حاکیم اولان شرطلری لاغا قویماق اوچون یازیلسادا، عین شرطلر آلتیندا یاشاماغا مجبور اولان جنوبی آذربایجانلیلاری، هم گولدوروب و همده آغلادا بیلر.سون زامانلاردا ترجمه ائتدیییم «مرکز یئر اوزونده آلاهین نماینده سی دیر» یازیسی دا، ائله بو یازیچی دان دیر. (س. ح.)


text:
عیسی یوسف آلپتکین
عیسی یوسف آلپتکین (اویغور. ئەيسا يۈسۈپ ئالپتېكین (عیسى یوسف الپتگین یا عیسى یوسف الپتكین؛ تورکجه: Yusuf Alptekin[۱]؛ چین 艾萨·玉素甫·阿布甫泰肯؛ پینیین: Àisà Yùsùfŭ Ābùfŭtàikěn دوغوم .1901، کاشقار ایلی، یئنیحیصار قصبهسی – اؤلوم.1995، ایستانبول، تورکیه) — اویغور یازیچی، سییاستچی. عیسی یوسف آلپتکین هوْمیندان رژیمی دؤورونده موختلیف وظیفهلرده چالیشمیشدیر. دوغو تورکوستان ایسلام جومهوریتی[۲]هم ده ایکینجی دوغو تورکوستان جومهوریتی دؤورونده تورکچولوک مؤقعییندن چیخیش ائدن سیاسی فیقور ایدی.[۳] [۴]دوغو تورکوستان (سینجان) چین خالق جومهوریتی نین نظارتینه کئچدیکده، آلپتکین 1949-جو ایلده چیندن موهاجیرت ائتمیشدیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
1920-جی ایللر[دَییشدیر]
عیسی یوسف آلپتکین 1901-جی ایلده سین سولالهسی دؤورونده قاشقار ایلی نین یئنیحیصار قصبهسینده آنادان اولوب. آلپتکین سیاسی کاریئراسینا 1926-1928-جی ایللرده اندیجانداکی چین کونسوللوغوندا ترجومهچی و کاتیب کیمی باشلامیشدیر.[۵]آلپتکین اندیجاندا ایشله یرکن شوروی رژیمینین اویغورلاری سیلاحلاندیرماق و دوغو تورکوستانی چین نظارتیندن آزاد ائتمک پلانلاری ایله راضیلاشیب-راضیلاشدیریلمایاجاغینا دایر اونونلا مصلحتلشن اویغور تاجیرلری ایله گؤروشموشدو.[۶]1928-جی ایلده آلپتکینین ایشی یوکسک قییمتلندیریلدی و چوخ پیس خستهلنمیش چینلی دیپلوماتی پکنه موشاییعت ائتمک تاپشیریغینی آلدی.[۷]1928-جی ایلین پاییزیندا آلپتکین داشکنده گؤندریلدی، 1932-جی ایلین مئینه قدر چین کونسولو یانیندا کؤمکچی، ترجومهچی و کاتیب کیمی ایشلهدی.[۸] 1932-جی ایلده آلپتکین نانکینه گؤندریلدی و چین جومهوریتی مودافیعه ناظیرلیگینین سرحد ایشلری ایدارهسینده مصلحتچی تعیین ائدیلدی.[۹]
1930-جو و 1940-جی ایللرده [دَییشدیر]
1936-جی ایل سپتامبرین 18-ده چین جومهوریت مجلیسینه سئچیلمیشدیر.[۱۰] نانکینده اولدوغوندان، ژاپون ایمپراتورلوغو نانکینی ایشغال ائتدیکده چین حؤکومتی ایله بیرلیکده چونتسینه قاچماق مجبوریتینده قالدی. مسعود صبری کیمی بیر نئچه دیگر اویغورلا بیرلیکده اورادا یاشاییردی. چینین ژاپون موحاریبهسینه دستک آلماق اوچون عیسی یوسف آلپتکین 1939-جو ایلده هوئی موسلمانی ما فولیانق (馬 賦 良) ایله بیرلیکده میصیر، سوریه و تورکیهنی زیارت ائتدی. 1940-جی ایلده افقانیستانا گئتدیکلری زامان محمد امین بوغرا ایله علاقه قوردولار و اوندان هومیندان رژیمی نین پایتاختی چونتسینهسینی خواهیش ائتدیلر. اوندان هومیندان رژیمی نین پایتاختی چونتسینه گلمهسینی خواهیش ائتدیلر. بوغرا، 1942-جی ایلده ژاپون جاسوسو شوبهه سی ایله اینگیلیسلر طرفیندن توتولدو. لاکین آلپتکین و ما فولیانقین تأکیدیندن سونرا هومیندانین موداخیلهسی نتیجهسینده بوغرا سربست بوراخیلدی. عیسی یوسوف بوغرا ایله بیرگه هومیندانین موسلمان نشرلری نین رداکتورو اولاراق چالیشیردیلار.[۱۱]
چینلی موسلمانلارین ژاپونلارین دؤیوش طیارهلری طرفیندن بومباردمان ائدیلدیگی سوریه قزئتلرینده خبر وئریلیردی. نوماینده هئیتی یاخین شرقه سفری چرچیوهسینده افغانیستان، ایران، عراق، سوریه و لوبنان گؤروشلر کئچیردی. خاریجی ایشلر ناظیری، باش ناظیر و پرزیدنت، هئییت 1939-جو ایلین مئیینده میصیردن تورکیهیه گلدی. تورکیه یه گلدیکدن سونرا خاریجی ایشلر ناظیری، باش ناظیر و پرزیدنت شخصاً چینلی موسلمانلاردان عیبارت نوماینده هئیتی ایله گؤروشدو. بریتانیا هیندیستانینا سفر زامانی ماهاتما قاندی و محمد علی جیناحلا گؤروشده ما فولیانق و عیسی آلپتکین ژاپونون ایشغالچی سیاستینی پیسلهدیلر.[۱۲]
ما فوسلان، عیسی آلپتکین، وان زنقشان، سیو وئنبو و لین چژونمین میصیره عرب و ایسلام دونیاسی قارشیسیندا ژاپونون تجاووزکار سیاستینی پیسلهمک اوچون سفر ائتدیلر.[۱۳]ژاپون ایستیلاسی زامانی چین آلپتکینی دستکلهییردی.[۱۴]
1944-جو ایلده عیسی سینجانا دؤندو. او، بو زامن باش وئرن ایلی عوصیانینی و سونرادان قوزئی سینجاندا یارادیلان ایکینجی دوغو تورکوستان جومهوریتینی سسری-نین ماریونت دؤولتی اولدوغونو ایدیعا ائدهرک ایوسف استالینه قارشی چیخدی. بونون عوضینه او، زانق زیزونقون هومیندان رژیمی ایله امکداشلیغا باشلادی. بو زامان دوغو تورکوستاندا اوچ افندی (Üch Äpändi) (ئۈچ ئەپەندى) - عیسی آلپتکین، محمد امین بوغرا و مسعود صبری فعالیت گؤستریردی.[۱۵][۴]هر اوچ شخص کومونیست رژیمینه قارشی چیخیش ائدیردیلر. ایکینجی دوغو تورکوستان جومهوریتی نین یئنی رهبرلیگی کومونیستلر اولدوغوندان اونلاردا آلپتکین، بوغرا و سابرینی هوموندانا خیدمتده ایتیهام ائدیردیلر.[۱۶][۱۷]
1947-جی ایلده او، دوغو تورکوستان حؤکومتینین باش کاتیبی اولوب. عیسی یوسف آلپتکین موسلمان (اویغور) قادینلارلا هان چینلی کیشیلر آراسینداکی نیکاحلارا قارشی ایدی.[۱۸]دوغو تورکوستاندا کومونیست رژیمی علئیهینه احوال-روحیه عیسی آلپتکین طرفیندن دستکلنرکن، بورهان شهیدی شوروی لئیهینه اولان فیکیرلری مودافیعه ائدیردی.[۱۹]
ما بوفانقدان چان کایشیدن کومونیستلر و شورویلرین دستکلهدیگی ایکینجی دوغو تورکوستان جومهوریتینا قارشی چین حؤکومتی نین سینجان جنوبوندا موستقیل بیر ایسلام دؤولتی نین یارادیلماسینا ایجازه وئریب-وئرمهیهجگینی سوروشماغی خواهیش ائلهدی. لاکین ما بوفانق بو خواهیشه جیدی یاناشمادی. بونون عوضینه، چین کومونیستلرینین اوردوسو قینقهایا یاخینلاشاندا ما بیر نئچه میلیون دولارلیق قیزیل گؤتورهرک مرکزی کشفیات ایدارهسینه مخصوص طیاره ایله قاچدی. ما بوفانق اول هومیندان طرفیندن ایداره اولونان تایوان آداسینا، داها سونرا میصیره گئتدی.
موهاجیرتده[دَییشدیر]
1949-جو ایل سپتامبرین 26-دا چین خالق آزادلیق اوردوسونون دوغو تورکوستانا یئرلشدیریلمهسیندن سونرا آلپتکین سینجانی ترک ائتمک مجبوریتینده قالیر. آلپتکین هیمالیا اوزریندن هیندیستانین نظارتینده کی کشمیرین لاداکا قصبهسینه سیغینیر. 1954-جو ایلده او، محمد امین بوغرا ایله تایوانا گئدیر و چین جومهوریتی نین هومیندان حؤکومتینی دوغو تورکوستانا ایدیعالاریندان ایمتیناع ائتمهسینه ایناندیرماغا چالیشیرلار. لاکین اونلارین طلبی ردّ ائدیلیر و تایوان حؤکومتی سینجانی " چینین آیریلماز حیصهسی " کیمی قالدیغینی بیلدیریر.[۲۰]
عیسی یوسف آلپتکین 1954-جو ایلده تورکیه یه کؤچدو و اورادا دوغو تورکوستان موهاجیرلر جمعیتینی قوردو. آلپتکین "Shärqiy Türkistan avazı " (دوغو تورکوستان سسی) درگیسینی چاپ ائدهرک دوغو تورکوستانین سسینی دونیایا دویورماغا چالیشیردی. بو ایستیقامتده او، چوخ فعال ایشلر آپاریردی. خاریجی اؤلکه تمثیلچیلری گؤروشور دوغو تورکوستان حاقدا تبلیغات آپاریردی. او حتّی 1970-جی ایلده آمریکا کونقرسی نین عوضولری ایله ده گؤروشموشدور.[۲۱]
تورکیه ده او، حؤکومت و سیاسی پارتیالارین نومایندهلری ایله گؤروشور دوغو تورکوستاندا باش وئرن حادیثهلر باره ده اونلاری معلوماتلاندیریردی. آلپتکین تورکیه باش ناظیرلری و پرزیدنتلری ایله دایما تماسدا اولموشدور. بو گؤروشلرین بیرینده آلپتکین تورکیهنین دوغو تورکوستاندا اؤنملی رول اویناماسینی واجیب سایدیغینی آرزولامیشدیر:
" کؤنول آرزو ائدر کی، تورکوستان مسلهسی نین حلائدیلمهسی موباریزهسینده اؤنجوللوک شرفی، تورکیهنین حاقی اولسون...[۲۲] "
آلپتکین تورکیه میلتچیلری نین لیدری آلپآرسلان تورکشله سیخ علاقهلره مالیک ایدی.[۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸]
آلپتکین تورکیه ده اولارکن ارمنیلرین تورکلری، سونرا ایسه قاراباغ موحاریبهسی چرچیوهسینده گوناهسیز دینج آذربایجان وطنداشلارینی قتل ائتمهسینه اعتیراض ائتمیش و دونیا ایجتیماعیتینه سسلنمیشدیر: [۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳]
" خاریجده یاشایان تورک قارداشلاریما سسلهنیرم!
ارمنی قاتیللرینه اعتیراض اولاراق میتینگلر و یوروشلر تشکیل ائتمهلیییک. بیز ارمنیلری دستکلهین دؤولتلری و میلتلری شیدّتله قینامالیییق.
ایسلام دونیاسینا سسله نیرم!
بیر میلیارددان چوخ ایسلام دونیاسی؛ دینی، کیتابی و رسولو ایله بیر بوتوندور. (بو سببدن) بیریمیزین دوستو دوستوموزدور، بیریمیزین دوشمنی دوشمنیمیزدیر ... آنجاق تأسوف کی، بو بئله دئییل. بیلمیرم. تأسوف کی، بیریمیزین دوشمنی دیگریمیزین دوستو اولور. ارمنی قولدورلاری گوناهسیز موسلمان تورک قارداشلاریمیزی اؤلدوررکن، ایسلام دونیاسی سوسور.
یاخین شرقده کی موسلمان دؤولتلر و میلت لر بیلمهلیدیر کی، بو گون آرانیزداکی و دونیا حؤکمرانلیغینی داوام ائتدیرن روسیه آراسیندا قیریلماز بیر قالا اولان تورکیه جومهوریتی آشیلماز بیر دستدور. اول آللاه، سونرا تورکیه جومهوریتینین وارلیغی سایهسینده سربست و موستقیل یاشاماق فورصتی تاپمیسینیز ... تورکیه، عئینی زاماندا وارلیغینیزین و ساغ قالماغینیزین بیر ضمانتی دئمکدیر.
من ارمنیلری دستکلهین دؤولتلره سسله نیرم!
اونوتمایین کی، اسیرلیکده اولان یوز میلیون تورک آسیلی اولسا دا، تورکیهیه بیر ووجود کیمی باغلیدیر. ضررینه قارشی هر هانسی بیر حرکت بوتون تورک دونیاسینا ضرر وئرهجک و یانیندا اولانلار یانلاریندا یوز میلیون دونیا تورکونو تاپاجاقلار.
بوتون دونیانین اونلاری بئله تانیماسینی ایستهییریک. "
آلپتکینین تورکیهیه سورگونده اوراداکی حؤکومتده تمثیل اولونان میلتچی قیسمدن بؤیوک دستک آلدیغی اوچون چخج حؤکومتی اونو " سینجان موستقیللیک فعالیتینی " داوام ائتدیردیگینه و " سوسیالیست سیستمی " دئویرمگه چالیشدیغی اوچون تعقیبلره معروض قویموشدور.
اؤلومو[دَییشدیر]
عیسی یوسف آلپتکین 1995-جی ایل دسامبرین 27-ده 94 یاشیندا ایستانبولدا وفات ائتمیشدیر. دفینی زامانی جنازه سینی قالدیرماغا میندن چوخ آدام گلمیشدی.[34] او، تورکیهنین و تورک دونیاسی نین ایکی بؤیوک لیدری عدنان مندرس و تورقوت اؤزالین مقبرهلری نین یانیندا توپقاپی قبیریستانلیغیندا دفن ائدیلمیشدیر.[۳۴][۳۵]
خاطیرهسی[دَییشدیر]
1995-جی ایلده ایستانبولدا گؤی مسجید رایونوندا آلپتکینه و دوغو تورکوستان ایستیقلالیت حرکاتی نین شهیدلری شرفینه آبیده ایله یاناشی پارک دا آچیلدی. تورکیه پرزیدنتینین، باش ناظیرینین، پارلمانین صدرینین و باشقالاری نین ایشتیراکی دا داخیل اولماقلا، تدبیره یوکسک سوییه ده بؤیوک دیقت گؤستریلمهسی چینین غضبینه سبب اولدو.
چخج حؤکومتی تورکیه نی " داخیلی ایشلرینه " موداخیله ائتمکده ایتیهام ائتدی. بونا جاواب اولاراق تورکیه دؤولت دپارتامنتی پارکین باغلانماسی قرارینی وئردی. لاکین یئرلی ساکینلر و بلدیه پارکی باغلاماقدان ایمتیناع ائتدی.[۱][۳۶]
عاییلهسی[دَییشدیر]
اوغلو ارکین آلپتکین ده دوغو تورکوستان ایستیقلالیت حرکاتینین ایشتیراکچیلارینداندیر، حاضیردا آلماندا یاشاییر.
اثرلری[دَییشدیر]
- اونودولان وطن دوغو تورکیستان (East Turkestan: The Forgotten Land)، سِها یایینجیلیق، ایستانبول، 1999.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Allievi, Stefano; Nielsen, Jørgen (2003). Muslim networks and transnational communities in and across Europe. Brill Publishers. 303–305. ISBN 978-90-04-12858-3.
- ^ "Excerpts from the British MP memorandum to UK Foreign Office on the East Turkistan Republic (1934)". East Turkistan Government in Exile. İstifadə tarixi:25 June 2020.
- ^ Kamalov, Ablet (2010). Millward, James A.; Shinmen, Yasushi; Sugawara, Jun (eds.). Uyghur Memoir literature in Central Asia on Eastern Turkistan Republic (1944-49). Studies on Xinjiang Historical Sources in 17-20th Centuries. Tokyo: The Toyo Bunko. səh. 260.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ Ondřej Klimeš (8 January 2015).Struggle by the Pen: The Uyghur Discourse of Nation and National Interest, c.1900-1949. BRILL. 197–. ISBN 978-90-04-28809-6.
- ^ Taşçı, 1985. səh. 66, 575
- ^ Taşçı, 1985. səh. 78, 575
- ^ Taşçı, 1985. səh. 128, 575
- ^ Taşçı, 1985. səh. 164, 199
- ^ Taşçı, 1985. səh. 216, 575
- ^ Taşçı, 1985. səh. 238, 575
- ^ Lin, 2010. səh. 90
- ^ "西北回族在抗战中的贡献" [The contribution of Northwest Hui in the war effort]. www.xzbu.com (çin). 27 August 2017 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 August 2016.
- ^ "中国首批留埃学生林仲明" [Lin Zhongming, the first Chinese student to study in Egypt]. www.xzbu.com (çin). İstifadə tarixi: 1 July 2020.
- ^ The Muslim World. Motamar al-Alam al-Islami; World Muslim Congress. 1994. səh. 99.
- ^ Kamalov, Ablet (2010). Millward, James A.; Shinmen, Yasushi; Sugawara, Jun (eds.). Uyghur Memoir literature in Central Asia on Eastern Turkistan Republic (1944-49). Studies on Xinjiang Historical Sources in 17-20th Centuries. Tokyo: The Toyo Bunko. səh. 260.
- ^ Ondřej Klimeš (8 January 2015).Struggle by the Pen: The Uyghur Discourse of Nation and National Interest, c.1900-1949. BRILL. 241–. ISBN 978-90-04-28809-6.
- ^ David D. Wang (January 1999). Clouds Over Tianshan: Essays on Social Disturbance in Xinjiang in the 1940s. NIAS Press. 28–. ISBN 978-87-87062-62-6.
- ^ Linda Benson (1990). The Ili Rebellion: The Moslem Challenge to Chinese Authority in Xinjiang, 1944-1949. M.E. Sharpe. 164–. ISBN 978-0-87332-509-7.
- ^ Linda Benson (1990). The Ili Rebellion: The Moslem Challenge to Chinese Authority in Xinjiang, 1944-1949. M.E. Sharpe. 164–. ISBN 978-0-87332-509-7.
- ^ Page 52, Ismail, Mohammed Sa'id, and Mohammed Aziz Ismail. Moslems in the Soviet Union and China. Translated by U.S. Government, Joint Publications Service. Tehran, Iran: Privately printed pamphlet, published as vol. 1, 1960 (Hejira 1380); translation printed in Washington: JPRS 3936, September 19, 1960.
- ^ "غەرب دۇنياسىدىكى ئۇيغۇرلار (4A)". Radio Free Asia. 2016-04-30.
- ^ "Arxivlənmiş surət". 2009-01-05 tarixindəorijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
- ^ "İsa Yusuf Alptekin". 20 January 2016 tarixindəorijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2016.
- ^ "İsa Yusuf ALPTEKİN'i Rahmet ve Minnetle Yad Ediyoruz…". 23 May 2016 tarixində orijinalındanarxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 March 2016.
- ^ "Doğu Türkistan Vakfı Resmi Web Sitesi". 11 March 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi:1 July 2020.
- ^ "Mithatuyanikeskipazar78"
- ^ "Arxivlənmiş surət". 2019-02-07 tarixindəorijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
- ^ "Türkeş: Türkistan Türklüğün davası". 17 July 2009.
- ^ "İsa Yusuf Alptekin ve Türkiye'nin Siyasal Hayatına Etkileri". 2016-10-05 tarixində orijinalındanarxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
- ^ "Doğu Türkistan Vakfı Resmi Web Sitesi".
- ^ "Arxivlənmiş surət". 2017-02-15 tarixindəorijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-02-18.
- ^ "Doğu Türkistan Kültür ve Dayanışma Derneği Genel Merkezi". 15 February 2017 tarixindəorijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 March 2016.
- ^ “Dış Türk Kardeşlerime sesleniyorum! Ermeni katilleri protesto eden mitingler, yürüyüşler tertip etmeliyiz. Ermenileri destekleyen devletleri ve milletleri şiddetle telin etmeliyiz… İslam Dünyasına sesleniyorum! Bir milyarı aşan İslam âlemi; diniyle, kitabıyla, Rasulüyle bir bütündür. (Bu sebeple) birimizin dostu hepimizin dostu, birimizin düşmanı hepimizin düşmanı olmadı idi… Fakat maalesef olmadı. Olamıyor. Birimizin düşmanı maalesef diğerinin dostu oluyor. Ermeni caniler masum Müslüman Türk kardeşlerimizi katlederken, İslam dünyası sessiz kalıyor, sükût ediyor… Ortadoğu’daki Müslüman devletler ve milletler şunu bilmelidirler ki, bugün Türkiye Cumhuriyeti, dünya hâkimiyeti güden Rusya ile sizin aranızda yıkılmaz bir kale, aşılmaz bir settir. Evvel Allah Türkiye sayesinde hür ve müstakil yaşama imkânına sahip bulunuyorsunuz… Türkiye Cumhuriyeti’nin mevcudiyeti, sizin de mevcudiyetiniz ve bekanızın teminatı demektir. Ermenileri destekleyen devletlere sesleniyorum! Şunu unutmayınız ki, esaret altında olsalar bile yüz milyon Türk, Türkiye’ye yekvücut gibi bağlıdır. Onun zararına olacak her hareket, bütün Türk dünyasını incitmiş olacak, ona yan bakanlar, yüz milyon Dış Türkü yanında yanında bulacaktır. Bunları bütün dünyanın böyle bilmesini istiyoruz.”
- ^ Polat, 1995
- ^ Kayıkçı, 2008
- ^ Çolakoğlu, 2013. səh. 35


text:
اؤن سؤز
قورئاندا تبیین، تافصیل، تاصریف گیبی فارقلئ کلیمەلر گچسە دە گنلدە مئاللردە بو کلیمەلرە “آچئقلاما” آنلامئ وریلیر. اؤرنک اۇلماسئ آچئسئندان دیانت واقفئ مئالینی دیققاتە آلاراق اۆچ قاوراما وریلن آنلاملارئ گؤرەلیم:
آ- تبیین
… قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ ﴿۱۱۸﴾ (سورة آل عمران)
… أگر دۆشۆنۆپ آنلئیۇرسانئز، آیتلریمیزی سیزە آچئقلامئش بولونویۇروز. (آلی عیمران سورەسی؛ 118)
ب- تاصریف
… انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ ﴿۶۵﴾ (سورة الأنعام)
… باق، آنلاسئنلار دییە آیتلریمیزی ناسئل آچئقلئیۇروز! (أنعام سورەسی؛ 65)
ج- تافصیل
… كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿۳۲﴾ (سورة الأعراف)
… ایشتە بیلن بیر تۇپلولوق ایچین آیتلری بؤیلە آچئقلئیۇروز. (آعراف سورەسی؛ 32)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە ایلک آیتتە “تبیین” کؤکۆندن “بَیِّنَا”، ایکینجی آیتتە “تاصریف” کؤکۆندن “نُصَرِّفُ”، اۆچۆنجۆ آیتتە دە “تافصیل” کؤکۆندن “نُفَصِّلُ” گچمکتە؛ آما بو اۆچ آیرئ قوللانئم اۆچ آیتین مئالینە دە “آچئقلاما” اۇلاراق یانسئماقتادئر.
اۇیسا شو آیت؛ “تاصریف” وە “تبیینین” فارقلئ شەیلر اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر:
وَكَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ وَلِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿۱۰۵﴾ (سورة الأنعام)
ایشتە آیتلریمیزی بؤیلە تاصریف أدریز کی بیریلری: “سن بیر یردن اؤگرنمیشسین” دەسین. بیز دە اۇنو بیلن بیر تۇپلولوغا تبیین أتمیش اۇلالئم. (أنعام سورەسی؛ 105)
یوقارئداکی آیتتە، آیتلرین تاصریف أدیلدیگی، بونونلا ألدە أدیلن سۇنوجون دا تبیین اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر. تاصریف وە تبیین فارقلئ شەیلردیر. اۇیسا تۆرکیە دیانت واقفئنا عائید مئالدە یوقارئداکی آیتە شو آنلام وریلمیشتیر:
“بؤیلەجە بیز آیتلری گنیش گنیش آچئقلئیۇروز کی؛ “سن درس آلمئشسئن” دەسینلر دە، بیز دە آنلایان تۇپلوم ایچین قورئانئ اییجە آچئقلایالئم.”
یوقارئداکی مئالین: “سن درس آلمئشسئن” دەسینلر دە؛ بؤلۆمۆنۆ آتلارساق اۇرتایا چئقان مئال شؤیلە اۇلاجاقتئر:
“بؤیلەجە بیز آیتلری گنیش گنیش آچئقلئیۇروز کی، بیز دە آنلایان تۇپلوم ایچین قورئانئ اییجە آچئقلایالئم.”
دیققاتلی بیر اۇقویوجو، یوقارئداکی مئالدە بیر آنلام بۇزوقلوغو اۇلدوغونو آنلایاجاقتئر.
یاپئلان تاصریفلە بیلینن، ذاتن وار اۇلان شەیلرین تبیینی یاعنی اۇرتایا چئقماسئ آماچلانماقتادئر. تاصریف ایلە تبیین آراسئندا بؤیلەسی بیر ایلیشکی واردئر.
تافصیل ایلە تبیین آراسئنداکی بنزەر بیر ایلیشکی شو آیتتە گؤرۆلمکتەدیر:
وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلِتَسْتَبِينَ سَبِيلُ الْمُجْرِمِينَ ﴿۵۵﴾ (سورة الأنعام)
ایشتە آیتلریمیزی بؤیلە تافصیل أدریز کی سوچلولارئن یۇلو اییجە بللی اۇلسون. (أنعام سورەسی؛ 55)
یاپئلان تاصنیفلە وار اۇلان شەیلرین تبیینی یاعنی اۇرتایا چئقماسئ گرچکلشمکتەدیر.
قاوراملار آراسئنداکی بو ایرتیباطلارئن گؤز آردئ أدیلمەسی قورئانئن آنلاشئلماسئندا اؤنملی بیر أکسیکلیک اۇلوشتورماقتادئر. قورئاندا گچن هر فارقلئ کلیمەنین دیگرلریندن آیرئشان بیر آنلامئ واردئر. بو، عاینئ کؤکە صاحیب اۇلوپ دا فارقلئ قالئبلاردا قوللانئلان کلیمە وە فیعیللر ایچین بیلە سؤز قۇنوسودور.
بیز سریمیزین بو سایئسئندا تبیین قاورامئ اۆزریندە دوراجاغئز. اؤنجە قاورامئن سؤزلۆک آنلامئنا اۇرتایا قۇیاجاق، سۇنراسئندا دا قاورامئن قورئانداکی قوللانئملارئنئ وە بو قوللانئملار نتیجەسیندە اۇرتایا چئقان آنلامئن قورئانئن آنلاشئلماسئ آچئسئندان اؤنمینی تثبیت أدەجگیز.
دۇک. فاتیح اۇروم
تبیین
گیریش
گلەنکسل آنلایئشتا، رسولوللاهئن قورئانئ آچئقلاما گؤرەوی اۇلدوغو قابول أدیلیر وە بو گؤرەوە “تبیین” دەنیر. ایددیعا أدیلدیگی شکلییلە، قورئان باعضئ قۇنولارا مۆجمل یاعنی آچئقلانمایا ایحتیاج دویولاجاق قادار قاپالئ شکیلدە دگینیر. باعضئ قۇنولارا دا دتایلارا دگینمەدن عاطئفتا بولونور. ایشتە رسولوللاە، قورئانئن آچئقلانمایا ایحتیاج دویولان یرلرینی اۇنا وریلن تبیین گؤرەوی گرگی آچئقلادئغئ سؤیلنیر. دۇلایئسئیلا دینین تام آنلاشئلماسئ وە اویغولانابیلمەسی ایچین رسولوللاهئن اویغولامالارئ دا دینین اۇلمازسا اۇلمازلارئندان قابول أدیلیر. رسولوللاهئن تبیین گؤرەوی اۇلدوغونا دائیر أن بیلیندیک دلیل ناحل سورەسینین آیتیدیر. بو آیتلە ایلگیلی گنیش آچئقلاما یاپاجاغئز. آنجاق اؤنجەسیندە بەیان ایلە ایلگیلی بیر گنل چرچوە چیزەجگیز.
بەیانئن کلیمە آنلامئ
“بەیان” عارابچادا؛ “اۇرتایا چئقاماق، آچئق شکیلدە اۇلماق” آنلامئنا گلن “ب-ی-ن” کؤکۆندن “ماصدار”؛ “باشقا بیر شەیین آچئقلانماسئ وە اۇرتایا چئقماسئنا وسیلە اۇلان شەی” آنلامئندا دا “ایسیم” اۇلاراق قوللانئلئر. یینە “ایسیم” اۇلاراق “بەیان”؛ “بیر شەیی اۇرتایا چئقارتماق وە آچئقلاماق” آنلامئنداکی “تبیین” ماعناسئندا دا قوللانئلئر. آنجاق “تبیین”؛ مۆتعاددی /گچیشلی، یاعنی؛ “آچئقلئغا قاووشتورماق” آنلامئنئن یانئ سئرا لازئم /گچیشسیز، یاعنی؛ “آچئقلئغا قاووشماق” آنلامئندا دا قوللانئلئر.
فئقئە اوصولۆندە دە “بەیانئن”؛ باقئش آچئسئنا گؤرە “آچئقلاما ایشی، آچئقلاما واسئطاسئ وە بو ایشلمین سۇنوجو اۇلماق اۆزرە اۆچ فارقلئ” آنلامدا قوللانئلماسئنئن وە حاتتا باعضئلارئ طارافئندان؛ “ائظهار”، باعضئلارئ طارافئندان دا؛ “ظوهور” آنلامئنا وورغو یاپئلماسئنئن کلیمەنین یوقارئداکی آنلام گنیشلیگییلە باغلانتئسئ اۇلمالئدئر. “ب-ی-ن” فیعیلینین کؤکۆندە، بیر شەیدن آیرئلما (فصل) آنلامئ دا اۇلدوغوندان حارەکتلە، بیر شەیین آچئقچا اۇرتایا چئقماسئنئن وە بلیرگینلیگینین، اۇنون أطرافئنداکی شەیلردن آیرئلماسئ وە باغلانتئلئ اۇلدوغو عونصورلاردان آیرئشتئرئلماسئ آنلامئنا گلەجگینە دە دیققات چکیلیر.
قورئانداکی قوللانئملارئ
قورئاندا “ب-ی-ن” فیعیلیندن تۆرەین فیعیل وە ایسیملرین یۇغون شکیلدە قوللانئلدئغئ گؤرۆلۆر. فیعیلین قورئاندا تفعیل بابئیلا، آللاها وە اینسانلارا نیسبت أدیلمک صورتییلە ایکی یؤنلۆ قوللانئمئ واردئر. آللاها نیسبت أدیلەرک، اینسانلارئ عاقلەتمەلری، هیدایتە أرمەلری، قۇرونمالارئ، تفککۆر، تذککۆر وە شۆکۆر أتمەلری ایچین آللاهائن، آیتلری تبیین أتمەسی آنلامئندا قوللانئلئر. (بینا /تبین /یبین)
اینسانلارا نیسبت أدیلەرک، ایحتیلافا دۆشتۆکلری حوصوصلار دا داحیل؛ اینسانلارا ایندیریلنین کندیلرینە رسوللر طارافئندان تبیین أدیلمەسی آنلامئندا قوللانئلئر. عاینئ قوللانئم قورئاندا، أهلی کیتابا نیسبت أدیلەرک، آللاهئن یاپتئغئ آچئقلامالارئ اینسانلارا تبیین أتمەلری، گیزلەمەمەلری شکلیندەکی کندیلریندن آلئنان میثاقئن حاطئرلاتئلماسئ وە بو عاهدە وفا گؤسترمەییپ، آللاە طارافئندان آچئق بیر شکیلدە ایندیریلنلری اینسانلاردان گیزلەینلردن باحثەدیلیرکن دە گؤرۆلۆر. (بینوا /لتبین /لتبینە). فیعیل، باقارا سورەسیندە عاینئ قۇنو بۆتۆنلۆگۆ ایچیندە، اۆچ یردە ایسە، اینسانلارئن آچئقلاما وە دتایلاندئرما طالبلرینی ایفادە ایچین قوللانئلماقتادئر. (یبین)
فیعیل قورئاندا، “تفععول” بابئندان؛ “اۇرتایا چئقماق” آنلامئندا قوللانئلئر. بو یؤنلۆ قوللانئم، “تفعیل” بابئنداکی قوللانئمدا دا اۇلدوغو گیبی؛ “گرچگین، اۇنو چەورەلەین دیگر شەیلردن سئیرئلماسئ وە آپآچئق اۇرتایا چئقماسئ” آنلامئندادئر. مثەلا باقارا سورەسینین آیتیندە؛ “دۇغرو ایلە أگرینین بیربیریندن آیرئلماسئ (قد تبین الرشد من الغی) بؤیلە بیر ایلیشکینین سۇنوجودور. اؤتە یاندان؛ “بیر شەیین آچئق حالە گلمەسی” آنلامایئ مۆمکۆن قئلاجاغئ ایچین، بو عاینئ زاماندا کیشییە سۇروملولوق گتیریر. فیعیلین قورئاندا، “تفععول” بابئندان ایکی یردە “فتبینوا = اییجە آراشتئرئن” شکلیندەکی قوللانئمئ دا؛ “بیر شەیی، قافا قارئشئقلئغئنا سببیەت ورەجک شەیلردن آرئندئراراق اۇرتایا چئقارما” آنلامئیلا اؤرتۆشمکتەدیر.


text:
قیرقیزیستان ایله تاجیکیستان آراسیندا باریش اوچون بیر پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان میللی گۆونلیک دؤولت کمیتهسی باشقانی قامچیبک تاشییئو ایله تاجیکیستان میللی گۆونلیک دؤولت کمیته کمیتهسی باشقانی سایمومین یاتیموون تاجیکیستاندا گؤروشدوکلری بیلدیریلدی
قیرقیزیستان و تاجیکیستان سرحدینده باش وئرهن سلاحلی چاتیشمادان سونرا ایکی اؤلکهنین استخبارات تشکیلاتلارینین باشقانلاری آراسیندا باریش اوچون بیر پروتوکول ایمضالاندی.
قیرقیزیستان میللی گۆونلیک دؤولت کمیتهسی باشقانی قامچیبک تاشییئو ایله تاجیکیستان میللی گۆونلیک دؤولت کمیته کمیتهسی باشقانی سایمومین یاتیموون تاجیکیستاندا گؤروشدوکلری بیلدیریلدی.
گؤروشمهده، ۱۶ سپتامبردا یئرلی واختلا ساعات ۱۶:۰۰دا اعلان ائدیلهن آتیشکسدن سونرا حربی گۆجلرین چیخاریلماسی و وضعیتین ثابیتلشمهسی اوچون پروتوکول ایمضالاندی.
تاشییئوین گؤروشمهده، چاتیشما سیراسیندا تاجیکیستان طرفیندن ساخلانیلان ۴ قیرقیز عسگرینین بوراخیلماسینی تامین ائتدیگی ایفاده ائدیلدی.
ایکی اؤلکهنین سرحد قوشونلاری، جمعه گونو سحر ساعاتلاریندا چاتیشمیشدی.
چاتیشمادا هر ایکی طرفدن ایتکیلر اولموشدو.
ایلگیلیلی خبرلر
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی
ارمنیستان آتیشکسی پوزماغا داوام ائدیر
ارمنی بیرلیکلرینین، آذربایجان اوردوسونون مؤوضعلرینی آرالیقلارلا آتیشا توتولدوغو بیلدیریلدی
جمهورباشقانی علییئو لاچین شهرینه گئتدی
"بو، اونلارا درس اولسون چونکو بیزی هئچ کیمین و هئچ بیر شئیین دوردورابیلمهجگینی گؤردولر


text:
گونئی آزربایجانلی یازار محمد رحمانی فر ایله امین حاجیلونون موصاحیبه سی
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 19 بهمن 1393 04:27
آذوح: گونئی آزربایجانلی گنج یازار و شاعیر امین حاجیلو، تانینمیش ادبیاتچی و شاعیر محمد رحمانی فر ایله بیر موصاحیبه گرچکشدیریبدیر. رحمانی فر دیل و بیرئیلرین کیملیک اولوشوموندا اؤنمینی اله آلیب و حاجیلونون چئشیدلی سورولارینا جواب وئریبدیر.
امین جاجیلو: سایین محمد رحمانیفر جنابلاری! بوگون بیر سیرا انسانلار دیلی سادهجه بیر باغلانتی آراجی اولاراق تانیتدیرماغا چالیشماقلا دیللرین آراسیندا اولان فرقلری دانماق ایستهییرلر. آچیقجا دئسم اونلارین فیکریجه دیل یالنیز بیر-بیریمیزله ایلگی قورماق اوچون یارانیب، بونا گؤره ده هانسی دیلده دانیشدیغیمیز چوخ دا اؤنم داشیمیر. سیزجه دیل آراجمی دیر، یوخسا آماجمی؟
محمد رحمانی فر- منجه دیل هم آراجدیر، هم آماج. اصلینده بو باخیشی اورتایا قویانلار یانلیش بیر باخیش اورتایا قویماییرلار. بلکه ناقیص بیر باخیش اورتایا قویورلار. بو باخیش دیلچیلرین باخیشیدیر. دیلچیلیک باخیمیندان دیل ایلگیلنمک آراجیدیر. توپلومداکی باغلانتیلار دیله دایاناراق قورولور. دئمک اولار دیل اولمازسا توپلومسال یاشام اولاناقسیز اولار. ان آزی بوگونکو توپلوملاری دیلسیز بیر دورمدا آنلاماق اولماز.
آنجاق، دیل سادهجه دیلچیلرین تانیتدیقلاری فئنومن(پدیده) دئییل. تاریخ بویوجا بؤیوک دوشونرلر، آدلی –سانلی فیلسوفلار دا بو قونودا دوشونوبلر. بونلارین باخیشی ایله دیل سادهجه باغلانتی آراجی دئییل، بلکه اینسانین کیملییینی حتی وارلیغینی اولوشدوران بیر فئنومندیر.
امین جاجیلو: یاخشی نوقطهیه توخوندوز. سانیرام، ائله بو فلسفی باخیشلاری بیرآز آرتیق وورغولاسانیز داها یاخشی اولار.
- ییرمینجی یوزایللیکده داها گئنیشلندییینه باخمایاراق بو باخیش، یئنی یارانمیش بیر باخیش دئییل. اصلینده دیلین “نه اولدوغو”-نو هابئله “نئجهلیک”-ینی دوشونمک چوخ اسکی زامانلارا قاییدیر. بلکه هله فلسفه یارانمایان دؤورهلره. دئمک میفیک(اساطیری) چاغلارا. اسکی دؤنم (Old Testment) یاخود تورات-دا دئییلیر: ایلک باشلانغیجدا سؤزجوکدن باشقا هئچ نه یوخ ایدی، سؤزجوک ایسه تانرینین اؤزو ایدی. سونرالار یئنی دؤنم-ده (New Testment) یاخود انجیلده عیسی تانرینین بیر سؤزجویو اولاراق بیزه تانیتدیریلیر. قرآن ایسه “کلمه منّی” دئیهرک عیسی-نی تانرینین سؤزجویو آدلاندیریر. بو باخیشلار بوتون وارلیقلارین دیلدن آسیلی اولدوغونو وورغولاییرلار. دئمک وارلیق دیلدن یارانیر. ان آزی دیلسیز بیر چئورهده وارلیغی دوشونمک اولماز. بونون آردیجا کیملیک قونوسو اورتایا چیخیر. بونلارین هر ایکیسی ده دیلده یارانیرلار، دیلده ایسه قاورانیرلار.
بونلار گؤستریرلر کی اینسانلار ان اسکی چاغلاردان بری دیل-ین فلسفی تمللری اوزره دوشونمهیه چالیشمیشلار. آنجاق، سون زامانلار بوتون قونولارلا یاناشی بو قونودا چالیشمالار دا گئنیشلهنیبدیر. هایدگئر، ویتگئنشتاین، قادامئر، ژاک دریدا، پول ریکور، قاستون باشلار کیمی بؤیوک دوشونرلر بو قونویا قاتیلاراق، دیلین “نهاولدوغو”-نو هابئله “نئجهلیک”-ینی دوشونوب، آچیقلاماغا چالیشیبلار. گؤروندویو کیمی دیل داها یالنیز ایلگی قورماق آراجی اولاراق دوشونولمور. بونلارین باخیشیندا دیل “وارلیق” یارادیر، “دوشونجه”-نین تملی ساییلیر، “کیملیک” سورونونو چؤزور (حل ائدیر).
امین جاجیلو: دیلین دوشونجه ایله ایلگیسینی داها آرتیق آچیقلایا بیلرسینیز می؟
محمد رحمانی فر- باخین دوشونجه انتزاعی (abstract) بیر اولایدیر، دیل ایسه دویولان (concrete) بیر اولای. بیز ایچیمیزدهکی دویغولارلا دانیشا بیلمیریک. بیز دویغولاریمیزی، دوشوندوکلریمیزی دیل واسیطه سی ایله پایلاشماق زورونداییق. باشقا یؤندن بیزیم دوشونجهلریمیز ده دیل چئورهسینده اولوشورلار. بونا گؤره هایدگئر “دوشونجه دیلده اوز وئریر” سؤزونو ایشلهدیر. قاستون باشلار دئییر هئچ کیم دیلدن اؤنجهکی بیر چئورهده دوشونه بیلمز. دئمک بیز دوشونمک اوچون دیل چئورهسینده یاشامالیییق، یوخسا دوشونه بیلمهیهجهییک. بیزیم دوشونجهلریمیز دیل سینیرلارینی پوزا بیلمزلر. بونا گؤره من “شهریارلا بیرلیکده اؤزگهلشمکدن اؤزلشمهیه دوغرو” آدلی کیتابیمدا “بلکه ده دونیا بیزیم دوشدوندویوموزدن داها گئنیشدیر. آنجاق، دوشونجهمیزین دیلدن آسیلی اولدوغونا گؤره بیز او گئنیشلیکلره چاتا بیلمهمیشیک” دئمیشم. دئمک بیز اؤزموزو، دونیامیزی هابئله وارلیغیمیزی اولدوغو کیمی دئییل، بلکه دیلین امکان وئردییی قدر قاورایا بیلمیشیک. داها دیل یالنیز بیر دانیشیق آراجی دئییل، بلکه بیز دیلده دوشونوب، دیلده یاشاییریق.
امین جاجیلو: بو آرادا دوشونجهلریمیزی هانسی دیلده دیله گتیرمک اؤنملی ساییلا بیلرمی؟
محمد رحمانی فر- حتمن اؤنملی ساییلا بیلر. بونو آچیقلاماق اوچون قاوراییش سورهجینی (فرآیند درک) آچیقلامالیییام. بیز اوخودوغوموز یاخود ائشتدیییمیز سؤزلری چئویرمه واسیطهسی ایله آنلاییریق. سؤزلر دویولان (concrete) فئنومنلردیرلر. بیز اونلارا قاوراماق اوچون اؤز ذهنیمیزده اونلاری انتزاعی (abstract) فئنومنلره چئویرمهلیییک. قاوراییش سورهجی انتزاعی بیر سورهج دیر. بیز آلدیغیمیز سؤزجوکلری قاورادیقدان (فهم ائتدیکدن) سونرا ذهنیمیزدهکی انتزاعی قاوراملاری قارشی طرفه جواب اولاراق چاتدیرماق ایستهییریک. بو قاوراملاری قارشی طرفه چاتدیرماق اوچون اونلاری یئنیدن دویولا بیلن (concrete) فئنومنلره چئویرمهلیییک. دئمک اونلاری سؤزجوکلره یوکلهمهلیییک. گؤرونور بوردا چئویرمه سورهجی ایله اوزلشمهلی اولوروق. چئویرمه قوراللارینا اساسن بو سورهجده قاوراملار تؤکولورلر. قاوراملارین بئله تؤکولوب، آریقلاماسی بوتون دیللرده اوز وئریر. آنجاق، سیز اثرلرینیزی آنا دیلینیزده دئییل، باشقا بیر دیلده یازدیقدا وورغولادیغیم بو سورهجی داها اوزونلاشدیریرسینیز. بئلهلیکله ایسه قاوراملاری داها آریقلادیرسینیز. بو اؤزو آنا دیلده یازماغین تمل اؤنملریندن بیری ساییلا بیلر. (بو قونو داها گئنیش اولدوغو اوچون تام آیرینتیلاری ایله بو دانیشیقدا آچیقلانا بیلمز، بونا گؤره بو قونونون آیرینتیلاری ایله تانیشماق ایسترسینیزسه یوخاریدا وورغولادیغیم کیتابا باخا بیلرسینیز).
امین جاجیلو: سیزجه باشقا دیلده دانیشاندا ایستهدیییمیز قاوراملاری یوزده-یوز قارشی طرفه چاتدیرا بیلمیریک؟
محمد رحمانی فر- بیز هئچ آنا دیلیمیزده ده ایستهدیییمیز قاوراملاری یوزده-یوز قارشی طرفه چاتدیرا بیلمیریک. قوللاندیغیمیز سؤزجوکلر چاتدیرماق ایستهدیییمیز قاوراملاری آریقلادیرلار. سؤزجوکلر یئترسیزدیرلر. آنجاق، دوشوندویوموز قاوراملاری باشقا بیر دیلده چاتدیرماق ایستهینده بو یئترسیزلیک داها آرتیر. دئمک بیر دیلده دوشونوب، باشقا بیر دیلده دانیشیب-یازماق ایستهینده دوشوندوکلریمیزله دانیشدیقلاریمیزین آراسیندا یارانان آرا داها چوخالیر. بونا گؤره سایکالینقویستلرین دئدییی کیمی بیز باشقا بیر دیلده دانیشاندا صمیمیتدن هابئله صداقتدن اوزاقلاشیریق.
امین جاجیلو: دانیشیقلارینیزدا “کیملیک” مسالهسینه توخوندونوز. کیملیک دیلدن آسیلیدیر می؟
محمد رحمانی فر- باخین “کیملیک” مسالهسی آیری-آیری باخیملاردان آچیقلانا بیلر. اؤرنهیین سیاسال-توپلومسال باخیمدان دیل، میللی کیملییین تملی ساییلا بیلر. آنجاق، منیم اساس چالیشمالاریم دیل فلسفهسی اوزهرینده اولدوغو کیمی بو مسالهیه ده فلسفه باخیمیندان باخماق ایستیرم. منیم ” دیلسیزلییین سونوجو وطنسیزلیکدیر،” دئیه بیر سؤزوم واردیر. بو سؤز سون زامانلاردا چوخلارینی ماراقللاندیرا بیلیبدیر. اصلینده بو سؤزون فلسفهیه آرخالانان تملی واردیر. هایدگئرین باخیشیندا اؤزگهلشمیش بیر وارلیق، وطنسیزلیک آجیسی ایله اوغراشاجاقدیر. آنجاق، وطنسیزلیک نسنهللیکدن (عینیتدن) داها آرتیق، اؤزنهل (ذهنی) بیر آجیدیر. یاشادیغیمیز توپراقلا اؤزنهل بیر باغلانتیمیز اولمالیدیر. بو باغلانتی پوزولسا وطنسیزلهیهجهییک، حتتا وطنده یاشاساق دا! سون ایللرده قارشیلاشدیغیمیز شعارلاردان بیری “آذربایجان توپراق دئییل، آرزیلار مئشهسی دیر،” دئیه گئرچکدن شعار اولسا دا تام فلسفی بیر آنلام داشیییر. وطن قاورامینین نسنهل بؤلومو توپراقدیر. آنجاق، بو قاورامین اؤزنهل بؤلومو ده واردیر، او دا همن بو باغلانتی دیر. دئمک توپراغی توپراقلیقدان چیخاردیب، وطن آنلامینا چاتدیران، بو اؤزنهل باغلانتیدیر. بو قونو چوخ گئنیشدیر. قیسا دئمک ایستهسم بو باغلانتی-نین تمل مؤلفهسی “دیل” دیر. بئلهلیکله دیل “کیملیک گرگینلییینی” چؤزمکده تمل رول اویناییر.
امین جاجیلو: سون سورغو اولاراق آنا دیله باغلی ایستکلری آذربایجان آیدینلارینا باغلایانلار واردیرلار. بونلارین دئدییینه گؤره عادی اینسانلار دیل سورونونو اؤنمسهمیرلر، بلکه آیدینلار بو سورونو قابارتماقدادیرلار. سیز نئجه دوشونورسونوز؟
محمد رحمانی فر- بو سؤزون اؤنیارغیسی (پیش فرضی) دوز اولسایدی دا بو مسالهنی رد ائتمک اوچون دایاناقلی ندن ساییلا بیلمزدی. قرار دئییل عادی اینسانلار دیلین تمل اؤنملرینی بیلهلر. دونیانین هئچ بیر یانیندا بئله دئییل. آنجاق، دوروم بونلارین آچیقلادیغی کیمی دئییل. آرتیق، آذربایجانین عادی اینسانلارینین چوخو دا آنا دیلین اؤنملی اولدوغونو بیلیرلر. بو گون آنا دیلی اؤنمسهینلرین ساییسی گونو-گوندن آرتماقدادیر. آرتیق، اینسانلار گونو-گوندن آرتیق بیلگیلهنیرلر. بیلگیلندیکجه ده آنا دیلی داها آرتیق اؤنمسهییرلر. بو سورونو آیدینلار قابارتسایدیلار دا بو گون بیر گئنل (عمومی) ایستهیه چئوریلمکدهدیر.
امین جاجیلو: دانیشغا واقت آییردیغینیز اوچون سیزدن تشکر ائدیرم. سون سوزونوز وارسا بویورون.
محمد رحمانی فر- چوخ ساغ اولون. من ده سیزدن تشکر ائدیرم. آنا دیلیمیزین گونو-گوندن داها آرتیق گلیشمهسینی، داها آرتیق چیچکلنمهسینی آرزیلاییرام.