text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
“خلق بيليمي” فولکلورموزا باخيش یازان: علي.ب.تورک
فولکلور انگليزجه ده کي
“folk” و “lore”
سوزلرنين بير آراياگلمسيندن يارانان “خلق بيليم” انلامي وئرن بيليم دالاينا دئيلير.بو علم ساحه سينين اگرچه چوخ اسکي گئچميشي يوخدور و دوزلينيش و بيربيليم ساحه سي تانينماسي سون نئچه يوز ايللره دايانير اما آراشديري و تدقيق ساحه سي توپلوملارين ياراديليش دونملرينه دايانير.
1846- نجي ايللرده انگليس لي “ويليام .ج.تامس”ين چاليشمالاري ساحسينده و اونون تعريف ائديگي “خلق و توپلومون بيليمي”دئيلن عنوان گئنيش آنلامدا اينسانلارين و توپلوملارايلگيلي اولان هرشئي و هر ايشي ايچينه آلايب بونلاريين احتواائتديگي اوزگولر و توپلوم ياپيتلاريني قاپساياراق بو بيليين اونجوسي اولموشدور.
هر توپلومون اوزونه خاص و اوزل ياشايش بيچيمي اولدقي اوچون او توپلومون فولکلورودا اوزونه گوره بيچيملنمکده دير.و بو بيچيملنديرملره اوتوپلومون بيلگينلرنه گوره چئشيتلنمکده دير.اورنک اوچون آلمان فولکلوري سياستين و سوسياليسم ين کوکني سايليرباشقا دئيشده فولکلور آلمان خلقنين قاليبي و روحونون آنلايشي اولاراقدا تانينير.آمريکا اولکسينده فولکلور تمدن و اولگارليق تاريخي اولاراق سوسيال و اجتماعي علملر ايچينده يئر آلير.فرانسا دا فولکلور ،خلق ياشايشيني اينجليرک بوتون ياشايش ساحه لرني ايچينه آلاراق آراشديرلارآپاريلماقدادير.باشقا دئيشده فرنسادا فولکلور خلقين ياراتديقي ان بويوک “انسيکوپليديکا”؛ اينسانلارين يارادليش زمانلاريندان اونجلرينه دايانان دونمدن باشلاييب بو گونوموزه قدر سوره ن کولتورلرنين و فرهنگلرنين يغينتيسي بيلنير.انگليس لره گوره فولکلور تکجه اينسانلارين آتابابالاريندان قالان هنرلروصنعتلره دئيلمکدير.گئچميشلرده ن بوگونه قالميش تکجه اينانجلار و گورولن ايشلرديلر کي انگليستاندا فولکلور تانينير.
تورک عالملرينده فولکلورا گوره و تورک خلق بيليمي اوچون؛ اوزلرينه خاص بير تعريفلري واردير.تورک بيليم آداملارينا گوره فولکلور خلقين وبللي بير يئرده اولان بير توپلومون مادي و معنوي آنلايشلاري و اوزلرينه گوره اوزل بير ديرلنديرملري و دوشنجلرنين يغينتيسي اولاراق تاننير.بيراولکنين و بير خلقين ديشيک اولاراک دوشوندوکلري و او خلقين دوشونجلريندن يولاچيخاراق بوتون توپلومون آراسيندا يايقين بير شکيلده يايلان و او خلقين طرفيندن يارادلان و بيرچوخ يئرده باشقا و ياخين توپلوملاردان آلنتيلارو ائتگيلنديکلريندن اورتايا چيخان بوتون دوشونجلره بو کونودا يئر آلماقدادير.
اگرچه گئچميشده فولکلور تورک بيليملرينه گوره تکجه آغيز و شيفاهي دئيلن سوزلره شاميل ائديلميشدير اما بو گون بللي اولدوگي کيمي بو ساحه بير چوخ آغيزدا دئييلمين و شيفاهي ادبيات سايلمايان ايشلر و شئي لريده يئر آلماقدادير.دئمک اولار تورک فولکلوري بوگون تورکلرين سوسيولوژي ايله،کولتور وفرهنگي ايله،اديباتلا،دين سه ل کونولارلا،ديل بيليم ايله،تاريخي و جغرافيا ايله؛ال صنعتلري وتاريخي صنعتلرايله؛طب،و باشقا علملرله باغلياق مومکوندوربو بيليمدن يولاچيخديقيندا بوتون گئچميش زمانلاردان بوگونوموزه گليب چاتان بيليملرين بير قالينتيسي سايماق اولار.
دونيا فولکلورلاري ايچينده تورک فولکلوري ان زنگين و چئشيدلي و توکنمز خزينلرده و خلق بيليملريندن بيرسي سايلير.تورک خلق بيليمي اوقدر زنگين و چئشيدليدرکي دئمک اولار دونيانين ان بويوک فولکلوري تورک فولکلوردور.تورک فولکلورون اوزرينده اگرچه بير چوخ آراشديرما و تدقيق آپارليب و اينديده آپاريلماقدادير اما بو نهنگ ساحه نين بويوکلوگونه باخلديقيندا سانکي بير ايش گورنميب کيمي گلير.
فولکلور و تورک فولکلوري بير سوسيال و اجتماعي بيليم اولدوقي اوچون بو علم ه تاي هيچ بير سينير و مرزي يوخدورباشقا علم دالاري کيمي ائلمک اولماز اونا سينير ياراتماق ،تورک فولکلورنون دالاري بير چوخ يئرده اوزي بير يئني فولکلور آلاني اولوب بير فولکلور دالي اوزي بوتون فولکلور دالاريني ايچينه آلير.اورنک اوچون آتاسوزلري و دئيملره اينجلنديکلرينده گوروروک کي بو ساحه ده فولکلورون کوکنلري بو دالادا تازاشدان تکرار اولور.آتاسوزلرنين ايچينده 70- دن آرتيق فولکلور بوداقي گورنور .آشيق فولکلوري بير نئچه بولومه بولوندوکدن سونرا هر بير بولوم اوزي اوندان آرتيق بولومه آيرلير.
تورک خلق بيلمين و فولکلورون بوجور سئرالانديرماق اولار:
1)شهرلر،کندلرياشايشي:
2)يئرلشيم و ياشايش يئرلري:
الف)دائم يئرلشيم
ب)کوچ و کوچمکلر
ج)ايش اوچون يئرلشيملر
4)معمارليق:
الف)بولگه ياپيسي و معمارليقي
ب)ائو تيکيمينده ايشلنن شئي لر
5)آيدينلاما و اوجاق:
الف)اود و ايستي
ب)اوجاق و اوجاقلا ايلگيلي اولان شئي لر
6)اقتصادوبازارليق:
الف)حيوانچليک:1)حيوان باخمچليقي2)چوبانليق3)حيوان بسلملري و ساخلامالاري
ب)اکينچليک:1)اکين،بيچين2)اکينچليک شئي لري
ج)اووچلوق:1)اوولار2)اوولاماق
د)خلق اقتصادي:1)اورتيم(توليد)2)توکتيم(مصرف)3)بازارليق و بازار
7)يئمک:
الف)حيوانلاردان الده ائديلن لر
ب)بيتگيلردن الده ائديلن يئمکلر
8)مطبخ:
الف)پيشيرملر و يئمکلر
ب)يئمکلري ساخلاماق
ج)يئمک چئشيتلري
د)سفره و قوناقليق دبلري
9)اولچولر،بيلچيلر،تارتمالار:
الف)چکيلر و اندازه لر
ب)پول و پارا لار
ج)چکمه و تارتما شئي لري
10)خلق صنعتلري:
الف)توخونما،هورملر،باسمالار،
ب)آغاج دان،داش دان،توپراق دان،جام دان،دريدن ،و سايره دوزلنلر
11)گئيم و کوشام:
الف)ارکک گئيمي
ب)آرواد گئيمي
ج)اوشاق گئيمي
د)گونلوق گئيمي
ه)تورن و مراسيم گئيمي1)توي گئيمي 2)ياس گئيمي3)عزا گئيمي4)ساواش گئيمي5)اويناماق گئيمي
و)ايشله ايلگيلي گئيملر
12)بزکلر و بزنملر
13)خلق بيلگيسي:
الف)خلق حکيمليقي- خلق بيتارليقي
ب)خلق بتگيلرله و حيوانلارلا ايلگيسي
ج)خلق مئتولوژيسي
د)خلق تقويمي
ه)خلق حقوقي و قضاوتي
14)خلق اينانجلاري:
الف)تورلر
ب)عادتلر و عنعنه لر
د)گلنکلر
ج)گورنگلر
15)ياشايس دونملري:
الف)دوغوم1)دوغومدان اونجه 2)دوغومدان سونرا
ب)ائولن مه
ج)اولوم
د)ياشام دونملري
16)بايراملار،اوغورلامالار؛قارشيلامالار:
الف)ديني بايراملار
ب)خلق بايراملاري
د)اوغورلامالارو قارشيمالار
17)خلق ياشامي ايله باغلي ايشلر:
الف)گوندليگ ياشام
ب)تونلر و مراسيملر
د)چاغيرمالار،سسلمه لر
18)قورووشلار و يغينتيلارو درنکلر:
الف)ايش يغينجاقلار
ب)ديني يغينجاقلار
ج)جينسه و ياشلا باغلي يغينجاقلار
د)قونشولار
19)ديني و اينانجلاروبويولر:
الف)زيارتلر،تربه لر ،قبريستانلار ومزارلار
ب)فال،روياويوخو يورمالار؛گلجکدن خبر وئرملر
ج)بويوجولوک و اووسونچولوقلار
20)خلق ادبياتي:
الف)داستانلار
ب)افسانه لر
ج)مثللر
د)خلق حيکايلري
ه)خلق اوخوماقلاري
و)گولدورملرو مزاحلار
ز)آتاسوزلري و دئيملر
ح)تکرارلامالارو ياهاتماجالار
ط)تاپماجالارو بيلمه جلر
ي)آلقيشلار
ص)قارقيشلار
ف)آغيتلار
ظ)ايلاهيلرو مولوديلر
ق)سايالار
ر)خلق اديبات ياراديجيلاري1)اوزانلارو آشيقلار2)شخصيتلرو آدليم لار
21)خلق تياتروسي
الف)فصلي اويونلار
ب)قولجاق لا اونانان اويونلار
ج)مداحي و شبيه لر
22)خلق اويونلاري و اويناماقلار
23)خلق موزيکي و موزيک آلتلري
24)اويونلار:
الف)اوشاق اويونلاري :1)تمثيلي اويونلار2)توپلي اويونلار
ب)اويونجاق و اويون و اويون شئي لريله اوينانان اويونلار
25)ايلنجلر:
الف)اويونلارو اويون شئي لري
ب)ايدمان(ورزشي اويونلار)
26)آدلار:
الف)اينسان آدلار
ب)آللاماقارو آدقويمالار
ج)سوي آدلاري
د)لقبلرو سونرادان قويولان آدلار
ه)يئرلر و مکان آدلاري
گوروندگي کيمي بير بويوک قوللي- بوداقلي آغاجا بنزين تورک فولکلوري اوزرينده آراشديرما وتدقيقي اوزونه گوره بير علمي ساحه و بير گئنيش بيليم قولي سايلير.آذربايجان فولکلورودا بو آغاجين کوکلي بوداقلاريندان اولاراک زنگين و چئشيدلي و آرتيق دقته لايق اولان ساحه لردندير کي اوزو – اوز يئرينده تورک فولکلورلارنين آراسيندا اوزل بير يئري آچيب.
ايران تورکلرنين فولکلوري اوزرينده ده اگر چه بوگونه کيمي بير چوخ ايش گورنوب اما فولکلور و تورک فولکلورنون چئشيدليليقينه باخيلان زمان گورروک کيمي بو توکنيلمز خزينه ده تکجه بير نئچه دامجي الده ائدلميش و بو نهنگ عمانين آراشديرماق اوچون هنوز بير چوخ گيزلي قالميش و گون اوزي گورمه ميش ساحه لري هله ده ايتگين قاليب .بو ايتگين و گوزدن ايراق اولان خلق بيليميني بوگون قوروماق ،بير آرايا گتيرمک و آتا-بابالارميزدان بيزلره ميراث قالان و امانت اولوب و ايپه ساپا قلمين اينجي لري گلجيه يتيرمک هربير اينسانين بوينوندا اولان قورئولريندن سايلير.”بو امانتي بيرليک ده گلجيه داشياق.”
يازان:علي.ب.تورک
Turkbaris2003@yahoo.com
قايناقلار:
آذربايجان فولکلوري(يکانات …)- م حصاري-1379
Türk halk bilimi-örnek-1995
Turkbaris2003@yahoo.com
آذربايجان فولکلوري(يکانات …)- م حصاري-1379
Türk halk bilimi-örnek-1995
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri | Tagged: فولکلور آذربایجان,خلق بیلیمی |


c: text/html

text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
حذر قیل
حذر قیل آه اودوندان ، جورونو عشاقه آز ائیله
خس و خاشاکی یاخما ، شعله سین دن احتراز ائیله
صنملر سجده سی دیر بیزده طاعت تانری چون ، زاهد
کیمی گؤرسن سن اؤز دینین ده تکلیف نماز ائیله
حقیقت حرفینی یازماق دیلرسن لوح ذاتین ده ؟
خطین گلرخ لرین منظور توت ، مشق مجاز ائیله
صنم لر سنگ دل لردیر، ائشیتمزلر سؤزو زاهد
یئتر بیهوده من تک اونلارا عرض نیاز ائیله
سنین نازین گؤرنده ، عقل قالماز حسبته للله
آمان وئر عاشق دیداره بیر دم ترک ناز ائیله
یولوندا انتیظار مقدمین له خاک اولان چوخدور
خرام ائت بیرقدم ، من خاکساری سرفراز ائیله
فضولی جانه تاپشیریدن خیلین ، ایندی رسواسن
سنه کیم دئییرکی هر نامحرمه ، افشای راز ائیله
محمد فضولی
Filed under: محمد فضولی,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: فضولی نین تورکی شعرلری,فضولی نین شعرلری,محمد فضولی,آذری شعر,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,شیخ محمد فضولی |

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
حضرت علییه (ع) عاشیق اولان مسیحیلر
حضرت علییه (ع) عاشیق اولان مسیحیلر
حضرت علی (ع) نهجالبلاغهنین 48-جی خوطبهسینده بویورورو: «گئجه چاتاندا و قارانلیق پردهسی اونا چکیلنده حمد آللاه مخصوصدور. اولدوزلارین طلوع و غروب زامانی حمد آللاها مخصوصدور. حمد او ذاتا مخصوصدور کی نعمتلری قورتولان دئییل و باغیشلادیقلارینی جوبران ائتمک اولماز. آما سونرا: قوشونومون قاراووللارینی اؤندن گؤندردیم و امریم اونلارا چاتانا قدر فرات قیراغیندا دایانمالارینی ایستهدیم. فرات چایینی اؤتوب سیزدن _دیجله چایینین کناریندا ساکین اولان_ بیر جمعیّتین طرفینه گلمک قرارینا گلمیشم. ایستیرم اونلاری سیزینله برابر، دوشمنه طرف سفربر ائدم و سیزی گوجلندیرمک اوچون اونلاردان کؤمک آلام».
بو خوطبهنی او حضرت کوفهنین خاریجینده «نخیله» قرارگاهیندا «صفین» ساواشینا یوللاناندا هیجری قمری 37-جی ایلینده شوّالین 20-ده بویورموشدو. (ابن ابی الحدید شرحی جیلد 3، صفحه 201) هابئله بو خوطبهنی تاریخچیلرین بیر تعدادی او جوملهدن «نصر بن مزاحم» نقل ائدیب.
صفین یولونداکی جریانلار: بو سفرده ایمام «آنبار» شهرینه چاتدی. بو شهرین اکینچیلیری و بؤیوکلری قارشیلاماغا گلیب دئدیلر: «سیزه قاطیر هدیه گتیرمیشیک و موسلمانلارا یئمک حاضیرلاییب حیوانلاریزا چوخلو یئم حاضیرلامیشیق». ایمام بویوردو: «آما حیوانلار بارهسینده، اونلاری سیزدن آلماغا حاضیریق و خراجیزدان چیخاریق. یئمکلرین قیمتی بللی اولماسا اونلاری یئمهریک». دئدیلر: «اؤزوموز قیمت ائدیب اونون پولونو وئرهریک». ایمام بویوردو: «سیز اونلارین حقیقی قیمتینی حسابلامایاجاقسیز». دئدیلر: «سیزین قوشونوزدا بیزیم تانیشلاریمیز وار. اونلارا باغیشلاماغا مانع وار؟»
ایمام بویوردو: «هامی سیزین دوستوزدور. موسلمانلارین هئچ بیری سیزین هدیهزی قبول ائلهمهمهلیدیلر». سونرا بویوردو: «عسکرلردن هر بیری سیزدن بیر شئی غصب ائلهمیش اولسالار بیزه خبر وئرین». اونلار هدیه وئرمکده ایصرار ائلهدیلر. ایمام بویوردو: «بیز سیزدن احتیاجسیزیق». بئلهلیکله اؤز تایسیزلیق و بؤیوکلویونو ثبوت ائلهدی. حقیقتده ایمام بو ایشی ایله هر جور تجاوزون قاقارشیسینی آلدی.
یولدا «رقه» دیارینا چاتاندا فرات کناریندا «بلیخ» آدیندا بیر یئرده اوتوراق ائلهدیلر. ائله بوردایدی کی صومیعهدن بیر راهیب چیخیب او حضرتین محضرینه گلیب دئدی: «آتالاریمیزدان بیزه بیر کیتاب قالیب. بو کیتابی عیسیبن مریمین (ع) صحابهسی یازیبلار». سونرا اونو اوخوماغا باشلادی: «آللاه جزیرةالعرب جماعتی ایچینده اونلارا کیتاب و حیکمتی اؤیرتمک اوچون و آللاه یولونو اونلارا گؤسترمک اوچون بیر پیغمبر مبعوث ائلر. اونون یولوندا خشونت یوخدور و او باغیشلار. اومّتی آللاهی تسبیح ائدن اینسانلاردیلار و وفاتیندان سونرا اونلارین آراسیندا داغیناقلیق یارانار. اومّتیندن بیر کیشی فرات کناریندان کئچر. او عدالته چاغیریب یاخشیلیقلارا امر ائدیب پیسلیکلردن نهی ائلر. دونیا اونون اوچون کولدن داها دَیَرسیزدیر. اؤلومو سو ایچمک کیمی راحات قبول ائلر. خلوتده آللاهدان قورخار و آشکاردا اونا خاطیر جماعته نصحیت وئرر. هر کس او پیغمبری درک ائدیب ایمان گتیرسه آللاهین جنّتینی آلمیش اولاجاق و هر کس او صالح بندهنی تاپسا اونا کؤمک ائلهمهلیدیر چونکی اونونلا اؤلمک شهادتدیر». ایمام (ع) آغلاییب آللاها شوکر ائلهدی. راهیب دئدی: «من سیزدن آیریلمایاجاغام.» او راهیب شهید اولانا قدر، گئجه گوندوز امیرالمؤمنینله (ع) اولدو. ایمام اونا ناماز قیلیب دفعهلرله اونون باغیشلانماسینی ایستهدی. (نهجالبلاغه شرحی ابن ابی الحدید جیلد 3، صفحه 204 و 205)
حضرت علینین (ع) ویلادتینی اوّلدن بیلن راهیب
ابوطالب(ع) زامانی «مثرم بن دعیت بن شیتقام» آدیندا بیر راهیب واریدی. بو کیشی عبادتده معروف ایدی و آللاهی 190 ایل عیبادت ائلهمیشدی و آللاهدان هئچ ایستگی اولمامیشدی. نهایتده آللاهدان ایستهدی اؤولیادان بیرینی اونا نیشان وئرسین. آللاه تعالا ابوطالبی اونون نزدینه گؤندردی. مثرم اونو گؤرمک همن آیاغا قالخیب باشیندان اؤپدو و اونو اؤز قاباغیندا اوتوردوب دئدی: «آللاه سنه رحمت ائلهسین. سن کیمسن؟» ابوطالب دئدی: «تهامه بؤلگهسیندن بیر کیشی». سوروشدو: «عبد منافین هانسی طایفاسیندان؟» جواب وئردی: «بنی هاشمدن». راهیب، یئنه دوروب ابو طالبین باشیندان اؤپوب دئدی: «آللاها شوکر اولسون کی آللاه منیم ایستگیمی وئردی و اؤلمهمیشدن اوّل اؤز ولیسینی منه گؤستردی». سونرا دئدی: «سنه بشارت اولسون! آللاه منه ایلهام ائدیب کی سنه بشارت وار». ابو طالب سوروشدو: «او بشارت نهدیر؟» دئدی: «سندن بیر اوشاق اولاجاق کی ولی الله دیر. او آللاهین ولیسی، تقوالیلارین ایمامی و رسول الله-ین وصیسیدیر. او اوشاغی گؤرسن مندن اونا سلام یئتیر و اونا دئنه: مثرم سنه سلام یئتیریر و شهادت وئریر کی آللاهادا سووای تانری یوخدور. تکدیر و شریکی یوخدور و محمد (ص) اونون بندهسی و رسولودور و سن اونون حقلی خلیفهسیسن. نُبوّت محمدله و وصایت سنینله کامیللشیر». بو حینده ابو طالب آغلاییب سوروشدو: «اونون آدی نهدیر؟» دئدی: «آدی علیدیر».
قوشونون سوسوزلوغو و مسیحی راهیب
صفّین یولوندا ایمامین (ع) قوشونو سوسوزلوغا دوچار اولدو. سو احتیاطی قورتولموشدو و هر طرفده سو آختاریشلاری نتیجهسیز قالدی. حضرت علی (ع) قوشونونو یولدان آزاجیق قیراغا چکیب بیر آز یول گئدندن سونرا چؤلون اورتاسیندا بیر صومعه آشکار اولدو. حضرت صومعهیه طرف گئدیب صحابهیه بویودو: «اورانین ساکینلرینی چاغیرین». جماعت چاغیردی. بیر راهیب باشینی صومعهدن ائشیگه چیخاردی. حضرت اونا بویوردو: «سیزین یاخینلیغیزدا بو جمعیّته جواب وئره بیلهجک سو وار؟» راهیب دئدی: «موطلقا، منله سو آراسیندا ایکی فرسخ فاصیله وار منیمده بیر آیلیق سویومو گتیرمهسهلر سوسوزلوغومدان اؤلرم». حضرت صحابهیه بویوردو: «راهیبین بو سؤزون ائشیتدیز؟» دئدیلر: «بلی ! ایندی کی گؤجوموز وار، امر ائلیرسن کی اورا گئدیب سویا ال تاپاق؟» حضرت بویوردو: «یوخ سیزین بو ایشه احتیاجیز یوخدور!» سونرا او حضرت قاطیرینین باشینی قیبلهیه طرف چئویریب و صومعه یاخینلیغیندا بیر نوقطهیه ایشاره ائدیب بویوردو: «بورانی قازین». بیر عیدّه کولونگله قازماغا باشلادیلار. نهایت بیر پارلاق (آغ) داشا چاتدیلار (داها قازماق مومکون اولمادی). دئدیلر: «یا علی کولونگ بو داشا تأثیر ائتمیر». حضرت بویوردو: «سو او داشین آلتیندادیر. داشی ترپده بیلسز سویا چاتاجاقسیز. چالیشین داشی یئریندن قوپارداسیز».
موعاصیر مسیحی و حضرت علی (ع)
جورج جورداق، لوبنانین مشهور موحقیقلریندن و مسیحی مؤلّیف، دَیَرلی ««الامام علی صوتالعداله الانسانیه» کیتابینی یازماقلا بو ایمامین دوشونجهلری و زیندگانلیغینا اولان عشق و علاقهسینی بیروزه وئریب. او، بو بئش جیلیدلیک کیتابدا حضرت علینین (ع) اینسانی دوشونجه و حکومت زامانلارینا عاشیقانه شکلده ایشاره ائدیب.
«علی و اینسان حاقلری»، «علی و فرانسه اینقیلابی»، «علی و سقراط»، «علی و اونون عصری» و «علی و عرب میلّیِّتی» کیتابلاری، مسیحی جورج جورداقین «صوت العداله الانسانیه» کیتابینین بئش جیلدینی تشکیل ائدیر. جورج جورداق جوانلیغینین لاپ گؤزل ایللرینی، بو کیتابین تحقیقی و یازماسینا صرف ائلهدی. لوبنانین جنوبوندا مرجعیون شهرینده 1926-جی ایلنیده دونیایا گلمیش جورج جورداق دئییر: «عربین مشهور شاعیری قارداشیم «فوآد جورداق» نهجالبلاغه کیتابینی منه وئریب اونو درین اوخوماغیما تشویق ائلهدی. نهجالبلاغهنی اوخویاندان سونرا حضرت علینین (ع) حالتلری، اخلاقی و ادبیّاتینا عاشیق اولدوم و اوندان سونرا او حضرت بارهسینده سونّیلر و شیعهلر طرفیندن یازیلمیش کیتابلاری اوخوماغا باشلادیم».


text:
سلام اولسون بوتون تورک وطن داش ، قان داش ملتینه ایراندا
نچه وقت بوندان قاباخ اینترنتده اله بوجور دولانیردیم گوزوم چاتاشده بیر متنه که تورکی دیلینده یازیلمیشده ، اول سیری ددیم بلکه بو بعضی یالان یازان تورکلرده که ایستیللر هر نه قیمته اولسا آنا دیلیمیزهی ساخلیالار ، سورا بو یازی که بولار یازمیشدیلاری دقت دن کوکون اوخودوم گئتدیم اینترنتدن آراشتیردیم گوردوم یوخ والله یالان دییل دوغرو دییبلر ، اینده شاید دییسیز یازی نمنه یده ؟ یازی بیدنه آراشتیرما نتیجه سیده که چین و نچه اولکه دونیادا بوتون دیللرین اوستونده ایشلمیشدیلر که لاب گوزل دیللری ریاضیاتا تاپالار و آراشتیرمالارین سونوچو چینی دیل ، کره ای دیل بیده بیزیم تورکی دیلیمیز اولموشده
قارداش جانی من اوزوم اولده اینانمیردیم دییردیم بلکه بو سوزهاواده اما گدیب آراشاتیردیم گوردوم هن والله دوزموش :
https://www.wsj.com/articles/the-best-language-for-math-1410304008
بو اوسته کی لینکه بیر باخین گورون نمنه یازیب :
Chinese, Japanese, Korean and Turkish use simpler number words and express math concepts more clearly than English, making it easier for small children to learn counting and arithmetic, research shows.
بوجور آراشتیرمالار و یازی لار چوخده ها ، آراشتیرساز گوررسیز ، هَله بولاردان ایشیم یوخ بو اولای دان سونرا تورکی دیل اوسته چوخ ایشلدیم آخیردا گوردوم بیزیم بو دیل که بیزلر قدرین بیلمیریک دوغوردان گوزل و قاعده لی بیر دیلده و الله البیر بو دیلی یارالدیب مهندس لره ، اَده بیلمیرم اینده یه کیمین بیر علمی یازینی فارسی دیلینه چوندریبسیز یا یوخ ؟ والله آدامین مغزی جیریلیر ، فارسی دیلده کوکونه ۸۰ میندنه زاد لغت وار اما انگلیسی دیلینده آز گالا ۸۰۰ یوز مینده لغت وار ، بو یانی نمنه ؟ یانی بو که ایستسن انگلیسی دن بیر یازی چوندرسن فارسی دیلینه لغت آز گتیرجخسن چون فارسی دیلده لغت آزده اما اله بو ایشی تورکی دیلده السن راحاتسان چون بیزیم دیلده او که چوخده اله لغتده ، من هچ اینانمیردیم بیزیم بو دیل دونیا دا ایکمجی دیل اولا که فعلی چوخ چوخده ، وقت السز بی تورکی دیلین فعل لری موردده آراشتیرین حتماً باخین ، بیزیم دیلده هر ایشه نچه دنه فعل وار و آدام نقدر که چوخلی آراشتیریر متحیر قالیر ، اوووف حیف که بیزه بولاری دِمَدیلَر بیزده گیژ گیژ فارسی یازیب دانیشدیخ دَدَمیز یانده فارسی دیلینده لهجه میز اولماسین اما هچ خبریمیز اولمویوب که بیزیم اوز دیلیمز قیزیلده منتها توشوب بیزلرین الینه قدرین بیلمیریک .
من سیاسی آدام یا پان تورک و .. دییلم اما انصافا بو مدتی که تورکی دیل اوسته زمان قویموشام آراشتیرمیشام تزه بیلیرم که بو دیله بیز چوخ ظلم المیشیک ، باعثی ده ایشیم یوخ کیمده سیزلر مندن گوزل بیلیسز که بی عده وار اوزون اولدورور قویمور اصل ۱۵ اساسی قانون اجرا اولا و ایستیر تورکی دیلین آرادان آپارا اما بیزیم اوزوموزده ده چوخلی گوناه وار که بو دیله اصلا سایقی قویموروخ که هچ یاواش یاواش دا اوز اللریمیزدن آرادان آپاریریخ ، سنی آت ورمیشم آلله بیر باخ گور :
بیر
اون بیر
یوز بیر
مین یوز بیر
اون مین یوز بیر
بیر میلیون بیر
بیر میلیون اون مین بیر
والله یعنی نجور مهندس اولا ، پروگرامر اولا داده کاوی اوسته ایشلیه ، پردازش متن الییه بو دیل اوسته ایشلیینده رسما آدام کیف الیر ، بکار اولساز بیر گون پایتون دان یا هر هانگی بیر دیل که باشاریسیز بیرز تورکی یازی اوسته چالیشین ، بیرز گشده گورجخسیز بیر تورکی یازیسینا راحات کد یازیب تحلیل الیه بیلرسن اما همان ایشی فارسی دا گورمخ اولمور نیه ؟ چون چوخلی یرلرده بو دیل مبهمده یا دا قاعده سی یوخده و آدام بیلمیر او قسمت لره نه ایش گوره ؟
بونو دا دییم تورکی دیلینده بیر دانا بویوک مزیت که وار هم عربی هم لاتین آلفابت دن یازماک اولار اما بیلیسیز که فارسی چوخلی یرده موشکلی وارده .
منده بیر بسیط پایتون پروگراملاما کتابی واریده ، ددیم گوی بی بونون ترجمه سی اوسته ایشلییم گوروم بونو تورکی دیلینه چوورنده نجور اولور فارسی دا نجور اولور ؟ بیر گون وقت قویدوم بونون کوکون چوندردیم فارسی دیلینه قوتولاندا باخدیم گوردوم که بونون فارسی ترجمه سی اصلی انگلیسی یازی دان اوزاخلاشیب ، دوزیده که نه دییندن سونرا مطلبی یتیریرده اوخویانا اما او مطلب که اصلی یازار یازیب اونه یتیرمک اولمور فارسی دیلینده چون چوخلی لغت اسگیحده که هچ بیده فارسی بیلمیرم حکمت نده اما بیلیم دیلی دییر باخ . هیه دا فارسی دیلینه چوورندن سونرا چون تورکی دیلینده کامپیوترین اصطلاحلارینین بیلمیردیم بیر گون وقت قویدوم اولاری دا تاپدیم سونرا چوندردیم تورکی دیلینه قوتولاندان سونرا کی باخدیم گوردوم اله همان ده ، یازار نجور یازیب اله بیراز فرقی دن مطلبین حق وریلیب ، سونرا بو یازینی که چوورموشتوم آپاردیم دانشگاها وردیم اوردا نچه دانشجو هم فارسی هم تورکینی اوخودولار ، اکثریتی قوتولاندان سونرا ددیلر که تورکی دیلده دوزده کامپیوتر اصطلاحلارین اولده باشا توشموردوخ اما اوخویاندان سونرا تورکی دیلده مطلبی دَرین و گوزل تر باشا دوشوردوخ .
دیل داشیم اول الله بیزلرین ایشی اکثریت بی جورده که اوزوموزه یا شخصی شرکتلره ایشلیریک ، باشیمیز اوسته ده تفنگ یوخده که دییه تورکی دانیشسان اولدورجییخ یا تورکی دانیشماخ یاساخده ، اوزموزده که بو بیلیم یازیلارین فارسی دیلده یازیریک آخیردا دا بیزه تورک خر دییرلر، بو گوزلیکده دیلیمزیده اوتورموشوخ یاپیشمیشیخ فارسی دیلیندن ، قرتی لاکچری ملت که بوتون دردی بوده فارسی دیلین لهجه سیز دانیشا اولاردان ایشیم یوخ چون اوجورکه اوزویوزده گوروسوز بو قرتی لارین چوخه که تورکده اما فارسی قیریللادیر چوخوسونون سوادی یوخده بیده مغزینه گیریب که فارسی دانیشسا گوزل کلاس لی اولاجاخ ، بو فاسلاردا که ماشالله اله بیزیم مغزیمه عادت وریب قالب وریبلر که فارسی یازیب اوخویاخ ، مثلا اله تلگرام دا گوروسوز دا تورک تورکدن دانیشاندا چوخوسی اله فارسی دیلیندن دانیشیر اما بیزلر گرک بولاردان فرقلی اولاک ، مهندس قسمتی بیلیملیده و مغزی بیلیم اوسته دایانیب ، بیرشی که بیزیم اوز دیلیمیز بوجورگوزل ظرافتلی ده اوزوده کامپیوتر قسمتینده بو فارسی دان چوخ چوخ قاباخ ترده بیز گرک نمنه یه فارسی ایشلدخ ؟
بیر شی که من تورکی یازیب اوخویاندا تورکیه پروگرامرلرینده تاپا بیلیمرم و بیزلردن چوخلی سوادلی تردیلر گوزل ده آداما بیلیم وریب کمک الییلر نمنه یه فارسی ایشلدیم ؟ دولت پول وریر ؟ یا مجبورام ؟
والله من نژاد پرست دییرم هچ بوجور ایشلردن ده خوشوم گلمز که هچ وقتیم اولماز چون منیم وقتیم بوتون اله ایشلمختن اوخوماخدان گچیر اما او زماندان که تورکی دیلین آراشتیرمیشام و بیلمیشم منیم دیلیم قوجلی گوزل بیر دیلده دا فارسی نه یازارام نه اوخویارام ، انگلیسی دیلییز خوش اولسا گدین بیر کامپیوتره باره کتاب تاپین اوخویون سونرا همان کتابی اله فارسی سین تاپین اوخویون باخین گورون نقدر فرق الیر ؟ چوخلی یرلرده هچ آدام بوفارسی دیلین باشا توشمور باخ گرک کتابین انگلیسیسین تاپا اوخویا تا بیله او قسمتی نده
حله اوجور دا که بیلمیشم تورکی دیل البته تورکیه استانبولی دیلی دونیا دا بین المملی دیلده اما بو فاسلار نچه ایلده زحمت چکیللر حله یونسکو فارسی دیلین قبول المیر ، حله بو تورکلره سویوش توهین المخلریندن ایشیم یوخ چون فارسلاردا دوشونجه لی انسان دا چوخده و اولماز نچه دنه بی سواد بی شخصیت آداما گوره دییخ بو فارسلارین کوکه بوجورده
دیل داشیم سوزه آخری بوکه گدین بو تورکی دیلی آراشتیرین وقت گویون دوز اورگشین والله حیفده بو دیله که توشوب بیزلرین الینه ، منیم اوزوم اینده تورکی یازماخدا چوخلی غلطیم وار و باشارمیرام دوز یازام اما وقت قویاجایام اورگشم
بو سایتا دا بوندان بله ده فارسی چوخ چوخ چوخ آز یازی قویاجایام و پایلاشاجایام و یازی لارین چوخه تورکی دیلینده اولاجاخ چون هم بی زورا دوشمورم لهجه سیز دانیشام بیده تورکی دیلی راحاتده فارسی دیلینه گورک
سیزلردن دن هر هانگییز ایستز چالیشاسیز یا یازی یازاسیز منه خبرییز دییسن ، بونو دا دییم ها فقط بیلیم باره سینده آیری شی یوخ من نژاد پرستلیخ و بوجور شیلردن آرام یوخده بو تورکی دیلینده اینده ددیم بونا گوره دی که اینده یه کیمین بیلمیردیم بیزیم دیل دونیادا بوجور بویوک موقعیتی وار و بیلیم(علم) دیلیده
یاشایین


text:
سیستم موهندیسلیگی
سیستم موهندیسلیگی(اینگیلیس جه: systems Engineering)، قارماشیق سیستم لرین یا دا بو سیستم لری اولوشدوران(تشکیل وئرن) پایه سیستم لرین طراحی سی نی، اورتیمی نی(تولیدی نی) و باخیمی نی، زامان و هزینه قیسیتلارینی(محدودیت لرینی) دا گوز اونونده توتاراق، انجام وئرمک دیر. بوگون کی ایراندا اولان بیلیم یوردو یئرلشیمینده، سیستم موهندیسلیگی، صنایع موهندیسلیگی نین بیر دالی(شاخه سی) ساییلیر.
بیلیم یوردولار[دَییشدیر]
- شریف بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
- علم و صنعت بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
- تبریز بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
- اورمو بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
- تهران بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
- امیرکبیر بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو


text:
حسن ریاضی«ایلدیریم»لا دانیشیق؛ (بیرینجی بؤلوم)
ایضاح:
سون واختلار «مدرنیزمین چاغداشلیغی» باشلیقی آلتیندا یاییلان کیتاب بیر نئچه دانیشیقلا برابر مدرنیزمین مختلف قاتلاری باره ده یازیلان مقالهلری ده اؤزونده یئرلشدیریر. تبریزین طب علملری دانشگاهینین نظری آلتیندا یاییلان تورکجه- فارسجا «سارای» درگیسینین بو اؤزل نشری «افشین شهبازی»نین امهیی سایهسینده ۳۰۲ صحیفه ده ایشیق اوزو گؤروبدور. کیتابا داخیل ائدیلن دانیشیقلار آراسیندا « ادبیات جامعهنین، تنقیدایسه ادبیاتین ایچ آیناسیدیر» عنوانلی دانیشیق ایستر حجم (۵۵ صحیفه)، ایسترسهده دانیشیقدا ایرهلی سورولن فیکیر اعتباریله خصوصی یئر توتور. افشین شهبازی بو دانیشیغی تانینمیش آذربایجان شاعری و «ایشیق» سایتینین امکداشی حسن ریاضی(ایلدیریم)لا آپاریبدیر. افشین شهبازی دانیشیقدان اؤنجه بئله یازیر:
«حسن ریاضی(ایلدیریم) ۱۳۳۷جی ایلین بهمن آییندا آنادان اولموشدور. ۱۵ یاشیندان ادبیات، اؤزللیکله آذربایجان ادبیاتی ایله ماراقلانیب، شعر یازماغا باشلاییر. سونرالار تهراندا طب اؤیرنجیسی اولاراق عینی زاماندا ادبیاتلا ایلگیلی ییغینجاقلاردا، او جوملهدن اوستاد حبیب ساهرین حضوری اولان ادبی محفیلده اشتراک ائدیر. انقلابدان سونرا نشر اولان «یولداش» درگیسینین سردبیر یاردیمجیسی اولور. حسن ریاضی بیر چوخ قورولتایلارین او جوملهدن صباحی قورولتایینین دبیری و ساهرین ۱۰۰ ایللیک قورولتایینین قوروجولاریندان و آپاریجیسی اولموشدور. تانینمیش ادبیاتشوناس، شاعر و تنقیدچی ۱۳۸۲جی ایلدن «آذری» درگیسینین باش یازاری، ایللردیر «توت آغاجی» وئبلاگیندا یازیلارینی نشر ائدیب؛هابئله «ایشیق» سایتینین هئیتتحریریه عضوی اولاراق چالیشمالارینا داوام ائتدیریر.»
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی بو دانیشیغین اورژینال متنینی یئنیدن یایماقلا، آدی چکیلن کیتابا داخیل ائدیلن مقالهلری و دانیشیقلاری اونلارین موللیفلرینین اجازهسی شرطیله یئنیدن یایماغا حاضیردیر.
«ایشیق»
ادبیات جامعهنین، تنقیدایسه ادبیاتین ایچ آیناسیدیر
(بیرینجی بؤلوم)
س- بئله نظره گلیر کی بیزده شعره اوز گتیرن چوخدور. آنجاق نثر اولدوقجا آز یارانیر. (بئله دئمکده شعری آشاغیلاماق قصدیم یوخدور؛ سادهجه ندنلرینی اؤیرنمک ایستردیم). بئله بیر باخیشدا وار کی نثر گلیشمیش توپلوملاردا یارانیر. شعر ایسه دیکتاتورلوقدان قوپور. سیز بونا نئجه باخیرسینیز؟
ج- ایلک اؤنجه بو دهیرلی ایشینیز اوچون سیزه چوخ منتدارام و اوغورلار آرزولاییرام. باجاردیغیم قدهر سؤاللارینیزی جوابلاندیرماغا چالیشاجاغام.
دوغرودور، ایندی شعره اوز گتیرنلرین سایی چوخدور. بو تکجه بیزیم دؤورموزه، بیزیم ادبیاتیمیزا خاص اولان بیر خصوصیت دئییل؛ عمومیتله دونیا ادبیاتیندا دا بئلهدیر. یاخشی بیلیرسینیز کی شعر نثردن چوخ- چوخ قاباق یارانیبدیر. شعرین یاشی، دئمک اولارکی اینسانین یاشی قدهردیر. بونوندا اصیل سببی اودور کی شعرین کؤکو اینسان دویغولاریندان سو ایچیر. اینسان دویغولاریایسه مختلیف، الوان و چئشیدلیدیر. چونکو طبیعت عالمینده، جامعهده، فردی و شخصی ایشلرده اوز وئرهن هر بیر حادیثه، ایلک اول اینسان دویغولارینی قیدیقلاییر؛ اونلاری اویادیر؛ عاطفی بویالارلا بویاییر؛ اینسانی رقته گتیریر وسونرا سؤز صنعتینه، داها دوغروسو شعره چئوریلیر. بئلهلیکله ده شعر یارانیر. منجه، شعرین ابتدایی و ایلکین نوعلری بئله یارانیبدیر. بیر ده کی شعر موسیقیسی و بدیعی تصویرلرینین ییغجاملیغی ایله اینسان ذهنینده راحاتجا یئر سالیب، قالابیلیر. بو سببدن هر بیر جامعهده ادبیاتا قدم قویانلارین چوخو شعرله ماراقلانیر و اورهک سؤزلرینی بو فورمادا داها راحات ایفاده ائده بیلیر و خالق ایسه اونلارلا راحات اونسیت تاپا بیلیر. آنجاق بو وضعیت شعر و ادبیات و جامعهنین ایستهتیک ذوقونون اینکیشافی اوچون کافی دئییل و بورادا بیر سانتیمالیسم، بیر دایازلیق وار. بوگون بیز بئله دایاز، جانسیز و آشاغی سویهلی اوزدن ایراق شعرلره مجازی فضالاردا تئز- تئز راست گلیلریک. آنجاق زامان–زامان شاعیرلرین حیات تجروبهسی، بدیعی باجاریغی آرتدیقجا شعرلری ده درینلشیر؛ مودروکلشیر و دویغو ایله دوشونجهنین وحدتیندن چوخ یؤنلو شعرلر یارانیر. دوشونجه گوجو شعرده اوستونلوک قازانیرسا شعر درینلشیر. اوخوجو و شاعیر داها دریندن دوشونمهیه احتیاج دویور.
نثره گلدیکده، اونون ساحهلری ده چوخدور و فورمالاری و ژانرلاری دا مختلفدیر. بدیعی نثرین ده کؤکو قدیمدیر. اونون شیفاهی فورماسینین یاشی چوخدور. ناغیللارا، افسانهلره، داستانلارا و اوسطورهلره و داها چوخ اوزاق زامانلارا گئدیب چاتیر. بیزیم شیفاهی – ادبی ایرثیمیزین باش اثری «آنا کیتابیمیز» دده قورقود، عالیملرین فیکیرینجه ۱۳۰۰ ایل بوندان اول یازییا کؤچورولموش. اوندان بو یانا چوخلو اثرلر یارانیبدیر؛ اما یئنی فورمالی بدیعی نثر اثرینه گلدیکده، اونون تاریخی دئمک اولارکی ۱۹ینجی عصرین ایکینجی یاریسیندان میرزه فتحعلی آخوندزادهنین«آلدانمیش کواکبلر» حئکایهسی ایله باشلاییب، گونوموزه قدهر چوخ دهیرلی و قالارغی حئکایهلر، رومانلار یارانیبدیر.
دوزدور، شعر و نثر همیشه قاپالی جامعهلرده یاخشی اینکیشاف تاپا بیلمهییب. نثر اینکیشافی داها آرتیق مدنی اینکیشافلا باغلیدیر. بو یئنی صنعت نوعلری، یعنی حئکایه و رومان مطلق مدنیلشمیش و مودئرنلشمیش جامعهلرین محصولودور. رومان و حئکایه بئله جامعهلرده یاخشی اینکیشاف ائدیبدیر. من شعری ده بو شرایطدن آییرماق ایستهمیرم. آنجاق «شعر دیکتاتورلوقدان قوپور» ایفادهسی ایله ده راضیلاشا بیلمیرم. دیکتاتورلوق سیاسی بیرسیستئمدیر. او سیستئم بوتون یارادیجیلیقلار و دوشونجهلر و آزادلیقلارلا ضیددیر. صنعت ایسه آزاد بیر شرایطده گول آچار، استثنالاری نظره آلماساق. منیم سؤزوم بورادا تام جامعهدن گئدیر. دیکتارلوق جامعهلرده ده ادبیات یارانیر؛ یارادیجیلیق قاداغا گؤتورمز. یئر آلتی سولار کیمیدیر نثر، شعر، قاپالی جامعهلرده ده اونلار یارانیب، یاییلیب اؤز یوللارینی تاپارلار. آنجاق شعرین اؤزللیکلرینه گؤره او نثردن داها تئز یاییلیر و اوخوجولارا چاتیر و…
س- یارادیجیلیغین اساسلارینی نده گؤرورسونوز؟ منه ائله گلیر کی بو گون بیزده یارادیجیلیق چوخ آزدیر. اَن آزیندان شعردن سونرا باشقا ژانرلاردا بئله گؤرونور. ائلهدیرمی؟
ج- هر بیر یارادیجیلیغین اساسی استعداددیر؛ استعدادی بئجهرن زحمت. یارادیجلیق، او جوملهدن ادبی- بدیعی یارادیجیلیق، استعداد و زحمت طلب ائدهر و ال وئریشلی ادبی محیطده چیچکلنر.
بیردهکی بوگون بشریتین قازاندیغی اوغورلار صنعتکارا داها آرتیق لازیمدیر. قاباقجیل فیکیرلر، اونون یوللارینا بیر گونش کیمیایشیق سآچمالیدیر. او گونشه کؤنول وئرمهلی، اونون عشقی ایله همیشه حادیثهلرین اؤنوندن گئتمهلیدیر. ایدهآللی صنعتکار همیشه حادیثهلرین بطنینه واریر، اؤز اؤن گؤروملری، اوزاق گورنلییی، نیکبینلییی ایله انسانلیق یولوندا ایشق ساچیر، گلهجک یوللاری ایشیقلاندیریر.
یارادیجیلیق مسئولیتلی بیر ایشدیر. یارادیجی زامان، خالق، وطن و اینسانلیق قارشیسیندا جوابدهدیر؛ اونون جوابدهلیگی یارادیجیلیق استعدادیندان، صنعتیندن و حیات آمالیندان آسیلیدیر. آمالسیز صنعتکار حیات یوللاریندا هر آددیمدا بودرهیر؛ یوللار آیریجیندا مات قالیب، آزار؛ دائما ال-آماندا اولار؛ سئلده بوغولانلار کیمیاللرینی چؤر- چوبه آتار؛ حیاتیندا یانمامیشدان صنعت چیراغی سؤنر. او تکجه اؤزگهلرینی تکرار ائتمکله و ساختا فیکیرلری قوندارما طرزده ایرهلی سورمکله و سؤز اویونو ایله اؤز دایازلیغینی دولدورماق و اؤز یارامازلیغینی و عیبلرینی اؤرت- باسدیر اائتمهیه چالیشارکی بئش – آلتی گون شاعیر/یازیچی آدینی داشییا بیلسین. بو اوزدن ایراق شاعیر/ یازیچیلار اثرلری دوغولمامیش اؤلمهلیدیرلر.
آمال، آنا سودو کیمیدیر. آمال بیر صنعتکاراهاوا کیمی، سو کیمیواجیبدیر. آمال دئدیکده منهانسیسا بیر سیاسی فیکری، سیاسی مکتبی نظرده توتمورام. آمال یعنی وارلیغین معناسی، حیاتین جوهری. یئر اوزونده بشر ساییلان بیر وارلیغین دونیادا قازاندیغی معنا، تاپدیغی ایشیق، یولونون مشعلی، عؤمرونون هدفی، اینسان گؤزهللییینین ذیروسی…
منجه هر بیر یارادیجی، دویغو و دوشونجهلرینی، ایدهآللارینی، دونیا گؤروشونو بیر سؤزله اؤز منلییینی، یاراتدیغی اثرلرینده عکس ائتدیرمکله، اؤز صنعتینده فردی اوسلوبونو یارادا بیلیر. آنجاق، صنعت اثری تکجه یارادیجیسینین شخصی حیسلری چرچیوهسینده قورونوب قالسا، زامان سوزگجیندن کئچیب، گلهجک نسیللره چاتا بیلمز. صنعتکار اینسانلارین اورهکلریندهکی گیزلی حیس و هیجانلاری اویاداراق، اونلارا ایستهتیک دویوملار آشیلاییب و دوشونجهلرینی اوخشامالیدیر. بو سعادته، حیاتی دریندن قاورایان، اینسانلارین حیات تجروبهلریندن اؤیرهنن، اونلاری منیمسهین،هامینین گؤردوکلرینی باشقا یؤندن گؤروب و گؤستره بیلن شاعیرلر نائیل اولا بیلیرلر. آنا دیلیمیزین گؤزهل مئلودیاسی، آخارلی دئییم طرزی، چوخ معنا چالارلی سؤزلرینین دوزومو، توخونوشو ایله، صمیمی، جاناسینر بیر طرزده، حیس و هیجانلارینی میصراعلارا چئویریب باشقا اورهکلره آخاراق، کؤنوللری اوخشاییب و اوخوجونون، دینلهییجینین معنوی وارلیغینا هوپا بیلیرلر.
هر بیر اصیل صنعتکارین، اؤزونه مخصوص صنعت دونیاسی وار. بو بدیعی دونیا، او صنعتکارین «من»نین، آرزو و امیدلریندن توخونموش، دویغو و دوشونجهلریندن هؤرولموش، حیاتدان، طبیعتدن آلدیغی تأثراتدان یوغرولموش بیر عالمدیر. او عالمین گئنیشلییی، اسرارانگیزلییی، یارادیجی تخیلونون گوجوندن، شعورونون زنگینلییی، اورهیینین گئنیشلییی، حساسلیغی، باخیشلارینین اوزاق گؤرنلییندن؛ بیر سؤزله یارادیجی شخصیتینین اؤزونه مخصوصلوغوندان آسیلیدیر. بدیعی تاپینتیلار، بدیعی دوشونجه و دویغولار، بدیعی بویالارلا دولغون بیر عالمده؛ عمومیلشیرلر، بدیعی حقیقته چئوریلیرلر و صنعت اثرلری کیمییارانیرلار.
یارادیجی تخیّولو، حیسلری، فیکیرلری، آرزی و ایدهآللاری اؤزونه مخصوص بیر گوجله گؤزهللیک و ایستهتیک سؤزگهجیندن سوزوب، اونلاری بدیعی تظاهور فورماسی اولان تصویرلر، مئلودیلر، … جیزگیلر… صورتینده، صنعت اثرلرینه چئویریر. بو اثرلر یارادیجی اورهییندن یول آلیب و صنعت سئورلرین اورهیینه ساری آخیر.
بدیعی اثرلرین مضمون و محتواسی و اونلاردا عکس اولونان حیات حقیقتلری نه قدهر عمومیلشمیش حیسلردن و دویغو و دوشونجهلردن تؤرهنیرسه و بدیعی پارلاقلیغی و آیدینلیغی نه قدهر گوجلو اولورسا، اونلارین تاثیر داییرهسی ده گئنیشلنیر و باشقالارین اورهیینده یول تاپماسی آسانلاشیر
بدیعی اثرین اوزون عؤمورلویو، انسانلارین معنوی عالمینه یول تاپماسی ایله علاقهداردیر. خالقین مالینا چئوریلن اثر، نسیلدن- نسیله معنوی آمانات کیمیتاپشیریلیر و یاشادیلیر.
س-دونیا اثرلرینین اؤز تورکجهمیزه چئوریلمهسی، ادبیاتیمیزین گلیشمهسینده نئجه رول اوینایا بیلر؟ بو گون دونیا ادبیاتینین اؤز دیلیمیزه چئوریلمهسینی نئجه گؤرورسونوز؟ بو چئویرمهلر سیزی قانع ائدیرمی؟ یاخشی اثرلریمیزی دونیایا چاتدیرماق اوچون ترجومه ائتمهییمیز گرکیر. هر ایکی آذربایجاندا اَن آزیندان اؤز آنا دیللریندن باشقا بیر دیلی یعنی روس و فارس دیللرینی ده بیلن چوخدور. آنجاق بیزده، بلکه بونا آشاغی سویهلی بیر ایش کیمیباخیلیر. ندن بیزده بئله-بئله ایشلر چوخ آز گؤرونور؟
ج- ترجومه مدنیتلر آراسیندا باش وئرهن ان مهم حادیثهلردن بیریدیر؛ مدنیتلر دائما اینکیشاف ائتمکدهدیر. ترجومه مدنیتلر اراسی آلیش – وئریشدیر. مدنیتلری بو آلیش وئریشسیز تصور ائتمک مومکون دئییل. خصوصی ایله ادبی ترجومهلر. ادبی ترجومه دیلی زنگینلشدیریر؛ اونا یئنی – یئنی ایفاده فورماسی، سؤز بیرلشمهلری، کلمهلر آرتیریر. ترجومه، یئنی بیر نفس کیمیادبیاتی طراوتلندیریر. بو باخیمدان، ترجومه ایله مشغول اولان ادبیاتچیلارین ایشلری عوضسیزدیر؛ دیل و ادبیاتا اولان خیدمتلری تقدیره لاییقدیر. دونیانین بیر چوخ اینکیشاف ائتمیش دیللری ترجومه واسیطهسی ایله بوگونکو وضعیته چاتا بیلیبلر. بیر نئچه دیل، دیللر آراسیندا کؤرپو کاراکترینی داشییر. مثلا انگلیس دیلی بیرینجی نوبهده، روس، آلمان، فرانسه وعرب دیللری ایسه ایکینجی سیرادا. بو دیللر بیر چوخ میللتلرین ادبی – مدنی موبادیلهسینده مهم رول اویناییر. بیز انگلیس دیلی واسیطهسی ایله دونیانین بوتون علمی- مدنی ساحهلری ایله باغلانیریق. فارس دیلی واسیطهسی ایله دونیا ادبیاتی و باشقا اینسانی علملری ایله تانیش اولوروق.
ترجومه ادبیاتلار آراسیندا همیشه اولوب و اولاجاق. ادبیاتلار ترجومهسیز اینکیشاف ائده بیلمز. سیز فارس ادبیاتینا باخین؛ بو یوز ایلین ایچینده ترجومه فارس ادبیاتینین فورمالاشماسیندا عوضسیز رول اویناییب. فارس ادبیاتینی ترجومهسیز تصور ائتمک مومکون دئییل. ترجومه اولمالیدیر؛ اورژینال دیلدن اولسا چوخ یاخشیدیر؛ ادبی – بدیعی دیلیمیزین اینکیشاف و فورمالاشماسی اوچون دیلیمیزه چوخ واجیبدیر: سو کیمیهاوا کیمی. ترجومهسیز ادبیات، سویو کسیلمیس باغلار کیمیسارالار، سولار.
ترجومهچیلرین بؤیوک وظیفهلری و اولدوقجا بؤیوک مسئولیتلری واردیر. مبدأ دیل ایله مقصد دیللرینی یاخشی و یاردایجی صورتده بیلمهلیدیرلر. اونلار ترجومه ائتدیکلری ساحهیه دریندن بلد اولمالیدیرلار. ترجومهچیلرین یوکسک سویهده بیلیکلری اولمالیدیر. عموم خالق دیلینی ادبی – بدیعی دیلی اولدوقجا مکمل بیلمهلیدیرلر. اونلارین یارادیجیلیق قابلیتلری اولمالیدیر.
بیزه، فارس، روس، کورد، تورک و هرهانسی بیر دیلدن ترجومه واجیبدیر. بونلارا خور باخانلار ترجومهنین نه اولدوغونو باشا دوشمورلر. البته بوردا یوکسک سویهلی ترجومه نظرده توتولور.
بیر ده کی دونیادا باشقا دیلده یازیلان و یارانان اثرلرینهامیسی دونیا دیللرینه ترجومه اولونمور. اولونورسادا یاخشی قارشیلانمیر. ترجومه اولان اثرلرده یوکسک و درین معنا، دولغون مضمون، بدیعی جهتدن یئنی- یئتکین اولمالیدیر.
بیرده کی دونیادا تبلیغ اولونان اثرلرین آرخاسیندا دؤولتلر، بؤیوک اقتصادی قوروملار، اجتماعی اوجاقلار، سیاسی جریانلار دایانیر. تاسفله بیز بونلارینهامیسیندان محروم قالمیشیق. بیزیم آرخامیز، دایاغیمیز یالنیز و یالنیز خالقیمیزا، دیلیمیزه، ادبیاتیمیزا، وطنیمیزه و اینسانیلیغا اولان سئوگیمیزدیر. سئوگی بؤیوک وار- دؤولتدیر. بوتون گوجلر، قدرتلر سئوگی قارشیسیندا باش اگمیشلر. بیز اؤزوموز یاخشی اثرلریمیزی دونیا دیللرینه چئویرمهلی، اونلاری یایمالیییق. اؤزوموز اؤزموزو ترجومه ائتمهلیییک. بیرده کی هلهلیک اؤز یازیچیمیز، شاعیریمیز، ترجومهچیمیز اولمالیییق. قوی هلهلیک خالقیمیز بیزی آنسین و آنلاسین؛ بیرگون اولار دونیا دا بیزی آنار. «دونیا شاعیری!!» اولماغی ماراقلیلارینا بوراخین، قالسین!
س- دئمک اولار کی سون ۳-۴ یوز ایلده بیزده فضولی، نسیمییارانمادی. ملا پناه واقف، حکیم هیدجی و باشقالاری وار بو مدتده؛ آنجاق هئش زامان فضولی کیمیبیر شاعیر داها گلمهدی. بو فارسلاردا دا بئله اولدو. حافیظدن سونرا بو سویهده شاعیر گؤرونمور. بیر بؤیوک بوشلوق یاراندی. بو شعرین اؤلومو دئمک ایدی، یوخسا باشقا ندنلری وار؟
ج- بعلی، بئلهدیر. آدلارینی سایدیغینیز بو داهیلر آز- آز دوغولورلار. داهیلری زامان یئتیریر؛ زامانلا آیاقلاشان خالقلارین ایچیندن باش قالدیریرلار اونلار. مدنیتلرین اؤزولو، مایاسی، ادبی- بدیعی فورماسی یئنیلشدیکجه اینسانلارین بدیعی ایستهتیک دوشونجهلریندهده دهییشیکلیکلر اوز وئریر، اونلارین وارلیقلاریندا دا یئنیلیکلر عمله گلیر و بو یئنیلیکلری کیمسه تام معنادا تمثیل ائدیرسه، اونلار یاشامالی، قالمالی و دوها ایشیقلارینی صنعت یولچولارینا سآچمالی اولورلار.
جامعهلر، اینسانلار، مدنیتلر و ادبیاتلار دائما اینکیشاف و گلیشمهدهدیرلر. یئنی بیر فیکیر، دوشونجه طرزی یاراندیقدا، اونون ادبیاتی دا یارانیر و بو یئنی ادبیاتی تمثیل ائدهن شاعیر و یازیچیلار اؤز دؤورلرینین مدنیتینین ذیروهسینده دایانارکن، اوجا گؤرونورلر. اونلارین شؤهرتی، سسی چوخ – چوخ اوزاقلاردا سسلنیر و اوزون زامان او مدنیت داخیلینده یاشاییر؛ اونو تمثیل ائدیر؛ اونا گوج وئریر. مثال اوچون: بیزیم، غزلده «صابر»هجن «فضولی» کؤلگهسی شعرمیزدن اسکیک اولمامیشدیر. فضولی بؤیوک بیر دؤورون میثیلسیز شاعیریدیر. داها دوغروسو عرفانی شعرین ذیروهلرینین بیریدیر. «واقف» زامانی ائله بیر شرایط یارانیرکی اؤلکهده خالقین اؤزونو تاپماسی باشلانیر. واقفدن قاباق خالق ادبیاتی سارایلارا یول تاپسادا، آنجاق اوزون سورمهمیشدیر. واقف شعری، دئمک اولارکی کلاسیک شعر ایله عاشیق شعرینین قوووشاغیندان عمله گلمیش بیر شعر نوعودور. گونوموز قدهر اونون ایزینی ایزلهمک اولار. بؤیوک صابر دئموکراتیک فیکیرلرین، دوشونجهلرین، آیدینلانمانین، شرقین جهالت یوخوسوندان اویانماسینین شاعیریدیر. او «میرزه فتحعلی»، «میرزه جلیل»، «اوزئیر حاجیبئیلی»لر، آذربایجانین یئنی مدنیتینین تمل داشلارینی قویان و بو مدنیتی یوکسک سویهیه قالدیران بؤیوک دوهالار اولموشلار. بونلاردا اؤز دؤورانلارینین ائولادلاریدیرلار. بوگونکو مدنیتیمیز اونلارین قوردوغو تمل اوزهرینده اینکیشافینا دوام ائتدیریر. اونلارین آردینجا، اونلارجا بؤیوک شاعیر، حئکایهچی، رومانچی، ادبیاتشوناس و مطبوعاتچی آذربایجان ادبیاتیندا عرصهیه گلیبلر. بونلارین آرسیندا دونیادا تانینانلاری دا آز دئییل.
س- نیظامیدن توتموش فضولی، م. ف. آخوندزاده، ج. م. قلیزادهیه قدهر دونیا ادبیاتینا وئردیییمیز پایلاردیر. آنجاق بیزده مسآله بیراز گئجیکهرک بهره وئریر؛ یعنی دئمک اولار کی بیز بو اثرلری بیراز گئج دونیایا چاتدیرا بیلیریک. بونون ندنلری ندیر؟ آذربایجان ادبیاتیندا دونیایا وئره بیلهجک اثرلر یارانیبمی؟ یارادیجیلیق باخیمیندان آذربایجان ادبیاتینین اَن زنگین دؤوروهانسی زامانلار اولوب؟
ج- ادبیاتیمیزین مین ایللیک تاریخیندهده زنگین دؤورلری اولوب، بیرینجی دؤورو دئمک اولار کی دده قورقود بویلارینین یازییا کؤچورولوب، ادبی دیل فاکتی کیمیادبیات تاریخیمیزه باشقا یؤن وئرمهسیدیر. سونراکی دؤورلر هله تاریخده لازیمیقدهر آرانیب، اؤیرهنیلمهییبدیر. «حسن اوغلو»نون غزللری گؤستریر کی او دؤوره قدهر دیل و ادبیات قاورامیاینکیشاف ائتمیش بیر مرحلهدهدیر. یعنی حسن اوغلو ایله ادبیات تاریخیمیز باشلانمیر. حسن اوغلودان الیمیزه چاتان بیر نئچه اثر گؤستریر کی دیل یئتگین، ایفادهلر دولغون، سؤزلرین معناسی آیدین و غزل بیچیمیده اولدوقجا اینکیشاف ائتمیش فورمادادیر؛ وزن ده آخیجی و اورهیه یاتیملیدیر. منجه بونو ادبیات آراشدیریجیلاریمیز داها دریندن آراییب – آراشدیرمالیدیرلار. «نسیمی»، «قاضی برهان الدین» دؤورلرینده دیلیمیز داها اؤز ادبی فورماسینی تاپمیش، معناجا چوخ زنگین و دولغون و زمانهنین فلسفی- عرفانی فیکیرلری ایله زنگینلشمیش بیر ادبیاتدیر. بو ادبیاتین ذیروهسی ایسه «فضولی»دیر؛ ایشیغی قرنلر بویو آذربایجان شعرینین گونشی اولموش، اونو نورلاندیرمیشدیر. شیفاهی ادبیاتین یازیلی ادبیات ایله یاخین تماسی و قوووشماسیندان واقف شعری اورتایا چیخیر و یئنی مرحله آچیلیر شعریمیزده. آنجاق ۱۹ینجی عصرین ایکینجی یاریسیندان باشلایاراق بؤیوک میرزه فتحعلی دوهاسینین ایشیغی ایران و آذربایجان ادبیاتینا ساچیلیر و اونونلا یئنی بیر دوران آچیلیر. بو دؤوران دئمک اولار کی ۲۰۰-ه یاخین ایلدیر. بو ایکی قرن آذربایجان ادبیاتینین بارلی بهرهلی ایللریدیر. بو ایللرده دیلیمیزده حئکایه، پوئمالار، رومانلار، درام، ادبی تنقید، فلسفی اثرلر، ژورنالیسم ایرثی و چوخ سایدا بو کیمیاثرلر یارانیبدیر. دونیا ادبیاتینین بوتون باش اثرلری هومئردن توتموش بوگونکو دونیا ادبیاتینین نهنگ سیمالارینین اثرلری آنا دیلیمیزه ترجومه اولونوب و اولونور. یئنی- یئنی اوسلوبلار ادبیاتیمیزلا یاناشی اینکیشاف ائدیر. دیلیمیزده یازیلان لوغتلر، ترمینولوژی سؤزلوکلری، ائنسیکلوپدیلر حیرت دوغوروجودور. بو دؤور آذربایجان ادبیاتینین ان موکمل، ان اینکیشاف ائتمیش دؤورودور.
دوزدور بونلارین چوخو او تایدا یارانیب؛ آنجاق، او تای بیزدن سیاسی- اقتصادی جهتدن آیری اولماغینا رغمن، دیلیمیز عینیدیر؛ بیر دیلدیر. دیل ساحهسیندهکی قازانجلارین بؤیوک بیر حصهسی، بیزیمکیلرین- ایران آذربایجانلیلارین- زحمتی سایهسینده الده ائدیلیبدیر. چونکی بو ادبیاتی یارادانلارین، قورانلارین، اینکیشاف ائتدیرنلرین چوخو ایران آذربایجانی مهاجیرلری اولوبدولار. میرزه فتحعلی، میرزه جلیل، صابر، میرزه ابراهیم، میرجلال، بالاش آذر اوغلو، پناهی ماکوئی و اونلارجا بونلارین تایی بو تایدان گئتمهدیرلر؛ ایران آذربایجانلیلاریدیر اونلار. نئجه کی صادق هدایت، جمالزاده، بزرگ علوی و یاخود هر فارس دیلینده یازان یازیچیلارین اثرلری، فارس ادبیاتینین قاکتلاریدیرلار. بیز ایرانلی و آذربایجانلیلار اونلارلا دا اؤیونوروک. …. آردی وار


text:
گؤرونمز(اوشاق ناغیلی)
یازار:سید رضا حسینی
گؤرونمز(اوشاق ناغیلی)
یازار:سید رضا حسینی
او گون ایلقار درسه حاضیرلیقسیز گلمیشدی.چوخ قورخوردو كی،موعللیم اوندان ائو تاپشیریغی سوروشار.مكتبه یاخینلاشاندا هیجاندان آیاغینی گوجله سورویوردو.اؤز-اؤزونه دوشوندو:«نه اولایدی،گؤرونمز اولایدیم،موعللیم مندن درس سوروشمایایدی».
درس باشلاندی.موعللیم بیر-بیر اوشاقلارین آدینی چكیب گلمه ینلری قئید ائدیردی.اؤز آدینی ائشیدنده ایلقار یاواشجا «بوردایام،-دئیه دیللندی»اوشاقلار اطرافا بویلاندیلار.موعللیم ده بیر آز سوسوب صینیفه گؤز گزدیردی.«من بوردایام» - دئیه ایلقار بركدن قیشقیردی.
-گؤره سن ایكینه نه اولوب كی گلمه ییب؟- دئیه موعللیم نه ایسه یازدی.
ایلقار سئوینجیندن دیك آتیلدی«اوهو!دئیه سن من دوردان دا گؤرونمز اولموشام».او صینیفده گزیب قیزلاردان بیرینین ساچینی دارتدی،باشقا بیرینین قلمینی یئره آتدی.صینیفده چاخناشما دوشدو.هامی بیر-بیرینی گوناهلاندیریب،موعللیمه شیكایت ائدیردی.ایلقار او كی وار فیریققا چیخاردی.اونو نه گؤرور نه ده ائشیدیردیلر.ایلقار ایندی تام آزاد ایدی،ایسته دیینی ائده بیلیردی.او،مكتبدن چیخیب یاخینداكی دوكانا گئتدی.دوكانداكی سویودجودان بیر دوندورما گؤتوروب ساتیجییا یاخینلاشدی.پولو اونا اوزادیب دئدی:-زحمت اولماسا دوندورمانین پولونو چیخین.چاتیجی اونا فیكیر وئرمیردی.اؤز ایشینده ایدی.ایلقار اؤزونو ایتیردی.بیلمیردی نه ائتسین؟اؤز-اؤزونه دوشوندو:«دوندورمانی گؤتوروب پولونو اؤده مه دن گئدیم؟یوخ یاخشی دئییل.آخی بو اوغورلوق ساییلیر.نه اولسون كی منی هئچ كیم گؤرمور!او دوندورمانی یئرینه قویوب دوكاندان چیخدی.
درسلر قورتارانا یاخین ایلقار مكتبه قاییدی.صینیفدن چیخان اوشاقلارا یاخینلاشیب صوحبت ائتمك ایسته دی.آنجاق اونون بوتون جهدلری هدر ایدی.هئچ كیم ایلقاری گؤرمور،دویموردو.
ایلقار ائوه قاییتدی.مطبخده آناسینا یاخینلاشدی:آنا،من گلدیم.آنجاق آناسی اونا فیكیر وئرمه دن ناهار بیشیریردی:ایندی ایلقار بالام گله جك.منیم یئمه ییم ایسه هله حاضیر دئییل.
ایلقار قوناق اوتاغینا گئدیب اوزو اوسته دیوانا اوزاندی و آغلاماغا باشلادی:«من داها گؤرونمز اولماق ایسته میرم.ایسته ییرم كی آنام منی گؤرسون،یولداشلاریم منیله اویناسین،موعللیم مندن درسی سوروشسون...»
سون


text:
قورد
علی اشرف درویشیان – چئویرن: ع. ن. چاپار
گئجه ایدی. قار یاغیردی. چایخانانین سوکوتونو آرادا بیر، یوک ماشینلارینین گل- گئدی پوزوردو. تهیرلرین آلتیندا سویومتول اولموش قارلار چایخانانین شوشهلرینه سیچرانیردی. سیماوارین سیزیلتیسی، اوجقارلاردا اولاشان ایتلرینهافیلتیسینا قاریشیردی. چایچی شیشمیش یوخولو گؤزلرینی دیشارا زوللامیشدی. کنده گئتمک ایستهدییمدن گئجهیه باخمایاراق، کتاب دولوسو چانتاملا، همیشهکیلر سایاغی یولا دوشدوم. مسعود قاباغیمیآلماغا چالیشیر، چایچیایسه اونونلا بیرگه: ”قوردلار، دوستوم … قوردلار، جانیندانمیبئزیبسن“ دئییردی.
– ”صاباح اوشاقلارین گؤزلری یولدا قالار. من اونلارا سؤز وئرمیشم آخی“ دئدیم.
مسعود ایسه: کدرلنمه، سن صاباح گون آچیلمامیشدان کنده چاتا بیلرسن. دئدی.
چایچی اسنهیهرک منه سؤز وئردی کی، صاباح هله منی آلا- توراندا، یوخودان آییلداجاقدیر.
چایخانانین سؤنن ایشیغیندان، مسعود ایله منیم کؤلکم دیشاردا، قارلارین اوستونده دؤشنمیشدی. قارین آلتیندا بوتون آغاجلار قینمیش و دیوارلارین قارا- قورخو… سایهلری هر یئره هوپموشدو. صاباح آلا- توراندا گئتمهییمه راضیلاشدیم. اؤزومو سوبایا طرف چکدیم. سوبانین ایستیسینده قیزیندیم. مسعود چایچینین تاختیندا یاتدی. مسعودلا بیر مکتبده اوخوموشدوم. سونرالار اودا منیم کیمیمعلم اولموشدو. یئرده اوزانیب یاتمیش قوجا بیر کیشی خورولداییردی. کنددن تزهگلمیشدی؛ گئجه ایدی. قار یاغیردی… چایخانانین سوکوتو، چایچینین خور- خورو- و مسعودون یوخودا چئینه- توپور دانیشیغی: صاباح … آلا- توران … گئتمهلییک … قار …
بیردن قوجاکیشینین باغیرتیسیهامینی یوخودان دیک قالدیردی: آیهارای دادیما چاتین … اوغورلادیلار … دادیما …
چایچی دئیینه- دئیینه:“نه خبرین کیشی … شوکورلر کی بیز زاددا یئمهییبسن“ دئدی.
قوجا کیشی یوخولو- یوخولو:“یوخودا گؤردوم کی، پوللاریمیاوغورلاییرلار“ دئدی. چایچی استهزاایله سنین پوللارینهاردایدی آی بختی قارا- جاواب وئردی.
سوکوت باشلادیقدا یئنههامییاتدیلار. دیشاردا الکتریکا آغاجلاریندان آسیلان لامپالار دارا چکیلمیش کیمیایدلر. آنجاق هر یئر ایشیقدا جانلانیردی. قارلار، یاغا- یاغا سوزمان کیمیاویناقلاییر و الکتریکا آغاجلارینین آیاقلاریندا یئره قونوردولار، بیر دسته گؤیرچین کیمی، سانکی …
بیریسی منی ییرغالاییردی. چایچی ایدی. هلهده قارانلیق ایدی. آنجاق لامپالار دیشاردا سؤنمهدن یانیردیلار. قار دایانمادان یاغیردی. من پوتونلاریمیآیاقلاریما گئیدیم. مسعود تاختین بیر کونجونده سیغینمیشدی. اودا کنده، مندن گئج گئدهجک ایدی.
چایچی:“بیر زاد یه- ایچ، اورهیینی توتسون“ دئدی.
من ”یعقوب خان، اوندا گئجیشهرم“ جاواب وئردیم.
یوخولو حالدا، اشارهایله:“الجکلرین قالماسین“ دئدی.
چانتامیگؤتوروب، وداعلاشدیم. قار دیزهجک قالخیردی. اوفوقده یالنیز، بیر ایزجه ایشیق گؤرونوردو. خوروز بانلاییردی. چانتام کتابلا دولو ایدی. قارایسه آیاقلاریم آلتیندا قیریچ- قیریچ ائدیردی. بیردن دایانیر، قارلارین آیاقلاریم آلتدا سینماسینی دینلهییردیم.
داها، قارا یاغمیردی. کندیولونو یاخشیجا ایزلهیه بیلیردیم. آغاجلار جیلیز قول- بوداقلارینی یولدا سرمیشدیلر. کوچهلرده گلیب- گئدنلرین اؤنونده، دیلنچیلره تای، باشیمییئره سالمیشدیم. آغاجلارا: منی آرتیق اوتاندیرمایین آغاجلار، آخی وار یوخومو، بوتون کتاب آلمیشام دئییردیم، آغاجلارا.
چانتامییوخلادیم. هاوا سویویوردو. اوزاقدان شهرین باشیندان ائله بیل کی توستو قالخیردی. یولو یارییادک گئتمیشدیم کی، اوزاقلاردا گؤروندو.هامان، اؤزو ایدی یعقوبخانین دئدییی. بیر آز منه ساری گلیر، قاییدار، کومالارین آرخاسیندا اؤزونو گیزلهدیردی. بیر آزدان یئنه گلدی. دوز منیمله یاناشی؛ یولدان بری. اوشاقلارینهای-هارایی قولاقلاریمدا دولاشیردی:“بیزه نه کتابلاری گتیرمیسینیز، آغا؟“
”گئجه، سحره دک سئوینجدن یاتمامیشیق“.
”صمددنمی؟! … گتیرمیشسینیز؟!“
اؤزونو گیزلهدَر، قاییدیر، منه یاخینلاشیردی. قارین اوستونده سوروندویونو حس ائدیردیم. ایشاران گؤزلرینی منه دیکمیشدی. کؤکسوم آغیر اؤتورولوردو. قورخو کورهییمده قالاخلانمیشدی. آیاقلاریم سوستلاشمیش، کمریمده بیرنسه ذوققولداییردی. آغزیمین سویو قوروموشدو. آغزیم آجی قوخویوردو. یئنه یولا دوشدوم. اودا منیمله گلدیهاماش- بیر ایزده.
هاوا چوخ اوزاقلاردان آچیلیر و گونشین ضعیف شعاسینین قارلارین اوسته انعکاسی گؤزلریمیدؤیوردو. کند لاپ اوزاقلاردان چونبهلتمه وورموش، قارلارین اوستونده اوتورموشدو. یولون قیراغینداکی آغاجلار، باشلارینی یئره دیکهرک دورموشدولار. چانتامییوخلادیم. قوردهارلانمیشدی. بوتون وار یوخ دقتینی منه دیکمیشدی. قاییتدیم، قاییتدی. اوتوروب بیر اوووج قاری اللریمده کوندهلهدیم. آنجاق قوردا طرف توللامادیم. قورخدوم کی قوردو حیرصلندیرم.
تپهنی آشاغی طرف یولا دوشدوم. کند آپ- آچیق گؤرونوردو. قورد دیشلرینی قیجیردی. بیر نئچه قوردداهارادان تاپیلیب- گلمیشدیلر. قورخومدان دالی- دالی گئدیردیم. چانتامیکؤکسومده یوخلاییردیم. قورد جلدلشهرک منه یاخینلاشیردی. دیشلرینی بتردن قیجیردی. من بیردن کنده ساری گؤتورولندیم. آرخامجا قاچیردی. چانتامیالیمه کئچیرهرک قوردا ساری دؤندوم. وار گوجومله قوردا هجوم گتیردیم. کتابلاریمدان بیر نئچهسی چانتامدان آچیلیب، واراقلاناراق هنده- وریمده قارلارین اوستونه توللاندی. قورد قورخدو. دایانیب- دالی اوتوردو. منده اوتوروب کتابلاریمیییغماق ایستهدیمسه، قورخوردوم. قوردلار ایندی داها، منی دؤورهلهمیشدیلر.
قولاقلاریما نهایسه بیر آت آیاقلارینین سسی دَیدی. کنددنهای-هارای قاوزانمیشدی. بیر آتلی منه ساری گلیردی. جرئتلنهرک یئنی دن چانتاملا قوردلارا یوگوردوم. آیاقلاریم بیردن زویوشوب اوزوم اوسته قارلارین اوستونده سرهلندیم. اوزوم بیر داش کیمیه توخوندو. درد بوتون جانیما سوواشدی. اؤز بوغولموشهاراییمیائشیدر، هوشدان گئتدیم.
بیرینجی، نعمتین سیماسینی گؤردوم. خیرداواتچی ایدی. سحر ائرکن یوکونو چاتار خیرداواتلارینی ساتیش اوچون یاخین کندلره آپاراردی. دوداقلاریم یانیر و بورونوم گؤینهییردی. اؤز اوتاغیمدایدیم. اوستومده یورقان سالینمیشدی. اوشاقلاردان بیر نئچهسی بیرده قونشولوقداکی خانیم، کدرلی حالدا دؤورهمیآلمیشدیلار.
چتین بیر حالدا ”نعمت جان، کتابلاریم … کتابلاریم … ” دئیه- سیزلادیم.
– آغا، قوردلاری دَیهنکلریمیزله قووالادیق، دئدی- نعمت.
قارقا قاریلتیسی کیمیبوغازیمدا قاریلداندیم. کتابلاریم … کتابلاریم …
نعمتایسه بو دؤنه:“باخ، اودور، اوتاغین کونجونده …هامیسی ساغلام دیر“ دئدی.
راحاتلاشدیم، آستا- آستا اوزومو چئویردیم؛ اوتاغین بیر کونجونده چانتامیگؤردوم. سانکی دانیب- سینه گرمیشدی. ائلهبیل کی اورهکدن گولوردو چانتام. بیر نئچهسی کتابلاریمدان یئره دؤشهنیلمیشدی. کتابلار یئری ایسلاتمیشدی.


text:
بیر قیزا وورولدوم
بیر قیزا وورولدوم، اوزون گورمه دیم
گؤزونه باخمادیم، ساچین هورمه دیم.
او مندن جان آلدی، منسه اؤلمه دیم
ایندی چوخ زاماندیر اوندان خبر یوخ
اورگیمده واردیر اونا ، سؤزوم چوخ
هر گئجه رویامدا، هر گون فیکریمده
هر ساعات اؤنومده ، هر آن قلبیمده
او بیر تانریچا، منسه بیر بنده
تانریلار ، بنده یه وئرسلر جزا
بو تانری وئریبدیر منه چوخ جفا
مکتوبلار یازمیشام، جواب وئرمییب.
نئچه باش یالوارمیشام، حساب ائتمییب.
بیلمیرم او مندن کوسوب، کوسمییب.
کوسنلر کوسولو قالیب سالاردا
بو کوسن کوسمک له آلیشیب داها
سلام وئرنده سلام آلماییر
اللهین سلامی، جواب آلماییر
قوردوغوم تئله ده بیر آن قالماییر
صیاد دوروب ، تئله اوسته آغلاییر
جیران قاچیب، اوزاقاردا اوتلاییر
ایندی بیر من قالمیشام ، بیرده سؤزلریم
من اونو هر گئجه یئنه گؤزلریم
یوخوسوز قالسادا،آلا گوزلریم
گوزلریم گوزلریم منه دایاق اول
هر یانیم یاتمیشسا ، باری اویاق اول
«یار گلر آستا آستا
الده چیچک دسته دسته
گلیب کئچر منی گورمز
گئدیم دوروم یولو اوسته»
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: قیز,آذری شعرلر,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,شعر ترکی,شعرهای ترکی |


text:
علیرضا اردبیلی ایران اسلام جمهوریتینین سوقوطو تقدیرینده اؤلکەده دینی زمینده قارشیدورمالارین باش وئرەجەیینی حئساب ائتمیر. اونون فیکرینجه، شریعتچی حاکیمییت آلتیندا یاشاماق ایران اهالیسینی دونیویلشدیریب.
گونئیلی ژورنالیست و سیاسی شرحچی آمئریکانین سسینین رئگیوندا جریان ائدن قانلی مذهب ساواشلارینی آنالیز ائتمکله یاناشی، دؤولتلر و سیاسی حرکاتلاردا دونیویلییین (لاییکلیک) اؤنەمی ایله باغلی سواللاری جاوابلاندیریب.
علیرضا اردبیلی بؤلگەدکی دونیوی-دیکتاتور حاکیمییتلرین ییخیلماسیندان سونرا مذهبی ساواشلارین اورتایا چیخماسینی نورمال بیر حال کیمی دەیەرەلندیریر.
“دیکتاتور حاکیمییتلر بیر قاپاق کیمی توپلومدا مؤوجود اولان پروبلئملرین اوستونو اؤرتور. بو قاپاغین گؤتورولمەسی ایله همین پروبلئملر ده اورتایا چیخیر و بئله حادیثەلره یول آچا بیلیر،“ دئیه علیرضا اردبیلی بؤلگەده باش وئرن مذهبی ساواشلار، ائلەجه ده عراق و شام اسلام دؤولتی کیمی قروپلارین اورتایا چیخیش سببلرینی ایضاح ائدیر.
اونون فیکرینجه، عراقدا سوننی عربلرین حاکیمییت طرفیندن تجرید ائدیلمەسی ده بو حادیثەلرین اورتایا چیخماسیندا اؤنەملی رول اویناییب.
اردبیلی ایران اسلام جمهوریتینین چؤکدویو تقدیرده اؤلکەده حادیثەلرین مذهب مئحورینده ایرەلیلەمەجەیینه ایناندیغینی سؤیلەییر. اونون دئدییینه گؤره، حاکیمییتلرین دینی دەیرلر اوزەرینده سیاست یوروتمەسی توپلومون دونیویلشمەسینه سبب اولا بیلر.
گونئیلی ژورنالیست بو ایستیقامتده تورکیه ایله باغلی بیر آراشدیرمایا ایشاره ائدیب. اونون دئدییینه گؤره، آوروپادا آپاریلمیش بو آراشدیرما ایسلامچی کیمی تانینان آ ک پ حاکیمییتینده تورکیه اهالیسینین داها دا دونیویلشدییینی گؤستریر.
گونئیلی یازار همچینین عراقدا یاشایان عربلر و تورکمنلرین سیاسی قروپلاشمالاردا کوردلرین عکسینه ملی کیملیکلری ایله دئییل، بلکه شیعه و سوننی کیمی مئیداندا اولمالارینین سببلری حاقیندا اؤز دوشونجەلرینی پایلاشیب.
“چونکی صدام حاکیمییتینده شیعه جمعییتلر شیعه اولدوقلاری اوچون باسقییا معروض قالیردیلار، کوردلر ایسه کورد اولدوقلاری اوزوندن،“ دئیه او، ازیلن جمعییتلرده کیملییین ان چوخ تضییق آلتیندا اولان جهتینین اوزه چیخدیغینا دیقت چکیر.
آما سیاسی شرحچی ایرانین گلەجەیینی فرقلی شکیلده آنالیز ائدیر.
“ایراندا خالقلارین ان چوخ دیل حاقلارینا قارشی باسقی تطبیق ائدیلیب. دینی حاکیمییتین اؤلکەده تطبیق ائتدییی سییاستلر خالقی دونیویلشدیریر،“ دئیه او سؤیلەییر.
“سادەجه گونئی آذربایجاندا دئییل، بوتؤو ایران اهالی آراسیندا قئیری-شیعه جمعییتلره قارشی تولئرانتلیق وار،“ دئیه علیرضا اردبیلی ایراندا مذهبی تولئرانتسیزلیغین عومومییتله خالق آراسیندا دئییل، حاکیمییتده مؤوجود اولدوغونو وورغولاییر.
علیرضا قولونجو
بو یازی یوردنت طرفیندن عرب الیفباسینا کوچورولموشدور
موصاحیبه نین سسینی بورادان دینله یه بیلرسینیز:
http://www.amerikaninsesi.org/content/alirza-ardabili/1949010.html


text:
دوخساندوققوزونجو درس
فعللر (28)
فعللرین شکیللرى (فورملارى)
(فعللرین زامان، شخص و فورما علامتلرینه گؤره دگیشمهسی)
3. خبر شکلی (فورمو)
د) ایندیکی زامان: ایندیکی زامانین شخص شکیلچیلری نقلی کئچمیشده اولدوغو کیمیدیر. زامان و شخص شکیلچیلریله بیرلیکده ایندیکى زامانین صرفى بئله دیر:
1- دوداقلانمایان فعللرده
* قالین، سسسیزله بیتن:
آلیرام، آلیرسان، آلیر(ى)، آلیریق، آلیرسیز(نیز)، آلیرلار
* قالین، سسلیله بیتن:
دولاییرام، دولاییرسان، دولاییر، دولاییریق، دولاییرسیز، دولاییرلار
* اینجه، سسسیزله بیتن:
بیلیرم، بیلیرسن، بیلیر، بیلیریک، بیلیرسیز، بیلیرلر
* اینجه، سسلیله بیتن:
گؤزلهییرم، گؤزلهییرسن، گؤزلهییر، گؤزلهییریک، گؤزلهییرسیز، گؤزلهییرلر
اینکاریندا یا بیر "م" فعلین کؤکونه آرتیریلار: آلمیرام، بیلمیرسیز، ... و یا "ما-مه" فعلین کؤکونه آرتیریلار. بئله حالدا ایکى سسلى یان-یانا گلنده اونلارین آراسینا بیر "ى" سسسیز حرفى ده آرتیریلار: آلماییرام، بیلمهییرم، ...
2- دوداقلانایان فعللرده
* قالین، سسسیزله بیتن:
اولورام، اولورسان، اولور، اولوروق، اولورسوز، اولورلار
* قالین، سسلیله بیتن:
قورویورام، قورویورسان، قورویور، قورویوروق، قورویورسوز، قورویورلار
* اینجه، سسسیزله بیتن:
هؤرورم، هؤرورسن، هؤرور، هؤروروک، هؤرورسوز، هؤرورلر
سۆرویورم، سۆرویورسن، سۆرویور، سۆرویوروک، سۆرویورسوز، سۆرویورلر
اینکاریندا یا بیر "م" فعلین کؤکونه آرتیریلار: اولمورام، هؤرموروک، ... و یا "ما-مه" فعلین کؤکونه آرتیریلار. بئله حالدا ایکى سسلى یان-یانا گلنده اونلارین آراسینا بیر "ى" سسسیز حرفى ده آرتیریلار: اولماییر، هؤرمهییریک، ...


text:
و امّا الحكم بعدم تصدیق البایع فمحمول علی شرائه سواء زاد أو نقص
آما [ایمامین] ساتیجینین تصدیق ائدیلمهمهسی [بارهدهكی سؤزو] بئله یوروملانیر: مبیع ساتین آلینا، ایستر دئدیگیندن آز اولا ایستر چوخ اولا، اؤزللیكله ساتیجینین دوز دانیشماسینا آرخایین اولونمادیغی تقدیرده. [ایمامین سؤزو] ساتیجینین دئدیگی میقداردان آرخایین اولاراق ساتین آلینان مقامی احتیوا ائتمیر. ساتیجینین دئدیگی میقدار اساسدا و اونا ایناناراق آلینسا جزاف ساییلماز.
علامه «التذكرة» كیتابیندا دئییب: «ساتیجی مبیعین اؤلچوسونو موشترییه خبر وئره و او اساسدا ساتا، بیزجه صحیحدیر».
یئنه علامه «التحریر» كیتابیندا دئییب: «مبیعین اؤلچوسوندن مشترییه خبر وئریب بیر قیمته ساتا آما آز و چوخ اولدوغو بللی اولمایا (موشتری اونون سؤزونه اعتیبار ائتمهیه) جاییز اولماز. (ایمام بو صورتین جاییز اولمادیغینی دئییب.)
[بایاقكی روایتده] بو بئیعه وئریلن كراهت نیسبتی، راییج اولان آنلامدا دئییل كی باطیللیگه دلالت ائدن «صلاح دئییل» و «صحیح دئییل» ایله ضیدّیَتی اولسون. (كراهت بوردا قدیم معناسی یعنی حرام آنلامیندا گلیب.)
[بو ساحهده بیر آیری روایت وار.] ابن محبوب زرعهدن او دا سماعهدن نقل ائدن صحیحه روایتده گلیب: ایمامدان طعام و اؤلچولوب و چكیلن شئیلری، اؤلچو-چكیسیز آلماق بارهده سوروشدوم. ایمام بویوردو: «اوّلجهدن چكیلن و یا اؤلچولن طعامی مورابیحه بابیندان اوندان اؤلچوسوز و یا چكیسیز آلسان، اوّلكی موشتری اونو چكدی و یا اؤلچو ایله آلدیغی تقدیرده، قورخوسو یوخدور. و سن بئیع زامانی بئله دییهسن: سنینله مورابیحه ائلهدیم و سن دئیَن چكی و یا اؤلچویه راضییام».
بو روایتین دلالتی بیرینجیسیندن داها آیدیندیر.
وأما الحكم بعدم تصدیق البائع فمحمول على شرائه سواء زاد أو نقص، خصوصا إذا لم یطمئن بتصدیقه، لا شرائه على أنه القدر المعین الذی أخبر به البائع، فإن هذا لا یصدق علیه الجزاف.
قال فی التذكرة: لو أخبره البائع بكیله ثم باعه بذلك الكیل، صح عندنا .
وقال فی التحریر: لو أعلمه بالكیل، فباعه بثمن، سواء زاد أو نقص، لم یجز.
وأما نسبة الكراهة إلى هذا البیع، فلیس فیه ظهور فی المعنى المصطلح یعارض ظهور " لا یصلح " و " لا یصح " فی الفساد.
وفی الصحیح عن ابن محبوب، عن زرعة، عن سماعة، قال: " سألته عن شراء الطعام وما یكال و یوزن، بغیر كیل ولا وزن؟ فقال: أما أن تأتی رجلا فی طعام قد كیل أو وزن تشتری منه مرابحة، فلا بأس إن اشتریته منه ولم تكله ولم تزنه، إذا أخذه المشتری الأول بكیل أو وزن وقلت له عند البیع: إنی اربحك كذا وكذا.
ودلالتها أوضح من الاولى.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
ناتانیل وست
ناتانیل وست (اینگیلیسجه: Nathanael West) آمریکالی رومانچی و یازیچی - .۱۷ اوْکتوبر ۱۹۰۳ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۷ ایل عومر ائلهییب و ۲۲ دسامبر ۱۹۴۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nathanael West»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ناتانیل وست گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دیلسیز، ایلک آنلامدا دیلی دانیشا بیلمهینلره دئییلیر. آنادان دوغما کار اولانلار، دیلی سسلرینی ائشیتمهدیکلری اوچون دیلی دانیشا بیلمیرلر. دیلسیز، یان آنلامدا، حاقلارینی ایستهیه بیلمهینلره دئییلیر. بئلنچی آداملارا دیلسیز، آغیزسیز دئییلیر. هر کس اونلارین باشیندان چالیب حاقلارینی آلیر.
بیزیم اوچون دیلسیزلیک بیر باشقا آنلامدا تاپیب. دیلیمیز اولا-اولا اونو ایشلهده بیلمیریک. دیلیمیز اولا-اولا اونو یازیب-پوزوب اوخویا بیلمیریک. دیلیمیز اولا-اولا اوخویوب، یازیب، پوزوب، سسلندیرمهیینه ایمکانیمیز اولمور. بو دیلسیزلیک دیلین یاساق اولدوغوندان آسیلی اولوبدیر. تورکجه بوردا(آذربایجاندا) یاساقلاناندان سونرا، یاساق دیلده یازیب-پوزوب-اوخوماقدان دانیشماق، یازماق، اوخوماق دا یاساق اولوب. اللی ایل یاساق اولوناندان سونرا یاسالی یاساق قالدیریلسا دا، گیزلی بیر یاساقدا یاشاییب و یاشاییر. هئچ کیم هئچ یئرده آچیقجاسینا سوروملو اولاراق دئمیر بو دیلده یازیب-پوزوب اوخومایین. آنجاق هئچ کیم ده دئمیر بو دیلده یازیب-پوزون-اوخویون.
دیلسیز اولماق ایستهمیینلر یاساق قویولان ایلک گونلردن بو یاساغی قالدیرماغا چالیشیبلار. آنجاق نه قدر چالیشسالار دا یاساقلیق، بئیینلره ایشلهییب. یاساغا قارشی اولانلار بئله یاساغا بویون گلیب یاشاییبلار. آنجاق هر زامان دا دیللرین یاساق اولدوغونو وورغولاییبلار. دیللری نوستالژییه چئوریلیب. تکجه بیر نوستالژی. رضا براهینی اونلو یازارین دئدییی کیمی، یاساقلانماقدان اؤج آلماق اوچون یاساقلایانلارین دیلینی اؤیرهنیب، دئو اثرلر یارادیب. یاساقلاندیغی دیلینی تکجه دانیشیقدا ساخلادی. بیلمیرم یاساقلانمیش دیلینده اوخودو یا یوخ. یاساقلاندیغی دیل دئدیییمده آذربایجان تورکجهسی دیر. بوردا تورکجه یاساقلانیب، بوردا اولان تورکجه ایسه آذربایجان تورکجهسی دیر. هئچ اولماسا بیر-ایکی بیلیمیوردوندا تورکیه تورکجهسی اوخونولور. براهینی آذربایجانلی فارسجا یازانلارین ایچینده تورکجهیه ماراغینی چیلخا بیلدیریب، اونون یاساقلانماسینا قارشی اولماغینی دیله گتیریبدیر. یوخسا باشقا یازیچیلار دا وار ایدی دیله گتیرمهدیلر. اؤرنک اوچون ساعیدی،
دونیا دهییشدیکده دوروملار دهییشیلدی. یاساقلانمیش هر بیر وارلیق تام یاساقلانانمازدی. هر کس ایستهدییینه یئتیشیردی. یاساقلار قالدیریلسا دا بئیینلره یئرلشمیشدی. نسیللر دهییشمیشدی، یاساقلار آلیشقانلیغا چئوریلمیشدی. یاساقلارین دالیندا تکجه دئولت یوخ بلکه میللتین ایچینده اولوشان یئنی کیملیک دورموشدو. بو اوزدن یاساقلار یازی-پوزودان دانیشیغا ایرهلیلهمیشدی. هله ده وار ایرهلیلهییر. یاساغا بوردا یاشایان هر کس دستک وئریردی.
یاساغا قارشی دورمالار، زامان گئتدیکجه چوخالدی. گئنل بیر ایستهیه چئوریلدی. آچیقجاسینا اؤزونو شوونیست تانیتدیرمایان بیر دئولت سیستئمینین ده ایش باشیندا اولمادیغینا گؤره، تورکو دانیشماق کراههتین الدن وئریب، سوچ اولماقدان چیخمیشدی. چیخماغینا باخمایاراق، توپلومسال یاساقلانما سورور. دیلینی دوشونن بیر کسلر اورتایا گلدیلر. کیملیکلرینین اؤلومونو گؤرنلر دیلی دوشونمهیی سسلهمهلی ایدیلر. آمما بئیینلرده یارانان یاساق دیله ساواشلانلاردا دا یاشاییردی. هله ده یاشاییر. البت گئنللیکده بئله دیر.
دوشونمهلیسی بو دور:
- دیلین یاساقلیغیندان یازیر، یاساقلانمیش دیلده یازمیر.
- دیلین تاپدالاندیغیندان یازیر، تاپدالانمیش دیلده یازمیر.
- دیل ساواشیندان یازیر، ساووندوغو دیلده یازمیر.
- تورک دیلینده مدرسهنین اولماغیندان یازیر، مدرسهسی اولمایان دیلده یازمیر.
- تورک دیلینه گؤره کیتاب یازیر، بو دیلده یازمیر.
- تورکو کیتابی تانیتدیریر، تورکجه تانیتدیرمیر.
- دیلداشلارینا یازیر، بیر دیللری اولدقلاریندا یازمیر.
- تورکجهنی ساوونانلاردان یازیر، تورکجه یازمیر.
- تورکجهنی یازماق ایستهینده، یاساقلانمیش تورکجه ده یازمیر. تورکیه تورکجهسینده یازیر.
- تورک دیلین رسمی اولدوغوندان یازیر، تورکو یازمیر.
اومودوم وار، دیلیمیزی بئیینلریمیزده یارانان یاساقدان قورتارا بیلک! دیلیمیزی اؤز دیلیمیزله یازاق، پوزوب، اوخویوب، دوشونک.


text:
گلدیک جانا …
میرحسینقلی ریاحیفر(سیّد)
گلدیک جانا بو اؤلکهده سارساقلار الیندن
بیرلیک یارانا بیلمهدی یالتاقلار الیندن
بیچاره اکینچی چالیشیر ایل بویو آنجاق
محصول وئره بیلمیر زمیپیتراقلار الیندن
بیر کیمسه تاپیلسا پیسه پیس سؤیلهسه بوردا
باشیندان آخار قان چایی توخماقلار الیندن
بئش گونلوک عؤمورده بیزی دیغلاتدی یاساقلار
باخ گؤر نه چکیب دونیا بو قالتاقلار الیندن
یوز یول یازیلیب اَیری نه دیر، دوز نه دی قانمیر
ایللر ده یازیق اولدو بو آخماقلار الیندن
اورتا دوغودا کیم یاشاسا غم یئیهجکدیر
جاندان بئزهجک دوسیهسی یارپاقلار الیندن
دریالاری، اوکیانلاری غرق ائتدی بو چایلار
گؤیلرده قرهلدی بئله ایرماقلار الیندن
گون اورتانی گئچدی نییه یاتمیشلار اویانمیر
گؤز شیشدن آچیلمیر قارا یاتماقلار الیندن
یولداش دئ گؤروم تورپاغا چاره اولاجاقدیر
لاللیق ائلهین دیللی بو تاپداقلار الیندن؟
بیر بئیله دؤزوملو اولوسون یوخ تایی، باخسان
ایوب دا گلیبدیر دیله سوسماقلار الیندن
بیر آغ گونه حسرتدی یاشامدا دلی “سیّد”
بیلمیر نه ائده دونیادا سارساقلار الیندن


text:
لال اویونو
چؤل. سقاخانا، پنجه، علم و کتل اوزه رینه چکیلمیش سو قیرناسی و زنجیرله باغلانمیش بیر کاسا. سو قیرناسی نین اوستو و پنجه لرین بیریسی نین آلتی – ال اوندان راحاتلیقلا کئچر قده ری ده لیکدیر.
پرده آچیلیر. صحنه بوشدور. ایلک اؤنجه بیر شئیین دوشمه سی ائشیدیلیر، آرخاسیجا بیر کیشی نین برکدن گولمه سی. نئچه آن سونرا بیر کیشی آرخاسیندان موغایات اولاراق صحنه یه گیریر، ساغ الینه بؤیوک بیر قیچی آلمیش، قالین و قیسسا بیر ایپ ده سول الینده. دایانیب گولور و قیچی نی سسلندیریر و هاوادا ترپه دیر و نئچه آددیم ایره لی گلیر. بیر پینتی و یورغون کیشی گیریر و سوسوزلوقدان لهله وورور. بر کبیر ایپی آیاغینا باغلامیشلار. چتیتلیکله اؤزونو قاباغا چکیر، اللرین اوزالدیب التماس ائده رک قیچینی بیرینجی کیشیدن آلماق ایسته ییر. بیرینجی کیشی ایره لی گلیر و قیچینی سسلندیریر و دایانیر. نئچه تیکه ایپدن قایچیلیر و گولور. ایکینجی کیشی بیردن آتیلیر بلکه قیچینی بیرینجی کیشی نین الیندن قاپسین. ایپی دالدان چکیرلر، ایکینجی کیشی یئره ییخیلیر. بیرینجی کیشی اوجادان گولوب دایانیر و تاماشا ائدیر. ایکینجی کیشی اللرین اوزالدیب یالواریر و قیچینی ایستیر. بیرینجی کیشی قیچینی سسلندیریر و سقاخانانی گؤسته ریر. ایکینجی کیشی قالخیر، یئنه اؤزونو ایره لی سورور. ایپ، آیاغینی یارالاییب دیر. بیرینجی کیشی قیچی ایله ایپی تیکه – تیکه ائدیر و یئره تؤکور و قیچینی گؤیه آتیر. ایکینجی کیشی آتیلیر قیچینی توتسون. ایپی چکیرلر، کیشی یئره ده ییر. بیرینجی کیشی قیچینی یئره آتیر و برکدن گولور.
ایکینجی کیشی یئرده سورونور و الینی اوزالدیر بلکه قیچینی گؤتورسون. بیرینجی کیشی آیاغی ایله قیچینی ایره لی ایته لیر و برکدن گولور و تاماشا اوچون دایانیر. ایکینجی کیشی یئرده سورونور و بیردن آتیلیر قیچینی گؤتورسون. بیرینجی کیشی یئنه آیاغی ایله قیچینی قاباغا ایته لیر و گولور. ایکینجی کیشی ائله او جور یئرده قالیب بیرینجی کیشینی سوزور. بیرینجی کیشی قاباغا گئدیر و قیچینی گؤتوروب ایکینجی کیشی یه گؤسته ریر. ایکینجی کیشی باخیر آنجاق ترپنمیر. بیرینجی کیشی ایپدن بیر تیکه نی قیچیلیر و مهربان قیافه ایله، قیچی و سقاخانانی ایکینجی کیشی یه گؤسته ریر. ایکینجی کیشی یئرده سورونور. سقاخانایا یاخینلاشیر. بیرینجی کیشی قیچینی گؤیه آتیر. قیچی ایکینجی کیشی نین الی نین یانیما دوشور. بیرینجی کیشی بیردن ترپه نیر بلکه قیچینی قاپسین. ایکینجی کیشی اؤزونو قیچی نین اوستونه آتیر. بیرینجی کیشی برکدن گولور. ایکینجی کیشی قورخاراق قیچینی گؤتورور و قانلی ایپی قیچی نین آغزینا قویوب سیخیر. بیردن قیگی ایکی تیکه اولور. ایکینجی کیشی اومودسوز قورخوسوندان یئره یاتیر. بیرینجی کیشی برکدن گولور و یئره دوشموش ایکینجی کیشی یه تاماشا ائدیر. سونرا کاسانی گؤتوروب، سو قیرناسینی آچیر. کاسا سقاخانانین سون دامجیلاریلا دولور. سقاخانانین داها سویو یوخدور. بیرینجی کیشی کاسا ایله ایکینجی کیشی نی تاماشا ائدیر. ایکینجی کیشی یاریمچیق قالخیر و سویا باخیر. بیرینجی کیشی وامجا، لذت دویاراق، ایکینجی کیشی یه موغایات باخاراق سویو دوداقلارینا یاخینلاشدیریر، بیر قورتوم ایچیر و قالانینی ایکینجی کیشی یه ساری آپاریر. ایکینجی کیشی سویا باخیب دوداقلارینی ایره لی آپاریر. بیرینجی کیشی کاسانی ایکینجی کیشی نین آغزینا یاخینلاشدیریر و بیردن سویون قالانینی یئره سه پیر و برکدن گولور و کاسانی سقاخانانین اوستونه قویور.
ایکینجی کیشی یئرده اوزالانیر و اوزونو یاش قوملارین اوستونه قویور و اللریله آیاغینی ایکی طرفه آچیر. بیرینجی کیشی، ایکینجی کیشی نی سورور. سقاخانانین آلتینداکی باجادان – ده لیکدن بیر ال چیخیر و بؤیوک بیر قیچی نی چیخاریر. بیرینجی کیشی قیچینی آلیر. ال گؤرونمز اولور. بیرینجی کیشی ایره لی گلیر و ایکینجی کیشی نین یاخینلیغیندا اوتوروب قیچینی سسلندیریر. بیرینجی کیشی باشینی قالدیریر و باخیر. یئنه باشینی یئره قویور. بیرینجی کیشی قیچینی سسلندیریر . ایکینجی کیشی اعتنا ائتمیر. بیرینجی کیشی قیچینی ایکینجی کیشی یه اوزالدیر. ایکینجی کیشی ایکی اوره کلی و شوبهه لی قیچی ایله بیرینجی کیشی یه باخیر. سونرا یاواش – یاواش الینی اوزالدیر. بیرینجی کیشی قیچینی ایکینجی کیشی نین قاباغینا قویور. ایکینجی کیشی قالخیب اوتورور، قیچی ایله بیرینجی کیشینی سوزور. بیرینجی کیشی گولوب سقاخانایا ساری گئدیر. ایکینجی کیشی اوتوروب تله سیک ایپی قیچی نین آغزینا وئریب ایپی کسیر، ایپین کسیلمه سی سانکی اینانیلماییب. ایپین باشینا باخیر و آیاغینی ترپه دیر. بیرینجی کیشی برکدن گولور. ایکینجی کیشی قالخیر. باخیشی بیرینجی کیشی ایله سقاخانا آراسیندا دولانیر. بیرینجی کیشی گولور. ایکینجی کیشی سقاخانایا یاخینلاشیر و سونرا سانکی پئشمان اولموش، ایکی کؤنوللو قاییدیب یئنه بیرینجی کیشی یه باخیر. بیرینجی کیشی گولور. ایکینجی کیشی بیردن قاچیر. سقاخانانین ده لیگیندن بیر ال چیخیر و توپانجانی بیرینجی کیشی یه وئریر، بیرینجی کیشی توپانجانی الینه آغیر – یونگول ائده رک، نیشانلاییر و ماشانی چکیر و ایکینجی کیشینیوورور. ایکینجی کیشی نین لئشی یئره دوشور. بیرینجی کیشی توپانجانی آتیر یئره و گولمه یه دوشور، گولمه لر اوزوندور، گؤزلر یاشینان دولور، اوتورور سقاخانانین آیاغیندا، توتغون بیر حال ایله گؤز یاشلارین سیلیر و فیکره دالیر.
***


text:
انسان/ دیل/ آنا دیلی
مدرن انسانین جسارتی، بیلیم (علم) قامچیسی ایله بوتون بشریت
تاریخینی آیاغا قالدیرار، دیل آچدیرار، دانیشماغا مجبور ائدر. هر بیر هیروگلیف لؤوحهسی،
یا میخی لؤوحهلر انسانین درین باخیشلاری و کسین ایستهیی گوجویله دانیشمالی، گیزلرینی
(رازها) آشکارا چیخارتمالیدیرلار. او، داش- قایا تیکهلرینده، یا خیریم- خیردا
کاغیذ پارچالاریندا یازیلان هر بیر اونودولموش دیلی اوخویوب، سیرلارینی آچمالیدیر.
اونون اؤنونده آغزی مؤهورلو هئچ بیر شئی قالمامالیدیر، چونکو او، گیزلری آچان،
سیرلاری ایشیغا چیخاردان انساندیر.
دیل، معظم بیر بینا، تاریخسل بیر اولقودور. بیلینجلی (شعورلو)
انسانین دیله اولان آراشدیریجی، دهیرلندیریجی و قورویوجو باخیشی، بیلینجسیز انسانین اورکک و هراسان باخیشی ایله
فرقلهنر، چونکو دیلینی قورومایان، دونیاسینی ایتیرر.
آنا دیلی، انسانین مدنی ژئنی دئمکدیر. بو ژئن، چوخ قدیملردن،
بؤیوک- بؤیوک آتا-آنالاردان گلمهدیر. انسان، هله آنا قارنیندا ایکن، بوتون قانی و
جانیایله بو وارلیغی تانیر، اؤیرهشیر، آلیشیر و منیمسهییر.
دانیشماق، سس ایله دوشونمکدیر. انسان
دوشوندویونده، سسسیزجه اؤزو ایله دانیشیر دئمک. باشقا تهر دئمک ایستهسم، آغیز
آچیب دانیشدیغیمیزدا، سسلی اولاراق دوشونوروک.
آنا دیلینده دانیشاندا، دیل و دوشونجه
آراسیندا دولاییسیز (مستقیم) بیر باغلانتی یارانیر. داها دوغروسو، اورک، دیل و
دوشونجه آراسیندا ایچ- ایچه ایلیشگیلر اولوشور. چونکو آنا دیلی، یاشادیقلاریمیزی،
دنهدیکلریمیزی (تجربهها)، سینادیقلاریمیزی، دویدوقلاریمیزی... بَللهییمیز
(ذهنیمیز) و تینیمیزده (روحوموزدا) جانلاندیریر. هر بیر سؤزجوک ایله، درین دویغولار
یاشاییب، سئوینیریک، دؤیونوروک، اؤیونوروک، قایغیلانیریق، دؤزومسوزلشیریک یا دا دؤزوروک...
سونرا، کؤنلوموزده، بئینیمیزده یوغرولان سؤزلر جانلانینجا، دیلهدیکلریمیزی دیله
گتیریب، بوتون دویوب- دوشوندوکلریمیزی باشقالارینا آنلادیریق. دئمهلی، آنا
دیلینده دانیشاندا، اورک، دوشونجه و دیل آراسیندا، انسانین طبیعته بوسبوتون اویغون
اولان اوچلو (سهگانه) بیر مکانیزم
اولوشور.
بو اوزدن ایسه، آنا دیلی انسانین ایچ
دونیاسینی آچان، انسانلیغین گرچهیینی سرگیلهین بیر آناآچار دیر. آنا دیلینده
دانیشمایانلارین روحو دوستاق، وارلیغی بیلینمز، کیملیگی تانیماز قالار.
سوسن نوادهرضی
az.sancaq@gmail.com
نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


text:
ایران حکومتی زومبا رقصینی قاداغان ائدیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، حکومتین بو رقصی ایسلام قایدالارینا ضد اولدوغو اوچون قاداغان ائتدیی بیلدیریلیر.
«شریعته گؤره رقصلر قاداغاندیر. بونونلا علاقدار اولاراق تعلیمچیلر زومبا ایله مشغولیتی آروبیکا و ریتمیک گیمناستیکا آدلاندیریردیلار. لاکین بیر مدت اول ایدمان زاللاری آچیق شکیلده بو مشغولیتی اؤز آدی ایله رکلام ائتمهیه باشلاییبلار. بو ایسه حکومتین رئاکسییاسینا سبب اولوب. آرتیق تعلیمچیلرین چوخو بو رقصی دایاندیرمایاجاقلارینی، سادهجه اونون آدینی دییشدیرجیینی سؤیلهییب»، - «ایندپندنت» یازیب.


text:
قازاغیستان: غزه ده آشاگۆیچ دوروزیلسین
قازاغیستان اسرائیل ینگ آشاگۆیچ اولانماغینا نأگیللیک بیلدیردی
قازاغیستان ینگ بیرلشن میللتلر قوراماسینداقی همیشه لیک وکیلی غایرات عمروف حالقارا جمغیتچیلیگه غزه ده کؤپ سانلی ییتگأ سبأپ بۇلان آشاگۆیجۆنگ دوروزیلماغی اۆچین چاغیریش بردی.
قازاغیستان ینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی تاراپیندان بریلن یازماچا بیاناتا گؤرأ، عمروف بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ حۇوپسوزلیق گنگه شی نینگ فلسطین بیلن باغلانشیقلی یؤریته گنگه شینده برن بیاناتیندا، غزه سرحدینده فلسطینلیلرینگ پروتستلرینه باسیش ادیلمه گی واغتیندا بۇلان قیرغینچیلیغا اولی قینانچ بیلدیردی.
قازاغیستان حالقارا جمغیتچیلیگینی کؤپ سانلی ییتگأ سبأپ بۇلان آشاگۆیچ اولایلماغی نینگ دوروزیلماغی اۆچین اولی مؤچبرلی ایش آلیپ بارماغا چاغیردی.
قازاق وکیل، قازاغیستان ینگ بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ حۇوپسوزلیق گنگه شی نینگ قارارلارینا باغلی بۇلاندیغینی و مسئلأنینگ سیاسی یۇللاردان چؤزگۆده قۇوشوریلماغی نینگ تاراپداری بۇلاندیغینی آیتدی.
آمریکانینگ اسرائیل داقی ایلچیحاناسینی قدس شأهِرینه گؤچۆرمهگیندن سۇنگ غزه سرحدینده دارتغینلیق بۇلوپدی و ۶۳ فلسطینلی، اسرائیل ینگ حۇوپسوزلیق گۆیچلری تاراپیندان شهیت ادیلیپدی.


text:
تبت یدا، باریشماز
تبت یدا اوستاد حیدر عباسی(باریشماز) جنابلارینین آخیجی و گؤزل تورکجه'یله یازیلمیش اثری دیر. بو رومان کند فضاسیندان باشلاییر بیر قوروملو موباریزه قوروپلارینا چاتیر. رومانین تئمی دئمک اولار سولچولوغا دایانیر. عدالت سئورلیک و البته ایدولوژی اوغروندا موباریزه یه. چوخ شیرین و بلکه دیراماتیک اولان بو اثر چوخ یئرلرده اوخوجونو دویغوساللاشدیریب آغلاتماغا کیمی آپاریر.
چوخلاری کیتابین ایچ قاتیندا اولان "خشونت"-ه قارشیدیرلار. و بو تور موباریزه و بلکی اینتیقامی دوغرو یول بیلمیرلر.
آنجاق بوتون بونلارا باخمایاراق بو رومان اوخونمالی رومانلاردان. هر کس اوخومالی دیر منجه. نه یازیق اوحدی یایین ائوی وریندن 1387ده چیخدیغینا باخمایاراق هله ده بیر چوخ کیتاب ساتان یئرلرده قفسه لرده توز یئمکده دیر. اومارام بو قیسا تانیتیملا اوخومایانلار بو کیتابین اوخوماسینا ماراقلانالار.
-
- ۹۴/۰۷/۱۱


text:
بقی الكلام فی توضیح التفصیل المتقدم
گئریده قالان بایاق قید اولان تفصیل (مجهول تابع اولورسا اولار، آما اؤزو ده مقصد اولورسا ضرری وار.) بارهسینده ایضاح ائتمك اولور. بو تفصیلین اساسی علامهدندیر. او، «القواعد» كتابینین ایكی عوَضین شرطلری بابیندا دئییب: «بیعده نظرده توتولان (مقصود) مجهولون بیعی، صحیح دئییل. هرچند اونو بیر معلوما ضمیمه ائدهسن. آما تابع اولاراق معلوما ضمیمه اولورسا جایزدیر». بیتدی.
علامهدن سونراكی بیر عدّه عالملر علامهنین بو تفصیلی ایله راضی اولوبلار. آما «نظرده توتماقدان» و «تابع اولماقدان» نهیی نظرده توتدوقلاری آیدین دئییل. «القواعد» و «التذكرة» كتابلاریندان آیدینلاشان موضعلر بئلهدیر:
علامهنین تابعدن مقصدی، بیعه داخل اولماسی شرط اولان شئیدیر. (مثلاً بو حیوانی سنه ساتیرام، حامله اولورسا بالاسی سنینكی اولسون.) مقصوددان دا نظرده توتدوغو، مبیعین جزءی (بیر حصّهسی) اولماقدیر. (مجهول مبیعین بیر جزءی كیمی مقصود اولسون.) علامه «القواعد» كتابینین «بیع ضمنینده شرط» بابیندا دئییب: « انسان كنیزی و حیوانی [ساتاندا] حاملهلیگینی شرط ائدیرسه صحیحدیر. آما حیوانی و كنیزی قارنینداكی بالاسی ایله بیرلیكده ساتماق باطلدیر. چونكی تكلیكده ساتیلماسی صحیح اولمایان شئیی، مبیعین مقصود حصّهسی كیمیده ساتماق صحیح دئییل. آما تابع اولاراق ساتیلماسی صحیحدیر». (شرط ائتمك صحیحدیر جزء كیمی ساتماق باطلدیر.) بیتدی.
[هابئله «القواعد»ین] «مبیعده درج اولانلار»[1] بابیندا دئییر: «[مبیعده مندرج اولانلارین] آلتینجیسی: قول. قولون مالك اولماسینی قبول ائتدیگیمیز تقدیرده، قولون مالی و املاكی اونون ضمنینده آغانین ملكیّتینه منتقل اولماز. مگر مشتری استثنا ائده [و دئیه: بو قولو بو قیمته آلمارام آما یالنیز مالینین منیم اولماق شرطی ایله آلیرام. مشتری بئله شرط ائدیب آلیرسا، قولون املاكی] قوللا بیرلیكده مشترییه منتقل اولار. مشترییه منتقل اولماسیدا بو معنادادیر كی املاكی [قولدان آلمازلار و] اوندا قالار. [ایندیكی كیمی شرط اولدوغوندا] مجهول و غایب اولماسی جایز اولار.
آما قولون مالك اولا بیلمهسینی محال بیلسك، آغا، قولو و اونونلا اولانی ساتیرسا اونون بیر حصّهسی اولار. بو حصّه ده بیع شرایطینی ایچرمهلیدیر». بیتدی.
مالی، مبیعه شرط ائتمك و یا اونا مبیعین بیر حصّهسی كیمی یاناشماق، یوخاریدا دئدیگیمیز كیمیدیر. علامه بو مسألهیه «التذكره» كتابیندا «قول تملیكی و تملیك ائدیلمهمهسی» مسألهسی فرعلرینده تصریح ائدرَك سببلندیریب دئییب: «قولون مالینی شرط ائتمك، قاناتلارین سویو و تاوانلارین دیركلری كیمیدیر». (سو و دیرك مجهولدور.)
هابئله علامه «التذكره» كتابین «ایكی عوضین شرطلری» بابیندا دئییب: «قاریندا كی بالانی آناسی ایله بیرلیكده ساتماق اجماعاً جایزدیر». (عبارتده شرط اولماقدان سؤز گئتمیر آما اجماع اولماغی قید ائتدیگینده بیلیریك مقصدی شرط اولماقدیر.)
«عقدده شرط» بابینین بیر یئرینده دئییر: « دئسه كی بو حیوانی قارنینداكی بالاسی ایله سنه ساتدیم. بیزجه صحیح دئییل. چونكی اوّللر قید اولدو كی قارینداكی بالانی مستقل اولاراق ساتماق اولماز، مبیعین جزءی كیمیده ساتماق اولماز».
هابئله دئییب: «حاملهنی (آنانی) ساتیب قارنینداكی بالانی شرط ائتسه، صحیحدیر. چونكی قارینداكی بالا بوردا، دیوارین پایاسی كیمی تابعدیر. هرچند آنا ایله بیرلیكده [جزء كیمی] بیعه ضمیمه اولماسی ایرادلیدیر. چونكی جزء و تابع آراسیندا فرق وار. (مجهول اولماسینین عیبی یوخدور.)
آیری بیر یئرده دئییب: «دئسه كی: «بو قویونو دؤشوندهكی سوتو ایله سنه ساتدیم» بیزجه صحیح دئییل».
آیری بیر یئرده دئییب: « یومورتالی بیر تویوغو ساتاراق یومورتاسینی شرط ائدیرسه، صحیحدیر. آما یومورتانی مبیعین بیر جزءی كیمی ساتیرسا صحیح دئییل».
بو عبارتلرین هامیسی تصریح ائدیر كی، مجهولو جزء كیمی معلوما ضمیمه ائتمك جایز دئییل فرق ائلهمز مقصدیمیز معلوم اولسون یوخسا مجهول. (معلوم شئیی نظرده توتاق یوخسا مجهول شئیی نظرده توتاق.)
بقی الكلام فی
توضیح التفصیل المتقدم،
وأصله من العلامة: قال فی القواعد فی باب شرط العوضین: كل مجهول مقصود بالبیع لا یصح بیعه وإن انضم إلى معلوم، ویجوز مع الانضمام إلى معلوم إذا كان تابعا ، انتهى.
وارتضى هذا التفصیل جماعة ممن تأخر عنه ، إلا أن مرادهم من " المقصود " و " التابع " غیر واضح.
والذی یظهر من مواضع من القواعد والتذكرة: أن مراده بالتابع: ما یشترط دخوله فی البیع، وبالمقصود: ما كان جزءا.
قال فی القواعد فی باب الشرط فی ضمن البیع: لو شرط أن الأمة حامل أو الدابة كذلك صح.
أما لو باع الدابة وحملها أو الجاریة
وحملها بطل، لأن كل ما لا یصح بیعه منفردا لا یصح جزءا من المقصود، ویصح تابعا، انتهى.
وفی باب ما یندرج فی المبیع قال: السادس: العبد، ولا یتناول ماله الذی ملكه مولاه، إلا أن یستثنیه المشتری إن قلنا: إن العبد یملك، فینتقل إلى المشتری مع العبد، وكان جعله للمشتری إبقاء له على العبد، فیجوز أن یكون مجهولا أو غائبا.
أما إذا أحلنا تملكه وما معه صار جزءا من المبیع، فیعتبر فیه شرائط البیع، انتهى.
وبمثل ذلك فی الفرق بین جعل المال شرطا وبین جعله جزءصرح فی التذكرة فی فروع مسألة تملك العبد وعدمه، معللا بكونه مع الشرط كماء الآبار وأخشاب السقوف.
وقال فی التذكرة أیضا فی باب شروط العوضین: لو باع الحمل مع امه جاز إجماعا.
وفی موضع من باب الشروط فی العقد: لو قال: بعتك هذه الدابة وحملها لم یصح عندنا، لما تقدم من أن الحمل لا یصح جعله
مستقلا بالشراء ولا جزءا.
وقال أیضا: ولو باع الحامل وشرط للمشتری الحمل صح، لأنه تابع، كأساس الحیطان وإن لم یصح ضمه فی البیع مع الام، للفرق بین الجزء والتابع.
وقال فی موضع آخر: لو قال: بعتك هذه الشیاه وما فی ضرعها من اللبن، لم یجز عندنا.
وقال فی موضع آخر: لو باع دجاجة ذات بیضة وشرطها صح، وإن جعلها جزءا من المبیع لم یصح.
وهذه كلها صریحة فی عدم جواز ضم المجهول على وجه الجزئیة، من غیر فرق بین تعلق الغرض الداعی بالمعلوم أو المجهول.
[1] . بعضی شئیلر مبیعین ضمنینده واردیلار هرچند بیز اونلاردان غافل اولاق. مثلاً ائو آلاندا دیوارین پایاسی.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
سنت پترزبورق
سنت پترزبورق (روسجا: CaHkT-ПeTepбypr) (قدیمی آدلاری؛ ۱۹۱۴–۱۹۲۴: پتروقراد و ۱۹۲۴–۱۹۹۱: لنینقراد) روسیه فدراسیونونون فدرال و اهمیتلی شهری، روسیهنین قوزئی-باتی فدرال دایرهسینین سیاسی مرکزی، روسیه فدراسیونو اساسی قانون محکمهسینین، موستقیل دؤولتلر بیرلیگی مجلیسی، ۱۹۹۲-جی ایلدن روسیه لنینقراد ویلایتینین حاکیمیت اورقانلارینین یئرلهشدییی شهر. ۲۰ و ۱۹. یوز ایللرده روسیه ایمپیراتوریسینین پایتختی. شوروی دؤوروندن قهرمان شهر.
اهالیسی ۵٫۱۹۱٫۶۹۰ نفر (۲۰۱۵). اهالیسی بیر میلیوندان چوْخ اوْلان و قوزئیدا یئرلشن تکجه شهر. اوروپادا یئرلشن شهرلر آراسیندا اهالیسینه گؤره اوچونجو شهر. قوزئی اوروپادا، روسیهنین قوزئی-غربینده، بالتیک دنیزینین فین خلیجینین ساحیلینده، اورا تؤکولن نوا چایینین ساحیلینده یئرلشیر. روسیهنین واجیب ایقتیصادی، علمی، مدنی و تاریخی شهری، بؤیوک حمل و نقل ایتیصالیدیر. شهر مرکزیندهکی تاریخی عابیدهلر یونسکونون دونیا میراثی فهرستینه داخیلدیر.
ایچیندهکیلر
تاریخ[دَییشدیر]
۱۷۱۲–۱۹۱۸-جی ایللرده روسیه دؤولتینین پایتختی. اساسی ۲۷ مای ۱۷۰۳-جو ایلده چار ۱-جی پیوتر طرفیندن قویولموشدور. شهرده اوچ بؤیوک اینقیلاب باش وئرمیشدیر. ۱۹۰۵–۱۹۰۷-جی ایللر، ۱۹۱۷-جی ایل بورژوا-دموکراتیک فوریه اینقیلابی، ۱۹۱۷-جی ایلده اوکتوبر سوسیال اینقیلابی. ۱۹۴۱–۱۹۴۵-جی ایللر بؤیوک وطن موحاریبهسی دؤورونده شهر اوزون مودت موحاصیرهده ساخلانیلمیشدیر. بونون نتیجهسینده شهرده ۱٫۵۰۰٫۰۰۰ نفر اینسان اؤلموشدور. ۱۹۶۵-جی ایلده قهرمان شهر وضعیتینی داشیییر.
۱۹۶۶-جی ایلدن باشلایاراق شهرین اهالیسیده چوْخالماغا باشلامیشدیر. شهرده یئنی تیکیلیلر سورعتله آرتماغا باشلامیشدیر. بؤیوک خیاوانلار-یوری قاقارین خیاوانی، کوسمونوواتلار خیاوانی سالینمیشدیر. ۱۹۶۷-جی ایل اوکتوبر اینقیلابینین ایلدونومونده «ЮyбилeйHый» ورزیش سارایی، «OkTябpbckий» بؤیوک کونسرت سالونی تیکیلدی. ۱۹۷۹-جو ایلده فین خلیجینین ساحیلینده بند تیکیلدی، هانسیکی شهری خلیجین سویوندان مودافعه ائدیردی. ۱۹۸۲-جی ایلده واسیلکوی آداسیندا دنیز ایستگاهی تیکدیلر. ۱۹۸۸-جی ایلده ایسه سنت پترزبورق شهرینی اهالیسی ۵ میلیونا چاتدی. ۱۹۹۰-جی ایلده یونسکونون مدنی ایرث فهرستینه داخیل ائدیلیب.
جوغرافیا و ایقلیم[دَییشدیر]
شیمالا یاخین اولماسینا باخمایاراق، یاز آیلاریندا ایستیلیک ۳۰ درجهیه چاتماقدادیر، قیشلاری ایسه سویوق کئچر، کاناللار بۇ وضعیتده دونار، بول یاغیش یاغار. شهرین یاییلدیغی بوتون ساحهلر بویونجا دنیز سطحیندن ان یوکسک نوقطه ۱۴–۱۵ متر حودودوندادیر. ژوئن - ژوئیه آراسیندا گوندوزلر داها اوزون اولار و تخمیناً ۲ هفته گونش هاراداسا هئچ باتماز. بۇ وضعیته «بیاز گئجهلر» آدی وئریلمیشدیر.
قارداش شهرلر[دَییشدیر]
- آذربایجان، باکی
- صربیستان، بلقراد
- آلمان، درزدن
- آلمان، هامبورق
- ایران، ایصفاهان
- تورکیه، ایستانبول
- تورکیه، آدانا
- آمریکا، لوس آنجلس
- ایتالیا، میلان
- هیندوستان، بمبئی
- هولند، روتردام
- لهیستان، ورشو
- ائرمنیستان، ایروان


text:
پوزقون گنج اوغلان ایمام رضا (ع)ین حرمینه گیریب، حوض قیراغیندا اوتوروب باشینی اللرینه آلدی. یادینا گلندن اوشاقلیغدان آتاسی ایله کفتر ساخلاییب، اوچوردوب، اویناتمیشدی. ایندیایسه سئودیگی قیزین آتاسی: کفترلرین بوراخسان منیم قیزیما ائلچی دورا بیله رسن. دئمیشدی” فیکره جوموب نه ائده جگینی، کفتر لردن نئجه آیریلماسینی، اونلاری کیمه تاپشیرماسینی دوشونه بیلمه ییردی. بیر آن دا ، حرمده اولان کفترلرین قاناد سس لری ایله فیکیردن چیخدی. سئوینرکن گولومسه نیب یا ایمام رضا، کفترلریمی سنه امانت تاپیشیریرام دیه، کفترلری…بیشتر بخوانید
آرشیو ها
کفترباز / ندا صمدی
پوزقون گنج اوغلان ایمام رضا (ع)ین حرمینه گیریب، حوض قیراغیندا اوتوروب باشینی اللرینه آلدی. یادینا گلندن اوشاقلیقدان آتاسی ایله کفتر ساخلاییب، اوچوردوب، اویناتمیشدی. ایندیایسه سئودیگی قیزین آتاسی: کفترلرین بوراخسان منیم قیزیما ائلچی دورا بیله رسن. دئمیشدی” فیکره جوموب نه ائده جگینی، کفترلردن نئجه آیریلماسینی، اونلاری کیمه تاپشیرماسینی دوشونه بیلمه ییردی. بیر آن دا، حرمده اولان کفترلرین قاناد سس لری ایله فیکیردن چیخدی. سئوینرکن گولومسه نیب یا ایمام رضا، کفترلریمی سنه امانت تاپیشیریرام دیه، کفترلری گتیریب حرمده…بیشتر بخوانید


text:
زیتین شاحاسی: اؤلدۆریلن ترورچیلارینگ سانی ۱۴۸۵ بۇلدی
بؤلگه ترورچیلاردان صاپلانماغا دۇوام ادیلیأر
تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلری، سوریأنینگ عفرین شأهِرینده دۇوام اتدیریلیأن زیتین شاحاسی حرکتینده اؤلدۆریلن ترورچیلارینگ سانی نینگ ۱۴۸۵ ترورچا یتندیگینی بیلدیردی.
قشون باشلیقلیغی شو گۆن ینه پ. ک. ک/ ک. ج. ک/ پ. ی. د- ی. پ. گ و داعش ترورچیلاریندان ۴۶ سانیسی نینگ اؤلدۆریلندیگینی مألیم اتدی.
۲۰-نجی یانواردان بأری اؤلدۆریلن ترورچیلارینگ سانی مۆنگ ۴۸۵ آداما یتدی.
بیله کی تاراپدان عفرین ینگ دمیرقازیق گۆن باتارینداقی قوده اۇباسی پ. ی. د/ پ. ک. ک دان صاپلاندی.
بؤلگه ترورچیلاردان صاپلانماغا دۇوام ادیلیأر.
دوزاقلانان پارتلاییجی ماددالار دا یۇق ادیلیأر.


text:
راین چایی
راین چایی (اینگیلیسجه: Rhine، (فارسجا:راین (رود))، (آلمانجا:Rhein)، (ایتالیاجا:Rhin)، (عربجه:راين)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Ren Nehri)، (روسجا:PeйH)) سوئیس اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۲۳۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن راین چاییندان ثانییهده ۲۹۰۰ متر مکعب سۇ آخیر. و قوزئی دنیزینا تؤکولور.
ایچیندهکیلر
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده راین چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rhine»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آنایاسا
آنا یاسا — دؤولتین عالی قانونودور، عالی حۆقوقی قوهیه مالیکدیر و همین دؤولتین سیاسی، حۆقوقی و ایقتیصادی سیستملرین اساسلارینی تثبیت ائدیر، وطنداشلارینین حۆقوق و آزادلیقلارینی اعلان ائدیر و ضمانت وئریر. آنا یاسا سؤزونون حرفی معناسی «قورماق، یاراتماق، اساسینی قویماق» دئمکدیر. آنا یاسا دؤولتین بیر فنومن کیمی ماهیتینی آچیقلایان، قانونوریجیلیک، ایجرا و محکمه اوْرقانلارینین خۆصوصیت لرینی عکس ائتدیرن، جمعیت، شخصیت و دؤولت آراسینداکی قارشیلیقلی موناسیبتلری بللی ائدن ان یۆکسک حۆقوقی قوهیه مالیک اوْلان حۆقوقی سنددیر. بیر قایدا اوْلاراق آنا یاسالاری ایکی اساس نؤعه تصنیف ائدیرلر: یازیلی و تاریخدن ایرلی گلن شیفاهی حۆقوقی قایدالار. یازیلی آنا یاسالار یا واحید نورماتیو آکتدیر (چوخ دؤولتلرده)، یا دا بیر نئچه آنا یاسا قانونلارینین مجموسودور (مثلاً، سوئد آنا یاساسی، ایسپانیا آنا یاساسی، فنلاند آنا یاساسی). یازیلمامیش آنا یاسالاردا آنا یاسا نورمالاری چوْخ سایدا آکتلاردا و بیرده عادتلرده تثبیت اوْلونموشدور (آنقلو-ساکس حۆقوقی عائلهسی اۆچون خۆصوصیدیر (آمریکا بیرلشمیش ایالتلری استثنا اوْلماقلا)، بؤیوک بریتانیا آنا یاساسی). دۆنیادا آنا یاسا وطنی اینگیلیس ساییلیر، اوْرادا ایلک آنا یاسا آکتی آزادلیقلارین بؤیوک توْپلوسو اوْلموشدور. ایلک یازیلی آنا یاسا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آنا یاساسیدیر کی، چوْخلو دییشیکلیلرله بۇ گۆن ده قوهدهدیر.


text:
ایشلدیم سیستمی
یؤنتن سیستمی یا ایشلتیم سیستمی (اینگیلیسجهده: Operating System) بیلگیسایاریٛن منابعیٛن باشقاران و پروْقیٛراملاریٛن یۆرۆتمهغینه آلتلیٛق یارادان یاسدال(سخت افزار)دیٛر. ایشلتیم سیستمی بیلگیسایاریٛن یاسدال سیستمینین ان اؤنملی قیٛرپیٛلاریٛندان ساییٛلیٛر. عۇمۇمییتله پروقیٛراملار یۆرۆمهغه بیر ایشلتیم سیستمینه ائحتییاجلاریٛ اوْلۇر. چاغ پایلانیٛشلیٛ یؤنتن سیستملری، سیستمی داها یاخشیٛ و تاثیرلی ایشلدمغینه پروسسور چاغیٛنیٛن اساسیٛندا تاپشیٛریٛقلاریٛ پلنلشدیریرلر.
گیریش و بۇراخیٛلیٛش و بَللَک اؤزگۆلهمکی کیمین گؤرگَولره یؤنتن سیستمی بیلگیسایاریٛن یاپدالداللا پیٛروقراملاریٛن آراسیٛندا بیر آراچیٛ اوْینۇن اوْینۇماغینا [۱] باخمایاراق عۇمۇییتله پیٛروْقیٛراملاریٛن کوْدۇ مۆستقیم یاپدال الیله یۆرۆنۆر و تئز-تئز سیستمی بیر یؤنتن سیستمینین گؤرگَوین اوْلۇنماسیٛنا یا یؤنتن سیستمینین الیله کسیلمغه چاغیٛریٛر(سیستم چاغیٛریٛشلاریٛ).
اوْین کوْنسۇللاریٛندان و وئب سئروئرلریندن و سۇپئرکامپییوْتئرلردن تۇتدۇ موْبایللارادک و بۆتۆن بیلگیسایارلیٛ آراچلار یؤنتن سیستملری واردیٛر.
اندروید، بیٛلکبئری، بیائسدی، کیٛروْماوْائس، آیاوْائس، قئنوْلینۇکس، اوْائسایکس، کیۇائنایکس، لینۇکس ،مایکروْسافت ویندوْز، ایستیماوْائس، ویندوْز فوْن، زئد/اوْائس تانیٛنمیٛش چاغاتیٛ یؤنتن سیستملرینه اؤرنکدیرلر.ایلک سککیز اؤرنکین کؤکلری یۇنیکسدیر.فیٛریآرتیاوْائس، میکروْسی/اوْائس، ویایکسووْرکس تانیٛنمیٛش گئجیکسیز یؤنتن سیستملریندن دیرلر.
ایچیندهکیلر
- ۱ نوعلار
- ۲ کئچمیش
- ۳ اؤرنکلری
- ۴ قیرپلار
- ۵ ایشلتیم سیتئملرینین بازاردا پایی
- ۶ قایناقلار
نوعلار[دَییشدیر]
بیر و نئچه-تاپشیریقلی[دَییشدیر]
بیر-تاپشیریقلی یؤنتن سیستملری بیر آندا یالنیز بیر پروقرامی یۆرۆیه بیلرلر آنجاق نئچه-تاپشیریقلی یؤنتن سیستملری پروقراملارین قوشۇتلۇقدا یۆرۆمهغینه ایجازه وئریر.نئچه-تاپشیریقلیلیق چاغ پایلانیش ایله اله گلیر.
بیر و نئچه-ایشلدیجی[دَییشدیر]
بیر-ایشلدیجی یؤنتن سیستملری ایشلیجیلرین آییرماغینا گۆجلری یوخدۇر،آنجاق نئچه پروقرامی آردآردا یۆرۆیه بیلرلر.[۲] نئچه-ایشلدیجی یؤنتن سیستملری نئچه-تاپشیریقلیغین تمل آنلاییشین گئنیشلدمکله یؤنتن سیستمینه سۆرجلرین و منابعین تانیماق گۆجۆن وئریرلر.اؤرنک اۆچۆن دیسکدهکی فضا نئچه ایشلدیجینین اولۇر و سیستم نئچه ایشلدیجیه بیر آندا یؤنتن سیستمله ایشلمکین ایمکانین وئریر.
یاییلمیش[دَییشدیر]
قالیبلنمیش[دَییشدیر]
گؤمۆلمۆش[دَییشدیر]
گئجیکسیز[دَییشدیر]
بیر گئجیکسیز یؤنتن سیستمی بیر سۆرج و یا وئرگینین بللی سۆرهده ساتقاماغین قارانیتیر.بیر گئجیکسیز یؤنتن سیستمی بیر-تاپشیریقلی یا نئچه-تاپشیریقلی اولا بیلر،آنجاق نئچه-تاپشیریقلی یؤنتن سیستمی گرک اؤزل القوریتملرله پیشبینی اولۇنمۇش کیمین یۆرۆنه.بۇ سیستملر پروسسورۆن چاغین سۆرجلری آراسیندا اونلارین اۆستۆنلۆک اساسیندا پایلئییرلار.[۳]
کئچمیش[دَییشدیر]
اؤرنکلری[دَییشدیر]
یۇنیکس و یۇنیکسکیمین یؤنتن سیستملری[دَییشدیر]
اصلی مقاله : یۇنیکس
ایلکده یۇنیکس اسئمبئلی دیلینده یازیلمیشدی. 1973 ایلینده یۇنیکسین دؤردۆمجۆ نۆسخهسینده سی دیلینده یئنیدن یازیلدی.[۴] ایندیکی یؤنتن سیستملرینین چوخۇ یۇنیکسدن تاثیر آلمیشدیر.
بیائسدی و اونۇن اۇرۇغۇندان اولان یؤنتن سیستملری[دَییشدیر]
اصلی مقاله : بیاسدی
یۇنیکس یؤنتن سیستمینین عائیلهسینین آلتکۆمهسینده بیر توپلۇدۇر.فیریبیائسدی ، نئتبیائسدی و اوپئنبیائسدی بۇ توپلۇدان ساییلیر.
اوائس ایکس[دَییشدیر]
اصلی مقاله : اوائس ایکس
اوْائسایکس(کئچمیشده:«مک اوْائسایکس»)یۇنیکسه دایانان قیٛرافیکی ایشلدیجی اینتئرفئیسی اوْلان یؤنتن سیستملرینین بیر سئریسیدیر.بۇ یؤنتن سیستمی اپئل شیرکتینین الیله توسعه وئریلیب و بازاردا پایلانیٛبدیٛر.اوْائسایکس مکینتاش بیلگیسایارلاریٛن اۆزرینده یۇرۆتمغه طراحیٛ اوْلۇندۇ و ۲۰۰۲ ایلیندن ایندیهدک بۆتۆن مک بیلگیسایارلاریٛندا یئرلشمیش یؤنتن سیستمیدیر.
لینۇکس[دَییشدیر]
بیر اؤزگۆر و آچیق-قایناغ کوْدلۇ یازیلیم موْدئلینین اۆزرینده یازیلمیش یۇنیکسه-اوْخشار یؤنتنسیستمیدیر.بؤیۆک بؤلۆمۆ پازیکس ایستانداردیلا اۇیۇملۇدۇر. لینۇکس اؤزۆ بیر یؤنتنسیستمینین چکیردگی و قنئوْ پروْژهسینین پروْقرملریله بیرلیکده ایشلتیم سیستمی ساییلیر بۇنا گؤره اؤزگۆر یاسدال سازمانی قئنوْ|لینۇکس سؤزجۆکۆن بۇ یؤنتنسیستمینین آدینا ایشلدیر عادی حال دا اله لینوکس قولانیر.
کرومیوم اوائس[دَییشدیر]
ویندوز[دَییشدیر]
مایکروسافت یارادان ایشلتیم سیستملریندن بیری دیر. بو ایشلتیم سیستمی ماسا اوستو (اینگیلیسجه: Desktop) بیلگیسایار، جیبتلفنلاری و تبلتلر اۆچون قولانیلیر. ویندوز 1985 ایلینده ایشلمهیه باشلادی. ایندیکی سون داغینیشی ویندوز 10 دور.
باشقا[دَییشدیر]
قیرپلار[دَییشدیر]
نۆوه[دَییشدیر]
اؤرکل قۇرماقی[دَییشدیر]
گۆونلیک[دَییشدیر]
ایشلدیجی آرااۆزۆ[دَییشدیر]
ایشلتیم سیتئملرینین بازاردا پایی[دَییشدیر]
ماسااۆستۆبیلگیسایارلارین یؤنتن سیستملرینین بازاردا پایی[۵]:
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Stallings (2005). Operating Systems, Internals and Design Principles. Pearson: Prentice Hall. p. 6.
- ↑ Lorch, Jacob R., and Alan Jay Smith. "Reducing processor power consumption by improving processor time management in a single-user operating system." Proceedings of the 2nd annual international conference on Mobile computing and networking. ACM, 1996.
- ↑ گئجیکسیز یؤنتن سیستمی ندیر؟
- ↑ یۇنیکسین کئچمیشی
- ↑ ماسااۆستۆ بیلگیسایارلارین ایشلتیم سیستملرینین بازاردا پایی 2013 ایلینده و 2014 ایلینده بۇردا


text:
اوغوز تی وی:دده قورقورد تانیتیم و اوخونوش سلسله اوتوروملاری ایشه باشلادی.،دده قورقورد تانیتیم و اوخونوش سلسله اوتوروملاری ایشه باشلادی.
دده قورقورد اثری، شوبهه سیز ادبیاتیمیزین ان اوجا زیروه سی دیر.
بو اثر او قدر اؤنملی و ده یرلی بیر اثردیر کی اونونلا تانیش اولمایان بیر شخص ادبیاتیمیزلا تانیش اولدوغونو ادعا ائده بیلمز.
دده قورقورد کیتابی تکجه داستان کیتابی یوخ، بیزیم دیلیمیز، ادبیاتیمیز، دوشونجه دونیامیز، توپلومسال یاشامیمیز و بوتون معنوی دیرلریمیزین ائنسئکلوپئدی سی حساب اولونور.
دده قورقورد اثری اوغوز بویلارینین یازیلی کیملیک بلگه سیدیر.
بو اثرین داشیدیغی اؤنم و ده یره گؤره “آذربایجان مدنیت ائوی” سالماس شهرینده هفته لیک “دده قورقورد و ادبیات دونیامیز ” آدلی سلسله اوتورمولارا باشلاییب دیر. بو بحثلرین اوستادی، تانینمیش دده قورقورد اثری متخصیصی جناب دوکتور حسین پناهی دیرلار.
دده قورقورد و ادبیات دونیامیز آدلی آردیجیل اوتوروملاریمیز هر هفته سه شنبه گونلری آذربایجان مدنیت ائوی نین دفترینده قورولور. بوتون ماراقلی اولان دوستلاریمیزین یولونو گؤزله ییریک.


text:
۱۳۹۳ فروردین ۱۹, سهشنبه
تورکیه قاراباغین آزادلیقین گونئی آزربایجانین اسارتین ده گورور می ؟!
ولی کوچوک پاشا (تورکیه نین ژاندارما کوماندان لارین دان) اوتن گونلرده آپا خبر آژانسینا دییب آمریکا اوندان ایسته میشدیکی گونئی آزربایجان اوچون دئولت قورسون و پاشانین بو ایستکه قارشی چیخماسی اونون حبسینه (ارگنه کون دوسیاسیندا )یول آچمیشدیر. پاشا بیرده سویله ییب آمریکالیلار بولگه نی قاریشدیرماقدان اوتورو بونو ایسته ییب لر یوخسا گونئی لیلره جانلاری یانماییب. پاشا بیرده دییب او توران چیدی و بله حساب ائدیر کی 300 میلیون تورک بیرلشسه دونیانین جغرافیاسی دییشه جک دیر.
میللی سیته لریمیز بو خبری هئچ بیر شرحه احتیاج دویمادان عکس اتدیریب لر ، ها بئله ایران ایطیلاعاتنین اورگانی آذری ها دا بو خبره گنیش یر وره رک اونو عکس اتدیریب .
آنجاق منجه بو دانیشیق و اظهارات چوخ گنیش چاپ دا موذاکیره یه قویولمالیدی . بو ایدعا هاردان گلیب اورتایا چیخیر و اساسی نه دیر؟ میللی حرکت و تشکیلات لاریمیز بونا نه موناسیب گوسته ریب اونو نجه شرح اتمه لیدیلر ؟ بو ایدعا نه قدیر گرچک دیر ؟
من بوردا شخصی تجربه لریم دن ایستیفاده ائدره ک و خصوصن سون اوچ سنه ده خاریش ده یاشادیقیم زامانین و موشاهیده اتدیک لریم دن یولا چیخاراق بو مسئلیه اوز جوابیمی ورمیه چالیشاجاقام .
من بیر چوخ میللی فعال کیمی چشیت لی دلیل لردن دولایی وطنی ترک اتمه مجبوریتین ده قالیب وییرمی بش آی تورکیه ده قالدیق دان سونرا نهایت آمریکایا گلدیم . من بیر چوخ میللی فعال کیمین تورکیه یه بویوک بیر ماراق و سئوگی ایله گدیب بام باشقا دویقولارلا چیخدیم . تورکیه نین اجتماعییاتی تام تلوزیون لارین تبلیقاتینین عکسینه آتا ارکین و چوخ محافیظه کار بیر توپلوم دور. اسلام چیلیق و سننی حنفی مفکوره ایجتمانین هر بیر گوشه سین ده حاکیم دیر. اینسان لار عینی حالدا پاترون لارین ایستیلا و حاکمیتی آلتین دا دیلار. عثماننی ایدئولوژیسی تام گوجو ایله ایجتماع دا حوکوم سورور. چوخ اوزون زامان لاردان بری تورکیه ده هئچ بیر اینقیلاب گورونمه ییب آمما قارقاشا هر زامان اولوب دور. عثمانلی حاکمیتی و اونون بوگونکو وارثی دوشمانلاردان چوخ تورک لری اولدوروب منکوب اتمیشلرو عصیرلر بویو صفوی لر ، افشارلا و حتی قاجارلارا سالدیران دئولت چوخ ساییدا علوی ، قیزیلباش تورک لری و اوز خالقینی سوی قیریملارا معروض قویموش دور. بو اوزدن گچمیشی تطهیر اتمه ک اوچون هر زامان آزربایجان و قیزیلباش لار علیهینه تبلیقات گئدیب و 600 ایل سیاسی رسمی توتوم اینسانلارین بیلینجینه گیرمیش دیر.
دیگر طرف دن بو توپراق لاردان گئدن قانلی ساواش لار سلجوقلو لارین حاکمیتی و اوندان سونرا عثمانلی دئولتی و داها سونرا جمهوریتین قورولوشو و قانلی ساواش لار قرب دن و مسیحی دئولت لردن بیر شیطان رسیمیی میلتین و دئولتین اینانج و بیلینجینه یرلشدیرمیش دیر.
من تورکیه ده یاشادیقیم زامان اویرندیم کی بو باخیش بوتون سیاسی گروپ لار و حتی دینی و مذهبی قوروپ لاردا عاینی دیر. هم کمونیست لر هم طریقت چیلر و هم ظاهیرده آیدین لار عاینی دوشونورلر. قرب و اونون باشچیسی آمریکا دوشماندیر و چالیشیر نه اولورسا اولسون تورکیه نی بولسون ، میندار علوی لر و عجم لر (آزربایجان لیلار) دا ایستیرلر اوزلرینه دئولت قورسون لار و اونلارین دئولت قورمالاری کوردلری تشویق ائده جک تورکیه نی بولسونلر. بو بوتون او ایدئولوژی و باخیش آچیسیدیر دیرکی تورکیه ده اگمه ن دیر و تورکیه نین توتومون قرب و گونئی آزربایجانا تشکیل ائدیر.
ایکی سنه دن آرتیق تورکیه ده یاشامیم دا گوردویوم بون دان عیبارت دیر : تورکیه دئولتینین ، اپوزوسیون و NGO لارینین هئچ بیر یاردیمین میللی حرکت و میللی فعال لارا یوخ دور، من گورمه دیم و اشیتمه دیم . آنجاق موختلیف قوروم لار و شخص لر طرفین دن میللی فعال لارین ایچینه گریب و بیر نچه سینی اوز خیدمت لرینه گچیرمه لرین گورموشه م . زیرا بو وسیله ایله حرکتی کونترول اتمه لرین ، یونله ندیرمه لرین و اوز ایستیفاده لرین ساغلاماقین دوشونورلر و بو بیر گرچک دیر. قوزی آزربایجان حاکمیتی ده اشاقی یوخاری بو وسیله لردن ایستیفاده ائدیب عاینی شیوه لریله چالیشیر . بو گون تاسف له بیر نچه نفره کوچوک آیلیقلار وره رک تشکیلات لاری کونترول ائدیب و هر بیر یازی و توتومو قوزیین حاکمیتینه قارشی تحمل اله میر. (بو قونو بوردا قالسین سونرا ... دانیشاریق )
بو گون ده ولی کوچوک عاینی دوشونجه و عاینی شیوه ایله آپا نین میکروفونو ن اونونه گچیب بو سفر عاینی سوزلری پرده سیز ایفا ائدیر. سوران دا یوخدور پاشام سن 300 میلیون تورکو گونئی آزربایجان سیز نجه بیرلشدیرمه ک ایسته ییر سن ؟ قاراباغین آزادلیقی گونئین ایسارتیله می گرچک لشه جک دیر ؟! یوخسا گونئی ده دئولت قورولورسا دونیانین جغرافیاسی دییشیله جک دیر ؟! اساساً تورکیه و قوزئی حاکمیتی ایران دان چوخ چکیلیر یوخسا گونئین کندی آیاقی اوستون ده دورماسی بیر چوخ ایقتیداری سارسیب یرله یکسان اتمه سی سیزی قورخودور ؟
بو اظهارات منجه میللی حرکت ، میللی فعال لار و خالقیمیزا چوخ آیدین نوکته لری سرگیلیر ، میللی حرکت خاریجی ایلیشگیلرین بیر داها گوزدن گچیرمه لیدیر ، میللی ماراخ لاریمیز هاردا ایسه اوردا دورماقیمیزی گوسته ریر و بیزه آچیق آیدین دییر کی سیز تکجه اوز آیاقینیز اوستون ده دورون و ایچینیزه سیزان ضعیف ، آییاش و چیخارجیلاری تصفیه ائدین ، یوخسا بونلار حرکتی ییب تشکیلات لاری بونون اونون کوکلاسی ادئده جک لر!!!
تایماز اورمولو
واشینقتون - 2014


text:
قیزغین یئل محمود دالغا آرمان اولسون صمد بهرنگی، خالق شهیدینه یاشیل دوشونوردوم سنی، باغچانی. سؤزلریم باغچادا، گؤورمهدیلر. سوسوز دنیز کیمی، سوسوز باغ کیمی، ساچلاریم بوزاردی، اینتیظاریندا. ساریلیق شاخیردی ایلدیریم کیمی، بولوتلار آغلاماق، اونودموشدولار گؤزلهیین گؤزلریم قوروموشدولار. من، یانلیش دوشونوردوم یاشیل دوشونوردوم گؤیلرده دوغماغی، اونودموشدولار.! *** گؤره سن قیزغین یئل، یئنی دن سنی، بوداغی، باغچانی، یاشیلداجاقمی.؟ سن، یورغون گؤزلرین اینتیظاریسان سؤزلرین ...Read More »
Home / Tag Archives: محمود دالغا


text:
یۆزییرمیبیرینجی درس
فعللر (50)
فعلی باغلاما
1- دیقدا 4:
بو شکیلچیلرله دۆزهلن فعلی باغلامالاردا، اساس فعل ایله بیر زاماندا باش وئرن مضمونلو فعلى باغلاما اولور. بو فعلى باغلامالار ساده جۆملهلرده زامان ظرفى اولور:
مۆعلیمى دینلهدیکده ساکیت اوتور. رییس ایچهرى گیردیکده هامى آیاغا قالخدى.
بونلاردا فعلى باغلاما ترکیبى و مۆرکب زامان ظرفى اولور.
2- ینجا 4/ یینجا 4:
بو شکیلچیلرله ائله فعلى باغلامالار دۆزهلیر کى، عمومیتله زامان مضمونو داشیییر. آنجاق بو زامان آنلاییشى اؤزلویونده ایکى شکیلدن بیرینده اولور:
1. مۆعین زامان مقدارینى بیلدیریر. مثلا "آنا، سرباز گئدن اوغلو گؤزوندن ایتینجه دالیجا باخدى" جۆملهسینده "ایتینجه" فعلى باغلاماسیندا هم زامان، هم ده مۆعین زامان میقدارى آنلاییشى واردیر. بو فعلى باغلامالارین اینکارى دا اولار.
2. بعضا بو فعلى باغلامالار زامانین بللى میقدارینى دئییل، بیر آنینى بیلدیریر، یعنى بیرینجى ایش باش وئرن کیمى، فورا بیتیر و ایکینجى فعل باشلانیر. مثلا "آنا ایتگین گئدن اوغلونو گؤرونجه قوجاقلادى" جۆملهسینده "گؤرونجه" فعلى باغلاما بیلدیریر کى، "گؤرمک" فعلى باشلایان کیمى بیتیر و "قوجاقلادى" جۆملهسینده "گؤرونجه" فعلى باغلاما بیلدیریر کى، "گؤرمک" فعلى باشلانماق کیمى بیتیر و "قوجاقلادى" فعلى باشلانیر.
بو شکیلچیلرله دۆزهلن فعلى باغلامالاردا ساده جۆملهلرده زامان ظرفى اولور: بو سؤزۆ ائشیدینجه اونون حالى قاریشدى. اوتوز ایلدن سونرا او منى گؤرونجه تانیدى.
بونلاردا ساده گئنیش جۆمله ده، فعلى باغلاما ترکیبى یارادیر و همن جۆملهنین مۆرکب زامان ظرفى اولور. مثلا "گۆنش بیر قاریش اوفوقدن اوجالینجا اونا باخدیم." جۆملهسینده "گۆنش بیر قاریش اوفوقدن اوجالینجا" مۆرکب زامان ظرفیدیر و "نه زامانا قدر؟" سوالینا جاواب وئریر. هابئله "قیز آنادان گؤرمهیینجه اؤیود آلماز." (دده قورقود) جۆملهسینده "آنادان گؤرمهیینجه" سؤزلرى مۆرکب زامان ظرفیدیر.
3- آلى 2/ یالى 2:
بو شکیلچیلرله ائله فعلى باغلامالار دۆزهلر کى، اونلار باش وئرمیش ایکى ایشین آراسینداکى زامان فاصیلهسینى بیلدیریر. مثلا "وطنه قاییدالى اۆزوم گۆلمهمیشدیر" جۆملهسینده "قاییدالى" فعلى باغلاما وطنه قاییداندان بو گۆنه قدر کى فاصیلهنى بیلدیریر.
بو فعلى باغلامالار بعضا ساده گئنیش جۆمله ده فعلى باغلاما ترکیبى یارادیر و جۆملهنین مۆرکب زامان ظرفى اولور. مثلا "سیزین یئریزه قوناق گلهلى حالیم دۆزهلمیشدیر" جۆملهسینده "سیزین یئریزه قوناق گلهلى" سؤزلرى بیرلیکده جۆملهنین مۆرکب زامان ظرفیدیر.


text:
بیر گون ایسلام پیغمبری (ص) بیر یئرده ن گئچیردی گؤردو بیر نئچه جاوان وزنه گؤتورمه کده باغلاشیبدیرلار.
اوردا بیر یئکه داش واریدی . اونلار هره سی اؤز گوجونه گؤره اونو گؤیه قالخیزیردیلار.
تانری پیغمبری(ص) سوروشدو: نه ایش گؤرورسوز؟ دئدیلر:
گوجوموزو یوخلاییریق گؤره ک هانسیمیز چوخ گوجلویوک؟
بویوردو: ایسته ییرسیز من دییه م هانسیز او بیری لردن لاپ گوجلودور؟
دئدیلر: بلی، ای تانری پیغمبری! نه یاخشی کی ایسلام پیغمبری بیزیم ایچیمیزده لاپ گوجلونو سئچسین.
پیغمبر(ص) حضرتلری بویوردو: سیزین ایچیزده هامی دان گوجلو اودور کی هر واخت بیر زاددان خوشو گلدی او زادا چاتماقدان اؤترو ، حقدن اوزاق دوشمه سین و خلاف و گوناه ائتمه سین و هرواخت هیرسلندی ، آجیق طوفانی اونو حققین جیزیغیندان چیخارتماسین . یالان سؤز و یامان آغزینا گتیرمه سین و هر واخت گوج تاپدی اؤز حققیندن چوخا ال اوزونلوق ائتمه سین.
چئویره ن: الف.عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
ریچارد ای. ناک
ریچارد ای. ناک (اینگیلیسجه: Richard A. Knaak) آمریکالی یازیچی - .۲۸ مئی ۱۹۶۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
یاشامی[دَییشدیر]
ناك 1961 نجی ایلین مای آیینین 28 نجی گونو شیكاگو شهرینده ایشیق دونیایا گؤز آچدی، آتاسی اینگیلیسلیلردن و آناسیسا آمئریكالیدیر.
یاراداجیلیغی[دَییشدیر]
تاك تاثیر آلدیغی كیتابلاردان سؤز آچاندا (تالكین حالقالارینین حؤكمرانی، قارانلیق و ایشیق مووجوداتلاری و سامان سوران راجر زلازنی و ادگار آلن پو) كیتابلاریندان داها گوجلو و یوكسك سوّیهیهده تاثیر آلیب یارارلاندیغینی آچیقلاییر. اونون سئویب و اونلاردان تاثیر آلدیغی باشقا یازارلاردان گلن كوك، ای اسپراگ دی كمپ، لاورنس وات اوانس، هری ترتلداو، جنیفر رابرسون، رابرتجی سویر، لورلك همیلتون و هری هریستون آلین آچیقلیقلا آد آپارماق اولار.
ریچاردایناك یازماقدان باشقا، یئمك، یولجولوق، كیتاب اوخوماق و اسكی فیلیملری ایزلهمهیهده هوشلی و علاقهلیدیر روحو اینجه بیر اینسان كیمی حیات سورور.
اثرلری[دَییشدیر]
- اودون قیزیلگولو
- قان دالغالاری
- قالا
- قان امپراتوری
- اودلو اژدها
- دونموش اژدها
- قوردلار سوروسو
- كیریستال اژدها
- دومانلی یورد
- اژداهانین بالالاری
- اژداهانین بؤیوك كیتابی
- قارا یول
- نیقابلی پیغمبر
- ووروشما هنری
- باغیمسیز
- ابدی لیك پینار
- داغیلماق
- بوزون كؤلگهسی
- روح لارین یوردو
- باغیمسیز اثرلر
- بوز قاناد
- ژانوسون ماسكاسی
- پوللاندایالی كیشی و ...
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard A. Knaak»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ریچارد ای. ناک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اویوندان یورغون فریبا وفی – چئویرن: لاله جوانشیر ائدیت: نرمین کمال آتام قاپینی چیرپیب گئتدی. بیزی ده پارکا آپارمادی. آنام اوزانیب الی ایله اوزونو توتموشدو. سانکی گون ایشیغینین گؤزونه دوشمهسینی ایستهمیردی. آیدین قاپی-باجانی بیر-بیرینه ووردو. ساواش اویونو اوینادیق. من اوغرو اولدوم، آیدین توفنگله منی قووالادی. آنامین یئکه قارنینین دالیندا سنگر توتدوم. او منه گولله آتدی. آنام بیزه دئیینمهدی. آیدین بیر ...Read More »
تورپاق آلتيندا قالان ديليميز/ شلاله جوانشیر
تورپاق آلتيندا قالان ديليميز شلاله جوانشیر آنا ديليم سن باسقي آلتيندا قالدين ازيلديکچه ديرهنيش گوجون آرتدی سن اؤلکهميزده اوبا- اوبا، کند- کند، شهر- شهر سيخيشديریلدين سيخيشديريلديقجا باغريميزا تپيلدين، کؤکسوموزده يووالاندين سني، فوضولينين غزللرينده سئوديک، قورقود دده نين قوپوزوندا سن بيزيم سويوموزون، کيمليگيميزين جانلي تابلووسو اولدون يوخ اولمادين، يوخ اولماياجاقسان يوردوموز داغيلدي، داغيديلدي تورپاق آلتيندا قالدي تورکچههايقيران آنالاريميز تورپاق آلتيندا ...Read More »