text:
مولود چاووش اوغلو قیرغیزیستان-دا
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو رسمی سفری چرچیوهسینده قیرغیزیستانین پایتاختی بیشکک-ده اؤلکه باشچیسی سدیر ژاپاروو طرفیندن قبول ائدیلیب.
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو رسمی سفری چرچیوهسینده قیرغیزیستانین پایتاختی بیشکک-ده اؤلکه باشچیسی سدیر ژاپاروو طرفیندن قبول ائدیلیب. صحبت زامانی سیاسی، اقتصادی، مدنی و اینسانی ساحهلرده گونجل امکداشلیق مؤوضوع لاری موذاکیره ائدیلیب.
30 ایللیک قیرغیزیستان-تورکیه دیپلوماتیک علاقهلرینه توخونان قیرغیزیستان پرزیدنتی دئییب: "تاریم، تکستیل، معدنچیلیک، هیدروالکتریک و دیگر ساحهلرده ایش علاقهلرینی اینکیشاف ائتدیرمک، قیرغیزیستان و تورکیه-نین اقتصادی پتانسیلینه اویغون اورتاق لاییحهلر حیاتا کئچیرمک، امکداشلیغی گئنیشلندیرمک و تیجارت حجمینی 1 میلیارد دولارا چیخارتماق لازیمدیر".
خاریجی ایشلر ناظیری بیشک-ده آتا ئیت عابدهسینی ده زیارت ائدیب و سونرا قیرغیز همکاری روسلان قازاق بایئو ایله گؤروشوب، اورتاق مطبوعات کنفرانسیندا ایکی طرفلی علاقهلره دایر فیکیرلرینی چاتدیریب.
قیرغیزیستان-تورکیه ماناس بیلیم یوردونون هر ایکی اؤلکهنین قارداشلیغینین بیر نشانهسی اولدوغونو وورغولایان مولود چاووش اوغلو تحصیل و دیگر ساحهلرده آرتیق فتح الله چی ترور تشکیلاتی (فتو) کیمیلرینه احتیاج قالمادیغینی و فتو-نون تکجه تورکیه دئییل، قیرغیزیستان اوچون ده بیر تهدید اولدوغونو سؤیلهییب: "بو جور ترور تشکیلاتلاریندان دا، جینایت شبکهلریندن ده اینشاالله، تامامیله خلاص اولاجاغیق… هر ایکی اؤلکه تحصیل و علم ساحهسینده
امکداشلیغی اینکیشاف ائتدیریر. تورکیه معاریف فوندو (معاریف واکیفی) قیرغیزیستان-دا کیفیتلی ابتدایی و اورتا مکتبلر آچاجاق. بو معاریف مکتبی اورتا آسیادا آچیلاجاق ایلک معاریف فوندو مکتبی اولاجاق."
قیرغیزیستان خاریجی ایشلر ناظیری روسلان قازاق بایئو ده اؤز نؤوبهسینده بونلاری سؤیلهییب: "قیرغیزیستان ایله تورکیه دیلی بیر، دینی بیر ایکی قارداش اؤلکهدیر. بیزیم آرامیزدا هر هانسی سیاسی پروبلئم یوخدور. اؤلکهیه معاریف فوندونون گلمهسی، مکتب آچماسی و تحصیل پروسهسینده ایشتیراکینی گؤزلییریک."
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغاندان باتییا سرت تپکی
"دونیانین باشقا بیر یئرینده ترور هؤرگوتو اؤیرتمنلری و اوشاقلاری بئله آلچاقجا قتله یئتیرمیش اولسایدی، گونلرجه، هفتهلرجه، آیلارجا گوندمده اولار، تپکیلرین آردی آرخاسی کسیلمزدی"
اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنی انشا ائدنه قدر موباریزه داوام ائدهجک
"نه ترورون نه ده ترور هؤرگوتونون جیلووونو اللرینده توتان امپریالیست چتهلرین بیزی یولوموزدان ائتمهسینه ایجازه وئرمهیهجییک"
آکار: ۳۲۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"هر یئرده کیشیلیکلی و کیملیکلی سیاستلرله اؤلکهمیزین و میللتیمیزین حاق و حقوقونو ساوونوروق"


c: text/html

text:
۱۹۸۷ (میلادی)
میلادی ۱۹۸۷-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن یئددینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ دسامبر - فیلیسطینده "اینتیفاضه" حرکاتی باشلايیر.
- ۲۵ سپتامبر - قاهیرهده ایلک مترونون آچیلیشی
- ۲۳ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایکینجی دۆنيا مۇحاریبهسی جانیلرینه دایر سندلرین اۆزریندن مخفیلیک مٶهورون گؤتوروب. بۇنونلا دا، تاریخچیلر زنگین منبع ائدیبلر.
- ۲۱ دسامبر - تۆرکیهده ایکینجی تورقوت اؤزال حؤکومتی قۇرولدو.
- ۱۷ نوْوامبر - آذربایجان جۆمهوریتینده یئرلشن قاراگؤل دؤولت طبیعت قوْروغو یارانمیشدیر. قوْروق حاضیردا ارمنیستانین ایشغالی آلتیندادیر.
- ۱۶ آقوست - دترویت فورودقاهیندا ۱۵۵ نفرین اؤلومو ایله نتیجهلنن طیاره قضاسیندا ۴ یاشلی سسیلیا سیچن ساغ قالدی.
- ۱۵ ژوئن - روحالله نیکپا، تکواندوکار افغان
- ۱۳ آوریل - پروفسور اکرم آکورقال٬ عزیز نسین٬ پروفسور دوکتور رونا آیبای٬ پانایوت آباجی و اوْغوز آرال٬ تۆرکیه-یونان دوْستلوق درنگینی قۇردو.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تۏپپوشوم / نیلآی عالی (اوشاق ناغېلې) گۆلشَن آدېندا بیر قېز وار ایدی، اۏنلارېن إولرینین حیطینده اۆچ دنه گۆلدان وار ایدی؛ یازدا آناسې’یلا اۏنلارېن ایچینده گۆل أکردیلر، بیر گۆلداندا سارې گۆل، …Read More »
رۏمانېن یۆکسَلمه تاریخی / شریف مردی (مقاله)
رۏمانېن یۆکسَلمه تاریخی / شریف مردی (مقاله) باشلانېش چالېشاجاغام سؤزلریمی چۏخ ساده و یېغجام بیر شکلیده خیدمتیزه ارائه وئرم. سؤزلریمین قۏنوسو «رۏمان و اۏنون یۆکسهلیشی» دیر. هاردان «رۏمان» دئیه تانېدېغېمېز …Read More »
تۏرپاق چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
تۏرپاق چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) طبیعت دؤرد عۆنصۆردن یارانېب: سو، اۏد، یئل و تۏرپاق ایلک طبیعتده سو اۏیانېر، اۏیانان سویون، اۏدون، (ایستیلیک) و یئلین مقصدی تۏرپاغې اۏیاتماق دېر. …Read More »
یئل چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
یئل چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) نۏوروزون گؤزل چرشمبهلرینین اۆچۆنجۆسۆ خالق آراسېندا یئل چرشمبه آدلانېب. یئل، هاوانېن حرکتی و یئر دڲیشدیرمهسیندن اولوشان أسینتی و روزگار دئمک دیر. خالق ایچره یئل …Read More »
اۏد چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
اۏد چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) اۏد نهدیر و نهدن مۆقدّس سایېلېر؟ بایرام آیېنېن ایکینجی چرشمبه آذربایجاندا إل عادتلری اۆزره اۏد چرشنبهسی آدلانېب بو چرشمبهیه أسگو چرشمبه یا اوسگو …Read More »
سو چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
سو چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) هر بیر چرشمبه اینسانا حایات وئرن؛ طبیعتین دؤرد عۆنصۆروندن (سو، اۏد، یئل، تۏرپاق) علاقهدار دیر. أجدادېمېزېن أسکی تصوّۆرلرینده ایلین آخېر چرشمبهلری یاخود ایلین …Read More »
بۏیوم دۆنیا اؤلچۆسۆنه…/ آیناز بزرگان (حیکایه)
بۏیوم دۆنیا اؤلچۆسۆنه…/ آیناز بزرگان (حیکایه) سن بو دۆنیایا گؤره دَڲیلدین، یا دا بو دۆنیا سنین اۆچۆن دَڲیلدی، دئدیڲیمی اونود، بو دۆنیا هئچ کیمه گؤره دَڲیلدی، بو دۆنیا هئچ کیمین …Read More »
اۏیون أکبر / محمدمهدی عیوضی (حیکایه)
اۏیون أکبر / محمدمهدی عیوضی (حیکایه) کۆبرا ننه ده اۏ بیریسی ننهلر کیمی مینیبوسلارېن قاباغېناجان اۏغلونا گؤره گلمیشدی. بیر ألی’له گؤزلۆڲۆنۆ اۆسته وئریب گؤز یاشلارېنې سیلیردی بیر ألی’له ده أکبرین …Read More »
میلچک / ایلقار مؤذنزاده (حیکایه)
میلچک / ایلقار مؤذنزاده (حیکایه) ناهاردان سۏنرا اوزانېب یاتماق ایستهدیم. وېژېلتې’یلا بورنومون اۆستۆندن سۏووشدو. قولاغېما إندی. دورسام یقین کی چۏخا باخاجاق. اؤلدۆرمهیهجهیم. قانادلارېنې یۏلوب، قېچلارېنې قۏپارداجاغام. میله چکیب، قارېشقالارېن قاباغېنا …Read More »
کؤرپۆ / إلیار پۏلاد (حیکایه)
قاراباغ دؤڲوشلرینده قهرمانجاسېنا وارلېقلارېنې قوربان وئرنلرین أبدی خاطیرهسینه: کؤرپۆ / إلیار پۏلاد (حیکایه) اۆچ گۆن ایدی کندی إرمَنی قولدورلارېندان تمیزلهییب، مرکز’له قووه گؤندرمک اۆچۆن علاقه ساخلامېشدېلار. مرکزدن اۏنا قطعی …Read More »


text:
بدیعی ادبیات تئرمینلرینه آچیقلامالار(۲)
م.ع. فرزانه
۲۱- آنا کرونیزم Anakronizm
بدیعی اثرده کئچمیش تصویرینده مدنی-تاریخی و تقویملره چٶکموش خصوصیتده اولان غیر دقیق عنصرلری بیلمهدن٬ بلکه ده بیله-بیله سونرا کی دٶورلرده عاید بو و یا باشقا بلیرتیلرینی یئنی اثرده گتیرمک.
بیر چوخ واخت آناکرونیزم اثرده ضروری اولور. مووضونو کئچمیشدن آلان یازیچی ایستر-ایستهمز اٶز یاشادیغی دٶورون معین جنبهلرینه اثرینده یئر آچیر. بئله حاللاردا صنعتکارین اٶز زمانهسینین دوشونجه طرزیندن٬ گٶزەللیک حاققیندا باخیشلاریندان و نهایت گونون طلبلریندن بوتونلوگله چکینمهسی مومکون اولمور. تاریخی موضوعون سئچیلمهسینده چاغداشلیق بلاواسطه ایشتراک ائدیر. بئله گئنیش آنلامدا آناکرونیزم ضروری حالدا اٶز ماهیتی اعتباری ایله آرتیق بدیعی یارادیجیلیقدا تاریخچیلیک مسئلهسی ایله باغلانیر. ( اٶزوده بئله بیر دورومدا عادی اولاراق اثر حاضیرلایان یازیچی اٶز زمانهسینه آرخالانیر٬ ائله بیر زمانیه کی٬ یازیچینین گٶروشلری ده٬ اثری ده٬ کئچمیش حاققیندا تصورلری ده همین زمانه ده فورم تاپمیشدیر.) آناکرونیزمه شکسپیر و پوشکین کیمی بٶیوک کلاسیکلریمیزین یارادیجیلیغیندا دا راست گلمک اولور. مثلا شکسپیرین قدیم روم حیاتینی تصویر ائدن “ژولیوس سزار” درامیندا بورج ساعاتینین زنگیندن دانیشیلیر٬ حالبوکی اوزمان رومدا بئله ساعاتلار هله یوخ ایدی. آلکساندر پوشکینین ” بوریس قودونف” درامیندا کی پیئسین سیماسینین چوخ اولدوغوندان ایدەآل بیر آناکرونیزم حساب ائدن بلینیسکی عین حالدا بونورد گٶزل پوئتیک یالان” آدلاندیریب و اونو همین اثر اوچون لازم سایمیشدیر. چونکی پیئسین دیلی ایله ۱۶-نجی عصرین سونو٬ ۱۷-نجی عصرین باشلانیشینداکی گرگین٬ قاریشیق دٶور حاققیندا اٶز گٶروشلرینی افاده ائدن بو یوللا اثرینی اٶز زمانهسینه یاخینلاشدیریر.
کئچمیشده بوگونون آیریلماز سنتزینی وئرن اثرلر ۱۹-۲۰ نجی عصرلرین رئالیست ادبیاتیندا آز دگیلدیر. م.ف. آخوندوفون ” آلدانمیش کواکب” حکایهسی اونون کلاسیک نمونهلریندن بیریدیر. ۱۶-نجی عصرده حؤکمرانلیق ائتمیش شاه عابباسین سارایینی٬ وزیرلرینی٬ اصول-ادارەسینی افشا ائدن بو اثرده خالق نمایندەسی یوسف سراجین فعالیتی٬ اجتماعی ایدەآللاری٬ حیاتا کئچیردیگی اٶنملی اصلاحلار٬ ۱۶-نجی عصر اوچون دگیل٬ م.ف. آخوندوفون اٶز زمانهسی اوچون٬ ۱۹-نجو عصر اوچون او یارلی اولدوغوندان آناکرونیزم نظره گلیر. نیقولا قوقول بو یارادیجیلیق حاققیندا دئمیشدیر ” کئچمیشده بوگون وور٬ اوندا کئچمیش ایکی قات آرتیق ایشیقلانیر”.
کئچمیشله آزاد ایلگیلهنمک و آشیری ذهنیتدن٬ شرطی فایدالانماق حاللارینا فٶیرباخین٬ برنارد شاوین٬ برشتین و آیری گٶرکملی ایزیچیلارین یارادیجیلیغیندا داها چوخ تصادف اولونور. آمما بو صنعتکارلاردا آناکرونیزم آیری-آیری عونصورلر حالیندا اولوب٬ اسلوبی ماهیت داشیمیر.
۲۲- آنلام و بیچیم ( مضمون و شکل)Anlam v biçim
بدیعی اثرین آنلامینی حیات اولایلاری تشکیل ائدیر. یازیچی یاشام اولایلارینی بلیرلی بیر باخیشلا درک و تصویر ائدیرکی اثرین دوشونجه محتواسینی بیلدیرن ده همین باخیشدیر.
یازیچی اثرین دوشونجه محتواسینی بو اثرده ایشتراک ائدنلرین حرکتلری٬ دورانیشلاری٬ فیکیر و هیجانلاری واسطهسیله آچیب گٶستریر. بئلهلیکله دئمک اولارکی٬ انسانلار بلیرلی یاشام اولایلاری ایچینده ماجرالارین ایشتراکچیلاری کیمی تصویر اولونورلار. اثرده ایشتراک ائدن آداملارین و مٶلفین اونلار باره ده سٶزلری٬ یعنی اثرین دیلی تصویر ائدیلن انسان کاراکترلرینه و باشقا دوروملارا اویغون شکیلده قورولور. بئلهلیکله آنلام یازیچینین تصویر ائتدیگی حیات لووحهلری٬ کاراکترلری٬ ایشتراکچیلاری محتوانی دوغرولدورسا اثرین بیچیمی و دیلی اونون شکلینی دوغرولدور.
۲۳- آنلاتماAnlatma
آنلاتما دویغو و دوشونجهنین سٶز و یازی ایله افادەسیدیر. آنلاتماق ایستهنیلن دویغو و دوشونجهلر اٶنجه ذهنیده بیچیملهنیر و سونرا دیله گتیرییلیر و یازیلیر. بئلهلیکله آنلاتمانین آراجی کلیمهلردیر. کلیمهلرین دیل بیلگیسی قایدالاریلا سیرالانماسی آنلاتمانی مئیدانا گتیریر.
۲۴- آنونیم خالق ادبیاتیAnonim xalq ədəbiyyatı
کیمین یا کیمیلرین طرفیندن یازیلدیغی یا قوشولدوغو بللی اولمایان ادبی-بدیعی اثرلرده مٶلف اٶز آدینی سانسور یا هر بیر دلیله گٶره گٶسترمکدن چکیندیگی و یا اونو قوندارما آدلا نشر ائتدیکی یازی. بو کیمی مٶلیفی معلوم اولمایان اثرلر توپلومون اورتاق مالی ساییلیر. بونلارین باشلیجالاری شفاهی خالق ادبیاتیندان ماهنیلار٬ تاپماجالار٬ آتالارسٶزو٬ خالق داستانلاری٬ ناغیللار٬ عاشیق شعری٬ سٶیلهدیگی عاشقین امضاسینی داشیسا بئله اثرین اٶزو و یارادیجیسی خالق ایچرسیندن چیخدیغی و کوتله ایله نفس چکدیگیندن آنونیم خالق ادبیاتی آدی داشییر.
۲۵- آنتی تئزAntitez
بدیعی ادبیاتدا سٶیلهییش و یازیدا آنلایشلارین٬ آرزولارین و سیمالارین دورومونو کسگین شکیلده اوز-اوزه قویولما اوسلوبو٬ غربی اوروپا دا انتباه دٶورونون ادبیاتیندا نمونه اولاراق پئترارکدا و سونراکی دٶورلر شعرینده گنیش یاییلمیشدیر. آنتی تئز بیر چوخ مشهور اثرلرین تملینی تشکیل ائدیر. مثلا میرزه فتحلی آخوندوفون “موسیوژوردان و درویش مستعلی شاه ” تولستویون ” دٶیوش و باریش”٬ شیللرین ” خدعه و عشق” اثرلرینده یئر آلمیشدیر. ایران ادبیاتیندا سعدی شیرازینین بیر سیرا نظم و نثر اثرلرینده بو اسلوب گٶزه چارپیر: ” بیلمیرم گٶرموشم هانسی کیتابدا٬ کی شئیطانی گٶردو بیری یوخودا” و یا ” هر زامان شام دا قووزاندی بلوا٬ هرکس بیر طرفه قاچاغی اولدو…” بئیتلری ایله باشلانان شعرلری آنتی تئز فضاسیندا دئییلمیشدیر. فضولینین “توتوشدو غم اودونا٬ شاد گٶردویون کونلوم٬ مقید اولدو اول آزاد گٶردویون کونلوم” ده آنتی تئزدن جانلی مثالدیر. آنتی تئزدن اثرلرین عنوانلارینی گٶسترمکده ده استفاده ائدیلیر: “بیر آددیم ایرەلی٬ ایکی آددیم گئری”٬ قیلینج و قلم”٬ دٶیوش و باریش” و سایره.
۲۶- آنسیکلوپدی ( دایرەالمعارف)Ansiklopedi
آنسیکلوپدی سٶزو فرانسه دیلیندن آلینمیشدیر. بونون قارشیلیغی تورکو٬ فارسی و عربی دیللرینده (دایرەالمعارف) عنوانیله تانینماقدادیر. آیری-آیری موضوعلاردا چئشیتلی بیلگی وئرن بٶیوک اثر آنلامیندادیر. آنسیکلوپدی بوتون مادەلره آلفابئتیک سیرا ایله دوزولوب آلفابئتیک٬ بیلیم چئشیتلرینه گٶره سیرالانیرسا٬ سیستماتیک٬ بیر بیلیمی یا حرفهنی تام آیرینتیلاری ایله قاپساسا٬ حرفه یا تخصصی آدینی آلیر. بوگون تانینمیش آنسیکلوپدیلر آمریکا٬ فرانسه٬ ایتالیا٬ آلمان٬ انگلیس و شورا حکومتی طرفیندن نشر ائدیلمیش روسیه آنسیکلوپئدیسیدیر. سون یاریم قرنده تورکیه و آذربایجاندا دا آنسیکلوپدیلر نشر ائدیلمیشدیر.
۲۷- آنتونیملرAntonimlər
آنتونیملر آنلامجا بیر-بیرینه عکس آنلاییش بیلدیرن سٶزلردیر. آنتونیملرین جرگهسینده هم اٶزل آذربایجان سٶزلری٬ همده آلینما سٶزلر واردیر. اٶزل آذربایجان دیلینده اولان آنتونیملره اولگو: ایستی-سویوق٬ برک-بوش٬ بٶیوک-کیچیک٬ گئج-تئز٬ اکین-بیچین٬ آز-چوخ٬ آغ-قارا٬ گٶزل-خوسمات(چرکین)٬ آشاغا-یوخاری٬ آل-وئر٬ توت-بوراخ… آلینما سٶزلردن تشکیل اولان آنتونیملردن نمونه: ساغلام-خسته٬ محبت-نفرت٬ عادل-ظالیم٬ حٶرمت-غضب… بدیعی اثرده بو کیمی سٶزلرین یاناشی ایشلهدیلمهسی یازیچینین افاده ائدەجک دوشونجه و دویغونو اوخوجویا قاباریق شکیلده چاتماسینا یاردیم ائدیر. حسین جاویدین “سیاووش” اثرینده کی تیپلردن بیرینین دیالوقوندا آنتونیملر ایشلنمیشدیر:
آلتون٬ آلتون! او هر دردین درمانی٬
آلتون پنجهسیندن قورتاران هانی
… بو گٶستریر دئوی ملیکدن اینجه٬
بونسوز گوندوز اولار قارانلیق گئجه.
۲۸- آنتولوژیAntoloi
(آنتولوژی سٶزونون اصلی یونانجا اولوب و چیچک توپلاما آنلامیندا ایشلهدیلمیشدیر.)ادبی-بدیعی اثرلرین ایستر شعر٬ ایسترسه نثر اثرلرین ان گٶزل و ان اینجهلریندن سئچیلمیش اثر. ادبیات تاریخینده ایلک آنتولوژینی قدیم (میلاددان اٶنجه ۲-نجی قرنین سونو و ۱-نجی قرنین اولینده) “ملهآکر” آدلی شاعیر ترتیب ائتمیشدیر. او “چلنگ” آدلی آنتولوژی مجموعهسینده اٶز شعرلریندن علاوه٬ قیرخ آلتی شاعیرین شعرلریندن ده گتیرمیشدیر. بوگون آیری-آیری شاعیرلرین سئچیلمیش اثرلرینی یا هر هانسی٬ بیر خالقین ادبیاتیندان سئچمه نمونهلری احاطه ائدن اثرلره آنتولوژی دئییلیر.
۲۹- آرشیتکتوراArşitektura
اساسدا معمارلیق آنلامینی افاده ائدن بو سٶز٬ ادبی-بدیعی اثرین واحد بیر اساسدا پلانلاشماسینا و اوندا اولان آنا حصهنین اثرین باشقا حصهلری ایله قارشیلیقلی ایلگیلری و قورولوشو افاده ائدیر. بو آنلام کومپوزیسیون (بیرلشدیرمه) تئرمینینه یاخین اولسادا٬ بونلاری بیر-بیریله قاریشدیرماق اولماز. کومپوزیسیون اثرین داخلی شکلی اولوب و بوداقلاری اونون حصهلری آراسیندا یئرلشمهسی و انکشافی مقصدینه خدمت ائدیر. حال بوکی٬ مهارتله یارادیلان آرشیتکتورا دا بدیعی اثرین آیری-آیری حصهلری (باشلانیش٬ قورتاریش٬ فصیللر٬ یا پردەلر٬ کیتاب و اونون جیلدی) واحد حالدا بیرلشدیریلیب٬ اونلارین مضمونا ایلگیلنمهسینه سبب اولور. آرشیتکتورانین اثر اوچون اٶنملی اولدوغونا ماکسیم گورگی بئله تأکید ائدیر: ” لئونید لئونوفون “اوغرو” اثرینین مٶلفیدیر. بیر زامان گلهجک کی٬ بو اثرین قورولوشونو٬ “آرشیتکتوراسینی” جدی صورتده اٶیرەنهجکدیر.”
۳۰- آپوکریفApokrif
اورتا عصرلرده مسیحیت ادبیاتیندا “مقدسلر”ین یاشامی ایله باغلی اولان بهشت٬ جهنم٬ آخرت حاققیندا دانیشان متنلر مسیحیتدن اٶنجه و هابئله ایلک ایللرینده “آپوکریف” هامی اوچون یوخ٬ آنجاق تک بیر اولیالار و عارفلره میسر اولان متنلره دئییلیردی. سونرالار رسمی اینانجا و کلیسایا عاصی اولان٬ اونلاری رد ائدن قاباقجیلارین انکشافی ایله باغلی اولاراق آپوکریفلر دینه قارشی دورانلارین الینده مبارزه سلاحینا چئوریلیر. رسمی کلیسا آپوکریف اوخوماغی یاساق ائتمیش و بو آماجلا دا “یازیچی” کیتابلارین لیستنی دوزەلدیب یایمیشدی. بعضی کلاسیک یازیچیلار آپوکریفدن بیر تاریخی ادبی قایناق کیمی فایدالانمیشلار. نمونه اولاراق دانته ” آللاهلارین کومئدیسی” نده و داستایفسکی “کارامازوف قارداشلاری” رومانیندا آپوکریفلردن یاد ائدیلیر.
۳۱- آسقیAsqı
خالق ادبیاتیندا ایشلهدیلن بیر دئییمدیر. خالق شاعیرلری آراسیندا کی شعر یازیشمالارینی قازانانلارا وئریلمک اوزەره دیوارساز٬ تفنگ٬ شمشیر٬ هئیبه کیمی جوربه جور شئیلر آسیلیر. بونلارا آسقی و اونو قازانماقدا آسقینی یئندیرمک دئییلیر.
۳۲- عاشیقAşıq
قافقاز٬ تورکیه و خصوصیله آذربایجان و ایران تورک سویلولارینین ائل صنعتکاری چوخ قدیم زامانلاردان عاشیغین آدی: دده٬ اوزان٬ وارساق٬ یانشان و ان سونرالار عاشیق اولموشدور. عاشیقلار خالقین دوشونجه و دویغولارینی٬ حیات و مبارزەلرینی افاده ائدن نظم و نثر اثرلر یارادیر و بو اثرلری سازین مشایعتی ایله ایفا ائدیرلر. خالق عاشیقلاری و خصوصیله اوستاد عاشیق آدیله تانینانلار هر زامان٬ هر یئرده یاراتدیقلاری سئوگی و قهرمانلیق داستانلاریندا ائل دردینین دویانی و سٶیلیهنی٬ حاق و عدالتین جارچیسی و افادەچیسی کیمی تانینمیشلار. عاشیق یارادیجیلیغیندا “هواجات” آدی آلمیش موسیقی و رقص هاوالارینی خالق سئویر و اونلارلا ایلگیلهنیر. بوگونه کیمی هشتادا یاخین عاشیق هاواسی تانینمیشدیر.
آذبایجان عاشیق صنعتی نین تأثیری ایله قافقاز خالقلاری آراسیندا گٶرکملی عاشیقلار مئیدانا چیخمیش دیر. سایی یوزلری آشان بو عاشیقلارین آراسیندا سلیمان ستاسکی٬ سایات نووا و یتیم گورجو کیمی اوستا عاشیقلار و قوسانلار هر شئیدن چوخ آذربایجان عاشیق مکتبینین تاریخی سیناقلاری٬ یارادیجیلیق اٶزەللیکلری و اوسلوبلارینا اساسلانیر. تورکیه ده یاشاییب یاراتمیش یونس ایمره٬ قاراجا اوغلان٬ امراه و ویئسل کیمی عاشیقلار تکجه تورکیهنین یوخ٬ بلکه عمومیتده شرق عاشیق ادبیاتی نین اوستا سیمالاریندان ساییلیرلار. آذربایجاندا عابباس توفارقانلی٬ قوربانی٬ خسته قاسم٬ عاشیق علسگر٬ عاشیق شمشیر. بوگونکو عاشیق شعرینی گوللندیرمکده و اونا قول-قاناد وئریب معاصر عاشیقلارین یارادیجیلیق یولون ایشیقلاندیرماقدا عاشیقلارین ایفا ائتدیکلری ادبی-بدیعی اثرلر قرنلر بویو آغیزدان-آغیزا٬ نسیلدن-نسیله قورونوب٬ ائلدن-ائله گزیب یاییلمیش و بوگونه قدر گلیب چاتمیشدیر. عاشیقلارین اٶز بدیعی یارادیجیلیقلاریندا بایاتی٬ گرایلی٬ قوشما٬ تجنیس٬ مخمس کیمی قیسا و ییغجام قالیبلاریندان توتموش٬ بٶیوک داستانلارا قدر جوربهجور بدیعی اثرلر یاراتمیش و یاراتماقدادیرلار.
آذربایجان فولکلورونون ان قدیم و بٶیوک شاه اثری ” دده قورقود داستانلاری”٬ “کوراوغلو”٬ “اصلی و کرم”٬ “عاشیق قریب”٬ “قاچاق نبی و اونلارلا بو کیمی داستانلارین یارانماسیندا خالق عاشیقلاری نین هر طرفلی رولو اولموشدور.
۳۳- عاشیق هاوالاریAşıq havalaı
آذربایجان موسیقی فولکلورونون تمل ساحهلریندن بیری٬ آنلاییش باخیمیندان قهرمانلیق٬ عشق٬ سئوگی٬ اٶیود وئرمه و جوشغون کاراکترلی اولور. بوگون عاشیقلارین رئپرتواریندا یوزاللیدن چوخ عاشیق هاوالاری و واریانتیلاری واردیر. پروفسور مرسل حکیموفون سون آراشدیرمالاریندا بوسایی ۱۹۳ چاتمیشدیر. عاشیق هاوالارینین بیر سیراسی بونلاردیر:
یانیق کوراوغلو٬ گٶزللمه٬ دیلغمی٬ اورتا دیوانی٬ میصری٬ کرمی٬ گٶیجه گولو٬ تجنیس٬ گرایلی٬ شریلی٬ جلیلی٬ عرفانی٬ قاراچی٬ افشاری٬ مخمس شمشیری٬ هیجرانی٬ چوبان بایاتی٬ جیغالی تجنیس٬ ساری تئل٬ رومی٬ نخجوان گولو٬ اورتا جلیلی٬ نووروز٬ منصوری٬ کورد اوغلو٬ گوللوقافیه، عجمی٬ دوبیتی٬ اینجه گولو٬ کٶچری٬ غربتی٬ دربندی٬ قایتارما٬ قوبوستان شکستهسی٬ قاراباغ قایتارماسی٬ قایاباشی٬ باهاری٬ وورغونو٬ بورچالی٬ باش ساری تئل٬ عابباس گٶزللمهسی٬ آت اوستو٬ آراز باری٬ عاشیق زیادی…
۳۴- آتالار سٶزوAtalar sözo
شفاهی خالق ادبیاتی نین هامیدان چوخ یاییلمیش و تانینمیش نوعلریندن بیری. یاشامین بوتون ساحهلرینی گٶرمک و سیناقدان کئچیرمک نتیجهسینده یارادیلان٬ سٶز بیچیمی باخیمیندا ییغجام و آنلام جهتدن درین اولان حکمتلی سٶزلر. خالق آتالار سٶزو یاردیمی ایله یاشاما باخیشلارینی و تجربه ایله الده ائتدیکلری سونوجلارینی٬ اخلاقی-تربیهوی دوشونجهلرینی افاده ائدیر. مثلأ:
آخار سو٬ یولونو تاپار.
دونیا مالی٬ دونیادا قالی.
ایشلمیهن دیشلهمز.
آرتیق چیخار٬ ائو ییخار.
دالیدان آتیلان داش توپوغا دگر.
آتالارسٶزو٬ شفاهی خالق ادبیاتینین نوعلری کیمی٬ ائل مالیدیر. البته آیدیندیرکی٬ هر بیر آتالار سٶزو٬ خالقین ایناندیغی و حؤرمت بسلهدیگی بیر بیلگینین٬ بیر اوزانین٬ بیر ائل آغ ساققالینین ذکاسیندان٬ دیلیندن بلکهده قلمیندن سوزموش و یاشاییشا و کوتلهنین اینامینا اویغون اولوب یا اولمادیغیندان٬ بعضیلری اونودولوب٬ آتالار سٶزلری سیراسینا یول تاپمادیغی حالدا٬ بیر چوخلاری دیله-دیشه دوشدوگو و آنلام جهتدن بیر سیرا دگیشیکلیکلره اوغرامیش و یئنی نسیللرین اورتایا چیخماسی ایله یئنی آتالار سٶزو ایله زنگینلشمیشدیر. بو دگیشیکلیکلری قدیم یازییا آلینمیش آتالار سٶزو ایله بوگون دیللرده اولان و یا توپلانیب چاپ ائدیلمیش نمونهلرایله مقایسه ده گٶرمک اولور. آتالار سٶزو توپلوما ساغلام انسان اٶلگوسونون حقیقی کیملیگینی تانیدیر. هرکیمسهنین اٶرنک آلاجاغی دوشونجهسی ایله اویغون بیر اۆلگو وئریر. بوتون انسانلاری سئور و حسابا آلار. اونلارین کیشی لیگینه و گٶردوگو ایشلری قایغی و سایغی دورار. یوخسوللاری قورویور٬ حاقسیزلیقلارا گٶز اٶرتمز. اٶزونو سئون و اٶزونه لوغالانانلارا امکان وئرمز عدالته اویار بیر قوروشون یارانماسینا و قورونماسینا چالیشار. اینانجیلاریندان و حق بیلدیگی یولدان هئچ نه اونو شاشیرماز. آتالار سٶزلری دانیشیقدا و یازیدا هدفلره اویار صورتده ایشلهدیلیر. اٶز گوندەلیک دانیشیقلاریمیزدا و یازیلاریمیزدا آتالار سٶزلرینه سیخ-سیخ یئر وئریلمیشدیر. آذربایجان قدیم کلاسیک ادبیاتیندان توتموش (ایستر نظم و ایسترسه نثرده) تا بوگونکو ادبیاتمیزدا بوتون سٶز اوستادلاریمیز آتالار سٶزلرینین جوربهجور نمونهلرینی اٶز اثرلرینده ایشلتمیش و بو سٶز اینجیلریندن فایدالانمیشلار.
۳۵- آرتیرما (علاوه)Artırma ، əlavə)
آرتیرما٬ یا علاوه دانیشیقدا و یازیدا بیر سٶزون یا بیرلهشیک واحددن عبارتدیرکی٬ جومله ده اٶزوندن اٶنجه گلن عنصری ایضاح ائدیر و جمله عضولریندن هر هانسیسینا باغلی اولورسا٬ او عضوون گٶزتچیسی اولور. بو باخیمدان علاوه جملهنین یدکی عضوو سانیلا بیلر.
آذربایجان٬ اودلار یوردو٬ دوغما دیارسان
بٶیوتدون قوجاغیندا آدلی-سانلی قهرمانلار.
ایندی او ایللر ایدی تبریزدن٬ دوغولدوغو حیاتلا آشنالیق قاندیغی شهردن٬ قویوب گئتمیشدی.
بو فصیلده٬ پاییزین سون گونلرینده٬ آغاجلار یارپاقلارین تٶکور.
“زنگیدیر آئینه ادراکه هر صورت کی وار
سن هنوز ای ساده-بومضمونو ادراک ائتمهدین”(فضولی)
۳۶- آرخائیزمArxaızm
هر دیلین کئچمیش دٶورانلارینا عاید اولوب٬ هم بوگونکو عموم خالق دیلینده ایشلهدیلمهین یا آز ایشلهدیلن٬ دئمک کی مصرف تاریخی اٶتموش کوهنه سٶز٬ کوهنه افادهلرده اونودولور. آرخائیزم دیلده جوربهجور یوللارلا عمله گلیر. مثال اولاراق گوندەلیک معیشتده و اجتماعی حیاتدا معین شئیلر یا اولایلار اونودولاندا اونلارلا ایلگیلی سٶزلر و افادەلرده اونودولور. واختیله آذربایجان دیلینده ایشلهنن سایر و (ناخوش٬ خسته)٬ یازی (چٶل) اسرک (مست٬ سرخوش) قیپیق (گٶز اٶرتوسو)٬ یایان (پیادا) و اونلارلا بو سیرا سٶزلر و افادەلرده اونودولور. بونونلا بئله٬ بدیعی اثرلرده کئچمیشله ایلگیلی حادثهلر و انسانلار تصویر ائدیلدیگی زامان داها جانلی تصور یاراتماق اوچون آرتیق انودولموش بعضی آرخائیک سٶزلرده ایشلهدیلیر. هابئله بو آرخائیک سٶزلردن قدیم کلاسیکلرین اثرلرینده ایشلهننلری قورونمالی و اونلارین هر آنلاملاری متندن قیراخدا ایضاح ائدیلمهلیدیر.
۳۷- آتماجاAtmaca
سٶز آلتیندا قالماییب ادراک اینجهلیگی و حاضیرجاوابلیقلا یئرلی یئرینده خصوصیله دالاشما دا و دئییشمه ده کنایهلی سٶزلر و جاوابلارلا طرفی سوسدوروب یئرینه اوتورتماق. بو کیمی آداملارا آتماجاچی دئییلیر و اونلارین گئجیکمهدن دئدیکلری جاوابلاری بعضی حاللاردا ضربالمثل کیمی دیللره دوشور و تمثیل حالی آلیر: مثال:
دئییرلر ایران-روسیه ساواشیندا عباس میرزا بؤیوک رشادتلردن سونرا، روس قوشونو طرفیندن باسیلیر و ایران قوشونو چارهسیز نخجواناه دالی اوتوردوقدا هر کس اؤزو اوچون بیر وسیله آرادیغی حالدا، نایبالسلطنهنین ندیملریندن بیری میرزه فتحعلیده، الی چاتمادیغیندان بیر سوپا (ایکی یاشلی قودوق) اله سالیب آیریلاری ایله نخجوانا یوللانمیشدی. ساعاتلار سونرا اوردویا چاتاندا ولیعهدین گٶزو اونا ساتاشیر و شوخلوقلا دئییر٬ “میرزا فتحعلی گئنه سوپالانمیسان”! میرزا فتحعلی گئجیکمهدن جواب وئریر. قوربان: اوردوی همایونی با آن همه شوکت سوپالاندی٬ عار اولدو منه یکه و تنها سوپالانماق!”
بیر آیری مثال:
۲۸ مرداد کودتاسیندان سونرا٬ دوقتور محمد مصدقین محاکمهسینده نئچه-نئچه کودتا حکومتی ال اوزەجکلریندن٬ اورادا ایشتراک ائدنلردن بیری ده بیر سلیطه آرواد ایدی. مصدق مدافعه اوچون حاضیرلاناندا اولا بیلر محکمهنین گئدیشیندن یا یورغونلوقدان تیترک حالدا ایدی. او سلیطه بونو گٶرونجه اوجادان سسلهنیب دئییر: قوجا٬ بس نییه تیتریرسن. هادیر اول دوشرسن! مصدق گئجیشمهدن دئییر: خانم٬ نیگران اولما٬ منارجنبان دٶرد یوز ایلدیر تیترەییر٬ آمما هله آیاق اوستهدیر.
۳۸- آوانقاردیزمAvanqardızm
۲.-جی قرنده ادبیات و هنرده بیر سیرا “سول آخینلار”ا وئریلن عنوان. بو آخینین مئیدانا چیخماسی بیرینجی دونیا ساواشی ایللری و امپریالیزم قورولوشو بحرانی نین باشلانماسی ایله باغلیدیر.
امپریالیزم ساواشینا٬ سوداگرچیلیک یاشاییش طرزینه قارشی٬ بورژوازی قورولوشونون ایکی اوزلولوگونه قارشی چیخان دومانلی و سیاسی جهتدن دوشونولمهمیش اعتراض عنعنهلردن امتناع ائدیلمهسی ایله بیرلشمیشدی. اجتماعی شرایطه قارشی عصیانچلیق بدیعی افادەنین عادی افادەلرینه ده اویغونلاشدیریلیر٬ رئالیزم متودوندان چیکینمهایله نتیجهلنیردی. بو اییلیشین فرانسه سوررئالیستیندەکی کیمی٬ ان افراط فورمالاری دیلده نحو قانونلارینی آرادان قالدیریب٬ بیر نوع یئنی دیل یاراتماق مرحلهسینه گتیریب چیخاریردی.
آوانقاردیستلردن بیرچوخلاری روسیهده اکتبر انقلابینی آلقیشلامیش و اٶز اٶلکهلرینده امکچی صنفینین انقلابی و وورشمالاریندا ایشتراک ائتمیشلر. بونونلا بئله اونلارین توپلوما باخیشی ایدەآلیست دوروم داشییردی. بیر چوخ حاللاردا اونلار سیاستده آنارشیستلره یاخینلاشیر٬ مجرد انسان و کوتله آنلاییشلارینا ال آتیردیلار.
بیر پارا اٶلکهلرین ادبیاتیندا آوانقاردیزم ۲.-نجی عصر انقلابی هنرینین انکشافیندا ارکن مرحله کیمی اورتایا چیخمیشدیر. اصلینده ده سوسیالیزم رئالیزمینین بیرچوخ گٶرکملی شاعیریلری یارادیجیلیقدا آوانقاردیزم سیرالاریندا ایشه باشلامیشدیلار. (الیوت٬ ناظیم حکمت٬ پاپلونرودا٬ یوهانس بکر و سآیر). سونرالار رئالیزم موضعینه کئچسهلرده٬ اونلارین یارادیجیلیغینین یئتگین دٶورونده ده آوانقاردیزم استئتیزمینه تاثیرلری اولموشدور.
آوانقاردیزم یالنیز یاراندیغی اٶلکهلرین گرچک شرایطینده کی ادبی مبارزه ده اونون رولونو عینی صورتده اٶیرنمک صورتده قیمتلندیرمک اولا بیلر.
۳۹- آیاما (قوندارما-تاخما آد)Ayama (qondarma)
قوندارما مزەلی آد. باشقالاری طرفیندن بیر کیمسهیه اونون اٶزەللگینی نظره آلماقلا وئریلن تاخما آد. ائل آراسیندا ایشلهدیلن و بعضا بدیعی ادبیاتدا دا اٶزونه یئر آچان قوندارما آد بیر سیرا آداملارین کاراکتری٬ دورومو٬ داورانیشی و گٶرونوشو ایله ایلگیلی حالدا اونلارا تاخیلیر: مثلا دیلقیر کریم٬ حیالی اکبر٬ میتیل بایرام٬ ژیگول جمشید٬ آیاقلین زهرا٬ جینگهنه فاطما…
۴۰- آزاد (سربست) شعرAzad ( sərbəst) şer
آدیندان و آنلاشیلدیغی کیمی٬ بو نوع شعرده میصراعلارین اٶلچوسو٬ هیجالارین سایی و قافیهلرین دوزولوشو جهتدن آزادلیغی واردیر. لاکین بو قایداسیزلیق٬ آهنگسیزلیک دگیلدیر. آزاد شعرین ده اٶزونه خاص آهنگی٬ جوشغون روحو٬ آیدین یا سمبولیک آنلامی٬ آخیجیلیغی و قافیهلنمه قایداسی واردیر. آزاد شعر آدربایجان ادبیاتینا اساسا قدرتلی شاعیر مایاکوفسکی و نوعا معروف تورک شاعیری ناظیم حکمتین تاثیری ایله گلمیشدیر و آذربایجان شاعیرلریندن صمد ووورغون٬ سلیمان رستم و آیریلاری بو شعرین نمونهلرینی یاراتمیشلار. بونونلا بئله بو شعرین آردیجیل و جلب ائدیجی نمایندەسی رسول رضا و اونون شعرلری اولموشدور.
رسول رضادان بیر اۆلگو
تبسم
دونن گئجه
سینهمین آغریسیندان اویاندیم.
آغرییان اۆرەییمدی
پنجرەدن آسیلمیشدی
گئجهنین ظلمت پردەسی
نه بیر هنیرتی٬
نه بیر حزینلی سسی
یاندیردیم لامپانی
دیواردان منه باخان او کیمدی؟
دوداغیندا گولوشو
ایستهدیم دئییم
اۆرەییم آغریر آخی
بیر دوشون
تبسسومون ائله گٶزلدی
ائله شیریندی.
سینهم یونگوللشدی
اورەییمین آغریسی
توتمور نئچه گٶندور ایندی.


text:
کابل، ۹-میزان، باختر
روسیه نینگ ترکیه ده گی ایلچیسی ناتو روسیه گه قرشی اتم قورالینی قوللش امکانیتینی کوریب چیقه یاتگنینی معلوم قیلدی.
باختر آژانسی نینگ سپوتنیک دن نقل قیلیب کیلتیریشیچه، روسیه نینگ ترکیه ده گی فوقالعاده و ایلچیسی، الکسی یرخوف، اوکراین ده گی وضعیتنی حل قیلیشگه بغشلنگن انجمن ده سوزله کن نطقده ناتو دولتلری نماینده لری روسیه گه قرشی اتم قورالینی قوللش امکانیتی حقیده صحبتلشه یاتگنینی ایتدی.
او قوشیمچه قیلدی، ناتوگه عضو دولتلرنینگ ایریم یوقاری مرتبه لی نمایندهلری روسیه گه قرشی عامه وی قیرغین قورالینی قوللش امکانیتی و جایزلیگی حقیده صحبت باشله گن.
اونگه کوره، اوزاق زمان دیر اشبو ائتلاف روسیه نینگ چیگره لریگه یقین لشیب بارماقده، بو ایسه مسکونی خواطرگه سالگن.
شوندی بیرحالده یرخوف ناتو نی ساوق اوروش نینگ یادگاری دیب ایتدی.
یرخوف نینگ سوزلریگه کوره، ناتو نینگ موجودلیگیگه هاجت یوق. روسیه نینگ یوقاری مرتبه لی دیپلوماتی نینگ قوشیمچه قیلیشیچه، ناتو امریکا تشقی سیاستی ده قورال صفتیده استفاده بوله دی.
روسیه ایلچیسی نینگ تاکید لشیچه، ائتلاف اعضالری اورته سیده روسیه گه قرشی اتم قورالیدن فایده لنیش احتمالی بوییچه ملاقات حربی ریجه لرنی حلاکتلی عاقبتلرگه آلیب کیلیشی ممکن بولگن.


text:
ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو
ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو یا دا قیسّاجا ایستیقلال تهران و یا ایستیقلال (فارسجا: باشگاه فوتبال استقلال تهران، اینگیلیسجه: Esteghlal Tehran Football Club) _ ایرانین فوتبال کلوبلاریندان بیریدیر کی ۱۳۲۴-اونجو گونشلی ایلینده تهران شهرینده تأسیس اوْلونوبدور. بۇ کلوب ایران ایسلام اینقیلابیندان قاباق تاج آدلانارمیش و راهآهن کولوبوندان سوْنرا، اؤلکهنین ان اسکی فوتبال کلوبو تانیلیر.
آمار و رکوردلار[دَییشدیر]
گئچمیش مووسوملر[دَییشدیر]
عملکردی آسیادا[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
خاریجی لینکلر[دَییشدیر]


text:
کولورادو (آرژانتین) چایی
کولورادو (آرژانتین) چایی (اینگیلیسجه: Colorado River (Argentina)، فارسجا: رود کلرادو (آرژانتین)، آلمانجا: Río Colorado، ایتالیاجا: Río Colorado (Argentine)، روسجا: Pиo-Koлopaдo) آرژانتین اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کولورادو (آرژانتین) چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Colorado River (Argentina)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اۇرمیه دؤیوشو (۱۶۰۴)
اۇرمیه دؤیوشو (۱۶۰۴) (اینگیلیسجه: Battle of Urmia (1604)) عثمانلی ایمپیراتورلوغو و صفویلر قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.اورمیه یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو صفویلر غلبهسیله بیتمیشدیر. بو دؤیوشون نتیجهسی نصوح پاشا عهدنامهسی ایدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Urmia (1604)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اۇرمیه دؤیوشو (۱۶۰۴) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گون باتیمی بولواری (فیلم)
گون باتیمی بولواری (اینگیلیسجه: Sunset Boulevard, تورکیه تورکجهسی: Sunset Bulvarı, فارسجا: سانست بلوار) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک کومدی فیلم. فیلمین باش روْللارینی لوید قوق، فرد کلارک، نانسی اولسون، اریش فن اشتروهم، قلوریا سوانسون، ویلیام هولدن جانلاندیریب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Sunset Blvd. opening-credit onscreen title.png
- Gloria Swanson & Billy Wilder - ca. 1950.jpg
- Sunset Boulevard Ready For My Close-up.png
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده گون باتیمی بولواری (فیلم) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
لور دیلی
لورجا (لورجا: لری، لوری، Lori,Luri)، ایران، عراق، عمان اؤلکهلرینده دانیشیلان، هیند-اوروپا دیل عائیلهسینه منسوب بیر دیلدیر. هیند-اوروپا دیل عائیلهسینین بیر قولو اولان هیند-ایران دیل عائیلهسینین ایران دیللرینه باغلیدیر. سیا دونیا حقاییق کیتابینا گؤره، دونیا دا ۸ میلیونا یاخین آدامین آنا دیلی لورجادیر و توپلامدا، ۹ میلیون نفر بو دیلده دانیشماغی باشاریر. ایرانین لوریستان ، چارماحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد اوستانلارینین چوخونلوغو لور دیلار و لور دیلینه دانیشیرلار، همچنین خوزیستان اوستانیندا دا لورلار، عربلردن سونرا خوزستان اوستانینین ایکینجی بؤیوک خالقی سایا گلیرلر، هابئله لور دیلی ایصفاهان، فارس، بوشئهر، ایلام اوستانی، همدان اوستانی، مرکزی اوستانی و قزوین اوستانی اوستانلاریندا آزینلیقجا دانیشیلان بیر دیل دیر. همچنین لور دیلی عیراق و عمان اراضیلرینده یاییلمیش دیلدیر و لورلار بو ایکی اؤلکهده ده آزینلیقدا یاشاییرلار.
لهجه لر و دیالئکتلردَییشدیر
- بختییاری دیالئکتی
- لکی دیالئکتی
- لوری مینجایی دیالئکتی
- لوری جنوبی دیالئکتی
- کومزاری لهجهسی
- بروجئرد لهجهسی
- خوررمآوا لهجه سی
- ممهسنی لهجه سی
- سیلاخور لهجه سی
- پوشتکوه لهجه سی
- کهگیلویه لهجه سی
- بویر احمد لهجه سی
- دشتی لهجه سی
- چرامی-بابوئی لهجه سی
- طیبی-بهمئی لهجه سی[۷]
سوزلر موقاییسهسیدَییشدیر
آذربایجان تورکجهسی لور دیلی آذربایجان تورکجهسی لور دیلی قارپیز شومی گئجه شوو قارتال دال قوزو وه رک آتا بووه آنا دا/دالئکه قوچ قورچ دیش دئنو گوز یاشاردیجی آسئر کیرپی ژئژو چای قئلال قارین ائشکه م اوغلان کور قیز دوختئر یئل بای سو اوو قادین زئینا که کلیک کوک
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Northern Luri at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ^ Dougherty, Beth K.; Ghareeb, Edmund A. (7 November 2013). "Historical Dictionary of Iraq". Scarecrow Press – via Google Books.
- ^ Najm S. Mehdi, al-Fayli, Stockholm 2001.
- ^ "Faylee Archive - الارشيف الفيلي".
- ^ Black-Michaud, J. (1974). "An Ethnographic and Ecological Survey of Luristan, Western Persia: Modernization in a Nomadic Pastoral Society. Middle Eastern Studies, 10(2), 210–228". JSTOR 4282526.
{{cite journal}}: Cite journal requires
|journal=(help)
- ^ Shoup, J.A.2011.Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia.ABC-CLIO, Incorporated. p.177
- ^ ويکي پديا


text:
قیزیلباش
قیزیلباش و یا قیزیلباش اسکی دینی اینانیشی و کولتورلری ایله ایسلامیّتی اؤزلرینه خاص بیر شکیلده بیرلشتیریب شیعهلیک دن ائتکیلهنن صفوی طریقتی موریدلری اۆچون ایستیفاده اولان تریم.[۱]
قیزیلباش ایران یایلیقینین قوزئیباتیسینداکی اولان ائللرین مجموعهسینه دئییلیردی کی صفوی طریقتینه اینانلاری واریدی و بیرینجی شاه ایسماعیل اونلارین کؤمکلیغینان حؤکومته یئتیشدی و صفوی ایمپیراتورلوغونو بینا ائلدی. کولیّتده ایران قوشونونا و یا ایران اوردوسونا صفویلر چاغیندا، «قیزیلباش» دئییردیلر.
ایندیلیکده قیزیلباشلار بیر خالق کیمی، ایران، آذربایجان جومهوریتی، تورکیه و افغانیستان دا یاشییرلار.
اونلارین نوفوس ساییسی افغانیستان دا ۲۷۰ مین نفر حودودوندا دیر.[۲] قیزیلباش بیرلیغی ایلک دفعه آذربایجاندا باش تاپدی. ساوالان و قاراداغ و موغان خانلاری و ائللرینین قیزیلباشلارا قاتیلماغی و اونلارین شاه ایسماعیله موطیع اولماغی، ایرانین و صفویلرین اوردو قودرتی و گوجو، کی او زامان قیزیلباش آدلانیردی، چوخالدی. سونرالار، قیزیلباشلارین کیچیک قبیلهلری و ائللرینین بیربیرینه قاتیلماغی ایله، بؤیوک بیر ائل یاراندی کی او ائلین آدی شاهسَوَن یا دا شاهسئون ایدی.
آدلارینین آنلامیدَییشدیر
قیزیلباش لوغتی اؤزی ایکی سؤزجوکدن عیبارت اولور، بو ایکی سؤزجوک تورکجه سؤزجوکلری دیرلار، قیزیل+باش، بو آد بونا گؤره اولا بیلر کی قیزیلباشلار قیرمیزی رنگده و یا قیزیللی رنگده بیر بؤرک باشلارینا قویوردولار و بو ایش اونلارین رسیملریندنایمیش. قیرمیزی بؤرک باشا قویماق بیر رسمیمیش کی شیخ حیدر طرفیندن مورید صوفیلره مرسوم اولموشدی، شیخ حیدر - بیرینجی شاه ایسماعیلین آتاسی ایدی.
قیزیلباش ائللریدَییشدیر
قیزیلباشلارین چوخونلوغو تورک ائللریندن دیلار، قیزیلباش بیرلیغی ایلک دفعه آذربایجاندا باش تاپدی. ساوالان و قاراداغ و موغان خانلاری و ائللرینین قیزیلباشلارا قاتیلماغی و اونلارین شاه ایسماعیله موطیع اولماغی، ایرانین و صفویلرین اوردو قودرتی و گوجو، کی او زامان قیزیلباش آدلانیردی، چوخالدی. سونرالار، قیزیلباشلارین کیچیک قبیلهلری و ائللرینین بیربیرینه قاتیلماغی ایله، بؤیوک بیر ائل یاراندی کی او ائلین آدی شاهسَوَن یا دا شاهسئون ایدی. تورکمان، آیماق، تورکمن و تورک مجموعهسی قیزیلباشلارین اصلی ائللرین تشکیل ائدیردیلر، قیزیلباشلارین اصلی بونیانی دوققوز ائلدن عیبارت اولوردی.[قایناق گؤسترین] بو دوققوز ائل بونلاردان عیبارتدیرلار:
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 25, sayfa: 546
- ^ https://joshuaproject.net/countries/AF#Religions


text:
اورشلیم شاهلیغی
اورشلیم کراللیغی (اینگیلیسجه: Kingdom of Jerusalem, فارسجا: پادشاهی اورشلیم، عربجه: مملكة بيت المقدس، فرانسهجه: Royaume de Jérusalem, آلمانجا: Königreich Jerusalem, ایتالیاجا: Regno di Gerusalemme, روسجا: ИepycaлиMckoe kopoлeBcTBo) آسیادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی؛ و لاتین دیلی رسمی دیلیدی. اورشلیم کراللیغی ۱۰۹۹ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۲۹۱ میلادی ایلینده داغیلدی.
اورشلیم شاهلیغی — بیرینجی صلیب یۆروشلری اشتراکچیلارینین ۱۰۹۹-جو ایٛـلده بیتالمقدسو ایٛـشغال ائتدیکدن سوْنرا یاراتدیقلاری دولت. ۱۲ عصرین اوّللَرینده قطعی بَرقَرار اوْلدو. ۱۲۹۱-جی ایٛـلده میصر قوشونلاری آقرا شهَرینی توتدوقدان سوْنرا اورشلیم کراللیغی سوقوط ائتدی.
اورشلیم شاهلیغی ۳ دولتدن – طرابلوس کونتلوغو, و ادسا قرافلیقلاریندان و انطاکیه دوکلیغیندان عیبارت ایٛـدی.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
اویان نیوز : فنرباخچانین آذربایجانلی آتلتی رامیل قولییئو آوریل آییندان اعتباراً سوپر لیگده و دونیا آتلتیزم شامپیوناسیندا تورکیه ایدمانچیسی اولاراق قوشابیلهجک
آتلتیزم فدراسیونو باشقانی محمد ترزی، تورکیه وطنداشلیغینا گئچن فنرباخچانین آذربایجانلی آتلتی رامیل قولییئو ایله ایلگیلی، “رامیل، آوریل آییندان اعتباراً سوپر لیگده و دونیا آتلتیزم شامپیوناسیندا تورکیه ایدمانچیسی اولاراق قوشابیلهجک” دئدی.
دونیانین ان یئتنکلی گنج ایسپرینترلری آراسیندا گؤستریلن میللی آتلت رامیل قولییئو، آوریل آییندان اعتباراً آی اولدوزلو فورمانی گیهبیلهجک. ترزی، آچیقلاماسیندا، آذربایجان آتلتیزم فدراسیونونون ایجازهسی اولمادیغی اوچون لندن الیمپیک اویونلاریندا تورکیه آدینا یاریشاممایان رامیل قولییئوین یاساقلی سورهسینین دولماسینا آز بیر مدت قالدیغینی ایفاده ائتدی. قولییئوین، آوریل آییندان اعتباراً تورکیه آدینا یاریشابیلهجگینی سؤیلهین ترزی، “سوپر لیگده قوشابیلهجک، دونیا آتلتیزم شامپیوناسیندا قوشابیلهجک” دئدی. میللی آتلتین، تورکیه آتلتیزمینه بؤیوک قاتقیلاری اولاجاغینی ایفاده ائدن محمد ترزی، “۱۰۰ و ۲۰۰ مترلردهکی ایدمانچیلاریمیزین، اونونلا بیرلیکده چالیشما ایمکانی اولاجاق. مشقچیسی ایله بیرلیکده اونسوز دا ۳ ایلدیر تورکیهده چالیشیر” ایفادهلرینی قوللاندی.
ت.ر.ت. ترکی


text:
۱۸۷۷ (میلادی)
میلادی ۱۸۷۷-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش یئددینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ دسامبر - توماس ادیسونون فونوگرافی ایلک دفعه گؤستریلیب.
- ۶ مئی - سیوک قیزیلدریلیلرین رییسی «چیلغین آت»٬ آمریکا بیرلیکلرینه تسلیم اوْلدو.
- ۶ دسامبر - توماس ادیسون ایلک دفعه سسی لِنته یازمیشدیر.
- ۴ دسامبر - توْماس ادیسوْن فوْنوْقراف جیهازینین تقدیماتینی کئچیرمیشدیر.
- ۲۱ نوْوامبر - توْماس ائدیسون سسيازان جیهاز (فوْنوْقراف) ایجاد ائتدیگینی بیلدیرمیشدیر.
- ۱۷ نوْوامبر - روسیه اوْردوسو قارصا حمله ائتمیشدیر.


text:
کولورید منیزیوم
کولورید منیزیوم (اینگیلیسجه: Magnesium chloride، روسجا: Xлopид MarHия، عربجه: كلوريد المغنسيوم) بیر شیمیایی ماده. آغ رنگلی، کریستال و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.کولورید منیزیوم کولور بیلشیکلری و منیزیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Magnesium chloride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کولورید منیزیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ترنس هاوارد
ترنس هاوارد (اینگیلیسجه: Terrence Howard) آمریکالی موغنی, فیلمین سناریو یازاری, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۱ مارس ۱۹۶۹ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Yamato, Jen (April 9, 2014). "Terrence Howard Tapped For 'Term Life'". Deadline Hollywood. Retrieved May 25, 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Terrence Howard»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ترنس هاوارد گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هيل-هيل اويونو
هیل-هیل اویونو - آذربایجاندا اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش یاییلمیش ان قدیم اویونلاردان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
حاضیردا اونودولوب آرادان چیخماقدا اولان ماراقلی اویونلاردان بیری ده هیل-هیلدیر. هیل-هیل اویونو بلکه ده موقدس اوجاغی یاد تاثیرلریندن، اؤزگهلردن قوروماق اۆچون ایجرا ائدیلن بیر مراسیمین قالیغی اولوب، سونرادان اویونا چئوریلمیشدیر.بو بارهده دقیق فیکیر دئمک چتیندیر.هر حالدا، اویونو خوصوصیتلری اونون اوزاق کئچمیشلره عایید اولدوغونو گؤستریر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بو اویوندا اوچ و داها چوخ آدام ایشتیراک ائده بیلر. اویوندا کیمینسه غلبهسی شرط دئییل. آنجاق بو هئچ ده او دئمک دئییلدیر کی، اویوندا هامی برابر وضعیتده اولسون.عکسینه، بورادا اویونچولاردان داها چوخ چئویکلیک گؤسترمزسه، او داها چوخ "ایشلهمهلی" اولاجاقدیر. اویون، عادتاً، یازقاباغی و یاز آیلاریندا کئچیریلیر. هر اویونچویا بیر دگنک و 4-5 سانتیمترلیکده بیر هیل(پل) لازیملیدیر. دوز یئرده بیر چالا-مره قازیلیر و آغاجلا آسانجا ایتلهمک اۆچون اوستوندن 30-40 سم اوزونلوغوندا بیر آرخجیق دوزلدیلیر. سونرا اویونچولارین سایینا گؤره همین مرهنین خیردا،چالا("یووا") دئییلن چالالار قازیلیر. اویونو باشلاماق اۆچون پوشک آتیلیر، کیم گؤتورسه، اویونو او باشلاییر. ایلک اویونچو چالانین آغزینداکی هیلی ایتلهییر. هر اویونچو چالیشیر کی، هیلی مرهدن مومکون قدر اوزاغا ایتلهسین، اوندان سونراکی اویونچونون آغاجی هیله دَیمهسین. بیرینین آغاجی هیله دَیمهینده، او بیری اویونچولار اونو مومکون قدر برک ووروب مرهدن اوزاقلاشدیریرلار. بو واخت هیلی ووروب اوزاققلاشدیران اویونچو جلد گلیب اؤز یوواسینا یاخینلاشمالی و آغاجینی اورا دیرهمهلیدیر. دگنگی هیله دَیمهین اویونچو اونو قاباقلاییرسا، هیلی ووروب اوزاقلاشدیران هیلین دالینجا گئتمهلی و "ایشلهمهلی" اولاجاقدیر.
هیل مرهدن اوزاقلاشدیریلیر. اویوندا ایشتیراک ائدنلرین هامیسینین دگنکلری هیله دیمیشسه، اوندا مرهدن بیر آددیم اوزاقلیقدا بیر جیزیق چکیلیر و یئنه ده نؤوبه ایله آغاجلار هیله آتیلیر.
اگر یئنه ده نتیجه آلینمیرسا، اوندا تزه جیزیق چکیلیر. اویونچولارین بیرینین آغاجی هیله دَیمهیهنه کیمی اویون بئلجه داوام ائدیر. بئلهلیکله، اویونچولارین بیری ایشلهمهلی اولور. اویونداکی گرگینلیگ هم ایشتیراکچیلار اۆچون، هم ده کناردان باخانلار اۆچون ماراقلی اولور. آنی سهلنکارلیق اویونچونون وضعیتینی دَییشدیریر. چونکی دگنگی هیله دَین اویونچو اونو اؤز یوواسنا واختیندا سالا بیلمهسه،اؤزو هیلین دالینجا گئتمهلیدیر. بو ایسه چوخ یوروجودور، اویوندا بیر نؤوع مغلوب اولماغا برابردیر. اویونداکی بو گرگین وضعیت، هیلی اویونچولاردان بیریسینی مرهیه سالدیغی واختادک داوام ائدیر. آنجاق هیلی مرهیه سالماق او قدر ده آسان دئییل. چونکی او بیری اویونچولار مرهنین اطرافینا ییغیشیب هر جور واسیطه ایله هیلی مرهیه یاخین قویمورلار. حتّی گؤیده وورب مرهدن اوزاقلاشدیریرلار. نهایت، هیل مرهیه سالینیرسا، اوندا اویون یا قورتاریر، یا دا گؤستریلن قایدا ایله تزهدن باشلانیلیر.
بو اویون "مره-مره" اویونونو دا خاطیرلادیر. "مره-مره اویونوندا آلتی نفر ایشتیراک ائدیر و آلتی چالا قورولور، اویونچولار سیرایا دوزولهرک چالایا داش آتیرلار. "هیل-هیل اویونون باشقا نؤوعو "پل آغاج"دیر. بو اویوندا هیلی (پل) ایکی طرفدن اوجلاری کسیلمیش 34-40 سم چوبوق و چالانی (یووانی) ایسه بؤیوک دایره عوض ائدیر.


text:
“آنامین یایلیغی” جشنواره سینین سئچیلمیش اوشاقلاری
رضا همراز
بیر نئچه دوور دور آنامین یایلیغی آدلی فستیوال آذربایجاندا کئچیریلیر . بو فستیوالا آذربایجاندان علاوه بیر چوخ کند و شهرلردن ده قاتیلیرلار . اورایا گلن یازی لار ؛ شعرلر و … داورلرین سئچیمی ایله ؛ سئچیلیب ؛ اعلام اولوب و نهایت بیرینجی رتبه قازانانلارا اودول ده وئریلیر . آلدیغیمیز خبر اساسیندا تبریزدن ده بیر نئچه استعدادلی و باجاریقلی اوشاق بو جشنواره یه اوز دیرلی اثرلری ایله قاتیلمیشدی لار . همین اوشاقلارین اثرلرینین بیر نئچه سی داورلرین تشخیصی ایله یاخشی رتبه لرده دایانمیشلار . آنامین یایلیغی جشنواره سینین قوروجو هیئتی ؛ داورلری و هابئله بوتون چالیشانلارینا بو گورکملی ایش ده اللرینیز آغری ماسین دئیه یارین اوشاقلار قوروهونوندان قاتیلیب دییر کسب ائدن اوشاقلارین حئکایه لری ایله شعرلرینین اوخوجوسو اولوب ناز بالالاریمیزا ایسه جان ساغلیغی ایله یئنی نائلیت لر آرزی لاییریق .
حیکایه
سالار ترابی
بیرگون داغین اته یینده یئرین قارانلیغیندا بیر گول جوجرمیشدی. اورادا سو یوخ ایدی. بیر یئکه داش دا گولون یانیندا یئرده ایدی آنجاق بیر مدتدن سونرا گول سوسوزلادی. او نیگران گؤیه باخیردی. داش نه اولوب دئدی؟ -سوسوزام منه سو تاپ گول دئدی. بو آندا بیر کپه نک گؤیده اوچوردو. داش کپنه یه دئدی: بورادا سو یوخدی آما من بیر قوجا باتلاق تانیرام کی چوخدان قورویوب.داش دئدی اونو اویالدا بیلرسن اؤزونو گوله یئتیرسین. او کپه نک باتلاغا ساری گئدیب آما اونو اویالدا بیلمه دی. او کور پئشمان گوله ساری گلیب دئدی او شیرین یوخودا یاتیب گول سوسوزلوغدان بوینون چیینینه قویموشدو. اؤز- اؤزونه دئییردی : نه اوچون من بورادا بیتدیم کاش گؤیلوق بیر یئرده اولایدیم. گون همه شه کی کیمی گؤیده دایاناراق هر گوندن ایسسی سین داها چوخالتمیشدی.داشین بیرزاد اوره یینی سیخیردی. گولون اؤلمه سی،اوره یینی آغریدیردی. او داش گؤزلرینی یومدو تا گولون اؤلمه سینی گؤرمه یه. داها گول هر یانی تار گؤروردو اونون سون باخیشلارلاری ایدی آما بیردن آیاغینین آلتیندا شئحلیک حیسس ائله دی. او چیغیریب دئدی سو…سو….سو سسی ائشیدیرم. آیاغینین آلتیندا گوز یاشی کیمی دوم- دورو سو وارایدی. او سودان ایچدی سونرا باخدی گؤره سویون سونو هارادی! آما بیردن گؤردو داش پاتلامیشدی اونون اوره ییندن دوم- دورو سو سانکی گؤز یاشی کیمی جوشماغا باشلامیشدی.
سارا
آی تک آروینی
بیر قولچاغام، آدیم سارا
زلزله دن قورتولموشام
یاتیرمیشدی قیچی اوسته
قارا تئللی، گؤزل لاله
یئر ترپشدی، داملار اوچدو
قالدی لاله دووار آلتدا
نئچه گوندور دانیشدیران یوخدو منی
تئللریمی تومارلایان، ساچلاریمی هؤرن یوخدو
بیلمه ییرم لاله هاردا
منی آتیب هارا گئدیب؟
او سئویملی یولداش ایدی
یامان اونا داریخمیشام
توپراق اوسته قونان سئرچه اوندان منه خبر یئتیر
آلما آغاجی
ائلیار بنایی
بیرگون بیرقوجامان آلما آغاجی ناراحات ایدی. یئل آغاجاساری گلیب،دئدی:
نه اولوبدورآغاج قارداش؟
بوتاقلاریم آغیرلاشیب،مئیوه لریمی ساخلایابیلمیرم،قوجامان آغاج جاوابلادی. یئل بیرآزفیکیرله شیب دئدی:
تاپدیم! تئزآغاجین بوتاقلارینا ساری محکم پوفله دی،آغاج دان بیر- ایکی آلمایئره دوشدو. آغاج دئدی: گینه بوداقلاریم آغیردیر. یئل بیردن فیکیرله شدی. بیرقوجا ننه نین ائوینه ساری آغاجین آلمالارینین اییسین پوفله دی. آلمالارین اییسی قوجاننه نین ائوینه گئتدی. قوجاننه دئدی: ایندی گئدیب،آلمالاری ده ره رم!


text:
۱۰ مارس
۱۰ مارس:
- ۱۷۳۵ - گنجه شهرینین یاخینلیغیندا نادرشاه افشارلا روسیه آراسیندا آندلاشما ایمضالاندی؛ روسیه قوْشونلاری باکیدان چکیلدیلر.
- ۱۸۷۳ - آذربایجاندا تئاتر صنعتینین اساسی قوْیولدو؛ آذربایجان میلّی تئاتر گۆنو.
- ۱۸۷۶ - قراهام بل ایله کؤمکچیسی توماس واتسون٬ ایلک تلفون تماسینی گئرچکلشدیردیلر.
- ۱۹۱۰ - هالیووددا چکیلن ایلک فیلم اوْلان «اسکی کالیفورنیادا» گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۱۹ - چینده کؤلهلیک گؤتورولدو.
- ۱۹۱۹ - عثمانلی ایمپیراتورلوغوندا احمد توفیق پاشا دؤولتی دۆشدو. یئرینه فرید پاشا دؤولتی قۇرولدو.
- ۱۹۴۵ - توکیو بؤیوک بوْمبالاماسی.
- ۲۰۰۵ - گری کاسپاروف شطرنج تورنومنتلرینه قاتیلمایاجاغینی آچیقلادی.


text:
شورلار
شوْرلار — آلتای خالقلاری تورک قروپونون هوُن قولونا منسوب خالق. روسیه ایمپراتورلوغو واختیندا شوْرلارا آبا-توُرا تاتارلاری (روس. KyзHeцkиe TaTapы) دئییردیلر.
اؤزلرینی شوْر (شوْر کیژی، شوْر آدامی، شوْر کیشیسی، همچنین، تاتار کیژی، تاتار کیشیسی، تاتار آدامی) آدلاندیریرلار. اونلار حاضیردا روسیه فدراسیونوندا غربی سیبیرین جنوب-شرقینده، اساساً جنوبونداکی کِمِروْووْ دایرهسینده (داشداقوْل، نوْووْکوُزنِتسکی، موٌژدوُرِچ، میسکوْو، اوْسیننیکوْو رایونلاریندا)، ائلهجه ده خاکاس و آلتای جومهوریتلری نین رایونلاریندا یاشاییرلار. .
2002-جی ایلده روسیه فر - دا 13.975 نفر شوْر سیاهیا آلینمیش ، بو زامان اونلاردان 11.554 نفری کِمِروْووْسکی ویلایتینده ، 1.078 نفری خاکاس جومهوریتنینده ، 141 نفری آلتای جومهوریتنینده یاشامیشدیر .[۲]
ایکی اتنیک قروپا بؤلونور: جنوب (داغلیق شوْر) و شیمال (آبینلر).
آنتروپولوژی قورولوشلارینا گؤره شوْرلار بؤیوک مونقولوید عیرقی نین اورال تیپینه عایید ائدیلیر.
شوْرلارین اکثریتی شوْر دیلینده دانیشیر.
شوْر دیلی[دَییشدیر]
شوْر دیلی آلتای دیل عاییلهسی نین تورک قروپونون اویغور یاریمقروپونا منسوبدور.
دین[دَییشدیر]
شوْرلار تاریخاً قدیم تورکلر کیمی شامانیست اولوبلار19. عصردن روسیهنین دینی سیاستی نتیجهسینده مسیحیلشدرمگه معروض قالدیقلاریندان شوْرلار آراسیندا مسیحیلرین سایی اهمیتلی درجه ده آرتمیشدیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Russian Census 2010: Population by ethnicity Archived 2013-12-04 at the Wayback Machine. (دیل:روس)
- ^ "Rusiya Dövlət Statistika Komitəsi : 2002 – ci il siyahıya almasına əsasən azsaylı yerli xalqların sayı və məskunlaşdığı ərazilər". Archived from the original on 2006-01-08. Retrieved 2021-08-25.


text:
اينسان اؤزگور دوغولموشدور، اؤزگور باشلاميشدير، اينسان اؤزگوردور، آنجاق “اؤز”ونو ایتیریب. چونکي مينلرجه ايلليک مدنيت اونون نه اولدوغونو آنلاشیلمازلاشدیرمیش، اونو، ائگويست اولمايان لاکين ايدئاليست اولان آدام اولدوغونا دا اينانديرماغا مجبور ائتميشدير. بو یالانچی اینانجدان قورتولماق گرهکیر! اؤزونو انکار ائدن و دقيق بیچیمده اؤزونو اؤزوندن یوخسول بوراخان (محروم ائدن) اؤزگورلویو آختارماق؛ اؤزونو آرا، ائگوْيست اول. بو سؤز بوردا چیرکین اخلاقی آنلام داشیمیر، سوز بوندان گئدیر: هر بيرينيز سینیرسیز گوجو اولان منليک اوْلون. باشقا سؤزله، يالنيز اؤزونو بیرداها تاني، يالنيز “اؤز”ون نه اولدوغونو بيل. يوزايللیکلر بويونجا سن هله ائگويست اولاراق وارليغيني قورویا بيلمهدين. ائشتیرنئره گؤره، بو ائگوْيزم و اؤزلوک سايهسينده، کؤهنه اینانجلاردان قورتولوب آزاد اولماق مومکوندور. “کيم” سوْروسونا سؤيکهنن اؤزلوک دوشونجهسي تانریدان و اخلاقي دوشونجهلردن قوپماغی گئرچکلشدیرمک باخيميندان بير چيخيش يولودور. لاکين “کيم” سوالينا سؤيکهنن هر منليیين اؤزلوک آرزوسو فردين فرده، و توپلومون توپلوما قارشی ايقتيدار اوْلوشدورما دیلهیینی داها دا درينلشديریر.
قایناق: >>>


text:
ایران: طالبان ییتکچیلری امریکا قوشمه ایالتلری بیلن اوروشیش توغریسیده قرارلی
اوشبو ادعا ایران ملی خوفسیزلیک یوکسک کینگشی باش منشیسی علی شمخانی تامانیدن بیریلدی
ایران ملی خوفسیزلیک یوکسک کینگشی باش منشیسی علی شمخانی طالبان ییتکچیلری نینگ امریکا قوشمه ایالتلری بیلن اوروشیش توغریسیده قرارلی ایکن لیگینی ادعا ایتدی.
شمخانی تویتر آرقه لی ایران نینگ پایتختی اوچره شوولر اوتکزه یاتگن طالبان نینگ سیاسی دفتری باشلیغی ملا عبدالغنی برادر باشچیلیگیده گی هیئات بیلن بولگن اوچره شوو بوییچه بیانات بیردی.
شمخانی شولرنی بیان ایتدی.
"طالبان نینگ سیاسی هیئاتی بیلن اوچره شدیک. طالبان ییتکچیلرینی امریکا قوشمه ایالتلری بیلن اوروشیش گه قرارلی ایکن لیکلرینی کوردیم. گوئانتاموده 13 ییل خشونت گه دوچ قالگن بیرته منطقه ده امریکا قوشمه ایالتلری گه قرشی اوروش نی کیینگه قالدیرمه گن دیر".
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی سوزچیسی سعید خطیبزاده توناون کونی بیرگن بیاناتیده برادر باشچیلیگیده گی هیئات نینگ تشقی ایشلر وزیرلیگی نینگ دعوتی گه بنا مصلحت اوچون تهران گه سفرقیلیب بارگن لیگینی بیلدیرگندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
بیرقطار اروپا اولکه سی ایران نینگ اتوم پروگرامینی کینگه یتیریش قرارینی قاره له دی
موضوع بوییچه انگلستان، فرانسه و آلمان تامانیدن مشترک بیانات بیریلدی
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی انگلستان نینگ بویوک ایلچیسینی چقیریب آگاهلنتیردی
ایران نینگ لندن بویوک ایلچیلیگی بناسیگه قره ته قول اوریلگن هجوم اوچون چقیریلگن


text:
زلزلهدن سونرا پاتلاما
مکزیکی ووران ۷ بؤیوکلویوندهکی گوجلو زلزلهدن سونرا، مکزیکو شهریندهکی بیر محلهده پاتلامالار اولدو
مکزیکو شهرینده زلزله سونراسی پاتلامالار اولدو.
گونئی باتی مکزیکی ووران ۷ بؤیوکلویوندهکی گوجلو زلزلهدن سونرا، مکزیکو شهریندهکی بیر محلهده گؤی اوزونو ایشیقلاندیران و الکتریک کسیلمهلرینه سبب اولان پاتلامالار و فرقلی گؤرونتولراورتایا چیخدی.
ایلگیلیلی خبرلر
نیجریهده ۱،۸ میلیون نفر ایدز خستهسیدیر
"ایدزه قارشی یئریدیلن موختلیف کمپینلرین آرزو ائدیلن نتیجهسی یاواش یاواش الده ائدیلمهیه باشلاندی"
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی


text:
اویان نیوز اختصاصیسی : ۷دی ۹۱ پنجشنبه گونو ایران ایسلام جومهورییئتی و ارمنیستان آراسینداکی باغلانتلارئن گه لیشمه سینه قارشی ماراغا شه هرینده بیر اعتیراض آکسیاسی دوزنلندی.
اولای ایله باغلی آلئنان بیلگیله ره گؤره ماراغا شهرینده کئچیریلن پروگرامدا ۵۰۰ نفردن چوخ میلی – مدنی فعالئن قاتئلدئغی بلیرلندی. حجت الایسلام عظیمی قدیم ایران دؤله تینین قاراباغ ساواشئندا ارمنیستانا وئردیگی ده ستکلردن اؤتورو اعتراضئنی بیلدیررک ”آرزولاریندا قاراباغ ساواشندا ارمنی ایشغال چی لارا قارشی ساواشیب شهید دوشمک“ اولدوغونو دیله گتریدی. عظیمینین دانئشئقئ قاتئلئمجئلارئن “قره باغ بیزیم دیر بیزیم اولاجاغ” ، ” هیهات من الذله ” و ” یاشاسین آذربایجان” کیمی سلوقانلارلا ده ستکله ندی.
آلئنان بیلگیله ره گؤره بو مدنی آکسیا پولیس گوجلرینین سالدئرئلارئ ایله قارشیلانئرکن حجت الایسلام عظیمی قدیم و بیر نئچه میلی فعالئن توتوقلانماسئ ایله سونا چاتتدی.
داها توتوقلولارئن کیملیک و سایئلاری ایله باغلئ دوغرو بیر بیلگی الده ائدیلمییبدیر.


text:
بوندان اؤنجه بیر کیتابیم سانال اورتامدا [مجازی فضادا] یاییلمیشدی. کیتابین آدی “کیملیکچی سیاست بارهسینده پاتولوژیک تئزلر“دیر [تئزهایی آسیبشناختی در بارهی سیاستهای هویتی]. کیتاب، آدیندان بللی اولدوغو کیمی، پاتولوژیک ماهیت داشیییر. بونون اوچون اوندا گئدن سهولر اوخوجو کوتلهسینه ایستهنیلمز ائتکی بوراخا بیلر. مقالهنین منیم اوچون حیاتی اؤنم داشیدیغینا گؤره، سایین فیکیرداشلارین تنقیدی باخیشینی اؤیرنمک ایستهییرم.
ریجا ائدیرم:
ــ کیتابدا سیزین اوچون قاورانیلماسی چتین اولان باشقا سؤز، جومله و پاراگراف وارسا بیزه یازین.
ــ مقالهده گئدن تارتیشمالی مقاملار، آنلاشیماز بؤلوملر و یول وئریلمیش یانلیشلار نظرینیزی بیلدیرهسینیز. ــ
ــ کیتاب هانسی یؤنده گئنیشلهنه بیلر؟ سیزین ده کیتابا آرتیریلاجاق سوژئتلرینیز وارمی؟
ــ واختینیز آزدیرسا مقالهده گئدن تئزلرین بیرینی و یا بیر نئچهسینی اوخویوب آنالیز ائتمهیینیز منه یول گؤستره بیلر. ــ
ــ مقالهنی آنالیز ائدهجک باجاریغا مالیک باشقا آداملار تانیییرسینیزسا لوطفن منی بیلگیلندیرین.
سایغیلار و سئوگیلرله
ایواز طاها


text:
تۏرپاق چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
طبیعت دؤرد عۆنصۆردن یارانېب: سو، اۏد، یئل و تۏرپاق
ایلک طبیعتده سو اۏیانېر، اۏیانان سویون، اۏدون، (ایستیلیک) و یئلین مقصدی تۏرپاغې اۏیاتماق دېر. نییه کی تۏرپاق یاشایېشا ایمکان وئرن دیر تۏرپاقسېز یاشاماق مۆمکۆن دَڲیل.
تۏرپاق بیرلیک ده یئر اۆزۆنده یاشایېشې قۏرویان مینراللار، اۏرقانیک ماده-قاز، سو و سایسېز اۏرقانیزملرین قارېشېغې دېر.
تۏرپاغېن دؤرد اؤنملی ایشی واردېر : بیتگی بئجهرَن بیر یئر، سو ساخلاما و آرېتماسېنا گؤره بیر یئر، هاوانې دڲیشدیرن بیر آراج و جانلېلار اۆچۆن یاشایېش یئری دیر.
یئرین اۆزهری ایکی مفهوملو اۏلدوغو اۆزدَن، یوموشاق حیصّهسی تۏرپاق، و برک حیصهسی تۏپراق آدلانېب دېر.
اینسانلارېن حایاتېندا هر ایمکان کی یاشایېش باغېشلایان دېر حؤرمت’له قارشېلانېب. تۏرپاقدا یاشایېش وئریب اۏ اۆزدن ایلک یارانېشدان بری تۏرپاغېن حؤرمتی وار و اینسانلار قان و جان باهاسېنا اۏنو گؤزَتلهییب و یییه دوروبلار.
بو بارهده دیللرده تۏرپاغا آند ایچمکلره ده راستلاشېرېق:
– تۏرپاق حاقی.
– یئر حاقی.
– تۏرپاغېن یادا، قیسمت اۏلماسېن.
– تۏرپاغېنان قارا یئللر أسمهسین.
تدقیقاتچېلارېن آراشدېرمالارېنا گؤره قدیم آذربایجانېن مۆختلیف یئرلرینده تۏرپاق چرشمبهسینه فرقیلی آدلار وئریلیب. أن گئنیش آرادېجېلېقلاردان بیری بوجوردو: یالان چرشمبه، خبرچی چرشمبه، اؤلۆ چرشمبه (قارا بایرام اؤلۆلر اۆچۆن) ، ایل آخېر چرشمبه، چرشمبه سوری، کۆله چرشمبه و یئر چرشمبه.
تۏرپاق چرشمبهسی یئتیشن زامان، تۏرپاق آرتېق أکینه حاضېرلانېر و اۏنا تۏخوم أکمک اۏلار.
بو گۆن یئر قېشېن سۏیوغونون أسارتیندن قورتولور، یئر اۏیانېر، جانلانېر، تۏرپاغا نفس گلیر. آغاجلار چیچکلنمهڲه باشلایېر، اۏت-بیتگی جۆجهریر.
بو چرشمبه یازېن گلیشینی و طبیعتین اۏیانېشېنې مۆژدهلَییر.
تۏرپاغېن اۏیانماسېنې اولو أجدادلارېمېز أن شن-شوخ مراسیملر، نغمه لر، آیینلر’یله قارشېلامېشلار.
أفسانهیه گؤره تۏرپاق چرشمبهسی یئرین دۏنونو دڲیشیر، آداملارې قېتلېقدان، چتینلیکدن، محرومییتدن قورتارماق’لا اؤزۆنه داها بؤیۆک قووه تاپېر.
بو اینام’لا باغلې خالق آراسېندا یایېلمېش أسکی بیر میفۏلۏژی تصوّۆره گؤره آداملارېن محرومییت و قېشېن قېتلېغېندان أذیت چکدیکلرینی بیر گۆنده سئل(سو)، اۏد، یئل، تۏرپاق خاتونون مددینه قۏناق گلیرلر.
بورادا یاتمېش تۏرپاق خاتونو اۏیالدېب آداملارېن آجلېق و قېتلېق چکدیکلرینی اۏنا سؤیلهییرلر .
تۏرپاق خاتون ” آداملارې فلاکَته سالان اؤزۆ فلاکَته دۆشر “دییه یئریندن قالخېر
سو، اۏد، یئل، تۏرپاق خاتون أل-أله وئریب:
«زامان گلدی آتش گلدی یئل گلدی»
«تزه عؤمۆر تزه محصول ایل گلدی»
اۏخویا-اۏخویا ایشېقلې دۆنیایا چېخېرلار.
دئیرلر همین گۆن، ایلین عزیز گۆنۆ اۏلان آخېر چرشمبه دیر.
بئلهجه تۏرپاغېن اۏیانېشې اۏلان تۏرپاق چرشمبهسی اؤزلۆڲۆنده برکتی و محصول آرتېمېنې سیمۏوللاشدېرماق’لا اینسانلارې مادی نعمتلر و بۏللوق ایله تأمین إدیب، آجېندان اؤلمک تهلۆکهسیندن قورتارماق’لا خیلاص إدیجی دیریلیک میسیاسې داشېیېر.
تۏرپاغېن مۆقدّسلیڲی و حایات وئریجیلیک گۆجۆ اۏندا دېر کی، دیگر یارادېلمېشلار دا تۏرپاقدان دیریلیک تاپېر.
سو، اۏد، یئل و تۏرپاق تانرېچاسې بیرلَشیب اینسانلارې قېتلېقدان و یۏخسوللوقدان قورتارېرلار. إل أدبیاتېندا سو یاشایېش، اۏد ایشېقلېق، یئل جسارت، و تۏپراق برکت سیمگهسی دیر.
تۏرپاق مۆقدّسلیڲی تۆرک میفۏلۏژی گؤرۆشلری ایله بارابار إتنیک أخلاق دڲرلر سیستئمینده یورد-وطن-إل-اۏبا آنلایېش ایله ده یاناشې یارادېلېشېن مادّی أساسې اۏلمایېندان ایرهلی گلهرَک ساکرال میفۏلۏژی کؤکلری إعتیباری’له، دیریلمه، جانلانما آنلایېش ایله علاقهدار دېر.
دېرناق آراسې آرتېرماق ایستهییرم کی: تۏرپاق چرشمبهسینه کۆله چرشمبهسی ده دئییبلر. کۆله،کۆلدن گؤتۆرۆلمۆش بیر کلمه دیر کی قېسا و قېرتېلمېش معناسېندا گلیر بونا گؤره رسم دیر قادېنلارېمېز بو چرشمبهده ساچلارېنېن و هؤرۆکلرینین اوجونو کسیب قېسالدالار. بو رسم شرقی آوروپا دا اؤزللیکجه لهستان بؤلگهسینده ده وار، اۏردا کۆل چرشمبهده مؤمۆنلرین ساچلارېنا کۆل تؤکرلر.
چرشمبه سورینین اینانجلارې
دئدیک لره گؤره سۏن چرشمبه گئجهسینده بۆتۆن آخار سولار دایانار و هامې اۏنا سجده قېلار. حتتا آغاجلار بوداقلارېنې أڲیب قالخارلار اۏنونچۆن ایل آخېر چرشمبه تۏرپاق حؤرمَتینه بۏللو شنلیکلر’له کئچر و اینانارلار آخېر چرشمبه “نۏوروز” لا اۆست – اۆسته دۆشرسه ایلین داها اوغورلو کئچر.
هرکس چرشمبه مراسیمین اؤز إوینده قالار آما نۏوروزو یئددی ایل دال با دال باشقا یئرده قارشېلایارلار.
بوگۆنده قۏنشویا ألَک-کیربیت- نفت وئرمزلر. ائولرده عائله عۆضولری قدر خۏنچایا شام تاخېب یاندېرارلار و سو آیدېنلېق دېر دییه قاپېیا باجایا سو آتارلار.
قېز-گلین بو گۆنده حئیوا چوبوغوندان گؤز مېنجېغې دۆزلدرلر و چرشمبه گۆنۆنۆ اوشاغا بئشیک دۆزتمهڲی اویارلې بیلرلر.
چرشمبه گۆنۆ عائله تزه إوه کؤچمزدیلر آما تزه پالتار بیچمهڲی یاخشې علامت سایارمېشلار. تزه پالتار گییهنه، هئچ واخت چېلپاق قالماز دئییب گۆلردیلر.
بوگۆن کۆسۆلۆلر مۆطلق بارېشمالېدېلار و هئچ کسین آغزېندان نحس، کیفیر، و اویومسوز سؤز چېخمازدې، بو آخشام طبیعت تزهلَنیر هامېنېن اۆرهڲی ده تزهلَنمهلی ایدی.
آخېر چرشمبهده یئنی أکیلهجَک تۏرپاق ساحهلرینده، أکین یئرلرینده کۆتلهوی شنلیکلر کئچیریلردی بیر چۏخ حاللاردا سایاچېلارېن، جۆتچۆلرین نغمه لری، مراسیملری یادا دۆشردی عۆمومیلیکده آخېر چرشمبهده تۏرپاق عزیزلَنَر آداملار تۏرپاغې تمیزلَمهگه چېخار، بۏستان و دیرریکلرده مۆختلیف آئینلر ایجرا إدیلر.
بو یئرلر تالا یئری
بۏرج یئری قالا یئری
قیامَت اۏگۆن قۏپار
إل کؤچه قالا یئری
باغ سالدېم باغېم آغلار
بۏستانېم، تاغېم آغلار
ساغام اؤزۆم آغلارام
اؤلسم تۏرپاغېم آغلار
یئل أسنده گۆل اینجَر
بۆلبۆل اینجَر گۆل اینجَر
یاد باغبان باغا گیرمه
یارپاق دۆشر گۆل اینجر
عزیزیم اۏبا یازدان
خۏشلانېر اۏبا یازدان
جنّت باغېندا اۏلسام
واز کئچمهرَم تۏرپاقدان
ایل آخېر چرشمبه یا همان چرشمبه سوری گۆنۆنۆن اؤزۆنه گؤره چئشیدلی مراسیملری وار و ایلین عزیز سایېلان گۆنلریندن دیر.
بو مراسیملر همان گۆنۆن سحریندن باشلانېب صاباحېسې گۆنۆن آخشامېنا قدر داوام إدردی.
آلېش-وئریش
چرشمبه سوری گۆنۆ عادتدن دیر إو اهلی آلېش-وئریشه چېخماغې اویوملو بیلیب و بعضی آلېناجاقلار رسم ایدی همان گۆن گرک آلېنا ایدی.
بوگۆن کیچیک منطقهلرین مرکزینده بؤیۆک و طنطنهلی بازار اۏلار.
بۆتۆن میللت تازا پالتارلارېنې گئییب اؤز قېز-اۏغلان اوشاقلارې ایله یئددی لوین و یا چرشمبه یئمیشی، اۏیونجاق، کیربیت( ایستیلیک)، سۆپۆرگه،(تمیزلیک) آینا،(ایشېقلېق) گۆل،(گؤزللیک) و شیرنی، (داماق دادې) آلماق اۆچۆن بو بازارا گلردیلر، ناهارا قدر بازاردا دۏلانېب گزردیلر. بو بازارلار آخېر چرشمبه اۏلدوغونا گؤره طنطنهلی و شولوق اۏلاردې.
بازارلاردا بۏللوجا یئددی لوین و یا چرشمبه یئمیشی ساتاردېلار. یئددی لوین، یئددی چئشید قورو مئیوهنین قارېشېغېندان عیبارت اۏلان مئیوه مجموعونا دئیرلر. هرکس ایستهدیڲی قدر آلېب اۏنو نۏوروز بایرامېنان قاباق گئجهسی عائله عۆضولری، خۆصوصی’له اوشاقلار آراسېندا پایلېیېب و مۆعیّن میقدارېنې دا نۏوروز بایرامې گۆنۆ گؤرۆشه گلنلر اۆچۆن بایرام سۆفرهسینه دۆزردیلر.
قادېنلار بازاردان آلدېغې سۆپۆرگهنی چېخالدېب دامې سۆپۆرردیلر ، ایناناردېلار بو گۆن گرک إوین دامې پیسلیکلردن آرېنسېن.
یئمکلر
قادېنلار شام یئمهڲینه أریشته پلۏو دملهییب و اۆستۆنه أت قیلهسی و قۏورما قۏیاردېلار. دئدیکلره گؤره مادّی دورومو پیس اۏلماق اۆچۆن ایلده بیر سئری اۏ دا چرشمبه آخشامې دۆڲۆ دملهنَردی.
یومورتا دۏغورقانلېق سیمبۏلو اۏلدوغونا گؤره بو گۆن قېزلار-گلینلر رنگ به رنگ، بۏللو یومورتا بۏیویارلادېلار.
حتتا بوگۆن ده اؤلمۆش أجدادلارېن دا روحلارې شاد اۏلسون دییه جۆر به جۆر خۆرکلر، شیرنیلر، تاپېلار، پیشیریلر چۆنکی بئله بیر اینانج وارېدې کی اؤلمۆش اینسانلارېن روحلارې اؤز إولادلارېنېن دۏلانېشېغېنېن یاخشې اۏلدوغونو گؤرۆب شادلانار.
قادېنلار قورو و چئشیدلی مئیوهلر حاضېرلایېب سمنی حالواسې چالېب و بایرام خۏنچاسې بزهیردیلر و هامې چالېشاردې کی وارلېنېن دا یۏخسولون دا سۆفرهسینده بو نئعمتلردن اۏلسون.
بو حاضېرلېقلار آخشام قاش قارالانا قدر داوام إدردی. آخشام گۆن باتان چاغې ساجې آسېب بوغدانېن آرېنېب سئچیلمیشیندن و سۏن ده یاتېرلانېب قوروموشوندان گرکلی قدر قاوېرېب اۏنون’لا یاناشې اؤنجهدن سودا ایسلانمېش نۏخودو ساج اۆسته قاوېراردېلار سۏنرا ایلکین گؤتۆرۆب إوین باشېنا تۏولایېب سپردیلر اینانېردېلار بئلهجه برکت چۏخالار.
چرشمبه اۏدو یا نادارا
آخشام قاش قارالاندا بؤیۆک-بؤیۆک تۏنقاللار قورولار.
عائله عۆضولری هامېسې نردیوان’لا داما چېخارلار. إوین بؤیۆڲۆ دامېن وسطینده قورو تیکاندان اۏد یاندېراردې، یا دا تونقال قوراردې، إله کی آلۏوې گؤڲه اوجالسېن.
اۏ گئجه کیمسه إوده اۏتورماز اوغورو پیس دئییرلردیلر.
تعریفلهیَرلر کی بیر قۏجا دامدا أللرینی قۏزایار گؤڲه دئیر: آللاه سنه مین شۆکۆر، بیلدیر بو واخت اۏن تۆمن سرمایامېز وارېدې، ایلی باشا-باش ایشلهییب قازانېب، یاخشې دۏلاندېق و اۏن تۆمن ده یئرینده دیر.
سۏنرا ایشاره إدهرَک اوشاقلارا دئییر:
هه بالالار باشلایېن.
اوشاقلار دا سس-سسه وئرهرَک اۏخویارلار:
ناداراها، نادارا – سو گلدی قندهارا – شاهېم شیروان ایچینده- اۏینار مئیدان ایچینده- قېلېنجې قان ایچینده- مئیدانېن آغاجلارې – بار گتیرمز باشلارې- آغا دایېنېن قاشلارې – هئی دؤڲۆشر قۏچلارې – ایکی دانا ها – ایکی دانا – ایکی دانا بیر قوش ایدی – باغچایا قۏنموش ایدی – بڲاۏغلو گؤرمۆش ایدی- اۏخاینن وورموش ایدی- اۏخ مندن بئزار بئزار – درین-درین قوی قازار- درین قوی دا بیر کئچی- هانې به بونون قېچې- قېچې قازاندا قاینار- پیشیک یانېندا اۏینار – پیشیڲیم هارا گئدیرسن؟ گئدیرم بابام إوینه – بابام إوی یېخېلسېن – قېز گلین آتدا قالسېن.
بو قۏشماجالار قورتولاندان سۏنرا گنج قېز-اۏغلان بیر-بیرینین آردېنجا آلۏوون اۆستۆندن یئددی یۏل بو طرفدن-اۏ طرفه آتلاناراق اۏخویاردېلار:
نادارا ها، نادارا _ شاه گلدی قندهارا ……..
و بۆتۆن داملاردا بو مراسیم ایجرا اۏلوب اۏخوناردې.
إو أهلینی پیس روحلاردان، پیسلیکلردن قوروماق اۆچۆن دامېن أطرافېن أرسین ایله جېزېق چکرمیشلر.
أره وئریلن قېزلارې تۏنقالېن باشېنا دۏلاندېرار و دئیرلر قۏی اۏدلو-اۏجاقلې اۏلسون.
چرشمبه اۏدو ساعاتلارجا یاناردې، ایناناردېلار اۏد سؤنسه اۏجاق دا سؤنر. همین اۏدون اۆستۆنه اۆزرلیک ده دۏلاندېراردېلار.
سۏنرا اۏ اۏدون کؤزۆندن بیر آز إوه سالارمېشلار. اۏ گئجه إوین چېراغېنې یا اۏجاغېنې اۏ کؤز ایله یاندېرارمېشلار.
چرشمبه آخشامې دبلردن دیر بیر-بیرینین إوینه باجادان شوخلوقجا آیدېنلېق دییه سو سپرمیشلر.
بیر ده اۏ قېزلار کی بختلری آچېلماق ایستهیردیلر اۏجاق یاندېراردېلار کی اۏ ایل اؤز إولرینین اۏجاغېن یاندېرسېنلار.
همین گئجه کۆرَک مینیب آستانادان کئچرلر. و سۆپۆرگهنی یاندېرېب و آتارلار.
)بوردا دېرناق آراسې آرتېرمالېیام کی اینسانلارا سۏیوقلاردان قورتولماق اۏ زامان دېر کی اۏدون مرزیندن کئچهلر و سۏیوغون لشگری اۏدون اۏ طرفینده قالا و بو همان ایلین سۏن چرشمبهسی دیر. بیزه قارې سۏیوغون سیمگهسی دیر و قار کلمهسیندن آلېنېب سۆپۆرگه و اۏنون دستهسی قارې و عجوزه آروادېن میندیڲی آغاج دېر کی ناغېللاردا پیس و ایرنج شخصیتی وار. اۏ اۆزدن چرشمبه آخشامې قارلېغې سۏیوقلوغو شیکست وئرمَک اۆچۆن سۆپۆرگهنی یاندېرېب آتارلار کی عجوزه قارې محو اۏلسون.)
شال ساللاماق
چرشمبه آخشامې شال ساللاما، اۏلاردې.
شال ساللامایا مۆختلیف کؤشنلرده فرقیلی آدلار دا دئییبلر.(تۏربا ساللاماق ،قورشاق سالدې، شال سۏخدو، بیلدی-بیلدی)
گنج اۏغلانلار بیلر أللرینه بیر شالدان-تۏربادان آلېب اۏنو داملاردا قۏنشونون باجاسېندان ایچهری سالاردې إو صاحابې شالا قورو یئمیشلردن، جویزدن، بادامدان، رنگلی یومورتادان، ألده تۏخونموش جۏرابدان، شیرنیدن باغلاردې و جاوانلار شالې باجادان چېخارداردې.
گنج اۏغلانلار ایستهدیڲی قېزېن إوینه گئدیب شالېن سالېب بختین یۏخلاردې، قېزېن آتا-آناسې راضې اۏلسایدې اۏنون شالېنا قېرمېزې آلما باغلایاردې بئلهلیک’له اؤز مئیللرینین اۏلماسېنې بلیرته ایدیلر.
پای آپارماق
بو آخشام گنج گلینلره-قېزلارا-باجېلارا پای گئدردی. آتالار-آنالار اؤز قېز إولادلارېنا کی گلین کؤچۆبلر هدیه آلېب اۆستۆنه آینا-شیرنی، گۆل، جۏراب قۏیوب قېزېن إوینه یۏللویاردې، پای آپارانېن دا خلعتی اۏلاردې.
آما نیشانلې قېزلارېن بو مراسیمی داها یېغېناقلې و شنلی کئچیریلردی. آلدېقلارې پای دا داها گؤزهچارپېجې اۏلاردې.
قولاق آسما یا فال
چرشمبه آخشامې بیرینین آغزېندان فال توتارمېشلار. بئله کی گلیب بیر ایڲنهنی ساپلایېب مۆعیّن إتدیڲی شخصین قاباغېندا یئره آتاردې. اۏ آدام بیلمزدی گۆدردیلر اۏ آدام کی ایستهدی دانېشا صؤحبتینین مۆعیّن و ایلک قېسمې بونون فالې اۏلاردې.
یا قېز-گلین قاپې دالېندان قولاق آساردېلار. یادا داما چېخېب قۏنشونون دامېنېن باجاسېندان باخېب قولاق آسارمېشلار ایلک سؤزۆ کی إشیدردی اۏنو اۏ ایلینین فالې و توتدوغو نییتینه حئساب إدردی.
قولاق آسما رسم ایدی اۏنا گؤره هرکس اویوملو و خۏش صؤحبتلر إدردی.
چرشمبه اۏیونلارې
چرشمبه آخشامې هئچ کس یاتمازدې.
سحرهجن إل طایفا بیر یئره یېغېشېب، اۏخویوب، اۏینویوب، شنلیک إدردیلر.
بو گئجهنین اؤزۆنه عایید اۏلان اۏیونلارې وارېدې کی بیر به بیر سحرهجن اۏینایاردېلار.
یومورتا چاققېشدېرماق، شاه وزیر، تک یا جۆت، باشدان آتېلما، قایېش قاپدې، کلله قوردانې، آل منده، بیر قوشو وار بو خرتَنه، إو قوروملاماق، اۏینالېنان اۏیونلاردان ایدی.
سمنی خۏنچاسې
چرشمبه آخشامې کندده بیری اؤلسه ایدی و عائلهسی یاسلې اۏلسایدې اۏنلارېن إوینه سمنی خۏنچاسې آپاراردېلار.
خۏنچا دا گؤیردیلمیش چیم، قورو سۆنبۆل، بایرام پایې، نۏوروز شیرنیسی، بهمز، مئیوه، نۏغول قۏیولاردې.
سمنی خۏنچاسې آپارانلار بۏینونا کئچیرتدیڲی تۏربادان إوده-حیطده اۏینایان اوشاقلارا قۏز، فېندېق، قېرمېزې بۏیانمېش یومورتا، قاخ، کیشمیش، وئریب حیطلری گزیب اۏخویاردیلار:
من سئحیرلی سۆنبۆلم
من خئییرلی سۆنبۆلم
تارلالار اۏیلاغېم دېر
یاماخلار یایلاغېم دېر
اینسانلارا گرهکم
برکَتَم چؤرهکم
یۏلچولار یۏلداشېیام
آغ گۆنلر یایانام من
اینسانا هایانام من
من دۆنیانې گزهرَم
من دۆنیانې بزهرَم
من خئییرلی سۆنبۆلم
من سئحیرلی سۆنبۆلم
ناو مراسیمی یا آتېل باتېل مراسیمی
ناو مراسیمی (ناودان یا همان سو یئریندن آلېنمېش بیر کلمه دیر) چرشمبهنین صاباحېسې گۆنۆنده کئچیریلن گؤزل مراسیملردن دیر.
آداملار دان یئری سؤکۆلَنده، یېغېشېب اۏ کؤشهنین یاخېنلېغېندا اۏلان سویون قېراغېنا (بولاق باشې، آرخ قېراغې، چشمه سویو ، گؤل باشې) گئدرلر.
اینانجلارا گؤره سۏن چرشمبهنین سویو داها آرتېق ایشېقلې، آیدېن، خستهلیک گؤتۆرَن دیر.
اینانارلار کی سو پریلری اینسانلارېن دیلکلرینی إشیتمک اۆچۆن یۏل گؤزلهییرلر.
سویون باشېنا گلن آشېقلار ساز’لا سؤز’له جماعاتې سو باشېنا چکرلر. سویون یانېندا شنلیک إلییب ساعاتلارجا چالېب اۏینایارلار. جاوانلار اۏد یاندېرارلار جانلارې ایسینسین.
قادېنلار- و بخت عرفهسینده اۏلان قېزلار آلدېقلارې تزه ساخسې کۆزهلر’له، منسه، یارېم سهنگ ایله سو گتیرمک اۆچۆن چئشمه باشېنا گلرلر اؤزلری’له آزاجېق یاشېللاشمېش بوغدا، قایچې، سۆرمه، آینا، داراق، دېرناق توتان گتیررلر. اۏردا ایلک تزهلَنمیش سویا باخېب گؤزلرینه سۆرمه چکرلر، دېرناقلارېنې توتوب ساچلارېنې دارار، آینایا باخار، ساچېنې هؤرر، قایچې’لا ساچېنېن اوجوندان کسیب اۏنلارې سویا وئرر بیر ده بوغدانېن گؤیلرینی ده سویا دۏغرایارلار. بو آرادا بیر آجې سۏغانې دا دیشلهییب سویا آتارلار. سۏنرا دؤنۆب سودا أل-اۆزلرینی یویوب و أڲیلیب کۆزهلرینی تزه سو ایله دۏلدورارلار. سۏنرا دؤنۆب بولاغېن گؤزۆندن یئددی دنه بالاجا داش گؤتۆرۆب کۆزهنین ایچینه سالارلار.
ایستکلیسی اۏلان قېزلارېن کۆزهلرینین دؤورهسینده قېرمېزې لئنت اۏلار کی بیلینسینلر.
قېزلار چئشمهنین باشېنا اویوملو اۏدلودوغوندان دۏلایې یومورتا دۆزرلر.
کیشیلر ده اۆچ بؤیۆر تکن قانادې قېرېب إوه گتیرر قاپېنېن دروازانېن باشېنا یا دا آستانایا کئچیررلر. إلهجه ده بو یئددی داش و بؤیۆر تکن قانادلارې اۏ بیری ایلین سۏن چرشمبهسینهدَک قالار.
سۏنرا هامې گلیب سو باشېندان آتلانارلار و دئیرلر:
آتېل-باتېل چرشمبه
بختیم آچېل چرشمبه
سویون باشې بیزیم دیر
چاخماق داشې سیزین دیر
قېزلار گتیردیڲی سودان إوین دؤرد بوجاغېنا سپیب و بعضن ده همان سودان ساخلایېب مېنجېق سالماق مراسیمینه ساخلایارلار.
ناو گۆنۆ سو باشېندان قایېدان یئنی یئتمهلر و جاوانلار اؤزلری گزیب قاپې آغزېنا دسمال یا دا پاپاق آتارلار. إو ییهلری اۏنلارېن اۆستۆنه قۏز، فېندېق، شیرنی قۏیار. أڲر دسمال آتان اۏغلان بیرینین قېزېن ایستهسه، اۏندا دسمالېن قېراغېن دۆڲۆنلر. اۏ إولنمهڲه راضې اۏلان عائله دسمالېن دۆڲۆنۆنۆ آچار و قېزېن بئلینه باغلار. راضې اۏلماسالار دا دسمالا شیرنی قۏیوب گئری قایتارارلار.
جېدېر مراسیمی
تزه سو باشېندان قایېدان اینسانلار، کندین مئیدانېندا تۏپلانارلار. گنجلر آت چاپار و یارېش کئچیردرلر.
کند و یا قصبهنین أهالیسینین أکثری بوردا تۏپلانېب یارېشا تاماشا إدرلر. اۏوو آلقېشلایېب آتېل-باتېللارېنې قورتارېب، تازا منسهلرده إولرینه سرین و تمیز ایچمهلی سو گتیرن گنج قېزلارېن دا هامېسې، گؤزلری سۆرمهلنمیش حالدا، بو یارېش مئیدانېنا گلر، قادېنلار قېزلار آت چاپدېران گنجلره تاماشا إدرلر.
جېدېر مراسیمی تۆرکمنلر ایچینده أن قدیم دؤورلردن چۏخ یایېلمېش بیر ایدمان و أڲلنجه دیر. جېدېر مراسیمینده قادېنلار و قېزلارې إودارلېغا علاقهدار، ایشلر و آرزولارا یؤنَلدن و گنجلری ایگیتلیک و قهرمانلېغا یؤنلدن بیر رسم و عادت دیر.
یاشامېنېز و یۏلونوز هر زامان چرشمبه آیناسې کیمی ایشېقلې، آخېر چرشمبهنیز مۆبارک اۏلسون.
قایناقلار :
- ایران تۆرکلرینین أسکی تاریخی
(پروفسور زهتابی)
- ۴بای ۴ فصل (ناصر منظوری)
- ایل آخېر چرشمبهلر ( بهرام اسدی)


text:
چیرو ایموبیله
چیرو ایموبیله (اینگیلیسجه: Ciro Immobile) (دوْغوم:۲۰ فوریهٔ ۱۹۹۰ (۳۲ یاش) Torre Annunziata) بیر فوتبالیست. لاتزیو فوتبال کولوبو و ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "S.S.Lazio - Tesserati - Prima Squadra". www.sslazio.it. Retrieved 1 October 2018.
قارداش پروژهلرده چیرو ایموبیله گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «nb» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- توره آنونزیاتا دوغوملولار
- ایتالیا فوتبولچیلاری
- یوونتوس کولوبونون اویونچولاری
- روبور سیهنا کولوبونون اویونچولاری
- دلفینو پسکارا کولوبونون اویونچولاری
- جنوا کولوبونون اویونچولاری
- تورینو کولوبونون اویونچولاری
- بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری
- لاتزیو کولوبونون اویونچولاری
- سویا کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری


text:
۱۷ اوْکتوبر
۱۷ اوکتوبر:
۱۳۴۶ — اینگیلیستان و ایسکاتلند آراسیندا باش وئرن نویلس-کروسس دؤیوشو نتیجهسینده ایسکاتلند اوردوسو وئران ائدیلدی، ایسکاتلند شاهی ۲-جی داوید اسیر دوشدو.
۱۶۱۲ — صفویلر دؤولتی و عثمانلی ایمپیریاتوریسی آراسیندا سراب صولحو ایمضالانمیشدیر.
۱۸۵۵ — اینگیلیس هئنری بسمر پولاد ایستحصالی گئدیشینی ثبته یئتیردی.
۱۹۰۲ — دترویتدا «جادیلاج» مارکلی ایلک اوتوموبیل ایستحصال ائدیلمیشدیر.
۱۹۰۵ — روس ایمپیراتوری ۲-جی نیکولای دؤولت دوماسینا قانونگوذار حاکیمیتین و لیبرال آزادلیغین وئریلمهسی حاقیندا بیانیه ایمضالادی.
۱۹۶۱ — سوو.آیکاپینین ۲۲-جی کونگرهسی کئچیریلدی. کونگرهده اؤلکهده کومونیزمی ۲۰ ایل مودتینه قورماق قرارا آلیندی.
۲۰۰۷ — تورکیه مجلیسی حوکومته قوزئی عراقدا ضیدترور عملیاتلاری کئچیرمهیه ایجازه وئردی.


text:
۱۹۸۹ (میلادی)
میلادی ۱۹۸۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ نوْوامبر - آلمان فدراتیو جۇمهوروسو حۇکومتی آلمان دموکراتیک جومهوروسو ایله آراسینداکی گئدیش-گلیشله باغلی قاداغالاری آرادان گؤتوردویونو بَیان ائدندن سوْنرا مینلرله آلمان برلین دیوارینی آشاراق غربی آلمانا کئچمیشدیر.
- ۵ ژانویه - آمریکا بیرلشمیس اوستانلریحربی طیارهلری لیبیيه مخصوص ایکی میگ طيارهسینی وۇروب.
- ۵ دسامبر - مارقارت تاچر يئنیدن مۆحافیظهکار حیزبینین لیدئری سئچیلمیشدیر.
- ۵ جولای - ایران-کونترا ماجراسی: اولیور نورت ۳ ایل حبس٬ ۲ ایل گؤزدیم٬ ۱۵۰٫۰۰۰ دوْلار پۇل جزاسی و ۱۲۰۰ ساعات ایش ایله جزالاندی.
- ۵ اوْکتوبر - دالای لاما نوبل صولح جاییزهسی آلمیشدیر.
- ۳۱ ژولای - ویکتوریا آزارنکا، بلاروسلو حرفه ای تنیسور
- ۳۱ دسامبر - بو ایلین سون گونلرینده ناخجیواندا آراز چایی نین ایکی تاییندا سینیرلارین (گئچمیشده شوروی و ایران مرزی) داغیلماسی زامانی قویولدو. قوزئی و گونئی آذربایجان آراسینداکی سرحد دیرَکلری داغیدیلدی. بو واخت ایستانبولدا تورک دیللی خالقلارین توپلانتیسی کئچیریلدی. توپلانتیدا دونیا آذربایجانلیلارین دایانیشماسینا (همرَیلیک، اینسیجام) قرار وئریلدی. بو موناسیبتله هر ایلین 31 دسامبری بایرام اولاراق، دونیا آذربایجانلیلار همرَیلیک گونو آدلانیر.
- ۳۱ اوْکتوبر - تورقوت اؤزال تورکیهنین ۸-جی رئیسجومهورو سئچیلدی.
- ۳۰ دسامبر - گنجهنین تاریخی آدی ایگیرمی عصرده ایکینجی دفعه برپا اوْلونوب.
- ۳ دسامبر - مالتادا گؤروشن آمریکا جۆمهۇر باشقانی جورج اچ.دبیلو بوش و شوروی بیرلیگی باشقانی میخائیل قورباچوف٬ سوْیوق ساواشین بیتدیگینی رسماً اعلان ائتدیلر.
- ۲۵ مئی - میخائیل قوْرباچوف٬ شوروی سوسیالیست جۆمهۇریتلر بیرلیگی دؤولت باشقانی اوْلدو.
- ۲۵ سپتامبر - لیتوانی عالی شوراسی ۱۹۴۰-جی ایل شوروی ایشغالینی قانونسوز اعلان ائدیر
- ۲۵ دسامبر - رومانیده دؤولت باشچیسی نیکولا چواشِسکو آروادی ایله بیرگه گۆلـلهلندی.
- ۲۳ سپتامبر - آذربایجان دیلی آذربایجانین دؤولت دیلی اعلان اوْلونموشدور.
- ۲۲ نوْوامبر - مۆستقیللیک بايرامی زامانی تشکیل ائدیلن تئرروْر عملیاتی نتیجهسینده لوبنان جومهور باشقانی رؤنئ مۇاواد و اوْنون احاطهسیندهکی ۱۱ نفر هلاک اوْلموشدور.
- ۲۱ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری پانامانی تۇتدو.
- ۲۰ ژانویه - جورج اچ.دبیلیو بوش٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ۴۱-جی باشقانی سئچیلدی.
- ۱۸ مارس - میصرده ۴۴۰۰ ایللیک بیر مومیا تاپیلدی.
- ۱۷ نوْوامبر - پراگدا پوْلیس اؤیرنجیلرین نۆماییشینی داغیدیب. بۇنونلا دا چکاوسلوواکیده «مخملی اینقیلاب» باشلامیشدیر.
- ۱۷ دسامبر - برزیلده ۲۵ ایللیک آرادان سوْنرا ایلک سئچکیلر کئچیریلمیشدیر.
- ۱۵ دسامبر - رۇمانیده کومونیست حیزبینین حاکمیتینه قارشی چێخیشلار باشلايیب.
- ۱۰ ژانویه - کوبا عسگرلری آنقولادان چکیلمهیه باشلادی.


text:
آنتوان دو سنتاقزوپری
آنتوان دو سنتاقزوپری (اینگیلیسجه: Antoine de Saint-Exupéry) فرانسهلی یازیچی.
یاشامی[دَییشدیر]
آنتووان دوسنت اگزوپری، 1900 نجی ایلین ژوئن آییینین ۲۹ نجی گونو ایشیق دونیایا گؤز آچیب. ۱۹۹۴ نجی ایلین ژوئیه آیینین ۳۱ نجی گونو فانی دونیایا گؤز یوماراق تانرییا قووشموشدور.
اونون یاشامی فرانسه باتی یئرلرینده سیقورتا(بیمه) شرکتینین ایشچیسی اولان بیر زنگین عائیلهنین عضوو کنت ژان سنت اگزویرینین اوچونجو ائولادی اولاراق لیون شهرینده باشلانمیشدیر.
اونون لیون شهرینده آنادان اولماسی ایتتیفاق اوزهرینده اولموشدور چونکی اونون نه آتاسی و نه آناسی لیون شهریندهن دئییل دیرلر و اورادا دا یاشامیردیلار. اورتا مکتبی بیتیرندهن سونرا عائیلهسی اونون دنیز قووتلرینه ایشچی اولاراق گیرمهسینه یؤنهتیجی اولدولار. نهدهنیده بو اولدوکی اورادا فرانسه زنگین عائلیهلرینین ائولادلاری چوخ چوخ ایدی.
آنتووان بو ایشه سئوگیسیز اولدوغوندان اورانین سیناقلاریندان چیخا بیلمهییب و اونیورسیتهیه کئچهبیلمهدی. اولسون ایکی کره بو ایشی یئرینه یئتیرمگه چالیشدی، اما یاخشی سونوج الده ائده بیلمهدی. تئزلیکله اولسون دییه اؤز گؤرهوینی یئرینه یئتیرمکدن اؤترو فرانسه هاوا قووتلرینه داخیل اولدو. و اؤز ذووقونه دایاناراق یاسایا باخمایاراق اوچوش اؤیرنمه یه باشلاییب و اوچوش ایذنی و سیرتیفیکاسینی آلدی.
جاوان سنت اگزویری گؤزهل بیر قیزا کؤنول وئرمیش دیر. آمّا قیزین عائیلهسی بو ایشه یاناشمادیلار. باتی قاصدی عونوانلی کیتابیندا بو سئوگینین ایزینی بولماق اولور (courier sud 1929) 1925 نجی «مانون» عونوانلی بیر بالاجا داستان پاریسده یایینلانان بیر درگی ده چاپ اولدو آما هئچ کیم اونو یازیچی لار گروپوندا گؤرموردی. حتی کندیسیده یازیچیلیق قدرتینه مالیک اولدوغونو دقیق بیلمیردی.
عمیسی اوغلونون واسیطهسیله یازیلارینی نئچه بؤیوک یازیچی و شاعیرلره گؤستردی، اونلاردا اونون دَرین بیر استعدادا مالیک اولماسینی آنلاییب و اونو چوخلو تشویق ائتدیلر. اونون قلمینین گونوگوندن قووتلنمهسی سبب اولدو کی پاریس شهرینین یاییجی (ناشر) لریندن بیری باتی قاصدی عنوانلی کیتابی و باشقا یازیلارینین چاپ ائتمهسینه آنتوانلار قرارا گلدیلر و او زامان اگزویری اؤز ایشینین قدرینی آنلادی.
۱۹۳۹ نجی ایلینیده اگزوپرینین (اینسانلارین یئری) آدلی کیتابی بیرینجی کره اولاراق یایین اوزو گؤردو و اوقدر ساتیلیب و میللیتین اور ه یینده اؤزونه یئر آچدیکی فرانسه کولتور ائوی طرفیندهن نوبل اؤدولونه لاییق گؤرولدو.
۱۹۴۳ نجی ایلینده، سنت اگزوپرینین شاه ائری کوچوک شازدا Lepetit Prince ایشلرینی تاماملاییب ایشیق اوزو گؤردو و یاییلدی. اونون ایچ وارلیغی دیققتلی و درین بیلگیسَل روانی نکتهلرینن بولدور. کوچوک شازدا یا بالاجاشازدا اگزوپری نین گۆجلو اثرلریندَن بیردیدیر. و کئچمیش یوز ییلینن دونیا اوزهرینده اوچونجو چوخ اوخونان کیتابی دیر. بو کیتاب موریتانی مملکتینین قوملو چؤلرینین بیرینده سنت اگزوپرییه اوز وئرهن حقیقی شرایط لردن یارارلانیب.[۳]
اثرلری[دَییشدیر]
اگزوپرینین بعضی اثرلری:
- آنایا مکتوبلار ۱۹۵۵ نجی ایلینده ایشیق اوزو گؤرموش.
- گنجلیک مکتوبلاری ۱۹۵۳ نجی ایلینده یاییلمیش.
- بالجا شازدا ۱۹۴۳ نجی ایلینده یایین اوزو گؤرموش.
- اوچوش اوزمانی ووروش ۱۹۴۲ نجی ایلینده یایینلانمیش.
- گئجهاوچوشو ۱۹۳۱ نجی ایلینده ایشیق اوزو گؤرموش.
- هاوادا گئدهن، هاوادا اوچان ۱۹۲۶ نجی ایلینده یایینلانمیش.
- باتیقاصدی ۱۹۲۹ ایلینده.
- اینسانلارین یئری ۱۹۳۹ نجی ایلینده.
- قالا ۱۹۴۸ نجی ایلینده ایشیق اوزو گؤرموش.
- ووروش یازیلاری ۱۹۸۲ نجی ایلینده یایینلانمیش.
و باشقا بعضی اثرلرده وارکی بورادا آرتیق آچیقلاماق یئرسیزدیر.[۳]
بیرده باخ[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Commire (1980), p. 158.
- ^ Commire (1980), p. 161.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ دوکتور اکبر رضایی، آنتووان دوسنت اگزوپری، روزنامه آذربایجان[دائمی اولو باغلانتیلی]، شماره؟، صفحه؟.
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Antoine de Saint-Exupéry»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آنتوان دو سنتاقزوپری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
داسی (کریماوف) آغامینین انقلابی فعالیتی
من، آتامین انقلابی فعالیتیندن یازماغی اؤزومه بورج بیلیرم.
داسی (کریماوف) آغامی عبدالکریم اوغلو، ۱۹۰۰-جو ایلده جنوبی آذربایجانین اردبیل ویلایتینین هوشنه کندینده اکینچی عائلهسینده آنادان اولموشدور. او، مشروطه اینقیلابیندان سونرا، ۱۹۱۱-جی ایلده یوخسوللوق اوزوندن اؤز والیدئینلری ایله بیرلیکده شیمالی آذربایجانا، ایندیکی بولبوله قصبهسینه (کندینه) مهاجیرت ائتمیشدیر. آغامی عبدالکریم اوغلو قیسا بیر واختدا والیدئینلرینه کؤمک ائتمک اوچون سوراخانی نئفت بوروقلارینا ایشه دوزلیر. باشقا نئفتچیلر کیمی قوروجولوق ایشلرینده چوخ یاخیندان ایشتیراک ائدیر. بو ایشگذارلیغی ایله او تئز بیر زاماندا اوستا کؤمکچیسیندن بوروق اوستاسینا قدر یوکسلیر.
۱۹۳۷-۳۸-جی ایللرده ایرانلیلاری ایرانا و اورتا آسییانین ان اوجقار یئرلرینه سورگون ائدرکن او، یاخین آداملارینین بیر چوخونو ایتیرمهسینه باخمایاراق، یئنی قوردوغو عائلهسی ایله بیرلیکده یئنیدن ایرانا، دوغما هوشنه کندینه گلیر. ایراندا آلوولانان آزادلیق حرکاتینی گؤرور و اونا یاخین قوهوملاریندان باشقا، اینانیلمیش وطنپرور اوغوللار علاقه ساخلاییر.
او، بوتون شعورلو حیاتینی شانلی «۲۱ آذر» حرکاتینا صرف ائتمیشدیر. او، گیزلی حزب- توده نین (ایران خلق پارتییاسینین) عضوو اولدوغو واخت (ممی)، اما آذربایجاندا آچیق مبارزه ایللرینده ایسه داسی آغامی آدی ایله تانینمیشدیر.
گؤزل تشکیلاتچی اولموش بو آدام ۱۹۴۵- جی ایلده ایراندا، خصوصاً، آذربایجاندا آلوولانان انقلابی مبارزه نین اؤن جرگه سینده گئدنلردن بیری اولموشدور.
«۲۱ آذر انقلابینین غلبه سی اونون قلبینین سئوینجینه چئوریلمیش و فرقهنین بوتون تاپشیریقلارینی یئرینه یئتیرمهیه خصوصی سعی ائتمیش، شاهدان قالما سلاحلارین خانلاردان، بئیلردن، مولکدارلاردان آلینماسیندا یاخیندان اشتراک ائتمیشدیر. او، هر شئیدن اول وطنپرور ایدی.
۱۹۴۵- جی ایلده «۲۱ آذر» حرکاتینین تاریخی غلبهسیندن سونرا بیر وطنداش کیمی او، پیله چایی کندلرینده اولان بوتون آچیق فکرلی گنجلری بیر یئره توپلامیش، فرقه سیرالارینا جلب ائتمیشدیر. آغامی داسینین فداکارلیغی، ایشگذارلیغی، وطنپرورلیگی تئز بیر زاماندا اردبیل شهر کومیته سینه ده چاتیر. او، پیله چایی کمیتهسینه صدر وظیفهسینه سئچیلیر. اونا، فعالیتینه گؤره ان شرفلی مئدال وئریلیر.
بوتون بو ایشلردن سونرا، ۱۹۴۶-جی ایلده آدف-نین موقتی گئری چکیلمه سی زمانی او عائله سیندن بیر نئچه واخت آیری دوشور. لاکن چتینلیکلرینه باخمایاراق، آغامی کیشی اؤز انقلابی مبارزهسینی شیمالی آذربایجانین شکی شهرینده شرفله داوام ائتدیریر.
او، شکی شهر کمیتهسینین تشکیلینده الیندن گلنی ائدیر. گئجه- گوندوز مؤسیسه ده ایشلهمکله برابر گنجلری ده یاددان چیخامیر. او، گنجلرین ساوادسیزلیغینین لغو اولونماسینا چوخ چالیشیردی. آتام جاوانلارین گئجه کورسلاریندا اوخوماسینا یاخیندان کؤمکلیک ائدیردی. آغامینین لاتینجا ساوادی چوخ گؤزل ایدی. اونون فکری یالنیز جاوانلارین ساوادلانماسی ایدی.
گؤزل خاصیتلی، ناموسلو فرقهچی، اصل وطنپرور اولان آغامی کیشی بوتون مهاجیرت ایللرینده شکی شهرینین تیکینتی- تعمیر اداره سینده، تصروفاتدا جانلا-باشلا ایشلهدیگیندن او واختین شرفلی موکافاتی- لئنین اوردئنی ایله تلتیف اولونور.
آغامی شهر کمیته سینین بوتون ایشلرینده فعال ایشلهمیش، امهیی اولموشدور. اوزون ایللر اونونلا ایشلهمیش آداملار بو انسانین یورولمازلیغینا، مردلیگینه، انسانلیغینا، وطنپرورلیگینه، بیلیگینه حسد آپارمیشلار.
او، عمرونون آخیرینا کیمی کمیته ایشلرینده ایشلهمیشدیر. افسوس کی، اوزون سورن خسته لیکدن سونرا ۱۹۷۳- جو ایلده وفات ائتمیشدیر.
(داسی) کریماوف صیاد آغامی اوغلو
۲۰۱۷.۱۱.۲۲ - جی ایل


text:
زیبکلر
زیبکلر — باتی آنادولونون سیلاحلی گۆجلری. عثمانلی دؤولتی اؤز ساواشلاریندا زیبکلردن ده ایستیفاده ائدیردی.
تاریخی[دَییشدیر]
عثمانلی ایمپیراتورلوغونون گیریشدیغی اۇزۇنمۆدَّتلی مۆحاریبهلرده مغلوبیته ضعیفلتمیش، درهبَیی ده دئیلن بؤیۆکلۆ–کیچیکلی عیانلارین مئیدانا چیخماسینا سبب اولموشدور. درهبَییلرین دؤورۆ تخمیناً بیر عصرهدک دوام ائتمیشدیر. محض بو عیانلارین دؤورۆنده غربی آنادولودا، آیدین، ایزمیر و مانیسا ویلایتلرینده زیبکلرین ده اورتایا چیخدیغی موشاهیده اولونور. بونلار دؤولته قارشی چیخیر، وارلیلاردان قوپاردیقلاری پول ایله کئچینیردیلر. زیبک سؤزۆنۆن کؤکو حلهلیک قارانلیق قالدیغی کیمی، اونلارین ظوهوروندا او زوناداکی اویماقلارین بیر رول اویناییب–اوینامادیقلاری دا یاخشی بیلینمیر. زیبکلرین فعالیتینه هئچ جۆر سون قویا بیلمهین دؤولت دؤیۆشکن اولدوقلاری اۆچۆن اونلاردان موزدلو عسگر کیمی اوردودا ایستیفاده ائتمیشدیر.


text:
باغلی دَییشیکلیکلر
آشاغیداکی ژورنال، قئيد اوْلونان صفحهيه (و يا قئيد اوْلونان بؤلمهدهکی صفحهلره) داخیلی کئچید وئرن صفحهلرده ائدیلمیش سوْن ديَیشیکلیکلرین لیستیدیر. ایزلهمه لیستینیزدهکی صفحهلر قالین شریفتله گؤستریلمیشدیر.
- د
- ویکیدئیتا دَییشیکلیگی
- ی
- بو دییشیک یئنی بیر صفحه یاراتدی (بیرده یئنی صفحهلرین لیستینه باخین)
- ک
- بو بیر کیچیک دَییشدیرمهدیر
- ب
- بۇ دَییشیک بیر روْبات طرفیندن ائدیلیبدیر
- (±۱۲۳)
- صفحهنین اؤلچوسو بایت میقداری ایله تعیین ائدیلیر
- موقتی ایزلهنن صفحه
۲۴ نوْوامبر ۲۰۲۲
- مهاباد ۰۷:۴۱ +۱۱٬۴۳۸ Trkgs دانیشیق چالیشمالار (Aramjoker 22 (دانیشیق) طرفیندن ائدیلمیش دییشیکلیکلر InternetArchiveBot طرفیندن ائدیلمیش دییشیکلیکلره قایتاریلدی.) اِتیکِت: واگردانی
- مهاباد ۰۰:۱۱ −۸۹۲ Aramjoker 22 دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: قایتاریلمیش موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- مهاباد ۰۰:۱۰ −۶۷۳ Aramjoker 22 دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- مهاباد ۰۰:۰۹ −۲٬۹۱۵ Aramjoker 22 دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- مهاباد ۰۰:۰۷ −۹۸۲ Aramjoker 22 دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- مهاباد ۰۰:۰۳ −۵٬۶۰۹ Aramjoker 22 دانیشیق چالیشمالار (←مهاباد جۆمهوریتی) اِتیکِتلر: قایتاریلمیش موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- مهاباد ۰۰:۰۲ −۲۹۸ Aramjoker 22 دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- مهاباد ۰۰:۰۱ −۶۹ Aramjoker 22 دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک


text:
جیمز هتفیلد
جیمز آلن هتفیلد (اینگیلیسجه: James Alan Hetfield) آمریکالی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. جیمز هتفیلد ۳ آقوست ۱۹۶۳ تاریخینده دونی، کالیفورنیا شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جیمز هتفیلد گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- موسیقی قارالامالاری
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- NLA شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- Trove شناسهسیله مقالهلر
- موسیقیچیلر


text:
علی قۏماندان / لاله أشگیه (حیکایه)
آخشام ساعاتلارې’یدې. مشدعلی آغا داها إوه دؤنمهمیشدی. کۆبرا خانېمېن اۆرهڲی گؤینهییردی. کؤرپه بالاسی ملیحهنی تَزه یاتېردېب آرادا بیر قاپې آراسېندان کۆچهیه باخېب ایچهری دؤنۆردۆ. گؤرهسن هاردادې بو کیشی.
بیردن قاپې چېرپېلېردې و آرخاسېندان نئچه سرباز تؤکۆلۆردۆلر إوه. کۆبرا خانېم آنجاق هله قېرخې چېخمایان بالاسېنې أل-آیاق آلتېندان قورتارېب، باغرېنا باسېب إوی نئجه تالان إتدیکلرینه باخېردې، نئجه ووروب سېندېرېب دیدیک-دیدیک إدیب هر یئری آختارېردېلار… قادېن دئنه گؤرَک علی قۏماندان کاغاذلارېنې هاردا گیزلهدیب… سسین چېخسېن قادېن یۏخسااااا… کۆبرا خانېمېن سسی چېخمایېب گؤزلریندن اۏد یاغېردې.
اۏ گۆن مأمورلار هئچ بیرشئی تاپا بیلمهدیکدن سۏنرا کۆبرا خانېمېن قۏلوندان توتوب باغرېنداکې بالاسې ایله بیرلیکده سۆرۆیۆب اؤزلرینَن آپارمېشدېلار… ۲۶ آذر ۱۳۲۵ گۆنۆ.
حایاتېندا یاخېندان بیر أفسر گؤرمهین کۆبرا خانېم ایله کؤرپه بالاسې قوجاغېندا، گۆنلر بۏیو توتوقلو قالمېشدېلار بوز کیمی سۏیوق زیندانلاردا. سۏرقولار قورتولموردو، جانې آغرېیېردې و اوشاق ناخۏشلامېشدې آما گئجهلر سحره کیمی قارانلیقدا تک بیر شئیه دۆشۆنۆردۆ، گؤرهسن علی قۏماندان هاردادې، نئجهدی.
سۏنوندا تک بیر کلمه آلمازدان بوراخمېشدېلار کۆبرا خانېمې آما علی قۏماندان… هله ایشلری واردې اۏننان… هله پیشهوری اۆچۆن نئجه جان آتدېغېنې بیلیردیلر… هله دئمۏکرات حیزبی اۆچۆن چالېشدېغې اۏرتادا’یدې… هله خائین خبرچینلرین راپۏرلارېنا گؤره پیشهورینین ده نئچه گیزلی وظیفه اۆچۆن اۏنا گۆوندیغینی اؤرگنمیشدیلر… علی قۏماندان ایله داها ایشلری واردې… شیکنجه-شیکنجه و آیلار بۏیو بیتمهین شیکنجهلر… اۏنون اۆچۆن إعدام حۆکمی چېخارتماق اۆچۆن چابالایېردېلار… آما أللرینه هئچ بیر سند کئچمهمیشدی.
آخشام زامانلارېدې. کۆبرا خانم هئچ کیمی گؤزلهمهییردی. تَزه آیاق آچان بالاسې ایله إوده اۏتوروب پۏتوشقالاردان قارالان گؤڲ اۆزۆنه باخېب آه چکیردی… بیردن قاپې سسی گلدی… کۆبرا خانېمېن اۆرهڲینده بیر بند قېرېلدې سانکې… قاپېنېن اۏبیری تایېندان علی قۏماندانېن اۏخوماق سسی گلیردی… إله بند اۏلدوم… إله بند اۏلدوم…


text:
۱۶ ژانویه
۱۶ ژانویه — قریقوری تقویمینه گؤره ایلین ۱۶-جی گۆنودور. ایل سوْنونا کیمی ۳۴۹ گۆن واردیر (آرتیق ایللرده ۳۵۰ گۆن).
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۱۵۴۷ - روس تزاری قوْرخونج ایوان تاج تاخدی.
- ۱۵۵۶ - ایکینجی فیلیپ٬ ایسپانیا شاهی اوْلدو.
- ۱۹۲۰ - میلّتلر جمعیتی ایلک توْپلانتیسینی پاریسده کئچیردی.
- ۱۹۲۹ - ژوزف ایستالین ایله آنلاشمازلیغا دۆشن نیکولای بوخارین٬ کومونیست انترناسیونالین باشقانلیغیندان ایستعفا ائتدی.
- ۱۹۶۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری تۆرکیهیه ۴۳ میلیون دوْلار کؤمک ائتدی.
- ۱۹۶۹ - مترولاینیر ترنی خیدمته گیردی.
- ۱۹۷۰ - معمر قذافی لیبی باشقانی اوْلدو.
- ۱۹۷۹ - ایران ایسلام اینقیلابی سیراسیندا٬ محمدرضا پهلوی٬ عاییلهسی ایله بیرلیکده ایراندان چیخدی.
- ۱۹۹۲ - ال سالوادور حؤکومتی ایله عۆصیانچیلار مکزیکو سیتیده آندلاشما ایمضالایاراق٬ ان آز ۷۵ مین نفرین اؤلومونه سبب اوْلان ۱۲ ایللیک ایچ ساواشا سوْن وئردیلر.
- ۲۰۰۰ - ریچاردو لاقوس شیلینین سالوادور آلندهدن بۇ یانا ایلک سوسیالیست باشقانی اوْلدو.


text:
1
دونیا شهریارین سؤیلهدییی قدهر یالان اولماسا دا، گی دوبورن دویدوغو قدهر آجیدیر.
شرفخانه ساحیلینده چیمدیییم ایکی ایل اولماییب. ناطیق حئیوانلا دالغالی اورمو دنیزینین قووشاغیندا جانسیز قوملارا آنلام باغیشلایان وارلیغین دویغوسونا قاپیلمیشدیم دئسم یالان اولمازدی. دوغرودرو، دنیزله تورپاق سینیریندا اویناق یاشامین وارگوجویله جریان ائتدییینین سئوینجینه دالمیشدیم بو آجی دونیادا. دورو، سو قدهر دوزلو، شعر و شهود قدهر گوندهلیک رذالتلردن اوزاق بیر سئوینج. سانکی بیر آن توپلومون باسقیچی گوج قایناقلاری آشیریم حالدا ساخلانمیشدی، اؤتهری بیر آزادلیق أسمیشدی دنیز قیراغیندا، یوخولارداکی کیمی. بونو گؤزومله گؤردوم، روحوملا دویدوم. آنجاق ایکی ایله یاخین بیر موددتین بؤیوک بؤلومونو وطندن اوزاق اولدوغوم اوچون دنیزی گؤرمهمیشدیم؛ نه اورمو ساحیلی چامورلارینی، نه ده وورنوخان قوشلارینی. ایندی همین یئره سوسقونلوق قاناد گریب. سو ایکی کیلومئتردن آرتیق گئری چیکیلیب، یئرینده دوزلاق قالیب. بو، تکجه قوراقلیق فاجیعهسی دئییل، طبیعت و آذربایجان دوشمنلرینین پارلاق ظفریدیر.
2
گؤز قارالدیقجا سودان خبر یوخدور، آتیلمیش بیر تاختا اسکله وار، دوزا باتمیش کؤهنه قاییقلار، پاسلی گمیلر، و دوز دوزهنلییی اوستونده ایرلی شوتوین مینیک ماشینلاری. سودان خبر یوخدور، اوفوقون تاپدالانیب یئره یاماندیغی گئنیش مکانا قدهر یالنیش سیاستلرین قالاق قالاق ایزی وار؛ خالقین دنیزی دیری ساخلاماغا دایر ایستکلرینی قولاق آردینا وورموش بیر دؤولت سیاستلرینین ایزی. بو، مقصدلی دوشمنچیلیکدنمی کؤک آلیر، یوخسا مقصدسیز چلیمسیزلیکلردن، باجاریقسیزلیقلاردان، سونوج بیردیر: دوز توزلاری یاشام دونیامیزین یالنیز یوخولارینا دئییل، یاشیل تارلالارینا دا قونا بیلر. بونونلا دا اورمونون گؤزل باغلاریندا هم اوزوم تاغلاری یانار، هم ده “بالو یاللیسی” یوخا چیخار.
3
دوزون دنیزی مجنون یئللری گؤزلهییر. آذربایجان بونا دؤزمز، یوْخسا دوزلارین اوزهرینده بؤیوک حرفلرله یازمازدیلار: تانری آذربایجانی قوروسون. *
_______________________
* سون واختلار نئچه یئری بیر داها گؤردوم: شئیخ ماحمود شبیسترلی مقبرهسی، ناخچیوان قالاسی، قارص قالاسی، أرزرومون یاکوتیه مدرسهسی، شمس مینارهسی، خامنه قصبهسی و نهایت اورمو دنیزی. بونلارین هرهسی بارهده اوچ-بئش سطیر یازماق ایستهییرم. بو یازیلاری بیر یئرده “یاکوتیه مدرسهسیندن اورمو دنیزینهدک” آدلاندیریرام. هامیسینی یازا بیلسم اگر.


text:
خیدیر نبی بایرامی
خیدیر نبی و یا خیدیر ایلیاس قدیم تاریخه مالیک اولان و ائل آراسیندا گئنیش یاییلمیش بایراملاردان بیریدیر. بو بایرام بیر-بیریندن جوزی فرقلرله دئمک اولار کی، آذربایجانین بوتون بؤلگهلرینده کئچیریلیر. خیدیر ایلیاس عادتاً طبیعتین اویانماسی، اوتلارین جوجرمهسی، آخار سویون تمیزلنمهسی و س. طبیعی پروسهلرله موشاییعت ائدیلیر. تدقیقاتلاردا خیدیر نبی بیر شخصیت اولاراق "سویون، کولک و هاوانین حیمایهچیسی" کیمی تقدیم اولونور[۱]، خیزیر پئیغمبرله عئینیلشدیریلیر.
دده بابادان قایدادیر کی، هر ایل قیش یاری اولاندا بؤیوک چیلله ایله کیچیک چیلله آراسیندا خیدیر بایرامی کئچیریلردی. بعضی یئرلرده خیزیر نبی، بعضی یئرلرده ایسه خیدیر ایلیاس آدی ایله تانینان بو ائل بایرامی اؤتن اَیاملاردا بؤیوک طمطراقلا قئید اولوناردی. کؤهنه کیشیلرین حسابینا گؤره کیچیک چیللهنین اوّلینده، ایندیکی واختلا گؤتوردوکده تقریباً فوریهنین 1-جی اونگونلوگو عرضینده آخشام شر قاریشاندان سونرا اوشاقلار، جاوانلار بیر یئره توپلاشار، دستلهنیب خیدیر نغمهسی اوخویا-اوخویا قاپیلاری دؤیر، خیدیر آدینا پای ییغاردیلار.[۲]
باشقا منبعلرده ایسه همین گئجهنین ایکینجی چیللهنین قورتارماسینا 2-5 گون قالمیش کئچیریلدیگی بیلدیریلیر. و همین بو مراسیم "خیدیر نبی" بایرامی آدلاندیریلیر.
کیچیک چیللهنین چیخماسی موناسیبتیله کئچیریلن خیدیر نبی بایرامی هم ده قدیم اکینچیلیک گؤروشلری ایله علاقهداردیر. اوچ گوندن عیبارت اولان خیدیر نبی بایرامینین بیرینجی گونو تورپاق تعریف اولوناردی. تورپاغین اوستونده اود قالاناردی کی، تورپاغین نفسی قیزینسین. باغلار تمیزلنر، چؤر-چؤپ، خزل ییغیلیب یاندیریلاردی. بایرامین ایکینجی گونو ائوده کی هر اؤکوزون آدینا اوچ دوزسوز کؤمبه بیشیریلیب اؤکوزلرین قارنینین آلتیندان دیگیرلهیر و اوخویاردیلار:
خیدیر نبی، خیدیر ایلیاس یتدی چیچک، اولدو یاز!
بایرامین اوچونجو گونو جوتجو و اکینچینین شخصینده تورپاغی بئجرن، شوم شوملایان، اکین اکن امکچیلر تعریف اولوناردی. بوز آت اوزرینده گلهجک خیدیر نبینین الینده اود اولاجاغی گومان ائدیلردی. اونون تورپاغی ایسیدن، اودلا یاناشی گونش و سو، آداملارا ساغلاملیق گتیرهجگی دوشونولردی. مراسیمده اکینچی، جوتچو و سایاچی نغمهلری اوخونار، "خیدیر نبی"یه نغمهلر، شعیرلر قوشولاردی. بایرامین هر اوچ گونونده جاوانلار اکین یئرلریندن کئچیب خیدیر نبینی آختارماغا گئدردی. اونلارا "خیدیرچی" دئیرمیشلر. خیدیرچیلار هاوا ایشیقلانمازدان اول اللرینده شام خیزیرین دالینجا گئدر و نغمهلر اوخویاردیلار.
بو بایرام دئمک اولار کی، بوتون تورک خالقلاریندا کئچیریلیر. داها چوخ خیدیرهللز، هیدیرهللز بایرامی آدی ایله تانینیر. هیدیرهللز بؤیوک چوخلوقلا آنادولو و بالکان تورکلری آراسیندا قئید ائدیلمکدهدیر. قدیمدن روزی-هیزیر (خیزیر گونو)، یعنی خیدیرهللز خالق آراسینداکی ایناما گؤره خیزیرلا ایلیاسین بیر آرایا گلمهسی خاطیرینه کئچیریلیر. بو بایرام یئنی تقویمه گؤره هر ایل 6 مئیده قئید اولونور. ژولینی تقویمینه گؤره ایسه 23 آوریله دوشور. تورکیهده قدیم تقویمه گؤره ایل ایکییه بؤلونور. 23 آوریلدن (6 مئی) 28 اوکتوبرا (8 نوامبر) قدر 186 گون هیزیر گونلری آدییلا یاز مراسیمی، بو تاریخدن تکرار 23 آوریله (6 مئی) قدر داوام ائدن 179 گون ده نووامبر گونلری آدییلا قیش مؤوسومو مئیدانا گیریر. باشقا بیر فیکره گؤره خیزیر نبی بایرامی ایرانلیلارین نوروزوندان بئش هفته اوّل، ینی شوبات آیی نین اورتالارینا تصادوف ائدیر. بونون قدیم اون ایکی حئیوانلی تورک تقویمینده کی ایلباشی ایله عئینی اولدوغونو، دولاییسی ایله بو بایرامین اصلینده قدیم تورکلرین یئنی ایل بایرامی حساب ائدیلدیگینی گؤسترن منبعلر وار[۳].
بو بایرام آذربایجاندا خیزیر نبی بایرامی، ایراندا اهلی-حاق زومرهلری آراسیندا ذاتی موطلق ( عالی) شرفینه علی-حئیدر آدییلا، تبریز اطرافینداکی قیزیلباشلار زومرهسینده ایسه یئنه ده خیزیر نبی بایرامی آدی ایله تانینیر[۴].
یوخاریدا دئییلنلردن ده گؤروندوگو کیمی همین بایرامین کئچیریلمهسی، قئید اولونما تاریخی سببلرینده موختلیفلیک اولسا دا نتیجه ده کئچیریلن مراسیملر، ایجرا اولونان عادتلر سوندا بیرلشیر.
خیزیر نبی بایرامی نین نه واختدان بری کئچیریلدیگی تام معلوم اولماسا دا اونون تورک خالقلاری آراسیندا گئنیش یاییلدیغینا شوبهه یوخدور. خیزیر نبی بایرامی یوخاریدا دئدیگیمیز کیمی نوروز بایرامیندان اول کئچیریلیر. اصلینده ایسه بوتون نوروز بایرامی عرفهسی چرشنبهلرله بیرلیکده خیزیر پئیغمبرین آدی ایله باغلیدیر. خیزیرین یازین گلیشی - 4 عونصور: سو، اود، تورپاق، هاوا ایله باغلیلیغینا اینانان خالق اونو او قدر ایلاهیلشدیرمیشدیر کی، حیاتین باشلانغیجی کیمی گؤتورولن عونصورلری محض اونون آدی ایله باغلاییر.
خالقین خیزیر پئیغمبره اولان اینامی او حدده مالیکدیر کی، بو آد اینسانلارین آند یئرینه چئوریلمیشدیر. "خیزیر ایلیاس حاقی" ، "خیزیرا آند اولسون" ، "خیدیر زیندی بابایا آند اولسون" و بو سپکیلی دیگر آندلار خالقین محبت و اینامیندان دوغموشدور. بعضی آلقیشلار دا محض خیزیر پئیغمبرین آدی ایله باغلیدیر. مثلا، "خیدیرین دیلگی اوستونده اولسون" ، "خیدیر نبی کؤمگین اولسون" ، "خیدیر نبی هایینا یئتسین" ، "خیدیر نبی کؤمک الینی اوستوندن اسکیک ائلمهسین" ، "خیزیر کؤمگینه یئتسین" ، "خیزیر سنی داردان قورتارسین" ، "خیزیر سنی یولدا قویماسین" ، "خیزیرا راست گلهسن" ، "خیزیر پایینی وئرسین" ، "خیدیرزینده دیلگینی قبول ائتسین" ، "خیدیرزینده دیلگینی خئییره یازسین" ، "خیدیرزینده یه آپاردیغین قوربان سنین آرزونو وئرسین" [۵].
آذربایجان فولکلوروندا خیزیرلا باغلی ایناملار دا سایجا اوستونلوک تشکیل ائدیر. عئینی زاماندا همین ایناملاری چوخشاخهلی ده آدلاندیرماق اولار. مثلا، "توت آغاجینی قورومامیش کسمک گوناهدیر" . دئییلنه گؤره بو آغاجی خیزیر پئیغمبر احسانلیق اوچون اکیب[۶]. یاخود "خیزیر گئجهسی" پئیغمبر هانسی قاپیدان اؤز بوغدا پایینی آپارارسا، همین ایل او ائوین روزیسی آرتار، بین-برکتی اولار.[۷]
تورکیهنین برقاما، بالیقاسیر و تکیرداغی بؤلگهلرینده خیدیرهللز گونو تارلادان توپلانان چیچکلری قایناداراق سویوندان ایچمک خستهلره شفا ساییلیر. بو سودان 40 گون بویونجا گونش چیخمامیشدان اول گؤزه سورتمهنین گنجلیک، گؤزللیک و اوزونعؤمورلولوک وئرهجگینه اینانیرلار [۸]. بوندان باشقا چمنلیکدن توپلانان یئییله بیلن اوتلارلا چؤرک و بازلامالارین بیشیریلمهسینین ده درده دوا اولدوغونا، خیدیرهللز گئجهسینده بوتون سولارا نور یاییلدیغی اوچون بو گئجه سویا گیرنلرین خستهلیگینین آرادان قالخاجاغینا اینانیلیر[۹].
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Kitabi – Dədə Qorqud. Yazıçı. 1988.s.137
- ^ AzərTAc. "Bu gün Naxçıvanda Xıdır Nəbi bayramı qeyd olunur" (az.).Youtube.com. 09.02.2017. İstifadə tarixi: 2017-02-09.
- ^ Ahundov, 1978: 433
- ^ Meltkof, 1971: 60-61
- ^ Mərasimlər, adətlər, alqışlar, 1993: 160.
- ^ El düzgüləri, elat söyləmələri,1993: 176
- ^ Lider TV. "Bu gün Xıdır Nəbi bayramıdır" (az.). Youtube.com. 09.02.2017.İstifadə tarixi: 2017-02-11.
- ^ Rumi, 1612: 181; Nevevi, 1283: 8314
- ^ Ögel, 1989: 52


text:
دی. اچ. لارنس
دی. اچ. لارنس (اینگیلیسجه: D. H. Lawrence) بریتانیالی شاعیر، رومانچی و یازیچی - .۱۱ سپتامبر ۱۸۸۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۴ ایل عومر ائلهایب و ۲ مارس ۱۹۳۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «D. H. Lawrence»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دی. اچ. لارنس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:آدلیملیق
بیلیملیکلیک دَیَر تاپشیریغی٬ هر هانسی بیر مؤوضوعون ویکیپدیادا مقالهسی آچیلاجاق قدر «بیلیملیکلیک» اوْلمادیغینی خیردالاییر. هر مؤوضوع٬ حاقّیندا بیر ویکیپدیا مقالهسینه صاحیب اوْلا بیلمک اۆچون مینیموم بیر تانینمیشلیق حدّینی اؤدهمهلیدیر. تانینمیشلیق٬ «تانینماغا و یا فرقینه وارماغا دَیر» و یا «دیقّت چکیجی» آنلاملارینا گلیر و «شؤهرت» و یا «اهمیت» ایله عئینی معنادا دئییل. تانینمیشلیغا داییر تاپشیرمالار مقاله مسألهلرینین اۇیغونلوغونا داییر اوْلسالار دا دوْغرودان مقالهلرین مؤحتوالارینی محدودلاشدیرمازلار.
گئنل اوْلاراق بیر مؤوضوع٬ مؤوضوعدان باغیمسیز٬ اعتیبارلی و ایستیناد ائدیله بیلر بیر شکیلده یازیلمیشسا بیلیملیکلیک دَیری وار ساییلیر. مضمونون درینلیگی و قایناقلارین کئیفیتی٬ مضمونون و احتیاج بیلینن قایناق ساییسینین بیلیملیکلیک دیری یارادیب یاراتمادیغی مۆعیّن ائدیلرکن نظرده آلینمالیدیر.
سوْلداکی تابلودا مؤوضوع ایله علاقهلی قبول گؤرموش و یا اۆزَرینده دۆشونولن٬ بیر مؤوضوعون بیلیملیکلیک اۇیغونلوغونو داها آچیق بیر بیچیمده مۆعیّن ائتمهنی هدف تۇتان بعضی تاپشیرمالار واردیر.


text:
`روس گازی` نتیجهلر
خبرلر [255]
- روس قیز تورکیهده ساغلیغینا قوووشدو
- سوریهده روس اوچاقلاری سیغینماچی دوشرگهسینی ووردو
- اوکراینا: روس گوجلری خرسوندا مؤوضعلرینی ترک ائدیر
- کابلداکی پاتلامادا اؤلنلر آراسیندا ایکی روس وطنداشی دا وار
- زلنسکی: حیات گئری قاییداجاق
- روس اوچاغی سوریهده دینج وطنداشلاری ووردو
- روسیا اوکراینا-دا روس وطنداشلیغی پایلانیر
- روسیا سالدیریسیندا ۱۷ اوکراینالی اؤلدو
- اوکراینا، روسیا اوردوسونون ایتکیلرینی آچیقلادی
- فرانسا روسیا نفتینه آلترناتیو آختاریر
- اوکراینا: سون بیر گونده ۴۰۰ روس عسگری اؤلدورولدو
- اوکراینا: روس اوردوسونون ۲۷ مین ۹۰۰ عسگری اؤلدورولدو
- "آمریکا، روس ژنراللارینین اؤلدورولمهسینه یاردیم ائدیر"
- زلنسکی: تخمیناً ۱۲۰ مین وطنداش ماریوپولدا محاصره آلتیندا
- زلنسکی: روسیا قوشونلاری دونباس اوچون ساواشا باشلادی
- روس اوردوسونون کیئو و چرنیقوودان چکیلمهسی داوام ائدیر
- زلنسکی، ایستانبولداکی مذاکیرهلری دگرلندیردی
- روس اوردوسو کیئوی ووردو
- زلنسکی: ایشغالچیلار اوکراینالیلاردان جاوابینی آلاجاق
- اوکراینا وطنداشلاری روس عسگرلرینه 'ائوینه دؤن' دئییر
- آلمانیا، روس گازیندان قورتولماق اوچون عجله ائدیر
- چیچکلرله آنیلدیلار
- اوکراینا وطنداشلاری روس عسگرلرینه 'ائوینه دؤن' دئییر
- اوکراینا اوردوسو روس گمیسینی ووردو
- روس ائلچییه قیرمیزی بویا آتیلدی
- روس حربی ماشینلاری اوستونه یازیلان 'Z' حرفی نه دئمکدیر؟


text:
سئچکیلرین قالیبی مادورونون حاکم پارتیسی اولدو
ونزوئلا-دا 21 نوامبردا کئچیریلن بولگه سل و بلدیه سئچکیلرینین قالیبی 23 ایالت دن 20-ده قالیب گلن پرزیدنت نیکولاس مادورونون پارتیسی اولوب.
ونزوئلا-دا 21 نوامبردا کئچیریلن بولگه سل و بلدیه سئچکیلرینین قالیبی 23 ایالت دن 20-ده قالیب گلن پرزیدنت نیکولاس مادورونون پارتیسی اولوب.
ونزوئلا خالقی 23 والی، 335 بلدیه باشچیسی و 2471 بلدیه مجلیس عضوونو سئچمک اوچون جدی تهلوکهسیزلیک شرایطینده سس وئریب.
میللی سئچکی شوراسینین (CNE) سون آچیقلاماسینا گؤره، سسلرین 99،20 فایزینین راپورو رسمی اولمایان نتیجهلره گؤره، حاکم پارتی اولان ونزوئلا بیرلشمیش سوسیالیست پارتیسی (PSUV) پایتاخت کاراکاس داخیل، 23 والیلیکدن 20-دن قالیب چیخیب.
بؤیوک وطنپرور قوطب (Gran Polo Patriotico) بیرلیگی اولاراق سئچکیلره قاتیلان حاکم پارتی آیریجا یئکونلاشان 335 بلدیه صدریندن 205-نی قازانیب.
موخالیفت پارتیالاری ایسه 4 ایللیک بویکوتدان سونرا دموکراتیک بیرلیک ماساسی (MUD) اولاراق قاتیلدیقلاری سئچکیلرده اهالیسی ان سیخ اولان ایالتلردن زویلادا اوغورلو اولماسی ایله یاناشی 117 بلدیه قازانیب.
میللی سئچکی شوراسی 2 ایالت و 13 بلدیهده هانسی پارتیالارین قالیب گلدیگینین هله معین ائدیلمهدیگینی و نظارتین داوام ائتدیگینی بیلدیریب.
اؤلکه اوزره قئیدیاتدا اولان 21 میلیون 159 مین 846 سئچیجیدن یالنیز 8،1 میلیونونون سس وئردیگی سئچکیده ایشتیراک نیسبتینین 42،26 فایز اولدوغو قئید ائدیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"
امریکا تورکیه-نین حیاتا کئچیردیگی عملیاتا موناسیبت بیلدیریب
جان کربی زووم واسیطهسیله کئچیردیگی بریفینقده آغ ائو موخبیرلرینین سواللارینی جاوابلاندیریب.
آمریکادا مودور ۱۰ ایشچینی اؤلدوردو
بیر ماغازالار زینجیری مودورونون ایشچیلره آتیش ائتمهسی نتیجهسینده ان آز ۱۰ نفرین اؤلدوگو آچیقلاندی


text:
پرسپولیس
پرسپولیس (اسکی فارس دیلی: پارسه / 𐎱𐎠𐎼𐎿 ، فارس دیلی: تخت جمشید) _ ایرانین فارس اوستانینداکی شیراز شهرینین شیمال-شرقینده تاریخی بیر سارایدیر.
قورولوشو[دَییشدیر]
هخامنشلرنین مرکزی اولان پرسپولیس، ۳۳۰–۵۵۰ میلاددان اؤنجه، عصرین سونلارینا دوغرو ایران شاهی بیرینجی داریوش طرفیندن قورولموشدور. داریوش دان سونرا تاختا چیخان خشایارشا شهری بؤیودهرک مؤهتشم تیکیلیلرله دولدورموشلاردیر.
حاقیندا[دَییشدیر]
سارای[دَییشدیر]
پرسپولیسده شاه سارایلاری داشینما تورپاقلا دوزلدیلهن، تپهسی ۴۷۳ متر اوزونلوغوندا، ۸۶ متر گئنیشلیینده و ۱۳ متر هوندورلویو اولان دوزلمه بیر تپه اۆزرینده اینشا ائدیلمیشدیلر. سارایلارین اولدوغو بو تئرراسا ایکی گئنیش پیللکهنله چیخیلیردی. پیللکهنلرین یان دیوارلاری قابارتما هیکللرله دولودور.
خشایارشاین تاخت سالونوندا، هر بیری ۲۰ متر هوندورلوکده اولان و اۆزرینده ۲ متر هوندورلویونده باشلیقلاری اولان ۱۰۰ سوتون وار ایدی. باشلیقلار بوغا و اینسان شکلینده ایدیلر. سارایین ایکی بؤیوک سوتونلا مؤحکملهندیریلهن قاپیسینین هوندورلویو ۱۱ متردیر. قاپیداکی سوتونلارین قارشیسیندا، اوزلری اینسان شکلینده اولان ایکی بوغا هیکلی واردیر.
قارشیلاما سالونو[دَییشدیر]
داریوشمیصردهکی داش کارخانالاریندان گتیریلهن بلوک داشلارلا دوزلدیلمیش "آپاداما" آدلی قاشیلاما سالونو ۱۰.۰۰۰ نفر اینسان یئرلشیردی. بو قدر بؤیوک بیر قاپالی سالون باشقا هئچ بیر سارایدا گؤرولممیشدیر. خزینه سارایینین گئنیش دهلیزینه آچیلان ۴ بؤیوک آهشاپ کاپیسی واردی و بونلار رئنکلی و سوسلو آلچیلارلا کاپلییدی.
پرسپولیسده بؤیوک سوتونلار اۆزرینده، فارسلارین اینانچلارینی عکس ائتدیرهن هیکل لر واردیر. بونلار خئییر سمبوولو اولان یاری اینسان بیر دؤیوشچو ایله شر سمبوولو اولان بیر جاناوارین موباریزهسینی و خئییر سمبوولونون ظفرینی گؤستریر.
شاه مزارلاری[دَییشدیر]
پرسپولیسین یاخینلیغینداکی داشلیق داغین یاماجلاریندا بیر-بیریندن ۸-۱۰ km اوزاقلیقدا، داشلار اویولاراق دوزلدیلهن و سارای گؤرکهملی ایکی سردابه مزار واردیر. فریقییا کرال مزارلارینا بنزهیهن بو مزارلار "تخت جمشید" و "نقش روستم" آدلاندیریلیرلار. بونلاردان بیری بیرنجی داریوش نین مزاریدیر.
۳۳۰ میلاددان اؤنجه جی ایلده ماکدونیالی ایسگندر فارسلاری مغلوب ائدرک شهری یاندیردی. بوندان سونرا شهر تورپاق قالیقلاری آلتیندا قالدی و تاریخ صحنهسیندن چکیلدی.
قالری[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
http://bucatarih.sitemynet.com/harikalar/parsa.html Archived 2007-10-10 at the Wayback Machine.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ایران تاریخی
- ایرانداکی عوموم دونیا ارثی
- Lost ancient cities and towns
- پرسپولیس
- Buildings and structures completed in the 6th century BC
- Achaemenid cities
- Archaeological sites in Iran
- Former populated places in Fars Province
- Ancient Iranian cities
- Achaemenid architecture
- ایران مدنیتی
- Ruins in Iran
- World Heritage Sites in Iran
- Buildings and structures in Fars Province
- Tourist attractions in Fars Province
- Persian art
- Establishments in the Achaemenid Empire


text:
دیرسه خان
دیرسه خان؛ بۇغاج خانین آتاسی دده قوْرقود کیتابینین شخصیتلریندندیر. دده قوْرقود کیتابینین بیرینجی بوْیو (دیرسه خان اوْغلو بۇغاج خان) بۇ شخص و اوْنون اوْغلونون آدی ایله باغلیدیر.
دیرسه خان دده قوْرقود کیتابیندا[دَییشدیر]
بایاندور خان قوْناقلیق وئریر دیرسه خان قیزی-اوْغلو اوْلمادیغی اۆچون قارا اوْتاغا یوْللانیلیر. بۇ دۇرومدان ناراحات اوْلان دیرسه خان کۆسۆب گئدیر. نذر ائدیر، قۇربان کسیر و…
دیرسه خان قوْناقلیقدان کۆسوب ائوه گئدندن سوْنرا خانیمینا بئله سؤیلهایر:[۱][۲][۳][۴]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه).
- ^ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه.
- ^ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت.
- ^ اسماعیلزاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بینالمللی المهدی. آیاسبیان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
- ^ درسدن نۆسخهسینده:کوررمیسن نلر اولدی. قالقوبنی خان بایندر یریندن طورمش. بر یره اغ اوتاغ بر یره قزل اوتاغ بر یره قره اوتاغ دکدرمش. اوغللری اغ اوتاغه، قزلوی قزل اوتاغه، اوغلی قزی اولمیانی قزه اوتاغه قوندرک…


text:
دریا ائله دیم ترکی بیر چشمه ایسه ، من اونی دریا ائله دیم بیر سویوق معرکه نی محشر کبرا ائله دیم بیر ایشیلتیدی سوها اولدوزی تک گؤرسه نمه ز گؤز یاشیملا من اونی عقد ثریا ائله دیم امیدیم وار کی بو دریا هله اقیانوس اولا اونا ضامن بو زمینه کی مهیا ائله دیم عرفانا چاتماسا […]
دسته: سید محمد حسین بهجت تبریزی (شهریار)
یار قاصدی
یار قاصدی سن یاریمین قاصیدی ســـن ایلش سنه چای دئمـــــــیشم خیالینـــــــی گؤندریـــــب دی بس کی من آخ وای دئمیشم آخ گئجه لر یاتمامیشــــــام من سنه لای ـ لای دئمیشم سن یاتالی من گؤزومــــه اولدوزلاری سای دئمیشـم هرکس سنه اولدوز دئیـــه اؤزوم سنه آی دئــــــمیشم سندن سونرا حیــــــاته من شیرین دیسه زای دئمیشـم هر گؤزلدن بیر […]
اذن وئر
اذن وئر اذن وئر توی گئجه سی من ده سنه دایه گلیم ال قاتاندا سنه مشاطه تماشایه گلیم سن بو متهاب گئجه سی سئیره چیخان بیر سرو اول اذن وئر من ده دالونجه سورونوب سایه گلیم منه ده باخدین او شهلا گؤزوله ، من قارا گون جراتیم اولمادی بیر کلمه تمنایه گلیم من جهنم ده […]
حیدربابا
بیر سوروشون بو قارقینمیش فلکدن نه ایستیور بو قوردوغى کلکدن؟ دینه گئچیرت اولدوزلارى الکدن قوى تؤکولسون، بو یئر اوزى داغیلسین بو شیطانلیق قورقوسى بیر ییغیلسین بیر اوچئیدیم بو چیرپینان یئلینن باغلاشئیدیم داغدان آشان سئلینن آغلاشئیدیم اوزاق دوشن ائلینن بیر گؤرئیدیم آیریلیغى کیم سالدى اؤلکه میزده کیم قیریلدى، کیم قالدى من سنون تک داغا سالدیم نفسى […]
حیدر بابا
حیدر بابا حیدربابا ، ایلدیریملار شاخاندا سئللر، سولار ، شاققیلدییوب آخاندا قیزلار اونا صف باغلییوب باخاندا سلام اولسون شوکتوزه ، ائلوزه ! منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوزه حیدربابا ، کهلیک لرون اوچاندا کول دیبینن دوشان قالخوب ، قاچاندا باخچالارون چیچکلنوب ، آچاندا بیزدن ده بیر مومکون اولسا یاد ائله آچیلمیان اورکلرى شاد ائله بایرام […]