text:
اون امر
اوْن امر(عربجه:وصايا عشر، عبرانیجه:עשרת הדברו، لاتینجا:Decalogus) دینی اعتیقادا گؤره موسییا سینا داغیندا تانری طرفیندن ایکی داش لؤوحهسی اۆستونده وئریلدیگی سؤیلنن بیر سری دینی و اخلاقی تعلیملر بۆتونودور. امرلر تورات چیخیش باب/۲۰ ده یئر آلیر.
امرلر[دَییشدیر]
۱-مۆقابیلینده آیری بیر تانری اوْلمایاجاق.
۲-اؤزون اۆچون بوْت دۆزلتمه، یۇخاریدا گؤیلرده اوْلانین، یا آشاغیدا یئرده اوْلانین، یا یئرین آلتیندا سۇلادا اوْلانین هئچ صۇرتینی دۆزلتمهیهجکسن، اوْنلارا اییلمهیهجکسن و اوْنلارا عیبادت ائتمهیهجکسن.
۳-یهوهنین، تانرینین آدینی بوْش یئره آغیزا گتیرمهیهجکسن.
۴-سبت گۆنو تقدیس ائتمک اۆچون اوْنو خاطیرینده تۇتاجاقسان. آلتی گۆن ایشلهیهجکسن و بۆتون ایشینی گؤرهجکسن، فقط یئددینجی گۆن اَفندین ربّه سبتدیر. سن و یا اوْغلون، قیزین و نؤکر و کنیزین و حئیوانلارین و قاپیدا اوْلان غریبین هئچ بیر ایش گؤرمهیهجک. چۆنکو ربّ گؤیلری، یئری و دنیزی و اوْنلارادا اوْلان بۆتون زادلاری آلتی گۆنده یاراتدی.
۵-آتا و آنانا حؤرمت ائدهجکسن.
۶-اینسانلاری اؤلدورمهیهجکسن.
۷-زینا ائتمهیهجکسن.
۸-اوْغورلوق ائتمهیهجکسن.
۹-قوْنشویا قارشی یالان شاهیدلیک ائتمهیهجکسن.
۱۰-قوْنشونون ائوینه طاماح ائتمهیهجکسن. قوْنشونون آروادینا، نؤکر و یا کنیزینه یا اؤکوزونه، ائششَگینه یا قوْنشونون هئچ بیر شئیینه طاماح ائمهیهجکسن.
قایناق[دَییشدیر]
ایستانبول تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«On_Emir»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


c: text/html

text:
Thursday, March 31, 2011
ادبیاتچی عالیم آخمات گورگنلینی یاتلاپ
گؤرنۆکلی ادبیاتچی عالیم
هیتلرچی فاشیستلرینگ غارشیسینا مردانا گؤره شن
مرحوم آخمات آخوندوف گۆرگنلی نینگ 103- نجی یئل دوغولان گۆنۆنه
1909-1943
توركمن اوغلى آرلاپ گيرسنگ ميدانا،
يان يولداشينگ كسگير قليچ، آت بولسون.
گؤروغلى دك قدرت گؤركز دوشمانا،
أهلى ايلينگ بوْتين حالقينگ شاد بولسون.
گؤرنوْكلى توركمن ادبياتچیسى آخمات-آخوندوف- گورگنلى 1909- نجى يئلئنگ 23- نجى مارتـئندا گورگن يايلاسىی نئنگ كۆميش دپه شأهـرينده دوْنيا اينيأر. دأده سى ارجب آخون اؤز دؤوری نينگ سوادلى آدامسى بولوپدير. آخمادئنگ "آخوندوف" فاميلياسى هم دأده سى نينگ آخون بولماغى بيلن باغلانشيقـلي، گورگنلى بولسا آخمادئنگ ادبى لاقامی. اول بو لاقامى اؤزی نينگ اؤنوپ-اؤسن يرلری نينگ آدلاندئرئشى بويونچا ادينيپدير.
(Dowload now) دیین یره کلیک ادینگ
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 7:39 AM
Subscribe to: Post Comments (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«دکتر ح. م. صدیق»ین «سهند» هفتهلیگینده یازدیغی یازیلار آراسیندان.
«محیی گلشنی» اؤز عصرینین بیر نابغهسی و ادبیات تاریخیمیزین نادر بیر شخصیتی حساب اولونور. او اؤز دئدیگینه گؤره ایکی یوز بؤیوک کیچیک اثر یازیب یاراتمیشدیر.
محیی گلشنی هجری 953- نجو ایلده دونیایا گلمیشدیر. او شیخ احمد بن ابراهیم گلشنی تبریزینین مرید لریندن ساییلیردی. اصل آدی محمد آتاسینین آدی فتحالله ایمیش. فتح الله آق قویونلولار زامانی شیرازدان قزوینه کؤچموش بیر تورک عائلهسینده دونیایا گلمیشدیر.
محیی گلشنی هجری 1015- نجی ایله قدهر دیری ایمیش. اونون ایندی دونیا کیتابخانلاریندا ساخلانیلان 40 عدده یاخین نثر و نظم اثری موجوددور. بو اثرلرین بعضیلرین آشاغیدا تانیتدیریریق.
1- نفحات الاسحار:
بو اثری،محیی گلشنی هجری 997-نجی ایلده یازمیشدیر. 2552 بیتدیر. اثرین یازیلما سببنده دئییر که کئچمیشده کی حکایهلردن یوخ، گؤردوکلری حادثهلری نظمه چکمیشدیر. اثرین دیلی فضولینین اثرلری کیم طنطنهلی و ادیبانهدیر.
2-هدی الحرمین:
محیی الدین لاری نین «فتوح الحرمین» کتابینین ترجمهسیدیر،6940 بیتدیر. حج مناسکی حاققیندادیر.
3-لغات و قواعد بالی بیلن:
محیی گلشنی بو کیتابدا، تورکلر، فارسلار و عربلر اوچون اورتاق و مشترک بیر دیل اولاراق اختراع ائتدیگی «بالی بیلن» آدینی وئردیگی دیلین لغت و قاعدهلرین ایضاع ائدیر.
بو کیتاب بیر مقدمه 8 صنف و بیر خاتمهدن عبارتدیر.
1- نجی صنف(امثله)، 2-نجی صنف (امثلة المبنا)، 3- نجو صنف (صرف و نحو)، 4- نجو صنف (حروف)، 5- نجی صنف (اعداد)، 6-نجی صنف (مصادر)، 7- نجی صنف (لغات)، 8- نجی صنف (اصطلاحات) آدلانیر. اثرین بیر یئرینده دئییر:
داخی بیر مستقل دیل قیلدیم ایجاد،
بیر آدم قیلماق اولماز ائیله بنیاد.
ائدیب آندا تورکی فارسی هم
عرب اسلوبی أوزره اولدو محکم.
اولوب «بالی بیلن» آد اولسانه،
مرتب اولدو اول فن بیگانه.
محیی گلشنی مسلمانلار آراسیندا دین بیرلیگی ایله دیل بیر لیگینیده ساغلاماق اوچون، اسپرانتو دیلیندن ایکی یوز ایل قاباق بو عمومی و بینالملل دیلی یاراتمیشدیر. تأسفله بو کیتات ایندیهدک یاییلمامیشدیر. بو کیتابدان ایکی خطی نسخه تاپیلییدیر. هر ایکی نسخه استانبولدادیر.
4- اخلاق کرام:
اخلاق علمیندهدیر،أوچ «احسان» دیر.1-نجی احسان (تهذیب اخلاق)، 2- نجی احسان (تدبیر منزل) و 3-نجو احسان (سیاست مدن و قبائل) آدلانیر،
5- تفسیر سورةالقدر
6- حق الیقین
7- عقائد رسالهسی
8- قیرخ حدیث شرحی
9- حسن و دل (مثنوی)
10-غزاله نامه (منظوم اثر)
11- تمثیللر
12- ساریق (دستار، منظوم اثر)
13- مشاهد الوجود
14- مناقب ابراهیم گلشنی
و باشقا نئچه قیمتلی اثری ایله یاناشی بؤیوک حجملی بیر دیوانی واردیر. دیواندا، غزللر، قصیدهلر، مقطعات، رباعیلر و مثنویلر یئرلشیر. غزللری عرفانی ماهیت داشییر.
بو یاخینلاردا اونون «مناقب ابراهیم گلشنی» اثری499 صحیفهده و عرب الفباسی ایله نشر اولموشدور. کیتاب، محیی گلشنینین باشقا اثرلری کیمی بیزیم تورکجه میز ایله یازیلمیشدیر. اثری استانبول دانشگاهی نشر ائدیبدیر. بو اثر احمد افلاکینین فارسجا یازدیغی «مناقب العارفین» کتابی کیمی بیر اثردیر.


text:
کارسن چالمئرزین آپارتمانیندا، فیلیپ آخشام چاغی پوچت مکتوبلارین اونا گتیردی. عادی مکتوبلاردان علاوه ایکی پاکتده وار ایدی کی، تمبرلری عینی ایدی. پاکتلرین بیریسینده بیر قادین شکلی وار ایدی و او بیریسی بیر اوزون- اوزادی مکتوب ایدی کی، چالمئرزی اوزون مدت اؤزوٍنه جذب ائتمیشدی. مکتوب بیر باشقا قادین طرفیندن ایدی کی، زهرلی نیشلری شیرین بال ایله بولامیش و کینایهلر اوخو ایله بزهمیشدی. بونلارین هامیسی شکلی گؤندریلمیش قادین حاققـیندا ایدی.
چالمئرز مکتوبو تیکه-تیکه دوغرادی و باهالی خالچانـین اوٍزهرینده یـئـیین دالا- قاباغا یـئریمکله اونو کؤهنلتمهیه باشلادی. اونون حرکاتی بیر مئشه حیوانـینین قفسده چابالاماسینا اوخشاییردی.
یاواش- یاواش عصبی حالـینا غالب گلدی. خالچا سلیمان خالچاسی دئـییل ایدی کی, اوٍچ مین مایل اوزونلوغو اولا؛ چالمئرز آنجاق اون آلتـی فوت بویوندا یول گئده بیلردی. فیلیپ گؤروٍندوٍ. او، هئچ واخت اوتاغا گیرمیردی. جین کیمی هر یـئرده حاضر ایدی.
- جناب، بوردا شام یـئـییرسینیز یا ائشیکده؟ او سوروشدو.
چالمئرز دئدی:
- بوردا، یاریم ساعآتدان سونرا.
او اوٍرهیی توتغون حالدا ژانویهنین پارتلایـیشلارینا قولاق آسیردی، بوش و خلوت خیاوان اونون نظرینده ترومبونا بنزهییردی.
- دایان!
او گؤزدن ایتن جینیندن سوروشدو:
- من ائوه گلنده مئـیدانـین آخـیریندا چوخلو آدام گؤردوٍم ردیف ایله دایانمیش ایدیلر. بیریسی ده بیر شئـیین اوٍستوٍنه چـیخمیش ایدی و دانـیشـیردی. اونلار نه اوٍچوٍن ردیف ایله دایانمیش ایدیلر، نه اوٍچوٍن اورادا؟
اونلار «ائو- ائشیکسیز»لردیلر. فیلیپ دئدی. صاندیغـین اوٍستوٍنه چـیخان کیمسه چالـیشـیردی کی، اونلارا گئجه اوٍچوٍن منزیل الده ائتسین. جاماعآت اونلارین دؤورهسینه یـیغـیشـیب، قولاق آسیب و پول وئریرلر و سونرا او امکان قدهر اوتاق اجارهیه وئرنلره پول گؤندهریر. اونا گؤره ده جاماعآت صفده دایانـیرلار، نؤوبت ایله یاتاقخانایا گؤندریله بیلسینلر.
چالمئرز سؤیلهدی:
- شام وئرهنه کیمی اونلارین بیریسینی بورایا گتیر, منیمله شام یـئسین.
فیلیپ قوللوق ائتدییی زاماندان بری بیرینجی دفه اولاراق تته- پتهیه دوٍشدوٍ:
- ها…نسی….
- بیر نفر، کیمسه اولورسا اولسون، آنجاق اوٍست- اوٍسته ملایم آدام اولسون، و بیر آز تمیزلیک ده اونون ضررینه اولماز؛ همن.
کارسنچالمئرز اوٍچوٍن خلیفه رولو اویناماق عادی بیر ایش دئـییلدی. لاکن بو گئجه او حیسّ ائدیردی کی, معمولی درمانلار اونون سئوداسینا و پوزغونلوغونا کفایت ائـتمهیهجک. بیر شئـی, عرب جینسیندن اولان بیر شئی اونا گرکدیر کی, حال- هاواسینـی یوٍنگوٍللتسین.
یاریم ساعات عرضینده فیلیپ بیر «چـراغ جادو» قولو کیمی وظیفهلرینی یئرینه یئتیردی. آشاغـیداکی رستورانـین ایشچیلری لذّتلی خورهگی یوخارییا گتیرمیشدیلر. شام میزی ایکی نفر اوٍچوٍن دؤشنمیش و قـیرمیزی شاملارین ایشـیغـی ایله شنلیکله بزنمیشدی. و ایندی فیلیپ ائله بیل کی, کئشیشه یول گؤسترن یا بیر حرامی گوزتچیسیدیر. قوناغـی اسه- اسه اوتاغا داخیل ائتدی. اونو یاتاق یـئری آختارانلارین صفیندن سئچمیش ایدی. عادتن بو سایاق آداملار سینـیق گمیدیرلر، بوردا مقایسه جاییزسه، بیر سینـیق گمی کی, اود واسیطهسیله باغـیریر, بلکه ده بیر تـئز سؤنن یانغـی کی, دریادا غرق اولموش گمینی ایشـیقلاندیریر.
الی-اوٍزوٍ تزه یویولموشدو, سانکی فیلیپ قوربانلـیق مراسیمی برپا ائدیب. قوناق آیاق اوٍسته دایانمیش ایدی و شام ایشـیغـیندا او ائوین زنگین اثاثیهسینه بیر عـیب کیمی گؤروٍنوٍردو. اوٍزوٍنوٍن رنگی خستهلر کیمی آغارمیشدی, ساققالی و ایرلند مهاجرلرینین بورکوٍ تقریبن گؤزلرینه قدهر کؤلگه سالمیش ایدی. فیلیپین داراغـی اونون آچـیق قهوهیی ساچلارین نیظاما سالا بیلمهمیش و اوزون ساچلار کؤهنه بورکوٍن دؤورهسینه قـیوریلـیب، یاپیشمیش ایدی. گؤزلریندن اوٍمیدسیزلیک, اعتناسیزلـیق و حیلهبازلیق یاغـیردی, نئجه کی, او بیر بوجاغا سیغـینـیب, سینسیین ایتلره اوخشایـیردی. چوٍروٍموٍش و داغـیلمیش کوتو یوخارییا قدهر دوٍیمهلی ایدی, لاکن اونون اوٍستوٍنده بیر سانتا قدهر آیریجا یاخا گؤزه دییردی.
چالمئرز صندلدن قالخـیب شام میزینه ساری گئدنده قوناق راحاتلیق حیسائدیردی.
- لوٍطف ائدیب شاما منیمله آیاق اولسانـیز, خوشحال اولارام. – قوناقچی دئدی.
قوناق قورو و ایتی لحن ایله سؤیلهدی:
- من پالمئرم, اگر منیم کیمی سیز ده, سیزینله همسوٍفره اولان آدامی تانیماق ایسترسینیز.
چالمئرز تلهسه- تلهسه داوام ائتدی:
- ایستهییردیم دئـییم کی, منیم آدیم چالمئرزدیر. اوٍزبهاوٍز ایلهشیرسیزمی؟
پالمئر دیزینی فیلیپه ساری ایدی کی, صندلی اونون آلتـینا سوٍروٍتسوٍن. سانکی کئچمیشلرده بئله بیر میزلرین باشـیندا ایلهشمیش ایدی. فیلیپ «کولی» بالـیقلاری و زیتونلاری اونا ساری چکدی.
پالمئر گوٍمبوٍلدهدی:
- یاخشـی! یـئمگه باشلایاق, بئله دئـییل؟ چوخ یاخشـی, منیم خوشبخت بغداد امیریم. من سنین شهرزادین. سن بیرینجی خلیفهسن, اؤز عطری و رنگی ایله لاپ اصیل شرقلی رنگ کی, یازیقلـیق زامانـیندان منه راست گلیبدیر. عجب خوشبختلیک! من صفده قـیرخ اوٍچوٍنجوٍ نفر ایدیم کی, سنین گیزلی «خوش گلدین مأمورونوز» یـئتیشدی کی, منی قوناق چاغـیرا. من بو گئجه اوٍچوٍن یورغان – دؤشک تاپماقدا؛ گلهجک سئچگیلرده جمهور رییسی اولا بیلهجهییم قدهر شانسیم وار ایدی. ای هارونالرشید منیم باشـیمین قضو- قدهرین نه جوٍره آلـیرسینیز, هر فصلین بیر بوشقاب خورهیه, یاخود بوٍتوٍن فصیللرین سیگار و قهوه ایله معامله ائتسک نئجهدی؟
- ائله بیل کی بو وضعیتین سن اوٍچوٍن هئچ یـئنیلیگی یوخدور.- چالمئرز گوٍلوٍمسهیرک دئدی.
قوناق جاواب وئردی:
- یوخ! «نیویورک» اوجوز و آتـیلمـیش هارونلارلا دولودور. نئجه کی, بغداد حشرات ایله دولودور. ایییرمی دفه «نیویورک»دا ناغـیللاریما گؤره باشـیمی چوخلو خورهکله نیشان آلـیب، گئدیبلر. «نیویورک»دا بیرینی تاپ کی, موٍفته- مجّانی سنه بیر زاد وئرسین. اونلارین چوخو آدامی قارا پولا ساتارلار و بیر آز عدهسی خلیفه نقشی اوینایـیب, باشـینـین اوٍستوٍنده دایانـیب شرح-ی حالـیوی اؤزوٍندن چـیخاریب تذکرهلر, ضمیمهلر و کیمسهیه معلوم اولمایان جزئیات ایله یازیرلار. جناب من بیلمیرم کی, خورهکلر منه ساری بغداد یولو ایله گلنده نه ائدهم. بیر شام یـئمک اوٍچوٍن حاضر اولورام باشـیمی اوٍچ دفه آسفالتا چالام و اؤز ناغـیلـیمی سؤیلهیم…
- من سنین باشـینا گلن قضو- قدهر و حادثهلری سورمورام- چالمئرز دئدی. دوٍزگوٍن و آچـیقجاسینا دئـییرم کی, بیردن بیره کؤنلوٍمدن کئچدی کی, گؤندهرم بیر یاد آدام گتیرسین منیمله شام یـئمهیه. یقین ائت کی, من هئچ بیر آرتـیق سورغو- سواللا سنی ناراحات ائتمهیهجهیم.
- اوه- ائوسیز قوناق اوجا سسله دئدی, و چوخ هوسله سوپ ایچمهیه مشغول اولدو و داوام وئردی:
- منیم اوٍچوٍن اؤنملی دئـییل, من بیر قـیزمیزی جیلدلی مرتّب شرق مجلّهسییم کی, خلیفه ائشیکده قدم ووردوقجا واراقلاریمدان کسیب گؤتوٍروٍر. دوغروسو, بیز یاتاق یـئری تاپماق صفلرینده بئله بیر مطلبلر حاققـیندا واحد قیمتلره یـئتیشمیریک. گؤروٍرسن کی, همیشه بیریسی دایانـیب و ایستهییر بیلسین کی, هانسی عامل دوٍنیادا بیزی بو حالا سالـیبدی. بیر دنه ساندویچ و بیر لیوان آبجو اوٍچوٍن دئـیهرم کی, ایچگی منی بو گوٍنه سالمیش. قوورولموش ات و یـئرکؤکوٍ و بیر فینجان قهوه اولورسا دئـیهرم کی, قلبی داش مالیک و یا آلتـی آی خستهخانادا یاتماق… و ایشیمی الیمدن وئرمک. و آمما بود اتی و یاتاق یـئری اوٍچوٍن والاستریت فاجیعه باعث اولار کی, مالـیمی الدن وئریب و آستا- آستا یوخاریدان آشاغـییا گلم. ایندی بیرینجی دفهدیر کی, بو سایاق توپوق وورورام. بو ایشه ناغـیل حاضرلامامیشدیم. جناب چالمئرز! سیزه دئـییم کی, ایستهییرم سیزه حقیقتی سؤیلهیم, اگر حاضرسیز ائشیدهسینیز. اینانماغـی سیز اوٍچوٍن یالان ناغـیللاردان داها چتین اولا بیلر.
بیر ساعات سونرا عرب قوناق راضیلـیق آهی ایله دالا چکیلدی, عینی زاماندا فیلیپ قهوه و سیگار گتیریب میزی تمیزلهدی.
- ژرارد پالمئر آدی قولاغـینـیزا دییب؟ – قوناق غریبه تبسوٍمله سوروشدو.
- بو آد یادیما گلیر- چالمئرز دئدی. فیکر ائدیرم کی, نئچه ایل بوندان قاباق شهرتلی بیر رسّام ایدی.
- بئش ایل- قوناق تأیید ائتدی. سونرا بیر تیکه قورقوشون کیمی آتـیلدیم, اونودولدوم, من ژرارد پالمئرم! آخـیرینجی تابلومو ایکی مین دولارا آلدیلار. اوندان سونرا شکلینی مجّانی چکهبیلهجهییم بیر مودئل, تاپا بیلمهمیشدیم.
- نه اوٍچوٍن, نه اولموشدور؟- چالمئرز سوآل وئرمهیین قاباغـینـی آلا بیلمهدی.
پالمئر داریخمیش حالدا جاواب وئردی:
- گوٍلمهلیدیر, من یاخشـی باشا دوٍشمهدیم. بیر زامان جاماعآتلا اولاردیم و اوٍزگوٍنچوٍ کیمی اوٍزهردیم. ساغدان- سولدان سیفاریش آلاردیم. روزنامهلر منی بیر قاباقجیل رسّام آدلاندیراردیلار. سونرا او گوٍلمهلی و غریبه اتّفاقلار اوٍز وئردی. تابلونو باشا چاتدیران کیمی خالق اونو گؤرمهیه گلیردیلر و باخـیردیلار و حئـیرتله بیر- بیرلرینه گؤز تیکیردیلر. چوخ زامان کئچمهمیشدی کی, موٍشکوٍلوٍ تاپدیم. خارقه اولاراق من مودئل و اورژینالـین گیزلی خصلتلرینی اوٍزه چـیخاردیب، گؤستریردیم. بیلمیرم بو ایشی نئجه ائـیلهیه بیلیردیم- من گؤردوٍیوٍموٍ رسم ائدیردیم. لاکین بیلیرم کی, او منی ایتهلهییردی. مودئللریم وحشتله عصبیلشیب تابلولاریمی قبول ائتمهییردیلر. بیر گؤزل و معروف اجتماعی خانـیمین تصویرین چکدیم. قورتاراندان سونرا اری مخصوص حالتله شکیله تاماشا ائتدی و بیر هفتهدن سونرا اونو بوشاماق اوٍچوٍن قانونی اقداما ال ووردو. یادیما گلیر کی, بیر معتبر بانک صاحیبی منه مودئل اولدو. اونون تصویرینی اعمالاتخانادا تاماشایا قویان زامان, تانـیشلاریندان بیریسی تابلونو گؤرمهیه گلدی. او دئدی:
- دوغرودان بو اونا بنزهییر؟
دئدیم کی, کامیل بنزهییشله چکیلیبدیر. من اونون گؤزلرینده بو حالته هئچ دقت ائتمهمیشدیم- دئدی:
- فیکیرلشیرم کی, وضعیت خارابدیر و حسابی باغلامالـییام.
- او موفلیس دوشدو, بانک حسابی الیندن گئتدی, بانک صاحیبی ایله برابر چوخ چکمهدی کی, ایشسیز قالدیم. جاماعات سئومیرلر کی, اونلارین گیزلی آلچاقلـیقلاری تصویرده گؤروٍنسوٍن. اونلار گوٍلوٍمسهییب و چؤهرهلرین دییشدیره بیلهرک سنی آلدادا بیلرلر, لاکین شکیلده یوخ. من باشقا شکیل چکه بیلمهدیم و مجبور قالیب ایشیمدن ال چکدیم. بیر مدت روزنامه ایشچیسی کیمی و بیر زامان دا لیتوگرافیست کیمی ایشلهدیم. آمما عینی دردسرلر تیکرار اولدو. من بیر شکیلدن نقّاشلـیق ائتدیکده بیر خیصلتلر گؤستریردیم کی, شکیلده یوخ ایدی. آمما منجه اصلینده وار ایمیش. موٍشتریلر آجیقلانـیب قالماقال ائدیردیلر, خصوصیله قادینلار. و من داها داوام ائدهن بیر ایش تاپا بیلمهدیم و چوخ چکمهدی کی, مجّانی یاتاق یـئری صفلرینه قوشولدوم و شیفاهی ناغـیللار دئمهیه باشلادیم. اونلاری چؤرهک بازارلاریندا قوراشدیریردیم. ایندی سن ای خلیفه, اگر منیم دوٍزگوٍن سؤزلریم سیزی یورورسا, اجازه وئرین والاستریت بدبختلیگینه قایـیدیم. لاکین بو ایشه گؤز یاشـی گرکدیر کی, او یاخشـی و لذیذ شامدان سونرا ایستهمیرم تلهسیک اونو شرح وئرهم.
- یوخ! یوخ! – چالمئرز صداقتله دئدی. سندن چوخ خوشوم گلیر. سنین بوٍتوٍن تابلولارین بیر پارا خوشا گلمهین علامتلر گؤستریر و یا بیر پارا شکیللرین واردیر کی, سنین مخصوص نیشانـینلا عیبلی اولمورلار؟
- بیر پارا؟- پالمئرز دئدی, اوشاقلارین هامیسی عمومیتله و قادینلارین بیر چوخو و کفایت قدهر ده کیشیلردن. هامی کی, پیس دئـییل, اونلار کی, یاخشـیدیلار شکیللری یاخشـی اولور. دئدیییم کیمی, ایضاح ائده بیلمیرم لاکن واقـعیتی سؤیلهییرم.
خارجی پوچت وسیلهسیله گلن شکیل چالمئرزین یازی ماساسینـین اوٍستوٍنده ایدی. اون دقیقهدن سونرا او پالمئرزی موٍظّف ائتدی کی شکیلدن بیر پاستـئل طرح چکسین. بیر ساعات سونرا صنعتکار قالخدی و یورغون بیر حالدا تصویری اونا وئریب و اسنهیه- اسنهیه دئدی:
- قورتاردی, باغـیشلایـین کی, چوخ واختـیزی آلدیم ارباب. من ایشیمی علاقه ایله قورتاردیم, لاکن یورغونام. دوٍنن گئجه یاتماغا یـئریم یوخ ایدی. گوٍمان ائدیرم کی, ایندی «گئجهنیز خئـیره قالسین» واختـیدیر.
چالمئرز قاپییا کیمی اونونلا گئدیب و بیر قدهر اسکیناس اووجونا قویدو. پالمئرز دئدی:
- قبول ائدیرم, یوخاریدان آشاغـییا گلمهیین بونلاری دا وار. تشکّوٍر ائدیرم, خصوصیله چوخ یاخشـی شامینـیز اوٍچوٍن. بو گئجه توٍک یورقان- دؤشکده یاتـیب بغداد گئجهلرینین یوخوسون گورهجهیم. کاشکی سحره چاتاندا بو یوخو و رؤیا اولماسین. گئجهنیز خئـیره قالسین عالیجناب خلیفه!
چالمئرز یـئنهده خالچانـین اوٍزهرینده قرارسیزجا قدم ووروردو. ایکی- اوٍچ دفه چالـیشدی کی, تابلویا ساری یاخـینلاشسین, آمما باجارمادی. او خـینایی, قـیرمیزی, قـیزیل و ماوی رنگلری گؤروٍردوٍ، لاکن طرح ایله اونون آراسیندا قورخودان بیر دیوار اوجالمیشدی. ایلشدی و چالـیشدی کی اؤزوٍنوٍ آرام ائتسین. بیردن قالخدی و فیلیپه زنگ ائلهدی و دئدی:
- بو بینادا بیر گنج صنعتکار وار راینمن آدلـی, اونون آپارتمانی هانسیدیر؟
- قارشیدا کی بینانـین بیرینجی مرتبهسینده دیر آغا, – فیلیپ دئدی.
- گئت اوندان خاهیش ائت کی, بیر نئچه دقیقه لوٍطف ائـیلهییب بورایا گلسین.
- جناب راینمن, بیر کیچیک پاستـئل طرح او میزین اوٍستوٍنده وار. خاهیش ائدیرم, اونون بدیعی گوزهللیگی بارهده فیکرینیزی بیزیم اوچوٍن سؤیلهیین. خوشحال اولاریق.
جاوان صنعتکار میزه قارشـی ایرهلی گئدهرک طرحی گؤتوٍردوٍ. چالمئرز یاریجا گئری چکیلیب بیر صندلین دالـیسینا دایاندی.
- نئجهدیر؟ – سوروشدو یاواشجا.
صنعتکار سؤیلهدی:
- بیر رسّاملـیق اثری کیمی نظره آلساق من اونو تحسین ائتمکده عاجیزلهییرم, چوٍنکی بیر اوستاد اثریدیر: ظریف, جسارتلی, دوٍزگوٍن. آمما منی بیر بالاجا تعجّوٍبه سالـیر. من بو سون نئچه ایل عرضینده پاستـئل طرحی گؤرمهمیشدیم.
- صورت, انسان, اصالت, بونلارا گؤره نه دئـیه بیلرسن؟
راینمن دئدی:
- صورت, تانرینـین ملکلرینین بیریسینین صورتیدیر. سوروشا بیلرم کی هانسیدیر…؟
چالمئرز اوجا سسله دئدی:
- حیات یولداشـیم.
ودالاشـیب گیجلمیش رسّامین دؤورهسینه فـیرلانـیب و اونون کوٍرهیینه ال ووراراق ادامه وئردی:
- او آوروپا سفریندهدیر اوغول: او طرحی گؤتوٍر و عؤمروٍنوٍن ان گؤزهل ایشینی رسم ائت, خرجی منیم بوینوما.
توضیح:
اُ. هنری (به انگلیسی: O. Henry) نام مستعار نویسندهٔ آمریکایی ویلیام سیدنی پورتر (به انگلیسی: William Sydney Porter) (۱۱ سپتامبر ۱۸۶۲ – ۵ ژوئن ۱۹۱۰) است. داستانهای کوتاه اُ.هنری به دلیل لطافت طبع، بازی با لغات، شخصیتپردازی شورانگیز و پایان هوشمندانه و غافلگیرانه معروف هستند. این نویسنده در طول عمر خود بیش از ۴۰۰ داستان کوتاه نوشت. امروزه جایزهای نیز به نام او وجود دارد. نخستین مجموعه داستانهای کوتاه او. هنری مجموعه «چهار میلیون» با نام اصلی «The Four Million» در ۱۸۹۹ منتشر شد. وی در ادبیات آمریکا نوعی از داستان کوتاه را به وجود آورد که در آنها گرهها و دسیسهها در پایان داستان به طرزی غافلگیرانه و غیرمنتظر گشوده میشود. داستانهای این نویسندهٔ آمریکایی معمولاً حول چهار محور زندگی شهری بویژه نیویورک، عشق و روابط عاشقانه، زندگی در غرب در مایهٔ وسترن و طنز میچرخد.
منبع توضیح: ویکی پدیا- دانشنامه آزاد


text:
أردۇغان اؤزبگیستان بیلن گۆن اۇرتا کره ده ساپاردا بۇلار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی أردۇغان ایکی یوردا ساپار قورار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان اؤزبگیستان ینگ دؤولت یۇلباشچیسی شوکت میرضیایف و گۆن اۇرتا کره نینگ جمهورباشلیغی مون جائه این ینگ میهمانی حؤکمۆنده شۇل ایکی یوردا ساپار قورار.
أردۇغان ایلکی بیلن اؤزبگیستان ینگ جمهورباشلیغی نینگ چاقیلیغی بیلن ۲۹-نجی آپریل- ۱-نجی مای آرالیغیندا اؤزبگیستانا ساپار قورار.
بو ساپاردا ایکی یوردونگ آراسینداقی قاتناشیقلارینگ موندانام اؤسدۆریلمهگی بارادا گنگهشیلر و بؤلگه آرا مسئله لره قارالار.
أردۇغان داشکنت ده اؤزبگیستان ینگ یۇقاری مجلیسینده بیانات برر سۇنگ بۇلسا میرضیایف بیلن بیله لیکده تۆرک- اؤزبک ایشهوۆرلری نینگ قاتناشماغیندا گچیریلن ایش فورومینا قاتناشار.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی سۇنگ بۇلسا ۱-نجی مای دا تۆرک- اسلام مدنیتی نینگ اینگ مؤهۆم و اینگ قادیمی شأهِرلریندن بخارا شأهِرینی زیارات ادر.
رجب طیب اردوغان ۲-۳-نجی مای آرالیغیندا دا گۆن اۇرتا کره ده ساپاردا بۇلار.
بو ساپاردا دا ایکی چأک قاتناشیقلار و بؤلگه آرا و حالقارا مسئله لر حاقیندا پیکیر آلیشیلار.
أردۇغان شۇل ساپاریندا گۆن اۇرتا کره جمهوریتی نینگ میللی مجلیسینه بارار و مجلیس باشلیغی بیلن دوشوشار.
أردۇغان اؤنگده باریجی کره شرکتلری نینگ جۇغاپکأرلرینی ده قابول ادر.


text:
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان! بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان. قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین! اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین. *** دیل اجتماعی حیاتـین اوست قورومو اولاراق اقتصادی, سیاسی, اجتماعی دهییشیکلرله بیرلیکده دهییشیر و انکشاف تاپیر؛ علم و تئخنیکانـین ایرهلیییشیایله زنگینلشیر؛ قونشو خالقلار و دونیا خالقلاریله ایلگیلر واسطهسیله یـئنی سؤزلر و ...Read More »
فولکلور توپلاماق بارهسينده بير نئچه تاپشيريق/ بهزاد بهزادی
فولکلور توپلاماق بارهسينده بير نئچه تاپشيريق بهزاد بهزادی بيليريک کي, خالقيميزين ياراتديغي زنگين فولکلوروموزو توپلاماق بيزيم تاريخي بورجوموزدور. بيليريک کي, فولکلوروموز کندلرده, اوجقارلاردا, تايفالار آراسيندا گئنيش مقیاسدا يايـيليب و اونلار ان خالص فولکلوروموزون قوروقچولاريديرلار. بيليريک کي, فولکلوروموز چوخ يؤنلوٍ و چوخ ساحهليدير و هامينـين آذربايجان شفاهی ادبیاتي و فولکلورونون توپلاماسيندا اشتراکي گرهکليدير. خوٍصوصيله بو زمينهده دولت هئچ بير يارديم ائتمير ...Read More »
ایلک آنا دیلی تدریسی/ بهزاد بهزادی
ایلک آنا دیلی تدریسی اوستاد بهزاد بهزادی یازین ایکینجی آیینین اورتالاریندا, سحر تئزدن دنیز قیراغینا گزمهیه چیخدیم. گور لئیسان یاغیشلاریندان سونراهاوا گونشلی گون اولاجاغی موشتولوقچولاری گورونمکده ایدی. دان یـئریندن, دنیزین ان اوزاق آرخاسیندان ساری- قیزیلی گونشین ایشیق تئللری یوکسکلره قالخماقدا ایدی. دنیز لام و سایخاش ایدی. ایکی قو قوشو آرخایینلیقلا سو اوزهرینده اوتوروب, دالغالارلا سوزولوردولر. سحرین ائرتهسی سرین یئل, ...Read More »
آخرين نامه بهزاد بهزادی به همکاران خود در فصلنامه آذری (دستخط استاد بهزادی)
تمام کسانی که در سالهای آخر عمر گرانقدر استاد بهزاد بهزادی همکاری و یا آشنایی نزدیکی با ایشان داشتند، شاهد بودند که این خدمتگذار نستوه ادبیات و فرهنگ آذربایجان با چه همت والایی علیرغم ضعف شدید بینایی خود، لحظهای از نلاش و کوشش در راه اعتلای فرهنگ این مرز و بوم باز نمیایستاد. در ماههای آخر عمر استاد و بویژه ...Read More »
ديلده يـئنيچيليک/ بهزاد بهزادي
ديلده يـئنيچيليک بهزاد بهزادي ديل اجتماعی حياتـين اوست قورومو اولاراق اقتصادی, سیاسی, اجتماعی دهييشيکلرله بيرليکده دهييشير و انکشاف تاپير؛ علم و تئخنيکانـين ايرهليييشيايله زنگينلشير؛ قونشو خالقلار و دونيا خالقلاريله ايلگيلر واسطهسيله يـئني سؤزلر و ايفادهلری منيمسهيير. ديل دورغون بير وارليق دئـييل, بلکه آرديجيل و قانونا اويغون انکشاف ائـتمکدهدير. اونا گؤرهده موجود ديللرين تملي اولان اسکي، کؤهنه و قديمي لغت و ...Read More »


text:
کولت. آذ گونئیلی یازیچی رضا طالبی نین شعرینی تقدیم ائدیر:
بیزی هئچ بیر شی موتلو ائتمه دی
نه مال، نه مولک، نه فاحیشه لرین گولوشو
بیزی هئچ بیر شی
هئچ بیر شی
....دولو دولو قدح لر، آمئریکا سئوداسی
پلئی ایستیشن ده کی رونالدو
حتتا دوغوم گونونو اونوتماماق
بیزی هئچ بیر شی موتلو ائتمه دی
اوشاغلیق رسیملریمیز؛ تورکییه ساققیزلاریندان چیخان قیز شکیلی
اوخول دان قاچماغلاریمیز، جومعه لر ناهارا کیمی یاتماق لار
بیزی هئچ بیر شی....
محرم احسانلاری، ماشینی جوجه لر ؛ پالچیق ایچینده
کارت اوینامالاری
......نه بندده دستی چکمه ک نه ده قونشونون قیز اوشاغینین آدینی سولماز قویماسی
بیزی هئچ بیر شی موتلو ائتمه دی
نه شاه گؤلو، نه گجیل ده کی باغیرساقچی
نه ده ساعات قاباغیندا زیپی آچیق پولیس
اوف اوف
بیزی هئچ بیر شی هئچ هئچ هئچ بیر شی موتلو ائتمه دی
دوربینله قونشون قیزینی ایزله مک،
.......تووالتده سیقارت ایچمه ک، قهوه لرده دوستلاری چئینه مک
نه دیوارداکی شعارلار
نه زیندان میله لری، نه بیر آرشین دیلیمیز
بیزی هئچ بیر شی.....
نه قزئت ده کی آنتالیا رکلاملاری؛ نه تجریش ده کی یدالله عمی نین سوپورگه سی
نه بایرامداکی اولاشمایان اس ام اس لر، نه فیسبوکداکی ساختا پروفیلیمز
نه بابامیزین جیبینده کی چالینان کیملیی
بیزی هئچ نه موتلو ائتمه دی
نه گیشا کؤرپوسونده آشاغی باخماق؛ نه قیزلاری ختنه سی؛ نه اوغلانلاری فشن باشی
نه موللانین منبر آرخاسی، نه کشیش لر قیزیل خاجی نه ده حرمده کی یوروغون چوماقچی
بیزی هئچ نه موتلو ائتمه دی، نه فیفا نه یوفا نه ویجئی یین فیلملری
نه "آدم برفی"نین یاساقی
نه ده شهر چایینداکی چئدنه هیجانی
بیزی موتلو ائتمه یه کیمسه گؤرولی دئییل!
اونوت گئچ، باشینا توپورجه ک یاخ، سئودیین قیزین دیلینی آنادان اؤیرنمه!
قاراداغ سیز ییخیل
یات بو قوشوقلار آلتیندا، آلوولان، یاخانی باغلا
سویوق دور چوخ سویوق
بوشونا اوشومه
...........موتلو ائتمه یه چوخ اوزاقدایام
گؤزلرینی قاپات
......بیزی سادجه سیچانلار آنلار
یئمه ک لرینی بؤلدوکده ن سونرا!
داوا ساتانین اوزو گولسون، موتلو اولسون ....یئته ر!


text:
کتاب «محمد باقر خلخالی و ثعلبیه»، حسین دوزگون / علیرضا اوختای
تهران، تکدرخت، 1389،
در سالهای 1345 و 46 استاد در سن جوانی که «دوزگون» تخلص میکرد با دوستش علیرضا اوختای که در سال فروردین 1349 شهید شد همکاریهای علمی و نوشتاری داشت. از جمله کارهای مشترکی که این دو جوان هم سن و سال در آن سالها انجام داده اند معرفی مثنوی «ثعلبیه» یا «تولکو ناغلی» اثر ملامحمدباقر خلخالی میباشد. آن دو دوست در آن سالها قرار گذاشتند که شرح حال محمدباقر خلخالی را بنویسند و مثنوی او را نیز به زبان ساده و امروزین درآورند. بخش اول این تصمیم را «حسین دوزگون» پذیرفت و شرح حال علمی نسبتاً مفصلی از محمدباقر خلخالی نوشت که به سبب داشتن اعتبار و ارزش علمی در مجله ارمغان آن سالها در چند شماره پی در پی چاپ شد. علیرضا اوختای نیز ابیات این مثنوی را بازسرایی کرد و به زبانی بسیار شیوا و رسا درآورد. اخیرا آقای محمد داوریار که 40 سال پیش در شهر اردبیل شاگرد دبیرستانی بود و از خرمن دانش استاد بهره ها برده و هنوز هم ارادت خویش را به ایشان حفظ کرده است، مقاله ی استاد و متن بازسرایی شده ی شهید اوختای را یکجا با مقدمه ای بسیار شیوا و علمی توسط انتشارات تکدرخت به چاپ رسانیده است. در ضمن باید یادآوری کنیم که مقاله ی استاد به فارسی بوده است و آقای داوریار آن را با نثر سنگین ادبی و در شأن استاد، به ترکی درآورده است.
مقدمه ی آقای داوریار در این کتاب را در زیر میخوانید:
باشلانغیج
1. ایکی دوستون قراری
حسین دوزگون و علیرضا اوختای تبریزده 1346ـ اینجی ایلین یاییندا بیر ـ بیری ایله تانیش اولدولار. اوختای عالی تحصیلاتینی حقوق علملرینین قضا شعبهسی اوزره لیسانس درجهسی ایله سونا چاتدیرمیش و دوزگون فارس دیلی و ادبیاتینین لیسانس طلبهسی ایدی. هر ایکیسی معلم ایدیلر. اوختای «خوی» شهرینین اورتا تحصیلی یوخاری صینیفلری شاگردلرینه تدریس ائدیردی و دوزگون بئش صینیفلی ابتدایی مکتبی هریسین کندلرینین بیرینده تک باشینا اداره ائدیردی. بیر ایل یاش فرقلری وار ایدی. هر ایکیسی شاعر ایدیلر. ادبیاتی و شعری سئویردیلر. اونلارین یازیلار و شعرلری تبریزده چاپ اولان «آدینه» نشریهسی کی صمد بهرنگی و بهروزدهقانی واسطهسیله اداره ائدیلیردی، چاپ اولوردو. هم اوختای و هم دوزگون تبریزدن تهراندا چاپ اولان «خوشه» مجلهسینه مطلب گوندهریردیلر و مجلهنین معروف باش کاتبی شاعر احمد شاملواونلارین چاپی حاققیندا، گؤرکملی، مشهور و دنیا شهرتلی آذربایجانلی یازیچی و روح حکیمیغلامحسین ساعدی ایله مجلهنین فولکلوریک بؤلمهسینده ادبی یارادیجیلیق مشورتی آپاراراق اونلاری چاپ ائدیردی.
دوزگون و اوختای یای فصللری اکثر گونلر بیرلیکده قلم ووراردیلار. تبریزین «تربیت قرائت خاناسیندا» و تبریزین «ملی کتابخاناسیندا» مطالعه، تدقیق و مشاعرهیه مشغول اولوردولار. بعضاًده بیر ـ بیرلرینین ائولرینه ییغیشیردیلار. جمعه گونلری صبح ساعت بئشدن «منصور» مدرسهسینین قارشیسینا توپلانیب، باشقا جوانلارلا بیرلیکده تبریزین اطرافیندا اولان «هر بیبره» کیمی یایلاق و سیرانگاهلارا گئدهرک، شعر و شاعرلیک بساطینی باغ ـ باغاتدا قوراردیلار. ائله بو گونلرده ایدی کی تصمیم توتدولار کی، آخوندملا محمدباقر خلخالینین ان شهرتلی و معروف اثری یعنی «ثعلبیه» (تولکو ناغیلی)نین اؤزهرینده ایشلهییب، اونو تدقیق ائدیب، چاپا حاضرلانسینلار.
بئله قرارا گلدیلر کی دوزگون، ملامحمدباقر خلخالینین شرح حالینی و «ثعلبیه» مثنویسینین تحلیلی بارهسینده مقاله یازسین و اوختای او مثنوینی اوخوناقلی ساده و آنلاشیقلی دیلده نوجوانلار اوچون یئنیدن قوشوب و خلاصهسینی حاضرلاسین.
تئزلیک ایله هر ایکیسی اؤز عهدینه وفا ائدیب، سؤزلرینه عمل ائتدیلر. دوزگونون عالمانه مقالهسی (خصوصی شرایط نتیجهسینده) فارسجا یازیلیب، تهراندا چیخان «ارمغان» آدلی مجلهنین مختلف نمرهلرینده چاپ اولوردو. دوزگونون حکیم ملامحمدباقر خلخالی حاققیندا یازدیغی تدقیقی ـ تحلیلی و علمی ـ ادبی مقالهسی سونرالار «یئددی مقاله» عنوانلی کتابدا یئنیدن چاپ اولدو. اما اوختایین قلمه آلدیغی «ثعلبیه» منظومهسی تورک دیلینده اولدوغو اوچون، چاپینا اجازه وئریلمهدی. اما اوزو کؤچورولهرک، الدن اله دولاندی و اوخوندو.
سونرالار 1357 ـ اینجی ایلده باش وئرمیش اسلامی انقلابدان بیر ایل کئچمیش، بیرینجی دفعه اولاراق کتابجا شکلینده نشر ائدیلدی.
برکتلی عمرونون 65 باهارینی یاشایان دوزگون ایندی ایرانین گؤرکملی، مثلسیز، بؤیوک و بیلگین ادیب، عالم، پروفسور، یازیچی، شاعر، تدقیقاتچی و استادلاریندان بیریدیر کی یوز عنواندان آرتیق تدقیقی کتاب مؤلفی کیمی تانینیر، ساییلیر، سئچیلیر و سایغی گؤستریلیر.
اما، چوخ آجیناجاقلی، آغریلی، اورهک داغلاییجی و تأسف دوغوروجو اما، اوختای بیزیم آرامیزدا یوخدور. او یاشاییشینین جوشغون و جوان چاغیندا 1350ـ اینجی ایلده اؤلومه محکوم ائدیلدی.
من کی 1348-1349 ـ اینجی تحصیل ایلینده، اردبیل شهرینین «آذرآبادگان» مدرسهنین 11ـ اینجی صینیفینده اوستاد دوزگونون شاگردی و او ایللردن اؤز معلمیمین یعنی جناب دوزگونون اوختایایله یولداشلیقلاری و ادبی ـ مدنی امکداشلیقلاری ایله تانیش ایدیم، او ایللر و گونلرین عزیز خاطرهسینی یاد ائتمک اوچون، اوستادیمین تدقیقی ـ بدیعی و علمی ـ ادبی خصوصیتلی مقالهسینی یعنی حکیم آخوند ملامحمدباقر خلخالی بارهسیندهکی یازیسینی فارس دیلیندن ترجمه ائتدیم و الینیزدهکی کتابین بیرینجی بؤلمهسی اولاراق محمدباقر خلخالینین ثعلبیهسی و علیرضا اوختایین قوشدوغو «تولکو کتابی» منظوم اثری ایله یاناشی کتابین ایکینجی و اوچونجو فصلینده چاپ ائدیلمهسینی مصلحت بیلدیم.
یئری گلمیشکن قید ائتمک لازمدیر کی ملامحمدباقر خلخالینین «ثعلبیه» اثرینین متنی 1620 بیت شعردن عبارتدیر کی دؤنه ـ دؤنه چاپ اولوبدور و دوزگون اؤز مقالهسینده ثعلبیهنی تحلیل و تقدیم ائدیبدیر. اما اوختایین «تولکو کتابی» آدلی منظومهسی. 40 بیت تشکیل ائدیر کی م. ب. خلخالینین ثعلبیهسینه اساسلاناراق، اصلینده ایسه، ثعلبیهنین سئچگین ناغیللارینین یئنیدن ایشلهلنمیش شکلی شعر دیلی ایله چاپا حاضرلانمیشدیر.
نمونه اوچون بیر نئچه بیت شعری «ثعلبیه» و اوختایین یازدیغی تولکو کتابینین متنلریندن آشاغیدا مقایسهلی صورتده قید ائدیریک:
اصلی متن:
بئله نقل ائیلهییب میرزا فلانی،
کلامی دوغرودور یوخدور یالانی.
که بیر تولکو دیار اصفهاندا،
که یعنی غیرت ملک جهاندا،
الینه دوشمهییب قوت مناسب،
مرادین وئرمهییب چرخ ملاعب.
یئنیدن ایشلنمیش متن:
بئله نقل ائیلهییب ائلجه بیلنلر،
روایت باغچاسیندان گول درهنلر.
کی عالمده یامانلیق کؤک سالاندا،
یامان بیر تولکو وارمیش اصفهاندا.
نه وقتدیر سالماییب بیر زاد الینه،
کئچیب بیر آی کی دگمیب ات دیلینه.
اصلی متن:
دئدی تولکو:«دئ قورتار درد و آهین،
منه ثابت اولوبدور اوچ گناهین:
بیریسی بیادبسن، ائیلهمن شرم،
حیادان عاریسن هئچ بیلمن آزرم.
حضور خلقده پرخاش ائدهرسن،
یالان یئره دوروب بیر یئر دئیرسن.
چاغیرارسان تویوق اولجاق خبردار،
گلهر بیچاره کیم بیلمز نه ایش وار.
چؤل ائولی عار و ناموسو یئییبسن،
حیا آدابینین ترکین دئییبسن.»
یئنیدن ایشلنمیش متن:
دئدی تولکو کی:«قورتار آغلاماغین،
منه ثابت اولوبدور اوچ گناهین:
بیریسی: بیادبسن ائتمهسن شرم،
حیادان عاریسان، بیلمزسن آزرم.
آداملار وارکن هی بوش حرصلنرسن،
یالان یئره دوروب بیر یئر دئشرسن.
چاغیرارسان تویوق اولجاق خبردار،
گلهر بیچاره کیم بیلمز نه ایش وار.
چؤل ائولی عارسیز اردمسیز اولوبسان،
حیا آدابینین ترکین قیلیبسان.»
ثعلبیهنین اصلی متین و علیرضا اوختایین ایشلهدیگی متنی مقایسهدن سونرا، یئریدیر کی اثرده اولان بعضی سجیّهوی جهتلره اشاره ائدم:
2. ثعلبیهده فلسفی اصطلاحلار
ثعلبیهنین مؤلفینین عالیملیگینی بیز او کتابی دقتله اوخودوقدا درک ائدیریک، زمانهسینین مختلف علملرینه دریندن یئیهلنمهسی، ثعلبیهده انعکاس ائتمیشدیر. تدقیقاتیمیزا گؤره اونون حقوق، شریعت، ادبیات، طبیعت، جمعیتشناسلیق، فولکلور، اخلاق، فلسفه، منطق، تاریخ، دیلچیلیک، گؤزللیک علملری حاققیندا کفایت قدهر معلوماتی وار ایمیش. مین ایللردن بری اؤگرهنیلن اخلاقی، فلسفی و اجتماعی مفهوملارین رمزلرینی آچیب ـ آشکارلاماغا چالیشیر. ثعلبیهدهکی فلسفی اصطلاحلار آشاغیداکیلاردان عبارتدیر: فهم و کمال، فضیلت، عقلی ـ نقلی علملر عالمین تحلیلی و وجودون تکمیللیگی، شهوتلهنیب جوفتلنمک، تغافل، تعارض، تناقض، غمین طغیان ائتمهسی، جانین چالیقلاماسی، یالقیزلیق، کیمسهسیزلیک، غیظه گلمک، سعادت، آرتیق طاماهلیق، خواب خیالات ایلن عُمر سورمک، تحیّر قیدینده بند اولوب قالماق، روحی احوالاتین پوزغونلوغو و بولانماسی، عیش ـ عشرت و عیاشلیقلا یاشاماق، قوجالیق، نفس، دقت و نهایت آلتمیش یاشلی انسانین کامللیگینه اشاره ائتمهسی.
3. سؤزون قدرتی
بشریتین ایرهلیلهییشینی تأمین ائدن ان بؤیوک قوّهلردن بیری «سؤز» اولموشدور. انسان سؤزو، تاریخله بیرلیکده تکمیللهشیب، زنگینلهشیب، یعنی معنالار یئنی کیفیتلر، بدیعی بویالار کسب ائتمیشدیر.
«سؤز» همده «بدیعی سؤز صنعتی اولان ادبیات» قدرتلی ادراک و انعکاس واسطهلریندن بیرینه چئوریلمیشدیر. خلقیمیز «قیلینج یاراسی ساغالار، سؤز یاراسی ساغالماز» دئمیش. بو سؤزون قدرتی، جاذبهسی، ملاحتی، کسری اؤنونده پرستشكار اولماقلا بیرلیکده، عصرلردن بری متفکّرلریمیزین، شاعرلریمیزین، صنعتکارلاریمیزین سؤز اوزهرینده اوزون مشاهدهلرینین، دوشونجهلرینین، کرچکلیکله سؤزون مقایسهسینین تلقین ائتدیگی مدرک بیر نتیجهسی کیمی آنلاشیلمالیدیر. فضولی «سؤز» ایله علاقهدار دئییر:
خلقه آغزین سرّینی هر دم قیلار اظهار سؤز،
بو نه سِرّدیر کیم اولور هر لحظه یوخدان وار سؤز؟
آرتیران سؤز قدرینی، صدق ایله قدرین آرتیریر،
کیم نه مقدار اولسا، اهلین ائیلهر اول مقدار سؤز.
وئر سؤزه احیا کی توتدوقجا سنی خواب اجل،
ائده هر ساعت سنی اول یوخودان بیدار سؤز.
بیر نگار عنبرین خطدیر کؤنوللر آلماغا،
گؤستریر هر دم نقابِ غیبدن رخسار سؤز.
خازن گنجینهی اسراردیر، هر دم چکهر،
رشتهی اظهاره مین ـ مین گؤهر اسرار سؤز.
اولمایان غوّاص بحر معرفت، عارف دگیل،
کیم صدف ترکیبِ تندیر، لؤلؤی شهوار سؤز.
گر چوخ ایسترسن فضولی عزّتین، آز ائت سؤزو،
کیم چوخ اولماقدان قیلیبدیر چوخ عزیزی خوار سؤز!
و یا «لیلی و مجنون»دا دئییر:
جان سؤز دور اگر بیلیرسه انسان،
سؤزدور کی دگیللر اؤزگهدیر جان.
ملامحمد باقر خلخالی سؤزه سئوگی و سایغی ایله یاناشمیش، نطق نوعلرینه دانیشیق خصوصیتلرینه، باجاریقلی، عاغیللی و جاذبهلی صحبت آپارماغا فکر وئرمیشدیر. نطقین تأثیر قابلیتی، منظوم سؤزون یوکسک درجهلی تأثیرین دویوب درک ائتمهگی، گؤزل و منطقی دانیشماغی توصیه ائتمیشدیر. اوخوجولارینا نصیحت ائدیبدیر کی تارتان ـ پارتان سؤزلری دوغرو سانماسینلار. سؤزو مختصر عرض ائتسینلر، سؤز دئیهنده دقت ائدیب، بعضاً ده لال اولوب دانیشماماغی مصحلت بیلمیشدیر.
«سؤز» خلقی یورمامالی، دانیشاندا سؤزون موضوع دایرهسیندن کنارا چیخمامالی، یاغلی دیلینی ایشه سالانلارین سؤزلرینه و خوش دیل ایله عرض ائدیلن حیلهلره اینانمامالی، اوخوجولاری سؤزو جایدیرماقدان چکیندیرمیش، سؤزده دنیادان کئچنلرین ـ یعنی ترک دنیالیغی تبلیغ ائدنلرین ـ عملده پیس نیتلرینی درک ائتمیشدیر.
سؤزله باغلی ثعلبیهدن بیر نئچه بیت مثال:
اوزاندی سؤز کی قیلدی خلقی خسته،
گولوم دورما یئیین گئت مطلب اوسته.
***
بالام چوخ ائیلمه سؤزده تعارض،
فیکیر وئرسن دانیشمازسان تناقض.
***
سؤزون شیرین، اؤزون پیسسن ایلاندان،
***
منی سالما اله آلدانمارام من،
داها بوش سؤزلری هئچ قانمارام من.
***
یالان عرض ائیلهسم من بو کلامی،
یویوم بیر لحظهده من جوت بالامی.
4. فولکلور
شفاهی ادبیات، عصرلر بویو خلقین امهگینین محصولو اولان زنگین بدیعی صنعت اینجیلری خزینهسیدیر.
آذربایجان خلقینین مختلف زمانلاردا یاراتدیغی نغمهلر، بایاتیلار، آتالار سؤزو، مثللر، تاپماجالار، لطیفهلر و عاشیق شعری نسلدن ـ نسله، عصردن ـ عصره کئچهرهک زمانهمیزه قدهر گلیب چاتمیشدیر.
ملامحمدباقر خلخالینین ثعلبیهسینده چوخلو فولکلوریک مادهلره راست گلیریک، ثعلبیهدن اؤگرندیگیمیز چوخلو فولکلوریک معلوماتا اشاره ائدیریک. آتا، آنا، قوهوم، قارداش، باجی، اوغول و یولداشا حرمت ائتمک و غربتده دایم اونلارین حسرتینی چکمک، قوهوم، قارداش ایچینده سازلانماق، ائل ـ اوبا، طایفا و قبیله عضولرینین بیر ـ بیرینه آرخا و هایان اولماسی، غربت دردی، ظالم زمانهدن شکایت، باشا قارا سالماق، اله حنا یاخماق، انلیک ـ گیرشان یاخماق، آیاقیالین کربلایه گئتمک، قوناق گلمک، قوناقلاری عزیزلمک و حرمتله قارشیلاماق، دوشگونلره آرخا چیخماق، اماملار، مقدس پیرلر، یئرلر و شخصیتلره آند ایچمک، اللشمک، اوتورماق، ایشلری فعاللیقلا آشیرماق، نذر ائتمک و قربان وئرمک، پای اومماق، یئریکلهمک، بیت الحرامی زیارت ائتمک، اوروجلوق مراسمی و سائره.
اؤلوم و قبرستانلا باغلی مراسم، اؤلوم آیاغیندا آتانی، آنانی، قوهوم، قارداشی، یولداشی، باجینی و اؤلادلاری یادا سالماق، وصیت ائتمک، اؤلولره آغلاماق، ساچ تؤکمک، جان بهسرین باشینی دیز اوستونه آلماق، جنازهنین اوستونه شال سالماق، قازاندا حلوا چالماق، ملاّ دالینجا قاچماق، اهلِ قبورو زیارت ائتمک، غملی مزارلارا آرزیلی، نیسگیللی یولون یولچولارینا گؤز تیکن اؤلولری و یاتاغی قارا تورپاق اولانلاری یاد ائتمک.
5. طبیعت عنصرلری
طبیعت، صنعتین ان مهم موضوعلاریندان، صنعتکارین الهام وئریجیلریندن و اونون سیرداشلارینداندیر. طبیعتسیز صنعت معناسیزلاشیر، معنوی بوشلوغا مبتلا اولور. طبیعتسیز صنعت اولا بیلر، صنعتسیز طبیعت اولا بیلمز. طبیعت همیشه صنعتی مایالاندیریب، دولغونلاشدیریب و زنگینلشدیریبدیر. تمثیلی ادبیاتدا طبیعت عنصرلرینین رولو، اساسلی، بیرینجی درجهلی و جانلی رولا مالکدیرلر. جمعیته مراجعت ائده بیلمهمک، صنعتکاری حیوانلارین دیلیجک دئسک، اجتماعی دردلری آجیناجاقلی و دوزولمز اقتصادی وضعیتی و آغیر مادی حیاتی شرایطی سؤیلمهگه وادار ائدیر. ثعلبیهدن اؤگرهنیریک کی طبیعتدهده جمعیتده اولدوغو کیمی زوراکیلیق، ظلم، عدالتسیزلیک، گوجلولوک، یالتاقلیق، قتل و غارت حاکمدیر. ملامحمدباقر خلخالی عالیمجهسینه طبیعتین جانلی عالمینه مراجعت ائتمکله اخلاقی ـ فلسفی، حیاتی و اجتماعی مسئلهلرین چوخونو حیوانلارین دیلی ایلن بیان ائتمیشدیر.
6. اسلامی اصطلاحلار
حکیم ملامحمدباقر خلخالینین روحانیلیگی و روحانیته منسوبلوغو، دین خادمی، مفتی، واعظ، حاکم شرع، قاضی، دینی رهبر، الاهیاتچی و الاهی معارفین معلمی اولدوغو اوچون عموماً الاهیات فلسفهسی، دینی علملر دائرهسینده شریعت قایدا ـ قانونو چرچوواسیندا حرکت ائتمیشدیر. اؤز زیّیندن چیخمامیش عقیدهلرینه صادق اولموشدور. اونون مؤمنلیگی و دیندارلیغی ثعلبیهده انعکاس تاپمیشدیر. ثعلبیهده آشاغیداکی دینی اصطلاحلار میرزه محمدباقرین محکم عقیدهلی مسلمان اولدوغونا دلالت ائدیر. وعظ، مسجد، تکلیف، قیامت، شریعت، اهل شریعت، برزخ ـ دوزخ، نماز ،کفر، زاهدلیک و احادیث نبوی و آیاتِ قرآن ـا تئز ـ تئز مراجعت ائتمهسی...
7. اجتماعی مسئلهلر
ضدیتلی شرایط ده یاشاییب یارادان میرزه محمدباقر خلخالی، اؤزونون ادبی ـ بدیعی یارادیجیلیغیندا جمعیتی نظره آلیب، روحانی اولدوغو اوچون ملاحظهلرینده آرتیق احتیاطلی اولوبدور. بشر جمعیتین همیشه ناراحت ائدن مباحثهلی مسئلهلری، اجتماعی «معینلیک» داخلینده یعنی مشخص مناسبتلر ایچهریسینده تام دقیقلیکله تدقیق ائدیب، تحلیله جلب ائدیب، نظمه چکیب، اونلار حاققیندا اوخوجودا تام تصور یاراتماقلا، اوخوجونو دوشوندوره ـ دوشوندوره سیلکهلهییر، گولدورور، غملندیریر. بونونلا کفایتلنمیر، سانکی اجتماعی حیاتدا اولان ضدّیتلر حاققندا خبردارلیق ائدیر.
جمعیته رئالیست، عاغیللی و مترقی باخیشین نتیجهسیدیر کی ثعلبیه کیمی منظوم اثرلر میدانا گلمیش، یوز ایلدن آرتیق مدتده سئویلمیش، اوخونولموش، قورونموش، نسللرده ادبی یادگار اولاراق قالمیش، حتی عوام جماعتین یعنی سوادسیزلاردا اونون آدی و مضمونو بارهده معلومات الده ائتمیشلر.
ثعلبیه تورک مثنوی شعرینه یئنی اجتماعی مضمونلار و انسانی کیفیتلر آشیلایاراق، اونو یئنیلشدیرمک و معاصرلشدیرمک یولوندا حل ائدیجی آددیم آتمیش، یوکسک طلبکارلیقلا یازیلمیش و مرکب اجتماعی ـ اقتصادی حادثهلرین بدیعی حلّینه نائل اولموشدور.
اجتماعی ـ انسانی مضمونلو حقیقتلری، جاذبهلی و گرهکلی موضوعلاری، تئزلیکله حس و درک اولونان «معین ضدّیتلر» اساسیندا ایرهلی سورموش، اونلارین فلسفی تحلیلینی وئرمیش و حیاتین منفی ـ مثبت طرفلرینه عالیم ـ شاعر کیمی خصوصی هوس گؤسترمیشدیر.
بو خصوصیتلر هامیسی ثعلبیهنین مهم اجتماعی بیر منبع کیمی استفاده ائدیلمهسینی، اجتماعی نظریه یاراتماق و ادبی ـ مدنی فکرین تکامُلو، ادبی بیر یادگار اولاراق تدقیق ائدیلیب، قاجار شاهی یعنی ناصرالدینـین شاهلیق دُورونون اؤگرهنیلمهسینی گرهکلی قیلیر.
ثعلبیهده ایرهلی سورولن ان مهم اجتماعی مسئلهلر:
آروادلارین آجیناجاقلی وضعیتی، یوخسوللوق، آجلیق، فیریداقچیلیق و آدام آلداتماق، زرنگلیک، یالتاقلیق، لووغالیق، غرّهلنمک، سیرتیقلیق، اله باخیملیلیق و دیلنچیلیک احوال ـ روحیهسی، خلقی تنگه گتیرمک و آزار وئرمک، ادب ـ آدابی گؤزلمهمک، شرارت، ائوسیزلیک، کسکین صنفی اختلافلار، تسلیم اولوب، تعظیم ائتمک و نوکرچیلیک جهدلری، یتیملیک، یولداشلیغا خیانت، بدبختلیک، هرزهلیک، دیل یاراسی، بهتان، غیبت و مذمت، امهک و چالیشقانلیق، تنبللیک و بطالته نفرت بسلهمک، قوناقپرورلیک، قاریلارا حرمت بسلهممک، ایکی اوزلولوک، انسانین سعادتی و مدنی ـ معنوی یوکسلیشی و اونون حیاتی ـ اجتماعی مقدراتی حاققیندا ناراحت اولماق.
8. قهرمانلار و شخصیتلر
ملا محمدباقر خلخالی باجاریقلی روح حکیمی کیمی منفی قهرمانلارین روحی حیات و روحی خستهلیکلرینی پوزغون داورانیشینی، خسته روحونو، عاغیل ضعیفلیگینی، عقلی چاتیشمازلیغینی، آییقلیق رژیمینه تابع اولوب ـ اولمامالارینی (اویانیقلیق سیستمینه باغلی اولوب ـ اولمامالارینی) روحانی حیاتین بوتون اینجهلیکلرینی، حکمتلی افادهلرله، دقیق معنالی کلاملارلا و اینجه آنلاملی عبارتلرله تحلیل و تفسیر ائدیر.
شخصیتلرین جوشغون تمایل و احتراصلارینی، روح یوکسکلیگینی، اونلارین اخلاقیاتینین خصوصیتلرینی، حیات طلباتینی، هیجان و اضطرابلارینی، اورهک دؤیونتولرینی، روحی چیرپینیشلارینی، فعال صورتده اؤزلرینین حیاتی قابلیتلرینی تظاهر ائتدیرمهلرینی و اخلاقی وضعیتلری شرطلندیرن باشلیجا عامللرین اهمیتینی قیمتلندیریر. حیاتی، رئال محبتی، حقیقی حس و هیجانلاری شعره گتیریر.
شخصیتلر حاققیندا تصور یاراداراق، روانشناسی معلوماتدان کفایت قدهر استفاده ائدهرک قهرمانلارین فردی خصوصیتلری و او نسبت روحیاتینی افاده ائدیر.
خوروز، تولکو، تویوق و قوردون احوالاتینی شرح ائدرکن، اونلارین داخلی عالمینه نظر سالیر. ضدّیتلی بیر ـ بیرینی انکار ائدن حسلر و فکرلرین عمله گلمهسینی تصویر ائتمکله یاناشی، مربیلر، صوفیلر، عارف ارهنلر، ائلجه بیلنلر سیاسی فلسفی ـ اخلاقی آنلاییشلاری نصیحتلرینه آشیلاماق ایستهییر.
قوردون رحمسیزلیک، وحشیلیک و دویمازلیغینی، سوتلو گئچیلرین و آغ ماللارین قیشقیرتماسیندا، بویلو اینکلرین قارنینین ییرتیلماسیندا، کؤک قویونلارین، جوان اوغلانلارین آمانینی کسیب قانینی ایچمهسینده و چوبانلارین باشینا اویونلار آچماسیندا تجسم ائتدیریر.
شخصیتلر آراسینداکی مناسبتلر و کسکین فرقلر، اونلارین داورانیش پوزونتولاری، اونلاری مؤدئللشدیریلمهسی، اؤزونو قیمتلندیرمهسی و ادعا سویّهسی، ادراکلارینی فورما، سویّه و تکامل جریانلارینی دویغولارینین تصنیفاتی، حیاتی وارلیقلارینین بوتونلوگو و شخصیت بیرلیگینین قورولماسی اؤز انعکاسینی ثعلبیهده تاپمیشدیر.
9. صنعتکارلیق
شخصیتلرین لازیمینجا دولغون ایشلنمهسی، اونلارین داخلی عالمینین آچیلماسی، جانلی حسلرله افاده اولونماسی، دریندن ایشلنمیش دراماتیک وضعیتلر، معین مناسبتلر و علاقهلر داخلینده تحلیل ائدیلن همین وضعیتلر، داراماتیک بحران شرایطینده قهرمانلارین روحی اوقاتی، جدی دراماتورژیک ضدّیتلر، قهرمانلارین شخصیت سویّهسینه قالخاماسی، فردیلشمهسی، عمومیلشمهسی، گرچک یاشاییشین مضمونو ایله اثرین موضوعو آراسینداکی اویغونلوق، بوتون بونلار صنعتکارلیق باخیمیندان دقتی جلب ائدیر و حکیم شاعر، عالم ـ مؤلف میرزا محمدباقر خلخالینین حیرتلندیریجی درام شعری یارادیجیلیق دنیاسیندان خبر وئریر.
شخصیتلرین وضعیتی، حادثهلره حاکم اولوب حادثهلرین آخارینین اونلارا تابع اولماسی و آیدین صحنه شخصیتی یاراتماسی ان آنی تأثراتلار حرکته و لاپ عادی محرکلر ایله الهاما گلهن قهرمانلار، اونلارین آرزیلار عالمی ایله معنوی دنیاسینی بیرلیکده تام اوستالیقلا قلمه آلماسی، باجاریقلی رسام کیمی ادبی ـ بدیعی لوحهلر یاراتماسی، مثنوی قالبی امکانلاری داخلینده قول ـ قاناد آچاراق، اثرین فلسفی ـ حیاتی توتومو و معنا یوکونو داهادا گئنیشلندیرمهسی چوخلو ادبی امهک صرف ائتمک و صنعتکارلیق مهارتی طلب ائدیر.
جانلی صورتلرین مادی احتراص ایله دولو، اوخوناقلی صحنهلرده اشتراکی حیاتدان گلهن موضوعلار، ادبیاتدان چوخ حیاتا سؤیکهنیر.
صورتلرین داخلی عالمی ایله، خارجی آراسینداکی علاقهنین تام اویغونلوغو، حکایتلرین عموماً هیجانلی، گولونج و رئالیست بیر سونلوقلا بیتمهسی، حادثهلرین سرعتله باش وئریب نتیجهلنمهسی، قهرمانلارین چئویکلیگی و قبراق دبهریش، عادت و سنّتلرین، ائل حیاتینین جمعیتین ان مترقی کیفیتلرینین رمانتیکاسینی یارادا بیلمک.
طنزی وضعیتلر، دادلی ـ دوزلو صحبتلر، طنز روحلو مکالمهلر، کسگین حیاتی ـ اجتماعی مذاکرهلر، جدی دانیشیقلار، اِستهتیک طرزلی رجعتلر، تغزّلی احوالاتین تشریحی، محبتله آشیلانمیش، هیجان، اضطراب و تلاطملرله بویانمیش سئوگی مایالی حیات آهنگلی دانیشیقلار، ایرهلی سورولن داخلی منطقلی دوشونجهلر و فکر مبادلهسی، تکرار جناسلار، شعر ایله ائکیز موضوعونون محبتین گورآخینی اوخوجونو سام و صرصر یئلی و داغلار سئلی کیمی چکیب آپاریر.
ثعلبیه مؤلفینین شخصیت کامللیگینین تاملیغی، معنوی بوتونلوگو و محکم رئالیست ادبی موقعینی قوروماسی کتابدا دویولان قاباریق خصوصیتلردندیر.
10. میرزا محمدباقر خلخالی و حقوق علمی
عمومی مدنیتین مهم ترکیب حصهلریندن بیری اولان حقوق، جمعیتده گئدن اجتماعی جریانلاردان کناردا قالمیر. دگیشیکلیکلری سادهجه انعکاس ائتدیریر، فعال موقع توتور و اؤزوده بو جریانلاردا تکمیللشیر، زنگینلشر، خلقین عمومی ترقیسینده باشلیجا عامیللردن بیرینه چئوریلیر.
حقوق علمی یالنیز قایدا ـ قانونلار توپلوسوندان، محکمهلرین عمللریدن، عدلیهنین جاری ایشلریندن، مقصرلرین محاکمهسیندن و مختلف حقوقی مناسبتلرین (ملکی، عائله، منزل، امهک و ... مناسبتلرین) نظاما سالینماسی حاققیندا معین قایدالارا اساسلانان معلوماتدان عبارت دگیلدیر.
حقوق علملرینین فعالیت دائرهسی اجتماعی حیاتین بوتون ساحهلرینی احاطه ائدیر. باشقا سؤزله، جمعیتدهکی بوتون علاقهلر و مناسبتلر و انسانلارین آراسینداکی رابطهلرین قانونی اولاراق تنظیمی بوتونلوکله حقوق علملرینین اساسیندا متشکّیللیک قازانیر. بئلهلیکله جمعیتده قانونون حاکمیتی تأمین ائدیلیر.
اجتماعی علملر آراسیندا مرکزی یئرلردن بیرینی توتان حقوق، بوتون اجتماعی تأسیساتا دریندن تأثیر گؤستریر. ائله بیر اجتماعی تشکیلات یوخدور کی حقوقی مسئلهسی اولماسین و حقوقی متخصصسیز جاری ایشلرینی حیاتا کئچیرتمهسین.
حقوقشناسلارین وظیفهلریده بئلهدیر: حقوقی تفکّرون فورمالاشماسی، وطنداشلارین حقوقی بیلیکلره یئیهلنمهسی، حقوقی دنیا گؤروشونون تشکل تاپماسی، حقوقا اویغون حرکتلری، حقوق و آزادلیقلارین قورونماسی و عملی اولماسی قایداسی، قانونی مدافعهسی، دولت اداره ائتمهسینین قانونی اساسلارینی مهم حقوقی مفهوملارین و قانون وئریجیلیکده باش وئرن یئنیلیکلرین تحلیل و تفسیری.
حقوق علملرینین ان مهم خصوصیتلریندن بیری، اونون «بینالملل ماهیت» داشیماسیندادیر. مهم بینالملل مسئلهلرده، مختلف دولتلر آراسینداکی اختلافلاردا، دنیادا باریشیق اوغروندا مبارزه ایشینده ده حقوق علملرینین اهمیتی چوخ بؤیوکدور.
ملامحمدباقر خلخالی، بؤیوک روحانی، پئشهکار عدلیهچی، حقوقشناس عالم و تجربهلی قاضی و حقوق مشاورلیگی بارهسیندهکی معلوماتینا اساسلاندیغینا گؤره، ثعلبیهده اونون پئشهسینه عائد اونلارلا اصطلاحا راست گلیریک.
حکیم خلخالی حقوقی بیلیک، حقوقی حرکتلره، حقوقی تربیته، حقوقی ادبیاتا، حقوقی مدنیته، حقوقی دوشونجه و دنیا گؤروشونه، حقوقی مناسبتلره استناد ائدهرک ثعلبیهنی قلمه آلمیشدیر. بئلهلیکله اونون پئشهسی ادبی ـ بدیعی یارادیجیلیغینا دریندن تأثیر گؤسترمیشدیر.
آشاغیداکی اصطلاحلار ثعلبیهدن نقل اولونور: شاهدلرین اعتباری و ایمانی، تعیین و آشکار ائدیلمهسی، شرعین قراری، شهادت امری، حقسیز شهادت، ایمان، قاضی، محتسب، دارغا، رضایت، ایمان، مدعا، آفات و مکافات، تکلیف، حق، باطل، شک، گناه، تقصیر، تقصیری ثابت ائتمک، تازیانه، زیّ، بیادب ایش گؤرمک، اجتماعی قایدا ـ قانونو پوزماق، قاراوول، آداملاری آغاجا باغلاییب تنبیه ائتمک، جزا، شرارت، شریرالنفس، یومالطبع، استنطاق ایشی، کبینسیز آرواد آلماق، شهودی جرح ائتمک، جرمی مدلّل و خلافی مسجّل ائتمک، خلاف ایش گؤرمک، مالک، مباشر، حاکم، کلنتر، حق یولو گئتمک، کدخدا، عرضهچی، امر معروف، دوستاق، کفاره، زنا، تجسس.
11. سون سؤز
محمدباقر خلخالینین بو اثرینیده یئنه ده اوختای کیمی بیر حقوقدان ایشلهییب، خلاصه ائدیب و سهمانا سالمیشدیر.
الینیزدهکی بوکتابچا اصلینده ایسه ایکی 22 یاشلی آذربایجانلی جوانین 1340 ـ اینجی ایللرده فکری محصولو، ادبی امهگینین بهرهسی و ملی ـ مدنی خدمتینین ثمرهسیدیر.
اوختای و دوزگونون، اؤز همشهریم، یعنی جناب محمدباقر خلخالینین حاققینداکی یازیلی زحمت و ادبی خدمتلرینی قیمتلندیریب، جانلاندیردیغیم اوچون اینانین کی چوخ شادام عزیز اوخوجولار.
حضرت حکیم آخوند آقا میرزا محمدباقر خلخالینین آد و سانینین یاشاماسی و «ثعلبیه»نین دایم یاد ائدیلیب اوخونولماسی آرزیسی، اوختایین روحونون شاد اولماسی دیلگی و دوزگونون برکتلی عمرونون اوزونلوغو و ساغلاملیغی ایستهگی ایله مقدمهنی باشا چاتدیریرام. الله سیزه یار اولسون.
محمّد داوریار
اردبیل ـ مرداد1389


text:
یۆزدؤردونجو درس
فعللر (33)
غیر شهودى شکیل (فورم)
فعلین خبر شکیللریندن دانیشدیقدا گؤردویونوز کیمى اکثرینین هم شهودى، هم ده غیر شهودى شکیللرى واردیر.
شهودى خبر شکیللرى اکثر دونیا دیللرینده واردیر، آنجاق فعلین غیر شهودى شکیلى تانیدیغیمیز دیللرده یوخدور، بیلدیگیمیزه اساسا یالنیز تورک سیستئملى دیللرده، او جۆملهدن آنا دیلیمیزده واردیر.
آشاغیدا گؤرهجهییمیز کیمى، فعل زامانلارینین اکثرینین غیر شهودى فورمو دا واردیر کى، مضمونجا کئچمیش زامانا دلالت ائدر. اگر فعللرین کئچمیش خبر شکیللریله، غیر شهودیلرینی بیرلیکده نظره آلساق، اوندا دیلیمیزین فعل قورولوشونون نه قدر گئنیش و درین مضمونلو اولدوغونو حدس وورماق اولار. میثال اۆچۆن "گلمهمهلىایمیش" سؤزۆنۆ تقریبى اولاراق فارس دیلینه بئله چئویرمک اولار: "حوادث نشان مى دهد که، نمى بایستى مىآمد."
ایندى ده غیر شهودى کئچمیش زامانین خصوصیتلرى و شکیللرینى نظردن کئچیردک.
یوخاریدا گؤردویوموز بۆتۆن فعللرین (کئچمیش، ایندیکى، گلهجکلر) هم تصدیقى، هم ده اینکارى معنى جهتدن ائلهدیر کى، اونلاردان خبر وئرن شخص او ایشلری اؤز گؤزوله گؤرموش، اونلارین شاهیدى اولموشدور.


text:
سون ۱۰ ایلده آمئریکانین یاخین شرقده حربی فعالیتی بو اؤلکه یه ۶ تریلیون دوللارا باشا گلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییالی پولیتولوگ آلئکساندر کرولئنکو «ریا نوووستی»یه آچیقلاماسیندا دئییب.
«بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین سانکسییالاری ایله قارشیلاشمایان عراق محاربهسی قئیری-قانونی ایدی. سووئرئن دؤولته قارشی حیاتا کئچیریلن هوجوم ایدی. بو ساواش ۵ مین آمئریکالی عسگرین اؤلومو، ۱۰ میندن چوخونون ایسه یارالانماسینا و شیکست قالماسینا سبب اولدو»، - کرولئنکو بیلدیریب.
او قید ائدیب کی، واشینگتونون فعالیتی عراقا نه دموکراتییا، نه ده صولح گتیریب:
«۱۱ سئنتیابر هوجوملاریندان سونرا آمئزیکا یئنی تهلوکهسیزلیک استراتئگییاسی چرچیوسینده میللی منافعی اوچون دونیانین بیر حیصهسینه محاربه اعلان ائتدی. افغانیستاندان سونرا عراق ایکینجی هدف سئچیلدی».
خاطیرلاداق کی، بو گون عراقین سابق لیدری صدام حسینین آسیلاراق اعدام ائدیلمهسیندن ۱۰ ایل اؤتور.


text:
آستانه جریانی و تورکیه نینگ عفرین عملیاتی
تحلیل و تیکشیروو
آستانه جریانی و تورکیه نینگ عفرین عملیاتی
یازووچی: جان آجون
تورکيه، روسیه و ایران نینگ کفالتیده دوام ایتگن آستانه جریانیده سوريهدهگی ترنگلیکنی کمه یتیریشگه قره ته مهم قدملر تشلندی. آستانه جریانی سوريهده 6 ییلگه تۉلگن تۉقنهشوولرگه یکون یهسهش و تینچلیک نامیدن حاضرگچه تشلنگن اینگ مهم قدم حسابلنهدی. 3 اولکه اورته سیده باریلگن کیلیشوو بیلن سوريه نینگ کوپلب جاییده صلح حدودي اعلان قیلیندی. بوندن تشقری ساچیدهگی برچه اتنیک گروه و مذهب گروهلر نینگ اشتراکی بیلن ملي تینچلیک کنگره سی اوتکزیش قراری آلیندی. فقط سوريهدهگی صلح حدودلری ایچیده اورین آلگن ادلیب حدودیده صادر بولگن توقنهشوولر آستانه جریانینی مجبورلهماقده.
اسد رژیمی و رژیم طرفداری پولیسلر روسیه نینگ هوا حمایهسی بیلن باشلهتگن
ادلیب اعملیاتیده کوپلب شهرچهنی قولگه کیریتگنلری کوزهتیلدی.
ابو ظهور قونلغه سیگه یقینلشیب کیلگن رژیم طرفداری پولیسلر نینگ ایلگریلشیشی، سوريه مخالفلری نینگ قرشی هجوملری نتیجهسیده قسماً هم بولسه توختهتیلدی.
تورک تشقی ایشلری، اسد رژیمی ادلیب عملیاتیده ترنگلیکنی کمه یتیریش حدودي کیلیشوویگه ضد ایکنینی معلوم قیلدی.
تورکيه روسیهدن اسد رژیمیگه باسیم قیلیب عملیاتلرنی توختهتیشینی طلب قیلماقده.
ادلیبده تورکيه تامانیدن حمایه قیلینگن مخالف گروهلرنی حرکتلنتیریب قرشی هجوم عملگه آشیریلیشی، روسیه و اسد رژیمیگه قرشی بیر آگاهلنتیروو دییه بهالنماقده.
باشقه تاماندن جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان نینگ آخرگی کونلردهگی عفرین بیاناتلری ایسه احتمالی بیر عفرین حرکتی کوتیلگنینی کورسهتماقده. جمهور رئیس ایردوغان عفرین و منبیچ حرکتی هر لحظه باشلشی ممکن دیب بیلدیردی.
« خدا خواهلهسه ایرته یاکه باشقه بیر کون قیسقه مدت ایچیده عفرین و منبیچدن باشلب سوريهدهگی باشقه ترور باشپناهلرینی بیری-کیتین ترقهتهمیز» دیدی. جمهور رئیس ایردوغان بیرگن بیاناتیده قوشیمچه فیلق الشام کلمه سی 20 مینگ آزاد سوريه قوشینی منسوبی عفرین حرکتی اوچون تیار ایکنینی معلوم قیلیشی جوده مهم ایدی.
جمهور رئیس ایردوغان علیحده امریکا قوشمه ایالتلریگه قرشی « تروریستلر بیلن اورتهمیزده توختهمنگ، قتل سوروولری بیلن اورتهمیزگه کیرمنگ. عکسی اورتهگه چیققن تقدیرده پیدا بولهدیگن حادثهلردن بیز مسوول ایمسمیز. ترور تشکیلاتی نینگ مرکزلریدهگی بیراقلرنی اوزلرینگیز آلیب تشلنگ او بیراقلرنی بیز سیزگه تسلیم ایتماق مجبوريهتیده قالمهیلیک دیدی.
تروریستلرنینگ یونیفورملریدهگی اشارهلرلرنی ییچیب آلینگ کی تروریستلر بیلن بیرگهلیکده بولگنلرنی توپراققه کومماق مجبوريتیده قالمهیلیک» دیگن بیاناتلری تورکيه نینگ قنچهلیک قرارلی ایکنینی کورسهتیش جهتیدن جوده مهم و کوچلی افادهلر ایدی.
امریکا قوشمه ایالتلری اینگ سونگ بیرگن بیاناتلریگه کوره YPG نینگ نظارتیدهگی حدودلرده 30 مینگ کیشیلیک ینگی بیر قوشین تشکیل ایتیشنی ریجهلهماقده. « چیگره حمایه قوشینی» دیب ناملنگن تشبث، امریکا قوشمه ایالتلری نینگ سوريه نینگ توپراق بوتونلیگیدن واز کیچگنینی و YPG بیلن حربي کیلیشوونی داعشدن سونگره هم دوام ایتتیریشنی ریجهلهگنینی کورسهتماقده.
چنانچی تورکيه، روسیه، ایران، سوريهلیک مخالفلر و اسد رژیمی امریکا قوشمه ایالتلری نینگ قوشین تشکیل ایتیش ریجهلریگه ناراضیلیک کورسهتماقده.
آستانه جریانیده تورکيه، روسیه و ایران نینگ کفالتیدهگی جریان نینگ اساسی فکری سوريه نینگ تمامیت ارضیدن حمایه قیلیش. امریکا قوشمه ایالتلری نینگ سوريهنی عراق و تورکيه چیگره سیده جایلشیش اوچون YPGدن تشکیل تاپگن ینگی بیر قوشین تشکیل ایتیش ریجهسی و بو دایرهده آستانه جریانی بیلن بوتونلهی ضد بیر نظریه دیر. سوريهدهگی توقنه شوو و اوروش شرایطیده بیر ترور بیلباغی داعش بیلن کوره ش نامی آستیده ششمه- ششرلیککه کیلتیریشگه حرکت قیلگن امریکا قوشمه ایالتلری، سوريه ساحهسی ایچیده بارگن سری یالغیزلشیب بارماقده.
امریکا قوشمه ایالتلری، اوز یالغیزلیگینی سعودی عربستان و بیرلشگن عرب امیرلیکلری کبی کورفز اولکهلری و اسرائیل آرقهلی برطرف ایتیشگه حرکت قیلماقده.
عفریندهگی YPG پولیسلری، امریکا قوشمه ایالتلریدن زیاد روسیه بیلن ینه یخشی مناسبتگه ایگه و منطقهلریده عفرینده YPG طرفطارلری امریکا قوشمه ایالتلریدن کوپراق روسیه بیلن علاقهده ایکنینی و منطقهلریده روس حربي مرکزلری موجود بولگنی بیلینماقده. عفرین عملیاتی اوچون امریکا قوشمه ایالتلری نینگ حمایهسیدن کوپراق روسیه حمایهسی YPGنی قوریقلهماقده. جمهور رئیس ایردوغان نینگ ایضاحلریدن کیین روسیهدن معتدل مناسبتلر بیلدیریلدی.
پینتاگون سوزلاوچیسی ایسه، بیر ژورنالیست نینگ بیرگن سوالیگه عفرین حدودی امریکا قوشمه ایالتلری نینگ عملیات ساحهسیگه کیرمهگنینی معلوم قیلدی.
تورکيه نینگ عفرین حدودیدهگی YPG تشکیلاتلنیشیگه قرشی آزاد سوريه قوشینی
بیلن برابر عملیات باشلهتیشی بیر لحظه مسأله. عفرین عملیاتی نینگ چوقورلیگی معلوم ایمس،
فقط احتمال عفرین اطرافیدهگی حدودلرنی نظارتگه آلیب عفریندهگی YPG موجوديتینی قورشاوگه آلیشدیر. عفریندهگی حدودلر YPG نظارتیده بولسه هم، اهالی نینگ کوپچیلیگینی عربلر تشکیل ایتماقده. YPG اصطلاحی نتیجه سیده تینچ اهالی اویلریدن قاچیب تورکيه چیگرهسیدهگی کمپلرده یشهماقدهلر. کمپده یشه گن محلي خلق، اوزاق مدتدیر تورکيه و آزاد سوريه قوشینی و عفرین اطرافیدهگی شهرچهلرنینگ YPGدن قوتقریلیشینی طلب قیلینماقدهلر .
عموماً، سوريهده دینامیک بیر جریان آلدیمیزده توختهب تورماقده. آستانه جریانی توسیقلرگه قرهمهسدن دوام ایتماقده. اسد رژیمی نینگ پایماللریگه قرهمهسدن کفالتچی اولکهلر جریاننی دوام ایتتیریشگه و اوزارا ایشانچنی آقلشگه قرارلی ایکنی کوریلماقده. باشقه تاماندن امریکا قوشمه ایالتلری نینگ YPG آرقهلی توزیشنی ریجهلهگن قوشینگه قرشی روسیه، ایران، تورکيه سوريه مخالفلری و اسد رژیمی تامانیدن هم قتّيق رئاکسیون کورسهتیلدی. جمهور رئیس ایردوغان بیرگن بیاناتلری جهتیدن، تورکيه نینگ عفرین عملیاتی هر لحظه باشلش احتمالی موجوددیر.


text:
گنجلرین شنبه مطالعهسی اوچون
کرد سیاسی مهاجرلرینین باکی و مسکو مرکزلری آراسیندا اختلافلار.
مؤلف: جمیل
حسنلی
چئویرن: علی
قبادیانی
آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسینین اوچونجو کونفرانسیندا آذربایجان دموکراتلاری ایله کردستان دموکرات پارتیاسی (کردستان دموکرات پارتیسی)
آراسیندا بیر سیرا اختلافلار میدانا چیخدی.
کرد دموکرا تلارینین باشچیسی رحیم قاضی ۱۹۶۰ نجی ایلین مارس آیینین ۶ دا کونفرانسین ایشیندن و غلام یحیی دانشیانین حرکتلریندن، کونفرانسدا اؤزونون و کردلرین تحقیر ائدیلمهسیندن آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه ۹ صفحهلیک شکایت گؤندردی.
او، یازیردی:
«کونفرانسدا منیم علیهیمه چیخیش ائدن یولداشلارین بعضیلری یالنیز منی دگیل، منیم هلاک اولموش قارداشیمی و عمومیتله کرد خلقینین شرفینی تحقیر ائتدیلر. بو چیخیشلار ملّتچیلیک کاراکتری داشیییر و هئچ وجهله بیزیم واحد پارتیا یاراتماق، ایرانین بوتون دموکراتیک قوهلرینین فعالیّت بیرلیگینی محکملندیرمک کیمی گوندهلیک شعارلاریمیزا اویغون گلمیر.
مثلاً، یولداش اصلانی دئدی:
«آذربایجانلیلارا حمایه گرهک دگیل، بیز اؤزوموز اؤزوموزو اداره ائده بیلهریک...قاضی کیمدیر؟ عمومیتله کردستاندا هئچ کیم اونون فامیلیاسینی تانیمیر...»
یولداش چشمآذر دئدی:
«قاضی فئودال عائلهسیندن چیخیب، اوندان نئجه خادم اولا بیلر...؟ بو سؤزلری ائشیدن یولداش دانشیان سوسدو، ایرانین مترقّی قوّهلرینین بیرلیگینی تأمین ائتمگه «جهد» ائدن یولداش سوسدو.»
رحیم قاضی هله آذربایجان دموکرات فرقهسینین ایکینجی کونفرانسینداکی چیخیشیندا کرد کادرلاریندان ثمرهلی استفاده ائدیلمهمهسیندن ناراضیلیق ائتمیشدی و اقتصاد علملری نامزدی، «آذربایجان»
قزئتینین
رداکتورونون معاونی علی گلاویژی نظرده توتاراق بیلدیرمیشدی کی، آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی علملر
آکادمیاسینین
اقتصادیات بؤلمهسینده بیر اقتصاد علملری نامزدینی صابرین «هوپهوپنامه»
کتابی حقّینده ایش یازماغا مجبور ائدیرلر.
آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسی رهبرلیگی ایله یاناشی آذربایجانداکی کرد دموکراتیک پارتیاسینین مسکو شهریندهکی کرد لیدری ملا مصطفی بارزانی ایله مناسبتی ده یاخشی دگیلدی و بارزانی دفعهلرله باکیداکی کرد دموکراتلارینین باشچیسی کیمی رحیم سیف قاضینین آذربایجان
حاکمیّتینین الینده بیر واسطه اولدوغو بارهده سووئت رهبرلیگینه شکایتلر یازمیشدی.
ملا مصطفینین مسکو شهرینده اوخویان قوهومو مصطفی سلماسی هله ۱۹۵۵ نجی ایلده باکیدا اولان کرد مهاجرلری حسامی حسن گرمیانی رحمانا یازدیغی
مکتوبدااونلاری رحیم قاضی علیهینه امضا توپلاییب مسکو شهرینه گؤندرمگه تشویق ائدیردی.
او، یازیردی:
«بیز اونوتمامالیییق کی، قارشیمیزدا بؤیوک وظیفه دایانیر، باکیدا بؤیوک تأثیرلری اولان رحیمی (رحیم قاضی - ج. ح.) و گلاویژی (علی گلاویژ - ج.ح.) محو ائتمک وظیفهسی… بورادا رحیمین و علینین اوّلکی نفوذو قالماییب.
دایی (ملا مصطفی بارزانی - ج.ح.)
دئدیگی کیمی اونلاری بوردا آدام یئرینه قویمورلار.
لاکن بیز ساکتلشمهمهلیییک، دشمنی ضعیف بیلیب اؤزوموزو اؤیمهمهلیییک.
نئجه دئییللر «باشی ازیلمهدن ایلان اؤلو ساییلمیر».
ایندی اوغور قازانماق اوچون بیز بیر جرگهده مبارزه آپارماغا جهد گؤسترمهلیییک و امکان وئرمهمهلیییک دشمن بیزه قارشی بیر جبههده بیرلشسین.
مثلاً، تصور ائدین اگر بیزیم مراجعتیمیزده اوچ امضانین یئرینه بئش امضا اولسا، اونون اهمیتی و قیمتی ۵۰۰ فایز آرتیق اولار… بو مسألهده من ده سیزه کؤمک ائدهجهگم، بو ایش اوچون فایدالی اولا بیلهجک ساخته مکتوبلار حاضرلایاجاغام.»
اصلینده، ملا مصطفی اؤزو ده بو ایشده ماراقلی ایدی و سووئت اتفاقیندا اولان کرد مهاجرلرینین یگانه تمثیلچیسی اولماق، آذربایجانداکی کرد دموکرات پارتیاسینی اؤزونه تابع ائتمک اوچون بوتون واسطهلردن استفاده ائدیردی.
هله، ۱۹۵۴ نجو ایلده سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی یانیندا عالی پارتیا مکتبینده دینلهییجی اولارکن او، سووئت پارتیا رهبرلیگی ایله گؤروش ایستهمیشدی و دسامبرین ۱۳ ده مرکزی کمیتهنین
خارجی علاقهلر شعبهسینین امکداشی ف.
وولوشین اونونلا گؤروشموشدو.
صحبت زمانی بارزانی تأکیدله خواهش ائتمیشدی کی، یاخین گونلرده ایران آذربایجانی دموکرات پارتیاسینین صدر معاونی تعیین ائدیلمیش رحیم قاضی حقّینده اونا معلوم اولان معلوماتلاری سووئت یولداشلارین نظرینه چاتدیرسین.ملا مصطفی بیلدیردی کی، رحیم قاضی بو وظیفهیه تعیین ائدیلدیکدن سونرا باکیداکی کرد مهاجرلری سلماسی، رحمان گرمیانی، عزیز شامزانی و حسن حسامیدن مکتوب آلیب.
اونلار تصدیق ائدیرلر کی، ایران آذربایجانی و کردستاندا دموکراتیک رژیملرین دارماداغین ائدیلمهسی حقّینده ۱۹۴۷ نجی ایلده باکیدا معلومات آلاندا، همین وقت بو کرد یولداشلارلا بیرلیکده باکیدا حربی مکتبده اوخویان رحیم قاضی اؤز یولداشلارین توپلاییب و دئییب کی، «ردّ اولسون سووئت اتفاقی.
یاشاسین قوام السلطنه.»اونلارین معلوماتینا گؤره ائله همین گون او، باکیدا ایران کونسوللوغونا گئدیب و اونا ایرانا قاییتماغا ویزا وئریلمهسینی خواهش ائدیب، اؤز یولداشلارینی دا بونا تحریک ائدیب.
بارزانی ایله صحبتی بارهده مرکزی کمیتهنین خارجی علاقهلر شعبهسینه معلومات حاضرلایان وولوشین یازیردی:
«بارزانییه مکتوب یازان کردلر و عینی زماندا بارزانی اؤزو حساب ائدیر کی، رحیم قاضینین تعیناتی آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین بو آدامین اصل سیماسینی بیلمهمهسیندن ایرهلی گلیر.
بارزانی گمان ائدیر کی، رحیم قاضی بو وظیفهیه آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی عالی سووئتی ریاست هیآتینین صدری میرزا ابراهیموف طرفیندن ایرهلی سورولوب.
اونون معلوماتینا گؤره رحیم قاضینین عمیسی محمد قاضی ۱۹۴۶ - ۱۹۴۷ نجی ایللرده میرزا ابراهیموفا قیمتلی هدیهلر وئریب.» ف.
وولوشینین مصطفی بارزانی ایله صحبتینین مضمونونو سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین خارجی کمونیست پارتیالارلا علاقهلر شعبهسینین مدیرینین معاونی ای.
وینوقرادفو بیر گون سونرا آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین بیرینجی کاتبی امام مصطفییئفه گؤندرمیشدی و قاضی محمدین گویا میرزا ابراهیموفا «قیمتلی هدیه»
وئرمهسینی آراشدیرماق اوچون مسکو شهریندن باکییا کمسیون گلمیشدی.
لاکن یوخلامالار بارزانینین «گمانلارینی»
تصدیق ائتمهمیشدی.
ملا مصطفی بارزانی آذربایجان رهبرلیگینه و سووئت آذربایجانیندا مهاجرت حیاتی کئچیرهن آزسایلی کرد مهاجرلرینه قارشی بئله مناسبتی داها چوخ مسکو شهریندن قایناقلانیردی.
هله ۱۹۴۶ نجی ایلین دسامبریندا آذربایجان دموکرا تلاری ایله یاناشی بارزانی باشچیلیق
ائتدیگی۲ مین نفر کرد
آتلیسی جلفا منطقهسیندن سووئت آذربایجانینا کئچهنده سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسیی دولت تهلکهسیزلیک ناظری ویکتور آباکوموفون گؤستریشی ایله اونلار نخجوانین یئرلی اهالیسیندن تجرید ائدیلدیلر. همین وقت سووئت اتفاقی تلقراف آژانسینین مخبری آدی آلتیندا سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسینه گلن آذربایجان دموکرا تلاری و کرد حربی دستهلرینی مشایعت ائدن دولت تهلکهسیزلیگی ناظرلیگینین خارجی کشفیات و دیوئرسیا ادارهسینین رئیسی ژنرال پاوئل سوداپلاتوفا آباکوموفدان تاپشیریق گلدی کی، بارزانی ایله دانیشیقلارا گیرسین و اونا سیاسی سیغیناجاق وعد ائتسین، اونون دستهلرینین اؤزبکستاندا مسکونلاشدیریلاجاغین بیلدیرسین.
عینی زماندا سووئت رهبرلیگینین آدیندان بارزانییه بیلدیریلدی کی، او، و اونون ضابطلرینین بیر حصّهسی سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسیینین حربی مکتبلرینده و آکادمیلرینده خصوصی تعلیملر کئچه بیلر. پاوئل سوداپلاتوف اؤز خاطرهلرینده یازیر:
«آباکوموف منه بارزانی ایله اولان صحبتی، خصوصی ایله استالینین کرد ضابطلرینه بیزیم نظامی تحصیل مؤسسهلرینده حاضرلیق کئچمهلرینه راضیلیق وئرمهسینی آذربایجان کمونیست پارتیاسینین رهبری باقروفا دئمهیی قدغن ائتدی.
مسأله بوندا ایدی کی، باقروف بارزانیدن و اونون آداملاریندان ایران آذربایجانیندا ثابتلیگی پوزماق اوچون استفاده ائتمهگه جهد گؤستریردی.
لاکن مسکو حساب ائدیردی کی، بارزانی عراقدا انگلیسپرست رئژیمین دئوریلمهسینده داها مهم رول اوینایا بیلر. و بوندان علاوه، خصوصی ایله مهم اولانی، کردلرین کمکی ایله یاخین شرق و آرالیق دنیزینده
(مدیترانهده)
بوتون انگلیس - آمریکا نظامی قروپلاشمالارینین نفت محصوللاری ایله تأمین ائدیلمهسینده مستثنا اهمیته مالک اولان عراقداکی (موصل)
نفت معدنلرینی اوزون مدّته سیرادان چیخارا بیلردیک.»
بارزانی باکیدا آذربایجان دموکرات فرقهسینه سیغینمیش کرد آزلیغینی و اونلاری حمایه ائدن یئرلی رهبرلیگی تهدید ائتمهسی، پرسپکتیوده یاخین شرقده ثابتلیگین پوزولما پروسهسینده موسکووین ملا مصطفییا یوکسک «اعتمادی»
ایله باغلی ایدی. ۱۹۵۷ نجی ایلدن باشلایاراق دولت تهلکهسیزلیک کرد ملّی تشکیلاتلاری و کرد طایفهلاری ایچریسینده ایرانا مقاومت گؤسترمک مقصدی ایله آرتیق حاضرلیق ایشلرینه باشلامیشدی.
آذربایجان دموکرات فرقهسی صدرینین معاونی اولان رحیم ابوالحسن اوغلو سیف قاضی ۱۹۲۶ نجی ایلده مهاباددا روحانی تورپاق صاحبکاری عائلهسینده دوغولموشدو. اونون دئبوکری کرد قبیلهسیندن اولان آتاسی ابوالحسن مهابادین قاضیسی و اهالی ایچریسینده گنیش نفوذو اولان تورپاق صاحبکاری ایدی. رحیم قاضینین آناسی وجیهه سیف قاضی آذربایجانلی ایدی. او، اوّلجه مهاباددا ۳ ایللیک مکتبده اوخوموش، ۱۹۳۵ - ۱۹۴۱ نجی ایللرده اورتا مکتبده اوخوموشدو. ۱۹۴۱ نجی ایلده سووئت اوردوسو ایرانا گیردیدن سونرا رحیم قاضی عمیسی اوغلو قاضی محمدین ۱۹۴۳ نجو ایلده یاراتدیغی «کومله ژیینه کردستان» پارتیاسینا عضو اولموشدو. ۱۹۴۵ نجی ایلده محمد قاضی، صدر قاضی و رحیم قاضینین بؤیوک قارداشی محمدحسین قاضی طرفیندن کردستان دموکرات پارتیاسی یارادیلاندا رحیم قاضی ده همین پارتیانین عضوو اولموشدو. ۱۹۴۶ نجی ایلین اوّللرینده کردستان ملّی حکومتی یارادیلاندا رحیم قاضی کردستان خلق اوردوسوندا خدمت ائتمیش و ۱۹۴۶ نجی ایلین آوریلینده تحصیل آلماق اوچون باکی نظامی مکتبینه گؤندریلمیشدی. مهاباد رسپوبلیکاسی قورولدوقدان سونرا کرد باشچیلاری مختلف واسطهلرله رضائیه (اورمیه)، خوی، شاپور، میاندوابین آذربایجانلی اهالیسی آراسیندا تبلیغات آپاریب اونلاری کرد رسپوبلیکاسینا بیرلشمگه تشویق ائدیردیلر و بئله تبلیغات آپاریردیلار کی، اگر بو شهرلرین آذربایجانلی اهالیسی کردلر طرفینه کئچسهلر اونلار وئرگیدن (مالیات) و نظامی مکلفیتدن آزاد اولوناجاقلار. بیر سیرا کرد باشچیلاری - عمر خان، نوری بگ، قوتاز بگ و باشقالاری ایران آذربایجانی ملّی حکومتینی تانیمادیقلارین و سووئت اوردوسو چیخدیقدان سونرا سلاح گوجونه رضائیه (اورمیه)، خوی، شاپور و ماکونو کرد مختاریتین ترکیبینه قاتاجاقلارین آچیق افاده ائدیردیلر. بو مقصدله اونلار ۱۹۴۶ نجی ایلین آوریل آییندا بو شهرلری محاصرهیه آلمیشدیلار و یالنیز آذربایجان ملّی حکومتینین قطعیتی، سووئت حربی حصّهلرینین مداخلهسیندن سونرا کرد سلاحلی دستهلری مهاباد حدودلارینا چکیلیب گئتمیشدی. کرد مهاباد رسپوبلیکاسینین سقوطوندان سونرا رحیم قاضی باکیدا قالمیش اوّلجه آذربایجان دولت اونیوئرسیتهسینین تاریخ فاکولتهسینه داخل اولموش، سونرا ایسه پارتیا مکتبینه گؤندریلمیشدی. ۱۹۵۱ نجی ایلده اونیورسیتهنین آسپیرانتوراسینا داخل اولاراق «کردستان دموکرات پارتیاسی ایران کردستانی ملّی آزادلیق حرکاتینین رهبری و تشکیلاتچیسیدیر (۱۹۴۵ - ۱۹۴۶)» موضوسوندا نامزدلیک تئزینی مدافعه ائتمیشدی. او، ۱۹۴۷ - ۱۹۵۳ نجو ایللرده آذربایجان دموکرات پارتیاسینین کرد بؤلمهسینین رداکتورو و مدیری، عینی زماندا «کردستان» قزئتینین رداکتورو ایشلهمیشدی. مهاباد رسپوبلیکاسینین مغلوبیتیندن سونرا ۱۹۴۷ نجی ایلده رسپوبلیکانین باشچیسی قاضی محمد، رحیم قاضینین قارداشلاری مهاباددان ایران مجلسینین عضوو صدر قاضی و کردستان ملّی حکومتینین حربی ناظری محمدحسین سیف قاضی اعدام ائدیلمیشدیلر. هله بو حادثهدن اؤنجه ایران حکومتی باکیداکی کونسوللوغو واسطهسی ایله رحیم قاضینی ایرانا آپارماغا جهد گؤسترمیشدی، شخصاً باش ناظر قوام السلطنهدن اونا ایرانا قاییتماق اوچون دعوت گلمیشدی. لاکن آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی اونون ایرانا قاییتماسین مصلحت بیلمهمیشدی. اونون مهاباددا کیچیک قارداشی عبدالله، حیات یولداشی گوهرتاژ، اوغلو حسن و باجیسی قالمیشدی. ۱۹۴۸ نجی ایلدن عائله عضولری ایله علاقهسی کسیلمیشدی. رحیم سیف قاضی اوزون مدت آذربایجان دموکرات فرقهسینین ترکیبینده


text:
والحاصل: أن كل جزء معین قبل الإقباض قابل لكونه كلا أو بعضا ملكا فعلیا للمشتری
حاصیل بو كی
ایقباضدان اوّل هر «موعیّن اولموش كولّی جزء»، موشترینین فعلی مولكونون بیر جزءی و یا هامیسی اولا بیلر. بئلنچی دورومدا (قبضدن اوّل) موشترینین مولكو، بوتونده ساری اولان (هر جزءده سیر ائدن) كولّیدیر. نتیجهده موعیّن، تلف اولورسا اونون جزءی موشترییه حسابلانا بیلمز. (مثلاً دئمك اولماز كی یاریسی یاندی نتیجهده موشترینینده مالینین یاریسی یاندی.) چونكی موشترینین موعیّنه مالیك اولماسی ساتیجینین ایختیاری و اؤز ایقباضیندان آسیلیدیر. نتیجهده [تلف اولان] ساتیجینین مالیندان حساب اولار. آما قبضدن سونرا تلف اولورسا بوجور اولماز. چونكی موشتری قبض ائتدیگینه گؤره مالیك اولدوغو میقداری، فعلی اولاراق الده ائدیب. نتیجهده بوتوندن هر نه قدر تلف اولورسا هر جزءینده ساتیجی و موشترینین موساوی اولاراق حاقلاری وار.
بلی، ساتیجینین ایقباض ائتمهسی وفاء بابیندان اولماییب، موشترینین مبیعی تعیین ائتمكده وكیل ائتمك بابیندان (_موشتری ساتیجی طرفیندن مبیعی آییریماغا وكیل اولسون_) و یا اونا امانت بابیندان اولورسا _كی ساتیجی سونرا گلیب اونون پایینی آییریب وئره_ اونون حؤكمو قبضدن اوّلین حؤكمو كیمیدیر.
بو سؤزلر، اونلاردا اعتیراض اولمایان سؤزلر ایدیلر.
اعتیراض بوندادیر كی آغاجلارین میوهسی ساتیلیب اونلاردان نئچه ریطلی ایستیثنا اولوندوغو زامان عالیملر دئییبلر: میوهلره خسارت دَییرسه موستثنا اولانداندا اؤز فاییزی قدر آزالار. (مثلاً جمعاً 100 كیلو اولسایدی و ساتیجی دئمیش اولسایدی: «هامیسینی سنه ساتدیم آما 20 كیلوسو اؤزومون اولاجاق». ایندی ووروب میوهلرین 40 كیلوسو (بوتونون بئشدن ایكیسی) خراب اولورسا بئله حسابلارلار: ساتیجی میوهلرین بئشده بیرینه مالیك اولمالی و موشتری بئشده دؤردونه مالیك اولمالیدی. ایندی تلف اولانین بئشده بیری (سككیزی) ساتیجینین و بئشده دؤردو (اوتوز ایكیسی) موشترینین سهمیندن كسر اولمالیدیر.)
بو فتوانین ظاهیری ایستیثنا اولموش ریطللری ایشاعهیه تنزیل ائتمهسیدیر. ائله بونا گؤره شهید اوّل «الدروس» كیتابیندا دئییب: « بو فتوا دلالت ائلیر كی ییغمیدان بیر صاعیدا ایشاعهیه تنزیل ائدك».
ایشكال بوردا ظاهیر اولور كی عالیملریمیز بیر-بیرینه تای اولان ایكی مسألهنین حؤكمونو فرقلی وئریبلر:
ایستیثنا مسألهسینده ظاهیر، اونلارین ایشاعهیه تنزیل ائتمكده ایجماعلی اولماقلاریدیر.
آما بوردا (ییغیمدان بیر صاع مسألهسینده) موعیّنده كولّییه حمل ائدیبلر.
بلكه [ییغیمدان صاع مسألهسینده] ایشاعهیه قاییل اولان بیری یوخدور.
اولا بیلر ایندی اولدوغوموز مسألهده (ییغیمدا صاع) نصّین اولدوغونا گؤره كولّییه تنزیل ائدیلیب. (ایمام بویوروب گئریده قالانلارین هامیسینی موشترییه وئرین.) نظرده توتولان بایاق قئید اولن برید بن معاویهنین صحیحه روایتیدیر.
اونا اعتیراضیم وار: اگر او روایتدن قایدا حؤكمو ایستیفاده ائدیرسن، اؤز موریدیندن آشیب ایستیثنا مسألهسینهده دلالت ائلهمهلیدیر. یوخسا ایكی مسألهنین فرقلرینی آیدینلادیب ایستیثا مسألهسینی قایدادان خاریج ائدین. یوخ اگر [قایدا ایستیفاده ائتمهییب یالنیز] اؤز موریدینه كیفایتلهنهسیز، اوندا اؤز موریدیندن آیری یئرلره حتّا بئیعهده آشمامالیدیر. (یالنیز قمیش آلیش وئریشینده اعمال ائدیلمهلیدیر.)
یوخسا آشیب آشمادیغیز یئرلر آراسیندا فرق یاراداسیز. (ایستیثنا ایله ییغیمدان بیر صاع ساتیمی آراسینداكی فرقی دئیهسیز.)
والحاصل: أن كل جزء معین قبل الإقباض قابل لكونه كلا أو بعضا ملكا فعلیا للمشتری، والملك الفعلی له حینئذ هو الكلی الساری، فالتالف المعین غیر قابل لكون جزئه محسوبا على المشتری، لأن تملكه لمعین موقوف على اختیار البائع وإقباضه، فیحسب على البائع.
بخلاف التالف بعد الإقباض، فإن تملك المشتری لمقدار منه حاصل فعلا، لتحقق الإقباض، فنسبة كل جزء معین من الجملة إلى كل من البائع والمشتری على حد سواء.
نعم، لو لم یكن إقباض البائع للمجموع على وجه الإیفاء، بل على وجه التوكیل فی التعیین، أو على وجه الأمانة حتى یعین البائع بعدذلك، كان حكمه حكم ما قبل القبض.
هذا كله مما لا إشكال فیه، وإنما الإشكال فی أنهم ذكروا فیما
لو باع ثمرة شجرات واستثنى منها أرطالا معلومة:
أنه لو خاست الثمرة سقط من المستثنى بحسابه .
وظاهر ذلك تنزیل الأرطال المستثناة على الإشاعة، ولذا قال فی الدروس: إن فی هذا الحكم دلالة على تنزیل الصاع من الصبرة على الإشاعة .
وحینئذ یقع الإشكال فی الفرق بین المسألتین، حیث إن مسألة الاستثناء
ظاهرهم الاتفاق على تنزیلها على الإشاعة.
والمشهور هنا التنزیل على الكلی، بل لم یعرف من جزم بالإشاعة.
وربما یفرق بین المسألتین بالنص فیما نحن فیه على التنزیل على الكلی، وهو ما تقدم من الصحیحة المتقدمة.
وفیه: أن النص إن استفید منه حكم القاعدة لزم التعدی عن مورده إلى مسألة الاستثناء، أو بیان الفارق وخروجها عن القاعدة.
وإن اقتصر على مورده لم یتعد إلى غیر مورده حتى فی البیع إلا بعد إبداء الفرق بین موارد التعدی وبین مسألة الاستثناء.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
هامبورق
هامبورق یا هامبورگ (آلمانجا:Hamburg) آلمانین ایکنجی شهری برلیندن سورا و اوچونجی اورپا یندری آنتروب وروتردام دن سورا.آلماندا یئر آلان بیر ایالت-شهر دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوج لارینا گؤره ۱۷۸۸۰۰۰ نۆفوسو و ۷۵۵ کیلومتر موربع ساحهسی وار.
ایچیندهکیلر
جوغرافیا[دَییشدیر]
هامبورگ آلمانین قوزی طرفی و اسکاندیناوی یاریم آداسینین کونی طرفی اولور .و یوتلاند یاریم آداسیندا اسکاندیناوی دنیزینه یاپیشیر قوزی دینیزین باتی طرفی و بالتیک دنیزینین دوغی طرفینده بیر بندر اولور.البه چایلاقیندا قورولوب .البه آلیستر و بیله چایلارینین بیرلشمه سیندن اولور.اطلس اوقیانوسو هواسی بۇ شهرین هواسی اولور.[۱] شابلون:آلمانین ان بؤیوک شهرلری


text:
اوخوجولارینیزدان یاردیم ایستهییرم
دوقتور فیروز رفاهی
ایضاح:
تانینمیش دیلچی عالیم دوقتور فیروز رفاهینین «ایشیق» سایتینا گؤندردیگی مکتوبوندا «احمد شوقی تبریزی»یه منسوب بیر فارس دیوانیندا نوقطهسیز یازیلمیش تورکو بیر غزلین اوخونوشونا یاردیم ایستهنیلیبدیر. آشاغیدا حؤرمتلی دوقتور فیروز رفاهی موعللیمین مکتوبویلا برابر اشاره اولونان نوقطهسیز یازیلمیش شعریده وئریریک. بو شعری اوخویان هرهانکی بیر اوخوجوموزون آدینی و اونا دایر دوقتور فیروز رفاهی موعللیمین ایضاحینیدا سایتیمیزدا وئرهجهییک.
حؤرمتله: «ایشیق»
***
دوقتور فیروز رفاهینین «ایشیق» سایتینا گؤندردیگی مکتوبو
سلام عزیز دوستلار!
بیلیرسیز کی، بو یاخینلاردا “احمد شوقی تبریزی”- نین تورکی دیوانینی چاپ ائلهدیم و سیزین سایتدا دا اونو اوخوچولارینیزا هدیه ائتدیم. من شوقینین فارسجا دیوانینی آختاریشیندایام و بونو ادبیاتیمیز اوچون بیر تؤحفه حئساب ائدیرم.
بو یاخینلاردا ألیازمالار آراسیندا بیر توپولویا راست گلمیشم کی، اورادا “شوقی” تخلوصو ایله قصیده، مثنوی، غزل و رباعی وار. هله لیک اونون اوزهرینده چالیشیرام کی، گؤروم بو همان “احمد شوقی تبریزی”-دیر یا باشقا شوقی. شوقی آدیندا ایران ادبیاتیندا چوخ وار. آمما تورک اولان شوقی بیر نفر (هله لیک) وار.
بو مجموعهنی اوخویاندا غرللری آراسیندا بیر تورکجه غزل ده موشاهیده ائتمیشم. بو توپولونون چتین و ماراقلی طرفی بودور کی، بوتون شعرلر نوقطهسیز یازیلیبدیر.
ایندی سیزین اوخوجولارینیزدان یاردیم ایستهییرم. من تورکجه غرلی سایتا گؤندریرم. خواهیش ائدیرم اونو اوخوجولارینیزا چاتدیرین گؤرک اونو کیم اوخویا بیلر. اوخویانا جایزه وئرمک شرایطینده دئییلم، آما اونا بیر لقب وئرمک اولار. «دیلینی یاخشی بیلن شخصیت».
یاردیم اوجون غزله بیر آد وئردیم. غرلین آدینی “ائتمدین” قویدوم. بیلیرم اگر غزل فارسجا اولسا اونوهامیاوخویار، آنجاق گؤرک اونو دیلیمیزده نئجه اوخویورلار. بونو بیر یاریشما حئساب ائدیب، یاریشماجیلارا اوغورلار آرزو ائدیرم. أیر بونو اوخویان شاعر اولسا داهی باشی اوجالیق اولار.
سیزه ایشلرینیزده اوغورلار آرزو ائدیرم.
ساغ اولون


text:
در تاریخ 13 خرداد 1395 در شهر مراغه مراسم رونمایی از کتاب «ارجنامهی میرزا حسین کریمی مراغهای» تشکیل شد. سخنرانی دکتر ح. م. صدیق در این مراسم را انتشار میدهیم:
اورتا چاغدان گونوموزه قدهر مراغهده یئتیشمیش و یا مراغهلی اولوب مختلف علمی مرکزلرده شهرته و شانا قاووشموش «مراغی» و «مراغهای» لقبلری ایله تانینان چوخ سایدا عالم، ادیب و شاعرلر واردیر. مثال اوچون:
فقیه و محدث: ابوتراب عبدالباقی بن یوسف مراغی.
ادیب، فقیه و محدث: ابوالحسن مراغی (و یا خاصکویه).
محدث: ابوبکر محمد بن موسی مراغی.
محدث: ابوالقاسم علی بن احمد مراغی.
محدث: ابو محمد جعفر بن محمد مراغی.
صاحب نظریهی موسیقی: عبدالقادر مراغی.
قرن عالمی: لطیف الدین زکی مراغهای.
صاحب مثنوی جام جم: اوحدی مراغهای.
صاحب سیاحتنامهی ابراهیم بیگ: زین العابدین مراغهای.
بنیانگذار شعر حماسی معاصر آذربایجان: بولود قاراچورلو.
اشرف مراغهای، ثائب مراغهای، اشراق مراغهای، وجدی، طوطی.
بؤیوک عارف میر عبدالفتاح موسوی (فتاح مراغهای).
آذربایجان آدلیم مطبوعاتچیسی: سید اسماعیل پیمان.
صفوی دؤرونده یاشایان «ریاض الفتوح» آدلی اثر و دیوان صاحبیدیر. اونون تورکجه دیوانی حله نشر اولمامیشدیر.
سید الشهدا مرثیهسینده اوزون ترکیببندی مشهوردور که بهاریه ایله باشلاییر. اول بندین رجوع بیتی بئلهدیر:
مگر بو گلشن آرا کلک نخل بند قضا،
توتوبدو تعزیهی نور دیدهی زهرا.
«ریاض الجنّه» صاحبی زنوزی اونو سید عارف، عالم و فاضل کامل آدلاندیریر.
8 –نجی عصرده ریاضیدان، قاری و حافظ قرآن، خطاط و موسیقیشناس عبدالقادر مراغهای ظهور ائتمیشدیر. اونون بیر لقبیده حافظ ایدی. اثرلری آراسیندان:
کنزالالحان، شرح الادوار، مقاصد الالحان و جامع الالحانی آد آپارماق اولار. اونو تورکجه معروف ترانهسیده واردیر که بئله باشلاییر:
ای جان جهان بحر صفا بیزنی اونوتما،
وی ماهجبین، مهر لقا بیزنی اونوتما.
بو آدلارین یانیندا، دخیل مراغهای و شکوهی مراغهاینین آدلاری، یاخین یوز ایل آذربایجان مدنیت تاریخینین بؤیوک تاثیر ائدیجی و ان پارلاق ادبی شخصیتلری کیمی قارشیمیزدا دورور.
دخیل مراغهای مرثیه ادبیاتیمزین ان آدلیم شخصیتیدیر. بوتون تشیع دونیاسیندا، ملا محمد فضولیدن سونرا اونون کیمی مرثیه ادبیاتینین ظرایف و دقایقینه آشنا اولان شاعر سوراغیمیز یوخدور.
بورادا من علمی اساسلارا اویغون اولاراق ادعا ائدیرم کی بوگون شأن و حرمتینی اوجا توتماق اوچون بورایا توپلاندیغیمیز تواضعکار مرثیه شاعریمیز میرزا حسین کریمی مراغهای، دخیل و اوندان قاباقکی مرثیه شاعرلریمیزین خلف اولادی کیمی، اونلاردان قالان دینی- ادبی میراثیمیزین آغیر یوکونو چیگینلرینده داشیماقدادیر.
بوندان علاوه، اجتماعی طنز ادبیاتی ساحهسینده ده کریمی مراغهای، بیر طنز نابغهسی کیمی حرکت ائتمیشدیر. مراغه شهری تاریخ بویونجا آذربایجان و ایرانین، حکومت، دین، ادبیات، فلسفه، نجوم و مرثیه مدنیتی مرکزی اولدوغو کیمی، طنز مدنیتی و اجتماعی- سیاسی طنز یازیلاری مرکزینهده میرزا علی اکبر صابر و میرزا علی معجزین یانیندا آدی چکیلن مراغهده یاشایان شکوهی مراغهای طنز ادبیاتیمیزین چوخ معروف بیر سیماسی اولموشدور چئوریلمیشدیر.
کریمی مراغهای بیر طرفدن مرثیه ادبیاتیمیزین دوامچیسی و باشقا طرفدن طنز مدنیتیمیزین بوگون قاباقدا گئدن کاروانسالاری ساییلماقدادیر. دئمک ایستهییرم کی میرزا حسین کریمی مراغهای ادبیاتیمیزین ایکی شاخهسی: مرثیه و طنز شاخهلرینده، هر شاعردن چوخ سئویلن و تاثیر ائدیجی بیر نابغه کیمی، ادبیات تاریخیمیزده پارلامیشدیر. او بوگون نه این کی یالنیز مراغه، بلکه او تای بو تای آذربایجان، مملکتیمیز ایران و بلکهده بوتون اسلام عالمینین بیر افتخاری ساییلیر. معلومدورکی بیر ملت اؤز آدلیم شخصیتلرینی دیری ایکن قدرین بیلمهلی و اونلارین زحمتلری و همتلرینه دهیر وئرملیدیرلر. بوگون بیزیم قدر بیلن خلقیمیز بو نبوغ صاحبی اولان شاعریمیزه احسن دئمک اوچون بیر آددیم آتماقدادیر. البتهکی بو آددیم اونون نبوغو و تالانتی قارشیسیندا، چوخ کیچیک اولسادا، سلیمان حضورونا «پای ملخ» آپارما مصداقینی تاپیر.
تقدیمات مراسیمی آچیلان «ارجنامه»نین محتواسینی تشکیل ائدن تحلیلی، تنقیدی مقالهلر و ستایشآمیز شعرلر اؤلکهمیزین آدلیم و بیلگین شاعرلری و یازیچیلاری طرفیندن یازیلمیشدیر.
کتاب ایکی اساس بؤلوم: مقالهلر و شعرلر بؤلومونه آیریلمیشدی. هر بؤلوم ایسه ایکی تورکجه و فارسجا قسمتلره تقسیم اولور. تورکجه مقالهلرین باشیندا باریشماز تخلص ائدن حیدر عباسی مراغهاینین تحلیلی مقالهسی گئدیر. او، اؤز مقالهسینده گؤستریرکی کریمی مراغهاینین طنزلری، دایاز جوک، مزهسیزلیک و دوزسوز شیتلیکلر ایله چوخ فرقلیدیر و درین اجتماعی- سیاسی معنالار داشیییر.
ایکینجی مقاله رحمتلیک یحیی شیدایا عائددیر. او، اؤز مقالهسینده بعضیلرین «کریمینین قلمینده عفت یوخدور» پوچ ادعالارینا جواب اولاراق اونون اؤز دیلی ایله دئییرکی:
«قلم» گرک جهالت و غفلت پردهسین ییرتا، ظلمو، فسادی و حقسیزلیگی افشاء ائده!» ها بئله او مرحوم اؤز مقالهسینده کریمینین ایشلهتدیگی فولکلوریک و محلی لغتلردن نمونه وئریر. باشقا مقالهلرده ده هرکس اؤز بیلیگی، استعدادی و چیخاری قدهر، شاعرین اثرلرینین تحلیلینه، فورم و محتوا تدقیقینه چالیشمیشدیر.
کتابدا یئرلشن تورکجه و فارسجا مقالهلرین هامیسیندا علمی و آکادمیک ضابطهلر حفظ اولونموش و ساخلانیلمیشدیر. هرهسینین اؤز یئری و اهمیتی واردیر. هئچ بیریسینی دیگرینه ترجیح ائتمک اولماز. هر بیری بیر مهم نکتهیه توجه و دقت یئتیرمیشدیر. اونلارین ایچینده «کریمی و رنگارنگ» عنوانلی مقالهنی بلکه کتابین «برگزیده» و سئچگین مقالهسی آدلاندیرماق اولار. 50 صحیفهیه یاخین بو مقالهنی بیر کیچیک مونوگرافیک مقاله آدلاندیرماق اولار. بورادا تحقیق ائدن یازیچی ائل دیلینده یازماق، اجتماعی موضوعلارا توخونماق، ائل اوزون گولدورمک کیمی مسألهلره توخونور. کریمینین شعرلرینین چوخونون «جوشما شعر» اولدوغو حاققیندا بحث ائدیر و محتوا باخیمیندان اونون اصرار ایله باتی مدنیتی قارشیسیندا دورماغینی تحلیل ائدیر.
کتابین ایکینجی اساس بؤلومونه شاعره اتحاف اولونان شعرلر سالینمیشدیر. بورادا مرحوم عزیز دولتآبادی، مرحوم فریدون حصاری، آقای میرزا شهرکدن توتموش تا جوان شاعرلره قدر، کریمینین شأن و ستایشینده یازیلمیش شعرلری و یا دئییشمهلری داخلدیر. مختلف هنری و بدیعی سویهلره مالک بو شعرلر ایچینده چاغداش طنز یازان شاعریمیز میرزا شهرکین «چلیک» عنوانلی شعری داها چوخ نظری جلب ائدیر. او، بو شعرده کریمی مراغهاینی بیر باخیمدان حضرت موسی، حضرت سلیمان، حضرت یعقوب و لقمان ایله توتوشدوراراق، اونلارین آراسیندا بیر جور بئزرلیکلره اشاره ائدیر.
کتابین اوچونجو اساس بؤلومو کریمینین سئچیلمیش شعرلرینی احتوا ائتمکدهدیر.


text:
بیر نئچه گون اؤنجه گؤرکملی آذربایجان بسته کاری قارا قارایئوین ۱۰۰ یاشی قئید اولوندو. قارا قارایئو حاقیندا هر زامان دیرلی فیکیرلر ائشیتمیشیک، اونون آدی همیشه آذربایجان بسته کارلیغی ایله یاناشی چکیلیب. آذربایجان بسته کارلیغی دئیهنده قارا قارایئو یادا دوشوب. قارا قارایئو آذربایجان بسته کارلیغینی مودرن سوییهیه، اینتللکتوال مرحلهیه قالدیران شخص ساییلیب.
دوغروسو یوخاریدا سسلندیردییم فیکیرلر منیم شخصی قناعتیم دئییل. قارا قارایئو حاقیندا موختلیف زامانلاردا موختلیف یئرلرده راست گلدییم سؤزلردیر، اؤز آدیمدان دیله گتیردیم.
بس منیم اوچون قارا قارایئو کیمدیر؟
آچیغی بیر نئچه بستهسینه، بعضی اثرلرینه قولاق آسسام دا قارا قارایئو منه چاتماییب. هر دفعه اونون بستهلرینی دینلهمهیه جهد گؤسترسم ده اؤزومده هئچ بیر تأثیر حیس ائتمه میشم. داها دقیقی؛ البته منه تأثیر ائدن بستهلری اولوب، آنجاق بونلار بوتؤولوکده قارا قارایئو دوهاسینی درک ائتمک اوچون بس ائتمهییب. اونون یارادیجیلیغی حاقیندا دئییلهنلرله اونون موسیقیسیندن دویدوقلاریم آراسیندا موقاییسهیه گلمهیهجک درجهده فرق اولوب. سانکی اؤزومله اونون آراسیندا بیر باریئر حیس ائتمیشم. اونون یارادیجیلیغی، دونیاسی ایله کونتاکتا کئچه بیلمه میشم. آرامیزدا درین اوچوروم اولوب.
بونو طبیعی کی، اؤزوم اوچون بؤیوک ناقصلیک حساب ائدیرم. آنجاق یئری گلیب دئییم؛ اگر بو ناقصلیکدیرسه او زامان فیکرت امیرووون بستهلرینی نیه دویا بیلیرم، اونلار منه نیه تأثیر ائدیر
منه ائله گلیر، ایچی اؤزوم قاریشیق آذربایجان خالقی ایله قارا قارایئو یارادیجیلیغی آراسیندا بؤیوک اوچوروم وار. اونون یوز یاشینی قئید ائتمه ییمیزه باخمایین، بیز اوندان دونیاسیندان کیلومترلرجه اوزاقداییق.
قناعتیمی دقیقلشدیرمک اوچون ذؤوقونه ایناندیغیم بیر نئچه دوستومون دا فیکرینی اؤیرندیم. اونلار دا قارا قارایئو موسیقیسینی بیر او قدر آنلایا بیلمه دیکلرینی دئدیلر. (دوزدور، آرادا ایچیمه شوبهه دوشدو کی، بلکه سبب هئچ بیزده دئییل... سونرا گؤزو چیخمیش قارداشلاریمدان چکینیب درحال دا فیکریمدن داشیندیم).
بونو اؤزوموزون فاجعهمیز حساب ائدیرم. حتی بیر دفعه ائشیتمیشدیم کی، اؤز دؤورونده بئله قارا قارایئوین موسیقیسی آرتیق دونیادا مودرن حساب ائدیلمیردی، کئچیلمیش مرحله ساییلیردی. ایندی گؤر بیز نه گوندییک کی، قارا قارایئوین موسیقیسی بیزیم اوچون اولترامودرن حساب اولونور، یاد گلیر، باشا دوشه بیلمیریک.
گؤرهسن، قارا قارایئو موسیقیسینی آنلاماق اوچون نه ائدک؟
هاردان باشلایاق، نه اوخویاق، نه اؤیرنک
نئجه ائدک کی، اونو یاخیندان دویا بیلک؟
یوخسا ائله همیشه بئله قالاجاغیق؟
قارا قارایئو اؤز اورستینده، بیز اؤز ماریانامیزدا.


text:
۱۳۹۱ مهر ۶, پنجشنبه
اومود قالاسی - م. هکماوارلی
قانلی بیر دویوشدن دیری قورتولموشدوم. قان دریاسیندان کئچمیشدیم. دیری قالماغیما اینانانمیردیم. گئری قالمیش اولکه ده ظولم گورموش میللتدن اولاراق عدالت و آزادلیق آختاریردیم آمما اومود ائوین تانیمامادان، تجروبه نین اولماماسیندان، خوش نیت، بؤیوک آرزی لارلا جاوانلیقدا بیربؤلوک آیدینلارا قاریشیب، ایستر، ایستمز سویوق داوانین دلی اویونچوسو اولموشدوم. جاوانلیغیمیخیالی مرام اوچون، بیراؤلکه نین آزادلیقی یولوندا قویموشدوم کی او اؤلکه منیم اؤلکم دئیلدی. من اورادا تحقیراولونوب بیگانه ساییلیردیم. آنجاق باشیم داشا دئیندن سونرا اویانمیشدیم. اوُلموشدوم، یئنیدن دوغولمالیدیم. اؤزاؤزومه دئییردیم بیراینقلابچی یاخشی بیلیرهراینقلابدا چوخلو دویوشلروار. اینقلابچی بیردویوشو ایتیردی اونو قبول ائدر، یارالارین یالایار ساغالدار، یئنیدن باشلایار. او یارا کی اولدورمز، گوجلندیرر.
یورقون یارالی ائل طایفامدان اوزاق دوشوب، بیرقاراسویون قیراغیندا داش دیبینه سویکنمیشدیم گله جگه فیکیرلشیردیم. دئییردیم، موباریزاینسان توتدوقو یولوآخیرا قدر کئتمه سه اؤز قبرین قازار. من میدانا گیرن گوندن آزادلیق ایسته ییردیم، ایندی ده ایسته ییرم. عدالت ایسته ییردیم، ایندی ده ایسته ییرم.
دریادان آتلاندی بیر بؤلوک آتلی
خودام منی غملی گونده یاراتدی
یاتمیش ایدیم ظالیم جلاد اویاتدی
دوردوغوما اؤزوم حیران قالمیشام
هله هامی اومودلاریم کسیلمه میشدی. من ازلدن حاق ایستکلریمله آرایا گلمیشم، اؤز کؤکومه قاییداندا اومودوم آرتیردی.
چوخدان ایدی قولاغیما بیر سس گلیردی یاخشی ائشیدیلمیردی آمما آنا دیلیمده اولدوغون باشا دوشوردوم سس منی اؤزونه ساری چاغیریردی. سؤزلری اووسونچو سؤزلرینه اوخشاییردی. حس ائدیردیم اویانیش، قورتولوش سسی دیر، یئنی یول آچیلیشیدیر.
باشیمین اوستونده قوزقونلار هاوادا فیرلانیردیلار. یورقونلوغومدان یوخویا گئتدیم. یوخودا گؤردوم درین بیر دریادا غرق اولورام آمما قارا بالیغلار چالیشیرلار منی نجات وئرسینلر. بیر اوندا اویاندیم کی قوزقونلار یئره قونوب منی دؤوره له میشدیلر. قاچماق یولوم یوخودو، جانیمی دیشیمه ییغیب اوزومو قارا سویا آتدیم.
منه یول گؤسترن ناشی میش ناشی
بلکه ده بؤیله ایمیش قضانین ایشی
نه دن قورخوب غم چکیرسن اؤلمکدن
مگر غم چکنلر اؤلمه ییب کیشی؟
سئل سو منی داشلارا قایالارا چیرپا چیرپا آپاریردی. داها سونی نلراولدوغون بیلمه دیم.
گؤزومو آچاندا اؤزومو چایین قیراغیندا یئره سئره لنمیش گوردوم سئل منیم اؤلومجولومو اوزاق بیر چؤلده سودان قیراغا آتمیشدی. گون ووردوقجا جانیم قیزیشدی دیرچلدیم. دیزیم اوستونده دوروب باخدیم. بیریانیم داغ، بیریانیم دریا، قالان یئرلرهامیسی چؤللوک ایدی. داش چانقیلدان، قانقال کؤلوندان باشقا آیری بیرشئی یوخ ایدی.
گوجومو دیزیمه ییغیب آیاقا قالخدیم. بیر نئچه آددیم دوشدوگوم یئردن اوزاقلاشاندا، اوچ یولون آیریجینا یئتیشدیم. بیلمیردیم هارایا هانکی یولدان گئدیم. یول گؤسترن اولمایان یئرده چاره نی اوندا گوردوم قانقال کوللاریندان سوروشام:
تیکانلی توپبوزلو قارا قانقاللار
منه یول گؤسترین چؤل آراسیندان
بینیمه دوشوبدور قورتولوش سسی
سس گلن دیارا گئدر اولموشام
یئل ووراندا قانقال کوللاریندان سیزیلتی سسی چیخیردی. قانقاللارهامیسی گونه باخان تکین بیریانا باش ایمیشدیلر. اؤیله بیل منه یول گوستریردیلر.اوزه ریمده قارا یئر برهوت چؤلونه اوخشاییردی. قارا یئرده هئچ دیارالبشر یوخ ایدی.
قادیر آللاه نامه لری یازاندا
منیم ده نامه می بئله یازیبدیر
بالیغی دریایا قوشو هاوایا
آلاگؤز جیرانی چؤله یازیبدیر.
***
یئدی گون یئدی گئجه یول گئدندن سونرا کروان یولونون قیراغیندا بیر دوشرگه یه یئتیشدیم. اورادا سولار باش یوخاری گئدیردی. هرایش ترسینه اولوردو. کروانسارایا گیررکن حرامیلر دؤوره می آلدیلار. منی دانلاماغا باشلادیلار. دئدیلر هارایا گئدیرسن؟ دلی اولوبسان؟ سن گئدن یولون آخیری یوخدور. بیزایله بیرلیکده بورادا قال سان کی اویله دونیا بودورکی وار.
من حرامیلره قاریشماق ایسته میردیم اونلار منی قولدور باشینی گورمگه آپاردیلار.
آقالار آقاسی بئی لرین بئیی
بیر سؤزوم وار دئییرم اؤلدورمه منی
نچون سیزین یئرده یولدان کئچنی
حق سؤز دانیشاندا اسیر توتورلار؟
حرامیلر باشچی سی غضبله نیب منی جزالاندیردی. یئددی آی منی بیر آیاغیمین اوستونده ساخلایاندان سونرا دئدی آپارسینلار داش کسنلرده منه داش داشیماغدا ایش وئرسینلر.
سایسیز حسابسیز آرواد، کیشی داش کسنلرده داش داشییردیلار. هره یه اؤز آغیرلیغی قدر بیر داش وئرمیشدیلر اونو داغین باشینا آپارسین. داغ باشینا چاتمامیش آداملار یورولوردولار داشی ساخلایا بیلمه ییردیلر، داش دیغیرلانیب داغین اتئگینه گلیردی یئنیدن آداملار داشی گؤتوروب داغین باشینا آپارماق ایسته ییردیلر. بیر سیرا آداملار داها یورولموشدولار، بئزمیشدیلر، بیلمیردیلر نئیله سینلر، بوش بئکار اؤز دؤره لرینه دولانیردیلار. گونلرین سوووردولار. بیر سیراسی دا دیبکلره سو دولدوروب، او سولاری دیبک داشی ایله ازیردیلر. بیرنئچه نفرلری ده اللرینه ایگنه گوتوروب، ایگنه ایله اوز قبیرلرین قازیردیلار.
من بو اسارتی قبول ائتمیردیم؛ فایداسیز داش داشیماغا قارشی عوصیان ائتدیم.
بالالار آتالار کیمی یاشاسا
دونیا داهئچ ینی نیظام قورولماز
اینسان نامردلره باش اگن اولسا
اسارتده قالار آزاد اولانماز
داش کسنده یاشایانلارین چوخلاری کئچمیشده منیم سلاحداشلاریم اولموشدولار. اونلارین یوردونا قیرغین دوشوب، قارانلیقچی لار ایش باشینا گلندن سونرا جماعاتی بیر کئچی یه باش اگمه یه مجبور ائتمیشدیلر. هر کیمسه قبول ائتمه میشدی اؤلدورولموشدو. جانین قورتارانلار داش کسنه قاچیب اورا دا وضعیتی گؤروب معطل قالمیشدیلار.
قولاغیما گلن سس گون به گون آرتیردی، سسه ساری گئتمگ ایسته ییردیم. صبر قراریم کسیلمیشدی.غضبله نیب سسیمی داغلارا سالیب داغلاردان یول ایسته دیم:
اوجا داغلار نه کسیب سیز آرانی
قویمورسوز گؤرسنه چیمنلر دوزی
چکیلین، یاریلین، یول وئرین گئدیم
یوخسا بالتالارام یارارام سیزی
داغدان دهشتلی بیراوچقون سسی گلدی. اوزاقلاشدیم، شوکور ائیله ییردیم یاخشی واختدا بورایا گلمیشم یوخسا منی دئدیگیم سوزلردن اوترو ظولماتا یوللاردیلار. قیراقدا دوردوم، بؤیوک بیر زلزله گلدی. آچیقلیغا چکیلدیم، گوزلریمی یومدوم، قیامت قوپدو. یئرسیلکه لندی، داغلار توکولدو، دره لر دولدو. اوزه ریمده آچیق بیر یول آچیلدی. بو یول گون باتانا ساری گئدیردی. منی دانلایان حرامیلرین چوخو باشین ایتیردی، دلی اولدو.
***
بیرداها قولاغیما گلن سسین هارادان اولدوغون تاپماق اومودوایله تانینمامیش بیر یولا قدم قویدوم، یولا دوشدوم.
اومود سن اولماسایدین اگر روزگاری نئیلردیم؟
حیاتی، عشقی، محبتلی یاری نئیلردیم؟
یورولمایان آیاغی باتمایان سسی، نفسی
اومودسوز آرزی سیز عالمده واری نئیلردیم؟
آلتی آی یول گئدیب اوجا داغلاردان آشدیم . بیر داغین اتگینده قارکولک وار ایدی. او داغین زیروه سینده قارا دوشدوم قار شپه سینین آلتیندا قالدیم. قیش فصیلی کئچندن سونرا قارلار اریینده اویانیب قارآلتیندان چیخیب یئنی بیر حیات تاپدیم. پالتارلاریمین یئره دئین یئرلری چوروموشدو. دؤورمده قارچیچکلری گوللنمیشدیلر، یئردن چوخلو قارقا سوغانی، آغی اوتو گؤورمیشدی. آیاغا قالخیب اطرافیمی سئیرائتدیم. چوخ اوزاقدا دوزگونلوگون اورتاسیندا بیر کند گؤرسنیردی، قاچا قاچا گئدیب خارابا بیر کنده یئتیشدیم.
دؤهول سسی اوزاقدان خوش ائشیدیلر
اوزاق یئرین حالواسی هولا ایله دؤیولر
ائشیدمکدن یاخشی گؤز ایله گؤرمکدیر
قوردون گؤزو گئجه ایشیق گؤرونر
کنده باخدیم گؤردوم اورادا یاشایانلار خارابا دام داشلاردا بیربیرلریندن اوزاق یاشاییرلار. آشاغی محله اهلی یوخاری محله نین اهلی ایله دانیشمیردیلار. کندین قیراغیندا دایانمیشدیم. گون باتاندا اینانیلماز دئییشیک لیک گؤردوم. ناغیللاردا «ایتلر قوردلار شهری» حاقدا ائشیدمیشدیم آمما گؤزومله گؤرنده اینانماییردیم. هاوا قارانلیقلاشاندا خارابا کندده بیر محلله نین اهلی ایت اولدولار اوبیریسی محلله لی لر قورد اولدولار. من بیر خارابا دووارین دالیسیندا دایانیب باخیردیم. ایتلر، قوردلار بیر بیرینه هوجوم گتیریب گئجه نی سحره قدر بوغوشدولار. گون چیخاندا آدام جیلیدینه دوشوب یورقون آرقین، کیشیلی آروادلی اؤز خارابا دام داشلارینا گیردیلر. سسلری کسیلدی.
همی شعورهمی ده شور اینسانا کرکدیر
شعور اولماسا تکجه شور بره بیتیرمز
شعورلو اینسانین شورو اولماسا
عالم بی عمل اولار هئچ کارا گلمز
کئچمیش لرده بوکندین اهلی آداملار تکین یاشاییرمیشلار آمما جادیگرلرین باشچیسی قودرته چاتاندان سونرا اونلاری جادی ائله ییب زهرله میشدی. بئیینلرین بوشالدیب یئرینه زهر دولدوروب؛ قوجالارین اؤلدوروب، جاوانلارین بیر بیرینین جانیا سالیب بئله لیکله اونلارین یوردونا اود یاغدیریردی. قویموردو اونلار انسانلار قایداسی یاشاسینلار، یئری گلنده بیرله شیب باریشسینلار، بیرلیکده دؤیوش آپاریب ایشغالچیلاراغلبه تاپسینلار.
عشقیمین ایلکی جوشوندا
دوشمانلار دوردو قارشیمدا
اوز به اوزه ساواشمادی
تله لر قوردو توشومدا
خارابا کندین اهلینین احوالاتین گؤرندن سونرا او کنده گیرمک ایسته مه دیم. سس سیز صداسیز کندین قیراغیندان کئچیب تانیمادیغیم یولدا گئتمه گه داوام ائتدیم.
***
یول بلدچیم آنجاق قولاغیما گلن سس اولوردی. یول گئتدیکجه سس منه آیدینلاشیردی.
اوچ منزیل ایتلر قوردلار کندیندن اوزاقلاشاندا، اوزون بیر دره یه یئتیشدیم.
بودره ده هر یئرتوکان بازاریدیر. یئکه یئکه قاپی لاری ، محتشم آدلاری واریدیرآمما هئچ کیم گوزه گورسنمیردی. باغلانمیش بازارا اوخشاییردی. توکانلارین بیرینه گیردیم، ایچی بوش ایدی. نئچه توکانا باش ووراندان سونرا، بیرساتیجی گؤردوم. سوروشدوم بورادا نه آلیش وئریش اولونور؟ دئدی بیز وعده ساتیریق، تاپبشیریغینی وئر وعده نی آل، گئت.
بیر نفر آجلیقدان پالتارین ساتیر
دئییرلر گل دییش قمه قینی ایله
جهنمه گئدن یولداش آختارار
هله ایستر گئتسین تامام ائلی ایله
بازاری یاخشی گزندن سونرا باشا دوشدوم اورادا اوچ جور توکان وار.
بیرینجی سی او توکانلاردیلار کی آدیناگوره آچیلیبلار .الوب اولمامالاری بیردیر. او توکانلاری آچانلار تکجه ایسته ییبلر توکان صاحابی اولسونلار. اونونلا آد قازانسینلار.
ایکینجی سی او توکانلاردیر کی بیر سیرا زحمت چکن اینسانلار، خیر ایش، خیدمت ائتمک اوچون وار یوخلارین قویوبلار اؤزلرینه ایش یارادیبلار.
اوچونجوسو قوندارما توکانلاردیر، اوندان اؤترو آچیلیبلار کی قویماسینلار اوبیریسی توکانلار دوز ایشله سینلر. بونلارین سایی چوخدور، ایشلری ده یالان ساتماقدیر. مشتری لری بازاردان قورخودوب قاچیردیرلار. بازاری خارابا قویموشدولار. من بو دره یه گیرنده آرزیم وار ایدی اورانین بازاریندا یول بلدچی سی تاپام بیر آزدا سفر تداریکی گؤرم. تأسسف لر کی آرزیما یئتیشمه دیم.
نه یاخشی اولار حقیقت عالمینده
هر ایستکلی، ایسته گینه یئتیشه
بوندان آرتیق نه ایسته رم عؤموردن
نیسگیللریم ائل طایفاملا بؤلوشه .
***
یولا دوشن گوندن مطلق گئری دؤنمه گه فیکیرلشمه میشم تکجه اؤز مقصدیمه چاتماق فیکیرینده اولموشام.
هر کیمسه وارلیقدان بهره آختاریر
چالیشماقدان گرکدیر یورولمایا
ساکت، سویوق حیات باطلاقا بنزر
دالغالاردیر حیات وئریر دریایا
آند ایچمیشم توتدوقوم یولوآخیرا قدر گئدم. قولاغیما گلن سسین مکانین و کیمین سسی اولدوغون گئدیب تاپماسام مین لر دفعه لازیم اولارسا یولومو یئنی دن باشلایاجاغام. ایندی کی قولاغیما گلن سس آیدینلاشیر، اونوگئدیب تاپماغا گؤیلوم دم به دم آرتیر. هئچ بیر شئی دن قورخوم یوخ، آنجاق مقصدیمه فیکیرله شیرم.
گئجه، گوندوز یول گئدیردیم. انیشده، یوخوشدا، اه یریده، دوزده، ایسته دیگیم یولو آختارماقدان یورولموردوم. ساغا گئدنلرله، سولا گئدنلرله، اوچقونا گئدنلرله یول یولداشی اولوردوم. مقصدیم تام آیدین اولماماقدان هر بیری ایله بیر قدر یول گئدندن سونرا حس ائدیردیم اونلارین یولو منی مقصده چاتدیرماز.
***
قیرخ ایل یول گئدیب دونیانی دولاناندان سونرا بیرگون آغیر دومانلیقا دوشدوم. عالمی دومان آلمیشدی. گؤز گؤزو گؤرموردو. یولدان چیخمیشدیم، بیردن گؤزومه بیرایشیلتی گلدی. اونا ساری گئتدیم. اورادا، آغ گئییملی، آغ باشلی بیر آغ ساققال قوجا گؤردوم. قوجا داغی یاریب داشدان یونولما، ییخیلمایان بیر ماعاصیر سارای تیکمیشدی. یادیما دوشدو کئچمیشده دونیانی دولاناندا من بورادان کئچمیشم آمما قوجانی گؤره بیلمه میشم. بلکه ده هله حقیقت گؤرن گؤزوم آچیلمامیشدی، اصیل گؤرمه لی لری گؤرنمیردیم.
او قوجانین هر بیر زادی منیم اؤزومه اوخشاییردی، آنجاق مندن چوخ آرتیق یاشاییب دونیا گؤرموشودو.
سلام دئییب اونونلا اوز به اوز ائیلشدیم.
جاوانلار هر شیئی آینادا گؤرسه
قوجالار اونلاری داشلاردا گؤرر
کؤهنه تجروبه دن درس آلینماسا
زحمت هدراولار بره بیتیرمز.
قوجا آدیمی، سانیمی، هارادان گلیب هارایا گئتدیگیمی سوروشمادی. او منی اؤزومدن یاخشی تانییردی. من چیخان آغاجلاری قوجا بوداق لوداق گزمیشدی. دئییردی من سنین اؤزونم آنجاق مین ایل سندن اول دنیایا گلمیشم، باشیما چوخلو قضوو قدر گلیب.
ملازگرد ده سلاحلانمیشام
چالدیراندا یارالانمیشام
ترکمن چای دا پارچالانمیشام
تهراندا تالانمیشام
منیم قولاغیما گلن سس قوجانین یانیندا آیدین آشکار اولموشدو. قوجا منه دئدی سنین قولاغیوا گلن سسی منده ائشیدیرم، دئییر:
منه ساری گل، منه ساری گل
من یئددی قارداشلاردانام
آنا بابام شامان اولوب، شامان اولوب
آتا بابام آت بلینده یاشاییب
ائل اوبامیز چاپیلیب، چاپیلیب
اویما، اویان
دادا گل، فریادا گل، حاقیوی آل
قوجا دئدی بو بیر محتشم تاریخ سسی دیر، اومود قالاسیندان گلیر. اومود قالاسی هر وارلیقین تانیانین دوغما وطنی دیر، آنا توپراغیدیر. هم اوزاق هم ده چوخ یاخیندیر. بو قالیب اورایا گئدنلره. اورانین آدلیملارینین سسی چایلارین سولارینا قاریشیب، یئللرین قانادلاریندا اوتوروب، گویلرده بولودلارلا ساریشیب، عالمللره یاییلیر. سس اوچ دریا نین اورتالیغیندا یاشایان اینسانلارین هامی سینین قولاغینا گلر، آمما تکجه ویجدانی اویانان اینسانلار اونو ائشیدرلر. بو سس هرکیمسه نین قولاغیندا ائشیدیلرسه، داها باتماز. او آدامی اومود قالاسینا ساری چکر آپارار.
اومود قالاسینین یوللاری چوخدور. خوش نیت ایله گئتسن نهایت یولون اورایا چاتار. آنجاق یوللارین هامی سیندا چوخلو انگللر، تهلوکه لر وار. یاخشی اولار اورایا یئنی بیر یول چکیلسین. ایندی اورایا گئتمه گه دمیردن عصا، دمیردن چاریق لازیمدیر .
ائل دردی داغلاردان آغیر بیر درددیر
بودرد، تک الینن چاره اولونماز
ائل غمینه ائل بیرلیگی سون قویار
ائل گوجو، سئل گوجو دئییب بابالار
اومود قالاسینین قاپی سی تک گئدن انسانلارین اوزونه آچیلمیر. اونون دروازاسی تکجه بویوک کروانلارا آچیلار. هر کروانا یوخ، حق کروانینا آچیلار. سن اورایا گئتمه گه اؤزگه کروانلاری ایله گئدیب یول تاپا بیلمزسن. سنه بیر کروان کرکدیر کی اونونلا یول گئدنلرین هر بیریسینین قولاغلارینا سنین قولاغووا گلن سسلر گلسین، اونلار کروانی اوزلرینینکی بیلسینلر. بونون اوچون سن یول یولداشلاریوی بیربیر آختاریب تاپمالیسان. من سن یاشدا اولارکن اومود قالاسین آختارانلار چوخ آز ایدی. اؤزوموزه تای توش تاپابیلمیردیک ومجبور اولوردوق یولداش تربیت ائدک. ایندی ایسه آمما اومود قالاسینین یولوندا سایسیز حسابسیز یول یولداشی وار. اونلارا قوشولوب اونلارلا بیرله شیب بیر اومود کروانی یولا سالمالی سیز. او کروان چایلارا، دره لره اومود کورپوسو قورار. یاغیلاردان قورخمایاراق یول کسنلرله دؤیوشمه لی سیز، آخیرا قدرگرک دؤیوشه سیز، غلبه تاپاسیز، سونرا هامیز بیرلیکده اومود قالاسینا یول آچا سیز.
عشقین یولونا باش ایله گئتمک گرک اولدو
قان ایچره بو سئودایه یئتیشمک گرک اولدو
هر کیمسه حقیقت یولونو توتدو دوشوندو
حاق یولدا، ناحاقلارلا دؤیوشمک گرک اولدو
سون


text:
تورکییه ده دللار یئنیدن تاریخی ماکسیمم یئنیله نیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی, حاضیردا 1 دللار 3.5296 لیره یه قالخاراق رکوردو تزه له ییب.
ماراقلیدیر کی, اوپکین 30نویابر وییانا گؤروشونده نِفت حاصیلاتی نین گونلوک 1,2 میلیون باررئل آزادیلماسی قرارینین آردینجا نِفتین دونیا بیرژالاریندا کسکین باهالاشماسی فُنوندا روسییادا دللارین جیددی اوجوزلاشماسی موشاهیده ائدیلمیر. بو گون بیرژالاردا "برئنت" مارکالی نِفتین تخمینا 53.5 دللارا ساتیلماسینا باخمایاراق (گون عرضینده جمعی 0.5 دللارلیق اوجوزلاشما اولوب), موسکوا بیرژاسیندا دللار نیسبتا باهالاشیب و 64.22 روبلا قالخیب.
قونشو ایراندا ایسه دللارین کسکین اوجوزلاشماسی موشاهیده ائدیلیر. بو گون 1 دللار اؤتن گونله موقاییسه ده 130تومن اوجوزلاشاراق, 3800 تومنه دوشوب.