text:
شعر صنعتلری (8)
تجنیس یا جناس
ناصر مرقاتی
- ناصر مرقاتی
- تجنیس یا جیناس
شعرده و دانیشیق دیلینده سسلری بیر، آنلاملاریایسه آیری اولان سؤزجوکلره «جیناس» و یا «تجنیس» دئییلیر:
داغ و داغ/ باغ و باغ/ آغ و آغ/ قالا و قالا/ آلا و آلا/ چالا و چالا/ و ...
جیناس و یا تجنیس سؤزوجوکلری فارس و تورکجهیه عرب دیلیندن گلمیش کلمهلردی، آنجاق بو صنعت بیر اوزون دؤور آذربایجان هیجاشعرینده و اؤزللیکله بایاتیلاردا ان ایشلک صنعتلردنیدی. اینگلیس دیلینده جیناسا Pun ؛ شعرده سسلری بیر، آنجاق آنلاملاری آیری ایکی سؤزجویون گلمهسینه دئییلیر.
عرب و فارس ادبییاتیندا اونا تام، ناقیص، زائید، مورککب و ... کیمی چئشیدلی نووعلار ساییبلار آنجاق بو آیرینتیلارین اؤیرنمهسی ائلهده گرکلی دهییر دوغروسو بودور کی، بو ساده و تئز الوئریشلی صنعت، چوخو عروض و هیجا شعرینده درده دَییر و مودئرن شعرده ائله چوخ گرکمیر. و چوخ زامان میصراعلار و یا بیتلرین اولینده، آراسیندا و سونوندا قافیه و یا وزن یاراتما کیمی بیر زاد اولور. چاغداش شعرده جیناس ائلهده بیر اؤنملی صنعت ساییلمیر و بونون اصلی نووعی یعنی «تام جیناس» دان، اودا آزاجیق حالدا، استفاده اولونور.
جیناس شعرین موسیقیسین گوجلندیرمک اوچون دور. اونا گؤره ده معنوی صنعت، یوخ لفظی صنعتلر حووزه سینده یئرلشیر:
درد اکرم آی درد اکرم
دردیم چوخ دردا کرم
قوشموشام غمجوتونو
سوردوکجن درد اکرم
عزیزیم ای گؤی باغلار
گؤی باخچالار گؤی باغلار
گؤزهلده نهقایدا دیر
یاشیل اوسته گؤی باغلار
تجنیس، آذربایجان عاشیق شعرینده بیر ایشلک صنعتلردن دیر و اونون جیغالی نووعو باشقا نووعدان بیر آز آرتیق باجاریق ایستر:
· آی آغا بیر- بیر
فانـی دونیا منـــی سالــدی آزارا.
گل دردیمی دئییم، آی آغا بیر-بیر.
عاشیق دئییر. آی آغا.
قوورولموشام، آیاغا.
جان کی چیخدی، جسمیمی-
بورویرلـر آی آغا.
هاراییما یئتیش محشـــر گونونده.
عمللریم گلر آیاغا بیر- بیر.
* *
یاردئدی وعدهمیز گئت آیه قالدی.
عشقین مکتبینه گئت، آیه قالــدی.
عاشیق دئییر، گئد آیه.
آجیقلانمـا گـَـدایه.
شاه مردان وئریب دیر-
اوزوک اوزوگون گـَـدایه.
دونیا نه شـاها نه گئدایه قالدی.
هامـی بوکولهجک آی آغا بیر-بیر.
* *
(موغان اوغلو) دئییر آوارا-آوارا.
گــوزله یئتیشنده، آ، وارا - وارا.
عاشیق دئییر: آوارا.
چوخ گؤونمه، آ، وارا.
بیر گون چیخار الیندن-
قالارسان ها، آوارا...
بیر اعتبار اولمـاز آ، وارا - وارا.
شددادلاردا، کؤچدو آی آغا بیر-بیر.
(ساوالان سسی وئبلوقیندان)
جیغالی تجنیس بیر شعرین (چوخو قوشما و یا دوبئیتینین) هر بئیتینین آراسیندا گلن بیر تجنیسدن عیبارتدیر. بونون ان باجاریقلی یئری اوردا دیر کی جیغا سؤیلهنن بو تجنیسلر هر بئیتین ایچینده گلن سؤزله بیر ایلگی قورا بیلسین. بو ایلگیلر گاهدان بئیتین سونوندا گلن سؤزله عینی اولار، گاهداندا یالنیز معنا و یا سس باخیمیندان ایلگیلهنر.
عاشیق حوسئین جاوان:
حقیقتین علمی دریادان درین،
ناشی قوواس اوردا بیل، اوزه بیلمز!
من عاشیقم، اوز باری،
جانان گلدی اوز باری.
آزاد باغدا گول آچیب،
نازلی دیلبر، اوز ، باری!
کامیل باغبان آچیب باغلارین درین،
نامردلر باغلاردان گول اوزهبیلمز!
*
معریفت لازیمدیر آتا-آنادان،
گرک کی، درک ائتسین هر عاغلی نادان.
آشیق دئیر نه دانا،
سیررین وئرمه نادانا!
آختاردیم نه گول تاپدیم،
ویران باغدا نه دانا.
کؤنول تاپیب همدمینی نه دانه،
اؤلونجن آیریلماز، ال اوزهبیلمز.
*
جاوانام، بو یئرده گؤزلدیر حالیم،
درس وئریب منهده درین بیر عالیم.
من عاشیقم، عالیمدیر،
زامان منه عالیمدیر.
گؤزوم گؤردو، شاد اولدوم،
آزاد آنا ائلیمدیر.
برلین/ 14 جولای 2010


c: text/html

text:
هانسی روزگار اونو گتیریب بورا آتمیشدی، بللی دئییلدی. پیادا یولوندا، کوْرلار اوچون دوزولموش ساری موزاییک دؤشهمهنین اوستونده بؤیرو اوسته دوشموشدو. بونا باخمایاراق کوْرلار رنگین نه اولدوغوندان باش تاپمیرلار. رنگ اؤلونو ده دیری کیمیگؤزه گتیرر. آنجاق رنگلی قانادلارینین آلتیندان کؤلگهسی موزاییکین اوستونه سَریلمیشدی.
آیاغیم آلتینا باخماسایدیم قبریستاندا قبیرلری آیاقلاییب کئچن کیمیاونو دا آیاقلاییب کئچمیشدیم. فیکریم پوْلیسلرده اولسایدی دا، آنجاق گؤزوم یئردهیدی. یوخسا اونون اینجه قانادلاری آیاغیم آلتدا اوغولوب، دؤشهمهنین اوستونه یاییلاجاق ایدی. گؤرمک همن دایاندیم. بیلیرم، بو هنگامهده بیردن- بیره پیادا یولونون اورتاسیندا دایانماق پوْلیسلرین دیققتینی چکمهمیش اولماز. ایستهدیم أییلیب اؤلونو یئردن گؤتوروم، سونرا اؤز- اؤزمه دوشوندوم یئره أییلسم، پوْلیسلر ظنّ ائدرلر أییلیب یئردن داش گؤتورورم. آمما بورا تبریزدی، فلسطین دئییل کی من ده انتفاضه ساواشی اوچون یئردن داش گؤتوروب پوْلیسه ساری توللاییم. اوستهلیک، مَهیَر پوْلیس کیمدی کی؟ اونلار دا ائله منیم کیمیآنالارین اوغوللاریدیلار دااا. یقین کی، تقاعد اولموش یاشلیلارلا ایشلری اولماز.
ساغ- سوْلوما باخدیم. بیر آن نظریمه گلدی ساغ- سوْلومداکی پوْلیسلر قالخانلارین دالیسیندا قورویوب قالمیش قورخو شووالیهلریدیلر. آمما بو شووالیهلر قورومامیشدیلار، دیب- دیری، جانلی آداملار ایدیلر. دایاندیقلاری یئرلرینده قیمیلداییردیلار، بیر- بیرلریله دانیشیردیلار. حتی بیر- ایکیسی دیققتله منی سوزوردو. اونا گؤره احتیاط ائلهییب، قفیلدن یئره أییلمهدیم. ساری موزاییک اوسته دیزه چؤکوب، اونلارا باخمادان چؤرک سبدیمیقولومدان یئره بوراخدیم. کپنهیین اؤلوسونو آستاجا گؤتوروب، سبدین ایچیندهکی سنگهیین اوستونه قویدوم. کپنک گئنه بؤیرو اوسته دوشوب قالدی. آدام اولسایدی دئیردیم اوخویوب ائشیتدیییم ناغیللارداکی بیر گؤزل کیمیشیرین یوخویا دالیب.
گؤیلوم ایستهییر دئیم بو کپنک لاپ عشق رنگیندهدیر. عؤمورلرینده عاشیق اولانلار عشق رنگینین نه اولدوغونو یاخچی بیلرلر. عشق رنگی هردن اؤزل بیر رنگه چالار. قالیبهانسی واختدا،هانسی بیر حالدا عشقه یاناشاسان. حتی اؤزونه مخصوص لحنی ده وار بو رنگلرین. بونونلا بئله عشق رنگیندهدیر دئسم، بیله- بیله اؤزومو سالارام لیریک بیر دویغونون ایچینه. بیلیرم خیابانلارین بو وضعیّتیله لیریک دویغو توتماز. هرچند بیرجه عصیانچی دا خیاباندا گؤزه گؤرونمور. بونونلا بئله پوْلیسلرین گئیینیشلرینی، أللریندهکی باتوملارینی، باشلارینداکی دهمیر بؤرکلرینی گؤرنده آدامین اورهیینه قورخو دامیر. آز قالیر آدامین آدی یادیندان چیخسین،هاندا قالسین کی عشقدن، یا اونون رنگلریندن دانیشاسان. آمما اؤلوم ده عئشقین رنگلریندن بیریسیدیر.
اؤلومو چؤرک سبدیمده داشیماغا دئییل، ساعات مئیدانینی قورخو شووالیهلرینین محاصیرهسینده گؤردوکده قوتومدان قوردوم. بیر آن نظریمه گلدی او هوندور بینانین باشینداکی ساعاتین عقربهلری ده قورخودان دایانیبلار. اؤز- اؤزومه دئدیم: «قورخونون بالاسی اؤلسون». آمما مهیر قورخو دا دوغار کی بالاسی اوْلوب، سونرا دا اؤلسون؟ قورخو دئدییین ویروس کیمدیر. دوغماز، بولاشیب، یاییلار. قورخو آدامیألبَهأل اؤلدورمز، آزجا- آزجا، تیکه- تیکه اؤلدورر. دوز دئمیشلر، قورخو اؤلومدن پیسدی.
حیس ائلیرم أن آزی بیر- ایکی پوْلیس منی گؤز آلتینا آلیبلار. یقین یئردن کپنهیی گؤتورمهییم دیققتلرینی چکیب. گؤرهسن گؤردولر یئردن گؤتوردویوم شئی آنجاق و آنجاق بیر کپنک اؤلوسویدو؟
چالیشیرام سوْیوققانلی گؤرونوم. اؤز- اؤزومه دئییرم: «فیکر ائله أتدن دووار چکمیش بو پوْلیسلر بولوارلارین کنارینا أکیلمیش یامیاشیل شومشاد آغاجلاریدیلار. شومشاد آغاجلارینین قورخوسو یوخدی کی!»
سنگهیین اوجوندان بیر پارچا قوپاریب آغزیما قویورام. پلیسلری گؤرمزدن کیمیپیادا یولوندان کئچیرم. بیر- ایکی آددیم اوزاقلاشمامیش اوشاقیانا بیر فیکیر عاغلیما چاتیر. گئری دؤنورم. بوتون شهامتیمیبیر یئره توپلاییرام. فیکریم اوشاقیانا اولسا دا، بؤیوک بیر ساواشا گئدن کیمیحیسیم وار. آددیم آتدیقجا دئییرم بس ساواش مئیدانینا یاخینلاشیرام. مئیدانین اورتاسینا توپلانمیش پوْلیسلرین قارشیسیندا دایانیرام. پوْلیسلرتعجوبله منه باخیرلار. بیری ألینی بئلینه آپاریب، باتومون دستهیینی سیخیر. قورخورام. او باتوم منیم آرتروزلو سوموکلریمین حسابینی بیریوللوق چوروده بیلر. اؤزمو سیندیرمیرام. کپنهیی آستاجا گؤتوروب اوْوجومدا اونا گؤستریب، یانیندا دوران پوْلیسین چینینه قویوب، گئری دؤنورم. قورخورام بیر ده دؤنوب باخام. قورخورام او قورخو شووالیهسی کپنهیی چینیندن یئره آتیب، آیاغی ایله اونون ألوان و اینجه قانادلارینی أزه…
۲۳/۱۰/۹۶

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آیسل بای بای
بیراز وختی کی بای بای اورگشمیسن...البته اوللر الیوی اوست اشاغی آپاریردون....بای یای دیینده چوخ چتین بای بای الیسن آخی ایستیسن لاپ یرینده بای بای الییسن....مثلن حاضیر لشمیشوخ ایستیروخ گداخ و حتمن ده چوچه قاپیسین رد المیشوخ سورا اودکیلره بای بای الیسن....بویونده اشیحده ددیم آیسل نینی یه بای بای اله ایکیزده بیر بیریزه بای بای الدوز.... اله وقت اولور بیرزادا بتر فیکیر وریسن دا آدیوی سسلیینده چونموسن...آیسل آیسل .... هردم بیراز ایمحلیسن آمما تز سینه خیز گدیسن ...
نویسنده : مامان آیسل
23:28
30 مرداد 1391
1149 0 8 ادامه مطلب


text:
افغانیستان روسییا ایله آمریکا آراسیندا یئنی قارشیدورما مکانینا چئوریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «روسبالت» آگنتلیینه آچیقلاماسیندا روسییالی حربی اکسپرت پاول فلگنهاور سؤیلهییب.
«روسییا بیر طرفدن طالبانلا دانیشیقلار آپاریلدیغینی تصدیقلییر، دیگر طرفدن ایسه آمریکالیلارین روسییانین طالبانا سلاح ساتماسی ایله باغلی ادعالارینی تکزیب ائدیر. افغانیستانین ایکینجی سورییا اولماسی احتیمالی آزدیر. اونا گؤره کی، بورادا تمام باشقا گئوسییاسی سیتواسییا وار. بئله بیر ساواش بوراداکی اویونچولارین هئچ بیرینه لازیم دئییل. روسییانی افغانیستان یالنیز اورادان قیری-ایستابیلیین و رادیکال ایسلامین کئچمیش سووئت اراضیسی اولان مرکزی آسییایا ایخراج ائدیلمهمهسی اوچون لازیمدیر. بیز افغانیستاندا آمریکا ایله امکداشلیق ائتمیریک. اورادا یئگانه دوستوموز آنتیامریکا یؤنوملو طالباندیر»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
ایلتیهاب
ایلتیهاب یئرلی و عمومی پاتولوژی پروسسس، و یا پاتولوژی قیجیق و تسیرلرین نتیجهسینده اورقانیزمین هوجئیره ایستروکتورلارینین زدهلهنمهسینه قارشی بیر رئاکسییادی حالدا ایممون سیستئمینین هوجئیرهلری توخوما هوجئیرهلرینین بوتون هیسهلرینده سپلنمیش وضعیتده اولور .اگر اورقانیزمین معین ساحهسینده یولوخما مرکزی یارانیرسا ایممون سیستئمینین هوجئیرهلری و اونلارین سینتئز ائتدیکلری فاکتورلار همین ساحهده جمعلنیرلر .بونو تعمین ائدن پروسسلره ایلکتیهاب رئاکسییالاری دئییلیر .ایلتیهاب پروسئسی اوچون ۳ اساس علامت خاراکتئریکدیر :
- یولوخموش ساحهنین قانلا تجهیزاتینین گوجلهنمهسی
- ائندوتئلیال هوجئیرهلرین ییغیلماسی نتیجهسینده کاپیلیارلارین کئچیریجیلیینین آرتماسی
- لئیکوسیتلرین وئنوللاردان ( وئنوز کاپیلیارلاردان) یولوخما ساحهسینه دوغرو میقراسییاسی.ایلتیهابین ایلک مرحلهلرینده بورایا نئیتروفیللر ، سونرا ایسه مونوسیتلر و لیمفوسیتلر توپلانیرلار .
یولوخمانین تیپیندن آسیلی اولاراق پاتوگئنه قارشی موختلیف جور ایممونولوژی رئاکسییالار یارانیر:۱.هوجئیرخاریجی پاتوگئنلره یولوخما زامانی ایممون سیستئمینین موباریزهسی بیلاواسیته بو پاتوگئنلرین محو اولماسینا و اونلارین توکسیکی محصوللارینین تأثیرینین نئیتراللاشدیریلماسینا یؤنلیر . بو بو پروسسده اساس ایشی کومپلئمئنت سیستئمی و فاقوسیتار هوجئیرهلر یئرینه یئتیریر . آنتیجیسیملر ایسه کؤمکچی و نئیتراللاشدیریجی فونکسییانی یئرینه یئتیریر. هوجئیرداخیلی پاتوگئنلره قارشی موباریزهنین ایسه ۲ آلتئرناتیو اوسولو مؤوجوددور : 1.yoluxmuش هوجئیرهنین ت سیتیتوکسیکی لیمفوسیتلرله محوی ۲ .ت هئلپئرلر طرفیندن ماکروفاقلارین آکتیولشدیریلمهسی .
قدیم روما یازیچیسی آول کورنئلی سئلس ایلک دفعه ایلتیهابین خاریجی علامتلرینی تصویر ائتمیشدیر:
ایلتیهابی پروسسئس گئدیشاتینا گؤره ۳ جوردور:
- کسکین گئدیشلی — ۲ هفتهیه قدر،
- یاریم کسکین گئدیشلی — ۱ آیا قدر،
- خرونیکی گئدیشلی — اوزون مدتلی و یا اؤمورلوک. پروسسئس دؤوری اولاراق کسکینلشیر و ساکیتلشیر.
ایستهنیلهن ایلتیهاب اینکیشافهنا گؤره موطلق اولاراق ۳ مرحلهدن کئچیر:
- آلتئراسییا — توخوما و هؤجئیرهلرین زدهلهنمهسی،
- ائکسسوداسییا — ایفرازات. اورقان و توخومالارین دامار دیوارلاریندان قان مایئسی و هوجئیرهلرینین ایلتیهاب ناحییهسینه سوزولهرک ییغیلماسی،
- پرولیفئراسییا — مهسولدار مرحله. بو زامان ایلتیهاب باش وئرمیش ناهییهده هوجئیرهلرین بؤلونمهسی پروسسئسی سرعتلنهرک زدلنمیش توخومالار برپا اولونماغا باشلانیر.


text:
فریدریش پاروت
فریدریش پاروت (اینگیلیسجه: Friedrich Parrot) روسیهلی بیلیم اینسانی. ۱۴ اوْکتوبر ۱۷۹۱ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۹ ایل عومر ائلهییب و ۱۵ ژانویه ۱۸۴۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. فریدریش پاروت تارتو بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری تارتو بیلیمیوردودیر. اوْ فیزیک، تاریخ ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Friedrich Parrot»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فریدریش پاروت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
معاصر تاریخیمیزده شرف گونشی کیمی پارلایان بؤیوک اجتماعی و سیاسی دگیشیکلیکلر، آذربایجان خالقینین و ائلهجهده قهرمان تبریزین آدیلا باغلیدیر. مشروطه حرکاتی، شیخ محمد خیابانی نهضتی، 21 آذرده یارانان ملی- دموکراتیک قورولوش، 29 بهمن حماسهسی و 22 بهمن انقلابی کیمی اجتماعی سیاسی حرکتلرین اوزهرینده قویودوغو تعیین ائدیجی ایزلر اوچون، آذربایجان خالقی و قهرمان تبریز، ابدیلیک ملی غرور حیسی کئچیره بیلر.
Feb 25, 2015
تبریز نغمهلی سطرلر - 29 بهمن حماسهسینین ایل دؤنومو مناسبتیله
آیری آیری یازیچی لار و شاعیرلر
ائلدارموغانلی
تبریز نغمهلی سطرلر
آذربایجان خالقینین ایران تاریخینده قویدوغو قهرمانلیق ایزلری خالقلارین یادداشیندان پوزولماز ایزلر اولوبدور. آذربایجانین کئچمیش یوزایللیک ایران سیاسی، اجتماعی تاریخینده اونودولماز رولو اولوب و بیر سیرا تاریخی حادثهلرده اوینادیغی رول اعتباریله بوتون شرق اؤلکهلرینه اؤرنک کیمی اؤزون تانیتدیریبدیر.
معاصر تاریخیمیزده شرف گونشی کیمی پارلایان بؤیوک اجتماعی و سیاسی دگیشیکلیکلر، آذربایجان خالقینین و ائلهجهده قهرمان تبریزین آدیلا باغلیدیر. مشروطه حرکاتی، شیخ محمد خیابانی نهضتی، 21 آذرده یارانان ملی- دموکراتیک قورولوش، 29 بهمن حماسهسی و 22 بهمن انقلابی کیمی اجتماعی سیاسی حرکتلرین اوزهرینده قویودوغو تعیین ائدیجی ایزلر اوچون، آذربایجان خالقی و قهرمان تبریز، ابدیلیک ملی غرور حیسی کئچیره بیلر.
1356نجی ایل بهمن آیینین 29نجی گونو آذربایجانلیلارین ظولم و شاهلیق استبدادی علیهینه گؤستردیکلری قهرمانلیق یئنی بیر حماسهنین یارانماسینا سبب اولدو. بو حماسه ایران سویهسینده آزادلیق و باغیمسیزلیق شعارلاری آلتیندا یارانان خالق حرکاتینین ان قووه وئریجی عامیلینه چئوریلدی.
تبریز اهالیسی شاه مامورلارینین قم شهرینده اعتراض سسی قالدیران جاماعاتین علیهینه تؤرتدیکلری تضییقلره اعتراض اولاراق، شهرین مسجیدینه توپلاشماق ایستهییر، آنجاق شاهلیق قورولوشونون کئشیکچیلری یول وئرمهیهرک، بیر گنجی اؤلدورورلر. انقلابچی گنجین شهید اولماسی تبریز خالقینین عصیانینا سبب اولور. خیابانلاردا باشلانان نئچه مینلیک اعتراض نمایشی شاه رژیمی علیهینه اوجالان دئوریلمه شعارلاریلا داوام تاپیر. مامورلارین ائتدیگی جنایتلر ملتی قورخوتماییر، عکسینه خالق، انقلابین درینلشمهسی اوغروندا آپاراجاغی مبارزهنین داوامینا داهادا ایناملا یؤنهلیر.
29 بهمن حرکاتینین ان اؤنملی تاثیری، ایران سویهسینده گئدهن مبارزهنین دوز استقامته یؤنلمهسینه یول گؤسترمهسی اولور. شاه رژیمینین دئوریلمهسی و پهلوی خاندانینین آرادان قالدیریلماسی، اساس انقلابی مقصده چئوریلیر. شاهین سوسقون آداسینا ولوله دوشور؛ بیر یانداندا بو انقلابی حرکت، ایرانین باشقا شهرلرینده گئدهن مبارزه آخیمینین گوجلنمهسینه سبب اولور. ساواک، شهربانی و دیگر استبداد قوهلرینین ”شکست ناپذیر“لیک افسانهسینه بیر یوللوق سون قویولور.
تبریز حرکاتینین تاثیری آلتیندا ایستر انقلاب گونلری ایسترسهده اوندان سونراکی گونلرده خالقین دیلینه یاخین اولان یئنی مضمونلو ادبیات یارانیر. مختلف ادبی ژانرلاردا اؤز عکس صداسینی تاپان مبارزه روحلو، آزادلیق ایستکلی صنعت اثرلری، خالقین دیلینده ازبر اولور. دؤیوشچولرین سنگرلرینده هیمنلره و بیر سیرا یارانان نظم اثرلری خالقین اؤز آرتیرمالاریلا، نمایش شعارلارینا چئوریلیر. نئجه کی، شاه رژیمی طرفیندن 29 بهمن حرکاتینین آذربایجانلیلارا یوخ، اجنبی قوهلره منسوب ائدیلمهسی، ذولفقار کمالی آدیندا بیر شاعرین قلم محصولونا آرتیریلان خالق سؤزلریله، بئله جوابلانیر:
شنبه گونو سحرچاغی
ائل اله آلدی چوماغی،
تیترهدی قورخودان یاغی،
گؤرنتک برهلدی گؤزو،
بهمنین ییرمی دوققوزو.
دئدیلر یالاندی یالان،
خارجهلی دئییل اینان
تبریزلیایدی قویدو جان
وطنین اوغروندا اؤزو،
بهمنین ییرمی دوققوزو.
جام سیندیران غلامعلی،
اروجعلیایله پنجعلی
هاردان اولدو خارجهلی؟
تبریزلی اؤزویدو، اؤزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
29 بهمن حرکاتی تاثیری آلتیندا یارانان ادبیاتدا، خصوصیله شعر نمونهلرینده، هر بیر اجتماعی- سیاسی حرکتین قیزغین اتموسفرینده یارانان ادبی اثرلر کیمی، داها آرتیق رئال حادثهلرین صنعت دیلیایله اوخوجویا چاتدیریلماسی اساس گؤتورولوبدور. باخمایاراق کی، بو ادبی اثرلرین یارادانلارینین بیر چوخو ادبی جمعیتده سؤز اوستالاری سویهسینه یوکسلن و باشقا بیر زامان مؤوقعینده چوخ پوئتیک اثرلر یارادان صنعتکارلار اولموشلار.
آذربایجان خالقینین معاصرایران سیاسی- اجتماعی تاریخینده شرفله قویدوغو مبارزه ایزلری و آزادلیق اوغروندا ترسیم ائتدیگی دؤیوش لؤحهلری او جملهدن 29 بهمن حماسهسینی عزیزلهیهرک، بیر سیرا آذربایجان شاعرلرینین بو حرکتله باغلی یاراتدیغی صنعت اثرلرینی بیرگه اوخویوروق.
من تبریزدن گلمیشم
بولود قاراچورلو (سهند)
بیلمیرم آغلاییم، بیلمیرم گولوم،
بیلمیرم آچیلیب، یا سولوب گولوم!
دانیشماغا توتمور آغزیمدا دیلیم،
آخی دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
مندن سوروشمایین تویدان، بایرامدان،
نغمهدن، ماهنیدان، بادهدن، جامدان،
اوغول اوشاغیمدان، بالا ـ بولامدان،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
سؤز آچمایین منه یازدان، باهاردان،
یا ایستی اوركلی، ایستكلی یاردان،
سورمایین او عزیز آنا دیاردان،
آمان، دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
سورمایین، سورمایین یاشیل داغلاردان،
شاختا قارسیلایان بارلی باغلاردان،
یادا، باغریمداكی چارپاز داغلاردان،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
عاریفلر دردیمی آنلایار ـ قانار،
آلیشقانلار آلوولانار، اودلانار،
بعضیلر سؤزومو افسانه سانار،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
یارادان دیل وئریب انسان دانیشا،
ال ـ قول وئریب حیات اوچون ووروشا،
اورهك وئریب سئوه، كوسه، باریشا،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
گناهیم: ثروتیم دوشونجهم، دیلیم،
ال ـ قولوم زنجیرده، یورد، دیلیم ـ دیلیم،
اورهگیم شان ـ شاندیر، باغلیدیر دیلیم،
آمان، دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
شاعرین سیلاحی كلمهدیر، سؤزدور،
یاخان شاپالاقدیر، یاخیلان اوزدور،
گؤیرن یاناقدیر، قیزاران گؤزدور،
آمان، دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
قلم سونگو ایله قارشی دورا؟...هئی...
كاغاذ قالخان اولا، جان قورویا؟...هئی...
ناحاق قان قورویا، قورومایا؟...هئی...
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
سؤز دوستلارینا من دایانانمیرام،
بوش بوغاز سؤزونه اینانانمیرام،
جان قویماقلا، سؤزو، بیر سانانمیرام،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
باده مجلیسینده، ایستی اوتاقدا،
اؤیونمكده اولار، بلكه جوشماق دا،
ایش مرره باشینا یئتیشن واختدا،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
لالهنین توتولدو باغری قارالدی؟
بولبولون نه اولدو رنگی سارالدی؟
قان قارداشلاریم بس هایاندا قالدی؟
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
طالعیم بللیدیر دوستا، دوشمانا،
دئمیرم او باشی دومانلی آنا،
لالهیه بورونوب یا باتیب قانا،
آمان دوستلار من تبریزدن گلمیشم!
***
ساوالان اورهكلی تبریز آناسی،
اللری اوستونده قالیب بالاسی،
تویو چالیناركن باشلاییب یاسی،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
دیرناخلانیب گلینلرین یاناغی،
گردكلر اولوبدور ” قاسم ” اوتاغی،
قیرمیزی گئیینیب عینالی داغی،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
دومان چولقاییبدیر داغلاری، دوزو،
شهرین آغزیندا قالیبدیر سؤزو،
آنجاق، سحر ـ آخشام قیزاریر گؤزو،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
دؤنوم ـ دؤنگهلرده قوردلار اولاشیر،
سومسوكـسومسوك گزیر،گاه قودوزلاشیر
بعضاًده دیشلری قانا بولاشیر،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
درین دنیز كیمی ساكتدیر شهر،
سسسیز ییرقالانیر قالین لپهلر،
بو سكوتدا نهلر گیزلنیب، نهلر؟...
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
سهندین ایچینده كوپسونور وولقان،
باشیندا گاه دومان، گاهداكی، توفان،
بویلانیر شهره باخیر نگران،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
***
وطن دمیردهدیر، وطن داردادیر،
گؤزلری یول چكیر، انتظاردادیر،
”شهریار“ قارداشیم گؤرسن هاردادیر،
آمان دوستلار، من تبریزدن گلمیشم!
تهران، اسفند 1356
قهرمان تبریز!
مفتون امینی
ایکی گون قالاندا بؤیوک چلهدن،
آغ گونش چیخاندا قارلی قلهدن.
قیزارتدی عینالی اؤز یان- یؤورهسین،
اونون شؤوقو آلدی ارکین دؤورهسین.
اوجا بیر سس دوشدو ساعات زنگینه،
قیزیل شفق چؤکدو شهرین رنگینه.
تبریزین قلبینه ایشیق ساچیلدی،
آغیر بیر یوخودان گؤزو آچیلدی.
مینلر سماوارتک خلقین سینهسی
قاینادی، قاینادی داشدی کینهسی.
دورولدو رنگلری توتغون اومیدلر،
قول- قاناد آتدیلار یورغون ایگیدلر.
هر کوچهدن بیر سئل آخدی میدانا،
میدان دولدو سولار چیخدی ایوانا.
اوز گتیردی شهره داغلارین یئلی،
قاریشدی تبریزه کندلرین تئلی.
داشلار اله دوشدو میدان چاییندان،
داش ووران، داش یئین چیخدی ساییندان.
هرنه اله یاتیب ووروب ییخدیلار،
دویونجا دوشمندن آجیق چیخدیلار.
ییخیلمیش بوتلرین بوینو سیجیمده،
توزلو- توپورجکلی چوخ پیس لیجیمده.
ملت گئتدی نوزولچولار جنگینه،
آلوو تپدی یوز اوتوزدؤرد بانکینا.
×××
پولا حسرت کاسیب ال- ایاق یالین،
شق اسکیناسلارین آسدی تونقالین.
ملت نه ایستردی؟ - آزاد یاشاماق،
دولت نه ایستردی؟ - اونو تالاماق.
دوروب آیاق اوسته دردین باغیریب،
اؤز قارا گونونه شاهد چاغیریب.
یارالی- یارالی چکیب بایراغین،
آنجاق کی بیلدیریب دیری قالماغین.
خدمته باغلانیب اوجا همتین،
باشلاییب قورتاریب ایشی چوخ چتین.
هدفلری آیدین، گوجلری ییغجام،
بیر مرامدان آلمیش هامیسی الهام.
نظملی –نقشهلی دوزگون انقلاب،
تاریخده یازماییب بونو هئچ کتاب.
آی قوجامان تبریز اوزون آغ اولسون،
دوشمنی یومشالتدین الین ساغ اولسون.
ایرانا اؤیرتدین عصیان ائتمهگی،
آزادلیق یولوندا آییق گئتمهگی.
اولوردو هی سنه ییرتیجی قورتلار،
بیلیردیم کی، بیرگون دؤزومون پاتلار.
هی تاریخین چرخی چؤندو- دولاندی،
دئییردین کی هاچان بو ایش اولاندی؟
ییرمی دوققوز کئچمیش بهمن آییندان،
نشان گئتمیش اوخون چیخدی یاییندان.
بو ایش سنه چوخدا حؤرمت قازاندی،
اوندان بری دوشمن حقینی قاندی.
آسدیلار شوشقاسین یوغون بئلیندن،
چیرکین یامانلاری دوشدو دیلیندن.
ووردولار، ازدیلر یئللی بورنونو،
وئرمهسین قاباغا زیغلی قارنینی.
قویماسین حق سؤزو آیاق آلتینا،
دئمهسین مین یالان بیر یوزآلتینا.
حق دئییبدیر تبریز ناحق ائشیتمز،
حق یولوندا کیمسه اونا یئتیشمز.
خالص بیر سؤزوم وار ییرمی دؤرد عیار،
هامی دایاناندا تبریز باشلایار.
تبریز یئنه باشدیر، بو سؤز دوغرودور،
خلقی ستارخانین خلف اوغلودور.
هر یئنی بهمنین ییرمی دوققوزو
آرتیق تانییاجاق دونیا تبریزی.
قوی ایگیدلر بوگون چیخسین چاپاغا،
آتیلسین آلمالار، گوللر قاباغا.
قوی چالیب اویناسین بوگون قیز- گلین،
آرزوسو گؤیلونده قالسین دوشمنین.
بزهسینلر ارکی بایرام آدینا،
خوش گونونو تبریز سالسین یادینا.
قوی دئسینلر بوگون صمد یئرین بوش،
دئسینلر ”چایاوغلو“ اونون شعرین قوش.
بیر گؤزل ایش گؤرسون هرکیم باشارا،
قیزیل گول گؤندرسین اولدوز، یاشارا.
ائل شاعیری ”اوختای“ بوگون یاد اولسون،
ائلین شاد ایستردی ائلده شاد اولسون.
قوی بئله گون شهره چیخسین کارناوال،
ماراقلی پنجهلر توتسون تار- قاوال.
قوی بو گونو دئسین قوجا عاشیقلار،
ائل ایچینده باشی اوجا عاشیقلار.
ظفرلر قازانسین قوجامان تبریز،
یاشاسین. یاشاسین قهرمان تبریز!
ایکی گون قالاندا بؤیوک چلهدن،
آغ گونش چیخاندا قارلی قلهدن.
قیزارتدی عینالی اؤز یان- یؤورهسین،
اونون شؤوقو آلدی ارکین دؤورهسین.
اوجا بیر سس دوشدو ساعات زنگینه،
قیزیل شفق چؤکدو شهرین رنگینه.
تبریزین قلبینه ایشیق ساچیلدی،
آغیر بیر یوخودان گؤزو آچیلدی.
مینلر سماوارتک خلقین سینهسی
قاینادی، قاینادی داشدی کینهسی.
دورولدو رنگلری توتغون اومیدلر،
قول- قاناد آتدیلار یورغون ایگیدلر.
هر کوچهدن بیر سئل آخدی میدانا،
میدان دولدو سولار چیخدی ایوانا.
اوز گتیردی شهره داغلارین یئلی،
قاریشدی تبریزه کندلرین تئلی.
داشلار اله دوشدو میدان چاییندان،
داش ووران، داش یئین چیخدی ساییندان.
هرنه اله یاتیب ووروب ییخدیلار،
دویونجا دوشمندن آجیق چیخدیلار.
ییخیلمیش بوتلرین بوینو سیجیمده،
توزلو- توپورجکلی چوخ پیس لیجیمده.
ملت گئتدی نوزولچولار جنگینه،
آلوو تپدی یوز اوتوزدؤرد بانکینا.
×××
پولا حسرت کاسیب ال- ایاق یالین،
شق اسکیناسلارین آسدی تونقالین.
ملت نه ایستردی؟ - آزاد یاشاماق،
دولت نه ایستردی؟ - اونو تالاماق.
دوروب آیاق اوسته دردین باغیریب،
اؤز قارا گونونه شاهد چاغیریب.
یارالی- یارالی چکیب بایراغین،
آنجاق کی بیلدیریب دیری قالماغین.
خدمته باغلانیب اوجا همتین،
باشلاییب قورتاریب ایشی چوخ چتین.
هدفلری آیدین، گوجلری ییغجام،
بیر مرامدان آلمیش هامیسی الهام.
نظملی –نقشهلی دوزگون انقلاب،
تاریخده یازماییب بونو هئچ کتاب.
آی قوجامان تبریز اوزون آغ اولسون،
دوشمنی یومشالتدین الین ساغ اولسون.
ایرانا اؤیرتدین عصیان ائتمهگی،
آزادلیق یولوندا آییق گئتمهگی.
اولوردو هی سنه ییرتیجی قورتلار،
بیلیردیم کی، بیرگون دؤزومون پاتلار.
هی تاریخین چرخی چؤندو- دولاندی،
دئییردین کی هاچان بو ایش اولاندی؟
ییرمی دوققوز کئچمیش بهمن آییندان،
نشان گئتمیش اوخون چیخدی یاییندان.
بو ایش سنه چوخدا حؤرمت قازاندی،
اوندان بری دوشمن حقینی قاندی.
آسدیلار شوشقاسین یوغون بئلیندن،
چیرکین یامانلاری دوشدو دیلیندن.
ووردولار، ازدیلر یئللی بورنونو،
وئرمهسین قاباغا زیغلی قارنینی.
قویماسین حق سؤزو آیاق آلتینا،
دئمهسین مین یالان بیر یوزآلتینا.
حق دئییبدیر تبریز ناحق ائشیتمز،
حق یولوندا کیمسه اونا یئتیشمز.
خالص بیر سؤزوم وار ییرمی دؤرد عیار،
هامی دایاناندا تبریز باشلایار.
تبریز یئنه باشدیر، بو سؤز دوغرودور،
خلقی ستارخانین خلف اوغلودور.
هر یئنی بهمنین ییرمی دوققوزو
آرتیق تانییاجاق دونیا تبریزی.
قوی ایگیدلر بوگون چیخسین چاپاغا،
آتیلسین آلمالار، گوللر قاباغا.
قوی چالیب اویناسین بوگون قیز- گلین،
آرزوسو گؤیلونده قالسین دوشمنین.
بزهسینلر ارکی بایرام آدینا،
خوش گونونو تبریز سالسین یادینا.
قوی دئسینلر بوگون صمد یئرین بوش،
دئسینلر ”چایاوغلو“ اونون شعرین قوش.
بیر گؤزل ایش گؤرسون هرکیم باشارا،
قیزیل گول گؤندرسین اولدوز، یاشارا.
ائل شاعیری ”اوختای“ بوگون یاد اولسون،
ائلین شاد ایستردی ائلده شاد اولسون.
قوی بئله گون شهره چیخسین کارناوال،
ماراقلی پنجهلر توتسون تار- قاوال.
قوی بو گونو دئسین قوجا عاشیقلار،
ائل ایچینده باشی اوجا عاشیقلار.
ظفرلر قازانسین قوجامان تبریز،
یاشاسین. یاشاسین قهرمان تبریز!
دومانلی تبریز!
هاشم ترلان
ندیر آلنینداکی او قیریشیقلار
ای باشی بلالی دومانلی تبریز؟
ندیر کؤکسوندهکی کؤزرن یارا
ایگیدلر بئشیگی ایمانلی تبریز؟
هنرین قلمله گلمز تصویره،
دؤزمهدین بهتانا، نهده تحقیره،
باخمادین قولوندا پاسلی زنجیره،
دئدین: من تبریزم، طغیانلی تبریز!
چالدیغین ظفره ائللر گووندی،
اولدوزلار آلقیشا، تورپاغا ائندی،
بیلیرم هر زمان صبرین توکندی،
اولورسان دریاتک توفانلی، تبریز!
چوخداندیر گؤرموروک سنی بیز گولن،
فقط اؤز ائلیندیر دردینی بیلن،
سؤیله نه وقتهجن مرکزدن گلن-
حاکمین اولاجاق تهرانلی، تبریز!
جلادین نفسین کسدین دریندن،
آخدی قان بولاغی کوچهلریندن؛
بؤیوک ستارخانین فرمانیله سن
اولدون دؤیوشلرده فرمانلی تبریز.
اوغلون شهریاری سسله اویانسین،
الده حیدربابا، اؤنده دایانسین،
شعریمیز وطنین عشقیله یانسین،
سن ای شهریارلی، قطرانلی تبریز!
کاوهتک چکیلجک هر زمان آدین،
ضحاکین لرزیه سالیر بنیادین،
آزاد کؤنوللره انصافین،دادین
ظالمه غضبلی دیوانلی تبریز.
ای دوغما ائللریم، ای تبریزلیلر،
قربانی اولدوغوم امیرخیزلیلر،
وورون دامغالانسین ایکی اوزلولر،
دئسینلر آدینا داستانلی تبریز.
ضربهلر ائندیکجه جلاد اوستونه،
قان تؤکوب میندیلر عناد اوستونه،
یاد ائللی قویدولار بیر آد اوستونه،
اؤزونسه آذری عنوانلی تبریز.
سانما اوز چئویریب تبریزدن فلک،
سنین قلبین یانیر، تهرانین اتک،
هانسی بیر اؤلکهدیر سؤیله سنینتک
اولوبدور ائللری زیانلی تبریز.
دانسالاردا سنین دوغما دیلین وار،
اذربایجان آدلی بیر سئوگیلین وار،
ظلمتی بوغماغا جوشان سئلین وار،
اغ گونه بویلانان عصیانلی تبریز.
بیر یانین عینالی، بیر یانین سهند،
خائنلر بوینونا سالیبدیر کمند،
دوستلارا هر سؤزون، دیلین شکر- قند
یادلارین گؤزونه تیکانلی تبریز.
بیر سپر اولموسان سن استبدادا،
ائللرین دار گونده گلیب امدادا،
قارانلیق یوللاری قویوب آرخادا،
شرقه دوغرو گئدن کروانلی تبریز.
گئدیکجه بوغولان سسلر اوجالیر،
دشمن ائل گوجونه باخیب قوجالیر
سنین ساغلیغینا ایندی ال چالیر
سئوینیر هر یئتن ایرانلی، تبریز!
نبینین آتیدیر میندیگین کهر،
او دوشمان باشینی کؤکوندن اوزر،
بیلیرم قالخاجاق ائلین بیر سحر
اللری نیزهلی، قالخانلی تبریز.
بیلیرم اولماسان آچیلماز بو گون-
خلقین بوغازیندان آسیلان دوگون؛
عشق اولسون ای وطن سنین گئتدیگین-
مقدس یوللارا ای شانلی تبریز!
10/12/56
تبریز!
احمد شایا(آلاو)
آلوولاردان یارانیبسان،
زلفلرتک دارانیبسان،
ظلمه قارشی دایانیبسان،
گؤزل شهریم، آنام تبریز!
ستارخانین شهریسن،
قوجا شرقین سحریسن،
تاختدان سالدین قجری سن،
قویما اودا یانام تبریز!
باسغینچیلار سنده باتدی،
سنی گؤرجک تاجین آتدی،
سنده اؤز منلیگین ساتدی،
اولار سنی دانام تبریز؟!
قوچاقلارین قوچاغیسان،
ایستی آنا قوجاغیسان،
مدنیت اوجاغیسان،
دئدین ائله جانام تبریز!
مین ایگیددن نشانین وار،
دوز عهدین وار، پیمانین وار،
گولوستانین، ریحانین وار،
گؤلوم، چشمهم، سونام تبریز!
تبریز حماسهسی
مظفر درفشی
قالخیر اودلار وطنیندن یئنه اود شعلهلری
یئنه یوردوم آلیشیب؛
خالقیمین صبر و تحمل کاساسی لبریز اولوب
سانکی شدتله داشیب.
یئنه زرتشت اوجاغیندان اوجالیر شانلی آلوو
یوکسلیر نور حیات؛
یئنه بابک وطنینده یارانیر قانلی قیام
اویانیر شور نجات.
سس دوشوب عالمه: "تبریز یئنه دوردو ایاغا-
قانلی تورپاقلاردان؛
انقلاب بایراغی اللرده، بیر الده یوموروق
دیریلیب ستارخان.
یئنه قووزاندی خیابانی ائلینده عصیان
یئنه قوپدو توفان؛
یئنه غاصبلره، ظالیملره توتماق دیوان
یئنه عصیان، عصیان.
×××
بوغونوق سسله هارایلار اوجالیر، همهمهلر:
"غصبکار شاهه اؤلوم!"
تیترهدیر یئر- گؤیو بیر لحظهده مین سسلی ندا:
"قانلی دسگاهه اؤلوم!"
"سلطنت محو اولا، کؤکدن قازیلا استبداد
گرهک اعدام اولا شاه!"
"گرهک استعمارا، استثمارا سون قویماق اوچون
ائلهیک ظولمی تباه."
×××
بو شعارلار، بو هارایلار اوجالیر، عرشه چاتیر
خالق دورموش ایاغا؛
جلادین تاختینا تهراندا اودور لرزه دوشوب
باشلاییب تیترهمگه؛
"سؤندورون بو اودو!"- دستور یئنیشیر تهراندان
"یوخسا نابود اولارام"
"ژنرالار! منیم اوچ قوببالی سرکردهلریم،
ائدین اقدام، اقدام!"
×××
تانکلار، توپلو زرهلر، کامیونلار، جبپلر
صف چکیب قووزاندی؛
یوز سیلاحلارلا مسلح تپهدن دیرناغادک
قوشون حاضرلاندی؛
چیخدی تیمسار اوتاغیندان ایپک الجک الده
دؤشو بیر پارچا مدال؛
زرلی کاسکت پاپاغی، برق وورور چکمهلری
اؤزو لاکین بد حال؛
سؤیلهییر غیضیله سربازلارا: "لازیمدی تلاش،
سسلری سوسدوراسیز!
قورقوشونلارلا، باریتلا شاها پیس سؤیلهینین
دیلینه اود ووراسیز!
ماشانی چکمهده تردید ائلهسه هر سرباز
اؤزو اعدام اولاجاق؛
بو مداللار کی گؤرورسوز بیری بیر قان ایزیدیر
یوخدو رحمیم آنجاق"
×××
یولا سالدی بو جنایت، بو اؤلوم کاروانینی
او شرفسیز غسال؛
تؤکه قارداش قانینی قارداش الیله بلکه
آلا بیر تازه مدال.
چاتدی او لحظه کی دوردو اوز- اوزه سربازلار
قهرمان ملتایله؛
بیر داها دفعه مقابل دایانیب تاریخده
سونگو حریتایله.
قوشونا امر اولونور خالق اوزونه آتش آچین
ایلدیریم سانکی شاخیر؛
گولله، ال بومباسی بیر لحظهده خالقین اوزونه
بورلاغان سئلتک آخیر.
سریلیر تورپاغا اونلارلا مبارز انسان
سیچراییر هر یانا قان؛
ایستی قانلا بویانیر یئر، آسفالت، دیوار
یول آچیر میدانا قان.
قان توتوب گؤزلرینی خالق چکیلمیر دالییا
گؤتوروب ملتی شور؛
یئنه آتش آچیلیر اودلو مسلسللردن
یئنه بیر عده دوشور.
پوسکورن یئل کیمی شهری بورویور خالق سسی
نعرهلر اوج توتور؛
"قان ایچن شاهه اؤلوم، شاهه اؤلوم، شاهه اؤلوم"
سؤز بودور، ویرد بودور.
×××
یئنه حمله، یئنه گولله، یئنه سینه، یئنه قان
یوخ، بو اولماز ایشدیر؛
داها ایستکلری، نهضتلری قاندا بوغماق-
زامانی کئچمیشدیر.
کهنه قانلارلا بو گونده تزه قانلار قاریشیب-
قوجامان یوردومدا؛
جوجریب بوی آتاجاق قانلی قیزیل گول وئرهجک
قهرمان یوردومدا.
من امینم کی بوتون ایرانا شانلی وطنیم
یئنه سرمشق اولاجاق؛
تاپدالانمیشلارا: فارسا، بلوچا، کورده، لورا
او آزادلیق آلاجاق.
قیش 1356
تبریزیم!
قافلانتی
آنا یوردوم گؤزل وطن!
هر بوجاغین یاشیل چمن،
گؤزللیکده بیر دنهسن،
سنسن منیم ایکی گؤزوم،
آ تبریزیم، آ تبریزیم!
بسلدیگین آذر ائلی-
سنده آچدی شیرین دیلی،
ائولادلارین ائل بولبولو
سنینله اولدو آغ، اوزوم،
آ تبریزیم، آ تبریزیم!
گول- چیچکلی چؤللرینه،
آدلی- سانلی ائللرینه،
بالدان شیرین دیللرینه-
فرحلندیم نغمه دوزوم،
آ تبریزیم، آ تبریزیم!
ایگیدلرین عرصه یئتیر،
دوزلرینده لاله بیتیر،
حق یولوندا جاندان کئچیر،
غیرتینه قوربان اولوم،
آ تبریزیم، آ تبریزیم!
باشی قارلی داغلاریندا،
گول- چیچکلی باغلاریندا،
او بختیار چاغلاریندا
"قافلانتی"یام فالیب ایزیم،
آ تبریزیم، آ تبریزیم!
غیرتلی تبریز
حبیب فرشباف
گونش دان یئریندن بویلاندی سحر،
داغلار آل شفقه بویاندی سحر،
خالقیمیز یوخودان اویاندی سحر،
كئچدی ائللر آرا صحبتین سنین!
سن بیزیم ائل لرین پاك وجدانیسان!
قهرمان یوردومون قهرمانیسان!
صمدین، بهروزون جوشان قانیسان!
بابكدن چاتیبدیر غیرتین سنین!
خالقینین قدرتی دایاغین اولدو،
گونشلی بیر صاباح مایاغین اولدو،
عدالت بایراغی بایراغین اولدو،
یاییلدی عالمه شهرتین سنین.
آنا تبریز
ناصر داوران
سئوگیلی یورد، آنا تبریز!
سنسن منه جاندان عزیز.
حیاتیمین شیرینلیگی،
ایلقاریمین درینلیگی،
چیچکلی باغیم،
وقارلی داغیم،
شرفلی تورپاغیم.
ستارخانین بئشیگیسن،
ظفرلرین کئشیگیسن،
ائل- اوبانین گؤزو سنده،
شیرین دیلین سؤزو سنده.
گوللو باهاریم،
گؤزهل دیاریم،
ای مهربان یاری


text:
نادیر شاه افشار دﯚورونده تورک دیل،ادبیات و کولتورونه بیر باخیش
ایندیکی خراسان افشارلاریندان اولان و بؤیوک اراضی ضبط ائده ن مودریک نادیرشاه اولدوقجا تورک ملی شعورونا مالیک ایمیش. او مقتدر افشار ائلی نین قیرق لی / قیرخ لی طایفاسیندان اولموش [2]بو کولتورلو ائل قوجاغیندا بسلنمیش، اونون تؤکنمز ملی تورک مدنیتینده ن اولدوقجا یارارلانمیش دیر. افشار طایفالاریندان بیری نین باشچی سی اولان آتاسی[3] امام قلی بیگ- ملی شعورلو آدام ایمیش . بو شعورا گؤره ایمیش کی اوشاق لاری نین آدینی "بیگتاش" و "بابیر" قویموش دور[4].
چاغداش عصیرده کی بیلگین لر صفوی حؤکومتی نی ملی تورک حؤکومتی کیمی قیمت له ییرلر. چونکی بو حؤکومت هر طرفلی تورک مدنیتی ایله ایلگی لی اولموشدور. تورک دیلی قوشون و سارای دیلی اولوب، سیاح لارا گؤره او زامان فرانسیز دیلی کیمی قیمت له نرمیش. سارای فرمان لاری تورک دیلین ده وئریلسه ده آنجاق بعضی لری"تاجیک" منش لر، بیتیکچی لری طرفینده ن فارسجا (دری) یازیلارمیش. صفوی شاهلاری ایسه تورک دیلی نی گئنیش لندیرمک اوچون تورک شاعیرلری نی حیمایه ائده ردیلر.
الیمیزده اولان قایناقلارا گؤره ایندیکی ایرانا حؤکم سوره ن افشار تورک لری ده هم صفوی حؤکومتی سیستمی نه اویوب هم ده امیر علیشیر نوایی نین قوردوغو"جاغاتای" مکتبینه ماراق گؤستریرمیش لر. بو ایکی تؤکنمز بولاق دان ایچیب فایدالانان نادیر شاه تورک دیلی نی یالنیز دانیشیق دیلی یوخ بلکه یازی- پوزو دیلی کیمی ده یر وئرمیش دیر. اؤرنک اولاراق نادیر شاهین منشی سی بؤیوک تورکولوق میرزا مهدی خان استر آبادی (اؤلوم 1161 ﻫ.ق ده ن سونرا) یازدیغی "مبانی اﻠﻠﻐﺔ" آدلی کتابیندا "تورکجه نین گرامری نی آچیقجا ایضاح ائتمیش آیری بیر ده یرلی کیتابی "سنگلاخ" دا ایسه تورکجه فارسجا سؤزلوک ترتیب ائتمیش و نادیر شاها سونموشدور. بو کتابین ده یرینی فارسلارین "برهان قاطع" کیمی قیمت له ین لر بو کتاب لاردا سؤزلرین داها آچیقلانماسی اوچون امیر علیشیر نوایی ده ن شعرلر گتیرمه گینی قئید ائتمیش لر[5].
افشار اوردوسو ایسه تورک سیستم لی اوردو کیمی هؤرولموش، اساسا قوشون تورک سرکرده لرینده ن اولموش،تات/تاجیک ایسه تورکجه ده ن قوللانارمیش لار. قایناقلارا اساسا او دؤورده اوردو فرمان لاری تورکجه سؤیلنرمیش قوشون یوروش زامانی "سورون –سورون"[6] دوشمان ایسه قاچان دا "قاچ-قاچ" و "نئیله ییم-نئیله ییم"[7] سؤیلرمیش. افشار اوردوسو عسگرلرینه ایسه "باش ده ن گئچن"[8] دئیه رمیش لر. بو سؤز ایندیکی ایران اوردوسوندا "سرباز" سؤزونه ترجمه اولوب دور.
نادیر شاهین تورکلوک شعوری
نادیر شاه اصالت لی بیر تورک سولطانی کیمی اؤز کیملیگینه گووه نیب بوتون تورک دب لرینه تعهدلو اولموشدور.او آذربایجان تاریخینده تایی چوخ آز اولان عموم تورک قورولتایینی قورموش، اؤز حؤکومتی نه خالق دان سس آلمیش دیر. او بو قورولتای دا اؤزونو تورک سویلو بیلدیره ره ک[9] سویونا گووه نمیش دیر.
نادیر شاهین فکرینی دویان اؤلکه قونشولاری دا اونو "تورک سولطان لاری نین بؤیوگو" آدلارمیش لار[10].موغان قورولتاییندا ایسه عموم خالق دیلی تورکجه اولموش دور. بو قورولتای دا اولان لارین بیریسی آبراهام گاتوغی کوس نادیرشاهلا گؤروشونو تام دقت له ثبت ائتمیش دیر. او نادیرشاهلا تورکجه قونوشموش دور. گاتوغی کوسون یازدیغینا اساسا "نادیر منی گؤرجه ک سئویندی دئدی:خوش گلمیسن خلیفه، یاخچی سن،چاق سن،یولدا آزار چکمیش سن،اشدان-زددان،چون بی اختیار کیشی سن ،چوخ دان گلمیسن؟"[11] سونرا نادیر شاه دربار باخانینا تورکجه تاپشیریق لار تابشیریب دئدی:" خلیفه یه یاخچی اوطاق وئر،یاخچی گؤزه ت، بیر یاخچی خوجه کیشی دور"[12]. نادیر شاهین سؤیله دیکلری چوخ اولموش آنجاق خلیفه نین قصوروندان یالنیز نئچه جمله بو اولوو تورک سولطانیندان قالمیش دیر.
نادیر شاه دؤورونده فارس دیلینده ایشلک اولان تورکجه سؤزلر صفوی دؤورو کیمی ، افشار دؤورو ایسه فارس دیلینه بؤیوک ائتگی لر بوراخمیش دیر. دئمک شخص آدلاری، اوردو سؤزلری ، معیشت سؤزلری و سایره تمورک کولتورونده ن فارس یازقی لارینا کئچمیش دیر.
بی باش، خاقان،مین باشی،ایلغار،قیزیل باش،یئنی چئری آقاسی، منجوق، قویمه، بهادور، سنور (سینیر،مرز)، گنج اوغلان، ارگنجی، کاواک، اوجاق، قیزغان، ساق-سول، آرخالیق، اؤلکه، بوسقو، توپوز، دیلماج، ساریق_ساغری)، صف پوزان، قره باغی(بیر نوع چکمه)، قلبیر، قره بوقرا(شکنجه آلتی)،قهیز،قین،قیزیل آلا،معرکه گؤزه ن(بیر نوع اسلحه)، موشک سوزه ن (بیر جوره اسلحه)، نارین قلعه،آتالیق، آغور، اوغوز، آق سقال، ایشیک آقاسی، اون باشی، اویماقات، ایناق، بیگلر بیگی،پیلاکات( تحفه لر)، ساخلو، سیقیناق، سورسات، قوریلتای،اردو، قره سوران،قراول، قلعه، قورچی، قور، قوش بیگی، قوشچی، قول لر آغاسی، کرنش، کشیک چی، گؤزچی، نسقچی، تمور قاپی(دربند)، شاباشاق، اون باشی، یوزباشی، مین باشی، قوللوقچی، گمی، چؤل، سولان، یئری ها یئری، تیل وس،
شخص آدلاری:توپوزخان،قورت،بیگتاش،بابیر،آق سونقور،آیدین،آتاخان، ارتوق ایناق، اردوغدی بیگ، ار قانون جی، اصلان خان، اوغورلو خان، آلب ارسلان، آلاهوئردی، اولوغ بیگ، انوش تیگین، قا آن، بالته بیگ، پلکا تیگین، بوداق بیگ، بایرام، طرخان، تورسون خان، توقتمیش خان، تیمور، قره قیتاق، داش تمور، دلاور اوغلان، ساروخان، سرماق بیگ، سلجوق، سوره بیگ، لاچین،آق بانو(روس امپراطوریسی، کاترینه نادیر شاه طرفینده ن وئریلن آد)[13]، جیغال اوغلی یولدوز خان،اوغورلو خان( هر ایکی سی نادیر شاهین نوه لری)
نادیر شاهین تورکجه نی یازی دیلی ائتمه سیاستی
نادیر شاه کئچمیش تورک سلطان لاری نین ترسینه تورکجه نی دانیشیق دیلینده ن چیخاریب یازی دیلی ائتمیش دیر. او تورکجه نی ده گرلندیرمک اوچون آتا باباسی ملکی اولان کلات قالاسی نین گیریش یئرینده تورکجه بیر کتیبه قازدیر میش دیر. آبیده هله ده خورا سانین دره گز شهری نین کلاتیندا دورور.24 بند ده ن عیبارت اولان بو شعرلر، بؤیوک بیر قایانین 15 مترلیگینده قازدیریلمیش دیر.خوش خط له عرب له عرب الیفباسی ایله قازان اوستانین آدی بللی اولماسادا،شعرلرین سؤیله ینی آبیده نین آلتیندا قازیلمیش دیر. اودا افشارلاردان اولان گول بون افشاردیر[14]. اونون حاققیندا معلوماتیمیز آزدیر آنجاق بیلیریک نادیر شاه ساراییندا اؤنملی یئری وارمیش.اسلامدان سونرا تورک تاریخینده هله تایی آز اولان بو کتیبه 57-1155نجی ایللرده قازیلمیش دیر.اینی ایسه بو شعرلر:
هوالعلی الاعلی
بسم الله الرحمن الرحیم
ابتدا حمد خدای احد و فرد قدیم
قادر لم یزل و عالم و دانا و حکیم
او کی بو کون و مکانی یاراتوب قدرت ده ن
او کی بو بحر و بری خلق ایدوب شوکت ده
ایکی عالمده اودور بنده لره یاور و یار
حکمتینده ن گؤرونور بنده لره مر آثار
خلق عالم هامی محتاج دور او درگاهه
او ووروب نور و ضیا کوکب مهر و ماهه
حمد حقده ن سوره اولدی قلمیم نور افشان
بثنا گستر ی ختم رسل فخر جهان
بنی هاشمی او احمد و محمود صفات
کیم خدا ده ن اوله دایم له سلام و صلوات
آل و اصحابینه هم رحمت بسیار اوله
اوله حق یاوری هر کیم اولاره یار اوله
حمد حق نعمت ده ن سوره با صدق زبان
فرض دور بنده لره مدح شهنشاه جهان
او شهنشاه فلک مرتبه چرخ سریر
شاه نادیر کی آدی تک یوق مثل و نظیر
دیمک اولماز بو شهنشاه کی اوله پیغمبر
یا مقرب ملکی دور اولوب از نوع بشر
لیک چون قدرت حق ظاهر ایدوب بیش از پیش
نظر حق اونا هر کیمسه دیسه حق ده یمیش
نسبت ایله شرق و فخر اجاق تیمور
حسب ایله به جهان شاه شهان دور مشهور
مصطفی خلق و مسیحا دم و یوسف طلعت
بو علی دانش و حاتم کف و لقمان حکمت
قابلیت له اونا وئردی خداوند کریم
تاج و تخت شهی و عدل و کرم خلق عظیم
مر شرافت که دیسم شاه شهان دور کامل
مرحمت ده ن اونون الطافه خدادور شامل
اعتقلدی بیورور او شه پاکیزه نهاد
با قلمیش صدق خداونده ایدرلر بئیله یاد
اله گیرمز بیله دولت به سپاه و شمشیر
اوله بیلمز بیله اقبال به فضل و تدبیر
سن ویروب سن اونا بو سلطنت و تخت و سپاه
سن ووروب سن اونا تاج و کمر و فر و کلاه
دولتیم حافظی سن سن سنادور اومیدوم
من سنه باقلمیشم صدق بودور تاییدوم
دولتیم منکرینی سن اویلاریک خوار و ذلیل
دشمنیم کورلوقونه یاور اول ای رب جلیل
چونکه صدقی بیله دور حقینه از روی یقین
بو سبب ده ن اونا الطاف خدا اولدی معین
الینی دوتدی خداوند جهان قدرت ده ن
کامیاب ائتدی اونو معدلت و شوکت ده ن
بخت و اقبال ایله هئچ کیم بیله اولمز باقی
گون کیمی دولتینه عالمه روشن باقی
شاخ گل نشوو نما بولمه نم فیضینده ن
که بو اشعار اولب مدح سرا "گول بون" ده ن
نادیر شاهین تورکجه نی یازی دیلی ائتمه ده آیری بیر تدبیری ده قوتسال (مقدس) امام لارین ضریح لرینده تورکجه شعر یازماق اولموش دور."نشئه" تخلصلو میرزا عبدالرزاق تبریزی جهانشاهی نادیر شاهین تکلیفی ایله نجف شهرینده قویلانان امام علی (ع) حرمی نین قاپی سی اوستونه بیر شعر یازمیش دیر. او جهانشاه (آذربایجان قره قویونلوسولطان لاریندان) اوولادلاریندان اولموش تبریزده بؤیوموش سونرا اصفهانا کؤچموشدور.ریاضیات دا اوغورلار قازانان عبدالرزاق تبریزی ،مازندران مستوفی سی اولموش آنجاق 1125 ﻫ.ق ده وفات ائتمیش دیر. اونون فوت تاریخینی تربیت 1158، ریاض اﻠﺠﻨﺔ ایسه 1188 قید ائدیب لر. شاعرین دیوانی تهران دانشگاهی نین کتابخاناسیندا 2935 نمره ده هله ده دورور. بو توپلوم دا 88 وراق وار، هر وراق ایسه 13 سطر تبریزده کی دیوان دا ایسه 2626 نومره ایله ساخلانیلیر. بو توپلوم دا 108 وراق واردیر.اینی ایسه اونون شعرلری:
شه جم حشمت دارا درایت،نادیر دوران
که تخت دولت جمشیده وارثدور جهان اوزره
برخشان لعل و عمان اینجوسین وئرمیش خراجینده
گونش تک حکمی نافذ متصل دریا وکان اوزره
چکیلمز کهکشانین یایی تک نقاش اگر چکسون
مثال قوت بازوی اقبالین کمان اوزره
بلند اقبال اولان اعدالرین هم سربلند ائیلر
مکرر ائیله میش دشمنلرون باشین سنان اوزره
عیار خالص اخلاصین ائدوب دور گون کیمی روشن
قضا جریان ائدوب فرمان کمان عز و شان اوزره
که لازیم دیر علی نین روضه پاکین طلا ائتمک
منور دور مقام مهر دایم آسمان اوزره
زهی نام همایون کیم یازاندا کاتب قدرت
گره ک طغرای بسم الله چکسونلر نشان اوزره
او کوکب کیم که افلاک جلالت ایچره انوارین
سالوب چرخ چهارم تن زمین اوزره زمان اوزره
اولور مرآت دینین صیقلی دولت بو اوزده ن دور
قضا تخت خلافت رسمین ائتمیش دور جهان اوزره
وجود تخت ایچون علت گره ک ناچار چار اولسون
مؤخر علت غایی اولور ظاهر عیان اوزره
سن اول کامل بها،دور گرامی سن که حقینده
دئمیش هر جوهر پر قیمت ناقص کمان اوزره
شها! بی اختیارم مدح شهنشاه دؤورانه
بو یوزده ن دور مکرر ائیله ره م جاری زبان اوزره
دلیل شوکتی بس دور همین نام همایونی
معانی لفظ ده ن ظاهر اولوب لوح بیان اوزره
ده گیل دور کهکشان تسخیر ایچون عزم ایلیوب گویا
کهند همت والاسون آلمیش آسمان اوزره
ائدوب ایجاد ایچون صانع بو شاهنشاه دورانین
حصول مقصدین فرمانینه تژام جهان اوزره
رضا وئردی اونا سلطان روم اسکندر ثانی
که واجب دور دعای دولتی اسلامیان اوزره
زهی شوکت که گر کفارایله عزم ائیله سون رزمه
چکرلر منت شمشیرینی باش اوسته جان اوزره
صلاح دولتینی ایسته یه ن بغداد والی سی
چالوب اتهام ایچون سعی ایله دامانین میان اوزره
او صاحب جاه کیم ذکر ائتسه لر نام گرامی سین
ائدرلر احمد اسماعیلی جاری نشان اوزره
بو خیر امرین مهیا اولدی چون اسباب اتمامی
رضای پادشاه تاج بخش کامران اوزره
زر نابین عیارین ائتدی اؤز اخلاصی تک شاهه
میر نقد جان ایلن معادل امتحان اوزره
ملائک اوله یلر همدست استادان چابک دست
طلادان آسمان ایجاد اولوندی آسمان اوزره
ضریح اوزره منور گنبد خورشید خاصیت
سانورسان قبه یاقوت احمد دور جنان اوزره
گؤیول پرواز ائدوب بیر طوق زرینین خیال ائیلر
که آچمیش بال طاووس بهشتی آشیان اوزره
مؤذن بلبل تسبیح خوان و صحن گول شن دور
قیزیل گول دسته سی گلدسته لر باغ جنان اوزره
تمنای سلاطین دور یوزین سورتمک بو درگاهه
زهی رفعت که ایسته رصدردوشسون آستان اوزره
دئیرکن عقل ظاهر بین منه شول قبه دور گویا
که اولموش دور طلای نابیله زرین جهان اوزره
جوابیم "نشئه" اوله ی مصرع تاریخ اوزره
ادب بیل مهر ساکن دور مطاف انس و جن اوزره
افشار دؤورونون باشقا شاعیر لریند ه ن بیری ده نادیر شاهین ایناقی(ندیم) "میرزا ذکی" (اؤلوم 1163ﻫ.ق) نادیر شاهین سیاستی داوامیندا تورکجه شعر توپلومو حاضیرلامیش دیر.9330 بیست ده ن عیبارت اولان بو شعر توپلومو تهران دا مجلس کیتابخا نا سیندا هله ده دورور[15].
[1] tohidmelikzade@yahoo.com
[2] -استر آبادی، عالم آرای نادری، 1/جیلد، ص5
[3] -ژان اوتر، سفرنامه، تهران 1363، ص 15
[4] - استر آبادی
[5] - صفا،ذبیح الله،تاریخ ادبیات در ایران ج5 : چاپ هفتم تهران 1371 ، ص394
[6] - استرآبادی، ص 42
[8] - استرآبادی، ص 310
[9] - استرآبادی، ص 450
[10] - استرآبادی، ص 460
[11] - سپنتا،عبدالحسین،منتخباتی از یادداشتهای ابراهام گاتوغی کوس، تهران1347، ص 24-25
[12] - همان،
[13] - استرآبادی، ص 460
[14] - لارودی،نورالله،زندگانی نادیر شاه پسر شمشیر،انتشارات ایران زمین چاپ دوم 1370 ص 294
[15] - استرابادی،IIج .ص926


text:
ساغلیق و محیط
دنیا ساغلیک تشکیلاتی تمانیدن قیلینگن یازیلی اچیقله ییشده، لایبریا، گینه و سیارا لیونه ده جمعا 6 مینگ 553 ایبولا واقع سی تثبیت ایتلگنی نی هم قید ایتتی
پاکستان ده اشیری درجه ده یاققن یاغیشلر گه کوره حیاتینی قولدن بیرگن کیشی لر نینگ سانی 346 کیشی گه یوکسلدی
"دنیا ساغلیک تشکیلاتی هوشدار بیردی:" 3 هفته ایچیده لایبریا ده مینگلرچه ینگی ایبولا ویروسی نینگ واقعه لری کوتیلماقده دیر
چین نینگ شمالشرقی ده گی هیلونگجیانگ شهری ده گی بیر ساحه ده قوش انفلونزا سی سببلی قریب ۱۸ مینگ قاز نینگ تلف بولگن لیگی قید ایتیلدی
دنیا ساغلیق نی سقلش تشکیلاتی, اوشبو کسل لیک سببلی وفات ایتگن کیشی لرنینگ سانی نینگ 427 نفر گه کوتریلیب کیتگن لیگی نی بلدردی
اسرائیل نینگ غزه گه قره تیلگن هجوم لری سببلی اوی لری نی ترک ایتیب کیتیش گه مجبور بولیب قالگن فلسطین لیک لر آره سیده تیری کسل لیک لری معما سی نینگ باشلب کیتگن لیگی بلدریلدی
اسرائیل نینگ غزه گه قره تیلگن هجوم لری دوام ایترایکن, ترکیه فلسطین خلقی نی حمایه ایتیش گه حرکت ایتماقده