text:
باریش درگیسی ایله موصاحیبه
بو موصاحیبه مهر آیینین سونلاریندا انجام تاپیب و 25 آبان یاییملانیبدیر.
باریش درگیسی شهید مدنی بیلیم یورودوندا نشر اولور.
· باریش: سایین بیات، سیز تورکجه چالیشمالاری و مباحثه لری قونوسوندا چوخ تانینمیشلاردان بیریسیز. ایلک دفعه نه زامان نئجه بیر شرایط ایچینده تورکجه ایله یازیلی شکیلده تانیش اولدونوز؟ هانسی بیر سورج ایچریسینده تورکجه نی اؤیرندیز؟ مانع لری نئجه آشدیز و نه جور اولدو کی ایراندا رسمی یازی پوزودان محروم اولان تورک دیلی سیزین یاشامینیزین اؤنملی بیر قیسمتی اولدو؟
· بو سورویا چوخدان یئترلی بیر جاواب آختاراردیم. جمیل کاووکچو تورکیه ده تانینمیش اؤیکوچودور. دئییر: « دونیا ادبیاتینی سئویب اوخویاردیم. اما ایسته دیییم آداملار، گونده گؤردویوم یاشادیغیم اینسانلار او ناغیللاردا یوخودو. اؤزوم یاراتماغا باشلادیم.» بو سؤز منیم ده حیاتیمدا کئچرلیدیر. رسمی ریوایتلرده، ناغیللاردا، شعرلرده، قزئته لرده، درس کیتابلاریندا بیز یوخودوق. من اوزون زامان کند یاشامی کئچیرمیشدیم. سونرا گؤردوم من یاشایانلارین هئچ بیریسی هئچ یئرده وورغولانماییر. او زامان یاواش یاواش بیزدن یازانلاری بیزی یازانلاری اوخوماغا باشلادیم و اؤزوم ده یازماغا باشلادیم.
بئلهجه باشلاندی هر شئی. تورکجه یازی ایله تانیشلیغیم قونوسوندا، ایلک اوخولدان اعتبارن، ایکینجی یا اوچونجو صینیفدن تورکجه عاشیق دستانلاریلا تانیش اولموشام. بیرینجی اله آلیب اوخودوغوم کیتاب، اصلی کرم کیتابی اولوبدور. بو ساری جیلدلی کیتابی زنگاندان 30 تومنه آلدیم. بونو هم عائیله قوناقلیقلاریندا قوناقلارا اوخویاردیم هم اوخول اؤیرتمنلری چاغیریب اوخوتدوراردیلار. کیتابین اوستونده بئله یازمیشدی: «توپلایان: عبدالکریم منظوری خامنه». گرچکدن من او دهیرلی یازارا بورجلویام.
· باریش: سون ییرمی ایلده ایراندا آذربایجان مرکزلی فرهنگی و سیاسی تحرکات چوخالدی و بیر حرکت (جنبش) اولوشدو. تورک دیلی ساحه سینده چئشیتلی ایشلر گؤرولدو. کلاسلار قورولدو. درگیلر و کیتابلار چیخدی. اعتراضلار و طومارلار اولدو. سونرالار مدرن مجازی رسانه لر یاراندی. تورک دیلی آچیسیندان بو 20 ایلی نئجه دیرلندیرردینیز؟
- بیات: ایراندا گئدیشلر بئله گئدرسه، بو سون ایللرین چالیشمالاری بیزی بیمه ائلهدی. نسبتا بؤیوک و نئچه یؤنلو بیر گلیشمه وار آرادا. آنجاق سورونلار دا آز دئییل. تورک دیلی سادهجه ادبیات دیلی اولماقمی ایستهییر یوخسا حیاتین بوتون ساحهلرینده بوتون بیلیم داللاریندا حضورو اولمالیدیر؟ اگر جاوابیمیز ایکینجیسی سئچیم اولارسا طبیعی گلدیییمیز یول بیرینجی دوراغین گیریشی بیله دئییل.
· باریش: بو ایللرین گتیریب چیخاردیغی دورومدان راضی سینیزمی؟ نه ایشلر گؤرولمه لی ایدی کی گؤرولمه دی؟ نه ایشلر گؤرولمه مه لی ایدی؟ نقصانلاری گئنل اولاراق نه ده گؤردونوز؟
- بیات: طبیعی راضی اولماق اولماز. بیز بوتون بو ایللر بیر آنا اوجاقدان محروم اولدوق. هئچ قوروم، قزئته، یا حزب بیزی بیر آرایا گتیره بیلمهدی. تجروبهلر سامباللی شکیلده نسیلدن نسیله داشینمادی. گلیشمیش اؤیرنجیلر درسلری بیتدیکدن سونرا ایشین آردینی بوشلادیلار. آرابیر سیخینتیلار بیر آرایا گلن اینسانلاری داغیتدی. دئمک اولار بیر چوخ ساحهلرده شؤعلهلر توتوشان یئرده سؤندولر. بیر باشیمیز رادیکالیسمه دایانیرسا بیر باشیمیز تنبللیگه، ارادهسیزلییه سؤیکندی. حرکت جزئیته دوغرو حرکت ائتدیسه ده او جزءلرین چوخو اولوشا بیلمهدی. بونوندا ان آچیق ندهنی سیاستله کولتورو باریشدیرا بیلمهدییمیزدیر. نهایت بیزیم سورونوموز سیاست ایله کولتور بیرلشیمینده چؤزوله بیلهجک. بورادا سیاست دئینده اؤزوموزون سیاسی چیخیشلاریمیزی نظرده آلیرام. حکومتین یؤنتملریندن سؤز آچماییرام.
آیریجا ایندی ایرانین بوتون یئرلرینده و بوتون ساحهلرینده ان بؤیوک نقصان دوزنسیزلیکدیر. بو بیزه ده اوخوبدور. دوزنسیزلیک، ایشلره اؤنم وئرمه مک، آغزیمیزی گؤیه آچیب سو آختارمادان یاغیشا گؤز تیکمک ده تمل سورونلاریمیز باشدا گئدنلریندن ساییلا بیلر.
· باریش: تورکجه نین دورومونو ایراندا نئجه گؤرورسونوز؟ تاریخ گؤروشو یوخسونلوغو و بیر استراتژی ضعفی و بلیرسیزلیک گؤرمه ییرسینیزمی؟
- بیات: بوتون ضعفلر یاناشی گئدیر بیزده. او شاعیر دئمیشدی: یار ما آن دارد و این نیز هم. البته بو تکجه بیزه عایید دئییل، اورتادوغودا اوست اوسته هئچ بیر اؤلکه میللی دورومونو (سیاسی مودئل، دیل، جوغرافیا باخیمیندان) تثبیت ائده بیلمهییبدیر. تهراندا اوتوران سوسیولوقلار و دیل مسئلهسییله اوغراشانلار فارس دیلی دورومو و ایراندا ملت سازی دوروموندان موطلق راضی دوشمهییرلر. اونلارین نظرینجه فارس دیلی هله خطردهدیر و تاریخی آشامالاری کئچمهیه چوخ ایشلر گؤرولمهلیدیر. بیز ده بو کانتکسین ایچینده ییک و ضعفلریمیز اولدوقجا دا چوخدور. بیز تاریخدن اؤزوموزه اؤزل و باغیمسیز بیر ریوایت اورتایا قویا بیلمهمیشیک. شانسسیزلیغیمیزین بیر پارچاسی دا بو ایشین مودئرنیسم دؤورهسینده گرچکلشمهمهسیدیر. بو ریوایتلر گرک مودئرنیسم دؤورهسی اورتایا گلیب سونوجا چاتایدی. ایندیکی دورومدا هر شئی ظهور ائتمهدن پارچالانیر. بو ایسه ایشی چتینلشدیریر. آنجاق بو پارچالانان بوتونلری بیز اؤزوموز اورتایا آتاراق او پارچالارین گؤرونتوسونه یییه دورمالیییق. بئلهلیکله سوژهلیییمیزی قورویا بیلهجهییک.
· باریش: دیلیمیز تورک خالقی و ایران دولتی طرفیندن اولاراق، فرهنگی، اجتماعی، حقوقی، سیاسی و حتی اقتصادی آچیدان نئجه بیر جایگاه دا اولمالیدی؟ نه یه یئتیشمک اوچون چالیشمالی ییق؟
- بیات: انتظارلاریمی مهرنامه درگیسینده گئدن «ایرانشهر مشروع تورانشهر نامشروع» باشلیقلی یازیدا تلویحی اولاراق اورتایا قویموشام. تورک دیلی و مدنیتی اورتادوغو و اورتا آسیانین ان اسکی دیل و مدنیتلریندن بیریسیدیر. بودیل و مدنیت اؤزونو چاغداش دونیایا یئتیره بیلیبدیر. چاغداش دونیادا دا باشقا دیللر کیمی اطرافلی اولاراق ایرهلی گئتمهلیدیر. ان آزی ایراندا ایکینجی دیل کیمی رسمیته تانینیب بیز درسیمیزی بو دیلده اوخومالییق. و اؤلکهنین امکانلاری قدر بو دیل، حیات و بیلیم دیلی اولاراق گلیشدیریلمهلیدیر.
· باریش: تورکجه نین گله جه یینی نئجه گؤرورسوز؟ یوخ اولماق یوخسا ایسته دیکیمیز جایگاها چاتماق؟ ایسته دیگیمیز یئره چاتماق اوچون نئجه بیر یول خریطه سی (نقشه راه) ایزلنمه لیدیر؟
- بیات: تورکجهنین گلهجهیی، ایران تورکجهسیندن دانیشیرسیزسا، وار-یوخ دوروموندادیر. هر شئی گلهجک حادیثهلره باغلیدیر. بو حادیثهلر چوخ دا اوزاقدا دئییل، نئچه قدم اویانلیق دایانیب یولوموزو و توتوموموزو گؤزلهییر. اورتا دوغودا ساعات عقربهلری سورعته مینیب. منه سورسانیز ایندی تورکجه آدلی بیر شئی ایراندا یوخ کیمیدیر. یئنی دونیادا بیر دیل، آکادئمیا، مئدیا، نشر و اؤیرتیم سیستملرینده سرگیلنمهسه، دئمک او دیل یوخدور. او اوزدن بوتون سؤز "گلهجک"دن گئدیر، "ایندی" سؤز قونوسو دئییل. بیز بو عدمی وجودا چئویرمک ایستهییریک. موخالیفلریمیز ایسه «سیز هانسی وارلیقدان سؤز آچیزسیز آخی؟» دئیه باخیب سوروشورلار.
دئدییینیز یول خریطهسی ایسه بوتون هامیمیزین ایچینده اونون بیر پارچاسی واردیر. اونو گرک بیزیم جمعی روحوموز و جمعی چابامیز اورتایا گتیره. بؤیوک بیر مسئولیت یارانمالی هر تک تکیمیزده. بومسئولیتدن یولا چیخان مطالعه، دوشونمک و ایشلهمک بو پازئلین پارچالارینی اورتایا قویاجاقدیر. چاغداش دوروم اولدوقجا مرکبدیر. او اوزدن مرکب و اطرافلی اینسانلار گلیشدیرمهلیدیر بو توپلوم. بو اینسانلار گلیشمک سورهجینده فردیتلرینی قورویاراق بیر بیرلرینه یاخینلاشیب، کیچیک آدالاری اولوشدوراراق بؤیوک آدانین یارانماسینی پیلانلایا بیلرلر.
· باریش: آذربایجان مرکز سیاسی سؤیلمین بو دیل چالیشمالاری ایله ایلگیسی نه دیر؟ او سؤیلمین سیاسی اوغورلارینین ایراندا تورک دیلی نین دورومو ایله باغلانتیسی نه دیر؟ سیزجه صیرف بیر فرهنگی و یا حتی سراسری دیل ساواشیمی ایله تورکجه نین حاققینی اعاده ائتمک اولار می؟ جغرافیا اساسلی سیاست چالیشیمی ایله دیل محورلی فرهنگ مجادله سی آیری آیری یوللاری می گئدیرلر؟ بو ایکی یاخلاشیمین تقابلو آذربایحانین بیتیشیک جغرافیاسیندان ائشیکده یاشایان تورکلره نئجه تاثیر ائدر؟ او تورکلر اوچون داها چوخ هانسی ایزله نیم ایزلنمه لیدیر؟
- بیات: شؤبههسیز یولون سونو سیاستدن سووشور. آنجاق اؤنملی اولان قونو سیاستین یالخی و آرخاسیزجا اؤنه گئده بیلمهمهسیدیر. هر بیر سیاسی سؤیلم و یاخلاشیم معین تمللره سؤیکهنر. بو تمللر نه قدر گوجلو اولارسا او قدر ده سؤیلم گوجلو و اطرافی اولا بیلر. بیز نه قدر چیغیر باغیر سالیب بیزیم سورونوموز کولتورلدیر دئسک ده، قارشی طرف بو سورونو سیاسی اولاراق بیزه یارادیبدیر. او اوزدن ده کولتور ایله سیاست آراسیندا جیددی فرقلر گؤرمهییرم. آنجاق سیاستین تعریفی اوزرینده دوروب دارتیشماق اولار. طبیعی کی سیاست ساواشماق دئییل، سیاست اؤزو کولتورل بیر ایشدیر. سؤیلم یاراتماق، دارتیشماق و معین چرچیوهلرده حاقلاری اورتایا قویوب ایستهمک. سیاستی حکومته قارشی فعالیت آپارماق بیلنْلر یوخسا اونو شعار وئرمکله دهییشیک توتانلار سیاستی یئترینجه تانیملایا بیلمهییبلر. من هئچ زامان سیاستدن چکینمهدیم، بونلا بئله ماراقلیدیر کی بیر چوخو منی کولتورل ایشلرله اوغراشان بیریسی سسلهییر. بورادا سانیرام سیاستین تانیمی بیزیم اورتامیمیزدا چوخ فرقلیدیر. دوغرودور سیاستین بیر آنلامی قودرتی اله کئچیرمکدیر. بو آنلامدا من سیاسته یاخینلاشمیرام. اما قدرتی چئشیتلی یوللارلا حاققیمیزین آلتینی امضالاماغا چاغیرماق بیر سیاسی یاخلاشیمدیر.
آذربایجان جوغرافییاسیندان ائشیکده یاشایان تورکلرین قونوسونا گلدیکده، بیز اونلاری دوشونسک ده دوشونمهسک ده بیزیم توتوملاریمیز اونلارین دورومونو، اونلارین توتومو ایسه بیزیم دوروموموزو ائتگیلهیهجک. نه قدر یالنیزلاشماق و آدالاشماغا، قارشی چیخا بیلسک، اوغورلو سونوجلار آلا بیلریک. آنجاق رومانتیسیسمه و الدن اوزاق رؤیالارا یول وئرمهمهلیییک. بو مسئلهنین بیر استراتژی یوخسا تاکتیک اولدوغو دا تاریخدن و اؤزوموزدن وئردیییمیز ریوایتلردن آسیلیدیر.
باریش: بو سورولاردان سورا دانیشیغیمیزین باشینا دؤنک بیر قدر.
اوستاد اجتماعی شبکه لرده آز گؤرونورسوز؟ بو گونلر نه ایله مشغولسوز؟ گله جک آیلارا سیزدن نه یی گؤزله مه لی ییک. بیر اؤرک شعر یوخسا بیر قوجاق دوشونجه؟
- بیات: اجتماعی شبکهلر ویتریندیرلر، آرخاسیندا دوشونجه و تولید اولمایینجا هر شئیین ایچی بوشالیب چورویور بو شبکهلرده. شخصن اومورام بو آشامانی تئز آشا بیلک. بو قدرمجازا سیغینماق توپلومو یوخا چیخاریر.
سوسیال شبکهلریازاردان و شاعیردن اؤنجه یازینی و شعری دهیردن سالدیلار. ایندی یازیب یازماماق ایکینجی مسئلهدیر. پایلاشماق سؤز قونوسودور. بیر دیقه تمرکوز ائتمهیه گوجو یئتمهین بیر مخاطب، شعر و یازی ایله نئجه ایلگی قورا بیلهجکدیر دئیه اینسان هر بیر یازینی و شعری پایلاشماقدان چکینیر.
باخین ائلیاد موسوینین شعرینین بوتیکهسینی بیر سوسیال شبکهدن
اولان مخاطب هانسی تمرکزله دادیمسایا
بیلر:
... بیریسی یان یانا دوزور داها اؤنجه پالچیقدان یاپدیقلارینی/ کیبریتی چکیر و بیز پیشیریک گونو گوندن / هرگون بیرآز داها پیشگین/ نهدن اونودموش کوره صاحاب می سوروشماسین آدام؟
اما اؤزومه گلدیکده آراسیرا پایلاشمادیغیم یازیلار و شعرلر مخاطب یولو گؤزلهییر، فقط آرادا بیر اؤنملی و آغیز ایسلادان اولای دا یوخدور. بو گونلر اوخویوب دوشونمک یازماقدان آرتیق ماراغیمی چکیر.
· واختینیزی آییریب جاواب وئردیگیز اوچون تشکورلر.
- من ده سیزدن واخت آییریب میللی مسئلهلری دهیرلندیردییینیز اوچون تشککور ائدیرم. ساغ اولون.
-
- 15/11/23


c: text/html

text:
اقتصاد
تخار ایکینچیلری ییلده ایکی مرته قورالی گروهلرگه عشر بیرهدی
تخار ولایتینینگ کوکچه اطرافیدهگی تومنلر ایکنیچیلرینینگ ایتیشیچه، طالبلر و مسوولسیز قورالی کیشیلر اولرنینگ حاصلاتلریدن عشر آلهدی، اولرنینگ ایتیشیچه، طالبان گروهی و مسوولسیز قورالی گروه لرنینگ ایستکلریگه عمل قیلمهگن حالده جزالنتیریلهدیلر.
تخار ولایتینینگ خواجهغار، دشت قلعه، خواجهبهاوالدین، ینگیقلعه و درقد تومنلرینینگ حاصل بیرهدیگن ییرلری بار، طالبلر هرییل حاصلات پیت لریده اوشبو منطقه لرنی اوز تصروف لریگه آلیش اوچون سعی و حرکت قیلهدی.
اولرنینگ ایتیشیچه، طالبان گروهی چیکهسیده مسوولسیز قورالی کیشی لرهم اهالیدن عشر آلهدیلر.
خواجهبهاوالدین و دشتقلعه یشاوچیلرینینگ سلاموطندارگه ایتیشیچه، حاصلاتلریدن ایکی مرته عشر بیرهدیلر. اولرنینگ گه کوره، بیر مرته طالبان گروهی و ینه بیر مرته مسوولسیز قورالی کیشی لر عشر آلهدی.
عینحالده مردمی کوچلر قومندانلریدن بیری ملک تاتارنینگ سلاموطندارگه ایتیشیچه، طالبلرگه قرشی اورش جبههسینی کوچلی ایتیش اوچون اهالیدن عشر آلهدی.
بیراق تخار پولیس قومندانلیگینینگ سوزلاوچیسی خلیل اسیرنینگ ایتیشیچه، حاضرگچه اهالیدن اوشبو توغریده شکایت ایتلمهگن.
تخار مملکت شمالی ولایت لریدن بیری بولیب اونینگ بیرقطار تومنلریده طالبان گروهی کینگ شکلده فعالیت ایتهدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اوشاقلارین بویونون آرتماسیندا یارانان پروبلم و یا بوی قیسالیغی هانسیسا خسته لیین ایلکین علامتی اولا بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری پدیاتر، اندوکرینولوگ گونای جبراییلووا دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، تورنر سیندرومو بو گون داها چوخ قیز آنالارینی ناراحات ائدیر:
«بو خستهلییه هر ۳۵۰۰ قیز اوشاغیندان بیرینده تصادف ائدیلیر. خسته لیین باشلیجا علامتی ائرکن یاشلاردا بوی قیسالیغی و سونراکی یاشلاردا جینسی اینکیشافین باشلاماماسی ایله خاراکتریزه اولونان گنتیک پوزونتولاردیر. بؤیومه هورمونو چاتیشمازلیغی هر ۳۵۰۰-دن بیر اوشاقدا گؤرولور. خستلیین اساس علامتی بوی قیسالیغی و یا بؤیومهده دایانمادیر.
هیپوتیروزون راست گلمه تزلیگی ایسه ۳۵۰۰-ده بیردیر. پروبلمین آنادانگلمه نؤعو معالیجه اولونمادیقدا بوی قیسالیغیندان علاوه، عقلی اینکیشافدا دا گئریلهمهیه سبب اولا بیلر».
ئید ائدک کی، ۵۰ سانتیمئتر اولاراق دونیایا گلن ساغلام کؤرپهنین بویو ۳ آیلیغیندا تخمیناً ۶۰ سانتیمتر، ۶ آیلیغیندا ۶۷ سانتیمتر، ۹ آیلیغیندا ۷۲ سانتیمتر، ۱ یاشیندا ایکن ایسه ۷۵ سانتیمتر اولمالیدیر.


text:
مستلیک نیشانی آرتیب اوزونده دیلنوازین،
باهاردا آرتیرار چون نیگار دا خابی-نازین.
قالماز اورکده تابی، کیم بیرجه یول گؤررسه.
باغا قدم قویاندا حوسنون او سروینازین.
عقلین قورورو نئیلر عشقین گوجو اؤنونده؟
یوخ قورخوسو ککلیکدن داغلاردا شاهیبازین.
یوخسوللوقدا قورخوتماق عاشقلری ناحاقدیر،
عومرون بویو قالاجاق آلنینداکی او یازین.
اگر محمودون امری هینده قدر چاتیبسا،
آنجاق او باش ایردی فرمانینا آیازین.
بیر یول گئدر حیاتدان صادق اولان عاشقلر
ایلده بیر یول کؤچ ائیلر قافیلهسی هئجازین.
قورخوم بودور کی، ایشون هوسیمی اویاتسین،
آرزوسونو چین ائتسین بو ایلهامی دیَازین.
دانیش یارین زولفوندن یولو قیسالدا بلکه،
افسانهدن دانیشماق اوزاق یولدا نه لازیم.
دوداق دیلین اوجوندان اؤز قانینی ایچر، بیل،
شام تک یانان اورگین ائشیتمزلر آوازین.
گؤزللیگین نیشانی اؤنجه؛ حیالی اولماق،
حیالی اولسان، ائی گول، حاصیل اولار نیازین.
صایب، مجازی عشقین حقیقتین تاپیبسان،
حقیقته دؤنوبدور اونونچون دا مجازین.
اولدوق نئجه حالین دویانی بیز بو جاهانین
بیزده گؤرونور سیرری-نیهانی بو جاهانین.
اسرارینی فاش ائیلهمهدی دونیا، بیز اولدوق -
هم آیناسی، هم آینا توتانی بو جاهانین.
سوسدوقدا دؤنوب سیر دولو گؤوهر اولوروق بیز،
دیندیکده بیزیک اودلو بَیانی بو جاهانین.
تورپاغین اورک داغی کیمی یازدا گؤیرریک،
اوزده اولاریق فصلی-خزانی بو جاهانین.
کؤهنه شراب ایله اورگی نشلنن پیر -
اصلینده بیزیک بختی-جاوانی بو جاهانین.
قطره دیَیشیب گؤوهر اولار صؤحبتیمیزدن،
بیر دورر کیمیگیک، شؤهرتی-شانی بو جاهانین.
زنجیره سالیبدیر بیزی اول آهو نظرلر،
دیوانهسیگیک هم ده کی، جانی بو جاهانین.
دوزلوکده بیزی الده عصا ائیلهدی دؤوران،
سونرا ایهرک ائتدی کمانی بو جاهانین.
هوشسوزلوغوموز یادلاری قلبن شاد ائدیبدیر،
یاتدیق، یوخودا کئچدی هر آنی بو جاهانین.
کاروانیمیزین زنگینی عکس ائیلهدی صحرا،
بو آهی ایدی، هم ده، فقانی بو جاهانین.
بیزده جمع اولوب سیرری ایکی دونیانین آنجاق،
هم حئیرتیگیک، هم ده گومانی بو جاهانین.
ظاهرده اگر گؤزلریمیز پردلهنیبسه،
اولدوق گئجه شامداندا یانانی بو جاهانین.
صایب، خبرین یوخدومو بو مجلیسیمیزده
موشکولدو اولا درده قالانی بو جاهانین.
آیا بنزر اوْ گؤزل آلدانار هر یاغلی دیله.
کیشی ایستر کی، یوْلون ریشهسینی آلسین اله.
کیم کی قافیلدی، اوْ راحتدی سسیندن طبیلین،
بیز اۆرک وۇرغوسونو یوْخلایاریق نبضی ایله.
اؤزونو اؤیمک اؤزو جهله برابر کیمیدیر،
گؤدک اوْلسا لیباسین قوْرخوسو یوْخدور ازیله.
حیله ایله هۆنری هاردا گؤروبسن بیر اوْلا؟!
تۆلکولر اوْولایانی اوْولاماییبدیر شیر هله.
دۆشمنی عاجیز حساب ائیلهمک عاجیزلیک اوْلار،
چوْخ زامان گیزلهدیلیر چؤر-چؤپون آلتیندا تله.
گؤز یاشی صایبی آلمیش آرایا حاله کیمی،
نئجه کی، حاله چکیب دؤورهسینه آی دا، بئله.
اؤلچوسو : 468 کیلو بایت
الیفبا :عرب الیفبا سی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صفحه لرین سایی : 104 صفحه
ائندیر(دانلود)
توْرپاقدان قۆوت آلیب کئچیر هر آنی عشقین،
لامکان آز قالیر چاتسین مکانی عشقین.
گئجه قایساق باغلامیش، گۆندوز - تزه یارادیر،
آیسیز، گۆنسوز دوْلانیر بیل، آسیمانی عشقین.
بۇ بیر پارچا توْرپاغی نۇرلاندیران فلکمی؟
بلکه حاله اوْلوبدور گؤیده کامانی عشقین؟
تیترگیب قوْرخوسوندان توْرپاغا ائندی گؤیلر،
ایچ بۇ دوْلو کاسانی، اوْل قهرمانی عشقین.
بۇردا دۇز ایله آلماس بیر قییمته ساتیلمیش،
منیم دۇزومسا اوْلدو ملامت کانی عشقین.
اللها چوْخ شۆکور کی، آخیر گتیردی بختی،
صایب ده اوْلموش ایندی بیر پاسیبانی عشقین.
بۇ بؤیوک یوْلدا توککولله بیتیر هر سفریم،
تسبئحی، زۆنناری حؤرمت ایله ساخلار کمریم.
قۇروموش توْخمو بۇلود ایسلادا، بیتمز یئنیدن،
قایغیم آرتدیقجا منیم، آرتدی اۆرکده کدریم.
اوْ خۇمار گؤزلر اوْلوبدور منی ده مست ائلهین،
ائله زنن ائتمه منیم یوْخدو قدهدن خبریم.
هاردا اوْلدوم اوْرادا آشدی باشیمدان سۇ منیم،
بنزهرم گؤوهره من، قملر آلیب دؤورو بریم.
من سنین فیکرین ایله گؤر نئجه دالدیم اؤزومه،
قۇروموش باشیمین آلتیندا قوْلوم، یوْخ خبریم.
سینمین هر سۆمویو خنجره بنزر نئجه ده،
اوْدلو آهلار ایله دوْلموشدو کؤروکتک جیگریم.
من کی هر توْرپاغا اؤز توْخمومو سپمم، صایب،
قلبی یانمیشلاری گؤردوکده چوْخالدی شرریم.
قم چکمیه لاییق دئییلم, شاد ائله اوندا.
ویرانه اگر ائتمهسن, آباد ائله اوندا.
تاپشیرما منی خاطراتا, ائیلمه میسکین,
یول گئتمیه وار قوتیم, آزاد ائله اوندا.
بلکه چاتام او قافیلیه, اوردادی قلبیم,
حوممتلی آغام, لاییقی-ایمداد ائله اوندا.
اولموش کیمییم, یوخدو بدنده بئله قانیم,
دیوانه دئییب سن یئنه ایجاد ائله اوندا.
دونیا ائشیدیر فریادینی صایبین, آنجاق,
سن ده ائشیدیب فریادیمی یاد ائله اوندا.
جانی بیز قورتاراریق بو بدهنین قئیدیندن,
سامانی چک کنارا تا کی, اوزه چیخسین دن.
زولفدن آزاد ائده گر بو دیلی-دیوانمیزی,
بو حیاتین تورونا سالماریق عومرو یئنیندن.
سییمین قارشیسینی آلماغا گر گؤستره جهد,
بیل, چوخا تیکدیررهم بو قابا ایپ کؤینیی من.
دوشسه دؤولت قوشو بیر گون توروما, آند ایچیرم,
من سخاوتله اونو قورتارارام داردان همن...
صایبین آچمادی هئچ موشکولونو خالقین الی,
اوزونو اللها توتموش, تک اودور ایمداد ائدن.
ساقی, گل ساخسی قدحله قمینی یونگول ائله,
هوسیم یوخدو قالیم دونیادا بیر ذرره بئله.
من بو سونسوز چؤلو گزمکده نفسدن دوشدوم,
توت علیمدن, آخی وار منزیلیمه چوخ یول هله.
گاحی بوینومدا هماییل, گاحی چیینیمده ایدی -
گئتدی زولفون ده اومورتک داها او دوشمز اله.
هله سن ایمتاحان اوچون ائله دیوانه منی,
اوتمسم مجنونو من, قایتار او دم عاقیل ائله.
قورخولو صحرادا یوخدورسا منه مسکن اگر,
صایبم, واردی اورکلرده یئریم حؤرمت ایله.
گؤز یاشیم ایله دؤنوبدور قارا تورپاق چمنه,
قوربت ائلدن کؤچ ائدیب گلدی خیالیم وطنه.
باخسام حسرتله اگر هر قارا داش پارچاسینا,
نظریم آلتدا دؤنر داش دا اقیقی - یمنه.
او فنا خنجری کسمیشدی حیاتین سویونو,
بو یانان تورپاغا سو وئردی گؤزوم یاشی یئنه.
عاشقین لالیه بنزر اوریی, قانلا دولوب
کاش وئره بادی-صبا موجده سئوندن-سئونه.
قارا توپاق او خوتن آحوسونون میشکین عمیب,
بیز شیر آغزیندا ایکن فیکریمیز ئوچموش خوتنه.
صایب, عشق بحری ایله باشلامیشام شعریمی من,
میصراعلار تابع اولوب, گؤر نئجه, فرمان وئرن?
بۆلبول قفسده اوْلسا قالار چمندن آیری،
شامی فانوسا قوْیسان دۆشر اوْ سندن آیری.
قلبین دؤیونتوسوندن داغ تیترهدی یئریندن،
داغ چاپانین باشینی سالدی بدندن آیری.
سینمین آتشیندن بۇ دۆنیا اوْدلاناردی،
کؤینگیم ائتمسیدی دۆنیانی مندن آیری.
سنین محبتیندن دوْداقلاریم قوْووشموش،
مۆمکونمودور کی، قالسین سئون-سئوندن آیری.
صایب، مندن سوْروشما ندن قۆربته دۆشدون،
سالدی قریب فیکیرلر منی وطندن آیری.
یاخامی وئرمهدیسه عشق گؤزللر الینه،
منی اوْوسونلایاراق آخیری سالدی فئلینه.
دؤنمهدی چرخی-فلک نئیلهمک، آرزومجا منیم،
لبلرین آتدی منی سانکی باهارین سئلینه.
ائله پجمورده حالام، بیر نفهسیم قالمیش، اوْ دا
قوْرخورام بیر گۆن اۇچا، دؤنمهیه اؤز منزیلینه.
قانادی سێنمیش اوْ بۆلبول کیمییم، باغبانلار
کاش سالایدی منی گۆلدن توْخونان زنبیلینه.
کیمسهیه یوْخدو گۆمانیم منه دیلدارلیق ائده،
صایب، اۇچدو یئنه ده فیکریم اوْ قۆربت چؤلونه.
تسبئحه ذکر ائتمهیه یوْخدور داها هئچ حالیمیز،
وای اوْلا اوْ کسلره بللی دئییل احوالیمیز.
بۇ بۇرولغان کی، گؤرورسن پیشوازا چێخمیش بیزی،
مجنونون رۇحودور اوْ، باشلانمیش ایستیقبالیمیز.
هر هۆباب دریادا بنزر بیر مۆقدس اؤرتویه،
رحمت ایله باشلاسا گر نامهی-آمالیمیز.
داش اۆرکلی کسلرین اوْلسا ترههوم حیسسلری،
درک ائدرلر خالق اۆچون قالخار بۇ قئیلو-قالیمیز،
سادلؤوه کسلر بۇ دۆنیادان گۆدرلر منفت،
بیز هۇماییق، بایقوشا مؤهتاج دئییلدیر فالیمیز.
آلنیمیز قلب آیناسیندان هم تمیزدیر، هم ده صاف،
اوْردا عکس اوْلموش بیزیم ایلک لحظهدن ایقبالیمیز.
زنن ائدیردیک هر ایشی آسانجا حل ائتمک اوْلار،
شاهینین جنگینده ایمیش آنجاق ایستیقلالیمیز.
ظۆلمتین رنگیله جؤوهرلنمهمیشدیر آینامیز،
راحت ائتمیش آبی-حئیواندان بیزی ایقبالیمیز.
بیز کی، میلچک اوْولاماق اۆچون بئله توْر قۇرمادیق،
اوْندا هؤرومجک توْرو اوْلسون گرک آمالیمیز.
ایندی پئشمانلیق اۆزوندن خێرمانا اوْد وۇرموشوق،
صایب، هئچ قم ائتمه یوْخدور یئر اۆزونده مالیمیز.
کیم کی، وارلاندی، سیلیندی خاطیریندن نامیمیز،
دؤولتین آرتدی، اۇنوت دوْستو، بۇدور ایامیمیز.
هر کسین آرتار مقامی چوْخ یئیر اؤز قلبینی،
اؤزگه جاملاردان کیچیک اوْلسون بیزیم قوْی جامیمیز.
سالدی درده بۇ جمعیت اینجیدیلمیش قلبیمی،
اوْ گۆموش پۇللو بالیقتک پۇللار اوْلدو دامیمیز.
گؤز آچینجا گلدی، کئچدی عؤمروموز، چاتدی سوْنا،
بیر قێغیلجیمتک بیزیم ده یاندی، سؤندو شامیمیز.
سێخدی آزاد قلبیمی بۇ دۆنیانین گۆلشنلری،
قۇمرونون اوْ تار گؤزونده سرو اوْلوب اندامیمیز.
یوْخ مۆعللیم دینجلیگی شاگیرد الیندن هئچ زامان،
زهره دؤنموشدور حیات، چۆن حاصیل اوْلماز کامیمیز.
آرخامیز صحرادی، اؤنده یوْخدو بیر یوْل گؤسترن،
جؤوری-دؤوراندان اوْلوب یۆز پاره قلبی-خامیمیز.
الده لاله رنگلی جام، صایب، اؤزون ده یوْلداسان،
تا فلک دؤوران ائدیر بیل کی، دوْلانار جامیمیز.
اوْل قدر قددیم اییب عشقیم کامان ائیلر منی.
آلیب الدن آد-سانیم اوْ بینیشان ائیلر منی.
قالمیشام خالقین پناهیندا دئمه، ناحاقدی بۇ،
تاجیرین چاتسا الی بیل کی، تالان ائیلر منی.
مۆشکول ایشدیر کئچدیگین صحرانی بیر ده کئچمهیین،
قوْرخورام عشقیم زۆلئیخاتک جاوان ائیلر منی.
بۇ گؤزل گۆللر منی حئیران ائدیبدیر، قوْرخورام -
باغیبان یانیندا بۇ ایشلر یامان ائیلر منی.
قلبینین سیرری نه اوْلدو، بیلمهدیم، صایب، اوْنون،
قوْرخورام فیکریم نیهایت خستجان ائیلر منی.
قان وئرمیشم هر کلمهیه من اؤز بدنیمدن،
سؤنموش اوْ سۆهئیل اۇلدوزو دؤنموش یمهنیمدن.
آیلا گۆنشه، شمه ده مؤهتاج دئییلم من،
چوْخ قلبه ایشیق دۆشدو منیم انجومهنیمدن.
کیم صؤحبتیمه آسسا قۇلاق درک ائدر البت،
کؤنلوم قدیر آخشامینا دؤنموش یئنه قمدن.
باشدان آیاغا نئی کیمی دیل-دیل اؤتورمسه،
ظاهرده فقط دیلسیز، آغیزسیز بدنم من.
دیکمیش گؤزونو گؤوهریمه ایندی بۇ دۆنیا،
توْز ذرهسی آنجاق تؤکولور پیرههنیمدن.
بیز دریادا پالتار هایینا قالمیشیق، افسوس،
کؤینک یئرینه گئی هۆبابی، سؤیلهیک احسن!
تۇتی نئجه الوان گؤرونور باغدا، چمنده،
من ده بزهرم یئر اۆزونو سؤز چمهنیمدن.
زهر ایچسم اگر آغزیم آجی اوْلماز حیاتدا،
رۇزگاری آجی ائتدی منه چۆنکی بۇ مسکن.
تۆکدن ده ظریف سؤز یارادان اوْلسا دا صایب،
سؤز مۆلکونه اینجی تؤکوروک بیز ده قلمدن.
شئهلی یاناغا باخماغا هئچ تاقت اوْلارمی؟
طۇفانا گمی دۆشسه مگر راحت اوْلارمی؟
معشوق دۆشه بیلمز کنارا سئوگیلیسیندن،
هر حۆسن مگر آیینهدن خلوت اوْلارمی؟
دیشلرسه آنا دؤشلرینی قان امر اؤولاد،
پیسلیک ائدنه یاخشیلیق هئچ قیسمت اوْلارمی؟
هر لاله داغی قلبده مین داغا دؤنورسه،
گئتسن باغا بۇ حال ایله بیر لذت اوْلارمی؟
قددین بۆکولوب، عؤمر گؤدلدی دئمک آرتیق،
ایری دۆزهلر هئچ، بئله بیر صؤحبت اوْلارمی؟!
بیر کس کی خسیس اوْلدو اوْنا آسما قۇلاق سن،
دۆشسه گؤزونه قێلچیق اگر زحمت اوْلارمی؟!
یالوارمادی شئه باغبانا؛ قوْی وصله یئتیم من،
عشق عالمیدیر، بۇردا مگر میننت اوْلارمی؟!
ناققال آدامین آغزینی تیکسن، یئنه سۇسماز،
سؤز قانمایانی هئی باشا سال، عیبرت اوْلارمی؟
خوْشدور زارافات کیم باجاریرسا اوْنو، آنجاق -
صایبده اگر یوْخسا بۇ حال، عادت اوْلارمی؟
هیجران دۆیونو قافیله اوْلدو سینم اۆسته،
ساربان اۇیویور، قافیله قالمیش هله دۆزده.
گزمه بۇ چؤلو، بۇردا ائله بیر تیکان اوْلماز
گۆل قؤنچهسینی آختارا اوْ، تاپمایا بیزده.
بیر بئیت قدر فاصیلمیز واردی حیاتدا،
معنادا بیریک، آیری گؤرونسک بئله، اۆزده.
دیوانه ده اوْلساق یئنه بۇ صحرادا قاللیق،
زنجیر ده قێلینجتک اییلر گردهنیمیزده.
صایب، تزه یازمیش بۇ قزلدن، دئییرم من،
یارین دا خوْشو گلسه، شاد اوْللوق اؤزوموز ده.
قۇروبدو مجلیسی گۆللر یئنه گۆلوستاندا،
چیچکلی سۆفرهدی بۇ باغداکی خییابان دا.
اوْ آغ لچکلر ایله هر طرف تۆله بۆرونوب،
ائله بیر آغ گئیینن لئیلیدیر بۇ بوْستاندا.
گۆموش تک آغ گؤرونور قاپقارا اوْ توْرپاق دا،
شۆکوفه یارپاغیدیر دقت ائتسن هر یاندا،
اۆرکدهکی قۇباری آچماغا باغ عاجیز ایدی،
باهار چیچکلر ایله وئردی قلبه درمان دا.
گئجهنی صۆبحه کیمی یاتمایان اوْ مستلرتک،
اۆفوقده گۆلدو سحر سانکی بیر بَیاز دوْندا.
نئجه سؤز اهلینی من حئیران ائتمهییم، صایب،
الیندهکی بۇ قلم بیتمز هر نئییستاندا.
یۆک ائتمه قلبینه دردین جاهانین،
قۇش آسماز هر بۇداقدان آشییانین.
یالاندان چکمه آه قوْرخا فلکلر،
اییلسه اوْخ وۇرارمی اؤز نیشانین؟
ساغالماز مجنونو زنجیرلهسن ده،
قمی یوْخ دالغادان چایدا باتانین.
زامانی فتح ائله اوْدلو نفسله،
بئلینی اوْددا ایمیشلر کامانین.
گؤزل گۆللر سیفاریش ائیلهمیشلر،
قێرین سرحددینی یازلا خزانین.
صدف تک آغزینی پاک ائیلهسن سن،
اۇدارسان گؤوهرینی آسیمانین.
زهردن قێل هزر، عادت ائدرسن -
زهرله مهو اوْلار آخیردا جانین.
جانین الدن گئدیر، بۇندان نه فایدا،
اوْلار فایداسی هر درده داوانین.
وظیفه نردیوانیله اۇجالما،
بۇز اۆستهدیر آیاغی نردیوانین.
گؤیون کی، قامتی قؤوسه دؤنوبدور.
چتیندیر دۆز گئده ایشی جاهانین.
آخان گؤز یاشلاری بیر گۆن سئل اوْلسا،
یێخار قفلت ائوین اوْلسون گۆمانین.
سن اؤز خاصیتینله چوْخ اؤیونمه،
اؤیون کی، راضی قالدی مئهیمانین.
جانی چوْخ بسلهمه، رۇحا فیکیر وئر،
آخی آینا گؤزودور آینادانین.
بئیینسیز بوْش قفسدی دۆنیا، صایب، -
سۆمویو آت، ایت اوْلسون مهریبانین.


text:
تۆرکجه یازاق
بو پروقیرام اوچون .NET Framework پروقیرامی لازیمدیر اگر بیلگلی سایارینیزدا قوشولو اولماسا بوردان دانلود ائدیب و قوشا بیلرسی نیز
1-آذربایجان تۆرکجهسینی اؤیرنمک اۆچون ایمکانلار
2-راحتجه تۆرک دیلین یازماق
3-الیفبالاری بیر بیرنه کؤچورمک
1. لاتین الیفباسیندا اوْلان یازیلاری عرب الیفباسینا کؤچورمک اۆچ نؤودا
· نوْرمال شکیلده( اۆمومی شکیلده چوْخ ایشلنن کی اوْندا دیاکریتیک علامتلرله یوْخدو)
· دیاکریتیک علامتلرله (وْ ۇ ێ ۆ)بۇ شکیلده دیاکریتیک علامتلر یانلیز بیرینجی هئجادا گلیب
· بۆتون دیاکریتیک علامتلرله (وْ ۇ ێ ۆ)بۇ شکیلده دیاکریتیک علامتلر هر یئرده گلیب و اۇشاق کیتابلاری و کیلاسیکلر اۆچون اۇیغوندور
2. عرب الیفباسیندان لاتین الیفبایا کؤچورمک ایکی نؤودا
· نوْرمال یازیدان
· دیاکریتیک علامتلری (وْ ۇ ێ ۆ) اوْلان یازیدان
3. کیریل الیفباسیندان لاتین الیفباسینا کؤچورمک
4-سؤزلرین لیستی
آذربایجان تۆرکجهسینین اوْرفوْقرافییا سؤزلرین لیستی بۇ پروْقیراما آرتیلیبدیر
سؤزلر عرب و لاتین الیفباسیندادیر
بۇ ایمکان سؤزلر دۆزگون یازماق اۆچوندور
فعلرین صرفیده آوتوْماتیک اوْلور تا سیزه دیل قایدالاریندا یاردیمچی اوْلسون
5-هئجا ایله یازینی رنگلهمک
بۇ ایمکان اوْ کسلر اۆچوندور کی ایستهییرلر لاتینجهنین اوْخوماغین باشلاسینلار
هر هئجا بیر رنگله رنگلهنیر ،بئلهلیکله هر رنگده اوْلان بیر دفعه دئییلهجک و اوْخوماغی راحت اوْلاجاق
6- یازیدا آهنگ قانون ایله اوْلدان یانلیشی تاپماق و آلتینا خط چکمک
7-ساییلاری(عددلر) یازیلیشا چئویرمک
8- پروْقرامین هر ایکی الیفبادا اوْلماسی(لاتین و عرب)
9-آوتوْماتیک کؤچورمک ایمکانی


text:
ننهنین و نوهنین هلاک اولماسی آذربایجان خالقینین غضبینه سبب اولدو. آذربایجان بو تخریباتا جاواب وئرهجهجک.
قاینارینفو. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییا پرزیدنتینین سلاهیتلی نمایندهسی، اجتماعی پالاتاسانین عضوو سئرگئی مارکوو دئییب.
«وستنیک کاوکازا» دانیشان مارکوو قاراباغدا آپرئل دؤیوشلرینین تکرارلانماسینی استثنا ائتمهییب: "حساب ائدیرهم کی، قاراباغدا آپرئل محاربهسی ودلی اوزره یئنی توققوشمالار باش وئره بیلر. اؤزو ده بو دفعه داها جدی میقیاسدا... احتیمال ائدیرهم کی، ایروان محاربه اوچون ان صرفلی آنی سئچیب".
او، بالاجا زهرا و ننهسینین قتلینی خوجالی سویقیریمی ایله مقایسه ائدیب: "قوشونلارین تماس خطینده یالنیز آذربایجانلیلار یاشاییر. ارمنیستان ایشغال ائتدیی اراضیلری گلهجک مبادیله اوچون بوش ساخلاییر. بو هجومون خوجالی اوسلوبوندا قصداً تؤردیلدیی گؤرونور. دؤیوشلرین یئنیلنمهسی قاچیلمازدیر".
مارکوو آتت-این مینسکقروپونو تعجیلی فعالیته باشلاماغا چاغیریب: "همصدرلر یئنی محاربهنین قارشیسینی آلماق اوچون تعجیلی فعالیته باشلامالیدیر. ایستهنیلن آن گئنیش میقیاسلی دؤیوشلر باشلایا بیلر".


text:
تورکییه آلمانییانی ترورچولارا سیغیناجاق وئرمکده اتهام ائدیب.
رئپورت خبر وئریر کی، موافیق بیاناتلا جمعه آخشامی تورکییهنین خاریجی ایشلر ناظری مؤولود چاووش اوغلو چیخیش ائدیب.
"تورکییه نه زامان ترورچولارین وئریلمهسی اوچون سورغو گؤندریر، آلمانییا اؤز محکمه سیستمینین مستقیل اولدوغونو بیلدیریر. آلمانییا طرفینین هله یالنیز ترورچولوقدا ایشتیراکی نظردن کئچیریلن آلمانییا وطنداشینین درحال تحویل وئریلمهسی طلبی ایسه بیزیم محکمه سیستمینه قارشی حؤرمتسیزلیکدیر"، - دئیه خاریجی سیاست ایدارهسینین رهبری اؤز "Twitter" صحیفهسینده یازیب.
"کورد فحله پارتییاسی و فئتؤ ترورچولارینی اؤزونده گیزلدن آلمانییانین بیاناتی یولوئریلمزدیر و اؤزونده ایکیلی ایستاندارتلار سیاستینی عکس ائتدیریر"، - دئیه چاووش اوغلو بیلدیریب.


text:
کورئیا خالق دموکراتیک رسپوبلیکاسی (کخدر) یئنی راکت سیناغینا حاضیرلاشیر.
رئپورت خبر وئریر کی، بو بارهده سی ان ان تله کانالی آمریکانین کشفیات منبعلرینه ایستینادا معلومات یاییب.
تله کانالین معلومات آلدیغی منبع بونون قطعه لرآراسی، یوخسا اورتا منزیللی راکت سیناغی اولدوغو بارهده معلومات وئرمهییب.
خاطیرلاداق کی، شیمالی کورئیا ایون آیینین ۴-ده خواسون-۱۴ راکتینین سیناغینی کئچیریب. همین راکئتین ۹۳۳ کیلو متر مسافه قطع ائتدیی و ۲۸۰۲ کیلو مترهوندورلویه قالخدیغی سؤیلنیلیردی. راکتین عمومی اوچوش واختی ۳۹ دقیقه اولموشدو.


text:
قاراباغا دایر سوله پروسئسی سوچی گؤروشوندن معین درجهده آسیلیدیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا «باکو Network» اکسپرت شوراسینین رهبری، فلسفه دوکتورو ائلخان العسگروو دئییب. اکسپرت روسییا و تورکییه پرزیدنتلرینین گؤزلهنیلهن سوچی گؤروشو ایله باغلی بعضی دئتاللاری آچیقلاییب:
«سوچیده آنکارا و موسکوا آراسیندا اساساً اقتصادی مسئلهلر موذاکیره اولوناجاق. تورکییهنین روسییادان آلاجاغی س-۴۰۰-لر، سورییا و عراقداکی وضعیتله باغلی دانیشیقلار آپاریلاجاق. موسکوا بو مسئلهده اولدوقجا ماراقلیدیر. تورکییه کورد سئپاراتچیلیغینا و بو بؤلگهلردن گلهجک ترور تهلوکهلرینه قارشی روسییا ایله بیرگه موباریزه آپارماق ایستییر. دوزدور، موسکوا اسدی دستکلهمکده داوام ائده جک. آنجاق حساب ائدیرم کی، روسییا و تورکییه سورییا و عراق مسئلهسینین حلینده موتتفیقدیرلر و هر ایکی اؤلکهنین ماراقلاری اوست-اوسته دوشور».
پولیتولوق قئید ائدیب کی، اردوغان-پوتین گؤروشونده گوندمده اولاجاق دؤردونجو مؤوضوع قاراباغ مسئلهسیدیر:
«چونکی قافقازداکی وضعیت موسکوا و آنکارانی ناراحات ائدیر. تورکییه اقتصادی باخیمدان پروبلئمین حلینده ماراقلیدیر. اردوغان تورکییه اقتصادیاتینین قافقازا تام شکیلده داخیل اولماسینی ایستییر. روسییا آذربایجانلا یاخین موناسیبتلرده ماراقلی اولسا دا، ندنسه مسئله نین حلینه تلسمیر. سوچیده موذاکیرهلرین هانسی ایستیقامتده گئده جه یی آیدیندیر. چونکی قاراباغلا باغلی سوله پروسئسینین باشلانغیجی بعضی رایونلارین گئری قایتاریلماسیندان کئچیر. بونون ۵ و یا ۷ رایون اولاجاغینی ایندیدن سؤیلهمک چتیندیر».
پولیتولوق بیلدیریب کی، حاضیرکی دانیشیقلار پروسئسی گئج-تئز آذربایجانین مؤوقعیی ایله راضیلاشماغی طلب ائدیر:
«ظننیمجه، سوچیده روسییا و تورکییه آراسینداکی موذاکیرهلردن سونرا هر ایکی طرف آذربایجانلا دانیشیقلارا باشلایاجاق. آنجاق روسییا ارمنیستانین مؤوقعیینی ده مدافعه ائتمکده ایسرارلی گؤرونور. نئچه رایونون هانسی شکیلده بوشالدیلاجاغی اؤنملی دئییل. چونکی بو پروسئسین آرخاسیندا آیدین بیر سوله مئخانیزمی وار. اردوغان-پوتین گؤروشو ایندییه قدرکی گؤروشلردن چوخ فرقلنهجک. چونکی قاراباغا دایر سوله پروسئسی بو گؤروشدن معین درجهده آسیلیدیر».
قئید ائدک کی، تورکییه پرزیدنتی رجب طییب اردوغان نویابرین ۱۳-ده سوچیده روسییالی همکاری ایله بیر آرایا گلهجک.


text:
نصرت کسمنلی
نصرت کسمنلی (Nüsrət Yusif oğlu Kəsəmənli)؛ (۲۵/۲۹ سپتامبر ۱۹۴۶، قازاخ - ۱۶ اوکتوبر ۲۰۰۳، تبریز) چاغداش آذربایجان ادبیاتینین سئویلن شاعیرلریندن. شعیرلریندن بستَلهنن ماهنیلار دیللر اَزبریدیر.
ایچیندهکیلر
یاشامی[دَییشدیر]
یوسف اوْغلو نصرت کسمنلی ۱۹۴۵-نجی میلادی ایلینده آذربایجاندا قازاخ بؤلگهسینده کالینین کندینده دونیایا گؤز آچدی. نصرت ایلک و اوْرتا مکتبی بیتیردیکدن سوْنرا ۱۹۶۶-نجی ایللرینده آذربایجان دؤولت اونیوئرسیتهسینین ژورنالیست فاکولتهسینه داخل اوْلوب و بۇ فاکولتهنی ایسه اوغورلا باشا ووردو. سوْنرا آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینه داخیل اوْلوب و اوردا ادبی مصلحتچی اوْلموشدور. یازدیغی اثرلره گؤره بۇ قورقونون آئچیریل ن ۷-نجی قورولتاییندا اداره هیأتینین عضوو و شعر شوراسینین صدری سئچیلمیشدیر.
اؤلومو[دَییشدیر]
نصرت کسمنلی چوخدان ایدی کی بؤیرهک خستهلیگیندن عذاب چکیردی آنجاق سگگیز ایل بوندان اؤنجه تبریزه گلیب و عمله حاضیرلیق ایشلرینه باشلادی. تأسفله بۇ بؤیوک شاعیر ۱۳۸۲ -نجی ایلده مهرآیینین ۲۴ ونده تبریزین ایمام خستهخاناسیندا سون منزیله کؤچدو.
کیتابلاری[دَییشدیر]
- سئویرسنسه (۱۹۷۱)
- گؤزلریمین قاراسی (۱۹۷۵)
- اؤزومه بنزهدیگیم گونلر (۱۹۷۹)
- گوموش یوخولار (۱۹۸۱)
- تکلیکده دانیشاق (۱۹۸۳)
ایراندا یاییملانمیش اثرلری[دَییشدیر]
- گئتمک ایستهیئیرسن… بهانه سیزگئت - نشر دالغا - سراب - ۱۳۸۰
- حامیسی سئوگیدندیر - زارعی - تبریز - ۱۳۸۱
- دئیه سن تزه دن قایید یر بوقیش - انتشارات دانیال - تبریز - ۱۳۸۱
- حیئیف اوسئوگییه - نشر اختر - تبریز - ۱۳۸۵
- گوله-گوله آغلایان گؤزل - نشر اختر - تبریز - ۱۳۸۹
شاعیرین کیریل الیفباسیندا چاپ اوْلونموش سون کیتابی ۱۳۸۳سون آییندا عرب الیفباسینا چئوریلدی آمّا بیر پارا مسئلهلره گؤره کیتابی چاپ ائدیله بیلمدی. ۱۳۸۴ده کیتاب شهرام گلکار توسط ایله چاپ اوْلوندو، یالنیز چاپ اوْلونموش کیتابدا تأسفله شعرلرین یئدیسینی (۷) قویماییبلار: «۱۰۰۱ گئجه»، «چارمیخ»، «ناتورمورت»، «۲۰ ایل سوْنرا»، «قایتارین منه»، «آللاها شیکایت»، «کسین کیشیلرین باشینی».
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
۱. حئیف او سئوگییه
او یالانچی ایللر گونه دیمزمیش،
گول وئردیم، وئردیییم گوله دیمزمیش،
گؤزوم ده چاغلایان سئله دیمزمیش،
حئیف او سئوگییه، او محبّته.
بیر دفعه اوره ک دن گوله بیلمهدیم،
کؤنلومو کیمسهیه وئره بیلمهدیم،
سندن باشقاسینی سئوه بیلمهدیم.
حئیف او سئوگییه، او محبّته.
سنسیز گئجهلریم یوخو بیلمهدی،
ایچیمده آلیشان آهی بیلمهدی.
من بیلدیم، سن بیلدین، چوخو بیلمهدی،
حئیف او سئوگییه، او محبّته.
اؤزومون اؤزومدن آجیغیم گلیر،
دوستلاریم کدرلی، دوشمنیم گولور.
اؤلن سئوگیمیزه یازیغیم گلیر،
حئیف او سئوگییه، او محبّته.
سولطانلیق تاختیمیز دئوریلدی نئجه،
کولکسیز، طوفانسیز سوورولدو هئچه،
او سئوگی نیفرته چئوریلدی نئجه،
حئیف او سئوگییه، او محبّته.
۲. "بیری واردی، بیری یوخ…"
اوْلان اوْلوب، کئچن کئچیب بلکه ده
ایندی داها کؤورلمهاین یئری یوخ
عؤمور بویو بئله گلیب منیم کی
اولیندن بیری واردی بیری یوخ
اوزاقدایدی من ایستهین اوجاقلار
اورهایمدن گلیب کئچدی سازاقلار
آتالییدی، آنالییدی اوشاقلار
بیزیم ائوده بیری واردی، بیری یوخ
گؤزلریمده دولدورموشام یاغیشی
بیر کؤینکده چیخارمیشام من قیشی
شالوار-پئنجهک گئیینیردی تای-توشوم
منده ایسه بیری واردی، بیری یوخ
اوزوم گولدو، طلبهیم دئیهنده
سیخیلیردیم دوست پئنجهای گئینده
معلیمله دیل تاپابیلمهینده
قیمتیمین بیری واردی، بیری یوخ
قلبیم یاندی ایلک سئوگیمدن، عشقیمدن
دارا دوشدوم، ال اوممادیم هئچ کیمدن
مجلیسلرده جان دئییب جان ائشیدن
دوستلاریمدان بیر واردی، بیری یوخ…
من اوردویا نهلر گؤروب گئتمیشدیم
اورهک آلیب، اورهک وئریب گئتمیشدیم
ایکی قیزا کؤنول وئریب گئتمیشدیم
قاییداندا بیری واردی، بیری یوخ
اوزاق گَزدی عمی، دایی، بیبیلر
سؤز آراسی منه ائولن دئدیلر
نیشان اوچون ایکی شئی ایستهدیلر
منده ایسه بیری واردی بیری یوخ
واخت گلهجک بۇ گونو گؤرهجکسن
چوخ سئوالا گؤزونو دؤیهجکسن
واخت گلهجک سن اؤزون دئیهجکسن
دئیهجکسن: "بیری واردی، بیری یوخ!"
3. "اوغرو اولماق ایسته ییرم" شئعریندن بیر پارچا
بیریسینی ییخماق اوچون
ایکیسی نین اولفتینی
اینسانلارین اورییندن
هر کینی نی نیفرتینی
یالانینی بوندان اونا
اوندان بونا ساتانلاری
ایکی سئون آراسیندان
او اوچونجو آداملاری
اوغورلاماق ایسته ییرم...


text:
کرزی: قندهارده گی هجوم نینگ کیچیریب بولمه یدی
امریکا عسکری حربی قرارگاه دن چیقیب 16 عادی اهالینی اولدیرگنی اوچون، افغانستانده گی امریکا کوچلری خواطرگه توشیب، جنگ آورگه تیار بولگن لر. امریکا رسمیلری قندهار حادثه سی دن کیین، مذکور مملکت فقرا سیگه افغانستانده زیان یتکزیلیش احتمالی بارلیگی دن آگاه لنتیرگن. قندهار نینگ پنجوایی تومنیده یوز بیرگن حادثه ده گی قربان بولگن لرنینگ توقیز کیشی سی باله بولگن. شونده بیر حالده بیر کیکسه کیشی اوز عایله سی نینگ اون بیر اعضاسی اولدیریلگنی نی ایتگن. مذکور عایله ده گی انسان لر اولدیریلگن لریدن کیین، جسد لری کویدیریلگن. شو نینگ دیک اوچ باله نینگ باشیگه اوق آتیلگن. "بیزنینگ اویمیز ده هیچ کیم تیریک قالمه دی، عیال لر و باله لرنی همه سی نی اولدیریب کیتدی لر، حتی که چاقو بیلن هم اوردیلر. قره نگ حتی که سوت ایچاتگن باله میز نی هم اولدیردیلر. او ایککی نفر نی بیر عایله دن اولدیردیلر." هجومچی امریکالیک عسکر قیته دن حربی قرارگاهیگه باریب تسلیم بولگنی معلوم بولگن. مذکور حادثه دن بیر کون اوتیشی آرتیدن، افغانستان پارلمان اعضالری اعتراض شکلیده پارلمان ایشیگی نی باغله دیلر. ملت وکیل لرنینگ اکثریتی قندهار ده گی حادثه ده قولی بولگن کیشی لر علنی محاکمه بولیشی نی طلب قیلگن لر. امریکا جمهور رییسی باراک اوباما افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی گه قونغراق قیلیب، اوز تاثرلنگنی نی معلوم قیلگن. اما افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی ایسه، قاتل لیک نی کیچیریب بولمس دیب ایتگن. کرزی جنابلری امریکا حربی لری عادی اهالی نی قصداً آتیب اولدیریلیشی، کیچریب بولمه یدیگن ترورچیلیک بیر عمل دیب بهاله گن. شونده ی بیرحالده مذکور حادثه اوچون، طالبان گروهی قصد آلیش گه چقیرگن. قندهار نینگ پنجوایی تومنیده یوز بیرگن حادثه، افغانستان لیک لرنینگ ینه ده غضب لنیشیگه سبب بولیشی ایتیلماقده. اوتگن نیچه کون آلدین بگرام حربی قرار گاهیده قرآن کریم یاقیلیشی دن کیین مملکت بویلب کینگ شکلده ناراض لیک نمایش لر یولگه قوییلدی. مذکور ناراض لیک نمایش لر زوراوانلیک لرگه ایله نگنی باعث، اینگ آز 30 افغان، و آلتی امریکا لیک حربی هلاک بولدی.


text:
اردبیل هالیسی
هاچان – دا بیر واغتلار اسلام هالیلاردینینگ اینگ اولی وه اوادان هالیلارینینگ بیری بولوپدیر.
شیله هم اونونگ تاریخی قیمماتلیغی باردیر. اول ایران حوکمداری شاه طهماسب طاراپیندان اونونگ آتاسی شیخ صفی آل-دینانینگ مازاری اوچین بویورما اساسیندا ایرانینگ دمیرقازیق – گونباتاریندا یرلشیأن اردبیل شهرینده دوقولیپدیر.
اردبیل هالیلارینینگ ینه-ده ایکیسی شیخ صفی آل-دیوانینگ مازاریندان ایکی سانی بریتانیالی طاراپیندان تاپیلدی. اوتوز ییلدان سونگ یر تیترهمهسی نتیجهسینده مازار یوموریلما دوچار بولیار. هالیلار هم ساتیلیپدیر، ممکین اونی دیکلتمک اوچین ساتیلاندیر. زیان یتن هالیلار ایراندا هالی سؤوداسی بیلن مشغوللانیان مانچسترینگ «زیگلر وه کو» کمپانیسی طاراپیندان ساتین آلنیپدیر. بیر هالینینگ بولکلری بیلهکی هالینی دیکلتمک اوچین اولانیلیپدیر. نتیجهده بولسا، بیر هالی «بیتهوی» بولوپدیر، بیلهکیسی بولسا قیراسیز هالی بولوپدیر. اولی بولمادیق سالغیلانمادا، تکستینگ آخیریندا تاماملانان واغتینینگ مسلمان سنهناماسی بویونچا ۹۴۶-نجی ییل گؤرکزیلن، بو ۱۵۳۹ – ۱۵۴۰ –نجی ییللارا قابات گلیأر. تکستده اونونگ کاشانینینگ آدی گؤرکزیلیأر. هالی اؤز گؤلونینگ اوادانلیغی وه یرینه یتیریلشی بویونچا اؤرأن نپیس دوقالیپدیر. اونونگ آق یوپکدن یرلیگی بولوپ، اول اون رنکلی یؤنگ یوپلوکده دوقالپدیر. اونونگ یوزونینگ کؤپ بؤلهگینی یاپیان آیراتین اولی کومپازیسیا قارامتیل-گؤک یرلیگی بیلن آنیق تاپاواتلانیار.


text:
واشینگتن شیمالی کورئیا ایله توققوشماقدا ماراقلی دئییل.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا آمریکانین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینداکی دایمی نمایندهسی نیکی هیلی سؤیلهییب.
او، پخنیانی آمریکانی قارشیدورمایا وادار ائتمهمهیه چاغیریب.
قید ائدک کی، کورئیا یاریماداسیندا شیمالی کورئیانین نووه سیناقلاری اوجباتیندان وضیعت گرگینلشیب. آرتیق آمریکا یاریمادایا «کارل وینسون» طیارهداشییان گمیسینی گؤندریب. آمریکارسمیلری همچینین شیمالی کورئیا پروبلمینین حربی یوللا حلینین استثنا ائدیلمدیینی بیلدیریب.


text:
تورکیه ده افغانستان وطنداشی ییتتی کیشی جان بیردی
اوشبو حادثه تورکیه نینگ چَنَق قلعه ولایتیده یوز بیرگن
تورکیه نینگ چنق قلعه ولایتی آیواجیک اولسواللیگیده قاچقین لرنی تَشیاتگن بیر کیمه نینگ باتیب کیتیشی عاقبتیده 7 نفر افغانستانلیک جان بیردی.
جان بیرگن خوددی منه شوو افغانستانلیک لرنینگ 3 نفری نینگ باله لردن عبارت ایکن لیک لری بیلدیریلدی.
اوشبو کیمه دن 13 کیشی نینگ ایسه ساغ چیققن لیگی معلوم قیلیندی.
ساغ چیققن کیشی لرنینگ بیر نفری نینگ ایران لیک و قالگن لری نینگ ایسه افغانستانلیک ایکن لیک لری بیلدیریلدی.
اوشبو حادثه عاقبتیده جان بیرگن لرنینگ جنازه لری آیواجیک دولت کسلخانه سی گه انتقال ایتتیریلرایکن, قوتقریلگن 13 کیشی کسلخانه گه آلیب باریلیب کنترول قیلیندی.
حادثه بیلن علاقه لی تیرگاو دوام ایتماقده.


text:
نووخانی قصبهسینده یئرلشن بو مسجید ۱۴-جو عصرین تاریخی عابدهسیدیر. اینشاسینا شاه سولطان حسین طرفیندن گؤستریش وئریلدیی دئییلیر. بو سببدن ده «شاه سولطان» مسجیدی آدلاندیریلیب. باخیمسیز دورومدا اولدوغونندان مسجیدین یاریسی دئمک اولار کی، اوچوب. بیرمرتبهلی، کورسولو اینشا ائدیلهن مسجید ۴ اوتاقدان و گئنیش حیتدن عبارت اولوب. اوللر بورا نووخانی جاماعتینین یئگانه مسجیدی اولوب.
موساوات. کوم خبر وئریر کی، ساکینلرین سؤزلرینه گؤره، موغننی ائییوب یاقوبوو نووخانی ایله باغلی اولان ماهنیسینا بورادا کلیپ چکدیردیکدن سونرا مسجید، داها دا قضالی دوروما دوشوب. چکیلیش زامانی کلیپین آرخا فونوندا مسجیدین داها یاخشی گؤرونمهسی اوچون دیوارلاری سو ماشینلاری ایله یویوبلار. بوندان سونرا سمنتسیز تیکیلهن مسجید زامان-زامان آشینمایا معروض قالیب.
مسجید حاقیندا بیلگیسی اولان، او زامانکی حالینی گؤرن کند آغساققاللاری ایل گؤروشوب. ۱۹۴۴-جو ایل تولدلو، نووخانی کندیندن خبردار اولان، پینهچی یوسیف شوکورووون دئدیینه گؤره، خالق جمهوریتینین بانیسی محمد امین رسولزادنین آتاسی موللا الکبر بو مسجیدین آخوندو اولوب. او زامان چار چینوونیکلریندن قاچان ایستالینی رسولزاده بو مسجیدده، موعظه اوخونان مینبرین آلتیندا گیزلدیب.
تاریخی فاکتلارا گؤره، رسولزاده ایستالینی ایکی دفعه اؤلومدن قورتارمیشدی. او واختلار، یعنی ۱۹۰۷-جی ایلده ایستالین بالاخانی نفت معدهنلرینده چالیشان فحلهلر آراسیندا میلیونچولارین علیهینه تبلیغات آپاریردی. میلیونچولارین یان-یؤرهسینده گزهن قوچولار بوندان خبر توتوب ایستالینی یاخالاییر و قویویا سالماق ایستییرلر. بونو ائشیدن آداملار احوالاتی محمد امین رسولزادهیه خبر وئریرلر. رسولزاده واختیندا یئتیشیب ایستالینی قویویا آتماق ایستهیهن قوچولارین الیندن آلیب. گلهجک دیکتاتورو اؤلومون الیندن قورتاران رسولزاده اونو گیزلتمک اوچون نووخانیداکی باغ ائوینه گتیریب.
بورادا قوناغی محمد امینین آتاسی — مشهور دین خادیمی آخوند موللا الکبر لاییقینجه قارشیلاییب. ائوده قادینلار اولدوغونا گؤره او، ایستالینی چوخ ساخلایا بیلمیر، اونو نجه خلاص ائدجیی بارهده دوشونور. نهایت، «مسجید اللهین ائویدیر، یقین، قوناغی اورادا گیزلتسک، بو، چار چینوونیکلرینین آغلینا گلمز»، - دئیه ایستالینی مسجیده آپاریر، اونو موعظه اوخودوغو مینبرین آلتیندا گیزلهدیر. «قوناق» مینبرین آلتیندا اولدوغو واخت اونا ختر دیمهسین دئیه مسجیده آختاریشا گلن شخصلری ساخلاماق اوچون اورادان موعظه اوخوماغا دا باشلاییر. آخوند چوخ بؤیوک نفوذ صاحبی اولدوغوندان و موعظه اوخونان واخت مینبره یاخینلاشماق عمومیتله گوناه ساییلدیغیندان خفییهلر مسجیدین ایچینه گیرمهیه جرات ائتمیرلر. کند جماعتی ایشدهن خبردار اولدوغوندان ساکیتجه موعظهیه قولاق آسیر، اما هر احتیمالا قارشی اللرینی خنجردن ده چکمیرلر. ائولری آلت-اوست ائدن خفییه و پولیسلر ایسه آختاردیقلارینی تاپماییب کور-پئشمان گئری قاییتمالی اولورلار. بئلهلیکله، آخوند موللا الکبرین «قوناغی» آرا ساکیتلشدیکدن بیر مدت سونرا کندی راحتجا ترک ائدیر.


text:
KPR-یه نئجه عضو اولمالی
Become a KPR member, and enjoy cheaper prices immediately. Register here.
Delivery to 24 countries is now much cheaper. Click here to learn about new shipping fees to your country.
اوزولوک قئیدیات فورماسی
من KPR-نین عضوو اولماق ایستردیم
اوزوولوک معلوماتی
سلوواکیاداکی KPR-این عضوولوگو
نیه KPR-نین عضوو اولورسان
1. KPR-نین عضولری سیفاریشلرینی داها موناسیب قیمته یئرلشدیره بیلر. آشاغیدا گؤستریلن بعضی نومونهلره باخین. (سیفاریشلر اوچون مینیمال لیمیت یوخدور)
2. KPR-نین بوتون عضولری هر ایل KPR-نین توخوم و بیتکیلر بانکیندان 5 پولسوز توخوم نومونهسی گؤتوره بیلر (پالمالار، سیکادس توخوملاری و بعضی سئچیلمیش بیتکی نؤولرینین توخوملاری استثنا اولماقلا). بوندان باشقا، عضولره دیگر نومونهلر اوچون 50% گذشت اولونور (1نومونه اوچون ایستاندارت قیمت 1 آورو؛ KPR-نین عضولری اوچون ایسه 0،50 آورو-دور).
3. KPR عضولرینین سیفاریشلری عضو اولمایانلارین سیفاریشلریندن اول حسابلانیر.
4. ایل عرضینده بیتکیچیلییه دایر 11 دیلده پولسوز کونسولتاسیا کئچیریلیر.
5. سیز آچیق حساب خیدمتلریندن ایستیفاده ائده بیلرسینیز.
6. 2019-جو ایلده 80 آورو-دان چوخ سیفاریش اولونوبسا، سیز ایستنیلن 10 آورو دیرینده اولان توخم و بیتکیلری پولسوز یئرلشدیره بیلرسینیز!
7. 50، 30 و15 آورو دیرینده اولان ایللیک لوتئرئیا ایله بیزیمله پولسوز آلیش!
...دیگر ایمتیازلاریمیز حاقیندا سیزی ملوماتلاندیراجاغیق.
اوزولوک شرطلری
1. اوزولوک قئیدیات فورماسینی دولدورون و 31 مایدان اول ایللیک آبونه حاقینی 10 آورو اؤدیین. اوزولوک آبونه پولو دونیادا KPR-نین فعالیتینین گئنیشلنمهسینه صرف اولونور.
2019-جو ایل اوچون ایللیک اوزولوک حاقی:
(اوزولوک 1.10.2018-جی ایلدن 31.12.2019-جو ایله قدر اعتبارلیدیر.)
2. کلوبون تکلیفیندن آسیلی اولاراق،1 ایل مدتینه ان آزی 2 سیفاریش یئرلشدیرملیسینیز. دیگر سیفاریش اوچون مینیموم لیمیت یوخدور.
3. سیز اوزولوک آبونه حاقی ایله بیرلیکده کؤنوللو اوزولوک حاقینی اؤدهیه بیلرسینیز، هانسی کی، همین مبلغ دونیادا KPR-نین اینکیشافینا صرف اولونور.
KPR-نین عضوو اولماق ایستیردینیز؟ بو چوخ آساندیر! بیزه ایندی قوشولون! سادهجه، بو اوزولوک قئیدیات فورماسینی دولدورون!
اوزولوک قئیدیات فورماسی


text:
فاریابده گی اوروشده طالبان وپولیس تلفات بیرگن
اوزآتینی ذکرایتیلیشی نی ایسته مه گن محل مسوللریدن بیری گه کوره پشتونکوت تومنی نینگ تخته بازار منطقه سیده طالبان گروهی چیگره پولیس کوچلری نینگ پوسته لری گه هجوم قیلیب نتیجه ده اونلب طالب وبیرپولیس هلاک بولیب و باشقه بیرنیچه کیشی هم یره لنگنی ایته دی.
دولت کوچلری بیلن طالبان گروهی آره سیده گی یوزبیرگن نیچه ساعت لیک قتیق توقنشوو، فاریاب ولایتی نینگ شمال تامانیده جایلشگن پشتونکوت تومنی گه قره شلی منطقه ده یوزبیرگن.
او حادثه ده اولیب یره لنگن سانینی انیق معلوم قیلمی طالبان بیش آلتی پوسته اوستیده بیردنگه هجوم اویوشتیریب عاقبتده هرپوسته یقینده بیرایکی طالب جسدی قالگن دیب ایتماقده.
باشقه تماندن تایید ایتیلمه گن ایریم خبرلرگه کوره اوشبو توقنشو ده 16طالب و عیال وباله لرداخل تورت تینچ اهالی قربان بولگنی هم ایتیلماقده.
طالبان گروهی هنوزگه قدر یوزبیرگن توقنه شوو تلفاتی حقیده هیچ نرسه دیمه گنلر.
خبرلرگه کوره بوواقعه ده ایکی چیگره پولیسی هم هلاک بولیب باشقه 5کیشی هم یره لنگن لیگی ایتیله دی.
فاریاب ساغلیق نی سقلش باشقرمه سی نینگ داکترلری بوکسل خانه ده یره لنگن تورت کیشی کیلتیریلگن لیگی نی ایتیب، اولردن ایکیته سی چیگره پولیس عسکری و باشقه ایکی کیشی سی هم تینچ اهالی بولگن دیب یره لنگن 13یاشلی باله و بیرعسکر نینگ ساغلیق وضعیتی یامان بولگن لیگینی ایته دیلر.
اوروش یوزبیرگن منطقه تورکمنستان اولکه سی بیلن چیگره داش بولیب، سونگی پیت لرده طالبان گروهی نینگ بومنطقه ده کینگ کولم ده فعالیت قیلیب کیله یاتکن لیک لری ایتیله دی.


text:
آمریکانین واشینگتن گولف آنالیتیک مرکزینین پروفسسورو دوکتور تئودور کاراسیک دونیا سیاستینده باش وئرهن سون گرگینلیکله باغلی آخار. آذ-این سواللارینی جوابلاندیریب.
– آمریکا، فرانسا و بریتانییانین سورییایا ائندیردیی سون هاوا ضربهسینی نئجه دیرلندیریرسینیز؟
– اسدین کیمیوی سلاحدان – کلور و سارین گازیندان ایستیفاده ائتمهسینه جواب اولاراق قارشیلاشدیغی اوچطرفلی هاوا هوجومو گلهجکده باش وئرهجک حادثهلر اوچون اولدوقجا گوجلو، پوتنسیال بیر سیگنال اولدو. امینلیکله دئیه بیلرم کی، بو جزا عملیاتی هله بیتمهییب.
یئردهکی دییشکن وضعیت – ایشید-این مغلوبیتی بئله معین سهو آددیملارا گتیریب چیخارا بیلر. البته، کیمیوی و زهرلی سلاحلارین ایستیفادهسینه سون قویولماسا، بو، سورییایا داها چوخ هاوا ضربهلری و دهشت گتیرهجک.
– روسییا فدراسییاسی تطبیق اولونان سون سانکسییالار، اؤتن گونکی هاوا ضربهلریندن سونرا کؤشهیه سیخیشدیریلمیش کیمی گؤرونور. بو حاقدا نه دوشونورسوز؟
– روسییا فدراسییاسی اوچون کونفلیکتلی و ریتوریک یول هله قاباقدادیر. چونکی راکتلر و هاوا مدافعه سیستملری آراسینداکی تکنولوژی اویغونلاشمانین الده اولونماسی سورییادا وطنداش محاربهسی کیمی هله ده غیری-مومکوندور.
– بیر نئچه گون اؤنجه حسن روحانی و ولادیمیر پوتینله بیرگه گؤروش کئچیرن تورکییه پرزیدئنتی رجب طایییب اردوغان سورییایا ضربهنی «دوزگون آددیم» کیمی قیمتلندیردی. اردوغانین بو آچیقلاماسیندا هر هانسی پارادوکس وارمی؟
– اردوغان هر شئیی اولدوقجا دقتله حسابلایان بیر جاناواردیر. درحال علاوه ائدیم کی، جاناواری (قورد) تورکلر کیمی مثبت آنلامدا دئییرم. بوتون باش وئرهنلرین فونوندا تورکییهنین مؤوقعیی سادهدیر – ترامپا اوز توتاراق تورکییه اؤزو اوچون غربه یاخین اولان بیر قاپی آچیر. ایرانلا باغلی ایسه سادهجه اونو دئیه بیلرهم کی، ایران دؤولتی ایسرایلین هدف تاختاسیندادیر.


text:
چیندن آوروپایا یئنی دمیریولونون ایستیفادهیه وئریلمهسی روسییا و قازاخیستانین صنایع و لوگیستیکاسینا مثبت تأثیر ائدجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین روسییا و قازاخیستان رگیونلاراراسی امکداشلیق فوروموندا چیخیشی زامانی سؤیلهییب.
«من نورسلطان نازاربایئوین چیندن باشلایاراق آوروپایا گئدهجک دمیریولونون تیکینتیسی ایله باغلی فیکیرلرینه قاتیلیرام. بو بیر چوخ صنایع ساحهلرینین اینکیشافینا سبب اولاجاق»، – دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، اوکتیابرین ۳۰-دا باکی-تیفلیس-قارص دمیریولو ایستیفادهیه وئریلیب.


text:
منیم اوچون اوغورلوق ائدنین آخیری مندن اوغورلاماغا چاتار * من یسر
منیم اوچون اوغورلوق ائدنین آخیری مندن اوغورلاماغا چاتار
موعلیم شاگیردلریندن یئمکلری اوچون بیر شئیلر حاضیرلامالارینی ایستیر.
شاگیردلر گئدیب یاخشی یئمک تاپماق اوچون چتینلیکلرله اوز به اوز اولورلار.
شاگیردلر آخشام قاییدیرلار و هر بیرینین الینده خئیریّه طریقی ایله الده ائتدیکلری واریدی: اؤلوشگهمیش چوروک میوه، خیردا چؤرک.
لاکین اونلارین بیری دولو سله یئتیشمیش آلما گتیرمیشدی.
او آلمالاری بؤلرک دئییردی: «بوتون چالیشدیغیم موعلیمیمه و دوستلاریما کؤمک ائتمگه گؤرهدیر».
موعلیم سوروشدو: «بونلاری هاردان تاپدین؟»
- «مجبور قالدیم اوغورلوق ائدم. جماعت زدهلنمیش ارزاقدان باشقا هئچ نه وئرمیردیلر بیر حالداکی بیلیرلر بیز آللاه کلامینی تبلیغ ائدیریک».
- «یاخشی ! سن آلمالارینلا گئد و بیر داها قاییتما !»
«منیم اوچون اوغورلوق ائدنین آخیری مندن اوغورلاماغا چاتار».
من یسرق لأجلی ، ینتهی به الأمر إلى سرقتی
طلب المعلم من تلامیذه الذهاب لإحضار شیء لیأکلوه .
کانوا مسافرین ، و یواجهون صعوبة فی العثور على طعام جید .
عاد التلامیذ فی المساء ، و کل منهم یحمل القلیل الذی تلقاه من إحسان : فاکهة ذابلة تکون عفنة ، خبز باءت.
لکن أحدهم أحضر سلة تفاح جید النضج .
قال و هو یوزع التفاحات :
سأبذل جهدی دوماً لمساعدة معلمی و إخوتی .
سأله المعلم : أین وجدت هذا ؟
- اضطررت لسرقته لم یعطنی الناس سوى الأطعمة التالفة ، و هو یعرفون أننا نبشر بکلام الله .
- حسناً اذهب أنت و تفاحاتک ، و لا ترجع أبداً .
" من یسرق لأجلی ، ینتهی به الأمر إلى سرقتی


text:
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۱۴: تۆرکیه گۆن باتار بیلن روسیانینگ مسئلهلری آراسیندا نیرهده یرینی آلیار
سرگئی اسکریپال واقاسی و تۆرکیأنینگ توتومی
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسوله بۇیونچا سینینی اۇقایارسینگیز.
روسیا بیلن گۆن باتارینگ آراسیندا دارتغینلیق دۇوام ادیأرکأ تۆرکیه دنگ آغراملی سیاسات آلیپ باریار.
بریتانیاداقی اۇزالقی روس ایچالی (جاسوس) سرگئی اسکریپال بیلن قیزی یولیانانینگ زأهِرلی گاز بیلن زأهِرلهنمهگیندن سۇنگ حصوصان دا آنگلوساکسون بلوک حؤکمۆنده بیلینیأن آمریکا بیلن بریتانیا، عمومان بۇلسا گۆن باتار یورتلاری بیلن روسیانینگ آراسیندا دۆیپلی دارتغینلیق یۆزه چیقدی.بریتانیانینگ گؤنۆکدیرمه گینده هۆجۆمینگ آنگیرسیندا روسیانینگ باردیغینی اؤنگه سۆرِن یورتلار رآکسیالارینی روس دیپلماتلارینی یورتدان چیقارماق بیلن گؤرکِزدیلر. روسیا گؤرکِزیلیأن رِآکسیالارینگ چأگینده ۲۵ یورت ۱۴۰ روس دیپلماتینی یوردوندان چیقاردی. روس داشاری ایشلر وزیرلیگی بۇلسا حابارلارینگ دۇغری بۇلماندیغینی بیان ادیپ اسکریپال واقاسی سبأپلی انگلیس یؤریته گۆیچلرینی و انگلیس حۇوپسوزلیق قوللوغینی گۆنأکأرلهدی.
دؤولتلردن قاراشسیز حالقارا قورامالار تایدان قارالاندا بۇلسا ناتو گؤنۆدن روسیا قارشی سیاسات آلیپ باردی. ناتو آغضا یورتلاردان بیری بۇلان تۆرکیه بۇلسا باشدان گچیریلن هۆجۆمی یازغاردی اِمما روسیانی گؤنۆدن گۆنأکأرله مه دی و روس دیپلماتلارینی یورتدان چیقارمادی.
روسیا بیلن گۆن باتار یورتلاری نینگ آراسینداقی اسکریپال دارتغینلیغی ساوویق ساواش دؤورۆنی یادا سالیان هم بۇلسا، دۆنیأنینگ تأزه دۆزۆمینده ساوویق ساواش بارادا زات آیتماق مۆمکین دأل. روسیانینگ اؤزۆنه یاقین دوریان یورتلاردان عمله گلیأن بلوک دؤره دیپ پۆن باتار بلوکینا قارشی اورش ایغلان اتجکدیگینی پیکیرلِنمهک حاقیقاتا لاییق گلمهز. روسیانینگ کریمه نی اؤزۆنه بیریکدیرمه گی، اوکراینا مسئله سی بیلن روس- گۆن باتار قاتناشیقلاری، ایقدیصادی ساواش درجه سینه باریپ یتن ایقدیصادی چأکلندیرمه لر اذیکی تاراپینگ آراسینداقی دارتغینلیغی یۇقارلاتدی. سۇنگقی اسکریپال واقاسی بۇلسا دارتغینلیغی آلاولاندیران سۇنگقی حادیثا حؤکمۆنده آنالیز ادیلیپ بیلینر. اِمما گۆن باتار دۆنیأسی نینگ ایچرکی چاپرازلیقلاری و آلمانیانینگ باشدا دورماغیندا کأبیر یورتلارینگ روسیا حاص پاراساتلی چمهلهشیأندیگی هم اۆنسدن دۆریلمهلی دأل.
روسیا بیلن گۆن باتارینگ آراسیندا باشدان گچیریلیأن دارتغینلیق دۇوام ادیأرکأ تۆرکیه دنگ آغراملی سیاسات آلیپ باریار. تۆرکیه اؤزۆنی بیر تاراپا برکیتمهزدن اؤز میللی بأحبیتلرینی ایلری توتویان توتوم ایه له یأر.
اسکریپال واقاسینا باغلیلیقدا تۆرکیه و ناتو تایدان گۆن باتارلی حیذماتداشلاری بیلن آرقالاشیار، اِمما روس دیپلماتلارینی یورتدان چیقارمان روسیا بیلن دیپلماتیک دارتغینلیغینگ اؤنگۆنی آلریار. شیله ده تۆرکیه اؤز میللی بأحبیتلرینه لاییقلیقدا آق قویی اتم الکتریک دِسگاسی نینگ قورلوشیغینا پرزیدنت أردۇغان بیلن پوتین بادالغا بردی. آق قویی اتم دسگاسی ۴ رآکتوردان عیبارات بۇلار و بیرینجی رآکتور ۲۰۲۳-نجی ییلدا اولانماغا بریلر. آق قویی اتم دسگاسی جمی ۴۸۰۰ مگاوات الکتریک تۇغینی اؤندۆریپ تۆرکیأنینگ صارپ ادیأن الکتریک تۇغی نینگ ۱۰ گؤتریمینی اۆپجۆن ادر.
شۇل بیر واغتدا روسیا بیلن بیله لیکده تۆرک آقیمی تاسلاماسینی دۇوام اتدیریأن و بیرینجی تاپغیردا روسیادان تۆرکیأ ایکینجی تاپغیردا بۇلسا بالکان یورتلارینا تاراپ اوزاپ گیتجک گاز گچیریجی توربا تناسلاماسی نینگ قورلوشیغی دۇوام ادیأر. تۆرکیأنینگ ایش یۆزۆنه گچیریأن بیله کی انرژی تاسلامالاری بیلن بیرلیکده تۆرک آقیمی تۆرکیأنی انرژی مرکزینه اؤوۆرمهک تایدان اؤرأن مؤهۆم.
اِمما تۆرکیه حیذماتداشلیغینی دینگه بیر روسیا بیلن دأل، شۇل بیر واغتدا دا اوروپا بیله له شیگینه آغضا یورتلار و آمریکا بیلن هم اؤسدۆرمهک ایسلهیأر. شیلهلیکده روسیادان اس- ۴۰۰ هۇوا قۇرانشی اولغاملارینی آلماق اۆچین گپلهشیکلر گچیریأر. شیله ده اۆچۆنجی هۇوا قۇرانیش اولغامی حؤکمۆنده تۆرکیه فرانسیا و ایتالیا بیلن بیله لیکدأکی اؤنۆمچیلیک اۆچین آلینقی ایلالاشیغا قۇل چکیشدی. تۆرکیه بولاردان باشغا دا اف- ۳۵ اوچاری نینگ اؤندۆریلمهگینه اولی قۇشانت قۇشیار.
اِمما تۆرکیأنینگ ناتوداقی حیذماتداشلاری بیلن فتؤ و پ. ک. ک/ ی. پ. گ مسئله سیندأکی دۆشنۆشمهزلیگی دۇوام ادیأر. شۇل بیر واغتدا دا روسیا بیلن کریمه، اوکراینا و غوطه مسئله لرینده ایلالاشمایان تۆرکیه دنگ آغراملی سیاسات آلریپ باریپ، میللی بأحبیتلرینی قۇراماق ایسلهیأر.


text:
آدیمیز، سویوموزدان گلیر ! سویوموزون سسی اولماغا گلدیک
گیریش
آزربایجان توپراقلارینین سون ۲۰۰ ایلده آردیجیل اولاراق پارچالانماسی و ۸۵% اراضیسینین بو گونده ایشغال آلتیندا اولماسی، میللتیمیزی بیر چوخ آلاندا نورمال و ایستاندارد یاشامدان گئری قویاراق، آغیر دوروما دوشورموشدور. آزربایجان دونیانین اؤنملی بیر پارچاسی و تورک دونیاسینین گؤز ببیی اولماسینا باخمایاراق، ایشاغالچی میللتلرین ایرقچی سیاستی و گئری قالمیش مستملکهچیلیک مدنیتلرینین باسقیسی نتیجهسینده نورمال اینسانی یاشام آلانلارینین هامیسیندان محروم قالمیشدیر
آزربایجان تورکلری، آزربایجانین گونئیینده، قاراباغدا، دوغو تورکمن ائلی و باتی تورکمن ائللرینده اؤز کیملیک و وارلیقلارینی قوروماق اوچون اؤلومدیریم ساواشی وئرمکدهدیلر، آنجاق اؤز حاق سسلرینی یئترینجه دونیایا چاتدیرا بیلمدیکلری اوچون جدی چتینلیکلرله قارشیقارشییادیرلار
اساس مشکل و آجیناجاکلی وضعیت، آزربایجان تورکلرینین ۲۱ جی عصرده، اؤزلرینه میللی و طرفسیز مئدیاسینین اولماماسی و بعضا اولدوغو هاللار`دا, چوخ ضعیف و یئترسیز اولماسیدیر.
شوبه سیزکی، چاغیمیزین اوستون تکنولوژیسی و اوستون خبرلشمه آراچلارینین اولدوغو بیر دؤورده،بئله سورونلارین اولماسی بیر میللتین سسسیزجهسینه یوخ اولماسیناندن اولاجاق.
وطنیمیزی و میلتیمیزی و بو آغیر دورومدان قورتارماق اوچون، هر بیر آزربایجان تورکو دوشونمهلی و وطن یولوندا الیندن نه گلیرسه اؤز سعی نی گؤسترمهلیدیر. بو هر بیر آزربایجان تورکونون میللی بورجودور.
بیز بو میللی وظیفه نی چینلریمیزده حس ائدهرک، عینی زاماندا سؤز آزادلیغی و دئموکراتیک دیرلره ایناناراق، اؤز فعالیتلریمیزی ب.م.ت نین (سازمان ملل) نظامنامه سی، اولوسلاراراسی (بین الملل)اینسان حاقلاری بیاننامهسی و اینسان حاقلاری ایله باغلی مؤوجود آوروپا سؤزلشمهلرینی اساس توتاراق، ایرقچیلیق، ایشغالچیلیق و آیریسئچکیلییه قارشی موباریزه آپاریریق. دونیادا یاشایان بوتون اینسانلارین برابر حقوقلارا صاحب اولدوغونا ایناناراق،اؤز میللتیمیزین آزادلیقی و بیرلشمهسینی گرکلی بیلیر و دونیانین دیگر ملتلر کیمی، آزربایجان تورکلرینی ده آزاد گؤرمک ایستییریک. بیز بو یولدا آذربایجان تورک گنجلیگینین اینام و .ایرادهسینه ایناناراق یولا چیخدیق
اوغوز مئدیا قروپو تانیتیم
الف)“اوغوز” مئدیا قروپو، آزربایجان میللی فعالاریندان عبارت کؤنوللولر طرفیندن قورولوب و مئدیا زمینه سینده “اوغوز آز تیوی ورادیو” آدییلا چالیشیر.
ب)“اوغوز” مئدیا قروپو هئچ بیر دولت، اؤلکه و سیاسی بیر تشکیلاتا باغلی دئییل. “اوغوز” مئدیا قروپو میللی فعالارین اؤز ایچیندن سئچیلن یؤنتیم قورولو(هیت مدیره ) طرفیندن یؤنتیلیر و مدیریت الونور
پ)“اوغوز” مئدیا قروپو میللی فعالارین زحمتی وکمکی ایله اینترنتدن یاییما باشلاییب، قیسا بیر زامان`دا ماهواره و ساتیلیت ایله تلویزیون ائکرانلاردا اؤز دینلییجی و ایزلییجهلری ایله گؤروشمیی هدفلییر.
پ)۱ “اوغوز”آز تیوی -رادیو ، سیته و ائلهجه حاضرلانان یاییملارینین مادی مصرف لری و خرجلرینی، میللی فعالارین یاردیمی و کؤنوللواوغوز مئدیا قروپونون یؤنتیم قورولو (اوم ی ق) اویهلرینین طرفیندن قارشیلانیر . اوغوز مئدیا قروپویاییملارینین مادی مصرف لری و خرجلری ، بوتؤو آذربایجان و تورک دونیاسینین کؤنوللو میللی فعالارین مادی یاردیملارایلا قارشیلانیر ،بونون یانیسیراسیندا “اوغوز” مئدیا قروپو،گلجک`ده “اؤز ایمکانلاری داخیلینده” اؤز یاییملارینین گوندهلیک مادی مصرف لرینی قارشیلاماق اوچون،تورک دونیاسینین ایش آلانلارینا ،سیاسی و کولترل و دیاسپورا آلانلارینا ،اوغوز تو ائکرانلارنیندا و وئب سیتهسینده ، مئیدا خیدمتلری سونماغلا چالیشاجاقدیر
ت)“اوغوز” مئدیا قروپو تورک میللتینین سسی اولماغی مرام سئچهرک ، اؤز ایمکانلاری داخیلینده، باشدا آزربایجانین گونئیی اولماق`لا، بوتؤو آذربایجان میللی مسئلهلرینی و ائلهجه تورک دونیاسینین پرده آرخاسیندا قالان میللی سورونلارینی آیدینلاتاجاقدیر.
اوغوز مئدیا قروپو یایین ائتیکلری و ایلکهلری
الف)“اوغوز مئدیا قروپو”، اؤز تیویرادیو و سیتهسیندن یایدیغی بوتون یاییم و خبرلرده، اؤز ائتیک دیرلرینه دایاناراق فعالیت ائدهجکدیر.
ب) “اوغوز مئدیا قروپو”، اینسان حاقلاریندا تعریف اولونموش مئدیا ایلکهلرینه دریندن ایناناراق، گرچک، دوغرو، طرفسیز و باغیمسیز بیر دوروشلا، میللتیمیزه بیلیگی تامین ائتمیی و ائلهجه میللتیمیزین سسی اولماغی اؤزونه بورج بیلیر.
ب) دوشونجه، اینانج و ویجدان ایفادهسی، ائلجه`ده سیاسی باخیشلار آزادلیقی ,اوغوز مئدیا قروپوندا سینیرلاییجی اولمایاجاقدیر.
ب)اوغوز مئدیا قروپو” رسمی صحیفهلرینده و یایینلارین`دا هئچ کیمسنی، آدی، میللیتی، ایرقی، جینسیتی، یاشی، ساغلاملیق دورومو، خاریجی گؤرونوشو، سوسیال سویهسی، اؤزل حیاتی، دینی اینانجلارینا گؤره دیرلندیرلمیجک ,قینانمایاجاق و آشاغیلانمایاجاقدیر، آینی زاماندا، بئلنچی داورانیشلارا`دا دیگرلری طرفیندن (اوغوز مئدیا فعالیتینین چیزگیلری ایچینده ) کسینلیکله ایزین وئریلمییهجکدیر.
ب) گئنل اخلاق آنلاییشیندان اوزاق، هر هانسی بیر داورانیشلارا یول وئریلمهیهجک. اینسانلارین اؤزل هیاتی وه آیله ایلکهلری، اونلارین دینی وه دونیوی باخیشلارینا گؤره دیرلندیریلمهیهجکدیر سیاسی باخیشلارینا سایقی قویلاجاق
ب) ایران و ائرمنیستان دولتلرینین حقوقی یاسالاری واونلارین وئردیغی قرارلارخاریجینده ، بوتون دونیا اؤلکه لرینده متهم ,سانیک اولدوغو بیریسی یاشادیغی اؤلکهنین قانونونیلا، یا تشکیلات قئیدیات اولدوغو اؤلکلهنین یاسا و یارغی قرارلاری ایله گوناهکار بیلینمدیکجه ، هئچ کیم و هئچ بیر تشکیلات “سوچلو” ساییلمایاجاقدیر. ایران و ائرمنیستان دولتلری دیشیندا بوتون دونیا دؤولتلرینه حؤرمت و بوتون دونیا میللترینه سایغی ایله یاناشیریق. ایران و ائرمنیستان دئدیکده ائرمنی میللتی و یا ایرانلیلار ( فارس و یا سایره میللتلر ) نظرده توتولمور.
ب) دوغرولوغونا شک ائدیلن خبرلر، دوغرولوغوندان امین اولمادان یایینلانمایاجاقدیر.
ب) گرکدیغی زامان ,خبر قایناقلارینین گیزلیلیگینه جدی شکیلده رعایت ائدیلهجکدیر. گیزلی قالماسی شرطی ایله الده ائدیلن خبرلر، بیلگیلر، سس و گؤرونتولر کامو یاراری (منفعت افکار عمومی ) جدی بیر بیچیمده گرکمدیکچه یایینلانمایاجاقدیر. قایناغین گیزلیلیک سببی سیاسی، امنیتی، اقتصادی, شخصی وس اولا بیلر.
ب) هر هانسی بیر مئدیا اورقانینا آید برنامه لر ,محصول لار و یاییملار، او یایین اورقانیندان ایزین آلینمادان ویا آچیق قایناق اولمادیغی سورهجه اوغوز تو و رادیو دا یاییملامایاجاقدیر. عینی داورانیشی قارشیلیغلی اولاراق “اوغوز مئدیا قروپو” دیگر مئدیا اورقانلاریندان گؤزلمکدهدیر.
ب) دیگر مئدیا قروملاریندان آلینان گؤرونتولر، خبرلر،و اله جه آرشیولر قایناق صاحبیندن ایزین آلماق`لا یاناشی,برنامه لره ,محصول لارا ال آپارمادان، دئییمشهدن سونولاجقدیر. عینی داورانیشی قارشیلیغلی اولاراق “اوغوز مئدیا قروپو” دیگر مئدیا اورقانلاریندان گؤزلمکدهدیر.
ب) دیگر مئدیا اورقانلاری، اوغوز آز تیویرادیونون یاییملاریندا خطالی گؤردوکلری هر هانسی یاییم`دا جاواب و یا تکزیب، حاقینا سایغی دویوروق. بنزر دوروملار`دا قارشیلیغلی سایغی گؤزلییریک.
ب) اوغوز آز تیویرادیو ، برنامه لره و سؤیلییشلرینه قاتیلان بوتون قوناقلار، شخصلر، سیاسی تشکیلاتلار، قوروملار و تارتیشان طرفلر ائشیت حاقلارا و زامانلارا صاحبدیرلر. دوشونجلری و قورولوشلاریین عمل لری حاقیندا فیکیر یوروتمک اؤتهسینده، آشاغیلایان وتحقیر یا و و قارالاما نیت لی هئچ بیر ایفادهیه کسینلیکله یئر وئریلمهیهجک.
ب) اوغوز آز تیویرادیو پروقرام آپارجیلاری وبرنامه لره قاتیلان شخص لرین باخیشی و تشکیلاتلارین دوشونجهلری، سیاسی باخیشلاری، دینی اینانجلاری و باشقا فیکیرلری، “اوغوز مئدیا قروپونون” باخیشی و اینانجینی یانسیتمیر.
ب) “اوغوز مئدیا قروپو” “گنل یایین” اولاراق فعالیت گؤستریر و بوتون یاش قروپلارینی اؤزونده بیرلشدیرهرک، هر هانسی بیر جینسللیک و یا خشونت ، آچیقساچیق گؤرونتولره و خبرلره ایزین وئرمیر ، ائلهجه آیری سئچکیلیک و یا سالدیرقان دیلده دانیشقلار و تارتیشمالارا یول وئرمییهجکدیر. اینسان ساغلاملیغینا ضرر وئرن و یا اوشاقلاریمیزا یانلیش اؤرنک اولان گؤرونتولردن اوزاق اولاجاقدیر .
“اوغوز مئدیا قروپونون” اورونلری (برنامه لر ,محصول لار و یاییملار) ۹۰% آزربایجان تورکچهسینده اولماق`لا، ۳ آیری دیلده داها اولاجاقدیر. یایینلارین ۵%- تورک دونیاسینین موختلیف تورکچه لهجهلری و شیوهلری ولاجاقدیر (قاشقایی، آنادولو,تورکمنیستان.. ) دیگر ۵%-اینگیلیسجه و فارسجا اولاجاقدیر.
فارس دیللینده پروگرام یاراتماقلا مقصدیمیز فارس دیلینه قوللوق ائتمک و یا اونو یایقینلاشدیرماق دییلدیر.آماجیمیز بو دیلدن واسطه کیمی ایستیفاده ائدهرک “ایران” زیندانین`دا اسیر اولان ۴۰ میلیوندان آشقین گونئی آذربایجان، قاشقای و تورکمن تورکلرینین آغیر دوروملاری دیگر غیر فارس ملتلره (عرب ,بلوچ لًر, گلک ) یانسیتماقدیرچاتیرماق دیر .“اوغوز مئدیا قروپو” اؤز ایمکانلاری دایره سینده ایران`دا بوتون اسیر غیر فارس میللتلرین سسی اولماغا چالیشاجاقدیر
اوغوز آز مئدیا قروپو مدیریت و یؤنتیم قورولو
الف)“اوغوز مئدیا قروپو” بیر قروپ میللی فعاللارین ایراده و ایستیی ایله قورولوب و اؤز فعالیتینده یول خریتهسینی” اوغوز مئدیا قروپونون یؤنتیم قورولو (اوم ی ق)” طرفیدن چیزیلیر و بوتون قرارلار بو قورول طرفیندن آلینیر.
ب) اوغوز مئدیا قروپونون یؤنتیم (مدیریت)قورولو (اوم ی ق) قوروجو عضولری وفعالیت گؤسترن قاتیلیمجی عضولردن تشکیل اولوب. قرارلار یؤنتیم قورولو (اوم ی ق) اویهلرینین (۲/۳) ۳-ده ۲-سی توپلاندیغیندا قرار قبول ائدیله بیلر. قرارلار اویلارین %۵۱ چوخونلوغولا قبول اولونور و عینی زاماندا قوروجو اویهلر آلینان قرارلاری گئری چئویرمه حاقینا صاحبدیرلر.
پ) اوغوزمئدیا قروپونون یؤنتیم قورولو(اوم ی ق) اویهلری آراسیندا هر ۶ آیدان بیر اویوئرمه ایله یؤنتیم قورولو (اوم ی ق) سؤزچوسو سئچیلیر. یؤنتیم قورولو (اوم ی ق) سؤزچوسو لازیمی زامانلاردا یؤنتیم قورولونون ایستک و یا قرارلارینی آچیقلایا بیلر و چیخیشلار ائد بیلر. سؤزچوسونون وظیفه سی یؤنتیم قورولو (اوم ی ق) قرارلارینی آچیقلاماق و چاتدیرماقدیر.
ت)“اوغوز مئدیا قروپونون” قاپیسی مئدیا آلانیندا تورک دونیاسینین بوتون میللی فعالارینا، اؤزهلیکلهده گونئی آذربایجان میللی فعالاری و قوروملاری اوزورینه آچیقدیر. بوتون وطنسئور یازار و قازتجیلر، آراشدیرماجیلار، مئدیا و تئکنیک اوزمانلاری،“اوغوز مئدیا قروپونا” قوشولاراق فعالیت گؤستره بیلرلر.
ت)۱. ایران و ائرمنیستان رئژیملریله امکداشلیکدا اولموش و یا تئررور تشکیلاتلارینا اویه اولانلار اوغوزمئدیا قروپونا اویه اولا بیلمزلر
ت)۲. فعال و عضو اولاماق ایستهین سویداشلار، اوغوز مئدیا قروپونون اساسنامه و منشور (توزوغونوو)اوخویوبو اینجلییب , فعالیت شرتلرینی قبول الدیک دن سونرا ، ،اوغوز فورمونو دولدورماقلا عضو اولاماق دیلکجهسین , اوغوزمئدیا قروپونون یؤنتیم قورولونا(اوم ی ق) گؤندرمهلیدیر
ث) یئنی قاتیلان عضولر یؤنتیم و مدیریت قورولونا قاتیلماق ایستدیکلری حالدا ۸ آی فعالیت گؤستریپ و بوتون قوروجو عضولر طرفیندن رای اعتماد آلدیقدان سونرا “اوغوز مئدیا قروپونون مدیریت قورولونا ”قوشولما و رای وئرمه حاقی قازانا بیلرلر.
ج)قوروجو اویهلر اویهلیکدن آیریلدیقلاری حالدا، گئری دؤنمهلری تقدیرده، آنجاق ۸ آی چالیشدیقدان سونرا یئنیدن و سادهجه قاتیلیمجی اویه اولابیلرلر.
چ) اویه اولدوقدان سونرا، هر هانسی بیر فعالیت گؤسترمهین اویهلر ۸ آی سونرا اوتوماتیک اولاراق اویهلیکدن چیخاریلاجاقدیر.
چ) ۱. بو واخت قوروجو اویهلر اوچون ۱ ایلدیر
اوغوزمئدیا قروپونون یؤنتیم قورولو(اوم ی ق)ژانویه آیی ۲۰۱۶ جی ایل
دی آیی ۱۳۹۴


text:
باکیدا، میللی مجلیسین بیناسیندا آذربایجان پارلامنتینین، آورونست پارلامنت آسسامبلیاسینین (آوروپا اتفاقینین «شرق طرفداشلیغی» پروگرامینین مشورت قورومو) و بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین آذربایجان نومایندلیینین تشکیلاتچیلیغی ایله «دایانیقلی اینکیشاف مقصدلری اوزره گندئر برابرلیگی و قادین ساغلاملیغینین تشویقینه شرق طرفداشلیغی اؤلکهلری پارلامئنتلرتینین جلب ائدیلمهسی» مؤوضوعسوندا کنفرانس کئچیریلیر.
رئپورت-اون خبرینه گؤره، تدبیرده آورونست-ا عضو دؤولتلرین، او جملهدن ارمنیستانین نماینده هئیتی ایشتیراک ائدیر.
ارمنیستانی بو اؤلکهنین آورونست پا-داکی نماینده هئیتینین رهبری آرمن آشوتیان، اونون کؤمکچیسی کؤمکچیسی آرام بارسگیان و هئیتین دیگر عضوو مانع تاندیلیان تمثیل ائدیر.


text:
مراسم رونمایی از رمان «آلزایمر» نوشتهی احمد خیراللهپور با حضور نویسندگان، پژوهشگران و علاقهمندان در تبریز برگزار شد. استاد دکتر ح. م. صدیق مهمان ویژهی این مراسم بودند. متن سخنرانی استاد به شرح زیر است:
اونوتقانلیق (آلزایمر) [1]، سیمگهلی ابهاملی بیر رومان
ایکی دیللی اولماق
من بوگون چوخ خوشحالام کی اؤلکهمیز ایرانین ایکینجی اساس دیلی اولان بیزیم آنا دیلیمیز تورکجهده، عالی تحصیل گؤرموش دوشونجه صاحبی بیر گنج طرفیندن یازیلان مدرن بیر رومانین تقدیماتی مراسمینده اشتراک ائدیرم.
بیز آذربایجانلیلارین بؤیوک بیر سعادتیمیزدیر کی ان آزی ایکی دیله یئیهلنمیشیک، تسلط تاپمیشیق. اؤلکهمیزین رسمی دولت دیلی اولان فارسجا و آنا دیلیمیز تورکجه. همین ایکی پنجره وسیلهسی ایله گنجلریمیز، بیر چوخ اؤلکهلرده باش وئرن چاغداش ادبی آخیملار ایله تانیش اولا بیلرلر.
فارس دیلی پنجرهسی ایله هم ایرانیمیز و همده تاجیکستان و افغانستاندا دالغالانان ادبی دالغالار ایله چوخ یاخیندان ایلگیلنه بیلرلر. نئجه کی دوغرودان دا بیز ایندی بو ایکی جمهوریتین ادبی - علمی جریانلارینی حتی درس کتابلاریمیزادا داخل ائتمیشیک و اوشاقلاریمیز مدرسهلرده «شعر معاصر افغانستان» و بو کیمی درسلر اوخویورلار. یعنی دیل بیزه بیر فرصت و بیر آچیشقادیر.
تورک دیلی ده بئلهدیر. اگر بو دیله ده گئنیش بیر ساحهده باخساق، حداقل 17 اؤلکهنین چاغداش ادبیاتی، معاصر شعری و حتی کئچمیش اورتاق ادبی اثرلری ایله تانیش اولاجاغیق. نئجه کی ایندی ایکی یاخین قونشوموز اولان تورکیهده و آذربایجان جمهوریسینده یازیلان معاصر ادبی نمونهلری، واسطهسیز اولاراق اوخویوروق و حتی فارس باجی- فارداشلاریمیز اوچون ده ترجمه ائدیریک. عزیز نسین، یاشار کمال، ناظم حکمت، اورهان پاموک و اونلار بئله یازیچیلارین اثرلرینی، بیز تورکلر اولماسایدیق کیم باشقا دیل واسطهسی اولمادان فارس دیلینه قازاندیرا بیلردی؟
ائله بونا گؤره ده بیزیم اوستانیمیز، اؤلکهمیزین باشقا اوستانلارینا گؤره ممتاز و قاباقجیل اوستان ساییلیر. بؤیوک فرانسا انقلابیندان بو یانا ایجاد اولان هر جوره ادبی مکتب بیزیم اوستانیمیز طریقی ایله ایرانا یاییلمیش و اؤیرهنیلمیشدیر.
تماشا اثری، کیچیک حکایه، رومان، یئنی شعر، پانتومیم یا لال اویونو و هر جوره یئنی ادبی نوع و ژانرینی بیز تورکلر فارس دیلینه قازاندیرمیشیق.
دؤرد دیل
اسلام عالمینده، بیزیم یاشادیغیمیز قارّه و بؤلگهده، دؤرد اساس دیل: عرب، تورک، فارس و اوردو دیللری مسلمان دیللری ساییلیر، هر دؤرد دیل موازی حرکت ائتمیشلر و بیری - بیرینه تأثیر بوراخمیشلار. بو دیللرین آراسیندا تورک دیلی داها خوشبخت دیل ساییلیر. اونا گؤره کی بو دیلده هم اؤزونه خاص یعنی اورژنال ادبی اثرلر یارانمیشدیر و همده مثلاً عرب و فارس دیللرینده اولان ادبی اثرلرین، حتی ادعا ائتمک اولار کی یوزده دوخسانی تاریخ بویونجا تورک دیلینه ترجمه ائدیلمیش و یا اونلارا نظیرهلر یازیلمیشدیر. فردوسینین شاهنامهسیندن توت گل تا شهید مطهرینین اثرلرینه قدهر مینلر فارسجا اثرین تورکجه متنلری ایندی موجوددور. بو باخیمدان اوردو دیلی 500 میلیونلوق دانیشانینا باخمایاراق، کاسب و فقیر بیر دیل اولموشدور. زمان و مکان قیدینده اسیر اولموشدور، چون کی تورک دیلینده اولان قابلیت اوندا اولمامیشدیر.
فارس دیلینده رومان
فارس دیلی حکایه و ناغیل ژانری اوچون اسلاما مدیوندور. اسلامدان قاباق بو دیلین اسکی شیوهسینده یارانان اردایویرافنامه، ایاتکار زریران، هوتای نامک و بارماق ساییسی قدهر اولان کیچیک متنلر نه محتوا و ایچهریک باخیمیندان و نه ده متعالی مفاهیم و یا فرم گؤزللیگی جهتدن اعتنایا شایان دگیلدیر. لاکن اسلامیتدن سونرا، اونلار حکایه کتابلاری یاراندی. قصص الانبیاء، کلیله و دمنه، هزار و یک شب، مرزبان نامه، سمک عیار، فرج بعد از شدت، نفثة المصدور و اونلار بئله نثر اثری ایجاد اولدو. بو نثر اثرلرینه روایتی اثرلر آدی وئریلیر.
اؤزونه خاص بیچیم و شکیلی واردیر. «بیری واردی، بیری یوخدو» مُدلی ایله باشلانیرلار. بونلارین چوخونون یارانماسیندا و فارس دیلینی غنی ائتمهده بیز تورکلرین یئنه اساس نقشیمیز اولموشدور.
ولاکن چاغداش و مدرن آنلامدا رومان یازما ایشی، فارس دیلینده عباس میرزا زمانیندان باشلاییر. میرزا جعفر قراجهداغی آدلی بیر ایرانلی تورک، یئنهده ایرانلی اولان و قافقازدا یاشایان میرزا فتحعلی آخوندزادهنین آلدانمیش کواکب آدلی رومانینی ستارگان فریب خورده آدی ایله فارسجایا ترجمه و تبریزده چاپ ائتدیریر. بو، فارس دیلینده یازیلان ایلک روماندیر. اوندان سونرا تبریزلی عبدالرحیم طالباف مسالک المحسنین و کتاب احمد آدلی ایکی رومان، زین العابدین مراغهای، سیاحتنامهی ابراهیم بیگ عنوانلی گئنیش بیر رومان فارس دیلینه قازاندیرلار. دؤردونجو رومانی شمس و طغرا آدی ایله فتحعلیشاهین نوهلریندن بیری محمدباقر میرزا خسروی یازیر و بئلهلیکلر فارس دیلینده رومان یازما استارتی وورولور.
شمس و طغرا ایله اونوتقانلیق رومانلاری
اوچ جلدلیک شمس و طغرا رومانی ایراندا فارس دیلینده یازیلان ایلک مهم رومانلاردان ساییلیر. من بحث موضوعو اولان تورکجهمیزده یازیلان اونوتقانلیق رومانینی همین رومان ایله قیسسادا اولسا مقایسه ائتمک ایستهییرم.
اونا گؤره من شمس و طغرانی سئچیرم کی، اونا چوخ اهمیت وئرنلر واردیر. مثلاً جمالزاده بیر یئرده یازیرکی:
«این کتاب (= شمس و طغرا) در ادبیات قرون اخیرهی ما به کلّی بینظیر و بیمانند است و بدون شک، تنها کتابی است که به عنوان نمونهی ادبیات جدید فارسی شایسته است که به زبانهای خارجی ترجمه گردد.»[2]
- بیچیم: شمس و طغرا رومانی خطی بیر بیچیمده یازیلمیشدیر. شمس، طغرایا ال تاپماق اوچون جوره- جوره نقشهلر چکیر، قدم به قدم قاباغا گئدیر، ایکینجی جلدین اوّللرینده طغرا ایله ائولنیر، آخریندا اونو الدن وئریر، ماری آدلی کنیزینی آلیر، اوچونجو جلدده اؤز اوغلو طغرلون هما آدلی بیر قیزا اولان عشق ماجراسینی نقل ائدیر و بئلهلیکله ناغیل، ناغیل ایچینده بیر باطل تسلسل و زنجیرلمهیه دوچار اولور.
اونوتقانلیقدا ایسه، بیچیم خطی یوخ، بلکه محوری بیر بیچیمدیر، اوخوجو بیر اجتماعی فلسفی رومان اوخوماقدادیر. بوتون حادثهلر اصلی قهرمان و تیپین اطرافینا توپلانمیشدیر.
لاکن بو محوری بیر حادثه نقلی ایچینده رومان قهرمانی خطی Liner یاشاماقدادیر. اوخوجو چوخ تئز باشا دوشور کی یازیچی بیر ملتین «کئچمیش- ایندی- گلهجک» محورینده، کئچمیشدن قیرماماسی، ایندیده یاشاماسی و کئچمیشی ایندیسینده جاری ائتمهسی و گلهجگه باخماسینی تبلیغ ائدرهک، اونون قهرمانی عکسینه یاشاییر.
- سکون و یا حرکت
شمس و طغرا رومانیندا یازیچی عشق ماجرالاری تشریح ائتمکله اؤز رومانیندا حاکم اولان قاجار استبدادی و خارجی استعمارچیلار علیهینه چیخان خلق کوتلهلرینی سکون و سوسغونلوغا چاغیریر و لاکن اونوتقانلیق رومانیندا اصلا بو سوسغونلوق قهرمانین دونیاسینا حاکمدیر و یازیچینین بو سکون و سوسغونلوغو ییرتماق و داغیتماق نیتی واردیر.
شمس و طغراداکی رومان تیپلری دائیم حرکتده و تلاشدادیرلار، اونوتقانلیقدهکی ایسه بیر جسد کیمی شهر ایچینده فورمال اولاراق گئت- گل ائتمکدهدیر.
دورغونلوق
اونون قهرمانی بیر جوره دورغونلوغا دوچار اولموشدور. دورغونلوق انگلیزجه inaction ترمینی قارشیلیغدیر. فارسجادا اونا ایندی ناکنش بعضاًده سکون، رکود و نفی عمل آگاهانه، بیهودگی، بی حالی ترجمه ائدیرلر. تورکیهده action قارشیلیغیندا eylem و inaction اوچون eylemdışı اصطلاح واردیر.
بورادا، قهرمان بیر طرفدن کئچمیشی اونودموش، اونوتقانلیقه دوچار اولموش و بیر طرفدن ده کئچمیشدن قوردوغو خیاللاردا یاشاییر. هر زاددا اونون محورینده دولانیر.
تقلید و اولگوچولوک
- شمس و طغرا رومانی آلکساندر دومانین اثرلری تأثیری آلتیندا یازیلمیشدیر. اونوتقانلیق رومانی ایسه تام اؤزونه مخصوص بیر روماندیر. یازیچی استعدادینین اوزک محصولودور. من، اونا اولگو اولان بیر رومان تاپا بیلمهمیشم.
اوچ اساس قهرمان
اونوتقانلیق رومانیندا اوچ اساس قهرمان واردیر:
- قوجا ائله بو آد ایله معروف اولان اساس تیپ، رومانین باشلانغیجیندا ایکی الین چلیگینه دایاییب سوسغون حالدا دورموشدور. یاغیش ایله، ایسلانماق ایله و دور و بر حیات ایله هئچ ایشی یوخدور. بیر آز رومانی اوخویوب قاباغا گئدنده، یازیچینین نیّتی آشکار اولور. او دئییرکی کئچمیشده یاشانلار، کئچمیشدهکی عدالت طلبلیگی ایندی اؤزلری اوچون بیر خولیا کیمی یاشادیرلار. یاغان یاغیش ایله مباحثهیه گیرمگه حاضر دگیلدیرلر. گوجلری چاتمیر، لاکن بو حاقدادا اندیشهلری و نگرانلیقلاری هئچ یوخدور. عادی ایشلرینی گؤرمگه گئدیر، قاییدیرلار، دوز گئدیر، دوز گلیرلر. فارسلار دئمیشکن:
آهسته برو، آهسته بیا، که گربه شاخت نزنه!
- ایکینجی اساس تیپ، بیر آرواددیر کی اوندان دانیشماق اولاناغی آلینمیشدیر. یازیچی بو واقعهنی اونون دیشلرینین سیندیریلماسی و آغزینا مصنوعی دیش قویما سیمگهسی ایله دیله گتیریر. یعنی اونون دیلی یوخدور، دانیشماق ایستهینده ده مصنوعی دیشلر بو امکانی اوندان آلیرلار. تا او زامانا قدهر کی مصنوعی دیشلر دوشور. اما یئنهده او یاشاییش و حیات ایله علاقه قورا بیلمیر و کئچمیش خاطیرهسی کیمی مشهور «کوچهلره سو سپمیشم» ترانهسینی ترنّم ائدیر.
- یازیچی سلیمان یا ایشیق، اؤزو ایسه محبوسدور. حبسین دلیلینی ده بیلمیر. حتی زنداندا اولماغیدا بعضاً اونودور. یازیچی رومانین سونونا قدهر واردیر و اومانین اصلی و اساس قهرمانیدیر.
سیمگهلی و ابهاملی رومان
اونوتقانلیق رومانی بیر سیمگهلی و ابهاملی روماندیر. ابهامی او معنادا آلیرام کی اوخوجو، اثری اوخورکن، قطعیت ایله یازیچینین قصدینی آنلاماسین. سنللمه یاغیش، همده قوجانین یاغیش آلتیندا دورومو، بوتون انسانلارین اونوتقانلیق توتمالاری اصلا رئالیسمه اویغون دگیلدیر. بونلاری بیر سیمگهلر کیمی سایساق، اونلارین قصد ائدیلمیش معنالارینا دوشونمهلیییک.
قرینهسیز سیمگهلر
بو دوشونمگه ایسه، یازیچی یاردیم ائتمهلیدیر، یعنی سیمگهلر معنالارینا قرینهلر قویمالیدیر و یا ماجرانین فضاسی اوخوجونو معنالارا هدایت ائتمهلیدیر. مثلاً جیمز جویس ـون «گؤزلوکلو جوان» آدلی اثرینده گؤزلوک تاخان بیر جوانی تصویر ائدیرکی آتا- آنا، معلملر و کشیشلره تابعدیر و گؤزونه گؤزلوک وورماسی اوچون اؤز یولداشلاری ایله اویوشمور، مثلاً اونلارلا فوتبال اوینامیر. بیر گون گؤزلوگو تصادفاً سیناندا گؤزو و گؤرمه قابلیتینین تام عیبسیز اولماسینا پی آپاریر.
یازیچی جوانین شخصیتینی توصیف ائدرکن، یاراتدیغی فضادا اوخوجویا یاردیم ائدیرکی گؤزلوگو، کور تعصب، خرافی اینانجلار و یا هدایت اولونموش باخیشی سیمگه قرینهلری کیمی تانیسین.
لاکن اونوتقانلیق رومانیندا سیمگهلری تانیما اوچون لازمی قدهر توصیف یوخدور. مثال اوچون یازیچینین شخصا منه دئدیگینه گؤره روماندا گئدن موراد تیپیندن قصدی رحمتلی غلامحسین ساعدی دیر. اما بونا هئچ بیر قرینه تاپا بیلمیرسن.
یا مثلاً فرش کرخاناسیندا قیزبست آدلی قیز دفهنی یاخشی وورا بیلمیر و ال - آیاغین کسیر و بوغدالیغی بیتیره بیلمیر. اوخوجو بورادا بوغدا و فرشین نهیین سیمگهسی اولدوغونو باشا دوشه بیلمیر. حال بو کی یازیچینین قصدی آذربایجان مدنی میراثیندان دانیشمادیر.
باشقا بیر یئرده سحر آدلی قیزین مدرسهدن اخراج اولماسی و کتابلارینین یاندیریلماسینا اشاره اولونور. سحر اؤزوده ایتیر. بو اپیزودون ایکی سیمگهسی واردیر:
- یاندیریلان کتابلار کی یقیناً 1326 ـنجی تبریزده شاه رژیمینین تورکجه کتابلاری یاندیرماسی.
- سحرین ایتمهسی، بلکه یازیلی تاریخیمیزین ایتمهسینه اشاره اولا بیلر.
از قضا بونا قرینه «مندن کئچمیشی اوغورلاییبدیر. من گرک او آداملار ایله اؤلئیدیم. من هارالاردا قالمیشدیم گؤرهسن؟ هانسی بوجاقدا دئشیکده گیزلنمیشدیم.»[3]
سیمگه و ابهام ضرورتی
سیمگهلی و ابهاملی شعر و یا نثر یازما، گئرچکچیلیک و یا رئالیسمه قارشی چیخما دئمکدیر. اؤرتولو دانیشما، جمعیت ایچینده حاکم اولان سیاسی استبداد و یا هر بیر اخلاقی و اجتماعی دلیله گؤره، ظهور ائدیر.
بیزده بهیل عزالیلاری بئله بیر سمبلیک اثردیر، هابئله ساعدینین فارسجا یازدیغی شبنشینی باشکوه رومانی دا رمزلی و ابهاملی اولاراق و لاکن قرینهلرله دولو کئچمیش رژیمین مهرهلرینین چیرکین حیاتینی آچیب گؤستریر و رژیمی انشاء ائدیر. صمد بهرنگینین ده حکایهلری سیمگهلر ایله دولودور. اؤزللیکله کیچیک قیرمیزی بالیق ده قرینهلی سیمگهلر سبب اولور اوخوجو سیمگهدهکی درین آنلامی یاخشی باشا دوشسون.
القاء
البته یازیچی قرینهده گتیرمهسه، القاء یولوندان استفاده ائدیر رومانداکی 15 پرسوناژ واردیر. بونلارین آدلاری، اونلارین شخصیت و عمللری ایله باغلیدیر. بیرینین آدی دایانجدیر. بیر یئرده دئییلیرکی:
«... قهوهخانایا گلن گوندن، اونو آدیله چاغیران اولمامیشدی، بلکه چوخلو آداملار، اورانین ثابت مشتریلریده اونون آدینی بیلمیردیلر ...»
دایانج اؤزو بیر یئرده دئییر:«ایندی بئش ایلدن چوخدور کیمسه منی بو آد ایله چاغیرماییب.»[4]
گؤرونورکی یازیچینین بو آدی سئچمهسیندن، رومان ماجرالاریندا اولان بیر کیفیّتی آندیرماق ایستهییر، اودا دایانیش و مقاومت سیمگهسیدیر.
بئله القاء حاللاری رومانین اؤزللیکلریندن ساییلیر.
و یا بیر باشقاسینین آدی بایرام دیر. اونون گئج گلمهسینی گؤرنده هره بیر سؤز دئییر:
- بایرام باشقا بیر شهره کؤچوب.
- بایرامی قورد آپاردی.
- بایرامی بو شهردن قاودیلار![5]
بنزر رومانلار
آقای خیراللهینین یازدیغی اونوتقانلیق رومانینا بنزر رومان بیرده 1995 (1367) نجی ایلده پورتاغاللی یازیچی ژوزه ساراماگو Jose saramago نون نشر ائتدیگی کورلوق یا گؤرمزلیک رومانیدیر.
بو روماندا شهرین بوتون انسانلاری گؤرمز حالا گلیرلر، کور اولورلار، اثر پورتاغال دیلیندهدیر و نشر اولاندان سونرا دونیادا استقبال اولموشدور.
فارس دیلینه ایسه 1387 ـنجی ایلدن ایندیه کیمی 15 نفر طرفیندن ترجمه و مختلف ناشرلر الیله چاپ اولموشدور. بو روماندا اونوتقانلیق رومانی کیمی سیمگهلی و ابهاملی بیر سبک و طرز ایله یازیلمیشدیر.
اونوتقانلیق رومانینین، گؤرمزلیک رومانی ایله فرقی، اونون یازیچینین منسوب اولدوغو خلقین اجتماعی- سیاسی حیاتیندان وئردیگی بول- بول سیمگهلردیر.
گؤرمزلیک رومانینین اساس ایدهیاسی بودورکی نهدن بیز هامیمیز آغ کورلوغا دوچار اولموشوق و انسانلارین دردلرینی بیلمهییریک.
اونوتقانلیق رومانینین ایسه وئردیگی ایدهیا، انسانلارین کئچمیشه داها دوغروسو اؤزونه دؤنمهلریدیر، اؤزونه قاییتمالاریدیر.
اثری آلبر کامونون طاعون اثرینهده بنزهتمک اولار. کامو اؤز اثرینده فاشیزمی شهرین طاعونونا بنزهدیر، اونوتقانلیق دا ایسه چئورهیه اعتناسیزلیق و اؤزونه اجنبی اولما، بیر جوره آلزایمره اوخشادیلیر.
رومانین بیر چوخ یئرلری بیزیم چاغداش تاریخیمیزده باش وئرن حادثهلری یادا سالیر. مثال اوچون آشاغیداکی سطرلری اوخورکن، سانکی سلماس و اورمو سوی قیریمی توصیفینی اوخویورسان:
«شهریمیزه آخین ائتمیشدیلر. آتام دوشمنین قارشیسیندا دایانماغا گئتدی. گئجه اولدو گلمهدی. شهرده قیشقیرتی سسی قوزانمیشدی. قونشوموز آغلایا- آغلایا ائومیزه گلدی. شهره گیردیلر، هامینی اؤلدوردولر، دئدی. آنام منی باغیرینا باسیب، آغلادی. گئجه چاغی قورخا- قورخا یولا دوشدوک. شهردن قاچیردیق آمما بیلمیردیک هارا قاچیریق. دئدی.»[6]
توصیفلر
یازیچینین توصیفلری ده چوخ گؤزل و جانا سینر بیر نورمال تورکجه ایله یازیلمیشدیر. مثال اوچون:
« مارالین الی آناسینین الینده، سحر آچیلان چاغدان اونون ایستهدیگینه گؤره ائشیگه چیخمیشدیلار. کئچن گئجه یوخودان آییلیب آناسینی یانیندا گؤرمهیندن سونرا، قورخوسوندان یئریندن ترپننمهمیشدی. گونشین چیخان چاغینا کیمی هئی آغلاییب، اوونموشدو. هاوا ایشیقلاندیقجا قورخولاری آزالاراق دوروب، سهمان- سهمان پنجرهلرینه یاخینلاشیب، حیطلرینه باخمیشدی. آناسین دامچالارینین قاباغیندا پالتارسیز یوخلامیش گؤرنده سئوینرک قاچیب، اؤزونو اونون قوجاغینا آتمیشدی.»[7]
عمومی فضا
اونوتقانلیق رومانینی اوخویان هرکس بیر چوخ سیمگهلری ده آچا بیلمزسه، رومانین کلّیتدهکی فضاسینین معمّاسینی آچار بیلیر. جمعیتین هامیسی اونوتقانلیغا دوچار اولموشلار. رومان سلیمانین زنداندان چیخماسی ایله قورتاریر و لاکن او، شهریده بیر زندان گؤرور. زندان ایله شهر آراسیندا هئچ بیر فرق گؤرمور. گؤرور کی هامینی جهالتدن پیس اونوتقانلیق بوروموشدور.
روماندا اونون، همده مورادین طالعی آچیلماییر.
گنج یازیچی احمد خیراللّهپور، اؤز دئدیگینه گؤره، بو رومانی بئش ایل مدتینده یازا بیلمیشدیر. او بوندان قاباق فارسجا دختری از تبریز آدلی بیر اوزون حکایه کتابی دا یازمیشدیر.
بو رومان اؤز نوعوندا بیزیم دیلیمیزده یازیلان ایلک رومان ساییلیر. من امید ائدیرم که غیرتلی گنجلریمیز، دیلیمیزین انکشافی یولوندا بو ساحهیهده گیریشسینلر و بیری- بیرینین آردینجا نثر مدنیتیمیزی انکشاف وئرسینلر.
دکتر ح. م. صدیق
[1] خیرالله پور، احمد. آلزایمر (اونوتقانلیق)، تهران، اندیشه نو، 1396.
[2] جمالزاده، محمدعلی. مقدمه بر دلیران تنگستان، انتشارات اقبال، 1370، (چاپ نهم).
[3] آلزایمر، ص 280.
[4] همان، ص 197.
[5] همان، ص 192.
[6] همان، ص 139.
[7] همان، ص 135.
[1] خیرالله پور، احمد. آلزایمر (اونوتقانلېق)، تهران، اندیشه نو، 1396.
[2] جمالزاده، محمدعلی. مقدمه بر دلیران تنگستان، انتشارات اقبال، 1370، (چاپ نهم).
[3] آلزایمر، ص 280.
[4] همان، ص 197.
[5] همان، ص 192.
[6] همان، ص 139.
[7] همان، ص 135.


text:
اینسانلار هله اسکی چاغلاردا دوشوندوکلرینی، دانیشدیقلارینی داغلار، تاختا، دری، پاپیروس و نهایت کاغیذ اوزرینه کوچورتمک یولو ایله یازینی ایجاد ائتدیکلری کیمی، موسیقی سسلرینی ده کاغیذ اوزرینده یازیلیب قالارلی ائدیلمهسی اوچون چوخ چالیشمیشلار.
تاریخی بلگهلره گوره دئیه بیلهریک کی، موسیقی سسلرینی بیرینجی اولاراق قئیده آلان اسکی یونانلار اولموشلار. چونکی، هله یئنی ائرانین بیر_ایکی یوزایللیکلرینده اسکی یونان سیستئمیبللی درجهده بیتکین بیر مرحلهیه چاتا بیلمیشدی. او زامان قدیم یونانلار اینسترومئنتال موسیقی اوچون آیری، ووکال موسیقی اوچون ایسه تامامیله ایکی چئشیدلی نوت سیستئمیدوزلتمیشدیلر. چاغداش موسیقی شوناسلار بللی ائتمیشلر کی، اسکی یونانلارین نوت یازیلاریندا حرفلرین موختلیف طرزده و موختلیف وضعیتده(بو یا او بیری بؤیرو اوسته، بعضاً دوز، بعضاً ایسه باشی آشاغی و ای.آ.) یازیلماسی یولو ایله موسیقی پردهلرینده هر سسین دورومو بللی ائدیلمیش و بئلهلیکله، اولدوقجا مورککب بیر نوت سیستئمیعمله گلمیشدیر.
موسیقیشوناس بیلگینلر اسکی یونان نوت سیستئمینی آچیقلادیقدا دؤرد یوزایللیکده یاشامیش یونان موسیقیشوناسی “آلیپی”یین دوزلتدییی جدولدن دهیرلهنیرلر. بو جدولدن بللی اولور کی، او چاغ هر بیر موسیقی کؤکونون ترکیبینده اولان هر پرده اوچون و هر پردهدن یا زیلده، یا دا بمده دوران هر سس اوچون بیر حرف ایشاره آیریلمیشدیر. بونا گؤره ده یونان موسیقی سیستئمینده ایشلنن بوتون سسلری و هم ده ایفاچیلیق ادالارینی دقیق صورتده یازییا آلماق اوچون ۱۶۲۰ چئشیدلی ایشارهدن دهیرلهنیرمیشلر. دوغال اولاراق، هئچ کس بو قدر ایشارهنی یادیندا ساخلاییب موسیقی ایفاچیلیغیندا تطبیق ائده بیلمزدی. اودور کی، اسکی یونان موسیقیچیلری ایستر اینسترومئنتال، ایسترسه ده ووکال موسیقی اوچون جمعی ۹۰ ایشارهدن ایستیفاده ائتمیشلر کی، بونلاری دا حافیظهده ساخلاماق یئنه آسان ایش دئییلدی. نوت یازیسینین تکمیللشمهسی یولوندا خیریستیان کیلسه خادیملرینین ده بؤیوک رولو اولموشدور. بودا اوندان ایرهلی گلمیشدیر کی، کؤهنه بوت پرستلییین خارابازارلیغی اوزرینده یارانان یئنی خاچ پرستلیک دینی موسیقی صنعتیندن اؤز منافعی اوچون چوخ گئنیش و ثمرهلی دهیرلنمیشلر. کیلسهلرده بؤیوک خور دسته لری قورولور، دینی آییندار ایکی دستهیه بؤلونهرک نؤوبه ایله اوخویان “آنتیفون ” نغمهکارلار دستهسینین آوازی ایله موشاهیده ائدیلیردی. گؤرکملی کئشیشلر، کاتولیک کیلسهسینین باشچیسی اولان پاپالار و روتبهلی کیلسه خادیملری موسیقی آوازی ایله ایفا ائدیلن بیر چوخ چئشیدلی هیمنلر، مدحیییهلر، دوعالار بستهلهییردیلر.
هله آلتینجی یوزایللیین سونوندا کاتولیک کیلسهسینین باشچیسی بیرینجی قریقوری یئنیدن بستهلهدییی بیر چوخ دینی خور اثرلرینی “نئوما” آدلانان اؤزل ایشارهلرله قئیده آلمیش و دونیانین بیر چوخ کیلسهلرینه گؤندرمیشدی. موسیقی نوت یازیسینین ان قدیم اوصوللاریندان اولان “نئوما” نوتاسییاسی(موسیقینین یازیلیشی اوچون ایشلهنیلن چئشیدلی قرافیک ایشارهلره “نوت”، بو قرافیک ایشارهلرین بوتؤ حالیندا بیرلشمهسینه ایسه “نوتاسییا”، یا دا “نوت یازیسی” دئییرلر) موختلیف یازی ایشارهلریندن(جیزیقلار، نوقطهلر، جیزگیلر، ویرگوللر و سایر)، ائلهجه ده بو ایشارهلرین بیرلشمهسیندن عمله گلن چئشیدلی اویغونلاشدیرمالاردان عیبارت ایدی. بس، “نئوما” نه دئمکدیر؟ “نئوما” سؤزونون حرفی معناسی “ال ایله ایشاره” دئمکدیر. اونون بیر تئرمین کیمیبللی نوت یازیسی اوصولو اوچون قاورانیلما تاریخی چوخ ماراقلیدیر. اورتا یوزایللیکلرده، موسیقینین نوتسوز اؤیرهنیلیب اوخونولدوغو چاغدا، خورا دیریژورلوق ائدنلر ایفا اولونان اثرین اؤلچوسونو، ماهنی مئلودییاسی نینیونونو(زیل و یا بم یونو)، ایفاچیلیق ادالارینی اؤز اللرینین و بارماقلاری نین آیری_آیری شرطی حرکتلری ایله خور نغمهکارلارینا تلقین ائدیردیلر. بو نؤوع دریژورلوق قایداسینا هئیرونومییا دئییلیر. یئری گلمیشکن قئید ائدک کی، آذربایجاندا سووئت حاکیمیتی قورولدوقدان آز سونرا اوزئییر حاجی بیلینین الی ایله قورولان بیرینجی آذربایجان خالق چالغی آلتلری اورکئسترینین رهبری دوکتور آ. ایونئسیان دا، نوتسوز اورکئسترین چالدیغی چوخ سسلی موسیقی اثرلریندههارمونیک سسلرین دوزگون و واختیندا چالینماسینی بارماقلارینین موختلیف شرطی حرکتلری ایله موسیقیچیلره چاتدیریردی. اوللر، بو هئیرونومییا حرکتلرینین قرافیک ایفادهسی کیمیمئیدانا گلن نئوما اوخونان ماهنینین سؤزلرینده کی وورغولارین موسیقی واسیطهسیله داها آیدین و قاباریق شکیلده سسلنمهسینی آز_چوخ تامین ائده بیلیردی. بو گون بیز، مورککب موسیقی اثرینین اینجه اؤزللیکلرینی چاغداش نوت یازیسی واسیطهسیله گؤره بیلیریکسه و موسیقی اثرینین بوتون گؤزللییینی هله ائشیتمزدن اول گؤزلریمیزله سئیر ائده بیلیریکسه، بو اوغور، اسکی نئوما نوت یازیسی اوصولونون سونراکی ایرهلیلهییشی ایله الده ائدیلمیشدیر. بیر سؤزله چاغداش نوت یازیسینین روشئیمیهمین نئوما ایشارهلریندن عیبارتدیر. تخمینا اون یوزایللیکده غربی آوروپادا چوخ سسلی(یعنی، عئینی زاماندا سسلنن ایکی و داها چوخ موستقیل مئلودییالاردان عیبارت) موسیقی مئیدانا گلدیکده نئوما نوت یازیسی سیستئمیآرتیق موسیقیچیلری تامین ائتمهدی. بئلهلیکله، بو گونکو ستئنوقرافیک یازینی آندیران نئوما نوتاسییاسی موسیقی سسلرینین یوکسکلییینی دقیق گؤسترمکده یئترسیز ایدیر. حیات نوت یازیسی ایشینده یئنی ایصلاحات آپاریلماسینی، بؤیوک بیر دؤنوش یارادیلماسینی طلب ائدیردی. بیر چوخ موسیقیشوناس بیلگینلر بو یولدا چئشیدلی تجروبهلر آپاردیلار. اون بیرینجی یوزایللیکلرده یاشامیش ایتالیان خور موعللیمیقویدو دارئتسو بو ساحهده داها دا ایرهلییه گئتدی. او، چاغداش نوت یازیسینین بانیسی ساییلیر. قویدو اؤزوندن اول یاشامیش موسیقی بیلگینلرین تجروبهلریندن یارارلاناراق موسیقی سسلرینین خطلر اوزهرینده و خطلر آراسی یازیلماسی تجروبهسینی یئتگینلشدیردی.
ایلک نوت خطینین بیرینجی اولاراق کیم طرفیندن تطبیق اولوندوغونو بللی دئییل. لاکین بوراسی آیدیندیر کی، ایلکین نوت ایشارهسی اوزهرینده بیر قیرمیزی خط چکیلیردی کی، بو “فا” پردهسینی آندیریردی، سونرالار بو قیرمیزی خطه پارالئل اولاراق ساری و بعضا ایسه یاشیل رنگلی ایکینجی خط چکیلیرمیش کی، بو دا باشقا پردهلری آندیریرمیش. موسیقی سسلرینین خطلر اوزهرینده کؤچورولمهیی داها اویغون گؤرولدویو اوچون سونرالار اوچ، دؤرد و سوندا بئش خطدن عیبارت ایندیکی نوت سطری یارادیلیر. بئلهلیکله، بو خطلردن ایشلتمه یولویله موسیقینین کاغیذ اوزهرینه کؤچورولمهسینده بللی اوغورلار الده ائدیلیر. بونونلا ایش قورتارمیر. هر سسین نه قدر اوزادیلماسی دا دوزگون گوستهریلمهلیدیر. اوناگؤره کی قویدو دارئتسونون نوت سیستئمیسسلرین یوکسکلییینن، یعنیهانسی پردهده اولدوغونو دوزگون گؤستره بیلسه ده، مئلودییاداهانسی سسین نه قدر اوزادیلماسی کیمیچوخ گرکلی گؤرهوی، یعنی اؤلچو مسئلهسینی نظرده توتا بیلمیردی. اودور کی، سونرالار مئنزورال(“مئنزورا ” _لاتینجا اؤلچو دئمکدیر) نوت یازیسی یارادیلدی. بو نوتاسییا موسیقی سسلرینین اؤلچوسونون داها آیدین گؤسترمهسینی تامین ائتدی. حاقیندا دانیشدیغیمیز نئوما، ائلهجه ده مئنزورال نوت یازیلاری اساس اعتیباریله ووکال موسیقی نین یازیلیشینا عایید ایدی. اینسترومئنتال موسیقی اوچون اون بئش_اون یئددی عصرلرده تابولاتورا آدلانان نوت یازیسی سیستئمیندن ایستیفاده ائدیلمیشدیر. غربی آوروپادا دئمک اولار کی، هر خالقین اؤز تابولاتورا نوت یازیسی اولموشدور. بوندان علاوه هر موسیقی آلتی اوچون ده خوصوصی تابولاتورا ترتیب ائدیلمیشدیر. تابولاتورا ایستر خطلی، ایسترسه ده خطسیز شکیلده اولموشدور. بورادا حرفلردن، رقملردن و چئشیدلی اؤلچو ایشارهلریندن دهیرلهنیلیر. آیری_آیری میللتلرین موسیقی تاریخینده چئشیدلی نوت یازیسی سیستئملری اولموشدور. اون بیرینجی یوزایللیکدن باشلایاراق روسییادا “زنامیا” و یا “کریوک” آدلی خطسیز نوت یازیسیندان ایستیفاده ائدیلدییی بیزه بللیدیر. اون آلتی یوز ایللیکده نووقورود شهرینین ساکینی ایوان شایدوروو کریوک نوت یازیسینی چوخ بوتؤولشدیرمیشدیر. کریوک نوت ایشارهلر یازیسیندا سسلرین یوکسکلییینی دوروست گؤسترمک اوچون هم قارا، هم ده قیرمیزی رنگدن ایستیفاده ائدیلیردی.
اون اوچونجو یوزایللیکدن یاشاییب یارادان داهی آذربایجان موسیقیشوناسی صفیالدین اورموی آذربایجاندا ایلک نوت یازیسی ایجاد ائدیب، موسیقی پارچالارینین مئلودییاسینی(هاواسینی) کاغیذ اوزهرینه کؤچورموشدور. اونون یازدیغی”کیتاب الادوار” آدلی موسیقی نظرییهسی کیتابیندا(ایکی ال یازماسینین بیر نوسخهسی حاضیردا لوندوندا ساخلانیلیر. ایستامبولدا، تورکییه دؤولت کیتابخاناسیندا اولان او بیری نوسخهسینین فوتوصورتی ایسه آذربایجان SSSRعلملر آکادئمییاسینین کیتابخاناسیندادیر) ایلک آذربایجان نوت یازیسینین اولدوقجا ماراقلی و اوریژینال اؤرنهیینه تصادوف ائدیلیر.
موسیقینین قولاقلاری اوخشایان خوش سسلرینی بوتون اینجهلیکلری ایله، آچیق_آیدین کاغیذ اوزهرینده کؤچورولمهسی نوت یازیسینین نه زامان وهانسی دورومدا ایختیراع ائدیلدییی ایله باغلی آیری مقالهده گؤستریلمیشدی کی، بوگون بوتون دونیا میللتلری ساریدان قاورانمیش چاغداش عومومینوت یازیسی اسکی چاغلاردا هر میللتین اؤزونه اؤزل آیریجا شرطی ایشارهلردن عیبارت اولموشدور. خالقلار موسیقی سسلرینی یازییا کؤچورتمکده ایلکین اولاراق یازی الیفباسینین حرفلریندن و ائلهجه ده ریاضی ساییلاریندان عیبارت اولان ایشارهلر ترکیبیندن ایستیفاده ائتمیشلر. بو ایشارهلر، دوغال اولاراق، موسیقینین آزاجیق اؤزللیکلرینی یازیدا گوستره بیلیردی.
ایللر بویو ایشلهنیب تکمیللشدیریلمیش چاغداش نوت یازیسیندا دا بیر چوخ چاتیشمازلیقلار اولدوغونو، اونون دا آیدین بیر کؤچورمه گوجونون اولمادیغین وورغولاساق، اوندا اسکی نوت ایشارهلرینین تخمینیلییی، تقریبیلییی داها دوغال گؤرونر.
چاغداش اولوسلار آراسی نوت یازیسی میللتلر آراسیندا یاییلدیغی چاغدان چوخ_چوخ اؤنجه، هر میللتین اؤزونه اؤزل ایشلتدییی موسیقی ایشارهلرینین اؤزو ده بللی چاغ سورهسینده تکمیللشمهیه دوغرو چیچکلنمه قاتلارینی کئچمیشدیر.
هر میللتین ایشلتدییی الیفبا حرفلری ایله ریاضی رقملرین تملی ایله دوزهلن نوت یازیسینا غربی آوروپادا تابولاتورا دئییلیر. غربی آوروپا میللتلرین تابولاتوراسی لاتین الیفباسی و ریاضی رقملرین اویغونلاشدیریلماسی یولو ایله دوزلدییی کیمی، عرب، فارس، اؤزبک، آذربایجان و باشقا یاخین شرق میللتلرینین تابولاتوراسی دا او چاغلار یاخین دوغودا ایشلهنن عرب الیفباسی ایله ریاضی رقملرین باغلانماسی تملی ایله دوزنلنمیشدیر.
ماراقلی بوراسیدیر کی، یاخین دوغو میللتلرینین موسیقی تاریخی و نظریییهسی ایله مشغول اولان غرب موسیقی شوناسلاری(گؤرکملی اینگیلیس موسیقی بیلگینی هئنری جورج فارمئر، مشهور فرانسیز بیلگینلری ژ. روان، م. هوار، آلمان موسیقی بیلگینی ق. ریمان و باشقالاری) یاخین دوغو موسیقی شوناسلارینین علمیاثرلرینین عرب دیلینده یازیلدیغینا اساسلاناراق، بو موسیقی شوناسلارینهامیسینین عرب اولدوغونو سانمیشلار. اونلار اورتا یوزایللیکلرده بوتون یاخین دوغودا عرب دیلینین علمیدیل(غربی آوروپادا لاتین دیلی اولدوغو کیمی) اولدوغونو نظردن قاچیرمیشلار.
اسحاق بن ابراهیمین شاگیردی، دؤورونون ان مشهور خواننده و موسیقی شوناسی زیریابین بو اوزرده چالیشمالاری داها بؤیوکدور. زیریاب اؤز اؤیرتمیندن آلدیغی بیلگیلرله باغلی بیلیم و فننین بیر چوخ اوزهرلرینین بیلیجیسی اولور. آنجاق او، بیلیم و صنعت عالمینده اؤز اؤیرتمنی اسحاق بن ابراهیم ایله یاریشا بیلمهیهجهیینی گؤروب یاشادیغی باغداد شهریندن چیخیب گئتدی، اولجه میصره، سونرا بنی اومیه خیلافتینین اندهلیسده کی جانیشینی امیر عبدالرحمان ثانینین چاغریشی اوزره کوردووا شهرینه گلیر. بورادا ادبیات و اینجه صنعتین چیچکلنمهسی یولوندا وار گوجونو قویور. اون میندن آرتیق تصنیف وهاوالاری بیلن، موسیقی عالمینده بیر چوخ یئنیلیکلر یارادان زیریاب عود موسیقی چالغیسینا بئشینجی سیمیآرتیرمیشدیر و عودون داها اینجه سسلنمهسی گؤره اونون آغاج قابیغیندان اولان میضرابینی قارتال قانادیندان دوزلدیلن میضرابلا دئیشمیشدیر.
اورتا یوزایللییی موسیقیسینین ان گؤرکملی اؤرنکلریندن بیری اولان ابو نصر محمد بن ترخان الفارابی- ۹۵۰-۸۶۵ اونون یازدیغی “کیتاب-الموسیقی الکبیر” اثرینین ال یازماسی لوندونداکی بریتانیا دؤولت موزه ینده ساخلانیلیر- موسیقی سسلرینی بیر_بیرینین ایچینده یئرلشدیریلن چئشیدلی بویالی ۹ دایرهوی خطله گؤسترمهیه چالیشمیشدیر.
دوغو موسیقیسی اوچون تابولاتورا یاراتماق ایشینده چئشیدلی تاریخی چاغلاردا بیلگینلرین گؤستردیکلری چالیشمالار یازیقلار کی، چوخ واخت یاییلمامیشدیر وائتکیسیز قالمیشدیر. داها دوغروسو، بو یا باشقا بیر بیلگینین دوزنلهدییی قوراللار بوتؤولوکده موسیقیچیلر ساریدان قاورانیلا بیلمیردی، اونا گوره کی بو قوراللاردا اولان چوخلو آیرینتیلار و قوشوللار، دوزنلهنن تابولاتورا قوراللاری چوخ قاریشیق ائدیر. سونوجدا هرهانسی بیر بیلگینین دوزلتدییی نوت یازیسی یالنیز اؤزونه بللی اولوردو. بوندان علاوه، دوزنلهنن تابولاتورا ایشارهلری موسیقی اؤزللیکلرینی تام اولاراق گؤستره بیلمیردی.
بئله بیر دورومدا اون اوچونجو یوزایللیکده آذربایجان موسیقی شوناسی صفی الدین عبدل مومن اورموینین یاراتدیغی تابولاتورا داها دولغون و داها آیدین ساییلمالیدیر. آچیقجا گؤرونور کی، اورموی بو ایشینده اؤزوندن قاباقکی گؤرکملی موسیقی بیلگینلریندن خلیل بن احمدین(۷۱۸-۷۸۶) “موسیقیده و شعرده اؤلچو قوراللاری” و “موسیقی کؤکلری” آدلی کیتابلاریندا، موصوللو ابراهیمین(۷۴۲-۸۰۳) عود موسیقی چالغیسینی شرح ائتدییی ریسالهسیندن، گؤرکملی ایران موسیقی شوناسی ابولفرج ایصفاهانینین (۸۹۷-جی ایلده ایصفاهان شهرینده دوغولموش، ۹۶۷-جی ایلده باغداددا وفات ائتمیشدیر). “کیتاب اولآغانی”(نغمهلر توپلوسو) اثریندن و نهایت ابو نصر فارابینین علمیکیتابلاریندان گئنیش دهیرلنمیشدیر.
صفی الدین اورموینین اؤنردییی نوت یازیسی دا قاریشیق اولدوغوندان دوغو موسیقیچیلری آراسیندا گئنیش یاییلا بیلمهمیشدیر. لاکین، اونون دوزلتدییی نوت یازیسی داها آیدین، داها دولغون و گئنیش اولدوغوندان ایندی بیز اونون “کیتاب الادوار” تذکیرهسینده کی تابولاتورالاری آچیقلاماقلا ۸۰۰-۱۰۰۰ ایل بوندان اؤنجه آذربایجان موسیقیسینین نئجه، نه شکیلده و نه طرزده اولماسی ایله باغلی بیلگیلر الده ائدیریک.
هر بیر موسیقیچی، هر بیر بستهکار یئنی اثر اوزهرینده چالیشدیقدا یا دا یئنی موسیقی اثرینی نوت یازیسینا کؤچورتدوکده بو ایشی بللی بیر موسیقی چالغیسیندان دهیرلهنیر. اؤرنک اولاراق، بو گون اوپئرا، بالت، یا دا سیمفونیک اثر اوزهرینده چالیشان چاغداش بستهکارین یارادیجیلیق پروسئسینده ایشلتدییی موسیقی چالغیسی پیانودور. اولا بیلر کی، پیانو یازیلان اثری ایفا ائدهجک اورکئسترین ترکیبینده اولماسین. لاکین بونا باخمایاراق اثر بستهلندییی، هم ده نوت یازیسینا کؤچورولدویو چاغ پیانونون گؤرهوی چوخ بؤیوکدور. چونکی، بسته کار یازدیغی اثری، اکثر حاللاردا، پیانودا چالاراق یارادیر. اورتا یوزایللیکلرده آذربایجاندا و عومومیتله یاخین دوغو اؤلکهلرینده موسیقیچیلرین دهیرلندیکلری تمل چالغی عود اولموشدور.
گئتدیکجه تکمیللشدیریلن عود سیملی چالغی اورتا یوز ایللیکلرده دوغو موسیقی چالغیلاری آراسیندا اوزون ایللر اؤنملی یئر توتموشدور. اورموی موسیقینی کاغیذ اوزهرینه کؤچوردوکده تمل چالغی عودو نظرده توتدوغونو و عوددان دهیرلندیردییینی بیلدیریر. اودور کی، ایندی بیز ده اورموینین نوت یازیلارینی آچیقلاییب چاغداش نوت یازیسی سیستئمینه کؤچورمک ایستهدیکده هر ندن اؤنجه عودون قورولوشو ایله باغلی گئنیش بیلگیمیز اولمالیدیر.
عودون قورولوشویله باغلی ایلک گئنیش آچیقلاما وئرن، اونو اینجهلهین دوغونون بؤیوک موسیقی اؤیرتمنی ابونصر فارابی اولموشدور. فارابی “کیتاب الموسیقی کبیر” کیتابیندا یازیر کی، عود اؤنجهلر دؤرد سیملی چالغی ایدی. سونرادان اونا بئشینجی سیم آرتیریلدی. ائلهجه ده داها گور، داها گوجلو سسلنسین دئیه، هر بیر سیم قوشالاشدیریلدی(تارداکی آغ سیملر ایله ساری سیملر کیمی).
عوددا بم سیمدن زیله دوغرو هر قوشا سیمین اؤز آدی واردیر: بم، میثلس(misləs)، مثنا(məsna)، زیر،هادد.
هر قوشا سیم اؤز_اؤزلویونده کایناتین وارلیغینی تشکیل ائدن عونصوردور: سو، اود، تورپاق و کولک ایله باغلانیلیر. ان زیل سیم اولان بئشینجی قوشا سیم ایسه ایتیلیک، کسکینلیک دویغوسونو آشیلایان حدد آدلاندیریلمیشدیر.
عودون قولو تارین قولونا باخدیقدا چوخ قیسادیر. اودور کی، عودون قولونا بوتؤولوکده ۷ پرده سیغیشدیریب باغلاماق مومکون اولموشدور. بو پردهلردن بئشی تمل، ایکیسی آرتیرما، کؤمکچی پرده ساییلیر. اسکی موسیقی کیتابلاریندا بو پردهلره داستان دئییلیر. هر داستانین اؤز آدی وار. بو آدلار چالغی چاغی سیملری پردهیه سیخان بارماقلارین آدی ایله باغلی دهیریلمیشدیر. عودون تمل داستانلاری(پرده لری) بونلاردیر:
سا ببا با – شهادت بارماغی – بیرینجی بارماق؛
وو ستا – اورتا بارماق – ایکینجی بارماق؛
بئنئسر – آدسیز بارماق – اوچونجو بارماق؛
خینسیر – چئچهلی بارماق – دؤردونجو بارماق.
مطلق(بوش سیم آنلامیندا) ایله ساببابا پردهسی آراسیندا ایکی پرده باغلانیر کی، بونلاردان بیرینجیسینه “زائد”، ایکینجیسینه ایسه “موجننب” آدی وئریلمیشدیر. ائلهجه ده ساببابا پردهسی ایله بئنسئر پردهسی آراسینداکی ووستا پردهسی ده بیر_بیریندن چئشیدلی یوکسکلیکده اولان ایکی پردهدن عیبارت اولاراق باغلانیر. بونلارین بیرینجیسینه “ووستا-اول-فورس” (بو، ووستاالفارس کیمیده اوخونور کی، ایران موسیقی شوناسلاری بو پردهنی ووستایه ایرانی آدلاندیرمیشلار)، او بیریسینه ایسه “ووستازول زول” آدی وئریلمیشدیر.
بئلهلیکله، عودون قولو اوزهرینه باغلانمیش یئددی پرده(داستان) ایله بوش سیم(مطلق) بیرلیکده هر سیمین سککیز چئشیدلی سس وئرمهسینی یارادیر. ائلهجه ده یئددینجی(خینسیر) پردهنین وئردییی سس ایله سونرادان آردیجیل اولاراق زیله ساری گلن هر بوش سیمین سسینده کی هوندورلویون بیر اولدوغونو(بونا گؤره ده بؤیوک اؤیرتمن اورموی بونلاری عئینی ایشاره ایله گوستریر) نظرده توتساق موسیقی چالغیسیندا ۳۶ چشیدلی یوکسکلیکده سسین الده ائدیله بیلهجهیینی گؤروروک.
اورموی عرب الیفباسینین ابجد حرفلری دوزایی آردیجا گلن ایشارهلرله هر بیر سس آیری_آیریلیقدا گؤستریلیر. ابجد حسابیندا بیرینجی حرفین(الیف) بیر(۱) رقمینی ایفاده ائتدییینی و “لو” حرفینین ۳۶ رقمینه برابر اولدوغونو نظرده توتساق، عود موسیقی چالغیسینین هر بیر سسینین بللی بیر حرف ایله گوستریلمه سینین دوغال اولدوغونو آیدین گؤروروک.
موسیقی سسلرینین الیفبا حرفلری ایله گؤستریلمهسی غربی آوروپادا هله چوخ اوزاق کئچمیشدن تا بو گونه قدر گئنیش یاییلمیشدیر. بو گونسه بیر پارا چاغلاردا لاتین الیفباسی حرفلریندن ایستیفاده ائدیلیر. بورادا بیر_بیرینه پارالئل اولان بئش خطدن ایستیفاده یولو ایله دوزنلنمیش نوت ایشارهلری ایله یاناشی لاتین حرفلری ایله ده آیری_آیری سسلر گؤستریر. اؤرنک اولاراق، ج -“دو” نوتونو، د – “ر” نوتونو، جیس – ” دو دییئز ” نوتونو، ب – ” سی بئمول ” نوتونو، ح – ” سی ” نوتونو گوستریر. لاکین الیفبا حرفلری گؤستردییی آیری_آیری موسیقی سسلرینین اؤلچوسونو، هر سسین آیریلیقدا نه قدر اوزادیلماسینی گؤسترمیر. بئلهلیکله، موسیقی صنعتینین تملینی قوران مئلودییانین قاباریق یونلری، سسلرین بیر_بیری ایله قارشیلیقلی ایلگیده اولماسینی الیفبا حرفلری ایله بیر تور گؤسترمک اولوردوسا، همین سسلرین یارانماسیندا چوخ اؤنمیاولان اؤلچو، ریتم، آهنگ یونلرینی الیفبا حرفلری ایله گؤستریلمهسی هئچ ده مومکون اولمور. حرفلردن عیبارت تابولاتورالارین تمل چاتیشماز یؤنو ده ائله بودور.
اورموی عود موسیقی چالغیسیندا سسلهنن، الده ائدیلن هر بیر سسین(چالغی یا باغلانمیش سیملر و قوراشدیریلمیش پردهلر اوزره) ابجد حرفلری ایله گؤستریلمه قورالاری یوخاریداکی سخئم ایله گؤسترمیشدیر.
بیز اورموینین نظرده توتدوغو عود موسیقی آلتینین سسلر دوزومو سخئمینی شرح ائتدیکده بیر موهوم جهت دیقتیمیزی جلب ائدیر. او دا آذربایجان خالق موسیقی آلتی تاردا اولدوغو کیمی، عوددا دا هر اوکتاوانین ۱۷ پیللهدن تشکیل اولونماسیندان عیبارتدیر. فرق بوراسیندادیر کی، اگر تارین ایکینجی اوکتاواسیندا،۰ میثال اوچون، ” دو-دییئز ” ایله ” رئ-بئمول ” ائنهارمونیک اولدوقلاری اوچون عئینی پرده واسیطهسیله ایفاده ائدیلیرسه (تاردا کیچیک و بیرینجی اوکتاوالار ۱۷ پیلله دن عیبارتدیر)، اود موسیقی آلتینده ان بم پردهلردن توتموش ان زیل سسلرینهامیسی ۱۷ پیللهیه بؤلونور و اوکتاوانین، فورتئپیانودا اولدوغو کیمی، ۱۲ پیللهدن یوخ، تارین بیرینجی اوکتاواسیندا اولدوغو کیمی۱۷ پیللهدن عیبارت اولدوغونو تثبیت ائدیر. بو نؤقطهی-نظردن او، هر پردنی اؤزونه مخصوص ایشاره ایله قئیده آلیر. بئله لیکله، دییئزلی و بئموللو سسلر آیری-آیری ایشاره لر واسیطهسیله گؤستریلیر. بو ایسه اورموی اثرلرینین شرحی مسلهسینی خئیلی مورککبلشدیریر. بونا گؤره ده اورموی نین نوت سیستئمینی داها دقیق بیر طرزده موعاصیر نوت یازیسینا کؤچورمه یه جهد ائتدیکده دییئزلی و بئموللو سسلرین ائنهارمونیک جهتدن باشقا-باشقا اولدوغو ایله ایستر-ایستهمز راضیلاشمالیییق.
اورموی یازدیغی موسیقی پارچاسینین سرلؤوحهسینده هر شئیدن اول اثرینهانسی موغام کؤکونده و هم ده نه اؤلچوده (وزنده) اولدوغونو بیلدیریر. بورادا مؤلیف، موسیقینین اساسینی تشکیل ائدن ریتم مسلهسینه چوخ بؤیوک اهمیت وئریر. آخی، ریتم موسیقینین نبضیدیر. ایفا اولوندوغو مودت عرضینده زامان شراییطی ایله بیلاواسیطه علاقهدار اولاراق یارادیلان هر بیر موسیقی اثری اؤلچو قایدالارینا تابئعدیر. بیز موسیقینی دیقتله دینلهسک گؤرریک کی، ان کیچیک موسیقی پارچاسینین داخیلینده بئله موعین بیر حرکت وارلیغینی ایفاده ائدن کونکرئت ریتمیک جهت واردیر. ریتم (وزن-بحر-اؤلچو) موسیقینی تشکیل ائدن، فورمایا، قایدایا سالان و اونا موعین شکیل وئرن اساس ایفاده واسیطهلریندن بیریدیر.
آذربایجان موسیقیسینین وزنی اولدوقجا مورککب و رنگارنگدیر. بونا گؤره ده وزن نظریییهسی تا قدیمدن باشلایاراق بوتون آذربایجان موسیقیشوناسلارینین کیتابلاریندا ان واجیب فصیللردن بیرینی تشکیل ائدیر.
ووکال موسیقیده ریتم شعرین بحرینی اؤزونده عکس ائتدیریر. اودور کی، شعرین بحری ایله موسیقینین اؤلچوسو طاراز گلمهدیکده آهنگ بوسبوتون پوزولور، شعر ایله موسیقی آراسیندا وحدت داغیلیر.
بونا گؤره ده شرق موسیقیسینده ایشلهنن اؤلچو نؤوعلری عروض وزنیندهکی اؤلچولره، داها دوغروسو بحرلره تام معناسی ایله مووافیق گلیر. بو واجیب جهتی نظره آلاراق اورموی ده اؤزوندن اولکی موسیقیشوناسلارین عنعنهسینی داوام ائتدیرهرک آذربایجان موسیقیسینده ایستیفاده اولونان آیری-آیری اؤلچولری شرق کلاسیک شعرینده اولان بحرلرین آدلاری ایله قئیده آلمیشدیر.
آذربایجان کلاسیک موسیقیسینین ان اهمیتلی ساحهلریندن بیری اولان وزن بحثی گئنیش و درین تدقیقات طلب ائدیر. لاکین مقالهمیزین مؤوضوعسو ایله موعین درجهده علاقهدار اولدوغوندان بو مسله اوزرینده موختصر ده اولسا دایانماغی لازیم بیلیریک.
وزن (قدیم موسیقی کیتابلاریندا ریتم، وزن، آهنگ و عومومیتله موسیقیده اؤلچو مفهومونو ایفاده ائدن ” ایقا ” تئرمینی کیمیایشله نیر) بحثینی ایلک دفعه اولاراق علمیاساسلار اوزره شرح ائدن سککیز عصرین ان گؤرکملی موسیقی عالیمیبصرهلی خلیل ایبن احمد فراهیدی اولموشدور (۷۰۰-۷۷۲، باشقا بیر معلوماتا اساسن ۷۸۶-جی ایلده دمشق شهرینده اؤلموشدور). او، موسیقی صنعتی حاقیندا یازدیغی ایکی کیتابیندان بیرینجیسینی ایقا مسله لرینه حصر ائتمیشدیر. اسحاق ایبن ابراهیم الموصولی ایسه ” کیتاب-اول نغم ال-ایقا ” آدلی اثرینده وزن بحثی اوزرینده اطرافلی صورتده دایانیر. ابول فرج ایصفاحانی ” کیتاب-اول-آغانی ” اثرینده عباسی خلیفهلریندن اولانهارون-الرشید (۷۸۶-۸۰۹) ایله مامون (۸۱۳-۸۳۳) دؤورونون موسیقی صنعتینی اطرافلی صورتده تصویر ائدهرک موسیقیده وزن مسلهسی نین اهمیتیندن و اساس جهتلریندن دانیشیر.
یئنه ده اون عصرین ان گؤرکملی موسیقیشوناسلاریندان ابو نصر فارابی (۸۶۵-۹۵۰) اؤزونون ” کیتاب-اول موسیقی-الکبیر” اثرینده وزن حاقیندا یازیر: “ایقا – صدالارین زامان عرضینده تقسیم اولونماسی، موختلیف اوزونلوقدا اولان سسلرین واخت داخیلینده مونتظم بؤلونمه سی دئمکدیر” . مشهور تاجیک فیلوسوفو و موسیقیشوناسی ابو علی ایبن سینانین (۹۸۰-۱۰۳۷) ” کیتاب-شفا ” اثرینده وزن موعین زامان داخیلینده و موعین مودت عرضینده مونتظم قایدا اوزره تقسیم اولونان ضربلرین مجموعو آدلاندیریلیر.
اورموی ایسه وزن حاقیندا بئله یازیر: “وزن، زامان اعتیباری ایله بیر-بیریندن آیریلیقدا سسلهنن و اؤز واحیدلری آراسیندا موعین صورتده تثبیت ائدیلمیش موناسیبتده بولونان و بئلهلیکله برابر دؤورلرده خوصوصی وضعیت کسب ائدن نقرات آردیجیللیغیندان عیبارتدیر” . (اورموی و باشقا اورتا عصر موسیقیشوناسلاری نقره سؤزونو ضرب معناسیندا. نقرات سؤزونو ایسه جم ساییندا ضربلر معناسیندا ایشلهدیرلر؛ احتیمال ائتمک اولار کی، آذربایجان ضرب موسیقی آلتلریندن اولان ناغارا بو سؤزدن عمله گلمیشدیر).
ریتمین، موسیقی سسلرینین مونتظم قایدادا عوضلنمهسیندن عیبارت اولدوغونو گؤسترن اورموی قئید ائدیر کی، ضربلر دؤورونده کی آردیجیللیغین دوزگون موناسیب و اویغون اولوب-اولمادیغینی دوروست تعیین ائدن اینسانین اینتویسییاسی، شوعورو، دراکه سی و دویغوسودور.
اورموی وزن بحثینی داوام ائتدیرهرک یازیر: ” بیز، ایکی موتحریک حرفی (داها دوغروسو ایکی هئجانی – ه.ب.) مثلا، ” تانا ” سؤزونو تلفوظ ائتدیکده دیلیمیزله داماغیمیز اوزرینه ایکی دفعه موختلیف کئیفیتده اولان ضرب وورموش اولوروق. بو ایکی ضرب آراسیندا موعین بیر واخت کئچیر: اوزون، قیسا، یا دا اورتا. بو واختین سون درجه قیسا بیر حدده چاتدیریلماسی نتیجهسینده الده ائدیلن واختآراسی (او قدر کیچیک بیر واختآراسی کی، اونون حیس ائدیلمهسی چتینلیکله مومکون اولسون) ایکی الین طبیل اوزرینده چوخ سورعتلی حرکتی نتیجهسینده عمله گلن تیترهییشی خاطیرلادیر.
ایکی ضرب آراسینداکی مودتی اوزاتماق اوچون ایسه حد-حودود یوخدور. ایکی ضرب آراسیندا داوام ائدن بو ایکی نؤوع ایفراط مودت (یعنی سون درجه قیسا، یا دا چوخ اوزون) زامان ایله علاقهدار اولان اؤلچو، وزن اوچون هئچ ده موناسیب گؤرولمور، حالبوکی اورتا سورعتده ایستیفاده اولونان اؤلچولر ثمرهلی و اویغون حساب ائدیلمهلیدیر.
اورموی نین یاراتدیغی ایلک آذربایجان نوت یازیسی سیستئمیاؤز حقیقیلیگی اعتیباری ایله اورتا عصر غربی آوروپا تابولاتورالاریندان هئچ ده گئریده قالمیر.
بو اونا بنزر کی، تلفوظ زامانی ثقیل (آغیر) هئجالاری ایجاب ائتدیگی طرزده اوزاتماییب خفیف هئجالار کیمیسؤیلهیهسن. بئله حالدا یقین کی، میصراعلارین اؤلچوسو پوزولار، چونکی، وزن دوزگون ایفاده طلب ائدیر. اودور کی، تلفوظ زامانی کلمهلرین هئجالاری آراسینداکی مودت وزننین (اوصلوبون) طلب ائتدیگی قایدایا تابع اولاراق: بعضی حاللاردا نیسبتن اوزون، بعضی حاللاردا ایسه عکسینه قیسا اولمالیدیر. بو ایسه همین قئید ائتدیگیمیز، دوروست واختآراسی، یعنی فاصیل دئمکدیر. دوزگون فاصیل اؤلچوسو ضربلرآراسی مودتین بعضیسینین نیسبتن اوزون، بعضیسینین قیسالیغینی طلب ائدیر. بو ایشده آهنگین پوزولدوغونو حیس ائتمک اوچون بؤیوک ایستعداد طلب اولونمور. چونکی، بئله بیر اویغونسوزلوق هر کس طرفیندن درحال دویولور. حالبوکی وزنین دوزگون ایشلهدیلدیگینی ائشیتدیکده قلبینده راضیلیق و ممنونیت حیسی ایله هذ آلمایان هئچ بیر اینسان تاپیلماز”.
آذربایجان کلاسیک موسیقیسینده ان چوخ ایشلهنن رمل (موختلیف نؤوعلری ایله) و هزج بحرلریدیر. یوخاریدا قئید ائتدیگیمیز کیمیاورموی، کشف ائتدیگی قایدا اساسیندا اؤز موسیقی پارچاسینی تثبیت ائدیب یازماق ایستهدیکده اثرینین سرلؤوحهسینده موسیقینینهانسی موغام کؤکونده اولدوغونو گؤستریر. عئینی زاماندا ماهنینین اؤلچوسونو بیلدیرمک اوچونهانسی وزنین ضربلری اوزرینده اساسلاندیغینی قئید ائدیر (بو دفعه ضرب کلمهسی سؤزون حرفی معناسیندا، یعنی حاضیردا بیز ایشلتدیگیمیز معنادادیر). سونرا او، اوخوناجاق ماهنیدان اول اودون چالاجاغی کیچیک مقدیمهنین مئلودییاسینی (” اس-سووت ” ) قئیده آلیر. بو مقدیمه ماهنینین اوللرینده، ائلهجه ده سونرادان آیری-آیری بندلری (کوپلئتلری) آراسیندا نقرات (بیزیم ایندی ایشلتدیگیمیز دؤندرمه معناسیندا) فونکسییاسینی داشییان چوخ کیچیک اینسترومئنتال ائپیزوددان عیبارتدیر.
ماهنینین موسیقیسینه (کؤک و ریتم مئلودییا) عایید اساس جهتلری قئید ائتدیکدن سونرا موختلیف ماهنی نین متنینی یازیر. نهایت ان سونرا متنی آیری-آیری هئجالار اوزره آییراراق هر بیر هئجا آلتینداهانسی سسین نه اوزونلوقدا اولدوغونو (سسلرین اؤلچوسو و یوکسکلیگی) ابجد حرفلری و رقملری واسیطه سیله قئید ائدیر. بو جهتدن، خالقیمیزین بؤیوک موسیقیشوناسی اورموی نین یاراتدیغی ایلک آذربایجان نوت یازیسی سیستئمیاؤز حقیقیلیگی اعتیباری ایله اورتا عصر غربی آوروپا تابولاتورالاریندان هئچ ده گئریده قالمیر.
قایناق: http://www.etekyazi.com


text:
روشوت و کورروپسییا ایله موباریزه عملیاتلارینین مرکزینه چئوریلهن سعودییه عربیستانیندا نؤوبتی حبس دالغاسی باشلاییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «رؤیتر» اینفورماسییا یاییب.
معلوماتا گؤره، سعودییه عربیستانینین سیاست و تیجارت دونیاسیندان نفوذلو سیمالار یئنی حبس دالغاسینین قوربانینا چئوریلیب.
معلوماتا گؤره، اونلارین بیر قیسمی ۲۰۱۱-جی ایلده وفات ائتمیش ولیعهد شاهزاده سلطان بین-ابدولعزیزین عائلهسینین عضولریدیر.
خاطیرلاداق کی، ولیهدین تضییقی ایله کرال سالمان ابن ابدولعزیز اس-سود ۴ نویابردا ۱۰ شاهزاده و ۱۲ کئچمیش ناظرین حبس اولونماسییلا باغلی قرار وئرمیشدی.