text:
برملیون کیشی نینگ مخدره ماده لرگه معتادلیگی انیق لنگن
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی تمانیدن چیقاریلگن حساباتده ایسه 15- 64 یاشیده بولگن برملیون افغان اهالیسی تریاک و هیروین کبی مخدره ماده لر گه معتاد لیگی انیق لنگن.
معتادلر آره سیده پلیس عسکرلری بارلیگی هم تاکیدلنیب اما اولردن انیق حسابات چیقه ریلمه گن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اداره مسوللری حاضرگی چیقاریلگن حسابات نینگ 2005 میلادی ییلده چیقاریلگن حساباتگه سالشترگنده افغانستان بویلب تریاک دن قوله نه یاتگن کیشلر سانی 150 منگدن 230مینگه قدر کوپیگنی معلوم قیلینگن.
همده هیروین ماده سی دن قوله نه یاتگن کیشلر سانی 50 مینگ دن 120 مینگه چه کوتاریلگنی اورغولنگن.
بوحساباتگه قره گنده ایسه تریاک وهیروین گه معتادبولگنلرسانی قریب ییلک فایز کوپیگن.
حسابات نینگ تیارلشگه کتته حصصه قوشگن بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اداره سی نینگ مسوللریدن سارا ویلیرمعتالرجمله سیگه عیاللر وباله لرهم موجودلیگینی تاکیدله دی.
اونگه کوره ایریم حدودلرده باله لرنی دوالش اوچون هم آنه لر تریاک دن قوله نیشی آلیب باریلگن تیکشروده انیق لنگن.
عینی حالده چیقاریلگن حساباتده بیرقنچه پلیس عسکرلرینی هم معتاد لیگی تاکیدلنیب بوایسه جدی معما صفتیده کورسه تیلگن.
افغانستان مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش وزیرلیگی نینگ اورن باسری انجنیر محمد ابراهیم ازهر مهاجرت اقتصاد ابگارلیگی، معتاد لرسانینی کوپیگنیگه اساسی عامل دیه فکر بیلدردی.
شونگه قوشیمچه قیلیب ازهرجنابلری معتادلرنی دوالش اوچون بولگن مرکزلرنینگ آزلیگی و مخدره ماده لرنینگ اسان لیک بیلن قولگه کیرتیش بومعمانی کوپیشگه کتته حصصه قوشگنینی ایتدی.
شونینگ دیک ازهرجنابلری مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش اوچون جدی هادیملر کوتاریلیشینی اورغولب بومسله نی بولیب اوتیشی کوتیله یاتگن کابل انجمنیده تکلیف ایتیلیشینی معلوم قیلدی.
همده ترقه تیلگن حساباتده معتاد لرنینگ دوالش اوچون مرکزلر ازلیگی جدی معما صفتیده کوره سه تیلگن.
شونینگدیک صحبت بولگن معتادلردن فقط گینه اون فایزی دوالنگن لیک لرینی ایتگن وخلاص دیب یازیلگن چیقاریلگن حساباتده
عینی حالده یتی یوزمینگ معتادنینگ جدی بیرشکلده دوالنیشگه نیازلری بارلیگی اورغولنگن. بوتیکشرو فقط گینه تریاک و هیروین گه معتاد بولگن کیشلر اوستیدن اوتکزیلگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی ایسه معتاد سانینی کونساین ارتیب باریشی خواطرلی دیب بومعمانی الدینی الیش اوچون دنیاهم جمعیت مملکت لری نینگ قانیقرلی همکارلیک قیلیشگه چقردی


c: text/html

text:
انگلیس تیلی : اوچینچی سبق
بی بی سی اوزبیک خدمتی نینگ تیلی سبقلریگه خوش کیلیبسیز. اوتگن ییلرده رادیو دستور میزده بیریب باریلگن
" English One to one" تورکوم سبقلرمیزنی ایندی
bbcuzbek.com
ده هم تینگلی آله سیز . لایحه بی بی سی انگلیش بیلن همکارلیکده تیارلنگن. هر دوشنبه ینگیلنه دیگن سبقلرمیزده سیز کونده لیک حیاتده دوچ کیله دیگن انگلیسچه سوز و عباره لر، اولرنینگ قوللنیشی، گرامر قاعده لر مثاللر یاردمیده توشونتیرله دی. دستور میزنی تینگلش جریانیده سیز قهرمانلرمیز بیلن تنیشه سیز، اولر بیلن سوزله شه سیز، تورلی وضعیتلرگه توشه سیز، اوقیش، ایش خرید قیلیشگه باره سیز و سیاحت قیله سیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورکجه سیناوینا باشوورولار آرتدی
یونوس امره انستیتوسونون خاریجیلره یؤنهلیک تورکجه یئتهنک سیناوی ۱۳ ژانویه جمعه ارتهسی گونو گئچیریلهجک
یونوس امره انستیتوسونون ۳۵ اؤلکهده ۴۱ نقطهده ائش زامانلی دوزنلهیهجگی تورکجه یئترلیلیک سیناوینا باشوورو نیسبتی اؤتن ایلله مقایسهده یوزده ۶۰ آرتدی.
یونوس امره انستیتوسونون خاریجیلره یؤنهلیک تورکجه یئتهنک سیناوی ۱۳ ژانویه جمعه ارتهسی گونو گئچیریلهجک.
تورکجهنین اولوسلارآراسی میقیاسدا ایستاندارد بیر سیناوا قووشماسی و خاریجدن اؤیرنجی قبولونو آسانلاشدیران سیاستلره دستک اولونماسی مقصدیله حیاتا گئچیریلن تورکجه یئتهنک سیناوی، ۳۵ اؤلکهده توپلام ۴۱ نقطهده ائش زامانلی گئچیریلهجک.
ایکی اوتورومدا ائدیلهجک سیناوین بیرینجی اوتوروموندا اوخوما، دینلهمه و یازما، ایکینجی اوتورومدا ایسه دانیشما باجاریقلاری اؤلچولهجک.
تورکجه دیل یئترلیگینی رسمیلشدیرمک ایستهیهن نامیزدلرین ایشتیراک ائتدیگی سیناودا اوغور قازانان نامیزدلره، پوئنلرینه گؤره ب۲، ج۱، ج۲ سویهلرینده تورکجه یئترلیلیک سندی وئریلیر.
تورکجه یئتهنک سیناوی نتیجهسینده تورکجه یئترلیک بلگهسینه صاحب اولانلار، تورکیهده هر هانسی بیر اونیورسیتهده تحصیل آلماق حاقی قازاناندا تورکجه حاضرلیق صینفی اوخوماقدان معاف توتولور. تورکجه یئترلیک سندی، اؤیرنجیلر قدر تورکیهده، یا دا اؤز اؤلکهلرینده اولوسلارآراسی فعالیت گؤسترهن شیرکتلرده ایشلهمک ایستهیهن شخصلره، تورکجه ترجومهچیلیک ائتمک ایستهیهنلره، یا دا خاریجده تورکجه اؤیرتمک ایستهیهن اؤیرتمن نامیزدلرینه ده ایش مراجعتلرینده بؤیوک اوستونلوک ساغلاییر.
سیناو، ۲۰۱۳.جو ایلدن بری ایلده اوچ دفعه گئچیریلیر. هر گئچن ایل ماراغین داها دا آرتدیغی سیناغا بو گونه قدر ۵ مین ۶۲۰ نامیزد مراجعت ائتدی. بو شخصلر آراسیندان ۳ مین ۶۶۱ نامیزد اوغورلو اولوب تورکجه یئترلیک سندی آلماغا حاق قازاندی.
۱۹ مارس ۲۰۱۸ده یئنی مراجعتلرین قبول اولوناجاغی سیناوین ایکینجی اویقولاماسی ۵ میده اولاجاق. ایلده اوچ دفعه گئچیریلن سیناوین بو ایل ژانویه، می و سپتامبر آیلاریندا گئچیریلمهسی پلانلاشدیریلیر. تخمیناً ۱ آی اول باشوورولارین آلیندیغی سیناولارین نتیجهلری ۲۰ گون مدتینده آچیقلانیر.
آیرینتیلی بیلگیلری "tys.yee.org.tr" آدرسیندن الده ائدیلهبیلرسینیز.


text:
اوچ نفر تخارلیک ایرانده دارگه آسیلگن
ایران مملکتی تمانیدن مخدره ماده گه عیبدارتنیلگن بیش شخصدن اوچته سی بومملکتده دارگه آسیلیب، بولردن ایکتیه سی اوققه آتیلگنی ایتیلماقده. بومذکورشخصلر تخارولایتی نینگ کلفگان تومنیدن بولگن. تخارولایتی نینگ مدافعه وکیللریدن بولگن اسلام پهلوان نینگ ایتیشیچه، دارگه آسیلگن مذکور شخصلربیلن دولت نینگ قولی بولگن. اونگه کوره، جسدی کیلگنلر یاشی 15 دن تا 20 گچه بولگن. بوشخصلرنینگ هربیری تورت وبیش ییل ایران قماقخانه سیده بولگن. ایتیلیشیچه، تخارولایتی نینگ کلفگان تومنیده گیاهی ماده لرنی قاچاقبر لیک قیله دیگن لرنینگ کته لری بار، اولربیلن بیرگه بوایشده دولت سهمدارلیگی هم ایتیلگن. بوقاچاقبرلرکوپینچه یاش کمبغل ییگیت لرنی بوایشگه بیرمقدار نقدی پول ویاهم عایله سیگه آذوقه بیریش بیلن آلیب کیله دیلر. بونده ی یاشلرنینگ فقط گینه نقدی پول بیلن مخدره ماده اوچون آواره ایته دیلر. بولرنینگ اکثریسینی 18، 19، و20 یشرییگیت لرتشکیل بیره دی. پهلوان جنابلری نینگ ایتیشیگه قره گنده، بومذکورشخصلرنینگ دارگه آسیلگنی سببی، کوپینچه ینگی ریس جمهور اشرف غنی احمدزی تمانیدن افغانستان و امریکا اورته سیده گی خوفسیزلیک پیمانی امضالنیشی ایران دولتی نینگ قرشی ایکنلیگی بولگن. شونینگدیک، پهلوان جنابلری، سابق ریس جمهورکرزی نی گیاهی ماده لرنی قاچاق قیله دیگن شخصلرنی آلدینی آله آلمه گنیده عیبداردیب بیلدیردی. اوتگن ییلی مذکور ولایتگه ایران مملکتی ده دارگه آسیلیب جسدی یوباریلگن شخصلرسانی 85 ته بولگن.


text:
تاکسی سوروجوسو و من
["منیم بو یاشیما قَدَر بیر نفر ده موصاحیبیم اولماییب ! "]
*************
هاوانین شاختاسی آدامی کَسیردی ، بیر یئره گئتمهلی ایدیم کی نئچه تاکسی دهییشمهک زوروندایدیم ! بو اساسدا زنگ آچدیم " آژانس"-آ بیر ماشین گئتمهک ایستهدیگیم یئره ایسته دیم !
بیرآز گئج گلمهسی و هاوانین شاختاسینا گؤره قیزقین (حیرصلی) حالدا زنگ ووردوم دئدیم قاغا به سیزین بو ماشین هاردا دی بس ؟؟؟ دا من دوندوم دا !!!
سس : "ایندیجه یئتیشربا " دئدی !
...
هاندان گئجدن بیر اورتا یاشلی کیشی پیرایدیلان گلدی ! دا بیر سؤز دئمه دن مینیب و یوللاندیم !
"کیشی بس هاردایدین منی دا شاختا ووردو دا " دئدیم .
یولو ائله داغدان باغدان دانیشدیق ! سؤز گلدی چاتدی بورایا کی سوروجو عمی جان دئدی منیم بو یاشیما قَدَر بیر نفر موصاحیبیم (یولداش) اولماییب ! بونو دا او کابلایی-یا بورجلویام ! (رحمتلیک آتاسینا کابلایی دئییردی)
دئییردی :
اوشاغیدیم ، یاشیتلاریمیلا بیرلیکده ایلک اولاراق خرمنده (کندلی اوشاقلارین استادیوم لاری) توپ اویناماغا گئتمیشدیم ! کابلایی سسلهمهدن الیندهکی موُسوُن شیرپیسی ایله دالدان منیم کورهییمین اورتاسیندان یاش شیرپینی ائله یاتیرتدی کی frown ifade simgesi ائله بیل بوزون اوستونه قاینار سو تؤکدون ! بئلیمی ائله پؤشله ییب قیزیشدیردی ، دا من ایلان کیمی اؤزومه دولاشدیم !
"داها او اولدو بو اولدو من یولداشی ، توپو و تریبیت سیزلیکلری بیر دفعه لیک بوکدوم قویدوم قیراغا " دئدی !
هله ده دئییردی من او کیشییه بورجلویام یوخسا ایندی بیلمیرم نه دورومدایدیم !
دا ایستهمهدیم اورهگین سیندیرام ! {هن}ین گتیردیم !
بیله سینه "حاقلی سان کیشی ، آللاه او کیشی لره رحمت ائله سین " دئدیم !
آمما اورهگیمدن چوخ اؤزلملر، حسرت لر و دویغولار کئچدی !
او بی بوگون تاکسی سوروجوسو اولموشدور و گئجه گوندوز قاچا قاچدایدی ! آمما هئچ واخت یئتیشه بیلمهییردی ! frown ifade simgesi
توپلومدا اولان ساختا ، آنلامسیز و بوش قوراللار گؤزومون اؤنوندن کئچدی !
آتاسینین نهیی دوشوندویو و اوشاغینین اوشاخلیق ائلهمهسینه قارشی دورماسینی دوشوندوم !!! اؤزومو قاندیرا بیلمه دیم !!!
توپچولارین میلیاردلار پول - پارانین یئر به یئر ائلهمهلری و بو کیشینین هله ده تاکسی سوروجوسو اولماسی گؤزومون اؤنوندن کئچدی !
و بیر چوخ بونلارا بنزهر آجی دوشونجهلر !
بیلمیرم آدین اخلاق قویام، تربیت قویام، کولتور قویام، یا باشقا هر نمنه ! مینلر اینسانی بو سوروجو عمی جان کیمیلرینین یاشاملارین نیسگیللی ائلهییب !
هله ده بئچارالار اونلاردان ائتکیلهنهرک شوکور نعمت اینسانلاردیرلار !
هله ده بونلار اؤزلری ده او دوشونجهلر ایله اؤز اوشاقلارین یئتیریب، بویا باشا چاتدیریرلار ...
و بو آجی ناغیل چوخلارینین یاشامیندا آردیجیل اولاراق آتین چاپدیریر! frown ifade simgesi
(ح.م)
-
- ۹۲/۰۹/۲۸


text:
ائله ائیله کی ، بیرده بازارا شور ساتان دئییم گلسین
ائله ایش دوت کی، ایچیندن قنبر قولو چیخماسین
ائله باغین بئله ده مئیوه سی اولار
ائله تیکه گؤتور کی ، اودا بیلَه سن
ائله دون گئیمه ک گره ک کی ، یاماغی ائوده تاپیلا
ائله سؤز دئه کی ، کالی تؤکولسون دَیمیشی قالسین
ائله سؤز دئییر کی ، پیشمیش تویوغون گولمه گی گلیر
ائله قازانین بئله ده آشی اولار
اؤیره نمَگه عار اولماز
اؤیودو آلمایانا وئره رلر
احتیاج انسانی هر ایشه قویار
ارز ایشینی اؤزون گؤر
ارکوزو اولانا یول گؤسترن چوخ اولار
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
مسلمان دنیا سیده اسلام تقویمیدهگی مقدس آی- رمضان باشلندی.
عرب دنیا سیده گی عالملرآسمانده ینگی آی کورینگنی ، بیر آی لیک روزه و عبادتنی باشلش ممکن لیگنی ایتیشگن. اسلام تقویمده گی توقیزینچی آی بولمیش رمضا بوندن بیر مینگ تورت یوز ییل اول مقدس قرآن کریم نینگ ایلک آیاتلری حضرت محمد(ص) گه نازل بولگن وقتگه توغری کیله دی. بو آیده جنت ایشیکلری آچیلیب ، جهنم ایشیکلری یاپیلیشی ایتیله دی. ایرم دولتلر رمضان آینی ٩ ینچی جولایدن، افغانستان، اوزبیکستان صعودی عربستان و ینه بیر نیچه دولتلر بیرکون کیین باشلشدی. ویدیو تصویرده مکه مکرمه ده گی مرکزی مسجدده رمضان باشلینیشی بیلن ادا ایتلگن ایلیک نماز اچون آدم آقیب کیله یاتگنی عکس ایتگن.


text:
فلوریدا آتلانتیک بیلیمیوردو
فلوریدا آتلانتیک بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Florida Atlantic University, (فارسجا:دانشگاه فلوریدا آتلانتیک)، (عربجه:جامعة فلوريدا أتلانتيك))آمریکانین بوکا راتون، فلوریدا شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۲۹٬۴۵۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. فلوریدا آتلانتیک بیلیمیوردو ۱۹۶۱ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Florida Atlantic University»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فلوریدا آتلانتیک بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آذربایجانین مشهور ائسترادا و اوپئرا موغهننیسی، خالق آرتیستی فلورا کریمووا اسرارنگیز سسه صاحبدیر.
آخار. آز خبر وئریر کی، او، بشر تاریخینده، یئگانه دؤرد (۴-جو) اوکتاوانی آشان موغهننیلردندیر. بو باخیمدان فلورا کریمووانین دیگر بئله فانتاستیک سسه مالیک موغهننیلردن فرقی اوندادیر کی، او نینکی ۴-جو اوکتاوادا ووکالیز ایفا ائدیر، حتی بو یوکسکلیکده اوخویا دا بیلیر. ان قریبهسی بودور کی، اونون سسی بوتؤولوکله ۴ اوکتاوانی - یعنی بوتون نوتلاری احاطه ائدیر.
آذربایجان دؤولت اوپئرا و بالئت تئاتریندا لیلی (لیلی و مجنون (اوپئرا)، «لیلی و مجنون"، اوزئییر هاجیبیوو) پارتییاسیندا چیخیش ائدیب، «قانون نامینه»، «حیات بیزی سیناییر»، «یوللار گؤروشهنده» بدیعی فیلملرینده چکیلیب. بستکار ائلزا ایبراهیمووا، خصوصی اولاراق فلورا کریمووانین سسی اوچون آفت اوپئراسینی بستهلهییب.
فلورا کریمووانین ایفاسیندا «قایتار عشقیمی»، «سنسیز»، «داها منده دؤزوم یوخ»، «نه گلمز اولدون» کیمی ماهنیلار چوخ سئویلیب.
فلورا کریمووانین ایفاسیندا «بؤیوک دایاق» فیلمینده سسلهندیریلهن «پریشانین ماهنیسی» کیمی تانینان ماهنینی تقدیم ائدیریک:


text:
رضا ضراب اولایینی سادهجه تورکییه ایله احاطهلهمک دوغرو اولماز.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری قافسام-این صدر معاوینی، سیاسی علملر اوزره فلسفه دوکتورو ناظیم جفرسوی قید ائدیب. او، بو اولایین ایستیفاده ائدیله بیلجیی داها ایکی ساحهنی خاطیرلادیب:
"بیرینجیسی، ترامپ اقتداری بو اولایدان ایرانا قارشی ایستیفاده ائدجک. بو چرچیوهده ترامپ آدمینستراسییاسینین سرت ایران سیاستینه داوام ائتمهسی اوچون یئنی بیر سبب اورتایا چیخاجاق. بونونلا حتی ایرانا قارشی تطبیق اولونان سانکسییالارا داها یئنیلرینین ده علاوه اولوناجاغینی دئمک مومکوندور. ایکینجیسی ایسه بو اولایدان بیرلمیش عرب امیرلیکلری ده ایستیفاده ائده بیلر. مثلاً، ضراب اولایی داوام ائدرکن، یا دا سونراسیندا اماراتین آمریکا ایله یئنی بیر سلاح و یا تیجارت موقاویلهسی ایمضالاماسی گؤزلهنیلندیر. یئنه سعودییه عربیستانی بو اولای اوزریندن بیرلشمیش عرب امیرلیکلری رهبرلیینه قارشی لیوانداکی حادثهلره اوخشار حرکتلر ائده بیلر".


text:
آبش-این کالیفورنییا ایشتاتینین سانتا کروز شهرینین چیمرلیینده گؤی اوزونو نهنگ بولودون اؤرتمهسی اینسانلارین تشویشینه سبب اولوب.
آخار. آز خبر وئریر کی، پایلاشیلان ویدئودا هاوانین آنیدن قارالدیغی، سرت کولیین اسدیی و فانتاستیک فیلم سهنهلرینه بنزر نهنگ بولودون گؤی اوزونو باغلادیغی آیدین گؤرونور.
قورخو ایچینده اولانلارین اینسانلارین دا قاچماغا باشلادیغی بللی اولور.
سوسیال شبکهده یئرلشدیریلهن ویدئویا یازیلان شرحلر ده دیققتچکیجی اولوب.
بئله کی، ایزلییجیلرین بعضیلری بو کیمی حادثهلرین قیامتین گؤستریجیسی اولدوغونو بیلدیریبلر.


text:
رقیه کبیری
اورييم آغريير
(حکایه)
آااااخ...دئدیم ها دیشیم بتر آغریییر!. قولاق آسمادی کی، دمیر قاپینی اوزومه چیرپاندا، ائله بیل دیشیمین زوغوندان ایلدیریم چاخدی.
کاش ائویمیزده اولاردیم. آنام هئچ اولماسا دیشیمین دیبینه موخک توزو قویارردی. اوشاقلیقدا موخهیی دیشیمین دیبینه تؤکنده آغری ایلدیریم کیمی چاخاردی. آمما بیر آزدان کسیلردی. آتام «موخهیی بوش وئر» دئییردی. سیگارینین توستوسون سینهسینه دولدوروب، دیشیمین دیبینه اوفورردی. آنام؛ «موخک آغرینی کسدی » دئیردی، آتام ایسه« توستو کئییتدی.» دئیردی.
کاشکی ایندی بیر چیمدیک موخک توزو اولاردی. دئینه آخی بوردا موخک نه تاپیلاجاق. «سیگار توستوسو دیش آغریسینی قویار!» قارشی سلولداکی قادین دئییردی. او قادیندان چکینمهسهیدیم، سیگارینین توستوسونو، دیشیمین دیبینه اوفورون! دئییردیم. اؤپسهیدی ده اؤپموشدو دا، جانیم چیخمازدی کی، هئچ اولماسا بو دیشآغریسیندان اؤلمزدیم.
یوووو...خ اؤپمکدن قورخورام. اؤپمکدن یوخ کی... بلکه او دا آتیلا کیمی اؤپندن سونرا....
او باجارماز آتیلا کیمی اؤپسون. آیی دئییل کی، کیشی صیفت اولسا دا، قارا بوغدایی، جیلاز، قیسا بویلو بیر قادیندیر. گؤیرمیش دوداقلاری، قارایا چالیر. او قدر سیگارا چکیرکی،،سارالمیش دیشلری هئچ آغریمیر.
آتیلا ایلا دیش کیلینیکینه گئدنده، آیی کیمی دئییلدی. ادبلی ایدی. مندن قاباق قاپیدان گیرمیردی. آسانسوردا منی اؤپرکن «باشیم گیجهلیر!» دئدیم. ییخیلماییم دئیه، قولومدان توتوردو. «تئاتر اولدوزو اولاجام، سنینله ائولنهجهیم» دئدی. گولدوم. دئدیم «یئر اولدوزو؟ یوخسا گؤی؟» الیمی سیخدی. او دا گولدو.
آتیلانین اولدوزو سؤنوب. هم یئرده، هم گؤیده. دئدیلر منیم ده اولدوزوم بو گئجه سؤنهجک. دان الدوزویلا بیرلیکده سؤنهجک. دئدیلر آتیلانین آناسی گلهجک. آنام گلمز. قویمازلار گلسین. آتیلانین آناسی دئییب منیم اولدوزومو اؤزو سؤندورهجک.گؤرهسن بو آتوشقا چرچیوهسیندهکی گؤیده، اولدوزلارین هانکیسی منیم اولدوزومدور؟ ایچریده گئجه-گوندوز هئچ واخت بللی اولمور! نه یاخشی اؤلمزدن اوّل آداما بیر آتوشقا بویوجا گئجه وئریرلر.
ائویمیزین پنجرهلری اوتاقلارین ائنی اؤلچودهدیر. اولدوزلار، ائله یاخین گؤرونوردو کی، دئییردیم الیمی اوزالتسام اولدوزلاری دره بیلیرم. الیمی یاتاغیمدان پنجرهیه اوزاداردیم. قولوم قیسا ایدی؛ یوخسا شوشهنین دالیسیندان بیر اوووج اولدوز درردیم. ایندی نه قدر بویلانسام دا، الیم هله آتوشقایا چاتمیر. چاتسایدی، بارماقلیقلاردان آسلاناردیم. باشیمی هر طرفه دولاندیراردیم. بلکه اوزاقداکی اولدوزلاری گؤروم. گؤرهسن هانکیمیز تئز سؤنهجهییک؟ من، یوخسا اولدوزوم!؟ بلکه بیر-بیریمیزه باخا-باخا سؤندوک...!؟
سون آرزومو سوروشسالار «گؤزلریمی باغلامایین» دئیهجهیم. یووووخ! اولماسا باغلاسینلار، بلکه قورخدوم!
قارشی سلولداکی قادین سیگارینین توستوسونو دیشیمین دیبینه اوفورمهدی. منی باغرینا باسدی «قورخما» دئدی. «نئچه ثانیه چکر!». قورخورام، او، قورخونو یادیما سالماسایدی، بلکه قورخمازدیم. آنجاق ایندی کی کیمی جانیم اسردی. بلکه بو تیترهمه، دیشیمین آغریسینداندی! کاش اجازه وئرردیم قادین سیگارینین توستوسونو دیشیمین دیبینه اوفورردی.
آتیلا دئدی: «قورخما! اینجیتمهرم. ایز ده بوراخمارام.» آسانسورداکی آتیلا دئییلدی. گوجلو ایدی، آیی کیمی ایدی. اوشاق ایکن آنام منه سؤیلهمیشدی «آیی قادینی سئویر، اوغورلاییب کاهاسینا آپارار،دابانینی یالایارلار.»
آتیلا دابانلاریمی یالامادی. یاتاقدا اوزوقویلو قالمیشدیم. دابانیملا بئلینه چیرپدیم. او آیی کیمیایدی. یاتاغینین یانیندا، میز اوسته تئاتر فستیوالینداکی آلدیغی نیشانی گؤردوم .قویروقلو بیر اولدوزوایدی.الیم قیسا دئییلدی. دیشیم ده آغرییردی، سؤزومو ائشیتمهدی. آو آیی ایدی، آتیلا دئییلدی. قویروقلو اولدوز الیمده آغیرلیق ائدیردی. الیمدن آخدی. اونون باشینا دَینده باغیردیم «آغریییر لومپن!».
قاضی دوسیهنی واراقلادی «صنعتکارسان! شاعیرسن! هر نهسن، آنجاق لومپن سن.» دئدی.
هئچ ساققالینا یاراشمیردی لومپن سؤزونو باجارسین. اونا دئمهدیم، بلکه آتیلانی آیی کیمی اولاندا گؤرردین!
آتیلانین آناسی هئچ بیلمه دی اوغلو آیی کیمیدیر. آغلاییب، ساچلارین یولوب، باشینا چالاندا «سرو بویلو بالام» دئمیشدی.
گؤرهسن آنام منه نه دئیهجک؟ باشینا دؤیهجکمی؟ یوخ باشینا دویمز، همیشه باشآغریسی وار. کاش ساچلارین دا یولمایا. ائله دیزلرینه چالاجاق، یاناقلارینی دیدهجک، بیلیرم. آناسی اؤلنده گؤرموشدوم.
آغا ننهم اؤلنده، آتام سیگارینی دالبادال سؤنن سیگارینین کؤزویله آلیشدیرمیشدی. آنام نه دیزلرینه چالمیشدی، نه ده یاناغینی دیدمیشدی. چادراسینی اوزوندن چکدیکده باخدیم، گؤزلری ده یاشارمامیشدی.
آتیلانین آناسی نه باشینا چالاجاق، نه ده اوزونو دیرناقلایاجاق، بیلیرم. بلکهده بیر قدیر آغاجی اکدی حیطینه.
آااااخ....بو دیش آغریسی منی اؤلدورهجک. جانیم چیخیر، گؤزلریمدن یاش آخیر.
آتیلانین ائوینده اوزو قویلو دوشمهسهیدیم بلکه گؤزلرریمین یاشینی گؤروب، آییلیغیندان ال چکردی، منی سئویردی، بیلیرم.
بلکه ایپی بوینوما سالان آدام گؤزلریمه باخاندا، گؤزلری ایسلاندی! گؤرهسن او آدام کیمه اوخشاییر؟ آیی اولماز یقین، اینک کیمیدیر. گؤرهسن سودا بوغولانلار کیمی اؤلهجهیم!؟ بوغولاندا باغیرا بیلمهسم نه ائدیم؟ قوللاریم نئجه اولاجاق!؟ چیگینلریمدن آسلاق قالاجاقمی! ؟ هاودا یارپاق کیمی اسهجهیممی!؟ کاشکی کندیری، بوینوما سالمازدان اوّل، اجازه وئرسینلر بیر بوغاز باغیریم.
بیلیرم، کندیر بوغازیمی سیخاندا، قورخسام دا، یاخشیکی، قیرتلاغیم توتولاجاق. یوخسا قوسارام آتیلانین آناسینین، اؤنومده دورانلارین اوست-باشینا.
آتیلانین نیشان اولدوزو الیمدن اونون باشینا آخاندا،قان فیشقیراندا، قانلی باشیندان قورخموشدوم، یاتاغینا قوسموشدوم.
کاش گولـله اولایدی. اورهییمه دَییب،آنیسیزین اؤلدورردی. اورهییمه دَیمهسه نئجه؟ گولـله آغریسی دیش آغریسی دئییل کی، دؤزه بیلیم. او آغرییا دؤزه بیلمهرم.
گاز اوتاغینا آپارسالار یاخشیدیر. یوخو داواسی وئردیکدن سونرا،کازی اوتاغا دولدورسونلار،اوندا دیشیمده ایلدیریم کیمی چاخماز.
آمما، گاز اوتاغینا آپارسالار، آتام کیبریتدن قورخار. داها دالبادالا سیقار آلیشدیرا بیلمز. بلکه اوندا گؤزلریندن بیر-ایکی دامجی یاش سوزدو.
الکتریکین ایسه تیترهمهسی چوخدور. ائله اونسوز دا ساعاتلاردیر تیر-تیر تیترهییرم. اگر سونگری ایسلاتماسالار دریمین یانیق قوخوسو هر یئری گؤتورر. درینین نئجه جیزیلدادیغینی بیر فیلمده گؤرموشم. «یاشیل یول» ایدی آدی. اویونچوسو آییدان دا هوندور ایدی. آمما اوشاق اورهکلی ایدی، لومپن دئییلدی.
اگر الکتریکی بدنیمه جالاشدیرسالار، هر یئردن اوّل ساچلاریم یانار. بیر توک تئلینین اود اوسته نئجه قیوریلدیغینی گؤرموشم. برقه باغلاسالار، بیلیرم آنام عؤمور بویو ائوده ایشیق یاندیرماز.
گؤرهسن کندیری یوخاری چکهجکلر، یوخسا آیاغیمین آلتینی بوشاداجاقلار. نه یاخشی خیاواندا جرثقیلدن آسیلمیاجام. جرثقیلدن آسیلسایدیم، آتام داها خیاواندا آددیم آتمازدی. آنام ایسه بیر الچیم چؤرهک آلماغا دا ائشییه چیخمازدی.
منه وئردیکلری گئجه باشا چاتیر. بیر آتوشقا بویو اولدوز، اولدوزلار بیربهبیر سؤنور.آنجاق دان اولدوزو، منیم سؤنمهییمی تاماشا ائدهجک.
آیاق سسی گلیر. کاشکی ایندی دمیر قاپی آچیلسین، « سون ایستهیین نهدیر؟» دئسینلر. «بیر چیمدیک موخک توزو وئرین» دئییرم.
آذر 1389


text:
اینگیلیس
اوْروْپانین شوْمال-غربینده یئرلهشن ایداری بیر بؤلوْمدوْر. بؤیوْک بریتانیا اؤلکهسینین بیر حیصّهسینی تشکیل ائدیر.[۴]
ایچیندهکیلر
جوْغرافییا[دَییشدیر]
اینگیلیسنین اراضیسی
وْ داغلیق رئلیئفه مالیکدیر.
اینظیباطی اراضی بؤلگوْسوْ[دَییشدیر]
اینگیلیس اراضیسینده ۸۳ اوْستان وْ بوْنلارا داخیل اوْلان ۹۳۶ شهر وْاردیر.
ایقلیم[دَییشدیر]
اؤلکهنین رئلیئفی کیمی ایقلیم شرایطی ده چوْخ موْختلیفدیر. بۇ موْختلیفلیک ایلک نؤوْبهده اینگیلیس اراضیسینین موْلاییم وْ اوْکئانیک ایقلیم قوْرشاقلارینین قوْوْوْشدوْغوْ ساحهده یئرلهشمهسی ایله الاقداردیر.
اهالی[دَییشدیر]
۲۰۱۱ (میلادی)-جی ایل ژانوْیه آیینا اوْلان رسمی معلوْماتا اساساً اینگیلیسده ۵۳٬۰۱۲٬۴۵۶ نفر اهالی مسکوْنلاشیب. اهالینین ۷۹٪-نی اینگیلیسلر، ۲٬۶٪-نی هیندوْستانلیلار، ۲٫۱٪ پاکیستانلیلار، ۱٫۳٪-نی ایسکاتلندی لر، ۱٪-نی ایرلندی لر تشکیل ائدیر. بوْندان باشقا اینگیلیسدن کناردا چوْخلوْ سایدا اتنیک اینگیلیس یاشاییر.
دین[دَییشدیر]
اینگیلیسده موْختلیف دینی کوْنفئسسییالار فعالیت گؤستریر. ان گئنیش یاییلمیش دین مسیحیتدیر. اینگیلیسلرین ۵۹٫۴٪- مسیحیت، ۵٪-ایسلام، ۱٫۵٪- هیندوْیزم و °۰٫۸٪- سیک دینینه مخصوْصدوْر.
صحیّه[دَییشدیر]
اینگیلیسده صحیّه اساساً «نهس ائنگلاند» طرفیندن تعمین ائدیلیر. ۲۰۱۰ و °۲۰۱۲ آراسیندا اینگیلیسده آنادان اوْلانلار اوْچوْن حیات داوْاملیلیغی کیشیلر اوْچوْن ۷۸٬۲ ایل، قادینلار اوْچوْن ۸۲٬۹ ایل تشکیل ائدیر. بوْ، بؤیوْک بریتانییادا دؤرد اؤلکهده ان یوْکسک حیات داوْاملیلیغی تشکیل ائدیر.
سیاسی سیستم[دَییشدیر]
اینگیلیس ۱۵۳۶-جی ایلدهن وْلزله، ۱۷۰۷-جی ایلدهن ایسکاتلند ایله قانوْنلا رسمیلشدیریلمیش اتفاقدادیر. ۱۲۰۵-جی ایدن اینگیلیسنین اؤز پارلامنتی وْ ایجرا حاکمیتی فعالیت گؤستریر، لاکین اوْنلارین سلاهیتی ایسکاتلند، وْلز وْ قوْزئی ایرلند کیمی تحصیل، مدنیت، صحیّه، نقلیات، اطراف موْحیطین محافظهسی وْ سایر مسئلهلرله مهدوْدلاشمیر.[۵]
تحصیل[دَییشدیر]
اینگیلیسده عموْمی اوْرتا مکتب تحصیلی اوْچ پیللهدن - ایبتیدای، عموْمی اوْرتا وْ تام اوْرتا تحصیلدن عبارتدیر وْ عموْمی اوْرتا مکتب تحصیلی آلتی یاشدان باشلانیر.
بیلیم یوْردوْلر[دَییشدیر]
اینگیلیسنین آلی تحصیل تام اوْرتا تحصیل وْ اوْرتا پئشه-ایختیصاص تحصیلی بازاسیندان جمعیتین وْ امک بازارینین تلباتی نظره آلینماقلا یوْکسک ایختیساسلی متخصص حاضرلیغینی تعمین ائدیر. اینگیلیسنین ان نفوْذلوْ تحصیل موْسّسه لری لندن وْ میدلاندس بوْلگه دا یئرلشیر.
اینگیلیسنین آلی تحصیل موْسّسه لرینده متخصص حاضرلیغی اوْچ تسیکللیدیر:
بؤیوْک بریتانیا شهرلری[دَییشدیر]
همچینین باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ 2011 Census: KS201EW Ethnic group: local authorities in England and Wales. Office for National Statistics. یوْخلانیلیب18 April 2014.
- ↑ Region and Country Profiles, Key Statistics and Profiles, October 2013, ONS. Retrieved 9 August 2015.
- ↑ Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2015.
- ↑ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- ↑ Part II: The Scottish Administration. The National Archives (United Kingdom). یوْخلانیلیب2013-10-23.


text:
باکی-تیفلیس-قارص لاییحهسینین رئاللاشماسی ارمنیستاندا جدی ناراحاتلیقلا قارشیلانیب. رسمی ایروان بو لاییحهدن اندیشلندیینی بیر سیرا کوسمتیک گؤرونتولرله اؤرت-باسدیر ائتمهیه چالیشسا دا، یئرلی کوتلوی اینفورماسییا واسطهلرینین هدفیندن یایینا بیلمییب. موقاییسه اوچون دئیک کی، اگر آذربایجان مئدیاسیندا همین گون «فدایهنین حبسی» اساس مؤوضوع کیمی گوندهمده دایانیبسا، دوشمن اؤلکهده محض بو لاییحهنین جدی موذاکیرهسی مانشتلردن هله ده دوشمک بیلمیر.
مسئله بوراسیندادیر کی، ارمنیستاندا اساس دقتی باکی-تیفلیس-قارص دمیر یولونونون ایستیفادهیه وئریلمهسینه یؤنلدن بوتون آپاریجی اینفورماسییا رسورسلاری لاییحهنین جدی اهمیتینی وورغولاماقدان چکینمیر، بونونلا دا آذربایجانین رگیوندا اوستون مؤوقعینی بیر داها اعتراف ائدیر. پارالئللرین آذربایجان و ارمنیستان اقتداری آراسیندا آپاریلماسی ایسه سرکیسیان و اونون کومانداسینین تنقیدی اوچون اساس موتیو رولونو اویناییر.
بو خصوصدا 1in.am سایتیندا درج اولونان یازی دقتی خصوصیله چکیر. مؤلف سرکیس آرچنونی «باکی-تیفلیس-قارص: ارمنیستانین رگیونال تجریدی اوچون یئنی تهلوکه» آدلی آنالیتیک مقالهسینده آذربایجانین بیر دؤولت اولاراق اورتایا قویدوغو سیاسی ایرادهسینی یوکسک دیرلندیریر و بو فوندا ارمنیستانی واسسال (مستعمره) دؤولت کیمی خاراکتئریزه ائتمکدن چکینمیر.
سیتات: »باکی بو لاییحهنین اقتصادی اهمیتیندن علاوه، سیاسی کاراکتر داشیدیغینی و ایروانین داها سیخ تجریدینه یؤنلدیینی هئچ واخت گیزلتمهییب! سرکیسیان کومانداسینین سیاسی مؤوقعیی ایسه لاییحهنین رئاللاشدیریلماسینا مانع تؤرهده بیلهجک انگللره اومید ائتمکله محدودلاشیب! گورجوستانین دوست اؤلکه کیمی بو لاییحهده ایشتیراک ائتمیجیینه بسلنن اینام ایسه اؤزونو دوغرولتماییب!»
رئال وضعیتی کسکین اعتراضلارلا شرح ائدن مؤلف داها سونرا یازیر:
«رسمی ایروان بوتون اومیدلرینی سااکاشویلینین یئرینی توتان کوماندایا باغلامیشدی و بئله دوشونوردو کی، یئنی اقتداردان اؤترو بو لاییحه بویوک اهمیت داشیمایاجاق. اما بو، بؤیوک سهو ایدی. چونکی ارمنی-گورجو موناسیبترینین مزمون و سیاسی تشببوسدن کناردا قالماسی اونودولموشدو. دیگر طرفدن، آذربایجان سون ایللر ثبوت ائتدی کی، قاراباغ مسئلهسینده ایستاتوس-کوونو دییشمک مقصدیله ارمنیستانین تجریدینه و رگیونال مؤوقعینی ضعیفلتمهیه یؤنلمیش بوتون رئال لاییحهلری، حتی اقتصادی ایتکیلره گئتمک باهاسینا اولسا دا، مالیلشدیرمهیه حاضردیر. باکی-تیفلیس-قارص دمیر یولونون اینشاسی و ایستیفادهیه وئریلمهسی بونون حل ائدیجی نومونهسیدیر».
بوتون بونلارین قارشیلیغیندا ارمنیستانین واسساللیغینی (مستعمره اولماسینی) و خاریجی سیاستینین کسرسیزلیینی اؤنه چکن مؤلف اؤز فیکیرلرینی بئله اساسلاندیریر:
«ایروانین موسکوادان بیرطرفلی آسلیلیغی اؤلکهنین بیر وارلیق کیمی محوینه و خاریجی سیاستینین تنزولونه گتیریب چیخاریب. عینی زاماندا، تهرانین ایروانلا رگیونال سیاسی علاقهلر قورماق تکلیفلری روسییا فاکتورو کیمی نهنگ بوزلاقلارلا اؤرتولوب. قارشیلیغیندا آذربایجان ایران ایستیقامتیندن ده ارمنیستانین سیاسی و اقتصادی تجریدینه یؤنلمیش فورصتلردن ثمرهلی بهرهلنیر.»
داها سونرا آذربایجان، روسییا و ایران پرزیدنتلرینین تهراندا کئچیریلهجک گؤروشونه توخونان مؤلف تئزلیکله ایران-آذربایجان دمیر یولو کؤرپوسونون ده حیاتا وثیقه قازاناجاغینی خصوصی قید ائدیر و بو کؤرپونون باکی-تیفلیس-قارص دمیر یولو لاییحهسینین آلتیندان قیرمیزی خط چکجیینی وورغولاییر:
«آذربایجانلا موناسیبتده ایرانین ارمنیستانا خصوصی اؤنم وئردیینی ادعا ائتمک ایللوزییادیر. حتی بو بئله اولسا دا، ایران ارمنیستاندان گلهجک تکلیفلری سونسوزادک گؤزلهمک فیکرینده دئییل. اگر رگیونال پروبلملره داها گلوبال شکیلده یاناشساق، ارمنیستانین قاراباغدا ایستاتوس-کوونو ساخلاماق سیاستی، حقیقتا ده، ایللوزییا کاراکتری داشیییر و بیزیم اؤلکهنی تهلوکهلی دموگرافیک وضعیتله اوز-اوزه قویور. آنجاق ارمنیستانین حازیرکی اقتدارینین یوروتدویو سیاست ارمنیستان-روسییا موناسیبتلرینه و قاراباغ پروبلئمینین اوغورلو حلینه یئنیدن باخماغا اومید یئری قویمور. بئله بیر وضعیتده ایسه بیزیم اؤلکهنین رگیونال تجریدی رئال گؤرونور».
فیکریمجه، ارمنی مؤلفینین مؤوقعیی کیفایت قدر جدی فاکتلارلا اساسلاندیریلیب. شوبهه یوخدور کی، باکی-تیفلیس-قارص دمیر یولونون ایستیفادهیه وئریلمهسی یالنیز جنوبی قافقازدا دئییل، بوتون دونیادا خصوصی اؤنم داشیییر و آذربایجان حاکمیتینین محتشم اوغورو کیمی دیرلندیریلیر. بوتون حاللاردا یئرلی مئدیامیز بو فاکتدان داها چوخ بهرهلهنمهلی، اؤلکهنین اساس دقتینی مووافیق ایستیقامته یؤنلتمهلیدیر. چونکی بو آذربایجان دؤولتیندن اؤترو سون ایللرین ان بؤیوک غلبهسی ساییلیر. ایتیریلمیش شانسلار ایسه هئچ واخت گئری دؤنمور. خصوصیله تورپاقلاری ایشغال اولونموش اؤلکهده…


text:
ملی اردو تجهیزبولماقده
افغانستان مدافعه وزیرلیگی امریکا قوشمه ایالت لری تمانیدن اوتگن اون ییل جریانیده ، 7 ملیارد و 700 ملیون دالرلیک حربی تجهیزات یاردم بیرگنی نی معلوم قیلدی.
اوشبو وزیرلیک نینگ ایتیشیچه ، بو حربی یاردم لر 450 مینگ تورلی قورال یراق یعنی ینگیل و آغیر قوراللر ، شو نینگ دیک 45 مینگ حربی موتر لر و 56 آلتی حربی اوچاق که بیرقسمی امریکا و ایتالیا تمانیدن توزه تیلگن ترانسپورتی C27 اوچاقی و باشقه سی روسیه نینگ سونگی مودل یا MI17 تیک اوچری دن عبارت بولگن.
مدافعه وزیرلیگی سوزچیسی جنرال ظاهر عظیمی بو حربی یاردم لرنینگ قنده ی لیگی خصوصیده کیین راق انیق شکلده خلقگه معلومات بیره میز دیب ایتدی.
عین زمانده مدافعه وزیرلیگی نینگ سوزچیسی ، مذکور وزیرلیککه 47 کیشی یوقاری مرتبه لی خادم لری حاضر گی وظیفه لریدن بلند راق مسوولیت لرگه اوزگریلگن لیگی نی هم ایتدی.
عظیمی جنابلریگه کوره ، افغانستان بوییچه ، اوتگن بیر آی دوامیده 859 ماین لر کشف و خنثی بولیب ، 35 انتحاری واسکت لر هم ملی اردو قولیگه کیریتیلگن.
شو نینگ دیک اوتگن بیر آی دوامیده 35 ملی اردو کوچلری هم ایریم حربی عملیاتده هلاک بولگنی تایید بولگن.
افغانستان مدافعه وزیرلیگی نینگ ترقه تگن رقمی گه کوره ، حاضر ملی اردو نینگ 160 مینگ کوچی بار.
اوشبو کوچلر نینگ حربی قورال یراق بیلن تجهیز بولیشی عین زمانده حربی تعلیم کوریشی امریکا قوشمه ایالت لری تمانیدن صورت تاماقده.


text:
من ۲۰۱۴-جو ایلده کریمین روسییایا الحاق اولونماسی ایله باغلی کئچیریلن رفرندومون نتیجهلرینی تانیمیرام.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «رؤیتر» آگنتلیینه مصاحیبهسینده روسییالی بلوگر آلکسی ناوالنی سؤیلهییب. او، کریمین هانسی اؤلکهنین ترکیبینده قالماسی اوچون عدالتلی رفرندوم تشکیل ائتمک ایستدیینی بیلدیریب:
«کریمین ایستاتوسونو معین ائتمک چتیندیر. بو، اوزون ایللر روسییا و بین الخالق اجتیماعیت آراسیندا مناسیبتلرین پیسلشمهسینه سبب اولا بیلر».
قید ائدک کی، ناوالنی بوندان اؤنجکی چیخیشلاریندا کریمین یاخین گلهجکده اوکراینایا قایتاریلمایاجاغینی بیلدیرمیشدی.


text:
روسییا ایستحصالی اولان معاصر دؤیوش تئکنیکاسی، سلاح، سورسات و دیگر حربی آوادانلیقلارین آذربایجانا گتیریلمهسی پروسسی داوام ائدیر. ایکی اؤلکه آراسینداکی حربی-تکنیکی امکداشلیغا دایر راضیلاشمایا اساساً ان یئنی دؤیوش واسطهلرینین نؤوبتی حیصهسی اؤلکهمیزه چاتدیریلیب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار. آذ-آ وئریلن معلوماتا گؤره، باکی لیمانینا آرتیلرییا و راکت سیستملری اوچون گتیریلن چوخلو سایدا مرمیلر، راکتلر و دیگر حربی-تکنیکی املاک دوشمنین دؤیوش واسطهلرینین، مهندیس-ایستحکام قورغولارینین، جانلی قوهسینین و گئنیش اراضیده اوبیکتلرینین دقیق ضربه ایله محو ائدیلمهسی اوچون نظرده توتولوب.
اشالونلاشدیریلان دؤیوش سورساتلاری جبههده یئرلشن قوشونلارین دؤیوش ایمکانلارینی خیلی گوجلندیرجک.


text:
آذربایجان پرزیدئنتی ایلهام علیئو ایستانبولدا گئجه کلوبونا سلاحلی هوجوم نتیجهسینده چوخسایلی اینسانین هلاک اولماسی ایله علاقدار تورکییهلی هملکاری رجب رایییب اردوغانا باش ساغلیغی وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ایلهام علیئو خبردن چوخ سارسیلدیغینی دیله گتیریب.
"حؤرمتلی جناب پرئزیدئنت، عزیز قارداشیم، ایستانبولدا گئجه کلوبوندا بایرام شنلیینه توپلاشمیش اینسانلارا قارشی قددارجاسینا سلاحلی هوجوم تؤردیلمهسی، چوخ سایدا اینسانین هلاک اولماسی و یارالانماسی خبری بیزی اولدوقجا سارسیتدی.
بیز دینج اینسانلارا قارشی بو خاین عملیندن حدسیز درجهده حیدتلنیر، تروریسمه قارشی ان سرت شکیلده، قطعیت له و آردیجیل موباریزهنی دستکلییریک.
باش وئرمیش فاجعه ایله علاقدار کدرینیزی بؤلوشور، سیزه، هلاک اولانلارین عائلهلرینه و یاخینلارینا، قارداش تورکییه خالقینا اؤز آدیمدان و آذربایجان خالقی آدیندان درین حزنله باش ساغلیغی وئریر، یارالانانلارا و خسارت آلانلارا شفا دیلییرم.
الله رحمت ائلسین!".


text:
اورمو گؤلونون قونشولوغوندا اولان گؤللرین سو دورومونا نظر
سالاراق اورمو گؤلونون قوروماسی نین هانکی آشامادا آخین
ائتدیگینی اؤیرنمک داها راحات بیر مسئله ساییلار. فارس
حاکیمیتی و اونون گونئی آذربایجانداکی ایستعمارچیلیق نماینده
لیکلری طرفیندن اورمو گؤلونه آخان چایلار اوزره قورولموش
سایسیز سوبوغوملاری و سدلری نظره آلیندیقدا بیلیم دونیاسینا
غریب و اؤگئی بیر گؤرونتو ایله اوزله شه ریک. بو مسئله ظاهیرده
یانلیش بیر داورانیش کیمی گؤرونسه ده، فارس ایستعمارچیلیغی نین
ماهیتی ایله تانیش اولموشلار طرفیندن بو یاناشما هئچ ده غریبه
نظره آلینماز. بو مسئله نین دوغرو و دوزگون اولدوغونو اؤیرنمک
اوچون فارس ایستعمارچیلیق حاکیمیتی نین تملینی قویموش محمود
افشار یزدی نین گؤروشلری ایله تانیش اولماق لازیم. محمود افشار
یزدی ایران ممالیکی محروسه سینده میللیتلر مسئله سینی حل ائتمک
اوچون فارس حاکیمیتچیلیگینه اؤنرمیش تکلیفینده یازیر:
"تورک دیلی نین بو بؤلگه لره (گونئی آذربایجانا) تحمیل
اولماسی، اؤزگه و غیر طبیعی گؤرونمه سی هئچ کیمسه یه گیزلین
دئییل. بو دیل مملکت آلماق اوچون تورک دیل و مدنیتی یانچیلاری
الینه بؤیوک باهانا وئرمیش. اونلار دئییر: قان ایچن اتا
بابالاریمیز چنگیز، تیمور و سلجوقلار نئچه یوز ایل اؤنجه بو
مملکته هوجوم ائتدیکلری، چاپیپ تالادیقلاری، دیللرینی بو
مملکته تحمیل ائتدیکلری و بیز اونلارین دیللرینی باشا
دوشدوگوموز اوچون سیزلر (فارسلار) میللی، وطنی، دینی و تاریخی
قارداشلارینیزدان ال چکمه لی و اونلارین بیزه قاویشمالارینا
ایمکان وئرمه لی سی نیز"[i].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس ایستعمارچیلیغی نین قوروجوسو بیر
یاندان گونئی آذربایجانداکی تورک توپلومونو تاریخ آچیسیندان
میللی تئرور ایله اوز اوزه قویار، باشقا یاندان اونلارین
میللی، مدنی و سیاسی تشکیلاتلاری نین یاراناجاغینی قونشو و
خاریجی عامیللره نیسبت وئرمکله هر هانکی بیر میللی، سیاسی و
مدنی آچیلیما گونئی آذربایجان تورکلرینی محروم ائتمگه چالیشار.
سلجوق تورکلری تاریخ آچیسیندان آذربایجانلیلارین تاریخی
آتابابالاری اولدوقلارینا باخمایاراق اونلار فارسچانی
افغانستاندان ایران ممالیکی محروسه سی و آنادولویا دیوان دیلی
دئیه گتیرمکله بؤیوک خیدمتی فارس دیل و ادبیاتینا ائتدیکلرینه
باخمایاراق دوز چؤرک بیلمز فارس ایستعمارچیلاری عوامفریبلیک
ائتمک اوچون دوزو یئییب، دوز قابینا اوتورماق ایسترلر.فارس
ایستعمارچیلیغی گونئی آذربایجاندا باشاریلی اولماسی اوچون
محمود افشار یزدی یازیر:
"دؤلت داخیلی و خاریجی خطرلردن قورونماسی، اوزون عؤمورلو و
باشاریلی اولماسی اوچون گرک زامان ایچریسینده دیل باخیمیندان
ایرانلیلارین دیل بیرلیگینی (اوخو فارس اولمالارینی) حیاتا
کئچیرمه لیدیر"[ii].
محمود افشار یزدی ایچ خطرلر دئیه فارس ایستعمارچیلیغی علیهینه
"یاشیل (ایسلامیت، عرب)"، "ساری (تورک دیل و مدنیت صاحابلاری)
دئیه "قرمز (کمونیسم، روسیه کمونیستلیک مفکوره سی
نین)بویاقلاری فارس حاکیمیتی، سیاستچیلری و عوام خالق
ذهنیتینده جانلاندیرماغا چالیشارمیش[iii].محمود
افشار یزدی فارس ایستعمارچیلیغینی ایران ممالیکی محروسه سینده
تثبیت ائتمک و فارس اولمایان ائتنوسلارین جغرافی تورپاقلارینی
فارسلیق و فارس ایستعمارچیلیغینا تابع توتماق اوچون وحدت میللی
آدینا غصب ائتمک نیتی ایله یازیر:
" ماده – 3: آذربایجان و عربستان طایفالارینی ایران ممالیکی
محروسه سی نین مرکزینه کؤچورمک و اونلاری شهرلرده یئرلشدیرمک و
فارس دیللیلردن بو ایالتلره یئرلشدیرمک و قاریشیق بیر توپلوم
یاراداق فارس دیلینده مدرسه لر آچماق بیرینجی آددیم ساییلار.
حاکیمیته اقتصادی قوشول و شراییط ایجازه وئررسه،آذربایجان و
عرب طایفالارینی باشقا ویلایتلره کؤچوروپ اونلاری شهرلی ائده
رک فارسلاشدیرماق گرکلی ساییلار.باشقا اشکاللار (اوخو بو
خالقلارین دیل و مدنیتلری نین یوخ اولمالاری، اونلار اؤز ائل
اوبالاریندان دیدرگین دوشمه لری) اؤنملی و مهم دئییل. نتیجه
اعتیباری ایله هر یئرده اونلارا یئر وئریلرسه، اورا اونلارین
وطنی اولار"[iv].
اوسته کی محمود افشاری یزدی نین ایستعمار دوشونجه و فیکیرلری
آشاما آشاما فارس حاکیمیتچیلری طرفیندن حیاتا کئچمیش ساییلار
(یالنیز فارس توپلوموندان آذربایجانا کؤچورمه ده باشاریلی
اولمامیشلار. بو دا فارسلارین او زامانلار آذربایجاندا تحلیله
گئتمه سیندن ایرلی گلن بیر گؤلوش کیمی قلمه آلینابیلر. او
زامانلار فارس ائتنیکینه منسوب اولانلارین بیر چوخو دا
فارسچانی دوغرو و دوزگون اوخویوب یازمانی بیلمیرمیشلر).
بونلارا باخمایاراق فارس ایداره لری نین آذربایجاندا ایشه
باشلاماسی و یئنی تحصیل سیستیمی نین اورتایا چیخماسی ایله
آذربایجان تورکلرینیاراک، تهران و همداندان شهرلریندن باشلاراق
آذربایبجانین قلبینه دوغرو فارسلاتماغا باشلاماق ایله حیاتا
کئچمگه باشلامیشبیر حل چاره یولو دئیه قلمه آلینمیش. بوگونکو
اورمیه گؤلونو قوروتماق ایله گونئی آذربایجانلیلاری کویر لوت
و کویر نمک چؤللرینه کؤچورمک پلانی دا محمود افشار یزدی نین
وئردیگی تئوریلر اوزرینده فارس ایستعمارچیلاری نین ایشله
دیکلری چابالارین نتیجه سی ساییلمالیدیر. اورمو گؤلو مسئله سی
حیددت و شیددت تاپمادان خوزیستانین کارون چایی نین آخارینی
فارس چؤللوکلرینه چئویرمک چابالاری دا آذربایجان خالقینا
فارسیستاندا سراب گؤسترمک و آذربایجان تورکلرینی فارسلیق
باتلاغیندا یوخ ائتمک اوچون دوشونولموش پلانین ترکیب حیصصه سی
ساییلمالیدیر. دئمک، بیر یاندان آذربایجان خالقی نی مجبوریت
قارشسیندا کؤچمگه زورلاماق باشقا بیر یاندان فارسیستان
کویرلیکلرینده یئرلشمک ایمکانی وار دئیه آذربایجان تورکلرینی
فارسلیق باتلاغینا سوروکلمک دوشونولموش بیر تئوری نین عمله
کئچه جک ترکیب حیصصه سی کیمی قلمه آلینمالیدیر.
باشقا بیر آدیم آذربایجان شهر، کند و داغ داشلاری و دنیز
آدالاری نین دگیشیلمه سینی و اونلارین فارسلاشدیرماسینی نظرده
توتار، محمود افشار یزدیدن بو دوغرولتودا اوخویوروق:
"ماده – 4: ایالت و ولایتلری بیر داها بؤلمک، آذربایجانو
عربستان آدلارینی آرادان آپارماق منظور اولمالیدیر.
اوسته لیک ایالت و ولایتلری بؤلکمکده اقتصادی و سیاسی عامیللر
نظره آلینمالیدیر. ... یئنی بؤلگو بیر سیاسی عامیل کیمی میللی
بیرلیگین تکمیللشدیرمه لیدیر. یئنی بؤلگوده بؤلمه لر چوخ کیچیک
و آدی چکیلن سیاسی مصلحتلر خیدمتینده اولمالیدیر"[v].
محمود افشار یزدی نین اوسته کی فارس ایستعمارچیلیق تئوریسی ده
یوزده یوز و آرتیقلاشا عمله کئچمیش ساییلار. بیلیندیگی کیمی
ایران ممالیکی محروسه سی نین تاریخینده کی "آذربایجان
ایالتی" ایلک اولاراق شرقی و غربی آذربایجان، گیلان،
قزوین، کوردوستان، کیرمانشاهان و تهران ایالت و ولایتلرینه
بؤلونموش. بؤلونمه ده ائتنیک آذربایجانین بیر بؤلومو گیلکلر
ایله رشت شهرینه باغلانمیش، بیر بؤلومو سونقور تورکلری باشدا
اولماقلا سنندج شهرینه، بیر بؤلومو میللی آزلیق اولاراق
کیرمانشاهان ولایتینده کیرمانشان شهرینه، بیر بؤلومو اراک
شهرینه، بیر بؤلومو تهرانداکی حاکیمیت داییره لرینه، بیر
بؤلومو قزوین شهری باشدا اولماقلا آیری آیری فارس
ایستعمارچیلیق حاکیمیت داییره لرینه تابع توتولماغا باشلامیش.
سونراکی بؤلگوده اردبیل ولایتی دئیه شرقی آذربایجان ایکیه
بؤلونموش، تهران ایالتی ده ایکی ولایته، تهران و البرز
ولایتلری (کرج شهری) دئیه ایکیه بؤلونموش. بو مسئله لر ظاهیرلر
یئرلیلرین راحاتلیغی اوچون ایلری سورولسه ده، محمود افشار یزدی
نین تئوریلرینه اساسن اولدوقجا سیاسی و امنیتی بیر مسئله
ساییلار. آذربایجانین کئچمیشده تورکچه اولموش یئر آدلاری نین
فارسچا عئبجر یازیلماسینی و بیر چوخلاری نین
فارسلاشدیریلماسینی گؤز اؤنونه آلدیقدا بو مسئله لر فارس
ایستعمارچیلاری نین کؤنلونچه اولموش داورانیشلار
ساییلمالیدیرلار.
بیلیندیگی کیمی فارس ایستعمارچیلیغینی نماینده لیک ائدن
موسی الرضاثروتی، اوزدن ایراق تورک بجنورد میللت وکیلی
اورمو گؤلونون یاشادیلماسی ایله مخالیفت ائده رک دئمیش:
"اکینچیلرین زیان و ظرر لرینه حاکیمیت بودجه آییرماق یئرینه
اونلارین اورالاردان کؤچمه سی اوچون پول وئرمه لی. بئله لیکله
اونلار اورادان کؤچه رک آیری ایشلر ایله مشغول اولمالیدیرلار.[vi]
گؤروندوگو کیمی موسی الرضا ثروتی نین بو گؤروشو ده محمود افشار
یزدی نین گؤروشونون حیاتا کئچمه سینی تماملامیش اولار.
آذربایجانلیلار علیهینه تضییقلر حیاتا کئچرکن فارس ولایتلری
نین آبادلاشماسی و آذربایجانلیلاری فارسلیق باتلاغینا سورومک
چابالاری دورمادان حیاتا کئچمکده دیر. ایرنا خبرچیلیگیندن فارس
ولایتلرینه سو چکیلمه سی دوغرولتوسوندا اوخویوروق:
عمليات اجرايي تونل سوم كوهرنگ از سال 74 شروع شده است.
به گزارش ايرنا، 'عليرضا همدانيان' روز پنجشنبه در بازديد از
تونل سوم كوهرنگ افزود: حدود 111 متر از حفاري اين تونل باقي
مانده است كه ظرف هشت الي 9 ماه آينده به اتمام مي رسد.وي با
بيان اينكه كارفرماي اين پروژه شركت آب منطقه اي اصفهان است،
اضافه كرد: در اين پروژه 300 نفر اعم از كارگر و كادر فني در
سه شفيت كاري مشغول به فعاليت هستند.همدانيان، نوع ساختار و
پيچيدگي كار اين تونل 5/23كيلومتري را ياد اور شد و گفت: علت
طولاني شدن حفاري اين تونل برخورد با گسل هاي مختلفي از جمله
ماسه و گل و لاي بوده است.وي افزود: اين تونل زمينه انتقال 100
ميليون متر مكعب آب را در سال به استان اصفهان فراهم مي
سازد.همدانيان با بيان اينكه 5/99 درصد از كار آزاد سازي و
حفاري اين تونل انجام شده است، گفت: رسانه ها به خصوص صدا و
سيما بايد اطلاعات كاملي در اين خصوص در اختيار مردم قرار
دهند.
مدير عامل شركت آب منطقه اي صفهان نيز گفت: عمليات اجرايي سد
كوهرنگ سه شروع شده و تاكنون 15 درصد پيشرفت فيزيكي داشته است.
'محمد علي طرفه' با بيان اينكه اين سد در چهار سال آينده به
بهره برداري مي رسد، اضافه كرد: با احداث اين سد ظرفيت انتقال
آب از كوهرنگ سالانه به 250 ميليون مترمكعب خواهد رسيد.وي
اظهار داشت:ريزش در تونل سوم كوهرنگ، اتمام عمليات را سخت كرده
است اما در آينده نزديك شاهد بهره برداري از آنخواهيم بود.[vii]
اوسته
گؤروندوگو کیمی قوزئی آذربایجان جمهوریتی نین مستقیللیگه
قاویشماسی ایله دوشونولموش و 16 ایل اؤنجه میلیاردلار دولار
پول ایله ایشه باشلامیش پروژه لر و سونراکی خزر دنیزیندن
میلیاردلار دولار سرمایه واسیطه سی ایله سیمنان ولایتینه
چکیلجک سولار[viii]
آذربایجان تورکلرینه "سراب" گؤسترمکله اونلاری فارسلیغین
باتلاغینا سوروکلمک و بئله لیکله ده آذربایجانلیلاری بیر
میللی اولاراق یوخ ائتمک فارس ایستعمارچیلیق مفکوره سی
ساییلار.باشقا بیر یازی کارمندنیوز سیته سینده یئر آلمیش، اونو
دا ائشیتمک پیس اولماز:
نورالله
حیدری نماینده فارسان از مخالفان طرح دو فوریتی آب دریاچه
اورمیه بود که گفت: چرا باید کل یک میلیارد تومان بودجه تخصیصی
به مشکل غبارها و جریانهای
آبی کشور، به دریاچه ارومیه پرداخت شود؟ چرا باید به ازای
بهبود وضعیت یک نقطه کشور، دیگر بخشها
را دچار مشکل کنیم؟.[ix]
اوسته
گؤروندوگو کیمی آذربایجان معدنلری نین فارس ولایتلرینه
داشینماسی، آذربایجان یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلاری نین
فارس ایستعمارچیلاری طرفیندن تالان اولونماسی، آذربایجانین
ذهنی و فیکیزی گوجونون فارسلیق اختیارینا قویولماسی گؤز آردی
ائدیله رک اولمایاجاق بیر پروژه اوسته فارس ایستعمار یانچیلاری
آذربایجانلیلارا آغیز بوزمک ایسترلر. بیلیندیگی کیمی سؤز
قونوسو اولموش آراز چایی نین اورمو گؤلونه گتیریلمه سی، ایستر
دؤلتلر آراسی حقوق باخیمیندان، ایسترسه ده آراز چایی نین
سویونون بوللوغو آچیسیندان اورمو گؤلونه گلجک و بو گؤلو
یاشاداجاق مقامدا دئییل. بونلارا باخمایاراق فارس
ایستعمارچیلاری و اونون یانچیلاری آذربایجان خالق اجتماعیتینه
یالان موضوعلارلا سوسو وئره رک اونلاری آلداتماغا چالیشارلار.
بو دا آذربایجان خالقینا حددن آرتیق باغیشلانماز تحقیر
ساییلار.
[i]
محمود افشار، آینده، جلد دوم، تهران، چاپ دوم 1351،
صحیفه 565-566.
[ii]
محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 566.
[iii]
محمود افشار، آدی کئچن اثر، خطرهای سیاسی، صحیفه 921 –
929.
[iv]محمود
افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 566.
[v]محمود
افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 566.


text:
تورک میللتی نین ایکینجی قیامی باشلانمیشدیر
گئچن گونلرده، ایران دئولتی نین رسمی تلویزیاسینین ایکینجی کانالیندان یایلان "فیتیله" آدلی پروقیرامدا تورک میللتینه قارشی چیرکین و آشاغیلایجی بیر کامپانیا آپارماسی گونئی آزربایجان دا و تورک لر یاشایان شهر و کندلرده گئنیش رئآکسیالار و ائعتراضچی یوروشله ره نه دن اولموشدور.
ایران دئولتی نین تورک له ره قارشی آسیمیلاسیون سیاستی گئچن 90 ایلده، فرقلی یؤن لرده و فرقلی سویه لرده آمان سیز گرچکله شدیرمه چاباسیندا بولونموشدور. آسیمیلاسیون سیاستی نین آیریلماز بیر بؤلومو ایران دا تورک میللی کیملیگین دانماق، و تورک لری شیددت، اهانت و آیری سئچگیه معروض قویموشدور. آسیمیلاسیون سوره جی گئچن ایکی اون ایلده آزربایجان دا میللتیمیزین میللی ماراق لارینا سؤکنن موباریزه سی ایله دایاندیریلمیش و آزربایجان دا گئنیش ائعتیراضچی آکسیالارا یول آچمیش دیر.
ایران دئولتی نین رسمی لری، او دئولتین مئدیا و یا رادیو، تیلویزیاسی ایرقیچی و آنتی تورک پروپاقاندالارین یایلماسیندا ان اؤنملی رول اولموشدور. 1385نجی ایلین ایکینجی آیین دا دئولتین ایران آدلی رسمی قازئته سینده تورک له ره قارشی بیر آشاغیلایجی کاریکاتور یایلدی. بو کاریکتاتوردا (چه کنیم که سوسکها سوسکمان نکنند) تورک لر بؤجه یه (سوسک آ) بنظه تیلمیش و چیرکین بیر دیلده اونلارین حاقیندا یازیلمیشدیر. بو کاریکاتورون یایلماسی یالنیز آزربایجان دا دئیر، بلکه عموم ایران دا تورک میللتی نی آیاغا قالخیزمیش و تورک لر یاشایان بؤلگه لرده گئنیش بیر بیچیمده ائعتیراض اوچون یورویوشلر گرچکلشمیشدیر. بو یوروشلر، 1324نجی ایلده آزربایجان حکومتی قورولاندان سونرا، تورک لرین میللی حاقلارینین طلبینده بیرینجی چوخ گئنیش و توپلومسال حرکت سایلیب و تورکلرین بیرینجی میللی قیامی آدلاندیریلمیشدیر. بو قیام ایران دئولتی نین سرکوب ماشینینی واسیطه سی ایله سوسدولورموشدور.
سون گونلرده (آبان آیی نین 15ده) گینه ده ایران دئولتی نین ایرقیچی و آنتی تورک کامپانیاسی نین دوامی ایران ین ایکینجی رسمی تلویزییا کانالینین دان بیر اوشاق پروقیرامیندا مئیدانا چیخمیش دیر. بو پروقیرامدا گویا تورکلر توالت فیرچاسی ایله دیشلرین یووارمیشلار دئیه چوخ آشاغیلایجی بیر کامپانیایا اه ل قویولموشدور. آمما بو کامپانیا ایرانین مرتجع و ایرقیچی حاکمیتی نین دوشوندونلرینه رغمن میللتیمیزی چوخ سرعت له آبان آی نین 18ده ائعتیراض اوچون مئیدانلارا چیخارتمیشدیر. تورک اینسانی آزربایجانین شهرلرینده چوخ گئنش ائعتیراز آکسیالاری گرچکلشدیرمیش و توپلومسال به حرکت ده بو گئنش ائعتیراض لاری ایله تورک میللتی نین ایکینجی دفعه اولاراق بیرگه و بیرلیک ده حرکت ائتمک له هم میللتیمیزین آییق و آیدیلیغین نمایش ائتدیرمیش و هم ده بو میللتین میللی حاقلارین و او جمله دن تورک دیلی نین رسمی اولماسی و تورک دیلینده تحصیل آلماق حاقینی آیدینجا خالق شعارلارینا مئیدانا قویموشدورلار.
سون گونلرده گرچکله شن ائعتیراضچی یوروش لر تورک میللتی نین گونئی آزربایجان دا ایکینجی گئنیش قیامی نی بیر رئآل تابلو کیمی هم ایچه ریده و هم خاریجده نمایش ائتدی.
بیرلیک، غرورلا میللتیمیزین بو قیامی، ایکینجی میللی قیام کیمی میللت یمیزه تبریک دئییب، اونو آلقیش لاییر و خالقیمیزین میللی ماراقلارینین تامین اولماسی اوچون بو قیامین هر بیر شیوه و یا دوزگون تاکتیک لرله دوام ائتمه سینی بیر ضرورت بیلیر.
یاشاسین گونئی آزربایجان ئدا تورک خالقی نین میللی دئمکراتیک قیامی
گونئی آزربایجان میللی دئمکراتیک بیرلی یی- بیرلیک
20151110


text:
مقدّمه - این مقاله در دهه اوّل استقلال جمهوری مستقل ترکمنیستان در بعضی از نشریّات و روزنامه های کثیرالانتشار ترکمنستان از جمله «روزنامه تورکمنیستان»، «مجلّه استاندارد»، «روزنامه تجاری بیزنس - ترکیّه»، «هفته نامه عدالت» و … به چاپ رسیده بود. در آن ایّام که مرزهای کشور ترکمنستان به روی سایر کشورهای دنیا باز شده بود، دولت تازه به استقلال رسیده ترکمنستان بدنبال فاکتهای روشن تاریخی در مورد روشهای دولتمداری در تاریخ ترکمن، بویژه در ساحه اقتصادی، گمرکی و ترویج پول رایج کشور در بین دول ترکمن ها بود. در مورد این موضوع با استناد به برخی منابع بک سری از مقالاتم را منتشر کرده بودم. یکی از آنها هم در مورد «سکّه های رایج در دول ترکمن» است که در این شماره از نشریه بدقّت خوانندگان ارجمند می رسانیم. متن مقاله بزبان ترکمنی و باالفبای مرسوم در بین بین ترکمن های ایران است می باشد. ...
د. خ. اونق
ترکمنلرینگ عاقئلدار سرکرده سی اوزین حسن، ایرانی - تورانی هم عرب - عاجمی اؤز قول آستئنا گچیریپ، پادشالئق سورن دؤورینده، اؤسن یورتلارئنگ دؤره باپ درجه دأکی یؤریته لشدیریلن دؤولت دولاندئرئش دأپ - اندیکلرینی برکلشدیریلیپ دیر.
اورتا عاصئردا ترکمنلر اولی دؤولت حکمینده یورت دولاندئران واقتی، مالیه ایشلری بویونچا اؤزبولوشلی یؤریته لشدیریلن یورت دولاندئرئش حکومت اولغامئنی دؤردیپ بیلیپ دیرلر. پولئنگ اولی گؤرنیشی "تومن" دؤورینگ یؤرگونلی پول سریشته سی حاساپلانئپدئر.
البّته اونونگ تاقیق مؤچبرینی آنئق آیتماق ممکین دأل، ولین 1575-نجی یئلدا “دقات” مؤچبرینده چاقلانئلئپ دئر. (دقات مؤچبرینی بیلمک اوچین والتر هینتس-ینگ “شاه اسماعیل 2 “ آتلی کیتابئنئنگ 56-نجی صاحئپاسئنا سر ادینگ!)، امّا شول واقتدان یوز یئل اؤنگ تومنینگ باهاسئنئنگ مؤچبرینی گؤزاؤنگونه گتیرمک اوچین، بیر اولی باشلئق یا-دا، امیرلیک عملدارلئغی هر بیر یئلدا 1000 تومن آیلئق خاراجاتئنی آلئپدئر.
قره قویونلی حکومدارلاری اساسان هم سولطان جهانشاه - نئنگ دؤورینده یر-ملکدن آلئنیان مالیه سالغئتلارئنئنگ مؤچبرینینگ کؤپلیگی سبأپلی آق قویونلی حکومدارلارئنئنگ طراپئندان بیله سالغئتلارا اورتاچا سرادیلیپ دیر. اولار بو دولانشئقدا "تاغدیل (تعدیل)" یاغنی "عدالات" دؤردیپ دیرلر. شونئنگ اوچین اوزین حسن خود اؤزی اُتوروملاشان ایلاتا آلغئت - سالغئت شرطلرینی قانونلاشدئرماغئنگ اوغروندا یؤریته "دوزگون نامه" چئقارئپدئر. بو مالیّه دوزگونی "قانون نامه حسن بیگی" دییلیپ، مشهور بولوپدئر. بو "دوزگون نامه" شیله ییتی هم پایخاصلی دوزیلندیگی سبأپلی اونونگ حکوم یؤردن یورتلارئنئنگ أهلیسینده 16-نجی عاصرا چنلی (صفویلرینگ دؤورینه چنلی) رواچلئقدا دوروپ، اؤز گویجینی ساقلاپدئر.
1478-نجی یئل سولطان خلیل تاغتا چئقان واقتی ایرانئنگ غوروپلی ولایاتی بولان فارس ولایاتئندان آبادانلئق ایشلری اوچین 5000 تؤوریزی (تبریزی) تومن طالاپ ادیپدیر. امّا دوغانی یاقوپ سولطان اونونگ اورنوندا اوتوراندان سونگ، بو سالغئدی آزالتماغا چالئشیار. اول 1479-نجی یئلدا اصفهان مرکزی بولان "عراق-عاجم" ولایاتئندان یر-ملک سالغئتلارئنی آلمانی، اولارا باغئشلاپدئر. مالیه چیلر بو سالغئدئنگ مچبرینی تاقمینان یتمیش مونگ (70000) تومن - دییپ، یاتلاپدئرلار!.
1487-نجی یئل سولطان یاقوبئنگ طاراپئندان گیلان ولایاتئنئنگ سالغئدئنی تایین ادیلنده، اورتاچا دنگلیگی ساقلاپ، بیر مونگ ایکی یوز (1200) تومن سالغئت سالئنئپدئر.
تورکمنلرینگ آق قویونلی دؤولتینده یر-ملک سالغئدی یاغنی "خئراچ" سالغئدئندان باشغا-دا، توتجأرلر و ایش اؤویرلر اوچین "طاموغا" (طاغما)" دییلن، سالغئت هم یؤرأپ دوروپدئر. ("طاموغ" آصلئندا عاراپلاشان قادئمی تورکی سؤز.) یاغنی اودونگ دمیر اردیجی درجه دأکی کؤزلی هالاوی. ترکمنلرده ماللارئنا و بیله کی ایه چیلیکلرینه "بللیک" غالدئرماق اوچین بللی بیر عالاماتدا غالئپلاشان دمیر آبزالی شول کؤز هالاودا غئزدئرئپ "طاغما" باسئپدئرلار. بو سؤزی بارتولد "طاموغ - tamug" گؤرنوشده خاص دوغروسی بللآپدیر.
اوزین حسن و اونونگ ائزئنی توتان اوغوللارئنئنگ پادشالئق سورن دؤورینده هم تأجیرلیک و ایش اؤویرلیک مالیه سالغئدی آلئنئپدئر. سبأبی سولطان یاقوبئنگ مکّه گه زیاراتا باراندا چئقاران پرمانی بو سالغئت حاقدا مسئلأنی دولی آیدئنگلاشدئریار. پادشاه نئنگ کؤشک تاریخچئسی فضل الله نئنگ اؤز الی بیلن دوزن "نشان (اغلان)" آتلی سالغئدی، آق قویونلی لارئنگ حکوم سورن یوردونئنگ اوستوندن اؤتن کرونلره دگیشلی بولوپ اول آشاقداقی ترتیپ بویونچا سالئنئپدئر.
الف). سؤودا و ایش اؤویرلیک سالغئدی (طاموغا)،
ب). گمروک خانه دؤولت گیرده جیسی (باچ یا پاج)،
ج). یول - ترانسپورت دؤولت گیرده جیسی (دوزبولاق یا-دا توپراق باسدیر، راه داری)،
نتیجه - ده، بو حاقدا دینگه حأکیملره، حکومدارلارا، قوشون سرکرده لره، پادشاه نئنگ دؤولت مالیّه گؤزگچبلرینه دأل - ده، ایسم، یؤریته ادارالاشان طاغماخانالارا، تأجیرلردن سالغئت یئغنایان دؤولت ایشگأرلرینه (طاغماچئلارا)، هم-ده، گمروک خانه ایشگأرلرینه (باچدارلار)، یول-ترانسپورت دؤولت گیرده جیسی یاغنی دوزبولاق گیرده جیسینی آلیان راه دارلارا، غالیبرسه - ده، یول هم قالانئنگ قاراووللارئنا چنلی بویوروق-پرمانلاری یتیریلیپ دوروپدئر.
10-15-نجی عاصئرلارداقی تورکمن پادشالئقلارئنئنگ پول دولانئشئغئنا دگیشلی دورلی ماغلوماتلار بار. سلجوقلئلارئنگ دؤورینده طغرول بگه دگیشلی قاقئلان زیکگه لر و مانات لار، آتابگلر، آق قویونلی هم قارا قویونلی لارئنگ سرکرده پادشالارئنئنگ هرسینینگ طراپئندان اؤزلرینه ماخصوص بولان مُهرلری یویومچا آلتئن، کومیش و بورینچ یالی ماتریاللاردان زیکگه-مانات لار قاقئلئپدئر. بو مانات لار حأضیرکی بریتانیا، برلین و فرانتسیاداقی لوور پاریس یالی، دونیأنینگ بللی علمی - تاریخی دؤولت موزه یلرینده ساقلانئلیار.
تیمورئنگ اوغلی شاهروخا دگیشلی مانات لاری آق قویونلی تورکمنلرینگ پادشاه سی اوزین خسن اؤز مُهری بویومچا، اؤزینه تابین یورتلاردا یؤرگونلشدیریأر. اول مانادئنگ یوزینه قاقئلان بللیکلر عاراپ الیپبیینده:
الف). عدل (شول یرده "اؤز گویجیندأکی یؤرگون" دییلن مانیدا)،
ب). حسن بیک
ج). شیراز
د). 720
.. یالی سؤزلر گؤرکزیلیپدیر.
سولطان اوزین حسنینگ شاهروخا دگیشلی ایکینجی بیر ماناتئندا بیله کی بیر مُهر بیلن تابین یورتلاردا اؤز پول گویجینی ساقلاماق اوچین یوزینه قاقئلان نومر بیر I و عاراپ الیپبیینده:
- " اُردو" هم "706"
سولطان یاقوپ و سولطان رستمه دگیشلی سکگه لر
گؤرکزیأر. (البتّه عالئملار، اونونگ یئل واقتئنی مُهرتراشلار طراپئندان یالنگئش قاقئپدئرلار! - دییلن، چاقلاما هم بار.) یؤنه اوندا گؤرکزیلن "اُردو" سؤزی بولسا، "اوزین حسن بیله کی یورتلارا یؤریش ادن واقتئندا مانات قاقئلیان بیر غورالی اؤزلری بیلن گؤتریپ گزیپدیرلر"، - دییلن نتیجأ گلینیأر.
اوچینجی بیر کومیش مانات قاقئلاندا اوزین حسنینگ آدی هم قاقئلان مکانی و یئلی گؤرکزیلمأندیر، ولین اوندا عاراپ الیپبیینده:
الف). السلطان الاعظم
ب). حسن
ج). خَلَدالله
د). ملکه
... یالی سؤزلر بریلیپدیر.
دؤردینجی کومیش مانات سولطان یاقوپ طراپئندان مُهرلنیأر. اوندا گؤرکزیلن علاماتلار عاراپ الیپبیینده:
الف). عدل
ب). سلطان 892
ج). یعقوب
د). یزد
بو سکگه لر اوزین حسن، -شاهروخ، یاقوپ سولطان و جهانشاه قره قویونلی دؤویرلرینه دگیشلیدیر.
بأشینجی کومیش مانات دا بولسا، عاراپ الیپبیینده شیله یازغئلارا غابات گلیأریس:
الف). السُلطان الاعظم
ب). تبریز
ج). یعقوب خان
د). خَلَدالله
ک). ملکه
آلتئنجی کومیش مانات دا عاراپ الیپبیینده:
الف). علی
ب). عثمان
------
الف). السُلطان الاعظم
ب). تبریز
ج). یعقوب ضرب
د). بغداد
اول دؤورلرده تورکمن پادشالاری هایسی دئر بیر اولی شأهری یا-دا، ولایاتی اؤژ قول آستئنا گچیرنلرینده شول یرینگ آدئندان زیکگه قاقئپدئرلار.
یدینجی کومیش مانات سولطان یاقوبئنگ اوغلی سولطان بای سئنقارا (بایسنقر) دگیشلی بولوپ دوریار. اونداقی بللیکلر عاراپ الیپبیینده شیله گؤرکزیلن:
الف). السُلطان العدل
ب). بایسنقر
ج). سُلطان خان
د). خَلَدالله
ک). مَلِکَه
ل). سنه
سکیزینجی کومیش مانات سولطان اوزین حسنئنگ آغتئغی سولطان روستمه دگیشلی بولوپ دوریار. اونداقی بللیکلر عاراپ الیپبیینده شیله گؤرکزیلیپدیر:
الف). السُلطان العدل
ب). رستم خان
ج). خَلَدالله مَلِکَه
ندیر شاه نئنگ دؤورینه دگیشلی مانات لار شو گؤرکزیلن صوراتلاردا مألیم بولیار.
بو زیکگه لرینگ یوزینه، حکمدارلارئنگ لاقامی، السلطان العادل، السلطان الغازی، السلطان الاعظم و ابوالمظفر، ابوالنصر، ابوالفتح، ابوالغازي یالی یازغئلار و زیکگأنینگ قاقئلان یری، شهری هم اونئنگ قاقئلان واقتی (تاریخی)نومر سان بویومچا گؤرکزیلیپ دیر.
اونونگ آرقا یوزینده “لااله الا الله - محمد رسول الله” و قئرالارئندا چاریارلارئنگ آدی (همر، عثمان، ابوبکر و علی) یالی گؤرکزیلیپ دیر. اوزین حسنئنگ کأبیر زیکگه لرینده “لااله الا الله، محمد رسول الله، ... نقشلانئپ دئر. کأبیرلرینده زیکگه لرینگ آرقا یوزینده قاقئلان یری و غئرالارئندا چاریار خلیپالارئنگ آدیگؤرکزیلیپ دیر. طیکگه لرینگ کؤپی سینده گیامتریک شکیللر و النگولر گؤرینیأر." [2]
شیله لیک بیلن، بو فاکتورالارا سر ادنیمیزده، اورتا عاصئرلاردا بیزینگ آتا-بابالارئمئزئنگ یورت دولاندئرئش دأپ - دوزگونلرینده، مالیّه سریشته لرینینگ نأدرجه ده قانونلاشدئرئلاندئغی اؤز دؤورینده و سونگقی نسیللره ائز غالدئرئجی تأثیرینی یتیریپ بیلندیگینی، بیلیپ غالیارسئنگ. شونئنگ اوچین تارئخئمئزئنگ بو چتلرینی-ده، چونگگور اؤورنیلمگینی طالاپ ادیأر.
-----------------
د. خان گلدی اونق
تورکمنیستانئنگ مینیسترلر کابینتینینگ یانئنداقی
تارئخ اینستیتوسئنئنگ بایری علمی ایشگأری و
تاریخ علئملارئنئنگ کاندیداتی
عشق آباد - 1999/م. یئل
=================
1. اونق خانگلدی، مجلّه "استاندارد"، "تاریخ و استاندارد"،(کیفیّت و امنیّت)، عشق آباد - 1999/م.، ص. 24-26
1i.Magazine “Standard” (hil we howpsuzlyk journal), “Taryh we Standart”, Aşgabat – 1999 ý., sah. 45-47 ss
2. علي اکبر سرافراز ، فريدون آور زماني، سکه هاي ايران از آغاز تا دوران زنديه، تهران، سمت، ١۳۸۰، ص. ٢۳۷ - ٢۳۸ - ٢۳٩


text:
ایران پولیسینین کئچیردیی اوغورلو عملیات نتیجهسینده افقانیستاندان قاچاقمالچیلیق یولو ایله اؤلکهیه گتیریلهن ۱،۵ تون نارکوتیک مادده موصادیره اولونوب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، سیستان ویلایتینین پولیس ایدارهسینین رئیسی گنرال محمد کنباری ژورنالیستلره بیلدیریب کی، خصوصی عملیات زامانی ۵ قاچاقمالچی حبس ائدیلیب، اونلارا مخصوص ۵ آوتوموبیل و ۲ توفنگ موصادیره ائدیلیب.
قاچاقمالچیلار ۱،۵ تون هئروینی ایرانین مرکزی شهرلرینه گتیرمهیه چالیشیبلار.
ایران افقانیستان ایله ۹۰۰ کیلومتر سرحده مالیکدیر. افقانیستاندان آوروپایا قاچاقمالچیلیقلا داشینان نارکوتیک ماددهلر ترانزیت اولاراق ایران اراضیسیندن کئچیر. ایران دؤولتی نارکوتیک قاچاقمالچیلیغینین قارشیسینی آلماق اوچون ۷۰۰ میلیون دوللار حجمینده وسایت صرف ائدیب. قاچاقمالچیلیقلا موباریزهده ایران تهلوکهسیزلیک قوهلرینین ۴ مین امکداشی حیاتینی ایتیریب.


text:
شاعر-ژورنالیست آلما موغانلی ۱۹۹۰-جی ایلده تهراندا موغانلی عائلهسینده دوغولوب. اورتا تحصیلینی تهراندا آلیب. حاضردا تهران اونیوئرسیتئتینده نووه فیزیکاسی ایختصاسی اوزره تحصیلینی داوام ائتدیریر.
اونون شعیرلری «یارپاق» قزئتی، «یاشماق» و «دیلماج» ژورناللاریندا درج اولونوب.
آلما خانیمین ۲۰۰۷-جی ایلده «بیچاقلانمیش هیوا» آدلی شیر توپلوسو یاییملانیب. او، شاعر راسیم قاراجانین «اؤلوم حاقیندا گونش» آدلی اثرینی اسکی الیفبایا چئویرهرک درج ائتدیریب.
کولت. آز آلما موغانلینین «قیرمیزی رنگ» ائسسه سینی تقدیم ائدیر:
ایندی کی قیرمیزی رنگینی ایللر سونرا آچمیشام، آنلاییرام سؤزلرینی.
- قیرمیزی نه عشق رنگیدیر، نه ده حیات. قیرمیزی، سادهجه، قان رنگیدیر. قان رنگی...
نه بیلیردیم نه دئییر. من کی اونون قیرمیزی یاناقلارینا وورولموشدوم.
- یوخ، یوخ قیرمیزی جان رنگیدیر، - و یاناغینی چیمدیکلیردیم.
اؤزوم ده بیلمیرم نیه جهد ائلمیشهم بو یاریمچیق رسمی قورتارماغا. هاردان تاپیلدی، اونو دا بیلمیرم. اما بیلیرم کی، بو قوروموش قیرمیزی رنگه سادهجه تینر (آتئستون) قنیمدیر. قانا سو قنیم اولان کیمی...
- قانین او قدر قاتیلاشیب، بیر یئرده دایانیب سانکی، اونا گؤرهدیر بو باش آغریلارین. هر شئی قانا باغلیدیر... هر شئی قیرمیزییا، - بونلاری دئیه-دئیه نار دنلیردی.
ایندی کیمدیر بو تینرین قاپاغین آچان؟ ایندی تینرین ایتی اییی بورنوما، سونرا جگریمه و بئینیمه دولاجاق و گونلرله باشیمی گیجللندیرهجک.
- تینرین قوخوسو چوخ یاخشیدیر، سنین قانین قاتیلاشیب. گیله نار سویو ایچ. سانکی سویلا دورولانمیش قاندیر شوشهده.
بو تینر ده یاغا بنزین سودور شوشهده. آچمالییام آغزینی و بو قیرمیزی رنگی دورولتمالییام. یاناقلاری قیرمیزی اولماسایدی، بو باش آغریلاری دا گلمزدی، بیلیرم. هر نفس چکدییمده جگریم گؤینییر و باشیم فیرلانیر.
- تینرین قوخوسو کیمیسه اؤلدورمهییب، اما پولسوزلوق اؤلدورور. و پول رنگلردن چیخیر.
قیرمیزیدان قان سیچراییر سادهجه. قیرمیزینی نئجه الیمده توتمالییام - او دا یادیمدا دئییل.
- داریخدیم، دورماق ایستییرم.
- اما آز قالیر، بیر یاناق، بیر ده دوداق.
- اونلاری ازبردن چکمهلیسهن. من لازیم دئییلم کی!
ازبرلر هارا گئدر، من نیه خاطیرلامیرام. من کی قیرمیزی وورغونو ایدیم، من کی یاناقلارینا...
بیر شئیلر گؤزومون قاباغینا گلیر، فیرچانی قیرمیزییا سالیرام - نیه دورولانمیر... نه قدر تینر تؤکسم ده، یئنه قاتیدیر بو رنگ.
- گیله نار سویو ایچ، قانین قاتیلانیب.
- باشیم آغریییر، تینئر آدامی اؤلدورر.
- یوخ، قانسیزلیق اؤلدورر، بیر ده قیرمیزی...
نفسیم آغیر گلیب-گئدیر. تینرین الیندن بیر ایش گلمیر، من اللریمی ایشه سالمالییام. بورالاردا بیچاق اولمالی ایدی، یا دا ایتی بیر شئی، نه بیلیم...
- سنین هر شئیین ایتسه ده، ایتیلر هر زامان الده اولور. قیرمیزی رنگینین سئوداسی هاردان گلیر؟
- یاناق... سنین نیه یاناقلارین...
- ایتی شئیلر هر زامان الده اولور. قیرمیزی سادهجه قان رنگیدیر.
تاپدیم پاسلانمیش بیر تیهنی. قیرمیزی رنگ نیه دورولانمیر؟
- نیه قاتیلاشیب قانیم؟ باشیم پارتلاییر.
- کیفیر (موردار) قانینی آلدیرمالیسان. بلکه دورولاشا قانین...
- منیم قانیمین بوتونو کیفیردیر.
قوللاریم آجیییر، اما باشیم یوخ. تینر اییی ده گلمیر. بیر آز... بیر آز سو اییی گلیر سانکی. یاناقلارینی خاطیرلاییرام. اوگونکو یاناقلارینی دئییل اما.
دوداقلاری... دوداقلاری اللریمه دولور. دوداقلاری آغارمیشدی، دئییردی: «ایتی شئیلری الده قویورسان. فیرچانی سالیرام اووجوما و چیزیرم...»
- دئمیشدیم، سنین بو قیرمیزی سئوگین ایش وئرهجک الیمیزه، باخ نه قدر قیرمیزی رنگ دوزلتمیشم...
- اما یاناقلارین...
- یاناقلاریم یاییلیب...
من سون گوندن اؤنجکی گونکو یاناقلارینی خاطیرلاییرام...
فیرچانی سالیرام اووجوما.
قانیم قاتی دئییلمیش، باخ، باخ یاناقلارینا نئجه ده یاییلیر بو سئوگی...
قیرمیزی سئوگی رنگیدیر، قان رنگیدیر... قیرمیزی حیات رنگیدیر، اؤلوم رنگی...
باشیم آغریمیر، تینر ده آجیتمیر. سادهجه، سادهجه قیرمیزییا چالیر بیر آز بو دونیا...


text:
تُرک صنعتچی سویدنده کتته موفقیت قولگه کریتدی
اوشبو صنعتچی سویدنده "ییل نینگ موزیسینی" اوله راق تن آلیندی
تُرک جاز صنعتچی سی سنان محمد ایکیز, سویدنده "ییل نینگ موزیسینی" ساورینی گه سزاوار دیب تاپیلدی.
ایکیز, دولت رادیوسی تامانیدن ترتیب لنگن و قازانگن کیشی نینگ خلق نینگ رایی بیلن انیقله نه دیگن مسابقه ده اینگ کوپ رای آلگن کیشی بولدی.
جاز صنعتچی سی ایکیز, ساورینی نی آلیشی آرتیدن بیرگن بیانات لریده, سویدن کبی موسیقی صنعتی نینگ یوقاری پاغانه لرگه چیققن بیر اولکه ده بیرینچی اورین نی ایگلله گن لیگی اوچون فخرله نیتگن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.
بونده ی بیر ساورین نی کسب ایتیش اوچون انچه سعی و حرکت قیلگن لیگی نی بیلدیرگن 38 یاشیده گی ایکیز, "حاضرگی کون گه قدر 45 – 50 اولکه ده کنسرت بیردیم. اینیقسه سویدن رادیوسی و موسیقی محافلی تامانیدن اوشبو فعالیت لریم تقدیر ایتیلماقده ایدی. اوشبو فعالیت لریم نینگ ثمره سی اوله راق بوگون اوشبو ساورین گه سزاوار بولدیم" دییه قید ایتدی.
عینی دمده ایکیز, 3 یاشیدن بیری موسیقی بیلن شغلله نیب کیلیتگن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
چوخ گوجلو آنتیوکسیدانتلاردان بیری ده e ویتامینیدیر. ائ ویتامینی هوجئیره (سلول) قورولوشونون پوزولماسینین قارشیسینی آلیر، یارالارین ساغالماسینی سورتلندیریر، خرچنگه (سرطان) قارشی قورویوجو تأثیر گؤستریر.
آخار. آز e ویتامینینین فایدالاری حاقدا معلوماتی تقدیم ائدیر:
بو ویتامین دامار سرتلیینه و لاختالانمایا مانع اولور، درینی گؤزللشدیریر، ایممون سیستئمینی گوجلندیریر، گؤز ساغلاملیغی اوچون حیاتی اهمیت داشیییر. بدهندهکی آغیر مئتاللار، زهرلی بیرلشمهلر، رادیاسییا و بعضی درمانلارین یاراتدیغی توکسینلره قارشی قورومانی تامین ائدیر. عینی زاماندا، ائ ویتامینینین آلزایمئر خستلیینین قارشیسینین آلینماسیندا موسبت تأثیری اولدوغو دا ثبوت ائدیلیب.
بس e ویتامینی هانسی قیدالاردا مؤوجوددور؟
باشدا تاخیل اولماقلا، ایسپاناق، بالقاباق، کلهم، کاهی کیمی تروزلرده، زئیتون یاغی، بالیق یاغی، فیندیق، قوز، تون بالیغی، ساردینا، یومورتا ساریسی، پومیدور و کارتوفدا بول میقداردا ائ ویتامینی اولور. اساساً ده بیر اوووج فیندیق گوندهلیک ائ ویتامینی احتیاجینی بؤیوک نیسبتده قارشیلاییر.
e ویتامینی چاتیشمازلیغیندا اورقانیزمده بو علامتلر میدانا چیخیر:
– قانسیزلیق
– گؤزده ضعیفلهمهلر
– تئز یورولما
– یارالارین گئج ساغالماسی
– جینسی ایستکسیزلیک
– سونسوزلوق.
e ویتامینی چاتیشمازلیغی اورک خستهلیکلری و خرچنگ ریسکینی ده آرتیریر. خصوصیله یئتکینلیک دؤورونده e ویتامینی احتیاجی کیفایت قدر قارشیلانمالیدیر.


text:
مهندس ایرج شهین باهر آرتیردی: کئچن 30 ایلده اولکه میزین هئچ بیر شهرینده گئجه قوندو و شهرلرین حاشیه سینده یارانان غیر استاندارد ائولری استانداردلاشدیرماق اوچون هئچ بیر ایش گورولمه ییب دیر.
تبریز بلدیه رئیسی تبریز بازرگانی ، تجارت و صنعت اتاقی ایله تبریز اسلامی شوراسینین مشترک جلسه سینده بو مسئله یه توخوناراق آرتیردی: مسکن و شهرچیلیک ناظرلیگینین (وزارتخانه) وئردیی معلوماتا گوره اولکه سطحینده ساده جه تبریز شهری غیر رسمی و حاشیه ده تیکیلن ائولرین احیا ائتمه سی اوچون عملی آددیم آتیب دیر.
مهندس شهین باهر آرتیردی: البته تبریزین گئجه قوندو و حاشیه محله لرینده تیکیلن ائولرین ساییسی آز و 170 واحد آپارتمان دیر آما عینی حالدا تبریز ائله بو قونو دا ایراندا بیرینجی رتبه یه مالک دیر و هئچ بیر شهرده زلزله قاباغیندا دایاناجاغی اولمایان ائولری احیا ائتمک اوچون بیر آددیم گوتورلمه ییب دیر.
او دئدی: بو 170 واحد آپارتمان، 20 مین غیر استاندارد ائوله مقایسه ده چوخ آز دیر آنجاق تبریز ائله بو تعداد آپارتمان تیکمه سی ایله اولکه ده بیرینجی رتبه ده دیر.


text:
پارلامنت پرزیدنتین صلاحیتلرینی آزالتماق و پرزیدئتین میلت وکیللری طرفیندن سئچیلمهسی ایله باغلی کونستیتوسییایا دوزلیشلر اتسه، بو، حاکمیت قوللاری آراسینداکی بالانسی پوزاجاق.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو «ایبئرییا» تلویزییاسینا مصاحیبهسینده گرجستان پرزیدنتی گئورگی مارقولاشویلی سؤیلهییب:
«بیز دؤلتده حاکمیتین بیر سیاسی پارتییانین الینده اولدوغونو گؤرنده دؤولت اینستیتوتلارینین نئجه ضعیفلدیلمهسی حاقیندا دوشونمملیییک. اساس دوشونه جییمیز شئی ایدارائتمهده بالانسلی مخانیزم یاراتماق اولمالیدیر. گرجستان پرزیدنتینین پارلامنت طرفیندن سئچیلمهسی اجتماعی سیفاریش اولا بیلمز. خالقین یئنی حاکمیتدن اساس سیفاریشی اقتصادی پروبلملری حل ائتمهسی، دؤولتین رگیوندا یارانمیش گرگینلیک فونوندا تهلوکسیزلیینین تعمین ائدیلمهسیدیر».
قید ائدک کی، حاضردا گرجستاندا اقتداردا گورجو آرزوسو پارتییاسیدیر. بو پارتییا پارلامنتده کونستیتوسییایا دییشیکلیکلر ائتمک اوچون بؤیوک چوخلوغا صاحبدیر. حکومتین فعالیتینه نظارت فاکتیکی اولاراق کئچمیش باش ناظر بیدزینا ایوانیشویلینین الیندهدیر.


text:
مجموعه شعر «شاه مات» سرودهی حسین محرمی (آیاز دومان) در 72 صفحه به قطع رقعی منتشر شد. دکتر ح. م. صدیق بر این اثر پیشگفتاری نگاشتهاند که در زیر میخوانیم:
اؤن سؤز
ایچینده یاشادېغېمېز اۏن ایللیڲین یئنی دیرچهلن و جمعیت آراسېندا چېخېش ائدن گنج شاعرلری، هم دیل، هم بیلیک سویّهسی، همده مضمونلو و ایچهریکلی شعرلر یازمادا، داها اؤنجهکی شاعرلریمیز ایله فرقلهنیرلر. اینترنت انکشافی بیلیک اۆچۆن بیر نعمت سایېلېرسادا، علمی آختارېش و آلېشدېرمالارېن قاباغېن آلماسې اۆچۆن ده بیر بلا حساب اۏلونور. یئنی یئتمه و گنج شعر یازانلارېمېزېن یارادېجېلېقلارې، ایندی همین محوره تابع اۏلمادادېر.
الینیزده اۏلان کتاب همین اۏن ایللیڲین بیر گنج سؤز قوشانېنېن ایلک نشر اۏلان مجموعهسی سایېلېر. آیاز دومان گنج بیر قلمه صاحبدیر. اۏ طبعینی شعریمیزین دۏغما هجا اؤلچۆلرینده سېناماغا چالېشماقدادېر.
اۏنون قۏشمالارې اۆرهڲه یاتان و آخېجې بیر دیلده یازېلمېشدېر. گرچه بعضاً قولاق قافیهسینه ده اؤنم وئریر، ولاکین قوردوغو جمله بیچیملری اۆرهڲی افسوس ائدیر:
سن گلن گۆنۆمدن متینلشمیشم
غصهیه کدره یئتیملشمیشم
بیر یارېجان ایدیم بۆتۆنلشمیشم
خۏش گلدین دنیاما صفا گتیردین
«بیلمهسن ده» گرایلېسې (ص 52) دا بئله بیر شعر سایېلېر:
اۆرک سنین اسیریندیر
سن بیلسن ده، بیلمهسن ده
هرگۆن یۏلون کسیر ایندی
سن بیلسن ده، بیلمهسن ده
اۏ، سئودا و عشق شاعریدیر و سئوگیسینی دیله گتیرنده فولکلوروموزا باش ووروز. مثال اۆچۆن «نئچه ال چکیم» (ص 12) شعری گنج شاعرین یاخشې شعرلریندن سایېلا بیلر. اۏ بورادا سئونلری «خسته» و سئویلنی «حکیم» آدلاندېرېر. بورا اۏنون یاواش- یاواش شعرین و شاعرلیڲین درین معناسېنې اؤیرنمه مژدهسیدیر. گئرچکدن ده قالېجې شعر درین معنالې شعر سایېلېر. درین معنالار گزن شاعر، دنیا هوسیندن اوزاق دوران و هر جوره دنیوی میلی سئوگی و عشق آدلاندېرماقدان چکینن بیر آدام اۏلمالېدېر. بو دفترین شاعری ده بئله بیر یۏللارا قدم قۏیمالې، شعرده عرفانی مضمونلار ایله یاناشې، ائلینه- اولوسونا بیر خدمتکار کیمی الینه قلم آلمالېدېر. بدیعی یازادېجېلېق ائلین دردین، تاریخین، فخرین، اینامین، سئوگیسین و بیر سؤزله وارلېغېندان سؤز آچمازسا، شاعرین اؤزۆندن قاباق اؤلۆب گئدر.
درد الیندن (ص 20) شعری ایسه سربست فورمادا یازېلمېشدېر. سربست شیوهسی چاغداش شعر مجموعهلریمیزده هم هجالې اؤلچۆلرده و همده عروض بحرلری قالبلارېندا یازېلمېشدېر. چاغداش یئنی شعریمیزین سارسېلماز تمثیلچیسی لقبی آلان حبیب ساهر، عمومیتله سربست شعرلرینی هجا اؤلچۆلرینده یاراتمېشدېر. ایراندا اؤزۆنۆ حقلی اۏلاراق یئنی شعرین بایراقدارې حساب ائدن ساهر فارسجا یازدېغې بیر شعرده دئییر:
نخست من ز رخ این عجوز افسونکار،
شبانه پرده گرفتم، به خلق بنمودم.
مرحوم سید محمد حسین شهریار ایسه سربست شعرلرینی عروض قالبلارېندا یازمېشدېر. سهندیه منظومهسی بونا آیدېن بیر مثال اۏلا بیلر:
شاه داغېم، چال پاپاغېم، شانلې سهندیم،
باشې طوفانلې سهندیم ...
حال حاضردا آذربایجان گنج شاعرلرینین بیر چۏخو عروض قالبلارېنې منیمسهمکدهدیرلر. جوان شاعر آیاز دوماندا اۏنلاردان بیری دیر. بعضاً اۏنون تعبیرلری ماهرانه و ادیبانهدیر. مثال اۆچۆن گۆنشیم (ص 15) عنوانلی دؤرد مصراعلی شعره نظر سالالېم:
گۆنش گؤزلرینی قاچېرتدېن مندن
بیلرکن اېشېغېن هئچ زامان سؤنمز
سؤیلهدین اؤزگهیه باخما، بیلمهدین
گۆنشه دۆشن گؤز هئچ نهيی گؤرمز
جوان شاعر ین یۆکسهلیش آختارما دویغولارېنا، بو کتابدا چۏخ مثال تاپماق اۏلار. مثلا درد الیندن (ص 20) شعریندهکی آشاغېداکی دؤرد مصراع، اۏنون بو دویغوسوندان قایناقلانېر:
بیرآن باخېب گؤردۆم هله چۏخ قالېرام دردلیلیڲه
دۆشۆنجهمی بیر اونودوب باشقا تهر فکرلشدیم
سۏنوندا دا بئله دئدیم:
ساغ اۏل دردیم، سن اۏلماسان من اؤلردیم.
همین مضمونو «آختارېر گؤزلریم» (ص 29) شعرینده ده تکرارلایېر:
اۏیونوموز مینلر یئره یۆزۆلمۆش
آیازېنېن قبری بوردا قازېلمېش
بو سؤزلریم باش داشېنا یازېلمېش
بیردن اۏنا سایدېم تاپام گؤرمهدیم
یورد سئوگیسی، ان یۆکسک بیر سئوگی کیمی شاعرین دۆشۆنجهسینی مشغول ائدن بیر سئوگیدیر. اۏنون «سارې دره» (ص 66) شعری بونا آیدېن بیر ثبوتدور:
اؤیونۆرم آدېن ایله
دؤیونۆرم یادېن ایله
دۏیمایېرام دادېن ایله
یاشا- یاشا سارې دره
آتا موضوعوندا یازدېغې قطعهده (ص 61) تحسینه لایق بیر شعر سایېلېر. بو شعری شاعر آناسې آنېسې و خاطرهسینه یازمېشدېر:
هامېمېزا اۆرک ایدین
ائویمیزه دیرک ایدین
آج کؤنلۆمه گرک ایدین
هارداسان ائی گؤزل آنام!
الینیزده اۏلان کتاب شاعرین ایلک شعر مجموعهسیدیر و شعرلر تمامیله اۏنون ایلکین تجربهلری سایېلېر. اومید ائدیرم، آذربایجان شعرینده اؤز بیلیگینی آرتېرماق ایله داهادا درین و دۏلغون معنالې شعرلر یازېب یاراتسېن و چاغداش شعر دنیامېزا گؤزل اینجیلر آرتېرا بیلسین.
دکتر ح. م. صدیق
تبریز- شهریور 1396


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
اورک بهانه توتوب
اورک بهانه توتوب اوت وئریر قراریما گل
گولوم ترحم ائیله سولموش اعتیباریما گل
چیخیر یئریندن اورک تیتره ییر الیمده قلم
گؤزومده دالغالانیب چن دوشوب دیاریما گل
دیلکلر امنیتی،آرزوو یامان چکیره م
دوباره حسرت آهین بسله مه خوماریما گل
چیچکلرین اوره گین کینلی شاختالار بویوروب
باهار ترانه سی، باخ توزلو روزگاریما گل
سن اولماسان بیلیسن دونیالار یالاندی منه
مؤهور وئر آنجاق اوزون وارلیق اعتیبارما گل
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: آیریلیق شعری,آذری شعری,آذربایجان شعرلری,اورک,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,سئوگی شعری |


text:
تورکیه، چینه قارشی
دونیا لیگینین 3.جو و سون آیاغیندا گ2 قروپو یاریشمالارینا چینین کونشان شهری ائو صاحبلیگی ائدهجک
تورک میلی کیشیلر والیبال تیمی، 2017 افایویبی دونیا لیگی گ2 گروبونداکی ایلک اویونوندا بو گون چین ایله قارشیلاشاجاق.
دونیا لیگینین 3.جو و سون آیاغیندا گ2 قروپو یاریشمالارینا چینین کونشان شهری ائو صاحبلیگی ائدهجک.
تورک میلی والیبال تیمی، قروپدا، بو گون تورکیه ساعاتی ایله 14.00ده چین ایله یارین ساات 10.00دا ژاپن ایله، بازار گونو ده ساعات 10.00دا استرالیا ایله قارشیلاشاجاق.
دونیا لیگینده بوتون قروپ اویونلارینین تاماملانماسینین آردیندان تیملرین آلدیقلاری غالیبیتلر و پوئنلر، بیر لیستهده بیرلشهجک.
ان چوخ غالیبیتی آلان 3 تیمین یانیندا ائو صاحبی استرالیانین دا قاتیلیمی ایله دونیا لیگی دؤردلو فینالی، 24-25 ژوئن تاریخلرینده استرالیانین گولد کوست شهرینده تشکیل ائدیلهجک.


text:
کیان خیاولا موصاحیبه
سولطان سولطانلی
س. کیان بی، زحمت اولماسا، اؤزونوز حاققیندا بیلگی وئرهسینیز.
ج. ۱۹۷۰ ده خییوو یا مئشکینشهر شهرینده دوغولموشام. دئمهلی ۴۵ یاشیم وار. ۴- ۵ ایل اؤنجهیه کیمیاؤزومو ان دیرنگن، ان اومودلو شاعیر- یازارلاردان ساییردیم. آنجاق سون ایللر نهدنسه سانکی دونیانین بوتون قارانلیقلاری اوستومه چؤکوب. گؤرونور یاش ۴۵ ه گلیب چاتاندا بوتون گئجهلر شئعیر اولور، شوبهه اولور، درد اولور. اینسانین بئینی جاوابسیز قالان فلسفی سواللاردان آز قالیر پارتلاسین. بعضن “هولدئرلین” ین حیاتینی دوشوننده قورخو بوتون ووجودومو ساریر. هولدئرلین بیر عؤمور مقدس عاغیللیلیقدان دانیشاراق، “بئله بیر روحسوز دونیادا نییه گرک شاعیر اولاسان؟!” دئیه ۴۰ ایل عؤمورونون سونوندا دلیلیک قارانلیغیندا یاشاییب. ۲ جی دونیا محاربهسینده آلمانلیلار تاریخ کوشکونون کؤنوللو جللادلارینا دؤندویو کیمیمن ده شئعیر- حئکایه یازا- یازا ائله بیل اؤز ووجودومون کوشکونون کؤنوللو جللادینا دؤنورم. بلی دوستوم، بیز بیر سیرالاری کیمیسادهجه یازمیریق کی، یازارکن جان قومارینا اوتوروروق. غریبهدیر؛ “آنتووان چئخوو” بویدا بیر یازار ۴۴ یاشیندا سیلل خستهلییی توتوب اؤلوب، منسه هله عارسیز- عارسیز یاشاییرام. اونو داهانکی زامان،هانکی مکاندا؟! ۲۱ جی عصیر کیمیبیر زامان و ایران آدلانان بیر مکاندا کی “احمد شاملو” دئمیشکن “قبیر قازانین موزدو اینسان آزادلیغیندان چوخدور!” بیر زامان، بیر مکاندا کی دویغونون، دوشونجهنین، شئعیر- ادبیاتین آلیب- ساتانی یوخ درجهسی قدر آزدیر. اوستهلیک دؤولت اورقانلاری هله- هله منیم کیمیلرینین کیتابلارینا چاپ اولماق ایجازهسی وئرمیر. نئجه کی سون ایللرده ایران ایسلامیایرشاد ایدارهسی، کیتابلاریمین بیر نئچهسینه (۱- اونون آدی اوچ نؤقطهدیر/ حئکایه توپلوسو. ۲- بیر دیب اوتاق/ یئنی شئعیر توپلوسو. ۳- یاری اینسان یاری قوش. و ب…) چاپ اولماق جاوازی وئرمهدی. بیلدیییمجه بونون سببی یوزه دوخسان آذربایجان تورکجهسینی باشقا دیللردن گلمه کلمه یا قورولوشدان آرینمیش- دورولموش بیر شکیلده ایستیفاده ائتمهییمدیر. بونلا بئله نئچه ایل اؤنجه ۴ شئعیر کیتابیم تئهران، باکی و تبریز شهرلرینده ایشیق اوزو گؤروب. البته یقین کی ایندیکی عاغلیم اولسایدی اونلاری اولدوقلاری کیمیچاپ ائدیب یایمازدیم. چون بوتون بو کیتابلاردا گئدن یازیلارین بیر چوخ فایزینی ایندی سئویب بهینه بیلمیرم. نه اولور اولسون، اینسانین بیر سیرا دویغو- دوشونجهلری زامان سورهسینده دییشیله بیلیر. یعنی دئمک ایستهییرم کی ایندی اؤزوم اؤز قدیم یازیلاریمیتنقید ائتمک ایستهسم، اونلارین بیر چوخ فایزینین نئجه ائستئتیک دیرلردن یوخسول و یوخسون اولدوغونو اؤزومهامیدان یاخشی اورتایا قویا بیلهرم. آنجاق کئچن ۸- ۹ ایلده داها یئنی شئعیر و حئکایه توپلولاریم اولوب کی تأسفله اونلاری ایراندا چاپ ائتدیرمک، “هئراکلئس” ین ۱۲ اؤنلهمهسیندن کئچمهسی کیمیچتیندیر.
۵ یون ۲۰۱۴ ده آذربایجان یازیچیلار بیرلییی طرفیندن باکیدا دونیا شئعیر گونونه چاغیریلمیشام و اورادا آذربایجان بئینالخالق موغام مرکزینده میکاییل موشفیق موکافاتینا لاییق گؤرولموشم. آنجاق دوزونو آختارسانیز، سونرالار بیر سیرالارینین ان شابلون شانتاژلاری اساسیندا منه یئرسیزجه وورولان ان سفیل، ان اییرنج و عینی حالدا چوخ گولمهلی میننتلره گؤره بو موکافاتی آلدیغیم اوچون هئچ سئوینمیرم و بوتونلوکله محض بو چوخ دا دهیری اولمایان موکافاتا گؤره دوغما باکییا گلدیییم اوچون پئشمانام. و هئچ ده بو موکافاتی اؤزوم اوچون اوغور بیلمیرم.
یازدیغیم “تانقوسوز تبریز” عونوانلی بیر “داها یئنی شئعیر توپلوسو” سوسیال شبکهلرده تانینمیش گنج شاعیر “کریم چایچی” نین ترجومهسی (اصلینده کؤچورمهسی) و تشببوثو ایله تورکییه آتاتورک کولتور مرکزی طرفیندن چاپ اولماغا حاضیرلانیب. آنجاق هله کی بونونهاچان چاپ اولوب- اولمایاجاغیندان خبریم یوخدور.
شئعیرلریمین بعضیسی تورکییه تورکجهسینه کؤچورولوب، فارسجایا، فرانسیزجایا، نوروئچ دیلینه ترجومه اولوب. بیر سیراسی دا یاخین دوستلارین وئردییی خبره گؤره اینگیلیسجهیه و ایسوئچ دیلینه ترجومه اولماقدادیر. آنجاق بونلارین منیم اوچون اؤز یاشادیغیم تورپاغین تورکجه یازیلان ادبیاتا اهمیت گؤسترمهسی قدر اؤنملی دئییل. چوخ سئوردیم اؤز یاشادیغیم اؤلکهده یازدیغیم کیتابلارا جاواز وئریلسین. بو دا کی سانکی هلهلیک ایران کیمیبیر اؤلکهده بوتون پروبلئملرین پروبلئمیدیر!…
س. شئعیر سیزین اوچون ندیر؟
ج. شئعیر نه دئییل کی؟! هلهلیک شئعیر بیزلر اوچون هر شئیدیر. بو سئوگیسیز و رحمسیز دونیادا گؤزلیم شئعیر ده اولماسا، سیاستین، دئپوتاتین، یالانین، یالتاقلیغین، خیانتین، ایدئولوژی و اؤلوم اورقانلارینین، بانکلارین، بئینالخالق پول قوروملارینین و داها بیلمیرم نهسهلرین حاکمیتینده بیزلر لاپ قیریلیب اؤلهریک کی! (گوله- گوله!) دوز سؤزومو اؤزونده گیزلهدن بو ظارافاتدان کئچسک، شئعیر منیم اوچون اوست- اوسته دویغو ایله دوشونجهنین بیرلییی، بیرلیکدهلیییدیر. منجه بیر شئعیرده دویغو دوشونجهنین، دوشونجه ده دویغونون فیلتئریندن کئچمهلیدیر. شئعیر دویغو ایله دوشونجهنین بیرلیکده اووچولوغودور دئییرمسه، یعنی دئمک ایستهییرم کی یالنیز دویغوساللیقلا اوریژینال بیر شاعیر اولماق اولماز. داها دا دوزونو دئسم، شئعیر یالنیز دویغو- دوشونجه ده دئییل. شئعیر اؤز- اؤزلویونده ان سیرلی- سئحیرلی بیر دیلدیر ده. دئمک بوتون دیللر شئعیر اولماسا دا، بوتون شئعیرلر اؤز- اؤزلویونده بیر دیلدیر. آنجاق شئعیر دیلی عمومیتله دانیشیقدا اولان کیمیآچیق- ساچیق بیر دیل دئییل. شئعیر دیلی بلکه ده دانیشیق دیلینین ان گیزلی و ان سیرلی واریانتیدیر. شاعیر اؤز یازدیغی، اؤز روایت ائتدییی دیلله فرقلی داورانیر. او دیله فرقلی یاناشیر. اؤز باشاردیغی قدر دیلده اولان ائستعدادینی فرقلی روایتی ایله اورتایا قویور. دوزدور؛ هر اینساندا ژئنئتیکی اولاراق دیل ائستعدادی وار. آنجاق اوریژینال بیر شاعیر دیلی چوخ دا اولدوغو کیمیایستیفاده ائتمیر. او اؤز روایت اوسلوبو ایله دیلی بیر چئشید گلیشدیریر، بؤیودور و اونا ائستئتیک دیرلر یوکلهییر. ییغجام دئسم، اورژینال بیر شاعیر دیلی ایستیفاده ائتمکده بؤیوک بیر ائستعداد یییهسی اولمالی و بو ائستعدادی اؤز ائستئتیکسی دوشونجهلری ایله بیرلیکده گؤزل و بدیعی فورمالی بیر روایتله اورتایا قویمالیدیر. باشقا بیر دئییشله، اوریژینال بیر شاعیر شئعیرله باغلی اولان بیلگیلری الده ائدیب، اؤز یازدیقلارینی بئله تنقید ائتمکده بؤیوک بیر بیلیمه و بیلگییه یییهلنمهلیدیر. یوخسا بیز ایندی بو آرالیغا داغیلان سایسیز- حسابسیز شاعیرلردن ائلهسینی تانیییریق کی اؤز یازدیقلارینین اوستونده بیر دقیقه بئله دانیشا بیلمیر. بونلارا شاعیر دئمک اولسا دا، یقین کی اورژینال بیر شاعیر دئمک اولماز. چون، بو سایاق اورتالیقدا گؤبهلک کیمیگؤیهرن شاعیرلر اؤز یازدیقلاری دیلین نه قراماتیکاسینی، نه ده اینجهلیکلرینی گرکینجه بیلمیرلر. بئلهلیکله وورغولاماق ایستردیم کی بو گونون یازار شاعیری اؤز یازدیقلارینین نئجهلییینه یئترینجه بیلگین بیریسی اولمالیدیر. نه اولور اولسون، شاعیرلیکدن سونرا باشقا ایشلر ده وار بو دونیادا. اؤزونو شاعیر کیمیتوپلوما سیریماق ایستهین بیر سیرا آد- سان دوشگونلری باشقا ایشلرله مشغول اولسالار، ادبیاتیمیزا داها دا چوخ قوللوق ائتمیش اولارلار. شئعیر یاشامین ان ایلکین دؤورلریندن اینسان جمعیتینه ان گرکلی فئنومئنلردن اولوب. بو مسئلهنی آرد- آردینا وورغولاماق هئچ ده شئعیره اولدوغوندان داها چوخ دهیر وئرمک معناسیندا دئییل. آنجاق بو گونون شئعیرینین تعریفی، قدیم دؤورلرین تعریفیندن فرقلیدیر. بو گونون شئعیری چئورهدهکی حادثهلری آرتیق بیر کامئرا کیمیایمگهلهیهرک اونلارا فلسفی معنالار دا یوکلهییر. سانکی بو گونون شاعیری بوتون گؤروب- گؤرمهدییینی، دونن- بوگونو، اینسانین ایچ و ائشیک دونیاسینی اؤز اورک- بئینینده نیظاملاییب بیر کامئرایا یوخسا بیر رسم پردهسی اوستونه سالاراق، اونلارا بیر فلسفی معنا دا یوکلهییر. دئمک ایستهییرم کی بو گونون شئعیری آرتیق تک ده بیر کامئرا یا رسم پردهسی کیمیدئییل. بعضن شاعیرین چئورهدهکی اولان یوخسا اولا بیلهجهیینی سئزدییی حادثهلره ال قاتماغا دا حاققی چاتیر. آنجاق بو ال قاتمالارینا دا ایستهنیلن پوئتیک اؤزللیکلری یوکلهییب اورتایا قویور. بئله شئعیرلرین تمل تئماسی البته کی ان اینسانی اورتاق دویغو و اورتاق دوشونجهلردن یاراناراق، شاعیرین دئییم طرزیله برابر فردی دوشونجهلرینی ده عکس ائتدیریر. منیم اوچون شئعیر دیلده اولان بیر حادثهدیر ده. بو اوزدن بئله اینانیرام کی بیر شئعیری ایلک اؤنجه اوریژینال دیلده اوخوماق لازیمدیر. بونلا بئله بوتون دیللرده یازیلان شئعیرلر باشقا دیللره ده چئوریلمهلری گرکیر. شئعیرلر باشقا دیللره چئوریلمهسهلر، اوندا بیز نئجه دونیا اثرلرینی اؤز دیلیمیزده اوخویوب دادینا واراریق؟ دونیا شئعیرلرینین بیر سیراسی بیزیم حساس حافیظهمیزده اؤزونه ایستهدییی کیمییئر آچیر. بیز اونلاری دا اؤز دیلیمیزده یازیلان شئعیرلرین سیراسیندا سئوه بیلیریک. شئعیرین ان اؤنملی ایشلولریندن بیری ده اینسانین ائموسیونال و دویغوسال آلانینی ائتگیلهمکدیر. بونا گؤره ده بیز باشاردیقجا دونیا شئعیرلری ایله ده هر زامان اوغراشمالی، اوستهلیک اؤز شئعیرلریمیزدن ده دونیایا پای وئره بیلهجک اولدوغوموزو دوشونمهلیییک. بونلار بیر یانا، شئعیر منیم اوچون دوغما ائلی، دوغما دیلیله عؤمور بویو نیسگیلینی اورییمده داشیدیغیم وطن آدلی بیر اؤلکهدیر. آنجاق نه وطن، نه ده شئعیر منیم اوچون مقدس بیر شئی دئییل. چوخ اؤنملیدیر، آنجاق مقدس دئییل. من هر زامان مقدس اولان هر بیر شئیدن قاچقین و کؤچگون کیمیبیر اینسان اولموشام. شئعیر، گئجه یاریلاری بیر روح و بیر بدن کیمیمنیم الیمه کئچیب، منی اله کئچیریب، سانکی “هئرمئس” کیمیاؤز سیرلرینی قولاغیما پیچیلدایاراق، منیم ده سیرلریمیائشیدیر. من بو سیرلر، بو پیچیلتی، اوستهلیک بوتون باغیرتیلاریمیدا بیر نوت کیمیکاغیذ اوزره کؤچورمهیی اؤزوم اوچون ایلنجهلی و دادلی بیر ایش بیلیرم. آنجاق شئعیر منیم اوچون بیر آز دادا وارماق اولسا دا، هئچ ده بوتونلویو ایله ایلنجه دئییل. من سیخینتیلاریمیبئله روایت ائتمک ایستهینده، دیل، پوئتیک اؤزللیکلر و باشقا شئعیره گرهکن نهسهلرله داد آلیب داد وئرمهیه چالیشیرام. بئلهلیکله شئعیر منیم اوچون بیر اویوندور دا. یاشامیملا، جانیملا اویناییرام. آنجاق هر زامان بو اویونلارین منیم اوچون بیر قایدا- قانونلاری وار. شئعیر نه ماتئماتیک یا فیزیک کیمیبیر بیلیمدیر، نه چؤرک آغاجی، نه ده آد- سان واسطهسی. شئعیر سادهجه شئعیردیر. بیلیمین تملینی بیلیک، فرضیه و واریلان نتیجهلر اولوشدورورسا، شئعیرین تملینی یالنیز شئعیر اؤزو اولوشدورور. بو معنادا کی شئعیر سینیرسیز بیر فئنومئندیر. بیر ده گؤرورسن ان کیچیک و کئچیجی بیر دویغو یوخسا دوشونجه، بیردن بیره یوخسا بیر نئچه گون عرضینده ان بؤیوک و چکیجی بیر شئعیره دؤندو. من شئعیر یازارکن بوتونلوکدن بیلهرکدن آیریلیب اؤزومو او هئچ ده مقدس اولمادیغینی دئدیییم وطن آدلی اؤلکهیه سالیرام. بو، عجیب- غریب بیر تجروبهدیر. بو تجروبه هر زامان سانکی هئچ توختامایاجاق بیر یارا وورور کؤکسومه، گؤزومه. بو یارانین درینلییی اینسانین ان ال چاتماز درینلیییدیر. بئلهلیکله شئعیر منیم اوچون آیریلیغی آرادان قالدیران بیر فئنومئندیر ده. آیریلیغی آرادان قالدیران و بوتون دونیایا، بوتون اینسان توپلومونا جالاق ووران بیر نهسه. بونلا بئله بو آیریلیغین سونو یوخ، سونوجو یوخ!…
س. سیز چاغداش گونئی آذربایجانین ادبیاتینین تانینمیش نومایندهسیسینیز. گونئیدهکی ادبی پروسئس حاقیندا نه دئیه بیلرسینیز؟
ج. منجه گونئیده ادبیات باشقا کئچمیش دؤورلردن چوخ فرقلی بیر یئنی دؤوره آیاق قویوب. داها اسکی دؤورلر کیمیآیاق- اویاقلی شئعیرلر جؤولان ائتمیر. دوزدور؛ هله ده بیر سیرا شاعیرلرین شئعیرلری زامانیمیزلا سسلهشن شئعیرلر دئییل و آرالیغا داغیلمیش غزل، قوشما، گرایلی و باشقا کلاسیک فورمالی شئعیرلر هله ده واردیر. آنجاق آرتیق بورادا یازیلان شئعیرلرین یوزده یئتمیشی فضولی زامانینین شئعیرینه بنزمیر. داها کئچمیش دؤورلر کیمیحئکایهسیز، رومانسیز و آیری- آیری چئشید ژانرلاردا یازیلان یازیلارسیز دئییلیک. کئچن ایرمیایلدن بری ادبی اثرلرین قونولاریندا بؤیوک دییشیکلیکلر یارانیب. ایندی گونئی ادبیاتیندا چئشید قوللار، چئشید قلیبلره راست گلینیر. شئعیریمیزین یوزده یئتمیشیندن چوخو آزاد دئییم بیچیمیله سربست قلیبلرده و بیر یانی نثره باخان شئعیرلرده یازیلیر. عرب و فارس ادبیاتیندان آلینما عروض و قافییهیه دایالی شئعیرلر اولدوقجا آزالیب. گونئی شئعیرینین چوخ فایزی آرتیق بو شابلونلاشمیش قایدا- قانونلارین چکیلریندن و شئعیره ائشیکدن یوکلهنن موسیقیدن سویروشوب و داها شئعیری دوز یازی یا نثردن آییران عامیللر ده اسکی عامیللر دئییل. بو گون چاغداش شئعیرده کلمهلر و جملهلر ایشلوی نئچه فیقورلودور. حتی شئعیرلردهکی خططی روایتلر ده قاباقکی روایت اوسلوبلارینا بنزمیر. چاغداش اثرلرده ایچ موسیقی، کلمهلرین بیر- بیریله اویغونلوق و سس بیرلییی آیدینجا گؤزه گلمکدهدیر. بو اثرلرین اؤزللیکلرینین بیری ده همن اثرلرین ایچینده اولان دوشونجهنین سادهلیکله آنلاشیلار اولمادیغیدیر. سؤزسوز بو آنلاشیلمازلیق شاعیرلرین دوشونجه و خیال گوجلریندن قایناقلانیب کاغیذ اوزره کؤچورولمکدهدیر. بونو دا دئییم کی بو گونون شاعیری کئچمیش دؤورلرین شاعیرینین ترسینه، ائشیک دونیادان داها چوخ ایچ دونیاسینی آنلاتماغا ماراقلیدیر. باشقا بیر دئییشله، بیر زامانلار شاعیر و یازیچی سیاستچیایدی ده، سوسیولوق ایدی دا، دوکتور، پروفئسسور و فیلوسوف ایدی دا، موللالیق دا ائدیردی، ناققاللیق دا ائدیردی و ب… . آنجاق بو گون تک ده گونئی یوخسا قوزئی آذربایجان دا دئییل، بوتون دونیادا یاشامین قونولاری اؤزللشدیکده، بو مسئولیت حیسسی داشیماقلار، بو عؤهدهچیلیکلر سانکی شاعیر و یازیچینین چیینیندن گؤتورولوب. اولا بیلسین بونا گؤره ده چاغداش ادبیاتچی نهسهلری کشف ائتمهیه،هانکیسا تانینمازلاری تانیماغا گؤره یازیب یارادیر. منجه بو گون گونئیده ده ادبیاتلا اوغراشماق و یازیچیلیق چاباسی بوندان باشقا نهسه دئییل. بئله گؤرونور دئمک. گونئیین چاغداش ادبیاتیندا، دئمک چئشید ادبی ژانرلاردا باشاریایلا چیخیش ائدن بیر نئچه اؤنجولدن سونرا گلن یئنی نسیلده اونلار آد وار. بو ادبیاتی ایرهلی سورنلرین بیر نئچهسی اؤلوب. کلاسیک و مودئرن دارتیشماسی آرتیق گون قونوسو، گون پروبلئمیدئییل. منجه آرتیق یازیچیلارلا اوخوجولارین بؤیوک بؤلومو بئله بیر نتیجهیه چاتیبلار کی تئکنولوژینین بو قدر سورعتلی سورهسینده، داها ادبیات بیر تور آنلام یوکلو اولمالیدیر. آنلام یوکلودور ده. ادبیاتدا دئمهیه سؤزو اولان و ائتگی بوراخا بیلن بیر خیال گوجو اولمالیدیر. واردیر دا. ادبیات فردی آجیلاری اجتماعی آجیلارا باغلامالیدیر. باغلاییر دا. ادبیات یازارلارین شخصی تجروبهلرینین روایتی اولا بیلر. روایتیدیر ده. بئله بیر ادبیاتین یایغینلاشماسی میللتیمیزین فردی، اجتماعی و سیاسی گرگینلیکلری و آیری- آیری دونیاداکی حادثهلرله اوست- اوسته دوشمهسی بو ادبیاتین داها بؤیوک گلیشمهسینی تأمین ائدهجهیینی دوشونمک اولار. باشقا اؤلکهلر کیمیبیزده ده ادبیات دونیاسیندا بیر چوخ تمایوللرین اولدوغو شوبههسیزدیر. بو تمایوللر بیر- بیرلریله فرقلی اولسالار دا، بیر شئیلرده ده اورتاقلیقلاری وار. او اورتاقلیق بعضن ادبی دئییل، چوخراقهانکیسا بیر ایدئولوژیله باغلی، لوکاللیق، ناسیونالیستلیک و یا ائورنسللیک تمایولاتینین آراسیندا بیر چئشید دیرنگنلیکدیر. باشقا سؤزله، آذربایجانچیلیق و دونیاچیلیق. آنجاق گؤرک بو دیرنگنلیکدن بیزیم اوچون، دئمک اوخوجولار اوچون نه قالیر؟ هر زامان ایچی دارتیشما قونوسو ایله دولو اثرلر زامان سورهسینده آرادان گئتمیشلر، آنجاق محض ادبی اثرلر قالارغی اولموشلار. بو اثرلرین آراسیندا اولان فرقلیلیکلر چوخراق ادبی ده یوخ، تاریخی اولوب. ایندی بیز اؤرنک اوچون گونئی یا قوزئی ادبیاتی ایله باغلی، “بیزیم ادبیاتیمیزین اؤزل یانلاری، اؤزل روحلاری، اؤزل اؤزللیکلری وار” کیمیسؤزلری سؤیلهمک اولارمی؟ منجه یوخ، سؤیلهمک اولماز. بیزیم ادبیات، هر آنلاشیلماز فانتاستیک اؤزللیکلره دایاناراق تعریف اولونمور. تک گونئی یا قوزئی ادبیاتی دا دئییل، بوتونلوکله ادبیات ان اوریژینال، ان یئگانه اثرلرین توپلوسو ساییلیر. باریش، دؤیوش، اؤزگهلشمه، دوغمالاشما و باشقا- باشقا گئنیش ساحهلی قونولار بو اثرلری بیر- بیرینه باغلاییر. منجه چاغداش گونئی ادبیاتی دا بو اؤزللیکلردن موستثنی دئییل. بونلا بئله گونئی ادبیاتیندا بیر فرقلیلیک وار کی باشقا ادبیاتلاردا یوخدور. بیلیندییی کیمیبورادا آنا دیلینده هئچ بیر مکتب یوخدور. اجتماعی، سیاسی و کولتورل اوستونلوک فارسجا و عربجه ایلهدیر. اونا گؤره ده بیز اؤز آنا دیلیمیزده تام بیر اوتودیداکتین بیریییک. اؤزوموز اؤزوموزه هم دیل اؤیرهدیریک، هم ادبیات. بو جهتدن گونئی ادبیاتی منجه یاری دیلبیلیمسل، یاری ائستئتیک بیر ادبیات اولمالیدیر. چون، هله چوخ یازارلاریمیز، اؤزللیکله آرالیغا داغیلمیش سایسیز- حسابسیز شاعیرلر آذربایجان تورکجهسینی یاخشیجا بیلمیرلر. بو تیپ یازارلار یازدیقجا، اونلارین دیلینی سیاسی آماجلارلا اؤزلرینه مال ائدن بیر قروپ آداملار اورتایا چیخیب، دیلیمیزین باشقا بیر دیلدن آیریلدیغینی سؤیلهییب مدافعه ائدیرلر. بورادا منیم سؤز قونوم آذربایجان تورکجهسی قونوسودور. چون، سؤز داغارجیغی و سؤز آخیشیمیآذربایجان تاریخینین ان بؤیوک سارسینتیلاری ایچینده ده بؤیوک بیر سئوگیله قورونوب- ساخلانیلیب، آنجاق بعضی یازارلار بو دیلین ایشلوینی بیلهرک یا بیلمهیهرکدن دییشیرلر. منجه آذربایجان تورکجهسینده یازان یازارلارین، ادبیاتین ایشلوینین کوتله آراسی گئنیشلتمهسینده بؤیوک رولو اولمالیدیر. بونا گؤره ده بو دیلی، اولدوغوندان داها دا چوخ منیمسهمهلیدیرلر. بئله اولسا، کوتله ده اونلارا باخیب، دوغما دیلینی بوتون ووجودو ایله الینده توتوب ساخلاماغا چالیشار. و بئلهلیکله دیلینه داها آرتیق اهمیت گؤسترن یئنی بیر جمعیت اولوشوب گلیشیب بؤیویر.
س. گونئی آذربایجان ادبیاتینین داها چوخ پوستمودئرنیزمه اوز توتماسی نه ایله باغلیدیر؟ سیزین شئعیرلرینیزده ده بو، وار.
ج. بیلیندییی کیمیچاغداش دونیامیزدا غالیب دوشونجه فلسفی ایدئیالارین اساسیندادیر. آرتیق ایندیکی زاماندا بیر یازیچی نهیی ادبیات آدلاندیریرسا دئمهلی او، ادبیاتدیر. ادبیاتا ضد اولان فلسفی دوشونجهلر ده آز اولماییب. بونلار منجه تکی آختالانمیش ادبیاتا دئییل، بوتونلوکله ادبیاتا قارشیدیرلار. بونون عوضینده یالنیز گونئیده ده دئییل، بوتون چاغداش دونیامیزدا ادبیات اؤز آختاریش و گئدیش یولوندا دیرلندیریلیر. بو یئنی آختاریشلار هم ده یئنی گلیشمهلردیر. ادبیاتی اؤنه ایتهلهین گوج بیر زامانلار سادهجه پاپولیار فورملارلا تأمین ائدیلیردیسه، ایندی اورژینال ادبیاتچیلار هئچ ده پاپولیار اولماغی دوشونمورلر. آرتیق اینسان یاشامیندا اولان جوزئی شئیلری بیر تنقیدچی کیمیدرک ائتمک بؤیوک بیر باشاری ایستهییر. آنجاق پئشهکار اوخوجو کوتلهسی ده بو باشارینین کیمده اولوب- اولمادیغینی یاخشیجا آنلاییب بیلیر. ادبیات گئت- گئده اؤز اوخوجولارینا جدی یاناشدیغی قدر بیر آز دا ایلنجهلی و ظارافاتیانا اولور. داها قاباقکی دؤورلر کیمیهئچ بیر یازیچینین حاققی چاتمیر کی اوخوجوسونو حیرص و آجیقلا ایستهدییی یئره سوروکلهسین. بعضن سؤزون دوغروسو شوخلوقدا کئچن کیمیبیر یازیچی گوله- گوله ده اؤز روایتینی اوخوجولارینا چاتدیرا بیلر. بو گونکو یازیچی اؤزونو گولونج ائتمهدن، چئورهسیندهکی حادثهلری خوش بیر اوز، خوش بیر گولوشله ده روایت ائده بیلر. بو، ایستر- ایستهمز چاغیمیزین ادبیاتینین اینجهلیکلریندندیر و یازیچیلارین بو اینجهلیکلره بؤیوک احتیاجلاری وار. منجه ادبیات دونیاسینا گیریشمک چوخ دا چتین بیر ایش دئییل. آنجاق ادبیات دونیاسیندا اولان عومومیآخیملارلا اوز- اوزه دورماق دا، بو گونکو ادبیاتین نورماللیغی ساییلیر. بو زامانین ادبیاتی هر شئیی جدی سایسا دا، اؤزونو چوخ جدی سایمیر. بو، چوخ طبیعی بیر پروسئسدیر. گونئیده ده باشقا یئرلر کیمیاؤزللیکله گنج نسیل بو پروسئسی آز دا اولسا دویوب- دوشونوبلر. بو گنج نسیلی دستکلهین اولسا، ادبیات دونیاسیندا چوخ بؤیوک دییشیکلیکلرین یارانماسینا شاهید اولاریق. منجه پوستمودئرن ادبیات چوخ طبیعی بیر حالدا یارانان ادبیاتدیر. اونو یارادانلار اؤز- اؤزلرینه اوتوروب “من ایندی گرک بیر پوستمودئرن ادبیات یارادام” دئمیرلر. هر زامان بوتون تاریخده یئنی دونیا یاراتماغا جان آتان عاغیللی و چالیشقان اینسانلار اولوب. مودئرن ادبیاتین تاریخینده ده اؤز زامانیندا بؤیوک بیر بیلگی ایله گلهجهیی دوشونهرک تصویره چکن شاعیرلر و یازیچیلار اولوب. و ایندی گؤرهسن اونلارین تصویر ائتدییی گلهجکمییوخسا یوخ؟ بو سواللار هر زامان اینسانی دوشونمهیه مجبور ائدیر. منجه یازیچیلار اؤز زامانلاریندا و اؤز یاشام یئرلرینده ان یالنیز بیریسی اولاراق بؤیوک دوشونجهلره دالیب،هانکی نتیجهیه چاتیب- چاتمایاجاغینی آلدیرمادان یازیرلار. آنجاق هر زامان داهانکی نتیجهیه اولور اولسون چاتیلیر. ادبیاتدا بو قدر آخیملارین یارانماسی همن چاتیلان نتیجهلر دئییلمی؟ هر زامانهاچانسا،هارداسا بیر آخیم یارانیر، سونرا او آخیم دییشیلیر و باشقاسی یارانیر، بئلهلیکله ده دونیا و دونیادا یاشایان اینسانلارین یاشام و دوشونجه طرزی زامانلا چییین- چییینه آرد- آردینا دییشیلیب گلیشیر. بو دییشیلیب گلیشمه بیزیم وارلیق گئرچهییمیزدیر. بلکه گونئیین ده دونیایلا بیرلیکده پوستمودئرنیزمه اوز توتماسی همن بو گئرچکدن قایناقلانیر. پوستمودئرنیزم آخیمیدا هلهلیک بیر یئنیلیکدیر. یئنیلیکلرسه هر زامان اینسان جمعیتیندن قاچماقدادیر. اینسانهارداسا،هانکیسا بیر یئنیلیکله گؤروشدومو، تئز ده اوندان آیریلمالی اولور. باشقا بیر دئییشله، آیریلیغین کؤکو گؤروشدهدیر. سئودییین بیریسینی تام قوجاغینا آلدیغین چاغدا ایتیریرسن. یئنیلیکلر سئوگیلی بیر قادین کیمی، بیر آنلیق سس، بیر آنلیق نفس کیمیگلیب کئچیر. یئنیلیک عؤموردور. قادین عؤموردور. عؤمور بیر آنلیقدیر. هر شئی بو دونیادا سانکی بیر آنلیقدیر. دئمک ایستهییرم کی بو گونکو ادبیاتدا پوستمودئرنیزم ده بوتون باشقا آخیملار کیمیبیر سیرا گئرچکلرین کشفی ایله اؤز- اؤزوندن یارانان بیر تپکیدیر سادهجه. اولا بیلسین هله بوندان بئله “re postmodernism” یا باشقا آدلارلا اورتایا چیخان آخیملارین دا شاهیدی اولاجاغیق.
س. سیزین نثر اثرلرینیزدههاراداسا عنعنهویلیکدن اوزاقلاشماق گؤردوم. سانکی شئعیره بنزییر.
ج. منیم نثر اثرلریمینهامیسی دا بئله دئییل. آنجاق سیزینله راضیلاشماماق دا اولمور.
س. بو تای یازارلاریندان کیملری تانیییرسینیز، اوخویورسونوز؟
ج. چوخلارینی تانیییر، اوخویورام. عمومیتله گنجلیک چاغلاریمدان قوزئی ادبیاتی ایله چوخ اوغراشمیشام. رومان، پووئست، حئکایه، شئعیر و باشقا ژانرلاردا اولان یازیلارینی هر زامان واختیم ایجازه وئرنه قدر ایزلهمیشم. قوزئیده تانیییب اوخودوغوم یازارلارین آدلارینی سیرایا دوزسم، اوپ- اوزون بیر سطیر اولار.
س. گونئیده تورک دیلینده ادبی درگیلر وارمی؟
ج. آرا- سیرا اولور. فصیللیک شکیلینده چیخان درگیلر وار. آنجاق ساییسی اولدوقجا آزدیر. آز دا اوخوجولاری وار. بو درگیلرین بیر سیراسی بیلدیییمجه قوزئیده ده تانینیرلار. میثال اوچون وارلیق، آذری و ب….
س. حاضردا نه یازیرسینیز؟
ج. سون واختلار یازدیغیم یئنی شئعیرلردن “دنیزین دینج یوخوسو” آدیندا بیر توپلو حاضرلاماقدایام. یقین کی ایران ایسلامیایرشاد ایدارهسی موجوویز وئررسه چاپ اولاجاق. وئرمهسه ده کی گوجوموز یوخ، توپوموز یوخ، توفهییمیز یوخ (گوله- گوله!)
***
ایضاح:
بو موصاخیبه بوندان اؤنجه باکی شهرینده یاییلیبدیر.
http://medeniyyet.az/new/?name=content&content=31292


text:
«فامیل»
ائله شاققیللادیم آز قالدی بولوت نیل قوسسون !
قورخودان قالمادی بیر یئركی قرنفیل قوسسون
بو اوزون دیل داشیمیر منده شیشه ن كلمه لری
باشقا بیر شئعر یاغیم بلكه بو دیل ، دیل قوسسون !
نه اولور گل قاپییا تورباما بیر پای گؤز سال !
قویما بو شیل كوچه سئل سئل یئره سائیل قوسسون !
یئددی دونیادا بیر اولدوز اودا دون شاخدی یازیق
آز قالیبدیر بو پاخیل گؤی یئره قابیل قوسسون !
بیر فیریشته دوداغین دون ائله تامسیندیم كی !
دئدیم آز قالدی بو آج آغزیما انجیل قوسسون !
نه گلیم ! توشدوم آیاقدان جانیمی دالغا یاریر
دئ دنیز قورخو بوغان قاییقه ساحیل قوسسون !
یئنه بیر كؤهنه چادیردا آسیلیر یاسلی گؤزوم !
بوآغیر شئعریمه خط خط دلی نیسگیل قوسسون !
بو اوزون قورد یووادان باشقا یئریم یوخ گیرسن
دئیهرم بوش كاها طاقدان طاغا قندیل قوسسون !
یئریمی یئرده اوتوزدوم گؤیومو گؤیده «سولان »
دئ او قیز اولسا بو یالقیز منه فامیل قوسسون !
"سولان"


text:
پولیمر
پولیمرلر (یونان دیلی «پولی» – هیسسجیک دئمکدیر) — چوخلو سایدا تکرارلانان هیسسجیکلردن عبارت اوْلان یوکسکمولئکوللو بیرلشمهلردیر. پولیمرلری تشکیل ائدن بۇ هیسسجیکلر ائلئمئنتار قورولوش واحیدلری آدلاندیریلیر. بۇ المنتلر قورولوش واحیدلرینه موافیق گلن، پولیمرلرین سینتز ائدیلمهسی اوچون صرف ائدیلهن ان آزی بیفونکسیونال ماددهلره مونومرلر دئییلیر. پولیمرلر اؤز خاصهلرینه گؤره آلیندیقلاری مونومرلردن کسکین فرقلنیر. بۇ ایسه پولیمرلره موستقیل ماددهلر کیمی باخماغا ایمکان وئریر.
ایچیندهکیلر
پولیمرلر حاقیندا عمومی معلومات[قایناغی دَییشدیر]
پولیمرلر چوخ اهمیتلی بیرلشمهلر اوْلوب اساساً جانلی اورقانیزملرین حیاتیندا موهوم رول اویناییر. آغاجلارا، اوتلارا مؤهکهملیک وئرهن سئللولوزا پولیمردیر. بیزیم گئییمیمیزین هازیرلاندیغی یون، پامبیق و س. محض پولیمر لیفلردن عبارتدیر. هؤرومچک تورو، ایپکقوردو باراماسی اؤزو ده پولیمردیر. گئنئتیک کودون داشیییجیسی اوْلان دنت ده پولیمردیر.
مۆعاصیر دونیا پولیمرسیز تسووور ائتمک غیری-مومکوندور. گئییم، ییئجئک، قابلاشدیرما، تیکینتی، نقلیات، طیب و بیر چوخ باشقا ساحهلرده تطبیق اولونان پولیمرلر بیزیم حیاتیمیزین اوزولونماز بیر پارچاسیدیر. اونلار دی الکتریک، یاریمکئچیریجی و ناقیلدیرلر. اونلار هریئردهدیر.
پولیمرلرین تصنیفاتیی[قایناغی دَییشدیر]
پولیمرلر – چوخلو سایدا تکرارلانان هیسجیکلردن عبارت اوْلان یوکسک مولکوللو بیرلشمهلردیر. بۇ تکرارلانان هیسسجیکلر المنتلر قورولوش واحیدلری آدلانیر. المنتلر قورولوش واحیدلرینین عینی، یاخود موختلیف اولماسیندان آسیلی اولاراق پولیمرلر هوموپولیمئرلر (آ بندی) و بیرگه پولیمرلره (قالان بندلر) بؤلونور. بیرگه پولیمرلر تشکیل اولوندوقلاری المنتلر قورولوش واحیدلرینین بیرلشمه آردیجیللیغینا موافیق اولاراق، مونتزهم (ب)، غیری-مونتزهم (ج)، بلوک بیرگه پولیمرلر (د) و جالاق بیرگه پولیمرلره (ائ) بؤلونورلر.
پولیمر مولئکولو مونومر مولئکوللارینین بیر-بیری ایله بیرلشهرک عمله گتیردیی بؤیوک مولئکول کوتلهلی ماکرومولئکولدور. ماکرومولئکولیار زنجیری تشکیل ائدن مونومر زنجیرلرینین کاربون آتوموندان و یا کاربونلا یاناشی دیگر ائلئمئنت آتوملاریندان عبارت اولماسینا اساساً پولیمرلر هوموزنجیرلی و هئتئروزنجیرلی اولورلار.
ماکرومولکولار زنجیرین ترکیبی کیمی قورولوشو دا پولیمرین خاصهلرینه تأثیر گؤستریر اودور کی، پولیمرلر زنجیر قورولوشلارینا گؤره ختتی (سولداکی شکیل)، شاخهلی (اورتاداکی شکیل)، تورواری اولورلار (ساغداکی شکیل). البته، بۇ دا پولیمرلری تام اولاراق تصویر ائتمیر. بئله کی، شاخهلی پولیمرلر بوداقشکیللی، داراقشکیللی، اولدوزشکیللی و هیپئر شاخهلی اولدوقلاری کیمی، تورواری پولیمرلر ده نردیوانشکیللی، تورشکیللی و اوچؤلچولو اولورلار.
پولیمرلر عینی زاماندا تشکیل اولوندوقلاری ائلئمئنتار قورولوش واحیدلرینین طبیعتینه موافیق اولاراق دا فرقلندیریلیر. بئله کی، اورقانیک بیرلشمه اوْلان مونومرلردن عمله گلمیش پولیمرلر اورقانیک، غیری-اورقانیک مونومرلردن تشکیل اولونموش پولیمرلر ایسه غیری-اورقانیک پولیمرلر آدلاندیریلیر. بۇ باخیمدام پولیمرلرین اورقانومئتاللیک نؤوو ده معلومدور.
طبیعتده مؤوجود اولماسینا یاخود صنایعده آلینماسینا گؤره ده پولیمرلری موختلیف قروپلاردا جملشدیریرلر. بۇ باخیمدان پولیمرلر طبیعی، صونعی و سینتئتیک اولورلار. طبیعتده مؤوجود اوْلان پولیمرلر طبیعی، طبیعی پولیمرلره دیگر ماددهلرین تأثیری ایله آلینان پولیمرلره صونعی، صنایعده بیرباشا مونومرلرده سینتئز اولونان پولیمرلره ایسه سینتئتیک پولیمرلر دئییلیر.
پولیمرلر، بوندان علاوه، عمله گلمه مکانیزمملرینه و تشکیل اولوندوقلاری ائلئمئنتار قورولوش واحیدلرینین پولیمئرلشمه رئاکسییاسینا داخیل اوْلان ماددهلردن فرقلی اولماسینا و یا فرقلهنمهمهسینه گؤره ده تسنیف اولونورلار.
پولیمرلرین آدلاندیریلماسی[قایناغی دَییشدیر]
پولیمرلر اونلارین تشکیل اولوندوقلاری مونومرلرین آدلارینا اساساً آدلاندیریلیر. بورادا یئگانه فرق هوموپولیمئرلرله بیرگه پولیمرلرین آدلاندیریلماسیندادیر. بئله کی، هوموپولیمئری آدلاندیرماق اوچون موافیق مونومرین آدینین قارشیسینا «پولی» سؤزؤنو علاوه اولونور. مثلاً، ائتیلئنین عمله گتیردیی پولیمر پولیئتیلئندیر. بیرگه پولیمرلرین آدلاندیریلماسی زامانی ایسه موافیق مونومرلرین آدلاری و اونلاردان سوْنرا ایسه بیرگه پولیمر سؤزو ایشلدیلیر.
پولیمرلرین سینتزی[قایناغی دَییشدیر]
پولیمرلری سینتز ائتمک اوچون چوخلو سایدا اصوللار مؤوجوددور. بۇ اصوللاری عمومی اولاراق بیر نئچه قروپدا تصنیف ائدیرلر. ایلک اؤنجه، پولیمرلرین سینتزی اونلارین آلیندیغی ماددهیه گؤره تصنیف اولونور. بئله کی، پولیمرلر هم بیرباشا اولاراق مونومرلردن، هم ده دیگر پولیمرلردن سینتئز ائدیله بیلر. مونومرلردن پولیمر سینتزی ایکی مکانیزمم اوزره گئدیر: زنجیرواری پولیمئرلشمه و پیلهلی پولیمرلشمه.


text:
هئر پدیدۀ نین ضیددی اوُنوُن اوُزایچیندن یارانار.
رنسانس دئیشیکلیک ؤ یئندن دوُغوُش دئمئک دیر کی ایلک دفعۀ اوُلاراق قدیم یوُنان اوُلکۀ سیندن باشلانسدا آردینجا 15 ــ 16 ینجی یوُزایللیک دۀ ایتالیادا عملی شئکیلدۀ اوُزۀ چیخیر ؤ آردینجا فرانسا ، آلمان ، اسپانیا ، هُلند کیمی اوُلکۀ لری دۀ اوُز ایچینۀ آلیر هدف کیلیسۀ لرین ، کئشیشلرین حوُکمرانلیقلارین محدوُد اتمئک ایدی ، بوُتوُنلوُکلۀ عصرلر بوُیو حاکیم اوُلان دین سرکردۀ لرینین اینسانلارین بئیین لرینۀ آشیلادیقلاری موُهوماتا ، خرافات ، جهالتۀ قارشی بوُیوُک بیر ایجتیماعی حئرکت لرۀ چئوریلیر.
همان چاغدا آوروُپادا یاشییان توُپلوُملار کیلیسۀ لرین، کئشیشلرین ؤ نهایت دین گئریجیلیگینین أسارت زنجیریندۀ یاشییردیلار، باشلانان رنسانسین هدفی توُپلومو اوُیاندیرماق ؤ یئنی چاغدا علمین ، صنعتین فیزیک ، شیمی، اینجۀ صنعت رساملیق ، هئیکل تراشلیق ؤ سایرۀ لرین اینکیشاف یوُللارین آچماق ؤآیدینلاشماقدا اوُلان اینسانلاری یئتیشدیرمئگ ایدی ، بیز بوُگوُن همان قاباجیل اینسانلارین تلاشلارینین نتیجۀ سین بوُتوُن آوروپا اوُلکۀ لریندۀ گوُرمئکدۀ ایک .
یوُخاریداکی قیسا مقدمۀ دن یوُلا چیخاراق ، گوُروُرو کی موسلمان دوُنیاسیندا حوُکم سوُرۀ ن ایسلام اوُمتچیلیک قایدا قانوُنلاری هئلۀ داوام داوام اتمئکدۀ دیر، اوُجوملۀ دن بوگوُن ایران آدلانان اوُلکۀ دۀ ! قیلینج گوُجوُایلۀ ایسلامی اتمئگ اوُچوُن قتل عاملار ؤ غارتچیلیکلۀ ایران ؤ باشقا خالقلارا تحمیل اوُلوُندوُقو چاغدان فرصتچی شییادلار موُللا ، موُشتهید، دین سرکردۀ سی آدی ایلۀ خرافاتی موُهوماتی ، جهالتی زوُراکیلیق ؤ آلدادیجی شیوۀ لرلۀ 1400 ایلدن بوُ گوُنۀ قئدرهئدۀ قوُرخوُ ایلۀ اینسانلارین بئیین لرینۀ آشیلاماقلا اوُنلارین اوُیانیشینا ، آیدینلاشمالارینین یوُلوُن جوُربۀ جوُر انگللر یاراتماقدا دیرلار کی داوام اتمئکدۀ دیر.
لاکین بوُ گوُن یاشادیقیمیز 21 ینجی یوُز ایللیک چاغیندا ایران آدلانان اوُلکۀ دۀ ایسلام ویلایت فقیۀ رژیمینین قوُروُلماسی ؤ اوُنوُن تروراوُرگوُتلرینین بوُتوُن اوُرتا دوُغوُیا ؤ باشقا اوُلکۀ لرۀ یاییلماسی بیر بوُیوُک فاجیعۀ اوُلسادا، آمما گئت گئدۀ توُپلوُمون اوُیانیشی ، تکنوُلوُژی علمینین اینکیشافی ایلۀ ایران موُللا لارینین موُندار ، غیر اینسانی عمللری هئرکئسۀ آیدین اوُلماقلا نتیجۀ دۀ طبیعی اوُلاراق ایسلام دینینۀ قارشی بیررنسانس یا (یئنی دن دوُغوُش) پروُسئسی گوُجلوُ شئکیلدۀ باشلانماقدا دیر.
بیلدیگیمیزکیمی ایلک گوُندن ویلایت فقیۀ رژیمین ساخلییان اوُنون أمریندۀ اوُلان سپاه ، بسیج ، حزب الله ؤ لات لوُتلر خالقین اعتراضلارینا قارشی دوُروُب هجوُملارا باشلییاراق ایسلام دینی ؤ شیعۀ مذهبینۀ دایاناراق یاراددیقلاری جینایت لر، تجاوُزلار، زیندان ، ایشکنجۀ ، ترور، یالانچیلیق ، اوُغوُرلوُقلار ؤ سایرۀ فسادلاری 39 ایللیک پروُسئسدۀ ایستر ایستۀ توُپلوُمدا یاشییان محروُم یوُخسول ، ایشچیسی ، کئندچیسی ، اوُیرۀ نجیسی بوُتوُنلوکلۀ جامعۀ دۀ یاشییان اینسانلارین أکثرییتی، ایسلاما، دینۀ، مذهبۀ دائیر باخیشلاری ، نظرلری بوُتوُنلوُکلۀ دئیشمیشدیر.
بوُپروسئسین باشلانماسی عینی ؤ حقیقی رئنسانس ؤ یا یئنی دن دوُغوُش دوُروُنوُن باشلانماسی دئمئک دیر، ألبتۀ کی بوُ گوُنکوُ چاغیمیزدا تکنوُلوُژی علمینین یاراددیقی مدنی اینقلاب ، اینترنت ؤ جئب تلفوُنو ایلۀ خبرلئشمۀ لر، دوُنیادا جریان ائدن میللت لرین آزادالیق ، دموکراسی یوُلوُندا حئرکت لری موُجادیلۀ لری ایستر ایستۀ مزایران آدلی جامعۀ دۀ یاشییان میللت لرین اوُیانیشیندا ؤ دوُشوُنجۀ لریندۀ بوُیوُک تأثیرلر قوُیموُشدوُر.
بوُ یئنی اوُیانیشی ؤ فوُناتیزم دن ، گئریجیلیک دن ، دین قایدالاریندان اوُزاقلاشماقی بیزاوُلکۀ دۀ یاشییان بوُتوُن محروُمییت دۀ ساخلانمیش ؤ تحقیر اوُلوُنموش میللت لرین کئدرلی حئییات سئوییۀ لریندۀ گوُرمئکدۀ ییک ، خصوصی ایلۀ گوُنئی آذربایجاندا ؤ باشقا غیر فارس میللت لرین حئرکت لری کئچمیشلردن فرقلی اوُلاراق باشلانمیش ؤ هئر یئنی آددیملارلا میللی قوُرتوُلوُش حئرکتلرین گوُن بۀ گوُن گوُجلئنمۀ سی نۀ اینکی تکجۀ فارس راسیسمین حوُکمرانلیقین محو ائدیب یوُخ ائدۀ جئک ، حتی 1400 ایللیک ایسلام شیعۀ چیلیگی ایلۀ یاناشی گوُناهسیز اینسانلاری ایشکنجۀ اتمئک ، اعدام ائدیب تجاوزلاراتمئک ، مذهبنین ایراندا ایفلاسا اوُغراماسین گوُن بۀ گوُن گوُجلوُ شئکیلدۀ گوُرمئکدۀ ایک ، بئلۀ لیکلۀ بوُیوُک دئیشیکلیکلرین ایلکین مرحلۀ سینین باشلانیش آددیم لارینین سئسلرین ائشیدمئکدۀ ایک .
بو رنسانسی هئچ بیرخاریجی دوُولتین پوُلوُ ، حربی هجوُمو ؤ یا هئچ بیرسوُلچوُ ، ساقچی ؤ هئرهانسی تبلیغاتلاری یارادا بیلمزدی، بوُأسارت زنجیری تکجۀ آیت الله لارین اوُز أللری ؤ اتدیکلری سانسیز حئسابسیز چیرکین عمللری ایلۀ هم ایسلامین أصلی چهرۀ سین آچدیلار، همدۀ روُحانی آدلانان حیلۀ کارلاری آچیب گوُستردیلر ، بئلۀ لیکۀ دۀ عصرلربوُیوُ دین جهالتی جایناقیندا أسیر اوُلموش خالقلار چوُروُموُش موُهوُماتلاری، خرافاتلاری، جهالت لری تکجۀ ؤ آنجاق آیت الله لاراوُزعمللری ایلۀ تاریخین درین چوُپلوُیوُنۀ گوُموُلدۀ بیلردی . بوُ رنسانس یا یئنی دن دوُغوُشوُن روُشئیملری دیر کی گئرییۀ دوُنوُش یوُلوُدا یوُخدوُر.
Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpgNikolaus Kopernikus.jpgMartin Luther, 1529.jpghttps://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Frans_Hals_-_Portret_van_Ren%C3%A9_Descartes.jpg/250px-Frans_Hals_-_Portret_van_Ren%C3%A9_Descartes.jpg
رنه دکارت ریاضی مارتین لوترکشیش کوپرنیک ریاضی دان گالیله ـ فیزیک ، نجوم
بوُشخصییت لراوُرتا عصرلردۀ آوروپادا رئنسانس "یئنی دن دوُغوُش" دوُوروُن باشلییان قاباقجیل آیدین شخصلرایدیلرکی همدۀ اوُزلری خیریستیان دینین کئشیشلری ایدیلر، بوُنا گوُرۀ دیرکی دیالکتیک علمیندۀ دئییلیر: " هئر پدیدۀ نین ضیددی اوُپدیدۀ نین اوُز ایچیندن یارانار"
22/ 1 / 2018 ـ آذرخش


text:
مینیاتور
مینیاتور صنعتی —مینیاتور صنعتی موسلمان شرقی خالقلارینین چوخسرلیک اینجه صنعت تاریخینین ان ماراقلی صحیفهلریندن بیریدیر. دۇغرودور، اوْرتا عصرلرده موسلمان رسّاملاری و خالق صنعتکارلاری یارادیجیلیق ایله ایندی ده بیزی حئیران ائدن و اوْنو یارادان خالقین بدیعی مدنیتینین قدیملیینی، چوخ جهتلیینی، اؤزون مخصوص لوغونو ثبوت ائدن چوخسایلی معمارلیق، تصویری و دکوراتیو صنعت اثرلری یاراتمیشلار و اوْنلارین چوْخو دۆنیا اینجه صنعتینین قیزیل فوندونا داخیل اوْلموشدور. بۇنا باخمایاراق، ایران خالقینین دۆنیا بدیعی مدنیتی خزینهسینه بخش ائتدیی ان سانباللی و مؤهوم صنعت اینجه لری اوْنون صنعتکارلارینین مینیاتور رسّاملیغی ساحهسینده یاراتدیغی اثرلردیر.
تصویری صنعتین اؤزل بیر نؤعو اوْلان مینیاتور اۆز طبیعتی اعتباریله کیتاب ایلوستراسیاسی اوْلوب کلاسیک شرق شعرسینین (شعر) بیلاواسیطه ائتکیسی آلتیندا اینکیشاف ائتمیشدیر.
شرق شعرلرینی کلاسیکلرینین، اؤزلله اوْنون فیردوسی و نظامی گنجوی کیمی مشاهیر اؤلمز اثرلری رسّاملار اۇزون توکنمز ایلهام قایناغی اوْلموش و اوْنلارین یارادیجیلیغینی یۆکسک اینسان ادّعالارلا زنگینلشدیرمیشدیر. فیردوسینین "شاهنامه" حماسه سی، نظامینین فلسفی-آموزشی، رومانتیک-محبّت و تاریخی-قهرمانلیق شعرلری رسّاملارین یارادیجیلیغینا گۆجلو ائتکی(تاثیر) گؤسترمیش،ادّعا-ائستئتیک باخیمیندان تکرار اولونماز، دونیوی مضمونو ایله فرقلهنن، دینی مجرّدلیکدن (سویوتلوقدان)، چَتین آسلئتیزیندن اۇزاق اثرلرین یارادیلماسی اۇزون گۆجلو ایستیمول اوْلموشدور. شرق شعرلرینی مینیاتور رسساملیغین هومانیست مضمونو و ادّعا ایستیقامتینی مُعیین لشدیرممیشدیر، هم ده اوْنون بدیعی فوْرماسینین اینکیشافیندا بللی ایز بوراخمیشدیر. بدیعی تصاویر عالمی، شرق شعرسینین اینجه، الوان بدیعی دیلی، آهنگدارلیغی و موسیقیلییی رسّاملارا شعر ایله دریندن هماهنگ اوْلان شرطی دکوراتیو اۆسلوب، یۆکسک رومانتیک و پوئتیکلشدیریلمیش تصاویر ایفاده واسطهلری، شاعیرانه بدیعی قۇرولوش یاراتماغا کؤمک ائتدی. بۇنا گؤرهدیر کی، یاخین و اوْرتا شرق خالقلارینین مینیاتور رسّاملیغی هم کۇنو عۆمومیلییی، هم ده بۇ صنعت نؤعونون اؤزونه خاص خۆصیّتلری ایله شرطلهنن بعضی عۆمومی یؤنلره مالیکدیر. آنجاق اجتماعی حیاتین اینکیشاف خۆصیّتلری و هر بیر خالقین گۆزل باخیشلاری اوْنون اینجه صنعتینین کاراکترینده ده ایز بوراخمیشدیر. اوْنا گؤره ده عرب شرقینین، تۆرکیه و ایران، آذربایجان، اوْرتا آسیا و موغول هیندوستانین مینیاتورلری تکرار اولونماز اؤزللیکلرله فرقلنیرلر.
بیر عصردن آرتیقدیر کی، شرق مینیاتورونون شاه اثرلری نَینکی عالیم و رسّاملارین، و اله جه ده چوْخلو صنعت سئورلرین دیقّتینی جلب ائدیر. شرق مینیاتورونون تدقیقینه، نیسبتاً یاخین زامانلاردا، عصریمیزین اوّلیندن باشلاماسینا باخمایاراق، حاضیردا دۆنیا صنعتشوناسلیغی علمینده چوْخ بؤیوک ماده توپلانمیشدیر. هم مادهین گئنیشلییی، هم ده آنلام و علمی درینلییی اعتباریله مۆختلیف سجییهلی مقالهلر، علمی-کۆتلوی(توده) کیتاب و کیتابچالار، اساسلی آراشتیرما اثرلری مئیدانا گلمیشدیر


text:
تورکییهده ۱۲ ساعت الکتریک کسینتیسینین یاشانماسینین سببی بللی اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، تورکییهدهکی الکتریک کسینتیسینین سببکاری سعودییه عربیستانینین بانکلارینی، ائلجه ده ایسرایلین بیر چوخ دؤولت قوروملارینا کیبر هوجوم تشکیل ائدن ایرانین کیبر اوردوسودور.
"العربییه" نشری ایرانین مخالیف گروپلاریندان اولان یاشیل حرکاتا یاخینلیغی ایله تانینان و حاضردا فرانسادا یاشایان ژورنالیست روح اللاه زایم و ایرانین کیبئر اوردوسو ایله باغلی رئپورتاژ حاضرلاییب.
اؤزونون ایرانین سنوودنی اولاراق خاطیرلاناجاغینی دئین زایم قید ائدیب کی، ۲۰۱۱-جی ایلده یارادیلان "هایبه سنت" واسطهسیله آمئریکانین اؤنملی بانکلارینا، همچینین بیر سیرا اؤنملی اوبیکتلرینه کیبئر هوجوملار تشکیل ائدیلیب.
حتی زایم بیلدیریب کی، تورکییهده ۱۲ ساعتلیق الکتریک کسینتیسینه محض "هایبه سنت" سبب اولوب.