text:
موغام موسابیقهسینه اؤتَری بیر باخیش
ک. پوراکبر خیاوی
۲۰۱۷جی ایل موغام موسابیقهسی فینالا قالمیش گنج خوانندهلرین گؤزل چیخیشلاریلا سونا گلدی. بو مقاله ده قیسا اولاراق موغام نه اولدوغو و موغام ایفاچیلارینین موغامین هانسی ساحه و کانکرتلرینی نظرده توتاراق یاریشاجاقلارینی، داها دوغروسو «مونصیفلر هئییتی» ایفاچیدان نه کیمی خصوصیتلری ایستهیرک اونلارا قیمت وئرمهلری بارده دانیشیب و موسابیقه ده کئچن بعضی ماراغلی نقطهلره بیر آز دا اولسا نظر سالاجاییق.
موغام ندیر؟
بو سوالا کئچمهدن اؤنجه بونو وورغولاماق گرکیر کی «اؤز تاریخی اعتباریله قدیم کئچمیشه باغلی اولان موغاماتین هارادا نه واخت و کیم طرفیندن یارادیلدیغینی کانکرئت شکیلده دئمک چوخ چتیندیر. چونکی موغام موسیقیسی تکجه بیر خالقین دئییل، بیر سیرا خالقلارین، داها دوغروسو، یاخین و اورتا شرق، آفریقا و آسیا قیطهسی خالقلارینین مدنیتینه داخیلدیر. بونا گؤره ده اونون تاریخینی دقیقلشدیرمک، منشأیی حاقیندا هلهلیک قطعی فیکیر سؤیلهمک او قدر ده آسان دئییلدیر. بعضی موغاملار معین یئرلرین، شهرلرین آدینی داشیسا دا، یئنه اونلارین تاریخینی سؤیلهمک چتیندیر.» دئمک کی موغام و موغامات بیر موسیقی ژانری اولاراق یالنیز بیر میللته عایید اولماییب، شرق عالمینین بیر پارچاسینین تاریخ بویو یارادیب، باریندیریب و سینهدن سینهیه کؤچوب، ایندیکی نسله چاتمیشدیر. «موغامات عصرلر بویو بؤیوک بیر جوغرافی اراضیده یاشامیش بیر سیرا خالقلارین اَن چوخ سئودیی موسیقی اولموشدور. تورک، فارس، عرب، هیند و باشقا خالقلارین موسیقیسینین اینکیشافیندا موغامات حل ائدیجی رول اوینامیشدیر. لاکین موغاملارین میدانا گلمهسی، تشککولو و اینکیشاف پروسهسی هر اؤلکهده اؤزونه مخصوص میللی خصوصیت و چیزگیلر کسب ائتمیشدیر.»
آذربایجان موغاملاری دا تاریخ بویو اؤزونه مخصوص اینکیشاف پروسهسینده اجتماعی- سیاسی حادثهلرین تأثیری آلتیندا تکامل تاپمیش، معاصر فورمایا دوشموشدور. عینی زاماندا موغاماتدا هر بیر تاریخی دؤورون، زامانین و گردیشین اؤز مؤهورو و عکسصداسی تجسسومونو تاپمیشدیر. موسیقی عالمینده اؤز آهنگلری، رنگلری و ایفاچیلیق یوللاری ایله فرقلنن آذربایجان موغاملاری زحمتکئش خالقین حیات فلسفهسی، اونون آرزو و دوشونجهلری ایله سیخ باغلی اولموشدور. شوبههسیز دئمک اولار کی، آذربایجان موغاماتینین اینکیشافیندا خالق موسیقیسی یارادیجیلارینین و عینی زاماندا خوانندهلرین بؤیوک خیدمتلری اولموشدور. خوانندهلر خالقین معنوی عالمینین، زکاسینین، آرزو و ایستکلرینین ایفادهسی اولان خالق موسیقیسینی و موغاماتی تکامل وئرمیش، تبلیغ ائتمیش، یاشاتمیش و قورویوب ساخلامیشلار.
ایندی ایسه موغام نهدیر؟ سووالینا کئچه بیلَریک. هر شئی دن اؤنجه موغاملا مَقام و موغاملا دستگاه آراسیندا اولان فرقلره بیر نظر سالماق یارارلی اولاجاقدیر، چونکی بو تَریملر آذربایجان موسیقی عالمینده اؤزونه مخصوص آنلاما مالیکدیرلر. آذربایجان موسیقیسینده مَقام نهدیر؟ مَقام موختلیف سسلر و پردهلر مجموسونون بیر واحید اساس کؤک اطرافیندا بیرلشمهسی دئمکدیر. موسیقیده هر سَسین، هر پردهنین اؤز موقعیتی و اؤز خصوصی کئیفیتی وار. بو کئیفیت آیری – آیری پردهلر آراسیندا معین قارشیلیقلی موناسیبت یاراتمیش اولور کی، بو دا، نتیجه اعتباری ایله، بوتون پردهلرین مایهیه دوغرو اولان مئیل و ایستیقامتی ایله سجییهلنیر (مایه). باشقا بیر دئیشله: مَقام، بیر بیرینه طرف مئیل گؤسترن، یؤنهلن و بیر ثابیت سس (مایه) اطرافیندا توپلاشان موختلیف یوکسکلیکده (اوجالیقدا) اولان موسیقی صدالارینین قارشیلیقلی موناسیبت سیستئمیندن عبارتدیر. بو تعریفه گؤره مَقامین بیر باشقا معناسیدا لاد(Lad )دیر. دئمک کی لادلا مَقام عینی آنلاما مالیکدیرلر.
آذربایجان موغام موسیقی سینده دستگاه نه دئمکدیر؟
معین موغام ترکیبینه داخیل اولان بوتون شاخهلر، شعبهلر، گوشهلر، ردیفلر، رنگلر و تصنیفلرین توپلام حالیندا، منطیقی اینکیشاف قایداسی اوزره موتشکیل مجموسونا دستگاه دئییلیر. موغام دستگاهلاری بونلاردیر:
راست، ماهورهیندی، اورتا ماهور، بایاتی قاجار، شور، سئگاه، زابول سئگاه، میرزه حسین سئگاهی، شوشتر، چاهارگاه، بایاتی شیراز و هومایون.
موغام نه دئمکدیر؟
آذربایجانین بؤیوک بستهکاری فیکرت امیراوفآ گؤره “موغام هم بوتؤولوکده، هم ده آیریلیقدا بدیعی اوبراز(واقعییتین اینسان شعوروندا حقیقی شکلده منعکیس اولان فورماسی)لارین تصوور و فلسفی ایدئیالارینین بوتؤو بیر دونیاسی دئمکدیر.” موغام دایرهالمعاریفینده، موغام هر طرفلی و گئنیش شکلده ایضاح ائدیلمکدهدیر:
“مورککب، ایدئیا – ائموسیونال معنا داشییان، درین و بیتکین تفککور، بدیعی هیجان و موختلیف موسیقی اوبرازلارینین اینکیشافینی ایفاده ائدن خالق موسیقی دوها(اینسان ذکأ و ایستعدادنین یوکسک زیروه سی )سینین گؤزل محصولودور(…) موغامین بوتون حیسهلری معین بدیعی فیکری موختلیف بدیعی ایفاده واسطهلری ایله عیان ائدیر. ”
گؤرولدویو کیمی موغامات و خصوصیلا آذربایجان موغاملاری اینسان حیاتیلا سیخ بیر شکیلده باغلی اولاراق اینکیشاف ائتمیشدیر. موغاملار آذربایجان خالقینین معیشتینه داخیل اولموش اونون حیاتی، روحی عالمی، معنوی طلبلری ایله سیخ باغلیدیر. موغامات عصرلر بویو یارانمیش کامیل و بیتکین موسیقیدیر. درین فلسفی مضمونا مالیکدیر، ائموسیونالدیر. اینسانین روحی وضعیتینی، احوالی روحییهسینی و دویغولارینی ایفاده ائدیر. موغامات یاراندیغی اَن قدیم زامانلاردان باشلایاراق، عصرلر بویو داوام ائدن تدریجی اینکیشاف و تکامول پروسهسی نتیجهسینده یئتکینلشمیش، فورمالاشمیش، کامیللشمیشدیر.
اونودا قید ائتمک لازیمدیر کی موغاملارین تکامولونده خوانندهلرین بؤیوک نقشی اولموشدور. داها دوغروسو موغامات خالق ووکال – اینسترومئنتال ترکیبنین ان یوکسک یارادیجیلیق مرحلهسینه چاتدیریلان نومونهسیدیر.
موغام ایفا چیلیغیندا بداهه خوانلیق(improvisation) اَن موهوم و اساس شرطلردندیر. ماهنی و تصنیف ایفاچیلیغیندا خوانندهنین هاردان (هانسی نوت دان) باشلاییب، هاردا بم و هاردا زیل اوخویاجاغی چرچیوهسی بَللی بیر مسئلهدیر. بو، بو معنایه گلمز کی ماهنی و تصنیف ایفاچیلیغیندا خواننده اؤز ایستعداد و یئتنهیینه گؤره ماهنییا و یا تصنیفه گؤزللیکلر آرتیرمیر، عکسینه ماهنی و تصنیفلرین گؤزل ایفا ائدیلمهسی، خوانندهنین کؤنلونده اولان گؤزللیک خزینهسیله و اونون ایفاچیلیق مهارتییله سیخ باغلیدیر. اما موغام ایفاچیلیغیندا بو مسئله دوغرودان دوغرویا خوانندهنین «بداهه خوانلیق»ی ایله باغلیدیر. خواننده اوچون بَللی اولان شئی، اوخودوغو موغامین چرچوهسیدیر، اما موغامی نئجه باشلاماق، نئجه خیردالیق لار ائتمک، کلاملاری نئجه ادا ائتمک، نئجه بوروندا اوخوماق(غُنّه)، «آمان آمان» لاردان هاردا و نه شکیلده ایستیفاده ائتمک، نه زامان و هانسی نوع زنگولهدن ایستیفاده ائتمک، سسی بوغازدا، آغیزدا و بوروندا نه جور دولاندیرماق، خاریج خانلیق ائتمهمک، نه شکیل ده ملودیک بزکلر وورماق و …خوانندهنین ایمپروویزیا، ایستعداد و یارادیجیلیغیندان آسیلیدیر. موغام خوانندهلییینده ده بئله بیر فاکتورلار اساس اولدوغوندا موغام موسابیقهلرینینده اؤلچولرین موهیم اولدوغو تمامیله حیسس اولونور.
کئچمیشده موغام موسابیقهسی
هر بیر موغامین دوغرو- دوزگون اوخونماسی خوانندهنین شخصی یارادیجیلیغیندان و اونون ایفاچیلیق هنرینین زنگین اولماسیندان آسیلیدیر. مسئله موغاملاری کامیل بیلمکله بیتمیر. موسیقیچینین درین موسیقی یادداشی، هم ده یوکسک بدیعی ذووقو اولمالیدیر. اونون ایفا ائتدیی مئلودییا طبیعی، تأثیرلی و ایلهاملا سسلهنمهلیدیر. بوتون بو کئیفیتلره مالیک اولان خواننده موغاملاری اؤز ملاحتلی سسی ایله، گؤزل خیردالیقلاری و اینجه خاللاری ایله یئنی بیر فورما، یئنی بیر معنا وئرمکله اونو گلین اوتاغی کیمی بزهملیدیر. بئله بیر ایفانین ناخیشلارینی، الوان بویالارینی نه لئیسان یاغیشلاری، نه قاسیرغالی کولکلر، نه ده زامان سولدورا بیلمز. بئله بیر ایفالاری کی موغام ساحهسینده بیر یئنیلیکدن باشقا موغام ایفاچیلیق تکنیکیینده ده بیر ایرللییش حساب اولونور، سیچیب اؤزه چیخارماق اوچون موغام یاریشینین قورولماسی چوخ اؤنملی تشببوسدور.
آذربایجان موسیقیسینین موختلیف ساحهلرینده او جملهدن عاشیق موسیقیسی، اینسترومنتال(چالقی آلتلری) ساحه ده تاریخ بویو موسابیقهلر آیری آیری عنوانلار آلتیندا دوام ائتمیشدیر. قدیم زامانلاردان توی مجلیسلری آذربایجان موسیقی صنعتچیلرینین یاریش میدانینا چئوریلمیش، بوردا اَن یاخشی ایفاچی، خالق داورلیگی اوزریندن دیرله قیمتلندیریلیردی. تبریز، باکی، شوشا و شاماخی مجلیسلرینده موغام موسابیقهسی داواملی اولاراق تشکیل اولونار و آذربایجانین هر ایکی تاییندان صنعتچیلر ایشتیراک ائدردیلر. «بو مجلیسلر یئنی خوانندهلر نسلی یئتیشدیرمکله برابر، موغام موسیقیسینین خالق آراسیندا یاییلماسیندا دا بؤیوک رول اوینامیشدیر. دیگر طرفدن، بو مجلیسلر آذربایجان موسیقیسین یاد تأثیرلردن قوروموش، موغاملارین میللی مضمونلو، خالق روحوندا اولماسینی تأمین ائتمیشلر. موغامین گئنیش خالق کوتلهلرینین معیشتینده مؤحکم یئر توتماسینا دا سبب محض بو ایدی. بعضن موسیقی مجلیسلرینده موغامی بیر نئچه خواننده اوخویار، اونلاری دینلهین تاماشاچیلار، پئشاکار و هوسکار خوانندهلر ایسه دستگاه اوخویان خوانندهنین سهو جهتلرینی تنقید ائدردیلر. بو تنقیدلر چوخ زامان جدی موباحیثهلره چئوریلردی. موباحیثه کسکین شکیل آلدیقدا معین بیر موغامی تامام دستگاه اوخوماق اوچون موسابیقه اعلان ائدیلردی. بئله موسابیقهلرین جانلی شاهیدی و ایشتیراکچیسی اولان مشهور کامانچاچی ساشآ اوقانئزاشویلی بئله یازیر:
«…موسابیقه اوچون بورایا ان یاخشی سازندهلر چاغیریلیردی. هله موسیقی مجلیسلرینه بیر هفته قالمیش ان یاخشی سازنده و خوانندهلری، هابئله رئیسی مجلیسی سئچمک اوچون کومیسیون یارادیلردی. رئیسی مجلیس، چاغیریلان خواننده و سازندهلرین ایفا ائدجکلری موسیقی پروقرامینی معیین ائدیردی. تاماشآچیلار اوچون ده معیین بیر
قایدا قویولموشدو: خوانندهنین اوخودوغو سؤزلره قولاق آسماق اوچون هامی تام ساکیتلیگی گؤزلهمهلی ایدی. رئیسی مجلیس و خالق طرفیندن بیهنیلن موسیقی شیناس و خوانندهلر موکافات و پول آلیردیلار. پروقرامی ایفا ائده بیلمهیهنلر ایسه ایستئهزالار آلتیندا مجلیسدن چیخاریلیردی.»
۱۹جو عصرین ایکینجی یاریسیندا شیروان ماحالیندا خوانندهلیک صنعتینین یاییلماسیندا «محمود آغا»نین بؤیوک خیدمتی اولموشدور. محمود آغا (۱۸۲۶-۱۸۹۶) شاماخینین مشهور مالیکی و بوتون قافقازدا تانینمیش موسیقی خادیمی ایدی. محمود آغا صنعتی، شعری، موسیقینی سئون، اَلی آچیق، قوناقپرور بیر شخصیت کیمی شؤهرت تاپمیشدی. او، موسیقیچیلرین قایغیسینا قالیر، اونلارا مادی کمکلرینی اسیرگهمیردی. او دؤورده قافقازدا ائله بیر مشهور خواننده و تارزن یوخ ایدی کی، محمود آغانین مجلیسینده ایشتیراک ائتمهمیش اولسون.
آذربایجانین مشهور شاعیری سید عظیم شیروانی، شیروان خانلارینی هجو ائتمیش، لاکین محمود آغانی تعریفلمیشدیر. او اؤز مالیکانهسینده موسیقیلی گئجهلری کئچیرمک اوچون دوزلتدیی خصوصی سالوندا تئز- تئز خوانندهلرین موسابیقهسینی کئچیرر، بیرینجی یئرلری توتانلارا قیمتلی هدییهلر و موکافاتلار وئرردی. مشهور فراننسه یازیچیسی «آلئکساندر دوما» دا قافقازا سیاحتی زامانی شاماخیدا محمود آغانین قوناغی اولموشدو. محمود آغانین موغام موسابیقهلرینده، یئرلی موسیقیچیلرله بیرلیکده تیفلیس، قاراباغ و ایران موسیقیچیلری ده ایشتیراک ائدردیلر.
آذربایجاندا خوانندهلیک صنعتینین اینکیشافیندا شوشا و شآماخی مجلیسلری ایله برابر باکی مجلیسینین ده معین خیدمتی اولموشدور. باکی موسیقی مجلیسینین رهبری مشهدی ملیک منصوروف(۱۸۳۸-۱۹۰۹) ایدی. بو مجلیسده ایراندان، تیفلیسدن، خصوصیله قاراباغدان باکییا گلن قوناقلاردا ایشتیراک ائدیردی. باکی موسیقی مجلیسینده ایفاچیلیق صنعتی بارهسینده جدی صؤحبتلر آپاریلسا دا، اساس فیکیر موسیقی تاریخینه وئریلردی. بورادا موغاماتین نه زامان، کیم طرفیندن، هانسی شرایطده یارادیلماسی موضوسو مجلیس عضولرینی داها چوخ ماراقلاندیراردی. بو مجلیسلرده ده یئنی خوانندهلر نسلی یئتیشدیرمک مقصدیله موسابیقهلر قویولوردو.
آرتیرمالیق کی تبریز و قاجار شاهلارینین ساراییندا دا خوانندهلر آراسی موسابیقهلر کچیریلیب و بیرینجی یئر توتانلار یاخشی قیمته لاییق گؤرونوردولر. مثلاً مظفرالدین شاه، شاهلیق تختینده اوتوراندان سونرا، شاهلیق ساراییندا باش خوانندهنی تعیین ائتمک اوچون، خوانندهلر آراسیندا موسابیقه قویولموش و ایقبال آذر بیرینجی لیگی قازاندیقدان سونرا شاه سارایینین باش خوانندهسی تعیین ادیلمیشدیر.
موغام موسابیقهسی
موغام آذربایجان خالقینین یاشایشیلا سیخ رابطهده اولدوغو اوچون، خالق تاریخ بویو اونا یوکسک دیر وئریب و موغام ایفاچیلارینی، هم اینسترومنتال و هم وکال ساحه ده یاریشلاردان کچیررک، ایفاچیلیق اینجیلرینی تاپار، اونلارا قیمت وئرر و بئله لیکله اَن یاخشی و دوغما موغام مکتبلرینی اوزه چیخاراراق، اؤز دوغما موسیقی تئکنیک و سبکلرینی یاد تأثیرلردن قورویوب و آسمیلاسیون اوچوروموندان قوروموشدور. بئله بیر اؤنملی موسابیقهلرده «داورلر هئیتی»نین ترکیبی، اونون سئچهنک سویهسی، تشخیص سویهسی و اونو ایضاح سویهسی، موغام تاریخینه و موغام کلاسیکلرینه دریندن معلوماتی، هر بیر موغامین بوتون ساحهلریله تانیش اولوب و ایضاح ائده بیلجهیی و… بؤیوک اهمیته مالیکدیر. چونکی بونلار بیر خالقین صنعت نمایندهلری اولاراق، بیرینجی آددیمدا خوانندهنی دئیلده بیر خالقین صنعتینی، اؤز صنعت بیلیملرینین سوزگجیندن کئچیریرک قضاوت مقامیندا اوتوررلار. اونون اوچون «خوشا گلیب، گلمهمک» و یا «روحو اوخشاییب، اوخشاماماق» آرخاسیندا تئوریک ایضاحات و «اوستادانه» تشخیصلر اولمایینجا، او قضاوت بیر ایشه یاراماز. «موسابیقه»، سبقت آلماق و بیرینی و یا بیرشئیی آرخادا قویماق آنلامینا گلیر. بو آنلام صنعت و کانکرت اولاراق موغام ساحهسینده، فیزیک ده اولدوغو معنادان بام باشقادی. موسابیقه صنعت عالمینین بَللی بیر دالیندا، بیلیک و کانکرت اؤلچولره دایالی بیر شئیدیر. بو شرطلری نظره آلاراق بئله بیر موسابیقه ده «مونصیفلر هئیتی» اویقون بیر تَریم اولمایاجاق.
موغام موسابیقهسینده ایشتیراکچیلارین موعلیملرینین اؤنم و ایشلولری بؤیوک دیره مالیکدیر. بو بیر آیدین مسئلهدیر کی آذربایجان موغام صنعتی بؤیوک بیر کلاسیک خزینهیه مالیک اولوب و خوانندهلر کلاسیک خوانندهلرین ایفالارینا مراجعت ائتمکله قیمتلی شئیلر الده ائده بیلرلر، اما یئنه ده موغامین مرککب بیلینهجهیینه یییهلنمک اوچون موعلیملرین رولو چوخ اؤنملیدیر. موعلیملر آذربایجان کلاسیک موغام مکتبلرینی دریندن بیلمهلیدیرلر. اونلار «قاراباغ موغام مکتبی»نین خصوصیتلرینی، ایفا طرزینی و اوندا کلاملارین نئجه ادا اولماسینی باشقا مکتبلرده اولدوغوندان آییریب و شاگیردلرینه تانیتمالیدیرلار. قاراباغ موغام مکتبی و اونون حاجی حوسو، مشهد ایسی، بلبلجان، جابار قاریاغدی اوغلو، سید شوشوننیسکی، ذولفو آدیگؤزلوف، مطللیم موطللیم اوف، خان شوشونیسکی، یعقوب ممداوف، آغابابا نوروزاف، عاریف بابایف و ….کیمی دونیا وارکن پارلاق اولدوزلارینین میثیلسیز ایفالاری، موغام موسابیقهسینین شاگیردلری اوچون بیر بیلیم خزینهسی ساییلیر. دیقت اولونورسا بو مکتبده هر موغامین حتی نئجه «کیشیسایاغی» ایفا دا گؤز قاباغیندادیر. بیلدیمیز کیمی شهناز موغامی اوچ حیصهلی کیچیک بیر موغامدیر. بو موغام چوخونلوقلا قادین خوانندهلرینین سسینه اویقون اولدوغوندان، خانیملار طرفیندن ایفا اولونوب. توکززیبان ایسماعیل اوا و شوکت الکبراوا بو موغامی چوخ یوموشاق، یایقین و شیرین زنگولهلرله ائله ایفا ائدیبلر کی اینسان اونلارا قولاق آساندا ائله بیر قراره گلیر کی بو موغام یالنیز و یالنیز قادین موغامیدیر. آما بو موغامی خان شوشینسکی ائله «کیشی یانه» ایفا ائدیب کی دینلهییجی اؤزون تام بیر کیشی موتیفلری آراسیندا حیس ائدیر. بئله بیر دویغو و داها دوغروسو «آیری – سئچکی»لیک، قاراباغ موغام مکتبی بوتون خوانندهلرینین ایفالاریندا تمامیله آیدین بیر شکیلده گؤزه چارپیر. نئجه کی موغاملار بیگانه بوغازلاردان قورونمالیدیرلار، موغاملار اؤز ایچینده ده «قادین بوغازی» و «کیشی بوغازی» باخیمیندان دا آیریلمالیدیرلار. بئله اولورسا آذربایجان موغام عنعنهلرینه ده اویقون دوشر. تأسف کی بو مسئله هم «مونصیفلر» طرفیندن و هم موعلیملر طرفیندن بیر او قدر ده موهیم ساییلمیر.
یوخاریدا قید ائتدییمیز کیمی موغام ایفاچیلیغیندا باشلیجا عامیللردن بیری ده ایمپریویزییا و یا بداههخوانلیق عنصرلریدیر. خوانندهنین گؤزل سس تیمبرینه مالیک اولماقلا یاناشی ایمپریویزییا عنصورلرینین حضورو و اوندان یارادیجیلیقلا ایستیفاده ائتمک، موغام موسابیقه ایشتیراکچی سینین باشلیجا مسئولیتلریندندیر. بو استعدالاردان ایستیفاده ائتمک اؤزونو خیردالیقلاردا، گوشه خوانلیقدا، موغامدان موغاما کئچیت ده و ها بئله بوروندا اوخوماقدا (غُنّه) بلورلاندیریر. بونلاردان ایستیفاده ائتمک، هر شئی دن اول خوانندهنین بداههخوانلیغینا باغلیدیر. هئچ بیر یئرده یازیلماییب کی خواننده نئجه خیردالیقلار ائتسین، بو یالنیز و یالنیز خوانندهیه عائید اولان یارادیجیلیقدان آسیلیدیر.
غُنّه دن ایستیفاده ائتمک، موغام موسابیقه ایشتیراکچیلاری طرفیندن بول بول ایستیفاده اولوندو. تاسف که خوانندهلر غُنّهنی آغیزی یوموب و نیسبتاً اوزون بیر موددت میزیلداماقدا و آغیزی بیردن آچماقدا خولاصه ائتمیشدی. آذربایجانین بؤیوک داهی موغام و تئاتر اوستاسی «میرزه موختار» خوانندهلرین بوروندا اوخوماقلارینی بئله ایضاح ائدیر:
«اوخوما زامانی تنوع خاطیرینه هردنبیر بوروندا اوخوماق (آغیز یومولموش حالدا) اؤزلویونده چوخ گؤزل اصولدور. هم ده هر خوانندهیه موئثیر اولان ایش دئییل. بورادا اصل مهارت، سسی بیر مدت بوروندا اوزاتدیقدان سونرا ائحمالجا آغیزا کئچیرمکدن عبارتدیر. بو هونر ایستر. گرک بورادا هئچ بیر سرت سس آیریلیغی حیسس اولونماسین».
او، بو ساحهده یئگانه متخصص کیمی سید شوشینسکینی نومونه گتیرهرک دئیردی:
«منیم ایستر کئچمیشده و ایسترسه ده ایندی تانیدیغیم خوانندهلردن یالنیز سید شوشینسکی بوروندا اوخوماق اصولوندان مهارتله ایستیفاده ائتمهیی باجاریر. بو ایشده هئچ بیر موغننی اونا تای اولا بیلمز»
گؤرولدویو کیمی داهی صنعتکار «بوروندا اوخوماق»ی موغام ایفچیلیغیندا بیر اصل اولاراق قبول ائتمیش و اونون تکنیکنین نه قدر چتین و مهارتله ایفا اولونماسینی قید ائتمیشدیر.
بورادا ۲۰۱۷جی ایل موغام موسابیقه سینده ایشتیراک ائتمیش جنوبی آذربایجان نمایندهسی مجید عصری دن ده بیر نئچه جمله قید ائتمک یئرینده اولاجاق.
بو سطیرلرین مؤلیفی موحصیل اولدوغو زامان ۱۳۴۷- ۴۸لرده آخشام چاغی مشکینین خیوچایندا گون باتیب آلا قارانلیق دوشنده، مال اوتارانین، زَمی بیچنین آیاغی چولدن چکیلندن سونرا آغاجلار آراسیندا گیرهَ وهَ تاپیب یعقوب ممداوفون، عاریف بابایفون، ذولفی آدیگوزل اوفون اوخودوغو موغاملاری یامسیلاردیم، یاخشی و زیل سسیم واریدی…او زامان گلپایگانی، ایرج و…مود ایدی. منیسه اوتانیب ایستمزدیم کیمسه اوخوماغیمی ائشیتسین. اما تاسف کی صاباحیسی الیمده کیتاب کوچهدن کئچنده «کوبرا خالا»:
– آ گئده عاشیق کریم نه یامان قاققیلدیردون… دیینده قیپ قیرمیزی اوتانیب قیزاراردیم. کدرلنیب اؤزو اؤزومه دییردیم: “گورسن بیرگون اولاجاق فیردوسی مدرسهسینین سِنی اوستونده کانسرت اولا، منده خوانندهلرله برابر بیر موغام اوخویام…؟!”
او گونلر آرزو قانادلا خیال عالمینده اوچوردوم، بو گون او خیاللار مجیدله گئرچکلشدی…
مجید عصری گوزل سس تیمبرینه مالیکدیر، سسی یوموشاق و اوریه یاتاندیر. اینانیرام کی مجید ده موغاملاری قولاق یولویلا ائشیدیب و خیو چاییندا ساوالانین اتیینده مشق ائدرک اؤیرنمیشدیر. اونون اصل مهارتی بیر موغامدان باشقاسینا کئچمکدهدیر. بو کئچیتلر او قدر اوستالیقلا و یوموشاقلیقلا یئرینه یتیریلیر که دینلییجینین اینجیکلیینه سبب اولمور. آذربایجان موغام تاریخینده جاببار قاریاغدی اوغلو بو تکنیکین بؤیوک اوستالاریندان ایدی. مجید عصری بؤیوک مهارتله موغاملارین مایهلرینی اوخویوب، اونو گوزل بَزک و خیردالیقلارلا اورکلرده اوتوردور. تأسف کی مجیددن زیل پردهلرده ایفالار ائشیده بیلمهدیک! بونون ایکی عیللتی اولا بیلر: یا ایزدیهاملی مجلیسلر، بؤیوک استادلار قارشیسندا چیخیش ائتمهدییندن روحی سیخینتیلار کئچیررک سسی دوزگون ایشتهممیشدیر و یا مجید بیر پَسخوان خواننده اولاراق اورتا دییاپازونلو سسه مالیکدیر. مجیدین بویا باشا چاتدیغی اورتامدا اولان ایمکانلاری و چتینلیکلری نظره آلاراق، اونون اؤز باشینا چالیشیب بئله بیر یِئره چاتماسی، اونون اورهیینده اولان اؤز خالقینین دیرلرینه و موغام عنعنهلرینه بؤیوک عشقین ائلچیسیدیر.
بوگون موغام موسابیقهسی هر بیر آذربایجانلینین اورهیینده اؤز یئرین تاپیب. آذربایجان موسیقی عنعنهسینین اؤنملی بیر پارچاسی اولان موغام، موغام موسابیقهسی واسطهسیله ایران تورک گنجلیینه مدنی بیر عنعنه و دیر اولاراق قبول اولونماقدادیر. موغام موسیقی عنعنهسی آذربایجان اینسانلارینین پسیکولوژیسینه تام اویقون اولاراق، بو اینسانلار گرچک حیاتین معنوی و استتیک یانسیمالارین تام اولاراق اوندا تاپدیغی اوچون، موغاملار اونون معنوی حیاتینین بیر پارچاسی ساییلیر. ایران تورک گنجلری موغام مدنیتی ایله اوغراشدیقلاریندا اوتوماتیک اولاراق اوز خالقینا عایید عادت عنعنه ایله تانیش و تربیه اولوب یاد تأثیرلردن اوزاق اولاجاقلار.
۲۷/۳/۹۶
قایناقلار:
– از ستار اردبیلی تا خان شوشینسکی(آذربایجان خالق موسیقیچیلری)، ترجمه ک. پوراکبر.
– آذربایجان موغام انسیکلوپدیاسی


c: text/html

text:
الموناستر لا رییل
الموناستر لا رییل (ایسپانجا: Almonaster la Real) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و اوئلوا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۳۲۲ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۸۰۵ نفر و اهالی سیخلیغی ۵٫۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Almonaster la Real»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده الموناستر لا رییل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
`تورک حربی` نتیجه لر
ینگی لیکلر [600]
- تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی حربی عملیاتلر حقیده کینگ معلومات بیردی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- جمهوررئیس اردوغان شمالی قبرس تورک جمهوریتی نینگ اوتیز توقیز ییللیگی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- هالند ده دولت اداره سی بنا سی گه تورک بیراغی آسیلدی
- تورکیه ده امریکا و روسیه استخبارات باشلیق لری اورته سیده اوچره شوو بولیب اوتدی
- تورک دولتلری تشکیلاتی دولت باشلیغلری جلسه سی باشله دی
- ایردوغان: تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی تیزراق عملگه آشیریش کیره ک
- تورک دولتلری تشکیلاتی ییغینی گه تیارگرلیک جلسه سی بولیب اوتدی
- تورک دولتلر تشکیلاتی جلسه سی اوزبیکستان میزبانلیگیده بولیب اوته دی
- سعودی عربستانده بیر حربی اوچاق قولب توشدی
- عراقده ایککی نفر تورک حربیسی شهید بولدی
- امریکا قوشمه ایالتلریده تورک دولت لری مراسمی بولیب اوتدی
- جنوبی کوریا بیلن امریکا قوشمه ایالتلری حربی سینش اوتکزماقده
- عراق نینگ شمالیده بیر قطار تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی
- تورکیه ده کینگ کولملی حربی عملیات باشله تیلدی
- سوریه ده بیر قطار تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی
- عراق نینگ شمالیده بیر قطار تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی
- تورکیه ده کینگ کولملی حربی عملیات آلیب باریلماقده
- سوریه ده بیر قطار تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی
- تورکیه ده کینگ کولملی حربی عملیات آلیب باریلماقده
- تورک حربی لری سوریه نینگ ادلب شهریده گزمه قیلماقده
- تورکیه دینگیز کوچ لری نینگ 'ماوی وطن 2021' حربی تطبیقاتی باشله دی
- حربی جیت نینگ سقوط قیلیشی
- روسیه حربی واسطه لریده یازیلگن Z حرفی نیمه دیگنی؟
- روسیه اوکراین گه قرشی حربی عملیات باشلتدی
- تورکیه نینگ اینگ کتته حربی تطبیقاتی دن بیر تصویر
- تورک قوراللی هوا واسطه سی ایلک مرته بیر ناتو اعضاسی اولکه گه صادر قیلینه دی
- تورک دیپلومات نینگ اولیمی 39 ییل کیین قیته دن تیکشیریب چیقیله دی
- پوتین حربی تطبیقات گه اشتراک ایتدی
- تورک پیلوت لر نینگ مهارتی گه قره نگ!
- تورک هوا یولی نینگ ینگی تنیتوو فلمی انچه علاقه کوردی
- تورک سپورتچی اوروپا قهرمانی بولدی
- تاریخده تورک لر نینگ انگلیس لر گه قرشی غلبه سی حقیده بیر ویدیو
- تورک هیئتی لیبیا باش وزیری بیلن اوچره شدی؛ دنیا گه پیام بیریلدی
- هالند ده دولت اداره سی بنا سی گه تورک بیراغی آسیلدی
- روس گازی نی تورکیه آرقه لی اوروپا گه آلیب باره دیگن تورک آقیم طبیعی گاز قووری آچیلدی
- قبرسلیک تورک لرنینگ امان قالیش کوره شی بوییچه بیر ویدیو تصویر
- یونان غربی تراکیا ده تورک آزچیلیک لری گه قرشی اقدام قیلماقده
- سام چقماق یاش تورک دیجیتال ایلیوژنیست
- تورکیه نینگ تورک دولتلری تشکیلاتیده گی حصه سی حقیده بیر ویدیو
- تورک اردوسی منسوبلریگه قوشیمچه زرهی واسطه لر یوباریلدی
- تورک ملتی نینگ کتته غلبه سی
- عفرین لیک لر تورک اردوسی نی قیزغین کوتیب آلدی
- تورک دولتلری تشکیلاتی ییغینیدن فوتو تصویر گالریسی
- مصطفی کمال آتاتورک تامانیدن اجرا ایتیلگن تعرض بیلن تیگیشلی فوتو صورت گالریسی


text:
ریشاردا هووخ
ریشاردا هووخ (آلمانجا: Ricarda Huch) آلمان يازيچي، شاعير، فيلوسوف و تاريخچي.
یاشاییش[دَییشدیر]
ریشاردا هووخ 1864 جی ایلده بوگونکو فدرال آلمانین برانشوایک شهرینده دونیایا گؤز آچان و آلمان دیللی قادین شاعیرلرینین آراسیندا بؤیوک یئر آلان ریشاردا هووخ ۱۹۰۷- جی ایلده «یئنی شعرلر» مجموعهسی ایله شهرته چاتمیشدیر. ۶۰ دان آرتیق اثره صاحیب اولان ریشاردا هووخ، تکجه شاعیر دئییلدی. او عین زاماندا رومان یازاری، فیلسوف و تاریخچی ایدی.
محصولدار شاعیر، رومانچی و فیلسوف، ۱۹۴۷- جی ایلده فدرال آلمانین کرونبرگ شهرینده دونیایا گؤز یومموشدور.
اثرلری[دَییشدیر]
فاشیستلرین حکم سوردویو چاغدا نازیلره قارشی اولدوغو اۆچون تضییقه معروض قالان هووخ ین اثرلرینین بعضیسی بونلاردان عبارت دیر:
- ۱۸۹۱- شعر توپلوسو
- ۱۸۹۹- رومانتیزیمین چیچکلنمهسی
- ۱۸۹۲- «هوگه نوتین» – تاریخی نووللر مجموعهسی
- ۱۸۹۳- لودولف اورسلونین خاطیرهلری- رومان
- ۱۸۹۷- شیطانلیقلار- نوول مجموعهسی
- ۱۹۲۹ – شعرلر توپلوسو
- ۱۹۳۸- «باهار سویس ده»- آوتوبیوگرافی
- ۱۹۴۴- «پائیزین آتشی» – شعر توپلوسو
- ۱۹۴۶- یادداشتلاریم
شعرلریندن[دَییشدیر]
بو قدهر گؤزهللییی هارادان گتیرمیسن
بو قدهر گؤزهللییی هارادان گتیرمیسن
ای گؤزهللییین مثالی! ای ملک!
سنین کمالینین قارشیسیندا،
بوتون حیات عیبهجر, قوجا
ای گنجلییین زیروهسی!
اؤلمهلیدیر, هر شئی سن یاشادیقجا
سنین بوتونلویونده هر شئی پارام- پارچا
دونیایه یوخ, سنین گوجونه سیغینمالی هر کس,
گؤیلرده سندن باشقاسی یوخ
اوردا بیرجه سن وارسان.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعریندهن اوچ شعر.
- س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر.


text:
جرج مارتین
جرج مارتین (اینگیلیسجه: George Martin) اینگیلیسلی آلبوم یاپیمجیسی، بستهچی و موسیقیچی - پاپ، راک، کلاسیک موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. جرج مارتین ۳ ژانویه ۱۹۲۶ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۸ مارس ۲۰۱۶ میلادی تاریخینده Wiltshire شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جرج مارتین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- موسیقی قارالامالاری
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- ICCU شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- موسیقیچیلر


text:
- کندیلرینە باغلانتئلارئیلا بیرلیکتە اۇقونان بو کیتابئ سانا ایندیرمیش اۇلمامئز (موعجیزە اۇلاراق) اۇنلارا یتمییۇر مو؟ بو کیتابتا، اینانئپ گۆونن بیر تۇپلولوق ایچین کسینلیکلە بیر ایکرام وە عاقئلدا توتمالارئ گرکن بیلگی واردئر.
- دە کی: “بنیملە سیزین آرانئزدا شاهید اۇلاراق آللاە یتر. اۇ، گؤکلردە وە یردە اۇلان هر شەیی بیلیر.” باطئلا اینانئپ آللاهئ گؤرمزلیکتن گلنلر وار یا؛ ایشتە اۇنلار قایبەدەجک اۇلانلاردئر.
- سندن عاذابئن چابوق گلمەسینی ایستییۇرلار. أگر بلیرلنمیش بیر زامانئ اۇلماسایدئ اۇ عاذاب ألبتتە گلیردی. اۇ اۇنلارا، کسینلیکلە آنسئزئن گلەجک آما گلیشینین فارقئنا بیلە وارامایاجاقلاردئر.
- سندن عاذابئن چابوق گلمەسینی ایستییۇرلار. (بیلسینلر کی) جهننم کافیرلری ذاتن قوشاتاجاقتئر.
- اۇ گۆن عاذاب اۇنلارئ، اۆستلریندن وە آیاقلارئنئن آلتئندان ساراجاق وە آللاە شؤیلە دیەجکتیر: “یاپئپ أتتیکلرینیزین تادئنا وارئن باقالئم!”
- أی اینانئپ گۆونن قوللارئم! تۇپراغئم گنیشتیر؛ اؤیلەیسە سیز یالنئز بانا قوللوق أدین!
- هر جانلئ اؤلۆمۆ تاداجاقتئر. سۇنرا حوضوروموزا چئقارئلاجاقسئنئز.
- اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارئ ایچلریندن ائرماقلار آقان جننت کؤشکلرینە یرلشتیرەجگیز. اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلار. اۇ ایشلری یاپانلارئن اؤدۆلۆ نە گۆزلدیر.
- اۇنلار صابرەدن (دوروشونو بۇزمایان) وە راببینە گۆونیپ دایانان کیمسەلردیر.
- نیجە جانلئلار واردئر کی، کندی رئزقئنئ یانئندا تاشئماز. اۇنلارا دا، سیزە دە رئزئق ورن آللاەتئر. اۇ، دائیما دینلەین وە بیلندیر.
- اۇنلارا؛ “گؤکلری وە یری یاراتان، گۆنشی وە آیئ حیذمتە سۇقان کیمدیر؟” دییە سۇرسان، کسینلیکلە؛ “آللاەتئر!” دەرلر. اؤیلەیسە یالانا ناسئل سۆرۆکلنییۇرلار؟
- آللاە، قوللارئندان ترجیح أتتیگی کیشی ایچین رئزقئ گنیشلتیر دە، دارالتئر دا. شۆبهەسیز آللاە هر شەیی بیلیر.
- اۇنلارا؛ “گؤکتن سو ایندیریپ اۇنونلا یریۆزۆنۆ اؤلۆمۆندن سۇنرا جانلاندئران کیمدیر؟” دییە سۇرسان، یینە؛ “آللاەتئر!” دەرلر. دە کی: “هر شەیی مۆکممل یاپماق آللاها اؤزگۆدۆر.” آما اۇنلارئن چۇغو عاقلئنئ قوللانماز.
- (آللاە ایلە یۆزلشمەیی دۆشۆنمەینلر ایچین) دۆنیا حایاتئ سادەجە بیر اۇیون وە اۇیالانمادان عیبارتتیر. آحیرت یوردونداکی حایات ایسە آصئل حایاتتئر. آحیرت یوردونداکی حایات ایسە آصئل حایاتتئر. کشکە بیلسەلردی!
- گمییە بیلدیکلریندە (بیر تهلیکە حیسسەدرلرسە) آللاهئن دینینە بیر شەی قاتمادان سادەجە اۇنا یالوارئرلار. فاقاط آللاە اۇنلارئ قورتارئپ قارایا چئقارئنجا بیر دە باقارسئنئز کی یینە اۇرتاق (شیرک) قۇشویۇرلار.
- کندیلرینە یاپتئغئمئز اییلیگی گؤرمزدن گلسینلر وە صفالارئنئ سۆرسۆنلر باقالئم! یاقئندا اؤگرنیرلر.
- مککەیی دۇقونولماز وە گۆونلی بیر یر یاپتئغئمئزئ گؤرمەدیلر می؟ حالبوکی چەورەلریندەکی یرلردن اینسانلار زۇرلا آلئنئپ گؤتۆرۆلۆیۇر. حال بؤیلەیکن باطئلا اینانئیۇرلار دا آللاهئن نیعمتینی گؤرمزلیکتن می گلییۇرلار؟
- بیر یالانئ آللاها مال أدن وەیا کندینە گلن گرچکلر /آیتلر قارشئسئندا یالانا سارئلاندان داحا بۆیۆک یانلئش یاپان کیشی کیمدیر؟ کافیرلر ایچین جهننمدە یر می یۇق؟
- بیز اوغروموزدا جیهاد أدنلری (ألیندن گلنی یاپانلارئ) ألبتتە یۇللارئمئزا یؤنلندیریریز. آللاە ألبتتە گۆزل داورانانلارلا برابردیر.


text:
تورکیه سوپر لیگی: ایستانبول دربیسی هئچ-هئچه بیتدی
بو گون داها دؤرد ماتچ باش توتوب.
تورکیه سوپر لیگینده 8-جی تورون اویونلاری کئچیریلیر.
بو گون داها دؤرد ماتچ باش توتوب.
تورون مرکزی اویونوندا "بشیکتاش"لا "فنرباغچا" اوز-اوزه گلیب. ایستانبول دربیسی باشلادیغی حسابلا دا بیتیب. "آلانیاسپور" – "گیره سون سپور" قارشیلاشماسیندا ایسه گللو برابرلیک قئیده آلینیب. "سیواس سپور" اؤز میدانیندا "حاتای سپور"ا اودوزوب، "کونیاسپور" "عمرانیه سپور"و ائوه الی بوش گؤندریب.
تورکیه سوپر لیگی
13-جو تور
2 اوکتبر
آلانیاسپور – گیره سون سپور 1:1
سیواس سپور – حاتای سپور 1:2
کونیاسپور – عمرانیه سپور 0:1
بشیکتاش – فنرباغچا 0:0
1 اوکتبر
کاسیم پاشا – غازی آنتپ 0:1
آنکاراگوجو – باشاکشهر 2:1
کایسری سپور – ترابزونسپور 2:1
آدانا دمیرسپور – قالاتاسارای 0:0
3 اوکتبر
20:00 فاتح کاراگومروک – ایستانبول سپور
ایلگیلیلی خبرلر
دونیا کاپیندا بیر ایلک
فیفا، آلمانیا - کاستاریکا اویونونا فرانسالی قادین داور استفانی فراپاری تعیین ائتدی
سون ۱۶ قارشیلاشمانین ایلک ائشلشمهلری بللی اولدو
سون ۱۶ تیمین اویونلاری ۳ دسامبر جمعه ائرتهسی گونو هلند - آمریکا اویونو ایله باشلایاجاق


text:
اویان نیوز: ایران پارلامئنتی حکومتین علیهینه فعالیت گؤسترهن بلوگگئرین اؤلومو حاقیندا خصوصی آراشدیرما طلب ائدیب.
بلوگگئر ستار بهشتی بئینلخالق جمعیتده گئنیش یاییلمیش غضبه سبب اولان اؤلومو ۲۰۱۲-جی ایلین اوکتیابر آییندا، هبسیندن بیر نئچه گون سونرا باش وئریب. دئییلنه گؤره او، ایشگهنجهیه معروض قالماسینا گؤره اؤلوب.
هئساباتدا پارلامئنت همچینین ساخلانما منطقهلرینده داها یاخشی موشاهیدهیه چاغیریش ائدیب.
حادثهیه گؤره ایرانین اینتئرنئت پولیسینین باشچیسی وظیفهدن چیخاریلیب، جناب بئهئشتینین اؤلومونده ایشتیراک ائتمکده سوچلانان یئددی شوبههلی شخص ایسه حبس اولونوب.
ایستینتاق ایشی آرتیق باشلاییب، لاکین کوررئسپوندئنتلرین دئدیکلرینه گؤره هئسابات پارلامئنتین حادثهیه گؤره سئچکیقاباغی نه قدر ناراحات اولدوغونو گؤستریر.
ایراندا ایون آییندا پرئزیدئنت سئچکیلری کئچیریلهجک.
بی بی سی


text:
غیبت
رادیو کایزنین سئوگیلی ایزله ییجیلری، ۴۳-جو برنامه ده غیبت له شن و غیبت ائلیه ن آداملارین باره سینده دانیشیغیمیز اولاجاق، بیزیمله یول بیر اولون.
اینسان دوغولدوغو آن، روحی خاصیتی، آغلی و استعدادی دا اونونلا برابر دوغولور. اوندان سونرا اینسانین نجور بیر بشر اولماسیندا دوشدویو موحیط، یاشادیغی یئر و شراییطی ده نظرده آلا بیله ریک. نئجه کی بعضا، پیس بیر موحیط یاخجی بیر ژنتیکی خاراب دا ائلیه بیلر، هارداسا یاخجی بیر موحیط ضعیف بیر ژنتیکی ده یوخاری بیر درجه ده گلیشدیره بیلر ده. دونیایا گلن اینسانین دونیایا باخیشی موختلیف اولدوغو کیمی، هر بیر اینسانا اولان باخیشی دا موختلیف اولا بیلر. عقلینه و عملینه گؤره، مولانا جمال الدین رومی، امام الدین نسیمی، ابن سینا و اونلار کیمی دانشمندلر، اینسانلارا قیمت وئررکن اونلاری کامیل اینسان کیمی، شرطی قیمتلندیرمه اصولوندان استفاده ائده رک ایکی گروها بؤلموشلر: جاهیل اینسان و کامیل اینسان.
کامیل اینسان آغلینین گوجونه اینانان، علمی، باشاریغی، خیرخواهلیغی، یاشادیغی جمعیته خئییر وئرهن و اونون خوشبختلییی اوغروندا جانینی فدا ائتمهیه حاضر اولان و لاپ آزی باشاردیغینی و الیندن گَلنی ائلیهن و ائلهمک ایستهیهنلردیر. و اینسانین کامیللیک درجهسینی قیمتلَندیرمک اوچون بو لیستی ایستهدییمیز قدر اوزادادا بیلهریک. جاهیل اینسان عکسینه اولاراق، بوتون پیسلیکلره حاضیر اولان، و اونلاری ائلیهن، یالتاق، غیبتجیل، ایکی اوزلو و ها بئله یالانچی دا اولا بیلیر…
آیریسینین یاخشی عملینه مانع ده اولا بیلر، اونا حسودلوق ده آپارا بیلر… بو مقامدا اینسانین ژنتیکینی نظره آلماساق دوشدویو موحیطین ده رولو اؤز ایشینی گؤرموش اولور… تاسسوفله یالتاقلیق و غئیبت ساری سارماشیق و قورخولو بیر عیللت کیمی جمعیتی ساریماقدادیر. طبیعی کی، بو ایکی سیندیرومو ان چوخ یارادان عامیل اطراف موحیط و شراییط اولمالیدیر…
ان چوخ باشاریقسیز،علمی و اجتماعی موحیط ده دوشونجهسی پیشرفتدن دالی قالان اینسانلارین بیر قیسمی بو مریضچیلیی توتورلار… و لاپ پیس جهتی ده بودور کی، بو جور اینسانلار ائتدیکری پیسلیکلرین درجهسینی قیمتلهندیرمک حیسسلرینی ایتیردیکلری اوچون یا اؤزلرینه طرف موقابیل آختاریر،هم دوشونجه و همفیکیرلرینین چوخلوغونو آرزو ائدیرلر. یا دا تأثیر دایرهلرینی گئنیشلهندیرمک اوچون غیر سنتی مئتودلاردان ایستیفاده ائدرک اطرافدا اولان کامیل اینسانلارا ضرر وئرمکدن چکینمیرلر. نه ایسه بو بیر خاصیت کیمی یوخ، قورخونج بیر مریضچیلیک کیمی ده یرلندیریلیر.
حال حاضیردا بئله بیر تشخیص اولماسا دا اینانیرام کی، یاخین زامانلاردا بو مریچیلییین معالیجهسینه اولان چوخلو درخواستلاری نظره آلاراق روانشناسی علمی بلکه ده بونو روانشناختی مریضچیلییین لاپ قورخونج نوعو کیمی تصدیق ائدجکدیر. لاپ پیسی ده بودور کی، بلکه ده، میللت اولاراق آمارلاردا لاپ چوخ تشخیص قویولان کیمی، بیرینجی جامعه لرین ایچینده یئر آلدیق. عیللتینی بررسی ائلهدیکده تمهلی موکممللیتچیلیکدن، تاماملانمامیش اظطرابلاردان، اؤزگووهنسیزلیک و اعتماد به نفسین ضعیفلییییندن، اولانلا یئتینمهمک و آرتیق تاماحلیقدان، اومودسوزلوک(یعنی اوزو حاقیندا دوشونمهییب ده باشقالارینین حیاتینی گؤتور-قوی ائتمکدن) شرایطین آزلیغیندان اؤزونو داها باشاریقلی و هر شئیی چوخ بیلمیش کیمی گؤسترمک ایستهیی و غیره.
سیندروم اؤزونو قادینلاردا و کیشیلرده فرقلی فورمدا گؤستریر. قادینلاردا داها چوخ گؤرولهن بو تشخیص سؤز آلماق اوچون، کیمی سه کیمینسه گؤزوندن سالماق اوچون، کیمینسه سیررینی هر کسه آچماق اوچون و بیر چوخ دیگر هدفلر داشیییرسا کیشیلرده اؤزونو تصدیقلهمه یانینداکی اینسانا اونون داها اوستون و اوندان باش اولدوغونو گؤسترمه، هر اولانی چوخ یاخشی آنلادیغینی بیلدیرمک اوچون و یا هئچ کیمی بَیَنمیرمیش کیمی دوشونجهسی اولدوغونو گؤسترمک و یالتاقلیق اوچون ایستیفاده ائدیلیر.
اصلینده اینسان اوچون هئچ بیر خئیری اولمایان عکسینه اینسانی اطرافینداکی اینسانلارین گؤزوندن سالان، گوونیلمهیهجک و حؤرمت اولونمایاجاق، بیر حالا سالان بو عادت اونو ائدنلر اوچون سادهجه گونلوک رئژیمین اساس حیسهسی و قطعا تاخیره سالینمایاجاق بیر مشغولیتدیر. بو سیندرومون کئچیجی و انتقال تاپا بیلمهسینی ده دئمک ایستردیم. ژنتیک یوللا آتادان اوغولا و بوتون ژنی احاطه ائدن اینسانلارا کئچه بیلر. مریضچیلیک اؤزو ایله یالانا تمایل، سایریشان نئوروز، اجتماعی فوبیا و توهم دا یارادیر. بئله اینسانلار بو عادت اوزره اؤزلرینی حرفهای سایدیقلاری اوچون ائوده اوتوردوقلاری حالدا غیبت ائتدیکلری اینسانین حاققیندا اؤنجهدن فانتزی قورورلار. اویدوردوقلاری یالانلارا اؤزلری ایناندیقلاری و زامان کئچدیکجه بونو بیر حقیقت کیمی قبول ائتدیکلری اوچون «عقلینین» و فانتزیسینین «محصولو» اولان یالانی اطرافا یایماغا باشلاییرلار.
درمان اصولونون نئجه آپاریلدیغی حاققیندا دوشونسک اونلاری ایلک اؤنجه روانکاوی ائدیب حیاتلارینداکی موشکوللری حل ائتدیکدن سونرا روانپزشکی درمان طریقیله آرادان قالدیرماق موموکوندور. حیاتلاریندا اولان موشکولو تاپمانین ان آسان یولو ایسه دانیشدیغی اینساندا داها چوخ ندن دانیشیرسا، دئمهلی بو اینسانین اؤز حیاتیندا او یؤنده درین یوخسوللوق وار دئمکدیر. بو جور آداملار دانیشدیقلارینین اؤز حیاتلاریندا دا اولماسینی آرزو ائتمهلری کیمینسه حاققیندا یالنیز فیکیرلرینی پیس یؤنده ایفاده ائتمکله تاماملاییرلار. دوشونجهمیزه گؤره اگر گونوموزده بو جور آداملارلا راستلاشیریقسا فیکیر وئرمهیهنلرده وار. لاکین بیلمهلیییک کی، اونلار هئچ یورولمادان دانیشدیقلارینین تایید اولماسینی ایستهیهجکلر. بو ایشی گؤردویوز زامان ایسه، موشکولو داها دا درینلشدیرمهیه یاردیم ائتمیش اولورسوز.
بو مریضچیلییه یولوخموش اینسانلاری تانیماق او قدر ده چتین دئییلدیر. اونلار جمعیت ایچینده داها چوخ دیققتی یایینیق و پخش اولان بیری کیمی گؤرونورلر. چونکی دایما اطرافداکی اینسانلاری آنالیز ائتدیکلرینه و تاپدیقلاری موضوعو دانیشماغا، گئنیشلَندیرهرک یایماغا واسطه آختاردیقلارینا گؤره همیشه بئیینلری مشغول وضعیتده اولور …
رادیو کایزن


text:
احمد عمی سارسیلماز مبارز
بیز کنددن تبریزه کؤچن چاغ، حؤکماوارین چئوره سی باغ – باغاتدا یئنی محله لر، تزه کنددن گلنلرله یارانیردی. اوْنلاردان بیری ده دیزه محله سیدیر. دیزه نین گۆن باتانیندا یئنی کۆچه سالینیردی. اوْ زامان آدی بللی اوْلمایان کۆچه نین آدی آبادلاشاندان سوْنرا کوی مهر یا مهر کۆیۆ آدلاندی. بیزیم ائو اۆچۆنجۆ ایکی اوْتاق بیر دهلیزیدی کی سالینیردی.
مهر کۆیوْنۆن یارانماسین، گلیشمه سین، چیچکلنمه سین، سو، اؽشؽق، آسفالت و بیر – بیر ائولرین تیکیلمه سین گؤزۆمۆزله گؤرۆردۆک.
مهر کۆیۆنۆن یۆزده دوْخسانی قاراداغدان گلمه ایدیلر. بوْنلاردان بیری ده احمد عمی دی.
احمد عمینین گئیینیشی، دانیشیغی و داورانیشی دئمک اولاردی هامیدان سئچیلردی.
ایکینجی ائولنمه سیندن ایکی قؽزؽ وارایدی. قؽزلارؽن آدی مؤحترم له زیور ایدی. یوْلداشینین آدی من بیلن زینییت ایدی.
احمد عمی اوزون بالدون گئیردی. شابقا بؤرک قوْیاردی. چوْخ سایغیلی بیر اینسان و قایغی کش آتایدی.
دئییردیلر برق لامعین حوْولو کرخاناسیندا گؤزتچی ایشلردی.
آمما یاشی یوْخاری اوْلماغینا باخمایاراق سانکی بیر اوْردو کوْماندانیدی.
اوزون بالدون، شابقا بۆرک، دیک یئریش اوْنو باجاریقلی اوْردو باشچیسی کیمین گؤسترردی.
چوْخ واختلار دیل – دوداغی آلتیندا بیر سؤزلر دانیشاردی. سانکی ماهنی اوْخویاردی، بلکه ده مارش اوْخویاردی. بیر گۆن آتامدان سوْردوم؛ آتا! احمد عمی نی تانیییرسانمی؟ سؤیله دی؛ نئجه اوْغول؟ سؤیله دیم؛ چوْخ لاریندان سئچیلیر. گئیینیشی، یئریشی، دوْروشوغو، داورانیشی…
آتا! احمد عمی بو یاشدا نییه ایکی بالاجا قؽزؽ واردی؟ یوْلداشی اؤزۆنه گؤره چوْخ جاواندی.
آتام دئدی؛ احمد عمی نی چوْخدان تانیرام، قوْنشو کندلیمیزدی. احمد عمی امیر علی بابانلا بیرگه فیرقه فدایی لریندنایمیش.
احمد عمی نین آز- ماز ساوادی بیرده باجاریغی اوْنو یۆکسلدیب فیرقه کوْماندانی ائتمیشدی.
اگنینده کی بالدون اوْ زاماندان قالمادیر. بلکه شابقا بۆرکده ائله اوْ زامانین کی اولسون.
خیردا یاشلی اوْلماغیما باخمایاراق احمد عمی یه یاخینلاشیب، قؽزؽ مؤحترمله دوْستلاشیب ائولرینه گئت، گل ائدردیم. ائشیکده قوْرو داورانماغینا باخمایاراق تام اؤرگی تۆنۆک، حلیم و یوْموشاق اینسان ایدی.
بیر ایکی تاقجادا، فدایی شکیللری گؤزه دَییردی. ان باشدا دورانین آدین سوْردوم. دئدی؛ بالا! اوْ میر جعفر آغا پیشهوریدی.
سوْردوم؛ پیشه وری کیم ایدی؟ درینه باتمیش گؤزلری یاشارارکن سؤیله دی: « منیم رهبریم، منیم باشجیم.»
فیرقه نین مارشین اوْخوماغا باشلادی. یوْلداشی اؤزۆن یئتیریب دئدی؛ کیشی یئنه باشلادین ها؟!
اوْ قدر بوْنو اوْخوموسان کی داها باش – بئینیمیز گئدیبدیر.
هر نه دن احمد عمی نین کاسیبلیغی و یوْخسوللوغو گؤزه ده ییردی.
دئمک یوْخسوللوق ائوده گؤردۆکلریمین هامی سین آلتینا آلیب، چوْلقالامیشدی.
اوْنسوزدا قؽزلارؽن اۆست – باشی اوْنو گؤستریردی. آمما احمد عمی سارسیلماز و ایرادهلی داوراناردی. سوْنرالار گؤستردی کی دوْغرودان سارسیلماز اینسانایدی.
اللی یئددی انقلابی اوْلاندا احمد عمی قاییدیب، کؤچۆب کنده گئتدی، عؤمرۆنۆن سوْنونا دک اوْردا یاشادی.
من بیلن انقلابچیلارین قوْرخوسوندان جانین و بالالارین گؤتۆرۆب کنده قاچدؽ. اوْچاغلار بیرینه پاپیش دۆزه لتمک چتین ایش دئییلدی.
احمد عمی نین قؽزلارؽ آتالاری یاشدا کیشیلرله ائولندیلر. بیر حالداکی چوْخ گؤزل و گؤیچک قؽزؽدؽلار.
احمد عمی اوْلدو گئتدی. آمما کیمسه یه دئمه دی باشینا نه لر گلمیش؟
من بیلن شاهین وْور- توْتونا دۆشمۆشدۆ. آنجاق سیرلرین اؤزۆنله توْرپاغا آپاردی. تانری رحمتینده اوْلسونلار. آمین یا رب العالمین.
مهندس رحیم عباسی


text:
اویان نیوز: آذربایجانلی فعال ماراغا شهرینده ایرانین ائرمنیستانلا علاقهلرینه اعتراض آکسییاسیندا حبس ائدیلیب
ایرانین شرقی آذربایجان ویلایتینین مرکزی تبریز شهرینده کوچهلره آذربایجانلی فعالین آزادلیغا بوراخیلماسینی طلب ائدن سیاسی شوعارلار یازیلیب.
آپا آگئنتلیینین معلوماتینا گؤره، تبریز کوچهلرینده دیوارلارا آذربایجان دیلینده «هوججتولیسلام عظیمی قدیم آزادلیغا بوراخیلسین!» شوعارلاری یازیلیب.
تانینمیش آذربایجانلی فعاللاردان اولان ازیمی قدیم ۲۰۱۲-جی ایل دئکابرین ۲۷-ده ماراغا شهرینده کئچیریلهن ایرانین ائرمنیستانلا علاقهلرینه اعتراض آکسییاسیندا حبس ائدیلیب. او، حاضردا ایران اینفورماسییا، تهلوکهسیزلیک و کشفیات نازیرلیینین (اطلاعات) تبریز شعبهسینده ساخلانیلیر.
قایناق آمریکا سسی


text:
جاهان
جاهان ـ آذربایجان جمهوریتینده یاییملانان دوشونجه و اینجهصنت درگیسی.
حاقّیندا[دَییشدیر]
آذربایجانلی یازار حمید هئریسچی جاهان درگیسی بارهده یازیر: سید جعفر پیشهوری سیاسیتده میلّی قوروجولوق ایشلرینه باشلادیغی کیمی شهریار دا شعر صنعتینده میلّی آذربایجان ادبیاتینی قوراراق اسکی فولکلوروموزو ایدئولوگییا سویهسینه قالدیرماق ایستهدی. و سون نتیجهده باکی ادبی محیطینه اؤز ایدئولوگییاسینی آشیلادی.
منجه آرتیق بو دؤورون سونو گلمیشدی. بیز صنعتده آرتیق میلّییی دئییل بشریلییی، تبلیغ ائتمهلییک. 50 ایل اؤنجه اولدوغو کیمی، بو یئنی ایدئولوگییانی آذربایجانا باکی دئییل، یئنه ده تبریز وئرهجک. ایواز طاهانین اوخوجولارا تقدیم ائتدیی«من بئله دوشونورم» اثری، منجه بو عامیلین ایلک قارانقوشلارینداندیر. شرطی اولاراق همین اثره «حیدربابایا ساغ اول [خداحافظ]» آدینی وئرهردیم. من ایواز طاهانی اون ایل اؤنجه تانیمیشام. «جاهان» آدلی بیر درگی بوراخاراق دونیا ادبیاتینین ان آپاریجی فلسفی نظریهلرینی ترجومه ائدهرک آذربایجان اوخوجوسونا تبلیغ ائدیردی. دیققت ائدین، درگینین آدی «وطن» دئییل، محض «جاهان» ایدی. ایواز طاها بونونلا ایدئولوگییامیزدا کؤکلو دییشیکلیک آپارماق، میلّیلییی بشریلیکله زنگینلشدیرمک ایستهییردی.
ایواز طاهانین اثری، منجه باخ بونلارا کؤکلهنیب. موللیف جاهانی، بشریلییی آذربایجان ادبیاتینین ایدئولوگییاسینا گتیرمک ایستهییر. ایستهییر کی، مشدی عیباد گوزگویه باخیب اوردا اؤزونو تانیسین و گؤرسون کی، آرتیق نوروز بایراملارینین کوساسی کیمی کئچلدیر. کوسانی ایسه همیشه پایینی وئریب یولا سالماق لازیمدیر.


text:
کارن کارپنتر
کارن کارپنتر (اینگیلیسجه: Karen Carpenter) آمریکالی شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، سافت راک، جاز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. کارن کارپنتر 18324 تاریخینده New Haven, Connecticut شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۴ فوریه ۱۹۸۳ میلادی تاریخینده دونی، کالیفورنیا شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کارن کارپنتر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- Pages using Template:Infobox musical artist with unknown parameters
- موسیقی قارالامالاری
- BIBSYS شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- LNB شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- موسیقیچیلر


text:
اهداف حزب حزب جنبش نوین افغانستان
انسانلر تاریخ نینگ تورلی دورلریده خیلمه-خیل الفبا و یازوو شکللرینی اختراع قیلیب، اولر یاردمیده اوز خاطره و کیچینمه لری، شونینگدیک، بولیب اوتگن حادثه لر حقیده معلومات یازیب قالدیرگنلر. مذکور یازوولر قاغاز ایشلب چیقریلمسدن آلدین، تاشلر، یغاچلر، فلزلر، حیوانلر تیریسی و باشقه نرسه لرگه یازیلر ایدی.
قاغاز اختراع قیلینگندن سونگ هم نامه لر، هرخیل کتّه-کیچیک کتابلر قولده یازیلیب، فقط چیرایلی خط یازیش مهارتیگه ایگه بولگن خطّاطلر تمانیدن اولردن نسخه لر کوچیریلر ایدی. بو ایش ایسه جوده مشقّتلی بولیب، خطّاطدن کوپ وقت صرفلش، دقّتلی بولیش و آغیر محنتنی اوزیگه قبول ایتییشنی طلب قیلردی. شو سببلی بولسه کیره ک، آز نسخه کوچیریلگن بیر قطار اثرلر زمان حادثه لری طفیلی یوقالیب، بیزنینگ دوریمیزگه قدر ییتیب کیلمه گن. بیراق، چاپ صنعتی اختراع ایتیلیب رواجلنیشی انسانلرنینگ اجتماعي، اقتصادي همده مدني حیاتیده کتّه اوزگریش و انقلابنی یوزه گه کیلتیردی.
دنیاده مطبوعات عالمی رواجله نیب باریشی بیلن اوشبو بولیم ده کوزگه کورینرلی فعالیت لر ایلگری سوریلیب یخشی گینه یوتوق لرگه ایریشیلدی. ایریم گزیته لر، نشریه ، کونده لیک و آیلیک لر هرکیشی نینگ قولیگه تیزلیککه ییتیب باره آلمه گنی باعث، باسیب چیقاریله دیگن نشرات اوز اورنینی انترنیت صحیفه لریگه تاپشیردی. سونگی نیچه ییل ایچیده انترنیت ترماق لری کینگ کولم ده رواجله نیب هرکیم نی اوزیگه تارتدی. هرکیم گه هرقندی علمی، مدنی، اجتماعی و سیاسی موضوع لر کیره ک بولگنده انه شو انترنیتده ایجاد ایتیلگن سایت لردن نیچه دقیقه ایچیده بیرعالم موضوع نی تاپیش گه قادر بوله دی.
دنیا هرچیککه سیده یوزبیرگن هرقندی واقعه و ینگی لیک لر انه شو سایت لر آرقه لی دنیابوتون خلقیگه ییتیب باره دی. یورتی میز افغانستان ده هم طالب لر تیزیمی اغده ریلیب دنیاجماعه چیلیگی نینگ یاردمی بیلن ینگی بیرحکومت ایجاد ایتیلدی. انه شوندن سونگ دموکراسی قدریت لری وسوز ایرکین رواجله نیب بارماقده.
اولکه میزده عاموی اخبار واسطه لری جمله دن مطبوعات ایرکینلیگی طفیلی، تورلی نشرات اوچون قوله ی شرایط اورته گه کیلگن. یورتیمیزده گی باشقه تیللر قطاری اوزبیک تیلی اوچون هم انچه مناسب شرایط توغیلدی.یاشلرسایتی نینگ خادملری هم انه شو شرایط دن فایدله نیب برچه تیلشناس، ادبیاتشناس، شاعر و قلم کش لریمیزنینگ یاردمی بیلن اوشبو سایت نی آچیش گه قرار آلدیلر. البته یاشلرسایتی تورکیه ده استقامت قیلیب تحصیل قیلیب باره یاتگن بیرقطار افغانستانلیک یاشلر تامانیدن باشقه ریلیب اوز نشراتیگه باشله گن دیر.
خلقیمیزنینگ «یاتیب قالگونچه، آتیب قال» دیگنیگه عمل قیلیب، حاضرگی مطبوعات و عموماً عاموی اخبار واسطه لری ایرکینلیگیدن اونوملی و ییترلی فایده لنیش کیره ک. کورینیشیچه، باشقه لر قطاری بیزنینگ تیلداشلریمیز هم اوشبو شرایط و امکانیتدن اوز کوچ و امکانلریگه یره شه، آز می، کوپ می فایده لنماقده لر. تورلی فرهنگی و مدنی اویوشمه لردن آلیب، رادیو، تلویزیون ،انترنیت ترماقلری گچه اوزلریدن قووانرلی فعالیت کورسه تیب کیلماقده لر. بو اینتیلیشلرده اینیقسه یاشلریمیز کوپراق حرکت و اینتیلیش کورستماقده لر.
شونداق ایزگو و اونوملی ایشلردن بیری اوشبو «یاشلر» آتلی انترنیت صحیفه سی دیر. تورکیه مملکتی ده گی افغانستان لیک یاشلر اوشبو صحیفه آرقه لی، اوزبیک تیلی، ادبیاتی، تاریخی، فولکلوری بوییچه انچه ارزیگولی ایشلرنی بجرماقده لر. اوشبو سایت جانکویرلری قیینچیلیکلرگه قره مه ی، کوزلنگن ملی و فرهنگی هدفلری ساری ددیل و استوار آدیملر تشلب بارماقده لر.
اوشبو سایت ده یاشلریمیزنینگ شعرو مقاله لری، یاشلرنینگ غربت عالمیده بار قیین چیلیک لری، افغانستان و جهان ده یوزبیره یاتگن ینگی لیک لر، علمی و تفریحی یازوولر عکس ایتدیریلیب ، اوقووچیلریگه تورلی علمی، ادبی، تاریخی، سیاسی موضوعلرنی تانیتتیریب باره یپتی.
یاشلر سایتی اوز بیتلریده تورکی خلقلرنینگ تاریخی، ایسکی یادگارلیکلری، اوتمیش پارلاق سیمالری همده اینگ قدیمگی ادبی میراثلرینی تانیتیشده علمی مقاله لرنی ایزچیل نشر ایتیب کیلماقده.
انه شو کبی یاشلر سایتی اسلام مقدس دینی تعلیماتی، مخصوص دینی و مذهبی کونلر و مناسبتلرگه عاید اوزیگه خاص مطلبلر و مقاله لرنی هم نشر ایتیب کیلگن.
قاله ویرسه، اوشبو سایت بیرقطار یاش یازووچی لر همکارلیگی ده تورلی ملی، فرهنگی و تاریخی مناسبتلر بوییچه مقاله لر ترقتگن.
قیسقه قیلیب ایتگنده، یاشلر سایتی اوزی نینگ قیسقه مدتلی فعالیتی گه قره مه ی، ارزیگـولی علمی، ادبی، سیـاسـی و تـاریخـی موضوعلرنی نشر ایتیب کیلگن.
یاشلر سایتی نینگ یولی و کیله جگی بوندن هم پارلاق و اونوملی بوله دی، دیب امید و ایشانچ بیلدیره میز. .
ایتیش لازم که یاشلرسایتی نینگ خادملری برچه یورتداشلریمیزدن نشراتی میز یخشی له نیب تاباره رواجله نیب باریشی اوچون بیزگه یاردمچی بولیب فکر وملاحظه لری نی بیزگه یوباریب توریش لرینی آرزو قیله میز. همده برچه یازووچی وشاعر لریمیزدن بیزگه همکار و یاردمچی بولیش لرینی سوره یمیز.


text:
بو گونلرین سویوق دادین چیخاران اینسانلار،
باتیدان دوغویا یئنیدن دوغولماق اوچون قانادلاندیلار!
یئر اوزوندن یورولان اینسانلار ،بیرگه اوچماغی سئچدیلر
قاطارلا قاناد آچیب بیرلیکـــــده تانرییا دوغرو قاناد آچیب دوغودا یئنیدن دوغولدولار…..
درد ائله آغیردیر کی بارماقلار یازماقدان قیسیر گلیر و آغلاییب بو سویوق پاییزین قیشا اوخشار گونلرین ده اوشویور اؤز اؤزونه!
یئنی قاپی بو آغیر آجینی بوتون تورک دونیاسینا باش ساغلیقی دئییب آرامیزدان کؤچوب گئدنلره تانریدان باغیش دیلهییب گئدن یئرلرین جننت گؤرور.
تورک دونیاسی،
آذربایجـــانیم باشین ساغ اولسون.
آرتیق داریخمیشدی قاطار….
بو گونلرین سویوق دادین چیخاران اینسانلار،


text:
اوجاقلار / دامغالار و اوجاقلار قاشقایی ائلینـده
قایالار و داشلار اوزَرینـده قازیلیب جیزیلمیش، “نقوش چوپانی” آدلاندیریلان رسیملر، اصلینـده تورک آتالاریمیزین یاراتدیقلاری سیمگهسل بیتیملردیر(ناغیشلاردیر). بونلار کئچمیشلردن گونوموزه جن اوزانان بیر ایلیشگی یؤنتَمیدیر. بو قایا رسیملری جیزینلر کیمی اونلارین هانسی بؤلگهلرده یاشادیغی، یاشام طرزلری، ایش-پئشهلری، اینانجلاری، دویغولاری و یاشاما باخیشلارینین گؤرسَتمهسیدیر. بونلارین آراسیندا، دامغالار اونلاردان قالان چوخ اؤنملی بولقولاردیرلار، چون بونلار اینسانین یازی یاراتماسینین ایلک آددیملارینین گؤرسَتمهسیدیر .
تامغا / دامغا نهدیر؟
بیر زادین اوزَرینه ایز قویماغا یارانان آیقیت.
بیر زادین اوزَرینه قویولموش ایز.
دری اوزَرینه قویولان داغالمیش دمیر ایزی.
سومئرجه: تامغا
أسکی تورکجه: تامغا
ایران تورکجهسی: دامغا
آنادولو تورکجهسی: دامغا
تورکمن تورکجهسی: تاغما
اؤزبک، قیرقیز، قازاق تورکجهسی: تامغا
دامغالارین چئشیتلی ایشلملری واریمیش.
ایران و آنادولو تورکلری آراسیندا تانیلمیش و یایقین دامغالاردان بیر بؤلومو اوغوز بویلارینین دامغالاریدیر.
داشلار و قایالاردان باشقا، کئچمیش چاغدا دامغالارلا قارشیلاشدیغیمیز یئرلر بونلاردیر :
بویلارین بایراقلاری، خالچا و أل توخومالاری، اوزوک، چادیر، پالتار، سیلاحلار، قبیر (قابیر) داشلاری و مال داوار دریسی اوزَرینـده.
أسکی چاغدا بویلارین ناخیرلار و سورولرینین بیر-بیرینه قاریشماماسی اوچون أن اویغون یؤنتَم جانلینین تنینی دامغالاماغیمیش. ایندیسه آرتیق کؤچریلرین مال داوارلارینین آزالدیغی و اؤزللیک’له اوبالارین یاتیقلانماسینا گؤره بو دامغالارین ایشلَمی ألـدن گئتمیشدیر.
ایندیکی چاغدا، بو دامغالارا دیَر وئرن تورک ائللری آراسینـدا ایرانین گونئیینـده یاشایان “قاشقایی” ائلینی آد آپارماق اولار.
.قاشقایی ائلی ۶ بؤیوک طایفادان اولوشور:
بؤیوک کشکوللو، کیچیک کشکوللو، فارسیمادان(ائیمور)، دره شورلو، شیش بئیگلی(شیش بؤلوکلو)، عمله.
بو بؤیوک طایفالاردان آیری نئچه کیچیک طایفادا واردیر؛ بو طایفالارین زامان ایچینـده توپلوملاری کیچیلیب، آزالدیغی اوچون بؤیوک طایفالارا سیغینمیشلار. بو طایفالار آراسینـدا اولمایان آما اؤزلرینی قاشقاییـیا باغلی بیلن تورکلر ده واردیرلار. بو توپلوم چارماهال و ایصفاهان بؤلگهسینده اوتورورلار.
هر طایفا نئچه تیره و هر تیره بونکولاردان و بونکولار بئیلهلردن اولوشور.
بونو آرتیرمالیـیام أسکی أل یازیـلارا باخدیغیمیزدا قاشقایی تیرهلری، طایفا و طایفالاری، ائل اولاراق آدلاندیریلیبدیر. سونرادان قاشقایینی کیچیلتـمه دوزنی ندنی ایله، ائل آدی طایفایا و طایفا تیرهیه یئندیریلیب دیر.
أسکی دن تورک طایفالارینین اؤزونه گؤره قوتسال اوجاقلاری واریمیش.
قاشقایی اوجاقلاری بونلاردیر :
شاه اوجاغی، خان اوجاغی، طایفا اوجاغی، بابا اوجاغی.
-بیر پارا طایفالار چادیرلارینین اوزونو اوغورلو اولدوغو اوچون شاه اوجاغینا ساری قورارمیشلار. شاه اوجاغی تکجه بیر اینانجیمیش و گئرچکـده گؤرکملی یا تانینمیش بیر اوجاق دئییلدیر.
-اؤنملی اوجاقلاردان بیری خان اوجاغیدیر، اوبالیلار خان اوجاغینین اودوملو و توتار اولدوغونا اینانیرمیشلار .
اؤرنک اوچون اوغلان ایستهین گبه قادینلارین اوشاغی قیز اولانـدا خانین اوجاق باشینـدا اونلارا اورکـدن دوعا ائتمهدیگیـنه اینانیرمیشلار. خانین قوللوقچوسونـدان بیر یانلیش باش وورانـدان سونراسی او قوللوقچو بیر یامانلیغا اوغرادیغینـدا، خان اوجاغینین اونو جزالاندیردیغینا اینانیرمیشلار.
-بیر داها اؤنملی اوجاق، بابا اوجاغیدیر. بابا اوجاغی برکت و اوغور سیمگهسیدیر. قیزلار گلین اولاندا اوچ کره بابا اوجاغینین چئورهسینه دولانیب سونراسی کولونـدن بئلباغیلارینا باغلاییب أر اوباسینا ساری گئدرمیشلر.
-بیرداهاسی دا طایفا اوجاغی دیر. بو اوجاغین سیمگهسی دامغادیر. بو دامغا طایفه یا تیرهیه باغلی اولان هامی کیمـسه آراسینـدا اورتاق بیر سیمگهدیر.
یاخین کئچمیشـده دامغا ناخیشلارینی قاشقایی قادینلارینین توخودوغو توخومالارینـدا گؤرمک اولورموش. ایندیـسه چوخ طایفالار اؤلولرین قبیر(قابیر) داشی اوزَرینه بو دامغالاری جیزیرلار. بئلهجه قبیر داشینی گؤرن، قبیرده (قابیردا) یاتانین کیم اولدوغو و هانسی ائل اوبایا باغلاندیغینی آنلایا بیلیر.
البته ایندی بو دامغالاری چوخونلوغلا اونودوبلار آنجاق هله ده اوجاقلارین اؤنمینی و دیَرینی قورویان طایفالار و تیرهلر واردیر.
یایغین اولان دامغالاردان نئچهسی بونلاردیر:
چئپنی دامغاسی
بایات دامغاسی
ائیمور(ائیمیر) دامغاسی؛ فارسیمادان طایفاسیندا
قایی دامغاسی؛ چاردا چئریک تیرهسینده
یاپارلی دامغاسی؛ ایغدیرلاردا (ایگدیرلرده)
آوشار (افشار) دامغاسی
تاتار دامغاسی
نفیس سینافر


text:
رابرت کواچ
رابرت کواچ (اینگیلیسجه: Robert Kovač) (دوْغوم:۶ آوریل ۱۹۷۴ (۴۸ یاش) West Berlin) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. کوروواسی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رابرت کواچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- نورنبرق کولوبونون اویونچولاری
- بایر ۰۴ لورکوزن کولوبونون اویونچولاری
- یوونتوس کولوبونون اویونچولاری
- بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری
- دینامو زاقرب کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۷۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار


text:
پیتر برق
پیتر برق (اینگیلیسجه: Peter Berg) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۱ مارس ۱۹۶۴ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
Producer only
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Fleming, Michael (September 14, 2009). "Peter Berg boards 'Battleship'". Variety.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peter Berg»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پیتر برق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بؤیوک پارتلاییش
بؤیوک پارتلاییش – کایناتین تقریبا 7/13 میلیارد ایل اول سیخ و ایستی ماده دن نئجه یارانماسی ایله باغلی نظریه. چوخ ساده اولاراق بئله ایزاح ائدیله بیلر: یئردن باخان مشاهیده چیه گؤره کاینات دا کی بوتون اولدوزلار ، اولدوز سیستم لری و قالاکتیکالار (فارسجا:کهکشان) بیر بیریندن اوزاقلاشماقدادیر. یعنی کاینات گئتدیکجه گئنیشله نیر. بونون بئله اولماسی اوچون چوخ اوزون زامان اول کاینات سیخلیغی و تمپراتورو چوخ یوکسک اولان بیر نقطه دن باشلامالی ایدی.
بؤیوک پارتلاییش نظریه سی کایناتین یارادیجی ماده لری حاققیندا ملاحیظه یوروتمه ییمیزه ایمکان وئرسه ده ، هله لیک بیر چوخ سوال جاوابسیز قالمیشدیر چونکی فیزیکا قانون لارینین و زامانین اولمادیغی زاماندان اول کی زامانی تصور ائده بیلمیریک.


text:
اخیدیو آروالو
اخیدیو آروالو (اینگیلیسجه: Egidio Arévalo Ríos) (دوْغوم:۱ ژانویهٔ ۱۹۸۲ (۴۰ یاش) Paysandú) بیر فوتبالیست. اوروقوئه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
Last updated: June 13, 2016
Source: اخیدیو آروالو National-Football-Teams.com دا
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ AREVALO EGIDIO RAUL RIOS (Italian). US Città di Palermo. یوْخلانیلیبJuly 26, 2012.
قارداش پروژهلرده اخیدیو آروالو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- پنیارول کولوبونون اویونچولاری
- مونتری کولوبونون اویونچولاری
- دانوبیو کولوبونون اویونچولاری
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- راسینق کلاب کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
سئویملی جاناوارلار
سئویملی جاناوارلار (اینگیلیسجه: Monsters, Inc., تورکیه تورکجهسی: Sevimli Canavarlar, فارسجا: شرکت هیولاها) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فانتزی کومدی انیمیشن. فیلمین باش روْللارینی جنیفر تیلی، جیمز کابرن، استیو بوشمی، بیلی کریستال، جان قودمن جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین رندی نیومن یارادیب. ۲۰۰۱ میلادی ایلینده ۴ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- MonstersIncVault.jpg
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سئویملی جاناوارلار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کوهگیلویه و بویر احمدده گنجهیی کندلری
گنجهیی کندلری(گنجهای بزرگ(نو)، گنجهای کهنه):ایرانین گونئییینـده، کُهگیلویه و بویر احمد اوستانینـدا یاشایان گنجهلیلرین یوردودور. آتالارینین دئدیگینه گؤره سون یوز ایللرده گنجهدن او بؤلگهیه کؤچوبلر. کوهگیلویه گنجهلیلری دیللرینی ألدن وئریب، لور اولموشلار آما تورک کؤکنلی اولدوقلارینی اونوتماییبـلار. یاخلاشیق 300 ایل اؤنجهسیندن قالان بیر سندده یاسوج شهری بؤیوکلوگونده بیر بؤلگهنی خواجه هادی گنجه آدیندا بیر خانین آلدیغی یازیلیبدیر. سونرا لور خانلارینین گوجلنمهسی ایله بو توپراقلاری گنجهلیلرین ألینـدن چیخاردیبلار؛ تکجه گنجه کندلری بونلارین یئیهلیگینده قالیبدیر. ایرانین داها گونئییینه ساری گنجهیی شاپور و گنجه فامور کندلری ده گنجهلیلرین اوتوردوغو بؤلگهلردندیر.
بو بؤلگهلر أفشار تورکلرینین(گوندوزلو، أرشلو، …)أسکی یوردلاریندان دیر. ایندی کوهگیلویه و بویر احمد تورکلری گئنلـده اورمیه کندلرینده کوهکلانی، احمدی و بونا بنزر سوی آدلاری ایله کوهگیلویهلی(کوهگیلو) تایفالاری اوتوران کندلرده یاشاییرلار. بیر پارا یازیلاردا صفوی دؤنمینـده شاه عابباسا قارشی گلدیکلری اوچون کوهگیلویه تورکلرینی کؤچدوروب؛ سورگون ائتدیگی یازیلیبدیر. پیر اوبرلینگ آدینـدا یازارین کیتابینـدا بو طایفانین نادیر شاهـین اؤلوموندن سونرا اورمویا کؤچدوگونو یازیبدیر.
بو بؤلگهنین آدیندا”بویر”سؤزجوگو تورک”بوگر”طایفاسینین آدی ایله ایلگیلی گؤرونور. بوگرلرین یوردو گئنلـده یاسوج شهرینین چئورهسینده دیر. ایندی بوگرلر قاشقایی ائلینـدن ساییلیرلار.
بؤلگهده اولان تورکجه داغ-داش آدلاری بو بؤلگهنین أسکیـدن تورک یوردو اولدوغونون بیر باشقا قانیتی اولاراق گؤرونور: سیچانی داغی(کوه سیچانی)، تامر داغی(کوه تامر)،گنجهیی تنگی(تنگ گنجهای)، دشت روم، کوه گؤل(اوستونده گؤل اولان بیر داغ دیر؛ لور یئرلیلری کوه گُل دئییرلر)، گچی(گئچی)داغی، بوراق تنگی، قره گؤل، چارتاق، گنجگان ممسنی و …
گنجهیی کندلرینـدن و گنجه ای نو کندینین قبیرسانلیغینـدان نئچه عکس:
نفیس سینافر
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
استیو جابز
استیوئن پاول جابز (انگلیسیجه: Steven Paul Jobs) (د. 24 فئورال 1955-5 اوکتیابر 2011)، تانینمیش آمریکا ایش یارادان و بیزنئسمنی.بیلگی سایار ایشلرینده ان آدلیم چالیشان 1976 دا اپل شیرکتین اوز یولداشی استیو وزنیاک ائیله بیرلیقدا قوردولار.بیرینجی بیلگی سایار کی دوزتدیلر.اپل 1 آدلاندی.1977 ده ایکنجی ورژن اپل 2 آدیلا دوزلیندی. جابز پیکسار شیرکتی نین ایجراچی دیرئکتورو ایدی؛ 2006-جی ایلده پیکسار شیرکتی والت دیزنی شیرکتی نی الده ائتدیکدن سونرا اونون دیرئکتورلار شیرکتینین عوضوو اولور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ The Walt Disney Company and Affiliated Companies - Board of Directors (October 14, 2009).


text:
ائل یاددان چیخارتماز، تاریخ اونوتماز …
خیراله حقبیگی (ساپلاق) – (۲۰/۱۲/۱۳۲۰ هریس – ۸ خرداد ۱۳۸۸ – کرج)
یوخسول
الا یا ایهالیوخسول! ائشیت بو سؤزلری، بیل ها!
بو مطلبلر بیزه گؤیدن اولوبدور وحی نازل ها!
کیرایه ائوده اَیلشسن همیشه احترام ائیله
اَییل ائو صاحیبین گؤرجک، تاپیلماز یوخسا منزیل ها!
گؤرنده مالیکی باش اَی آماندیر ائیلهمه غفلت
اونون شانیندن آرتیق اولماسین بیر آیری سؤز-صؤحبت
گرهک یوخسول اَییلسین اغنیایه ائیلهسین حؤرمت
تغافل ائیلهسن ایشلر اولار بوندان دا موشگول ها!
یاراتمیش خالق سبحان بوتون دونیانی اعیانه
اونون وار باشقا بیر لطفی جهاندا پوللو اینسانه
گؤزتله دینیوی چپ باخما اوغلان مالیکه، خانه
وگرنه باشیوا داش یاغدیرار گؤیدن ابابیل ها!
دئیرلر اغنیانین وار فقط آزجا بو دونیاسی
اگر چی واردی اونلارین طاووس تک نازلی لئیلاسی
اولانماز پوللونون یوخسول کیمی بیر شانلی عقباسی
خبر وار حوری اولماز اونلارا عقباده شامیل ها!
اگر قویسان قدم بیر گون ایاغین چاتسا بازاره
دریندن حؤرمتین اولسون همیشه قوم تجاره
جسارت ائیلهمه اونلارداکی اوچ نقطه کرداره
دولاشما تاجیره حاشا، بئله ایش گؤرمز عاقیل ها!
اگر دهقانسان عؤمرونده تواضع ائیله فئوداله
قضایه اعتقاد ائیله گؤزون تیک شانسا اقباله
آپارسا محصولو مالیک اورهکدن ائیلهمه ناله
بئله ناللاللار انگیندن دورارسان دونبالاق میل ها!
بو دونیا فانیدیر، یوخسول گرهک ده هوشیار اولسون
مزاری یادینا سالسین، ایشی آه ایله زار اولسون
مبادا حیطهی فیکرین بو معنادان کنار اولسون
او دونیادا سوخارلار گؤزلرینه آتشین میل ها!
بو دونیادا صبور اولسان تحمل ائیلهسن درده
او دمدن کی وفات ائتدین گؤزوندن گؤترولر پرده
بهشته هوپبانارسان، خوش یاشارسان او گؤزهل یئرده
یازیب بو مطلبی حتا بیزه تورات و انجیل ها!
اورهیین ایستهجک اوردا یئیرسن گولبهسر، قارپیز
بیتیب هر گوشهسینده قاز آیاغی، آغجاباش، یارپیز
کباب بیر گوشهده حاضیر، او یاندا قوورولور جیزبیز
آغاجلار خود به خود جهجه وورورلار مثل بولبول ها!
چالیش سن دونیادا قویما گئده صوم و صلات الدن
بو دونیا فانیدیر، آنجاق چیخار بیر گون حیات الدن
بیر ایشلر گؤرمه عقباده اوچا قوش تک نجات الدن
آسار ارباب خازن دانبیلیندان اودلو دنبیل ها!
او قومی ایستهییب آللاه، دولاشما پوللو اینسانه
اینانما هر سؤزه، اونلار ناغیلدیر، جومله افسانه
دانیشما بعضی مطلبلر، توخونما دینه، ایمانه
یقینا دینسیز اینسانلار سیزه اؤیرتدیلر دیل ها!
روایت ائیلهییر راوی: اگر چپ باخسان اعیانه
چکیرلر اینسانی دوزخده بیر دهشتلی مئیدانه
دوزولموش گؤزلری اودلو ایلانلار اوردا یان- یانه
تؤکورلر مجرمین لاپ آغزینا دوزخده فیلفیل ها!
الینده آتشین گورزو دایانمیش مالک دوزخ
آدامی گؤرجک حیرصیندن چکیر نعره، ائدیر وخ- وخ
دیلیندن کیمسه باش تاپماز کی گویا سؤیلهییر یا حق
ائشیت بو سؤزلری قارداش، آماندیر اولما غافیل ها!
۱۳۶۴ – کرج


text:
عبدالله خان شیبانی (۲)
ایکینجی عبدالله خان شئیبانی (1533 - 1598) — شئیبانیلر سولالهسیندن بوخارا حاکیمیدیر.
یاشامی[دَییشدیر]
عبدالله بن ایسکندر بن ابوالخیردیر. 1533-جو ایلده آفؤرینکندده دوغولدو. دوغولدوغو زامان آتاسی ایسکندر خان، دوعاسینی آلماق اۆچون بؤیوک عالیم عبیدالله احرارین طلبهسی و زامانین عالیمی خاجه قاسیم کاشانییه گؤتوردو. خواجه کاشانی، عبدالله خانین صالیح بیر شخص اولماسی اۆچون دوعا ائتدیکتن سونرا؛ "بو اوشاق، ایرهلیده بؤیوک بیر سولطان اولاجاق" دئدی و بئلیندهکی دوه توکوندن هؤرولموش اولان قورشاغینی چیخاریب، عبدالله خانا ساریدی. اونون، عالیملر الینده تربییه ائدیلمهسینی تؤوصییه ائتدی.
عاغلی و ذکاسینین چوخلوغو، اوستون قابیلییتی ایله دؤورون قییمتلی عالیملریندن درس آلاراق چوخ یاخشی بیر شکیلده یئتیشدیریلدی. قرآن کریمی، عقلی و نقلی علملری و دؤولت ایدارهسینی چوخ موکممل اؤیرندی.
سیاسته آتانماسی[دَییشدیر]
آتاسینین، دؤولت ارکانینین، عالیملرین و چئورهسینین تقدیرینی قازاندی. ایسکندر خان، اوغلو عبدالله ا چوخ اعتیماد ائتدیگیندن، شاهزادهلیگینده دؤولت ایدارهسییله وظیفهلندیردی. آتاسی طرفیندن کرمینه بؤلگهسینه والی اولاراق تعیین ائدیلینجه، ایدارهچیلیکدهکی قابیلییتینی اورتایا قویدو. بو بؤلگهده ایلک ایشی، تورپاقلارینا هوجوم ائدن چئوره بیلیکلرین هوجوملارینی اؤنلهمک اولدو. داشکند و سمرقند حاکیملرینه قارشی موباریزه ائتدی. اونلاری تاثیرسیز حالا گتیردی. بوخارا و شهریسبز ایستیقامتینده سفرلر ائتدی. بو سفرلرده تورپاقلارینین بیر قیسمینی ایتیرمهسینه رغمن، موجادلهنی بوراخمادی. 1556-جی ایلده داشکند حاکیمی نوروز احمد خان وفات ائتدی. یئرینه پیرمحمد خان حؤکمدار اولدو. عبدالله خان اونون تجروبهسیزلیگیندن ایستیفاده ائدیب ایتیردیگی تورپاقلاری گئری آلدی. یئنیدن اله کئچیردیگی کرمینه شهرینده یاشایان و زامانین بؤیوک عالیملریندن اولان خواجه قاسیم کاشانی، عبدالله خانی چوخ سئویردی. خاجه قاسیم کاشانی، کرمینهیه گلمک اۆچون یولا چیخان عبدالله خانی قارشیلامایا چیخدی. او موبارک ذاتین اونو قارشیلاماسینا قارشی، عبدالله خان دا تواز اوس اوندان باشلیغینی آتیب بوینونا بیر ایپ کئچیردی. ایپی ده سوواریلریندن بیرینین الینه وئریب چکدیرهرک، کرمینهیه دوغرو گلدی. اونون بو حالینی گؤرن خاجه قاسیم کاشانی چوخ موتاثیر اولدو. اونا اؤز خیرقهسینی گئیدیردی و مووففقییتی اۆچون دوعا ائتدی. عبدالله خان، 1557-جی ایلین ایلکباهاریندا بوخارانی آلیب، پایتاخت ائتدی. آتاسی، مملکتین ایدارهسینی عبدالله خانا بوراخدی. آتاسینین وفاتینا قدر، اون اوچ ایل اونون آدینا اؤلکهنی ایداره ائتدی. آتاسینین وفاتیندان سونرا عبدالله خان، اؤلکه تورپاقلارینی، قوزئی تورکیستانا قدر گنیشلتدی. اونون حاکیم اولماسی ایله بو بؤلگهلردهکی خالق، صولح و سالاماتلیغا قوووشدو. عبدالله خان 1561-جی ایلده بوتون اؤزبکلرین حؤکمداری اعلان اولوندو.[۱]
سیاست عرصهسینده[دَییشدیر]
عبدالله خان صفویلره و روسلارا قارشی، زامانین ان بؤیوک دؤولتی عثمانلیلارلا موناسیبت قوردو. هیندیستانداکی بؤیوک ایسلام دؤولتی بابورلولار (گورگانیلر) ایله ده دوستانه موناسبتلرده اولوب، موتتفیق اولدولار.
اؤزبک سولطانی عبدالله خان و عثمانلی سولطانلاری، شرقی و قربی تورکلوگو ایله اهل-ای سوننت موسلمانلاری بیر-بیریندن آییران صفویلری اورتادان قالدیرماق ایستهدیلر. دؤورون ان موکممل سیلاح و تئکنیکاسینا صاحیب اولان عثمانلیلار، اؤزبکلره آتشلی سیلاحلار، تئکنیکی آلت و ادوات ایله بونلاری ایشلدهجک موتخصیص گؤندردیلر. عبدالله خانین عثمانلیلاردان آلدیغی تئکنیکی یاردیم، اؤزبکلرین حاکیمییتینی قوووتلندیردی. بو یاردیملارلا صفویلر، روسلارا و عوصیانچیلارا قارشی داها دا اوستون دوروما کئچدی. عبدالله خان، دؤولت و حاکیمییتینی قوووتلندیریب، ایسلامییتی یایماق اۆچون، ماددی قوووهلرین یانیندا معنوی قوووهلری ده سفربر ائتدی. بیر چوخ اؤولییا و عالیم یئتیشتیرن ماوراءالنهر و تورکیستانداکی آللاه آداملارینین یاردیملارییلا، ایسلامییتی یاییب اهل سوننت اعتیقادینی قوووتلندیرمهیه چالیشدی. بوگون بئله نورمال حیات سورمهیه موساعید اولمایان سیبیر، بوخارا و خوارزمدن آلپرنلر (درویش غازیلر)، ایسلامییتی آنلاتماغا گئتدیلر. عبدالله خان، عیصیان و ساپیقلیقدان دؤنمهیهنلره قارشی، اؤنجه نصیحتچی گؤندریر، اؤیود دینلهمهییب ده عیصیان، خیانت و ساپیقلیقدا ایصرار ائدنلر اوزرینه ده، قوشون چکیردی. 1587 (ه. 996) ایلینده، داشکند عیصیانینی باسدیریدی. بدخشان، خوراسان، گیلان و خوارزمی ضبط ائتدی. دوغو تورکیستانا سفر ترتیب ادهرک، کاشغر و یارکنددهکی عاصیلری جزالاندیریپ، موقاومت ماحاللرینی تخریب ائتدی.
عبدالله خان، عثمانلی و بابورلولر ایله ایتتیفاکی، نتیجهسینده، صافویلره و روسلارا کارشی دستانلاشان موجادلهلر وئردی. چوخ خئییرلی نتیجهلر آلیندی. دوغو و باتی ایسلام عالمینی بیرلشدیرمک، صفوی-ایران انگهلینی آشماق و روسلارین آسیایا یاییلماسینی اؤنلهمک اۆچون، دون-وولگا کانالینی آچمایا تشببوث ادیلدی. بو کاناللا عثمانلیلار، دون و وولگا نهیرلری واسیطهسییله خزر دنیزینه چاتماق و آسیاداکی اهل-ای سوننت اعتیقادینداکی تورکلر ایله داها یاخین موناسبت قورماق ایستهییردیلر. عبدالله خان، 1587 (ه. 996) سنهسینده عثمانلیلارا ائلچی گؤندرهرک، اژدرخان دا دنیلن آستیرخان خانلیغی اراضیسینه سفر ترتیپلنمهسینی ایستهدی. عثمانلیلار، اژدرخان و کازان سفری اولاراق بیلینن سفرلر دوزنلهدیلر. عبدالله خان ایسه، روسلارین؛ آستیرخان و خزر دنیزیندهکی فعالییتلرییله، اورتا آسیایا یاییلما تشببوثو ایله جیدی شکیلده ایلگیلندی. تابیلداکی کوچوم خانا ماددی و معنوی یاردیمدا بولوندو. باشقوردیستانداکی نوگایلی اوروس میرزایا دا کوللییتلی میقداردا کؤمک ائتدی. روس علیهداری فعالییتلری باشلاتدی. روسلارین، داها اونآلتینجی عصرین سونلاریندا اورتا آسیادا گؤرونمهسینین اؤنونه کئچدی.
عبدالله خان، ایدیل نهرینین دوغوسونداکی بوتون مملکتلری، تورکیستانی نوفوذو آلتینا آلدی. عالیملره و اولییایا حؤرمت و سایقیدا هیچ قوصور اتمهین عبدالله خان، ساواشا چیخمادان اؤنجه اونلارا دانیشیر، اویقون گؤرولمهین ایشی گؤرمزدی.
صفویلرله مناسبتی[دَییشدیر]
یینه بؤیله بیر صفر باشلانغیجیندا حاضیرلیقلارینی گؤروب، صفویلره ساواش آچمانین جایز اولوپ اولمادیغینی عالیملردن سوروشدو. زامانین و داها سونراسینین بویوک عالیمی، احمد فاروقی سرهندی، مشهور "ردّ روافض" ریسالهسینی یازاراق، عبدالله خانا گؤندردی. ایمام ربانی، ریساله ایله بیرلیکده گؤندردیغی مکتوبوندا؛ "بونو ایراندا شاه عباس صفوییه گؤسترین! قبول ائدرسه نه یاخشی، ائتمزسه اونونلا ساواش جایز اولور" بویوردو.
شاه عباس اونون مذهب دییشمه تکلیفینی قبول ائتمهدی. عبدالله خان، عثمانلی سرداری فرهاد پاشانین، ایرانین باتیسیندا قاراباغ، گنجه و اطرافیندا باشاریلی فتحلر ائتمهسنیدن فایدالاندی. صفویلر اوزرینه، دوغو طرفدن ساواش آچدی و 1588 (ه. 997) سنهسینده هراتی فتح ائتدی.
اؤزو، نیشاپور، سبزوار ایله دیگر شهیر و قالالاری فتح ائدرکن، اوغلو عبدالمؤمن ده، ایرانین مشهد، و داها بعضی مهم شهرلرینی آلدی. 1594 (ه. 1003) ایلی باشیندا ایستانبولا بیر ائلچی گؤندریب، موفقیتلرینی مسلمانلار خلیفهسی ساییلان، عثمانلی سولطانینا عرض ائتدی.
اوغلونون ایطاعتسیزلیگی[دَییشدیر]
بو ساواشلاردان سونرا، عبدالله خان، اوغلو عبدالمؤمنی، اؤز یرینه تخته واریث ائتدی. بو اوزدن اونا خان عنوانینی وئردی. باباسینین، اؤزونه قارشی یاخشیلیقلارینا راغمن، موحاربه میدانلاریندا قازاندیغی ظفرلر اونو آلداتدی. بوتون شئیبانیلری اؤز امری آلتیندا توپلاما هوهسینه قاپیلدی. بو اوزدن باباسی ایله آراسی آچیلدی.
اوغلونون ایطاعتسیزلیگیندن، عبدالله خان چوخ اوزولدو و سایریلاییب یاتاغا دوشدو. قیسا بیر سوره سونرا اوزونتوسوندن نوخوشلوغو آرتدی و 1595 (ه. 1004) سنهسینده، سمرقندده وفات ائتدی. 1598 سنهسینده وفات ائتدیگی ده ریوایت ائدیلیر. وفات اتتیغینده 62 یاشیندا ایدی. قیرخ بئش ایللیک حؤکومدارلیغینین؛ ۱۳ ایلینده باباسینین یرینه، اوتوز ایکی سنهسینده ده اؤز آدینا شاهلیق ائتدی.
زامانین ان مومتاز عالیملرینین الینده یئتیشن عبدالله خان، ایقتیداری بویونجا اولییالار دییاری اولان بوخارایا بیر چوخ خیدمتلر ائتدی. ایسلامییتین یاییلماسی اۆچون، سیبیریا و چوره مملکتلره رهبر عالیملر گؤندردی.
اون آلتی عصرین 80-جی ایللرینده خوراسان اوغروندا صفوی-شئیبانی قارشیدورماسینین یئنیدن قیزیشماسی هر ایکی دؤولتین داخیلینده باش وئرمیش حادیثه لرله بیرباشا باغلی اولموشدو. بئله کی، شئیبانیلر دؤولتینده باش وئرمیش داخیلی چکیشمهلره ایکی عبدالله خانین حاکیمیته گلیشیندن سون-را سون قویولماغا باشلادی. 1557-جی ایلدن بوخارانی ایداره ائتمهیه باشلایان ایکی عبدالله خان مرکزی آسیادا گوجلو دؤولت یاراتماق اۆچون موختلیف قروپلاشمالارلا جیدی موباریزهیه باشلایاراق اولجه فرقانهنی، 1573- جو ایلده اؤز امیسی اوغلو دین محمدین ایداره ائتدیگی بلخی تابئ ائدهرک اوغلو عبدالمؤمنی بلخین جانیشینی تعیین ائتدی.[۲]
قایناق[دَییشدیر]
- آذربایجان تورکجهسی ویکیپدیاچیلاری طرفیندین یازیلان II Abdulla xan Şeybani مقالهسی.


text:
ارمنیستان اوردوسو آتیشکسی یئنه پوزدو
ارمنیستان اوردوسونا باغلی بیرلیکلر، سرحددهکی آذربایجان مؤوضعلرینی آتیشا توتدو
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، ارمنیستان اوردوسونا باغلی بیرلیکلرین، سرحددهکی آذربایجان مؤوضعلرینی آتیشا توتدوغونو آچیقلادی.
آذربایجان ساوونما باخانلیغینین یایدیغی بیلگییه گؤره، کلبجر ائلینین یئللیجه کندی ایستیقامتینده یئرلشهن مؤوضعلرین، باسارگئچر ائلینین آشاغی شورجا کندیندهکی ارمنیستان مؤوضعلریندن دونن گون اورتا ساعاتلاریندا آتیشا آلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، آذربایجان عسگرلرینین ده قارشیلیق آتیشی ائتدیگی ایفاده ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
"آذربایجان-تۆرکیه-قازاقیستان آراسیندا تاریخی گؤروشمه اولدو"
آذربایجان، تۆرکیه و قازاقیستان خاریجی ایشلر باخانلاری و نقلیات باخانلارینین بیرینجی اوچلو گؤروشمهسی گئرچکلشدی
شنتوپ: دونیانین، تۆرک دؤولتلرینین سسینه احتیاجی وار
"اولوسلارآراسی دوغو-باتی اورتا دالانی و خزر گئچیشلی آذربایجان-ناخچیوان باغلانتیسیسی کیمی آددیملارلا بیربیریمیزه داها سیخ باغلانمالیییق"
علییئو لاوروو قبول ائتدی
"باریش آنلاشماسی تکلیفیمیز جاوابسیز قالدی آنجاق یئنه ده بو تکلیفین قبول ائدیلهجگینی اومود ائدیریک"


text:
`عمر حالیصدمیر اونیوئرسیتهسی` نتیجهلر
خبرلر [109]
- مثبت دۆشونمک عمرو اوزادیر
- تورک دونیاسی ایلهتیشیم و اینجهصنعنت سمپوزیومو
- اوغور شاهین و اؤزلم تورهجییه فخری دکترا وئریلدی
- تۆرک بیلیم انسانلاری ایکی گزهگن کشف ائتدی
- سیگارین تأثیرلری ۳ نسیل سونرا دا اورتایا چیخابیلیر
- عمر چلیک: "افغانیستاندان بیر قاچقین بئله قبول ائتمک ایمکانیمیز یوخدور"
- عمر چلیک: "تورکیه-نین سرحد حاکیمیتی یوکسک دیر"
- تورکیه و آذربایجان آراسیندا تورکجه اؤیرتیمی پروتوکولو امضالاندی
- جمهور باشقانی اردوغان پارتیلی میللت وکیللری ایله بیر آرایا گلیب
- امریکانین ایسراییله سون سلاح ساتیشینا رئاکسیا
- عمر چلیک جو بایدنین آچیقلاماسینا سرت رئاکسیا وئریب
- تورک واکسنی اوچون فاز-۲ چالیشمالاری باشلادی
- "گوگل" "توریست عمر"ین آد گونونو خصوصی لوگو ایله قئید ائتدی
- تروریست عمر آیدین ضررسیز حالا گتیریلدی
- عمر چلیک: "پ.کا.کا-نین سون هوجوملاری کوردلره قارشی دوشمنچیلیگین گؤستریجیسیدیر"
- عمر چلیک: "اصل گوناهکارلار ائرمنیستانی دستکلهینلردیر"
- عمر چلیک:"قاراباغ بؤلگهسی آذربایجان تورپاغیدیر. ارمنیستان اورادا ایشغالچیدیر"
- عمر چلیک:"یونانیستان تورکیه کیمی بؤیوک بیر دؤولتله نئجه دانیشیلاجاغینی اؤیرنملهدیر"
- فخرالدین آلتون:"بو قان یئرده قالمایاجاق"
- چلیک:" آرتیق قاچقین لاری توتمایاجاغیق"


text:
آوروپا کؤمور و چلیک توپلولوغو
آوروپا کؤمور و چلیک توپلولوغو (اینگیلیسجه: European Coal and Steel Community, فارسجا: سازمان زغال سنگ و فولاد اروپا، عربجه: الجماعة الأوروبية للفحم والصلب، فرانسهجه: Communauté européenne du charbon et de l'acier, آلمانجا: Europäische Gemeinschaft für Kohle und Stahl, ایتالیاجا: Comunità europea del carbone e dell'acciaio, روسجا: EBpoпeйckoe oбъeдиHeHиe yrля и cTaли) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. آوروپا کؤمور و چلیک توپلولوغو ۱۹۵۲ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۲۰۰۲¹ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Treaty establishing the European Coal and Steel Community, ECSC Treaty, Summary. Europa (web portal). یوْخلانیلیب4 January 2010.
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو
کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: California State University, فارسجا: دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، عربجه: جامعة كاليفورنيا الحكومية)آمریکانین لانق بیچ شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو ۱۸۵۷ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:Titans_ivy_topiary.jpg|


text:
تیوفوسفوریل فلوئورید
تیوفوسفوریل فلوئورید (اینگیلیسجه: Thiophosphoryl fluoride، روسجا: TpифTopид Tиoфocфopилa) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و مایع و قاز حالتینده تاپیلار.تیوفوسفوریل فلوئورید فلوئور بیلشیکلری، فوسفور بیلشیکلری و فوسفور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Thiophosphoryl fluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تیوفوسفوریل فلوئورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ائتیمولوژی درس لری(دانلود) 📥 بیلدیریش سایین کانالداشلار! وئردیگیمیز وعده اساسیندا بوگون ادبیات سئونلر کانالیندان استخراج ائله دیگیمیز «ائتیمولوژی درسلری» کیتابینین بیرینجی الکترون نشرینی «ائتیمولوگیامیزی» سئونلره تقدیم ائدیریک. بو کیتابین محتواسی اوچ ایل ( ۱۳۹۶/۸/۱۵دن ۱۳۹۹/۱۲/۲۷دک) هر هفته یکشنبه گئجهسی ادبیات سئونلر کانالیندا دئییلن درسلردیر. • مولف: دوکتور ارشد نظری • …قالانین اوخو
خبر | اوستاد ناظر شرفخانه ای حیاتا گؤز یومدو!
•باش ساغلیغی • آذربایجان باشین ساغ اولسون. •آلدیغیمیز آجی خبر اساسیندا آذربایجانین تانینمیش اوچ دیللی شاعیری(تورکی،فارسی،عربی) اوستاد محمدرضا ملک پور«ناظر شرفخانه ای » بوگون مرداد آینین ۱۶سیندا کرج ده حیاتا گؤز یومدو. اوستاد ناظر ۱۳۱۷/۳/۲۳شبسترین بندر شرفخاناسیندا حیاتا گؤز آچمیش ابتدایی تحصیلاتینی سعدینین گولوستانیله باشلامیش، بئشینجی صینیفی شبسترین دقیقی …قالانین اوخو
خبر | ادبیات سئونلر
شعریمیزین پارلاق اولدوزو حسن ریاضی« ایلدیریم» ادبیات سئونلر گوزگوسونده زمان: ۱۴۰۰/۶/۱۷ ساعات: ۲۲ آپاریجی: کریم قربانزاده بو وئرلیش ادبیات سئونلر تلگرام قروپوندا قورولاجاق!قالانین اوخو


text:
سسیندن…./ آیسو مختاری
سسینده اینلهییر بیر پایېز خزل
بیر چېلپاق گرایلې، بیر عیصیان غزل
سسین اۆرهڲیمه اؤیله کی اؤزل
سسیندن بیر قوجاق پای گؤندر گۆلۆم
هارای اااا دؤنۆرم ، های ااا دؤنۆرم
کؤنۆل آسمانېندا آی ااا دؤنۆرم
دنیزه چئوریلیب … چای ااا دؤنۆرم
سسیندن بیر قوجاق پای گؤندر گۆلۆم
سسین’له کؤنۆله باسېلان سازام
نـهقدر چۏخالسام یئنه ده آزام
أشهدی، حَمدی یۏخ سېنېق نامازام
سسیندن بیر قوجاق پای گؤندر گۆلۆم
سسینده صوفییم! دؤنهنم … اوجاللام
گؤڲلرین اولدوزون سنه باج آللام
سسیوی چۏخ گؤرسن… اینان قۏجاللام
سسیندن بیر قوجاق پای گؤندر گۆلۆم
سسین قوربتیمدیر، سسین تبریزیم
سسین بولاق باشېم، سسین کهریزیم
من آخی اۏ سسسیز دئ نئجه دؤزۆم
سسیندن بیر قوجاق پای گؤندر گۆلۆم
سسینده نبی وار، سسینده هجر
وطن قېزلاری وار، گؤز سۆزر کئچر
سسین بایاتېمدېر! درین، مۆختَصر
سسیندن بیر قوجاق پای گؤندر گۆلۆم
سسین ایلدېرېمدېر آل شاخار کئچر
کؤنلۆمه درد اۏخون، یان تاخار، کئچر
بیر گئدر، بیر دؤنر، بیر باخار کئچر
سسیندن بیر قوجاق پای گؤندر گۆلۆم
آیسو مختاری


text:
آلپ داغلاری
آلپ داغلاری (آلمانجا: Alpen, فرانسهجه: Alpes, ایتالیاجا: Alpi, شابلون:Lang-sl) — باتی اوروپانین نیسبتاً هۆندور داغ سیستمی. آلپ داغلارینین اراضیسی تماماً و یا قیسمن ۸ اؤلکهنین جوغرافی سرحدلرینین داخیلینده اوْلور. عۆمومی اراضیسینین پایی آلپ اراضیسینه دوشمهسی نیسبتینه گؤره دؤولتلرین سیرالامسی آشاغیداکی قایدادا یئرلشیر: لیختن ایشتاین (۱۰۰٪)، موناکو (۱۰۰٪)، اوتریش (۶۵٪)، سوئیس (۶۰٪)، ایسلوونی (۴۰٪)، ایتالیا (۱۷٪)، فرانسه (۷٪)، آلمان (۳٪). اۇزونلوغو تخمیناً ۱٫۲۰۰ کیلومتر، انی ۲۶۰ کیلومتردیر. آلپ داغلاری آوروپانین مؤهوم ایقلیم آییریجی ساحهسیدیر. اوْنون شیمال و غربینده مۆلاییم ایقلیمه مالیک اراضیلر، جنوبدا ایسه مُعتدل آرالیق دنیزی ایقلیمی اوْلان اراضیلر یئرلشیر. هۆندورلویه (ارتفاع) قدر ۸۰۰ متر اوْلان یئرلرده مۆلاییم ایقلیم، جنوب یاماجلاریندا آرالیق دنیزی ایقلیمینه مالیک اراضیلرده چوْخلو اۆزوملوک، باغلار، اکین ساحهلری و سیخیارپاقلی مشهلر واردیر. ۸۰۰ — ۱٫۸۰۰ متر هۆندورلوکده مۆلاییم، رۆطوبتلی ایقلیم حؤکم سۆرور، پالید آغاجی و فیستیق آغاجلاریندان عبارت انلیارپاقلی مشهلر یۇخارییا دۇغرو تدریجاً اینیارپاقلی مشهلرله عوض اوْلونور. ۲٫۲۰۰ — ۲٫۳۰۰ متر هۆندورلویه (ارتفاع) قدر اوْلان اراضیلرده سوبالپ ایقلیمی وار، بۇ اراضیلر اۆچون سوْیوق ایقلیم، قارین اۇزون مدتلی قالماسی خۆصوصیدیر. بۇرادا یای اوْتلاقلاری و کوللوق ساحهلر اۆستونلوک تشکیل ائدیر. یۇخارییا دۇغرو دایمی قارلارین سرحدینده سوْیوق آلپ ایقلیمی مؤوجوددور. بۇرادا دایمی قار و بوزلاقلار یئرلشیر.
جوغرافیاسیدَییشدیر
آلپ داغلاری غربده لیقورییا دنیزی ساحیلیندن باشلایاراق شرقده ویانا چؤککلییینه قدر ۱۲۰۰ km مسافهده اۇزانیر. جنوبدا ونیز-پو اوْوالیغی، شیمالدا ایسه یورا داغلاری، سوئیس و باوارییا یایلالاری آلپقاباغی ویلایتلره داخیلدیر. آلپ داغلاری فیزیکی-جوغرافی اؤزللیکی و موقعیت گؤره آوروپا قیطعهسینین دیگر طبیعی ساحهلریندن کسکین فرقلهنن فیزیکی-جوغرافی ساحهدیر. بۇ اراضینین اساس اؤزللیکلریندن بیری اوْنون چوْخ یۆکسک اوْلماسی، جاوان قیریشیق داغلار سیستمینده یرلمهسی و جنوبی اوروپا ایله اوْرتا آوروپا آراسیندا طبیعی سرحد تشکیل ائتمکله، اوْنلارین هر ایکیسیندن کسکین صورتده سئچیلمهسیدیر.


text:
اورتا آسیا اولوسلار آراسی تیجارت مرکزی قورولور
قازاخیستان-اؤزبکیستان سرحدینده اولوسلار آراسی تیجارت مرکزی یارادیلیر.
قازاخیستان-اؤزبکیستان سرحدینده قورولماسی پلانلاشدیریلان “مرکزی آسیا” اولوسلار آرسی تیجارت مرکزی ایله باغلی ایشلره باشلانیلدی.
قازاخیستان تیجارت و آلت یاپی ناظیری باهیت سولطانوو باش ناظیر عسکر مامینین باشچیلیغیندا تشکیل ائدیلن کابینه ایجلاسیندا بو بارهده معلومات یاییب. ناظیرین سؤزلرینه گؤره اؤزبکیستان ایله سرحد بؤلگهسینده قورولماسی پلانلاشدیریلان تیجارت مرکزی ایله علاقهلی ایشلر داوام ائدیر. سولطانوو قئید ائدیلیب کی مرکزین اینشا ائدیلهجگی اراضی مؤوضوع سوندا اؤزبکیستان طرفی ایله راضیلاشدیق. تیکینتی ایشلرینه باشلایاجاق یاتیریمجیلار ایله دانیشیقلاریمیز ایسه داوام ائدیر.
ناظیر سولطانوو مرکزین قونشو اؤزبکیستانلا سرحد تیجارتینین اینکیشافینا تحفه وئرجگینی و ایکی اؤلکه آراسینداکی تیجارت حجمینین 10 میلیارد دولار آرتماسینا زمین یاراداجاغینی سؤزلرینه علاوه ائدیب.
ایلگیلیلی خبرلر
روسیا، بیرلشمیش میللتلر هیئتینین قیریما گیرمهسینه اجازه وئرمهدی
بیرلشمیش میللتلر راپوروندا، روسیانین قیریمدا فرقلی سیاسی گؤروشلری سوسدوردوغو بیلدیریلدی
تورکیهدن اؤزبکیستانا چاغری
"اورتاق مدنیت، کولتور و تاریخی باغلاریمیز اولان، استراتژیک اورتاغیمیز، دوست و قارداش اؤزبکیستانین ثابیتلیک و رفاهینا بؤیوک اؤنم وئریریک"
اؤزبکیستاندا باش وئرهن حادثهلرده ۱۸ نفر اؤلدو
قاراقالپاقیستانین مرکزی نوکوسدا ۱-۲ جولایدا باش وئرهن حادثهلرده ۱۸ نفرین اؤلدوگو، ۳۸ نفری امنیت گؤرهولیسی اولماقلا ۲۴۳ نفرین یارالاندیغی بیلدیریلدی


text:
استیو تامسون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۵۵)
استیو تامسون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۵۵) (اینگیلیسجه: Steve Thompson (footballer, born 1955)) (دوْغوم:۲۸ ژوئیهٔ ۱۹۵۵ (۶۶ یاش) شفیلد) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده استیو تامسون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۵۵) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- وورکساپ تاون کولوبونون اویونچولاری
- بوستون یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- لینکولن سیتی کولوبونون اویونچولاری
- چارلتون اتلتیک کولوبونون اویونچولاری
- لستر سیتی کولوبونون اویونچولاری
- شفیلد یونایتد کولوبونون اویونچولاری


text:
تورکیه هاوا ترافیکینده آوروپانین ذیروهسینده
"هاوا ترافیک کنترل مرکزیمیز ۱۲۹۷ اوچوشلا ان ایشلک هاوا سفر خیدمتی وئرهن مرکزلر آراسیندا بیرینجی یئری توتدو"
تورکیه ۲۶ ژانویه چرشنبه آخشامی، آوروپانین ان ایشلک هاوا سفر خیدمتی وئرن مرکزلر آراسیندا مین ۲۹۷ اوچوشایله ایلک سیرادا یئر آلدی.
دؤولت هاوا لیمانلاری ایدارهسی باش مودورو حسین کسکین، ۲۶ ژانویه چرشنبه آخشامی آوروپا هاوا سفر امنیتی تشکیلاتینین (یوروکنترل) بیلگیلرینی تویتر حسابیندان پایلاشدی.
کسکین مئساژیندا،
"یوروکنترل شبکهسینده ۲۶ ژانویه چرشنبه آخشامی، هاوا ترافیک کنترل مرکزیمیز ۱۲۹۷ اوچوشلا ان ایشلک هاوا سفر خیدمتی وئرهن مرکزلر آراسیندا بیرینجی یئری توتدو. ایستانبول هاوا لیمانیمیز ۴۲۵ اوچوشلا ان قالابالیق هاوا لیمانی اولدو" ایفادهلردن ایستیفاده ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین ماشین صادراتی آرتدی
ماشینقاییرما صنایعینین صادراتی ژانویه-می دؤنمینده سربست بؤلگهلر داخیل ائدیلدیگینده ۱۰،۱ میلیارد دلارا چاتدی
فیچ، تورکیه اقتصادی اوچون بؤیومه تخمینینی یوکسلتدی
تورک اقتصادینین بو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده گؤزلهنیلهندن چوخ داها یاخشی اولدوغو بیلدیریلدی


text:
`ترامپ مطبوعات توپلانتی` نتیجهلر
خبرلر [919]
- ترامپ: بایدن اؤلکهنی دونیا ساواشینا آپاریر
- اردوغان: هر شرایطده قازاقیستانلی قارداشلاریمیزین یانیندا اولاجاغیق
- ترامپ واشینگتنداکی هتلینی ساتیر
- آنکارادا اف-۳۵ توپلانتیسی
- تورک شوراسی ایستانبولدا: 'کؤکلو گئچمیش، گوجلو گلهجک'
- تورکیه - لتونی اویونو آوروپا مطبوعاتیندا
- آغ ائو: افغانیستان حاکمیتی "طالبان"ی دفع ائتمک اوچون کیفایت قدر گوجه مالیکدیر
- روحانی: بیر میلیون یوز مین نفر ایشسیز قالدی
- مطهریدن ترامپا قارشی سوءقصد چاغریسی
- ترامپ، بایدنین قرارینی دستکلهدی
- جواد ظریف:"جو بایدن ترامپین یولو ایله گئدیر"
- ترامپ سوسیال مئدیایا قاییدیر
- خامنهای ترامپا آخماق دئدی
- آمریکا: روسیادان ائتدیکلری اوچون موطلق حساب سوروشولاجاق
- ترامپ دؤنمیندهکی سیاسته "آجیماسیز" دئدی
- آمریکا، ایرانا قارشی قراری گئری چکدی
- بمت امریکانین اینسان حاقلاری شوراسینا قاییتماق قرارینی آلقیشلاییب
- ظریف امریکا پرزیدنتینین ایرانا قارشی تحریم لرین لغوینه دایر آچیقلاماسینا موناسیبت بیلدیریب
- ترامپ کنگره-یه هوجومدا بیرباشا اتهام اولونوب
- ترامپین نظامی ساتیشلاری آسقییا آلیندی
- آنتالیادا اوچلو توپلانتی
- ترامپ، کیم ایله گؤروشدو
- ترامپ ماسکلاری ساتیشیندا آرتیش
- ترامپ عراقدا
- ترامپ ایرانا هوجوم ائدر می؟
- تورکیه و امریکا پرزیدنتلری مطبوعات کنفرانسی کئچیریبلر
- آمریکانین یئنی باشقانی ترامپ اولدو
- جمهور باشقانی اردوغان ایله ترامپ واشینگتن-دا گوروشدولر
- جمهور باشقانی اردوغانین ترامپا ایزلتدیگی ویدئو
- جمهور باشقانی اردوغان ایله ترامپ آراسیندا تلفون دانیشغی اولوب
- فیلیسطین ایسرایل و امریکا ایله بوتون علاقهلرینی کسدی
- گوندم باشلیق لاری 22 اوکتبر
- دونالد ترامپ، سعودی عربیستانستانلا تیجارت آنلاشمالارا دوام ائتدهجکلرینی دئییب


text:
شهید آناسې (2) / سحر خیاوی (شعر)
بو غزل اۏتای-بوتای آذربایجانېن شهید آنالارېنا سونولور
قېشدا گلدین وطنه، جیسمی ده قانچېل گیلانار
گلمهییبدیر آنان اؤلسۆن هله بو یوردا باهار
نۏقطا-نۏقطا بدنیندن تیلیت آل قان سۆزۆلۆر
ننه قوربان بیر بدنده بو قَدَر اولدوز اۏلار؟
یایلېغېم’لا یارانې باغلایېم هؤولار ببهڲیم
ألیمی چتر إلهییم بلکه سنه دۆشمهدی قار
چېخاردېم گۆل آیاغېندان بو آغېر چکمهلری
گؤزلریمدن ایراق اۏلدو، آیاغېن چالدې قابار
اینانانمېردېم اۏغول، اۏ دئییلَن شوم خبری
اؤلۆمۆن أخبارېنې تر-تَلهسیک گَتدی چاپار
یاندې مین آرزې-دیلک آخ… تۏیونو توتمامېشام
چاخناشار ایچده اۆرَک، فېرتېنالار منده قۏپار
زخمه وور کؤکسۆمه مین دفتر آغېت ناله إدیم
إتدی واختسېز اؤلۆمۆن قلبیمی چۆن سینهیئ تار
قارقالار گؤزلرینه اۏخ کیمی باتدېن ملهڲیم
خۏل-بوداقسېز سنه قۏی آغلایېم آی تازه چینار
آنا قوربان بیلیرم ایندیجه یۏل یۏرقونوسان
قۏی اؤپۆم گؤزلرینی، اوچسون عذارینده غوبار
بیلیسن آیرېلېغا یۏخدو دؤزۆم دای آنادا
کسیلن قۏللارېنې بیر کره ده بۏینوما سار
گئجهلرده یۏل آزېب بلکه گؤزۆمدن کئچهسن
قۏیموشام کیپریڲیمین هر تئلینه بیرجه فَنار
نئینک، اۏلسون وطنه من سنی قوربان وئردیم
سن گۆنشلیکده سنی کیم دانا، آللاهې دانار
مین باهار گلسه ده اۏغلوم، پایېزام من سنسیز
توت ألیمدن منی ده، سنسیز اۏلان مندن آپار


text:
ویلیام اسکو مورنر
ویلیام اسکو مورنر (اینگیلیسجه: William E. Moerner) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۲۴ ژوئن ۱۹۵۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ویلیام اسکو مورنر واشینقتون در سنلوئیس بیلیمیوردو و کورنل بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری استنفورد بیلیمیوردودیر. اوْ فیزیک، شیمی ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William E. Moerner»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ویلیام اسکو مورنر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نژادپرستی تا سرحد جنون! /قونشو اؤلکه ده تئرور اولونوب بونو آنلاییرسینیز!!!؟؟؟
دونیانین هر هانسی بؤلگه سینده اولورسا اولسون اینسان اؤلومو آجی دیر و بو اولای لار محکوم و اینسانلیق دان اوزاق!
آما باخین ایران اؤلکه سینده کی چوخلو نوفوسو تورک میللتی دیر رادیکال پان پارس یازارلاری کی دؤلت دن گوج آلیرلار! چیرکین تریبون لاریندا تورک اؤلکه سینده اولان آجی اولای لارا گؤستردییی تبکی لری تام جسارت له اینسانلارین اللرینه دادیزدیریرلار!
اؤلوم اولسون او اینسانلارا کی دونیادا بئلنچی اولای لاردان شن فستیوالی قوروب و بو یولدا روسیه نین قوللوقچوسو اولدوقلاریندان دولایی تورک میللتین آجی گونلرین قوتلاییرلار
بیز تورک خالقی تئرورا قارشی دوران اینسانلاریق!
ایستر ائرمنیستاندا اولسون ایستر کوردوستاندا
آما آی بولود آرخاسیندا قالمایاجاق و بیر گون حاق ائشیدن قولاق لار بو چیرکین اویونلاری اونودمایاجاق لار
بیلمیرم اوزامان آرتیق راسیسمه جان آتان پارس سیاستچی لری نه ائده جک لر،آما گلجک هر شئیی آیدینلایاجاق
گلجک بیزیمدیر،اینسانلیغیندیر
یئنی قاپی


text:
آذر آیېنېن 26-نجې گۆنۆ مۆناسیبتی’له، پهلوی رئژیمینین طرفیندن تۆرکی کیتابلارېنېن یاندېرېلماسېنا گؤره، بو گۆن میللی-مدَنی فعاللارېنېن طرفیندن، تۆرکی کیتابلارېنې سونماق گۆنۆ آدلاندېرېلېب. بو اۏلایا گؤره، آذر آیېنېن 23-ده همدان اوستانېنېن رَزَن …Read More »
یئنی قاپې آرتېق دؤرد یاشېندا!
یئنی قاپې آرتېق دؤرد یاشېندا! دؤرد ایل چتینلی-شیرینلی بیر یاشام کئچیرتدیک. بیز نئچه ایگید ایدیک و باشلادېق! أدبیاتدا یئنی سؤزلری دئمهڲه گلمیشدیک؛ یئنی قاپېلارې آچماغا! یۏلداشلارېن یۏرولوب یئنی قاپې’دان آیرېلانلارې …Read More »
گؤڲَرچین اؤپۆشمهسی / اۏرخان گۆلعلییئو (حیکایه)
گؤڲَرچین اؤپۆشمهسی / اۏرخان گۆلعلییئو (حیکایه) اوشاقلېغېمېن بیر دؤنَمینده تَخمینَن 2000-نجی ایللرین أوّللرینده کۆچهمیزده گؤڲرچین ساخلاماق دَبه دۆشمۆشدۆ. یاشېدتایلارېمېن چۏخوسو بو دَبه قۏشولموشدو. دَبین هارادان یایېلدېغې نئجه دَبه میندیڲی ایندی …Read More »
خارابالېق / عۆلوییه طاهیر (حیکایه)
خارابالېق / عۆلوییه طاهیر (حیکایه) یادداشېمېن آخسایان واختلارېندا هاردان یادېما دۆشدۆ؟ بۏشقابې سیلدیڲیم یئرده ألیمی ساخلادېم. نییه خاطېرلادېغېمې خاطېرلاماغا چالېشدېم. کلَفی ایتمیش خاطیرهلر ایچیندن قفیل جۆجَرمیش بو حادیثه هئچ بیر …Read More »
منیم آدېم قېرمېزې / اۏرهان پاموک (رۏمان) (اۆچۆنجۆ بؤلۆم)
منیم آدېم قېرمېزې / اۆچۆنجۆ بؤلۆم ایکینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی… آنام قاپېنې آچدې. قۏناق گئدهنه قدر دینمز دوراجاقسېنېزمې؟ – دئدی. یاخشې، اۏندا قارا گئدهنه قدر مطبخده اۏجاغېن یانېندا دوراجاقسېنېز، یوخارې چېخمایاجاقسېنېز. اۏرادا دارېخېرېق، – …Read More »
قارتاللار اؤرگهتیمچیسی / لوییجی کاپوانا (حیکایه)
قارتاللار اؤرگهتیمچیسی / لوییجی کاپوانا (حیکایه) دۏکتۏر ماججۏلی، اۏنون صؤحبَتینی یارېمچېق کسَنلره فیکیر وئرمَزدن، سؤزۆنه داوام إلهدی: – بَلی، بیز یاواش-یاواش، عئلمه میننتدارلېغېن، طبیعَتی ساختالاشدېرماغا ناییل اۏلوروق. آنجاق إحتیاطسېز قابالېغېمېزا …Read More »
سئحربازلار درهسی / کامال عبدالله (رۏمان) (بیرینجی بؤلۆم)
سئحربازلار درهسی / کامال عبدالله بیرینجی بؤلۆم آتاسې جلّادباشې مممدقولونون روحونو آختاران کاروانباشېنې طالئع سئحربازلار درهسینه گتیریر. آغ درویشین مۆریدی سیّاح سئحرباز روحو چاغېرماغې بۏینونا گؤتۆرۆر. روح’لا کاروانباشېنېن سیرلی گؤرۆشۆ …Read More »
دنیز قېراغې’یلا قاچان آلاباش / چنگیز آیتماتۏف (رۏمان) (بیرینجی بؤلۆم)
دنیز قېراغې’یلا قاچان آلاباش (بیرینجی بؤلۆم) جانېنا دَنیزین اؤتهری رۆطوبتی و سۏیوغو چؤکمۆش ظۆلمت گئجهده، بۆتۆن اۏخۏت دَنیزینین ساحیلی بۏیونجا، قورو ایله دَنیزین اۆز-اۆزه گلدیڲی هر یئرده طبیعَتین ایکی قۆوّهسینین …Read More »
اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې / قابریئل قارسییا مارکئز (رۏمان) (بئشینجی بؤلۆم)
اۆزگۆن فاحیشهلریمین یادېرقالارې قابریئل قارسییا مارکئز (رۏمان) (بئشینجی بؤلۆم) دؤردۆنجۆ بؤلۆمۆن اؤزهتی… منیم أن عزیز خاطیرهلریمدن بیری بئله سحَرلرین بیرینده مکتبدن چېخاندا کئچیردیڲیم آنلاشېلماز حیسّلر دیر. نه اۏلوب منه؟ اؤرگتمَن چاشقېنلېق’لا …Read More »
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې (رۏمان) (ایکینجی بؤلۆم)
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې بیرینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی… اؤزگه واخت اۏلسایدې، سېچرایېب آغاجېن دالېنا کئچر، تۆفنگی هرلهییب ألینه آلار، چاخماغې چکیب گۆلـلهنی لۆلهیه وئرَر و بارماغې تهتیکده گؤزلهیردی. آما …Read More »


text:
تاتارلار
تاتارلار و يا قازان تاتارلاری – (تاتار تورکجهسی: TaTapлap, tatarlar)، اساساً روسیه نين اوروپا حيصهسینين مرکزی ويلايتلرينده اؤزلليکله تاتاريستان جومهوریتینده، وولقابويو تورپاقلاردا، اورالاطرافی اراضیلرده، سيبيریده، قازاخيستاندا، اورتا آسیادا، چينين شرقی تورکیستان موختار ويلايتينده ياشاييرلار. کئچميش شوروینين بير چوخ بؤلگهلرينده ميلّی ايجماعلاری واردير. دانيشديقلاری تاتار ديلی تورک ديللری قروپونا داخيلدير.
روسيه فدراسیونوندا سايلارينا گؤره روس خالقيندان سوْنرا ايکينجیديرلر. دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار. کيچيک بير قروپلاری پراووسلاو دينينه اویموشلار، کرياشئنی تاتارلاری آدلانيرلار.
روس ايمپراتورلوغو زامانی ايمپراتورلوق اراضیسیندهکی بۆتون تۆرک ديللی خالقلار، او جۆملهدن آذربايجانليلار رسمی سندلرده بو آدلا قئيد ائديلرميش[۱].
تاتار آدیدَییشدیر
تاتار آدی ایلک دفه اولاراق اورخون آبیدهلری کول تیگین و بیلگه خاقاندا "اوتوز تاتار بودون" و "توقوز تاتار" کیمی گلمیش و تاتار فئدئراسیاسینا ایشاره ائتمیشدیر[۲].
عومومیتله روسلار و اوروپالیلار تاتار آدینی بوتون موغوللار و اونلارین حاکیمیتی آلتیندا یاشایان تورک خالقلارینا (اؤزللیکله آلتون اوردو زامانی) ایستیفاده ائتمیشلر. سوْنرالار بو آد بوتون روسلارین قارشیلاشدیغی تورک دیللی و موغول دیللی خالقلارا ایشلنمیشدیر. هر حالدا، سون اولاراق بو آد اوکراینین و روسیهنین تورک دیللی موسلمانلاری، یعنی موسلمان وولقا بولقارلاری، قیپچاقلار، کومانلار و تورکلشمیش موغوللارین(نوقایلارین) نوهلرینی، همچنین کئچمیش روسیه ایمپراتورلوغوندا یاشایان دیگر تورکجه دانیشان خالقلاری (سیبری تاتارلاری، قاسیم تاتارلاری و میشار تاتارلاری) چاغریشدیریردی[۳].
تاتار آدلیملاریدَییشدیر
کئچن یۆز ایلده تاتارلاردان چوخلو شخصیتلر چیخیب کی اونلارین سیراسیندا تاتار میلّی حرکتینی اؤنه سورنلر ده چوخ اوْلموش. تاتار آدلیملاری و میلّی حرکت فعاللاریندان بونلاری سایماق اولار:
- آزاد ضیاءالدیناوو
- اقدس برهاناوو
- ایسماعیل قاسپیرالی
- جامالا
- فاتح کریمی
- ذکی زیناللین
- رابیت باتوللا
- رازیل ولییئو
- رامای یولداشیئو
- راوزا کاسترووا
- رشید احمدجاناف
- رشید یغفراف
- ریم گئیلفانوو
- سؤیومبیکه
- شایمیئو مینتیمر
- شهابالدین مرجانی
- عالیمجان آرلوو
- عبدالله آلیش
- فرید حبیباللین
- فندهس صفیوللین
- فوزیه بایرامووا
- قول شریف
- لئو قومیلیوو
- مارات ملوکوو
- منصور حسناف
- موسی بیگییئف
- موسی جلیل
قایناقلاردَییشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
- ^ https://az.wikipedia.org/wiki/Tatarlar آذربایجانجا ویکیپدیا
- ^ "archive copy". Archived from the original on 2014-01-07. Retrieved 2016-11-02.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- ^ https://www.britannica.com/topic/Tatar


text:
تۆرکیه بیلن لیبی انرژی پوداغیندا بیله لیکده ایشلهشِر
تۆرک سیاسی توُپاری لیبی ده دۆرلی ایشدشلری بیلن دوشوشیق گچیردی
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری مولود چاووش اوُغلی تۆرکیه بیلن لیبی ینگ آراسینداقی هیدروکربن پوداغینداقی حیذماتداشلیق حاقیندا ایلالاشاندیقلارینی آیتدی.
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری مولود چاووش اوُغلی، انرژی و طبیغی سریشده لر وزیری فاتیح دؤنمِز، میللی قوُرانماق وزیری خلوصی آقار، سوؤدا و تیجارت وزیری محمت موش، جمهورباشلیقلیغینگ آراقاتناشیق اداراسی نینگ باشلیغی فخرالدین آلتون و جمهورباشلیقلیغینگ مطبوغات گنگه شچیسی ابراهیم قالین گۆنۆبیرلیک ساپار بیلن لیبی نینگ پایتاغتی طرابلس دا بوُلدی.
تۆرک سیاسی توُپاری لیبی ده دۆرلی ایشدشلری بیلن دوشوشیق گچیردی.
دوشوشیقدان سوُنگرا ماغلومات برن تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری مولود چاووش اوُغلی لیبی نینگ أهمیتینه اۆنس چکدی و تۆرکیأنینگ قین یاغدایلاردا لیبی نینگ و لیبی نینگ حالقی نینگ یانیندا دوریاندیغینی سؤزلرینه قوُشدی.
"ایکی قاراشسیز دؤولتینگ قوُل چکن ایلالاشیغینا اۆچۆنجی یوردونگ پأسگِل برمأگه حاقی یوُقدیر" دیه ن تۆرک وزیر ایکی یوردونگ انرژی پوداغیندا بیله لیکده ایشلهشجکدیگینی بیلدیردی.
دِگیشلی حابارلار
أردوَغان گۆن باتار یورتلارینی تانقیت اتدی
أردوُغان سوُنگقی دؤوۆرده بوُلان ترورچیلیقلی هۆجۆملره اۆسن چکدی و گۆن باتارینگ توتومینی یازغاردی
فیلیپین تۆرکیه دن ینه ایکی آتاق دیک اوچارینی ساتین آلار
تۆرکیه دن موندان اوُزال 2 آتاق دیک اوچاری فیلیپیها ایبریلیپدی.


text:
شيخ معروف
شیخ معروف[دَییشدیر]
سولدوز بؤلگهسینین مرکزی سولدوز بخشی، بیگم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند دیر.
اهالی[دَییشدیر]
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 238( 48عائیله) نفر اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.
گزمه لی و گؤرمه لی یئرلر[دَییشدیر]
شیخ معروف کندینین یاخینلیغیندا قازلی سو بولاقلاری وار کی بو بولاقلار گؤل تشکیل ائدیر و اینسانلار شفا تاپماق اۆچون اونلاردا چیمیرلر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادیها بر حسب سواد» (فارسی). مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲.


text:
تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپانینگ اینگ قوُوی هوُوایوُلی شرکتی سایلاندی
اشپیگل تۆرک هوُوا یوُللارینی اؤودی، لوفت هانزا شرکتینی تانقیت اتدی
تۆرک هوُوا یوُللاری آلمانیانینگ مطبوغاتی نینگ اۆنسۆنی اؤزۆنه چکیأر.
کؤپ سانلی آلمانیالی قازِت "اینگ قوُوی هوُوا یوُلی شرکتی" سوُراغیندا ایزا قالان آلمانیانینگ لوفت هانزا شرکتینی تانقیت اتدی.
انگلستان ینگ اسکای ترکس شرکتی "دۆنیأنینگ هوُوا یوُللاری بایراقلارینی" بردی.
لندن ده گچیریلن دابارادا تۆرک هوُوا یوُللاری "اوروپانینگ اینگ قوُوی هوُوا یوُلی شرکتی"، "دۆنیأنینگ اینگ قوُوی بیزنس کلاس ایمیتلری" و "گۆن اوُرتا اوروپانینگ اینگ قوُوی هوُوا یوُلی شرکتی" بایراغینی بیردن آلدی.
آلمانیانینگ اشپیگل قازتی "تۆرک هوُوا یوُللاری لوفت هانزادان گچدی" دییپ ماقالا چاپ اتدی.
ماقالادا ایکی هوُوا یوُلی شرکتی دنگشدیریلدی و تۆرک هوُوا یوُللاری نینگ دۆنیأده 7-نجی اوُرنا یتندیگینی و لوفت هانزانینگ 9-نجی اوُروندان 15-نجی اوُرنا دۆشندیگینی تانقیت اتدی.
اشپیگل "اینگ کؤپ هایسی هوُوا یوُلونی حالایارسینگیز دییپ 13 میلیون دان کؤپ آداما سوُرالدی. نتیجه: لوفت هانزا آشاقلاماغا دوُوام ادیأر" دییپ یازدی.
دِگیشلی حابارلار
اوکراینا آفریقا یورتلارینا غاللا کؤمِگینی بریأر
اوکراینانینگ آدیس آبابا شهریندأکی ایلچیحاناسی، بیرینجی گأمی نینگ جیبوتی یوردونا یتندیگینی حابار بردی
روسیانینگ نبیت و طبیغی گازدان قوُشماچا گیردجیسی آزالدی
تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری یوُقارلادی
تۆرکیه نوُیابردا اینگ کؤپ آلمانیا، آمریکا و عیراغا اؤنۆم ساتدی


text:
فوصصیلت سورەسی؛ 44-نجۆ آیتتە دە بیر طالبە جواب وریلمیش اۇلابیلیر. یۆجە آللاە، کیتابئن “آعجمی قورئانلار” شکلیندە اۇلوشتورولسایدئ باعضئلارئنئن “کیتابئن آیتلری تافصیل أدیلسەیدی یا!” دیەجکلرینی بیلدیرییۇر. “باعضئلارئ” دییۇروز، چۆنکۆ آیتین دوامئ بو طالبین باعضئلارئ طارافئندان یاپئلدئغئنا ایشارت أدییۇر. “أأعجمی و عربی” ایفادەسی، حاتتا دوامئنداکی “قل هو للذین” حیطابئ بونو گؤسترییۇر.
فوصصیلت؛ 44-نجۆ آیت باغلامئندا، “کیتابئن آیتلری تافصیل أدیلسەیدی یا!” دییە ترجۆمە أتتیگیمیز عیبارە “لَولَا” ایلە باشلاماقتادئر. “لَولَا”، “حروف التحضیض” یاعنی “تشویق حارفلری” دییە بیلینن حارفلردندیر. “لَولَا”، “الاِمتِنَاعِیَّةً = ایمتیناع” آنلامئ ایفادە أدن “لَو” وە “النَّافِیَةً = اۇلومسوزلوق” آنلامئ ایفادە أدن “لَا” أکلرینین بیرلشمەسیندن اۇلوشموشتور. “لَو” أکینین اۇلومسوزلوق ایفادە أتمەسی، بیر شەیین گرچکلشمەمەسی سببییلە بیر باشقا شەیین دە یاپئلامادئغئنئ گؤسترمک آنلامئندادئر. مثەلا “لا جاء زید لأکرمتە” جۆملەسی “زەید گلسەیدی اۇنا ایکرامدا بولوناجاقتئم،” آنلامئندادئر. گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە زەیدین گلمەمەسی سببییلە ایکرام گرچکلشمەمیش. بو جۆملەنین “تحضیض” یاعنی “تشویق” أدەبیلمەسی ایچین “لَو” کلیمەسینە، “لَا” حارفینین أکلنمەسی گرکیر. تشویق ایچین “لَولَا” کلیمەسیندن سۇنرا فیعیل گلمەسی شارطئ واردئر. فیعیلین ماضی یا دا موضاریع اۇلماسئ آنلام فارقئ یاراتئر. شؤیلە کی؛ “لَولَا”دان سۇنرا ماضی فیعیلین گلمەسی جۆملەیە “قئناما، عایئبلاما” (اللَّومَ وَ التَّأنِیب) آنلامئ وریر. “لَولَا جَاءُوا عَلَیەِ بِأربَعَةً شُهَدَاءً = پکی، ایددیعا أتتیکلری شەی حوصوصوندا دؤرت شاهید گتیرمەلری گرکمز مییدی!” گیبی.
فوصصیلت؛ 44’تە دە قئناما آماچلئ بیر قوللانئم واردئر. بوراداکی قئنامانئن سببی کؤتۆ نیەتتیر. چۆنکۆ قورئانئن فاصیح عارابچا اۇلماماسئ بو کیشیلرین ایشلرینە گلمییۇر اۇلمالئدئر. فوصصیلت 44-نجۆ آیتتە، باعضئلارئنجا کیتابئن فاصیح عارابچا ایندیریلمەسی سۇرغولانماقتادئر. پکی بو باعضئلارئنئ نیچین راحاتسئز أتمیش اۇلمالئ؟
بو سۇرونون جوابئ یینە آیتتە یاتماقتادئر. آیتتە: “لَقَالُوا لَولَا فُصِّلَت آیَاتِەِ = آیتلری تافصیل أدیلسە یا!” دەنیلمکتەدیر. بو، کندیلرینین مۆداحالە أدەبیلەجگی، بۇشلوقلارئ دۇلدورابیلەجکلری، یۇروم یاپئپ ساطئر آراسئ اۇقویابیلەجکلری بیر کیتاب بکلنتیسینی ایفادە أدییۇر اۇلمالئدئر.
ایلاهی کیتابلار مشروعیەتینی تاصدیق ایلیشکیسینە دایاندئرئر. تاصدیق ایلیشکیسی ایلاهی کیتابلارئن، ایندیگی زامان، مکان وە کۆلتۆرل اؤگەلرلە سئنئر اۇلامایاجاغئ آنلامئنا گلیر. تاریحسل بیر کیتاب کندیسیندن اؤنجەکی کیتابلارلا آراسئندا تاصدیق ایلیشکیسی قوراماز. بو سببلە دە کندیسینە تابیع اۇلونماز. بیر کیتابئ ایلاهی یاپان اۇنون أدبی یؤنۆ دگیل، ایچردیگی حاقیقاتلردیر. بو حاقیقاتلر فئطری، دۇلایئسئیلا أورنسلدیر. ایلاهی کیتابلارئن بو اؤزللیگینە دیققات أدیلمەدیگیندە بو کیتابلار حاققئندا فارقلئ بکلنتیلر ایچریسینە گیریلیر. اۇقوندوغوندا آنلاشئلان وە اویغولانابیلن بیر کیتاب اینسانلارئن چۇغونو ممنون أتمز. اینسانلار تلاففوظ أدیلدیگیندە، آنلامئ اۇلماسا دا اۇلاغان اۆستۆ أتکیلری اۇلان کیتاب ایستەرلر.
طئبقئ شو آیتتە ایفادە أدیلدیگی گیبی:
وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا … ﴿۳۱﴾ (سورة الرعد)
قورئانلا داغلار یۆرۆتۆلسەیدی، یر یارئلسایدئ، یا دا اؤلۆلرلە قۇنوشولسایدئ… حایئر! هر ایش آللاهئن ألیندەدیر… (راعد سورەسی؛ 31)
یوقارئداکی آیت قورئاندان بکلنتیلری فارقلئ اۇلان کیشیلردن باحثەتمکتەدیر.
دۆن اۇلدوغو گیبی بوگۆن دە باعضئلارئ آللاهئن کیتابئنئ یاوان بولماقتادئر. مثەلا قورئانداکی اۆسلوبو آللاها یاقئشتئرامایان، گل گؤر کی، مجبور قالدئغئ ایچین بؤیلە بیر دیل قوللاندئغئنئ دۆشۆننلر واردئر.
بونلارا گؤرە:
– آللاە بللی دؤنملردە مثەلا میلادی آلتئیۆزلۆ یئللاردا عاراب یارئمآداسئنداکیلرلە؛ مککە وە جیوارئنداکیلرلە ایلتیشیمە گچمک ایستەدیگی ایچین، اۇنلارئن دیلینی، داحاسئ اۇنلارئن اۆسلوبونو، آغزئنئ، عاقلئنئ، آلغئلارئنئ، ساپلانتئلارئنئ دیققاتە آلماق زۇروندا قالدئ. اۇیسا قورئانئن اۆسلوبو، بو کمالە اولاشمئش (بلکی دە أوریمینی تاماملامئش) بەی أفندیلرین (!) ایلاە أدیندیکلری آللاها یاقئشاجاق اۆسلوب دگیلدیر(!)
– نە وار کی، اۇ دؤنمدە آللاهئن موحاطابلارئنئن دورومو بویدو. شؤیلە کی آداملار قارئلارئنئ دفعالارجا بۇشایئپ دفعالارجا گری دؤنۆیۇر، أشلرینی رنجیدە أدیپ حاق حوقوق تانئمئیۇردو. آللاە دا بۇشامایا دائیر دتایلئ آیتلر ایندیرمەیە مجبور قالدئ. یۇقسا بیر قولون قارئسئنئ ناسئل بۇشاماسئ گرکتیگینە دائیر دۆزنلەمەلر آللاهئن مۆداحالە أدەجگی ایشلردن دگیلدی (!) ذاتن بونلارا گؤرە اینسان گلیشتی، مدنیلشتی وە شیمدیلردە بۇشانما حوقوقونو قووتلە موحتملدیر کی آللاهئن مورادئنا اویغون اۇلاراق شکلە سۇقتو. ذاتن بوندان دۇلایئدئر کی آللاە شیمدیلردە بیر کیتاب گؤندرمەیی دۆشۆنسەیدی بۇشانمایلا ایلگیلی تک بیر آیت ایندیرمز: “بیلدیگینیز گیبی یاپئن!” دەردی. (!)
– یینە اۇ دؤنمدە تۇپلوم قادئنلارا میراث ورمییۇر، اۇنلارئ ماغدور أدییۇردو. آللاە دا مجبور قالدئ میراثلا ایلگیلی دتایلئ آیتلر ایندیریپ قئزلارا یارئم حیصصە ورین دەمەیە (!) بو دا اۇنون مورادئنا اویغون دگیلدی آما نە وار کی موحاطابلارئن سەویەسی بویدو. یۇقسا بوگۆنۆن اینسانئنا حیطاب أتسەیدی، میراثلا اوغراشماز، قادئن أرکک آراسئندا حیصصە فارقئ گؤزەتمز: “سیز یاپئلماسئ گرکنی بیلەجک سەویەدەسینیز” دەردی.
– طالیحسیزلیک اۇ کی، حئرسئزلئق دا آلمئش باشئنئ گیدییۇردو اۇ دؤنمدە. “یاپمایئن، یازئقتئر، گۆناەتئر” شکلیندەکی اویارئلارلا هیچبیر شەیین دگیشمەیەجگینی بیلدیگی ایچین آللاە یینە آصلئندا مورادئ وە اۆسلوبویلا اویوشماسا دا: “أللرینی کسین حئرسئزلئق یاپانلارئن!” دەدی. آنجاق بونو دا بیزیم اۆزریمیزە آلئنمامئزا گرک یۇقتو. چۆنکۆ بوگۆنۆن مۇدرن اینسانئ داحا اینسانی یۇللارلا ورمکتەیدی حئرسئزلئغئن جزاسئنئ (!)
– قورئانئن واحیینین اۆزریندن اۇندؤرت عاصرئن گچتیگی شو گۆنلردە بیر مۆسلۆمانئن هرحانگی بیر قۇنویو قۇنوشورکن یا دا تمللندیریرکن قورئانداکی بیر آیتە عاطئفتا بولونماسئ اۇلاجاق ایش دگیلدیر. بو، دۆپەدۆز آللاهئن ایماژئنئ یرلە بیر أتمکتیر (!) بو، قورئانئ، دینی وە آللاهئن مورادئنئ آنلاماماقتئر.
– ألدەکی کیتاب -کیتاب بیلە دگیل حیطاب- بوگۆنۆن مسئلەلرینە چؤزۆم گتیرەجک دورومدا دگیلدیر. ذاتن بو ایش ایچین ایندیریلمیش دە دگیلدیر. “آللاە بو قۇنودا کیتابئندا شؤیلە دەمکتەدیر” دیەرک زاواللئ دوروما دۆشمەمک گرکیر.
– بونلارا گؤرە ذاتن بیر یۆز قاراسئ اۇلان آما قورئاندا یر آلان، یر آلماق زۇروندا اۇلان پک چۇق حۆکمۆ دە مۇدرن اینسان اۇرتادان قالدئرمئشتئر. بونلارا گؤرە گۆنۆمۆز اینسانئنئن آحلاقی گلیشمیشلیک سەویەسی وە ساغدویو اۇلماسایدئ، یاعنی قورئانا قالسایدئ حالا: “کۆچۆکلر أولندیریلەبیلیر”، “کؤلەلیک دوام أتملیدیر” دەمک زۇروندا قالئردئق. قورئانا چاغرئ یاپانلار، کۆچۆکلرلە أولیلیگە وە کؤلەلیگە بوگۆن دە جواز ورمک دوروموندا قالئرلار کی، بو قابول أدیلەبیلیر دگیلدیر (!)
ولحاصئل بونلارا گؤرە قورئان بوگۆنۆن اینسانئنئن کندیسینی رفەرانس گؤسترەجگی دۆزەیدە بیر متین دگیلدیر. قارماشئق، اینسیجامسئز، توتارسئز وە گرچک دئشئدئر.
قورئانئ آشاغئلایان بو باقئش آچئسئ ینی دگیلدیر. بلکی دە اینسانلئق تاریحی قادار أسکیدیر. کیبیرلی اینسان اۇغلو، آللاها دین اؤگرتمەیە قالقار، آللاەتان هر شەیی ایستەر آما یاراتئجئسئنئن اۇنا أمیر ورمەسینە ایچرلەر. سیستمی کندی قورماق ایستەدیگی ایچین کندیسینە یاپئلان اویارئلارئ دویمازدان گلیر، اۆزرینە آلئنماز؛ “بانا دگیل بندن اؤنجەکیلرە سؤیلنمیش اۇلمالئ” دەر. بونو یاپارکن دە “آللاها یاقئشئر مئ کۆچۆک مسئلەلرلە اوغراشماق” دەر. أساسئندا “بنیم گیبی بیرینە حیطاب أدن متین بؤیلە یاوان اۇلمامالئدئر” دیەرک کندیسینی مرکزە قۇیار.
آللاها، اینسانلارئن قۇلایجا آنلایئپ اویغولایابیلەجگی بیر کیتابئ یاقئشتئرامایانلار فارقلئ کیتاب بکلنتیلرینە گیررلر. چۇغو زامان دا اۇنو کندیلری یازارلار. ایشتە فوصصیلت سورەسینین 44-نجۆ آیتیندە گچن “أعجَمِی = آعجامی” ایفادەسی دە بو قۇنویلا ایلگیلی اۇلابیلیر. کندیلرینە تبلیغ أدیلن قورئانئن ایفادەلرینی، یالئن، سادە، آنلاشئلئر بولانلار، آللاهئن کیتابئنا یاقئشان ایفادەلرین آغدالئ، قاپالئ اۇلماسئ گرکتیگینی دۆشۆنمۆش وە بو بکلنتیلرینی ایفادە أتمیش اۇلابیلیرلر.
حایاتلارئنئ دۆزنلەین، آنلاشئلئر ایفادەلردن اۇلوشان دگیل، آنلامئن اؤنمسنمەدیگی، قودسیەتینی قاپالئلئقتا آرادئقلارئ ایلاهی بیر متین پشیندە اۇلابیلیرلر. هم بؤیلەسی بیر متین هر یؤنە چکیلەبیلەجک، اویغولانابیلیرلیکتن دە اوزاق اۇلاجاقتئر. آنجاق بو دفعا دا آنلامئن قاپالئ اۇلماسئندان شیکایت أدنلر اۇلاجاق، “آیتلرین تافصیلینین یاپئلماسئ گرکیردی،”دیەجکلر، کیتابئن آنلامئنئن قاپالئ اۇلدوغو ماعذرتینە سئغئناجاقلاردئ. بو دورومدا فوصصیلت سورەسینین 44-نجۆ آیتیندە گچن “أعجَمِی = آعجمی” ایفادەسی، فاصیح اۇلمایان، بۇزوق بیر دیل آنلامئنا گلییۇر اۇلابیلیر.
کلیمەنین ناحل سورەسینین شو آیتیندەکی قوللانئمئ دا بونو دستکلەر ماهیەتتەدیر:
وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ ﴿۱۰۳﴾ (سورة النحل)
قورئانئ سانا بیر بشرین اؤگرتتیگینی سؤیلۆیۇرلار، بیلییۇروز. سؤزۆنۆ أتتیکلری کیشینین دیلی آعجمی. بو قورئان ایسە آچئق عارابچا. (ناحل سورەسی؛ 103)
یوقارئدا سؤزۆ أدیلن کیشینین هیچ عارابچا قۇنوشمادئغئ دۆشۆنۆلەمز. آصلئ اۇلمایان بیر دەدیقۇدویا مالزمە أدیلدیگینە گؤرە بو کیشی أن آزئندان موحاممد (ص) ایلە قۇنوشوپ آنلاشاجاق قادار عارابچا بیلییۇر اۇلمالئدئر. آدامئن دیلینین آعجمی اۇلدوغو سؤیلندیکتن سۇنرا قورئانئن آچئق عارابچا اۇلدوغونون بلیرتیلمەسی، سؤزۆ أدیلن کیشینین فاصیح قۇنوشمادئغئنئ، اۇیسا قورئانئن فاصیح عارابچا اۇلدوغونو بلیرتمیش اۇلماقتادئر. ذاتن آنلاشئلدئغئنا گؤرە موحاممد (ص) دە فاصیح بیر عارابچا قۇنوشماقتایدئ.
شو آیت بونا ایشارت أدییۇر اۇلابیلیر:
وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ ﴿۱۹۸﴾ فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ ﴿۱۹۹﴾ (سورة الشعراء)
قورئانئ آعجمیلردن بیرینە ایندیرسەیدیک دە اۇ اۇنلارا اۇقوسایدئ، یینە اۇنا اینانمایاجاقلاردئ. (شوعارا سورەسی؛ 199-198)