text:
محمد هاشم همدم
قرا کییگین قطغن؛
بوگون (یکشنبه ۱۲ ثور ۱۴۰۰-هجری/۲ می ۲۰۲۱-میلادی/ ۱۹ رمضان ۱۴۴۲-قمری ییل) تخارنینگ صادق فرزندی، تورکلرنینگ تهینچ تاغی رحمتلی آمر پیریمقل قومنداننینگ شهادت جامینی ایچیب، اجل پیکیگه لبک دیگن کونی دیر.
آمر پیریمقل ییگیرمه یاشیدناق دین، وطن، ملت، تیل و تاریخیگه حامیلیک قیلیش نیتیده قورالگه قول اوزاتگن قهرمانلریمیزدن بیری ایدی. او، روس اشغالیگه قرشی تورکستان و قطغن ییگیتلری قطاریده الله دینی و ملی نوامیس اوچون خالصانه جهادگه چیقیب، اون ییل اشغال دوریده قطغن توپراغلریده پامیر تاغلری کولنکهسی کبی تینیمسیز کورهشیب و اوندن کیین، پاکستان اشغالچی گروهی (طالبان) قرا ریژیمیگه قرشی کورهشیشدن چیکیلمهگن شخصیت ایدی.
شهید ضیایی، موقت و انتقالی حکومت دوریده (۱۳۸۱-۱۳۸۴) اونملی رول اوینهگن ملی شخصیتلر قطاریده، ملتینینگ بارلیکلریدن جوده یخشی شکلده حمایوی نقش اوینهگن، لویه جرگه و شو قبیل ملت و تیل حیاتیگه تاثیرچن ییغینلرده صلابتلی کیریشلر قیلگن و اوندن سونگ تخار خلقینینگ تمثیل ایتیش نیتیده پارلمان اون بیشینچی دور وکیلی بولیب ۱۳۸۸ گچه تخارلیکلرگه مرکزده بولیب خدمت کورستگن ایدی. کیینچهلیک (ایندی پارلمان بیزنی ایمس، اوقیمیشلی ییگیتلرنیکی دیگن فکرده) تخارگه قیتیب، خلقیگه قرشی تحرکلر آلدینی آلیش اوچون دائمی فعالیتلری بیلن سونگی اون- اون ایککی ییل منطقهیی دشمنلر کوزیگه تیکان بولگن ایدی.
شهید آمر پیریمقل ضیایی، (پامیرنینگ آسمان اوپر و ایگیلمس تاغی) دیک دشمنگه اوز صلابتینی کورسهتیشدن هیچ قچان چرچمهدی. بوگونگچه ایچکی و تشقی (متعصب قومپرست فاشیستلر و پاکستان استخباراتی بوزغونچلریگه) بویوک بیر توسیق بولیب کیلماقده ایدی. دشمنلریگه کتته تشویش یرهتیب لرزهگه سالگن شهید ضیایی ینه ملت و توپراغیدن حمایه ایتیش اوچون طالبانگه قرشی تخار ولایتی روستاق تومنینینگ قرلوق محلهسی کوکتابه قیشلاغیده یوز بیرگن اوروشنی باستیرگنی بارگن بیر پیتده شهادتنی قبول قیلیب الله رحمتیگه قاوشگن.
حقیقتن قومندان ضیایی قورقمس و باتور انسان ایدی، رحمتلی جهاد دوریده شهید احمدشاه مسعود و شهید استاد ربانی بیلن یقین علاقهده بولیب، جهاد دوریده تاثیرچن فعالیتلری بیلن ملتی و وطنیگه خدمت کورستگن ایدی. اوندن سونگرهکی دورهلرده ایسه مارشال عبدالرشید دوستم بیلن یقین علاقهده بولیب، جنبش حزبینینگ بویوک شخصیتی اولهراق، ملتیمیزنینگ باتور بیر فرزندی صفتیده هیچ قچان کورهشدن چیکیلمهدی و هرگز وطنینی دشمنلریگه تاپشیرمهدی، بلکه شهیدلیکنی قبول قیلگینچه گچه ملتینی یانیده توریب، توپراغی و نوامیسیگه مدافعلیک قیلدی.
شهید آمر پیریمقل ضیایینی باشقه قومندانلردن فرقی روشنگرلیک و عایلهسی، اینیقسه اولادلری تحصیلیگه دقت ایتگنی دیر. اونینگ فرزندلری عالی تحصیلات قیلیب جامعه گه تقدیم اینیلگنی انیق دیر.
تینی تینچ، یاتگن ییری اوچماق و خاطرهلری منگو قالسین آمین
انا لله و انا الیه راجعون


c: text/html

text:
دانیشیق- 15 / آزربایجان دموکراسی اوجاغی نین تالاس آوشار ایله اوزه ل دانیشیغی
آزربایجان، گونئی آزربایجان میللی حرکتینین خئیرینه بیر گئچیش سوره جی ایچریسینده دیر . بو سورج آزربایجاندا یاپیسال بیر دئییشیمی برابرینده گتیرجکدیر
آزربایجان دموکراسی اوجاغی: میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب- بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی سیاسی آراشدیریجی سایین تالاس آوشار دان سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
شوبهه سیز کی ایران سیاسی سینیرلاری ایچریسینده باش وئرن اولایلار، بیزی ده بو جوغرافیانین ایچینده اولدوغوموز ایچین ایلگیلندیرمکده دیر. ایران حاکیمیتینین اؤزللیکله سون ایکی ایلده درین بیر بحران لا بوغوشدوغونا شاهیدیک. ایراندا اولایلارین هارایا گئده جه یینی میللی حرکت کسدیرمهلی و اونا گؤره تاویرینی آلمالیدیر.
دارتیشمالار سونوجو دوشونجه لری اورتایا قویوپ اورتاق بیر قرارا گلمک، دوغرو حرکت چیزگیسینی تاپیب و اورتاق چؤزومه اولاشمایی قولایلاشدیرماق، آزربایجان میللی منفعتلری یولوندا موشترک حرکت ائتمه ایمکانینی دوغورا بیلر. بو آچیدان آزربایجان دموکراسی اوجاغینین دارتیشمالارا زمین یاراتماسی تقدیره لاییقدیر.
سورونوزا گلینجه، آزربایجان میللی حرکتی اؤز ایلکلرینه دایاناراق استراتژیسینی بلیرلمه لیدیر. حرکت هر شئیدن اؤنجه آزربایجانین میللی منفعتلرینی گؤز اؤنونده بولوندورمالی و آددیملارینی بو هدف دوغرولتوسوندا آتمالیدیر. باشقا اؤنملی بیر مسئله ده بو کی میللی حرکت اؤز گوجونو دوغرو تثبیت ائتمه لی، گوجو و ایمکانلاری داخیلینده یول آلمایی پیلانلامالیدیر. خورداد اولایلاری بیزی یانیلتمامالی، او بیر استثنادیر و اولوشماسیندا میللی دویغولارین یانیندا باشقا بیر چوخ فاکتورون دا اؤنملی رول اوینادیغینی اونوتمامالیییق. خورداد اولایلاریندان سونرا میللی حرکت ده اؤزونو گؤسترمک ایچین تشبوثده بولونموش اما ایسته نن یانیتی آلامادیغینی سؤیلمه میز مومکوندور. بو چابالارین ان اؤنملیسی اورمو گؤلونون قورماسی ایله ایلگیلی اعتراض چاغیریلاری اولموشدور. اما اومولان سونوج آلینمامیشدیر. آزربایجان میللی حرکتینین گوجونو آبارتماماق لازیم، بو بیزی یانلیش موحاسیبلره سوروکلییه بیلر. آزربایجاندا گئنیش چاپدا بیر اعتراض حرکتینی باشلاتماق، بو حرکته رهبرلیک ائتمک، اونو سوردورمک، باشقا گوجلره قارشی قوروماق و آخیشینین دئییشمه مه سینی ساغلاماق میللی حرکتین بوگونکو شرطلرینده مومکون گؤزوکمه مه کدهدیر. بیزیم حتما تهراندا باش وئرن بو اعتراضی حرکتلره قاتیلمامیز گرکیر دییه بیر شئی یوخدور.
آزربایجان چوخ حساس تاریخی بیر دؤنمدن گئچیر و مرکزله باغلاری گه وشه مه کدهدیر. مرکزچی سیاسی گوجلرین یانیندا اولماق و یا آلیناجاق تاویرلا بو گروپلارین گوجله نمه سینه زمین یاراتماق میللی چیخارلاریمیزا ترس دوشمه کدهدیر. آزربایجان میللی حرکتینین آماجی بو حوکومتی ییخماق دئییل اونون داها اؤته سینده ایرانداکی عیرقچی ذهنیتی دییشدیرمکدیر، چونکو ایراندا عیرقچی ذهنیت دییشمه دیکجه آزربایجانین سورونو چؤزولمیه جکدیر. توتالیم ایسلام جومهوریتی دوشدو، ایراندا بو گون وار اولان و اقتدارا طالب اولان هانسی بیر تشکیلات بو چاغدیشی دوشونجه دن اؤزونو تصفیه ائتمیش کی بیزه یاراری اولسون. بوگون بوتون وارلیقلاری ایله آزربایجانا احتیاجی اولان تئشکیلاتلار سؤزده اولسون بئله آزربایجانلیلارین حقوقلارینا داییر اولوملو بیر مساژ وئرمه میشلردیر. اگر بونلاردان قورتولوب یارین اونلارلا موجادله ائدجه ییکسه، هزینه وئرمه میزین نه فایداسی و آنلامی واردیر. بو رئژیمله موجادیله ائتمک بوتون آجیماسیزلیغینا رغما داها آوانتاژلیدیر. آزربایجان میللتی و حرکتی اؤزو اؤز باشینین چاره سینه باخمالیدیر. بیزیم دوشونجه مرکزیمیز و ائیله م لریمیزی یؤنه تن تهران دئییل، تبریز و آزربایجان اولمالیدیر. بیز گونئی آزربایجاندا میللی ایراده نی حاکم قیلیب، اؤز وارلیغیمیزی و گوجوموزو مرکزه تحمیل ائتمه لیییک. کوردلرین تورکیه ده و عراقدا یاپدیغی کیمی. بیز کورد حرکتینی بو قونودا اؤرنک آلمالیییق. هر شئییمیزین قایناغی آزربایجان اولمالیدیر، دوشونجه لریمیزی بسله ین یئر آزربایجان اولمالیدیر. یاپمامیز گرکن ایش بو.
ایرانداکی ایچ چکیشمه هارا گئدیر؟
ایرانداکی ایچ چکیشمه لرین هارایا گئتدیگینی کسدیرمک گوج. اما بوتون اولانلارا و اولایلارا باخمایاراق هلهلیک هر شئیین رئژیمین کونتورولو آلتیندا اولدوغونو سؤیلمه میز مومکوندور و گؤزله نیلمز بیر حادیثه باش وئرمزسه رئژیمین وارلیغینی قورویا بیله جه یی مؤحتملدیر. ایکی ایله یاخین بیر سوره ده گؤروندو کی یاشیل حرکت بو توتومو ایله باشاری قازانامایاجاقدیر و یاشیل حرکتین گوددویو بو یول باشارییا اولاشمایاجاقدیر. یاشیل حرکتین یؤنتیم کادروسو بو رئژیمین بسلدیگی و ائییتدییی بیر کادرودور. اونلار ایسلام جومهوریتینین چؤکوشونو ایستمیرلر و بو چئلیشکیلی تاویرلاری بیر یئرده گوونلیک سوپاپی رولو اوینویاراق توپلومون انرژیسینین، نیفرت دویغوسونون بوشالماسینا و دولایلی بیر شکیلده رئژیمین بقاسینا یاردیم ائتمه کدهدیر. آیریجا یاشیل حرکتین، چوخ فرقلی و ضید دهنیت و یاپیدان اولوشدوغو ایچین بوتؤولویونو و دینامیکلییینی قوروماسی زور گؤرونور. اؤنوموزده کی جومهور باشقانلیغی سئچیملری چوخ اؤنملیدیر. اگر داها ایلیملی بیر موحافیظه کار گروپ ایش اوستونه گلیرسه، کی گلمه سی موحتملدیر ایصلاحاتچیلاری یئنیدن سیستئمه سوخمازلارسا بئله بیر اوزلاشما یاپیلاجاغی و حاکیمیت ایچ چئکیشملرینین بیر نبضه ده اولسون سنگیه جه یینه شاهید اولابیلیریک، آیریجا ایچریده خاتمی دؤنمینده اولدوغو کیمی نیسبی بیر آزالدیغین وئریلمه سی ده کیتله نین بیر چوخ کسیمینی ممنون ائده بیلیر. موحافیظه کارلار دا اؤز ایچینده پارچالانمیش وضعیتده دیرلر. احمدی نژاد حوکومتینین توتوم و داورانیشلاریندان راضی اولمایان گروپلار موجوددور. احمدی نژاد حاکیمیتینین هم ایچریده هم ده دیشاریدا سورومسوزجا داورانیشی موحافیظه کارلارین دا بیر چوخونو چیله دن چیخارمیشدیر. بو سببدن دولایی احمدی نژاد ذهنیتی و تاکیمینین یئنیدن ایش باشینا گلمه سی زور گؤرونور کی بو اولمازسا حاکمیتین ایشی اؤزللیکله دیش باسقیلار سببی ایله داها آغیرلاشاجاق و ایچریده یئنی پاتلاییشلارا زمین حاضرلایاجاقدیر.
جومهوری ایسیلامی بحران لار حاکیمیتیدیر و ذاتا بو بحران لاردان بسلنیر و یولونا دوام ائدیر. بو حاکمیت 30 ایلی آشقین بیر سوره ایچه ریسینده بیر آی بئله کیریزسیز یاشامامیشدیر، اونون ایچین کیریزلر ایله باش ائتمه یی یاخشی بیلیرلر.
بیز نه زامان قدر سوکوت ائده جه ییک؟
بیزیم سوکوت ائتدیگیمیزی سؤیلمک منجه یانلیش اولار. آزربایجان میللی حرکتی اؤز موجادله سینه دوام ائدیر. حرکت اؤز آخیشیندا و اؤز یولونو سوردورمکده دیر. موجادله ساده جه میدانلاردا یاپیلماز، میدان حرکتلری موجادله نین ساده جه بیر مئتودودور. آزربایجان میللی حرکتی و میللیلشمه ذهنیتی توپلوم ایچینده نهادینه اولور/قورومساللاشیر. آزربایجان میللی حرکتی بو بیچیمی ایله قیسا بیر تاریخین اورونودور. بیزیم میللی مسئله ایله ایلگیلی تجروبه میز آزدیر، میللی تشکیلاتلاریمیز یئنی شکیللنمیه باشلامیش. آزربایجان میللی حرکتی ایله پارالل بیر شکیلده و بو حرکتین ائتکیسینده، آزربایجان میللتی ده مرکزله آیریشما ایچریسینه گیرمیشدیر. بو بیر سورج مئسله سیدیر و بو سورج نورمال و دوغال بیر شکیلده گلیشمکدهدیر. بو حرکت گنج، دینامیک و چوخ بویوک پوتانسیله صاحب اولان بیر حرکتدیر. مئسله ساده جه زامان مسئله سی و بو پوتانسیل گوجون فعله چئوریلمسی سؤز قونوسودور. یاشیل حرکتله ایلگیلی سوکوتدان سؤز گئدیرسه، مرکزی قوولر آزربایجان میللتینین حاقلارینی فارس میللتی ایله ائشیت بیر شکیلده قبول ائتمدیکلری زامانا قدر بایکوت ائدیلمه لیدیرلر. مرکز یانلی تشکیلاتلار اؤزللیکله یاشیل حرکت آرتیق دئورین دییشدیغی گئرچیینی قبول ائتمهلی و اؤزلرینی یئنی شرتطرله اویغونلاشدیرمالیدیرلار. آرتیق آزربایجان ایرانین باشی دیییه مسئله نی گئچیشدیرمک مومکون دئییل. مرکزی تشکیلاتلار میللیتلر مسئله سینی و بوراداکی میللی آکتورلاری بیر وزنه کیمی قبول ائتمهلی و حسابلارینی بونا گؤره یاپمالیدیرلار.
آزربایجاندا یارانان بو اورتام تاریخیمیزده اندر راستلانان بیر حادیثهدیر و هر باخیمدان آزربایجانین خئیرینهدیر. آزربایجان، گونئی آزربایجان میللی حرکتینین له ینه بیر گئچیش سوره جی ایچریسینده دیر. بو سورج آزربایجاندا یاپیسال بیر دییشیمی برابرینده گتیرجکدیر. میللی حرکت بوتون گوجونو میللتیمیزین بو سوره جدن ساغلیقلی و اکسیکسیز گئچمه سی ایچین سفربر ائتمه لیدیر. تاریخ بیر ایکی گوندن عبارت دئییل، بعضا بیزیم فورصت گؤردوگوموز بیر دوروم داها بؤیوک تهدیدلری برابرینده گتیره بیلر. بیزیم میللت اولاراق آجی تجروبه لریمیز وار، اتابک پاریکندا، خیابانی اولایلاریندا، 21 آزرده، خالق ی موسلمان حرکتی و خورداد اولایلاریندا تهرانین تاویرینی تجروبه ائتمیش بیر میللتیک. بیر دلیکدن ایکی کره سانجیلماق خطادیر. بیز دفعه لرجه سانجیلدیق، بیر داها و بیله رک سانجیلمانین عاغیل دیشی بیر داورانیش اولدوغو آیدیندیر. هر حالدا آزربایجان میللتینین تاریخی حافیظه سینده بو اولایلار مؤوجوددور و اونون داورانیشلارینی شکیللندیریر.
بیزیم عمله گیرمه میز اوچون هانسی شرطلرین اولماسی گرکیر؟
بیزیم عمله، حرکته گئچمه میز آزربایجان میللتینین ایراده سینه باغلیدیر و آزربایجان میللی حرکتی بو ایراده یه تابع اولمالیدیر. یاپیلماسی گرکن بیر شئی اولورسا دا تامامیله یاشیل حرکتدن باغیمسیز اولمالیدیر. من شخصا بو آشامادا میدان حرکتیندن یانا دئییلم، چونکو آزربایجاندا صفلر هله نئتلشمه میش، منجه گؤزله مه پولیتیکاسی نی ایزلمک چوخ ساغلیقلی و دوغرو بیر یؤنتمدیر.
گونازپورت کوچوردو
Danışıq-15 / Azərbaycan Demokrasi Ocağının Talas Avşar ilə danışığı
Azərbaycan Demokrası Ocağı : milli hərəkət nə zamana qədər iranda olub-bitənlər haqqında sukut edəcək ? milli fəalların sukutu onları toplumun mərcə teyfi durumundan ayırmağa zəmin yaratmazmı ? İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulması bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola bilər yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var ? və …. buna bənzər başqa sorularımızın cavabını Siyasi araşdırıcı sayın Talas Avşar ilə danışmışıq , sayğı deyer düşünürlərimizin əməkdaşlığı ilə bu mubahisələrin genişlənməsi və bu mubahisələrin içindən milli mənafeimiz uğrunda doğru bir yol xəritəsinin ip uclarının çıxmasını arzu edirik
İndi ne etmeliyik?
Şubhesiz ki İran siyas sınırları içerisinde baş veren olaylar, bizi de bu cografiyanın
içinde olduğumuz için ilgilendirmekdedir. İran hakimiyetinin özellikle son iki ilde derin bir kirizle boğuşduğuna şahidik. İranda olayların haraya gedeceğini Milli Hereket kestirmeli ve ona göre tavırını almalıdır.
Dartışmalar sonucu düşünceleri ortaya qoyup ortaq bir qerara gelmek, dogru hereket çizgisini bulup ve ortaq çözüme ulaşmayı qolaylaştırmaq, Azerbaycan milli menfeetleri yolunda müşterek hereket etme imkanını doğura biler.
Bu açıdan Azerbaycan demokrasi Ocağının dartışmalara zemin yaratması teqdire layiqdir.
Sorunuza gelince, Azerbaycan Milli Hereketi öz ilkelerine dayanaraq stratejisini belirlemelidir. Herket her şeyden önce Azerbaycanın milli menfetlerini göz önünde bulundurmalı ve addımlarını bu hedef doğrultusunda atmalıdır. Başqa önemli bir mesele de bu ki Milli Hereket öz gücünü doğru tesbit etmeli, gücü ve imkanları daxilinde yol almayı pılanlamalıdır. Bezileri Mill Hereketin gücünü çox qabardaraq istediğini yapma gücüne sahib olduğunu beyan edirler ve genelde 2006 olaylarını buna örnek olaraq gösteyirler. Xordad olayları bizi yanıltmamalı, o bir istisnadır ve oluşmasında milli duyguların yanında başqa bir çox faktorun da önemli rol oynadığını unutmamalıyıq. Xordad olaylarından sonra Milli Hereket de özünü göstermek için teşebbusde bulunmuş amma istenen yanıtı almadığını söylememiz mümkündür. Bu çabaların en önemlisi Urmu Gölünün qurması ile ilgili etiraz çağırıları olmuşdur. Amma umulan sonuc alınmamıştır.
Azerbaycan Milli Hereketinin gücünü abartmamaz lazım, bu bizi yanlış muhasibelere sürükleyebiler. Azerbaycanda geniş çapta bir etiraz hereketini başlatmaq, bu herekete rehberlik etmek, onu sürdürmek, başqa güclere qarşi qorumaq ve axışının deyişmemesini sağlamaq Milli Hereketin bugünkü şertlerinde mümkün gözükmemekdedir. Bizim illa ki Tehranda baş veren bu etirazi hereketlere
qatılmamız gerekir deye bir şey yoxdur.
Azerbaycan çox hessas tarixi bir dönemden geçir ve merkezle bağları gevşemektedir. Merkezçi siyasi güclerin yanında olmaq veya alınacaq tavırla bu grupların güclenmesine zemin yaratmaq milli çıxarlarımıza ters düşmektedir.
Azerbaycan Milli Hereketinin amacı sadece bu hukumeti yıxmaq degil onun daha ötesinde İrandakı ırqçı zehniyeti deyiştirmekdir, çünkü İranda ırqçı zehniyet deyişmedikce Azerbaycanın sorunu çözülmiyecekdir. Tutalım İslam cumhuriyeti düşdü, İranda bu gün var olan ve iqtidara talib olan hansı bir teşkilat bu çagdışı düşünceden özünü tesfiye etmiş ki bize yararı olsun. Bugün bütün varlıqları ile Azerbaycana ehtiyacı olan teşkilatlar sözde olsun bele Azerbaycanlıların huquqlarına dayir olumlu bir mesaj vermemişlerdir. Eyer bunlardan qurtulub yarın onlarla mücadele edeceyikse, hezine vermemizin ne faydası ve anlamı vardır. Bu rejimle mücadile etmek bütün acımasızlığına reğmen daha avantajlıdır. Azerbaycan milleti ve hereketi özü öz başının çaresine baxmalıdır.
Bizim düşünce merkezimiz ve eylemlerimizi yöneten Tehran deyil, Tebriz ve Azerbaycan olmalıdır. Biz Güney Azerbaycanda milli iradeni hakim qılıb, öz varlığımızı ve gücümüzü merkeze tehmil etmeliyik. Kürdlerin Türkiyede ve Iraqda yapdığı kimi. Biz Kürd hereketini bu qonuda örnek almalıyıq. Her şeyimizin qaynağı Azerbaycan olmalıdır, düşüncelerimizi besleyen yer Azerbaycan olmalıdır. Yapmamız gereken iş bu.
İrandaki iç çekişme hara gedir?
İrandakı iç çekişmelerin haraya getdiyini kesdirmek zor. Amma bütün olanlara ve olaylara baxmayaraq helelik her şeyin rejimin kontorolu altında olduğunu söylememiz mümkündür ve gözlenilmez bir hadise baş vermezse rejimin varlığını qoruya bileceyi möhtemeldir. İki ile yaxın bir sürede göründü ki Yaşıl Hereket bu tutumu ile başarı qazanamayacaqdır ve Yaşıl Hereketin güddüyü bu yol başarıya ulaşmayacaqdır. Yaşıl Hereketin yönetim kadrosu bu rejimin beslediyi ve eyitdiyi bir kadrodur. Onlar İslam Cumhuriyetinin çöküşünü istemirler ve bu çelişkili tavırları bir yerde güvenlik supapı rolu oynuyaraq toplumun enerjisinin, nifret duygusunun boşalmasına ve dolaylı bir şekilde rejimin beqasına yardım etmekdedir. Ayrıca Yaşıl Hereketin, çox ferqli ve zit zehniyet ve yapıdan oluştuğu için bütövlüyünü ve dinamikliyini qoruması zor görünür. Önümüzdeki cumhur başqanlığı seçimleri çox önemlidir. Eger daha ılımlı bir muhafizekar grup iş üstüne gelirse, ki gelmesi muhtemldir islahatçıları yeniden sisteme soxmazlarsa bele bir uzlaşma yapılacağı ve hakimiyet iç çekişmelerinin bir nebze de olsun sengiyeceğine şahid olabilirik, ayrıca içeride Xatemi döneminde olduğu kimi nisbi bir azaldığın verilmesi de kitlenin bir çox kesimini memnun ede bilir. Muhafizekarlar da öz içinde parçalanmış veziyetdedirler. Ehmedinejad hukumetinin tutum ve davranışlarından razı olmayan gruplar mevcuddur. Ehmedinejad hakimiyetinin hem içeride hem de dışarıda sorumsuzca davranışı muhafizekarların da bir çoxunu çileden çıxarmışdır. Bu sebebden dolayı Ehmedinejad zehniyeti ve takımının yeniden iş başına gelmesi zor görünür ki bu olmazsa hakmiyetin işi özellikle dış basqılar sebebi ile daha agırlaşacaq ve içeride yeni patlayışlara zemin hazırlayacaqdır. Cumhuriye İsalami krizler hakimiyetidir ve zaten bu krizlerden beslenir ve yolunu devam edir. Bu hakmiyet 30 ili aşqın bir süre içerisinde bir ay bele kirizsiz yaşamamıştır, onun için kirzler ile baş etmeyi iyi bilirler.
Biz ne zaman qeder sukut edeceyik?
Bizim sukut etdiyimizi söylemek mence yanlış olar. Azerbaycan Milli Hereketi öz mücadelesine devam edir. Herket öz axışında ve öz yolunu sürdürmekdedir. Mücadele sadece meydanlarda yapılmaz, meydan hereketleri mücadelenin sadece bir metodudur. Azerbaycan Milli
Hereketi ve millileşme zehniyeti toplum içinde nehadine olur ve hereket qurumsallaşdıqca milli hereketi besleyecektir. Ve hereketin önüne yeni imkanlar ve fursetler yaradacaqdır. Azerbaycan Milli Hereketi bu biçimi ile qısa bir tarixin ürünüdür. Bizim milli mesele ile ilgili tecrübemiz azdır, milli teşkilatlarımız yeni şekillenmeye başlamış. Azerbaycan Milli Hereketi ile paralel bir şekilde ve bu Hereketin etkisinde, Azerbaycan milleti de merkezle ayrışma içerisine girmişdir. Bu bir sürec meselesidir ve bu sürec normal ve doğal bir şekilde gelişmektedir. Mill hereketin gelişimi ise çox yönlü ve murekeb bir sürecdir, şertlere uygun duraqlar ve ya hız qazanar. Bu Hereket genc, dinamik ve çox büyük potansiyele sahib olan bir hereketdir. Mesele sadece zaman meselesi ve bu potansiyel gücün fele çevrilmesi söz qonusudur. Yaşıl Hereketle ilgili sukutdan söz gedilirse, merkezi quvveler Azerbaycan milletinin haqlarını Fars milleti ile eşit bir şekilde qebul etmedikleri zamana qeder baykot edilmelidirler. Merkez yanlı teşkilatlar özellikle Yaşıl Hereket artıq devrin değiştiği gerçeğini qebul etmeli ve özlerini yeni şertlerle uygunlaşdırmalıdırlar. Artıq Azerbaycan İranın başı diye meseleni geçişdirmek mümkün değil. Merkezi teşkilatlar milliyetler meselesini ve buradakı milli aktorları bir vezne kimi qebul etmeli ve hesablarını buna göre yapmalıdırlar.
Azerbaycanda yaranan bu ortam tariximizde ender rastlanan bir hadisedir ve her baxımdan Azerbaycanın xeyrinedir. Azerbaycan Güney Azerbaycan Milli Hereketinin lehine bir geçiş süreci içerisindedir. Bu sürec Azerbaycanda yapısal bir değişimi beraberinde getirecektir. Milli hereket bütün gücünü milletimizin bu sürecden sağlıqlı ve eksiksiz geçmesi için seferber etmeldir. Tarix bir iki günden ibaret deyil, bezen bizim furset gördüyümüz bir durum daha böyük tehditleri beraberinde getire biler. Bizim millet olaraq acı tecrübelerimiz var, Etabek Parıknda, Xiyabani olaylarında, 21 Azerde , Xalq i Muselman Herketi ve Xordad olaylarında Tehranın tavırını tecrübe etmiş bir milletik. Bir delikten iki kere sancılmaq xetadır. Biz defelerle sancıldıq, bir daha ve bilerek sancılmanın ağıl dışı bir davranış olduğu aydındır. Her halda Azerbaycan milletinin tarixi hafizesinde bu olaylar mövcuddur ve onun davranışlarını şekillendirir.
Bizim emele girmemiz üçün hansi şertlerin olması gerekir?
Bizim emele, herekete geçmemiz Azerbaycan milletinin iradesine bağlıdır ve Azerbaycan Milli Herekiti bu iradeye tabi olmanin yanısıra milli çıxarlar dogrultusunda milletin iradesine yön vermeli, Yapılması gereken bir şey olursa da tamamiyle merkezi quvelerden bağımsız olmalıdır. Bu aşamada meydan hereketinin olumlu sonuc dogurub doğurmıyacağı ve olanaqları haqda derin düşünmek gerekir, çünkü Azerbaycanda sefler hele netleşmemiş, mence bu aşamada gözlemleme ve gözleme politikası çox sağlıqlı ve dogru bir yöntemdir.
Danışıq-14 / Azərbaycan Demokrasi Ocağının Güntay Gəncalpla söyləşisi
Azərbaycan Demokrası Ocağı : milli hərəkət nə zamana qədər iranda olub-bitənlər haqqında sukut edəcək ? milli fəalların sukutu onları toplumun mərcə teyfi durumundan ayırmağa zəmin yaratmazmı ? İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulması bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola bilər yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var ? və …. buna bənzər başqa sorularımızın cavabını Siyasi araşdırıcı sayın Güntay Gəncalp dan soruşmuşuq , sayğı deyer düşünürlərimizin əməkdaşlığı ilə bu mubahisələrin genişlənməsi və bu mubahisələrin içindən milli mənafeimiz uğrunda doğru bir yol xəritəsinin ip uclarının çıxmasını arzu edirik
Bəzən ictimai olayların sürətli gəlişməsi insanların bilinc düzeyini üstələyir. Yaradılışı etibarı ilə insanın duyqusallığa qapılması özünü düşüncələrə buraxmasından daha asandır. Bu üzdən də tarix duyquların ürünü, bilim isə, daha çox düşüncənin ürünüdür. Bilim və duyqusallıq arasında tarazlıq yaratmaq gərəkir, yəni ağıl və duyqu arasında. Müşəxxəs olaraq “nə etməmiz gərəkir?” sorusuna mən bu şəkilədə cavab verə bilərəm: Biz çalışmalarımızı duyqu planından düşüncə planına sövq etməliyik. Çünkü biz tarix boyu fikrən məğlub olmuşuq. İnqilab yaradacaq gücümüz hər zaman olmuş, indi də var. Lakin milli düşüncə zəminində biz uzun zamandan bəri yenilə-yenilə gəlmişik. Əsas amacımız bu yenilgəni tarixdən qaldırmaq olmalıdır. Bunun üçün siyasi-ictimai inqilaba imkan yoxdursa, mədəniyətdə inqilab etməliyik. Bizim bu qonu üzərində dərincə çalışmamız gərəkir. Farsların pozisionu ilə bizimki eyni deyil. Biz asimilasiona məhkum edilmişik. Mədəni inqilab yoluyla birikdirəcəyimiz gücü başqa tür əldə edə bilmərik. Yəni bir nitəlik yolunda çabalarımızı sürdürməliyik. Tələsməyə gərək yoxdur, tarixin sonu da deyildir. Milli duyqu və düşüncələrimizi toplumun dərin qatlarına daşımalıyıq. Bu da örnəyin İranda hansısa hərəkətə və göstərilərə qatılmaqla gerçəkləşə bilməz. Farslar demokrasi yolunda mübarizə aparırlarsa, biz milli-demokrasi yolunda mübarizə aparırırıq. Hər türlü İranda demokrasi savaşlarına moral dəstək vermək borcumuzdur, ancaq bu öz kimliyimizi unudaraq o hərəkətin bir parçası olmaq anlamında olmamalıdır. Olayları müqayisə yolu ilə daha yaxşı anlaya bilərik. Çində demokrasi yolunda mübarizə gedir. Ancaq Doğu Türkistanın dərdi başqa. Buna rəğmən Batıdakı Doğu türkistan liderləri Çindəki demokratikləşmə hərəkətinə qatılmasalar da ona teoridə dəstək verməkdədirlər. Sanıram bizdə də buna bənzər pozision var. Yaşıl Hərəkəti Dünya dəstəkləməkdə ikən, bizim ona “bunlar da keçmişdə iqtidarda olmuşlar” kimi bayağı sözlərlə qarşı çıxmamız etik deyil, dünyadakı özgürlük dalğalarının əsintisi ilə uyumlu açıqlama deyil. Ancaq bütün olanların ötəsində bizim təməl sorunlarımız var, ona cavab verməmiz lazəımdır. Düşünən bir türk toplumu oluşdurmamız lazım. Bunun üçün milli aydınlama evrələri gərəkir. Bu, olmadan biz gerçək tarixi pozisionumuzu əldə edə bilmərik. Məncə, bir çox suallar düşüncə zəminində hələ cavablanıb toplumun qatmanlarına yayımlanmamışdır. Düşüncə düzəni dəyişməlidir, yoxsa heç bir dəyişim olmaz. Bizim açımızdan da gerçək inqilab budur. Uzun sürsə də biz çabalarımızı bu yöndə yürütməliyik. Bir az da biz səbirli olalım, başqaları inqilab etsinlər. Tələsməyə gərək yoxdur və gənclərimizi bu canavar rejimə yem etməməliyik. Dünya və Orta Doğudakı olaylar bu rejimlə hesablaşacaq. Uzun sürməz. Biz ana amacımızın peşində olmalıyıq. Milli kadrlaşma, milli iradə, milli hüquq, milli ordu, milli kimlik. Bizim ana sorunlarımız budur. Bunların siyasi, mədəni, hüquqi və tarixi ədəbiyatını hələ oluşdurmamışıq. Biz hələ əkinlə məşğul olmalıyıq. Bizim biçinimiz bir az zaman alacaq. Zaman hər şeyin çözücüsüdür. Yetər ki, bu zamanın içini türkçə düşüncələrlə doldura biləlim. Biz milli hərəkətin düşüncəsini, etiyini və estetiyini oluşdurmaqla görəvliyik.
İrandaki iç çəkişmə hara gedir?
Bir çox filosofların ortaya qoyduğu dialektik evrim sürəci İran şərtləri üçün də uyqulanmaqdadır. Hər hakim tez öz içindən antitezini yetişdirər. Belə olmazsa, evrim olmaz. İran inqilabı da öz antitezini yetişdirmişdir. Heç bir müxalifət İranda Yaşıllar kimi bu möhtəşəm hərəkəti yarada bilməzdi. Çünkü onların heç birinin xalq içində nüfuzu yoxdur. Yaşıl Hərəkət ilk başlanqıcında yasal bir hərəkət idi. Bax, antitezlər bu şəkildə yasal olaraq ortaya çıxar, sonra yasalara sığmaz, yeni anayasa istər. Yasal olduğu üçün dəyişimdən yana olan, dini istibdaddan bezmiş olan toplum çox güclü şəkildə qatıldı. Çünkü ilk günlərdə öldürmə yox idi. Təbliğat idi. Seçimə hiylə qarışdıqdan sonra da toplumun qatılımı çox möhtəşəm idi. Çünkü yasal hərəkət idi. Ya da toplum yasal olduğunu sanırdı. Öldürmələr, saldırılar toplumu qorxutdu. Qatılımlar az olsa da davam etdi. Ancaq hər basqı özünə uyqun təpki oluşdurar. Yaşıl Hərəkət yasa dışılığına itələndi. Liderləri tutuqlandıqdan sonra tamamən bu savaş yasalara qarşı dönüşdü. İndi artıq anayasanın uyqulanması yolunda deyil, anayasanın dəyişməsi yolunda savaş gedir. Uzun illər boyunca ölkənin sərmayəsini ələ keçirmiş bu rejim ölər, anayasanın dəyişiminə getməz. Dünya kamuoyu rejimə qarşı dönüşmüş bu savaşa dəstək verir. Bu üzdən də artıq böyük uçurumlar müxalifət və rejim arasında ortaya çıxmış. Böyük ayətullahlar da liderlərin tutuqlanmasına təpki göstərirlər. Bu gəlişmələr rejimə qarşı savaşı daha da təşviq etməkdədir. Ancaq dəyişimin çox qanlı və sancılı, həm də uzun vədəli olması söz qonusu ola bilər. Önəmli olan toplumda rejimin 32 illik qorxu düzəninə qarşı etiraz cəsarətinin yaranmasıdır.
Biz nə zamana qədər sükut edəcəyik?
Sükut etməmişik. Güclü düşüncə işləri ilə uğraşan insanlarımız var. Həm daxildə, həm də xaricdə. Yanlış ortamlarda çətinliklə birikdirdiyimiz milli enerjimizi sükutu pozmaq adı ilə hədər vermək doğru olmaz. Zahirən səssizlik olaraq görənən bu sükutumuzun pozulmasını zaman özü bəlli edəcək. Biz İranda demokrasi yolunda gedən savaşlara açıqca açıqlamalarımızda dəstək verməliyik məncə. Bunun yanı sıra bəlli zaman üçün hazırlanmalıyıq. Yaxın gələcəkdə də böyük dəyişimlər ola bilər. Xaməneyi ölə bilər. Başqa olaylar da ola bilər. Belə olur genəldə. Elə bir an gəlir ki, diktator rejimlər artıq xiyabanlardakı göstərilərə güllə ata bilmir. Müzakirəyə başlayır. Hər zaman belə olmuş, İranda da belə olacağı bəklənir. Bax, bu zaman bizim sükutumuzun içindən böyük səslər çıxacaq. Biz bu günə hazır olmalıyıq. Güney Azərbaycanda və İranın genəlində möhtəşəm türklük hərəkəti başlamalı və İranın dəyişik hərbi yerlərində görəvli olan türkləri milli hərəkətin yanında və önündə aparıcı güc kimi görməliyik. Belə olmazsa, Batı Azərbaycanda millətimizin üzərinə soyqırım uyqulana bilər. Millətimizi qorumaqla mükəlləfik. Ancaq o zaman hansı siyasi öncəliklərlə çıxış edəcəyimiz qonusunda bir söz deyə bilmərəm. Bunu o zamankı pozisionlar bəlli edər.
Bizim əməl etməmiz üçün hansı şərtlərin olması gərəkir?
Birinci, toplumumuzda geniş türklük bilinci oluşmalıdır. Bu olmazsa, olmaz. İkinci, toplumumuzda türk kimliyi və türk dili mərkəzli çağdaşlaşma sürəci başlamalıdır. Üçüncü, bizim başqaları ilə tarixi istəklərimizin sınırları bəlirlənməlidir. Niyət bizim hərəkətin ontolojisini oluşdurar. Toplumlar tarixlərinə, təbiətlərinə görə millətləşməzlər, niyətlərinə görə millətləşərlər. Ata sözümüz deyir: “Niyət hara mənzil ora.” Niyətimizin yazısı, sənəti, etiyi və estetiyi açıqca göz önündə olmalıdır. Böylə olduğunda əməl üçün, yalnızca hələ sinfi kimliyi bəlli olmayan gənclər aktiv olmazlar, bütün siniflər, özəlliklə orta sinif də bu hərəkətə qatılar. 2006-ci ildə gənclərimiz şəhid oldu. Bu mübarizəyə bazar dəstək vermədi. Etisablar olmalı idi. Nədən belə olmadı? Çünkü onu da zaman yetişdirəcək. Bizim mübarizəyə bütün təbəqələr qatılmaldır. Bunlar zamanla oluşacaq və bizim əməl meydanımız o zaman daha da genişləyəcək.
Bəzi aydınlarımız İranda olan başqa hərəkətlər ilə tənqidi diyaloğun qurulmasından yanadırlar. Bunun bizim milli çıxarlarımız uğrunda ola biləcəyini duşunürlər. Sizcə böylədir, yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsimi var?
Bu hərəkətlərin içində ərimə təhlükəsi deyə bir şey yoxdur. Əgər bu hərəkət hansısa bir hərəkətin içində əriyəcək dərəcədə zəifdirsə, o zaman ona güvənmək də olmaz. Niyə ərisin ki? Əriyəcək olan bir hərəkətin gələcəyinə güvənmək olmaz ki. İranda bəzi dəyişimlər olacaq ki, biz onlarla işbirliyi etmək zorunda olacağıq. Biz bu ölkədə yaşayırıq, bu ölkənin gerçəklərinin dışına çıxa bilmərik. Yaşıl Hərəkətlə işbirliyi edəlim deyənlər də haqlıdırlar. Burada haqsız olan yoxdur. Önəmli olan olaya hansı baxış açısından baxmaqdır. Yəni yaşıl hərəkətə qatılımdan niyət nədir, o, göz önündə bulunmalıdır. Yaşıl Hərəkət İranda yaşayan bütün millətlərin yararınadır. Başda da bizim yararımızadır. Çünkü Musəvi türkdür. Biz soy olaraq türk olan hər kəsin türklüyə yararlı ola biləcəyinə inanmalıyıq. Yoxsa 30 milyon türk haqqından danışa bilmərik. 30 milyon türk dediyimiz varlığın 10 milyonu bəlkə Musəvi kimidir. Biz fərdlərlə ilgilənməməliyik sistemlə ilgilənməməliyik. Yəni örnəyin Musəvini də türklüyündən uzaqlaşdırmış olan bir düzən var. Bu düzən bizim düşmənimizdir, Musəvi kimi şəxsiyətlər deyil. Ayrıca, bu gün Musəvi dünyada demokrasidən yana olan bir lider kimi tanınmış və onun türk olması da bu açıdan türklər üçün bir məziyətdir. Bir şəkildə biz Yaşıl Hərəkətin dışında deyilik. Liderliyindəyik. Türk insanı olaraq bu hərəkətin başındayıq. Ancaq modern türk istəkləri olaraq hərəkətin dışındayıq. Bunu da ələ keçirmənin yöntəmləri üzərində düşünməkdə yarar var. Musəvi özbəöz türkdür. Onun dünyagörüşü dartışıla bilər, ancaq milliyəti türkdür. Milliyəti insan verən doğadır. Onu dəyişdirmək olmaz. Dəyişimi, asimilasion yolu ilə olur.
Birləşdirci amillər nədir?
Bizim əsas birləşdirici amilimiz ortada yoxdur nə yazıq ki. Çünkü birləşdirici amil, düşüncələr deyil, ortaq bir inancdır. Düşüncə professional bir işdir. Biri az bilər, biri çox. Ancaq toplumu bir mərkəzdə bütünləşdirən ortaq bir inancdır. Bu günə qədər də bizim farsların qarşısında yenilişimizin səbəbi budur. Məsələn Doğu Türkistanda birləşdirici bir inanc amilir var. Toplumun asimilasionunu önləyir. Məncə Doğu Türkistanda asimilasion yoxdur, kolonizasion var. Ancaq İranda türklərin asimilasionu söz qonusudur. Çünkü Uyqurların inanc fərqliliyi onların qoruyucusu və bizim farslarla inac özdeşliyimiz bizim əridicimizdir. Bunun üzərində böyük din mütəfəkkirləri düşünməlidir. Bu, bizim tarixi sorunumuzdur, əsas sorunumuzdur. Türk—İslam inancı oluşmalıdır. Bunun əskilərdən örnəkləri vardır. Ancaq Pəhləvilər, özəlliklə islam rejimi çox güclü biçimdə türklərin özgürlükçü İslam alqılayışlarını məhv etdilər. Bunu canlandırmanın bir yolu olmalı. Bir mədəniyətin orta dirəyini təşkil edən inancdır. Bir toplum inancını itirdiyində, başqa millətlərin içində əriməsi asanlaşar. Bizim inancımızı farslar çalmışlar. Bunu onarmamız lazımdır. Türk kimliyi Anadoluda olduğu kimi İranda da türklərin inanc düzeyinə yüksəlməlidir. Atatürkün ən böyük başarısı türk kimliyini toplumun tarixi inancı ilə özdeşləşdirməsi olmuşdur. Biz bu kimi böyük işlərlə uğraşmalıyıq. Bu da sükut anlamında deyil, tarixin dərinliyini etkiləyəcək işlər görmək anlamındadır.
دانیشیق- 14 / آزربایجان دموکراسی اوجاغی نین گونتای گنجالپ لا اوزه ل سؤیله شی سی
آذربایجان دموکراسی اوجاغی : میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک ؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی ؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار ؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی سیاسی آراشدیریجی سایین گونتای گنجالپ دان سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
اينديکي دورومدا نه ائتمه لي یيک؟
بعضن ايجتيماعي اولايلارين سورعتلي گليشمه سي اينسانلارين بيلينج دوزئييني اوسته له يير. ياراديليشي اعتيباري ايله اينسانين دويقوسالليغا قاپيلماسي اؤزونو دوشونجه لره بوراخماسيندان داها آساندیر. بو اوزدن ده تاريخ، دويقولارين اورونو، بيليم ايسه، داها چوخ دوشونجه نين اورونودور. بيليم و دويقوسالليق آراسيندا تارازليق ياراتماق گره کير، یعنی عاغیل و دویقو آراسیندا. مشخص اولاراق «نه ائتمه ميز گره کير؟» سوروسونا من بو شکيلده جاواب وئره بيلرم: بيز چاليشمالاريميزي دويقو پلانيندان دوشونجه پلانينا سؤوق ائتمه لي یيک. چونکو بيز تاريخ بويو فيکرن مغلوب اولموشوق. اينقيلاب ياراداجاق گوجوموز هر زامان اولموش، ايندي ده وار. لاکين ميللي دوشونجه زمينينده بيز اوزون زاماندان بري يئنيله- يئنيله گلميشيک. اساس آماجيميز بو يئنيلگه ني تاريخدن قالديرماق اولماليدير. بونون اوچون سياسي-ايجتيماعي اينقيلابا ايمکان يوخدورسا، مدنييتده اينقيلاب ائتمه لي یيک. بيزيم بو قونو اوزرينده درينجه چاليشماميز گره کير. فارسلارين پوزيسيونو ايله بيزيمکي عئيني دئييل. بيز آسيميلاسيونا محکوم ائديلميشيک. مدني اينقيلاب يولويلا بيريکديره جگيميز گوجو باشقا تور الده ائده بيلمريک. يعني بير نيته ليک يولوندا چابالاريميزي سوردورمه لي یيک. تلسمه يه گرک يوخدور، تاريخين سونو دا دئييلدير. ميللي دويقو و دوشونجه لريميزي توپلومون درين قاتلارينا داشيماليييق. بو دا اؤرنه یين ايراندا هانسيسا حرکته و گؤستريلره قاتيلماقلا گئرچکلشه بيلمز. فارسلار دئموکراسي يولوندا موباريزه آپاريرلارسا، بيز ميللي- دئموکراسي يولوندا موباريزه آپاريريريق. هر تورلو ايراندا دئموکراسي ساواشلارينا مورال دستک وئرمک بورجوموزدور، آنجاق بو اؤز کيمليگيميزی اونوداراق او حرکتين بير پارچاسي اولماق آنلاميندا اولماماليدير. اولايلاري موقاييسه يولو ايله داها ياخشي آنلايا بيلريک. چينده دئموکراسي يولوندا موباريزه گئدير. آنجاق دوغو تورکيستانين دردي باشقا. بونا رغمن باتيداکي دوغو تورکيستان ليدئرلري چينده کي دئموکراتيکلشمه حرکتينه قاتيلماسالار دا اونا تئوريده دستک وئرمکده ديرلر. سانيرام بيزده ده بونا بنزر پوزيسيون وار. ياشيل حرکتي دونيا دستکله مکده ايکن، بيزيم اونا «بونلار دا کئچميشده ايقتيداردا اولموشلار» کيمي باياغي سؤزلرله قارشي چيخماميز ائتيک دئييل، دونياداکي اؤزگورلوک دالغالاري نين اسينتيسي ايله اويوملو آچيقلاما دئييل. آنجاق بوتون اولانلارين اؤته سينده بيزيم تمل سورونلاريميز وار، اونا جاواب وئرمه ميز لازيمدير. دوشونن بير تورک توپلومو اولوشدورماميز لازيم. بونون اوچون ميللي آيدينلاما ائوره لري گره کير. بو، اولمادان بيز گئرچک تاريخي پوزيسيونوموزو الده ائده بيلمريک. منجه، بير چوخ سواللار دوشونجه زمينينده هله جاوابلانيب توپلومون قاتمانلارينا ياييملانماميشدير. دوشونجه دوزه ني دَييشمه ليدير، يوخسا هئچ بير دَييشيم اولماز. بيزيم آچيميزدان دا گئرچک اينقيلاب بودور. اوزون سورسه ده بيز چابالاريميزي بو يؤنده يوروتمه لي یيک. بير آز دا بيز صبيرلي اولاليم، باشقالاري اينقيلاب ائتسينلر. تلسمه يه گرک يوخدور و گنجلريميزي بو جاناوار رئژيمه يئم ائتمه مه لي یيک. دونيا و اورتا دوغوداکي اولايلار بو رئژيمله حسابلاشاجاق. اوزون سورمز. بيز آنا آماجيميزين پئشينده اولماليييق. ميللي کادرلاشما، ميللي ايراده، ميللي هوقوق، ميللي اوردو، ميللي کيمليک. بيزيم آنا سورونلاريميز بودور. بونلارين سياسي، مدني، هوقوقي و تاريخي ادبيياتيني هله اولوشدورماميشيق. بيز هله اکينله مشغول اولماليييق. بيزيم بيچينيميز بير آز زامان آلاجاق. زامان هر شئيين چؤزوجوسودور. يئتر کي، بو زامانين ايچيني تورکچه دوشونجه لرله دولدورا بيله ليم. بيز ميللي حرکتين دوشونجه سيني، ائتيگيني و ائستئتيگيني اولوشدورماقلا گؤرولي یيک.
ايرانداکي ايچ چکيشمه هارا گئدير؟
بير چوخ فيلوسوفلارين اورتايا قويدوغو ديالئکتيک ائوريم سورجي ايران شرطلري اوچون ده اويقولانماقدادير. هر حاکيم تئز اؤز ايچيندن آنتيتئزيني يئتيشديرر. بئله اولمازسا، ائوريم اولماز. ايران اينقيلابي دا اؤز آنتيتئزيني يئتيشديرميشدير. هئچ بير موخاليفت ايراندا ياشيللار کيمي بو مؤحتشم حرکتي يارادا بيلمزدي. چونکو اونلارين هئچ بيري نين خالق ايچينده نوفوذو يوخدور. ياشيل حرکت ايلک باشلانقيجيندا ياسال بير حرکت ايدي. باخ، آنتيتئزلر بو شکيلده ياسال اولاراق اورتايا چيخار، سونرا ياسالارا سيغماز، يئني آناياسا ايستر. ياسال اولدوغو اوچون دَييشيمدن يانا اولان، ديني ايستيبداددان بئزميش اولان توپلوم چوخ گوجلو شکيلده قاتيلدي. چونکو ايلک گونلرده اؤلدورمه يوخ ايدي. تبليغات ايدي. سئچيمه حيله قاريشديقدان سونرا دا توپلومون قاتيليمي چوخ مؤحتشم ايدي. چونکو ياسال حرکت ايدي. یا دا توپلوم یاسال اولدوغونو سانیردی. اؤلدورمه لر، سالديريلار توپلومو قورخوتدو. قاتيليملار آز اولسا دا داوام ائتدي. آنجاق هر باسقي اؤزونه اويقون تپکي اولوشدورار. ياشيل حرکت ياسا ديشيليغينا ايته له ندي. ليدئرلري توتوقلانديقدان سونرا تامامن بو ساواش ياسالارا قارشي دؤنوشدو. ايندي آرتيق آناياسانين اويقولانماسي يولوندا دئييل، آناياسانين دَييشمه سي يولوندا ساواش گئدير. اوزون ايللر بويونجا اؤلکه نين سرمايه سيني اله کئچيرميش بو رئژيم اؤلر، آناياسانين دَييشيمينه گئتمز. دونيا کامواويو رئژيمه قارشي دؤنوشموش بو ساواشا دستک وئرير. بو اوزدن ده آرتيق بؤيوک اوچوروملار موخاليفت و رئژيم آراسيندا اورتايا چيخميش. بؤيوک آيت اللاهلار دا ليدئرلرين توتوقلانماسينا تپکي گؤستريرلر. بو گليشمه لر رئژيمه قارشي ساواشي داها دا تشويق ائتمکده دير. آنجاق دَييشيمين چوخ قانلي و سانجيلي، هم ده اوزون وعده لي اولماسي سؤز قونوسو اولا بيلر. اؤنملي اولان توپلومدا رئژيمين 32 ايلليک قورخو دوزَنينه قارشي اعتيراض جسارتي نين يارانماسيدير.
بيز نه زامانا قدر سوکوت ائده جه یيک؟
سوکوت ائتمه ميشيک. گوجلو دوشونجه ايشلري ايله اوغراشان اينسانلاريميز وار. هم داخيلده، هم ده خاريجده. يانليش اورتاملاردا چتينليکله بيريکديرديگيميز ميللي ائنئرژيميزي سوکوتو پوزماق آدي ايله هدر وئرمک دوغرو اولماز. ظاهيرن سس سيزليک اولاراق گؤرنن بو سوکوتوموزون پوزولماسيني زامان اؤزو بللي ائده جک. بيز ايراندا دئموکراسي يولوندا گئدن ساواشلارا آچيقجا آچيقلامالاريميزدا دستک وئرمه لي یيک منجه. بونون ياني سيرا بللي زامان اوچون حاضيرلانماليييق. ياخين گله جکده ده بؤيوک دَييشيملر اولا بيلر. خامنه ایي اؤله بيلر. باشقا اولايلار دا اولا بيلر. بئله اولور گئنلده. ائله بير آن گلير کي، ديکتاتور رئژيملر آرتيق خيابانلارداکي گؤستريلره گول له آتا بيلمير. موزاکيره يه باشلايير. هر زامان بئله اولموش، ايراندا دا بئله اولاجاغي بکله نير. باخ، بو زامان بيزيم سوکوتوموزون ايچيندن بؤيوک سسلر چيخاجاق. بيز بو گونه حاضير اولماليييق. گونئي آذربايجاندا و ايرانين گئنه لينده مؤحتشم تورکلوک حرکتي باشلامالي و ايرانين دَييشيک حربي يئرلرينده گؤرَولي اولان تورکلري ميللي حرکتين يانيندا و اؤنونده آپاريجي گوج کيمي گؤرمه لي یيک. بئله اولمازسا، باتي آذربايجاندا ميلتيميزين اوزَرينه سويقيريم اويقولانا بيلر. ميلتيميزي قوروماقلا موکللفيک. آنجاق او زامان هانسي سياسي اؤنجه ليکلرله چيخيش ائده جگيميز قونوسوندا بير سؤز دئيه بيلمرم. بونو او زامانکي پوزيسيونلار بللي ائدر.
بيزيم عمل ائتمه ميز اوچون هانسي شرطلرين اولماسي گره کير؟
بيرينجي، توپلوموموزدا گئنيش تورکلوک بيلينجي اولوشماليدير. بو اولمازسا، اولماز. ايکينجي، توپلوموموزدا تورک کيمليگي و تورک ديلي اوداکلی (مرکزلي) چاغداشلاشما سورجي باشلاماليدير. اوچونجو، بيزيم باشقالاري ايله تاريخي ايستکلريميزين سينيرلاري بليرلنمه ليدير. نييت بيزيم حرکتين اونتولوژيسيني اولوشدورار. توپلوملار تاريخلرينه، طبيعتلرينه گؤره ميلتلشمزلر، نييتلرينه گؤره ميلتلشرلر. آتا سؤزوموز دئيير: «نييت هارا منزيل اورا.» نييتيميزين يازيسي، صنعتي، ائتيگي و ائستئتيگي آچيقجا گؤز اؤنونده اولماليدير. بؤيله اولدوغوندا عمل اوچون، يالنيزجا هله صينفي کيمليگي بللي اولمايان گنجلر آکتيو اولمازلار، بوتون صينيفلر، اؤزلليکله اورتا صينيف ده بو حرکته قاتيلار. 2006-جي ايلده گنجلريميز شهيد اولدو. بو موباريزه يه بازار دستک وئرمه دي. اعتيصابلار اولمالي ايدي. ندن بئله اولمادي؟ چونکو اونو دا زامان يئتيشديره جک. بيزيم موباريزه يه بوتون طبقه لر قاتيلمالدير. بونلار زامانلا اولوشاجاق و بيزيم عمل مئيدانيميز او زامان داها دا گئنيشله يه جک.
بعضي آيدينلاريميز ايراندا اولان باشقا حرکتلر ايله تنقيدي دييالوغون قورولماسيندان ياناديرلار. بونون بيزيم ميللي چيخارلاريميز اوغروندا اولا بيله جگيني دوشونورلر. سيزجه بؤيله دير، يوخسا او حرکتلرين ايچينده اريمک تهلوکه سيمي وار؟
بو حرکتلرين ايچينده اريمه تهلوکه سي دئيه بير شئي يوخدور. اگر بو حرکت هانسيسا بير حرکتين ايچينده ارييه جک درجه ده ضعيفديرسه، او زامان اونا گووَنمک ده اولماز. نييه اريسين کي؟ ارييه جک اولان بير حرکتين گله جگينه گووَنمک اولماز کي. ايراندا بعضي دَييشيملر اولاجاق کي، بيز اونلارلا ايشبيرليگي ائتمک زوروندا اولاجاغيق. بيز بو اؤلکه ده ياشاييريق، بو اؤلکه نين گئرچکلري نين ديشينا چيخا بيلمريک. ياشيل حرکتله ايشبيرليگي ائده ليم دئينلر ده هاقليديرلار. بورادا هاقسيز اولان يوخدور. اؤنملي اولان اولايا هانسي باخيش آچيسيندان باخماقدير. يعني ياشيل حرکته قاتيليمدان نييت ندير، او، گؤز اؤنونده بولونماليدير. ياشيل حرکت ايراندا ياشايان بوتون ميلتلرين يارارينادير. باشدا دا بيزيم ياراريميزادير. چونکو موسوي تورکدور. بيز سوي اولاراق تورک اولان هر کسين تورکلويه يارارلي اولا بيله جگينه اينانماليييق. يوخسا 30 ميليون تورک حاققيندان دانيشا بيلمريک. 30 ميليون تورک دئديگيميز وارليغين 10 ميليونو بلکه موسوي کيميدير. بيز فردلرله ايلگيلنمه مه لي یيک سيستئمله ايلگيلنممه لي یيک. يعني اؤرنه یين موسويني ده تورکلوگوندن اوزاقلاشديرميش اولان بير دوزن وار. بو دوزن بيزيم دوشمنيميزدير، موسوي کيمي شخصييتلر دئييل. آيريجا، بو گون موسوي دونيادا دئموکراسيدن يانا اولان بير ليدئر کيمي تانينميش و اونون تورک اولماسي دا بو آچيدان تورکلر اوچون بير مزييتدير. بير شکيلده بيز ياشيل حرکتين ديشيندا دئييليک. ليدئرليگينده یيک. تورک اينساني اولاراق بو حرکتين باشينداييق. آنجاق مودئرن تورک ايستکلري اولاراق حرکتين ديشينداييق. بونو دا اله کئچيرمه نين يؤنته ملري اوزرينده دوشونمکده يارار وار. موسوی اؤزبه اؤز تورکدور. اونون دونیا گؤروشو دارتیشیلا بیرلر. میللییتی تورکدور. میللییتی اینسانا وئرن دوغادیر، اونو دَییشدیرمک اولماز. دَییشیمی، آسیمیلاسیون یولویلا اولور.
بيرلشديرجي عاميللر ندير؟
بيزيم اساس بيرلشديريجي عاميليميز اورتادا يوخدور نه يازيق کي. چونکو بيرلشديريجي عاميل، دوشونجه لر دئييل، اورتاق بير اينانجدير. دوشونجه پروفئسسيونال بير ايشدير. بيري آز بيلر، بيري چوخ. آنجاق توپلومو بير مرکزده بوتونلشديرن اورتاق بير اينانجدير. بو گونه قدر ده بيزيم فارسلارين قارشيسيندا يئنيليشيميزين سببي بودور. مثلن دوغو تورکيستاندا بيرلشديريجي بير اينانج عاميلي وار. توپلومون آسيميلاسيونونو اؤنله يير. منجه دوغو تورکيستاندا آسيميلاسيون يوخدور، کولونيزاسيون وار. آنجاق ايراندا تورکلرين آسيميلاسيونو سؤز قونوسودور. چونکو اويقورلارين اينانج فرقليليگي اونلارين قورويوجوسو و بيزيم فارسلارلا ايناج اؤزدئشليگيميز بيزيم اريديجيميزدير. بونون اوزَرينده بؤيوک دين موتفککيرلري دوشونمه ليدير. بو، بيزيم تاريخي سورونوموزدور، اساس سورونوموزدور. تورک— ايسلام اینانجی اولوشماليدير. بونون اسکيلردن اؤرنکلري واردير. آنجاق پهلويلر، اؤزلليکله ايسلام رئژيمي چوخ گوجلو بيچيمده تورکلرين اؤزگورلوکچو ايسلام آلقيلاييشلاريني محو ائتديلر. بونو جانلانديرمانين بير يولو اولمالي. بير مدنييتين اورتا ديرگيني تشکيل ائدن اينانجدير. بير توپلوم اينانجيني ايتيرديگينده، باشقا ميلتلرين ايچينده اريمه سي آسانلاشار. بيزيم اينانجيميزي فارسلار چالميشلار. بونو اونارماميز لازيمدير. تورک کيمليگي آنادولودا اولدوغو کيمي ايراندا دا تورکلرين اينانج دوزئيينه يوکسلمه ليدير. آتاتورکون ان بؤيوک باشاريسي تورک کيمليگيني توپلومون تاريخي اينانجي ايله اؤزدئشلشديرمه سي اولموشدور. بيز بو کيمي بؤيوک ايشلرله اوغراشماليييق. بو دا سوکوت آنلاميندا دئييل، تاريخين درينليگيني ائتکيله يه جک ايشلر گؤرمک آنلاميندادير.
دانیشیق 13 – ایراندا یئنی گلیشمهلر و میللی حرکتین دورومو / عاریف کسکین ایله اؤزل دانیشیق
آذربایجان دموکراسی اوجاغی : میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک ؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی ؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار ؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی ایران اوزمانی سایین عاریف کسکین دن سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
ایرانداکی ایچ چکیشمه هارا گئدیر؟
ایران ایسلام جومهوریتی 1979-دان گونوموزه قدر ان بؤیوک بحرانی یاشاییر. خاریجی سیایستینه باخدیغینیزدا یالنیزلاشمیش و دوستو اولمایان دؤولت کیمی گؤرونومونده دیر. ایران اتم کریزیله آمئریکا و آوروپلالیلاری قارشیسینا آلمیش و دیر طرفدن ده روسیا و چیندن گؤزلدیگی دستیی آلامامیشدیر. قونشولارییلا دوست و گوونیلیر موناسیبت قورامایش و سالدیرقان اوسلوبو اونون قونشولارینین گؤزونده تهلوکهلی گؤرسنمهسینه سبب اولموشدور. سننی عرب دؤولتلری، ایرانی ان بؤیوک تهلوکه اولاراق گؤرمکده و او رئژیمین ییخیلماسی اوچون حربی موداخیله آلتئرناتیفینی تشویق ائتتیکلری بیلینیر.
داخیلی سیاستده ایسه، ایران رئژیمی 1979-دان گونوموزه ایلک کز چوخ یؤنلو بوهرانی تجروبه ائتمکتهدیر. رئژیمین داخیلینده ایختیلاف رسمن چاتیشما و توققوشمایا چئوریلمیش و رئژیمین داخیلی ترازیلیغی و هارمونیسی پوزولموشدور. ایران رئژیمی آرادان ایکی شاققایا آیریلمیشدیر. ائله کی رئژیمین 30 ایللیک تاریخینده ایلک کز باش ناظیری، مجلیس باشقانی، ناظیرلری و اوست روتبهلی بروکراتلاری زیندانا سالماق مجبوریتینده قالمیشدیر. ایختیلاف رئژیمین بوتون رسمی و قئیری رسمی اورگانلارینی بوروموشدور. خامنئه یی حلل ائدیجی و ایختیلاف چؤزوجو گوجونو ایتیرمیش و اؤزو ایختیلافلارین قایناغینا بدل اولموشدور. بو مسئله ده رئژیم ایچین ایختیلافلارین حل اولونماسینی چوخ چتینلشدیرمیشدیر.
یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر اؤز موخالیفت وارلیغینی قورویابیلمیش، رئژیمین سرکوب تشکیلاتلارین قارشیسیندا دایانیقلیغینی گؤسترمیش و بیتمه میشدیر. عرب برلگه ده باش وئرمیش سیاسی و سوسیال عصیانلاردان گوج آلاراق یعنیدن میدانا گلمیی باشارمیشدیر. ایران رئژیمینین ان اؤنملی امنیتی مسئلهسینه چئوریلمیشدیر.
بوتون بو فاکتؤرلر/عامیللر ایشیغیندا، ایران رئژیمینین چوخ یؤنلو بحران ایچینده اولدوغونو دیبیلریک. ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو بحران مورککب، چوخ یؤنلو و ماهار ائدیلمهسی آسان دئییل. حتی ایران رئژیمی بو بحرانی حلل ائتمک اوچون راسیونئل/عقلانی بیر پروژه یه ده صاحب دئییل. رئژیم فقط شیددت/خوشونت بو بحرانلاری حل ائدجه یینی دوشونور. خوشونت ایسه وار اولان بحرانی داها دا دئرینلشدیریر.
بیز نه زامانا قدر سوکوت ائدجه ییک؟
آذربایجان، ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو چوخ یؤنلو و مورککب بحرانین فرقیندهدیر.چوخ دقتله، تیتیزلیکله(وسواس) و هر طرفلی حادیثه لری ایزله ییر. آذربایجان بو سورچده ان دوغرو عملی آلترناتیفینی معین ائتمک ایستییر. آذربایجان، ایرانداکی پروسه سی سویوققانلی، تمکینلی، آغیر، تحریکلردن اوزاق ، فارس میللیتچیلرینین تله سینه دوشمه دن، اؤز میللی ماراقلارینین ماکسیموم قورونماسینی نظرده توتاراق و تاریخی بوتون تجروبلرینی دیققته آلاراق ایزلییر. آذربایجان بو بحراندان ضررلی چیخماق ایستمیر. کئچمیشدکی یاشادیقلارینی یئنیدن یاشاماق ایستمیر. آزربایجانین بو گلیشمهلردکی دوروشو “ عقلانی احتیاط کارلیق” اولاراق آدلاندیرماق مومکوندور.
یاشیل حرکاتی اؤنملی و جدی اعتراضی حرکت اولاسا دا، آذربایجانلیلارین دویقوداشلیغینی قازانابیلمه میشدیر. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینی فارس میللیتچیلیگینین فرقلی تظاهورو اولاراق گؤرمکتدیلر. اونلارا گؤره یاشیل حرکاتی ایرانداکی حقیقی دئموکراسینین قوروجوسو اولابیلمز. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینا عملی دستک وئرمسلر ده مرکزدکی گئدن گرگینلیگی اؤز خئییرلرینه اولدوغونو دوشونورلر. آذربایجانلیلارین سیاسی، ایقتیصادی و کولتورل ایستکلرینه یاشیل حرکاتینین جاواب وئرمیجیی بللیدیر. یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر میللتلرین مسئلهسی موضوسوندا هر هانسی فیکیر و گفتمان ایلری سورمه میشدیر. میللتلر مسئلهسی گلینجه سوکوت ائدیرلر. بونلاری یئرسیز، “بؤلوجولوک” و لوزومسوز طلب اولاراق گؤرورلر. آذربایجانلیلار دا بونلاری گؤرور. آذربایجان بوتون بونلارا یاخین تاریخیندکی یاشادیغی ناکامیلری و عذابلارین چرچیوسیندن باخیر.
آذربایجانلا یاشیل حرکاتینین یوللاری آیریلمیشدیر. آذربایجان ایندی اؤزو، فرقلی بیر دئموکراتیک پروژهنین صاحبیدیر. آذربایجان ایندی اؤزو اوچونجو جبههدیر. اوچونجو گوچدور. آذربایجانلیلار، ایران رئژیمینین آذربایجان-تورکونه اولان دوشمانلیغینی بیلیر. 1979-دان او دوشمانلیغین ایچینده یاشاییر. یاشیل حرکاتینین سؤیلملرینده ده اؤز حاقلی ایستکلئرینی گؤرمور. گلینن نوقطه ده آذربایجان اؤزو چوخ فرقلی و داها قاپسامالی/جامع دئموکراتیک جبههنین لیدری پوزیسیونونا گلمکدهدیر. آذربایجان بو دوروشونون گرکلیلیکلرینی یئرینه گتیرمسی لازیمدیر.
آذربایجان “ یاشیل حرکاتینا قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” ایکیله مینی بوراخمالیدیر. چونکی یاشیل حرکاتییلا یوللاری آیریلمیش. بو ایکیلمدن چیخمادیغی سورجه یعنی شرایطه اویقون ایستراتژیلر گلیشدیرمز. منیم فیکریمجه میللی حرکاتیمیز یعنی و فرقلی بیر مرحلهنین باشلاندیغینی حیسس ائتسه ده هله اؤزونو اونونلا آداپت/سازگاری ائتمیش دئییل. یاشیل حرکاتا “قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” دارتیشماسی میللی حرکاتین اؤنونو باغلاییر. گونوموزدکی شرطلره اویقون ایستراتژیک معین ائتمخ یی و گونوموز شرطلرینه اویوملو حاله گتیرمهیه مانع اولور. اونون بوتون انرژیسینی امیر. بیز ایچینه دوشدوگوموز بو کؤردوغومدن چیخمالیییق. باشقا بیر سؤزله هله ده میللی حرکاتیمیز اؤزونو اوچونجو جبهه اولدوغونون شورونا چاتمیش دئییل. اؤزونو اوچونجو جبهه اولاراق حیسس ائتمه یی درونلشدیرمه یی باشارسایدی اونون گرکلیلیکلرینی ده یرینه گتیریردی. میللی حرکاتیمیز سیلکینمهلی و بایراملاردا نئجه کی، ائولر تمیزلنیر اؤزونون ایستراتژیلرینی گؤزدن کئچیرمهلیدیر. میللی حرکاتیمیز سیلکینیب اؤزونو یئنی دؤنمه اویقونلاشدیرمازسا آذربایجانی ایتیرمه احتیمالی واردیر.
ایندی نه ائتملیگیک؟
اؤنجهلیکله بؤلگهمیزده و ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا اوبژکتیف تحلیلیمیز اولمالی و بیلملیگیک کی ایران سیاسی حیاتیندا یعنی بیر صحیفه آچیلمیشدیر. اسکی دفترین نه زامان باغلاناجاغی بیلینمهسه ده یئنی بیر مرحله باشلادیغی چوخ آشیکاردیر. بیز بو یعنی مرحلهنین بوتون اؤزللیکلرینی بیلمهلی و اونا گؤره یعنی ایستراتژیلر گلیشدیرملیگیک.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتی یاواش یاواش اؤز وارلیغینی حیسس ائتدیرمهلیدیر. وارلیغینی حیسس ائتدیرمهنین آنلامی فقط کوچهیه چیخماق ویا میتینگ دوزنلمک دئییل. آذربایجان تورک میللتی گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین وارلیغینی اؤز یانیندا حیسس ائتمهلی، اونو گؤرمهلی و اونون ایستکلریله داها یاخیندان تانیشمالیدیر.
-بیزیم میللی حرکاتیمیز ایچینده- کیچیک ده اولموش اولسا -چوخ قیمتلی تشکیلاتلاریمیز وار. بو زاماندا بو تشکیلاتلار ان وئریملی دؤنملرینه گیرمهلی و اونلار گوجلندیریلمهلیدیر. هر هانسی بیر تشکیلاتلاریمیزا هر هانسی شکیلده یاخینلیق حیسس ائدنلر وارسا زامان ایتیرمهدن اونلارا گیرمهلیدیرلر. تشکیلاتلاریمیز آکتیفلشدیریلمهلیدیر.
-عمومی-میللی تشکیلاتیمیز یوخدور . بیزیم میللی حرکاتیمیزین بؤیوک بؤلومو تشکیلاتسیزدیر. اینسانلاریمیز بؤیوک تشکیلاتلارین قورولماسینی گؤزله ییر، اونلار قورولماییناجا دا فعالیت ائتمیرلر. سیاسی فعالیت اوچون تشکیلات اؤنملی آنجاق “اولمازسا سیاسی فعالیت اولاماز” دئییل. تشکیلاتسیز دا فعالیت ائدیلبیلر. بیزیم قازاندیغیم بوتون باشاریلار شخصیدیر. شخصی حیاتیندا اؤزونه یول آچان اینسان سیاسی فعالیت اوچون ده اؤزونه ایمکان یارادابیلر. بیز ایندی “هر فرد بیر تشکیلات” شعارینی حیاتا گئچیرملیگیک. اؤز شخصی یئتنک، ایمکان، زامان و گوجوموزدن میللی حرکاتیمیزا آییرمالیییق. امین اولون کی، بولاری نورمال حیاتینیزین آخیشینا ضرر وئرمهدن ده ائتمک مومکوندور. “ هر فرد بیر تشکیلات “مدلی بوگون بیزیم اساسی چیخیش نوقطهمیز. هر کس اؤزوندن مسئول. هر کس اؤزونون رئیسی و مرئوسو.
-ایندی کی زاماندا ایختیلافلاردان، بؤلجو و قیشقیر دیجی لافلاردان اوزاق دورمالوییق. اؤنوموزدکی گونلرده ایچیمیزه ایختیلاف آسلامیا باشلایجاقلار. بیر چوخوموزون علیهینده یازیلار یازیلما احتیمالی واردیر. بیرگه بونلارین قارشیسیندا دورمالیییق. نزاکت و اخلاقی قوروللاری آشان یازی و دانیشیقلاردان قاچینمالی و بونو ائدنلری ده انگللملیگیک. ایختیلافلار هلهلیک دوندورولمالی.
– رهبرلیک ادعالاری “هر شئیی من یاراتدیم” ایفاده و دوشونجهلردن واز گئچیلمهلی. موساوی و دوستانه موناسبتلرین قورولماسی لازیم. تشکیلاتلار اؤز آرالاریندا کوسلوک و یئرسیز رقابتی بوراخمالیدیرلار. بیر آرایا گلبیلمهلی و باشاربیلیرلرسه اؤز آرالاریندا بیر کوردیناسیون (هماهنگی) شوراسی قورمالالاری لازیمدیر.
-وب سیتهلریمیزی و درگیلریمیزی زنگینلشدیرمک و چکیجی حالا گتیرملیگیک. یازی، خبر، ترجومه وب. ایشلری گؤربیلنلر بو ایشلرله و ماددی ایمکانلاری اولاناکلار ایسه بو سیتهلری و درگیلری حمایه ائتمهلیدیرلر. بو سیتهلرین چکیم گوجونو آرتیرمالییق.
-بوگون آزربایجانین هر یئری میللی حرکاتیمیزین شعارلاریلا دولمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین تاریخی سمبوللاری میللتین گؤزونون اؤنونه گتیرتیلمهلی. تبلیغات چالیشمالاری چوخ یؤنلو اولاراق سورتلندیریلمهلی. آذربایجان توپلومو میللی حرکاتین شعارلارینی منیسمهیه حاضردیر.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتیمیز اؤز میللی-اومومی بیلدیرگسی/منشورونو حاضرلامالیدیر. حاضرلاناجاق بو میللی-عمومی منشوردا آذربایجانین بوتون مسئلهلری دقته آلینمالیدیر. آذربایجان تورکلرینه یاخشی حیات اومودونون وئریلمهلی گرکیر. آذربایجان توپلومونون بوتون لایهلرینین ایستک، آرزو و قورخولاری دقته آلینمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتی داخیلی و خاریجی مسئلهلره باخیش آچیسینی و سیاسی، سوسیال، مدنی، ایقتیصادی و دینی مسئلهلر ده اؤز فیکیرلرینی محسوس و ملموس شکیلده بلیرگینلشتیرمهلی و آذربایجان تورک میللتینه چاتدیرمالیدیر.
بعضی آیدینلاریمیز ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسینی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلجیینی دوشونورلر سیزجه بؤیلهدیر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار؟
سیاسئت و دیپلوماسیده گؤروشولمه یجک طرف یوخدور. گرکیرسه هر کسله گؤروشولور و مذاکیره ائدیلیر. آمئریکا دوشمن اولاراق گؤردوگو ایران و طالبانلا گؤروشور. آنجاق دیالوق و مذاکرنین شرطلری و شرایطینین یارانماسی لازیمدیر. بوگون بئله بیر شرایط یوخدور. چونکی یاشیل حرکاتییلا قورولاجاق دیالوغون نتیجه سی اولمایجاغینی دوشونوروم. یاشیل حرکاتی میللتلر مسئله سینی دانیشماق ایستمیر. اونو حل ائتمک ایستمیر. بئله بیر پروبلئمین اولمادیغینا اینانیر. میللتلر مسئله سینی کومپلو/توطئه اولاارق گؤرور. گئجه-گوندوز تحقیر ائدیر. بو تور ذهنیت صاحب اولانلارلا گؤروشمک زامان ایتیرمکدیر.
آنجاق طرفلر آراسیندا غیری موستقیم مذاکیره گئدیر. آذربایجانین عملی اولاراق اعتیرازلارلا قاتیلماماسی و میللی حرکاتین دانیشیقلاری، یازیلاری و عمللری بو سمبولیک ایرطیباتین بیر عنصورلاری. مذاکیره لر سمبوللر و حرکتلرله گئدیر. طرفلر بیر-بیرلرینین باخیشینی مطبوعاتدان اؤیرنیرلر. طرفلرین نه ایسته دیکلری اورتادادیر.
بوگون مذاکره و اینتیقادی دیالوق شرایطی یوخدور. اونلار بیزدن اریمه میزی ایستییرلر. بوگون ان اؤنملی ایستراتئژیک وظیفه میز اؤزوموزو توپارلاماق، هدف/ایستک/سؤیلملریمیزی بلیزلمک، منشوروموزو(بیلدیرگمیزی) حاضیرلاماق، تشکیلاتلار آراسیندا اورگانیک هماهنگی قورماق و فردی فعالیتی آرتیرماق، اوچونجو جبهه اولاراق اؤزونو گؤستربیلمک و باشقا مسئله لره تمرکوز ائتمه لی ییک.
بوگون آزربايجانين ان اؤنملي استراتژيک مساله سي ايران رئژيمين سرنيگوني مساله سي اولماليدير. ايران ايسلام جومهورييئتي نين سرنيگون اولماسيني ان چوخ تورکلر ايستمه ليديرلر. ايران ايسلام جومهورييتي سرنيگون اولماديغي سوره جه بيز هئچ بير هدفيمیزه يئتيشه بيلمه يه جه ييک. ايسترسه ايستيقلاچي، ايسترسه فئدرالچي، ايسترسه هر هانکي بير ميللي ايسته ييميز اولسون بونلارين گئرچئکله شمه سي نين يولو ايران ايسلام جومهورييتي نين سرنيگوني سيدير. ايرانداکي رژيم گئتمه دیيي سوره جه بيز هئچ بير هدفيميزه يئتيشمه يه جه ييک. بو رژيم قانون اساسي نين 15.مادده سيني بئله ايجرا ائتمه يه جک. اساسي مساله ميز بونلاري دارتيشماق
danışıq 13 – İranda yeni gəlişmələr və milli hərəkətin durumu / Arif Kəskin ilə özəl danışıq
Azərbaycan Demokrası Ocağı : milli hərəkət nə zamana qədər iranda olub-bitənlər haqqında sukut edəcək ? milli fəalların sukutu onları toplumun mərcə teyfi durumundan ayırmağa zəmin yaratmazmı ? İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulması bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola bilər yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var ? və …. buna bənzər başqa sorularımızın cavabını İran uzmanı sayın Arif Keskin den soruşmuşuq , sayğı deyer düşünürlərimizin əməkdaşlığı ilə bu mubahisələrin genişlənməsi və bu mubahisələrin içindən milli mənafeimiz uğrunda doğru bir yol xəritəsinin ip uclarının çıxmasını arzu edirik.
İrandaki iç çəkişmə hara gedir?
Iran İslam cumhuriyəti 1979-dan günümüzə qədər ən böyük böhranı yaşayır. Xarici siaysətinə baxdığınızda yalnızlaşmış və dostu olmayan dövlət kimi görünümündə dir. İran Nüve kriziylə ABŞ və avruplalıları qarşısına almış və diyər tərəfdən də Rusya və Çindən gözlədiyi dəstəyi alamamışdır. Qonşularıyla dost və güvənilir münasibət quramaış və saldırqan uslubu onun qonşularının gözündə təhlükəli görsənməsinə səbəb olmuşdur. Sünni Ərəb dövlətləri, İranı ən böyük təhlükə olaraq görməkdə və o rejimin yıxılması üçün hərbi mudaxilə alternatifini təşviq ettikləri bilinir.
Daxili siyasətdə isə, İran rejimi 1979-dan günümüzə ilk kəz çox yönlü buhranı təcrubə etməktədir. Rejimin daxilində ixtilaf rəsmən çatışma və toqquşmaya çevrilmiş və rejimin daxili tərazılığı və harmonisi pozulmuşdur. İran rejimi aradan iki şaqqaya ayrılmışdır. Elə ki rejimin 30 illik tarixində ilk kəz başnaziri, məclis başqani, nazirleri və üst rütbəli brokratları zindana salmaq məcburiyətində qalmışdır. İxtilaf rejimin bütün rəsmi və qeyri rəsmi organlarını bürümüşdür. Xaməneyi həlledici və ixtilaf çözücü mevkisini itirmiş və özü ixtilafların qaynağına bədəl olmuşdur. Bu məsələ də rejim için ixtilafların həll olunmasını çox çətinləşdirmişdir.
Yaşıl hərəkatı 2009-dan günümüzə qədər öz muxalifət varlığını qoruyabilmiş, rejimin sərkub təşkilatların qarşısında dayanıqlığını göstərmiş və bitmemişdir. Ərəb Regionunda baş vərmiş siyasi və sosyal üsyanlardan güc alaraq yənidən meydana gəlməyi başarmışdır. İran rejiminin ən önəmlı əmniyəti məsələsinə çevrilmişdir.
Bütün bu faktörlər/amillər ışığında, İran rejiminin çox yönlü böhran içində olduğunu diyəbilərik. İran rejiminin qarşılaşdığı bu böhran mürəkkəb, çox yönlü və mahar edilməsi asan dəyil. Hətta iran rejimi bu böhranı həlletmek üçün rasyonel/əqlani bir projeyə də sahib deyil. Rejim fəqət şiddət/xuşunət bu böhranları həl edəcəyini düşünür. Xuşunət isə var olan böhranı daha da derinləşdirir.
Biz nə zamana qədər süküt edəcəyik?
Azərbaycan, İran rejiminin qarşılaşdığı bu çox yönlü və mürəkkəb böhranın fərqindədir.Çox diqqətlə, titizliklə(vəsvas) və her tərəfli hadiseleri izleyir. Azərbaycan bu sürəçdə ən doğru əməli alternatifini müəyyən etmək istəyir. Azərbaycan, İrandaki prosesi soyuqqanlı, temkinli, ağır, tehriklerdən uzaq , Fars milliyetçilərinin telesine düşmedən, öz milli maraqlarının maksimom qorunmasını nəzərdə tutaraq və tarixi bütün tecrübelerini diqqete alaraq izləyir. Azərbaycan bu böhrandan zərərli çıxmaq istəmir. Keçmişdəki yaşadıqlarını yenidən yaşamaq istəmir. Azərbaycanın bu gəlişmələrdəki mövgiyəte “ əqlanı ehtiyatkarlık” olaraq adlandırmaq mümkündür.
Yaşıl hərəkatı önəmli və ciddi etirazı hereket olasa da, Azərbaycanlıların duyqudaşlığını qazanabilmemişdir. Azərbaycanlılar Yaşıl hərəkatını Fars milliyetçiliyinin fərqli tezahürü olaraq görmektediler. Onlara göre Yaşıl Hərəkatı İrandaki heqiqi demokrasinin qurucusu olabilmez. Azərbaycanlılar Yaşıl hərəkatına əməli destek vərmeseler de merkezdeki gedən gerginliyi öz xeyirlerine olduğunu düşünürler. Azərbaycanlılarin siyasi, iktisadi və kültürəl istəklərinə yaşıl hərəkatının cavab verməyəcəyi bəllidir. Yaşıl hərəkatı 2009-dan günümüze qədər millətlərin məsələsi mevzusunda hər hanki fikir və gofteman iləri sürmemişdir. Millətlər məsələsi gəlince sukut edirler. Bunları yersiz, “bölücülük” və luzumsuz tələb olaraq görürler. Azərbaycanlılar da bunları görür. Azərbaycan bütün bunlara yaxın tarixindəki yaşadığı nakamiləri və əzabların çarçıvasından baxır.
Azərbaycanla Yaşıl hərəkatının yolları ayrılmışdır. Azərbaycan indi özü, fərqli bir demokratik projənin sahibidir. Azərbaycan indi özü Üçüncü Cebhədir. üçüncü güçdür. Azerbayacnlılar, İran rejiminin Azərbaycan-Türkünə olan düşmanlığını bilir. 1979-dan o duşmanlığın içində yaşayır. Yaşıl hərəkatının söylemlerinde de öz haqlı istəklerini görmür. Gəlinən noqtada Azərbaycan özü çox fərqli və daha qapsamalı/came demokratik cebhənin lideri pozisyonuna gəlməktədir. Azərbaycan bu mövqeiyetinin gerekliliklerini yerine getirmesi lazımdır.
Azərbaycan “ yaşıl hərəkatına qatılalım-qatılmayalım” ikilemini buraxmalıdır. Çünki Yaşıl Hərəkatıyla yolları ayrılmış. Bu ikilemdən çıxmadığı sürece yəni şeraite uyqun stratejiler gelişdirmez. Mənim fikrimcə milli hərəkatımız yəni və fərqli bir mərhələnin başlandığını hissətsə də hələ özünü onunla adaptə/sazegari etmiş deyil. Yaşıl hərəkata “qatılalım-qatılmayalım” dartışması milli hərəkatın önünü bağlayır. Günümüzdəki şərtlərə uyqun stratəjik müəyyən ətməyi və günümüz şərtlərinə uyumlu halə gətirməyə mani olur. Onun bütün ənərjisini əmir. Biz içinə düşdüyümüz bu kördüğümdən çıxmalıyıq. Başqa bir sözlə hələ də milli hərəkatımız özünü üçüncü cəbhə olduğunun şuruna çatmış deyil. Özünü Üçüncü cəbhə olaraq hiss etməyi dərunləşdirməyi başarsaydı onun gərəkliliklərini də yərinə gətirirdi. Milli hərəkatımız silinkinməli və bayramlarda nəcə ki, evlər təmizlənir özünün stratejilərini gözdən gəçirməlidir. Milli hərəkatımız silikinib özünü yeni dönəmə uyqunlaşdırmazsa Azərbaycanı itirmə ehtimali vardır.
İndi nə etməliyik?
Öncəliklə bölgəmizdə və İranda olub-bitənlər haqqında objektif təhlilimiz olmalı və bilməliyik ki İran siyasi həyatında yəni bir səhifə açılmışdır. Əski dəftərin nə zaman bağlanacağı bilinməsə də yəni bir mərhələ başladığı çox aşıkardır. Biz bu yəni mərhələnin bütün özəlliklərini bilməli və ona görə yəni stratejiler gəlişdirməliyik.
-Güney Azərbaycan Milli hərəkatı yavaş yavaş öz varlığını hissəttirməlidir. Varlığını hissəttirmənin anlamı fəqət küçəyə çıxmaq vəya miting düzənləmək deyil. Azərbaycan Türk milləti Güney Azərbaycan milli hərəkatının varlığını öz yanında hiss ətməli, onu görməli və onun istəklərilə daha yaxından tanışmalıdır.
-Bizim milli hərəkatımız içində- kiçik də olmuş olsa -çox qimətli təşkilatlarımız var. Bu zamanda bu təşkilatlar ən vərimli dönəmlərinə girməli və onlar gücləndirilməlidir. Hər hanki bir təşkilatlarımıza hər hanki şəkidə yaxınlıq hiss edənlər varsa zaman itirmədən onlara girməlidirlər. Təşkilatlarımız aktifləşdirilməlidir.
-Umumi-milli təşkilatımız yoxdur . Bizim milli hərəkatımızın böyük bölümü təşkilatsızdır. İnsanlarımız böyük təşkilatların qurulmasını gözleyir, onlar qurulmayınaca da faaliyət etmirlər. Siyasi faaliyət üçün təşkilat önəmli ancaq “olmazsa siyasi faaliyət olamaz” deyil. Təşkilatsız da faaliyət ediləbilər. Bizim qazandığım bütün başarılar şəxsidir. Şəxsi həyatında özünə yol açan insan siyasi faaliyət üçün də özünə imkan yaradabilər. Biz indi “hər fərd bir təşkilat” şuarını hayat gəçirməliyik. Öz şəxsi yetənək, imkan, zaman və gücümüzdən milli hərəkatımıza ayırmalıyıq. Əmin olun ki, buları normal hayatınızın axışına zərər vərmədən də etmek mümkündür. “ hər fərd bir təşkilat “modeli bugün bizim əsası çıxış noqtəmiz. Hər kəs özündən məsul. Hər kəs özünün rəisi və mərusu.
-İndi ki zamanda ixtilaflardan, bölcü və qıştırcı laflardan uzaq durmaluyıq. Önümüzdəki günlərdə içimizə ixtilaf aslamya başlaycaqlar. Bir çoxumuzun əleyhində yazılar yazılma ihtimali vardır. Topyekun bunların qarşısında durmalıyıq. Nəzakət və əxlaqı qurulları aşan yazı və danışıqlardan qaçınmalı və bunu edənləri də ənglləməliyik. İxtilaflar hələlik dondurulmalı.
– Rəhbərlik iddiaları “hər şeyi mən yarattim” ifadə və düşüncələrdən vaz geçilməli. Musavi və dustanə münasəbətlərin qurulması lazım. Təşkilatlar öz aralarında küslük və yərsiz rəqabəti buraxmalıdırlar. Bir araya gələbilməli və başarbilirlərsə öz aralarında bir kordinasyon (həmahəngi) şurası qurmalaları lazımdır.
-Wəb sitələrimizi və dərgilərimizi zənginləşdirmək və çəkici hala gətirməliyik. Yazı , xəbər, tərcümə vb. işləri görəbilənlər bu işlərlə və maddı imkanları olankar isə bu sitələri və dərgiləri himayə etməlidirlər. Bu sitələrin çəkim gücünü artırmalyıq.
-Bugün Azərbaycanın hər yeri milli hərəkatımızın şuarlarıla dolmalıdır. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının tarixi səmbolları millətin gözünün önünə gətirtilməli. Təbliğat çalışmaları çox yönlü olaraq sürətləndirilməli. Azərbaycan toplumu milli hərəkatın şuarlarını mənisəməyə hazırdır.
-Güney Azərbaycan milli hərəkatımız öz milli-umumi bildirgəsi/mənşurunu hazırlamalıdır. Hazırlanacaq bu milli-umumi mənşurda Azərbaycanın bütün məsələləri diqqətə alınmalıdır. Azərbaycan Türklərinə yaxşı həyat umudunun vərilməli gərəkir. Azərbaycan toplumunun bütün layələrinin istək, arzu və qorxuları diqqətə alınmalıdır. Güney Azərbaycan Milli hərəkatı daxili və xarici məsələlərə baxış açısını və siyasi, sosial, mədəni, iktisadi və dini məsələlər də öz fikirlərini məhsus və məlmus şəkildə bəlirginləştirməli və Azərbaycan Türk millətinə çatdırmalıdır.
bezi aydinlarimiz İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulmasını bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola biləcəyini duşunürlər sizce böyledir yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var?
siyaset ve diplomaside görüşülmeyecek teref yoxdur. Gerekirse her kesle görüşülür ve müzakire edilir. ABŞ düşmen olaraq gördüyü İran ve talibanla görüşür. Ancaq diyaloq ve müzakeren şetleri ve şeraitinin yaranması lazımdır. Bugün bele bir şerait yoxdur. Çünki Yaşıl Herekatıyla qurulacaq diyaloğun neticesi olmaycağını düşünürüm. Yaşıl herekatı milletler meselesini danışmaq istemir. Onu hel etmek istemir. Bele bir problemin olmadığına inanır. Milletler meselesini komlo/totie olaarq görür. Gece-gündüz tehqir edir. Bu tür zenihiyet sahib olnalarla görüşmek zaman itirmekdir.
Ancaq terefler arasında qeyri müsteqim müzakere gedir. Azerbaycanın emeli olaraq itirazlarla qatılmaması ve milli herekatın danışıqları, yazıları ve emelleri bu sembolik irtibatın bir unsurları. Müzakereler semboller ve herekatlerle gedir. Terefler bir-birlerinin baxışını metbuattan öyrenirler. Tereflerin ne istedikleri ortadadır.
bugün müzakere ve intiqadi diyaloq şeraiti yoxdur. Onlar bizden erimemizi isteyirler. Bugün en önemli stratejik vezifemiz özümüzü toparlamaq, hedef/istek/söylemlerimizi müeyyenleşdirmek, menşurumuzu(bildirgemizi) hazırlamaq, teşkilatlar arasında organik hemahengi qurmaq ve ferdi faaliyeti artırmaq, üçüncü cebhe olaraq özünü gösterebilmek vb. meselelere temerkuz etmeliyik.
Bugün Azerbaycanın en önemli stratejik meselesi İran rejimin serniguni meselesi olmalıdır. İran islam cumhuriyetinin sernigün olmasını en çx türkler istemelidirler. İran İsalm cumhuriyeti sernigun olmadığı sürece biz heç bir hedefime yetişebilmeyeceyik. isterse istiqlaçı, isterse federalçı, isterse her hanki bir milli isteyimiz olsun bunların gerçekleşmesinin yolu İran islam cumhuriyetinin sernigunisidir. İrandaki rejim getmedeyi sürece biz heç bir hedefimize yetişmeyeceyik. Bu rejim qanun esasının 15.maddesini bele icra etmeyecek. Esası meselemiz bunları dartışmaq

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۱۹۳۴ (میلادی)
میلادی ۱۹۳۴-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْتوز دؤردونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ دسامبر - تۆرک قادینلار بیرلیگی٬ ایستانبولدا بیر میتینگله قادینلارین میلّتوکیلی سئچیب-سئچیلمه حاقّینی قۇتلادی.
- ۵ دسامبر - ایستالینه قارشی سۇی-قصدده گۆناهلاندیریلان ۷۰ نفر گۆللهلنمیشدیر.
- ۵ دسامبر - تۆرکیهده قادینلارا سئچکی حۆقوقو وئریلمیشدیر.
- ۴ مارس - آنکارا رادیوسو یایینا باشلادی.
- ۴ جولای - ماجار فیزیکچی لئو زیلارد٬ داها سوْنرا اتوم بوْمباسیندا ایشلنهجک اوْلان «زنجیرلهمه عکسالعمل» مودلینی ثبت ائتدی.
- ۳ ژانویه - شورویده طیّارهلرین رادیولوژیسی ایله یئرینین مۆعیّنلشدیریلمهسی اۆچون اۇغورلو سیناق کئچیریلدی.
- ۲۶ مارس - بیرلشمیش شاهلیقدا ایلک دفعه موْتورلو آرابا سۆرهجکلره سۆروجولوک ایمتیحانیندان کئچمه شرطی گتیریلدی.
- ۲۴ نوْوامبر - سوْیآد قانونو قبول ائدیلدیکدن سوْنرا تۆرکیه جۆمهور باشقانی مصطفی کمالا «آتاتۆرک» آدی وئریلیب.
- ۲ آقوست - آدولف هیتلر آلمان فورئری اوْلموشدور.
- ۱۹ دسامبر - ایسپانیا حؤکومتی کاتالونیانین موختاریّت حۆقۇقونو لغو ائتمیشدیر.
- ۱۹ اوْکتوبر - آنادولو و تراکیادا یاشایان یونانلارین یوناندا یاشایان موسلمان-تورک اهالی ایله موبادیله ائدیلمهسی اۆچون یارادیلمیش تورکیه-یونانیستان بیرگه کومیسیونو اؤز فعالیتینی باشا چاتدیردی.
- ۱۸ سپتامبر - شوروی میللتلر جامعهسینین ترکیبینه داخیل اوْلموشدور.


text:
کابلده قوریله دیگن انتحاری توزه تووچی مرکزینی بیرگه لیکده آلدینی آله یلیک
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در سه شنبه، 30 جدی 1393
عربستان حکومتی تمانیدن کابلده اینگ بویوک اسلامی مرکز، دېمک ا نتحاری تربیه لش رسمی مرکزی، ( سفید) آتی آستیده قوریلیشی اوچون قرارداد چکی تاپشیریلیشی بیزلرگ یمان خبر ه اېدی. شونگه کۉره وطنداشلریمیز نیچه دهه دوامیده تروریزم، بنیادگرا و جاهل تروریست لر و تشقی اۉلکه ارباب لری قۉلیدن قربانلیک بۉلگنیدن آگاه بۉلگن دیر. خورسندلیکده اوشبو عمل اۉلکه داش لریمیزنی اۉیغاتیب، تیزلیکده کیینگ حرکتیگه یوزمه-یوز قیلدی.
سعودی عربستان باشلیغ لری، یېب و ایچیب مست بۉلیب عیش عشرتده حیات کیچرماقده بیراق بیزلر و باشقه اسلامی اۉلکه لرنی بوندن کۉره چوقوراق کیېنگه قالیش لری اوچون جاهل و وحشی حیوانلر اسلام آتلی طالب و داعش نی جایز بیلیب، اۉتگن نیچه دهه دن بویان اۉلکه میزده قان توکه دیگن موجودات لردن بۉلگن بو جهال لرنینگ تهدیدی آستیگه قالماقده.
پاکستان اۉلکه سی، اسلام آباد شهری ده گی فیصل مسجد و اسلام اونیورسته (بیلیم یورتی) سینی عربستان پولی بیلن قوریلیشی و سعودی وهابیلری تمانیدن اداره بۉلیشی عبرتلی و اېسدن چیقاریلمس تجربه دیر. اوشبو مرکزلر اسلام آتیده یۉل لنیب، بیراق منطقه و اینیقسه افغانستان گه جنایتچی و انتحاری صادر قیلیش طالب توزه تووچی فابرکه سیگه ایلنگن دیر.
سعودی عربستان پادشاه سی، عبدالله ابن عبدالعزیز، جنایتچی جورج بوش بیلن ایچیملیک پیکینی تۉغیشتیره دی و بیزلرگه انتحاری تربیه لاوچی مرکزینی قوره دی.
اگرده توناکون گچه الازهر مصر، حقانیه، لال مسجد باشقه یوزلرچه پاکستان مدرسه لری، ایران آخوندی قم مدرسه لری و باشقه استخبارات مرکزلری طالب و افراطیت توزه تووچی دستگاه سی عنوانیده افغانستان و منطقه گه قان توکدی.
کابلده اینگ بویوک جهال و آلغه باریشلیک و انسانیت قرشیسی توزه تووچی مرکزینی قۉریش، دېمک اۉلکه میز افغانستان نی دائیمی بد بخت لیک و قاره کونلیککه قۉیماقچی دیر. ع و غ شریکلیک شرکتی اۉزگه لرنی قُللیک زنجیرینی بۉینیگه آلیب، عربستان منفور دولتی بیلن شرمسیزلیک ده ملت ایستگی گه قرشی اوشبو قراردادگه قۉل قۉییب، اۉلکه و اېلگه کۉره بخشلنمسلیک خیانت گه گرفتار بۉلگن دیر.
اسلام دنیاسیده عربستان حکومتی غرب نینگ چوب دستی بۉلیب، امریکا و غرب بیلن خاینلیک قرمه قرشیلیک لری بارلیگی. اوشبو (سفید چکنی) امریکا سیاستیگه ماس ترورچیلر و وهابیلرنی کوچلنتیریش اوچون اۉلکه میزگه پیشکش قیلگن دیر. وحشی و ماورای گروه (داعش) نی خاور میانه گه کېلتیرش برنامه سی شولدیرکیم افغانستان نی هم عقیده ایناغه لریگه تاپشیریب، اوشبو ینگی پروژه مرکزی، یاشلریمیزنی مغزشویلیک قیلیب، آدمگرچیلیک دن چیقیب، انتحاری توزه ته دی. اولر اسلام نامیدن یمان فایده لنیب، اسلام آتیگه شونده ی استعمارلیک مرکزلرنی بنا قیله دی. بیراق عملگه کۉره کیشیلریمیز نینگ سنتی مسلمان چیلیگی گه تیشه اوریب، اولرنینگ دنیا فکرلریگه بربریت شبیه سیگه تانیشتیره دی.
اۉلکه میزنینگ قلبیگه انتحاری نینگ فابریکه سینی قوریلمس لیگیگه انچه بهاسی بۉله دیگن بۉلسه هم آلدینی آلش لازیم. چونکه اۉلکه باله لرینگ کېله جگی شوشکلده قارنگو لیکده باقی قاله دی.
روسگه قرشی اوروش دوامیده، امریکا (کمربند سبز) طرحی اساسیده میلیاردلرچه دالرنی آنگسیز و مرتجع گروه لرنی چونتیگیگه توکیب، اۉلکه میزنینگ یتتی و سکیز جنایتچی گروه لر و طالب لر نینگ اوروش میدانیگه ایلنتیردی و اونینگ قانلی و فاجعه لی پیامد لری بگونگچه جریانی بار. امریکا اۉز گپ لریده «تروریزم گه قرشی کورشیش» نی ایته دی بیراق عملگه کۉره منفور و بشر ضدی گروه لرگه یاردم بیریش وارقه داشلیگیدن بیر لحظه هم قۉل تارتمه یدی.
اوشبو اۉلکه ده اینگ آزی اسلام بنیادگرالری مهم حربی جنگره دیر. اولر طریقیدن منطقه نی تینچسیزلیک و قورقینچ لیککه چوم دیریب تورگن دیر. رقبلری: چین و روسگه زور کۉرستیب تورگن افغانستان نی بنیاد گرا و تروریزم تندور اۉتیگه اۉزگر تیریب، اوشبو طریق بیلن اۉرته آسیا جمهویت لری و تبت گه استوار و ثابت بۉلیش اوچون شاشیلینچ حالده پراگرامه سینی اوستیگه ایشله یدی. کابل قلبیده اسلام اصطلاح سیده ینگی مرکز قوریشی اوشبو ریجه (هدف) ینی عملگه آشیریش دیر. بونگه کۉره عموماٌ اۉلکه میز اونینگ خطرلرینی تهدیدی ده بۉله دی.
آفت تېکگن اۉلکه میزده گی، تازه آنگ لرگه و آلغه باریش گه «افغانستان همبستگی حزبی» کۉز توتیب، بوتون جامعه ده گی اویغاق طبقه لر بیلن بیر سیسده بۉلیب، اوشبو هلاکتلی الدمچیلیک نی توریرست و جاهل نی تینچ پناه گاه سی بیلیب، برچه بنیادگرا گه قرشی کوچ لرنی، دموکراسی مدافع لرینی و عدالت ایستاوچیلرنی ایسیق کوتیب. اولردن ایسته یدی، اۉزگه لر اعمالی ترقه لیشی و خنثا رژیمی و مزدور لری گه قرشی توریب، اۉلکه میزنینگ قلبیگه انتحاری نینگ فابریکه سینی قوریلمس لیگیگه انچه بهاسی بۉله دیگن بۉلسه هم آلدینی آلش لازیم. چونکه اۉلکه باله لرینگ کېله جگی شوشکلده قارنگو لیکده باقی قاله دی.


text:
Nov 2, 2017
ایشیقلى حیات حسرتینده
نیگار رفیعبگلی
تاریخیمیزین قهرمانلىق صحیفهلرینده آذربایجان قادینینين اؤز شؤهرتی، اؤز شرفلى یئری وار. «کیتابی-دده قورقود» قهرمانی ایگید بوغاجا سود وئرن آناسی، کوروغلونون صاديق نیگاری، قاچاق نبینين سيلاحداشی قوچاق هجر - خالقیمیزین ایفتیخاریدیر. مغرور، اگیلمز بیر قیزین شرفینه باکیدا مؤحتشم قالا اوجالتمیش شاعير خالقیمیز وطن تورپاغینين ان فوسونکار گوشهلرینه شاعيرانه آدلار وئریب – قیزبنؤوشه یایلاغی، قیرخ قیز بولاغی، گلین قایاسی...
خالقیمیزین کئچمیشده مودریک حؤکمداری نوشابه ده اولوب، جسور عوصيان باشچیسی روستم ده، تدبیرلی دؤولت خادیملری سارا خاتون دا، توتی بیکه ده...
آنجاق خالقیمیزین کئچمیشینده قادینلاریمیزین گؤز یاشلاریندان دوغان دریالار، آه-نالهلریندن بولودلانان سمالار، آغیلاردان پارچالانان اورکلر ده اولوب.
اؤلولر دونیاسینين عفونتی ایچینده یاشیل و کؤمکسیز پؤهره کیمی اسیم-اسیم اسن، تاپدانان، ازیلن، اینجیدیلن بالاجا، ظریف بیر وارلیق - اون ایکی یاشلى نازلی، جلیل ممدقولوزادهنین یانیقلى قلمیندن دوغولموش کؤورک قیزجیغاز، مؤمین و کوت حاجی حسنین قیزی، بدبخت ایسگندرین باجیسی، شهوت حریصی فیریلداقچی شئیخ نصروللاهین «شیکاری»...
کیم بیلیر بلکه، نازلینين شاعير تبعی واردی؟ کیم بیلیر، بلکه او، باشینا گلن موصیبتلری شعر میصراعلارییلا ایفاده ائتمک ایستهییرمیش، باجارمیرمیش؟ بلکه، شعر یازماغی باجارسایدی، اونو شئیخ نصروللاهین موردار آغوشونا آتماق ایستهين آتاسینا، گؤزو، آغلی، قولاغی مؤوهومات دومانیندان توتولموش آتاسینا بو سؤزلرله موراجيعت ائدردی:
یالواررام قوهوم-قارداشا،
باخ گؤزومدن آخان یاشا،
باختیمی دؤندرمه داشا،
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
کسمه هریئردن چارامی،
ووروب قاناتما یارامی،
گل کئچیرمه سن چیرامی،
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
آنام بوینون بوکوب آغلار،
باجیم سینهسینی داغلار
باجیم قیزی قارا باغلار
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
نازلی سنه شیرین بالا
حاقدان کئچیب، چکمه آلا
آلدانیب دؤولته، مالا،
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
حاجی حسن آغا کؤرپه قیزینی دؤولته، مالا، بو دونیانین نعمتینه، ثروتینه دئییل، او دونیانین جنت خولیاسینا، شریعتین «ثوابینا» قوربان وئرمک ایستهییردی. نازلینين باجیسی یوخ ایدی؛ اونون اوچون سینهسینی داغلایان - قارداشی دردلی ایسگندر ایدی. بو شعرین ده مولیفی «اؤلولر»دهکی نازلی، میرزه جلیلین اؤلمز نازلیسی یوخ، رئال حیاتدا یاشامیش، شاعیره نازلیدیر.
آدلارینین عینیليگی تصادفیدیر. آجی طالعین، قارا بختین، یانیقلى یالواریشلارین عینیليگی تصادفی دئییل - اینقیلابدان اوولکی دؤورده قادینلاریمیزین عمومی موصیبتی، فاجيعهسی، عاقیبتیدیر.
سانکی شاعيره نازلی، میرزه جلیل نازلیسینين آغریلارینی شعر دیلیله ایفاده ائدیر.
سانکی میرزه جلیل نازلیسی نئچه-نئچه رئال نازلینين بدیعی تجسومو، تیمثالیدیر.
قارشیميزداکی کیتاب آذربایجان قادینلیغینين بیر نؤوع پوئتیک سالنامهسیدیر. بو سالنامهنی حؤرمتلى عالیمیمیز، یازیچیمیز عزیزه خانيم جعفرزاده نئچه ایلین گرگین آختاریشلاری، آغیر زحمتی، سعیی نتیجهسینده توپلامیشدیر. سالنامه نئچه-نئچه آذربایجان شاعيرهسینين چوخ عصرلیک فعالیتی، ایلهامی، یانغیسی نتیجهسینده یارانمیشدیر.
صنعت، شعر - همیشه زحمتله یارانیر. قادین صنعتکارین زحمتی بلکه ده ایکی قاتدیر. ادبیات تاریخینين بؤیوک سیمالاری - آنتیک یونان شاعيرهسی سافودان، 20- جی عصرده یازیب-یاراتمیش، نوبئل موکافاتی لاورئاتی قابریئلا میسترالا قدر بیر چوخ قادین صنعتکارلار حیاتلارینین و پئشهلرینین بو ایکیقات چتینلیگیندن دؤنه-دؤنه دانیشمیشلار. سئوگیلرینه، عایلهلرینه، عزیزلرینه صداقتله، ایلهاملا شعرلر حصر ائتمیشلر. قلمی، دفتری، یازی ماساسینی اؤز اثرلرینده دقیق، معنالی سؤزلرله ترننوم ائتمیشلر. شرق شاعيرهسینين، ایسلام اؤلکهلرینده یاشاییب-یارادان قادین صنعتکارین ایشی ایسه ایکی قات زحمتدن باشقا، هم ده، اون قات جسارت، هونر ایدی.
آروادلا کیشینی باغلاییر کبین،
بو ایشه یول وئریر شریعت، آیین،
منیمسه کبینیم بیر روباعیدیر!
وارمی بو کبینه یول وئرن بیر دین؟
بو وقارلی سؤزلری سککیز یوز ایل بوندان قاباق سؤیلهمیش آذربایجان شاعيرهسی مهستی گنجوی اؤز سوالینين جاوابینی دا بیلیردی. بیلیردی کی، بئله بیر کبینه یول وئرن دین یوخدور و ایسلام دینی بئله بیر نیکاهین ان قددار دوشمنیدیر. بو آجی حقیقتی مهستی خانیم دا بیلیردی، اوندان سونراکی عصرلرده یاشاییب-یاراتمیش اونلارلا باشقا شاعيرهلر ده، ناتوان دا، حئیران خانیم دا، کمینه ده، قره العین ده، آشیق پری ده. بیلیردیلر و بیله-بیله «کبینلرینی» روباعیله، قوشمایلا، گرایلییلا، غزل ايله، بایاتییلا «کسیردیلر». بو کبینین بهرهلری، بو نیکاهین اؤولادلاری گؤزلریمیز قارشیسیندادیر: صحیفهلری چئویریریک، اوزاق-اوزاق ایللرین آردیندان قولاقلاریمیزا سسلر، صدالار گلیر. اینجه و ظریف قادین پیچیلتیلاری، غملى زومزومهلر، شیرین لایلالار، تأثیرلی آغیلار، بعضن ده گولوشلر، شوخ قهقههلر... بلی، گولوشلر، قهقههلر. چونکی ان آغیر چاغلاردا، ان مشقتلى دؤورانلاردا بئله اینسانلار، خوصوصیله قادینلار، گولوشو اونوتماییب، شن ظارافاتدان یادیرغاماییبلار.
چکمهسی جیغ-جیغ ائیلر،
ائویمیزی پالچیق ائیلر.
زهلهم گئدیر او یاردان
هر گئجه آجیق ائیلر.
سامووار پیققیلداییر،
قندقیران شاققیلداییر.
زهلهم گئدیر او یاردان،
ایش بیلمز، ناققیلداییر.
سو گؤتوردوم حوووضدان،
خوشوم گلیر توووزدان،
یار منه پئنجک آلیب،
آستاری قانوووزدان.
بو شوخ، شیلتاق بایاتیلار شاماخی شاعيرهسی پرینازیندیر. همین او شاعيرهنین کی، 1902- جی ایلده دهشتلى شاماخی زلزهلهسینين شاهیدی اولموش و بو موصیبته ده تأثیرلی میصراعلار حصر ائتمیشدیر:
شهرین دام اؤیلری،
اصل ترخام اؤیلری.
زلزله ویران قویدو،
داغیلدی شام اؤیلری.
بو گلن آرابادی،
قوی گلین آرابادی.
دوننکی جنت شهر،
باخ، بو گون خارابادی.
داغدا بیان وارمولا؟
سویوب یئین وارمولا؟
بو اجلسیز قیرغینا،
حاییف دئین وارمولا؟
«سئوینجله کدر اکیز دوغولوب» - دئییبلر. بئله بیر ایفاده ده وار: «بیر گؤزو گولور، بیری آغلاییر». آذربایجان شاعيرلرینین گولن گؤزلری، خوش ساعاتلاری دا اولوب. اما گؤزلری داها چوخ قان- یاشلا دولوب، دردلی- الملى آیلاری، ایللری، یاخشی گونلرینی، ساعاتلارینی اوستهلهییب. اودور کی، قادینلیغین بو پوئتیک سالنامهسیندن داها چوخ آه- فریاد سسلری اوجالیر. شاعيرهلر خالقین عومومی موصیبتلرینه - زلزلهلره، تالانلارا، ماحاريبه قیرغینلارینا، اؤلنلره، ایتنلره یاس توتورلار. شاعيرهلر شرق قادینینین عومومی آجی تالئیینئ - حوقوقسوزلوغا، برابرسیزلیگه، موطیعلیگه آغلاییرلار. بیر ده هر شاعيرهنین، هر قادینین اؤز شخصی یارالاری، شخصی دردی، ایتکیسی وار.
بؤیوک ناتوان 17 یاشیندا دونیادان گئدن اوغلو میر عباسا ماتم ساخلاییر:
بویون بلاسین آلیم، سرو تک ییخیلما، اوغول،
دویونجا گؤرمهمیشم گئتمه، بیرزامان، گئتمه!
چیخایدی کاش گؤزوم، گورمهیهيدی هیجرانین،
اؤلونجه بیل ائدرم ناله و-فغان، گئتمه!
صاباحاتک اوتوروب چکمیشم جفالارینی،
بویوم برابریسن ایندی، الامان، گئتمه!
ایگیرمی یئددی ایل سونرا 20 یاشیندا گنج مشدیخانیم لئیلى، ناتوانین «اؤلورم» ردیفلى غزلینه نظیره یازیب، ناکام طالعینه آغلاییر:
نیشانه قالمادی مندن. قیزیم دا اؤلدو منیم،
گؤزومه اولدو عجب تیره روزیگار، اؤلورم.
لئیلى اؤزونه آغلاییر، ایتیردیگی قیزینا آغلاییر، فراق ایچینده قویوب گئتدیگی شاعير سئوگیلىسینه آغلاییر. بو نه قدر اینسانی بیر حيسدیر. نئچه- نئچه قادین دونیادان بئله ناکام گئدیب. اما اونلارین دئمهدیکلرینی، دئیه بیلمدیکلرینی لئیلى دئییب، بو سؤزلرله اونلان دا، اؤزونو ده ابدیلشدیریب. پوئزییا ائله اینساندان دونیادا قالان نیشانه دئییلمی؟ بیر ده، پوئزییا اینسانین مؤحنت، اینتیظار، حسرت اوزرینده غلبهسی دئییلمی؟
17- جی عصرده بئش آذربایجان قیزینی اسیر آپاریبلار. اونلار وطندن اوزاقلاردا حسرت و مؤحنت ایچینده عؤمورلرینی باشا ووروبلار. بو بئش قلبین عذابلاری - اوچ عصرین سارسینتیلاری، قئیلى-قالی آراسیندا چوخدان ایتیب،اریییب، اونودولوب. ایتیب؟ اریییب؟ اونودولوب؟ یوخ، بو بئش «یئسیر قیز»ین بیری - گولشاد شاعيره ایمیش؛ اؤزونون و رفیقهلرینین غوصهلرینی قلمه آلیب و بئش قلبین هارایی ایتمهییب. دیدیلیب تؤکولموش جونگ صحیفهلرین- دلی، گول لچگی کیمی ضعیف بیر «آه»، بیر گیلئی، بیر حسرت نغمهسی، اوچ عصرین باشی اوستدن گلیب بیزه، بو گونه چاتیب:
گؤیدن اؤتن بؤلوک-بؤلوک دورنالار،
بیزدان سلام اولسون عجم ائلینه.
یاشیل گئیمیش ساری تئللى دورنالار،
بیزدم سلام اولسون عجم ائلینه.
بئش قیز ایدیک بیر آرادا، بو یئرده،
یا ایلاهی، درمان ائله بو درده
جانیم دورنا، هر وطنده، هر ائلده،
بیزدن سلام اولسون عجم ائلینه.
17-جی عصردن، «ایستانبول شهریندن - قوستنتنییه»دن گلن بو غملى صدایا، 19- جو عصرده تئهراندان باشقا بیر شاعيرهنین یانیقلى سسی سس وئریر:
من آشیغام قارا باخ،
قارا سالخیم، قارا باغ،
تئهران جنته دؤنسه،
یاددان چیخماز قاراباغ.
بو شعر آغابیگیم آغانیندیر. ایبراهیمخلیل خانین قیزی، ایران حؤکمداری فتحعلی شاها اره وئریلمیش آذربایجان قیزینین «قیزیل قفسده» یازدیغی شعر.
بیر-بیرینین معاصرلری اولان شاعيرلریمیز بعضن شعرلشمیش، بیر-بیرینه پوئتیک جاوابلار یازمیشلار. موختلیف شاعيرهلرین یاراتدیقلاری «آغام جانی» ردیفلى غزللر بونا ان یاخشی ميثالدیر. اما بو کیتابدا بیز باشقا بیر سسلشمهنی ده ائشیدیریک: بیر-بیریندن خبرسیز اولان، بعضن، حتی آیری- آیری دؤورلرده یاشامیش شاعيرهلرین مؤوضوع و طالع سسلشمهلرینی...
شاعيره بستی آتاسینا، آناسینا، قارداشینا، بیبیسینه، خالاسینا یالواریر، «یاشی اللی، آغ توکو قاشیندان بللى، آجی سؤزلو، زهر دیللى بیر آغ یالا منی وئرمهیین» - دئیه فریاد قوپاریر.
زهر قاتدیلار آشیما،
بلالار گلدی باشیما،
باخمادیلار گؤز یاشیما،
ساتدیلار کافتارا منی
آغیال جاناوارا منی، -
دئین اسمر، سانکی بستینين سسینه سس وئریر، آتاسیندان، آناسیندان، قارداشیندان، عمی اوغلوسوندان گیلئیلنیر.
و ائله بیل کی، اوچونجو بیر شاعيره بو بختی قارا قیزی تسلى ایله اوووندورور:
گؤوهر دئیر، زورنان اره وئریلن
بو دونیادا نه بیر سنسن، نه ده من.
چادرا موسلمان گئییم «مودا»سینين معین بیر عونصورو دئییلدی: او، اسارت رمزی، موطيعلىک تیمثالی، قادینین اؤز اوستونده داشیدیغی فردی، سیار زیندانی ایدی. موسلمان ائولرینده اندرون و بیرون آدلی ایکی حیصه اولوردو. پنجرهسیز سال دیوارلارلا کوچهدن، باییردان گیزلدیلمیش ایچری حیصه - اندرون - قادینلارین یاشادیغی یئر، بوتون عؤمورلرینی سوردوکلری دار و محدود بیر سیغیناجاق ایدی. چادرا یالنیز گئییم عونصورو اولمادیغی کیمی، اندرون دا یالنیز معمارلیق ایصطیلاحی دئییل. چادرا دا، اندرون دا - حیات طرزی، اخلاق و آنلاق نورماسی، ایسلام شرقینين قادینا اولان «فلسفی» موناسیبتی ایدی.
بو کیتابی واراقلادیقجا دوشونوردوم، شاعيرهلریمیزین چوخونون عؤمرو- گونو اندروندا کئچیب، حیاتلارینی قارا چادرا آلتیندا یاشاییبلار. بس اوندا نه غریبه حالدیر؟ بوتون دونیادان تجرید اولونموش، سال داشلارلا، کور، پنجرهسیز دیوارلارلا آیریلمیش اندرونا آذربایجان قادینلاری باییرداکی گئنیش دونیانین بوتون دویغولارینی، سئوینج و کدرلرینی کئچیره بیلیبلر، چادرانین قارا پردهسی آلتیندان یئر اوزونون بوتون رنگلرینی، چالارلارینی گؤره بیلیبلر، سئچه بیلیبلر...
باشقا دینلر کیمی ایسلام دینی، اینسانین فردینی، «من»اینی اؤلدورمگه چالیشیب. بو جهتدن شریعت احکاملاری قادینلارا قارشی داها آمانسیز اولوب.
اینسانین بؤیوکلوگو، باریشمازلیغی و قودرتی اوندادیر کی، او، همیشه اؤز منليگی، غورورو اوغروندا عوصيانا قالخیب. بو اینسانلىق عوصيانیندا قادینلیغین دا اؤز پایی وار. بعضن «عوصيان» سؤزون موستقیم معناسیندا قیام، ووروش اولوب، قوربانلار آپاریب. بئله شهیدلردن بیری طاهیره قره العیندیر. اما اینسان لیاقتی اوغروندا دؤگوشون ظاهيرن گؤرونمز، سسسیز، ساکیت فورمالاری دا وار، شریعتین دونیانی قادینا حرام ائلهدیگی بیر دؤورده سئوگی حاقیندا، حیات حاقیندا اؤز سؤزونو پیچیلتییلا بئله اولسا دا دئمک فداکارلیقدیر، هونردیر. چونکی بو ضعیف پیچیلتیلار اصل شعره چئوریلیرسه، دئمهلى اونلار قلبین چیرپینتیلاریندان دوغولوب. قلبین چیرپینتیلاری ایسه، طبیل ضربهلریندن فرقلى اولاراق ائشیدیلمزدیر.
البته، کیتابداکی شعرلر نه کمیت، نه ده کئیفیت باخیمیندان عینی اؤلچوده دئییلدیر. آنجاق ان یاخشی شعرلرده شاعيرهلرین منی، فردی دویولور: هر بیرینین اؤز سسی، اؤز سؤزو ائشیدیلیر.
آغابیگیم آغانین غزلیندن ایکی میصراع حیفظ اولونوب. بو بئیتده نارین مئه کیمی یونگول، گوجله سئزیلن بیر تأسوف وار:
افسوس کی. یاريیم گئجه گلدی، گئجه گئتدی،
هئچ بیلمیرم عؤمروم نئجه گلدی، نئجه گئتدی.
آغابیگیم آغانین ظریفليکله ائتدیگی گیلئی قارشیسیندا شهربانونون شیکایتلری نه قدر احتیراصلى و چیلغیندیر:
عیشوه بیلمز. غمزه بیلمز، ناز بیلمز،
سئوگی بیلمز، صؤحبت بیلمز، ساز بیلمز،
سؤز ائشیتمز، قاش آنلاماز، گؤز بیلمز،
آنا، منی بیر نادانا وئردیلر.
گوناهیما، بابالیما گیردیلر.
قویون دئییل قویونلارا قاتام من.
اؤکوز دئییل چودارلارا ساتام من.
ایگید دئییل قوجاقلاشیب یاتام من،
آنا، منی بیر نادانا وئردیلر،
گوناهیما، بابالیما گیردیلر.
آذربایجان شاعيرلری بوندان دا کسکین دیلله دانیشماغی باجاریرلار. آشیق پری حدن آرتیق جانفشانليق ائلهين عاشیقی «آغلاما دوعا یازدیر» - دئیه یئرینده اوتوزدورور.
ظریف، ملاحتلى اولماغی دا باجاریر شاعيرلریمیز. حئیران خانیمین بو میصراعلاریندا نه قدر اینجه بیر قادین عیشوهکارلیغی وار:
ائی سرو- قد و سیمتک.
شکر لب و قؤنچه دهان،
دوغروسو، سن چوخ گؤزلسن،
بیز ده بیر آز پیس دئییلىک.
فاطما خانیم کمینه سادهلؤوح بیر صمیمیتله:
«ائی گؤزوم، احمده باخ، گؤر نه قشنگ اوغلاندیر» - دئیه، حيسلئرینی گیزلتمیر.
شاعيره زئینب ایسه آزاد اینسان حيسینی طبیعیليکله ایفاده ائدیر:
گل ائشیت زئینب سؤزونو،
یولدان ییغ یارین گؤزونو.
چوخ دا اینجیتمه اؤزونو،
گؤتور منی قاچ، ایسماییل!
هر شعر بیر اینسان کاراکتئری، بیر قادین تئمپئرامئنتی، بیر طالعدیر! دویماغی، سئومگی باجاران، بعضن حيسلری اوغورسوزلوغا دوچار اولان، بعضن یاریندان، بعضن اؤولادیندان، بعضن وطنیندن آیری دوشن قادینلار... داها چوخ آغلایان، اما گولمگی ده باجاران، ایظطیراب چکن، اومید بسلهين، آرزولارلا یاشایان، دوشونن، دویان قادینلار... حیاتلارینی، حيسلرینی شعرین دیلیله ابدیلشدیرمیش، عؤمورلرینین شعره دؤنموش قلپهلرینی بیزه یادیگار قویوب گئتمیش شاعيرهلر...
دونیانین هر اوزونو گؤرموش، شوخ بایاتیدان حوزنلو قوشمالارا قدر هر اووقاتدا شعرلر یازمیش بستی تقریبن یوز ایل عؤمور سوروب، عؤمرونون بیر عصرینی باشا وورارکن بستی سئوینجینی، دردینی، دویدوقلارینی چوخدان اونوتموش، یاشیدلارینین، موعاصیرلرینین چوخونو تورپاقلارا تاپشیرمیش، غریبه بیر «واخت غوربتینه» دوشوبموش. بو «واخت غوربتینده» اونو تانییان قالماییب. شاعيره غریبه بیر نیسگیلله:
آشیق بستی منم،
ائللر تانیمیر...-
دئییر و بو یاشیندا بئله صيرف قادین پسیخولوگییاسینا مخصوص بیر عیشوه یله علاوه ائدیر:
سیننیم دوخسان اولوب
ایللر اینانمیر.
بیر عصرلیک عؤمرون مودریک تجروبهسیندن بستینين باشقا بیر پوئتیک و درین اوبرازی دا یارانیب:
ملئیکه بویلودو، شیرین لهجهلى،
ازلدن تاماشا اولان بو دونیا.
قوجا جادوگردی، آلدادیر سنی،
جاوانلىق دونوندا قالان بو دونیا.
ظنیمجه، بو اوبرازی یالنیز قادین صنعتکار کشف ائده بیلردی.
آذربایجان شاعيرلرینی اوخویون، تانییین، سئوین. اونلار بو سئوگییه لاییقدیرلر.


text:
آیداکی ایلک اینسان
آیداکی ایلک اینسان (اینگیلیسجه: First Man, آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Ay'da İlk İnsan , فارسجا: نخستین انسان ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش گرچک حادیثهیه دایانان دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی کریستوفر ابوت، کوری استول، کایل چندلر، جیسون کلارک، رایان قاسلینق جانلاندیریب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آیداکی ایلک اینسان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- فیلملر ۲۰۱۸ (میلادی)
- English-language films
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- ۲۰۱۸-جی ایلین فیلملری
- آمریکا فیلملری
- اینگیلیسجه فیلملر
- 1961 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1962 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1965 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1966 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1967 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1968 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- 1969 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- ان یاخشی ویزوال اثرلره گؤره اوسکار اؤدولی آلان فیلملر


text:
هیدروکسید کوبالت (II)
هیدروکسید کوبالت (II) (اینگیلیسجه: Cobalt(II) hydroxide، روسجا: Гидpokcид koбaлbTa(II)، عربجه: هيدروكسيد الكوبالت الثنائي ) بیر شیمیایی ماده. قیٛرمیزی، تۇز حالتینده تاپیلار.هیدروکسید کوبالت (II) هیدروژن بیلشیکلری و کوبالت بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cobalt(II) hydroxide»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هیدروکسید کوبالت (II) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
امام حسین علیه السلام 60 هجری ایل ذی الحجنین سککیزینده بیر نئچه اولایلاردان صونرا مکه دن کوفه یه دوغرو حرکت ایتدی.
حر ابن یزید الریاحی
عشق و حریت کروانی کوفه یه گیریم گیریمده بیر که ره ده ن حر ریاحی یوزلرجه آتلی عسکرله کروانین قارشیسینا چیختی.
امام علیه السلام دئدی ای حر: بیزه یاردیم ائتمه غ ایچین ، یوقسا بیزیمله ساواشماق ایچین می گلدینیز؟
حر دئدی: ای ابا عبدالله سنین یولونو باغلاماق ایچین گلدیم.
امام دئدی:لاحول و لا قوه الا بالله العلی العظیم
بیر چوخ قونوشمالاردان صونرا ، امام علیه السلام بویوردو: من ایسته دیغینیز اوزه ره گلدیم ، سیز منه مکتوبلار یازدینیز!
حر دئدی : منیم خبریم یازیلان مکتوبلاردان یوخدور.
امام علیه السلام دئدی: اگر مکتوب یازانلار سوزلریندن دونموشسلر قوی من دونوم گلدیغیم یئره.
حر دئدی: ای پیغمبرین اوغلو بیر یول توت ، صونو نه کوفه یه اولسون ، ونه ده مدینه یه ، ابن زیادا یازاجاغیم مکتوبوم جوابی گلینجه یه کیمین…
بو و باشقا اولایلاردان صونرا قاهرامان ایگیتلرین کاروانی مدینه یه دوغرو یوزله شمه غ ایسترکن ، حرین آداملاری اونون یولونو کسیب ، گه ری دونمه قه یول وئرمه دیلر.
امام حسینین کربلایا گیریشی
قاهرامانلار کروانی اوچونجو یولو توتوب قده ر ده آرخالاریجا گیدیردی. اوزون بیر یولچولوغون صوندوندا و محرمین ایکینجی گونونده امام حسین علیه السلام کربلایه گیردی. امام علیه السلام اورایا گیرینجه صوردو:( بورانین آدی نه دیر) زهیر ابن القین دئدی: بو یئرین آدی کربلادیر…
امام علیه السلام بویوردو: ای اللهیم دردلرده ن و بلا لرده ن سنه صیغینیریم ،آرتیق بورا غم و بلا یئری دیر ، انین آتلارینیزدان ، بورادا قانیمز توکوله جه غ و مزاریمیز بوردا اولاجاغدیر. بونو منه قوجام رسول الله بیلدیرمیشتیر.
هپیسی مینیگینده ن اندی ، یوکلرینی اندیردیلر ، چادیرلارینی دا اورادا قوردولار.


text:
یانیندا دلبریمین اعتباریم اولماسادا
یئنه غمین چکرم، غمگساریم اولماسادا
بدنده یاری جانیم قالماییب، گئدیب یاریم
گرک دوزهم غمِ هیجرانه، یاریم اولماسادا
گونوم کی، تار اولوب اول زولف الیندن، ای تاری
ترنم ائیله، سنی تانری، تاریم اولماسادا
اوزون خیالی بسیمدیر بهشتِ کویوندا
یوز ایل خیالیما گلمز، بهاریم اولماسادا
لبینله مست گؤزون هر دوشنده خاطریمه
شرابه رغبتیم آرتیر، خُوماریم اولماسادا
منیم بیر آهیم ایله شمعلر یانیر گئجهلر
توخونما، شعلهٔ عشقم، شراریم اولماسادا
کمندِ زولفله، واحد، اؤزوم شیکار اولدوم
منیم او آهو باخشلی شیکاریم اولماسادا


text:
نادیره
(جوها) بیر واخت بیر نئچه تویوق آلیب، یاغدا تویوقلاری بریان ائله دی، بیر قابا قویدو، آغزینی اؤرتدو، گئتدی کی، رفیق لرین یئمه یه گتیرسین. عورتی او بیشمیش تویوقلاری گؤتوروب بیر نئچه وحشی گؤیرچین لر او قابا قویوب، آغزین اؤرتدو. ائله کی جوها قوناقلاری ائوه گتیریب اوتورتدو، گئتدی کی، مسما اولان تویوقلاری گتیرسین، قابین کی سرپوشون گؤتوردو، قوشلار هامی سی بیردن اوچدولار، گئتدی لر. جوها مات و معطل قالدی، دئدی کی، خداوندا، برفرض کی، سن بو قوشلارا ترحم ائله دین، زنده قیلدین. قدرتیندن اوزاق دئیل دیر، ایندی منه دئ گؤروم کی، یاغین پولونو و اؤزگه مخارجی کیمدن آلیم، قوناقلاریم نه یئسین؟


text:
۱۷ فوریه
۱۷ فوریه میلادی تقویمایله ایلین ۴۸-جی گونودور. بو گوندن ایلین سونونا ۳۱۷ گون (کبیسه ایللرده ۳۱۸ گون) قالیر.
مناسبتلر[دَییشدیر]
رویدادلار[دَییشدیر]
- ۱۸۷۱ (میلادی) - پاریس موحاصیرهسی و فرانسهنین شیکستی پروس ساواشیندان سونرا، پروس ارتشی پاریسده رژه گئتدیلر.
- ۲۰۰۸ (میلادی) - کوزووو ایستیقلالین اعلان ائتدی.
- ۲۰۱۱ (میلادی) - لیبینین ۱۷ فوریه اینقیلابینین ایل دونومو و معمر قذافینین حوکومتینین داغیلماسی.
دوغوملار[دَییشدیر]
- ۱۶۵۳ (میلادی) - دوغوم گونو: آرکانجلو کورلی ایتالیالی، بستهچی و ویولن چالان
- ۱۹۶۳ (میلادی) - دوغوم گونو: مایکل جردن آمریکالی، بسکتبال اویونچوسو؛ شارلوت بابکتس تیمینین صاحیبی
- ۱۹۷۵ (میلادی) - دوغوم گونو: هریسو جنوبی کورهلی، اویونچو، اوخوجو و مودل
- ۱۹۸۱ (میلادی) - دوغوم گونو: پاریس هیلتون، آمریکالی اویونچو، اوخوجو و مودل
اولوملر[دَییشدیر]
- ۴۴۰ (میلادی) - اولوم گونو: مسروب ماشتوتس، ارمنی الیفباسینین یارادانی
- ۱۶۰۰ (میلادی) - اولوم گونو: جوردانو برونو، ایتالیالی کشیش و فیلسوف
- ۱۹۰۹ (میلادی) - اولوم گونو: جرونیمو، قیرمیز دریلی آمریکالیلارین باشچیسی.
- ۱۹۷۰ (میلادی) - اولوم گونو: شموئل یوسف آقنون، ايسراییللی یازیچی؛ ادبیاتدا نوبل جایزهسین قازانان
بیرده باخ[دَییشدیر]
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/فوریه ۱۷


text:
آئورسیلیو نیرس رودریقز
آئورسیلیو نیرس رودریقز (اینگیلیسجه: Auricélio Neres Rodrigues) (دوْغوم:۲۸ اوت ۱۹۷۶ (۴۵ یاش) Teresina) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آئورسیلیو نیرس رودریقز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- جیانقسو سونینق کولوبونون اویونچولاری
- شانقهای قرینلند شنهوا کولوبونون اویونچولاری
- ترسینا دوغوملولار


text:
اصغر فرهادی
اصغر فرهادی (۱۳۵۱ین اردیبهشتینین ۱۷سینده ایصفاهانین خومینیشهرینده دوغولوب) ایرانی فیلم کارگردان، سئناریو یازان و تجهیزاتچی سیدیر.
اونون نادیرین سیمیندن آیریلماسی فیلمی اسکار و گلدن گلوبون ان یاخشی خارجی فیلمینین مکافاتین آلیبدیر.
اصغر فرهادی کنین ۲۰۱۶ فیلم شنلیکینده ان یاخشی سئناریونون مکافاتین آلدی.
گونده لیک(زندگی نامه)[دَییشدیر]
فرهادی نین دئدیکلری اساسدا، او اؤز سینمایی چالیشماسین ۱۳ یاشیندا و بو فوندا اؤز آکادمیک تحصیلیندن اؤنجه باشلاییبمیشدیر.
فرهادی تهران (تهران) بیلیم یوردونون دانشکده هنرهای زیباسیندا، تئاتر ساحه سینده لیسانس دوره سین گئچیرندن سونرا ، اؤز فوق لیسانس مدرکین همان ساحه ده دانشگاه تربیت مدرس دن آلدی. او سینمادا چالیشماسین ۱۳۶۵نجی ایلدن اصفهانین گنج سینما ایجماسیندا باشلادی.[۱]
ایش کیتابی[دَییشدیر]
سینما[دَییشدیر]
- آلچاق بوی / ارتفاع پست
اصغرفرهادی اؤز سینمایی و حرفه ای چالیشمالارین سئناریویازان آددا ابراهیم حاتمی کیانین اون ایکینجی سینمایی اثری یعنی آلچاق بوی (ارتفاع پست) دا باشلادی. فرهادی اؤز کارگردانلیق دورانین آلچاق بویدان بیر ایل سونرادان آزدا باشلادی.[۲]
- توزدا رقص / رقص در غبار
رقص در غبار اونون کارگردانلیق مقامیندا اولان ایلک اوزون و رسمی فیلمیدیر. [۳]
- نادرین سیمیندن آیریلماسی / جدایی نادر از سیمین
1389نجی ایلده یارانان نادرین سیمیندن آیریلماسی (جدایی نادر از سیمین) فیلمی اصغر فرهادی نین بئشینجی سینمایی ایشیدیر.
جدایی نادر از سیمین اصغر فرهادی نی بیر بینالخلق و موفق شخص آدیندا تانیتدیردی.
بو فیلم ایرانین نماینده سی عنوانیندا اسکاردا تانیتدیریلیندی و سوندا ایلک دفعه اولاراق ان یاخشی انگلیسیدن باشقا اولان دیلده فیلمین اسکار مکافاتین آلدی.
منابع[دَییشدیر]
- ↑ صفحه در وبگاه سورهسینما
- ↑ همکاری اصغر فرهادی و ابراهیم حاتمی کیا در فیلم "ارتفاع پست"
- ↑ «رقص در غبار» در وایادولید. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-10-26. یوْخلانیلیب2021-02-07.
- کیمسهلر
- سینما آکتورلاری و دایرکتورلاری
- سینما
- ۱۹۷۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- University of Tehran alumni
- Tarbiat Modares University alumni
- Iranian film directors
- Iranian screenwriters
- People from Isfahan
- Silver Bear for Best Director recipients
- Directors of Best Foreign Language Film Academy Award winners


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/فوریه ۱۰
- رویدادلار
- ۱۳۵۷ - ایران ایسلام اینقیلابی قازانماسی
- ۱۹۹۰ (میلادی) - قالیله فضا پیماسی مشتری سیارهسینه گئدنده، ناهید سیارهسینین کناریننان گئشدی.
- ۱۹۹۷ (میلادی) - دیپ بلو، شطرنجاوینین بیلگیسایار، قری کاسپارفی بیرینجی شطرنج اویونوندا اوددو.
- دوْغوم گونلری
- ۱۸۹۸ (میلادی) - دوغوم گونو: برتولت برشت، آلمانلی نمایشنامهیازان، فیلم یؤنتمنی تئاترچی و شاعیر.
- ۱۸۹۰ (میلادی) - دوغوم گونو: بوریس پاسترناک (عکسدهکی) روسیهلی یازیچی، شاعیر و دکتر ژیواگو اثرینین یارالدانی.
- ۱۹۰۲ (میلادی) - دوغوم گونو: والتر هاوسر براتین، آمریکالی فیزیکدان؛ ۱۹۵۶-جی ایلده فیزیک نوبل جایزهسین قازانان.
- اؤلوم گونلری
- ۱۷۵۵ (میلادی) - اولوم گونو: شارل دو مونتسکیو، آیدینلانما چاغینداکی فرانسهلی سیاستچی.
- ۱۸۳۷ (میلادی) - اولوم گونو: الکساندر پوشکین روسیهلی شاعیر.
- ۱۹۲۳ (میلادی) - اولوم گونو: ویلهلم رونتقن، آلمانلی فیزیکچی؛ کاشف ایکس ایشیغین کشف ائدن، ۱۹۰۱-جی ایلده فیزیک نوبل جایزهسین قازانان.
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ بهمن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ فوریه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ بهمن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ فوریه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ بهمن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ فوریه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.