text:
گونئی آزربایجان ایشچی لری تشکیلاتلانمالی دیرلار
مای آینین 1، بین الخالق ایشچیلر گونونه یاخینلاشیریق. آزربایجان ایشچیلری و زحمت آداملاری هر ایل مای ین بیرینده عدالت و برابرلیک اوغوروندان یوروشلر دوزنله ییر و ایشچی لرین گونده لیک و یا گله جک پروبلئم لریندن، سیخینت لاریندان، و اونلارا قارشی باسقی لاردان دانیشیرلار. دونیانین دئمکراتیک اؤلکه لرینده ایشچیلر و زحمت آداملارنین تشکیلات لاری کامو اویونا (عمومی افکارا) تاثیر ائتمک اوچون گئنیش یوروشلر و نمایش لر گئچیریرلر. آمما استبداد و سؤمورگه چیلیک کؤک سالان اؤلکه لرده و او جمله دن ایران دا، آزربایجان ایشچی و امک آداملاری (ایرانین باشقا بؤلگه لری کیمی) اؤز پروبلئم لریندن دانیشماق و عدالت پرور ایستک لرین مئیدانا چیخارماقدا، ایران مرکزی دئولت طرفیندن سیخینتی لار و باسقین لارا معروض قالیرلار.
ایش سیزلیین هر گون آرتماسی، ایش چی لرین آیلیق اوجرت لرینین وئریلمه مه سی، اونلارین ایش لرنین دوامیندا گوون اولماماسی، یوخسوللوغون گئنیش واسیطه ایله توپلومدا یایلماسی، ایشچیلر هرگون داها آرتیق حقارته و اهانت معروض قالماسی ایران ایسلام جمهوریتی نین گئچن 30 ایلده سیاست لرینین نتیجه سی دیر. عین حالدا بو دئولت خاریجی سیاست لرین یوروتمک اوچون گئری قالمیش تروریست اؤرگوترلره میلیون لارجا پول خرجله مکده دیر.
گئچن ایل، هر ایل کیمی، گونئی آزربایجان دا یوزلرجه ایشچی و زحمت آدملارینین فرقلی حرکت و ائیله ملرله بو قبول اولونماز شرایطه اؤز اعئتراض لارین بیلدیرمیشدیرلر. او جمله دن ساوه شهرینین "نورد" فابیرکاسیندان 1200 ایشچی اعتراض اولاراق ایش یئرلرین ترک ائتمیش و اردبیل شهری نین "ده میر اریتمه" فابریکاسیندان 250 ایشچی اوجرت لرینین اوچ آی گئج قالماسینا اعتراض اولاراق قیرئوه (تحصنه) چیخمیش دیرلار. بو اعتراض لارین سایی گئت- گئت آرتمادادیر.
گونئی آزربایجان ین ایشچی و زحمت آدام لاری ایسلام جمهوروسونون حیاتینین ده وام ائدمه سی حالدا، هر یؤن ده ن و هر گون داها چوخ سیخینتی، اوزونتویه و باسقینا معروض قالیرلار. گونئی آزربایجانین ایشچی و زحمت آداملاری عدالت پرور ایستک لری اوچون ایران دئولتینه قارشی اؤز ایستک لرین آیدینجا دیله گتیرمه لی و او ایستک لرین گئنیش واسیطه ده یایلماسی اوچون معین تاکتیک و اولوملو ائیله مله ره سؤیکن ملی دیر.
ایشچی لر و زحمت آدملاری و اونلارا آیید تشکیلات لار، گونئی آزربایجان دا گئدن میللی و دئمکراتیک حرکاتا لاقید قالابیلمزلر. چون کی گونئی آزربایجان ایشچیلری و زحمت آداملاری، ایستر- ایسته مز ایستیبدادی دئولتین باسقی سینا، اونون سؤمورگه چی سیاستی نین سیخینتی سینا و ایشچیلرین داها چوخ استثمارینا ساکیت قالا بیلمزلر.
گونئی آزربایجانین ایشچی حرکاتی، توپلومون دئمکراتیک سوره جینه قاتیلماق اوچون، آزربایجان دا گئدن سیاسی مباریزه یه دستک وئرمه لی و اوندان دستک آلمالیدیر. گونئی آزربایجانین آزادلیغی و گله جه یی سوسیال، صینیف سل، کولتورل و سیاسی حرکت لری چیین- چیینه مبارزه ائتمه سی و عدالت چیلیک اساسیندا بیرلیگینی ساغلاماغا چالیشمالی دیر.
بیرلیک بو واسیطه ایله، مای آی نین 1، دونیا اؤزه ایشچیله ره و خصوصن آزربایجان ایشچیلری و زحمت آداملارینا بو گونو تبریک دئیر و اونلارا اؤز مباریزه لرینده اوغورلار دیله ییر.
یاشاسین مای ین بیری، دونیا ایشچیلر گون
گونئی آزربایجان میللی دئمکراتیک بیرلیگی- بیرلیک
2015-04-28


c: text/html

text:
«تانیش افسر»ین یارادیجیلیغینا بیر باخیش
افراسیاب نورالهی
ایضاح:
بو یازینی، شاعرین دوسلاری طرفیندن، تهران ادبی انجمنلر او جملهدن «صابر»، «دده قوربانی» و «نباتی» انجمنلری طرفیندن «آچار» کیتابینین آیین(۹۶/۴/۲۷) ایییرمییئتدیسی آق تورپاق- اشراق مدنیت ائوینده کئچیریلهجک تقدیمات مراسیمیاوچون حاضیرلامیشدیم. آما تاسفلر اولسون کی، صحتی ایله علاقه ده اولان پرابلئملر اوزوندن بو تقدیمات باش توتمادی و بو گون گؤزهل شاعیریمیز تانیش افسر آرتیق آرامیزدا یوخدور. تانریدان بو گؤزهل شاعیریمیزه رحمت دیلهییر و دوسلارینین، عائلهسینین و قلم اهالیسنین باشلاری ساغ اولسون دئییریک..
تانیش افسرین یارادیجیلیغینی اوخورکن، اؤزهللیکله ده «آچار» کیتابینی اوخورکن ایکی اینجه مقام دیققتیمیچوخ چکدی؛
۱_ تانیش افسرین قلیبلی فورمالاردا یازما قاطعیتی(بوراسی یالنیز تانیش افسر اوچون دئییل و عمومیتله بو سایاق یازان هر کس اوچوندور)
۲_ تانیش افسرین یارادیجیلیق میسیاسی
بیرینجیسی(تانیش افسرین قلیبلی فورمالاردا یازما قاطعیتی) باره ده:
بیلیرسینیزکی، سربست شعر میدانا گلدیکدن سونرا، قلیبلی فورمادا یازان شاعیرلر طرفیندن و عمومیتله قلیبلی فورما طرفدارلاری طرفیندن بیر سیرا سورغولار، تپکیلر و حتی قارشی دورمالار و اندیشهلنمهلر اولدو و حالادا وار.. و واختیلا دارتیشیلدی، سؤز صحبته سبب اولدو و قلم صاحیبلری، منتقیدلر و داهیلر طرفیندن بیر سیرا آچیقلامالارا و دیرلندیرمهلره ده اولدو.
بیلیرسینیزکی، او تای آذربایجان سربست شعرین بانیسی بؤیوک رسول رضا اولوب. رسول رضانین چوخلو فیکیرلری، سؤز صحبتی و دیرلندیرمهلری وار بو حاقدا. بیر ییرده رسول رضا بو مووضوعدان صحبت ائدرکن، “بویوک ادبیات”دان صحبت آپاریر. رسول رضا بؤیوک ادبیات آدی آلتیندا آشیق العسگرین “چرشنبه گونونده چشمه باشیندا” شعرینی گتیریرکی، بیر کلاسیک قوشمادی؛ اورادا فضولینین “شب هجران”ی وار کی، بیر غزلدی و علی کریمین “داش” شعری وار کی، نمونه وی سربست شعرلریمیزدندیر. یعنی رسول رضا دئمک ایستهییر؛ بیر اثر اولوملو و توتوملو اولدوقدان سونرا آرتیق بو قوشمادی، غزلدی یاهانسیسا بیر سربست شعردیر آرتیق اؤنمییوخدور.
من تانیش افسری اوخورکن، اونون کیتابیندا ائله اثرلره راسلادیم کی، اولاری اوخورکن، گرچکدن اونودوردوم کی، بونلار قلیبلی فورمادا یازیلیبلار.
نه دئمک ایستهییرم؟!
دئمک ایستهییرم؛ سانکی تانیش افسر واختیلا بو قلیبلی فورما و سربست مسالهسینی اؤز قارشیسینا قویوب، دوشونوب، آراییب، آختاریب و معین جاوابلامالاریدا اولوبدور اؤزو اوچون و بو مسالهنی واختیلا اؤزونده حل ائلهییب و اوز استعدادینی دا نظرده آلاراق قاطعیتله قلیبلی فورمادا یازماغا داوام ائدیب هئچ ده سربست اندیشهسی اولمادان.. و بو موفق اثرلرده ائله اونا گؤرهدی. اؤرنک اوچون بیر ایکی بند او اثرلردن گتیریرم؛
“گورموش ایدیم قویون کیمیسوروسون
گورنمیردیم مدت ایدی بیریسین
گوروم منیم آیاقلاریم قوروسون
بیر یووادان ایکی کهلیک اوچورتدوم
(کهلیک شعریندن)
یا
“سازین حله دریلمهمیش گولو وار
یئتمیش ایکی تورکوهاوا دیلی وار
یوردوموزون سوسوز اورمو گولو وار
روحانی چال بلکه روحوم دینجله
)روحانی شعریندن(
یا “اولوم”دویغوسو حاقدا شعری؛
“اولوم گوزلدی
یئرینه دوشسه
هئچ کیم اینجیمز
ورینه دوشسه
ائلهسی ده وار
یاشاییر ناچار
باغرینا باسار
گیرینه دوشسه
پوزدورار دمی
آرتیرار قمی
بو تانیش کیمی
بیرینه دوشسه” و سایره…
ایکینجیسی(تانیش افسرین یارادیجیلیق میسیاسی) باره ده:
کلاسیک تنقید تورونده، صنعت اثری دئییل، داحا چوخ صنعتچی دیققت مرکزینه آلیناردی. یعنی کیمدی؟ خاراکتئرلری باره ده، سونرا یاشاییشی و بیر سیرا اوزهل خصوصیتلری باره ده اینجهلهمهلر آپاریلاردی..
آما مدرن تنقید تورلرینده، آرتیق صنعتچی دئییل، صنعت اثرلری دیققت مرکزینه آلینیر. یعنی، بیزه، جمعیته وئردیکلری باره ده، ندن بحث ائتدییی باره ده، پیاملاری، مئساژلاری باره ده و عمومیتله صنعت اثرلرینین آماجلاری دیققته آلینیر.
من تانیش افسرین یارادیجیلیغینی اوخورکن ده، ائله بو آچیدان یاناشدیم و چوخ اینتئرئسان و ایلگینج بیر یئره چاتدیم!.. اودا بو کی، من تانیش افسرینهانسی اثرینی دیققته آلدیمسا، اوخودومسا، او شعر منه تانیش افسرین اوزونو آنلاتدی!..
تانیش افسرین اینسان سئورلیینی، طبیعت سئورلیینی، وطن سئورلیینی، تانیش افسرین اینسانلیق قایغیلارینی، طبیعت قایغیلارینی و سئوگی و دوست قایغیلارینی آنلاتدی منه..
تانیش افسرین یارادیجیلیغی عمومیتله بو موضوعلاری ترنم ائدیر و بو موضوعلاری آشیلاییر..
بئله باخاندا یعنی بو گونکو دونیانین بو تور قایغیلاردان یوخسون اولدوغو بیر حالدا، بو تور قایغیلارین یئرینین گوروندویو بیر واختدا بلکه تانیش افسر ان دوغرو یولو توتموش و ان دوغروسونو یاپمیشدیر. عشق اولسون بو صمیمیته و عشق اولسون قاراداغلاریمیزا بو کیمیشاعیرلر و بویوکلر یئتیردییی اوچون.. روحو شاد اولسون.
۹۶/۴/۲۲
متن ده ایشاره اولونان شعرلره مراجعت ائتمک ایسته ینلر اوچون؛
چرشنبه گونونده، چشمه باشیندا
گؤزوم بیر آلاگؤز خانیما دوشدو.
آتدی موژگان اوخون، کئچدی سینه مدن
قاداسی، بالاسی جانیما دوشدو.
ایشارت ائیله دیم، دردیمیبیلدی
هم چوخ گؤزل ایدی، هم اهل دیلدی
قاشینی بولادی، گؤزوندن گولدو.
گولنده قاداسی قانیما دوشدو.
علسگرم هر علمدن حالییام
دئدیم سن طبیبسن, من یارالییام.
دئدی نیشانلییام، اؤزگه مالییام
سیندی قول- قانادیم یانیما دوشدو.
(عاشیق علسگر)
منی جاندان اوساندیردی ، جفادان یار اوسانمازمی؟
فلکلر یاندی آهیم دان ، مرادیم شمعی یانماز می؟
هامیبیمارینا جانان ، دوای درد ائده ر احسان
نئچون قیلماز منه درمان ، منی بیمار سانمازمی؟
شب هجران یانار جانیم ، تؤکر قان چشم گریانیم
اویادیر خلقی افغانیم ، قرا بختیم اویانمازمی؟
گل رخسارینه قارشی ، گؤزومدن قانلی آخار سو
حبیبیم فصل گول دور بو آخارسولار بولانمازمی؟
غمیم پئنهان توتاردیم من ، دئدیلر یاره قیل روشن
دئسم او بی وفا بیلمم اینانارمی، اینانمازمی؟
دئییلدیم من سنه مایل ، سن ائتدین عقلیمیزایل
منه طعن ائیله ین غافیل ، سنی گؤرجه ک اوتانمازمی؟
فضولی رند و شیدادیر ، همیشه خلقه رسوادی
سوروشون کی نه سودادیر ، بو سودادان یورولمازمی؟
(فضولی)
یاری چیلپاق قدیم اینسان
دوشمنینه بیر داش آتدی..
قانا باتدی.
داش دوشمه دی آمما یئره
اوچوب گئتدی افقلردن افقلره
دئمه یین کی، داش یوخ اولدو
داش چئوریلیب بیر اوخ اولدو؛
اولدو قیلنج؛ گولله؛ مرمی
دایانمادی فیکیر کیمی
آتوم کیمی…
مئردییانی قیریق قیریق
آرزولاری ذره ذره
اوکئانی پارچا پارچا ائدیب کئچدی..
همین او داش،
ایندی یئنه دایانماییر
اوچورهارا؟
او نئترون، الکترون،
دونوب نهلر، نهلر اولور..
آلوو اولور، اولوم اولور، زهر اولور
ائی هم عصریم،
حقیقتین قان قارداشی
دایاندیرماق اولمازمی؟ -دئی؛
یاری چیلپاق، یاری وحشی
قدیم اینسان آتان داشی؟؟!!.
(علی کریم)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آیانیس قالاسی رستوره ائدیلیر
اورارتو کراللیغینین ان گؤرکملی اثرلریندن آیانیس قالاسیندا فعالیت آپاران قروپلار معبد بؤلمهسینده کی بزکلردن قوپان حیسهلری یاپیشدیراراق 2 مین 700 ایللیک تاریخی گلهجک نسیللره اؤتورمگی قارشییا مقصد قویوب.
اورارتو کراللیغینین ان گؤرکملی اثرلریندن آیانیس قالاسیندا فعالیت آپاران قروپلار معبد بؤلمهسینده کی بزکلردن قوپان حیسهلری یاپیشدیراراق 2 مین 700 ایللیک تاریخی گلهجک نسیللره اؤتورمگی قارشییا مقصد قویوب.
اورارتو کرالی ایکینجی روسانین وان گؤلونه حاکم تپه اوزرینده تیکدیردیگی آیانیس قالاسیندا 2 مین 700 ایل اول بؤیوک داشلارا ایشلنن بزکلردن قوپان حیسهلری رستوره و هیکلل تراشلار طرفیندن 2 ایل داوام ائدن فعالیتلر نتیجهسینده معین ائدیلن یئرلرینه خصوصی وسائل لرله یاپیشدیریر.
داش و کرپیج ایشچیلیغی ایله یاناشی معبد بؤلمهسیندکی بزک و حصارلارداکی قابارتمالاری ایله ان اهمیتلی و خصوصی اورارتو معبدلریندن بیری اولان آیانیس قالاسینداکی قازینتی ایشلری، ارضروم آتاتورک اونیورسیتهسینین ادبیات فاکولتهسی آرخولوژی بولومو معلمی پروفئسور مهمت ایشیکلی باشچیلیغیندا داوام ائتدیریلیر.
گؤردوکلری ایشین چوخ چتین اولدوغونو، داشلارا تک-تک یئرلرینین تعیین اولوناراق نؤمره وئریلدیگینی دئین ایشیکلی بیلدیردی کی، متخصصلریمیز 2 مؤوسومه یاخین زاماندیر بزکلرین اولدوغو بؤیوک داشلاردان قوپان حیسهلرین یئرینی معین ائدیردیلر. داها سونرا یاپیشدیرما فعالیتلری آپاریلیر. بئلهجه ایللر عرضینده داغیلان حیسهلری بیرلشدیرهرک توریزمه قازاندیرماغی مقصد گؤتورموشوک.
ایشیکلی قازینتی ایشلرینین 28 ایلدیر داوام ائتدیگینی و بو مدت ایچینده اهمیتلی معلوماتلارین الده ائدیلدیگینی خاطیرلاداراق دئدی کی، اساس هدفیمیز قالانی قیسمی اولاراق اؤرن یئری ایستاتوسونا قوووشدورماق و بؤلگه توریزمینه فعاللیق قازاندیرماقدیر. بو ایش چوخ جدی مرحله تشکیل ائدیر.


text:
عنبرین بویو اگر دولموش او گیسولرده،
بئله خوش بوی دخی اولماز او خوشبولرده.
گر دئیم مشک، او، آهوی ختنده تاپیلور،
ائتمیشم بلکه خطا، یوخ او ایی آهولرده.
تربییه ائتمیش اونو، بلکه، ملک، یا کی، پری،
وار گمان: گؤزده اولور چونکی او جادولر ده.
زلف مشکینین آلیبدور روخون حاله صفت،
بئله بیر حالت اولور جمله او مهرولرده.
بند اولوب زلفه دخی قاش و گؤز ایله خاله،
بیلمزم اوندادیمی کؤنلو و یا بولرده؟!
گؤزومو کسمنم اول گؤزدن اؤلونجه، بلکه،
دیل گمگشته نی چون تاپدیم او یارغولرده.
بیوفاده نه محبت، نه دیانت، نه وفا؟!
ای کمینه، تاپیلور بلکه ده دلجولرده.


text:
21 آزر 1324ین سونوجو گونئی آزربایجان دا معاصیر و میللی بیر دئولت قورولوشو ایدی
اؤنوموزه گه لن گونلرده 21 آزر 1324 قارشیلاییریق. میللتیمیزین یئنی تاریخینده 21 آزر اؤزلویونده بیر قیزیل صحیفه یه چئوریلمیشدیر. 21 آزر تاریخین یالنیز بیر گونو یوخ، بلکه خالقیمیزین سیاسی بیر زیروه سینده اولان گوندور. بو گون گونئی آزربایجان دا چاغداش دئولتین قورلماسی گونودور. 21 آزر میللتیمیزله ایران ین سؤمورگه چی دئولتی نین آراسیندا بیر قازیلمیش ده رین خندق دیر.
باخمییاراق کی 21 آزر گونئی آزربایجان ین تاریخینده بیر طرفدن سئوینج و بیر آیری طرفدن کدرینه نه ده ن اولموشدور، آمما اونودمامالییق کی 21 آزر 1324 آزربایجان ین چاغداش دئولتی نین قورولماق تاریخی و او تاریخین ان پارلاق گونو سایلیر. 21 آزر هم ده تورک میللتی ایله سؤمورگه چی دئولت آراسیندا اوجالان موجادیله دالقالارینین گونودور.
21 آزری گونئی آزربایجان ین معاصیر تاریخی نین میللی دئولتی نین قورولماسی ایله برابر گؤرمک لازیمدیر. تاسفلر اولسون کی بللی اولان نه ده لرده ن دولایی آزربایجان نین میللی دئولتی حیاتینا دوام ائتمه شانسی نی تاپمادی. بو دئولت بیر ایلده اینانیلماز سویه ده و فرقلی آلان لاردا گونئی آزربایجانین گلیشمه سینه نه ده ن اولمشدور. دئموکراتیک بیر سئچیمی گرچکلشدیرمک، قادین لارا ایران سویه سینده بیرینجی دفعه اولاراق سئچمه و سئچیلمه حاقینی رسمیته تانیماق، تبریز یونیورسیته سین و تبریز رادیو سون برپا ائتمک. اجتماعی اصلاحاتی گرچکلش دیرمک و ایش و امک اینسانلارینا حقوق قازاندیرماق و اکین چیلری دیققت مرکزینه آلماقلا اکین ساحه سینده جیددی ایره لیله مه یه نه دن اولموشدور.
21 آزر 1234 آزربایجان تاریخینده ایلک دفعه اولاراق، سید جعفر پیشه وری باشچیلیغیندا، تورک دیلینی آزربایجان دئولتی نین رسمی دیلینه چئویرمیش و اوشاقلار مکتب لرده و تبریز یونیورسیته ده بیرینجی دفعه اؤز آنا دیللرینه تحصیل آلماغا باشلامیشدیرلار.
21 آزر یالنیز میللتیمیزین معاصیر تاریخینده دئولت چیلیک سیمبولو اولماق یوخ، بلکه او دئولتین چاغداش اولماسی و معاصیر دونیا سویه سینده چالیشماسی دوست و حتی دوشمن لره دستان اولموشدور.
بیرلیک، 21 آزر، تاریخیمیزین ان اؤنملی گونون، هر زامان کی کیمی قوتلارییر. بو گونو عزیز توتور و او گونون چاغداش هئقومونیاسی میرجعفر پیشه ورنین چالیشمالارین خاطیرلاماقلا گونئی آزربایجان آ دئولت قازاندیرمانی خالقیمیز اوچون ان اؤنملی و ان اؤلوملو بیر آلتدیم کی آلقیشلاییر.
گونئی آزربایجان میللی دئمکراتیک حرکاتی – بیرلیک
20151209


text:
دونیانین ان بؤیوک ایچ کؤچو یاشانیر
تعطیل بویونجا ۲ میلیارد ۹۸۰ میلیون سفر ائدیلمهسی گؤزلنیلیر
چینده مدرن دونیانین ان بؤیوک ایچ کؤچ حرکتی باش وئریر.
باهار بایرامینی (چونجیه) عائلهلریله گئچیرمک اوچون یوز میلیونلارجا اینسانین یوللارا دوشدویو چینده، باهار بایرامی ترافیکی (چونیون) تلاشی یاشانیر.
گلهنکسل ۱۲ حیوانلی آی تقویمینه گؤره ۱۶ فوریهده "خوروز ایلینی" گئریده قویاراق "ایت ایلینه" گیرهجک اؤلکهده، تعطیل بویونجا ۲ میلیارد ۹۸۰ میلیون سفر ائدیلمهسی گؤزلنیلیر.
هر ایل باهار بایرامی دؤورونده یورد ایچی سیاحت ساییسی، بیر اولکی ایله گؤره اورتالاما ۲۰۰ میلیون آرتیر.
۱ میلیارد ۴۳۰ میلیونلوق اهالیسی ایله دونیانین ان بؤیوک اؤلکهسی اولان چینده، کند و قصبهلردن شهر مرکزلرینه ایشلهمهیه گئدن یوز میلیونلارلجا انسان، گئریده بوراخدیقلاری عائلهلرینی گؤرمک مقصدیله دوغولدوقلاری یئرلره گئدیر.
اؤلکهدهکی اساس نقلیات واسطهسی قاتار، چونیون مؤوسومونده خالقین ان چوخ اوستونلوک وئردیگی توپلو داشیما واسطه اولما اؤزللیگینی قورویور.
یئنی ایله بوتون عائله عضولری ایله گیرمهنین ان اؤنملی عنعنهلردن بیری اولدوغو اؤلکهده، خالقین توپلو شکیلده وطنلرینه گئتمهسی، مدرن دونیاداکی ان بؤیوک اینسان حرکتی اولاراق دا ایفاده ائدیلیر.
رسمی باهار بایرامی تعطیلی، ۱۶ فوریهده باشلایاجاق و ۷ گون داوام ائدجک.
آنجاق وطنداشلار، بایرام حاضرلیقلاری ایله بایراملاشماق اوچون تعطیل اؤنجهسی و سونرا علاوه اجازهلر آلاراق بو مدتی ۴۰ گونه قدر اوزادابیلیر.


text:
آناتولی نینگ اینگ قادیمی قرآن مجیدی
بو قۇل یازما اثر آناتولی جغرافیاسی نینگ اینگ قادیمی قرآن کریمی
تۇقات موزه سینده سرگیله نیأن ۸ عاصیرلیق قرآن کریم گؤرِنلرینگ اۆنسۆنی اؤزۆنه چکیأر.
بو قۇل یازما اثر آناتولی جغرافیاسی نینگ اینگ قادیمی قرآن کریمی.
۲۰۱۰-نجی ییلدا موزه تاراپیندان ساتین آلینان قرآن کریم، قونیه ده گؤزدن گچیریلدی.
۱ ییللیق ایشدن سۇنگ بو تاریحی قرآن سرگیله نمأگه باشلادی.
تۇقات ۱۰۷۱-نجی ییلدا آناتولا گلن مسلمان تۆرکلرینگ اینگ قادیمی یرله شن یرلریندن بیری.
بو قرآن کریم ده ۱۱۹۰-نجی ییلدا یازیلان.
تاریحی تایدان تۆرکلر ایلکینجی گِزِک تۇقات ینگ نیکسار شأهِرینده دینی مدرسه آچدی.


text:
تورک اردوسی سوریه گه کیردی
اوشبو مطلب نی تورکیه باش وزیری بیلدیردی
تورکیه جمهوریتی باش وزیری بنعلی ییلدیریم توناوون کیچقرون باشله گن "زیتون ناوده سی" عملیاتی دایره سیده تورک اردوسی نینگ سوریه گه کیرگن لیگی نی معلوم قیلدی.
ییلدیریم، بوگون ساعت ۱۱:۰۵ دن باشلب تورک اردوسی پیاده کوچلری نینگ عملیات گه داخل بولگن لیگینی بیلدیردی.
باش وزیر، اوشبو عملیات نینگ فقط گینه تروریستلر گه قرشی ایکن لیگینی ایسله تیب اوتدی.
عینی دمده باش وزیر ییلدیریم تورکیه چیگره سیدن ۳۰ کیلومتر مسافه ده سوریه چیگره لری ایچیده امنیت بیر ساحه نینگ تشکیل ایتیله دیگن لیگینی معلوم قیلدی.
باش وزیر، اوشبو عملیات نینگ خلق ارا حقوق دایره سیده تورکیه تامانیدن اویوشتیریلگن لیگینی بیلدیردی.


text:
یرموک بیلیمیوردو
یرموک بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Yarmouk University, (فارسجا:دانشگاه یرموک)، (عربجه:جامعة اليرموك))اوردونین اربد شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۳۱٬۹۰۰ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. یرموک بیلیمیوردو ۱۹۷۶ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یرموک بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- جامعة اليرموك.
- University Presidency. Yarmouk University. یوْخلانیلیب13 December 2012.


text:
فرانتس کافکا
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
فرانتس کافکا (آلمانجا. Franz Kafka؛ 3 جولای 1883، پراگ، اتریش-مجارستان – 3 ژون 1924، کیرلینق، اتریش) — آلمان دیللی، يهودی اصیللی يازیچی اوْلموشدور. اساس اثرلری روْمان، روْمان فراقمئنتلری (چئوریلمه، محکمه پروْسئسی، قصر و ایتکین دۆشموشلر) و حکايهلردیر.
کافکانین اثرلرینین چوْخو اوْنون وفاتیندان سوْنرا، يازیب قوْيدوغو وصییتینین عکسینه اوْلاراق دوْستو و يازیچی همکاری ماکس بروْد طرفیندن چاپ ائتدیریلمیشدیر. بۇ اثرلر ایگیرمی عصر دۆنيا ادبیاتینا بؤيوک تأثیر گؤسترمیشدیر.
ایچیندهکیلر
حیاتی[دَییشدیر]
منشایی[دَییشدیر]
کافکا 1883-جۆ ایلده پراگین کئچمیش قئتتوْ محلهسی اوْلان يوْزئف رايوْنوندا يهودی عاییلهسینده آنادان اوْلموشدور. اوْنون آتاسی هئرمان کافکا (1852-1931) گونئی چئک چئک دیللی يهودی ایجماسیندان چێخمیشدیر. هئرمان کافکا هله اۇشاقلیقدان آتاسینین ماللارینی ياخینلیقدا يئرلشن کندلره آپاریردی. سوْنرالار اوْ، آتاسینین فیرماسینین نۇمايندهسی و داها سوْنرا قالانتئریيا محصوللاری اۆزره تیجارتله مشغول اوْلان ایش آدامی اوْلور.
يازیچینین آناسی يۇلیيا کافکا (1856-1934) پوْدیئبارددان اوْلان وارلی پیوه ایستئحصالچیسینین قێزی ایدی. اوْ، آلمان دیلینده دانیشماغا اۆستونلوک وئریردی. يۇلیا کافکا ارینه نیسبتن داها يۆکسک ساوادا مالیک ایدی.
فرانس کافکانین اۇشاق ایکن وفات ائتمیش قارداشلاری ژئوْرژ و هاينریشدن باشقا اۆچ باجیسی دا وار ایدی: قابریئلئ (ائللی) (1889–1942)، والئریئ (واللی) (1890–1942) و اوْتتیلیئ (اوْتتلا) کافکا (1892–1943). اوْنلارین هر اۆچو ایکینجی دۆنيا مۇحاریبهسینده آلمان فاشیستلری طرفیندن حبس دۆشرگهسینده اؤلودورولورلر. والدينلر بۆتون گۆنو ایشده اوْلدوقلاریندان قێزلار خادیمهلر طرفیندن تربیيه ائدیلمیشدیلر. کافکا اوْ دؤورده پراگدا ياشايان آنا دیلی آلمان اوْلان 10 فایز اهالی طبقهسینه عاید ایدی. اوْنون والدينلرینین هر ایکیسی چئک دیلینده گؤزل دانیشیردیلار.
اوشاقلیغی، گنجلیگی[دَییشدیر]
1889-جۇ ایلدن 1893-جۆ ایله قدر کافکا پراگدا فلايشمارکتداکی "آلمان اۇشاق مکتبی"نه گئتمیشدیر. سوْنرا اوْ آتاسینین آرزوسو ایله پراگین کؤهنه حیصهسیندهکی هۇمانیتار گیمنازیيايا گئدیر. بۇرادا دا تحصیل آلمانجا آپاریلیردی.
هله گنج ياشلاریندان کافکا ادبیات ایله مغشول اوْلور. اوْنون ایلک زامانلاردا يازدیغی اثرلری و گۆندهلیکلری ایتمیشدیر. گۆمان اوْلونور کی، اوْ اؤزو اوْنلاری محو ائتمیشدیر.
کافکانین ایلک دوْستلاری آراسیندا مکتب يوْلداشی رۇدوْلف ایللوْوی وار ایدی. سوْنرالار کافکا هۇقوْ بئرقمان، ائوالد فلیکس پریبرام، پاول کیش ایله دوْستلوق ائدیر.
گیمنازیيانی "قناعتبخش" قیيمتلرله بیتیرن کافکانین بۇ نایلیتی اوْنون والدينلری طرفیندن قیيمتلندیریلیر و اوْنو 1901-جی ایلده سياحته گؤندریرلر. کافکا آتاسینین آرزوسونا اۇيغون اوْلاراق 1901-1906-جێ ایللرده کارل-فئردینادس-اۇنیوئرسیتئتینده (پراگ) تحصیل آلیر. اوْ، بۇرادا اؤنجه شیمی، قێسا مدتدن سوْنرا ایسه ایستیقامتی ديَیشهرک حۆقوق اوْخوماغا باشلايیر. آرادا کافکا اؤز آرزوسو ایله 1 ترم قئرمانیستیک (Qermanistik) و اینجهصنعت تاریخی اوْخوماغا جهد ائدیر. آنجاق سوْندا اوْ اؤز تحصیلینی حۆقوق عۆذره باشا وۇرور. تحصیل پروْقرامینا اۇيغون اوْلاراق کافکا آلفرد وبرین رهبرلیگی آلتیندا علمی درجه آلیر. بۇندان سوْنرا اوْ 1 ایل پۇلسوز اوْلاراق محکمه يانیندا حۆقوق پراکتیکاسی کئچیر.


text:
بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخ ایدی. بیر دایناسور وار ایدی. من بو دایناسورون نژادینین آدینی بیلمیرم. اما اؤزونون ایسمینی بیلیرم. اونون ایسمیآرتئکس ایدی. آرتئکس یومورتدامیردی. او هپ یومورتداییب، یومورتالارینی قورویان دایناسورلارا باخیردی و اوزولوردو.
بیر گون آرتئکس قرار توتار جادوگر دایناسورون یانینا گئده. جادوگر دایناسورون نژادینین آدی تئرادون ایدی. اؤز آدی دا، تئرادئکس ایدی. تئرادکس دئدی: “من بوردا ایکی آغاج جادو ائلییرم، سن اونلارین مئیوهلرینی قات و یئ! بئلهجه یومورتدارسان».
آرتئکس، تئرادکسین دئدیغین ائلهدی و یومورتدادی. بیر دیققلی دایناسور آجیندان، اونون یومورتاسینی چالماق فکرینده ایدی. دیققلی دایناسور یومورتانی چالماغا آتیلاندا، آرتئکس اونونلا دؤیوشوب، یومورتالاریندان اوزاقلادار. آرتئکسین یومورتالاری بیر گون چاتلار و ایچیندن گؤزل، دادلی، مادلی دایناسور بالالاری چیخار و بو حیکایه سونا چاتار. اومارام سئومیش اولاسیز.
آرتئکس / دنیز امانی
بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخ ایدی. بیر دایناسور وار ایدی. من بو دایناسورون نژادینین آدینی بیلمیرم. اما اؤزونون ایسمینی بیلیرم. اونون ایسمیآرتئکس ایدی. آرتئکس یومورتدامیردی. او هپ یومورتداییب، یومورتالارینی قورویان دایناسورلارا باخیردی و اوزولوردو.


text:
آوارچکمه
آوارچکمه اینسانین دنیزلر و آخار سولارلا ساده واسطهلر ایستیفاده ائدرک موباریزهسینی تمل آلان ایدماندیر. آوارچکمه ایدمانی ایدمانچیلارین بیر-بیرلری ایله رقابت ائدرک گؤل، چای و دنیزده، کورکلر واسطهسی ایله حرکتین تامین ائدیلدیی خصوصی اولاراق چیخاریلمیش گمیلر ایله رئاللاشدیریلان بیر ایدمان نؤعودور.
آذربایجاندا آوارچکمه[دَییشدیر]
آذربایجاندا آوارچکمه ایدمانی ایله ۲۰-جی عصرین ۳۰-جو ایللرینین آخیرلاریندان مشغول اولونماغا باشلانمیشدیر. باکی بوختاسیندا یاریشان آوارچکهنلرین موباریزهسینی بیرباشا دنیزکناری بولواردان مۆشاهیده ائتمک مۆمکون ایدی. ۱۹۵۹-جو ایلده آکادمیک آوارچکهنلر ایلک دفعه کئچمیش شوروی خالقلارینین ۲-جی ایسپارتاکیاداسیندا ایشتیراک ائتمیشلر. بو، آذربایجان آوارچکهنلرینین اومومیتتیفاق یاریشلاریندا ایلک چیخیشی ایدی و ائله همین ایل مینگچئویر شهرینده موختلیف رئسپوبلیکالارین ایدمانچیلارینین ایشتیراکی ایله آوارچکمه یاریشلاری کئچیریلمیشدیر. بو یاریش سونرادان مرسوم حال آلمیشدیر[۱].


text:
وارعقلون اگر بخیه ویرما گؤته
یازار : علیرضارضائی+0
وارعقلون اگر بخیه ویرما گؤته !
دوگون باغلاما اوستوراقا ، سؤته !
گؤتون ییرتیلیب ساغلام اولماز داها !
که خرداد آیی بایرام اولماز داها !
چیخارتما پلنگین یازیق شورتونو !
گئیمه شالوارینی ، چاریق ، شورتونو !
چتین دیرایشین آی کیشی زحمتین !
خروسلار دیبینده تویوقلارکیمین !
اوغورلاما تومّانلاری ، کش لری !
دیشه چکمه ایت لر کیمین لش لری !
سنی گؤزله آزدیرماسین بربری !
اوتور گزمه بایقوش کیمین گوگلری !
چراغ قیرمیز اولدو دور ای مردِدین!
خیابانا گئتمه گامیشلارکیمین !
باشین دردلی دیر ،چوخ یامان حالتین !
کسیب روزگار لعین آلتین !
اگرچه زمانه ازیبدیر سنی !
کل اوغلان کیمین بوشلاغم ، غصّه نی !
داشا باسما آی شیخ میخانه نی !
باغیشلا گئدیب آلما یارانه نی !
بیزه شاداولماق یاساق دیر یاساق !
بیزیم آدیمیز پیس اوشاق دیر،اوشاق!
بیزیم قونشویا آروادی ار اولوب !
کیشی ماده آرواد ولی نر اولوب !
بو دولت بیزیم خلقه مشتاق اولوب !
نه دن دیر ؟ بو ملت یوموشاق اولوب ؟!
«رضایی » بوراخ شعری یاوه دئمه !
قاشق کفگیره ،یاغلی تاوه دئمه !
زمانه اولوب لغو و چوخ مسخره !
بوراخ شعری گئت عاشق اول «اصغره »!
ائله اختلاس شهر «زنجانی» آل
گؤزل« ابرو گوندش»،«سیبل جانی »آل !
اگر گؤلمه دی قحبه دونیا سنه !
آی ائششک آدام جفتک آتما منه !


text:
قاراباغین حسرتینده قالمیشام داغلاریندان بیراز منه قار گؤندر قؤجالمیشام اؤلوم کسیب قاپینی باش داشیمی قایالاردان یار گؤندرر,,,, حسرتده یم داغلاریندان قار گؤندر,, عارسیز عارسیز آنا دیلین دانانا اؤز ائلیمده بیزی اؤزگه سانانا یاد ائوینه چراق اولوب یانانا ووقاریندان غئیرت گؤندر آر گؤندر,,,, حسرتده یم داغلاریندان قار گؤندر,, شلاله لی داغلاریندا گؤزوم وار یانیق یانیق دئیلمه میش سؤزوم وار نئچه بؤلگه تپه لریم دؤزوم وار توپراغیندان مزاریما یار گؤندر,,, حسرتده یم داغلاریندان قار گؤندر,, قویما گؤزوم…بیشتر بخوانید
آرشیو ها
شئعر / آراز زنگانلی رضا دژبان
غزل یازدیم قوشما یازدیم ناز یازدیم بوتون عومرو باهار یازدیم یاز یازدیم اوز یوردوما لاییق کئفی ساز یازدیم آذربایجان یاراشیقی تئللی ساز شاعیر شعری باشدان باشا بئله یاز گول زارین زینتی آغ کپه نکدی گوزللر زینتی شالدی لچکدی ساوالان قؤینوندا گولدو چیچکدی آذربایجان یاراشیقی گوللو یاز شاعیر شعری باشدان باشا بئله یاز,,, شاعیر آراز گونده سندن آد ائیلر گوزل آدین هر دیاردا یاد ائیلر آی اولدوزون بایراغیندا داد ائیلر آذربایجان یاراشیقی بوللو ناز…بیشتر بخوانید
شئعر / آراز زنگانلی رضا دژبان
هفته کئچدی آی دولاندی ایل اؤتدو گلن گلدی گئدن گئتدی نه فایدا گؤز یاشینی سندن مندن خبرسیز سیخان سیخدی سیلن سیلدی نه فایدا نه من بیر سوت امئر نه سن بیر اوشاق بو دونیانین بئشی قارا بئشی آغ باریشیرسان گل واختیندا باریشاق ساچ آغاردی بئل بوکولدو نه فایدا داغلارا باخ زیروه لرین قار آلمیش آرانا باخ گول چیچگی سارالمیش حسین عاریف بوندان سورا ها چالیش بیچن بیچدی یيغان یيغدی نه فایدا.بیشتر بخوانید
شئعر / (آراز زنگانلی) رضا دژبان
آنام منه لای لای دئییب بئشیکده گوندوز اویاق گئجه دوروب کئشیکده نظر ائیله دی من قالاندا ائشیکده آخ نه گوزل اوره یی وار آنامین,,,,,, جهد ائیله دی قوروماغا کولکدن هزر قیلدی اوز سئودیگی دیلکدن من آغلادیم جان جان دئدی اورکدن آخ نه گوزل اوره یی وار آنامین,,,,,, خسته لندیم یوز مین خیاله قالدی سحر سحر ال اوزومه سو چالدی من اوینادیم فرحلندی جان آلدی آخ نه گوزل اوره یی وار آنامین,,,,,, حایات وئریب سنه…بیشتر بخوانید
شعر / آراز زنگانلی
آغ اوزونده دوداق ایزیم قالیبدی گوزلرینده بیر جوت گوزوم قالیبدی دئییل ممیش سنه سوزوم قالیبدی بوراخیب الیمی هارا گئدیرسن,,,,؟؟ سندن پاییم اوره ییمده غم اولدو دونوب قالان آل یاناقدا نم اولدو چوخ یالواردیم اینجه سسیم بم اولدو بوراخیب الیمی هارا گئدیرسن,,,؟؟ سوز وئرمیشدین ایلقاریمدان دونمرم وفادارام آیریلمارام چونمرم اوز عشقیمه آلیشارام سونمرم,,, بوراخیب الیمی هارا گئدیرسن,,,؟؟ آراز هله مات قالیبدی بو ایشه پیس دورانا پیس ایلقارا گردیشه من درمه میش تر سینه دن بنوشه بوراخیب…بیشتر بخوانید


text:
بوگون 2 اسفند (21 فوریه) دونیا آنا دیلی گونودور.
بو گونو بوتون خالقیمیزا تبریک دئییریک.
"سو"دئییبدیر منه اولده، آنام آب کی، یوخ
"یوخو"اؤیرتدی اوشاقلیقدا منه، خواب کی،یوخ
ایلک دفعه کی، "چؤرک" وئردی منه نان دئمه دی
ازلیندن منه "دوزدانه"، نمکدان دئمه دی
آنام، اختر دئمه ییبدیرمنه، "اولدوز " دئییب او
سو دوناندا، دئمه ییب یخدی بالا، "بوز" دئییب او
"قار" دئییب ،برف دئمه ییب، دست دئمه ییب "ال" دئییب او
منه هئچ واخت بیا سؤیله مه ییب، "گل"دئییب او
یاخشی خاطیرلاییرام، یاز گونو آخشام چاغی لار
باغچانین گون باتانیندا کی، ایلیق گون یاییلار
گل: - دئیه ردی، -داراییم باشیوی ای نازلی بالام!
گلمه سن گر، باجیوین آستاجا زولفون دارارام
او دئمه زدی کی، - بیا شانه زنم بر سر تو
گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو
بلی، داش یاغسادا گؤیدن، سن او سان من ده بویام
وار سنین باشقا آنان، واردی منیم باشقا آنام
اؤزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم
ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم
ایسته سن قارداش اولاق، بیر یاشایاق، بیرلیک ائدک
وئریبن قول-قولا، بوندان سورا بیر یولدا گئدک
اولاً، اؤزگه کولک لرله گرک آخمایاسان
ثانیاً، وارلیغیما،خالقیما خور باخمایاسان
یوخسا گر زور دئیه سن میللتیمی خوار ائده سن
گون گلر، صفحه چونر، مجبور اولارسان گئده سن


text:
چین نماینده هئیتی آمریکایا گئدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «سینخوا» آگئنتلیگی یاییب. نماینده هیتینین آمریکادا تیجارت و اقتصادیاتلا باغلی دانیشیقلار آپاراجاغی بیلدیریلیب.
نماینده هئیتینه چین باش ناظرینین معاوینی لو خنین رهبرلیک ائتدیی وورغولانیب. نماینده هئیتینین ترکیبینده چین خالق بانکینین رهبری، چین رفورملار و اینکیشاف اوزره دؤولت کمیتهسی رهبرینین معاوینی، چین خاریجی ایشلر ناظرینین معاوینی و دیگرلری یئر آلیب.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه واشینگتن مالییه ناظری ایستیون منوچین رهبرلیگی آلتیندا چینه نماینده هئیتی گؤندرمیشدی.


text:
شعر ترکی هرکس اوز فکرین ائدیر
بیلمورم گلدی نه لر ، بیردفعه انسان باشینا!؟
دینی ایمانی گئدیب ، قالمادی مثقال قدَری!؟
یوخدیر امکانی بیری ، آیغی قاچا ال توتالار
چون اوره ک آشییانیننان ، گئدیب انصاف اثَری
هرکس اوز فکرین ائدیر ، کیمدی ائدن اوزگه خیال
ایندی ته لیک حصاری ، آلدی بیزیم دوروبَری
هامو بایقوش کیمی ویرانه ائدیب دنیاسینی
ظلمتیلن قاریشیب آتدی گون آیدین سحَری
کیمی سن دیندیریسن ، ایری باخیر سانکی داووز
ائله بیل ناشتا ایچیب بیر دولی فنجان زهَری
هانسی علت اونا باعثدی بشر دای شر اولوب
داها بار وئرمه دی قلبینده محبت شجَری
قورئییب چشمه ی خیرینده بیتیب شر قمیشی
ائله بیل دوستلاریمین واقعه دن یوخ خبَری
ایندی تبدیل اولونوب بیر تازا موجوده بیلون
دالدا شیطان، آرادا فتنه ولیک اوزده پَری
نه قانیر دیل ، نه تانیر دین ، نه ده مذهب شعارین
بو شَبَحدن اوزاغ اول ، زاهد اونین وار خطَری
زعفر نظرزاده زاهد بیستم تیر ماه یکهزارو سیصدو نودویک ه.ش


text:
ایبلیسله سؤودلشمه
"ایبلیسله سؤودلشمه"
یازار :مارک توئن
آمریکا ادبیاتینین تانینمیش کلاسسیک ناصریندن چوْخ اوْخوناقلی بیر بدیی نثر نۆمونهسی
بئله بیر شرایطده قلبیمی ایبلیسه ساتماق قرارینا گلدیم - پوْلاد سهم لرینین مزننهسی دۆشموش، دیگر سهملرین ده وضعیتی اۆرکاچان دئییلدی، اعتبارلی مۆسسیسهلر ده ایفلاسا اۇغراییردیلار. نه قدر کی، الیمده بیر میقدار ثروتیم وار، تئز بیر زاماندا اوْنو دؤوریهیه بۇراخیب کاپیتال توْپلاماق لازیم ایدی. چوْخ یۇبانمادان یئرلی دللاللاردان بیری جناب ن.-ه تکلیف ائدیلن محصولون و اوْنون هانسی وضعیتده اوْلماسینی اطرافلی تصویر ائدن مکتوب یوْللادیم. ایبلیسله گؤروش گئجیکمهدن تئز بیر زاماندا تشکیل ائدیلدی. مۆقاویله باغلاندیغی تقدیرده دللال 2،5 % کوْمیسیوْن حاقی آلاجاقدی.
دۆشونجهلره دالمیش وضعیتده قارانلیق اوْتاقدا ایلشیب ایبلیسین یوْلونو گؤزلهییردیم. ائله سۆکوت حؤکم سۆروردو کی، میلچک اۇچسایدی وێزیلتیسی ائشیدیلردی. بۇدور، اۇزاقدان گۆجله ائشیدیلن قالین کیلسه زنگلرینین سسی گئجیاریسینین دۆشمهسیندن خبر وئریر: بوْم-م، بوْم-م. آیاغا قالخیب داخیلن اؤزومو قوْناغین قۇلاقباتیریجی گۇرولتو و کۆکورد اییی ایله مۆشاییت ائدیلن گلیشینه حاضیرلاییرام. لاکین نه گۇرولتو قوْپدو، نه ده کۆکورد اییی گلدی. باغلی قاپینین آراسیندان ساکیتجه ایچری کئچن مۆعاصیر گؤرونوشلو ایبلیس صحنهده گؤرمهیه عادت ائتدیگیمیز گؤرکمده ایدی - هۆندور، قدد-قامتلی، یۆنگول یئریشلی، اینینده بدنی ساران تریکوْ، بؤیرونده شپاقا، چیگینلره آتیلمیش ائنلی قێسا پلاش، اۆزرینه باشی آشاغی اییلمیش لعلک سانجیلان قوْچاقجاسینا شاخی سێندیریلمیش شلیاپا، عاغیللی اۆزونده اینجه مئفیستوْفئلواری ایستئهزالی تبسسوم.
آنجاق نه اوْد تۇتوب یانیر، نه ده تۇنج کیمی قێپقیرمیزی رنگدیدی، قطعین! نسه مؤحکم کؤزردیلمیش مشله، دیرهیه، یا دا کؤلگه کیمی یاشیل چالارا مالیک بَیاز آلوْو رنگلی سۆتونا بنزهییردی. اوْ، آیین بۇلودسوز سمادا یۆکسکده دۇردوغو زامان تروْپیک دنیزینین لپهلرله اؤرتولموش ستهی کیمی گۆموشو شؤله ساچیردی.
ایبلیس سوْل الینی شپاقانین قبزهسینه قوْیوب، ساغ الی ایله ده شلیاپاسینی چێخاردی و یۆنگول حرکتله هاوادا یاریمدایره جێزیب نزاکتله منی سلاملادی. بیز ایلشدیک. آه، اوْ، معجزهوی شؤلهسی ایله نئجه ده گؤز اوْخشاییردی، یئنی رنگ سئچیمی اوْنا نئجه ده یاراشیردی! اوْ، دئیهسن، ایشیغیندان آیدینلانان اۆزومده حئیرانلیغیمی اوْخودو، آنجاق تۆکونو بئله ترپتمهدی. گؤرونور، اوْنونلا بۇ سایاق سؤودلشمهلر آپاران خریستیانلاردا قوْیدوغو تأثیرلره چوْخدان اؤیرشمیشدی.
…یاریم ساعت عرضینده ایستی پۇنش قدهلرینین بوْشالدیلماسی، هاوا حاقیندا صؤحبتلر، تئز-تئز طرفیمدن آتیلان آتماجالار و قوْناغیمین : “ خئیر، بۇ قییمته چوْخ گۆمان کی، ایمکانیم چاتمایاجاق” تیپلی جاوابلاری اۇتانجاقلیغیمی دف ائتمهیه یاردیمچی اوْلدو. اؤزومو تامامیله اله آلدیم، حتی منی دینج قوْیمایان، ماراقلاندیران سۇاللارا جاواب آختارماغا جسارت ائتدیم. اؤنجه اوْنون تسوووروموزدهکی گؤرکمی ایله اۇیغونسوزلوغونو تعجبله قئید ائدیب ندن حاضیرلاندیغینی سوْروشدوم. ایبلیس سۇالیمدان اینجیمهدی، صمیمی و ساده بیر جاواب وئردی:
- رادیومدان.
- آها، بس بئله دئ! اوْندا هر شئی آیدیندیر! - اۇجادان دئدیم.
حقیقتن ده بۇ جۆر گؤز اوْخشایان ایشیغا هئچ یئرده راست گلمهمیشدیم. جانسیز، سوْیوق ائلئکتریکله مۆقاییسهیه بئله گلمزدیر.
- دئمهلی، الاهزرت، سیزین چکینیز هارداسا… هارداسا…
- منیم بوْیوم آلتی فۇت بیر دۆیمدور، اتدن-قاندان تشکیل اوْلونسایدیم ایکی یۆز اوْن بئش فۇنت چکیم اوْلاردی. آنجاق رادیوم دا دیگر مئتاللار کیمی آغیردیر، دئمهلی، بۇ حسابلا دوْققوز یۆز فۇنتدان آرتیق اوْلارام.
آجگؤزلوکله گؤزلریمی اوْنا زیللهدیم: وار-دؤولته باخ! گؤر، نه قدر رادیوم احتیاطی وار! دوْققوز یۆز فۇنت، - دئیک، هر فۇنتا اۆچ میلیوْن، - بۇ ائلهییر… بۇ ائلهییر… و بۇ آن قێزیشمیش بئینیمده حیلهگر فیکیر دوْغدو.
ایبلیس قهقهه چکدی:
- من سیزین فیکرینیزی اوْخودوم! ایبلیسین اؤزونو اوْغورلاییب سهمدار جمعیت یاراتماق، اساس کاپیتالین دیَرینی اۆچ دفعه آشان - هرهسی اوْن میلیارد دوْللار دیَرینده سهملر چێخاریب دۆنیا بازارینی دوْلدورماق. نئجه ده یارادیجی! نئجه ده اوْریژینال!
یاناقلاریم ائله پؤرتدو کی، اطرافیمیزی ساران گۆموشو ایشیق موْروق رنگلی دۇمانا چئوریلدی - اوْ دۇمانا کی، قۆروب چاغی گۆنبزلری، فلوْرئنسییانین قالالارینی بۆرویور و تاماشاسی اۆرگی مستئدیجی سئوینجله دوْلدورور. ایبلیسین منه رحمی گلدی، قلبیمه توْختاقلیق وئرهرک تام جدیتله، صمیمی شکیلده دانیشماغا باشلادی. بئله کی، آزاجیق دا اوْلسا ساکیتلشیب گؤستردیگی آلیجنابلیغا گؤره میننتدارلیق ائتدیم. جاوابیندا دئدی:
- خوْش سؤزلرینیز حدر گئتمهدی. لۆطفکارلیغینیزا عینی آددیم آتماقلا قارشیلیق وئریرم. بیلیرسینیز، اۇزون عصرلر بوْیو یازیق، بدبخت اینسان نسلی ایچریسینده یئگانه شخصسینیز کی، نئجه بیر قییمتلی خاممالدان حاضیرلاندیغیمی درک ائدیرسینیز.
توازؤکارلیقلا گؤزلریمی آشاغی دیکدیم، آنجاق ایچیمده تعریفین وئردیگی حززدن دریمه سێغمیردیم.
- بلی، سیز، ایلک اوْلاراق آنلادینیز، - ایبلیس داوام ائدیردی. - بۆتون اوْرتا عصرلر عرضینده من خریستیان قلبلرینی آغلا سێغمایان قییمته آلیردیم. بیر گئجهیه کؤرپولر سالیر، کیلسهلر اۇجالدیردیم، دئمک اوْلار کی، هر دفعهسینده رۇحانی رۆتبهلی شخصله سؤودلشمهده آلدادیلیر، آیاغیما پاپیش تیکیلیردی - بۇنو تاریخ تسدیق ائدیر. آنجاق زامان-زامان ویجدانلی اینسانلارین حسابینا اۇدوزدوقلاریمی گئری قایتاریردیم - بۇنو اؤزوم تسدیق ائدیرم. لاکین هئچ کس بۇ گۆنهجن باشا دۆشمهدی کی، حقیقتن نَیین حسابینا وارلانماق اوْلار. سیز بیرینجیسینیز!
من یئنیدن قدهی دوْلدوروب اوْنا بیر سیقار تکلیف ائتدیم. اوْ، اۇزون مدت سیقاری نظردن کئچیریب سوْروشدو:
- بۇنا نه قدر پۇل خرجلهییرسینیز؟
- بیر ادهدینه ایکی سئنت. اگر قۇتو ایله آلیرسانسا اۇجوز باشا گلیر.
اوْ سیقاری دقتله نظردن کئچیره-کئچیره قئیدلرینی پێچیلداییر، گؤرونور، نَییسه آنلاماغا چالیشیردی.
- تۆند رنگلی، ناهامار، خێرچیلتیلی، قئیری-دۆزگون فوْرمالی، آغاج قابیغی کیمی قێریشیق، بعضی یئرلرده قۇرو یارپاق مؤحکمجه سارینیر، - بیر سؤزله، بازار گۆنو سحرلر جهنمده هر بیر اوْتاغین قاپیسینین اؤنونه قوْیولان باشماقلارین یانمیش دریسینی خاتیرلادیر.
ایبلیس آتا یۇردو یادینا دۆشر-دۆشمز دریندن آه چکدی. بیر دقیقه سۇسقونلوقدان سوْنرا ادبله خاهیش ائتدی:
- زحمت اوْلماسا، مهارتله دۆزلدیلمیش بۇ قۇرغو بارهده منه معلومات وئرین.
- بۇ ایختیرانین صاحبی مشهور ایتالییالی دؤولت خادیمی کامیللوْ کاووردور. بیر دفعه باشی چالیشمالارا برک قاریشدیغی یئرده سیقاری یاندیریب کنارا قوْیور و یادیندان چێخاریر. سیقار مۆرککب قابینا دۆشوب ایسلانیر. بۇنو گؤرن کاوور قۇروتماق اۆچون اوْنو سوْبانین یانینا قوْیور. یئنیدن یاندیریب چکنده، حیسس ائدیر کی، سیقار خۆصوصی بیر داد قازانیب. اوْندا اوْ…
- بس اوْ، معلومات وئریب کی، سیقارین اولکی دادی نئجه اوْلوب؟
- دئیهسن، یوْخ. هر احتیمالا قارشی اوْ، اؤلکهنین باش کیمیاچیسینی چاغیریب یئنی دادین نه جۆر یاراندیغینی آیدینلاشدیرماغی تاپشیریر. کیمیاچی لازیمی آراشدیرمالاری آپاریب سوْندا یئکون نتیجهیه گلیر - سیقار خۆصوصی داد وئرن دمیر کۇپوْروْس و سیرکه بیرلشمهسیدیر، بۇ دا هر بیر مۆرککبین ترکیب حیصهسینی تشکیل ائدیر. کاوور اؤلکه مالیهسینین آرتیمینین قایغیکئشی قیسمینده یئنی نؤو سیقارلارین یارادیلماسینا امر وئریر. اوْ گۆندن اعتباراً بۇ نؤو سیقارلار ساتیشا چێخاریلمامیشدان اؤنجه مۆرککب فابریکینده ائمال ائدیلیر کی، تأثیری قریبه شکیلده هم مۆرککب، هم ده سیقارلاردا اؤزونو گؤستریر. الاهزرت، “کاوور” نؤوعنون یارانما تاریخینی دانیشدیم، بۇنلار هامیسی حقیقتدیر، ذره قدر ده اۇیدورما یوْخدور.
ایبلیس هدیهنی قبول ائدیب شهادت بارماغی ایله سیقارین اۇجونا توْخوندو. تماسدان سیقارین اۇجو آلیشدی و تۆستولهمهیه باشلادی. آنجاق چکمهدی، یقین فیکریندن واز کئچدی. سیقاری ماسانین اۆزرینه قوْیوب فؤوقلاده نزاکتله مۇراجعت ائتدی:
- ایزنینیزله، هدیهنیزی ووْلتئر اۆچون ساخلاییم.
سوْن درجه سئوینیب قۆرور دۇیدوم: عیبی یوْخ، قوْی، بۇ جۆر جۆزعی، اهمیتسیز شئی واسطهسیله بؤیوک اینسانلا آرامیزدا باغلیلیق قۇرولسون. قوْی، آدیمین قۇلاغینا یئتیشمهسی بۇ جۆر خێردا سببدن آسیلی اوْلسون (خاتیرلانماغیم بارهده ایسه قطعین شۆبهه ائتمیردیم). تلهسیک اللییه یاخین سیقار چێخاریب ایبلیسه تقدیم ائتمهیه چالیشدیم کی، اوْنلاری دیگر وفات ائتمیش داهیلره پایلاسین - هؤتئیه، هوْمئره، سوْکراتا، کوْنفوتسییه، - لاکین ایبلیس هدیهمدن ایمتینا ائتدی، ایضاح کیمی همین اینسانلارلا هئچ بیر علاقهسینین اوْلمادیغینی وۇرغولادی. داوامیندا یئنیدن کئچمیش حاقدا خاطیرهلره قاپیلدی، نهایت بیر قدر سوْنرا دیللندی:
- اوْ زامان هئچ کس رادیوم بارهده ائشیتمهمیشدی. ائشیتسیدیلر بئله گۇیا نه ائدهجکدیلر؟ بشریت ایگیرمی میلیوْن ایل عرضینده، تا کی، یئنی دؤورو مۆژدلهین خێخ عصر - ماشین و بۇخار عصری قاپینی دؤینه قدر رادیومون مؤوجودلوغوندان خبرسیز یاشاییب. فقط یئنی عصر بیر نئچه ایل اؤنجه میدانا داخیل اوْلوب. خێخ عصر مؤهتشم عصر اوْلوب، آنجاق اوْنون عظمتی خخ عصرله مۆقاییسهده اۇشاق ایلنجهسیندن باشقا بیر شئی دئییل.
نه اۆچون بئله دۆشوندویونو سوْروشدوم، منی باشا سالدی:
- ایش ده اوْندادیر کی، ائنئرژی چوْخ باهادیر، هر بیر شئی ده ائنئرژی واسطهسیله حرکت ائدیر - پاراخوْدلار، لوْکوْموْتیولر، استثناسیز اوْلاراق هر شئی. کؤمور - بۇدور یئگانه انگل! کؤمورو الده ائتمک گرهکیر، اوْنسوز نه بۇخار مؤوجوددور، نه ده ائلئکتریک، همچینین ایتکیلر ده بؤیوکدور: کؤمور یاندیریلدیقدان سوْنرا قالیق ساخلامیر. رادیوم - باخ، بۇ باشقا مسئله! منیم دوْققوز یۆز فۇنت چکیمله بۆتون دۆنیانی قێزدیرا، ایشیقلا تعمین ائده، گمیلره، دزگاهلارا، دمیر یوْللارینا ائنئرژی وئره بیلریک، عوضینده بئش فۇنت رادیوم دا بیزه بس ائدر. اوْ زامان…
- عزیزیم، گؤتورون، بۇ دا قلبیم، لنگیمهدن شیرکتین اساسینی قوْیاق!
ایبلیس یاشیمی سوْروشدو. آلتمیش سککیزینجی ایلیمه قدم قوْیدوغومو اؤیرهنیب نزاکتله تکلیفیمدن یاییندی، احتیمال کی، اؤزونون آشکار اۆستونلویونو گؤزه چارپدیرماماق قرارینا گلدی. سوْنرا رادیومو تعریفلهمهیه داوام ائتدی: اوْندا توْپلانمیش هرارت اؤز چکیسینی ایگیرمی دؤرد دفعه آشان بۇز پارچاسینی سۇتکا عرضینده اریتمهیه قادیردیر، نتیجهده میقداری ذره قدر ده آزالمیر. جهد ائدین، بۇ اوْتاغا ایکی-اۆچ سانییهلیک بیر فۇنت رادیوم یئرلشدیرین -جهنمین نفهسی دیَمیش کیمی هر شئی اوْتاقدا کؤموره دؤنهجک، آدامدان ایسه بیر اوْووج کۆل قالاجاق… من اوْنون سؤزونو کسدیم:
- اما، الاهزرت… سیز - یعنی دوْققوز یۆز فۇنت رادیوم ایندی اوْتاقداسیز، بۇنا باخمایاراق آزاجیق دا اوْلسا ایستی دئییل، عکسینه، اوْتاقدا مۆلاییم هاوا حؤکم سۆرور. تامام چاشیب قالمیشام.
- ائ-ائ-ائ، گؤردویونوز کیمی، - ترددودله دانیشماغا باشلادی، - بۇ بیر سیرردیر، لاکین بۇ سیرری سیزه آچا بیلهرم، چۆنکی، اول-آخیر بۇرنونو هر یئره سوْخان، سێرتیق کیمیاچیلار تاپیب اؤیرنهجکلر. خبردار اوْلمامیش دئییلسینیز، خانیم کۆری آرتیق اؤز یازیسیندا رادیومدان بحث ائدیب؛ بیلیرسینیز، اوْ، رادیومون سیررلرینی آچماقدان اؤترو گئجه-گۆندوز نئجه چالیشیر؟ اوْ، دئییر: “ترکیبینه رادیوم داخیل اوْلان ماددهلر اؤزباشینا ایشیق ساچیرلار”، - فیکیر وئرین، ایشیق آلماق اۆچون کؤموردن سؤز بئله آچیلمیر، اوْ، دئییر: “رادیوم دوْلو شۆشه قاب اؤز-اؤزونه ائلئکتریکله یۆکلهنیر”، - دقت ائدین، ائلئکتریکی آلماق اۆچون نه بیر کؤمور، نه بیر سۇدان دانیشیر: “رادیوم اؤزباشینا حدسیز میقداردا ایستیلیک آییرما قابیلیتینه مالیکدیر”، - گؤرورسونوز، دۆنیاداکی بۆتون ماشینلاری حرکته گتیرمک اۆچون هئچ بیر کؤموره احتیاج قالمیر. کۆری رادیوْاکتیو ماددهلرین آختاریشیندا داغ بوْیدا اۇران فیلیزینی الهیهرک اۆچونو آشکارلاییب اوْنلارا آد وئرمیشدیر: ویسموت بیرلشمهلرییله قاتیلاشمیش بیرینجییه - پوْلوْنیوم، باریوما اوْخشار دیگرینه - رادیوم، اۆچونجوسونه آکتینیوم. اوْ، دئییر: “یندی پوْلوْنیومو ویسموتدان آییرماق زامانی گلیب، ان چتین چالیشمالاردان بیری ده بۇدور. بیز اۇزون ایللردیر بۇنون اۆزرینده چالیشیریق”. فیکیر وئرین هله - اۇزون ایللردیر! باخ، هامیسی بئله چالیشیر بۇ دلیلرین، بۇنلار علم آداملاریدیر - آراییب-آختاریر، اللشیب وۇروشورلار. تسرروفاتیما بیر-ایکی نفر بئله تشببوسکارلاری جلب ائده بیلسیدیم خئیلی قناعت ائتمیش اوْلاردیم. فیکیر وئرین - اۇزون ایللردی! بئلهلری گئری آددیم آتمیر. صبرلی، ایناملی، اۆمیدوار، اینادکار - بۇ زۆمره هامیسی بئلهدیر، اجدادلاری کوْلومب و دیگرلری کیمی. رادیومو آلماقلا بۇ قادین پلانئتینیزده یئنی دؤورون باشلانغیجینی مۆعیین ائتدی، وار-دؤولتینیزی آرتیردی، بئلهلیکله کوْلومب و اوْنون کیمیلرین جرگهسینه یازدی آدینی. پوْلوْنیومو ویسموتدان آییرماق مقصدی قوْیدو قاباغینا. مقصدینه چاتماقلا سیزجه نَیه نایل اوْلاجاق؟
- بۇ حاقدا تسوووروم بئله یوْخدو.
- اوْ، اینسانین قۆدرتینی داها دا مؤحکملندیرهجک، اؤنونده گئنیش ایمکانلار آچماغا یاردیمچی اوْلاجاقدیر. من ایندی فیکریمی آیدینلاشدیراجام، چۆنکی نه سیز، نه ده خانیم کۆری اؤز یاخینلاشان کشفینین عظمتینی تسووور ائتمک اقتداریندا دئییل.
- بۆتون دقتیم سیزدهدیر، ائی الاهزرت!
- ویسموتدان آیریلان صاف پوْلوْنیوم رادیومو ایداره ائدیب اوْنون داغیدیجی تأثیرلرینین قارشیسینی آلان، رام ائدن، اطاعتده ساخلاییب بشریته خیدمته سؤوق ائدهجک یئگانه ماددهدیر. الینیزی دریمه توْخوندورون. نه حیسس ائدیرسینیز؟
- اینجه، ایپک یۇمشاقلیغی، شفاف، ژئلاتین لئنتی کیمی نازیک، حقیقتن چوْخ گؤزلدیر!
- بۇ ائله حاقیندا دانیشدیغیمیز پوْلوْنیومدور کی وار. بۆتون علاوه حیصهلریم رادیومداندیر. اگر اؤرتویومو چێخارسام یئر تۆستو و آلوْوا بۆرونوب کۆله دؤنر، آی ایسه یۇن کیمی دیدیلیب کاینات بوْیو سپلنردی.
قوْرخودان دیلیمی اۇدموش، آرامسیز تیترگیردیم.
- آرتیق سیزه هر شئی آیدین اوْلمالیدیر، - اوْ، داوام ائدیردی. - ایچیمی آتش قوْوورور، دؤزولمز عذابلار چکیرم و ابدین بۇ عذابلارا محکومام. آنجاق سیزین و دۆنیانیزین قوْرخماغا هئچ بیر اساسی یوْخدور، سیز پوْلوْنیوملا قوْرونورسونوز. ایستیلیک گۆجدور، ائنئرژیدیر، آنجاق دۆزگون ایداره ائدیلدیگی زامان خئیلی فایداسی توْخونا بیلر. هله رادیوم اۆزرینده حاکمیتینیز یوْخدور، لاکین نه زامان کی، پوْلوْنیوم اهلیلشدیرمه قامچیسینی الینیزه وئردی، اوْندا رادیوم تابعچیلیگینیزه کئچهجک. من داخیلیمدهکی ائنئرژینی لازیم بیلدیگیم - کیچیک-بؤیوک میقداردا آزاد ائده بیلیرم. ایستهسم قادین ساعتلارینین مئخانیزمینی حرکته گتیره، یاخود دۆنیانی مهو ائتمیی باجارارام. یادینیزدادیر، نئجه بیر توْخونوشلا سیقاری آلیشدیرمیشدیم؟
- بلی، یادیمدادیر.
- تسووور ائدین، اوْ آن آزاد اوْلموش ائنئرژینین ذرهسی نه قدر کیچیک ایدی! سیزه معلومدور کی، عالمده هر شئی چئویک، حرکتلی موْلئکوللاردان عبارتدیر. تامامیله هر شئی - مئبئل، داشلار، دمیر، آتلار، اینسانلار، - بیر سؤزله، بۆتون مؤوجودات.
- بلی، معلومدور.
- سیزه معلومدورمو، موْلئکوللار بیر-بیریندن چکی و اؤلچولرینه گؤره فرقلهنیر، فقط آرالاریندا بیر بؤیویو یوْخدور کی، میکروْسکوْپ آلتیندا گؤرونسون؟
- بلی، معلومدور.
- بیلیرسینیزمی، موْلئکوللار مینه یاخین سربست، دایم حرکتده اوْلان آتوْم آدلی خێردا حیصهجیکلردن عبارتدیر؟
- بلی، بیلیرم.
- اوْنو دا بیلیرسینیزمی، سوْن گۆنلره قدر علمه معلوم اوْلان ان کیچیک آتوْم هیدروْگئن آتوْمو ساییلیردی کی، دیگر ماددهلرین قۇرولوشونا صرف ائدیلن آتوْملاردان مین دفعه آز سایا مالیکدیر؟
- بیلیرم.
- دئمهلی بئله، مۆسبت یۆکلو رادیوم آتوْمو هیدروْگئن آتوْموندان بئش مین دفعه کیچیکدیر. بۇ تصویرگلمز آتوْم ائلئکتروْن آدلانیر. سیزه و اجدادلارینیزا اۇزون ایللیک باغلیلیغیم اوْ قدر بؤیوکدور کی، ایندییه قدر هئچ بیر عالیمه ایان اوْلمایان سیرری آچیقلاماق قرارینا گلمیشم - ایشیلداقوشلارین سیررینی! قۇلاقلارینیزی دؤرد آچین: بۇ بؤجکلرده ایشیق ساچمانی تکجه بیر پوْلوْنیوم آتوْموندان آسیلی ائلئکتروْن تعمین ائدیر.
- سیر، من مات قالمیشام. دۆنیا عالیملری دیَرلی معلوماتینیزا گؤره سیزه حدسیز درجهده میننتدار اوْلاجاقلار، چۆنکی اوْنلار ایکی یۆز ایلدیر کی، بۇنون اۆزرینده باش سێندیریرلار. بیرجه تسووور ائدین! سن دئمه، یای گئجهلرینی رنگارنگ ائدن ایلنجهلی ایشیلتیلار گؤزله گؤرونمهین آتوْمدان بئش مین دفعه کیچیک ائلئکتروْنلارین ایشیدیر!
- بیر شئیی ده اۇنوتمایین، - ایبلیس داوام ائتدی، - بۇ یئگانه حالدیر کی، رادیوم، همچینین پوْلوْنیوم صاف، تمیزلنمیش، قاتقیسیز شکیلده طبیعتده مؤوجود اوْلور. محض ایکیسینین بیرگه وارلیغی قریبه اوْلدوغو قدر زؤوقوئریجی تأثیری یارادیر. تسووور ائدین، قوْرویوجو پوْلوْنیوم اؤرتویو یێرتیلیب، اوْ زامان رادیومدان قوْپان آنی قێغیلجیم بؤجیی بۇخارا چئویرر. بۇ کؤهنه هئکتوْقراف سیزه چوْخ لازیمدیر؟
- خئیر، الاهزرت، هئچ منیم ده دئییل.
- ائله ایسه گؤزونوزون اؤنونده اوْنو مهو ائدهجم. سیزین اوْ… آدی نه ایدی؟ هه، کاوورونوزو یاندیرماق اۆچون بیر ائلئکتروْنون ائنئرژیسینی صرف ائتدیم. بۇ دا بیر ایشیلداقوشدا مؤوجود اوْلان ائنئرژییه برابردیر. ایندی ایگیرمی مین ائلئکتروْنون ائنئرژیسینی بۇراخاجام.
قوْناغیم الی ایله ایری هئکتوْقرافا توْخونار-توْخونماز جیهاز توْپ مرمیسی کیمی پارچا-پارچا اوْلدو، اوْندان اثر-علامت ده قالمادی. اۆچ دقیقه عرضینده اوْتاغین تاوانیندان قێغیلجیملاردان یاییلان قاتی چهرایی دۇمان آسیلدی. تۆستونون آراسیندا ایبلیسین بدنی آیدین گؤرونموردو. سوْنرا تۆستو-دۇمان چکیلدی، یئنیدن پارلاق و ظریف آی ایشیغی سپلنمهیه باشلادی. ایبلیس دئدی:
- امین اوْلدونوز؟ ایگیرمی مین ایشیلداقوشدا ساخلانیلان رادیوم آوتوْموْبیل موْتوْرونو ابدین ائنئرژی ایله تعمین ائتمهیه قادیردیر. علاوه اوْلاراق، هئچ بیر ایتکیسیز، بۇ یاناجاق تۆکنمزدیر. سؤزاراسی وۇرغولادی کی: - بیزیم طرفلرده یالنیز رادیومدان ایستیفاده ائدیریک.
حئیرتدن آغزیم آچیلا قالدی، طبیعی اوْلاراق ماراق حیسسی بۆرودو منی، چۆنکی قوْهوم و یاخین اینسانلاردان بیر چوْخو اوْ طرفلرده مسکونلاشمیشدی. اۇشاقلیقدا منه تلقین اوْلونموشدو کی، جهنمده یاناجاق عوضینه کؤمور و کۆکورددن ایستیفاده ائدیلیر. ایبلیس فیکیرمی اوْخویوب جاواب وئردی:
- کؤمور و کۆکورد - دۆزدور، روایته گؤره بئلهدیر. آنجاق بۇ بؤیوک یانیلمادیر. ان پیس حالدا کؤمور و کۆکوردله کئچینمک اوْلاردی، لاکین بۇ نؤو یاناجاقدا خئیلی چاتیشمازلیقلار وار: چیرکلیلیگی چوْخدور، یاندیریلان زامان اوْ قدر ده ایستیلیک وئمیر - بازار گۆنلری عمومیتله طلب اوْلونان ایستیلیگی آلماق اوْلمازدی. هم ده هارادان تاپاسان بۇ میقداردا کؤمور و کۆکوردو، بۆتون دۆنیانین احتیاطلاری ابدیتین یاریسینا بئله چاتماز. رادیوم اوْلماسایدی حال-حاضیردا مؤوجود اوْلان جهنمین ایزی-توْزو دا قالمازدی.
- نییه؟
- رۇحلاری باشقا نؤو درییله تعمین ائتمهیه احتیاج یاراناردی. نتیجهده بیر گؤز قێرپیمیندا آلیشیب جهنم عذابیندان آزاد اوْلاردیلار. بیر ساعت بئله داوام گتیرمزدیلر. بۇرادا باشا دۆشولمهمهلی نه وار؟
- ایضاحینیزدان سوْنرا باشا دۆشدوم. اول ائله بیلیردیم جهنم آتشینین یاناجاغی اینسانلارین اؤز بدنیدیر، حتی سیکستین کاپئللاسینین فرئسکالار، کیتابداکی شکیللرده ده بۇ جۆر تصویر ائدیلیب.
- بلی، گۆناهکارلار حیاتداکی گؤرکملریندن فرقلنمیرلر. آنجاق بۇ اؤز بدنلری دئییل، اگر اوْلسایدی هئکتوْقرافینیزین گۆنونه دۆشردی: یایلیم آتشی، پارتلاییش، قێغیلجیم توْپاسی و هئچ نه یوْخدور! بئله تقدیرده اینسانلاری جهنمده ابدی عذابا محکوم ائتمک منطیقسیز گؤرونردی. اینانین، رادیوم مۆکممل ممولاتدیر.
- بهلیی، ایندی هر شئی آیدیندیر، - گلهجک ناراحاتلیقلارین اینتیظاری ایله یئریمده قۇردالاندیم.- تامامیله حاقلیسینیز.
- البته، حاقلییام. منیم آرخامدا چوْخ بؤیوک تجروبه وار. بوْش-بوْشونا چنمی یوْرماییم، اؤزونوز اوْرا دۆشنده هر شئیی گؤزلرینیزله گؤرهجکسینیز.
اوْ، یقین ائله دۆشونوردو ماراقدان آلیشیب یانیرام، آنجاق منی یاخشی تانیمیردی. فیکره گئدیب بیر دقیقهدن سوْنرا دیللندی:
- من سیزین وارلانماغینیزا یاردیم ائتمک قرارینا گلدیم.
بۇ سؤزلردن اۆرگیمده سئوینج اوْیاندی. اوْنا میننتدارلیق ائدیب دقتله قۇلاق کسیلدیم.
- سیز، اوْلا بیلر، بیلیرسینیز یئنی زئلاندییادا اؤلموش موْا قۇشلارینین سۆموکلری هارادا یئرلشیر؟ اوْرادا بۇ سۆموکلر یۆزلرله، مینلرلهدیر، قالیقلاردان ایگیرمی فۇت هۆندورلویونده داغ عمله گلیب. بیلیرسینیزمی، بۇز دؤورونده یئر اۆزونده یاشایان ماموْنتلارین دیشلرینی هارادان تاپیرلار؟ لئنا چایی منصبینین یاخینلیغیندا بیر-ایکی آکر ساحهده اوْنلارین سایی حسابا گلمیر. اوْرادان آرتیق بئش عصردیر چین کاروانلاری قییمتلی یۆکله گئری دؤنور. اؤلکهنیزین جنوبونداکی فوْسفات یاتاقلاریندان خبرینیز وارمی؟ اوْنلار قالین لایلار شکلینده نئچه میل گئنیش اراضیده یئرلشیر و دۆنیادا نسلی کسیلمیش نهنگ حئیوانلارین قبیریستانلیغیندان باشقا بیر شئی دئییل. دۆنیانین هر بیر نؤقطهسینده بۇ قبیریستانلیقلاردان تاپماق اوْلار. ماراقلیدیر، بۇ حئیوانلاری هانسی اینستینکت ایداره ائدیردی کی، اؤلوم یاخینلاشان زامان هامیسی بیر یئره یێغیشیب مهو اوْلموشدولار؟ بۇ طبیعتین بؤیوک سیرریدیر، حتی علم ده جاواب تاپماقدا عاجیزدیر. آرتیق نئچه میلیوْن ایلدیر کی، ایشیلداقوشلارین قبیریستانلیقلاری مؤوجوددور.
ایچیمده سئویندیریجی اۆمیدلرله آغزیاچیق دینلهییردیم. ایبلیس آغزیمی باغلاماغیما ایشاره ائتدی:
- بۇ قبیریستانلیق کوْردیلیئرین قارلی قوْللاریندان بیرینده - اوْتوردوغوموز اوْتاغین یاریسی قدر اوْلان کاساشهکیللی درینلیکده یئرلشیر و بۇ کاسا آغزیناجان نه ایله دوْلسا یاخشیدیر؟ صاف ایشیلداقوش رادیومو - جهنم اوْد-آلوْوویلا! باخ بۇدور، نئچه مینیللیکلردیر کی، سایسیز-حسابسیز ایشیلداقوشلار هر گۆن اؤلوملرینین آرخاسینجا بۇ یئره اۇچوب گلیر و هر بیر ایشیلداقوش اؤزو ایله قییمتلی هدیه گتیریر - اؤزونون یئگانه اؤلمز حیصهجیگی، صاف رادیوم ائلئکتروْنونو. بۇرادا توْپلانمیش ائنئرژی احتیاطی دۆنیانی ایشیغا قرق ائتمک، عصرین سوْنونا کیمی بۆتون نقلیات واسطهلرینی، مۆهرریکلری یاناجاقلا تعمین ائتمهیه کیفایت ائدر. دۆنیانین بۆتون پۇلونو بیر یئره یێغسان دا بۇ خزینهنین قییمتینی اؤدهمز. بئلهلیکله، بۇ گۆندن سیز منیم، رادیوم ایسه سیزیندیر. خانیم کۆری صاف پوْلوْنیومو الده ائتدیکدن سوْنرا، اوْندان اؤزونوز اۆچون اؤرتوک حاضیرلاییب خزینهنین آرخاسینجا یوْلا دۆشون!
میننتدارلیقلا دوْلو سؤزلریمی آغزیمدا قوْیدو، منی قارانلیق اوْتاقدا تک بۇراخیب قفلتن یوْخا چێخدی. رادیوم دوْلو قۇیونو هاواداکی ایشیلتیلارا اساساً تاپاجاغام. قوْی، بۇ داهی قادین پوْلوْنیومو ویسموتدان آییرسین، اوْ زامان عوضئدیلمز خزینه منیم ایدارم آلتینا کئچهجکدیر. آرتیق سهملر ساتیشا چێخاریلیب. مارک توئنه مۇراجعت ائدین.
ترجومه: ائمین باکووی


text:
پوئبلا د آلکسر
پوئبلا د آلکسر (ایسپانجا: Puebla de Alcocer) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و باداخس اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۹۷ کیلومتر موربّع دیر. ۵۲۷ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۲۶۹ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Puebla de Alcocer»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پوئبلا د آلکسر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کسیشمسللیک یئنی چیخان بیر تئرمین دئییل. ایلک دفعه ۱۹۸۹-جی ایلده «کیمبرلی کرانشاو» آدلی وکیل طرفیندن …بیشتر بخوانید »
پرونده آذفمینا ویژه «رقیه کبیری» به مناسبت ۸ مارس منتشر شد/ آذفمینا
بیر ایل «آذفمینا» سایتینین ایشه باشلاماسیندان کئچدی… اینترسکشنالیتی، زوراکیلیق، قانون، قادین ادبیاتی و قادین مرکزلی بیر چوخ فرقیلی مقاله و نوتلار ایله بو بیر ایلی باشا چاتدیران، «آذفمینا»، تقاطع (اینترسکشنالیتی) تئوریسینی اساس توتاراق، آذربایجان قادینلارینین پرابلئملری اوستونلوگو ایله قادینلارین وضعیتلرینی احساسدان اوزاق، علم و دوشونجهیه دایاناراق قاباغا آپارماق ایله آذربایجان …بیشتر بخوانید »


text:
مجموعه شعر «اورهییمده قالان بوش یئری » سرودهی سرکار خانم رقیه عبدیلی (سازاق) در 182 صفحه به قطع رقعی منتشر شد. دکتر ح. م. صدیق پیشگفتاری بر این اثر نگاشتهاند که در زیر میخوانیم:
قادینلار، انسان توپلومونون یاری سایې و تعدادی اۏلاراق، هر زمان اجتماعی، سیاسی و مدنی دڲیشیکلیکلرده اؤنملی ایشلر گؤرمۆشلر. آذربایجان تاریخیندهده، چۏخلو قهرمان قادېنلار ظهور ائتمیشلر. آذربایجان خانیمینین بارماقلارېندان سیزان اینجه صنعت اینجیلری دنیادا اۏلان مشابهلری آراسېندا تایسېز و نظیرسیزدیر. آذربایجان خانیمی عائله بیرلیڲینی قورویان و عائله یاشامېنا اهمیت وئرن و عائلهنین جمعیت آراسېندا تمیز معنوی دهیرلرینی اصرار ایله حفظ ائدن بیر اجتماعی عنصر سایېلېر. بونلارېن هامېسې ایله یاناشې قادېنلارېمېز آراسېندا شعر دنیاسېندا فعالیت گؤسترن، دینی و معنوی دهیرلریمیزی شعر دیلی ایله ابدیلشدیرن شاعرهلر سایسېز حسابسیز، تاریخ صحیفهلرینی قېزېل خطلر ایله زینت وئرمیشلر و معاصر دنیامیزدادا، اؤلکهمیزده شعر ساحهسینده آد قازانان و شعر مجموعهلرینه امضاء آتان بیلگین و اینجه روحلو شاعرهلر آز دڲیلدیرلر.
الینیزده اولان کتاب، چاغداش شعریمیز فضاسېندا فعالیت گؤسترن خانیملار آراسېندان، اؤز اینجه روحو، تمیز و صاف آرې دیلی، جوشغون خیالی مقدس آرمان و آرزولاری ایله فرقلنن و درین محتوالی و مسئولیت حسلری ایله دولو اولان هجایی و سربست شعرلر یازان، سازاق تخلص ائدن، رقیه خانیم عبدیلییه عائددیر.
اۏنون شعرینه کؤلگه سالان هاله، حیاتا، انسانا، وطنه، ملته و خلقه باخان فلسفی دونیا گؤرۆشۆندن بیر ایشېقلی صحیفه کیمی گؤزه دهییر. درین فلسفی دۆشۆنجهلر ایسه بورادا چۏخ ساده بیر دیل ایله بیان ائدیلیر. حتی، اۏ فلسفی مقولهلردن اۏلان عقل و عشق بحثینده هر زمان اۏلدوغو کیمی آرې و تمیز دیل ایله اشاره ائدیر:
قالمېشام عقل ایله عشق آراسېندا،
بونلارېن سولارې بیر آرخا گئتمیر.
هر دنسه بیرینی قیناماقدایام،
نه ایسه قیناغېم بیر ایشه یئتمیر.
(ص 54)
شعرینده ایشلتدیڲی بعضی تعبیرلر، اۏنون دیلیمیزین اینجیلریندن نه قدر صمیمی و ماهرانه استفاده ائتدیڲینی گؤستریر. آشاغېداکی تعبیرلری یالنېز کتابین بیر نئچه صحیفهسیندن سئچمیشم:
گئدیش یۏلو (ص 19)، یئرلردن گؤیلره گؤینهمک (ص 23)، قیوریم باخېش (ص 24)، باشا چکمک (ص 45)، اورمک اوداسی (ص 63)، قارلانان دویغو (ص 64).
سازاق خانیمین شعرلری آراسېندا، بیر چۏخ مصراعلار دانېشېق کیمی، حیرت ائدیجی سلیس و تمیز دیلده یازېلمېشدېر.
سن منیم ساحلیم سن، منیم سئلیم،
سن منیم دیزیمین گئدیش یولوسان،
ماهنیما توخونان سازیمین تئلی،
ساچېمی دارایان قووت قولوسان.
بو مصراعلار «تانری دا قیسقانیر» عنوانلی شعرده یئرلهشیر. بو شعره پاک بیر معنوی عشق حاکمدیر، تۏپراغا، وطنه، ملّته و خلقه عشق، دیدرگین دوشن ائللر و اوبالارا عشق:
منیم طالعیمه بختیمه بیر باخ،
تانریدا قېسقانېر منی سن اۆچۆن،
اما آرخایېن اۏل، آرخایېن یاشا،
یاشارام سن اۆچۆن، اؤلرم سنچین.
من سنه قوربانام، سن منه فدا،
اۆرهڲیندن آلسېن اۆرهڲیم قادا،
عالملر بورونسه یئله طوفانا،
سازاغام اسمرم باشقا اوبادا.
شاعرهنین آجیناجاقلی حادثهلره، اینجه دیل و بدیعی بویالار ایله ادبی مهارتلی اشارهلری واردېر. مثال اۆچۆن بیر یئرده اۏنون بدیع علمینده «مراعات نظیر» دئییلن ادبی صنعتدن استفاده ائتمڲی گؤز اؤنۆندهدیر. آشاغېداکی مصراعلاردا سازاق، یئل، سو، آراز، قوروماق، یارېلماق و گؤل کلمهلرینی همین صنعت اساسیندا بیر یئره توپلامېشدېر:
آرازی آغلایېن گول قوروماسېن،
قوروسا اؤلرم آند اۏلسون جانا،
یارېلسا سازاغېن باغرې یارېلسېن،
یامان یئل گلمهسین آذربایجانا.
سازاق خانیمین سربست شعرلریده، تام شعر قایدالارېنا اویان قالبلاردا یازېلمېشدېر. بورادادا ریتم، آهنگ، داخلی وزن، منطقی بؤلگۆ و ایچ اویاق واردېر. مثال اۆچۆن «یالان سئوگی ...» (ص 80) عنوانلی سربست شعرده اۏلدوغو کیمی اۏخوجو گئرچکدن شعر آدلانان قېرېق قېرېق یازېلارا بنزهمیهن بیر گئرچک شعر اۏخومانی حس ائدیر و سؤزلرده شعریت حال هواسی دویور. کتابین سونونا سالدېغې «طرح»لرده ده یئنه همین حال هوانی حس ائتمک اولور.
لال باخیشلار
زنبیل- زنبیل سؤز بازارېندا
سؤزلر ساتېلدې
آلېندې
سؤز قورتولدو
بازار باغلاندې
من قالدېم
لال باخېشلارېم قالدې
بیرده اللریمده
سوسقونلوق حقوقو.
من، بو قیسا اؤن سؤزۆ یازماق اۆچۆن، کتابی اۏخورکن، بۆتۆن مصراعلاری وطن سئوگیسی، حیات قېزغېنلېغې و ائللره باغلېلېق ایشېغې بورومهسینی حس ائتدیم. بیر خانیمین «عشق» سؤزۆنۆ ان یۆکسک معنوی آنلامدا ایشلتمهسینه حیران اولمایا بیلمیرم. سؤز یۏخ کی گلهجک گۆنلریمیزده اۏنون شأنی، مهستی، خانیم پروین اعتصامی و مدینه گولگون شأنی کیمی یۆکسک و احتراما لایق شأن اولاجاقدېر.


text:
ائله دده، بئله بالا
دوکتور جئری
شئیخ آغا اؤلوم یاتاغینا دوشوب
سون سولوقلارینی چکمکده ایدی. قلئیچی مورتوض یاشلی گؤزلرله ال-قولتوق ددهلیگینین
باشی اوسته اوتورموشدو. هاندان- گئجدن شئیخ آغا گؤزلرینی آچدی:
- اوغلانلاریم.. اوغلانلاریم هانی؟!
قلئیچی مورتوض ایستهمهدی دئیه،"اوغلانلارین بیری دوستاقدادیر، ایکیسی
ایسه هرهسی نئچه یوز میلیاردجیق گؤتورب اؤلکهدن قاچیبلار ".
- دده من بوردایم!- دئیه یانیت وئردی.
شئیخ آغانین گؤزلری قلئیچی مورتوضا ساتاشدی:
- بالا مورتوض سنسن؟ حیاتیمین سون آنلاریندا سنه بیر شئیلری اعتراف ائتمهلییم.
قلئیچی مورتوض یوموشاقجا ددهلیگینین
الینی سیخدی.
- مورتوض بالام!.. بیلدیگین کیمی من بوتون مال-ثروتیمی ایختیلاسدان،
اوغولوقدان، روشوتدن ییغمیشام...
قئلیچی مورتوض ددهلیگینین سؤزلرینی
کسدی:
- دده ایندی بو سؤزلرین واختی دئییل...
- یوخ بالام.. لاپ واختیدیر.
- ...
- بالام.. بو سون آنلاردا سندن بیر ایستگیم وار..
- بویور دده.. من قوللوغوندایام.
- بالا!.. بایاق دئدیگیم کیمی منیم بوتون مال-ثروتیم حارامداندیر. سندن ایستهییرم
حالال پولدان منیم اوچون ایکی آرشین کفن آلاسان آللاهین گؤروشنه حارام خلعت ایله
گئتمهیم...
قلئیچی مورتوض ددهلیگینین الینی یاواشجا بوشلایاراق:
- دده.. بیر آز گؤزله من همن قاییدیرام- دئیه اوتاغدان چیخدی.
یاریم ساعاتدان، قلئیچی مورتوض قولتوغوندا
ایکی آرشین کفن قاپی آغزیندا دایانمیشدی. شئیخ آغانین سؤنوک گؤزلرینین
ایچی گولن کیمی اولدو. اینجارسیز سسله سوروشدو:
- بالا..کفنی حالال پولدان آلدین؟
قلئیچی مورتوض ددهلیگینین یانیندا اگلشهرک،"
هه دده.. آرخایین اولون حالال پولدان آلمیشام.." دئیه آرتیردی:
- بازاردا قوجا بیر کیشی گؤردوم. دایاناجاقدا اوتوروب پوللارینی ساییردی. بیلهسینه
یاخینلاشیب سوروشدوم: عمی بو پوللار حالالدیر؟ قوجا دئدی: هه اوغلوم بو پوللار آنا
سود کیمی حالالدیر. من بو پوللاری آلنیمین تری، الیمین قاباری ایله قازانمیشام.
شئیخ آغا ماراقلاندی:
- سونرا نئجه اولدو؟
قلئیچی مورتوض سویوق قانلیلیقلا آرتیردی:
- هئچ!..منده پوللاری الیندن قاپیب، گئتدیم سنه کفن آلدیم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
انگلستان باش وزیری بیلن علاقه لی مهم بیر ادعا مطرح ایتیلدی
اوشبو ادعا دایره سیده بیر کیشی نینگ اوشلنگن لیگی بیلدیریلدی
انگلستان باش وزیری ترزا می گه قره ته هجوم اویوشتیریش اوچون تیارگرلیک اوتکزیتگن لیگی ادعا ایتیلگن بیر کیشی نینگ اوشلنگن لیگی بیلدیریلدی.
ذکریا رحمان اسمی گه ایگه اوشبو کیشی نینگ اوتگن هفته باش وزیرلیک دفتری نینگ اورین آلگن داونینگ ستریتده منفجره مواد نی پارتله تیش اوچون تیار بیر وضعیتده ایکن اوشلنگن لیگی معلوم قیلیندی.
ییگیرمه یاشیده گی رحمان نینگ, باش وزیرلیک نینگ دروازه سیده منفجره مواد نی پارتله تیب, کیین چه لیک ایسه باش وزیر نی پیچاقلب اولدیریش نی ریجه له گن لیگی ادعا ایتیلماقده.


text:
آذوح: بو گون ۹۷/۰۲/۰۳ ده شهید مدنی آزربایجان بیلیم یوردوندا شئعیر و ادب اوجاغی "فرهنگ و اندیشه"اوجاغینین ایش بیرلیگی ایله دوزنلهدیگی شئعیر آخشامی، اؤیرنجیلرین ایستی قارشیلیغی ایله باشلاییب و داوام ائتدی.
دئملیییک شئعیر آخشامی ملا محمد فضولینین محوریتی ایله اولاراق ائله فضولینین شئعیرلری ایله باشلاندی .بو آرادا تورک اویرنجیلری چئشیدلی قونولاردا شئعیر اوخوماغا داوام ائتدیلر اورنک اولاراق:آنا دیلحاققیندا ،وطن حاققیندا(آذربایجانین اراضیسی اوزللیکله قارا باغ حاققیندا)هابئله سئوگی قونوسوندا شئعیرلر اوخوندو.
تورهنین گوزل بولوملریندن اوستاد شاهرخ نخعینین اورهیه یاتیم سسی ایله اوستاد فضولی'دن تورکجه_فارسجا شئعیرلر اوخوماغیایدی. اولونماسین. تورهنین موسیقی بولومونده اینانیلماز گوزل ایفالارلا اویرنجیلر اوز به اوز اولدولار.
بیرینجی موسیقی بولومونده سایین پویا سلحشور باغلاما سازینین چالقیلاری و گوزل سسی بوتون ایزلهییجیلری حیرتلندیردی.سونرا سایین آراز وجودی تار سازیندا ایفاسی ایله گئرچکدن آذربایجان تاریندا اولان گوزللیگی سرگیلهدی و ایزلهییجیلرین ایستی آلقیشلاری ایله قارشیلاندی.
سونرا شئعیر آخشامینین اوزل قوناغی شاعیر فرامرز وجودی فضولی حاققیندا دوشونجهلرینی ایفاده ائدیب و بورا دک فضولی حاققیندا آکادئمیک اولاراق آددیملارین گوتورولمهمهسیندن گیلئیلهنهرک بو قونودا سوروملو اولان مسئوللارا جیددی آددیملارین آتیلماسینی وورغولادی و فضولی'دن نئچه شئعیر اوخویاراق دانیشیغین سونا چاتدیردی و پروقرامین سون بولومونده تورهنین قوناقلاریندان هابئله اوجاغین چالیشقان اویهلریندن تقدیر اولوندو.
شهریار مدنیت اوجاغی(کانون شعر و ادب ،کانون فرهنگ و اندیشه)بو تورهنین گوزل کئچیریلمهسینه یاردیم ائدن هر بیر کیمسهدن اوزللیکله بیلیم یوردونون معاونت فرهنگی هابئله مدیریت امور فرهنگی و فوق برنامه سوروملولاریندان تشککور ائدرهک درین مینتدارلیغینی بیلدیریر.
@SMO_azuni


text:
اؤز فداکارلیغی ایله ایراندا خالقین رغبتینی قازانمیش آذربایجانلی ازبرعلی هاجوی وفات ائدیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، ۵۵ ایل اؤنجه بیر پاییز گونونده گونئی آذربایجانین میانا بؤلگهسینده اینسانلیغا نمونه اولان بیر حادثه باش وئریر.
داغلارین آراسی ایله حرکت ائدن سرنیشین قطارینین ماشینیستی ایرلیده داغ اوچقونون اولماسیندان خبرسیز قطاری ایداره ائدیر. اوزرینده قایا پارچالاری اولان، دمیر یولو اراضیسینه سرعتله یاخینلاشان قاتارین، آشما تهلوکهسی یارانیر. اوچقونون باش وئردیی اراضیده قویون اوتاران چوبان بو منظره قارشیسیندا بیگانه قالا بیلمیر. اوزاقدان قطارین گلمهسینی گؤروب اونون قایالارا چیرپیلماغینی قاباقلاماق اوچون اؤنجه اؤز پنجیینی یاندیراراق باشی اوزرینه قالدیریر و قطارین گلدیی ایستیقامتده قطارا دوغرو قاچماغا باشلاییر. لاکین قطارین دایانمادیغینی گؤرهن چوبان اوو توفنگی ایله خبردارلیق اوچون آتش آچیر و سون آندا قطاری دایاندیرا بیلیر. دورومدان خبرسیز اولان سرنیشینلر، بو حرکتینه گؤره فداکار چوبانی تحقیر ائدیب دؤیورلر. سونوندا ایسه هر شئی آنلاشیلیر. هامی باشا دوشور کی، اونون فداکارلیغی اولماسایدی قطارین سرنیشینلری بؤیوک فاجعه ایله اوزلشهجکدی.
اصلا آذربایجانلی اولان چوبان ازبرعلی (ریزعلی) حاجوینین بو فداکارلیغی اوزون ایللر اورتا مکتب درسلیکلرینده «دهقان فداکار» آدی ایله مکتبلیلره یئر آلسا دا، چوخ تأسف کی، سون ایللر درسلیکلردن ییغیشدیریلیب.
دکابر ۲-سی حیاتینی ایتیرن فداکارلیق سیموولو گونئی آذربایجانین میانه شهرینده بؤیوک ایزدیهاملا تورپاغا تاپشیریلیر.
الله رحمت ائلسین!!!


text:
نظامی و فضولی اثرلرینین اساس فرقلری
نظامی گنجوینین، لیلی و مجنون مثنویسی 5600 بئیتده، فضولینینکی ایسه 3149 بئیتدهدیر. نظامی، شرق حئکایهچیلیک شیوهسیندن تبعیت ائدهرک، مجنون ماجراسی ایچینده، فرعی و کیچیک حئکایهلر و ماجرالارداندا سؤز ائدیر.
لاکین فضولی، اساس ماجرالاری دۆشۆنۆر، و فرعی حئکایهلر یئرینه، اصلی قهرمانلارین دیللریجه، حادثهلر ایله علاقهدار، غزل و یا روباعی پارچالاری گتیریر. بو شیوه، فضولییه مخصوصدور.
نظامی و فضولینین مثنویلری آراسیندا اساس فرق بودور کی نظامی مجازی و دۆنیوی عشقی ترنّم ائدهرکن، فضولی ایلاهی و علوی بیر عشق آردینجادیر و کسگین بیر دیل ایله بئله بیر عشقی مدافیعه ائدیر.
- فضولی، نظامی قدهر عربجه حئکایهنین اصلینه دایانماییبدیر و ایستهدیگی کیمی شخصیتلری، اؤز ذهنی تصویرلری ایله فورمالاشدیرمیشدیر. مجازی عشقی عارفانه عشقه ساری چکمیشدیر.
- نظامی سئوینج و شادیانالیق شاعیری کیمی دئییر:
اسباب سخن نشاط و ساز است،
این هر دو سخن بهانه ساز است.
فضولی ایسه، شادیانالیق یئرینه بلا ایستهییر:
اولدوقجا بن، گؤتۆرمه بلادان ارادتیم،
من ایستهرم بلانی، چۆ ایستهر بلا منی!
- نظامی و هم فضولی هر ایکیسی مجنون ایله آتاسینین گؤرۆشلرینی تصویر ائتمیشلر. فضولینین اثرینده، مجنون آتاسینا رد جوابی وئرهرکن، قولوندان قان آخیر. آتاسی قانی گؤرۆنجه قورخویا دۆشۆر، مجنون ایسه اونا دئییر کی ائله همین لحظه لیلینین قولوندان قان الیرلار و اونون قان آخیتماسی، منه ده تأثیر ائتمیشدیر:
اول زخم اثری گؤرۆندۆ منده،
بیز بیر روحوز، ایکی بدنده.
بیزده ایکیلیک نشانی یوخدور،
بیر ـ بیرینین اؤزگه جانی یوخدور.
سانما کی اول اولدورور، منم من،
بیر جان ایله زندهدیر ایکی تن.
خرّم اولورام، او اولسا خرّم،
غم یئتسه اونا، بنه یئتر غم!
- نظامی، ابن سلام ماجراسیندا، لیلینی چوخ جسور ترسیم ائتمیشدیر. بئله کی لیلی ابن سلام قارشیسیندا مجنونا بسلهدیگی عشقی هئچ گیزلتمهییر و اونون اۆزۆنه سیللیده وورور. و لاکین فضولینین منظومهسینده، لیلی، داها مظلوم و حیالیدیر. او، ابن سلامین ائوینه گؤندهریلدیکدن سونرا، اونا التماس ائدیر کی اؤزۆنۆ ساخلایا بیلسین.
- نظامی مجنونون دوستو زئید اۆچۆن اهمیت وئرمیشدیر. بئله کی زئید، مجنون ایله ایکی دفعه گؤرۆشۆر. ولاکین فضولینین منظومهسینده، مجنون یالنیز بیر کره زئید ایله گؤرۆشۆر.
- نظامی، مجنونو، شئیخ عامریلر اوغلو ساییر و حئکایهدهکی شخصیّتلرین، زمان و مکان اؤزهللیکری واردیر. ولاکین فضولینین منظومهسینده، مجنون عرب امیرزادهسیدیر، نوفل رومی (= تۆرک)دیر و عامریلر قوشونو ایله ساواشانلاردا رومیدیرلر.
- نظامی مجنونو لیلی ایله گؤرۆشدۆرنده، مجنون دیلی ایله خطاب دئییر:
تو یافتهی منی در این راه،
من گم شدهی، توام در این چاه.
با هست تو به که هست من نیست،
کین دست تو است، دست من نیست.
من خود کیام و مرا چه خوانند؟
جز سایهی تو، مرا چه دانند؟
من نیستم، آنچه هست با تو است،
این نقش خیال تو است با تو است!
سونرا مجنونو بئله وصف ائدیر:
چون من توام، این دو پیکری چیست؟
چون هر دو یکی است، داوری چیست؟
گشت، از می بیخودی چنان مست،
کز پای درآمد و شد از دست.
زد نعره و راه دشت برداشت،
تیغ از سر و سر ز طشت برداشت.
ولاکین فضولینین منظومهسینده، مجنون بو گؤرۆشده لیلینی تانیمیر و دئییر:
چۆن منه یوخ احتمال ادراک،
سن سؤیله اؤزۆن کی کیمسن، ای پاک!
بو سؤزدن سونرا، لیلی اؤزۆنۆ اونا، تانیتدیریر و اونو وصالا دعوت ائدیر. مجنون ایسه مجازی عشق وصالینا قول قویماییر و دئییر:
خیال ایله تسلّیدیر کؤنۆل مئیل وصال ائتمز،
کؤنۆلدن باشقا بیر یار اولدوغون عاشق خیال ائتمز.
حقیقی عشق چۆن مستوجب نقصان دهگیل مطلق،
اؤزۆن، اهل حقیقت، واله حۆسن و جمال ائتمز!
- نظامینین اثرینده لیلی، اؤلنده آناسینا دئییر مجنون مزاری اۆسته گلنده اونا دئسین کی سون نفسه کیمی اونو یاد ائدیردی:
چون بر سر خاک من نشیند،
مه جوید و لیک خاک بیند.
گو:«- لیلی از این سرای دلگیر،
آن لحظه که میبرید زنجیر.
از مهر تو تن به خاک میداد،
بر یاد تو جان پاک میداد.
در عاشقی تو صادقی کرد،
جان در سر کار عاشقی کرد!»
فضولینین منظومهسینده ایسه، لیلی مجنونا خطاب ائدهرک، اونودا فانی اولماغا چاغیریر:
سؤیله منِ زارِ مبتلادان،
کی عشقده لاف ائدهن وفادان،
خلوتگه اُنسه محرم اولدوم،
آزاده و شاد و خرّم اولدوم.
سن هم گله گؤر تعلّل ائتمه،
من منتظرم، تغافُل ائتمه!
گر صادق ایسن، بو یولدا سن هم،
صبر ائیلهسن، ائیله ترک عالم!
گل کام دل ایله اولالیم یار،
بیر یئرده کی یوخدور آندا اغیار.
- نظامی مجنونو لیلینین مزارینا گتیرهرکن، مجنونو آغلادیر و اونو یارالانمیش ایلانا بنزهدیر:
نالید ز روی دردناکی،
آمد سوی آن عروس خاکی.
غلتید چو مور خسته کرده،
پیچید چو مار زخم خورده.
بیتی دو سه زار زار برخواند،
اشکی دو سه تلخ تلخ بفشاند.
برداشت به سوی آسمان دست،
انگشت گشاد و دیده بربست.
که:«- خالق هر چه آفریده است،
سوگند به هر چه برگزیده است!
کز محنت خویش وارهانم،
در حضرت یار خود رسانم.
آزاد کنم ز سختجانی،
و آباد کنم به سخترانی.»
نظامی، اؤز مثنویسینده، اصلینه دورسان، باشقا شاعیرلره یول آچمیشدیر و صوفیانه بحثلری، بو حئکایهیه وارد ائتمیشدیر.[i] او عرفانی بحثلر اۆچۆن یاردیم ائدهن روایتلری، اونلارین واقع عالمده وقوع تاپیپ تاپمالارینا باخمایاراق، مثنویده ذکر ائدیر. میثال اۆچۆن:
- سوسوز و اوت ـ علفسیز چؤللرده، صیادین هر گۆن بیر آهو صید ائتمهسی، کی گئرچکلهشه بیلمزمیش.
- سلام منعم زادهی بغدادینین مجنون ایله یولداش اولماغی، کی تاریخی اولایلارین خیلافینادیر. چۆن کی قئیس عامری، بنی امیه دؤورۆنده یاشاییردی و او زامان هله بغداد معمور اولمامیشدیر.
- زید و زینب چالیشیرلار کی مجنونو وصالا یئتیرسینلر. ولاکین حئکایهنین اصلینده بو روایت یوخدور.
- نظامینین مثنویسینده، لیلی ابن سلاما اره گئدیر. امیرخسروون روایتینده ایسه، ایلک اؤنجه مجنون نوفلین قیزی ایله ائولهنیر. فضولی ایسه تام اولاراق نظامی روایتینه اویغون حرکت ائدیر.
نوانینین «لیلی و مجنون» مثنویسی
حکیم فضولی، بؤیۆک تۆرک شاعیر امیر علیشیر نواییدن ده تأثیر آلمیشدیر. امیر علیشیر نوایی (844- 906 هـ .) چاغاتای تۆرکجه ایلک لیلی و مجنون مثنویسی یازمیشدیر. بو مثنوی بئله باشلاییر:
ای یاخشی آتینگ بیله سرآغاز،
انجامیغا كیم یئتر هر آغاز!
ای سندن اولوس خجسته فرجام،
آغازینغا عقل تاپمای انجام.
ای عقلغه فائض معانی،
باقی سن و بارچا خلق فانی.
ای ائلگه عدم بقانی ائیلپ.
ذاتینغا فنانی فانی ائیلپ.
نوایی، مثنویسینی جامیدن اؤنجه یازمیش، 38 بؤلۆم و 3622 بئیتده سونا چاتدیرمیشدیر. اثرین سونوندا دئییر:
یارب، منِ دردمند مهجور،
كیم عشق اوتی جانیم ائتدی محرور.
كونگلومنی بو اوتدان ائتمه محزون،
بیل شؤقینی قیل دمادم افزون.
هم اخگر دین تنیم قوروتگیل،
هم شعلهسیدین كؤزوم یاروتگیل.
آهیمنی كی دودیدین نشان ائت،
اول دود ایله كؤز یاشیم روان ائت.
نوایی فضولیدن قاباق بورادا، اثرین فارسجا چوخ متنلری اولماسی و تۆرکجهده ترجۆمهسینین ضرورتیندن دانیشیب، دئییر:
چون فارسی ایردی نكته شوقی،
آزراق ایدی آندا توركی ذوقی.
اول تیل بیله نظم بولدی ملفوظ،
كیم فارسی آنلار اولدی محظوظ.
مین توركیجه باش ابان روایت،
قیلدیم بو فسانهنی حكایت.
كیم شهرتی چون جهانا تولغای،
تورك اهلیغه داغی بهره بولغای.
نئو چون كی بوگون جهاندا اتراك،
كؤپتور، خوشطبع و صافی ادراك.
دکتر حسین محمدزاده صدیق
[i] کفانی، محمدعبدالسلام. ادبیات تطبیقی، ترجمهی سیدحسین سیدی، مشهد، شرکت به نشر، ص288.


text:
آذربایجان فلسفه تاریخینده، زنوزیه آدلانان بؤیوک بیر فلسفی طریقت ایجاد ائدن «حکیم ملاعبدالله زنوزی» (1180- 1257 هـ .)، اؤز قیمتلی اثری «لمعات الهیه» ده دؤنگو (= دور) و زنجیرلمه (= تسلسل) دن دانیشارکن، انسان روحوندا اولان ایکی ضد مئیل و «ایکی جورهلیک» خمیردن بحث ائدیر و ایکی یؤنلو قورتارمازی «کل» و بیر یؤنلو قورتارمازی، «جزء» ایله «کل» برابرلیگینی باطیل ساییر و انسانا «بیر یؤنو قورتارماز جزء» آدی وئریر. و بئلهلیکله تانری دا وحدانیته و انساندا ثنویت و ایکیلیگه اینانیر و بو ایکیلیگین ایسه، ان سوندا «تمیزلیک» آدلاندیردیغی بیرینین غلبه چالماسی و قورتارماز اولدوغونو اؤنه سورور.[1]
فلسفهچی شاعیریمیز «بولود قاراچورلو سهند»ده، بئله درین آنلاییشی، دیلیمیزده شعر دیلی ایله دئیه بیلمیشدیر:[2]
بیلمم نه خمیردن یوغرولوبسان سن،
آغیدان آجیسان، بالدان شیرین سن.
ایپکدن ده یومشاق اولورسان بعضا
گاهدا قاتیلیقدا پولاد کیمی سن.
* * *
ذاتیندا اولان بو ضدیت نه دیر
بو ایکی جورهلیک نه دیر قانیندا؟
بو علویت نه دیر، دنائت نه دیر
فیکرینده، ایشینده، جیسم و جانیندا؟
بیزیم شعر تاریخیمیزده فلسفه یؤنو چوخ گوجلو اولموشدور. تأسفله قیئد ائتمهلییم کی شعر تاریخیمیزین بو یؤنو، حله ایندیه کیمی آراشدیریلمامیشدیر. ملامحمد باقر خلخالی و حکیم هیدجی، منجه «زنوزیه» فلسفی طریقتینین دوامچیلاری کیمی، عصریمیزده بو وظیفهنی «سهند»ین چیگنینه قویوب گئتمیشلر.
سهند، نهنگ فلسفهلی بیر شاعیر کیمی، چاغداش شعریمیزین ذروهلرینی فتح ائده بیلن، انسانلاری «یاراماز هوسلر» دن اوزاق ایستهین «اؤز- اؤزونو تانیماغا» چاغیران و «تمیز دویغولارا» دعوت ائدن، فلسفهچی کیمی، انسانی «بیر یؤنو قورتارمزا جزء» گؤرور:
اودور کی انسانلار اؤزو: اؤز- اؤزون،
ییرتیجی قوردلارلا دگیشیک سالیر.
یاراماز هوسلر کور ائدیر گؤزون،
دومانلار ایچینده بوغولور قالیر.
* * *
سنده ایلاهی بیر قوت وار، اینان،
اؤز- اؤزونو چوخدا قدرت سیز سانما.
هر بیر چتینلیگه چاره تاپارسان.
* * *
چکینمه، سارسیلما، قورخما، اوسانما.
ازغین هوسلره قاپانیب جوشوب:
قورد کیمی سوساما قارداش قانینا،
تمیز دویغولارا دوغرو اوغراشیب
مرهم دویغولارا دوغرو اوغراشیب.
«زنوزیه» و یا «زنوزیه مکتبی» ( ) هر بیر فلسفهچینی «سنتی فلسفه» ( ) یولوندان چیخاردیر و فلسفهیه «یئنیلیک» ( ) گتیریر. بو یئنیلیگین ان مهمی، نه «مشایی»، نه «اشراقی» و نه «صدرایی» آدلانان حکمت طریقتلرینده دیله گلمهین ایکی جورهلیک ووروشوندا قارشیدسیزلیق (= عدم تناقض) اولمالیدیر. حکیم زنوزینین دیلیجه دئسک:
«. . . وارلیق و یوخلوق، بیر یئرده توپلانمازلار. اودور کی گرک اولاسیز اولسون. یوخسا، دهیرلهننه، دهیرلنمیش دهیرلنمهسی لازم گرک و اونو ایبطال ائتمه، متساوی اولان ایکینین بیری ایبطالیندان داها آیدنیدیر.»[3]
و اونون دوامچیسی «سهند» دئییر:
قویون اولماق اولماز قورد اولان یئرده
پاسیف انسانچیلیق، مطلق یانلیشدیر.
درمان اولا بیلمز یالوارماق درده،
انسانین قورتولوش یولو ووروشدور.
بئلهلیکله بولود قاراچورلو سهند، همده حکیم زنوزینین ایلاهی فلسفهسینی انسان حیاتینا تطبیق ائتمگه و داها دوغروسو «انسانیلشدیرمگه» چالیشان بیر فلسفهچیدیر.
اگر بیز اسلامی فلسفهنی یاخشی اؤیرهنیب آراشدیرا بیلسک، بیر چوخ چاغداش فلسفی دوشونجهلی نهنگ متفکرلریمیزی آوروپا ساوقاتی اولان «- ایسم» لره قوربان ائتمیهجهییک. اونلارین فلسفی دوشونجهلرینین کؤکونو اؤزوموزون اسلام فلسفه تاریخیمیزده آختارمالییق.
1080 هـ . ایلینده وفات ائدن فلسفهچیمیز «ملا رجبعلی تبریزی» ادعا ائدیردی کی فلسفهنین موضوعو «وجود» و یا «موجود» دگیلدیر و لاکین اوندان یوز ایل سونرا ظهور ائدن حکیم زنوزی فلسفه تاریخینده آدلاندیردیغیمیز «سول قاناد» یاراتمیش، «وارلیق» بحثینی «مشایی»لردن آلمیش و تورک حکمتی ساییلان «اشراقیه»دن ایسه «حسی نور و معنوی نور» آنلامینی، اؤز فلسفی دوشونجه استقامتینه تطبیق ائدرک، وارلیقدا ایشیق و قارانلیغین ووروشونا اینانج یئتیرمیشدیر. هم مشاء، هم اشراق و همده عرفان مسألهلرینی دریندن اینجهلهمیش و بو فلسفی مکتبلرینین هامیسیندان ذؤوق آلمیشدیر و لاکین هئچ بیر خاص طریقهیه تابع اولمامیشدیر و آذربایجان فلسفه تاریخینده، اؤزونون دوشوندوگو کیمی حق و حقیقت طرفداری اولموشدور.
من، سهندین حکیم زنوزینین «لمعات الهیه» اثرینین اوخویوب اوخودمادیغی حاققیندا بیر سؤز دئیه بیلمرم، آمما کسینلیکله دئییرم کی سهندین فلسفی دوشونجهسی، حکیم زنوزی، ملامحمد باقر خلخالی و حکیم هیدجینین فلسفی زنجیرینین سون حلقهلریندن بیریسی حساب اولور. بو، سون حلقه ده فلسفه، انسانی لهشیر، حیات قوخوسو آلیر و شاعیری هر بیر «- ایسم» ـه قارشی قویور:
قارقیش شئیطانلارین وسوسهسینه،
قارقیش آزغینلارا، اگوئیستلره
قارقیش دوشمانلارین دسیسهسینه
کومونیسم دئین شوونیستلره.
* * *
قیچیندان آسلانیر شئیطان داشت کین
انسان دیرماشدیقجا کمالا ساری.
یئنجیر یئنجیشدیریر ایپین اؤرکنین
آرتیق یوکسلمگه قویمایا باری . . .
بیزیم هیجری اونونجو عصرده یاشایان «ودود تبریزی» آدلی بؤیوک بیر فلسفهچیمیزده اولموشدور. ودود بن محمد، اینانیردی کی: فلسفی چالیشما گرک معنوی بیر تجربه ایله قورتارا، یوخسا، فلسفه حاصیل وئرمیهجکدیر. ایکی عقلانی و خیال یوللاری بیری- بیریله قایناییب قاریشمالیدیر.[4]
سهند، بو ایکی یولو بیرلشدیرن فلسفهچی بیر شاعیر دیر. اونون نظرینده فلسفه ده «اؤزهک» (= ذات) آدلانان اساس «گؤتورن» (= محمول)، یالنیر «انسانلیق» دیر و اونا هئچ بیر اؤزهک، «اؤنجولوک» (= رجحان) تاپماز و «اؤزلکلیک» (= هویت) ایسه اونا «گؤرونوش» (= عینیت) باغیشلایار و اوندا «اؤزهکلیک (= تذوت) و «ایچهریکلیک» (= تجوهر) اولوشار و یاشاما فورمالاشار و انسانا «یاراماز» و «یاراشان» خیصلتلر «اشیکلیک» (= فعالیت) تاپار و ووروش باشلانار:
انسانا یاراشیق سئوگی – ایستکدیر،
یاراماز خیصلت دیر کین باغلاماقلار.
انسانا یاراشان اورهک کؤورهکدیر،
وجدان خستهسیدیر، بوتون شیلتاقلار.
* * *
محبت ائویدیر انسان اورهگی،
چوخ تئز کدورتدن بوشالا بیلر
فطرتا تمیزدیر انسان دیلهگی
کینهلر اولفته چئوریله بیلر.
ائله بونا گؤره ده، سهند، انسانی لشمیش فلسفی دوشونجهمیزی، بیرده اجتماعی لشدیریر و سیاسی لشدیریر. او، پهلوی شوونیزمی قارشیسیندا، طبیعی حقلری تاپدالانمیش مظلوم ائلیمیزین وارلیق و منلیگیندن مدافیعه بایراغینی چیگنینه آلیر. بو حاققی، غضبکاردان دیلهمک یوخ، بلکه حاقلی ووروشلارا گیرهرک جایناغیندان قورتارماق ایستهییر. بو حرکتی ایسه بصیرت گؤزو ایله یولا چیخاراق باشلاییر.
دونیانین مدارینین ضدیتلردن دوغدوغونا اینانان فلسفهلی شاعیر، گرچکلیگین ایشیق ایله قارانلیق ووروشوندان پارلاماسینا اینانیر:
دفعهلر بو سؤزو سؤیلهمیشم من،
حاققی غضبکاردان اولماز دیلنمک.
آزاد یاشاماغی سئویب ایستهین،
حاقلی ووروشلارا گیریشسین گرک.
* * *
یئرلی ضدیتلر، عین حیات دیر
دونیانین مداری اونسوز پوزولار.
ایشیغین پارلایان یئری ظلمات دیر
مجادلهلردن حقیقت پارلار.
حکیم زنوزینین ایلاهی فلسفهسینین انسانی یؤنونو گوجلندیرن و سیاسی لشدیرن بولود قاراچورلو سهند، یئنه ده فلسفی دوشونجهیه دایاناراق تایسیز و عظمتلی اسلامی انقلابیمیزی روح یوکسکلیگی ایله قارشیلادی و بلکه ده هر بیر تورک و فارس شاعیریندن قاباق 18/11/57 تاریخینده 18 بندلی استقبال مضمونلو بئشلیک شعرینی «امام سلام» عنوانی ایله نشر ائتدیردی:
ای قارانلیق گئجه ده طالع اولان بدر تمام
شرف علم و عمل، اشجع آیات عظام
آیت الله بحق، پشت و پناه اسلام
ای یازیق کوتلهلرین رهبری، ای شانلی امام
ای علینین خلف اوغلو، سنه مینلرجه سلام.
* * *
سنه «روح الله» آدین وئردی شهید اولموش آتان
نفس حقدندی، حقیقتده ده روح الله سان.
ای قارا قلبلره آیدین اینام روحو ساچان
سنه شایاندی دوغوردان دا بو شوکت بو مقام
ای یازیق کوتلهلرین رهبری ای شانلی امام.
رحمتلیک گنجعلی صباحی دئمیشکین:«بولود قاراچورلو سهند، بیر متفکر، بیر فیلسوف کیمی حیاتین درینلیکلرینه جوماراق، آزادلیق و مبارزه یوللارینی گنجلیگه نشان وئرمک ایچون، سوندورولموش ملی دویغو، ملی شعوری اویاتماغا چالیشدی . . .»[5]
بوگون گنجلیگیمیز حقلی اولاراق، فلسفی دوشونجهلی شاعیریمیز سهندین خاطیرهسینی عزیزلهییر و افتخار حسی ایله اونو یاد ائدیر. اونا گؤره کی او، فلسفهنی و درین دونیا گؤروشونو، اجتماعی- سیاسی مبارزهلرین اؤزک و تملینه چئویرمیشدیر و چاغداش شعریمیزده سیاسی مبارزهلر بایراغینی بیر آن بئله چیگنیندن یئره قویمامیشدیر. حؤرمتلی عالیم و تنقیدی ادبیاتیمیزین بانیلریندن ساییلان «محمد علی فرزانه» حقلی اولاراق اونو «آذربایجان ملی- مبارز شعرینین سماسیندا پارلایان سؤنمز اولدوزلاردان بیری و بلکه ده بیرینجیسی» حساب ائدیر. اونون فلسفی دوشونجهسینین اجتماعی – سیاسی مبارزهلره روح وئردیگینه اشاره ائدرک دئییر:«. . . هر شئیدن اول، وارلیغی، انسان حیاتینی، دورغون و سؤنوک صورتده یوخ، بلکه دایمی دگیشیکلیکده و انکشافدا گؤرور. بو دگیشیکلیک کورامال و باشلی باشینا بیر حرکت اولماییب، بلکه ایشیقلی و سعادت آدلانان بیر هدفه دوغرودور . . . بو اوجو – بوجاغی گؤرونمز ووروشمالاردا، انسان بیر واسطه کیمی یوخ، بلکه وارلیغین بیر سیرداشی کیمی، حقیقتین اؤزو کیمی، دویار کؤنلو- گؤرهر گؤزو کیمی شیرکت ائدیر. . . »[6]
همین سؤزلری دیله گتیرن م. ع. فرزانه شاه رژیمینین قانلی- قادالی حکومت دؤنمی، 1340- نجی ایللرده اونون «سازیمین سؤزو» کیتابینا اؤن سؤز یازاراق، ددهم قورقود بویلارینین حماسی منظومهلری ساییلان بو اثری نشر ائتدیریر. 1358 – نجی ایلده، سهندین آجی اؤلومدن سونرا ایسه، اونون فلسفی – بدیعی ارثینه صاحیب چیخماق و اونو خلق- ایچینده یایماق ایچون، بوتون ال یازمالاری آقای محمد علی فرزانهیه تاپشیریلدی و لاکین تأسفله او، ایگیرمی ایله یاخین بو اثرلری نشر ائتدیره بیلمهدی. 1377- نجی ایلده «امام صادق» (ع) بیلی یوردوندا درس اوخویان مراغهلی گنج شاعیر و طلبه آقای «رشیدفر» همتی ایله قورولان «سهند اثرلرینین نشره حاضرلاما توپلولوغو» قورولدو. اوغلوم «یاشار» همین توپلولوق یاردیمی ایله بوتون اثرلری اؤن سؤز و سون سؤزلر ایله بیرلیکده نشره حاضیرلادی. و لاکین م. ع. فرزانه حاضیرلانمیش متنیده، یئنه نشر ائتدیره بیلمهدی. سونرالار بو متن، ایراندان خارجده ایکی الیفبادا بیر- ایکی غیرتلی وطن اوغوللاری همتی اله محدود نسخهلرده تکثیر اولوندو. بوگون، معاصر تنقیدچی و ادبیات خادیمی «بهروز ایمانی» امک صرف ائدرک، ایگیرمی دؤرد ایل بوندان قاباقکی ملی تاپشیریق و آرزویا چاتمق ایچون، فداکارجاسینا مئیدانا گیرمیش، سهندین فلسفی- بدیعی ارثینی ملتیمیزه مال ائتمیشدیر.
آقای م. ع. فرزانهنین زحمتی و امگی ایله نتیجهلهنن بیر داها سهندین «دیوان» آدلانان جوره- جوره شعرلر توپلولوغو، یئنه ده 1377- نجی ایلده «سهندین اثرلرینی نشره حاضیرلاما توپلولوغو» طرفیندن نشره حاضیرلانمیش و لاکین بوگونه کیمی نشر اولونمامیشدیر. من همین متنی یئنیدن ایشلهییب، بیر داها ترتیبه سالیب خلقین الینه چاتدیرما ایچون، اوغلوم «ائلدار»ی وظیفه لندیردیم. ائلدار، اؤز ملی بورجونو معنوی اولو باباسی سهنده اؤدهمه ایچون، اونون توپلانیب حاضیرلانمیش دیوانینین اوزهرینده ایشه یاشلادی کی اؤزو، گؤردویو ایشلری ایضاح ائدهجکدیر.
اؤز ملی بورجلارینی اؤدهمک ایچون معین درجه غیرت گؤسترنلرین هامیسینا اوستاد فرزانه، ایمانی، رشیدفر، یاشار و ائلدار و باشقا ناموسلو ائولادلاریمیزا منتداریق.
بوگون من بیر داها سئوینجیمی دیله گتیرمکدن چکینمیرم کی چاغداش ادبیات تاریخیمیزین استوانهلرینده ساییلان «بولود قاراچورلو سهند»ین دیوانینین ائللریمیزه مال اولماسینا شاهید اولورام. الله غنی- غنی رحمت ائلهسین.
تهران – 1382
[1] زنوزی، ملاعبدالله. حکیم ملاعبدالله زنوزی و زنوزیه مکتبی، به اهتمام: دکتر ح. م. صدیق، تهران، 1380.
[2] سهندین شعریندن میثاللار «قارداش آندی» منظومهسینین باشلانیشیندان آلینمیشدیر.
[3] حکیم ملاعبدالله زنوزی و زنوزیه مکتبی، ص 58.
[4] همان، ص 18.
[5] سهندین آجی اؤلومو ایله علاقهدار «یولداش» مجلهسینین اؤزل سایی، 1/2/ 1358، تهران.
[6] محمد علی فرزانهنین «سازیمین سؤزو» نه یازدیغی مقدمه، ص 9.


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری 10.07.1396
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری 10.07.1396
ستار روزنامه سی، ایردوغاندن بارزانی گه چقیریغ: "ینگلیشدن قیتسنگ یانینگده بوله میز
جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، تورکیه بویوک ملت مجلسی ینگی ایش باسیمی آچیلیش صحبتیده، عراق کرد منطقوی باشقرووی نینگ 25 – سپتمبرده اوتکزگن نا قانونی مستقل لیک رای گیرلیگی نینگ هیچ فایده سی بولمه گن لیگینی بو تشبث نینگ اوزی نینگ مهم بیر بحران ایکن لیگینی ایتدی. ایردوغان، "بو جایده گی اصل قیین چیلیک بو تشبث باعث بولگن نتیجه لرنینگ کیم نینگ ایشی گه یره ب باریشی دیر. بو جریاندن کرد، عر، ترکمن و ایریم گروپلرنینگ خیریگه نتیجه بیرمس لیگی معلوم، دیدی.
وطن روزنامه سی، اقتصاد اوچون آلتین کونلر دیب بیرگن سر لوحه سیده:
خزینه مستشارلیگی تامانیدن وطنداشلرنینگ قولیده بولگن آلتین لرنینگ اقتصادگه قوشیلیشی اوچون ایلک آدیم آتیلماقده. باش وزیر بن علی ییلدیریم، خزینه نینگ آلتین فایده کیریتیشی فرصتی بیریشی باند ساتیش لری نینگ بوگون باشله ییشیدن خبر بیردی. شو شکلده اقتصاد ساحه سیده ایشلر یخشی بوله دی. 300 ملیارد تورک لیره سی بولگنی تخمین ایتیلگن وطنداشلرنینگ التینیدن فایده لنیلگن بوله دی.
صباح روزنامه سی، 10 مترنینگ 8 ته سینی صادر قیلدیک
اتوموتیف سکتوری ریکارد سویه گه تولید و صادرات گه قره ب بارماقده. جاری ییل نینگ 8 ای جریانیده تولید 19 فایز کوپه ییب، 1 ملیون 90 مینگ عراده گه باردی. شو باسیمده صادرات 26 فایز یوقاری کیتدی. مجموعه 890 مینگ عراده گه باردی. صادرات 80 فایزگه چیقیب باردی.
خبر تورک روزنامه سی، والیبال خاتین – قیز گروهی اروپاده اوچونچی بولدی
خاتین – قیز مالیبال ملی گروهی 2017 – ییلی اروپا کپ اوچونچی لیک مسابقه سیده آذربایجاننی 3-1 نتیجه بیلن مغلوبیت گه اوچره تیب، برونز میدال قولگه کیریتدی. یاشلر و سپورت وزیری عثمان اشکین باک، خاتین قیز ملی گروهینی قوتله دی. باک نشر قیلگن تبریک پیامیده، "آذربایجان پایتختی باکوده اویوشتیریلگن 2017 – ییلی خاتین – قیز والیبال اروپا کپ مسابقه لریده موفقیت لیک بیلن برونز میدال قولگه کیریتگن ملی جمغرمه میزنی تبریک ایته من. سپورتچیلریمیز خلق ارا مقیاسده آلگنت بو موفقیت لیکلری بیلن فخرلنه میز. تورکیه یینه بیر بار والیبال ده قنچه موفق بولگنینی کورستدی" دیب ایتدی.
یینی شفق روزنامه سی، 3،5 ملیون ییگیت گه ایش فرصتی دیب بیرگن خبریده:
دولت اداره سی و خصوصی سکتوریده 3،5 ملیون یاش – ییگیت گه ایش بیریشنی وعده قیلگن حکومت، 3 ییل لیک اقتصادی پروگرامیده استخدام آماجینی تعیین قیلدی. یاش – ششگشت لرنینگ تعلیم و تربیه، ایش قیلیش ظرفیتی و ساحه سی تعیین ایتیلیب ایش تاپیش لریگه فرصت یراتیله دی.


text:
اؤلکهنین مشهور کلینیکالاریندان اولان مرکزی کلینیکا ماشینلاریندان بیرینی ساتیشا چیخاریب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، کلینیکا ۲۰۰۷-جی ایلین «فیات آلبئو» مارکالی آوتوموبیلینی املاک مسئلهلری دؤولت کومیتهسینه تقدیم ائدیب. کومیته مارت آیینین ۱۳-ده کئچیره جه یی حراجدا کلینیکانین آوتوموبیلینی اؤزللشدیرمهیه وئرهجک. آوتوموبیلین ایلکین ساتیش قیمتی ۲۰۰۰ ماناتدیر.
بیلدیرک کی، ۱۳ مارت تاریخینده کئچیریلهجک حراجدا باش پروکورورلوغون ۲ مین ۷۷۵ ماناتا «نیسان ماکسیما»، داخیلی ایشلر ناظیرلیینین ایسه ۳ مین ۵۰۰ ماناتا «فیات دوبلو» مارکالی آوتوموبیللری ده تقدیم ائدیلهجک.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
نئچه گوزل آذربایجانی موزیک دانلود ائدین
Azərbaycan mp3 download
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: apardı sellər sarani,apardı sellər saranı mp3,araz araz mp3,araz araz xan araz mp3,Azerbaycan mp3,bacanaq mp3,qarman azeri mp3,قارمان آذری دانلود,xan araz,xan araz sultan araz mp3,xan nənə,xan nənə mp3,xan nənə şəhriyar mp3,آهنگ باجاناق,آهنگ تورکون بایراقی,آپارده سللر سارنی,آپاردی سل سارایی,آپاردی سللر سارانی,آپاردی سئل سارانی,آراز,استاد شهریار + خان ننه,باجاناق,تورکون بایراغی,ترانه های آذربایجان,خا ننه شهریار اوز سسینده,خان ننه,خان ننه + شهریار,خان ننه با صدای استاد شهریار,خان ننه شهریار با صدای استاد شهریار,دانلود قارمان آذربایجانی,دانلود موزیک های آذری,دانلود موسیقی آذربایجان,دانلود آهنگ آپاردی سئللر سارانی,دانلود آهنگ آذربایجان,دانلود آهنگ آراز آراز خان آراز,دانلود آهنگ باجاناق,دانلود خان ننه,سولطان آراز جان آراز,سارای | 1 Comment »


text:
شور تورکجهسی
شور تورکجهسی و یا شورجا (Шop Tили) شورلار طرفیندن دانیشیلان تورک لهجهلرینین سیبیر قروپونا باغلی، چاغداش تورک یازی دیللریندن بیریدیر. تووا تورکجهسینه چوخ بنزرلیک گؤستریر. خاکاس تورکلری کیمی اؤزلرینه تادار (تاتار) اینسان دئمکدهدیرلر. روسیهنین کئمئروو بؤلگهسینده 2840 نفر (2010 -نجو ایل) بو دیلی دانیشیر. بوگون شور تورکجهسی کئمئروو اونیوئرسیتئتینده اؤیرهدیلیر.
ایچیندهکیلر
الیفبا[دَییشدیر]
شور تورکجهسینین الیفباسی 10-نجو عصرین اورتالاریندا روس مسیحی میسیونئرلری طرفیندن اولوشدورولموشدور. 1929 دان 1939 قدر لاتین الیفباسی ایشلهدیب، سونرا تکرار روس-سووئت ایدارهسی باسقیسی ایله کیریل الیفباسینا کئچیلمیشدیر.
شور الیفباسیندا بو حرفلر واردیر:
ترانسکریپسیون:


text:
اورته شرقده گی قیین چیلیکلرنینگ اساسی سببی اسرائیل نینگ توسعه طلب لیگی
اوشبو مطلب پروفیسر داکتر قدرت بلبل نینگ ترک تیلیده یازگن مقاله سی نینگ اوزبیک تیلیده گی ترجمه سیدن عبارت
اسرائیل نینگ خوفسیزلیگی می یاکه توسعه طلب لیگی می؟
اصطلاح نینگ اوزی محتوانی هم انیقلَیدی. باشقه چه قیلیب ایتگنده استفاده ایتیلگن بیر اصطلاح, اوشبو مسئله بیلن علاقه لی قنده ی بیر فکر گه ایگه ایکن لیگی میز و نیمه نی معما و نیمه نی ایسه ییچیم یولی اوله راق بهالنتیریاتگن لیگی میز نی هم کورسه ته دی.
اوشبو موضوع نینگ ینه ده یخشیراق یاریتیلیشی اوچون بیر مثال بیریلیک: "معتدل اسلام" دیگن بیر اصطلاح نینگ مطرح بولیشی تقدیرده, اساساً مسئله اسلام نینگ اوزیدن عبارت بوله دی. اوشبو اصطلاح حقیده گپیرگنده, قیسقه قیلیب ایتگنده, "اسلام نینگ افراطی, قتتیق, معتدل و جهادیست تور لری موجود. لیکن اینگ اویغونی معتدل اسلام دن عبارت" دیگن گپ نی قبول قیلگن بوله سیز. شونده ی قیلیب, "معتدل غرب" دیگنده, اساساً غرب نینگ اوزی نینگ بشریت گه ضرر بیریاتگن لیگی و غرب نینگ معتدل بولیشی تقدیرده, بشریت اوچون فایده لی بوله دیگن لیگی نی قبول قیلگن بوله سیز. شوباعث معتدل غرب نینگ ضرورت ایکن لیگی گه دقت قره تیلگن بوله دی.
اورته شرق و اینیقسه سوریه بیلن علاقه لی تحلیل لر بوییچه ایککی مهم کمچیلیک کورینماقده. بیرینچی کمچیلیک ایریم پیت لرده اورته شرقده اسرائیل دیگن بیر اولکه نینگ موجود ایمس دیک تحلیل قیلینیاتگن لیگی دن عبارت. سوریه بحرانیده هم بولگن لیگی دیک, ایریم پیتلرده اورته شرقده گی بحران لرنینگ اوشبو اولکه بیلن بولگن ارتباطی ایسدن چیقاریلماقده. حقیقت شونده که, اسرائیل نینگ قوریلیشی آرتیدن, اورته شرقده اینگ ناتینچ شرایط نینگ حاکم بولگن لیگی نی ایسله تیب اوتیشی میز ممکن. سوریه بحرانی بوییچه ایریم پیتلرده اسرائیل نینگ رولی ایسدن چیقاریلماقده یاکه چیقارتیریلماقده. بونده ی بیر وضعیت نینگ حاکم بولیشی بوییچه اسرائیل نینگ سیس سیز و چقور سیاستی نینگ تاثیری نی ایسدن چیقارمسلیک کیره ک. سوریه بحرانی نینگ باشله گن کوندن بیری ضرر کوریب کیلیاتگن کوپلب اولکه لر نی سنب چیقیش ممکن. بیراق, سوریه قیین چیلیگی نینگ باشله شی آرتیدن اسرائیل تامانیدن تهدید اوله راق بهالنتیریلیاتگن تقریباً همه اولکه لر نینگ منفی تاثیرلنگن لیگی سببلی اوشبو بحران دن اینگ کوپ مثبت فایده لنگن اولکه اسرائیل دن عبارت بولدی. سوریه, تورکیه, ایران و عرب اولکه لری اوشبو بحران دن جدی بیر شکلده متضرر بولماقده. آلدین فلسطین لیک لرنینگ حقلی دعوا لری بوییچه اولر نی حمایت قیلیب کیلگن ایریم کورفز اولکه لری حاضرگی کونگه کیلیب تقریباً اسرائیل نینگ بیر متفقی گه ایله نیب قالگن وضعیتده.
باشقه بیر تاماندن ایسه, همه نینگ سوریه مسئله سی توغریسیده باش قاتیریاتگن لیگی سببلی اسرائیل نینگ انسان حق لری اخلال لری و توسعه طلب لیک فعالیت لری خلق ارا جامعه, انسان حق لری موسسه لری و خلق ارا وجدان نینگ دقتی نی آز مقیاسده اوزی گه تارتماقده.
تحلیل لر بوییچه ایککینچی کمچیلیک ایسه, اورته شرق و اینیقسه سوریه معما سی نینگ اسرائیل نینگ خوفسیزلیک مسئله سی شکلیده بهالنتیریلیاتگن لیگی دن عبارت. غربی تحلیلچی لر نینگ تقریباً همه سی و اورته شرق تحلیلچی لری نینگ ایریم لری انالیزلریده "اسرائیل نینگ خوفسیزلیگی" گه اورین اجره تماقده. مسئله نینگ اسرائیل نینگ خوفسیزلیگی جهتی دن آلیب قره گنده, امنیتی قیین چیلیک لرنینگ ییچیلیشی اوچون هر اولکه نینگ کیره ک لیک تدبیر لر نی آلیشی کیره ک ایکن لیگی سببلی, اورته شرقده بولگن ناتوغری ایشلر, اسرائیل نینگ حاضرگی کونگه قدر قیلگن و قیلیاتگن ظلم لری نی مشروع لشتیریب قویه دی. اوشبو دایره ده بیر اولکه نینگ خوددی منه شونده ی تدبیر لرنی آلرایکن, فقط گینه انسان حق لرینی اخلال قیلیش و موازنه سیز کوچ دن فایده له نیش بیلن تنقید قیلینیشی ممکن خلاص.
یریم عصر دن آرتیق بیر مدتدن بیری اورته شرقده دوام ایتیب کیلیاتگن قیین چیلیک لر اسرائیل نینگ خوفسیزلیگی ایمس, بلکه اسرائیل نینگ توسعه طلب لیگیدن کیلیب چیقماقده. نشراتی اورگان لرده تیز- تیز اورین آلیب تورگن و میلادی 1947 نچی ییلیدن بیری اسرائیل نینگ اوز توپراق لری نی قنچه لیک کینگیتیرگن لیگینی کورسه تیاتگن نقشه اوشبو حقیقت نی انیقلب بیرماقده. میلادی 1946 نچی ییلیده یهودی لر فلسطین توپراقلریده فقط گینه محدود بیر ساحه ده یشرایکن, حاضرگی کونده وضعیت نینگ تیسکری گه ایله نیب قالگن لیگی کورینماقده. اوشبو نقشه فلسطین لیک لرنینگ یشیاتگن جای لرنینگ قنچه لیک تاره یلتیریلگن لیگی و اولرنینگ حیات کیچیریاتگن جای لرنینگ تقریباً بیر قماقخانه گه ایلنتیریلگن لیگی نی یققال کورستماقده. ژورنالست محمد عاکف ارسوی, فلسطین لیک بیر ییگیت گه, "نیمه نی هوس قیله سن؟" دییه سئوال بیرگن. خوددی منه شوو فلسطین لیک ییگیت ایسه, "بیر موتر گه مینیب, اسرائیل تامانیدن کنترول ایتیلمسدن, یریم ساعتده 180 کیلومتر کیتیش نی هوس قیله من" شکلیده جواب قیترگن. فلسطین لیک ییگیت نینگ اوشبو جوابی نینگ اوزی فلسطین لیک لرنینگ حاضرگی کونده قنده ی بیر وضعیتده ایکن لیک لری نی خلاصه قیلماقده.
باشقه بیر تاماندن ایسه, اسرائیل نینگ حاضرگی کونده ایگللب تورگن چیگره لرده قاله دیگن لیگی توغریسیده هم هیچ قنده ی بیر اشارت موجود ایمس. ایریم یهودی لرنینگ قتتیق مخالفتی گه قره مسدن, افراطی ایرقچی و صهیونیست ایریم یهودی لرنینگ, "کتته اسرائیل مفکوره سی" نی تعقیب ایتیاتگن لیک لری کورینماقده. کتته اسرائیل مفکوره سی دایره سیده یهودی لر, ایچیده دجله و فرات گه قدر بولگن عرب لر, کُردلر, تورک لر و باشقه ملیت لرنینگ یشیاتگن منطقه لرنینگ اولر گه "وعده قیلینگن توپراق لر" ایکن لیگی نی ادعا قیلماقده. حاضرگی کونده سوریه بحرانی دایره سیده اینگ کوپ برقرار سیزلیک هم, خوددی منه شوو ایرقچی یهودی لرنینگ, "ارض موعود" اوله راق قبول قیلیاتگن اوشبو توپراقلرده حاکم.
اسرائیل نینگ حاضرگی کونگه قدر آلیب باریاتگن و منطقه نینگ بوگونگی سیاست لریگه قره گنده, اسرائیل نینگ اوزلوکسیز هجومچی بیر سیاست گه ایگه بولیب کیلگن لیگی کورینماقده. اسرائیل نینگ قوریلگن کوندن بیری خوفسیزلیگی نی بهانه قیلیب هجومچی بیر سیاست تعقیب ایتگن لیگی بیلینیب تورگن بیر حقیقت نی تشکیل ایتماقده. شوباعث, اسرائیل نینگ خوفسیزلیگی اورنیگه, اسرائیل نینگ توسعه طلب لیگی سوزیدن فایده له نیش کیره ک.
ییلدیریم بایزید عالی بیلیم یورتی سیاست بیلیم لری فاکولته سی نینگ باشلیغی پروفیسر داکتر قدرت بلبل نینگ اوشبو خصوصده گی فکر و ملاحظه لری نی حضورینگیز گه تقدیم ایتدیک عزیز دوست لر.


text:
آقتۇقای دا ماغتیمقولی پیراغی یاتلاندی
آق توقای دا تۆرکمنلرینگ میللی شاهیرینا باغیشلانان دابارالار گچیریلدی
تۆرکمنلرینگ میللی شاهیری ماغتیم قولی پیراغی نینگ ۲۸۵-نجی دۇغلان ییلی نینگ قوتلاما دابارالاری شاهیرینگ و قاقاسی نینگ قۇنامچیلیغیندا اولی دابارا بیلن گچیریلدی.
ایران ینگ تۆرکمن صحرا بؤلگه سینده، گۆلیستان و دمیرقازیق خراسان ولایاتلاری نینگ دۆرلی شأهِرلرینده ماغتیم قولی هپدهسی میناسیبتلی دۆرلی چأره لر گچیریلیپدی.
چأره لرینگ اینگ اولیسی بۇلسا پنج شنبه گۆنی آق تۇقای دا گچیریلدی.
دابارا ایران ینگ مدنیت وزیری بیلن بیله لیکده داشاری یورتلی میهمانلار دا قاتناشدی.
ایران ینگ مدنیت وزیری سیدعباس صالحی تۆرکمن ینگ میللی شاهیرینا باغیشلانان دابارادا برن بیاناتیندا ماغتیم قولا بۇلان سؤیگینینگ دینگه تۆرکمنلرینگ آراسیندا دأل، ایسهم ایران و بۆتین دۆنیأ حالقلاری نینگ آراسیندا یۇقارلایاندیغینی بیلدیردی.
صالحی قۇلایدا تۆرکمنیستان دؤولتی بیلن بیله لیکده ماغتیم قولی پیراغی باراسیندا حالقارا کنفرانس گچیریلجکدیگینی ده سؤزلرینه قۇشدی.
دابارادا گۆلیستان ولایاتی نینگ حأکیمی سیدمناف هاشمی، کلالا و ماراوادپه شأهِرلری نینگ مجلیس وکیلی شهرام کؤسه غارراوی و ماراوادپه شأهِری نینگ حأکیمی اسماعیل تاجی دا چیقیش اتدی.
(صورات: ماغتیم قولی پیراغی نینگ آنکارانینگ تۆرکمنیستان پارکینداقی یأدیگأرچیلیگی )


text:
بختیار محمود اوغلو وهابزاده 1925-جی ایلده شکی شهرینده آنادان اولموشدو. 1934-جو ایلده عایله سی ایله برابر باکیا کؤچن شاعر 1942-جی ایلده اورتا مکتبی بیتیریب، باکی دؤلت اونیوِرسیته سی نین فیلولوگیا فاکولته سینه داخل اولموش، 1947-جی ایلده همین فاکولته نی بیتیریب، 1951-ده فیلولوژی علم لر دوکتورو عالملیک درجه سینی آلمیشدیر.
بختیار بدیعی یارادیجیلیغا ایکینجی دونیا موحاربه سی ایل لرینده باشلامیش، 1945-جی ایلده یازیچی لار اتفّاقی نین عوءضولوگونه قبول اولونموشدور. بدیعی یارادیجیلیقلا یاناشی، 1940-جی ایلدن 1990-جی ایله قدر اونیورسیته ده درس دئمیشدیر. 1980-جی ایلده آذربایجان علم لر آکادمیاسی نین موخبر عوءضوو سئچیلمیشدیر.
وهابزاده 70-دن آرتیق شعر کتابی، 2 مونوقرافیا، 11 علمی پوبلیسیست کتاب و یوءزلرله مقاله نین مؤلّفی دیر.
باکی آکادمیک دؤلت درام تئاتری نین صحنه سینده اونون «وجدان»، «ایکینجی سس»، «یاغیشدان سونرا»، «اؤزوموزو کسن قیلینج»، «جزاسیز گوناه» و «دار آغاجی» پیئس لری تاماشایا قویولموشدور. او، تاریخی و موعاصیر مؤضوعدا 20-دن آرتیق ایری حجملی پوئمانین مؤلّفی دیر.
1974-جو ایلده «امکدار اینجه صنعت» خادمی، 1985-جی ایلده ایسه اونا «خالق شاعری» آدی وئریلمیشدیر. بختیارین بوءتون اثرلرینده دونیایا فلسفی باخیش اساس یئر توتور. آذربایجان ادبیّاتی نین، بوءتؤولوکده آذربایجان ادبی فیکری نین گؤرکملی تمثیلچی سی اولان خالق شاعری بختیار وهابزاده نین آدی تکجه آذربایجان جمهوریّتینده دئییل، اونون حدودلاریندان چوخ-چوخ اوزاق لاردا تانینیر و اثرلری بیر چوخ دیل لره ترجومه اولموشدور.
بختیار وهابزاده 2009-جو ایلین فِورال آیی نین 13-ده 84 یاشیندا دونیاسینی دگیشدی و فخری خیابانیندا دفن اولوندو.
بو متن آلتداکی قایناقدان سئچیلمیشدیر:
بختیار وهابزاده، آخی دونیا فیرلانیر، حاضیرلایان: سعید موغانلی، 1388، کرج، پینار یایین ائوی
بختیار وهابزاده نین شعرلرینی چوخداندیر کی وبلاگدا تقدیم ائتمک ایستیرم. ایندی بو ایشی گؤرمک ایستیرم.
کتابین موشخصاتی:
کتابین آدی: گولوستان پوئماسی و نئچه سئچیلمیش شعر
شاعر: بختیار وهابزاده
تایپ: ی. ف.
فورمت: PDF
صفحه لر تعدادی: ۷۶
سایز: ۱ مگابایت
بوندان قاباقجا بو شاعردن آنا دیلی آدیندا بیر شعر وبلاگدا یازمیشام. بو شعری ده بو بؤیوك شاعردن اوخویون:
سنین دیلیندن
ایل لرله بیر عشقین جؤرونو چکدیک
آیریلساق، گوءن سؤنر، ایل قینار بیزی
ائنیش- یوخوشونو بیر اؤتدوگوموز
یول لارا نه دئیَک، یول قینار بیزی
سن دئدین، باشلانان قورتارسین گرک
من دئدیم، دویماییر آرزودان اوءرک
بیرگه اکدیگیمیز گوءلو درمه سک
تیکان لار ال چالار، گوءل قینار بیزی
بس دئییل بو الم، بو کدر منه
ائله دین دونیانی سن هدر منه
گؤزل سؤزلر دئدین نه قدر منه
گل ایندی دانلاما، دیل قینار بیزی
چوخ چکه بیلمه دیک نازینی عشقین
قیش گلیب، یاشادیق یازینی عشقین
یامانجا سیندیردیق سازینی عشقین
بیلمه دیک، آخیردا تئل قینار بیزی
دئدین کی، عشقیمله بختیارام من
دئدین کی، دؤنمرم قلبین سسیندن
ایندیسه چکینیب ائل طعنه سیندن
دئییرسن، عاییبدیر، ائل قینار بیزی
ایول، 1967
----- كتابی یوكلمك اوءچون تیكله یین ----- * یئنی لینک


text:
شوروی
شوروی سوسیالیست جومهوریتیلاری اتفاقی، قیساجا: شوروی اتفاقی، شوروی ((روسجا:Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk), CCCP). روسیه ایمپیراتورلوغونین واریثی اوْلموشدور.
عۆمومیلیکده دۆنیانین قۇرو حیصّهسینین ۱/۶ حیصّه سی محض شوروی-نین پایینا دوشموشدور – ۲۲ ۴۰۲ مین km۲. اهالیسینین سایینا گؤره ایسه دۆنیادا ۳-جو یئرده اوْلموشدور (۱۹۸۹، ۱ ژانویه – ۲۹۳ میلیون).
شوروی-نین اراضیسینین اساس حیصّهسینی روسیه شوروی فدراتیو سوسیالیست جومهوریتی تشکیل ائتمیشدیر. شوروی یارادیلارکن اوْنون اساسیندا ۴ دؤولت قۇرومو اوْلموشدور – روسیه، بلاروس شوروی سوسیالیست جومهوریتی، اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتی و ترکیبینده ۳ (آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، گورجوستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، ائرمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی) دؤولتی بیرلشدیرمیش ماورای قفقاز سوسیالیست فدراتیو شوروی جومهوریتی. ۱۹۳۶-جی ایلدک شوروی-نین ترکیبینده علاوه اؤزبکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، تورکمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، تاجیکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، قیرقیزستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی و قازاخیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی تشکیل ائدیلمیشدی. بیرده، ۱۹۳۶-جی ایل اصلاحاتلارینین نتیجهسی اوْلاراق زاقافقازی سفسر پارچالاندی. بئلهلیکله، شوروی فورمال ۱۱ دؤولتدن عبارت اتفاقاً چئوریلدی.
ایکینجی دونیا ساواشیندن غالیب چیخمیش شوروی ترکیبینه لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی، مولداویان سوویت سوجیالیست رپوبلیج-ی، استونی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی و لتونی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی ده قاتدی. شوروی اؤز سرحدلرینی اوروپایا طرف گئنیشلندیردی. بیرده آلماننین بیر حیصّه سی ده (کئچمیش کنیسبرق ایالتی) اوْنا نسیب اوْلدو.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
شورویلرین قۇرولماسی[دَییشدیر]
۲۰. یوز ایلین اوّللرینده روسیه ایمپیراتورلوغو کاپیتالیزمین اینکیشافی سورعتلنمیشدی. لاکین ۱۹۰۰-۱۹۰۳-جو ایللر دۆنیا ایقتیصادی بحرانی روسیه دان دا یان کئچمهدی. ایجتیماعی سیاسی پروسِسلرین درینلشمهسی ایله ایلک سیاسی حزبلر یارانماغا باشلادی. سوْنرالار روسیه نین تاریخینده اهمیتلی روْل اوْینامیش سوسیالیست-اینقیلابچیلار حزبی ۱۹۰۲-جی ایلده یاراندی.
بیرینجی دونیا ساواشی بیر چوْخ دؤولتلرین، بیرده روسیه ایمپراتورلوغونون دا ضعیفلمهسی ایله نتیجه لندی. نتیجهده داخیلده اوْلان ضدیتلر داها دا قاباردی. بۆتون بۇ پروسِسلرین نتیجهسی کیمی روسیهدا ۱۹۱۷-جی ایلین فوْریه آییندا اینقیلاب نتیجه سینده ۱۶۱۳-جو ایلدن حاکمیّتده اوْلان روماناوف تاختدان محروم ائدیلدی (۱۹۱۷-جی ایل ۲ مارس).
حاکمیّت موقتی حؤکومته (اثر-منشویکلره) کئچدی. لاکین بولشویکلر بۇ جور «حاکمیّت بؤلگوسوندن» راضی قالمادیلار. ۲۵ اوْکتوبردا (۷ نوْامبر) باش وئرمیش نؤوبتی اینقیلاب نتیجه سینده موقتی حؤکومت حاکمیّتدن گئتدی. نتیجهده حاکمیّت ولادیمیر لنین باشدا اوْلماقلا کومونیسملرین الینه کئچدی.
قایناق[دَییشدیر]
منابع[دَییشدیر]
- ↑ Declaration № 142-H of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. شابلون:Ru icon
- ↑ Historical Dictionary of Socialism. James C. Docherty, Peter Lamb. Page 85. "The Soviet Union was a one-party Marxist-Leninist state.".
- ↑ Ideology, Interests, and Identity. Stephen H. Hanson. Page 14. "the USSR was officially a Marxist-Leninist state"
- ↑ The Fine Line between the Enforcement of Human Rights Agreements and the Violation of National Sovereignty: The Case of Soviet Dissidents. Jennifer Noe Pahre. Page 336. "[...] the Soviet Union, as a Marxist-Leninist state [...]". Page 348. "The Soviet Union is a Marxist–Leninist state."
- ↑ Leninist National Policy: Solution to the "National Question"?. Walker Connor. Page 31. "[...] four Marxist-Leninist states (the Soviet Union, China, Czechoslovakia and Yugoslavia)[...]"
- ↑ Law of the USSR of March 14, 1990 N 1360-I 'On the establishment of the office of the President of the USSR and the making of changes and additions to the Constitution (Basic Law) of the USSR'. Garant.ru. یوْخلانیلیب12 July 2010.
- ↑ ویکیپدیا


text:
گل زینبیم آل اصغریمی سینوی داغلا
گفتگوی امام حسین با حضرت زینب درشهادت حضرت علی اصغر(ع)
گل زینبیم آل اصغریمی سینوی داغلا
من اصغره چوْخ آغلامیشام، سن منه آغلا
یوْرقوندی بالام وئرمیون الدن اله زینب
گهواریه سال، بلکه یاتوب دینجله زینب
------
لبخند وروب زهریلی پیکانه هوسدن
چالدی ال ایاق طایرجان چیخدی قفسدن
باشی آخینوب سوزدی گؤزی دوشدی نفسدن
سیندی بو گؤزل غنچه ده محنت بوداغندان
اؤپدوم بالامین قانلی یوزوندن دوْداغندان
------
اوّل باجی آچ معجریوی باغلا یاراسین
اوْندان گئدیب آگاه ائلیون بیکس آناسین
هئچ بیرآنا دؤزمز، یارالی گؤرسه بالاسین
سن باخما روبابین بالا وای نالهسی گلمیر
قوْرخور اوتانام من، ادبیندن سسی گلمیر
------
سن دوش قاباغا باجی بو بیر امرثوابه
لازیمدی تسلّی وئریله ایندی روبابه
قلبمیده مینم وار سؤزوم اوْل قلبی کبابه
دورمنله گداخ گؤگلین آلاق دردی آزالسین
هر درده دؤزوب دایرهی صبریده قالسین
------
زینب اوْ شهین خاطرینه دوشدی قباقه
وئرسین خبر احوالی اوْ رنجورفراقه
اصغرآناسی سیلدی گؤزون دوردی ایاقه
تئز بولدی حسینین هدفین قلبی سیخیلدی
شاهین ایاغی آلتدا ذلیلانه یخیلدی
------
عرض ائتدی آقا مقصدیوی بولدوم ازلده
گتدیم اوْدی پیشوازیوه جان نقدینی الده
وئرسین سنه حق یاخشی جزالر بو عملده
شرمنده کنیزون سودی یوْخدی الی بوْشدی
اصغرسنین اوْغلوندی تسلّی سنه خوْشدی
------
قربان گؤزونه آغلاما یاندیرما ربابی
اشک غم وْماتمله بوْیاندیرما ربابی
سن بول آناوین حقّی اوتاندیرما ربابی
آخر نه تسلّادی بوای کان کرامت
اصغرسنونیدی منه وئرمیشدین امانت
------
صبحه کیمی من بو گئجه گؤزیاش المیشدیم
قوْنداغنی تزتز گه آچوب گه بلمیشدیم
مین زحمتیلن بوگئجهنی صبح ائلمیشدیم
صبح اوْلدی گئجم حیف یامان گونلره قالدیم
آخر قوزی قربانیوی عطشان یوْلا سالدیم
------
گؤردم دوْداغین قانین اورهکدن یارالاندیم
ششماهه بالام چیخدی یادیمدان سنه یاندیم
آللاهدان اؤلوم ایستدیم از بسکی اوتاندیم
قربانلیقا دلسیز بالامین قیمتی یوْخدی
اؤلموشدی سوسوزدان سنه هئچ منتّی یوْخدی
------
گول سوْلسا گلر بلبلی گلزاریده زاره
غم یوز وئرر البته خزان فصلی هزاره
گلشنده سنین گولده من اوْلدوم گونی قاره
من دربدرم قوْی نه گولوم گلشنیم اوْلسون
قانلی بلگی بوْش بشیگیلن منیم اوْلسون
------
من منزوییم نالمی افلاکه یتیررم
بولمم نه زمان جانیمی جانانیمه وئررم
اگنینده حسین کؤینگی مین حرمله گؤررم
هر تک تکی من تک اوْتوروب بزم عزاده
گؤزدن منه اوْخشار عملن ابن زیاده
------
شاعر: استاد منزوی اردبیلی


text:
آذربایجان رئسپوبلیکاسی نین پرئزیدئنتی ایلهام علی اِو ایران ایسلام رئسپوبلیکاسی نین پرئزیدئنتی روحانی یه باش ساغلیغی مکتوبو گؤنده ریب.
مکتوبدا دئییلیر:"حؤرمتلی جناب پرئزیدئنت, سیمنان ویلایتینده باش وئرمیش دمیر یولو قضاسی نتیجه سینده اینسانلارین هلاک اولماسی خبری منی اولدوقجا کَدَرلَندیردی. بو فاجیعه ایله علاقه دار سیزه, هلاک اولانلارین عائیله لرینه و یاخینلارینا بوتون ایران خالقینا اؤز آدیمدان و آذربایجان خالقی آدیندان دَرین حوزنله باش ساغلیغی وئریر, یارالانانلارا شَفا دیله ییرم. آللاه رحمت ائله سین!"