text:
آدام ایسمیت
آدام ایسمیت (اینگیلیس. Adam Smith ؛ 16 ژوئن 1723، کرکالدی[د]، فایف[د][۱]– 17 ژوئیه 1790[۲][۳][۴][…]، ادینبورق[۱]) — ایسکاتلند[۵] اصیللی بؤیوک بریتانیالی فیلوسوف و ایقتیصادچی.[۶]
چاغداش کاپیتالیسمین بانیسی [۷][۸][۹]حساب اولونان آدام ایسمیت اخلاق فلسفهسی پروفسورو اولماسی سببیندن ایقتیصادی یاناشمالاریندا بو علمین تاثیرلری حیس اولونور. ایقتیصادیاتدا و طبیعت حادیثهلرینده نیظام اولدوغونو و بونون موشاهیده و اخلاق حیسی ایله موعیّن اولونا بیلهجگینی قئید ائتمیشدیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
آدام ایسمیت ایسکاتلندین کرکالدی شهرینده چالیشان گؤمروک نظارتچیسینین اوغلو اولاراق دونیایا گلمیشدیر. دقیق دوغوم تاریخی بیلینمهسه ده، 16 ژوئن 1723-جو ایلده، آتاسینین اؤلوموندن 6 آی سونرا خاچ سویونا سالیندیغی معلومدور. تخمیناً 4 یاشی اولارکن قاراچیلار طرفیندن قاچیریلان ایسمیت، قیسا زاماندا عمیسینین کؤمگی ایله تاپیلمیشدیر.
اون دؤرد یاشی اولارکن قلاسقو بیلیمیوردوندا اخلاق فلسفهسی مؤوضوسوندا فرنسیس هاتچیسونون یانیندا تحصیل آلماغا باشلامیشدیر. آزادلیق، حوقوق، ایفاده آزادلیغی مؤوضولارینا باغلیلیغی دا بورادا یارانمیشدیر. قلاسقو بیلیمیوردوندان مأذون اولدوقدان سونرا 1740-جی ایلده آکسفوردداکی باللییول کالجینده اوخوماغا باشلامیش، لاکین 1746-جی ایلده مکتبی ترک ائدهرک آکسفوردون ایمتیاز نظارتی مؤوضوسوندا تنقیدچیلیک ائتمگه باشلامیشدیر. 1748-جی ایلده ادینبورق بیلیمیوردوندا لورد کئیمسین باشچیلیغی آلتیندا کونفرانسلار کئچیرمیشدیر.[۱۰]بورادا ناطیقلیک صنعتی و بدیعی مکتوبلار مؤوضولارینا توخونموشدور. داها سونرالار ثروتین ایدارهسی مؤوضوسونا توخونموش و بو دؤورده طبیعی آزادلیغین آچیق و ساده سیستمی مسلهلرینی آراشدیرمیشدیر.
ایسمیتین مسیحی آتاسی دینینه چوخ باغلی بیر اینسان ایدی و ایسکاتلند کیلیساسینین مؤعتدیل قانادینا عوضو ایدی. ایسمیتین اینگیلیسه گئتمهسینه سببین اینگیلیس کیلیساسیندا کاریئرا قورماق اولدوغو دئییلسه ده، بو مؤوضودا دقیق بیر ثوبوتا راست گلینمیر. عکسینه، ایسمیت ایسکاتلنده دئیزم(ربوبیه) طرفداری کیمی گئری دؤنموشدو. همچنین او، اوشاق اولارکن آتاسی طرفیندن گؤندریلن کیلیسادان قاچاراق ائولرینه دؤنموشدور. ایسمیت فلسفی اولاراق دینی ایقتیصادیاتین اؤنونده انگل اولاراق گؤرموش و آتئیست یاناشما نوماییش ائتدیرمیشدیر. بیر چوخ مسله ایله باغلی داروینله عئینی دوشونجهدن چیخیش ائتمیشلر.
1751-جی ایلده ایسمیت قلاسقو بیلیمیوردونا منطیق، نؤوبتی ایل ایسه اخلاق پروفسورو اولاراق تعیین ائدیلمیشدیر. درسلرینده اخلاق، ناطیقلیک صنعتی، حوقوق، سیاسی ایقتیصاد و دیگر مؤوضولارا یئر وئرمیشدیر. 1759-جو ایلده قلاسقوداکی کونفراسلارینی بیر آرایا گتیردیگی اخلاقی موناسیبتلر نظریهسی (اینگیلیس. The theory of Moral Sentiments) آدلی کیتابینی نشر ائتدیرمیشدیر. بو کیتابدان سونرا اونون مشهورلوغو آرتمیشدیر. کیتابین اساس مؤوضوسو اینسان موناسیبتلرینین وئریجی و آلیجیلاری (یعنی فرد و جمعیتین دیگر عوضولری) آراسینداکی سمپاتی و آنلاییشا نه قدر باغلی اولدوغو ایله باغلی ایدی. لورد مونبوددونون 14 ایل سونرا یاییملانان کیتابیندا قئید ائتدیگی کیمی، ایسمیتین بو ایلک کیتابینداکی دیل اینقیلابی آنالیزی سطحی ایدی. یئنه ده، ایسمیتین آخیجی و ایناندیریجی مودافیعهلری بلاغتلی اولسا دا، موباحیثه اولونمازدیر. ایسمیتین آچیقلامالاری اخلاق دویغوسونا و فایدالیلیغا دئییل آنلاییشا اساسلانمیشدیر.
ایسمیت بو دؤوردن سونرا اؤز کونفرانسلاریندا اخلاق نظریهلریندن داها چوخ حوقوق و ایقتیصادیاتا یئر وئرمگه باشلامیشدیر. کرکالدییه قاییتدیقدان سونراکی 10 ایلینی خالقلارین ثروتینین طبیعتی و سببلری حاقیندا تراکتات آدلی 1776-جی ایلده یاییملانان اثری اوزرینده چالیشاراق کئچیرمیشدیر. چاپ اولوندوقدان سونرا بؤیوک اوغور قازانان کیتاب، ایسمیتین دونیادا مشهور ایقتیصادچی کیمی تانینماسینین دا اساس سببی اولموشدور. 1778-جی ایلده ایسمیت ایسکاتلندین وئرگیلر وزیری تعیین ائدیلمیشدیر. بوندان سونرا ادینبورقا، آناسینین یانینا کؤچن ایسمیت 17 ژوئیه 1790-جی ایلده آغیر خستهلیکدن سونرا وفات ائتمیشدیر. اؤلوموندن سونرا ثروتینین بؤیوک حیصهسینین گیزلی کؤمکلشمه جمعیتلرینه وئریلدیگی معلومدور.
خالقلارین ثروتی[دَییشدیر]
خالقلارین ثروتی ایقتیصادی پرینسیپلرین اورتایا چیخماسینی و عئینی زاماندا موستقیل و سیستماتیک حالا گلمهسینی تأمین ائتدیگی اوچون ایقتیصاد علمینه جیدی تاثیر ائدن بیر اثردیر. بعضی مؤلیفلره گؤره غرب دونیاسیندا ایقتیصادیاتلا باغلی یازیلان ان گوجلو اثردیر. 1776-جی ایلده نشر ائدیلدیگینده اینگیلیس و آمریکادا آزاد تیجارت آنلاییشی یاییلماقدا ایدی و کیتاب ایقتیصادی اوغور اوچون بؤیوک کولچه رزرولرینین اؤنملی اولدوغونو ایدیعا ائدن مِرکانتیلیزمه قارشی کلاسیک بیر بیلدیریش حالینا گلمیشدیر. بو دؤورده آمریکانین یاشادیغی ایستیقلالیت موحاریبهسی سونراسیندا اورتایا چیخان کاسیبلیق و سیخینتیلی شراییطلر بو آنلاییشی مئیدانا چیخارمیشدیر.
خالقلارین ثروتی عئینی زاماندا فیزیوکراتلارین تورپاغین اؤنمینی وورغولاماسینا دا قارشی چیخیردی. ایسمیت بونون یئرینه ایشچیلرین گوجونه اینانیردی و ایشچی قووّهسینین ایستحصالین آرتماسیندا اساس قووّه اولدوغو فیکرینی مودافیعه ائدیردی. خالقلار او قدر اوغورلو اولدو کی، بو اوّلکی ایقتیصادی نظریهلرین اونودولماسینا سبب اولدو. توماس مالتوس و داوید ریکاردو کیمی ایقتیصادچیلار ایسمیتین بوگون کلاسیک ایقتیصاد اولاراق بیلینن نظریهسینی تکمیللشدیرمگه ایستیقامتلندیلر. بو زامانلا چاغداش ایقتیصادیاتین اینکیشاف ائتمهسینه سبب اولدو.
خالقلارین زنگینلیگینین اساس مؤوضولاریندان بیری ده، آزاد بازارلارین هر نه قدر قاریشیق و ایداره اولونمایان گؤرونسه ده، اصلینده بیر گؤزهگؤرونمز ال طرفیندن تنظیملنمهسیدیر. مثلا، بیر محصولدا ایستحصال اسکیکلیگی اولدوغوندا قیمت آرتیر و بو وضعیت سوندا قیتلیغا سون وئریر. اگر بازارا حدّیندن آرتیق ایستحصالچی داخیل اولارسا، ایستحصالچیلار آراسیندا رقابتین آرتماسی قیمتلرین دوشمهسینه سبب اولاراق، محصولون طبیعی قیمتینه ساتیلماسینا یول آچیر. منفعت گؤستریجیسی اورتالاما بازار قیمتینده صیفیرلانارسا دا مال و خیدمت ایستحصالی اوچون تشویق اورتادان قالخمیر، چونکی بوتون ایستحصال مصرفلری، ایستحصال اولونانین قیمتینه تاثیر ائتمکده دیر. اگر قیمتلر اورتا منفعت گؤستریجیسیندن آشاغی سویهیه دوشرسه، ایستحصالچیلار بازاردان چیخماغا باشلاییرلار. منفعت گؤستریجیسینین صیفیردان یوکسک اولدوغو مودّت عرضینده، ایستحصالچیلار بازارا گیرمگه داوام ائدیرلر. ایسمیت اینسانلارین حرکته کئچمهسینی تأمین ائدن سببلرین آجگؤزلوکدن قایناقلاندیغینا اینانیردی. اونا گؤره ده، بو رقابت عئینی زاماندا چوخ چئشیدلی مال و خیدمت ایستحصالینی تبلیغ ائتمکده ایدی. ایسمیت یئنه ده، صاحیبکارلارا قارشی دیقتلی اولماغین گرکدیگینی و اینحیصارچیلیغین یانلیش اولدوغونو مودافیعه ائدیردی.
ایسمیت بوتون گوجو ایله صنایع اینکیشافینی انگللهین واختی کئچمیش دؤولت محدودیتلرینه هوجوم ائدیردی. او، گؤمروک روسوملاری دا داخیل اولماقلا، بونلارین اوزون مودّتده یوکسک قیمتلره سبب اولدوغونو قئید ائدیردی. هر شئیین آخارینا بوراخیلماسینی مودافیعه ائدن بو ایمکان وئرین ائتسینلر نظریهسی، سونراکی ایللرده، خوصوصیله 19. عصرده حؤکومتلرین قبول ائتدیگی قانونلارا جیدی تاثیر گؤسترمیشدیر. بونا باخمایاراق، ایسمیت حؤکومتلرین وارلیغینا موخالیف دئییلدی. حؤکومتلرین ایقتیصادی سکتورون خاریجینده کی مسلهلرده فعالیت گؤسترمهسینی مودافیعه ائدیردی. مثلا، کاسیب وطنداشلارا تحصیل وئریلمهسینین، اوردونون طرفداری ایدی.
موطلق رقابت[دَییشدیر]
ایسمیت یاشادیغی دؤنمین علمی اینکیشافینی ایقتیصادی طبیعت قانونلارینین وارلیغی ایله آچیقلاماغا چالیشمیشدیر. گؤزه گؤرونمز ال بو چالیشمالارین ان اؤنملیلریندن بیریدیر. ایسمیته گؤره ایقتیصادی حیات فردیتچیدیر و بو فردیتچی اینسانلارین طبیعی قورولوشوندان قایناقلانماقدادیر. شخصی منفعت ایقتیصادی حیات اوچون روح وئریجی بیر گوجدور. فرد اؤز طبیعتی اعتیباری ایله ان آز زحمتله، ان چوخ قازانجا چاتماغا چالیشاجاقدیر. بو مقصدله، ایسمیت تکلیف و طلب برابرلیگینی اوتوماتیک اولاراق گئرچکلشدیرن قیمت مکانیزمی اوزرینده دایانماقدادیر. ایسمیته گؤره قیمتلر تارازلیق عونصورودور. ایسمیتین قیمت تارازلیغی عونصورونو بازار میثالی ایله آچیقلایاق: ایستحصال آزالارسا قیمتلر یوکسلیر، چؤرک طلباتینین آزالدیغینی دوشونون، احتییاجیمیز اولان چؤرگه چاتماق اوچون داها چوخ چالیشاجاغیق، بو آرتان چالیشما حجمی ده ایستر-ایستهمز قیمتلری قالدیراجاق. قیمتلرین یوکسلمهسی فیرمالاری داها چوخ قازانج الده ائدهجکلری دوشونجهسی ایله داها چوخ ایستحصال ائتمگه تشویق ائدهجک و تکلیف طلبه یاخینلاشدیغی زامان تارازلیق یاراناجاقدیر. تکلیف طلبی کئچدیگی زامان ایسه قیمتلر دوشهجکدیر، بو دا فیرمالارین ایستحصالینی آزالتماسینا سبب اولاجاقدیر. بئلهجه، هئچ بیر موداخیله اولمادان هر شئی تارازلیقدا اولاجاقدیر.
موطلق رقابتده فردلر و فیرمالار اؤز منافعلرینی گودمکله برابر، عئینی زاماندا جمعیتین ده منافعینه خیدمت ائدیرلر. میثال اولاراق، موطلق رقابت شراییطینده ایستحصالچیلار و ایستهلاکچیلار آراسیندا بیر منفعت موباریزهسی یوخدور. موطلق رقابت شراییطینده ایستحصالچیلار ایله ایستهلاکچیلار ایستحصال و ایستهلاک آرتیقلارینی برابر شکیلده پایلاشیرلار.
آنجاق آشاغیداکی تاثیرلر تام رقابت شراییطینده قورولان تارازلیغی پوزا بیلر:
- دؤولتین وئرگیلری آرتیرماسی.
- ایستحصال فاکتورلارینین اوپتیماللاشماسینین پوزولماسی، بعضی ماللاردا نادیرلیک رِنتاسی یارادیر. (نادیرلیک رِنتاسی بیر مالین بازاردا آز اولماسی و مالا طلبین چوخ اولماسی سببی ایله یارانیر.)
- ایستحصالچیلارین ایستحصال قرارلاریندا یانیلما و ایستحصال قرارسیزلیقلاری.
- بین الخالق موناسیبتلرین آزالماسی و قوپماسی.
- سیاسی غئیری-ثابیتلیگین آرتماسی.
کاپیتال[دَییشدیر]
آدام ایسمیت کاپیتالی امگین داها محصولدار اولماسینی تأمین ائدن بیر تاثیر قووّهسی اولاراق کاراکتریزه ائدیر. آلت، آوادانلیق، تورپاق، گوبره و س. هر بیری کاپیتالدیر. ایسمیته گؤره کاپیتالی آرتیراجاق هر وئرگی ایستحصالی آزالداجاق، بئلهجه هم دؤولتین، هم ده جمعیتین فایداسینی آزالداجاقدیر. ایسمیت ایلک دفعه کاپیتالی ایکییه آییرمیشدیر: ثابیت کاپیتال و دَییشن کاپیتال.
- ثابیت کاپیتالا بینالار، قورغولار، آوادانلیقلار، آلتلر و س. داخیلدیر. بو کاپیتال الدن-اله دولاشمادان صاحیبینه قازانج گتیریر. (ثابیت کاپیتال هئچ بیر شکیلده قازانج گتیرمیر، سادهجه اؤز دَیرینی حیصه -حیصه ایستحصال ائدیلن محصولا کئچیریر.)
- دَییشن کاپیتال ایسه هم مادّه، ساتیلاجاق ماللار کیمی صاحیبینه الدَییشدیرمهدن، دولایی یوللا قازانج گتیریر. نئجه کی، پول بیر مال ایله موبادیله ائدیلمهدیکجه بیر فایدا گتیرمیرسه، ماللار دا ال دَییشدیرمه دن فایدا قازاندیرمیر.
بیر اؤلکهنین ایللیک عومومی گلیری، ایللیک عومومی حاصیلاتا برابردیر. کاپیتال یاراتماغین ایلک مرحلهسی پول الده ائتمکدیر و بو کاپیتالین یارانماسی قناعتله مومکون اولور. آدام ایسمیته گؤره کاپیتال گئجیکدیریلمیش بیر ایستهلاکدیر. ایسمیته گؤره، بیر اؤلکهنین کاپیتال احتیاطی آرتدیقجا، زنگینلیگی ده آرتار.
گؤزه گؤرونمز ال[دَییشدیر]
آدام ایسمیت فردین و جمعیتین یاخشیلیغی آراسیندا علاقه قوردوغو خالقلارین زنگینلیگی کیتابیندا بئله یازیردی:
" هر بیر فرد اؤز منفعتینین آردینجا قاچارکن، جمعیته دوشونه بیلهجگیندن داها چوخ خیدمت ائدیر."
بونا گؤره ده، هر کسین اِقویست(منجیل) اولدوغو بیر جمعیتده اویغونلاشما، راسیونال بیر موداخیله اولماسا دا، اؤزو-اؤزلوگوندن یاراناجاقدیر. بو اؤزلوگوندن یارانان گؤرونمز ال، بازار موناسیبتلریدیر.
ایسمیت طبیعی قانونلاری قبول ائتمکده و ایقتیصاد ساحهسینده بو قانونلاری کشفائتمک لازیم گلدیگینی سؤیلهمکده دیر. یعنی ایسمیت، طبیعی قورولوشون فردی منفعته گؤره یاراناجاغی اینانجیندا ایدی. بو باخیمدان ایسمیتین نظریهسی فورصتچی (اوپورتیونیست) و گئرچکچیدیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ CMиT AдaM // Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия (rus.): [B 30 T.]. / пoд peд.
- ^ Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- ^ Adam Smith // Internet Speculative Fiction Database (ing.). 1995.
- ^ Adam Smith // Babelio (fr.). 2007.
- ^ "Great Thinkers of the Scottish Enlightenment".
- ^ Sharma, Rakesh. "Adam Smith: The Father of Economics". Investopedia. İstifadə tarixi:2019-02-20.
- ^ "Adam Smith: Father of Capitalism". www.bbc.co.uk. İstifadə tarixi: 20 February 2019.
- ^ Bassiry, G. R.; Jones, Marc. "Adam Smith and the ethics of contemporary capitalism".Journal of Business Ethics. 12 (1026). 1993: 621–627. doi:10.1007/BF01845899.
- ^ Newbert, Scott L. "Lessons on social enterprise from the father of capitalism: A dialectical analysis of Adam Smith". Academy of Management Journal. 2016 (1). 30 November 2017: 12046. doi:10.5465/ambpp.2016.12046abstract. ISSN 2151-6561.
- ^ "Adam Smith: Biography on Undiscovered Scotland". www.undiscoveredscotland.co.uk.İstifadə tarixi: 2019-07-30.


c: text/html

text:
آوروپا بیرلیگی روسیادان کؤمور وارداتینا سون قویوب
آوروپا بیرلیگینین روسیادان کؤمور وارداتینا قاداغا قویان قراری بو گون قوهیه مینیب.
آوروپا بیرلیگینین روسیادان کؤمور وارداتینا قاداغا قویان قراری بو گون قوهیه مینیب.
آوروپا بیرلیگی اؤلکهلرینین آوریل آییندا قبول ائتدیگی، روسیادان کؤمور وارداتینی قاداغان ائدن تحریم لر پاکتی کئچید دؤورونون سونا چاتماسی ایله قوهیه مینیب.
بئله کی، روسیا منشألی و یا روسیادان صادر ائدیلن، ایلده 8 میلیارد یورو دگرینده اولان کؤمور و دیگر برک قالیق یاناجاقلارین آلینماسی، وارداتی و یا آوروپا بیرلیگینه اؤتورولمهسی قاداغان ائدیلیب.
آوروپا بیرلیگی-نین روسیایا قارشی انرژی تحریم لریندن بیرینجیسی کؤمور آلیشینا قاداغا قویولماسی اولوب.
روسیادان نفت وارداتینا قویولان قاداغانین دسامبردا قوهیه مینهجگی گؤزلنیلیر.
روسیا آوروپا بیرلیگی اؤلکهلرینه ان چوخ کؤمور ساتان اؤلکه ایدی.
روسیا آوروپایا کؤمور صادراتینین تخمینن 25 فایزینی حیاتا کئچیریردی.
آوروپا بیرلیگی اؤلکهلری ایسه، کؤمور وارداتینین 45 فایزینی و الکتریک انرژیسی اوره تیمینده ایستیفاده اولونان ترمیک کؤمورون 70 فایزینی روسیادان تامین ائدیردی.
روسیا انرژی ناظیرلیگینین معلوماتینا گؤره، روسیا 2021-جی ایلده آوروپا بیرلیگینه 48،7 میلیون تون کؤمور ساتیب.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.
روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
روسیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتیندان (بمت) روسیا گوبرهسینین و تاخیلینین صادراتینا مانعهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون تدبیر گؤرمهسینی ایستهییب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: تأسوفله ادبیاتیمیز دونیایا تانینمامیش قالمیشدیر، البته شهریارین حیدربابایا سلام اثری دونیانین چوخلو دیللرینه ترجمه اولموش، آما شهریار و اونون بو شاه اثری حاققیندا باشقا دیللرده چوخ آز معلومات وئریلمیشدیر. بو ترجمه¬نی سرکار خانیم رحیمه عباسی طرفیندن انگلیسجه¬یه چئوریلمیش و گؤزل بیر مقدمه ده انگلیس دیلینده آرتیریلمیشدیر. عئینی حالدا فارسیجا ترجمه¬سینی ده انگلیس مترجمی اؤزو وئرمیشدیر. چکیجی بیر نو.کته ده بورادا واردیر؛ او دا بودور کی بو کتابدا ۱۰۰ مینیاتور تابلوسو دا واردیر و حیدربابانین هر بندی اوچون اوستا د فخرالدین علی ولی¬اوغلونون ایشلری آرتیریلمیشدیر. بئله¬لیکله اوچ دیلده و بیر رساملیق اثری بیرگه نمایشه قویولموشدور. بو کتاب تبریزده اختر نشریاتی طرفیندن رقعی بویدا، ۲۱۰ صفحه¬ده، ۱۰۰۰ جیلدده چاپ اولموشدور.


text:
“يئر ، گؤي عشق ” كيتابي عليرضا ذيحق ين حكايه لر توپلوسو دور كي ۱۳۹۵ . نجي ايلده شعر سپيد نشري طرفيندن ياييلدي . بو كيتاب آذربايجان حكايه سئوه ر لري نين طرفيندن ايستقبال لا قارشيلاناركن آز مدت ده بوتون نوسخه لري ساتيشا گئتدي .بو كيتاب دا ۴۹ حكايه واردير كي يازيچي نين ۴۰ ايل ليك ياراديجي ايل لري نين اؤرنك لرينه شاميل دير .
عليرضا ذيحق ين بوندان اؤنجه ” ايتگين اولدوز” آدلي حكايه لر كيتابي نشر اولونموش كي توركيه ده چوخلي مثبت تنقيد لرله قارشيلانيب دير و آذربايجان جمهوريتينده او مجموعه نين حكايه لري چئشيدلي درگي لرده چاپ اولونوبدور .
ذیحق جنابلارینا بو گؤزل اث رین یاییلماسی اوچون تبریک ائدیریک و اونون اوچون یئنی باشاریلار و ساغلیق دیله ییریک. بو سئویملی و گؤرکملی یازاریمیزین اثرلریله یاشاماق سئوینجله دولودور.


text:
تاج الدین ابراهیم احمدی تورک شاعیرلری آراسیندا گؤرکملی و دونیا سویه سینده تانینمیش بیر شاعیردیر (سیدکمال قاراعلی اوغلو، ۱۹۷۳، ص ۶۲۵) کی ۱۳۳۴ – ۱۴۱۳ ایللری آراسیندا یاشامیش و ۸۰۰۰ دن آرتیق غزللر دیوانینا مالیک بیر شاعیردیر. احمدی بوندان علاوه نئچه – نئچه باشقا اثرلرین ده یازاریدیر او جمله دن اسکندرنامه مثنویسی ایله ده تانینان بؤیوک بیر شاعیردیر (نهاد سامی بانارلی، ۲۰۰۴، ص ۳۸۷). احمدی بو اثری گنجهلی نظامینین اسکندرنامه سی تاثیری آلتیندا ۸۷۵۴ بیتده یازمیشدیر. باشقا اثرلریندن بونلاری دا سایماق اولار: ترویح الارواح (۱۰ مین بیتدن آرتیق)، مرقات الادب، میزان الادب، معیارالادب و باشقا اثرلر. احمدی بؤیوک بیر شاعیردیر کی آخیجی و عارفانه شعرلریله شهرت تاپمیشدیر. هامیدان چکیجی بو نوکته اولموشدور کی احمدی بیر حکیم و حکمت بیلن شاعیر کیمی تانینیر. او اسکندرنامه سینده “آب حیات” دئدیکده علم و بیلیمی نظرده دوتور و دئییر بیلیمه مالیک اولان انسانا اؤلوم یوخدور و ابدی یاشامالیدیر. و یاخود ارسطونو، اوس (عقل) سیمگه سی معنالاییر، اسکندری، تین و دارانی تقوا معنا ائدیر. ایراندا احمدی، اسکندرنامه ایله معروف اولموشدور و سعید نفیسی بو کتابین یازماسینی ۷۹۷جو ایلده بیلیر (کلیات قصاید و غزلیات نظامی گنجوی، ص ۲۰۰)؛ بیر حالداکی تورکیه ادیبلری ۸۱۵ و ۸۲۰ ایللرینه ال قویموشلار. هر حالدا همین احمدینین آدینا “اسرارنامه” و “یوسف و زلیخا” عنوانلی اثرلر ده یازیلمیشدیر. ایلک دؤنه لطیفی ۱۰جو عصرین تذکره چیسی اؤز اثری “تذکره لطیفی” ده بو ایکی اثری ده احمدی گرمیانیدن بیلمیشدیر. (تذکره لطیفی، ۱۸۹۶، ص ۸۶). باشقا تذکره لر (م. کریمی، ۱۳۹۱، ۴۹) ده همین سؤزو تکرار ائده رک، بو ایکی اثر ده نئچه اون ایللر بوندان اؤنجه یه قدر همان احمدینین آدینا تانینیردی. آنجاق ایلک دفعه تورکیه ادیبی “آگاه سرّی لوند” اؤز آراشدیرمالاریندا بو ایکی اثرین احمدیدن اولمادیغی نظریه نی اورتایا قویدو. اونون آردیجا “پروفسور اسماعیل اؤنور” ده بو ایکی اثری احمدیدن بیلمهدی. سونرا “نهاد عظمت” ده بو ایکی ادیبین سؤزلرینه قاتیلیب و احمدیه منسوب اولدوغونا قارشی دایانیر. چوخ کئچمهدن مرمره بیلیمگه سینده (دانشگاهیندا) ادبیات بیلیرگه (دانشکده)سینده بیر اؤیرنجی – “صالح کاییک”، یوکسک لیسانس تئزینی یازماغا همین بیلیمگه دن یوسف و زلیخا الیازماسینی۵۱ نمرهسیله اله آلدی و “پروفسور دؤکتور گلشن سیحان آلیشیق” گؤسته ریشلریله بو اثری آراشدیریب اینجهله مه یه باشلادی. او، بو چالیشمالاریندا تبریزین دانیشیق شیوه سینی آچیقلاییب آیدینلاشدیردی و بیلیندی کی بو اثر “تبریزلی احمدی” آدلی بیر شاعیرین اثریدیر و بو اثری تبریزده یازمیشدیر. بو تئزی اوستادلار پروفسور گولدن ساغول یوکسک کایا و پروفسور دؤکتور صباحت دنیز ده قبول ائدهرک آراشدیرمالارلا راضیلاشدیلار. اثر ۲۰۰۲جی ایلده مودافعه اولاراق ۲۰۰۷جی ایلده استانبول دا چاپ اولوب یاییلدی و دونیا عالملری طرفیندن قارشیلاندی. بوگون تبریزلی احمدینین ایکی اثری: یوسف و زلیخا، اسرارنامه آذربایجان ادبیاتی تاریخینده یئر آلیر.
یوسف و زلیخا اثرینین الیازماسی تبریزده استنساخ اولدوغو بللی اولاراق، تبریز دیلینین دانیشیق شیوه سی ده اوندا بیلینمکدهدیر. بونا تورکیه ادیبلری ده راضیلاشیرلار و قبول ائدیرلر احمدی تبریزده آنادان اولوب، تبریزده بوی آتیب – یاشا دولوب و تبریزده ده ادبی یارادیجیلیغا داوام ائدیبدیر.
بیر آز کئچمهدن اسرارنامه اثری ده ادیبلرین الیله آچیقلانیب آیدینلاشیر و اونون دیلی، دیلین گرامری و سؤزجوکلرین بوتون بوجاقلاری آراشدیریلیب اینجهلهنیر. ایندی بیزیم بوینوموزدادیر اؤز شاعیرلریمیز و اثرلریمیزه صاحاب چیخیب منیمسه یَک و ایرانیمیزدا یایماغینا چالیشاق و بونا اینانمالیییق کی “اؤز وارلیغینی، تاریخینی و کولتورونو بیلمه ین هر بیر ملتی نوخود کیمی هر آشا سالارلار”.
ایندی تبریزلی احمدینین ایکی اثری اساسیندا تانیماغیمیز گرکدیر. اؤزگه لرین نفرت و کینه سی اودوندا یانمادان اؤنجه بو ایکی اثره صاحاب دورمالیییق و باشقا علمی – ادبی ثروتلریمیزی ده تانیمالیییق. الیمیزده اولان الیازمادا آچیق – آیدین صورتده تبریزده یازیلماسی و تبریزلی بیر شاعیرین طرفیندن اولدوغو انکار اولونماز سندلرله بیان اولموشدور. بو الیازما ۱۰۲ ورقدن عبارت بیر نسخه دیر کی ۲۹۹۰ بیت شعر اوندا یازیلمیشدیر. آما اثری اوخویاندا گؤروروک شاعیر بو اثری ۴۰۳۵ بیت اولدوغونو ادعا ائدیر. بئله اولدوقدا، بیز هله بو اثرین اصیل الیازماسینی آختارمالیییق. بلکه ده مینلرجه باشقا الیازمالاریمیز نابود اولمادان قورتارمالی اولدوق انشاءالله.
قیسا صورتده ایکی اثرین تانیتیمی بئلهدیر: اسرارنامه اصلینده بیر ترجمه اثریدیر. اونون یازاری فارس شاعیری فریدالدین عطار نیشابوری دیر. احمدی بو اثرینده ۸۴ بیتلیک توحید، نعت و مدح یازاراق، ۹ داستان و بیر خاتمه یازارکن اثرینی بیتیریر. بو اثر بوتونلوکده ۱۸۶۵ بیتدن عبارتدور. آنجاق ترجمه اولدوغو اوچون فارسیجا سؤزجوکلر چوخدور. بونونلا بئله آراشدیریجیلار سؤزجوکلری ده آییرد ائدهرک بئله بیر سونوجا چاتمیشلار کی تورکجه سؤزجوکلرین ساییسی بو اثرده ۸۳۱۹ دانا، و فارسیجا سؤزجوکلرین ساییسی ۴۲۹دیر. بئله لیکله گؤرونور احمدی آنادیلینه خؤرمتله یاناشیب و فارسیجادان ان آز سؤزجوکلردن یارارلانمیشدیر. بیلیریک عروض وزنینده شعر یازماق فارس و عرب سؤزجوکلریندن قاچماق چتیندیر، آما احمدی دیلینین گؤزه للیگیندن یارارلاناراق ادبی تمیز بیر دیلده یازا بیلمیشدیر.
یوسف و زلیخا اثری ۵۷ گونده تبریزده یازیلمیش و آغ قویونلو سلطانی یعقوب خان زامانیندا یارانمیشدیر. الده اولان الیازما اساس اولاراق تورکیه عالیملری ده اثرین تبریز شیوهسینده اولدوغونا بارماق قویورلار. بیز بورادا شاعیرین یاشاییشی و یارادیجیلیغی حاققیندا بو اثر اساسیندا دانیشاجاییق. یوسف و زلیخا قونوسو بوتون مسلمانلار ایچینده چوخلو ادبی اثرلرین قونوسو اولموش و مسلمان خالقلارین دیلینده یازیلمیشدیر. آذربایجان تورکجه سینده یازیلان اثرلرین ده ساییسی چوخدور. بیز بورادا اؤرنک اولاراق نئچه سیندن آد چکیریک: خواجه علی خوارزمی آلتینجی یوزایلده، شیاط حمزه ۷جی یوزایلده، مصطفی ضریر ۸جی یوزایلده و تبریزلی حقیری ده ۱۰جو یوزایلده بونلاردان نمونه دیر. آذربایجان ادبیاتیندا بلکه ۲۰دن آرتیق یوسف و زلیخا داستانی یازیلمیشدیر. تبریزلی احمدی اثرینی ۹جو یوزایلده یازمیشدیر. ایندی همین اثرین اساسیندا دانیشا بیلیریک. احمدی یوسف و زلیخا اثرینی ابن بکتاش خلیل الله آدلی بیر امیره تقدیم ائتمیشدیر. تاریخدن اؤیره نیریک بو خلیلیل الله آغ قویونلو یعقوب خانین “امیرالامرا” لقبی ایله بؤیوک سردار و ساواش قوماندانیدیر. یعقوب خان یا سلطان یعقوب، آغ قویونلو سولاله سینین باشچیسی اوزون حسن (۱۴۷۸ – ۱۴۵۴ م)نین اوغلودور. سلطان یعقوب ۱۴۷۸ و ۱۴۹۰ ایللری آراسیندا سلطنت تختینده اوتورموش و ابن بکتاش اونون مشاوری و سرداری ایدی و سارایدا حؤرمت و سایغی صاحیبی ایدی. سلطان یعقوب اؤلن چاغدا ابن بکتاش خلیل الله اونون اوغلو بایسونقورو ۱۰ یاشی اولاراق تربیت ائدیب سلطنت تختینه چیخارماغا سوروملو اولور. آما بایسونقور ایکی ایلدن آرتیق تختده اوتورماییب و ساواش میدانیندا سلیمان بیگ بیچانلو (۱۵۳۳ – ؟) قارشیندا ساواشدا اؤلور.
سلطان یعقوب اؤزو علم و ادب اهلی ایدی و شعر سؤیلهمهیه ماراقلی ایدی. سلطان یعقوبون تورکجه شعر دیوانیندان بیر الیازما استانبولدا توپقاپی کتابخاناسیندا ساخلانیلیر. بو الیازمانی چاپا حاضیرلاماق چاغداش ادیبلریمیزین بوینونادیر. سلطان یعقوب علمی – عرفانی ییغینجاقلاردا حضور تاپیب و بیلگینلری – شاعیرلری محبتله قارشیلاییردی. بکتاش خلیل الله دا سلطان یعقوبون امیرالامراسی اولاراق مختلف عرفانی محفللرده اشتراک ائدردی و ابراهیم گلشنی – آذربایجانین بؤیوک متصوّف شاعیرینین مریدی کیمی تانینیردی و بئله لیکله ساواشلاردا ایگیدلیک گؤسترمکله برابر عرفان و علم ساحه سینده ده چالیشیر و عارفلرله درین ایلگی قورموشدور و اونا گؤره ده اونو “صوفی خلیل” آدیله ده عنوان ائدیرلردیر. تذکرهلردن آلدیغیمیز معلوماتا اساسلاناراق بیلیریک صوفی خلیلین معتبر کتابلاری اولاراق بیر گون احمدینی یانیندا چاغیریب و یوسف و زلیخا داستانینی شعره چکمهیه تشویق ائدیر. احمدی بو فرمانی آلدیقدا اوردونو ترک ائدیب تبریزه دؤنور، بیر بوجاغی خلوت ائدیب، یوسف و زلیخا اوچون درین مطالعه یه قاتیلیر و نهایت ۵۷ گونده یوسف و زلیخا اثرینی یازیر. بو اولایی شاعیرین اؤز دیلیجه اوخویالیم:
گوشه ی تبریزی قیلدیم اختیار دوشدوم آنون شغلینا لیل و نهار
هر نه اخبار و روایت غریب واریدی جمع ائیله ییبن عنقریب . . .
احمدی اثری یاراتماق اوچون چوخلو کتابلار اوخویور، حتا قرآن تفسیر کتابلارینی، باشقا مذهب و دینلرده یازیلان داستانلاری اوخویور و سونرا اونون نظمینه باشلاییر و ۵۷ گونده بیتیریر:
اللی یئددی گونده بو تحفه نظام ختمه گلدی تبریز ایچینده تمام
احمدی اثرینی و اونون بیتلرینین ساییسینی دا بئله تانیتدیریر:
دؤرد بین ایله اوتوز بئش بیتدور بو نظامی فخرینون نظمینده دور
شاعیر بو اثرین وزنینی فاعلاتن فاعلاتن فاعلن وزنینده – گنجه لی نظامینین اثرلری وزنینده اولدوغونو دئییر. بورادا ۴۷ بیتلیک توحید، نعت و مدح یازیر و سونرا “سبب نظم کتاب” عنوانی آلتیندا ۶۷ بیت یازاراق ابن بکتاش خلیل الله ی بئله توصیف ائدیر:
بین ییل اولسا احمدی عمرون تمام قیلسان اول شاها دوعالار صبح و شام
نعمتی شُکرونه قیلسان ساز و سؤز بینده بیر شُکرون یئتورمزسن هنوز
او بو بؤلومده کتابین نظمینی خلیل الله امریله باشلادیغینا اشاره ائدیر و بئله خاطیرلاییر:
قیلدی چوخ چشم عنایتله نظر بن فقیرین حالینه اول شیرِ نر
لطف ایله بیر نئچه سؤزلر سؤیله دی قصهی یوسفدن آغاز ائیله دی
همت ائدیب دئدی ای عالی نظر قصه نظم اولماق گرک، بیلگیل خبر.
احمدی یوسف و زلیخا داستانینین اؤنملی اولدوغونا واقفدیر و بیلیر کی قرآندا اونا احسن القصص آدی وئریلمیش و تانری اؤزو بونو آلقیشلامیشدیر:
بو کتابِ عشقدور ای شهریار بو دورور تحسین ائدهن پروردگار
البته همین اثرده سلطان یعقوبون مدحی ده کئچیر و اونون فرمانی آلتیندا اولان اؤلکه لری و یوردلاری آدلاییر و بئله سؤیلهییر:
خوش نظام ایدی عالم سر به سر نوبت یعقوب خان ایدی مگر
آنون ایدی تا حدِ روم تخت بغداد و عراقین ایله قوم
مولک ارمن، تخت گرجستان ایله هر نهیه وئروردی آنا خوش جان ایله
فارس ایله هم تخت آذربایجان اوخونور خطبه ده یعقوب خان
ملک آبخازیله شروانی مگر خیل آلمیشیدی جنگ ایله او شیر نر
سلطنت تختینده توتموشدی قرار وئرمیشیدی هر یانا بیر اختیار
ملک آذربایجانا اول مگر قویموش ایدی بیر امیر معتبر
حضرتینده اولو بیگلر واریدی دولتیله آندان اولو یوخ ایدی
دین و دونیاسی تمامت برقرار هم عدالت اوستونه دایم استوار
وردی قرآن و ذکری نماز صنعتی عدل و سخا، فکری نیاز
اهل علم باغ جنت سایهسی قاتیندا حاصل قامونون وایهسی
احمدی بو اثری ۱۴۷۸ – ۱۴۹۰ ایللری آراسیندا سارایا تقدیم ائتمیشدیر. شوبهه یوخدور کی احمدی فارس و عربجهیه تسلطی اولان بیر شاعیردیر آما تورک دیلینه اولاق علاقه و سئودیگیندن اثرینی آنادیلینده یازیر:
تورکی دیلینجه آنی قیلغیل ادا حظّ آلا آندان قامو پیر و گدا . . .
یوسف و زلیخانین یازما تاریخی بللی دئییلدیر و شاعیر اونون تاریخینه اشاره ائتمیر، بیر حالداکی اسرارنامه اثرینده اونو ۸۸۴جو ایلده سؤیله دیگینه اشاره ائدیر. بللیدیر یوسف و زلیخانین اصیل کتابی اله گلدیکده باشقا معلومات دا الده ائدیله جکدیر. آنجاق بیزیم ادیبلرین بوینوندا بؤیوک بیر تکلیف آغیرلیق ائدیر و او دا تبریزلی احمدی و باشقا تانینمامیش و هله کؤلگه ده قالان یوزلرجه شاعیرلریمیزی و مینلرجه تورک دیلینده کتابخانالاردا توز آلتیندا قویلانان اثرلری اوزه چیخاریب و خالقیمیزا تانیتدیریب و صاحاب چیخماقدیر. اوگونو گؤزلهییریک.
قایناقلار:
نهاد سامی بانارلی، (۲۰۰۴)، رسیملی تورک ادبیاتی تاریخی، استانبول، ۲ جلد.
سید کمال قاراعلی اوغلو، (۱۹۷۳)، تورک ادبیاتی تاریخی، جلد ۱، استانبول.
نظامی گنجوی، (۱۳۱۹)، کلیات غزلیات و قصاید نظامی گنجوی، تصحیح: سعید نفیسی، تهران، کتابفروشی فروغی.
تبریزلی احمدی، (۲۰۰۷)، یوسف و زلیخا، دوکترا تئزی: صالح کاییک، استانبول.
آتیلا اؤزکیریملی، (۲۰۰۴)، تورک ادبیاتی تاریخی، آنکارا، ۲ جیلد.
م. کریمی، تاریخ ادبیات آذربایجان، جلد ۴، تهران، ۱۳۹۱٫
عبداللطیف افندی (لطیفی)، تذکره الشعرا و تبصره النظما، استانبول، ۱۸۹۶٫


text:
آخرین سماوی دین اسلام
کائیناتی و انسانلاری یارادان و دینی اولاره زندگی رهبری ادیب ایبرن اللهُ تعالی بیر بولدیغینه گؤره، اونینگ تاریخلاردیر بیر بیر لرینی تصدیق ادیب ایبردیگی تمام پیغمبرلره ایمان اتمک گره ک مکده دیر. اللهُ تعالی نینگ ایبردیگی اینگ سونگ دین بولسه اسلام دیر. اسلامینگ حق دین بولدیغینی، اونینگ مقدس کتابی قرآنی کریم بیلن عزیز پیغمبری حضرت محمد مصطفی صلی اللهُ علیهِ وسلم پیغمبریمیزینگ مبارک زندگیسی، گؤزل اخلاقی و بی مثال معجزه لری اورته غویماقده دیر
یؤنه بویرده دقت ادیلمسی گرکلی یر و اینگ مهم خصوص، اسلام و اونینگ عزیز پیغمبری باره سینده معلومات آلندیغینده نشریاتلارینگ رادیو، تلویزیون،اخبار و کتاب و منفی دؤشینجه لی انسانلارینگ بردیگی منفی معلوماتلاردان غاچینماقدیر. بوخصوصده، علمی حساسیت بیلن یازلمش معقول دؤئیب کؤنده لره، حتی قرآنی کریمینگ اؤز تفسیر لرینه مراجعات اتمک گرکدیر. بو کؤنده لردن استفاده ادیلدیگینده هم مطلاقا دوغری و بی طرف بیر ترجمه نی انتخاب اتملی دیر


text:
تورکجه ویکیپدیا
تۆرکجه ویکیپدیا یادا گونئی آذربایجان ویکیپدیاسی، آذربایجان تۆرکجهسینده یازیلمیش ویکیپدیا بؤلومودور. بو ویکیپدیا نوسخهسی ۲۰۱۵–جی میلادی ایلین جولای آییسینین ۲۲-سینده ایشه باشلامیشدیر. تۆرکجه ویکیپدیاسینین الیفباسی عرب خطیندن آلینمیش تورک الیفباسی دیر. ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۵-جی ایلده باشلانمیش، ۳ اوْکتوبر ۲۰۲۲-جی ایل تاریخینه بو ویکیپدیا نوسخهسی ۲۴۲٬۴۷۴ مقالهدن عیبارتدیر و 42-جی ان بویوک ویکیپدیا نوسخهسیدیر و ویکیپدیالار آراسیندا درینلینینه گوره ۱۳۳-جی یئردهدیر.
تاریخیدَییشدیر
قوزئی آذربایجان ویکیپدیاسی ایله بیر اولان زاماندَییشدیر
اونجهلر ده تورکجه ویکی ، بیر باغیمسیز ویکیپدیا دییل دیر و قوزئی آذربایجان ویکیپدیاسی ایله بیر ویکیپدیا ایدی. گونئی آذربایجانلی ایستیفادهچیلر بو دؤنمده چوخلو خیدمتلر بوتوو آذربایجان ویکیپدیاسی نا وئردیلر. نهایت ده ۲۰۱۵ ایلی نده بوتون عرب-تورک الیفباسی ایله اولان مقاله لر شومالی آذربایجان ویکیپدیاسی ندان سیلینیب تۆرکجه ویکیپدیا یا گئددیلر و تورکجه ویکیپدیا قۇرولدو.
مقاله ساییدَییشدیر
۱۸ سپتامبر ۲۰۱۶ ده تورکجه ویکی پدیانین مقاله ساییسی ، اون مین مقالهدن کئچدی(10,000+) .[۱]
۹ آگوست ۲۰۱۸ ده، تورکجه ویکی پدیانین مقاله ساییسی، یوز مین مقالهدن کئچدی (100,000+) .[۲]
۱ فوریه ۲۰۲۰ ده تورکجه ویکیپدیاسیندا ۲۴۰،۲۶۰ مقاله واریمیش.
۳۰ مارس ۲۰۲۲ ده تورکجه ویکیپدیاسیندا ۲۴۱٬۶۳۱ مقاله واریمیش.
۳ اوْکتوبر ۲۰۲۲-ده تورکجه ویکیپدیاسیندا ۲۴۲٬۴۷۴ مقاله واریمیش.
آیریجا باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
تورکجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«تورکجه ویکیپدیا»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (06 جولای 2016 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آذربایجان ایله قیرقیزیستان استراتژیک اورتاقلیق بیلدیریسی ایمضالادی
قیرقیزیستان جمهورباشقانی جاپاروو، رسمی گؤروشمهلر اوچون گئتدیگی آذربایجان جمهوریتینین باشکندی باکیدا جمهورباشقانی ایلهام علییئو طرفیندن مراسیمله قارشیلاندی
قیرقیزیستان جمهورباشقانی سادیر جاپارووون آذربایجان سفری چرچیوهسینده ایکی اؤلکه آراسیندا استراتژیک اورتاقلیق بیلدیریسی و بیر سلسله آنلاشما ایمضالاندی.
آذربایجان جمهورباشقانلیغیندان وئریلهن آچیقلامایا گؤره، جاپاروو، رسمی گؤروشمهلر اوچون گئتدیگی آذربایجان جمهوریتینین باشکندی باکیدا جمهورباشقانی ایلهام علییئو طرفیندن مراسیمله قارشیلاندی.
مراسیمین آردیندان علییئو و جاپاروو باش باشا و هیئتلر آراسی گؤروشمه گرچکلشدیردی.
علییئو، باش باشا گؤروشمهده ائتدیگی دانیشمادا، قیرقیزیستانلا هر ساحهده آکتیو تعاملو داوام ائتدیرمهیه قرارلی اولدوقلارینی وورغولادی.
قیرقیزیستان ایله آذربایجان خالقلارینین قارداش اولدوغونو ایفاده ائدن علییئو، اقتصادی امکداشلیق، نقلیات، تیجارت حجمینین آرتیریلماسی و بؤلگهسل گوونلیک کیمی قونولارین ایکی اؤلکهنین گوندمینده اولدوغونو قید ائتدی.
قیرقیزیستان جمهورباشقانی جاپاروو دا آذربایجانلی قارداشلارییلا امکداشلیغا هر زامان حاضر اولدوقلارینی وورغولادی.
گؤروشمهلرین آردیندان علییئو و جاپاروو، "آذربایجان ایله قیرقیزیستان آراسیندا استراتژیک اورتاقلیغا باغلی بیلدیرینی و ایکی اؤلکه آراسیندا دؤولتلرآراسی شورانین یارادیلماسینا باغلی مموراندومو ایمضالادی.
آذربایجان ایله قیرقیزیستان آراسیندا آیریجا ایلگیلی باخان و مسئوللار طرفیندن تحصیل، مئدیا، اکینچیلیک، ایلهتیشیم، هاوا ایلهتیشیمی، تالیف حاقلاری و مالیه ساحهلرینده آنلاشمالار ایمضالاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی


text:
کاتسوشیکا هوکوسای
کاتسوشیکا هوکوسای (شابلون:لانگ-ژا) — ژاپون اۇکیو-ا رسّامی، نقّاش، اوْیماچی. ۱۷۶۰-جی ایلده، ادودا (ایندیکی توکیو) آنادان اوْلوب.
حیاتی[دَییشدیر]
هوکوسایین ادونون خوندزو رایونونون واراقسوی کوارتالیندا آنادان اوْلدوغو گومان ائدیلیر. اصل آدی — توکیتارو اوْلسا دا، حیاتی بوْیو اؤزونه مۆختلیف لقبلر گؤتوروب.
۱۸ یاشیندا اۇکیو-ا ایستیلینده مشهور رسّام حساب ائدیلن کاتسوکاوا سونسؤنون (۱۷۲۶-۱۷۹۲) ایستودییاسینا قبول اوْلموشدور. ۱۷۷۹-جو ایلده گنج رسّام کیفایت قدر یاخشی ترتیب اوْلونموش تئاتر پورترتلری سئریاسینی چکدی.
۱۷۹۱-جی ایلده ناشیر تسوتای دزودزابورو بیر نئچه قراوورا حاضیرلاماق اۆچون هوکوسایی دعوت ائتدی.
۱۷۹۲-جی ایلده سونسؤنون وفاتیندان سوْنرا مکتبین ایدارتمهسی اوْنون دیگر شاگیردی کاتسوکاوا سونیه (۱۷۶۲—۱۸۱۹) کئچدی. تخمیناً ۱۷۹۵-۱۷۹۶-جی ایللرده هوکوسای ایندیدک بیلینمین سببلردن کاتسوکاوا مکتبینی ترک ائتدی.
آسترونومی[دَییشدیر]
مرکوریدهکی یانارداغ لاردان بیری هوکوسایین آدینی داشیییر.
قالری[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- کاتسوشیکا هوکوسایین ایشلری توکیو رقمسال موزه ییینده Archived 2008-10-03 at the Wayback Machine.
بؤلمه:رسّاملار بؤلمه:توکیودا دوغولانلار بؤلمه:توکیودا وفات ائدنلر
- وفات ائتمیش شخصلر
- هونرمندلر
- Katsushika Hokusai
- ۱۷۶۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۸۴۹-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- 18th-century Japanese artists
- 19th-century Japanese artists
- Japanese erotic artists
- Japanese portrait painters
- Japanese printmakers
- Katsukawa school
- Landscape artists
- Ukiyo-e artists
- Buddhist artists
- Color engravers


text:
میلی دیل
میلّی دیل _ بیر دیله (یا دیل تورلرینه میثال اۆچون لهجه'یه) دئیلیر کی بیر اؤلکهنین و یا بیر حؤکومت'ین خالقی او دیلده یا دا لهجهده دانیشیرلار و رسمی اولمایان ایرتیباط دفاکتو و یا دوژور اونونلا وارلاریدیر. بو ایصلاحی ایشلتمک ایمکانی، محدوددور. ایمکانی وار بیر یا نئچه دیل کی بیر اؤلکه خالقیسینین ایلک دیلی عونوانایله دانیشیلیر رسمی اولمایان یا مشخص اولموش آنایاسادا، اؤلکهنین میلی دیلی عونوانیایله نظرده اوْلسونلار. میلی دیلین مبحثی دونیادا ۱۵۰-دان آرتیق اؤلکهنین آنایاساسیندا مطرح اوْلونوبدور.[۱]


text:
لعنت اولسون ساواشا و اونو تؤرهدنلره!/ سحر خیاوی
(شهیدلر «ساسان امیرخانی» ، «علی بیرامی» و باشقا گنج شهیدلریمیزه سونولور)
بنگ…بنگ…بنگ…بنگ…
قونشو باققالدان تزه اویونجاق توفنگلریمیزی آلمیشیق. بو توفنگلر داها سو فیشقیردان اوشاق اویونجاغی دئییل. عسکرلر گؤتورن توفنگلره بنزهییر. اود پوسکورور، شاققیلداییر.
کوچهمیزده سیمان پاکتلرینین ایچینی کوهنه پالتارلا دولدوروب سنگر قورمیشیق. بیر طرف دوشمان اردوسو، بیر طرف بیز.
بنگ…بنگ…بنگ…بنگ….
آلاو یاغدیریریق بیربیریمیزه.
– هونرین وار چیخ سنگردن ساسان. باشینی تورب کیمی ووروب سالارام.
– صبر ائله الان من بوغازینی نیشان توتارام.
بنگ…بنگ…بنگ…بنگ…
من فیلیملر سایاغی مثلن هله دلیک-دلیک اولونجا مقاومت گؤستریب اؤز دؤرهمه فیرلانیرام. آنالاریمیز پنجرهدن باخیب اورهکدن گولوشورلر. من یئره ییخیلیرام. باشی کسیلمیش قوش کیمی چابالاییب اؤلورم. آنام گوله-گوله: «قورتاردینیزسا گلین ناهارینیزی یئیین ایگیت عسکرلریمیز. ناهار چاغی آتش بس. سونرا ساواشی داوام ائدرسینیز».
من هله تورپاق اوستونده اوزانمیشام.
ساسان: «بونا باخ. گؤر نئجه ده شهید قیلیغینا گیریب مثلن».
بؤیرومه بیر بالاجا تپیک ووروب: «بیلیرم یالانچی اؤلوبسن علی. اویون بیتدی اوغلان، دور گئدک ناهارا».
من ایسه گوله-گوله دورورام…
گؤز باخدیقجا سونسوز بوجاقسیز چؤللوکدور. داغ-درهدیر. بوردا دوغروچو سیلاحلار فیشیلداییرلار. گؤز قیرپیمی اونلار اؤلوم قولاغینین دیبیندن کئچیر. بدنینی اوشودور.
باتی مرزینده یئنه پژاک لا آتیشمامیز وار.
آااااخ….لاپدان بوغازیمدا بیر یاندیریجی آغری حیس ائدیرم. الیمی بوغازیما آتارکن فانتاللایان ایستی قان اووجومو دولدورور. ییخیلیرام. یئر باشیما فیرلانیر… کوچهمیزدیر. آنام پنجرهدن گو….یوخ…به نه دن اوزونو دویوب آغلاییر؟!! او بیلیر آخی منیم اونون آغلاماسینا داوامیم یوخدو!!
ساسان گوله-گوله: «علی قالخ آیاغا، بیلیرم یالانچی اؤلوبسن» دئییر.
من قالخا بیلمیرم. سویوق تر باسیر اؤزومو. باشی کسیک قوش کیمی چابالاییرام. بلکه دوغروچو اؤلوم بئلهیمیش؟!! آمما من گنجم هله.آاااخ….آاااخ آنا….کال آرزولاریم…
بیر آن نئچه مئتیرلیکده، گؤزوم ساسانا ساتاشیر. اورهییندن گوللهلهنیب. – «قالخ آیاغا….بیلیرم یالاندان اؤلوبسن» دئمک ایستهییرم. اینجاریم یوخدو. الیمی اونا ساری اوزادیرام چاتمیر...
آنا اوغول جنازهسینی هؤنکورتو ایله قارشیلاییر. اوشاقلیق اویونلاری گؤزلرینده جانلانیر. گؤردوگونه اینانا بیلمیر. آرزولاری یالان اولوب. -«قالخ آیاغا علی، بیلیرم یالانچی اؤلوبسن، یورغون بالام، چای چؤرهک ائوده حاضیردیر» دئمک ایستهییر. سؤزلری بوغازیندا قورویور. سانکی بو دفعه اویون دئییل. علی پرچم اوستونه چکیلمیش تابوتدا اللر اوستونده دالغالانیر. عسکرلیک پالتاریندا شکیلی تابوتون اوستوندن آناسینا گولور.
صاباح مین کوچهنین آدینی دا «علی» قویسالار آنانین نیسگیلی ساغالمایاجاق. او قبر ائوینهجه ناکام بالاسینا یاناجاق. لعنت اولسون ساواشا و اونو تؤرهدنلره!
سیاستچیلر
ساواشا گئتمزلر
آزدیرلار
و…اوزون عومورلو
آمما…
عسکرلر…
عسکرلر…
غملی قیسا حیکایهدیرلر…


text:
کیف
کیف - گؤبلک نؤعو اوْلوب، اساساً یئیجک محصوللاری اۆزرینده یاراناراق چوخالیر.
کیف چؤرک اۆزرینده یاشیل نقطهلرله، میوه لرده ایسه مخمری خاللارلا مۆشاهیده اوْلونور. تاخیل و تاخیل محصوللاری باشدا اوْلماقلا، دویو، فیندیق، فیستیق کیمی ارزاقلاردا کیفلهنمهنی تؤرهدن گؤبلکلر «آفلاتوکسین» دییلهن زهرلی ماده عمله گتیریر. اوْرقانیزمه فوری تأثیر اتمهیهن آفلاتوکسین تدریجهن یاییلاراق بدنین باغیشیکلیک سیستمینی، داخیلی اوْرقانلاری، خصوصیله ده، قاراجییری زدلییر، سیروزا، بؤیرک چاتیشمازلیغینا، سرطان نوخوشلوقه سبب اوْلور.
تهلوکهسی[دَییشدیر]
کیفلنمیش یئیجک محصوللارینین کیفلی حیصّه سینی آییریب، قالانیندان ایستیفاده ادیریک. هالبوکی اکسپرتلر، کیفین بۆتون محصولا یاییلدیغینی و تدریجهن اوْرقانیزمین باغیشیکلیک سیستمینی ضعیفلتدیینی، داخیلی اوْرقانلاری و قاراجییری زدلدیینی سؤیلییرلر. چونکی کیف اوْرقانیزمه اؤلدوروجو تأثیر گؤستریر. یئیجکلاری هازیرلایارکهن گیگینیک قایدالارا دقت ادیلمهمهسی، مثلاً، کیفایت قدر بیشیریلمهمهسی نتیجهسینده بدنه فایدادان چوْخ، ضرر وره بیلر. کیفلنمیش ارزاقدان قناعت آماچ ایله ایستیفاده ادیلمهسی قاراجییر نوخوشلوقلرینه یول آچیر.
کیفلی یم ییهن حئیوانلارین سودو، یومورتاسی و اتی ده اینسانلارا جدی ضرر وریر.
قایناق[دَییشدیر]
- کیفلنمیش یئیجک اؤلدوروجو تأثیره مالیکدیر Archived 2010-04-05 at the Wayback Machine.


text:
"فیلیسطینلی اوشاقلاری قورویون"
مالکی مئساژیندا، فیلیسطینلی اوشاقلارین سیغیناجاق گوونلی بیر مکانلاری اولمادیغینی وورغولادی
فیلیسطین، بیرلشمیش میللتلردن، ایسرائیللین فیلیسطینلی اوشاقلارا قارشی ایشلهدیگی سوچلاری دوردورماسینی ایستهدی.
فیلیسطین خاریجی ایشلر باخانی ریاض المالکی، بیرلشمیش میللتلر اوشاقلار و سلاحلی چاتیشما اؤزل نمایندهسی ویرجینیا گامبایا ایسرائیللین غزهده داوام ائدن سالدیریلارییلا باغلی بیر مئساژ گؤندردی.
مالکی مئساژدا، ایسرائیللین غزهیه قارشی آغیر و شدتلی سالدیریلارینین اونلارجا اوشاغین اؤلومونه سبب اولدوغونو و فیلیسطینلی اوشاقلارین سیغیناجاق گوونلی بیر مکانلاری اولمادیغینی وورغولادی.
خاریجی ایشلر باخانی مالکی،
"گامبادان، فیلیسطینلی اوشاقلاری قوروماسینی و ایسرائیلی فیلیسطینلی اوشاقلارا قارشی سالدیریلارینی دوردورماغا دعوت ائتمهسینی ایستهییریک" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایسرائیللین ۱۰ میدن بو یانا محاصره آلتینداکی غزهیه تشکیل ائتدیگی سالدیریلاردا ۶۱ی اوشاق، ۳۶سی قادین اولماق اوزره ۲۱۲ نفر شهید اولدو، مین ۴۰۰ نفر یارالاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران دؤولت تلویزیونو: اؤلو ساییسی آچیقلاناجاق
"تأسف کی، بو حادثهلر زامانی پلیس ده داخیل اولماقلا ۲۶ نفر حیاتینی ایتیردی"
سوریه سولاریندان اؤلن کؤچمن ساییسی آرتدی
آختارما قورتارما ایشلری نتیجهسینده ایندیه دک ۷۱ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی
سوریه سولاریندا فاجعه
آرالاریندا فیلیسطین، لینان و سوریه وطنداشلارینین اولدوغو ۳۴ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی


text:
یویچی کومانو
یویچی کومانو (اینگیلیسجه: Yūichi Komano) (دوْغوم:۲۵ ژوئیهٔ ۱۹۸۱ (۴۱ یاش) کاینان، واکایاما) بیر فوتبالیست. اویسپا فوکوئوکا فوتبال کولوبو و ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players" (PDF). FIFA. 4 June 2010. p. 16. Archived from the original (PDF) on 2020-05-17. Retrieved 20 April 2014.
قارداش پروژهلرده یویچی کومانو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سانفریس هیروشیما کولوبونون اویونچولاری
- جوبیلو ایواتا کولوبونون اویونچولاری
- توکیو کولوبونون اویونچولاری
- اویسپا فوکوئوکا کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
نیجریه-ده سلاحلی هوجوم، 9 نفر هلاک اولوب
نیجریه-نین آنامبرا ایالتینده سلاحلی شخصلر طرفیندن تؤردیلن هوجوم نتیجه سینده 9 نفر حیاتینی ایتیریب، چوخ سایدا آدام دا یارالانیب.
نیجریه-نین آنامبرا ایالتینده سلاحلی شخصلر طرفیندن تؤردیلن هوجوم نتیجه سینده 9 نفر حیاتینی ایتیریب، چوخ سایدا آدام دا یارالانیب.
بو بارده یئرلی پولیس معلومات یاییب. حادثه یئرینه تهلوکهسیزلیک قوه لرینین گؤندریلدیگی بیلدیریلیب.
بؤلگهدهکی حادثه لرین نظارت آلتینا آلیندیغی وورغولانیب.
میللی مطبوعات اورگانلارینین یایدیغی خبرده هوجوم نتیجه سینده 19 نفرین حیاتینی ایتیردیگی ایرهلی سورولوب.
دیگر طرفدن بؤلگهده یاشانان اولایلار سببیندن کوچهیه چیخما قاداغاسی اعلان ائدیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا اینتحار سالدیریسی
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.


text:
بو خانیم طایفاسی یامان چوخ بیلمیش اولار هاااااااااا ! اؤلچو _ بیچی اونلارین الینده اولار سونرا دا جیغاللیق ائدرلر ! مثلن ائلچیلیکده یالاندان درس اوخوماغی زادی بهانه ائدرلر، سؤز دانیشیلاندان سونرا، کبین کسیلنده ده “بعلی” سؤزو دیللرینین اوجوندا اولار، آما بیر ایستکان چای گتیرمهیه آغیرسانان قیزلار، هئی گئدرلر گول گتیررلر، چیچک گتیررلر! ناوار _ ناوار گئندن باخان دئسین:«نه آغیر قیز ایدی! هله _ هله بعلی دئمزدی هااااااااااا، کادولارین گوجونه دئدی !» منیم بو سکینه دایقیزیم ایله ائولنمهییمه ده نئچه روایت وار کی اؤزومده بیلمیرم هانسی دوزدور، آما سکینه دایقیزیمین اؤزوندن سوروشاندا دئییر :«من ایله ائولنمهیینه قیرخ گون بیزه یول دؤیدونوز !» نه بیلیم واللا ! منیم یادیما گلن سکینه دایقیزی اؤزو منه قاچدی یوخسا من درس اوخوردوم، ائولنمک واختیم دئییلدی کی !
آما دوزون آختارسانیز من سوبایلیقدا اونلارین ائوینه قوناق گئدنده منه ائله “بی بی اوغلو” دئیردی کی ائشیتجک، آز قالاردی قلبیم دایانسین ! دئمه زور ایله ده اولموش اولسایدی، ایستیرمیش منیم اورهییمده یئر سالا! کبین کسیلننده ده آز قالیردی حاجی آغا سوروشمامیشدان “بعلی”دئسین کی من گول _ چیچک گتیرمهیی یادینا سالدیم، آما ائولنندن سونرا “بیبی اوغلو” اونوتولدو ! یاواش _ یاواش منی سسلهینده کیچیک آدیم ایله سسلیردی : « آغا ابیلفضضضضضضضضضض ! » اؤزو ده بو “ض” حرفین ائله اوزادیردی کی لاپ بئینیم جیزیلیردی ! یاواش _ یاواش “ض” حرفیندن فاکتور آلیب، منی آغا ابیلفضضض _آغا ابیلفضض _ آ ابیلفض _ آ فض _ ابیلی _ ابی سسله دی ! ایندی داها هامیسیندان فاکتور آلیب بیر دفعه لیک ” ا ا ” سسلیر!
سؤز واختینا چکر، نم نئچه ایل قاباق ائله بو زامانلاردایدی کی سکینه دایقیزی بؤیوکلرین ایجازهسی ایله “بععععععلی” دئمیشدی ! (البته او ایل بایرام آخشامی دا هاوا شاختایدی .)بو “بععلی”دن بیر _ ایکی هفته کئچندن سونرا، هاوا سویوق، منه ده سویوق دهییب زوکام اولموشام، قایناناگیلده ده قوناغام ! (قاینانا دا آخی ایستکلی اولار)، یون یورغانی چکیب اوستومه، هئی یارپیزدان دملهییب منه ایچیردیر کی بو سویوق ده یمه کورهکنینین جانیندان چیخسین ! آما سویوق منیم سوموکلریمه کیمی یئریمیشدی، جانیمین زوققولتو سسین قونشولار ائشیتدیکجه، فیکر ائدیردیلر تاراققا پاتلادیریق ! من بو حالدا اؤلوم ایله ال به یاخایام، سکینه دایقیزیم دا ایکی آیاغین بیر دیک دابان قوندارا باشماغا گئیمیشدی کی بیرلیکده دولانماغا چیخیب بایرام آلیش _ وئریشی یاپاق ! چوخ یالوار _ یاخار ائدندن سونرا منی اسپورتی گئییندیریب هاوانین شاختاسیندا دولانماغا چیخدیق ! یئر بوزلوق، منیم ده باشماقلاریمین آلتی کئچلین باشیندان، کاسیبین اوره ییندن صافدیر، یئرده _ گؤیده دورمور ! من ده خانیم گیلین محله لرین تانیمیرام کی هارا هارادیر ! بیر آز یول یئرییندن سونرا بیر اوزو یوخاری، ائنلی کوچهیه چاتدیق ! محله نی تانیمادیغیما گؤره، فیکر ائدیردیم تبریز بازارینا بو کوچه دن یول وار ! باشماقلاریم زویه _ زویه کوچه نی اوزو یوخاری چیخیریق !
هههههههههه ! دئمه سکینه دایقیزیمین مدرسهسی بو کوچه ده ایمیش، خانیم ایستیرمیش همی بازارلیق ائده همی ده یولو بو کوچهدن سالمیش ایمیش کی منی همکیلاسلارینا نیشان وئریب پوز وئره ! دوز مدرسهلر داغیلان زامان بیز کوچهده یدیک ! ایندی خانیمین همکیلاسلاری، قونشولارینین قیزلاری، مدرسهدن چیخیب، ائولرینه ساری گئدیرلر من ده ایفاده ایله آتدیم آتیرام کی اونلارین یانیندا زویوب ییخیلمایام. قیزلار بیزیم قاباغیمیزدان سوووشدوقجا بیری دئییر:«سکینه ! آللاه خوشبخت ائلهسین !» بیری دئییر:«قوشا قارییاسیز !» بیری دئییر:«ساغ الین بیزیم باشیمیزا !!!!!!!!» بیری …
داها هامیسی یادیمدا دئییل آما چوخ سؤز دئدیلر ! خانیم دا هره سینه بیر جور جواب وئریر . منیم بو زوکاملیغیم بس دئییل، اوتاندیغیمدان آلنیمین تری آخیب، آغیز _ بورنومون سویونا قاتیشیب ! آنجاق یاواش _ یاواش، منیم بو حالیمدا، هاوانین بو سویوغوندا، اؤزو ده بو ساعاتدا بو کوچهیه نیه گلدیییمیزی آنلادیم! آرتیق سیملریم قاتیشمیشدی ! کوچهنین اوزو یوخاریلیغین مین بیر مصیبت ایله باشا چاتدیردیق ! یامان اوتانمیشدیم ؛ خانیمین بو ایشیندن انتقام آلمالی ایدیم! اؤز _ اؤزومه فیکیرلشیب میرتا سالیب الیمی سکینه دایقیزیمین الیندن اؤتوردوم. سکینه دایقیزیمین مات باخیشلاری اؤنونده، بیر _ ایکی آتدیم قاچیب، بیردن یئره اوتوروب، بوزلو کوچه نی اوزو آشاغی زویمهیه باشلادیم، « به…بو…به…بو…» دئیرکن کوچهنی ایسکی گئدیردیم ! بیر آن اؤنجه سکینه یه تبریک دئین قیزلار، «به…بو…» سسینه هویوخوب، منی او حالدا کوچه ده زویولدک گئتمهییمی گؤردوکلرینه آغیزلاری آچیق قالمیشدی ! بیری دئییردی :«سکینه نین ده نیشانلیسی دلی چیخدی !» بیری دئییردی:«یازیق قیز ! آللاه کؤمه یی اولسون!»بیری دئییردی :«به بو اوغلان بئش دهیقه قاباق سالیم ایدی آخی! بیردن بونا نه اولدو؟» بیری دئییردی:«یازیق ! اؤزو ده جاواندیر ! آللاه ایکی شفانین بیرین وئرسین !» سرعتیمین چوخ اولدوغونا گؤره چوخ سؤزلری ده هله ائشیده بیلمهدیم، آما سکینه دایقیزیمدان یاخشی انتقام آلدیم !
کوچه نین آشاغیسینا یئتیشندن سونرا ترمز توتوب دایاندیم، باشیمی چئویریب کوچه نین باشینداکی نیشانلیما باخیب گؤردوم کی سکینه دایقیزی مجسمه کیمی دایانیب منه باخیر ! فیکر ائدیرم من کوچه نی زویولده ییب آشاغی یئندیکجه، اونون دا فیشاری یئنیرمیش !!!!!!!!!! ایندی هردن او کوچهدن سوووشاندا، سکینه دایقیزیمین مجسمه خاطیره سی یادیما دوشوب او کوچه نین باشیندا،اونون مجسمهسین قوردورماق بئینیمه وورار !
ایندینین ایندیسی ده، قیش گونلرینده خانیم ایله بیرلیکده اوزو آشاغی کوچه _ خیاوانا چیخساق، یازیق ائله برک _ برک قولومدان یاپیشارکی ! دئسم ده : «قولومو بوراخ بیزیم قول _ قولا گئتمک چاغیمیز دئییل ! » دئیر :« قورخورام یئنه ده الیمدن قاچیب، زویولدک گئدیب منی اوتاندیراسان !»
منبع: Pisushaq Pisushaq


text:
آجیلی- شیرینلی خاطیرهلریم(۱)
هاشیم ترلان
ایضاح:
گؤرکملی آذربایجان شاعری “هاشیم ترلان”ین آجیلی شیرینلی خاطیرهلرینین بیرینجی جیلدی، “گوموشو پئنجک” آدیندا ۱۳۸۶ینجی ایل “فیروزان” نشریاتی طرفیندن یاییلدی. ۵۵۰ صحیفهلیک بو کیتابا هاشیم ترلانین ۱۳۲۶ینجی ایلین سونونادک خاطیرهلری داخیل ائدیلمیشدیر. خاطیرهلرین ایکینجی جیلدیایسه گؤرکملی شاعریمیزین ال یازمالاری اساسیندا سون ایللر حاضیرلانیردی. آنجاق تاسفله شاعریمیزین قوجالیق و یادداشت پرابلئملریله باغلی سونا قدهر داوام تاپمادی و یاریمچیق قالدی.
بئله قرارا گلدیک کی یاریمچیق قالمیش خاطیرهلر مجموعهسینین بعضی حصهلرینی سیز عزیز اوخوجولارلادا پایلاشاق. بونودا آرتیرمالیییق کی هاشم ترلانین “گوموشو پئنجک” عنوانلی خاطیرهلر کیتابینین بیرینجی جیلدینین PDF فورمتینده فایلینی درگیمیزین “کیتاب” بؤلوموندن الده ائتمک اولار. (ایشیق)
***
- دیدرگینلیک
… آذربایجان کندلرینده وضعیت داهادا آغیرلاشیردی. میللی حؤکومتین آرادان گئتمهسی کند اربابلارینین ال- قوللارینی آچمیشدی. اونلار آج قوردلار کیمی کندلره سوخولوب، کندلیلری سویماغا باشلامیشدیلار. اربابلار، میللی حؤکومتین کندلیلره کئچدیگی مالکانه بهرهسینی یئنیدن نئچه برابر آلماغا جان آتیردیلار. دؤولت ژاندارملاری یئنهده مهربان فداییلرین یئرینی توتوب، اربابلارین آرخاسیندا دایانیب، کندلیلری سویوردولار. سارابین آلانبراغوش ماحالینین اربابلاری: بهادریلر، اسکندریلر، حسینعلیخانلار، سردارخانلار، یئنهده قویون، قوزو، تویوق و س وئرگیلرینی بیر قانون کیمی کندلیلرین بوینونا قویوردولار. احوالاتی بئله گؤرهن کندلیلر جانلاریندان بئزیب، شهرلره، باشلیجا اولاراق تهرانا آخیشماغا باشلامیشدیلار. ایندیه قدهر اؤز آلین ترلری ایله اؤلکهنین اکین ایشلرینی قایدایا سالان کند زحتمکشلری، اؤز یورد- یووالارینی ترک ائتمهیه مجبور اولموشدولار…
- تهراندا
البرز سیرا داغلارینین قوینوندا یئرلش تهران شهری، بوینو چیگنینده قالمیش موفلیس دیلنچیلره اوخشاییردی. تهران، ایکی ایل بوندان اول ترک ائتدیگیم همان شهر ایدی. خیابانلاردا آخیب گئدهن انسانلار ایستکلی بیر شئیینی ایتیریمیش آداملار کیمی اویان- بویانا قاچیردیلار. اونلارین آلینلاریندا اولان قیریشیقلاردان، گؤزلریندهکی وحشتی، باخیشلاریندانایسه بیر درده مبتلا اولدوقلارینی آنلاماق اولوردو. آمما بیر تزهلیکده نظریمی جلب ائدیردی؛ اودا بیر فرومدا اولان مینیک ماشینلارینین خیابانلاردا آخیشماسیایدی. بو ماشینلار تانیدیغیم تاکسیلر کیمی دئییردیلر. سونرا اؤیرندیم کی قاجار نسلیندن اولان فخرالدوله آدلی بیر خانم نئچه یوز عدد بو تزه تاکسیلاردان ایلک دفعه اولاراق خارجدن وارد ائتمیشدیر.
۱۳۲۶- ینجی ایل ایدی. ایکی ایلدن سونرا یئنه تهران کوچهلرینده ایش آختاریردیم. فاشیزمین دونیادا یاراتدیغی موحاریبه یئنیجه قورتارمیشدی. بیر ایل ایدی دونیادا توپ، توفنگ سسی ائشیدیلمیردی. موحاریبهدن ضرر گؤرموش اؤلکهلر یئنیدن قوروجولوق ایشلرینه باشلامیشدیلار. ایراندادا باشیلجا اولاراق تهراندا قدیم دایر اولان کارخانالارین چوخو قاپیلارینی باغلامیش، صادرات و وارداتین اولمادیغیندان کسادلیق و ایشسیزلیک وجودا گلمیشدی. چؤرکچی دوکانلارینین اؤنونده صفلرین سایی گئتدیکجه آرتماقدا ایدی.
هر بیر آذربایجانلی تهرانا وارد اولان کیمی چیگنینه بیر صاندیق پرتقال آلیب، اونو دنه- دنه ساتماغا مشغول اولوردو. تهران دوغروسو اوستو آچیق بیر مزارا بنزهییردی…
- ایش آختاریشیندا
من ایش دالینجا دولانیردیم. او زامانلار تهراندا اولان “چیتسازی” کارخاناسی تازا تیکیلیب، ایشه باشلامیشدی. ائشیتدیگیمه گؤره اوردا کارگر قبول ائدیردیلر. اونا گؤرهده اؤزومو حاضیرلاییب، صاباحی گونو چیتسازی کارخاناسینا گئتدیم. اوردا منیم کیمی ایشسیز آداملارین سایی حددیندن آرتیق ایدی. بئله گؤردوکده بیر آز ال- آیاغیم سویودو، آمما چارم یوخ ایدی. مجبور اولوب دؤزمهلی اولدوم. بیر آزدان سونرا کارگرلر آراسیندا انکئت پایلادیلار؛ هامی گرهک اونو دولدورمالی ایدی. من انکئتی دولدوراندا «آنادان اولدوغون یئر» سوالینا جواب یازمالیایدیم. سیجیللیمده “باکی” یازیلمیشدی، آمما باکی سؤزونو یازماغا الیم گلمیردی. بیلردیم کی بو سؤز اونلاری ایلدیریم کیمی چالاجاق. اونا گؤره ده باکی سؤزونون یئرینی بوش قویدوم. انکئتین آلتینی امضالاییب آماده ائتدیم. ازدهام او قدهر چوخالمیشدی کی نؤوبهنین منه چاتماغینی گومان ائتمیردیم. ائله ده اولدو. او گون ساعت ۳ کیمی گؤزلهدیم. نؤوبه منه یئتیشمهدی. تصمیم توتدوم صاباح سحر تئزدن کارخانادا حاضیر اولام. ائرتهسی گون سحر تئزدن گلیب اؤزومه یئر توتدوم. گون اورتایا یاخین دفتره وارد اولدوم. دولدوردوغوم ورقهنی تقدیم ائتدیم. مسئول کارمند ورقهنی اوخویوب، باشینی قووزادی:
– نه اوچون دوغولدوغون یئرین آدینی یازمامیسان؟
او مندن جواب گؤزلهمهییب دئدی:
– سیجیللینی وئرمنه!
من ناامید اولا- اولا دئدیم:
– بویورون.
او سیجیللینی مندن آلیب ورقلهدی:
– سن کی بادکوبه ده آنادان اولوبسان. بیز ایرانلی ایشه قبول ائدیریک.
– من ده ایرانلییام. آذربایجانلی.
او قاشلارینی دویونلهییب دئدی:
– سیز مهاجرسیز.
قاپیدا دایانان مامورا ایشاره ائتدی. مامور گلیب قولومدان توتوب ائشیگه چیخارتدی. بئلهلیکله بیر دونیا اومید بسلهدیگیم آروزلاریم هاوایا دؤندو. یئنهده دوننکی موباریزه یوللاریم گؤزلریمین اؤنونده جیلوهلندی. یولومون حق اولدوغونا بیر داها ایمان گتیردیم. دوشونوردوم، نه قدهر کوروشلارین، دارالارین، محمدرضا کیمی تؤر- تؤکونتولری وارسا، ایران و آذربایجان خالقلارینا شن حیات، ریفاه ایمکانی اولمایاجاقدیر. یوللاری ایشیقلاندیران یالنیز موباریزهدیر.
یئنیدن ایش دالیسینجا گئتمکدن چکینیردیم. کسبکارلیق ایشینه نیسبتن وارد اولدوغوم اوچون، یئنهده بو ایشین دالیسینجا گئتمهلیایدیم….
- کؤهنه پالتار آل- وئرچیسی
کندلیلریمیز شهره گئتدیگیمی ائشیتدیکده منه ۵۰ تومان سرمایه وئرمیشدیلر. ائرتهسی گونو بازار گئدیب، بئیروتدان گلن ایشلنمیش کوت- شالواردان آلیب گتیردیم. من بونلاری تعمیر ائتدیریب، اوطولهییب، ساتمالیایدیم. اگر بو ماللارین زدهلری اولسایدی، روفو اولوناردی. اگر زدهلری بؤیوک اولوب، روفو ایله رفع اولماسایدی، اونلاری درز وورماقلا عیبلرینی رفع ائدردیک.
بازاردان آلدیغیم ماللارین ایچینده ساری آمریکایی بیر شالوار وار ایدی. بو شالوار چوخ آز ایشلنمیش، مؤحکم ایدی، امما بیر عیبی وار ایدی. او دا شالوارین بیر دیزی ایکی سانتیمتر حددینده جیریلمیشایدی. بو بؤیوکلوکده جیریقی روفوایله آرادان قالدیرماق دوزگون دئییلدی. او نظره توخوندوغو اوچون شالوار گرهک قاییشین آلتیندان تا دوبل اولان یئره قدهر خیاط چرخی ایله درز اولونوردو. بئلهده ائلهدیم. همان درز اولان یئردن اوطو ائدیب، قاتلانان بیر تختین اوستوندن آسیب دایانمیشدیم. بو آن دا اورتا یاشلی بیر کیشینین گؤزلری شالوارا ساتاشدی. او شالواری گؤتوروب باخدی، سونرا یئرینه قویوب گئتدی. اون دقیقهدن سونرا بیر پولیس ایله «آژدان» گئری قاییتدی. همان شالواری پولیسه نیشان وئریب دئدی:
– نئچه گون بوندان قاباق منیم ائویمی اوغرو ووروبدور. بو شالواردا اوغورلانان شئیلرین ایچینده ایدی.
آژدان منه باخیب خبر آلدی:
– بو شالواری هاردان آلیبسان؟
– بازاردان
– بو آغا دئییر منیم ائویمدن اوغورلانیب
– او سهو ائدیر. من بو شالواری بئیروتدان گلن ماللارین ایچیندن سئچیب آلمیشام.
آژدان قانع اولماییب، منی کلانترییه آپاردی. رئیسه گزارش وئردی. رئیس دئدی:
– بو شالواری هاردان آلیبسان؟
آژدانا دئدیکلریمی تکرار ائتدیم و دئدیم:
– آقای رئیس بو آغا سهو ائدیر. من اونون سهوینی ثابت ائدهرم.
– نئجه ثابت ائدهرسن؟
دئدیم:
– من بو آقادان سوال ائدیرم، آیا بو شالوارین زدهسی، عیبی واردیرمی؟
جواب وئردی:
– خیر. هئچ بیر عیبی، زدهسی یوخدور.
– اگر عیب تاپیلسا سهو ائتدیگینی بوینونا آلارسانمی؟
– آلارام.
من اوزومو رئیس کلانتریه توتوب دئدیم:
– اگر مومکون اولسا منه بیر تیغ وئرین!
رئیس میزین کشوونی آچیب کؤهنه بیر تیغ پارچاسی منه طرف اوزاتدی. من شالوارین یوخاری طرفینی تیغله یواشجا سؤکمهیه باشلادیم. شالوارین دیزینه چاتاندا بؤیوک بیر چیریق، زده گؤروندو. من اوزومو آدین بیلمهدیگیم کیشییه توتوب دئدیم:
– بس دئییردین شالوارین هئچ بیر عیبی یوخدور؟ بس بو زده نهدیر؟
کیشی اؤزونو ایتیرمیشدی. بیلمیردی نه دئسین. من اوزومو رئیسه دوتوب دئدیم:
– آقای رئیس! ایندی بو آغانین سهو ائتدیگینی ثابت ائده بیلدیممی؟
هامی بیر- بیرینین اوزونه باخیردی. من سؤزومو دوام ائدیب دئدیم:
– ایندی بو آغا منی آوارا ائدیب و بو شالوارین تعمیرینه خرج ائتدیگیم پولو دالی قایتارمالیدیر…
- یئنه تحقیر، یئنه اذیت
آذربایجان دموکرات فیرقهسینین غروبوندان سونرا ایراندا خصوصاً تهراندا سیاسی، اجتماعی وضعیت آغیر و دؤزولمز اولموشدو. فارس شوونیستلری تورکلری گؤرنده اونلاری آجی گولوشلرله قارشیلاییردیلار. آذربایجانین شهر و کندلریندن آخیب گلنلر تهرانین جنوبونو -جوادیهنی، نازیآبادی- دولدورموشدولار. باشقا دیلله دئسک آذربایجانلیلارین دیوارلاری آشاغی گلدیکده، شوونیستلرین دیوارلاری یوخاری قالخیب اوجالیردی. دربارین هاوادارلاری کؤنوللری ایستهمهدیگی آداملاری “متجاسر” آدی ایله تحقیر ائدیردیلر.
هله یوز ایل بوندان اول اورتا شرقده، میثلی اولمایان مشروطه قیامینی یارادان، آذربایجانین قهرمان اوغلو ستارخانین قالدیردیغی بایراغین آلتیندا لیاقتسیز قاجار شاهلارینین تخت- تاجینی لرزیه سالان، شیخ محمد خیابانینین آزادستان شعارینین آلتیندا آپاریلان موباریزه نتیجهسینده ایران ارتجاع حکمرانلیغینین آیاغینی بیرایل تمام آذربایجاندان کسن، ۱۳۲۴- جی ایلین ۲۱ آذرینده س. ج پیشهورینین رهبرلیکی ایله یاراتدیغی میللی حؤکومت، آزادلیغین، اصلاحاتین نه اولدوغونو نه اینکی آذربایجانا، حتی بوتون دونیایا بیلدیرن بیر قهرمان خالقین ائولادلاری، ایندی تهران شوونیستلری طرفیندن مختلیف شکیللرده تحقیرلره، اذیتلره معروض قالیردیلار.
آذربایجان نهضتیندن سونرا رضاخانین اوغلو محمدرضا آمریکادان آلدیغی غالبیت نیشانین سینهسینه تاخاراق اؤزونو اسکندرکیمی فاتح حساب ائدیردی. یالتاق مطبوعاتچیلار «آریامهر» آدینی بیر مدال کیمی شاهین یاخاسینا یاپیشدیرماغا حاضیرلاشیردیلار. دربارین دؤرهسینده قارینلارینی پی باسمیش لقب صاحیبلری، سلطنتین پایهلرینی مؤحکملتمکدهایدیلر. آمما صاباحکی باشلارینا گهلهجک قضا- قدردن خبرلری یوخ ایدی. ایران و آذربایجان خالقینین دؤزومو اولسادا، کؤهنه شاهلیق اصولونون عیبجرلیکلرینه قارشی نیفرتینی اؤز قلبینده یاشادیردی…
- شاهین ترورو
۱۳۲۷- جی ایلین بهمن آیی ایدی. داغلارین باشین قار آلمیش، اوردان آخیب گلن سازاقلار تهرانین باشینین اوستونو آلمیشدی. خیابانلاین کناریندا اکیلن، یاشیللیغینی ایتیرمیش لوت آغاجلار قیش یوخوسونا گئتمیشدی. هاوا آچیق صاف اولسادا، گونش اؤز نازیک ساری تئللری ایله تهرانداکی ایشسیز بئکار آداملاری قیزدیرا بیلمیردی. یانا- یانا دوزولموش دوکانلار آچیلیب، صاحیبلری مشتری گؤزلهیه-گؤزلهیه گؤزلرینی دویوردولر. بئله بیر مقامدا من تهرانین قزوین مئیدانیندا اؤز بساطیمی آچماقدا ایدیم. ناگهان سسی هامیییا تانیش اولان روزنامه ساتان جوان اوغلانین صداسی مئیدانین هر طرفینه یاییلماغا باشلادی:
– ترور شاه، سؤ قصد به جان اعلاحضرت همایونی. فوقالعاده.
خیاباندا حرکت ائدهنلر، دوکاندارلار اللرینده اولان ایشینی یئره قویوب، نظرلرینی فوقالعاده ساتان اوغلانا تیکمیشدیلر. هامی ایشین نه یئرده اولدوغونو بیلمک اوچون اونا طرف گئتمکدهایدیلر. بعضیلری نیگران اولسادا، بعضیلرینین گؤزلری گولوردو. فوقالعادهنین بیری ۱۰ شاهیایدی. مشتریلر ایشین نه یئرده اولماغینی، بیلمک اوچون تلهسیردیلر.
آخشام اوستو چیخان روزنامهلر بؤیوک تیترلر ایله جریانی اطرافلی صورتده آچیقلادیلار. معلوم اولدو کی شاه بؤیوک دبدبه ایله دؤرهسینده اولان اعیان- اشرافلار ایله بیرلیکده “دانشگاه افسری”یه گئتمک برنامهلری وار ایمیش. اونلار دانشگاها وارد اولاندا بیر اسلحهدن گولله آچیلیر. بو اثناده شاه سارسیلیر. همهمه دوشور. شاهین دؤورهسینده اولانلار اؤزلرینی ایتیریرلر. “رئیس کل شهربانی” سرتیپ صفاری ده شاهین بادیگاردی کیمی بو تشریفاتین ایچینده ایمیش. سرتیپ صفاری ایشی فوته وئرمیر، در حال سیلاحینی چیخاریب سو قصد ائدهنی هدفه آلیب، اؤلدورور.
سوقصد ائدهنین آدی ناصر فخرآرایی ایدی. اونون شاها آتدیغی گولله دوزگون هدفه دهیمیر. گولله شاهین یالنیز دوداغینی یارالاییر. بو خبر ایلدیریم سرعتی ایله نه اینکی ایراندا، حتی دونیانین باشقا یئرلرینده ده مهم بیر خبر کیمی یاییلیر. نئچه گوندن سونرا دربارین آرتیق قالان تیکهلرینی یئین شاعرلر ده قویروقلارینی بولایاراق شاها مداحلیق ائدیب، اورهک یاندیریردیلار:
نـاصـر فخـر آرایی
خائن وطنفـروش
خون هزار ملتو
آوردهای تو به جوش
بوتون کاسا- کوزهلری حزب تودهنین باشیندا سیندیردیلار. گویا ناصر فخرآرایی حزب تودهنین تحریکی ایله بو ترورچولوقا اقدام ائتمیشدیر. یعنی ناصر فخر آرایی بیر تودهایایمیش. آمما اونون تودهای اولماغی او دؤوراندان بیر بئله ایل کئچدیکده هلهده ثبوت اولماییبدیر. چونکی حزب تروریزمین دوشمنی ایدی. حزبین مطبوعات اورگانلاریندا دفعهلرله یازیلمیشدی کی: تروریزم هئچ بیر دویونو آچا بیلمز. ترور اولان آدامین یئرینه اوندان غدارین دا گتیره بیلرلر.
آنجاق دربارین تحریکلری دوام ائدیردی. ایکنیجی دونیا موحاریبهسیندن سونرا فعالیته باشلایان حزب توده ایندی تهلوکه قارشیسیندا قرار توتموشدو. ایندییه قدهر آزاد صورتده چیخیش ائتسهده، ایندی ایکینجی بیر دؤورانا قدم قویماقدا ایدی. دربار دمکراتیک قووهلری محو ائتمک تصمیمینی توتموشدو.
بیر گون فردوسی خیابانینین جنوبوندا بو حزبین دفترینه هجوم ائدیب، اورانی داغیدیب، قاپیسینی باغلاییب، اؤزونوده منحل اعلان ائتدیلر. دربار سئوینجیندن بیلمیردی نه ائتسین. بو بؤیوک بیر رقیبین اوستونده چالدیقی غلبه اونو مست ائتمیشدی. بعضی یالتاق روزنامهلر شاهین سوءقصددن سالم جان قورتارماسینی آللاهین، شاهین باشینین اوستونده اولان سایهسیندن بیلیردی. اصلینده ایسه آللاهی تانیمایان، خالقین ایچینده پایگاهی اولمایان غدار بیر شاهی شیشیردیردیلر…. داوامی وار


text:
بیر فوتبالچی داها اویون سیراسیندا یاشامینی ایتیردی
دونن اوینانان آماتور لیگ فوتبال اویونوندا، اویونچولاردان بیری بیر آندا یئره ییخیلدی
مکزیکده، اویون سیراسیندا بیردن یئره ییخیلان فوتبالچی رائول ریس قبل سکتهسی گئچیرهرک یاشامینی ایتیردی.
اوآخاکا ایالتینین سانتا لوسیا دل کامینو شهرینده دونن اوینانان آماتور لیگ فوتبال اویونوندا، اویونچولاردان بیری اولان رائول ریس بیر آندا یئره ییخیلدی.
میداندا اولان دیگر فوتبالچیلار کؤمک اوچون فوتبالچینین یانینا قاچارکن ساغلیق اکیبلری ده میدانا گیردی.
کنترللار نتیجهسینده ۴۵ یاشینداکی رائول ریسین، قلب سکته ندنی ایله اؤلدوگو معین ائدیلدی.
ریسین جنازهسی اتوپسی اوچون عدلی طب قورومونا گؤندریلدی. اوآخاکا ایالتی باش ساوچیلیغی حادثه ایله باغلی سوروشدورما باشلاتدی.
یولداشلاری، ریسین آسم خستهسی اولدوغونو ادعا ائتدیلر.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرک میللی تیمی لوکزامبورگو قوناق ائدیر
ایندیه دک اوینادیغی ۴ اویوندا هئچ گل یئمهدن قازانان تۆرک میللی تیمی، ۱۲ پوئنله لیدئردیر
آلوارس، ۴۵ میلیون دلار قازاندی
حرفهای بوکسدا سوپر اورتا چکینین ایکی بؤیوک ایدمانچیسی سائول کانلو آلوارس و گنادی گلوکین آمریکانین لاس وگاس شهرینده اوز اوزه گلدی


text:
`حکومتی قورماق` نتیجهلر
خبرلر [121]
- یمن-ده آتشکس داها 2 آی اوزادیلیب
- میشل عون یئنی حکومتی قورماق وظیفهسینی میقاتییه تاپشیریب
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده حکومتی قورماق فعالیتلری داوام ائدیر
- پاکیستان-دا کوالیسیون حکومتی آند ایچهرک وظیفهسینین ایجراسینا باشلاییب
- ایسراییل اجنبیلرین اؤلکهیه گیریشینه قاداغانین مدتینی اوزادیب
- یمن حکومتی مالیه بحرانی ایله موباریزه اوچون دستک ایستهییب
- یمن-ده 6200 نفر ائو-ائشیگینی ترک ائدیب
- افغان قوهلری سون 4 گونده 6 ویلایتین نظارتینی ایتیریب
- ایسراییل-ده 12 ایللیک نتانیاهو دؤنمی رسمن باشا چاتدی
- لیبی-ده یئنی حکومت وظیفهسینین ایجراسینا باشلاییب
- پ.کا.کا-نین سینجارداکی دوشرگهلری گؤرونتولهنیب
- کالین:"تورکیه-نین طرابلس حکومتینه دستکینین بوندان سونرا دا داوام ائدجک"
- "اؤلکهلریمیز آراسینداکی امکداشلیق شفاف و آچیق شکیلده داوام ائدیر"
- آلمانیا حکومتی ژوئنین 15-ده سرحدلری تام آچماغی دوشونور
- خفتره باغلی قوهلرین هلیکوپتری دوشورولوب
- خفتر میلیس لرینین هوجومو دفع ائدیلدی
- باتی اؤلکهلرینده یئنی نوع کروناویروسلا باغلی سون وضعیت
- چین-ده کرونا ویروسادان اؤلنلرین سایی 2790 نفره یوکسلیب
- لیبیا حکومتی خفتر میلیسلریندن 25-نی محو ائدیب
- طرابلس لیمانیندا وورولان گمیلر آراسیندا تورک گمیسی اولماییب


text:
بوک موشک سیستم
بوک موشکی اوچاق توتان موشک سیستمی.(روس دیلی:"Бyk"; “beech” (آغاج-فیسدیق), /bʊk/) یئردن گؤی اؤزونده اوچاق توتان سیستمدیر.شوروی اؤلکه سینده قوشولوب.روسیه بو سیستمی یئنی ائدیب . کروز موشکیلر و چوخلو اوچاقلاری توتماق اۆچون ایشلئنیر.
بو سیستم 2 کا 12 کیوب (سام-6) سیستمی یئرینه قوشولدو.بیرینجی سیستمی ناتودا قادفلای و آمریکادا سام-11 سسلئندی و گونده لیک یئنی سیستملر و یئنی موشکلر و ایشلر اونون اۆچون گورولوب.بوک ام 1 و بوک ام 2 یئنی موشکلر ایله ناتودا قریزلی سسلئنیب و آمریکادا سام-17 آدلانیر.2016 اینجی ایلده بوک ام 3 روسیه اوردوسونا وئریلیب.
قایناق[دَییشدیر]
- ^ "Big Russian flotilla led by Admiral Kuznetsov carrier heads for Syrian port". DEBKAfile. 21 August 2008. Archived from the original on 12 August 2010. Retrieved 23 March 2010.


text:
ویکیپدیا:بیلیکلیک ایله تانیشلیق
ویکیپدیا (اینگیلیسجه: Wikipedia) اینترنتده آزاد شکیلده یاییملانان، دونیانین بیر چوخ دیللرینده ویکی تکنولوژیسینین تطبیقی ایله کؤنوللو ایستیفادهچیلر طرفیندن یارادیلان بیلیکلیک. یاراندیغی دؤوردن، یعنی ۲۰۰۱-جی ایلین اوّللریندن ویکیپدیاداکی ایستیفادهچی و مقاله سایی دورمادان آرتیر، بیلیکلیک هر کئچن گون داها چوخ آدلیملیق قازانیر.
تاریخدَییشدیر
پروژهنین تاریخی ۱۹۹۹-جۇ ایلدن باشلاییر. پروژهنین باش رداکتوْرو، تشکیلاتچیسی لارری سنقر (Larri Senqer) و بوْمیس (Bomis) کوْمپانییاسینین ایجراچی دیرکتوْرو، لاییحهنی مالیهلشدیرن جیمی اۇلس (Cimmi Uels) ویکی تکنوْلوْژیسی اساسیندا آنلاین بیلیکلیک یاراتماق قرارینا گلهرک اوْنو نۇپدیا (NuPedia.com) آدلاندیردیلار.
نۇپئدیا ویرچوال بیلیکلیگی (مجازی بیلیکلیگی)، ۲۰۰۰-جی ایلین مارس آییندان فعالیته باشلادی. اینگیلیس دیلینده یارادیلمیش بۇ بیلیکلیگی ویکی-سایت حساب ائتمک اوْلمازدی. اوْنون اساسینی عالیم و مۆتخصيصلر طرفیندن مقالهلرین دقیق یوْخلانماسی تشکیل ائدیردی. نۇپدیادا مقالهلرین داخیل اوْلونماسی پروْسهسی چوْخ لنگ گئتدیگیندن اوْنون باغلانماسی حاقیندا قرار قبول ائدیلدی و ۲۰۰۳-جۆ ایلین سنتیابر آییندا باغلاندی. نۇپئدیا بیلیکلیگی باغلانارکن اوْرادا ۲۴ تاماملانمیش، ۷۴ یوْخلاما پروْسهسینده اوْلان مقاله وار ایدی.
نۇپدییا بیلیکلیگی اساسیندا یارادیلمیش ویکیپدییا آچیق بیلیکلیگی ۲۰۰۱-جی ایلین ۱۵ ژانویه تاریخینده اینترنتده فعالیت گؤسترمهیه باشلاییر. نۇپدیادان فرقلی اوْلاراق ویکیپدیادا مقالهلر کؤنوللو اینترنت ایستیفادهچیلری طرفیندن یوْخلانیلیر کی، بۇ دا بیلیکلیگین چوْخ سورعتله زنگینلشمهسینه سبب اوْلموشدور. بیلیکلیگین آدی اینگیلیس تکنیکی ترمینی اوْلان "wiki" (سایتین فعالیتینین اساسینی تشکیل ائدن تکنوْلوْژی؛ سؤز اؤزو هاوای دیلینده "تئز" دئمکدیر) و "encyclopedia" (بیلیکلیک) سؤزلریندن یارانیب.


text:
Nov 16, 2014
“صفرخان”ین خاطیرهسی بو ایلده عزیزلندی
ایشق سیته سی
هر ایل اولدوغو کیمی بوایلده آبان آیینین ۱۹ینجی گونو آذربایجان خالقینین مبارز اوغلو صفر قهرمانیان (صفرخان)ین ایتگیسینین اونایکینجی ایل دؤنومو قید ائدیلمیشدیر. بو مراسیمده بیر گروه آذربایجان شاعر، یازیچی و مدنی- اجتماعی شخصیتلری اشتراک ائتمیش و صفرخانین مزاری باشیندا اونون مقاومت سیمبولونا چئوریلن حیاتی و مبارزهسی بارهده دانیشیقلار آپارمیش، شعرلر اوخوموش و شرفلی خاطیرهسینی عزیزلهمیشدیلر.دوشنبه گونو ساعات ۱۰دان ۱۲یه قدهر صفرخانین قیزی مهین خانیمین قوناقچیلیغیایله کرج شهرینین امامزاده طاهر مزارلیغیندا قورولان بو عزیزلهمه مراسیمی صفرخانین حیات و مبارزهسی بارهده یازیلان و دئییلن خاطیرهلر مجموعهسینین چاپا حاصیرلانما خبریایله سونا چاتمیشدیر. بو کیتابین یاخین گلهجکده نشر اجازهسی ایشلرینین ایرهلی سورولمهسینی مهین خانیم آچیقلامیشدیر .


text:
معده خوراسی
معده خوراسی (زخم) — (فارسجا: زخم معده)اینسان مریضلیکری آراسیندا ان "قوجا"سی
تاریخیدَییشدیر
بو خستهلییه ایلک دفعه تخمیناً ۱۰۰ مین ایل اوّل راست گلینیب. بوندان ۴۰ مین ایل سونرا بو خستهلیک آفریقا، آوروپا و یاخین شرقده گئنیش یاییلیب. بوتون دیگر خستهلیک باکتری لری چوخ سونرا – تخمیناً ۱۰ مین اوّل یارانیب[۷]. معده خوراسی (زخم) معده نین نورمال داخیلی اؤرتویونون، باشقا سؤزله سئلیکلی قیشاسینین تاملیغینین پوزولماسیدیر. غیری-شیش منشألی معده خوراسینین یارانماسینین اساس سببی معده داخیلینده اولان تورشو-قلوی مووازینتینین پوزولماسیدیر. معدهده تورشونون (پئپسین) ایفراز ائدیلمهسی هزم پروسسی اۆچون واجیب شرطلردن بیریدیر. نورمادا ییئجئک و معده نین داخیلی مۆدافیعه ایمکانلاری تورشونون سئلیکلی قیشایا زدلییجی تأثیرینی آرادان قالدیریر. اما تورشو-قلوی ترازلیغی پوزولان حاللاردا معده نین زدهلهنمه احتیمالینی آرتیریر و.س.
سببلریدَییشدیر
آشاغیدا سادالانان فاکتورلار معده خوراسینین عمله گلمه احتیمالینی آرتیریر:
- غیری-ایستئریود آغریکسیجیلرین (آسپرین، ایبوپروفئن) قبولو
- هلیوباکتر پیلوری (ه. پیلوری) عفونتسی
- کرونیکی قاستریت
- سیقارئت چکمه
- مشروب ایچکی قبولو
- آرتان یاش
- قانین لاختالانما سیستمینده بعضی پروبلملر
علامتلریدَییشدیر
- قاریندا آغری.
- بو آغری سیزی گئجهلر یوخودان اویادا بیلر
- آنتیاسید درمانلارین قبولو و یا سود ایچمکله آغریلار کئچه بیلر
- یئمکدن ۲-۳ ساعت سونارا باشلایا بیلر
- آج قالارسینیزسا آغریلار داها کسکین اولا بیلر
- اۆرک بولانما
- قۇسما
- قانلی قوسونتو خورادان قاناخمایا دلالت ائدیر
- نجیسین قارا رنگده اولماسی خورانین قاناماسینین دیگر گؤستریجیسی اولا بیلر
- سون زامانلار چکینین آزالماسی
- عمومی ضعیفلیک
مۆعاینهلردَییشدیر
- سیزه ایلک اولاراق معده نین اندوسکوپیک مۆعاینهسی تکلیف ائدیلهجکدیر. بو مۆعاینه اۆصولو معده خوراسینین اولوب-اولماماسینی، اونون یئرلشمهسی و اؤلچوسونو دقیق معین ائتمهیه ایمکان وئریر
- حکیمینیز معده نین رونتگن مۆعاینهسینی ده تکلیف ائده بیلر. بونونلا معده خورانین وارلیغی و یئرلشمهسینی تعیین ائدیله بیلر. اما رونتگنله مؤ قایسهده اندوسکوپیک مۆعاینه داها دقیق حساب ائدیلیر.
- هلیوباکتر پیلوری عفونتسینین اولوب-اولماماسی نفس، نجیس و اندوسکوپیک مۆعاینه زامانی گؤتورولموش توخومانین هیستولوژی مۆعاینهسی ایله تعیین ائدیله بیلر
- اندوسکوپیک مۆعاینه زامانی گؤتورولموش توخومانین هیستولوژی مۆعاینهسی سرطانین اولوب-اولماماسینی دا تعیین ائتمهیه ایمکان وئریر.
حکیمه نه زامان مراجعت ائتمهلیدَییشدیر
معده خوراسی (زخم) سیزین اؤزونوزون مۆالیجه ائدجیینیز بیر خستهلیک دئییل. آنتیاسید درمانلارین قبولو سیزده آغرینی موقتی آرادان قالدیرا بیلر، اما خستهلیگی تام مۆالیجه ائتمهیهجک. اودور کی، یوخاریدا سادالانان علامتلر سیزده اولارسا حکیمینیزه مراجعت ائتمهنیز مسلههدیر. خورانین زامانیندا مۆالیجه اولونماماسی بیر چوخ جدی آغیرلاشمالارا گتیرب چیخارا بیلر.
معده خوراسینین آغیرلاشمالاریدَییشدیر
- معده قاناخماسی
- معده نین پئرفوراسییاسی، یعنی دئشیلمهسی
- خورانین مالیقنیزاسییاسی، یعنی سرطانه چئوئریلمهسی
- معده چیخاجاغیندا دارالمانین عمله گلمهسی (پیلوریک ایستئنوز)
- خورانین مدالتی وزینین باشینا پنتراسیاسی، یعنی سیرایت ائتمهسی
تراپوتیک مۆالیجهدَییشدیر
معده خوراسینین مۆالیجهسینده ایکی اساس هدف مؤوجوددور:
- باکتئرییانین (هلیوباکتر پیلوری) محو ائدیلمهسی
- معده تورشولوغونون آزالدیلماسی
هلیوباکتر پیلوری باکتئرییاسینین تاپیلماسی حاللاریندا عادتاً ایکی آنتیبیوتیکین ترکیب ایستیفاده ائدیلیر. بو زامان ان گئنیش ایستیفاده ائدیلهن آنتیبیوتیکلر بونلادیر: آموکسی سیلین، کلاریترومایسین و مئترونیدازولئ. حکیمینیز سیزه علاوه اولاراق سیتوپروتکتیو درمانلار آدلانان سوکرالفیت و میزوپروستول مصلحت گؤره بیلر. بو درمانلار سیزین معده نین سئلیکلی قیشاسینین داها تئز برپا اولونماسینا کؤمک ائدجکدیر.
جراحی مۆالیجهدَییشدیر
جراحی مۆالیجهیه گؤستریشلر آشاغیداکیلاردیر:
- اوزون تراپوتیک مۆالیجه تاریخچهسی و بو مۆالیجهلرین اثرسیز اولماسی
- داواملی پیلوریک ایستئنوز، یعنی معده چیخاجاغینین دارالماسی
- مالیقنیزاسییایا، یعنی سرطانین عمله گلمهسینه شوبهه
- اوّللر پرفوراسییا (دئشیلمه) و قاناخما کیمی آغیرلاشمالارین اولماسی
یوخاریدا سادالانان حاللاردا سیزده وارسا حکیمینیز سیزه آشاغیداکی عملیّاتلاردان بیرینی تکلیف ائده بیلر:
- سوبتوتال قاسترکتومییا – یعنی معده نین اوچدهن ایکی حیصّه سینین چیخاریلماسی. بو عملیّات نتیجهسینده معده نین اسید ترشح ائدن هوجئیرهلره مالیک حیصّه سی چیخاریلمیش اولور
- واقوتومییا – یعنی اذان اعصابین مدنی ایننرواسییا ائدن شاخهلرینین کسیلمهسی. بونونلا معده نین تورشو ایفراز ائتمه قابیلیتی آزالدیلمیش اولور. اما سون زامانلار جرراحلار بو عملیّاتدان آز ایستیفاده ائدیرلر.
ایستینادلاردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- http:// az.wikipedia.org
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Na2011وارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Mil2011وارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
St2002وارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Wang2011وارد نشدهاست
- ^ GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet 388 (10053): 1545–1602. DOI:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMID 27733282.
- ^ (October 2016) «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet 388 (10053): 1459–1544. DOI:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMID 27733281.
- ^ ان قدیم خستهلیک هانسیدیر؟. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-01-11. یوْخلانیلیب2016-09-02.


text:
فرانکفورت، ایلینوی
فرانکفورت، ایلینوی (اینگیلیسجه:Frankfort, Illinois ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۷۷۸۹ نفر ایمیش و ۳۸٫۹۹ کیلومتر موربّع ساحهسی وار و ایلینوی ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ 2016 U.S. Gazetteer Files. United States Census Bureau. یوْخلانیلیبJun 29, 2017.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
USCensusEst2016وارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Frankfort, Illinois»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فرانکفورت، ایلینوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- ألیف! لام! میم!
- ایشتە اۇ کیتاب بودور، ایچیندە شۆبهەیە یر یۇقتور. مۆتتاقیلر ایچین رهبردیر.
- مۆتتاقیلر؛ آللاها ایچتن اینانان، نامازئ تام قئلان وە وردیگیمیز رئزئقلارئ یرلی یرینجە حارجایانلاردئر.
- سانا ایندیریلنە دە سندن اؤنجە ایندیریلنلرە دە اینانئپ گۆوننلر اۇنلاردئر. اۇنلارئن آحیرتە اۇلان اینانچلارئ کسیندیر.
- راببینین (صاحیبینین) دۇغرو یۇلوندا اۇلانلار اۇنلاردئر. اومدوقلارئنئ بولاجاق اۇلانلار دا اۇنلاردئر.
- کافیرلری (آیتلری گؤرمزلیکتن گلنلری) اویارسان دا اویارماسان دا فارق أتمز؛ اۇنلار اینانئپ گۆونمزلر.
- سانکی قالبلرینی وە قولاقلارئنئ آللاە مۆهۆرلەمیش، گؤزلری دە پردەلیدیر. اۇنلارئن حاق أتتیگی بۆیۆک بیر عاذابتئر.
- کیمی اینسانلار دا “آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئرئز.” دەرلر آما اینانئپ گۆونمزلر.
- آللاها وە مۆمینلرە قارشئ اۇیون قورارلار، فاقاط فارقئندا اۇلمادان اۇیونو کندیلرینە قارشئ قورارلار.
- بونلارئن قالبلریندە حاستالئق واردئر؛ آللاە بیر حاستالئق داحا ورمیشتیر. یالان سؤیلەمەلرینە قارشئلئق حاق أتتیکلری آجئقلئ بیر عاذابتئر.
- اۇنلارا: “طابیعی دۆزنی بۇزمایئن!” دەنینجە، “بیز سادەجە دۆزنی ساغلایان کیمسەلریز.” دەرلر.
- دیققات أدین، دۆزنی بۇزانلار اۇنلاردئر آما فارقئندا اۇلمازلار.
- اۇنلارا: “آللاها، دیگر اینسانلارئن گۆوندیگی گیبی گۆونین.” دەنینجە: “اۇ عاقئلسئزلارئن گۆوندیگی گیبی می گۆونەجگیز؟” دەرلر. دیققات أدین، آصئل عاقئلسئزلار اۇنلاردئر آما بیلمزلر.
- آللاها اینانئپ گۆوننلرلە یۆز یۆزە گلینجە، ” بیز اۇنا اینانئپ گۆونیریز.” دەرلر. شەیطانلارئیلا باش باشا قالئنجا، “اینانئن بیز سیزین یانئنئزدایئز، اۇنلارا سادەجە گؤز یومویۇروز!” دەرلر.
- تاشقئنلئقلارئ ایچیندە بۇجالایئپ دورورلارکن اۇنلارا فئرصات ورەرک گؤز یومان آللاەتئر.
- اۇنلار، دۇغرویو (هیدایتی) وریپ یانلئشئ (دالالتی) آلانلاردئر. دۇغرو یۇلدا اۇلمادان یاپتئقلارئ تیجارت قازانچ گتیرمز.
- طئبقئ بیر مشعالە یاقماق ایستەین کیشییە بنزەرلر. مشعالە چەورەسینی آیدئنلاتئنجا سانکی آللاە، گؤزلرینی کؤر أتمیش وە اۇنلارئ قارانلئقلار ایچیندە بئراقمئش دا بیر شەی گؤرەمز حالە گلمیشلردیر.
- ساغئر، دیلسیز وە کؤر کسیلیرلر؛ آرتئق گری دؤنمزلر.
- قارانلئقلارئن هر یانئ قاپلادئغئ، گؤگۆن گۆرلەدیگی وە شیمشکلرین چاقتئغئ بیر یردە، بارداقتان بۇشانئرجاسئنا یاغمورا توتولموش بیر کیمسەیە دە بنزەرلر؛ شیددتلی گۆرۆلتۆدن اؤلەجکلری قۇرقوسویلا پارماقلارئنئ قولاقلارئنا تئقارلار. اۇ کافیرلری چەورەلەین هر شەیی بیلن آللاەتئر.
- اۇ شیمشک (قورئان نورو)، گؤزلرینی سؤکۆپ چئقاراجاق گیبی اۇلور. نە زامان اؤنلرینی آیدئنلاتسا یۆرۆرلر، گؤزلرینی قاماشتئرئنجا دا قالاقالئرلار. آللاە جزالاندئرمایئ ترجیح أتسەیدی، اۇنلارئ تۆمۆیلە کؤر وە ساغئر أدردی. آما هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیان آللاەتئر.
- أی اینسانلار، سیزی وە سیزدن اؤنجەکیلری یاراتان راببینیزە (صاحیبینیزە) قول اۇلون کی کندینیزی قۇرویاسئنئز.
- سیزین ایچین یریۆزۆنۆ دایالئ دؤشەلی، گؤگۆ دە بینا گیبی یاپئلاندئران اۇدور. گؤکتن سو ایندیریر دە اۇنونلا اۇلوشان اۆرۆنلردن سیزە ییەجک چئقارئر. اؤیلەیسە بیلە بیلە، آللاها بنزەر نیتەلیکتە وارلئقلار اویدورمایئن.
- قولوموزا (موحاممدە) پارچا پارچا ایندیردیگیمیز شەیدن شۆبهەنیز وارسا آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوغونوز اولو کیشیلرینیزە یالوارئن دا اۇنداکینە دنک بیر سورە گتیرین! ایددیعانئزدا حاقلئ ایسنیز یاپارسئنئز!
- بونو یاپمازسانئز کی آصلا یاپامازسئنئز، اۇ زامان توتوشتوروجوسو اینسانلار وە تاشلار اۇلان اۇ آتشە قارشئ کندینیزی قۇرویون! اۇراسئ، کافیرلر ایچین حاضئرلانمئشتئر.
- اینانان وە ایی ایشلر یاپانلارا مۆژدە ور: ایچیندن ائرماقلار آقان باحچەلر اۇنلار ایچیندیر. کندیلرینە حانگی اۆرۆندن سونولسا؛ “بو بیزە داحا اؤنجە دە سونولموشتو.” دەرلر، آما اۇنلارا اۇنون بیر بنزەری وریلیر. اۇرادا قوصورسوز حالە گتیریلمیش أشلری دە اۇلور وە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالئرلار.
- آللاە هیچبیر شەیی اؤرنک ورمکتن چکینمز، بیر سیوریسینک دە، داحا اۆستۆ دە اۇلابیلیر. آللاها گۆوننلر بیلیرلر کی اۇ، صاحیبی (راببی) طارافئندان وریلمیش دۇغرو اؤرنکتیر. کافیرلر ایسە شؤیلە دەرلر: “نە یاعنی، آللاە بؤیلە بیر اؤرنکلە نەیی آماچلامئش اۇلابیلیر!” بو یۇللا آللاە، بیرچۇغونون ساپئتتئغئنا قارار وردیکلری سادەجە (فاسئقلار) یۇلدان چئقمئش اۇلانلاردئر.
- فاسئقلار، آللاها وردیکلری سؤزۆن کسینلشمەسیندن سۇنرا آللاهئن بیرلشتیریلمەسینی أمرەتتیگینی آیئراراق وە طابیعی دۆزنی بۇزاراق سؤزلریندن جایانلاردئر. ضارار أدنلر ایشتە اۇنلاردئر.
- آللاها قارشئ ناسئل اییلیک بیلمز اۇلورسونوز! جانسئز حالدەیدینیز، سیزە جانئ اۇ وردی! سۇنرا سیزی جانسئز حالە گتیرەجک وە ینیدن جان ورەجکتیر. سۇنرا اۇنون حوضورونا چئقارئلاجاقسئنئز.
- یرین ایچیندە اۇلان هر شەیی سیزین ایچین یاراتان اۇدور. سۇنرا گؤگە یؤنلمیش وە اۇنلارئ یدی گؤک اۇلاراق دۆزنلەمیشتیر. هر شەیی بیلن اۇدور.
- راببین (صاحیبین) بیر گۆن ملکلرە: “یریۆزۆندە بیر موحالیف وارلئق یاراتئیۇروم.” دەدی. ملکلر: “اۇرادا طابیعی دۆزنی بۇزاجاق وە قان دؤکەجک بیر وارلئق مئ یاراتئیۇرسون؟ آما سن یاپتئغئنئ گۆزل یاپارسئن، سانا ایچتن بۇیون أگمەمیز بونداندئر. سندن دۇلایئ اۇنو دگرلی سایارئز،” دەدیلر. آللاە: “بن سیزین بیلمەدیکلرینیزی بیلیریم!” دەدی.
- آدمە هر وارلئغئن ایسمینی (نەیە یارادئغئنئ) اؤگرتتی، سۇنرا اۇنلارئ ملکلرە گؤستردی: “ایددیعانئزدا حاقلئیسانئز بانا شونلارئن ایسیملرینی سؤیلەیین!” دەدی.
- ملکلر: “بیز سانا ایچتن بۇیون أگریز، بیزدە سنین اؤگرتتیگین دئشئندا بیلگی اۇلماز. هر شەیی بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلان سنسین.” دەدیلر.
- بونون اۆزرینە آللاە: “آدم! ملکلرە شونلارئن ایسیملرینی (نەیە یارادئقلارئنئ) سؤیلە!” دەدی. آدم اۇنلارا اۇ ایسیملری سؤیلەیینجە: “سیزە دەمەمیش مییدیم، بن گؤکلرین وە یرین غایبئنئ (گیزلیسینی، ساقلئسئنئ) بیلیریم. نەیی آچئغا ووردوغونوزو، ایچینیزدە نەیی ساقلادئغئنئزئ دا بیلیریم.” دەدی.
- ملکلرە: “آدمە سجدە أدین!” دەدیگیمیزدە همن سجدەیە قاپاندئلار آما ایبلیس اؤیلە یاپمادئ، بۆیۆکلنەرک دیرندی وە کافیرلردن اۇلدو.
- دەدیک کی: “آدم! سن أشینلە بیرلیکتە شو باحچەیە یرلش، بگندیگینیز یردن چکینمەدن یەیین، آما شو آغاجا یاقلاشمایئن، یۇقسا یانلئش یاپانلاردان اۇلورسونوز.”
- سۇنرا شەیطان، اۇ آغاچ یۆزۆندن آیاقلارئنئ قایدئردئ وە بولوندوقلارئ یردن چئقاردئ. اۇنلارا شؤیلە دەدیک: “اینین اۇرادان! بیرینیز دیگرینین حاققئنا گؤز دیکەجک. سیزین ایچین بو تۇپراقلاردا یرلشەجک یر وە بیر سۆرەیە قادار گچینەجگینیز شەیلر بولوناجاقتئر.”
- آدم راببیندن (صاحیبیندن) اویارئلار آلدئ (وە تەوبە أتتی). صاحیبی (راببی) دە تەوبەسینی قابول أتتی. دؤنۆش یاپانئ (تەوبە أدنی) قابول أدن، ایکرامئ بۇل اۇلان اۇدور.
- اۇنلارا: “اۇرادان حپ بیرلیکتە اینین! طارافئمدان سیزە بیر رهبر گلیرسە، رهبریمە اویانلاردا نە قۇرقو اۇلور نە دە اۆزۆنتۆ چکرلر.” دەدیک.
- یالان سؤیلەیەرک آیتلریمیزی گؤرمزلیکتن گلنلر ایسە جهننم آهالیسیدیر. اۇنلار اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
- أی ایسرائیل اۇغوللارئ! سیزە أتتیگیم اییلیکلری عاقلئنئزدان چئقارمایئن. بانا وردیگینیز سؤزۆ یرینە گتیرین کی بن دە سیزە وردیگیم سؤزۆ یرینە گتیرەییم. یالنئز بندن قۇرقون.
- سیزین یانئنئزدا اۇلانئ (تەوراتئ) اۇنایلایئجئ اۇلاراق ایندیردیگیمە (قورئانا) اینانئن. اۇنو گؤرمزلیکتن گلنلرین ایلکی اۇلمایئن! آیتلریمی گچیجی بیر بدلە قارشئلئق ساتمایئن! یالنئز بندن چکینەرک کندینیزی قۇرویون!
- بیلە بیلە حاققئ، باطئل قئلئغئنا بۆرۆمەیین وە حاققئ گیزلەمەیین!
- نامازئ تام قئلئن، زکاتئ ورین؛ رۆکوع أدنلرلە بیرلیکتە رۆکوع أدین!
- اینسانلارا ایی اۇلمایئ أمرەدیپ کندینیزی اونوتویۇرسونوز، اؤیلە می؟ بیر دە کیتابئ اۇقویۇرسونوز. هیچ عاقلئنئزئ قوللانماز مئسئنئز؟
- صابئرلئ داوراناراق وە ناماز قئلاراق یاردئم ایستەیین. بو، آللاها سایغئسئ اۇلانلاردان باشقاسئنا آغئر گلیر.
- سایغئلئ اۇلانلار، صاحیبییلە (راببییلە) یۆزلشەجکلرینی وە اۇنون حوضورونا چئقارئلاجاقلارئنئ آنلایانلاردئر.
- أی ایسرائیل اۇغوللارئ! سیزە أتتیگیم اییلیکلری وە واقتییلە سیزی چاغداشلارئنئزا ترجیح أتتیگیمی عاقلئنئزدان چئقارمایئن.
- اؤیلە بیر گۆندن چکینیپ قۇرونون کی، اۇ گۆن کیمسە کیمسەنین یرینە جزا چکمەیەجک، کیمسەدن شفاعات قابول أدیلمەیەجک، کیمسەدن فیدیە آلئنمایاجاق وە کیمسەیە یاردئم أدیلمەیەجکتیر.
- سیزی آلی فیرعاووندان قورتارمئشتئق. سیزە أن آغئر جزایئ ورمەیە چالئشئیۇر، اۇغوللارئنئزئ اؤلدۆرۆیۇر، قادئنلارئنئزئ ایسە ساغ بئراقماق ایستییۇرلاردئ. ایشین ایچیندە، راببینیز (صاحیبینیز) اۇلاراق یاپتئغئم بۆیۆک بیر ایمتیحان واردئ.
- بیر گۆن دنیزی ایکییە آیئرئپ سیزی قورتاردئق، آلی فیرعاوونئ دا گؤزۆنۆزۆن اؤنۆندە بۇغدوق.


text:
صاداقا، أکۇنۇمینین اۇلمازسا اۇلمازئدئر. ایحتیاجلارئ قارشئلاماقلا قالماز، دئشا ایتیلنلری ینیدن أکۇنۇمییە قازاندئرئر. ساغلادئغئ گۆون وە تاطمین اۇرتامئ ایلە دە گلیشمەنین وە بۆیۆمەنین اؤنۆنۆ آچار. بو یۆزدن فائیضی یاساقلایان آیتلردە حپ زکات وە صاداقا وورغوسو یاپئلئر.
صاداقا، ایحتیاجلئلارا یاپئلان قارشئلئقسئز یاردئمدئر. فائیض ایسە ایحتیاجلیلارا وریلن بۇرچتان ألدە أدیلن گلیردیر. ایحتیاجئ اۇلمایان، فائیضلی بۇرچ آلماز. صاداقا، ایحتیاجلئلارئ وە سۇسیال یاپئیئ راحاتلاتئر. فائیض ایسە ایحتیاجلئلارئ داحا کؤتۆ دوروما سۇقار وە سۇسیال یاپئیئ بۇزار.
صاداقا دەیینجە عاقلا ایلک گلن، فاقیرلرە یاپئلان یاردئمدئر. بو کلیمە گلەنگیمیزدە، داحا چۇق دیلنجیلرە یاپئلان باسیط یاردئملار ایچین قوللانئلئر. حالبوکی فاقیرلر، صاداقانئن سکیز حارجاما قالمیندن سادەجە بیرینی اۇلوشتورور. صاداقا آصلئندا “دەولتین آلدئغئ ورگی” آنلامئندادئر.
آللاە تعالا، دەولتین باشئ اۇلان نبیمیزە شؤیلە أمرەتمیشتیر:
خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿۱۰۳﴾ (سورة التوبة)
ماللارئندان صاداقا آل! بؤیلەجە اۇنلارئ آرئندئرمئش وە گلیشتیرمیش اۇلورسون. اۇنلارا سۆرکلی دستک اۇل، سنین دستگین اۇنلارئ راحاتلاتئر. هر شەیی دینلەین وە بیلن آللاەتئر. (تەوبە سورەسی؛ 103)
بو آیتین اؤنجەسیندە وە سۇنراسئندا صامیمی مۆسلۆمانلاردان سؤز أدیلدیگی گیبی نبیمیزە سۆرکلی توزاق قوران مۆنافئقلاردان وە کافیرلردن دە سؤز أدیلمیشتیر. اۇنلاردان آلئناجاق صاداقا، سادەجە دەولتە صاداقاتلرینین گؤسترگەسی اۇلور. وریلەجک دستکلە راحاتلار وە کندیلرینی گلیشتیرمە فئرصاتئ بولورلار.
سۇنوچ اۇلاراق بو آیتتە سؤزۆ أدیلن صاداقا، دەولتین آلدئغئ ورگیدیر؛ مۆسلۆماندان نە آلئنئرسا غایرئ مۆسلیمدن دە اۇ آلئنئر.
صاداقا وە کرەدی
کرەدی، فائیضلی بۇرچتور. ایحتیاجئ همن قارشئلادئغئ ایچین جاذیب گلیر. آما اؤدەمە، چۇغو زامان واقتیندە یاپئلاماز وە ینی کرەدییە ایحتیاج دویولور. هر دؤنگۆدە آرتان بۇرچ یۆزۆندن کرەدی آلانلار، قئسا سۆرەدە أللریندە اۇلانئ دا قایبەدر وە أکۇنۇمینین دئشئنا ایتیلیرلر.
أسکیدن پارا آلتئن وە گۆمۆشتن اۆرتیلیر، آغئرلئق وە عایارئنا گؤرە ایشلم گؤرۆردۆ. میقدارئ سئنئرلئ اۇلدوغو ایچین بۇرچ ورمە ایمکانلارئ دا سئنئرلئ ایدی. بیرقاچ عاصئردان بریدیر پارا، کاغئدا دؤنۆشتۆرۆلدۆ وە اۆزرینە یازئلان دگرلە دۇلاشئما چئقارئلدئ.
عاینئ بۆیۆکلۆکتەکی ایکی کاغئدتان بیرینە 1 دۇلار، ایکینجیسینە 100 دۇلار یازئنجا، ایکینجیسی بیرینجینین یۆز قاتئ دگرلە ایشلم گؤرمکتەدیر. بونونلا دا یتینیلمەدی، صئرف قایئدلاردا اۇلان وە حسابتان حسابا ناقیل ایلە قوللانئلان حایالی پارالار اۆرتیلدی.
آرتئق بیلگیسایار أکرانئنا عیلاوە أدیلن صئفئرلارلا اینانئلماز بۆیۆکلۆگە اولاشتئرئلان پارالار، فائیضلی اۇلاراق پیاسایا سۆرۆلمکتە وە بۆتۆن دۆنیا سؤمۆرۆلمکتەدیر. بو یۇللا، اؤنجە کۆچۆک ایشلتمەلر، سۇنرا اۇرتا اؤلچکلی ایش یرلری چالئشاماز حالە گتیریلدی؛ آرقاسئندان بۆیۆک ایشلتمەلر وە دەولتلر، پارا بابالارئنئن کۇنترۇلۆنە سۇقولدولار.
پارا بابالارئ، سئقئنتئیا گیرمەدن بۆتۆن قایناقلارا حاکیم اۇلدولار. قایناقلارئ اینصافسئزجا تۆکتیرلرکن اۇنلارئن آصئل صاحیبلرینی یۇق أتمکتن دە ذەوق آلئیۇرلار. ایستاتیستیکلرە گؤرە تۆرکیە، آمەریکا، چین، روسیا وە اینگیلترە داحیل، بۆتۆن دەولتلر وە همن هر عائیلە بۇرچلو دورومدادئر. بونلار، ایستەدیکلری اۆلکەیی باتئرماقتا وە یؤنتیملرینی دگیشتیرمکتەدیرلر.
بونلارئن سالطاناتئنا سۇن ورمەنین اۇلمازسا اۇلمازئ، فائیضە گچیت ورمەمکتیر.
“فائیض“، آللاهئن بۆتۆن ألچیلرینین تبلیغ أتتیگی تمل یاساقلارداندئر.
شو آیتلر یاهودیلرلە ایلگیلیدیر:
فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَبِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيرًا ﴿۱۶۰﴾ وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ﴿۱۶۱﴾ (سورة النساء)
یاهودیلرین یانلئش توتوم وە داورانئشلارئ سببییلە اۇنلارا حلال قئلئنمئش تمیز شەیلری حارام قئلدئق. چۆنکۆ اۇنلار، بیرچۇق کیمسەیی آللاهئن یۇلوندان أنگللـەرلر. کندیلرینە یاساق أدیلدیگی حالدە، فائیض آلئرلار وە اینسانلارئن ماللارئنئ گرچک دئشئ (باطئل) یۇللارلا یەرلر. اۇنلارئن کافیر اۇلانلارئنا آجئقلئ بیر عاذاب حاضئرلامئشئزدئر. (نیسا سورەسی؛ 160-161)
شو آیت دە، فائیضین کؤتۆلۆگۆنە آما زکاتئن أکۇنۇمییی گلیشتیردیگینە وورغو یاپار:
وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ ﴿۳۹﴾ (سورة الروم)
اینسانلارئن ماللارئ ایچیندە آرتسئن دییە وردیگینیز فائیضلی بۇرچ، آللاهئن یانئندا آرتماز. آللاهئن رئضاسئنئ ایستەیەرک وردیگینیز زکاتا گلینجە؛ ماللارئنئ قات قات آرتئرانلار زکات ورنلردیر. (روم سورەسی؛ 39)
“اینسانلارئن ماللارئ ایچیندە آرتسئن دییە وردیگینیز فائیضلی بۇرچ…” ایفادەسی، بو بۇرجون مالئ اۇلانا وریلدیگینی گؤستریر. چۆنکۆ گری اؤدنەجگی گارانتی أدیلمەدن فائیضلی بۇرچ وریلمز.
فائیضجیلرین ایستیثمار أتتیگی کیشی وە قورولوشلار دا “صاداقا یۇلویلا”، اۇنلارئن ألیندن قورتارئلمالئدئر.
آشاغئدا گؤرۆلەجگی گیبی “صاداقا“، أکۇنۇمینین اۇلمازسا اۇلمازئدئر. ایحتیاجلارئ قارشئلاماقلا قالماز، دئشا ایتیلنلری ینیدن أکۇنۇمییە قازاندئرئر. ساغلادئغئ گۆون وە تاطمین اۇرتامئ ایلە دە گلیشمەنین وە بۆیۆمەنین اؤنۆنۆ آچار. بو یۆزدن فائیضی یاساقلایان آیتلردە حپ “زکات وە صاداقا” وورغوسو یاپئلئر.
شو آیتلرە دیققاتلە باقالئم:
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۲۷۴﴾ لَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿۲۷۵﴾ يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ ﴿۲۷۶﴾ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۲۷۷﴾ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴿۲۷۸﴾ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ ﴿۲۷۹﴾ وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿۲۸۰﴾ (سورة البقرة)
« ماللارئنئ گجە گۆندۆز، گیزلی وە آچئق حایرا حارجایانلارئن اؤدۆلۆ، کندی راببی قاتئندادئر. اۇنلارئن اۆزریندە بیر قۇرقو اۇلماز، اۆزۆنتۆ دە چکمزلر.
فائیض ییەنلر ایسە، شەیطانئن عاقلئنئ چلدیگی کیمسەنین داورانئشئندان فارقلئ بیر داورانئش گؤسترمزلر. بو اۇنلارئن “آلئم ساتئم، طئبقئ فائیضلی ایشلم گیبیدیر.” دەمەلری یۆزۆندندیر. آللاە، آلئم ساتئمئ حلال، فائیضلی ایشلمی حارام قئلمئشتئر. کیمە راببیندن بیر اؤگۆت اولاشئر دا فائیض آلمایئ بئراقئرسا، اؤنجەدن آلدئقلارئ کندینە قالئر. اۇنون ایشی آللاها عائیدتیر. کیم دە دوام أدرسە، اۇنلار جهننم آهالیسیدیر، اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
آللاە، فائیضلی ایشلری دارالتئر؛ صاداقالارئ آرتئرئر. آللاە، آیتلری گؤرمزلیک أدن سوچلولارئن هیچبیرینی سەومز.
اینانئپ گۆونن، ایی ایشلر یاپان، نامازئ دۆزگۆن وە سۆرکلی قئلان وە زکاتئ ورنلر، راببی قاتئندا اؤدۆلۆ حاق أدرلر. اۇنلارئن اۆزریندە بیر قۇرقو اۇلماز، اۆزۆنتۆ دە چکمزلر.
أی اینانئپ گۆوننلر، آللاەتان چکینەرک قۇرونون! اۇنا گرچکتن گۆونییۇرسانئز، قالان فائیض آلاجاقلارئنئزدان وازگچین!
أگر وازگچمزسنیز، آللاە وە ألچیسی طارافئندان آچئلمئش بیر ساواشئن ایچیندە اۇلدوغونوزو بیلین. تەوبە أدرسنیز (حاطانئزدان تام اۇلاراق دؤنرسنیز)، آنا ماللارئنئز سیزیندیر؛ بؤیلەجە نە حاقسئزلئق أدرسینیز، نە دە حاقسئزلئغا اوغرارسئنئز.
بۇرچلو دارلئق ایچیندە ایسە، راحاتا چئقئنجایا قادار بکلەمک گرکیر. آلاجاغئنئزئ صاداقایا (زکاتا) سایمانئز، سیزین ایچین داحا حایئرلئدئر. بونو بیر بیلسەیدینیز. »
(باقارا سورەسی؛ 280-274)
آیتلرین بو دنلی آغئر ایفادەلر تاشئماسئ بۇشونا دگیلدیر. چۆنکۆ بۇرچ ورمک، أکۇنۇمیک فاعالیەت دگیلدیر. أکۇنۇمیک فاعالیەت، آلئنان بۇرجون قوللانئلماسئیلا باشلار. بو فاعالیەتین، بۇرچلانما سۆرەسی ایچیندە سۇنوچلانماسئ گارانتی أدیلەمەیەجگی گیبی کارلا سۇنوچلانماسئ دا گارانتی أدیلەمز. بۇرچتان ألدە أدیلەجک گلیر، تۆم سیستمی بۇزان حاقسئز قازانچ اۇلور.
آرتانئن بیر قئسمئنئ ورمک
اینسان مالئ چۇق سەور. بو یۆزدن قورئان، بیریکتیرمەیی دگیل؛ اینفاقئ أمرەدر. عارابچادا تۆنلە “نافاق” (النَّفَق)؛ بیر شەیی تۆنلدن گچیرمەیە “اینفاق” (إنفاق) دەنیر.
قان، ناسئل دامارلاردان گچیپ وۆجودا یایئلئرسا، گلیر وە ثروت دە “اینفاق یۇلویلا”، یاعنی “حارجاما کاناللارئیلا” توُپلوما یایئلئر.
نبیمیزە سۇرولان بیر سۇرو اۆزرینە شو آیت اینمیشتیر:
… وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ﴿۲۱۹﴾ (سورة البقرة)
سانا، نەیی اینفاق أدەجکلرینی سۇرویۇرلار. دە کی: “آرتانئ!” آللاە، آیتلرینی سیزە بؤیلە آچئقلار کی دۆشۆنەسینیز. (باقارا سورەسی؛ 219)
“آرتانئ (عافو = العَفو)” سؤزۆ، ایکی آنلاما گلیر: بیری “تمل ایحتیاجتان آرتان”؛ دیگری “چۇغالاندئر”.
کیشینین أوی، أو أشیاسئ، کندینین وە باقماقلا سۇروملو اۇلدوغو کیشیلرین ییەجگی، بینەجگی، ایش یری، آراچ وە گرچلر وس. اۇنون تمل ایحتیاجلارئدئر. بونلاردان صاداقا آلئناماز.
“عافو = العَفو” سؤزۆ شو آیتتە، مالئن چۇغالماسئ یاعنی زنگینلشمە آنلامئندادئر:
ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿۹۵﴾ (سورة الأعراف)
سۇنرا باشلارئنداکی سئقئنتئلارئ گیدریر، یرینە گۆزل شەیلر وریریز. سۇنوندا زنگینلشیرلر (عَفَوا) وە شؤیلە دەرلر: “یاشادئغئمئز باسقئ وە سئقئنتئلارئ آتالارئمئز دا یاشامئش.” اۇنلارئ بکلەمەدیکلری بیر آندا یاقالارئز؛ فارقئنا بیلە وارامازلار. (آعراف سورەسی؛ 95)
بو آیتە گؤرە، تمل ایحتیاجلارئندان فاضلا مالئ اۇلمایان کیشیدن ورگی آلئناماز. ماعاش، اۆجرتلر، أو، اۇتۇمۇبیل، دۆککان، فابریکا گیبی شەیلر “ورگیدن موعاف” اۇلور.
آللاە تعالا، ایحتیاجتان آرتان هر شەیی ایستەمز. آما اؤیلە بیر سیستم قۇیموشتور کی، آرتان مالئن بللی بیر قئسمئنئ ورنی، تامامئنئ ورمیش گیبی قابول أدر.
شو آیتە گؤرە یاپئلان بیر اییلیگە أن آز اوُن قاتئ قارشئلئق وریلیر:
مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿۱۶۰﴾ (سورة الأنعام)
کیم بیر اییلیکلە گلیرسە اۇنا، اۇنون اۇن قاتئ وریلیر. کیم دە بیر کؤتۆلۆکلە گلیرسە سادەجە بیر قاتئ ایلە جزالاندئرئلئر. کیمسەیە حاقسئزلئق یاپئلماز. (أنعام سورەسی؛ 160)
بونا گؤرە 1000 لیراسئ اۇلان کیشی، اۇنون 100 لیراسئنئ صاداقا اۇلاراق وریرسە، تامامئنئ ورمیش اۇلاجاغئندان اۇندان داحا فاضلاسئ ایستنمز. بوگۆن ایش عالمینی بونالتان ورگیلرین چۇق بۆیۆک بیر بؤلۆمۆ بو سیستمدە یۇقتور.
تارئم اۆرۆنلریندن صاداقا
آللاە تعالا تارئم اۆرۆنلری ایلە ایلگیلی اۇلاراق شؤیلە دەمیشتیر:
وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ﴿۱۴۱﴾ (سورة الأنعام)
چارداقلئ، چارداقسئز باحچەلری، یەمەسی فارقلئ حورمالارئ وە أکینلری، بیربیرینە بنزەین وە بنزەمەین زەیتینلری وە نارلارئ وار أدن “اۇدور”. بونلار اۆرۆن ورینجە اۆرۆنلریندن یەیین. حاصاد گۆنۆندە دە حاققئنئ ورین. ساوورغانلئق یاپمایئن. “اۇ”، ساوورغانلارئ سەومز. (أنعام سورەسی؛ 141)