text:
کنیا
کنیا و یا رسمی آدی کنیا جومهوریتی ساحلینده یئرلشهن شرقی آفریقا اؤلکهسی. .
ایچیندهکیلر
جوغرافییاسی[دَییشدیر]
گونئیدان تانزانیا، غربدن اوقاندا، قوزئی-غربدن سودان، قوزئیندا اتیوپی، قوزئی-شرقینده سومالی ایله همسرحددیر. باشکندی نایروبی شهریدیر.
قوروقلار[دَییشدیر]
تاریخی[دَییشدیر]
بیر چوْخ عالیملرین مولاهیزهلرینه گؤره کنیا اراضیسی ایلک اینسان مسکهنلریندن بیریدیر. اؤلکهنین شرقینده یئرلشهن رودولف گؤلو ساحللرینده ۳ میلیون ایل بوندان اول یاشامیش قدیم اینسانین قالیقلاری و امک آلتلری آشکار ائدیلمیشدیر. سوْنرالار کنیا اراضیسینده ایندیکی اتیوپی ایرقینین علامتلرینه یاخین اوْلان اینسانلار مسکونلاشمیشلار. بورادا، بیرده کویسان (ایندیکی گونئی آفریقا) ایرق تیپینه عایید ائدیلهن طایفهلار دا یاشامیشلار. سوْنرالار بۇ اراضییه غربدن ایندیکی پوکومو، میجیکئندا و سیاخیلیلرین اجدادلاری اوْلان بانتو دیللی زنجی منشألی طایفهلار گلمیشلر. ۷-جی-۸-جی عصرلرده سواخیلیلر کنیا ساحللرینده بیر چوْخ تیجارت مرکزلرینین (لامو، ماندا، پاتئ، مالیندی، مومباسا و س) اساسینی قویدولار. تدریجهن بۇ شهرلر آفریقانین داخیلی رایونلاری ایله هیندوستان و اربیستان آراسیندا واسطهچیلیک ائدن لیمان شهرلرینه شئوریلدیلر. بۇ لیمانلار واسطهسیله آفریقادان دمیر، قیزیل، فیل سومویو، گرگهدان بوینوزو، قوللار داشینیر، آفریقایا دیگر اراضیلردن مئتال سلاحلار، سنتکارلیق محصوللاری و پارچا گتیریردیلر. ۱۴۹۸-جی ایلده واسکو دا قامانین باشچیلیغی ایله هیندوستانا دنیز یولو آختاران پورتوقال اکسپدیسیاسی کنیا ساحللرینه گلدی. ۱۶-جی عصرین اوللرینده پورتوقالییالیلار هیندوستانا دنیز سفرلری زامانی آرالیق منطقه کیمی ایستیفاده ائتمک اوچون کنیانین دنیز ساحللرینده یئرلشهن بیر چوْخ لیمان شهرلرینی اله کئچیردیلر. لاکین ۱۷-جی عصرین اورتالاریندا عومان سولتانلیغینین حؤکمدارلاری پورتوقالییالیلاری کنیادان قووماغا باشلادیلار. ۱۶۹۹-جو ایلده عومان ایمامی سلطان ابن سئیف مومباسونو توتاراق پورتوقالییالیلاری کنیانین بوتون ساحل اراضیلریندن قوودولار. عومان حاکملری عرب منشألی اوْلدوقلارینی ادعا ائدن یئرلی ساکینلردن کنیانی ایداره ائتمک اوچون اؤز جانیشینلرینی تعیین ائتدی. ۱۹-جو عصرین اوللرینده قول تیجارتی کنیا ایقتیصادیارینین اساسینی تشکیل ائدیردی. اربیستانین قول تاجیرلرینین آفریقادا یئرلشهن وانقا دؤولتینه گئدن اساس تیجارت یوللاریندان بیری ده مومباسا لیمانیندان کئچیردی. ائله همین دؤورده مومباسادا سواخیلی منشألی مازروی سولالهسی زانزیبار سولتانلیغیندان آیریلاراق شرقی آفریقانین بوتون ساحللرینده اؤز حاکمیتینی برقرار ائتمهیه چالیشیردی. ۱۸۲۴-جو ایلده مازروی سولالهسی مومباسا اوزرینده بؤیوک بریتانیانین پروتئکتوراتلیغینی قبول ائتدی. لاکین بۇ اونلارا کؤمک ائتمهدی. ۱۸۲۸-جی ایلده زانزیبار سلطانی مومباسایا حربی دونانما گؤندردی و مازرویلرین قوْشونلارینی مغلوب ائتدی. محاربه ۱۸۳۷-جی ایلدک داوام ائتدی و زانزیبار سلطانینین قلبهسی ایله نتیجهلهندی. مازروی عائلهسینین بوتون عضولری قول کیمی عومانا گؤندریلدی. ۱۸۴۶-جی ایلدهن باشلایاراق اولجه کنیانین دنیزکناری اراضیلرینده، سوْنرالار ایسه اؤلکهلرین داخیلی رایونلاریندا دا خریستیان میسسیونئرلر گؤرونمهیه باشلادی. ۱۸۷۰-جی ایلدهن باشلایاراق شرقی آفریقا آوروپا دؤولتلری، خصوصیله بؤیوک بریتانیا و آلمانیا آراسیندا موباریزه میدانینا چئوریلدی. ۱۸۸۶-جی ایلده شرقی آفریقانین بؤلوشدورولمهسینه دایر طرفلر آراسیندا باغلانمیش راضیلاشمایا اساساً ایندیکی کنیا اراضیسی بؤیوک بریتانیانین تأثیری آلتینا دوشدو. ۱۸۹۰-جی ایلده بؤیوک بریتانیا ایله آلمانیا باغلانمیش هئلقولاند موقاویلهسینه اساساً اینگیلیسلر هئلقولاند آداسینین قوزئی حیسهسینی آلمانیایا وئردیلر، بیرده آلمانیانین تانقانیکا (مۆعاصیر تانقانیکانین ماتئریک حیسهسی) اوزرینده حقوقونو تانیدی، اوزینده ایسه کنیا و تانزانیا اوزرینده اؤز حقوقونو تثبیت ائتدی. ۱۸۹۰-جی ایلده اینگیلیسلر کنیانین داخیلی مهسولدار توْرپاقلارینی منیمسهیهرک، بۇ اراضیلرده کؤچورولهن اهالیدن - «آغلاردان» عبارت کولونیالارین اساسینی قویدولار. آرتیق ۱۸۹۷–۱۹۰۱-جی ایللرده مومباسادان ویکتورییا گؤلونه قدر دمیریول و رابطه ختتلری چکیلدی. ۲۰-جی عصرین اوللرینده کنیانین ساحل اراضیلرینده ایسلام دینی یاییلماغا باشلادی. بیرینجی دونیا محاربهسی ایللرینده بریتانیانین حاکمیت اورقانلاری ۲۰۰ مین کنیالینی اوردویا سفربر ائتدیلر، انلاردان اساساً حربی یوکلرین داشینماسی اوچون ایستیفاده ائدیردیلر، بونونلا یاناشی بیر نئچه مین کنیالی آفریقا آتیجیلارینین کرال کورپوسونون ترکیبینده دؤیوشچو کیمی آلمان قوْشونلارینین شرقی آفریقاداکی حربی عملیاتلاریندا ایشتیراک ائتمیشدیر. بؤیوک بریتانیانین موستملکهسی اوْلوب، ۱۲ دسامبر ۱۹۶۳-جی ایلده موستقیللیک قازانیب. شرقی آفریقانین دینامیک توسعه ائدن اؤلکهلریندن بیریدیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
کنیانین ان بؤیوک ائتنیک قروپو کیکویولار اهالینین ۲۵٪-نی تشکیل ائدیر، باشکند نایروبی اطرافیندا یاشاییرلار و اننوی اولاراق اقتداری علینده ساخلایان قروپدور. لوهیالار اؤلکهنین ۲-جی بؤیوک ائتنیک قروپودور. قربی کنیادا اوقاندا سرحدلری اطرافیندا یاشاییرلار. لوولار اوکروه گؤلو (ویکتوریا گؤلو) اطرافیندا یاشاییرلار و ۳-جو بؤیوک ائتنیک قروپو تشکیل ائدیر. اوقاندا و تانزانیادا یاشایان خالقلارلا قوهومدورلار. سون واختلار بؤلگهده باش وئرهن محاربهلر لوولارین کیکویو اقتداری ایله تاریخی حسابلاشماسیندان عبارتدیر. کنیانین ۴-جو بؤیوک ائتنیک قروپو کالنژینلر بئشینجی ایسه کامبالاردیر. کامبالار اننوی اولاراق حربیده سؤز صاحبی رولدادیر. ۶-جی ان بؤیوک ائتنیک قروپ اوْلان کیسییلر اهالینین ۶٪-نی تشکیل ائدیر و سیاسی اولاراق لوولار کیمی کیکویو اقتدارینا قارشی بیر سیاست سرگیلییرلر.
تحصیل[دَییشدیر]
نایروبیدهکی (کنیا) کیاندا کوللجی. ۱۹۶۱-جی ایلده فعالیته باشلایاندا، کالج، عمومیتله، بؤلگهده موختلیف ایرقدن اوْلان قادینلارین بیرگه تحصیل آلدیغی یگانه مرکز ایدی. کالجین کند تصروفاتی ایختیصاصی اوزره وئردیی تحصیل قادینلار اوچون چوْخ اهمیتلیدیر. بورادا تحصیل آلانلارین اکثریتی کندلی طبقهسینه منسوبدور.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- آنتیگوآ و باربودا
- استرالیا
- باهاما
- بنقلادش
- باربادوس
- بلیز
- بوتسوانا
- برونئی
- کامرون
- کانادا
- قیبریس جومهوریتی
- دومینیکا
- فیجی
- غنا
- گرانادا
- قویان
- هیندوستان
- جاماییکا
- کنیا
- کیریباتی
- لسوتو
- مالاوی
- مالزی
- مالت
- ماوریتیوس
- موزامبیک
- نامیبیا
- نائورو
- نیوزیلند
- نیجریه
- پاکیستان
- پاپوا یئنی قینه
- رواندا
- سنت کیتس و نیس
- سنت لوسیا
- سنت وینسنت و گرنادینا
- ساموا آداسی
- سیشل
- سیرالئون
- سنقاپور
- سولیمان آدالاری
- گونئی آفریقا
- سری لانکا
- سوازیلند
- تانزانیا
- تونقا
- ترینیداد و توباگو
- تووالو
- اوقاندا
- بؤیوک بریتانیا
- وانواتو
- زامبیا
- Akrotiri and Dhekelia
- آنقیلیا
- برمودا
- British Antarctic Territory
- بریتانیا اراضیسی هیند اوقیانوسوندا
- بریتانیا ویرژین آدالاری
- کیمن آدالاری
- فالکلاند آدالاری
- جبل الطارق
- قوئرنسی
- مان آداسی
- جئرسی
- مونتسررات
- پیتکرن آدالاری
- سنت هلنا، اسنشن و تریستان دا کونا
- South Georgia and the South Sandwich Islands
- تورکس و کایکوس آدالاری


c: text/html

text:
«عاشیقلار بیرلیگی»نین قزوین شعبهسی یاراندی
ایران عاشیقلار بیرلیگینین تشبثی ایله قزوین اوستانیندا عاشیقلار بیرلیگینین شعبهسی یاراندی. قزوین، تاکستان، بوئینزهرا، الوند و آبیک عاشیقلارینین اشتراکی ایله کئچیریلن ییغینجاقدا و ایران عاشیقلار بیرلیگینین صدری عاشیق سلجوق شهبازی و آبیک مدنیت ادارهسینین رئیسی کریمالله زرگرین حضوروندا قزوین عاشیقلاری بیرلیگینین باشچیسی و بیرلیگین فعالیت مرکزی تعیین ائدیلدی. بو ییغینجاقدا اشتراکچیلارین سئچیمیله عاشیق احمد شهبازی(سهندآوالی) شعبهنین صدری، آبیک شهری بیرلیگین فعالیت مرکزی، ناصر شهبازی ایران عاشیقلار بیرلیگی صدرینین نمایندهسی، و عاشیق عباس احمدی، عآشیق محرم ممییژاد و عاشیق حسین شهبازی قزوین عاشیقلار بیرلیگینین اداره هیاتیینه سئچیلدیلر. بو ییغینجاقدان الیمیزه چاتان شکیللری «ایشیق» سایتینین اوخوجولارینا تقدیم ائدیریک. شکیللری و ییغینجاغین خبرینی جناب ناصر شهبازی سایتیمیزا گؤندریبدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
افقانیستان ایسلام پارتییاسینین لیدری گولبددین حیکمتیار حاضردا ایستانبولدادیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «آیدینلیق» قزئتی یاییب. خسته اولان افقان لیدر تورکییهیه خصوصی طیاره ایله دکابردا گتیریلیب. حیکمتیار حاضردا ایستانبول خسته خانالاریندان بیرینده معالیجه آلیر.
افقان لیدرین ایستانبولا گتیریلمه امرینین تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغانین وئردیی ادعا ائدیلیر.
قزئت اردوغانین بو آددیمی آمئریکانین اینفورماسییاسی داخیلینده آتدیغینی بیلدیریب. حیکمتیارین آمئریکا و تورکییه طرفیندن افقانیستانین یئنیدن فورمالاشدیریلماسیندا ایستیفاده ائدیلمهسی نظرده توتولوب.
قید ائدک کی، افقانیستان ایسلام پارتییاسی ۱۹۷۶-جی ایلده یارادیلیب. سوئتلر بیرلییینین افقانیستانا مداخیلهسی زامانی تشکیلات سوئت قوشونلارینا قارشی دؤیوشوب. محاربه دؤورونده اونون تابع لیینده قیرخ مین نفرلیک اوردو واردی. بو، افقانیستان محاربهسینده ان بؤیوک مجاهید دستهسی حساب ائدیلیردی و حیکمتیار ۸۰-جی ایللرده پاکیستان و قرب اؤلکهلری طرفیندن ان گوجلو دستک آلان شخص ایدی. بو یاردیملار ۱۹۹۴-جو ایله قدر داوام ائدیب.
بعضی ادعالارا گؤره، حیکمتیار افقانیستاندا اساس نارکوتیک پلانتاسییالارینا دا نظارت ائدیب و دونیایا افقانیستاندان گؤندریلن نارکوتیک واسطهلر اونون نظارتی آلتیندا اولوب.
۲۰۰۱-جی ایلده آمئریکالیلار افقانیستانا گلدیکدن سونرا حیکمتیارا یئنی حکومتده وظیفه وئریلمدی. بو ایسه اونون واشینگتونا قارشی جبههده یئر آلماسینا سبب اولدو. آمئریکا دا اؤز نؤوبهسینده اونو قارا سیاهیسینا سالدی.
بو ایل فورالین ۴-ده ایسه بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی حیکمتیارا قارشی سانکسییالاری لغو ائدیب.


text:
بیز بئین اَلخالق آربیتراژ محکمهسینین جنوبی چین دنیزی ایله باغلی قرارینین یئرینه یئتیریلمهسینی طلب ائتمیه جه ییک.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا فیلیپپین پرئزیدئنتی رودریگو دوتئرتئ سؤیلهییب.
او، چینی بو مسئله ایله باغلی ناراحات ائتمیه جه یینی بیلدیریب.
قئید ائدک کی، بیر مدت اؤنجه بئین اَلخالق آربیتراژ محکمهسی جنوبی چین دنیزیندهکی موباحیثهلی آدالارین فیلیپپینه مخصوص اولماسی بارهده قرار قبول ائدیب. چین ایسه اؤزونون ایلحاق ائتدیی ایسپراتلی آدالارینی گئری قایتارمایاجاغینی و محکمهنین قرارینی تانیمایاجاغینی بیلدیریب.


text:
اویان نیوز:
بئل هوکس
آذربایجان تورکجهسینه اویغونلاشدیران: تورکان اورمولو
۱۳ -نجو بؤلوم
فمینیست والیدئینلیک
اوشاقلارین اوستوندهکی فمینیست اوداقلانما، گونوموزون رادیکال فمینیست حرکتینین مرکزی بؤلوملریندن بیری ایدی. قادینلار، اوشاقلارینی جینسیتچیلیک اولمادان یئتیشدیرهرک جینسیتچیلییه قارشی بیر حرکته احتییاج دویمایاجاق بیر دونیا یاراتماغی اومدولار. اوشاقلارا دیققت یئتیرن، جینسیتچی جینسیت روللارینا و بونلارین اوشاقلارا، دوغولدوقلاری آندان اعتیبارن اساسلاندیرما یوللارینا تاکید ائتدی. اوشاقلار سؤز قونوسو اولدوغوندا، فمینیستلرین دیققتی دئمک اولار کی هر زامان قیز اوشاقلارینا ایدی. جینسییتچی اؤن یارقیلارا سالدیریلیب آلتئرناتیو ایمگهلر اؤنریلیردی. بعضاً، اوغلان اوشاقلارین جینسییتچی اولمایان بیر بیچیمده یئتیشدیریلمهسی احتییاجینا تاکید ائدیلیردی. آنجاق بیر چوخ زامان گئنل اولاراق ائرکک آتااَرکیللیگی تنقیدی، ائرککلرین بوتون قادینلاردان داها یاخشی بیر دورومدا اولدوغو شکلیندهکی ایصراردان قایناقلانیردی. اوغلان اوشاقلارینین هر زامان قیز اوشاقلاریندان داها چوخ ایمتییاز و گوجه صاحیب اولدوغو وارساییمی(احتیمال)، فمینیستلری قیز اوشاقلارینا اؤنجهلیکلی اولاراق دیققت یئتیرمهیه یؤنلتدی.
فمینیست دوشونرلرین عاییلهلرین ایچیندهکی جینسییتچیلیکله مشغول اولارکن قارشیلاشدیقلاری ایلک چتینلیکلردن بیری، جینسییتچی دوشونجهنین داشیییجیلارینین یاریسینی قادینلارین اولوشدورماسی ایدی. اوشاقلارا باخان یئتکین بیر ائرکیین مؤوجود اولمادیغی ائولرده بئله قادینلار اوشاقلارینا جینسییتچی دوشونجهنی اؤیرتدیلر و اؤیرتمهیه داوام ائدیرلر. ایرونیک بیر بیچیمده، بیر چوخ اینسان، قادینلارین رئیسلیک ائتدیگی ائولرین آوتوماتیک اولاراق آنارکیل اولاجاغینی وار سایان، گئرچکده، آتااَرکیل توپلومدا ائو ریسی اولان قادینلار، بیر ائرکک فیقورونون یوخلوغوندان دولایی اؤزلرینی سوچلو حیسئتمکده و اؤزللیکله ده اوغلان اوشاقلارا جینسیتچی دیرلری آختارما قونوسوندا آشیری بیر دیقت سرگیلهمکتهدیر. یاخین زامانلاردا، توپلومدا یایقین اولان موحافیظهکار آپاریجی مئدیا اورقانلاری “عالیملری” ،بوتون سینیف و عیرقلردن گنج ائرککلرین گئرچکلشدیردیگی زوراکیلیقلارین قایناغینی، ائولی اولمایان قادینلارین ساغلیقلی بیر اوغلان اوشاغی بؤیوتمهلرینین مومکون اولماماسی ایله آچیقلادیلار. طبیعی کی، بو دوغرو دئییل. فاکتلار، توپلوموموزدا ان سئوگی دولو و ان گوجلو ائرککلردن بعضیلرینی ارسیز آنالار طرفیندن بؤیودولدویونو گؤسترمکتهدیر. یئنه بیر چوخ اینسانین، تک باشینا اوشاق بؤیودن، اؤزللیکله ده ائرکک اوشاق بؤیودن قادینلارین اونلارا آتااَرکیل ائرککلر اولما یوللارینی اؤیرتمیهجکلری شکلیندهکی وارساییمینا دیققت چکمک گرهکیر. بو دا دوغرو دئییل.
آغ دریلی اوستونلوکچو، کاپیتالیست، آتاارکیل حاکیم کولتورده اوشاقلارین حاقلاری یوخدور. فمینیست حرکت، بیزیم بو توپلومداکی کولتوروموزون، اوشاقلاری سئومهین، اونلاری بیر مولک اولاراق گؤرن و والیدئینلرین اوشاقلارا نه ایسترسه ائده بیلهجگینه اینانماغی سوردورن بیر کولتور اولدوغونا دیققت چکن ایلک توپلومسال عدالت حرکتی ایدی. اوشاقلارا یؤنهلیک یئتکین زوراکیلیغی، توپلوموموزدا بیر نورمدور.پروبلئم بودور کی، فمینیست دوشونرلر، صیرف اوشاقلارین باخیمینین اساس سوروملوسو اولمالاری اوچون قادینلارین گئنللیکله اوشاقلارا قارشی زوراکیلیغین اصیل عامیللری اولدوغو گئرچگینه اصلا دیققت چکمک ایستمهدیلر. فمینیست حرکتین، ائو ایچیندهکی ائرکک حؤکم سورمگی ائرککلرین اوشاقلاری جینسل اولاراق اذیت ائتدیکلری بیر اوتوکراسی(هؤکومدارین بوتون قودرتی الینه کئچیردیگی دوروم) یاراتدیغی فاکتینا سیخلیقلا دیققت چکمهسی چوخ اؤنملی و دئوریمچی بیر توتومدور. آنجاق باشقا بیر گئرچک ده بودور: اوشاقلار هر گون قادینلارین و ائرککلرین سؤزلو و فیزیکی قیسنامالارینا معروض قالیرلار. آنالیق سادیزمی، قادینلاری سیخلیقلا اوشاقلاری دویغوسال آنلامدا سؤمورگهیه سوروکلر و فمینیست تئوری، اوشاقلارا یؤنهلیک یئتکین قادین زوراکیلیغی قونوسوندا، هله نه بیر فمینیست تنقید نه ده فمینیست بیر موداخیله ائتمیشلر.
اوشاقلارین وطنداشلیق حاقلاریندان محروم اولدوغو بیر حؤکمرانلیق کولتورونده، گوجلو اولانلار یعنی یئتکین ائرکک و قادینلار، اوشاقلارا قارشی اوتوکراتیک بیر یؤنتیم تطبیق ائتمه گوجونه صاحیبدیرلر. بوتون طیببی فاکتلار، بو توپلومدا اوشاقلارین هر گون زوراکیلیق ایچرن ایشلرله ایستیثمار ائدیلدیگینی گؤسترمکدهدیر. بونلارین چوخو، یاشامی تهدید ائدن دورومدادیر. بیر چوخ اوشاق اؤلمکدهدیر. قادینلار بو زوراکیلیغی ائرککلردن چوخ اولماسا دا اونلار قدر چوخ ائتمکدهدیرلر. حرکتین اوشاقلارا قارشی قادین زوراکیلیغی ایله بیر باشا اوزلشمهگی ردد ائتمهسی، فمینیست دوشونجه و پراتیکاداکی جیددی بیر بوشلوقدور. هامیمیز، آتاارکیل دوشونجهنی، گوجلو اولانین گوجسوز اولانی یؤنتمهیه حاققی اولدوغونو و اونو یؤنتمک اوچون هر یولدان ایستیفاده ائده بیلهجگینی سؤیلهین بیر حؤکمرانلیق ائتدیگینی منیمسیهجک شکیلده توپلومساللاشدیق. بو اوزدن ائرکک حؤکمدارلیغینی وورغولاماق، فمینیست دوشونرلر ده داخیل اولماق اوزره قادینلار آچیسیندان، قادینلاری اوشاقلاری اذیت ائتدیگینی گؤرمزدن گلمهیی راحاتلاشدیرماقدیر. آغدریلی اوستونلوکچو کاپیتالیست آتاارکیل هییئرآرشیده، ائرککلرین قادینلار اوزریندهکی حؤکم سورمکلری گؤرمزدن گلینیر؛ یئتکینلرین اوشاقلار اوزریندهکی حؤکم سورمهلری اوچون ده عئینی شئی کئچرلیدیر. هئچ کیمسه، اوشاقلارینی ایستیثمار ائدن آنالارا دیققت چکمگی گئرچکدن ایستهمز.
لوکس بیر آخشام یئمهیینده بیر قادین، کیچیک اوغلونو اینتیظام آلتینا آلماق اوچون اونو چیمدیکلهدییینی، کونترول آلتینا آلانا قدر اتینی بوراخمادیغینی سؤیلهمیشدی. بو هیکایهنی و یئمکدهکی باشقا اینسانلارین قادینین بو اینتیظاملاندیرما ایستگینی نئجه آلقیشلادیقلارینی هر زامان آنلادارام. بو داورانیشینین قیسناما اولدوغونو و پوتانسییئل اولاراق بو اوغلان اوشاغی بؤیودویونده قادینلارا قارشی قیسنادان داورانیشلارینین توخومونو اکدیگینی سؤیلهمیشدیم. بیر ائرکگین بیر قادینی، اونون داورانیشینی کونترول ائتمک و اونا گؤز آچدیرماماق اوچون برک چیمدیکلهدیگینی آنلاتدیغینی بیلسک، بونو همن قیسنادان بیر داورانیش اولاراق قبول ائدهجگیمیزی ایفاده ائتمیشدی. آنجاق بیر اوشاغا ضرر وئریلدیگینده، بو منفی حؤکم ائتمک بیچیمی گؤرمزدن گلینیر. بو مونفرید بیر حادیثه دئییل، آنالار و آتالار اوشاقلارا هر گون چوخ داها چوخ زوراکیلیق ائتمکدهدیرلر.
بو اؤلکهنین اوشاقلارینین اوزلشدیگی بؤحران، آتاارکیل دوشونجه ایله فمینیزمین گتیردیگی دییشیملر آراسینداکی چاتیشمانین عاییلهنی، ائرکک حؤکمرانلیغیندان هر ائوده بیر نورم اولدوغو زامانکیندان چوخ داها بؤیوک بیر ساواش آلانی حالینا گتیرمیش اولماسیدیر. فئمییست حرکت، آتاارکیل عاییله ایچینده ائرککلرین اوشاقلارا قارشی جینسل ایستیثمارینین کئچمیشده و بو گون نئجه گئرچکلشدیگینی بؤیوک اؤلچوده اورتایا چیخاران و گؤسترن بیر کاتالیزور ایشلوینی(فونکسییاسینی) داشیمیشدیر. بو فمینیست حرکت ایچیندهکی یئتکین قادینلارین اؤزلرینین قیسناما ضرر چکمیشی اولدوقلارینی قبول ائدهرک تئراپی موعالیجه گؤرمهسی ایله و بو قبولو تئراپینین اؤزل آلانیندان ایجتیماعی سؤیلهمه داشیماسی ایله باشلادی. بو ایفشالار، اوشاقلارین، بو گون گئرچکلشن قیسنامایا قارشی دورا بیلهجگی اولوملو(موثبت) بیر ائتیک و اخلاقی باغلام(کونتئکست) یاراتدی. یئنه ده سادهجه ائرککلرین اوشاقلارا قارشی جینسل ایستیثمارینا دیققت چکمک، خالق کوتلهلرینین بو قیسناماسینین ائرکک حؤکمرانلیغینا باغلی اولدوغونو و آنجاق آتاارکی اورتادان قالدیردیغیندا سونا چاتاجاغینی قاورادیقلاری بیر ایقلیم یارادا بیلمهدی. ائرککلرین، اوشاقلارا قارشی جینسل ایستیثماری، قادینلارین اوشاقلارا قارشی ایستیثماریندان چوخ داها آرتیقدیر و داها چوخ راپور ائدیلمکدهدیر. آنجاق قادینلارین اوشاقلاری جینسل اولاراق زورلامالاری دا ان آز ائرککلرین جینسل ایستیثماری قدر قورخونج گؤرولمهلیدیر. فمینیست حرکت ایستیثمار ائدن قادینلاری، ایستیثمار ائدن ائرککلر قدر آجیماسیزجا ائلشدیرمهلیدیر. اوشاقلارا قارشی زوراکیلیق، جینسل قیسنامادان باشقا بیر چوخ شکیلده گئرچکلشیر؛ ان چوخ راستلانان، سؤزلو و پسیخولوژیک قیسناما عمللریدیر.
بیرینی قیسنایان بیر بیچیمده اوتاندیرماق، باشقا قیسناما بیچیملرینه تمل تشکیل ائدر. ائرکک اوشاقلار، داورانیشلاری ائرککلییه دایر جینسییتچی قاوراملارا اویمادیغیندا تئز- تئز قیسناییرلار. بو اوشاقلار، ایستر جینسییتچی یئتکینلر (ؤزللیکله آنالار) ایسترسه باشقا اوشاقلار طرفیندن تئز- تئز اوتاندیریلیرلار. اوشاغین باخیمینا داخیل اولان ائرکک والئدئینلر جینسیتچیلییه قارشی دوشونجهنی منیمسهدیکلرینده ایسه، هم ائرکک هم ده قیز اوشاقلاری فمینیزمی پراتیکده گؤرمه فورصتینه صاحیب اولور. فمینیست دوشونر و آکتیویستلر، اوشاقلارا، جینسیتچی اؤنیارقیلارین داورانیشلاری یارقیلاماقدا بیر ستاندارد کیمی قوللانیلمادیغی ائییتیم آلانلاری تامین ائتدیگینده، هم قیز هم ده ائرکک اوشاقلار ساغلیقلی بیر اؤزونه اینام گلیشدیرمه ایمکانینا قوووشور.
فمینیست حرکتین اوشاقلارین یارارینا ان اولوملو(موثبت) موداخیلهلریندن بیر ، ائرککلرین اوشاق باخیمینا قاتیلمالارینا سادجه توپلومسال جینسییت ائشیتلیگین تامین ائتمک اوچون دئییل، اوشاقلارلا داها یاخشی ایلیشگیلر قورماق اوچون ده احتییاج دویولدوغونون فرقینه واریلماسینی تامین ائتمهسی ایدی. گلهجکدهکی فمینیست چالیشمالار، جینسیتچیلییه قارشی ائرکک والیدئینلیگین اوشاقلارین حیاتینی نئجه زنگینلشدیردیگینی بلگهلهیهجکدیر. عئینی زاماندا، گئنل اولاراق فمینیست والئدئینلیک حاققیندا، بیر اوشاغین جینسییتچیلییه قارشی بیر اورتامدا یئتیشدیریلمهسینین پراتیک یوللاری حاققیندا داها چوخ شئی بیلمهیه مجبوروق. ان اؤنملیسی ده بو ائولرده بؤیوین اوشاقلارین نئجه اینسانلار حالینا گلدیگینی بیلمهگیمیز گرهکیر.
ویزیونئر فمینیست آکتیویستلر، آنالیغین و آنالیق ائدن قادینلارین ائتدیکلری ایشین کولتورل اولاراق داها چوخ تقدیر ائدیلمهسی اوچون داییمی چالیشارکن بئله ائرکک والئدئینلرین دیر و اؤنمینی اصلا دانمادیلار. آمما ائرککلرین اوشاق بؤیئتمهیه قاتیلیمینی اؤیمک، قادینلارین اولوملو بیر ایش اولاراق ائتدیکلری آنالیغین پیسلنمهسینه و دیرسیزلشدیریلمهسینه یول آچدیغیندا بو دوروم بوتون قادینلارا ضرر وئریر. فمینیست حرکتین باشلانغیجیندا فمینیستلر، آنالیغی داها اؤزگورلشدیریجی ویا وارلیقلارینی داها اولوملاییجی(موثبتلشدیریجی) سایدیقلاری کارییئر فاکتینین قارشیسیندا مؤوقئعلندیرهرک کسکین شکیلده ائلشدیریردیلر. آنجاق ۱۹۸۰-جی اون ایللیگین اورتاسی کیمی ائرکن بیر دؤنمده، بعضی فمینیست دوشونرلر، آنالیغین فمینیستلر طرفیندن دیرسیزلشدیریلمهسینه و ائو خاریجیندهکی ایشه گرهییندن چوخ دیر وئریلمهسینه مئیدان اوخودولار. فمینیست تئوری: From Margin to Center کیتابیندا (فمینیست تئوری: چپردن مرکزه) بو قونو حاققیندا یازارکن، مسئلهنی بو شکیلده اورتایا قویدوم:
جینسیتچیلیگین هله بیر نورم اولدوغو، شخصلر آراسینداکی قیسقانجلیغی، گوونسیزلیگی، آجیق و پیس نییتی دستکلهین بیر توپلومسال باغلامدا چالیشماق؛ ایشی سترئسلی، عصبلشدیریجی بیر شکیلده و داها چوخ دویوروجو اولماقدان اوزاق بیر حالا گتیریر… اوجرتلی ایشدن راضی اولان و بوندان ذؤوق آلان بیر چوخ قادین، اؤدنیشلی ایشین زامانین چوخ بؤیوک بیر بؤلومونو آلدیغینی و دیگر دویوروجو ایشلر اوچون چوخ آز آلان بوراخدیغینی حیس ائدیر. چالیشماق، قادینلارین بیر آز ماددی باغیمسیزلیق قازانمالارینا ویا ماددی اولاراق اؤزلرینه یئتمهلرینه یاردیم ائتسه ده، بو گونه قدر بیر چوخ قادینین اینسانی احتییاجلارینی یئترینجه دویورمادی. بونون بیر سونوجو اولاراق، قادینلارین اینسانا دیر وئرن بیر اورتامدا قانع ادیجی امک آراییشلاری، عاییلهنین اؤنمینین و آنالیغین اولوملو طرفلرینین تکرار وورغولانماسینا یول آچدی.
فمینیست دوشونرلر آنالیغین داها دنگهلی(بالانسلی) بیر دوشونولمهسینه چالیشارکن، آتاارکیل حاکیم کولتورون تک والیدئینلی، قادینلارین رئیسلیک ائتدیکلری ائولره یؤنهلیک سالدیرقان بیر تنقیدی گوندمه گتیرمهسی ده ایرونیکدیر. بو تنقیدین ان کسکین نؤقطهسی، سوسیال یاردیم مسالهس اید . آتاارکیل ائلشدیریلر، سئوگی دولو ائولی اولمایان آنالارین، دؤولتدن یاردیم آلسینلار ویا اؤدنیشلی بیر ایشده چالیشسینلار چوخ آز بیر گلیره باخمایاراق نئجه باجاریقلا والیدئینلیک ائتدیکلرینی گؤسترن بوتون وئریلری یوخ ساییر و بونون یئرینه، قادینلارین رئیسلیک ائتدیگی سورونلو ائولره دقیقت چکیب بونلار بیر نورم ایمیش کیمی داورانیرلار. سونرا دا، ائرککلر آتاارکیل آنلامدا ائوی کئچیندیرن اولورسا و ائوین رئیسی اولاراق تابلودا یئر آلیرسا پروبلئمین چؤزوله بیلهجگینی اؤنه سورورلر. آنتی-فمینیست هئچ بیر رئاکسییا، اوشاقلارین یاخشیلیغی آچیسیندان، ائولی اولمایان آنالارین توپلومسال اولاراق تحقیر ائدیلمهلری قدر پیس سونوجلار دوغورمامیشدیر. ایکی والیدئینلی آتاارکیل عاییلهیه دیگر بوتون تنظیملمهلردن داها چوخ سایغی گؤسترن بیر کولتورده، عاییلهلری ستانداردا اویمایان بوتون اوشاقلار، دویغوسال آنلامدا اؤزلرینی گوونسیز حیس ائدر. ائرککلرین رئیسلیک ائتدیگی سورونلو ائولرده، اوشاقلارین موتلولوغونون قادینلارین ریسلیک ائتدیگی سورونلو ائولردهکیندن داها چوخ تامین ائدیلمهدیگینی ایثباتلایان بوتون دئیتالارا باخمایاراق، آتاارکیل عاییلهیه داییر اوتوپییاچی تصووره توخونولماماقدادیر. اوشاقلار سئوگی دولو اورتاملاردا بؤیومهیه احتییاج دویارلار. حؤکمدارلیق اولدوغو سورجه سئوگی اکسیکدیر. سئوگی دولو والیدئینلر اؤزلرینه گووهنی ساغلام، ساغلیقلی و خوشبخت اوشاقلار بؤیوتمهیه داها یاتقیندیر؛ والیدئینلرین سوبای یا دا ائولی اولماسی، ائشجینسل اولماسی ویا اولماماسی، ائو رئیسینین قادین ویا ائرکک اولماسی بیر شئیی دییشدیرمز. گلهجکده فمینیست حرکت اولاراق جینسییتچیلییه سون وئردیرمهنین عاییله حیاتینی اولوملو یؤنده دییشدیردیگینی والیدئینلره گؤسترمک اوچون چوخ چالیشمامیز گرهکیر. فمینیست حرکت عاییلهدن یانادیر. اوشاقلارین ائرککلر ویا قادینلار طرفیندن آتاارکیل بیر چرچیوهده حؤکمدارلیق آلتینا آلینماسینین سونا چاتددیریلماسینی، عاییلهنی اوشاقلارین ساغلیقلی و اؤزگور اولا بیلهجکلری، سئوگینی تانییا بیلهجکلری بیر یئر حالینا گتیرمهنین تک یولودور.


text:
ایستانبول هاوا لیمانلاریندا ترافیک آرتدی
شهردهکی ایکی هاوا لیمانیندان گئچن یولچو ساییسی ۷ میلیون ۹۴۹ مین ۹۹۲ اولاراق ثبت ائدیلدی
ایستانبول هاوا لیمانلاری ۱ آیدا ۸ میلیون یولجو آغیرلادی.
آتاتورک و صبیحه گؤکچن هاوا لیمانلاریندا، ژانویه آییندا گلن-گئدن یولچو ایله ایجرا ائدیلن سفر ساییسی اؤتن ایلین عینی دؤورونه نیسبتا آرتدی.
آتاتورک هاوا لیمانیندان، اؤتن آی ایچ خطلرده ۱ میلیون ۵۹۸ مین ۸۴۱، دیش خطلرده ۳ میلیون ۶۴۹ مین ۱۳۴ اولماقلا ۵ میلیون ۲۴۷ مین ۹۷۵ نفر ایستیفاده ائتدی.
صبیحه گؤکچن هاوا لیمانیندا ایسه گئچن آی گلن-گئدن یولچو ساییسی ۲ میلیون ۷۰۲ مین ۱۷ اولدو.
بو یولچولارین ۱ میلیون ۸۵۶ مین ۳۴و ایچ خطلری، ۸۴۵ مین ۹۸۳و خاریجی خطلری ترجیح ائتدی.
شهردهکی ایکی هاوا لیمانیندان گئچن یولچو ساییسی ۷ میلیون ۹۴۹ مین ۹۹۲ اولاراق ثبت ائدیلدی.
آتاتورک و صبیحه گؤکچن هاوا لیمانلاریندا، ۲۰۱۷نین ژانویه آییندا گلن-گئدن یولچو ساییسی ۶ میلیون ۱۷۷ مین ۵۶۲ اولارکن، گئچن ایله گؤره ۱ میلیون ۷۷۲ مین ۴۳۰ یولچو آرتیشی اولدوغو معینلشدیریلدی.
بو ایلین ژانویه آییندا آتاتورک هاوا لیمانیندا ایچ خطلرده ۱۱ مین ۱۱۳، خاریجی خطلرده ایسه ۲۵ مین ۹۲۵ اولماقلا توپلام ۳۷ مین ۳۸ اوچاقلیق تیرافیک اولوشدو.
صبیحه گؤکچن هاوا لیمانیندان ائنیش و قالخیش ائدن اوچاق ساییسی، ایچ خطلرده ۱۱ مین ۷۹۰، خاریجی خطلرده ۶ مین ۵۲۴ اولدو. بو هاوا لیمانیندا، گئچن آی ۱۸ مین ۳۱۴ اوچوش ترافیکی باش وئردی.
ایستانبولداکی ایکی هاوا لیمانیندان اؤتن ایلین ژانویه آییندا ۴۸ مین ۱۸۵ اوچاق ائنیش و قالخیش ائدرکن بو ایل سفر ساییسی ۵۵ مین ۳۵۲ اولاراق ثبت ائدیلدی.
بئلهلیکله، بو ایل، گئچن ایلین عینی دؤورونه گؤره هاوا نقلیاتیندا ۷ مین ۱۶۷ سفرلیک آرتیش اولدو.


text:
۱۴:۱۱
اوزون مدتدیر کی، قان خرچنگیندن اذیت چکن تانینمیش رژیسسور شاهین زکیزاده وفات ائدیب
بو بارهده انترنیوز-آ اونون یاخینلاری خبر وئریب.
شاهین زکیزادنین حیات یولداشی ویزاژیست صبینه زکیزاده رژیسسورون اؤلوم خبرینی تصدیقلهییب.
رژیسسور شاهین زکیزاده صاباح یاسامال قبیریستانلیغیندا دفن ائدیلهجک.
قئید ائدک کی، بیر نئچه گون ایدی کی، شاهین زکیزادنین وضعیتی حدیندن آرتیق آغیر اولدوغوندان صنعی نفس آپاراتینا قوشولموشدو.
***
قان خرچنگیندن اذیت چکن رژیسسور شاهین زکیزادنین بو گون وفات ائتمهسی ایله باغلی مطبوعاتدا یئر آلان خبرلر دوغرو دئییل.
بونو ترند-ا تدریس-تراپوتیک کلینیکاسیندان بیلدیریبلر.
کلینیکادان وئریلن معلوماتا گؤره، او ساغدیر، حاضردا وضعیتی آغیردیر:
"خسته رئانیماسییا شعبهسیندهدیر، کوما وضعیتینددر".


text:
میلّی قهرمان" خرّمدین بابک" ین دوغوم گونو
تیر آیی نین ایکینجی جمعهسی
میلّی قهرمان" خرّمدین بابک" ین دوغوم گونوحسن راشدی : ۷ تیر ۱۳۹۶
۱۳۷۹ جو هجری شمسی ایلیندن قاباقلار، آذربایجانلی اؤیرنجیلر و میلّی دوشونجهلی اینسانلاریمیز شرقی آذربایجان ، اهر شهری وکلئیبر قصبه سینین قوزئی - باتیسیندا و یام یاشیل اورمانلیق و داغلیق منطقهده یئرلَشَن " بابک قالاسی" یا " بَذ قالاسی" حاقدا تاریخی حادثهلری اوخودوقدا یای فصلینین ایستی سیندن اوزاقلاشیب سرین هاوا و گؤزل طبیعتدن فایدالاناراق میلّی قهرمانلاریمیزین خاطیرهسینی اونوتماماق اوچون ۲۰- ۳۰ نفرلیک توپلومدا "بابک قالاسی" باشینادا چیخیر و عرب خلیفهسینه قارشی ۲۲ ایل مبارزه آپاران آذربایجانین تاریخی قهرمانی "بابک خرّمدین"ین تاریخی قهرمانلیغینداندا سؤز آچیردیلار.
آمما ۱۳۷۹ - جو ایل و یاز آیلاریندان، باشقا بیر جریان
دیلدن دیله دوشدو!
آردینی اوخو - ادامه


text:
اون سوز: ۱۸-جی یوز ایلده، فرانسه اینقیلابین دان سونرا قادین حرکاتی سیاسی، ایجتیماعی، فرهنگی و … حاق لارینی الده ائتمک اوچون داها سیستماتیک اورتایا چیخدی. دونیانین بوتون اؤلکه لرینده آز-چوخ قادین حاقلارینین تاپدالانماغینا شاهید اولساق دا، همان قدرده بو حرکتین یارانیب کؤک آتماغینا شاهیدیق، باشقا سؤزله بو حاقلارین تاپدالانماسی آرتدیقجا، قادین حرکاتی داها گوجلو اورتایا چیخیب! مدنییتین تام اورتاسیندان گلیشمه میش اؤلکه لره قدر، مدرن لیک ایددعاسیندا اولان اؤلکه لردن سوننته دایانان مملکت لره قدر، باتی دان دوغویا، قوزئی دن گونئییه قدر، قادینلار تاریخ بویو آیری سئچکیلییه معروض قالیبلار. بوتون بو تبعیضلره اعتراض ائدیب، دوغما حاقلاری ساوونماق، بیر اوقدرده سهل اولماییبدیر. بو حاقلاری قازانماق اوچون هر شئی-دن اؤنجه اویانیش لازیم دیر.
موختلیف ندن لره گوره بو حرکت سیاست بویاسی توتسا دا ، ذاتا ایجتیماعی حرکت دیر و بئله ده دیهرلندیریلمه لی دیر . بو گون ۲۱-جی عصرده، قادینلار چئشیتلی شکیللرده حاق لارینین تاپدالانماسینی تجروبه ائتمکده دیرلر، دئمک اولار کی تحجر نه اولورسا اولسون بشریتین ذهنینین بویوک پارچاسینی بورویوب، بئیین لردن تمامی ایله سیلینمزدیر. قادین حاقلاری هر زامان بیر بزکله و بیر دون دا تاپدالانیر و بو آرادا قادین لارین بیر چوخو بو حاقلارا صاحیب اولدوقلاریندان بیله خبرسیزدیرلر.
بیر باشقا ۸ مارتی قوتلاماقداییق، بوتون سوسیال حرکتلره گرکن کیمی، بو حرکتده ده اویانیش اساس رول داشیییر، بو اجتماعی حرکتین سیاسی اویونلاردان اوزاق اولماسی و سیاست دونیاسینا گلدیکده سیاستچی لرین بو حرکته گئرچک دن اینانیب و حیمایت ائتمه لری، اوغورلو اولماسیندا داها چوخ ائتکیلی اولابیلر. قادین حاقلارینی ساوونان هر بیر قادینین هدفی، دوغما حاقلارینی الده ائتمک دیر.
بو اوزل سایی دا آشاغیداکی یازیلاری اوخویا بیلرسینیز:
– یادداشت: ۸ مارس / حق خواهی انسان از انسان
– تاثیر سیاست افزایش جمعیت بر موقعیت زنان
– آواوادا قادین!
– زنان و دموکراسی؛ با نگاهی بر جنبشهای مختلف فمینیستی درجهان
– بخش هایی از کنوانسیون رفع هر گونه تبعیضعلیه زنان
– راه کارهای عملی در برابر خشونت علیه زنان
– تاریخچه روز ۸ مارس (روز جهانی زن)
– “دیوان لغات ترک”ده قادین و قادینلا ایلگیلی سؤزجوکلر
– از فمینیسم تا نئو فمینسم
– زنان نامدار در ادبیات آذربایجان – از ۵۳۹ قبل از میلاد تابه حال
– نگاهی بر ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی
– “رویای تبت”
– تانیتیم (مادران صلح + یولیا تیموشنکو)
+ بو سایی دا نشر اولونان یازیلاری همین سایتدا اوخویا بیلرسینیز.
ویژه نامه روز جهانی زن، ۸ مارس ۱۳۹۲
اون سوز: ۱۸-جی یوز ایلده، فرانسه اینقیلابین دان سونرا قادین حرکاتی سیاسی، ایجتیماعی، فرهنگی و … حاق لارینی الده ائتمک اوچون داها سیستماتیک اورتایا چیخدی. دونیانین بوتون اؤلکه لرینده آز-چوخ قادین حاقلارینین تاپدالانماغینا شاهید اولساق دا، همان قدرده بو حرکتین یارانیب کؤک آتماغینا شاهیدیق، باشقا سؤزله بو حاقلارین تاپدالانماسی آرتدیقجا، قادین حرکاتی داها گوجلو اورتایا چیخیب! مدنییتین تام اورتاسیندان گلیشمه میش اؤلکه لره قدر، مدرن لیک ایددعاسیندا اولان اؤلکه لردن سوننته دایانان مملکت لره قدر، باتی دان دوغویا، قوزئی دن گونئییه قدر، قادینلار تاریخ بویو آیری سئچکیلییه معروض قالیبلار. بوتون بو تبعیضلره اعتراض ائدیب، دوغما حاقلاری ساوونماق، بیر اوقدرده سهل اولماییبدیر. بو حاقلاری قازانماق اوچون هر شئی-دن اؤنجه اویانیش لازیم دیر.


text:
تورکیه نین یئنی ویزیونو
ییلدیریم، آلمان خبر آژانسینا (DPA) وئردیغی موصاحیبهده، تورک سیلاحلی گوجلرینین سوریهنین عفرین بؤلگهسینده آپاردیغی زیتون دالی عملیاتیندا "لئوپارد 2" تیپی آلمان تانکلارینین ایستیفاده ائدیلمهسینه دایر بیانات وئردی
مسئله آغاج دئییل هله آنلامادین می" شعاری ایله اصل مقصدینین اؤلکهده ناراحاتلیق چیخارماق اولدوغو آفیشا اولموش بیر عصیان حرکاتی گزی حادثهلری
اینسانلار، تاریخ بویونجا اؤز احتیاجلارینی قارشیلایاجاق قدر بیر مکانا صاحب اولماق ایستییرلر
تورکیه، اساسیندا بؤیوک بیر نفوسا و چوخ محدود ایمکانلارا صاحب بیر اؤلکه اولماسینا باخمایاراق ایشسیزلیک نیسبتی نیسبیلیک اولاراق آشاغی اولان بیر اؤلکهدیر
اینسانی بیرلیکده یاشاماغا مجبور ائدن شرطلر گؤرونسه ده اینسان اجتماعی بیر جانلیدیر. بیر یئرده اولماق طبیعی بیر وضعیتدیر اصلینده. آنجاق معاصر زامانلار بونو ضروری ده ائتمکدهدیر
سوسیال سیاست اساسیندا دئزاوانتاژلی موقعیتده اولانلاری قوروماق اوچون اینکیشاف ائتدیریلن پروژهلر اوزریندن گئدر. بو گون اؤلکهلرین یاشانا گؤستریچیلری حیاتا کئچیریلن اجتماعی سیاستلرله معیینلشدیریلیر
گوونلیکچی تدبیرلر نتیجه الده ائدیله بیلمهیهجگی گؤرولدوگونده حکومت، دموکراتیک یوللارلا مراجعت ائتدی. بو یولدا توکندی. سیویل سیاست اوزریندن پروبلملرین حل ائتمه ایرادهسی دوغوردان قیمتلی بیر اوغور اولاجاقدی
دیل اینسانا بخش ائدیلن ان بؤیوک خزینهدیر. اینسان خاریجی دونیانی دیل اوزریندن مداخیله ائدیر و یوروملار. دونیا دیل ایله آنلاملاندیریلیر. خاریجی دونیانی هم آنلار هم ده دؤنوشدوروروک
نه زامان کی یئرلی اولانلار زورلا دا اولسا رقابت و موباریزه اوچون بعضی استانداردلارین قبولونو تامین ائتدیلر ایشده او واخت ایشلر دییشمهیه باشلادی
گؤرونمز بیر گوجدور اقتدار، بیر دیزی وسایلی و آژانی واردیر. اقتداری اؤز اؤزوندن باغیمسیزلاشدیرماق مومکون مو بیلمیرم اما حضرت عمرین تعیین ائتدیگی والیلرینه خصوصیله "موقتدیر اولماماغی" اؤغوتلدیغینی بیلیریک.
مقدس متنلردکی و یا میفولوژیدکی قارداش قتلیندن سونرا اورتایا چیخان "اؤلونو باسدیرما ریتوئلی" ایله باشلار شهر دوشونجهسی
بو گون سوریهده ایران، روسیه، آمریکا، آلمان، فرانسه، چین و پ.ک.ک اتفاق حالیندادیرلار
- «
- 1 (current)
- »


text:
ائل اوچون یاشایانلار حبیب فرشباف (خسرو گلسرخییه اتحاف) شفق واختیدیر اویان سن ای سون باخیشلاری دان یئرینده یادگار، سون سؤز «گونش» سؤزو ! اویان! بودور اسمهیه باشلاییب باهار یئلی، چیچکلهییر آغاجلار! تورپاق عطرین قوخودو، توراغایلار اوخودو، دان یئری آغاردی باخ! قوطبوموزون گئجهسی، گوندوزونه چاتدی قالخ. بولودلارا گؤز تیکیب، دامجیلارین سئل اولماق حسرتینی چکردیم. «ائل گوجونون، سئل گوجونون» بیر گؤرهیدیم دئیردین، ...Read More »
بئش بارماغین ایزی بیر اولماز / زینب فرجی
بئش بارماغین ایزی بیر اولماز زینب فرجی گئدیشینین آدینی نه قویوم ؟ قوش یوخوسوندا داری داری یوخوسوندان باشاق باشاق یوخوسوندا تورپاق و تورپاق یعنی اولوم. بئش بارماغین ایزی بیر اولماز تورپاق باشاق باشاق داری داری قوش قوش من من سن اولا بیلمهرم من سنسیز اولا بیلرم سادهجه آدینی قویماقدا زورلاندیم اوچدوم سن اولا بیلمهدیم شعیر اولدوم نغمه اولدوم آغی اولدوم ...Read More »
اویناییر / یوسف جوادی
اویناییر یوسف جوادی آلقیشلایین، آلقیشلایین, ایچیمده بیر قیز اویناییر! فیریلداییر ائله بیل کی کؤز اوستونده بوز اویناییر! دیندیرمهیین، قوی اویناسین, یوبانماغین واقتی دئییل قورخا- قورخا گلینلیگی, اگری یئرده دوز اویناییر! من دئییلم بیر آیریسی, یاشیللیغین ماهنیلارین- اورهییمده اؤز باشینا چالیر، قاوالسیز اویناییر! ایچیمده گؤینهین یارا یالواریر او دوزلو یارا دئییر مندن اینجیمهسین, یارامداکی دوز اویناییر! آغاجلاری تونقال اولوب منده یانان ...Read More »
محبت / احمد درگاهی
محبت احمد درگاهی محبت یولچوسو اولوب اورهییم تانریدان وئریلن پایدی محبت! گوندوزلر گونشدی یئر کورهسینده قارانلیق گئجهده آیدی محبت! سئوگیلر گؤروشو، دویغو آنلاری نَفَسه باغلانان جاندی محبت! اورهک دؤیونتوسو، سئوگی سئوینجی داماردان آخیلان قاندی محبت! گول چیچک آچیلار گؤروشلرینده فصیللر باهاری یای دی محبت! داغلارین دؤشونده سیزلایان بولاغ چئشمهلر آخاری، چای دی محبت! شاعیرلر اینجیسی، آشیقهاواسی نغمهلر شیرینی سؤزدو محبت! ...Read More »
نادرین قلمی شعیر یازاندا/ سخاوت عزتی(عندلیب)
نادرین قلمیشعیر یازاندا سخاوت عزتی(عندلیب) سویوق طبیعتین دگیشیب بئله پاییز شاعر اولور، قیش شاعر اولور، بیر اورهیی یوخا گؤزهله دؤنوب قایا شاعر اولور، داش شاعر اولور، آغاجدان آغاجا غزل گزدیریب ماهنی دئیه – دئیه قوش شاعر اولور، نادرین قلمیشعیر یازاندا. غزل رقص ائلهییر گؤزهللیگیندن، قوشما هئجا – هئجا یوز شرف تاپیر، محبت داستانی دئییر گرایلی، اوغلان قوچاقلانیر، قیز شرف تاپیر، ...Read More »
توت اللریمدن / رقیه عبدیلی(سازاق)
توت اللریمدن رقیه عبدیلی(سازاق) گل ال ـ اله وئریب فصیلرده آددیملایاق توت اللریمدن آذر خیابانینین سونوندا سئودالانیر دویغولاریم قورخما دونندن صاباح آیدیندیر بوراخ داریخمانی سئویرم سنی سئو منی سئومک اوچون پولا گرک یوخ سئومک اوچون سئویلمهنی باجارمالیسان قالماغی باجارمالیسان قادین کیمیسیغینمالیسان نازلانیرام قادین- قادین ارککلیگینی باشلامالیسان آل نازلاریمی پولسوز، پاراسیز آل بیر پارچا اورهک یئتر … – ناز آلماغا- یوبانسان! ...Read More »
سنین گؤزلرین / سعید موغانلی
سنین گؤزلرین سعید موغانلی سنین گؤزلریندن باشلاندی زامان قوی هئچ ایشلهمهسین پوزوق ساعاتلار یالان- یانلیش یازسین قیسیر تقویملر گؤزلرینده سئوینج وار حیات وار بیر آزدا کدر باخیشین تانرینین باغیرتیسیدیر سنین گؤزلریندن باشلاندی تانری گؤزلریندن اؤنجه قارا بیر شئیطانین قوللوقچوسویدوم و گؤزلریندن سونرا یاشیل بیر تانرینین قیزیل بوقچاسی سنین گؤزلریندن باشلانیرام من بیلهییمده پولیس کلفچهلری اورهییمده آلا گؤزلرین ساعات یئرینه تیق…تیق…تیق… ...Read More »
ایشسیز گؤزلریم / اسماعیل خرمی
ایشسیز گؤزلریم اسماعیل خرمی ایشسیز گؤزلریم دارتینیر چیخا اؤزوندن. أراییر اوستونه اولان تاپشیریقلاری. کوچه وئیسلینه دؤنوب- ایشسیز دره اوشاقلارین- ایش أختاردیغی أیاقلار کیمی. بیر ماهنیدا چیخیرسان یادیمدان. چیرپینیر گؤزوم. اورهییم سارماشیر- چؤرک أختارانلارین أیاقلارینا. دؤیونوروک، دؤیونوروک هر ایکیمیز واردان یوخسول ائل أراسیندا. برکه بوشا دوشوروک بؤیوروک، بؤیوروک یئنه ایشسیزیک یئنه أختاریریق. نه من باخماقدان قازانیرام نه سیز یورومکدن.Read More »
اوتوز ایللیک یوخو… / رقیه کبیری
اوتوز ایللیک یوخو… رقیه کبیری یالنیر کهف کؤهولونون یوخودا قالمیشلارینین قارا پوللاری دئییل، قارا پول، هر زامان قارادیر دؤوران ناخیشلارینی دهییشدیریر آنجاق! دؤوردن دوشموش قارا پوللاری چال کؤهولون داشلارینا یئددی رنگ یئترلیدیر غوصّهلریمه قویما یئددی یوز رنگه چالسین… اینان! اوچ یوز ایل دوزهمّهرم اوتوز ایلدن سونرا آییل یوخلاریمین کهف کؤهولونده قوناغیم اول گل دیز- دیزه اوتوروب، فروید- ون گؤزوندن ایراق ...Read More »
شعرلر / کریم قربانزاده
شعرلر / کریم قربانزاده (۱) دوروشوندان سئوگی یاغیر یئریشیندن یاز آ…ه سئودالیم باس- باغرینا منی و گیزلین باخیشینلا چیچکلندیر منی کئفلندیر منی! (۲) یازدا یاغیش قیشدا تونقال قوربتده وطن وطنده سفر ساواشدا باریش و قارانلیقدا ایشیم- ایشیم ایشیلتی کیمیسئویرم سنی من سکوتین ان درینلیگینده ایکیجه سئوگی سؤزو کیمیسئویرم سئویرم سنی . (۳) دنیز لرقورویار قادینلارین گوز یاشلاری قوروماز یارالی گونلرده ...Read More »


text:
دؤولت دوماسینین دئپوتاتی کونستانتین زاتولین آذربایجان و روسییا آراسیندا ایستراتئژی طرفداشلیق علاقهلرینین اینکیشافیندان ناراحاتدیر.
بونو آخار . آذ-آ آذربایجان خاریجی ایشلر ناظیرلیینین مطبوعات خیدمتینین رهبری حیکمت هاجییئو ک .زاتولینین یئرئواندا سسله ندیردیی فیکیرلری شرح ائدرکهن بیلدیریب.
ه .هاجییئو قئید ائدیب: "گؤروندویو کیمی، ائرمنیستان و ائرمنی لوببی دایرهلرینین آلتی اولان کونستانتین زاتولین آذربایجان و روسییا آراسیندا ایستراتئژی طرفداشلیق علاقهلرینین و مئهریبان قونشولوغون دینامیک و آردیجیل اینکیشافیندان، ائلَجه ده خالقلاریمیزی بیرلشدیرهن عنعنوی دوستلوقدان جدی صورتده ناراحاتلیق کئچیریر".
اونون سؤزلرینه گؤره، آذربایجان و روسییا آراسیندا امکداشلیغین هرطرفلی اینکیشافیندان معلوماتی آز اولان ک .زاتولینین بو معنادا ناراحاتلیغی و مایوسلوغو داها دا آرتمالی اولاجاق:
"چونکی آذربایجان و روسییا آراسیندا خالقلاریمیزین منافعی نامینه امکداشلیغین بوتون ساحهلرده داها دا اینکیشاف ائتدیریلمهسی اوچون چوخسایلی و بؤیوک میقیاسلی یئنی لاییحهلریمیز و تشببوسلریمیز وار".


text:
الولا د کاسترو
الولا د کاسترو (ایسپانجا: Olula de Castro) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و آلمریا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۳۴ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۵۰ نفر دیر. ۱۰۱۰ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Olula de Castro»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده الولا د کاسترو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باتمان دا بیر تۆرک عسگری شهیت بۇلدی
پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ بمبالی اولاغ بیلن ادن هۆجۆمینده یارالانان بیر عسگر، بجرگی اۆچین گؤتریلن کسلحاناسیندا شهیت بۇلدی
تۆرکیأنینگ باتمان ولایاتی نینگ قۇزلوق اترابینداقی بکرحان اتراپچاسیندا ژاندارما مرکزینه هۆجۆم ادیلشیک بۇلدی.
پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ بمبالی اولاغ بیلن ادن هۆجۆمینده یارالانان بیر عسگر، بجرگی اۆچین گؤتریلن کسلحاناسیندا شهیت بۇلدی.
قۇزلوق دا ایکی ترورچی اۇغورلان اولاغلاری بیلن قۇزلوق شأهِر حأکیمی نینگ ایچینده بۇلمان بادیندا اۇنونگ اولاغینا (ماشینینا) هۆجۆم قوراپدی.
هۆجۆمده بیر موغاللیم قیز شهیت بۇلوپدی. بیر آدام یارالانیپدی.
واقا بیلن باغلانشیقلی ترورچی دا اؤلدۆریلیپدی.


text:
بو گون اوپک عوضوو اولان اؤلکه لرین نِفت ناظیرلری وییانادا گؤروشه جک.
آخار.آذ ایرنا-یا ایستینادن خبر وئریر کی, گؤروشده ایرانین نِفت ناظیری بیژن زنگنه ده ایشتیراک ائده جک.
قئید ائده ک کی, اوُپک عوضوو اولان اؤلکه لرین سئنتییابردا کئچیریله ن گؤروشونده نِفت حاصیلاتی نین 33 میلیون باریئله ائندیریلمه سی ایله باغلی قرار وئریلمیشدی.
صعودیّه عربیستانی نین ائنرگئتیکا ناظیری خالید الفالیح بازار گونو وئردیگی آچیقلاماسیندا دا اؤلکه سینین اَلجزاییر راضیلاشماسینا صادیق قالدیغینی و نِفت حاصیلاتینین آزالماسی نین بازارین معینلَشمه سینه یاردیم ائده جه یینی بیلدیرمیشدی.


text:
احمد ذکی ولیدی توغان
احمد ذکی ولیدی توغان (باشقورد تورکجهسی: ӘxMәTзәkи Bәлиди TyғaH) ایگیرمینجی یوز ایللرین بؤیوک تاریخچیسی[۱]، یازیچیسی و فیلسوفی دیر. ولیدی توغان تورکولوژونون آدلیملاریندان[۲] دیر و باشقیر تورکلرینین اینقیلابیندا و قورتولوش ساواشیندا باشچیلیق ائدنلردن ایدی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
ولیدی ایلک تحصیل چاغیندا روس دیلین اؤرگشمگه باشلادی، آناسی یانیندا فارسجانی و اورتا مکتبده، داییسی حبیب نجارین مدرسهسینده عربجهنی اؤرگشدی. ۱۹۰۹-جی ایلدن باشلایاراق ولیدی قازاندا مدرسهلرده اؤگرتمنلیک ائدیب، ۱۹۱۵-جی ایلدن ایکی ایل بویونا دومانین موسلمان میلّت وکیللریندن حیمایت ائدن دفترین اۆیهسی اولدو. ۱۹۱۱-جی ایلین سونوندا تورک و تاتار تاریخی کیتابین یازماقلا آدلینلاشدی. تحقیق اوچون ۱۹۱۳-جی ایلده فیرغانایا و ۱۹۱۴-جی ایلده بوخارایا گئدیب، فیرغانادا یوسیف خاص حاجیب یازان قوتادغو بیلیک کیتابینین بیر ال یازماسین تاپدی. ولیدی ۱۹۱۷-جی ایلده میلّت مجلیسینه سئچیلیب شریف ماناتوْولا بیرلیکده باشقورد شوراسینا اساس قویدی. اورتا آسیادا باسماچی قالخینیشینین و تورکوستان میلّی بیرلیگینین باشچیلاریندان ایدی. توغان ۱۹۲۵-جی ایلده حمد الله صبحی، فؤاد کؤپرولو، ریضا نور و یوسوف آقچوْرا چاغریسی ایله تورکیهیه گئتدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Censorship and History:1914-1945:Historiography in the Service of Dictatorships, Antoon De Baets,The Oxford History of Historical Writing: Volume 4: 1800-1945, ed. Stuart Macintyre, Juan Maiguashca and Attila Pók, (Oxford University Press, 2011), 138, 147.
- ↑ Literary History: Towards a Global Perspective: Notions of Literature Across Times and Cultures, Vol.1, ed. Anders Pettersson, (Gmbh & Co., 2006), 299.


text:
هوول هاوسر
هوول هاوسر (اینگیلیسجه: Huell Howser) آمریکالی موغنی, فیلمین سناریو یازاری, فیلم یاپیمجیسی, دوبلور و اوْیونچو. ۱۸ اوْکتوبر ۱۹۴۵ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۷ ایل عؤمر ائلهییب و ۷ ژانویه ۲۰۱۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی تنسی بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1985–2012 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Huell Howser»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هوول هاوسر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
"تورکو" آذربایجاندا میللت دانیشدیقلاری دیله وئردیکلری آددیر. بئیینلری اللنمهین آذربایجانلیلاردان هانسی دیلده دانیشدیقلارینی سوروشساق، کسینلیکله بیر جاوابلاری اولاجاق دیر؛ تورکو. بو دیلده دانیشانلاردان سوروشساق سیزه نهدئیرلر؛ ایکی جاوابلاری اولار یا بؤلگهلهرینین آدلارینی دئیرلر، یا تورک دئیرلر. بونلاردان ائشیکده هئچ بیر نه دئییلمز.
بیر دیلی یاشاییب-دانیشانلار هر کسدن یاخشی هانسی دیلده دانیشدیقلارینی و کیم اولدوقلارینی بیلرلر. قیراقدان باخانلار ایسه، هانسی یئردن باخدیقلاریندان آسیلی اولاراق، ایستهدیکلری آدی باشقالارینا وئررلر.
تورکو دیلی، آذربایجاندا دونهنین بوگونون دیلی دگیل. اوزون زامانلاردان بری بو دیل بورالاردا دانیشیلیر. بو دیل تکجه دانیشیلمیر، بلکه اؤز کیملیییینی هر نهیه وئریبدیر. تورپاق، سو، چای، داغ، دره، تپه، گؤل، دریا، اوروش، یئر، آغاج، طایفا، یایلاق، قیشلاق، دبلر، توی، بایرام، یاس، گونلرین آدلاری و سایا گلمهین هر نه واردیر بو دیلدن پایینی آلیبدیر. آذربایجان تکجه تورکونون یاشاندیغی یئر یوخ، یارانیب-یاشاتدیغی یئردیر.
کئچمیشده، بؤلگه چوخلو هجمهلرله اوزلهشیب. هجمهلرین اوزلهشمهسینه باخمایاراق، دیل دیللیغینی یاشاییب. دینلر دهییشیلیب، دیلده یاشایان، میللی وارلیقلار یئنی دینلرله اویغونلاشیب. دیلین ییـیهسی میللتین بوتونلویو اولوب. دیل یازیلیب-یازیلمادیغینا باخمایاراق، اؤز اوستورهسینی یارادیب. اوستورهلر تکجه ناغیل کیمی یوخ، بیر آییندوشونجهکیمی(اوستورهوی دوشونجه) تورکلرین یاشاییشلارینا یانساییب.
بو دیل، آباجی(الیفبا)-سینین دهییشیلدیـیینه باخمایاراق، داغلارا، داشلارا یازیلیب. بلکه ده بو دیلین طالئعیندن بوتون یازی فورمالاریندا یازیلیب، دونیایا یاییلماق وارایمیش. هئچ بیر دیل تاریخ بویو بو قدر الیفبا دهییشمهییبدیر. یازیلان بلگهلر ایتیب، آرادان گؤتورولسهلر ده، تورکو-نون آغیز لوحهلری دیلین دونوندا بو گونه گلیب چاتیب. تورکو، تکجه دربار(شاهلارین سارایلارینین) دیلی اولمویوب، بلکه خالقین دیلی اولوب. خالقین دیلی اولدوغو اوچون، حاکیم دیل اولوب.
دیل آذربایجانین بوتونلویونده بیر جور ایشلهنیب. آرادا سؤزجوکلرین آز-چوخ ایشلندیـیی اولا بیلر، آنجاق آذربایجانین باشا-باشیندا یارانان دیل، بیر دیل اولوبدیر. همدانین کندلرینده دئییلن دئییم، اوخونان سؤزلر، قوشمالار، آرازین قیراغیندا دئییلنلرله بیر اولوبدیر. تورکوـده یارانان شیفاهی رومانلار(ناغیللار)-ین سایی یوزدن چوخدور. یازیچی اولمایان چاغلار بو دیل رومانین یارادیب. یاراتدیغی کولتورو یاییب، بؤلگهسللشدیریب.
"تورکو"-نون وارلیغی چوخلارینی اینجیدیب. بو دیل یئنیلمز قالاکیمی، هر بیر آخینین قارشیسیندا دایانیب. بو اوزدن تاریخ بویو هجمهلرله اوزلهشیب. ایلک گؤروشده، قونشولار نظره گلیرلر. قونشولار بو گون هجمهچی گؤرسنسهلر بئله، هجمهلرین قورولوب، قورغولانماسی باشقالاریندان اولوبدیر. بؤلگهده اولانلارین بوتونلویو تورکودن یارارلاندیقلاری اوچون، بو دیلی وارلیق داغارجیغی ساییبلار. آنجاق بؤلگهدن ائشیکده اولانلار، بو دیلین وارلیغینی اؤزلرینه تهلوکه گؤروب، دیلی ییخماغا چالیشدیلار.
"تورکو"-نو ائتگیسیزلشدیرمک اوچون، ایلک بو دیلین آدینا یوگوردولر. تکجه دیلین آدینا یوخ، دیلدن یارانان بؤلگه آدلارینا دا یوگوردولر. یوگورمهلر آددیم-آددیم ایرهلیلهدی. هر ندن اؤنجه پهلوی آدلی بیر دیلی اورتایا قویدولار. پهلوی دیلیله دانیشان بیر نفر اولماسا بئله، بو دیلی یارادیب، بؤلگهده تورکودن باشقا دیللرین آتاسی ساندیلار. سونرا تورکو-نو آذری آدلاندیردیلار. آذرینی ده پهلوینین بیر قولو آدلاندیردیلار. بو آدلاندیرما کسروینین آدینا قورتولسا دا، ادوراد براونین ایزی آیدین گؤرونور. تکجه تورکو یوخ، بلکه آذربایجانیدا یوزماغا باشلادیلار. آتورپاتگان، آذرآبادگان، سرزمین آتش... یئنی آدلار اولاراق قایناق کیتابلارا یازیلیب. تورکو آذری اولمادیغی اوچون یاساقلاندی. گؤرولن ایشلرین هامیسینا عئلمی دون گئیدیریلدی. بو سؤز تکجه یارادانلارینا یوخ، بلکه بوتون دونیایا یاییلدی. هر کس، "تورکو"-نو آذری اولاراق تانیدی. تورکچولوکله قورولموش تورکیه دوولتی بئله، "تورکو"-نو دیل گؤرنمهدی. اونلار "تورکو"-نو تکجه بیر تورکجه ماهنینین آدیکیمی تانیدیلار. "تورکو"-نون دیللیـییندن تورکیهده تکجه سویلهنن"تورکو"-شارکیسی قالمیشدی.
ساوئتلرده ده آذری یئرلشدیریلمیشدی. آذربایجان جومهوریت ایستیقلال آلدیقدان سونرا اؤزلری دیللرینی آذری آدلاندیردیلار. دوزدور اونلار آدلاندیردیقلاری آذریله، کسروینین آدلاندیردیغی آذری فرقلی ایدی. آنجاق سونوجدا "تورکو" دیل آدیندان گؤتورولموشدو.
بو گون تورکو، دونیانین قایناقلاریندا دیل آدی اولاراق، یئرلشمهسه ده، آذربایجانلیلارین آراسیندا دیل آدی اولاراق یاشاییر. گلهجکده بوندان دا آرتیق، هجمهیه معروض قالا بیلر. آخی بو دیلی ساوونانلارین ایچینده ده، آذرییه اینانانلار چوخدور. آذرییه اینانمایانلار بئله، تورکجه دئییرلر. آیدینلادیب اؤزللشدیرمک اوچون آذربایجان تورکجهسی بو گونلر چوخ دئییلیر.
تورکونون گلهجهیینه قرار وئرنمهدیم!!!


text:
عشقده نه کفر واردیر، نه ده دینه اویان وار، ریندلیک، مست لیک اولان یئرده تمیز و صاف وجدان وار.
عاباس قولو آغا باکی خان اوف ٠٣- میشکات الانوار
جان یاخان عشقین ایشیغیندان بیر شعاع
سلام سیزه، ای سئودانی بیلن اهل مرفعت، سلامت لیک گوشه سینه چکسین سیزی محبت.
فکرین ایضاحی
عؤمور کئچدی بوش-بوشونا، ائتدیک دایم آه و واه، کئچدی خوشلوق زامانلاری، چاتدی بلا گونو، آه!
ایختیسارلا
ای دوزلوگو سئون، عشقی گل ائیله مه مزممت، زاهدلیکده من گؤرمورم نجات اوچون علامت.
عاباس قولو آغا باکی خان اوف
عاباس قولو آغا باکی خان اوف آذربایجان معدنیتینین اینکیشاف تاریخینه بؤیوک عالیم، موفکیر، تاریخچی، فیلوسوف و شاعر کیمی داخل اولموشدور.


text:
ساوه شهه رینده، حکیم تیلیم خان´ی آنما مراسیمی گئچیریلدی
ساوه شهه رینده، مره غئی کندیدنده، یوزلر نفرین ایشتیراکی ایله، حکیم تیلیم خان´ین مزاری اوسته، طنطنه لی آنما مراسیمی گئچیریلدی
تبریز اوستو گونئیدی،
شوشه لر دولو مئیدی!
یاردان مکتوب گلیبدی،
بوللو آرزی گیلئیدی!
جومعه آخشامی، تیر آیی نین 29 دا، یوزلر نفر تورک و آذربایجانلی، ساوه شهه رینده، مرغئی کندینده، حکیم تیلیم خان´ین موقددس مزاری اوسته توپلانیب، بو بؤیوک عاریفین نازیک و اینجه شئعرلرین اوخویاراق، آشیقلارین سؤزلو سازلارین دینله دیلر.
بو تؤره نده اونلار نفر آذربایجان´ین موختلیف شهه رلریندن اؤزه للیک ایله قوم، تئهران، ساوه، زنگان، قزوین و بیجار شهه رلریندن مره غئی کندینه قوناق گلمیشدیرلر.
دامدان داما دامیمیز،
یاخیندیر ائیوانیمیز!
سن اوردان گل من بوردان،
چاتلاسین دوشمانیمیز!
بو گؤزه ل تؤره نده، شاعیرلر اؤز شئعرلرینی حکیم تیلیم خان´ین لطافتلی دویغولارینا و هابئله ار باباک´ین صلابتلی ووقارینا ایتحاف ائتدیلر و رحمتلیک علی بی کمالی´نین آدینی و یادینی، حکیم تیلیم خان´ین تانیتدیرماغی اوچون چکدیيی زحمتلره گؤره عزیزله دیلر. بو میللی تؤره ن تیر آیی نین 30 نا دک داوام ائتدی.
هابئله اوستادلارین اؤنه ری سی ایله، گله ن ایلدن، هر ایل تیر آیی نین سون جومعه آخشامی، حکیم تیلیم خان گونو اعئلان اولونوب، بو حیکیمین مزاری اوسته ییغیناج کئچیریله جکدیر.
اؤلکه میز ایراقدیر، شهریمیز ساوا،
مزلقان چاییندان گؤتوردوم هاوا!
آشیقلار دردینه ایله ره م داوا،
من طبیبم٬ هیندوستاندان گلیره م!
توران ایراقلی- ساوه- مرغئی کندی29و30/3/1385


text:
آذربایجان خاریجی ایشلر ناظیرلیینین تشکیل ائتدیی سفر چرچیوهسینده جوجوق مرجانلی کندینده اولدوم. چونکی وضعیتی داها یاخشی آنلاماق اوچون همین یئرلرده اولماغین واجیبلیینی حساب ائدیرهم.
بونو رئپورت-آ دونن آذربایجاندا آکردیته اولونموش دیپلوماتیک نمایندهلیکلرین دیگر رهبرلری ایله بیرلیکده ارمنی ایشغالیندان آزاد اولونموش جبراییل رایونونون جوجوق مرجانلی کندینی زیارت ائتمیش ایسرایلین آذربایجانداکی سفیری دان ایستاو دئییب.
سفیر بیلدیریب کی، کندده داغینتیلاری گؤروب چوخ مایوس اولدوم: "عینی زاماندا، تئزلیکله اینسانلارین برپا اولونموش کنده قاییداجاقلارینی اومید ائدیرهم".
دیپلومات همچینین ۱۹۹۴-جو ایلدهن بو کندده یاشایان عائلهنین عضولری ایله گؤروشو هیهجانلی آدلاندیریب:
"بو سفر ارمنیستانلا آذربایجان آراسینداکی مناقیشهنین صولح یولو ایله حلینین ضروریلیینی بیر داها خاطیرلادیر. بونونلا علاقدار اولاراق، تجروبهمیزه، ائلجه ده خالقلارین صولح و ثابتلیکله باغلی معنوی آرزولارینا اساسلاناراق، ایسرایل مناقیشهسینین صولح یولو ایله نیظاملانماسی اوزره آتت-این مینسک قروپونون سعیلرینی دستکلییر. ایسرایل آذربایجانین اراضی بوتؤولویونو تانیییر".


text:
میخایل سااکاشویلی آوروپا بیرلیگی و آلمانییا کانسلئری آنگلا مرکلدن یاردیم ایستهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو یاردیمی «بیلد» قزئتینه وئردیی موصاحیبهده دیله گتیریب.
«کیئودهکی کافه ده منه ماسکالی شخصلر هوجوم ائتدیلر، اونلار منی اله کئچیردیلر، تهدید ائتدیلر و خصوصی طییارهده پولشایا گتیردیلر. بونون آرخاسیندا اوکراینانین کورروپسییایا بولاشمیش پرزیدنتی پیوتر پوروشئنکو دایانیر. اگر آوروپا بیرلیی و مرکل هئچ نه ائتمهسه، اوکراینا چؤکهجک. پوروشنکو بو اؤلکهنی داغیدیر و مندن یاخاسینی قورتارماق ایسته ییر»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
آمریکا و تورکییهنین سورییادا توققوشما احتیمالی گئتدیکجه آرتیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا پولیتولوق ایلقار ولیزاده دئییب. اکسپرت بیلدیریب کی، تورکییهنین عفرینده آپاردیغی عملیاتلارین میقیاسی آرتدیقجا آمریکا حربچیلری طرفیندن دستکلنن پ ی د قروپلاشمالارینین بؤلگهده فعاللیغی دا آرتیر:
«بو اونو گؤستریر کی، آمریکا هر وجهله رگیوندا تورکییهنین فعالیتینی محدودلاشدیرماغا چالیشیر. آنجاق تورکییه پ ی د-نین الی ایله اونا قارشی حاضرلانان اویوندان خبرداردیر و بونا رغما عملیاتلاری دایاندیرماق نیتینده دئییل. ماراقلیدیر، آرتیق تورکییه رسمیلری بیان ائدیبلر کی، آمریکا رسمیلری ایله بو بارهده دانیشیقلار آپارماق نیتینده دئییللر. ماهیت آچیقلانماسا، بو بیانات اونو دوشونمهیه ایمکان وئریر کی، آمریکا تورکییهیه عملیاتلارین حجمینی آزالتماق و بیر سیرا دیگر تکلیفلر ائدیب. تکلیفلر داها چوخ پ ی د-نین منافعلرینه اویغون اولدوغو اوچون تورکییه آمریکا ایله دیالوگا گئتمهیهجک. دیگر طرفدن، تورکییهنین مقصدی بؤلگهده تهلوکهسیزلیک زولاغی یاراتماقدیر. ایش اوراسیندادیر کی، بو زولاغین اراضیسینده بیر نئچه آمریکا حربی بازاسی یئرلشیر. بو بازالارین تالعیی ایسه سوال آلتیندادیر. تورکییه دفعهلرله آمریکادان همین بازالاری اراضیدن ییغیشدیرماغی طلب ائدیب. آمریکا ایسه جاری حربی پلانلاریندا دییشیکلیک ائتمک فیکرینده دئییل. بو فوندا سورییادا بیرباشا توققوشما احتیمالی یوکسکدیر».
اکسپرت قید ائدیب کی، آمریکا حاضردا پ ی د-نین الی ایله بؤلگهده محکهملهنمهیه چالیشیر:
«بونا گؤره ده آمریکا پ ی د-نین سورییادا توتدوغو مؤقعلردن گئری چکیلمهسینه ایمکان وئرمیر. آنجاق ایستهنیلن حالدا تورکییه عملیاتلاری دایاندیرمایاجاق. تورکییهنین هدفی تکجه عفرین دئییل، عینی زاماندا، مئنبیج و دیگر بؤلگهلردیر. بئله وضعیتده ایسه غیری-معینلیک آرتیر. وضعیتدن یگانه چیخیش یولو آمریکا و تورکییه آراسیندا بیرباشا دیالوگون تعمین اولونماسیدیر. بو، هله کی موشاهیده اولونمور. نه قدر کی، طرفلر اورتاق مخرهجه گلمهییبلر، بیرباشا توققوشمالار قاچیلمازدیر. بو دا زنجیرواری رئاکسییالارا گتیریب چیخاراجاق».
قید ائدک کی، آمریکا دؤولت کاتیبی تیلرسون ۱۵ فورالدا تورکییهیه سفر ائدجک.


text:
بیلیارد
بیلیارد بیر ایدمان نؤوودور. سون ایللرده ایدمان بوداقلاری ایچینده اهمیّتلی بیر یئر توتماغا باشلامیشدیر. بو آندا آوروپانین ان چوخ ماراقلانیلان ۵ ایدمانی آراسیندادیر. بیلیارد اویناماق اوچون لازیم اولان آلتلر؛ بیلیارد ماساسی، کی، بیلیارد توپلاری، تاباشیر (کیین توپا داها اؤلچولو وورماسینی و گرکسیز یئره سوروشمهمهسینی تعمین ائدیر، خصوصیله سهولی ووروشلاردا چوخ ایشه یارایار)، کؤرپو (کیه گؤره) (چتین اوزانیلان توپلارا چاتماغی تعمین ائدیر) لازیمدیر.
بیلیارددا بوجاق حسابلاماق و سرعتی نیزاملاماق ایکی تمل قایدادیر. بیلیارد باغلی بیر ساحهده اوینانیلیر. بیلیارد ان باشدا جیبلی (دلیکلی) بیلیارد و جیبسیز (دلیکسیز) بیلیارد اولاراق ایکی تمل قروپا آیریلار. جیبلی بیلیاردا نومونه اولاراق بیلینهن ۸-توپ (آمریکان) بیلیاردی و سنووکئر واردیر. جیبسیز بیلیارددیرسا ۳-توپ (۳-بانت) بیلیارد اولاراق بیلینر. طبیعی بونلارین بو گونه قدر چاتا بیلمهیهن نؤولری ده واردیر.


text:
بار الها سن بیزه وئر بو شیاطین دن نجات
انسانین نسلین کسیب، وئر انسه بو جین دن نجات
بیزدن آنجاق بیر قالیرسا، شیطان آرتیب مین دوغوب
هانسی رؤیا ده گؤروم من، بیر تاپا مین دن نجات
بئش مین ایلدیر بو سلاطینه گرفتار اولموشوق
دین ده گلدی، تاپمادیق بیز بو سلاطین دن نجات
بیر یالانچی دین ده اولموش شیطانین بیر مهره سی
دوغرو بیر دین وئر بیزه وئر بو یالان دین دن نجات
هر دعا شیطان ائدیر، دنیا اونا آمین دئییر
قوی دعا قالسین، بیزه سن وئر بو آمین دن نجات
ارسینی تندیرلرین گوودوشلاریندا اویناییر
کیمدی بو گودوشلارا وئرسین بو ارسیندن نجات
یا کرم قیل، کینلی شیطانین الیندن آل بیزی
یا کی شیطانین اؤزون وئر بیرجه بو کین دن نجات
اؤلدورور خلقی، سورا ختمین توتوب یاسین اوخور
بار الها خلقه وئر بو حوققا یاسین دن نجات
دینه قارشی(بابکی- افشینی) بیر دکان ائدیب
بارالها دینه، بو بابکدن، افشین دن نجات
(ویس و رامین)تک بیزی رسوای خاص و عام ائدیب
ویس ده اولساق، بیزه یارب بو رامین دن نجات
شوروی دن ده نجات اومدوق کی بیر خیر اولمادی
اولماسا چای صاندیغیندا قوی گله چین دن نجات
من تویوق تک، اؤزنینیمده دوستاغام ایللر بویی
بیر خوروز یوللا تاپام من بلکه بو نیندن نجات
«شهریارین» دا عزیزیم بیر توتارلی آهی وار
دشمنی اهریمن اولسون، تاپماز آهین دن نجات
انس و جن
بار الها سن بیزه وئر بو شیاطین دن نجات


text:
دوستلار، کؤنلوم دیارین ائتدی ویران اضطراب، ائیله دی اؤوراق ترکیبیم پریشان اضطراب. هر کیمی کیم یاندیرار آتش، یانار اوندان بئتر، حیله سین گر ائتمه سین اول برق جؤولان اضطراب. قطره گر دریا اوچون بی تاب اولور معذوردور، بیلمنم نئچون قیلیر دریای عمان اضطراب؟ من دئمم کیم دورگیلن آخشاماتک، یا...
قوسی تبریزی 01- غرللر
هرچند کی، گؤز تؤکدو آیاغه کؤنول ایچدی
بولبول منیم افغانیما قاتلانمادی اوچدو، یاریم گئجه غنچه یوخودان دوردو و کؤچدو.
صیاد کیمی آهوی رعنا طلبینده
دیلدن- دیله دوشدوم دیل دیوانه دن اؤترو، ووردوم اؤزومو اودلارا پروانه دن اؤترو.
همین بولبول گؤرر بولبول یانیندا، زاغ-زاغ اوسته
بحمدوللاه یاتیب دیر سینه م اوسته داغ-داغ اوسته، بلی، مشهور سؤزدور اول مثل کیم، یاغ-یاغ اوسته.
نولا فغانیم ائشیتمیش کی، گول قولاق اولموش
یئترمی رشتۀ جان گؤوهر یئگانه سینه – کی، گون کمندی اونون یئتمز آسیتانه سینه.
ناله دن خالی قیلیر گاهی سپند اؤز کؤنلونو
تشنۀ گولزار داغ لاله زارم، آه، آه، تختۀ مشق جنون نوباهارم، آه، آه.
اولار کیم، اول طبیبین حیکمتین دن غافل اولموشلار
نولا کی، فرق اولا نامردلرین مرد-دونیاده، اگرچی بللی دیر هر مرد و هر نامرد دونیاده.
نه یاخشی سؤیله میش قؤوسی، «واحد» پاک گؤوهر کیم
نه شیرین دیر سؤزون کیم، تانری اوندان گؤز-قولاغ اولسون، نه یاخشی گؤزلرین وار کیم، یامان گؤزدن ایراغ اولسون.
مست معذوردور اصحاب خرد یانیندا
یئرلی یئردن سیز ای ارباب طرب، واری دورون، اله سازنیزی آلین، چرخ قولاغینی بورون.
من دام بلایم، یئری، مندن حذر ائیله
ای سونبولی زولف اول گول روخساره دوشرسن، اؤز باشینا فکر ائت کی، آیاقلارا دوشرسن.


text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (46)
سعودی عربیستااندا 11ی شاهزاده اولماقالا 30دان چوخ یوکسک سویهلی مسئولیت توتولوب
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (46)
سعودی عربیستااندا یاسادیشی قارشی موباریزه سببیله باشلایان یوکسک سویهلی حبس و لبنان باش ناظیری سعد حریری سعودی عربیستانی سفری زامانی ایستعفا وئرمهسی گؤزلری بو ایکی اؤلکهیه چئویردی. بیز ده بو هفته سعودی عربیستانیندا باش وئرنلر فونوندا لبناندا یاخینلاشان بحرانی تحلیل ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومونون آراشدیرماچی دوکتور جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
--------
سعودی عربیستاندا 11ی شاهزاده اولماقلا 30دان چوخ یوکسک سویهلی مسئولیت توتولوب. دیگر طرفدن، الریاضدا موختلیف گؤروشلر اوچون اولان لبنان باش ناظیری سعد حریری (اونا قارشی حزب اللهین بیر سوی-قصد حاضیرلادیغی سببی ایستعفا وئردی. حریری، ایرانی، لبنانا حزب الله واسطهسیله حاکم اولماغا چالیشماقلا گوناهلاندیریر. حزب اللهین دستگی ایله باش ناظیر مقامینا اوتوران حریری ایرانین بؤلگهسل فعالیتی حاقیندا یئنی خبردار اولموش کیمی بیاناتلار وئرمهسی طبیعی کی، ماراقلی بیر وضعیت. بو وضعیت، حزب اللهین "حریری، سعودی عربیستانی طرفیندن زورلا ایستعفا ائتدیریلدی" ادعاسینی گوجلندیریر. بو حادثهلر سونراسیندا بؤلگه ایله ماراقلانان هر کسین آغلیندا سوال وار: "الریاض ایله تهران آراسینداکی گرگینلیک لبنان اوزریندن ایستی محاربهیه، یوخسا چئوریلهجک"؟ شوبههسیز، بو رئاللاشارسا باش وئرهجکلر یاخین شرق اوچون فلاکت اولار. آنجاق گرگینلیک بئله داوام ائتسه، بؤلگهده هر احتیمال گئرچکلشه.
لبناندا 1930لاردا فرانسیزلارین یاراتدیغی سیاسی قورولوشا گؤره پرزیدنت مارونی خریستیانلاردان، باش ناظیر سوننی موسلمانلاردان، مجلیس صدری ده شیعه موسلمانلاردان سئچیلیر. لبنانین بو مورکب سیاسی قورولوشو، اؤلکه خاریجی موداخیلهلره آچیق حالا گتیریر. بو سببله بعضی غرب اؤلکهلری، سعودی عربیستانی و ایران، لبنانین ایچ قورولوشونا موداخیله ائده بیلیر. ایران، حزب اللهی تأثیر واسطهسی کیمی ایستیفاده ائدرکن، سعودی عربیستانی ایسه اؤزونه حریری عائلهسی اوزریندن ساحه آچماغا چالیشیر.
بؤلگه سوریه بحرانی ایله باغلی لبنان قدر ده دقتی چکمیردی. آنجاق سون حادثهلر ایشیغیندا گؤزلر ایچ ساواش یورغونو لبنانا چئوریلدی. سورهده باش وئرنلر بؤلگهده ایرانین تأثیر ساحهسینی آرتیرماسینی تامین ائتدی. بو یاییلماجیلیغین لبنانداکی عکس اولونماسی ایسه حزب الله. ایران سورهده یاراتماغا چالیشدیغی تأثیر ساحهسینی حزب الله سایهسینده چوخ اولدن لبناندا تشکیل ائدیب. ایسرائیل ایسه حزب اللهین سوریه ایله مشغول اولماسیندان قیسمن راضی. آنجاق ایسرائیل اوچون پروبلم بودور: سورهده باش وئرنلر حزب اللهی داها دا گوجلندیردی. دیگر طرفدن، داها اوّل ایسرائیل یالنیز حزب اللهدان تهدید ائدرکن ایندی درحال یانیندا ایرانین ایستیقامتلندیردیگی اون مینلرله میلیتان وار.
سعودی عربیستانی داخیلینده باش وئرن دییشیکلیگی ایچ سیاست و ایقتیصاد پرسپکتیوینده قیمتلندیرنلر ده وار. بو حسابلامالارا گؤره سعودی عربیستانی؛ ایران و حزب الله علیهینه سؤیلملری ایچریدکی گوج موباریزهسینی پردهلمک اوچون ایستیفاده ائدیر. آنجاق سعودی عربیستانین لبنانا قارشی محاربه تهدیدلری محمد بن سالمانین گوجونو اثبات ائتمک اوچون تکان وئرجگی کیچیک بیر توققوشمادان چوخونا سبب اولور. سعودی عربیستانینین قطرده، یمنده و سورهده آپاردیغی سیاست هئچ چکینمهدن یاخین شرقده نیظامی دیرماشما یارادا بیلهجک واریانتلارا یؤنلدیگینی گؤستریر.
تورکیه، سعودی عربیستاندا باش وئرنلره سعودی عربیستانینین ایچ مسئلهسی کیمی باخیر. دیگر طرفدن سعودی عربیستانی دا قطر بحرانی و شمالی عراقداکی رفراندوما دستگیندن سونرا آنکارالا موناسیبتلرینی دوزلتمهدی. آنجاق موناسیبتلری گرگینلشدیرهجک آددیم دا آتمادی. یقین کی، ایکی اؤلکه ده لبنان مرکزلی پروسسلرین موناسیبتلرینه بیرباشا ضرر وئرمیهجگینی دوشونور. لبناندا باش وئرهجک قارشیدورما، حزب اللهین سوریهدکی وارلیغینی آزالتماسینا سبب اولور. بو وضعیت اسد حاکمیتینی ضعیفلهدیر. حزب اللهین دؤورهدن چیخماسی سورهده تورکیهیه اولان احتیاجی آرتیریر. بو وضعیت، تورکیهنین ترور تشکیلاتی پ.ک.ک/ی.پ.گ ایله موباریزهسینده آوانتاژلی بیر اورتام اورتایا چیخارا بیلر. لبنانداکی احتیمالی بیر موناقیشهده آمریکا و موتتفیقلرینین تورکیهنین سورهده پ.ک.ک/ی.پ.گ-یه قارشی عملیاتینا قارشی حمله ائتمهلری چوخ چتین اولاجاقدیر. همچینین ایران و روسیانین تورکیهیه سورهده آرتان احتیاجی تارازلیقلاری تورکیه لهینه چئویره. طبیعی کی، بو احتیمال لبنان مرکزلی بیر اینکیشاف اوچون اعتبارلی. سعودی عربیستان، لبنان یئرینه یئنه قطره یؤنهلرسه، بو وضعیت تورکیه-سعودی عربیستانی علاقهلرینه یئنی بیر گرگینلیک کیمی عکس اولونور.
سعودی عربیستاندا یاسادیشیلیغا قارشی موباریزه آدی آلتیندا باشلایان پروسس و حریری ایستعفاسی یقین کی، یاخین شرقده یئنی بیر دؤنوم نقطهسینه ایشارت ائدیر. باش وئرنلر تکجه سعودی عربیستانداکی بیر حاکمیت دییشیکلیگیله آچیقلانمایاجاق قدر مورککب. سعودی عربیستانداکی حاکمیت دییشیکلیگی یاخین شرقده یئنی قارشیدورما موحیطی میدانا چیخارا بیلر. بو وضعیتدن ایستر-ایستمز تورکیه ده تأثیرلنهجک. لبنانداکی تورکمن وارلیغینی دا نظره آلساق، یقین کی، تورک دیپلوماسی فعال بیر اوبیژکتیولیک ایستراتژیسی ایزلهیهجک و هر ایکی طرفی توققوشمادان اوزاق توتماق اوچون دؤورهیه گیرهجک. نتیجه اولاراق بو بحرانین نفسی تورکیه اوچون ایمکان دا تهدید ده میدانا چیخارا بیلر. تورک دیپلوماسیسی یقین کی، بو وضعیتی نظره آلاراق تمکینلی آددیملار آتاجاقدیر.
-------
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومونون آراشدیرماچی دوکتور جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدی ائتدیک.


text:
عفرینده گی عملیات ریجه لنگن شکلده دوام ایتماقده
تروریستلرگه کتته ضربه اوریلدی
تورک قوراللی کوچلری تامانیدن سوریه نینگ عفرین منطقه سیده باشله تیلگن زیتون یاله سی عملیاتیده اولگن تروریست سانی نینگ 1 مینگ 439 نفرگه بارگن لیگی بیلدیردی.
تورک قوراللی کوچلری سوریه نینگ عفرین منطقه سیده"PKK/KCK/PYD-YPG و داعش ترور تشکیلاتلری منسوبلریگه قرشی دوست و قرینداش منطقه خلقینی زوروانلیک و ظلمدن قوتقریش اوچون 20 جنوریده آلیب باریلگن زیتون یاله سی عملیاتی بیلن تیگیشلی بیانات بیردی.
مذکور بیاناتده عملیات چوکاتیده ،PKK/KCK/PYD-YPG و داعش ترور تشکیلاتلری اعضاسی 70 جنگری نینگ اولدیریلگنی بیلدیریلگن.
زیتون یاله سی عملیاتی نینگ ریجه لنگن شکلده دوام ایتیب تورگنی خودی شوشکلده اولگن تروریست سانی نینگ 1 مینگ 439 نفرگه بارگنی قید ایتیلدی.


text:
حیات قانونو
جک لندن
انگیلیسجهدن چئویرن: نریمان ناظیم
قوجا کاسکوش حریصلیکله هندهورینی دینلهییردی. اونون سؤنوک گؤزلری چوخدان بری یاخشیجا سئچمیرسه ده، قولاقلاری آمما هله ده ایتی ایدی. ان خفیف، ان اینجه بیر سس ده اونون آلنینین آردیندا یئرلهشیب ایشاران، آمما داها چئورهسینه اینجهلیب، دیققت یئتیره بیلمهین بئینینه هوپوردو. آاها. . . ، بو «سیت-کوم-تو-ها »دی؛ باغیرتیلا ایتلری قارغییاراق، اونلاری دؤیه – دؤیه بویوندوروغلاییب سوروتمهیه قوشماغا چالیشیردی. «سیت-کوم-تو-ها » اونون قیز نوهسی اولورسا دا او قدر باشی ایشه قاریشمیشدیر کی، قار اوزرینده اومسوق، کؤمکسیز یالقیزجا اوتورموش اوزگون باباسینین قایغیسینی چکه بیلمیردی. دوشرگه ییغشدیریب کؤچمهلیدی. اونلاری اوزون – اوزادی یوللار گؤزلهییردی. گونلرین گؤدهلیگی لنگیمهیه رخصت وئرمیردی. اونلاری حیات سسلهییردی. اؤلوم دئییل، یاشاماق حؤکمو چاغیریردی طایفانی. آمما کاسکوش، آرتیق، اؤلومه یاناشماقدایدی.
قوجا کیشی اؤز دوشونجهلریندن بیردن- بیره اوشندی. اؤلگون اللری قاباغا اوزانیب یانینا ییغیلمیش اوفاجیق اودون توپاسینین اوزرینده اسه-اسه گزیشدی. اودونلارین اورادا اولماسیندان بیر داها آرخایینلاشاندان سونرا الینی شاققیلداقلی کورکونون قولتوغلاریندا گیزلهدیب، یئنیدن دینلهمهیه دوشدو. یاری دونموش گؤنون سرت خیشیلیتیسی اونا آندیردی کی ائل بهیئنین مارال گؤنوندن تیکیلمیش کوماسی ییغیشدیریلیب سوروتمهلره چاتیلمادادیر. ائلبهیی اونون اؤز اوغولویدو. بویلو- بوخونلو، ار- ایگید، طایفانین ان قوچاق اووچوسویدو او. قادینلار دوشرگهنین یئر- ییغیشیغیلا چالیشدیغی حالدا ائل به یینین سسی اوجالدی. او قادینلاری آغیر ترپنمهلرینه گؤره قیناییردی. قوجا کاسکوش قولاقلارینی شکلهدی. بو دؤنه بلکه ده اونا بو سسین سون ائشیدهجهیی اولاجاقمیش. «گئی هو»نین آوادانلیغی ییغیشیلیب، «توسکین »نین کی ده، یئدینجینین، سگگیزینجینین، دوققوزونجونون کی دا، دالی قالان تکجه شامان اولا بیلردی. اودور، اونلاردا ایشین اوستوندهدیلر. او شامانین،دیر-دیرریگینی سوروتمهیه یوکلئیه – یوکلئیه، دئیینمهسینی ائشیدیردی. بیر اوشاق آغلادی، بیر قادین ایسه اونو اوووندورماغا حزین بیر نغمهیه باشلادی. «آخ ائی، طفیل کو- تی»، قوجا دوشوندو، «زئی – زئی دی، چلیمسیز بیر اوشاقدیر. گئجی – تئزی اؤلهجک او؛ توندرانین دونموش توررپاغینین اوستونده اود یاندیراجاقلار؛ اونو قویلاماق اوچون بیر چولا قازاجاقلار؛ قوردلاردان قورونسون دئیه، اونون بام – بالاجا گؤدهسینی داشلارلا اؤرتوب باسدیراجاغلار. یاخشی، نه اولسون یانی؟ بیر نئچه ایل یاخشی یا پیس، آج، یوخسا توخ قارینلا یاشاماق، سوندا اؤلوب قورتارماق! اؤلومون گؤزلری همیشه یولدادیر. اونون قارینی دایمن آجدیر،هامیدان داها دویمازدیر او. »
نه خبردی ؟!. . . ، آاه. . . ، کیشیلر سوروتمهیه چاتیلان یوکلری کندیرلهییب، قاییشلاری برکیدیردیلر. کاسکوش باشقا سسلری، داها بوندان بئله ائشیده بیلمهیهجهیئ سسلری دینلهییردی. گؤندن ائشیلمیش قیرمانجلارین ویییلتیسی، سوروتمهلری چکمهیه چاغیریلان ایتلرین میریلتیسی ،. . .
«ایتلرین زینگیلتیسینه باخ !» قوجا دوشوندو: «گؤر نئجه زور ایشه، یوللارا قارشینیفرت دویدورورلار. . . »، ائل آداملاری یولا دوشوب گئتدیلر. سوروتمهلر بیر- بیرینین آردینجا، آستا – آستا اوزاقلاشیب سسیزلیگه باتدیلار. اونلار اونون حیاتیندا دیشاری چیخیردیلار. آرتیق او عؤمورونون سون ساعاتلارینین آجیسینی یالقیزجاسینا دادمالیدی. یوخ!. . . ، قار کیمینسهنین آیاقلارینین آلتیندا خیرچ – خیرچ خیرچیلدادی. بیریسی گلیردی , گلدی یانیندا دایاندی. الینی ائهمالجا اونون باشینا قؤیدو. نه یاخشی اولاردی اوغلو بو ایشی گؤرهیدی. باشقا قوجالاری خاطیرلادی؛ اوغلانلاری ویداعلاشمادان اونلاری بوراخیب گئتمیشدیلر. اونون ذئهنی کئچمیشلره کؤچمهده ایدی، آمما، اوغلونون سسی اونو گئریه قایتاردی:
ـ «یاخشیسان می؟» – اوغلان سوروشدو.
ـ «یاخشییام. » – قوجا جاواب وئردی
– «باخ، بونلار اودوندی ییغیلیب یانیوا» اوغلان سؤزونه داوام ائتدی : «اود دا یاخشیجا آلیشیب یانیر؛ بو گون سحردنهاوا بوزاریب؛ سویوقدی؛ گؤرونور یاغاجاق، دئیه سن ده قارلاییر. آه، ایندی، لاپ ایندیجه بئله باشلار. »
ـ «هه، باشلاییر ائله بیل. »
– «ائل آداملاری مقصده تلسیرلر، اونلارین یوکلری آغیر، یئمکلری آزدیر. آجیندان قارینلاری داللارینا یاپیشیب. یول اوزون، مقصد ایسه اوزاقدیر؛ تلسمک لازیمدیر. من اؤزوم ده گئتمهلییم. هر شئی یاخشیدیرمی؟»
– «یاخشیدیر. من ایندی ایلین سون گونلرینده آغاجلاردان آسیلیب قالان یارپاق کیمییم. ایلک کولک اسدیکده من یئره دوشهجهیم. ایندی منیم سسیم قاری قادینلارین سسینه بنزهییر. منیم گؤزلریم آرتیق گئدهجک یولومو منه گؤسترمیر. آیاغلاریم آغیرلاشیب؛ آنجاق، من یورغونام . . . هه، یاخشیدیر. هر شئی یاخشیدی. »
او تسلیمنیشانهسی اولاراق باشین کؤکسونه ساللاییب، آیاق آلتیندا تاپدانان قارین اینیلتیسی کسیلهنه قدر گؤزلهدی. او اوغلونون آرتیق اون یئتر ساحهدن دیشارا چیخماسینی دویدوغدا، هؤوولجهسینه الی اودونلارا اوزاندی. آخی آغیزینی آچیب اونو گودن اؤلومله اونون آراسیندا یالنیز بو اودون توپاجیغی دایانمیشدی؛ اونون حیاتینین سرحددینی، آنجاق، بو بیر نئچه تیکه اودون معیینلشدیریردی. اود، اودونلاری بیرجه – بیرجه یئیهجک، اونونلا یاناشی اؤلوم ده آددیم – آددیم اونا یاخینلاشاجاق؛ اودونون سون پارچاسینین یانیب توکنمهسیله برابر شاختا یورویهجک؛ ایلک اوول آیاقلار دیز چؤکهجک، سونرا اللر تسلیم اولاجاق. کئیلشمه آستا-آستا گؤدهنین ائشیگیندن ایچریسینه ایشلئیهجک، اونون باشی قاباغا ساللانیب دیزینه دوشهجک. نهایت توختایاجاق او، دینجهلهجک؛ ساپ – ساده، قولایجاسینا. . . ،هامیاؤلمهلیدیر آنجاق؛ اؤلوم حقدیر !
او گیلئیلنمیردی اصلن. حیاتین یولو بئله ایدی. دوزو او ایدی. او تورپاقلا دوغولموشدو. تورپاقلا بیرگه یاشامیشدی؛ حیات قانونلارینا تانیش ایدی. گؤدهیه، موجودا حاکم اولان قانون بئلهیدی. طبیعت گؤدهیه قارشی سایغیلی دئییل؛ او «فرد» آدلانان موشخص بیر شخص یاخود مشخص بیر شئیئ وئجینه آلماییر، طبیعت یالنیز نووعلرله، سویلارلا ماراقلانیر. بو اینام قوجا کاسکوشون قابا ذهنینین دوشونه بیلدیگی ان درین، ان مجرد معناایدی؛ یقینه چئوریلمیش، بئینینه اوتورموش بیر معنا. او بو معنانین تمثیلینی عؤمورو بویو گؤروبسینامیشدی. ایلک باهاردا آغاجلار شیرهلنیر، سؤیودون تومورجوقلاری چیرتلاییب پؤهرهلنیر؛ سونرا، سون باهاردا طراوتلی، کؤورک، یام – یاشیل یارپاقلار قورویوب قاخا دؤنور, تؤکولور. بو قیساجیق حیکایه ده حیاتین بوتون تاریخی سؤیلهنیر. طبیعت بیر وظیفه «فرد»ین عهدهسینه قویور، «فرد» بو تکلیفی یئرینه یئتیرسه ده اؤلهجک، یئتیرمهسهده، فرق ائله میر. طبیعت اونو وئجینه آلماییر. چوخلاری بو وظیفهیه بویون اهییب، آمما بورادا «مطیع»دن دئییل، تکجه «اطاعت»دن سؤز گئدیر، کی یاشاییب، یاشایاجاق دا. کاسکوشون طایفاسی چوخ قدیمدیر. او گنجیلیگینده قوجامان ارلر گؤرموشدور؛ اونلارین آغیزیندان اونلاردان قاباقکی ارلردن ده ائشیدیب اؤرینمیشدی. بو بیر حقیقت ایدی کی طایفا یاشاییب؛ بو دا دوزدور کی طایفا عضولرینین «اطاعت»ی اوزریندن طایفا داواملاشیب قالیب؛ یول آلیب گئدیب یادیرقانمیش گئچمیشلرینه؛ خاطیرلانماز، سانا گلمز دوشرگهلرینه. بونونلا بئله، اونلارین هئچ بیریسی سانا سالینمیر. اونلارینهاممسی تیکه – پارا، اؤترگی حادثهلرایدیلر، یای گونونده گلیب کئچن بولودلار کیمی. اونون اؤزو ده بیر پارچادیر، اوتوب کئچمهلیدیر. طبیعت اونا اؤنم وئرمز. طبیعت یاشایشا بیر تکلیف معین ائدیب؛ بیر قایدا دا قویوب اونا. حیاتین تکلیفی ابدیلیک، زاوالسیزلیقدیر؛ اوندا حؤکم سورن قایدا ایسه اؤلومدیر. باکیره بیر قیزا باخیلاندا، گؤزل گؤیچک بیر یارانمیشدیر؛ دولو دؤشلریله، ساغلام، دولغون گؤدهسیله. یئریشینده سکیب سوزمه، باخیشیندا یانار چیراق اولورسا دا، تکلیفی اوندان اوول بللهنیبدیر. گون کئچدیکجه اونون گؤزلرینده کی چیراق داها دا ایشیقلاشیر، اونون سکیب سوزمهلری گونه بیر اوتگونلشیر. اوتانقاج گنج کیشیلری اوز جسارتیله دجللیگه دوغرو اوغرادیر. او داها گؤزللشنده، داها گؤز اوخشایان چاغیندا بیر دلیقانلی اووچو تاپیلیر، آرتیق دؤزه بیلمهدن یاپیشیر اونون قولوندان آپاریر کوماسینا، بیشمیش بیشیره اونا، ائو- ائشینه یئتیشه اونون، آنا اولا اونون اوشاقلارینا. ائو- ائشیه صاحاب چیخیر؛ اوشاق دا دوغور، آمما اوشاقلارین دوغولوشویلا برابر گؤزللیک ده اونون اوزوندن چکیلیر؛ گون کئچدیکجه قول- قانادی ساللانیر؛ قیچلاری دالینجا سورونور؛ گؤزلری اؤلگونلشیر، آلاجالانیر. یالنیز کئچیک اوشاقلار یانار اوجاغین ایشیغیندا قاری قادینلارین اپریمیش یاناقلاریندا شنلیک ایزینی سئچه بیلرلر! آرتیق اونون تکلیفی یئرینه یئتیریلیب. یالنیز قیساجیق یبر زامان، یونگولجه بیر قیتلیق، یوخسا، ایلکین اوزاق بیرکؤچمه کفایتدیر کی او دا قاردا – شاختا دا، یالنیزجاسینا باشینا بوراخیلا، بیر بالاجا اودون توپاسیلا برابر؛ اونون اؤزونون بوراخیلدیغی کیمی. قایدا – قرار بئلهدیر.
کاسکوش دیققتله بیر تیکه اودون اوجاغا قویدو. یئنیدن درین دوشونجهلره دالدی. هر یئره هر بیر شئیه باخیرسا اولدوغو کیمیاؤز یئریندهدیر. شاختانین باشلانماسیلا میغ میغالار محو اولور. سینجابلار ایسه اؤلومه ساری سوروشور. دووشان قارییب قوجالاندا کوتهلیر، آغیرلاشیر. ایتیلیکدن دوشدوکده داها اؤز حریفلرینین قاباغیندا دیزه چؤکور. او زورابالیغدا قاشقا میمون۱قارتلاشاندا یاوالاشیر، کورلاشیر؛ قارا قاباق،سیمسیریقلی اولور، سوندا دا بیر سورو هوروشکنهاسکینین گودازینا گئدیر. او نه تهر اوز آتاسینی بیر قیش گونونده «کلوندایک»ین یوخاریلاریندا بوشلاییب گئتدیگینی خاطیرلادی. میسیونرین، مکالمه کیتابی و داوا-درمان جعبهسیله گلدیییندن قاباق کی قیشدایدی او. میسیونرین جعبهسینین آنارکن کاسکوشون آغزینین سویو دؤنه-دؤنه آخمیشدی، آمما ایندی اونون آغیزی حتا ایسلانمیردی دای. میسیونرین دینجلدیجی درمانلاری یاخشی اولموشدوسا، اونون اؤزو گئتدیکجه بیر انگله چئوریلمیشدیر. چونکو او دوشرگهیه ذرهجه ات گتیرمهدیگی حالدا، یئمک واختی آج گؤزلوجهسینه خورهیه داراشیرمیش. بو ایسه اووچولارین اینجییب دونقولدانماسینا سبب اولورموش. آخیردا میسیونر «مایو»نین یاخینلاریندا آغ جئیهرین سویوغا وئرمیش، ستلجمدن اؤلموشدو. سونرا کؤپکلر اونون قبیرین ائشیب، داشلارین داغیتمیشدیلار، اونون سوموکلرینین اوستونده بیر-بیرلریله بوغوشموشدولار.
کاسکوش باشقا بیر اودون اوجاغا قویوب، کئچمیشین لاپ درینلیگینه جومدو. بؤیوک قیتلیق دورانینی خاطیرلادی؛ او زامان کی قوجا کیشیلر آج قارینلاریلا اوجاغین دیبینده دوموشوب، قدیم – قدیم عنعنهلردن, توتغون، یایغین اووسانالاردان سؤیلهییرمیشدیلر. او زامان کی «یؤکون» چایینین اوچ قیش دالبادال کؤکریب داشان سویو دونموشدو. اوچ یای گلیب سوووشموشدو، یاییلان سویون دونو آچیلمامیشدی. همان قیتلیقدا او آناسینی ایتیرمیشدی. یایدا قیزیل بالیغین گلمهسیندن خبر اولمامیشدی. ائل گؤزون تیکمیشدی قیشدا «کاریبو»نون گلمهسینه؛ قیش گلمیشدی، آمما کاریبودان دا خبر چیخمامیشدی. بئله بیر حال هئچ بیر زامان گؤرونمهمیشدی، حتی قوجالارین حیاتی بویونجا دا. یئددینجی ایل گلیب چاتمیشدی یئنه ده کاریبو گلمهمیشدی. آرادان گئدن دوشانلارین یئری دولمامیشدی. ایتلر بیر دری بیر سوموک اولموشدولار. اوزون سورن او قارا دوره ده کؤرپهلر، اوشاقلار اینیلدئیه – اینیلدئیه اؤلوموشدولر؛ اونلارا برابر قادینلار دا، قوجالار دا قیریلمیشدیلار. طایفانین اوندا بیر آدامیدیری قالیب،یازدا یئنیدن قاییدیب گلن گونشی بیر داها گؤره بیلمه میشدی. . . ، هه، قیتلیق بئله اولموشدو.
کاسکوش بوللوق، نعمتلی گونلر، آرخایینلیق چاغلاردا گؤرموشدو. جیلیخا اتی الدن سالیب،ائیلنمهیه، قوردلاماغا بوشلادیقلارینی؛ ایتلرین چوخ یئمکدن موتاللاشدیغینی، کاهیللاشدیغینی؛ اووو گؤروب اؤلدورمهدن باشینا بوراخدیقلارینی دا گؤرموشدو او. قادینلارین دوغومجول، تؤرهدیجی اولدوقلاری ایللر ده، کومالارین داخمالارین اوغلان – قیز اوشاغیندان قایناشدیغی واختلار دا اولموشدو اونون حیاتیندا. طایفا ارلرینین قارینلارینی یوغونلادیبهارینلاشمالاری، اسکی عیناد – عداوتلری یئنیدن آییلدیب بسلهمهلری، گؤنئی سرحددین آشیب «پئللی»لره باسقین ائتمهلری؛ باتی خطتین اوتوب «تانانا»لارین بلکه ده سؤنموش اوجاقلارینین باشینا چاتمالاری و. . . ، بئله – بئله گونلری ده گؤروبسینامیشدی کاسکوش.
اوشاغلیق چاغلاریندا، بوللوق ایللرینین بیر گونونده، قوردلارین بیر مارالی بوداییب پارچالادیغی حادیثه اونون ذهنینده جانلاندی. کاسکوش بو صحنهنی یولداشی «زینگ-ها» ایله برابر، قاردا اوزاندیقلاری حالدا تاماشا ائلهمیشدی. زینگها سونرالار طایفا اووچولارینین ان جلدی، ان آلیجیسی اولموشدو. سوندا دا او «یوکون» چاییندا بورولقانا دوشوب بوغولموشدور؛ بیر آیدان سونرا اونون دونموش جنازهسینی، زویوشوب چایین قیراغینا یاخینلاشدیغیندا، تاپمیشدیلار. آمما مارالین ماجراسینا گلدیکده، او گون کاسکوش زینگهایلا بیرلیکده، گزیب ایلنمه مقصدیله،آتالارینا قوشولوب اوولاغا گئتمیشدیلر. چای باسارین اوزرینده بیر مارالین یئنیجه قویولموش آیاق ایزلرینه، اونونلا برابر بیر نئچه قوردون لپیرلرینه توش گلمیشدیلر. لپیرچیلیکده چوخ چئویک اولان زینگها دئمیشدی: «بو بیر قوجا مارال ایمیش؛ سوروایله آیاغلاشا بیلمهدن گئرییه قالیبدیر . قوردلار دا اونو سورودن آییریب تکلهییبلر. گؤرونور کی داها اونو بوشلایان دئییللر.» ائله بیل کی دوغرودان دا او دئین کیمیایمیش. قوردلار گئجه گؤندوز بیر آن دینجلمهدن دیشلرینی قیجیرا – قیجیرا،میریلداشاراق مارالی پوسوب ایزلهمیشدیلر. سون لحظهیه قدر اونو بوراخمامیشدیلار. کاسکوش ایلا زینگها دا بو ییرتیجیلیغی گؤرمهیه نئجه ده تلسیرمیشدیلر؛ چوخ گؤرمهلی منظره اولاجاغمیش ائله بیل او سون لحظه!
اونلار ائحتیراصلا حادیثهنی ایزلهمیشدیلر. حتا او، کاسکوش، کوت گؤروشونه، ایزچیلیکده آز تجروبهسینه رغمن آمانسیزجاسینا لپیرلرین آردین توتوب قاباغا یؤرویورموش. اونلار قیزغین ایزلهییش بویو، هر آددیم آتدیقدا تازاجا یازیلمیش دهشتلی فاجعهنین سطیرلرین اوخویوردیلار. ایندی ایسه گلیب مارالین دایانیب دوردوغو یئره چاتمیشدیلار. هر دؤرد یاندان اوچ سایتال کیشینین بویوندا اولان بیر ساحه ده قار آیاقلانیب یاپیخدیریلمیشدیر. ساحهنین اورتاسیندا، بیر اووونهاچالانمیش دیرناغلارینین درین ناخیشلاری گؤرونوردو. اونون اطرافینداکی بوتون یئرلری قوردلارین لپیری گؤتورموشدو. گؤرونودو کی قوردلاردان بیر نئچهسی، او بیریلرینین هردن بیر یورویوب اووو دیدیشدیردیگی حالدا، قار اوسته یایخانیب دینجهلیرمیشلر. اونلارین گؤدهسینین ایزی قارین اوستونده ائله آچیق-آیدین ناخیشلانیب قالمیشدیر کی سانکی لاپ ایندیجه قویولموشدو. قوردلاردان بیری قودوزلانمیش مارالین دلیجهسینه یوروشونا معروض قالمیش، اونون شیللاغینین گودازینا گئتمیشدی. بیر نئچه سومویون دیققتله یوخلانماسی حادیثهنین نئجهلیینی آیدینلاشدیریردی.
ایکینجی مقامدا اونلار چکمهلرینین قارا باتیب چیخماسینی بیر داها دایاندیرمیشدیلار. سانارسان بورادا سایتال مارال اومسونجاسینا اؤلوم –دیریم دؤیوشونه گیریشمیشدیر. بورادا اونون آرخاسی ایکی دؤنه یئره گلمیشدی؛ آمما یئنیدن قاخمیشدی. او اؤز تکلیفین یئرینه یئتیردیگی حالدا،سانکی حیات اونا نسبت قایغیلی اولمامیشدی. زینگها دئمیشدی «مارالین بیر یول ییخیلیب، سونرا قالخیب قاچا بیلمهسی گؤرونمهمیشدی. آمما گؤرونور کی اولوبدو بو ایش. بونو شامانا دئسن، اوولجه بوتون ایزلری یوخلایاجاق، سونرا حتمن بئله ایشین اولماسیندان مات قالاجاقدی.» داها سونرا اونلار مارالین بیر یارغانادیرماندیریلماسی، اورادا بیر آغاجا ایلیشیب آسلاندیغی یئره گئدیب چاتمیشدیلار. حریفلر او حالدا مارالین آردیندا دایانیب اونون قاوریلیب آرخاسی اوسته اونلارین قاباغینا دوشوب،قاردا ایکی درین چولا چیخارماسینی گؤزلهمیشدیلر. آرتیق اووون الده اولماسی بللیدی، قوردلار اونا توخونمادان باشینا بوراخمیشدیلار اونو. بوندان سونرا دا ایکی قیساجیق دیرهنیب دایانما، بیر بیرینه یاخین یئرلرده اولوب سووشموشدو. ایندی ایسه جیغیرا قیزیلی ایزلر قویولموشودور. گئت – گئده سایتال اووون لپیرلری پوزغونلاشیر، بیر بیرینه یاخینلاشیردی. سوندا اونلار چکیشمهنین سسینی ائشیتدیلر. بو سس قوپاراقلاما باغیریشماسینا بنزهمیردی، بو سس تلهسیک، قیساجیق، کسیک-کسیکهارین میریلتیلار ایدی، آغیزلا – اتین یاخینلیغی، دئشیلن – بودون حیکایهسی ایدی. صحنهیه یاخینلاشماغا زینگها قارین اوستونده ایمکلئیهرک کولهیی کسیب ایرلیلییردی. اونلا یاناشی کاسکوش، طایفانین گلجک ائل بهیئسی، دیزی- دیزی سورونوردو. اونلارین گؤزلری بیر بالاجا صنوبرین آلت بوداقلارینین آرالاریندان صحنهیه دیکیلمیشدی؛ گؤردوکلری ایسه ایشین قورتاراجاغیدی آرتیق.
بو تصویر گنجیلیگین باشقا تاثراتی کیمیهنوز دا کاسکوشون ذهنینده اؤتگون ایدی؛ سون صحنه هله ده، اوزون ایللرین آردیندان، اونون دومانلانمیش گؤزلریینن اونونده اوول اولدوغو کیمیآپ-آیدین گؤرونوردو. سونراکی ایللرین بویوندا دا، کاسکوش طایفانین ائل بهیئسی، آغ ساققاللار ییغیناغینین باشچسی اولاندا؛ بویوک ایشلر گؤردویو اوچون آدی ـ سانی پئللیلرین آغیزیندا دولاناندا؛ هئچ وعده آغیزینا گتیرمهدییی، او غریبه آغ سویلو کیشی ایله دؤش – دؤشه دؤیوشوب پیچاغلاشدیغی، و اونو اؤلدورویو گونده ده، بو سارسیدیجی تصویر اونلا بیرگه یاشامیشدی.
کاسکوش اوزون زامان، اوجاغین سؤنمهسینه و شاختانین سوموکلرینه ایشلهییب سانجماسینا قدر گنجیلیک گونلرینی دوشونوردو. ایکی تیکه اودون اوجاغا قویوب اودو یئنیدن آلیشدیریب،اودونلارین قالمیشینین حسابیلا نه قدر حیاتا آسیلیب قالا بیلهجهیی زامانی تخمین ائتدی. آخ، تکی «سیت-کوم-تو-ها» باباسینی یادینا سالیب، بیر بؤیوک قوجاق اودون ییغسایدی، او بیر نئچه ساعات آرتیقراق یاشایا بیلردی! بو آسان بیر ایشی ایمیش، آنجاق او همیشه سایماماز بیر اوشاق اولموشدو، زینگهانین اوغلونون اوغلو،«بیور»ون گؤزو اونو توتدوغو گوندن او دده-باباسینین حؤرمتین ساخلامامیشدی. اولسون دا، نه اولموشدو کی؟ اونون اؤزو جاوانلیغیندا عینی ایشی گؤرمهمیشدیمی؟ او بیر آن سکوتو دینلهدی. بلکه ده اوغلونون اورهگی ریققتلندی، ایتلری یانینا سالیب قاییدیب گلدی، قوجا آتاسینی دا قوهوم- طایفا ایلا برابر اتلی- جانلی، یاغلی کاریبولارین بول اولدوغو یئرلره گؤتوردو.
قولاق یاتیرتماقدان بئزیکدی، دینجلمز بئینی یبر آن سوسوب دایاندی. نه سس- سمیر، نه بیر هنیرتیدن خبر یوخویدو. آغیر سکوت ایچره ائشیدیلن تکجه سس اونون نفس آلیب وئرمهسیدی؛ یالقیزلیقدا، کیمسهسیزلیکده. آخ، قولاق آس !. . . نه سسی ایدی او ؟! جانینا اوشوتمه دوشدو. اوزون سورن اولاما سکوتو سیندیردی. تانینمیش بو سس لاپ یاخیندان گلیردی. اونون آلاجالانمیش گؤزلرینین اؤنونده مارالین بودانما صحنهسی بیر داها قورولدو. قوجامان ائرکک مارال پارچالانمیش بؤیرویله،قانا بولانمیش ساغریسیلا، دئشیک- دئشیک اولموش بویون- بوغازیلا، شاخهلنمیش ایری بوینوزلاریلا بو لحظه ده چابالاییب قورتارماقدایدی. او جاناوارلارین پاریلدایان بوزومتول گؤرکمینی، ایشاران گؤزلرینی، آغاران دیشلرینی ده گؤردو. داغیلماز حالقانین دارالیب،سیخلاشدیغینی، قاری آیاغلانمیش ساحهنین اورتاسیندا توتغون بیر توپا یا چئوریلدیگینی ده گؤردو او
جاناوارین سویوق بورنو کاسکوشون چنهسینه توخوندوقدا اونون فیکرینی کئچمیشدن داشیندیریب اولدوغو حالا قایتاردی. در حال الی اوجاغا ساری اوزانیب یانان بیر اودون پارچاسی چکیب چیخارتدی. حئیوانین انساندان ذاتی چکینمه حیسی اوزره، جاناوار هلهلیک گئری چکیلیب، سورکلی اولادیقدا باشقالارینین ائحتیراصلی جاوابلاریلا قارشیلاشاراق، نئچه قودورغان، آغیزینین سویو آخان جاناوارین اورتاسیندا حالقالاندیلار. قوجا حالقانین دارالماسینی حیس ائلهدی. الینده کی اودلو کسووو دلیجهسینه ترپتدی، اونون پیسیکمهسی چیمخیرماغا چئوریلدیینه رغمن، آج گؤزلو و آزغین جاناوارلار یئرلریندن ترپشمهدیلر. ایندی ایسه قوردلاردان بیریسی کوکسون قاباغا وئریب سوروشهرک، ساغریسین آردینجا چکدی. ایکینجیسی، اوچونجوسو ده بو ایشی گؤردو، هئچ بیریسی دالا قاییدان دئییلدی. «او نهدن اوترو بئلهجه آسیلیبدیر حیاتا ؟» قوجا سون سوروغوسونو سوروب، الینده کی یانان کسووو توللادی. کسوو قارا دوشدوکده جیزیلداییب سؤندو. گرگینلیگین،چارپیشمانین شیددتلی اولدوغونا رغمن، قورولان حالقا قیریلمادی. بیر داها قوجامان ائرکک مارالین سون لحظهلرینده کی گؤرکمیکاسکوشون گؤزونون اونونده جانلاندی. بئزیکمیش بیرحالدا باشینی کؤکسونه بوراخدی. بوندان بئلهنین نه اولدوغونون داها نه اهمییتی وار؟ حیاتین قانونودور. بئله دئییلمی؟
«سون»


text:
"بیرلیک"ین دونیا آنا دیلی گونو موناسیبتی ایله – 2015، بیاناتی
اوشاق لارین یاشامینین ایلک گونلریندن اؤره نمه یه چالیشان دیل، عؤمور بویو اونلارین حیاتی نین آیریلماز بیر بؤلومو اولموشدور. دیل اوشاقلار لا آنالارین، آتالارین و چئوره نین آراسیندان بیر اؤنملی باغ اولموشدور. دیل اینسانین ایلک گونلردن، یاشامین سون آنلارینا قدر اونون حیسسیاتین، سئوینجین، هیجانین و بیلیمی نین سونولاماسینا چوخ جیددی بیر واسیطه اولموشدور. آنا دیلی اوشاغین حیاتیندا بو دانیلماز رولونا باخمییاراق، گئری قالمیش اؤلکه لرده استبداد و سؤمورگه چی دئولت لرین طرفیندن چوخ آغیر باسقییا معروض قالمیشدیرلار. او اؤلکه لرده حاکیم میللتین دیلی، محکوم میللت لرین دیللرینین یئرینه قویولموش و بو واسیطه ایله غیرحاکم دیللر آیریسئچگی لیه، تحریفه و حتی او دیللرین اینکار اولماسینا سبب اولموشدور.
ایران دئولتی (پهلوی لر سلاله سی و بوگون ایسلام جمهوروسو)، سون 90 ایلده اینانیلماز بیر فورمادا، غیرفارس دیللری او جمله دن "تورک" دیلینی شیدتلی بیر واسیطه ایله باسقی و آیری سئچگی لیه معروض قویمدشدور. میلیونلارجا اوشاق آزربایجان دا و ایرانین باشقا بؤلگه لرینده اؤز آنا دیلینده تحصیل آلماق حاقینیدان محروم قالمیشدیلار. ایران دئولتی نین گئچمیش تحصیل ناظیری حمید رضا بئی حاجی بابایی دئیر کی ایرانین تامام مکتب لریندن اولان اؤرنجی لرین یوزده 70ی غیرفارس اوشاقلاردان تشکیل اولونور. بو او دئمکدیر کی ایران دا یاشایان اوشاقلارین 70% آنا دیلینده تحصیل آلابیلمیرلر و بو اؤلکه ده مدنیت (فرهنگ) بودجه سی نین 100% یالنیز اؤلکه ده یاشایان اوشاقلارین 30% دیللرینین اینکیشافینا صرف اولونور.
بو آچی دان، هر ایل فورالین 21ین آنا دیلینین آغیرلاماسی ، "دونیا آنا دیلی گونو" آدلاندیرماسی، بیر طرفدن "آنا دیل لرینین اؤنمی" و بیر باشقا طرفدن "سؤمورگه چی دئولت لرین باسقی سیاستینه معروض قالان دیللره ده یر وئرمه دن" قایناقلانیر. فورالین 21ی، دونیا آنا دیلی گؤنو گونئی آزربایجان دا و ایرانین هر بیر بوجاقیندا یاشایان تورک اوشاقلارینا دا اونلارین دیللرینین اؤنم سه مه و آغیرلاماسی جیددی بیر اؤنم داشییر. بلکه ائله بو آچیدان دا ایندیه قدر ایران دئولتی "دونیا آن دیلی گونو"نو طنطنه لی گئچیرمه سینه قارشی دیر.
بوگون، گونئی آزربایجان دا و ایرانین هر بؤلگه سینده، غیرفارس اوشاقلارین، آنا دیلینده تحصیل آلماق حاقی یوخ، بلکه "دونیا آنا دیلی گونون" آغیرلاماق و سمینار گئچیرمک ایران دئولتی نین دیللره قارشی ایرقیچی سیاستینه اویقون گلمیر. ائله بونا گؤره ده سون گونلرده آزربایجانین مدنی فعالاری "دونیا آنا دیلی گونونو قوتلاماق موجوویزین ایران دئولتیندن آلماق" اوچون بیر کامپانیا آپاریرلار.
بیرلیک، بین الخالق حقوقا و او جمله دن دونیا آنا دیلی حاققی بیاننامه سینه دایاناراق، آنا دیلین ده تحصیل آلماق حاقینی، گونئی آزربایجان دا و ایران چاپین دا یاشییان تورک اینسانی نین دوغال حاققی تانیر و بو حاققی الده ائتمک و ایران دا آنا دیلینده تحصیل ائتمک حاققیندا عمومی افکار یارالتماق اوچون "دونیا آنا دیلی گونو"نون هر نه قدر طنطنه لی و گئنیش آغیرلاماغینین طرفداریدیر.
بیرلیک
2015-02-13
قایناقلار:
1-ایران ین گئچمیش تحصیل ناظیری حمید رضا حاجی بابایی دئیر کی، ایرانین تامام مکتب لرینده اولان اوشاقلارین 70% غیرفارس دیرلار.
http://www.edunews.ir/index.php?view&sid=23573


text:
بؤیوک عالیم، یورولماز تدقیقاتچی ح. دوزگون
دکتر شاه نسا رستم آوا
1828- نجی تورکمنچای مقاولهسی خالقیمیزین مکانجا ایکی یئره آیریلماسینا سبب اولسادا، اونون ادبی- بدیعی، علمی، مدنی محیطینین بیر اولماسینا مانع اولا بیلمهدی. همیشه جنوبلو عالیم، یازیچی، شعر- صنعت آداملاریندان توتموش عادی انسانلارا قدهر شیماللی عالیملرین دقت مرکزینده اولموش، اونلارین حاققیندا یوزلرله علمی اثر، کیتاب، مقالهلر یازیلمیش و یازیلماقدادیر.
جنوبلو عالیملر و یازارلاردا دورمادان چالیشمیش، قلملرینی خالقینین یولوندا سونگویه چئویرمیشلر. خالقینی بوتؤو گؤرمک ایستهین بو عالیملردن زهتابی، حمید نطقی، جواد هیئت کیمی سایسیز- حسابسیز شاعیرلری، سؤز- صنعت آداملاری، خالقینین یولوندا اؤز حیاتلاریندان بئله کئچمگه حاضیر اولموشلار.
بونلاردان بیریده اؤزونو دهگرلی عالیم، شاعیر، ادبیاتچی، ترجمهچی، معلم، هر شئیدن اؤنجه گؤزل انسان کیمی تانیدان، انسیکلوپدیک بیلیک صاحیبی حسین دوزگوندور.
معاصر و کلاسیک عموم تورک ادبیاتینین وورغونو اولان ح. دوزگون مستبد شاه رژیمینین حؤکم سوردوگو بیر واختدان بو دؤورهجن قارشیسینی کسن اللره، مانیعهلره باخمایاراق یورولمادان یازیب یاراتدی. اؤز سلفلرینی تانیتدی ائلهجهده گلهجک نسیللره بؤیوک بیر ارث قویدو. زیندانلارا آتیلماسینا، دوغما یوردو تبریزده یاشاماق حقوقوندان محروم ائدیلمهسینه باخمایاراق، یئنهده توتدوغو یولدان چکینمهمیش، عقیدهسیندن دؤنمهمیشدیر.
حسین محمدزاده صدیق (حسین دوزگون) 1324- نجو ایلده (1945) گونئی آذربایجاندا- قدیم تبریز شههرینین سرخاب محلهسینده آنادان اولموشدور. 1342- نجی ایلده (1963) تبریزده اورتا تحصیلینی بیتیرمیشدیر. اؤز خالقینین تاریخی، ادبیاتی و مدنیتی ایله یاناشی، اسلامی فلسفهسی، فیقه، احکام. ایله یاخیندان تانیش اولان ح. دوزگون هله گنجلیگینده سرخابداکی آقا میر علی مسجیدینده بیر مدت پولسوز درس دئمکله مشغول اولموشدور. داها سونرا پئداگوژی تئکنیکوما داخیل اولموش و 18 یاشیندا ایکن، گونئی آذربایجانین کنلرینده معلملیک ائتمیشدیر.
گنج و دوشونجلی معلم، خالقینین فولکلور نمونهلرینی توپلاییر، ادبیاتیمیزا دریندن بییهلهنیردی. گنج دوزگون کریل الیفباسینی اؤیرنمکله، شیمالی آذربایجانین گؤرکملی ادیبلرینین اثرلرینی اوخوماق اوچون اؤزونه کؤرپو سالیر. ج. محمد قلیزاده، م. آخوندزاده، م. ع. صابر، ن. نریماناف، ع. حق وردیاف، جعفر جبارلی کیمی نهنگلرین یارادیجیلیغینا یاخیندان بلد اولور.
بودا حقیقتدیر کی، عالیم هانسی ساحهده چالیشیرسا چالیشسین، او ساحهده اوغور قازانمیش، اؤزونه مخصوص جیغیر آچمیشدیر. اونون ایلک قلم تجروبهسی 1345- نجی ایلده (1966) تبریزین تعلیم و تربیه ادارهسینین علمی مجلهسینده نشر اولونان «میترا فرشتهسی و مهرگان بایرامی» آدلی مقالهسیدیر. اوندان بیر ایل اؤنجه 1344- نجو ایلده ح. دوزگون تبریز اونیورسیتهتینین فارس دیلی و ادبیاتی فاکولتهسینه داخیل اولور. بو ایللر ایراندا خصوصیله تبریزده خصوصی بیر جانلانما وار ایدی. صمد بهرنگی، علیرضا نابدل، اوختای، بهروز دهقانی، بهروز دولتآبادی و اونلارجا انقلابچی انقلابی حرکاتلارینا ادبی سویّه وئرمیش و ایرانین آیدین فیکیرلی یازیچیلارینی اؤزلرینه چکمیشدیر. بو ایللر ایرانین سیاسی تاریخینده دؤنوش نقطهسی ساییلیر. بو گنجلر «آدینه» آدلی نشریهنی اداره ائدیردیلر. صدیق، بورادا ان چوخ مقاله و ماتریال حاضیرلاییردی.
بو بالاجا قروپ تهراندا نشر اولونان «خوشه»، «امید ایران»، «وحید»، «ارمغان»، «راهنمای کتاب» و باشقا مجلهلره آذربایجان دیلی و ادبیاتی حاققیندا مقالهلر یازیب گؤندهریردیلر. ح. دوزگونده بو ایللرده بوش اوتورمایش، آدی چکیلن مجلهلره شعر و مقالهلر یازیب گؤندرمیشدی.
«امید ایران» مجلهسینده «آذربایجان شعر و ادبیاتی» صحیفهسی وار ایدی و بو صحیفهنی ح. دوزگون اداره ائدیردی. آمما شاه رژیمی تئزلیکله بونوندا قارشیسینی آلدی.
ائله همین ایللرده «محمدباقر خلخالی» عنوانلی مقالهلری، تهراندا چیخان «ارمغان» مجلهسینده، «داستانهای دده قورقود» عنوانلی مقالهلری ایسه «وحید» مجلهسینده آردیجیل صورتده نشر اولونوردو. یئری گلمیشکن قئید ائدک کی، بو مقالهلر 1357- نجی ایلده (1978) کیتاب شکلینده تهراندا چاپدان چیخدی. 202 صحیفهلیک بو کیتاب «هفت مقاله پیرامون فولکلور و ادبیات آذربایجان» (آذربایجان خالقینین فولکلور و ادبیاتی حاققیندا یئددی مقاله) آدلانیر.
بوندان باشقا صدیق بیگ 1347- نجی ایلده «هنر و اجتماع» آدلی فارسجا تورکجه هفتهلیک نشر انتدیریر و 7 ساییندان سونرا قارشیسی آلینیر. بئله کی، ژورنالین 8- نجی سایی چاپدان چیخدیغی واخت، ساواک مأمورلاری اونون اؤینده آختاریش آپاریر و بونون نتیجهسینده 6 آیلیق حبسه محکوم اولونور. بو، دوزگونون حیاتیندا ان آغیر ایللر ساییلیر. ائله همین ایلده (1347) یاخین دوستو صمد بهرنگینین آراز چاییندا بوغولوب اؤلمهسی، عالیمه معنوی ضربه اولور.
1348- نجی ایلده (1969) استانبول اونیورسیتهتینین ادبیات فاکولتهسی طرفیندن تورک دیلی و ادبیاتی بؤلومونه دعوت اولونسادا، شاه رژیمی اونا ایراندان چیخماغا اجازه وئرمهدی.
مبارز عالیم زینداندادا یورولمادان چالیشیردی. او، بورادا کی سیاسی محبوسلارا تورک دیلینی تدریس ائدیردی. م. کریمینین یازدیغینا گؤره، ح. دوزگون «زینداندا اوچ دفتر شعر یازمیشدی کی، بو شعرلر محبوسلارین الینده قالدی و ایندیده معلوم دگیل کی، هاردادیر. بو دفترلردن بیرینین آدی «قالادان قالایا» دیگرینین آدی ایسه «هانی بس یولداشین اؤردک؟» ایدی (1 ، 15).
1350- نجی ایلده، یعنی محبسدن چیخدیقدان سونرا، دوغما شههری تبریزده یاشاماق حقوقوندان محروم ائدیلدیگی اوچون، ح. دوزگون تهرانا کؤچمهلی اولور. عین حالدا ایشدن چیخاریلاراق معلملیکدن محروم ائدیلیر.
تهراندا تئلهویزیا ادارهسینده ایشه گیریر، آمما دوققوز آی سونرا، یعنی 1972- نجی ایلده، ساواکدان ضمانت گتیرمهدیگی اوچون بو ایشدن ده آزاد ائدیلیر ( 2).
یئری گلمیشکن قئید ائدک کی، عالیم 1352- نجی ایلده (1973) تهران اونیورسیتهتینده یوکسک لیسانس تحصیلی آلماق اوچون قبول اولونسادا، 1354- نجو ایلده یوکسک لیسانس درجهسینی اونا وئرمیرلر. نهایت، سونرالار او، تحصیلینی تورکیهده دوام ائتدیرهرک 1362- نجی ایلده (1983) استانبول اونیورسیتهتی طرفیندن ادبیات اوزره دوقتورلوق درجهسی آلمیشدیر.
عمومیلیکده، 57- 1351- نجی ایللر (78- 1972) عالیمین یارادیجیلیغیندا ان محصولدار دؤور ساییلیر. ائله ایلک نشر اولونان «واقیف، شاعر زیبایی و حقیقت» (گؤزهللیک و حقیقت شاعیری واقیف) (1972/ 1351) آدلی کیتابی و باشقا کیتابلاری بو دؤورون محصولودور. «واقیف، شاعر زیبایی و حقیقت» آدلی کیتابی واقیفین آنادان اولماسینین 250 ایللیگی مناسیبتی ایله یازیلمیشدیر. 88 صحیفهلیک بو کیتابدا اوخوجولار واقیفین حیات و یارادیجیلیغی ایله برابر، اونا حصر اولونموش شعرلر ایله تانیش اولور، شیفاهی خلق ادبیاتینین ژانرلاری حاققیندا قیساجا معلومات آلیرلار (3).
ح. دوزگونون «قارامجموعه»، «قوشچو اوغلونون کلاملاری»، «دیوان لغات الترک»، «موسیقی رسالهلری ایله تانیشلیق»، «فضولینین تورکجه دیوانینین تصحیح و ایضاحی» وس. کیمی اثرلری اونون یارادیجیلیغینین شاه اثرلری حساب اولونور.
بو اثرلردن «قارا مجموعه» و «قوشچو اوغلو کلاملاری» عالیمه شهرت قازاندیرمیشدیر. «اعتراف ائدیلمهلیدیر کی، ایستر جنوبی، ایسترسهده شمالی آذربایجاندا میللی کؤکه قاییدیش داها چوخ کئچمیش میللی عادت عنعنهلرین برپاسی و زامان- زامان آرخیو و شخصی کیتابخانا کونجلرینده ساخلانیلان آنا دیللی ادبی- علمی آبیدهلریمیزین کشفی ایله مشایعت اولونور کی، بو ساحهده ان ثمرهلی فعالیت گؤسترن ضیالیلاریمیزدان بیری ده حسین دوزگوندور. بو جیددی، زحمتکش و تواضع کار عالیمین گرگین امگی و سعیی نتیجهسینده چاپ اولونان باشقا اثرلر کیمی، شیخ صفی الدین اردبیلینین «قارا مجموعه» آدی ایله اوخوجولارین محاکیمهسینه وئریلن کیتابیدا، هئچ شبههسیز کی، آذربایجان ادبی اجتماعیتینده گؤزل هدیه و ارمغاندیر ( 4، 9). عالیم اؤزو اثر حاققیندا یازیر:« . . . دیلچیلیک تاریخی جهتیندن چاغداش تورکجهمیزده اونودولموش بیر چوخ گؤزل سؤزون قایناغیدیر قارا مجموعه. بو کیتابین اصلی، چوخ احتمال شیخ صفینین اؤزونه عائددیر. لاکین سونرالار، اونون مریدلری و شاگیردلری اونا بعضی حیصهلر آرتیریب و یا آزالتمیشلار (5، 77 - 78).
دیگر اثری اولان «قوشچو اوغلونون کلاملاری» عالیمین تورک ادبیاتی تاریخینه بخش ائتدیگی قیمتلی اینجیلریندندیر. بو کیتاب همین کلاملاری توپلاماق اوچون حتی درویشلیک ائدن ح. دوزگونون آلین ترینین محصولودور. بورادا قوشچو اوغلونون 111 عرفانی شعری و یا کلامی وئریلمیشدیر. 8 عصرده یاشامیش قوشچو اوغلو ایلک دفعه علم عالمینه ح. دوزگون طرفیندن تانیدیلمیشدیر.
بوندان باشقا، عالیم «عاشیقلار» (1353)، «دیدی از نوآوریهای حبیب ساهر» (حبیب ساهیرین یئنیلیکلرینه بیر باخیش) (1357)، «یادمانهای ترکی باستان» (اسکی تورک آبیدهلری) (1379)، «حکیم ملا عبدالله زنوزی و زنوزیه مکتبی» (1380)، «گاسی، گویش کهن از ترکی باستان» (قدیم تورکجهنین دیالکتی اولان قاسی) (1381) وس. علمی اثرلرینده مؤلفیدیر.
عالیم کیتاب یازیب چاپ ائتدیرمکله برابر، ترجمهچیلیکلهده مشغول اولموشدور. او، بیر چوخ علمی کیتابلاری، او جملهدن بیر سیرا شیماللی عالیملرین کیتابلارینی فارسجایا ترجمه ائدهرک نشر ائتدیرمیشدیر. اونون فارسجایا چئویردیگی اثرلردن فریدون آشوروفون «نسیمی» تاریخی درامینین (1353)، آ. برتلسین «آذربایجانین بؤیوک شاعیری نظامی» (1355)، «خاقانی شیروانی» (1354)، «آذربایجانین معاصیر شاعیرلریندن نمونهلر»(1351)، «آرزو و قمبر» (1353) وس. نین آدینی چکمک اولار. ائلهجهده عالیم بعضی دینی اثرلری («قرآن کریم»- جزء عمّ، «قیرخ حدیث»، «قیسا سؤزلر» وس.) تورکجهیه چئویرمیشدیر.
عالیمین ترجمه ائتدیگی بعضی علمی کیتابلاری، او جملهدن «انقلاب کبیر فرانسه» (فرانسانین بؤیوک انقلابی)، «انقلاب بورژوازی در انگلستان» (انگلترهده بورژوا انقلابی) وس. نی نظردن کئچیردیکده بونلارلا آذربایجان دیلی و ادبیاتی آراسیندا باغلیلیق گؤزه دهیمیر. آمما قئید ائتمک لازیمدیر کی، او هیجانلی گونلرده انقلاب ایللرینده ائیلیمیزین علمی- انقلابی باخشیلارلا سیلاحلانماسی گرک ایدی و ترجمهچی بونلاری زامانین ایستکلرینه جواب اولاراق نشر ائتدیرمیشدیر» (6 ، 19).
ح. دوزگون نئچه- نئچه علمی کیتابلارین، او جملهدن «سیری در اشعار ترکی مولوی» (مولوینین تورکجه شعرلرینه باخیش)، «یوسف و زلیخای فردوسی» (فردوسینین یوسف و زلیخاسی)، «مقالات تربیت» (تربیتین مقالهلری)، «مقالات فلسفی آخوندزاده» (آخوندزادهنین فلسفی مقالهلری)، وس. کیتابلارین رداکتورو اولموش، اونلارا اؤن سؤز یازمیشدیر.
ح. دوزگون عین زاماندا بیر شاعیردیر. «صمد بهرنگی منظومهسی» (1347- گیزلی یاییلما)، 1357 (چاپ)، «کیچیک شعرلر» (1357)، «اوچغون داخما» (1358)، «باکی لوحهلری» (1358)، «آناما هدیه (1378)، یورد غزللری (1378)، «تبریز یوللاریندا (1378)، زنگان لوحهلری (1378)، «قاشقایی لوحهلر» (1378)، «اردبیل لوحهلری» (1378)، «شیخ محمد خیابانی حماسهسی» (1378) وس. شعر کیتابلاری چاپدان چیخمیشدیر.
ح. دوزگون آچیق فضا یارانان کیمی، بو ایمکاندان یارارلاناراق ایرانین مختلیف اونیورسیتتلرینده تورک دیلیندن درس دئمکله برابر، بیر چوخ درسلیکلرده حاضیرلامیشدیر.
• تورکجه دیل بیلگیسی. تکنیکی شریف اونیورسیتهتی، تهران، 1368.
• تورکجه دیل بیلگیسی. ایمام صادق اونیورسیتهنی، تهران، 1371.
• تورکجه دیل بیلگیسی. آزاد اسلامی اونیورسیتهنی، تهران، 1368.
• تورکجه قرامئر. تبریز، اونیورسیتهنی، تبریز، 1368.
• فضولینین غزللری، اصفهان تکنیکی اونیورسیتهتی، اصفهان، 1378.
• برگزیدهی متون نظم و نثر ترکی (سئچیلمیش تورکجه نظم و نثر متنلری)، تهران، 1371.
• زبان و ادبیات ترکی (تورک دیلی و ادبیاتی)، اورمیه اونیورسیتهنیژ، 1371.
• متون ادبی هنر (اینجه صنعته عائد ادبی متنلر)، تهران، 1378.
ح. دوزگونون یارادیجیلیغیندان دانیشارکن، اونون ژورنالیستیک فعالیتینی خصوصی قئید ائتمهلییک. اونون علمی فعالیتی، شاعیرلیگی، ترجمهچیلیگی، معلملیگی ایله دگیل، سعی و تشبّثو نتیجهسینده چیخان «آزادلیق»، «یولداش»، «یئنی یول»، «انقلاب یولوندا» وس. درگیلر ایله تانیشلیق کیفایت ائدر کی، عالیمین خالقی یولوندا ائتدیگی فداکارلیغا شاهید اولاق.
بیلدیگیمیز کیمی، 79- 1978- نجو ایل اسلام انقلابی آزدا اولسا، ایران آذربایجانلیلاری اوچون آچیق فضا یاراتدی. انقلابین غلبهسیندن سونرا بیر نئچه آی عرضینده (تئوکراتیک رژیمین برقرار اولماسینا قدهر) آذربایجانلیلار مختلیف سیاسی و مدنی تأسیساتلار یاراتدیلار (7 ، 136).
آذربایجان دیلینده کیتاب، قزئت، ژورنال نشر ائدیلمهیه باشلادی کی بونلاردان «چنلی بئل»، «اودلار یوردو»، «اولدوز»، «موللا نصرالدین»، «آراز»، «آذربایجان سسی»، «بیرلیک»، «خالق سؤزو»، «وارلیق»، «کور اوغلو»، «موشتولوق»، «ایشیق» وس. نین آدلارینی چکمک اولار. او جملهدن بو درگیلرین سیراسیندا حبیب ساهیرین باشچیلیق ائتدیگی «آذربایجان مدنیت جمعیتی»نین (و یا مستقل آذربایجان مدنیت اوجاغی) آدلانان و 1979- نجو ایلین مارتیندان فعالیته باشلایان بو جمعیت ایلک اوّل اؤزونو «آذربایجان آزادیخواهلار حزبی» اورقانی اولان و ح. دوزگونون تشبّثو و امگی نتیجهسینده چیخان «یولداش»، «انقلاب یولوندا»، «یئنی یول» درگیلرینیده گؤسترمک اولار. «ایراندا انقلابین نائیلیتلرینین حیاتا کئچیریلمهسی اوغروندا مبارز یازیچیلاردان اولان ح. دوزگونون سعیی ایله چیخان هر اوچ ژورنال ایستر تهراندا، ایستر تبریزده و باشقا شههرلرده چیخان بوتون آذربایجان دیللی مطبوعاتین انقلابی مقصد یؤنلو استقامتی اوغروندا چالیشاراق، اونون مستقل و واحید بیر جبههده بیرلشمهسی فیکرینی ایرهلی سورموشدور» (8 ، 153).
آذربایجان مدنیت جمعیتی فعالیتینه ایلک اولاراق «یولداش» درگیسی ایله باشلادی و بو درگی تئزلیکله اطرافینا بؤیوک اوخوجو کوتلهسی توپلادی. «یولداش»ین ایلک نؤمرهسی 1357- نجی ایلین 12- نجی آییندا تهراندا چاپدان چیخدی. هفتهلیک اولان بو درگی صحیفهلرینده شعره، حکایهیه، خبرلره، گؤرکملی شخصلرین ادبی فعالیق حاققیندا یازیلارا، کلاسیک ادبیاتا یئر وئریردی. حتی اوشاقلار اوچونده خصوصی صحیفه واردی (9).
«تأثیرلی مقالهلر، ادبی متنلر، مبارزه روحلو شعرلر «یولداش» و «آزادلیق»ی ایرانین هر یئرینده سئودیریردی. اؤزللیکله «یولداش» مجلهسی هفتهلیک اولاراق گئنیش صورتده کوتلهلر ایچینده یاییلدی. 21 هفته، هر هفته مینلر اوخوجونون آلقیشلارینی اؤزونه چکهرک، تورک دیللی شاعیرلری و یازیچیلاری اؤزونه جلب ائتدی» (10، 27).
گؤرکملی تاریخچی، عالیم پروفسور شوکت تقی اوا «یولداش»ین فعالیتی بارهده یازیر:«ایرانین موجود شرائطینده آذربایجانین یالنیز فعله و زحمتکش کندلیلرینی مدافیعه ائدیردیسه، 18- نجی نؤمرهسیندن سونرا باشلایان اوچونجو دؤرونده «یولداش» ژورنالینین آذربایجان مدنیتی، جنوبدا آذربایجان میللی حقوقلاری اوغروندا مبارزهسینده داها گئنیش سوسیال قوّهلره اساسلانماغا چالیشماسی حس اولونور» (11، 153).
هاروارد اونیورسیتهتینین پروفسور برندا شیفر، ژورنالین فعالیتی بارهده بو فیکیرلری ایرهلی سوروردو:«انقلابین اوّللرینده «یولداش» نشریهسی سولچو موقع توتوردو، تبریزده یاییلیردی (مؤلف درگینین یاییلدیغی یئری سهو اولاراق تهران عوضینه تبریز گؤسترمیشدیر- ر. س). خالق آراسیندا بؤیوک قازانمیشدی . . . نهایت اونو همیشهلیک دایاندیردیلار» ( 12).
1358- نجی ایلین 5- نجی آییندا «یولداش» مجلهسینین دفترینی یاندیردیلار. بئلهلیکله، بو ژورنالین فعالیتینه سون قویولدو. «یولداش» باغلاندیقدان سونرا، عالم «انقلاب یولوندا»، داها سونرا «یئنی یول» درگیلرینی نشر ائتدیردی. بو درگیلرین عؤمرو آز اولسادا، اونلارین هر بیری و بورادا گلن یازیلار تکجه گونئی آذربایجاندا یوخ، بوتون ایران مکانیندا اویانیش و دیرچهلیشده اؤنملی رول اوینامیشدی.
«انقلاب یولوندا» 1359- نجو ایلده (81- 1980) تهراندا نشر اولوندو. ادبی- سیاسی مجموعه اولان «انقلاب یولوندا» 15 گوندن شیمالی آذربایجان ادبیاتینا، ایراندا یاشایان دیگر تورک خالقلارینین ادبیاتینا یئر وئیریلیردی ( 13، 41). حتی قارداش تورکیه ادبیاتینا یئر وئریلمهسی دقتی جلب ائدیر. 13 نؤمره چیخدیقدان سونرا، بو درگینین ده فعالیتینی دایاندیردیلار.
آذربایجان مدنیت جمعیتینین اورقانی اولان و 1361- نجی ایلده چیخان «یئنی یول» درگیسی، اؤزونو ادبی- بدیعی مجموعه کیمی تانیداراق فصلیلیک، یعنی 3 آیدان بیر نشر اولونوردو. هر نؤمرهسینده شعر، حکایه، نثر، تنقیدی مقالهلره یئر وئریردی. ژورنال، ائله ایلک نؤمرهسیندن باشلایاراق، آذربایجان ادبی دیلینی تبلیغ دئدهرک، «اؤلموش عثمانلی دیلی و یا ولایتی لهجهلرده یازماق خستهلیگیندن چکینمک اوچون، ادبی آذربایجان دیلینی اؤیرهنمهلییک (14، 96) شعاری ایله چیخیش ائدیردی. شیمالی آذربایجاندادا بو درگینین نشرینی آلقیشلاییردیلار و بؤیوک شاعیریمیز سهراب طاهیرین «قهرمان خالقین قهرمان ادبیاتی اولار» (15- 26) آدلی مکتوبو بونا میثالدیر. صحیفهلرینده شیماللی علم، ادبیات خادملرینین یازیلارینا گئنیش یئر وئرن «یئنی یول» اورادا باش وئرن حادثهلرهده بیگانه دگیلدی.
مثلاً 3- نجی نؤمرهسینده حؤرمتلی بسته کاریمیز قارا قارا یئوین اؤلومو مناسیبتی ایله جابیر آلیشانین یازدیغی «ایلدیریملی یوللار» آدلی شعری چاپ ائدیلمیشدیر.
بو ژورنالیندا نشرینین قارشیسی آلیندن ح. دوزگون بوش اوتورمادی بو درگینین آردینجا 1364- نجو ایلده «آذربایجان» بولتنی (بولتن انجمن زبان ترکی- تورک دیلی انجمنینین بولتنی) چیخاردی. اوخودوغوموز منبعلرده سادهجه آدی چکیلن بو بولتنی نشر ائتدیردیگینه گؤره، حو دوزگون اینجیدیلمیش و اونون نشری دایاندیریلمیشدی. بو بولتن اصلینده ح. دوزگونون کیتاب ائوینده تشکیل اولونموش ادبی مجلیسلرده اوخونان شعر، نثر اثرلرینین و مقالهلرین مجموعودور. بولتنین نشری ائله همین ایل دایاندیریلدی.
ح. دوزگونون ژورنالیستیک فعالیتی، حاققیندا یازدیغیمیز درگیلرله محدودلاشمیر. اونون مستقل و یاری مستقل شکیلده نشر ائتدیردیگی درگیلرده وار. فیکریمیزجه، بو درگیلرینده آدینی قئید ائتمک یئرینه دوشر:
• «ادبیات در عصر نوین» (عصر نوین آدلی گوندهلیک چیخان درگیدن فایدالاناراق، تبریز، 1347).
• «هنر و اجتماع» (مهد آزادی» قزئتینین علاوهسی، تبریز، 1347).
• «شعر و ادب آذری» (امید ایران» ژورنالینین امتیازیندان فایدالاناراق، تهران، 1349).
• آزادلیق (هفتهلیک، 1358).
• «سهند» (4 صحیفهلیک، هفتهده بیر دفعه، اطلاعات قزئتینین امتیازیندان استفاده ائدهرک، تهران، 1369) (16).
البته گئنیش یارادیجیلیغا مالیک اولان ح. دوزگون حاققیندا کیچیک بیر مقالهده اطرافلی دانیشماق امکان خاریجیندهدیر. لاکین بیر حقیقتی قئید ائتمهلییک کی، یاشینین 61- نجی باهارینا قدم قویان بؤیوک عالیم، یورولماز تدقیقاتچی، یازیچی ح. دوزگون معاصیر مدنیتیمیزین و ادبیاتیمیزین عوض اولونماز سیمالارینداندیر. عؤمرونو، گونونو آذربایجانلا کئچیرن، خالقی اوغروندا مبارزه آپاران عالیم ائله آذربایجان و اونون مدنیتی ایله یاشاییر. گنجلیگیندن قلمینی خالقینین یولوندا سونگویه چئویرن بو فدکاکر عالیم اؤز خالقینین و وطنینین خوشبخت صاباحا قووشماسی نامینه کؤکسونده بؤیوک آرزو و ایستکلر یاشادیر. او، همیشه دئییر:«آرزوم بودور کی، اؤلمزدن اوّل مقدس آذربایجان تورکجهسینین ایران مکتبلرینده درس وئریلمهسینی گؤرهم» (17، 187). بیزده اینانیریق کی، بو آرزو تئزلیکله حیاتا کئچهجک و ح. دوزگون یاشا دولدوقجا داها متین آددیملار آتاراق، ائیلیمیزین، مدنیتیمیزین تدقیقینده و اؤیرهنیلمهسینده خالقا، وطنه یئنی- یئنی تؤحفهلر وئرهجکدیر.
استفاده اولونموش ادبیات:
1. محمدرضا کریمی، ائیلیمیزین آجیان یاراسی، زنجان، 1377، ص 15.
2. جنوبی آذربایجان ادبیاتی آنتالوژیسی، ج 4، باکی، علم، 1994.
3. ح. صدیق، واقف شاعر زیبایی و حقیقت، تهران، 1352.
4. غریبلی اسلام، شیخ صفی الدین «قارا مجموعه»، باکی، 2004، ص 9.
5. امید نیایش، دکتر صدیق و هویت آذربایجان، تهران، 1381، ص 78- 77.
6. محمدرضا کریمی، ائیلیمیزین آجیان یاراسی، زنجان، 1377، ص 19.
7. مصطفیاف ودادی، جنوبی آذربایجاندا میللی شعور (20 عصرین 1 یاریسی)، باکی، 1998، ص 136.
8. تقی اوا، شوکت، 79- 1978 ایللر ایران انقلابیندان سونرا جنوبی آذربایجاندا میللی حقوقلار اوغروندا مبارزه، جنوبی آذربایجان تاریخی مسألهلری، باکی، علم، 1991، ص 153.
9. باخ. «یولداش»، ن. 17.
10. م. کریمی، ائیلیمیزین آجیان یاراسی، زنجان، ص 27.
11. تقی اوا، شوکت، 79- 1978- نجو ایللر ایران انقلابیندان سونرا جنوبی آذربایجاندا میللی حقوقلار اوغروندا مبارزه، جنوبی آذربایجان تاریخی مسألهلری، باکی، علم، 1991، ص 153.
12. Brenda Shaffer. The Formation of Azerbaiycani Collective İdentitu in İran, vol. 28, N3, 2000.
13. انقلاب یولوندا، ن 6، ص 41.
14. یئنی یول، ن 1، ص 96.
15. مرتضی مجدفر، چالیشقان عالیم، یورولماز قلم صاحیبی اوستاد دوکتور حسین محمدزاده صدیق (دوزگون)، آذری، 2006، یاز، ن. 11، ص 18- 8.
16. امید نیایش، دکتر صدیق و هویت آذربایجان، تهران، 1381، ص 87.