text:
تئهران نئجه توریستی شهر اولدو؟
دوکتور جئری
دایی اوغلو، عم اوغلو، خال اوغلو، بیبی اوغلولاریمین آردینجا باجاناغیم-مورتوضدا نئچه آیدیر ایشسیزلیک اوزوندن، عاییلهسی ایله بیرگه تئهرانا کؤچوب. کئچن هفته ائل گونو غوربت ائلده یوخلایاق دئیه تئهرانا گئتدیک. مورتوض شهرین اسکی محلهلرینین بیرینده ایکی قاتلی کیچیک بیر ائو توتموشدو. اوست قاتدا اگلهشیر آلت قاتیدا دوکان ائلهییب یئر-یئمیش ساتیردی. بیزی گؤرجک اورکدن سئویندیلر. ایکینجی قاتا قالخدیغیمیزدا مورتوض اوزونو آتاسینا توتدو:
- دده!.. سن دوکاندا اول؛ ایندی من گلیرم!
بالدیزیم چایلاری قاباغیمیزا دوزونجه مورتوضا دئدیم:
- بیز اوتورموش؛ سن تئز چایینی ایچ گئت دوکانا، کابلایی فارسی بیلمیر، موشتریلری یولا سالا بیلمز.
مورتوض قیس-قیس گولدو:
- بابا نه فارسی؟!..بورادا هامی تورکدور؛ قاپی-قونشو تورک، باققال تورک، قصاب تورک، شیرنیچی تورک، قهوهچی تورک، چؤرکچی تورک، تاکسیچی تورک.. حتی پولیس، بلدیه، مدرسه کیمی دؤولت یئرلرینین ایشچیلری ده تورکدورلر!
بو صؤحبتلرده ایدیک مورتوضون آتاسی آشاغیدان سسلندی:
- مورتوض..مورتوض...
باجاناغیم باشینی پنجرهدن ائشیگه چیخارتدی:
- نه اولوب دده؟!!
- گل گؤر بو توریست نه ایستهییر؟.. من دیلینی بیلمیرم...
مورتوض آشاغی ائندی. دالیجا منده تلهسیک آشاغی ائندیم. من ایندییهدک یاخیندان توریست گؤرمهمیشدیم.
توریست فارس ایدی!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیاسی طوطی قوشو
دوکتور جئری
بیر گون فارس دیلی قورومونون باشقانی قوشچو دوکانینا گئدیب بیر طوطی قوشو ساتین آلماق ایستهیر. دوکانچی قفس ایچینده بیر قوشو گؤستهرهرک دئیر:
- باشقانیم! الیمده تکجه بو طوطی قالیبدیر فقط دئمهلییم بو قوش بیرآز سیاسی دانیشیر، ایستهسهنیز بونو وئریرم؟
باشقان، "عئیبی یوخدور، ائله بیزده سیاسی آدام ساییلیریق!" دئیه طوطینی آلیب ائوینه آپارار. ائرتهسی گونو باشقان طوطینی قوشچویا قایتاریب دئیر:
- بونو نه قوشدور منه ساتیبسیز؟ بو قوش سیاسی دئییل ده پانتورکیستدیر! هر ائوه دؤندوگومده منه دئییر: خوش گلدین شئونیست!! من بو سؤزلره دؤزه بیلمهرم، تئز اول منیم پولومو گئری وئر...
دوکانچی پولو خرجلهدیگیندن طوطینی قایتارماق ایستهمز. بو اوزدن دئیر:
- باشقانیم! من بو قوشو تربیه ائلهرم! لطفا سیز صاباح گلین قوشو آپارین.
باشقان گئدندن سونرا، قوشچو بیر بالاجا باتوم گتیریب طوطی قوشونا گؤستهرهرک دئیر:
- باشقان ائوه گلنده نه دئیهجکسن؟
- خوش گلدین شئونیست!-دئیر طوطی.
دوکانچی اؤفکهلهنیب باتومی طوطینین یانینا سوخاراق یئنه سوروشار:
- باشقان ائوه گلنده نه دئیهجکسن؟
طوطی جیغیلدایا- جیغیلدایا یئنه:
- خوش گلدین شئونیست دئیهجگم- دئیر.
ایشکنجه اوچ-دؤرد کره تکرار اولونجا طوطی دایانا بیلمهییب:
- خوش گلدین باشقان دئیهجگم – دئیه جانینی قورتارار.
ائرتهسی گون باشقان گلینجه، دوکانچی قوشون تربیه اولدوغونو سؤیلر. باشقان بونو دئنهمک ایستهیهرک طوطیدن سوروشار:
- من ائوه گلنده نه دئیهجکسن؟
- خوش گلدین باشقان دئیهجگم- دئیر طوطی.
- یانیمدا ایرج افشار اولسا نه دئیهجکسن؟
- خوش گلدین باشقان!..خوش گلدین ایرج! دئیه جگم.
- یانیمدا ایرج افشار،بیرده احمد کسروی اولسا نه دئیهجکسن؟
- خوش گلدین باشقان!..خوش گلدین ایرج!..خوش گلدین احمد!.. دئیهجگم.
- یانیمدا ایرج افشار،احمد کسروی، محمدعلی فروغی، عنایت اله رضا و.. اولسا نه دئیهجکسن؟!
طوطی بیرآز سوسدوقدان سونرا دوکانچییا دؤنوب دئیر:
- گئت باتومی گتیر!.. بو آلچاق گئرچکدن شئونیست!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
حداد عادیلین تبریز سفری
دوکتور جئری
آذربایجان میللتینین کولتورل سورونلارینی بیلدیرمک آماجی ایله، بایرام تعطیللرینده فارس دیلی قورومونون باشقانی اوستاد حداد عادیل تبریزه قوناق چاغیریلمیشدی. اوستادی ائتکیلهییب آنادیلی- تورکجهدن یازیب-اوخوما قاداغاسینی قالدیرماق اوچون قوجامان سهند داغینین کؤکسونده، بیر آغاجلیقدان اوخونا بیلهجک حرفلرله قورآن کریمدن بیر آیه یازدیریلمیشدی:
یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ
سونوندا، اوستاد حداد عادیل آذربایجانین گؤزل-گؤیچک گؤرونتولرینی سئیر ائده-ائده پرشیا ماشینی ایله تبریزین آلا قاپیسیدان ایچری گیردی. قاباقجادان قیرمیزی خالچا سالینیب خالق اللریندهکی بایراقلاری یئلهیهرک دؤزومسوزلوکله گؤزلهمکده ایدی. اوستاد ماشیندان ائندیکده ایکی بالاجا قیز رسمی و غئیری رسمی دیلینده خوش گلدین دئدیلر. سونرا زورنا-قاوال چالینیب اوستاد شهر باشچیلارینین قاباغیندان سان گئچدی. قارشیلاما تؤرهنی بیتجک اوستاد شهرین یئددی اولدوزلو پارس هوْتئلینه گؤتورولدو. هوْتئلده اوستادی ایلک قارشیلایانلار موخبیرلر اولدولار. ایلک سورغو "سسسیز تبریز" قزئتی وریندن سوروشولدو:
- اوستاد! تبریزه گلنده، داغین اوزهرینده یازیلمیش قورآن آیهسینه گؤره فیکرینیزی بیلدیره بیلرسینیزمی؟
حداد عادیل گؤزلوگونون اوستوندن موخبیرین گؤزلرینه دیک باخا-باخا دئدی:
- من داغ-ماغ گؤرمهدیم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قاشینما
دوکتور جئری
دونن اوستاد مانقورتزاده مطبه گلمیشدی. رنگ-روفو ساپ-ساری اولموشدو:
- دوکتور! دادیما چات اؤلدوم!- دئیه زاریلدادی.
اوتوراجاق بویور ائتدیکدن سونرا سوروشدوم:
- دئ گؤروم نهیین دیر اوستاد؟!
ساپ-ساری رنگی قیزارماغا باشلادی. باشینی آشاغی سالاراق:
- یانیم قاشانیر دوکتور! – دئییب آرتیردی:
- دوکتور! قاشیرام قانیم چیخیر، قاشامیرام جانیم چیخیر!
- نه واختدان قاشینتی توتوبسان؟
- چوخداندیر دوکتور! آنجاق سون واختلاردا قاشینتیم دؤزولمز اولوب!...
- قاشینتیز سورکلی(مداوم) دیر یوخسا آرالیقلی؟!
- یوخ دوکتور.. مداویم دئییل هردن توتور، هردن بواخیر؟!
- یاخشی بئله ایسه دئ گؤروم قاشینتیز نه زامان توتور، نه زامان بوراخیر؟
اوستاد مانقورتزاده باشینی قووزادی:
- دوکتور!!
"زبان رسمی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آنادیلی" آدی گلنده قاشانیرام!
"پارس" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورک" آدی گلنده قاشانیرام!
"آذری" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورکی" آدی گلنده قاشانیرام!
"خلیج همیشگی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " اورمو گؤلو" آدی گلنده قاشانیرام!
"محمود افشارلار" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " جاواد هئیتلر" آدی گلنده قاشانیرام!
"ارمنستان" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آذربایجان" آدی گلنده قاشانیرام!
"کوروش، داریوش" آدی گلنده خوش-خوش ....
سؤزونو کسدیم:
- گئچین تخته، موعاینه ائدیم- دئدیم.
اوزو قویلو تختین اوستونه اوزاندی. باش بارماغیمله تومانینی آشاغی چکیب اوتوراغینا چیراغ سالدیم:
- اوستاد!! اوتوراغیزین باشینا نه ایش گتیریبسیز؟!!
یئریندن داشلاندی؛ نیگران-نیگران اوزومه باخدی:
- یعنی دئییرسیز، ایش ایشدن گئچیب دوکتور!.. هئچ بیر ایش گؤرمک اولماز؟
اوزونتو ایله دئدیم:
- بیرآزجیق تئز گلسهیدیز، یاغ- یاخی ایله سیزی درمان ائده بیلردیم آنجاق ایندی گرهک بیر فوق تخصص دوکتورا موراجیعه ائدهسیز...
- سوراغیزدا یاخشی بیر دوکتور وارمی، منی اونون یانینا گؤندهرهسیز؟!
باشیملا "هه" دئیهرک میزین چکمهسیندن بیر ویزیت کارتی چیخاردیب بیلهسینه اوزاتدیم. اوستاد مانقورتزاده تشکور دولو باخیشلاری ایله کارتی آلیب اوخدو:
- پروفئسور دوکتور ساری قولو خان
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بیزیم دلی خانا...
دوکتور جئری
موفتّیش دلیخانادان گؤروش ائتمکده ایدی. بیرینجی اوتاغا گئچدیلر. بیر دلی ماسانین دالیندا اوتورب نسه یازماقدا ایدی.
- بونون نهیی دیر؟-دئیه موفتّیش سوروشدو.
دلیخانین باشقانی گولومسوندو:
- قوربان بو اؤزونو احمد کسروی سانیر؛ آذری دیلی نظریهسینین اوستونده ایشلهییر، یازیر- یازیر سونرا جیریب تؤکور یئره؛ یئنه تزهدن باشلاییر یازماغا...
ایکینجی اوتاغا گئچدیلر. بیر دلی اوتاقدا وار-گل ائدهرک ویر-ویر تؤکوردو:
- رایانه، زایانه، خایانه، پازانه، چایانه، وایانه، یارانه، هایانه، لایانه....
موفتّیش یئنه سوروشدو:
- بونون نهیی دیر؟!
دلی خانانین باشقانی یئنه گولومسوندو:
- قوربان بو دا اؤزونو "فرهنگستان زبان فارسی" قورومونون رئیسی سانیر، گون چیخاندان گون باتانادک یورولمادان سؤزوجوک دوزلدیر.
اوچونجو اوتاغا گئچدیلر. دلیلرین بیری تاواندان آسلمیش پنکهدن یاپیشیب فیرلاناراق، "تا..تا..تا..تاتا..تاتاتا..تات" دئیه آفتومات(مسلسل) سسی چیخاردیردی.
موفتّیش شاشیردی:
- بونون نهیی دیر؟!
دلی خانین باشقانی یئنه گولومسوندو:
- قوربان، بو اؤزونو اؤلکه قورجوسو ساناراق فارس دیلینین دوشمنلرینی قورشونلاییر.
موفتّیش ال-آیاغا دوشدو:
- تئز اولون بونو یئندیرین آشاغی.. ایندی دوشوب قول-قیچی سینار..
گولوش دلیخانا باشقانینین دوداغیندان قاچدی. الینی قووزایب وار گوجو ایله موفتّیشین قولاغینین دیبینی قیزیشدیردی:
- آخماغین بیری آخماق!!.. ایستهییرسن پانتورکیستلر ایرانی پارام-پارچا ائلهیهلر؟...
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
او دونیادا بو دونیایا تای دیر
دوکتور جئری
"تئهران ملهمی" یازیسیندا اوخودوق:
وای زنگینه اؤزومو اوستاد دفترینین ائوینه چاتدیردیغمیدا اوستاد اؤلوم یاتاغیندا، ساییر-باییر ائلهمکدهایدی.
ایندیسه اولایین قالانی:
ائشیکدن آمبولانس سسی گلیردی...
سئوینجک:
- ائله بیل آمبولانس گلدی- دئیه آشاغییا ائندیم. قاپینی آچینجا اورژانس مأمورلاری یوخاری چیخیب اوستادی آمبولانسا داشیدیلار...
بیز خستهخانا یئتیشنده، اوستادا شوک وئریردیلر اوستاد ایسه یاریم مئتیر گؤیه سیچراییردی!
خانیم دفتری گؤزلرینین یاشینی ساخلایا بیلمیردی. سوسقون- سوسقون آغلاییردی. دوکتور آی-سی- یو اوتاغیندان چیخینجا قاباغینا قاچدیم:
- دوکتور!..نئجه اولدو؟!..
گولومسه دی:
- چوخ شوکور..قضانی سوْودو...
تلهسیک خانیم دفترینین یانینا قوشدوم:
- خانیم دفتری..خانیم دفتری! اوستادین حالی یاخشیدیر.
دوداقلاری قاچدی، اللرینی-یاشینی گؤیه قالدیریب نهسه دئدی.
***
آی-سی-یونون قاباغینداکی اوتوراجاقدا اگلشمیشدیک. خانیم دفتریدن،
- اوستاد نییه بیردن- بیره بو حالا دوشدو؟- دئیه سوروشدوم .
- آخشام اوستاد فرهیخته بیزه قوناق گلمیشدی..
- هانسی اوستاد فرهیخته؟!..فارس بئیین فرهیخته؟!!
خانیم دفتری باشی ایله، "هن" دئیهرک سوردوردو:
- تورک میللت وکیللرینین آنایاسانین اون بئشینجی مادهسینین ایجرا اولونماسی حاققیندا جومهور باشقانینا یازدیقلاری دیلکچهدن سؤز دوشونده، اوستاد فرهیخته بو ائیلهمی بؤیوک بیر خیانت سایاراق ایمضا آتلانلاری اردوغانین جاسوسلاری آدلاندیردی.
- بو سؤزلره اوستاد دفترینین تپکیسی نه اولدو؟!
-اوستاد دفتری ده قان باشینا آتلانیب قیزغین-قیزغین،"ائی آللاه! نییه بیزی اؤلدورموسن بو شئوینیستلرین، مانقورتلارین الیندن قورتولاق؟!" دئیه قیشقیردی؛ اوستاد فرهیخته ده کوسوب گئتدی. یاریم ساعات سونرا اوستاد گؤردویون حالا دوشموشدو.
اوزونتو ایله باشیمی توولاییب دئدیم:
- اوستادین دوعاسی نه تئز موستجاب اولموش، کئشکه اؤلوم یئرینه تانریدان اون بئشینجی مادهنین ایجرا اولوماسینی دیلهیردی!!
***
ائرتهسی گون، اوستاد دفترینین گؤروشونه گئتدیم. رنگ-روفو یئرینه گلمیشدی. آلیندان اؤپوب الینی سیخدیم. گولومسهدی:
- دوکتور!.. آللاه اوستاد فرهیختهنین قاپیسینی باغلاسین!.. او دونیایا گئتدیم ده قاییتدیم!..
ساتاشدیم:
- هله او دونیادا نه وار نه یوخ؟!
گولدو:
- هئچ!.. او دونیادا ائله بو دونیایا تایدیر!
شاشیردیم:
- نئجه؟..نئجه؟!..او دونیادا بو دونیایا تای دیر؟!!..
اوستاد دفتر باشی ایله سورغومو دوغرولاردی:
- هوشوم باشیمدان چیخیب باییلاندا، گؤردوم اؤلموشم، قبیر ائوینه یاتمیشمام. گئجهنین بیر واختی تاققا-قاق ایله قبیرین آیاق اوجو آچیلیب ایکی آداما بنزهمز ایچرییه سوخولدولار. قورخودان اؤزومو ییغیشدیردیم. نکیر ایله مونکر ایدیلر ائله بیل. سالامسیز-کالامسیز بیری دئدی:
- من ربک..
او بیری ایسه :
- من نبیک..
ائله ساندیم اؤزلرینی تانتیدیریرلار دئدیم:
- من ده اوستاد دفتری!
سؤزومدن بیرینجیسی آجیقلانیب دئدی:
- بَیّم بیلمیرسن بو دونیانین رسمی دیلی عربجهدیر نییه تورکجه دانیشرسان کافیر!!
سونرا یولداشینا ایشاره ائلهدی، آتدیلار منی تپیگین آلتینا.
علاجیم کسیلمیشدی یالوارماغا باشلادیم:
- آغالار!!.. منی باغیشلایین. من آنلامامیشام اؤلوم آرزوسو ائلهمیشم! اصلن من پئشمانام اؤلموشم. ایجازه وئرین گئدیم عربی اؤیرهنیم سونرا خیدمتیزه گلیم!!.. سیزی بالالاریزین جانی وورمایین!.. ائی وای اؤلدوم وورمایین!!..
ملکلر قاققاناق چکیب سؤزلریمه گؤلهرک داها بتر تپیکلمگه باشلادیلار. تپیکلرین ضربیندن بیردن اؤزومه گلیب اؤزومو خستهخانادا گؤردوم....
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دوکتور جئری نین تهران ملهمی نه بیر جواب!
تبریز ملهمی !
بیر هفته اونجه دن، تورک شیناس عابباس ائلچین له- شیخ آغامیز آخوند امیرحوسین (بهبود) مورادی یه خبر وئریلمیشدی، پایتخت ده اولان فارس دیلی قورومو باشقانی ،مجلیسیمیزده تورک دیللی اولان دئپوتادلاریمیز(ماده اون بشه گوره ایمضا ائدنلر) اوچون، هم بیر محللی معاینه همده بیر محللی تحقیقات ائیلمک ، اولکه میزه گلمه لری لازیم دوشوب. بیردن خبر وئریلدی: بش دیقه چکمه میش قوناقلاریمیز دئدییمیزآدرسه یئتیشه جک.
او زامان گلیب چاتدی، ماشیندان قوناقلار دوشوب چوخ گوزل قارشیلاندیلار، اوپوشوب -گوروشندن سونرا، گئچیب ایستراحت ائتدیلر.
صاباحی بویوک بیر مجلیس قورولموشدی. مجلیسیمیزین آشاغی باشدان -یوخاری باشاجان بویوک آداملار ،جراحی دوکتور-ایقتیصادجی-زاوودچی-داواناخاناچی-کوره چی لر بیر طرفده ، یازیچیلار- شاعرلر -نوحه خانلار-سیره چی-دسته چی لرده بیر طرفدن ،جابه جا -ردیفله اؤز یئرلرینده اوتوروب گوزلری –اوزلری پایتخت دن گلن فارس دیلی قورومو باشقانینا زیلله یب –باخیردیلار. هردن بیری قوناقیله اوز-اوزه یاسلاشاندا ،قوناق بیر گولومسوله نیب ،مجلیسده اوتوران شخص، الین سینه یه آپاریب، یئریندن بیر قاریش دوروب، اؤز ایراده تین بیلدیریردی.
ایلک آخوندوموز ، دانیشماقا باشلادی :خداوند مهربان و رحیم ، بر ما خیر و برکت زیاد بخشیده است. پس برای پروردیگار نماز بگزارید و قربانی کنید، محققا دشمن تو مقطوع النسل است .آخوند امیر حوسین(بهبود) مورادی دوشمنی دیله گتیرنده، بیر ناراحات حالتده ،عابباس ائلچینه باخدی، سیره چیلردن بیری اوجا سسله بیر صلوات چونده رین،دئمکده.... دوشن آخیر هاوا مجلیسدن بیرده عابباس ائلچینین اوستوندن، گوتورلندی.
سونرا شهرلریمیزدن بیر نئچه گوزل بویوک آداملاردان، فارس دیلیمیزین فلسفه سیندن نییه اونو اوخویوروق؟ افسانه وی قهرمانلاریندان چوخلی دانیشیق آپاریلدی. آخیردا کندلرین بیریندن بیر قوجا کدخدایا نوبت یئتیشدی. تریاکی بوغلارینا بیرده قارا رنگ قویان باشینین توکلرینه ال چکیب، دانیشماقا باشلادی: مهمان ما خوش آمدند! به عرض ملوکانه موبارک می رسانم، در ادامه کار شما ما هم در دهکدهای خود خدماتی به انجام رساندیم. نام پیش از هزار دهکده- شهر-منظقه- کوه -رودخانه ترکی را عوض کردیم اسم فارسی گذاشتیم .نمونه آنرا می آورم !سییاری را سیه رود، یام را پیام، آراز را ارس، کمچی را کیامک، علمدار گرگر را هادیشهر، ......قراردادیم. بونلاری دییه نده فارس دیلی قورومو باشقانی آلما یئییردی، بیر قاچ پیچاقیله قوپاردیب، الیله اوزادیب گوله- گوله اونا طرف اوزادیب،دئدی: بییا جان دلم ،بفرما حق شماست، بفرما بخور! کدخدانین ایکی الی سینه ده ،قاچا- قاچا قاچیب، تیکه آلمانی اوندان آلیب، ائله اونون یانیندا یئدی!
عابباس ائلچین سوزی اله آلاندا قوناقی چوخ یاغلادی، اورتا سوزونده بئله دئییردی: .....مهمان گرامی ما همگی از شما جنابعالی انتیظار داریم به درخواست ما که تدریس زبان ترکی در مدارس است توجه نمایید. ائله بو سوزی دییه نده فارس دیلی قورومو باشقانی یئرینده بیر قرنشدی، ائله بیل عقرب شالوارینا گیرمیشدی، آخوند امیرحوسین مورادی نین ناراحاتچیلیقی چوخالمیشدی، اوتوران قوناقلارین هامی سی ولولییه
دوشموشدولر،خیلاصه عابباس ائلچین سوزون چوخ عذابلا قوتاردی..... .
سوز ایندی قوناقینیدی، قوناق دیله گلدی: به نام خدا، من خیلی مفتخرم که امروز اینجا در قلب تپنده مملکت عزیزمان هستم از روحانی مجلس از بزرگان به خصوص کدخدای دهستان مربوطه سپاسگزارم از کدخدا می خواهم بیشتر تلاش کنند. کدخدا یئریندن دوردی، بیر گوزل اییلیب- دوزلدی .قوناق دیله گلدی خواهیش دارم ازت، آخر جلسه یک روگرفت(فتوکپی!) از آن لیست برام بدهید. کدخدا الین گوزونون اوستونه قویدی. قوناق آخیر سوزلرینده یدی: .....آخر سر باید در جواب امثال عباس ائلچین ها باید به گویم: ما نمی توانیم به عقب برگردیم، نمی توانیم ترمز این ماشین را بکشیم ،برای اینکه دو سه نفر اجنبی پرست به امیالشان برسند، من در اینجا می گویم به جرس قاطع در این عمل خود می مانیم !به کوری چشم دشمنان این مرز بوم .هامی صلوات چونده ریب ، قوناق دوراندا آیاقا هاهی قوناقلار آیاقا دوردولار. هره بیر یولیله اؤزون قوناقا یاخینلادیردی، بیری جیبیندن خودکار چیخاردیب هدییه ائیله ماقیله ،بیری گوروشماقیله اؤز ایراده تین بولوندوروردی. کدخدا یاخینلاشیب جیبیندن بیر قیش امرودی چیخاردیب ،وئردی .خیلاصه قاپییاجان خوداحافیظ لشمه لر ایدامه سی واریدی.
اون دیقه دن سونرا بیر آخوند امیر حوسین مورادی بیر عابباس ائلچین بیرده قوناق قالمیشدی. قوناق قاش قاباغین ساللاماقیله معلومودی عابباس ائلچیندن ناراحاتدی، ایسته میر گئجه نی قالسین ،آمما بو طرفدن ده گئجه دن خیلک گئتمیشدی ،دیله گلدی: یه جایی هست استراحتی کنیم اما با این اوضاع احوال، تنهایی می ترسم ،یک نفر هست که با من در اینجا بخوابد؟ تالارین نگهبانی کئفلی ایسگندر جوابیندا، دئدی: قوربان من اینجا هستم باهم می خوابیم .
گئجه یاری سی بیر- ایکی پیشیک ائشیکده بوغوشوردولار. قاناق یوخودان آییلیب، چوخ هاراسان کئفلی ایسگندری اویادیب، دئدی: برادر مثل اینکه در بیرون عملییات خرابکارانه است!؟ کئفلی ایسگندر یوخودان آییلدی، بیر قولاق آسیب ،سونرا دئدی: عملییات خرابکارانه هست اما به ما ربطی ندارد! اما اگر می ترسی؟ بیا پیش من بخواب. قوناق ائله بو سوزی ایسگندردن ائشیتدی، تز اؤزون وئردی اونون یانینا،کئفلی ایسگندر یئرینین ایچینده بیر گوزلرین آچیب قوناقا باخدی، ائله اوجورسونا یوخی باسدی .
چونکی گئچن جلسه نین هاواسینا یوخلامیشدی ،یوخودا گوردی بیر یولدا گئدیر، ایسته یر بیر یئرده ایشله سین. بیردن بیر دگیرماندان بونو سسله دیلر، سسه ساری گئدیب- دانیشاندان سونرا اونلارا باشلایب ایشله دی .بوغدالاری دگیرماندان گتیریب خاورماشینینا وورودولار، بیردن بیر پاسیبان سوت چالدی کی:اوغرولاری قویمایین، دگیرمانی بوشاتدیلار. هره بیر طرفده گیزلندی، اودا قاچیب دگیرمانین ایچه ریسینده گیزلندی.
اوردا بیر قوجا کیشی ایشله ییردی، اون بش باجادان اون توکولوردی، بیریندن چوخ- بیریندن آز- آخیرداکیندان چوخ آز اون گلیردی. قوجادان خبر آلدی: بونلار ندیر؟ باجادان توکولور؟ قوجا ،دئدی: ائولادیم، بونلار هر اینسانین روزوسودی، باخ او چوخ توکولن باجا هامییا، خیدمت ائیلییه ن جلیل ممدقلی زاده نیندی، اوندان سونراسی نیما یوشیج ، او بیرسی جواهر نعل نهرو، او بیرسی ده شکسپییریندی، سانییا- سانییا گلیب یئتیشدی یاپ او آخیرداکی باجییا، هردن بیر توزاناق گلیب یرتیقدان دوشوردی! اوردا قوجا دایانیب، باشین آشاغا سالدی. کئفلی ایسگندر سوروشدی: بو بس؟ قوجا ،دئدی: او یرتیق سیزین قوناقیزین روزی یرتیقی دی! کئفلی ایسگندر چوخ تاسف ائیله دی، ناراحاند حالدا ،دئدی: یوخ، بو دوز ایش دئییل ،ایندی او یرتیقی من بیر آز گئنیشله ده رم! بارماغین اوزادیب ایسته دی یرتیقی بیر آز گئنیشلتسین، اوندا بیر هاوار سسی بونو یوخودان آییدیب گوردی کی: وای آتاوین ائویله! قوناقین شالواری آشاغی، بارماغی قوناغین دالیدا آیری یئرینده !
عابباس ائلچینده قاپینی آچیب، آیاق اوسته ،هاراسان- هاراسان اونلارا، باخماقدا !!
محمد علی برزگر(گرگرلی آراز)
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
فارس دیلی قورومونون باشقانی اؤلدورولدو
دوکتور جئری
گوروپ-گوروب سسی بیرآن کسیلمیردی. تلهسیک قاچیب قاپینی آچدیم . اوستاد دفتری ایدی. ایچرییه سوخولوب قاپینی باغلادی:
- دوکتور! منی دولاندیر بالالارین باشینا...منی بیر یئرده گیزلت!!
چاش-باش قالدیم:
- اوستاد!..نه اولوب؟!...نه ایش گؤروبسن؟!..نییه گیزلهدیم؟!!
اوستاد دفتری تؤوشویه- تؤوشویه سیزیلدادی:
- فارس دیلی قورومونون باشقانینی اؤلدودوم!
قورخودان گئری چکیلدیم:
- نمنه؟!..نمنه؟! فارس دیلی قورومونون باشقانینی اؤلدوردون مو؟!.. سیزکی مدنی- اویغار بیر اینسانسیز. نئجه بو ایشی گؤره بیلدینیز؟!..
آیاقلاری اسمگه باشلادی، یئره چومبلدی:
- خیاباندا باشقان ایله قارشی قارشییا گلدیم. تانیشلیق وئردیکدن سونرا بیلهسینه دئدیم، " سیزین ایستهیینیزه قارشین، بیز، بو ایل تبریز بیلم یوردوندا آنا دیلیمیز تورکجهنی اوخوماغا باشلامیشیق؛ اینشاالله گلن ایل یا اوبیری ایل مدرسهلرده ده دیلیمیزی اوخویاجاغیق" دئدیم. منیم بو سؤزلریمه باشقان باشلادی گولمگه..
اوستاد دفترینین سؤزلرینی کسدیم:
- حتمن سیزده باشقانین گولمگیندن آجیقلانیب پیچاغی سوخدونوز قارنینا؟!!
یازیق-یازیق باشینی تؤولادی:
- یوخ!.. باشقان گولوب، گولوب، یئره ییخیلدی، گولمکدن اؤلدو!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یاد مدرسه
دوکتور جئری
باشیم آغاریب یاشیم گئچسهده، هر ایل پاییز یاخینلاشدیقدا، بلیرسیز بیر سیخینتی ایچیمه، اورگیمه دولور. گئجهلری قارا باسیب کابوس گؤرورم. مدرسهیه گئتمه کابوسو! گئنه آنام الیمدن یاپیشیر یاد دیللی، یاد مدرسهده منی یالقیز بوراخیر. هویوخورام، قورخورام... موعللیم فارسی کیتابینین قیراغی ایله باشیما تاققیلداداراق،" سن هاچان آب-ی اؤیرهنهجکسن اوغلان؟!" دئییر. آغلاییرام؛ آغلاماغیمین سسیندن اویانیرام...
فارس دیلی قورومون باشقانی بیر کره دئمیشدی: ایراندا یاشایان بوتون ائللر فارس دیلینی ایستک، سئوگیلری اوزوندن اوخویوب اؤیرنیرلر!! بو اؤلکهده هامی فارس دیللینی سئوگی- ایستک اؤزوندن اؤیرنسهلرده، بو دیلده اؤلمز اثرلر یارادسالاردا، اعتراف ائتمهلییم؛ من بو دیلی سئوگی- ایستک اوزوندن یوخ سیلله- تپیک زورونا اؤیرنمیشم!
یاشیم یئددییه چاتاندا، آتام چالیشماق اوچون غوربت ائله گئتمهلی اولدو. یولا سالدیغیمیزدا آتام باشیمی تومارالایاق:
- اوغلوم! آرتیق یئددی یاشا دولوبسان، بو ایل مدرسهیه گئدهجکسن! گئت اوخودا آدام اول!- دئدی.
آتام بو سؤزلری دئینده من بیلمیردیم؛ آدام اولماق اوچون گرهک "سو"-یا "آب"دئیهسن، "چؤرهگ"-ه "نان"!
آتامین قیواناراق سؤیلهدیگینه گؤره، اونون آلتی کیلاس ساوادی وار ایدی؛ اودا قدیم ساواد! بو ساواد ایله او همیشه چولونو سودان چیخاردا بیلمیشدی!
پاییزین ایلک گونو آنام الیمدن یاپیشیب منی یاد دیللی، یاد مدرسهده یالقیز بوراخدی. هویوخموشدوم، قورخموشدوم.. دینیب دانیشمیردیم...
بئش- اون گون جیزما- قارا ائتدیکدن سونرا، بیر گون موعللیم فارسی کیتابیندا شورولدایان سویو بیزه گؤستریب دئدی:
- اوشاقلار بو " آب" دیر!
هامیمیز بیربیریمیزین اوزونه باخدیق؛ بو کی "سو" ایدی!
ایکی هفته سونرا، موعللیم منی سیاه تخته باشینا چاغیردی. تختهده " آب" یازمیشدی. منه دئدی: "هوججوله". هوججولهیه بیلمهدیم. اؤزو هوججولهدی:
- آاااا...........ب ب ب... آااا... ب ب ب...
سونرا سوروشدو:
- ایندی ایکیسی بیرلیکده نه اولار؟!
دئدیم:
- سووو...
موعللیم آجیقلی- آجیقلی فارسی کیتابینین قیراغی ایله باشیما تاققیلداداراق،" سن هاچان آب-ی اؤیرهنهجکسن اوغلان؟!"-دئدی. آغلادیم؛ آغلادیم... اؤزومه گلدیکده گؤردوم شالواریما ایشهمیشم. آیاغیمین آلتی گؤللنمیشدی. اوشاقلار گولوردولر...
اوزگون- ازگین ائوه یئتیشنده، آنامی قوجاقلاییب هؤنکور- هؤنکور آغلایاراق دئدیم:
- آنا.. من داها مدرسهیه گئدمهیهجگم!..
آنام اولانلاری آنلایالی بوینومو قوجاقلاییب اوزومدن اؤپه- اؤپه دئدی:
- نه تئز آتان سؤزلرینی اونوتدون!.. آتان سنه دئمهدی؛ گئت اوخو آدام اول؟!.. مدرسهده آدامی دؤیرلر، سؤیرلر... سن ائله بیلیرسن آتان آلتی کیلاسی نئجه اوخویوب؟! سن بیلمیرسن مدرسه گئتمهسن، آتان غوربتدن قاییداندا منی ده چاپار سنی ده؟!!.. دئمز؛ آلتی کیلاسلی ددهنین اوغلو نییه ساوادسیز قالیب؟!...
آتامین آلتی کیلاس ساوادی آغزیمی اگدی، قراریمدان واز گئچدیم. او زامان بیلسهیدیم آتام آلتی ایل، تکجه "اوّل" کیلاسی اوخویوب آیاغیمی یاد مدرسهیه قویمازدیم!
آنام یوشدوغومو گؤرونجه سوروشدو:
- گول بالام صاباح مدرسهیه گئدهجکسن؟
گؤزلریمین یاشینی سیله- سیله گولومسهدیم:
- هه..آنا گئدهجگم آنجاق سندن بیر ایستگیم وار!
- نه ایستگی گول بالام؟!
- صاباح مدرسهیه گئدنده منی موشامبا تومان ائلهیهسن!!
آنامین شاشیردیغین گؤرونجه آرتیردیم:
- "آب" درسینی اوخویاندا آلتیما ایشهدیم، صاباح "نان" درسینی اوخویاجاغیق قورخورام اوندا اؤزومو باتیریم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بالاخانیمدان سوروش!!
دوکتور جئری
اوستاد دفتری دئیینمه توتموشدو. کیمسهیه ماجال وئرمهدن ویر-ویر تؤکوردو:
- نییه اؤلکه بودجهسینین چوخونو مرکز اؤزونه گؤتورور؟... نییه ایش یئرلرمیزین چوخو فارسستاندادیر؟...نییه تلویزیون کاناللاریمیزین، یوزه دوخسان دوققوزو رسمی دیلین خدمتیندهدیر؟... نییه مدرسهلریمیزده تکجه فارس میللتینینین دیلی اوخونور؟.. نییه معدنلریمیز آذربایجاندان داشینیر؟...نییه بئیین- بیلکلریمیز تئهرانا کؤچورلر؟...نییه یوکسک ماعاشلار رئیسلر اوچوندور؟..نییه ...
نییهلری کسمهسه ایدیم اوستاد دفترینین سورغولاری بیتمهیهجکدی:
- دایان...دایان اوستاد!.. نییهلرینین جاوابینی بیلمک ایستهییرسن؟!
باشی ایله "هه" دئدی.
- گئت بالاخانیمدان سوروش!!
اوستاد دفتری آغیز- دوداغینی اگیشدیردی:
- بالا خانیم داها کیمدیر؟!!
- بالا خانیم قونشوموزدور؛ شیخ آغانین آروادی دیر..!!
هامی شاشقین-شاشقین منه باخینجا سوردوردوم:
- بیزیم بیر نردیوانمیز وار ایدی، یئری قاپینین دالی ایدی! قونشولاردان کیمسهیه نردیوان گرهک اولاندا گلیب آپارار، ایشینی گؤرندن سونرا گتیریب گئنه قاپینین دالینا قویاردی. سیراغا گون پاییز هیسی تؤکمکده ایدیک. نردیوان گرهک اولدو. قاپینین دالیندا دئییلدی!.. آرواد آغادان سوروشدوم:
- نردیوان هانی؟
چگینلرینی سیلکهلهییب:
- خبریم یوخدو!.. بیرآیدان چوخدور قاپینین دالیندا دئییل!- دئدی.
- گئت گؤر قونشولارین هانکیسی آپاریب گتیرمهییب؟!
یاریم ساعات سونرا الی بوش قاییتدی:
- قونشولارین هئچ بیرینده دئییلدی!
آجیقلاندیم:
- اولمایا بو میراتا قالمیش قاناد چیخاردیب اوچوب گئدیب گؤیلره؟!!..
بو آرادا اوغلوم جیرتدان قاپیدان گیردی ایچری.
- اده نردویواندان خبری یوخدور؟!
- بالاخانیم آپاریب!!
بالاخانیمگیلین ائولری دال کوچهدیر. آرواد آغایا باخدیم. اوزونو چئویردی اویانا. دال کوچهیه گئتمهمیشدی.
- جیرتدان بالام! تئز گئت نردویوانی آل گتیر، پول وئرهجگم دوندورما آلاسان هاااا...
بویون قاچیردی:
- گئدنمهرم... شیخ آغادان قورخورام!!
توز- تورپاق ایچینده اؤوزوم بالاخانیم گیله یولللاندیم. قاپیلاری یاریم آچیق ایدی. نردیوان قاپینین دالیندا ایدی!..زنگی چالدیم. ایچریدن بالاخانیم سسلندی:
- کیمسن؟!
قاپینی آرالادیم:
- حاجی خانیم منم!..گلمیشم نردیوانی آپارام.
بالاخانیم یاشماغینی آغیزینا چکیب دئدی:
- عیبی یوخدور آپار آنجاق ایشینی گؤرندن سونرا تئز گتیر قوی یئرینه!
گولمهگیم توتدو:
- حاجی خانیم! ائله بیل نردیوان بیزیمکی دیر هاااا...
بالاخانیم قاشلارینی چاتدی:
- سیزینکی اولسون دا... بیزه سیزدن چوخ لازیم اولور!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دور چای دمله!
دوکتور جئری
کئفلی ایسکندر هر گون ایشدن قاییداندا خالاخانیما، "دور چای دمله" دئییردی.
بیر گون خالاخانیم قیزغین-قیزغین:
- نه دور چای دمله مه سی ؟!- دئیه دیللندی.
ایسکندر شاشیردی:
- سنه نه اولوب؟!
خالاخانیم کوکرهدی:
- نه اولاجاق؟!.. ائوه گیرجک،"دور چای دمله، دور چؤرهگی گتیر" دئییرسن. بیز هاچان فارسلار کیمی مدنییّتلی، فرهنگلی اولاجاغیق!... گئت؛ بیر آز آغایی روستمیدن اؤیرن!!...
ایسکندرین گؤزلری کلّهسینه چیخدی:
- آغایی روستمی داها کیمدیر؟!
- تزه قونشوموزدور، فارسدیرلار.. آروادی دئییر: آغایی روستمی ایشدن گلنده اوتوروروق، موسیقی دینلهییریک، ادبیّاتدان دانیشیریق.. ساعاتلارجا ٰحافظٰین، ٰسعدیٰنین شئعیرلرینی اوخویوروق. سن ایسه گلنده...
ایسکندر باشینی آشاغی سالیب دینمهدی.
ائرتهسی گون، کئفلی ایسکندر ایشدن دؤنونجه خالاخانیمی یانینا چاغیریب سوروشدو:
- ٰعمادالدین نسیمیٰنی تانیییرسانمی؟
- یوخ!
- ٰ محمد فضولیٰ-نی نئجه؟
- اودا کیمدی؟!
- ٰ ابولقاسم نباتیٰ ؟!
- یووو...
- ٰفکیرت امیروفٰ –و حتما دینلهییبسن؟!
- ....
خالاخانیم سوسونجا، کئفلی ایسکندر باشینی آشاغی سالدی:
- بئله ایسه، دور چای دمله!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خبر: "طرح نو" قزئتی تورکلری یامانلادی، مش اسماعیل توتوقلاندی!
دوکتور جئری
دونن مأمورلار محلّهیه تؤکولوشوب قونشوموز مش اسماعیلی توتوقلاییب آپاردیلار. مش اسماعیل بئش ایل بوندان قاباقدا پانتورکیستلیک اتهامینا گؤره یاخالانمیشدی. دئییلنلره گؤره، او، توران اؤلکهسینین جاسوسو اولوب "طرح نو" قزئتینین علئیهینه اولان گؤستریلرده، اغتشاشلاردا الی واردیر....
بئش ایل بوندان قاباق مش اسماعیلین ایلک توتوقلانماسینین ماجراسینی یازمیشدیق، خاطیرلاتماق اوچون یئنه حوضورلارینیزا سونماق ایستهییریک:
مش اسماعیل نئجه پان تورکیست اولدو؟
دوکتور جئری
مش اسماعیلی محللهده هامی تانیر. سحر آلا قارانلیقدان ائودن چیخیب آخشام قاش قارالاندا ائوینه قاییدار. اوزون ایللردیر؛ اسکیمیش یوک ماشینیلا بیرگه روزگارین ایستی- سویوغونو، چؤل - باییردا چکمکده دیر. ایندی اونو یالنیز تویلاردا توی بیگی ، یاسلاردا ایسه چای-سماور تزگاهی نین دولاندیریجیسی کیمی گؤرمک اولور آنجاق کئچمیشده، یایلاری بیر نئچه یول قاپی قونشونو ماشینینا دولدوروب اورمو گؤلونه آپاراردی. اورمو گؤلو مش اسماعیلین هر شئی ایدی. اوزمکدن دویمازدی . یورولاندا ایسه زیغ- چامورا قویلانیب شیرین خاطیره لریندن دانیشیب گولدورردی؛ هردنسه اوخویوب هامینی شنلندیره ردی.
مش اسماعیل بؤیوک-کیچیگین سئویملیسی دیر محلله ده . بونا گؤره اونون توتولما خبری هامینی سارسیتدی. محللهیه ولوله دوشدو. دئییلنلره گؤره، مش اسماعیل پان تورکیست لیک اتیهامینا گؤره یاخالانیب آدی یوخ ایدارهسینه آپاریلمیشدی. مش اسماعیلی ائشیگه چیخارتماق اوچون آغ ساققاللار سفربر اولدو. اولمایان- قالمایان یئرلره باش وورولدو. بو چابالامالار بیر آی سونرا سونوجلانیب مش اسماعیل یوز الی میلیونلوق وثیقه ایله آزاد اولدو. بیر قوطو شیرینی باغلاییب شامدان سونرا آتاملا گؤروشنه گئتدیک. ماراقدان ایچیم ایچیمی یئییردی. گؤره سن مش اسماعیلی نه اوچون توتموشدولار؟ بیلدیری می داغیدیب؟ کیتاب- درگی می یاییب؟ یووو..خ ، مش اسماعیل آدینی زورلا یازیر ! بو اولا بیلمز. کامیونچولوغودا تراختورچولوغونون گونوسودور! اولمایا اورمو گؤلونه گؤره بیر شئی دانیشیبدا الینه ایش وئریب؟ هه! بئله اولمالی دیر. آناسینین قیرخیندا سؤز اورمو گؤلونون قوروماسیندا دوشنده او ، "اورمو گؤلونون قورماسی آنامین اؤلوموندن منه آغیر گلیر " دئمیشدی. بو فیکرلرده مش اسماعیل ائوینه یئتیشدیک. اوتاق قوهوم- قونشو ایله دولو ایدی. ایچری گئچدیکده ، مش اسماعیل آیاغا قالخیب بیز ایله اؤپوشوب گؤروشدو. ساتاشاراق:- مش اسماعیل، ماشاآللاه بتر کؤکلمیسشن!- دئدیم.
قیققیلدایا- قیققیلدایا:- "یوخ بابا ، کؤکهلن یئرین آدی زینداندیر؛ من گئدن یئرده آدام آریقلار، گؤمورسن تومان اگنیمدن دوشور!" دئدی. هامی گولوشدو.
شیرنیلر یئییلدی. چایلار ایچیلدی. قوناقلارین بیری، " مش اسماعیل نئجه اولدو توتولدوز؟" دئینجه مش اسماعیلین آلینی قیریشلاندی. سیگارینین کؤتویونو کول قابینا باساراق ،"هامینی برق توتاندا بیزیده جین چیراغی توتدو" دئیه سؤزه باشلادی مش اسماعیل: - او گون ناهار چاغی آریغین-یورغون ائوه گلیردیم خیاباندا آغیر تیخاج وار ایدی. ماشینلار یاواش- یاواش گئدیردیلر. قاباغیمداکی پرشیا ماشینی بیردن تورموزا باسینجا دالدان اونا توخوندوم. آشاغی آتلاندیم. ائله بیر شئی اولمامیشدی. پرشیاداکی لاردا ائندیلر. دؤرد گنج اوغلان ایدیلار. ساغ الیمی دوشومه قویوب بیر آز اگیلهرک:- باغیشلایین تقصیر منده ایدی، خسارتیز نئچه اولسا حاضیرام وئریم- دئدیم. کئچی ساققاللی پرشیانین سوروجوسو حیرصلی – حیرصلی قیشقیردی:
- ای بر پدرت لعنت افراسیاب!
" ائله بیل ،منی بیر آیریسی ایله یانلیش توتموش " دئدیم اؤز- اؤزومه سونرا:
- ببخشید آغا من افراسیاب نیستم ایسمی من مش اسماعیل است.
گئچی ساققال اوغلان سایمازیانا :
- تورو نمی گم جد اعلایتونو میگم – دئدی سونرا دا بیر ایکی دنه کیفیر سؤز افراسیابین بؤیرونه دوگونلهدی.
چاش- باش قالمیشدیم. اوغلانین نه دئدیگینی ایچ ائلهیه بیلمیردیم. بیرآز دوشوندوم . بیردن هیندی فیلیملرده کی کیمی قاییتدیم اوتوز- اوتوزبئش ایل قاباغا. شاه زامانی، اورمو رادیوسوندا شاکری آدلی بیریسی هر آخشام شاهنامه نین ناغیللارینی دئیردی. بو ناغیللاری چوخ خوشلادیغیمدان هر گون اونلارا قولاق آساردیم. بیردن سانکی یاتمیش ایدیم ، اویاندیم. بو ناغیللاردا افراسیاب تورکلرین شاهی، بؤیوگو ایدی. بونو خاطیرلایینجا قانیم بئنیمه داشلاندی. گؤزلریمی یوموب آغزیمی آچدیم:
-اولان روستمین آغزینی سـ...
اونون آروادینی ...
اونون دده سی نین سومویونو....
سهرابین قانینا ایشیییم، اونون نوشداروسونا سیچیم...
گنجلر یامانلاری ائشیدجک اوستومه یومولدولار.فیرلانان یومورق اولدو آتیلان تپیک. مامورلار اوزومه بیبرلی اسپری فیشقیراندا اؤزومه گلدیم. یولدان گئچنلر، دؤرد فارسین بیر یاشلی تورکله ووروشدوغونو گؤرونجه ساواشا قاتیشاراق گنجلری دؤیوب پرشیانی دارما- داغین ائتمیشدیلر. بیزی پولیس ایداره سینه آپاردیلار.گتیرمزلیکدن پولیس ایدارهسینین رئیسی، روستم و گنجلرله همشهری چیخدی! نه باشیزی آغریدیم. پولیس ایدارهسینده حلل اولا بیلن پرونده نی، "بو موضویا یئتیشمک بیزیم صلاحیبتیمیزده دئییل" دئیه آدی یوخ ایداره سینه گؤندردیلر....
مش اسماعیل یئنه سیگار آلیشدیردی. قوناقلارین بیری دؤزمهییب، " اورادا نه اولدو؟" دئیه سوروشدو. مش اسماعیل توستونو بورنون دلیکلریندن ائیشیگه بورولایاراق سؤزونون آردینی توتدو:
- هئچ اورادا پوخو قویدوق سبده. مملکتده، تورکلرله فارسلارین آراسینی وورماق ، ایغتیشاش سالماق گوناهینی، بیلدیگیز کیمی بوینوما قویدولار، خولاصه پان تورکیست دئییلن شئیین کوت - شالوارینی اگنیمه بیچدیلر. یولداشلار ساغ اولسونلار اونلارین کؤمگی ایله ضامینه بوراخیلدیم. پرونده نی دادیگاها گؤندهرهجکلر. گؤرهک دادیگاه نه حوکم وئریر. هله هله گؤزلهملیییک...
واخت گئچمیشدی. قوناقلار آیاغا قالخیب دیل-آغیز ائدهرک مش اسماعیللا ساغ اوللاشدیلار. هامیدان سونرا من چیخدیم . قاپی آغزیندا مش اسماعیل دان سوروشدوم:
- مش اسماعیل بو آرادا گوناهلی کیمدیر؛ نییه باشیمیزا بو اویونلار گلیر؟
مش اسماعیل الینی چیگنیمه قویوب گولومسهیرک دئدی:
- گوناهلارین هامیسی سازمانی میللین بوینونا دیر! چومچه قازانا دگنده بو کؤپک اوغلولار تئز بیر قطعنامه چیخاردیرلار آنجاق نئچه مین ایللیک ایران - توران ساواشینا بیرجه دنه بئله اولسون قطعنامه صادیر ائلهمهییبلر هم بیزیم جانیمیز قورتولسون هم بو فارسلارین!
1391/1/14
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


c: text/html

text:
اگر اوچونجو دونیا محاربهسی اولاجاقسا، موطلق بو حادثهدن سونرا باشلایا بیلر. تورکییهده یاخینلاشماسی گؤرونهن قانلی بیر ساواشین بوتون دونیانی احاطه ائده جه یی احتیمالی چوخدور.
مودئراتور . آذ خبر وئریر کی، یوخاریداکی سیتاتلار فرانسانین بوتون قیطهده مشهور اولان «لئ موندئ» قزئتینده یاییملانیب. قزئتین آنالیتیکلر قروپو دونهن تورکییهده روس سفیرین قتلی ایله نتیجهلنن تئررور حادثهسی بارهده گئنیش آراشدیرما یازیسی ایله چیخیش ائدیب. آراشدیرمادا حادثهنین هانسی ضرورتدن یارانما احتیماللاری تصویر ائدیلیب. همچینین، سون گونلرده اساس مؤوضوع اولان تورکییه-روسییا-ایران یاخینلاشماسینا دا گئنیش یئر وئریلیب بو یاخینلاشمانین تورکییهیه آچاجاغی ایمکانلار دا تحلیل ائدیلیب.
قئید ائدک کی، دونهن تورکییهده سلاحلی هوجوما معروض قالان روسییانین تورکییهدهکی سفیری آندرئی کارلوو دونیاسینی دییشیب. سرگی سالونوندا باش وئرهن قتلی تؤرهدن شخص ضررسیزلشدیریلیب. بوتون دونیانین سیاسی گوندهمینی ضبط ائدن بو حادثه بارهده موختلیف احتیماللار ایرلی سورولور. اونلاردان بیری ده غربین تورکییه ایله روسییانین یاخینلاشماسینا مانعه تؤرتمک اوچون حاضیرلانان سسئناری واریانتیدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اروپاده ازوبیکلر نینگ نوروز بیرمی
بهار موسمی و نوروز عالم نینگ کیریب کیلیشی مناسبتی بیلن ، افغانستانلیک تورکی خلق قطار یغیلیش و مراسملر نی یولگه قوییب کیلماقده .
اروپاده استقامت قیلوچی افغانستانلیک اوزبیک و تورکمنلر هم بو طنطنه لر دن اوزاق قالیشمه گن .مارچ آیی نینگ 27- نچی سیده بیلجیم نینگ "هسلت" شهریده افغانستانلیک اوزبیک و ترکمن لرنینگ نوروز گه بغشلنگن ییغینلری بولیب اوتدی. اوشبو ییغین اساساً ، امریکاده استقامت قیله یاتکن تنیقلی افغانستانلیک اوزبیک صنعتکار قوشیقچی خیر محمد چاووش نینگ اروپا گه تشریفی مناسبتیگه بغشلنگن ایدی.
مراسمده اروپانینگ تورلی اولکه لریدن افغانستانلیک ازوبیک و ترکمنلر تشریف بویورگن ایدی . کوپ گینه اشتراکچیلر اوز عایله و باله لری بیلن هم کیلگن ایدیلر . مراسم موجز بیر سالون ایچیده تشکیل ایتیلگن ایدی. اونده یوزدن آرتیق افغانستان لیک ازوبیک مهمان لر قتنشگن ایدی.
سالون ایچیده افغانستانلیک یاش خطاط لر نینگ یازگن نوروز تبریک لری و مهمان لرگه خوش کیلیبسیز دیگن یازولر و شعرلر یازیلگن لوحه لر آسیلگن ایدی.مراسیده ، افغانستان ایچیده و اورپا ساحه سیده فعالیت یوروته یاتکن افغانستان تورکلری نینگ مدنی و اجتماعی اویشمه لری نینگ فعالیتلری حقیده نطق لر ایراد قیلیندی.
اوندن کیین قوشیقچی خیر محمد چاوش قتنشوچیلر نینگ قرسکلری آستیده صحنه گه چیقیب اوز کوی قوشیقلرینی اجرا ایتدی. محفل ننیگ اساسی قسمی ، امریکا ده استقامت قله یاتکن افغانستان لیک تانیقلی اوزبیک قوشیقچی خیر محمد چاووش نینگ کنسرتیگه بغشلنگن ایدی. کنشرتده چاووش مهمانلر گه ینگی تیارله گن کوی قوشیقلری و یانیده اولرگه تانیش بولگن خاطره گه ایگه بولگن قوشیقلرینی هم اجرا ایتدی.
صحنه ده ایگیت-قیزلر دوره نی قیزدیریب رقص و تماشالر بیلن ، کنسرت کیچه سینی خاطره لی بیر مراسمیگه ایئلنتیریشگه اوریندیلر .محفل ایچیده شعرلر اوقیلیب ،تخم یا غله اوریشتیریش کبی یاشلر آره سیده عنعنوی ازوبیکانه اویینلر هم اجرا ایتیلدی، وشو ننیگ دیک مهمان لراوچون حاضر لنگن ضیافت ده اوزبیکانه آش یا قابلی پلو هم ترقه تیلدی.
دوستانه دوره
محفلده اروپا نننگ تورلی حدودلریدن قتنشگنلر بار ایدی. بریتانیا نینگ بیرمینگام شهریدن بیلجیمده کی کنسترگه قتنشگن ، صلاح الدین ، مراسمگه قتنشیش سببینی ، اروپا سطحده اوزبیک و ترکمنلر آره سیده ، بونده ی ییغینلر نینگ کمدر کم یولگه قوییشی و غربتده کی اوزبیکلر آره سیده بونده ی مدنی ییغنلرگه بولگن چنقاقلیک دیب ایضاح له دی .
افغانستانده بوله یاتکن بو کبی کنسرت لرو ییغینلردن فرقلی اولراق ، اوشبو محفلده کوپ گینه قتنشوچیلر اوز عایله اعضا لری بیلن کیلگن ایدیلر . و اوته مدنی دوستانه بیر فضا ده کسنرتنی تینگلیکده میریقیب تماشا قیلدیلر . هالنددن اوز عایله سی بیلن کنسرتگه قتنشگن رویا خانم ، بونده ی کنسرتلرو یغینلر نینگ بولیشینی ، افغانستانده کی تو.رکی خلق مدنیتینی تیریک سقلش و غربتده کی اوزبیک و ترکنلر آره سیده علاقه لرنی مستحکملش اوچون کته خذمت قیلیشی نی معلوم قیلدی .
اروپا ده استقامت قیله یاتکن ، کوپ گینه اوزبیک عایله لری ، اورپا ده وایه گه ایته یاتکن باله لری نینگ اوزبیک مدنیت و فرهنگیدن اوزاق قالیشی و شو نینگ دیک اوز آنه تیللرینی اونیتیشیدن خواطر ده لر . شو باعث ،کوپ گینه قتنه شووچیلر بو کبی ییغینلر و مراسملر نینگ بولیب اوتیشی ، مهاجرتده کون کیچیره یاتکن افغانستان لیک اوزبیک لرنینگ یاش اولادلریگه اصل فرهنگ و مدنیتلرینی تانیشتیریش اوچون ایجابی فرصت بولیشینی تاکید له دیلر
ایتیلیشیچه اوشبو بیلجیمده تشکیلشتیریلگن کینگ کولملی کنسرت مراسمی ، اورپا ده کی ازوبیک لر اره سیده یولگه قوییلگن بیرنچی ییغینلردن سنه له دی . شو اوچون بیلجیمده کی ازوبیک لر اوته چیکلنگن بیر امکانیتلر بیلن اوشبو مراسمنی اوتکزگنلر .
مراسم اویشتیروچیلریدن بابر بیک ، اروپا ده کی افغانستانلیک اوزبیک لر آره سیده بیردملیک بولیشی و شو ننیگ دیک بدولت اوزبیکلر نینگ هم بو کبی مراسملرگه حصه قوشگن تقدیرده ، بونده ی ییغینلرنی یینه ده طنطنه لیراق وکینگراق اوتکزیش امکانی بولیشیگه اورغو بیردی. بابر بیک نینگ ایئتیشیچه ، "اروپا دائره سیده اوز تیل وفرهنگیگه قیزیقه دیگن کوپ سانده یاشلر موجود. اولر دن ایریملری اوزلریگه خاص ملکه و قابلیتلرگه ایگه لر. لیکن بو کبی استعدادلرنی رواجلنتیریش و اولرگه اوز تیل و فرهنگلری ساحه سیده فعالیت قیلیش اوچون امکانیت یره تیلیشی لازم " دیدی بابر بیک
قوشیقچی صنعتکار خیر محمد چاووش نینگ اوشبو سفری جریانیده ، بیلجیم یانیده ، سوئدن ، هالند ، آلمان و سویس کبی مملکتر ده هم قطار کنسرت لری یولگه قوییلدی.اورپاگه بولگن اوشبو سفری جریانیده ، خیر محمد چاووش اوزی نینگ ینگی قوشیقلر البومینی هم کیلتیریب ، اوز مخلصلریگه هدیه قیلدی. "نه گوزل" دیب ناملنگن اوشبو قوشیق البوم ده 16 ته اوزبیک تیلده کی ینگی قوشیقلر اورین الگن. جناب چاووش اوشبو قوشینلرنینگ ایریملرینی ویدیو کلیب لر حالیگه کیلتیرگن لیگی و یقین کیله جکده قالگن قوشیقلرنی هم ویدیو شکلیده تیارلب اوز مخلصلری خذمتیگه قوییشینی معلوم قیلدی .
اروپا نینگ تورلی اولکه لریده بولیب اوتکن کنسرتلرده یوزلب افغانستانلیک اوزبیک و ترکمنلرنینگ اشتراک ایتشی اروپا ده استقامت قیله یاتکن افغانستان لیک ازوبیک لر نینگ اوز تیل و مدنیت لریگه بولگن چنقاقلیکدن درک بیره دی . شو اوچون ، بیلجیمده اوتکزیلگن محفلگه کیلگن کوپ گینه اوزبیک لر ، ینگیدن باشلنگن فرهنگی حرکت لر نینگ دوامیگه امید قیلماقده لر .


text:
۱۳۹۱ اسفند ۱۹, شنبه
ارمنیستان بایراقینین تیراختور موسابیقه سینده نه ایشی واردی ؟!
تیراختور تیمی و اونون اونه می ، میللی حرکتین گئدیشاتیندا هر گون آرتیب و بو گون میللی حرکتین تاریخینده چوخ بویوک رول اویناماق دادیر. گئچه ن اون گون ده تیراختور- الجزیره آسیا لیگاسینین قارشیلاش ماسین دا آچیلان "گونئی آزربایجان ایران دئیل " پانکاردی ، میلتیمیزین طالئعینین به لیرله نمه سینده دونوم نوقطاسی کیمین دیه رله ندیریلمه سی ، یه رلی دیر و آبارتیلمیش اولماماسی دونن جوما ایسفند (بایرام آیی) 18نجی گونو ایستیقلال – تیراختور موسابیقه سینده ایثبات اولوندو.
فارس لار ، ایشغالچی ارمنی لرین بایراقین ایستادیوم دا آچدیلار. بو بسیط ، ساده و سیرادان بیر اولای دییلدیر. بو فارس مفکوره سی ، ایرانچیلیق و فارس دئولت چیلیقینین آزربایجان و تورک لره دویدوقو حیسیات و یه ریتدیگی سیاستین چیپلاق گوسته رگه سیدی.
ارمنستان بایراقینین آچیلماسی ایرانچیلیقین هر جوره سوی قیریم و ایشغالچیلیقین ، آزربایجان علیهینه اولان ایتیفاق لاردا آکتیو رول آلماسینین گرچک به لیرتیسیدی. شرف سیز جه یامان لار و سویوش لر تورک آزربایجان لیلار علیهینه اون مین لرجه فارسین طرفیندن بو موسابیقه ده و بو سیلوقانلارین آیدین جا ایرانین میللی تلویزیاسیندان یاییم لانماسی هئچ بیر شوبهه آرخاسیندا بیراخمیر و کیمسه ائده بیلمه ز بونو اورت پاس ائتسین .آرتیق بیر طرف ده فارس لار و اونلارین موتفیقلری و بیر طرف ده آزربایجان تورک لری واردیلار.بایراق اولایی پاکت ده اولان بیر سوزدن عیبارتیدی ، آزربایجانین قوزئیی و گونئی یوخدو ، آزربایجان لیلار آرازین هر ایکی طرفینده فارس و ارمنی دوشمانیدیلار.
یاخین دا گره ک پ ک ک ، پژاک و کومله نین ده بایراقلارینین آچیلماسین دان شاشیب ، تعجبوب لانمیاق.بو اولایین باشقا اتگیلری و موخاطب لری ده واریدی :
1- سول دوشونجه لی مرکز چی کمونیست فعال لار: کوردلره سمپاتی دویان بو اینسانلار و هر فورصت دن ایستیفاده ائدیب ایران گلوبال و آذربایجان سیته سینده میللی حرکتی فاشیست گوسته ره ن کمونیست کولن اوجاقی و اونلارین کانادادا اولان تمثیلچیلری باخالیم بو اولایا نه ته پکی وره جک لر.بونلار گچه ن ده ارمنی یان داشی و آزربایجان علیهینه خائینجه کیتاب یازان "اکرم ایلیسی " دن حیمایه ائدیب و فارس دیللی سیته لرده اونو حیمایه ائدیب بیانات و طومارلار ایمضا ائدنلر دیلر.
2-ایران تورک لویون داشیان فعال لار- ایران تورک لویو و ایرانین تورک وطنی و یوردونو تبلیغ ائدن فعال لار و " گونئی آزربایجان ایران دئیل " پانکاردینا منفی باخیب ، ناراضیلیق لارین بیان ائدن لر، بو اولاین باشدا گئدن موخاطب لرین دن دیلر. بونلار بو اخلاق سیزلیق لارا و دوشمانچیلیق لارا ده دیک لرین آرتیق ماراخ لا بکله مه می بیان اتمه لییه م.
3- پان ایرانیست آزربایجانلیلار: بونلار هر فورصت دن آزربایجان دئولتی علیهینه تاویر گوسته رن و تورک لوگه سالدیران ذهنیت لر و قوزئی آزربایجانی آران آدلاندیران لار بو اولایین دیگر موخاطب له ریدیلر. باخالیم و گوره لیم بونلار بو آیدین بیاناتا که آزربایجانین ، قوزیی و گونئی یوخدو و آزربایجانلیلار آرازین هر ایکی طرفینده فارس و ارمنی دوشمانیدیلار وآزربایجان تورک لرینه شرف سیزجه یامان لارا تپکی لری چوخ ماراخلی اولاجاق دیر.
آرتیق ارمنی بایراقینین فوتبال قارشیلاشماسیندا نه ایشی اولار کی ؟ بو آیدین بیر مساژدیر : قره باغین آچاری گونئی آزربایجان دا و تبریزده ساخلیدیر. قوزئی و گونئی بیردیر. دوشمان و اونون موتفیقلری آیدین دیر و تک جومله ده "گونئی آزربایجان ایران دئیل ".


text:
جنرال عبدالرشید دوستم نینگ عیالی سیلاو ترغیباتیگه قوشیلدی
شمالی جوزجان ولایتی مرکزی شبرغان شهریده عبدالرشید دوستم نینگ تورموش اورتاغی زبیده دوستم اشتراکیده یوزلب عیال بیر مخصوص ییغین آرقه لی اشرف غنی احمدزی نینگ نامزدلیگی نی حمایه ایتیشلرینی اعلان قیلیشدی.
اولر اشرف غنی نی جمهور رییسلیککه اینگ مناسب شخص دیب، اونینگ برنامه لری اینیقسه، عیاللر گه عاید دستورلری نی قوللب قوتلشدی.
افغانستان جمهور رییسلیک نامزدلری اوز سعی و حرکتلری دوامیده ایکی نامزد هدایت امین ارسلا و گل آقا شیرزیلر اوز ارا ایتلاف قیلیشدی و باشقه نامزدلردن هم اولربیلن بیرگه بولیشلرینی سوره دی.
عین حالده، افغانستان نجات ملی جبهه سی داکتر اشرف غنی احمدزینی حمایه قیلیشینی اعلان قیلدی.
کیله جک جمهورر رییسلیک سیلاولریده نامزد هدایت امین ارسلا اوزی و گل آقا شیرزی اوز نامزدلیکلرینی زلمی رسول نینگ فایده سیگه اوتگنی حقیده گی میش میشلرنی رد ایتدی.
ارسلا جنابلری گه کوره، او سیلاو آلدی کمپاینلرینی بیرگه اوتکزیش مقصدیده گل آقا شیرزی بیلن کیلیشیب آلگن.
امین ارسلا بوگون کابلده اویوشتیریلگن ییغینده، باشقه بیرقطار نامزدلر بیلن هم علاقه ده ایکنی نی ایتیب، اولربیلن هم ایتلاف قیلیشی باره سیده امید بیلدیردی. او کیملر قیسی نامزدنینگ فایده سیپگه اوتیشی حقیده گی سوال گه بو هلی ایرته دیدی.
باشقه تماندن جهاد رهبرلریدن بیری صبغت الله مجدیدی باشچیلیگیده گی نجات ملی جبهه سی اشرف غنی احمدزی نینگ نامزدلیگینی حمایه ایتیشی نی اعلان قیلدی.
بو جبهه نینگ باش رهبری ذبیح الله مجددی شو مناسبت اوچون برپا ایتیلگن ییغینده، اشرف غنی بیلن بیر یازمه کیلیشوو اساسیده ایتلاف قیلگنینی معلوم قیلدی.
شو حالده، شمالی جوزجان ولایتی مرکزی شبرغان شهریده عبدالرشید دوستم نینگ تورموش اورتاغی زبیده دوستم اشتراکیده یوزلب عیال بیر مخصوص ییغین آرقه لی اشرف غنی احمدزی نینگ نامزدلیگی نی حمایه ایتیشلرینی اعلان قیلیشدی.
اولر اشرف غنی نی جمهور رییسلیککه اینگ مناسب شخص دیب، اونینگ برنامه لری اینیقسه، عیاللر گه عاید دستورلری نی قوللب قوتلشدی.
بوندن تشقری، بوگون داکتر عبدالله عبدالله کابلده صنعتی پارک صنعتکارلری اشتراکیده کمپاین یول گه قوییب، صنعتکارلر عبدالله عبدالله نامزدلیگی نی حمایه ایتیشلرینی اعلان قیلیشدی.
شونینگ دیک، 170 نفر قوم آق سقاللری ایکی نامزد قیوم کرزی و زلمی رسول اورته لریده واسطه چیلیک قیلیب، بیر ته سی نی باشقه سی نینگ فایده سیگه اوتیشی باره سیده سعی وحرکت آلیب بارماقده لر.


text:
ساياچيلار ايلين موختليف فصيللرينده، مثلا چيله گونو ،يادا يايين قوْراقليق گونلرينده ائل ، اوبا
ايچينه گئديب، سايا آدلي شعرلر اوْخويارلار .
بايرام قاباغي دا تكه اوينادان تكمچيلرين اوخودوغو شعيرلر ده سايالار سيراسيندا يئر توتور.
هم ده بيزلرده ياس سايالاري واردير كي او حاقدا آغيلار بؤلومونده بيلگيلر وئريلميشدير.
سايا سؤزونون منشأيي حاّقيندا بو گونه كيمي موختليف نظريه لر سؤيله نيليب ،مثلا فريدون بي
كؤچرلي اوْنو فارسجا سايه سؤزوويله عئيني بير كلمه كيمي قلمه آليب ، باشقالاري ايسه اونو
سايماق فعليندن آلينما بير كلمه كيمي آنلاييبلار .
آرديني اوخو
بؤلوم :


text:
کوراوغلونون کیم
اولدوغو، هارادا دوغولوب
هارادا نئجه یاشادیغی
نه لر گـــؤردویو ایشلر
حــاققیندا سؤیله نن لر
باشــدان – باشا ائله ده
ییشیکدیر کی اونون
یاشـــامی داستانلارا
دؤنموشــــدور. خالق قهرمانی
اولان کـــوراوغلو، سازی و
سؤزویله ده ایگیدلیگین سیمگه
سی حالیـــــنا گلمیشدیر. بیر خالق
اوزانی، خالق داستان قهرمانی اولاراق
زمینین سوزگه جیندن کئچیب، بوکیملیکلریله خالق اوره یینده یئر ائتمیش بیر قهرمان دیر.
ایگید اولان گومبور گومبور گورلاسین
ایگیدی دوغوران آنا مین یاشا . . .
دئین کوراوغلونون داستانلاردا دولو، اونون دیار – دیار گزدیره ن یاشامی، ساده انسانلارین ظولمه قارشی دیره نیشلری نین داستانلانمیش آنلاتیمی دیر:
مرد دایانیر، نامرد قاچار،
میدان گومبورور، گومبورور . . .
بو ماهنیدا ایگیدلیک گؤزه لله مه سی، تاریخی گرچک لیک لرین قارشیندا سس سیز بیر دیره نیشه دؤنمکده و اونون:
توفنگ ایجاد اولدی مردلیک پوزولدی-
دئمه سینه یول آچماقدادیر.
بوگون آشیقلارین گور سسی ایله بیزه قالان مینلرجه شعرلری، فوشمالاری، گرایلی لاری ، سازلاریندا چالدیقلاری یوزلرجه هاوالار، اونلارجا سؤیله دیکلری کوراوغلو داستانلاری هله ده وار قولاغیمیزدا سسله نیر و اورتا آسیادان توتوب چین سینیرلارینا و اورپا اؤلکـه
لرینه قــــــده ر اوزانان اؤلــــکه لرده خــــالق دیلینده
و قـــــولاغیندا و کــــــــولتورونده گـــــزیر. بوگونه
قـــــده رده یوزلرجه کتاب، کاسئت، هامیدان
ده یرلی اولان الیازمالار توپلانمیش، سینما پرده
لـرینده گؤسته ریلیر، تئاتر صحنه لـــــــــرینده
اوینانیب، اوپئرا دزگاهلاریندا چالینیب، آنجاق
بونــــلار اولموشسا دا هله خالقــــــــین اوره
ییــــــنده و دیلینده گزیب – دولانیر. بورادا
توپلادیغیمیــــــــز و آراشدیرماغینـــــا قیپ
قـــویدوغوموز ایشلر، هله یوزدن بیرینی ده
گؤسته ره بیلمه یه جکدیر.
کـــــــــوراوغلو کیمدیر؟ بو سورغو
قارشیندا بیر ســــیرا عالیملر ۱۶ و ۱۷جی
یوزایللرده یاشایان بیر ایگید و اوزانی
نظــــرده توتورلار. آنجاق یالنیرجا شهرتلی
بیر اوزان، یا ســـــــاده بیر ایگید دگیلدیر بو
کوراوغلو. او، تاریخیــــــن قارانلیقـــلاریندان
آشیب گلن، تاریخلرده اؤزوندن ایز قـــــویان،
سینیرلاری دلیب کوچن، بیر بؤیوک اوسطوره
قهرمانی دیر. اول چاتمایان بیر اووســـــانادیر؛
آذربایجان خالقی نین ملی قهرمانی اولورسا دا،
بوتون تورک دونیاسی نین ایگیدلیک سیــمگه
سی دیر؛ تاریخـــــی سیمادیر؛ خالقــــــلارین
قــــــهرمانی دیر؛ هله بونلار قیراقدا – بشریت
ایستک لریندن قوپان، ظالیملرله ووروشان
خالقلارین بهادر بیر قهرمانی دیر. تکجه تورکلرین یوخ، هله تورکمنلر، اوزبک لر، قیرقیزلار، قزاقلار و باشقا تورک ملت لری قیراقدا قالسین، گورجولرین، ارمنی لرین، بولغارلارین، مجارلارین، فینلرین و باشقا – باشقا ملتلرین ده قهرمانلیق سیمگه سی دیر.
اونون آدی تاریخ بویو دیللرده گزیشیب و بوگون بیزه چاتیبدیر. سؤیلنجه لرین بؤلگه دن بؤلگه یه، اؤلکه دن اؤلکه یه، دؤنمدن دؤنه مه آختاردیغی بیر خالق اؤنده ری دیر. یایغین بیر جغرافیایا داغیلان شهرتی و شعرلری، داستانلاری نین ایچینده اونو یوزایللرجه بیر داستان قهرمانی اولاراق یاشامیشدیر و یاشاماقدادیر. زامان ایچینده دوزگون و گرچک کیشیلیگی اونودولان کوراوغلو، بوگون خالقین دوزگون اوره ییندن قوپان قهرمانی دیر. خالقدان اونو آلماق اولماز؛ آلینیرسا، اونون وارلیغی آلینیر، آرزیلاری و آرمانلاری آلینیر.
کوراوغلو حاققیندا چوخلو داستانلار، سؤیلنجه لر یارادیلمیشدیر کی باشقا – باشقا یئرلرده و باشقا – باشقا زامانلاردا یاشادیغی اؤنه سورولموشدور. بو، بیر – بیریندن آیری داستانلار “کوراوغلو قوللاری” آدلانمیشدیر. کوراوغلونون کیم اولدوغو، هارالاردا و نه زامان یاشادیغی و یاشامی سوره سینجه نه لر لئتدیگی کیمی سورولارین ان دوغرو یانیتلارینا دا بو داستانلاردا تاپا بیله ریک. بیر چوخ آراشدیرماچیلارین و آغیزدان آغیزا آختاریلان بیر بؤلومونو توپلاییرساق کوراوغلونون بوگونه یئتیشن کیملیگی حاققیندا بو سونوجلاری دئیه بیله ریک:
ایلک علمی و بیلیمسل آراشدیرمانی پرتو نائلی “کوراوغلو داستانی” آدیلا دئمیشدیر: “او ایستر یاشامیش بیر بهادر، ایستر افسانه وی بیر شخصیت اولسون، ملتین زمان و مکان ایچینده بوتون مزیت و قصورلارینی اؤزونده توپلایان قهرماندیر”.[۱]
جاهید اؤز تئللی یه گؤره، کوراوغل: “اونلو بیر خالق حیکایه سی. . . ایگید و مرد بیر قهرمان تیپی . . . بیر قانون قاچاغی، دولته قارشی گلمیش بیر داغ آدامی دیر”.[۲]
یئنه اؤز تئللی کوراوغلونون “چوخ یایغین بیر خالق حیکایه سی “اولدوغونو و قبول ائتمه نین یانلیش اولمایاجاغینی” بیلدیریر.[۳]
اومود قافتانچی اوغلو کوراوغلو قوللاری – خالق داستانلاری آدلی چالیشماسیندا “کیمیلر کوراوغلونو قان ایچیجی، سویقونچو دئیه تانیدیر. کؤکدن یانلیشدیر بؤیله تانیملار. کوراوغلو یوخسولون، خالقین، ازیلن لرین یاراتدیغی آنیتدیر، سایغی، سئوگی، ایگیدلیکم و مردلیک آنیتی” دئییر.[۴]
حیدر اوجی یه گؤره “کوراوغلو ۱۶جی یوزایلین ایکینجی یاریسی ایله ظولمه باش قالدیران بیر چلبی عصیانچی سی دیر”.[۵]
هاشم نزیهی “اوخای دا کوراوغلونون یونس کیمی، قاراجا اوغلان کیمی آدی اطرافیندا افسانه لر یارادیلمیش، حیاتی مثللشدیریلمیش بؤیوک بیر قهرمانلیق شاعیریمیز اولدوغونو سؤیلر”.[۶]
آتیلا اؤزکریملی “تورک ادبیاتی انسیکلپودیاسی”ندا کوراوغلونو “۱۶جی یوزایلده یاشامیش بیر ساز شاعیری و اونون آدینا باغلانان داستان، اولاراق تانیملاییب بونلاری سؤیلور: اصیل اوستونده دورولماسی دورولماسی گره کن نوکته، خالقین یاراتیجی دوشگونجونون اورونو اولان داستانچی قهرمان کوراوغلونون، ایلک چلبی بیگلریندن بیری اولماسی، بو آددا بیر اشقیانین یاشادیغی نین بلگه لرله تانیتلانمیش بولونمه سی دیر”.[۷]
حسین سئچمن یازیر: “بیر خالق ایگیدی کوراوغلو، بیر اوزان، الینده سازی، دیلینده سؤزو، چاغلارا سس ایله تن قوچاقلامالار سؤیله میش. خالقا زوربالیق اوده نلردن اوج آلماق اوچون چوخلو کز الینده قیلینج و قالخانیلا، یئل لرله قوشلارا یاریش ائده ن قیرآتی نین اوستونده، ساواش آلانلاریندا آمانسیز دؤیوشلر وئرمیش. دولت اوغرو سایمیش اونو، خالق ایسه قورتاریجی. اؤلدورمه سی اوچون بویروقلار یازمیش بیگ لره یارقیچلارا، پادشاهلارین – خانلارین آغزیندان. کوتله لر اونون آلین یازیسینی ده ییشدیره جک بیر گوجون سیمگه سی اولاراق گؤرموشلر. سؤیلنجه لر، گرچک لرله بیرلشمیش؛ دویغولار گرچک لری اؤرتموش و کوراوغلونون کیشیلیگینه باغلی بیره شیم چیخمیش اورتایا. کوراوغلو اؤیکولری دوغموش بؤیله جه”.[۸]
عاصم بزیرچی: “ ۱۶جی یوزایلین ایکینجی یاریسیندا یاشادیغی تخمین ائدیلن و چئشیدلی قوللارا گؤره کوراوغلو، هم بیر حیکایه قهرمانی، هم ده بیر شاعیر اولاراق خالقی منیمسندی؛ سئویلدی. عثمانلی دولتی نین او چاغدا سوردودویو باسقیچی، عدالتسیز دوزه نه ایگیدجه باش قالدیردی؛، خالقین ظولم و حقسیزلیغا قارشی دیره نمه گوجونو تمثیل ائتدی”.[۹]
سید کمال قاراعلی اوغلو: “خالق شاعیریمیز ایچه ریسنده غوغانین، اؤزگؤرلویون سمبلی دیر” دیور.[۱۰]
عبداله رضا ارگؤره ن ده: “غوغانین، ساواشیمین، بو ایگید خالق اوزانی نین اؤیکولرده داستانلاشدیغینی” سؤیلور.[۱۱]
محمد بایراق “حقسیزلیگه دایاناماییب باش قالدیران خالق قهرمانی لیدر – اوزانلاردان بیری ده، بیر ساز شاعیری، هم ده بیر خالق قهرمانی اولان کوراوغلودور. . . کوراوغلونون بیری گرچک، اؤته کی افسانه وی اولان ایکی کیشیلیگی واردیر”.[۱۲]
ایلحان باش گؤز “تاریخین کوراوغلوسو بیر اشقیا. ۱۵۸۵لرده بولو تورپاغیندا جلالی اولوب، زنگین جوجوقلارینی داغا قالدیرمیش. . . بیر ده خالقین یاراتدیغی کوراوغلو وار. بونو داستانلاردا، تورکولرده، حیکایه لرده بولویوروز. آدی قوچ کوراوغلو. . .”[۱۳]
یئنه همان یازیچی ایضاحلی تورک خالق ادبیاتی آنتلوژیسی اثرینده کوراوغلونو “جلالی رئیسی” سؤیلور.[۱۴]
رئوف موتلو آی: “کوراوغلو دا توپلومون اؤزلملرینی احتیاجلارینی، دیلک لرینی، کیشیلیگینده بیرلشدیریب تمثیل ائده ن بیر یروو نین قهرمانی دیر”.[۱۵]
کوراوغلونون قیرخلارا قاریشماسی
کوراوغلونون سون سفری هارایا اولموشدور؟ عمرونون سونوندا نه ائتمیشدیر؟ تامام داستانلاردا، کوراوغلو گؤزلردن ایتیر، بیر سیرا واریانتلاردا کوراوغلو باش قویوب چؤللره گئدیر و داها اوندان خبر اولمور، آما بیر سیرا داستانلاردا، کوراوغلو قیثرخلارا قاریشیر! بیز بورادا بو داستانی سؤیله مک ایستیردیک. بو دا کوراوغلونون سون سفری دیر:
راویان اخبار و ناقلان آثار روایت ائده رلر کی چنلی بئلده، چارداقلی گؤلده قوچ کوراوغلو خروشان علی آدیندا بیر جهانگیر اوتوروردو. اوچ یوز آتمیش آلتی بیگی، یئددی یوز دلی آتلیسی واردی. هر زامانین بیر زوالی اولماق مفهومونجا (بو کوراوغلونون آخر داستانی دیر) بونون دا کمالی زواله ایرمک نشانه سی باش گؤسته رینجه بیر آی اوّل کوراوغلونون مینمیش اولدوغو قیرآتی غیب اولدو. کوراوغلو، روایته گؤره قیرخلارا قاریشمیش. . کوراوغلو قیرخلارا قاریشاجاغینی و گؤزدن نهان اولاجاغینی قلب دویغوسیله دویوب، بیر گون اوچ تئللی قوپوزونو آلیب بیگ لرین یانینا گلدی. آلدی گؤره ک نه دئدی:
گئـــــــــــده ر اولـدوم حلبه، خویا،
مولام یئتیشسیـــــــن دوگونه – تویا،
بوزدورون آلتـــــــونی بیاض آقچایا،
صرف ائدین بیگ لر، ها من گلیـنجه.
*
چاغیرین گلسین تکه لی بیگی نی،
ایچینیزده یوخدور اوندان یئگینــی،
آییـــــرین سورودن مین ارکه یینی،
قیردیریر قصبه، ها من گلینجـــــــه.
*
قیرآتیم یوخ مینم گئده م ســـازانا،
ایگـــــــید اودور اؤز مالینی قازانا،
یوز باتمان برنجی کیچیــک قازانا
یئدیرین بیگ لره، ها مــن گلینجه.
*
کوراوغلویام دئییر دؤران دؤندو آخره،
آلتون معدنــــــــــــلری دؤندو باخیرا،
ســـــــــاتین چنلی بئلی وئرین چاخیرا،
ایچیــــــرین بیگ لره، ها من گلینجه. –
دئییب کسدی. بئیله دئیینجه بیگ لر بوندان نه دئمک ایسته دیگینی آنلاماییب، کوسا کنعان سوردو: کوراوغلو، سن نه دئمک ایستیرسن؟
کوراوغلو دئدی کی: ایندی سون سؤز اولاراق سؤیلورم. (آشیقلار بورادا بئله تعریف ائدیر کی بو، کوراوغلونون سون سؤزودور. بوندان سونرا داها کوراوغلونون تورکو سؤیله دیگی یوخ).
مندن سلام اولســـــــــــــــون بولو بیگینه،
چیخیب بو داغــــــلارا یاسلانماق گره ک.
اوخ قیجیــــــــرتیسیندان ، دوشمان قانیندان
داغلار گومبول گومبول سسلنمک گره ک.
*
دوشمان گلدی تابور تابور دیزیلــــدی،
آغ آلنیــــــــــــــما قارا یازی یازیلدی،
دلیک دمیر چیخدی مردلیک پوزولدی،
أگری قیلیج قیندا پاسلانمــــاق گره ک.
کوسا دئدی کی: “نه اولاجاقمیش دلیک دمیر چیخماقلا! بیز ده ایجاد ائده ریک، . . .” آلدی کوراوغلو:
کوراوغلویــــــام دوشرمی یئنه شانیندان؟
چوخونو آییریر ار میدانیـــــــــــــــندان،
قیرآت کؤپـــــوگوندن دوشمان قانیندان،
چیزما دولوب چرکس ایسلانماق گره ک.
یئنه بو آرادا کوراوغلو اوخویور و سازیندا سؤزلرینه داوام ائدیر:
مرد گلنـــــده نامرد قاچار،
میدان گومبولدر گومبولدر.
شـاهلار شاهی میدان آچار،
میـدان گومبولدر گومبولدر.
*
سؤزونن مـــــــنزل دؤینده
نامرد بویـــــــــــون إگنده
قیــــــــــلیج قالخانا دگنده
میدان گومبولدر گومبولدر.
*
توپ آتیلـــــــیر قالاسیندان،
حق ساخلاسین بلاســــندان،
کوراوغلونون نعره سینـــدن،
میدان گومبــولدر گومبولدر.
سؤز تماما چاتدی. کوراوغلونون اوتاقدان چیخیب اؤته یه گئتدیگینی گؤردولر؛ آنجاق کوراوغلو ناپدید اولدی. قیرخ گون بوندان هئچ بیر خبر اولمادی، نه اؤلو، نه ساغ، . . . کوراوغلونون بیگ لری نین ایچینده مصردن گلمه، بییق یوسف آدیندا بیر بیگی واردی. بو، کوراوغلونو آراماق اوچون حاضیرلانیب کوراوغلونو آراماغا چیخدی.
قیرخ گون ده بو گزدی. قیرخ بیرینجی گون توقات داغلاری نین بیرینده ن اته گینه گلدی. بغایت سوسامیشدی. باخدی کی اوچ کیشی اوتورموش یئمک یئییرلر. . . “برکتلی اولسون” دئیینجه یئمک یئین لردن بیریسی دئدی: آمین! بویورون قارداش! بییقلی یوسف دئدی: عافیت اولسون، آنجاق اگر واردیسا منه بیر بارداق سو وئرین، سوسوزدان پیشدیم.” یئمک یئین لر دئدیلر: باغیشلا قوناق قارداش، بیزیم سویوموز یوخدور، بیزدن بیش دقیقه یوخاری داغا ساری، بئش کیشی یئمک یئییرلر؛ بلکی اونلارین اولور.
بییقلی یوسف یوخاری قالخدی. اونلاری دا یئمک حالیندا گؤروب عینی سؤزو اونلارا دا دئدی. یئنه بونو ائشیتدی کی: باغیشلا قارداش، بیزدن یوخاری یئددی کیشی لر یئمکده دیرلر، بلکی اونلارین اولسون.
بییقلی یوسف یئددی کیشی لر یانینا گئتدی. اونلاردان دا سو ایسته یینجه ائشیتدی: قارداش بیزدن اون دقیقه یوخاری قیرخ کیشی یئمک یئییرلر. اونلارین سویو دا چوخدور؛ یئمک لری ده.
بییقلی یوسف قیرخ کیشی نین یانینا وارینجا باخدی کی حقیقتا قیرخی بیر سفره آچمیش، یئمک یئییرلر. کوراوغلونو باشی نین قالپاغیندان و گئییندیگی آرخالیقدان تانیدی. وارد اولوب دئدی: برکتلی اولسون! جواب ائشیتدی: آمین! بویور مسافر قارداش. بییقلی یوسف دئدی: یئمه یینیز عافیت اولسون! ولاکین بیر آز سو وئرین
کوراوغلو سؤیله مه دن ال ایله اشارت ائدیب آرخاداشلارینا سو وئرمه لرینی سؤیله دی. بیریسی طاس دولدوروب سویو بییقلی یوسوفا وئردی: آل نصیبیندن!
بییقلی یوسف تمامیله ایچمه ییب بیر یاریسینی ایچدی، بیر قسمی قالدی. طاسی گئریه وئرینجه: “های سن بونو نئچون تمامیله ایچمه دین؟” دئیه قالان سویو بییقلی یوسوفون باشیندان تؤکدولر. بییقلی یوسف گؤزلرینی آچدی کی نه کوراوغلو وار، نه ده قیرخ آدام وار، هئچ کیمسه یوخ. . . بییقلی یوسف دؤنوب چنلی بئله گلیب بو مساله نی دیبدن باشا قده ر وصف ائتدی . . . و کوراوغلونون قیرخلارا قاریشمیش اولدوغونو آشکارا بورادان روایت ائده رلر.
بییقلی یوسف اورادان گلدیکدن سونرا ایکی یوز اللی ایل داها یاشادی. بئلدن یوخاری ییرمی بئش یاشیندا دلی قانلی کیمی، بئلدن آشاغی قورویوب جانسیز اولدو. اگر کی سو تمامیله ایچیلمیش اولسایدی بو دا اونلارا برابر قالاجاقدی. یاخود سو تمامیله بوسبوتون گؤوده سینه آلمیش اولسایدی اؤلونجه یه قده ر گنج قالاجاق ایدی. آما اونا مقدر الله بئیله ایمیش . . . ایندی کوراوغلونون آثارینی دا بییقلی یوسف آنلاتیرمیش، او گون بوگون دوام ائتمکده دیر.
(کوراوغلونون قیرخلارا قاریشماسی سببی، بیرینجیسی:
اوچ کؤپوکدن ایچمه سی. ایکینجیسی:
فقرایا توخونمازدی. زنگین لره
خبر گؤنده ریردی، پاراسی نین زکاتینی
ایستردی؛ اؤزونه گؤنده ره نه بیر شئی یوخ،. .
گؤنده رمه دی، مثلا یوز لیره سینی آلیر،
ایکــــــــــی بوچوک لیره سینی زنگینه
بوراخیردی. سونرا آتش ایچینده قالـــــسالار
نامازینی بوراخمازدی. اؤزونه بیر فـــــقرا گلسه
باشدان آشاغا گئییندیره ردی.)
گله لیم داستانیمیزا: کوراوغلو بوسبوتون گؤزدن
غیـــــــب اولوب بیر داها گئری گلمه دیگینده،
آتالاردان ضـــــرب المثل: “باش گئدینجه آیاق
پایدار اولماز”، مفهومونجا، کوراوغـــــــــلونون
آداملاری دا بیر – بیری نین سؤزونو چکـــمه
ییب یاواش – یاواش داغیلماغا باشلادیلار.
دونیانین آواناق زمانی، آناسیندان قاچان،
باباسیندان کوسن کوراوغلونون باشــــینا
توپلانمیشدیلار. ایوازلا کوسا اســــتانبولدان
گلمیشدیلر، یئنه استانبولا گئتدیلر. دمیـــرچی
اوغلو لله وور شهریندن گلمیشدی، او دا یئنه لله
وور شهرینه گئتدی. گیزیر اوغلو مصطفی بیگ
گؤله نین گیزیر اوغلو کندیندن گلمه ایدی، او دا
اورایا گئتدی. قوجا عرب موغان چؤلوندن گلمه
ایدی، اورایا گئتدی. بییقلی یوسف مصردن. . .
قوجا بیگ، عارف بیگ، مصطفی بیگ ایراندان
گلمه ایدیلر، اونلاردا یئنه اؤز مملکت لرینه دؤندولر. عیسی باللی سیایستراندان گلمه ایدی، سیلیسترانا گئتدی. جلالی بیگ ایله اوغلو محمد بیگ آیدیندان گلمه ایدیلر، بونلار دا گلدی آیدیندا اوتوردو .
[۱] پرتو نائلی باراتاو، کوراوغلو داستانی، استانبول، ۱۹۸۴، ص ۱۲٫
[۲] جاهید اؤز تئللی، کوراوغلو دالال اوغلو کال اوغلو، استانبول، ۱۹۷۷، ص ۱۱٫
[۳] همان، ص ۳٫
[۴] اومود قافتانجی اوغلو، کوراوغلو قوللاری، استانبول، ۱۹۷۴، ص ۵٫
[۵] آ. حیدر اوجی، کوراوغلو آیاقلانماسی، استانبول، ۱۹۹۴، ص ۱۱٫
[۶]
[۷] آتیلا اؤزکریملی، تورک ادبیاتی انسیکلپودییاسی، ج ۳، ص ۷۷۱٫
[۸] حسین سئچمن، کوراوغلو یاشامی، صنعتی، شعرلری، ص ۹٫
[۹] عاصم بزیرچی، تورک خالق شعری، ج ۱، ص ۱۸۷٫
[۱۰] سید کمال قاراعلی اوغلو، تورک ادبیاتی تاریخی، ج ۱، ص ۴۹۱٫
[۱۱] عبداله رضا ارگووه ن، تورک خالق یازینی، ص ۴۰٫
[۱۲] محمد بایراق، اشقیالیق و اشقیا
تورکولری، ص ۳۶٫
[۱۳] ایلحان باش گؤز، فولکلور یازیلاری،
ص ۱۷۶٫
[۱۴] ایلحان باش گؤز، ایضاحلی
تورک خالق ادبیاتی آنتالوژیسی،
ص ۵۵٫
[۱۵] رئوف موتلو آی، تورک
خالق شعری آنتالوژیسی،
ص ۸۷٫
م. کریمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
"سوریه داعشدن تامامیله تمیزلندی"
گراسیموو، عراقدا داعشه قارشی آپاریلان عملیاتلاردا دا آمریکایا دستک وئرمهیه حاضر اولدوقلارینی قید ائتدی
روسیا باش قرارگاه رئیسی والری گراسیموو، سوریهنین داعشدن تامامیله تمیزلندیگینی ادعا ائتدی.
گراسیموو، موسکوادا وئردیگی آچیقلامادا، سوریهده داعش کنترلوندا اولان هئچ بیر بؤلگهنین قالمادیغینی سؤیلهدی.
سوریه اوردوسو طرفیندن گئچیریلن سون عملیاتلارین اوغورلا باشا چاتدیغینی دئیهن گراسیموو،
"بئلهلیکله، بو گون (دونن) اعتباریله، سوریه داعشدن تامامیله تمیزلندی و سوریهدهکی داعشلی بوتون بیریملر یوخ ائدیلدی" دئیه دانیشدی.
گراسیموو، عراقدا داعشه قارشی آپاریلان عملیاتلاردا دا آمریکایا دستک وئرمهیه حاضر اولدوقلارینی قید ائتدی.
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین ده دونن وئردیگی آچیقلامادا، فرات چایینین دوغوسوندا و باتیسیندا اوغورلو عملیاتلارین آپاریلدیغینی ادعا ائدرک،
"آرتیق روسیا، تورکیه و ایران آراسیندا سوچیده اوزرینده آنلاشیلان سوریه میلی دیالوگ کنگرهسینه اوداقلانماق لازیمدیر" ایفادهلرینی ایشلتمیشدی.