text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۹
۹ ژانویه: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۹/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ ژانویه/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ دی/رویدادلار
- ۱۷۹۲ - تۆرکیه و روسیه آراسیندا ياسسی صۆلح سازیشی ایمضالانیب.
- ۱۹۰۵ - پتربورقدا “قانلی بازار گۆنو”. حؤکومت قۆووهلرینین دینج نۆمايیشچیلری آتشه تۇتماسی نتیجهسینده ۱۳۰ نفر هلاک اوْلوب، ۳۰۰ نفر يارالانیب .
- ۱۹۳۹ - فرانسیوم رادیوْاکتیو اِلِمِنتی آلینیب.
- ۱۹۵۱ - بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین نيويورکداکی منزیل قرارگاهی رسمی مراسیمله آچیلیب.
- ۱۹۹۲ - صربیستان جومهوریسی مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۲۰۰۵ - محمود عباس فیلیسطین مۇختاریتینین باشچیسی سئچیلیب.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ جمادیالثانی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ ژانویه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ جمادیالثانی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ ژانویه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۹ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


c: text/html

text:
روسیا: اوکراینا اوردوسونون ۱۷ حربی آلتیاپیسی وورولدو
"اوکراینادا گون ایچینده حیاتا گئچیریلهن اوچاق یالدیریلاریندا ۱۷ حربی آلتیاپی عنصورو یوخ ائدیلدی"
روسیا ساوونما باخانلیغی مطبوعات سؤزچوسو ایگور کوناشنکوو، اؤتن گون اوکراینا اوردوسونون ۱۷ حربی آلتیاپیسینین یوخ ائدیلدیگینی بیلدیردی.
کوناشنکوو، موسکوادا وئردیگی آچیقلامادا، روسیا اوردوسو و دونباسداکی آیریلیقچی سؤزده یؤنتیملرین اوکراینادا ایرلیلهییشلرینی داوام ائتدیردیگینی بیلدیردی.
روسیا حربی گوجلرینین اوکرایناداکی حربی آلت یاپی تاسیسلرینه سالدیریلارینی داوام ائتدیردیگینی دئیهن کوناشنکوو، "اوکراینادا گون ایچینده حیاتا گئچیریلهن اوچاق یالدیریلاریندا ۱۷ حربی آلتیاپی عنصورو یوخ ائدیلدی" دئدی.
کوناشنکوو، "بو گونه قدر اوکراینا اوردوسونا عاید ۱۲۵ اوچاق، ۹۱ هلیکوپتر، ۳۹۴ اینسانیز هاوا آراجی، ۲۲۶ هاوا ساوونما سیستمی، ۱۹۴۸ تانک و زرهلی آراج، ۲۱۲ راکت آتار، ۸۳۸ هویتزر و توپ، ۱۸۴۲ اؤزل حربی ماشین وورولدو" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اینجەلەدیگیمیز طاریقاتلار، آللاهئن اینسانا شاە دامارئندان یاقئن اۇلدوغونا وە ایچیمیزدەکی هر شەیی بیلدیگینە اینانئرلار. حئریستیانلارا گؤرە دە آللاە اینسانلارا یاقئندئر وە هر شەیی بیلیر، یۆرکلرین درینلیکلرینە اینر.
تائۇئیستلر دە آللاهئن هر شەیی گؤردۆگۆنە وە بۆتۆن ایشلردە اینسانلارلا برابر اۇلدوغونا اینانئرلار.
بونا راغمن حپسی دە آرایا آراجئلار قۇیار، آللاها اۇنونلا اولاشمایا چالئشئرلار.
اینجەلەدیگیمیز طاریقاتلاردا آراجئ یاپئلانلار شونلاردئر:
1- حاقیقاتی موحاممدیە
طاریقاتلارا گؤرە حاقئقاتی موحاممدیە وارۇلوشون باشلانغئجئدئر.
اۇنونلا آللاە، عاینئ گرچگین اؤن وە آرقا یۆزلریدیر. آللاەتان باشقا هیچبیر شەی یۇقکن حاقیقاتی موحاممدیە وار اۇلموش، هر یاراتئق اۇندان وە اۇنون ایچین یاراتئلمئشتئر. اۇ، نبیلرین وە ولیلرین لدۆننی وە باطئنی بیلگیلرینی آلدئقلارئ قایناقتئر.
حاقیقاتی موحاممدیە؛ کاتۇلیکلردەکی “عیسا” اینانجئ ایلە تائۇئیستلردەکی “تە” اینانجئنئن قارئشئمئ گیبیدیر. کیمی حئریستیانلار “عیسا آللاەتئر” دەرلر. حاقیقاتی موحاممدیە اینانجئندا دا “موحاممد آللاەتئر” آنلامئنا گلن سؤزلر سؤیلنیر. بو قۇنو یوقارئدا گچمیشتی.
2- اینسانئ کامیل
اینسانئ کامیل، حاقیقاتی موحاممدیەنین دیگر آدئدئر. طاریقاتلارا گؤرە اۇ، موحاممددیر (ع)، آما اۇنون تاریحی شاحصیەتی دگیل، آدم بالچئق حالیندەیکن نبی اۇلان موحاممددیر. اۇ، وارلئغئن وە یاراتئلئشئن غایەسیدیر. زیرا ایلاهی ایرادە آنجاق اۇنون آراجئلئغئیلا گرچکلشیر. أگر اینسانئ کامیل اۇلماسا آللاە بیلینەمزدی. اینسانئ کامیل، ماددی-ماعنوی بۆتۆن کمال مرتبەلرینی قاپسار. اۇنون قالبی عارشا، بنلیگی کۆرسۆیە، ماقامئ سیدرەیی مۆنتهایا، عاقلئ قالمی آعلایا، نفسی لەوحی ماحفوظا، طابیعاتئ عاناصئرئ أرباعایا باغلئدئر.
دەرلر کی: “اینسانئ کامیل عالمدە دائیما واردئر، بیردن فاضلا اۇلماز. اینسانئ کامیل ایچین مۆلکتە، ملەکوتتا وە جبەروتتا هیچبیر شەی گیزلی دگیلدیر. اۇ أشیایئ وە أشیانئن حیکمتینی اۇلدوغو گیبی بیلیر…”؛ “بو حاقیقات، هر دەویردە دگیشن ایسیم وە صورتلردە نبی وەیا ولی اۇلاراق اۇرتایا چئقار.”
“مۆلکتە تاصارروف” آللاها عائید یتکیلری قوللانما دەمکتیر. ملەکوت دا آللاها عائید مۆلک دەمکتیر. جبەروت ایسە ماعنا عالمینە وە گؤکلرە حاکیمیەت آنلاملارئنا گلیر. هر حاقیقات کندی شەیحینی اینسانئ کامیل بیلیر.
فتحوللاە گۆلن دەر کی: “اینسانئ کامیل، آللاهئن ایشلرینین، ایسیملرینین، اؤزللیکلرینین، حاتتا آللاهئن ذاتئنا عائید ایشلرین أن پارلاق آیناسئ دەمکتیر. عاقلئنئزا “اینسان دگیل میییز کی؟” سۇروسو گلەبیلیر؛ فاقاط پۇتانسیەل اینسان اۇلما باشقادئر، کیشینین بۆتۆن ایستیعداد وە قابیلیەتلرییلە آللاها یاقئنلاشئپ اینسانئ کامیل اوفقونا اولاشماسئ داحا باشقادئر.
“اینسانئ کامیل”، وارلئقلار وە اۇلایلارلا ایلگیسی وە اۇنلارا مۆداحالەسی آچئسئندان یریۆزۆندە آللاهئن تام حالیفەسیدیر.
اۇ، حاققئن گؤرن گؤزۆ، ایشیتن قولاغئ، توتوپ دستکلەین ألی اۇلماقلا شرفلندیریلمیشتیر. شفقاتلە گؤرۆلۆپ گؤزتیلمە، حیمایە أدیلیپ قۇرونما دوروموندا بولونان هرکسی، بیر آننە گیبی قوجاقلایئپ باغرئنا باسان تام بیر مرحامت اینسانئدئر… بۆتۆن اینسانلئغا رهبر، یۇل گؤستریجی، هادی (دۇغرو یۇلو گتیرن)، مهدی، اویارئجئ وە مۆژدەجیدیر…
اۇنو گؤرن “حاققئ” گؤرمۆش، اۇنو سەون “حاققئ” سەومیش، اۇنا اویان “حاققا” قوللوق نشئەسینە أرمیش اۇلور…
“اینسانئ کامیل”، عادتا بۆتۆن وارلئغئن عاقلئ، قالبی وە روحو گیبیدیر؛ اۇنسوز هیچبیر شەی دۇغرو آنلاشئلاماز، هیچبیر عیلیم، ماعریفتە دؤنۆشەمز وە هیچبیر شەیین حایات سئرلارئ تام حیسسەدیلەمز.”
بونلارا گؤرە اینسانئ کامیل حاشا، آللاهئن أتە کمیگە بۆرۆنمۆش شکلیدیر.
“ساعید نورسییە یاقئشتئرئلان اۇلاغاناۆستۆ اؤزللیکلر” باشلئغئ آلتئندا بو قۇنویا تکرار دؤنۆلەجکتیر.
طاریقاتلار اینسانلارئ صئنئفلارا آیئرئرلار. سئرلارئنئ بیلنلرە حاواصصول-حاواص، آز بیلنلرە حاواص، دیگرلرینە عاوام دەرلر. بیلدیکلرینی ایددیعا أتتیکلری سئرلار، تامامن حایال اۆرۆنۆ شەیلردیر.
کندیلرینی، دین بۆیۆکلری وە آللاە ایلە ایلیشکیدە گؤسترەرک اینسانلارئ کندیلرینە قول أتمەیە چالئشئرلار.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُو أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ ﴿۹۳﴾ وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنْكُمْ مَا كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ ﴿۹۴﴾
اویدوردوغو یالانئ آللاها مال أدن وەیا کندیسینە بیر شەی واحیەدیلمەمیش ایکن: “بانا واحی گلدی” دیەن یاحود: “آللاهئن ایندیردیگی گیبیسینی بن دە ایندیرەجگیم” سؤزۆنۆ سؤیلەین کیشینین یاپتئغئندان داحا بۆیۆک یانلئشئ کیم یاپابیلیر؟ اؤلۆمۆن بۆتۆن أتکیلری اۇرتایا چئقتئغئندا، اۇ ظالیملری بیر گؤرسن؛ ملکلر أللرینی اوزاتئپ شؤیلە دەرلر: “روحلارئنئزئ چئقارئن؛ بوگۆن آلچالما ائضدئرابئیلا جزالاناجاقسئنئز. بو جزا، آللاها قارشئ گرچک دئشئ شەیلر سؤیلەمیش اۇلمانئزا وە بۆیۆکلۆک تاسلایاراق آیتلریندن اوزاقلاشمانئزا قارشئلئقتئر.
آللاە طارافئندان اۇنلارا دەنەجک کی: “سیزە وردیکلریمیزی آرقانئزدا بئراقئپ ایلک اؤنجە یاراتتئغئمئز گیبی قارشئمئزا تک تک گلدینیز. سیزینلە ایلگیلی ایشلردە سیزە أشلیک أدەجکلرینی قوردوغونوز شفاعاتچیلرینیزی دە یانئنئزدا گؤرەمییۇروز. آرانئز اییجە آچئلمئش؛ قورونتوسونو أتتیکلرینیز سیزدن ساووشوپ قایبۇلموشلار. (أنعام سورەسی؛ 94-93)
3- قوطبول-ایرشاد
ایمام راببانییە گؤرە “قوطبول-ایرشاد” سۇن درەجە آز بولونور. اوزان زامانلار وە عاصئرلار گچتیکتن سۇنرا اۇرتایا چئقار، هیدایت وە ظوهورونون نورو ایلە قارانلئق جیهانئ آیدئنلاتئر. اۇنون ایرشادئ بۆتۆن جیهانا یایغئندئر. عارشتان یریۆزۆنۆن مرکزینە قادار هر کیمسە رۆشد، هیدایت، ایمان وە ماعریفت اولاشئرسا، اۇنون یۇلوندان اولاشئر وە اۇندان آلئنئر. اۇنون آراجئلئغئ اۇلمادان بو دەولت کیمسەیە ناصیب اۇلماز. اۇنون نورو، مثەلا بۆیۆک اۇقیانوس گیبی جیهانئ قاپلامئشتئر دا بو دنیزدە هیچبیر حارەکت مەیدانا گلمەمیشتیر، سانکی دۇنموش گیبی دورماقتادئر.
اۇنا یؤنلن وە صامیمیەتلە اینانان یاحود اۇنون یؤنلدیگی طالیبین –یؤنلمە سئراسئندا- سانکی قالبیندن بیر پنجرە آچئلئر وە بو یۇلدان، یؤنلیش وە صامیمیەتی نیسبتیندە ناصیب آلئر وە دۇیار.
اینکار أتتیگی ایچین دگیل دە اۇنو تانئمادئغئ، بیلمەدیگی ایچین (دۇغرودان) آللاهئن ذیکری ایلە مشغول اۇلان وە گؤنلۆنۆ آللاها یؤنلتن کیمسە دە –طئبقئ اۇ قوطبا یؤنلنلر گیبی- اۇندان ایستیفادە أدرلر. “قوطبو اینکار أدن یاحود اۇندان راحاتسئز اۇلان کیمسەلرە گلینجە، آللاهئ ذیکیر ایلە مشغول اۇلسالار بیلە گرچک رۆشد وە هیدایتتن ماحروم اۇلورلار.
اۇنو اینکار وە راحاتسئز أتمک کیشینین فەیض یۇلونو تئقار، قوطوب اۇنو فایدالاندئرمامایئ، اۇنا ضارار ورمەیی ایستەمەسە بیلە اۆ گرچک هیدایتتن اوزاق قالئر.
اۇندا بولونان، آنجاق رۆشد وە هیدایتین گؤرۆنۆشۆدۆر (صورتیدیر). ماعنادان اوزاق، ایچی بۇش صورتین فایداسئ دا آزدئر. اۇ قوطبو سەون وە اۇنا ایچتن اینانان کیمسەلر، اۇنا گؤنۆللرییلە یؤنلمەسەلر، آللاهئ ذیکیر ایلە مشغول اۇلماسالار داحی، یالنئزجا سەوگیلری سببی ایلە رۆشد وە هیدایتین نورو اۇنلارا اولاشئر.
دەمک کی، “قوطبول-ایرشاد” دەنن شاحصئ اینکار أدن، آللاهئن ذیکری ایلە مشغول اۇلسا داحی گرچک رۆشد وە هیدایتتن ماحروم قالئرکن، اۇنو سەون وە اۇنا ایچتن اینانان، آللاهئن ذیکری ایلە مشغول اۇلماسا بیلە رۆشد وە هیدایتین نورونا قاووشویۇر. بونلار، آچئقچا آللاها ایفتیرادئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورویۇر:
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أُولَئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ ﴿۱۸﴾ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ ﴿۱۹﴾ أُولَئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ ﴿۲۰﴾ أُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ ﴿۲۱﴾ لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ ﴿۲۲﴾ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿۲۳﴾ مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ﴿۲۴﴾ (سورة هود)
“آللاها قارشئ یالان اویدوراندان داحا ظالیمی کیمدیر؟ اۇنلار راببینین حوضورونا چئقارئلاجاقلار وە شاهیدلر شؤیلە دیەجکلردیر: “ایشتە بونلار، راببینە قارشئ یالان سؤیلەینلردیر.” بیلین کی آللاهئن لاعنتی اۇ ظالیملرین اۆزریندەدیر.
اۇنلار، آللاهئن یۇلوندان أنگللـەین وە اۇندا بیر أگریلیک آرایانلاردئر. آحیرتی گؤز آردئ أدن کیمسەلردیر.
اۇنلار، یریۆزۆندە کیمسەیی چارەسیز بئراقاجاق دگیللردیر. آللاە ایلە آرالارئنا گیرەجک دۇستلارئ دا اۇلماز. اۇ عاذاب اۇنلار ایچین ایکییە قاتلاناجاقتئر. اۇنلار سنی دینلەمەیە داحی تاحاممۆل أدەمزلر؛ گرچگی دە گؤرمۆیۇرلار.
اۇنلار کندی دگرلرینی ییتیرمیش کیمسەلردیر. اویدوردوقلارئ شەیلر دە قایبۇلوپ گیدەجکتیر.
هیچ شۆبهەسیز آحیرتتە دگرلرینی ییتیرمیش کیمسەلردیر. اویدوردوقلارئ شەیلر دە قایبۇلوپ گیدەجکتیر.
اینانان وە ایی ایشلر یاپانلار وە راببینە ایچتن بۇیون أگنلر وار یا، ایشتە اۇنلار جننت حالقئدئر؛ تمللی اۇرادا قالاجاقلاردئر.
بو ایکی کسیمین دورومو، کؤر وە ساغئر ایلە گؤرن وە ایشیتن گیبیدیر. بونلار أشیت اۇلابیلیرلر می؟ آرتئق بیلگیلرینیزی گؤزدن گچیرمەیەجک میسینیز؟” (هود سورەسی؛ 24-18)
4- ریجالول-غایب
بونلار، کیملیکلرینی گیزلەدیگینە اینانئلان وە “قوطوب، غاوث، أوتاد، رواسی، نوقبا وە نۆجبا” آدئ وریلن کیمسەلردیر. بو تریملر شو آنلاملاردا قوللانئلمئشتئر:
5- قوطوب
أن بۆیۆک ولی بیلینیر. طاریقاتچئلارا گؤرە، أرنلرین باشئ وە آللاهئن ایذنییلە کائیناتتا تاصارروف صاحیبیدیر. یاعنی أورنی یؤنتمەدە یتکی صاحیبیدیر.
6- غاوث
طاریقاتچئلارئن داردا قالئنجا سئغئندئقلارئ وە یاردئم ایستەدیکلری قوطوبتور. داردا قالان صوفیلر: “یتیش یا غاوث!” دییە غاوثا سئغئنئرلار. غاوث اۇلاراق بیلیننلر، أسما وە صئفاتئ ایلاهی ماظهارئ سایئلئرلار. یاعنی آللاهئن ایسیم وە صئفاتلارئنئن اۇنلارئن شاحصئندا اۇرتایا چئقتئغئنا اینانئرلار. عابدۆلقادیر گەیلانی، “غاوثئ آعظام = أن بۆیۆک غاوث” لاقابئیلا اۆنلۆدۆر.
7- رواسی
“رواسی: داغلار”، “أوتاد: دیرکلر” آنلامئنا گلیر. اۇنلارا گؤرە فلاکت زامانئندا قوللار أوتادا، أوتاد دا رواسییە یؤنلیر. رواسییی قوطوب ایدارە أدر.
قوطوبتان سۇنرا گلن ایکی کیشییە “ایمامان” دەرلر. بونلاردان بیرینە “ایمامئ یمین”، دیگرینە “ایمامئ یسار” آدئ وریلیر. ایمامئ یمین (ساغداکی ایمام) قوطبون حۆکۆملرینە، ایمامئ یسار (سۇلداکی ایمام) دا حاقیقاتینە ماظهار سایئلئر. یاعنی: “بیری قوطبون قارارلارئنئ، دیگری دە گرچک یؤنۆنۆ بیلیر” دەرلر. قوطوب اؤلۆنجە یرینە ایمامئ یسار گچر. قوطوب ایلە ایکی ایمام، “اۆچلری” اۇلوشتورور.
بونلاردان باشقا، سایئلارئ “سکیز” وەیا “قئرق” اۇلان “نۆجبا” ایلە سایئلارئ “اۇن” وەیا “اۆچ یۆز” اۇلان “نوقبا” بولوندوغو وە اۇنلارئن اینسانلارئن ایچ دۆنیالارئندان حابردار اۇلدوغو قابول أدیلیر.
بونلار قورئانئن، کۆفۆر وە شیرک سایاراق یاساقلادئغئ شەیلردیر.
مۆسلۆمانلار، نامازئن هر رکعاتئندا:
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ﴿۵﴾ (سورة الفاتحة)
یالنئز سانا قوللوق أدر وە یالنئز سندن یاردئم ایستەریز. (فاتیحا سورەسی؛ 5)
… دیەرک ذیهینلرینی جانلئ توتارلار کی، بو حالە دۆشمەسینلر.
8- طاریقات شەیحی
طاریقاتتا شەیح هر شەیدیر.
اۇ، هم اینسانئ کامیلدیر وە حاقیقاتی موحاممدیەیی تمثیل أدر؛ هم قوطوب، هم دە غاوثتئر. مۆرید، آللاە ایلە بیتەجک ایشین، آنجاق شەیحین آرایا گیرمەسی ایلە اۇلاجاغئنا اینانئر. طاریقاتتا مۆرید، نفسینی اؤلدۆرمە آدئنا چۇق آلچالتئلئر. دەرلر کی: “شەیحە قارشئ مۆرید، یئقایئجئ اؤنۆندەکی اؤلۆ گیبی اۇلور.”
آللاە مۆشاححاص یاعنی أللە توتولان وە گؤزلە گؤرۆلن بیر وارلئق دگیلدیر. طاریقاتا گؤرە اۇنو قاوراماق ایچین قولون ذیهنن وە ماعنن یۇغونلاشماسئنئ ساغلایاجاق مۆشاححاص (سۇموت) بیر شەیە ایحتیاج گؤرۆلۆر. تاصاووفتا بو اۇبژە، آللاهئن أن مۆکممل تجللیلرینین ماظهارئ سایئلان “اینسانئ کامیل” قۇنومونداکی شەیحتیر.
یاعنی مۆریدین آللاها گرگی گیبی قول اۇلماسئ ایچین اؤنجە شەیحە قول اۇلماسئ وە قوللوق أگیتیمیندن گچمەسی ایستنیر. بونو ساغلاماق ایچین “رابئطا” گرکلی گؤرۆلمۆشتۆر.


text:
۱۳۸۵-اینجی ایلدن بری، آذربایجان میللی حاقلاری اوزره بیر نئچه بیلدیریش و سی دی شکلینده اولان سندلی فیلم و میللی حرکتله باغلی ایشله نیلن کیلیپ لر،چئشیدلی یوْللارلا بیزیمده قاپیمیزین آرخاسینا یوْل تاپمیشدیر.
بونونلادا بیزلر میللی حاقلاریمیزلا تانیش اولوب او حاقلاری ایسته مه یی اؤیره نمیش دیک.
بو یاییملانان گئجه لیک بیلدیریلری و پایلانیلان سی دی لر، بیلگی لرله دولو ایدیلار و اونلار، میللی حرکتله یئنی تانیش اولان و یئنی نسلی, موباریزه و ساواش یوْلوندا داهادا جیددی آتدیم آتماغی، جسارت لنمه یی و میللی اؤزگوون و میللی غرور قازانماغی اؤیره دیردی.
او گۆنلر بیر اۆزۆجۆ خبر آذربایجان توْپلومونو چولغالاییب هامینین هیجان و ایلتیهاب لارینی چوخالتمیشدی. دولتین ایران قزئته سینده چکیلن بیر کاریکاتورلا تۆرکلری آشاغیلاییب، آلچالتمیش دیرلار.
او اوزدن ایران و آذربایجاندا یاشایان تۆرکلرین میللی دویغولاری یارالانمیش دیر و اووزوجو، اؤفکه لی بیر دوروم یارانمیش دیر.
بئله اولدوقدا آذربایجانین میللی فعال لاری، میللی آیدینلاری ،ائلیت ،یازیچی و اؤیرنجی لری بو مساله یه اعتراض لارینی بیلدیریب و میللتی ده سفربر ائتمه یه و بؤیوک بیر اعتراض ائیلمین یارانماسینا زمینه یاراتمیش لار.
بیزلرده گنج میللتچی اولاراق هیجان و اؤفکه دولو بیر اورتامدا، اؤنده گئدن بؤیوک لریمیزدن الهام آلاراق, مدنی اعتیراض ائتمه یه حاضیرلاشمیشدیق. خیاوانلارا چیخیب میللی حاقلاریمیزی باغیرتی لارلا سؤیله مک قرارینا گلمیشدیک.
او گۆنلر بیر چاغیریش بیلدیریشی اردبیلین هر بیر بوجاغیندا گؤزه چارپیردی. او بیلدیریده هر بیر آذربایجان تورکونو خورداد آیینین آلتیسیندا خیابانلاردا حاضیر اولوب و اعتراض گؤسترمه یی حاقدا بیلگی لر وار ایدی.
بئله لیکله او شانلی گون گلدی و میللت بؤیوک و قالارغی بیر حماسه یاراتدی.
عابباس بی لیسانی نی ایلک دؤنه اوردا، میللت ایچینده، اردبیلین شریعتی و ایمام خیاوانینین اوْرتاسیندا یاخیندان گؤردۆک. اینانیلماز بیر چیخیش و روح وئریجی سؤزلر….
بو تاریخی و اونودولماز حماسه دن آلدیغیمیز درس و اله گتیردیگیمیز سوْنوج، حقیقی و پراتیک ایشلرین ائتگیلی و گوجلو اوْلدوغونو آچیق-آیدین دویماق و دریندن آنلاماق اولدو.
و سونوندا وورغولامالی یام ومیللی فعال لار یالنیز سانال دونیاسیندا چالیشمامالی دیرلار، گرچک دونیا و مئیدانی حرکت لره دایاناراق هر زامان میللی حاقلاریمیز اوزره اؤنه آتدیملاییب و حماسه لر یارادا بیله ریک.


text:
۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"موباریزهمیز سون تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلهنه قدر عزم و قرارلیلیقلا داوام ائدجک"
عراقین قوزئیینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغینین سوسیال مئدیا حسابیندان وئریلهن آچیقلامادا، عراقین قوزئیینده پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده یئرلری معین ائدیلن ۲ پکاکالی تروریستین تورک سلاحلی گوجلری طرفیندن ضررسیزلشدیریلدیگی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا،
"موباریزهمیز سون تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلهنه قدر عزم و قرارلیلیقلا داوام ائدجک" ایفادهسینه یئر وئریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-دا اعتراض لار 17-جی گونده ده داوام ائدیب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر.
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 9 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب
سوریه-نین قوزیی ینده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینه هوجوم ائتمهیه حاضیرلاشدیقلاری معین ائدیلن بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژولای ۲۸
۲۸ ژولای: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژولای ۲۸/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ژولای/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ مرداد/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ذیالحجّه/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ مرداد/رویدادلار
- ۱۷۹۴ - ماکسیمیلیان روبسپیر فرانسهلی انقلابچی گیوتین ایله بوینو وورولدو.
- ۱۸۶۸ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین آنایاساسینین ۱۴-جو متمم-ی اساسیندا قارادریلر رسمی صورتده آمریکا تابعیتینه مالیک اولدولار.
- ۱۹۱۴ - اتریش مجارستان امپراطورلوغونون صربستان جنگ اعلانی ایله بیرینجی دونیاساواشی باشلاندی.
- ۱۹۸۴ - لوسآنجلسده یای المپیا اویونلارینین آچیلیشی
- ۱۹۷۶ - چینین تانگشان صنعتی شهرینده باش وئرن ایکی شدتلی دئپرم اساسیندان ۲۴۰٬۰۰۰ دن چوخ آدام دونیادان گئتدیلر.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ذیالحجّه/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ مرداد/دوغوملار
- ۱۱۶۵ - ابن عربی؛اندلسلو صوفی
- ۱۸۰۴ - لودویگ فویرباخ؛ آلمانلی فیلسوف
- ۱۸۸۷ - مارسل دوشان؛ فرانسه لی رسام و مجسمهچی
- ۱۹۰۲ - کارل پوپر؛ اتریشلی علم فیلسوفو، منطقچی و ریاضیچی
- ۱۹۵۴ - هوگو چاوز؛ ونزوئلانین ۵۳-جو رئیس جمهورو
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ذیالحجّه/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ مرداد/اولوملر
- ۱۰۴۹ - قباد بن یزید
- ۱۷۴۱ - آنتونیو لوچو ویوالدی؛ ایتالیا بسته کاری - ویولونچیسی.
- ۱۷۵۰ - یواهان سباستین باخ؛ آلمان موسیقیچیسی
- ۱۹۳۷ - مسلم ماقامایئو؛ آذربایجان موسیقیچیسی
- ۲۰۰۴ - فرانسیس کریک؛ دی ان ای ساختارینین کاشفی. فیزیولوژی و طب ساحه سینده نوبل اؤدولونو قازانان شخص.
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ مرداد/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ژولای/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ذیالحجّه/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ مرداد/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ژولای/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ذیالحجّه/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ مرداد/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ژولای/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ ذیالحجّه/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
بیرینجی شاه اسماعیل
شاه ایسماعیل صفوی یا دا شاه ایسماعیل ختایی صفویلر دؤولتیسینین قوروجوسو و بیرینجی شاهی. آذربایجان و تورک دیلینین کلاسیک شاعیریایدی.
آذربایجان تورکجه سی تاریخده ایلک دفعه دؤولت دیلی کیمین شاه ایسماعیل زامانی ایستیفاده اۇلموشدور.
یاشامی
شاه ایسماعیل صفوی ۱۴۸۷-جی میلادی ایلین ۱۷-سینده نوفوذلو آذربایجانلی عائیلهسیندن آنادان اولموشدو. او آتا طرفیندن شیخ صفیالدین نسلیندنایدی. شاه ایسماعیلین آتاسی شیخ حیدر و بؤیوک آتاسی شیج جنیدیدی. اونون آناسی علم شاه بیگ، آغ قویونلو حاکیمی اوزون حسنین قیزی، سولطان یعقوبون باجیسیدی.[۱] شاه ایسماعیلین ۲۵-جی آتاسی ابوالقاسم حمزهنین، ۱۵-جی آتاسی قیزیلبؤرک فیروزون قَبیرلری اردبیل یاخینلیغینداکی شیخ کهرلان کندینده هلهده قالیر. محلی اهالی او قبیرلره زیارتگاه گؤزونده باخیلار.[۲]
۱۹۸۸-جی ایلین ۹-ندا طبسراندا شیروانشاه قؤشونو ایله دؤیوشده قیزیلباشلار مغلوب اولدولار. بو دؤیوشده شیخ حیدر اؤلدورولدو. اؤلوموندن سونرا، سولطان یعقوب طرفیندن ایسماعیل، آناسی و قارداشلاری سولطانعلی و ایبراهیم ایله بیرلیکده اوّل ارمنی صومعهسینده آکدامار قالاسیندا، سونرا شیراز یاخینلیغینداکی ایستخر قالاسیندا ۵ ایل حبس اولدولار.[۳]
بیر مودّتدن سونرا اوزون حسنین نوهسی سولطان روستم، صفویلردن ایستیفاده ائتمک هدف ایله اونلاری حبسدن آزاد ائدیب، موستقیل حاکیم کیمی سولطان علینی اردبیله قئیتردی.[۴] شیخ حیدرین بؤیوک اوغلو سولطان علی شیخ حیدرین یؤلونو دوام ائدیب و دونیادان گئتمکدن قاباق قارداشی ایسماعیلی طریقت شیخی وظیفهسینه واریث تأیین ائتدی.[۵]
سولطان علی و سولطان روستمین بیرلشمیش قؤشونلاری ۱۴۹۳-جو ایلده بایسونقورو مغلوب ائتدیلر. دالا چکیلمک ایستین سولطان بایسونقور دؤیوشده اؤلدورولدو. سولطان روستم اصلی رقیبینی مغلوب ائتدیکدن سونرا صفویلر علیهینه قارشی چیخدی. اردبیل یاخینلیغیندا سولطان علی و سولطان روستم آراسیندا باش وئرن شماسی دؤیوشونده شیخ سولطان علی مغلوب اؤلوب اؤلدورولدو.[۶][۷]
شیخ علینین اؤلوموندن سونرا صوفیلر، ایسماعیل و قارداشی ایبراهیمه اردبیلده گیزلنمهیه گؤره یاردیم ائتدیلر. اونلاردان سونرا سولطان روستمین گوجلری حیدرین اوغلانلارینی هر طریقی ایله توتماق و مَحو ائتمک دستور ایله شهره داخیل اولدولار. ایسماعیلین آناسی عالم شاه بیگیم گیزلندیکلری یئر شیخ صفیالدین مقبرهسینی اوغلانلاری ایله ترک ائدهرک، قاضی احمد کاکولی آدلی صفوی اؤیرنجیلردن بیرینین ائوینی کؤچدو و ۳ گون اوردا قالدی. خانجان آدلی قادین شاه ایسماعیل و قارداشینین آنالیقی اولدو.[۸]
داها سونرا قیزیلباشلار شیخ ایسماعیل و قارداشینی اردبیلده گیزلتدیکدن سونرا رشته، سونرا لاهیجانا، گیلانین بئیهپیش ویلایتینین حاکیمی گارکیا میرزا علینین یانینا گتیردیلر. قیزیلباشلار تانینمیش عالیم شمسالدین لاهیجینی عرب و فارس دیللرینی اؤیرتمک( قورآنی اوخوماق اوچون) ایسماعیل و قارداشینین معلیمی تأیین ائتدیلر.[۹]
شعرلری
ایسماعیل ختایی نین شعرلری تورک دیلینده دیر.
بیرینجی غزلی:
حُسن رُخسارين، کيم اولدو جان و دل حيران اونا،
وعدهٔ دوُر ِ قمرنى تاپشيرير دوران اوْنا.
چون سنين حُسنين مثالِ يوسفِ کنعان دير،
يۆزينى هر کيم کى گؤرمز يوْؤخدورور ايمان اوْنا
آتش ِ عشقينده اى خونخواره گؤزلو دلبريم،
اؤيله يانميشدير بوباغريم، يوْؤخ دورور درمان اوْنا.
گۆل ياناغين دلبرا، بس تازهتردير هر زمان
قانلى ياشيمدان تؤکر هردم گؤزوم باران اوْنا.
ظلمتِ زلفونده کؤنلو بو «ختايي» خستهنين
خضره بَنْزَر کيم، گؤرونمز چشمهٔ حيوان اوْنا
ایکینجی غزلی:
اى پرى، حُسنين سنين ماهِ منوّر گؤرموشم،
اُول يۆز اوسته ابرتک زلفون معنبر گؤرموشم.
گرچى محشر بير اوْلور اهلِ جهاندا، اى صنم
فرقتينين هر گونون من رازِ محشر گورموشم.
بسکى بولبول تک جهاندا عشق ايلن فرياد ائدَم،
عارضين باغِ گۆلون چون ورد ِ احمر گؤرموشم
بس منيم مُلک جهاندا طالعيم فيروز اوْلا،
تا سنين يۆزون کيمى بير سعد اکبر گؤرموشم.
بو «ختايی» نين مقامى آستانيندير مدام
چون سنى شاهِ کَرم اؤزومنى قنبر گؤرموشم
ائللر سایی
بو ائللرین آدی بئله گلیب؛
شاملو ائلی (شاللو ائلی)
قاجار ائلی (قاچار ائلی)
ذوالقدر ائلی (دول قاچیر ائلی)
استاجلو ائلی (اوستاشلو ائلی)
دستجانلو ائلی (دوشدوجانلو)
بو ائللر، شاه اسماعیل صفوی و صفوی دؤولتینی حاکیمیته یئتیردیلر.[۱۰]
گؤرونتولر
- 1. Şah İsmayıl Xətai.jpg
- Shah esmaeil01.jpg
قایناقلار
- ^ Quliyeva Nahidə, p. 3.
- ^ Əliyar Səfərli & & Xəlil Yusifli, p. 5.
- ^ Şəmsi İsgəndəroğlu 1972, p. 145.
- ^ Oqtay Əfəndiyev, p. 42.
- ^ Sadiq Nağıyev, p. 14.
- ^ V. Minorski, p. 114.
- ^ Cəfər İbrahimov, p. 5.
- ^ Sadiq Nağıyev, p. 15.
- ^ Oqtay Əfəndiyev, p. 43.
- ^ دکتر شهبازی شیران، حبیب (۱۳۸۳). پی جویی و تحلیل اجزاء و عناصر معماری جمعه مسجد اردبیل. مؤسّسه مطبوعاتی رعد، تبریز، مقدّمهٔ تاریخی


text:
دولقان تورکجهسی
دولقان تورکجهسی، دولقانجا یوخسا دولقان دیلی (ДoлraH Tылa/Dolgan tıla, Caka-дyлraaH Tылa / Saka-Dulgaan tıla) تورک دیللرینین سیبری قوْلونا باغلی، ساخا تورکجهسی ایله عئینی کیمی اولان، دولقانلارین دانیشدیغی دیلدیر. یوخ اولماق اۆزره اولان تورک دیللریندن بیریدیر. تایمیر بؤلگهسینده دانیشیلیر.
دانیشانلار[دَییشدیر]
۱۹۸۶-جی ایلین نۆفوس ساییمینا گؤره ۶۹۴۵ نفردن تشکیل اولونان دولقان خالقینین آرتیق سادهجه ۵۱۰۰ نفری دولقان تورکجهسینی آنا دیلی اولاراق گؤستردیگی بللی اولموشدور. بو ساییمدا هم ده بیر نئچه ائوئنکلر و ساموئیدلر دولقان تورکجهسینی ایکینجی دیلی اولاراق گؤسترمیشدیر. بو اوزدن دولقان تورکجهسینین او موحیطده ترافیک دیلی اولدوغونو دئیهبیلریک. آنجاق دولقانلارین اؤزلری دیللرینی ساخا توررکجهسینین و یا یاکوت تورکجهسینین بیر دیالئکتی اولاراق حساب ائدیرلر. ۲۰۱۰ ایلینین ساییمینا گؤره دولقان تورکجهسینی دانیشانلارین توپلامی ۱۰۵۴ نفر اولاراق مۆعین اولونموشدور.
آغیزلاری (دیالکتلری)[دَییشدیر]
- نوریلسکای (Hopилbckaй)
- پاسینسکای (пяcиHckaй)
- آوامسکای (aBaMckaй)
- خاتانسکای (xaTaHrckaй )
الیفباسی[دَییشدیر]
دولقان تورکجهسینین یازییا آلینماسی ۱۹۲۰-جی ایلینده لاتین الیفباسی ایله گئرچکلشمیشدیر. ۱۹۴۰-جی ایلدن باشلایاراق ساخا تورکجهسی اۆچون حاضیرلانمیش اولان اؤزل بیر کیریل الیفباسی، دولقان تورکجهسی اۆچون ده ایشلنمیشدیر. بونون یانیندا روسلارین ایشلتدیگی کیریل الیفباسی ایله یازیلان باشقا بیر شکیلی ده واردیر.
باغلانتیلار[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
- ^ Dolgan at Ethnologue - 18th ed., 2015


text:
کول تیگین
کۆل تیگین — شرقی گؤی تورک خاقانلیغینین باشچیسی اوْلان بیلگه خاقانلا بیرلیکده دؤولتی ایداره ائدن شخص. قاپاغان خاقانین قارداشی اوْغلو، ایلتریش خاقانین اوْغلو، بیلگه خاقانین قارداشیدیر.
حیاتیدَییشدیر
آتاسی ایلتریش خاقان اؤلنده بیلگه 8، کۆل تیگین ایسه 7 ياشیندا ایدی. قارداشی ایله بیرلیکده عمیسی قاپاغان خاقان طرفیندن بؤيودولدو. قاپاغان خاقانین بیر سێرا اۇغورلار قازانماسیندا بیلگه خان و کۆل تیگینین روْلو بؤيوک ایدی. قاپاغان خاقان اؤلنده تۆرکلرین قايدا-قانونونا ضد حرکت ائدهرک، اوْغلونو ولی عهد اعلان ائتدی. لاکین داها سوْنرا کۆ لتیگین حاکمیتی اله کئچیرمهيه نایل اوْلدو و اوْ، قاپاغان خاقانین اوْغلونون حاکمیتینی دستکلهينلری اعدام ائتدیردی. داها سوْنرا بیلگه خاقان کۆل تیگینین اصراریایله خاقان اوْلدو. بۇ زامان بیلگه خاقانین ياشی 32، کۆلتیگینینکی ایسه 31 ایدی.
ایلتریس خاقانین زامانیندا بیلگه و کۆل تیگین باش وزیر توْنيوکوکون ان ياخین کؤمکچیلری ایدیلر. حتی اوْنلار حاکمیته گلدیکدهده قاپاغان خاقانین دؤورونده نۆفوذو دۆشموش توْنيوکوکو يئنیدن باش وزیر ائتدیلر. اوْ دؤولتی ایداره ائتمهيه ياخیندان کؤمک گؤستریردی. بیلگه و کۆلتیگین دؤولتین ان آغیر ایشلرینی گؤرموش، چین اوْردوسونو مغلوبیته اۇغراتماقدا بؤيوک روْل اوْينامیشدیلار. 50 مینلیک چین اوْردوسونو مغلوب ائتدیکدن سوْنرا چین اوْردوسونون ژنرالی اوْنقو 16 ياشلی کۆل تیگین اسیر آلمیشدی. بۇ کیمی اۇغورلاری و داورانیشلاری ایله خالق طرفیندن سئویلمیشدیرلر.
اؤلومودَییشدیر
731-جی ایلده کۆل تیگین دوْغوز اوْغوزلارلا دؤيوشده هلاک اوْلدو. بیلگه خاقان اوْنون شرفینه بؤيوک عابده اۇجالتدی. بۇراداکی يازیدا دئيیلیردی:
بۇ عابده، بايکال گؤلونون جنوبوندا يئرلشن کوْشوْ چايدام گؤلو ياخینلیغیندادیر. مرمر اۆستونده گؤی تورک يازیسی ایله "کۆل تیگین قوْيون ایلینده 17-جی گۆنده اۇچدو" دئيه يازیلیب.
قارداشی بیلگه خاقان تۆرک خالقینین دۆشمنلری طرفیندن 734-جۆ ایلده زهرلنهرک اؤلدورولدو. بیلگه خاقانین و کۆل تیگینین ائتدیکلری اوْرخوْن عابدهلرینده يازیلیب.
کول تیگین داشیازماسیدَییشدیر
کۆل تیگین عابدهسی، کۆل تیگینین بؤيوک قارداشی و گؤی تۆرکلرین خاقانی بیلگه خاقان طرفیندن، 732-جی ایلده، قارداشی آدینا، قارداشینین خیدمتلریندن اؤتری اوْنا دۇيدوغو منتی گؤسترمک مقصدیله، تیکدیریلمیشدیر. بۇ کیتابهده بیلگه خاقان دانیشیر.
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kültigin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آرتور کانن دویل
آرتور کانن دویل (اینگیلیسجه: Arthur Conan Doyle) بریتانیالی یازیچی - .۲۲ مئی ۱۸۵۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عومر ائلهییب و ۷ ژوئیه ۱۹۳۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«آرتور کانن دویل»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آرتور کانن دویل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هارولد رامیس
هارولد رامیس (اینگیلیسجه: Harold Ramis) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, کومدین و اوْیونچو. ۲۱ نوْوامبر ۱۹۴۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۹ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۴ فوریه ۲۰۱۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی واشینقتون در سنلوئیس بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1968–2014 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Harold Ramis»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هارولد رامیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شیراز
شیراز ایران شهرلریندن بیری و فارس اوستانینین مرکزیدیر. بۇ شهرین نۆفوس و ۱٬۴۶۰٬۶۶۵ نفردیر بۇ باخیمدان اؤلکهنین ۶ اینجی شهری سایلیر.
چوخلو تاریخی یئلر بۇ شهرده یئرلهشیبدیر کی سعدی و حافیظین قبرلری، اونلارین ان اونملیلریندندیر. تؤرک ائللریندن اولان قاشقاییلاردا بۇ شهردهده یاشاییرلار. ساوهنین یاخینلیغیندا یئرلشن مرهغئیلی تیلیمخانیندا شیراز سفری، اراک بولگهسینین شاهسئونلرینین آراسیندا آدلی-سانلیدیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
Imamzadeh Ali ebn e Hamze
Tomb of Saadi
- Shiraz Nature March 4, 2006 -4.jpg
A creek in Shiraz
Khwaju Kermani's tomb


text:
شنگول- شؤنگؤل – منگول
شنگولوم منگولون آدیندا بیر تورکو ناغیل: داستان ترکی ( شنگول منگول )
بیری وارمیش بیر ی یوخوموش،بیر کئچی وارمیش.بو کئچنین گوزنون آغی- قاراسی اوچ بالاسی وارمیش.چپیشلرین بیرنین آدی شنگول،بیرنین آدی شؤنگؤل بیرینینده آدی منگول ایمیش.کئچی گئدیب هرگون مئشده اوتارارمیش.گئجه قایدیب دا بالالارینا آغیزیندا سو،بوینوزوندا اوت ،ممه لرینده سود گتیره رمیش.بوجور قایدیب قاپی دوورمیش.شنگول آتیلا-آتیلا قاپییا یاخینلاشیب سوروشارمیش
– شنگولوم،شؤنگؤلوم،منگولوم قاپینی آچین من گلدیم،آغیزیمدا سو ،بوینوزومدا اوت،ممه مده سود گتیرمیشم.
شنگول،شؤنگؤل ،منگول سئوینه –سئوینه قاپینی آچارمیشلار،کئچی ایچری گیریب اونلارا سویونی،سودونی،اوتونی وئریب یئدیریب ایچیردیکدن سونرا یاتیرداردی.سونرا دئیردی کی :بالالاریم احتیاتلی اولون،هر کیم قاپی دوووب منیم دئدیگیم سوزلری دئمسه آچمایین.چپیشلرده دئیردیلر کی:
– سن آرخایین اول هیچ کیمه قاپی آچماروق.
بیر گون بیرآج قورد اورالاردا تاپلیب کئچنین بالالارین یئمک اوچون فرصت آختاریردی.بیر گون قورد گلیب کئچی ائوده اولمایان چاغ قاپینی دویدی .شنگول،شؤنگؤل ،منگول دینقیلدیه-دینقیلدیا قاپیا ساری گئدیب دئدیلر:
– قاپی دوین کیمدیر؟
قورد کئچنین دئدیکلرین بیلمیردی و دئدی:- آچین بالالاریم منم آنانیز!
چپیشلر آنالاری اولمادیگینی آنلاییب قاپینی آچمادیلارو قاچیب گیزلندیلر.قورد گوردی کئچی گلیر ،قاچیب بیر بوجاقدا گیزلندی. کئچی قاپینی دویوب دئدی: بالالاریم آچین منم ،اغیزیمدا سو بوینوزومدا اوت ،ممه لریمده سود گتیرمیشم.شنگول،شؤنگؤل ،منگول آتیلا-آتیلا گلیب قاپینی آچدیلار.کچئی ایچری گیریب هر زمانی کیمی بالالارینا سو، سود،اوت وئریب سونرا بالالار قاپینی چالماسینی آنالاینا دئدیلر.کئچی دئدیگی سوزلری قورد ائشدیب اوردان اوزاقلاشدی.
صاباحیسی گون کئچی گئتدیکدن سونرا قورد گلیب قاپینی دویدی:
– بالالاریم آچین منم آنانیز،آغیزیمدا سو،بوینوزومدا اوت،ممه لریمده سود گتیرمیشم!
شنگول،شؤنگؤل ،منگول گلیب قاپینی آچدیلار ؛بیردن قورد آتیلیب منگولی توتوب همان یئدی.شنگول،شؤنگؤل قاچیب گیزلندیلروآغلاماقا باشلادیلار.آخشام اولوب آنالاری گلیب نه قدر قاپینی دویوب نه قدر اوخودی قاپینی آچان اولمادی.کئچی دال-دالی گئدیب بوینوزلاریلا قاپینی آچدیب ایچری گیردی.
شنگول ،شؤنگؤل آنالارین گوروب سئویندیلر و آنالاری سوروشدی :- بس منگول هانی؟ چپیشلر باشلادیلار آغلاماقا و اولان ایشی آنلارارینا دئدیلر.آنا کئچی هیرسلنیب دئدی کی:
– یاخشی قوردونکی منده قالسین.سیز قاپینی باغلاییب هیچ کیمه قاپینی آچمایین.
کئچی یولا دوشوب آز گئتدی،اوز گئتدی ؛دره تپه دوز گئتدی ؛آخیربیر دمیرچی دوکانینا یئتیشیب دئدی:
– دمیرچی قارداش منیم بوینوزلارمی قیلیچ کیمی ، اوجلارینی سونگی(نیزه) کیمی ائله.
– دمیرچی ده دئدی :آ کئچی سن منه نه وئرجکسن؟
– كئچی دئدی : بیر قازان قایماق بیر قازان سود!
دمیرچی راضی اولوب کئچنین بوینوزلارین قیلج کیمی اوجلارینی سونگی کیمی ایتی ائلدی.کئچیده اونون قایماقین ،سودون وئریب دوز گلدی قوردون ائوینی دامینا چخیب ایاقلارین باشلادی داما وئرماقا .قورد بیر قازان آش قویموشیدی.اوجاق اوسته پیشیریردی.اوندا کی کئچی آیاقلارین دامنما یئره ووروردی قوردون آشینا توپراق توکولوب قورد حیرسلنیب دئدی:
– ائویمی ییخان کیمدیر؟آشیما توپراق توکن کیمدیر؟
کئچی جواب وئریب دئدی :
– هم سولطان ام هم پاشا ، بونوزوم قوشا قوشا ، بالالاریمی سن یئمیسن ایندی بویور ساواشا کئچی دالی گئدیب،ائله بوینوزیله ووردی قوردون قارنینا کی ایكی قاریج قوردون قارنینا ایشلدی.قورد برکدن اولاییب ،یئره دوشوب ،کئچی همان یئرده قوردون قارنین دئشیب منگولونی ائشیگه چیخارتدی. قورد اولویا اولویا دئدی: – وای قارنیم!وای قارنیم! کئچیده دئدی :- بالالاریمی یئینده وای قارنیم دئمیردین! کئچی بالاسین گوتوروب سئوینه سئوین ائوینه گئتدی؛
– سیزلره ده تانری سئونج پایی وئرسین. ناغیلی ائشیدن ساغ ناغیلی دئیین سالامات.


text:
سؤیلهین: مشدی زینال کیشی (۸۰ یاشیندا- خدآفرین- حیدرکانلی کندی)
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. تانریدان سووای هئچ کیم یوخ ایدی.اوزاق یوز ایللیکلرین بیرینده ، بؤیوک بیر بؤلگهده بیر پادشاه یاشاییردی. اؤز شهرلرینین بیرینده یاشایان پادشاهین آروادی چاره سیز بیر درده دوچار اولوب ، دونیاسینی دگیشدی. او زامانین دبی بئله ایدی کی، عزا گونلریندن و عزادارلیق دبلریندن سونرا پادشاه ائولنمهلی ایدی. آمما پادشاه اؤلن آروادینی چوخ سئودیگینه گؤره ائولنمک ایسته میردی.سؤزون قورتاراسی بو کی، پادشاه چوخ دایاناندان سونرا امیرلرین و وزیرلرین خواهیشی ایله ائولنمگی بوینونا آلدی.اونا بیر خانیم تاپدیلار. قایدا بئله ایدی کی، سارایین آداملاری و پادشاهین ائولادلاری ، پادشاهین تازا آروادینین حضورونا گئدیب اونا سلام ائدیب، تانیش اولاردیلار.
پادشاهین اوچ اوغلو وار ایدی. اونلارین بیرینین آدی محمد ایدی. محمد پادشاهین کنیزیله وصلتیندن حاصیل اولان ائولادی ایدی. اونون ایکی اوغلودا اول ده ائولندیگی آرواددان ایدیلر. پادشاه او ایکی اوغلونو چوخ ایستردی. امیرلرین و وزیرلرین حضوروندا کئچیریلن تانیشلیق دبی باشلاندی. پادشاهین تازا آروادی چوخ هوشلو – باشلی ایدی. ایلک تانیشلیغا گلن پادشاهین بؤیوک اوغلو ایدی. او چوخ ادب و احتیراملا دئییر « خاناخیر »بالام بویور یوخاری باشدا اگلش. سونرا پادشاهین ایکینجی ائولادی گلیر . خانیم دئییر «تلنبارچی»بالام بویور اگلش اورادا. سونراسی اونون اوچونجو اوغوللوغو گلیر و پادشاهین تازا خانیمی دئییر: آی قیلینجیندان قان دامان بالام بویور اگلش یانیمدا.
خانیمین بو تشبیه لریندن هامی تعجب ائدیر و پادشاه چوخ عصبلهنیر و ناراحت اولور و دستور وئریر کی اونو پادشاهدان بوشاسینلار. امیرلر و وزیرلر پادشاهدان واخت ایستهییرلر کی، مؤوضونو آراشدیرسینلار. پادشاه راضیلاشیر و اونلارا واخت وئریر. اونلار پادشاهین تازا آروادیندان بو سؤزلری سوروشاندا او مذاکرهچیلردن فرصت ایسته ییر و دئییر سؤزلریمین اثباتی اوچون گرک منه بیر قصر تیکه سینیز و او قصرین کیفیتینی منیم اوستادیم قبول ائده . اونون اوستادی بیر قاری آرواد ایدی. او قاری کوپ مینر ایدی. معمارلار و ایشجی لر گئجه گوندوز ایشه باشلاییرلار.
بیر مدت دن سونرا قصرین تیکینتی ایشلری قورتاریر. گوپ مینن قاری گوپونو مینیب گلر و دئیر: من قبول ائتمیرم بو بینانین فیلان گوشهدن فیلان گوشهیهدک دووارلارین ایریلیی وار. اونون دستوری ایله دووارلاری اوچوروب بیرده تیکیرلر. بو دؤنه قاری دئییر یاخشیدی آمما اوزو گونه ساری دئییل و قیبلهیه ساری دئییل. ایش بیلنلر اونون سؤزونون دوز اولدوغونو پادشاها چاتدیریرلار و بینانی اوچوروب بیر داها یئنی دن تیکیرلر. قاری گلیر و بینانین گؤزل تیکیلیشینی گؤروب اونلارا ساغ اول دئییر، ولی بو ایشین بیر کم- کسری وار دئییر و سوروشورلار کی، نهیی کمدی؟ قاری دئییر: « سوسن سونمبول، شئیدا بولبول»و یوخدو.
وزیرلر ، وکیللر و امیرلر گلیب توپلانیرلار و سوروشورلار کی،« سوسن سونمبول، شئیدا بولبول» نه دیر؟!
قاری دئییر او سیزین دردنیزدیر گئدین و آختارین .
شاهین آداملاری مصلحت اوچون توپلانیرلار و بیر نفر تاپماق فیکرینده اولورلار کی گئدیب آختاریب ،« سوسن سونمبول، شئیدا بولبول»-ی تاپیب گتیرسین. اونلار بو ایشین یئرینه یئتیریلمهسی اوچون نئچه تلیسده لعل جواهر آرایا قویورلار. پادشاهین بؤیوک اوغلو دئییر قبله –ی عالم ساغ اولسون ایزن وئرین من گئدیب گتیریم. سونرا پادشاهین ایکینجی اوغلو قالخیب دئییر پادشاه ساغ اولسون ایزن وئرین من ده قارداشیملا بیرلیکده گئدیم.
بو ایکی شاهزادهیه وسایط حاضیرلاییرلار و اونلار یولا دوشولر و گئدیرلر. پادشاهین کیچیک اوغلو ایسه مکتبه گئنمیشدی. او قاییداندان سونرا قارداشلارینین گئتدیگینی اؤیره نیب ، آتاسیندان ایزن ایسته ییر کی،« سوسن سونمبول، شئیدا بولبول»و آختارماغا گئتسین. پادشاهین مصلحتچی لری یوخ دئییر، آمما محمد قبول ائتمیر و دئییر کی، گرک منده گئدم کی گئدم. او ایجازه آلیر و یولا دوشور. اونادا بیر آت وئریرلر. محمده وئردیکلری آتی هئچ کیمسه مینه بیلمزدی. بونا گؤره کی او آت یئلدن قورخاردی. یئل اسدیکجه او آت قولاقلارینی قیرپیب، بیر گوشهیه سیخیلاردی. بونا گؤره کی محمد گئده بیلمهسین او آتی اونا وئرمیشدیلر . شاهین مصلحتچیلری دئییردیلر کی، محمد قاییدار.
محمد یولا دوشنده آتین قولاغینا دئدی کی، آماندیر بیز اوزاق یوللار یولجوسویوق، بیر-بیریمیزدن موغاییت اولمالییق و گرک بیر بیریمیزی چوخ ایستهیک و بیر بیریمیزه هایان اولاق.
آت محمدی چوخ سئودی. اونلار یولا دوشدولر آونلار قربیل کیمی ییغیلیب، خیرمان کیمی آچیلیردیلار. اونلار یئل سورعتیله یول گئدیردیلر . محمدین قارداشلاری گؤردو کی، آرخا طرفلریندن بیر کولک اونلاری حاخلاماقدادیر. اونلار قورخوردولار. سونرا بیر آندا گؤردولر کی قارداشلاری محمد گلیب چاتدی. محمد دئدی بو ایش آغیردی و سیزین عهدهنیزدن قیراقدی. بیز گرک بو ایشی بیرلیکده گؤرک و پادشاهی سئویندیرک.ا ونلار ظاهیرده راضیلیق گؤسترسهلرده ایچریلرینده ناراضی ایدیلر.بونا گؤره کی ایستهییردیلر ایشلری اؤزلری گؤرسونلر قیزیل- جواهرلری اؤزلری بؤلوشدورسون و مقام و منصبلری اؤزلری ییهلنیسنلر.
اونلار اوچوده بیرلیکده یولا دوشدولر. بیر واختدان سونرا اوچ یول آیریجینا چاتیشدیلار. آیریجا، هر یولون باشلانیشیندا بیر قارا داش وار ایدی.داشلارین بیرینین اوزونده یازمیشدیلار: ساغ یاندا اولان یوللا گئدنلر قاییدیب گلر. سول یاندا اولان یولون باشیندا یئرلشن قارا داشین اوزهریندهده یازمیشلار: سول طرفه گئدن مسافیرلر ساغ – سالامات قاییدیب گلرلر. اورتا یولون اولینده یئرلشن قارا داشین اوزهریندهده یازمیشدیلار: بو یولو گئدنلر قاییتماز اولارلار، بو یولون چوخ چتینلیکلری واردیر. او ایکی قارداش قرارلاشدیلار کی بیری ساغ یوللا ، بیری ده سول یوللا گئتسینلر. بؤیوک قارداش ساغ یوللا ، اورتانجیل قارداش سول یوللا و کیچیک قارداش دا باشدان آیاغا خطرلی اولان اورتا یوللا یولا دوشدولر. محمد اورتا یوللا یولا دوشنده دئدی: قارداشلاریم گلین قاییداندا بو آیریجدا بیر علامت یازاق کی، ساغ –سالامات قاییدیب گلنی باشقالارینا دا بللندیرسین و بورایا قاییدیب گلن قارداش، گلیب چاتمایان قارداشین آردینجا یولا دوشسون. بو قرارا گلدیلرکی هره گئتدیگی یولون باشیندا بیر «اوخ – یای» باسدیرسین.بئله ائدندن سونرا هرکیمسه اؤز یولون داوام ائتدی.
محمد ده یولونا داوام ائتدی، گئجه گوندوز یول ائدیب ، بیر چمنلیگه چاتدی. اورادا صفالی بولاقلاری وار ایدی. بیردن بیره گؤی گورلادی و قورخولو بیر سس گلدی. او قورخولو سس دئدی کی ای آناسینی آغلاتدیغیم ، منیم اؤلکهمه ایندییهدک قوش قاناد سالماییب، قاطیر دیرناق سالماییب، سن بوردا نه آختاریرسان ؟ بورایا گلمکده نئجه جرعت ائلهمیشسن. ایندیجه اتینی تیکه تیکه ائدرهم ، سوموکلرینی ده آرپا – آرپا ازرم.
گویا اورا قارا دئوین اؤلکه سی ایدی و قارا دئوده «گوپ» مینیب ، گؤیده دولاناردی. دئو چمنلیگه قوندو و محمده یوروش ائتدی. محمد له دئو گولشه باشلادیلار و محمد دئوی ییخدی یئره و باشینی کسیب خورجونونا قویدو ،بیر آزدا دینجلدی و یولا دوشدو.
محمد بیرآز گئدندن سونرا بیر قالاچایا یئتیشدی. قالاچا بیر قصر کیمی ایدی. او، قصرده بیرگؤزل قیز گؤردو. قیز گلیب دئدی:
– محمد! سن بورایا نییه گلدین؟ قارا دئو اوچ گونو کبیر سفره گئدیب، ایندی گلر ، هم سنی اؤلدورر ، همده منی.
محمد قارا دئوین باشینی خورجوندان چیخاریب دئدی:
– نیگران اولما قارا دئوی اؤلدورموشم ،بودا اونون کسیک باشیدی.
قیز سئوینیب اوینادی و محمده دئدی:
– سنی تانری یئتیریب ، بویور ایچریه.
اونلار یئییب ایچدیلر و صحبته باشلادیلار. قیز دئدی:
– هارا گئدیرسن؟
محمد دئدی :
– « سوسن سونمبول، شئیدا بولبول،گولو رئیحان» آختاریرام.سن اولاردان خبردار سان یا یوخ.
قیز دئدی:
– یوخ اونلارین یئرینی بیلمیرم. بورا طیلیسم اولونان اؤلکهدی هئچ کیم بورایا گله بیلمز. بیز اوچ باجییق،دئولرده اوچ قارداشدیلار. سن اونلارین بیرینی اؤلدوردون،بیریده ساری دئو دیر، بیریده آغ دئو دیر. اونلار داهادا قدرتلی و خطرلیدیرلر. اونلار بیزیم اؤلکهیه یوروش ائتدیلر ، یوردوموزو تالان ائدیب و بیزی اسیر گتیردیلر.بیز اوچ باجی همن اؤلکه نین پادشاهی نین قیزلاریییق. سنین آختاردیقلاریندان خبرسیزم ،بلکه ده منیم بؤیوک باجیم بیر زادلار بیلیر.
گئجه اولدو. اونلار یئدیلر ، ایچدیلر و یاتدیلار. محمد قیلینجینی قیندان چیخاریب اورتالارینا قویدو. قیز دئدی:
– محمد بو داغی نئیه بورا قویدون؟
محمد دئدی :
– بیز باجی قارداشیق . من سنین قارداشین ،سن منیم باجیم.، منیم سفریم اوزون اولاجاق.
صاباح آچیلدی.آییلیب سحر یئمکلرینی یئدیلر. محمد آتلاندی و قیزلا وداعلاشدی. او گئدیب بیر باشقا چمنلیگه چاتدی. محمد چمنلیکده اولان بولاغین سویوندان ایچیب ، ال – اوزونو یوماغا باشلادی. بو حالدا بیرداها ایلدیریم سسینه بنزری اولان گورولتولو سسلر گلدی. طوفان اولدو. محمد بیلدی کی ساری دئو «گوپ »آ مینیب گلیر.ساری دئو چمنلیکده دوشدو . او محمده حده – حربه کسیب دئدی:
– فیلان فیلان اولموش، سنین آنانی آغلاداجاغام سن منیم قارداشیمی اؤلدورموشسن.
ساری دئو محمده یوروش ائتدی. اونلار ووروشدولار . بیر چوخ دؤیوشدن سونرا محمد دئوه اوستون گلدی و دئوی مغلوب قیلدی. او ، ساری دئوین ده باشینی کسیب خورجونونا قویدو و یولا دوشدو. بیر آز گئدندن سونرا ساری دئوین قالاچاسینا چاتدی .اورادا میثیلسیز بیر گؤزل گؤردو. گؤزل قیز دئدی:
– محمد بورایا نییه گلدین ، ایندی ساری دئو گلیب سنیده اؤلدورر منیده. تئز بوردان گئت.
محمد دئدی:
– نیگران اولما ، من ساری دئوی اؤلدورموشم .
محمد ساری دئوین باشینی خورجونوندان چیخاریب یئره آتدی ، قیز ساری دئوین کسیک باشینی گؤروب چوخ سئویندی. اونلار یئییب، ایچیب شادلیق ائتدیلر. گئجه واختی اولدو .یاتماق اوچون یئر سالیندی، محمد قیلینجینی قینیندان چیخاریب قیزلا اؤزونون آراسینا قویدو و دئدی بیز باجی قارداشییق. صاباح اولدو ، محمد یئییب ایچیب یولا دوشدو .قیز اونا دئدی:
– بورادان اویانا آغ دئوین اؤلکه سیدی ، او چوخ گوجلو و خطرلی دیر.
محمد دئدی:
– من مطلق گئتمه لییم.
و آتینی قیرواق سوروردو. اونون آتی قربیل تک ییغیلیب ، خیرمان تک آچیلیردی.ائله بیل کولک اسیردی . بیر چوخ گئدندن سونرا بیر بولاغا چاتدی ، ال اوزونو یویاراق ، محمد تاریدان ایسته دی کی، اونا یاردیم ائتسین ، گؤیدن بیر سس گلدی کی، قورخما تانری سنه یار اولدو .بو آندان بئله سنه یئددی نرین گوجو وئریلدی.بو آندا، گؤیدن گورولتولو بیر سس گلدی. قارا بولود یئرین اوزونو آلدی ، ایلدیریم لار چاخناشدی ،بیر طوفان قوپدو. بیر سس باغیرتیله قیشقیریردی:
– سنین آنانی ماتمینده آغلاداجاغام، منیم قارداشلاریمی نییه اؤلدورموسن.ایندییه دک منیم اؤلکه مه قوش قاناد چالماییب، سن نئجه گلمیسن.
آغ دئو محمده یوروش ائتدی. محمد بیر زامان اللشندن سونرا دئوی یئره ووردو و باشینی کسدی و آتینین ترکینه باغلادی یولا دوشدو. بیر آز گئدندن سونرا محمد بیر قالاچایا چاتدی ، قالاچادان بیر قیز ائشیگه چیخدی ، او قیز گونشه دئییردی سن چیخما ، من چیخدیم. قیز محمدی گؤروب نیگرانلیقلا دولو بیر حالدا دئدی:
– محمد سن بورایا نییه گلدین، ایندی آغ دئو گلر هم سنی اؤلدورر، هم ده منی .
محمد دئدی:
– قورخما من آغ دئوی اولدوردوم.
و دئوین باشینی آتین ترکیندن یئره آتدی. قیز آغ دئوین باشین گؤروب چوخ سئویندی و تانرییا شکرلر ائتدی. قیز محمدی قالایا آپاردی اونو یورغونلوغوندان چیخارماق اوچون ایستی گؤلمه جه ده یویونماغا گؤندردی و ان دادلی یئمکلر حاضیرلادی و تزه میوه لر دریب قوناقلیق وئردی.
قیز محمد دن سوروشدو کی هارایا گئدیرسن . محمددئدی:
– من سوسن سونبول ، شیدا بولبول ، گول رئیحان آختاریرام.
قیز دئییر:
– بورایادک ایشین آسان ایدی. بوندان سونرا ایشین چوخ چتین اولاجاق. گل منیمله ائولن بورادا قال. دئوین ده ثروتلرینی سنه وئررم .
محمد یوخ دئییر و اوندان ایسته ییر کی اونا بلدچیلیک ائتسین. قیز آغ دئوین اؤلدورولمه سینه گؤره اوندان تشکور ائدیب، دئییر:
– بوردان گئدندن سونرا یولون داوامیندا بیر قارا داشا توش گلجکسن . آتین او داشین اوستوندن سئچراییب کئچسه ، دئمه لی بیرینجی تیلیسمی کئچمیش اولاجاقسان.سئچراییب کئچمه سه اؤزونده ، آتین دا او داشلارین بیری تک قارا بیر داش اولاجاقسیز. اورادان کئچندن سونرا بیر بؤیوک و گؤزل دوزدن ردّ اولاجاقسیز و سونرا ایکی داغین آراسیندان کئچمه لی اولاجاقسیز.ا یکی اوجا داغین آراسیندان اؤتندن سونرا، آی آپارمایاجاقسان و آتین اورادا سنی گؤزلهیهجکدیر. داغلارین طیلیسمینی سیندیریب قاییداندان سونرا اورادا آتا مینیب، یئل کیمی قاییداجاقسان. آتین یئل سرعتیله قاییتماسا ، او داغلار بیر-بیرینه قووشاجاق و سن ایکیسینین آراسیندا قالیب، آرادان گئده جکسن. داغلارین اورتاسیندان قاییدیب گلندن سونرا بیر بؤیوک و مئیوهلی باغا چاتاجاقسان. اورانین مئیوه لریندن هئچ نه یئمهمهلی سن. مئیوه لر قول – بوداقلاردان اوزاناجاقلار کی دور منی یئه ،آمما سن ال وورمامالیسان، یوخسا دونوب یئرینده قالارسان. مئیوه گؤنلون ایسته سه ده ، اتگینی گؤیه توتارسان و تانریدان ایسترسن کی ای الاهی منه مئیوه گوندر. اوندا گؤیدن مئیوهلر گلر و یالنیز اتگینه دوشنلردن یئیه جکسن. باغلاردا اؤتندن سونرا بیر گوللو- چیچکلی و یاشیل چمنلیگه چاتاجاقسان. چمنلیگین اورتاسیندا بیر بینا وار .بینانین قاباغیندا بیر آت باغلاییبلار بیرده ایت. آتین قاباغینا سوموک قویوبلار، ایتین ده قاباغینا یونجا تؤکوبلر،سن سوموگو گؤتوروب ایتین قاباغینا قویمالیسان و یونجانیدا آتین و سونرا بینایا ساری گئده جکسن .بینانین ایکی قاپیسی واردیر، اونلارین بیری باغلی و او بیریسی آچیقدی .سن اؤرتولو قاپینی آچیب و آچیقی دا اؤرته جکسن. بینانین ایچینده بیر فرش دؤشه لی دیر. بیر فرش ده قاتلاقلی دیر، سن دؤشه لی فرشی ییغیشدیریب، قاتلاقلی فرشی ده آچاجاقسان. اورادا اؤتوب بیر بؤیوک بینایا چاتاجاقسان، نورلو چیلچیراقلی بیر بینادی. اورایا داخیل اولاجاقسان ،آمما گرک گؤزله یه سن کی، ال- آیاغین او بینایا دیمهیه . دیسه داشا دؤنوب قالارسان اورادا.
محمد بوتون بو ایشلی گؤرندن سونرا قصره داخیل اولماق ایستر .آمما یول تاپماز. بیردن گؤزو بیر پیشیگه دوشر کی، قصردن آخیب گلن سو آرخینین ایچیله گلیر. محمد دیوارین آلتیندا کئچه بیلهجهیی آندازه ده دلیب کئچیر .قیز اونا دئمیشدی کی قصره کئچسن داها اورادا راحاتسان و اونلار گئجه لر اویانمازلار و یاتیلی اولارلار.
او قصره داخیل اولوب گؤریر کی دونیانین ان گؤزل بیر بیناسی دیر. گوللو- چیچکلی بیر بینادیر.حامی یاتمیش و او اوتاقلارا بیر –به بیر باخار و بیر اوتاقدا یاتیلی بیر قیز گؤرر . حوری و ملک دئیلنلردن ده گؤزل گؤرونن او یاتیلی قیز دونیادان چوخ آسوده لیکده یاتمیشدی. اونون اوتاغیندا اوچ اؤینمه قوش وار ایدی.اونلارین قاناتلاری چوخ باهالی آلماسلارلا بزنیلمیشدی.او قوشلارین چوخ دا گؤزل و اورهگه یاتان سسلری وار ایدی. بونلار همن « سوسن –سونبول، شیدا بولبول و گول-ی رئیحان» ایدیلر.
محمد آج ایدی. او مطباغا گئدیر و دادلی یئمکلر تاپیر و اونلاردان ایسته دیی قدر ده یئییب ، گلیر قیزین یاتاغ اوتاغینا .چوخ گؤزل پالتارلار گئیب یاتان قیزین لیباسلارینین بیرینین بندینی چکیب گؤتوررور و بیر مکتوب یازیب اونون یاتدیغی بالیشینین آلتینا قویور، قوشلاری دا گؤتوروب قاییدیر.او قصرین قاپیسیندان چیخاندا بیر سس دئییر: آی قاپی توت اونو. قاپی دئییر: یوخ اونو توتمارام ، نئچه مدت باغلی قالمیشدیم او منی آچیبدی. او سس دئدی آی فرش توت اونو. فرش دئدی یوخ اومنیم قاتیمی آچدی ،منی سئویندیردی .من اونو توتمارام.محمد حیطدن کئچنده او سس دئدی آی آت اونو توت.آت دئدی: یوخ من اونو توتمارام او منیم قاباغیمدان سوموکلری گؤتوردو ، اوت گتیردی ، من اوندان راضییام. سس دئدی آی ایت توت اونو .ایت دئدی یوخ من اونو توتمارام او منه سوموک وئردی.
محمد اورادان قاچیب باغلاردان اؤتوب آتینا یئتیشدی. او آتینی طومارلادی و اؤپوب میندی. آت کولک کیمی سورعتله اونو محلکهدن چیخاردی و ایکی داغین آراسیندان قورتاردی و داغلار باش باشا گلیب اونو اؤلدوره بیلمه دیلر. او اورادان اؤتوب ، دئولرین اؤلکه سینه چاتدی. دئولرین مال- دؤولتلرینی گؤتوروب، اوچ باجینی دا گؤتوروب یولا دوشدو .
محمد گتیردیکلریله بیرگه اوچ یول آیریجینا چاتدی و قارداشلاریله یاپدیغی نیشانه لره باخدی و گؤردو قارداشلاری قاییتماییبلار. اورادا چادیر قوردو ایسته دی گئتسین قارداشلاینی گتیرسین. بؤیوک باجی دئدی: یوخ اونلار چیی سوت یئمیشلردیرلر اونلارا اعتماد ائله مک دوز دئییل. محمد قبول ائتمه دی و اول ساغ یوللا گئدن قارداشینین آردینجا گئتدی. .قاراشینی آختاردیقدا دئدیلر بئله بیر آدام بورایا گلمیشدی بیر آز دولاناندان سونرا آتینی دا ساتیب خرجله دی و ایندی بیر سلمانی یانیندا ایشله ییر. محمد گئدیب سلمانی دوکانینی تاپیب قارداشینی گؤتوروب ، سول یول ایله گئدن قارداشینین آردینجا گئتدیلر. بیر بالاجا شهره چاتدیلار ،قارداشلارینین نیشانینی وئریب سورماغا باشلادیلار. بیر قوجا کیشی دئدی کی، او هر نهیینی ساتیب خرجلهدی و بو شهرده بیر حامام دا تولنبارچیلیق ائدیر.
اونلار قارداشلارینی حامامچیدان آلیب ، بازارا آپاریرلار و اونا لیباس وآت آلیرلار و اوچ یول آیریجینا ساری قاییدیرلار. اونلار گلیب آیریجا اولان قیزلار و مال دؤلتی ده گؤتوروب شهرلرینه قاییدیرلار. اونلارین کاروانی بیر سو قویوسونون یاخینلیقلارینا چاتاندا ، قویودان سو گتیرمک اوچون اورادا اوتراق ائدیرلر. او قارداشلار سو گتیرمک ایسته میرلر . ،محمد اونلارین ایختیلافلارینا سون قویور و دئییر،من اؤزوم گئدیرم قویودان سوگتیرم. بؤیوک قیز دئییر:
– یوخ ، سن گئتمه ،بونلارا آرخایین اولما، .
محمد قیزین سؤزونو قبول ائتمیر و گئدیر سو گتیرمگ اوچون قویا گیریر. او سویو گتیریب قویونون آغزینا چاتاندا ، قارداشلاری سو دولچاسینی اونون الیندن آلیب ، اؤزونو ده ووروب سالیرلار قویویا. اونلار ایکی سی ال بیر اولوب ،قیزلاری و مال دؤولتی گؤتوروب آتالارینین پایتاختینا ساری گئدیرلر. محمد قالیر قویودا و اونون آتی دا قویونون یان-یؤوره سینده اوتلویوب دولانیر .اورادان بیر تجارت قافیله سی اؤتوردو، اونلار سو گؤتورمک اوچون اورادا ساخلادیلار. کاروانین ایشچیلری نین بیری قویودان سو گتیرمک اوچون ایپله ساللاندی .او قویونون دیبینه چاتاندا گؤردو کی بیر گؤزل – گؤیچک اوغلان واردی. او محمدی باغلادی و دوستلاری دا ائشیگه چیخاردیلار. او تجارتخانانین صاحیبی محمدی اؤزونه اوغوللوغا گؤتوردو. محمد آتینیدا تاپیب کروانلا اؤز آتاسینین شهرینه ساری گئتدیلر.
محمدین قارداشلاری قافیله لریله آتالاری نین شهرینه داخیل اولدولار. اونلارین گلیشی آتالاری نین قولاغینا چاتیر و دئییرلر کی ایکی قارداش گلیب و« سوسن- سونبوا، شئیدا بولبولو» ده گتیریبدیرلر.
«سوسن-سونبول شئیدابولبول، گول-ی رئیحان» ین صاحابی اؤز قصرینده یوخودان اویانیر. گئدیر آینا قاباغینا، گؤرورکی ، اوزونه ایکی لکه دوشوبدور. قیزلار و خدمه لری چاغیریر و دئییر کیم منیم اوزومدن اؤپوجوک گؤتوروب؟! قیزلار بو ایشدن خبرسیز اولدوقلارینی سؤیله ییرلر و باشا دوشورلر کی، قوشلاردا یوخدور و قیزین پالتارینین بیرینین بندی ده یوخدو و اینیندن یئره دوشور. خدمه لر قیزین یاتاغینی سلیقه سهمان ائدنده گؤرورلر کی اونون یاتاغینداکی بالیشین آلتیندا بیر مکتوب دا واردیر. قیز مکتوبو اوخویور و بوتون سرکرده لری قصرینه چاغیریر. اوردولاری حاضیر لاییرلار و محمدین وئردیگی آدرسه و اونون آتاسینین پایتاختینا یوروش ائدیرلر. قیزین اوردوسو محمدین آتاسینین پایتاختینی محاصیره یه آلیرو او شهرین دؤورهسینه خندکلر چکدیریر کی، بیر کس شهردن چیخیب گئده بیلمه سین. شهر اهلینه پادشاه امر ائدیرکی اونون قوشلارینی گتیرن اؤزون اوزه چیخارماسا شهری ورد-ی ،وئران قویاجاق. پادشاهین امریله ایکی قارداشلارین بیری گئدیر قیزین حضورونا. قیز دئییر قوشلاری نه سایاق توتدون، او دئییر جله قوردوم توتدوم . قیز بیلیرکی، یالان سؤیله دی و اوغلانی حبس ائتدیریر. امر ائدیرکی قوشلارین بورایا گتیرهنین بیزه وئرمهسهلر شهرین تورپاغینی آت توربالاریندا داشیین.
پادشاه باشقا اوغلونودا قیزین حضورونا گؤندریر و قیز اوندان سوروشورکی، سن قوشلاری نئجه توتا بیلدین ؟ اوغلان دئییر من پاپاغیمی اونلارین یووالارینین اوستونه قویدوم و اونلاری توتدوم گتیردیم.. قیز گؤرورکی بودا یالان دئییر «سوسن-سونبول شئیدابولبول، گول-ی رئیحان» ی بئله لیکله گتیرمک اولمازدی.اونودا قارداشینین یانیندا حبس ائتدیریر و پادشاها بیرجه گون فرصت وئریر.
محمد اونو قویودان چیخاران تاجیرله بیرلیکده آتاسینین شهرینه چاتمیشدی . او ماجرالاری ائشیدیر و اونو نجات وئرن تاجیردن ایزن آلیب قیزین حضورونا گئدیر و دئییر:
– او قوشلاری گتیرن و سنین اوزوندن اؤپوجوکلر گؤتورن و لیباسلاریندان بیرینین بندینی گتیرن منم.
قیز بیلیر کی محمد دوزونو دئدی و محمد له باریشیر و اونون قوچاقلیغینا ساغ اول دئییر. قیز دستور وئریرکی اونون قوشونو شهرین دؤورونه چکیلن خندکلری دولدورورلار. محمدین خواهیشیله اونون قارداشلاریدا دوستاقدان آزاد اولورلار. محمدی قویودان چیخاران تاجیر ده محمدین آتاسینین وزیری اولور. محمد او قیزلا ائوله نیر و آغ دئوین الیندن آزاد ائتدیگی قیزلادا ائوله نیر و قارداشلاری نین بیری ساری دئوین اسیری اولموش قیزلا، بیری ده قارا دئوین اسیری اولموش قیزلا ائولهنیرلر و اونلارین اؤلکهلرینه گئدیرلر و او بیلیجی قادینین دا سؤزو دوز چیخیر و پادشاه سونکی آروادیله اؤز شهرینده امن آمانلیقلا یاشاییرلار.


text:
جرج سی. اسکات
جرج سی. اسکات (اینگیلیسجه: George C. Scott) آمریکالی فیلم یؤنئتمنی, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۸ اوْکتوبر ۱۹۲۷ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۲ سپتامبر ۱۹۹۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی میزوری بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1958–1999 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«George C. Scott»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جرج سی. اسکات گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اشی دور بورجودالیم دونیا ناناش- ناش اولاجاق
عمو سام هر نه دئییر هامیسی بیر باش اولاجاق
دونیادا حاکیم اولور تازه نیظام، تازه اویون
جاز هاواسیلا بیریک اوینایاجاق قوردلا، قویون
هله بوندان سورادیر چال ها چالین، سویها- سویون
وارلیلار یوخسول ایله لاپ بئله قارداش اولاجاق
اشی دور بورجودالیم دونیا ناناش- ناش اولاجاق
بئله بیر نظمده یوخدور داها شئیطانین الی
ائله تنظیم اولونور سرمایادارلیق تملی
«آغ سارای»دان نه یئره بیر بالا پورسوق دئیهلی
هر دوواردان یوخاری دیرماشا- دیرماش اولاجاق
اشیدور بورجودالیم دونیا ناناش- ناش اولاجاق
گر چی هر یئردن حقیقت سئون اینسان تالانیر
امن- آمانلیق یئرینه قان بئشییی ییرقالانیر
هاردا زحمت چکن اینسان گوروسن آج دولانیر
وارلینین قیسمتی بو اورتادا داش- قاش اولاجاق
اشیدور بورجودالیم دونیا ناناش- ناش اولاجاق
ایضاح:
ساپلاق ۱۳۲۰نجی گونش ایلینده آذربایجانین هریس ماحالیندا اکینچی بیر عائلهده دونیا گؤز آچمیشدیر. بیر چوخ آذربایجانلی عائلهلر کیمی هله یئنییئتمه یاشلاریندان عائلهسیایله بیرلیکده تهرانا کؤچمک مجبوریتینده قالیر. بو شهرده دیپلم آلیر و ارتشده استخدام اولور. آنجاق بیر مدتدن سونرا بو ایشدن آزاد ائدیلیر.
ساپلاق بیر خالق سئور و آزادلیق اوغروندا دؤیوشن آذربایجان شاعری کیمی اسلامی انقلابادک چوخلی ساتیریک شعرلر مولفیاولور. اونون شعرلرینین اکثریتینی فاناتیزم علیهینه اولان اثرلر تشکیل ائدیر. انقلابدان سونرا “هریسدن بیر سس” (۱۳۵۸) و “من گونش وورغونویام” (۱۳۶۹) آدلی غیر ساتیریک اثرلری چاپ اولور. آنجاق اونون صنعتکار کیملیگی اولان ساتیریک اثرلرینین اکثریتی هئچ وقت ایشیق اوزو گؤرمور. ساپلاق انقلابدان سونرا کرج شهرینده بیر سیرا دوستلارینین اشتراکیلا “فرخی یزدی” آدینا ادبی انجمنین قوروجولاریندان اولور و ایللر بویو بو ادبی انجمنینن اداره هیاتینده چالیشیر. آذربایجانیمیزین بو شاعیر اوغلو ۱۳۸۸نجی ایلده وفات ائدیر.


text:
وولرنقا فوتبال کولوبو
وولرنقا فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Vålerenga Fotball) بیر فوتبال کولوبودور. Eliteserien دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۱۶٬۵۵۵ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ FAKTA OM INTILITY ARENA (Norwegian). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-10-25. یوْخلانیلیب15 August 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vålerenga Fotball»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده وولرنقا فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بو ائو تکجه بیزیم دئییل! (2)
گئچَنلرده یوخاریداکی تیتر ایله اوجاق سایتیندا بیر عکس و مطلب یاییلدی. بو عکس بیر حاجی لئیلکدن سالینمیشدی کی بیر گؤیجهلی خانوادهنین قاپیسیندا یووا قورموشدو.
آما ایندیکی بو قارانقوشلار بیر قات حاجی لئیلکدن یوخاری گئدیب و بیر شاهآبادلی خانوادهنین ائوینده یووا سالیب. بو ائو کی ایندی توکان عنوانیندا استفاده اولور، چاربورجون یاخینلیغیندا شاهآباد (شاباد/ شابات/ اسلام آباد) آدیندا بیر کندده، بیر کیشینین توکانیدیر.
قدیم زامانلار چاربورجلولارین یاشادیغی قاپی-باجادا مختلف حیوانلارا دا یاشاماق امکانی اولاردی. او جملهدن چاربورجلولارین حَیَطینده پیشیکلر، قارانقوشلار، سئرچهلر، زیغیرچیقلار، و حتی حاجی لئیلک یووا سالیب اونلارلارا بیرگه یاشاردی. آما ایندی بیز یانیمیزدا اؤزوموزدن باشقا هئچ بیر حیوانین یاشاماغین تحمل ائلهیه بیلمیریک. گؤره سن بیزه نه اولوب!؟


text:
آلمانیادا، تورک گؤکنلیلر دموکراتلار بیرلیگی پارتیسینا قاداغان گلدی
کؤلن محکمهسینده گلن قاداغانا سبب اولاراق ایسه، پارتینین لوگوسونون ساغچی پارتی AfD-نین لوگوسونا بنزمهسی گؤستریلدی
آلمانیادا، تورک گؤکنلیلر کؤلن شهرینده قوردوغو آلمان دموکراتلار بیرلیگی (Allianz Deutscher Demokraten/ADD) پارتیسینا قاداغان گلدی.
کؤلن محکمهسینده گلن قاداغانا سبب اولاراق ایسه، پارتینین لوگوسونون ساغچی پارتی AfD-نین لوگوسونا بنزمهسی گؤستریلدی.
اؤلکهده 5 ایالتده تشکیلاتلانان AfDدن، برلین تشکیلاتینی قورماغا حاضیرلاشارکن گلن قرارین سببی، سس وئرهجک اولانلارین لوگو بنزرلیگی سببیندن ایکی پارتینی قاریشدیرابیلهجگی اولدو.
پارتینین مطبوعات سؤزچو اوغور قاراداغ، محکمهنین طرفلی اولدوغونو، اؤزلرینه ایکیلی ایستاندارد ایجرا اولوندوغونو ایفاده ائدهرک، قرارا اعتراض ائدهجکلرینی سؤیلهدی.
قاراداغ، AfD-نین وکیلینین قراری اجتماعی مئدیادا پایلاشدیغینی، اؤزلرینه ائدیلن تضییقلره باخمایاراق پارتی اولاراق بؤیومهیه داوام ائتدیکلرینی قید ائتدی.
پارتینین ایکینجی باشقانیرمضان آکباش دا قرارا موطلق اعتراض ائدهجکلرینی ایفاده ائتدی.
آلمان دموکراتلار بیرلیگی، تخمینن 7 آی اوّل آلمانیا پارلامنتینین سؤزده ارمنی قانونونو تصدیقلمهسینه اعتراض اولاراق، ایش آدامی رمزی آرو، وکیل رمضان آکباش و خلیل ارتم طرفیندن قورولموشدو.
ایلگیلیلی خبرلر
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا اینتحار سالدیریسی
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.


text:
ستارخان وتئللی زری
امیره قیزلار بئجردن تبربز زینب پاشالار اوزونه گورموش. مشروطه ساواشیندا ستارخانی تکجه ار اوغلانلار یوخ بلکه خاتین قیزلار دا یاردیم ائدیرمیش
خاتین قیزلارین بیرینین آدی تئللی زری دی
تئللی زری تبریزین ۱۱آییلیق محاصیرهسینده اوغلان پالتاری گئییب ،دوشمنینن ساواشیب، گولله ییب. یارلانمیشدی
اوغلان لیباسی گئیین تئللی زری درمان اوچون کیمسهیه ایجازه وئرمیردی.
ستارخانی ایستهییر..
تئللی زری و ستارخانین داستانین ،شاعیر محمد دنیز گوزلجهسینه شعر دیلی ایله آچقلامیش
مشروطهده بیر قیز گئینیب جنگ لباسین
قانلا بویاییب اللرینه الوان حناسین
نه ائتدیلر، او قویمادی سویسونلا لباسین
تا یارهسینین اوستونه قویسونلا داواسین
ستارخان اودم تئز یئتیشیب سؤیلهدی اوغلوم
آی وجدانی پاک قلبی تمیز نیتی دوغروم
علت نهدی کی قویموسان ائتسینله طبابت
آیا بو ایشه واردیر الینده یئنی علت؟
اول یارهلی عسگر دئدی ائل اولدوزویام من
اوغلان دئییلم ائل بالاسی ائل قیزییام من
ستارخان ائشیتجک بو سؤزو بیر حالا قالدی
رنگی سارالیب تئز قیزین آدین خبر آلدی
«آدین نه دیر آی ائل قوچاغی قلبیمی دلدین
من کی دیرییم اؤلمه میشم سن نییه گلدین؟
دوبیت زیر اکو شود و دوبار گفته شود
تئللی زری سسلندی وطن عسگرییم من
اوغلان دئییلم تورک قیزی، تئللی زرییم من


text:
پاپاورین
پاپاورین (آیوپاک آدی: 1-(3,4-Dimethoxybenzyl)-6,7-dimethoxyisoquinoline, اینگیلیسجه: Papaverine, (چینجه:罂粟碱)، عربجه: بابافيرين، روسجا: ПaпaBepиH) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۳۹٫۳۸۵ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۱٫۵–۲ ساعات زامان آپاریر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.
بیرده باخدَییشدیر
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده پاپاورین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شیخ صنعان و ترسا قیزی
شیخ صنعان و ترسا قیزی (۹هجری/۱۵میلادی) آذربایجانلی جمال رنجینین تورکجه بیر مثنویسی دیر. دوققوزونجو یوزایلین ایکینجی یاریسیندا یازیلمیش بیر اثردیر.
اثردن[دَییشدیر]
سویلردیم اوزوم بعضی اشعار
اولماز اولور هرزه هرزه گفتار.
الجا ایله آیتدی بعضی یاران؛
سویله بیزه شعر شیخ صنعان.
گوردوم کی عجمده نظم تکرار
اتراکده یوخ ولی بو گفتار.
تورکی له دئمک اراده قیلدیم
بیر نئچه یئرین زیاده قیلدیم.
ایراندا نشری[دَییشدیر]
بو اثر 1390 ینجی ایل تهراندا فیروزان نشری طرفیندن 118 صحیفه ده فاکسیمیله و ایکی الیفا اوزهرینده یاییملانیب.
قایناق[دَییشدیر]
- رضا همراز، علمدارلی دوْکتور فیروز رفاهی نین ادبی ارثیندن پارچالار.


text:
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۷ ژوئن ۲۰۲۱
معالجهسی تاماملانان ۵ مین ۹۳۷ نفرله ساغالانلارین ساییسی ۵ میلیون ۲۷۵ مین ۲۳۱ نفره یوکسلدی
تورکیهنین یئنی نسیل کوروناویروس (کووید-۱۹) ایله مبارزهسینده سون ۲۴ ساعاتداکی جان ایتکیسی ۵۲ اولدو.
سالقینین باشیندان بو یانا حیاتینی ایتیرهنلرین ساییسی ۴۹ مین ۵۷۶ نفره چیخدی.
بیر گونده ۲۱۵ مین ۲۹۴ نفر تست ائدیلیرکن، ۴ مین ۸۸۳ نفرین تستی مثبت چیخدی، ۳۹۰ یئنی خسته معالجهیه آلیندی.
معالجهسی تاماملانان ۵ مین ۹۳۷ نفرله ساغالانلارین ساییسی ایسه ۵ میلیون ۲۷۵ مین ۲۳۱ نفره یوکسلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی
بیرلشمیش میللتلردن تۆرکیهیه تشکر
آنتونیو گوترش، روسیا ایله اوکراینا آراسیندا ۲۰۰دن چوخ ساواش اسیرینین دییشیمیندهکی رولو ندنی ایله تۆرکیهیه تشکر ائتدی
پکاکا عضوو ۱۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ عضوو ۱۴ تروریستین ضررسیزلشدیریلدیگی بیلدیریلدی


text:
Jun 5, 2017
اوجادان دوشونورکن (2) - شاعیر مفتون امینی
س. سیداوالی
اوجادان دوشونورکن
اؤزوم- اؤزومه یاخالاندیم
...
دواملی اولاراق نشره وئرمه یه چالیشدیغیم بو یازیلار, کئچن اوچ- دورت ایلین عرضینده مجازی دونیادا گؤردوکلریم, ائشیتدیکلریم و اوخودوقلاریمین معین تاثراتی کیمی قلمه آلینمیشدیلار.
یازیلارین چوخونلوغو, آنا دیلیمیز آذربایجان تورکجه سینده یازیلمیشدیلار. لاکن استثنا اولاراق و وضعیتده ن آسیلی, بعضا فارس دیلینده ده یازماق مجبوریتینده قالمیشام.
یازیلارین بیر چوخو, اوجادان دوشونر کیمی, اؤزوم- اؤزومه و یا یاخین بیر دوستا یازیلدیقلاری اوچون, اوخوجولارا تقدیم ائتدیکده, اونلاردا کیچیک دئییشیکلر آپارمیشام.
(2)
شاعیر مفتون امینی
نووامبر 2015
ش... خانیم ین گؤنده ردییی " یئللی تبریز" (ویدئو) مجموعه سی, نیسگیللی شهریمیزین سؤنوک خاطره لرینی, گینه منیم خیالیمدا جانلاندیردی.
یدالله مفتون امینی نین شعرلرینده ن عبارت اولان مجموعه نین آدینی به یئنمه دیم. چونکی شاعر مفتون امینی, تبریز حاقیندا یازدیغی و قوشدوغو شعرلرده, " کولک" (کولاک) ده ن سؤز ائده ر. حالبوکی "کولک" له "یئل" ین آراسینداکی فرق، عشق ایله سئودا قدر وار.
مثلا شاعیرین فارسجا نشر ائتدییی "اکنون های دور" شعر مجموعه سینده, تبریزلی لرین "29 بهمن" قیامینا حصر ائتدییی آذربایجان تورکجه سینده یازدیغی بیر شعری وار:
آلاولو تبریز
ایکی گون قالاندا بؤیوک چلهدن،
آغ گونش چیخاندا قارلی قلهدن.
قیزارتدی عینالی اؤز یان- یؤورهسین،
اونون شؤوقو آلدی ارکین دؤورهسین.
اوجا بیر سس دوشدو ساعات زنگینه،
قیزیل شفق چؤکدو شهرین رنگینه.
تبریزین قلبینه ایشیق ساچیلدی،
آغیر بیر یوخودان گؤزو آچیلدی.
مینلر سماوارتک خلقین سینهسی
قاینادی، قاینادی داشدی کینهسی.
دورولدو رنگلری توتغون اومیدلر،
قول- قاناد آتدیلار یورغون ایگیدلر.
....
بو شعرده شاعیر تبریز ده ن دانیشاندا, حقلی اولاراق "آلوو" دان دانیشیر.
و یا "دریاچه" شعر مجموعه سینده, بویویوب- بویا باشا چاتدیغیمیز مظلوم شهریمیزده ن دانیشاندا, "آلوولو – ایلدیریملی" تبریز ده ن سؤز ائدیر:
غمـيـن قـوربـانـی تـبـريز، ائللی تبريز
آلاولو ـ ايـلديـريـملی, سئللی تـبـريز
نه قانلار قايناييب سندن، اولوب داش
بـئـلـئـيكيم ائـينالـينـدان بـلـلی تـبـريز.
***
بوتون دونيالارين درديـن قـانـار داغ،
سؤال ائتسن سكوت ايـلـه دانـار داغ،
سهندين اوستی قاردير، آلتی قـاندير،
مفتون امینی نین شعرلری نین چوخونلوغو فارسجا اولسادا، اونون آذربایجان تورکجه سینده ده, گؤزل شعرلری وار.
شاعیرین کولک (کولاک) شعر مجموعه سینده یئر آلان چوخ آدلیم شعری:
باخ گؤر نه گؤزل سؤزدی حسين بن علی دن،
دونـيـاده دين يز اولماسـا، حریت يز اولـسـون.
ظالیم لـرين اوغروندا اگر الده گـوجـوز يـوخ،
كـؤنـلوز ده اولاردان باری بير نفرت يز اولسـون
منه و هابئله مینلر مبارز آذربایجانلی اوچون, عمور بویو بیر شعار و حیات فلسفه سینه چئوریلمیشدی.
شاعیرین "آشیقلی کروان" آدلی شعر مجموعه سینین نشری, اوستاد شعریارین "حیدربابایه سلام" پوئماسی نین نشری کیمی, بو گونکی کیمی او زامانلاردا فارس شوونیزمی نین قاپازی آلتیندا اینله ین آنا دیلیمیزین یاشاییب و انکشافی اوچون, بیر "حادثه" ساییلیردی. شاعیر بویوک اوستالیقلا زنگین فولکولور و شفاهی ادبیاتیمیزدان یارارلاناراق بو گؤزل مجموعه نی یاراتمیشدی:
عجب حالدير، اوره ك قئينير، غم اوينور
سازين قوربانی، قـالخيـن آی آشـيـقـلار !
مفتمون امینی نین "آشیقلی کروان" کیمی, آذربایجان تورکجه سینده نشر ائتدییی شعر مجموعه لرینده ن باشقا, فارس دیلینده چاپا وئردیگی شعر مجموعه لرینده ده, چوخ زامان شاعیرین آنا دیلینده یازدیغی شعرلره راست گلیریک*. مثال اوچون اونون "فصل پنهان" آدلی مجموعه سینده, اینام و امیدله دولو آشاغیدا کی شعرینه راستلاشیریق:
حق، چای كيمی دريايه آخيب يول تاپاجاقدير
داش آتـمـاقـيلار كـيمسه اونو چـؤنـدوره بـيلمز.
دونــيـادا قـارانـلـيـقـلار اگــر جمع اولا با هـم
بـيـر ذره جه شمـعين ايشيغين سؤندوره بـيـلمز.
و یا "اکنون های دور" مجموعه سینده ن, قهرمان تبریزه هدیه اولموش بو شعری:
قوی بو گونو دئسین قوجا آشیقلار
ائل ایچینده باشی اوجا آشیقلار.
ضیالی قارداشلار، آییق گئتسینلر
بابک اولادینا لاییق گئتسینلر.
ساخلاسینلار ارکین اوجا حؤرمتین
شهیدلرین، ایگیدلرین شهرتین.
ظفرلر قازانسین هر زمان تبریز،
اؤلمه سین، اؤلمه سین قهرمان تبریز!
ائله اونا گؤره مفتون امینی بو عرصه ده رضا براهنی ده ن داها اوستون یئر توتور. براهنی نین فارس دیلینده یازدیغی شعرلر ایله مقایسه ده, آنا دیلینده یازدیغی شعرلری – بیر ایکی استثا ایله - " چنگی به دل نمی زنند".
مثال اوچون, براهنی نین فارسجا یازدیغی "دف" آدلی شعرینی, اونون آذربایجانجا یازدیغی شعرلر ایله مقایسه ائدین. دف شعرینین موسیقی سی و سؤز قورولوشوغو او قدر یوکسک سویه ده دیر کی, دوغرودان باش گیجه لدیر.
البته بونو دا, بیر چوخ ایتگی لرین نزدینده, ایراندا حاکیم اولان, فارس شوونیزمینه "بورجلویوق". براهنی کیمی اوستاد یازیچی و شاعیرلریمیز, اثرلرینی گنیش اوخوجو دایره سینین اللرینه چاتدیرماق اوچون, هم شاه دؤورونده, همده ائله بو گون, فارس دیلینده یازماق مجبورییتینده قالمیشدیلار. دوغرودور کی رضا براهنی فارسجا یازسادا, یازیلاریندا هر زامان خالقیمیزین مظلومیتینه و دیلینین یاساقلانماسینا اعتراض ائدیب و حتی بو عرصه ده یدالله مفتون امینی ده ن داهادا ایره لیجی اولوبدور؛ لاکن بو گون ملت یمیزین طالعی ایله ایلگیله نن بیر چوخ آذربایجانلی اوچون, بئله " معذرت" لر قبول اولونمور. اونلار دئییللر کی, هر نه اولورسا- اولسون, و هر بیر چتین شرط لر آلتیندا, بیر یازیچی اؤز آنا دیلینده یازماغا مسئولیت داشیییر.
مفتون امینی نین آذربایجان تورکجه سینده یازدیغی شعرلرینی و او جمله ده ن " آشیقلی کروان" منظومه سینی, انترنت ده ن تاپماق اولار.
مفتون امینی عمرونون بویوک حصه سینی تهراندا یاشاسادا، ائلینه و آنا دیلینه چوخ باغلی بیر آذربایجانلی دیر.
ویدئو دا، امینی جنابلاری, شاعیرین بعضی شعرلرینی دیکلمه ائدیر. ایللر کئچسه ده، بو شعرلر هله ده منیم ازبریمده دیلر:
بوتون دونیالارین دردین قانار داغ
سئوال ائتسن, سکوت ایلن دانار داغ
سهندین اوستو قاردیر، آلتی قان دیر
بو جوشقون درد ده ن بیر گون یانار داغ
زامانیندا شاعرین بعضی فارسجا شعرلری ده, ازبریم ایدی، تاسفله بو گون اونلاردان, یالنیز بعضی مصراعلار یادیمدا قالیبدی. گنج چاغلاریمیزدا حیات یولداشیم ایله من، شاعرین " انسان و بازپرس" شعرینی ازبرله میشدیک. حیات یولداشیم " انسان" رولوندا, من ایسه – رولومو به ینمه دیییم حالدا؟؟!!...- "بازپرس" رولونا کئچیب, بو شعری بیر تئاتر صحنه سینده اولدوغو کیمی, دیکلمه ائده ردیک:
بازپرس:
ای مرد سر بلند شتابنده کیستی؟
انسان:
انسان، خدای خاک.
بازپرس:
هان! بیشتر بگو، پدر و مادر تو کیست؟
انسان:
مادر نسیم صبح و پدر آفتاب ظهر.
بازپرس:
جای تولد خود و تاریخ آن بگوی.
انسان:
نوروز سال حادثه در شهر انتظار.
بازپرس:
آیا شناسنامه و یا خود شماره اش.
انسان:
انسان شناسنامه ندارد, شماره نیز
شکل قیام او سرپا یک معرفی است.
بازپرس:
بر گوی نام دولت متبوع خویش را.
انسان:
جز سرنوشت خویش مرا دولتی نبود.
بازپرس:
اینک بگو محل سکونت و کار خویش!
انسان:
من مسکنم جزیره ی شب در خلیج اشک
کارم تلاش جستن راهی به شهر صبح.
البته شعرین دوامی وار؛ لاکن حافظه م بو قدر مدد ائله دی و نقل ائله دیییم مصراعلاردا اسگیکلر اولسادا, حافظه مین کاسالماسینا قاییدیر.
ماراخلی سی بو دور کی, بو گون دوخسان یاشینی دولدورموش اولان مفتون امینی, ایش حیاتینا دادگستری ده باشلامیش و ایللر بویو " قاضی" اولاراق چالیشمیشدی.
مفتون امینی نین بیر " آته ایستی" شعریده وار کی، اونون اوخوماغینی، خصوصیله ح... دوستوما توصیه ائده ره م:
خدای را بازگو دروازه بان
آنجا در آن سوی چیست؟
نمی دانم.
تو می دانی، نمی گوئی
و س. ...
تاسفله شعرین قالانی یادیمدا دئییل و بو مصراعلاری دا تمامیله دوزگون وئردیییمده ن امین دئییلم.
مفتون امینی نین هم یاخشی بیر انسان و همده گوجلو شاعیر اولماسینی, سانیرام کی بیر چوخلاری قبول ائدیرلر. او "اینسانلیغی" هر شئی ده ن اوستون توتان شاعیرلرده ن بیری دی:
چوخ اللشدين سنه اصلان دئسينلر،
قوچ اوغلان يا ايگيد ترلان دئسينلر،
عزيزيم جهدائله بونلاردان آرتيق،
سنه اينسان، فقط اينسان دئـسـينـلر!
یازینی بیتیرمه ده ن اونون - چوخ سئودیییم- شعرلرینده ن بیرینی ده وئرمک ایسته ییره م:
خـيـالـون بـيـر مـلامـت گـؤزلو قيز ديـر
كه هر مجـليـسـده منلـه ديـز به ديـز ديـر
نه يازميشدين بهـارين خوش! عزيـزيـم؟
بو يئرده سـن گئده ن گـونـدن پايـيزديـر!
شعرلرینین بیر چوخونو فارس دیلینده یازماسینا رغما, ملتیمیزین بویوک شاعیرلرینده ن بیری اولان مفتنون امینی یه, داهادا اوزون عمور آرزو ائدیره م.
دوستلارا, اونون شعرلرینی و بعضا چوخ انترسانت اولان مصاحبه لرینی ( خصوصیله دوستو اوستاد شهریار حاقدا) اوخوماغی توصیه ائده ره م.
________________________________________________
*ائشیتدیییمه گؤره مفتون امینی نین آنا دیلیمیزده یازدیغی و فارسی دیلینده نشر ائتدییی شعر مجموعه لرینده داغینیق حالدا گئده ن شعرلری, " عاشیقلی کروان" مجموعه سی ایله بیرلیکده, انقلابدان سونرا, " آجی چای" آدلی بیر مجموعه ده نشر اولونموشدور.
بیرینجی بولومو بورادا اوخویون:


text:
اوکساندرولون
اوکساندرولون (آیوپاک آدی: ۱۷B-hydroxy-17a-methyl-2-oxa-5a-androstan-3-one, اینگیلیسجه: Oxandrolone, روسجا: OkcaHдpoлoH) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۰۶٫۴۴ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۹ ساعات زامان آپاریر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوکساندرولون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
(ایتیمیز قورد اولالی بیز ده قاییتدیق قویون اولدوق،
ایتیله قول- بویون اولدوق)
«اوستاد شهریار»
زاهدین امریله ویران قویدولار مئیخانهنی،
قیردیلار مئی کوپلرین، سیندیردیلار پیمانهنی.
محفلِ عشّاق اولدو چون یاساق عاشیقلره،
ائتدیلر خاموش شمعی، در به در پروانهنی.
قوشلارا هرکیم تله قورسا او دامه دن سپر،
بیز گرفتار اولدوق اول دامه کی یوخموش دانهسی.
چون حقیقتدن قیریلمیشدیق اونونچون بیلمهدیک-
دولدورارلار بئینینه قانمازلارین افسانهنی.
حقّیدیر افسانهلرله دلخوش اولموش میللتین-
الدن آلسینلار تئلین، لطف ائیلهسینلر شانهنی.
بیز وطن عاشیقلری ایندی وطنسیز کسلریک،
غربت ائتمیشلر آتامیزدان قالان کاشانهنی.
«ایتله اولدوق قول-بویون ،اولدوق قویون» سن سؤیلهدین
«شهریار»ا قانمادیق بو صؤحبت شاهانهنی.
یئرسیز اولدو سؤزلرین، پوزدون تغزّل قایداسین،
صؤحبت آچ مئیدن «هریزلی» وصف قیل جانانهنی.
هریس ۱۴۰۰/۰۷/۲۸


text:
فاطمه کمینه
فاطیما خانیم کمینه (Fatıma Xanım Kəminə) ـ آذربایجانلی شاعیر.
یاشامی[دَییشدیر]
تورک عالمینده تانینمیش آدلیم شاعیر "کمینه خانیم"، "فاطیما خانیم" یا "فاطیما کمینه خانیم" ، 175 ایل اؤنجه آذربایجانین شوشا شهرینده آنادان دونیایا گؤز آچدی.
کمینه خانیم ، میانالی آدلیم شاعیر "قاراباغلی فنا"نین قیزی ایمیش. اؤنجه دئمه لییم کی "آقا میرزه بیگ بابا" یاخود "قاراباغلی فنا" 20 یاشیندا آتاسی میرزا بابا طاهرزاده ایله میانانین گرمه چای ماحاللاریندان شوشایا کؤچوب محمدحسن خان جوانشیرین قوللوغوندا اوْلموشدولار. میرزه بی بابا بؤیوک شاعیر ایمیش و گؤزل خطی وار ایمیش.
"کمینه خانیم" او قده ر آتاسی تک یوکسک بیلیجی و یازیچی ایمیش کی اونا قادین اولاراق "میرزه" دئیرمیشلر و اونو "میرزه فاطیما" یادا "میرزه کمینه" سسلرمیشلر.
روسلارین و تورکلرین تذکره لرینده، کمینه خانیمی قفقازین 19 ـ اونجو عصیرینین ان اؤنملی و بؤیوک 5 قادین شاعیرلریندن سایمیشلار.
"تذکره نواب" کیتابیندا کمینه خانیمی "دئوران نادیره سی" یا "نادره دوران" آد وئریب اونون اؤزل و گؤزل شعرلرین تایسیز سانمیشلار.
فاطیما خانیم دان 400 دن آرتیق شعر بیزه قالمیش که اونلارین خئیلی سی آشیق لارین شعرلرینه نظیره دیرلر.
کمینه خانیم دان موختلیف قالیبلرده شعرلر بیزه قالارغی قالمیش آمّا اونون گوجو ، آشیق شعرلرینده دانیلماز دی و دئمک اولار بوتون زمانلاردا چوْخ آزاراق قادین شاعیرلردن دی کی آشیق شعرلرین بۇ قده ر اییجه و یاخشیراق دئمیش.
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
فاطیما کمینه خانیم دئییر:
شیکار اوْلوب الدن اله دوشمه سین
قورولموش تورلارا ـ فعله دوشمه سین
یامان گؤزه ـ یامان دیله دوشمه سین
قان آغلارام غربت الده قالینجا
"کمینه" تا الدن گئتدی گؤرمزسن
لذت ایله بیرده دوران سورمزسن
اهل نعشه زمره سینه گیرمزسن
کاش اؤلیدیم بۇ گونلری گؤرونجه
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
تورک ملی تیمینه سایغیسیزلیق
"ملی تیم ان گؤزل جاوابی یارین وئرهجک"
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو، تورکییه میلی تیمینین ایسلندده هاوا لیمانیندا گؤزلدیلمهسینه تپکی گؤسترهرک، بونون قبول ائدیلهبیلمهیهجگینی سؤیلهدی.
۲۰۲۰ آوروپا فوتبال شامپیوناسی الهمهلرینده ۳ اویوندا ۹ خال توپلایان تورکییه میلی تیمی، ح گروبونداکی دؤردونجو اویونو اوچون ایسلنده گئتدی.
اؤزل اوچاقلا ایسلنده گئدن تیم، ایسلندده سایغیسیزلیقلا قارشیلاندی. فوتبالچیلارین چانتالاری دفعهلرله آرایان گوونلیک گؤرهولیلری،تیمی ۲ ساعتا یاخین گؤزلتدیکدن سونرا پاسپورت کنترلوندان گئچیردی.
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو، تویتر حسابیندان وئردیگی آچیقلامادا، "میلی تیمیمیزین ایسلند هاوا لیمانیندا معروض قالدیفی داورانیش دیپلوماتیک اویقولامالار باخیمیندان دا انسانی اولاراق دا قبول ائدیلهبیلمز.
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو ابراهیم قالین ایسه آچیقلاما سیندا،
"ایسلنددهکی میلی تیمیمیزه سایغیسیزلیق قبول ائدیلهبیلمز و گرهکن ائدیلهجکدیر. دؤولتیمیز و میلتیمیز ملی تیمیمیزین یانیندادیر" دئیه یازدی.
قالین، ملی تیمین ان گؤزل جاوابی یارین وئرهجگینی بیلدیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
"تراکتور" ایران شامپیوناتینین لیدئرینه غالیب گلدی
تبریز تمثیلچیسی "تراکتور" سفرده لیدر "پرسپولیس"له قارشیلاشیب.
تۆرک ایدمانچیلار ۴۳ مدال قازاندی
تیفلیسده گئچیریلهن و ۲۹ اؤلکهدن ۱۵۲ ایدمانچینین قاتیلدیغی پارا هالتر آوروپا شامپیوناسی یاریشمالاری باشا چاتدی


text:
یومورتا
دونیانین هئچ بیر مطبخی اسکی دن یومورتاسیز دئییلدیر. اینسانلار یۇمۇرتا ایله قیدالانماغا او قدر قدیمدن باشلاییبلار کی، بلکه ده بو اونلارین ایلک قیدا محصوللاریندان بیری اولموشدور.
بوتون حئیوانلار حیاتلارینا بیر یومورتانین ایچینده باشلارلار. دیشینین یومورتاسی ارکه یین اسپرمیله بیرلشتیگینده حئیوانین بالاسی اولوشور.
اینسانلار یومورتاسیدَییشدیر
اینسانلار داخیل بوتون ممه لیلر یومورتالارینی بدنلرینین ایچینده ساخلار. اوشاق دوغونجایا دک آناسینین ایچه ریسینده بؤیومه سینی سوردورور.
قوشلار یومورتاسیدَییشدیر
قوشلاردا، آنا قوش یومورتاسینی ایچه ریسینده ساخلاماز. او یومورتاسینی یوواسیندا یومورتار. بالا حئیوان یومورتانین ایچینده گئلیشیر. زامانی گلینجه دیمدیگیله یومورتانین قابیغینی دئشیر و یومورتادان چیخیر. یومورتایان حئیوانلارین یومورتاسی دوغوروجو حئیوانلارینکینا گؤره چوخ بؤیوکدور. عمومن جوجه نین گئلیشمه سی یومورتا ایچینده یئر آلاجاغی اورتاما باغلی اولاراق قارماشیق بیر دوزلیش گؤستریر. بو یومورتا، اصلینده جوجه نین خاریج اورتامدان باغیمسیز اولماسینی تامین ائتمک ده دیر، دولایسیله بسلنمه اولاناقلاری (بسین ماده لری) سون درجه ده بولدور. یومورتانین ایچینده جوجه نین اولوشماسی یا دوغال اولاراق، یا گونش ایستی سیله، یادا آنا-بابانین حئیوانسال بدن ایستی سیله گرچکلشیر.
بؤجکلر یومورتاسیدَییشدیر
بؤجک یومورتالاری توورلره گؤره، کوره، یاستی یادا سیلیندیر بیچیمینده اولا بیلیر. چوخونلوقلا اوستلرینده جیزیقلار یادا نوقطه لر واردیر، بو یومورتالارین بعضی لری، سؤز گلیمی کپنک لرینکی چوخ رنگلی دیر. بیر چوخ بؤجک یومورتالارینی اؤز اوستونده سالخیملار یادا کومه لر حالیندا داشیر.
بالیقلارین یومورتاسیدَییشدیر
بالیقلارین چوخوندا کیچیک اولان یومورتالارین بسله ییجی ماده لری گؤزله گؤروله جک قدر آزدیر، بعضی توورلرین دیشی لری میلیونلارجا یومورتا یومورتار. ایکی یاشاییشلیلار یومورتالارینی سویا یومورتار. اونلارین یومورتالاری قابیق باخیمیندان ان فقیر یومورتالاردیر. بو یومورتالارین سوایله اتگین بیر آلیش وئریشلری واردیر.
سورونگنلر و قوشلارین یومورتالاری ایچینده کی بسله ییجی ماده آچیسیندان سون درجه زنگیندیر. چونکی بونلار خاریج اورتامدان فیزیولوژیک باخیمیندان توموایله آیریدیر و خاریجدن هئچ بیر بسین ماده سی آلمازلار، آمّا اؤزلرینی، قوروماقدان و ایستی دئییشیک لیک لردن قورویان قیلیف یادا قابیق آراجیلیغی له خاریج اورتامدان هاوا آلیش وئریشلری اولور.
یومورتانین خئیری و زیانیدَییشدیر
تویوق یومورتاسی دایم چوخ خئییرلی محصول ساییلیب، لاکین مۆعاصیر دؤورون اینسانلاری کولسترولون زیانی حاقدا دوشوندوکدن، یومورتانین زیانلی طرفلرینین داها چوخ اولدوغونو دوشونمهیه باشلامیشلار. بونونلا دا، یومورتانین گوندهلیک ایستیفادهسینین زیانلی اولدوغو ایرلی سورولور. بو دوشونجهلری نظره آلیب، یومورتانین خئیری و زیانینی ترزییه قویوب، هانسی واریانتین داها حقیقی اولدوغونو آنلاماغا چالیشاق... منفی آرقومنتلردن (ایستدلال) بیرینجیسی یومورتا ساریسینین ترکیبینده اولان کولسترولوندیر. محض بونا گؤره ساغلام حیات سۆرناینسانلارین چوخو یومورتادان ایمتیناع ائتمیشدیر. یالنیز، بیر چوخ عالیملرین ادعاسینا گؤره، گونده ۱ یومورتا یئمک نورمال ساییلیر و بو میقداردا اولان خولئستئرین اورقانیزمه زیانلی ساییلمیر. اینکینجی منفی آرقومئنت اوشاقلاردا اولان آلرژیو یومورتادا اولان سالمونئللا باکترییاسی. بیلدییمیزه گؤره آلرژی یا ۵-۷ یاشدان سونرا کئچیر و یا اؤمورلوک قالیر. طبیعی کی بو مدته قدر ایستیفادنی ساخلاماق مصلحتلیدیر. سالمونلا باکترییاسینا گلدیکده ایسه، اونا قارشی تویوقلارا پئیوندلر وورولمالیدیر. همچینین محض یومورتادان سالمونلا باکترییاسی قازانماماق اۆچون بیر سیرا پروفیلاکتیک تدبیرلر واردیر. بیرینجیسی، یومورتانی چی حالدا و یا آز بیشمیش حالدا یئمهمک، حاضیرلانمادان اؤنجه یاخشی یوماق، قابیغی چارتلامیش یومورتانی بیشیرمهمک و یومورتایا توخوندوقدان سونرا موطلق اللری یوماق. منفی آرقومنتلری سادالادیقدان سونرا، موثبت طرفلرینه نظر یئتیرک. معلومدور کی، یومورتا مۆختلیف خئییرلی کومپوننتلرله زنگیندیر : پروتئین، ویتامین، مینراللار و آنتی اوکسیدانتلار. ۱ یومورتا گوندهلیک پروتئین نورماسینین ۱۲%-۱۴% تشکیل ائدیر و ترکیبینه همچینین آمین تورشولاری دا عایید ائدیلیر. ویتامینلره گلدیکده ایسه، آ، د، ائ، ب۳، ب۱۲، فول توشوسو و خولین عاییددیر. همچینین یود، سینک، کالسی، ماقنی، دمیر و فوْسفور کیمی مینرال و میکرو المنتلر ده واردیر. تویوق یومورتاسینین ترکیبینده همچینین سئلئن آنتی اوکسیدانتی دا واردیر. بوندان بئله بللی اولور کی، یومورتا یئمکله بیز، اۆرک -دامار سیستمی نوخوشلوقلری و قادینلاردا دؤش سرطانینین یارانما تهلوکهسینی آزالتمیش اولوروق. تویوق یومورتاسیندا اولان مادللر همچینین ساچلارین قورونماسی، درینین قیدالاندیریلماسی، کپک و قیریشلارلا موباریزه آپاریلماسی، دیش و سۆموک توْخوماسینین برکیدیلمهسی، پی و کولسترینین ایستیفاده اولونماسینا سببدیر. بوندان علاوه ایسه گؤرمه قابیلیتینه یاخشی تأثیر گؤسترهن بو محصول، ییئجئکلی و آزکالوریلیدیر. بو معلوماتلاردان بللی اولور کی، یومورتانی نورمال سایدا یئدیکده اساس منفی آرقومنت(ایستدلال) اولان کولسترولون پروبلمی ده پروبلم ساییلمیر...


text:
- “بو، کندی أللرینیزلە یاپتئقلارئنئزئن قارشئلئغئدئر. یۇقسا آللاە، قوللارئنا آصلا حاقسئزلئق أتمز.”
- بونلارئن حالی، طئبقئ فیرعاوون حانەدانئنئن وە اۇنلاردان اؤنجەکیلرین حالی گیبیدیر. آللاهئن آیتلرینی گؤرمزلیکتە دیرندیلر، آللاە دا اۇنلارئ گۆناەلارئ سببییلە یاقالادئ. آللاە گۆچلۆدۆر، جزالاندئرماسئ چتیندیر.
- بو شوندان دۇلایئدئر: بیر تۇپلولوق ایچلریندە اۇلانئ دگیشتیرمەدیکچە آللاە اۇنلارا وردیگی نیعمتی دگیشتیرمز. چۆنکۆ دائیما دینلەین وە بیلن آللاەتئر.
- أوت! بونلارئن حالی طئبقئ فیرعاوون حانەدانئنئن وە اۇنلاردان اؤنجەکیلرین حالی گیبیدیر. اۇنلار، راببینین آیتلری قارشئسئندا یالانا سارئلدئلار. راببی دە اۇنلارئ گۆناەلارئ سببییلە یۇق أتتی. فیرعاوون حانەدانئنئ دا سودا بۇغدو. حپسی دە یانلئش یۇلدایدئ.
- آللاە قاتئندا، جانلئلارئن أن کؤتۆسۆ کافیرلیک أدنلردیر (گرچکلری گؤرمزلیکتە دیرننلردیر). اۇنلار (آللاها) اینانئپ گۆونمزلر.
- اۇنلار، کندیلرییلە آندلاشما یاپتئغئن وە آندلاشمالارئنئ هر سفریندە بۇزان کیمسەلردیر. اۇنلار یانلئش یاپماقتان ساقئنمازلار.
- ساواشتا یاقالارسان اۇنلارئ اؤیلە بیر داغئت کی، آرقالارئنکیلر دە داغئلسئنلار. بلکی عاقئللارئنئ باشلارئنا آلئرلار.
- بیر تۇپلولوغون حائینلیک یاپاجاغئندان بیلگییە دایالئ اۇلاراق قۇرقارسان، یاپتئقلارئنا قارشئلئق آنلاشمایئ بۇزدوغونو کندیلرینە بیلدیر. آللاە حائینلری سەومز.
- کافیرلیک أدنلر، قاچئپ قورتولابیلەجکلرینی سانماسئنلار! اۇنلار سیزی چارەسیز بئراقامازلار.
- اۇنلارا قارشئ گۆجۆنۆزۆن یتتیگی قادار قووت وە باغلانئپ بسلنن آتلار حاضئرلایئن. اۇنلار ایلە آللاهئن دۆشمانئنئ، کندی دۆشمانئنئزئ وە آیرئجا سیزین بیلمەییپ دە آللاهئن بیلدیگی اؤبۆر دۆشمانلارئ قۇرقوتورسونوز. آللاە یۇلوندا نە حارجارسانئز، سیزە تام اۇلاراق اؤدنیر، حاقسئزلئغا اوغراتئلمازسئنئز.
- أگر دۆشمانلار بارئش ایچین ساواشتان گری چکیلیرلرسە سن دە چکیل وە آللاها گۆونیپ دایان. هر شەیی دینلەین وە بیلن اۇدور.
- سانا اۇیون قورماق ایستەرلرسە، آللاە سانا یتر. سنی، کندی یاردئمئیلا وە مۆمینلرلە دستکلەین اۇدور.
- مۆمینلرین قالبلرینی بیربیرینە اۇ ائسئندئردئ. دۆنیا قادار مال حارجاسایدئن، قالبلرینی ائسئندئرامازدئن. آما اۇنلارئن آرالارئنئ آللاە قایناشتئردئ. دائیما اۆستۆن اۇلان وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان اۇدور.
- أی نبی! سانا دا، سانا اویان مۆمینلرە دە آللاە یتر.
- أی نبی! مۆمینلری ساواشا تشویق أت. سیزدن صابئرلئ (دوروشونو بۇزمایان) ییرمی کیشی اۇلورسا، ایکی یۆز کیشییی ینر؛ ایچینیزدن یۆز کیشی اۇلورسا اۇنلار دا کافیرلیک أدنلردن بین کیشییی ینر. چۆنکۆ اۇنلار (دیرنچ گؤسترمەنین اؤنمینی) قاورایامایان بیر تۇپلولوقتور.
- آللاە، سیزدە بیر ضایئفلئق اۇلدوغونو گؤردۆ وە شیمدی یۆکۆملۆلۆگۆنۆزۆ حافیفلتتی. آللاهئن ایذنییلە، سیزدن دیرنچلی یۆز کیشی اۇلورسا ایکی یۆز کیشییی ینر؛ سیزدن بین کیشی اۇلورسا اۇنلار دا ایکی بین کیشییی ینرلر. آللاە دیرنچ گؤسترنلرلە برابردیر.
- ساواش آلانئندا دۆشمانئ أتکیسیز حالە گتیرمەدیکچە هیچبیر نبینین أسیر آلمایا حاققئ یۇقتور. (أی مۆسلۆمانلار!) سیز، همن ألینیزە گچەجک شەیلر ایستییۇرسونوز. آللاە ایسە سۇنراسئنئ ایستییۇر. دائیما اۆستۆن اۇلان وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان آللاەتئر.
- آللاهئن داحا اؤنجە قایدا گچمیش بیر قارارئ اۇلماسایدئ، آلدئغئنئز شەیدن دۇلایئ سیزە کسینلیکلە بۆیۆک بیر عاذاب چارپاردئ.
- آرتئق غانیمت اۇلاراق آلدئقلارئنئزدان حلال وە تمیز اۇلانلارئ یەیین. آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن. شۆبهەسیز آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- أی نبی! ألینیزدەکی أسیرلرە دە کی: “آللاە قالبلرینیزدە بیر حایئر اۇلدوغونو گؤرۆرسە، سیزدن آلئناندان داحا اییسینی وریر وە سیزی باغئشلار. آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- سانا حائینلیک أتمک ایستەرلرسە (بیل کی)، بونلار داحا اؤنجە آللاها دا حائینلیک أتتیلر. بو یۆزدن آللاە اۇنلارا قارشئ سیزە فئرصات وردی. آللاە، دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- اینانئپ گۆونن، هیجرت أدن، آللاە یۇلوندا ماللارئیلا وە جانلارئیلا جیهاد أدنلر (أللریندن گلنی یاپانلار) ایلە اۇنلارئ بارئندئرئپ یاردئم أدنلردن هر بیری دیگرینین قۇرویوپ قۇللایئجئسئدئر. اینانئپ گۆوننلردن هیجرت أتمەینلرە گلینجە، گؤچ أدینجەیە قادار هیچبیرینیزین، هیچبیر قۇنودا اۇنلارئ قۇرویوپ قۇللاما گؤرەوینیز یۇقتور. آما سیزدن دینی قۇنولاردا یاردئم ایستەرلرسە، آرانئزدا آنلاشما بولونان بیر تۇپلولوغون عالەیهینە اۇلماماق قایدئیلا یاردئم أتمک اۆزرینیزە بۇرچتور. آللاە، یاپماقتا اۇلدوغونوز هر شەیی دائیما گؤرۆر.
- کافیرلیک أدنلردن هر بیری دە دیگرینین قۇرویوپ قۇللایئجئسئدئر. أگر بونو (بیرینیزی قۇرویوپ قۇللاما گؤرەوینی بو شکیلدە) یاپمازسانئز اۇرادا فیتنە /چاتئشما وە بۆیۆک بیر فساد اۇرتایا چئقار.
- اینانئپ گۆونن، هیجرت أدن وە آللاە یۇلوندا جیهاد أدنلر (أللریندن گلنی یاپانلار) ایلە بونلارئ بارئندئرئپ یاردئم أدنلر وار یا؛ ایشتە اۇنلار گرچک مۆمینلردیر. اۇنلار ایچین باغئشلانما وە دگرلی رئزئق واردئر.
- سۇنرادان اینانئپ گۆونن، گؤچ أدن وە سیزینلە برابر اۇلوپ جیهاد أدنلر (أللریندن گلنی یاپانلار)… ایشتە اۇنلار دا سیزدندیر. آما قان باغئ ایلە آقرابا اۇلانلار، اۇلمایانلارا گؤرە آللاهئن کیتابئندا اؤنجەلیکلیدیرلر. آللاە، هر شەیی بیلیر.


text:
8- حادیثلرین آیت سەویەسینە چئقارئلماسئ
نبیمیزین، آیتلری تبلیغ دئشئنداکی سؤز وە اویغولامالارئ، حاطالئ اۇلابیلەجگیندن نبییە ایطاعاتی أمرەدن بیر تک آیت یۇقتور.
آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿۱۲﴾ (سورة الممتحنة)
أی نبی! مۆمین قادئنلار سانا بیعات ایچین گلینجە، هیچبیر شەیی آللاها اۇرتاق قۇشمامالارئ، حئرسئزلئق یاپمامالارئ، زینا أتمەمەلری، چۇجوقلارئنئ اؤلدۆرمەمەلری، باشقاسئندان قازاندئقلارئ چۇجوغو یالان دۇلان ایلە قۇجالارئنا مال أتمەمەلری وە ماعروفتا سانا عیصیان أتمەمەلری شارطئ ایلە اۇنلارلا بیعات أت! اۇنلارا آللاەتان باغئشلانما دیلە. آللاە باغئشلار، ایکرامئ بۇلدور. (مومتاحینە سورەسی؛ 12)
“ماعروفا عیصیان أتمەمە” شارطئ، نبی صئفاتئیلا سؤیلەدیگی سؤزلرین دنتلنمەسی گرگینی گؤستریر. بدیر ساواشئندا أسیر آلئنماسئنا سس چئقارمایان صاحابەنین سوچلاندئغئنئ داحا اؤنجە گؤرمۆشتۆک.
نبیلرین، رسول اۇلاراق بیلدیردیکلری سؤزلرە آصلا ایعتیراض أدیلەمز.
آللاە تعالا شؤیلە بویورموشتور:
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا ﴿۳۶﴾ (سورة الأحزاب)
آللاە وە رسولۆ بیر ایشی کسینلشتیرینجە اینانمئش بیر أرکگین وە قادئنئن، کندی ایشلریندە سچمە حاققئ قالماز. کیم، آللاها وە رسولۆنە عیصیان أدرسە آچئق بیر شکیلدە ساپمئش اۇلور. (آحزاب سورەسی؛ 36)
بۆتۆن بونلار اۇرتادایکن، نبی وە رسول قاوراملارئنئ چارپئتاراق موحاممدین (ع)، نبی صئفاتئیلا سؤیلەدیگی سؤزلری وە یاپتئغئ اویغولامالارئ، رسول صئفاتئیلا تبلیغ أتتیگی آیتلر سەویەسینە چئقارمانئن عاففەدیلمز بیر طاوئر اۇلدوغو اۇرتادادئر.
بو قۇنونون اؤندری اۇلاراق بیلینن “ایمام شافیعینین“، رسولە ایطاعاتی أمرەدن آیتلری دلیل گؤسترەرک دۆشتۆگۆ بۆیۆک حاطا شؤیلە اؤزتلنەبیلیر:
“آللاهئن رسولۆنۆن سۆننتی؛ آللاهئن آدئنا، اۇنون، اؤزل وە گنل حۆکۆملردەکی مورادئنئ آچئقلار. آللاە، سۆننت ایلە حۆکمەتمەیی کیتابئ ایلە أش توتموش وە سۆننتی کیتابا باغلامئشتئر. قورئان سۆننتی، سۆننت دە قورئانئ نسحەدیپ یۆرۆرلۆکتن قالدئراماز. سۆننت آنجاق بیر باشقا سۆننتلە نسحەدیلەبیلیر. “سۆننت، قورئان ایلە نسحەدیلیر” دەنیرسە، رجم جزاسئنئن: “زینا أدن قادئنلا زینا أدن أرککتن هر بیرینە یۆز قامچئ وورون…” (نور سورەسی؛ 2) آیتییلە نسحەدیلمیش اۇلماسئ ایحتیمالئ اۇرتایا چئقار.” (موحاممد بین ایدریس أش-شافیعی)
بو سؤزلر، گرچگی یانسئتماماقتادئر. نبیمیزین: “آللاە آدئنا، اۇنون، اؤزل وە گنل حۆکۆملردەکی مورادئنئ آچئقلادئغئنئ” سؤیلەمک، اۇنو آللاە یرینە قۇیماقتئر.
چۆنکۆ آللاە، کیتابئ آچئقلاما قۇنوسوندا کیمسەیە یتکی ورمەمیشتیر.
ایلگیلی آیتلر شؤیلەدیر:
الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ﴿۱﴾ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ ﴿۲﴾ (سورة هود)
ألیف، لام، را. بو اؤیلە بیر کیتابتئر کی، آیتلری موحکم قئلئنمئش، سۇنرا حاکیم اۇلان وە هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلن آللاە طارافئندان آچئقلانمئشتئر. بؤیلە اۇلماسئ آللاەتان باشقاسئنا قول اۇلمامامئز ایچیندیر. بن اۇنون طارافئندان بیر اویارئجئ وە مۆژدەجیییم. (هود سورەسی؛ 2-1)
دەمک کی نبیمیز، قورئانئ آچئقلامامئش آما آیتلری تبلیغین یانئندا آللاهئن گؤستردیگی یؤنتملە حارەکت أدیپ آللاهئن یاپتئغئ آچئقلامالارا اولاشاراق اینسانلارئ اویارمئش وە مۆژدەلەمیشتیر.
عابدولعازیز بین عابدوللاە بین بازئن شو سؤزلری، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئنا سۆننت دەنەرک، قورئانئن اۆستۆنە ناسئل چئقارئلدئغئنئ گؤسترمکتەدیر…
أوزاعی شؤیلە سؤیلەمیشتیر:
“سۆننت، کیتاب اۆزریندەکی سۇن سؤزۆ سؤیلەر. ”
سۆننت، قورئانئن گنل بئراقتئغئ شەیی سئنئرلار یا دا اۇندا اۇلمایان حۆکۆملر قۇیار.
نیتەکیم آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾ (سورة النحل)
بو ذیکری سانا ایندیردیک کی، کندیلرینە ایندیریلنین نە اۇلدوغو اۇ اینسانلارا آچئقچا آنلاتاسئن؛ بلکی دۆشۆنۆرلر. (ناحل سورەسی؛ 43)
بیر دە آللاهئن ألچیسی (ع) شؤیلە دەمیشتیر:
“باقئن، بانا کیتاب وە اۇنونلا بیرلیکتە بیر بنزەری وریلدی.”
بەیهاقی، أمیر أش-شابینین باعضئ اینسانلارا شؤیلە دەدیگینی ناقلەتمیشتیر:
“سیز، أثرلری ترک أتتیگینیز زامان بیتتینیز.”
بەیهاقی، أثرلر سؤزۆ ایلە صاحیح حادیثلری قاصدەتمیشتیر.
بەیهاقی، أوزاعینین بیر آرقاداشئنا شؤیلە دەدیگینی دە ناقلەتمیشتیر:
رسولوللاەتان سانا بیر حادیث اولاشتئغئندا ساقئن اۇنا ترس بیر شەی سؤیلەمە. چۆنکۆ رسولوللاە اۇنو آللاەتان آلئپ تبلیغ أتمیشتیر.
دلیل گتیریلن آیتی، بیر اؤنجەکی آیت ایلە بیرلیکتە ألە آلئرساق قۇنو ایلە ایلگیسینین اۇلمادئغئ گؤرۆلەجکتیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾ بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة النحل)
سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز رسوللر، سادەجە واحیەتتیگیمیز أرککلردی. بیلمییۇرسانئز اۇ ذیکری بیلنلرە سۇرون. رسوللر موعجیزەلرلە وە کیتابلارلا گلمیشلردی. اۇ ذیکری سانا دا ایندیردیک کی، اۇ اینسانلارا، کندیلرینە ایندیریلنین نە اۇلدوغونو بەیان أدەسین؛ بلکی دۆشۆنۆرلر. (ناحل سورەسی؛ 44-43)
آیتتە ایلک اؤنجە گچن “ذیکیر”، تەورات وە اینجیل آنلامئندا، ایکینجی “ذیکیر” ایسە قورئان آنلامئندادئر. رسولوللاهئن سۇراجاغئ کیشیلرین کیملر اۇلدوغو شو آیتتە آچئقلانمئشتئر:
فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ﴿۹۴﴾ (سورة یونس)
سانا ایندیردیگیمیز شەیدن دۇلایئ شۆبهەن وارسا بو کیتابئ، سندن اؤنجە اۇقویانلارا سۇر. دۇغروسو راببیندن سانا عاینئ گرچک گلمیشتیر. ساقئن شۆبهەلننلردن اۇلما. (یونوس سورەسی؛ 94)
رسولوللاهئن گؤرەولریندن بیری، قورئان آیتلرینی أهلی کیتابا آنلاتئپ اۇنلارئن ألیندەکی کیتابئ تاصدیق أتتیگینی گؤسترمکتیر.
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ ﴿۱۵﴾ (سورة المائدة)
أی کیتاب أهلی، کیتابتان گیزلەدیگینیز بیرچۇق شەیی سیزە بەیان أدن، بیرچۇغونو دا عاففەدن ألچیمیز گلدی. سیزە آللاەتان بیر نور وە آچئق بیر کیتاب گلدی. (مائیدە سورەسی؛ 15)
بو آیتلر آچئقچا گؤسترییۇر کی، ناحل سورەسی؛ 44-نجۆ آیتتە گچن بەیان، کیتابئ تبلیغ گؤرەویندن باشقاسئ دگیلدیر. بو گؤرەوین، نبی اۇلمایان رسوللرە دە وریلدیگینی داحا اؤنجە گؤرمۆشتۆک. اۇرادا گؤردۆگۆمۆز آیتلرلە برابر شو آیت دە قورئانئ بەیان، یاعنی اۇندا اۇلان آیتلری اینسانلارا آنلاتئپ هرحانگی بیر شەیی گیزلەمەمە گؤرەوینین هر مۆسلۆمانا وریلدیگینی گؤستریر:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴿۱۸۷﴾ (سورة آل عمران)
آللاە، کندیلرینە کیتاب وریلنلردن کسین سؤز آلدئ: “اۇنو اینسانلارا کسینلیکلە بەیان أدەجکسینیز، آصلا گیزلەمەیەجکسینیز!” دەدی. آما اۇنلار کیتابئ آرقالارئنا آتتئلار وە قارشئلئغئندا گچیجی بیر بدل آلدئلار. آلدئقلارئ اۇ شەی نە کؤتۆدۆر. (آلی عیمران سورەسی؛ 187)
ناحل سورەسی؛ 44-نجۆ آیتتە نبیمیزی موحاطاب آلان “لِتُبَیِّنُ لِلنَّاسِ = اینسانلارا بەیان أدەسین دییە” ایفادەسی، بو آیتتە “لِتُبَیِّنَنَّەُ لِلنَّاسِ = اۇنو اینسانلارا کسینلیکلە بەیان أدەجکسین” شکلیندە بۆتۆن مۆمینلری موحاطاب آلمئشتئر. دەمک کی اۇ آیت، نبیمیزین قورئانئ آچئقلادئغئ ایددیعاسئنا دلیل اۇلاماز.
یوقارئداکی گؤرۆشۆ ساوونانلارئن ایکینجی دلیلی، آللاهئن ألچیسینین شو سؤزۆدۆر:
“باقئن، بانا کیتاب وە اۇنون بیر بنزەری وریلدی.”
نبیمیزە، کیتاب ایلە بیرلیکتە وریلن شەیین حیکمت اۇلدوغو، یوقارئدان بری آنلاتمایا چالئشتئغئمئز شەیدیر. بو حادیث، کیتاب وە حیکمت ایلە ایلگیلی آیتلرین تامامئنئن اؤزتیدیر.
بوگۆن بیرچۇق کیمسە، شو آیت قارشئسئندا شاشقئنا دؤنۆیۇر:
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا ﴿۱۱۰﴾ (سورة الکهف)
دە کی: “بن دە طئبقئ سیزین گیبی اینسانئم. بانا تانرئنئزئن تک بیر تانرئ اۇلدوغو واحیۇلونماقتادئر…” (کهف سورەسی؛ 110)
چۆنکۆ نبیمیز اینساناۆستۆ بیر وارلئق سانئلئیۇر.
حئریستیانلار عیسایئ (ع) تانرئ یاپتئلار. بو قۇنو داحا اؤنجە گچتی. مثەلا کاتۇلیکلرە گؤرە عیسا اۇلماسایدئ کائینات یاراتئلمازدئ. گؤکلردە وە یریۆزۆندە گؤرۆنن وە گؤرۆنمەین شەیلر، تاحتلار، أگەمنلیکلر، یؤنتیملر وە حۆکۆمرانلئقلار… هر شەی اۇنون آراجئلئغئیلا وە اۇنون ایچین یاراتئلمئشتئر.
بو یانلئش اینانچ مۆسلۆمانلارئن اینانجئنا دا قارئشمئشتئر. حالق طارافئندان قابول گؤرن بیر اویدورما حادیثتە آللاە تعالانئن نبیمیز ایچین شؤیلە دەدیگی ایددیعا أدیلیر: “سن اۇلماسایدئن کائیناتئ یاراتمازدئم. کیمی طاریقاتلارا گؤرە موحاممد (ع)، وار اۇلوشون باشلانغئجئدئر. آللاەتان باشقا هیچبیر شەی یۇقکن ایلک دفعا حاقیقاتی موحاممدیە وار اۇلموش، بۆتۆن یاراتئقلار اۇندان وە اۇنون ایچین یاراتئلمئشتئر. حاقیقاتی موحاممدیە نور اۇلماسئ باقئمئندان عالمی یاراتما ایلکەسی وە اۇنون آصلئدئر. بو نور اؤلۆمسۆز وە أبدی اۇلدوغوندان نبی ایچین “اؤلدۆ” دەنمز. آللاە، وار وەیا یۇق، أزلی وە حادیث (سۇنرادان اۇلما) دییە نیتەلنمەدیگی حالدە حاقیقاتی موحاممدیە وار وە أزلی نیتەلندیریلیر. حاقیقاتی موحاممدیە بۆتۆن پەیغامبرلرین وە ولیلرین لدۆننی وە باطئنی بیلگیلری آلدئقلارئ قایناقتئر. بو حاقیقات، حاقتان گلن فەیضین حالقا اولاشماسئندا آراجئ اۇلور.
کاتۇلیکلرە گؤرە “مسیح عیسا، گرچک آللاە وە گرچک اینساندئر. ایشتە بو نەدنلە اینسانلارلا آللاە آراسئندا تک آراجئدئر.
کیمی طاریقاتلارا گؤرە دە آللاە ایلە حاقیقاتی موحاممدیە عاینئ گرچگین اؤن وە آرقا یۆزلریدیر.
بو قۇنودا شؤیلە بیر شیعیر سؤیلەرلر:
آحاد آحمددیر، کیم میم أدر فارق،
بۆتۆن عالم اۇ میم ایچرە اۇلور غارق.
آحاد یاعنی آللاەتئر.
آحمد، موحاممدین (ع) قورئاندا دا گچن ایسیملریندندیر. “آحاد آحمددیر”، “آحاد آللاەتئر” سؤزۆنۆن طابیعی سۇنوجو، “آللاە آحمددیر یاعنی موحاممددیر” اۇلور. بو شیعیرە گؤرە، آحاد (أحد) ایلە آحمد (أحمد) آراسئندا فارقلئ اۇلاراق بیر میم حارفی واردئر. بو فارق یازئلئشتادئر وە آحمدین لهینەدیر. چۆنکۆ اۇنلارا گؤرە اۇ میمین ایچیندەدیر!.. بو اینانجئن ایسلام ایلە ایلگیسینین اۇلمادئغتئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورویۇر:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ … ﴿۱۴۴﴾ (سورة آل عمران)
موحاممد سادەجە ألچیدیر. اۇندان اؤنجە دە ألچیلر گلدی، گچتی… (آلی عیمران سورەسی؛ 144)
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ وَوَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ ﴿۶﴾ (سورة فصلت)
دە کی: “بن دە سیزین گیبی بشریم. بانا بیلدیریلن سادەجە شو: ایلاهئنئز تک ایلاەتئر؛ دۇغرودان اۇنا یؤنلین وە گۆناەلارئنئزئ باغئشلانماسئنئ ایستەیین. مۆشریکلرین چکەجگی وار.” (فوصصیلت سورەسی؛ 6)
قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا ﴿۲۱﴾ قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا ﴿۲۲﴾ إِلَّا بَلَاغًا مِنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ﴿۲۳﴾ (سورة الجن)
دە کی: “سیزە نە ضارار ورمەیە گۆجۆم یتر، نە دە سیزی اۇلغونلاشتئرمایا.”
دە کی: “بنی آللاهئن عاذابئندان هیچ کیمسە قورتاراماز. بن اۇندان باشقا بیر سئغئناق دا بولامام.
بنیمکیسی یالنئز آللاەتان اۇلانئ، اۇنون گؤندردیکلرینی تبلیغدیر، اۇ قادار.” (جین سورەسی؛ 23-21)
ج- ایندیریلن دینین یرینە اویدورولان دین
أمویلرلە باشلایئپ عابباسیلرلە کمیکلشن یاپئدا حیکمتە، آللاهئن دگیشمز قانونو آنلامئنا گلن سۆننت دەنمیش؛ سۆننتە، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئ آنلامئ یۆکلنمیش؛ نبی ایلە رسول دە عاینئ سایئلدئغئ ایچین رسولە ایطاعاتی أمرەدن آیتلرە دایانئلاراق شؤیلە بیر سۇنوجا وارئلمئشتئر:
“آللاهئن رسولۆنۆن سۆننتی؛ آللاهئن آدئنا، اۇنون، اؤزل وە گنل حۆکۆملردەکی مورادئنئ آچئقلار. آللاە، سۆننت ایلە حۆکمەتمەیی کیتابئ ایلە أش توتموش وە سۆننتی کیتابا باغلامئشتئر.” (شافیعی)
سۆننت، آللاهئن مورادئنئ یاعنی ماقصادئنئ آچئقلئیۇرسا قورئاندان اؤنملی اۇلاجاغئ ایچین بو ایددیعا، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئن، قورئاندان چئقاردئغئ حیکمتلر اۇلدوغونو اونوتتورموشتور. اوندان اۆرتیلن هیچبیر شەی اون اۇلمادئغئ گیبی قورئاندان اۆرتیلن حۆکۆملر دە قورئان دگیلدیر. پاستانئن اوندان یاپئلدئغئنئ بیلمەینلرین پاستا ایلە اون آراسئندا چلیشکی گؤرمەسی گیبی حیکمتین نە اۇلدوغونو بیلمەینلر دە سۆننت ایلە قورئان آراسئندا چلیشکی گؤرمەیە باشلامئش، ایکیسیندن بیرینی فدا أتمە یاعنی نسحەتتیرمە قۇنوسو تارتئشئلمئشتئر.
ایمام شافیعی بو قۇنودا اؤزتلە شؤیلە سؤیلەمیشتیر:
“قورئان سۆننتی، سۆننت دە قورئانئ نسحەدیپ یۆرۆرلۆکتن قالدئراماز. سۆننت آنجاق بیر باشقا سۆننتلە نسحەدیلەبیلیر. سۆننت، قورئان ایلە نسحەدیلیر، دەنیرسە رجیم جزاسئنئن: “زینا أدن قادئنلا زینا أدن أرککتن هر بیرینە یۆز قامچئ وورون…” (نور سورەسی؛ 2) آیتییلە نسحەدیلمیش اۇلماسئ ایحتیمالی چئقار. (شافیعی)