text:
Feb 10, 2020
مرکز یئر اوزونده آللاهین نماینده سی دیر!...
س. سئیداوالی
اؤنجه سیزه (اهل بخیه دئمیش) بو یازینین ترجمه سینین "شان نزولی" نی بیان ائدیم.
اورومیه گؤلو سون نفس لرینی چکیب، جان وئرمکده اولاندا، آذربایجانلیلارین اعتراضلاریندان قورخویا دوشن حسن روحانی، "معاون رئیس جمهور در محیط زیست" معصومه ابتکار خانیما امر وئردی کی بو گؤلو بیر ته هه ر اؤلمکده ن نجات وئرسین.
ابتکار خانیم دا بیرینجی ایش اولاراق بیر هلی کوپتر ده اوتوروب و یوخاریدان گؤلون ائنینه- بویونا باخیب و ایشه باشلادی.
او گونلرده دوشوندوم کی، عجبا بو تهرانلی خانیم حیاتی بویو هئچ بیر دفعه آذربایجانا سفر ائتمیش و جغرافی نقشه سینده اورومو گؤلونون لیمان (بندر) لاریندان بیری اولان مثلا "قبادلی" نی تاپا بیلر؟...
بیر وزیر کی آذربایجانلیلارین دیلینی بیلمیر، اورالاردا یاشاماییب و چوخ احتمال کی حیاتیندا اورمو گؤلونو بیرینجی دفعه گؤرور، بو بؤیوکلوکده تاپیشیریغی نئجه یئرینه یئتیره بیلر؟...
بئله بیر نهنگ ایشی حیاتا کئچیرمک، بیر وزیرده ن مکتوب یازماق و بخشنامه لر- امریه لر گؤنده رمکده ن، باشقا قابلیت لرده طلب ائدیر.
ائله او گونلرده توخولسکی نین آلمان دیلینده اثرلرینین مجموعه سینی چوخ اوجوز قیمته آلمیشدیم و اون ایکی جلد ده ن عبارت اولان مجموعه نی واراقلایا- واراقلایا، بو یازی گؤزومه ساتاشدی.
یازینی اوخویارکن، ایسته ر- ایسته مز گؤزومون قاباغیندا، تهران - تبریز شهرلری نینمناسبت لری و تهران- آذربایجان آراسیندا تاریخی چاخناشمالار جانلادی.
یازی 20- جی عصرین اوللرینده آلمان اؤلکه سینده حاکیم اولان شرطلری لاغا قویماق اوچون یازیلسادا، قابلیت سیز، بوروکراتیک، اؤلکه نین گله جگی اوچون هئچ بیر ویزییونا مالیک اولمایان میلیتاریست، ییرتیجی، فاسد و هر بیر یئنی فیکری و عملی کؤکونده قوروتماغا چالیشان ایراندا حاکیم اولان دینچی و مرکزچی بیر رژیمین باسقی سی آلتیندا یاشاماغا مجبور اولان جنوبی آذربایجانلیلاری، هم گولدوروب و همده آغلادا بیلر.
یازینین باشلیغینی متن ده ن آلمیشام. یوخسا اونون باشلیغی آلمانجا متن ده (Die Zentrale ) دیر.
2012- جی ایلده فئدرال آلماندا یازیچی نین ساتیریک یازیلارینی احتوا ائده ن کتابی بیر دفعه ده نشر اولونموشدور.
س. سئیداوالی
آلمانلی آنتی فاشیست یازیچی و ژورنالیست کورت توخولسکی
آلمان اؤلکه سینین معاصیر تاریخینده میلادی 1918 ده ن 1933- جی ایله کیمی دوام ائده ن سیاسی دؤنه م، وایمار (Weimar) جمهوریتی آدلانیر. بو دؤرده بیرینجی دفعه اولاراق اؤلکه ده پالامنته دایانان بیر دموکراتیک سیستم یارانمیشدیر. نوامبر انقلابی آدلانان خالق آیاقلانماسیندان سونرا، وایمار شهرینده چاغریلان بؤیوک بير توپلانتی دان سونرا کی گلیشمه لرده، اساس قانون یازیلیب و اؤلکه، فئدرال جمهوریسی آدلاندیریلمیشدیر. آدولف هیتلرین 1933- جی ایلده اقتدارا گلمه سی ایله بو جمهوریت سونا چاتمیشدیر.
وایمار (Weimar) جمهوریت ینده سیویل
جسارته مالیک اولان دموکرات انسانلارین سایی بیر او قدر ده چوخ دئییل ایدی. آلمان اؤلکه سینده جمهوریت اوچون ساواشان ضیالیلاردان بیری کورت توخولسکی (Kurt Tucholski) اولموشدور. او آلماندا یاشادیغی ایللرده، یورولمادان میلیتاریزمی و دادگستری نین ناسیونال سوسیالیزم ایله گیزلی باغلانتی لارینی و بئله لیکه فاشیزمه زمین حاضیرلاماغی افشا ائده ن ایره لیجی انسانلاریندان بیری اولموشدور.
کورت توخولسکی میلادی 1890- جی ایلده برلین شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. شاعیر، یازیچی، ژورنالیست و ادبیات تنقیدچی سی توخولسکی، وایمار جمهوریتی نین باشاریلی ضیالیلرینده ن بیری ساییلیردی. 1924- جی ایلده ن پاریسده و 1929- جی ایلده ن سونرا سوئدده یاشایان توخولسکی، 1935- جی ایلده بو اؤلکه ده دونیایا گؤز یومموشدور.
مرکز یئر اوزونده آللاهین نماینده سی دیر!...
مرکز هر شئی ئی داها یاخشی بیلیر. هر شئی اونون کنترولو آلتیندادیر. بونا اینانماق کی هر شئی اونون کنترولو آلتیندادیر، ائله اودا مرکزه عاید دیر. بیرده کی مرکزین هر شئی ده ن بیر سیاهه سی واردیر. مرکز ده اوتوران آداملار یورولمادان بیر- بیری ایله دیدیشه- دیدیشه چالیشسالاردا، سنین کوره یینه ال چالیب دئییللر: " دوستوم! سیزلر او آشاغیدا بیزیم نه ائتدیییمیزی بیله مه سینیز. بیز مرکز ده اوتورانلار ..."
مرکزین فیکری- ذکری و نگرانچیلیغی مرکز کیمی قالماق دیر. وای او گونه و آللاه او آشاغیداکی اورگانین دادینا چاتسین کی، ئؤزباشینا بیر ایش گؤرمه گه تشبث ائله سین. هر نه ایش اولورسا، اولسون. عاغیلا باتان و یا یانلیش بیر ایش. لازیم اولان و یا گره ک سیز بیر ایش. یانان اودو سؤندورمک اوچون اولسادا بئله، هر شئی ده ن اؤنجه گره ک مرکزده ن سوروشماق و مرکزین نظرینی بیلمک. یوخسا مرکز کیمه لازیم دیر؟ بونو بیلمه لییک کی او اؤزلویونده مرکز اولماق اوچون، مرکزی یاراتمیشدیر! بونو هر زامان قولاقلارینیزا سیرقا ائدین! توتالیم کی او کنارداکیلار، اؤزلری ایشلری بیر ته هه ر اؤز یولونا قویماغی دا باشارمالیدیلار.
مرکزده یالنیز عاغیللی آداملار توپلانماییبلار. خیر، اونلار همده زرنگ آداملاردیلار. بیر کیچیک ایشی گؤرمگی باشاران بیریسی، عاغیللی اولسادا، اونا زرنگ دئمک اولماز. زرنگ او دور کی او ایشی گؤرمک یئرینه یئنی بیر «رفورم» اورتایا آتسین. بودا او دئمک دیر کی، یئنی بیر اداره یارانمالیدیر. البته بو اداره ده، مرکزه تابع اولمالی و مرکزین بیر حیصه سی اولمالیدیر. ... بئله لیک له بیر نفر اودون یارار و اوتوز اوچ نفرده اونون ایشینه نظارت ائده ر: مرکز ایسه ائله بو اوتوز اوچ نفرده ن عبارت دیر. مرکز آدلانان تشکیلاتین اساس ایشی، مرکزه تابع اولانلارین گوجینی، انرژی سینی و عمل قابلیت ینی کؤکونده ن قوروتماق دیر. مرکزه تابع اولانلار، مرکزین وئرمه دییی گؤستریشلری ده بئله یئرینه یئتیرمه لیدیلر. توتالیم کی بو ائله ده یاخشی گؤرونمور. آمما پاپ سهو ائتسه ده، مرکز سهو ائله مز.
آشاغیدا ایشله یه ن آدام اوچون بو هئچ ده راحات دئییل. او ایشی گؤره- گؤره آغزیندان چیخان پیس سؤووشلری مرکزده اوتورانلارا وئره ر؛ مرکزده ن گؤنده ریلن گؤستریشلری ییرتیب، پارچا- پارچا ائده ر؛ سونرا اونلار ایله گؤزلرینی سیله ر. بو ایشی گؤره ر- گؤرمز مرکزده اوتوران بؤیوک اویونبازین قیزی ایله ائولنیب و بئله لیک له اؤنجه آدینی مرکزده کی سیاهه یه کئچیرده ر- آخی او سیاهه یه هر آدامین آدی کئچه بیلمز- و سونرا مرکزه یئرلشه ر. مرکزه یئرلشن کیمی اؤنجه اؤسکوروب بوغازینی آچار، کراواتینی دوزلدیب و جیلیققاسی نین دوگمه لرینی باغلادیقدان سونرا، حکومت ایشلرینه باشلار: آللاهین یئر اوزونده نماینده سی اولان مرکزین آدامی کیمی، آشاغیدا ایشله ین لره یوخاریدان باخیب، مرکزده ایشله ین امکداشلاری ایله دیدیشه- دیدیشه، تورآتان کیمی باشقالاری نین الی ایله توخونموش تورون ایچینده اوتوروب، فایدالی ایشلرین قارشی سینی آلماق اوچون عاغیل سیزلیقلارا میدان وئره ر و البته کی او هر شئی ئی داها یاخشی بیلر.
(بو آنالیز البته اوشاق باغچالاری، خارجی ایشلر وزارتخاناسی، روزنامه لر، خسته خانالار، مئشه چی لیک و بانک لار اوچون کئچه ر لی دیر. بیرده کی بیر آز گولمک اوچون اونا بیر آز قول- قاناد وئریلمیشدیر. بو آنالیز هر کیمسه اوچون کئچه رلی اولسادا، سنین چالیشدیغین موسسه اوچون البته کی کئچه رلی اولا بیلمز).


c: text/html

text:
ایز هر زامان ایمگهسینی یارادان بیر وارلیقدیر. ها دوشونجه ده قالا، ها دوشونجهدن یولا چیخا، ها دوشونجهدن آتیلیب یئریمهیه باشلایا، ها یئریمکدن سونرا بیر دورومون، نسنهنین، آلتیندا قالا. سونوجو گؤزه آلان بیر دوشونجه، باشلانقیجدا دور- آخساسا بئله، یولا دوشموش بیر وارلیق ساییلیر منده.
ایمگه، سادهجه ایمگه دئییل. بیر دوشونجهنین نئچه دؤنه آجی چکدییی آنلاردان سادهجه بیریدیر. دوشونجهدن دوغان بو تابلو، تابو دان تابوتلارا قدر دییشمه گونلوغوندن، گئچمیشه بورونوب، گلهجکلرده پارچالانا بیلر. پارچالانماق دا هدف تیکه پارچا اولماق دئییل. تیکهلرین هر هانسی بیرینده یئنیدن سانجییا بورونموش بیر دوشونجهنین عاجیزلییه مئیدان اوخویان بیر وارلیقدیر.
مئیدان دئدیییمده، هئیکللشمیش بیر تاریخدن توتون تا دووارلاریندا سلوقان لاختالانمیش چاغین ایزلریندن ایمگهلره بویلو اولان بیر دوشونجهدن سؤز آچیرام.
بیر شئیلر تیکه پارچالاناجاق.
بیرده ایمگه وار بو جوملهنی سئویرم
سئودیییم بیر جوملهنین،کاراکتئرین، دورومون، دوشونجهنین قاباغینا نوقطه قویمارام
دوشونجه سایقینین سارسیلماز قورالیدیر.
شئعیر شئیطنتدیر. آنی بیر جننت. آنی بیر لذت ده باشلانیب سونسوز بیر داددا گولومسهمکدیر دئمک ایستردیم، آما نه یازیق کی منیم تعریف ائلهمکدن آجیغیم گلیر. تعریف اولان بیر تمل سورونلار یاشایا بیلر.
من ایستهدیییم زامان هر بیر قالیبه حؤکم وئره بیلهرم . چونکو قالیب مندن باشلاییر. مندن باشلایان بیرینه بویون ایمک آوانقاردا قارد توتماقدیر. آوانقاردلارا قارد توتماق قالیبلرین ایشیدیر. من دوشونجهیهم. اولدوغوم بیر شئیی تعریف ائلهمک منلیکدیر. آچیقلاماق ایسه آیدینلیقدیر. من هر ندن، هر کیمدن اؤنجه یازدیقلاریمین لذتینی اؤزوم دادمالییام. شعیریمین دادی داماغیمدا قالمالی. من موخاطب اوچون لذتیمین قاباغینا سینیر چکه بیلمهرم. موخاطب داد آلسا نه موتلو اونا. آلماسادا بونون سوروملوسو من دئییلم. من اؤز لذتیمین سوروملوسویام. اگر یازدیقلاریم منی سرخوش ائلهییرسه زامان ایچینده موخاطب ده لذت آلابیلر. آلماسادا،نه موتلو موخاطبه. دورومدا مندن کئچیر، آخیمدا. من اؤزومده اولان بیر آنی تعریف ائلهمکله اؤزومو آلداتا بیلمهرم. من مجهول بیر زامان اوچون یاشامایی سئومیرم. مجهول بیر زامانا اؤزونو ساخلایان اینسان تکرارلاردا قالمایا محکومدور.
اصلینده ایمگه دوشونجهنین دورولماسی اوچون،ایلغیملار ایله آنلاشا بیلر. بیر دوشونجهنین نئچه یؤنلو ایمگهسل بیر وارلیق اولدوغونو گؤرمک ده اولار، حیس ائتمک ده. دوشونجه حاکیم یئرینه مغلوب اولانین ذهنینده داها چوخ آجی ایمگهلرله اؤزونو قاندیرا بیلر. بیز بیر دوشونجهنین پیس یادا یاخشی اولماغینا باخمایاراق، او دوشونجهنین دوروموندان کئچن ایمگهلرله باخیشیمیزا یؤن وئره بیلمه آوانتاژینا مالیک بیر دوروم ساییلا بیلهریک. دوروم دئدیییمده هر هانسی بیر آن اولا بیلر. ایمگهلر بیزلره یئنی کیملیکلر قازاندیرا بیلن بیر وارلیق ساییلاراق دوشونجهدن دوشوب بیزلری یئنی بیر آلان ایله تانیش ائدندن سونرا – آنلاشیلان یادا آنلاشیلمایان – بیر سارسینتی ایله دور آخسادا بیلر. بو دور آخساما اوستوموزده اولان باخیشلارین بیزلردن اومودونو کسمه ایمگهسینی ده جانلاندیرا بیلر، اومودونو کسمه ایمگهسینی ده. هر حالدا بیز دوشونجه اولدوغوموز اوچون و یئنی ایمگهلری مغلوب بیر توپلوما حاکیم ائتدیییمیز اوچون آجی بیر تاخما آدایله اوز به اوز گلدیییمیزی دوشونهرک بو ایلغیملاری آچیب آشماق فیکریندن دالی چکیلسک بئله آجی بیر ایمگه دوشونولهجک بیزلری.
ایمگهده تمل بیر تابو اولمادیغی اوچون من ایمگهلرین وار اولوشونداکی آنلاری لذت آلماق اوچون باشقا بیر دوشونورون دوشونجهسینه احتییاجیم یوخدور.
سیلگیلرین سیله بیلمه یئتهنهیینی دوشونجهنین ذهنیندهکی ایمگهلردن آلسانیز اگر، سیلگی سادهجه سیلگی کیملییینی داشیماق ایله ، داشینیب گئتمک زوروندا قالاجاق.
باشلاماق باش آلیب گئتمک دئییل. گئتمهیین باشینا باشقا بیر سورون یوکلمکدیر.
بیز سیندیرماق فعلینه باغلی بیر آخیم آخیتمالیییق. دوشونجهنین ایمگهسینده هانسی جانلانیرسا جانلانسین
دوشونجهدن دوغوب حیاتا یئریکلهین ایمگهلره بیرده تئکنیک ایچیرتسک بام باشقا بیر لذت دولار روحوموزا. تئکنیک دوشونجهنین اوست یاپیسیندا دایانیب آلت یاپیسینی گؤزلهییب درین یاپیسیندا ایمگهنی قوجاقلاییب آیری بیر حیات ایله قارشیلاشدیرار بیزلری. آیری بیر حیاتا گؤز آچان اوخوجو، قیرخینی یئنی آشمیش بیر اوشاق کیمی اؤنجه باخیشلاری ایله ایمگهلره شاشقینلیق باغیشلایار؛ سونرا ایمگهنی دادماق ااوچون ایستر ایستهمز اونو آغزیندا دادماق ایستهیهجک. بو صافلیق من یازارا بوتون لذتینی دادمیش بیر حیاتین قایتارماسینی یئنی گؤستهرهجک. تئکنیک ایمگهنین فیطرتینده اولدوغو اوچون سادهجه منی گؤزلهدییینی اعتیراف ائدهجکجهسینه آلچاق گؤیول بیر وارلیقدیر. تئکنیک دئدیییمیزده دوشونجه تاریخینه یئنیدن بیر باخیش آتمامیز گرکیر. دوشونجه تاریخی دئدیییمده ماغارالاردا یاشایان ایلک اینسانین ایمگهسینی ذهنیمیزین قویوسوندان چیخاریب گون قاماشدیران گؤزلرینده جانلاندیرمایا گلن دوشونجهنی یئنیدن دوشونمهمیز گرکیر. ایلک اینسان دوشونجهدن عیبارتدیر .ناقص اولسا بئله و قورخو بورادان باشلایار.
دوشوندویوم ایمگهلره تئکنیک باغیشلاماق منیم ایشیمدیر
آلت دان آلماق آلمانین وار اولوشونا شوبهه آرتیریر.
تئکنیک اینسانین دوشونجهسینده ایمگهلهنن هر بیر نسنهیه، دوروما، آخیما، یئنیدن اولما یئتهنهیینی باغیشلایار
ایلک اینسان
ماغارا
دوشونجه
قورخو
ایمگه
یولا دوشمک
یورولماق
دور- آخساماق
اورهتمک
ایلک اینسان آرابالارلا یول گئدیردی ایندی ایسه
تئکنیک دئدیییمده،دوشونجه ایمگهنین یؤنلرینی دییشدیردیکدن سونرا بیر دوروم دا قالماماسیدیر. دوروم دویغوسوز قالدیغیندا گئت گئده هئچ بیر شی ایفاده ائتمهیهجک و بو ایفاده هر کسین ذهنینده دورقونلوغا ندن اولاجاقجاسینا تکرار اولموش بیر دوروم ساییلاجاق. اؤرنک اوچون: “سنی سئویرم”
بو دورقونلوقدا قالمیش بیر دورومدو سادهجه. تکرارلانمیش اولدوغو اوچون ده، هئچ بیر شی ایفاده ائتمیر منه آرتیق. بیزلری بو دورقونلوق دوروموندان سادهجه دوشونجهنین ایمگهلره یئنی یؤن باغیشلاییب،تئکنیک ده قابیق دییشمهسی قورتارا بیلر. قورتارا بیلر دئییرم چونکو مطلق بیر دوروم اولمامالی .اولدو ایسه دورقونلوق دوروموندا تکرارلاناجاییق.
باشقا بیر اؤرنک داها:
Seviyorum seni
ekmeği tuza banıp yer gibi
ناظیم حیکمتین شعیرینده کی بو دیزه، دوشونجهنی دورقونلوغدان اویادیب، یئنی بیر ایمگهنی قوجاقلایاراق، دورومو آخارلیغا یؤنلندیریر.
– دوروم شئعیرده دورقونلوق یاشاییرسا سوروملوسو منم.
دوروما آخارلیق باغیشلاماق دوشونجهنین دونوق ایمگهلرله یئنیدن ایلگیلنمهسی ایله آیدینلاشار.
منه دوشونجهنین ایمگهلره باغیشلادیغی تئکنیک دن سونرا، قارالاماق دوشر.
قارالاماق،چاغین ناخوشلوقلارینین قاباغیندا آشیلاناجاق آخار دوروملاردان ساییلا بیلر
من “بیر” چوخونلوغام
قارالاماق دئدیییمده، هر ندن اؤنجه بوتون چاغلارین قالیجی اولان آدلارینا بیر باخیش آتدیم. هر کیمی ایستهییرسهنیزسه دوشونون. دوشونجهسینی قورخوسوزجاسینا آختاریب ایمگهلردن گئچیرمک اوچون تئکنیک ده قالماییب دا قارالاماغا یول آچیب و ایزلرینی حیاتین یؤن وئرمکده اولدوغو بیزلرین باخیشلاریندا سوردورمکدهدیرلر. قارالاماق بیر دوشونورون ایستر ایستهمز دوشونجهسینین درین یاپیسیندا وار
زاهیدین بیر بارماغین کسسن دؤنر حق دن کئچر
گؤر بو مسکین عاشیقی سراپا سویورلار آغلاماز
بورادا اولان دوشونجه ایمگه ایله تئکنیکین بیر آرایا گلمهسی اوچون قارالاماغین نه قدر درین بیر ایز قویماسینی بوتون آجیلارا باخمایاراق گؤرمک اولار.
زاهید اوصاف جهننم قیلیر ای اهل ورع
وار اونون مجلیسینه گؤر کی جهننم نه ایمیش
یا بو بیتده کی قارالاماق تکجه شاعیرین یوخ، بوتون چاغلارین آوانقارد دوشونجهسینی حئیرتده ساخلامیش بؤیوک بیر ایزدیر.
قارالاماق دئدیییمده، سادهجه بیر ایمگه دوشونولسون دییه یانلیشدیر.
دوشونجهنین ایمگهیه یئنی بیر روح باغیشلادیغینی، تئکنیکلرده دوشونولموش قارالاماق، جانلی ساخلایا بیلر.
ایندی ایسه،”قارالاما” مانیفئستینی بو بندلرله ادبیاتیمیزین دورقون تینینه سونولور.
“قارالاما”
-یئنی بیر آلان دیر.آلانی وارسا گلسین
-اسکیسی یانیق لارا ایندیدن گلهجهیی سونور
-یئرلری بللی اولمایان اینسانلارا بیر دعوتدیر
-هر ندن اؤنجه لذتی اؤزونه سونور
-قورخونون تملینی سارسیتماق اوچون یارانان بیر شئیطنتدیر
-آیدین لارین -وار ایسه-بیلینج آلتیندا یاشایان وارلیغینا بیر ساواشدیر
-سونوجو گؤزه آلمیر.سونوج دور.دور آخساسا بئله
-عیبه جر بیر یاراتیقدیر
-مجهول بیر زامان اوچون یاشاماغی سئومیر
-سیندیرماق فعلینه باغلی بیر آخیمدیر
-یئنی بیر باشلانیشدیر
باشلاماق باش آلیب گئتمک دئییل.گئتمهیین باشینا باشقا بیر سورون یوکلهمکدیر.
امین حاجیلو
پینار شاکر
وهاب حاجی زاده
آتیلا سرخوش

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
چوواش تورکجهسی
چوواش تورکجهسی یا چوواشچا (چوواشچا: ЧӑBaшлa / چاواشلا؛ ЧăBaш чĕлxи/ چاواش چلخی)، روسیا فدراسیونو’نون اورتا کئسیمینده، اورال داغلاری’نین باتیسیندا دانیشیلان چاغداش دؤنم تورک یازی دیللریندن بیریدیر. تورک دیللرینین اوگور-بولگار گروبو اؤبگیندن وارلیغینی قوروموش تک دیلیدیر. چوواشچا، چوواشلارین آنادیلی و چوواشیستان’ین رسمی دیلیدیر. یاخلاشیق ایکی میلیون کیشی طرفیندن دانیشیلیر. 2002 وئریلرینه گؤره چوواشیستان’دا بو دیلی دانیشان نوفوسون 92% ائتنیک اولاراق چوواش، ۸%’ی ایسه باشقا ائتنیک کؤکنلیدیر.
چوواشچا، مدرسهلرده ائییتیم دیلی اولماسینا و مئدیادا قوللانیلماسینا قارشین، روسجانین یایقین ایشلهنیلمهسینه گؤره تهلوکه آلتیندا اولان بیر دیلدیر.
وولگا دیرسگیندهکی قازان'دا، ایلریده -تاتارلار و باشقیرلار آراسیندا داغیلمیش اولاراق- وولگا و اورال آراسینداکی بؤلگهده، نیسبتن آز اولان ساییلارینا راغمن (1959 ساییمینا گؤره 1.470.000) دیل بیلیم و اتنولوژی آچیسیندان ان ایلگی چکیجی و ان اؤنملی تورک خالقلاریندان بیری اولان چوواشلار (چاواش) یاشار. هم فرقلی اتنیک خوصوصیتلری هم ده آغیز خوصوصیتلرینه گؤره چوواشلار ایکی آنا قوروپا آیریلیرلار: قوزمودم'ژانسک، چبوقساری، ژادرین و قورمیش قصبهلرینده یوخاری چوواشلار (ویریال < *وز ائل " یوخاری مملکت، یوخاری خالق " ) و آشاغی چوواشلار (اناتری < *ئنت ôئگی ؟ 'اشاغیدا [وولگا و دوامیندا] اولانلار')، آیریجا، اؤزللیکله وولگا قیییسی داغلاری بویونجا جیویل'سک'دن، تِتیوشی اۆزریندن اولیانوفسک (اسکی سیمبیرسک، ستپ چوواشلارینین مرکزی) بؤلگهسینه قدر اولان یئردهکی ستپ چوواشلاری اؤنمل قایدهدیلمهلیدیر.
قایناق[دَییشدیر]
- تورکیه تورکجهسی ویکی پدیاسی.
- ↑ Chuvash at Ethnologue - 18th ed., 2015
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Chuvash". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.


text:
ایلیاد
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
ایلیاد(یونان دیلی:Ἰλιάς).اسکی یونان ادبیاتیندا هومر یارادان بیر شعر و دستاندیر.بو کیتاب و اودیسه کیتابی هومرین ایکی یازیسیدیر.تروی ساواشین یازیب و بو دستاندا پاریس تروی شاهی نین اوغلو یونان شاهی نین گوزل آروادین اوغورلادی.شاهین آروادی هلن, پاریس ایله قاچیر و ایکی اؤلکه آراسیندا ساواش دوشور.
تروآ شهرینده پریام ایلیون شاهی حاکیمدیر و اونون اوغلو پاریس یونان شاهی منلاسین آروادی هلن ایله قاچیر و تروآ شهرینه گلیر.منلاس یونان اوردوسو ایله تروآ شهرین حصره سالیر و بو اوردو باشچیسی آقامنون و بهادورلاری آشیل، اولیس، پاتروکل، آیاس(آژاکس) تورآ شهرین اون ایل حصره سالیبلار و هکتور تروآ شاهینین اوغلو شهری ساخلاییر.


text:
ترانزیستور
ترانزیستور، الکترونیکده یاریایلتکنلردن دۆزلن ان اهمیتلی اِلِمانلارداندیر. بو المان آمپلیفایرلر و الکترونیک سوییچلری دۆزلتمکده ایشلهنیر. بیر ترانزیستورون ان آز اۆچ باغلانتیسی (یا پین) واردیر، باغلانتیلارین ایکیسینه اۇیقولانان ولتاژ یا جریان، باشقا ایکی باغلانتیلارین آراسیندان گئچن جریانی دییشتیریر(کوْنترول ائدیر). ۱۹۴۷-جی ایلده اۆچ آمریکالی فیزیک بیلگینلری: جان باردن، والتر براتین و ویلیام شاکلی یارادان ترانزیستور آدلی الکترونیک المانی، مدرن الکترونیکین اساسی اولدو.
BJT (ایکی قوطبلو) ترانزیستورلار[دَییشدیر]
BJT ترانزیستور ایکی یاریایلتکن n-مادهسی و p-مادهسینین قوْوۇشماسیندان تشکیل تاپیلیر. BJT یا Bipolar Junction Jransistor ایکی قوْطبلو ترانزیستور آمپلیفایرلرده، سوییچلرده و اوْسیلاتورلاردا قوللانیلیر . BJT الکتریک ایلتمکده الکترونلاری و دلیکلرین ایکیسین بیرلیکده قوللاندیغی اۆچون «ایکی قوْطبلو» آدلانیر. ان آز اۆچ باغلانتیسی (بیس، امیتر و کولکتور) اولان بو ترانزیستولار، بیس باغلانتیسینا اویقولانان آخؽملا (آز شیدتلی) امیتر و کلکتور آراسینداکی آخؽمی (چوخ شیدتلی) دییشدیریر.
BJT لر قوطبیتلرینه گؤره ایکی نوعا بؤلونورلر:NPN و PNP
NPN: بو چئشیتده ایکی N-ماده آرالاریندا اینجه بیر P-نوعلو لایه اولاراق قووشورلار.
PNP: بو چئشیتده ایکی P-ماده آرالاریندا اینجه بیر N-نوعلو لایه اولاراق قووشورلار.
FET ترانزیستورلار[دَییشدیر]
FET ترانزیستورلاردا ایکی باغلانتیدا الکتریک آلانی ایشلدیب باشقا ایکی باغلانتیداکی جریانی دییشدیریر. باشقا شکیلده تعریف ائدرسک، ولتاژ ایشلدیب جریانی دییشدیریر.FET ترانزیستورلاردا ان آز اۆچ باغلانتی (ترانزیستور تک اولان شکیلده : پین) وار آدلاری سورس (قایناق:Source)، درین(ساواق:Drain) و گیت (قاپی:Gate) و بعضاً دؤردونجو باغلانتی بدنه (Body یا Substrate). بو ترانزیستوردا گیته ولتاژ اویقولانارکن، اۆستۆنده اولان یاریایلتکن مادهنین اوزرینده بیر کانال یارادماقلا، سورس و درین آراسیندا الکتریک آخیمین ایلتمهیه سبب اولور.


text:
اویان نیوز: آذربایجان مطبوعاتینا گؤره خوجاوند و فضولی بؤلگهسینده چیخان چاتیشما سونراسی اون ارمنی عسگری اؤلدورولدو. آذربایجان سلاحلی گوجلری آلارم سویهسینی ان اوست نقطهیه چیخاردی.
آغدام، فضولی و توووز بؤلگهلریندن داواملی آتیشکس پوزونتولارینین یاشاندیغینا دایر خبرلر گلیر. آذربایجان ساوونما باخانلیغیندان وئریلن آچیقلامایا گؤره ارمنیلر ترتر بؤلگهسیندن سیزمایا گیریشدی. آذربایجان ساواش اوچاقلاری بللی زامان آرالیقلارییلا جبهه خطینده اوچوشلار گرچکلشدیرمهیه باشلادی.
چاتیشمالارین سیخلاشدیغی دیگر بؤلگه ایسه توووز اولدو. آذربایجان مطبوعاتیندا چیخان خبرلره گؤره ارمنیلر، ایشغال ائتدیگی ایکی کنددن چئکیلمک مجبوریتینده قالدی. تخمینن آلتی ساعات داوام ائدن چاتیشما سونراسیندا، اؤلو و یارالی عسگرلرین اولوب اولمادیغی حاقیندا رسمی آچیقلاما وئریلمهدی. آنجاق توووز بؤلگهسیندن سیویل بیر آذربایجانلی یارالاندی.
اساسسیز خبرلرین و بیلگی چیرکلیلیگینین قارشیسینی آلماق اوچون آذربایجان ساوونما باخانلیغی رسمی اولمایان خبرلره اعتبار ائدیلممهسی یولوندا آچیقلاما وئردی.
بو آرادا آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلری باخانلاری باریش دانیشیقلاری اوچون پاریسده بیر آرایا گلهجک. ان اؤنملی گوندم مادهسینین ۱۹۹۴ده بیشکئکده ایمضالانان آتیشکس آنلاشماسینین بو ایل بیتهجک اولماسی گؤستریلیر.
قایناق: ت ر ت تورکی


text:
فریدریش قئورق ویلهلم فون اشترووه
فریدریش قئورق ویلهلم فون اشترووه (اینگیلیسجه: Friedrich Georg Wilhelm von Struve) آلمانلی بیلیم اینسانی. ۱۵ آوریل ۱۷۹۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عومر ائلهییب و ۲۳ نوامبر ۱۸۶۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. فریدریش قئورق ویلهلم فون اشترووه تارتو بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Friedrich Georg Wilhelm von Struve»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فریدریش قئورق ویلهلم فون اشترووه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۲۶ سپتامبر
۲۶ سپتامبر: اوروپا دیللر گونو؛ نیظامی گنجوی، آذربایجان شاعیری و موتفکیر آنادان اوْلوب ۱۱۴۱؛ هونقکونق چینین نظارتی آلتینا کئچیر ۱۹۸۴؛
۲۰۰۸ — آذربایجان خانیملارینین ۳-جو کونگرهسی کئچیر یلمیشدیر.
۱۸۱۵ — اوتریش، روسیه و پروس، پاریسده «موقدس ایتیفاق» یارادیرلار.
۱۸۸۷ — توماس ادیسون ایلک فونوقرافی ایختیراع ائدیر.
۱۹۳۲ — تورکیهده تورک دیل کونگرهسی توپلانمیش، ایلک دفعه "دیل بایرامی" قئید ائدیلمیشدیر.
۱۹۴۷ — اینگیلیسده فیلیسطینلیلرله یهودیلرین اؤز گلهجکلری ایله باغلی اؤزلرینین قرار وئرمهلی اوْلدوقلاری بیان ائدیلمیش، فیلیسطینین بوشالدیلماسی قرارا آلینمیشدیر.
۱۹۶۰ — کوبا رهبری فیدل کاسترو بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی جلسهلری تاریخینده ان اوزون نوطقی سؤیلهییر. کومونیست رهبرین چیخیشی ۴ ساعت ۲۹ دقیقه داوام ائدیر.
۱۹۹۲ — آذربایجان، ارمنیستان و روسیه مودافعه ناظیرلری سوچیده «سیلاحلی قوهلری گئری چکمک حاقیندا» پروتوکول ایمضالاییرلار.


text:
خزرلر
خزر تورکلری یوخسا خزرلر (Xəzərlər)، (عبریجه: כוזרים kuzarim)، (آنادولو تورکجهسی: Hazarlar)، (عربجه: خزر)، خزرلر و یا خزر تورکلری اساساً شیمالی قافقازدا و وولقابویو اراضیده یاییلمیش، بیر چوْخ تورک منشالی خالقلارین ائتنوگئنئزینین فورمالاشماسیندا ایشتیراک ائتمیش قدیم تورک طایفالاریندان بیری.[۱] خزرلر یا خزران کوچگون تورک خاقانلارین باتی شاخهسیندن آییرلانیب و ۵۳۰-اونجو میلادی ایلده خزر دنیزین اوستونده و قفقاز منطقهسیندن ایران و آذربایجانی اؤز امپئریاسینین داخیلینده قرار وئرمیشدیر و خزر خاقانلیغی آدیندا بویوک بیر دؤولتی دوغو آوروپا قیسمتینده تشکیل ائتمیشلر.[۲]
تاریخی[دَییشدیر]
موختلیف تاریخلرده خاتیرلانان خزر بویلاری حاقینداکی معلوماتلار مین ایلدن آرتیق بیر دؤورو اهاته ائدیر و بئله بؤیوک زامان کسیگینده اونلارین یاییلدیغی اراضیلرین زامان-زامان دییشدیگینی نظره آلمایان بعضی اورتا عصر سالنامچیلری و سون ایکی عصرده خزر مسئلهسی ایله مشغول اوْلان بعضی عالیملر موهین یانلیش فیکیرلر سؤیلمیشلر. حتی، واختیله آیری-آیری عالیملر خزر بویلارینی آبخاز، گورجو، ائرمنی (های)، اوسئتین، فین، روس و باشقا خالقلارا عایید ائتمیشلر، آنجاق خزر پروبلئمی دریندن اؤیرنیلدیکجه تاریخی گئرچکلیکدن اوزاق اوْلان بئله فیکیرلر گوندهلیکدن چیخمیشدیر، لاکین خزرلرین تورک اولماسی آرتیق شوبهه دوغورماسا دا، اونلارین هانسی تورک دیالئکتینده دانیشماسی و ایلکین یوردو بارهده موباهیسهلر هله ده داوام ائدیر. خزر دؤولتی گوجلو اوْلدوغو دؤنملرده اونون حدودلاری ایندیکی آدلاری ایله دئسک، باتیدا آزوو دنیزی، کریم و دنئپر چایی، قوزئیده کیئو، کازان شهری، دوغودا وولقا چایینین دوغو یاخالاری، گونئیده داغیستان و قافقاز داغلاری ایدی. بعضی دؤورلرده ایسه گونئیده آذربایجانین بیر چوْخ بؤلگهسی ده خزر دؤولتینه تابع اولموشدور. باشقا-باشقا ائتنیک ترکیبلی اهالیدن عبارت اوْلان بئله بؤیوک اراضیلری عصرلرله نظارت آلتیندا ساخلاماق اوْلدوقجا چتین ایدی، لاکین خزرلرین حربی مانئور باجاریغی او قدر قوتلی ایدی کی، تابئلیگینده اولمایان خالقلاردان دا باج آلیردی. حتی بیزانس و ساسانیلر کیمی ایمپئریالار دا خزر خاقانلیغینا واختاشیری خراج وئریردی. تصادۆفی دئییل کی، خزر تاریخینی تدقیق ائدن س. س. بوقوش هله کئچن عصرین اولینده بۇ سؤزلری دئییردی: "خزرلرین هؤکمرانلیغی بیر نئچه عصر کاسپی و قارا دنیزدن بالتیک دنیزینه قدر دویولموشدور"[۳] عصرلرله داوام ائدن ساسانی-بیزانس محاربهلری اساس ترانزیت یوللارین خزر دؤولتی اراضیسیندن کئچمهسینه سبب اوْلدوغوندان ایران، هیند و چیندن آوروپایا گئدن یوللارا خزرلر نظارت ائدیر، ایپک یولوندان الده ائتدیکلری چوخلو وئرگی روسوموندان موزدلو اسکرلردن عبارت بؤیوک اوردو ساخلایا بیلیردیلر. اؤلکهده چوخلو یاشاییش مسکنی و شهرلر سالینیردی. تاریخچیلر بونلارین سیراسیندا ایتیل، سمندر، بیلنجر، سارکئل، کئرچ، سووار، بولقار، باقاندی و باشقا شهرلرین آدینی چکیر. بعضی شهرلرین آدی یازانین دیلیندن آسیلی اولاراق، فرقلی وئریلیر. مسئلن، تاماتارخا (یونان) – تموتاراکان (روس). بزن ده شهرین آدی یازیلان دیله کالکا شکلینده ترجومه ائدیلیر؛ ۸. یوز ایلدن خانبالیک آدلانان اوولکی ساراشئن (آغ قالا) شهری اربدیللی منبعلرده آل-بایدا (آغ شهر) کیمی وئریلمیشدیر. خزر خاقانلیغینین خزر دنیزینین قوزئی-باتی یاخاسیندا فورمالاشماسی دا تصادۆفی دئییلدی. خزر دنیزی (گؤلو) تاریخ بویو تورک بویلارینین اهاتهسینده اوْلدوغوندان اوغوز خاندان توتموش، ساقا-قامر، ماننا و آلبان ائلبیلرینین، گؤی-تورک و خزر خاقانلارینین، چینگیز و امیر تئیمورون دا قوردوغو ایمپئریالارین اورتاسیندا یئرلشیردی. باشقا خالقلاردان فرقلی اولاراق، تورک طایفهلاری مین ایللر بویو بۇ دنیزین باشینا دؤنه-دؤنه فیرلانمیش، اونون حدودسوز دنیز دئییل، بؤیوک گؤل اوْلدوغونو گؤرموشلر. بۇ دنیز-گؤل اساساً ساحلینده یاشادیغی بویون آدی ایله تانینمیشدیر: کاسپی (کاسپی بویو) خزر (خزر بویو) آلبان (آلبان بویو) کیماک (کیماک بویو) قوزغون (قوز بویو) باهریل-اوز (اوز بویو) قورقان (قورقان بویو) و س.
خزرلرین اؤزو ایسه بۇ دنیزی خزر دئییل، قورقان آدلاندیرمیشدیر[۴]. تاریخی منبعلره گؤره، گورجو حؤکمداری میروان (ائ.ا.167-123) خزر هوجوملاریندان قورونماق اۆچون دریال (دار-یول) کئچیدینده ایستئهکام قورموشدور. ائرمنی تاریخچیسی م. خورئنلی (V عصر) یازیر کی، II عصرین سونو و III عصرین اوللرینده (193 و 213 – جو ایللرده) خزر و بارسیل بویلاری بیرلیکده آلبان اؤلکهسیندن کئچیب، ارمن (ارمنییه) تورپاقلارینا گیردیلر. ساسانی-بیزانس محاربهلرینده اوللر آرتساک حؤکمدارلارینا کؤمک ائدن خزرلر III-IV عصرلرده اساساً ارمن اراضیسینده گئدن بئله ساواشلاردا داها چوْخ بیزانس اسکرلرینه یاردیم ائدیردیلر و طبیعی کی، یوللاری آذربایجاندان کئچیردی. قربی هون ایمپئریاسینین تابئلیگینده اوْلان خزر بویلاری آتیللانین اؤلوموندن (۴۵۴) سوْنرا توپارلانیب، موستقیل سیاست یئریتمک فورصتی الده ائتدیلر، حتی ۴۵۷-ده یوللارینداکی ساسانی قارنیزونلارینی داغیدیب، ایران تورپاقلارینا ائندیلر و اورالاری یاغمالایاراق، آذربایجانا قاییتدیلار. همین دؤنمده کور-آراز بؤلگهلرینده مؤحکملنیب، ایبئریا و ارمنیه طرفه باسقینلار ائتدیلر. بو اولایلاردان واهیمهیه دوشن ساسانیلر حتی بیزانسدان یاردیم ایستمک مجبوریتینده قالمیشدی. بۇ دؤنمده آوروپانین گؤبیینده یارانان آوار تورک دؤولتی خزرلری ده اؤز تابعلیگینه آلمیشدی. خزرلرین V عصرده بیر مدت آوار دؤولتینین ترکیبینده اولماسی فورصتیندن یارارلانان ساسانی شاهی قوباد (488-531) اونلارا قارشی چوخلو ایستئهکاملار اینشا ائتدی. بعضی منبعلره گؤره، گویا دربنده قدر بئله ایستئهکاملار قۇرولدو. خزر دؤولتینی قوران بیلر گؤیتورک خاقانلاری سولالهسیندن، آشینا سویوندان ایدیلر، لاکین بوتؤولوکده خزرلر میلاددان اؤنجه اورمو گؤلو هؤوزهسیندن چیخان بارسیل – آذر بویلاریندان اولوب، خزرین قوزئیینده مسکن سالان تورکلر ایدی. خزرلر موستقیل دؤولت قورانا قدر ساقات (ایسکیت)، هون و آوار تورک حؤکمدارلارینا تابع اوْلان بویلاردان اولموش، زامان-زامان اونلارلا بیرلیکده، بزن ده آیریلیقدا آلبان، ایبئر و ائرمن اراضیلرینه یوروشلرده بولونموشلار. آتیللادان سوْنرا هون ایمپئریاسی آیری-آیری حیسهلره پارچالانیر. بونلاردان بیری ده آز مدتده آوار دؤولتینین واسسالینا چئوریلن خزر توپلومو ایدی. بۇ دؤنملرده خزر دنیزینین قوزئی یاخالارینداکی خزر یوردلاری شرقده قودرتلی ایمپئریایا چئوریلمیش گؤیتورک خاقانلیغینین باتی سینیرلارینی تشکیل ائدیردی و بۇ سببدن خزر بیلری ایلک چاغلاردا همین تورک دؤولتینین باتیداکی تمسیلچیسی سیفتیله تورک-خزر علاقهلرینین گئنیشلنمهسینه، اونلارین دؤولتچیلیک گلنییندن بهرلنمهیه چالیشیردیلار. خزر توپلومونو یؤنتن بیلرین ایستیی یالنیز 558-جی ایلدن سوْنراکی ایللرده گئرچکلشمهیه باشلادی. نووهسینی خزر توپلومونون تشکیل ائتدیگی مرکزلشمه ایله باشلانان بؤلگه بیلرینین بیرلشمهسی نتیجهسینده دؤولت قوروملاری تدریجاً عرصهیه گلدی، 630-جو ایلده گؤیتورک ایمپئریاسینین سوقوتوندان سوْنرا بوگونکو گونئی روسیه چؤللرینده یئنی قودرتلی بیر خزر خاقانلیغی دوغولدو. خزرلرین اطرافیندا بیرلشن تورک بویلارینین بیر قیسمی خزرین گونئی و باتی یاخالاری ایله یوخاری قالخانلار، بیر قیسمی ده ساقات، هون و آوارلاردان قالان طایفهلار ایدی: قامر، کابار، کئدار، گؤگر، آقاچری، هون، آغ هون، قارا هون، هایلانتورک، ساراقور، اوتیقور، کوتریقور، بولقار، ساویر و س. یهودی دینینی قبول ائتمیش خزر خاقانی ایوسیف ایسه یازدیغی مکتوبدا خزرلره داها یاخین قوهوم سوی سایدیغی یالنیز اون بویون آدینی چکیر، مکتوبدا بونلاردان ایکیسینین آدی تام اوخونمور: اوقور، توریس، آوار، اوقوز، بیز.ل، ت.ر.نا، خازار، یانور، بولقار، ساویر — c.a.плeTHeBa. xaзapы. م. 1976، سه 7. اوردودا موزدلو اسکرلردن ده ایستیفاده ائدن خزرلر ماهیر دؤیوشچولر ایدی. ساواشلاردا بؤیوک خاقان هئچ واخت ایشتیراک ائتمزدی، دؤیوشه گئدن قوشونون باشیندا شاد تیتولو اوْلان خاقانین اوْغلو یا دا یابگو، ائلتبر، تودون کیمی یوکسک دؤولت ممورو، بؤلگه بیلری، حاکم سولالهدن اولانلار دوروردو. بؤیوک محاربهلر واختی ایسه کوماندان خاقان بی اولوردو. تاریخی منبعلرده دئییلیر کی، ساواشدا مغلوب اوْلوب قاییدانلاری، خصوصیله خاقان بیی بؤیوک جزا گؤزلییردی، بؤیوک خاقان اونون وار-دؤولتینی یاغمالادیر، اؤزونو ده عائلهسی ایله بیرلیکده ایجتیمایت قارشیسیندا روسوای ائدیر، بزن اؤلومونه ده فیتوا وئریردی. ساسانی-خزر موناسیبتلرینده خزر اوردوسو زامان-زامان دییشن مؤوقئ توتموشدور. خزرلره قارشی فارسلار داواملی اولاراق دیگر قافقاز خالقلاریندان باجاریقلا ایستیفاده ائدیردیلر. ارساق سولالهسی دؤورونده داها چوْخ بیزانسا قارشی بیرگه ووروشان خزرلر، ساسانی سولالهسی واختیندا اکثر حاللاردا بیزانسین موتتفیقی کیمی چیخیش ائدیردی. بۇ سیاست خزرلرین گونئی و قوزئی آذربایجانداکی ماراقلارینا اویغون قۇرولور، آذربایجاندا نفوذ دایرهسینی آرتیرماق ایستهینلره قارشی اولوردو. محض، بیزانس-خزر اتفاقی ساسانی دؤولتینی چؤکدوروب، 627- جی ایلده بیردفهلیک مهو ائتدی، بوندان سوْنرا اؤزونه گله بیلمهین ساسانیلر بیر نئچه ایل سوْنرا ایسه ایسلام اوردولارینین تاپداغی آلتینا دوشدولر. عرب-خزر قارشیدورماسی 652-جی ایلدن باشالندی. خیلافتله عئینی دؤنمده قودرتلی دؤولته چئوریلن خزرین اساس ماراق دایرهلری آوروپایا یؤنلسه ده، هله بیر نئچه عصر آذربایجاندا عرب-خزر ساواشلاری سنگیمهدی، گاه عرب اسکرلری دربنده، بیلنجرییه قدر قالخدی، گاه دا خزر دؤیوشچولری اردبیله، موصولا، ارمنه قدر ائندی. تاریخی منبعلرده دئییلیر کی، خزر خاقانینین اوْغلو بارجیل 730- جو ایلده اردبیلی توتور، آذربایجان – ارمنیه حاکمی جراحی و موسلمان اسکرلری اؤلدورور. بوندان سوْنرا آلبانیا بؤلگهلرینده موختلیف دستهلره آیریلدیقلاریندان عربلرین عکس-هوجومو باشاریلی اولور، حتی بارجیل موغاندا اسیر دوشمک تهلوکهسی قارشیسیندا قالیر. یئری گلمیشکن، قئید ائدک کی، بارجیلین بۇ یوروش مارشروتونو شرح ائدن بعضی خزرشوناسلار گونئی آذربایجانی دئییل، یالنیز قوزئی آذربایجانی گؤستریرلر. مسئلن، خزرلره عایید بر نئچه کیتاب یازمیش آرخئولوق-تاریخچی س. آ. پلئتنئوا ایوسیف خاقانین یهودی الیفباسی ایله یازیلمیش مکتوبونداکی د.رالان و آر.د.ویل شکلینده وئریلن یئر آدلاریندان بیرینین دریال کئچیدی، دیگرینین ایسه گویا قافقاز آلبانیاسی اراضیسینده یئرلشن آردئبیل اوْلدوغونو یازیر [۵]
خزرلر قوزئیده قوردوقلاری ایمپئریانین سینیرلاری ایچینه چکیلندن سوْنرا دا گونئی آذربایجان اهالیسی بیر مدت عربلره قارشو ووروشدو. یالنیز بابک اؤلندن سوْنرا آذربایجاندا عرب ائکسپانسیاسی باشا چاتدی. خزر دؤولتی ۱۰. یوز ایلین اورتالاریندان آرتیق سون ایللرینی یاشاییردی. خزر دنیزینین او بیری باشینداکی تورک توپلومو ایچینده یارانماقدا اوْلان یئنی سلجوق هئگئمونلوغو خزرین بۇ باشینداکی تورک دؤولتینین مؤوجود اولوسلاراراسی حربی-دیپلوماتیک رولونون اهمیتینی آزالدیردی. یوخاریدا روس کنیازلاری گوجلنیب، خزر بؤلگهلرینه واختاشیری هوجوملار ائدیر، دوغودان آخینلا گلن کومان-قیپچاق بویلارینین تضییقی گوجلنیر، هاکیمیتده بیر-بیرینه قارشی، اهالیده ایسه هاکیمیته قارشی آرتان نارازیلیقلار دا اؤز نتیجهسینی وئریردی. خزرلر آرتیق یئنی مینیللییه دؤولتسیز کئچدیلر. خزر ایمپئریاسیندان گئنیش اراضیلرده قالان تورک بویلاریندان بعضیلری یئنی گلن کومان-کنگر-قیپچاق سویداشلارینا قاریشدی، دیللرینه یئنی قیپچاق ائلئمئنتلری داخیل اوْلدو. عئینی بویدان بعضیلری آرالی دوشوب اوزاقدا، بعضیلری ده بیر-بیرینه یاخین بؤلگهلرده قالدی. خزر توپلومونداکی خریستیان قاقاوز بویو مولدووا و پولشادا، موسلمان کوموک، قاراچای-بالکار بویلاری خزر دؤولتینین ترکیبیندکی قافقازدیللی (چئچئن-اینقوش، آبخاز، آوار، لاک، دارگین، کاباردین، آدیق، چرکز و س.) و ایراندیللی (اوسئتین) قونشولاری ایله یاناشی خزر-آزاق-قارا دنیز آراسیندا، قوزئی قافقاز داغلارینین اتکلرینده یاشاییر. یهودی خزرلرین بیر قیسمی کریمدا قالدی و بورا XI-۱۶. یوز ایللر بویو ایتالیادا خازاریا//قازارییا کیمی تانیندی. اونلارین بیر قیسمی ده ایندی کارای (کارایم) آدی ایله پولشا و لیتوادا یاشاییر. یهودی خزرلرین بیر حیسهسی آذربایجانین قوزئی بؤلگهلرینه قاییتدی. آرال اطرافی بؤلگهلرده اوتوران و خزر تورکمنلری کیمی تانینا بویون باشچیسی یابغونون سویوندان تؤرهینلر ده سلجوق ایمپئریاسینی قوردولار. خزر توپونیمی آذربایجاندان آنادولویا قدر یاییلمیشدیر. تورکیهده بونلارین چوخو یئنی آدلارلا اوز اولونسا دا، بعضیلری هله ده قالیر: واندا – خازارا (قارابویون)، خازار (کیرکجالی) ترابزوندا – خزرقراد (ایکی دره) کارسدا – کیچیک خزریان (کیچیک سوتلوجه) کایسئری و بینگؤلده – خزر-شاه، ائلازیغدا – خازار (پلیاژکؤی)، خازار گؤلو[۶] خزرلرین ایلکین وتهنین هارا اولماسی دا علمده موباهیسهلی اولاراق قالماقدادیر. VI عصرده ائفئسلی ایوهانن بۇ یوردون ایسکیتیا اوْلدوغونو، یعنی خزر دؤولتینین اراضیسینی گؤستریر. بیزانس تاریخچیسی فئوفان نیکیفور ایسه خزرلرین بؤیوک خالق اوْلدوغونو و اونلارین بئرزیلیا اؤلکهسیندن چیخدیغینی دئییر. نیکیفورون دئدیگی بئرزیلیانین داغیستاندان یوخاریدا اولماسی مومکوندور، چونکی اورالاردا خزرلره ان یاخین بارسیل تورک طایفهلاری یاشامیشدیر، لاکین بورا هر ایکی بویون ایلکین آتا یوردو یوخ، ایکینجی آتا یوردو اولا بیلر. دوغرودور، بعضی تاریخی قایناقلار بارسیللری هون و بولقار بویلاری ایچینده وئریر، لاکین مویسئی خورئنلی خزر – بارسیل بیرلشمهسیندن دانیشیر.
خزرلر و آذربایجان تورکلری[دَییشدیر]
آذربایجان تورکلرینین ائتنوگئنئزینده و آذربایجان دیلینین (آذربایجان تورکجهسینین) فورمالاشماسیندا خزرلرین بؤیوک رولو اولموشدور. تصادوفی دئییل کی، دیلچی ئلبروس عزیزوو موعاصیر آذربایجان دیلینین بعضی دیالئکتلرینین یارانماسینی خزرلرله باغلامیشدیر. ائرامیزین ایلک عصرلریندن باشلایاراق خزرلر قوزئی قافقازدان موتمادی اولاراق قافقاز آلبانییاسی اراضیسینه یوروشلر ائدیرلر. سککیز-دوققوز عصرلرده خزر-عرب موحاریبه لرینین اکثریتی ده محض آذربایجان اراضیسینده باش وئرمیشدی. بونلارین نتیجهسینده خزرلرین بیر حیصه سی تدریجاً آذربایجان اراضیسینده مسکونلاشمیشدیر. آذربایجاندا خزرداغ (فوزولی رایونو)، خزریورد (وردوباد رایونو)، خزر-یایلاق (لئریک رایونو) توپونیملری خزر ائتنونیمینی ساخلامیشدیر. قییاسددین قئیبولایئو قئید ائدیر کی، آذربایجانداکی ترنویت، ولاشلی، کبیرلی، قاراچورلو و ب. توپونیملر خزرلرین ترن، کولاس، کعبهر و کاراچور طایفالارینین مسکونلاشدیغی یئرلردیر. X۱۰. یوز ایلین اورتالاریندا خزرلر حاقیندا تبرینین معلوماتینی شرح ائدن آکادمیک ب. دورن یازیر: "ایسلامدان اؤنجه خزر دربندی ایفادهسی آذربایجانین گونئیینده رئی ایله ایراک آراسینداکی شهری بیلدیریر" [۷] تبرییه گؤره، خزرلرله ووروشان خوسروو انوشیروان اونلاردان ۱۰ مینینی آذربایجاندا یئرلشدیردی. VI عصرین ایکینجی یاریسینداکی اولایلاردان بحث ائدن ال-بلازوری هله انوشیروانین (۵۳۱-۵۷۹) واختیندا "خزر آخینینین دینئوئره قدر اوزاندیغینی، جورزان و ائررانین بۇ دؤنمده خزرلرین علینده اولدوغونو" سؤیلییر و محض بۇ ساسانی شاهینین خزرلرله قوهوملوق علاقهسی قورماغا جهد ائتدیگینی دئییر[۸] خیلافت اوردولاری ایله VII عصرین اورتالاریندا قارشیلاشان خزرلرین خئیلی حیسهسی اول کوردن یوخاری، سوْنرالار ایسه دربنددن یوخاری چکیلمهلی اوْلدو. لاکین ایسلام دؤورونده ده اونلار آذربایجانی تام ترک ائتمهدیلر. عرب-خزر قارشیدورماسی باشلایاندا آرازدان یوخاری بیر سیرا بؤلگهلر و گورجوستانین بیر حیسهسی خزرلره تابع ایدی. ال-بلازوری قئید ائدیر کی، بؤیوک بوغا واختیندا شامخور شهری یئنیدن قۇرولدو و بورایا خزر اهالیسی یئرلشدی [۹] قبهلنی خزر آدلاندیران همین تاریخچی قئید ائدیر کی، ۷۳۷ – جی ایلده ده میروان ۴۰ مین خزری سامور-شابران آراسیندا یئرلشدیردی. بعضی تورک بویلارینین خزرلری صابیر آدلاندیرماسی (ال-مسعودی) فاکتینی دا نظره آلدیقدا و او دؤنمده آران-شیروان بؤلگهسینده 100 مین صابیر عائلهسینین (یاریم میلیون خزر) یاشادیغینی خاتیرلادیقدا [۱۰] اوندا بوگونکو آذربایجان تورکلرینین فورمالاشماسیندا خزر فاکتورونون اؤنمین آیدین اولور. خزر تاریخینده قدیمه ائندیکجه اونلارین آذربایجانلا باغلیلیغی آرتیر. خزرلرین آذربایجاندان شیمالا گئتمهسینی آرخئولوژی دلیلر ده تسدیقلییر. آرخئولوقلارین داغیستاندا آپاردیقلاری تدقیقاتلار گؤستریر کی، اوللر بورادا اولمایان یئنی تیپلی مادی مدنیت نؤوو میلاددان اؤنجکی مینیللیکده، اساساً VII – IV عصرلردکی بعضی سلاح نؤولری، لولیلی سو دولچاسی، آتچیلیقلا باغلی فرقلی نسنهلر نومونهسی گونئی قافقازدان گتیریلمیشدیر [۱۱]. خزر آرخئولوژی مدنیتینین تدقیقاتچیسی س. آ. پلئتنئوا یازیر کی، آکتاش چایینین قولو یاریکسو کناریندا سالینمیش آزار (خازار)-قالا م.اؤ II – م.س I۱۰. یوز ایللر بویو فاصیلهسیز مدنیت قاتلاری ایله سئچیلیر [۱۲] عربلرین آذربایجانا آیاق آچدیغی ایلک چاغلاردا "آراز قیراغینداکی بئیلقاندا بیر کندلینین خزر دیلینده سلیس دانیشماسی" (ال-کوفی) فاکتی خزرلرین دانیشدیغی دیلین او دؤورده خالق آراسیندا گئنیش یاییلدیغینی گؤستریر. "کارتلی تاریخی" عابدهسی همین چاغدا تیفلیسده دانیشیلان دیللر سیراسیندا خزرلرین دیلینی (خازارولی) ده قئید ائدیر [۱۳]. بۇ دئییلنلر "آذربایجان و تابئلیگیندکی بؤلگهلر خزر مملکتیدیر" (تبری) فیکرینه حاق قازاندیریر و خزرلرین ایلکین آتا یوردونو محض آذربایجاندا آختارماغا ایستیقامت وئریر. ماراقلیدیر کی، ایوسیف خاقان خزر دنیزینین آدینی خزر دئییل، بۇ دنیزین گونئی ساحلینده یاشایان بویلارین آدی ایله قورقان آدلاندیریر. بۇ دا گؤستریر کی، خزرلر قوزئیه ساقا بویلاری ایله و اونلاردان بیر نئچه عصر سوْنرا گونئی آذربایجاندان گئتمیشلر. بورادا خزر آدینین آذر شکلینده ایشلنن واریانتی دا کمکه گلیر. قدیم آذر بویلاری ایچینده یارانان بۇ ایکی دیالئکت فرقی هر هانسی بیر ائتنونیمله ده فرقلندیریله بیلردی. گؤرونور، ابن خالدونون "خزرلر تورکمندیر" [۱۴] دئمهسی محض بۇ فرقی بیلدیریر. بۇ گون آذربایجان دیلی ایله تورکمن دیلی آراسیندا اوْلان همین فرق آیدین گؤرونور. حتی، آذربایجان سؤزونون بۇ دیللرده تلففوز فورماسی دا قدیم دیالئکت فرقینی اورتایا قویور. هله نئچه عصر اول تورکمن شاعری اندالیپ "اوغوزنامه" اثرینده دئییردی: کی آندان سونق ایراک، شیروان-شاماکقا، تاکی خزربئچان، آرزیلوم یاکقا…
کی آندان سونق باریپ ائیرانی آلدی، ایراک، خزربئچان، تئیراننی آلدی.
"کوروغلو" داستانینین تورکمن واریانتیندا قؤروقلی (کوروغلو) بیر بویدا اؤزونو خزیربئیجانلی ("آذربایجانلی") کیمی تقدیم ائدیر. همین بویدا بئله جملهلر واردیر: "-مئنین، آسلی کریم خزیربئیجانلی"[۱۵] "-آی، خزیربئیجانلی سؤوداقر، سئن یاقشی قئلدین . . ."[۱۶] آذربایجان اهالیسینین آذر دیلینده دانیشدیغینی قئید ائدن عرب – فارس منبعلرینه و آزری بؤلگهسینی م.اؤ. ۸. یوز ایلده اورمو گؤلو ایله کرکوک آراسیندا گؤسترن آسور قایناغینا [۱۷] اساسلانیب، خزرلرین ایلکین آتا یوردونون آزاری ایله بیتیشیک اوْلان قدیم بارس بؤلگهسی اوْلدوغو قئید ائدیلیر.[۱۸] آسور، اورارتو یازیلاریندا پارسوا // بارشوا شکلینده وئریلن همین بؤلگه ماننا چارلیغینین ترکیبینده ایدی[۱۹] و بوردان چیخیب، قوزئی آذربایجانا، اورادان دا قوزئی قافقازا گئدن بارسیل – خازار بویلاری بورادا ایکینجی بارسیل – خزر آتا یوردونو سالمیش، بۇ یئنی یورددا مین ایل سوْنرا دیگر سویداشلارینی توپارلاییب، قودرتلی خزر ایمپئریاسینی قورموشلار.[۲۰]
ادبیات[دَییشدیر]
- Q.Qeybullayev-Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən,Bakı,1994
- E.İ.Əzizov-Azərbaycan dialektlərinin etnik tərkibinə dair,Bakı,1983
- Q.Qeybullayev-Azərbaycan toponimikası,Bakı,1986
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Encyclopedia Britannica – Khazar
- ↑ Khazars. Answers.com. Encyclopedia of Russian History, The Gale Group, Inc, 2004.http://www.answers.com/topic/khazars
- ↑ C.C.Бoryшb. ИcTopия цapcTBa XepcoHeca TaBpийckoro. C.ПeT. 1806, səh 278
- ↑ F. Cəlilov – Azər xalqı, II nəşri, Bakı, 2006, səh 38 – 42
- ↑ C.A.ПлeTHeBa. Xaзapы. M. 1976, səh 8
- ↑ Ş.Kuzgun. Hazar ve Karay türkleri. Ankara, 1993, səh 175.
- ↑ Б.ДopH. ИзBecTия o xaзapax BocToчHoro иcTopиka Taбapи. "ЖypH.MиH.H.П.", ч.XLIII, №78, səh 13
- ↑ Ş.Kuzgun. Hazar ve Karay türkleri. Ankara, 1993, səh 53
- ↑ B.B.БapToлbд, CoчиHeHия, V T. M., 1968, səh 599
- ↑ A.Z.Velidi Toğan. Umumi Türk Tarihine giriş.(3 baskı), İstanbul, 1981, səh 171
- ↑ ИcTopия ДarecTaHa. I T. M. 1967, səh 86-89, 94-95
- ↑ C.A.ПлeTHeBa. Xaзapы. M. 1976, səh 29
- ↑ KapTлиc ЦxoBpeбa. I T. Tбилиcи, 1955, səh 16
- ↑ A.П.HoBoceлbцeB. Xaзapckoe rocyдapcTBo и ero poлb B иcTopии BocToчHoй EBpoпы и KaBkaзa. M. 1990, səh 79
- ↑ Гep-orлы. TypkMeHckий repoичeckий эпoc. M.1983, səh 165
- ↑ Гep-orлы. TypkMeHckий repoичeckий эпoc. M.1983, səh 166
- ↑ Ciovanni B. Lanfranchi and Simo Parola. The Correspondence of Sarqon II, Part II. (State Archives of Assyria. v. V, Helsinki Un.Press, 1990, səh 166
- ↑ F. Cəlilov – Azər xalqı, Bakı, 2006, II nəşri, səh 38
- ↑ S. Qaşqay – Manna dövləti, Bakı, 1993
- ↑ F. Cəlilov – Azər xalqı, Bakı, 2006, II nəşri, səh 36 – 38


text:
Dec 9, 2015
دانیشیق فیزیولوژی سی و لهجه
درویش اوغلو
دانیشماق انسان وجودونون، دئملی بدنین، بیر ائیلَمی (فونکتسیونو) دیر. دانیشماق اوچون بدنیمیزین بللی اورگانلاری نی ایشلتمه لییک. قیسسا بیر جمله نی بیرینه یئترمک ایسته دیگیمیزی گؤزوموزون اؤنونده جانلاندیریاق. "آجام" دئملی آجلیق دویغوسونو دیله گئتیرمک. بو دیوغویو بیریسینه چاتدیرماق اوچون، دئملی دیله گتیرمک اوچون بدیمینزین هانسی اورگانلارینی ایشه آلیریق؟
قارین عضله لریمیزدن باشلایاراق، دیافراگم، دؤش عضله لری، سس تئللری، بوغاز عضله لری چنه، دیل و دوداقلارین منسجم بیر حرکتی ایله بیر سؤز دیله گتیریلیر.
آ حرفینی سسلیندرمک اوچون، قارین عضله لری بللی بیر اؤلچوده سیخیشیب، دیافراگمی بللی بیر اؤلچوده یوخاری باساراق بللی بیر اولچوده هاوانی نفس یولونا ایته لدیگی ایله ائش زامان سس تئللری بو هاوا آخیمی ایله تیترشمه یه کئچجک بیر دوروما گلیر، چنه بللی بیر اؤلچوده آچیلیر، دیل بللی بیر وضعیت توتور. بو فاکتورلاردان هر بیرینده آیری بیر وضعیت او حرفین ائشیدیلیر سسینی دگیشدیرر. دئملی هر حفین تلفظو اوچون آغیزین، دیلین، دوداقلارین بللی بیر وضعیت توتماقلاری گرکیر.
فارس دیلینده اولمایان او ( انگور معنی سیندا اولان "اوزوم" سوزونده) آوروپا دللرینین بیر چوخوندا وار. منیم بیلدیگیم قدر هئچ دگیل ایسه آلمانجادا، فرانسه جه ده وار. بو حرفی تلفظ ائتمک اوچون دوداقلارین اؤزونه خاص بیر پوزیتسیون (وضعیت) توتماقلاری گرکیر. فارسجادا "خودم" آنلامیندا اولان اؤزوم سوزونده کی اؤ ایسه گئنه اوروپا دیللرینین بیر چوخوندا وار. بو حرفلرین تلفظی نی اوشاقلیقدان دوغرو اؤیگرنمه ین بیر انسانین سونراکی یاشلاریندا اؤیگرنمه سی چوخ چتین دیر. بونا بنزر عربجه ده اولان ص، س، ث، این تلفظی بیزلرین بیلدیگی کیمی دگیل. بو حرفلرین هر بیرینین آیری تلفظی وار. فارس دیللی لر اؤز دیللرینده ایشلتدیکلری بو حرفلری غلط و گولمه لی بیر شکیلده تلفط ائدرلر. آنجاق حرفین دوغرو تلفظونو بیلمه دیکلری اوچون اوتانمازلار. دئملی تهران لهجه سینده "صبر"، "سلوات"، "ثابت" کیمی سؤزلری بیزیم فارس باجی قارداشلاریمیز اصلینده یانلیش تلفظ ائدیرلر. ط و ت حرفلری ده بئله دیر. فارسلار عربجه دن آلدیقلاری سؤزلرین هامیسینی یانلیش و غلط تلفض ائدرلر. ض، ز، و ظ حرفلرینده ده بئله دیر. دئملی فارسلارین دانیشدیقلاری اؤزلری اوچون گولمه لی و تمسخره قویمالی گلمیرسه اونلارین بو حرفلرین دوغرو تلفظونو بیلمدیکلریندن دیر. غرورلاری جهالت لری اوستونه قورولوب.
بیز تورکلر غ، ق و گ حرفلرینی فارسلارین تلفظ ائتدیکلری کیمین تلفظ ائتمیریک. بیزیم تکلم عظله لریمیز آیری جور شکیل تاپیب. اؤزوموزو اینجیدیب تهران لهجه سینین اداسینی چیخارتماق منجه چوخ یئرسیز و آنلامسیز دیر. بیر فارس س، ص، و ث حرفلرینی یانلیش و غلط تلفظ ائتدیگیندن اوتانیرسا، بیز ده گ، ق، غ حرفلرینی فارسلار کیمی تلفظ ائتمدیگیمیزدن اوتانابیلریک. آنجاق فارسلارین اجتماعی خسته لیکلری، اؤزونو بگنمیشلیک خسته لیگی، دیر. اؤزونو بگنمیشلیک روح بیلیمده تانینان و نارتسیزم آدلاندیران بیر خسته لیکدیر. بو خسته لیک روح خسته لیکلری ایچینده ان چتین درمان اولان خستلیکدیر. میللتلر آراسی پسیکوآنالیز انجمنین باشقانی، اوتو کِرنبرگ، ایللر بویو بو خسته لیک اوستونده آراشدیرمالار آپاردیقدان سونرا، بو خسته لیگین ان چتین درمان اولان روح خسته لیگی اولدوغونو اثبات ائدیبدیر.
دئملی بیزیم فارس دیللی باجی – قارداشلاریمیز اوز دیللرینه باغلی غرورلارینی جهالت لرینین یانیندا بیر ده روحی خسته لیکلرینه بورجلودورلار.
من آلماندا یاشادیغیم اوچون آلمانجانی آلمانلارین تلفظ ائتدیگی کیمی تلفظ ائتمه گه چالیشیرام. چونکو آلماندا منیم اؤز آنا دیلیمی منه تمسخر آلتی ائتمیرلر. "سنین دیلین یوخدور" دئمیرلر. "سنین دیلین آلمانجانین بیر لهجه سی دیر" دئمیرلر. مدرسه لرده بئله مهاجر آئیله لرین اوشاقلاری اوچون اؤز آنا دیللری درسلری وار. عمومی درسلری آلمانجادیر. آنجاق بونون یانیندا اؤز آنا دیللری ده بیر دیل کیمی درس اولاراق تدریس اولور. کئچن اوتوز ایلده آلماندا منیم لهجه مه گولن اولماییب. آغزیمدان چیخان بیرینجی جمله ده بئله غلط تلفظوم اؤزونو گؤستریر. آنجاق منیم لهجه م منه بیر تمسخر و آلچاقلاما آلتی کیمی گؤزومه سوخولمور. اونا گؤره ده اؤزومو آلمانلارا اویغونلاشدیرماغا چالیشیرام. باشارابیلدیگیم قدر اونلارین لهجه سینی اؤیگرنمه گه چالیشیرام.
منیم اؤز مملکتیمده، بیر فارسین منیم لهجه مه گولمه سی، منیم لهجه می منه تمسخر آلتی دوزلتمه سی قارشیسیندا اونون دیلینی بیلرک، ایسته یرک و اغراق ائدرک توکو لهجه سینده دانیشماغیم اونون جهالتینه و روح خسته لیگینه دایانان اؤزونو بگنمیشلیگینه قارشی اعتراضیم دیر.


text:
ریو قرانده چایی
ریو قرانده چایی (اینگیلیسجه: Rio Grande، فارسجا: ریو گرانده ، ایتالیاجا: Río Grande (fleuve) ، عربجه: ريو غراندي ، روسجا: Pиo-ГpaHдe (peka, BпaдaeT B MekcиkaHckий зaлиB)) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. و مکزیک خلیجینا تؤکولور.
بیرده باخدَییشدیر
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده ریو قرانده چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rio Grande»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آذربایجان عسگرلری، سؤزده قاراباغ یؤنتیمی بایراغینی سؤکدو
آذربایجان سون دؤورده قاراباغا ایجازهسیز گیرهن ایران نؤمرهلی تریلیلرده آرتیش یاشانماسینین آردیندان، ایران و روسیانین باکی ائلچیلرینی خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغیراراق اویارمیشدی
آذربایجان اوردوسو قانونسوز گئچیشلره قارشی کنترللاری آرتیرماق مقصدیله قاراباغدا یئنی بیر یوخلاما نقطهسی قوردو.
بؤلگهدن گئچهن بیر آراجدا اولان سؤزده قاراباغ یؤنتیمی بایراغی آذربایجان عسگرلری طرفیندن سؤکولدو.
آذربایجان سون دؤورده قاراباغا ایجازهسیز گیرهن ایران نؤمرهلی تریلیلرده آرتیش یاشانماسینین آردیندان، ایران و روسیانین باکی ائلچیلرینی خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغیراراق اویارمیشدی.
اویارلارین نتیجه وئرمهمهسی اوزرینه آذربایجان عسگرلری خانکندییه گئدن گوروس - قافان یولو اوزرینه کنترل نقطهسی قوردو، یوخلامالارا باشلادی.
یوخلامالاردا ارمنیستانین قاراباغدا سؤزده اعلان ائتدیگی یؤنتیمین بایراغینین بیر آراجدان سؤکولمهسی گونئی قافقازدا بؤیوک سس گتیردی.
یوخلامایا گیرن آراجدا اولان سؤزده بایراق، آذربایجان عسگرلرینین گؤزوندن قاچمادی. سؤزده یؤنتیم بایراغی، وظیفهلی عسگر طرفیندن آراجدان قازیلارکن شوفر ده اویاریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایکی تورک لیدئر، زنگهزور دهلیزینین تملینی قویدو
اردوغان، فضولی هاوالیمانینا ائنن ایلک دؤولت باشقانی اولدو
اردوغانین داشییان اوچاق، آذربایجانین ایشغالدان قورتاردیغی تورپاقلاردا تیکدیگی ایلک هاوالیمانی اولان فضولی اولوسلارآراسی هاوالیمانینا ائندی
اردوغان، آذربایجانا گئتدی
جمهورباشقانی اردوغان، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوین دعوتی اوزرینه سحر ساعاتلاریندا، آنکارا اسنبوغا هاوالیمانیندان آذربایجانا حرکت ائتدی


text:
کامرون
کامرون جومهوریتی (اینگیلیس دیلی:the Republic of Cameroon) باتی آفریقاد بیر اؤلکهدیر. ۲۲ میلیون یاریم یاشامی وار. رسمیتلی دیلی فرانسه دیلی و اینگیلیسجهدیر. باشکندی یائونده (۱٬۱۱۵٬۰۰۰ نفر) و لاپ بؤیوک شهری دوالا (۲٬۴۰۰٬۰۰۰ نفر) و تقریباً ۲۰۰ دیل بو اؤلکهده دانیشیلیر. ۱۸۸۴ده آلمان بو اؤلکهنی توتدو. بیرینجی دونیا ساواشیندا بریتانیا و فرانسه بو اؤلکهنی ایکی بؤلدولر. ۱ ژوئن ۱۹۶۰ فرانسه الی آلتیندا اولان بؤلگهسی موختاریت قازاندی و ۱۹۶۱ده بریتانیا الینده اولان گونئی بؤلگهسی اونا قوشولدو.
ایالتلری
۱۰ ایالت یا اوستان بو اؤلکهده واردیر:
- آدامائوآ (Adamaoua)
- سانتر - مرکزی (Centre)
- اِست - باتی (Est)
- اکسترِم نور (Extreme-Nord)
- لیتورال - ساحیلده (Littoral)
- نور - قوزئی (Nord)
- نور اوئست - قوزئی دوغو (Nord-Ouest)
- اوئست - دوغو (Ouest)
- سود - گونئی (Sud)
- سود اوئست - گونئی باتی (Sud-Ouest)
قایناق
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cameroon»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ بهمن ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تورکیه – فینلند تشقی ایشلر وزیرلری نینگ اوچره شووی بولیب اوتدی
اوشبو اوچره شوو نیویورکده بولیب اوتدی
تورکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی فینلند تشقی ایشلر وزیری پکا هاویستو بیلن اوچره شدی.
چاووش اوغلی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی 76- عمومی کینگشی اوچره شوولری اوچون سفر قیلیب بارگن امریکا قوشمه ایالتلری نینگ نیویورک شهریده فینلندلیک کسبداشی پکا هاویستو بیلن ملاقات قیلدی.
چاووش اوغلی موضوع بوییچه تویتر آرقه لی بیرگگن بیاناتده بو اوچره شووده افغانستانده گی سونگگی وضعیت و واسطه چیلیک اورونیشلرینی تیلگه آلگن لیکلرینی بیلدیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان افغانستان بوییچه مهم بیانات بیردی
تورکیه گه کیلگن طالبان هیئاتی اوچره شووی حقیده هم سوز یوروتدی


text:
دامباران
دانباران كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگهسی نين مرکزی بولومو نده اولان ابرغان قصبه سی نده يئرلشيب.[۱] 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 1297نفر اهاليسي وارايميش. <[۲]
آد[دَییشدیر]
دانباران آدی دانابوراندان آلینیبدیر. گئچن زامانلاردا ارکک دانالاری داشّشّاقلارین بورماق اۆچون بو کنده گتیریرمیشلر.[قایناق گؤسترین]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ امار واطلاعات ایران کندلری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-08-24. یوْخلانیلیب2015-03-08.
- ↑ ایرانین آمار مرکزی، دوغو آزربايجان ايالتي نين آماری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-07-11. یوْخلانیلیب2021-02-07.


text:
تۆرکمنینگ میللی شاهیری ماغتئمقولئ پئراغئ کۆممت قاووزدا یاتلاندی
ماغتئم قولئ پئراغئ نینگ دوُغلان گۆنی دابارالاریندان بیری کۆممت قاووزدا گچیریلدی
ماغتئم قولئ پئراغئ نینگ دوُغلان گۆنی دابارالاریندان بیری کۆممت قاووزدا گچیریلدی.
کۆممِت دینگی نینگ قاپدالیندا گچیریلن بو دابارا کۆممت قاووزینگ مجلیس وکیلی آمان قئلئچ شادمهر، گۆلیستان ولایاتی نینگ حأکیمی نینگ اوُرونباساری احسان مکتبی، ایران ینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی نینگ گۆلیستان داقی وکیلی ذوالفقار امیرشاهی، قازاغیستان ینگ گۆرگِن دأکی باش کنسولی عیدجان آیداشف، کۆممت قاووزینگ شهر حأکیمی منصور طعنه گنبدی و تۆرکمن یازیجی و شاهیرلار و ادبیات سؤیرلر قاتناشدی.
ایرنانینگ برن ماغلوماتینا گؤرأ بو ادبی دابارانینگ دوُلاندیریش توُپاری نینگ باشلیغی ارازمحمد سارلی شو ییلقی یاتلاما داباراسینا 50 ماقالا ایبریلندیگینی آیتدی.
قازاغیستان ینگ باش کنسولی عیدجان آیداشف دا بو دابارادا ماغتئمقولئ پئراغئ نینگ قوُشغولاری نینگ قازاغیستان داقی بیلیم یورتلاریندا و اوُقووجایلاریندا اوُقادیلیاندیغینی بیلدیردی.
آیداشف پئراغی نینگ قوُشغولاری نینگ قازاغیستان ینگ تانیمال شاهیری قانات بگ تاراپیندان دا تۆرکمن دیلیندن قازاقچا ترجیمه ادیلندیگینی و چاپ ادیلندیگینی آیتدی.
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
بسکتبال: آنادولو افس ۱۰۴- بایرن مونیخ ۷۵
شین لارکین آنادولو افس اۆچین ۴۹ بال آلدی و رکورد قۇیدی.
تۆرک هۇوا یۇللاری نینگ اوروپا لیگینده تۆرکیأنینگ بسکتبال تۇپارلاریندان آنادولو افس بایرن مونیخ تۇپارینی ۱۰۴- ۷۵ حاسابی بیلن ینگدی.
شین لارکین آنادولو افس اۆچین ۴۹ بال آلدی و رکورد قۇیدی.
بو ینگیش آنادولو افس ینگ ایزلی ایزینا ۵-نجی ینگیشی.
شیله لیک بیلن آنادولو افس بو لیگده ۹-نجی ینگیشینی قوتلادی.
بایرن مونیخ دا ۷-نجی گِزِه ک ینگیلدی.
دِگیشلی حابارلار
بنکسی نینگ بیر اثری 18.5 میلیون پوندا ساتیلدی
مارماریس دا فونیکس تاریحی شهرینده قازوو آغتاریش ایشلری باشلادیلار
بو قازوو آغتاریش ایشی پنسیلوانیا بیلیم یوردونینگ عالیملاریندان دکتر آصیل یامان ینگ یوُلباشچیلیغیندا باشلادیلار
قاراحان دپه ده نئولیتیک دؤورۆنه دگیشلی تاریحی اثرلر تاپیلدی
قاراحان دپه ده 3 ییلدان بأری قازوو آغتاریش ایشی دوُوام ادیأر


text:
۱۹ نوْوامبر
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۴۹۳ - کریستوفر کولومب پوْرت ریکو آداسینی کشف ائتمیشدیر.
- ۱۹۰۰ - باکی اهالیسی و پوْلیسین فعالیتیندن بحث ائدن «باکی جاماعتینین حیاتی و وِلیکوکنیاز پروسپکتی ایله حرکتی» فیلمی ایلک دفعه اکرانا چیخمیشدیر.
- ۱۹۴۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی عیرقی و دینی آیری-سئچکیلیگی پیسلهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹۴۹ - ایستانبول رادیوسو نوْرمال یایینا باشلامیشدیر.
- ۱۹۷۷ - میصر جۆمهور باشقانی انور سادات ایسراییله سفر ائتمیش ایلک عرب لیدری کیمی تاریخه دۆشموشدور.
- ۱۹۷۹ - کئچمیش شورویده ایلک سۆرعت قاطاری (ساعاتدا ۲۰۰ کیلومتر سۆرعتله) موسکو - لنینقراد رئیسی ایله حرکته باشلامیشدیر.
- ۱۹۸۴ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی مأمورو انور ارقون٬ ویانادا ائرمنی سالدیرقانلارجا اؤلدورولموشدور.
- ۱۹۸۵ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین جۆمهور باشقانی رونالد رئیقان ژنوده شوروی لیدری میخاییل قوْرباچوْفلا گؤروشموشدور.


text:
Wq/azb/امیرکبیر
میرزا محمدتقی خان فراهانی مشهورامیرکبیر یادا آتابیگ. ناصرالدین شاه ین صدراعظم و باش وزیری ایدی.
سؤز[edit | edit source]
- بیر ایللیک نیتیز وارس، بوغدا اَکین. اون اللیک نیتیز وارسا، آغاج اَکین. یوز ایللیک نیتیز وارسا، اینسانلاری اویرَدین.
حاقیندا[edit | edit source]
امیرین دینی سیاستینین ایکی ثابیت بولومی واریدیر: 1- مالالارین گوجونو آزادماق و سیاسته قاتیشمالارینین قاباغینی آلماق. 2- مذهبی ایشلره آزادلیق وئرماق. (فریدون آدمیت امیر کبیر و ایران، دکتر فریدون آدمیت، خوارزمی یازیسی،۱۳۷۸)


text:
سلیمان سویلو آوروپا کمیسیونونون ایچ ایشلریندن سوروملو عضوو ایله گؤروشوب
ایچ ایشلر ناظیری سلیمان سویلو آوروپا بیرلیگی کمیسیونونون ایچ ایشلریندن سوروملو یلوا یوهانسون و برابریندهکی هئیتله گؤروشوب.
ایچ ایشلر ناظیری سلیمان سویلو آوروپا بیرلیگی کمیسیونونون ایچ ایشلریندن سوروملو یلوا یوهانسون و برابریندهکی هئیتله گؤروشوب.
پایتاخت آنکارادا تهلوکهسیزلیک و فوق العاده وضعیت لر کووردیناسیون مرکزینده (گامر) کئچیریلن گؤروشله باغلی توییتر حسابیندان پایلاشیم ائدن ناظیر سویلو ایکی طرفلی...
-
-
22.10.2021
-
22.10.2021
-
-


text:
قرانادا فوتبال کولوبو
قرانادا فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Granada CF) بیر فوتبال کولوبودور. Segunda División دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۲۲٬۰۹۴ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Jiang Lizhang será el primer presidente extranjero del Granada CF (es). El Ideal de Granada (16 June 2016). یوْخلانیلیب16 June 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Granada CF»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قرانادا فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نیویورک طیب بیلیمیوردو
نیویورک طیب بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: New York University School of Medicine, فارسجا: دانشکده پزشکی دانشگاه نیویورک ، عربجه: مدرسة طب جامعة نيويورك )آمریکانین نیویورک شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۵۵٬۱۱۲ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. خوصوصی و اؤزل اؤیرهتیم قۇرومودیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Smilow Research NYU jeh.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده نیویورک طیب بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- Dock, et al. (1922) p. 35.
- Title unknown. (subscription required)
- MSSM Accreditation Retrieved January 11, 2011


text:
تائورمینا
تائورمینا (ایتالیاجا: Taormina) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۱۰۷۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۲۰۴ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و سیسیل اوستانیندا یئرلشیب.
گؤرونتولردَییشدیر
- Ile:0072 - Taormina - Piazza Duomo e fontana - Foto Giovanni Dall'Orto19-May-2008.jpg
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Taormina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تائورمینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ای دل، اوُنوتما ظلم ائله ین مه لقالاری
اونلاردیر عشق اسیری ائدن بینوالاری
زنجیرِ زولفه ائتمه هوس، ای اسیرِ عشق
چوخ گورموشوک بو دامه دوشن مبتلالاری
حُسن اهلینین بو عادتی دیر، بی وفا اولار
چوخدا مذّمت ائیلهمه یین، دلربالاری
هر شوخه وئرمه کؤنلونو، باغلانما زولفونه
چونکی چکیب بو یولدا باشیم چوخ بلالاری
دیوانه ائتمه یینجه، گؤتورمز، یاخاندان ال
چوخ چکدیم امتحانه بو زولفو قرالاری
آلدانما رحم سیز، بو وفاسیز، گؤزللره
دائم ائدیرلر عاشقه جؤر و جفالاری
واحد، جهاندا طعنهٔ بیگانه یاخشیدیر
پر ادعا گؤرونجه بو دوست،آشنالاری


text:
اگرچی خوشدو منه عطری، هم صفاسی گولون،
جفاسی چوخدو، نه حاصیل کی، یوخ وفاسی گولون.
جفای خاری گؤروب، کؤچدو باغیدن بولبول،
گؤره ن کیم اولدو بو گولشنده آشناسی گولون؟
خزانه میل ائله دی، آلمادی وفا نظره،
یئتیشدی بولبوله چوخ – چوخ غم و جفاسی گولون.
تؤکور سیریشک عوضینده گؤزوم اوزه آل قان،
اولوبدو، چونکی کؤنول زار و مبتلاسی گولون.
یازیلسا نقطه به نقطه، دئییلسه حرف به حرف،
قورتارماز حشره قدر حال ماجراسی گولون.
عذار آلینه باخدیقجا قان اولور دیللر،
ایلاهی، حقدن آشیب موحنت بلاسی گولون.
خطا یولونا دوشوب، بولبوله جفا قیلدی،
خطایه سالدی اؤزون عاقبت، خطاسی گولون.
جاهاندا ذرّه قدر اولماز، ای کؤنول، خندان،
کی، خون بولبول اگر اولماسا غذاسی گولون.
توتاردی، خون جیگردن اولایدی گر سیراب،
گونش تک هر طرفی، ناتوان، ضیاسی گولون.


text:
#خبر: گئچن گونلرده سوسوزلوق و آیریجالیغا (تبعیض) قارشی جماعاتین اعتراضلارینا شاهید اولان خوزستان اوستانینین شهرلرینده اینتئرنئتین پوزولوب کسیلمهسی بو بؤلگهده یاشایان جماعاتین موشکولاتینی داها دا آرتیریب. راپورلارا گؤره، تظاهرات داها دا یایقینلاشماسین دئیه، خوزستاندا الکتریک کسیل...
#خبر: ایران-ین گونئیینده باش وئرن داشقینلار نتیجهسینده آزی 7 نفر اؤلوب، 950 نفر خسارت آلیب.
#خبر: ایران-ین گونئیینده باش وئرن داشقینلار نتیجهسینده آزی 7 نفر اؤلوب، 950 نفر خسارت آلیب.
?گولنآی (بوغا، اردیبهشت): اؤنوموزده اولان گون¬لر، دوشونمک، دانیشماق و یئنی آدام¬لار گؤرمه-یه یاخجی فرصت دیر. قیسسا سفرلر چوخ لذت وئریجی دیر. ذهنیز مشغول دور و گون¬لر حیزلی اولاراق گئچیر. اؤفکه¬لنمه¬یین و والدین ایله دانیشیق¬لاریزدان فایدالانین. ائو تعمیراتی سیزه ائیلنجه¬لی دیر. ملک و املاک قونوسوند...
بو بلیرسیز (مبهم) انتحاردان اؤنجه، کئچن بیر آی ایچینده، ۵ بنزر انتحار دا بو شهرین اؤیرنجیلرینده اولموشدو. ?رامهرمز-ون ائییتیم و اؤیرهتیم باشقانی، رستمی، بو آجی اولایین سببلرینی عایله اختلافلاری، کور تعصبلر، فیکری و دویغوسال تعرضلر و یاشام احتیاجلارینی قارشیلایا بیلمهمک عنوان ائلهییب....


text:
۱۹۲۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۲۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز ایگیرمی بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ دسامبر - آدوْلف هیتلر حبسخانادا يازدیغی (۱۹۲۳-۱۹۲۴) آوتوْبیوْقرافیک "منیم مۆباریزم" اثرینی کیتاب شکلینده چاپ ائتدیریر.
- ۸ آقوست - تورونتودا ایلک دفعه ایشیق فور قوراشدیریلمیشدیر.
- ۳۰ نوْوامبر - آذربایجان کوْمونیست حیزبینین يئددینجی قۇرولتايی ایشه باشلامیشدیر.
- ۲۶ دسامبر - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی٬ اۇلوسلارآراسی ساعات و تقویمین ایشلنمهسینی قبول ائتدی.
- ۲۵ فوریه - تۆرکیه خیانت-وطنیه قانونوندا دییشیکلیک ائدیلدی؛ دین سیاسته آلت ائدیلمهیهجک و بۇ جورم وطن خیانتی ساییلاجاق.
- ۲۵ دسامبر - بینالخلق تقویم و ساعات قبول ائدیلدی.
- ۲۳ مارس - سسسیز سینما دؤنمینین ان باهالی فیلمی٬ (۳/۹ میلیون دوْلار) «بن هور» گؤستریمه گیردی.
- ۲۱ دسامبر - شوروی مرکزی رهبرلیگینین قراری ایله ناخچیوان مۇختار جومهوریتینین الدره٬ لئهواز٬ آستاروز٬ نۆودی و آیری یاشاییش یئرلری ائرمنیستان شوروی جومهوریتینه قاتیلمیشدیر و بۇ توْرپاقلاری ییغان مئهری بؤلگهسی یارادیلمیشدیر.
- ۲۰ آقوست - روم متروسونون ایلک خطی آچیلدی.
- ۲ ژانویه - تاجیکیستان شوروی جومهوریتی ترکیبینده داغلیق بدخشان مۇختار ولایتی قۇرولدو.
- ۱۷ دسامبر - شوروی و تۆرکیه آراسیندا طرفسیزلیک آنلاشماسی ایمضالانمیشدیر.
- ۱۴ نوْوامبر - سورئالیستلرین ایلک سرگیسی پاریسده آچیلمیشدیر.
- ۱۲ دسامبر - رضا پهلوی ایران تختینه چیخمیشدیر.
- ۱ نوْوامبر - ایراندا رضاخان پهلوی حاکمیته گلمیش و بۇنولا قاجارلارین حاکمیتینه سوْن قوْیولموشدور.
- ۱ مئی - قیبریس٬ بیرلشمیش شاهلیق مۆستعمیرهسی اوْلدو.
- ۱ مارس - آنادوْلو آژانسی قۇرولدو.


text:
میکی آدامز
میکی آدامز (اینگیلیسجه: Micky Adams) (دوْغوم:۸ نوامبر ۱۹۶۱ (۵۹ یاش) شفیلد) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ میکی آدامز. Barry Hugman's Footballers. یوْخلانیلیب9 March 2017.
- ↑ Micky Adams. LMA. یوْخلانیلیب11 September 2011.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
cnوارد نشدهاست
- ↑ Micky Adams ساکربیس (Soccerbase) وبسایتیندا
قارداش پروژهلرده میکی آدامز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر
- Soccerbase player ID ویکیدیتا ایله عینیدیر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- شفیلد یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- قیلینقام کولوبونون اویونچولاری
- کاونتری سیتی کولوبونون اویونچولاری
- لیدز یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- ساوتهمپتون کولوبونون اویونچولاری
- استوک سیتی کولوبونون اویونچولاری
- فولام کولوبونون اویونچولاری
- سوانزی سیتی کولوبونون اویونچولاری
- برنتفورد کولوبونون اویونچولاری


text:
تیققیلتی سسی ائشیدیرسن. بوٍلورسن قوْنشونون قاپیسی ایشگیللندی. گؤزلریوی آچیرسان. بولورسن ساعات آلتی یاریمدیر. قونشونون کیشیسینین آیاق سسینه قولاق یاتیردیرسان. بیر، ایکی، اوٍچ، دؤرد… بولورسن آیاغینی بئشینجی پیللهیه قویاندا، سس داها قولاغیوا چاتمایاجاق. آرخان اوٍسته گَرنهشیرسن. قوْللارین ساچلاریوا توْخونور. اؤز وجودوندان خوشا گلیم بیر خیشیلتی سسی قالخیر. تنبل- تنبل ساغا دؤنورسن. ساچین بالینجا سوٍرتوشور. گئنه ده بیر خوشا گلیم موسیقی ایله خوشا گلیم حیس… بو حیس عشقین دهیرینی سنه خاطیرلادیر. اورهیین سیخیلیر. هر گوٍنکو کیمی اورهییوین سیخیلدیغینا قارشی گلیرسن. شیلتاق اوشاقلار کیمی جوٍت قیچلی یوْرقانی یاتاقدان یئره ایتهلهییرسن. یومشاق بیر تیپپیلتی سسی. بولورسن تک- تنها یاتماغیوا اعتراض سسیدیر بو تیپپیلتی سسی.
«هامیدان اوّل اؤزووو سئومهلیسن!»
ذهنیوین سسینی آیدین- آشکار ائشیدیرسن. ذهنینده اعتراض ایله توْختاخلیق قارشی- قارشییا دایانیر. یئریندن قالخیرسان. آیاغا دوراندا دیزلریندن شیققیلتی سسی گلیر. آرتروز سسی… خوشا گلیم دئییل، آمما ایندیکی وارلیغیوین بیر پارچاسیدیر؛ ناساز چالینان بیر نوْتدور بو شیققیلتی سسی. ناساز چالینان نوْتلار همیشه یوْروجو و داریخمالی اوْلور. گئنه هر گون تکرار ائلهدییین سؤزو اؤزووه تکرار ائلیرسن: «موزیسین اولسایدیم بدنیم ایله أشیالارین توْخونوشوندان بیر سمفونی یاراداردیم.»
دمپاییلاریوی گئییرسن. آیاقلارین ایله دمپاییلارین بیر- بیرینه سوٍرتوشور. آمما بو سوٍرتوشمهنین سسینی ائشیتمیرسن، یالنیز حیس ائدیرسن. یاتاغیوی موٍرتّب ائلهیینده یوْرقان یومشاق یئل سسی ایله یاتاغین اوٍستونه دوٍشور. بالینجیوی تاپدالاییرسان. أللرین ایله بالینجیوین توْخونوشوندان، دهریسی ایسلانمیش ناغارا سسی قالخیر.
هر گونکو کیمی تووالته گئدیرسن. سیٍار فرنگی تووالت اوٍسته اوتوروب، لذت ایله بدنیندن آخان شیریلتی سسینه قولاق یاتیردیرسان. آمونیاکلی اولماغینا دئییل، ذهنینده بیر چشمهنین گؤزهسیندن سو آخیر. تووالتده بو شیریلتی سسینی کشف ائدن گون او قدر هیجانلانمیشدین کی، بو سوسوزلوق زاماندا نئچه دقیقه سویو آچیق قویموشدون تا بوْش- بوْشونا تووالتین کاساسینا آخسین.
اوْووج- اوْووج سویو اوٍزووه چیرپیرسان. اینسان جانینی دیرچلدن موسیقی سسی… اوٍزووو حوله ایله سیلمک یئرینه بوراخیرسان دهریوین اوٍستوندهکی نم آستا- آستا قوروسون. قولاغین قادیر دئییل سو قطرهلرینین دهریوه نفوذ ائتمهسینین سسینی ائشیتسین. بونونلا بئله، ذهنینده سوسوز بیر زهمی سویو اؤز ایچینه چکیر.
آینا قاباغیندا دایانیرسان. او ایسه لال دیلی ایله سنین گؤزلرینله دانیشیر. گؤزلریوین آلتینداکی قیریشیقلارا کِرِم یاخیرسان. سونرا تیپ تیپ تیپ… باغلی بیر صاندیغی دؤیمک کیمی یومشاق بیر سس قالخیر. کِرِم، قیریشیقلاری ایتیردیکجه، گؤزون باخا- باخا بو تیپ- تیپ، سنین ده، آینانین دا باشینا بؤرک قویور.
تاختا داراغی قیوریم ساچلاریندا گزدیریرسن. ساچ ایله داراق موسیقیسی… ساچ ایله أل توْخونوشوندان قالخان موسیقینی اؤزلهییر، ألیوی ساچیوا چکیرسن. گئنه یومشاق بیر خیشیلتی سسی قالخیر. اؤز ألین اؤزلهدییین لذتی ساچیوا وئرمیر. دوْداقلارین آینادا ترپهنیر. سسین اوتاغین سوٍکوتونو سیندیریب، قولاغیوا دوْلور:
«ای شانه بو گیسوی پریشانه دوْلاشما
جان ریشتهسی وار اوردا، چکیل یانه دوْلاشما»
داراق ایسه گئنه ساچیوا دوْلاشیر… پیرتلاشیقلار آچیلیر. سن تبسّوم ائلهییرسن.
تیق… تیق… اوجاق شؤعلهسی یانماقدا فندهیین تیققیلتی سسی کسیلیر. فندهیی اوجاغین کنارینداکی میز اوٍسته آتیرسان. تیق!… آمما بو تیق سسینین جینسی فندهیین تیق سسیندن فرقلیدیر. یخچالین موتور سسی دیققتیوی چکیر.
یخچالدان پنیر ایله اوٍزوم چیخاردیرسان. چایدان اوجاق اوٍسته اؤنجه آستاجا سیزلاییر، آز سونرا قور- قور قایناماغا باشلاییر. چای دملهییرسن. همیشه سئودیین شیریلتی سسی قالخیر. پنیر ایله اوٍزومو یویورسان. گئنه شیریلتی سسی، گئنه سو سسی…
هر گونکو کیمی میز باشیندا أیلهشیب، سحر یئمهیینی یئینده دیش ایله چؤرهیین توْخونوش سسینه دیققت وئریرسن. چایوی ایچنده هؤرتولدهدیرسن. ایستیکان- بوْشقابی یویورسان. گئنه سو سسی ائوین ساکیتلییینی پوْزور.
میز باشیندا أیلهشیب، کیتابدا علامت قویدوغون صفحهنی آچیرسان. واراقلاماق سسی… اوشاقلیغیندا بارماغیوی یاشلاییب، دفتر- کیتابی واراقلادیغین یادیوا دوٍشور. ایندیسه واراقلاماقدا اوستالاشیبسان.
ساعاتا باخیرسان. بیر زامانلار ساعاتین سسی اوتاغیوین وارلیغیندان ساییلاردی. ایندیسه موبایلیوین ساعاتینین عادتکردهسی اولوبسان. هر ثانیه عددلر بیر- بیرینین آلتینا سوٍیروشوب، زامان کیچیک بیر مقیاسدا سسسیز- صداسیز دهییشیلمکدهدیر. ایستر- ایستهمز ساعات دا سنین کیمی یوخاری قالخماغا محکومدور.
کامپیوترین آرخاسیندا أیلهشیب، بارماقلاریوی ذهنیوین قوُللوغونا بوراخیرسان. بارماقلارین اوْتوماتیک بیر ماشیندیر دئیهسن، کئیبوْردون دوٍیمهلری اوٍستونده ضرب توتوب. بو آندا وجودووون چالیشان بؤلوملری یالنیز گؤزلرین ایله بارماقلاریندیر.
پیچاق ایله کاهی، یئرکؤکو ایله رنده، قابلاما ایله قاپاق، بوْشقاب ایله قاشیق توْخونوشو، یئمک ایله دیش سسی دوٍنیانین أن دادلی موسیقیسیدیر، یالنیز سسسیزلیکده، تنهالیقدا اینسان اونلاری دوُیار. گئنه ده هر گونکو کیمی یئمک واختی اؤز یانیندا دوٍشونورسن: «من موزیسین اولسایدیم یئمک و اینسان آدیندا بیر سمفونی یاراداردیم.»
آخشامچاغیدیر. گئنه ده سو سسی ائوین سسسیزلییینی سیندیریر. بیر اوٍشتوبین ناری یویوب، بوْشقابا قویورسان. نارلا ألیوین توْخونوشو سویون سسی آلتدا گیزلهنیر. ناری دادمامیش، آدی آغزیوی سولاندیریب. دیل ایله داماق سسی… پیچاق گتیریب، ناری کسمک ایستهینده غیرعادی بیر حادیثه ایله اوٍزبهاوٍز اولورسان. بیر پاپیشتیکن نارین پوٍسگوسوندن یوخاری قالخیر.
ائوین سسسیزلییینده حئیرتله پاپیشتیکنه باخیرسان. ناری یئمکدن واز کئچیرسن. ألیوی چنهوه دیرسکلهییب، پاپیشتیکنی ایزلهییرسن. قولاغین اونون یئریشینین سسینی دوُیمور. دیل- دوداغین ترپنمهسه ده ذهنیوین سسینی آیدین- آشکار ائشیدیرسن: «ائله بیل داغدان یوخاری قالخیر!»
ذهنیوین سسینه اوشاق کیمی پیققیلداییب، گوٍلورسن. أییلیب دیققتله پاپیشتیکنین أل- آیاغینا باخیرسان. خال- خال قانادلارینین آلتیندا نه داش وار، نه ده قوم. آمما اوشاقلیق چاغلاریوین سسینی چوخ اوزاقلاردان ائشیدیرسن… بیر پاپیشتیکن بارماغیوین اوجوندان یوخاری قالخیر. یئددی یاشلی بیر قیز هیجانلا گوٍلور.
ساعات اوْنایکییه دوْغرو یوخاری قالخماقدادیر. سن ایسه یاتاغیندا یوْرقانیوین آلتینا سوٍزولورسن. یوخوندا بیر قیز اوشتوبین نارینین پوسگوسوندن یوخاری قالخیر.
تیققیلتی سسی ائشیدیرسن. بولورسن قونشونون قاپیسی ایشگیللندی. گؤزلریوی آچیرسان. بولورسن ساعات آلتی یاریمدیر. قونشونون کیشیسینین آیاق سسینه قولاق یاتیردیرسان. بیر، ایکی، اوٍچ، دؤرد…
۹۶/۹/۵


text:
آت
آت، دیرناقلیلارین تک بارماقلیلار آلت بولومندن، آتکیلرعائلهسیندن ممهلی حئیواندیر. باشلانقیجدا بیر تولکی بویوکلوگوندهکی آت بۇ گونکو حالینی اولماسینا چوخ اوزون زمان چکمیشدیر. گونوموزده وحشی آتین تمثیلجیسی موغولیستانین قوبی چولونده ۲۰–۳۰ قدر نمونه سی تاپیلان پرزهوولسکی آتیدر. بۇ آتین یوکسکلیگی تقریبی اولاراق ۱۳۰ سانتیمتر دیر. بویوک باشلی، ایری، قیسا قولاقلی، دیک یلهلی و تریاکی رنگلی بیر آتدر.
آت، بیر روایته کوره میلاددن اونجه ۴۳۰۰–۳۷۰۰ ایللرینده عمله گلمیشدیر. موغوللار بۇ آتی بجرمیشدیر و داها سوْنرا بین النهرینه یاییلمشدر.
آت، تاریخ بویونجه انسانلرین اک بویوک یاردیمجیسی اولمشدر. حرب، زراعت، تجارت کیمی ایشلرده ایستیفاده الوب. آت، تورکلرین حیاتنده مهم بیر یره صاحبدیر. عصرلرجه تورکلر و آت بیرلکده یاشامشدیرلار و تورکلرین ان باغلی اولدیغی حئیوان آتدیر. بۇ باغلیلیق، تورک خلق ادبیاتینه ده اؤزون گورسدیر.


text:
عباس بن علی
عباس بن علی بن أبی طالب (اؤ. 61/680) حضرت حوسئینین کربلادا شهید ائدیلن آتا-بیر قارداشی.
حیاتی[دَییشدیر]
آناسی ام البنین بنت حزامدیر. قایناقلاردا عباسین کربلا حادیثهسیندن اولکی حیاتی حاقیندا معلومات یوخدور. سوننی و شیعه قایناقلاری دئمک اولار کی، ایتتیفاقلا نقل ائتدیکلرینه گؤره عباس بن علی، حضرت حوسئین ایله بیرلیکده کربلادا اوْلوب و اورادا اهل بئیته سو تأمین ائتدیگی اۆچون «سوچو» آنلامیندا اوْلان "السقا" لقبی ایله آنیلمیشدیر. حوسئین و سوسوزلوغو دؤزولمز حالا گلنده عباس بن علی سو تاپماقلا تاپشیریلمیش، او دا بیر گئجه بۇ وظیفهنی اوغورلا یئرینه یئتیرمیشدی. 9 محرم 61 گونو (9 اوْکتوبر 680)، ایمام حوسئین آدینا کوفهلی عسگرلرله گؤروش ده نتیجه آلمامیشدیر. هوسئین، کوفهلیلرین ائرتهسی گون هوجوم ائدهجکلرینی تخمین ائدهرک کؤمکچیلرینین اؤزونو قویوب گئتمهلرینی ایستهمیش، لاکین عباس بونا شیددتله قارشی چیخاراق، "بونو بیزه آللاه هئچ بیر زامان گؤسترمهسین" دئییب. عباس ائرتهسی گون کربلا فاجیعه سی زامانی حضرت حوسئینی قورویارکن، قارداشلاری عبدالله، جعفر و عوثمانین دالینجا شهید ائدیلمیشدیر. باشی دیگر کربلا شهیدلری ایله بیرلیکده دمشقه گؤندریلمیش، گؤودهسی قادریه کندینین ساکینلری اوْلان بنی اسد طرفیندن شهید ائدیلدیگی یئرده تورپاغا تاپشیریلمیشدیر. داها سوْنرا کربلادا حضرتی هوسئینین توربهسینین شیمال طرفینده بوگونکو توربهسی اوْلان یئره کئچیریلمیشدیر.
شیعه گهلهنهیی،عباس بن علییه کربلا واقعهسینده ایشتیراک ائدنلر آراسیندا موستثنا بیر مؤوقئع وئریر؛ اونو منقبهوی بیر شخصیت کیمی دایم حؤرمت ایله آنار و اوجالدیر. محرم آیینلری زامانی گنجلر اونا بنزمک اۆچون آیینه ایشتیراکچیلارینا سو تأمینی اۆچون سانکی یاریشیرلار. حضرت عباس بن علی، عباسیلرین سون دؤورلریندن باشلایاراق ایران، آذربایجان و هیندیستان اراضیلرینده فتوت و طریقت زومرهلری آراسیندا دا عئینی خوصوصیتلرله شؤهرت تاپمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- دینوری، الأخبار الطوال، (نشر: عبدالمنعم امیر) قاهیره 1960، ص. 254 و آیری صفحهلر؛
- طبری، تاریخ، لیدن، 1879-1901، ايکي، 312-313، 317-318، 329، 386؛
- شیخ مفید، الارشاد، قم: تاریخسیز، ص230-240؛
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Entrance Abbas shrine,Karbala.jpg
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- ایمامزادهلر
- کربلا شهیدلری
- کیمسهلر
- Tabi‘un
- Tabi‘un favored by Shias
- Muslim martyrs
- Family of Muhammad
- ۶۴۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- 680 deaths
- علی ابن ابیطالب
- Deaths by blade weapons
- People of the Second Fitna
- People killed at the Battle of Karbala
- بنی هاشم
- حسین ابن علی


text:
۱۹۰۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۰۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ اوْکتوبر - لئو تولستوی نوبل ادبیات جاییزهسیندن ایمتیناع ائتمیشدیر.
- ۳ اوْکتوبر - عومومی اساواس سیقنالی قبول ائدیلمیشدیر.
- ۲۳ آوریل - روسیهده تزار ایکینجی نیکولای اساس یاسالار اوْلاراق آنایاسانی اعلان ائتدی.
- ۲ آقوست - پورتوقالیادا پورتوفوتبول کلوبو قورولموشدور.
- ۱۵ آقوست - آذربایجان معلملرینین بیر قورولتايی کئچیریلمیشدیر.
- ۱ نوْوامبر - فیوضات ژۇرنالینین ایلک سایی چاپدان چێخمیشدیر.


text:
تورک اؤلکهلری اقتصاد باخانلاری باکیدا توپلاناجاق
تورک کنهشی اقتصاددان سوروملو باخانلار ۱۰.جو توپلانتیسی آذربایجان جمهوریتینین باشکندی باکیدا ائدیلهجک
تورک اؤلکهلری امکداشلیق شوراسی (تورک کنهشی) اقتصاددان سوروملو باخانلار ۱۰.جو توپلانتیسی آذربایجان جمهوریتینین باشکندی باکیدا ائدیلهجک.
آذربایجان اقتصاد باخانی میکائیل جاباروو و تورک شوراسی کاتبی باغداد امرهیئوین ائو صاحیبلیگینده تشکیل ائدیلهجک توپلانتییا، قیرقیزیستان باخانلار قورولو باشقان کؤمکچیسی، اقتصاد و مالیه باخانی آکیبک جاپاروو، قازاقیستان تجارت باخانی باکیت سلطانوو، اؤزبکیستان سرمایه و خاریجی تجارت باخان کؤمکچیسی عزیز وویتوو و ماجاریستان خاریجی ایشلر و تجارت باخانلیغی دؤولت کاتیبی پتر ستارای قاتیلاجاق. توپلانتیدا تورکیهنی تجارت باخانی محمد موش تمثیل ائدجک.
توپلانتیدا، تورک یاتیریم فوندونون "ائدیلهبیلیرلیک چالیشماسی" و "قورولوش آنلاشماسی"، تورک تجارت و صنایع اوتاغینین حقوقی ایستاتوسو و دیگر فعالیتلری، تورک شوراسی بؤلگهسینده تیجارت و سرمایهنین داها چوخ سربستلشدیریلمهسی اوچون علاوه مکانیزملر و عضو دؤولتلرده تورک تیجارت ائوینین قورولماسی کیمی گوندم مادهلری مذاکره ائدیلهجک. باخانلار آیریجا ماجاریستان (بوداپست) و قیرقیزیستاندا (بیشکئک) گلهجک دؤورده تشکیل ائدیلمهسی پلانلانان ایش و سرمایه فوروملارینین تشکیلاتی حاقیندا دا گؤروش آلیش وئریشیی ائدیلهجک.
ییغینجاغین آردیندان "چئشیدلی اقتصادی بؤلگهلر آراسیندا بیلگی و تجروبه پایلاشیمینا باغلی آنلاشما" ایمضالاناجاق، تورک ایش اؤدوللری مراسمی تشکیل ائدیلهجک.
عینی گون باخانلارین ده ایشتیراکییلا "آذربایجانین ایشغالدان قورتاریلان قاراباغ بؤلگهسینین قالخینماسینا اتحاف اولونان" تورک ایش فورومو دا تشکیل ائدیلهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تورک شوراسی توپلانتیسینا ویدئو مئساژلا قاتیلدی
"تورک دونیاسی اولاراق تجروبه پایلاشماسینا گئتمهلی، گوج بیرلیگی ائتمهلی و الیمیزدهکی ایمکانلاری ان تأثیرلی شکیلده دگرلندیرمهنین یوللارینی آختارمالیییق"
قیرغیزیستان، تورکیهدن سیها آلاجاق
"سیهالاری کنترل ائدجک شخصلر تورکیهده تعلیم آلدی. بو سیهالار یاخیندا اؤلکهمیزه گلهجک"
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، شهید ساییسی ایله باغلی بیلگیلری گونجللهدی
۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰ده باشلایان و ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ده ارمنیستانین مغلوبیتی قبول ائدن آنلاشمایا ایمضا آتماسییلا سونا چاتان ساواشداکی جان ایتکیلری ایله باغلی بیلگیلر گونجللهندی


text:
بایرن مونیخ اوروپا فوتبالی نینگ قاهرامانی
پاری سن ژرمن 0- بایرن مونیخ 1
اوروپانینگ قاهرامانلار لیگی نینگ فینال یاریشیندا بایرن مونیخ فوتبال توُپاری کینگزلی کومان ینگ گلی بیلن پاری سن ژرمن فوتبال توُپارینی ینگدی.
شیله لیک بیلن بایرن مونیچ اوروپانینگ فوتبالی نینگ قاهرامانی بوُلدی.
کینگزلی کومان 59-نجی داقیقادا اوُیونینگ یکه تأک گلینی اوردی.
چأریِک فینال یاریشیندا اسپانیانینگ بارسلونا توُپارینی 8-2 نتیجه سی بیلن ینگن آلمانیانینگ بایرن مونیخ فوتبال توُپاری، یاریم فینال یاریشیندا دا لایپزیک فوتبال توُپارینی 3-0 حاسابی بیلن ینگیپدی.
دِگیشلی حابارلار
بنکسی نینگ بیر اثری 18.5 میلیون پوندا ساتیلدی
مارماریس دا فونیکس تاریحی شهرینده قازوو آغتاریش ایشلری باشلادیلار
بو قازوو آغتاریش ایشی پنسیلوانیا بیلیم یوردونینگ عالیملاریندان دکتر آصیل یامان ینگ یوُلباشچیلیغیندا باشلادیلار
قاراحان دپه ده نئولیتیک دؤورۆنه دگیشلی تاریحی اثرلر تاپیلدی
قاراحان دپه ده 3 ییلدان بأری قازوو آغتاریش ایشی دوُوام ادیأر


text:
میت، تروریستی یاخالاییب تورکیهیه گتیردی
تروریست: تورکیه دؤولتی چوخ بؤیوکدور، بونون حسابینی البته سیزدن سوروشاجاق
۲۰۱۳ده حاتای ویلایتینین ریحانلی ائلچهسیندهکی ترور سالدیریسینین پلانلاییجیسی تروریست یوسف نازیک، میلی استخبارات تشکیلاتی (میت) طرفیندن سوریهده یاخالاناراق تورکیهیه گتیریلدی.
تروریست ایلک ایفادهسینده، ریحانلیدا ۵۳ وطنداشین حیاتینی ایتیردیگی خاین سالدیرینی سوریه استخبارات بیریملریندن آلدیغی تاپشیریقلا گرچکلشدیردیگینی اعتراف ائدرک،
"سوریه دؤولتینه ده سسلهنیرم، تورکیه دؤولتی چوخ بؤیوکدور، بونون حسابینی البته سیزدن سوروشاجاق" دئدی.
ریحانلیداکی بومبالی سالدیریدا فاعللری یؤنلندیرهن و سوریه استخباراتییلا ارتباط ساغلایان یوسف نازیکین یئرلشدیگی لازقیه شهرینده، میت طرفیندن نقطه عملیاتی حیاتا گئچیریلدی.
آختاریلان تروریستلر لیستهسینده "گؤی" کاتگوریده یئر آلان نازیک، میت منسوبلارینین عملیاتی ایله اله گئچیریلمهسینین آردیندان تهلوکهسیز یوللار اوزریندن تورکیهیه گتیریلهرک سوروشدورمایا آلیندی.
تروریست نازیک، اؤن سورغوسوندا، سوریه استخبارات بیریملریندن آلدیغی تاپشیریقلا، تورکیهده ائیلم آختاریشینا گیرهرک آلتئرناتیو ائیلم یئرلرینه قارشی کشفیات ایشی آپاردیغینی، پاتلاییجیلارین سوریهدن تورکیهیه انتقالینی و تامین ائتدیگی ایکی ترانزیت تیپی آراجا یئرلشدیریلمهسینی ساغلادیغینی اعتیراف ائتدی.
تروریست آیریجا، ریحانلی پرتلامالاریندا رول آلدیغی معلوم اولان مقاومه سوریه سؤزده لیدئری میهراچ اورال حاقیندا دا اطرافلی معلوماتلار وئردی.
ائیلمه قاتیلان دیگر قاچاق سانیقلاری دا تسلیم اولماغا چاغیران تروریست، سورغوسوندا، آنتاکیا دوغوملو اولدوغونو بیلدیرهرک عائلهسی حاقیندا معلومات وئردیکدن سونرا، ریحانلیداکی سالدیرینی یولداشلاری ایله ائتدیکلرینی اعتراف ائتدی.
سالدیری امرینی، سوریه کشفیاتیندان آلدیغینی قید ائدن تروریست،
"تورکیه دؤولتیندن قاچاممادیم، پشمانام. منی سوریهدن توتوب گتیردیلر. سوریهدهکی یولداشلاریما سسلنیرم؛ یول یاخین ایکن قاییدین، تورک دؤولتی بیزه صاحب چیخار، اؤز دؤولتیمیز بیزه صاحب چیخار. سوریه دؤولتینه ده سسلمیرم، تورکیه دؤولتی چوخ بؤیوکدور، بونون حسابینی البته سیزدن سوروشاجاق" ایفادهلرینی ایشلتدی.
تروریستین یاخالانماسی اوچون حیاتا گئچیریلهن و خارجی هر هانسی بیر دؤولتدن ایستخباری، یا دا لجستیک دستگین آلینمادیغی عملیاتدا، تعیین، ایزلمه، یاخالاما و نقل آشامالاری تامامیله میت باشقانلیغی عنصورلاری طرفیندن حیاتا گئچیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه: درین قایغییلا قارشیلاییریق
"سودانداکی بوتون طرفلرین آنایاسال بیلدیری چرچیوهسیندهکی تعهدلارا باغلی قالینماسی و گئچیش پروسهسینین پوزولماماسی یولونداکی گؤزلنتیمیزی وورغولاییریق"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان اسکی شهیرده قادینلارلا بیر آرایا گلیب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان اسکی شهیره سفری زامانی گیریشیمجیلر، اکینچی لر، اؤنجیلر، ایدمانچیلار، صعنتچی لرو ایشچی قادینلارلا بیر آرایا گلیب.
جمهور باشقانی اردوغانین باشچیلیغی ایله کابینه ایجلاسی کئچیریلهجک
ایجلاسدا ایچ و خاریجی گوندهلیگه عایید مؤوضوع لار موذاکیره اولوناجاق.


text:
۱۰ مارس
۱۰ مارس:
- ۱۷۳۵ - گنجه شهرینین یاخینلیغیندا نادرشاه افشارلا روسیه آراسیندا آندلاشما ایمضالاندی؛ روسیه قوْشونلاری باکیدان چکیلدیلر.
- ۱۸۷۳ - آذربایجاندا تئاتر صنعتینین اساسی قوْیولدو؛ آذربایجان میلّی تئاتر گۆنو.
- ۱۸۷۶ - قراهام بل ایله کؤمکچیسی توماس واتسون٬ ایلک تلفون تماسینی گئرچکلشدیردیلر.
- ۱۹۱۰ - هالیووددا چکیلن ایلک فیلم اوْلان «اسکی کالیفورنیادا» گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۱۹ - چینده کؤلهلیک گؤتورولدو.
- ۱۹۱۹ - عثمانلی ایمپیراتورلوغوندا احمد توفیق پاشا دؤولتی دۆشدو. یئرینه فرید پاشا دؤولتی قۇرولدو.
- ۱۹۴۵ - توکیو بؤیوک بوْمبالاماسی.
- ۲۰۰۵ - گری کاسپاروف شطرنج تورنومنتلرینه قاتیلمایاجاغینی آچیقلادی.


text:
Oct 9, 2016
ديالئکتيکا نه دئمکدير
عرب الیفباسینا چئویرن: م. ا. جواد
ديالئکتيکا يونان سؤزو اولوب موباحيصه ائتمک، موصاحيبه آپارماق باجااریغی دئمکدیر. دیالئکتیکا قولدارلیق دئموکراتییاسینين اینکیشافی ايله ايليشگيده اولاراق موباحيصه ائتمک، اؤز فیکرینی ثبوتا یئتیرمک، آداملاری اونا ایناندیرماق، اؤزونون حاقلی اولدوغونو اساسلاندیرماق و بونونلا دا دؤولت، محکمه و باشقا ایشلرین موزاکیرهسی زامانی طرفدارلار قازانماق باجاریغینين یوکسک قیمتلندیریلدیگی قدیم یونان فلسفهسینده مئیدانا گلمیشدیر.
قدیم یونانیستاندا دیالئکتیکا دئدیکده، موضاحيبه یولو ايله موصاحیبین موحاکیمهلریندهکی (وئرديگى حؤکملرده) ضيديتی آشکارا چیخارماق، حقیقتی ثبوتا یئتیرمک صنعتی باشا دوشولوردو.او زامان خصوصی حاضيرلیق و بؤیوک اوستالیق طلب ائدن دیالوق صنعتی اونون ایشتیراکچیلارینين موزاکیره اولونان مسالهلر اطرافیندا بیر-بیرلرینه سوآللار وئرن آلتئرناتیو نؤقطهيى-نظری باشا دوشمگی، اونون نؤقصانلارینی، ضيديتلرینی آشکارا چیخارماقلا اؤز مؤوقعینين اوستونلوگونو ثبوتا یئتیرمگی احتیوا ائدیردی. موباحيصه پروسهسینده موصاحیبلرین شریک اولدوقلاری بیر ايديعادان هر ایکی طرفین موحاکیمهلرینين جیلالاندیغی اوچون باشقاسینا دوغرو گئتمکله مؤوقعلر یاخینلاشیر و داها دوزگون اولور. نتيجهده موختلیف مؤوقعلر نظره آلینماقلا موحاکیمهلرین بیرطرفلیلیگی آرادان قالدیریلیر، حقیقته یاخینلاشیردی.
بئله ايجتيماعی پولئمیکا پراکتیکاسی بؤیوک دیالوق اوستاسی اولان سوقراتین فعالیتینده گئنیش تطتبیق اولونموشدور. او، دیالئکتیکایا، موختلیف، حتا عکس فیکیرلرین توققوشماسی و اوزلاشدیریلماسی یولو ايله حقیقتین آشکارا چیخاریلماسی صنعتی کیمی باخیردی. دیالئکتیکایا موباحيصه، دیالوق صنعتی کیمی باخیلماسی اورتا عصرلرده و سونرالار دا داوام ائتمیشدیر. اوزون و دولاشيق اینکیشاف یولو کئچهرک دونيانی درک ائتمگین و دگیشدیرمگین یگانه حقیقی فلسفی مئتودونا چئوریلن، دونیایا واحید، رابیطهلی بیر تام کیمی باخان، اونون ابدى حرکتده، دگیشمه و اینکیشافدا گؤتورن دیالئکتیکا طبيعت، جمعيت، تفکور و ایدراکین ان عمومی اینکیشاف قانونلاری حاقیندا تعليمه چئوریلمیشدیر. دیالئکتیکا اوبیئکتیو و سوبیئکتیو دیالئکتیکا اولماقلا ایکی یئره بؤلونور. اوبیئکتیو دیالئکتیکا اینسان شوعوروندان خاریجده و اوندان آسیلی اولمادان مؤوجود اولان وارلیغین اؤزونون دیالئکتیکاسی، سوبیئکتیو دیالئکتیکا ایسه اوبیئکتیو دیالئکتیکانين سوبیئکت، اینسان، بشريت طرفیندن فردی و ايجتيماعی شعوردا عکس اولونماسیدیر.
فلسفی علم اولماق اعتیباریله دیالئکتیکا اینکیشاف ائدن و گئتدیکجه دولغونلاشان بیلیکلر سیستئمیدیر. بو سیستئمین اساسینی موعين پرینسیپلر، قانونلار و کاتئقورییالار تشکیل ائدیر. دیالئکتیکانين پرینسیپلری اونون اساسینی تشکیل ائدن باشلانغیج مودعالاردیر. دیالئکتیکانين اساس پرینسیپلری بونلاردیر:
حادیثهلرین ان عمومی ايليشگىسی پرینسیپی، اوبیئکتیولیک پرینسیپی، اینکیشاف پرینسیپی، دتئرمینیزم پرینسیپی، تاریخیلیک پرینسیپی، حقیقتین کونکرئتلیگی پرینسیپی، نظریه ايله پراکتیکانين وحدتی پرینسیپی و ب. بو پرینسیپلرده گئرچک عالمین ان عمومی ايليشگى و موناسیبتلری عکس اولونموشدور. دیالئکتیکانين قانونلاری و کاتئقورییالاری دا اونون ضروری کومپونئنتلریدیر. دیالئکتیکا همىده نظریه و مئتودون وحدتیدیر. بونا گؤره ده نظریهنين فونکسيياسینی یالنیز فلسفی ماتئریالیزمه، مئتودون فونکسيياسینی ایسه یالنیز دیالئکتیکایا ایسناد وئرن نؤقطهیی-نظرلر دوزگون ساییلا بیلمز.
دیالئکتیکا مورکب ایستروکتورا مالیک اولوب، دؤرد ترکیب حيصهدن عيبارتدیر.
بيرينجىسى، دیالئکتیکا طبيعت حاقیندا، اونون حرکتی و اینکیشافینين عمومی قانونلاری حاقیندا فلسفی تعليمدیر. ایکینجیسی، جمعيت حاقیندا، اونون تاریخی حرکتی و اینکیشافینين عمومی قانونلاری حاقیندا فلسفی تعليمدیر. اوچونجوسو، دیالئکتیکا تفکور حاقیندا، اونون فورمالاری و قانونلاری حاقیندا فلسفی تعليمدیر، یانی دیالئکتیک منطیقدیر. نهايت، دیالئکتیکا ایدراک حاقیندا، اونون فورما و مئتودلاری حاقیندا فلسفی تعليمدیر.
دیالئکتیکانين ایستروکتورو حاقیندا دئییلنلری یئکونلاشدیریب آشاغیداکی نتيجهيه گلمک اولار. ماتئریالیست دیالئکتیکانين ایستروکتورو طبيعتین دیالئکتیکاسی، جمعيتین دیالئکتیکاسی، دیالئکتیک منطیق و ایدراک نظریهسیندن عيبارتدیر.
دئییلنلردن آیدین اولور کی، ماتئریالیست دیالئکتیکا عینی زاماندا هم اونتولوگییا، هم منطیق، هم ده قنوسئولوگییا کیمی چیخیش ائتمکله اونلارین وحدتینی تشکیل ائدیر.
فلسفی علم اولماق اعیباریله دیالئکتیکانين مورکب کاراکتئری اونون فونکسييالاری واسیطهسیله آچیلیر. هم ده بو حالدا دیالئکتیکانين فونکسييالارینين مضمونو اونون پرئدمئتی (مؤوضوع)، سیستئمی و ایستروکتورو ايله موعین اولونور. ماتئریالیست دیالئکتیکایا طبيعت، جمعيت، تفکور و ایدراکین ان عمومی اینکیشاف قانونلاری حاقیندا علم کیمی وئریلن تعریفده اونون فونکسييالاری اؤز ایفادهسینی تاپمیشدیر. همین فونکسييالار آشاغیداکیلاردیر:
آ) اونتولوژی فونکسییا. ماتئریالیست دیالئکتیکانين بو فونکسيياسی اؤز ایفادهسینی اونون طبيعت و جمعيتین حرکتی و اینکیشافینين ان عمومی قانونلاری حاقیندا علم اولماسيندا تاپیر. دیالئکتیکانين قانونلاری خاریجی عالمین اینکیشافینين اوبیئکتیو، حقیقی قانونلاری اولدوغوندان فلسفی علم کیمی دیالئکتیکا هر شئیدن اؤنجه طبيعت و جمعيت حاقیندا علملرین نایلیتلرینه ایستیناد ائدهرک طبيعتده و جمعيتده باش وئرن حادیثهلرین دیالئکتیک کاراکتئرینی تدقیق ائتمهلیدیر.
ب) منطیقی فونکسییا. ماتئریالیست دیالئکتیکانين بو فونکسيياسی اونون هم ده تفکور حاقیندا علم اولماسی ايله سجیيهلنیر. ایدراک پروسهسینده بوتون علملر اؤز آنلاییش و کاتئقورییالارینی ایشلهییب حاضرلاماقدا منطیقی تفکورون فورمالاریندان ایستیفاده ائتسهلر ده، بونلارین هئچ بیری تدقیقاتین منطیقینی اؤگرنمکله مئشغول اولمور. بو وظيفهنی یالنیز منطيق اولماقلا دیالئکتیکا یئرینه یئتیریر. لاکین منطيق اولماق اعتیباریله دیالئکتیکانی نه فورمال منطیق ايله، نه ده علمی تدقیقاتین منطیقی ايله عینىلشدیرمک اولماز. بئله کی، بو سونونجولار خصوصی علملر ساحصهسینه عایید اولوب، دیالئکتیکانين ترکیبینه داخیل اولمورلار. دیالئکتیکا هم ده دیالئکتیک منطیقدیر، بو سونونجو ایسه ماتئریالیست دیالئکتیکانين ان درین ایفادهسیدیر.
ج) قنوسئولوژی فونکسییا. ماتئریالیست دیالئکتیکانين بو فونکسيياسی اؤز ایفادهسینی اونون ایدراک حاقیندا تعليم اولماسیندا تاپیر. معلومدور کی، بوتون علملر خاریجی عالمی درک ائتمک واسیطهسیدیر، لاکین هئچ بیر خصوصی علم ایدراک پروسهسینين قانونا اویغونلوقلارینی و فورمالارینی اؤیرنمکله مئشغول اولمور. بونونلا یالنیز ماتئریالیست دیالئکتیکا مئشغول اولور.
د) دونیاگؤروشو فونکسيياسی. ماتئریالیست دیالئکتیکانين پرئدمئتیندن بئله نتیجه چیخیر کی، او هم ده دونیاگؤروشو فونکسيياسینی یئرینه یئتیریر. بو فونکسييا اؤز ایفادهسینی اینسانين طبيعته، جمعيته و اؤزونه موناسیبتی حاقیندا دیالئکتیک ماتئریالیست تعليمده تاپیر.
ه) مئتودولوژی فونکسييا. بو فونکسييانين ماهیتی بوندان عیبارتدیر کی، ماتئریالیست دیالئکتیکا نه تک اینکیشاف نظریهسی، هم ده علمی ایدراکین و پراکتیکی فعالیتین ان عمومی مئتودودور. او، اینسانا طبيعتین و سوسیال گئرچئکلیگین درک اولونماسی و دگیشدیریلمهسی اوچون عمومی یاناشما اوصولو، قايدا و مئتود وئریر، اونو عمومی مئتودولوژی پرینسیپلرله سیلاحلاندیریر. بونونلا علاقهدار اولاراق دیالئکتیکانين بوتون پریسنیپلری، قانونلاری و کاتئقورییالاری مئتودولوژی اهمیت کسب ائدیرلر.
ق) قاباقگؤرنلیک فونکسيياسی. اینکیشاف حاقیندا درین مضمونلو و هرطرفلی تعليم اولان دیالئکتیکا کئچمیشی و ایندینی ایضاح ائتمکله یاناشی، اینسانا گلهجگی ایرلیجهدن گؤرمک ایمکانی وئریر.
علمی قاباقگؤرنليگین نظری و مئتودولوژی اساسینی تئشکیل ائدن ماتئریالیست دیالئکتیکا آداملارا سوسیال سیاسی حاديثهلرین اینکیشاف احتیمالینی دوزگون قیمتلندیرمک، اینکیشاف مئیلینی موعینلشدیرمک، درین اینتوايسییا، زنگین تفکور و بؤیوک حیات تجروبهسی اساسیندا حاديثهلری قاباقلاماق و گلهجگين مودئلینی یاراتماق ایمکانی وئریر. محض بو یوللا اینسان اینکیشافین داخيلی قانونااویغون علاقه و موناسیبتلرینی درک ائدیر، احتیماللی پروقنوزلاشدیرمالار آپاریر، عمومی هیپوتئزلر یارادیر، علمی کشفلری قاباقجادان خبر وئریر (مثلن، فیزیکادا پروتون، نئیترون، پوزیترونون و س. مؤوجودلوغونون قاباقجادان سؤيلنمهسی و س.).
نظریه و پراکتیکادا دیالئکتیکانين بوتون فونکسييالارینين رئاللاشماسینين اساس شرطی اونلارین دیالئکتیک وحدتده تطبیق اولونماسیدیر. بونو فلسفی کاتئقورییا کیمی ماتئرییایا وئریلن و یوخاريدا بحث ائتدیگیمیز تعریفده آیدین گؤرمک اولار. همین تعریفده دیالئکتیکانين قئید ائتدیگیمیز اونتولوژی، منطیقی، قنوسئولوژی، دونیاگؤروشو، مئتودولوژی، پروقنوستیک فونکسييالاری وحدتده رئاللاشمیشدیر. ماتئرییایا اوبیئکتیو رئاللیق کیمی تعریف وئریلدیکده اونون اونتولوژی آسپئکتی، ماتئرییانی اوبیئکتیو رئاللیغی گؤسترن فلسفی کاتئقورییا کیمی موعينلشدیردیکده اونون منطیقی آسپئکتی، اوبیئکتیو رئاللیق اولماق اعتیباریله ماتئرییا اینسانا اونون دویغولاریندا وئریلمیشدیر، بیزیم دویغولاریمیزدان آسيلی اولمادان مؤوجود اولماقلا اونلاردا عکس اولونور دئدیکده اونون قنوسئولوژی آسپئکتی قئید ائدیلمیشدیر.
بونلاردان باشقا همین تعریف هم ده چوخ بؤیوک دونیاگؤروشو و مئتودولوژی اهمیته مالیکدیر. بئلهلیکله، ماتئرییایا وئریلن معلوم تعریفده دیالئکتیکانين بوتون فونکسييالاری اونلارین وحدتینده رئالیزه اولونموشدور.


text:
ویکیپدیا:تاپشیریقلار لیستی
- بۇ صفحه، ویکیپدیانین سیاستلرینی قیساجا بیر یئرده آچیقلاییر. داها آرتیق بیلگی اۆچون بؤلمه:ویکیپدیا یؤنرگهلری یه باخین.
تاپشیریقلار[دَییشدیر]
عومومی[دَییشدیر]
- جسور اولون
- ویکیپدیا تکجه هامی جسور اولدوغو زامان باجارییلا قاباغا گئدیر. نزاکت، طرفسیزلیک و اۆچ قایتاریش قانونونو نظرده آلاراق هئچ دییشدیرمهدن قوْرخمایین!
- ایجماع
- ویکیپدیا دییشدیرنلری بیر موضوعدا فیکیر بیرلیگی چاتماغا چالیشماقلا، ویکیپدیانین طرفسیزلیک کیمی سیاستلرینی اعمال ائتمگه چالیشیرلار.
موحتوا[دَییشدیر]
- آدلیملیق
- بیر موضوعون ویکیپدیادا مقالهسی اولماسی اوچون، آدلیملیق و بیلیکلیک دیری اولمالیدیر.
- دقیقلشدیرمه
- ایکی یوخسا چوخ مقالهنین اوخشار آدی وارسا، یاخشی یول ایله اوخوجونو ایستدیگی مقالهیه طرف یوللاندیرمالیسینیز.
- یاخشی مقالهلر یازماق کؤمگی
- ویکیپدیادا داها یاخشی مقالهلر یارادماق یولونو آچیقلاییر.
- چرت سؤز
- تصاوفی و تیکراری کلمهلردن تشکیل تاپان چرت و معنیسیز سؤزلر ویکیپدیادان پوْزولمالیدیر.
- قایناقلارا ایستیناد
- قایناقلار دۆز و ایستاندارد حالتده مقالهده وئریلمهلیدیر.
- ویکیپدیا:دانیشیق صفحهسی تاپشیریغی
بؤلوملندیرمه[دَییشدیر]
- آلتصفحهلر
- بؤلمهلندیرمه، لیستلر و ویکیپدیا آدفضاسی
دییشدیرمه[دَییشدیر]
- دییشدیرمه قیساسی
- دییشدیرمه ائدنده، اوْنو مربوط اولان دییشدیرمه قیساسی ایله توضیح وئرمهنی یاددان چیخارتمایین..
دانیشیق[دَییشدیر]
- دانیشیق صفحهسی تاپشیریقلاری
- دانیشیق صفحهلریندن یاخشی فایدالانماق، پروژهنین قاباغا گئتمهسینه کؤمک ائدیر.
- ایمضالایین
- دانیشیقین آنلاشیلماسی اۆچون، دانیشیق صفحهلری و سسوئرمهلرده یازدیقلارینیزی ایمضالایین.
داورانیش[دَییشدیر]
- ادب
- شیدّتلی بیر اینتیقادلا٬ دانیشیغی طرفسیز بیر سطحدن شخصی بیر سطحه داشیمیش اوْلارسان. یاخشی گؤروشله چوْخ داها مۆتخصّیصجه بیر ایشبیرلیگی یارادا بیلرسن.
- یئنی ایشلدنلری اینجیتمهیین
- یئنی ایشلدنلرله نزاکتلی و دؤزوملو داورانمالیییق. مؤحتمل چیخارلی اوْلا بیلهجک ایشلدنلری سۆرعتله بۇرادان قاچیراجاق دۆشمنجه و کیچیلدیجی داورانیشلاردان اۇزاق دۇرمالیییق. یئنی گلنلر ویکیپدیایا اؤیرنمهیه چالیشارکن٬ اوْنلارا یوْل گؤسترمهلیییک.
- ایشلدن صفحهسی
- ایشلدن صفحهلرینیزی قیساجا اؤزونوزو تانیتدیرماق اۆچون و ویکیپدیا اۆچون فایدالی اوْلان یوْلدا ایشلدین. ویکیپدیانین وبلاق یوخسا پولسوز هاست اولمادیغینی خاطیرلایین.
یازیلیش[دَییشدیر]


text:
حازاریاقا یورتلاری نینگ آلتینجی ماصلاحاتی تۆرکمنیستاندا گچیرلر
تۆرکمنیستان حازار ماصلاحاتی اۆچین طایارلیق گؤریأر
شو ییل حازاریاقا یورتلاری نینگ یوُلباشچیلاری تۆرکمنیستان دا دوشوشار.
تۆرکمنیستان ینگ جمهورباشلیغی، تۆرکمنیستان ینگ حازار دنگیزی بوُیونچا اؤگه سۆرِهن باشلانغیچلارینی ایش یۆزۆنده عامالا آشیرماق و تۆرکمنیستان دا گچیریلجک 6-نجی حازار ماصلاحاتینا دۆیپلی طایارلیق گؤرمهک ماقصادی بیلن قارارا قوُل چکدی.
بو رسمیناما بیلن، دِگیشلی ماصلاحاتینگ قوراماچیلیق توُپاری دؤرهدیلدی و دۆزۆمی تاصصیقلاندی.
بو قوراماچیلیق توُپارینا 6-نجی حازار ماصلاحاتینی یوُقاری درجه ده قورماق و گچیرمهک بوُیونچا اوتغاشدیریش ایشلری تابشیریلدی.
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
لیلی و مجنون (فضولی)
ليلی و مجنون عئینی آدلی افسانه اساسیندا گؤرکملی اوْرتا عصر آذربایجان شاعیری و مۆتفکیری، غزل اۇستادی فۆضولی طرفیندن ۱۵۳۷جی ایلده قلمه آلینمیش پوْئما. ليلی و مجنون افسانهسی حاقیندا چوْخ پوْئمالار يازیلمیشدیر. لاکین فۆضولینین «ليلی و مجنون» پوْئماسی اؤزونه مخصوصلوغو ایله سئچیلیر. فۆضولی ایرثی آذربایجاندا ادبی، اجتماعی و فلسفی فیکرین اینکیشافیندا اؤزل بیر مرحله تشکیل ائدیر. «ليلی و مجنون» پوْئماسی فۆضولینین چوْخجهتلری يارادیجیلیغیندا مستثنا اهمیته مالیک بیر اثردیر.[۱][۲][۳]
اثردن اؤرنک[دَییشدیر]
مجنونون مکتبه گئتمه سی و اوردا لیلی-یه مبتلا اولماسی:
مکتب ده اونونلا اولدو همدم
بیر نئچه ملک مثال قیز هم
بیر صف قیز اوتوردو بیر صف اوغلان
جمع اولدو بهشته حور و قیلمان
اوغلانلارا قیزلار اولسالار یار
عشقه بولونور رواج بازار
قیز نرگس مست ائدیب فسونساز
اوغلانا ساتاندا عشوه و ناز
اوغلان نئجه صبر پیشه قیلسین
ور صبری وار ایسه نئجه قیلسن؟
اول قیزلار ایچینده بیر پریزاد
قیس ایله محبت ائتدی آغاز
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri MİR CƏLAL FÜZULİ ...
- ↑ Məhəmməd Füzuli, LEYLİ VƏ MƏCNUN. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-07-09. یوْخلانیلیب2015-10-15.
- ↑ M.Füzuli «Leyli və Məcnun» poeması. Bakı-Maarif, 1991.


text:
کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو
کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of California, Santa Cruz, فارسجا: دانشگاه کالیفرنیا، سانتا کروز ، عربجه: جامعة كاليفورنيا (سانتا كروز) )آمریکانین سانتا کروز، کالیفورنیا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۱۶٬۷۲۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو ۱۹۶۵ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کالیفورنیا، سانتا کروز بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:Huey_Newton_HS_Yearbook.jpeg|