text:
ایرانده گی مظاهره لر
اوشبو مقاله ده ایرانده گی مظاهره لرنینگ سببلری و تاثیری باره سیده بحث ایتیلماقده
ایرانده قششاق لیک و ایشسیزلیککه گه قرشی مشهدده باشله ناراضی چیلیک نمایشلری, نیشابور, شاهرود, کرمانشاه, قم, رشت, یزد, قزوین, زاهدان, اهواز و باشقه کوپلب شهر لر گه هم کینگ قولاچ یاییب کیتدی. اوشبو مظاهره لر جریانیده ایلک نوبتده حکومت تنقید ایتیلرایکن, کیین چه لیک ایسه انقلاب رهبری خامنه ای و باشقه سیاسی شخصیت لر و رژیم نمایشچی لرنینگ هدفی گه ایله نیب قالدی. ایران شیعه لری نینگ اینگ مهم مرکز لری دن بیری بولگن قم کبی بیر شهرده "یوق بولسین خامنه ای و یوق بولسین حزب الله" سنگری شعار لر بیریله باشلندی. مظاهره لر جریانیده یوزلب کیشی نظارت آستی گه آلینرایکن, کوپلب کیشی ایسه جان بیردی.
بوندن کیین ایرانده نیمه بولیشی ممکن؟ اوشبو مظاهره لر کینگ قولاچ یاییب دوامه ایته دی می یاکه اداققه ییته دی می؟
اوتیش...
ایران نینگ ایچکی موازنه لری گه قره گنده ایککی مسئله نینگ بحث موضوعی ایکن لیگی کورینماقده. خودی منه شوو مسئله لر کونساین یمانله شیب باریتگن اقتصادی وضعیت و ایچکی سیاسی نزاع لر دن عبارت.
جمهوررئیسی حسن روحانی بیلن انقلاب رهبری خامنه ای آره سیده گی کیلیشموچیلیک لرنینگ سونگگی سیلاو لر آرتیدن کونساین آرتیب باریتگن لیگی کورینماقده. روحانی گه یقین محافل و ایران انقلاب محافظ لری گه قره تیلگن متقابل اداری فساد عیبلاو لری, ایران خلقی نینگ ایران دولتی گه بولگن ایشانچی گه بویورک مقیاسده ضرر بیردی. ایران گه قرشی تحریم لر و یمان رهبریت, اداری فساد بیلن بیرله شیب ایران نینگ اقتصادی وضعیتی نینگ یمانله شیب قالیشی گه سبب بولدی. برچه پطرول و طبعی گاز منبع لری گه قره مسدن, ملی عایدات میزانی 500 میلیارد دالردن, 350 میلیارد دالر گه توشیب کیتدی. اولکه ده جدی بیر تورم و ایشسیزلیک معما سی موجود. عینی دمده زیربنا ییترلیک بولمَگن لیگی دیک, هوا کیرلی لیگی و قورغاقچیلیک هم باشقه معما لر نی تشکیل ایتماقده. تشقی سیاستده ایسه توسعه طلب لیک سیاستی تعقیب ایتیلماقده. لبنان, یمن, سوریه و عراقده کوپ مقدارده پول مصرف قیلگن لیگی گه قره مسدن جدی موفقیتلر قول گه کیریتدی ایران. بیراق, عادی اهالی نینگ اوشبو جیوپولیتیک موفقیت لر گه اهمیت بیرمیاتگن لیگی کورینماقده.
ایران نینگ ایچیده گی مظاهره لر ده دقت گه سزاوار خصوصلردن بیری هم ایتنیک تامیر گه ایگه ناراضی چیلیک نمایشلریدن عبارت. اهواز منطقه سیده گی عرب لر, ایران نینگ شرقیده گی بلوچ لر, اولکه نینگ غربیده گی کُردلر و ایران ده گی ترکمن لرنینگ ایتنیکی تبعیض سببلی رژیم گه قرشی مظاهره قیلیاتگن لیک لری کورینماقده.
ایران ده گی مظاهره لرنینگ اساسی سببی نینگ ایچکی سیاست ده گی معما لر بیلن خلق نینگ ناتینچ لیگی دن عبارت بولیشی گه قره مسدن, خودی منه شوو ناراضی چیلیک نمایش لری نینگ خلق ارا بُعدی هم موجود البته که. ایران دولت اورگان لری مظاهره لر جریانیده اولدیریلگن انسان لرنینگ قاتل لری نینگ چیت ایللیک جاسوس لر دن عبارت ایکن لیک لری نی ادعا ایتدی. امریکا قوشمه ایالت لری دولت رهبری دونالد ترامپ نینگ تویتر آرقه لی مظاهره لر نی حمایه لیتگن لیگی نی بیلدیرگن بیر پیام ترقتگن لیگی هم ایران دولتی اورگان لری نینگ اوشبو ادعا سی نینگ کوچی نی آرتیرماقده. باشقه بیر تاماندن ایسه اسرائیل باش وزیری بونیامین ناتانیاهو هم ایرانده گی اوشبو ناراضی چیلیک نمایشلری نی خرسندچیلیک بیلن کوتیب آلگن لیگی نی بیلدیردی.
ترکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیرلیگی بیرگن بیاناتیده, ترکیه نینگ دوست و قرداش ایران ده اجتماعی تینچ لیک و برقرارلیک نینگ اسره لیشی گه کتته اهمیت بیریاتگن لیگی نی بیلدیردی. بیاناتده, "اوشبو دایره ده, جمهوررئیسی حسن روحانی نینگ خلق نینگ تینچ لیک سیور بیر شکلده مظاهره قیلیش حقی گه ایکن لیگی, بیراق, قانون لرنینگ پایمال قیلینمسلیگی و دولت مالی گه ضرر بیریلمس لیگی کیره ک ایکن لیگی گه تیگیشلی بیانات لری دایره سیده خشونت و تحریک دن اوزاق توریلیشی کیره ک ایکن لیگی گه ایشانماقده میز. زود لیک بیلن اولکه ده برقرارلیک نینگ تامین ایتیلیشی و یمان بیر وضعیت نینگ حاکم بولیشی گه مانع بولینیشی کیره ک ایکن لیگی نی معلوم قیلرایکن, تحریک ایتووچی سوز لر و تشقی مداخله لر نینگ بحث موضوعی بولمسلیگی نی آرزو ایتماقده میز" دییه قید ایتیلدی.
سعودی عربستان, بیرلشگن عرب امیرلیک لری, مصر, بحرین و اسرائیل ایران ده گی اوشبو مظاهره لرنی جدی بیر شکلده تعقیب ایتماقده. امریکا قوشمه ایالت لری دولت رهبری دونالد ترامپ کورفز گه قیلگن سفری آرتیدن اینیقسه اوشبو اولکه لرنینگ اشتراکی بیلن ایران گه قرشی بیر جبهه تشکیل ایتیش گه حرکت ایتگن ایدی.
ایران دولتی هم ایرانده اوزاق ییل لردن بیری دوام ایتیب کیلیاتگن قیین چیلیک لرنینگ اساسی سببی نینگ تشقی مداخله لردن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیریب کیلماقده. ایران جمهوررئیسی نینگ بیرینچی اورینباسری إسحاق جهانگیری اوتگن هفته بیرگن بیاناتلریده, "اقتصادی موضوع لر باشقه موضوع لر اوچون بیر بهانه دن عبارت بولدی. اصلی گه قره گنده فرقلی سناریو لر موجود" دییه قید ایتدی. حسن روحانی حکومتی نینگ رسمی نشراتی اورگانیدن عبارت ایران روزنامه سی هم نشر ایتگن بیر مقاله سیده, "ایریم تامان لر, اوز هدف لری اوچون خلق نی اوینچاق شکلیده اویله ماقده" دییه قید ایتدی.
آیت الله خامنه ای ایسه, "دشمن لری میز اولکه ده گی وضعیت نی بحرانی لشتیریش اوچون پول, سلاح و جاسوس لردن فایده لنماقده" دیدی.
بیراق ایران نینگ خلق ارا مقیاسده گی دشمن لری نینگ, مظاهره قیلیاتگن خلق نینگ هم ایریم دلیل لری نینگ بولگن لیگی نی ایسدن چیقارمس لیگی کیره ک. ایرانده اقتصادی قیین چیلیک لر سببلی کیچیک مظاهره لر بولیب اوتماقده ایدی. برچه طبعی منبع لری گه قره مسدن ایران خلقی نینگ کونساین قششاقله شیب باریتگن لیگی کورینماقده. عینی دمده رژیم بیلن ارتباطی بولگن شرکت لرنینگ افلاس قیلگن لیگی و میلیونلب کیشی نینگ قیین چیلیککه دوچ کیلیب قالگن لیگی هم مظاهره لر نینگ سبب لریدن بیری نی تشکیل ایتماقده.
عینی دمده اوشبو ناراضی چیلیک نمایش لری جریانیده, "پولینگیز نی سوریه, غزه و لبنانده مصرف قیلمَنگ", "خلق تیلنچی لیک قیله دیگن بیر وضعیتگه کیلیب قالدی", "سوریه نی قوینگ, بیزنینگ خلقی میز گه قره نگ", "غزه و لبنان ایمس, جانیم ایرانگه فدا بولسین" و "حزب الله گه اولیم" شکلیده شعار بیریلگن لیگی مظاهره چی لرنینگ ایران نینگ اورته شرقده گی توسعه طلب لیک سیاست لریدن راحت سیز ایکن لیک لری نی کورستماقده. ایران بیر تاماندن اقتصادی قیین چیلیک لر گه دوچ کیلیب قالرایکن, باشقه بیر تاماندن ایسه اورته شرقده توسعه طلب لیک سیاستی آلیب بارماقده. ایران نینگ ایچیده تهران رهبریتی نینگ اوشبو سیاستی دن راحت سیز بولگن معلوم بیر تامان نینگ موجود ایکن لیگی آلدیندن هم بیلینماقده ایدی. ایران سوریه ده جنگری لرگه پول بیرماقده. اوشبو جنگری لرگه بیریلیاتگن پول مقداری ایسه ایران ده گی کوپلب کیشی نینگ معاشی دن هم آرتیق.
بوندن تشقری ناراضی چیلیک نمایشلری جریانیده, "اسلام جمهوریتی نی ایسته میمیز" و "استقلال, ایرکین لیک, ایران جمهوریتی" شکلیده گی شعار لر نینگ بیریلگن لیگی ایسه مظاهره چی لر نینگ ایرانده گی باسیم گه اساسلنگن رژیم دن چرچه گن لیک لری نی کورستماقده. عینی دمده مظاهره لر جریانیده ایران نینگ سابق رهبری رضا شاه پهلوی گه دعا قیلینگن لیگی هم قیزیق بیر موضوع نی تشکیل ایتماقده. موجود تکنالوژیک امکانیت لردن فایده له نیب دنیا ده گی باشقه اولکه لرنی تعقیب ایتیاتگن ایران لیک لر, اینیقسه ترکیه کبی مسلمان اولکه لر بیلن اوز حیات شرایطی نی مقایسه قیلماقده.
نتیجه ده ایرانده گی ناراضی چیلیک نمایش لری نینگ کوپلب سببی موجود. ایرانده ایرکین لیک و اقتصادی رفاه طلبی, باشقه بیر تامانده ایسه ایران نی هدف قیلیب آلگن اولکه لرنینگ پلان لری اوشبو دایره ده اینگ مهم سبب لرنی تشکیل ایتماقده. ترکیه ایسه اوشبو ایککی حقیقت نی هم نظرده توتگن حالده ایرانده گی مظاهره لر بوییچه معقول بیر سیاست آلیب بارماقده.


c: text/html

text:
اینک
اینک (او اؤکوزو(lat. Bos taurus taurus) یاریم نؤوونون دیشیسی) - بوشبوینوزلولار فسیلهسینین اصل اؤکوزلر جینسینه عایید یاریم نؤع.
اینک چیفتلیک (مزرعه) اطراف موحیط اۆچون چوْخ بؤیوک گرگینلیک یارادیر. بۇ بارهده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین علم و اجتماعی ماراقلار مرکزین معلومات وریر. بیرینجیسی، ات امالی صنایعسینین منفی نتیجهلریندن بیری مشهلرین محو ادیلمهسیدیر. آمازون جنگللیکلرینده اوّللر مؤوجود اوْلان ساحهنین تقریباً ۷۰ فایزی ایندی ایریبوینوزلو مال-قارا اۆچون اوْتلاق کیمی ایستیفاده ائدیلیر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا ات امالی آماچله حئیوانلارین یملهنمهسی اۆچون بجریلهن قاریغدالینین ۸۰ فایزی، سویانین ۹۰ فایزی و تاخیلین تقریباً ۷۰ فایزه یاخینی مسرف اوْلونور. ایکینجیسی، کند چیفتلیک (مزرعه) حئیوانلاری پلانتده بۆتون ایچمهلی سویون ۵۸ فایزینی منیمسییر، بئله کی، بیر لیتر سودون اۆرتیم (تولید)ی اۆچون ۹ لیتره یاخین سو صرف ائدیلیر. بۇ حئیوانلار بیرده اروزییا حاللارینین ۵۵ فایزینه، پستیسیدلردن ایستیفاده حاللارینین ۳۷ فایزینه سبب اوْلور. اینکلر قلوبال ایستیلشمهیه گتیریب چیخاردان بوخار قازلاریندان بیری اوْلان متان بوراخیر. البته، صنایع ساحهلری ده متانین منبعیدیر، لاکین ایریبوینوزلو حئیوانلارین پایینا بۇ جور ضررلی توللانتیلارین ۳۷ فایزه قدری دوشور.
- و ده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کند چیفتلیک (مزرعه) نازیرلیینین معلوماتینا اساساً، اؤلکهدهکی مال-قارا هر ایل ۶۰ میلیون توندان چوْخ پیین اۆرتیم (تولید) ادیر. بۇ ایسه اینسانین حیات فعالیّتیندهکی توللانتینین میقداریندان ۱۳۰ دفعه چوْخدور. بیر نچه ایل اوّل بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی بئله بیر هسابات درج اتمیشدی کی، اینکلر آتموسفره عمومیلیکده گؤتورولموش آوتوموبیل نقلیاتیندان داها چوْخ ضرر وریر.
بۇ ساحهده اینکلرله دیگر هچ بیر او حئیوان یاریشا گیره بیلمز. عالیملرین فیکرینجه، یر کورهسینده مؤوجود اوْلان۱،۵ میلیارد اینک قلوبال ایستیلشمهیه سبب اوْلان بۆتون بوخار قازلارینین ۱۸ فایزینین آیریلماسینا گتیریب چیخاردیر. گوبرهلرین اۆرتیم (تولید)ی و اتین حاضیرلانماسی اۆچون ایستیفاده ائدیلن یاناجاغین یاندیریلماسی ایسه دونیاداکی کربون قازلارینین ۹ فایزینی تشکیل ادیر. اینیین بوراخدیغی قازلار و پیین عمومیلیکده آتموسفره دۆشهن متانین ۱/۳-نی تشکیل ادیر کی، بۇ دا یر کورهسینی کربون قازیندان ۲۰ دفعه تز قیزدیریر.
قایناق[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
شابلون:اهلیلشدیریلمیش حئیوانلار
بؤلمه: حئیوانلار بؤلمه:او حئیوانلاری بؤلمه:بوشبوینوزلولار

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
حزب اللاه سون بیر نئچه ایلده یاخین شرقده ایستابیللیین برپا ائدیلمهسینه ایمکان وئرمهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو آمریکا سناتینین میللی تهلوکهسیزلیک کمیتهسینده چیخیشی زامانی میللی آنتیترور مرکزینین رهبری نیکولاس راسموسن سؤیلهییب.
«حزب اللاه سون بیر نئچه ایلده اسدین یانیندا اولماق اوچون سورییایا مینلرله دؤیوشچو گؤندریب، عراق و یمندهکی ترور تشکیلاتلارینا سلاح تقدیم ائدیب، آذربایجان، مصر، تایلاند، کیپر و پرویا تراکتلار تشکیل ائتمک نیتیله اؤز دؤیوشچولرینی یوللاییب. بونونلا دا حزب اللاه سون بیر نئچه ایلده یاخین شرقده ایستابیللیین برپاسینا ایمکان وئرمییب.
ایران تروریزمین اساس اسپانسورو اولاراق قالیر. او، یاخین شرقدهکی ترور تشکیلاتلارینا مالییه یاردیمی ائدیر، معاصر سلاحلار وئریر، عملیات کئچیرمک تاکتیکالارینی اؤیرهدیر. ایران عینی زاماندا بوتون دونیادا اؤز دؤیوشچولری شبکهسینی یارادیر»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
کیف 2018-جی ایلده توریستلر اوچون ان اوجوز شهر حساب ائدیلیب
اوکراینانین پایتاختی کیف شهری 2018-جی ایلده توریستلرین سفری اوچون اقتصادی جهتدن داها صرفهلی شهر حساب ائدیلیب.
اوکراینانین پایتاختی کیف شهری 2018-جی ایلده توریستلرین سفری اوچون اقتصادی جهتدن داها صرفهلی شهر حساب ائدیلیب.
بو بارهده بؤیوک بریتانیانین " Hoppa " توریست شیرکتی "2018-جی ایلده سیاحت اوچون 100 یئر: ان باهالیدان ان اوجوزا قدر" آدلی راپوروندا قئید اولونوب.
راپوردا وورغولانیب کی، 2018-جی ایلده کیف-ده بیر گون قالماقلا اوچ دفعه یئمک، موختلیف ایچکی و نقلیات آدام باشینا اورتا حسابلا 65 فوند استرلینگ (تخمینن 2500 گویونا) باشا گلهجک.
شیرکتین ریتینگینه گؤره، توریستلرین سفرلری اوچون کیف ان اوجوز شهر حساب ائدیلیب.
ان باهالی شهر ایسه امریکانین نیویورک شهری حساب ائدیلیب. شیرکتین حسابلاماسینا گؤره، بو شهرده بیر توریستین گوندهلیک اورتا خرجی 346 فوند استرلینگ دیر.


text:
چوبان گونو ( روزگار چوپان)
آت دی الین د کی داشی، بلکه دی ه شانسا داشا
چوخ یامانی دی بیر نفر داش لاری هی دَی دی داشا
اوت دو گیراغدا بیر نفس، کوٌز چایی نی چک دی باشا
بوقچا دا کی آشی دا هه، آشی دا سالدی بوغازا
باخدی گوؤزو لارا گورن، گوخدی کی سایقی آزالا
( گوؤزو :گوسفند)
سایدی گوزوندَ تز به تز بیلدی کی هن بیر آزالا
(گوز: چشم)
رنگ سارالدی بیر زامان
دوندو داغا باخدی باشا
قاخدی گوؤ گت دی داغا
( قاخدی گوؤ: بلند شد)
یولدا تاپیب بیر گوؤزو نو
حیوانی گوردو یرد دی
سئنئب گئچی، دورامَدی
(سئنئب: شکستن)
آلدی اله بیر نفسه
سویلدی کی: آی چورَگیم سن نیه بس ایندی بلأ
گلدی یتیش دی مکانا
گوت دو نی ی بلکه چالا
غم لی بیر آوازی چالیب
اوز نظرین د خوش لاییب
آت دی نی ، ال دن یره
ایندی دوروب، بلکه گدَ
گؤز لری گوؤ لر باخیر
گوؤ د گوزو گونش گزیر
گونش تاپیب بیلیر کی گت مه وقتی دی
حیواناتین یولا سالیر
کند د طرف یولون تاپیر
یاواش یاواش گلیر چیخیر
کند دی گورن د بیر دورؤر
ال لرینی توتوب گوؤَ
اللّهینا شوکر الییر....
شاعر:
میلاد صیادی ( آیدین) مرداد 93


text:
هارمونی-۱
کستییئل: مولکول دادی وئریر!
سم: نه؟! ندن دانیشیرسان؟
- اینسان اودوغوم چاغلار هئی یئمک یئملی ایدیم. بیر جورا جانسیخیجی ایدی.
+ هه، اینسانلارین بیر چوخ ایشلری جانسیخیجی دیر.
- آما یئدیییم یئملرین دادیندان لذت آلیردیم. اؤزللیکله، یئربادامی کرهسیله اوزوم ژئلهسیندن، موراببا یوخآ. موراببا بیر تهر ایدی.
+ یاخشی، بس ایندی یئربادامی کرهسیله ژئلهنی دادا بیلمیرسن؟!
- ایندی بوتون مولکوللارینی دادیرام.
+ بوتونلویونون دادینی یوخ، هه؟
- اوزوجودور. نیفرت وئریجی دیر. "یئربادامی کرهسی و ژئله، سیزلر اوچون داریخاجام!"


text:
بیز قالدیق
یئتیشدی غیر عاشیقلر ویصال یاره بیز قالدیق
خلایق چاره تاپدی دردینه بیچاره بیز قالدیق
هامی اؤز سئودیگی معشوقه سیله شادکام اولدو
یانان پروانه لر تک روز و شب اودلاره بیز قالدیق
رقیب بی مروت لر فرحناک اولدو عالمده
سئویب جانانی حسرت طره طراره بیز قالدیق
کئچیرتدیک تیر نازین سینه دن هر ماه رخسارین
گئنه بی مهر چیخدی طعنه اغیاره بیز قالدیق
محبت گولشنینده بیر گول اکدیک زحمتین چکدیک
صفاسین اؤزگه لر گؤردو جفای خاره بیز قالدیق
بوتون دیوانه لر واحید کمندین دن خلاص اولدو
گئنه او زولفه باغلی متصل آواره بیز قالدیق
علی آقا واحد
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: بیز قالدیق,تورکی شعر,سئوگی شعری,علی آقا واحد,علی آغا واحید |


text:
بوگون افغانستان بویلب5000قربانی روحیه گه دعا ایتیش مراسمی بولیب اوتدی
lشورالرحمایتی آستیده بولگن حکومت لر تمانیدن، اولدیلگن 5000کیشی نی یادلش اوچون فاتحه مراسمی افغانستان دولتی تاماندن یولگه قوییلدی.
عین حالده افغانستان دولتی نینگ بیراغی هم تعزیه صفتیده یریم کوتاریلیب وبوایسه ایکی کونگچه دوام ایته دی.
بوگونگی کابلده یولگه قوییلگن مراسم ده، کوپلب دولت اداره لری خادم لری، اهالی وحکومت نینگ بیرقطار یوقاری مرتبه لی رسمی لری هم اشتراک ایتیب اوز قیغوداشلیک لرینی قربان لر عایله اعضالریگه بیلدیردیلر.
قربان لراوچون آلینگن فاتحه مراسمی پایتخت کابلدن تشقری اکثر ولایت لرده یولگه قوییلدی.
عین حالده بوگون مدنی تشکیلات لرتشبثی بیلن یولگه قوییلگن مطبوعات انجمنیده، قربان لر نینگ بیر قنچه عایله اعضالری هم اشتراک ایتیب، افغانستان حکومتی دن، بو جنایت مسووللری نی جزاگه تارتیلیشی نی سوره دیلر.
مینینگ آتم هجری قویاش 1357ییل 24 حوت آیی قماققه آلیندی واوتگن هفته نشر ایتیلگن رویخط گه آتم نینگ آتینی تاپدیم، بیزلرنینگ توپلنگنیمیز بو معناده ایمس، باشقه ینه بیرته اعدام ایتیلسه، بیزنینگ طلبی میزشوکه مین کورگن یتیم لیک نی باشقه کورمسه، فقط عدالت تامین ایتیلیسین، ینه بیر مرته افغانستان تاریخیده شونده ی فاجعه یوزبیرمسه" دییدی قربان لردن بیری نینگ عایله اعضالریدن بیری
باشقه تاماندن بیرقطار قربان لرعایله اعضالری، اوشه دورده قیرغین گه قولی بارلرنینگ بیر قطارلری حیاتده بولیب قدرتده بولگن لری اوچون آت لرینی توته آلمسلیک لرینی هم ایته دیلر.
عین حالده بو مساله پارلمان گه هم بوگون کوتاریلیب وکیللر قربان لرعایله اعضالریگه تسلیت ایتیب همده شورا لرحکومتی حمایتیده بولگن حکومت لرو اوتگن نیچه دهه ده گی اوروش لرمسوولری محاکمه ایتیلیب جزا له نیشی نی طلب قیلدیلر.
فاریاب لیک ملت وکیلی خانم آصفه شاداب ایکی تمان هم محاکمه ایتیلیشی نی ایتیب، حاضرایمس بلکی مناسب شرایطده محاکمه ایتیلیشی کیره ک لیگی معلوم قیله دی.
بوندن نیچه کون آلدین 8صبح کونده لیگیده شورا لرحمایتی ده بولگن حکومت لر تمانیدن مذکورحکومت لر گه قرشی بولگن عیب بیلن اولدیریلگن 5000کیشی رویخطی نشرایتیلدی.
بومساله ایسه جدی مناسبت لرگه سبب بولیب قطار مدنی ییغین لرواعتراض لربوخصوصده یولگه قوییلیب بوواقعه لر مسووللری جزاله نیب همده قاره له نیب کیلماقده.
بوندن تشقری بومساله ایسه اجتماعی ترماق لرده هم کینگ بیر شکلده یاریتیلیب کیلماقده.
بیرکون آلدین هم مدنی تشکیلات لروسیاسی حزب لر ییغین یولگه قوییب افغانستان دولتی دن بوقیرغین گه قولی بارکیشی لر جزا له نیشی نی سوره گن ایدیلر.
شونینگ دیک اوتگن کونی کابلده اوتیش دورعدالت گروهی هم بیر ییغین اوتکزیب افغانستان حکومتی وسیاسی حزب لرسیلاولر وسیاسی مقصد لر اوچون قربان لررویخطی دن سو استعمال قیلمسلیک لری نی تاکیدله گن ایدی.


text:
کابللیک لر کیچه تماندن سودا آلیش گه نیگه قیزیق ماقده لر؟
سونگی وقت لرده کونده لیک ایش بیلن شغللنه دیگن کوپلب اهالی کونده لیک تاپه دیگن درآمدلری روزگارخرجتی گه ییتمسلیگی سبب کیچه تاماندن هم ایشلشگه مجبوربوله یاتگن لری مملکت پایتختی کابلده کوزه تیلماقده.
اولر، میدان لرده وقول کراچیسی اوستیده میوه ، کوکت لرواوی احتیاجی گه عاید اشیالرنی ساته دیلر.
بوقتلم ساته دیگن اشیالری دکانلرگه نسبتن ارزان، چونکی مغازه لردیک حکومت گه کراه وسالیق توله مه یدیلر. شونینگ دیک بوقتلم آز منفعت قولگه کیلگن تقدیرده پس نرخده ساته دیلر، شو سبب کمبغل قتلم نی کیچه بولیشیگه قره مسدن بوبازارگه سودا آلیش اوچون جلب ایتماقده.
بازارآچارقیلیش گوجوم محل کوپراق کابل شهری نینگ فروشگاه دیب ناملنگن محل بازاری بولگن.
دریا یانیدن اوتگن یول اوستی عمومن میدان فروش لرتاماندن دییرلی یاپیب قوییلگن، بوییرده بولسنگیز کیچه بولیشیگه قره مسدن ساته دیگن وآله دیگن آدم لردن گوجوم بولگنی نی یقیندن گواه بوله سیز.
سوداآله دیگن لردن بیری نی کیچه تاماندن سودا آلیش گه قیزیقه یاتگنی نی گه سبب نی قوییده گی حکایه قیله دی.
" اسمیم محمد شعیب کیره کلی نرسه لریمیزنی کیچه وکوندوزبولیشیگه اعتباربیرمسدن کیلیب آله میز، میوه آلگنی کیلیب من، آقشام تامانی میدان ده ساته دیگن لر، اوزمیوه لری باشقه کونگه قالمسلیگی اوچون ارزان ساته دیلرنرخی هم پس گه توشه دی"
عبدالرحمن کوندوزدن توتیب کیچقرون گچه ایشی بارلیگی سبب اوی احتیاجی نی کیچه کیلیب آله یاتگنی نی ایته دی.
" کون دوامیده گی ایش نی توگه تیش بیلن چیقیب سواد ساتیق نی کیچه آله من، کوندوزکونی ایشدن چیقه آلمه یمن، هم بو وقتده بوییرده همه نرسه ارزان ساتیله دی، حتی کی اوزنرخی ده ساته بیره دیلر" دییدی او
میدانده میوه وچیوه ساته دیگن لر، ساته دیگن میوه لری اوردن کیترلیگی اوچون تیزراق ارزان نرخده ساته یاتگن لرینی ایته دیلر.
بوحقده آلمه میوه سی آلیب ساته دیگن محمد صابر
"آلمه آلیب ساته من،آله دیلر آزقیمتده آله دیلرهرقنچه ساتسک هم آلمه نی ساتیب آلگن پولدن آشمه یدی، ایرته لب سکیزدن تاکیچه ساعت اونگه قدر بو ایش بیلن شغللنه من، ایرته گه سقله یرده بولمه یدی، ساووق اوره دی وچیریب قاله دی" دییدی او
اوشبو بازارده بومحصولات لرنینگ ارزان نرخده ساتیلشی ایسه کمبغل کیشی لرنی کیچه بازارآچارقیلیش گه اونده ماقده.
"سودانی کیچه کیلیب آله من، امنیتی معما یوق وآله دیگن نرسه لرتونده ارزان بوله دی، مین منه کچالوآلدیم بیر سیرینی 100 افغانی گه ساتیب آلدیم کندوزبیرسیری 150 افغانی " دییدی سودا آله دیگن لردن بیری
بیرمیوه ایمس بوییرده کیچه تامانده ساتیلسه بلکه کییم کیچک و اوی ضرورت لری هم هم ساتیله دی.
کوکت ومیوه لردن باشقه ساتیله دیگن اشیا لرهم باشقه دکان لرگه نسبتن ارزان ساتیله دی.
بوییرده گی کیچگی بازارده کونده لیک ایشلربیلن درآمد تاپیب روزگارخرجتی گه ییتکزه آلمه گن لرنی بوییرده ایشلب اوزموجود معمالرینی حل ایتیش اوچون کته زمینه بولگن.
"اسمیم سکندر قول کراچیسی هیده یمن، ایرته لب توقیزدن کیچقرون گچه ایشله یمن. باله چقه لی من، بیرکوندوزکونی تاپگن درآمدیم روزگارگه ییتمه یدی، خفتن گچه قالیب ایشلشگه مجبورمن، بیرارته نی یوکی بولسه ییتکزه یب بیره من بولسمسه اویگه قیته بیره من". دییدی بوکیشی
کیچقرونگچه بیرکته یاشلی لرسوداساتیق بیلن شغللنمه یدیلر، بلکی بلاغت یاشیگه ییتمه گن کوپلب باله لرهم بوییرده تورلی ایشلربیلن شغللنماقده لر.
"اسمیم عظیراون یاشده من، پلاستیک خریطه ساته من، کیچقرونگچه بوییرده شغللنه من، بوییرده اکم هم پلاستیک خریطه ساته دی، کیین بیرییرده اویگه کیته میز، کیچه وکوندوزده فقط 100افغانی تاپه من"
قیش فصلیده ساووق درجه سی پس لیگی سبب کیچه کیچگچه سودا ساتیق بیلن شغلله نیش اینیقسه یاش باله لراوچون نهایت قیین دیسه توغری کیله دی. اماعایله لر اقتصادلری پسلیگی اوچون باله لرمجبورلیکدن ساووققه قره مسدن ایشلشماقده لر.
اوتگن نیچه ییلده دنیا تاماندن کورسه تیلگن کته مقدارده بولگن یاردم لرگه قره مسدن مملکتده هلی هم کوپلب اهالی اوچون دایمی ایش اورین لری یره تیلمه گن. موجود وضعیت سبب کوپچیلیک اهالی کته راق ایش قیلیش اوچون کیره کلی سرمایه لری بولمه گنی اوچون نی وقت بولیشیگه قره مسدن میدان لرده بوکبی تورلی ایشلربیلن شغلله نیش گه یوزکیلتیره یاتگن لری کونمه کون آشیب بارماقده.


text:
تۆرکیهده دموکراسی نۇباتی
آغدارلیشیغا قارشی دموکراسی نۇباتی دۇوام اتدی
تۆرک رایاتلاری یوردونگ هر یرینده دموکراسی نۇباتینا دۇوام اتدی.
فت الله چی ترور قوراماسی فتؤنینگ ۱۵-نجی ایول داقی آغدارلیشیغا سینانشی نینگ بیرینجی ییلیندا "۱۵-نجی ایول دموکراسی و میللی جِبیسلیک" چأره لرینده ۸۱ ولایاتدا دموکراسی نۇباتی توتولدی.
چأره لره کؤپ سانلی داشاری یورتلی ژورنالیستلار دا قاتناشدی و بو چأره لری ایزارلادی.
حالق، تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ینگ چاقیلیغی بیلن شنبه گۆنی باشلان دموکراسی نۇباتینا دۆین ده دۇوام ادیلدی.
اللرینده تۆرک بایداقلارینی آلیپ آنکارادا جمهورباشلیق کؤشگۆنینگ اؤنگۆنه گلن حالق، جمغیتچیلیکلر، شأهِر حأکیملیکلری و بیرنأچه وزیر آچیلان استندی زیارات اتدی.
۱۵-نجی ایول حاطیراسی نینگ یانینگدا صوراتا دۆشۆریلنلر هم باردی.
کؤشگۆنگ اؤنگۆندأکی ۱۵-نجی ایول نۇباتینا قاتناشان حالق ارتیر بیلن تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان آچیلان ۱۵-نجی ایول شهیتلر یأدیگأرلیگینه ده باردی.
یأدیگأرلیگینگ اؤنگۆنده شهیتلره دعا ادن حالق، اللرینده تۆرک بایداقلاری بیلن صوراتا دۆشدی.
ایستامبول داقی حالق دا دموکراسی نۇباتی اۆچین تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ینگ قیسیقلی داقی اؤیۆنینگ اؤنگۆنده اۆیشدی.
تاکسیم میدانیندا دا دموکراسی نۇباتی توتولدی.


text:
تریز (یارادیجیلیق نظریهسی)
تریز (اینگیلیسجه TRIZ)، روسجا، یارادیجی موشکول آچما نظریهسی معناسینی وئرن،"Teoriya Resheniya Izobretatelskikh Zadatch" سؤزلرینین باش حرفلریندن مئیدانا گلیب.[۱] تریز یاناشماسی [روشی]، اینگیلیسجه "Theory of the Solution of Inventive Problems" و یا تورکجه "یارادیجی چتینلیک آچما نظریهسی" اولاراق تعیین اوْلونور.[۱][۲] آیریجا ادبیاتدا اینگیلیسجه "Theory of Inventive Problems Solving " سؤزلرینین باش حرفلریندن عبارت اولان TIPS سؤزونون قیسالتماسی دا ایستیفاده ائدیلیر.
ایچیندهکیلر
تریز تاریخچهسی[دَییشدیر]
بو اصول، 1946-جی ایلده سووئتلر بیرلییی پاتئنت (اختراع ثبت حقی) ادارهسینده چالیشماقدا اولان "گئنریچ ساولوویج آلتشوللئر" [Saulovich Genrich Altshuller] و ایشیولداشلاری طرفیندن، دونیا اوزرینده وار اولان تخمینن 2.000.000 پاتئنتین آراشدیریلماسی و اورتاق خصوصیتلرینه گؤره سیرالاما ایله اینکیشاف ائتدیریلمیشدیر. تریز؛ تصادفی فیکیر توپلانماسی اوزهرینه قورولموش بئیین فیرتیناسی (فارسجا، طوفان مغزی) کیمی تئکنیکلرین عکسینه؛ قدیمی سیستملرین یاخشیلاشدیریلماسی یا دا یئنی سیستملرین حاضیرلانماسی اوچون آلقوریتمیک (الگوریتمی) یاناشمالاری ایستیفاده ائدیر. بونا گؤره تخمینلرین چوخو، الدهکی معلوماتلارین قیمتلندیریلمهسینه اساسلانیر.[۲]
تریز نظریهسی[دَییشدیر]
یارادیجیلیق سویهسی[دَییشدیر]
پاتئنتلری[حق ثبت اختراع] آراشدیران، آلتشوللئرین تاپینتیلاری باشلیجا بو شکیلدهدیر:
1. حقیقتاً یارادیجی پاتئنت، پاتئنت صاحبی ضدیتلری اورتادان قالدیران و یا آیری بیر فرصتی فدا ائتمهیه سبب اولمایان بیر حل تکلیفی اینکیشاف ائتدیرمیشدیر.
2. اختراع حاققی قید ائدن، صاحبلرینین قارشیلاشدیغی چتینلیکلرین 90%-ی مختلیف تئکنیکی ساحهلرده، یالنیز 40 تمل یارادیجی پرینسیپ-(اصل)دن بیری ایستیفاده ائدیلیر.
3. تحقیق اولونان 2.000.000 'ون اوستوندهدکی پاتئنتده، یالنیز 40.000 ی چتینلیکلره رادیکال و یارادیجی بیر حل گتیرمیشدیر؛ دیگرلری یالنیز محصول و یا سیستم پارامئترلرینه ائدیلن کیچیک یاخشیلاشدیرماغا عبارتدیر.
تئکنیکی سیستم اینکیشاف مرحلهسی[دَییشدیر]
تئکنولوژی سیستم تکامولو، سیستم قصورسوزلوق سویهسینه اینکیشافی و س. بو مرحلهده محصولون حیات سئیری اوزرینده دایانیلیر. بونلار: دوغوش: بیر محصولا احتیاج اولماسی ایله باشلار. بؤیومه (فارسجا: رشد): سرعتله اینکیشاف ائدن رقابته اویغونلاشما تأمین ائدیلمهیه چالیشیرلار. ساتیشلاردا سرعتلی بیر آرتیم، بازار پاییندا سورعتلی بیر بؤیومه قئید اوْلونور. اؤدمه (فارسجا: پرداخت): بازار بؤیومه سرعتینین ائنیشه کئچدیگی بو دؤورده اهمیتلی اولان مالا باغلی خدمتلردیر. ائنیش[فارسجا: افت سرمایه]: یئنیلیک احتیاجینین اولدوغو بیر مرحلهدیر. محصول یوخدور، اولارکن آرتیق یئنی بیر محصولون دوغوش مرحلهسی باشلاییر.[۳]
اوستونلوک[دَییشدیر]
بیر موهندسلیک سیستمی اوستونلوک[برتری] سویهسینین آرتیریلماسی ایله اینکیشاف ائتدیریلیر. سیستم قوصورسوزلوغو بیر سیستمی مئیدانا گتیرن حیصهلرین فایدالی تأثیرلرینین (F)، ضررلی تأثیرلرینه (Z) نسبتی ایله حئسابلانیر.
اوستونلوک سویهسی[دَییشدیر]
فایدالی تأثیر سیستم ایشینه قیمتلی قاتقیلار (سهملر) تأمین ائدن تأثیرلرین جمعیتینی، ضررلی تأثیرلر ایسه، سیستم خرجی، آلان (فضا)، انرژی استهلاکی، ضررلی توللانتیلاری (فارسجا: زبالههای خطرناک) کیمی تأثیرلری داخیلدیر. بو مئیلین (گرایشین) لیمیتی (محدود ائتمهسی) آلیندیغیندا، ایدهآل سون نتیجه (IFR) قضیهسی الده ائدیلیر. قضیهنین سونسوزا چاتدیغی یئرده، اورتادا اولمایان بیر ماشینین، بوتون تابعلرینی یئرینه یئتیرمهسی وضعیتینه چاتدیریر. میثال: اوتومبیل وچئوره چیرکلیلییی (فارسجا: آلودگی محیط زیست). ماشین فایدالی بیر شئیدیر، اطراف چیرکلیلییی ایسه ضررلی. اوتومبیلدن ایستسفاده ائتمک آرتیریلارکن اطراف موحیطه اولان ضرری ده آزالدیلمالیدیر. میثال: ساغلاملیق (بهداشت) بؤلوموندهکی اوستونلوک (برتری) ایسه (نیز) دونیا اوزهرینده هئچ بیر خستهخانانین قالماماسیدیر، چونکی کیمسه خسته اولمایاجاغیندان خستهخانایا احتیاج ده اولمایاجاق.
تریز آراجلاری[دَییشدیر]
تریز آراجلاری[ابزارهای تریز] 40 تمل[اساس] یارادیجی[خلاق] اوصولدان تشکیل تاپیر.[۴][۵]
اصل 1. کسمک، بؤلمک، پارچالاماق[دَییشدیر]
- اشیانین بیر- بیریندن مستقل پارچالارا آیریلماسی:
- آنا دام بیلگیسایارلاری[کامپیوترهای سقف اصلی] شخصی بیلگیسایارلارلا دییشدیریلمهسی
- تریلر یوک ماشینی و قوشقو[یدک] ایله دییشدیریلمهسی
- اشیانی آسانجا آیریلان حالا گتیریلمهسی:
- مودولیار مبللار (مبلمان مدولار)(مبلمان تغییرپذیر)
- سو تأسیساتیندا آیریلابیلر اویناق یئرلری ایستیفاده ائدیلمهسی
- پارچا[قطعه] و یا بؤلوم سایینین آرتیریلماسی
- بوتون پرده یئرینه ژالوزی[کرکرهلی پرده] ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 2. چیخارما[استخراج]، آییرما[جداسازی]
- اشیاداکی موشکول چیخاران پارچانین آیریلماسی یا دا فقط یاخشی پارچانین اشیادا ساخلانیلماسی
- سیخیشتیریلمیش هاوا[هوای فشرده] ایستیفاده ائدیلن بیر بینادا کومپرئسور بینا خاریجینه چیخاریلماسی
- ایستیلیک یایان ایشیق قایناقلاری یئرینه، یالنیز ایشیق وئرن ایشیق بورولاری یا دا، لیف اوپتیکلرین[فیبر نوری لرین] ایستیفاده ائدیلمهسی
- ایت بسلهمک یئرینه اوغرو آلارمی[آژیر دزدگیر] اولاراق هورن ایت سسینین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 3. لوکال کیفیت (کیفیت محلی / یئرلی نئجهلیک)
- منتظم اشیا دییشه بیلر حالا گتیریلمهسی یا دا منتظم بیر خاریجی تأثیرین دییشه بیلر حالا گتیریلمهسی
- سیجاقلیق[دما]، باسینج[فشار] یا دا سیخلیق[تراکم] ثابتلری یئرینه دییشه بیلر اؤلچوتون (معیارین) (اییلمه) ایستیفاده ائدیلمهسی
- اشیانین هر پارچاسینین ایستیفاده شکیللرینه گؤره آیری-آیری حاضیرلانماسی
- یئمک چانتالاریندا ایستی-سویوق یئمکلر و ایچکی مخزنلرینین آیری-آیری حاضیرلانماسی
- اشیانین هر پارچاسینی فرقلی و فایدالی مقصدلر اوچون حاضیرلاماق
- سیلگیلی قلم [قلم پاککن دار]
- میسمار (میخ) سؤکوجولو (چیخاردان) چکیج (چکش)
- چوخ ایشلهولی تورناویدالار (ف: پیچگوشتیهای چندمنظوره)
اصل 4. آسیممئتریا (عدم تقارن)
- اشیانین شکلینین سیممئتریک (متقارن) حالدان آسیممئتریک[نامتقارن] وضعیته گتیریلمهسی
- آسیممئتریک قاریشدیرما قابلاری (و یا سیممئتریک قابلارداکی آسیممئتریک کسمه پروانهلری)
- قایچینین توتما یئرینین سیممئتریک حالدان آسیممئتریک حالا گتیریلمهسی
- اشیانین آسیمئتریلیک[نامتقارن] درجهسینین آرتیریلماسی
- رنگلرین بیرلشدیریلمهسی اوچون آستیگمات اوپتیکلئرین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 5. عمومیلیک (شمول)، بیرلشدیرمه (ترکیب)
• پارالئل[موازی] ایشلرین ائدیلمهسی اوچون عینی و یا اوخشار اشیانین و یا اشیا پارچالارینین عمومیلیک ائتمهسی یا دا بیرلشدیریلمهسی او شبکه ایچینده بیرلشدیریلمیش[متصل] شخصی بیلگیسایارلار او پارالئل ایشلهمجی[پردازنده] بیر بیلگیسایار ایچینده مینلرله میکروایشلهمجی[ریزپردازنده]
• بیتیشیک[مجاور] یا دا پارالئل[موازی] شکیلده عملیاتلاری تنظیملمه، عملیاتلاری بیر آرایا گتیرمه او طبی اؤلچو[اندازهگیری] جیهازلاریندا[دستگاههای] قان تئستیله عینی آندا فرقلی بیر چوخ اؤلچو ائدیلمهسی او ایستور[کور] و پانژورلاردا[پردهلرده] سلاتسى[کرکرهنی] بیر-بیرلرینه باغلانماسی
اصل 6. عمومیلیک (عمومیت)
• اشیانین یا دا اشیانین بیر پارچاسینین دیگر پارچالارین فونکسیالارینی[تابع] ائدهرک اونلارا اولان احتیاجی آرادان قالدیرماسی او دیش پاستاسی ائهتیوا دیش فیرچاسینین ایستیفاده ائدیلمهسی او اتومبیللردهکی اوشاق کرئسلوسوْنون اوشاق اتومبیلی اولاراق دا ایستیفاده ائدیلمهسی او تیم لیدئرینین هم زامان توتوب، هم ده قئید[یادداشت] توتماسی
اصل 7. بیر-بیرینین ایچینه گیرهبیلمه (ایچ ایچه کئچه)
• اشیالارین بیر-بیرینین ایچینه قویولماسی او روس اویونجاق اویونجاقلاری (ماتروشکا نوعلری) او اؤلچوم قاب و قاشیقلاری او دیز اوستو بیلگیسایار فارهسینین ایچینه USB علاقهسینین یئرلئشتیرهبیلمهسی او بیرینین ایچینه کئچن تاوا سئتلری • اشیانین بیر پارچاسینین دیگر بیر پارچانین اویوغونون[حفره] ایچینه گیره بیلمهسی او رادیو آنتئنلری او تقدیمات چوبوغو [ بیر جوره لئیزرلی قلم] او یاخینلاشدیرما لینزالاری[مرجیکلری] [لنزهای زوم کننده] او امنیت کمرلریندهکی گئری[دالی] چکمک مئکانیزملری او اوچاق [هواپیما] گؤودهسینه[بدنهسینه] گیره بیلن ائنیش[فرود] تیملری
اصل8. آغیرلیغینی آزالتما، چکی بالانسی[حفظ تعادل وزن]
• اشیانین قالدیریلا بیلمهسی اوچون آغیرلیغی چتینلیک[مشکل] یاراتمایاجاق باشقا پارچالارلا بیرلشدیریلمهسی او کؤتوک[چوب] ییغینلارینین سو اوزرینده راحت حرکت ائده بیلمهسی اوچون کؤپوک توزلاری علاوه ائتمهسی او تبلیغات پانولارینین[بیلبوردلارینین] ثابت دایانماسی اوچون هئلیوم بالونلارینین ایستیفاده ائدیلمهسی • اشیانین اطراف ایله علاقهسینین آرتیریلماسی اوچون آغیرلیغی چتینلیک یاراتمایاجاق باشقا پارچالارلا بیرلشدیریلمهسی او اوچاق[هواپیما] قانادلارینین اوستوندهکی هاوانین سیخلیغینی آرتیراراق و قاناد آلتینداکی هاوانین سیخلیغینی[شدتی] آزالداراق قالخیشی آسانلاشدیریلماسی (عینی زاماندا 4. مادهدکی آسیممئتریا[عدم تقارن] اوچون ده بیر نومونه( او اوچاق قانادلارینین هاوالانماسی اوچون فیرتینا[طوفان] باندلارینین ایستیفاده ائدیلمهسی او گمی قورویا چیخاریلارکن یئره سورتمهسینی اؤنلمک[جلوگیری کردن] اوچون گمی کیزاکلارینین[سورتمه دن] ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 9. باشلانغیجدا[شروع-دا] حرکتسیزلیک (ائیلهمسیزلیک) [انفعال]
• ضررلی یا دا فایدالی تأثیرلری اولا بیلهجک تدبیرلر یئرینه ضرره گتیریب چیخارمایاجاق حرکتسیزلیک حالینین سئچیلمهسی او یوکسک PH درجهلرینین ضررینی اؤنلهیهجک تامپون[بافر] محلوللارینین حاضرلانماسی • ایرهلیده مئیدانا گله بیلهجک ایستنمهین[ناخواسته] باسینجی[فشاری] آزالتماق اوچون عملیاتدان اول باسینجی بوینونا گؤتوره (آزالداجاق) اشیانین ایستیفاده ائدیلمهسی او سئمئنت[سیمان] تؤکولمهدن اول آرماتور[میلگرد] دمیرلرینین یئرلشدیریلمهسی
اصل 10. باشلانغیجدا حرکتله
• اشیانین ایرهلیده لازیم اولاجاق عملیاتین اولدن ائدیلمهسی او یاپیشقانلی[چسبدار] دیوار کاغیذی او عملیاتدان اول ایستیفاده ائدیلهجک بوتون واسطه وسایط ایستئریلیزه ائدیلمهسی • اشیالارین لازیم اولان زاماندا ایستیفادهیه آلینماسی اوچون اولماسی لازیم اولان اویغون[مناسب] یئرلرین اولدن تعیین اولونماسی او تام زامانیندا اورهتیم[تولید] ائدن فابریکالارداکی[کارخانه] کانبان سیستملری او ائلاستیک[انعتافپذیر] اورهتیم حجرهلری[سلول]
اصل 11. اؤنجهدن[اولدن] گوونلیلیغی[قابلیت اطمینان] برک توتما
• اشیانن آشاغی سویهدکی اعتبارلیلیغینی اولدن جبران ائدیلمهسی. او یدک پاراشوت[چتر نجات] او فوتو فیلمینده اولان و پیس پوزا چکیلمهسینی اؤنلهین ماقنئتیک[مغناطیسی] لئنت [نوار].
اصل 12. برابر پوتانسیئللیک.
• اشیانین پوتئنسیال ساحهدکی حرکت احتیاجینین آرادان قالدیریلماسی اوچون عملیات شرطلرینین دییشدیریلمهسی او پاناما کانالیندا گمی گئچیشلرینین تأمین ائدیلمهسی اوچون پیلله سیستمینین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل13. دیگر یولدان دولانما.
• بیر چتینلیگین حل ائتمک اوچون ایستیفاده ائدیلن اصولون ترسینه ایشلدیلمهسی او ایچ ایچه کئچمیش پارچالاری آییرارکن، چؤلدکیلر ایستیلهمهسی یئرینه ایچریدکیلرین سویودولماسی. • حرکتلی پارچالارین یا دا خاریجی اطراف موحیطین حرکتسیز قیلینماسی؛ ثابت پارچالارین حرکتلی حالا گتیریلمهسی. او آراج[ابزار]، چئویرمک یئرینه پارچانین چئوریلمهسی. او هاوا و مئترولارداکی گئدن باند. او قاچیش باندی[باند دو-میدانی] • اشیانین یا دا پروسسین ترس دوز ائدیلمهسی. او اتومبیل اورهتیم[تولید] باندیندا، اتومبیلین 180 و یا 360 درجه چئوریلهرک لازیملی مونتاژ، قایناق و س[سایره]. عملیاتلارین ائدیلمهسی. او تاخیل[غلات]، کانتینئرلر ترس چئوریلمهسی یولو ایله بوشالدیلماسی.
اصل14. کورهسللیک - بوکوملولوک
• پارچالارین[قطعهلرین]، سطحلرین و یا فورمالارین بوجاقلی اولماسی یئرینه یومرو[گیرده] اولماسی؛ دوز سطحلردن کورهسل[کروی] سطحلره کئچیلمهسی؛ کوبیک[مکعب] یاپیلار[ساختارها] یئرینه کورهسل قورولوشون ایستیفاده ائدیلمهسی. او معماریدیر، دؤزوملولوگو آرتیرماق اوچون کمر و قوببهلرین[گونبزلرین] ایستیفاده ائدیلمهسی. • سیلیندر، توپ، ایسپیرال[مارپیچی] و قوببه[گونبز] شکیللرینین ایستیفاده ائدیلمهسی. او قلمی، دوزگون مرکب آخیشینین تأمین ائدیلمهسی مقصدیله بالل-پوینت اوجونون ایستیفاده ائدیلمهسی. او چکیسی چالیشماسی ائدیلن آلتلرده آغیرلیغین بیر ایسپیرال یای ایله باغلاناراق داواملی دایانیقلیلیغین تعمین ائدیلمهسی. • خطی حرکتلردنسه دؤنهل[دوار] حرکتلرین ایستیفاده ائدیلمهسی، مرکزدن قاچما قوهسیندن فایدالانیلماسی. او کورسور-ون[مکان نما نین] کامپیوتر ائکرانینداکی خطی حرکتلرینین، ماوس و ایز توپو واسطهسیله یارادیلماسی او پالتارلیق ماشینلاریندا، پالتاریویان چئویریلهرک قورودولماسی او مبللاردا سیلیندریک[استوانه ای] تکرلر یئرینه کورهسل[کروی] تکرلرین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 15. دینامیک. [پویا]
• بیر وسیلهنین، خاریجی اطرافین و یا پروسسین مشخصه خصوصیتلرینین؛ ان اویغون ایش شرایطینی تامین ائدهجک شکیلده حاضیرلانماسی و یا بونا ایجازه وئریلمهسی او آیارلانابیلیر[تنظیم اولان] سوکان[فرمان]، سوروجو اوتوراجاغی و گوزگولر • بیر بوتونون[از یک کل]، بیر-بیرینه باغلی اولاراق حرکت ائتمه قابلیتی اولان آلت پارچالارا بؤلونمهسی. او پروانه فورمالی کامپیوتر کیبوردو • ائلاستیک[منعطف] اولمایان و قرارلی بیر خصوصیته صاحب وسیله یا دا پروسسلرین، حرکت ائده بیلر و تطبیق ائدیله بیلن حالا گتیریلمهسی. او ماشینلارین آنالیز ائدیلمهسی اوچون ایستیفاده بوروسکوپ[بیر وسیله آدی] او طبده ایستیفاده، آندوسکوپ و سیگمودیوسکوپ آلتلری.
اصل 16. قیسمن و یا حدیندن آرتیق حرکت
• بیر پروسسین یوزده یوزونون، وئریلن اصوللا باشاریلماسینین مۆمکون اولمادیغی حاللاردا، عینی اصولون بیر پارچا آز و یا بیر پارچا چوخو ایستیفاده ائدیلهرک، موشکولون حلینین داها آسان الده ائدیلمهسی. او بویاما عملیاتینین اول چوخ بیر شکیلده ائدیلمهسی و سوْنرا چوخلوغو آرادان قالدیریلماسی. (یا دا شابلون ایستیفاده ائدیلمهسی) او دوزدانین دولدورولماسی اسناسیندا قابدان داشان قیسیمین قالدیریلماسی
اصل 17. دیگر اؤلچو
• بیر اشیا ایکی و یا اوچ اؤلچولو اوزایدا[فضا دا] حرکت ائتدیریلمهسی او عرضه اولونانلاری ایستیفاده اینفرا قیرمیزی[مادون قرمز] سیچانلارین حرکتی یالنیز سطحده دئییل هاوادا دا قبول ائده بیلمهسی او بئش اوخلو[محور] کسمه[تراش] وسیلهسینی ایستهنیلن یئره قرار وئرمهسی • تکلی آنبارا[مخزنه] صاحب اشیالار یئرینه چوخلو آنبارا صاحب اشیالارین حاضیرلانماسی او آلتی CDلیک موسیقی چالارلار ایله موسیقی زامانینین و مختلیفلیگینین آرتیریلماسی. او دؤوره تاختاسینین هر ایکی ستهینه ده چیپلئری یئرلشدیریلمهسی • بیر اوبیئکتین یئنیدن ایستیقامتلندیریلهرک بیر کناری اوزرینده مؤوقئلندیریلمهسی او دامپئرلی یوک ماشینی • وئریلن بیر ساحهنین باشقا کنارینین ایستیفاده ائدیلمهسی او میکروالکترونیک قاریشیق دؤورهلری بیرلشدیرهرک سیخلیغینی آرتیرماق
اصل 18. مکانیکی تیترشمه
• بیر اشیانین ساللانماسینین یا دا تیترئشمئسینین تامین ائدیلمهسی او تیترشن آغیزا صاحب الکتریکلی بیچاق • تیترشمه تئزلیگینین آرتیریلماسی او تیترشمه ایله پودرا تؤکولمهسی • بیر اشیانین تیترشمه تئزلیگینین ایستیفاده ائدیلمهسی او بؤیرک داشلارینین مغناطیسی تصویر گؤتورمه کؤمک ایله یوخ ائدیلمهسی
اصل 19. دؤوری[تناوبی] حرکت
• داواملی تدبیرلر یئرینه دؤوری حرکتلرین ایستیفاده ائدیلمهسی او بیر شئیه چکیج ایله تکرارلی اولاراق وورولماسی او دایمی بیر آژیر کسیلی بیر آژیر ایله دییشدیریلمهسی • اونسوز دا دؤوری اولان بیر حرکتین بؤیوکلوگونون و یا تئزلیگینین دییشدیریلمهسی او دایمی بیر آژیر گئنلیغینین و یا تئزلیگینین دییشدیریلمهسی • داها فرقلی بیر حرکتین حیاتا کئچیریلمهسی اوچون تأثیر ائدن قوهلر آراسیندا دایانمالار ساخلانیلماسی او اورک ماساژی اسناسیندا، بئش سینه تضییقینین آردیندان بیر نفسین ایشتیراک ائتمهسی.
اصل 20. فایدالی حرکتین داواملیلیغی
• بیر اشیانین بوتون آلت پارچالارینین دایمی اولاراق تام یوکله ایشینی تامین داواملی ایشین تامین ائدیلمهسی. او واسطه دوردوغوندا، وولا[لنگرلی چرخ] یا دا هیدرولیک سیستمین، محرکین اوپتیمال[یاخشی] گوجده ایشینی داوام ائتدیرمک مقصدیله انرژی دئپولاماسی[ذخیره ائتمهسی]. او بیر فابریکدکی[ایش یئریندهکی] داربوغاز عملیاتلارین داواملی آپاریلماسی تامین ائدیلهرک اوپتیمال ایرهلیلمه سرعتینه چاتیلماسی (محدودلاشدیرار نظریهسی یا دا تاخدی مدتی). • بوتون آتیل یا دا کسیکلی حرکتلرین و یا ایشلرین النیلمهسی. او کارتریچ گئری گلمهسی اسناسیندا دا یازماسی
اصل 21. تلسمه
• بیر پروسسین یا دا یوخ ائدیلیر، ضررلی و تهلوکهلی عملیاتلار کیمی معین مرحلهلرین سرعتله آپاریلماسی او توخولارین[بافت لارین] ایستیلهشمهسینی اؤنلهمک[قاباغین آلماق] مقصدیله یوکسک سرعتلی دیشچی متهلری ایستیفاده ائدیلمهسی او فورما دئفورماسیونلارینی[تغییر شکل] اؤنلمک مقصدیله؛ پلاستیک وسایلین کسیلمه عملیاتینین، ایستینین ییغیلما سرعتیندن داها سرعتلی اولاراق رئاللاشدیریلماسی.
اصل 22. لیمونلاری لیموناتایا چئویرمک
• ضررلی فاکتورلارین (خصوصیله ده اطراف موحیط و موحیطین ضررلی تأثیرلرینین)، مثبت بیر تأثیر یاراتماق اوچون ایستیفاده ائدیلمهسی. او توللانتیلارین[زیبیل لرین] ایستیلیگینین الکتریک چیخارماق اوچون ایستیفاده ائدیلمهسی او بیر مدتدهکی توللانتینین، بیر دیگر مدتده خاممال اولاراق ایستیفاده ائدیلمهسی • باشلیجا ضررلی حرکتین، بیر دیگر ضررلی حرکته علاوه اولوناراق پروبلئمین حلینده ایستیفاده ائدیلمهسی. او آشیندیریجی[سورتن] حل تامپون[بافر] وسایل علاوه او دالگیچ[شناور] بالونلاریندا هئلیوم-اوکسیژن قاریشیغینین ایستیفاده آزوت و اوکسیژن زهرلنمهسینین قارشیسینی آلماق او ضررلی بیر فاکتورون[عاملین] شدتینین، آرتیق ضررلی اولمایاجاغی بیر درجهیه یوکسلدیلمهسی او مئشه یانغینلارینین بؤیومهسینین قارشیسینی آلماق اوچون یانغینین ایرهلیلهدیگی یؤندکی آغاجلارین یاندیریلماسی و یا کسیلمهسی
اصل 23. گئری بسلمه[باز خورد]
• بیر سورهجین[پروسسین] یا دا حرکتین گلیشتیریلمهسی اوچون گئری بسلمهنین ایستیفاده ائدیلمهسی. او سس سیستملریندکی اوتوماتیک سس کنترلو او ایستاتیستیک[آماری] پروسس ایدارهده اؤلچوملرین، پروسسین نه واخت دییشدیریلجیینی قرار وئریلمهسینده ایستیفاده ائدیلمهسی (بوتون گئری بسلمه سیستملری اتوماتیک لشدیریلمیش دئییل.) او بودجهلر • گئری بسلمهنین مؤوجود وضعیتده ایستیفاده اولماسی وضعیتینده بؤیوکلوگونون و یا تأثیرینین آرتیریلماسی او هاوا لیمانینا بئش کیلومتر یاخینلاشدیغیندا خلبانین حساسلیغینین آرتیریلماسی.
اصل 24. آراجی قوللانماق
• بیر آراجی اشیا یا دا پروسسین ایستیفاده ائدیلمهسی او چکیج و میخ آراسیندا ایستیفاده میخ توتوجوسو • بیر اشیانین، کئچیجی اولاراق و آسانلیقلا آیریلابیلهجک شکیلده بیر دیگری ایله بیرلشدیریلمهسی او سیجاق[داغ] قازانین توتولا بیلمهسی اوچون فئر الجکینین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 25. سئلف سرویس
• بیر اشیانین فایدالی کؤمکچی تابعلر یئرینه یئتیرهرک اؤزونه خیدمت ائتمهسی • توللانتیلارین قایناقلارین، انرژینین و ماددهلرین ایستیفاده ائدیلمهسی او بیر مدتدهکی ایستیلیک انرژی اورهتیمینده [تولیدینده] ایستیفاده ائدیلمهسی (Co-generation) او حئیوان نجیسینین گوبره[کود] اولاراق ایستیفاده ائدیلمهسی او یئمک توللانتیلارینین و چوروموش یارپاقلارین گوبره اولاراق ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 26. چیخارماق[کپی ائتمک]
• چتین اولان، باهالی، کؤورک[سینان] جیسیملرین اؤزلری یئرینه نوسخهلرینین ایستیفاده ائدیلمهسی. او گئرچک بیر تعطیل یئرینه کامپیوترده مجازی بیر بنزتمه. او سمینارا قاتیلماق یئرینه دانیشیلانلاری کاسئتدن دینلهمک. • بیر جیسیم یا دا مدتی گؤرسل[بصری] نومونهسی ایله دییشدیرمک. او مشاهدهلری، یئردن ائتمک یئرینه پئیک گؤرونوشلریله ائتمک. او بیر جیسمین اؤلچولرینی شکیلیندن آلماق او ائمبریون[جنین] ساغلاملیغینی بیرباشا تئستلرله اؤلچمک یئرینه سونوگرافی ایستیفاده ائدیلمهسی. • گؤرسل نوسخهلرین آراشدیریلماسی وضعیتینده، اینفراقیرمیزی[مادون قرمز] و اولترابنؤوشیی[ماورا بنفش] نوسخهلرین ایستیفاده ائدیلمهسی. او بیر تارلاداکی خستهلیکلرین اولماسی یا دا بیر تهلوکهسیزلیک سیستمینین گؤستریلمهسی اوچون ایستیلیک حساس اینفراقیرمیزی شکیللریم ایستیفاده ائدیلمهسی.
اصل 27. اوجوز قیسا عؤمورلو اشیالار
• باهالی اولمایان بیر جیسمی، معین خصوصیتلرینی (میثال. خیدمت عؤمرو) اهاته ائدن بیر نئچه اوجوز کوپیسی ایله دییشدیرمک. او اوتئللرده ایستیفاده اولان کارتن ایستکانلار، کؤرپه بئزلری، بیر چوخ طبی درمان.
اصل 28. مکانیکی یئرینه یدکدن ایستیفاده ائتمک
• مکانیکی سیستملر یئرینه دویومسال[حسی] سیستملرین ایستیفادهسی. او فیزیکی قفسه یئرینه سس چیخاران قفسلرله حئیوانلاری اوزاق توتماق (میثال. هاوا ساحهلریندن قوشلاری اوزاق توتماق اوچون ایستیفاده ائدیلن سیستم) او قاز[GAZ] سیزینتیلارینی ائدهجک الکترون و مکانیکی سیستملر یئرینه قازا، پیس قوخولو بیر مادده قاریشدیرماق. • جیسیملرله ائتکیلشمک[تعامل ائتمک] اوچون مغناطیسی، الکترونیکی و الکترومغناطیسی دالغالارین ایستیفاده ائدیلمهسی. او ایکی توزون پارچاجیقلارینی[ذرات گرد و غبار] الکتروستاتیک ایستیفاده ائدهرک بیرینی مثبت دیگرینی منفی یوکله برپا ائدین. بوندان سوْنرا دا حسجیکلرین حرکتلرینی یا مغناطیسی دالغالارلا نظارت ائتمک، یا دا حسجیکلرین مغناطیسی یوکلرینین بیر-بیرلریله اویغونلاشماسینی بوراخماق • ایستاتیک دالغالار یئرینه حرکتلی دالغالار ایستیفاده و ایچینده قورولوش اولمایان ساحهلردن قورولوش اولان ساحهلره کئچمک. او کؤهنهدن OMNI رادیو دالغالاری ایله یاییلیردی. آرتیق چوخ اطرافلی ساچیش[تابش] طرحلری ایستیفاده آنتنلرین ایستیفاده ائدیلیر. • مغناطیسی دالغالاری، مغناطیسی دالغالاردان تأثیرلنن حسجیکلراوزرینده ایستیفاده. او دمیر مغناطیسی بیر مادهنی مغناطیسی ساحهلرله ایستیلهدهرک ایستیلیگینی جوریه[کوری] نقطهسینه قدر گتیرمک. بئلهجه وسایط، جوریه نقطهسیندن سوْنرا پارامغناطیس بیر وسایطه چئوریلر و مغناطیسی اولاراق ایسیتیلماز[حرارت وئریلمیش] حالا گلیر.
اصل 29. پنؤماتیک و هیدرولیک
• جیسیملری مایع و قاز حسجیکلرین قاتی حسجیکلر یئرینه ایستیفاده ائدیلمهسی (مثال. شیشیریلهبیلیر اولماسی، مایع ایله دولو اولماسی، هاوا یاستیقلاری، هیدروستاتیک) او ژئل دولدورولموش راحات باشماق دؤشمهلری. او بیر اتومبیل یاواشلاماسی اوچون ایستیفاده انرژینی هیدرولیک بیر سیستمله ساخلاماق و داها سوْنرا قالخماقدا ایستیفاده.
اصل 30. منعطف قابیقلار و نازیک زولاقلارین ایستیفاده ائدیلمهسی
• ائلاستیک[منعطف] قابیقلارین و نازیک زولاقلار اوچ بؤیوتلو یاپیلارین[ساختارهای سه بعدی] یئرینه ایستیفاده ائدیلمهسی. او قیش آیلاریندا تئننیس ساحهلرینین اؤرتولمهسی اوچون شیشیریلهبیلیر بیر قورولوشون ایستیفاده ائدیلمهسی. • خاریجی فاکتورلارا قارشی جیسیملری تجرید[ایزوله] ائدیلمهسی اوچون چئویک قابیقلارین و نازیک زولاقلار ایستیفاده ائدیلمهسی. او سو آنبارلاریندا جوت قطبلو اینجه بیر فیلمین (بیر اوجو هیدروفیل دیگر اوجو هیدروفوبیک) ایستیفادهسی ایله بوخارلانمانین قارشیسینی آلیر.
اصل 31. کئچیریجی ماددهلر
• کئچیریجی[نفوذپذیر] جیسیملر ایستیفاده و یا جیسیملره کئچیریجی ایشچیلر علاوه ائدین. او آغیرلیغینی آزالتماق اوچون بیر جیسیمه دلیکلر آچین. • اگر بیر جیسیم کئچیریجی ایسه، بو کئچیریجىلرین بیر ایشه یاراماسیدیر تامین ائدیلمهسی. او کئچیریجی بیر مئتال[فلز] فیتیلهنین ایستیفاده چوخ لئحیملره تطبیق یئریندن اوزاقلاشدیریلماسینی تامین ائتمک. او پالادیومدان ائدیلمیش کئچیریجی بیر سونگر[اسفنج] ایچینده هیدروژئن قازینین ییغیلماسی (هیدروژئن اتومبیللرینده اولان هیدروژئن آنباری یئرینه بو شکیلده بیر سیستمین ایستیفاده ائدیلمهسی داها تهلوکهسیز)
اصل 32. رنگ دییشدیرمه
• بیر جیسمین اؤز رنگینین یا دا اطرافینین رنگینین دییشدیریلمهسی او قارانلیق اوتاقدا فوتوشکیل نئگاتیولهرینه ضرر وئرمهیهجک اعتبارلی ایشیقلارین ایستیفاده ائدیلمهسی • بیر جیسمین و یا اطرافینین، ایشیق گئچیرگئنلیغینی آرتیرماق
اصل 33. هوموگئن[همگن] اولما
• جیسیملرین عینی ماتئریالدان[ماددهدن] ائدیلمیش باشقا جیسیملرله علاقه ایچینده اولماسینی تامین ائتمک (و یا عینی خصوصیتلره صاحب جیسیملرله.) او کیمیاسال[شیمیایی] تپکینین[واکنشین] ان آز سویهده اولماسی اوچون قابین و ایچینده اولان جیسمین عینی ماددهدن ائدیلمهسی. او آلمازلاری[الماسلاری] کسمک اوچون آلمازدان ائدیلمیش کسیجیلر ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 34. آتما و یئنیدن اله آلما
• بیر جیسمین، اشلهوینی[کارایی] تاماملامیش حیسهلرینین اوزاقلاشدیریلماسی (مایعده حل ائدهرک، بوخارلاشتیریلاراک، وسایره.) او درمان کاپسوللارینین سودا حل ائدیلمهسی. او مهکه[ذرت] نیشاستاسی ائحتیوا قابلارا سو سهپیلدیغینی حجمینده گؤرولن بؤیوک چاپلى[قطر] ائنیش. او بوزدان ائدیلمیش قابلاری ایستیفاده ائدهرک بعضی یاپىلاری شکیللندیردیکدن سوْنرا، بوزون ارییهرک گئرییه ایستنن شکیلی بوراخماسی. او اوزاى[فضا] شاتئللرىنین یاناجاق داشییان بیر نئچه حیسهدن مئیدانا گلمهسی. یاناجاغی بیتن بؤلمه اوزاى گمیسیندن آیریلیر و گمیسی داها چوخ آغیرلیق ائتمز. • ایستهلاک ائدیلن پارچالارین احتیاج مرحلهسینده مدتجه اؤنجه قاتیلماسینی ساغلاما[محافظه ائتمه]. او اؤز اؤزونو باجاران چمن بیچمه بیچاقلاری. او ژنراتورون موتورونو ایشلتمک اوچون ایستیفاده انرژینی، موتورو چالیشیب تکرلر دؤنمهیه باشلادیقدان سوْنرا یئنیدن گئری قازانماسی
اصل 35. پارامئتر دییشیکلیگی
• بیر جیسمین فیزیکی وضعیتینی دییشدیرمک (برک[جامد]، مایع، قاز، وسایره...) او شکر نورمال آخیجی اولان مرکزلرینی اول دوندوروب سوْنرا شوکولاتا باتیرماق. او اوکسیژن و آزوت قازلارینی مایع حالدا داشییاراق داها آز حجم اؤرتمهلرینی تامین ائتمک. او تحلیل ائدرکن ماددهلردن بیر دنهسینین فیزیکی وضعیتینی دییشدیرهرک دیگر ماددهلردن آییرماق. او دؤکومو اؤزو بونا بیر نومونهدیر. قاتی بیر جیسیمی بؤیوک قوهلر ایستیفاده ائدهرک شکلینی دییشدیرمک یئرینه مایع حالدا ایستهنیلن شکله گتیریب ائله دونماسینی تامین ائتمک. • جیسیملرین سیخلیقلارینی و اؤز کئیفیتینی دییشدیرمک او برک صابون یئرینه داها آخیجی، داها گیگیئنیک و داها راحت اولان مایع صابونون ایستیفاده ائدیلمهسی. او برک یاغ یئرینه Becelین چیخاردیغی مایع کئیفیته صاحب مارقارین. او خام بالین داها مایع حالا گتیریلهرک داها راحت حالا گلمهسی • جیسمین ائلاستیکلیگینی[منعطفلیگینی] دییشدیرمک او ورق کنارلاری اولان بؤیوک بیر مخزنین ایچینه اشیا بوراخیلدیغیندا آنبار دیوارلارینین داها آز تیترشمهسینه سبب اولان دامپینگ یاستیقلاری ایستیفادهسی ایله اورتایا چیخان سس-کوگون قارشیسینی آلماق. او کاوچوغو منعطفلیگینی و دایانیقلیلیغینی دییشدیرمک اوچون گوگوردله سرتلشدیریلمهسی. او تجرید وسایطلری ایستیفاده ائدیلهرک بیر یئردکی فیزیکی دییشمهلرین باشقا بیر یئره گئتمهسینی مانع تؤرتمک (سس، ایستیلیک، وسایره...) او عمومیتله بینالارین منعطفلیگینی آرتیراراق زلزلهیه قارشی اولان دایانیقلیلیغینی آرتیرماق. • جیسمین ایستیلیگینی دییشدیرمک او دمیر مغناطیسی بیر جیسیمین ایستیلیگینی کور نقطهسینین اوستونه چیخاراراق مغناطیس خصوصیتینی ایتیریب یالنیز مغناطیسی چکیلهبیلن بیر جیسیم حالینا گتیریلمهسی. او یئمهیین ایستیلیگینی یوکسلدهرک بیشیرمک (کیمیاسال، داد، قورولوش خصوصیتلرینین دییشمهسی( او طبی نومونهلری آشاغی سیجاقلیقلاردا توتاراق داها اوزون مدت ساخلانمالارینی تامین ائتمک. او عملیات ائدیلرکن بؤلگهسل[منطقهای] اویغونلاشماغا سبب اولماسی اوچون سویودوجو اسپرینین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 36. حال کئچیشلری
• حال دییشمهلرینده عبارت دییشیکلیکلرین ایستیفاده ائدیلمهسی (حجم دییشمهسی، ایستیلیک مبادلهسی) او قدیم چاغلاردا[زامانلاردا]، داغلاردا اولان نهنگ داشلارین اوستونه گئجه واختی سو تؤکولهرک دونماسینین تامین ائدیلمهسی و سویون گئنیشلهین حجمی اوزوندن بو داشلاردان داها کیچیک پارچالارین قیریلماسینین تامین ائدیلمهسی. او ایستیلیک ناسوسلاری هم بوخارلانما هم ده سیخلاشما اولدوغو باغلی تئرمودینامیک سیستملری ایستیفاده ائدهرک فایدالی ایشلر ائدرلر.
اصل37. تئرمال گئنیشلنمه[انبساط حرارتی]
• ماددهلرین گئنیشلنمه ایمکانلارینین ایستیفادهسی. او مؤحکم بیر اویناغی بیرلشدیرمک اوچون خاریجینی ایستیلهدهرک اوزانماسینی تامین ائتمک و داخلی طرفینی سویوداراق قیسالماسینی تامین ائتمک و نتیجهده تارازلیغی یاراتماق. • گئنیشلنمه ایستیفاده ائدیلیرسه، گئنیشلنمه ضریبی فرقلی اولان ماددهلرین بیر یئرده ایستیفاده ائدیلمهسی. او مئتال جوتلرینین ایستیفاده تئرموستات سیستملری (ایستیلهشینجه بیر طرفه، سویویونجا دیگر طرفه بوکولن مئتال جوتلوکلری) او یانغین آلارملاریندا ایستیفاده مئتال[فلز] جوتلری (ایستیلهنن مئتال جوتو، بوکولهرک الکتریک دؤورهسینی تاماملاییر و یانغین ایمکان وئرسهنیز چالماسینا سبب اولار)
اصل 38. قوتلی اوکسیدلندیریجىلر
• نورمال هاوانی، اوکسیژنله زنگینلشدیریلمیش هاوا ایله دییشدیرمک. او دالغیجلارین[غواصلارین] تانکلاریندان زنگینلشدیریلمیش بیر هاوا قاریشیغی ایستیفاده ائدیلهرک داها اوزون مدت سو آلتیندا دورولابیلمهسینی تامین ائتمک. • زنگینلشدیریلمیش هاوا یئرینه صاف اوکسیژندن ایستیفاده. او قایناق[جوشکاری] ائدرکن اوکسی-آسئتیلئن قایناق ایستیفاده ائدیلهرک داها یوکسک درجهده قایناق ائده بیلمک. او آناائروب باکتئریلرله دؤیوشرکن صاف اوکسیژنلی بئزلرینین ایستیفاده ائدیلمهسی و یارالارین داها تئز یاخشیلاشماسینین تامین ائدیلمهسی • هاوانی و اوکسیژنی یونیکلهشتیرن رادیوسونا معروض بوراخماق و یونیکلهشتیریلمیش اوکسیژن ایستیفاده. او هاوانی یونیزه ائدهرک ایچینده اولان چیرکلندیریجی ماددهلرین فیلتره تمیزلنمهسینی تامین ائتمک • یونیزه ائدیلمیش اوکسیژن یئرینه اوزون[Ozon] ایستیفاده ائدمک او ایستیفاده ائتمزدن اول قازی یونیزه ائدهرک کیمیاسال تپکیمهلری[واکنش لری] سرعتلندیرمک
اصل 39. اثرسیز آتموسفئر
• نورمال آتموسفئری اثرسیز آتموسفئر ایله دییشدیرمک. او سیجاق مئتال لیفلرینین[الیاف فلزی داغ] پوزولماسینی مانع تؤرتمک اوچون آرقون آتموسفئرینین ایستیفاده ائدیلمهسی. • بیر جیسیمه حرکتسیز علاوهلر ائتمک و یا نئیترال[خنثی] پارچالار علاوه ائدین. او توز حالینداکی یویوجو حجمینی، تاثیرسیز وسایطلر علاوه آرتیرماق و بئلهجه عنعنوی[معمولی] اؤلچو تئکنیکلری ایله اؤلچولمهسینی تامین ائتمک
اصل 40. کومپوزیت ماددهلر
• تک نؤوع ماده یئرینه بیرلشمیش مادهلرین ایستیفادهسی. او ائپوکسی رئزین / کاربون لیف قاریشیغی مادهدن داها دایانیقلی، داها منعطف و داها یونگول خصوصیتلره مالیکدیر. گولف سوپالاریندا و اوچاق[طیاره] پارچالاریندا ایستیفاده ائدیلر. او جام الیافیندان ائدیلمیش سؤرف تاختالاری[تخته های موج سواری] داها آسان نظارت ائدیله بیلر، داها آسان شکیللندیریلهبیلیر و داها یونگولدور. او، بیر چوخ یئرده دمیر یئرینه موختلیف پولاد آلاشیملارینین ایستیفاده ائدیلمهسی (پاسلانمایان پولاددان قازانلار)
آچیقلاما[دَییشدیر]
تریز نظریهسی ایندیکی یوز ایللیگین ان مهم نظریهسی ساییلیر. بو بیلیمسل یازیدا چوخلو اصطلاح لار علمی اولاراق خاص قونولارلا ایلگیسی وار و یازینی اوخویاندا بعضی کلمهلرین آنلامینی بیلمهسز لطفا اینترنت ده آختارین یادا او قونودا اوزمان اولان شخص دن سوروشون. بو علمی مقالهنی حاضیرلاماقدا مختلف سایت لاردان کؤمک آلینیب. تریز یازیسی بیرینجی دفعه دیر آذربایجانتورکجهسینده حاضیرلانیر، همده عرب الیفباسیندا. تریز چالیشیر دئسین دونیادا بوتون پروبلئملرى (موشکوللرى) مسئله ائدیب حل یولونو تاپماق لازیم دیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ بیلیم سسی
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ http://www.xtriz.com/BriefHistoryOfTRIZ.pdf
- ↑ http://huseynvahedi.ir/post/39968
- ↑ https://triz-journal.com/triz-what-is-triz/
- ↑ فارسجا یازیلان؛ 40 اصل شاهکلیدهای TRIZ برای نوآوری - یازار: لف شولیاک، ترجمه ائدنلر: محمود کریمی و سیده نونا میرخانی، رسا یایین ائوی 1392 تهران


text:
آبادلیٛق
- مشخصات
- مجموعه: سؤزلوک
- منتشر شده در شنبه, 29 تیر 1392 19:28
- تعداد بازدید: 1763
آبادلیٛق a:ba:tlyk – 1. دؤوۆک-یِنجیک دأللیک، بوْزوُق دأللیک، یِربه-یِرلیک، آبادانلیٛق، بیتینلیک. آیالا-اِرکِگه یِتدی آزادلیٛق، خَرابا قالمادیٛ، بوْلدیٛ آبادلیٛق (مُلّاموُرت، سایلانان اثرلِر). بِنتلِرینگ و قاناللاریٛنگ دوْلیٛ آبادلیٛقدا ساقلانیٛلماغیٛ گِرِک (قَدیمیٛ دُنیأ تاریخیٛ). 2. پاراحاتلیٛق، دیٛنچلیٛق. بیز آبادلیٛق – پاراحاتلیٛق ایسلهیأریس (ب. پۆرلی، ایلکینجی گۆن) دوُمان دِی سیٛریٛلدیٛ، یوْق قایغیٛ-غَمیٛنگ، خَلقیٛنگ آبادلیٛغیٛ سنینگ اِلهامیٛنگ (ن. پوْمما، سایلانان اثرلِر)


text:
میرزه علیاکبر صابیرین آزادلیق حاقیندا فلسفی دوشونجهلری
میرزه علیاکبر صابیرین آزادلیق حاقیندا فلسفی دوشونجهلری
موستقیل آغایئو
فلسفه دوکتورو، آمئا فلسفه، سوسیولوگییا و حوقوق اینستیتوتونون آپاریجی علمی ایشچیسی،
کؤچورن: عباس ائلچین
آچار سؤزلر:
آزادلیق، پوئزییا، حوقوق، حاکیم صینیف، خالق کوتلهلری، اینقیلاب، عدالت، وطنداش.
تاریخی یارادان، جمعیتین اینکیشافینی تامین ائدن زحمتکئش اینسانلارین آزادلیغی مسلهسی بوتون موترقّی فیکیرلی آداملارین فیکرینی، ذهنینی، دوشونجهسینی مشغول ائتمیشدیر. میلّیتیندن، دیلیندن و دینیندن آسیلی اولمایاراق، جمعیتده موعین مؤوقئع توتان، جمعیتین ازیلن، ایستیثمار اولونان طبقهلری طرفیندن چیخیش ائدن هر بیر ساغلام دوشونجه صاحیبی ظولم و ایستیثمار آلتیندا اینلهینلر اوچون آزادلیغین نه دئمک اولدوغونو دریندن باشا دوشور، بو ایشه، هانسی یوللارلا اولورسا-اولسون، باجاردیغی قدر کؤمک ائتمگی اؤزونون موقدس بورجو حساب ائدیر.
تصادوفی دئییلدیر کی، 20. عصرین بدیعی سؤز صنعتی عالمینده بؤیوک شؤهرت قازانمیش گؤرکملی شخصیتلر - عابباس صحت، م.ع.صابیر،ع.شایق و باشقالاری اؤز یارادیجیلیقلاریندا سوسیال آزادلیق مسلهسینه اؤز موناسیبتلرینی بیلدیرمیش، بو باره ده قییمتلی فیکیرلر سؤیلهمیشلر.
20. عصرین اوللری چوخ مورکّب و ضیدیتلرله دولو، کئشمکئشلی بیر دؤور ایدی. 1905-جی ایلده روسییادا باش وئرمیش اینقیلابی آزادلیق حرکاتینین دالغاسی اؤلکهنین حودودلارینی آشاراق شرقین ده بیر سیرا اؤلکهلرینه گوجلو تاثیر گؤسترمیشدی. بو تاثیر خوصوصن ایراندا داها آچیق شکیلده نظره چارپیردی. روس اینقیلابیندان ایلهام آلان ایرانین مظلوم خالق کوتلهلری ده آیاغا قالخمیش، مین ایللیک غفلت یوخوسوندان آییلاراق حؤکومتدن کونستیتوسییالی دؤولت قورولوشو یاراتماغی، خالق کوتلهلرینه آزادلیق وئرمگی طلب ائدیردیلر.
همیشه حاکیم صینبفه موطیعلیک گؤسترن، هر بیر امری قئید-شرطسیز ایجرا ائتمگه حاضیر اولان " قارا جاماعات " این بیردن-بیره دؤولتلی اوزونه آغ اولماسی، اونون قارشیسیندا طلب قویماسی بورژوا-مولکدار رئژیمینده هیدّت دوغورموش، اونلاری قورخویا سالمیشدی. حؤکم و بویروقلارینین ایطاعتکارلیقلا ایجرا اولونماسینا عادت ائتمیش آغالار بیردن-بیره " میلّتین آییلیب طالیبی-حورییت " اولماسینی گؤردوکده اؤزلرینی ایتیریر، چیخیش یولو آختاریر و عکس موباریزهیه کئچمگی اوستون توتوردولار.
دئموکراتیک فیکیر نومایندهلریندن م.ع.صابیر ده بورژوا-مولکدار رئژیمیندن ناراضی ایدی. غمسیز-کدرسیز حیات کئچیرن، خالقین دردلریندن اوزاق اولان آزادلیق دوشمنلری صابیرده بؤیوک نیفرت اویاتمیشدی. اؤز عمللری ایله ایستیثمارچی آغالارا خیدمت گؤسترنلردن بیری ده تبریزده یاشایان حاجی میرزه حسن ایدی. او، چوخ نوفوذلو بیر روحانی اولموشدور. اولجه خالقین طلب ائتدیگی مشروطهیه طرفدار چیخمیش، سونرا ایسه ایراندا ایرتیجاعع قووّتلندیگی زامان بونون شریعته ضید اولماسی بارهسینده تبلیغاتا باشلامیشدیر. خالقین طلبی ایله حاجی میرزه حسن تبریزدن قووولموشدور.
مشروطهیه قارشی موباریزه یه قالخانلاری، میلّتین آییلیب آزادلیق الده ائتمهسینه تعجوب ائدنلری م.ع.صابیر " من بیلمز ایدیم بختده بو نیکبت اولورموش " آدلی ساتیریک اثرینده کسکین ایفشا ائدیر. شئعیر حاجی میرزه حسنین اؤز دیلیندن وئریلیر:
من بیلمز ایدیم بختده بو نیکبت اولورموش،
عیزت دؤنوب آخیر بئله بیر ذیلّت اولورموش.
چرخین، عجبا، سئیری ده مین بابت اولورموش،
میلّت آییلیب طالیبی-حورییت اولورموش.
میلّتده ده، یاهو، بئله بیر غئیرت اولورموش؟
خوب، من نه بیلیم صوبح دؤنوب شام اولاجاقمیش،
ایراندا دا حورییتی-ایسلام اولاجاقمیش؟ (1، 50).
بؤیوک شاعیر خالقین غئیرتینه، گوجونه، هومّتینه اینانیردی. جهالت و نادانلیق موحیطینده اؤز ایستیثمارچیلارینی ناز و نعمت ایچریسینده بسلهین زحمتکئشلری شاعیر گئجه-گوندوز چالیشیب بال توپلایان آریلارا بنزهدیر. اونلارین حاصیل ائتدیکلری بالین جوزئی بیر حیصهسی اؤزلرینه چاتیر ( قیشدا آجیندان اؤلمهمک اوچون)، قالان اساس حیصهسینی اونون صاحیبی منیمسهییر. اینسانلار دا بئله دیر. مظلوم کوتلهلرین امگینین محصولونو اونلارین ایستیثمارچی آغالاری منیمسهییر، اؤزلری ایسه بیر قارین چؤرهیه حسرت قالیرلار. لاکین آریلاردا بیر اوستون جهت وار. بو دا اوندان عیبارتدیر کی، آرینی اینجیتدیکده، او سندن اینتیقام آلیر؛ درحال ایینهسینی سانجیب بال عوضینه زهر یئریدیر. اینسانلاردا ایسه بو جهت، دئمک اولار کی، بیچاق سوموگه دایاناندا اؤزونو گؤستریر. مظلوملار نه قدر اسارته، ظولمه، تحقیره داوام گتیره بیلر؟ بس اونلاردا آری قدر ده جسارت یوخدورمو؟ وار، لاکین بو جسارتی اونلاردا اویاتماق، تشکیل ائتمک، ایستیقامتلندیرمک لازیمدیر. اینسان اؤز حاقینی، حوقوقونو بیلمهلی، اونو طلب ائتمهلیدیر. آرتیق اؤز حوقوقلارینی طلب ائتمگه قالخمیش خالق کوتلهلرینی گؤرن ایستیثمارچی آغالارین فیکری شاعیر طرفیندن بئله وئریلیر:
بیلمم آریلار منزیلینه کیم چؤپ اوزاتدی،
ایللرجه تغافولده یاتان خلقی اویاتدی.
فیتنه آغاجی اکدی، ائویم غملره باتدی،
من هرچی چالیشدیم کی، کسم، قول-بوداق آتدی،
اهلی-غرض ایستهدیگی مطلبه چاتدی. (1، 50).
بوتون روسییانی تلاطومه گتیرن بیرینجی روس اینقیلابینا چوخلاری کیمی، صابیر ده بؤیوک اومید بسلهییردی. اونا ائله گلیردی کی، چار حؤکومتی خالقا وعد ائتدیگی بیر سیرا گوذشتلری حیاتا کئچیرهجکدیر. لاکین بئله اولمادی. ایرتیجاع خالق کوتلهلرینه قارشی قطعی هوجوما کئچدی. قانلار آخیدیلدی، اوجاقلار سؤندورولدو، دانیشماق ایستهین دیللر کسیلدی، آغیزلار قاپادیلدی. خالق، میلّت آدیندان چیخیش ائدنلری حبسخانالارا سالیر، سورگون ائدیردیلر. یالانچی وعدلره آلدانیب " جیزیغیندان چیخانلارین " آجی طالعیینی صابیر بئله تصویر ائدیر:
ائیله بیلیردیم کی، دخی صوبح اولوب،
مورغی-سحرتک بیر آغیز بانلادیم.
سنگ شیکست ائیلهدی بال و پریم،
بانلاماغین حاصیلینی آنلادیم. (1، 57)
موتفکّیر شاعیر گؤستریر کی، ظولمه، عدالتسیزلیگه، حوقوقسوزلوغا قارشی موباریزهنی، چیخیشلاری عکس طرفین بؤیوک قووّهیه مالیک اولدوغو شراییطده تاخیره سالماق، موناسیب واختین، شراییطین یئتیشهجگینی گؤزلهمک اولار، لاکین بونو آنلاماماق، درک ائتمهمک اولماز:
آغلامایین، آغلامایین، جوجهلر،
بانلامارام، بانلامارام بیر داها!
بانلاماماقدیر سیزه عهدیم منیم،
سؤیلهمیرم: آنلامارام بیر داها! (1، 57).
چار نیکولایین وعد ائتدیگی یالانچی آزادلیغین باشینا قاراگوروهچولارین گتیردیکلری موصیبتلری شاعیر " نولار شیرین مذاق ائتسه منی هلوایی-حورییت " آدلی شئعیرینده چوخ عیبرتآمیز بیر شکیلده وئرمیشدیر.
مشهور آتالار سؤزودور: «اج تویوق یوخوسوندا داری گؤرر " . م.ع.صابیر ده همین آتالار سؤزوندن مهارتله ایستیفاده ائدهرک آزادلیق کیمی ان قییمتلی، ان عزیز بیر نعمتین حیاتدا لذتینی گؤرمهین، اوندان فایدالانا بیلمهین، حسرتینده قالان مظلوملارین یوخودا دا بونا نایل اولا بیلمهدیکلرینی گؤستریر:
نولور شیرینمذاق ائتسه منی حلوایی-حورییت،
یئسم بیر لؤغمه اوندان، سؤیلهسم، اوخای، حورییت.
دئ، خئیر اولسون، یوخو گؤردوم کی، بیر دریا کناریندا
تؤکوبلر یانبایان، قات-قات، بوتون لای-لای حورییت.
زیبس چوخدان بری شؤوقونده ایدیم من بو حلوانین
دئدیم، یاران، نولور وئرمز منه بیر پایی-حورییت؟
سؤزوم خوش گلمهییب تحویلداره، سؤیله دی: " گوم شو!
بدستی-کوته از نخل مجو خورمایی-حورییت؟ "
کمالی-یاس ایله محروم اولوب، بیر یاندا اَیلندیم،
آلیب بیر کشتییه دولدوردولار تای-تای حورییت. (1، 60).
قالاق-قالاق، تای-تای گمییه وورولان «ازادلیقدان» بیر " لؤغمه " دادا بیلمهییب «ازادلیق» یوکلنمیش گمینین آرخاسینجا حسرتله باخان بو آدام بیردن گمیده قارا بایراق قالدیریلدیغینی گؤرور. یوکو آزادلیق اولان گمینین سوروجوسو سودا بوغولموش، هر طرفدن هوجوم ائدن دالغالار احاطهسینده قالان گمی سمتینی ایتیرهرک سویا باتماق عرفهسینده دیر. البتّه، بو صحنهنین اؤزو رمزی معنا داشیییر.بو، چار طرفیندن جاماعاتی آلداتماق مقصدیله وعد ائدیلن موختلیف آزادلیقلارین بئلهجه نتیجهسیز قالدیغینا، ایرتیجاع طرفیندن بوغولدوغونا بیر ایشاره دیر:
…کی، ناگاه بیر قارا بایراق آچیلدی دور آغاجیندا،
یازیلمیش اوندا بیر خطی-موصیبتزایی-حورییت؛
اوخورکن خطی معلوم اولدو کشتیبان غرق اولموش،
قالیب دریاده حئیران کشتی یی-دوایی-حورییت.
خوروشان مؤوجلر هر سمتدن یئکسر هوجوم آور،
گؤروب امواجی کشتیدن اوجالدی: وای، حورییت! (1، س. 60)
حاکیم صینفین نومایندهلری زنگین ثروت ایچریسینده حیات سورمگه، دؤولت و جمعیتی ایستهدیکلری کیمی ایداره ائتمگه آلیشدیقلارینا گؤره، اونلارین بو حالینا مانع اولا بیلهجک هر هانسی بیر قووهیه قارشی درحال هوجوما کئچیر، قارشیسینی آلیردیلار. طبیعیدیر کی، ظالیملار عوام خالق کوتلهلرینین غفلت یوخوسوندان اویانماسینین، ایجتیماعی-سیاسی حادیثهلرین ماهیتینی اؤیرنمگه چالیشماسینین قطعی علئیهینه ایدیلر. خالقین اؤز حاقینی طلب ائتمهسی، حوقوقونو بیلمهسی، آزادلیق ایستمهسی بونلاری قورخویا سالیردی. صابیر بؤیوک صنعتکارلیقلا بو ایدئیانی مظلوم صینیفلرین نظرینه چاتدیریر، بیر سیرا " ویجدانلی " آغالارین راحاتسیزلیغینی گؤستریر:
سئورمی اهلی-ایستیبداد میلّت هوشیار اولسون؟
بونا راضی اولورمو بیر نئچه ویجدانلار، اینسانلار!؟
آییلمیش رنجبرلر، آلماق ایستر حقّی-مشروعین،
نه یئرده قالمیسیز، بَیلر، آغالار، خانلار، اینسانلار!؟ (1، 67).
بو اؤزو مظلوملاری ظالیملارا قارشی آزادلیق اوغروندا موباریزهیه چاغیریش دئمک ایدی. اینقیلابی آزادلیق حرکاتینین دالغاسی میلّی اوجقارلاری دا اؤز احاطهسینه آلیردی. ایستیبداد رئژیمیندن ناراضی قالان خالق کوتلهلرینین غضبی ده اینقیلاب دالغالارینا قوووشاراق اونو داها دا قورخونج ائدیردی. میلّتلرین اویاناراق سیاسی حیاتا آتیلماسی موطلقیت اوصولی-ایدارهسینی واهیمهیه سالمیشدی. بوتون قووّهسیله آزادلیق حرکاتینین قارشیسینی آلماغا چالیشان حاکیم صینفین مقصدینی شاعیر بئله تصویر ائدیر:
سس اوجالاشدی، قویمایین!
میلّت اویاشدی، قویمایین!
ریشتهیی-درسه، مکتبه..
جومله دولاشدی، قویمایین!
اود وورولوب قازانلارا،
قاینادی، داشدی، قویمایین!
حدّینی آشدی، قویمایین! (1، 69).
حاکیم صینفین اینقیلابی حرکاتدان قورخویا دوشمهسینه باخمایاراق م.ع.صابیر بو اینقیلابین ایستهنیلن نتیجهنی وئرهبیلهجگینه شوبهه ائدیر. چونکی اینقیلابی بوغماغا چالیشان قووّهلر اونو حیاتا کئچیرمک ایستهینلردن چوخ و گوجلو ایدیلر. اونون باشی اوستونده ایرتیجاعنین قان دامان قیلینجی دایانمیشدی. گؤرکملی صنعتکار ایجتیماعی-سیاسی حادیثهلرین تاثیری نتیجهسینده تام آییلمامیش و کؤلهلیگین آغیر یوکونو چیگینلرینده داشیمیش اینسانلارین آزادلیق حاقینداکی شیرین خیاللارینی " آج تویوغون یوخودا داری گؤرمهسی " آدلاندیراراق اونلاری احتیاطلی اولماغا، سمادا قاناد چالان جانالیجی قاراقوشلاری، هر دقیقه باشینین اوستونده الی بیچاقلی دایانمیش " صاحیبینی " اونوتماماغا چاغیریر:
چیغیرما، یات، آی آج تویوق، یوخوندا چوخجا داری گؤر!
سوس، آی یازیق، فضاداکی عوقابی-جانشیکاری گؤر!
هینینده دالدالانما چوخ، حَیَطده ده دولانما چوخ،
ییینده کی بیچاغا باخ، او تیغی-آبداری گؤر!
گتیردیگین یومورتادان نتیجه جوجه گؤزله مه،
قازاندا قیغاناغه باخ، اوجاقداکی شراری گؤر! (1، 71).
دؤورونون ان هوشیار، اینجه فهملی اوغلو اولان صابیر آداملاری حقیقتین اوزونه دیک باخماغا، عدالتسیزلیگه، ظولمه قارشی عوصیانکار اولماغا، حقیقتی سؤیلهمکدن چکینمهمهیه، جسارتلی اولماغا سسلهییر:
من بئله اسراری قانا بیلمیرم،
قانماز اولوب دا دایانا بیلمیرم!
دئرلر اوتان، هئچ کسه بیر سؤز دئمه،
حق سؤزو دئرکن اوتانا بیلمیرم!
دئرلر اوسان، هرزه وو هدیان دئمه،
گوج گتیریر درد، اوسانا بیلمیرم!..(1، 96).
موتفکّیره گؤره، اینسانین اورگی نه قدر دؤیونورسه، حاق، عدالت اوغروندا موباریزه آپارمالی، اؤز آزادلیغی اوچون چالیشمالیدیر. یالنیز اؤلوم اینسانی بو موقدس و طبیعی حیسلردن محروم ائده بیلر:
دئرلر، آ قانماز، دئ ییخیل، اؤل، قورتار!
هه، بالام، دوغروسو، آی داداش، من دخی
مصلحت اوندان او یانا بیلمیرم ( 1، 96).
" سولدومو گولزارین، ائی فایقی-نئعمان پسر " شئعیرینده صابیر " موللا نصرالدین " این فعال امکداشلاریندان اولان عؤمر فایق نئعمانزادهنی شاعیرین سؤزونه باخماییب " آزادلیغا احتییاجی اولان فهله کیمی " آزادلیق اوغروندا چیخیش ائتدیگی و حبسخانایا دوشدویو اوچون مذمت ائدیر. ظاهیرن بئله تاثیر باغیشلایان بو اثرین ماهیتی، اصلینده، چوخ دریندیر. صابیر گؤسترمک ایستهییر کی، یوکسک آماللار، بشری ایدئیالار اوغروندا موباریزه ائدنلرین ایرادهسینی هئچ بیر قورخو، ایشکنجه، زیندان قیرمامالیدیر:
من دئمهدیممی سنه باشدا اوتور تاجتک،
دورما موقابیل بلا تیرینه آماجتک،
ایستمه حورییتی فعلهیی-مؤحتاجتک.
بال و پرین ناگهان تیره نیشان اولدومو؟
شیمدی سنه من دئین مطلب عیان اولدومو؟ (1، 102).
او، ظولمه، اسارته بویون اَینلری، همجینسینین کدرینه، غمینه سئویننلری، میلّتینین گئریلیگینی، جهالت و نادانلیغینی گؤروب ده اونون لغو ائدیلمهسینه چالیشمایان، یالنیز اؤز منفعتلرینی گودن آداملاری کسکین ساتیرا آتشینه توتور. اونلاری غفلت یوخوسوندان آییلماغا، کؤلهلیک زنجیرینی قیرماغا، چیینینده کی ایستیبداد یوکونو بیردفعهلیک آتماغا چاغیریر:
داش قلبلی اینسانلاری نئیلردین، ایلاهی؟!
بیزده بو سویوق قانلاری نئیلردین، ایلاهی؟!
آرتدیقجا حیاسیزلیق اولور ائل موتحمّیل،
هر ظولمه دؤزن جانلاری نئیلردین، ایلاهی؟!
حؤکم ائیلهیهجکمیش بوتون عالمده جهالت،
دیلدادئیی-عیرفانلاری نئیلردین، ایلاهی؟! (1، 113).
م.ع.صابیر اینسانی همیشه آزاد، هده-قورخودان، تحقیر و تعقیبدن اوزاق گؤرمک ایستهییر. آزادلیق آنلاییشی ایله اینسان آنلاییشینی همیشه وحدتده گؤتورور، بو ایکی آنلاییشی بیر-بیریندن تجرید اولونموش شکیلده قبول ائتمیر. اصیل اینسانلیغی آزادلیق اولان یئرده آختارماغی مصلحت بیلیر. او گؤستریر کی، اینسانی سئون هر بیر شخص اونون آزادلیغینا چالیشمالیدیر:
کیم کی اینسانی سئور، عاشیقی-حورییت اولور،
بلی، حورییت اولان یئرده ده اینسانلیق اولور (1، 117).
روسییادا 1905-1907-جی ایللر اینقیلابینین مغلوبیتینه باخمایاراق اونون تاثیری روسییانین حودودلارینی آشیب، شرقین بیر سیرا اؤلکهلرینده عکس-صدا دوغورموشدو. اینقیلابین تاثیری قونشو تورکییهنین ایالتلرینده ده حیسّ اولونوردو. اسارت و جهالت ایچریسینده یاشایان مظلوم خالق کوتلهلری روس اینقیلابیندان ایلهام آلاراق آزادلیق اوغروندا موباریزهیه قالخماغا باشلاییردی. لاکین مورتجع قووّهلر بورادا داها قووّّتلی و آمانسیز ایدیلر. بونا گؤره ده صابیر اونلاری احتیاطلی اولماغا، ایرانلیلار کیمی حؤکومتین یاغلی وعدلرینه آلدانماماغا چاغیریر و گؤستریر کی، یالوارماقلا، آغلاماقلا حاکیمیتدن آزادلیق آلماق اولماز. چونکی بو، حؤکومتین منافعیینه ضیدیر، اونون مؤوجودلوغو اوچون تهلوکهلیدیر. آزادلیغی زورلا، موباریزه واسیطهسیله، بوتون قووّهلرین بیرلیگی، موتشکیللیگی حسابینا قازانماق اولار:
اولجه وئریرلر سیزه حورییتی-افکار،
یعنی دانیشیب فیکرینیزی ائیلهیین ایظهار:
وقتا کی، دانیشدیز، ووزرا اولدو خبردار،
موطلق گؤرهجکلر کی، جیبیشدانه ضرر وار
هر فن ایله اولسا، قوواجاقلار سیزی ناچار
چونکی بو ییغینجاقدا اولور حقّینیز اینکار
یاخشی بودور توپلانمایین، آللاهی سئورسیز!
ایرانلی کیمی یانمایین، آللاهی سئورسیز! (1، 139).
بیرینجی روس اینقیلابینین مغلوب اولماسینین سببلریندن بیری ده خالقین ایچریسینده خاینلرین، شرفسیزلرین اولماسی ایدی. اؤزلرینی خالق منافعیینین مودافیعهچیلری کیمی قلمه وئرنلرین ایکیاوزلولوگو، ساتقینلیغی نتیجه سینده مظلوملارین ناهاق قانی آخیدیلدی، بؤیوک آرزولار، اومیدلر محو ائدیلدی. صابیر آزادلیق طرفدارلارینا موراجیعت ائده رک اونلاری همین ساتقین و خاینلردن قورونماغا، سرواخت اولماغا سسلهییر:
بیر وقتده بیزلر ده اولوب خورّم و خندان،
صاندیق کی، وئریبلر بیزه حورییتی-ویجدان.
شوکر ائتدیک، آدامجیقلار اولوب داخیلی-اینسان.
اؤولادیمیزی ساخلامادیق خانه ده پونهان،
حاج میرزه حسن قیرخ لوتویا وئردی بیر اوغلان،
بو موللانومالر دئسهلر: بیزده وار ایمان،
یوخ،یوخ، اونا توولانمایین، آللاهی سئورسیز!
ایرانلی کیمی یانمایین، آللاهی سئورسیز! (1، 140).
بو وطنپرور اینسانی ان چوخ راحاتسیز ائدن خالقدا بیرلیک و غئیرتکئشلیگین اولماماسی ایدی. میلّتین ایچریسیندن چیخان و دؤولته خیدمت ائدنلرین اکثریتی داش اورکلی، " جللادی-حورییت " ، اؤز منفعتینی، شؤهرتینی، جیبینی گودن آلچاق آداملار ایدیلر. صابیر ایصرار ائدیر: نه قدر کی، میلّتین باشچیسی بو داش اورکلی، رحمسیز جللادلاردیر، نه قدر کی، خالقین اونلارا اولان اینامی قیریلماییب، آزادلیق حاقیندا دانیشماق-خام خیالا دوشمک دئمکدیر:
اینانمام، سؤیلهمه آرتیق کی، فیضاباد اولور عالم،
یاغار ایمکانی-رحمت باغی-عدل و داد اولور عالم.
دوغار خورشیدی-حورییت، بوتون آزاد اولور عالم،
خیالی-خامه دوشمه، بیلمه بیر گون شاد اولور عالم!
بو ایکن وضعیمیز، چوخ چکمه دن برباد اولور عالم! (1، 145).
م.ع.صابیر آزادلیغی تزهجه گؤز آچمیش ضعیف ووجودلو، لطیف بیر دیلبره بنزهدیر. بو دیلبرین دونیایا گلمهسیندن خبر توتان مورتجع قووّهلر درحال اونون باشی اوستونو آلیرلار کی، گؤز آچماغا، بیر اودوم هاوا ایله نفس آلماغا ایمکانی اولماسین. بئله ضعیف بیر ووجود گوجلو قاسیرغا قارشیسیندا اوزون مودت دایانماغا، طبیعی کی، داوام گتیره بیلمز. بونا گؤره ده اونو قوروماق، بؤیومهسینه چالیشماق لازیمدیر. اگر بو ضعیف دیلبر ظالیم، داشاورکلی جللادلار احاطهسینده دونیایا گلیبسه، اوندا بس نئجه اولسون؟ اونون موحافیظهسینه کیم تامینات وئرسین؟
دئمهلی، بئله بیر شراییطده بو " دیلبرین " سالامات قالیب بؤیویهجگیندن، اونون حسرتینده اولان، یولونو اینتیظارلا گؤزله ینلره خئییر، فایدا وئرهجگیندن دانیشماق ساده لؤوحلوکدور. شاعیر بونو بئله وئریر:
نه ایسترسن، جانیم، ال چک، یئتر فریادی-حورییت!
نه یاپسین کؤهنهلرله دیلبری-نؤوزادی-حورییت؟!
بوتون اخوانی ایکن سنگدیل، جللادی-حورییت؟
خیالی-خامه دوشمه، چوخ بیلمه بیر گون شاد اولور عالم!
بو ایکن وضعیمیز، چوخ چکمه دن برباد اولور عالم " (1. س. 145).
حورییتین مئیدانا چیخماسی اونون دوشمنلرینی برک راحاتسیز ائدیر. مین ایللرله آرخاسیز، کؤمکسیز زحمت آداملارینین قانینی سوروب رنگی قیزاران، اونلارین آلین تری ایله الده ائتدیکلری مادّی نعمتلری منیمسهیهرک هارینلاشمیش آغالار آزادلیغا قارشی صلیب یوروشونه چیخیر، آغیز-آغیزا وئریب بایقوش کیمی اولاشیرلار:
بیلمیرم آندیرا قالمیش بو نه حورییت ایدی؟
هارادان چیخدی بو سؤز، یا بو نئجه صؤحبت ایدی؟
اؤلکه میز آلتی مین ایلدن بری بیر جنّت ایدی،
ایندی قان-قان دئییر اینسانلاری ایرانلیلارین؟
درحقیقت، پیس ایمیش قانلاری ایرانلیلارین؟ (1، 185).
بؤیوک صنعتکار خالق کوتلهلرینه آزادلیق الده ائتمک و امین-آمانلیقدا یاشاماق اوچون غفلت یوخوسوندان آییلماغی، عواملیغا، جهالته سون قویماغی، عئلمه، فنّه قارشی آخیرت دونیاسینی، جنّتی قویان واعیظلرین سسلرینه قولاق آسماماغی مصلحت گؤرور، فیتنهلره اویماماغا چاغیریر. او، خالقی جهالتده ساخلاماق ایستهینلرین دیلی ایله بو فیکری اینسانلارا بئله چاتدیریر:
یاشاماق ایستر ایسک دهرده امنیت ایله،
عئلمه، فنّه، اودبایه باخالیم نیفرت ایله،
اویالیم فیتنهلره الده کی وحشت ایله،
یاتالیم بستری-غفلتده اوزون مودت ایله.
پوخته لیکدن نه یئتر، بیز هله خام اولمالیییز!
یاشاماق ایستر ایسک، صیرف عوام اولمالیییز! (1، 191).
م.ع.صابیر چوخ واخت خالقا چاتدیرماق ایستهدیگی فیکری ترسینه سؤیلهییر. بو اوسلوبدا یازیلمیش شئعیرلریندن بیرینده شاعیر مظلوملاری ظولمه، حاقسیزلیغا قارشی باریشماز اولماغا، اطالته، صبره، توکّوله سون قویماغا، حاقی، حوقوقو اوغروندا موباریزه آپارماغا چاغیریر:
یئترکن ظالیمین ظولمو سنه، دؤوری-قضادان بیل!
چاتارکن آمیرین زجری، اونو سئیری-سمادان بیل!
اؤزون اؤز عجزینه باعیث اولورکن، ماسوادان بیل!
بو مشومیتی بیگانه دن گؤر، آشینادن بیل!
ازیل، پامال اول، آختارما بونا بیر چاره، صبر ائیله!
بلایی-فقره دوشدون، راضی اول، بیچاره، صبر ائیله! (1، 227).
شاعیر گؤستریر کی، آزادلیق اوچون اونا احتییاجی اولانلارین بیرلیگی، موتشکیللیگی لازیمدیر. میلّتین باشبیلنلری اونا دوزگون یول گؤسترمهلی، خالقی سفربر ائتمهلی، اؤز شخصی منفعتلرینی عومومون خئیرینه قوربان وئرمهلیدیرلر. اگر میلّتین عوضولری بیر-بیریندن اوزاقلاشاراق اؤز منفعتلرینین قایغیسینا قالسالار، وای او میلّتین حالینا! صابیر بو فیکری بئله وئریر:
عاریف چالیشیر کی، میلّت آزاد اولسون،
زاهید چیغیریر کی، مسجید آباد اولسون،
سؤز بوینو قراحماللینیندیر کی، دئییر:
بیر مادمازئل اولسون کی، پریزاد اولسون! (1، 277).
البتّه، بئله بیر شراییطده آزادلیق الده ائتمهین نه قدر چتین اولدوغو صابیر اوچون آیدین ایدی. جنوبی آذربایجاندا ستارخانین باشچیلیق ائتدیگی کوتلوی آزادلیق حرکاتینی او، بوتون وارلیغی ایله آلقیشلاییر، دونیانی مات قویدوغو و " میلّیتین حؤرمت و حئیثیتینی ایثبات " ائتدیگی اوچون اونا آفرینلر سؤیلهییر:
حالی-مجذوبیم گؤروب، قارء، دئمه دیوانه دیر،
نعرهیی-شوریدهمی ظن ائتمه بیر افسانهدیر،
شاعیرم، طبیم دنیز، شعری-تریم دوردانه دیر،
بئهجتیم، عیشیم، سوروریم، وجدیم احرارانه دیر،
اینجیذابیم جورئتی-مردانهیی-مردانه دیر،
آفرینیم هیمتی-والایی-ستارخانه دیر! (1، 341).
خالقیمیزین موتفکیر شاعیری م.ع.صابیرین آزادلیق حاقیندا فلسفی دوشونجهلری بوندان عیبارتدیر.
ایستیفاده اولونموش ادبیات
1. م.ع.صابیر. هوپ هوپنامه. باکی، 1958.
2. آغامیروو م. م.ع.صابیرین دونیاگؤروشو، باکی، 1962.
3. زامانوو آ. صابیر گولور. باکی، 1981.
4. احمدوو ه. م.ع.صابیرین پوئتیکاسی.باکی، آدپو، 1996.
5. ایبراهیموو م. بؤیوک شاعیریمیز صابیر. باکی، 1962.
6. محمدوو م. شاعیر-وطنداش. باکی، 1962.
7. میر احمدوو ه. صابیر. آذربایجان سسر ائا، 1958.


text:
اسماعیل حیدری
اسماعیل حیدری، آذربایجانین ایلک و ان بؤیوک استندآپ کمدی یاپانی اولاراق، 1328 ده مراغا شهرینده آنادان اولدو.
مراغانین خواجه نصیر اوخولوندا درس اوخوماقا باشلایان اسماعیل حیدری، دوققوزونجو کیلاس دا، سئوگی و عشق ماجرالارینا گؤره درسی بوشلویوب ارتشه گیردی.
آناسینین ریضایتی اولمادیغی اوچون ده ارتش دن چیخیب، یول ایداره سینده ایستیخدام اولدو
آتمیش و یئتمیشینجی ایللرده، ائولرده اولان قوناقلیقلارا دعوت اولوب، او زامانلارین ایلک استندآپ کمدیسین ایجرا ائلییهن اسماعیل حیدری، تئزلیکجه میللت آراسیندا اؤزونه یئر تاپدی.اونون کاسئت ناوارلاری و ویدئولاری میللت آراسیندا الدن اله اولوب، قولاقلارین و گؤزلرین قوناغی اولوب دوداقلارا گولوش گتیردی.
اوستاد اسماعیل حیدری نین ایفالاریندا ایشلهتدیگی سؤزلر، دیللر ازبری اولوب خالق آراسیندا یاییلدی.
هوشو و ژیلی، مشهد، باغ وحش، قوسما داواسی، اوتو میخون دیبینده، اینهنن خال دؤومک، دور بزن، نائب، کاسیب و دؤلتلینین یاس تؤرهنی، کارمند شئعری و باشقا ایفالار، اوستادین ان سئویملی ایفالاریندا اولدولار.
بو آرادا "مشهد خاطیرهسی" هر ایفادان چوخ میللت آراسیندا یئر آلدی. اوستادین مشهد خاطیره سی خالق آراسیندا فیرتینا سالاراق، دیل دن دیله ائودن ائوه دولوب داشدی. کند و کندلی لرین مشهده گئتماق ماجرالارینا طنز قاتیب و سرگیلهین اسماعیل حیدری، آرتیق تبریز دئییل، بوتون آذربایجان دا تانیندی.
88 جی ایلده قزوینده تیراختورون اویونونا گئدیب اؤزون بیر تیراختور یانداشی اولدوغونو گؤسته ردی.
99 جی ایل دن بو یانا اوستادین قند خستهلیگی نهدهنی ایله، ایفالاری آزالیب، دوربین اؤنونه چیخیش ائتمهدی.
94 جی ایل ده اوستادین اؤلوم خبری مئدیالاردا یاییلدی، بوتون میللت نیگران اولاراق بو خبرین یالان اولدوغون گؤزلویوردولر. و آرتیق اوستاد حیدری ویدئو دانیشیقیندا بو خبرین یالان اولدوغونو سؤیله دی آنجاق خستهلیگینین شیددتلی اولدوغوندا بیلدیردی.
قند خستهلیگی نهدهنینه گؤره ایکی قیچین ده کسماغا مجبور قالدی.
95 جی ایلده کرج،مراغا و بیر نئچه شهرده ایفالارینا باشلادی، اسکی زامانلار میللتین گؤزونده جانلاناراق ایفالاریندا اینه سالماغا یئر قالمادی. و بو اوستادین، میللتین اوره گینده درین یئری اولدوغونو گؤسته ردی.
و آرتیق 96 جی ایلین دی آیینین ایکی سینده اوستاد فانی دونیانی ترک ائدیب ، سئونله رینین اوره یینه داغ قویدو.
ائله دیگی وصیته گؤره اونو آذربایجان و آنادان اولان شهرینده توپراغا تاپشیردیلار.
قایناق: قه فه


text:
کرکوکده گرگینلیک
"عراق اوردوسو و حشد شعبی کرکوکون گونئییندکی بشیر کندی و طوزخورماتو قصبهسینه تانک، توپ، هامر و دیگر آغیر سلاحلار داشیدیغی معین ائدیلدی"
عراق کورد بؤلگهسل رهبرلیگی گوونلیک آژانسی، عراق اوردوسو و حشد شعبینین کرکوکدا حربی ییغیناق ائتدیگینی، نفت قویولاری و حربی هاوا لیمانینی کنترل ائتمهیی پلانلاشدیردیغینی ادعا ائتدی.
گوونلیک آژانسی طرفیندن تویتردن وئریلن آچیقلامادا، "عراق اوردوسو و حشد شعبی کرکوکون گونئییندکی بشیر کندی و طوزخورماتو قصبهسینه تانک، توپ، هامر و دیگر آغیر سلاحلار داشیدیغینی معین ائدیلدی" ایفادهسینه یئر وئریلدی.
آچیقلامادا، عراق اوردوسو و حشد شعبی شهرین گونئیینه ائتدیگی حربی ییغیناغین سببینین، پئشمرگه کنترلونداکی نفت قویولاری، هاواآلانی و حربی مرکزلری اله گئچیرمک اولدوغو ایرهلی سورولدو.
بوندان باشقا آچیقلامادا، پئشمرگه ایله عراق اوردوسو و حشد شعبی گوجلری آراسینداکی مسافهنین 3 کیلومتر اولدوغو بیلدیریلدی.
پئشمرگه گوجلرینین ایسه مؤوضعلرده حاضیر دورومدا اولدوقلاری بیلدیریلیر.


text:
تورکییه داخلی ایشلر ناظرلیگی «تورکییهنین ایشید-له مباریزهسی» آدلی کیتاب یاییملاییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، کیتابدا ایشید-ا قوشولماق ایستهیهنلر حاقیندا معلوماتلار یئر آلیب.
ایندییه قدر سورییاداکی حربی فعالیتلرده ایشتیراک ائتدیینه گؤره ۲۵۲ آذربایجان وطنداشی تورکییهدن دپورتاسییا ائدیلیب. ۱۶۷۷ آذربایجانلینین ایسه تروریزمده شبههلی بیلیندیینه گؤره تورکییهیه گیریشینه قاداغا قویولوب.
تورکییهدن ایندییه قدر ان چوخ دپورتاسییا اولونانلار روسییا وطنداشلاریدیر. دپورت ائدیلن روسلار ۸۰۴ نفر تشکیل ائدیب. ایکینجی یئرده ۴۳۵ نفرله ایندونزییا، اوچونجو یئرده ۳۰۸ نفرله تاجیکیستان قرارلاشیب. آذربایجان سیاهیدا آلتینجی یئرده مؤقع توتوب.
تورکییهیه گیریشینه یاساق قویولان وطنداشلار ان چوخ سعودییه عربیستانی، تونس، قازاخیستان، روسییاداندیر. آذربایجان بو سیاهیدا ۹-جو یئری توتوب.


text:
ژ۲-۱۰۱ باکی-نیو یورک رئیسینی یئرینه یئتیرهن آزال آویاشیرکتینه مخصوص طییاره حاضردا نیویورکدا هاوا لیمانینین پئررونوندا دایانیب و سرنیشینلرین ائنمهسی اوچون مؤوجود قاپی گؤزلییر.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بو بارهده آویاشیرکت فئیسبوک سوسیال شبکهسینده معلومات یاییب.
بونا سبب شهرده اولان الوئریشسیز هاوا شرایطی و جون کئننئدی بین الخالق آئروپورتوندا (ژفک) یئروستو هاوا لیمانی خیدمتلرینده لنگیمهدیر.
"یارانمیش وضعیت ایله علاقه دار اولاراق، ژ۲-۱۰۲ نیویورک-باکی عکس رئیسی ده یوبانیر"، - دئیه آویاشیرکت بیلدیریر.
اوزون یوبانمالار اولدوغو تقدیرده آویاشیرکتین قایدالارینا اویغون اولاراق سرنیشینلرین بوتون لازیمی احتیاجلاری تامین اولوناجاق.


text:
کاظم خان داشي - سئودا ميرزيئوا
باي بک آذربايجان | اُدگؤن, ۱۲-ي آغلارگؤلر , ۱۱۰۰۹ اینجی ایل, چولا ۲۱:۱۰ [آ.خ] | یازیلار
. (گونئي آذربايجاندا ائرمنيلرين تؤرتديگي تورک سويقيريمي و اونون خاطيره سيني اؤزونده ياشادان اورمو (اورمیه)ده کي کاظم خان داشي (قالاسي) حاقيندا)
اورمودرياسي نين ساهيلينده ووقارلي بير قالا وار، آدينا کاظمخان داشي دئييرلر. بو گون کيتابلاردان داها چوخ خالقين يادداشيندا ياشايان کاظمخان داشي - ائرمني، آسوري، کورد سويقيريملاريندان آذربايجان تورکونو مودافيعه قالاسي
--------------------------------------------------------------------------------
(باي بک اؤچون لاتيندن کؤچورولوب)
(گونئي آذربايجاندا ائرمنيلرين تؤرتديگي تورک سويقيريمي و اونون خاطيره سيني اؤزونده ياشادان اورمو (اورمیه)ده کي کاظم خان داشي (قالاسي) حاقيندا)
اورمودرياسي نين ساهيلينده ووقارلي بير قالا وار، آدينا کاظمخان داشي دئييرلر. بو گون کيتابلاردان داها چوخ خالقين يادداشيندا ياشايان کاظمخان داشي - ائرمني، آسوري، کورد سويقيريملاريندان آذربايجان تورکونو مودافيعه قالاسي. يئنه يئرسيز-يوردسوز ائرمني. يئنه اونون الي نين، آياغي نين قانلي لپيرلري. يئنه، يئنه، يئنه… تاريخ نه دئيير بونا؟ – سيلينمکده اولان تاريخ نه دئيه بيلير کي؟ – دئير، اگر ماراقلانساق.
گلين، اولجه سيزي اورمودرياسي ساهيلينده يئرلشن کاظم خان داشي ايله تانيش ائدک. چونکي ۲۰-جي اسرين اوللرينده ائرمنيلرين تؤرتديکلري تورک سويقيريمي نين آذربايجانين گونئيينده کي قان ايزلري بوردادير، کاظم خانين دوشمنلر قارشيسيندا شوجاتي بوردادير.
بو قالانين ايلکين آدي کاظمخان داشي اولماييب، او قيرخلار قالاسي آدلانيب. اورمودرياسي نين ساهيلينده، گؤيرچين قالا کندي نين تام قارشيسيندا هوندور آدا شکلينده يئرلشن قيرخلار قالاسي سويون ايچريسينده کي ۲۰۰ مئتر يوکسکليکده اولان بير قايانين اوزرينده اوجالديليب.بای بک
بينانين بونؤوره سينده و تيکينتيسينده يونولموش بؤيوک داشلاردان ايستيفاده ائديليب. بو قالادا آغ مرمردن بير نئچه قبير داشلاري وار کي، اوزرينده گؤزل ختلرله يازيلار ايشله نيب. قالانين يوخاريسيندا درينليگي ۸ مئتر، ائني و اوزونلوغو ۲ مئتر ياريم اولان سو قويوسو وار. دنيزدن قالايا قالخماق تکجه بير دار جيغيردان مومکوندور و قالانين باشقا گيريش يولو يوخدور. بونا گؤره اونا «يئکدر»، يني «تک قاپيلي» قالا دا دئييبلر. آما قالا ۹۰ ايلدير کي، قديم آيامالاريني اونوداراق يئرلي جاماعاتي مودافيعه ائدن قهرماني نين ايسميني – کاظم خانين آديني داشييير.
قالانين تيکيلمه تاريخي دقيق معلوم دئييل. تاريخي قايناقلاردا ۷-جي اسردن آدي چکيلن قالا ۹-جو اسرده بؤيوک سرکرده بابه کي ن عربلره قارشي موباريزه قرارگاهلاريندان بيري اولوب. ائلخاني حؤکمداري هولاکي خانين دؤورونده - ۱۲-جي عصرين اورتالاريندا ايسه قالا يئنيلنه رک دؤولت خزينه سي نين ساخلانيلديغي يئر اولوب. بوردا حبسخانا دا وار.
آما بيز ايندي نه بابک قرارگاهيندان بحث ائديريک، نه ده هولاکي خزينه سيندن، بيز ائرمني-روس بيرلشمه لري نين گونئي آذربايجاندا تؤرتديکلري تورک سويقيريمدان و دؤورون قهرماني کاظم خاندان دانيشاجاغيق.
تبريزلي تاريخچي-عاليم صمد سرداري نيا-نين خاطيره لريندن: «من ائرمني سويقيريمي حاقيندا بير پارا تقديمات ائلميشم، عيلتي ده بودور کي، بو تايدا – ايراندا مخصوصن معلومات قيتليغي وار ايدي. بو مؤوزودا يازديغيم کيتابلاريمدان بيري «آرازين او تاي و بو تاييندا موسلمانلارين سويقيريمي» آدلانير. دوزو، اليازمامدا «موسلمانلارين» سؤزو يئرينه «تورکلر» يازميشام. ۲۰۰۶-جي ايلده باکيدا ائا طرفيندن آذربايجان تورکجه سينه ترجومه اولونوب بوراخيلان بو اثر ۱۹۱۸-۱۹-جو ايللرده اورمو (اورمیه)، سلماس، کؤهنه شهر و خويدا ائرمنيلرله آسسوريلرين باسقين ائديب ۱۵۰ ميندن آرتيق آذربايجان تورکونو نئجه قيرمالاريندان بهس ائدير».
۱۵۰ مين آذربايجانليني اؤز تورپاغيندا قتله يئتيرمک! بو، هله باشلانغيج ايدي. اسکي تورک مملکتينده اؤزونه دؤولت قورماق ايسته ين ائرمنييه آذربايجان تورپاقلاريني صاحيبلريندن تميزله مک اوچون هله چوخ قان تؤکمک لازيم ايدي. بس ائرمنيلر ايران و آذربايجان اراضيسينده ايلک تورک دؤولتلري نين مسکه ني اورموو اورمواطرافيندا هاردان پئيدا اولموشدولار؟ آخي، اونلار بو تاريخه قدر بوردا يوخ ايديلر؟بای بک
صمد سرداري نيانين خاطيره لريندن: «عثمانلي دؤولتي ۱-جي دونيا موحاريبه سينده کي قرب دؤولتلري ايله آتيشيردي، بو زامان ائرمنيلر آخينيب گليرلر ايرانا – آذربايجان تورپاقلارينا. تورکلر ده چون قوناقسئور اولارلار، بونلارا يئر وئريرلر، حؤرمت بسله ييرلر، محبت ائله ييرلر، ايختييارلارينا پال-پالتار، يئمک-ايچمک قويورلار. دئمه، بونلار آيري حدفه گليبميشلر اورموو سلماسا: اينگيليسلر بونلارا ود وئريبميش کي، سيزه بوردا بير خريستيان (مسیحی) اؤلکه سي ياراداجاغيق».
عوثمانلي تورپاقلاريندا دؤولت قورماق جهدلري اوغورسوزلوغا اوغراديقدان سونرا ايرانا قاچان وان ائرمنيلري – جيلولار ۱۹۰۹-جو ايلده جنوبي آذربايجاني ايشغال ائتميش روسلارين هيمايه سينه سيغينير و هر آن فورصت گؤزله مه يه باشلاييرلار. روسيه ، فرانسا و اينگيلتره ايراني و گونئي آذربايجان تورپاقلاريني گويا تورکيه تهلوکه سيندن قوروماق اوچون بيرلشه رک ۲ موسلمان، ۲ تورک ميلتي آراسيندا - تورکيه ايله گونئي آذربايجان سرحدينده بير خريستيان (مسیحی) دؤولتي ياراتماغي واجيب حساب ائديرلر. بونونچون ائرمنيلري تشکيلاتلانديرماغا و اونلارا کوللي ميقداردا ماليييه و سيلاح آييرماغا باشلاييرلار. ۷۲ فرانسه و ۸۰۰ روس عسگري داخيل اولماقلا ۲۰ مين نفرليک قوندارما ائرمني اوردوسو ياراديلير. بو حربي قوووه ۲ پييادا، ۱ سوواري دسته لريندن و ۱ توپچو آلاييندان تشکيل اولونور. توپچو آلاييندا ۲۵ عدد توپ وار ايدي. نؤوبتي پلانا عصاسن روسلار اورموو سلماسدا اوو توفنگينه قدر بوتون سيلاهلاري اهالي نين اليندن ييغيرلار.
سوال اولونا بيلر؟
نييه دؤولت دورا-دورا اونون اؤلکه سينده يادئلليلر بئله آت اوينادير و ايسته ديگيني ائدير؟ بو دؤورده حاکيميتده آرتيق بوتون گوجو توکنميش تورک سويلو قاجارلار ايدي و اونلار نه اؤزلريني، نه ده پايتاختدان اوجقارلاري ايداره ائده بيلميرديلر. باشچي گوجونو ايتيرنده و فلاکت ديرننده ميلليتيندن آسيلي اولماياراق دؤور اؤز قهرمانيني يئتيرير.
کاظم خان. اونون قهرمانليغينا کئچمزدن اول، اؤزو ايله تانيش اولاق. کاظم ۱۸۶۷-جي ايلده اورمودرياسي ساهيليندن بير نئچه کم. اوزاقليقدا يئرلشن انزه لي بؤلگه سي نين قوشچو قصبه سينده آنادان اولوب. ۳۹ کنددن عيبارت الزه لي بؤلگه سي شيمالدان سلماسين خان تاختي بؤلگه سي، جنوبدان نازلي چايي بؤلگه سي، شرقدن اورموگؤلو و قربدن تورکيه سرحدلري ايله سيرالانير. داغليق ايقليمه ماليک انجه ليده خوصوصن جنوبي آذربايجانين جنوب و شيمال طرفلري آراسيندا يئگانه کئچيد رولونو اوينايان قوشچو گه ديگي ايدي. بؤيوک ستراتئژي اهميته ماليک اولدوغونا گؤره تاريخين بوتون دؤنملرينده باشي چوخ بلالار چکيب، باسقيلارا و ياغمالارا معروض قاليب – هر هوجوم ائدن دوشمن ۱-جي اولاراق بوراني اله کئچيرمه يه چاليشيب. گنج ياشلاريندا کاظم اؤز کيچيک قهوخاناسيندا چاليشير، عاييلهسينه چؤرک آپاريردي.
آما بؤلگه يه سورکلي داخيل اولان روس-ائرمني و کورد دسته لري اراضيني ويران قويدوقجا، اهاليسيني چاپيب تالاييب اؤلدوردوکجه اؤز يوردونو قوروماق قرارينا گلن کاظم اؤزو کيمي دليقانلي گنجلري باشينا توپلاياراق کيچيک بير سيلاهلي بير دسته دوزلدير. کاظمخان و موجاهيدلري نين ايلک سيلاهلي ووروشماسي ۱۹۰۹-جو ايلده روسلارلا اولور. خالقين الينده کي بوتون سيلاهلاري توپلايارکن قوشچو اهاليسي ايمتيناع ائدير و بو اعتيراض سسينه قارشي روسلار قصبه ني توپا توتورلار. کند جاماعاتي گئري چکيلمه يه مجبور اولسا دا، کاظم خان و اونون موجاهيدلري داغلارا چکيله رک بو گون اؤز آديني داشييان، او واخت ايسه قيرخلار آدلانان قالايا چکيليرلر. اونلار بو قالادا دوشمنلري تورپاقلاريندان تميزله مک اوغروندا سون نفسلرينه دهک ووروشورلار.
ائرمني دؤولتي ياراتماق اوچون گونئيده آذربايجان شهرلري نين بوشالديلماسي پروسئسي داعوام ائدير. ۱۹۱۷-جي ايلده روسيه دا سوسياليست اينقيلابي باش وئرير.
صمد سرداري نيانين خاطيره لريندن: «روسيه دا اينقيلاب باش وئرندن سونرا روسلار مجبور اولورلار قاييتسينلار اؤز وطنلرينه، اونلار گئدنده سيلاهلاريني قويوب چيخيرلار. اينگيليسلر ده حربي لوازيماتلاري ائرمنيلرين ايختييارينا وئريرلر. موسلله اولان کيمي ائرمنيلر قفلتن همله ائديرلر اورمو (اورمیه)يا. ۲ دفعه همله ائديب اوردا چوخلو تورک آدام قيريرلار. همين فاجيعه ني سلماسدا دا ياراديرلار، آما خويدا مووففق اولمورلار.»بای بک
۱۹۱۷-جي ايلده روس اوردوسو گئري چکيليرسه ده، يئرينده ائرمني سويقيريم ماشينيني قويور. اونلار اورمو (اورمیه)ليلارين موقاويبتيني قيرديقدان سونرا عسگراباد قالا کندينه يان آليرلار. بوردا هئچ جور قلبه قازانا بيلمه يهن دوشمنلر توپچو آلايينا آرخالانير و بو واسيطه ايله قالا اله کئچيريرلر. بير نئچه کندين مينلرله اهاليسيندن اؤلولر آراسيندان تکجه ۳-او يارالي اولاراق ساغ قالا بيلير. عسگراباد فاجيعه سيندن سونرا ائرمني اوردوسو روس و فرانسيز سسئناريچيلري نين گؤستريشي ايله زامان ايتيرمه دن ديگر عصاس نؤقته لره - قوشچو و چئهريگه دوغرو ايستيقامتله نيرلر. بو زامان کاظم خان قوشچو، باري، گؤيرچين قالا، مرنگه لي، قاراباغ، مئگاتلي، بويداش و گالگاچي کندلري نين جسور گنجلريني بير آرايا گتيره رک ۳۰۰ آتلي موجاهيدله بيرگه ساواشا گيرير. کاظم خان قوشچو گه ديگينده پوسقولار قوراراق ائرمني قوووه لرينه جيدي ضربه لر وورور و اونلارين اورموو سلماسا گيرمه سينه مانع اولور.
آما ۱۹۱۸-جي ايلين قيشيندان يئنيدن حربي عملياتا باشلايان ائرمني-روس قوووه لري اورموو سلماسين آذربايجان تورکلري ياشايان بوتون کندلرينده خارابايا چئويرمه ديکلري يورد قويمورلار، ۱۵۰ مين آذربايجانلي نين هر بيريني آغلاسيغماز عذابلا اؤلدورورلر. بوتون کندلري سونونجو نفرينه دهک محو ائدن ائرمنيلرين ظولموندن بو زامان يالنيز قالايا سيغينان اهالي قورتولا بيلير.
صمد سرداري نيانين خاطيره لريندن: «عسگرليگيمي سلماسدا اولموشام. اوردا ۳۰ ايل اول قوجا کيشيلر منه چوخ صؤحبت ائله ييرديلر ائرمنيلرين تؤرتديگي سويقيريميندان. سلماسين اهاليسي اؤلومون پنجه سينه کئچمه مک اوچون دئييرلر کي، «بيز آللاهين ائوينه – مسجيده پناه آپارساق، احتيمالن، بيزي اؤلدورميه لر». بونلار گئديرلر، سلماسين بؤيوک بير مسجيدي وار، توپلانيرلار اورا.
ائرمنيلر گليب بورا دا همله ائديرلر، حتّی حاميله قادينلارين نيزه ايله قارينلاريني جيريب، اوشاغي گؤتوروب باشيني کسيرلر. حتّی آللاهين ائوينده ده بونلار تورکلره، موسلمانلارا رحم ائلمه ييبلر». يئنيلمز قيرخلار قالاسيندا قالديقلاري ۶ ايل عرضينده کاظم خان اينسانلارين ماددي احتيياجلاريني دا اؤده يه بيليب – بو دؤورده بير نفر اولسون بئله قالادا آجليقدان و يا خسته ليکدن اؤلمه ييب. او، ۲۵-۳۰ نفرليک قاييقلار دوزلتديره رک گؤلون عکس طرفي ايله ايلتيبات قورماغي باجارير.
عئيني زاماندا، قونشولوقداکي آنادولو ايله علاقه قوراراق عوثمانلي مهممد افندي نين يارديمي ايله قالايا سيلاه، فيشنگ، سو پومباسي و توپ گتيردير. اونون عسگرلري اژدر بئي، جانعلي بئي، داداش بئي، حاجي آللاهوئردي قمبري، لکيستانلي يوسيف خان، قاراباغلي حاجي ناظيم، قاراداغلي امير ارشد محمد افندي نين دؤيوش تجروبه سيندن فايدالاناراق حربي بيليکلره يييلنميش کومانديرلره چئوريليرلر.بای بک
اورموو سلماسدان سونرا نؤوبتي ايشغال حدفي آذربايجانين داها بير مکاني خوي شهري ايدي.
صمد سرداري نيانين خاطيره لريندن: «ارمنيلره هاوادارلاري اينگيليسلر دستک وئريرلر و اونلار خويدان قاباق ۱۹۱۸-جي ايلين يانوار آييندا آروم مانوکيانين سرکرده ليگي ايله همله ائله ييرلر ايروانين اؤزونه و ۲۱۱ کندينه، ۳۰۰ مين آذربايجان تورکونو قيرير، سويقيريما معروض قويورلار. اؤزلري ايرواندا يئرلشندن سونرا اوردا ائرمني رئسپوبليکاسي ياراديرلار، يئنه خريستيان (مسیحی)لارين کؤمگي ايله. اصلینده ايسه اونلارين ايشتاهي بؤيوک ائرمنيستان ياراتماق خولياسي ايدي. بونونچون وان-ايروان-خوي منطقه سي نين آراسيني سويقيريملا تورکلردن تميزله مک ايسته ييرديلر. بو حدفله ۱۹۱۸-ده ائرمنيلرين سرکرده سي آندرانيک ايرواندان گليب، آرازي آشيب کي، خويو آلسين. آما خويلولار ائله ووروشوبلار، قويماييبلار ۸ مين ائرمني نين آياغي خويا ديسين. عوثمانلي قوووه لري نين ده يئتيشديگيني گؤرونجه آندرانيک قولدور دستسي ايله قاييديب-قاچيب ايروانا».
صبري داشان عوثمانلي دؤولتي اوردوسونو آذربايجانين گونئيينه گؤندرير و ائرمني-روس-اينگيليس-فرانسيز حربي قوووه لريني دارماداغين ائدير. آما ائرمنيلر تورک قانيندان دويمورلار. بو ايللرده اونلار آذربايجانين جنوبوندا دا، شيماليندا دا عئيني وحشيليکله سويقيريم حاديثه لري تؤره ديرلر. روسيه دا چار هؤکومتي نين دييشيب سووئت (شوروی)لرله ايداره اولونماسي ائرمنيلري ناراحات ائتمير، چونکي خريستيان (مسیحی) بيرليگي يئنه اونلارين هاواداري ايدي. بو زامان شيمالي آذربايجانين سينه سينده – ۲۶ باکي کوميسساري نين باشيندا سووئت (شوروی) دونو گئيينميش شووينيست شاوميان دوروردو.
صمد سرداري نيانين خاطيره لريندن: «اورميه، سلماس و کؤهنه شهرده کي او حاديثه لر يارانير، بوندان سونرا دا روس اوردوسو يئنه ائرمنييه کؤمک ائده رک بو دفعه نؤوبتي حدف کيمي باکيني سئچيرلر. شاوميان ائرمني قارداشلاري و خريستيان (مسیحی) همفيکيرلرينه دستک اولوب آروم مانوکيانين ايرواندا تؤرتديگي تورک قيرغينلاريني باکيدا ائلمک و آذربايجانين تاريخي پايتاختيني ائرمني شهري ائلمک ايسته ييرلر. بوردا دا چوخ آدام قيريرلار، مونتها عوثمانلي اوردوسو يئتيشير و باکيليلارين قالانلارينا نيجات وئرير».
۱-جي دونيا موحاريبه سيندن سونرا تورکيه-آلمان بيرليگي نين داغيلماسي تورکيه اوردوسونو گئرييه قاييتماغا مجبور ائدير. مئيداني بوش گؤرن کيمي بو دفعه جنوبي آذربايجاندا آرتيق کوردلر فاللاشماغا باشلايير. هم قاجارلار دؤولتي نين زيفليگيندن، هم تورکيه اوردوسونون اؤز وطنينه قاييتماسيندان، هم ائرمنيلرين طاقتدن دوشمه سيندن، هم ده آذربايجانليلارين سويقيريم شوکوندان اؤزلرينه گله بيلمه مه سيندن ايستيفاده ائده رک قورد شيکاک آشيرتي نين ريسي ايسماييل سيميتکو (وه يا سيمکو) باشينا سيلاهلي دسته توپلايير. کوردلر ده ائرمنيلر کيمي خريستيان (مسیحی) بلوکونون کؤمگي ايله گوجونو آرتيرير و گونئي آذربايجاني تاريخدن سيلمک اوچون سيلاها ساريلير، ائرمني فاشيزميني اؤز اوسوللاري ايله داعوام ائتديريب قيرغينلار تؤره ديرلر. آذربايجانليلارين قاني سو يئرينه آخير.بای بک
۱۹۲۲-جي ايلده اينگيليسلرين الي ايله ساواشا آتيلان و حاکيميتي اله کئچيرمه يه چاليشان پهلوي رضا خان اؤلکه نين ديگر يئرلرينده کي عوصيانلاري ياتيرتديغي کيمي ايسماييل سيميتکونون باشچيليغي ايله کوردلري ده نئيتراللاشديرماق قرارينا گلير. بو مقصدله بؤيوک بير حربي قوووه ني قيرخلار قالاسينا – کاظم خانين کؤمگينه گؤندرير. کاظمخان اؤز قوووللريني پهلويلرله بيرلشديريب کوردلري بو اراضيدن اوزاقلاشديرماغا نايل اولور.
ياخشي موناسيبتلري اولماسينا باخماياراق، کاظم خان رزا خانين اينگيليسلرين الالتيسينا چئوريلديگيني گؤروب شاه کيمي اونو – پهلويلري دئييل، هله ده قاجارلار دؤولتيني تانيديغيني بيلديرير و اعتيراض علامتي اولاراق يئنيدن قيرخلار قالاسينا چکيلير. دوستدان دوشمنه چئوريلن رزا خان کاظم خاندان قالاني بوشالتماسيني طلب ائدير، توققوشما يارانير. ايلک موناقيشه دن ۶ آي سونرا کاظم خان اؤز دوزلتديگي ال قومباراسي نين پارتلاماسي نتيجه سينده قالادا هلاک اولور. اونون اؤلوموندن سونرا موجاهيدلري موباريزه دن واز کئچه رک ووروشماسيز قالادان چيخيرلار.
کاظم خان - بو بؤيوک سرکرده شوجات سيموولو اولان بو مودافيعه قالاسيندا دفن ائديلير، سونرادان اونون مزاري ياخينلاري طرفيندن قونشولوقداکي گؤيرچين قالا کندينه آپاريلير و اوردا باسديريلير. کاظم خان اؤلور، آما اؤلومو ايله اؤلومو اؤلدورور. خالق اونو مودافيعه ائديب سينه سيني دوشمنه سيپر ائدن قهرماني نين آديني قيرخلار قالاسينا حک ائدير.
بير اسره ياخيندير کي، بو قالا فخارتله کاظم خان داشي آديني داشييير. آدي ايله باغلي روايتلر و افسانه لر ياشايير خالقين ديلينده، داستان اولوب ديلدن ديله، ائلدن ائله گزير. يئرلي جاماعات سؤيله يير کي، کاظمخان سازيني دا سيلاهي کيمي ايشله دهرميش: او، ياخشي ساز چالار، گؤزل سسي ايله ايگيدليک روحوندا ماهنيلار اوخويار، عسگرلريني قهرمانليغا سسلرميش. بو مقصدله او، حتّی موعليمي موللا ايسماعيل سيپرين روحاني واعيظلريندن ده يارارلانارميش.
اهالييه قارشي سون درجه اينصافلي و و عدالتلي داورانان کاظمخان بير موسلمان کيمي قيز و قادينلارين ناموسونون لکلنمه سينه ده يول وئرمه ييب. بير قادينا ساتاشديغينا گؤره سيلاهلي عسگريني سويا آتيب.
يايدا کاظم خان داشي نين اتکلري آل-قيرميزي لاله لره بورونور، گؤزل گؤرونور. آما بو يازيق چيچکلر بيلمير کي، کؤکونون ايچديگي، اوزونون رنگينه چيخديغي سو قاندير. محض تورک اولدوقلاري اوچون اؤز تورپاقلاريندا ائرمني، روس، فرانسيز، اينگيليس و جومله خريستيان (مسیحی)لار طرفيندن قتليياما معروض قالميش آذربايجانليلارين قاني.
بو، يئرده قالان قاندير، بو تورپاقدا اوتانديغيندان لاله لرين ياناغيندا قيزاريب. سيفاريشله دييشديريلن و تاريخ کيتابلاريندان سيلمک ايسته ديکلري بو قان ايزلري دئيير کي، دونيادا اسرلر بويو تورک سويقيريمي تؤره دن قانيچن کيمدير؟bakitebriz


text:
توفانلار، قارانلیقلار، چتینلیکلر ایچینده الله منه بو صنعتی وئردی. حیاتیما عکس اولان اوبرازی سئچدیم - گولدورمک. منیم هئچ بیر سندیم یوخ ایدی. منی اوشاق ائوینه قویوب گئدیبلر. اورادا منه آریف دئییبلر، دوغوم ایلیمی ده اوردا یازدیلار.
آخار. آذ-این معلوماتینا گؤره، بو سؤزلری خالق آرتیستی عاریف قولیئو خزر ماقازین-ا آچیقلاماسیندا دئییب.
آکتیور حبس ائدیلن و دونیاسینی دییشهن اوغلوندان دانیشیب:
"جینایت تؤردیلمیشدی، تک منیم اؤولادیم دئییلدی. بوندان اول اونلار یاخشی بیر عائلهنین اؤولادینا قصد ائتمیشدیلر. محکمهده دئدیم کی، کیمین جزاسی وار، گئدیب چکسین. اوغلوم دونیاسینی دییشیب. ایندی بیر اوغلوم، گلینیم و نوهلریم وار".
حیاتی ایله باغلی فیلم چکمیی آرزولایان عاریف قولیئو ایمکانسیزلیقدان شیکایتلنیب:
"ایمکان یوخدور، نه ائدک... ائله واختدیر کی، ایش گؤرهنده سپونسور تاپمالیسان. بو دا چتیندیر".


text:
آراز سئودالی شاعیر «بهروز صدیقی»
کریم قربانزاده
آراز پاییزین قیسا گونلرینه آخیردی. سرین پاییز کولهیی شیلتاقجاسینا موغانین کوچه باجالاریندان کئچیردی. مشه عزیز کیشییه موشتلوق وئردیلر: گؤزلرین آیدین اولسون، اوغلون اولدو!
بهروز صدیقی ۱۳۴۸ینجی ایلده موغاندا ایشچی بیر عائیلهده حایاتا گؤز آچیب. پاییز اؤز الوانیلغیندان اونا قلمینه، سسینه اولدوغو قدر پای وئریب. ایلک تحصیلینی پارساباددا بوعلی مدرسهسینده، اورتا مکتبیایسه امام خمینی دبیریستانیندا بیتیریر. آراز نغمهلری، او تایدان گلن حزین موغامات سسی، موغانین گوللو- چیچکلی طبیعتی ۶۸ینجی ایللرده بهروز صدیقیده شاعیرلیک حیسین اویادیر. ۶۹ نجو ایلین ۲۱ آذرینده ایلک شعری اوستاد یحیی شیدانین ایداره ائتدییی مهد آزادی روزنامهسینین تورکی صحیفهسینده چاپ اولور.
سن ای سو سسلی سئوگیلیم
سئوهجهیم سنی من…
پارسابادین ادبی مدنی محفللریندن آلدیغی ایلهام، آلقیشلار اونو گؤزل دوشونجهلی صنعتکار اولماغا یؤنلدیر. او تکجه شعر یازمیر؛ ۱۳۷۰ینجی ایلده آذربایجانین اؤلمز داهی شاعیری «صمد وورغون»ون «شاعیر نه تئز قوجالدین سن» عنوانلی شعرینی بیر کاسئته ییغیر. کاسئتی دینلهینلر اونون دیکلاماتورلوق قابلیتینه احسن دئییب، دوستلارینین خوصوصیلهده یاخین دوستو «اباسط اصغری»نین قارشیلاماسی اوندا درین تاثیر بوراخیر. او گوندن بری «بهروز صدیقی»نین گؤزل سسی ایله ایگیرمیدن آرتیق دیکلمه یاییلیر. اونون دیکلمهلری بیری بیریندن گؤزلدی؛ آنجاق «عاریف کسگین»ین شعرینین اوستونه قویدوغو سس ان گؤزل دیکلمهلریندن بیریدی. هله ده «بهروز صدیقی»نین سسینی سئونلر هر هفته دوشنبه گئجهلری «ادبیات سئونلر» اینترنت گروپوندا اونون دیکلمهلرینین یولونو گؤزلهییرلر. او دفعهلرله بو اینترنت ادبی گروپونون دیکلمه یاریشماسینین غالیبی اولوبدور. دیکلمه اوصلوبو داها آرتیق «گول تکین جاببارلی»، «میکاییل میرزه»، «امینه یوسیف قیزی» و «انور ابلوچ»ون اوصلوبونا یاخیندیر و اونلاردان تاثیرلنیز.
آراز سئودالی شاعیر «بهروز صدیقی» ۱۳۷۷ینجی ایلده اؤز عمیسی قیزی ایله عائیله قورور. ایندی بیر قیز، بیر اوغلان اونون سئوگی حایاتینین ثمریدیر.
بوگونلر «بهروز صدیقی»دن سانال دونیاسیندا، موختلیف درگیلرده گؤزل و دیرلی شعر، نثر، دیکلمه و ترجومه لرین یاییلماسینین شاهیدی اولوروق. یاخین گلهجکده اونون گؤزل ترجومهلریندن بیر مجموعه «قونشو دوواریندان ساللانان آلما» باشلیقی آلتیندا ایشیق اوزو گؤرهجک.
آراز سئودالی شاعیریمیزدن بوگونه قدهر اوچ کیتاب ایشیق اوزوگوروب: «یالقیز آغاج دوستلوغوندا»، «گونه باخان» و «گلین گئدک گونش گیله». «بیر آددیم سئوگییه» آدلی دیگر شعیر کیتابیدا یاخین گلهجک ده چاپ اولاجاق.
«بهروز صدیقی» ائل شاعیریدیر. اونون شعرلری موغان طراوتدهدیر. یورد سئورلیک، اینسان سئورلیک، عدالتپرورلیک، آذربایجانا باغلیلیق. بیرکلمهده دئسک؛ خالقیمیزین سعادتی، وطنین نائلیتی، صولح و تمیز سئوگی موضوعلاری اونون شعرلرینین بؤیوک بیر قیسمینی تشکیل ائدیر. بو ادبی اثرلر اونون مدیرلیک ائتدیگی «تونقال» آدلی اینترنت کانالیندا دا یاییلیر. هله لیک بئله اولسون. اونون حایاتی عشق ایله دولغون و قلمیداهادا یازار اولسون.
سس و سؤز / بهروز صدیقی


text:
منی قارقالار ایلا تک قویون!
داوود اهری
داوود اهری
- منی قارقالار ایلا تک قویون!
آخشام چاغی ایدی کی معصومه زنگ ووردی و کدرله دئدی:قارقا یوخدور.ایتیب.هر یئری یاخشی آختاردیم آمما یوخدی.یالنیز اوچ ده نه یئلکلریندن حیطده قالیب.دوغرودان یئری گلیر.اونا اونس توتموشدوم.
دئدیم:نگران قالما.حتماً داها قانادلاری دوزه لیب اوچوب گئدیبب.یا اینکی بو گون سن ائوده اولمایاندا یا بیر بؤیوک قوش اونو اوولاییب یا دا شایدپیشیک اونو یئییب.آمما چون گؤردوم معصومه کدرلی دیر وورغولادیم کی حتماً اوچوب گئدیبدیر.
بو آلا قارقا آلتی آی ایدی کی معصومه نین قوناغی ایدی.قارقا زرنگ و جلد ایدی آمما اوچانماییردی.معصومه حتی اؤز یئمه ییندن اونا وئریردی.دئییردی تا قار قار سسی چیخاردیردی قارقا گلیردی یاخینلیغینا و هر وقت باشقا قوشلارین سسینی ائشیدیردی اونلارا،گؤیه باخیردی.قیشین سویوغوندا معصومه اونو دالانا سالیردی و با اینکی دالانی بله ییردی آمما
اوره یی اونا یانیردی و دالانی یویوب تمیزله ییردی.تزه لیکده تزه یئلکلر چیخارتمیشدی.
فروردین و اردیبهشت آیینین اوایلی قارقالارین یووا قورما زامانی دیر.پارکا کی گئدیردیم اونلارین سسینی ائشیدیردیم کی یووا و اؤزونه حیات یولداشی سئچمک اوستونده بیر بیرلری ایله ساواشیردیلار. بو آی هم ده اونلارین یاخینلاشما زامانی دیر.رقابت لری چوخ شدتلی دیر.معصومه دئییردی اونون قارقاسی دیشی دیر چون باشقا بیر آلا قارقا گلیب اونون اوستونده اوتوروردی.
بو گونلر چوخ غریبه حالدا قارقالارا اصطلاحاً زوم ائله میشم.بوتون فیکریم قارقالار حاققیندادیر.قاریلتی سسلری منده غریبه دویغولار اویادیر.با اینکی اوشاقلیق چاغیمدان آلا قارقادان خوش خاطره م یوخدور و بالالارین توتاندا دیمدیگی ایله ووروب باشیمی یاریب آمما بونلارا باخمایاراق اونلاری سئویرم.او گون ده کی بیر آلا قارقا ایلا باش باشا قویدوم و حیطیمیزده بوش حوووضون ایچینده قاردان دوزه لتدیگیم آزادلیق بورجونون باشیندا بیر یووا قوروب و اوندا ایکی ده نه یومورتایا اوخشایان آغ داش قویدوم.حیطده ایدیم کی گؤردوم دام اوستونده بیر آلا قارقا منی گودور تا گئده م و او گله یومورتالاری سیندیرا و یئیه. کی اوتاغیما گئتدیم و آتوشگه دن گؤردوم اوچدی گلدی و ایکی داش یومورتالارا دیمدیگی ایله ووردو و اومودسوز قاییتدی.او گون ده کی آلا قارقالارین بالالارینی دوستومون حیطلریندن توتدوم نئچه گون تا ایسته ییردیم ائودن ائشیگه چیخام بیر آلا قارقا کی کوچه باشیندا برق دیره یینین باشیندا اوتوروردی حرب طیٌاره لری کیمی اوچوب گلیب باشیمین اوستوندن کئچیردی و ایسته ییردی باشیمی دیمدیگی ایله قاناتسین.
نئچه گون بوندان قاباق بو خاطره مین قیسسا ناغیلیندان و باشقا بیر ناغیل کی لئیلان دوزونده قالمیشام عنوانی ایلا قاباقجا یازمیشدیم پارکدا او یئرده کی چوخ وقت آددیملایارام دوستوما دانیشیردیم.قارقالارین قاریلتیسی آغاجلارین باشیندان قولاغا گلیردی.دوستوما دئدیم حیواناتین حیاتی دوغرودان دا چوخ سرریلی دیر.اونلار کی کور کیمی غریزه یه تابع دیرلر.نه جور یووا دوزه لدیرلر.یومورتا قویورلار.بالالاریندان موغایات اولورلار و اونلارا یئمک وئریرلرو بؤیودورلر.بو ایشده نه قدر چالیشیرلار و باشقالارین قارشی سیندا دوروب و سینه گرمه ییرلر.دوستوما دئدیم او زامان کی فیزیک و آسترونومی باره سینده فیکیرله شیرم بیر فیکریم وار و او زامان کی حیوانلارین حیاتی و غریزه سی باره ده فیکیرله شیرم باشقا فیکریم وار.نه جور بو تجربه لر نسلدن نسله بو قارقالارا یئتیشیب و ایلک قارقالار نه جور بو شئی لری اؤیره نیب لر؟!
***
قه فه ده اوتورموشدوم کی ایکی نفر دوستلاریمدان گلدیلر بیر بیریمیزین کناریندا اوتوردوق.بو گونلر هر یئرده صحبت جومونگ سریالیندان،فوتبالدان و سیاستدندیر.چوخلاری داها اؤزلرینه فیکیرلشمک زحمتی وئرمیرلر.هامی سیاست آداملاریندا ،فوتبال اولدوزلاریندا و ماهنی اوخویانلاردا یئنی اسطوره لر آختاریرلار.اؤیره نمک یوخدور و بو ایشلرده نه قدر زامان و انرژی کی الدن وئرمیرلر.تانری یا و دینه، بو بشرین لاپ اسکی کولتورونا دا باخیشلاری اوزدن کئچمه و سانتی مانتالدیر و اؤزلرینه زحمت وئرمه ییرلر کی مطالعه ائتسینلر.
دوستوم کی او بیری دوستومدان یاشلی دیر سوروشدی:نه خبر؟ دئدیم فیکریمده وار بیر قیسسا ناغیل یازام کی عنوانی قارقالار ایلا منی تک قویون اولاجاق. سونرا قه فه نی ترک ائله دیم.
***
نئچه گون ایدی قارقالارا فیکیرله شیردیم.اؤزه ل لیکله حیوانلاردا دوغال غریزه باره سینده دوشونوشوردوم.او قیش گئجه لری یادیما دوشدی کی ائشیکده قارقالارین قاریلتیسین اوتاغیمدا ائشیدیردیم و اونلارین قاریلتی لاری بیر حزین اینیلتی یه اوخشاییردی و اووچولاردان کی اونلارین جانلارینی آلیردیلار چوخ کدرلی ایدیم و حیرصله نیردیم.
بو گون یئنه دوستوملا پارکدا همیشه لیک یئرده آددیملاییردیق.دوستوم دئدی حیوانلاردا دوغال غریزه یه فیکیرله شنده بیر اوستون قوووه نین اولماغینا یئتیشیریک کی بو پدیده لرین عاملی و یارادیجیسی دیر.
من یئنه او گونکی کیمی دئدیم کی دوزدور و بو باره ده فیکیرله شنده اونون فیکرینه یاخینلاشیرام آمما بو غریزه ژن لرین توسٌوطو ایله میلیونلار ایللرین بویوندا نسلدن نسله بو گونکی جانلی لارا یئتیشیبدیر و بو غریزه کئچمیش نسل لرین بوتون تجربه لری دیر.بیر زامان وار ایمیش کی یئر اوزونده هئچ بیر جانلی یوخ ایمیش .سونرا چوخ ساده و ابتدایی جانلی لار میلیونلار ایلین بویوندا ده نیزلرین سویوندا تاپیلیبلار و سونرا جانلی لارین
تکا مولو باشلانیبدیر.اگر یئر کوره سینیده شرایط اویغون اولما سایدی شاید اصلاً هئچ بیر جانلی یئر اوزونده تاپیلمایایدی و تکامولون ده اؤزونه گؤره یاسالاری واردیر .داها شاید نئچه لیک ده ییشیکلر زامانی سوووشوب و نئجه لیک ده ییشیکلر دوغادا اوز وئریر و مثلاً انساندا بو تکامول بئیینده و بیلیشده اوز وئریر.
دوستوم سؤزلریمه قولاق آسیردی .یئنه دئدیم دوغادا بو قدر اولایلار ،نقصانلار و یئترسیزلیکلر وار و بیر یازیچی دئییب کی انسانین تاپیلماسی بیر بیولوژیک اولایدیر و شاید بوتون جانلی لار دونیایا گله ایدی لر و انسان گلمه یه ایدی.
***
بو گون آخشام چاغی کی معصومه زنگ ووردی و دئدی قارقا ایتیبدیر ، گئجه یوخوم آپارمادی و نهایت خودکار و کاغاذ گؤتوروب یازماغا باشلادیم.سئچدیگیم عنوان همان ایدی کی دوستوما دئمیشدیم.
هله ده او ایکی داش یومورتالارین آلا قارقادان یادگار ساخلامیشام.
اهر-8/2/88
داود اهری


text:
ریچارد رایت (یازیچی)
ریچارد رایت (یازیچی) (اینگیلیسجه: Richard Wright (author)) آمریکالی شاعیر، رومانچی، قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - .۴ سپتامبر ۱۹۰۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۲ ایل عومر ائلهایب و ۲۸ نوْوامبر ۱۹۶۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Richard Wright (author)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ریچارد رایت (یازیچی) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 14.11.2017
روسیانین سوچی شهرینده بیر آرایا گلن پرزیدنت رجب طیب اردوغان و روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین، سوریه دانیشدی
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 14.11.2017
خبرتورک: "سیاسی حلّ راضیلیغی"
روسیانین سوچی شهرینده بیر آرایا گلن پرزیدنت رجب طیب اردوغان و روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین، سوریه دانیشدی. ایکی لیدر حلّی مسئلهسینده مساژلار وئردی. پرزیدنت اردوغان، گؤروشمه سونراسی، "سوریه موناقیشهسینه دایر سون پروسسلری قیمتلندیرمک ایمکانی تاپدیق. گلینن نقطهده سیاسی حلّه یئتیرجکیمیز بیر زمین یاراندیغی بارهده راضیییق". دئدی. پوتین ایسه، سوریهده سیاسی حلّه وئریلن دستگین آرتیریلماسی مسئلهسینده جناب پرزیدنت ایله همفیکیریک" دئدی
ایستار: "باش ناظیر ییلدیریم، ایران پرزیدنتینین بیرینجی معاوینی جهانگیری تلفوندا گؤروشوب"
باش ناظیر بینالی ییلدیریم، ایران پرزیدنتینین بیرینجی معاوینی ایسحاق جهانگیری کئچیردیگی تلفون گؤروشمهسینده، عراق-ایران سرحدینه یاخین بیر نقطهده میدانا گلن زلزلهده اؤلن ایران وطنداشلاری اوچون باش ساغلیغی دیلکلرینی چاتدیردی. باش ناظیرین منبعلریندن وئریلن معلوماتا گؤره، بو آغیر گونده ایرانین یانیندا اولدوقلارینی بیلدیرن ییلدیریم، احتیاج دویولدوغو تقدیرده تورکیهنین یارالاری سارماق اوچون کمکه حاضیر اولدوغونو دا بیلدیریب. جهانگیری ایسه، گؤروشمه اوچون باش ناظیر ییلدیریما تشککور ائدهرک، احتیاج اولدوغو تقدیرده معلومات وئرهجکلرینی قید ائدیب.
حریت: "2050ده دونیایا حؤکم ائدهجک اؤلکهلر معلوم اولدو! تورکیه بؤیوکلری گئریده بوراخدی"
وئرگی کونترول و دانیشمانلیق خیدمتلری (محاسیبه) فیرماسی Pricewaterhousecoopers (PWC) - 2050جی ایللرده دونیادا ان گوجلو ایقتیصادلارین هانسیلاری اولاجاغینا دایر تخمینلرینی یاییب. ساتین آلما گوجو مزننسیله ائدیلن سیرالامادا تورکیه 2050ده ایلک 10و مجبور. تورکیه گؤستردیگی چیخیشلا بیر چوخ آوروپا اؤلکهسینی گئریده قویوب. آزالان بؤیومه سرعتی آشاغی وئریملیلیق کیمی سببلردن 2017ده دونیایا حؤکم ائدن غرب اؤلکهلری 2050-جی ایله گلدیکده نیسبی اولاراق گوجسوز وضعیته دوشهجک.
سحر: "بارکلایس، تورکیه اوچون آرتیم تخمینلرینی یاخشیلاشدیریب"
اینگیلتره اساسلی آوروپا، آسیا، آفریقا و آمریکادا و 60-ا یاخین اؤلکهده 300 ایلدیر کی، بانک و مالی سکتوروندا فعالیت گؤسترن عینی زاماندا اینگیلتره پرمیئر لیگین ده ایسپونسورو اولان دونیانین آپاریجی ایری مالیه قروپو شیرکتی بارکلایس، تورک ایقتیصادی اوچون 2017 و 2018 آرتیم تخمینلرینی یوخاری ایستیقامتلی یئنی جدی یوخلادی. بارکلایس، حکومتین تطبیق ائتدیگی کرئدیت دستکلرینین، مالی تشویقلرین و یوکسک ایخراجین تأثیری ایله تورک ایقتیصادینین گوجلو بیر بؤیومه ترندی توتدوغونا ایشاره ائتدی. 2017-جی ایل اوچون عمومی ایچ گلیر آرتیم گؤزلنتیسینی فایز 5.2دن 5.9ا یوکسلدن بارکلایس، 2018 اوچون بؤیومه تخمینینی ده یوزده 3.8دن 4،1ه چیخاردی.
وطن: "آتانین ارثی"
غازی مصطفی کمال آتاتورکون 13 نوامبر 1918ده بوغاز ایشغال گمیلرینی گؤرونجه "گلدیکلری کیمی گئدرلر" دئیهرک، قورتولوش ساواشینین ایلک ایشارنی وئردیگی قارتال II آدلی ایستیمبوت موزه اولاجاق. امکلی آدمیرال جمع گوردنیزین ایشی آپاریب چیخاران ایستیمبوت بیر ایلده برپا ائدیلهجک. موزه، آتاتورکون او سؤزو صرف ائتمهسی 100-جی ایلده آچیلاجاق.


text:
عبدالله شائیق (سئچیلمیش اثرلری)
شعرلر, منظوم حیکایه لر و پوئمالر, حیکایه لر, تمثیل لر و پییئس لر (نمایشنامه لر)
عصر میللی اجتماعی، ادبی و مدنی فیکیر تاریخیمیزده اوزونمخسوس یئر توتان گورکم لی ادیب عبدال شایق هم ده اوشاق لرین سئویم لی یازیچی سی، شاعری ودراماتورقودور. عصرین اول لرینده ده، اورتا لریندا دا پئداقوژی اینتیباهین گورکملی خادیم لرین دن بیری کیمی فعالیت گوسترن شایقین ۴۰ ایله یاخین شرف لی معلم لیگی آذربایجاندا خالق مااریفی نین تاریخینه ایشی قلی صحیفه اول راق یازیلمیش دیر.
شاعر ایکن معلم، معلم ایکن شاعر اولن شایقین شئیرده ده، تربییه ده ده مقصدی گنجلیگین معنوی چیراغینی آلیش دیرماق ایدی. آذربایجان اوشاق شعری و نسری، دراماتورگیاسی بوتوو و موستقیل بیر کلسسیک مکتب سویه سینده محض اونون یارادیجیلیغیندا کمال چاتمیش دیر. بیزده اوشاق لر اوچون ایلک میللی صحنه اثرینی، سسئنارینی او یازمیش دیر. گنج تاماشاچی لر تئاتری میللی دراماتورق لردان ان چوخ اونون آدی ایله باغلی اولموش دور.
آ.شایقین “سئچیلمیش اثرلری”نین بو جیلدینه تانینمیش ادیبین اوشاق لر و گنج لر اوچون یازدیغی اثرلری – شئیرلری، پوئما لری، حکایه لری، تمثیل و پیئس لری داخیل ائدیلمیش دیر.
توضیحات:
- نام کتاب: عبدالله شائیق (سئچیلمیش اثرلری)
- شاعر : عبدالله شائیق
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 484
- حجم : 1 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:


text:
ترکیه ده یریم لیتر زیتون یاغی آلتی مینگ دالر گه ساتیلدی
اوشبو زیتون یاغی تاریخی بیر زیتون درختی دن قولگه کیریتیلماقده
ترکیه نینگ ایزمیر ولایتی تیوس انتیک شهریده گی 1800 یاشیده بولگن بیر زیتون درختی دن قولگه کیریتیلگن یریم لیتر زیتون یاغی 12 مینگ دالر گه ساتیلدی.
ایزمیر ولایتی سفری حصار اولسواللیگی شهردارلیگی تامانیدن بیریلگن تحریری بیاناتده, خودی منه شوو اولسواللیک نینگ اوزیده 500 دن آرتیغراق یاش گه ایگه 200 درخت نینگ موجود ایکن لیگی بیلدیریلدی.
شونده ی قیلیب 1800 یاشیده گی زیتون درختی دن قولگه کریتیلگن یریم لیتر زیتون یاغی 6 مینگ دالر گه ساتیلدی.
باشقه درخت لردن قولگه کریتیلگن 137 لیتر زیتون یاغی نینگ ایسه 14 مینگ دالر گه ساتیلگن لیگی بیلدیریلدی.