text:
شکیل
بابامی من کور ائلمیشدیم. بونا بوتون وارلیغیملا ایناناجاق قدر بالاجا، ویجدان عذابی چکهجک قدر بؤیوک ایدیم. بئله باخاندا، اؤزونده ده گناه واردی. چوخ عصبی ایدی. ائوده اوستوموزه قیشقیریر، بیزی دانیشماغا، اویناماغا قویموردو. آتام اونا اوزون بیر چوبوق دوزلتمیشدی، یاتدیغی تاختین اوستوندن ائوین او باشینا چاتیردی. شولوق ائدنده همین سهرلی چوبوق بیزی هر طرفده آختاریب تاپیر، تپهمیزده بیر دفعه «تاققق» ائلیهرک چکیلیردی. الی ده آغیر ایدی. ووراندا باشیمیزی اوووشدورا-اوووشدورا قالیردیق.
بئله واختلاردا باباما نیفرت ائدیردیم. آتامین اونون ساققالینی، باشینی قیرخماسینا، آنامین آیاقلارینی یوماسینا راضی اولموردوم. آخی کیمی ایدی ائ، بو اقویست قوجا؟ هاردان گلیب دوشموشدو ائویمیزه؟ او اولماسا ائله گؤزل اولاردی کی، هر شئی. آناملا دا دالاشیردی هردن. حتی بیر دفعه شیلله ده وورموشدو. چوخ پیس اولموشدوم. گوجوم چاتسا من ده بابامی دؤیردیم. بیرجه آتاما گووهنیردیم کی، او دا دینیب-دانیشمیردی. ائله بیل گؤرمور، ائشیتمیردی. ائله ده چوخ ایستییردی کی... «دده، سنه قوربان اولوم» دئیهنده بئشی ده یانیندان تؤکولوردو. تضییقی قالخاندا قارشیسیندا چؤمبلیب آیاقلارینی ایستی سویا قویوردو، پالتارینی دییشمهیه کمک ائدیردی، کولکلی هاوالاردا قولوندان توتوب سو باشینا آپاریردی. اما بابام بونون عوضینده عمیمی داها چوخ ایستییردی. بوتون گونو اوستونه دوشوردو کی، ائولنسین. عمیمسه اونو وئجینه آلمیردی. ائلجه گولوب کئچیردی.
«نه وورورسان ائ؟!» – بیر دفعه بالاجا الیمی ایرلی اوزادیب باباما ساری قیشقیردیم. لاپ حرصلندی. یاتاغیندان قالخیب دالیمجا دوشدو، قولاغیمین امزیینی ائله برک چکدی کی، آلتیندان قان گلدی. هم ده سؤیدو منی: «سودونه لعنت!» – دئدی. او گون-بو گون دوشمن کیمی باخیردیم اونا. آخشاملار آتاملا-آنام حیطده ایشلهمهیه گئدنده منی ها چاغیریردی قصداً جاواب وئرمیردیم. سو ایستییردی، آپارمیردیم. اؤزو مجبور اولوب قالخیر، دهلیزده سنیی آختاریب تاپیر، ال-آیاغی اسه-اسه سو سوزوردو. اونون بو حالیندان اینانیلماز زوق آلیردیم. اوسا دوداقالتی دئیینیردی. بلکه ده سؤیوردو منی.
بیجلشمیشدیم آرتیق. منه حرصلننده قاچیب تاختین آلتیندا گیزلهنیردیم. اورا نه چوبوق ایشلییردی، نه ده اؤزو دوشوب گله بیلیردی.
آتام توتاشماغیمیزا گولوردو: «یولا گئتمیرسیز؟ هاهاها!» بابام دا گولومسونوب ساققالینی اوووشدوروردو.
اؤزو بیر یانا، دیوارین باشیندان آسیلان جاوانلیق شکلی ده غضبله باخیردی منه. او شکیلدن ده زهلم گئدیردی. آتامین دئدیینه گؤره، محاربهیه گئدنده چکدیرمیشدی. لاپ جاوان ایدی. ساچلارینی یاندان وورموشدولار، اورتاسیندا بیر توپا قیسا پامازوک کیمی قالمیشدی. اینیندهکی عسگر کؤینیی بوغازیناجان دویملنمیشدی. ائله قتیتله باخیردی کی، ائله بیل گئدیب بوتون آلمانییانی داغیداجاق. اما هم ده گولملی ایدی. اوندان فاشیست اؤلدورن اولمازدی. گوجو منه چاتاردی ائله... جبههیه گئدن کیمی یارالانمیش، اسیر دوشموشدو. کریمدا اولموشدو، دئدیینه گؤره. ائوده گیزلینجه آلمانلاری تعریفلییردی. دئییردی، بیزی اسیر آلاندا چوخ یاخشی باخدیلار، سود، بولکا وئردیلر. ورمیشل، دویو، پچنی... حتی شکلات! من اینانمیردیم بونا. آتام اینانیردی. آتامین دئدیینه گؤره، بابام محاربهدن، داها دوغروسو اسیرلیکدن گلندن سونرا قورخوسوندان دوز اوچ ایل دانیشماییب. اؤزونو لاللیغا ووروب. قورخورموش کی، اونو ساتقین کیمی توتوب گولللیرلر. هامینی ایناندیریب لال اولماسینا. هئچ سسی ده چیخمیرمیش. آرا بیر آز ساکیتلشنده ایلک دفعه آتاملا یاواش-یاواش دانیشماغا، اونا وضعیتی ایضاح ائلمهیه باشلاییب.
کاش او واخت اسیرلیکده اؤلدوریدیلر. ائله سئوینردیم کی! یعنی اؤلدورموش اولسایدیلار و هم ده من بابامی تانیمیش اولسایدیم سئوینردیم. یوخسا آتاما گؤره پیس اولاردیم. یقین او دا اؤز آتاسینی منیم کیمی چوخ ایستییردی.
بابام منی سؤیدویو اوچون ها ائلییب اوندان قیصاص آلماغا چالیشیردیم. یاتدیغی یئرده بیغلارینی یولماق، داز باشینی شیللهلهییب قاچماق، چایینین ایچینه توپورمک، آیاققابیسینا ایشمک... اما ندنسه بونون هئچ بیرینی ائلمدیم. دئیهسن، دیوارداکی شکیلدن قورخوردوم. او، منه ائله غضبله باخیردی کی... اما بیر گون، نهایت کی، آمانسیز قیساسیمین یولونو تاپدیم! ییهسیزلییه سالیب شکلی دیواردان آچدیم، دؤشهمیه قویدوم، پرگارین اوجویلا گؤزلرینین دیدهسینی اویوب تؤکدوم. آنام منی قفیل جینایت اوستونده یاخالادی و نئجه هیجانلاندیسا «اوییی!!!» ائلییب اوزونو جیریرمیش کیمی سیفتینی خیشمالادی. قورخدوم. آغلادیم. «او، منی نیه سؤیور؟» – دئدیم. آنام منی ساکیتلشدیریب، شکلی گیزلدی. بیر ده باشا سالماغا چالیشدی کی، اصلینده، بابان سنی دهشتلی درجهده چوخ ایستییر، کؤرپه واختی لوت سویوندوروب کؤینیینین آلتیندان قوینونا سالیردی، دودوشوندان اؤپوردو، بوغازینی، سینهنی بال کیمی یالاییردی، سن ده، ماشاللاه، آغاپپاق، کوپپوش اوشاقدین، قورخوردوم بیر گون سنی هوپپ ائلییب اودار...
گولدوم خیلی، خوشوما گلدی. اما شکلین گؤزلرینی تؤکمهیه پشمان اولمادیم. بیرجه عمیمین زحمتینه هاییفیم گلیردی. او شکلی مسکوادا پوچتلا بؤیوتدورموشدو. نئچه گون حسرتله یولونو گؤزلمیشدی. بئله گؤزل آلینماسینا ائله اورکدن سئوینیردی کی... کیبریت بویدا کهنه شکلی کیتاب بویدا تزه شکیلله یاناشی قویوب باخدیقجا باخیردی. بابام دا، آتام دا، آنام دا، حتی قونشولاریمیز دا ییغیشیب هر ایکی فوتویا ماراقلا تاماشا ائتمیشدیلر. هامی معطل قالمیش، حیرانلیغینی گیزلهده بیلممیشدی.
آللاه اوچونه بابام شکلینین دیواردان آسیلماسینی ایستهمیردی. دئیهسن، اؤلمکدن قورخوردو. بیر گون اؤز دیلیله دئدی: «بالا، هله اؤلممیشهم ها!» عمیم اونو قوجاقلاییب قولاغیندان اؤپدو: «قارباچوو دا اؤلمهییب، دده، هر طرفه شکلینی ووروبلار.»
من بابامین شکلینین گؤزلرینی اویان گون محاربه خبری گلدی. دئدیلر، بورالاردان کؤچوب گئتمسک هامیمیزی اؤلدورر، اسیر آپارارلار. آتام تلاش ایچینده ائویمیزی بیر ماشینا یوکلدی. باباملا آنام کابینهده، آتاملا بیز بالاجالار کوزادا اوتوردوق. سئوینیردیک. یقین ماراقلی یئرلر گؤرجکدیک. دوزنلیکلر... فوتبول... سلاحلی عسگرلر... تانکلار... من ده بؤیویوب عسگر اولاجاقدیم...
او گوندن سونرا بابامین فوتوسونو آسماغا هئچ واخت دیواریمیز اولمادی.
من بونا بیر آز سئوینیردیم ده. چونکی آتام شکلین گؤزلرینی اویدوغومو هئچ واخت بیلمهیهجکدی. آنام اونو گیزلمیشدی.
عمیم حیوانلاریمیزی گتیرمک اوچون کندده قالدی. بیزیمله نئجه گؤروشدویونو یاخشی خاطیرلاییرام. بابامی لاپ چوخ قوجاقلادی. آتاملا سویوق گؤروشدو. آنام دابانلارینی قالخیزیب عمیمین چنهسینین آلتیندان اؤپدو. اوجابوی ایدی. تفنگی ده واردی. منه باخیب گولدو. اوزومدن اؤپنده توفنگ چینیندن سوروشوب اوستومه دوشدو. دوزلتدی چینینده، باش بارماغینی قاییشینا کئچیریب گؤزونون بیرینی قییدی: «داریخما، گلهجم اووا گئدک. حاجی سلیماندا یاخشی دووشانلار اولور.» و آغ آتیمیزی مینیب یولداشلارینین دالینجا چاپدی.
او گوندن عمیمی بیر داها گؤرمدیک. ایتکین دوشدو محاربهده. اما آغ آتیمیز گلیب چیخدی. هارداسا آتی یولداشلارا امانت ائدیب یول ماشینلاری ایله بیزی یولوخماغا گلیرمیش. نه گلیب بیزی تاپا بیلدی، نه ده گئری قاییدیب یولداشلاری... بیز عمیمین یوخا چیخماسیندان بیر آی سونرا خبر توتدوق. ائله بیلیردیک، یولداشلارلا قالیب. بلی، آغ آتیمیز گلدی، عمیم یوخ. بابامی ایلک دفعه اوندا آغلایان گؤردوم. آتین بوینونو قوجاقلاییب آلنینی یالمانینا سؤیکدی: «آی بیوفا، اوغلومو نئیلدین؟ من اونو سنه اعتبار ائلمیشدیم...» - دئدی و هزین-هزین آغلادی. آتیمیز اولجه سسینی بوغازیندا اینجیک-اینجیک قاینادیب اعتراض ائلسه ده، بابامین آغلادیغینی گؤروب سوسدو، قولاقلارینی ساللادی. ائله بیل بابامین اوزونه باخماغا خجالت چکیردی.
عمیمین حاجی سلیمان دئدیی یئر گؤز ایشلدیکجه دوزنلیک ایدی. یووشان، یاغتیکان، قاراغان توپالاری، خیردا اوتلار و تکمه سیرک یولغون کوللاریندان باشقا هئچ نه گؤزه دیمیردی. اطراف شورانلیق ایدی. ائله دهشتلی ایستیلر کئچیردی کی، نفس آلماق اولموردو. سو دا یوخ ایدی بورالاردا. کؤهنه یاتاق یئرینده بیر طرفی ییخیلمیش یئرالتی داما ییغیشدیق. آتام اورا-بوراسینا ال گزدیردی. اوستونه تزه موشمبه چکممیش عمیمین خبری گلدی و بیزی باباما تاپشیریب قارداشینی آختارماغا گئتدی.
بابام آغ آتیمیزلا دانیشان گوندن چئوریلیب باشقا آدام اولموشدو. دئیهسن، دوغرودان دا آنام دئین ایدی. اونون مرهمتلی قلبی واردی. گؤزلری خیلی ضعیفلهسه ده بیرجه گون راحت اوتورموردو. کئچیلریمیزی اوتاریر، حیط-باجانی قایدایا سالیر، ایلان یووالارینین اوستونو اؤرتور، ییخیق تیکیلیلرده سالامات آغاج، شیفر آختاریردی. سحرلرسه منی گؤتوروب یاغیش سویو ییغماغا گئدیردی. بابام حاجی سلیمان تورپاقلارینی یاخشی تانیییرمیش. دئییردی، بیر-ایکی هفتهیه یاغیشلار کسیلهجک، گؤیدن اود یاغاجاق.
عینی هئچ آچیلمیردی. اوزدهن گولومسهسه ده ایچینده قان آغلادیغینی حس ائدیردیم. قالین لینزالی عینکینی تاخیب توزاناقلی یوللارا باخیر، هئچ نه گؤرمهیهنده مندن سوروشور، چوخلو سواللار وئریردی. بعضا من کئچیلرین دالینجا اوزاغا گئدنده فورصت تاپیب آغلاییردی. یانینا گلنده سسیمی قیسیر، چؤر-چؤپ آیاغیمین آلتیندا قالیب سس سالماسین دئیه آستا یئریییر، بابامین آغلاماغینا مانع اولماق ایستهمیردیم. داها دوغروسو بوندان چکینیردیم. منه ائله گلیردی کی، اونون آغلاماغی چوخ واجیب بیر آییندیر و راحت آغلاییب کیرییندن سونرا هر شئی یاخشی اولاجاق.
بابام قان-یاش تؤکدوکجه گؤزلری داها دا ضعیفلییردی. ائله بیل ایستیلر اونون گؤزلرینی ده قورودوردو. گئتدیکجه اؤلزییر، گئری چکیلیر، ایچینده آغ حالقالار پیدا اولوردو. آرتیق کئچیلری سایا بیلمیردی. منیمسه سایدیغیما اینانمیر، بوش یئره مباحثه ائدیر، یاخشی گؤرمدیی اوچون گؤزلرینی سؤیوردو. او، هم ده آریقلاییردی و آریقلادیقجا شکیلدهکی آداما داها چوخ اوخشاییردی. بابام شکیلدهکی آداما اوخشادیقجا من واهیمهلهنیردیم.
آنجاق منی داریخماغا قویموردو. دئییردی، اینسان گرک ان چتین واختلاردا دا یاشاماغی باجارسین، محکم اولسون. آغیر ایللردن، بوندان داها آجیناجاقلی واختلاردان مثاللار چکیر، ناغیللار دانیشیردی.
بیر دفعه سوروشدوم: «بس ائلدیسه، اؤزون نیه آغلیییرسان عمیمدن اؤتری؟»
دیکسیندی. اوزون مدت سوسدو. هاندان-هانا دریندن آه چکیب دئدی: «اونا قارداشیمین آدینی قویموشدوم. قارداشیم دا او بیری محاربهده ایتکین دوشدو...»
***
آرتیق حاجی سلیمان تورپاقلارینا یاغیشلار دا یاغمیردی. حاجی سلیمانین تکجه یئری دئییل، گؤیو ده قوروموشدو. ایستیدن نفس آلماق اولموردو. ائله بیل بیزی ایپله یانان تندیرین ایچینه ساللامیشدیلار. بدنیمیزدن یانمیش یاغ اییی گلیردی. یئر ایستیدن ائله چاتلاییردی کی، آز قالا چیرتیلتی سسینی ائشیدیردیک. ایلان-چایانلار دا دهشتلی ایستیلره دؤزمهییب یوخا چیخیردی یاواش-یاواش. دیتدیلی و میغمیغالارین الیندن راحتلیق یوخ ایدی. میغمیغالار میچتکندن ده کئچیردی. اطراف گئتدیکجه داها چوخ شورانلاشیر، اوزاقدان-اوزاغا قار کیمی آغاریردی. قوروموش تورپاق آیاق آلتیندا خیریلتییلا اووولوب توزا چئوریلیر، کولک اسنده بو توز هاوایا قالخیب اطرافی توستو کیمی بورویور، گونلرله چکیلمیردی. توز سئیرلنده اوزاقدان چای آخدیغینی گؤروردوم. بابام دئییردی، هئچ واخت بونا آلدانیب گئتمییم. بو، ایلغیمدیر. ایستیدن آدامین گؤزونه گؤرونور. دئییردی، حاجی سلیمان تورپاقلارینین هر طرفینه بلهدهم، بورالاردا بینه یی-قدیمدن چای، بولاق اولماییب. اما واللاه آخیردی. گؤروردوم او چایی. یوخو دئییلدی. ایلغیم-فیلان دئییلدی. دالغالاناراق، شاققیلدایاراق خوشبختجهسینه آخیردی. سؤز یوخ، نه قدر سوساسام دا او چایا طرف گئتمیردیم، عمیم کیمی ایتمکدن قورخوردوم.
توزاناق قالخاندا هئچ نه گؤرونموردو. آداملار آزیب ائولرینین یولونو تاپمیردیلار. حیوانلار دا آزیردی بئله توز-دومانین ایچینده. ائله بیل بابامین شکلی آسیلان ائویمیزدن سیمورغ قوشونون قانادیندا گلیب تامام فرقلی بیر دونیایا دوشموشدوم. بورداکی تورپاق دا، سو دا، گونش ده تامام باشقا ایدی. اوردا تانیدیغیم آداملار دا بوردا تامام دییشمیشدیلر. قورخاق، آجیز، آغلاغان اولموشدولار. بابام منی اؤیرتمیشدی کی، کولیین هاردان اسدیینه همیشه دقت ائدیم. کولیی حس ائلمهینده بارماغیمی آغزیمدا ایسلادیب هاوادا توتوم. و بونونلا ایستیقامتی تاپیم. آدام ساغینی-سولونو بیلسه، بیر ده ایلغیما آلدانماسا هئچ واخت آزماز.
«عمیم ده ایلغیم گؤروب، بابا؟» – سوروشدوم بیر دفعه.
«او، آزماییب.» – هیرسله دئدی - «یوللاری بیلیر. گله بیلمیر!»
بیزیم حیوانلار قاپیمیزی یاخشی تانیییردی دئیه، راحت ایدیم. هاردا اولسام منی گتیریب چیخاراجاقدیلار. بیرجه ایلغیما آلدانماسام یئتر. نه اولسون کی، حقیقتا ده چای آخیردی اوردان. آخیر آخسین، منه نه!
بابام او یایی چوخلو ناغیللار دانیشا-دانیشا، بیزه چوخلو مصلحتلر وئره-وئره دامیمیزین دهلیزینده اوتوروب اوبایا گلن یولو وروورد ائلمکله کئچیردی. او، گؤزونون سون ایشیق پارچالارینی دا عمیم اوچون خرجلییردی. اوفوقدهکی چایین یانیناجان اوزانیب گئدن توزاناقلی یوللار بابامین گؤزونون ایشیغینی امدیکجه امیر، سانکی قصداً اورا-بورا بورولوب اونو اذیته سالیردی. بعضا باخیشلاری شبههلی بیر قارالتییا ایلیشیب قالیر، اوزونو قیریشدیریب داها دقیق گؤرمهیه چالیشیر، بیر شئی چیخمایاندا منی هارایلاییردی.
قار یاغاناجان بیرتهر دؤزدوک. اصلینده، دؤزه بیلمدیک هئچ... نئچه دفعه خسته لندیک، ایکی اینییمیز قیزدیریب اؤلدو. آیاقلاریم یارا تؤکدو. ائله اینجیدیردی کی... بابام منی اوباداکی بالاجا، آغ واقونا - یاردیم حکیملرینین یانینا آپاراندا «آیاققابیسی یوخدور» دئمهیه اوتاندی. دئدی، نادینجلییندن آیاقیالین گزیر. دیک ممهلری ایچیمی قیدیقلایان قارا دیکدابانلی اوجابوی حکیم ملاحتلی سسیله ترجومهچییه سؤیلهدی کی، بیر داها آیاقیالین گزمییم. بدنیمده یاغتیکان زهرینه قارشی آللرگییا وار، یوخسا باشقا پروبلملر یارانا، حتی زهرلهنمه اولا بیلر. آیاقلاریمین چیرکینه و یارالارینا گؤره حکیمدن اوتاندیم، اونلاری اوتوردوغوم چارپایینین آلتیندا گیزلهمیه چالیشدیم. دیکدابانلی حکیم بونو گؤروب قریبه بیر دوغمالیقلا گولومسهینده لاپ اؤزومو ایتیردیم. باشیمی آشاغی سالدیم. بو آن ندنسه عمیمین گولوشو گلیب دوردو گؤزومون قاباغیندا و قفیل فرقینه واردیم کی، دیکدابان گئیینمیش حکیم بیر سویوندان عمیمه اوخشاییر. دوغمالیغی دا اونداندیر. بلکه ده هئچ اوخشامیردی، منه ائله گلیردی.
یاردیم هحکیملری بابامین گؤزلرینه ده باخدیلار. دئدیلر، گوجلو تضییقی وار. عصب و ایسترسدن ایشیغینی تامام ایتیره بیلر. بوردا هئچ بیر شرایط یوخدور. تعجیلی هاراسا خسته خانایا گئتمهلیدیر.
منه بالاجا سلوفانین ایچینده چوخلو آتما درمان، ایکی-اوچ ماز وئردیلر. درمانلار خیلی کؤمک ائلسه ده آیاقلاریمین گیزیلتیسینی آخیراجان اووودا بیلمدی. اوندا بابام قاپیمیزداکی تویوقلاردان بیرینی کسدی، دریسینی سویوب آیاقلاریما چکدی، اوستوندن یومشاق پارچا بوکوب قاتمایلا باغلایاندا دوداقلارینین آلتیندا دعا کیمی بو سؤزلری پیچیلدادی: «منیم گؤزل بالام». گؤزلریم دولدو. آنامین دئدیی کؤینک صحبتینه بوندان سونرا ضررهجه شک-شبههم قالمادی. و بابام بو سؤزلری ائله بؤیوک سئوگیله دئدی کی، ایکی-اوچ گونه آیاقلاریم ساغالیب آنادانگلمه اولدو.
آتام یایین بیر اورتاسیندا گلیب چیخدی. عمیمدن خبر یوخ ایدی. دئدی، بیزیم طرفلرده قانلی دؤیوشلر گئدیر، گونده او قدر آدام اؤلوب، ایتکین دوشور کی... کیمی آختاراسان؟ کیمدن نه سوروشاسان؟
عمیمدن خبر گتیرمدیینه گؤره بابام آتامین اوزونه باخمیر، اونو دانیشدیرمیردی. آتام گیزلینده دئیینیردی: «آخی منیم نه گناهیم وار؟»
ایستیدن اومیدلریمیزین ده یانیب کؤسؤوه دؤندویو عادی گونلرین بیرینده بابام باشینی گؤیلره دوغرو قالدیریب اؤز-اؤزونه پیچیلدادی: «یاغیش یاغاجاق!» «ندن بیلیرسن، بابا؟» – یانینا قاچدیم. «هاوادان داغلارین ایگینی آلیرام» – بورون پرهلری قالخیب-ائندی. اوزاقدان بیزی ماریتلایان آتام میزیلداندی: «کیشینین باشینا هاوا گلیب.» بابام تمکینینی پوزمادان داها دا ایناملی سسله: «یاغاجاق» – سؤیلدی – «مطلق یاغاجاق.» – بوغازینی آریتلادی کی، سسی تیترهمسین – «باخارسیز...»
بیر آزدان دوغرودان دا گؤی اوزونه قارا بولود گلدی، شیدیرغی یاغیش باشلادی. چوخ سئویندیک. بابام دا سئویندی. عینکینی تاخیب بولودلارا باخدی. اما دئیهسن، هئچ نه گؤرموردو. اللرینی یاغیشا آچدی. هاوانی قوخلادی، قوخلادی... ایسلانمیش تورپاق قوخوسو منیم ده ایچیمی یاشاماق عشقیله دولدوردو.
***
«سریاللاهین سلاحا
قولهوواللاهین سلاحا
برکیریدیر جبرئییل
امانتین قاهالا...»
معناسینی ایندی ده آنلامادیغیم بو سؤزلر کؤرپه واختی منی لوت سویوندوروب کؤینییدن ایچری سالان بابامین منه اؤیرتدیی دعالارداندیر. قورد آغزی باغلاماق دعاسی... دئدیم آخی، بزهن حاجی سولئیماندا حیوانلار دا آزیر، گلیب صاحبینین قاپیسینی تاپا بیلمیردی. سحرلر اوردا-بوردا جسدلری قیزاریردی. قاچقین اوبالارینا جاناوار دادانمیشدی. جاناوارلار بیلیردی کی، بو دوزهنلیکلرده نابلد حیوانلار وار. بابام دئییردی بونو. دئییردی، جاناوار چوخ عقللی حیواندیر. اصل چوبان هم سورونو، هم جاناواری اوتارمالیدیر. یوخسا جاناوار اونو اوتاراجاق. حتی دئییردی، آشاغی اوبالاردا بیر دسته قارابؤلوک آداملارا هوجوم ائدیب. بیلمیرم، بلکه ده منی قورخوتماق اوچون اویدوروردو بونلاری. دوشونوردو کی، اوبادان اوزاقلاشیب آزارام.
یاغمورلو پاییز گئجهلرینین بیرینده آغ آتیمیز گلمهدی. دلییه دؤندوم. هئچ عمیم ایتکین دوشهنده بو قدر سارسیلمامیشدیم. آغ آتی بلکه آتامدان دا چوخ ایستییردیم. گؤزل آت ایدی. اؤمرومده بئله آغاپپاق، بئله جسور، بئله گوجلو حیوان گؤرممیشدیم. کیشنهیهنده آدامین اوریینه اود دوشوردو. سسی ائله نیسگیللی ایدی کی، ائشیدنلرین ایچینی تیترهدیر، هم ده روحونا ساکیتلیک گتیریردی. هله قوخوسو... ایلاهی!
اصلینده آغ آتیمیز حیوان دئییل، ائویمیزین بیر ساکینی ایدی. ائویمیزی، عائلهمیزی اونسوز تسووور ائلمیردیم. هم ده عمیمین هنیرینی آلیردیق اوندان. آرامیزدا عمیمی آخیرینجی دفعه گؤرن آغ آتیمیز ایدی. اونو جاناوار یئسه دؤزه بیلمزدیم. بلکه ائله ایندی اوستونه قارابؤلوک دوشموشدو؟ بلکه، همینکی کؤورک، آدامین ایچینی تیتردن سسیله کیشنهییب آتامی، عمیمی، حتی منی کمکه چاغیریردی؟ گاه ایچری گیریر، گاه چؤله قاچیر، گاه دا قاپینین یاناویندان واهیمهلی قارانلیغا باخیردیم. باخدیقجا داها چوخ اوشنیردیم. بابام گؤزگؤرتی هاوالاندیغیمی گؤرونجه جیبیندن قاتلاما بیچاغینی چیخاریب آچدی، آغزینا یاخینلاشیردی و بو سؤزلری اوخویا-اوخویا اوفوروب باغلادی: «سریاللاهین سلاها...» سونرا دا قاتمایلا برک-برک ساریدی: «قوردون آغزینی باغلادیم! بو گئجه آتیمیزا خطر دیمهیهجک! اما گرک آتی تاپانا قدر بیچاغین آغزینی آچمایاسان!» بیچاغی آپاریب گیزلدیم. قاییداندا بایاقکی سؤزلری تکرار-تکرار سوروشوب ازبرلدیم.
آغ آت ساغ-سالامات گلدی. قاچیب اونون یولاف قوخویان یومشاق بورنوندان اؤپدوم. بیچاغین دا آغزینی بیر هفته آچمادیم کی، جاناوار باشقا حیوانلارا خطر یئتیرمهسین.
حاجی سلیمانا قار دوشن گون بابامین گؤزلری تامام توتولدو. بورنونون اوجوندا بارماغیمی گاه «بیر»، گاه «ایکی» توتوب سوروشوردوم، بیلمیردی. آنجاق ندنسه یئنه عینکینی گؤزوندن چیخارتمیردی. حتی شوشهسینی آناما سیلدیریردی ده.
بابام یئرآلتی قازمامیزین بؤیروندهکی باسمانین یانیندا آلا-تالا گؤرونن قارا طرف اوتوروب اؤزو اوچون نسه دوشونرکن بیردن آغلیما گلدی کی، بوتون باش وئرنلرین باعث کاری منم. اگر پرگارین اوجویلا بابامین شکیلدهکی گؤزلرینی اویماسایدیم، او، کور اولماز، ائویمیز داغیلماز، عمیم ایتکین دوشمزدی. حتی بابام کور اولماسا اوزون چوبوغونو الینه آلیب یاد آداملاری ائویمیزدن قووار، عمیمی تاپار، بیزی حاجی سلیمانین ایستیلرینین-میغمیغالارینین الیندن خلاص ائدردی.
و بونا ایناناجاق قدر اوشاق، بوندان عذاب چکهجک قدر بؤیوک ایدیم.
***
بابام اؤلنده وسیت ائلدی کی، یانیندا عمیم اوچون یئر ساخلاسینلار. ساخلادیلار. اما عمیمین اؤلوسو ده گلمهدی.
قبرین اوستونو گؤتورهنده داشا وورماغا باشقا شکیل تاپمادیق. آنام دویونچهلرینی قوردالاییب گؤزلرینی تؤکدویوم شکلی چیخارتدی، داش اوستاسینا اونو وئردیلر.
باش داشینداکی شکلی ائله دوشوب کی، پرگار یئرلرینی بیرجه من گؤره بیلیرم و هر گؤرهنده ایچیم سیزیلداییر. و ائله سیزیلداییر کی، من ده بیر وسیت ائلمهیه هازیرلاشیرام: اؤلنده عمیمین یئرینه، بابامین یانینا گؤمسونلر منی. کؤرپه واختی لوت سویوندوروب کؤینیینین آلتینا سالدیقلاری کیمی... سینهسینه سیغینیب منی باغیشلاماسینی ایستییم. گؤزلرینی تؤکوب دونیامیزی زولمته چئویردییم اوچون.
آوقوست، ۲۰۱۵


c: text/html

text:
اوره گینه داملا داملا اومود, گونلرینه مین دادلی موتلولوق دؤلسون, سئودیكلرین هر گون یانیندا اؤلسون, اوزون و گولون هئچ سؤلماسین, قوربان بایرامین قوتلو اولسون....
دلیجه اسن سحر یئلی, ان گونشلی گونلر, ان پارلاق گئجه دیر بایراملار. اوره كلرده بیر اسینتی و باریش پایلاشیمینا ان ایستی "سلاملاردیر" بایراملار. قوربان بایرامینیز قوتلو, هر شئی گؤنلونوزجه اؤلسون؟
كوسكونلرین باریشتیغی, سئونلرین بیر آرایا گلدیگی، رحمت دؤلو گونلرین ان دگرلیلریندن اؤلان قوربان بایرامینیز قوتلو اؤلسون...
اوره گینه داملا داملا اومود, گونلرینه مین دادلی موتلولوق دؤلسون, سئودیكلرین هر گون یانیندا اؤلسون, اوزون و گولون هئچ سؤلماسین, قوربان بایرامین قوتلو اولسون....
گؤزللیك، بیرلیك, برابرلیك دؤلو, داها گؤزل و موتلو بیر قوربان بایرامی دیلیریك. بؤیوكلریمیزین اللرینده و اوشاقلاریمیزین گؤزلریندن اؤپوروك.
خیر قاپیلارینین سؤنونا قدر آچیق, قضا و بلالارین برطرف اؤلدوغو قوربان بایرامینین, یاشادیغینیز توم سؤرونلاری آلیب گؤتورمه سی دیله كیله....
گؤزللیك، بیرلیك, برابرلیك دؤلو, هر زامان بیر اؤنجه كیندن داها گؤزل و موتلو بیر قوربان بایرامی دیلیریك. بؤیوكلریمیزین اللرینده و اوشاقلاریمیزین گؤزلریندن اؤپوروك.
قوربان بایرامینی سئودیكلرینیزله برابر ساغلیق و حضور ایچینده گئچیرمنیزی دیله ریك. بایرام توم اینسانلیقا خیرلی اولسون!..
بیر اووج دوعا, بیر قوجاق سئوگی، ایستی بیر مساج مسافتلری باغلاییر, بیرلشتیریر گؤنوللری, بیر ایستی گولومسه مه، بیر خیردا هدیه داها دا یاخینلاندیری بیزی بیربیریمیزه...
هر ایلك باهاردا گلینجیكلرین ان گؤزل باشلانقیجلاری موژده له مه سی كیمی, بو بایرامین دا سنه و عایله نه موتلولوق و نئشه گتیرمسینی دیلیرم... ایی بایراملار!
قارداشلیقین دؤغدوغو, سئوگی لرین بیرلشتیگی, بلكی دورغون, بلكی یؤرغون, یئنه ده موتلو, یئنه ده اومودلو, یئنه ده سئوگی دؤلو نئچه بایراملار....
توم آراخاداشلارین قوربان بایرامینی ان ایچدن دیلكلریمله قوتلورام, ساغلیق, باشاری و موتلولوقلار دیلیرم. هر شئی گؤنلونوزجه اؤلسون!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
مصلحت ائیلرم سانا، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
کؤرپه یۆز اللی شیروانا، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
خئیلی گؤتور-قوی ائتمیشیک، بورجا گیریب توی ائتمیشیک،
هر ایکیمیز ده همخانا، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
بورجو سلمنن آلمیشیق، دردنن-اَلَمنن آلمیشیق،
بورجو وئرن ده بیر «دانا»، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
باخمیر حکیملر ایمکانا، خطّ چکیلیبدی ویجدانا،
یا اؤل، یا پول وئر، اول آنا، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
یاشی چاتاندا یئددییه، گۆن بۆکولور گؤی اسگییه،
دؤنور تدریسی «شیروانا»، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
کؤرپه سوروشسا بیر زامان، آی آتا، یوردوم هاردادیر،
من نه جاواب وئریم اونا، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟
وئرمه عذابی پۆنهانا، قؽیما او یازیق اینسانا،
وئر بو سوالی سۆبحانا، کؤرپهمیز اولسون، اولماسین؟


text:
ائولهنمک ایستییرم فیلمی ۲۰-جی عصرین اولینده آذربایجان جمعیتینین حیاتی و میلی عادتلرینی اؤزونده عکس ائتدیرهن موسیقیلی کومدییا فیلیمدیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، ۱۹۸۳ – جو ایلده چکیلن فیلم کیچیک بیر شهرده گنج پاپاق اوستاسی شامیلین حیاتیندان بحث ائدیر.
یاخشی پاپاق تیکدیینه، خییرخواه و شن خاصیتینه گؤره هامی اونا حؤرمت ائدیردی. او، وارلی تاجیر کمیابین قیزینا وورولور، قیز دا اونو سئویر. لاکین آتا قیزینی کاسیبا وئرمک ایستمیر. دوستلاری قیزی قاچیرماقدا شامیله کؤمک ائدیرلر. لاکین دوستلار پول خاطرینه شامیله خیانت ائدیرلر و عملیات آلینمیر. ایکینجی دفعه ایسه شامیله کربلایی زال کمک ائدیر و قیزی قاچیریب شامیله گتیریر، سئوگیلیلر ووسالا چاتیرلار.
قید ائدک کی، یازیچی عبدوالرحیم بی حاقوئردیئوین "میرزه سفر"، "پاپاق" و "بومبا" حکایهلرینین موتیولری اساسیندا لنته آلینمیش فیلم رژیسسور جهانگیر مهدیئوین بؤیوک کینودا ایلک ایشدیر.
.


text:
ایکی دقیقه، نئچه دقیقهدیر؟
دوکتور جئری
آخشام چاغی، ائلباغیندا اوستاد دفترینی گؤردوم. اون- اون بئش گون ایدی بیلهسیندن ایز-توز یوخ ایدی. رنگی بیرآز آغاران کیمی ایدی.
- اوستاد هارالارداسان؟! نه گؤرونورسن، نه تئلئفونا جاواب وئریرسن! دولانماغا گئتمیشدین؟!- دئیه سوروشدوم.
الیمی سیخاراق دئدی:
- آذربایجانین میللی قهرمانی بابکین دوغوم گونو مناسیبتینه، بابک قالاسینا گئدهجک ایدیک آنجاق اولمادی!
دوداقلاریمی بوزدوم:
- نییه؟!!..
اوستاد اوزونتو ایله باشینی توولادی:
- گئدیشیمیزه بیر گون قالان، آدییوخ ایدارهسیندن زنگ ووروب دئدیلر: سیز ایله ایکی دقیقه ایشیمیز وار؛ گلین بورایا. ماتدیم-ماتدیم بو واختسیز زنگه فیکیرلشنده، آرتیردیلار: گلمهیه وسیلهنیز وار یوخسا چووال گؤندهرک؟
- سونرا نئجه اولدو؟!!
- هئچ؛ دونن بیزی بوراخدیلار!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار!
دوکتور جئری
سووئتلر بیرلیگی چؤکمگه باشلایاندا، اوتایلی بو تایلی آذربایجانلیلار آرازین ایکی ساحیلینه توپلاشیب ووصال ماهنیلارینی سس-سسه وئریب اوخویاندا، بیزیم قلئیچی مورتوض اؤزونو چایا ووروب اوتایا گئچدی. چوخلو آختاریشلاردان سونرا، ایللر اوزونو، آیری دوشموش خاللی-تئللی خالاسینی تاپدی. گؤز یاشلاری آخیشیب داشاندا، خالا-بالا ساریشیب قوْووشاندا، قاپی-قونشو "ایسلام اؤلکهسیندن بیری گلیب" دئیه خبردار اولوب خالانین ائوینه دولوشدولار. سالام-صالاوات ایله قلئیچی مورتوضو یئنی آچیلمیش مچیدلرینه گؤتوروب، قاداغا قویولموش دینلری حاققیندا سورغو-سوالا باشلادیلار. آلنی مؤهور گؤرمهمیش قلئیچی مورتوض چتین دورومدا قالمیشدی. ددهلیگی شیخ آغانین آبیری گئتمهسین دئیه ناچارلیقدان یالاندان-دوغرودان بیر شئیلر قوشوشدوروب سورغولاری بیر تورلو جاوابلاندیرماغا چالیشدی. سیرا خالاسی ارینه یئتیشدی. شانسدان اوتایلی خالاسی ارینین آدی، بو تایداکی خالاسی ارینین آدی کیمی کئفلی ایسکندر ایدی! کئفلی ایسکندر بتر ایچن ایدی. اؤزونه بیر چیخیش یولو آختاریردی. ادب-ارکانلا گلیب قلئیچی مورتوض قاباغیندا اوتوروب سوروشدو:
- بورادا دئییرلر؛ چاخیر ایچنین نامازی آللاه درگاهیندا قبول اولماز. منده ایچمگی ترگیده بیلمیرم. بونون بیر چیخیش یولو وارمی؟!
قلئیچی مورتوض باش بارماغینی گیژگاهینا قویوب بیرآز فیکیرلشندن سونرا جاواب وئردی:
- ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار. سن ائلهیه بیلرسن سرخوشلوق باشیندان چیخاندا تؤوبه ائلهییب نامازینی قیلاسان، نامازدان سونرا گئنه ایچه بیلرسن!!
کئفلی ایسکندر سایغی ایله الینی دوشونه باسیب،" منه دئییردیلر ایچمه، دوزونو سیز دئییرسیز، شوکورلر اولسون کی یولو وار ایمیش!"دئینده، قلئیچی مورتوض آرتیردی:
- هله بو بیر شئی دئییل کی! من اوتایداکی خالام ارینی ایکی کره ده مکّهیه گؤندرمیشم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ایران خالقلارینین گلهجگی...
دوکتور جئری
کئچن جومعه آخشامی حضرت عزرائیل، کولتورل سویقیرما معروض قالان ایران خالقلارینین ایللیک ییغینجاغینا قاتیلاراق سورغولاری بیر-بیر یانتیلادی.
ایلک سوروشان عرب خالقینین آغساققالی اولدو:
- حضرت عزرائیل! بیز خوزستان خالقی گونده-گونده باشیمیزا الهنن توز-تورپاقدان هاچان قورتولاجاغیق؟
عزرائیل گولومسوندو:
- اللی ایل سونرا.
عرب آغساققالینین گؤزلرینده یاش حلقهلندی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!
ایکینجی سورغونو بلوچ خالقینین آغساققالی سوروشدو:
- بیز بلوچستان خالقی یوخسوللوقدان، فقردن هاچان قورتولاجاغیق؟
عزرائیل یئنه گولومسوندو:
- یوز ایل سونرا.
بیر دامجی یاش بلوچ آغساققالینین گؤزوندن آخدی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!
اوچونجو سورغونو سوروشان، آذربایجان کیملیکچی چالیشقانلارینا منسوب اولان بیر گنج ایدی:
- ایراندا یاشایان تورکلرین هاچان آنادیللرینده مدرسهلری اولاجاق؟
عزرائیل دولوقساندی سونرا بیردن اؤکوتمه ووروب آغلاماغا باشلادی. هامی چاش-باش بیربیرینین اوزونه باخدی. عزرائیل ایچینی چکه-چکه سیزیلدادی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
پاییمیزی آلدیق!
دوکتور جئری
اوستاد دفتری آغری قزئتینی ماسانین اوستونه چیرپاراق قیشقیردی:
- دوز یازیب دا!!...
دینلهینلر چاش-باش بیربیرلرینین اوزونه باخدیلار.
- جومهور باشقانینین قؤوملر و مذهبلر ایشلری حاقدا آدادیغی باش یاردیمچیسی شئیخ یونسی، کئچن دؤرد ایلده آذربایجان میللتینین تاپدالانمیش حاقلارینین یئنیدن الده ائتمهسی اوچون نه ایشلر گؤرموش؟.. اوخوللاردا تورک دیلینین اوخوتدورماسینا گؤره هانسی آددیملاری آتمیش؟ تورک دیلی قورومونون آچیلیشی اوچون نه ائتمیش؟ تورک میللتینی تحقیر ائدن ماهیصفتلر، پیلتهلر کیمی دلخکلرین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی اؤنلملری آلمیش؟ رادیو-تئلئویزیون پروگراملاریندا، درسلیک کیتابلاریندا، رسمی درگی-قزئتلرده تورک میللتینی کوچومسهین، تاریخ-کولتورونو ساپدیران، دوشونولموش سییاستین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی گیریشیملرده بولونموش؟!.....
اوستاد دفتری ساییب- سایماقدا ایکن قلئیچی مورتوض قاپیلاری بیربیرینه تاپدایاراق تلهسیک ایچری گیردی:
- نه اوتورموسونوز گلین پایینیزی آلین!
- نه پایی؟!- اوتورانلار سئوینجک بیر آغیزدان سسلندیلر.
قلئیچی مورتوض تؤوشویه- تؤوشویه :
- عزرائیل بالا پایلاییر؛ تئز گلین بالا پایینیزی آلین؛ گؤرمورسونوزمو مملکتیمیزین جاماعاتی گئت-گئدده قوجالیب الدن دوشمکده دیر؟!!- دئدی.
اوتورانلارین آراسیندان موللا نصرالدین آیاغا قالخدی:
- آی مورتوض بگ! گئت عزرائیله دئگینن: سن بیزیم بالالاریمیزا دگمه، بیز سنین وئردیگین بالانی ایستهمیریک!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
Restore factory set
دوکتور جئری
دونن اوستاد دفتری اوغلونو مطبه گتیرمیشدی. ایچری گیرجک ال-آیاغیما دوشدو:
- دوکتور هاراییما چات!.. اوغلوم الدن گئتدی!.. یازیق اولدوم!...
گؤزومون قیراغی ایله اوغلونا باخدیم. ییرمی- ییرمی ایکی یاشلاریندا ایدی. ساچلارینی خوروز پیپیگی کیمی گؤیه قالخیزیب بویاتمیش؛ ساغ قولاغینا سیرغا آسمیش؛ قاشلارینی ایسه آلمیشدی...
- اوستاد!.. اوغلونا نه اولوب کی! ماشاالله ساپا-ساغلام گؤرونور..
اوستاد دفتری وایسینا- وایسینا الینی الینه تاپدادی:
- دوکتور!.. اوچ آی بوندان قاباق اوغلومو ایش تاپماق اوچون تئهرانا گؤندردیم. ایندی قاییتدیغیندا دیلی دگیشیب، داورانیشی دگیشیب، قیلیغی دگیشیب.. هر زادی دگیشیب، باشقا بیر آدام اولوب.. ائی وای.. منده آبیر قالمادی.. ائی وای یازیق اولدوم.
اوغلانا اوتوراجاق بویور ائدیب آدینی سوروشدوم.
- ترکی نمی دانم فارسی صحبت کن- دئدی.
ال آتیب سیرغانی قولاغیندان چیخارتماق ایستهدیم.
- دست نزن بی فرهنگ! – دئیه اؤفکهلندی.
تپهسیندن توتوب باشینی آشاغی ائندیرهرک انسهسینه بئش- آلتی شاپالاق چالیب سونرا قولاغیندان یاپیشیب ساعات عقربهلری حرکتینین ترسینه 180 درجه بوردوم. اوغلان قولاغینی اؤوکهلهیه- اؤوکهلهیه سیزیلدادی:
- چکار می کنی گوشم را کندی؟
سویوق قانلیلیقلا دئدیم:
- هئچ زاد ائلهمیرم..سنی "تنظیمات کارخانه"- یه قایتاریرام.
اوستاد دفتری هوروت- هوروت بیزه باخیردی. بیردن اوغلان یاخاسینی الیمدن قورتاریب قاچماق ایستهدی. تئز قولوندان توتوب بورخماغا باشلادیم. اوغلان آخ- وای ائلهمگه باشلادی. قولونو داها برک بورخونجا بیردن وار گوجو ایله قیشقیردی:
- دده منی بو دلینین الیندن قورتار یوخسا قولومو سیندیراجاق.
اوغلان، باشاری ایله کارخانه تنظیماتینا قاییتمیشدی!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
حداد عادل-دن سوروشون!
دوکتور جئری
ایسفندین ایکیسینده, اوستاد دفتری اولوسلار آراسی آنادیلی گونو موناسیبتینه گئچریلن گؤستریده توتوقلانمیشدی.
سوروشدورما باشلاندی:
- آدین ندیر؟
اوستاد دفتری بیلگینی اؤوکهلهیه- اؤوکهلهیه یانتیلادی:
- حداد عادل-دن سوروشون!
مأمور ترس-ترس اوستادین اوزونه باخدی:
- سوروشدوم؛ آدین ندیر؟!
- منده دئدیم؛ حداد عادل-دن سوروشون!
مأمور دیشلرینی قیجیرتدی:
- آتان آدی ندیر؟
اوستاد دفتری دوداغی قاچدی:
- حداد عادل-دن سوروشون!
- هارالیسان؟
- حداد عادل-دن سوروشون!..
مأمور قیزغین-قیزغین یوموروغونو میزین اوستونه تاپدادی:
- سن منی ساریمیسان یوخسا اؤزونو؟!..
اوستاد دفتری دیک-دیک مأمورون گؤزونه باخاراق دیللندی:
- یوخ جناب مأمور!..من نه سنی ساریمیشام نه اؤزومو...
من دئسم: تورکم
اویاندان حداد عادل دئیهجک: یوخ.. سن تورک دئییلسن آذری سن
من دئسم: اوغوز خانین اوغلویام
حداد عادل دئیهجک: یوخ.. سن کوروش جانین اوغلوسان!
من دئسم: من سولدوزلویام, توفارقانلییام, سویوق بولاقلییام...
حداد عادل دئیهجک: یوخ.. سن نقدهلیسن, آذرشهرلیسن, مهابادلیسان...
من دئسه م...
اوستاد دفتری نفسینی دردی:
- بئله لیکله بو سورغولاری مندن نییه سوروشورسوز گئدین حداد عادل-دن سوروشون!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قاشینما
دوکتور جئری
دونن اوستاد مانقورتزاده مطبه گلمیشدی. رنگ-روفو ساپ-ساری اولموشدو:
- دوکتور! دادیما چات اؤلدوم!- دئیه زاریلدادی.
اوتوراجاق بویور ائتدیکدن سونرا سوروشدوم:
- دئ گؤروم نهیین دیر اوستاد؟!
ساپ-ساری رنگی قیزارماغا باشلادی. باشینی آشاغی سالاراق:
- یانیم قاشانیر دوکتور! – دئییب آرتیردی:
- دوکتور! قاشیرام قانیم چیخیر، قاشامیرام جانیم چیخیر!
- نه واختدان قاشینتی توتوبسان؟
- چوخداندیر دوکتور! آنجاق سون واختلاردا قاشینتیم دؤزولمز اولوب!...
- قاشینتیز سورکلی(مداوم) دیر یوخسا آرالیقلی؟!
- یوخ دوکتور.. مداویم دئییل هردن توتور، هردن بواخیر؟!
- یاخشی بئله ایسه دئ گؤروم قاشینتیز نه زامان توتور، نه زامان بوراخیر؟
اوستاد مانقورتزاده باشینی قووزادی:
- دوکتور!!
"زبان رسمی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آنادیلی" آدی گلنده قاشانیرام!
"پارس" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورک" آدی گلنده قاشانیرام!
"آذری" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورکی" آدی گلنده قاشانیرام!
"خلیج همیشگی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " اورمو گؤلو" آدی گلنده قاشانیرام!
"محمود افشارلار" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " جاواد هئیتلر" آدی گلنده قاشانیرام!
"ارمنستان" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آذربایجان" آدی گلنده قاشانیرام!
"کوروش، داریوش" آدی گلنده خوش-خوش ....
سؤزونو کسدیم:
- گئچین تخته، موعاینه ائدیم- دئدیم.
اوزو قویلو تختین اوستونه اوزاندی. باش بارماغیمله تومانینی آشاغی چکیب اوتوراغینا چیراغ سالدیم:
- اوستاد!! اوتوراغیزین باشینا نه ایش گتیریبسیز؟!!
یئریندن داشلاندی؛ نیگران-نیگران اوزومه باخدی:
- یعنی دئییرسیز، ایش ایشدن گئچیب دوکتور!.. هئچ بیر ایش گؤرمک اولماز؟
اوزونتو ایله دئدیم:
- بیرآزجیق تئز گلسهیدیز، یاغ- یاخی ایله سیزی درمان ائده بیلردیم آنجاق ایندی گرهک بیر فوق تخصص دوکتورا موراجیعه ائدهسیز...
- سوراغیزدا یاخشی بیر دوکتور وارمی، منی اونون یانینا گؤندهرهسیز؟!
باشیملا "هه" دئیهرک میزین چکمهسیندن بیر ویزیت کارتی چیخاردیب بیلهسینه اوزاتدیم. اوستاد مانقورتزاده تشکور دولو باخیشلاری ایله کارتی آلیب اوخدو:
- پروفئسور دوکتور ساری قولو خان
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دور چای دمله!
دوکتور جئری
کئفلی ایسکندر هر گون ایشدن قاییداندا خالاخانیما، "دور چای دمله" دئییردی.
بیر گون خالاخانیم قیزغین-قیزغین:
- نه دور چای دمله مه سی ؟!- دئیه دیللندی.
ایسکندر شاشیردی:
- سنه نه اولوب؟!
خالاخانیم کوکرهدی:
- نه اولاجاق؟!.. ائوه گیرجک،"دور چای دمله، دور چؤرهگی گتیر" دئییرسن. بیز هاچان فارسلار کیمی مدنییّتلی، فرهنگلی اولاجاغیق!... گئت؛ بیر آز آغایی روستمیدن اؤیرن!!...
ایسکندرین گؤزلری کلّهسینه چیخدی:
- آغایی روستمی داها کیمدیر؟!
- تزه قونشوموزدور، فارسدیرلار.. آروادی دئییر: آغایی روستمی ایشدن گلنده اوتوروروق، موسیقی دینلهییریک، ادبیّاتدان دانیشیریق.. ساعاتلارجا ٰحافظٰین، ٰسعدیٰنین شئعیرلرینی اوخویوروق. سن ایسه گلنده...
ایسکندر باشینی آشاغی سالیب دینمهدی.
ائرتهسی گون، کئفلی ایسکندر ایشدن دؤنونجه خالاخانیمی یانینا چاغیریب سوروشدو:
- ٰعمادالدین نسیمیٰنی تانیییرسانمی؟
- یوخ!
- ٰ محمد فضولیٰ-نی نئجه؟
- اودا کیمدی؟!
- ٰ ابولقاسم نباتیٰ ؟!
- یووو...
- ٰفکیرت امیروفٰ –و حتما دینلهییبسن؟!
- ....
خالاخانیم سوسونجا، کئفلی ایسکندر باشینی آشاغی سالدی:
- بئله ایسه، دور چای دمله!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
ائوین تئلفونو دؤنهلرله زنگ چالیر. زنگین سسی بیر آن دایانیب یئنیدن یوکسهلیر.
آنجاق کیمسه جواب وئرمیر. بو قوجا آروادهاردا قالیب؟ اولمایا یوخو درمانلاری یئنه اونو آغیر یوخویا باتیریب؟ اولمایا یئنه تئلفون خطی حیطدهکی سیمدن قیریلیب اونو تئلفونسوز بوراخیب. اولا بیلمز بو سسهاردان باغیریر بس؟ دئمک اولماز قاپیدا قونشولارلا قونوشا بیلر! قاپینین اؤنونده بیر یئر آلتی سالاراق توخونما توخویور.
قونشولاردا ایستر-ایستهمز باشینا توپلاشارلار. چانتاسیندان بیر مین تومنلیک چیخاریب قونشو اوشاغینا دئییر گئت هامییا آیین-اویون آل گتیر. قونشو اوشاغیایسه: آخی آی آبا بونا نه وئررلر کی؟
آبا: نیه بالا اون مین تومن دیها؟
– : یوخ آبا بو تکجه مین تومندیر!
– : ویییییی…من دئدیم به اون میندی…
– : بالاجا چانتانی بیر داها اویان بویان ائلهییب بیر اون مین تومنلیک وئریر اوشاغا.
– : وار یوخوم بوایدی، قالانین گتیر ساباح چؤرهک آلاجاغام.
کوچه ده اوتورماق چاغی اؤتوشوب. گون باتیب، قاش قارالیب. اولا بیلر کوچهنین باشیندا اولان مسجیده گئتسین. گئدیب، قاییتماسیدا اونون یئریشی ایله بو چاغادک چکر. نه بیلیم اوشاقلارینین ائوینهده گئده بیلر. هردن بو ایش باشینا وورار. آنجاق سون زامانلاردا گئت-گلینین چتین اولدوغوندان بو ایشی آزاراق ائدیر. هردن داریخما جانینی سیخاندا قونشولارین ائوینه گئدیر. تئلفون دورمادان زنگ چالیر. سسی ائوی آلیب باشینا. تئلفون دالیسیندا بو اوزدن گئتمهین آدام کیمدیر؟ کسین اوشاقلاریندان بیریدیر. بو بیر آنادان نیگاران اوشاغین زنگیدیر. اؤزگهسینه نه گرهکیر بئله دیرهنیش؟ بو جوابسیز تئلفونون ندنینی بیلمک اوچون ایندیجه اوشاقلارین ماشینی قاپینین اؤنونده دایانار.
-: آی آبا تئلفونا نیه جواب وئرمیرسن، اؤلودوک نیگارانچیلیقدان…!
آبا توخونما الینده چاشقین باخیشلا- : آی بالاهانی؟ بو من، بو دا تئلفون! هانی آخی؟
-: یئنه سودان، چایدان تؤکموسن اوستونه، ایشدن سالیبسان دا اونو.
سایمازیانا باشینی توخونما توخومایا قاتیب دئییر- :یوخ آبا جانی، سحردن اؤزومده هئچ کسی توتا بیلمیرم.
بو زنگین سسی، بو زنگین اییهسی اوزدن گئده سی دئییل. آردی کسیلمهدن بو ائوین نومرهسینی توتور. جانیم اؤرپهشیر بو دهشتلی سسدن. سانکی قارانلیق بیر اوچورمدان قالخاراق، ائوین تاوانیندا گزیشیب، سونوندا بیتیر. سانکی آبا بئینیمده توخــــونما توخویور.
دویون-دویون دویونلهییر بئینیمی.
توخــــــونما میلینی بئینمیه سوخاراق بئینیمین
ایپلرینی هؤرور. توخـــویوب-توخویوب منی
دار آغاجیندان آسلاییر. آبا جانی داها بوغولدوم.
داها یئتر…
قارانلیق دوشورسهده بو ائوین چیراقلاری یاناسی دئییل. ایلک دئدییم کیمیهانچی یوخو درمانی آبانی درین یوخویا آپاریب. یوخسا بو آرواد نامازسیز باش یاستیغا قویمازدی. اوتوروب دورماغی چتین اولورسادا بیر صندلده نامازینی قیلاردی. ندن آخی بو ائوین چیراغی بئله یانماز اولوب بو گئجه. حیطدهکی اَریک آغاجی یاز یئلیایله اَسینیر. بو ایل ایلک دؤنه آغاج چاققالا گتیریب. آبا اونلاری گؤزلری اوسته ساخلاییر. یاپراقلار آی ایشیغیندا پیر-پیر پیریلداییر…
اَه…داها یورولدوم بوش –بوشونا یازماقدان. بوش بوغازلیغا گوجوم قالماییب. تئلفونون سَسینی کَسیرم.
داها یئتر بو اویونبازلیق. داها یئتر ظارافات ائتدیین. ندن زنگ ائلهییرسن او ائوه. الیمدهکی موبایل یورولدو بو ایشدن.
کوچهلرده گزیشیب تکرار، تکرار .۰۴۱۴۲۲۳۹۷٫٫ نومره سینی ندن توتورسان. قینامایین منیم بو دلیلییمی. بیر نوه ندن بویوک آناسینا زنگ ائلهیر؟
ایستهییرم تکجه بیر داهادا دئسین: قاداسی نئجهسن، گلیم قوربانین اولوم…
نه یازیق آرتیق بیر هفته اؤنجه اونو قبریستانلیقدا باسدیرمیشیق…
سید رضا حسینی مرند
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
Aug 15, 2015
آذربایجان موغاملاری /آلتینجی بؤلوم : « اورتا ماهور موغامی »
فرهاد جعفری
اورتا ماهور (Orta Mahur) : راست عاییله سی نین باشقا عوضوو اورتا ماهور موغامی دیر. بو موغام ماهورون باشقا واریانتی و داها دوغروسو ماهور هیندی نین زیل واریانتی دیر. اورتا ماهور دا ماهور هیندی کیمی موستقیل لادا مالیک دگیل و راست عاییله سینه منسوبدور. بو موغامین شؤعبه لری و گوشه لری - بیر ایکی شؤعبه و گوشه نی استثنا ائدرک - تخمینا ماهور هیندی ایله عئینی دیر.او جومله دن : عوشاق ، حسینی ، ولایتی ، شیکسته فارس و موبریقه هر ایکی موغامدا تکرار اولونور. آنجاق بو ایکی موغامین مایه سی ده بیری بیریندن فرقلی دیر. ماهور هیندی دیه عراق ، قرایی ، راک کیمی زیل شؤعبه لر و گوشه لر ماهور هیندی ده ایفا اولونور و قرایی ایله ماهور هیندی یه ایاق وئریلیر ، حال بو کی اورتا ماهوردا شیکسته فارس و موبریقه دن سونرا عشیرانلا اورتا ماهورا ایاق وئریلیر. اورتا ماهور ، ماهور هیندی یه نیسبت دؤورد پرده زیلده اوخونور. ماهور هیندی نین مایه سی «دو» پرده سینده ایفا اولونورسا ، اورتا ماهورون مایه سی «فا» دا ایفا اولونور. بونلارین اَیاقلاری دا فرقلی اولموش و هر بیری نین اؤزونه مخصوص اَیاغی وار. حتی تکرار اولونان شؤعبه لر و گوشه لر ده هر بیر موغامدا اونون ایفا اولوندوغو پرده و اونون احوال و روحیه سیندن آسیلی اولاراق فرقلی شکیلده ایفا اولونور. اورتا ماهور ؛ راست و ماهور هیندی موغاملارینا نیسبت ییغجام شکیلده ایفا اولونور. اونون تاریخی ده بو موغاملارا نیسبت چوخ اوزون دگیل. بو موغام تار-ین اورتا سیملرینده ایفا اولوندوغو اوچون اورتا ماهور آدلانیر. 19 – ینجی عصیرده اورتا ماهور بو شوعبه لر و گوشه لرله ایفا اولونارمیش : پس ماهور ، اوچ ماهور ، عوشاق ، هیجری ، نقره ، ویلایتی ، موبریقه ، عشیران ، راک عبد اله ، شیکسته فارس ، خاوران ، تیزک ، اوچ حزین ، میرزه حسین سئگاهی و اورتا ماهور. بو گون بو شؤعبه لر و گوشه لردن عوشاق ، ویلایتی ، موبریقه ، عشیران و شیکسته فارس ، اورتا ماهور موغامیندا ایفا اولونماقدادیر.بئله لیکله اورتا ماهور موغامی آشاغیداکی شؤعبه لر و گوشه لرله ایفا اولونور : برداشت ، مایه ، عشاق ، ویلایتی ، شیکسته فارس ، موبریقه ، عشیران و اورتا ماهورا اَیاق.
برداشت (Bərdaşt - گیریش) : اورتا ماهورون برداشتی عمومیتله حسینی گوشه سی اساسیندا و باشقا موغاملارین عکسینه اولاراق زیلده یوخ بلکه ده بمده ایفا اولونور. اورتا ماهور سید شوشینسکی یه قدر برداشت سیز ایفا اولونموشدو. بئله کی سیددن اؤنجه اونو جبار قاریاغدی اوغلو بیر باشا مایه دن اوخوموشدو. آنجاق ایلک دفعه اولاراق سید شوشنیسکی اورتا ماهورو برداشت واسیطه سی ایله ایفا ائتمیش و او تاریخدن بری بو بیر عنعنه یه چئوریلمیشدی. سید شوشینسکی بوندان باشقا آذربایجان موغامینا بیر چوخ یئنیلیک لر ده گتیرمیشدیر. بوتؤولوکده آذربایجان موغام تاریخینده سید شوشینسکی نی موغام تدریسی نین بانی سی کیمی قئید ائدیرلر. آذربایجاندا بونا بنزر خاصیتلردن باشقا موسیقیچی لره ده نیسبت وئریلیر ، او جومله دن صادیق جان اسد اوغلونو آذربایجان تاری نین آتاسی کیمی قئید ائدیرلر ، جبار قاریاغدی اوغلو موغاماتیمزی تمامی ایله آذربایجان تورکجه سینده ایفا ائدن بیرینجی خواننده کیمی تانینمیشدیر ، حال بو کی جبار عمی دن اؤنجه آذربایجان خواننده لری گاهدان فارسجا دا اوخویارمیشلار. ها بئله جبار آذربایجان خالق ماهنی لاری نین قورونماسیندا بؤیوک رولو اولموشدور ، بؤیوک موسیقیچی احمد باکیخانوو آذربایجان رنگ لری نین کئشیکچی سی اولموشدور. بو گون سید شوشینسکی نی موغام تدریسی نین بانی سی کیمی قئیده آلینماسی دا بونا گوره دیر کی سید دن اؤنجه بیر چوخ مکتب و ایفا فرقلری مؤوجود ایدی سه ، سیدین تدریسی واسیطه سی ایله بو فرقلر آرادان قالدیریلدی و نهایتده سیدین تدریسینده کی موغام پروقرامی قبول اولوندو.
مایه (Mayə - تمل) : باشقا موغاملاردا اولدوغو کیمی اورتا ماهورون دا اساسینی مایه تشکیل ائدیر. بو موغامین مایه سی باشقا موغاملارین عکسینه اولاراق خواننده دن اولدوقجا اوزون نفسلر ، زنگوله لر و بوغازلار طلب ائدیر. بؤتوولوکده اورتا ماهور موغامی زیل سسلی خواننده لر اوچون یارانمیشدیر و زیل سسه مالیک اولمایان خواننده اونو عؤهده سینه گوتوره بیلمز. آذربایجانین تکرار اولونماز موغنی سی ، متعلم متعلیموو ؛ بو موغامی برداشت سیز و حسینی یه موراجیعت ائتمه یه رک ، بیر باشا مایه دن اوخوموشدور.
عوشاق (Üşşaq) : اورتا ماهوردا دا راست و ماهور هیندی موغاملاری کیمی مایه دن سونرا عوشاق ایفا اولونور. آنجاق کئچمیشده ایشاره اولوندوغو کیمی بو شؤعبه راستدا بیر گوشه کیمی و چوخ اختصارلا و بیر باشا مایه دن سونرا ایفا اولونور ، حال بو کی بو شؤعبه ماهور هیندی و اورتا ماهور موغاملاریندا موعین قدر گئنیش صورتده و مایه دن سونرا رنگ چالیندیقدان سونرا (اورتا ماهوردا مایه و عوشاق آراسیندا گاهدان تصنیف ده) اوخونور. عوشاق شؤعبه سی مایه ایله قیاس اولوندوقدا موعین قدر حوزونلو و اونون موسیقی سی آخیجی دیر. عوشاقدان سونرا گاهدان حسینی ده ایفا اولونور.
ویلایتی (Vilayəti) : ولایتی راست عاییله سینده گئنیش شکیلده یاییلمیش و بو عاییله یه منسوب اولان بیر نئچه موغامدا او جومله دن راست ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور موغاملاریندا ایفا اولونور. ولایتی ؛ اورتا ماهور موغامی نین ان مرکب و چتین شوعبه لریندن بیریسی دیر. ایفاچی بو شؤعبه ده عوشاق و مایه یه نیسبت بیر چوخ زنگوله لر و بوغازلار وورمالی دیر. اورتا ماهوردا ، ولایتی اوخوماق هر خواننده نین ایشی دگیل. سید شوشینسکی بو شؤعبه نی اولدوقجا مهارتله ایفا ائتمیشدیر ، او عئین حالدا بو شؤعبه دن سونرا آذربایجان بؤیوک شاعیری ؛ فضولی نین غزلینه بسته لنمیش «منی جاندان اوساندیردی» مشهور تصنیفی ده ملاحتله اوخوموشدور. ولایتی شور موغام جرگه سیندن دیر ، اونون ایفا سی ایله کئچیجی اولاراق شور موغامینا کئچید آلینیر.
شیکسته فارس (Şikəatə Fars) : کئچمیش بؤلوملرده ایشاره اولوندوغو کیمی شیکسته فارس ؛ آذربایجان موغام ایفاچیلیغیندا بیر چوخ موغاملاردا او جومله دن راست عاییله سینده اولدوقجا گئنیش شکیلده ایفا اولونور. بو شؤعبه نین آدینا باخمایاراق کی فارس شیکسته سی آنلامینی داشییر ، آنجاق بو شؤعبه ؛ فارس خالقی و فارس (ایران) موسیقی سی ایله هئچ ایلگی سی اولمامیش ، حتی آذربایجان مهارتلی تار ایفاچی سی ؛ وامیق محمد علی یئوین دئدیکلرینه اساسلاناراق آدی چکیلن موسیقی ده شیکسته فارس شؤعبه سی نین یئرینه افشاری موسیقی پارچاسی ایفا اولونور. حال بو کی افشاری ؛ آذربایجان موغامیندا شور عاییله سینه منسوب اولان موغاملاردان بیری سی اولموش و چوخ نادیر ایفا اولونان موغاملاردان بیری سی دیر. باشقا طرفدن ایسه بو گون آذربایجاندا اووشاری آدلی ضربی موغاملار سیراسیندا کیچیک بیر موغاما دا راست گلیریک. بئله لیکله شیکسته فارسین آدیندان آسیلی اولمایاراق بو موغام شؤعبه سی آذربایجان موغامینا عایید موسیقی پارچا سی دیر. شیکسته فارس هر هانسی موغامدا ایفا اولونورسا ، اؤز حؤوزونلولوگو و یانیقلیلیغی ایله سئچیلیر. آنجاق باشقا موغاملارین عکسینه اولاراق ، اورتا ماهور دا زیل پرده ده ایفا اولوندوغونا گؤره بو موغاما اؤزل احوال و روحیه بخش ائدیر.
موبریقه (Mübərriqə) : شیکسته فارسدان سونرا عادتاً رنگ چالینیر ، رنگدن سونرا ایسه موبریقه شؤعبه سی ایفا اولونور. موبریقه ده بیر چوخ موغاملاردا ایفا اولونور ، آنجاق بو شؤعبه تکلیکده یوخ ، بلکه همیشه شیکسته فارس ایفا اولوندوغو موغامدا و اوندان سونرا ایفا اولونور. هم شیکسته فارسدا هم ده موبریقه ده تار چالان بؤیوک مضرابلار لا و خواننده اوزون نفسلر و زنگوله لر واسیطه سی ایله بیر داها دینله ییجی یه خاطیرلادیر کی بو شؤعبه لر اورتا ماهوردا و زیل پرده لرده ایفا اولونماقدادیر. عادتاً راست و ماهور هیندی ده شیکسته فارس و موبریقه دن سونرا عیراق شؤعبه سی ایفا اولونور. حال بو کی اورتا ماهوردا بو شؤعبه لردن سونرا عشیران واسیطه سی ایله موغاما ایاق وئریلیر. بو اونا گؤره دیر کی راست و ماهور هیندی موغاملاریندا عیراق واسیطه سی ایله موغامین اورتا پرده لریندن زیل پرده لرینه کئچیلیر ، حال بو کی اورتا ماهور باشدان باشا زیلده ایفا اولونور و بئله حالدا عیراق شؤعبه سی چوخ زیلده اولدوغو اوچون ایفا اولونا بیلمز.
عشیران (Əşiran) : عشیران قدیم موسیقی جدوللرینده بیر چوخ حاللاردا شؤعبه کیمی تقدیم اولونموشدور. اؤرنک اوچون اورتا عصیرلرده ماراغالی عبدالقادیرین آذربایجان تورکجه سینده ، اورمولو صفی الدین –ین الادوار اثرینه شرح کیمی یازدیغی روح پرور مونوقرافیاسیندا (رساله) شؤعبه کیمی قئید اولونموشدور. ها بئله یاخین یوز ایللیکلرده میرزه فرجین وضوح الارقام اثرینده ده عشیران شوعبه لر سیراسیندا گتیریلمیشدیر. عشیران چوخ احتیمال عرب سؤزو اولموش و عربجه عشیره یا قبیله ایله علاقه دار اولموشدور. شیکسته فارس و موبریقه نین ایفا سی واسیطه سی ایله ایفاچی سئگاه موغامینا کئچید آلمیش و عشیرانین ایاغی واسیطه سی ایله سئگاهدان چیخیب و اورتا ماهورا قاییدیر. عشیران بیر کؤرپو کیمی موغامین مایه سینه قاییتماغا و موغاما ایاق ائتمه گه زمین یارادیر.
اورتا ماهورا اَیاق : عشیراندان سونرا ایفاچی اورتا ماهورون مایه سینه کئچید آلمالی و بئله لیکله بو موغامین ایفاسینی یئکونلاشدیرمالی دیر. بو قایدا بوتون موغاملاردا حیاتا کئچیریلمه لیدیر. بوندان اؤنجه قئید اولوندوغو کیمی راست عاییله سینه منسوب اولان بوتون موغاملارین هر بیری نین اؤزونه مخصوص مایه سی و ها بئله ایاغی وار. حتی اورتا ماهور و ماهور هیندی موغاملاری نین اصلی بیر اولدوغونا و بونلارین مایه لری نین آراسیندا اوخشارلیقلارین مؤوجود اولماسینا باخمایاراق ، هر بیری نین اؤزونه مخصوص ایاغی وار.
اورتا ماهور موغامی نین تاریخینه نظر سالدیقدا بئله نتیجه چیخاراماق اولور کی بو موغام ، ماهور هیندی کیمی کئچمیشده بیر شؤعبه اولوب و نهایتده بو گون موستقیل بیر موغام شکلینه دوشمه میشدیر ، بلکه ده بو موغام ؛ ماهور هیندی موغامی نین یئنی بیر واریانتی و داها دوغروسو اونون زیل واریانتی و قیسالمیشی و ییغجام شکیلی دیر. اورتا ماهور ؛ دا ماهور هیندی کیمی اؤزونده ایگیدلیک و جوشقونلوق احوال و روحیه سینی داشیییر. آنجاق اونون زیلده اوخونماسی و معین قدر ایتیلیگی بو موغامی ائله بیر سویه یه گتیریب چیخارمیش کی دئمک اولار اونون مضمونو ماهور هیندی و چاهارگاه آراسیندا اولان بیر احوال و روحیه دیر. بئله کی ماهور هیندی ایگیتلیک و جوشقونلوق خصوصیتلرینی و اورتا ماهور ایسه بوندان نئچه قات یوخاریدا موباریزلیک و جوشقونلوغو اوزونده جمعلشدیریر ، حال بو کی بو احوال و روحیه چاهارگاهدا داها دا یوکسه لیب ، دؤیوش و حماسه یه چئوریلیر.
اورتا ماهور ؛ زیل موغام اولدوغونا گوره بیر چوخ خواننده لرین رئپئرتوواریندان کناردا قالمیشدیر ، حتی زیل سسه مالیک اولان خواننده لر ده اونو ایفا ائتمکدن چکینیمیشلر و اینسترومنتال ایفاچیلار دا تار ، کامانچا و س آلتلرده اونون ایفاسی سینی اؤز عؤهده لرینه گؤتورمورلر. بو اونا گوره دیر کی اورتا ماهورون ایفاسی ایستر ووکال و ایستر سه اینسترومنتال ایفادا معین ایفاچیلیق تئکنیکالاری طلب ائدیر. موغام ایفاچیلیغی تاریخینده اورتا ماهورون ایفاچیلاری ایستر خواننده لر و ایستر سه ده اینسترومنتال ایفاچیلار آراسیندا بارماق ساییندان آرتیق اولمامیشدیر. خواننده لردن ایلک اؤنجه جبار قاریاغدی اوغلو سونرا سید شوشینسکی ، خان شوشینسکی و متعلیم متعلیموو بو موغامی مهارتله ایفا ائتمیشلر. قدیم قرامافون واللارینا نظر یئتیردیکده بللی اولور کی جباردان اؤنجه اورتا ماهورو باشقا بیر خواننده ایفا ائتمه میش و ایفا ائتمیشسه ده ، اونون ایفاسی بو گونه قدر الیمزه گلیب چاتمامیشدیر. قاریاغدی اوغلوندان سونرا اورتا ماهور موغامینی اوستالیقلا اوخویان سید شوشینسکی اولموشدور. ایشاره اولوندوغو کیمی اورتا ماهورون برداشتینی بیرینجی دفعه سید ایفا ائتمیشدیر. سیددن سونرا خان عمی بو موغامی سیدین اوسلوب ایله یانی برداشت ایله ایفا ائتمیشدیر. خان شوشینسکی بؤتوولوکده آذربایجان خواننده لری آراسیندا یگانه ایفاچی اولموشدور کی راست عاییله سینی او جومله دن راست ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، قاتار و هئیراتی موغاملارینی اؤز احوال و روحیه لرینه اؤیغون شکیلده اوخوموشدور. کئچمیشده هر بیر خواننده معین بیر موغاما اؤز مؤهرونو وورموش و اوندان باشقا او موغامی اوستالیقلا اوخویان اولمامیشدیر ، خان عمی ده ماهور هیندی ، قاتار و هئیراتی موغاملارینا اؤز مؤهورونو وورموش و اورتا ماهور موغامینی نین 4 تاریخی ووکال ایفاچی سیندان بیری سی اولموشدور. خان عمی ایله بیر زاماندا یاشایان ، اورتا ماهورون تاریخی ایفاچیلاریندان بیری سی ده متعلیم متعلیموو اولموشدور. آذربایجاندا خان عمی نین ماهور هیندی ایفاسیندا قازاندیغی شؤهرتی ، متعلیم عمی ده اورتا ماهوردا قازانمیشدیر. اونون اورتا ماهورو برداشت سیز ایفا ائتمگینه باخمایاراق ، او بو موغامدا بیر چوخ نائلیتلر الده ائتمیشدیر کی باشقا خوانندن لر اونلاری باجارمامیشلار . او سیددن سونرا بو موغامین ان ماهیر ایافاچی سی کیمی تانینمیشدیر. بو خواننده لردن سونرا بو موغامین ایفاسینا یعقوب محمدووون رئپئرتوواریندا راست گلیریک. یعقوبونون سس ایمکانی اولدوغونا گؤره و موغام سیرلرینی دریندن بیلدیگی اوچون گؤزل و ملاحتلی اورتا ماهور ایفا ائتمیشدیر. جانعلی اکبروو سون خواننده لردن دیر کی دفعه لرله اورتا ماهور موغامینا موراجیعت ائتمیش و اوستالیقلا اونو ایفا ائتمیشدر. نهایتده بو یاخینلاردا عالیم قاسیموو و باشقا خواننده لر ده بو موغامی ایفا ائتمیشلر. اینسترومنتال ایفادا تار ایفاچیلاری اؤزللیکله حاجی محمدوو و رامیز قولییئوکیمی نهنگ تارزنلر بو مورکب موغامی دفعه لرله و مهارتله ایفا ائتمیشلر.
قایناقلار
زهرابوو رامیز (1388) : موغامات آذربایجان ، ترجمه مجید تیموری فر ، تبریز
قابیسسانلی ، شاکیر (2010 ) موغامات و ابراهیم پیغمبر ، باکی.
ماراغالی عبد القادر : کتاب ادوار : روح پرور( تورکجه الیازما) ، لیدن کیتابخاناسی ، دوکتور ثریا آغایئو- رجب دینج.


text:
تاريخ : یکشنبه 9 آذر 1393 | یازار : علی فتحی (آلتین)
اشعار سید ابوالقاسم نباتی 1
غنچه گول تك آچیلیب، زیبِ گولوستان اولاسان.
گئیهسن أگنینه هر هفتهده بیر دست لباس،
برق اوروب عالمه بیر مئهر درخشان اولاسان.
تیرمه باشیندا، آیاغیندا فرنگی باشماق،
سونا كهلیك تكی هریانا خورامان اولاسان.
وسمه قاشیندا، گؤزون سورمهده، زولفون أوزده،
هر طرفدن تؤكوله، سونبول و ریحان اولاسان.
اولمایا شنگ و قشنگلیكده بیری تای سنه،
هامی دلبرلره سن سرور خوبان اولاسان.
نه قدهر وارایسه عؤمرون، گزهسن مستانه،
بو جهان باغینا بیر سرو خورامان اولاسان.
حق تعالی سنی ای گول ائلهسین بیرده جوان،
یئنه اون دؤردجه یاشیندا مه تابان اولاسان.
أوز گتیرسین سنه دؤولت بئله دریا- دریا،
هر نه دؤولتلی اولا، سن اولارا خان اولاسان.
قونشویا گئتمهیهسن حاجت ایچون بیرزادا،
سن اولاری گتیریب قاپینا، سولطان اولاسان.
گنج قارون كیمی سن جمع ائدهسن سیم و زری،
صاحب مملكتِ خسرو و خاقان اولاسان.
بیر دوعا قیلدی نباتی، اونو مولایا بوراخ،
تا اونون سینهی سوزانینا درمان اولاسان.
گؤنده ر بؤلوم لر: سید ابوالقاسم نباتی


text:
اؤلوم هورمهسی - حمید آرغیش
«... بیزیم بختور و خوشبختلییمیز وطنین آزاد و مستقللیینده دیر..»
گون اورتایا یاخین ایدی. اینجه پامبیق کیمی بولودلار گونشین اؤنوندن کئچرکن آلاناراق، اوزاقلاردا داغلار آرخاسیندا قایب اولوردولار. کیچیک کندین اوغروندا اولان بیر یام یاشیل تپهنین کؤکسونده «اوغوز» یوخلامیش یا اوتلاماقدا اولان قویون سوروسو ایله اوتورموشدو. گاهدان قورو یئل اسیر، یاخیجی گونشین ائتکیسینی خفیفلندیریر، اوغوزون آلینا قونان تری قورودور، اوشودوردو آلینینی.
اوغوز یانینداکی بوخچانی اؤنونه چکدی. سورونون ایتی سانکی ناهار چاغینی آنلامیش، بیر داشین کؤلگهسینه سیغیندیغی یئردن قالخیب، اوغوزا ساری گلدی.. بو ایش ایته عادت اولموش کیمی گؤرونوردو. او هر گون اؤیلن چاغی ایکن اوغوز”ون کناریندا دایانیب ناهار پایینی آلاردی…
اوغوز اوتوردوغو یئرین دؤورهسینه داوارلار یاییلمیشدیلار. بعضیسی اوتلاییر، بعضیسی ایسه اوزانیب یا یاواشجا گؤوشهییردیلر..
اوغوز بوخچاسینی آچمیش، یئمکده ایدی. ایت اوغوزون یانینا چاتارکن دال قیچلاری اوسته اوتوروب، اللرینه سؤیکهندی. گؤزلرین اوغوزا تیکدی. اوغز ایته باخیب: «سن ده آجیبسان حئیوان؟!» دئیه ایتی هایلادی. ـ «گل! گل توت!»
بیر تیکه چؤرهک ایتین قاباغینا آتیلدی. ایت قورد هورومهسینه اوخشایان بیر سس چیخاردیب یئمهیه باشلادی.
اصلینده بو ایت، قورد تولاسی ایدی. اوغوز اونو تولالیقدان سورو و سورو ایتلریله بئجرمیشدی. آنجاق دئدیکلرین ترسینه بو «قورد دان اولان» قورد اولمامیشدی!
ایت چؤرهیی آغیزیندا اویان ـ بویانا آتاراق اوتدو. ایت هر گون ناهارا چؤرهک و اوغوزون ناهاریندان نه قالیرسا یئیهردی.
ایت قویروغون یاواشجاسینا بولادی. دئمک باشقا بیر تیکهنی گؤزلهییردی. اوغوز نئچه تیکه ده اونون قاباغینا آتدی. ایت اوغوز”لا برابر ناهارین بیتیردی. سونرا قویروغو ساللانمیش حالدا، اؤنجه داشین کؤلگهسینه سیغیندیغی یئره گئتدی.
داها اوغوزون چایی اوجاق اوسته دملهنمیشدی. گوهن و چؤل تیکانلارینین آلیشما سسیندن باشقا بیر سوکوت دینلهنمیردی. اوغوز قوروشقاسین دولدوروب دیزی آلتینا قویدو. سونرا بوخچاسین آراییب، آغاجدان یونولموش و دوزهلمیش بیر دودویو چیخارتدی. اسکی بیر آذربایجان هاواسی داغ ـ درهنی بورودو. حزین سس نارین و اینجه ـ اینجه آغلاما کیمی داغ ـ درهنی اوخشاییردی. بو هاوا دودوک تک آتاسیندان یادیگار قالمیشدی. آتاسینا دا آتاسیندان…
اوغوز بو هاوانی چوخ سئویردی. هر دفعه دودویو دودغینا آلماق ایستهینده اختیارسیز بو هاوانی ترنم ائدردی. آتاسینی خاطیرلاداردی اونا! آتاسی سون گؤروشلرینده چوخ شاد گؤرونورکن چوخاسینی چیخارتمیش، عسگر پالتاری گئیمیشدی. او آذربایجاندا تزهجه قورولموش فرقهیه کؤنولله قوشولموش، وطنی مدافعه ائتمهیه گئدیردی. آتاسی الین اونون چینینه قویوب دئمیشدی:
ـ «ایندی ائوین کیشیسی سن اولوبسان.. وطنین منه و منیم کیمی عسگرلره بو گون چوخ نیازی وار.. وطن بیزی چاغیریر.. بیزیم بختور و خوشبختلییمیز وطنین آزاد و مستقللیینده دیر».
و سونرا بیر خاطیره کیمی خاطیرده قالمیشدی سون گئدیشی. و بیر داها گئری دؤنمهمیشدی …
بیردن ایت اوتوردوغو یئردن قالخیب قولاقلارین شوشلهدی. نئچه کره هورودو. اوغوز ایته باخدی. سونرا ایتین زیللهندییی طرفه گؤز دولاندیردی. اوزاقدان نئچه کؤلگه اونلارا یاناشیردیلار. قووزانان توز ـ دومان آراسیندا اوغوز اونلارین هئیکللرینی آنشیرا بیلیردی. لحظهلر اؤتدوکجه اوغوز اونلاری آرتیق سئچه بیلیردی. اونلار یاناشدیقجا آیاقلاری آلتیندا یئر تیترهییردی.
اینتیظاملی بیر سیرادا حرکت ائدهن بیر آلای عسگر اوغوزون کنارینا چاتدی. ایت آراسی کسیلمهدن هورویور، سانکی اونلارا یورومهیه بویوروق گؤزلهییردی اوغوزدان.. دسته باشی اوغوزون ایکی آددیمیندان کئچدی. قویونلارین اراسیندا سانکی قورد دوشموشدو. هرهسی بیر طرفه یاییلمیشلار. توز ـ تورپاق عسگرلرین آیاقلاری آلتیندان گؤیه سوورولوردو. عسگرلرین قیافهلریندن یورغونلوق دالغالانیردی.. اونلارین یاراقلاری گونون یاخیجی و وحشیجه شاخان شوعالاری آلتیندا پاریلداییردی.
بو ایلک دؤنه دئییلدی کی، اوغوز یاراقلی بیر آلایی گؤروردو. بو سون ایللرده کنددن بیر آز آرالی بیر ساخلوو تیکیلمیشدی و اوغوز گاهدان گزمهیه یا قاچماغا دیشاری چیخان عسگرلری دفعهلرله گؤرموشدو..
عسگرلر بیر ـ بیر اونون اؤنوندن کئچیب، یئنه توز ـ دوماندا غیب اولوردولار، بیر حالدا کی آرخالاریندا بیر دومان یادیگار قالمیشدی.
×××
آخشا اوستو ایدی. گاهدان داغلاردان أسن سازاق، اوغوزون کؤمور قاراسی قارا تئللرین اوخشاییردی. گونش گئتدیکجه اؤزونو داغلارین آرخاسینا ساری یورغون ـ یورغون چکیردی. باتیدا، گونشین دینجهلهجک یئری اولان داغلارین باشیندا کی سایخاش دوران بولودلار آل بوْیانمیشدیلار. گئجهنین قارا اوردوسونون قاراووللاری گؤرونمهیه باشلامیشدی.
اوغوز سورونو ییغیردی. ایت هردن هافیلداییب، اویان ـ بویانا قاچاراق داوارلاری بیر یئره توپلاییردی. قویونلارین بع ـ بع سسلری چؤلون اوجالماقدا اولان بؤجکلرین سسلرینی چولقامیشدی.
اوزاقلاردا یئری بللی اولمایان بیر قوردون اولاماسی اؤلوم ماهنیسی کیمی گاهدان داغ ـ درهیه یاییلیردی.
اوغوز سورونو کنده ساری سوردو. سورو بو یولو یوزلرجه دفعه گلیب، گئری دؤنموشدو. کیمسه یاردیم ائتمهدن ائوی تاپیب ایتمهدن، آزمادان مقصده چاتا بیلردی.
ایت سورونون ساغ طرفینده تمکینلی آددیملار آتیردی. هردن ده اوغوز اونون هورومهسینی داوارلارین سسلری آراسیندان ائشیدیردی.
داوارلارین اوتلاماق یئری قصبهنین اوستونده قرار تاپان بیر تپهجییین دؤشو ایدی.
هله یولون چوخو گئدیلمهدن، اوغوز آیاغینا آغیر بیر زادین توخونماسین دویدو. دایانیب اونا باخدی. قارانلیقدا نه اولدوغونو سئچه بیلمهدی. أییلیب اونو توز ـ تورپاق ایچیندن اووجونا آلدی. توز ـ تورپاغی سیلینسین دئیه، نئچه دفعه کؤینهیینه سورتدو.
یئنه نئچه لحظه ایدی کی، یئری بللی اولمایان قوردون سسی اوجالمیشدی. هاوا یاواش ـ یاواش تام قارانلیقلاشیردی. قصبهنین آراسیرا یانان ایشیقلاری گؤرونمهیه باشلامیشدی. سورو ایتی گاهدان اوغوزا باخیر، باشینی گؤیه توتاراق اوجادان هافیلداییردی. اوغوز آستا ـ آستا آددیم آتاراق الینده کی جسم ایله اویناییردی.
یئنه قوردون سسی قالخدی. بو دفعه اولدوقجا یاخیندا اولدوغو سئزیلیردی. اوغوز نئچه دفعه اطرفینا گؤز دولاندیردی لاکین هئچ نه آلدیرمادان تاپدیغی ایله اوینامایا داوام وئریردی. سورو ایتی هامیدان آرخادا آددیملاییردی. بیردن یئرینده دایانیب دریندن و اوجا بیر اولاییشا پناه گتیردی. لاکین اونون سسی کسیلمهدن دهشتلی بیر پارتلاییش اوغوز اولان یئردن قالخیب، اوغوزون بدهنینین تیکهلری اود پارچالاری ایله بیرگه چؤلون توز ـ تورپاغینا یاییلدی. پارتلاییش سسیندن سورو اطرافا داغیلدی. ایت ده بیر طرفه جومدو. ایت گئری دؤنوب اوغوزون باشینا نه گلدییینی بیلمهیه جورعتی یوخ ایدی. سوکوت نئچه آن کؤوشنی بورودو.
اوغوز تورپاق ایچیندن تاپان زاد عسگرلرین بیریسینین ال بومباسی ایدی کی، قاچاندا کمریندن دوشموش و اوغوزا قیسمت اولموشدو.
هر زامانکی کیمی گؤزل بیر حیکایهیه قوناق اولدوم وئبینیزده. حیکایهنین اوزوجو سونونا رغمن، شیرین قلمینیزدن لذت آلدیم.
داها- داها آخارلی اولسون طبعینیز و قلمینیز!
اسن قالین...
« شعر؛ و داستان کوتاه ترکی، ویژه بانوان»
بیر شئعریله یئنی لندیم
بویورون[لبخند][گل]


text:
آمئریکانین سعودییه عربیستانینا تداروک ائتدیی «پاتریوت» راکت علیهینه کومپلکسلری واسطهسیله ۲۰۱۵-جی ایلدهن ایندییه قدر الریاضدا یمندن آتیلان سسری ایستحصالی اولان ۱۰۰-دن چوخ راکتین قارشیسینی آلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییا «پاتریوت» کومپلکس لرینین ایستحصالینی حیاتا کئچیرهن آمئریکانین «رایتهئون» شیرکتینین حساباتیندا یئر آلیب. حساباتدا راکت لرین ۹۰%-نین قارشیسینین پاتریوت پاج-۲ کومپلکس لری، ۱۰%-نین ایسه پاتریوت پاج-۳ کومپلکس لری ایله آلیندیغی بیلدیریلیب.
شیرکت همچینین بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینین ده یمن راکتلرینی «پاتریوت»لار واسطهسیله محو ائتدیینی وورغولاییب.
قئید ائدک کی، عمومیلیکده یمدن بو ایل عرضینده باشقا اؤلکهلره ۱۵۰ راکت آتیلیب.


text:
افغانستان شمال غربیده یوزبیرگن ترافیکی حادثه 33کیشی دن جان آلدی
بومملکت نینگ حلقوی یولی اوستیده جایلشگن بادغیس ولایتی یولی ناتینچ لیک لر سبب قوریلیش ایشی بیتمه گن.
بادغیس ولایتی رسمی لری نینگ بیلدیریشیچه بو ولایتده یوزبیرگن ترافیکی حادثه سبب 33نفرهلاک بولیب و13کیشی هم یره لنگن.
بادغیس حاکمی سوزچیسی میرویس میرزاکوال بی بی سی گه بوحادثه اوتگن کونی کیچقرون بوولایت نینگ آب کری تومنیده یوزبیرگنینی ایتدی.
میرزا کوال جنابلریگه کوره تورت خاندان اعضالری خاور رسومیده بولگن نقلیه واسطه ده مینیلگن پیتده یولدن اوزنقلیه واسطه لری قولب توشگن.
بو حادثه ده یره لنگن لراحوالی آغیرلیگی ایتیلیب وایکی نفری ایسه دواله نیشی اوچون غربی هرات ولایتی ده آلیب باریلگن.
محلی رسانه لرنینگ خبر بیریشیچه بو واسطه ده مینیلگن یولاوچیلردن باشقه بونقلیه واسطه ده یوک هم بولیشگن.
بوندن آلدین کابل جلال آباد شاه یولیده ترافیکی واقعه یوزبیرگنی سبب اینگ آز ییتی نفر اولیب وباشقه اون سکیزکیشی هم یره لنگن ایدی.
بومملکتده شونگه اوخشش واقعه لر تیز- تیز یوزبیریب توره دی، بونگه تیزهیده ش و ترافیکی قاعده وقانون تولیق رعایت ایتیلیمسلیگی سبب قیلیب کورسه تیله دی.
یوللرنینگ یوزیلیشی ویوللرده معیارلرگه برابر ترافیکی بیلگی لر بولمه گنی ترافیکی واقعه حاللری آشیب باریشیگه سبب بولگن.
معلومات لرگه کوره میلادی 2005ییلدن 2012 ییل گچه ترافیکی حادثه لرنتیجه سیده 35نفراوزجانی نی قولدن بیریشگن.


text:
آواریز کندی نین آلمان ساکینی
تورکیهنین ادیرنه شهرینین آواریز کندینین آلمان ساکینی کند جامات ایله قیسا مدتده قایناییب-قاریشدی، اونلاردان بیری اولدو.
تورکیهنین بیر نئچه شهرینده یاشادیقدان سونرا ادیرنهنین آواریز کندینه کؤچن آلمانیالی جورنه لیا آرباووی باغچاسیندا میوه و سبزه لرینی اکیر، آریچیلیقلا مشغول اولاراق بال الده ائدیر.
ساخلادیغی حیوانلارا دا باخان آرباووی آتا مینیر، رسم چکیر، کند قهوهخاناسینا گئدهرک بورادا هم اینترنته گیریر، هم ده کند ساکینلری ایله صحبت ائدیر.
آرباووی اوزون ایللر آلمانیادا یاشادیقدان سونرا تورکیهیه گلدیگیندن، ایستانبولدا بیر مدت ایشلهدیکدن سونرا شهر حیاتیندان سیخیلاراق فرقلی یاشام آختاریشیندا اولدوغوندان بحث ائتدی.
آلمانیادا ژورنالیست ایشلهلدیگینی، خبرلرده چیخان و دونیادا یاشانان پروبلئملری اوخوماقدان بئزدیگینی بیلدیرن آرباووی تورکیهده دینج و خوشبخت حیات تاپدیغینی سؤیلهدی.
ادیرنهده ائولندیگی تورک حیات یولداشی ایله آواریز کندینه کؤچدوگونو دئین آرباووی کندده چوخ ساکیت بیر حیاتی اولدوغونو وورغولایاراق:" ائولییم، بورادا کیچیک بیر باغچامیز وار. بیزیم زنگینلیگیمیز دینجلیک و ساغلام حیاتدیر. کندلیلرله آرامیز چوخ یاخشیدیر، اونلار دا بیزه دستک اولورلار. تورپاغی چوخ سئویرم، چونکی هر شئیی بیزه هاوایی وئریر. من بو کندده یاشاماغی چوخ سئویرم" دئدی.
تورک و آلمان مدنیتلری آراسیندا کؤرپو اولماق ایستیینی دیله گتیرن آرباووی تورکیهده "خاطرهلر" آدلی ادبیات و شعر موسابیقهسی تشکیل ائتدیگینی بیلدیرهرک: " بو لاییحه منیم اوچون مدنیتلراراسی بیر کؤرپودور. هر کسین بیر حکایهسی وار. بو حکایهلردن آلمانیادا دا بحث ائتسک، عرقچیلیگین، اون یارغینین آرادان قالخماسینا کؤمک ائدریک. خاطرهلرله سئوگی کؤرپوسو یاراتماق ایستییرم" دئدی.
سارتوریا ادبیات آکادمیسینین سئچدیگی ان یاخشی خاطرهلرین آنتولوگیا شکلینده چاپ اولونماسینا تحفه وئرجگینی سؤیلهین آرباووی اینسانلاری خاطرهلرینی یازیب گؤندرمهیه چاغیردی.


text:
گئتمه ترسا بالاسی
#شهریار
(ره)
ایذن وئر توی گئجهسی من ده سنه دایهگلیم
ال قاتاندا سنه مشاطّه تماشایا گلیم.
سن بو آیلی گئجهده سئیره چیخان بیر سرو اول.
ایذن وئر منده دالینجا سورونوب سایه گلیم.
منه ده باخدین او شهلا گؤزوله ، من قارگون،
جورئتیم اولمادی بیر کلمه تمنّایه گلیم.
من جهنمده ده باش یاسدیقا قویسام سنیله ،
هئچ آییلمام کی دوروب جنّت مأوایا گلیم.
ننه قارنیندا سنله ائگیز اولسایدیم اگر.
ایستهمزدیم دوغولوب بیرده بو دونیایا گلیم.
سن یاتیب جنتّی رؤیادا گؤرنده گئجهلر،
من ده جنتّده قوش اوللام ، کی او رؤیایا گلیم.
قیتیلیغ ایللر یاغیشی تک قورویوب گؤز یاشیمیز،
کوی عشقینده گرک بیرده مصّلایه گلیم.
سنده صحرایه ماراللار کیمی بیر چیخ نولوکی ـ
منده بیر صئیده چیخانلار کیمی صحرایه گلیم.
آللاهیندان سن قورخماییب اولسان ترسا،
قورخورام منده دؤنوب دین مسیحایه گلیم.
شیخ صنعان کیمی دونقوز اوتاریب ایللرجه،
سنی بیر گؤرمک اوچون معبد ترسایه گلیم.
یوخ صنم ! آنلامادیم ، آنلامادیم ، حاشا من ،
بوراخیب مسجدیمی ، سنله کلیسایه گلیم!
گل چیخاق طور تجلاّیه ، سن اول جلوهٔی طور،
من ده موسا کیمی اول طوره تجلاّیه گلیم.
شیردیر شهریارین شعری الینده شمشیر،
کیم ، دئیر من بئله بیر شیریله دعوایه گلیم ؟


text:
اینسان حاقلاری ائورنسل بیلدیرگهسی’نین تاریخسل سورهجی و اساس منطقی
سؤیلشیده İHAF باش دبیری عبدالله بوکسور، "اینسان حاقلاری ائورنسل بیلدیرگهسی"-نین اورتایا چیخدیغی تاریخسل سوره-جی، تمل منطق و دایاناقلارینی و وورغولادیغی تمل حاق و اؤزگورلوکلری (آزادلیقلاری) آچیقلایاراق "قوم"،" قومی سورون"، "آزینلیق"، "میللی آزینلیق"، "سئچمه"، "سئچیلمه" وبنزری قاوراملار ایشیغیندا گونجل سورونلارلا باغلامایا چالیشیر. بورادا؛ اینسان حاقلاری ائورنسل بیلدیرگهسی’نین اورتایا چیخدیغی تاریخسل سورهجی، اساس منطقی و وورغولادیغی اساس حاق و اؤزگورلوکلری نئجه دگرلندیرمک اولار، سوالینین جوابی بحث ائدیلمکدهدیر.
قوم ، قومی سورون، آزینلیق، اینسان حاقلاری


text:
دلی کؤنول، نه دیوانه گزیرسن؟
بیوفا دیلبردن سنه یار اولماز.
دۆز چؽخماز ایلقاری، عهد-پئیمانی،
هرجاییدا ناموس، غئیرت، آر اولماز.
اۆز وئرمه نادانا، سیرّ وئرمه پیسه،
آخیر قلبین یا اینجییه، یا کۆسه،
اوت بیتر کؤک اۆسته، اصلی نه ایسه،
یووشان بسلهمکله چمنزار اولماز.
وفالییا امک چکسن ایتیرمز،
بداصیل نصیحت، اؤیود گؤتورمز،
قاباق تاغی تر شاماما بیتیرمز،
بوز سؤیودده هئیوا اولماز، نار اولماز.
تکلیف اولونمامیش بیر یئره وارما،
نر اولماز مئیداندا هر بؽغی بورما،
سئیراقیب آداما سن یاخین دورما،
خاین چؽخار، اوندا دۆز ایلقار اولماز.
خسته قاسیم گۆنو کئچمیش قوجادیر،
گلن بزیرگاندیر، گئدن خوجادیر،
سرو آغاجی هر آغاجدان اوجادیر،
اصلی قؽتدیر، بوداغیندا بار اولماز.


text:
فرانسانین مونت ده مارسان شهرینین مری شارل دیو سؤزونو توتاراق ناهار یئمیینده سیچان اتی یئییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده فرانسا مطبوعاتی معلومات یاییب.
فرانسانین پسژ فوتبول کلوبو ۲۰۱۷-جی ایلین یازیندا «بارسلونا»نی «چمپیونلار لیقاسی»نین ۱/۸ فینال مرحلهسینین ایلک اویونوندا ۴-۰ حسابی ایله مغلوب ائتدیکدن سونرا چوخلاری کاتالونلارین شانسلارینی مینیمال دیرلندیریب. همین واخت فرانسیز مر سئوینج حسی ایله «پسژ»نین مرحلهنی کئچمیجیی حالدا سیچان یئمهیه حاضر اولدوغونو اعلان ائدیب. جاواب ماتچیندا ایسپانلارین ۶-۱ حسابلی غلبهیه سئوینمهسی دیونو مایوس ائدیب.
«دووشان اتینین دادینا بنزییر. بو، ملنشونو (فرانسا پرزیدنتی پوستونا کئچمیش نامزد) دینلهمکدن داها خوشدور»، - مر دئییب.


text:
خلق ارا عفو تشکیلاتی مینگلب افغان قاچقینلر وضعیتی یمان لیگینی اورغولب، اولرنینگ ایریم لری اولیم وآچلیک تهدید لر بیلن یوزمه یوز ایکنیدن خواطیر بیلدیرگن.
اوشبو تشکیلات پایتخت کابل قوشیمچه بیرنیچه ولایت ده ایچکی قاچقین لر وضعیتی باره سیده تیکشرو اوتکزیب اولرگه یاردم بیریش اوچون دولت ونادولت تشکیلات لر اعتبار قره تمه گنینی ایتگن.
اوشبو تشکیلات مسووللریگه کوره کابل ده گی جملاق لرده ساووق نتیجه سیده کمیده 28 باله هلاک بولیشگن.
عفو تشکیلاتی نینگ حساباتی گه پایتخت کابل ده اوتیز بیش مینگ نفر جملاق لرده حیات اوتکزیب کیله یاتگنی ایتیلگن . حسباتاتده یازیلیشیچه اولرنی اکثریسی جدی معمالر بیلن یوزمه یوز.
حسابات ده یازیلیشچه چادر لر آستیده حیات اوتکزیب کیله یاتگن شخص لر اصلی منطقه لرینی اوریش لر باعث ترک ایتیب کابلده کوچیب کیلیشی گه مجبور بولگن لر
فضل احمدیلغوز، کابل ده گی جملاق لردن بیریده باریب لوحه تیارله گن.


text:
(فرانتس کافکانین دوغوم گونو موناسیبتینه گؤره اونون وصیتنامهسین اؤز دیلیمیزده، حوضورلاریزا چاتدیریرام؛ اومارام بهیهنمیش اولاسیز)
عزیزیم ماکس، یقین کی، بو دفعه من آرتیق یاتاقدان قالخا بیلمهیهجم؛ بیر آی ایچینده معروض قالدیغیم حسبهدن سونرا آغ جییریمین ایلتیهابی بوتؤولوکله اولاناقلیدیر. بو بارهده یازماغیمدان اولارغی ائتکییه مالیک اولسا دا بیله ستلجمین قاباغینی آلماقدا باشاریسیز دیر.
تؤرهنیلمیش دورومدا منیم ایندییهکیمی یازدیقلاریما گؤره وصییتیم بئلهدیر:
بوتون یازدیقلاریمدان یالنیز بو کیتابلار اعتیبارلیدیر: "حؤکم" ،"اوجاقچی" ،"چئوریلمه" ، "محکوملار کولونییاسی" ،"کند حکیمی" و "قولو دار" نووئللیاسی. ("گؤرونگولر"ین مؤوجود اولان بیر نئچه نوسخهسی قوی قالسین، اونلاری محو ائتمک اوچون هئچ کیمی آرتیق اینجیتمهک ایستمیرم، آنجاق اونلارین ایچهریسیندن هئچ نه یئنیدن چاپ اولونمامالیدیر.) من دئینده کی، او بئش کیتابی و نووئللیانی اعتیبارلی ساییرام، بونونلا هئچ ده اونلارین بیرداها نشر اولونمالارینی و گلهجک اوچون ساخلانیلمالارینی دیلهدیگیمی نظرده توتمورام، عکسینه، اونلار تام شکیلده سیرادان چیخیلسالار سا، بو، بوتؤولیکده منیم ایستهگیمجه اولاردی. بیر حالدا کی، اونلار واردیرلار، من سادجه اولاراق اونلاری ساخلاماق آرزیسیندا اولانلارا انگل تؤرتمک ایستهمیرم.
یازدیغیم قالان بوتون شئیلر (قزئتلرده چاپ اولونانلار، أل یازمالار، یاخود مکتوبلار) تام ایستیثناسیز اولاراق یاندیریلمالیدیر؛ اونلارین هامیسی خواهیشله، میننتله – نهیین باهاسینا اولورسا، اولسون گؤندریلن شخص-لردن (شخص-لرین بیرچوخونو اؤزون تانییرسان، صؤحبت أن تمل حاقیندا گئدیر ، خانیم فئلیسه اِم*،خانیم یولیه ویرتسک-ین اؤنجهکی آدی ** و خانیم مئلینا پولاک *، علیالخصوص پولاک-دا اولان بیر نئچه دفتری اونوتما) الده اولونمالی و تام ایستیثناسیز اولاراق هامیسی یاخشی اولاردی کی، اوخونمادان یاندیریلسینلار (من سنه اونلارا باخماغی قاداغان ائتمیرم، آنجاق، البتته سن بونو ائتمهسهیدین منیم اوچون داها خوش اولاردی، هر حالدا باشقاسی اونلارا باخمامالیدیر)، – تام ایستیثناسیز اولاراق هامیسی یاندیریلمالیدیر بو اوزدن سندن خواهیش ائدیرم بونو مومکون قدر تئز ائدهسن.
فرانتس
أتهک یازی :
Felice Bauer کافکانین بیرینجی آداخلی سی کی Moritz Marasse ایلن ائولهنندن سونرا ائشینین آدیلا Marasse چاغیریلیردی.
* Wohryzek Julie کافکا اونون ایکینجی آداخلیسی ساییلیردی بیر حالدا کی آماجلاریندا واریدی 1919 نوامبر آییندا ائولهنهلر. آنجاق کافکانین عاییلهسی بو ائولنمک ایله شیدتله قارشی اولدوقلارینا گؤره 1920 جولای آیی آداخلیلیغی آرادان قالدیردیرلار.
* Milena Jesenská ؛ Ernst Pollak ایلن ائولندیغیندن سونرا ائشینین
آدیلا پولاک آدلاندی. او کافکانین چئکجهیه چئویرمنی ساییلیردی و کافکا ایله اؤزل و رومانتیک ایلیشگیسی واریدی.
حامید مورسلی 13 تیر 93


text:
ایری اوزخاتینی نینگ بورنی ولبینی کیسیب تشله دی
خبرلرگه کوره، بنگاورماده ساتیب آلیشگه پول بیرمه گنی اوچون ایری خاتینینی شوکویگه سالگن. گیاه وند ماده خروجیده پیچاق بیلن اوخلب یاتگن عیال نینگ بورنی واوستکی لبینی کیسیب تشله گن.
-
خبرلرگه کوره، بنگاورماده ساتیب آلیشگه پول بیرمه گنی اوچون ایری خاتینی ستاره نی شوکویگه سالگن. گیاه وند ماده خروجیده پیچاق بیلن اوخلب یاتگن عیال نینگ بورنی واوستکی لبینی کیسیب تشله گن.
-
23یاش ده بولگن ستاره تورت فرزند (قیزلاق ) آنه سی دیر.هراتده گی مخبریمیزهمایون حدید نینگ ایتیشیچه، ایککی کوندیرکه، قاچیب کیتگن ایری نینگ قییرده لیگی معلوم ایمس.
-
ناراض لیک نمایش قتنشچی لری دولت دن قلاغی و لبی کیسل گن عیال عمر یولداشی نینگ اوشلنیشی و جزا لنتریلیشی نی طلب ایتگنلر..
-
هرات ده جاری ییل ده عیال لرنی کلتکلش و اوزلری اوزلریگه اوت قویش واقعه لر هرچند کمی گنی ایتیلماقده اما عیال لرقتل حاللری کوپی گن.
-
بوگونکی ناراض لیک نمایش ده عیال لرحق -حقوق لریدن حمایه ایتوچی ارگان لر مسول و فعال لریدن علاوه هرات ولایتی نینگ ایرم محلی ملازم لری هم قتنشگن .
-
-
-
ФoToraлepeя
ДyHë бўйлaб Hoëб TaбиaT ҳoдиcacи - "Cyпep MoBий қoHaraH Oй"
- 1 فبراير/ شباط 2018
KaлифopHиядarи ўpMoH ëHғиHлapидaH фoTopeпopTaж
- 10 ديسمبر/ كانون الأول 2017
Foto: "Irma" dovulining halokatli kuchi
- 8 سبتمبر/ أيلول 2017


text:
چقه لاق آته – آنه سی نینگ اولیمیدن تورت یریم ییل کیین دنیا گه کیلدی
اوشبو ینگی لیک چینده یوز بیردی
چینده یاش ایر- خاتین شن سزه و لیو سی میلادی 2013 نچی ییلیده ترافیکی بیر حادثه عاقبتیده هلاک بولگن ایدی.
فرزند ایگه سی بولیش اوچون تداوی ایتیلیاتگن اوشبو ایر- خاتین نینگ تورت ته یشاوچن جنینی آلینگن ایدی. بیراق, اوشبو جنین خاتین (لیو سی) نینگ بچه دانی کوچریب اوتکزیلمه گن ایدی.
ایر- خاتین نینگ اولیمی دن کیین اولرنینگ آته- آنه لری جنین نی میراث قیلیب آلیش اوچون محکمه گه مراجعه قیلدی.
محکمه ایسه جنین نی اولگن ایر- خاتین نینگ آته – آنه سی گه میراث قیلیب بیریش گه قرار قیلدی.
اولگن ایر- خاتین نینگ آته – آنه سی هم اوشبو جنین نی میلادی 2017 نچی ییلی دسامبر آییده باشقه بیر عیال نینگ بچه دانی گه کوچریب اوتکزدی.
شونده ی قیلیب آته – آنه نینگ اولیمیدن تورت یریم ییل کیین اولر نینگ اوغلی دنیا گه کیلدی.
اولگن ایر- خاتین نینگ آته- آنه سی اوشبو چقه لاق نی کتته قیلیب آلیب, غایه گه ییتیشیشی آرتیدن آته – آنه سی حقیده اونگه معلومات بیرماقچی.


text:
اورتالاما 22 درجه هاوا ایستیلیغی اولان یئرلرده یاشایانلارین داها سوسیال و دوست اولا بیلیر
اوسترالیا، آمریکا، چین و بؤیوک بریتانیادان علم آداملاری آپاریلان آراشدیرمایا موختلیف اؤلکهلردن 1.6 میلیوندان چوخ اینسان قاتیلیب
آراشدیرماچیلار، اورتا حسابلا 22 درجه هاوا ایستیلیغی اولان یئرلرده یاشایانلارین داها سوسیال و دوست اولا بیلهجگینی ایرهلی سوردو.
اوسترالیا، آمریکا، چین و بؤیوک بریتانیادان علم آداملاری آپاریلان آراشدیرمایا موختلیف اؤلکهلردن 1.6 میلیوندان چوخ اینسان قاتیلیب.
فعالیتده قاتیلیمچیلارا اونلاین کیشیلی تستلری کئچیریلیب. داها سونرا بو شخصلرین یاشادیقلاری بؤلگه و تست نتیجهلری موقاییسه ائدیلیب. آراشدیرمایا گؤره، ایللیک اورتا حسابلا 22 درجه ایستیلیغی اولان اراضیلرده یاشایان اینسانلارین اویوملو، سوسیال، اینصافلی و یئنی تجروبهلره آچیق کیمی شخصی خصوصیتلره صاحب اولا مویینلشدیردی.
آراشدیرمانی دگرلندیرن اوسترالیاداکی ملبورن اونیورسیتهسیدن پروفسور ساموئل گوسلینگ، داها مولاییم ایقلیملرده یاشایانلارین چوخ دیشاری چیخدیقلارینی و حاقلارینی ایفاده ائتدی.
گوسلینگ، تاپینتیلارین، سویوق و ایستی اؤلکهلرده یاشایانلارین موختلیف فردی خصوصیتلره صاحب اولماسینین آنلاشیلماسینا کؤمکچی اولا بیلهجگینی قید ائدیب.
آراشدیرمانین نتیجهلری " Nature Human Behaviour" ژورنالیندا درج اولونوب.


text:
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو(48)
روسیا پرزیدنتی پوتینین دعوتی ایله سوچیده تورکیه پرزیدنتی اردوغانلا ایران پرزیدنتی روحانی بیر آرایا گتیرن 22 نوامبر تاریخلی کریتیک ایجلاس بؤلگهده ایلک دفعه تعقیب ائدیلدی
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو(48)
روسیا پرزیدنتی پوتینین دعوتی ایله سوچیده تورکیه پرزیدنتی اردوغانلا ایران پرزیدنتی روحانی بیر آرایا گتیرن 22 نوامبر تاریخلی کریتیک ایجلاس بؤلگهده ایلک دفعه تعقیب ائدیلدی. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا سوچی گؤروشمهسینی، سوریه تورکمنلرینه و بؤلگهیه تأثیرلرینی تحلیل ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلوموندن دوکتور جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
-------
روسیا پرزیدنتی پوتینین دعوتی ایله سوچیده تورکیه پرزیدنتی اردوغانلا ایران پرزیدنتی روحانی بیر آرایا گتیرن 22 نوامبر تاریخلی کریتیک ایجلاس بؤلگهسینده و اولوسلار آراسی توپلومدا ماراقلا تعقیب ائدیلیب. اصلینده سوچی، اوچ اؤلکه اؤز آرالاریندا باشلادیقلاری و هلهلیک داها چوخ سوریه مرکزلی گرچکلشن سئچیجی امکداشلیغین آستانادان نوبتی آددیمی. سوچیده اوچ لیدر آراسینداکی ذیروه سرعتلندیرن کونژونکتورل عامللرین اولدوغونو دا ایلک نوبهده قبول ائتملیییک.
سوچی ایله 2016 تاریخلی آستانا پروسهدن بو یانا اوچ اؤلکه سوریهدکی فرقلی ماراق و موقهلرینه باخمایاراق، بو گونه قدر یاراتمیش اولدوقلاری سئچیجی امکداشلیغی ایندی اولوسلار آراسی توپلوم قارشیسیندا گؤرونور قیلماغا قرار وئردی. بو گؤرونوشون اوچ طرف اوچون ده طلب اولونماسی تعجبلو دئییل. چونکی بو گون سوریهده اوچ تامیناتچی اؤلکهنین بئش اسکیکلیک بؤلگهنی یاراتمیش اولماسی و بو سایهده اؤلکهده آتشکسین بعضی آخسامالارا باخمایاراق داوام ائدیر اولماسی سوریه شخصینده الده ائدیلمیش بؤیوک بیر اوغور. 22 نوامبردا سوچیده ایران، تورکیه و روسیانی بیرلشدیرن ان اؤنملی عامللردن بیری شوبههسیز، طرفلرین سوریهنین اراضی بوتؤولوگونون محافظه ائدیلمهسی لازیم اولدوغو موضوعسونداکی بیرگه گؤروشلری. بو باخیمدان، سوچی گؤروشو سونراسیندا اوچ لیدرین سوریهده باریش و ثابتلیگی تامین ائتمک کیمی سیاسی بیر آنلاشما ایچینده اولدوقلارینی آچیقلامالاری آستانا آنلاشمانین داوام ائتدیگینی ثبوت ائدیر. همچینین سوریه مسئلهسینین سیاسی آیاغینین گئدیشاتی باخیمیندان طرفلرین جیدی بیر مرحلهیه گلدیگینی گؤستریر. بو باخیمدان، اوچ لیدرین بیرگه مطبوعات کونفرانسی سونراسی روسیا پرزیدنتی پوتینین سوریهلیلارین تالعلرینی سوریهلیلارین معین ائدجگینی سؤیلمهسی ده بو باخیمدان اولدوقجا اؤنملی.
حادثهیه سوریه تورکمنلری شخصیندن گؤتورسک، سوریه تورکمنلرینین 2011-جی ایلدن بو یانا وئرمیش اولدوغو "شرف و آزادلیق موباریزهسی یئنی مرحلهیه چاتیب. سوریهدکی ایچ سیاسی و نیظامی بالانسین دییشمهسی و اورتا شرقدکی بؤلهسل گوج تارازلیغینین گلدیگی نقطه اعتباریله آرتیق سوریهده سیاسی حلّ مسئلهسی نیظامی مسئلهلرین اؤنونه کئچدی. بو گون سوریه تورکمنلری و سوریه تورکمنلرینین قانونی نمایندهسی اولان سوریه تورکمن مجلیسی ایستر سیاسی، ایسترسه ده دیپلوماتیک اولاراق سوریهده تورکمن خالقینین منافعلرینی قوروماق و گلهجگینی تأمینات آلتینا آلماق اوچون نؤوبتی پروسهده سیاسی حلّ ماساسیندا اولما موباریزهسی وئریر.
البته، تورکمنلر سوریه موخالیفتی ایچینده فرقلی پلاتفورملاردا تمثیل اولونور. آنجاق بو پلاتفورملاردا تورکمنلرین حقوقلارینی قوروماق اوچون وئریلن تلاش چوخ اؤنملی اولماسینا باخمایاراق کیفایت دئییل.
سوریه تورکمنلری سوریهده عربلردن سونرا ان بؤیوک اهالییه مالیک ایکینجی اتنیک قروپ. سوریه تورکمنلری، سوریهده آرخادا قویدوغوموز پروسسین ان بؤیوک معلوللاریندان بیری. هئچ بیر زامان اتنیک/دینی ترور تشکیلاتلاری ایله علاقهسی اولمامیش و هر زامان سوریهنین اراضی بوتؤولوگونو قوروموش بیر جمعیت اولاراق سوریه تورکمنلری بو گون ده ماسادا اؤز حقوقلارینی اؤزو مدافعه ائتمک ایستییر. بو حاقلی بیر ایستکدیر بئله کی، سوریهنین گلهجگی ایله علاقهدار هر هانسی بیر توپلانتیدا سوریه تورکمنلرینین تمثیل ائدیلممهسی، او توپلانتینین صمیمیتینین و مشروعیتینین محاکیمه ائدیلمهسینه سبب اولاجاقدیر.
بو چرچیوهده؛ سوریهدکی بوتون خالقلارین تمثیل ائدیلهجگی اعلان ائدیلن و سوچیده توپلانماسی پلانلاشدیران سوریه میلی دیالوق کونگرهسینه سوریه تورکمن مجلیسی، تورکمنلری تمثیل ائدن قاتیلماغی آرزولاییر. بو چرچیوهده لازیمی بوتون تلاشلارین مووافیق اورقانلار و تشکیلاتلار چرچیوهسینده کئچیریلدیگینی بیلیریک.
سوریه تورکمنلرینین لازیم سوچی، ایسترسه ده دیگر پلاتفورملارداکی ان اؤنملی هدفی؛ سوریهنین اراضی بوتؤولوگونون قورونماسی پرینسیپی چرچیوهسینده تورکمنلرین یازیلاجاق یئنی آنایاسا ایچینده سوریهدکی وارلیغینی تانییاجاق، حقوقلارینی قورویاجاق و تأمینات آلاجاق بیر حقوقی ایستاتوس قازانماسینی تامین ائتمک. بو نقطهده گومان ائدیرم کی، اوّلا طلب سوریه تورکمنلرینه "قوروجو خالق ایستاتوسو وئریلمهسی اولاجاقدیر.
سوریه تورکمنلری بو هدفینه چاتا بیلمک اوچون نؤوبتی پروسسده، سوریهده سیاسی ثابیتلیگین تامین اولونماسینا کؤمک ائدهجک بوتون طرفلرله سیاسی دیالوقا آچیق اولدوغونو کئچدیگیمیز گونلرده توپلوم ایله پایلاشیب. سوریه تورکمنلرینین بو مسئلهده تک قیرمیزی خطی سوریهنین و تورکیهنین امنیتینه تهدید تشکیل ائدن ترور تشکیلاتلاری عینی اساسدا ایشتیراک ائتممک. بو معنادا سوریهنین اراضی بوتؤولوگونه قارشی موختلیف حرکتلر ایچریسینده یئرلشمیش رادیکال دینی/ اتنیک آکتورلارین سوریهنین گلهجگینین قوراجاغی ماسادا اولماماسی دوغرو اولاجاقدیر. تورکمنلر، نؤوبتی پروسهده هر جور پاچالی یاپییا/ نفوذا قارشی اولدوغونو اعلان ائدیب. بو دوغرو بیر داورانیشدیر. چونکی، اؤلکه بوتؤولوگونه خلل گتیرهجک بیر سیرا اتنیک/دینی قروپلارا فدرال/ اوتونوم ایستاتوسلار وئریلمهسینین هانسی منفی نتیجهلره یول آچدیغی عراقدا تجروبه ائدیلیب. عراقدا داعشی اورتایا چیخاران اساس سبب ده بو اولدو. تورکمنلرین هر هانسی بیر فدرال/ اوتونوم منطقه طلبی یوخدور چونکی بونو اؤلکهنین پارچالانماسی کیمی گؤرورلر. سوریه تورکمنلری، تورکمنلر داخیل اولماقلا بوتون خالقلارین اساس حاق و حریتلره صاحب اولدوغو مرکزی دولت مودئلینی مدافعه ائدیر.
--------
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلوموندن دوکتور جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک.


text:
دونیا تصویری اینجه صنعتینده یئنی جیغیرلار آچان بعضی مشهور رساملار گؤرمه پوزغونلوغو ایله اوزلشیب. مثلاً، وینسنت وان گوگون کؤلگهلی ایشیقلاری، پابلو پیکاسونون ایری سیمالاری، کلود مونئنین دومانلی تابلولاری اونلارین گؤزلریندهکی خستهلیکلرله علاقلندیریلیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، آمریکالی اوفتالمولوقلارین سون دؤورلرده آپاردیقلاری آراشدیرمالار بونو دئمهیه اساس وئریر.
کلود مون و وان گوگ کاتاراکتادان، پابلو پیکاسسو ایسه میقرندن اذیت چکیب. کاتاراکتا خستهلیگی عادتا گؤرمه قابیلیتینی یا کسکین آزالدیر، یا دا بولانیق افکت یارادیر. کلود مون ساغلیغیندا رنگلری آییرماقدا چتینلیک چکدییندن و رسملرین گئت-گئده داها قارانلیق اولدوغوندان گیلیلنیرمیش. حتی رنگلری آیدین گؤرمدیی اوچون اونلاردان قوتولارین اوزرینه یازیلمیش آدلارا اویغون ایستیفاده ائدیرمیش. اون ایل کاتاراکتادان اذیت چکن رسام، نهایت کی، ۱۹۲۳-جو ایلده گؤز عملیاتی کئچیریب. بوندان سونرا اونون تابلولاری یئنه اوولکی رسملره بنزهمهیه باشلاییب.
وان گوگون بعضی تابلولارینی دقتله نظردن کئچیردیکده گئتدیکجه ماوی رنگین آزالماسی و ساری رنگین چوخالماسی موشاهیده اولونور. ایشیق نقطهلرینین اطرافی ایسه قریبه دالغاواری خطلرله احاطهلنیر. بو جور گؤرمه حاللاری یاشلا اعلاقدار یارانان کاتاراکتا خستهلرینده ده وار.
ماراقلی مقاملاردان بیری ده پیکاسسو ایله باغلیدیر. میقرندن اذیت چکن رسام خستلیین توتماسی زامانی گؤرمه آنورماللیقلارینین آرتماسیندان اذیت چکیرمیش. هلندییالی متخصص مایکل فراری پیکاسونون قادینلارین اوزونو خیالی کسیکلر، آخان و سوروشن فورمادا تصویر ائتمهسینی محض میقرنین علامتی کیمی دیرلندیریر. مشهور رسامین باشقا اثرلری ایله میقرن زامانی چکدیی رسم نومونهلرینی موقاییسه ائدرکن بیر چوخ اوخشارلیقلار اونون بو قناعتینی تصدیقلهییب.
بئلهلیکله، گؤرمه قصورلاری پیکاسسو، وان گوگ و مونئیه نینکی مانع اولوب، عکسینه اونلارین یارادیجیلیغینا هم ده فرقلیلیک گتیریب.


text:
ایوردانییانین سورییایا اوردو یئریدجیی فیکری حقیقتدن اوزاقدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا ایوردانییانین اینفورماسییا ناظری محمد مومانی سؤیلهییب.
«تأسف ائدیریک کی، اؤز اراضیسینین بؤیوک حیصهسینه نظارت ائده بیلمهیهن اسد بیزیم آدیمیزدان دانیشیر. ایوردانییا سورییانین اراضی بوتؤولویونو دستکلییر. بیز ترورچولارلا مباریزهنی واجیب ساییریق».
قید ائدک کی، سورییا پرزیدنتی بشار اسد بوندان اؤنجه ایوردانییانین سورییایا اوردو یئریتمک ایستدیینی بیلدیرمیشدی. او، ایوردانییانی آمریکانین کؤلهسی آدلاندیرمیشدی.


text:
فئس طرفیندن اوچوت درجهسینین آزالدیلاجاغینا دایر یاییلان بیاناتلار ایناندیریجی دئییل.
بو سؤزلری آخار .آذ-آ آچیقلاماسیندا میللی مجلیسین اقتصادی سیاست، صنایع و صاحیبکارلیق کومیتهسینین عضوو واحید احمدوو دئییب. میللت وکیلی دونیا بازاریندا نئفتین قیمتی ایله باغلی سیاستین ده محض یانوارین ۲۰-دن، یعنی آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-این یئنی پرئزیدئنتینین آند ایچمه مراسیمیندن سونرا دقیقلشه جه یینی دئییب:
«ترامپ حاکمیته گلدیکدن سونرا اونون وئره جه یی سیاسی، اقتصادی قرارلار دونیا اؤلکهلرینه تاثیرسیز اؤتوشمهیهجک. فئس-این اوچوت درجهسینی آزالداجاغینا دایر یاییلان بیاناتلار ایناندیریجی دئییل.
ایکینجیسی، قارشیدا دوللارین اوجوزلاشاجاغی ایله باغلی سسلنهن فیکیرلر ده دقیق دئییل. آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری دوللاری بوندان سونرا دا باهالاشاجاق. حتی فئس-این نؤوبتی دفعه اوچوت درجهسینی آرتیرماسی گؤزلهنیلهندیر. حاضیردا ان جدی مسئلهلردن بیری ترامپین نئفت حاصیلاتی و ایخراجین آرتیریلماسی ایله باغلی وئردیی بیاناتدیر. اگر بو پروسئس باش توتارسا، نئفت ایخراج ائدن اؤلکهلرده معین پروبلئملر قاچیلماز اولاجاق».


text:
دواء
درمان — اینسان و حیوانلاردا خستهلیکلری مۆالیجه ائتمک اۆچون ایستیفاده ائدیلهن فارموکولوژی واسطه.طیبی عملده اولدوقجا چوْخ درمانلار ایشلدیلیر. اودور کی، اونلار حاقیندا تام تصوّر یاراتماق اۆچون درمانلاری اوخشار خصوصیتلرینه گؤره قروپلاشدیریرلار. ان گئنیش یاییلمیش سینیفلاندیرما درمانلارین هم فارماکولوژی تأثیر خصوصیتلری و هم ده کیمیوی ترکیبی اساس گؤتورولهن قاریشیق سینیفلاندیرمادیر.[۱]
ایچیندهکیلر
ان باهالی درمانلار[۲][دَییشدیر]
بعضی آزتاپیلان درمانلارلا مۆالیجه کورسونون ایللیک خرجی خستهیه یوز مینلرله دوللارا باشا گلیر. فوربس ژورنالی دۆنیانین ان باهالی درمانلارینین سیاهیسینی ترتیب ائتمیشدیر.
ژورنالین معلوماتینا گؤره، دۆنیادا ان باهالی درمان الکسیون فارموکولوژی شیرکتینین اۆرتیم (تولید)ی اولان سولیریس دارویدیر. بۇ درمانلا ایللیک مۆالیجه کورسو ۴۰۹،۵ مین دوللارا باشا گلیر. سولیریس ایمنی سیستمینین اونیکال پوزغونلوغوندان اذیّت چکهنلره یاردیم ائدیر. اینسان یاتاندا اونون قانیندا قیرمیزی قان هیسسجیکلری (پاروخیسیمال نوجتورنال هئموگلوبینوریا) پارچالانیر. درمان بازارا ایکی ایل اؤنجه داخیل اولوب.
سولیریس درمانینین یازیلدیغی ایمنی سیستمینین پوزولماسی خسته لییندن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا ۸ مین اینسان اذیّت چکیر. بۇ درمانین ساتیش حجمی ۲۰۰۹-جو ایلده ۳۰۰ میلیون دوللارا چاتیب.
ژورنال قئید ائدیر کی، خستهلیک نادر اولدوقدا اونون درمانی دا باها اولور. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا جمعیسی ۵۰۰ نفر هانتئرا سیندرومو کیمی تانینان ژنتیک خستهلیکدن اذیّت چکیر. بۇ خستهلر اۆچون حاضیرلانمیش ائلاپراسئ درمانینین ایللیک خرجی ۳۷۵ مین دوللاردیر. شیره دارویی شیرکتی طرفیندن ایشلنمیش ائلاپراسئ درمانی اؤتن ایل تکجه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری بازارلاریندا ۳۵۳ میلیون دوللار حجمینده ساتیلیب.
داها بیر نادر دارو بیومارین دارویی شیرکتینین اۆرتیم (تولید)ی اولان ناگلازیمئ درمانیدیر. بۇ درمان خستهیه ایلده ۳۶۵ مین دوللارا باشا گلیر.
ان باهالی درمانلار سیاهیسیندا مۆالیجه کورسو ۲۰۰ مین دوللاk اولان ۹ آدلی درمان داخیل ائدیلیب.


text:
روسییادا یاشایان آذربایجان اصیللی آکتریسا صبینه احمدووا «روسگوستراخ» شیرکتلر قروپونون پرزیدنتی ارمنی میلیاردر دانیل خاچاتوروولا ائولنیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده روسییا مطبوعاتی اینفورماسییا یاییب.
«فوربس»این آچیقلاماسینا گؤره، خاچاتورووون ثروتی ۲ میلیارد دوللارا چاتیر. ۲۰۰۸-جی ایلده اولیانا سرگینکو ایله عائله حیاتی قوران میلیاردر ۲۰۱۳-ده حیات یولداشیندان آیریلیب.
صبینه گولبالا قیزی احمدووا ۱۹۸۱-جی ایلده باکیدا آنادان اولوب. گلهجک آکتریسانین عائلهسی ۱۹۹۰-جی ایلده مسکوایا گئدیب. هئچ واخت عائله حیاتی قورمایان احمدووا حاضردا روس فیلم صنعتینین ان چوخ طلبات اولان آکتیورلارینداندیر. اونون ایشتیراک ائتدیی فیلملر روس افیرلرینده چوخ تئز-تئز گؤرونور.


text:
ایران اسلام رئسپوبلیکاسیندا کووپئراسییا حاقیندا
سلطانعلی میرزه زاده
اؤلکه ده یارادیلمیش اسلام اقتصادی قورولوشونون اساس ترکیب حیصه لریندن حساب ائدیلن کووپئراتیو مسئله سیله علاقدار اسلام کووپئراسییا ناظرلیینین تأسیس ائدیلمه سی حاقیندا قانون لاییحه سی حاضیرلانمیش و بو لاییحه مجلیس طرفیندن تصدیق ائدیلمیشدیر. ناظرلیین اساس وظیفه سی «اسلام کووپئراسییا پرینسیپلرینی حاضرلاییب حیاتا کچیرمک، اونو لازیمی ایستیقامته یؤنلدیب گنیشلندیرمک و بوتون اؤلکه ده کووپئراتیو حرکاتینی علاقه لندیرمکدن عبارت ایدی. اسلام کووپئراسییا ناظرلیینین یارادیلماسی ایران قانونونون ۴۳، ۴۴ و ۴۵- جی مادده لریندن ایره لی گلیر. بورادا ایران اسلام رئسپوبلیکاسینین اساس اقتصادی قورولوشونون اوچ نؤع مولکیت فورماسیندان: دولت بؤلمه سی، کووپئراتیو (تعاونی) و خصوصی بؤلمه دن عبارت اولدوغو قید اولونور و اونلارین هر بیرینین احاطه ائتدیی ساحه لر آیدینلاشدیریلیر. لاکن قاباقجیل سول دولت و کووپئراتیو بؤلمه لری شامیل ائدیلیر. خصوصی بؤلمه بیر نؤع یاردیمچی کاراکتر داشیییر و همین ایکی بؤلمه نین تکمیللشدیریلمهسینه خدمت ائدیر. بئله کی، خصوصی بؤلمه یه اقتصادیاتین او ساحه -لری داخل ائدیلمیشدیر کی، اونلار مولکیتین بیرینجی ایکی بؤلمه سینه داخل دئییلدیر. یعنی خصوصی بؤلمه - اکینچیلیین، مالدارلیغین صنایعنین، تجارتین و خدمترلرین او ساحه سینه شامیل اولور کی، اقتصادیاتین دولت و کووپئراتیو بؤلمه لرینین فعالیتینی تکمیللشدیرسین.
کووپئرتیو بؤلمه سی شهر و کندلرده اسلام قایداسی اساسیندا تکمیل ائدیلمیش استحصل و ساتیش موسسه لرینی و بؤلوشدورولموش شیرکتلرینی احاطه ائدیر. بئله کی، اسلام قایداسی اساسیندا تشکیل ائدیلمیش کووپئراتیو شیرکتلری کند و شهر یئرلرینده استحصال و تیجارت ساحه سینده عمومی اهالی خئیرینه فعالیت ساحه لری نظرده توتولور. بو شیرکتلرین فعالیتی اساسیندا گویا اسلام نورمالارینا ضد اولان واسطه چیلیک، سلمچیلیک کیمی حاللار آرادان گئده جک، اونلارین واسطه سیله بازاردا قیمتلرین بئش نؤع ثابت ساخلانماسینا مثبت تأثیر ائدیله جکدیر. بونلارین اسلام نورمالاری ایله اداره اولونماسی اوچون شریعت قایدالاریندا تجارت- تجارتچیلیگه، استحصال- استحصالاتشیلیغا بسله نیلن دینی موناسبت اساس گؤتورولمه لی و بو باخیمدان اداره اولونمالیدیر.
ائله جه ده اقتصادی کیمی حساب ائدیلن بو شیرکتلرین اسلام دینینه درین ائتیقادی اولان آداملار طرفیندن اداره ائدیلمه ی نظرده توتولور.
کووپئراتیو بؤلمهسینین اؤلکه ده گؤستریله جک رولو نظره آلیناراق اونون گنیشلندیریلمه سی و انکشافی باره ده اسلام حکومتی طرفیندن بیر سیرا تدبیرلر گؤرولموشدور. مثلاً، اؤلکه ده استهلاک، ساتیش، منزیل- تیکینتی، شهر کرئدیت کووپئراتیولری و او جمله دن ال صنعتی، خیردا صنایع و دیگر کووپئراتیولر یارادیلدی.
لاکن کووپئراتیو سیستمی اؤزو هله ئولکه ده گئنیش میقیاس آلا بیلمیر. چونکی کووپئراتیولرین فعالیتی اکثر حاللاردا فورمال کاراکتر داشیییر، دولتین ائتدیگی یاردیم چوخ واخت هئچ اونلارا چاتمیش و بونا گؤره ده کووپئراتیو حرکاتینین فعال تشکیلاتلاری ایشدن سویوموش، کوتله لر ایسه بو تشکیلاتلارا داها اینانیر.
دیگر طرفدن خان- بئیلرین و مولکدارلارین یئرلرده مقاومتی و اونلارین کووپئراتیو موسسه لرینه قارشی فعالیتینین یوکسک حکومت دایره لرینده حمایه ائدیلمه سی کووپئراتیولرین فعالیتینی هئچه ائندیرمیشدیر.
مولکدار دایره لرینین فکرینجه، بو تشکیلاتلارین فعالیتینی اشتراک ائتمک اوچون هئچده موستقیم اولاراق اونلارین عضوو اولماغا احتیاج یوخدور، ساده جه اونلارین فعالیتینه پول کؤچورمک یا دا سهملرینی آلماق یولو ایله کووپئراتیولرده اشتراک ائتمک اولار. گؤروندویو کیمی، مولکدارلارین مقصدی کووپئرتیولرین فعالیتینه نفوذ ائدیب، اونلارین ماهیتینی اؤز منافعلرینه اویغون صورتده دهییشدیرمک و اؤزلریندن آسیلی وضعیته سالماقدیر. حادثه لرین گئدیشاتی گؤستریر کی، اونلار گئتدیکجه بونا نایل اولورلار. بئله کی، انقلابدان سونراکی ایلک آیلاردا شهرلرده مسجیدلره وئریلن مادی وسایطین حسابینا یارادیلان اسلام استهلاک کووپئراتیولرینده شهرین یوخسول طبقه لری دولت قیمتلری ایله گونده لیک طله بات ماللاری آلیردیلار.
لاکن چوخ کئچمه دن بو کووپئرتیولرین ده فعالیتی دایاندیریلدی. دئییلنلر بئله بیر فکر سؤیلهمهیه اساس وئریر کی، ایلک باخیشدا گئنیش خلق کوتله لرینین منافعیینه اویغون اقتصادی ثمره وئره بیله جک کووپئراتیو سیستئمی روحانیلرین زورلا تحمیل ائتدیگی اسلامی قایدالار اوزوندن و عمومیتله وارلی طبقه لرین اراده سینین ایفاده سی اولمادیغینا گؤره اونون فعالیتی گئتدیکجه هئچه ائندیریلیر.
قایناقلار:
۱. «کیهان» قزئتی، ۱۰.۱۰.۱۹۸۱- جی ایل
۲. «کیهان» قزئتی، ۲۸.۱۱.۱۹۷۹- جو ایل
۳. اندیشاها در را- یئ بخری مسائل- ائ انقلاب- ائ ایران تهران ۱۹۸۳- جو ایل، سه. ۷۳، ۷۴.


text:
ارمنیستانین آوراسییا اتفاقینا عضولویو اوجباتیندان ایلکین احتیاج اوچون اولان ۹۰۰ نؤع محصول باهالاشیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ارمنیستان پارلامنتینده چیخیشی زامانی یئلک بلوکوندان اولان میل وکیلی ائدمون ماروکیان سؤیلهییب.
«ارمنیستانین آوراسییا اتفاقینا عضوولویو بیزیم اوچونجو اؤلکهلرله اقتصادی امکداشلیغیمیزی محدودلاشدیریر. بو، همچینین، بیزیم گورجوستان و ایران کیمی قونشولاریمیزلا دا موناسیبتلریمیزه مانع اولور»، – دئیه او بیلدیریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، آوراسییا اتفاقی عضولری قاراباغ مناقشه سینین حلینه هئچ بیر یاردیم گؤسترمیرلر:
«بو اؤلکهلردن بعضیلری آذربایجانی آچیق شکیلده مدافعه ائدیرلر. ارمنیستان روسییانین حربی متفیقیدیر، اما موسکوا آذربایجانی سلاحلا تعمین ائدیر. آذربایجان اوردوسونون هوجوم سلاحلاریندان ۸۵%-ی روسییایا مخصوصدور».


text:
ییلدیریم: ارمنیستان گولونج ادعالارینا سون وئرمهلی
"ساواش و زوراکیلیغین سونا چاتیب باریش و گوونلی شرایطین تامین ائدیلمهسی وضعیتینده سیغینماچی و مجبوری کؤچکون پروبلئملرینین اؤنملیبیر قیسمی اورتادان قالخمیش اولاجاقدیر"
تورکیه بؤیوک میلت مجلسی باشقانی بینعلی ییلدیریم، ارمنیستانین گولونج ادعالارینا سون وئرمهسی لازیم اولدوغونو سؤیلهدی.
بینعلی ییلدیریم، آنتالیادا گئرچکلشدیریلن "آوراسیادا اقتصادی امکداشلیق، چئوره و دسوردورولهبیلیر قالخینما" قونوسوندا آوراسیا مجلیس باشقانلاری ۳.جو توپلانتیسینین قاپانیشیندا دانیشدی.
ییلدیریم، گؤزل فیکیرلرین اورتایا آتیلدیغی دوزگون بیر توپلانتی ائدیلدیگینی و گؤزل بیلدیری حاضیرلاندیغینی وورغولایاراق، توپلانتیدا اؤلکهلرین تک باشینا بیر سیرا اتهاملار ایرلی سورمهسینین توپلانتینین مقصدینه اویغون دوشمدیگینی بیلدیردی.
ارمنیستان نمایندهسینین توپلانتیدا بعضی ادعالار اورتایا آتدیغینی بیلدیرن بینعلی ییلدیریم،
"کوره سل پروبلئملره چؤزوم آختاردیغیمیز، بؤلگهده و دونیادا ثابتلیگی اؤنمسهدیگیمیز بو توپلانتیدا حقیقتلری تحریف ائدن آچیقلامالاری قبول ائتمهمیز ممکن دئییل. ارمنیستان، تورکیه ایلیشکیلرینی حقیقتا دوزلتمک ایستییرسه، بو گولونج سویقیریم ادعالارینا سون قویمالی، تاریخی حادثهلری تاریخچیلرین آراشدیرماسینا بوراخمالیدیر" دئدی.
ارمنیستانین ائتدیگی ترجیح ایله بؤلگهده اؤزونو تجرید ائتدیگینی قید ائدن ییلدیریم، بئله دانیشدی:
"ارمنیستان آنجاق باریشجیل بیر سیاست یئریتدیگی حالدا قونشولاری ایله ایلیشکیلرینی نورماللاشدیرمانی، گونئی قافقاز بؤلگهسینین باریش، ثابتلیک و ریفاهینا قاتقی وئرمهیی باجارمیش اولاجاقدیر. ساواش و زوراکیلیغین سونا چاتیب باریش و گوونلی شرایطین تامین ائدیلمهسی وضعیتینده سیغینماچی و مجبوری کؤچکون پروبلئملرینین اؤنملیبیر قیسمی اورتادان قالخمیش اولاجاقدیر".


text:
۰۸:۲۵
میخانا عالمینده بایرام کوردخانیلی کیمی تانینان میخانا اوستاسی بایرامقولو قولیئوی آوتومبیل ووراراق اؤلدوروب.
رپورت-اون معلوماتینا گؤره، حادثه کوردخانی قصبهسینده باش وئریب.
بئله کی، توی مراسیمیندن ائوه قاییدان میخانا اوستاسی قصبه اراضیسینده یولو کئچرکن امین فرهادووون ایداره ائتدیی "پژو" مارکالی، آوتومبیل اونو ووروب. نتیجهده میخانا اوستاسی آغیر خسارت آلیب.
حادثهنی تؤرتمیش سوروجو بایرام کوردخانیلینی ۳ سایلی شهر کلینیکی خسته خاناسینا چاتدیرسا دا،حکیملر اونون حیاتینی خلاص ائده بیلمهییبلر.
حادثهنی تؤرتمیش فرهادوو صابونچو رایون پلیس ایدارهسینین امکداشلاری طرفیندن ساخلانیلیب.


text:
ایرانین بیر سیرا غیری-حکومت تشکیلاتلاری تورکییهنین یاخین شرق سیاستی علیهینه کامپانییا باشلادیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سؤزوگئدن یری-حکومت تشکیلاتلاری بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی رهبری آنتونیو گوترشه آچیق مکتوب یازاراق تورکییهنین رگیوندا تارلالاری یوخ ائتدیی، دجله و فرات چایلاری آراسیندا شهر و کندلری سوسوز قویدوغو بیلدیریلیب.
«مسوپاتامییا سیویلیزاسییاسی اینشاسی داوام ائدن آتاتورک سو آنباری ایله بیرلیکده یوخ اولور. تورک دؤولتینین داغیدیجی فعالیتینین قارشیسینی آلین»، - دئیه مراجعتده بیلدیریلیب.
هلهلیک مسئله ایله باغلی تورکییه طرفیندن آچیقلاما وئریلمهییب.


text:
امریکا منطقه نی قان کولی گه ایلنتیرماقچی
امریکا بیت المقدس نی اسرائیل پایتختی اوله راق قبول قیلماقچی
آق اوی, امریکا قوشمه ایالت لری دولت رهبری دونالد ترامپ نینگ بوگون بیت المقدس نی اسرائیل نینگ پایتختی اوله راق قبول قیلگن لیگی نی اعلان ایته دیگن لیگی نی بیلدیردی.
بیریلگن بیاناتده, "دولت رهبری ترامپ, تل ابیب ده گی امریکا ایلچی لیگی نینگ بیت المقدس گه انتقال ایتتیریلیشی اوچون بویروق بیره دی" دییه قید ایتیلدی.
آق اوی نینگ مسئول لری دن بیری, "امریکا بیت المقدس نی اسرائیل نینگ پایتختی اوله راق قبول قیلگن لیگی نی اعلان ایته دی. دولت رهبری ترامپ, تشقی ایش لر وزیرلیگی گه, تل ابیب ده گی امریکا ایلچی لیگی نینگ بیت المقدس گه انتقال ایتتیریلیشی بیلن علاقه لی بویروق بیرگن لیگی نی بیلدیره دی. بیراق, اوشبو موضوع ایلچی لیک نینگ زود بیلن انتقال ایتتیریله دیگن لیگی معنی سی گه کیلمیدی. ایلچی لیک نی زود لیک بیلن انتقال ایتتیریش هم ممکن ایمس. تل ابیب ده گی سفارت ده حاضرگی کونده قریب بیر مینگ نفر ایشله ماقده. اولر نی بیت المقدس گه انتقال ایتتیریش اوچون او ییرده اویغون بیر تعمیر هم موجود ایمس. اویغون بیر جای تاپیش و امنیتی معما لر نی حل ایتیش اوچون هم وقت گه احتیاج بوله دی" دییه قید ایتدی.
عینی دمده اوشبو مسئول کیشی, مذکور قرار نینگ, امریکا نینگ فلسطین بیلن اسرائیل آره سیده گی چیگره و باشقه موضوع لر بوییچه سیاست لریده هر قنده ی بیر اوزگریش معنی سی گه کیلمیدیگن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.
ینه بیر امریکا لیک مسئول کیشی ایسه, ترامپ نینگ, حاضرگی کونده هم ایککی دولت نینگ قوریلیب منطقه ده گی معما نینگ ییچیلیشی بوییچه امیدوار ایکن لیگی نی معلوم قیلدی. خودی منه شوو کیشی, اوشبو قرار نینگ ایککی دولت لیک ییچیم یولی گه هیچ قنده ی توسیق تشکیل ایتمیدیگن لیگی نی ادعا ایتدی.
ینه بیر امریکا لیک مسئول کیشی, شرقی بیت المقدس ده گی ایریم منطقه لرنینگ حاضرگی کونده هم "اشغال ایتیلگن فلسطین توپراق لری" اوله راق بهالنتیریلیتگن لیگی نی بیلدیردی.
اوشبو مسئول کیشی, خودی منه شوو بیت المقدس قراری نینگ مذکور حقیقت نینگ اوزگرگن لیگی معنی سی گه کیلمیدیگن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.
امریکا قوشمه ایالتلری رهبریتی نینگ, میلادی 1995 نچی ییلیده گی بیت المقدس ایلچی لیک قانونی گه کوره, اسرائیل پایتختی تل ابیب ده گی ایلچی لیک نینگ بیت المقدس گه انتقال ایتتیریلیشی کیره ک ایدی. بیراق, اوشبو قانون نینگ تطبیق ایتیلیشی امنیتی سببلر بیلن هرآلتی آیده معطل قیلینیب کیلماقده.


text:
افغانستان جمهورریسی حامدکرزی پاکستان توپراغی آرقه لی افغانستان چیگره حدودلرینی راکتی هجوملرگه توتیلیب کیله یاتگنینی الدینی آلیش اوچون امریکا نینگ هیچ قندی یاردم بیرمه گنیگه عیبلب له دی.
افغانستان جمهورریسی حامدکرزی بوکونگی اوتکزگن مطبوعات انجمنیده، پاکستان نینگ راکتی هجوملری باره سیده ایریم سعی حرکت بولگنینی اورغولب، بومعمانی بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ خوف سیزلیک کینگاشی و امریکا قوشمه ایالت لر بیلن اورتگه قویگنینی ایتدی.
جمهوررییس کرزی امریکا مقاملری نینگ بوخصوصده بولگن مناسبت لری نیمه بولگنینی شوندی اچیق له دی:" امریکا لیکلرگه بیز راکتی هجوملر باره سیده تولیق معلومات بیردیک، اولر بیزنینگ معلومات لریمیزگه ایشانمی، راکتی هجوملر بوقدر کتته معما ایمسلیگینی ایتدیلروینه بیزبیلن همکارلیک قیلمه دیلر."
عینی حالده کرزی جنابلری امریکا قوشمه ایلت لری بیلن امضالنگن استراتییژیک پیمانده افغانستان تشقی تهدید لر بیلن دوچ کیلگنده، امریکا نینگ حمایت بیلدریشی قید ایتلگنینی هم تاکیدله دی.
شونگه قوشیمچه حامدکرزی، پاکستان راکتی هجوملریگه قرشی عمل قیلیش اوچون افغانستان ایترلیچه اسلحه قورال گه ایگه ایمس لیگینی اورغولب شوندی امکانیت بولگنده هم تینچ فقرا یشب کیله یاتگن منطقه لرهیچ بیرزمان نشانگه آلینمسلگینی ایتدی.
باشقه تماندن حالده حامدکرزی ، افغان امنیتی کوچلری نینگ اغیر قوراللر بیلن جهازلنتریش اوچون امریکا قوشمه ایالت لری اعتبار بیرمه سه ،باشقه بیر اولکه دن آغیر قورال ساتیب آلیشی بیلن آگاه لنتیردی.
جمهوررییس حامدکرزی گوره افغانستان هوای کوچی نینگ جنگی، ترانسپورتی وکشفی طیاره لر بیلن جهازلنتریش طلبینی ایلگری سورگن، امریکا قوشمه ایلت لری حاضرگه قدرهم بو طلب گه قندی دیر جواب بیرمه گن.
افغانستان جمهوررییسی حامدکرزی بوموضوع باره سیده گی بحثلر کیله سی هفته هم دوام تارتیشینی اورغولب بوحقده شوندی دیدی:" اگر ناتو وامریکا قوشمه ایالت لری، هوای وپیاده کوچی میزنی اغیر قوراللر و طیاره لربیلن جهازلنتیرمه سه افغانستان کوتیب توره دی می؟یاکی افغانستان اختیاریده بولگن امکانیت لردن فایده له نیب، روسیه چین ویا باشقه اولکه لردن اغیر قوراللرنی ساتیب الیشگه حرکت قیله دی می؟ بوالیب باریله یاتگن بحثلرنهایه سیده معلوم بوله دی."
شونینگ دیک جمهورریسی کرزی 2014 میلادی ییلدن کیین وضعیت منفی تمان اوزگره دی دیگن گپلرنی مطلقا رد ایتدی. همده او ریاست جمهورلیک سیلاو نینگ یوزده یوز اوز وقتیده بولیب اوتیشگه ایشانچ بیلدیردی.


text:
بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین رسمی دمشقی قینایان بیاناتینی دستکلمیجییک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو آچیقلاما ایله روسییا خاریجی ایشلر ناظری سرگی لاوروو چیخیش ائدیب.
«دونن آمریکا دؤولت کاتیبی رکس تیلرسونلا تروریزمله مباریزه ساحهسینده مسکوا و واشینگتنون بین الخالق توپلومو حرکته گتیرمک اوچون سیلرینی آرتیرماسینین واجیبلیینی قید ائتدیک. آمریکانین ۷ آپرل هجومونون دا دوغرو اولمادیغینی وورغولادیق. خان شیخوندا باش وئرهنلرین مستقیل شکیلده آراشدیریلماسینین قطعی طرفداریییق»، - خاریجی ایشلر ناظری سرگی لاوروو بیلدیریب.
قید ائدک کی، دونن تیلرسونلا لاوروو آراسیندا ۵ ساعتلیق گؤروش باش توتوب.


text:
من گئدن یوللارین، هئچ دؤنمهیی یوخدور؛ گلیرن !؟
یولو یوققوشدو جانیم، ائنمهیی یوخدور؛ گلیرن !؟
قورخولو یولودو، اوزون، قیقاجی یولدور؛ گلیرن !؟
باشیمیزدان سو آشیب، داشماداییق؛ تئز گلیرن !؟
گئجه قالما؛ اؤلومون كروانی كئچدی؛ گلیرن !؟
اَلیمیز بوشدور اؤرهك خوش، قاچا قاچدی، گلیرن !؟
اینانیب ایشیقلیدیر یوللاریمیز دوز ؛ گلیرن !؟
بو بیزیك! سان دلیییك؛ چیرمالانیب تئز گلیرن !؟
قارمالار، بمبمهجهلر، گؤزلویور آنجاق؛ گلیرن !؟
سیناجاقسان، اؤلهجكسن، دؤنهجكسن، گلیرن !؟
بوش شوشه ایچگیلری سن گییهجكسن؛ گلیرن !؟
گئتدیلر بابكیلر؛ پیشهوری یا دلیلر؛ تئز گلیرن !؟
گؤنده ر بؤلوم لر: قوشوق (شعر)
بوگونون گؤروشو : نفر
دونه نین گؤروشو : نفر
بوتون گؤروش لر : نفر
بو آیین گؤروشو : نفر
باخیش لار :
یازی لار :
یئنیله مه چاغی :