text:
آنادیل دن درلمه لر-6
1.
چویون(çüyün):"اوستو لوعابلی قاب". کلمه نین چووون(çüvün) دهییشگهسی
ده وار آغیزلاردا. هادی بهی دیل دنیزده دوغرو اولاراق دیوان
لغات الترک دهکی چوذین(çüdin) و سنگلاخ داکی چویین "آهن ناپخته" ایله
بیرلشدیریر. آنجاق کلمه نی چینقو ایله بیرلشدیرمک(آنلامداش اولسالاردا) و
چیلینگیر<فارسجا چلنگر´ی بورایا باغلاماق قبول ائدیله بیلمز. تیتسه نین
سؤزلویونده، چووَن(çüven)، چوغون(çuğun) سؤزجویونه
گؤندریلمیش. دئمک اونون دهییشگهسی ساییلیبدیر. اویسا بو دَیرلندیرمه یانلیش دیر.
چووَن آنادولودا، دار بیر آلان دا اولسا، "تونج(برنج)دان دوزلمیش، دیبی
یووارلاق قابلاما" دیر. چوغون ایسه روسجادان آلینتی دیر و "چای دملییی،
کیتری" دئمک اولور. روسجا çugun تورک دیللریندن آلینتی دیر و "چودان" آنلامی داشیر.
فارسجا سؤزلوک لرده، "چُدَن"ین روسجادان گلدییی یولونداکی گؤروشلر
یانلیش دیر. فارسجاداکی "چدن" اورتا و یا اسکی تورکجه دن گلمهلی دیر.
ریباتسکی(Rybatzki) "تورک دیللرینده پولاد آدلاری" آدلی مقالهسینده
کلمهنین قایناغینین چینجه اولدوغونو یازار. اونا گؤره، چینجه دن تورک دیللرینه
گئچن اوچ آیری سؤزجوک وار؛ تونج آنلامینداکی چؤذین، zhutong سؤزجویوندن
گلیر. چوغون، چایدان/چای دملییی آنلامینداکی سؤزجوک، روسجادان گلیر آنجاق روسجایا
دا تورک دیللرینده گئچیبدیر و نهایی قایناغی چینجه zhuguanدیر. چایگون ایسه
یئنی آلینتی دیر و داها چوخ چین ایچیندهکی تورک دیللرینده گؤرونور و "چای
دملییی" دئمک دیر و چینجه chaguanدان گلیر[1]. بو
سؤزجویون باشیندا "چا" آشاغی-یوخاری بوتون دیللرده "چای"
سؤزجویونون قایناغی ساییلیر.
2.
هئزان(hezan): ماراغادا، "دامین اوستونه آتیلان آغاج/تیر" دئمک دیر.
باشقا بؤلگهلرده، پَردی وار بو آنلام دا. هئزان´ین آنادولودا، هئزن(hezen) بیچیمی داها
دا یایقین دیر. هر حال دا پردی کیمی، اودا ارمنیجه دن آلینتی دیر و دانکوف(91.ص)
بوتون آنادولو آغیزلارینداکی اؤرنکلری ساییبدیر. آماسیا، ایستانبول، چوروم،
ماراش، قیصری، قیرشهیر و.. کیمی بؤلگه لرده، هئزن، توقات، الازیغ، مالاتیا و سیواس
کیمی یؤره لرده، هئزان گؤرونور. آیریجا هیزان و هئزنه(hezene) بیچیملری ده
وار آغیزلاردا.
3.
پئهیر(pehir): گئنه ده
ماراغادا "قانانین بیر یانی، باغ قیراغی"دئمک دیر.کلمه نین بو بیچیمی
ایله تورکجه اولابیلمهیه جهیی آچیق دیر. عقلیمه گلن ان یاخین سؤزجوک، قارص دا
یاشایان بئگه(bege) دیر. ایچ آنادولودا داها چوخ پئک(pek)، پئه(peh)، پئگه(pege) بیچیم لری وار. بو سؤزجوک لر ایسه اؤنجه (ارمنیجهدن آلینتیلار)
بحث ائتدیییمیز پییه سؤزجویو ایله کؤکدش ساییلیرلار و ارمنیجه دن آلینتی اولاراق
بیلینیرلر(دانکوف، 25.ص). دانکوف کلمهنین نهایی قایناغینی کوردجه(فارسجا می؟)
"باغ" سایسادا آدی گئچن یازی دا، گتیردیییمیز کیمی گورجوجه و کارتوئل
دیللرینده، داها اسکی و درین کؤکلری وار. بوردادا "تندیر پیییهسی"
دئییمینده اولدوغو کیمی، "قیراق" معناسی اؤنه چیخیر. ماراغادا ارمنیجه
آلینتی لارین بوللوغو دقت چکیر. بونون سببی ایسه سون زامانلارجان، بؤلگه ده چوخ
ساییدا ارمنی یاشادیغی دیر. ایران-روس ساواشی سونراسی، قافقاز و قاراباغا کؤچن
ارمنیلرین بیر بؤلویو، اورداکی یئرلشیم بؤلگه لرینه، ماراغا آدی وئرمیشدیرلر.
4.
میتالنفیس(mitennefis): بو گونلرده آز گؤرولن کلمهلردن اولوبدور. رحمتلیک بؤیوک آنام
دان چوخ ائشیدردیم. بیرینه تیکه توتارکن "دادیملیق دیر، میت النفیس اولسون
وئریرم. یئه! نفسین اؤلسون!". بنزر دئییم لرده وار دیلمیزده. بو سؤزجوک "اومما"
اینانجی ایله باغلی دیر. "اومما گؤتورمه، اومما چالماق" کیمی، (سانیرام)
تورکلره مخصوص رسمی، انشاءالله، بیریلری آیرینتیلی اولاراق، یازییا تؤکر.
اؤزللیکله ائل بیلگیسی(فولکلور)ایله اوغراشانلارین ایشیدیر. نه ایسه، کلمه
عربجه "مَوتالنفس" دئییمیندن گلدییی آچیق دیر. آنجاق فارسجادا گؤرولمهین
بو دئییم، هانسی یولدان گئچیب دیلیمیزه؟ قدیم اوخوموشلارین دیلیندن می؟ هر حال دا واعظ لرین دیلیندن گلمهلی دیر.
5.
تَرَجه(terece):"ایپک قوردونو اوزرینه قویماق اوچون قامیش دان دوزلن تخت
کیمی شئی". ترانههای کار در آذربایجان[2]دا
گؤردوم. یاتاق بیچیمینده بیر زاد اولمالی دیر. منجه کلمه آنادولو
آغیزلاریندا-آزاراق دا اولسا- گؤرونن ترجه(terce)دن آیریلماز. ترجه بعضی بؤلگه
لرده، "تاخچا" کیمی و دوواردا اویولان و نسنهلر قویولان یئردیر. سؤزجویون
کؤکنینه گلینجه سانیرام اسکی آنادولو تورکجهسینده گؤرولن-و تحفۀ حسام
نشرینه یازدیغیمیز یازی دا دا گتیردیییمیز- تریچه(teriçe)دن گلیر. بو کلمه ایسه فارسجا دریچه دن پوزولمادیر. ایکی کلمهنین
آراسیندا آنلام باغی قورماق چتین دهییل.
6.
کَرکَره(kerkere):"ال داشی، ال دهییرمانی". اوستهکی آدینی چکدییمیز
کتابدا گئچیر بو کلمه ده. هر حال دا "ال داشی" کیمی آلت لرین
اونودولمایا اوز توتماسییلا، بئله بیر کلمه نین ده یایقینلیق آلانی دارالیر. آذربایجان جمهوریتینده یایقینایمیش. آنادولونون شرق و آذربایجانین غرب ولایت
لرینده، آشاغی-یوخاری هر یئرده کیرکیره(kirkire) بیچیمی وار. نه ایسه کلمه عربجه
دیر و فارسجا متین لرده بو آنلامی ایله ایشلنمهمیش سانکی. اصلینده "سس
تقلیدی" اولان "کرکره" دؤرتلو کؤکو، "چکمک، دولاندیرماق"
دئمک اولور. سایین قالایا باغلی کیرکیره/کرکره کندینین آدی بوردان گلمهلی دیر.
کرمانشاه داکی(کوزران بخشی) کَرکَره کندینین آدی دا، بو کلمه ایله ایلگیلی
اولمالی دیر. فارسجا "کِرکِره" ده بو کلمه ایله ایلگیلی اولاجاق دیر.
7.
اؤوَژ(övej): رحمتلیک ساعدینین یازدیغینا گؤره، مشکین ده، اوچ یاشیندا
قویونا وئریلن آددیر (212.ص). باشقا بؤلگهلرده ده گؤرولن کلمهنین سونونداکی ژ<ج
حادثهسی دانیشیق دیلینده و سسسیز و یا کلمه سونو ج´لاردا گؤرولور.
ویژدان<وجدان، اوژ(uj)<اوج. حتا ایلگی چکن مؤژ(möj) <موج کیمی اؤرنکلر ده وار. نه ایسه باشقا بؤلگهلرده،
"بئش یاشیندا قویون" آنلامی دا وار سؤزجویون[3]. بو
یاشلارا آراسی قویونلارا تورک جوغرافیاسیندا اؤگچ/اؤیَج آدی وئریلیر. حسن ارن´ین گؤروشو منجه دوغرودور:
اؤگ(اورتا تورکجه ده: اوچ یاشیندا قویون)+کیچیلتمه-بنزتمه اکی(ـچ). اؤگ، اسکی
تورکجه دهکی "آنا" معناسینا گلن سؤزجوکله ایلگی و یا عینی اولابیلر.
آناج و آتاج کیمی کلمهلرین یارانماسی بو اکی ایله دیر. ارن، سؤزجویون کوردجه و
ارمنیجه کیمی دیللره گیردییینی یازار. آنجاق سؤزجوک فارسجایا دا گئچمیش و سؤزلوکلرده
اوگچ/اوگج بیچیملرینده گؤرونور.
8.
هَوَهجووَه(hevecüve): آذربایجان دا داها چوخ قوزئی بؤلگهلرینده گؤرولن سؤزجوک، بیر
بیتگی آدیدیر. اینترنتده، گَزدیییم ده، بعضیلری هَوَهجووَهنین "سیغیر
قویروغو"(Verbascum Thapsus) یعنی فارسجادا "ماهور" اولاراق بیلینن بیتگی سایارلار.
بو گؤروش یانلیش اولمالی دیر. سیغیر قویروغو و هَوَهجووَهنین ایکیسی ده درمانلیق
بیتگیلریندن ساییلیر و کؤکلری اسکی ائل طبابتینده ایشلهنیردی. آنادولو ساحهسینه
باخدیغیمیزدا، ایکی بیچیم چیخیر قارشیمیزا: هَوَهجیوَه (hevecive) و هاواجیوا (havacıva). یالنیز درلمه سؤزلویونده گؤرولن بو وئریلر، سانکی تیتسهنین
گؤزوندن قاچیبدیر. چونکو تیتسه، بیر تک "هاواجیوا"نی سؤزلویونه آلمیش و
اونودا "بیریارا مرهمی" اولاراق سورغو ایشارتی ایله وئریب، کؤکنینی
گؤسترمهمیشدیر. هر حالدا بو مادهده سهولر وار. هاواجیوا بیتگی آدی دیر و اونون
کؤکونون قایناتیلماسیندان الده ائدیلن قیرمیزی سیوی(مایع) مَلهَم/مرهم ساییلیر.
فارسجا سؤزلوکلره باخینجا، کلمهیه یالنیز عمید
سؤزلویونده راست گلینیر. او دا هُوهچوبه (hoveçube) بیچیمی ایله.
آنجاق اونون تانیتدیریغی بیتگی، آنادولوداکی ایله بیردیر و سیغیر دیلی (=گاوزبان) بیتگی عایلهسیندن ساییلیر(Alkanna Tinctoria). سانیرام بعضی بؤلگهلریمیزده، بیتگی آدیندا بیر آنلام قایماسی
وار. بو بیتگیچیلیک اصطلاح لاریندا گؤرولن حادثهدیر. "هوهچوه" و
"هوه جوه" دهخدا سؤزلویونده کحلاء(بیتگینین عربجه آدی)
قارشیلیغینی وئریرکن گلمیش و تک باشینا مادهباشی اولمامیشدیر. آنجاق یئرلی
فارسجالاردا دا وار سؤزجوک. کلمه نین یالنیز آذربایجان دا و آنادولو دا گؤرولمه سی
و یازی دیلینه آلینماماسی، آلینتی اولما احتمالینی گوجلندیریر. نه ایسه کلمه
تورکجهیه بنزمیر. آنجاق عمید سؤزلویوندهکی بیچیمی یاراشدیرما و
قوندارما اولاجاقدیر. کلمهنین نهایی قایناغی منه بللی اولمادی.
[1]Volker
Rybatzki, “Turkic names for 'steel' and 'cast iron'”, Turkic Languages;
3, pp. 56-86.
[2] حمید سفیدگر شهانقی، ترانههای کار در آذربایجان، دفتر
پژوهشهای رادیو، 1388، 25-24.صص
[3] عباس
نبیی، تسوج در گذر تاریخ، 1383. 124.ص


c: text/html

text:
شئیخیمیز و اورمو گؤلو
دوکتور جئری
اوتوز نئچه ایل بوندان قاباق، بؤلگهنین آغساققاللاری شئیخیمیزین یانینا گئتمیشلر:
- یا شئیخ!.. سرحدلرده یاشادیغیمیزدان بیزیم یئرلرده صنعت یوخدور؛ کارخانا یوخدور؛ ایش یئری یوخدور؛ گنجلر تئهرانا کؤچورلر؛ کند-شهرلریمیز بوشالماقدادیر؛ بویورورسوز نئیلهیک؟!
شئیخیمیز درین بیر دوشونجهیه دالدیقدان سونرا:
- ایشسیزلیکدن قورتولماق اوچون گئدین اورمو گؤلونه تؤکولن سولارین قاباغینی کسیب اکینچیلیک ائلهیین!-دئمیش.
آغساققاللار سئوینه-سئوینه شئیخیمیزین الینی اؤپوپ آییریلمیشلار...
اوتوز نئچه ایل سونرا یئنه بؤلگهنین آغساققاللاری شئیخیمیزین یانینا گئتدیلر:
- یا شئیخ!.. یویوردوغوز کیمی چایلارین قاباغینا سد ووروب اکینچیلیگه باشلامیشدیق آنجاق ایندی اورمو گؤلونون قوروماسیندان تؤرهنن دوُز-دوُمانا گؤره زمیلریمیز شوراکته دؤنوشوب؛ بویورورسوز نئیلهیک؟!
شئیخیمیز گیجگاهینی قاشایا-قاشایا:
- سدلری سیندیرین گؤلو قورتارین!-دئدی.
آغساققاللار سئوینه-سئوینه شئیخیمیزین الینی اؤپوپ آییریلاندا، بیریسی سوروشدو:
- یا شئیخ!.. بو بیلگهلیک سیزه کیمدن قالیب؟!
یاش شئیخیمیزین گؤزلرینده دالغالاندی. اوزونتو ایله "آتامدان منه قالیب"دئیه آرتیردی:
- رحمتلیک آتام داناباش کندینین شئیخ ایدی. بیرگون کندیلر آتامین یانینا گلیب مصلحتلهشیرلر: "یا شئیخ!.. اینگین باشی کؤپهیه گئچیب. کؤپهنی نئجه چیخارداق؟" آتام دئییر:" اینگین باشینی کسین کوپهنی چیخاردین". کندلیلر اینگی کسدیکدن سونرا یئنه آتامین یانینا گلیرلر:" اینگی کسدیک، باشی کوپهدن نئجه چیخارداق". آتام بو کز،"کوپهنی سیندیرین باشی چیخاردین"دئیه یول گؤستریر. کندلیلر کوپهنی سیندیرماغا گئدنده آتام آغلاماغا باشلاییر. کندلیلر آیاق ساخلاییب، "یا شئیخ! نییه آغلاییرسان؟"دئیه سوروشورلار. آتام الینین دالی ایله گؤزلرینین یاشینی سیله-سیله دئییر:" بونا گؤره آغلاییرام گؤرهسن بیزدن سونرا سیزین موشکوللریزی کیم حلّ ائدهجک؟!".
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
و قارانلیق بو گئجهلرین بیریسینده
Sunday, 16 March 2014، 05:10 AM
و قارانلیق بو گئجهلرین بیریسینده هر بیریمیز اؤز دویون اولدوغوموزو قبول ائتمهلیییک. گرچکدن بیز او قهرمان، ارنلر نسلیندن قالان فیلان دئییلیک و حیدربابا داغیاؤتموش بیر تاریخین دیشاریسیندا شهریارین سؤزونه قولاق آسا بیلمز. پوتونلاریمیزین بندی یئرینه، بئینیمیزده اولان دویونلری آچمالیییق. مین بیر ناغیلین ایچیندهن اؤزوموزه بیر اؤزت حاضیرلامالیییق. بوتون ایناندیقلاریمیزی دانارکن یوللارا یئنیدن باخماساق یوللار آنالاریمیزدان اؤیرندیییمیز آنلاملارینی ایتیرر.
دونیایا، چئورهمیزه دولو گؤز باخمازکن تاریخ بیزی یانیلدا بیلر. تاریخ ایستهدیییمیز قدر، سئچدیییمیز قدر و منیمسهدیییمیز قدر بیزیمکیدیر. اؤتهکیلر هر نه دئیهجکلر دئسینلر. بیز ایناندیغیمیز قدر واریق، آنجاق دانماق اوچورومدان کئچندن سونرا یارانان بیر اینام، سؤز قونوسودور.
-
- 14/03/16


text:
یوناما: بوییل اوتگن ییلگه قره گنده عادی اهالی تلفاتی 19فایزگه آشگن
افغانستانده گی بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی یا یونیما بومملکتده گی عادی اهالی تلفات سانی سونگی بیش ییلده یوقاری اورینده تورگنینی اعلان ایتگن.
بوتشکیلات گه کوره قربان لرسانی توپلم 9617نفربولیب بوندن 3188نفر هلاک و6429کیشی یره لنگن. بوتلفات نینگ 75فایزیگه قوراللی لرمسوول بولگن.
بوتشکیلات نینگ نیویارکده گی قرارگاهیده یولگه قوییلگن خبری ییغین ده سوزگه چیققن نیکولاس هیسم جاری میلادی ییل نینگ 11آی اولینی اوتگن ییل نینگ عین مدتی بیلن سالیشتیریب کورگن تقدیرده 19فایزگه آشگنینی کورسته دی دیدی.
افغانستانده گی بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی انسان حق لری بوییچه رئیسی جورجت گاگنون بوییلگی قربان لرسانی 9617نفردیب بوندن 3188کیشی هلاک بولیب و6429کیشی یره لنگن لرتشکیل بیره دی.
خانم گاگنون گه کوره بوحالت نینگ 75فایزیگه عصیانچی لرسبب بولگن. اونینگ ایتیشیچه، ماین اورنه تیش، خودکش هجوم وبوگروه نینگ تورلی مرکب عملگه آشیرگن هجوملری عاقبتیده عادی اهالی گه تلفات ییتگن.
یوناما حساباتی گه کوره اوتگن ییلگه نسبتن باله لرتلفاتی 33فایز، عیاللرتلفاتی 12فایزگه آرتگن بوایسه عادی اهالی تلفات میزانی یوقاری درجه ده آشیب کیتگنیدن دلالت بیره دی.
یونیما عادی اهالی تلفات موضوعی رویخطگه آلیش مساله سینی میلادی 2009ییلده بومملکتده باشله دی.
بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی نینگ تخمین قیلیشیچه جاری میلادی ییل نینگ اخیریگچه تینچ فقرا تلفاتی 10اون مینگ نفردن آشیشی ممکن، بوحالت مثلی کوریلمه گن دیر.
بوندن آلدین هیسم جنابلری بیرلشگن ملت لرتیکشلاتی کینگشی ده یوریتگن نطقی ده شرقی پکتیکا ولایتی ده گی فوتبال بیلله شوویده عملگه آشگن خود هجومنی دولتگه قرشی حرکت لردن بیرمثال دیب تیلگه آلگندی.
اوشبوپارتلشده 53نفراولیب، بوندن 21ته سی باله لر بولگندی، بوایسه کینگ سلبی مناسبت لرگه سبب بولگندی.
یوناما رئیسی عادی اهالی تلفاتی کمه ییشی سبب اوروش تامانلری بیلن مذاکره لردوام ایته یاتگنی نی ایتدی.
یوناما گزارشیده میلادی 2013ییلده عادی اهالی تلفاتی نی 8615نفر بوندن 2959کیشی هلاک و5656نفرهم یره لنگن یازیلگن ایدی.
بوایسه میلادی 2013ییل نینگ اوتگن ییلی گه نسبتن 14فایزگه آشگنی نی کورستردی.
اوشبوگزارشده کیلیشیچه میلادی 2009ییلدن میلادی 2013ییل گچه عادی اهالی تلفاتی کمیده 14نفرگه ییتگن وجاری ییل نینگ تلفات رقمی بیلن جنگ ده هلاک ایتیلگن تینچ فقرا سانی 17مینگ نفردن آشه دی.


text:
کارلو کلودییا مکتوب
پینوکیو کیتابینی ائویمیزین قاباغیندا اولان باغچا یانینداکی درهده تاپدیم، اوردا دا اوتوروب هامیسنی اوخودوم. حسینین آناسی کیتابلارینی ائشیگه آتمیشدی.
سونرا شهره گلنده پینوکیولشدیم. باشقا بیر آدام یا حیوانی بئینیمه سوخوردو شهر، حتی پینوکیونون سیرکده ائششک اولدوغونو خاطیرلاییرمیسیز؟ اوراسی دا وارایدی.
سونرا بیر نئچه یالان دئدیم بورنوم اوزاندی. مهربان ملک گلیب بورنومو قیسالتدی.
اونلار اما دئدیلر یوخ بورنون ائله اوزون قالیبدیر.
بئلهجهایدی گؤردوم بو شهر حتی منی پینوکیو کیمی ده ایستهمیر پینوکیونون کاریکاتورینی ایستیر.
کندیمیزه دؤندوم کیتابی بیر گون اوخودوغوم گوندن قاباق گونه. حسینی آختاریب تاپدیم. اونا دئدیم آنان کیتابلارینی آتاجاق ائشیگه. حسین کیتابلارینی گیزلتدی.
صاباحی گون حسینین آناسی گئتدی کیتابلاری ائشیگه آتا. کیتابلار یوخودو.
و بئلهجه اولدو من پینوکیونو اوخومادیم.
فقط کندیمیزه قاییدان باش کارلو کلودییا بیر مکتوب یازدیم:
جناب کارلو کلودی
سلام
من سیزین کیتابینیزی اوخوموشام یانی دای اوخومایاجام. حسینین آناسی کیتابلاری تاپمایاجاق ائشیگه آتسین. بیزیم کندیمیزده ده کیتاب ساتان یوخدور.
فقط جناب کارلو کلودی! بوتون یونتاییجیلار ژیتو کیمی شفقتلی و مهربان دئییللر. من بونو سیزه بیلدیرمک ایستیردیم.
سئوگی و سایقی ایله
کندیمیز – من - امضا
-
- 17/04/17


text:
جوزجانده تورت قوراللی طالب هلاک بولگن
جوزجان ولایتی نینگ قوش تپه اولسواللیگی ده آیساف کوچلری تامانیدن یولگه قوییلگن هوایی هجوم نتیجه سیده ایککی قوماندانی داخل تورت قوراللی طالب عصیانچی هلاک بولگن.
جوزجان ولایتی خوفسیزلیک اداره سی نینگ مسوللریدن بیری نینگ ایتیشیچه؛ آیساف هوایی هجوملریده کیچه- کیچ قورون مولوی قادر و مولوی مجید ایککی طرفدارلری بیلن بیرگه هلاک بولگنلر.
مسول نینگ ایتیشیگه قره گنده؛ دشت لیلی اهالیسیدن بولگن مولوی قادر، انیق پاکستان نینگ جاسوسلیک خذمتلری تشکیلاتی (آی اس آی) تامانیدن فرمان آلیب و بوزغینچیلیک فعالیتلرگه کتته حصه قوشیب کیله دیگن طالبان نینگ ایلغار باشلیغلریدن بیری ایدی.
محلی رسمی لر بی بی سی گه شونده ی دیگن: ناتو کوچلری نینگ هوایی هجوملری مذکور اولوسواللیک نینگ 50 کیلومتر اوزاق لیگیده قرار تاپگن، دشت لیلی منطقه سی ده یوز بیرگن. شونینگ دیک تینچ اهالیگه ضرر ییتمه گنلیگینی ایتماقده لر.
افغانستان شمالیده قرارتاپگن جوزجان ولایتی جاری ییل مابینیده تینچ بولیب کیلگن لیگی ایتیلماقده، لیکن اوشبو ولایتگه تیگیشلی ایریم تومنلرده حاضر هم طالبان گروهی گه خیرخواه شخص لرنی موجود لیگی اهالی همده دولت مسئوللری نینگ خواطرلریگه سبب بولیب کیلماقده.


text:
جان میلتون
جان میلتون (اینگیلیسجه: John Milton) بریتانیالی شاعیر و یازیچی - .۹ دسامبر ۱۶۰۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۵ ایل عومر ائلهییب و ۸ نوامبر ۱۶۷۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلی و ایسپانیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Milton»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جان میلتون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مصاحبه با “حبیب فرشباف” معلم روستاهای آذربایجان* س: از عمو حبیب روستاها برای ما بگویید. ج: تیرماه سال ۱۳۴۲ به عنوان سپاهی دانش به روستاهای قره داغ آذربایجان رفتم؛ منطقهای که بیش از نصف روستاهایش معلم نداشت. اولین دهی که رفتم “انباستیق” نام داشت. یکی از خانههای روستا را کرایه کرده بودیم. هر دانش آموز با خودش یک پیت حلبی ...Read More »
«ترامپ» سو گند ایچرکن / حبیب فرشباف
«ترامپ» سو گند ایچرکن حبیب فرشباف هارا چاتدیراجاق بیزی بو کاروان؟! اوچوروملو یوللاری گونشسیز، آیسیز… بو کاروانین توکو باریت، یوکو باریت؛ زنگلرینین هر بیر سسی بیر پارتلاییش! قاباقداکی ساروانی دا بوینو زنجیرلی دهلی…! بوندان بئله معلملر انشاسینا عنوان تاپمایاجاقلار؛ سرمایا اؤنونده بوتون علملر الی قولاغیندا خبردار دوروب! دی ۱۳۹۵Read More »
سون گؤروش / حبیب فرشباف
سون گؤروش حبیب فرشباف اوزون اوزادی خلوت بیر کوچهایدی. تئز- تئز گئری دؤنوب، نایران باخیشلارلا آرخاسینی یوخلایاراق، سرعتلی آددیملارلا ایرهلیلهییردی. گئنیش بیر خیاوانا یاخینلاشاراق کپیسینی قاشلارینین اوستونه ائندیریب، آرخالیغینین یاخاسینی بوینونا قاتلادی. گئجهدن بیر چوخ قدهر کئچسهده خیاوان هلهده ازدحاملی ایدی. بیر آندا اینسانلارین سئل کیمیآخارینا قاریشاراق آددیملاری یاواشییب، آخارین آهنگیله اویغونلاشدی. اورهیی یامان دؤیونوردو. گیزلی باخیشلارلا بینالارین نومرهسینی گؤزدن ...Read More »
«خاله صفا» دوست بچههای دروازه غار / حبیب فرشباف
«خاله صفا» دوست بچههای دروازه غار ایشیق: یک سال از فقدان «صفا پوینده» یکی از بنیانگذاران «مرکز توانمندسازی آوای ماندگار دروازه غار» گذشت. «صفا پوینده» در ابتدا فعالیت خود را با آموزش کودکان کار شروع کرد. پس از مدتی دریافت حذف کودکان از چرخه کار و تولید خانواده با توجه به وضعیت خانوارها در دروازه غار دور از تصور است. ...Read More »
ائل اوچون یاشایانلار / حبیب فرشباف
ائل اوچون یاشایانلار حبیب فرشباف (خسرو گلسرخییه اتحاف) شفق واختیدیر اویان سن ای سون باخیشلاری دان یئرینده یادگار، سون سؤز «گونش» سؤزو ! اویان! بودور اسمهیه باشلاییب باهار یئلی، چیچکلهییر آغاجلار! تورپاق عطرین قوخودو، توراغایلار اوخودو، دان یئری آغاردی باخ! قوطبوموزون گئجهسی، گوندوزونه چاتدی قالخ. بولودلارا گؤز تیکیب، دامجیلارین سئل اولماق حسرتینی چکردیم. «ائل گوجونون، سئل گوجونون» بیر گؤرهیدیم دئیردین، ...Read More »
روایت یک روز مدرسه خودگردان شوش(مدرسهای که سرپناه کودکان شد) / حبیب فرشباف
روایت یک روز مدرسه خودگردان شوش(مدرسهای که سرپناه کودکان شد) حبیب فرشباف وقتی نفسزنان از پلههای متروی مولوی قدم به میدان اعدام میگذارم، با شنیدن صدای موتوسیکلتها یاد حرفهای همکارم آقای رحیمیمیافتم؛ او وقتی که میخواست درس (چراغ راهنما) را برای بچهها آموزش دهد، گفت: بچهها! اول به چپ نگاه کنید! بعدا به راست نگاه کنید و… این حرفها مال ...Read More »
تبریزیمه مکتوب/ حبیب فرشباف
تبریزیمه مکتوب حبیب فرشباف منیم عزیزیم! عزیز تبریزیم! سنه سئوگیلیم دئدیم؛ خاطیرلاندی گؤزلریمده گؤزللیکلرین. زیروهسی قارلی، قارتاللی «سهند»ین؛ درهلری یووشانلی، یئمیشانلی «دند»ین؛ یاپراقلاری شفق ساچان، اسن مئهله پیچیلداشان، اوجا-اوجا قلمهلرین؛ داها نهلرین، داها نهلرین. سنه قهرمانیم دئینده «سردار»ین، «بابک»ین، سایا گلمز ایگیتلرین جانلانیر گؤز اؤنونده؛ آنجاق، سنه آنام دئینده شیرین- شیرین دیللرین، قات با قات نیسگیللرین- خاطیرلانیب، کؤورلدیر منی. دومانلی- ...Read More »
کاروان / حبیب فرشباف
کاروان حبیب فرشباف (شوشتر تصنیفی) گونلریمین کاروانی کئچدی قارالی، آغلی بیری قورقوشون یوکو،او بیریسی ماراقلی؛ ائله گئجهم اولدوکی بیراولدوز دا آخمادی، ائله گوندوزوم اولدو گونشلی، هم چیراغلی. گونلریمین کاروانی کئچدی قارالی – آغلی بیری هیجران نفسلی، بیری ووصال سوراقلی؛ ائله قیشیم اولدوکی غملری قان دوندوران، ائله یازیم اولدو کی سئوینجی باغچا باغلی. حیات نه گول نه تیکان؛ حیات نه غم، ...Read More »
بورا تهران …/ حبیب فرشباف
بورا تهران … حبیب فرشباف «باران»ین و باشقا کوچه اوشاقلارینین شرفینه بورا تهران؛ بوراسی «شوش»؛ نئچه قدم گون چیخانا آددیملاسان، «دروازا غار». هر آددیمدا نئچه قادین، نئچه کیشی یا چکیرلر، یا اوتوراق الده سورنگ مورگولهییب چورت وورورلار… کرپیچلری رطوبتدن یارالانمیش؛ هر حیطده {حتی گاهدان پنجرهسیز} نئچه- نئچه دار اوتاقلار؛ هر اوتاقدا بیر ار- آرواد؛ هر ائوده ده بارماقلارین سایی قدهر ...Read More »
بوردان بیر آتلی کئچدی / حبیب فرشباف
بوردان بیر آتلی کئچدی حبیب فرشباف صفرخان قهرمانینین شرفلی خاطیرهسینه کورهیی زولاق – زولاق اورهیی زولاق – زولاق گئجهسی آه، گوندوزو آه، اربابلارین دونیاسیندا رعییتلیک بؤیوک گوناه!… اوجا داغ باشیندا بیر آت کیشنهدی، اسدی داغدان داغا بو سس؛ آخدی بولاقدان بولاغا چاتدی قولاقدان قولاغا بو خبر: – بوردان بیر آتلی کئچدی آدی صفر! توفنگینین نعرهسیندن زاغ – زاغ اسدی سارایلار ...Read More »


text:
لطفی زادهنین نشینین آذربایجانا گتیریلمهسی بارهده دقیق معلوماتی مورقدان یا بو گون، یاخود صاباح آلاجاغام. دونن باکییا قاییتمیشام، اؤلوم حاقیندا شهادتنامه، دیگر رسمی سندلر مندهدیر، عالیمین نشینین آذربایجانا گتیریلمهسی یقین سنتیابرین ۱۶-۱۷-سی آلینمایاجاق، چوخ گومان پروسئدور بیر-ایکی گون لنگییهجک.
بو سؤزلری تلگراف. کام-آ آچیقلاماسیندا دونیا شؤهرتلی آذربایجانلی عالیم لطفی زادهنین عائله دوستو، آذربایجان تکنیکی اونیوئرسیتئتینین پروفسورو شاهناز شاهبازووا دئییب.
ورثه مکتوبونون اوندا اولدوغونو دئیهن شاهناز شاهبازووا بیلدیریب کی، نشین طییارهیه چاتدیریلما پروسئدورو یئرینه یئتیریلن کیمی اونا معلومات وئریلهجک:
«لطفی زادهنین دفنی ایله باغلی پروسئدورلا باکی شهر ایجرا حاکمیتینین باشچیسی حاجیبالا آبوطالیبوو مشغول اولاجاق. نشین یویولماسی، جنازه نامازینین قیلینماسی حیدر مسجیدینده حیاتا کئچیریلهجک، آذربایجان میللی علملر آکادمییاسیندا ویداع مراسیمی باش توتاجاق و لطفی زاده ۱-جی فخری خیاباندا دفن اولوناجاق».


text:
10 ـ دیوان اشعارفارسی
هیدهجی فارسجا شعر دیوانی واردیر. بو دیواندان بعضی سئچمهلر ﻫ. و م. نشرینه داخیل ائدیلمیشدیر. علی اکبر ولایتینین دئدیگینه گؤره، شاعیرین دیوانیندان بیر الیازما اونون یانیندادیر.20 ؟
11 ـ ایتمیش دیوان
هیدهجینین اؤزونون دئدیگینه استناد ائدهرک، اونون مکمل بیر دیوانینین «جبل حمرین» اوغرولاری طرفیندن چالیندیغینی بیلریک. بونو، تاریخچیلر ایتمیش دیوان(= دیوان مفقود) آدلاندیرمیشلار.
12 ـ دیوان اشعار ترکی
هیدهجینین تورکجه شعر دیوانینی آشاغیداکی ترتیب ایله نظمه سالدیق:
14 قصیده 34 غزل 3 قطعه
23 بندلیک 1 مربع
2 تخمیس
1 ترجیعبند
3 ترکیببند
12 مثنوی
2 دانیشیق
1 ملمّع
بوردا شعرلری بؤلوملر و دیلیملرده توپلادیق، بئیتلریده ساییلار ایله مشخص ائتدیک. میثال اوچون 11/8-1 اشارهتی بیرینجی بؤلومـ (= قصیده)ون 8- نجی قصیدهسینین 11- نجی بئیتینه اشارهدیر.
13- تورکجه دیوانین چاپلاری
حکیم هیدهجینین تورکجه دیوانیندان دؤرد چاپ الیمیزدهدیر. بیرینجیسی تبریز چاپیدیر.21ایکینجی یئنهده تبریزده همین چاپ «کتابفروشی حقیقت» طرفیندن تکثیر اولموشدور. اوچونجوسو زنگان چاپیدیر.22دؤردونجو تاریخسیز و تهران چاپیدیر.23
«رسالهی دخانیه» کیتابینین مقدمهسینده یازیلدیغینا گؤره هیدهجینین تورکجه دیوانیندان مهم بیر الیازما، علی اکبر ولایتی یانیندا ساخلانیلیر.24
14- دیل اؤزهللیکلری
هیدهجینین تورکجه دیوانیندا، دیلی او قدهر لطیف و آخیجیدیر کی اینسان حئیرت ائدیر. میثال اوچون 30/2-2 ساییلی غزلی اوخویاندا، سانکی شاعیر سنینله دانیشیر.
او، شعر نوعلاری آراسیندان، قصیده، غزل، ترجیعبند و خصوصیله مثنوی یازماغا چوخ مئیل گؤسترمیشدیر. شعرینده نه قدهر مضونلار آغیردیرسادا، بو دیل، عکسینه بیر او قدهر ساده و رواندیر.
او، شایع اولان شعر فورمالاریندان باشقا، گؤزهل بیر «مناظره» ایچهریکلی قصیده ده یازمیشدیر.
15- دانیشمالار
58 بئتلیک بیر قصیدهسی، هم مضمون و همده فورما باخیمیندان نظری جلب ائدهن بدیع و یئنی شیوهده یازیلان بیر شعر نمونهسیدیر. بو شعرده دیل و بیان ساده و روان، مضمون و محتوا ایسه دولغون و غنیدیر.
بو قصیدهنین اؤزهللیکلریندن بیریسی اوندا اولان اسطورهوی فضادیر.
او بورادا اسطورهوی فضانی چاغداشلاتماقلا، جمشید، کاووس، کیقوباد، روستم، سؤهراب، اسفندیار و باشقا بو کیمی اسطورهوی شخصیتلره، سانکی اونون زامانیندا اولدوقلاری کیمی، اونلارا مستقیم خیطابا گئچیر.
قصیدهنین باشقا اؤزهللیگی بودور کی تورک و فارس شعر تاریخینده اولان «دانیشما»(= مناظره) شعر نوعونون ان یئنی بیر شیوهسی ایله شعر یازمیشدیر. بئله کی اونون زامانینا قدهر شعرده دانیشما ایکی نفر آراسیندا گئدهرمیش.
تورکجه ده بو نوع شعره «دئدیم... دئدی...»، فارسجادا ایسه: «گفتم... گفت...» آدی دا وئرمیشلر. لاکین هیدهجی شعرینده دانیشیقلار یالنیز شاعیر و مخاطبی آراسیندا یوخ، بلکه شاعیر و ساقیدن علاوه، باشقا شخصیتلر ده شعر فضاسینا داخیل ائدیلیر.
16- طبیعت وصفی
شعرلری فلسفی و عرفانی مضمونلار داشیماسینا باخمایاراق، گؤزهل بویالار ایله سوسلنمیش طبیعت تابلولاریندان دا خالی دهگیلدیر:
صبح آچیلدی، نسم ترپندی،
قارقا اوچدو، خروس سسلندی،
ای صنم! دور سماوری یاندیر،
ای شکر لب! گتیر گیلن قندی.
17- تورکجه قافیهلر
هیدهجی تورکجه قافیهلر گتیرمگه مئیلی اولان بیر شاعیردیر. او، اساساً تمیز و آری دیلده شعر یازماغی سئویر.
میثال اوچون 14/2-2 و 15/2-2 و 17/2-2 غزللرینده بونو آیدینجا حس ائدیریک. بورادا اوزدوم، دوزدوم، سوزدوم، بوزدوم و ...
و: وورسون، بورسون، اؤسگورسون، سورسون و ...
و: بویون، سویون، دویون، قویون، اویون و ....
و 1-1 قصیدهده: دوداغا، هاچاغا، آیاغا، اوجاغا، اوراغا، داغا و ... کیمی قافیهلر ایله تورکجهمیزی اجنبی هجمهسیندن قورویور.
18- زنگان شیوهسی
هیدهجی آذربایجان تورکجهسینین زنگان شیوهسینده دانیشان و یازان بیر شاعیردیر. بیز اونون دیوانین حاضیرلارکن، زنگان شیوهسی اؤزهللیکرینی ساخلاماغا چالیشاراق، بعضی کلمهلرین املاسینا ال وورمادیق. بو کلمهلردن آشاغیدا نمونه وئریریک:
دیدیم (= دئدیم) سنن(= سنسن)
باخان(= باخاسان) دیمم(= دئمم)
قووان(= قوواسان) یوخو(= یوخدور)
گنه(= یئنه) ییرتیران(= ییرتیرسان)
نمه(= نمنه) مختارن(= مختارسان)
دیسهم(= دئسهم) بیلمیییز(= بیلمیسیز)
ائیلییم(= ائیلهیم) دؤگول(= دهگیل)
یخهمدن(= یاخامدان)
19- ادبی بزهکلر
حکیم هیدهجی، شعرده محتوا و مضمونا اؤنم وئردیگی کیمی، شعرین دیلینیده تمیز و ساغلام اولاراق ایشه آپارمیشدیر. ادبی صنتعلر ایچینده ائله بیر صنعت یوخدور کی شاعیر اونو تانیماسین و شعرلرینده استفاده ائتمهسین. ائله واخت دا اولور کی بیر بئیتین ایچینده بیر نئچه ادبی صنعت ایشلهدیر. میثال اوچون آشاغیداکی:
سنین الینله گتیر توبهدن ائدیم توبه،
آلیم چکیم باشا پئیمانه، سیندیریم پئیمان!
بئیتینده سکگیز ادبی صنعت ایشلتمیشدیر:
- ایهام (الینله ترکیبینده ایکی معنا واردیر: 1ـ سنین یاردیمین ایله. 2ـ سنین الیندن شراب آلیم).
- تشخیص(بیرینجی توبه).
- مکرر جیناس(توبه ـ توبه).
- مجاز(چکیم باشا= ایچیم)
- زائد جیناس(پئیمانه ـ پئیمان)
- تناقض گؤسترگهسی(چکیم باشا# سیندیرم).
- اشاره(مولوینین بو بئیتینه اشاره وار: در جرم توبه کردن بودیم تا به گردن،/ از توبههای کرده این بار توبه کردم).25
- ابداع یا بیر بئیتده نئچه صنعت ایشلتمک.
ها بئله آشاغیداکی:
صنم! سن ائتمه بزهک، قوی ائده بزهک طاووس،
گؤزهل! سن ائتمه گؤزون سورمه، قوی ائده جئیران.
بئیتده، بیر طرفدن معشوقهنی طاووس و جئیرانا اوخشاتمیش(گیزلی یا مضمر تشبیه) و باشقا طرفدن اونون هر ایکیسینه ترجیح ائتمیشدیر(ترجیح ائدیجی یا مفضّل تشبیه).
آشاغیداکی بئیت ده بئلهدیر:
آیاغا دور، اؤزونو چوخ بگنمهسین شمشاد،
اوتور یئره، اؤزونو آرتیق اؤگمهسین ترلان!
بعضی تشبیه(= بنزهتمه)لری ده یئنی، بدیع و چوخ گؤزهل اولموشدور. میثال اوچون، آشاغیداکی بئیتده معشوقهنین اوزونو(= اوغوردونو) لالهیه تشبیه ائتمیشدیر. بو تشبیه چوخ نادر و یئنی بیر حالدیر:
او قونچا، یا سنین آغزین، او طورره، یا ریحان؟
او لاله، یا سنین اوردون، او نقره، یا اندام؟!
اونون بو کیمی ایشلتدیگی چوخلو ادبی بزهکلر، اونون نه قدهر لطیف ذؤوق و سلیقهیه مالیک اولماسینی گؤستریر. بیز بورادا بئیت سایلارینی گؤسترمکله، چالیشمیشیق هر بئیتده اولان لطیف و بدیع ادبی بزهکلری استخراج ائدهک.26
اتک یازیلار
- نوشین، ص29.
- تعلیقة الهیدجی علی المنظومه و شرحها، تهران، مؤسسة الاعلمی، 1365ش.
- صدر الدین الشیرازی، الحکمة لامتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه( اسفار) ج 9، درا احیاء الثرات العربی، الطبعه الرابعه، 1410 ق. (هیدجی الزنجانی. تعلیقه علی الاسفار).
- همان، ص117.
- پروردگارا! بو عذابی بیزدن بر طرف ائله! بیز ، دوغرودان ایمان گتیرهنیک.(دخان/12)
- و اسرائیل اؤولادینی روسوای ائدن عذابدان قورتاردیق.(دخان/30)
- سن گؤیون آشکار بیر دومان گتیرهجگی گونو گؤزله.(دخان/10)
- سون پیغمبر و معصوم اؤولادلارینا و هامی مؤمنلره سلام و هامی دوشمنلرینه لعن اولسون.
- ر حکیم آخوند محمد هیدجی، رسالهی دخانیه، به اهتمام علی اکبر ولایتی، تهران، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، 1385، مقدمه.
- همان، 128.
- همان، ص130.
- همان، ص 3 ـ 202.
- ملاعبدلله، ص 62.
- همان، ص 63.
- همان، ص 50.
- باخ= ص 239 و243.
- هدایت یولونون تابعلیگینده اولانا سلام اولسون.(طه/ 47)
- رسول برگزیده دئییبرلر:« دونیانی سایمایانی، تانری جهنم اودوندان ساخلایار.»
- دی:« ای یهودیلر! اگر گمان ائدیرسینیز کی، آیری انسانلار دئییل، سیز آللّهین دوستلاریسینیز اگر دوز دئییرسینیزسه، اؤلوم آروزولایین!»(جمعه/8)
- رسالهی دخانیه، ص4.
- 1317ش. تبریز (به کوشش سیدجعفر موسوی) شرکت طبع کتاب، به سرمایهی حاج محمدحسین انگورانی.
- علی هشترودی زنگان شهرینده 1377ﮪ . ق. ایلینده «کتابفروشی علویون» الیله «کلیات دیوان هیدهجی محتوی تمام اشعار فارسی و ترکی» آدی التیندا 300 صحیفهلیک بیر مجموعه نشر ائتدی.
- «دانشنامه و دیوان حکیم اعظم و شاعر محقق حاجی ملامحمد هیدهجی» با مقدمه و تصحیح رضانژاد (نوشین) و به اهتمام محمد دیهیم.
- رسالهی دخانیه، ص. ب.
- دیوان کبیر، چاپ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ج،1، ص112.
- علاوهلر بؤلومونه رجوع ائدین.


text:
ایچکی ایشلر وزیری اولوسی جرگه تمانیدن صلاحیت سیزلنتیریلدی
استیضاح اوچون اولوسی جرگه گه چقیریلگن، ایچکی ایشلر وزیری مجتبی پتنگ نینگ بیرگن جوابلری ملت وکیللری نی قانیقیترمی آواز بیریش جریانی یولگه قوییلدی ، جلسه ده حضور تاپگن ملت وکیللری نینگ اکثریتی رد آواز بیریب، مجتبی پتنگ نی . وزیرلیک لوازمیدن صلاحیت سیزلنتیردی.
عمومی جلسه ده حضور تاپگن 203 ملت وکیلدن 136 ته سی رد آواز بیردی.
شاه یوللروضعیتی یمانله شیب باره یاتگنی سبب استیضاح اوچون اولوسی جرگه گه چقیریلگن، افغانستان ایچکی ایشلروزیری مجتبی پتنگ، جاری قویاش ییلی باشله نیشدن بیری حاضرگه چه قریب 2748 پلیس قربان بولگنینی تیلگه آلدی.
پتنگ جنابلری، ملت وکیللری نینگ سواللریگه جواب بیره یاتگن بیرپیت بو فکرنی بیلدیردی.
عینی حالده پتنک جنابلری ایچکی ایشلروزیرلیگی دایره سیده فساد و ایریم کمچیلیک لر موجود بولگنینی اورغولب اصلاحات آلیب کیلیش اوچون جدی سعی قیلگنینی ایتیب بوحقده شوندی دیدی:" مین کیلمسدن آلدین ایچکی ایشلر وزیرلیگی ماشینه سیزبوزیق موترگه اوخشرایدی، هرقنچه هیداوچی تعیین قیلرایدیم، اما یوریمس ایدی. یخشی بیرتیزیم یوق ایدی، مین بو کمچیلیک لرنی برطرف ایتیشگه اوریندیم."
افغانستان مدافعه وزیری بسم الله محمدی بوندن آلدین ایچکی ایشلر وزیری صفتیده فعالیت آلیب باررایدی.
باشقه تماندن پنتگ جنابلری ، شاه یوللرامنیتی حاضرگی کونده سناقلی پلیس کوچلری تمانیدن تامین له نیب کیله یاتگنینی تیلگه آلیب آلدین لر ایسه شاه یوللر امنیتی نی تامین لش اوچون طالبان گه باج تولنگنینی ادعا قیلگن ایدی.
همده او شاه یوللرامنیتی بوزیلیب باره یاتگنی و پارلمان نینگ آلدینگی چقیریق لریگه اعتبار بیرمه گنی سبب استیضاح بولیشیگه قرار آلینگن ایدی.
شونینگ دیک، مجتبی پتنگ، افغانستانده غیر مسوول قوراللی لر باره سیده هم سوز یورتیب، هربیر اویده بیر یا ایکی قورال موجود لیگینی تیلگه آلیب جاری وضعیت دن خواطر بیلدیردی. اونگه کوره، حاضر 275000 قورال اهالی اختیاریده بولگن.
عینی حالده مجتبی پتنگ، اونینگ ملاقات قیلیش اوچون وزیرلیککه باش اورگن ملت وکیللری بیلن اوچره شگنینی ایتیب، افغانستان نینگ تورلی ولایت لریده گی ایش سفری جریانیده، جواب بیریش اوچون پارلمانگه حضور تاپه المه گنینی تن آلدی، اما او بو ملت اوییگه حرمت سیزلیک قیلیش معنی سیده ایمس لیگینی تاکیدله دی.
اما شونده ی بولسه هم، وکیللرمراجعت اوچون مخصوص بیر اداره ایچکی ایشلر وزیرلیگی دایره سیده آچیلگنینی ایتیب، ملت وکیللری نینگ بو اداره آرقه لی مراجعت قیلیش لری کیره ک لیگینی ایتدی.
شونگه علاوه مجتبی پتنگ پلیس دایره سیده بولگن کمچیلیک لر خصوصیده وکیللرتمانیدن آلغه سوریلگن قطار سواللرگه جواب بیردی.
اما اونینگ بیرگن سواللری ملت وکیللری نینگ قانیقتیرمی، رد یا ایشانچ سیز رای بیریش جریانی یولگه قوییلیشگه قرار قیلیندی نتیجه ده بوکونگی جلسه ده حضور تاپگن ملت وکیللری نینگ اکثریتی ایشانچ سیز آواز بیریب، مجتبی پتنگ نی صلاحیت سیزلنتیردی.


text:
باله وآنه لر اولیم درجه سی انیق له نیشی کوتیلماقده
افغانستان عامه ساغلیق وزیرلیگی بیرینچی مرته آنه لر وباله لر اولیمی نینگ انیق لش اوچون افغانستان بویلب سروی یا سوراو برنامه سینی یولگه قویگن.
عامه ساغلیق وزیرلیگی نینگ مقام لری اوشبو سروی یا سوراو یولگه قویلیشی اوچون 3.5 میلون دالر صرف له نیشینی ایتگن.
اجره تیلگن مبلغ نینگ کوپ قسمی ایسه امریکا قوشمه ایالتلری نینگ ترقیات تشکیلاتی تمانیدن بیریلیشی ایتلماقده.
افغانستان بویلب هر ییلی آنه لر و باله لر اولومی نینگ سانی آرتیب بارماقده بو ایسه عامه ساغلیق وزیرلیگینی جدی تشویشگه سالگن ایدی.
اوتگن نیچه ییلدن بویان اوشبو معما نی حل ایتیش اوچون حکومت تمانیدن بیر قطار چاره تدبیر لر کوریلگن.
لیکن کوریلگن چاره تدبیر لر ایتر لی درجه ده ثمره بیرم گنلیگی باعث افغانستان بویلب جدی معما لر دن بیری بولیب کیلگن.
اولوم مقیاسنی انیق لش
اوشبو سوراوو دن اساسی مقصد باله لر و آنه لر و شو ننیگ دیک قریه لر اورته سیده کی اولیم مقیاسینی اینقلش .
شو نینگدیک کسللرنینگ یاشلری و جنسیتلری یانیده باشقه ساغلیق و اهالی سانیگه باغلی عنصرلر شو جمله دن اورته چه یشش یاشی ، بیر ییلده حامله لیک و توغیلیش مقیاسی و اولیم مقیاسی اورگه نیله دی .
شو نینگ دیک هر بیر کسل شخص نینگ اوزینی دوالش اوچون صرفلیدیگن پول مقداری هم اورگه نیب چیقیله دی .
افغانستان عامه ساغلیق وزیرلیگی نینگ وقتینچه لیک وزیری ثریا دلیل گه کوره اوشبو سروی یا سوراو ایشلر ی عامه ساغلیق وزیر لیگی ، جهان ساغلیق تشکیلاتی ، و احصاییه مرکزی همده بیر قطار خلقرا تشکیلات لر تمانیدن یولگه قوییلگن.
سوراو ناقرار حدودلرده
اوشبو سروی یا سوراو ایشلری یولگه قوییلیشی ده بیر قطار خارجی مملکت لر مادی یاردم بیریشلرنی تاکید له ماقده.
سروی یا سوراو ایشلری هلمند قندهار و و زابل ولایت لرینینک قشلاق لریدن تشقری افغانستان نینگ برچه ولایت لریده یولگه قوییلیشی ایتلگن.
عین حالده ایسه سروی یا سوراو ایش لری افغانستان نینگ 13 ولایتیده اوز فعالیت لرینی باشله گن، اوشبو سروی یا سوراو افغانستان بویلب اوچ حوزه بوییچه ایش آلیب باریشی و تیکشیریش اوچون 24 مینگ عایله اشتراک ایتیشی کوتیلماقده.
اوشبو سروی یا سوراو ایشلری یولگه قویلیشی بیلن افغانستان بویلب اساسی صحی خدمت لر ، عایله لر نینگ اقتصادی و اجتماعی قیین چی لیکلری شونینگ دیک آنه لر و باله لر نینگ قربان بولیش سبب لری انیق لنه دی.
معلومات لرگه کوره افغانستان بوییلب آنه لر و باله لر اولومی جهان بوییچه اینگ یوقاری رقمنی کورستگن .
افغانستان رسمی لری بیرگن رقم لر اساسیده بیر ساعتده بیش یاش آستی 22 باله هلاک بولیشی کورسه تیلگن.
حاضرگی کونگه کیلیب ایسه افغانستانده اورته لمه عمر 46- 47 یاشنی کورستگن بو ایسه دنیا بویلب اینگ کم یاشنی کورسه ته دی.


text:
بیز کئچمیش و گلهجک نسیل
دوشونوردوم بیز یالنیز کئچمیش نسیله آرخالانمیریق. دونیادا گرچکلشن بیر چوخ سیاسال، یازینسال و دوشونسل اولایلارین دالغالاری جانسیز دا اولسا بیزی ائتگیلهییب. او اوزدن بیزدن قاباقکی نسیللرین بیر چوخو ایله ایلگی قورا بیلمیریک. بیزه اسن یئللر اونلارا توخونوب تیترتمهییب گؤودهلرینی. بوردان یولا چیخاراق، بیزدن سونرا گلن نسیللری دوشوننده اوشوتمه توتار کیمی اولدوم. اونلار دا بیزه، اوزاق آدالاردا یاشایان، گئت گلده اولان گمیلرین ووجودوندان بیله خبرسیز قالان اینسانلار دئیه بارماق توشلاییب باشلارینی ترپدهجکلرمی؟
گرچکدن ده دونیادا اولان گئدیشلرین یئیینلییی بیر آتانی اوشاغینین گؤزونده آتا دئییل دؤرد بئشینجی بابانین یئرینده بیله اوتوردا بیلر.
بیلمیرم بو بیزده بئلهمی یوخسا بوتون دونیادا بئله اولور؟
-
- 17/04/27


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
کئفلی ،کئفلی ،
گونشدیر الده جامیم کئفلی ،کئفلی ،
اؤزوم کئفلی ، مرامیم کئفلی ،کئفلی ،
ییخیلمام ساقی تئز – تئز تؤک چاخیر دان ،
هله واردیر داوامیم کئفلی ،کئفلی ،
همیشه کئفلییم کئفسیزلر ایچره ،
کئچیر هر صوبح و شامیم کئفلی ،کئفلی ،
اورک وولکان کیمی اود توتدو یاندی ،
آلیشدی پیشدی خامیم کئفلی ،کئفلی ،
ایچیم یاندی آلیشدیم دفتر اوسته ،
آلوولاندی کلامیم کئفلی ،کئفلی ،
سن هر سمته دئسن من سجده قیللام ،
منیم سن سن ایمامیم کئفلی ،کئفلی ،
اگر سندن سووای بیر اؤزگه سیندن ،
خوشوم گلسه حرامیم کئفلی ،کئفلی ،
گولوم هر یئرده سن واردیر اوزاقدان ،
سنه چوخ – چوخ سلامیم کئفلی ،کئفلی ،
بوتون دونیاده عشق اولسون محبت ،
بودور آخیر پیامیم کئفلی ،کئفلی ،
شاعر : اوستاد هوشنگ جعفری
Filed under: استاد هوشنگ جعفری,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: هوشنگ جعفری,هوشنگ جعفری نین شعرلری,کفلی کفلی,کئفلی کئفلی,استاد هوشنگ جعفری,اشعار هوشنگ جعفری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,شعرهای استاد جعفری |


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آقا میرزا می خانا اوستادلاریندان بیریسی
نئچه میخانا آقامیرزا دان دانلود اوچون قویورام
AĞAMİRZA meyxana danlod mp3 ağa mırza ağamirzə
1- آهیم توتاجاقدیر ahım tutacaqdır
۲- آللاه اوزون حیفظ ائله شردن بیزی Allah özün hifz elə şərdən bizi
3- آللاهین ایذنی ایله Allahın izni ilə
4- چیخیب قاباغیما çıxıb qaba
5- گوناهیم نه ایدی gunahım nə idi
6- موحتاج اولماسین muhtac olmasın
7- خار ائله دین xar elədin
8- یاخشی اولسون yaxşı olsun
9- پول گوجو pul gücü
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: download meykhana Azerbaycan,download meyxana,download meyxana mp3,mey xana,meyhana Azerbaycan,meyxana,meyxana Azerbaycan,meyxana Azərbaycan,meyxana mp3,موزیک میخانا,موسیقی میخانا آذربایجان,می خانا,میخانه موزیک لری,میخانا,میخانا ماهنیلاری,میخانا آهنگ لری,میخانا آذربایجان,میخانا دانلود,میخانالار,مخانا دانلود,آقا میرزا میخانا,آقامیرزا,آهنگ های آذربایجانی,آذربایجان دئیشمه سی,بدیعه صنعتی,دییشمه,دییشمه لر,دئیشمه,دئیشمه لر,دانلود می خانا آذربایجان,دانلود میخانا |


text:
سید علی آذری
سید علی آذری، آذربایجانلی چاغداش تاریخچی، شاعیر.
ایچیندهکیلر
یاشامی[دَییشدیر]
آتاسی میرولایت نامی، مشروطهچیلردن دیر. ۱۲۹۸ گونش ایلینده باکیدا بلشویک طرفیندن اؤلدورولور. آناسی ایسه خوراسان درگز شهریندن دیر. علی آذری، فارسجا، عربجه، فرانسیزجا و آنادیلی اوْلان تورکجه نی بیلیردی.[۱]
اثرلریندن[دَییشدیر]
- امید به شهریار؛ حیدر بابایا سلام منظومهسینه تورکجه نظیره؛
- زندگی فردوسی؛
- فردوسی و امیر ابوعلی و سیمجور؛
- قیام کلنل محمد تقی خان پسیان در خراسان
- قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز؛
- پایمردی (مجموعه شعر)
- عشق و سرنوشت (رمان به قطع جیبی)
- خورشیدی که در تاریکی تبعید درخشید
چاپ اولونمامیش اثرلری[دَییشدیر]
- مجموعه اشعار ترکی
- مجموعه اشعار فارسی
- چند سناریو
- اپرای زن در قرن دیگر
- وصلتهای گوناگون
- اپرای وعده زرتشت یا روح سلحشوری
- مقالات چاپ ناشده
- مجموعه مقالات چاپ شده در مطبوعات
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
۱. بو عدالت دن اوزاقدیرکی انا دیلدن اوتور بیلمه یک ایندییهجن هانسی اورکلر دویولور؟ گلهجک آیدین ائدهر کیمسه نه جور خادیم ایدی خادیم و خائن او گون بیر بیریسیندن سئچیلیر من اورکدن سئوه رم خدمت ائدن یوردوموزا کی زمانلاردی آغاج باشینا ساقدان وئریلیر نئچه ایل دیر کی ویریبلار باشیما تازیانا دینمیره م چون بیلیره م کی بۇ بینوره پوزولور دیری انسانلارا مندن بونو پیغام آپارین کی بیلین اودلو اوجاقدا بیزه پیس آش بیشیلیر " آذری " یاخشی ندا دیر دیری انسانلارا بو اولولرده بۇ پیامی گر ائشیتسه دیریلر.
۲.
ویرما ال کونلومه نازک دی طپیشدن دایانیر اود توتوبدور اوره ییم شعله سی گوزدن توگولور عومرو قویدوم دالیا ایندی باخین گوز یاشیما آمان الله نئجه تئز دفتر عومروم بوکولور یاندیریردی منی او وعده وئرن سئومهلی یار اود توتوردوم کی نیه گلمهمیش او تئز اکیلیر؟ عشقیم آرتیردی گولوردوم؛ اوخویوردوم اوجادان او باهارلار کی گلیر یادیما باغریم سوگولور آذری بیلمهمیسن قدر جوانلیق نه اولار وئردین الدن او زمانلارکی دئمک آز تاپیلیر.


text:
اوغیرلنگن دولت خادملرینی جسدلری تاپیلگن
افغان مقام لریگه کوره بوندن آلدین اوغیرلنگن سککیز خوف سیزلیک خادمینی جسد لری افغانستان شرقیدن تاپیلگن.
بولردن اوچته سی استخبارات خادمی وباشقه قالگنی پلیس عسکرلری بولگن. اوتگن پنج شنبه کونی وردک ولایتیده اوغیرلنگندی.
وردک ولایتی نینگ ولایت حاکمی سوزچیسی شاهدالله شاهد اولرنینگ جسدلری کوتی آشور دیب اتلگن منطقه دن تاپیلگنینی معلوم قیلگن.
شونینگدیک شاهد جنابلری اوچ عصیانچینی اوشبو حادثه گه عیبله نیب قولگه آلنگنیدن خبربیرگن.
اوتگن هفته ناتو کوچلری نینگ بیر تیک اوچرینی اوشبو ولایتده هلاکت گه اوچره گنی باعث 38 کیشی قربان بولگندی. امریکا حربیلری اوشبو تیک اوچر هلاکتی گه سبب بولگن طالبان عصیانچیلرینی حربی عملیات لرنتیجه سیده اولدریلگنینی معلوم قیلدی. میدان وردک ولایتی پایتخت کابل یقنیده جایله شیب اوشبو ولایت نینگ ایریم منطقه لری سونگی پیتلرده ناتینچ بولماقده.
باشقه تماندن محلی رسمیلر هلمند ولایتیده یول چیککه سیده اورنه تیلگن ماین پارتلش نتیجه سیده بیرعاییله دن بیش کیشی اولگنینی خبربیرگن.
اوشبو شخص لر موتر ارقه لی هلمند مرکزی لشکر گاه شهری قره ب کیله یاتگن پیت موترلری ماین بیلن توقنه شگن.


text:
بلجیم ده گی افغان قاچقین لری اویلریگه قیته ریلیشیدن خواطرده
بلجیم ده باش پناه ایزلب بارگن یوزلب افغان لر وطنی گه قه یتیریشلیشگه قرشی ناراضی لیک بیلدیرماقده لر.
برازیلده گی قاچقین لر جملاغیده بولگن بی بی سی مخبری دنکن کروفاردگه کوره قاچقین افغان عایله لرآرقه گه قیتیشنی اولیم حکمی بیلن تینگ دیب ایتیشگن.
17عصرده قوریلگن چیرکاو ایچیگه اورنه تیلگن تار و ساووق چادرده اوتیرگن 27یاشلی مروه محبوب اوزی نینگ نیمه اوچون وطنی گه قیته ریلیشی نی توشنیتیره دی.
"افغانستانده مینینگ حیاتیم خوف آستیده".- دییدی او- مینده طالبان بیلن معمالر بار. بو ییرده گی اکثریت آدم لرگه معمالری شو"
ماریه اوتگن ییل نینگ اخیریده برزیل مرکزیده گی چیرکاوگه کیلیب اومشگن 200 افغانستانلیک دن بیری.
اصلی هلمند ولایتی لیک مروه میلادی 2008 ییل طالب لر تعقیبی طفیلی افغانستاندن قاچقگن.
او بیر نیچه بار بیلگی یه دن باش پناه سوره گنیم گه قره مسدن اونینگ عریضه رد قیلنگن.
" مین افغانستانگه قیتگن دن شو ییرده اولیشی نی معقول دیب بیله من". دییدی مروه یانیده اوتیرگن آلتی یاش لی قیزی ماریه و تورت یاشلی ذکیه گه قره ب.
چیرکاو حاضر چادرلر جملاغیگه ایلنگن. اورین- کورپه لرگه جایلتیریش اوچون سکه میک لر بیر چیتگه ییغیب قوییلگن. ایرکک لر ایسی نیش اوچون ایلیکتر چیراق لرآلدیده توپله نیشگن، باله لر که فی دره ده اوینشماقده. اولرنینگ هیچ قیسی سی مکتب گه بارمه یدی.
1300دن آرتیق افغان اوتگن ییل بیلگی یه دن باش پناه سوره ب مراجعت قیلیشگن، معلومات لرگه کوره 200مینگدن آرتیق افغان لر اروپا اتفاقی مملکت لریدن باش پناه سوره گن لر.
مهاجرلیک بوییچه خلق ارا تشکیلات لرنینگ کیلتیریشیچه، جاری ییلده ناتو قوشین لری افغانستان نی ترک ایتگچ، قاچقین لر سانی کیسکین اوسیشی ممکن.
" او ییرده ایزلاوچی افغان لر اوزلری نینگ افغانستان گه قه یتیش لری اوته خطرلی ایکنی نی تاکیدله یدیلر.
باش پناه ایزلاوچی افغان لر اوزلری نینگ افغانستانگه قه یتیریش لری اوته خطرلی ایکنی نی تاکیدله یدیلر.
ناتو کوچلری مملکتدن چیققچ وزیری دن فایده لنگن طالبان کته حدودلرنی ایگللب آلیشی ممکن. دیگن خواطرلربار.
بعضی افغانلر ینه فقرالر اوریشی باشله نیب کیتیشیدن قورقیشه دی.
باشقه لری ایسه افغانستان اقتصادی کمک کمه یگنی کیسکین توشیب کیتیشی ممکن لیگی نی اویله یدی.
" اقتصاد کیینگی ییلده یامانله شیشی ممکن"،- دیب ایتدی جناب دنسییر- سببی اقتصادده گی بندلیک نینگ کته قسمی خلق ارا کوچلر بیلن باغیلق".
بیلگی یه ده باش پناه ایزلاوچی لرنینگ ایش تاپیش امیدی کم. یقینده اولر اوزلری نینگ معمالریگه اعتبار قره تیش مقصدیده ناراضیلیک نمایشی اوتکزیشدی.
" بیز خوف لی ایمس میز. بیزنینگ اوزیمیز خوف سیزده میز"، دیب یازیلگن گینت شهریده گی بنیرلردن بیریگه.
افغانستان لیک قاچقین لر حقوقی جهتدن نا انیق وضعیت گه توشیب قالگن لری دن شکایت قیلیشه دی. اولرگه نه باش پناه ایشلشگه رخصت بیریلگن یا ده افغانستان گه هم قیتیب کیته آلمه یدیلر.
قاچقین لربیلن ایشلش مرکزی دایرکتری ایل کیتسمن بیلگی یه ده حکومتی اولرگه کوپراق اعتبار ویاردم بیریشی کیره لیگی نی ایته دی .
" بیز افغانستانده گی وضعیت خلق ارا قوشین لر چیققچ. یامانله شیش دن خواطرده میز. شونینگ اوچون بیلگی یه ده حکومتی دن افغان قاچقین لری نی آرته گه قیتمسلیک نی سوره یمیز".
بیلگی یه حکومتی ایسه قاچقین لرنینگ مستقل اداره سی اولرگه باش پناه بیریش کیره ک یا کی یوق لیگی نی قیلیش نی تاکیدله دی.
" بو ناراضیلیک بیزنینگ وضعیتی گه بها بیریشیمیزگه تاثیر قیلمه یدی،- دیب ایته دی قاچقین لر و فقرا سیز شخص لر ایشی بوییچه باش کمیساری دیرک ون دین بلک.- مینینگ اداره م افغانستانده گی وضعیت گه معمالی دیب قره یدی. لیکن شونچه لیک تهدیدلیگی کیله یاتگن برچه گه باش پناه بیریش کیره ک قبیلیده ایمس البته"، دییدی جناب بلک
عین پیتده سوریه، عراق، سومالی وباشقه ناتینچ مملکت لردن اون مینگلب قاچقین لر اروپا مملکت لریدن باش پناه آلیش گه امید قیلماقده.
اوتگن ییل نینگ اکتوبر آییده بریتانیا ایچکی ایشلر وزیرلیگی" قاچقین لر تیزیمی باسیم اوستیده" دیب ناملنگن حسابات اعلان قیلگن. اونده ایتیلیشیچه، قاچقین لر بیلن باغیلق جریان حددن تشقری تیغیز و تنگ حالت گه کیلیب قالگن.
قاچقین لر جملاغی مروه ایسه بیلگی یه ده قالیش نی ایسته یدی.
" بیزهم اوینی اجاره گه آلیش و تولش اوچون ایشلش نی خواه له یمیز"، دییدی او.


text:
مزارشریفده یگانه ایپک فابریکه سیده 60 دن آرتیق عیال ایشلشه دی
شمالی مزارشریفده عیاللر ایپک صنعتی رواجلنیشی اوچون ایپک فابریکه سی نی ایجاد ایتیب، 60 دن آرتیق ایش سیز عیال اوچون ایش زمینه سی یره تیلگن.
ایشلب چیقه ریله یاتگن محصولاتلر کته مبلغ گه ساتیلیب، ییلیگه ایکی مینگ دن آرتیق دالر فایده قولگه توشیریله یاتگنی ایتیله دی.
بوندن اون ییل مقدم تاسیس ایتیلگن رابعه مرادی صنعتی ایپک ایشلب چیقه رووچی فابریکه سیده، پلله ایپی دن تورلی خیل قرص ـ چادیرلر ایشلب چیقه ریلماقده. فابریکه مسووللری اولر هر بیر آیگه بیر مینگته قرص ایشلب چیقه ریشگه قادر و اولرنینگ اکثر خریدارلرینی خارجیلر تشکیل بیره دی.
"فایده بوندن آرتیق بولیشی ممکن، چونکه فایده بولمسه خادملرگه معاش بیره آلمه یمیز. بوییرده سیز کوریب تورگن غوزه لرنینگ همه سی تخم دیر. هربیر ولایتده 120 نفر عیال بیز بیلن ایشله شه دی. حاضر بیز اولرگه 2 مینگ دانه پله قورت نی ترقتدیک/بونی بیز تیگینگه بیره میز، کیین اولردن هر کیلوسینی 500 افغانی ساتیب آله میز"، ـ دییدی فابریکه مسوولی افغان گل.
افغان گل کوره، اولر ایشلب چیقه ریلگن اشیالرنی بازارگه چیقرمه یدیلر، بلکه ییل دوامیده اوتکزیله دیگن کورگزمه لرده نمایش ایتیشه دی.
بو مزارشریفده یگانه ایپک فابریکه سی. بو فابریکه ده عمومآ عیاللر اوچون قرص چادیرلر ایشلب چیقه ریله دی."اوچ آی ایچیده اون مینگ قرص ایشلب چیقرگن میز. کیفیتی یوقاری و نرخی هم مناسب"، ـ دییدی مارکیت نینگ مسووللریدن بیری حفیظه خان.
ایشلب چیقه ریلگن توارلر اینیقسه عیاللر کییه دیگن بیش تور قرص تورلی رنگلرده ایشلب چیقه ریله دی. قیمتلری ایسه، 2 مینگ افغانی دن 2 یوز گچه.
بو فابریکه ده عمومآ عیاللر ایشلشه دی. اولرنینگ بیرقطاری یاش قیزلردن عبارت. اما اکثریتی عایله دار خانم لر. آیلیک لری هم یخشی. شو آیلیک دن روزغارلرینی تیبره ته دی.
"یخشی امتیاز بیریشه دی. شو معاش بیلن روزغاریم نی تیبره ته من. آییگه 10 مینگ افغانی معاش آله من.ایرته لب ساعت 8 دن کیچقرون 4 گچه ایشله ی من. ایشیمدن راضی من، حیاتیمده اوزگرنی کوره من"، ـ دییدی خادملردن بیری.
بلخ ولایتی عیاللری سونگی ییللرده اوزلری بار امکانیتلریدن فایده لنیب، فعالیتلرینی کینگه یتیرماقده لر. اولر قول صنعتی جمله دن قالین، گلم و ایپک کییم لرنی ایشلب چیقریب، تجارت و زراعت ساحه لریده هم فعالیت باشله گنلر.
عیاللر ایشلب چیقرگن اونلب صناعتلری هر دایم کورگزمه گه قوییلیب، نمایش ایتیله دی. بلخ ولایتی محلی حاکمیتی هم عیاللرنینگ اقتصادی فعالیتلری رواجلنیشی اوچون کینگش زمینه یره تیشی نی وعده بیرماقده.اما اقتصادی تحلیلچیلر بو رواجلنیشلرنی ییترلی بیلیشمه یدی، اولرگه کوره، دولت هنوزهم بوو قتلم اوچون ییترلی درجه ده زمینه یره تمه گن.


text:
Oct 30, 2016
بیر یئنی یئتمه نین اؤز آنا دیلینده انشا یازماسی نئجه منی یازماغا هوسلندیردی
فرهاد جعفری
اون سوز : بو گون غریبه بیر احوالات یاشادیغیم اوچون و ها بئله هیجانلی اولدوغوما گوره بو ساعات بیلمیرم سوزو هاردان باشلاییب یازیم. بوگون بیر حادثه منی 14 ایل بوندان اونجه یه و او دؤورون خاطره لرینه آپاردی ... بو داغینیق یازی دا بو غریبه حادثه دن ، ذهنیمین بیر گوشه سینده ایتگین دوشوب ، ایتیب باتان خاطره لر و ها بئله بیر پارا باشقا موضوع لاردان سوز آچماق ایسته ییرم ... داها دوغروسو آنا دیلیمز حاققیندا اورک سوزلریمی پایلاشما قرارینا گلمیشم ...
بو گون 12 یاشلی باجی اوغلوم مکتبده انشاسینی آنا دیلینده یازمیش و معلم اونا بو ایشده آلقیشلاما اوچون ، 20 بال وئرمیشدی ... بو یوخاری دا خاطرلاتدیغیم غریب حادثه ایدی... شاید بو یازی نین اوخوجولارینا غریبه اولماسین ... آنجاق بونو تام صمیمتله دئییرم بو حادثه منی اوز یئنی یئتمه لیک دؤورمه قایتاردی و بیر داها منی ایکی لیک یوخودان آییندیردی ...
تخمیناً ایکی ایله یاخیندیر کی آذربایجان تورکجه سینده هئچ نه یازمیرام ... بو سوز بیراز یئکه چیخماسین دئیه ایکی ایلدی بیر پارا علت لره گوره آنا دیلیمزده جیزما - قارا لاریمی داوام ائتدیره بیلمیرم ... بیر نئچه بولوم آذربایجان موغاملاری آدلی سیرا مقاله لری یاریمچیق قویوب ، ایشی بویون صاباحا تاپشیریرام ... بو مدتده وصف اولونمایان شکیلده بیلیم یورد درس لری نین ایچینده اَل _ اَیاق چالما مجبوریتینده قالمیشام ... هر دن بیر ساوادلی معلیم تاپیلیب اؤیرنجی نی چتینلیک لره سالارکن ، اویرنجی ساوادین قوخوسونو و دادینی -آز اولموش اولسادا - آلا بیلیر. آنجاق بورادا صوحبت ایکی – اوچ نفر مرتجع ، فارسچی معلیمدن صوحبت گئدیر ... اجل مؤهلت وئرسه بیر گون بو یاخین لاردا بو معلیم لرین ، بیلیم یورددا اوز آنا دیللرینی ، اوز وطن لرینی سئون اویرنجی لر حاققیندا ائتدیگی جفالاری کاغاذ اوستونه گتیره جه گم ... یازاجاغام آذربایجان تاریخی جوغرافیاسی و دیلی حاققیندا 3 ایلدن چوخ مودتده یازدیغیم یوکسک لیسانس رساله سینی نئجه تیکه پارچا ائدیب 200 صحیفه نین 100 صحیفه سینی سیلدیردیلر ... 2 بال آز وئریب و بیر ایل منی دوکتورایا داخیل اولماغا مانع تورتدیلر ... ضیا بونیادوون "آذربایجان آتا بیگ لر دؤولتی" نین تبریزده علی حسین زاده نین فارسجا ترجومه سی ایله اختر نشر ائوی طرفیندن یاییلدیغی علمی اثره بیر قایناق کیمی باخیب و اونا ارجاع وئردیگیم اوچون ، نظامی نی بیر تورک شاعیری کیمی قلمه آلدیغم اوچون و ها بئله بو سوزو بیرمقاله ده یازدیغیم اوچون "اسلام مدنیتی اوچ بویوک و اونملی دیلده یئتیشیب : عربجه ، فارسجا و تورکجه" و ان اونملی سی دده قورقود کتابی اوزرینده یازدیغیم مقاله و اونون یازیلماسینا اصرار ائتدیگیم اوچون ، اوچ عیرقچی معلم منی آز بال وئره رک ، بیلیم یورددان ائشیگه آتماغا جهد ائتدیکلرینی یازاجاغام ... یازاجاغام نئجه داشلاری اوخا دَیدی ... یازاجاغام کی بوگون بیلیم یوردلاریمیزدا نئجه فاشیزم و راسیزم هله ده یاشاماقدادیر ...
ایلک دفعه آنا دیلیمزله ماراقلاندیغیم اوشاقلیق ایللرینه قاییدیر .. 4-5 یاشیم اولاردی ، قارداشیم ، شهریار حضرتلری نین یئنی نشر اولوندوغو تورکجه دیوانینی ائویمیزه گتیرمیشدی و حیدربابانی اوخویوردو ... من ده هوسله نیب اونلاری ازبرله ییردیم ... آنجاق هر دفعه کتابا موراجیعت ائدیردیم ، اونو اوخویا بیلمیردیم ... بئله دوشونوردوم کی مکتبه گئتسم حیدربابانی اوخویا بیله جه گم ... آنجاق مکتبه گئتدیم ، الفبانی اویرندیم آنجاق یئنه حیدر بابانی اوخویا بیلمه دیم ... ایللر کئچدی و من شهریارین دیوانی نی مقدس بیر کیتاب کیمی حسرت ایله قوینومدا گزدیردیم ... اورتا مکتب ده تحصیل ائدن ایللرین بیر گونونده ائویمیزده کوهنه کیتابلار آراسیندا "پاسلی قیلینج" آدلی تورکجه ناغیل کیتابینا راست گلدیم ... اونو چتینلیکله اوخودوم و سونرا "بایراملیق" آدلی بیر بالاجا کتابچا ایله راستلاشدیم ... بو کتابچا عرب و لاتین الفباسی ایله الفبامیزی و دیلمیزین نئجه یازیب اوخوماسینی اویردیردی ... او حادثه دن نئچه ایل اونجه داها دوغروسو 7یا 8 - ینجی صینیفده اوخویارکن معلم لرین بیری اونو مکتبه گتیرمیشدی و ماللا نصر الدین و قازان ناغیلینی اوخودوغونو نا خاطیرلاییرام ... آنجاق معلم شولوقلوق ائتدیگیمه گوره ، او قدر دؤیموشدو کی هئچ ایندی ده او معلیم ایله باریشا بیلمیرم ... اونا گوره او زامان او کیتابین یانیندان اعتناسیز کئچدیم ... آنجاق اورتا مکتبده تحصیل ائدرکن او کتابچانی اوخویوب دیلیمیزی اویرنمه گه باشلادیم ... الیمه گله ن کتابی بو حاقدا اوخویوردوم ... آنا دیلیمز حاققیندا اونلار گرامر و لغت کیتابی اوخودوم : معاصر ادبی آذری دیلی /سس _ صرف / : پروفسور زهتابی – مبانی دستور زبان آذربایجانی : اوستاد فرزانه – ترکی هنر است : اسماعیل هادی و ... آذری دیلی نین گرامری : رحمتلیک تیمور پیر هاشمی ... دیلیمزی اوخودوم ، اوخودوقدا سئودیم ، سئویدکجه اوندا درین لشدیم ، درین لشدیکجه یئنی دن سئودیم ... بو سئویب سئویشمه مه لر داوام ائتدی ، اوندا گوردوم کی اوزومده یازما قابلیتینی دوُیورام ... ایلک یازی لاریم آذربایجان موسیقی سی حاققیندا و اورمو دا یاشاییش ، آغری ، نوید آذربایجان درگی لرینده نشر اولوندو ... بو ایشی سونرالار آردیجیل اولاراق ایشیق و قلم انجمنی سیته لرینده داوام ائتدیردیم... آنجاق ایکی ایل مدتدینده خاطرلاتدیغیم سببلره گوره بو ایش دایاندی ...
ایندی ایسه باجی اوغلومون بو غریبه ایشی سانکی منی درین و آغیر بیر یوخودان اییندیردی ... منی داها دا آنا دیلیمزده یازماغا هوسلندیردی ... بو ایللرده آنا دیلیمزی اؤیرنمه گه جان آتمالاریمی منه خاطیرلاتدی ... و ها بئله دیلیمزین دوشمنلری قارشی سیندا مدنی و علمی موباریزه نین گرکلیگینی و بو بویوک و آغیر مسئولیتی هر بیریمیزین بوینوموزدا اولماسینی و نهایتده گئجه نی گوندوزه قاتیب بو یولدا چالیشیب جهد ائتمه میزی من ده جانلاندیردی ...
سون سوز : نهایت ده عشق اولسون بئله باجی اوغلولارا کی بئله ، اوز دایی لارینا درس وئریرلر .. و ان اونملی سی عشق اولسون بئله معلم لره کی گله جکین قارانلیق یوللارینا ایشیق ساچیب و هر بیریمیزین اوره گینده اومود چیراغی یاندیریرلار... بو یاخین زامانلاردا آذربایجان مکتبلرینده آنا دیلی نین رسمی شکیلدده اویردیلمه سی اومود ایله ...


text:
میللتیمیزی بیر-بیری ایله دوشمن ائتمک ایسته ییرلر. بو گونه قدر جهد ائتمه دیکلری یول قالمادی.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه پرئزیدئنتی رجب طییب اردوغان پایتاخت آنکارادا «کئچیؤرئن» مئتروستانسییاسینین آچیلیشینداکی چیخیشیندا دئییب.
اونون سؤزلرینه گؤره، تورکییهنین تهلوکهسیزلیگی رئگیونال فاکتورلاردان آسیلیدیر:
«بیز بو تهدیدلری قارشیلاماساق، اوراداکی قارداشلاریمیزین تهلوکسیزلیینی قورویا بیلمه ریک. تورکییهنین تهلوکهسیزلیگی قازیانتئپده یوخ، حلبده، قارسدا یوخ، ناخچیواندا، آرتوینده یوخ، باتومیدهدیر. اؤلکهمیزه ایستیقامتلی تهدیدلری یوخ ائتمک مجبوریتینده ییک. هم میداندا، هم ده ماسادا حقوقوموزو سونونا قدر قورومالیییق».


text:
افغانستانده ایچکی ایشلروزیرلیگی سونگی پیتلرده اهالی خوفسیزلیگی بوتنلی تامینلنیشی اوچون ، محلی پولیس کوچلری سانی آشیریلیشی باره سیده خبر بیرگن.
محلی پولیس اداره سی باش قوماندانی. اوشبو کوچلر ، مملکت بویلب 90 فایز اهالی خوفسیزلیگی نی تامینله ی یاتگنی نی ایتیب، اولرنینگ سانی ولایتلر ده گی خوفسیزلیک کمیته لری و اهالی نینگ تکلیفی گه بنآ؛ آشیریلیشی ممگنلیگی نی ایتگن. اونینگ معلوم قیلیشیچه،حاضرگی کونده مملکت بویلب، کمیده ییگیر مه مینگ و ایکی یوزو ایلیک نفر محلی پولیس نا قرار منطقه لر خوفسزلیگی نی تامینلشگه وظیفه دار ایتیلگن.
افغانستان ایچکی ایشلر وزیرگیگه کوره محلی پلیس کوچلری خوف سیزلیکنی چیککه حدودلرده تامن لش اوچون فایده لی بولگنی باعث،اوشبو کوچلر سانینی کوپیتریش قراری آلینگن.
محلی پولیس اداره سی رییسی نینگ ایتیشیچه، اوشبو پولیس اهالی نینگ کوچی صفتیده تومن وقیشلاقلرکینگشلری نینگ تکلیفی اساسیده ولایتلرده ایجاد ایتیله دی.
محلی پولیس اداره سی قوماندانی جنرال علیشاه احمدزی اوشبو کوچلری نینگ اساسی وظیفه سی، اهالی خوفسیزلیگی نی تامینلش و واولر نی تهدید ایته دیگن هر خیل مخالف گروه لر گه قرشی کوره شیش دن عبارت ایکنی نی تاکیدله دی.
او ، مملکت بوتون منطقه لری خوفسیزلیگی نی تامینلش و اهالی ایسته گی گه بنآ اوشبو کوچلر سانی ایکی برابرگه آشیریلیشی نی ایتدی:" ایچکی ایشلروزیرلیگی دن حربی و ناحربی شخصلر نینگ تکلیفی اساسیده اوشبو کوچلر نینگ سانی گه باشقه 15 مینگ قوشیمچه قیلینه دی و سانلری 45 منیگ گه ییته دی. اگر تومنلرده اهالی اوز خوفسیزلیگی تامینلنیشی اوچون تکلیف قیلگن حالده، و او ییرلرده وضعیت یخشی بولمه گن بولسه، محلی پولیس ایجاد ایتیله دی."
اونگه کوره ، حاضرگی کونده افغانستانده کمیده یوز تومن و قیشلاق نینگ خوفسیزلیگی تامینلنیشی اوچون 20 مینگ دن ارتیق محلی پولیس وظیفه دار ایتیلگن. او، محلی پولیس قانون نی تطبیق ایتیشده صلاحیتلی بولمه ی، محل اهالی سی خوفسیزلیگی نی اوز منطقه لریده گی اوغریلر و تهدیدلر دن حمایه قیله دی و اوشبو کوچلر نینگ فعالیتلرینی ملی پولیس کوچلری نظارت ایته دی دییدی.
اونینگ ایتیشیچه، محلی پولیس، اربکی و ملیشه لر دن فرقلی بولیب، اولر اهالی اوچون ایجاد ایتیلیب، مخصوص قانون و اصوللر اساسیده عمل قیلیشه دی.
اونگه کوره، محلی پولیس افغانستان بویلب 90ـ 95 فایز اهالی نینگ خوفسیزلیگی نی تامینلب، خذمت کورسته دی. لیکن کوپینچه افغانستانلیک محلی پلیس کوچلریدن اونچه هم خرسند بولمه گنی نی ایته دی.
اما باشقه بیر، محلی پولیس نینگ اهالی گه کورستگن خذمتلریدن انکار ایتمه ی، اونینگ یانیده ناتو غری بیرقطار معمالرنینگ توغدیریلیشیگه سبب بولگنی نی تیلگه آلدی: "محلی پولیس خوفسیزلیک نی تامینلش ده یاردم کورستگنلر اما قطار قیینچیلیکلر پیدا بولیشیگه هم باعث بولگنلر. اولر اوغیرچیلیک و ناتوغری ایشلرگه قول اوریب، اهالی اولردن شکایت قیلماقده لر".
ایریم خبرلر گه کوره، محلی پولیس اهالی نینگ اذیتیگه سببب بولیب، بوندن آلدین انسان حقلری کمیسیونی هم اوشبوکوچلرنی بیرقطار قانون بوزرلیک و تینچ سیزلیک نی برهم اوروشده عیبلنگن ایدی.


text:
اکولوگییا، یانلیش قیدالانما، حیات طرزی و ایرسیت رپرودوکتیو ساغلاملیغا تأثیر ائدیر. سیرر دئییل کی، قوهوم نیکاحلاریندان دوغولان اوشاقلاردا مختلیف گنتیک خستهلیکلرین راستلانما ریسکی یوکسکدیر - هموفیلییا، فنیلکتونورییا، تالاسمییا و س.
آخار. آذ خبر وئریر کی، مولکولیار-گنتیک معایینه بو ارثی خستهلیکلرین آرتماسینین قارشیسینی آلا بیلر.
دونیادا ساییلیب-سئچیلن مرکزلردن بیری اولان آفگن گنتیک دیاگنوز مرکزی ۲۰۱۱-جی ایلین آوگوست آییندان آذربایجاندا، باکی شهرینده فعالیت گؤستریر. ۲۰۱۲-جی ایلدهن ایسه بو مرکز بیولوژی تبابت کلینیکاسیندا یئرلشهرک فعالیتینی داوام ائتدیریر.
آفگن گنتیک دیاگنوز مرکزینین رهبری آذربایجانلی پروفسور آفیق بردهلی دونیادا گنتیکا علمینده تانینمیش عالیملردن بیریدیر. پروفسور آفیق بردهلی بیر چوخ خستهلیکلرین گنینی کشف ائدیب و «بردهلی گنی» آدی ایله پاتنتلشدیریب.
مرکزده ایکی بؤلمه فعالیت گؤستریر:
۱) مولکولیار-گنتیک آنالیزلر
۲) سیتوگنتیک آنالیزلر
مولکولیار گنتیکا بؤلمهسینده تک گن خستهلیکلرینه عایید موتاسییا و یا میکرودلسییا آشکارلانماسیندا بیر چوخ فرقلی مولکولیار اصوللار ایستیفاده اولونور. سیتوگنتیک بؤلمهده ایسه خروموسوم آنالیزی کونورسیونال و باشقا اصوللارلا آپاریلیر. گنتیک دیاگنوز مرکزی اؤلکهمیزده بو ایکی بؤلمهنی احاطه ائدن یئگانه مرکزدیر.


text:
آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ سلفی اوبامادان هئچ ده پیس پرزیدنت اولمایاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا ونسوئلا پرزیدنتی نیکولاس مادورو سؤیلهییب.
«دونالد ترامپا موناسیبتده دونیا کوتلوی اینفورمشسیا مرکزلری طرفیندن بؤیوک شایعه لره یول وئریلدی. بیزی ترامپا قارشی نیفرت کامپانییاسی تعجوبلندیریر. من دئییرم کی، گلین گؤزلیک و گؤرک نه باش وئرهجک. اوباما حاکمیتدن دونیایا تروریزم فورماسیندا بؤیوک پروبلم قویاراق گئدیر. لاتین آمئریکاسیندا ایسه اوبامانی هوندوراس، پاراگوای و برازیلییادا ائتدیی چئوریلیشلرله خاطیرلایاجاقلار»، – مادورو بیلدیریب.


text:
مورتضا دوست علی نژاد (دینمز) 21 فئورال 1974-جی ایلده تبریزشهرینده آنادان اولوب . حاضیردا همین شهرده یاشاییر.
1988-جی ایلدن شعر یازماغا باشلایان شاعیرین بیر چوخ شعری ایراندا نشر اولونان قَزئتلرده چاپ اولوب . "گؤی سانجی چکیر" آدلی کیتابی ایشیق اوزو گؤروب.
گلمه گئجه
سن گلیرسن...
ایکی گؤز, ایکی دوداق, ایکی اَل
ایکی آیاق گلیر اوستومه
بیردن ایکییه بؤلونورم
یاریلانیرام!
یاریم اؤلو, یاریم دیری
من بیر اؤلو, یاریم دیری
منده بیر اؤلو, بیر دیری یاشاییر
بیریسینه چؤره ک, بیریسینه سو داشیمالییام
چؤره ک اللریمین قابارلاریندان,
سو گؤزلریمین دامارلاریندان چیخیر
یوخ, منده بو گوج یوخ !
گوج اوره یی اولمایان آداملاردا اولار...!


text:
احــوالات کـوفـــه و شــام
ایکی داشه بیر باش اولوب نشان، بیری کوفه ده بیره شامیده
ایکی یول دگوب اونا خیزران، بیری کوفه ده بیره شامیده
ایلیوبدی خنجریله جدا بدنیندن او لباسی شمر ازل
گهی طعن ایدوب اونا اهل کین، گه اواوب کَُل اوستی اونا محلّ
یتیشونجه شامه جدالری نچه یرده سِیر ایدوب اَل به اَل
ایکی یول سِنانه ووروب سَنان، بیری کوفه ده بیره شامیده
کسوب اهل کینه حسین باشین سالوب اهل بیتینی مشکله
سارالوب حرملری اوخشیوب چمن ایچره بیر سارالان گُله
گورولوب کسوک باشی نیزیه وورالار خدا گنه قان گَله
ایکی یرده نیزه دن آخدی قان، بیری کوفه ده بیره شامیده
گهی کُللر اوستونه قویدولار، گه آقاجدان آسدیلا برملا
گهی بزم شربیده یِر ویروب گهی دِیریده اونا اشقیا
نچه یرده فاطمه اوغلونا دیولوبدی خارجی ای خدا
ایکی مجلسه گیدوب ارمغان، بیری کوفه ده بیره شامیده
یولا دوشدی غصّه لی کاروان گیده شامه شمر دَغائیله
غمیله مُصاحبت ایلیوب هم انیس اولوبلا بلائیله
نچه شهری سرعتیله گَزوب، ولی دوشدی جور و جفائیله
ایکی یرده لنگه او کاروان، بیری کوفه ده بیره شامیده
هر او یرده که اولوب ازدحام، یغشوب یول اوستونه شیخ و شاب
اوزینی علی قیزی گیزلدوب، که تانونماسون او فلک جناب
ولی بُلمورم نجه ظلم اولوب داخی قالمیوب اورگینده تاب
ایکی یول ویروب حَسَبین نشان، بیری کوفه ده بیره شامیده
ستمیله عصرین امامینه غَُل جامعه ووروب اهل نار
بو خیاله دوشدیله قانینی توکه لر او فرقه ی کین شعار
سبب اولدی لیک حیاتینه، سپر ایلدی اوزین آشکار
ایکی یرده زینب باغری قان، بیری کوفه ده بیره شامیده
هامی رنگه فاطمه قیزلاری، خُم محنت ایچره بویاندیلار
نَقَدَر که شدّت ایدوب جفا، دوزوب اول جفایه دایاندیلار
نچه یرده آتش ظلمیله دوتوب اود آلشدیلا یاندیلار
ایکی یرده چکدیلر الاَمان، بیری کوفه ده بیره شامیده
ویروب اهل بیتِ امامه یوز اَلَم و مصبیت بی حساب
قولی باغلی ناقه سوار اولوب توکوب اشک گوزلری چون سحاب
نچه یرده زینبون ایتدیلر غمیله یانان جگرین کباب
ایکی یرده ایلدی چوخ فغان، بیری کوفه ده بیره شامیده
نه قدر «حسینی» نفس گَلور، اوزیوی کمند حسینه سال
گَلَن ایل زیارته گیتماقین گوزی یاشلی ایسته، براتین آل
حرمینده فاطمه اوغلونون نه گوزلدی ذکر اولا بو مقال
ایکی داشه بیر باش اولوب نشان، بیری کوفه ده بیره شامیده
(من کلام: سعدی زمان)


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Gedirəm
Gedirəm özgə yarın şəm’inə pərvanə olam
Sevgimə layıq olan dilbərə divanə olam
Bilmədin qədrimi sən çoxlu mənə zülm elədin
Gedirəm ey daş ürək mən sənə biganə olam
Aqiliydim sənin eşqində belə mən dəli oldum
Yoxdu ımkan ki dönüb bir daha fərzanə olam
İndi ki üz çevirib taleyi fərzanaliğim
Gedirəm mən mey içəm sakini meyxanə olam
Mənə leyla gerək olsun nə gözəl sevməli yar
Gedirəm məcnuna tay eşqidə əfsanə olam
Demədim bunları ta sən mənə duşman olasan
Bilginən istəyirəm mən kimə cananə olam
Şair Vəhid Şükürzadə
گئدیرم
گئدیرم اؤزگه یارین شمعینه پروانه اولام
سئوگیمه لاییق اولان دیلبره دیوانه اولام
بیلمه دین قدریمی سن ، چوخلی منه ظولم ائله دین
گئدیرم ای داش اورک من سنه بیگانه اولام
عاقیلیدیم سنین عشقینده بئله من دلی اولدوم
یوخدی ایمکان کی دؤنوب بیر داحا فرزانه اولام
ایندی کی اوز چؤووروب طالع فرزانه لیغیم
گئدیرم من می ایچم ساکین میخانه اولام
منه لیلا گرک اولسون ، نه گوزل سئوملی یار
گئدیرم مجنونا تای عشقیده افسانه اولام
دئمه دیم بونلاری تا سن منه دوشمن اولاسان
بولگونن ایستییرم من کیمه جانانه اولام
شاعیر : وحید شکرزاده
Filed under: وحید شکرزاده نین شعرلری Vəhid Şükürzadə'nin şeirləri,باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: وحید شوکورزاده,وحید شکورزاده,وحید شکری زاده,وحید شکرزاده,وحید شکرزاده معروف به دوزلو اوغلان,وحید شکرزاده نین شعرلری,گئدیرم,آیریلیق شعری,تورکی شعر,دوزلو اوغلان,دوزلو اوغلان شعرلری,سئوگی شعرلری |


text:
مهندس ایرج شهین باهر دئدی: بوتون مسئوللار مدنیت و مدنی ایشلره اهمیت وئره رک، صنعتکارلارین یانیندا اولاراق، شهری اداره ائتمک ده مدنیت و مدنی ایشلر داها آرتیق یئر وئرمه لیدیرلر.
تبریز بلدیه رئیسی آرتیردی: یقین مسئوللارین صنعتکارلارین یانیندا اولماسی اونلارین داها آرتیق صنعت و هنر یاراتماسینا ندن اولاجاقدیر.
مهندس باهر سوزلرینین داوامیندا آرتیردی: «کئچل اوغلان» تئاتری، بیزیم قدیمی سنت لر، مدنیت و گئییم لریمیزی نمایش ائتدیریر. بو تئاتردا بیزیم آتالاریمیزدان یادگار قالان محتشم کئچمیشیمیز یئنی دن جانلانیر.
او دئدی: تبریز2018 ده شهریمیزه گلن قوناقلار و توریست لر ائله بیزیم بو سنت لر و مدنیتیمیزی گورمک اوچون تبریزه گله جک لر و بیز بو قدیمی سنت لری احیا ائتمک له توریسم صنعتینین دیرچلمه سینه فایدالی آددیم لار آتابیله ریک.
دئمک لازیم دیر کی «بابک نهرین»، شرقی آذربایجان نمایش هنر و تئاتر انجمنینین رئسی و «کئچل اوغلان» تئاترینین مودورو، تبریز تئاترینین اوزل مدالینی تبریز بلدیه رئیسینه وئره رک مهندس باهرین صنعت و هنره ائتدیی توجه دن تقدیر ائتدی.


text:
۱۸ آقوست
۱۸ آقوست: تگزاسدا توفان، هلیومون کشفی
۲۹۳ میلاددان اؤنجه — ونرا ایلاههسی شرفینه رومدا ان قدیم معبد اینشا اولونموشدور.
۱۲۰۱ — ریقا شهرینین اساسی قویولموشدور.
۱۸۶۸ — فرانسهلی اولدوزشوناس پیر ژانسن گونش طیفینده بیر یئنی عونصوری (هلیومو) کشف ائتمیشدیر.
۱۹۱۹ — آذربایجان دموکراتیک جومهوریتینین ایلک سرحد موحافیظهسی تأسیس ائدیلمیشدیر.
۱۹۵۸ — آمریکادا ولادیمیر نابوکووون «لولیتا» اثری نشر ائدیلمیشدیر.
۱۹۸۳ — تگزاسدا توفان نتیجهسینده ۲۲ نفر هلاک اوْلموش، دؤولته ۱ میلیارد دولار زیان ائتمیشدیر.
۲۰۰۸ — پاکیستان رئیسجومهورو پرویز موشرف ایستعفا وئردی.


text:
خویو تانییانلار خویون قدیمی محله لرینین آدلارین یاخشی تانییاللار، بیر سیرا آدلار جوغرافی موقعیت اسایندا، بیر سیراسی دا اوردا اولان آداملارین ایشلریله ایلگی_لی وئریلیب.
ماکی قاپی_سی، محله خیاوانی، تبریز داروازاسی، قویونچولار، صابونچی لار، حصیرچی لر، خاماچی لار...
ایندیلیکده خویدا او آدلاردان داها ایز گؤرمک اولمور، یئنی یئتمه_لرین ده یاشلاری او آدلاری ائشیدیب ایشلتمه_یه قد وئرمیر. قوجالار دا اؤزلرینی ساوادسیز گؤرستمه_سین لر دئیه، او آدلاری ایشلتمیرلر. هر کس بیر-بیرینه اوخشویور، هر کس بیر مودئل گئیینیر، آروادلارلا قیزلارین دا گئییم_لرینده اؤزللیلیک قالمیر. سن شهرده یئرلیلیک گؤره بیلمیسن. کئچمیشده قالان شهره داریخیرسان.


text:
سید نسیمینین ادبی یارادیجیلیغینی ایکی دؤورهیه بؤلمک اولار:
1- ایلک دؤوره
اونون 25- 26 یاشلارینا قدهر، یعنی فضل الله نعیمی ایله تانیش اولماسی و اونون طریقت و مسلکینی قبول ائتمهسینه قدهرکی دؤورهنی یارادیجیلیغینین ایلک دؤورهسی آدلاندیریریق. بو دؤورهده کی شعرلرینده، او خواجه احمد یسوی (اؤلوم 562 هـ.) و جلال الدین رومی (اؤلوم 604 هـ.) تأثیرینده نصیحت آمیز، تعلیمی و حکمتلی شعرلر و اون دؤرد معصوم - علیهم السلام- اوچون منقیبهلر یازیردی.
سؤز یوخ کی او بو دؤورهده، شاعیرلیگینی سیناماغا باشلایان بیر اعتقادلی و ساوادلی گنج کیمی ظهور ائدیر. بوتون شیعیهلر، منقیبهلر، نصیحت وئریجی غزللر و قصیدهلر، حکمتلی تویوقلار و مثنویلرینی، بو دؤورهیه عائد ائتمک اولار.
بئله شعرلرده، عرفان آخیجیلیغی یوخدور و شعر دیلی قورودور. شاعیرده جوشغون اورهک اولسادا، جوشغون دیل یوخدور. شاعیر حله درین معنالاری لای بالایلی دیل ایله بیان ائتمگه ال تاپا بیلمهمیشدیر. بو دؤورهده شاعیرین ثابت تخلّصوده یوخدور، او گاه سید، گاه حسینی و گاه سید نسیمی و بعضاً ده هاشمی تخلص ائدیر.
تورکجه دیوانیندا بو دؤورهیه عائد اولان شعرلرینی یوز قطعهیه یاخین مختلیف قالیبلی شعرلر تثبیت ائتمک اولار.
بو دؤورهیه عائد شعرلرینه عمومیتله نصیحت وئرمه روحو حاکیمدیر:
دیو رجیمه ایکؤنول! قیلما داهی متابعت،
تانریسؤزونائشیدیجکصیدق ایله قیل ملازمت.
یاخشیلیق ائیلهسن، سنا یاخشیلیق ائیلیه خدا،
عاقیبت اصلینه قیلیر خئیره شره مراجعت.
* * *
کؤنول وئرمه جهانا، بیوفا دیر،
کؤنول وئرمک آنا عئین خطا دیر.
بونا جان و دل ایله آنلاو باخ،
فنا دیر بو فنا، سانما بقا دیر.
بقاسی وار ایمیش اولسا جهانین،
قالایدی باقی اوش اول مصطفا دیر.
جهانین چون بقاسی یوخ نسیمی،
آنی قویوب حقه دؤنمک روا دیر.


text:
15- شهادتی و اؤلومو
نسیمی، حلب شهرینده دریسی سویولاراق اؤلدورولدو. اونون شهادت تاریخینی عسقلانی 821،[1] هدایت 837،[2] مدرس 807[3] و مجالس العشاق 837[4] هـ. ایلی ذکر ائتمیشلر. بو قایناقلاردان باشقا 811 هـ. ده تألیف اولونان بشارتنامه کیتابیندا اونون اؤلومو 807 هـ. ایلی ذکر اولونموشدور. نسیمینین یاشاییشینی تدقیق ائدهنلر آراسیندان محمد فؤاد کؤپرولو، عبدالباقی گؤلپینارلی و حسین اعیاندا همین تاریخی دوغرو ساییرلار، مرحوم مدرس تبریزی، ریحانه الادب اثریندهده همین تاریخی اونون شهادت ایلی قبول ائدیر. بئلهلیکله 807 هـ. تاریخینی اونون شهادت ایلی حساب ائتمک اولور. او زامان نسیمی اوتوز آلتی یاشیندا ایدی. نسیمینین شهادتیندن دانیشان بشارتنامه اثری 811 هـ. ایلینده یازیلمیشدیر. آیدیندیر کی نسیمینین اؤلومونو بو تاریخدن سونرایا عائد ائتمک اولماز. نسیمینین شهادتینین تفصیلاتینی ذکر ائدهن ان قدیم قایناق کنوز الذّهب فی تاریخ حلب قایناغیدیر. محمد راغب الطّباخ الحلبی، اؤزونون اعلام النُبلاء بتاریخ حلب الشّهباء اثرینده همین قایناغین وئردیگی شرحی ذکر ائدیر.[5] بو شرحین ترجمهسی بئلهدیر:
« یشبک زامانیندا علی نسیمی اؤلدورولدو.
شیخنا ابن خطیب الناصریه و شیخ عزّالدینین نائبی شمس الدین ابن امین الدوله حضوروندا، قاضی القضاة فتح الدین المالکی و قاضی القضاة شهاب الدین الحنبلی ابن الخازوق محکمهده حاضیر اولدولار. ادعا اولدوکی نسیمینین کلماتی بیلیکسیز شخصلری آلدادیب زندیق ائتمیشدیر. اما بعد ابن الشنقشی الحنفی شهرین قاضیلری و عالیملری حضوروندا دعوی طرح ائتدی. سونرا نایب اونا دئدی:
گؤروندوگو کیمی، اسکی قایناقلاردا نسیمی تبریزی حاققیندا یازیلانلار، اونون حیاتی حاققیندا بیر شئی بیزه وئرمیرلر. ادبیات تاریخلریده همین معلوماتی آلیب تکرار ائدیرلر. اونون دیوانینین الیازمالاری و ایندیه قدهر چاپ اولموش معتبر و غیر معتبر دیوانلاریدا باشدان آیاغا یانلیشلیقلار ایله دولودور. بیز بو قایناقلاردان یارارلاناراق، اونون حیات و یاشاییش منظرهسینی ترسیم ائتمگه چالیشیریق.
1- دوغولدوغو یئر
عسقلانی[1]، سخاوی و ابن عماد الحنبلی اونو تبریزلی ساییرلار، ریاض العارفین اثرینین یازاری رضا قلیخان هدایت ایسه، اونو شیرازلی حساب ائدیر، فارسنامهی ناصری ده اونو شیرازلی ساییر، عاشیق چلبی اؤز تذکرهسینده، اونو باغدادین نسیم ناحیهسیندن بیلیر. باکی عالیملری او جوملهدن مرحوم میرزا آقا قلیزاده، شاماخیدا یئرلشن نسیمینین یگانه قارداشی شاه خندانین مزارلیغینادا اشاره ائدهرک، شاماخینی اونون دوغولدوغو یئر حساب ائدیر و دوغوم تاریخینیده 70/ 1369 م. ایلی اولاراق تثبیت ائدیر. [2]
بیز، ان قدیم قایناقلاری داهادا اعتبارلی سایساق، عماد الدین نسیمینی تبریزلی بیلمهلییک. هر حالدا هارالی اولور اولسون، سؤز یوخ کی او، آذربایجان شعر تاریخی سماسیندا ان پارلاق گونش کیمی پارلاماقدادیر. سلمان ممتاز دئمیشکن:« سگیزینجی عصر هیجرینین سون یاریسیندا دوغدوغو یورد اولان آذربایجاندا ساکین ایدی».[3]
بعضی تذکرهلرین اونون باغدادلی، یا شیرازلی و یا آمِدلی اولدوغونو ادعا ائتمیشلرسهده، بو ادعالار تمامیله رد اولموشدور. نسیمی شیرازی نین باشقا بیر شاعیر اولماسی، باغداد یانیندا نسیم آدلی یئر و یا کندین اولماماسی و نسیمینین آمِد شهرینه هئچ گئتمهمهسی بو ادعالارین ردّی اوچون یازیلان دلیللردندیر.


text:
کولتور و صنعت
پرزیدنت کوللیهسینده گئرچکلشن تقدیماتا، پرزیدنت رجب طیب اردوغان ائو صاحبلیگی ائدیب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ت.ر.ت 1 کانالیندا یاییملاناجاق "کوت العماره" سریالینین تقدیمات مراسیمینه قاتیلدی.
خاریجی وطنداشلار اوچون نظرده توتولان تورک دیلی امتحانی صاباح 35 اؤلکهده عمومی لیکده 41 منطقهده هم زمان کئچیریلهجک.
مسکو-کایسری آراسیندا ایلک دفعه حیاتا کئچیریلن بیرباشا اوچوشلا شهره گلن روس توریستلر ارجیس توریزم مرکزینه حیران قالدیلار.
اوکراینانین پایتاختی کیف شهری 2018-جی ایلده توریستلرین سفری اوچون اقتصادی جهتدن داها صرفهلی شهر حساب ائدیلیب.
یونوس امره انستیتوسونون خاریجیلره یؤنهلیک تورکجه یئتهنک سیناوی ۱۳ ژانویه جمعه ارتهسی گونو گئچیریلهجک
یئنی پروژهنین باش قهرمانلارینین دونالد ترامپ، عائلهسی، مشاویرلری و یاخین چئورهسی اولاجاغی ایفاده ائدیلدی
بولقار اورتودوکسلار اوچون تاریخی اؤنم داشییان دمیر کلیسهنین آچیلیش مراسیمینده، بولقاریستان باشباخانی بویکو بوریسوو دا حاضر اولاجاق
اینگیلیس توریستین اوچده بیری، تعطیل اوچون موغلانین گؤزده توریزم مرکزلریندن بودروم، مارماریس، فتحیه و یاخینلارینی ترجیح ائتدی
اؤزکول، جانلاندیردیغی "ماحمود خوجا" و "یاشار اوستا" کاراکترلری ایله چوخ سئویلدی
"هر گون بیرلیکده چالیشدیغیم ۷۳ نفره فرانسیز اؤپوشو وئرمکدن راحاتسیزام"
تورکیهنین ترابزون شهرینین اورتاحیصار بؤلگهسینده آپاریلان آراشدیرمالار زامانی 4000 ایللیک تاریخه مالیک یئرآلتی شهر تاپیلیب.
تورکیه و آوروپادان ۵۰ نشریات ائوینین ایشتیراک ائتدیگی سرگیده پانللرده، ادبیات صحبتلری، شعیر بولوشمالاری و ال ایشلهمهلری کیمی فعالیتلر ده حیاتا گئچیریلیر
"تورک توریزم تاریخینده بو اؤلکهیه بیر ایل عرضینده ۴.۶۵ میلیون اینسان گؤندرن باشقا بیر اؤلکه اولمادی"


text:
آز بوْیوُ
آز بوْیوُ
پروفئسور دوکتور فریدون آغاسی اوغلو
«آذربایجان قدیمدن تورکلرین اؤلکهسیدیر» (ابن هشام)
آذربایجان اؤلکه آدینین کؤکوندهکی آذر بوْی آدینین یارانماسیندا اساس اؤزک اولان آز بوْیو تورک ائتنوسو ایچینده چوخسایلی سویلاردان بیری ایدی. آزییا//آسییا آدینداکی پارالئللیک کیمی، آز ائتنونیمینین ده آس واریانتی گئنیش یاییلمیشدیر. بئله یاییلمانین سببی آز/آس بوْیلارینین واختیله قدیم آذربایجاندان باتی، قوزئی و دوغو اؤلکهلره اولان کؤچو ایله باغلیدیر. اوچ-دؤرد مین ایلدیر کی، بو بوْیلار تاریخی منبعلرده خاطیرلانیر، لاکین اونلارین ائتنیک منسوبییتی بارهده عئلمی ادبییّاتدا هله ده توتارلی سون سؤز دئییلمهمیشدیر، حالبوکی آز/آس حاقینداکی بلگهلر بؤیوک بیر مونوقرافییا اوچون کیفایت قدر معلومات وئریر. گؤرونور، باشقا میلّتلرین عالیملری اوچون او قدر ده اهمییّت کسب ائتمهین بو پروبلئمین چؤزولمهسی اوچون خالقیمیزین و اؤلکهمیزین آدینین یارانماسیندا موهوم یئر توتان بو بوْیلارین تاریخینی اؤزوموز اؤیرنمهلیییک.
بللیدیر کی، هر هانسی بیر بوْیون آدی اونون داخیل اولدوغو خالقین ایچینده اوزون مودّت سوْیآدی (ائتنونیم) کیمی یاشاییر. بو باخیمدان، اؤزبک، آلتای، قاراقالپاق و سایر تورک خالقلارینین ترکیبینده اوُروق، سوْی، بوْی آدی کیمی ایشلنن آز/آس ائتنونیمینه (4، 11، 19-20؛ 14، 240-247) و گؤی-تورک یازیلاریندا آز بودون (آز خالقی) و آز-کیشی (آز آدامی) آدینا، کوبان ائپیقرافییاسیندا ائرئن آز آییریلتیم[eren az ayırıltım] (آز ارنلریندن آیریلدیم) ایفادهسینه راست گلمک اولور.
موختلیف تورک خالقلارینین بوْی-سوْی (طایفا-نسیل) بؤلگوسو کیمی دیقّتی چکن و ترکیبینده آز/آس کومپونئنتینی یاشادان ائتنونیملر بؤیوک ماراق کسب ائدیر. مثلا، باشقورت-کاتای بوْیونداکی آس، آسسی سوْیلاری، بالکارلارین آس آدلانماسی، اؤزبکلرین 32 اساس بوْیو سیراسیندا آ.وامبئرینین آس بوْیونو قئید ائتمهسی (3، 302)، قیرغیزلاردا آزیق بوْیو، نهایت، قدیم آذربایجان اهالیسینین آز آدلانان بیر قیسمینین سونرالار آذر بوْیو کیمی تانینماسی آزلارین تورکلوگونه شوبهه یئری قویمور. لاکین آز بوْیونون گئنیش جوغرافی اراضیلرده گؤرونمهسی اونلارین ائتنیک منشایی حاقیندا بعضی تدقیقاتچیلارین یانلیش فیکیر سؤیلهمهسینه سبب اولموشدور.
بئله کی، و.و.بارتولد تورکئشلری آز و توُخسی بوْیلارینین بیرلشمهسی حساب ائتمیش (1، 585)، کولتگین آبیدهسیندهکی آزلاری (آز بوُدون) ایسه یئنیسئی اوْستیاکلاری ایله عئینیلشدیرمیشدیر (1، 43). ذ.و.توغان بیر یئرده آسلاری ساقالارین ترکیبینده تورک بوْیو کیمی وئریرسه ده (2، 39)، دیگر یئرده اونلاری قدیمدن تورکلره قاریشمیش بیر ایران قؤومو، یاخود ساقا و هونلارین ایچینده ارییَن بیر ایرانی طایفا آدلاندیریر (2، 53، 422). آز/آس بوْیلارینی های-ائرمنی (قر.کاپانسیان، س.پئتروسیان)، اوْسئتین (و.ای.آبایئو) و دیگر خالقلارلا عئینیلشدیرنلر ده واردیر. حالبوکی، بیر-ایکی سؤز اوخشارلیغینا اساسلانیب، بئله جیدی عئلمی فیکیر سؤیلهمک دوغرو دئییل. اگر اوخشارلیق وارسا، ان آزی بو اوخشارلیق همین خالقین دیلینده و اونوماستیکاسیندا دا سیستئم تشکیل ائتمهلیدیر.
گؤروندوگو کیمی، آز/آس بوْیو تکجه آذر تورکلرینین دئییل، بیر سیرا دیگر تورک بوْیلاری سیستئمینده ده موهوم یئر توتور. بوندان باشقا، سوْیآدی قدیم تورک آنتروپونیمیکاسینین خوصوصییتی کیمی شخص آدلارینا دا قوشولور، اونون هانسی سویدان اولدوغونو بیلدیریر. مثلا، اون یئددینجی عصرده فارسجا یازیلمیش «دستور الملک» اثرینده سادالانان بیر سیرا شخصین آدیندا آس بوْیآدی واردیر:
غایب نظر بَی آتالیق آس،
خورّم بَی حاجی پروانهچی آس،
محمد حاکیم بَی میرزه آس،
محمود بَی کاتاغان آس (4، 20).
بوراداکی آد-تیتول-سوْیآدی دوزومو قانونا اویغون حالدیر. ب.خ.کارمیشئوا گؤستریر کی، «شیبانی نامه» (16. عصر) آبیدهسینده آس سوْیآدی نایمان، دوُرمان، کوُشچو بوْیلاری ایله یاناشی خاطیرلانیر و اورتا آسییا تورکلرینده آس-نایمان، آس-سارای، جامان-آس سویبیرلشمهلری فورماسی دا تاریخی فاکتدیر (4، 19). سادالانان اونوماستیک واحیدلرین تورکلره عایید اولماسینی ایضاح ائتمهیه احتییاج یوخدور. بو سیرایا کلاودی پتولئمئیین (2. عصر) قوزئی قافقازدا گؤستردیگی آستوریکان (اس-توریکان) بوْیونو (23، 149)، طبرینین (13. عصر) قئید ائتدیگی آستارخان (آس-تارکان) آدینی، «کارتلیس-تسخوورئبا» گورجو آبیدهسینده باقاتور آسپاروخ (آس-پاروک) آدینی، م.کاشغارینین اوغوز بَیلریندن بیرینین آدی کیمی وئردیگی آزاق آدینی (ی، 66) و واختیله ایندیکی قاراچای-چرکز اؤلکهسینده امیر تئیمورا قارشی دؤیوشن بوری-بئردی آدلی شخصین باشچیسی اولدوغو آس بوْیونو (24، 215) دا تاریخی فاکتلار کیمی علاوه ائتمک اولار. بو دا بللیدیر کی، سوْیآدی چوخ واخت همین سویون یاشادیغی بؤلگهده توپونیم کیمی ده یاییلیر؛ اورتا آسییادا آس، آسسا، سیردریا اطرافیندا آسا، آسناس، آسار، اورال و وولقا-کاما بؤلگهلرینده آسسی، آسیلی، آسی، آشا، کریمدا آسس، بؤیوک-آسس، تئمئس-آسس، آسسی-جوراکچی، کیچیک-آس و س. اسکی و یئنی ائرمنی منبعلری تورک بوْیلاری یاشایان آنادولو-ایران-قافقاز بؤلگهلرینده آز/آس سوْیآدینی عکس ائتدیرن خئیلی داغ، چای، کند، اوبا آدی - توپونیم قئید ائتمیشدیر؛
آز، آزا، آزالی، آزالو، آزاخ، آزای-شئن، آشاغی آزا، وئرین (یوخاری) آزا، آزانلی، آزاراحمدلی، آزاکلار، آزبوغا//آسبوغا، آزیار (آزار!)، آز-کالا، آزمانا، آز-پینار (آز بولاغی)، آسیلار، آسلی، آسکارا، آسمان، آسنی، آسپاکان، آسپئک، آسیاتسپور (آس چوخورو)، آسیاتسور (آس درهسی)، آشتاراک و س. (5؛ 17، 335-339).
گؤروندوگو کیمی، آز بوْیلاری تورک اونوماستیکاسیندا مؤحکم بیر سیستئم تشکیل ائدیر. اونا گؤره ده، موعاصیر تورک خالقلاری داخیلینده آس سویونون ایزینی آختاران تورکولوقلار یانیلمامیشلار. م.ز.ذکییئو وولقابوْیو تورکلرده (7، 178)، ر.ق.کوزئیئو باشقورتلاردا (6، 228-230)، ل.س.تولستووا اؤزبکلرده (4، 11) آس بوْیلارینی تدقیق ائتمیش، ای.م.میزییئو قونشو خالقلارین، خوصوصیله ایراندیللی اوْسئتینلرین بالکار تورکلرینی آسی، آسیاق، قاراچای تورکلرینی ایسه ستور-آسیاق (بؤیوک آسلار) آدلاندیرماسی سببینی آراشدیرمیش (8، 78)، ج.جعفروو آسلارین آذربایجانداکی دامغالاریندان بحث ائتمیشدیر (9، 29-36). بو مؤوضویا بیز ده موختلیف یازیلاریمیزدا توخونموش، آز، آذر، آذربایجان، خزر، کاسپی آدلارینین عئینی منشادن تؤرهدیگینی یازمیشدیق (10، 115-116؛ 11، 271؛ 12، 102). لاکین سادالانان بو آراشدیرمالارین هئچ بیری آس بوْیو حاقیندا تام تصوور یاراتمیر، چونکی همین یازیلار آس مسلهسینین یالنیز بعضی جهتلرینه توخونور، پروبلئمی هرطرفلی ایشیقلاندیرمیر.
بعضی تاریخی منبعلرده آز/آس ائتنونیمی یاز//هاز فورمالاری ایله ده ایشلنمیشدیر. همین فورمالاری ی، ه سس آرتیمی کیمی دوشونمک اولاردی، لاکین بو ائتنونیمین ک، خ ایله ایشلنن (کاز، کاس، خاز) فورمالاری دا وار. مثلا، آزاق دنیزی آز بوْیآدینی عکس ائتدیردیگی کیمی، اورخون چایینین قوزئی-باتیسیندا کاسوْقوْل (کاس گؤلو) و خزر دنیزینین آدی دا کاس//خز-ار بوْیلارینین آدینی بیلدیریر. بو حالدا نه سس آرتیمیندان، نه ده سس دوشوموندن صؤحبت گئده بیلمز. بورادا بوتون مؤوجود فورمالارین یارانماسینی ایضاح ائده بیلهجک یوزوما یالنیز لارینقال نظرییه کؤمک ائده بیلر. یعنی پروتو-تورک دیالئکتلری فورمالاشان چاغلاردا آس سوْیآدیندا بوغاز توتولماسی ایله تلفّوظ اولونان لارینقال ’آ سایتینین توتولما حیصهسی بیر دیالئکتده تمیزلنمیش، دیگر دیالئکتده ک، خ، ه صامیتینه چئوریلمیشدیر (11، 122-124):
قدیم آذربایجاندا فورمالاشان آز بوْیلاری کور-آراز مدنییّتیندن سونراکی چاغلاردا غریبه طالع یاشامیشلار. اونلارین بیر قیسمی آذربایجان - کیچیک آسییا - آوروپا بوْیونجا ایسلاندییایا قدر گئدیب چیخمیش، دیگر قیسمی قوزئی قافقاز و تورکوستانا کؤچ ائتمیشدیر. آتا یورددا قالانلار ایسه آذربایجانین موختلیف بؤلگهلرینه سپهلنمیشلر. قوزئی قافقاز و اورتا آسییادا آز بوْیلارینین قویدوغو ایزلره یوخاریدا توخوندوق، بیر نئچه سؤز ده آتا یورددا قالان و آوروپایا گئدن آس//آز بوْیلاری حاقیندا دئیک.
اورارتو چاری 1. آرقیشتینین واختیندا (م.اؤ.8. عصر) اورارتولار وان گؤلو حؤوضهسیندن چیخیب آرازی کئچیرلر و آزا اؤلکهسینی (ایروان چوخورونو) ضبط ائدیرلر. اوّللر اورارتو یازیلاریندا «دوشمن اؤلکه» کیمی وئریلن آزا اؤلکهسینی توتاندان سونرا 1. آرقیشتی آراز چایینین سول ساهیلینده، ایندیکی سردارآباد (آرماویر) کندی اراضیسینده آرقیشتیخینیلی قالاسینی تیکیر، آزا اؤلکهسینه کاناللار چکیر (13، 32-33). موتخصیصلر آزا آدینین اورارتو یازیسیندا ائتنو-توپونیم اولدوغونو قئید ائدیرلر (22، 303-304). آزا اؤلکهسینین باتی سینیرینا عایید بیر منطقهنین ده آدی رومالیلارین یول خریطهسینده آزا شکلینده یازیلمیشدیر کی، بونو دا آزا و هازا شکلینده اوخوماق اولار (21، 45). لاکین سترابونون واختیندا آزا اؤلکهسی آرتیق آزار (ازر) فورماسینی آلمیشدی. او یازیر کی، آراز چایی «آزار یانیندان آخیر… آراکسئنا دوزوندن کئچیب، کاسپی دنیزینه تؤکولور» (سترابون، اون بیر، 14، 3). بو تاریخی معلوماتلاردان گؤرونور کی، غربی آذربایجانین ایروان بؤلگهسی قدیم چاغلاردا آذر اؤلکهسی آدلانمیشدیر و آرازبوْیو منطقهلرده آذرله یاناشی، داها قدیم آزا فورماسی دا ایشلک اولموشدور. ناخچیواندا بو گون ده یوخاری آزا آدلی کند واردیر.
ایسلاندییایا قدر گئدیب چیخان آس بوْیلاری حاقیندا دا ماراقلی تاریخی معلوماتلار واردیر. بیر مقاله توتوموندا بوتون منبعلره توخونماق مومکون دئییل، بئله منبعلردن یالنیز بیرینه، ائله ایسلاندلارین اؤز یازیلی آبیدهسی اولان «کیچیک ائددا» اثرینه باخاق. ایسلاندییادا سنورری ستورلوسونون 1222-1225-جی ایللر آراسیندا قدیم ساقالاردان ایستیفاده ائدهرک قلمه آلدیغی بو اثرده گؤستریلیر کی، آس بوْیو تروْیا (توُر-اوْوا) شهریندن چیخیب آوروپانین قوزئییندهکی ساکس اؤلکهسینه گلیر، سونرا یئرلی اهالی ایله قایناییب-قاریشان آسلار چوخالاراق، داها قوزئی بؤلگهلره، ایندیکی ایسوئچ و نوروئچ اراضیلرینه یاییلیرلار. اونلارین ایسلاندییایا سککیز-دوققوزنجی عصرلرده گئتمهسی ایسه بیزه آوروپا تاریخیندن بللیدیر. یعنی آسلار تروْیادان چیخاندان مین ایل سونرا اونلارین قوزئی آوروپاداکی تؤرهمهلری ایسلاندییایا گئتمیشلر. قاییداق ائددایا.
مؤلیف یازیر کی، یئرلی اهالی ایندییهدک گؤردوگو اینسانلارا بنزهمهین آسییادان گلمیش بو گؤزل گؤرکملی غریب آسلاری ماراقلا قارشیلادی، اونلارا اراضی وئردی. آس گنجلری یئرلی قیزلارلا ائولندی، آسلارین سایی گئت-گئده آرتدی. س.ستورلوسون قئید ائدیر کی، او دؤوردن چوخ زامان کئچسه ده، هله ده یازیلی قایناقلار آسلارین آسییادان گتیردیگی آدلاری ساخلاییر. یئری گلمیشکن، بئله آدلاردان بیر نئچهسینی بورادا خاطیرلادیم:
یئر آدی: آسقارد (آس مسکنی، آس کندی)
چای آدلاری: گؤل، اوْروُن، قؤپول، قؤمول، ائیکین
شخص آدلاری: آنار، توْرکئل (تورکائل)، آتلی، قاملی، یئکول، ائقیل، ائرپ،
ائیریک، قانقلئری، بوری (بؤرو؟)، قوُنن، قوُنلاوُق، ائینار، ائللی، آسلاوُق، آسدیس و س.
همین آبیدهده بئله ایفاده و جوملهلر ده وار:
«تروْیا تورک اؤلکهسیدیر» (25، 10)؛ «تورکلرین اؤلکهسینی ترک ائدیب» (25، 11)؛ آوروپایا گلن آسلار بورایا تورک عادت-عنعنهسی گتیردی و «بورادا تورکلرین وردیش ائتدیگی قانونلار تطبیق اولوندو» (25، 12).
گؤروندوگو کیمی، تکجه بیر ایسلاند آبیدهسی 3 مین ایل اول قدیم آذربایجاندان تروْیایا، اورادان دا آوروپایا گئدن و اؤزو ایله تورک آدلارینی، تورک تؤرهلرینی (قانونلارینی) آپاران آس بوْیو حاقیندا نه قدر فاکت وئریر. اونا گؤره ده، اؤز اولو بابالارینین ایزینی قوبوستان قایالاریندا آختاران مشهور نوروئچ عالیمی تور هئیئردالا باخاندا، آذر تورکلرینین کؤکونو مونقولوستان چؤللرینده آختاران تاریخچیلریمیزی و تورکولوقلاریمیزی آنلاماق اولمور.
بؤیوک کؤچلرین ایشتیراکچیسی اولان آس بوْیلاری باتیدا گئرمان طایفالاری ایچینده اریییب تورک دیلینی ایتیرمیشدیر، دوغودا ایران، قوزئیده فین-اوقور و قافقاز طایفالاری ایله قایناییب-قاریشسا دا، تورک دیلینی ساخلایا بیلمیشدیر، لاکین بئله قاریشمالار آس بوْیلاری حاقیندا یاریمچیق معلوماتی اولان بعضی عالیملرین یانلیش فیکیر سؤیلهمهسینه ده سبب اولموشدور.
بئلهلیکله، زامان-زامان بوتؤو آوراسییایا یاییلان تورک ائتنوسونون ایچینده همیشه یاشارلیغی ایله سئچیلن، آزیخ ماغاراسیندان توتموش قوزئی، گونئی، باتی آذربایجان بؤلگهلرینده و آزوو (آزاق) دنیزینه قدر موختلیف اؤلکهلرده ایزینی قویان قدیم آز بوْیونون تاریخی اولدوقجا ماراقلی صحیفهلرله دولودور. بو صحیفهلری اوخوماغین واختی ایسه چوخدان چاتمیشدیر .
کؤچورن:عباس ائلچین


text:
آمئریکا سعودییه عربیستانیندان یمن لیمانلارینا کومرسییا و هومانیتار گمی لرین مانعهسیز گیریشینین تامین ائدیلمهسینی طلب ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا آمئریکا دؤولت دپارتامنتینین مطبوعات خیدمتینین رهبری هیزئر نویئرت دئییب.
«بیز یمنده کومرسییا و هومانیتار گمی لرین مانعهسیز گیریشینه ایمکانلارین اولدوغونا امینیک. لیمانلارین باغلانماسی جدی ناراحاتلیق دوغورور"، - دئیه بیلدیریب.
قئید ائدک کی، یمندهکی قیامچی هوسیلرین ار-ریاد هاوا لیمانینا باللیستیک راکت ضربهسی ائندیرمهسیندن سونرا سعودییه عربیستانی یمنین بوتون هاوا لیمانلاری و دنیز لیمانلارینی بلوکادایا آلیب.


text:
دیوان حکمت
ديوان حکمت، خوجا احمد یسوی (1093، سايرام - 1166، تورکيستان (يئسي)) پير-ای تورکيستانين سؤيلهديغي "حيکمت" آدلي شعرلري بير آرايا گتيرن تورک تصوف ادبیاتینین بيلينن ان اسکي اؤرنکلريني ايچهرهن کيتاب.
تورکيستانين احمد يسوينين (اؤلومو:1166) ديله گئتيرديغي "حيکمت" آدي وئريلن شعرلريني بير آرايا گتيرن شعر آنتولوژيسينه وئريلن اؤزهل آددیر. تورک ادبيياتي تاريخينده "ديوان حکمت"اين اؤنمي ايسلاميتدنن سوْنراکي تورک ائدئبيياتينين داها اؤنجه يازيلان قوتادغو بيليگ’دن سوْنراکي بيلينن ان اسکي اؤرنکلريندن بيري وه تصووفی تورک ادبيياتينين ايلک اثري اولوشوندان داها آرتیق تورک دونياسي’ندا مئيدانا گتيرديغي تأثیرلره دايانير.
گئنل اؤزللیکلر[دَییشدیر]
گئنل اولاراق درويشليک حاققیندا اؤوگولردن بۇ دونيادان شيکايتدن جننت وه جهننم تصویرلریندن، ایسلام پیغمبری محمّدین حاياتيندان وه معجزهلریندن بحث ائدیلیر. دینی و اخلاقی اؤیوتلر وئرن شعرلره ده یئر وئرمیشدیر. هجا اؤلچوسو اولاراق 4+3 وه 4+4+4 قوللانيلميشدير.
بو ياپيتين اورتايا چيخماسيندان بير سوره سوْنرا؛ ايسلامييت کؤچری تورک توپلولوقلاري آراسيندا ياييلمايا باشلاميشدیر. احمد يسوينين گؤروشلري آنادولو گيزمجيليغينين (تصووف) تمليني اولوشدورور. تصوف کولتورونون تملي بۇ ياپيتدادير. يونوس امره، حاجي بکتاش ولي، حاجي بايرام ولي کیمی متصووفلرین دوشونجهلرينين قايناغي بۇ ياپيتتير.
اثرده احمد يسوينين قوروجوسو اولدوغو يسويليک طریقتینه عاید بيلگيلر، درويشليک اوزرينه اؤوگولر، جننت-جهننم تصويرلري، ايسلام پیغمبرینین حاياتي و معجيزهلري آنلاديلير.
کیتابدا آللاه عشقی، پیغمبر سئوگیسی ایشلهنیلمیشدیر.
حيکمت: هوش، خییرلی آنلاملارينا گلير.
ساده و يالين بير ديل قوللانيلميشدير.
عروض و هئجا اؤلچوسو بير آرادا قوللانيلميشتير.
دؤرتلوک و بييتله يازيلميشدير.
144 حيکمت و 1 مناجاتدان اولوشور. (2009 ايليندا بولونان يئني حيکمتلرله بيلينن حيکمت ساييسي 217 اولموشدور.
اثر قاراخانلي تورکجهسينين خاقانیه لهجهسیله يازيلميشدير.
ايستيفهام (سورغو سورما) و تجاهل العاريف (بيليپ ده بيلمزليکدن گئلمه) صنعتلری قوللانيلميشدير. احمد يسوي حيکمتلرينين بيرلشمسييله اولموشتور و قاراخانلي تورکجهسييله سؤيلهميشدير. حيکمتلر ديني تصوفی شعرلردير.
پیغمبر محممدین وفات ياشي اوْلان 63 (هيجری) ياشيندان سوْنرا توپراغين آلتيندا ياشامايي سئچميشدير.
آللاها ياخين اولما ايستهگي واردير.
دیوانین باشلانیشی[دَییشدیر]
دیوان حکمت بئله باشلانیر:
بسم الله ديب بيان ايلاي حکمت ايتب ٭ طلبلارکا درّ گوهر ساچتيم منا
رياضتني قتيغ تارتيب قانلار يوتوب * من دفترني ساني سوزين آچتيم منا
ديوان حکمت و تورک دونياسي[دَییشدیر]
سوويئتلر بيرليغي’نين داغيلماسيندان سوْنرا اورتايا چيخان يئني ايمکانلار ديوان حکمتين تورک جومهوريتلرينده يئنيدن گون ايشيغينا چيخماسيني ساغلاميش وه اؤزبکيستاندا ديوان حکمتين کيريل حرفلي ايکي يئني باسقيسي ياپيلميشدیر. قازان باسقيسي اساس آليناراق رسول موحممد آشورباي-اوغلو طرفيندن حاضيرلانان وه 1992ده تاشکندده کيريل حرفلری ايله نشر ائديلن ديوان حکمت کيتابينين باسقي عددی تام بئش يوز مين عدددیر. ديوان حکمت يئنه 1992 ايلينده تورکمنيستان’دا "مئدينه’ده موحممد تورکيستان’دا خوجا احمد" آدي ايله اللي بين عدد اولاراق باسيلميشدير. سون اولاراق حيکمتلردن بير بؤلومونو ايچئرن وه "عقيل کيتابي" آدي ايله باسيلان بير يايين دا قازاقيستان’دا 1994 ييليندا يايينلانميشتير. تهراندا ایسه الهدی یاییم ائوی طرفیندن 1379 گونش ایلی، احمد یسوی، دیوان حکمت پیر ترکستان عنوانی ایله میرزا رسول اسماعیل زاده طرفیندن یاییملانمیشدیر. یاییملانما دیزینی:
چاپ: استانبول: 1299هـجری، 1311هـجری، 1318هـجری، و تاریخسیز؛
تاتارستان ـ قازان: 1295هـجری؛ 1896م، 277صفحه؛ قازان: 1305هـ.قمری، 143ص ؛ قازان: اونيويرسيتيت طبعخانهسي، 1311هـجری، 262ص؛ قازان: 1901م، مطبعه کريميه ، 1901م، 135بيت؛ قازان: 1904، 262ص؛ قازان: کريمفلر نشري، 1905م، 185ص؛ قازان: 1912م، 262بيت؛
انديجان: 1910م، 66صفحه؛
تاشکند: 1312هـجری و 1314هـجری؛
تهران 1421هـجری/2000میلادی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- تورکچه ویکی پدیا.
- قرهبلوط، عليرضا؛ قره بلوط احمد توران؛ معجم تاريخ التراث الاسلامي في مکتبات العالم: ج1، ص619؛
- Cambridge University Library Handlist of Turkish Books (A Hand-list of the Gibb Collection of Turkish and other Books in the Library of The University of Cambridge), E. Brown, Cambridge: at ghe University Press, 1906, P23.
- E. Kaлb, Пepcидckиe, apaбckиe и Tюpkckиe pykoпиcи TypkecTaHckoй пyбличHoй библиoTekи, TaшkeHTъ, Tипorpaфия OkpyжHaro ШTaбa, 1889. p54-55.
- فهرست کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران: ج17، ص211.


text:
هر موغننی نین کونسئرتینی آذربایجان تئلویزییاسیندان وئرمزدیلر. بیز گئجه گوندوز ایشله ییردیک. بو پیلله یه چتینلیکلرله چاتمیشیق. قازاندیغیمیزا زحمتله نائیل اولوردوق.
آخار.آذ خبر وئریر کی, بو سؤزلری اَمکدار آرتیست مَتانت ایسکندرلی َآ ائرب تی وی نین ائفیرینده یاییملانان "گلین دانیشاق" وئرلیشینده صحنه یه گَلیشی ایله دانیشارکن دئییب. ماراقلی آچیقلامالار وئرن متانت ایسکندرلی خالق آرتیستی زئینب خانلاروُوانین اونا اولان دَسته ییندن بحث ائدیب:
" آصیف کرم اوغلو سارایدا منیم کونسئرتیمه گلمیشدی. زئینب خانلاروُوا منه مکتوب گؤندرمیشدی. بونلار منیم اوچون سورپریز اولموشدو. صحنه ده ائشیتدیم, آغلادیم. سئوینجیمین حدد حودودو یوخیدی. گؤیون یئددینجی قاتیندایدیم. زئینب خانیم منه چوخ دَستک اولدو.


text:
ترانسنیستریا
ترانسنیستریا (ترانسنیستریا مولدوو جومهوریتی) — (مولداو دیلی: Peпyблиka MoлдoBeHяckэ HиcTpяHэ / ، روس دیلی: ПpидHecTpóBckaя MoлдáBckaя Pecпýблиka ، اوکراین دیلی: ПpидHicTpoBcbka MoлдaBcbka Pecпyблika. مولداوی داخیلینده بیرطرفلی شکیلده موستقیللیینی اعلان ائدن ده-فاکتو بیر جومهوریتیدیر. اؤز سیاسی قورولوشو، مجلیسی، اوْردوسو، پوْلیسی و پوچت سیستمی اوْلان بۇ اراضی بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینا عضو اوْلان هئچ بیر دؤولت طرفیندن تانینماماقدادیر. بۇ اراضینین موستقیللیینی یالنیز جنوبی اوستییا، داغلیق قاراباغ جومهوریتی و آبخازییا کیمی قوندارما جومهوریتیلار تانیییر.
بۇ بؤلگه اؤزونون آنا یاساسینی، بایراغینی و دؤولت هیمنینی قبول ائتمیشدیر.
ایچیندهکیلر
سیلاحلی قوهلر[دَییشدیر]
۲۰۰۷-جی ایلدهن اعتباراً ترانسنیستریا سیلاحلی قوهلری ۴۵۰۰-۷۵۰۰ آراسی عسگردن عبارت اوْلماقلا، تیراسپول، بندر، ریبنیچا و دوبیساری موتواتیجی پیادا بریقادالارینا بؤلونموشدور. بۇ حربی بیرلشمهلرین تابئلیینده ۱۸ تانک، ۱۰۷ زیرئهلی تکنیک، ۷۳ توفنگ، ۴۶ ادد هاوا هوجوموندان مدافعه قورغوسو و ۱۷۳ ادد تانک علیهینه مدافعه قورغوسو مؤوجوددور. حربی هاوا قوهلری ایسه ۹ می-۸ت، ۶ می-۲۴، ۲ می-۲ هئلیکوپتئرلریندن و آن-۲-نین مۆختلیف طیّارهلرینین آن-۲۶ و یاک-۱۸ موْدللریندن فورمالاشمیشدیر.
اجتماعی قورولوش[دَییشدیر]
Kateqoriya:Tanınmamış dövlətlər
اؤلکهده ۱ مئی رسمی بایرامدیر و غیری-ایش گونو ساییلیر. ۲ مئی ۲۰۰۹-جو ایلده کئچیریلهن رئفئرئندومدا اؤلکه اهالیسینین ۹۹،۶ %-i سوسیالیست ایدارئتمه سیستمینین ساخلانیلماسینا، یالنیز ۰،۴ %-i ایسه دییشدیریلمهسینه سس وئرمیشدیر.
اؤلکه باشکانی هم ده سیلاحلی قوهلرین عالی باش تاخیمیدیر. ۲۰۰۴-جو ایلده حیاتا کئچیریلهن سیاهییاالمایا گؤره اؤلکهده ۴۰۹۶ قاقاوز و ۱۶۸۷۶۸ روس واردیر. اهالینین اکثریتی گنج پارتیزان و ایشچی قوهلرینده عسگر کیمی فعالیّت گؤستریر. بونا گؤره ده اؤلکهده هر ۳ شخصدن بیری عسگردیر.
اؤلکهنین سیاسی رمزلری لنین و کارل مارکسدیر. اؤلکهده ۳ جور مااش سیستمی واردیر. بونلار: یۆکسک درجهلی، اوْرتا درجهلی و آشاغی درجهلی دؤولت مأمورلاری اۆچون نظرده توتولان مااش سیستملریدیر. خالق عسگرلری آشاغی درجهلی دؤولت مأمورلاریدیر. ایدارئتمه و قوهلرده چالیشان عسگرلر ایسه اوْرتا درجهلی دؤولت مأمورلاریدیر. دؤولت ایدارئتمهسینده چالیشانلار ایسه یۆکسک درجهلی دؤولت مأمورلاری حساب اوْلونور. بۇ ۳ مااش سیستمی آراسینداکی مااش فرقی ایسه چوْخ آزدیر.
بۆتون تورپاقلار دؤولته مخصوصدور. بۆتون بینالارین تیکینتیسینی دؤولت حیاتا کئچیریر و دؤولتدن باشقا هئچ کیمین بونا ایختیاری یوخدور. اؤلکهده ۱۷-۳۵ یاش آراسی هر کس گنج پارتیزان قوهلرینین عسگری حساب اوْلونور. سیندیکاتلارلا علاقهسی اوْلان شخصلر ایسه ایشچی قوهلرین عسگری حساب اوْلونور. اؤلکه اراضیسینده یالنیز بیر بیلیم یوردو مؤوجوددور و بۇ بیلیم یوردوده عسگرلر و یۆکسک درجهلی مأمورلار حاضیرلانیر. بلدییه ریسلری باشکان طرفیندن تعیین اوْلونور. اؤلکهده سوسیالیزم علیهینه چیخان شخصلر اؤلکهدن قووولور و وطنداشلیقدان چیخاریلیر.
اؤلکهده ایشسیزلیک ۰،۳%-ا برابردیر. اؤلکهده مارکئت کیمی کیچیک ایش یئرلری بئله دؤولته مخصوصدور. اؤلکه عرضیسینده هئچ بیر خاریجی فیرما یوخدور.
سیاسی قورولوش[دَییشدیر]
اؤلکهده ایکیپارتییالی سیستم مؤوجوددور. مجلیسده پارتییالارین تمثیل اوْلونما سایی اوّلجهدن بللی اوْلونموش قایدادا حیاتا کئچیریلیر. بۇ قایدایا اساساً مجلیسده سوسیالیست پارتییا اۆچون ۴۰، سوسیال-دموکراتیک پارتییا اۆچون ۵، بۇندان علاوه سیندیکاتلارین تمثیلچیسی اۆچون ۱، حربیچیلرین تمثیلچیسی اۆچون ۲، اجتماعی تشکیلاتلارین نمایندهلری اۆچون ایسه ۳ یئر مویینلشدیریلمیشدیر. تمثیلچی و نمایندهلر مجلیسده ایشتیراکلارینا باخمایاراق سس حۆقوقونا مالیک دئییلدیرلر. مولداوی بۇ ارازینی اؤز داخیلینده موختاریت حساب ائتمهسینه باخمایاراق ترانسنیستریا بونو قبول ائتمیر. بونا گؤره ده اؤلکه خاریجی مسئلهلرده موستقیل حرکت ائدیر.
ایدارئتمه واحیدلری[دَییشدیر]
رایونلار[دَییشدیر]
- کامنکا (KáMeHka، کامئنکا)
- دوبیساری (Дyбoccápы، دوبوسساری)
- قریقوریوپول (Гpиropиóпoлb، گریگوریوپول')
- ریبنیچا (PыбHицa، ریبنیتسا)
- سلوبودزییا (Cлoбoдзéя، سلوبودزئیا)
بلدییهلر[دَییشدیر]
- بندر (БeHдépы)
- تیراسپول (Tиpácпoлb)


text:
ژاپون اوزای آراشدیرما آژانسی
ژاپون گؤی و اوزای(فضا) آراشدیرما آژانسی یا جاکسا (ژاپونجا. 独立行政法人宇宙航空研究開発機構 Dokuritsu-gyōsei-hōjin Uchū Kōkū Kenkyū Kaihatsu Kikō, انگلیسجه : Japan Aerospace eXploration Agency ، قیساجا: JAXA) ، ژاپوندا آسترونومی و اوزای(فضا) بیلیملری انستیتوسو (ISAS) ، ژاپون میللی گؤی و اوزای لابراتواری (NAL)، و ژاپون میللی اوزای گلیشدیرمه آژانسی(NASDA) قوروملاری نین 2003 اوکتوبر آییندا بیرلَشمَسیندن اولوشان قورومدور.
جاکسانین اساس ماموریتلری و گؤرَولَری (وظیفهلری) آراشدیرماق، تکنولوژی گلیشدیرمک، و مدارا اویدو (ساتلایت) یوللاماق دیرلار. داها اوستون سویه لی ماموریتلر ده آستروید آراشدیرماسی و آیدا آراشدیرماق ایچین آداملی اوزای گمیسی یوللاماق دیر.
جاکسانین قورومسال شوعاری، گرچکشلدیرمک ایچین آراشدیر (انگلیسجه. Explore to Realize) دیر. بوندان اؤنجه کی شوعاری گؤیلره چاتماق، اوزایی آراشدیرماق (انگلیسجه. Reaching for the skies, exploring space) ایدی.
ایچیندهکیلر
- ۱ تاریخی
- ۲ قورومو
- ۳ راکتلر
- ۴ باشاریلار
- ۵ راکت آتیشی گلیشدیرمه سی و ماموریتلری
- ۶ آی و گَزَگن ایچی ماموریتلر
- ۷ آسترونومی پروقراملار
- ۸ تکنولوژی سیناماسی
- ۹ یئره باخیش پروقرامی
- ۱۰ آیری آژانسلار ایچین اویدولار
- ۱۱ جاکسانین ایندی ایشلَدیلن آیری اویدولاری
- ۱۲ سونا چاتمیش ماموریتلر
- ۱۳ گَلَجک ماموریتلر
- ۱۴ اینسان اوزای پروقرامی
- ۱۵ گؤیده سَسدن یئیین اوچانلار
- ۱۶ قایناقلار
تاریخی[دَییشدیر]
جاکسا، 2003 اوکتوبر آیی نین بیرینده، آسترونومی و اوزای(فضا) بیلیملری انستیتوسو (ISAS) ، ژاپون میللی گؤی و اوزای لابراتواری (NASDA) ، و ژاپون میللی اوزای گلیشدیرمه آژانسی قوروملاری نین بیربیرلری ایله قاریشماسیندان قورولدو.
جاکسا یئنی بیر باغیمسیز اجرایی انستیتو اولاراق، اؤیرتیم، کولتور، ایدمان، بیلیم و تکنولوژی (MEXT) و یچ ایشلر و ارتباطات (MIC) باخانلیقلاری آلتیندا یؤنتیلیر. بو بیرلشدیرمکدن اؤنجه، ISAS اوزای و گزَگَن آراشدیرمالار سوروملوسو (مسئولی) اولاراق، NAL دا گؤیده اوچوش آراشدیرمالارینا فوکوس ائتمیشدی. 1969 اوکتوبروندا قورولان NASDA دا راکتلر، اویدولار ، و همیده ژاپوندا دوزلمیش تجروبه مودولو نون گلیشدیرمه سینه چالیشیردی. اسکی NASDA نین باش دولاندیرانی ایندیکی تانئقاشیما اوزای مرکزینده یئرلشمیشدی. بو مرکز ده کیوشو 115 کیلومتر گونئیینده تانئقاشیما آداسیندا دیر. اورادا ژاپونلو اوزایجیلار (آسترونوتلار) آمریکا اوزای شاتللرینده اوچماق ایچین اؤیرتیم آلیردیلار. 2012 ایلینده، یئنی یاسالارا گؤره، میسایل(راکت) تهلیکه سی اویاریسی وئرن سیستملر کیمی بیر نئچه نظامی اوزای گلیشدیرمه سی ده جاکسا نین باریشجیل آماجلارینا آرتیریلادیلار. جاکسانین سیاسی کونترولو MEXTدن، ژاپون باش باخان کابینه سی اداره سی نین یئنی اوزای استراتژی آفیسینه وئریلدی.
قورومو[دَییشدیر]
جاکسا آشاغیداکی بؤلوملردن قورولور:
- اوزایدا داشیماق(ترانسپورت) ماموریتی یؤنتیمی
- اویدو ایشلَتمهلر ماموریتی یؤنتیمی 1
- اویدو ایشلَتمهلر ماموریتی یؤنتیمی 2
- آدام اوزای اوچوشو ماموریتی یؤنتیمی
- گؤی-اوزای آراشدیرما و گلیشدیرمه یؤنتیمی
- آسترونومی و اوزای(فضا) بیلیملری انستیتوسو (ISAS)
- گؤیده اوچوش (هاواچیلیق) تکنولوژی انستیتوسو
جاکسانین باش دولاندیران(هدکورتئر) یؤنتیم مرکزی توکیو نون چوفو بؤلمه سینده، و ژاپونون بیر چوخ یئرلرینده، و حتی ائشیگینده ده(ژاپوندان خارج)، آراشدیرما باشقا مرکزی لری ده واردیر:
- یئره باخیش آراشدیرما مرکزی(EORC)، توکیو دا دیر.
- یئره باخیش مرکزی(EOC)، هاتایاما دا دیر.
- نوشیرو سیناماق مرکزی (NTC) ، ۱۹۶۲ جی ایلده قورولوب. بورادا راکت موتورلاری نین گلیشدیرمه سی و سیناماغی باش وئریر
- سانریکو بالون مرکزی (SBC) ، 1971جی ایلدن بو سایتدا گؤیه بالون یوللانیلیر
- کاکودا قاباغا ایتَلَمه سیستملری مرکزی (KSPC)، راکت موتورلاری گلیشدیرمه سی بوردا یؤنتیلیر. اؤنملی ایشی ده آخار یاناجاق(سوخت مایع)لی موتورلارینین گلیشدیرمه سی دیر
- ساقیماهارا آلانی (ISAS) ، راکتلر و اویدولار ایچین سیناماق ابزارلارین گلیشدیرمه سی ایچین بوردا چالیشیرلار. باشقا مدیریت تیکینتیلری ده بوردا دیر.
* تانئقاشیما اوزای مرکزی، ایندی H-IIA و H-IIB راکتلری نین آتیش سایتی دیر
- تسوکوبا اوزای مرکزی (TSKC)، ژاپونون اوزای شبکه سی مرکزی تسوکوبا دا یئرلشیب. راکتلر و اویدولار آراشدیرما و گلیشمه سینه گؤره ایش مرکزی دیر. اویدولارین اوزای ده حرکتلری نین کونترولو دا بورا دا اولور. بورادا ژاپون سیناماق مودولوندا (کیبو)، سیناماق ابزارلارین گلیشدیریلیر. بورادا اوزایچیلار (آسترونوتلار) اؤیرتیم آلتیندا اولورلار. اولوسلارآراسی اوزای دوراغینین عملیاتلاریندا، ژاپون اوچوش کونترول تاخیمی نین چالیشمالاری دا، تسوکوبا دا یئرلشن اوزای دوراغی بوتونلَشدیرمه و قالدیرما مرکزی(SSIPC)نده اولور.
- اوچینورا اوزای مرکزی ، ایندی اپسیلون راکتی یوللاماق سایتی دیر.
راکتلر[دَییشدیر]
باشاریلار[دَییشدیر]
راکت آتیشی گلیشدیرمه سی و ماموریتلری[دَییشدیر]
آی و گَزَگن ایچی ماموریتلر[دَییشدیر]
آسترونومی پروقراملار[دَییشدیر]
تکنولوژی سیناماسی[دَییشدیر]
یئره باخیش پروقرامی[دَییشدیر]
آیری آژانسلار ایچین اویدولار[دَییشدیر]
جاکسانین ایندی ایشلَدیلن آیری اویدولاری[دَییشدیر]
سونا چاتمیش ماموریتلر[دَییشدیر]
گَلَجک ماموریتلر[دَییشدیر]
اینسان اوزای پروقرامی[دَییشدیر]
گؤیده سَسدن یئیین اوچانلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجه سی و انگلیسجه ویکی پدیا صفحهلری


text:
"آوروویزییا-۲۰۱۷"نین ایسلاندییا تمثیلچیسی سوالا بئرقوینسدووتتیر اؤز اؤلکهسینده حبس اولونا بیلر.
آخشام. آز خبر وئریر کی، بونا سبب موغهننینین موسابیقهنین آچیلیشی زامانی اؤز اؤلکهسینین بایراغی ایله دوزگون رفتار ائتمهمهسیدیر.
ایسلاندییا قانونلارینا گؤره ایسه اؤلکه رمزلرینه خلل گتیرمک حبسله نتیجهلنیر.
خصوصاً، بایراغا عایید بؤلمهده دئییلیر کی، اونون اوزرینده شکیل چکمک و یا یازی یازماق قتییهن اولماز. بوندان باشقا، بایراق یالنیز بایراق دیریینین کمکیله هاوادا قالا بیلر.
موغهننین ایکی قانون پوزونتوسونا یول وئرمهسی اؤلکه اهالیسینین نارازیلیغینا سبب اولوب. ایفاچی اؤلکهسینه قاییتدیقدان سونرا بیر ایل مدتینه آزادلیقدان مهروم اولونا بیلر.
قئید ائدک کی، س. بئرقوینسدووتتیر بیر واختلار "ائوروویسیون"دا ایشتیراک ائتمیش مشهور صنعتچی بورقوینا خولدوتسونون قیزیدیر.


text:
کابلده یوزلب تورگل کورگزمه سی یولگه قوییلدی
بوگون کابل شهریده ایلک بارگل کوزگرمه سی یولگه قوییلدی. بوندن مقصد گل سودا ساتیغی رواجله نیشی بولگن.
تورت کونلیک بوکورگزمه ده تربیه لنگن یوزلب تورگل کیلتیریب اهالی دقتینی اوزیگه جلب ایتگن.
بو شغل ایگه لری گل فارم لرینی ایجادایتیب گل تربیه لش لری اوچون حکومت کیره کلی جای اختیارلریگه قوییش لری باره سیده طلب قیلیشماقده لر.
بوکورگزمه گه 50گل فارمی ایگه سی کابل وننگرهار ولایتی دن اوزتربیه له گن گللرینی کورگزمه قویگن دیلر.
کسب ایگه لری نینگ اقتصاد بوییچه اویوشمه مسوولی عبدالسلام رحمانی بوگونگی گل کورگزمه سی نی یولگه قوییشدن مقصد بوشغل رواجله نیشی بولگن دییدی"قیین چیلیک کوپ همه سی نی بیر مرته گه ایتیب بولمه یدی، جایگه ایگه بولیش وقرضه بیریش اساسی احتیاج حسابلنه دی. بلدیه رئیسی امکانیتلریگه قره ب بوگون کوزگزمه اوچون پارکنی اختیاریمیزگه قویدی وکیله جکده کوپراق یاردم بیریشیگه امید قیله میز" دییدی رحمانی جنابلری
کوپ ییلردن بیری گل فارمی ایجاد ایتیب بوایش بیلن شغلله نیب کیلگن خانم پروین تربیه له گن 60تورگلینی بوکورگزمه آلیب کیلگن.
اوبوشغل درآمدی روزگاری گه یاردم بیره یاتگنی دن راضی "هه درآمد قولگه کیلتیره من، روزگاریم گه یاردم بیره دی، فقط اوزیم گل تربیه لش ایشی بیلن شغلله نه من، تورموش اورتاغیم کسل، 18ییلدن بیری بو ایش بیلن بند من. بوییرگه 60تورگل کیلتیرگن من، اینگ ارزان نرخی گلدانی بیلن 50 افغانی اینگ قیمتی هم 5000
افغا نی بولگن چیرایلی ایچکی وتشقی گللریم بار" دییدی گل فارمی ایشی بیلن شغلله نیب کیلگن بوآنه خان
حاضرگی کونده گل تربیه لب ساته دیگن لرنی اینگ کته قیین چیلیک لریدن بیری گل تربیه لش اوچون جای بولمسلیگی، اما شونگه قره مسدن بوکورگزمه بیلن ایشلری رواجله نیب کیتیشیگه امید قیلماقده لر."اسمیم سلطان محمد گل فروش لردن بیری من، بوگون اوز تربیه له گن گللریم نی کورگزمه قوییش اوچون آلیب کیلگن من، بوبیلن ایشیمیز رواجله نیشی گه امید قیله من، شونده ی کوزگرمه لرکوپراق اوتکزیلسه گل تربیه لش ایشی یخشی له نیشی ممکن" دییدی گل ساتووچیلردن بیری
کورگزمه کیلگن لردن بیری نی صحبتگه تارته من"آتیم آفتاب الدین، بوگورگزمه کیلدیم، رنگمه رنگ گللرنی کوردیم مینگه جوده یاقیب کیتدی، بیرقنچه گللرنی حیاتیمیده کورمه گندیم بیرنیچه تورینی کوریب نرخی نی سوره دیم، کیین ساتیب آله من" دییدی او
اما شونگه قره مسدن اهالی نینگ کته قسمی سوادسیزبولگنی باعث کوپچیلیک گل فایده سی باره سیده ییترلیچه معلومات گه ایگه ایمس، اماهربیرمحلده کوپ سانده گل ایکیلیشی انسان لرسلامت لیگی اوچون اوته مهم دیب تاکیدلنه دی."گل تربیه لشنی اهمیتی کوپ مهمی شوکی افلاس شهر هواسینی تازه له یدی؛ انساننی روحی جهتدن تینجلنتیره دی، عموما آلگنده گللرموجود بولگن محلده آدم اوزینی یخشی حس ایتیب ساغلیغی اوچون مهم" دییدی کابلیک لردن بیری
سونگی ییللرده مملکتده اینیقسه ییریک شهرلرده اهالی آره سیده گل پرورش قیلیب ساتیش اوتمیشگه نسبت کوپراق رواجلنگنی کوزه تیله دی. شو سبب لایدن گلدان توزه تیش شغلی هم جانلنگن. فرید 8ییلدن بیری گلدانسازلیک ایشی بیلن شغللنه دی اوبوگون بوکورگزمه گلدانلرینی آلیب کیلیشگن."گلدان بازاری یخشی، اما اوتگن ییللرگه نسبتن بوییل بازاری کونگیلده گی دیک ایمس، یخشی آلمه یدیلر، هردیزاینده گلدانیم بار، قیمتی 30افغانی دن توتیب 1500افغانی گچه "کابل بلدیه رئیسی بوگونگی کوزگزمه سوزگه چیقیب گل تربیه لب ساته دیگن لرگه شهرنوپارکیدن بیرقسمی نیگل لرینی کیلتیریب ساتیش اوچون اختیارلریگه قوییش باره سیده سوزبیردی.
گل تربیه لاوچیلر بیرساتیش جای نی طلب قیلمه یدیلر بلکی فارم قیلیب تربیه لش جایی بولیشی ایتماقده لر.


text:
اوزبیک طعاملری عمومی لشیب باره یپتی
افغانستان بویلب اینیقسه شمالی ولایتلریده اوزبیکلر گه عاید تورلی طعاملر عمومی له شیب بارماقده، کوپچیلیک بوطعاملر بیلن مهمان همده توی تماشالرینی ارادقلب کوتیب آلیشگه اولگوره دیلر.
بوگونگی شرایطده بوطعاملردن اوزبیک خلقی دن ایری، تاجیکلر، حتی که پشتونلرهم تیارلشه دیلر.
مزارشریفده تاجیک لردن بیری بولگن لطیفه اسملی بوعیال اوزبیک قوشنیلریدن بوملت گه عاید تورلی طعاملرنی اورگه نیب تیارلشیدن سوزیوریته دی.
«بیراوزبیک قوشنی میزبار اولرهردایم اوزلری نینگ تورلی طعاملریدن پیشیریشه دی. مین هم بولرنی اوقت لرینی اورگنیشنی یاقتیره ررایدیم، مثلااولردن بولگن قابلی پالاولری که اونی همه لرپیشیره دی وجوده مشهور. بوندن باشقه تورلی طعاملرنی تیارلشردیلرمین هم اولردن اورگنیشنی ایسته دیم. مثلا تندورمنتونی اورگندیم هم اوزیمگه وهم مهمان کیلسه شوطعامدن تیارله یمن. نه فقط تاجیک لربوطعاملردن تیارلشه دی، حتی پشتونلرهم اوزبیکلرنینگ طعاملرینی یاقتیریشه دیلرواورگنگلر.اوزبیکی طعاملراسته سیکین باشقه قوملرآره سیده هم رواجلنیب بارماقده» دییدی بوعیال.
بواوزبیک طعاملری مملکت نینگ باشقه ملتلری آره سیده اوز اورنینی تاپرایکن، حتی شهرده هم اوزبیک لرنینگ کنجد ویاهم زغرپالاوی گه مشهوربولگن رستورانت لرنینگ سانی هم کوپیگن. آشپزشیرمحمد نینگ ایتیشیچه، بوکسب اونگه آته سیدن قالگن بولیب، اوتیزییلدن بویان شوکسب بیلن ایشلب کیلماقده. او رستورانتی ده فقط گینه پالاو پیشیریشه دی وخلاص. اونگه کوره، مجازلرنینگ سانی قنچه لیگینی اوزلریگه قوییب، اوزصفتی نی اوزی قیلیشینی ایستمه دی.
اوشبو رستورانت دن زغر پالاو طعامینی صرف ایتیش مقصد ده کیلگن مجازلردن بیری خیرمحمد سلجوقی، شیرمحمداکه نینگ پالاوی حقیده تورلی فکرلرنی بیلدیره دی. «افغانستانده اوزبیک پالاوی جمله دن کنجد، زغر پالاوی جوده مشهور. بیرییلدن بیری شیرمحمد اکه نینگ کنجد وزغر پالاوی نینگ مجازی میز کیلیب توره میز پالاولری ماشاالله جوده یخشی، اوزلری هم همه نی خوش کوتیب آله دیلر. مجازلرسانی هم جوده کوپ، کونیده یوز دن آرتیق مجازلری بار.
ایندی بونده ی طعاملرنی ایلدیزدن قره گنده قنچه لیک اوزبیک لرخلقی گه یقین توروشی مقصدیده، فولکلورشناس صالح محمد حساس دن سوره دیم. حساس جنابلریگه کوره، اوزبیک لرده خمیردن تیارلنه دیگن قیرق گه یقین طعام لرموجود. جمله دن آش طعامی تورلی شکلده تیارلنیب، باشقه ملتلرآره سیده هم اوزاورنینی ایگللب بارماقده. شونگه اوخشش، نامیدن پیدابولگن پالاوهم اوزبیک خلقی نینگ مشهورطعاملریدن بیری حسابلنه دی.
اوزبیک ملی طعاملری دنیا طعاملری آره سیده اینگ شیرین، خیلمه – خیل طعاملردن دیر. افغانستان مدنیتیده مهمان دستورخانیگه تورلی شیرین لیک، مربا قوییش، شیرین طعاملرتیارلب آلیب کیلیش عادتگه ایلنگن. افغانستان اوزبیکلری آره سیده هم بوعادتلر جوده رواجلنگن بولیب، توی وتورلی مراسم لرده هم دستورخان زینتی اوچون اوزبیک طعاملریدن تیارله یدیلر. اوزبیک ملی طعاملریدن جوده کوپچیلیگی شرقده هم، غربده هم مشهورلیگینی اینابتگه آلیب، بونده ی طعاملراوز اورنینی تاپگن دیسک مبالغه بولمسه کیره ک.


text:
قبر پاکین یا حسین مدّتدی که ایستهر کونول
زاره گلمیش بیر مقام آه وزار ایستهر کونول
مـعصیـتکــارم منـه تـوفیقیـن هــر گـه یـار اولور
نقطهی مجرم گئدهر، دل محرم اسرار اولور
قبر اکبر عاشئق منصوره پای دار اولور
پایدار اوْلماقلیقا بیر پای دار ایستهر کونول
کنج غمده بیر نفر یوْخ منله همآواز اوْلا
آز قالیبدیر مرغ روحیم جیسمدهن پرواز اوْلا
ایسته بو جانیم سر کویینده پایانداز اوْلا
دوت الیمدهن غم گونونده غمگسار ایستهر کونول
هر طرف اسکندر دل آب حئیوان آختاریر
ظلمت غمده گذیر، لعل بدخشان آختاریر
جان وئرهن عاشق همیشه کوی جانان آختاریر
جان نثار ائتمهکلیگه بیر جان نثار ایستهر کونول
ائیلهییب شوق وصالین واله وحئیران منی
وادی حئیرهتده قوْیما بئیله سرگردان منی
قوْرخورام سالسین آیاقدان محنت هئجران منی
هجر الیندهن جانه گلمیش، وصل یار ایستهر کونول
پرتو نور خیالینله دوْلوب صحرای دل
گؤزیاشیم تک موجه گلمیش جوش ائدهر دریای دل
طور عئشقینده مناجات ائتمهگه موسای دل
طاقت وتاب آختاریر، صبروقرار ایستهر کونول
حجلهگاه قاسیمی هر لحظه کیم یاد ائیلهرهم
نی کیمی گللهم نوایه، دادوفریاد ائیلهرهم
عئیش وعئشرهت مُلکینی، آهیله برباد ائیلهرهم
چون تن تبدار، چشم اشکبار ایستهر کونول
خاطریم اوْلموش پریشان سُنبل وسوسن کیمی
خلقیدهن کسمیش علایق رشتهسین سوزن کیمی
چوْخ سئوهر قبرین چکه، آغوشه پیراهن کیمی
جان وئریب وصله یئته پروانه وار ایستهر کونول
تُند باد هئجریله سوْلموش گولوستانیم منیم
غصصهدهن اوْلموش خزان گلبرگ خندانیم منیم
نطق یوْخ دیلدهن دوشوب مرغ خوْشالحانیم منیم
بلبل شوریده تک فصل بهار ایستهر کونول
سیل غمدهن آز قالیر بُنیاد جان اوْلسون خراب
زورق جسمیم اوْ سیل ایچره قالیب مئل حُباب
محفل وصلین خیالیله اوْلوب باغریم کباب
اختیاریم یوْخ نئدیم، بیاختیار ایستهر کونول
شور عشقین شُهرتی ازبس کی عالمگیر اوْلوب
بینوا (صرّاف) اوْدور مجنون کیمی زنجیر اوْلوب
آب و خاک غمله گویا طینَتیم تخمیر اوْلوب
محنت- ودرد ومصیبت هر نه وار ایستهر کونول
شاعر:سیّد رضا صرّاف
- شنبه
- 4
- دی
- 1389
- ساعت
- 4:46
- نوشته شده توسط
- علی اشرفی راد(عین الدین)