text:
ماتریالیزم
ماتئریالیزم (materyalizm)[دَییشدیر]
هر شئیین مادّه دن یاراندیغینی و شعور (بیلینچ) دا داخیل اولماق اووزره بوتون شعورلا باغلی اولان هر شئیی، مادّه سوبیکت لرینین (موضولار و بحث لرینین) موناسیبت لری سوره سی (اِوریم، تکامول) کیمی قبول ائدن و هئچ بیر متافیزیکسل قاورام (آنلاییش) قبول ائتمه ین فلسفه قایداسی دیر. باشقا بیر باخیشلا مادّه، موجود اولان تک عونصور دور. ماتئریالیزم "فیزیکسل مادّه نین تک و یا اساس حقیقت اولدوغو" ایستیقامتینده کی قایدادیر. فلسفهده مادّه نین "Opponmen"تی (داییمی موخالیفتچی سی) کیمی ایده آلیزم و معنوی چیلیک طرفدارلاری چیخیش ائدیرلر. فلسفی مکتبلرین چوخلوغونا و آرالارینداکی فرق لره باخمایاراق، بوتون فلسفی سیستملرین بیربیرلرینه دابان- دابانا ضید ایکی آنا کاتِقوری ده یئرلشه بیلدیگی دئییلیر. ایده آلیزم و ماتئریالیزم. بو ایکی کاتِقورینین تمل اؤنه ری لری (مولاحیظه لری) گرچه گین طبیعتی حاقّیندا دیر، و آرالاریندا تمل فرق "حقیقت نه دن مئیدانا گلیر و اصلی نه دیر؟" سوروسونا وئردیکلری جواب دا تاپیلیر. ایده آلیست لر اۆچون روح و شعور، عاغیل اساس کن، ماتئریالیست لر اۆچون مادّه اصل دیر، روح و یا شعور دا، بۇ اصل اولانین نتیجه سی اولاراق دوغولوب و ایکیمجی یئرده دیر. ماتئریالیست لر، یارانیشین اینسان شعورو کیمی ماددی اولمایان قاورام (آنلاییش، مفهوم) لارلا تمل لندیریلمه سینه قارشی چیخارلار. اونلارا گؤره خاریج دونیاسینین گرچک لیگی (حقیقتی) سورغولانا بیلمز و اینسان دا بۇ ماددی دونیایا باغلی دیر. سؤز گلیشی، آنتیک ماتریالیست لر، اینسان روحونو بدن خاریجینده و اؤلومسوز بیر وارلیق اولاراق دوشونمه سینی قبول ائتمزلر. اینسانی، خاریج دونیاسینین بیر پارچاسی اولاراق گؤرمه سی و اینسان شعورونون طبیعت اووزرینده کی خلیفه لیگینی قبول ائتمه مه سی ایستیقامتی ایله "determinizm"(عیللت- معلول) دوشونجه سی ایله پارالل لیک گؤستریر. ماتئریالیزم، معلوماتین قورولوشو و میدانا گلمه سی حاقدا بیر "Postulat" (اصل) دیر. بوتون معلوماتین، موشاهیده و تجروبه سایه سینده میدانا گلدیگینی مودافیعه ائدیر. ماتئریالیزم، علمین قورولوشو اۆچون ایکی دایاناق قارشیا قویور. - گؤزه گؤرونمه ین لری، تانری، روح کیمی ثبوت ائدیلمه میش اؤنه ری لرله آچیقلاماقدان قاچینماق لازیمدیر. عکس حال دا، گؤزه گؤرونمه ین لرین ماددی کؤکلری یوخ ساییلا بیلر. سؤز گلیشی شعور قایناغینی بئیینین چالیشماسیندان آلان ساحه گؤزه گؤرونمز دیر و اونا متافیزیکسل آچیقلامالار گتیرمک خاریجی دونیانین گرچک اولماییشی کیمی یانیلمالارا یول آچا بیلر. - بوتون اؤنه ری لر موشاهیده و تجروبه ایله تانیتلانمالی و دوغرولانمالی دیر.
ماتئریالیزمین تاریخی[دَییشدیر]
آکسیال چاغ[دَییشدیر]
مادّه چیلیک، بیربیریندن باغیمسیز بیر شکیلده، آوراسیانین آیری جغرافی بؤلگه له رینده، "کارل ژاسپرس"(Karl Jaspers) ین "آکسیال چاغ" اولاراق آدلاندیردیغی و ۲۰۰–۸۰۰ م. اؤنجه ایللرینی ایحاطه ائدن دؤنم ده اینکیشاف ائتدی. اسکی هیند فلسفه سینده، مادّه چیلیک "Ajita Kesakambali", "Payasi", " Kanada" نین چالیشمالاریله و "Cārvāka" فلسفه اوخولونون اؤنری لری ایله، ۶۰۰ م. اؤنجه جیوارلاریندا گلیشمه یه باشلادی. کانادا آتومیست(atomist) فلسفه نین اؤنجول لریندن اولماسینی تأمین ائدن مولاحیظه لر گلیشدیردی. "Nyaya–Vaisesika" اوخولو ۱۰۰–۶۰۰ م. اؤنجه آتومیزمین ایلک بیچیم لرینی (فورمالارینی) گلیشدیرمکله بیرلیکده تانری کانیتلامالاری و شعورون ماددی اولمادیغینی اؤنه سورمه لری اونلاری ماتئریالیست اولاراق تانیماغیمیزا مانع دیر. آتومیک عنعنه، بودیست آتومیزمی و " Jaina" اوخولو ایله دوام ائتدی. اسکی چین ده "Xun Zi" (تخمیناً ۲۳۰–۳۱۲ م. اؤنجه) رئالیزم (گرچک چیلیک) و ماتئریالیزم اووزرینه قورولو کونفوسیوس جو بیر تعلیمات گلیشدیردی. دؤنمین دیگر اؤنملی چین لی ماتئریالیست لری "Yang Xiong" و "Wang Chongdur". "Anaksagoras "(تخمیناً ۴۲۸–۵۰۰ م. اؤنجه)، "Epiküros" و "Demokritos" کیمی آنتیک یونان فیلسوفلاری داها سونراکی ماتئریالیزمین تمل لرینی آتمیشلار. "Lukretius" ون لاتینجه شعری "De Rerum Natura Demokritos" اپیکورون مکانیک فلسفه لرینی آنلادیر. بۇ گؤروشه گؤره موجود اولان هر شی مادّه و هئچلیک دیر، و بوتون وارلیقلار آتم(atom) آدی وئریلن و اسکی یونانجادا بؤلونه بیلمه ین آنلامینی وئرن، کیچیک پارچاجیق لارین حرکت لری و بیرلشمه لری سایه سینده میدانا گلمیش دیر. "هئچ بیر شئی هئچلیکدن گلمز" و "مادّه یه مادّه دن باشقا هئچ بیر شئی توخونا بیلمز" کیمی مشهور قانونلار ایلک دفعه لوکرتیوس ون چالیشمالاریندا گؤرولور.
اورتا چاغ[دَییشدیر]
هیندلی ماتئریالیست "Jayaraashi Bhatta"، (میلاد دان سونرا آلتیمجی عصرده) "Tattvopaplavasimha" (بوتون قانونلارین دئوریلمه سی) آدلی چالیشماسیندا "Nyaya Sutra" "epistemoloji" نی (ریساله شوناسلیغینی) چووروتدو. ماتئریالیست "Cārvāka" فلسفه سی م. سونرا ۱۴۰۰ جی ایللرده یاواش- یاواش یوخ اولدوغو گؤرولور. ۱۲جی عصرین باشلاریندا عرب عالیمی "ابن طوفِیل"ین آندولوس دا یازدیغی "اسرارالحکمت المشرقیه" کیتابی دا ماتئریالیست دوشونجه سی اووزرینده یازیلمیشدیر.
آیدینلانما چاغی (عصر روشنگری)[دَییشدیر]
۱۷ جی عصرده "Pierre Gassendi"، طبیعت علم لرینی "düalist" (ایکی لی پرستیشکار، ثنویت) بیر تمل اوتورتماغا چالیشان "René Descartes" اَ قارشی ماتئریالیست عنعنه سینی تمثیل ائتدی. اونو مادّه جی و آتئیست "Jean Meslier","Julien Offroy de La Mettrie", "Denis Diderot" و دیگر فرانسیز آیدینلانما چاغی دوشونن لری، موعاصیر ماتریالیزمین تمل لرینی آتان "Ludwig Feuerbach" و اینگیلیس ده "John Stewart" ایزله دی. شوپنهوفر(Schopenhauer) ماتئریالیزمدن "اؤزونو حسابا قاتماغی اونودان فلسفه" اولاراق بحث ائدیر. اونا گؤره ماتئریالیزم یالنیش دیر، چونکی بیلن موبتدا نی (اؤزنه نی)، آنجاق بۇ موبتدا نین بیلمه سیندن یولا چیخاراق وار اولان و بۇ بیلمه یه گؤره وار اولان شئی له آچیقلاماقدادیر. ماتئریالیزم اؤته ریم سیز (دولاییمسیز) اولانی یعنی داها چوْخ بیلینه نی داها آز بیلینن له آچیقلاماغا چالیشماقدادیر. شوپنهوفره گؤره ذهن و مادّه [یعنی سیراسیله موبتدا و اوبیکت(نسنه)] قارشیلیقلی اولاراق بیربیرینه باغلی دیر. موبتدا و اوبیکت فرقلی یانلاردان گؤرونن عئینی شئی دیر. اله آلینان و الده ائدیلن دونیا، دوشونجه و یئر اؤرتمه یه، ذهن و مادّه یه بؤلونه بیلمز.
مارکس ین مادّه چیلیگی[دَییشدیر]
" Karl Marx" و"Friedrich Engels", "Hegel" ین دیالکتیکاسینی باش آشاغی چئویره رک ایکی آیری قاورامی اورتایا چیخاردیلار: دیالکتیک ماتئریالیزم و تاریخین آخیشینا ماتئریالیست بیر آچیقلاما گتیرن تاریخسل ماتئریالیزم. مارکس ین فلسفه سینین تملینی ایستحصالچی گوجلر و بۇ گوجلرین توپلومسال (ایجتیماعی) حیاتا عکس اولونمالاری اولان علاقه لری (خصوصیله صینیف علاقه لری؛ ایشچی- ایش وئرن، ارباب- رئیت و…) میدانا گتیریر. بۇ تمل توپلومسال علاقه لردن علمی (علمی)، اکونومیک (ایقتیصادی)، حقوقی، اخلاقی ایدئولوژیک فورمالار و دَیَرلر دوغار. بوتون توپلومسال دیرلر صینیف علاقه لرینین عکس اولونماسی دیر و توپلومو شکیللندیرن بۇ دیرلرین آلت قورولوشونو اکونومیک چیخارا سؤیکه نن صینیف علاقه لری میدانا گتیریر. مارکس و انگلس ماتریالیزم تِرمینینی (غایی هدفینی) گونلوک اکونومیک و ماددی احتیاجلارین تاریخین دؤنملرینی میدانا گتیرن و شکیللندیرن فاکتورلار اولدوغو ایستیقامتینده کی تاریخسل دونیا گؤروشو اۆچون ایستیفاده ائتدیلر. آلمان ایده آلیست فلسفه سینه قارشی ماتئریالیزم توپلوم و حقیقتین، اینسانلارین سیغیناجاق، یئمک، گئیه جک کیمی ماددی احتیاجلارینی قارشیلاماق اۆچون دوام ائتدیردیکلری ساده اکونومیک حرکت لردن قایناقلاندیغینی دئییر. ماتریالیزم، اینسانلارین فیزیکسل اَمَک و ایستحصالچی فعالیت لرله گونده لیک احتیاجلارینی قارشیلادیقلاری حقیقتینی باشلانغیچ نوقطه سی اولاراق گؤتورور. تک باشینا بۇ اکونومیک فعالیت، مارکسا گؤره، سیاسی، قانونی و دینی مدل لری ایچینده ساخلایان توپلومسال علاقه لر سیستمینه سبب اولور. علمی سوسیالیزم توپلومسال و اخلاقی دیرلرین، مدنی خصوصیت لرین- ایده آلیزمده اولدوغو کیمی دییشمز بیر طبیعت قانونوندان دئیل، توپلومسال اطراف و دولاییسیله ده توپلومون اؤزونه خاص تشکیلاتلانما فورماسیندان قایناقلاندیغینی مودافیعه ائدیر. بۇ توپلومسال علاقه لر، ایستحصال علاقه لری، دوغال چئوره نین اینکیشاف ائتمیشلیگی کیمی توپلومداکی ماددی فاکتورلار طرفیندن تعیین اولونور.


c: text/html

text:
ایران-دا گون عرضینده 344 نفر کوروناویروسدان اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
ایران-دا اؤتن گون عرضینده کوروناویروسا 17 مین 397 نفر یولوخوب، 344 نفر اؤلوب.
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
بونونلا دا ایران-دا بو ویروسدان اؤلنلرین سایی 117 مین 526 نفره، یولوخانلارین سایی ایسه 5 میلیون 442 مین 232 نفره چاتیب. ویروس داشیییجیلاریندان 6 مین 707 نفرین وضعیتی آغیر قیمتلندیریلیر.
ایران-دا ایندییهدک 4 میلیون 792 مین 117 نفر کوروناویروسدان ساغالیب، 31،1 میلیوندان چوخ تشخیص تستی حیاتا کئچیریلیب.
عمومیلیکده، ایران-دا تخمینن 44،4 میلیون واکسن وورولوب. بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین عمومی سایی 30،3 میلیون، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی ایسه 14،1 میلیون تشکیل ائدیر.
کوروناویروسا یولوخما اوزره 57 شهر قیرمیزی، 238 شهر ایسه نارینجی زونا حساب اولونور. قیرمیزی و نارینجی زونا حساب اولونان شهرلره گئدیش-گلیش قاداغاندیر. بوندان باشقا 136 شهر ساری زونا حساب اولونور.
ایلگیلیلی خبرلر
قندهاردا مسجیده بومبالی سالدیری
شیعهلره عاید امام بارگاه فاطمیه مسجیدینده، جمعه نامازی قیلینارکهن انتحار سالدیریسی گرچکلشدیریلدی
سوریهنین قوزئیینده ۱۶ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
فرات قالخانی بؤلگهسینده سون بئش گونده ۱۳، باریش بولاغی بؤلگهسینده ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز : ایران سوسیال ایشچیلرین باشچیسی دئدی: یاشاییش اومیدی، آسیادا ۶۲-۸۰ ایل اولدوغونو گوستریرکن، ایراندا بو فاییز ۷۳ ایلدیر کی،ژاپون قیاسیندا آرادا ۷ ایل مصافه واردیر.هنگ کنک، یاشاییش اومودو سیراسیندا، ۸۳ ایلله ایلکرده و سیرالئون _ افغانستان ۴۷ و ۴۳ ایلینن دوشوک(آشاغی) سیرادا گؤرونورلر.سید حسن موسوی چلک ،دانیشیغیندا آرتیردی ؛یاشاییش اومودو هر اؤلکه ده ،او اؤلکه نین گلیشمیشلیگینین بؤیوک فاکتورلاریندان بیرسیدیر.یاشاییش اومودو توپلومدا، اورتالاما عمرون گؤسترگهسیدیر(شاخص).ایران اؤلکه سینده اولان بو فاییزین، ۷۴٫۶ قادینلار و ۷۲٫۳ بئیلره عایددیر. ایران اؤلکه سی دونیا سویه سینده ۱۴۴ نجو سیرادا و آسیا سویه سینده ۸-ینجی سیرادادیر.
قایناق : بیلیم سسی


text:
قاراداغ خانلیغی
قاراداغ خانليغي – 1747-جي ايلده آذربایجاندا یارانمیش فئودال دؤولت اولموشدور. مرکزي اهر شهري ايدي. غربدن خوي خانليغي، شرقدن لنکران خانليغي، جنوبدان تبريز و اردبيل خانليقلاري ايله حودودلانیردی.
تاريخي[دَییشدیر]
قاراداغلي طايفاسي صفويلرين حاکيميته گلمهسينده فعاليت گؤسترديگيندن 1. شاه اسمایيلدان باشلاياراق قاراداغ ويلايتينين ايدارهسينه نايل اولا بيلميشدي. 16. عصردن 19. عصرين اوّللرينهدک قاراداغ ويلايتينين ايدارهسي ايرثي اولاراق موعين نسيل اوزره اولموشدو. اونلار هم ده روحاني صلاحيتلرينه ماليک ايدي. 18. يوزيلين اوّللرينده صفوي سولالهسي ضعيفلهديگيندن حاکيم کاظم خان مرکزي حاکيميته تابئعچيليکدن چيخميش، شاه سلطان حسینين ائحتيرامينا لاييق گؤرولن روس آ.وولينسکيني اهره قويماميشدي. نادر مرکزي حاکيميته تابئع اولمايان خانين گؤزلريني چيخارتديرميشدي. نادرين اؤلوموندن سونرا قاراداغ خانليغي موستقيللشميش، کاظم خان قاراداغ خاني اولموشدو.
کاظم خان 18.يوزايلين اورتالاريندا قاراباغ، گنجه و ناخچيوان خانلاري ايله بيرليکده شکي خانليغينا قارشي ايتّيفاقا قوشولموشدو. بو ايتّيفاق مقصدينه نايل اولا بيلمهميشدي. قاراداغ خاني قاراباغ خانليغينا، کريم خان زندده (1761)، سونرا ايسه آغا محمد قاجارا (1791) تابئع اولموشدو.
قاراداغ خاني عباسقولو خان19. يوزايلين اوّللرينده پ.سيسيانووا مکتوب يازاراق روسیهیه صاديق قالاجاغيني بيلديرميش، لاکين 1804-1813-جو ايللر روس-ايران موحاريبهسينده روسيهیه قارشي چيخميشدي.
خانلاري[دَییشدیر]
کاظم خان (محمدکاظم خان) (1747-1763)
مصطفیقولو خان (1763-1782، 1786-1791)
اسماييل خان (1782-1783، 1791-1797)
نجفقولو خان (1783-1786)
عباسقولو خان (1797-1813)
محمدقولو خان (1813-1828)
قایناقلار[دَییشدیر]
- جنوبي آذربايجان خانليقلاري
- آذربایجان خانلیقلاری Archived 2009-10-27 at the Wayback Machine.
- قاراداغ، ایران Archived 2009-10-27 at the Wayback Machine.
- انور چينگيزاوغلو. قاراداغليلار. باکي، "شوشا" نشرياتي، 2008. – 160 ص.
- انور چينگيزاوغلو، قاراداغ خانليغي، باکي، "موترجيم" ،2011. – 212 ص.
- انور چينگيزاوغلو، قارشي ياتان قاراداغ. باکي، "اوزان" ،1998.– 192 ص


text:
ایشلدن دانیشیغی:2.186.185.78
سوسان بی نیزاکتسیزلیگین اۆچون سنه ایخطار وئریریم . من ایستهمیرم زحمت چکیب یازدیغین مقالهلری بیر ثانیه ده سیلم ، اؤزون ده بیلیرسن. آما گلن دفعهدن هر نیزاکتسیزلیک موقابیلینده تصاعودی حالدا یاراتدیغین مقالهلری سیلهجم.حؤرمتله M.XIII (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۵۵ (UTC)
بو صفحه حسابسیز و یا سیستمه گیرمه میش تانیلماز ایشلدنه مربوط دانیشیق صفحهسیدیر.
اونا گؤره بو ایشلدنی رقملردن عبارت ایپی آدرسی ایله بللیلشدیریلیبدیر. بئله آیپی آدرسی بیر نئچه فرد طرفیندن ایستیفادهده اولا بیلر. اگر سیز تانیلماز ایشلدنسینیز و بو پیامین سیزه مربوط اولمادیغینی دوشونورسونوزسه، اوندا حساب یارادین و یا سیستمه گیرین.


text:
ایللیگ خاقان
ایللیگ خاقان - شرقی گؤی تورک خاقانلیغینین سوْن مۆستقیل خاقانیدیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
اوْنون دؤورونده خاقانلیق ان ضعیف دؤورونه قدم قوْيدو. سئيانتوْ خانلیغینین اینجو خان باشچیلیغی ایله عۆصیانی اوْنو تان سۆلالهسی قارشیسیندا کؤمکسیز قوْيدو. 630-جۇ ایلده حبس ائدیلدی. 4 ایل سوْنرا ایسه اؤلدو. اوْنون حاکمیتینین سوْنو ائله شرقی گؤي تورک خاقانلیغینین دا بیر مۆستقیل دؤولت کیمی سوْنونو گتیردی. بۇندان سوْنرا ژیمی سیستمی آلتیندا مۇختار ویلايت سیستمینه بنزر بیر سیستمله خاقانلار حاکمیته گلمهيه باشلادی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İllig xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آنا دیلیمیز
حسن ریاضی (ایلدیریم)
دیل اجتماعی بیر وارلیقدیر. انسانلار دیل واسطهسی ایله بیر- بیرلرینی آنلایـیر، باشا دوشور. بو باخیمدان دیل، انسیّت واسطهسی، تفکر قالبی، هم ده دنیانی درک ائتمه آلتیدیر. باشقا بیر سؤزله دئسک، انسانلار دیل واسطهسی ایله دوشونور، فکرلرینی تجسم ائدیر و باشقالاری ایله انسیّتده اولور. دئمک، دیل انسان حیاتینـین، انسان جمعیّتینین هم معناسی هم ده او وارلیغین انعکاسیدیر.
دیل، جمعیّتین مالیدیر. جمعیّت یوخدورسا، دیل ده یوخدور. انسان جمعیّتی ایله دیل بیرگه یارانیب، بیرگه انکشاف ائدیب و بو گونگو وضیّعته چاتیبدیر. انسانلارین حیات طرزی، دنیا گوروشلری یالنـیز دیل واسطهسی ایله آیدینلاشا بیلر. دوز دئـییرلر کی، دیل جامعهنین گوزگوسودور. دیل ائله بیر مثلسیز اجتماعی حادثهدیر کی، انسان جمعیّتینین الده اولونموش علمی – مدنی تجربهلرینی محافظه ائدرک، اونلاری یاشاتدیریر، انکشاف ائتدیریر. دیل واسطهسی ایلهدیر کی، کئچمیش نسللرین بیلیک و تجربهلرینی ایندیکی نسل منیمسهییب، اؤیرهنیر و گلهجک نسیللره چاتدیرا بیلیرلر. بئلهلیکله اجدادلارلا تؤرهمهلر آراسیندا معنوی کؤرپو یارانیر.
دیلین کومهیی ایله انسانلار علم، تکنیک و باشقا مدنی ثروتلری الده ائده بیلیرلر. دیلین وارلیغی ایله، مدنیّتلر یارانیر. دیلین واسطهسی ایله مدنیّتلر بوتون بشریّتین مالینا چئویریلیر. یئر کورهسینین ملّیّتلری، مدنیّتلری، دیل واسطهسی ایله بیر ـ بیرلری ایله علاقه ساخلایا بیلرلر. علمی کشفلر، بدیعی صنعت اثرلری، فلسفی، اخلاقی نظریهلر و… دیل واسطهسی ایله دونیادا یاییلیر. بئله حاللاردا زامان و مکانلا علاقهدار اولاراق دیلین یازیلی شکلیندن داها گئنیش استفاده اولونور. جمعیّتین علمی- مدنی حیاتینین انکشافیندا دیل قدر باشلیجا رول اوینایان باشقا بیر اجتماعی وارلیق یوخدور.
هر بیر خالقین دیلی اونون، ملی اؤزونه مخصوصلوغونون تجسمودور. او خالقین بوتون مدنی کئچمیشینی محافظه ائدن ان مهم واسطه، دیلدیر. پروفسور آغاموسی آخوندون فکرینجه: «دیل بیر چوخ اجتماعی حادثه لردن فرقلَنیر. دیل هئچ بیر حالدا عموم بشری اولماییب؛ دیل ملی سجیّه داشیییب. دیل بیر اونسیّت واسطهسی، فکرین افاده واسطهسی کیمی مختلف خالقلارین، ملتلرین دیلی کیمی موجوددور. هر دیلین اؤزونون سجیّهوی خصوصیّتلری وار.»
یئر اوزونده، چوخ ملتلر، خالقلار، قووملار یاشایـیر. اونلارین اؤز یوردو، مدنیّتی، عادت –عنعنهسی اولدوغو کیمی، اؤز دیللری ده واردیر. هر خالقین دوغما دیلی اونون «آنا دیلی» ساییلیر. آنا دیلی، او دیلدیر کی، انسانلار اونونلا دیل آچیر، اونونلا دانیشیر، اونونلا یاشاییر، اونونلا اؤلورلر. بیزیم ده آنا دیلیمیز، آذربایجان دیلی (آذربایجان تورکجهسی)دیر. آنامیزین بطنینده آنامیزین قانیایله، دویغولاری ایله بیرگه دامارلاریمیزدا دولاشیب. اونون سئوگی و محبّتینین ایشیغیندا، بیزیم جانیمیزدا کؤک سالیب و دوغولارکن دوداقلاریمیزدا چیچکلَنیب، لایلالارلا، نازلامالارلا، بوی آتیب و عؤمروموز اوزونو بئینیمیزین، اورهییمزین، ایشلریمیزین، آرزو و ایستکلریمیزین ترجمانی اولوب. دئمک بئشیک باشیندان – قبر داشیناجان دویغو و دوشونجهلریمیزین بوتون چالارلارینی قلبیمیزین ان درین قاتلاریندا گیزلنن احتراصلاریمیزی، هیجان و اضطرابلاریمیزی تجسم و افاده ائدیر. آغیلارلا، اوخشامالار بیزی سون منزله تاپشیریر.
آکادئمیک میرزه ابراهیم یازیر: «هر خالقین آنا دیلی، اونون ملی وارلیغینین، معنوی عالمینین افادهسیدیر. بئلهلیکله هر دیل بیر خالقین، ملتین وارلیغینی بیلدیرن، قورویان ان مهم عامللردن بیریدیر. »
هر بیر خالقین، ملتین آنجاق بیر آنا دیلی واردیر. همین دیل، او خالقین و ملتین عمومی دیلی اولدوغو اوچون، او دیله عموم خالق دیلی دئییرلر. مثال اوچون بیزیم آنا دیلمیز، عموم خالق دیلیمیز آذربایجان تورکجهسیدیر. بو دیل، آذربایجان خالقینین معنوی واری و کیملیییدیر. عموم خالق دیلی ایکی مهم قولا آیریلیر: دانیشیق دیلی و ادبی دیل. ادبی دیل عموم خالق دیلینین ان یوکسک فورماسیدیر. داها دوغروسو ادبی معیارلارین، اوسلوبلارین واسطهسی ایله فکرین دقیق، آیدین، سرراست و آنلاشیلان شکیلده افاده اولماسینا ایمکان یارادیر.
ادبی دیل، عموم خالق دیلینده، سئچمه، عوض ائتمه، آلینما، ایتیرمه، معیارلاشما عملیّاتلاری نتیجهسینده اوسلوبلار سیستمینه دوشور. بو عملیّاتلار اجتماعی ـ مدنی دَییشیکلرله سیخ باغلیدیر. آنجاق هر بیر اوسلوب، دیلین ملی خصوصیّتلری اساسیندا قورولور، تکمیللَشیر. آذربایجان تورکجهسی انکشاف ائتمیش دیللر سیراسیندادیر. اونون دا یوکسک کیفیّته مالک اولان ادبی دیلی واردیر.
دونیا خالقلاری ادبی دیللر واسطهسی ایله بیر- بیرلری ایله ادبی، مدنی، اجتماعی علاقه ساخلاییر و فکر مبادلهسینه گیریشیرلر. بو مبادلهلرده عالملر، یازیچیلار، مطبوعات ایشچیلری و معلملرین و… بؤیوک رولو اولور. بو ساحهده هئچ کیم خالق دیلی ایله یازیچی و شاعرلر قدر باغلی اولمور. چونکی بدیعی سؤز صنعتینین اساسی سؤز اوسته قورولور. سؤز اونلارین هم افاده آلتی، هم ده اثرلرینین جوهری، مایاسیدیر. اونلار سؤزه سویوق قانلی مناسبت بسلهیه بیلمیرلر. سؤز شاعر – یازیچی اوچون، دیری و جانلی بیر وارلیقدیر. اونلار اوچون سؤز چوخ معنالی، چوخ یؤنلودور. اونلار سؤزو بیلیر، دویور، لمس ائدیر، سؤزون رنگینی، عطرینی، چکیسینی سئزه بیلیرلر و سؤز یارادیجیلیغیندا بو قابلیّتدن اولدوقجا یئرلی-یئرینده فایدالانماغی باجارا بیلیرلر. پروفسور توفیق حاجیچوخ گؤزل دئییر: «او (سؤز اوستاسی)، سؤز ماتریالینی یونور، جیلالاییر، صنعت فاکتینا چئویریر. اونو اوسلوبی داورانیش اوچون چئویکلَشدیریر، حساسلاشدیریر. یازیچی – شاعر بو استقامتینده یارادیجیلیق فعالیّتینی موافق بدیعی ـ اوسلوبی ایشله برابر ان چوخ ادبی دیلین خیرینه یؤنهلیر… ».
دنیانین بؤیوک یازیچیسی ماکسیم گورکینین افادهسی ایله دئسک: «ادبیاتین اساس ماتریالی سؤزدور. بیزیم بوتون تأثیراتلاریمیزی، دویغولاریمیزی، فکرلریمیزی فورمایا سالان سؤزدور».
دئمهلی: «یازیچینین ان عالی مقصدی سؤزله حیاتا کئچیر، بدیعی اثرین ان یوکسک مطلبی، علوی فکرلری سؤزله افاده اولونور. »
یازیچیلار، شاعرلر و هر هانسی بیر فکر آدامی، قلم صاحبی یوخاریداکی کیفیّتلری یییهلنمک اوچون اؤز نطق مدنیّتینی انکشاف ائتدیرمهلیدیر. بونون اوچون، او دیلی دریندن، هر طرفلی اؤیرنمهلی و سؤزون سیرلر خزینهسینه یول تاپمالیدیر. چونکی دیلین داخلی قانونلارینی، اونون سؤز قورولوشو، سؤز بیرلشمهلری و جمله قورولوشلارینین سجیّهلرینی اؤیرنیب، منیمسهمهدن، او دیلین گوزللییینه، افادهلیلییینه یییهلنمک امکانسیزدیر. هر کیم بو کیفیّتلری اؤیرنیر و اونلاری منیمسهییرسه، او آدام یوکسک نطق مدنیّتینه صاحب اولا بیلیر.
هر ملتین، خالقین مدنی گؤستریجیلریندن بیری ده شفاهی – یازیلی نطق سانیلیر. نطق مدنیّتی دیلین امکانلاریندان معاصر سویهده استفاده ائتمک باجاریغی دئمکدیر. دیلین گؤزللییینی افادهلیلییینی اوز دانیشیق یاخود یازیسیندا آیدین، آچیق، آخیجی، موسیقیلی شکیلده عکس ائتدیره بیلن هر بیر کیمسه یوکسک نطق مدنیّتینه یییهلنمیش آدام اولور.
بوگون نطق مدنیّتینه صاحب اولماق مدنیلیک معیارلاریندان بیریدیر. یوکسک مدنی نطق، معاصر ادبی دیلین انکشاف ائتمیش، معیارلاری ایله سسلشن اوسلوبلاری سیستمینده بوللورلاشان نطق دئمکدیر.
حورمتلی عالم، پروفسور یحیا کریمیازیر: «کفایت قدر سؤز احتیاطینا مالک اولان، اونون معناسینی بیلن، سؤزدن یئرلی – یئرینده، دقیق معنادا استفاده ائتمهیی باجاران آدامین نطقی آیدین، جاذبهلی؛ سؤزو چوخ چئویک اولماقلا سحیرلی بیر عالم یارادیر. دیلین دیگر واحدلری آنجاق سؤزون وارلیغی شرایطینده یارانیر ».
هر هانسی بیر دیلی اؤیرندیکده، ایلک نوبهده اونون سؤزلرینی، جملهلرینی، داها دوغروسو لغت ترکیبنی و گراماتیک قایدالارینی اؤیرنیریک. بو قایدالار ایسه او دیلین اؤزونه مخصوصدور. دیلین وارلیغینی تأمین ائدن اساس قوه ایسه ائله بو قایدا – قانونلاردان عبارتدیر.
دیلین گراماتیک قایدالاری هر شئیدن اول، بو و یا دیگر بیر دیلین صرف و نحوینی، یعنی سؤزلرین سسلردن یارانماسینی، دَییشمهسینی، بیرلشمهسینی، قانونا اویغون شکیلده موجود اولماسینی و فعالیّت گؤسترمهسینی عکس ائتدیریر. بو معنادا دیلین گراماتیک قایدالاری تمامی ایله سجیّهوی خصوصیّت داشییر. یعنی او دیلین اوزونه مخصوص مکانیزمینی عکس ائتدیریر. دیلچیلییه گیریش کتابیندا اوخویوروق: «انسان فکرلرینین مادی دیل شکلینه دوشمهسی اوچون لغت ترکیبینده سؤزلرین معیّن قایدا ـ قانونلار اوزره دیلین، «گراماتیک» قورولوشو ایله اوزلاشماسی واجبدیر. بونلار اصلینده سؤزلرین دَییشمهسی، بیرلشمهسی واسطهسی ایله عمله گلیر، ائله بو معنادا دیلین لغت ترکیبی ایله اونون «گراماتیک» قورولوشو قارشیلیقلی علاقهده اولور. محض بونا گؤره ده دیل سیستیمینده هر بیر دیلین بیر شئی و «گراماتیک» قورولوشون ایسه باشقا شئی اولدوغونو دوشونمک البتّه سهودیر. «گراماتیک» قورولوش انسان فکرلرینین مادی دیل جلدینه دوشمهسینه، انسانلار آراسیندا انسیّتین عمله گلمهسینه کمک ائدیر».
هر بیر دیل، دانیشیق دیل سویّهسیندن ادبی دیل سویّهسینه یوکسلدیکجه، او دیلده یازیب-یارادان و اوخویانلاردا، او دیلین قایدا- قانونلارینی اؤیرنمهسینه جان آتیر. بو ایشده، یعنی دیلین اؤیرنیلمه و اؤیردیلمهسینده دیلچی عالملرین کؤمهیی بؤیوک اولور. اونلار ادبی دیلین قایدا ـ قانونلارینی، آراییر -آراشدیریر. اونون سیستمینی، قایداسینی، نظاملاییر و علمی اساسلار اوزره تنظیم ائدیر و بو یوللا دیللرین عمومی قانونو، هابئله عموم خالق دیللرینین، دیل قورولوشو قایدالاری سیستیملی صورتده یازیلیر.
ادبی دیلیمیزین ایشلنمه دایرهسی گئنیشلندیکجه، اونون اؤیرنیلمه و اؤیردیلمه موضوعسو دا آنا دیلینده یازان یازیچیلاریمیزی داها جدی شکیلده دوشونمهیه یؤنلتمیشدیر. بو اوزدن دیلمیزین قورولوشو و صرف و نحوینین چئشیدلی واحدلری ساحهسینده آراشدیرمالار آرتمیش و بیر چوخ مقاله و کتاب یازیلمیشدیر. بو اثرلرین داشیدیغی هدفلر باشقا – باشقا اولدوغو کیمی اونلارین مندرجهلری و علمی سویّهلری ده مختلفدیر. مؤلفلرینین علمی بیلیگیندن، مقصدیندن آسیلی اولاراق اونلارین متدلاری و آراشدیرما یوللاری و هدفلری ده آیری – آیری سجیّهلر داشیییرلار. بو یازیلارین بعضیلری علمی نطقهی نظردن دایازدیر. بعضیلری ایسه باشقا دیللرین (عرب، فارس،…) قایدا- قانونلاری اساسیندا دیلیمیزی اؤیرنمهیه جان آتمیشلار. بو یانلیش آددیملارا باخمایاراق بیر نئچه دیلچی عالم طرفیندن دیلمیزین گراماتیک قایدالاری، او تایین آکادمیک اثرلریندن قایناقلاناراق آکادمیک سویّهده یازیلمیشدیر. بو عالملرین اثرلری چوخ اؤنملی اولسا دا، آنجاق هله ده ایران آذربایجانیندا، آنا دیلیمیزین گراماتیک قایدالارینی، علمی اساسلار اوزره، ساده شکیلده ایضاح ائدن، معاصر اؤیردیجیلیک متدلارین یولو ایله ساده، ییغجام بیر دیلله اوخوجو کوتلهلرینه آنلادان، اونلارین ایستکلرینی، احتییاجلارینی جیددی صورتده اودهمک مقصدی ایله یازیلان، عادی اوخوجودان دوتموش تا تجربهلی قلم صاحبلرینین یارارلاناجاغی بیر اثرین یئری بوش ایدی. بو بوشلوغون دولدورولماسی آنا دیلمیز ساحهسینده چالیشانلارین قارشیسیندا دوران ان اؤنملی وظیفهلردن بیری ایدی.
بو گون آرتیق آنا دیلمیزین دیرچهلیش واختیدیر. ادبی دیلمیزین یوکسلیشی ایله ادبی- بدیعی اوسلوبلارین ایشلنمه قوهسینین آرتماسی و احاطه دایرهسینین گئنیشلنمهسی ایله، چئشیدلی یازی نوعلری نین ده چوخالماسی طبیعی سسلهنیر. بونا اعتبارن دیلیمیزین علمی- ایشلک رولونو هر طرفلی اؤیرنمک مسئلهسی اؤنملی بیر موضوعویا چئویریلمیشدیر.
بو گون یاشلی قلم صاحبلریمیز سیراسینا، گنج و استعدادلی یازیچی و شاعرلرده قوشولموشدور. بو سیرا گوندن – گونه سیخلاشیر و گوجلهنیر. سون و اختلار، دیلمیزده اونلارجا رومان، حکایهلر مجموعهسی، ادبی – تنقیدی یازیلار، علمی – تدقیقی اثرلر یاییلمیشدیر. اجتماعی، تاریخی، مدنی ساحهلرین باشقا-باشقا موضوعلاریندا چوخ بیتگین و دیرلی اثر لر یا زیلمشدیر. فولکور نمونهلری ایله برابرکلاسیک ادبی متنلر، دیوانلار دا گئنیش اوخوجو کوتلهسینین اختیاریندا قویولموشدور. بو گون آنا دیللی مطبوعاتمیز دا ماراقلی بیر دورونو یاشاماقدادیر: اونلارجا اؤیرنجی درگیلری، بیر نئچه فصلنامه، آیلیق، هفتهلیک دیلیمیزده نشر اولونور. مطبوعات دیلمیزین دایرهسی و نفوذو گونو -گوندن آرتیر و گوجلهنیر. ادبی دیلیمیزین ایشلَنمه میدانی دا گئنیشلَنیر. ایندی ادبی انجمنلرین، محفللرین جلسهلرینده، اینترنت سایتلاریندا، وبلاگلاردا، تئاتر سالونلاریندا، تلویزیون کاناللاریندا دیلیمیزین ایشلنمه وضعیتی جدی بیر حال آلیبدیر. تأسفلر اولسون کی بئله بیر واختدا هله ده مکتبلرده آنا دیلیمیز تدریس اولونمور، هلهدیر کی یوزلرله ضیالی و علم آداملارینین «آنا دیلیمیزین» اؤیرنیلمهسی بارده ایستکلری جاوابلانماییبدیر! بئله بیر حالدا ادبی دیلیمیزین اؤیرنیملهسی یازیچیلاریمیزین قارشیسیندا دوران ان بؤیوک و جدی مسئلهلرین بیریدیر. چونکی، بو دیرچهلیش و یوکسلَیش آنلاریندا ادبی دیلیمیزین گوجونون، زنگینلیینین، الوانلیغی و گؤزللینینین باش قالدیردیغی بیر واختدا، دیلیمیزده یازیب – یاردان قوهلر دیلیمیزین افادهلیک قابلیّتینه ییهلنمک اوچون اونون لغت ترکیبینی، قورولوشونو، دریندن اؤیرنمهلی اولورلار. بئله حالدا اصیل ادبی – علمی متنلرله تانیش اولمادان، ایستر- ایستمهمز یانلیش میللره توتولوب و باشقا تورک منشالی دیللره اوز توتمالی اولورلار. او دیللرین سؤزلری، سؤزبیرلشمهلری. سؤزیاراتما قایدالاری جمله قورما یوللاری (شعورلو و شعورسوز اولاراق) بیزیم دیلده او یازیچیلاریین اثرلری سیماسیندا اؤزونو گؤستریر.
یئنی – یئنی ادبی قوهلرین، قلم صاحبلرینین فعالیتینین گرگینلشدییی و معاصر ادبی دیلیمیزده یازیب – اوخوما ماراغینین آرتدیغی بیر واختدا، ادبی دیلیمیزه باشقا دیللردن سؤز و افاده آخیمینین دا گوجلنمهسینه شاهد اولوروق. بو حادثه، قلم صاحبلرینین ادبی دیلیمیزله لازیمینجا تانیش اولمامالاری، چئشیدلی ادبی – بدیعی متنلرین الده اولماماسی و شخصی ماراقلار بئله بیر آخینا یول آچیر. البته بو آخینمانین باشقا بیر سببی ده شعورلو صورتده آنا دیلیمیزی، هانسیسا بیر دیلین لهجهسی، یا قالتینیسی کیمی قلمه وئرنلر ده دیلیمیزی پوزقونلاشدیران بو آخینی گوجلندیرمهیه چالیشیرلار. یئنی ادبی قوهلر بیلمهدن، ادبی دیلیمیزله تانیش اولمادان، تورکیه تورکجهسینه اوز توتولار. آنجاق بیر پارا دیرناق آراسی عالملر بیله -بیله، شعورلو اولاراق دیلیمیزه یاماق اولان، اونو پوزغون حالا سالان سؤز و افادهلرله دولدورماغا چالیشیرلار. حتی تورکیه دیلینین صرف و نحوینی دیلیمیزده اجرا ائتمکله هانسیسا اویدورما تورک دیلی یاراتماغا جان آتیرلار. اونلار، دیلیمیزین عادی و دوغما سؤزلرینی، سؤز بیرلشمهلرینی و علمی- ادبی اصطلاحلارینی تورکیه تورکجهسیندهکی قارشیلیقلاری ایله عوض ائدیرلر. تورک دیلینین سؤز قورولوشو و جمله قورولوشو قایدالارینی دیلیمیزه سوخماقلا دیلیمیزین قورولوش قانونلارینی پوزارق اونو تورکیه دیلینین قویروغو، یا اَن آزی بیر لهجهسی کیمی گؤسترمک ایستهییرلر. البته دیلیمیز بئله یاد تأثیرلرین نتیجهسینده پوزقونلاشما تهلوکهسی ایله قارشیلاشسا دا امینیک کی سارسیلمایاجاق یئنه ده گونو- گوندن چیچکلهنیب، زنگینلشیب داها دا جیلالانیب و دنیانین ان مدنی دیللری سیراسیندا اولدوغو کیمی انکشاف ائدهجکدیر.
ادبی دیلیمیزده خلل گتیرن، کوبودلوقلارین و عیبجرلیکلرین باشقا بیر تظاهرو ده فارس و عرب سؤزلرینین، یئرسیز ایشلَدیلمهسیدیر: دیلیمیزده فارس و عرب دیللرینین صرف و نحوی اساسیندا سؤز بیرلشمهلری و عبارهلر دوزلدیرلر و دیلیمیزین دوغما قایدا – قانونلارینی پوزاراق قوندارما و قوراما بیر دیل قوراشدیریرلارکی آدینی «دوه قوشو» دیلی قویماق اولار، چونکی بو یارامازلارین دیلینه نه فارس دیلی، نه عرب دیلی، نه ده کی آذربایجان تورکجهسی دئمک اولار. بئله بیر دیلله اوخوجولار اؤزو یاخشی تانیشدیرلار. بو حادثه ایسه پهلوی شوونیستلرینین قالینتیلارینین تؤر-تؤکونتولری ایله باغلیدیر.
بو خستهلیکلرین اَن اساس سببلریندن بیری دیلیمیزین مکتبلرده تدریس اولونماماسی و ادبی دیلیمیزده جدی متنلرین یاییلماماسی اولسا دا، منجه بو حادثه، ایللر اوزونو، پهلوی شوونیستلرینین آنا دیلیمیزین بوغازینا جایناغینی ایلیشدیریب، اونو بوغوب، یوخ ائتمک ایستهدیکلریندن آسیلیدیر.
ادبی دیلیمیزین انکشافینا مانع اولان ایرینتیلردن بیری ده ادبی دیلیمیزده افراط شکیلده یئرلیچیلیک میلینین آرتماسیدیر، آذربایجان ادبی دیلی ایله یاخشی تانیش اولمایان، اونون کلاسیک و معاصر متنلرینی اوخومایان، یالنیز شفاهی ادبی دیل ایله محدود صورتده تانیش اولان بعضی قلم صاحبلری، یاشادیقلاری بؤلگهلرین، کندلرین یئرلی سؤزلرینی یازیلاریندا یئرلی -یئرسیز ایشلتمهلریدیر. اونلار دا ادبی دیلیمیزین دوغما و ایشلک سؤزلرینی بیلمهدن یئرلی سؤزلرله دَییشیرلر. بو دَییشمهلر بعضاً ائله گولونج اولورکی، سؤز اویونوندان باشقا هئچ بیر شئییه اوخشامیر. آنجاق بو یوللا اونلار، ادبی دیلیمیزین پوزغونلوغونا، یول وئریرلر. بئله حاللار دیلی بایاغیلاشدیریر. حتی اونو پارچالانما، بؤلونمه تهلوکهسینه گتیریب چیخاردا بیلر. بئله عیبجرلیکلر بو گون ادبی دیلیمیزین قارشیسیندا دوران اَن جدی مانعهلردندیر.
منیم فکریمجه بو گون معاصر آذربایجان ادبی دیلینین اؤیرنیملهسی بؤیوک اؤنم داشییر. آنا دیلین علمی و مئتودیک صورتده اؤیردیلمهسی، دیلیمیزین دوغرو و دوزگون انکشافینا خدمت ائدیر. دیلیمیزین قانونا اویقونلاری، قایدالاری علمی یوللا درین و اطرافلی شکیلده بوتون اینجهلیکلری ایله اؤیرهنیلیرسه، ادبی دیلیمیزین، شفاهی نطقیمیزین افاده قابلیّتی آرتیر، دیلیمیزین ایشلنمه دایرهسی گئنیشلهنیر. اوخوجو کوتلهسینین شفاهی و یازیلی نطق مدنیّتی یوکسلهیر اونلار باجاریقلا، ثمرهلی شکیلده دیلین افاده امکانلاریندان، سؤز خزینهسیندن یارارلانیرلار. نطقلری روانلاشیر، جلب ائدیجی و تأثیرلی اولور. بونلارا ادبی دیلیمیزین، بدیعی ادبیاتیمیزین بؤیوک اوغورلار قازاناجاغینا امکان یارادیر.
قارشینینرداکی بو کتاب، داها دوغروسو بو درسلیک اوزون مدت اؤیردیلمه و اؤیرنیلمه ایشینین محصولودور. بو معناداکی: اونلارجا علمی کادر، دیلچی عالم، معلم و شاگردلرین سیناغیندان، یوخلاماسیندان کئچیب، نسللری عوض ائدیب، دفعهلرله یئنیدن ایشلهنیلیب تاکی بو گونکو سویهیه چاتیبدیر. بو اثر دَییشیلمه، یئنیلَشمه، دولقونلاشما جریانیندا معاصر دیلچیلیک علمینین، اؤیردهیجیلیک مئتودلارینین و ائلجه ده تعلیم و تربیه اصوللارینا اساسلاناراق، آنا دیلیمیزین اؤزونه مخصوص سجیه و خصوصیتلرینی نظره آلاراق، بو گونکو دیل تدریسینین مئتودیک قایدالاری اوزره، یازیلمیشدیر.
کتابین دیلی ساده، آنلاشیقلیدیر. ایضاحلار آیدیندیر. چالیشمالار قایدا اوزره، اؤیردیجیلیک ایستکلرینه جواب وئره بیلهجک سویهده حاضیرلانیبدیر.
سس- صرف حصّهلرینده آذربایجان تورکجهسینین سس قورولوشو، اونون سجیهسی و خصوصیتلری، صائت و صامتلرین نوعلری، کیفیتلری، اونلارین دوزگون تلفظ معیارلاری، سسلرین سیرالانماسی، دوزلمهسی، دَییشیلمهسی، شکیلچیلرین اؤزهللیکلری، وظیفهلری بارده ساده، آما آیدین و دقیق بحث اولونور.
نحو بؤلمهلرینده ایسه، سؤز بیرلشمهلری، جملهلر، اونلارین نوعلاری، چئشیدلری، جملهلرین اساس علامتلری، قوشا سؤزلر، نحو واحدلری و عمومیتله دیلیمیزین نحوی ایله باغلی اَن دَیرلی و لازمی معلومات وئریلمیشدیر.
کتابدا گئدن بحثلر، اؤیرهدیلن دیلین گراماتیک قایدالاری، دیل قورولوشو حصّهلری، واحدلری ده ساده، ییغجام و توتارلی تعریفلر وئریلیر. سونرا علمی معلوماتلار مختلف چالیشمالار یولو ایله اؤیرهدیلیر. بو چالیشمالاردا، مختلف یوللاردان، چئشیدلی اصوللاردان، استفاده اولونور. بو اصوللارین ان باشلیجاسی، سادهدن چتینه دوغرو مئتودیک اصولون رعایت اولونماسیدیر، یعنی ایلک مبحثلر و چالیشمالار اولدوقجا ساده، آسان قورولموش و گئتدیکجه اونلار مضمونا موافق شکیلده چتینلهشیر.
بو چالیشمالار ایکی سجیه داشییر:
١ ـ چالیشدیریجی – اؤیرهدیجی چالیشمالار
٢ـ یوخلاییجی – یکونلاشدیریجی چالیشمالار
بیرینجی نوعلر هر درسین، هر مبحثین تعریفیندن سونرا و ایکینجی نوعلر ایسه بؤلمهلرین سونوندا وئریلیر. بو چالیشمالار سیستم شکیلنده وئریلمیشدیر. هر بیر چالیشما عمومی چالیشمالارین زنجیرینین بیر حالقاسی کیمی آلینر. بیر ده کی هر کتابین اولینده، کئچیریلن درس تکرار اولونور. و یئنه ده درس یئنی – یئنی چالیشمالار و مثاللارلا دولقونلاشیر.
کتابین چالیشمالاری ائله سئچیلیب کی، درسین متنینی آنلامادان، منیمسهمهدن. اونلاری تام آیدینلاشدیرماق اولماز. بوردا شاگرد گرک درسی دریندن و دقیق صورتده اؤیرنه و چالیشمالارا گیریشه. اوندا چالیشمالار درسین دریندن اؤیرهنیلمهسینه قات- قات کمک ائدهجکدیر.
درسلرده آردیجیللیق وار. قاباقکی درسی دریندن منیسمهدن سونکو درسی اؤیرنمک ده چتینلیک چکهجهییک. اونلار زنجیر واری بیر – بیرینه باغلیدیرلار.
چالیشمالارین علمی مئتودلا دیل قایدالارینی اؤیرتمهلری ایله برابر، ادبی دیلیمیزین چئشیدلی اوسلوبلاریندان بهرهلنیبلر. آنجاق او اوسلوبلار آراسیندا، بدیعی اوسلوب اوستون یئر توتور. مثال و چالیشمالاردا بدیعی جملهلر، بدیعی نثر پارچالاری شعر بندلری، بیتلری و … ایستر بدیعیلیک و ایسترسه ده معنا دولقونلوغو اعتباری ایله دقتی جلب ائدیر. شاگر- اوخوجودا درسلری اوخویوب اؤیرنمهیه رغبت یارادیر. بو مثالار، دیلیمیزین شیرینلییینی، افادهلیلیینی، دولقونلوغونو قاباریق شکیلده نمایش ائتدیریر. کتاب اوخوجولارینا علمیلیلیکله، بدیعیلییین وحدتیندن تؤرهنن شعورلو بیلیک و استاتیک ذوق آشیلاییر.
بو درسلیک واسطهسی ایله اوخوجو- شاگرد، فکرین، سربست، دقیق و تأثیرلی افاده ائتمه یوللارینی اؤیرهنیر. آذربایجان تورکجهسینی علمی و عملی شکلینده اؤیرنمک ایستهینلر، بو کتابی دریندن اوخوماقلا، چالیشمالارینی جاوابلاندیرماقلا درسلری منیمسهمکله اؤز فکرلرینی، دوغما آنا دیللرینده (آذربایجان تورکجهسینده) دقیق افاده ائتمهیی، یاخشی یازماغی، گؤزل دانیشماغی، باجاراجاقلار! اوغورلار اولسون!
***
بو یازینین سونوندا؛ یئری گلمیشکن بو کتابین عرصهیه گلمهسینده چوخلو امک صرف ائتمیش دوستلاردان: حورمتلی عالم دوستوم دوکتور فیروز رفاهی ایلک آددیمدان بیر مصلحتچی کیمی شخصاَ منه متنلرین سئچمهسینده یول گؤسترمیش و اونلار اوزره استاد بهزادی و منیمله بیرگه چوخلو اوتوروملاردا شرکت ائتمیش و اثرین داها سانبالی اولماسیندا چوخلو مصلحت وئرمیشدیر.
ائلهجه ده آقای فریدون محمدی و آقای کاوه فضلیخلف جنابلاریندان متنلرین کؤچورمهسینده و آقای مصطفی رزاقی و آقای اکبر صالحی (قاداش) جنابلاریندان متنلرین دوزلیشینده و آقای کاوس نصیری تایپ ایشلرینده، بیزه یاردیمچی اولموشلار. بوردا اونلارا درین تشکریمیزی بیلدیرمک ایستهییرم.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۱
۲۱ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۱/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ آذر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ آذر/رویدادلار
- ۱۸۹۱ - ایلک بسکیتبال اوْیونو کئچیریلدی.
- ۱۹۲۵ - شوروی مرکزی رهبرلیگینین قراری ایله ناخچیوان مۇختار جومهوریتینین الدره٬ لئهواز٬ آستاروز٬ نۆودی و آیری یاشاییش یئرلری ائرمنیستان شوروی جومهوریتینه قاتیلمیشدیر و بۇ توْرپاقلاری ییغان مئهری بؤلگهسی یارادیلمیشدیر.
- ۱۹۳۷ - ایلک اۇزون٬ سسلی و بوْیالی جیزگی فیلمی٬ والت دیسنینین «پامبیق شاهزاده و یئددی جۆجه»نین قالاسی کئچیریلدی.
- ۱۹۵۸ - شارل دو قول فرانسهنین ایلک جومهور باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۴۸ - ایرلند باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۶۳ - قانلی نوبل بایرامی: قیبریس تۆرکلرینه قارشی سیلاحلی هۆجۇملار باشلاندی.
- ۱۹۶۴ - اینگیلیس پارلمانی اؤلوم جزاسینی لغو ائتدی.
- ۱۹۷۲ - شرقی برلینده ایکی آلمان آراسیندا آنلاشما ایمضالاندی.
- ۱۹۷۹ - شوروی افغانیستانی تۇتدو.
- ۱۹۸۷ - تۆرکیهده ایکینجی تورقوت اؤزال حؤکومتی قۇرولدو.
- ۱۹۸۹ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری پانامانی تۇتدو.
- ۱۹۹۱ - روسیه٬ بلاروس٬ اوکراین٬ قازاخیستان٬ مولداوی٬ آذربایجان٬ ائرمنیستان٬ اؤزبکیستان٬ تاجیکیستان٬ تۆرکمنیستان و قیرغیزیستان رهبرلری٬ بیر آرایا گلهرک شوروی ایتّیفاقینا سوْن قوْیولدوغونو و باغیمسیز دؤولتلر بیرلیگینی یارادیلدیغینی آچیقلادیلار.
- ۱۹۹۵ - بیتاللحم شهرینین ایدارهسی ایسراییلدن فلسطینه کئچدی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ آذر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ آذر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ آذر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ آذر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ آذر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
`اورمیه` نتیجهلر
خبرلر [29]
- تبریز و اورمیهده تورک آکتیویستلره گؤزآلتی
- اورمیهده الکتریک کسینتیلری گوندهلیک حیاتی چتینلشدیریر
- اورمیهلی اویونچو بئشیکتاشدا
- اورمیه شهر شوراسی سئچیم سونوجلاری بللی اولدو
- باتی آذربایجاندا شهر شوراسی سئچکیلری - چاغری
- سالار طاهرافشار گؤزآلتینا آلیندی
- مهاباد جمعه امامی: قویون اورمیه گؤلو قوروسون!
- اورمیه و نقدهده وضعیت قیرمیزییا دوغرو گئدیر
- ایستانبول - اورمیه آراسی اوچاق سفرلری باشلادی
- اورمیهده تورکجه کیتاب پایلاندی
- آذربایجانلی آکتیویسته بیر ایل حبس جزاسی
- اورمیه گؤلو قوروماغا داوام ائدیر
- اورمیه بلدیه باشقانی توتوقلاندی
- گونئی آذربایجاندا زلزله
- ایران، تورکیه-عراق سرحدینده مانور باشلاتدی
- اورمیهده هلیکوپتر دوشدو
- تورکیه-ایران آراشدیرما-گلیشدیرمه و یئنیلیکچیلیک سرگیسی
- ایرانین یوزده ۹۷سی قوراقلیق تأثیری آلتیندا
- تبریز- تهران-اردبیل-اورمیه بایرام-سیاحت سفرلری باشلادی
- تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (41)


text:
اویان نیوز : کؤرپهلر(نوزاد)،آنا قارنیندا ایکن ائشیتدیکلرینی یادا گتیرمکلری، ایثبات اولوندو؛ فنلاندین هلسینکی بیلیم یوردوسونون (دانشگاه) آراشدیرماجیلارینین (محققها) ائتدیگی آراشدیرمادا (تحقیق)، جنین، آنا قارنیندا، بئیینی(مغز) بوتونلشمهسهده(کامل نشده باشد)؛ اؤیرنه بیلدیگینی گؤستردی(نشان داد).
بو آراشدیرمانین،آراشدیرماجیلارینین بیری دئدی: بوندان قاباقجالاردا؛ کؤرپهلر، جنین ایکن؛ ماهنیلاری و سؤزجوکلری (کلمه) یادا گتیرمگه نئچه قانیت(دلیل) وار ایدی.آراشدیرماجیلار فنلاندجا بیر آنلامسیز، اوچ هیجالی و اؤیرنمهسی چتین اولان “تاتاتا” (tatata) آدلی سؤزجوگونو بو آراشدیرمادا ایشلدهرک، جنینلرین حافیظهلرینی تئست ائتدیلر.بویلولوغون (حامیلهلیگین) ۲۹-جو هفتهسیندن ،دوغوماغا قدر ائدیلن آراشدیرمادا، قادینلارین(زنان) یاریسینا، یوزلرجه(صدها) سؤزجوک ائشیتدیریلدی. آنا قارنیندا ایکن، “تاتاتا” سؤزونو دفعهلرجه ائشیدن کؤرپهلرین بئینی، بو سؤزه گوجلو تپگی(عکسالعمل) وئردیگی گؤرولدو، سؤزجوگو ائشیتمهین کؤرپهلر ایسه(نیز) تپگی وئرمهدیلر.بو اوزدن دئمهلیدیر، جنین، دونیایا گلمهدن اؤنجه(قبل)، اورتامینداکی (محیط اطراف) سسلری ائشیدیر و ائشیتدیکلرینی خاطیرلایا بیلر!
قایناق : بیلیم سسی


text:
تورکیه، آوروپا شامپیونو اولدو
تورکیه، ایسپانیانی ۶ - ۰ حسابی ایله مغلوب ائدرک آردیجیل اولاراق ایکینجی دفعه شامپیون اولدو
آمپوته فوتبال ملی تیمی آوروپا شامپیوناسینین فینالیندا ایسپانیانی ۶ - ۰ حسابی ایله مغلوب ائدرک آردیجیل اولاراق ایکینجی دفعه شامپیون اولدو.
ایدمانچیلاریمیز لهستانین کراکوو شهرینده اویونا یاخشی باشلادیلار.
تورکیه ۶.جی دقیقهده عمر گولریوزله ۱-۰ اؤنه گئچدی.
عمر ۱۰.جو دقیقهده فرقی ۲-یه چیخارتدی.
۲۱.جی دقیقهده کمال گولش ایله ۳-۰ اولان تورک تیمی، رحمی اؤزجان ایله فرقی ۴ سایییا چاتدیردی و ایلک یارینی ۴-۰ اؤنده تاماملادی.
ایکینجی یارییا گللا باشلایان ملی کتیم، ۲۶.جی دقیقهده عمر گولریوزون "هت-تریکی" ایله فرقی ۵ سایییا چاتدیردی.
۴۲.جی دقیقهده کمال گولشین ووردوغو گل حسابی تعیین ائتدی و تورکیه ایسپانیانی ۶-۰ مغلوب ائدرک ذیروهیه دامغاسینی ووردو.
۲۰۱۷.جی ایلده ایستانبولدا گئچیریلهن آوروپا شامپیوناسیندا کاپی قازانان تورک ملی تیمی بو موتلولوغو آرد آردا ایکینجی دفعه یاشادیلار.
۱۱ گل ووروان وگل کرالی اولان عمر گولریوز ده ان یاخشی فوتبالچی سئچیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
بئشیکتاش، اسپورتینگه مغلوب اولدو
ساحهدن ۴-۱ مغلوب آیریلان بئشیکتاش، قروپدا ۳ اویون سونوندا پوئنسیز اولاراق سون سیرادا یئر آلدی
ترابزون اسپور، فنرباخچانی مغلوب ائتدی
ترابزون اسپور طرفدارلاری قارشیسیندا رقیبی "فنرباخچا"نی ۳-۱ حسابی ایله مغلوب ائدرک ذیروهنین یئنی صاحبی اولدو
رونالدودان بیر هت-تریک داها
دونیا شامپیوناسی الهمهلرینده ۳۶ گل ووران رونالدونون توپلام "هت-تریکلر" ساییسی ۵۸ اولدو


text:
استراسبورق بیلیمیوردو
استراسبورق بیلیمیوردو اینگیلیسجه: University of Strassburg، فارسجا: دانشگاه استراسبورگ ، عربجه: جامعة ستراسبورغ فرانسه نین استراسبورق شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۴۴٬۰۸۷ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. استراسبورق بیلیمیوردو ۱۵۳۸-جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده استراسبورق بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- See commemorative plaque [[:File:Palais Universitaire de Strasbourg-10 août 1949.jpg|


text:
احمد بایتورسون اوغلو
احمد بایتورسون اوْغلو (قازاق تورکجهسی: AxMeT БaйTұpcыHұлы) اون دوققوزونجو ایله ایگیرمینجی میلادی یۆز ایللرده یاشایان آدلیم سیاستچی، یازیچی و شاعیر دیر. اونون کؤکو قازاقلارین اورتا یۆزیندن و آرقون نسلیندن دیر و آتاسی یاشادیقلاری منطقهده یوخاری معنوی نفوذ یییهسی ایدی.[۱]
یاشاییش[دَییشدیر]
احمد، روس ایمپیراطورلوغونون منطقه بؤلونوشونه گوره، تورقای ویلایتینین اورتا باب آدلی کندینده دوغولموشدور. اوشاقلیقدا یازیب، اوخوماغی، قرآن و شریعتی مسجید ملّالاری یانیندا اؤیرنیب، سوْنرالار اوخوتوچولار مدرسهسینه چاتدی. احمد یاشاییشینین ایلک چاغلاریندان روسلارلا تورکلرین قارشیلاشماغین گؤروب، بۇ قارشیلاشماقلار دۆشونجهسینی تأثیرلندیرمیشدی. بۇ تورک-روس اۆزلشمهلرین بیری ۱۸۸۵-جی میلادی ایلده باش وئرن حادیثه دیر. بۇ ایلده بؤلگه باشچیسی اوْلان پولکوونیک یاکوولئو کازاک گۆجلری ایله تورقای و جینقیلدی چایلارینین بیرلشن یئرینه گلیب؛ قوجالار، خانیملار و اوشاقلاری دؤیوب اونلارا جسارت ائدیر. بۇ صحنه لری دؤزهبیلمهین قازاقلار روس گۆجلری ایله ووروشورلار و احمدین آتاسی بایتورسون، بؤلگه باشچیسین آتدان چکیب یئره سالیر. روس کازاک گۆجلری، ائلین دایانماغین گؤرمکله، قاییدیب، قاچیرلار. روس اوردوسو بۇ حادیثه دن سوْنرا بؤلگهده یاشایان ایگیتلرین چوخون اسیر توتوب، اونلارین وارلیقلارین موصادیره ائدیر. توتولوب سیبرییه تبعید اوْلانلارین ایچینده احمدین آتاسی و ایکی عمیسی داها یئرلشیردی.
سۆرگونلوک[دَییشدیر]
احمد بایتورسون اوْغلو سیاستچیلیگه باشلایاندان آز سوْنرا ۱۹۰۹-جو ایلده تۇتولوب، اورتا آسیا بوزقیرلاریندان تبعید اوْلونور و اورنبورگ شهرینه گئدیر. تبعید چاغیندا آی قاپ مجلهسینده یازیلاری یاییلیر، بوندان آرتیق قازاق جریدهسینده باش یازارلیق ائدیب قیرق میثالی یاییر. سۆرگونلوکده حاضیرلایان ایشلرینین آدلیمی ایوان کریلوْوۇن افسانهلرینین قازاق تۆرکجهسینه چئویرمهسی دیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ "قازاق ادبیاتی"، انیکلوپدیالیک آنیقتامالیق، آلماتی، آرونا، ۲۰۱۰-جو ایل.


text:
Yashar Ahad Saremi
___________
شن قیر میزلاریمدا خوخانوآ
م" چشمین مریضی اولدو کونول لعلینی یتیر
رنجی خوماره دوشدو دوادیر شراب اُونا" م
محمد فوضولی
دیلیمین دیلسیز گلینی هارداسان ایییی
داماغیمدا یار دادی وار گوینگیر ایچیمده کی دلی قانلی یاشام
سوسوزام سو
یاغیش سیزام آمان ای
هانی بو یوللار هی زمزمه گِئدردیلر چیریل چیپلاق
بو ایندی کی یوخ اولاسی بوزاتان چیسقین لی دیلیمده کی اولدوره ن منی یول لار
سنه کیم نه دئدی قاریمدا قیشیمدا آی هله هله قانیمدا گزه ن تورآتان سِئودا! م
هانی هر بولوت اوستونده شاعیرلر بیزه باخار کن زویهردیلر، قوتازلی خوخان شاعیرلر
گولدورهردیلر بیزی هی یاغیش آلتیندا هی
سنه کیم نه دئدی آی، آی قارپیز دادلی آی
هومممم.. م
قوینومدا دوعا کیمی کیمی گیزلهنردین. قیرمیزلاریمدا گیزلنن ایحلامورلو گیزه م
قارشیمیزدا دوران اُؤلولر ایچردیلر اُوینایا اُوینایا. فئر اوچاردیلار سوبحان الله کیمی سی اطرافیندا،یوسیف سورهسی کیمی یوموشاق و یاشیل،پاریلداردی گؤزلرینده جنتین اولدوزلاری. آه اولدوز لاریمیز ایندی ... آه! مریم سوتونون دادی واریدی دوداقلاریندا. م
آمانیم هی ... م
تانریگؤزلرینده اوتوز قوش شنلیگی، بئش یوزلی قانادلی پری قوللوقجوموز. ایچهردیک یدی گئجه گوندوز،دُویمازدیق زمزمدن، ایشیقدان. دُویمازدیق ایچیمزده کی سویشن ایکی چای دان. م
قوینوم دا چای کیمی کیمی آخاردین دنیزین ماوی گمی سینده! م
یاشام کیمی گولردین، دانیشاردین، سونرا الیمی یردین. دیلیمی، بوغازیمدان سسیمی یاواشجاسینا آهوسته، داشاردین آمانیم هی اولومو یردین . سونرا نه دمک آرتیق بیلمزدین! م
لالهزامانلاریمین سرخوش قانلی تانری چاسی هانی بو یوللار هی یار ، یار ، یار قوینونا گِئدردیلر تلهسهرهک تانی ماز می سن گوزلریمده کی بو منیم باخانی؟م
هوم م م ... م
هانی بو یوللار گئجهلر لبی لبی لب لب اُخوردولار هی
دویمازمی سین دیلیمده کی بو منیم سوسوزو ؟م
دویمازمیسین؟م


text:
اویان نیوز: آمریکا خاریجی ایشلر باخانلیغی نولاندین صرف ائتدیگی سؤزلر اوچون عذر ایستهدیگینی قید ائتدی.
آمریکا خاریجی ایشلر باخانی یاردیمچیسی ویکتوریا نولاند ایله آمریکانین کیئو ائلچیسی جفری پیاتا عاید اولدوغو ادعا ائدیلن و نولاندین آوروپا بیرلیگی حاقیندا سؤیوشلو تلفن دانیشماسی یووتوبا سیزمیشدی.
آمریکا خاریجی ایشلر باخانلیغی سؤزچوسو جین پساکی ” دانیشغین ساختا اولدوغونو سؤیلهمیرم” دئیرکن، آغ ائو سؤزچوسو جی کارنی ایسه نولاندی ساووندو. آوروپا بیرلیگی ایله آمریکا آراسینداکی ایلیشکیلرین هئچ ایندیکی قدر ساغلام اولمادیغینی قید ائدن کارنی، روس آلت یازیلی ویدئونون روس حکومتی طرفیندن تویترده دولاشیما قویولدوغونو وورغولادی.
نولاند، اوکراینانین باشکندی کیئوده تشکیل ائتدیگی مطبوعات کنفرانسیندا، آمریکانین کیئو ائلچیسی پیات ایله آوروپا بیرلیگینه قارشی سؤیوشلو سس قیدینه باغلی سوال اوزرینه، دانیشمانین “اؤزل بیر دیپلوماتیک گؤروشمه” اولدوغو سببیله یوروملاماق ایستمهدیگینی سؤیلهدی.
قایناق: http://www.trtturki.com/trtworld/azt/newsDetail.aspx?HaberKodu=62f9d155-e56f-419c-947e-58f3cf16fdc8


text:
۱۹۴۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۴۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز قیرخ سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ دسامبر - بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی جنوبی کوْرهنی تانیيیر.
- ۷ آوریل - دۆنیا ساغلیق اؤرگوتو٬ بیرلشمیش میلّتلره باغلی اوْلاراق قۇرولدو.
- ۶ اوْکتوبر - عاشقآباددا باش وئرن ۹-۱۰ ریشترلیق زلزله نتیجهسینده شهر بوتونلوکله داغیلمیش، تخمیناً ۱۵۰ مین اینسان هلاک اوْلموشدور.
- ۴ ژانویه - بیرمهنین باغیمسیزلیغی اعلان ائدیلدی.
- ۲۹ ژولای - لندنده المپیا اویونلاری آچیلیشی الموشدور
- ۲۷ فوریه - چکاوسلوواکیده کومونیست حزبی حاکیمیّته گلدی.
- ۲۴ سپتامبر - هوندا موتور شیرکتی تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۲۳ آوریل - ایکینجی دۆنیا ساواشیندان بری باغلی ساخلانان توْپقاپی سارایی موزهسی و ایستانبول آرکئولوژی موزهسی خالقا آچیلدی.
- ۲۱ دسامبر - ایرلند باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۲ نوْوامبر - مارقارت چئيز سمیت آبش-دا سناتور سئچیلن ایلک قادین اوْلموشدور.
- ۱۷ مارس - بلژیک٬ فرانسه٬ هولند٬ بیرلشمیش شاهلیق٬ لوکزامبورق خاریجیایشلری آراسیندا٬ ۵۰ ایل سۆرهلری بروکسل آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۶ دسامبر - کامبوْج مۆستقیللیک الده ائتمیشدیر.
- ۱۰ دسامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی باش اسمبلیاسی «اینسان حۆقوقلاری بیاننامهسی»نی قبول ائدیب.


text:
تونق يابقو خاقان
توْنق يابقو خاقان - غربی گؤی تورکلرین بئشینجی خاقانی. حاقیندا چوْخ معلومات گلیب-چاتان تۆرک حؤکمدارلاریندان سايیلیر. اوْنون حاکمیتی غربی گؤی تورک خاقانلیغینین ان گۆجلو دؤورو سايیلیر. بعضی تاریخ بیلنلرین نظرینه گؤره، تونق یابقو خاقان، خزرلرین بیرینجی خاقانی سایا گلیر.
حاکیمیتی[دَییشدیر]
۶۱۸-اینجی میلادی ایلده قارداشی شئکوی خاقاندان سوْنرا خاقانلیق تختینه چێخدی. تان سۆلالهسیندن اوْلان بیر شاهزاده ایله ائولنمک ایستسه ده ایللیگ خاقان بۇنا ایمکان وئرمهدی. هسوانچوْنق آدلی بیر بۇددیست راهیب اوْنون پايتاختینی زیارت ائتمیش و خاقان حاقدا بۇ معلوماتلاری وئرمیشدیر: خاقان ياشیل ایپک پالتار گئيیردی، ساچی 3 مئتر اۇزونلوغوندايیی و سربست ایدی. باشینا آغ ایپک پارچانی آرخادان باغلانمیشدی. تارخانلارین 200 قدر ایدی. هامیسی ایشلهمهلی پالتارلار گئيیر، خاقانین ساغ و سوْل طرفینده اوْتوروردولار. اوْردوسونون کوْماندانلیق ائدنلر کۆرک، ایپک و اعلا نؤع يۇن پالتار گئيینیردیلر. نیزه، بايراق و يايلاری نیظاملی ایدی. آت و دوه سوارهلری گؤزون گؤره بیلمهدیگی يئره قدر اۇزانیر. تان سۆلالهسی کیتابینا گؤره غربی گؤی تورکلرین ان گۆجلو حاکمیتی محض اوْنون دؤورونده ياشانمیشدی:
توْنق يابقو خاقان جسور، حیلهگر و دؤيوش صنعتینده ياخشی بیر آدامدیر. بۇ سايهده شیمالداکی تیئلئ قبیلهلرینی، غربده قارشی-قارشیيا اوْلدوغو ساسانیلری و جنوبدا علاقهلی اوْلدوغو کشمیر بؤلگهسینی ایداره ائدیر. بۆتون اؤلکهلر اوْنا تابع اوْلوب. الی اوْخ و يای تۇتان اوْن مینلرله کیشی سايهسینده غرب اۆزرینده بؤيوک بیر گۆج و تضییق قۇردو. وۇسونو اله کئچرهرک چادیرینی شیمال داشکنددهکی کیانکوانا داشیدی. غربده ياشايان بۆتون شادلار و يابقولار بؤلگهلرینی تۆرکلر آدینا ایداره ائتمهيه باشلادی. توْنق يابگو ایسه بۇ بؤلگهلره بیر تۇدون گؤندردی. غرب تۆرکلرینین دؤولتی داها اول هئچ بئله بیر گۆجه چاتا بیلمهمیشدی.
ساسانی - تۆرک ساواشلاری[دَییشدیر]
ایکینجی فارس-تۆرک مۇحاریبهسی و اۆچونجو فارس-تۆرک مۇحاریبهسی دؤورونده خاقان بیزانس ایمپئراتوْرو بیر ایراکلی ایله اتفاق قۇراراق ساسانیلره قارشی بؤيوک غالیبیتلر الده ائتمیشدی. حتی خاقان اؤلمهسَيدی بیر ایراکلینین قێزی ائودوْکسیا ائپیفانیيا خاقانین اوْغلو ایله ائولنهجکدی. خاقان قارداشی اوْغلو بؤری شادین کوْماندانلیغی آلتیندا قافقازا اوْردو گؤندرمیشدی. بیر خسرو ایلک اؤنجه خاقانی دؤيوشدن چکیندیرمک ایستسهده ایلک اؤنجه بۇنو باجارمیش لاکین داها سوْنرا بۇ ایستهيینه چاتمامیشدی. موسی کالانکاتلی بۇ بارهده يازیردی:
اگر سیزین قێزیل، گۆموش، قيمتلی داشلار، ایپک پارچا و قێزیللا ناخیشلانمیش و میرواریلرله سۆسلنمیش لیباسلارا احتیاجینیز وار ایدیسه، اوْندا من سنه اوْنون وعد ائتدیگینین ایکیقاتینی وئره بیلردیم. بۇنا گؤره سنه دئيیرم: ایراکلینین بیهوده کلکلرینه گؤره منیم اۆزریمه باسقینلار ائتمهيین.
بؤری شادین اوْردولاری 627-جی ایلده دربند شهرینه هۆجوم ائتمیشدی: قالا دیوارلاریندا اوْلان دؤيوشچولر بۇ عيبهجر، ائنلیصیفت، کیپریکسیز آروادلار کیمی اۇزون و آچیلمیش ساچلیلارین اوْنلارین اۆزرینه هۆجومونو گؤرنده، اوْنلارین دهشتلی قوْرخوسو داها دا آرتدی. اوْنلارین سرراست اوْخ آتمالاری قالاداکیلاری داها دا سارسیتدی، چۆنکی بۇ اوْخلار کامانلاردان سانکی سئل کیمی آخیردی. شهره گیردیکده اوْنلار قانایچن قۇردلار کیمی خالقا هۆجوم ائدیر، دار کۆچه و دؤنگهلرده رحم ائتمهدن هامینی قێریردیلار. بۇ قێرغیندا اوْنلار ایستر گؤزل و گنج قێز اوْلسون، ایستر اوْغلان، ایستر خسته، ایستر تاختسیز – هامینی اؤلدورور، هامینی محو ائدیردیلر، شیکستیده، قوْجانی دا. اؤلدورولموش آنالارین سۆد يئرینه دؤشلریندن قاب امن کؤرپهلره بئله رحملری گلمیردی. سانکی اوْد تۇتموش سامان کیمی اوْنلار بیر قاپیدان گیریر اوْ بیریسیندن چێخیردیلار و اوْلدوغو يئرلرده وحشی حئیوانلارا و قۇشلارا بوْل يئم قوْيوب گئدیردیلر.
گؤی تورکلرین دربندده تؤرتدیگی قێرغین قافقاز آلبانیياسیندا قوْرخو ياراتمیشدی. پايتاخت بوْشالدیلسا دا خاقانین اوْردولاری ایرهلیلهمهيه داوام ائدیردیلر. بۇندان سوْنرا خاقان اوْردوسونو تیفلیسه يؤنلندیردی. نارینقالا دیوارلارینین آلتیندا گؤروشن بیر ایراکلی و خاقان قۇجاقلاشدیلار. خاقان ایمپئراتوْرا يايینی، ایمپئراتوْر ایسه خاقانا اؤز تاجینی وئردی. تیفلیسین مۆحاصیرهسی نتیجهسیز اوْلدو. ایمپئراتوْر جنوبا ائنسهده خاقان مۆحاصیرهنی داوام ائتدیردی و قالیب گلهرک تیفلیسیده ياغمالادی. بیر چوْخ گۆرجو اعدام ائدیلدی، کوْر ائدیلدی و اسیر آپاریلدی.
سوْنراکی ایللر[دَییشدیر]
628-جی ایلده تیفلیسین اله کئچیریلمهسیندن سوْنرا گۆرجو حاکمی بیر ستئفانین اؤلومو و يئرینه بیر آدارنئسین تعیین اوْلونماسیندان سوْنرا خاقان اؤلدو. اوْنون اؤلوموندن سوْنرا گؤی تورک دؤولتی ضعیفلهمهيه باشلادی. بؤری شاد مۆستقیل حرکت ائتمهيه باشلادی و خزر خاقانلیغینی قۇردو. يابقودان سوْنرا آشینا سۆلالهسینین قوْللاری اوْلان نۇشیبیلر و تۇلولار آراسیندا حاکمیت اۇغروندا مۆباریزه باشلادی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tonq Yabqu xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
لوران فابیوس
لوران فابیوس (فرانسه دیلی:Laurent Fabius) (دوغوم :۲۰ آگوست ۱۹۴۶ پاریس) سیاستچی و اسکی فرانسه جومهور باشقانی و خاریجه ایشلر وزیری اولموش.
۱۹۷۴ده فرانسهنین سوسیالیست پارتیسی ایله سیاست ایشینه باشلادی. پارتی سئچیملرینده پارلیمان وکیلی اوْلدو و سون ایللر جومهور باشقانلیغی و خاریجه ایشلر وزیرلیگین قازاندی.
یهودی
یهودی عاییلهده دونیایا گلمیشدیر. اوْنون آتاسی و آناسی هر ایکیسی یهودی ایدیلر. لوران فابیوس مسیحی اوْلموشدور.
پارلیمان
۱۹۸۴-۱۹۸۶-نجی ایللرده ۳۷ یاشیندا ان کیچیک یاشلی باش ناظیر سئچیلدی. بۇ ایللر فرانسوا میتران جومهور باشقانلیغیندا دؤولت ایشلرینده یاردیمچی اوْلدو.
۱۹۹۸-۲۰۰۰ ایللرینده پارلیمان وکیلی سئچیلمیشدیر و سوسیالیست پارتیسی ایله دؤولت ایشلرینی دولاندیردی.


text:
هادریانوس (روم)
هادریانوس (روم) (اینگیلیسیجه: Hadrian) روم ایمپیراتورو. ۱۰ آقوست ۱۱۷ – ۱۰ جولای ۱۳۸ ایللر آراسیندا حؤکومت ائدیب. تراژان اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب. و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا آنتونیوس پیوس واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.
هادریانوس روم ایمپراطورلارین ۵ یاخجی ایمپراطورلارینان ساییلیر هادریانوس روم و باربارلار آراسیندا بیر اوزون و تاریخی دووار چکدی.
هادریانوس تراژانین گنیشدیرمه سیاستین دییشدی و یرینه ایمپراطورلوغون گوونلیغینه کنسانتره اتدی.
هادریانوس بو یوزدن مزوپوتامیا بولگه سین براخدی و رومون شهرلرینه بیر سفر اتدی هادریانوسون سنادا ۵ سناتور موخالیفی وار دی اولار هادریانوسون اولدورمسینه چالیش دی لار و سونوندا ایستدیخ لرینن یتیشدی لر.
هادریانوسون گوردوخلرینن بیر ده پانتئون معبدین مریمت التدیردی.
قایناقلاردَییشدیر
http://en.m.wikipedia.org/hadrian[دائمی اولو باغلانتیلی] صفحه سیندن چوریلمیش.


text:
ظریف اطریش-لی همکاری ایله گؤروشوب
ایرانین خاریجی ایشلر ناظری محمد جاواد زریف آوستریالی همکاری ایله گؤروش کئچیریب.
ایران-ین خاریجی ایشلر ناظیری محمد جاواد ظریف پایتاخت تهران-دا سفرده اولان اطریش-ین خاریجی ایشلر ناظیری الکساندر شالنبرگ ایله گؤروش کئچیریب.
ایران خاریجی ایشلر ناظیرلیگینین آچیقلاماسیندا ظریف ایله الکساندر شالنبرگ ین آتوم سازیشی و آوروپا بیرلیگی اؤلکهلرینین بو موضوع ایله علاقه دار آددیملارینی موذاکیره ائتدیکلری بیلدیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
رئیسی، سنی بیر کوردو دینی آزلیقلار ایله ائتنیک قروپلاردان مسئول مشاویر تعیین ائتدی
ایران جمهورباشقانلیغینین وئردیگی آچیقلامایا گؤره، رئیسی، سنندجده آنادان اولان عبدالسلام کریمینی اؤزونه مشاویر تعیین ائتدی
ایران-دا کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 124 مین نفری کئچیب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
قندهاردا مسجیده بومبالی سالدیری
شیعهلره عاید امام بارگاه فاطمیه مسجیدینده، جمعه نامازی قیلینارکهن انتحار سالدیریسی گرچکلشدیریلدی


text:
تۆرکیهده آگوست آییندا ایشسیزلرینگ سانی آزالدی
تۆرکیه ده آگوست آییندا ایشسیزلرینگ سانی آزالدی
تۆرکیأنینگ حاسابات قوراماسی آگوست آیینداقی ایشسیزلیک گؤرکِزیجیلرینی چاپ اتدی.
شونگا گؤرأ آگوست آییندا تۆرکیه ده ۱۵ یاش و اۆستی بۇلانلارینگ آراسیندا ایشسیزلرینگ سانی اؤتن ییلا گؤرأ ۸۹ مۆنگ آزالدی و ایشسیزلرینگ سانی ۳ میلیون ۴۰۴ مۆنگ آداما یتدی.
ایشسیزلیک آگوست آییندا اؤتن ییلینگ شۇل بیر آیینا گؤرأ ۰.۷ گؤتریم آزالیپ ۱۰.۶ گؤتریم بۇلدی.
آگوست آییندا ایول آیینا گؤرأ ایشسیزلیک ۰.۱ گؤتریم آزالدی.
دِگیشلی حابارلار
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
ائششک
اولاق، اوزونقولاق و یا اهلی ائششک لاتینجه: Equus africanus asinus تکدیرناقلیلار دستهسینین آتلار فسیلهسینه عایید آفریقا ائششیی نؤعونون اهلیلشدیریلمیش یاریمنؤوو. تصروفاتدا موهوم اهمیت کسب ائتمیشدیر.شام ائششکی اوجا بؤیلو ائششکلر اولورموش و ان آدلیم و باهالی ائششک تاریخده آدلانمیشدیر.
اولاق نقلیات واسطهسی کیمی[دَییشدیر]
آذربایجانا فایدالاری[دَییشدیر]
آرخئولوژی(باستان شیناسلیق) آراشتیرمالارا و یازیلی قایناقلره اساساً، آذربایجانین چتین کئچیلهن داغ یوللاریندا اوزونقولاق یگانه نقلیات واسطهسی اولموشدور. یوک حیوانی کیمی اوزونقولاق تونج دؤوردن معلومدور. دوه کاروانین مۆشایعت ائدن ساربانلار و چاروادارلار همیشه کاروانین قاباغیندا اوزونقولاغا مینیب گئدردیلر. چونکی یاخشی حافیظه اولان اوزوقولاق بیر دفعه کئچیدیی تهلوکهلی یولدان ایکینجی دفعه کئچمزدی. ۸- عصر جوغرافیاشوناس-سییاه زکرییه قزوینی یازیردی کی، اگر دومانلی هاوادا چاروادار یولو ایتیرردیسه، اوندا قاباغا اوزونقولاغی بوراخاردی.
۸-عصرین دیگر مشهور سییاهی مارکو پولو معلومات وئریردی کی، آذربایجاندا ساغلام، مؤحکم، آجلیغا و سوزولوغا داواملی اوزونقولاق یئتیشدیریلیر کی، اونلارین هر بیری ۳۰ مارکایا ساتیرلار. یئرلی تاجیر اوزاق سفرلره بئله اوزونقولاقلا دوشورلر.
اوجوز، داغ شایتینه یاخشی بلد اولان، هئچ بیر قایغی طلب ائتمهیهن، آجلیغا دؤزوملو و تهلوکهیه قارشی حسّاس اولان اوزونقولاقدان مالدار ائلاتلاری داها چوخ ایستیفاده ائدیردیلر. اوزونقولاغی یوکلهمک اۆچون بئلینه پالان وورولوردو. بعضاً نیسبتاً آغیر یوکلری آغیر یوکلری اوزاق مسافهیه آپارماق اۆچون پالانین لاتیندان ترلیک عوضینه، کؤهنه پالازی دایروی فورمادا تیکهرک ایچینه پامبیق، یون و کولش دولدورولموش لورو قویولوردو. ایکی عدد بئله یاستیلانمیش موتککهیه اوخشایان لورو تایلارینی ایکیوچ یئردن قاییشلا بیر-بیرینه بند ائدرک ایش حیوانینی بئلینه آشیریردیلار. بعضاً داغ کندلرینده اوزونقولاقلا اودون داشیدیقدا پالانین اۆستونه "کیخی" آدلانان آغاج قاش دا قویولوردو.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
Donkeys in Val Formazza, north ایتالیا


text:
بیتکوینین قیمتی 57 مین دولاری اؤتوب
دونیانین ان پوپولیار کریپتووپولو اولان بیتکوینین قیمتی 57 مین دولاری اؤتوب.
دونیانین ان پوپولیار کریپتووپولو اولان بیتکوینین قیمتی 57 مین دولاری اؤتوب.
بو بارهده "Coinmarketcap"پورتالی معلومات وئریر.
سون ساعاتلاردا کریپتووپول 57 مین 207 دولار اطرافیندا آلینیب-ساتیلیر. سون گون عرضینده بیتکوین 3 فایزدن چوخ باهالاشیب.
بو گؤستریجی بیتکوینین بو ایلین مای آییندان اعتباراً قئیده آلینان ان یوکسک گؤستریجی اولوب.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین دونیا صادراتینداکی پایی یوزده بیری آشدی
"آرتیق تورک محصوللاری دونیانین دؤرد بیر یانینا صادر ائدیلیر. بو اوغور تورکیهنین"
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو


text:
سوازیلند
سوازیلند (اینگیلیسجه: Eswatini) بیر اؤلکه دیر و باشکندی امبابانه شهردیر. عمومی داخیلی محصولو ۱۱٫۳۵۲ میلیارد دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱٬۰۱۸٬۴۴۵ نفر دیر. و ۱۷٬۳۶۴ کیلومتر موربّع ساحهسی وار.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سوازیلند گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- اینگیلیسیجه دانیشان اؤلکهلر
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- آفریقا بیرلیگی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- سوازیلند
- ۱۹۶۸ - جی ایلینده سوازیلند اؤلکهسینده یارانانلار
- Bantu countries and territories
- Commonwealth monarchies
- Countries in Africa
- Diarchies
- اینگیلیسجه دانیشان اؤلکهلر و اراضیلر
- Kingdoms
- Member states of the Commonwealth of Nations
- Southern African countries
- ۱۹۶۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر


text:
آلکسی تولستوی
آلکسی تولستوی (اینگیلیسجه: Aleksey Konstantinovich Tolstoy) یازیچی - ۵ سپتامبر ۱۸۱۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۸ ایل عومر ائلهییب و ۱۰ اوکتبر ۱۸۷۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی روس دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aleksey Konstantinovich Tolstoy»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده آلکسی تولستوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یوهان فریدریش قملین
یوهان فریدریش قملین (اینگیلیسجه: Johann Friedrich Gmelin) آلمانلی بیلیم اینسانی. ۸ آقوست ۱۷۴۸ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۶ ایل عومر ائلهییب و ۱ نوامبر ۱۸۰۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. یوهان فریدریش قملین توبینقن بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری قوتینقن بیلیمیوردودیر. اوْ تاریخ ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Johann Friedrich Gmelin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یوهان فریدریش قملین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
برین (دهستان)
برین (دهستان) (ایسپانجا: Verín) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر ۳۷۳ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۹۴٫۱ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۴۰۳۱ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ IGE. Táboas (gl).
- ↑ IGE - Principais resultados (gl).
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Verín»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده برین (دهستان) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قپیباباعلی (سویوقبولاق)
قپیباباعلی مهاباد بؤلگهسینین مرکزی بؤلوموندهکی شرقی مکریان قصبهسینه تابع اولان کنددیر.
اهالی[دَییشدیر]
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۵۹۷ نفر(۱۱۸ عائیله) اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالینین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو کندین اهالیسینین چوخو تورک دورلر و شیعه مذهبینه اینانیرلا. تورکلرین یانیندا نئچه عائیله کورد ده اوردا یاشاییر کی سوننو مذهبینه اینانجلاری واردیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادیها بر حسب سواد» (فارسی). مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲.


text:
مصرده فلم کورگزمه سی میدانیده یانغین یوز بیردی
کورگزمه ایرته گه باشله یدی
مصرنینگ قیزیل دینگیز قیرغاغیده اورین آلگن حرگدا تعطیل شهریده ایرته گه اوتکزیله دیگن ال گونا فلم کورگزمه سی ساحه سیده یانغین یوز بیردی.
حادثه جایی گه انچه اطفائیه و پولیس گروهی سوق ایتیلدی.
فستیوال نینگ آچیلیش مراسمی اوچون تیارلنگن پلازا صالونیده گی یانغین نی اوچیریش فعالیتی نینگ دوام ایتیب تورگن لیگی بیلدیریلدی.
تلفات یوز بیرمه گن یانیغن نینگ چیقیش سببی بوییچه تیرگاو باشله تیلگن لیگی معلوم قیلیندی.
ال گونا فلم فستیوالی مصرلیک و ایریم عرب اولکه لریدن سینما یولدوزلری نینگ قتنشیشی بیلن ایرته گه باشله یدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
لاوروف ایران توغریسیده اسرائیل لیک کسبداشی بیلن سوزله شدی
اوشبو توغریده روسیه تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
پوتین: افغانستانده گی وضعیتدن بوییچه ناتو اعضاسی اولکه لرنی عیبله دی
پوتین افغانستانده گی وضعیتدن ناتو اعضاسی اولکه لر مسؤل دیر، دیدی


text:
کلرامبوسیل
کلرامبوسیل (آیوپاک آدی: 4-[bis(2-chlorethyl)amino]benzenebutanoic acid, اینگیلیسجه: Chlorambucil, (چینجه:苯丁酸氮芥)، روسجا: XлopaMбyцил) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۰۴٫۲۱۲ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۱٫۵ ساعات زامان آپاریر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کلرامبوسیل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اومنیا
اومنیا (ایتالیاجا: Omegna) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۲۹۵ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 15591 نفر ایمیش.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Istat, Omegna:Tavola Bilancio demografico Anno 2009. (Other statistics also from Istat.)
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Omegna»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اومنیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۹۹۹ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۷ آقوست - ایکینجی چئچئن موحاریبه سی باشلامیشدیر.
- ۳۱ دسامبر - بوریس یئلتسین ایستعفا وئردی. یئرینه ولادیمیر پوتین روسیه فدراسیونو جومهور باشقانی صلاحیّتلرینین ایجراچیسی تعیین ائدیلدی.
- ۳۰ نوْوامبر - اوروپا اینسان حاقلاری محکمهسی ترروْرچو عبدالله اؤجالان بارهسینده چێخاریلمیش اؤلوم حؤکمونون ایجراسینی داياندیرماغی طلب ائتمیشدیر.
- ۳۰ نوْوامبر - کويت مجلیسی قادینلارین سس وئرمه حۆقوقونون تانینماسینا دایر قانون لايیحهسینی رد ائتمیشدیر.
- ۳۰ ژولای - جوئی کینگ؛ آمریکانین آزیاشلی آکتورو
- ۳ آقوست - آذربایجان جومهوریتی میانمار ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۲۸ دسامبر - صفرموراد نيازوْو (تۆرکمنباشی) اؤزونو عؤمورلوک جومهورباشقانی اعلان ائدیب.
- ۲۵ سپتامبر - روسیه خاریجی بورجا گؤره دونیا رهبری اولور (۱۶۰ میلیارد دولار)
- ۲۴ مارس - ناتو٬ کوْزوْووْداکی دؤیوشلر اۆزرینه٬ یوقوسلاوییه قارشی هاوا حرکتلری باشلاتدی.
- ۲۴ سپتامبر - بیکر ایستریتده شرلوک هولمزون عابیدهسینین آچیلیشی اولموشدور.
- ۲۱ فوریه - دونیا آنادیلی گونو آدلاندیریلدی.
- ۲۱ سپتامبر - تایواندا باش وئرن زلزلهده ۲۰۰۰ نفر حیاتینی ایتیرمیشدیر.
- ۲۱ ژانویه - آمریکادا ساحیل امنیت گۆجلرینین دایاندیردیغی بیر گمیده ۴٫۳۰۰ کیلو کوکایین اله گئچیریلدی.
- ۲۱ اوْکتوبر - چچنین پایتختی قروزنیده بازاردا راکت پارتلاییشی نتیجهسینده ۱۱۰ نفر اؤلدو، ۴۰۰ نفر یارالاندی.
- ۱۸ نوْوامبر - آذربایجان نفتینین باکی-تیفلیس-جئیهان خطّی ایله چکمهسینه داییر آذربایجان-گۆرجوستان-تۆرکیه اۆچطرفلی آنلاییش ایمضالانمیشدیر.
- ۱۷ آقوست - تورکیهده زلزله ۱۷ مین اینسانین حیاتینا سون قویموش، ۴۴ مین اینسانین ایسه یارالانماسینا سبب اوْلموشدور.
- ۱۶ مارس - کوْزوْووْدا صرب گۆجلرینه قارشی٬ ۷۰ گۆن سۆرهجک هاوا حرکتلری باشلاندی.
- ۱۶ سپتامبر - وولقودونسکدهکی ترور عملینده ۱۹ نفر هلاک اولدو.
- ۱۱ ژانویه - تۆرکیه جومهوریتینین ۵۶-جی دؤولتی قۇرولدو؛ دموکراتیک سوْل حزب آزینلیق دؤولتی.
- ۱۱ اوْکتوبر - آذربایجان-ارمنیستان سرحددینین سدهرک بخشی اراضیسینده رئیسجومهورلار حیدر علییو و روبرت کوچاریان آراسیندا گؤروش کئچیریلدی.
- ۱ اوْکتوبر - روس اوردوسونون چچن اراضیسینه داخیل اولماسی ایله ایکینجی چچن موحاریبهسی باشلادی.


text:
غزه-لی اوشاقلار گوک یوزونه بالن لار اوچوردولار
غزه-ده اوشاقلار اوزرینه فیلیسطین مقاومت حرکاتی عضولرینین فوتولاری یاپیشدیریلمیش رنگارنگ بالن لاری گوک یوزونه بوراخدیلار.
غزه-ده اوشاقلار اوزرینه فیلیسطین مقاومت حرکاتی عضولرینین فوتولاری یاپیشدیریلمیش رنگارنگ بالن لاری گوک یوزونه بوراخدیلار.
فیلیسطین-ین بؤیوک قاییدیش و محاصرنی قیرما یوروشونون عالی میللی کومیتهسی غزه و جبالیهده تدبیرلر تشکیل ائتدی.
تدبیرلرده ایشتیراک ائدن فیلیسطینلی اوشاقلار حماسین یارادیجیلاریندان بیری اولان شیخ احمد یاسین و فیلیسطین-ین سابیق دؤولت رهبری یاسر عرفات کیمی فیلیسطین مقاومت حرکاتینین نمایندهلرینین فوتولاری یاپیشدیریلمیش بالن لاری گوک یوزونه بوراخدیلار.
تدبیرین کووردیناتورلاریندان بیری اولان محمد ابو جراد: "ایسراییله بؤیوک قاییدیش و محاصرنی قیرما یوروشلرینین تام معنادا دینج آکسیالار اولدوغونو بیلدیرمک اوچون بوراداییق" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
سوریهده سالدیری: ۱۰ وطنداش جان وئردی
اوردو و ایران دستکلی خاریجی تروریست قروپلاردان اولوشان رژیم گوجلری، اریحا ائلچه مرکزیندهکی بازار یئرینی توپچو سالدیریلارییلا هدف آلدی
روس جتلری، آمریکا اوچاقلارینی اوزاقلاشدیردی
قارادنیز اوزرینده اوچان آمریکایا عاید ۲ ب-۱ب استراتژیک بومباردمان اوچاغی و ۲ کیسی-۱۳۵ تانکر اوچاغی روس رادارلاری طرفیندن تعقیبه آلیندی
۲ پکاکالی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"عراقین قورئییندهکی پنجه-قافلان عملیات بؤلگهسینده یئری معین ۲ پکاکالی تروریست قهرمان کماندولاریمیزین مداخیلهسی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی"


text:
ولادیمیر ویسوتسکی
ولادیمیر ویسوتسکی (اینگیلیسجه: Vladimir Vysotsky) روسیهلی موغنی, فیلمین سناریو یازاری, شاعیر و اوْیونچو. ۲۵ ژانویه ۱۹۳۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۲ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۵ ژوئیه ۱۹۸۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1959–1980 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vladimir Vysotsky»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ولادیمیر ویسوتسکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Arjanizary
سالام٬ Arjanizary. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
--آلپ ار تونقا✉ ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۳۳ (UTC)
- سلاملار سیزه حورمتلی یولداش خوشگوردوک.E THP (دانیشیق) ۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۲۷ (UTC)
- علیکم السلام. منت دارام. Arjanizary (دانیشیق) ۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۰۹ (UTC)
- سلاملار سیزه حورمتلی یولداش خوشگوردوک.E THP (دانیشیق) ۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۲۷ (UTC)
سلام[دَییشدیر]
ساغ اول یاشا دوستوم. نه اولوب ویکی یاتیب هئچ کیم مقاله یاراتمیر!؟ گون به گون ده چالیشان عضولار سایی سی دؤشور! ۶۴ نفر ایکی آی قاباق ایندی اولوب ۳۷ نفر. بیلمیرم ندن ؟ اصلی مقاله یارادان لار دا ۱۰_ ۱۵ نفر آراسیندا .بؤیله دؤشونورم کی یازیلاریمیز میلت آراسیندا چوخ بینیلمییب یا نمنه !؟ حورمتلهاکتای (دانیشیق) ۵ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۳۰ (UTC)
- سلام حؤرمتلی اکتای بَی. ائلهدیر. بیر آز داوالاریمیزدان آزالدیب و مقاله یازماغا آرتیرمالیییق. همده تبلیغ اولماغی گرک دیر. یاخشی ایشلر تلگرامدا گؤرونور و من بو ایشی القیشلاییرام. بولارا هدفلی ایشلر ایستهییر و هامینین باشی قاریشیب! منجه هئچ چوخلاری بورانی تانیمیر، تانیتماق گرک. گوله گوله --Arjanizary (دانیشیق) ۲۴ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۳۹ (UTC)
ان شاالله اکتای (دانیشیق) ۲۴ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۴۱ (UTC)
سلاملار. من بئله دوشونورم آنا صفحه سی اوستونده بیراز چوخ چالیشمالی ییق. مثلا اوردا آی مقاله سی آغیر و چتین دیلده یازیلدیغی اوچون یئنی اوخوجولاری قووور. اونون یئرینه داها راحات شکیلده یازیلمیش مقاله لر قویساق موثبت اثرینی گؤسترر. حؤرمتلهMatreeks (دانیشیق) ۲۴ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۱۲ (UTC)


text:
والدو پونس
والدو پونس (اینگیلیسجه: Waldo Ponce) (دوْغوم:۴ دسامبر ۱۹۸۲ (۳۸ یاش) Los Andes, Chile) بیر فوتبالیست. شیلی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده والدو پونس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- وولفسبورق کولوبونون اویونچولاری
- یونیورسیداد شیلی کولوبونون اویونچولاری
- ولز سارسفیلد کولوبونون اویونچولاری
- کروز آزول کولوبونون اویونچولاری
- راسینق سانتاندر کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
کاراپت میکائلیان
کاراپت میکائلیان (اینگیلیسجه: Karapet Mikaelyan) (دوْغوم:۲۷ سپتامبر ۱۹۶۹ (۵۲ یاش) شوروی) بیر فوتبالیست. ائرمنیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کاراپت میکائلیان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۶۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- زوزدا ایرکوتسک کولوبونون اویونچولاری
- ججو یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- کریلیا سووتوف سامارا کولوبونون اویونچولاری
- دینامو ایستاوروپول کولوبونون اویونچولاری
- سوکول ساراتوف کولوبونون اویونچولاری
- گونئی کورهدهکی روس غوربتچیلر


text:
توکیو وردی فوتبال کولوبو
توکیو وردی فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Tokyo Verdy) بیر فوتبال کولوبودور. J2 League دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۴۹٬۹۷۰ نفرلیک اجینوموتو ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ FIFA Classic Clubs – Tokyo Verdy 1969. FIFA.com. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-06-08.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tokyo Verdy»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده توکیو وردی فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آرمن شاهقلدیان
آرمن شاهقلدیان (اینگیلیسجه: Armen Shahgeldyan) (دوْغوم:۲۸ اوت ۱۹۷۳ (۴۸ یاش) ایروان) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ائرمنیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آرمن شاهقلدیان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- پیونیک کولوبونون اویونچولاری
- چورنومورتس اودسا کولوبونون اویونچولاری
- لوزان-اسپورت کولوبونون اویونچولاری
- دینامو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- میکا کولوبونون اویونچولاری
- نئا سالامیس فاماقوستا کولوبونون اویونچولاری


text:
ویکیپدیا:یدک حساب
کۇکلا و یا یدک حساب ویکیپئدیا ایستیفادهچیلرین طرفیندن ایستیفاده ائدیلن علاوه بیر ایستیفادهچی حسابی دیر. بۇ ایستیفادهچیلر بیردن چوْخ آد آلتیندا ديَیشیکلیک ائدرلر. کۇکلا ایستیفاده ویکیپئدیستلئر کۇکلاجی اوْلاراق آدلاندیریلارلار. کۇکلا ایستیفاده چوْخو وضعیتده اۇيغون اوْلمايان بیر وضعیتدیر، جیمبوْ والئسین (Jimbo Walesin) دئدیگی کیمی:
بۇنون اۆچون معين بیر سیاست يوْخدور، لاکین عومومیتله اعتیبارلی بیر سببینین اوْلمادیقجا خوْش قارشیلانماز. منیم سؤيلهيهجهيیم، بیردن چوْخ ایستیفادهچی آدینی عینی آندا ایستیفاده ائدن ایستیفادهچیلر يالنیز بۇ شکیلده بیر نؤع ناراحاتلیق و يا بلا ياراتدیقلاریندا پروْبلئم اوْلارلار. مثلا، سسوئرمهلرده گؤرونمک و يا بیردن چوْخ سس وئرمک و يا جمعیتین دقتیندن قاچماق اۆچون. [۱]
کۇکلالارین خوْش قارشیلانماما سببی، بیر سسوئرمهده بیردن چوْخ سس وئرمک و يا ویکیپئديا قانونلارینی آلداتماغا ایستیقامتلی سۇیی ایستیفاده اؤتریدیر. بعضی ایستیفادهچیلر ایکینجی بیر ایستیفادهچی حسابی آچیلماسینی دستکلهيیرلر، دیگرلری ایسه دۆزگون داوراندیقجا مودتجه ضررسیز اوْلدوقلارینی فیکیئرلشیرلر.
بۇندان باشقا بۇ صحیفهده دیگر بیرلیکلری نئجه تأثیر ائتمیش اوْلدوغو حاقیندا معلومات صاحیبی اوْلا بیلرسینیز.
چوْخلو حساب ایستیفادهسینین قانونی اوْلدوغو وضعیتلر واردیر. لاکین کۇکلا اوْلا بیلهجک بیر وضعیته گلمهمک اۆچون دقت ائتمهلیسینیز و بیر باشقاسینین وضعیتینی دستکلهمک اۆچون ایستیفاده ائتمهمهلیسینیز، قێساجا کۇکلا وضعیتینه دۆشمهمهلیسینیز. اگر بیری بیردن چوْخ حساب ایستیفادهسی، اوْنون دیگر ایستیفادهچی حسابلارینا علاقه وئرمهسی لازیمدیر بئلهجه عینی آدام اوْلدوقلاری بیلینه بیلر.
کۇکلالارین قاداغان اوْلان ایستیفادهلری[دَییشدیر]
سس وئرمه[دَییشدیر]
ویکیپئدیا ایستیفادهچیلری بۆتون سسوئرمهلر و بنزر مۆزاکیرهلر اۆچون "بیر آدام، بیر سس" پرینسیپینی منیمسهمیشلر. آنجاق بۇ شکیلده هر فردین فیکیرلری عدالتلی بیر شکیلده سايیلا بیلر. بۇنا گؤره، آيری بیر فیکری دستکلهمیش اوْلما تأثیری ياراتماماق اۆچون ایستیفاده ائتمهمهلیدیرلر. سسوئرمهلرده بیردن چوْخ سس ایستیفاده و يا بیر مۆذاکیرهده، ویکیپدیا:سیلینمهیه کاندید مقالهلرده و يا ایدارهچیلره مۇراجعتلرده بیردن چوْخ حساب ایستیفاده ائدهرک آلداتما ائدیلمهمهلیدیر. بۇ شکیلده ایستیفاده ائدیلن و اثبات ائدیلن کۇکلالار مودتسیز اوْلاراق مانعه تؤرهدیله بیلر.
آلداتما و تقلید ائتمه[دَییشدیر]
جۆت سسوئرمهده علاوه اوْلاراق، سوْک پۇپپئت (sock Puppet) آلداتماغا ایستیقامتلی مقصدلرله و يا بیر مؤوقعی گئنیش بیر سئقمئنتین دستکلهدیگی گؤرونوشونو ياراتماق اۆچون ده ایستیفاده ائدیلمهمهلیدیر. بۇ شکیلده بیر داورانیش، سوْک پۇپپئتلارین هر هانسی بیر قانونی ایستیفادهسی باخیمیندان داغیدیجی و گرکسیزدیر. خۆصوصی اوْلاراق، پیس نیتله ایستیفاده ائدیلن دیگر بیر ویکیپئدیيا ایستیفادهچیسینی تقلید ائدن حسابلار مودتسیز اوْلاراق بلوْکلانمالیدیر.
آلترناتیو حسابین بیلدیریلمهسی[دَییشدیر]
قانونی آلترناتیو حسابا صاحیب اولان ایشتیراکچیلار، آلترناتیو بیر حساب اولوشتورما آماجی ایله چئلیشمهدیغی سۆرهجه، آلترناتیو حسابلار و اصلی حسابلارین موشخص ائتمهلیدیرلر. آلترناتیو حسابلارا {{آلترناتیو حساب}} و اصلی حساب اۆچۆن {{آلترناتیو حسابا صاحیب اولان}} و یا {{آلترناتیو حساب آدی}} شابلونلاریندان ایستیفاده اولونور.


text:
نادیره
جوها اکثر اوقات تحصیل معیشت دالینجا گئتمزدی. بیر گون عورتی اونا دئدی کی، هرگاه بوندان سونرا هر گون صبح ائودن دیشاری چیخماسان، آخشاما کیمی ایگیرمی قوروش پول گتیرمه سن، سنی ائوه قویمایاجاغام. بو شرط ایله اونی ائودن چیخارتدی. جوها او گون آخشاماجان گزدی، دولاندی، الینه بیر شئی گلمه دی.
شهرین کناریندا بیر خارابا وار ایدی، اؤزونی اونا یئتیردی. بیر گوشه ده مخفی اولدی، قرار توتدو، دریای فکره غوطه ور اولدی. بو اثناده گؤردو کی، بیر درویش همین خارابایا داخل اولدی، بیر طرفده ایلشدی. بیر آز واخت دان سونرا درویش داغارینی چیخارتدی. بیر چراغ یاندیردی و داغاردان بیر قدر موم چیخارتدی. او مومدان بیر شکیل ترتیب ائله دی، قاباغینا قویدو، دئدی کی، بو آدم دیر. اونا خطاب ائلهدی کی، ای آدم، خداوند احدیت سنی یاراتدی و جنّتده سنه منزل وئردی، انواع و اقسام سنه نعمت لر وئردی. بوغ دانی یئمک دن سنی نهی ائله دی. مخالفت ائله دین، بوغ دانی یئدین. سنی بهشتدن چیخاریب دنیایا سالدیلار و بیز ده سنین سولبوندن وجودا گلدیک. نه قدر کی، ساغیق، گرک اَلّدوام تحصیل معاش ایچون مشقت لر چکه ک؛ ائله کی، وفات ائلدیک، اؤز عصیانیمیزین بابتیندن عذابدا اولاق.
بس درویش عصانی گؤتوروب، اونی عصا ایله دؤیدو و سیندیردی. یئنه مومدان بیر صورت ترتیب ائله دی. اونون آدینی حوا قویدو، دئدی کی، یا حوا، نه سبب سن نعیم بهشتدن گؤز یومدون و آدمی بوغدا یئمه یه تحریص (راغب، آزمند) و ترغیب ائله دین، تا کی بوغ دانی یئدی؟
اونودا عصا ایله سیندیردی. و یئنه بیر صورت ترتیب ائله دی، اونون آدینی شیطان قویدو، دئدی کی، ای ملعون، سن ملایکئی مقرب جمله سیندن ایدین. اؤز حدیندن تجاوز ائله دین و آدمه سجده ائله مه دین، تا کی سنی اسفل الصافیلینه آتدیلار. دوباره حوایا وسوسه وئردین، اونی بوغ دانی یئمه یه وادار ائله دین و اونون اولادیندان داخی ال چکمیرسن، همیشه اونلاری یولدان چیخاردیرسان، اغوا ائدیرسن. بس عصانی اونون باشنا ووردو، اونی دا سیندیردی. و هابئله، مومدان یئنه صورت لر ترتیب ائله دی، هر بیری نین آدینی [بیر] پیغمبر قویدو و اولیا قویدو، هر بیرینه بیر تقصیر قرار وئردی، اونلاری دا سیندیردی.
تا اینکی نوبت آخردا بیر صورت ترتیب ائله دی، اونون آدینی رب اعلا قویدو. بیر نئچه تقصیرلر داخی اونا ثابت ائله دی، عتاب و خطاب قیلدی. چون ایستهدی عصانی اونون باشنا ائندیرسین، جوها یئریندن قالخدی، دئدی کی، ای درویش، بیر ساعت صبر ائله کی، من ایگیرمی قوروشومو اوندان آلیم. اگر آللاهی دا اؤلدورسن، گرک منیم ایگیرمی قوروشومو اؤزون وئره سن. اوندان اؤترو کی، اگر پولو آلمامیش ائوه گئتسم، عورت منی ائوه قویمایاجاق.
درویش جوهانین صوتوندن وحشت ائدیب، قورخدان هر نه کی واری ایدی، خارابادا قویوب قاچدی.
جوها یئریندن قالخیب، درویشین شئی لرینی گؤتوروب ائوه گلدی. او جمله دن یوز قزیل پول او شئی لرین ایچینده وار ایدی. قاپینی دؤیدو، عورتی قاپی نین دالینا گلدی، دئدی کی، هرگاه ایگیرمی قوروشو گتیرمیسن، قاپینی آچاجاغام و الا یوخ.
جوها دئدی کی، قاپینی آچ. ایگیرمی قوروشون عوضینده یوز قزیل گتیرمیشم.
عورت قاپینی آچدی، گؤردو کی، دوغرو دئییر. اوندان احوال پرسان اولدی کی، نئجه اولدی کی، بو قیزیللاری اله گتیردین؟
دئدی کی، او سبب کی، آللاهی اؤلومدن قورتاردیم، بو نعمتی منه قسمت ائله دی. و کیفیتی بیان ائله دی.


text:
کامیلو خوزه سلا
کامیلو خوزه سلا (اینگیلیسجه: Camilo José Cela) رومانچی، قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - ۱۱ مئی ۱۹۱۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۵ ایل عومر ائلهییب و ۱۷ ژانویه ۲۰۰۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Camilo José Cela»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کامیلو خوزه سلا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اینگیلیس پرمیر لیگی
پرمیر لیگ (اینگیلیسجه: Premier League) یوْخسا اینگیلیس پرمیر لیگی، اینگیلیسین ان اۆست فوتبال لیگی دیر. بۇ لیگده هر مؤوسۆم ۲۰ تاخیم یارؽش ائدیللر. پرمیر لیگ ۱۹۹۲–جی ایلده باشلانیب و ان باشاریلی تاخیمی منچستر یونایتد دیر کی ۱۳ شامپیونلیق قازانیب دیر. پرمیر لیگ دۆنیانین ان یاخشی لیگی کیمی تانینیر.
تاریخچهدَییشدیر
کؤکنیدَییشدیر
اینگیلیس فوتبالی ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰-جی ایللرین باشلارینداکی اؤنملی آوروپا باشاریلاریندان سوْنرا، ۱۹۸۰-جی ایللرین سوْنوندا دالاقالدی. یئترسیز استادیوملار و هولیقانلیق آرتدی و ۱۹۸۶دکی هیسل فاجیعهسیندن سوْنرا گلجک بئش ایل بوْیونجا اینگیلیس کولوبلاری آوروپا کوْپالاریندان منع ائدیلدی.[۱] ۱۸۸۸-جی ایلدن بۇیانا اینگیلیس فوتبالینین ان اۆست لیگی اوْلان اینگیلیس بیرینجی فوتبال لیگی، ایتالیانین سری آ و ایسپانیانین لالیگا کیمی ان اۆست بین الخالق لیگلریندن دالا قالدی و بیر چوْخ یۆکسک سویهلی اینگیلیس اوْیونچولاری خاریجه ترانسفئر اوْلدو.[۲]
۱۹۹۰-جی ایللرین باشیندا اینگیلیسدکی دۆشوک وضع، دؤنمگه باشلادی: فیفا دونیا کاپی ۱۹۹۰دا، اینگیلیس میلی فوتبال تیمی یاریم فینالا چیخدی؛ یوفا، اینگیلیس کولوبلارینین آوروپا یاریشلاریندا، ایشتیراکینا بئش ایللیک قاداغانی لغو ائتدی و نتیجهده منچستر یونایتد ۱۹۹۱-جی ایل اوروپا کاپلار کاپینی قازاندی. هیلز بورو فاجیعهسیندن سوْنرا، تیلور حئساباتی، ا ایلین نوْوامبر آییندا نشر اوْلوندو، بورادا اوْتوراجاقلاری اوْلان بۆتون استادیوملارین تشکیلی کیمی یۆکسک تهلوکهسیزلیک ایستانداردلاری داخیل ائدیلدی.[۳]
۱۹۸۰-جی ایللرده اینگیلیسین بؤیوک کولوبلاری تیجاری یؤنتیمه کئچرک کولوب یؤنتیمینه تیجاری قایناق گتیرمگه باشلامیشدی. منچستر یونایتددن مارتین ادواردز، تاتنهامدان دن ایرونیق و آرسنالدان دیوید دین بۇ چئوریلمهنین لیدرلریندن ایدیلر. بو گوجلو کولوبلارا داها چوْخ گوج وئردی. آیریلما تهلوکهسی ایله بیرینجی لیگدکی کولوبلار سس وئرمه گوجونو آرتیرا بیلدیلر. ۱۹۸۶دا تام تلویزیون و ایسپانسرلیک گلیرلرینینین ۵۰٪-نی آلدیلار.[۴] تلویزیوندان گلن گلیرلر داها دا اؤنملی حالا گلدی: فوتبال لیگی اۆچون ۱۹۸۶-جی ایلده ۶٫۳ میلیون £ اۆچون ایکی ایللیک موقاویله ایمضالاندی. آنجاق ۱۹۸۸-جی ایلده ITV ایله ائدیلن آنلاشما ایله بو رقم ۴ ایلده ۴۴ میلیون £'ا یۆکسلدی. آپاریجی کولوبلار بو پولون ۷۵٪-نی آلیبلار.[۵][۶] ۱۹۸۸-جی ایلده آپاریلان دانیشیقلار، اوْن کولوبون تک باشینا "پرمیر لیگ" قورماسی تهلوکهسی آلتیندا کئچیریلدی، لاکین نتیجهده موقاویلهنین آسلان پایینی آلان ان یاخشی کولوبلار قالماغا راضی اوْلدولار.[۵][۷][۸] استادیوملار اینکیشاف ائتدیکجه زیارت و گلیرلر آرتماغا باشلادی. اؤلکهنین ان یاخشی تاخیملاری بۇ ایدمان نؤوعونو یئنیدن مالیهلشدیرمک اۆچون فوتبال لیگینی ترک ائتمگیده دۆشوندولر.[۸]
قورولوش (۱۹۹۰-جی ایللر)دَییشدیر
۱۹۹۰دا لندن ویکند تلویزیونو (LWT) باشقانی، قرئق دایک بیر آخشام یئمگینده اینگیلیسدکی "big five" آدی وئریلن بئش بؤیوک فوتبال کولوبونون (منچستر یونایتد، لیورپول، تاتنهام، اورتون و آرسنال) تمثیلچیلری ایله بیر آرایا گلدی.[۹] گؤرونوشون مقصدی اینگیلیس فوتبال لیگیندن چیخماق اۆچون یوْل آچماق ایدی. دایک، LWT اۆچون یالنیز اؤلکهنین ان بؤیوک کولوبلارینین میللی تلوزیونلاردا گؤرونمسینین و تلویزیون حوقوقلاریندان الده اوْلونان گلیرین داها بؤیوک بیر حیصهسینده ماراقلی اوْلوب اوْلمایاجاقلارینی مۆعینلشدیرمگین داها گلیرلی اوْلاجاغینا اینانیردی.[۱۰] بئش کولوب بۇ تکلیفله راضی لاشدی و بۇنا اویغون حرکت ائتمک قرارینا گلدی. آنجاق فوتبال بیرلیگینین (FA-ین) دستگی اوْلمادان لیگین اعتیبارلی اوْلمایاجاغینی دۆشونوردولر و FA-ین بۇ فیکری قبول ائدیب ائتمدیگینی اؤیرنمک اۆچون آرسنالدان دیوید دین دانیشیقلار آپاردی. آنجاق FA بۇ تکلیفی فوتبال لیگینین مؤوقعینی ضعیفلتمک اۆچون بیر یوْل کیمی گؤردو.[۱۱]
۱۹۹۱ مؤوسۆمونون سوْنوندا عومومیتله اوْیونا داها چوْخ پول گتیرجک یئنی بیر لیگ قورماق تکلیفی وئریلدی. ۱۷ جولای ۱۹۹۱-جی ایلده ان یاخشی کولوبلار طرفیندن ایمضالانان قوروجو اۆیهلر سازیشی، FA پرمیر لیگینین قورولماسی اۆچون لازیم اوْلان اساس پرینسیپلری اوْرتایا قوْیدو.[۱۲] یئنی قورولان بۇ اۆست لیگ، فوتبال فدراسیونوندان و فوتبال لیگیندن تیجاری جهتدن باغیمسیز اوْلاردی و FA پرمیر لیگینین اؤز یاییم و ایسپانسرلیق مۆقاویلهلرینی مۆذاکیره ائتمسینه ایجازه وئریردی. اوْ واخت تقدیم اوْلونان آرقومنت کولوبلارینین آوروپاداکی تاخیملارلا رقابت آپارماسینا ایمکان وئرجک ایدی.[۲] دایک، پرمیر لیگین قورماسیندا اهمیتلی روْل اوْیناسادا دایک و ITV، بیایسکایبینین بئش ایل بوْیونجا ۳۰۴ میلیون £ تکلیفله قازاندیغی یاییم حوقوقلارینی ایتیردی. بیبیسی ایسه "گۆنون ماچی" آدلی پروقرامدا پرمیر لیگده اوْیناندیغی اوْیونلارین قوْللارینی یاییملاما حاققینی آلدی.[۹][۱۰]
۱۹۹۲-جی ایلده بیرینجی لیگ کولوبلاری فوتبال لیگینی کۆتلوی شکیلده ترک ائتدیلر و ۲۷ مئی ۱۹۹۲-جی ایلده FA پرمیر لیگی محدود بیر شیرکت اوْلاراق قورولدو.[۲] بئلهلیکله، اوْ واختا قدر دؤرد لیگ اوْلان ۱۰۴ ایللیک فوتبال لیگی پارچالانمیشدی. پرمیر لیگ واحید لیگ اوْلاراق دوام ائتسهده، فوتبال لیگی اۆچ لیگله دوام ائدجک. تور فوْرمتینده هئچ بیر دییشیکلیک اوْلماسادا، یوخاری لیگدکی تاخیملارین سایی عینی ایدی. پرمیر لیگ ایله یئنی بیرینجی لیگ آراسیندا یۆکسلیش و دۆشمه پروْسسی، اسکی بیرینجی و ایکینجی لیگ آراسیندا عینی فوْرمتده قالدی، اۆچ تاخیم یۆکسلیب و اۆچ تاخیم آلت لیگه دۆشوردو.[۸]
لیگین ایلک مؤوسۆمو ۹۳–۱۹۹۲-جو ایللرده اوْینانیلیب. همین مؤوسۆمده لیگده ۲۲ تاخیم یاریش ائتدیلر. "شفیلد یونایتد" "منچستر یونایتد"ه ۲–۰ حئسابی ایله قالیب گلدیکده برایان دین پرمیر لیگین تاریخده ایلک قوْلونو وۇردو.[۱۳] یئنی قورولان لیگین ایشتیراکچیلاری: آرسنال، استون ویلا، بلکبرن روورز، چلسی، کاونتری سیتی، کریستال پالاس، اورتون، ایپسویچ تاون، لیدز یونایتد، لیورپول، منچستر یونایتد، منچستر سیتی، میدلزبورو، نوریچ سیتی، ناتینقهام فارست، اولدهام اتلتیک، کویینز پارک رنجرز، شفیلد یونایتد، شفیلد ونزدی، ساوتهمپتون، تاتنهام و ویمبلدون ایدی.[۱۴] لوتون تاون، نوتس کانتی و وستهام یونایتد، کئچمیش بیرینجی لیگین ۹۲–۱۹۹۱ مؤوسۆموده آشاغی لیگه دۆشدوکلری اۆچون پرمیر لیگین آچیلیش مؤوسۆمونده یئر آلا بیلمدیلر.[۱۵]
"Top Four" حاکیمیتی (۲۰۰۰-جی ایللر)دَییشدیر
۲۰۰۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا پرمیر لیگده "Top Four" آدلاندیریلان آرسنال، چلسی، لیورپول و منچستر یونایتد تاخیملاری اۆستونلوک تشکیل ائدیردی.[۱۶][۱۷] بۇ اوْن ایل عرضینده اوروپا قهرمانلار لیگینده ایشتیراک ائتمک حوقوقو قازانان لیگین ایلک دؤرد سیرالارینا حاکیم اوْلدولار و ۰۴–۲۰۰۳ ایله ۰۹–۲۰۰۸ آراسیندا ۶ مؤوسۆمون ۵-اینده ایلک دؤرد یئری توتدولار. ۲۰۰۰-جی ایللرده هر مؤوسۆم "Top Four" آوروپا اوْیونچوسو اوْلدولار و کوپالارین سئچمه مرحلهسینده ایشتیراک ائتدیلر. آرسنال ۰۴–۲۰۰۳ مؤوسۆمونو مغلوبیتسیز باشا چاتدیردی. آرسنالین بۇ اوغورو پرمیر لیگ تاریخینده ایلک و تک دیر.[۱۸]
۲۰۰۰-جی ایللرده، "Top Four"دان باشقا یالنیز دؤرد تاخیم قهرمانلار لیگینه قاتیلماق حاققی قازاندیلار؛ لیدز یونایتد (۰۰–۱۹۹۹)، نیوکاسل (۰۲–۲۰۰۱ و ۰۳–۲۰۰۲)، اورتون (۰۵–۲۰۰۴) و تاتنهام (۱۰–۲۰۰۹) – اۆچۆنجۆ سئچمه مرحلهسینده قاتیلان بۇ تاخیملار قهرمانلار لیگینین قروپ مرحلهسینه یۆکسله بیلدیلر. (۰۳–۲۰۰۲ مؤوسۆمونده نیوکاسل تاخیمی ایستیثنا اوْلماقلا).
۲۰۰۸-جی ایلین مئی آییندا کوین کیقان، "Top Four" اۆستونلوگون بؤلونمگی تحدید ائتدیگینی ایفاده ائدرک، " بۇ لیگ دۆنیانین ان داریخدیریجی، لاکین ان بؤیوک لیگلریندن بیری اوْلماق تهلوکهسی آلتیندا دیر" دئدی.[۱۹] بۇنا جاواب اوْلاراق پرمیر لیگین باشقانی ریچارد اسکودامور دئدی: "پرمیر لیگده، یوخاریدا، اورتادا و لا آشاغیدا اوْلماغینیزدان آسیلی اوْلاراق، ماراقلی حالا گتیرجک بیر چوْخ فرقلی موشکول وار دیر".[۲۰]
۲۰۰۵ و ۲۰۱۲-جی ایللر آراسینداکی سککیز قهرمانلار لیگی فینالیندان یئددیسینده پرمیر لیگ تمثیلچیلری وار ایدی و یالنیز "Top Four" کولوبلاری بۇ مرحلهیه چاتدیلار. لیورپول (۲۰۰۵)، منچستر یونایتد (۲۰۰۸) و چلسی (۲۰۱۲) شامپیونلوغا چاتدیلار، آرسنال (۲۰۰۶)، لیورپول (۲۰۰۷)، چلسی (۲۰۰۸) و منچستر یونایتد (۲۰۰۹ و ۲۰۱۱) فینالدا رقیبلرینه بوْیون ایدیلر.[۲۱] لیدز یونایتد "Top Four"دان باشقا اوْلان تاخیملاردان (۰۱–۲۰۰۰) قهرمانلار لیگینده یاری فینالا چیخان تک تاخیم اوْلدو.
"Big Six"'ین اوْرتایا چیخیشی (۲۰۱۰-جی ایللر)دَییشدیر
ایسپانسرلردَییشدیر
شامپیونلاردَییشدیر
تاخیملار مؤوسۆم اساسیندادَییشدیر
کولوبلاردَییشدیر
۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمودَییشدیر
آشاغیداکی ۲۰ کولوب ۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمونده پرمیر لیگده یاریشماقدادیلار :
- فولام، وست برومویچ و شفیلد یونایتد ۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمو اۆچون چمپیونشیپه دۆشدولر و ۲۱–۲۰۲۰ مؤوسۆمو چمپیونشیپده نوریچ سیتی، واتفورد و برنتفورد سیرا ایله شامپیون، ایکینجی و پلی-آف قالیبلری اوْلاراق پرمیر لیگه یۆکسلدیلر.
- برایتون اند هوو آلبیون، ایلک یۆکسلیشیندن بۇ یانا پرمیر لیگده ۵ مؤوسۆم (۳۰ مؤوسۆم آراسیندان) قالان تک کولوب دیر.
- * : پرمیر لیگین قوروجو اۆیهسی
- ° : پرمیر لیگدن هئچ واخت آشاغی دوشمییب
- ^ : فوتبال لیگینین اوْرجینال اوْنایکی تاخیملاریندان بیری
لیگین آماریدَییشدیر
ان چوخ اوْینایانلاردَییشدیر
ان چوْخ گوْل وۇراندَییشدیر
یوخلاما تاریخی: ۲۳ مئی ۲۰۲۱[۲۴]
- بوْلد اوْلان آدلار ایندی پئشهکار اوْلاراق پرمیر لیگده اوْیناییرلار.
ان باشاریلی باشمشقچیدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ "1985: English teams banned after Heysel". BBC Archive. BBC. 31 May 1985. Archived from the original on 8 June 2017.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ A History of The Premier League. Premier League. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-11-18. یوْخلانیلیب2021-09-16.
- ↑ The Taylor Report. Football Network. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2006-10-16. یوْخلانیلیب2021-09-16.
- ↑ Taylor, Matthew (18 October 2013). The Association Game: A History of British Football. Routledge. p. 342. ISBN 9781317870081.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ Taylor, Matthew (18 October 2013). The Association Game: A History of British Football. Routledge. p. 343. ISBN 9781317870081.
- ↑ Crawford, Gerry. Fact Sheet 8: British Football on Television. Centre for the Sociology of Sport, University of Leicester.
- ↑ "Super Ten Losing Ground". New Straits Times. 14 July 1988.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ The History of the Football League. Football League.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ Conn, David (4 September 2013). "Greg Dyke seems to forget his role in the Premier League's formation". The Guardian.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Rodrigues, Jason (2 February 2012). "Premier League football at 20: 1992, the start of a whole new ball game". The Guardian. Archived from the original on 3 January 2019.
- ↑ MacInnes, Paul (23 July 2017). "Deceit, determination and Murdoch's millions: how Premier League was born". The Guardian.
- ↑ "In the matter of an agreement between the Football Association Premier League Limited and the Football Association Limited and the Football League Limited and their respective member clubs". HM Courts Service. HM Government. 2006. Archived from the original on 27 September 2007.
- ↑ Shaw, Phil (17 August 1992). "The Premier Kick-Off: Ferguson's false start". The Independent.
- ↑ Final 1992/1993 English Premier Table. Soccerbase. Racing Post. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-05-15. یوْخلانیلیب2021-09-18.
- ↑ Lovejoy, Joe (2011). Glory, Goals and Greed: Twenty Years of the Premier League. 3. The Big Kick-Off. Random House. ISBN 978-1-78057-144-7.
- ↑ Northcroft, Jonathan (11 May 2008). "Breaking up the Premier League's Big Four". The Sunday Times.
- ↑ "The best of the rest". Soccernet. ESPN. 29 January 2007. Archived from the original on 23 December 2007.
- ↑ "Arsenal make history". BBC Sport. British Broadcasting Corporation. 15 May 2004. Archived from the original on 27 March 2009.
- ↑ "Power of top four concerns Keegan". BBC Sport. British Broadcasting Corporation. 6 May 2008. Archived from the original on 9 May 2008.
- ↑ "Scudamore defends 'boring' League". BBC Sport. British Broadcasting Corporation. 7 May 2008. Archived from the original on 10 May 2008.
- ↑ UEFA Champions League - History: Finals by season. UEFA.
- ↑ Barclays renews Premier sponsorship. premierleague.com. Premier League (23 October 2009).
- ↑ Barclays Premier League Statistics. Premier League.
- ↑ Premier League player stats. Premier League.


text:
یوخسا، ای گول، یئنه گولزارده حال ائیله میسن؟
غنچه نین باغرینی قان، بولبولولال ائیله میسن؟
قامتین سایه سالان یئرلره گون سورتر اوزون
اونو سرگشتهٔ زولف و خط و خال ائیله میسن
قاش قارالدیقدا اوزونله دوُرایبلمز قارشی
مگر، ای مه، گونشه عرضِ جمال ائیله میسن؟
اؤزگهلر محرم اولوب وصلینه، اؤز عاشیقینی
یاندیریب هیجرایله محرومِ وصال ائیله میسن
عاشیقین کؤنلونو ییخماق، گؤزلیم،یاخشی دئییل
توتار آخیر سنی آهیم، نه خیال ائیله میسن؟
سن کی یوخدون، نه بیلیردیم، المِ عشق نه دیر
ائل ایچینده منی مجنونه مثال ایله میسن؟!
ناز ایله غئیری گؤره نده دانیشیرسان، نه سبب
منی گوردوکده، گولوم، ترکِ مقال ائیله میسن؟
واحد، احسن سنه، طعن اوخلارینی گلدیکجه
ییغمیسان دؤروه نه، بیر جاه و جلال ائیله میسن؟


text:
شيخ معروف
شیخ معروف[دَییشدیر]
سولدوز بؤلگهسینین مرکزی سولدوز بخشی، بیگم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند دیر.
اهالی[دَییشدیر]
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 238( 48عائیله) نفر اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.
گزمه لی و گؤرمه لی یئرلر[دَییشدیر]
شیخ معروف کندینین یاخینلیغیندا قازلی سو بولاقلاری وار کی بو بولاقلار گؤل تشکیل ائدیر و اینسانلار شفا تاپماق اۆچون اونلاردا چیمیرلر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادیها بر حسب سواد» (فارسی). مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲.


text:
آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (11 اوکتبر2021)
آذربایجان-دا داها 638 نفر کووید-19-دان ساغالیب، 611 نفر یولوخوب.
آذربایجان جمهوریتینده کوروناویروس (کووید19) انفکسیونونا 611 یئنی یولوخما فاکتی قئیده آلینیب، 638 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب.
ناظیرلر کابینهسی یانیندا اوپراتیو قرارگاهدا وئریلن معلوماتا گؤره، کوروناویروس اوچون گؤتورولن آنالیز نمونهلری مثبت چیخمیش 13 نفر وفات ائدیب.
ایندییهدک اؤلکهده عمومیلیکده 492 مین 790 نفرین کوروناویروس انفکسیونونا یولوخماسی فاکتی معین ائدیلیب، اونلاردان 473 مین 661 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 6 مین 677 نفر وفات ائدیب، آکتیو خسته سایی 12 مین 452 نفردیر.
سون گون عرضینده یئنی یولوخما حاللارینین معینلشدیریلمهسی ایله علاقهدار 5 مین 575، اؤتن مدت عرضینده ایسه عمومیلیکده 4 میلیون 958 مین 312 تست آپاریلیب.
آذربایجان-دا سون گونده کوروناویروس علیهینه 511 واکسن وورولوب.
بیر گونده بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی 226، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی 285 نفردیر.
اؤلکهده وورولان واکسنلرین عمومی سایی 8 میلیون 997 مین 189، بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین عمومی سایی 4 میلیون 889 مین 404، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی ایسه 4 میلیون 107 مین 885 تشکیل ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی ائتدیگی شیکایتین محکمهسی باشلادی
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی اولوسلارآراسی عدالت دیوانیندا ائتدیگی "عرق آیریمچیلیغی" شکایتی ایله باغلی محکمه پروسهسی باشلادی
آذربایجان جمهوریتینین مستقیللیگینی برپا ائتمهسیندن ۳۰ ایل اؤتور
بو گون آذربایجان تکجه سوسیال-اقتصادی ایستیقامتده دئییل، بیلیم، اینجهصنعت و مدنیت ساحهسینده ده دونیانین سرعتله اینکیشاف ائتمکده اولان گنج دؤولتلریندن بیریدیر
گنجه، شهیدلرینی آندی
گنجهیه اوزاق منزیللی موشکلرله ائدیلهن سالدیریلاردا ۲۶ وطنداش اؤلدورولدو، ۱۳۰ نفر یارالاندی


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۱۰
- دونیالیق ال ایشلری نین گونو
- رویدادلار
- ۱۷۴۷ - نادرشاه (عکسده)، ایراندا و قوچاننین فتحآبادیندا قتله یئتیشدی
- ۱۹۱۶ - عربیستاندا مکه شهری که عثمانلی ایمپیراتورلوغونون الیندئیده، بیرینجی دونیا ساواشینان سونرا، عربلرین الینه دوشدو.
- ۱۹۴۰ - ایتالیا، بؤیوک بریتانیا و فرانسهنین علیهینه سواش باشلادی و ایکینجی دونیا ساواشینا گیردی.
- ۱۹۴۶ - ایتالیا جومهوریتی قورولدو.
- ۱۹۶۷ - ايسرائيل و سوریه آراسینداکی آلتی گونلیق ساواش باشا چاتدی.
- دوْغوم گونلری
- ۱۸۱۹ - قوستاو کوربه فرانسهلی رسّام
- ۱۸۳۲ - نیکلاوس اتو آلمانلی مهندیس، بیرینجی بنزینله ایشلین موتورلارین مخترعی
- ۱۹۱۵ - سال بلو کانادالی رمانیازان
- ۱۹۲۱ - شاهزادا فلیپ ملکه الیزابتین حیات یولداشی
- ۱۹۲۲ - جودی قارلند آمریکالی اویونچو و خواننده
- ۱۹۵۹ - کارلو آنچلوتی ایتالیالی فوتبال اویونچوسو و باشمشقچیسی
- اؤلوم گونلری
- ۱۵۸۰ - لوئیس دکاموئش پورتوقاللی شاعیر
- ۱۸۳۶ - آندره-ماری آمپر فرانسهلی ریاضیچی، فیزیکچی و مکتشف
- ۱۹۲۵ - آنتونی گادی ایسپانیالی معمار
- ۱۹۴۹ - زیقرید اوندست نوروژلی یازیچی، نوبل ادبیات اؤدولون ۱۹۲۸ اینجی ایلده قازانان
- ۱۹۶۷ - اسپنسر تریسی آمریکالی اویونچو
- ۲۰۰۴ - ری چارلز آمریکالی پیانو و الکتریک کیبورد چالان و جاز و ریتم اند بلوز سبکلرینده اوخین
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ خرداد/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ شوّال/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ خرداد/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ شوّال/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ خرداد/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ شوّال/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
هانس فون اوبر شلپین
هانس فون اوبر شلپین (اینگیلیسجه: Hans von Euler-Chelpin) سوئدلی بیلیم اینسانی. ۱۵ فوریه ۱۸۷۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۱ ایل عومر ائلهایب و ۶ نوْوامبر ۱۹۶۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. هانس فون اوبر شلپین هومبولت برلین بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Hans von Euler-Chelpin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هانس فون اوبر شلپین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تورکجه ناغیللار افسانه های آذربایجان به زبان ترکی تورکجه اثرلر – علیرضا ذیحق ناغللارین لیستی:مطالعه بیشتر »
علی یارلا دوشان
علی یارلا دوشان اوشاقلار اوچون گؤزل بیر تورکو ناغیل بیری واریدی، بیری یوخیدی، بیر کندلی (کتدی) واریدی. بو کندلینین بیرجه پارچا بوستان یئری واریدی. کندلی بو یئرده قووون اکمیشدی. واخت گلدی، وعده چاتدی، قووونلار یئتیشدی. بوستان چوخ یاخشی محصول گتیرمیشدی. قووونلار شکر کیمی شیرین ایدی. قووونلارین ایچینده بیر ساری قووون واریدی کی، عطری یئتمیش آغاجلیقدان آدامین هوشونو آپاریردی. کندلی بو …مطالعه بیشتر »


text:
آرتور کانن دویل
آرتور کانن دویل (اینگیلیسجه: Arthur Conan Doyle) بریتانیالی یازیچی - .۲۲ مئی ۱۸۵۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عومر ائلهییب و ۷ ژوئیه ۱۹۳۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«آرتور کانن دویل»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آرتور کانن دویل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.