text:
ویکیپدیا:ویکیپدیا نه دئییل؟
ویکیپدیا آنلاين بیلیکلیکدیر و قاباقلارینا یوخاری کئیفیتلی بیلیکلیک ياراتماق وظیفهسی قوْيموش کؤنوللو ایشلدنلر امگی حسابینا بؤیویور. ویکیپدیا ویکیجمعیت عۆضولرینین مۆتقابیل احتیرامی اساسیندا چالیشیر. ویکیپدیانین بئش کؤک داشین نظره آلاراق بۆتون ایشلدنلر بیلمهلیدیرلر کی، ویکیپدیا آشاغیداکیلار دئيیل:
ایستیل و فوْرمت[دَییشدیر]
ویکیپدیا کاغیذ بیلیکلیک دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا کاغیذ بیلیکلیک دئيیل. بۇرادان بئله چیٛخیر کی، حقیقتلرین گئچرلیگی و بۇ صفحهده گؤرسدیلهجک باشقا اصللری پوْزماماق شرطی ایله موضوع سايینا و مضمون حجمینه هئچ بیر محدوديت يوْخدور.
بۇ قانون مقاله موضوعلارینا آزادلیق وئرمیر. مقاله موضوعو بئش کؤک داشا اۇيغون اوْلمالیدیر.
بیرده مقالهلر اوْخوناقلی اوْلمالی، دیال-آپ و بعضی تیپ بروزرلرین ایشلدنلرین بیلیکلیکدن داها راحات فایدالانماغی اۆچون بللی، منطقی ایله اۇيغون حد چرچیوهسینده اوْلمالیدیر.
بللی بیر حددن سوْنرا مقالهلرین موضوعلاری طبیعی اوْلاراق داها کوْنکرئت باشلیقلار آلتیندا بؤلونمهسینه احتیاج يارانیر. بۇ زامان مقالهنین مۆقدمهسینده اوْنون قێسا مضمونو قالیر. کاغیذ-چاپ بیلیکلیکلرینده بعضی موضوعلاری چوْخ قێسا، قۇرو و يا تکجه ساییم بیلگیلر مجموعه سی کیمی گؤرسدیلمیشدیر. ویکیپديادا کاغیذا قناعت ائتمگه احتیاج اوْلمادیغی اۆچون بۇرادا ایستهنیلن موضوع گئنیش شکیلده عکس ائتدیرمک، باغلی باغلانتیلار آرتیرماق، مقالهنین موضوعونو و آختاشیری يئنیلهمک و س. اوْلار.
بۇ هم ده اوْ دئمکدیر کی، باغلیب موضوعدا مقالهلری تکجه بیر آدین باشقاسیندان داها گئنیش شکیلده ایشلندیگی اۆچون یوْللاندیرما صفحهلریندن فایدالانماقلا بیرلشدیریلمهسینه احتیاج يوْخدور. بئله حاللاردا "بیرده باخ" بؤلومونده بۇ جۆر مقاله آدلارینی گیردیرمک گرکدیر کی، اوْخوجو موضوع ایله باغلی بۆتون بیلگیلر ایله تانیش اوْلا بیلسین.
موضوع[دَییشدیر]
ویکیپدیا بیلگیلرین آغینا-بوْزونا باخمادان يازیلدیغی توْپلو دئيیل؛ هر هانسی بیر بیلگینین دوْغرو و يا فايدالی اوْلماسی هئچ ده بۇ بیلگینین مطلق بیلیکلیکه گیردیرمهسینه حق وئرمیر. بیرده بللی تیپ بیلگیلرین ویکیپدیايا گیردیریلمهسینه گؤره دانیشیقلاردا اجماع يارانماسی اۆچون آشاغیدا گؤرسدیلن “ویکیپدیا نه دئيیل” قانونلاری گؤزل میثالدیر.
ویکیپدیا سؤزلوک دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا سؤزلوک و يا سؤز و دئییملرین فایدالانماسی اۆچون بیلگی کیتابچاسی دئيیل. ویکیپدیا مقالهلری آشاغیداکیلار دئيیل:
1. سؤزلرین معناسینی ایفاده ائدیلدیگی يئر – ویکیپدیا سؤزلوک اوْلمادیغی اۆچون هر هانسیسا بیردئییمین و يا سؤزون معناسینا ایفاده ائتمک اۆچون يئنی بیر مقاله ياراتماق لازیم دئيیل. بۇ جۆر ایفاده تکجه مقالهنین اولینده وئریلمهلیدیر. اگر سیزین قاباغینیزا بۇ جۆر موضوعلو مقاله چێخارسا، چالیشین اوْنو بیلیکلیک معلومات ایله وارلیلاشدیرین. بعضی حاللاردا سؤز و افاده اؤزو بیلیکلیک مقاله موضوعو اوْلا بیلر. بیرده، رقملره گؤره مقالهلر ده استثنادیر.
2. سؤزلرین معناسینی ایفاده ائدیلدیگی لیست – یوْللاندیرما صفحهلر و فهرستلری چێخماق شرطی ایله سؤزلرین و يا ایفادهلرین معنالاری گؤرسدیلمیش لیستلر ده ویکیپدیادا اوْلمامالیدیر.
3. سؤزلرین يئرلرینه گؤره ایشلدیلمهسی و يا ژارقوْن و فرازئوْلوْژی ایفادهلرین ایشلهدیلمهسی اۆچون بیلگی کیتابچاسی دئيیل – ویکیپدیا قاباغیندا بۇ و يا آیری افادهنین نطقده يئرینی بللیلشدیرمک کیمی وظیفهلر قوْيمامیشدیر. بۇرادا اینسانلارا گؤزل نطقین سیرلری اؤيردیلمیر. آنجاق بللی حاللاردا بیلیکلیک مقاله موضوعوندا بۇ و يا آیری سؤزلردن معنا فرقی وئرمهسی اۆچون هارادا فایدالانماسی بیلدیریله بیلر.
بیرده، ویکیپدیانین قارداش پروژهسی - ویکیسؤزلوکده واردیر کی، محض اوْندان سؤزلوک کیمی فایدالانا بیلرسینیز.
ویکیپدیا شخصی آراشدیرما يئری دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا سیزین اؤز دوشونجهلرینیزی و اورجینال آراشدیرما نتیجهلرینی و يا يئنی، قاباقجا هئچ بیر يئرده چاپ اوْلونمامیش معلوماتلاری يئرلشدیرمهنیز اۆچون يئر دئيیلدیر. بۇنا گؤره ده آشاغیداکی تیپ معلوماتلارین ویکیپدیادا يئرلشدیریلمهسی ممنوعدور:
1. ایلکین (اوْرجینال) آراشدیرما نتیجهلری، یعنی يئنی نظریهلرین تقدیم اوْلونماسی، يئنی حل يوْللاری، اورجینال ادعالار، مؤوجود دئییملرین يئنی تعریفلرین وئریلمهسی، يئنی يارادیلمیش دئییملرین و س. اگر سیز هر هانسیسا بیر موضوعدا اورجینال آراشدیرماز وارسا، چالیشین آراشدیرمالارینیزین نتیجهلرینی تانینمیش، گئچرلی نشرلرده و يا اینترنتده مشهور پوْرتاللاردا يئرلشدیرهسینیز. سیزین ایشینیزین نتیجهلری تکجه اوْ زامان ویکیپديادا گؤرونهجک کی، اوْ، هامی طرفیندن قبول ائدیلمیش معلومات اوْلسون. سؤزسوز کو، رئسئنزیيالی (نئچه نفر طرفيندن گوزدن گئچن) درگیلر ویکیپدیانین تکجه بیلگی قایناغی دئيیل، آنجاق سیز چالیشمالیسینیز کی، سیزین وئردیگیز بیلگیلر گئچرلی قایناقلاردان اوْلسون و يوْخلانیلا بیلسین. سیزین کیتاب و آیری چاپ نشرلرینه و يا معتبر وب-قایناقلارینا استناد ائتمهنیز گیردیردیگیز بیلگینین تکجه سیزین دۆشونجهنیز اوْلمادیغینا و اوْنون گئچرلیگینی گؤرسدیر.
2. اوْرجینال کشف. اگر سیز بیلیمه يئنی بیر تعریف و يا آنلايیش داخیل ائتمیسینیزسه، يئنی اوْيون قۇراللاری، يئنی رقص حرکتلری و س. بۇ کیمی اوْرجینال کشفلرینیز گؤره بیلگینی ویکیپديادا ساخلاماق ایستهيیرسینیزسه بۇ موضوعدا آیری بیر گئچرلی قایناق بیلگی وئرمهلیدیر. ویکیپدیا "۱ گۆنلوک ادعالار" اۆچون يئر دئيیلدیر.
3. شخصی مقاله دئيیلدیر کی، بۇرادا سیز بۇ و يا آیری موضوع ایله باغلی دۆشونجهنیزی افاده ائدهسینیز. ویکیپدیا بشریتین بیلیکلرینین ییغیلماسی اۆچون نظرده تۇتولموشدور. بۇ کیمینسه شخصی دۆشونجهنیزی عۆمومبشری بیلیکلرین ترکیب بؤلومو ائتمک اۆچون واسطه دئيیلدیر. ائله حاللار اوْلا بیلر کی، هر هانسی بیر کیمسهنین دۆشونجهلری عمومی دانیشیق موضوعو اوْلسون. آرزووْلوناندیر کی، بۇ جۆر دۆشونجهلر ایکینجی بیر شخص طرفیندن (یازارین اؤزو طرفیندن يوْخ) يازیلسین. ویکیپدیایا گؤره شخصی دۆشونجهلرینیزی و يا بۇنونلا باغلی فیکیرلرینیزی باشویکییه بیلدیره بیلرسینیز.
4. دانیشیق فوْروملاری. لطفاً، دایم يادینیزدا ساخلايین کی، بیزیم مقصدیمیز بیلیکلیک ياراتماقدیر. سیز اؤز همکارلارینیزلا اوْنلارین ایشلدن دانیشیق صفحهلرینده دانیشا بیلرسینیز. مقالهلرین دانیشیق صفحهلرینده ده بۇ مقالهيه باغلی سواللارا گؤره دانیشین، لاکین دانیشیغی مقالهنین اؤزونه گئچیرمهيین. بیرده، ياددا ساخلايین کی، دانیشیق صفحهلری مقالهلری تکمیللشدیرمک، موضوعا گؤره دانیشماق اۆچوندور، مقالهنین موضوعونا گؤره دانیشماق و يا فنی کؤمک ایستمک اۆچون يئر دئيیلدیر. بۇنون اۆچون آذبویکیده کند مئيدانی و IRC کانالی مؤوجوددور.
5. ژۇرنالیستیک. ویکیپدیا جاری حادیثه لر گؤره اوْرجینال قایناق نقشینی اوْیناماز. ویکیپدیا اوْرجینال قایناق دئيیل. بۇنون اۆچون ویکیپديانین قارداش پروژه لرینده بیری اوْلان ویکیخبر مؤوجوددور و محض اوْرجینال بیلگی قایناغی اوْلماسی اۆچون يارادیلمیشدیر. بیرده، قئيد ائدیلمهلیدیر کی، ویکیپديادا تاریخی اهمیتلی جاری حادیثه لره گؤره کفايت قدر دایره المعارفلیک مقالهلر واردیر کی، ویکیپديانین آنلاین بیلیکلیک اوْلماسی بئله مقالهلری سرعتله يئنیلهمگه امکان وئریر.
ویکیپدیا آزاد تریبون، منبر یا دا تبلیغات یئری دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا آزاد تریبون و يا وبلاق اوْلمادیغیندان؛ صحبت، دانیشیق، تبلیغات و يا موعظه اۆچون آيریلمیش يئر دئيیل. بۇنا گؤرهده ویکیپدیا مقالهلری آشاغیداکیلار دئيیلدیر:
1. تبلیغات و يا نَيینسه طرفینی تۇتماق مقصدیله چێخیش. البته کی، ویکیپديادا بۇ جۆر چێخیشلارا گؤره اوْبيئکتیو يازیلار اوْلا بیلر – بۇ زامان طرفسیزلیک اصلینه عمل ائتمک گرکدیر. اگر اؤز دۆشونجهلرینیزین اۆستونلوکلرینی باشقالارینا گؤرستمک اۆچون بۇرا گلمیسینیزسه، بیلین کی، ویکیپدیا سیزین يئرینیز دئيیل. لطفاً اؤزونوزه وبلاق يارادین، فوْروملارا قاتیلین و يا بۇنون اۆچون آیری واسطهلردن فایدالانین.
2. فردی تبلیغ يئری دئيیل. اؤزونوزه گؤره و ائتدیگینیز ایشلر ایله باغلی يازسانیز دا يازدیغینیزین آیری بۆتون مقالهلرده اوْلدوغو کیمی دایره المعارفلیک ایستانداردلارا موناسیب شکلده اوْلماسینی یاددان چبخارتمایین. طرفسیزلیک اصلینه مخصوص دیر وئرین. احتیاج اوْلمادیقدا آوتوْبیوْقرافیک مقالهلرده چوْخلو مقداردا ائؤیک باغلانتیلار یازمایین، بۇ ممنوعدور.
3. تجاری تبلیغ يئری دئيیل. محصوللارلا و يا شرکتلرله باغلی مقالهلر طرفسیزلیک اصلینه موناسیب شکلده ایطلاعات وئرمک اۆچون يازیلا بیلر. بحث ائدیلن شرکتلره گؤره تکجه یازارین دئيیل، آیریلارین دا بیلمهسی، شرکتین ویکیپديايا دۆشمهسی اۆچون اهمیتلی اوْلماسی و تانینماسی دا گرکدیر. بیرده، گیردیریلمیش بیلگی اۆچونجو بیر شخص طرفیندن يوْخلانیلا بیلمهلیدیر. یعنی کیچیک شرکتلره گؤره مقالهلر يازماق اوْلماز. تجارت شرکتلرینه باغلانتیلار تکجه مقاله ایله باغلی دقت چکن مدرکلر و يا ایری کمپانیلره باغلانتی وئردیکده اوْلار. ویکیپدیا هر هانسی بیر شرکتی ساپورت ائدمز.
ویکیپدیا باغلانتیلار، مدیا فايللار و يا گؤرونتولر اۆچون کوْلکسیون دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا نه یوْللاندیرما صفحهسی، نه ده عکس و بۇنا اوْخشار مدیا فايللارینی ساخلانیلماسی يئریدیر. ویکیپدیا مقالهلری بیرده آشاغیداکیلار دئيیل:
1. تکجه ائشیک باغلانتیلارین عبارت لینک مجموعهسی. هر هانسیسا مقالهيه مقالهنین موضوعونا موناسیب بیر نئچه لینک آرتیرماق اوْلار. آنجاق، حددن آرتیق ائشیک باغلانتی وئرمک اوْلماز.
2. تکجه ایچ باغلانتیلاردان عبارت اوْلان لینک مجموعهسی. قئيد اوْلونمالیدیر کی، بۇرايا یوْللاندیرما صفحهلری عاید دئيیل.
3. هئچ بیر سئچیم آپاریلمادان اجتماعی واریداتدا (کپی رایت قانونوندان آزاد اولانلار) اوْلان مواد ایله بیلگیلرین مجموعهسی. مثلا، کیتابلارین بۆتون مضمونو، آچیق برنامه کوْدلاری، تاریخی سندلر، مکتوبلار، قانونلارین بۆتؤو متنی، بَياننامهلر و س. بۇ تیپ، آنجاق اوْرجینالدا ديَری اوْلان مادهلر. بۇ جۆر بیلگیلر ویکیقایناقدا يئرلشدیره بیلرسینیز. آنجاق، اوْ دا قئيد ائدیلمهلیدیر کی، بۇ قۇراللارا اساسلانیب اجتماعی واریدات حساب ائدیلن (مثلا، 1911-جی ایلده نشر ائدیلمیش بریتاننیکا بیلیکلیکی) قایناقلاردان ویکیپديايا دایره المعارفلیک بیلگی گیردیریلمز.
4. آچبقلاییجی يازی ایله مۆشايیت اوْلونمايان، ساده عکسلر و يا مدیا فايللار مجموعهسی. اگر سیز عکس و يا رسم سرگیلهمک ایستهيیرسینیزسه، لطفاً بۇ عکسه گؤره دایره المعارفلیک بیلگی وئرین و ویکیمدیا آنبارینا (Commons) آرتیرین.
ویکیپدیا وبلاق، پۇلسوز هاست، اجتماعی شبکه و خاطیره سايتی دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا آیری آدلیم سرورلر کیمی سیزه وبلاق، ایجتماعی شبکه، شخصی سايت ياراتماق و ب. بۇ کیمی ایمکانلار وئرمیر. ویکیپدیا صفحهلری بیرده آشاغیداکیلار دئيیلدیر:
1. شخصی صفحهلر. ویکیپديانین وارلیلاشدیرماسینا چالیشان ایشلدنلرین ایشلدن صفحهلری واردیر، آنجاق بۇ صفحهلرده وئریلن بیلگیلر تکجه ویکیپدياداکی فعالیته دایر اوْلمالیدیر. اگر سیز شخصی صفحهنیزی و يا وبلاق ياراتماق ایستهيیرسینیزسه، لطفاً بۇ جۆر خیدمتلر سۇنان سرورلرین خیدمتلریندن فایدالانین. ایشلدن صفحهلرینین مقصدی ایجتماعی شبکه، باشقا ایشلدنلرله باغلانتی دئيیل، بیلیکلیک اۆزریندهکی فعالیتی داها دا چالیشقان ائتمک اۆچون بازانین يارادیلماسیدیر
2. شخصی فايل آنباری. لطفاً تکجه مقالهلرده استفاده ائدهجهيینیز فايللاری يۆکلهيین. فایداسیز فايللار بیر مۆدت سوْنرا سیلینیرلر. اگر سیزده فایدالی حساب ائتدیگینیز علاوه فايللار و عکسلر وارسا لۆطفاً اوْنو ویکیمدیا آنبارینا يۆکلهيین، بۇرادان ویکیپديايا باغلانتی وئریله بیلر.
3. تانیشلیق خدمتی. ویکیپدیا تانیشلیق مقصدی اۆچون استفاده ائدیلمهمهلیدیر. ایشلدن صفحهلرینده بۇ مقصدله وئریلمیش بیلگینین اۆستونلوک تشکیل ائتمهسی يوْلوئریلمزدیر.
4. خاطیره سايتی. ویکیپديادا ياخینلارینیزین و دوْستلارینیزین خاطیرهسی ياد ائدیلمیر. بۇ جۆر شخصلره گؤره يارادیلمیش مقالهلر شخصلرین بیلیکلیکسل اهمیتی ضابیطهلرینه اۇيغون اوْلمالیدیر.
ویکیپدیا کاتالوق دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا بۇ چاغاجا مؤوجود اوْلموش و يا مؤوجود اوْلان شئيلرین کاتالوْقو دئيیلدیر. ویکیپدیا مقالهلری آشاغیداکیلار دئيیلدیر:
1. ضعیف باغلیلی معلوماتین لیستی و يا آنباری. بئله معلوماتلار، میثال سؤزلر، موعظهلر، اۇيدورما و يا رئال پئرسوْناژلارا گؤره اطلاعاتلار عایددیر. سؤزلر اۆچون ویکیپديانین قارداش پروژه سی واردیر- ویکیسؤز. سؤزسوز کو، بۇ قۇرال بللی معنادا موضوع ایله باغلی اوْلان و يا اوْنو اهمیتلی درجهده وارلیلاشدیران لیستلرین يارادیلماسینی ممنوعلاشدیرمیر. بیرده بۇ قانون ویکیپديانین ایشینی سادهلشدیرمک اۆچون دیگر باغلانتیلار جدولی و باشقا جدوللرین، بیر-بیری ایله عمومی موضوع ایله باغلی اوْلان کیچیک مقالهلرین بیرلشدیریلمهسینیده قاداغان ائتمیر.
2. گئنئلوْژی معلوماتلار و يا تلفوْن-سوال کیتابچاسی. تکجه اوْ شخصلره گؤره مقالهلر يارادیلا بیلر کی، بۇ شخصلر اؤز چالیشمالاری ایله اوْلدوقجا آدلیملیق قازانمیش اوْلسونلار. بۇ جۆر شخصلره گؤره مقالهلر اۆچون کؤک قایناقلاردان بیری ده ائشیک قایناقلار اوْلماسیدیر. ویکیپدیا "آغ صفحه" دئيیلدیر.
3. کاتالوْقلار، سوال مادهلری، اِلکتروْنیک برنامه کؤمکچیلری،بیرده ایش اۆچون قایناق. مثال اۆچون، رادیوْ حاقیندا مقالهلرده، بیر قانون اوْلاراق، گلهجکده باش وئرهجک حادیثه لری، نؤوبتی هفته برنامهسی، اهمیتلی اوْلمايان کادر ديَیشیکلیکلرینی، تلفوْن نؤمرهلرینی و ب. بۇ کیمی معلوماتلاری يئرلشدیرمک گرک دئيیل. بیرده، بۇ جۆر مقالهلرین دانیشیق صفحهلریندهده يۇخاریدا سادالانان معلوماتین يئرلشدیریلمهسی يوْلوئریلمزدیر، بۇ صفحهلرده مقاله مضمونو دانیشیلیر. ویکیپدیا "ساری صفحه" دئيیلدیر.
4. ساتیش کاتالوْقلاری. ویکیپديادا جنسلرین دَیَری گؤرسدیلمز، ویکیپديادا محصوللارین دَیَرلرینین گؤرسدیلمهسی اۆچون قایناق و اساسلی سبب گؤرسدیلمهلیدیر. اساسلی سببلره میثال کیمی نادر محصوللارین دَیَری، اقتصادی بیلگی دایر مقالهلرده موقایسه ائتمک اۆچون دَیَر گؤرسدیله بیلر. باشقا بیر طرفدن کۆچه دَیَرلری-اهمیتسیزدیر. کۆچه دَیَرلری چاغ ایله یئردن آسیلی اوْلاراق کسکین فرقلنه بیلر. اوْنا گؤرهده ایندی ساتیشدا اوْلان محصوللارین کۆچه دَیَری گؤرسدیله بیلمز. بیرده، ویکیپدیا ساتیش کؤمکچیسی دئيیل کی، اوْنون واسطهسیله رقابتده اوْلان محصوللارین دَیَرینی و يا بیر محصولون مختلف اؤلکلرده دَیَرلری مقایسه ائدیلسین.
ویکیپدیا تعلیمات کیتابچاسی، يوْل گؤرسدن و يا درسلیک دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپديا-بیلیکلیکسل قایناقدیر، راهنما و يا درسلیک دئيیل. ویکیپدیا مقالهلری آشاغیداکیلار ساییلمامالیدیر:
1. راهنمالار. ویکیپدیا اینسانلارین، يئرلرین و اشيالارین عکسی مؤوجوددور، آنجاق بۇ اوْ دئمک دئيیلدیر کی، ویکیپدیا راهنما، مصلحت (حقوقی، طیبعی و ب.) و پیشنهادلار، "پراکتیکی مصلحتلر" منبعی ساییلمامالیدیر. بۇرا بیرده اؤيرَدیجی پروقراملار، اوْيون راهنماسی و رئسئپتلر عایددیر.
2. دوْلانما تعلیماتی. میثال اۆچون پاریسه گؤره مقالهده ایفیل بوْرجو، لۇور سارايی کیمی اوْریئنتیرلر قئيد ائدیلمهلیدیر، داها سیزین سئودیگینیز هتلین کۆچه آدرسی، تلفوْن نمرهسی و يا سئویملی قهوهنیزین دَیَری گؤرسدیله بیلمز. ویکیپديا، بیرده، داها چوْخ هتل تعلیماتینا، يئمک راهنمالارینا، دوْلانما تعلیماتینا و بۇنلارا بنزر معلوماتلار اۆچون ده يئر دئيیلدیر. بونلار اوچون ویکینین قارداش پروژه سی (ویکیدوْلانما) واردیر.
3. اینترنت تعلیماتی. ویکیپدیا تکجه طبیعتی تصویر ائتمهمهلیدیر، بیرده سايتلار و اینترنت قۇللوقلارا گؤره بیلیکلیکسل مضمونلو بیلگی وئریله بیلر. گئنیش جمعیته بللی اوْلان سايتلارین نایلیتلری، اوْنلارین تاریخی اهمیتینه گؤره يئنی بیلگیلر وئرمهلیدیر.
4. درسلیکلر و قئيدلر. ویکیپدیا بیلیکلیکسل قایناقدیر، درسلیک دئيیل. ویکیپديانین مقصدی حقیقتلری گؤرسدمکدیر، فنی تدریس ائتمک دئيیل. مثال اۆچون موضوعو پیلله-پیلله آچان، درسلیک متنلری کیمی اوْخونان مقالهلر ياراتماق و دییشدیرمک گرک دئيیل. بۇنون اۆچون ویکیپديانین قارداش پروژه لری ویکیکیتاب و ویکیقایناق واردیر.
جمعیت[دَییشدیر]
ویکیپدیا دموکراسی یئری دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا دموکراسی و يا آیری سياسی سیستمین تست مئيدانی دئيیل. دانیشیق چاغی حقیقتی اۆزه چیٛخارماق اۆچون دانیشیق، اجماع الده ائدیلمهسی داها اولویتلیدیر، نه اینکی سسوئرمه. باشقا سؤزله، هئچ ده چوْخلوغون فکری ویکیپديانین رسمی سیاستی کیمی قبول ائدیلمهمهلیدیر. آنجاق بللی مسالهلرین حل ائدیلمهسینده سسوئرمه داها تأثیرلی نقش اوْينايا بیلر، مثلا سیلینمهيه آداخلی اولان مقالهلرین سیلینمهسینه گؤره سسوئرمه.
ویکیپدیا بۇروکراسی دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپديا-وکیللرین تکمیللشدیرمه مکانی، اوْنون سیاستلری ده -ویکیجمیتین سوْن هدفی دئيیل. بۆتون بۇ سیاستلر ویکیپديانین وارلیلاشدیرماسی چاغی مئيدانا چیٛخا بیلهجک سیخینتیلاری داها راحت حل ائده بیلمز اۆچون يارادیلمیشدیر، اوْنا گؤرهده بۆروْکراتیک مانعلردن اوْلدوقجا قاچماق گرکدیر. هر هانسیسا بیر سیاست ویکیپديانین وارلیلاشدیرماسینا مانع تؤرهدیرسه، اوْلدوقجا اوْندان يان قاچماق گرکدیر. بئله حاللاردا داها چوْخ ایچری سسینیزه قۇلاق آسین، سیاستلرله اصللری پوْزولماياجاق بیر شئي کیمی گؤرمهيین. بۆتون دۆشونجه آيریلیقلاری دانیشیق ائدیلمهلیدیر، سیاستلرین بۆروْکراتیک فوْرمدا دقیق گؤزلهنیلمهسینه احتیاج يوْخدور.
ویکیپدیا دؤيوش مئيدانی دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا کیمسه موخالیف دۆشونجه بیلدیرمهيه، شخصی چاتیشمامازلیق ادخال ائتمهيه، نَيسه موخالیف مناسبت بیلدیرمک اۆچون يئر دئيیل. ویکیپدیا دانیشیقلارینی شخصی درگیرلیق چئویرمک بیزیم مقصدیمیزه و اصوللاریمیزا ضد حرکت ائتمک دئمکدیر.
هر بیر ایشلدن باشقاسی ایله اۆنسیتده ملایم، سسسیز و امکداشلیق رۇحوندا اوْلمالیدیر. دۆشونجهلری سیزین دۆشونجهنیزه ضد اوْلان ایشلدنلری، تحقیر ائتمهيین، قوْرخوتمايین، تضییق گؤرستمهيین. ياخشی اوْلاردی کی، دۆشونجه آيریلیغینا سوْيوق ياناشاسینیز و اوْنو سسسیز-ملایم دانیشیق ایله حل ائدهسینیز. اگر موخالیف طرف اؤزونو سیزه موخالیف آجیقلی آپاریرسا، امکداشلیغا گئتمک ایستمیرسه، تحقیر و تيیق گؤرسدسه بۇ هئچده سیزه عینیله بۇ فوْرمدا اوْنا جواب وئره بیلهجهيینیز دئمک دئيیل. چالیشین رقیبین بۇ جۆر دۆشونجهلرینه "قۇرو جواب" وئرهسینیز، يا دا هئچ وئرمهيهسینیز.
چاتيشمامازلیق اؤز گۆجونوزه حل ائتمهيین اوْلدوقجا آنلادیقدا آیری ایشلدنلرین کؤمگیندن یارارلانین.
بیرده مقالهلری تکجه رقیبه اوْنون حاقسیز اوْلدوغونو گؤرسدمک اۆچون دییشدیرمهیین.
ویکیپديادان ایشلدنلر، پروژهنین اؤزو و ویکیمديا تشکیلاتی اۆچون حقوقی و يا آیری بیر خطر ياراتماق اۆچون فایدالانمایین. خطرلر يوْلوئریلمزدیر و سیزین ویکیپدیا صفحهلرینی دییشدیرمهنیز محدودلاشدیریلماسینا گتیریب چێخاردا بیلر.
ویکیپدیا آنارشیسم دئيیل[دَییشدیر]
ویکیپدیا آزاد و آچیقدیر، آنجاق بۇ آزادلیق و آچیقلیق ویکیپديانین سوْن مقصدی-بیلیکلیک ياراتاماق مقصدینه ضد گلدیکده محدودلاشدیریلیر. بۇنا گؤره ویکیپديا-هر بیر کسین آغزینا نه گلدی دانیشا بیلهجهيی بیر يئر دئيیل. ویکیپديانین آزاد و اؤزونواداره ائدن بیر پروژه اوْلماسی هئچ ده آنارشیسمین جمعیتده یاشاییش قابیلیتینی يوْخلاماسی کیمی قبول ائدیله بیلمز. بیزیم مقصدیمیز بیلیکلیک ياراتماقدیر، آنارشیسمین مرزرینی بللیلشدیرمک دئيیل. بئله بیر نیتینیز وارسا، سیزی آنارکوپدیایا چاغیریریق.
ایشلدن صفحهنیز شخصی مالینیز دئيیل[دَییشدیر]
يۇخاریدا سادالانمیش محدوديتلرین چوْخو، بیرده، سیزین ایشلدن صفحهنیزه ده عایددیر. ایشلدن صفحهنیز سیزین شخصی صفحهنیز و يا وبلاغیز دئيیل. داها گرک، بیلمهلی اوْلدوغونوز شئي اوْدور کی، ایشلدن صفحهنیز سیزین دئيیل. بۇ صفحهلر ویکیپديانین بیر بؤلومودور و اوْنلار ویکیپدياچیلار آراسینداکی اۆنسیتی سادهلشدیرمک اۆچوندور.
و آنجاق...[دَییشدیر]
ویکیپدیا بیرده آیری، بۇ لیستی گیردیرمهین چوْخ سايلی دهشتلی ادعالار مکانی دئيیل. بیز گۆن بوْیوندا میليوْنلارلا دییشدیریجیدن بیرینین آغلینا گله بیلهجک هر هانسیسا بیر پیس ادعانی اولدن گؤره، بیله و اوْنو بۇ لیسته داخیل ائده بیلمهریک. اوْنسوزدا بۇ لیست اؤزو اوْنون نتیجهسینده يارانیب کی، هانسیسا بیر ایشلدن ویکیپدیا اۆچون بئله پیس ادعالار دۆشونموشدور. بۆتونلوکله کفايت چوْخلو اساس ییغیب ویکیپدیايا پیس نیتله گلمک "چوْخ پیس بیر فکردیر".
نه ائتمهلی اوْلدوغونوزو بیلمهدیکده[دَییشدیر]
اگر، سیز، "اؤرنک مقاله" مقالهسینه گؤره نه ائتمهنین لازیم اوْلدوغو بارهده دۆشونسهنیز، اؤزونوزه بۇ سۇالی وئرین: "اوْخويوجو میثال مقالهنین باشلیغیندا نه گؤرمهيی گؤزلهيیر؟"
اگر يۇخاریدا گؤرسدیلمیش قایدالارین هر هانسیسا بیر مقالهده پوْزولدوغونو دۆشونورسونوزسه:
- مقالهنی چالیشین دۆزگون حساب ائتدیگینیز حالا گتیرین،
- مقالهنی اۇيغون اوْلا بیلهجک آیری بیر مقالهيه یوْللاندیرین،
- بۆتونلوکله يارارسیز اوْلدوغونو دۆشوندويونوز مقالهلرین سیلینمهسی اۆچون باغلی شابلوْن آرتیرین،
- داها ياخشی اوْلار کی، بۇنو آیری ایشلدنلر ایله دانیشاراق گئچرلی قایناق حالینا گتیرهسینیز.


c: text/html

text:
ولادیمیر لنین
ولادیمیر لنین (روسجا: BлaдиMиp Илbич ЛeHиH) ولیادیمیر ایلیچ اولیانوف (۱۹۲۴–۱۸۷۰) شوروی بیرلیگینین جومهور باشقانی (رئیس جمهوری). تئوریسین وانقلابی رهبر کی کومونیست حوکومتین شورویده قورودو.
اونا ولودیا آد وئریلدی. اصلی آدی ولادمیر ایلیچ اولیانوف. اولیانوف قونشوسوندان کی بۇ قونوشدا اوچنجی اوشاق ۶ اوشاقدان اولور.[۱]
سمبریسک شهرینده وولقا چاینین بؤیوندا بیر بالا شهرده دونیایه گوزون آچدی. اونون قارداشی الکساندر ۱۸۸۷ اینجی ایلده داراچکیلدی و او تزار ضدینه کازان شهرینده چالیشدی. ۱۸۹۳ اونجی ایلده سن پترزبورگ شهرینه گئتدی و بۇ شهریده ضدتزار حزبینده (RSDLP)پارتی ده باشچی اولدوی؛ و لینین توتولدی و شوشنکوی شهرینه تبعید اولدی و ۳ ایل تبعیدده قالدی و بۇ ایللرده نادژدا کروپسکایانی آلدی؛ و اولندی؛ و سوندا باتی اوروپایه قاچدی و باتی اوروپاده تزار ضدینه چالیشدی. ۱۹۰۳ اونجی ایلده او بولشوویکلری (ار اس دی ال پی) حزبیندن آیریدی و اولاری منوشویکلرین خطیندن آیردی کی اولاری ژ. لیوس مارتف رهبرلیق ائدیردی؛ و ۱۹۰۵ اینجی ایلده مسکودا انقلابلاری اوز وئردی و مغلوب اولدولار. بولشویکلر مبارزه ائتماقا باشلادیلار و بیرینجی دونیاوروشماسیندا اولار بیر ایدولوژی ضدسرمایه آدینا یارتدیلار و بوتون اوروپاده سرمایه دارلاری آرادان آپارماقا چالیشدیلار؛ و اخیرده بولشویکلر ۱۹۰۷ اینجی ایلده سوسیالیسم حکومتی یاراتدیلارو تزار مغلوب اولدی.[۲]
قایناقلاردَییشدیر
انگلیسیجا ویکیپدیا en:Vladimir Lenin
منابعدَییشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
- Stalin-Lenin-Kalinin-1919.jpg
- Lenin-Trotsky 1920-05-20 Sverdlov Square (original).jpg
- Lenin-Trotsky 1920-05-20 Sverdlov Square (censored).jpg
- Soviet Union, Lenin (55).jpg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز : استعمارچیلیق و فارس ایستعمارچیلیغی
“سؤمورگه چیلیک یوخسا ایستعمارچیلیق بیر تور (نوع) حاکیمیتچیلیک آدیدیر. بو حاکیمیتچیلیک سیستیمینده سؤمورگه آلتیندا قالمیشلار و مستعمره اولموشلارین یاشاییشلاری اوزره مدنیت باخیمیندن فرقلی ساییلان، مرکزی دؤلتین چیخار و منفعتلرینه خاطیر و یئرلیلرین مدنیتی نی گؤز آردی ائدن و اونلارین یاشاییشلارینا حاکیم کسیلن قووه لر سؤمورگه چی و ایستعمارچی ساییلار. یئنی زامانه ده سؤمورگه چی و ایستعمار گوجلری اؤزلری نین اوستون و حاقلی اولمالارینی ایدئولوژی تئوریلری ایله ده اساسلاندیرماغا چالیشارلار“[۱].
اوسته کی Jürgen Osterhammel این گؤروشلری فارس حاکیمیتی نین ایران ممالیکی محروسه سی نین فارس اولمایان ائتنوسلار یاشادیقلاری بؤلگه لرده یئریتدیگی سیاستی نین جانی اولاراق فارس ایستعمارچیلیغی دئیه کاغیذ اوزره آلابیله جگیمیز آکادئمیک داییره لرده ایشلنیلمیش علمی سندی ساییلار. بیلیندیگی کیمی فارس ایستعمارچیلاری فارس اولمایان ولایتلرده فارس دیل و مدنیتی اساسیندا قوردوقلاری فارس اداره لری وسیله سی ایله فارس مرکزیتچیلیگی نین چیخار و منفعتلرینی نظره آلاراق یئرلی خالقلارین دیل و مدنیتلرینی گؤز آردی ائتمک ایله بو دیل و مدنیتلره دیوان توتماغا چالیشار. اوسته لیک “نژاد آریا (نژاد پاک)[۲]، زبان فارسی (زبان پاک)[۳]، اینتئرنئت تمیز[۴] دئیه فارس دیل و مدنیتی نین اوستون ساییلماسینی ایران ممالیکی محروسه سینده کی توپلوملارا آشیلاماغا چالیشاراق دوشونجه و فیکیر باخیمیندان فارس اولمایان میللتلردن و فارس ایستعمارچیلیق کؤله لیگینی قبول ائتمیشلردن ده کؤمک آلماغا چالیشارلار[۵].
آفریقا تاریخچی سی فیلیپ کورتین-ه ((Philip Curtin گؤره ده هر هانکی بیر مدنیت صاحیبلری نین فرقلی بیر مدنیتده اولان خالق یوخسا ملتین یاشاییشینا دیل و مدنیت باخیمیندان حاکیم کسیلمه سی ایستعمارچیلیق دئمکدیر[۶]. فیلیپ کورتین نین گلدیگی بو عئلمی قناعته باخمایاراق بعضن اؤلکه لرده اؤزگه دیل و مدنیت حاکیملیگی هر هانکی بیر توپلومدا غیر قانونی ساییلمامیش. اؤرنک اولاراق ۱۵۷۱- ۱۷۹۸ اینجی ایللر مصر تورپاقلارینا عثمانلی تورکلری نین حاکیمیتچیلیگی بیر چوخ یئرلی عربلر طرفیندن ایسلامیت آچیسیندان قانونی ساییلارمیش. عثمانلی حاکیمیتی مسلمان اولدوغو اوچون عثمانلی تورکلری و عثمانلی تورکچه سینی اؤزلرینه حاکیمیت دیلی ائتدیکلرینه باخمایاراق مصر تورپاقلارینا حاکیم کسیلمه لری مصرلی عربلری ناراحات ائتمیش دئییل، عثمانلی حاکیمیتی ایسلامیته سؤیکندیگی و ایسلام آدی آلتیندا حکومت ائتدیگی اوچون مصرین عرب خالقی امتچیلیگین تحمیغینه اوغرایاراق و امتچیلیک مقوله سیندن یولاچیخاراق عثمانلی حاکیمیتی نی مصر تورپاقلاریندا قانونی مصر حکومتی کیمی قبول ائتمیش ایمیش“[۷].
تاریخده اوسته کی گؤرونومون بنزری ایران ممالیکی محروسه سینده تورک حاکیمتلری و تورک اولمایان باشقا ائتنوسلار، او جومله دن فارس، عرب، کورد، لور، بلوچ و باشقالاری اوچون ده کئچرلی ساییلارمیش. غزنه تورکلری باشلاریندا سلطان محمود حاکیمیتی سامانیلردن اله کئچره رک فارسچانی دیوان دیلی ائتمیش، اوندان سونرا دا سلجوقلولار گئنه ده فارسچانی دیوان دیلی دئیه خوارزملره، اونلار موغوللار، آق قویونلو، قارا قویونلو، صفویلر، افشارلار و قاجارلارا الدن اله تسلیم ائده رک ایسلامیت آدینا حاکیمیت ائتمیشلر. او زامانلار آوروپاداکی سوسیال دئموکراسی اتکی و تأثیر داییره سینه دوشموش آذربایجان باشدا تبریز شهری اولاراق میللی مسئله و میللی کیملیک اوزره آغیرلیق قویماق و تورکچه نی رسمی ائتمک یئرینه بوگون ده بیر چوخ بصیرت باغلی آنجاق اؤزلرینی سولچو و دئموکرات آدلاندیران آذربایجانلی مایماقلار اولاراق فارس ایستعمارچیلیق و حاکیمیتچیلیک مسئله سی نی یالنیز دیکتاتورلوق و دئموکراتلیق اساسیندا یوروملادیقلاری کیمی او زامانلار دا آذربایجان مشروطیت حرکاتی نین یئنیلگه سی (شکست یئدیگی) نین سونوجو اولاراق ایران ممالیکی محروسه سی نین رسمی مذهبی شیعه دئیه بو کلمه نی “قانون اساسی ایران (فارس)” متممینه آرتیرماقلا آذربایجان تورک آیدینی تحمیغه اوغرایاراق ایران ممالیکی محروسه سینی فارسلیق حاکیمیتی نین شخصی مولکو کیمی قبول ائتمیش، اوخویوروق:
“مذهب رسمی ممالکی محروسه ایران اسلام و طریقۀ حقّۀ جعفریۀ اثنی عشریه است. باید پادشاه ممالکی محروسه ایران دارا و مروّج این مذهب باشد“[۸].
شیعه لیک اساسیندا قورولموش میللی دؤلتچیلیک مقوله سی او گونه دک اؤز دیلینده ساوادسیز یاشامیش اوزدن ایراق آذربایجان تورک آیدینی داها آرتیق اؤز کیملیگی و منلیگی اوزره دوشونمک فورصتی تاپمایاراق قافقاز واسیطه سی ایله روسیه سوسیال دئموکراسیسیندان و عثمانلی واسیطه سی ایله غرب دئموکراسی سیندن بیر شئیلر اؤیرندیگینی دئموکرات بیر توپلوم، نیظام و انتظام یاراتماق آدینا تشکیلات و حزب یاراتماق ایسترکن فارس دیلی اساسیندا گئرچک آنلامدا فارسلار اوچون تشکیلاتلار بیچیملندیرمگه و فورمالاشدیرماغا باشلامیش. فارس میللیتچیلری بو تشکیلاتلارا قانع اولمایاراق کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی، علی دشتی “ایران نو” و علی اکبر سیاسی “ایران جوان” و محمد تقی بهار دا “حزب دمکرات ایران” فارس تشکیلاتلارینی یاراتماغا باشلامیشلار. بئله لیکله کئچمیشدن او گونه دک دیوان دیلی دئیه تانینان فارسچا تشکیلاتچیلیق باخیمیندان ایستر حاکیمیت داییره لرینده و ایسترسه ده ایران ممالیکی محروسه سی نین مخالفت تشکیلاتلاریندا رسمیلشمگه باشلایاراق آذربایجان تورکلری شیعه مذهب اولدوقلاری اوچون مشروطه آنایاساسی آرتیریمینا (متمم) شیعه لیک مقوله سی نین اکلنمه سی (آرتیریلماسی) ایله میللی بیلینج آچیسیندان آذربایجان تورکلرینی بؤیوک تحمیقه اوغراداراق الی یاراقلی و سیلاحلی آذربایجان مجاهیدلرینی داها دا زور دوروما دوشورموش. بیر چوخ اوزدن ایراق آذربایجان سیاستچیلری، او جومله دن آذربایجان مشروطه تاریخینی یازمیش احمد کسروی، آنایاسا آرتیریمینی (متمم قانون اساسی نی) یازماقدا اشتراک ائدن سیدحسن تقی زاده، “ایران جوان” محفلی نین خاریجده کی تمثیلجیسی حسین کاظمزاده تبریزی و بیر چوخلاری میللی مسئله آچیسیندان فارس نئهیلیستیگینه قاپیلاراق فارس میللتچیلری سیراسیندا یئر آلماقلا و آذربایجان تورکلوگونو فارس ایستعمارچیلیغی قارشیسیندا تک و باشسیز قویموشلار. بئله لیکله ۱۲۶۸ (۱۸۸۹) اینجی ایلدن میرزا حسن رشدیه تبریزلی باشچیلیغی ایله ایران ممالیکی محروسه سینه گتیریلمیش یئنی تحصیل سیستیمی آذربایجان تورکلری نین میللی چیخارلاری دئییل، فارس ایستعمارچیلیق مفکوره سینه یارامیش مقامدا یئر آلمیش[۹].
فارس ایستعمار حاکیمیتلری اؤز ایستعمارچی نیتلرینی حیاتا کئچیرمک اوچون فارس دیلینی فارس اولمایان ائتنیکلرین ایالت و ولایتلرینده ده اداره دیلی ائده رک اونلارا فارسلیغی، فارس دیل و مدنیتی نی آشیلاماق واسیطه سی ایله بو انسانلاری ذهنی باخیمدان ایرانلی (اوخو: فارس) ائتمگه، بئله لیکله ده چوخ راحاتلیقلا بو خالقلارین یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلارینی سؤمورمگه باشلامیشلار. بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سینده فارس ایستعمارچیلیغی فارس حاکیمیتی و فارس تشکیلاتلاری طرفیندن فارس اولمایان ائتنوسلار علیهینه حیاتا کئچمکده دیر.
ایران ممالیکی محروسه سینده ایچ ایستعمار (عربچه: الاستعمار الداخلی، آلمانچا: Innerer Kolonialismus، انگلیسچه internal colonialism)
ایچ ایستعمار دئییمی هر هانکی باسقی آلتنیدا اولموش ائتنیکلری اشغال آلتیندا توتان حاکیمیت سیستیمینه وئریلمیش آد ساییلار. ایچ ایستعمار حاکیم اولموش مملکتلرده کی یئرلی خالقلار یئنی ایستعمار (Neokolonialismus) سیستیمینده ایداره اولموش میللتلر دک آشاغیداکی قوشول و شرطلرده یاشامالی اولارلار:
۱ میللی حاکیمیت قورما اقتداری (مرکز حاکیمیت) اونلارین الیندن آلماسینا باخمایاراق اونلار اؤز بؤلگه لرینده یاشاما اولاناق و ایمکانینا مالیک اولارلار (ایران ممالیکی محروسه سینده بو وضعیت داها دا آجیناجاقلیدیر).
۲ حاکیم میللتین سئچگینلری (Elite) ایله قارشیلاشدیردیقدا اونلار اؤز میللتلری نین چیخاری و منفعتلری دوغرولتوسوندا تصمیم توتماغا گوج اعمال ائده بیلمزلر.
۳ سیاسی و حقوقی باخیمدان اونلاری ایداره ائتمک مرکز حاکیمیت و بو حاکیمیتین ایالت و ولایتلرده کی نماینده لیکلری نین الینده ساییلار.
۴ دیل و مدنیت اعمال ائتمک باخیمیندان اونلار سیاسی و نیظامی ایداره لرده هئچ بیر اتکی و تأثیر صاحابی اولمازلار.
۵ یئرلی ساکینلرین حق و حقوقلاری مرکز حاکیمیت طرفیندن بلله نر و معینله شر.
۶ میللی کیملیک آچیسیندان حاکیم دیل و مدنیته عایید دئییل، اونلار باشقا ائتنیک (Rasse) قوروپلار اولوشدورلارلار (تشکیل ائدرلر)
۷ منسوبیت آچیسیندان مرکز حاکیمیت طرفیندن میللی (nationale) ساییلان دیل و مدنیته عایید دئییل، اونلار چوخونلوق اولاراق باشقا دیل و مدنیته عایید ساییلارلار.
استثمارچیلیق و فارس استثمارچیلیغی
استثمار (انگلیسچه Exploitation، آلمانجا Ausbeutung) کیمسه نی قییمسیزجا (رحمسیزجه سینه) سؤمورمک و جانینی اوخوماق داورانیشلارینا ایشارتدیر. مارکسیست تئوریلرینه گؤره باشقا بیریسی نین طرفیندن ساغیلماق و قصب اولماق استثمار ساییلار. چون زامانلار قییمسیزجا بیری نین انسانی گوجونو ساغماق منظور اولونار. بعضن کیشیلرین قادینلاردان و صنعتی دؤلتلرین گلیشمکده اولان مملکتلردن یئرسیز و یانلیش فایدالانماسی یوخسا طبیعی قایناقلاری تالاماق، بعضن ده اؤلچو و حددن آرتیق باهاچیللیق (احتکار و باها ساتماق) ائتمک و آرتیق پول آلماغا چالیشماق دا استثمار مقوله سینه اساسلانار. استثمارین کیلاسیک بیچیمی و شکیلی کؤله لیکدیر. چوخلاری چوخلارینی ایستر اقصادی، اجتماعی و ایسترسه ده دویقو باخیمیندان (احساسی) سؤمورمک و استثمار ائتمک ایستر. دینی باخیمدان سؤمورمک و استثمار ائتمک ده تانینمیش ساییلار. مؤمینلر اینانجلاری آچیسیندان دئییل، هر هانکی بیر ماللا یوخسا شارلاتانین وعده سی اساسیندا بهشته گئده رم دئیه ذکات و خمس وئررسه، استثمار اولونموش ساییلار. اوندان یانا دا انسانلارین دین اینانجلاریندان یانلیش فایدالاندیقلاری اوچون استثمار ساییلار ….
کؤله چیلیکده (کؤله ساخلاماقدا) هر شئی آچیق و آشکار و دوزگونجه سینه (صادیقانه) اورتادا گؤرونمه سینه باخمایاراق آشاغیداکی اوزرینده دوراجاغیمیز سؤمورگچیلیک و استثمارچیلیق آل ائدیلمیش (عوامفریبانه) بویوتلاردا حیاتا کئچرلر:
اقتصادی استثمار (َökonomische Ausbeutung):
کئچمیشده عدالتسیز مزد دئییل، ایشلگه نین یاشاییشینی مالی باخیمدان تأمین ائتمک اوچون وئریلمه سی گره کن مزد سؤز قونوسو یئترلی و کافیدیر دئیه سؤز قونوسو اولماسینا باخمایاراق گونوموزده وئریلمیش مزد، گؤرولموش ایش ایله اؤتوشمزسه، اقتصادی استثمار حیاتا کئچمیش ساییلار. بیر ده هفته ده ۴۰ ساعاتدان آرتیق ایش گؤرولرسه، گؤرولن ایش اوچون ساعاتینا داها آرتیق مزد وئریلمه لیدیر. ایداره لرده چالیشانلار نئچه ایللردن سونرا اؤدول و انعام آلمالی دئییل، زامانیندا وئردیکلری امک اوچون مزد آلمالیدیرلار. بیر چوخ ایشچیلر ایش یئریندن قاویلارلار دئیه مزد اوزره دیرنمک ایستمه یه رک دؤلت طرفیندن اقتصادی استثمار اولونارلار.
اقتصادی استعمار و استثمار (ökonomische Kolonialisierung und Ausbeutung)
1925 اینجی ایلدن فارس حاکیمیتلری ایران ممالیکی محروسه سی نین ائتنیک فارس اولمایان تورپاقلاریندا فارس ایداره چیلیک سیستیمی نی قوراراق و فارسلیق چیخار و منافعی اساسیندا فارس اولمایان بؤلگه لرده یاتیریم و سرمایا یاتیرماغین قاباغینی آلارکن، فارس مفکوره سی نی یایماقلا آذربایجان سرمایاداری اوچون مرکز و فارس بؤلگه لرینده یاتیریم یاتیرماغا اویقون قوشول و شراییط یارادیلمیش دئیه آذربایجان یاتیریم و سرمایاسینی فارس توپلومونون خیدمتینه آلماغا چالیشماسی اقتصادی استعمار و استثمار ساییلار. بو دوروم آذربایجان تورپاقلاریندان فارس ولایتلرینه یاتیریم و سرمایانین آخیمینا یولو هامارلارکن ائتینک آذربایجان تورپاقلاریندا ایشسیزلیگه یول آچاراق خالق کیتله سی نین سفالت دوروما دوشمه سینه یول آچمیش و یول آچار. فارس اولمایان ائتنیکلرین اقتصادی وضعیتلری نین سفالت دورومونا دوشدوکلرینه باخمایاراق قان ایچن سولوک (زالو) دک فارس ایستعمارچیلیغی و استثمارچیلیغی ایستر میللتلر و ایسترسه ده شخصلر چاپیندا ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان بؤلگه لری چاپیپ تالامانی اؤزو اوچون بیرینجی هدف دئیه سئچمیش ساییلار.
ظالیمجه سینه استثمار و ایستعمار (Ausbeutung aus Ungerechtigkeit):
فارس اولمایان ائتنوسلارا منسوب اولان انسانلار اوسته کی چتینلیکلری گئدرمک و اؤزلری و عاییله لرینی عابیرلی آیاق اوسته توتماق و دیری ساخلاماق و مادی باخیمدان اؤلمه یاشا دئیه کئچینمک اوچون آتا و بابا تورپاقلارینی فارس حاکیمیتی نین ایش یئری دئیه شراییط یاراتدیغی تورپاقلارا دوغرو ترک ائده رک ائتنیک و میللی توخوشلارینی الدن وئره رک بیر میللی و مدنی توپلوم دئییل، تکجه بیر انسان، یوخسا آوارا دوروما دوشموش دوشمن کیمی فارسلیق سیستیمی نین خیدمتینده اریمگه محکوم اولارلار. دئمک، ایلک آشامادا فارس اولمایان ائتنوسلارین یاتیریم و سرمایالارینی فارس حاکیمیتی اویقون گؤردوگو ولایتلره آخیتماق، سونرا دا اونلاری بیر میللی وارلیق اولاراق اؤز ائتنیک باغلاریندان قوپارماغی فارس حاکیمیتلری اؤزلری اوچون بیر هدف دئیه نظره آلمیش ساییلارلار. مسئله بونلا دا سونا چاتاجاق دئییل، فارس اولمایان ائتنوسلارین فیزیکی گوجلری فارسلیق خیدمتینه آلیندیقدان سونرا فارس حاکیمیتی اونلارین یئر آلتی، یئر اوستو قایناقلارینی و خادم مادده لرینی ده ماشینلارلا فارس ولایتلرینه فارسلیق توپلومونو دیرچلتمک و گلیشدیرمک اوچون سفربر ائتمگه چالیشار.
میللی استثمار (nationale Ausbeutung):
فارس ایستعمارچیلیغی و استثمارلیغیی فارس اولمایان ائتنوسلارین یاتیریم، سرمایا و یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلارینا دا یئتینمه یه رک (قناعت ائتمه یه رک) فارس دیلی ارتباط و رسمی دیل دئیه اؤیرنیم و اؤیرتمه سیستیمی واسیطه سی ایله فارس دیل و مدنیتی نی فارس اولمایان ائتنوسلارین ایستر فارس ولایتلرینه آخین ائتمیش کسیمینده، ایسترسه ده اونلارین ائتنیک بؤلگه لرینده کی توپلوملار آراسی انسانلارا “ایرانیت” و “میللیت ایرانی آدی آلتیندا آشیلاماق (تزریق ائتمک) ایله بیر یاندان اونلاردا اولان میللی بیلینجی باسدیرار، باشقا یاندان اونلاری فارس ایداره اورقانلاری، سیاسی و اجتماعی تشکیلاتلارینا قوشاراق اونلاری اریتمکله فارسلیغین آیریلماز ترکیبب حیصصه سی ائده رک فارس سیستیمینی ائتینک باخیمدان گوونجه آلتینا آلمیش اولار[۱۰].
دیل و مدنیت استعمارلیغی و استثمارلیغی (sprachliche und kulturelle Ausbeutung)
فارس حاکیمیت سیستیمی باشقا دیل و مدنیتلری اریتمه آشاماسینا چاتدیقدان سونرا قان سوران سولوک (زالوsülük ) دک فارس دیلی بو ائتنیکلرین دیللرینی یوخ ائتمک ایله فارس حاکیمیت اورقانلاری یئرلی خالقلارین یئر آلتیندان چیخمیش و گلجکده تاریخلرینه آیدینلیق گتیره بیلچک و بو خالقلاری دونیا توپلوملارینا بیر مدنی خالق کیمی تقدیم ائده بیلجک تاریخی و مدنی عابیده لرینی (Artefakten) فارسلیق اساسیندا یوزدورمانین یانی سیرا بوگون فارسلیغین باشکندی ساییلان تهران موزه لرینه داشیماقدان بیله چکینمزلر. فارس حاکیمیتچیلیگی یئرلی خالقلارین گلنک و گؤره نک لری نین (عادت و عنعنه لری نین) بیر بؤلومونو فارس مدنیتی ایله عئینیلشدیره رک باشقا بؤلومونو ده فارسلیق اوچون قازاناراق فارسلیغین اؤزونونکو کیمی گؤسترمگه چالیشار. بوگون فارس دیل آغالیغی نین واسیطه سی ایله فارس اولمایان ائتنیکلر آراسیندا بیله فارسچا دوشونمه لره تانیق اولوروق. بو اولونتو و گؤرونوم (Phänomen) فارسچا اوخوموش کسیم آراسیندا داها دا قاباریق گؤرونمکده دیر. دیل باخیمیندان اؤرنکلر:
ساده جومله: گئدیم ائوه باش ووروم (آذرباجانلی ائوه گئدر، آنجاق ائوه باشینی وورماز) – بروم به خانه سری بزنم.
اله سالماق (آذربایجان تورکچه سینده آدامی اله سالمازلار، آنجاق آدامی اوینادارلار. آدام ایله اوشاق ایله داوراندیقلاری کیمی داورانارلار)- کسی را دست انداختن.
سؤزو یئره سالماق (ائشیتمه مک، سؤز ائشیتمه مک)- حرف کسی را به زمین انداختین.
تئلفون وورماق (تئلفونلاشماق) – تلفن زدن.
هاوا یئمک (هاوالانماق) – هوا خوردن.
سویوق دگمک (اوشوتمک) – سرما خوردن
کؤتک یئمک (دؤیولمک) – کتک خوردن
یئره دگمک (ییخیلماق، دوشمک) – زمین خوردن
بونلار فارسچادا “زدن، خوردن، انداختن” یاردیمجی فعللری ایله تورکچه اگلملرین (فعللرین) یئرینه اوتورموش و تورکچه کیمی ایفاده اولونان عیبارتلردیر. جومله قورولوشو دا فارس ایستثمار آفتیندن اماندا قالمامیش:
گلدیم بورا سنی گؤرم (سنی گؤرمک اوچون بورایا گلدیم) – آمدم اینجا ترا ببینم.
بعضی دوروم و حاللاردا بیلینج آلتی اولاراق شخص آنا دیلی نین اتکی و تأثیریندن اوزاقلانابیلمه یه رک “غلط” فارسچا دانیشماغا زورلارنار، اؤرنک اولاراق:
برای اینکه سنی گؤروم گلدیم بورا (سنی گؤرمک اوچون بورایا گلدیم)- آمدم اینجا که، ترا ببینم.
دیل دوشونمه نین آیریلماز بیر بؤلومو اولدوغو اوچون ایستعمار دیلی ایله تربیتلنمک انسانلاری اؤز میللی کیملیک و منلیکلرینه اؤزگه یاشاداراق بیر چوخ زامان بعضیلرینی اؤز دیل و مدنیتلرینه و حتی اؤزلرینه دوشمن و غنیم ده ائده بیلر. بوگون پان ایرانیست و فارس مدنیت راسیستلری نین سیراسیندا بیر چوخ ائتنیک منسوبیتی تورک اولان شخصلره تانیق اولمامیز (اؤرنک اولاراق کئچمیشده آذربایجان دئمکورات فرقه سی حاکیمیتی نین معاریف وزیری اولموش نصرت الله جهانشاهلو، نادر پیمائی، محمد ارسی، سالار سیف الدینی، پیمان پاکمهر، بابک امیر خسروی، زینال لهراسبی و ….) بیزلری چاشدیرارکن فارس ایستعمارچیلیق جنایتی نین درینلیگینی داها دا یاخشی قاورامالی و درک ائتمه لی ییک. بونلارا گؤره انسانلیق فارسلیق ایله باشلامیش، فارس اولوب و فارس قالماقلا دا سونا چاتمالیدیر!!!. اوندان یانا دا ایرانلی ساییلماق فارس اولماق ایله ائشیت و برابر ساییلارمیش!!
سیاسی استثمار (politische Ausbeutung):
سیاسی استثمار ایستر کئچمیشده و ایسترسه ده گونوموزده آشاغیداکی آلانلاردا حیاتا کئچر:
- ایستعمار ایله اوزلشمیش بؤلگه و مملکتلرده
- گئری قالمیش مملکتلرده
- گئری قالمیش مملکتلری ایداره ائتمک ایشلرینده
- بیر سیاسی اختلافا قاتیلماغا زورلاماقدا (آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین باشقا دؤلتلری عراق ساواشینا جلب ائتمه سی و …)
فارس حاکیمیتی فارس اولمایان ائتنوسلارا سیاسی قوروم و جمعیت یاراتماغا اجازه وئرمه یه رک بو ائتنیکلری سیاست یئریتمک، اؤز میللی منلیک و کیملیکلرینی قوروماق آچیسیندان یوخ دورومونا دوشورمک ایستر. بئله لیکله ده بو ائتنیکلره منسوب اولان و سیاست ایله ایلگیلنمک ایستگن شخصلر فارس حاکیمیت داییره لری، اجتماعی، سیاسی و مدنی اورقانلاریندا بیر آیاقچی خادیم کیمی ایشلمک زوروندا قالارلار. بوگون ایستر فارس حاکیمیتی نین حاکیمیتده اولان جمهوری ایسلامی، ایسترسه حاکیمیتچیلیک و ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان میللیتلر آچیسیندان جمهوری ایسلامی حاکیمیتینه پوزیسیون ساییلان جبهه مشارکت، سازمان مجاهدین انقلاب، جبهه فاشیستی میللی فارس (حزب ملت، حزب پرگهر، حزب ملت، حزب پان ایرانیست و …)، فارس ملی مذهبیلری (نهضت آزادی، جنبش مسلمان مبارز، مستضعفین و ….)، مجاهدین خلق فارس، حزب توده فارس، زولیخا جیگری دک پارام پارچا اولان فارسلیغین فدایی قالیقلاری (فداییان خلق – اکثریت، اتحاد فداییان، چریکهای فداییان خلق، چریکهای فداییان خلق –اقلیت،…. و ایسترسه ده راه کارگر فارس سیرالاریندا دوشونجه و فیکیر دوستاغی ساییلان و فارس اولمایان ائتنوسلار منسوب اولان ذاتلار آدی چکیلن تشکیلاتلار طرفیندن بیر موزدور و اجیر کیمی فارس اولمایان میللیتلرین (اؤز میللتلری نین)، او جومله دن آذربایجان میللی حرکتی نین صفلرینه بئشینجی دیرک (Fünfte Kolonne) کیمی سوخولماغی، یئری گلرکن بو میللیتلرین میللی حرکتلرینی ایدئولوژی نیهیلیستلیگی و فارسلیق آدینا یئنیلگه یه اوغراتماغی اؤزلری اوچون میللی وظیفه و شرف بیلن ذاتلار فارس استثمار سیاستی نین کؤله و برده لری ساییلار.
اجتماعی استثمار
اجتماعی استثمار موختلیف بویوتلاردا و زمینه لرده اؤرنک اولاراق انسانلارین وظیفه لنمه لرینده یوخسا سئچگینلر (Elite) بؤلومونده یئر آللابیلمدیکلرینده و باشقا …. اؤزونو گؤسترر.:
۱- انسانلارین وظیفه لنمه سی: بیر انسان یالنیز وظیفه لنسه و وظیفه لی گؤرونسه، شخصیت اولاراق تانینمادیغی اوچون استثمار اولونار. بو مسئله ایش یئرلرینده ده حیاتا کئچر، اؤرنک اولاراق: بیر ایش انسانین ایلگی و علاقه سی و باشاریغی ایله اویوشمازسا، باشقا ایشی داها یاخشی گؤره بیلررسه، آنجاق چاره سیزلیک اوزوندن باشقا ایشی گؤرمک زوروندا قالارسا، استثمارا تابع توتولموش اولار. انسانی وظیفه لندیرمک انساندان سایقی و بؤیوکلوگو اسیرگمک (دریغ ائتمک) ساییلار. کانت بؤیوکلوگه (شرفه) اؤزنمگی (دقت یئتیرمگی) بئله ایفاده ائتمیش: “داورانیشیندا انسانلیغی ایستر اؤز شخصینده، ایسترسه ده هر هانکی باشقا بیر شخصده یالنیز بیر آراچ و وسیله دئییل، بیر هدف کیمی قوللانماغا (ایشه سالماغا) چالیش“[۱۱]. کانت-آ گؤره: “بیر نسنه (شئی ء) قیمتلی اولدوقدا باشقا بیر نسنه ایله دگیشیله بیلر. بیر نسنه بوتون قیمتلردن اوستون ساییلدیقدا باشقا بیر نسنه ایله دگیشیله جک دئییل، او بؤیوک و عظمتلی بیر مقاما یییه لنمیش اولار“[۱۲]. انسان دگیشیله جک بیر جنس اولمادیغی اوچون اونا قیمت قویماق اولماز. انسانین وارلیغی اقتصاد بازاریندا چکی داشینا (وزن) گلمز. انسان بیر اؤزنه (فاعل) اولاراق بؤیوکلوگه یییه دیر. اوندان یانا فایدالی و گرکلی اولماق مقوله لریندن اوزاق ساییلار. باشقا سؤزله دئسک، انسانلارین بیربیرلری ایله برابر گؤرونمه لری اونلاری بیر بیرلری ایله قارشیلاشدیریلماماقدادیر (مقایسه ائتمه مکده دیر). بو نئجه لیک (کیفیت) بؤیوکلوک (عزت و شرف) ساییلار. آلمان آنایاساسیندا یازیلمیش: “انسانین بؤیوکلوگو (عزت، شرف) توخونولمازدیرDie Würde der Menschen ist untastbar! !”.
2- انسانین سئچگینلر بؤلومده قبول اولونماماسی: بیر انسان اجتماعی بیر سیستیمده، یوخسا سئچگینلر بؤلومونده یئر آلماغا چالیشارسا، اونا بو دوغرولتودا بوش وعده لر وئریله رک اونون اومودو یئرینه یئتیشمزسه، او شحص اجتماعی استثمارا تابع توتولموش ساییلار. بو دئدیگیمی بیر اؤرنک ایله آچیقلاماغا چالیشاجاغام. تورکیه ده ماستئرلیگینی یازمیش و دوکتورا اؤیرنجیسی اولاراق ایستر تورکیه و ایسترسه ده آلمانیا مملکتی نین آکادئمیک سئچگینلر بؤلومونده یئر آلماغی اؤزونه بیر آماج ائدن اؤیرنجی دؤرد ایل آلمانیادا بیر پروفئسور ایله امکداشلیق ائتمیش دوکتورا کتابی اؤلچو و حددینه چاتمیش، آنجاق عئین زاماندا تورکیه ده اؤنجه کی پروفئسورونون یانیندا اؤنجه یاپدیغی دوکتورا چالیشماسینی ساویناراق دوکتورا عنوانینی قازانار و آلمانیادا دا دوکتورا عنوانینی آلماغا قالخارکن آلمانیاداکی پروفئسورو اونا اؤز توتوب؛ “افندیم، سن تورکیه دن دوکتورسون، داها بورادا دوکتورا آلماغا ائحتیاجین یوخ!” دئدیکده، اؤیرنجی سویو سوزولموش کئچمیش دؤرت ایل چکدیگی زحمتلرینی هئچه گئتمیش سایار. بو دا اؤزلوگونده اجتماعی استثمار ساییلار.
۳- یالاندان سوسیال دامغاسی وورماق: Friedrich August von Hayek –آ گؤره سوسیال سؤزجوگو دقیق اولمادیغی اوچون سوسیال دوزگونلوک دئیه بیر گئرچکلیک ده یوخدور. سوسیال اقتصادی بازار، اقتصادی بازار دئییل، دؤلت اتکی و تأثیر داییره سینه آلینمیش و پلانلانمیش اقتصاد ساییلار. سوسیال عدالتین عدالت ایله هرهانکی بیر ایلگی و ایلیشگی سی یوخدور. Laut Ulpain آ گؤره عدالت ثابت و دگیشیلمز بیر آنلاییش اولاراق هر کسین اؤز حقینا یئتیشمه سی بیر ایستک و آرزو ساییلار[۱۳]. بو حق اجتماعی عدالت ده اولاناقسیز اولدوغو اوچون اجتماعی عدالت دئییمی ده بیر دئییم اولاراق اؤز اؤنمینی ایتیرمیش اولار. اجتماعی عدالت دئییمی روسیه سؤیئتلیگینده اولدوغو کیمی دوگم اولاراق قلمه آلیندیقدا چوخلو انسانلاری ظلمه ایله اوزلشدیره بیلره رک اجتماعی ایستثمارا یول آچار.
قایناقلار:
[۱] Jürgen Osterhammel, Kolonialismus: Geschichte, Formen und Folgen, München, ۱۹۹۵, S.21.
[2] انجمنهای گفتگو، فقط پان ایرانیست ها و نئونازی ها بخوانند: در ایران پان ایرانیسم بر مبنای اندیشه های نازیسم وجود ندارد: http://donbaleh.com/viewtopic/609
[3] Əhməd Kəsrəvi, Zabān-i Pāk, Tehran, çap 1324 (1945).
[۴] ورود اینترنت تمیز به مدارس : اینترنت تمیز و آبکشی میشود و به صورت اینترنت ملی «اینترانت» وارد مدرسه میشود: http://www.tabnak.ir/fa/news/193239/ورود-اینترنت-تمیز-به-مدارس
[۵] Bax. Hizbe Pan Iranist; Frmane Ariya (Areya Najadi Bartar ast): http://farmane-ariya.blogspot.com/; Payegahe Daryushe Bozurg: http://ahura2500.persianblog.ir/ ; Areya Arman: http://www.ariarman.com/ ; Hushang Taleª; Hezbe Pan Iranist; Azarabadegan: http://www.azarpadgan.com/ Iran Sarzamine Parsiyan: http://azarpad.persianblog.ir/
[6] Philip D. Curtin: The Black Experience of Colonialism and Imperialism, in: Sidney W. Mintz: Slavery, Colonialism and Racism, W W Norton & Co Ltd., 1975.
[7] Bax. Üstə Jürgen Osterhammel, S. 19.
[8] Supplementary Fundamental Laws of October 7, 1907, in Browne, The Persian Revolution, pp 372-84.
[9] داها آرتیق بیلگی اوچون باخ. ایشیق سؤنمز، آذربایجان مشروطه حرکاتی نین یئنیلمه سی نین سونوچ و نتیجه سی اولاراق فارس ایستعمارچیلیغینا گئدن یول: http://durna.eu/sonmez_mesh.htm
[10] آوروپایا هر هانکی بیر مملکتدن گلن کوچموشلری اریتمه و آسیمیلاسیون دئییل، اینتیگریته ایفاده سی ایله یئرلی توپلوملا آیاقلاشدیرماغا چالیشارلار.
[۱۱] Immanuel Kant, Grundlegung zur Methapysik der Sitten, Stuttgart: Reclam 1961, S. 79.
[12] AdI keçən əsər, S. 87.
[13]Lay, Rupert: Die neue Redlichkeit, Frankfurt, 2006, S. 160- 161.
قایناق : http://www.isiqsonmaz.com


text:
بیرینجی بولقار ایمپراتورلوغو
بیرینجی بولقار ایمپراتورلوغو (اینگیلیسجه: First Bulgarian Empire، فارسجا: امپراتوری نخست بلغارستان، عربجه: الإمبراطورية البلغارية الأولى، فرانسهجه: Premier Empire bulgare، ایتالیاجا: Primo Impero bulgaro، روسجا: ПepBoe Бoлrapckoe цapcTBo) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. تنگریچیلیک بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. و بولقار تورکجهسی رسمی دیلیدی. بیرینجی بولقار ایمپراتورلوغو 681 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1018 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
مرند خانلیغی
مرند خانلیغی — مرکزی مرند شهری اولماقلا آذربایجان خانلیقلاریندان بیریدیر.شیمالدان گرگر ماحالی، شرقدن قاراداغ خانلیغی، جنوبدان تبریز خانلیغی، غربدن خوی خانلیغی ایله حودودلانیردی.
تاریخی[دَییشدیر]
خانلیغین یارادیجیسی محمدرضا خاندیر. محمدرضا خان نادر شاه قیرخلی-آوشارین اؤلوموندن سونرا مرندین حاکیمی اولموشدو. حاکیمیت اوغروندا اصلاً یئکان ماحالیندان اولان میر قیلینج بابا خانین تؤرمهلری ایله خویدان اولان دونبیلی ائلینین نومایندهلری موباریزه آپاریردیلار.
حاکیملری[دَییشدیر]
محمدرضا خان مرندی
نظرعلی خان مرندی
خانلیغین اینضیباطی قورلوشو[دَییشدیر]
خانلیق مرند، گرگر، زونوز و یئکان ماحاللارینا بؤلونوردو.
مرند ماحالی
گرگر ماحالی
زونوز ماحالی
یئکان ماحالی
قایناق[دَییشدیر]
- انور چینگیزاوغلو، مرند خانلیغی، باکی، موترجیم، ۲۰۱۲.


text:
ساوث بند شهرین نقشه اۆستونده یئری
ساوث بند، ایندیانا (اینگیلیسجه: South Bend, Indiana) آمریکانین ایندیانا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۰۸٫۴۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۰۱۱۶۶ نفر و اهالی سیخلیغی ۹۴۲٫۱ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۱۱ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
فایللار
قارداش پروژهلرده ساوث بند، ایندیانا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«South Bend, Indiana»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
(3)
نیچین اۇقویۇروز؟
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ﴿۱﴾ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ ﴿۲﴾ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ ﴿۳﴾ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ﴿۴﴾ عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ﴿۵﴾ (سورة العلق)
راببینین آدئیلا اۇقو! یاراتان اۇدور. اۇ اینسانئ عالاقتان یاراتمئشتئر. اۇقو! راببین سۇنسوز ایکرام صاحیبیدیر. اۇ، قالملە اؤگرتمیشتیر. اینسانا بیلمەدیگینی اؤگرتمیشتیر. (عالاق سورەسی؛ 5-1)
“عیلیم طالب أتمک، هر مۆسلۆمانا فارضدئر.” (ایبن ماجە)
دگرلی گنچلر،
اۇقوماق دەیینجە ایلک عاقلئمئزا گلن: “بیر یازئیئ مەیدانا گتیرن حارف وە ایشارتلرە باقئپ بونلارئ سسلندیرمک وە دۆشۆنجەیی آنلاماق، یازئلمئش بیر متنین ایلتمک ایستەدیگی شەیلری اؤگرنمکتیر.” چۇغوموز؛ اۇقوماق دەیینجە ایلک اؤگرتیم، لیسە، اۆنیورسیتە گیبی قوروملاردا أگیتیم گؤرمەیی دە آنلارئز.
آصلئندا اۇقوماق چۇق داحا گنیش بیر قاورامدئر. تۆرک دیل قورومو بۆیۆک تۆرکچە سؤزلۆگۆنە گؤرە: “باعضئ بلیرتیلردن بیر آنلامئ، دیلە گتیریلمەین بیر شەیی یا دا بیر مسئلەنین ایچ یۆزۆنۆ آنلاماق، قاوراماق” دا اۇقوماقتئر.
مثەلا بیر آرقاداشئنئزا قئرغئنلئغئنئزئ دیلە گتیرمەسنیز بیلە یۆز ایفادەنیزدن بو قئرغئنلئق اۇقونابیلیر. دۇکتۇرلار باعضئ بلیرتیلردن حانگی حاستالئغا یاقالاندئغئنئزئ اۇقویابیلیرلر.
بیر قۇنویلا ایلگیلی فارقلئ فارقلئ بیلگیلری بیرلیکتە ألە آلئپ بیر بۆتۆن حالیندە دگرلندیریرسنیز، گرچکلشن اۇلایلارئن نەدن وە سۇنوچلارئنئ اۇقویابیلیرسینیز. بو سیزە گنیش بیر باقئش آچئسئ قازاندئرئر.
دگرلی گنچلر،
ایلاهی کیتابئمئزئن ایلک أمری، قۇنوشمامئزئن باشئنداکی آیتلردە اۇقودوغوموز گیبی: “راببینین آدئیلا اۇقو! یارادان اۇدور.” بو أمری ناسئل اویغولایاجاغئنئزئ هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ؟ اۇقولو بیتیریپ دیپلۇما آلماق، بو أمری اویغولاماق ایچین یترلی می؟ یۇقسا آللاە بیزە باشقا بیر شەی می أمرەدییۇر؟ هیچ اۇقولا گیتمەمیش بیر اینسان ایچین بو بویروق نە آنلاما گلیر؟
سادەجە بو سۇن سۇرونون جوابئنئ دۆشۆندۆگۆنۆزدە بیلە، اۇقومانئن اۇقول بیتیرمک اۇلمادئغئنئ قۇلایجا گؤرۆرسۆنۆز.
اۇقوماق، بیرآز اؤنجە دە سؤیلەدیگیمیز گیبی: “باعضئ بلیرتیلردن بیر آنلامئ، دیلە گتیریلمەین بیر شەیی یا دا بیر مسئلەنین ایچ یۆزۆنۆ آنلاماق، قاوراماقتئر.” بونو یاپابیلمک ایچین اؤنجەلیکلە ایلگیلندیگیمیز شەی حاققئندا بیلگی تۇپلامامئز گرکیر. بو بیلگیلرین چۇغونو بیزە اۇقول ساغلار. دیگرلرینی دە کندی آراشتئرما وە گؤزلملریمیزلە ألدە أدریز.
بیر شەیلە ایلگیلی بیلگیلرین تامامئنئ بیر آرایا گتیرەرک بونلاردان بیر سۇنوچ چئقارماق ایسە اۇ شەیی هر یؤنۆیلە “اۇقوماق” اۇلور. ذاتن آیتتە “اۇقو!” دییە چەوریلن “قئرائات” أمری دە عارابچادا “بیردن چۇق شەیین تۇپلانماسئ، بیر آرایا گتیریلمەسی” آنلامئندادئر.
دگرلی گنچلر،
دەمک کی “اۇقول“، بیزیم ایچین حایاتئمئزدا لازئم اۇلاجاق بیلگیلرین بیرچۇغونو تۇپلایابیلەجگیمیز یردیر. آنجاق بو بیلگیلری سادەجە تۇپلایئپ بیریکتیرمک یاعنی أزبرلەمک بیر ایشە یاراماز. اۇنلارئ کندی آراشتئرما وە گؤزلملریمیزلە بیرلشتیرەرک حایاتئمئزدا قارشئلاشاجاغئمئز پرۇبلملری چؤزمک ایچین قوللانمامئز گرکیر.
بیر اؤرنک ورەلیم: دیەلیم کی بیر اوستا، مۆشتریسینین بانیۇسونا دؤشەیەجگی دۆز فایانسلارئن آراسئنا، دۆزگۆن آرالئقلارلا دسنلی فایانسلار یرلشتیرەجک. بو اوستا، گئۇمتری بیلگیسینە صاحیبسە، اؤلچۆلرینی آلدئغئ آلانا حانگی آرالئقلارلا وە نەرەدن باشلایاراق دسنلی فایانس دؤشەمەسی گرکتیگینی قۇلایجا حسابلار.
بونو بیلمەین بیر اوستانئن ایشچیلیگییلە، بیلنینکی آراسئندا بۆیۆک فارق اۇلور. اۇقولدا اؤگرندیگی گئۇمتری بیلگیسییلە ایش حایاتئندا اؤگرندیگی تکنیک بیلگییی بیرلشتیرن اوستا، بؤیلەجە داحا باشارئلئ اۇلاجاقتئر.
دگرلی گنچلر!
ایشتە بو یۆزدن، اۇقول حایاتئندا أدیندیگینیز بیلگیلری اؤنمسەیین. بو بیلگیلری أدینیرکن، بیر یاندان دا گرچک حایاتتا نەرەدە وە ناسئل قوللانابیلەجگینیزی دۆشۆنۆن. آنجاق، اۇقولدا أدیندیگینیز بیلگیلرلە دە یتینمەیین.
حایاتئنئزئن هر دؤنمیندە اۇقومایا وە آراشتئرمایا دوام أدین. قۇنوشمامئزئن باشئندا اۇقودوغوموز حادیثی شریفتە دە بلیرتیلدیگی گیبی:
“عیلیم طالب أتمک، هر مۆسلۆمانا فارضدئر.”