text:
سئودا دئدیگین هر کسه میدان اولا بیلمز « صمد وورغون»
– … من بیلمیرم نییه هامی گلیر منیم اوستومه؟! نییه هامی منی قارالییب؟! فروغ گئدیر فخری گلیر، فخری گئدیر میرآغا گلیر، او گئدیر حاج مؤحسون گلیر؛ ایندی ده بو یازیغی یوز آغاج یولدان چکیب گتیریبلر کی نهدی نهدی خانیم انتر اوینادیر، بویور گل تاماشییا. بولار گؤردوکجه من آبیریما سیخیلمیشام داهی دا یئینلیرلر. دای دئمیرلر کی بابام، آدامین طاقتینین بیر حددی وار. یبر بئله قیسنامییاق دووارا بونو. یازیقدی آخیی! تکجه منی قارالییبلار، بیرینین آغیزیندان وار گلمیر دئیه اوتور یئرینده آرواد! فیرتانا دهبتمه بو ائوده! بسدی،… ال چک آخیی! نه خئیر، ال چکن دئییل او. اونو تانیرام من. منیم آبیر – حیثیتیمی بو شههرده آپارمیینجا بوشلییان دئییل او! او بیریلری ده اونون تاییدیلار، هاممیسی بیر بئزین قیراغیدیلار، هامیسی. برمالا ال بیر اولوبلار منی دیغلادالار. بیری تاپیلمیر دئیه بابام ائرمنی مسلمان ائلیرسیز؟! بوراخین بو یازیغی، بوراخین بئش گون عؤمورو قالیب قویون اؤز دردینه یانسین قورتولسون. بئله نه ایستیرسیز بونون جانیندان، نه وئریب آلا بیلمیرسیز؟!
قیز ایچین چکیر، یئنیدن آغلاماغا باشلاییر:
– سیز الله عصبانی اولمایین آااجان! سیز کی آبانین قیلیغین بیلیرسیز، اؤزوز بیر جور یولونا سالین. راضی اولمایین دوس – دوشمان ایچینده باش آشاغی اولاخ. بیزه رحم ائلهیین آااجان، رحم ائلهیین!
– بالا سنین هئش بیر زاددان خبرین یوخدو آخی. نهیه آغلاییرسان؟ گؤزووون خیراسین آخیدینجا دور گئت بؤیوک باجیوین یانینا، بیر سوروش گؤر جریان نه تههرایمیش؟ یانی من قودورموشدوم عؤمورومون بو واختیتدا اویونا گیرم، خلقی اؤزومه گولدورم؟ عاغلیمی یئمیشدیم؟ بابام واللاه بیلاه اؤزو ائلهدی. قیر- ساققیز کیمی یاپیشدی یاخامدان ال چکمهدی، یوخسا منیم نه وئجیمهایدی اؤزومو سالام دردسره؟ اؤزو اؤلچوب، اؤزو بیچیب، ایش ایشدن سوووشاندان سورا باشلاییب اربعین شبئهینه.
قیز لئچگینین اوجویلا گؤزونون یاشین سیلیر. حاجی میر قافار تازاشدان دوو گؤتورور:
– ثاواب دالینجا گزن کؤپک، دی اوتورسون چکسین دآآ! نه جور اولدو بس؟ مؤمون – مقدس خانیمین بیردن بیره اوزو دؤندو، قاراچی کیمین اؤزون باشا چالیر! اوشاق گؤزو قوخودور؟ او اونون خام خیالیدی، بیر دفه یئریمدن اوینادیم بسدی. او پوخ یئدیگیمه دوشور دوشسون، آمما من توپوردویومو یالییان دئییلم. اؤزون آساجاق آسسین، بوغاجاق بوغسون، والسلام!
قیز یئنیدن آغلاییر. دوزونه باخسان آغلاماقدان سووای آیری بیر ایش ده گلمیر اونون الیندن.
ایکی آی تمامدی ائوده سؤز- سوو گئدیر. دئییب دانیشمالار هئچ بیریئره چاتماییب، هامی یورولوب اوتوروب، آمما بو هله تازه نفسدی. آدی بدرالساداتدی. ائوده بدری چاغیریلیر. ائوین سون بئشیگیدیر. هامیسی بیر ایلدی ار ائوینه گئدیب. باشقا بیر شههرده یاشاییر. اورتانجیل باجیسی فخرالسادات تلفن واسیطهسیله اونون کورکونه ائله بیره سالیب کی بیرجه لحظه دایانمادان چادیرا – باشماق اولوب بیرینجی ماشینلا یولا دوشوب گلیبدیر. حاج اکرم خانیم دا بونا چوخ اومود باغلاییب، دئییر بلکه آتاسی قوربت یئرینه دوشموش سون بئشیکلرینین اورهیینی سیندیرمایاجاق؛ آمما نظره گلن بو دا بیر ایش گؤره بیلمهیهجک. چونکو حاج میر قافار قیزینین ایلک باسقیسینی سوووب، اونون تووون آلیبدی. ایندی ایسه صؤحبتین بیر آنجا آرا وئرمهسین فرصت سانیب بورکون گؤتوروب یئریندن قالخیر. -«قیزیم، سن یولدان گلیبسن یورقونسان، بیر آز دینجل، من ده گئدیم دوکانا بیرباش چکیم گلیم!»- دئیه، اوتاقدان چیخیر.
حاج اکرم خانیم اونون آیاق سسینی ائشیدیر، آیاغا دورور، پردهنین قیراغیندان حیطه باخیر؛ حسرتله آرخادان ارین ایزلهیهرک کؤکس اؤتوروب، قاییدیر گلیر اوزانیر. بیر نئچه لحظهدن سونرا بدری اوتاغا گیریر؛ بیر بوجاغا سیغینیب اوتورور. گؤز آلتیلا آناسینا باخیر؛ اوزاندیغی یئرده باخیشی تاوانا دیرهنیب قالمیشدی. باخار کورایدی سانکی. اوزون زامان هئچ بیری دانیشمیر. نهایت حاج اکرم خانیم اؤزیله دانیشان کیمی دیله گلیر:
– گئتدی؟
بدری اودقونوب دئییر:
– گئتدی دوکانا بیر باش چکه گله.
حاج اکرم خانیم آه چکیب دئییر:
– همیشهکی ماهناسیدی. اکیلیر گئده اورا. بو آلتی آیدا هامیسی ییرمی گون دوکاندا اولماییب. شاییردلاریندان سوروشموشام. دئین یوخدو آخی ناانصاف قوربتدن گلن قیزیوین یانیندا اقلیکم بیر ساعات اوتورایدین! دؤزممهدین، قورخدون دوداغی اوچوخلویا؟!
بدری دئییر:
– آبا، دئدی قاییدیرام.
حاج اکرم خانیمین سسی سانکی قویودان چیخیر:
– اینانما بالا، اینانما، یالان سؤزدو. قویروق اله وئرمیر او. دانیشیقدان قاچیر. گئدیب ایلیشسه اورا، اوش گونه قاییتماز. اونو من تانیرام. هامینی آتیب فقط اونو توتوب. من باشارمادیم دا آ، نئینیم. قوجا قودوردان معجونون دوزتمهسین من باشارمادیم. فخرییه دئدیم. دئدیم اونو ائو – ائشییندن ائلهمه! چکیب گتیرمه اونو، باخمادی. سنی ده چکدی گتیردی، آمما فایدا ائلهمز. دای نئینیم؟! آللهدان قورخماییدیم اؤزومو وصل ائلییدیم برقه، هامینین جانی قوتارییدی. اوتوز سکگیز ایلدن سونرا من بو ائوده آرتیق تیکه اولدوم دآآ، آرتیق تیکه!…
بدری ساخلاشا بیلمهییب آغلاییر. حاج اکرم خانیمین لحنی اوخشامایا چئوریلیر:
– آلله سن اؤزون منه بیر انجام چک آلللاه! سن اؤزون مننن قاسیمین دیوانین ائله آلللاه!! گؤر نئجه منیم ایستی آشیما سویوخ سو قاتدی. گؤر نئجه منی اؤز ائویمده ذلیل ائلهدی. دای نئینیم قاسیم، آلله قاباغوندا بورج ائلهسین! سن کی منی یاندیردین، جییاریوین باشی آلازلانسین به حق فاطیمه زهرا! آخی نئیلهمیشدیم، پیس قئیننهایدیم سنه؟ اؤزومون، بالالاریمین بوغازیندان کسیب سنی ائو ائلهدیم، منیم قاباغیما بئله چیخاسان؟! دای نئینیم، آلله قاباغیوا چیخارتسین! سن کی منیم امهگیمی ایتیردین به حق غریب آغا امام رضا زحمتیوین بهرین گؤرمهیهسن، هئش قازاندیغیوی یئمییهسن!
قاپی چالینیر. گلن فروغالساداتدیر. ایکی باجی قوجاقلاشیرلار. بدری باشین بؤیوک باجیسینین چیینینه قویوب هؤنکورتویله آغلاییر. فروغ سوروشور:
– بو سؤز- سووا گؤره آغلاییرسان، یوخسا آیری بیر شئی اولوب منیم خبریم یوخدو؟
بدری دئییر:
– دای نه اولاجاغایدی؟ آخی بس نییه قویدوز بئله اولا؟! انصافیزا نه گلمیشدی؟ کئشگه یولدا ماشین آشایدی، من اؤلئیدیم، آبانی بو حالدا گؤرمهیئیدیم. سیز کی بوردایدیز بس نییه بیر ایش گؤرمهدیز؟
فروغ در حال دویور کی آناسی بدرینی دولدوروب. گؤز اوجو آناسینی سوزهرک دئییر:
– بالام مسئله صاحاب اؤزو ایستهیه – ایستهیه بیزیم الیمیزدن نه گله بیلردی. بودو باخ ایمانیندان دئسین، یوز دفه یالواریب دئمهدیم آبا سال الدن، بئله ایشلر بیزه یاراشماز؟ دئمهدیم آبا اونون بونون سؤزونه آللانما. یوز دفه دئدیم، دئدیم آبا شیخ مفید چیخیر منبره آغیزینا آغیلینا گلنی دانیشیر؛ ایمانیم الله آماناتی بلکه ده اؤزونه یول آچیردی. نئجه ده کی آچدی. گئتدی بیرین آلدی گتیردی اوتورتدی یوخاری باشدا. هله بو ظاهیردی، الله بیلیر دالدا نه وار… ایشیم اوندا یوخ، بیزه نه؟ آمما یالواردیم دئدیم آبا آللاها خاطیر بیزی سؤز – سووا سالما، سؤزه باخ! باخمادی قیررا میر یاپیشدی کی حاجی بیرین آل! ثاوابدی. قوی ائو ایشیگه او یئتیشسین من ده مر – مچیدیمه یئتیشیم. بیلمیرم، حضرت فاطیمه خانیمی یوخودا گؤرموشم. او دونیادا نه جور اولار، نه تههر اولار…، خلاصه بیز نه قدهر چوخ دئدیک بو آز ائشیتدی. ایندی باجیما قوربان ایش – ایشدن سوووشاندان سورا منیم الیمدن نه گلر؟ واللاه بیلاه هئش نه گلمیر. نه منیم نه اؤزگهسینین الیندن بیر ایش گلمیر. بئله باجی دالدان آتیلان داش توپوغا دهیر.
حاج اکرم خانیم گؤزون قییب آلتدان – آلتدان فروغا باخیر. فروغون سکوتون گؤروب دئییر:
– خوب! داهی؟ قالمیشی؟!
فروغ یئنیدن باشلاییر:
– واللاه او دا کی قالیر حاج آغایا، آدام اؤلهجکدی، راضی دئییلدی. یانی اوول کی شوخلوق بیلیردی، سورادا کی گؤردو جیددیدی؛ ایندی اللهییعلم اورکدن دئییردی یا ترهزی گؤتو یئره دؤیوردو، آنجاق دئییردی منه یاراشماز. منیم آبیر حیثیتیم وار، گلینیم، کورهکهنیم وار. یاراشماز. جاماعات منه گولر، بوشلویون! آمما آبا گیردی قیلیغینا؛ ایندی الله بیلر نئجه قوش دیلی اوخودو، آنجاق راضی ائلهدی. ایندی باجی، هامینی بوراخیب یاپیشیب مننن قاسیمین یاخاسیندان. من کی هئچ، اوول بیر گوندن من یازیغین دوواری آلچاقایدی؛ آمما دئییرم آبا، قاسیم اؤزگه اوغلودو. بیر بئله قیسناما دووارا اونو! بیر بئله قارقیش ائلهییب نیفرین چکمه! اؤزو جهنم، ایندی اوتانمازلیقدی منیم اوغلوم جبههدهدیر. ایندی بو ساعات او توپ توفک قاباغیندادی.آخی بس، انصاف…انصافیوا…
قههر فروغون بوغازین بیچیر، سؤزون یاریدا قویور. فخری ده فروغا قوشولوب ایکی باجی آغلاشیرلار. حاج اکرم خانیم سرت باخیشیلا صحنهنی سوزور. مظلومیت ایزی اوز- گؤزوندن چکیلیر. صیفتی آجی نیفرتله بویانیر. باجیلار خئیلک آغلاشیب سونرا اوونورلار. حاج اکرم خانیم اوزون زامان بئزگین گؤزلرین قییب فروغا باخیر. سانکی اونون سؤزونون قالمیشینی گؤزلهییر. دوداقلاری بیر- بیرینه سیخیلدیقدان رنگین ایتیریب عننابییه چالیر. انگی تیترهییر. فروغ دانیشمادان الینده کی توخومما میلیایله خالچانی دئشهلهییر، گاهدان بیر ده ایچین چکیر. حاج اکرم خانیم سوکوتون اوزانماسیندان بئزیکیر، چتینلیکله اؤزون توپلاییب کسگین لحنایله دئییر:
– دئدیگین سؤزلرین هامیسین دوز دئدین، نه بیر کلمه اویان دئدین، نه بیر کلمه بویان؛ آمما اصلی مطلبه چاتاندا باشلادین قاراچیلیغا. بوراخ تولکولویو فروغ! دئمیشم من، منیم سننن ایشیم یوخدو. سؤزوم سنین اریندهدی. دئ قوی سؤز ایچ اولسون! دئ قوی بو دا بیلسین منیم باشیما نه گلدی!
فروغ یورغون لحنایله سؤزه گلیر:
– آلله آمان! یئنه دئدیگین دئییر هاا! بابام قران بیزه قنیم اولسون اگر بیز بو ایشی بیله – بیله گؤرمیش اولاق. قارا یولا من بؤیوک اولئیدیم. کئشکه منیم قیچیم سینئیدی گئتمهییدیم بو ایشین دالیجا. آخی اؤزوز یوللادیز داا ناانصاف. مگر سن اؤزون اوتورمامیشدین حاج آغا دئدی فروغ قاسیمینان گئدین بیر موناسیبین تاپین قویون آبانین سؤزو کسیلسین. آخی بس من نه دئیئیدیم؟ دئیئیدیم گئتمیرم!
فروغ اوزون بدرییه چئویریب سؤزونون دالیسین توتور:
– سوروشدوق دئدیلر بنیادین آلبومو وار، گئدیرلر اورا عکسلره باخیب سئچیرلر. گویا قاسیمین اوردا تانیشی واریمش، سوروشور، دئییر بئله بیر شئی یوخدو. اؤزوز گئدین ائشیکدن بیرین تاپین، بیهنین آلین. البته بنیادین اوشاقلاری دا ائلییه بیلرلر معرفی ائلییهلر. سورا قاسیم اویاننان بویاننان سوراخلاشمیشدی بونو دئمیشدیلر…
سؤز بورا یئتیشنده حاج اکرم خانیم قندانین گؤتون یئره دؤیهرک باغیریر:
– هه!!…ائله سؤز بوردادی هاا، اصل سؤز بوراسیندادی. دئییرم آخی دیلین آغیزیندا قاراقانچیل اولسون قاسیم، یانی اولمازدی اوننان واز کئچهسن، یانی اوننان سووایی یوخودو؟ یانی سن اونو تانیمیردین قاسیم؟ بیر بئله بئناوا بئچارانین اری شهید اولوب هامیسین بوشلادین گئتدین یاپیشدین یوز گوماشتا یولا سالمیش او سلیطهدن؟ یانی سن بیلیمیردین او نه قیلیخدا بیر آدامدی؟ آخی من ثاواب دالیجا گزیردیم، یوخسا میتخانا آچیردیم؟ توو سنین او ذاتی سوتووه لعنت! نمک به حرام کؤپئیاوغلو. آخی انصافیلا دانیش فروغ آز مؤحنتین چکمیشدیم اونون؟ او کی ننهسی توممهتینایدی، اون ایکی ایل تمام باشیمدا اکدی، بئینیمده سوووردو؛ سسیمی چیخارتمادیم، دئدیم اولسون، اونون ائوینده منیم کسیگیم وار؛ بو دا بالاسیدی! آخیردا سود چکدی آپاردی. آخیردا زهرین تؤکدو منه. گئتدی بیر قحبهسین تاپدی گتیردی سئید اوجاغین میندارا چکه!…
بدری بارماغین دیشلهیهرک دئییر:
– وآآ، آبا؟!
حاج اکرم خانیم قیزینین سؤزون آلیر، آمما اؤزون اوندا قویماییب دئییر:
– دور آیاغا، دور او سووو وئر منه!
فروغ آناسینین بیر لحظه سو ایچمهسین فرصت سانیب، سؤزو آلیر:
– بدری اینان، قرانا آند اولسون بیر آی تمام گزدیک. دای آدام قالمادی کی سوروشمویاخ. چوخون دئدیلر، آمما هامیسی کر- کتلیدی. آخی نه جور اولاندان سورا او بو خانوادهنین بیر عضوی اولاجاغیدی. دئدیک یانی بیرین تاپاخ کی آدام ایچینه چیخارتمالی اولسون، اوتوروب دوروشوغون بیلسین. بو دا افسر آروادیدی. سونسوزایدی. بورالی دئییلدی. هر شئیین حسابین گئتدیک واللاه. دئدیک بئله اولسون کی قوهوم – قونشو ایچینده سؤزه قویماسینلار؛ اؤزون کی بیلیرسن دلیک آختاریرلار بارماق ائلییهلر. هله هئش زاد اولمامیش صفیهخانیم دئمیشدی: «قیزا نه آرواد آخی، اکرم اؤزونه کیلفت آختاریر دآآ!»
بو سؤزو ائشیدجک حاج اکرم خانیم قووورغا کیمی چیتلاییر:
– خئیر، من بیلیم ایمانیم بو سؤز صفیهنین سؤزو دئییل، بو لاپ سنین اؤز سؤزوندو. بونو قاباق دا بیر ایکی یول دئییبسن، جوابووی دا آلیبسان. ایندی ده دئییرم باجی من کنیز آختارمیردیم. لاپ بئله طیب خاطیرینن دئمیشدیم گئتسین بیرین آلسین، آمما بئله باجیما قوربان دئمیشدیم آرواد آلسین، جیندا یوخ، قاندین؟
بدری یئنه ده یالواریجی لحنایله اعتراضا قالخیر:
– آبااا، اللهها خاطیر آبا، بو سؤزلر سندن بعیددی. پیسدی آخی!
حاج اکرم خانیم یالقوزاق کیمی بدرییه ساری چؤنوب چیمخیریر:
– کس سسیوی سن! آبا، آبا، جیندانین قویروغو اولار، جیندا دئییل بس نهدی؟ آیاغین بو ائوه قویوب قویمامیش یئددی ائولی قونشو هالا – هیرناسیننان دیله گلدیلر. لاققیلتی –شاققیلتیسیندان دام دوواری ییخیردی او. باخ بونا، بو دا منیم قارینیمنان چیخان اوشاق! باخ گؤروم! اولمویا اونا بیر سؤز دئینده سیزه توخونور؟ لابد تعصصبین چکیرسیز، هه؟؟ ”
بدری بورنونون اوجوناجان سارالیر. دیلی توتار- توتماز دئییر:
– وآآ، کول منیم باشیما! نه تعصصبی؟ دئییرم هر نه اولاننان سونرا او ایندی آا جانین آروادیدی دآآ، یوخسا او کیم من کیم؟
حاج اکرم خانیم قیزینین مظلوم گؤرکمین گؤروب بالاجا یوموشانیر:
– قیز، بیلمیرسن کی بو ایکی آیدا کی بوردایدی نه اویونلار گتیردی منیم باشیما. خانیم ساعات سکگیزده یوخودان دوروردو، باش آچیق گؤت آچیق انیردی گلیردی آشاغی، ال اوزون یویوردو، قاییدیردی اوسته. باجی گؤزله گؤزون وار اولسون کی خانیم انیب گلهجک قلیانآلتییا؛ بیر ساعات تمام آینانین قاباغیندایدی، یاخ ها یاخ. چای قالیردی قورودا دوشابا دؤنوردو. هاچاندان هاچانا خانیم گلیردی. اؤز اؤزومه دئییردیم قیزا بو تویا گئدهجک گؤرهسن؟! قیز آخی هر شئیین بیر حددی وار. سیزه شوغلوزوممه اولوم اگر من گلین گئدهن گئجه بیر بئله بزنمیشدیم. خیلاصه، گلیردی کئچیردی آشپازخانییا، سلقئیله صبحانهسین یئییردی قاییدیردی اوسته. بیر ایشین قولپوننان یاپیشا تووبا، الین آغدان قارایا ویرمیردی. سونرا حاجییا دئدیم. دئدی قیزقئییته دئ قوی گلسین ائوین ایشین گؤرسون. اؤز اؤزومه دئدیم: وئی بالام نه جور اولدو؟! قیزقئییت هفته ده بیر گون گلیردی منیم ایشیمه ال آتیردی جانون چیخیردی پولون وئرهسن، ایندی دئییرسن هر گون گلسین. اوننان کئچنده قیزقئییت نه گونده پیشمیش پیشرهجکدی بیزه؟! مخلص اؤزو ییخیلان آغلاماز. جانیم بوینومایدی گرگ کی چکئیدیم. صوبدن ناهارا پیشیریب دوشوروردیم، تووبا دئیهسن آیاغین آشاغی قویوردو، یوخ. دئیهسن هئش بو آددا آدام بو ائوده یوخوموش. ناهار چاغی حاجی قاپینی چیققیلاتجاغین گؤروردوم اؤزونو جانی بی نفس یئتیردی قاپییا، آچدی. اینان آللهها امان وئرمیردی بیر قورو سلام علیک ده ائلییم کیشینن. خیلاصه سیفرانی سالیردیم، آزدان – چوخدان دؤشویوردوم. قیزا گؤروردوم پیرنخابلا گلدی اوتوردو سیفرانین باشیندا! ویی سنین قارینیوین ایچی یانسین آرواد! بس آدامدا بیر اوتاناجاق اوز اولماز؟ دای باجی سیفرا باشیندا نه اویونلاردان کی چیخمیردی. بیر قاش گؤز اویناتما کی دئمهیه گلمز. قویموردو او بیر تیکه زهرمار دا بوغازیمدان آشاغی گئده. ائله دؤنه دؤنه حاجینین بوشقابین دولدوروردو. بیر گون دئدیم کی، بالام گؤرک بو اوشاغدی، یوخسا اؤزونون الی یوخدو؟! قیز جاواب عوضینه دوندو منه هیریلدادی! دئین اولمادی آخی قه…، لاالاهه الا الله! هه… نه دئییردیم؟ هه ناهاری یئیندن سونرا قابلارین ییغیب یوماسینا بیرآلای – قولای ال آتیب اکی وئریب چیخیردی اوسته. حاجی دا بئش اون دیقه یالاننان باشین گیللهییردی، سورا سوزولوب گئدیردی اورا. سیزه شوغلوزوممه اولوم او ایکی آیدا بیرجه گون قویمادی کیشی ایکیندی چاغی گئده دوکانا. قاش قارالینجا اونو ساخلاییردی اوتاغدا. ائله اوزوم بال شربتییدی کی داشیییردی اوسته. اؤزونون کی اللهها شوکور دینی ایمانی یوخودو، منی ده مچید منبریمنن قویموشدو. قیزا واللاه قوخوردوم! قورخوردوم ائویمنن چیخام، اریمی کی الیمنن چیخاتمیشدی، ائوه ده صاحاب چیخا، اینانین! بیلمیرسیز نه عفریتهدی او…
گون ال – آیاغین ییغیشدیران زامان فخرالسادات گلیر. بیر بوکوم امتحان ورقهسی قولتوغوندا، اوغلونون الیندن یاپیشاراق ایچری گیریر. حاج اکرم خانیم اورتانجیل قیزین گؤرجک دئییر:
– آی فخری سن الله دیل دوداغیم قورویوب او سماوارا بیر باخ! ناهاردا نئجه کی قویوب گئدیبسن ائله ائلهییک. بیر ایستیکان چایدا بدرینین قاباغینا قوییامامیشام. ائله سؤیلهنیرم دا، فقط سؤیلهنیرم. دای نئینیم دا، دردلی دئیینگن اولار.
فخری سماوارا سو توکوب یاندیریر، بیر الینده مئیوه سلهسی، بیر الینده پیشخوری بوشقابی گلیر. اوتورارکن بدریدن سوروشور:
– آا جانلا دانیشدین؟
– هه، دانیشدیم.
– نتیجهسی نه اولدو؟
– هئش زاد! – دئیه، بدری آه چکیب، دیزلرین قوجاقلادی.
– معلومایدی نه دئیهجک! یوخ دای، فایدا ائلهمز، والسلام فایدا ائلهمز!
حاج اکرم خانیم آجی- آجی گولومسهییر:
– یانی سن حاجینین جاوابین قاباقدان بیلیردین؟
– حدس ویریردیم نه دئیهجک.
– وئی بالام! بس نه اوچون بدرینی ائو ائشییندن آوارا ائلهدین؟
– ایستهدیم او دا جریاندا اولا. بیر ده سنه ثابت اولا کی هئش کیمین الیندن بیر ایش گلمیر. هئی اوتوروب دئمییهسن منیمکیلر منه یانمیرلار.
فخری اینجیک باخیشلا آناسین سوزور، سونرا دئییر:
– آی آبا، آی آبا من سنه نه دئییم؟! واللاه بئجاها یئره اؤزووو یورورسان. او گون ده سنه دئدیم، دئدیم آبا آغیر اوتور باتمان گل. بوندان آرتیق اؤزووو یونگول ائلهمه. او آرواد بوشانان دئییل. باخمادین. آخی سن هئش کسین سؤزونه باخمیسان کی. باخسایدین بو اویونلار بیزیم باشیمیزا گلمزدی. آخی گؤر سن الله هانسی دیوانه اؤزو اؤز آیاغیلا گئدر اؤزونه گونو آختارار؟! آمما سنین بئینیوی مچیدده ائله دولدوردولار کی اؤزون بو ایشه قول قویدون هئچ، اؤزگهلری ده چکدین آرایا. سن بو ایشله تک اؤزووو یوخ، آآجانی دا بدنام ائلهدین. گؤر ایندی جماعت اونا نه گؤزده باخیر. من کی صؤحبتی دوشنده اوتاندیغیمدان اریییب یئره گیریرم واللاه. سن بیزیم باشیمیزی آشاغی ائلهدین. ایندی کی ایشی یئتیریبسن بو یئره، اقلیکم قوی دایانیب بوردا قالسین. بوندان آرتیق آبیر تؤکدو ائلهمه. کیشینی داها دا خاراب ائلهمه! اوننان کئچنده او یازیق آروادین گوناهی نهدیر؟ بئله آبا، بیز اونون ائلچیلیگینه گئتمیشیک، او کی گلیب بیزیم قاپینی دؤیمهییب. آللاها خوش گئتمز آخی. نئجهکی بویون آل، صاباح بوشا! یانی خلقین زندهیانلیغی اویون اویونچاغدی؟! آداما نه دئیرلر، بو سؤز ائودن ایشیگه چیخسا دای اونو ییغیشدیرماق اولماز. دونن بیر، بویون ایکی، منیم اریمین فامیللری منیم باشیما چالیرلار. هله من هئی اؤرتوب باسدیریرام کی بو قضییهنی دویمویالار؛ آمما آروادین بو ائودن کؤچمهسیندن شهلهنیبلر، هئی قورددالیرلار گؤرهلر نه خبر وار.
فخری بیر لحظه دورومسونوب سونرا دئییر:
– خیلاصه دئییم آبا، باخ، باشیوی قات اوروش نامازیوا؛ سسیوی چیخارتما، والسلام! یوخسا اگر بو فیکیرده اولاسان کی آروادی بوشاتدیراسان، باخ بو خام خیالدی، دای بو فیکری باشیندان چیخات!
حاج اکرم خانیم یئلی آلینمیش پیرهموس کیمی گورولتودن دوشور. هاچاندان هاچانا بوغوق سسی ائشیدیلیر:
– یوخ باجی باشیوا دؤنوم من بو زیپپیلتییا دؤزه بیلمهرم. هئش دئمیرم ده اونو بوشاسین؛ آمما ایکی کل بیر چیمنده اوتداماز. ایندی کی خیرچا گلدی سیش خییارادی؛ ائله منی قورتارسین. کبینیم حلال جانیم آزاد، والسلام. منی قورتارسین.
فخری سارسیلمیش حالدا دئییر:
– آی آبا سن الله بیر شئی دئ قوی عاغیلا سیغان اولسون!
فروغ استهزایلا قیمیشیر:
– بئله سؤز دئییر کی پیشمیش تویوغون گولمهیی گلیر!
حاج اکرم خانیم ایتی باخیشیلا اونون سؤزون کسیر:
– پیشمیش تویوق پوخ یئیر سنین قیریلمیشیننان منه گولر. آلله ویرمیش آدامین نهیینه گولرلر؟! بئله چکممیرم باجی، چکممیرم. بئله خیففته دؤزممیرم، قانیرسان؟ دؤزممیرم. دو گئت ارین کوپویوغلویا دئ قوی بوشاتدیرسین منی. دئ آرخایین اول مطلبیوه چاتدین. دئ گئتسین ننهسینین قبری اوستونه موشتولوق وئرسین، دئسین اکرمی ویردیم یئره!
فروغ آناسینین اؤزوندن چیخماسینی گؤرجک یئریندن قالخیر:
– آی آبا یئی، آلله آتاوا رحمت ائلهسین بیزی قارالاما! ائششگه گوجون چاتمیر پالانی نییه تاپداییرسان؟ او سن، او دا ارین. اؤزون بیلرسن. هر نه ائلیرسن ائله. آنجاق بونو بیلمیش بیل کی هئش بیر ایش گؤرممیهجکسن. فقط او بئچارانی دیغلاداجاقسان، والسلام!
حاج اکرم خانیم دئییر:
– او دیغلییان دئییل. سن آرخایین اول. او تزه سنین اریوین اوجوباتینا گونه چیخیب. نییه دیغلیر. من ساده ایمیشم. ایندییهجن اونو تانیمامیشدیم. دئمه چادیراسیزلیقدان ائوده قالیب. نه جور اولدو بس؟ منه گلنده نیققیلتیسیندان باش قولاغیمی آپاریردی، آمما ایندی تکه کیمی داغا داشا دیرماشیر؟ آغا جاوانلاشیب. اوسته چیخاندا پیللهلرین اوچون بیر ائلهییر. او دیغلییا؟! او تزه گؤتوایله قویماغا دوشوب!
فروغ قاپی آغیزیندا دایاندیقدا دیل اوجو دئییر:
– اونون دیغلاماسینا دئییل کی، اگر من سنی تانییرام، سن دیغلادارسان آخیر.
بو دؤنه حاج اکرم خانیم لاپ اود توتور:
– دیغلار دا کی دیغلار. جهننمه دیغلار، گورا دیغلار. لاپ دیغلاداجام. جانین دا آلاجام. هر نه اولاجاق قوی اولسون. او سققل کی مندن گئدیب هاندا وارا گئده ایتین گؤتونه یاپیشا! بورا باخ بورا! باخ منیم قارنیمنان چیخان بو عیفریتییه! گؤر نئجه منی ساشماغا فرصت تاپیب؟! ساغ الیم باشیوا اولسون فروغ. منه سؤز آتیرسان، هه؟ اورهییمه داغ قویورسان؟ بودا منیم پیس گونومده داریما دورماغیندی سنین؟ آللااااه اؤلدور قوتار منی، آللااااه! قوتار منی بو ذیللتدن، قوتااار…
بونلاری دئیرکن ال آتیر ساچلارینا. فروغ توواراخ قاپیدان چیخیب اکیلیر. بدری اؤزون یئتیریر آناسینا. اونون قولوندان آسلانیر. فخری یخچالا طرف قاچیب بیر لیوان سویلا ایکی دانا حب گتیریر. گوجی بیلاهایلا حبلری آناسینین بوغازینا سالیب سویو ایچیردیر. حاج اکرم خانیمی یئرینه سالیب اوستون چکیرلر. ایکی باجی اوزون زامان سسسیز اوتورورلار. حبلر تاثیرین باغیشلاییر. حاج اکرم خانیم زاریلتیدان دوشور. بدری دیزلرین قوجاقلاییر. فخری شاما بیر شئی حاضیرلاماق اوچون آیاغا قالخیر؛ تنهبینی ایکی یئره بؤلن قاپینین تایلارین باغلاییر. حاج اکرم یاتان بؤلومون چیراغین سؤندورور. او بیری تایدا سیفرا سالیر. بدری دیزین قوجاقلاییب ایچین- ایچین آغلاییر. فخری اونو سیفرا باشینا چاغیریر. بدری لئچگینین اوجویلا گؤزونون یاشین آلیر، سیفرانین باشینا کئچیر. باجیسیندان سوروشور:
– بس اکبر آغا فخری؟…
– «او ماموریتدهدی»- دئیه، اونون بوشقابینا خؤرهک چکیر. بدری ایکی اوچ تیکه یئییب یئمهمیش کنارا چکیلیر. سوروجو گؤزلرین فخریه دیکیر:
– فخری گؤرهسن نه جور اولاجاق؟
فخری «نه دئییم واللاه!» – دئیه، سیفرانی قاتلاییر. سونرا باجیسینین سوروجو باخیشیندان قاچا بیلمهدن دیله گلیر:
– سن ده اوولدن ایشین ایچینده اولسایدین بیر بئله گیجلمزدین. شیخ مفیدین تبلیغاتی، جیجی- باجیلارین ییغیشیب سفئهلهمهلری آبانی بدبخت ائلهدی. عمده باعث دا شیخ مفید اولدو…
فخری باشلاییر ماجرانین تفصیلینه…
قاپینین او اوزونده، حاج اکرم خانیم یاری اویغو یاری اویاق، بلکه ده هیککهسیندن بایغین بیر حالدا اوزانمیشدی. او فخرینین سؤزلرین ائشیدیر، آرا – بیر باشا دوشوردو:
– شیخ مفیدین سؤزلری آروادلارین ایچینه ولوله سالمیشدی…
بو جوملهنی ائشیدجک، شیخ مفیدین سؤزلری گورولتویله حاج اکرم خانیمین ذهنینه یاییلیر…
(بیرینجی حصهنین سونو)
آمان آمان بو شیخ موفبدلرین الینن


c: text/html

text:
هله او کند کاندیدالارین قویاخ کنارا، بئله نظره قویاخ کی شهر کاندیدلرینین هر بیری متوسط حالتده ۵ بسته A4 کاغاذ تبلیغ اوچون در دووارا یاپیشدیرا، یانی ۲۵۰۰ وراق کاغاذ. بولاری بیربیرینه ضرب ائله اولار ۱۳۷ میلیون وراق، هله بونو گیردهله توت ۱۴۰ میلیون وراق کاغاذ ساخلا یادیندا.
گئدیب تحقیق ائلهمیشم گؤرموشم بیردانا آغاجدان کی ۳۰ متر بویو ۳۰ سانتیمتر ده انی اولا، حدود ۱۲۰ مین وراق کاغاذ تولید اولور. او ۱۴۰ میلیون وراقی تقسیم ائله بو ۱۲۰ مینه، اولور حدود ۱۲۰۰ آغاج. یانی شورا سئچیملرینین تبلیغاتینا خاطیر ۱۲۰۰ آغاج کسیلمهلیدی، ایندی بونو ساخلا یادیندا.
گینه «رئیس ستاد انتخابات» دییب بو ایل حدود ۶۸۰۰ نفر بو سئچیملردن شهرلرین شوراسینا گیرهجاخ. ایندی او ۱۲۰۰ آغاجی تقسیم ائله بولارین آراسیندا، هر بیرینه حدودن آغاجین بئش دن بیری یئتیشیر، یانی اولار ۶ متر بویوندا، ۳۰ سانتیمتر یوغونلوغوندا بیر آغاج. بو ان بویدا آغاجی ساخلا یادیندا.
او ان بویدا آغاج اولسون بوتون یالان دانیشانلار، شورایا گئدیب پول ییهنلر، شورایا گئدیب طایفا تیریغین ایش باشینا گتیرنلر، شورانی حسن سوخدی دهییرمانی ائلیهنلرین هامیسینین گؤزونه! من گؤز دئدیم سیز اؤزوز بیلرسیز نمنه اوخویاسیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ازیلنلر ازیرلر!(ایکینجی بؤلوم)
سولماز جمالی
آلت قاتدان اویون هاوالاری، توی ماهنیلاری، فیت سسی گلیردی. باشینی آشاغی اییب یاشارمیش گؤزلرینی آلت قاتا دیکدی.
اوتاق شنلیک اوچون الوان ایشیقلار، بر-بزکلی شمعلرله بزهدیلمیشدی.
بیری الینده آغ ملفه ایله ایچری گیردی؛ قاپینین یانیندا بویاسی تزهجه یئنیلنمیش آغ و سویوق دیوارا سؤیکهنن قادین الیندهکی «قیزلیق» کاغیذینی ائهمالجا ملفهنین اوزهرینه قویوب پیچیلدادی.
ایچری گیرن قادین لووغالیقلا اوتاقدا اوتوران هرکسین قاباغیندا اییلیب ملفهنی آچیب گؤرستدی. ائله بیل کاغیذلا ملفهنی هامینین گؤزونه تپیردی. گلینین باکیره اولدوغونو قانیتلادیقدان سونرا گلینله بییین قاباغیندا قوللارینی آچیب اوخویا-اوخویا فرحله اوینادی.
-دامدامادی دامیمیز
قوشادیر ائیوانیمیز
سن اوردان باخ من بوردان
کور اولسون دوشمانیمیز
…
بییین آلنیندا غرور، گؤزلرینده تمکین و سئوینج قیغیلجیملاری سایریشیردی. آیاغا قالخیب گلینه ساری دؤندو، ساغ الیله خانیمینین اوزوندن قیرمیزی دوواغی قالدیریب آلنیندان اؤپدو؛ الیندهکی قیزیل بویونباغینی قیز اوشاغینین بوینونا سالدی.
کدر دولو دونیانین حوزونلو بیر یئرینده ایدی. قادینلارین چیرکین پیچیلتیلاری گلینی سیندیریردی.
گلینین گؤزلری یاشاردی، سونرا اوزونه آخیب قیزلیغینین ثبوتو اولان ملفهیه تؤکۆلدۆ.
او گولومسهدی. اما او گولوشده سئوینجدن چوخ گؤز یاشی و کدر وار ایدی.
اونون بوتون دونیاسی سیرهمله تاقچادا اوتوروب باشلارینی آشاغی سالیب گؤزاوجو اونا باخان قولچاقلاری ایدی. اویونجاقلارینی گؤرر-گؤرمز، اورهیینده چتینلیکله ساخلادیغی نالهنی قوسدو. اؤزونو اله آلا بیلمهدی؛ بوغازیندان باشقا بیر ناله چیخدی … یئنه ناله …
اونون اورهیینده هم ده اینانیلماز و آنلاتیلماز بیر سئوینج وار ایدی. او قاریشیق حیسلر کئچیریردی.
اونون داها پیتزا آلماغا پولو وارایدی. او آرایش ائلهییردی، گلینلیک گئیمیشدی. اینستادا اریله قول-بویون اولدوقلاری شکیللردن بیر نئچهسینی پایلاشمیشدی. هامی اونلارین خوشبختلییینی قیسقانیردی. چوخلو گئرچک قولچاغی اولاجاقدی؛ آناسی لاپ بالاجالیغیندان بونلارین هامیسینی اونا دئییب سؤزون ده وئرمیشدی. ایندی آنلاییردی کی آناسی اونو قورو و بوش وعدهلرله دولاندیرمامیشدی.
قارنیندا گئرچک قولچاغی دورمادان آتیلیب دوشوردو.
بو دورومو گؤردوکده تلهسیک قاپیدان چیخیب اورادان ائنسیز کرپیچ پیللهلرله آشاغی ائندی. داردان دار، رطوبتلی، کیف قوخویان، نم، سویوق زئرزهمیده بیر قادین قاباغینداکی اؤلو پیشییی تلهسیک پؤشهلهییردی. پیشییین بوینونا سوخدوغو کوت بیچاغی داها دا درینلره باتیردی. اؤلو پیشییین گؤز یاشلاری یاناقلاریندا قوروموشدو.
پیشییین بالالاری کونجده بیر-بیرینه قیسیلیب آغلاشیردیلار. گیلهلریندن قان دامیردی.
آناسینین بؤیرونده یوخویا گئدن کؤرپه کسیک بیر سسله آغلاییردی. او یوخودا دا اینیلدهییردی: آجام، منه چؤرک.
-آج منایدیم. بولاردیلار.
چؤنوب بؤیرونه باخدی. همن گلینایدی. بوینوندا قیزیل بویونباغیسیلا؛ بوینو اوزولموشدو.
رحمیندن جانلی و یوموشاق بیر شئی ائشییه چیخیردی.
ائوین هاواسی دؤزولمهیهجک درجهده آغیرایدی. هر شئی اورهک بولاندیریجی، جان سیخیجی بیر دوروما گلیب چاتمیشدی.
اوچوق پیللهلردن ائندییی زامان آیاغی نهیهسه دهییب یارالانمیشدی. آغریدان آجی بیر سیزیلتی دویوردو.
اللریله بوغازینی اؤوکلهیه-اؤوکلهیه کوریدورا چیخدی. اینسانلارا بیر ده، ایکی ده باخدی. سانکی کیم ایسه الیندن توتوب، اونو قاتلاردا گزدیریر، ائولره آپاریر، «گؤزونو قشح آچ باخ بو اینسانلارا، آجلاری گؤره بیلیرسن می؟!!» دئیه حیاتین آجی، چیرکین صحنهلرینی، انسانلارین اورهیینی آچیب اونا گؤرسهدیردی.
اوست باشلاری تؤکولموش، یوردسوز-یوواسیز اوشاقلار بیر-بیرینه و خارابالیغا گلمیش سۆمسوک ایتلره قیسیلاراق یاتمیشدیلار.
کئییمیش حسله اوشاقلارا باخیردی. اونلارین یاریچیلپاق و یازیق گؤرکمینی، یاشلارینا اویغون اولمایان قابارلی اللرینی، اوز-گؤزلرینده یئرلشمیش کدری و سفالت ایچهریسینده یاتدیقلارینی گؤردوکده دولوخسونوب باشینی یانا چئویردی. حیاتین چیرکین و جانلی اوزونو گؤردوکده اورهیی آجیشاراق چیرپیندی.
-اوچو بئش میندی.
جورابینین ایچینه سالینمیش یاماق-ییرتیقلی، رنگی بیلینمهین شالواری سیدیک اییی وئریردی. اورهیی قالخیر، اؤگویور، قوسماق ایستهییردی.
بوتون بو اییلره ائولردن گلن رطوبت قوخوسو دا قاریشیردی.
-دونن ده مننن بیر شئی آلمادین.
اورهیی بولاندی. ایکی قات اییلدی. اؤگویهرک اییلیب باشینی یئره ساری توتدو، معدهسیندن آغزینا ساپساری سویا قاریشیق اول آخشامدان یئدیییی کالباس دا گلدی. یئره توپوردو …
اوشاقلار بو دورومو گؤردوکده قادینا ساری شیغیییب یئری یالاماغا باشلادیلار.
قادین باشینی خارابالیغین نملی دیوارینا سؤیکهیرک آغلادی. گوجسوز بیر اوشاق کیمی هؤنکوررک آغلادی.
کوریدورلارین، دیوارلارین دیبی نجاستله، ائولرین هندهوری چیرکلی سو و زیبیلله دولو ایدی.
پالتوسونون یاخاسینی بیر-بیرینه یاخینلادیب دویمهلرینی باغلادی. آیاقلارینین جانی یوخ ایدی؛ گؤزلری قارالیردی. اوچوق پیللهلردن والایلایا-والایلایا آشاغی ائنیردی. بئلی بوکولموش، السیز-آیاقسیز و قوجا دیلنچیلرین آیاغی اوچوق پیللهلردن بئله کسیلمیردی.
بیر قاتدان باشقا قاتا ائندیکدن سونرا سایسیز-حسابسیز قاتلار قاباغینی کسیر، بیر اوچوق ائوی کئچدیکدن سونرا عئینی ائولره بنزهین باشقا ائولر قارشیسینا چیخیردی.
اللرینی بئلینه قویاراق کوریدوردا گزینیردی. آغزینداکی قندی او طرف-بو طرفه دولاندیرا-دولاندیرا: جینلریمی اویناتمئیین، نئجه او دستماللاری زورنان وئردیم الیزه، نئجه چیغیردا-چیغیردا ایشه مجبور ائلهدیم، ائلهجه ده وارلیلارین جیبینی وورماغا، دئدیکلریمی یئرینه یئتیرمهیه مجبور ائلییهجم. ایت کوچوکلری …
قیجینمیش دیشلرینین آراسیندان هر کلمه بؤیوک بیر نفرتله چیخان آدام، بو سؤزلری دئیه-دئیه اوشاغا ساری یئریدی. دوشونجهسینده حساب کیتاب ائلهدییی پوللار بئینینی گمیریب ایچینی یئییردی: به دئییرسن هارانی توتوبسان؟!
اوشاغین اؤنونده دوروب قارا بولود کیمی اوزونه کؤلگه سالدی: دره خلوت تولکو بی. هه؟!
بونو گؤرن اوشاغین دیزلری تیترهمهیه باشلاسا دا گؤزلرینی اونون لاپ ببهیینین ایچینه زیللهدی.
اوشاغین سسی جیریلدادی: من اوغورلوق ائلییه بیلمرم.
او، سسینی یاواشیدیب لاپ یاخینا گلدی، اوزونو یانا توتوب توپوردو:
-باغا قینیندان چیخدی قینینی بیهنمهدی.
او دانیشاندا آغزی کؤپوکلهنیر ایری، قارامتیل دوداقلارینین آراسیندان توستو فیسقیریردی.
قالین الی هاوادا اووولدادی. اوووجوندا آدامین زهلهسینی آپاران ایری-اویرو درین جیزگیلر گؤروندو. سانکی گیرهوه دوشموشدو الینه.
اوشاق شیللهنین ضربیندن بیر نئچه آددیم دیوارا طرف سندلهدی، قیزارمیش اوزونو الی ایله توتدو.
اوشاغین فیکری قارالیردی، حیرص اونو بوغوردو، ایچینده سوسماق بیلمهین بیر حیس او کیشینی «وور اؤلدور» دئییردی. یادداشیندا حیاتین بعضی گئرچک اولوب-بیتنلری جانلانیردی. بایاقدان کاغیذ کیمی آغاپپاق اولان رنگی بوزارمیشدی.
او، کیشییه دوغرو دؤنوب اوزونه توپوردو.
اؤزونه گلیب دؤنوب بیر ده اوغلان اوشاغینا باخماق ایستهدیکده، دار کوریدورون باشیندا نه ایسه کؤلگهیه بنزر بیر شئیی سورودوکلرینی گؤردو.
کیشی هئچنه اولمامیش کیمی استکانداکی چایی بوغلانا-بوغلانا، پولهیرک ایچدی. سیگار آلیشدیریب آلاقارانلیق کوریدورو سوزدو. دوداقلارینین آراسیندان فیسقیران توستودن گؤزو آجیشدی. ساغ گؤزونو قیییب یئنه بوش کوریدورو سوزدو.
کولقابیندا قالانمیش سیگار کؤتوکلری قیزاریب بوزاریردی.
هر شئیه بویون این صاحبسیز اوشاقلار پیچیلتی ایله دانیشیر، سس چیخارماقدان قورخاراق اؤز وارلیقلارینی گیزلتمهیه چالیشیب، پنجهلری اوسته یئریییردیلر.
بونلاری گؤردوکده، دوشوندوکده ایچیندن بیر آجیقلیق، بیر اود دوغوروردو.
دیوارلاردا گؤزونه دهین قیرمیزی جیزیقلار گئت-گئده چوخالیردی.
دیوارین اؤنونده دوروب یازیلارا نظر سالدی؛ بؤیوک حرفلرله یازیلمیش یازیلاری زور دا اولسا اوخوماغا چالیشدی:
«بیر تانری وارسا، باغیشلانماق اوچون آیاغیمین آلتینا دوشمهلیدیر ۱»
«اؤز دیلینده یازا بیلمزسن دئدیلر
بیز ده مدرسهنی دیوارلارا داشیدیق ۲»
«ای کدر!
دیزلرین کؤکسوموزه چؤکمکدن آغریمادیمی؟ ۳»
سانکی هر ائوین بیر حیکایهسی وار ایدی و هر کس اؤز حیکایهسینین داها اؤنملی اولدوغونو دوشونوردو.
یان دیوارداکی قیرمیزی رنگله یازیلمیش یازییا گؤزو ساتاشدی: منفی دؤردونجو قات
داملار داغیلمیشدی. یالنیز ایکی-اوچ اوچوق دیواری قالمیش ائولری گؤزونون اؤنونده گؤردو.
آز-چوخ سالامات قالمیش بیر دامین اؤنونده دایاندی. آنجاق سینیق-سالخاق بیر قاپی، بیر ده شوشه یئرینه نایلونلا قاپانمیش تاختا پنجرهلری گؤردو. قاپیدان گیرن کیمی سولا بورولدو، بئش آددیمداکی دار پیللهلردن آشاغی ائندی. بورادا، یئرین آلتیندا هاواسیز، ایشیقسیز زئرزهمیده او اوردلاری باتمیش اینسانلاری گؤردو. تاواندان آسیلمیش بالاجا چیراق اورتالیغا ساری ایشیق سالیر، اوشاقلارین کؤلگهسینی قورخونج شکیلده بؤیودوردو.
گؤزو ساعاتا ساتاشدی. بیر ایدی.
بیرینین «آنا، آنا» دئیهن نفسی داشی دا اریدیردی.
قادین دیوارین دیبینده آیاق اوسته دوروب بوجاقدا آغلایان اوغلونا باخیردی.
اونون باتمیش اوردوندان، یارپاق کیمی سارالمیش اوزوندن گؤزلرینی آلا بیلمیردی.
بالاجا اوشاقلار آنالارینا قوووشماغین سئوینجینی یاشایارکن تومانینین اتهییندن یاپیشیب، اونا قیسیلمیشدیلار.
جاوان اوغلان آناسینی قوجاقلاییب آغلاییردی. گؤز یاشلارینی ساخلایا بیلمهیرک، جانسیز آناسینین باشینا سؤیکنمیشدی.
-اؤلمهییم، اورهییمه داممیشدی. منی سویوقدان چوخ آجلیق اؤلدوردو. دئ چکیلسین. راحات جان وئریم.
قادینین جێلێز بدنی یارا ایچینده ایدی. دریسینی شاختا کسمیشدی.
اونون باخشیلاریندا اؤزونه قارشی نفرت قاریشیق حیرصی دویوردو. بو دا اونو هم اوزور، هم ده اینانیلماز قورخودوردو.
قادین یاشارمیش گؤزلرینی یانا چئویردی. آمما یئنه دؤزمهییب لال و کدر دولو سون باخیشلارینی بالاسینا دیکدی.
جاوان اوغلان اوزون مدت باشینی دیزلرینه سؤیکنمیش حالدا اوتوروب قالدی. اونون سولغون اوزونه باخدی، دوداقلاری آغارمیش، گؤز قاپاقلاری شیشگین، گؤزلرینین ایچی ایسه قیرمیزی ایدی.
-چؤرک داشدان چیخیر.
بیر آز سوسدو. بوغازیندا بیر جور گؤینلتی حیس ائلهدی. گؤزلرینی یاندیران گؤز یاشلارینی یاماق-ییرتیقلی کؤینهیینین قولو ایله سیلدی.
-کاسیب جاماعاتی، ساری یارپاقدان، یاغیشدان، آغا بورونن شهردن بئله نیفرت ائلهمهیی اؤرگهنیر،-سئیرک قاشلارینی قاشیدی.-آنامی، آتامی، باجیمی قارداشیمی بو شههر یئییب، شاختا اؤلدوروب، آجلیق اودوب.
او، بیر خسته کیمی ساییقلاییردی. گئت-گئده سسی داها دا ضعیف گلیردی:
-سن ظولمون، آجلیغین دادینی آنلامیرسان،-لاپدان سانکی دئیهجهیی بیر سؤز یادینا دوشدو، دیکهلدی.
-بئلین گئت-گئده اییلیر، بوکولور. بو داشلار ندی بوینوننان قولوننان ساللانیب؟!
قادین گؤزلریله اؤتری اونا باخدی و اعتناسیز بیر حالدا بیر آز دا اییلیب اونون گؤزلریندن یئره تؤکولن بؤیوک-کیچیک داشلاری اووجونا ییغدی.
یان ائودن دویولان کؤرپه اینیلتیسیی کسیلمیردی.
دیوارا یاخینلاشیب ائوین ایچینه باخدی.
اوتاغین او تای بو تاییندا سیچانلار، سیچوووللار اویناشیردی.
زیل قارانلیقدا کؤرپهنین باشینی بوز سیچووول دیشلرینین آراسینا آلیب چئینهییردی.
دیزلری اسه-اسه قان قیرمیزی دیواردان کئچیب اوشاغا ساری اییلدی. او یئنه یوخویا گئتمیشدی.
اییلیب اۆزونو اونون اۆزونه سورتدو. ایکی اللی یاناقلارینی توتدو.
اوشاق گؤزلرینی آچدی؛ اۆزونو دیوارا چئویریب، آغلامسیندی: من چیرکینم، چوخ قارییام، منی هئچ کیم سئومیر.
جێلێز چییینلرینی چکه-چکه گؤزلریندن بیر یوخ، بیردن بیر نئچه داملا آخیردی. اونون گؤز یاشلاری قادینین اوست-باشینا یاغیردی.
دوداقلارینا آجی گولومسهمه قوندو؛ اوشاغین بیر دری بیر سوموکدن اولان یاناغینی دارتدی.
-سن چوخ گؤزلسن.
قادینین سسی قیریلدی. اونا توخوندوغوندا قههر بوغازینی کسیر، اورهیی ایسه آز قالا دایانیردی.
-منی بوغ اؤلدور،- حیاتدان کوسن بیر جوت گؤزو چوخورا دوشموشدو.-چوخ آجام …
قادینین باشینا سانکی بیر گوپون چالیندی؛ گیجهلدی، تیترهدی. هئچ بیر سؤز دئمهدن قاپیدان چیخیب قاچماق ایستهدی.
اوشاغین باش طرفینده اوتوران سێسقا سیچووول سؤزه قاریشدی:
-من ده یئمهسم آج آداملار اؤلمهیینی گودورلر.
اوشاق اؤلۆوای سیچووولون قورخوسوندان چابالایا-چابالایا، تیترهیه-تیترهیه باشی ایله اؤزونو کیف قوخویان یورغانین آلتینا سوخوردو.
او سؤزونه داوام ائده بیلمهدی، اوتانجاق بیر حالدا سوسوب باشینی آشاغی سالدی. او آن اونون حیاتینین ان اوتاندیغی بیر آنی ایدی. حیاتی بویو گؤزونون اؤنونده گؤردویو هیچ بیر شئیدن بو قدر اوتانمامیشدی.
قادین اوتاقدا او باش-بو باش گزمهیه باشلادی. سینیرلری او قدر گریلمیشدی کی، هارا دیسه هر شئی بدنینی تیکان کیمی دالاییردی. بیردن-بیره کؤورلدی. سسینی دویان اولماسین دئیه اللرینی آغزینا سیخیب ایچینده قیشقیراراق آغلاماغا باشلادی. آمما باجارمادی. او اورهییندهکی آغرینی بوتون اینسانلارا ائشیتدیرمک ایستهییرمیش کیمی بیر ناله قوپاردی.
بدنی سوست اولموشدو. اللری، آیاقلاری بوشالمیشدی، نه یئریندن ترپنمهیه، نه قولونو قالدیرماغا گوجو یوخ ایدی.
یوخاری قاتلاردا یاشایان قونشولارین قاققاناق چالمالاری پیللهکنی تیترتدی.
صاف اورکلی انسانلارین قوپاردیغی آه-ناله، اوست قاتلارداکی اینسانلارین گولمکلری آراسیندا، لال دیوارلارین پیچیلتیلاری آراسیندا محو اولوب گئدیردی.
بو آندا کؤرپهنین قیغیلتیسینی ائشیدیب داها دا کؤورلدی.
یوخسوللوق، قیرمانج کیمی ائنیب اینسانلارین جانینی زولاق-زولاق گؤینهدیردی.
اینسانلارین، ائولرینین قالین دیوارلاری آراسیندا، درین زئرزمیلرینده عاغلا سیغماز عذاب و ایشگنجهلر چکدیکلرینی گؤروردو.
آیاغا قالخیب هندهورینه باخدی. سایسیز-حسابسیز قاتلار، بیر-بیرینین بؤیرونه سوخولموش اوجا-آلچاق ائولر، اونون ال-قولونا ساریلیب گؤز آچماغا، هارادا اولدوغونو معین ائتمهیه امکان وئرمهدی. اوست-اوسته تیکیلمیش اوچوق ائولردن گلن اینیلتی قولاقلاری دلیردی.
ایلک دفعه اورکسیخیجی و قاچیب قورتارماق مومکون اولمایان بیر باتاقلیغا دوشدویونو گؤردو.
آستاجا یورویوردو، یورولوردو، زویویوردو، یولو ایتیریردی.
اوچوق پیللهلرله آلت قاتا گئدرکن زنجیرلرین جینگیلتیسینی دویدو. اینسانلارین ال آیاقلارینداکی زنجیرلر چوخالمیشدی. گئجه یاریسیندا کوریدورلاری، پیللهللری دولدورموش یوردسوز اوشاقلارا، سفیل، سرگردان بیر حالدا هر گلنه ال آچماقدان یورولمایان دیلنچیلره، چادرالارینی اۆزلرینه بۆکۆب زیبیلقابیلاری ائشهن قادینلارا باخیردی. گؤردوکلرینین هامیسی باخیشینی جلب ائدیب اونو دهشته سالیردی.
یاری تیکیلمیش بینالارین ایچینه دولموش آج، چیلپاق، یوواسیز شهر اوشاقلارینین آغلاشماسیندان باشقا بیر سس شهرین سکوتونو پوزموردو. یوخسوللوغون ایتی دیرناقلاری اینسانلارین بوغازینی کسیردی.
او ایسه دوز گئدیر، رنگی قاچمیش، گؤزلری چوخورلاشمیش انسانلارین اوزونه بئله باخماقدان چکینیردی. هارادانسا اسیب گلن ایتی بیر سازاق انسانین ایلییینه ایشلهییردی.
ایرانئتدن، نایلوندان اولان تاوانلار بوز باغلامیشدی. هامینین اوزونده توکنمز بیر درد، آغیر بیر احتیاج حسی گؤرونوردو. گؤزلردهکی ابدی اندیشه و چیرپینتیدان باشقا، هئچ بیر شئی گؤرمک اولموردو.
بیر داها قولونو قالدیریب ساعاتینا باخدی. ساعات بیر ایدی. کئشگه ائوینه دؤنه بیلیردی.
سانکی سونسوز بینادا سونسوز بیر یولچولوغا چیخمیشدی.
منفی دوققوزونجو قات.
سیسقا یاغیش ایرانئتله قاپانمیش تاواندان سیزیب دیزلرینی قوجاقلاییب بوجاقدا اوتوران اوشاقلارین باشینا تؤکولوردو. اونلار اوچوق ائولرینین دیوارلارینی تزهجه پالچیقلاییب، ائوین ایچینی ساهمانا سالمیشدیلار.
یاغان یاغیش دایانماق بیلمیردی. تاختا پنجرهلری کولک چیرپیردی.
اوشاقلارین آراسیندا باش-گؤزو توکسوز اوغلانا گؤزو ساتاشدی. الی-قولو باغلی، بوتون وجودو آغ پارچایا بوکولو، سیم-سیخ ساریلی ایدی.
اوست-باشی پالچیق ایچینده یاخینلاشیب اونون یانیندا اوتوراراق بارداغا دیکیلمیش گؤزلرینه باخدی.
اورادا غریبه آب-هاوا وارایدی. هئچ کیم هئچنه بارهده دانیشماق ایستهمیردی. سانکی هامینین سؤزو بیتمیش هئچنهیه نه ماراقلاری قالمیشدی نه ده ایستکلری وار ایدی.
اونون گؤزلرینده سونسوز عذاب و روحی سیخینتیلارلا دولو اون بئش ایللیک حیاتینی گؤردو. او، گؤزلریله دیواردان آسیلمیش چاتلاق گوزگونو گؤرستدی. گوزگودن دهشت ایچینده قیشقیریق سسی گلدی. جاوان اوغلان الیندهکی داراغی یئره توللاییب قیشقیرا-قیشقیرا اؤزونو اورا-بورا چیرپیردی؛ گؤزلرینی یوموب تیترهین اللریله ساچلارینا توخوندوقجا توپا-توپا باشیندان قوپان توکلرینی یئره توللاییردی. دهشتدن بوتون وجودو تیترهییر، گؤزلری برلمیش، رنگی بوزارمیشدی. او، اؤدونو اودموشدو.
-منی دیری-دیری باسدیریبلار. اوستومه تورپاق سپیبلر.
قادین گؤزلرینی سوسموش گوزگودن آلیب اوغلانا باخدی.
او، ساغ الینی آغ پارچادان چیخاریب لیوانداکی زیغلی سویو باشینا چکدی.
-آجلیغیمی اؤلدورور، هئچنهدن یاخجیدی.
اؤلوم سینیرلارینا گؤتورن اؤسکورکله داوام ائلهدی: تمیز سو گؤرنده قوسماغیم گلیر.
دیوارلا تاوانین بیرلشدییی نقطهده، دوستاق بارماقلیقلارینا بنزهین اوزونسوو بیر باجا وار ایدی. اوردان یالنیز آیاقلارین گل-گئتلرینی گؤرمک اولوردو. بیر کیشی اوردان کئچرکن در حال زیپینی آچیب میلهلرین اوستونو سیدیکلهدی.
قادینین بدنی بویونجا باشیندان آیاغینا کیمی جانیندان غریبه بیر اوشوتمه کئچدی.
اوغلان اوشاغی اؤگومهیه باشلادی، یئره ساری اییلیب زیغلی سویا قاریشمیش قانی یئره توپوردو.
کفنینین اوجو ایله آغزینی سیلدی.
ائله اوتوردوغو یئرده آیاقلارینی آلتینا ییغیب، بوزوشدو. دیوارداکی ساعاتا باخا-باخا یوخلادی.
اینسانلار آغیزلارینی آچیب بیر-بیرلرینی یئییب بیتیرمیردیلر. اونون یئرینه پارچالارا آییریب، یارالاییب، ووردوقلاری یارالارلا یاریمچیق بوراخیردیلار.
تزهجه یاغیش یاغدیغیندان هر یئر پالچیق ایدی. آداملار اتکلرینی ییغیشدیراراق، سو گؤلچهلرینین قیراغی ایله ائهمالجا او طرف بو طرفه کئچیردیلر. آیاقیالین، باشی آچیق اوشاقلار هئچ نهیی سایمادان پالچیقلی سویو اطرافا سیچرادا-سیچرادا گؤلچهلرین ایچینده یئریییردیلر. بیر اوشاق دوستلارینی هندهورینه ییغیب الیندهکی ییرتیق قالوشو ایله سئلفی چکیردی.
ائولرین آغیر و میندار هاواسینا هئچ جوره آلیشا بیلمیردی. نفسی داریخیر، اورهیی شدتله دؤیونور، باشی گیجهلیردی. هاواسیزلیقدان بوغولاجاق، اورهیی پارتلایاجاق کیمی اولوردو. دار کوریدوردا اوزونو ایکی قاریشدان آرتیق اولمایان بالاجا باجایا توتوب باخدی.
بیر قادین کوچهدن کئچرکن الینده کی چؤرکدن بیر تیکه قوپاریب، اعتناسیز و حتی آجیقلی بیر حرکتله ایتین قاباغینا آتدی.
ایت آغلایا-آغلایا چؤرهیی آغزینا آلیب قیراقدا دوروب گؤزلرینی چؤرهیه زیللهین اوشاغا طرف اوزاتدی.
اورهیینده قوپان بیر باغیرتی نفسینی کسدی. بیردن اونو بوغان بیر آغیرلیقدان آزاد اولورموش کیمی اللرینی آغزینا توتوب باغیردی …
کولک اووولداییب-اووولداییب شههرین خیابانلاریندا، کوچهلرینده، بینالارین تینینده شاختا هاوایا یئره آخان قانلاری قاتاراق، اینسانلارین اوزونه، گؤزونه، باشینا چیرپدی.
بیردن داش کیمی آغیر بیر جایناق بوغازینا کئچدی.
آردی وار …


text:
۱۵۶ حوثی میلیس اؤلدورولدو
حوثی میلیسلره عاید عسگری آراجلارین هدف آلیندیغی ۳۳ هاوا عملیاتی ائدیلدی
یمنین مارب شهرینه تشکیل ائدیلهن هاوا عملیاتلاری نتیجهسینده ۱۵۶ حوثی میلیس اؤلدورولدو.
سعودی عربیستان خبر آژانسینین خبرینه گؤره، عرب کوالیسیونو، سون ۲۴ ساعات ایچینده مارب شهرینین عبدیه ائلچهسیندهکی حوثی میلیسلره عاید عسگری آراجلارین هدف آلیندیغی ۳۳ هاوا عملیاتی ائتدیگینی آچیقلادی.
هاوا عملیاتلاریندا ۱۵۶ حوثی میلیس اؤلدورولدو، ۸ حربی ماشین وورولدو.
اؤته یاندان، حوثیلره باغلی سبا خبر آژانسینین یئرلی بیر قایناقدان آلدیغی بیلگییه گؤره، سعودی عربیستان و آمریکا اوچاقلاری، بو گون عبدیه ائلچهسینه۵۰ هاوا سالدیریسی تشکیل ائتدی.
هاوا سالدیریلاریندا ائولر، اکینچیلیک ساحهلری و اؤزل مولکلر ضرر گؤردو.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-دا زنجیرواری قضا اولوب، 20-دن چوخ شخص یارالانیب
بونو ایرانین عاجیل یاردیم تشکیلاتینین سؤزچوسو مجتبی خالدی دئییب.
عراقین قوزئیینده بؤیوک عملیات
«تسلیم اول» چاغریلارینا آتیشلا قارشیلیق وئرهن چوخ ساییدا تروریست ضررسیزلشدیریلدی
ایران و پاکیستان خاریجی ایشلر ناظیرلری افغانیستان-داکی وضعیتی موذاکیره ائدیبلر
ایرانین خاریجی ایشلر ناظیری حسین امیر عبداللهیان و اؤلکهده سفرده اولان پاکیستان خاریجی ایشلر ناظیری شاه محمود قریشی آراسیندا گؤروش کئچیریلیب.


text:
در بسیاری از وظایف نرم افزاری نیاز به استفاده از تاریخ و زمان وجود داشته و این تاریخ و زمان اغلب هنگام ثبت داده ها مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین هنگام کار با تاریخ و زمان معمولا سنجش اختلاف تاریخها و زمانهای مختلف ضروری خواهد بود. در این نوشته امکانات زبان برنامه نویسی پایتون برای کار با تاریخ و زمان معرفی خواهد گردید.
بسم الله الرحمن الرحیم
عمومیتده وئریلری ایکی صنفه آییرماق ممکن دور؛ بیرینجی صنف، الده ائدیلدیگی زمانی اهمیتلی اولان وئریلر؛ ایکینجی ایسه زمانلاری اهمیتسیز اولان وئریلر. بیرینجی صنف وئریلرله ایشلرکن تاریخ و زمان ایله علاقهلی مختلف وظیفهلرله اوزلشهجگیک، بونا گؤره ده ایشلتدیگیمیز یازیلیملاما دیلینده تاریخ و زمان اوچون حاضیرلانان امکانلاری تانیمالیییق. بو یازیدا پایتون دیلینده تاریخ و زمان ایله ایشلهمک اوچون اساس امکانلار تانیدیلاجاقلار. سؤزو سورولن وظیفهلر اوچون مختلف کیتابخانالار ایشلنهبیلرلر، بلکه ده تاریخ و زمان اوچون رسمی اولمایاراق گلیشدیریلمیش کیتابخانالار سایسیز اولالار. لکن بو یازیدا سؤزوموزون قونوسو ایکی time و datetime کیتابخانالاری دیرلار.
بیرینجی آچیقلاناجاق کیتابخانا time دیر. بو کیتابخانادا تاریخ و زمان اوچون حاضیرلانان تابعلر ۱۹۷۰-جی ایلین ژانویه آیینین بیرینجی گونو ساعات صفردن ایندییه دک گئچمیش ثانیهلر اساسدا چالیشارلار. بو کیتابخانانین ان مهم تابعی time تابعی دیر. بو تابع دئییلن زماندان ایندییه دک اؤتموش ثانیهلری اعشاری عدد شکلینده قایتارار. مثال اولاراق:
import time ticks = time.time() print("Number of ticks since 12:00am, January 1, 1970:", ticks)
بو کیتابخانانین باشقا تابعلری عمومیتده تانیتدیغیمیز time تابعینه باغلی اولوب، بو تابعین چاغیریلیش سونوچونو مشخص بیر قالبه سالارلار. ایندیکی تاریخ و زمانی الده ائتمک اوچون time کیتابخاناسیندان localtime تابعینی چاغیرابیلریک. بو تابع سؤیلهدیگیمیز زماندان، یعنی ۱۹۷۰-جی ایلین ژانویه آیینین بیرینجی گونو ساعات صفردن، گئچمیش ثانیهلری آلیب، دوققوز قسمده اولان و تاریخ ایله زمانی گؤسترن بیر نتیجه قایتاراجاق دیر. آشاغیداکی میثال بو تابعین نئجه ایشلنمهسینی و نتیجهسینی داها آیدینلاداجاق دیر:
import time localtime = time.localtime(time.time()) print("Local current time :", localtime)
بو میثالین نتیجهسی بونا اوخشار بیر یازی اولاجاق دیر:
Local current time : time.struct_time(tm_year=2021, tm_mon=10, tm_mday=4, tm_hour=11, tm_min=42, tm_sec=28, tm_wday=0, tm_yday=277, tm_isdst=0)
گؤردوگونوز کیمی localtime تابعی باشلانغیچ زماندان گئچن ثانیهلر اساسدا تاریخ و زمانی بیزه دوققوز فیلد واسطهسییله قایتارمیش دیر. بو دوققوز فیلد بئیله دیرلر:
۱. ایل (دؤرد رقمده): tm_year
۲. آی (بیردن اون ایکییهجه): tm_mon
۳. گون (بیردن اوتوز بیرهجه): tm_mday
۴. ساعات (صفردن ایگیرمی اوچهجه): tm_hour
۵. دقیقه (صفردن اللی دوققوزاجا): tm_min
۶. ثانیه (صفردن آلتمیش بیرهجه!): tm_sec
۷. هفتهنین گونو (دوشنبهدن صفر گؤسترگهسی ایله باشلاییب، یکشنبهده آلتییاجا): tm_wday
۸. ایلین گونو (بیردن اوچ یوز آلتمیش آلتییاجا): tm_yday
۹. ساعاتلارین گونون ایشیغیندان داها یاخشی فایدالانماق اوچون تغییری (صفر، ۱ و -۱): tm_isdst
بو فیلدلرین مقدارینی الده ائتمک اوچون گؤسترگهلردن ده، سونوچلانان شی فیلدلریندن ده یارارلانماق ممکن دور. میثال اولاراق:
import time localtime = time.localtime(time.time()) print("Day of year:", localtime.tm_yday) print("Day of week:", localtime[6])
یئنه بو کیتابخانادان باشقا بیر یارارلی تابع asctime دیر. بو تابع واسطهسییله تاریخ و زمانی استاندارد بیر قالبده الده ائدهبیلرسینیز. بو تابعین بیرجه گیریشی تانیدیغینیز localtime تابعینین سونوچو دور. آشاغیداکی میثال بو تابعین نئجه ایشلنمهسینی آچیقلامیش دیر:
import time localtime = time.asctime(time.localtime(time.time())) print("Local current time :", localtime)
بو میثالین نتیجهسی بئیله اولاجاق دیر:
Local current time : Tue Oct 05 10:17:09 2021
البته بیلمهلیییک بو ایکی تابع گیریشسیز ده چالیشابیلرلر. بو تابعلر گیریشسیز چاغیریلسالار گئنه ایندیکی تاریخ و زمانی قایتارارلار. داها دوغروسو time کیتابخاناسینین time تابعینین نتیجهسینی بو تابعلرین پارامتری اولاراق ایشلتمک، باشقا زمانلارین تاریخینی الده ائتمگی راحاتلاتماق اوچون دور. مثلا دؤرد گون آلتی ساعات ایگیرمی بئش دقیقه اؤنجهنین تاریخینی الده ائتمک اوچون بئیله یازابیلرسینیز:
import time localtime = time.localtime(time.time() - (4 * 24 * 60 * 60 + 6 * 60 * 60 + 25 * 60)) print(localtime)
بونلارا علاوه، بیر یازیلیمین اجراسینا گرک اولان زمانی اؤلچمک اوچون time تابعیندن یارارلانابیلرسینیز. بونون اوچون یازیلیم باشلامادان و قورتولاندان سونرا time تابعینی چاغیریب مقدارینی ساخلامالیسینیز. بو ایکی مقداری بیر بیریندن چیخسانیز یازیلیمین اجراسی اوچون گرک اولان زمانی الده ائدهبیلرسینیز. میثال اولاراق:
from time import time t0 = time() sum = 0 for i in range(1, 1000001): sum += i t1 = time() print("Elapsed time:", t1 - t0)
time کیتابخاناسینین باشقا تابعلری بو قراردا دیرلار:
۱. ctime: بو تابع تانیدیلان asctime تابعی کیمی دیر لکن چاغیریلاندا هئچ بیر پارامتر گرک دییل دیر.
۲. sleep: یازیلیمین اجراسینی دیلهدیگیمیزجه تعویقه سالان بو تابعین بیرجه گیریشی وار دیر، ثانیه اساسدا تعویق اوچون نظرده آلینان زمان.
۳. gmtime: عموم دونیا استاندارد زمانی حسابلایان تابع دیر.
۴. mktime: بو تابع سؤیلهدیگیمیز باشلانغیچ زماندان (۱۹۷۰-جی میلادی ایلین ژانویه آیینین بیرینجی گونو ساعات صفر) وئریلن زماناجا اؤتن ثانیهلری اعشاری بیر عدد شکلینده قایتارار. بو تابع چاغیریلیرکن بیر پارامتر دیلهییر. بو پارامتر تاندیتدیغینیز دوققوز فیلدلی زمان قالبینده اولمالی دیر.
۵. strptime: زمانی یازی اولاراق استاندارد شکلده آلیب، دوققوز فیلدلی زمان فرمتینده قایتارار. یازیدان علاوه استاندارد قالبی ده تابعین ایکینجی گیریشی اولاراق بلیرتمک ممکن دور.
۶. strftime: زمانی دوققوز فیلدلی قالبده آلیب، اونو یازی شکلینده قایتارار. قایتاریلاجاق یازینین فرمتینی تابعین ایکینجی گیریشییله بلیرتمک ممکن دور.
تانییاجاغیمیز ایکینجی کیتابخانا datetime کیتابخاناسی دیر. بو کیتابخانا بیر نئچه کلاسی زمانلا چالیشماق اوچون حاضیرلامیش دیر. بو کلاسلار بو قراردا دیرلار:
۱. date: تاریخی گریگوریان تقویمی اساسدا ساخلاماق اوچون ایشلنهبیلر. بو کلاسین فیلدلری گون، آی و ایل دیر.
۲. time: زمانی ساخلاماق اوچون ایشلنن کلاس دیر. بو کلاسین فیلدلری ساعات، دقیقه، ثانیه، میکروثانیه و زمان منطقهسی دیر.
۳. datetime: اؤنجهکی ایکی کلاسلارین وئردیگی امکانلاری بو کلاس بیر آرایا ییغمیش. فیلدلری ایسه اونلارین فیلدلرینین توپلانتیسی دیر.
۴. timedelta: ایکی date یا time یا datetime شیی آراسیندا اختلافی میکروثانیه دقتینده گؤسترن کلاس دیر.
۵. tzinfo: زمان منطقهسینی گؤسترمک اوچون بیر کلاس دیر. time و datetime کلاسلارییله بیرگه ایشلنیلر.
۶. timezone: بو کلاس tzinfo کلاسینی عموم دونیا استاندارد زماندان ثابت بیر زمان آفستی ایله گؤسترمک اوچون دور.
datetime کیتابخاناسینی باشقا کیتابخانالاردان آییران اؤزللیکلر تاریخ و زمانی بیر بیریندن چیخماق، بیر بیرینه آرتیرماق و مقایسه ائتمک امکانی دیر. میثاللار واسطهسییله بو کیتابخانانین نئجه ایشلنمهسینی داها راحات اؤیرهنهبیلرسینیز. بیرینجی میثالدا ایندیکی تاریخ و زمانی گؤسترهجگیک:
from datetime import datetime now = datetime.now() print(now) print(now.year, now.month, now.day)
گؤردوگونوز کیمی ایندیکی تاریخ و زمانی الده ائتمک اوچون datetime کیتابخاناسینین datetime کلاسینین now تابعینی ایشلدهبیلرسینیز. بو تابعین چیخیشی datetime کلاسی نوعوندان دیر. ایندی timedelta کلاسینی داها درین تانیییب اونو ایشلتمگی اؤیرهنهجگیک. timedelta کلاسینین یاپیچی تابعی یئتدی صفر مقدارلی گیریشی وار دیر؛ یعنی هانسی گیریشینی بیز مقدارلامازساق صفر نظرده آلیناجاق دیر. بو یئتدی پارامتر بو قراردا دیرلار:
۱. days: گونلر سایی
۲. seconds: ثانیهلر سایی
۳. microseconds: میکروثانیهلر سایی
۴. milliseconds: میلیثانیهلر سایی
۵. minutes: دقیقهلر سایی
۶. hours: ساعاتلار سایی
۷. weeks: هفتهلر سایی
بو نوعدان اولان بیر شی یارادیلاندان سونرا datetime ایله توپلانیب یا اوندان چیخیلابیلر. آشاغیداکی میثال بو امکانلارین ایشلنمهسینی گؤسترهجک دیر:
from datetime import datetime, timedelta now = datetime.now() delta = timedelta(hours=2, minutes=15, seconds=20) print("Now:", now) print("Time delta:", delta) print("Now - Time delta:", now - delta) print("Now + Time delta:", now + delta) print("2 x Time delta:", 2 * delta) print("Time delta / 2:", delta / 2)
بو مثالین سونوچو بئیله اولاجاق دیر:
Now: 2021-10-09 19:55:48.060706 Time delta: 2:15:20 Now - Time delta: 2021-10-09 17:40:28.060706 Now + Time delta: 2021-10-09 22:11:08.060706 ۲ x Time delta: 4:30:40 Time delta / 2: 1:07:40
بو کیتابخانانین سوندوغو باشقا قابلیت زمانلارین مقایسهسی دیر. یئنه بیر میثال واسطهسییله بو امکانی تانییاجاغیق:
from datetime import datetime, timedelta from random import randint now = datetime.now() delta1 = timedelta(hours=randint(0, 24), minutes=randint(0, 60)) delta2 = timedelta(hours=randint(0, 24), minutes=randint(0, 60)) time1 = now - delta1 time2 = now - delta2 if time1 > time2: print("Time 1 > Time 2!") else: print("Time 1   Time delta 2!")
بو یازیدا محدود اولاراق time و datetime کیتابخانالارینی تانیییب، اونلارین ایلکین امکانلارینی ایشلتمگی اؤیرهندیک. بو کیتابخانالارا گؤره داها آرتیق بیلگیلری آشاغیداکی لینکلرده اوخویابیلرسینیز:
https://docs.python.org/3/library/time.html
https://docs.python.org/3/library/datetime.html


text:
Oct 5, 2015
چوخ گئجدی "گالیا"
دنیز ایشچی
ترجمه ترکی شعری از هوشنگ ابتهاج "دیر است گالیا"
چئوریلدی عشقیمیز ای آخ، فسانه یه
عشقین فسانه سین اوخوما سن قولاقیما
مندن سن ایسته مه اورگین عشقه یانماسین
چوخ گئجدی "گالیا" ، یولا دوشموشدو کاروان
اوندا کی بیر تکه شام حسرتیله
هامی داورانیر
عشق و حکایته داها بیر فرصت اولمایر.
سن دوغدغون گونوویون ایل دونومونه
بیر گول چیچیک کیمی پارلاخ پاریلداراخ
یاندیرمیسان ایگیرمی شمعی ظلمت ایچره سن،
اما همان گئجه نین قاپ قارانلیغی
مینلرجه سن کیمی گول قیزلار هامیسی
آج قارینا قورو یئر اوسته ساخلانیب
آی پارلاغیندا اویقویا گئدمیشدیلر هامیسی.
بارماخلاین نه گوزل سازلا اوینایر
مینلرجه ایلمه سالان قیز بارماقلاری
قان چیرکینه قاریشیب یئرتیلیب هامی.
تنگ قفسده ایش یئری دار بوغ، سیخینتیدا
بیر قیرتیم گونلوغه خاطر چالیشمادا
یولدا اوتوموش یولچویا سن ویدیغین قدر.
بونقش لی نقارلی گوزل فرش توخونماسی
سن اوینادیخجا سالدیریلیب دیر یئر اوستونه
مینلرجه انسانین قانی دیر سوزموش اوستونه
او خط و خال کی گورسنیر فرشین عذارینه
مین درد و غم آخی دیر نقشین اوستونه
بو ننگه باتان داستانا سن بیر درینله باخ
مینلرجوانین آرزوسی دیر یانمیش آتشه
مینلر اوشاق بویوک بئله بیر زندان ایچره آج
خسته یاتیب یوخودا آروز گوزونه.
چوخ گئجدی گالیا
وقتی دگیل کی بوسه و عشق صحبتین آچیم
دوران هامی قان دیر الوو بو گون
ایندی بوغازلارین باغریب ، قوللار آچمالی
عصیان گونو بو گون.
گولمه منیم اوزومه، دادلی گوزلرین
زهریم اولایدی نوش ایله مخ عشق یله شراب
یا سئوگی دن دویونن شاد اورک لری
دوستداخدا دوستلاریم.
کیفسح بوغونتولو داریشیخ باغشاه دادی
قیزقین داریخمالی خارک دوسداغیندادی
یا زندانین، جهنمین قارا بیر گوشه سینده دی
چوخ تئز دی گالیا
عشقین فسانه سین اوخوما سن قولاقیما
مندن سن ایسته مه او سئوگی نغمه سین
چوخ تئز دی گالیا، هله یولدایدی کاروان.
اوندا کی دان آچیلیب آغ قوجاخلاری
یئرتیب قار گئجه نین قیرلی پرده سین
اوندا کی گون ائشیغی هر زولاخدا دیر
یولداشلارین اوپوشو بول یاناخلارا
گئتمیش باتیلمیش گولمه جه لر بیر ده دوندولر
من اوندا دونمه لیم یار قوجاغینا
سئوگی غزل اوپوش گولوشون گول عذارینا
گوللو چیچکلی قلب لر آچمیش باهارینا
گللم سنین کنارینا ای سئوگیلی یاریم.
دنیز ایشچی 25-09-2015


text:
حسین صبا کیم دی؟ موغام مسابقه سی نه دی؟
بو گونلر بین الخلق موغام مسابقه سینده، حسین صبایا آدلانان بیر ایران آذربایجانلیسین خئیلی ائشیدیریک. یئری وار حسین صبانی و موغام مسابقه لرین آرتیغراق تانییاق.
موغام موسیقیسی، یالنیز آذربایجانجا یوخ، بلکه فارسجادا و عربجه ده، مُقام موسیقی سینه آدلانان بیر گئنیشلی موسیقی دی و بو دیللر و کولتورلر آراسیندا چوخ اشتراکلار وار دی. قرآن قرائتینده یا عرب موسیقیسینده، نئجه کی بایات اوخونور، فارسجادا و آذربایجانجادا بایات موسیقیسی اوخونور البته فرقلی دیلر آمما دینله ین و ائشیدن بو دیللری باش تاپماسادا، بیلر کی ایندی ماهور یا سه گاه اوخونور. بو یاخین کولتورلر ده، بیر بیرینه چوخلو بورجلار دا وئرمیشلر. اؤرنک ایچون بیزیم تورک بایاتیمیز یا قاراباغ شکسته میز فارسجایا گئدیب و عربجه دن حجاز و عراق، فارس موسیقی سینه یول تاپیب. بیزده فارس موسیقی سیندن (آدین قویاق ایران موسیقیسی) کورد بایاتین آلمیشیق و بو آلیش ـ وئریشده، بوتون دیللرین موسیقیسی آغیرلانیب و زنگینله شیب دی.
موغام موسیقیسیده سازین پرده سی یا بارماق دوتان پرده لر ایله چئشیدلی سسلر یارانیر. بونلارا بیز دستگاه دئییریک نئجه کی فارسجادا دست، ال معناسیندا و گاه، یئر آنلامیندا دی و دستگاه ، ال دوتولان یئره و پرده لر دوتولان یئرلره دئمه لییک. بو دستگاهلار ایران موسیقیسینده 12 موغام و آذربایجاندا 13 موغاما بؤلونور و راست، ماهور، قاجار بایاتی، شور، سه گاه، همایون و باشقا آدلارا آدلانیر. دستگاهلارین هره سی نئچه گوشه یه بؤلونور و اونون شاکیله سی تیکیلیر. میثال اوچون ایران موسیقیسینده ماهور دستگاهیندا گوشه لرین آدینا باخساق گؤره ریک نه قدر یان قونشولاردان و یاخین کولتورلردن تأثیر آلمیشیق: راک هندی، آذربایجانی، عراق، راک کشمیر، ساقی نامه، کرشمه و … .
باکی دا قورولان موغام مسابقه سی 2005 ینجی ایلدن، آذربایجانین گؤرکملی گؤزل بسته کاری اوزه ییر حاجی بی لی نین 120 ینجی آنادان دوغولماسی ایچون کئچیریلدی. اوندان بئله ایکی ایلدن بیر، 2007 ده، 2009، 2011، 2013، 2015، 2017 ایللرینده کئچیریلدی و بو مسابقه لرده بؤیوک موغامچی لار آذربایجان موسیقیسینه تانیتدیریلدی کی بیری 10 یاشیندا نابغه، علم الدین ابراهیموو ایدی.
2019ـ ونجو ایلین مسابقه سینده 500 اوخوجو بو مسابقه یه آیاق قویدو و داورلر بونلارین آراسیندان 60 اوخوجو و ایکینجی کره، 20 اوخوجو سئچدیلر کی بو 20 اوخوجو اصلی مسابقه یه آیاق قویدولار. بو آغیر ماراتون دا، مسابقه نین باشلاییشینا آیاق قویان اوخوجو دا بؤیوک فخر قازانیر نیه کی بو ایکی ایلده 20 اوخوجودان بیری تانینیر حتی ایلک مرحله ده حذف اولونسا.
2019 ونجو ایلین موغام مسابقه لرینده 500 اوخوجودان 60 ی و 60دان 20 سی سئچیلیب و فخر ایله: ایکی ایرانلی بیری اردبیلدن و بیری میانادان بو مسابقه یه یول تاپدیلار. اردبیللی بهنام علایی اوچونجو مرحله ده حذف اولوب آمما میانالی حسین صبا 6 مرحله نی سوووب و 7 ینجی مرحله یه آیاق قویوبدو.
آمما حسین صبا کیمدی؟
حسین صبادان اؤنجه گرکدیر اونون آتاسین تانیمالی. حسین ین آتاسی اؤزوندن شؤهرتلی دی. هوشنگ صبا میانانین آدلیم شاعیرلریندن تانینیر کی ایللر بویو اونون شعرلری، درگیلرده و کیتابلاردا یاییلیب کی بیریسی رحمتلیک اوستاد یحیی شیدانین “ادبیات اوجاغی” کیتابی دی. نئجه کی درین دویغولو و درین فیکیرلی شعرینده سؤیلور:
هر شاعر دلداده صبا شاعر اولانماز شاعر دئییلن اصلیده انسان گرک اولسون
یا باشقا بیر غزلده نه گؤزل شعر یارادیر:
وئرمه رم بیر تار مویون ای گؤزل! دنیایه من اولموشام مجنون عشقین دوشموشم صحرایه من
…
من صبا یم، سؤزلریم یانمیش اورکلر دردی دیر قویموشام عشقین یولوندا عؤمرومو سرمایه من
هوشنگ صبا 68 ایل بوندان قاباق، میانا شهرینده دونیایا گؤز آچدی. صبا میانانین قدیمی معلم لریندن تانینیر کی 30 ایل مدرسه لرده میانانین اوشاقلارین تربیت قیلیب. اوشاقلیغیندا مدرسه لرده و برنامه لرده جاز و تنبک چالاردی و رحمتلیک بهرام سارنگ (آزیمکان) ایله سرود گروپوندایمیش. صبا موسیقیدن آرتیق، تئاتردا دا چالیشقان گنج ایمیش و نئچه شهرلره ایفا یا مسابقه ایچون گئتمیش دی کی اونلاردان سایماق اولار: دومانلی یول، نازنین و اون دان آرتیق باشقا تئاترلار.
ایندی حسین صبایا چاتمالییق کی حسین ین ایلک معلمی همین فخرلی آتا ایمیش. بو آتا موسیقی ده اوغلون تربیت قیلیب سونرا آرتیق اؤیرنمک ایچون اونو تبریزه و باکی یا گؤنده ریر نیه کی میانادا آذربایجان موغام موسیقیسی گوجسوز ایدی.
حسین 31 ایل بوندان قاباق، میانا شهرینده آنادان اولوب، آواز و قاوال و تنبکی آتاسیندان اؤیرندی. تبریزده موغام موسیقیسین اوستاد ملکی زاده نین مکتبینده اؤیره نیب و آرتیق اؤیرنمک ایچون ایکی ایل آراسیندا باکی دا اوستاد منصوم ابراهیموو و طیار بایراموون مکتبینده موغام موسیقیسین بیتیریب و ایندی موسیقی مهدینده 20-30 ایل چالیشان موسیقی اؤیرنجی لرله آیاق ـ آیاق رقابت ائدیر و هر هفته باش اوجالی چوخ یوخاری نمره ایله باشقا مرحله یه آیاق قویور.
آرزیمیز بو دور حسین صبانی سون مرحله ده گؤرک نئجه کی اؤنجه تبریزلی ناصر عطاپور آدلی اوخوجو بو مسابقه لرده اوچونجو سئچیلدی. حسین صبانین حضورو بو مسابقه ده، مینلر ایرانلینی، آذربایجاندا، اردبیلده، همداندا، زنجاندا، تهراندا و باشقا بؤلکه لرده بو مسابقه نین باخماغینا و ایزله مه یینه چکیر. حسینه باش ساغلیغی آرزیلیریق.


text:
آذربايجان توركجهسينده وئريليش يايان یئرلی راديو و تلويزيون كاناللاري گئنللیکله يانليش دانيشيرلار. ديليميزين کورلانماسیندا بونلارين بوراخدیغی بؤيوک ائتکی دانيلمازدير. بو بيلگي آراجلاري، اوخوجو، دينلهييجي و گؤروجولرین بؤيوك كوتلهسي ايله دیالوگدا اولدوقلارینی گؤز اؤنونه آلدیقدا، مسئلهنين اؤنمي داها دا آرتير. گؤرونور، بئله بير آپاريجي مانعهدن يان كئچمك، ديلين آلینیازیسینا گؤز يومماقدان باشقا بیر آنلام داشيماياجاقدير. بیلیریک يئرلي راديولار کوتلهنين دانيشديغي ديلدن داها آرتيق «جالاق» ديلده دانيشيرلار. بعضن تكجه فعللري آذربايجان ديلينده گئدن بو دانيشيق طرزيني، اؤزلليكله، آيري ـ آيري مسئوللارين چيخيشلاريندا آچيقجا گؤروروك. بو قارماقاريشيق اوسلوب تکجه باشیسویوقلوق و يا دجلليکدن سو ايچمير، اوچ باشليجا ائتکنه قاييدير: «سياسي تاپشيريق، جوغرافي سپهلنمهلر، و تورکجهميز خوصوصوندا ساوادسيرليق». باخمایاراق کی، سون ایکی عامیل ده سیاستدن سو ایچیر.
بیرینجی ائتکنه چوخ توخونموش، ایکینجیسینه بو ساحهده اوزمانلاریمیزین توخونماسینی ایستردیم، بوردا ایسه من اوچونجو ائتکنه توخونورام.
بو تئلهرادیولاری عینی سوییهده دَیرلندیرمک اولماز. هابئله بونلاردا گئدن وئرلیشلری و آپاریجیلارین دانیشیق قابلییتینه بیر ساققا وورماق دوزگون دئییل. بو کاناللاردا ساوادلی، دیلچی و باجاریقلی یازیچیلار وار. آمما بونلارین سایی اولدوقجا آزدیر. بونلارین نئچهسی تقاعوده چیخمیش، بعضیلرینین ده اؤز تجروبه و بیلیکلریندن یارارلانما ایمکانلاری یوخدور. بارماقلا ساییلاجاق آداملار ایستئثنا اولماقلا بو تئلهرادیولاردا ایشلهین یازیچیلار، چئویرمنلر، آپاریجیلار، مخبرلرین چوخو آذربایجان تورکجهسینده ساوادسیزدیرلار. اونلارین تابع اولدوقلاری ایش باشیندا اوتوران آداملار ایسه، هئچ دئییرسن دیلیمیزده دیل آچیب دانیشماییبلار. دیل باخیمیندان داها دا ساواسیزدیرلار. بونلار حتتا دیل ساحهسینده ایلکین و عادی کورسلاری [کلاسلاری] دا کئچیرمهییبلر. ایش اورا گتیریب چیخارمیشدیر کی، بونلار دینلهییجیلرله موقاییسهده داها کوبود، داها یانلیش دانیشیرلار.
دیلله تانیش اولمادان، سسلری میکروفونا اوفورمک جسارتی هاردان گلیر؟ بو یانلیش گوماندان گلیر کی، آنادیلی آذربایجان تورکجهسی اولان کیمسه، بو دیلده آپاریجیلیق قابلییتینه مالیک اولمالیدیر. گومان ائتمیرم اوخویوب یازمامیش بیر فارس کیمسهنی حتتا جامجم کوچهسیندن ایچهری بوراخسینلار. همین جامجمدهکی عادی ایشچیلرین بؤیوک چوخلوغو هئچ اولماسا اون ایکی ایل اؤز آنا دیلینده تحصیل آلمیشلار. آمما بیزده اوخومادان، یازمادان یاستی یاستی دانیشاراق آپاریجی اولماق دئییرسن آللاه وئرگیسیدیر[1].
سؤزومون جانی نه بوندادیر، نه ده سیاستدن گلمه قاداغالاردا. بیلیرم سیاستی آنی دییشدیرمک چتیندیر؛ جوغرافی سپهلنمهلردن گلمه دیل پوزغونلوغونا تئزلیکله چاره قیلماق دا مومکونسوز. لاکین اینسانلارین شخصی باجاریغی بو یارانین میندن بیر مرحمی اولا بیلر. بیرـ ایکی اؤرنک سؤزومه آیدینلیق گتیره بیلر. خبرلرده بعضن گؤرورسن چیلخا تورکجه سؤزلر قونداریلیر، و فارسجادان چئوریلیمش متنلرده ایسه دوزگون گراماتیکایا یاخینلاشما مئیلی گؤرونور. نه یازیق کی، بو یاخنیلاشمانی “بیلگیسیزلیک” پوچا چیخاریر. غریبه غریبه دانیشیق طرزی اؤزونو گؤستهریر. بوردا هر نهیین گوناهینی سیاسی تاپشیریقلارین بوینونا آتماق، فردی وظیفهدن بویون قاچیرماقدیر. عکسینه، سیاسی تاتپشیریق اولان یئرده فردی وظیفهنی داها آرتیق اؤنمسهمک گرهکیر. منجه مسئلهنین بیر طرفی ایشچیلرین باشی سویوقلوغونا، وارلیغیمزین رمزی ساییلان دیلیمیزه سایغیسیز یاناشمالارینا قاییدیر. بیر آز ماراق اولسایدی بئله اولمازدی. منجه مئیوه بازاریندا مئیوهلرینین گؤزهللیینی گور سسله اوخشایان ساتیجیلارین جوملهلری بو آپاریجیلارین دانیشیقلاریندان داها گؤزهلدیر. چونکی اونلاردا اؤز ایشلرینه هوس واردیر، سئوگی وار، عؤهدهلیک وار.
توپلومدا چات [شکاف] وارسا، توپلومون قانونلاری دا بوٍتؤو اولا بیلمز. بوتون قانونلاردا قاچاق یولو وارسا، غئیرمشروع قوراللار ضدیتلرله دولودور. بونلارین آیاغی تیترهکدیر، چونکی عدالتسیزلیک اؤزهرینده یازیلیر. بئله قانونلار دمیردن اولسا نهایت پاس پاسیر. حتتا سووئتلر بيرلييينين ادّعا اولونان دمير بوٍتوًلويونده چات واريدي. يوخسا اورادا نه سئيرك موباريزهلر آپاريلا بيلردي، نه ده يئرآلتي ادبيات جوجهره. بوًيوك آد قازانميش آندرئ ساخاروْووُ دئميرم، اوًزوٍموزون آلچاق كوًنوللو گوٍل حوسئين حوسئيناوْو كيمي ديرهنيش اوجاقلاري يارانا بيلمزدي.[2] مقصدیمی بیر اؤرنکله آچیقلاییرام: آنتروپی صفره ياخينلاشا بيلر، صفر اولا بيلمز. صفر میقداردا آنتروپي ايله بير جاهاز قاييرماق مومكون دئييل. نئجه كي، هئچ بير ماشين آلدیغی انرژينين يوزده يوٍزونو حركته چئويره بيلمز، بللي ميقداردا انرژي ايتكيسي قاچيلمازدير. توْپلومون دا انرژي ايتكيسي وار. نه تام ساغلام توْپلوم، نه ده تام بوٍتوًو توْپلوم ياراتماق اولاناقسیزدیر. تام قارماقاريشيق توْپلوم دا أساسن توْپلوم دئييل. ايندي اگر تام توْپلوم گئرچكلشه بيلميرسه اونون قاينار چاتلاريندا گوج قورولوشلارينين بَينمهدييي طرزده نفس آلماق، نهسه يازماق، نهسه دانيشماق اولار. آياقيولولارين [توالئتلرین] قاپيلاري آرخاسيندا يازيلميش شوعارلار بونون كيچيك اوًرنهييدير. دئمك سوًيلهنيلن آپاريجيلاردا ماراق اولسايدي، هئچ بير زيان گوًرمهدن قوراللارين چاتيندا حركت ائدهرك ديليميزی بوندان آرتيق پوْزونتولار بورولغانينا سوٍروكلهمزديلر. بونلار آياقيولولارين قاپيلاري آرخاسينا شوعار يازانلاردان اسكيك دئييللر كي؟ ساغالماز دیلده یازماغین سوچو قانونون بوینونادیرسا، اونو فردی باجاریقسیزلیقلا، اوپورتونیستلیکله کورلاماغین مسئولیتینی ایشچیلر داشیییر. نئجه کی، بوتون باسقیلارا باخمایاراق، بعضی فردلرین سوروملولوق حیسی اوجباتیندان دیل ایندیییهدک قورونوب ساخلانیب.
بو رادیولارین بیریندن “گؤرونتو” سؤزو یانلیش آنلامدا سسلهنیر. البتته بو یانلیشلارین سایی عاغلا سیغمازدیر. هانسیسا آپاریجییا «گؤرونتو» سؤزونو ایشلتمهیه اذن وئریلیبسه دئمک سیاستین چاتلاغیندا بوش بیر اورتام یارانیب. سیاست بو بوش فضالاری دولدورماقدان عاجیزدیر، چونکی اؤز نفس یولونو دا کسیر. بئلهلیکه ایشاره ائتدیییمیز آپاریجی، مخبر، چئویرمن[3] و یازیچی بئله بیر دورومدا هانسیسا سؤزو یانلیش ایشلهدیرسه خیانتین سوچو اونون اؤز بوینونا دوشور. بو یانلیشلیقلارین سایی توکنن دئییل. نئجه کی، بو تئلهرادیولاردا «مملکتین باشدان باشاسیندا» کیمی یانلیش عیبارتلر آردی آراسی کسیلمهدن ایشلهنیر. واختآشيري سسلهنن بو سهولر گؤسترير كي، بو تئلهراديولاردا چاليشانلارين بعضيسي آزاجيق توركجه يازماق ايمكانلاريندان يئتيرينجه فايدالانمير، يا دا فايدالانماغي باجارميرلار. دئمیرم پول آلیب دیل ساتیرلار، چونکی اللرینده ساتاجاق بیر دیل یوخدور.
تئلهرادیو باشچیلاری بو سورونو گؤز باغلاییجیلار کیمی آرادان قالدیریرلار: اؤرنهیین، تلویزیون اکرانلاریندا یازیلان تکتوک تورکجه سؤزلر و جوملهلرده ده گئنیش یانلیشلیق گؤروروک. بو تئلهکاناللار مسئلهنی چؤزمک یئرینه اونو بیر دفعهلیک سیلیرلر: وئرلیشلرین آدی ایستئثنا اولماقلا تورکجه یازماقدان وازکئچیر، اونا قاداغا قویورلار. لاکین بو قوروملارین [نهادلارین] ایشچیلری، آدی چکیلن ساده چؤزوم یولونا اویمامالیدیرلار. بو آپاریجیلار هئچ اولماسا وئریلمیش ایجازهلرین چرچیوهسینده ساغلام یازماغی اؤیرنمهلیدیرلر. سؤز تکجه تورکجه سؤزلر و ایصطیلاحلارین قوللانماسیندان گئتمیر، بونلار اونلارین پئشکشی. دئمیریک بونلار چیلخا آذربایجان تورکجهسی یازسینلار، دئییریک سادهجه قایدالار اساسیندا دوزگون یازسینلار، گراماتیکانی پوزماسینلار. بونا دا آزاجیق موطالیعه گرهکدیر. تورکجهمیزده وئریلیش یایان بیلگی آراجلاریندا ایشیلهین اینسانلار تعلیم گؤرمهلیدیرلر. بو تعلیم کؤنوللو اولمالیدیر، چونکی سیاست بو تعلیمه نه بودجه آییرجاق، نه ده گولر اوز گؤستهرهجک.
تئلهرادیولار بارهده هله ده بیر سورغو جاوابسیز قالیر: سیاسی تاپشیریقلاری یئرینه گتیرن بئله بیر وئریلیشلر بیزه گرهکدیرمی؟
بو وئرلیشلر فارماکونا بنزهییر. هم درددیر، هم ده درمان. بونلارین دردلییی درمانیلیغیندان داها چوخ اولسا دا کیمسه بونلارین دایاندیریلماسینی ایستهمیر. همدان رادیوسوندان آذربایجان تورکجهسی ایله وئرلیشلر دایاناندان سونرا هامیمیزین اورهیی آغریدی. لاکین بونلار دیلی پوزماقدا گئنیش رول اویناییرلار. تبریز، اورمو، زنجان و اردبیلدن بوراخیلماقدا اولان راديو تلويزيون وئرليشلري بعضن اویونچونون اؤز فوتبال تاقيمينا [تيمينه] ووردوغو قوْللارا بنزهيير. غضنفري دوردورون. دوردورماغا گوجوموز يوخدورسا، بونلارين ديليمیزه آشيلاديغي يانليشليقلار بارهده گئنيش يازماغا گوجوموز يئتر.
منجه بو بیلگی آراجلاری دیلی دیری ساخلاییرلارسا، معیار دیلین گئرچکلشمهسینه قارشی چیخیرلار. اینتئرنئتده ده گؤرهجهییمیز بو ایکیلی اؤزهللییه بیر معنالی یاناشماق اولماز: باشدا خیانت وار، آیاقدا چلیمسیزلیک.
2001، سون رئداکته 2010
_____________________________
[1] 1388ـجي ايل مهر آيينين دوققوزو ساعات 14 خبر بوراخيليشيندا تهران راديوسوندان بئله بير ايفاده سسلندي: «اورمييهده اولان واحد مرکزي خبر». بو گولونج ايفادهني آدي چکيلن راديونون اورموداکي مخبري، رئپورتاژينين آخيريندا سؤيلهيير، بونونلا دا عؤمرونده آذربايجان تورکجهسي ايله کؤکوندن تانيش اولماديغيني گؤسترير.
[2] يارپاقدا بیلگی وار
[3] ترجومهچي.


text:
لطیفه
قاراباغ لی طالیب خان، ناغیل ائدیرلر کی، بیر گون شکارا گئتمیشدی. بیر قیرقوول توتموشدو. آخشام ملازم لرینه دئدی کی، سیز بو قیرقوولو بخاریدا شیشه چکیب بیشیرین، من یورولموشام، بیر قدر یاتیم، دوروب یئیه جه یم.
طالیب خان یاتدی. نوکرلر قیرقوولو بیشیردی لر، اؤزلری یئدی لر. شیشی بوش بخاری نین یانینا سؤیکهدی لر. ایک اوچ ساعت دان سونرا طالیب خان خواب غفلتدن بیدار اولدی، دئدی کی، گتیرین قیرقوولومو.
نوکرلر هامی شهادت وئردی لر کی، آغا، سن قیرقوولو یئدین، یاتدین. طالیب خان دئدی کی، دوغرودور؛ چونکی جیریم چوخ یانیر، معلوم کی، یئمیشم، یاتمیشام. بس بیر قدر سو وئرین. سویو ایچدی، یئنه یاتدی.


text:
انسان اورگانی، انسانسیز هاوا آراجی ایله داشیندی
تورونتو شهریندهکی وسترن خستهخاناسیندا بیر خستهدن آلینان آغجییر ۶ دقیقهلیک اوچوشدان سونرا تورونتو جنرال هاسپیتالا چاتدی
کانادادا خستهیه جالاق ائدیلهجک آغجییر انسانسیز هاوا آراجی/درون ایله بیر خستهخانادان دیگرینه گؤندریلدی.
تورونتو شهریندهکی وسترن خستهخاناسیندا بیر خستهدن آلینان آغجییر ۶ دقیقهلیک اوچوشدان سونرا تورونتو جنرال هاسپیتالا چاتدی.
درون ایله داشیما ایشینی حیاتا گئچیرهن اونیتر بیوالکترونیک شیرکتینین صاحبی مارتین روتبلات، کانادانین رسمی خبر آژانسینا، بیر قروپلا ۱۸ آی بویونجا یئریتدیکلری چالیشمادا باشاریلی بیر انتقال اوچون بوتون آددیملاری سینادیقلارینی سؤیلهدی.
ایلکی، ۲۰۱۹.جو ایلده آمریکانین بالتیمور شهرینده بیر بؤیرک گؤندریلمهسی ایله باشلایان درونلا اورگان داشیما، داها سونرا نوادادا قرنیه و مینهسوتادا دا پانکراس داشینماسی ایله داوام ائتدی.
تورونتودا حیاتا گئچیریلهن پیلوتسوز هاوا آراجی ایله آغجییر داشیماق اوچون اونیتر بیوالکترونیک شیرکتی ده آغجییرده هئچ بیر پوزولمایا یول وئرمهیهجک اؤزل بیر قوتو حاضرلادی.
قوتونو یوکسکلیک، بارومتریک باسینج، تیترهمهلره و دیگر سارسیجی حادثهلردهکی دییشیکلیکلره دایاناجاق شکیلده حاضرلایان شیرکت، دونانیما، قوتونون داشینماسی سیراسیندا میدانا گلهبیلهجک دوشمه اختیمالینا قارشی چتر و گلیشمیش بیر جیپیاس سیستمی علاوه ائتدی.
یئنی سیستمله، خستهیه جالاقلاناجاق اورگانلاردا انتقال سیراسیندا ایتیریلن واختین ان آزا ائندیریلمهسی هدفلهنیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه، اولوسلارآراسی آسترونوت فدراسیونونا رسماً عضو اولدو
"اوزای ساحهسینده ایجرا ائدیلهن اولوسلارآراسی چالیشمالاردا سؤز صاحبی بیر تورکیه اوچون چالیشماغا وار گوجوموزله داوام ائدجییک"
دایناسورلار دؤنمیندن قالما بیر یئنگج تاپیلدی
۱۰۰ میلیون ایللیک جانلی، بو گون ساحللرده گزهن یئنگجلره سطحی اولاراق بنزییر
فیسبوک، آد دییشدیریر
مارک زاکربرگین، شیرکتین یئنی آدی قونوسوندا آتیلاجاق آدیمی ۲۸ اکتبردا ائدیلهجک کانکت کنفرانسیندا آچیقلاماغی پلانلادیغی ایفاده ائدیلدی


text:
یئنی بوناب
یئنی بوناب (تازا بیناب) (زعفران شهری - مرندشهری نین بینابی) ایران اؤلکه سی نین شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر دوغو آذربایجان اوستانی نده هابئله مرند بؤلگهسی نده یئرلشیب دیر. بۇ شهر 1383 اینجی ایلده کندن دن شهر چئوریلیب دیر.[۱]
جغرافیایی یئر[دَییشدیر]
تازا بیناب شهری، مرند بولگهسینین مرکزی بولومونده و مرند شهرینین گون چیخان یندا واقیع اوْلوبدور . بۇ شهر مرند شهر ایله 10 کیلومئتیر آراسی واردیر.هابئله بۇ شهر تبریز شهرینین قوزای دوغوسوندا یئلشیب و تبریزله 72 کیلومئتیر آراسی واردیر. بۇ شهر، شهرداری روتبه بندیلیغیندا نومره بیر روتبه سی واردیر. تازا بیناب شهری قوزای دان زنوز، گونئی دن صوفیان، گون چیخان دان ورزقان و گون باتان دان مرنده محدود اولور.[۲][۳]
یئنی بیناب ین آدی[دَییشدیر]
تازا بیناب، شهره چئوریلمه دن اونجه "بیناب" آدی لا تانینیردی. آنجاق شهره چئوریله ندن سوْنرا "تازا بیناب" (بیناب جدید) آدلاندی.
تاریخ[دَییشدیر]
بو شهرین چوخلو تاریخ سل سابیقه سی واردیر. نئجه كی بۇ شهرین آلادر آدلا اوْلان منطقه سینده اوْلان قبریستان لیغ لار بونو گورسدیر كی بۇ منطقه ضحاكین سربازلارینین اوتوراقیمیش . ولی بۇ منطقه طمعكار آداملارین الینن محفوظ قالمیییب و موجویزسیز قازینتیلارلا بۇ منطقیه آسیب ووروبدور.
اقلیم[دَییشدیر]
تازا بیناب داغیلیق منطقه ده یئرلشیب و بونا گوره ده هاواسی سویوق و موعتدیل دیر. یاز فصلینده گوزل و ماراغلی هاواسی اۆچون، چوخلو قوناق لار قبول ائدیر.
آداملار[دَییشدیر]
اهالی[دَییشدیر]
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سیندا، بۇ شهرین 1236 عائیله ائو و 4430 نفر اهالی واری دیر. اونلارین 2095 نفری كیشی و 2335 نفری آروادیمیش.[۴]
ایش[دَییشدیر]
بو شهرین جماعتینین غالیب ایشی اکین چی لیک دیر، بونونلا برابر فرش توخویورلار . تازا بیناب آذربایجان منطقه سینده بیرجه منطقه دیر کی اوندا زعفران اکیلیر و بوشهرین زعفرانی چوخ مشهور و بیردانادیر . بونا گوره ده بۇ شهری زعفران شهری ده آدلاییب و بۇ شهردن هر یئره زعفرانی سوقت آپاراللار.
گورملی یئرلر[دَییشدیر]
بیناب شهرینین چوخلو گورملی یئرلری واردیر. اونلارین یاب ان آدلیم لاری نین آدی بئله دی: 1-بینابین تورپاخ سدی 2-آلادر دره سی 3علی داشی 4-بینابین داغلاری 5-آذا قاپی و.....
بیلیم یوردلار[دَییشدیر]
بیناب شهرینین بیلیم اماکینی چوخ ده ییرلر ولی عیبارتدیلر : 2دانا قیز مدرسه سی 2دانا اوغلان مدرسه سی 1 دانا دا پیام نور بیلیم یوردو 2 الی 3 دانا دا مهد کودک بۇ شهرده فعالیت ائله ییرلر. همیده بۇ شهرین کیتابخاناسیدا جورلانماغدادیر.
سیاست[دَییشدیر]
تازا بیناب شهری، شهره چئوریلندن سوْنرا ایکی شهرداری اوْلوب: 1- میر ارشد مؤمنی 2- موهندیس حسین طهمزی (ایندیکی شهردار)
بو شهرین ایندیکی شورالاری نین آدلاری بئله دیر: 1- جواد آتشبار 2- حبیب پهلوانی 3- حسن هرمزدی 4- یحیی پورسعید 5- رضا سنبلی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ مركز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی- اصلاحات تقسیماتی در استان آدربایجانشرقی
- ↑ بناب نیوز[دائمی اولو باغلانتیلی]، شهر بناب جدید ( بناب مرند )
- ↑ وبسایت شهر بناب جدید،[دائمی اولو باغلانتیلی] بناب جدید در گذر تاریخ
- ↑ [۱] Archived 2009-04-18 at the Wayback Machine. ایرانین آمار مرکزی


text:
طنز
* یازووچی: حلیم یارقین * فولکلور شناس توریستلر
شهریمیز کیچیک بۉلسه هم، بیراق تاریخی بیر شهر دیر. شونینگ اوچون کۉپینچه پیتلر بیرته ـ ایکیته توریست کۉرونیب توره دی.
توریستلر شهریمیزنی گېزیب، کۉپراق اېسکی خرابه لرنی زۉر قیزیقیش بیلن کوزه تیب، شهر و قیشلاق تورموشی گه تېگیشلی قیزیقتیرگن موضوعلر حقیده معلومات آله دیلر و اۉزلریگه یاققن، سیرتیدن انتیک نرسه لرنی ساتیب آله دیلر.
چیندن هم توریستلرنینگ شهریمیزگه کېلیب ـ کېتیشی طفیلی تیلماجلر (ترجمانلر)، ساتووچیلر، اینیقسه اېسکی و قۉل صنعتلری نینگ بازاری یخشی و رونقلی دیر. شهریمیزنینگ کۉپلب ییگیتلری چله ـ چولپه انگلیسچه یا اۉزگه بیر چېت اېل تیلینی بیلگنلیک لری طفیلی انچه پولگه اېگه بۉله دیلر. انتیک نرسه لر ساتووچیلری هم بابا ـ مامه لریمیزدن قالیب کېتگن اېسکی ـ تۉسکی قالدیق بویوملرنی انتیک دېب، اولرگه ساتردیلر!
مېنینگ جدا چققان و چوتار بیر اۉرتاغیم بار اېدی. او، اولوسیمیز ایتگنیدېک، سورمه نی کۉزدن اورردی؛ تاشدن یاغ چیقرردی؛ کیشیلرنی یلب، موم دېک یومشه تردی و بورگه نی اېسه هواده داغلردی…!
قیسقه سی، او چققانلیک و رندلیکدن اۉزگه بیرار کمالی یۉق اېدی. شهریمیزگه کېلیب ـ کېتیب تورگن توریستلر، اونینگ اوچون آسانگینه پول اوندیریشده جدا قوله ی اۉلجه اېدی. او بو ایشده عقلنی لال قالدیره دیگن عجایب یۉریقلر و چللردن فایده لنردی.
مېن او بیلن کۉپینچه اوچره شیب، اۉلتیریش ـ توریشیم بار. اوچرهشوولریمیزده، گاهیده ایریم قیزیقرلی قیلمیشلریدن مېنگه قصه قیلیب بېرهدی. سیز بو یېرده اونینگ سۉنگگی ینگی قیلمیشلریدن بیرینی اۉقییسیز. او قیلمیشینی شونداق قصه قیلدی:
کونلرنینگ بیریده شهریمیزده ایکی کیشی توریست تاپیلیب قالدی. تصادفگه کۉره صنفداشلریمدن بیری اولرنینگ تیلماجی و راهنماسی اېکن. صنفداشیم نینگ ایتیشیچه، اولر شهریمیزنینگ تاریخی و قیزیقرلی یېرلرینی کۉریب یورگن اېکنلر. اولوسیمیزنینگ تورلی رسم و عنعنه لریدن اینیقسه تۉی مراسملری اولرگه جدا یاققن اېکن. شو باعث، اولر قیسی دیر تۉی مراسمی نینگ کستی نی تیلماج کمکی ارقه لی کته مبلغگه ساتیب آلگن اېمیشلر!
مېن صنفداشیمدن بو سۉزنی اېشیتیب آق، دراو باشیمده شیطانی بیر فکر تاپیلدی و توریستلردن پول اوندیرماق اوچون عجایب بیر نقشه طرح بۉلدی!
موضوعنی تیلماج صنفداشیم بیلن اۉرته گه قۉیدیم. باشیده او همکارلیکدن باش تارتدی؛ بیراق نقشه نی یخشی توشونیب، اینیقسه اونگه یېته دیگن پول اولوشینی اېشیتگندن سۉنگ، کۉندی. مېن طرح قیلگن نقشه جدا ساده، بیراق بیر آز ددللیک و هوشیارلیک تیلردی.
بیرکون توریستلر شهرنی گېزیب، توشدن سۉنگ دم آلماق اوچون اتاقلریگه قیتیب، اوخله دیلر. مېن نقشه گه مطابق تیلماجگه تیلفون ارقه لی توریستلری بیلن سۉزله شیب، یخشی تیاقلنگن افگار بیر کیشی نینگ رولینی اۉینشی نی ایتدیم. شو بیلن بشقه نیمه لر دېیشینی توشونتیردیم. او بۉلسه شونداق رولنی اۉینشگه کۉندی.
شونگه کۉره او توریستلرگه قۉنغیراق قیلدی و اۉته قلتیراق و کسل کیشی نینگ سېسیگه اۉخشه تیب، اولرگه تۉی مراسملری نینگ کستی ساتیب آلینگن غضبلی مردم تمانیدن تیاقلنگنی و توریستلرنی تاپیب بېریش اوچون اۉلومگه تهدید بۉلگنینی هینقیللب ایشانرلی قیلیب ایتدی و حاضر اۉرتاغیم قاشینگیزگه باریب، واقعه نی به تفصیل توشونتیره دی، دېب تېزده تیلفوننی اۉچیردی!
شوندن سۉنگ مېن ماجرا صحنه سیگه کیردیم. مېن اولرنینگ قاشیگه باریب، واقعه نی جدا قۉرقینچلی شکلده ایتیب بېردیم. آدملر تۉیلری نینگ کستی ساتیلگنی، اینیقسه سیز خارجیلر قۉلیگه توشگنیدن خبر تاپگنلر. اولر تیلماجینگیزنی یخشی کلتکلب اولومگه تهدید قیلگنلر و سیزلرنی تېز تاپیب بېریشنی ایسته گنلر!
شونده توریستلر اضطرابگه توشیب:
ـ مردم بیزنینگ قیسی گناهیمیز اوچون غضبلنگلر؟ دېب سۉره دیلر.
ـ سیزلر اولرنینگ خاتین ـ قیزلری یوزی آچیق بۉلیب، اۉینب تورگن صحنه لریدن آلینگن تصویرلرنی آلگن سیزلر. اولر بونی اۉزلریگه ننگ و عار بیله دیلر. بو مسأله اوچون اۉلیش و اۉلدیریشدن هم قیتمه یدیلر، دېدیم!
توریستلر بو سۉزلرنی اېشیتیب رنگلری اوچدی و قتیق قۉرقیب قالدیلر. اولر بو دهشتلی ماجرادن قوتیلماق اوچون مېنگه یلنیب، کمک ایسته دیلر!
مېن اېسه نقشه جدا سیلیق یۉلگه توشیب، اصل مقصد تمان آلغه باره یاتگنیدن خرسند بۉلیب، اولرگه:
ـ سیزلر تعقیب آستیده سیزلر. اول بیر آز پول بېرینگلر، مېن او یاق ـ بویاقده پایلب تورگن آدملرگه بېریب، اولرنی ترقه تیب ییباره ی. کېین سیزلرنی بو یېردن بیرار یۉل تاپیب چیقه ریب، قوتقزه ی، دېدیم!
بېچاره لر جدا قۉرقیب تیتره ب قالگن اېدیلر. جانلرینی امان سقلب قالیب، بو مشمشه دن تېزراق قوتیلماق اوچون بار ـ یاغ پوللرینی چۉتنکلریدن چیقه ریب، توتملب مېنگه تاپشیردیلر. اولر پولنی بېریب توریب، یلینیب ـ زارلنیب تېزده قوتقزیشلرینی مېندن ایستردیلر!
مېن اولرگه: سیزلر شو یېرده چیده ب تورینگلر. مېن باریب ایشلرنی بجریب، شهردن چیقیب کېتیشلرینگیز یۉلی و وسیله سینی تۉغریله ی، دېدیم.
اولردن کېکسه راغی شاشیلیب:
ـ انیغی بیزنی قچان بو یېردن آلیب کېته سیز؟ دېب سۉره دی.
ـ هوا بیر آز قرانغو بۉلگندن سۉنگ سیزلرنی آلیب کېته من! دېدیم.
شو بیلن اولرنی تشویش و قۉرقینچ دېنگیزده چۉمدیریب، اۉزیم اولرنینگ قاشیدن چیقدیم.
هوا بیر آز قرانغو بۉلگنده اولرنینگ قاشیگه باردیم. بېچاره لر اۉته اضطرابده مېنی کوتیب تورگن اېکنلر. اولرگه آلیب بارگن محلی کییملرنی کییدیریب، غراضه موتریمگه میندیردیم. آته یلب تار کوچه لر و پسکوچه لردن اۉتکزیب، کابلگه کېته دیگن کته یۉلگه چیقردیم. او یېرده ایلگریدن گپیریب قۉییلگن تاکسیگه اولرنی اۉلتیرغیزیب، کابلگه جۉنه تدیم!
شونداق قیلیب، توریستلر بیر آز خاطرجمع و مېندن ممنون بۉلیب کېتدیلر و اۉزیم اېسه تیلماج صنفداشیم قاشیگه قیتیب، توریستلردن اوندیریلگن پولدن اونینگ اولوشینی بېردیم…!
(کابل: یاز، 1389)
* “سۉکیش هم پول بۉلر اېکن!” طنزلر کتابیدن
Short URL: https://www.turklar.com/turkic/?p=3508


text:
کیمیا نوبل اؤدولونون صاحیبلری بللی اولدو
بنجامین لیست و دیوید مکمیلان، مولکول یاپیمیندا یئنی و دقیق بیر آراج اولان "اورگانوکاتالیزی" گلیشدیردی
۲۰۲۱ نوبل کیمیا اؤدولونو آلمان کیمیاگر لیست و اسکاتلند اصللی آمریکالی کیمیاگر مکمیلان قازاندی.
سوئد کرالیت بیلیملر آکادمیسینده تشکیل ائدیلهن مطبوعات کنفرانسیندا، بنجامین لیست و دیوید مکمیلانین مولکول یاپیمیندا یئنی و دقیق بیر آراج اولان "اورگانوکاتالیزی" گلیشدیرمهلریندن اؤترو نوبل کیمیا اؤدولونه لایق گؤرولدوکلری آچیقلاندی.
ایکی بیلیم اینسانینین گلیشدیردیگی بو آراجین، فارماسوتیک(ائم بیلیمی) آراشدیرمالاریندا بؤیوک تأثیر یاراتدیغینا و کیمیانی داها "چئوره دوستو" حالا گتیردیگینه ایشاره ائدیلدی.
۱۹۰۱دن بو یانا هر ایل کیمیا ساحهسینده اینسانلیغا اؤنملی قاتقی سونانلارا وئریلهن نوبل شیمی اؤدولونو ۲۰۱۵ده تورک بیلیم اینسانی عزیز سانجار قازانمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه، اولوسلارآراسی آسترونوت فدراسیونونا رسماً عضو اولدو
"اوزای ساحهسینده ایجرا ائدیلهن اولوسلارآراسی چالیشمالاردا سؤز صاحبی بیر تورکیه اوچون چالیشماغا وار گوجوموزله داوام ائدجییک"
دایناسورلار دؤنمیندن قالما بیر یئنگج تاپیلدی
۱۰۰ میلیون ایللیک جانلی، بو گون ساحللرده گزهن یئنگجلره سطحی اولاراق بنزییر
فیسبوک، آد دییشدیریر
مارک زاکربرگین، شیرکتین یئنی آدی قونوسوندا آتیلاجاق آدیمی ۲۸ اکتبردا ائدیلهجک کانکت کنفرانسیندا آچیقلاماغی پلانلادیغی ایفاده ائدیلدی


text:
داغ و سیچان اوشاقلار اوچون تورکو ناغیل بیر سیچان واریدی چوخ خوشبخت ایدی. آختاریب آراییب، پیشیکسیز بیر دییرمان تاپمیشدی، ائله اورادا دا یاشاییردی. گون گلدی سیچان اوغلو ائولنمک یاشینا چاتدی. گرک اوغلوما لاپ گوجلو وارلیغین قیزینی آلام کی، هئچ پیشیکدن ده قورخماسین! دئیه سیچان اؤزونه سؤز وئردی و چوخ دوشونوب داشیناندان سونرا اوغلونا گونشی آداخلاماق ایستدی. آز گئتدی، یوز گئتدی، …مطالعه بیشتر »
علی یارلا دوشان
علی یارلا دوشان اوشاقلار اوچون گؤزل بیر تورکو ناغیل بیری واریدی، بیری یوخیدی، بیر کندلی (کتدی) واریدی. بو کندلینین بیرجه پارچا بوستان یئری واریدی. کندلی بو یئرده قووون اکمیشدی. واخت گلدی، وعده چاتدی، قووونلار یئتیشدی. بوستان چوخ یاخشی محصول گتیرمیشدی. قووونلار شکر کیمی شیرین ایدی. قووونلارین ایچینده بیر ساری قووون واریدی کی، عطری یئتمیش آغاجلیقدان آدامین هوشونو آپاریردی. کندلی بو …مطالعه بیشتر »
قاری ایله تولکو
قاری ایله تولکو (تورکو ناغیل) بيری وارميش بيری يوخوموش. بير قاري ايله بيراينک وارميش. دار- دونيادا قارنين تکجه بو اينگی واريدی و اونون سودون ساغييب، ساتييب، روزگارين گئچيردردی. گونلرين گونونده قاری سودی ساغديکدان سونرا، سود قاپاغين قويوب باشقا ايشلرينه مشغول اولور. گونلردن بير گون، قاري گئنه سودی ساغييب سود قاپاغين قويوب ائو ايشلرينه مشغول اولور، ايشلرين قورتارديقدان سونرا گئدير سودی …مطالعه بیشتر »
“بی” ین آلما آتماسی
“بی” ین آلما آتماسی یازیچی: دوکتور مرتضی مجدفر کنده قوناق ایدیم. قوناق الدوغوم ائوین حیه طی گول – چیچکلی بیر یئر ایدی. اورادا یاتیپ، اوتوردوغوم اتاقدان، حیه طده اولان تازا آچمیش غونچه لرین گوزه للیکلرینی گوره بیلیردیم و یاز گوللری نین عطرینی بوتون ووجودوملا حیس ائدیردیم. یاز فصلی نین باشلانماسینی، حیه طده شئح تورپاقلاردان قالخان خوش و گویده جولانا گلمیش …مطالعه بیشتر »


text:
یوسف خاص حاجب
یوسف خاص حاجیب بؤیۈک تۈرک شاعیری 412نجی ه.ق ایلینده بالاساغون شهرینده آنادان اولدی . یوسف خاص حاجیب دۈنیادا قوتادغو بیلیک اثری ایله تانیلیر .[۱]
یاشاییشدَییشدیر
ئهللی ایل بالاساغون تۈرکلرینین ایسلام گتیرمسیندن سونرا 412نجی ه.ق ایلینده او شهرده یوسف آدلی بیر اوغلان آنادان اولدی . اوشاقلیقدا تۈرکجه ، عربجه ، سغدجا و دریجهنی اؤگرندی و ابن سینانین عربجه اثرلرین اوخودو . ئهللی یاشیندا قوتادغو بیلیکی یازیپ 495نجی ه.ق ایلیندن اؤنجه الله رحمتینه گئتدی .
قوتادغو بیلیکدَییشدیر
یوسف خاص حاجیب اللی یاشیندا 462نجی ه.ق ایلینده قوتادغو بیلیک مثنویسین کاشغرده یازدی ، اونو تاوغاچ بوغرا خان ابوعلی حسن ، سلیمان ارسلان خان اوغلونا تقدیم ائتدی . بؤیۈک قاراخانلی خاقانی بۇ مثنوینین دهیهرین آنلیییپ یوسفی آغیرلادی و اونو خاص حاجیبلیق مقامینا یئتیردی .
بو مثنوی ، یوسف خاص حاجیبین یونان فلسفهسی ، ایسلام دۈنیاسینین فارابی ، ابن سینا و الکندی کیمی عالیملری ایله تانیشلیغین بهلگیلندیریر .
یوسف خاص حاجیب قوتادغو بیلیکده اینسانلار بیلیگین اۈچ یئره بؤلۈر :
- آویچغا سؤزۈ (آتالار سؤزۈ )
- بیلیگلیک سؤزۈ
- شاعیر سؤزۈ
یوسف اؤز اثرینده اینسانلاری اینسانلیق فضیلتلرینه چاغیریپ بۇ یئددی فضیلتی اینسانلیق یولونون قیلاووزو تانیییر :
- قوتی (دۈزلۈک)
- ائدگو (یاخجیلیق)
- بیلیگلیک
- اوقوشلوق (دۈشۈنجه)
- اوس
- سریملیگ (دؤزۈم)
- آقی (ارکنلیک)
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ برگزیده متون نظم ترکی ، دکتر صدیق ، نشراختر ص 22


text:
ویکیپدیا:ایختیلاف حلی
بۇ صفحه، آیریلارلا اختلاف اؤز وئرن زمان ائتمهلی ایشلری آچیقلاییر. داها آرتیق ایطلاعات ویکیپدیا:آداب معاشرتده تاپین.
۱-جی آددیم: موضوع اۆستونده تمرکز ائدین
موضوع اۆستونده تمرکز ائدین، دییشدیرنلر اۆستونده یوْخ. ویکیپدیا طرفسیزلیک اصلی اۆستونده چالیشیر. اگر بیر مقالهده بیر غلط یا دا طرفلی بیر یازی گؤروب، باشارساز اوْنو دۆزلدین. بوْ ایش اوْلمازسا، اوْنو دییشدیرمهده دؤزوملو اوْلون، چالیشین اوْنو دانیشیقلا دییشدیرن. گئچرلی قایناقلار ایشلدین. یوْخلانیلابیلرلیک اصلینه گؤره قایناقسیز یازیلار گلهجکده دییشدیریلیب، سیلینه بیلر.
هر زمان اؤز دییشدیرمهلرینیزی آچیقلایین، آچیقلامالارینیز بیر خطدن آز یئر ایستهسه، دییشدیرمه قیساسینیایشلدین یوْخسا دانیشیق صفحهسیندن یارارلانیب، دییشدیرمه قیساسیندا «دانیشیق صفحهسینه باخ» یازین.
۲-جی آددیم: مسئله فوریدیر؟
فوری بیر وضعیت قابا گلسه، اوْنو ادارهچیلر بیلدیری تابلوسوندا بیلیندیرین یا دا صفحه قوْروموساینی دییشدیرمک اۆچون بیر ایستک یازین. بیر ادارهچی سیزین ایستگینیزی یوْخلایاجاق.
۳-آددیم: دؤزوملو اوْلون
دۇروملارین چوخو فوری دئییل. اؤزونوز ایله مقابل طرفه بیر آز فرصت وئرین. قوْیون مسئلهدن بیر آز گئچیب، سوْنرا بیر صمیمی دانیشیق سالین. مشکللری حل ائتمک اۆچون هئچ چاغ گئج دئییل. مخصوصا یئنی ایشلدنلر ویکیپدیانین سیاستلرله وضعیت ایله تانیش اوْلونجا اوْنلارلا دؤزوملو اوْلون.
۴-جو آددیم: مقابل طرف ایله دانیشین
موضوعا گؤره دانیشیق صفحهسینده آیریلارلا دانیشیب، اؤز باخیشلارینیزی بیلیندیرین. بحثلرده آرام اوْلون حسن نیت فرضینی نظرده آلاراق، مسئلهنی شخصی ائتمهدن، دانیشیقلا بیر اوْرتاق باخیشا چاتماغا چالیشین.
۵-جی آددیم: باریش
دانیشیغا گیرهرک دؤیوشو قورتارین. موضوعون داها آیدینلاشماسی اۆچون آیری ایشلدنلرین باخیشینی دا یوْخلایین.
۶-جی آددیم: آیریلاردان کؤمک آلین
قابلکی آددیملار سیزین اختلافلارینیزی حل ائتمزسه، دۇرومونوزا گؤره آشاغیداکی یوْل-یؤندملرین بیرینی سئچینː
- دییشدیریجی کؤمکچیلری
- دییشدیریجی کؤمکچیلری تجربهلی ایشلدنلر اوْلاراق، سیزه بیر اۆرتاق باخیش ایله اجماعا چاتماق و اختلافلاری حل ائتمک اۆچون کؤمک ائدیرلر.
- اصلاحی باخیش ایستمک
- باخیش ایستکلرینه باش وۇرون.
- اۆچونجو کیمسهنین باخیشین آلین
- بیر طرفسیز اۆچونجو کیمسهیه مراجعه ائدیب اۆچونجو باخیش ایستهیین.
- مسئله یه گؤره سوْروشون
- بیر موضوعی ویکیپروژهنین دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- سیاستلره گؤره سوْروشون
- سیاستلرین دانیشیق صفحهسینده اؤز سوالینیزی یازین.
- بیلدیری تابلولاریندا کؤمک ایستهیین
- بۇ موضوعلاردا اختلافلارینیز اوْلورسا، اوْنلارلا تانیش اوْلان دییشدیریجیلرین باخیشی ایله تانیش اوْلماق اۆچون، آشاغیداکی یئرلرده ایستکلرینیزی یازین:
- گئچرلی قایناقلارین بیلدیری تابلوسوندا - بیر قایناغین گئچرلیگینی یوْخلاماق اۆچون.
- ایلکین آراشدیرمالارا یئر وئرمهمک بیلدیری تابلوسوندا - بیر موضوعون اوْرجینال آراشدیرما اوْلدوغونو یوْخلاماق اۆچون.
- ایشلدن یوْخلاما ایستکلری - بیر یدک حسابی یوْخلاماق اۆچون
- دیری کیمسهلر بیوقرافیسی بیلدیری تابلوسوندا - بیر دیری کیمسهنین بیوقرافیسینده اوْلان مسئلهلری تذکر ائتمک اۆچون.
- غیررسمی آراچیلیق
- اختلافلاری آرادان آپارماق اۆچون. آراچیلیق ایجتیماعینا باش وۇرون.
- رسمی آراچیلیق
- بۆتون اختلاف طرفلرینین موافقت ایله آراچیلیق ایستکلریندن بیر آراچیلیق ایستهیین. آراچیلار طرفسیز باخیشلا، اختلافی حل ائتمگه چالیشاجاقلار.
- بیر باخیشآلما (نظرسنجی) قۇرون
- موضوعو آیدینلاشدیریب، آیریلارین باخیشینی بیلمک اۆچون بیر باخیشآلما (نظرسنجی) قۇرون، آنجاق سسوئرمه دانیشیغین یئرینی آلمادیغینی اۇنوتمایین.
سوْن یوْل: داورلیک
قاباقکی بۆتون آددیملاری آتاراق، اختلافی حل ائتمگه چاتماساز، داورلیک ایستهیین. داورلیک کوْمیتهسی داورلیک سیاستینه گؤره موضوعو آراشدیریب، بیر قطعی تصمیم توتاجاق.


text:
مرند
مرند(Mərənd) - ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیریدیر. تبریزین باتی_قوزئی سینده یئرلشیر.
مرند آذربایجانین ایری شهرلریندن بیریدیر. شهر گونئی آذربایجانین قوزئی حیسهسینده یئرلشیر. باغلی-باغاتلی، صاف سویو و هاواسی، محصولدار تورپاغی اوْلان یئردیر. بۇ شهر گونئیدان تبریزله، قوزئیدان زونوز، علمدار و جولفا واسیطهسیله آرازلا، باتیدن خوی و ماکو ایله، شرقدن ایسه اهر شهری (قاراداغ محلی) ایله همسرحددیر. طبیعی ایقلیم شرایطینه گؤره مرندین اراضیسینین ۲/۳ حیسهسی غئیری-هاماردیر. مرند دنیز سوییهسیندن ۱۳۰۰–۱۴۰۰ متر یوکسکلیکدهدیر. بریزله مرند آراسینداکی مسافه ۷۱ کم، جولفا (نمر) ایله ایسه ۶۰ کم-دیر. مرند ترانزیت یولو اوزرینده یئرلشیر. تبریز-جولفا دمیر یولو و تبریزدن آوروپایا گئدن یوللار مرنددن کئچیر.
مرندی هر طرفدن بؤیوکلو کیچیکلی داغ سیلسیلهلری ایحاطه ائدیر. مرندین داغلاری ایچریسینده میشوو داغی اؤز جوغرافی مؤوقئیی، زنگینلیگی و طبیعتینین رنگارنگلیگی ایله فرقلنیر. مرندله اورمو گؤلو و شبیستر آراسیندا یئرلشن بۇ داغ مرنده گلنلری باشیندان هئچ واخت قاری اسکیک اولمایان زیروهسی ایله سالاملاییر. تبریزدن جولفایا و آوروپایا گئدن یوللار میشوو داغین اتییندن کئچیر. میشوو داغینین اتیینده یئرلشن یام یایلاغی صاف سویو و هاواسی ایله اوزسیز موالیجه اوجاغیدیر.
مرندین اراضیسینی ایحاطه ائدن باشلیجا چایلار سئللی سو، زیلبیر، زنوز چای، سینیخ چای، قره چای و المدار چایدیر. مرند موالیجوی بولاقلارلا دا زنگیندیر. منبیینی میشوو داغیندان آلان بیسویو مینئرال ماددهلرینه و موالیجوی اهمیتینه گؤره داها قیمتلیدیر. مرندده هاوانین هرارتی یایدا ۳۸ درجهدن (داغ اتیینده ۱۰ درجهدن) یوخاری قالخمیر.
۱۹۸۶-جی ایله ااهلینین سیاهییا آلینماسینا گؤره مرندین اطرافلا بیرلیکده اهالیسینین سایی ۲۶۰٫۵۹۲ نفر (شهر اهالیسی ۷۱٫۳۷۳ نفر)، اراضیسی ایسه ۴۶۴۰ مربع کیلومتر اوْلدوغو گؤستریلیر. مرندین ۱۵۷ کندی وار. ان بؤیوک کندلری یئکان دیزهسی، یامچی، هرزند، یام، کؤشکسارای و سوْنرادیر. زنوز مرند اطرافیندا ان بؤیوک قصبهدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
مرند هم ده آذربایجانین ان قدیم شهرلریندن بیریدیر. اونون آدی ائرامیزدان اوولکی دؤورلره عایید تاریخی منبعلرده «ماندقارنا» کیمی چکیلیر کی، بۇ دا قدیم آذربایجان-تورک دؤولتی ماننانین آدی ایله علاقهلندیریلیر. مرند سؤزو قدیم تورک دیلینده باسدیریلمیش، اؤرتولموش، دفینه کیمی شرح ائدیلیر. بۇ آدلا باغلی اهالی آراسیندا بئله بیر افسانه ده واردیر کی، سانکی نوح پیغمبر و آناسی مرندده دفن ائدیلمیشدیر. لاکین علمه معلومدور کی، نوح پیغمبر توربهسی ناخچیوان شهرینده یئرلشیر.
همیشه گؤزو باشقالارینین تورپاغیندا اوْلان ائرمنیلر مرند شهرینی ده اؤزونونکولشدیرمهیه چالیشیر، بورانین قدیم ائرمنی دیاری اوْلدوغونو ایدیعا ائدیرلر. ائرمنی تاریخ کیتابلاریندا گؤستریلیر کی، گویا مرند شهری «ماریا» آدلی بیر ائرمنی-خریستیان قیزین سیفاریشی ایله سالیندیغیندان اونو آدینی داشیمیش، داها سوْنرالار ایسه سؤز مرند شکلینده ایشلدیلمهیه باشلامیشدیر. حالبوکی شهرین هله میدییا دؤولتی زامانیندان مؤوجودلوغو تاریخی منبعلرده قئید ائدیلیر. ائرمنی مۆلّیفلری حیاسیزجاسینا ادعا ائدیرلر کی، گویا شهرین مرکزینده یئرلشن مرند جومعه مسجیدی قدیم ائرمنی معبدیدیر.
مرندین آدی یونان منبعلرینده ائرامیزدان اول ایکی عصرده چکیلیر و بورادا یاشاییش منطقهسی اوْلدوغو قئید ائدیلیر. تاریخی منبعلرین وئردیی معلوماتا گؤره مرند شهری مادایلارین حاکمیتی دؤورونده بیر مودت اؤنملی اینضیباطی مرکز کیمی ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
مرند آذربایجانین میلّی قهرمانی بابکین باشچیلیغی آلتیندا یادئللی ظولمونه قارشی حرکاتدا دا اؤنملی مؤقع توتموش، موباریزنین اؤنملی اوجاقلاریندان بیری اوْلموشدور. مرندین او زامانکی شهر حاکیمی محمد روادی بابکین یاخین سیلاحداشلاریندان بیری اوْلموشدور. رووادیلر دؤولتینین سوقوطوندان سوْنرا مرند چوخلو یادئللی هوجوملارینا و تالانلارا معروض قالیر. اؤز اووهلیک شؤهرتینی ایتیردییندن منبعلرده شهرین آدی چوخ گئج-گئج چکیلیر.
صفویلرین حاکمیتی دؤورونده شهره خصوصی فیکیر وئریلمیش، آبادلاشدیریلماسینا و بؤیومهسینه دقت یئتیریلمیشدیر.
مشروطه حرکاتیندا (۱۹۰۵-۱۹۱۱) ستارخانین (سرداری میلّی) باشچیلیق ائتدیی موجاهید دستهلرینه قوشولان و اونا یاردیم گؤسترن مرندلیلره مورتجع شوجاعنیظام خان مانعه اولوردو. تبریزدن گلن سووقات باغلاماسیندا یئرلهشدیریلن بومبانین پارتلایاراق شوجاعنیظامی محو ائتمهسیندن سوْنرا مرند مشروطهچیلرین اساس دایاقلاریندان بیرینه چئوریلمیشدی. ۱۹۲۰-جی ایلده شئیخ محمد خیابانی عۆصیانیندا، ۱۹۴۶-جی ایل ۲۱ آذر حرکاتیندا، ۱۹۷۸-جی ایل تبریز عۆصیانی و ۱۹۷۸–۷۹-جو ایللر اینقلابیندا مرند اهالیسی اؤز چئویکلیک و فداکارلیغی ایله آد قازانمیشدیر.


text:
“یارپاق” قزئتینین مضمونو و آماجی بارهده (سلیم بابوللا اوغلونون ایواز طاها ایله آپاردیغی موصاحیبهسیندن)
س. بابوللا اوغلو ــ “یارپاق” قزئتی حاقدا بیلگی وئرهرمیسینیز؟
ا. طاها ــ “یارپاق” هفتهلییی 2004ـجو ایلین اورتالاریندان آردیجیل اولاراق چیخیر.[1] البته، مادی چتینلیکلر اوزوندن ایکی آی دایاندیغینی استثنا ائتمکله. بو، تام آذربایجان دیلینده، 12 صحیفهده، گؤزل ترتیباتلا بوراخیلان باغیمسیز قزئتدیر. قزئت آذربایجانلیلار، قاشقایلار و خلج تورکلری یاشایان بؤلگهلرده یاییلیر. “یارپاق”ین مرکزی اوفیسی تهراندا یئرلشیر، آمما اونون ماتئریاللارینین بؤیوک بؤلومو تبریز، اردبیل، اورمو و باکیدا حاضرلانیر، اینتئرنئت واسطهسیله سون مقامدا بیرـبیرینه جالانیر. قزئتده عمومیتله، آذربایجان مدنیتی، دیلی و آذربایجان تورکجهسینین تدریسی و تبلیغی ایله مشغول اولان درنکلر 4 صحیفهده ایشیقلاندیریلیر. بیر صحیفه شعره، بیر صحیفه ایسه بدیعی نثره آیریلیر. بیر صحیفهلیک ساتیرا، یومور و کاریکاتورا گئدیر، بیر صحیفهده ایسه تورک دونیاسینا عاید معین بیر مؤوضوع آیریـآیری بوجاقدان آراشدیریلیر. تام 4 صحیفهده ایسه هومانیتار علملر، فلسفه و دونیا ادبیاتینا یئر وئریلیر.
بوردا “جاهان” درگیسیندهکی بیر نقصانا ایشاره ائتمهییمیز یئرینه دوشردی. “جاهان”ین گؤره بیلمهدییی ایشلردن بیری پستمدرنیزمین ادبیاتدا تطبیقی ایدی. سؤز یوخدور کی، پستمدرنیزم، فلسفهدن اؤنجه مئعمارلیقدا یاراندی. بو تئرمینین سونرالار (داها چوخ فرانسیز فیلوسوفلاری طرفیندن) نظری کؤکلری ادبیاتدا دا آختاریلماغا باشلادی. بیز بو مفکورهنین ادبیاتدا یاییلماسینا زمین یاراتماق اوچون دونیا اوزره بو دوشونجه طرزینده یازیلمیش اثرلره یئر وئریریک. آنجاق بو، پلانلی و گئنیش اؤلچوده گؤرولموش بیر ایش دئییلدیر. ایندی اوخوجولاریمیزین آذربایجان دیلینده اوخومالارینین ایلکین مرحلهده اولدوغونو نظره آلاراق “یارپاق”دا بو چاتیشمامازلیغی آرادان قالدیرماق ایستییریک.
بوندان علاوه، بیز غئیریـسیاسی بیر قزئت اولساق دا، سیاستین مدنیت اوزهرینده بوراخدیغی تأثیری قولاق آردینا وورماغی بهیهنمیریک. سیاست دونیاسینین اؤزونهمخصوص قایدالاری وار. بو دوغرودور. آمما سیاست باشقا اقتصادی و اجتماعی عامللر کیمی، مدنیتین گلیشسمهسینده باشلیجا عامیللردن بیریدیر. اساسن گوج قورولوشلارینین عئنیلشدیریجی قرارلارینا یالنیز قورتولوش یؤنوملو سیاستله مئیدان اوخوماق اولار. ائله بونا گؤرهدیر کی، مدنیـایجتیماعی بیر قزئت بللی ایجتیماعی بوجاقدان آدیچکیلن قایدالارا توخونمالیدیر. چونکی ایستهنیلن سیاسی اولای آنجاق بیزیم گومان ائتدیییمیز ایستیقامتده دئییل، چوخاؤلچولو بیر بیچیمده گلیشیر. اولایلارین بئله گلیشمهسی اورا گتیریب چیخاریر کی، نهاینکی بیلگینلر، یازیچیلار، شاعرلر و یارادیجیلار، حتتا سیاستچیلر ده تاریخ آراباسینین تکرلری آلتیندا قابیرغالارینین سیندیغینی گؤرورلر. بئله بیر آندا منلییی دانیلیب اونودولموش خالقلار اؤز پایلارینی اورتا شرقین کئچمیشینه جالانمیش سولغون خاطیرهلرده دئییل، وارلیقلارینی قورویا بیلهجک سیاسی، ایجتیماعی و مدنی قورولوشلاردا آختاریرلار. اونلار حاقلی اولاراق گومان ائدیرلر کی، سؤز، ویجدان و عقیده آزادلیغی آنجاق دئموکراتیک سیاسی قورولوشلاردا گئرچکلشه بیلر. هانسی اؤلکهنین و یا هانسیسا بیر حکومتین دئموکراتیک اولدوغو ادعاسینا باخمایاراق، دئموکراتیانین معیاری اینسانلارین سؤز، ویجدان و عقیده آزادلیغینا نه قدهر سایقی بسلهییب اونلاری قورودوغوندان آسیلیدیر. بو کسکین مسئلهنین نظری و فلسفی کؤکلرینی آراشدیرماغی بؤیوک بورجوموز سانیریق. باخمایاراق کی، من شخصن، بوردا شرحینه گرهک اولمایان “رادیکال دئموکراتیا ” یانلیسییام.
رئداکتا و اختیصارلا “ادبیات” قزئتی، باکی، 21 اوکتیابر 2005
[1] معین چتینلیکلر و سیاسی باسقیلار اوزوندن “یارپاق” ایندی چیخمیر.


text:
جوزف برودسکی
ایوسیف برودسکی یا جوزف برودسکی ( Иocиф Бpoдckий ؛ د. ۲۴ مئی ۱۹۴۰، لنینقراد، شوروی - اؤ. ۲۸ ژانویه ۱۹۹۶، نیویورک، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری) — یهودی اصلیللی گؤرکملی و آمریکا شاعری، دراماتورق، ترجومهچی، ادبیات اوزره نوبل اؤدولو (۱۹۸۷) ("پارلاق پوئیتیکلیک و آیدین فیکیرله زنگین اولان احاطهلی یارادیجیلیغینا گؤره").
حیاتی[دَییشدیر]
یهودی اصیللی روس-آمریکان شاعری ایوسیف آلکساندروویچ برودسکی لنینقراددا (ایندیکی پتربورق)، فوتوقراف عائلهسینده دوغولموشدو. اوشاقلیق ایللری لنینقرادین بلوکاداسی، ساواشدن سونراکی یوخسوللوق و احتیاج دؤورونه تصادف ائتمیشدی. یئددینجی صینیفدن سونرا مکتبی آتاراق زاووددا توکار شاگیردی اولموشدو. بو بیر طرفدن والیدئینلرینه مادی کؤمک ائتمک آرزوسو ایله باغلی ایدی. دیگر طرفدن ایسه ایوسیف برودسکی آیری-آیری معلملرین تیمثالیندا اوزلشدیی آنتیسئمیتیزمه اعتراضینی بو یوللا بیلدیرمیشدی. دنیزچیلیک مکتبینه داخیل اولماق جهدلری بوشا چیخدیقدان سونرا او، ماتروس، قازانچی، گئولوژی اکسپدیسیادا فهله کیمی موختلیف پئشهلر دییشمیشدی. بیر مدت هکیم اولماق فیکرینه دوشموش و تجروبه توپلاماق اۆچون لنینقرادداکی مشهور کرئستی هبسخاناسینین اؤلوخاناسیندا ایشه دوزلمیشدی. آلی مکتبده اوخوماق ایمکانیندان محروم اولسا دا، بوتون بو ایللر عرضینده ایوسیف برودسکی سربست شکیلده، آردیجیللیق و اینادلا تحصیلی ایله مشغول اولوردو. اینگیلیس و لهیستان دیللرینی اؤیرهنیردی، بدیعی اثرلر، دین و فلسفهیه دایر کیتابلار اوخویوردو. ایلک شعرلرینی یئنییئتمهلیک دؤورونده یازمیشدی. پوئزیایا ماراغینین یارانماسیندا بوریس سلوتسکینین اثرلری موهوم رول اوینامیشدی. ۱۹۶۱-جی ایلده تانیش اولدوغو آنا آخماتووانین شعرلری حاقینداکی روهلاندیریجی سؤزلری ده برودسکی اۆچون جدی ایستیمولا چئوریلمیشدی. مارینا سوتایوا و یوگنی باراتینسکی، سونراکی ایللرده ایسه اوسیپ ماندلشتام اونون اؤیرندیی و تاثیرلندیی ادبی سیمالار ایدی. یوگنی رین، ولادیمیر اوفلیاند، ایستانیسلاو کراسوویتسکی کیمی "غئیری-رسمی" شاعرلرین یارادیجیلیغی ایله تانیشلیق ادبی زؤوقونون فورمالاشماسینا تاثیرسیز قالمامیشدی. ۱۹۶۲-جی ایلده گنج رسام ماریا باسمانووا ایله تانیش اولدوقدان سونرا شعرلرینین اکثریتی اونا بسلدیی هیسلر و لنینقرادین تکرارسیز گؤزللیکلری اوزرینده قورولموشدو. ایوسیف برودسکی ۶۰-جی ایللر شوروی جمعیتی اۆچون قبولئدیلمز ساییلان بیر حیات طرزی کئچیرمک – ایستدیی شکیلده یاشاماق و آزاد صنعتکار کیمی یازیب-یاراتماق فیکرینه دوشموشدو. بو ایسه آوتوریتار رژیم شرایطینده غئیری-مۆمکون ایدی. "وئچرنی لنینقراد" قزتی ۱۹۶۳-جو ایلده بیر قروپ مؤلفین ایمزالادیغی "ادبیاتین یان-یؤرهسینده فیرلانان اشکاریسی" آدلی ساتیریک یازی چاپ ائتمیشدی. شوروی دئماقوقیاسینین تیپیک نومونهلریندن اولان بو مقالهده ایوسیف برودسکینین "پارازیت حیات طرزی" ایفشا اوبیئکتینه چئوریلمیشدی. یازینین سیفاریشلی اولدوغو شوبهه دوغورموردو. بو شوروی ایدولوگیاسینا یاد مؤلفین تعقیبی، بلکه ده حبسی اۆچون حاضرلیق ایدی. برودسکینین دئدیینه گؤره همین دؤورده اونو بله شعرلردن داها چوخ ماریانی ایتیرمک قورخودوردو. آیریلدیقلارینا گؤره شاعر حتی اینتیهارا جهد گؤسترمیشدی. ۱۹۶۴-جو ایلین فئورالیندا ایوسیف برودسکی حبس ائدیلدی. محکمه توفئیلی حیات طرزینه گؤره اونو ایجباری امکله مشغول اولماق شرطی ایله بئش ایللیینه آرخانگئلسک ویلایتینین کونوش رایونونا سورگون ائدیلمهسی حاقیندا قرار چیخاردی. موصاحیبهلرینین بیرینده شاعر نورئنسکوئ کندینده کئچهن سورگون آیلارینی حیاتینین ان قایغیسیز، راحت و خوشبخت دؤورو آدلاندیرمیشدی. ژان-پول سارتر، دمیتری شوستاکوویچ، یوگنی یوتوشنکو کیمی مشهور سیمالارین ایشه قاریشماسی شوروی رهبرلیینی قرارینا یئنیدن باخماغا وادار ائتدی. ایل یاریمدان سونرا برودسکی سورگوندن گری قایتاریلدی. او، اؤزو ده موصاحیبهلرینده ائله بیر سامباللی دیسیدئنت اولمادیغینی، شوروی حاکمیتینه قارشی هئچ بیر موباریزه آپارمادیغینی، اطرافینداکی حادثهلرین قصداً دراماتیکلشدیریلدیینی قئید ائتمیشدی. ۱۹۷۲-جی ایلین ماییندا مووافیق اورقانلار برودسکینی دیلئمما قارشیسیندا قویدولار – یا اؤلکهنی ترک ائتمهلی، یا دا دلیخانانی سئچمهلیدیر. همین دؤوره قدر ایکی دفعه مجبوری شکیلده پسیخدیسپانسئره سالیندیغیندان شاعر بیرینجی تکلیفله رازیلاشدی. ایون آییندا وینیا گلن برودسکی تئزلیکله آمریکا-دا یئرلشدی و میچیقان بیلیم یوردودا روس ادبیاتی تاریخی، ۲۰-جی عصر روس پوئزیاسی و شعر نظریهسی فنلرینی تدریس ائتمهیه باشلادی. حتی اورتا تحصیلی اولمایان برودسکینین آمریکا و بؤیوک بریتانیانین آلتی تانینمیش بیلیم یوردودا پروفسورلوق ائتمهسی ان آزی قریبه ایدی. او، تدریجهن شعر و ائسئلرینی اینگیلیس دیلینده یازماغا باشلامیشدی. اوریژینال یارادیجیلیغی ایله بیرلیکده قارشیلیقلی شکیلده روس و اینگیلیس دیللریندن ترجومهلره ده دقت یئتیرمیشدی. ایوسیف برودسکینین آمریکا-دا، اینگیلیسجه چاپ ائتدیردیی "بیردن آز" ائسئلر توپلوسو ۱۹۸۶-جی ایلده ایلین ان یاخشی ادبی-تنقیدی کیتابی ساییلمیشدی. ۱۹۸۷-جی ایلده ایسه او، "پارلاق پویتیکلیک و آیدین فیکیرله زنگین اولان احاطهلی یارادیجیلیغینا گؤره" نوبل اولموشدو. ایوان بونیندن سونرا برودسکی موهاجیرتده نوبل اؤدولو آلان ایکینجی روس مؤلف ایدی. تقدیمات مراسیمی اۆچون گلدیی ایستوکهولمدا اؤزونو داها چوخ روس، یاخود آمریکالی سایماسی حاقیندا سوالا برودسکی بله جاواب وئرمیشدی: "من یهودییهم، روس شاعرییهم و اینگیلیس تنقیدچیسییهم". شوبههسیز، نوبل کیمی ایوسیف برودسکی روس ادبیاتینین ان پارلاق نمایندهسی دئییلدی. اگر اؤدولو موطلق روس یازیچیسینا وئریلهجکدیسه، اوندان داها لاییقلی نامیزدلر تاپماق مۆمکون ایدی. طبیعی کی، بیر سیرا دیگر تصادفلردهکی کیمی بورادا دا سیاسی عامللر ادبیات مئیارلارینی اوستلمیشدی. موهاجیرت دؤورونده شاعر والیدئینلری ایله گؤروشه بیلممیشدی. اوریینده آچیق جرراهییه عملیاتی آپاریلدیغی ۱۹۷۸-جی ایلده آمریکا-این ایصرارلی دعوتلرینه باخمایاراق آناسی اؤلکهدن بوراخیلمامیشدی. ۱۹۸۳-جو ایلده آناسینی، ۱۹۸۴-جو ایلده ایسه آتاسینی ایتیرهن برودسکی اونلارین هئچ بیرینین دفن مراسیمینده ایشتیراک ائده بیلممیشدی. یئنیدنقورما و آشکارلیق دؤورونون باشلانماسی ایله شاعره موناسیبت دییشمیشدی. اونون اثرلرینی روسیادا چاپ ائتمهیه باشلامیشدیلار. ۱۹۹۵-جی ایلده ایسه سانکت-پتربورق مری چاکین تشببوسو ایله برودسکی شهرین فخری وطنداشی اعلان اولونموشدو. لاکین "منیم ان یاخشی حیسهم – شعرلریم اورادادیر" – دئیهن شاعر دوغما شهرینه گلمهیه ایمکان تاپمامیشدی. برودسکی وسیتینه اساساً وئنسیادا دفن اولونموشدور. ۲۰۰۵-جی ایلده سانکت-پتربورق بیلیم یوردو فیلولوژی(لوغت شناسلیق) فاکولتهسینین هئیأتینده یهودی اصیللی روس-آمریکان شاعرینه ایلک عابده اوجالدیلمیشدیر.


text:
`تۆرک دۆنیأسی` نتیجهلر
حابارلار [820]
- آمریکا ایکی ساواش گأمیسینی تۆرک بوُغازلاریندان گچیرمهک ایسله یأر
- زیتین شاحاسی بؤلگهسینده 2 تۆرک عسگری شهیت بوُلدی
- تۆرک هوُوا یوُللاری تۆرکیستان شهرینه اوچار ساپارینی باشلادار
- تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپادا بیرینجی هوُوا یوُلی
- تۆرک گِنگهشی نینگ یوُلباشچیلاری دوشوشدی
- تۆرک شرکتلری پأکیستانا گأمی یاسار
- تۆرک فوتبالچیلار لتونیا بیلن یاریشماغا طایارلانیار
- تۆرکیستان شهری تۆرک دۆنیأسی نینگ معنوی پایتاغتی
- تۆرک فوتبالچیلار یاریشلارا طایارلیق گؤریأر
- تۆرکیأنینگ مجلیسی نینگ باشلیغی تۆرک دۆنیأسی نینگ نوروز بایرامینی قوتلادی
- تۆرک هوُوا یوُللاری ینه اوروپادا بیرینجی بوُلدی
- تۆرک والیبالچی زنانا اینگ قوُوی 100 والیبالچی آراسیندا
- تۆرک گؤرهشچیلر ایتالیادا 11 مدال آلدی
- تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپادا بیرینجی بوُلماغا دوُوام ادیأر
- تۆرک هوُوا یوُللاری تۆرکمن آبات شهرینه اوچار ساپاری باشلاتدی
- تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپادا بیرینجی بوُلماغا دوُوام ادیأر
- تۆرک گِنگه شی انرژی پوداغیندا دا حیذماتداشلیق ادر
- تۆرک آتچاپار اسپانیادا اۆچۆنجی بوُلدی
- أردوُغان تۆرک دیلی نینگ أهمیتینه اۆنس چکدی
- أردوُغان تۆرک شهیتلری مسئله سینده گۆن باتاری تانقیت اتدی


text:
چئخ تویوقلاری
اننوی چئخ تویوقلارینین جینسلری
چئخ تویوقلارینین تاریخی
چئخ تویوقلاری قدیم جینسه عایددیرلر هانسینین کی، تاریخینی اؤتن عصرلرده ایزلمک مومکوندور. ایلک دفعه بو جینسین آدی 1205-جی ایلده دانیمارکا کرالینا والدئمار II-ا اونون چئخ شاهزادهسی بوهئمیالی مارقاریتا ایله توی موناسیبتی ایله هدیه اولوناراق چکیلیب. چئخ تویوقلارینی عادتن رنگارنگ یئتیشدیریردیرلر. ان چوخ قیزیل و وحشی رنگلرینین بیرلشمهسینده. چئخ تویوقلاری اساساً چئخیا اراضیسینده 19-جو عصرین یاریسینا کیمی اولان یئرلی تویوق جینسینه عاید کند تویوقلاریندان گلیرلر. 19-جو عصرین یاریسیندان بو آوتوختونلار خاریجدن گتیریلن تویوق جینسلری ایله جوتلشدیریلهرک اصل چئخ تویوقلارینی یوخ اولما تهلوکاسینه آتیبلار.
بونا گؤره ده 1913 ایلین آوگوست آییندا هاولیچکوو برود’دان اولان کارئل شکودا (3 فئورال 1862 ایلده آنادان اولوب.، 1 مای 1927 ایلده اؤلوب) بوهئمیا-موراویا یوکسک داغلیق اراضیلرده و هومپولئتس بؤلگهده تاپیلان کند تویوقلاریندان حیسهسیندن سورو یارادیب. کارئل شکودا ایکی جینس یئتیشدیرمیشدیر – بیری کوموروویجئ کندینین تویوقلاریندان، او بیری ایسه چئخ شیتسئندورف کندینین (ایندی کی ایسترژیبرنئ هوری کندینین حیسهسی) فئرماسیندان آلینان تویوقلاردان. 1924-1925 ایللر ده کوموروویتسئ کندیندن اولان تویوق جینسی تانینیب و اونا چئخ گیزیل خاللی تویوق آدی وئریلیب. چئخ شیتسئندورف کندین دن اولان جینسه ایسه - چئخ ککیللی تویوغو. چئستمیر سئدلاک (1890 ایلده آنادان اولوب.، 5 یون 1957 ایلده اؤلوب) کلاتووی و دوبرژیش رئگیونلاریندا یئتیشدیریلن قالیق یئرلی تویوقلاردان پوپولیاسیا یئتیشدیرمیشدیر. سونرا بو پوپولیاسیالار قاریشدیریلمیشدیرلار. 1936-جی ایلده چئخ قیزیل خاللی تویوق اقتصادی جهتدن موهوم هئیواندارلیغا عاید گؤرونموشدور. 1985-جی ایلده 3600 تویوق نظارت آلتیندا یئتیشدیریلمیشدیر. 1992-جی ایلده قیزیل خاللی تویوق جینسی چئخیانین گئنئتیک احتیاطلارینا داخیل ائدیلمیشدیر. 20-جی عصر اریزینده چئخ تویوقلارینین بالاجابوی جینسی یارادیلمیشدیر.
شوماوا تویوقلاری
اصل شوماوا تویوغو اساساً بوهئمیا مئشهسینین (چئخیادا شوماوا آدلانان) داغتیینده یئتیشدیریلن قدیم تویوق جینسیدیر. یقین کی، بو رئگیونال چئخ تویوقلارینین جینسیندن بیری اولوب. تسوف کی، اصل شوماوا تویوقلارینین نسلی کسیلمیشدیر. بو جینسین معاصر تاریخی 1945-جی ایلدن سونرا باشلاییب. جینسین برپاسی اوچون ویمپئرک و کاشپئرسکئ هوری رئگیونلاریندان اصل شوماوا تویوقلارینا ان چوخ اوخشایان تویوقلار سئچیلمیشدیر. بو تویوقلار بیر نئچه اورتا بویلو تویوق جینسلری ایله، رود-آیلئند، ویاندوت، پلیموتروک، نیو-هئمپشیر کیمی، جوتلشدیریلمیشدیرلر. یئتیشدیرمه پروسئسینده آلینان نتیجه حال حاضردا شوماوا جینسی آدلاندیریلیر، هانسی کی، لاکین، اصل جینسدن بیر قدر فرقلنیر. شوماوا تویوقلاری یالنیز قیزیل رنگلی، قارا سپهلمه لی و قارا قویروقلو ساخلانیلیبلار.


text:
ارشمیدوس
ارشمیدوس— آنتیک دؤورون مشهور یونان عالیمی، ریاضیاتچیسی و فیزیکچیسی.
حیاتی[دَییشدیر]
ارشمیدوس ۲۸۷–میلادان اونجه سیسیل آداسیندا یئرلَشن سیراکوز شهرینده ریاضیاتچی عائلهسینده آنادان اوْلموشدور. اوْنون آتاسی فیدیا شاهین دوْستو ریاضیاتچی و آسترونوم اوْلوب، اوْغلونا یاخشی تحصیل وئرمیشدیر. ارشمیدوس بیر مدت ایسکندریه نین مکتبینده تحصیل آلدیقدان سوْنرا سیراکوزایایا قاییدیر و عؤمرونون سوْنونا کیمی اوْرادا یاشاییر. ایسکندریهده اوْلدوغو واختدا اوْ ریاضیاتچی و آسترونوم اراتوسفنله گؤروشور و اوْندان درس آلیر. ارشمیدوس گئرییه قاییتدیقدان سوْنرا اۇزون مدت اوْنونلا یازیشیر. موزه یین کیتابخاناسیندا مشغول اوْلان ارشمیدوس دموکریتین، اودوکیسین، اقلیدسین و باشقا مشهور عالیملرین ایشلری ایله یاخیندان تانیش اوْلور.
ارشمیدوسون آنادان اوْلدوغو ایل، بیزانس ایمپیراتورلوغو تاریخچی ژوهانس تزتزسین الیازمالاریندا ارشمیدوسون ۷۵ ایل یاشاماسینی یازماسی اساسیندا حسابلانیر. بیر چوْخ تاریخی قایناقلاردا سیراکوزا شهرینده روملولارین هوجومو زامانی ۲۱۲-میلادان اؤنجه قتله یئتیریلن ارشمیدوسون ۷۵ ایل یاشادیغی گومان ائدیلهرک ۲۸۷-نجی ایلده آنادان اوْلدوغو دئییلیر. ارشمیدوسون اؤلومونو تصویر ائدن مۆختلیف تاریخی الیازمالار بیزه گلیب چاتمیشدیر. بۇ سلنامهلر بیر-بیریندن یالنیز خیردا جزئیاتلا فرقلنهرک اوْنلارین هامیسی ارشمیدوسون اؤز هندسهسی مسئلهسینین حلی اۆزرینده دۆشونن زامان روملو عسگر طرفیندن قتله یئتیریلدیی بیلدیریلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- بؤلمهسیز مقالهلر
- ارشمیدوس
- 3rd-century BC Greek people
- 3rd-century BC writers
- سیراکوز دوغوملولار
- قدیمی یونانلی موهندیسلر
- Ancient Greek inventors
- قدیمی یونانلی ریاضیاتچیلار
- قدیمی یونانلی فیزیکچیلر
- Hellenistic-era philosophers
- Doric Greek writers
- Sicilian Greeks
- Sicilian mathematicians
- Sicilian scientists
- Murdered scientists
- Geometers
- Ancient Greeks who were murdered
- Ancient Syracusans
- Fluid dynamicists
- باتمازلیک
- 280s BC births
- 210s BC deaths