text:
من نه شاه، من نه سولطان، نه یاراشیق، نه زینت،
نه افسانه، نه ملک، نه سارای، نه سلطنت،
نه قدیم عصرلری یادا سالیب آغلایان،
نه عؤمرونو غزله، مرثیهیه باغلایان،
نه دؤورون حاکیمینه شئعر یازیب پول آلان،
نه جلّادلار اؤنونده حیات اۆچون آلچالان،
نه پئیمانا، نه ساقی، نه سراب شاعیرییم،
آزادلیغین جارچیسی اینقیلاب شاعیرییم.
من اییلیب حاکیمین اللریندن اؤپمهدیم،
شئعریمی چیچک کیمی آیاقلارا سپمهدیم.
نه آجیز بیر بندهیم، نه ساتیلمیش بیر غولام،
نه سارای مدّاحییام درگاهلاردان قووولام.
من ائللرین اوغلویام، ائللر بؤیوتموش منی.
شئعریم ائلدن آلیبدیر بو ایلهامی، قۆّهنی.
من نه شام، نه پروانه، نه روباب شاعیرییم،
آزادلیغین جارچیسی اینقیلاب شاعیرییم.
منیم کؤنول دفتریم بنزهییر گۆلوستانا،
اوندا یئر وئریلمهمیش قارلی قؽشا، توفانا،
بیر باهار عطری واردیر هر شئعریمده، سؤزومده،
باهارین حسرتیله یاشاییرام اؤزوم ده.
من ال آچیب گؤیلردن دیلهمهدیم آزادلیق،
منیم آرخالاندیغیم اونلاردان داها آرتیق.
اؤلکهلر حسرت چکن آفیتاب شاعیرییم،
آزادلیغین جارچیسی اینقیلاب شاعیرییم.
اردبیل. ۱۹۴۱


c: text/html

text:
`لاتینلر تورکیه` نتیجهلر
خبرلر [752]
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنی انشا ائدنه قدر موباریزه داوام ائدهجک
- تورکیه قازاخیستان-دا کئچیریلن سئچکیلره موناسیبت بیلدیردی
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنین قورولماسینا حاضیریق
- آلمانیا-نین سفیری خاریجی ایشلر ناظیرلیگینه چاغیریلیب
- "آذربایجان-تۆرکیه-قازاقیستان آراسیندا تاریخی گؤروشمه اولدو"
- تورکیهنین ۴.جو سونداژ گمیسی یولدا
- تورکیهنین توریزم گلیرلری آرتدی
- تورکیه ایله ارمنیستان اؤزل نمایندهلری گؤروشهجک
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۴ آوریل ۲۰۲۲
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۰ آوریل ۲۰۲۲
- 14 اؤلکهنین قرارگاه رئیسی روسیا-اوکراینا ساواشینی موذاکیره ائدیبلر
- تورکیه، کابلداکی سالدیریلاری قینادی
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۱۸ آوریل ۲۰۲۲
- تورکیهده کوروناویروسا باغلی اؤلو و یولوخما ساییلاریندا دوشوش
- تورکیه-ده اؤتن گون کوروناویروسا 7 مینه یاخین یولوخما حالی قئیده آلینیب
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۶ آوریل ۲۰۲۲
- تورکیهنین قونشولارینا صادراتی
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۴ آوریل ۲۰۲۲
- بیرلشمیش میللتلر تورکیهیه تشکر ائتدی
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۳۰ مارس ۲۰۲۲
- تورکیه - لتونی اویونو آوروپا مطبوعاتیندا
- ییلدیریم: آمریکا پرزیدنتینین بئله بیر آچیقلاما وئرممهسی، قلوبال باریش باخیمیندان حیاتی اهمیته مالیکدیر
- تورکیهنین ان یوکسک بورجوندا بیر گون
- سوئد و فنلاندین ناتو عضولوکلرینده تۆرکیهنین قایغیلاری
- تورکیهنین گوونلی توریزم پروگرامی
- تورکیهنین دینی آزلیقلاری
- تورکیه و آذربایجاندان اورتاق مانور
- تورکیهنین ایلک الکتریکلی اتومبیلینین سری اۆرهتیمی باشلاییر
- یوخو کیمی بیر سفر اوچون مسیرینیزی تورکیهیه چئویرین
- رضا ضراب دوسیاسی، تورکیهیه تارتیشماسیز بیر تلهدیر
- تورکیهنین اینسانسیز سو اوستو آراجی: ناتو
- دونیادا 1 می گؤستریلری دینج اورتامدا کئچرکن فرانسادا شیدّت وار
- تورکیه-ده اؤرنجی یاتاقخانالاری
- کانادا یاشایان تورکلر تورکیهده فتحاللهچی ترور تشکیلاتینین چئویریلیش جهدینه قارشی چیخدی.
- 15 ژوئیهنین 3ونجو ایلدؤنومو شهیدلر آنیلدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۲
- رویدادلار
- ۱۷۹۳ - ماکسیمیلیان روبسپیر، بؤیوک فرانسه اینقیلابینان سونرا ۲۹ نفری «اینقیلاب ضیدی» آدیله اعداما محکوم ائیلهدی.
- ۱۹۲۴ - آمریکا کنگرهسی بو اؤلکهنین تمام دوغما آداملارینا (قیرمیزی دریلره)، آمریکا تابعیتی وئردی.
- ۱۹۴۶ - ایکینجی دونیا ساواشینان سونرا، ایتالیا خالقی بیر رفراندوم بویوندا سلطنت حکومتین جومهوریته چئویردیلر.
- ۱۹۵۳ - ایکینجی الیزابت، اینگیلیس ملکهسی، لندن شهرینده «وست مینیستر» کیلیساسیندا تاجگذارلیق ائیلهدی.
- دوْغوم گونلری
- ۱۷۴۰ - مارکی دو ساد فرانسهلی یازیچی و فیلسوف
- ۱۸۴۰ - توماس هاردی (عکسده) اینگیلیسلی رومانیازان و شاعیر
- ۱۸۵۷ - کارل آدولف قیلروپ دانمارکلی شاعیر و رومانیازان
- اؤلوم گونلری
- ۱۳۶۸ ـ سئید روحالله خمینی، ایران ایسلام جومهوریتینین رهبری
- ۱۹۷۰ - جوزپه اونقارتی ایتالیالی شاعیر، ژورنالچی و مقاله یازان
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ خرداد/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ خرداد/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ خرداد/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
قارا قاشقا
عباسعلی یحیوی (ائلچی)
یوگرک آتین شیههسی اورهک سئویندیرن بیر عشقدن کی یوخ، بلکه ده اوجامان سوروجونون آیریلیغیندان تؤرنمیش نیسگیللرلن، غصهلرین تأثیری ایدی.
او، اؤز سسینی داغا- داشا یایماقلا دردلی بیر فاجیعهنین جانیاندیریجی خبرینی اوبالاردا یاشایان ائللرین قولاغینا چاتدیرماق ایستهییردی.
بو آت برومند خانیمین قارنیندان چیخان, عبدالله آدلی کیشینین بئلیندن گلن, ایگید بابکین دؤیوش مئیدانلاریندا یولداشی اولاراق، “قارا قاشقا” آدیلا آدلانیردی.
آدینا آخشامی شوال آیینین اون یئددیسینده, هیجرت تاریخینین ایکی یوز ایگیرمی اوچونجو ایلینین قیشیندا, عرب حکومتینین خلیفهسی- معتصم- سامره شهرینده دوزهلمیش جوسق قصرینده, ایگیرمی ایکی ایل تجاووزکار دوشمانلارا قان اوددوران بابکین باشینی, مروتسیزلیگ له آتدیراندان سونرا, او سارسیلماز قهرمانـین آتـینی, سیلاحلی اوردو باشچیلاریندان بیریسینه پای وئرمیشدی.
یادلارا مینیک وئرمهین آذربایجان آتی, ایلک چاپماسیندا, او سوروجونو سیلدیریم قایالار باشیندان درین درهلره توللایاراق, اؤزونو دوشمان الیندن قورتارمیشدی. ایندی, تکدانا, سامره محالیندان اوزاقلانـیب, وطنه قایـیتماق ایستهییردی.
آمما بابکسیز نئجه قایـیـتسین؟
دیرناقلار آغـیرلاشیب, آیاقلار یـئریمهگه گلمیردی. سیلدیریم قایانـین باشیندا دایاندی. قارشیسیندا سرهلنمیش لوت دوزهنلیگلره گؤز گزدیردی. یلهسینین سرت توکلرینی, چووغونلو یـئللر اوینادیردی. اسن گوجلو کولکین اؤنونده, قاناد سرهن بیر قارتال کیمی سینهگردی. بوینونو دیک دوتدو. دؤشونو قاباغا وئریب, ساغ قولویلا توتدوغو یـئری جیرماخلاماغا باشلادی. دیرناغینـین آلتـیندا قوپان پارچالانمیش داشلار, قـیغیلجیم کیمی آرخاسینا سپهلندی. بیردن- بیره, بوغازیندان چیخان یاندیریجی بیر شیهه- یالین قـیلینج کیمی شاختالی هاوانـین باغرینی یاردی. گؤزلری ایسلانمیشدی گؤرهن اولسایدی دئیهردی:
«آت دا آغلارمی؟»
دوغروداندا او, آتاسیز بیر ائولاد, بالاسینـی ایتیرمیش بیر آنا, شنلیگین اودوزموش بیر وطنداش کیمی دولوخوسونموشدو. آغلاماق ایستهییردی, چونکی او بابک کیمی بیر قهرمانی الدن وئرمیشدی.
اؤزونو تکلیکده تاپان آت, آغ مرمردن یونولموش هئـیکله بنزهین بوینونو, آستا- آستا آشاغی اییب, بیر نئچه قـیرپیم سسسیز- سمیرسیز ملول- موشکول گؤز قاپاقلارینی یومدو. درین- درین خولیالارا قاپیلدی.
بو ایگیرمی ایکی ایل زندگانلیغـین توواراق کئچمهسی, یوخو کیمی نظرینده جانلاندی. کئچمیش ایللر تلهسیک حالدا اوخونموش قانلی بیر کیتاب- دؤیوشلر کیتابی-؛ هر بیر سطیرینده حماسهلر شلالهسی شاریلتی ایله تؤکولن, هر بیر کلمهسینده یادلارلا دوروشوب- ووروشماق صحنهلری گؤزونون اؤنونده گلیب کئچمهیه باشلادی. گونلرین پاخلاسیندان حالقاللانمیش آیلار, آیلارین زنجیریندن دوگونلمیش ایللر و قانلی, توفانلی چیرپینمالار؛ اوغورلو ظفر چالمالار؛ بئش یوز مینه قدهر تجاوز کار دوشمانلارین آمانـینی قـیریب, باشلارینی بدنلریندن آییرماقلار شانلی وطنی, ائل اوبالاری, آنا- باجیلاری نامحرم گؤزلردن, یاد اللردن, تانـینماز آیاقلاردان قورومالار… آخیردا, تولکولر پنجهسینده اصلان کیمی ایلشیب قانا بویانماقلار. هئی… آزادلیق, استقلال, اؤزو اولماق, اؤزونو تاپماق. نه شنلیکلر یاراتدی بو ایللر نه چتینلیکره اوغرادی بو ایللر…
سولغون گونش- سویوق قانلیلیقلا- بو غملی منظرهیه گؤز تیکمیشدی. چاپقـینچی یـئللرین جایناغـیندا, زوغدان قوپاریلمیش گونلر, داشلارین اوزهریندن هئللهنه- هئللهنه آخیب گئتمکده ایدی. آتین ذهنینده یـئنیدن قانلی دؤیوشلرین گؤرگملری, محاربهلرین توز- تورپاقلی مئـیدانلاری, وطن دؤیوشچولرینین قارشیسیندا گئدن ایگید بابکین نریلتیلری, دال با دال دفیله وئریب سوووشوردو. بو حالدا او, چاشقـین, گیجهلمیش, اوزونو ایتیرمیش بیر داغ مارالی تک آوارا قالمیشدی. آلنینـین اوستونده بیتهن ساچلاری, پیرتداشیق حالدا قولاقلارینا دولاشمیشدی.
لاپدان, دیسکیندیرن, بیر سس, دویغولو اویغوسونو پوزاراق, اونو اؤز حالینا قایـتادری. قولاقلارینی شکلتدی. باشینـین اوستونده بیر آلیجی طرلان, فـیرلانا- فـیرلانا قیها چکیردی.
آلیجی بیر طرلان. تیترهین قانادلی بیر اولدوز. بولودولو گؤیلرین سلطانی. یوخسا بو قوش, ائللرین دیلکلری, دوغرانمیش بابکین جانـیندان آلوولانان آرزیلارین تجسوم تاپمیش شکیللری اولدوقجا, او ایگید آتی یالقـیز قویماق ایستهمیردی.
قارا- قاشقا باشینی قالدیردی. یلهلری بوینونون ساغ- سولونا آخدی. ایسلانمیش گؤزلریله قاناد چالان طرلانا باخدی. اونا محبتلی بیر آسیلیلیق حیس ائدهرک, دال آیاقلارینی کوبود داشلارا دیرهدی. قوللارینی قالخـیزیب, اوزگونچو تک هاوانـین دالغالارینی یارماغا باشلادی.
بابکین کؤنول دردی, سونسوز- صحبتی, قولاغلاریندا سسلندی. سهلبن سنباد, آران ارمنستانینـین باش حاکیمی- اوز حاکمیتینی حفظ ائـتمک خاطرینه الی باغلی بابکی, بغداد خلیفهسینین خیانتکار مأموری اولان افشینه تاپشیردی. اونلار, دولاییلاری دنگهلری آشاندا, زنجیرلنمیش آسلان, قارا قاشقانـین بئلینده ایکن, آیاقلاری آتـین قارنی آلتـیندا بیر یوغون اورهکن ایلن باغلانمیشدی. اونون دؤورسینده بئش یوز نفر سیلاحلی گودوکچو عسگر, آت سوروردو.
بابک, اؤز آتـینا خطاب ائدهرک بئله اوخویوردو:
(قارا قاشقا, قارا قاشقا…
قوی, خائن اللر- دالدادا- آلدانـیش هؤروکلرینی توخوسونلار!
قوی, داهاز قویولاردا, دورغون سولار, کیفسهییب, قوخوسونلار!
دونیا بئله قالمایاجاقدیر….
تجاوزکار دوشمان, آنا وطنین الیندن, فتح آدیندا بیر جام آلمایاجاقدیر!
بابکین, استقلالا, اینجه وارلیغا آچدیغی قانلی یوللار یولچوسوز اولمایاجاقدیر.
ائللرین اوجاغیندا پارلایان اودلو لالهلر سولمایاجاقدیر….
قارا قاشقا, قارا قاشقا….
نه تئز کئچدی او گونلر؟
بونو بیلمهلیسن کی زامان, اؤز گئدیشینده چئوریلهجکدیر.
هر گون, هر یـئرده, هر دیاردا
دوغولور قهرمانلار,
یارانـیر تاریخلر, ایشلر, زامانلار
آریو برزنلر, ابومسلملر, مازیارلار, آذینلر….
– قارا قاشقا, قارا قاشقا….
منیم توتغون اورهییم تک, تئز قارالدی او گونلر….
هاردان دوشدو دوگونلر؟
هاردا قالدی او گونلر؟
هاردا قالدی….
هاردا…
ها….
– قوی, منیم نریلتیمی چووغونلار, قاسیرغالار آپارسینلار:
ساوالانا, دماونده, الونده, سهنده….
بیلسینلرکی ائلاوغلو, بابک اولمهیهجکدیر.
اونون دوزگون یولو, گلهجک گونلره
سونرا دوغولان نسیللره
دیرلی بیر آمانات کیمی یادیگار قالاجاقدیر!
دؤیوشلرده, گئدیشلرده بابک شووقو, ایز سالاجاقدیر!
قارا قاشقا,
قارا…
قاش….
قا!
الی الدن اوزولموش, ییهسینی ایتیرمیش آت, آذربایجان ائللرینی یادینا سالدی: بذ قالاسیندا کئچیرمیش اولدوغو گونلری, «اونار»ین صفالی درهسینده داش قیهلره دیرمانماغی, بابکین دولغون- اورهک تیترهدن شاهاسینا قولاق آسماغی, اونون طنبوروندان اوجالان ائل ماهنیلاریلا قانادلانیب اویناماغی, سونرا او حماسه یارادان سسله, آددیملاری میزانلانیب یورغا چاپماغی, قوللارینی قولاقدان یوخاری قالدیریب, یئددی آرشین آتیلماغی, صبر قولچاغی تک اونون دردلرینه سیرداشی اولماغی, شیرین آرزیلار, آلتون دیلکلر, اینانلیغا یاراشان ایستکلرین یئر دوتماسینا چالیشماغی, هر زاددان باشقا, کوتلهلری معتصم اوردولارینین باسقینیندان قورتارماغی, پرده- پرده فیکرینده جانلاندی. نه قضو- قدهرلر, نه گوروشلر, نه دؤیوشلر, نه ایشلر… نه چکیش… برکشیلر!….
کؤکسونده کؤنلونون سیخیلمیش گؤیرچینی هاوالاندی, آنا یوردونون هوسی, دهلیلیک هالهسی تک اورهگینین باشینی دوتاراق, کوزهرمیش کوره کیمی بدنی قیزیشدی, باغری آتشگاه اوجاغلیغی تک قیزاردی, آلوو چکدی, قانینا قاریشدی, باشینا جومدو. دامارلارینی یاندیردی. سونسوز بیر آها چئوریلدی. دیل- دوداغینی یاخدی. عشق اودوندان قارسیمیش بیر اورهک کیمی چیرپیندی. دوردوغو یئرده داما دایانا بیلمهدی. آغزی کؤپوکلندی. قول- قاناد آچدی. باشی اوستونده اوچان طرلان کیمی اوز قویدو آنا تورپاغینین محبتلی قوجاغیندا, آتالار اوجاغینا. اوخ کیمی سوزدو. آخشاملاری صوبحه چاتدیردی. گئجهلر گوندوزلر دینجلمهدی. تاپاندا یئدی, تاپمایاندا دؤزدو. آز گئتدی- چوخ گئتدی, درهلردن سئل کیمی- تپهلردن یئل کیمی, گؤیلرده قیلینج کیمی اوینادان شمشک کیمی, کؤنوللرده قور ساچان دیلک کیمی, یئنیشلردن یوققوشلاردان گدیکلرده چاپا- چاپا, یول اوزونو سیر سیرالی چایلاقلاردان, قارا بورونموش اویلاقلاردان سوووشاراق بابکین یوردونا آیاق قویدو.
بابکین مردانه سسی, ذهنینین توتغون دالانلاریندا جینگیلدیرکن, اؤزوندن چیخمیش حالدا, آغیز دولوسو وحشتلی شیههلر چکمگه باشلادی. اونون اوزون- اوزون باغیرتیلاری- درین گونبزلرده دؤنه- دؤنه یاییلان آردیجیل سسلر کیمی- چووغونلو درهلره, نه یئددی دؤنه, بلکهده یئددی مین دؤنه چیرپیناراق هر یئره یاییلدی.
سازاخلی کولکلرین ئنجهسینده, بو آییلدیریجی- دیسکیندیریجی سسلر, اوزون یوللاری سوووشارکن دالغالاندی. سویغونچولار الینده دیدهلنمیش تیرمه طاقهلری تک, دیدیک- دیدیک اولاراق, «دجله» چایلاغینین قیراغیندان «زاگروس» داغلارینا, دؤیوشچولر مسکنی اولان باشی بلالی «کوردوستان»دان قار آلتیندا چابالایان «الوند»ه «قیبلهداغ»دان, «قاراداغ»دان, ائل داغیآدلانان اوجامان «سهند»ه, «قیزیل اوزن»دن, «بوزقوش»دان, «آجیچای»دان آخاراق قوجامان, آغساچ «سولطان ساوالان»ا، اوراداندا اودلار یوردونون گؤیچک گلینی اولان «موغان» دوزنلیکلرینه «آراز»لا چییینبهچییین سینه گرن «آرارات» داغلاریندان, گؤم- گؤی «خزر»ایلن یاشیل بیرچکلی «گیلانا» یایلاندی. یاسلیق کولو باشلارینا سوورولموش ائللرین قولاقلارینا چاتدی.
قیشین سون آیلارینی یوللاردا سووشدوران آت, یوللاری آیاقدان سالدیقجا دیرناقلارینا چالینمیش گول میخلار سورتولوب آرادان گئتدیکجه، پولاد ناللاری تؤکولموشدو. اویان- بویانا باخارکن, دؤنگهلر, بوجاقلار, اونا تانیش گلیردی. ساوالان یاماجلارینین اریین قارلاریندان آخان «آغلاغان» چایینا چاتاندا یئره نفس گلمیشدی. چیلپاق آغاجلارین بوداقلاریندا یاشیل تومورجوقلار دوگون باغلامیشدی. یاز باشلانیشیباشلانیردی. گؤز ایشلهدیکجه هوندور تپهلره آغیر داغلار بیر- بیرینه سؤیکهنیب, گئت- گئده پیللهکان کیمی قالخیب اوجا باش ساوالانا چاتیردی.
یول اوزونو تالانمیش کندلر, خارابا قالمیش پوسقولار, اوچغون قالالار, گودوکچوسوز دروازهلر, ییخیلمیش چارداخلار, کروانسیز یوللار, آیاقلانمیش قارلار, آتین خیالیندا دومانلی خاطرهلری دیریلدیردی. دومانلی خاطرهلر آراسیندان شانلی حادیثهلر باش قالدیریردی:
اوزانلارین چالدیقلاری سئوینجلی ماهنیلار, اوجا بوی, اینجهبئل سوزنلر، شنلیکده یاشایان ائل- اوبالار چیمنلیکلرده قورولان آلاچیقلار, بیرلیکده دوشمانلار قارشیسیندا دؤیوشمهلر, اود پارلایان قیلینجلار, سونگولرین یاغینتیسی, یاد عسگرلرین کندیره ایلیشمهسی, خائن افشینین عسگرلرینین قانا بویانماسی, چاققاچاق چاققیلدایان یالین شمشیرلرین پاریلتیسی, ایلدیریملی شونگهلری, بابک و اونون یاردیمی اولان آذین, عبدالله و مینلرجه وفالی دؤیوشچولری, آنا تورپاغین یاد اللردن قورونماسی خاطیرینه ائتدیکلری فداکارلیقلار, نه ایشلر, نه چئوریلیشلر, نه یئریشلر, نه گئدیشلر…
قاراقاشقا, یورغون بدنینی آغلاغان سولارینین قوینونا تاپشیردی. سویوق سو بوغازینین آلتینا چیخدی.شیریلتیلا آخان دالغالار اونون یورغونلوغونو آستا- آستا یالاییب, آغ-آپباق مخمل کیمی دریسینی یویوب تمیزلهییردی. دؤنه- دؤنه باشینی سویا باسیردی. یاواش- یاواش جانینا قووت گلیب دیرچهلیردی. آغاجلار باشیندا یازلی آشیغی اولان سئرچهلر, طبیعتین یئنیلییینه اورک باغلایاراق, سئوینجله جیککیلدهشیردیلر. آمما بو سئوینجلر, اونون حالیندا توز قدر ده اثر قویا بیلمهییردی.
او, گرهک اؤزونو یوخاریلارا یئتیره ایدی. بذ شهریندن, ارنلرده, قیز- گلینلردن, آتا- بابالاردان, حؤرمتلی آنالاردان, ایگید جاوانلاردان, اکینچیلردن, ایشچیلردن, چوبانلاردان خبر بیلهیدی. اونا گؤره ده تئز سودان قیراغا چیخدی.
گونئیدن چیرتدایان گونشین آلتون ایشیغیندا سیلکینیب, مخمل خابی کیمی لایبالای یاتمیش آغ توکلرینین آراسیندا یـئرلشمیش دامجیلار سپهلندی. سویوق گونش ساوالانین باشیندا تئللهنن قارلاری ایشیم- ایشیم ایشیلدادیردی.
دورماق- یوبانماق نهیه گرهک ایدی؟
یئنیدن اوزو یوخاری یولا دوشدو. نوروز بایرامینا بیر گون قالاندا بذ شهرینین آنا قالاسینا, آسلانلار یوواسینا چاتدی.
آمما چاتماق, نئجه چاتماق؟
قالالار وئرانا قالیب, بایقوشلار مسکنی اولموشدو. دام- دووارلار ییخیلیب, قاپی- باجالار چرچیوهسیندن چیخیب یانمیشدی. داشلی حیصارین آراسیندا اولان یاتاقلار, اوتاقلار, سیلاح آنبارلاری, تؤولهلر, آتشگاهلار, تاخیل آنبارلاری, بوسبوتون قارا توستولو تورپاقلارین آلتیندا قالمیشدی. بذ قالاسی, تالانمیش بیر اورهک بخت آیناسی سینمیش قارا بخت بیر گلین. دوغرانمیش, پارچالانمیش بیر هئیکل.
قاراقاشقا آنا جنازهسی اوزهرینه چاتان بیر کؤرپه جوجوق کیمی, اؤزونو بذ قالاسینا یئتیردی. تر باسمیش بدنینی, پیرتداشمیش یلهلی بوینونو, اونون یانغیندا قارالمیش داشلارینا سورتدو. اوز- گؤزونو وطن تورپاغینا بلهدی. گؤزلری ایسلاندی, یانیغلی شیههلرله آغلادی. سیزیلدادی, زاریلدادی.
باشی اوستونده قاناد چالان ترلان, اوچغون دووارلارین باشینا قوناندا, قورخموش بایقوشلار قاناد چالیب, سیچان دلیگینی ساتین آلاراق, کوبود داشلارین جیریقلاریندا گیزلندیر.
نیسگیللر قاراقاشقانین جانینی گیزلیدتدی. گیزیلتیلر ال- آیاغینی کئییدهرک, اورهیینه آغیر بیر تیترتمه سالدی. بدنینی یئنیدن تر باسدی. یئنه کیشنهدی. شیهه چکدی. قورخولو شیههلرله تورپاقلاری جیرماقلادی. دلیلیکله قرارینی الدن وئریب, یئددی دؤنه اوچغون قالانین دؤورهسینه فیرلاناندان سونرا اوز یوخاری قویدو.
بایرامین بیرینجی گونونون ایکیندی چاغی, سولطان ساوالانین باش طرفلرینده «شابیل» یاخینلیغیندا اولان جئیران گؤزلو, دوم- دورو گؤلون باشینا چاتدی. بو گؤلده کلدانیه خانیم, جاویدانپور شهرکین قیزی, بابکین حیات یولداشی, اؤز ایگید اریلن چیممیشدی. قانلیشافاقلار, گئنیش دایاقلارا قاناد سریردی. قاراقاشقا, آت گؤلونون قیراغیندا دایاندی. دورغون سویون پارلاق آیناسیندا اؤزونه باخدی. سویا دوشموش شکیلده, تکجه اوز هئیکلینی یوخ, بلکه ده قهرمان بابکین عکسی ده گؤزونه گؤروندو, اورهیی تیترهدی. هوسلر قاینادی. سئوینجلر دالغالاندی. بو هئیس- بئیسده آلیجی ترلان, هاوادا یئددی دؤنه کلله- مویاللاق ووراندان سونرا اونون بئلینه قوندو.
قاراقاشقا, سون شیههسینی اورهکدن چکیب، اؤزونو شام آلووونا چیرپان کپهنک تک، آغ میروارییا بنزهین هئیکلینی درین گولون اورتاسینا توللادی.
ایندی او نیسگیللی حماسهلرین یارانماسیندا مین ایکی یوز ایله یاخین, اوزون بیر دؤوران کئچیر. او ماحالدا یاشایان ائللر- اوبالار, آدینا آخشاملاری, دایاقلار قانلی شافاقلارا بویاناندا, گؤیون یاناقلاری قیزاراندا, بو گؤلون دؤورهسینه ییغیشیب, گؤزلرینی اونون لپهلهنن اورتاسینا زیللهییر, بابکین چیخیشینی گؤزلهییر. دئییرلر, بو آت گاهدان, دان یئری سؤکولمهمیش, آلاتورانلیقدا, گؤلون آراسیندان چیخیب, شیهه چکر. الوان چینقیللاری جیرماقلایاراق, دوشمانلار دوشمانی, ائللر قوربانی, اودلار یوردونون ایگید قهرمانی اولان, لاله کؤینک بابکی چاغیرار.
قاراقاشقا, ایتگین ائللرین پوزغون دیلکلریله سولغون اورهکلرینه گؤرکملی بیر نیشانه اولاراق, هله ده اؤز یییهسینه حؤرمت باغلایان ائللرینی سونسوز بیر مباریزهیه سسلهییر.


text:
اودسا (اوکراین)
اوْدسا (اوکراین. Oдecaː؛ 1794-جو ایله کیمی حاجیبَی) — قارا دنیزین شیمال-غرب ساحیلینده یئرلشن شهردیر، اوْدسا ویلایتینین ایداری مرکزی و اوکراینین ان بؤیوک لیمانیدیر. اهالینین سایینا گؤره اوْدسا کیئفدن و خارکیفدن سونرا اوکرایندا اوچونجو یئردهدیر. اوْدسانین اؤزونون چای لؤوبری شکلینده گئربی، شهرین ایستاتوسونو عکس ائتدیرن بایراغی و هیمنی وار.
اوْدسا شهرینین تاریخی 1794-جو ایلدن باشلاییر. 1794-جو ایلین 27 مئیینده (7 ژوئن)، ایمپراتریچا 2 . یکاترینا، حاجیبَی یئرینده شهرین و لیمانین یارادیلماسی حاقیندا فرمان درج ائتدی، و آرتیق 22 آقوستدا (2 سپتامبردا) شهرین اساسینا بیرینجی دیرکلر وورولموشدور. شهر روسیه اوردوسونون موهندیس-پولکوونیکی فرانس دِووْلان طرفیندن تشکیل ائدیلمیش پلان اوزره تیکیلمیشدیر.
قرادوناچالنیک (شهر رئیسی) ریشِلیئنین دؤورونده اوْدسا روسیه ایمپراتورلوغونون قارا دنیزدهکی اساس لیمانینا چئوریلدی. شهر ائله سورعتله اینکیشاف ائدیردی کی، بیر یوزایللیک عرضینده کیچیک قصبهدن، پتربورقدان، موسکودان و ورشودان سونرا، روسیه ایمپراتورلوغونون اؤلچوجه دؤردونجو شهرینه چئوریلدی.
اوْدسا شهرینین یئنی آدی حاقیندا بیرینجی خاطیرلاتما 10ژانویه 1795-جی ایل تاریخی ایله موعین ائدیلمیشدیر. شهرین آدینین منشایی حاقیندا بیر نئچه ورسیون وار، آمّا ان اعتیبارلیسی شهرین اوْدسا کؤرفزی یاخینلیغیندا یئرلشن اودِسسوْس قدیم یونان کولونیاسینین شرفینه آدلاندیریلماسی ورسیونودور. همچنین اوْدسانین بیر نئچه غئیری-رسمی آدی وار: قارا دنیزین میرواریسی، اوْدسا-آنا، جنوبی پالمیرا و اوکراینین جنوب پایتاختی.
اوْدسا چوخمیلّتلی شهردیر. بو شهرین نیسبتاً گئج یارانماسی ایله و بؤیوک دنیز نقلیات قووشاغی کیمی یوغون اینکیشافی ایله ایضاح اولونور. اوْدسادا اونلارلا میلّیتین نومایندهلری یاشاییر. شهرین ان بیرینجی موهاجیرلری یونانلار، ایتالیالیلار، و آلبانلار اولدولار. اوْدسانین ان چوخسایلی اتنیک قروپو ایسه روسلاردیر.
مدنی مرکز کیمی اینکیشاف ائدهرک، اوْدسا شهرده تحصیلی اینکیشاف ائتدیرمگه بیلمزدی. اوْدسادا موختلیف ایستیقامتلی عالی تحصیل موسیسهلری تقدیم ائدیلمیشدیر. 1865-جی ایل مئیین 1-ده (13) اساسی قویولموش ای. ای. مِچنیکوف آدینا اوْدسا میلّی بیلیمیوردونو، اوْدسانین بیر چوخ عالی مکتبلرینین بانیسی حساب ائتمک اولار. محض اونون فاکولتهلری بازاسینا بئله عالی مکتبلر — اوْدسا میلّی طیبی بیلیمیوردو، اوْدسا میلّی ایقتیصادی بیلیمیوردو، " اوْدسا حوقوق آکادمیسی " میلّی بیلیمیوردو، اوْدسا دؤولت اکینچیلیک بیلیمیوردو یارادیلمیشدیر.
1918-جی ایلده اساسی قویولموش اوْدسا میلّی پولیتکنیک بیلیمیوردونو دا اوْدسانین بیر چوخ عالی مکتبلرینین بانیسی حساب ائتمک اولار. اونون بازاسیندا اوْدسا میلّی دنیز بیلیمیوردو، اوْدسا دؤولت تیکینتی و معمارلیق آکادمیسی، اوْدسا دؤولت سویوقلوق آکادمیسی، اوْدسا میلّی رابیطه آکادمیسی، اوْدسا میلّی قیدا تکنولوژیلری آکادمیسی یارادیلمیشدیر.
همچنین شهرده بئله بیلیمیوردلاری، آکادمیلر و موسیسهلر ایشلهییر:
- اوروپا بیلیمیوردو (اودسا شؤعبهسی)
- بین الخالق هومانیتار بیلیمیوردو
- اوْدسا دؤولت داخیلی ایشلر بیلیمیوردو
- اوْدسا دؤولت اکولوژی بیلیمیوردو
- اوْدسا یهودی بیلیمیوردو
- بؤلگهسل پرسونالی ایداره ائتمه آکادمیسی
- آ. و. نِژدانووا آدینا اوْدسا میلّی موسیقی آکادمیسی (کونسرواتور)
- اوْدسا میلّی دنیز آکادمیسی
- حربی آکادمی
- اوْدسا دؤولت تکنیکی نیظاما سالما آکادمیسی
- موسکو هومانیتار آکادمیسینین اوْدسا شؤعبهسی
- اوْدسا صاحیبکارلیق و حوقوق موسیسهسی
- اوکراین مالیه ناظیرلیگینین اوکراین دؤولت مالیه و بینالخالق تیجارت بیلیمیوردونون اوْدسا موسیسهسی
- اوکراین پرزیدنتی یانیندا میلّی دؤولت ایدارهچیلیگی آکادمیسینین اوْدسا بؤلگهسل دؤولت ایداره چیلیگی موسیسهسی
- کیئف میلّی مدنیت و اینجه صنعت موسیسهسینین اوْدسا ایدارهائتمه و بیزنس فاکولتهسی
اوْدسانین معمارلیق حاقیندا بیر-ایکی سؤز دئمک لازیمدیر، هانسی کی، نئوکلاسیسیزمله، مودرنله، پوستمودرنیزمله، کونستروکتیویزمله تقدیم ائدیلمیشدیر. شهرده بیرینجی بینالار کلاسیسیزم ایستیلینده تیکیلمیش و راسیونالیزمله و دکورون کاسیبلیغی ایله فرقلهنیردیلر.
شهرده اهمیتلی رولو اوْدسا چیمرلیکلری اویناییر، آخی ایلک نؤوبهده اوْدسا دنیز شهریدیر. یایدا شهرین چیمرلیکلری یالنیز اوْدسا ساکینلری اوچون دئییل، هم ده شهرین قوناقلاری اوچون اَیلنجه و ایستیراحت مرکزینه چئوریلیر. گئجه اَیلنجه موسسیسهلری جهتدن ان مشهورو و دولغونو " آرکادییا " چیمرلیگیدیر.
اوْدسادا 192 پیللهدن عیبارت اولان مشهور پوتیومکینسکی پیلکانی وار. پوتیومکینسکی پیلکانلاری ایله قالخاراق، پریمورسکی بولوارا دوشمک اولار، هانسی کی، همچنین شهرین دیقتهلاییق یئریدیر. بوتون بولوار بویونجا چوخ گؤزل معمارلیق آنسامبللاری اوزانیر، بورادا، اوْدسانین ان گؤزل بینالاریندان بیرینین — شهر دوماسینین یانیندا، اوْدسایا بیر چوخ چوخ گؤزل سطیرلر حصر ائتمیش بؤیوک روس شاعیری آلکساندر سرگیئویچ پوشکینه آبیده اوجالیر.
شهرین اساس کوچه سی — شهرین بانیسی ایوسیف دریباسین شرفینه دِریاسوْوسکایا آدی آلمیش، داها آز دیقتهلاییق یئر دئییل .
1884–1887-جی ایللرده تیکیلمیش اوْدسا میلّی آکادمیک اوپرا-بالت تئاتری شهرین و اؤلکهنین مدنی حیاتیندا بؤیوک رول اویناییر. تئاتر اؤز تاریخی ایله مشهوردور، اونون صحنهسینده بؤیوک موغنّیلر — شالیاپین، کروُشِلنیتسکایا، کاروُزوْ، سوْبینوف چیخیش ائتمیشلر.
همچنین اوْدسا کینوایستودیوسونو دا یادا سالماغا دَیر، هانسی کی، داها اوّللر اؤلکهده ان قاباقجیللاردان بیری حساب ائدیلیردی. و حتّی حال-حاضیردا اونون پاویلیونلاریندا غئیری-عادی فیلملر چکیلیر.
اوْدسادا یئنی نسلین بیر نئچه مشهور فستیواللاری – سسسیز فیلم و " HiMi Hoчi: ykpaïHcbkeHiMe" موعاصیر موسیقی کامرا فستیوالی، " یئنی اوفوقلر: زامانین روحو " هوسکار کینو فستیوالی و میقیاسلی اوْدسا بینالخالق کینوفستیوالی کئچیریلیر.
2011-جی ایلده "فوکوس" درگیسینین ایللیک رئیتینقینین ورسیونونا گؤره اوْدسا حیاتین کئیفیتی اوزره اوکراینین ان یاخشی شهری اولدو.
تاریخی[دَییشدیر]
شهرین قدیم آدی کاچیبئی،کاچوُبئئو، قادژیبئی شکلینده 1415-جی ایله عایید روس تاریخی سندلرینده مؤحکم تورک قالاسی کیمی چکیلیر. 1764-جو ایلده یاخینلاشان موحاریبهلر خوفو آلتیندا عثمانلی دؤولتی حاجیبَیده مؤحتشم یئنی دونیا حرب قالاسی تیکدیریر.
شهر 1787–1791-جی ایللر روس-تورک موحاریبهلری گئدیشینده 1789-جو ایل 14 سپتامبردا ژنرال ای.و.قوُدوْویچین کوماندانلیغی آلتیندا و چوخ سایدا کازاکلارین هونری سایهسینده روسلارین الینه کئچمیشدی. بو زامان موحاریبهنین گئدیشینده، همچنین سونراکی یئنیدنقورما ایشلری نتیجهسینده شهرین بوتون موسلمان-تورک تیکیلیلری، او جوملهدن حربی قالا محو ائدیلمیشدی.[۳]
آدین اتیمولوژیسی[دَییشدیر]
بعضی تاریخی منبعلره گؤره اوْدسا میلادان اؤنجه 2. عصرده شیمالی مزوپوتامیادا مؤوجود اولان شهر-دؤولت آدی اولموشدور. مسیحیتین یاییلماسیندا موهوم رول اوینایان مرکز ساییلیردی. بو تاریخی شهرده 300-ه یاخین موناستیر اولدوغو سؤیلهنیلمکده دیر.
شوروی تاریخ انسیکلوپدیسینده (روس دیلینده) اوخویوروق:
قوُدوْویچ ایوان واسیلیئویچ 1781–1791-جی ایللر روس-تورک موحاریبهسی زامانی حاجیبگین (چاغداش اوْدسا) آلینماسینا رهبرلیک ائدیردی.[۴]
حاجیبگین ایشغال اولونماسی ایله دنِپر و دنِستر آراسیندا ساحیل زولاغی روسلارین الینه کئچدی.[۵] [۶]
آرتیق اون دوققوزنجو عصرده خاریجی تیجارتین اینکیشافی و دمیریولو چکیلیشی ایله علاقهدار اوْدسا یئنی، بؤیوک شهره چئوریلیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
tyzhden.ua/post/249910وارد نشدهاست
- ^ Ukrainian local elections: City-by-city guide to this weekend’s runoff votes, Atlantic Council (13 November 2020)
- ^ Türkler, XII c Ankara, 2002, s.533
- ^ Sovet Tarixi Ensiklopeditası (CИC T.4. c.878)
- ^ ılmaz Öztuna. Büyük Osmanlı tarihi, V c, s.85
- ^ KлokMaH Ю.P. KyTyзoB B пepиoд pyccko-Typeцkoй BoйHы, 2-й пoлoBиHы XVIII B., M., 1959, c.134


text:
تورکیه و قیرغیزیستان پرزیدنتلری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغانلا قیرغیزیستان پرزیدنتی سدیر جباروو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغانلا قیرغیزیستان پرزیدنتی سدیر جباروو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
تلفون صحبتینده لیدئرلر ایکی طرفلی علاقهلرین اینکیشاف ائتدیریلمهسی ایله باغلی موذاکیرهلر آپاریبلار.
تورکیه ایله قیرغیزیستان آراسیندا سیاسی، مدنی، اینسانی و دیگر ساحهلرده امکداشلیغا دایر فیکیر موبادیلهسی اولوب.
پرزیدنت اردوغان قیرغیزیستانین موستقیللیگینین 30-جو ایلدؤنومو ایله باغلی سادیر جبارووو تبریک ائدیب.
قیرغیزیستان پرزیدنتی ژاپاروو دا تورکیه پرزیدنتینه جمهوریتین 30 آوقوست ظفر بایرامی موناسیبتیله تبریکینی چاتدیریب.
سدیر جباروو اردوغانین قیرغیزیستان ایله تورکیه آراسیندا استراتژی امکداشلیغین اینکیشافینا و اؤلکهلر آراسینداکی علاقهلرین محکملنمهسینه وئردیگی اهمیتلی تحفهنی یوکسک قیمتلندیردیگینی بیلدیریب.
قئید ائدک کی، صاباح آنکارادا آچیلیشی اولاجاق ماناس هیکلینه گؤره میننتدارلیق ائدن پرزیدنت جباروو بونون قیرغیزیستان اوچون بؤیوک بیر سیمبولیک معنا داشیدیغینی وورغولاییب.
ایلگیلیلی خبرلر
فرانسانین باکی ایشگۆدری باخانلیغا چاغریلدی
خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغیریلان فرانسانین موقتی ایشلر وکیلی لو لان، فرانسا اولوسال مجلیسینین آذربایجانا قارشی قبول ائتدیگی یانلیش و بؤهتان اؤزللیگیندهکی قرارا اعتراض ائدیلدیگی بیلدیردی
شاعیر مفتون امینی وفات ائتدی
سایینقالانین هولاسو کندینده آنادان اولان شاعر مفتون، ۹۶ یاشیندا اۆرک دورماسی سونوجو وفات ائتدی
آذربایجاندان فرانسایا تپکی
"فرانسا اولوسال مجلیسینده آذربایجانا قارشی قبول ائتدیلن یالان و بؤهتان اولان قرار، بیر مدت اؤنجه سنادا قبول ائدیلن قرار کیمی، فرانسانین آذربایجانا قارشی یئنی بیر تخریباتیدیر"


text:
زلنسکی نینگ عیالی اردوغان نینگ عیالی دن یاردم طلب ایتدی
امینه اردوغان اولینا زلنسکا بیلن اوچره شدی
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان نینگ عیالی امینه اردوغان, اوکراین جمهوررئیسی ولادیمیر زلنسکی نینگ عیالی اولینا زلنسکا بیلن اوچره شدی.
اوشبو اوچره شوو تورکیه نینگ استانبول شهریده بولیب اوتدی.
اوچره شووده, زلنسکا اوکراین ده گی سونگّی وضعیت بیلن بیر قطارده, زلنسکا جمغرمه سی نینگ فعالیت لری حقیده معلومات بیردی.
زلنسکا, ایری ولادیمیر زلنسکی نینگ اوکراین نی حمایت قیلگن لیگی اوچون یوبارگن منتدارچیلیک مکتوبی نی, امینه اردوغان گه تاپشیردی.
تورکیه نینگ عایله سی بولمه گن 300 اوکراین لیک باله نی مهمان قیلگن لیگی اوچون خرسندچیلیک بیلدیرگن زلنسکا, محتاج تقریباً 200 باله نینگ اوکراین دن تورکیه گه کیتیریلیشی بوییچه یاردم طلب ایتدی.
جمهوررئیس اردوغان نینگ کوچلی رهبرلیگی بیلن غله صادراتی بوییچه یول نینگ آچیلگن لیگی و روسیه بیلن اسیر المه شووی نینگ عملی بولگن لیگی نی بیلدیرگن زلنسکا, اینیقسه غله دهلیزی نینگ دنیا نینگ جدی بیر غذایی بحران دن قوتقرگن لیگی نی معلوم قیلدی.
اوروش سببلی ساغلیق نی سقلش ساحه سی بوییچه ضرورت لرنینگ آرتیب کیتگن لیگی نی معلوم قیلگن زلنسکا, امبولانس و چقه لاق انکوباتور لری نینگ تامین ایتیلیشی بوییچه امینه اردوغان دن یاردم طلب ایتدی.
امینه اردوغان ایسه, تویتر آرقه لی بیرگن بیاناتیده, "اوکراین جمهوررئیسی نینگ عیالی محترمه دوستیم زلنسکا نی استانبولده کوتیب آلگن لیگیم اوچون خرسندمن. همه میز بیر یقه دن باش چیقاریب اوروش دن تاثیرلنگن عیال لر و باله لر داخل اوکراین خلقی نینگ دردی گه مرهم بوله دیگن لیگی میز گه ایشانه من. باشدن بیری بولگن لیگی دیک, تورکیه تینچلیک نینگ اورنه تیلیشی اوچون برچه دیپلماتیک سعی و حرکت لرنی قیلیش گه دوام ایته دی" دییه قید ایتدی.


text:
سیلی غفار، اروپالیک اولکه لرنینگ ایلغار حزب لری بیلن اوچره شووی
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در پنج شنبه، 12 دلو 1396
سیلی غفارنینگ آلمان سول حزبی ایککی پارلمان اعضاسی بیلن اوچره شووی
سیلی غفار دسامبر۲۰۱۷-ده اروپا سفریده نیچه ایلغار حزبی وسازمان لری جمله دن اسپانیا، ایتالیا، هالند و آلمان اولکه لرنینگ نماینده لری بیلن اوچره شدی.
بو حزب لر بیلن خانم غفار نینگ اوچره شووی آماجی دنیا بوییچه ایلغار ودموکرات حزب لری بیلن خلق ارا بیردملیک اورنتماقی بولیشگن. بو ریجه لرده اوشبو حزب لر افغانستان ده گی ایلغار ومترقی تشکل لری وجمغرمه لریدن حمایت قیلیب ویاردم بیرماغی باره سیده سوزلش دیلر. اوشبو حزب لرنینگ برچه سی، ایلغار حزب لر وسازمان لردن حمایه قیلیشینی آماج لرینینگ جزیی دیب و « افغانستان همبستگی حزبی» و افغانستان ده گی برچه عدالتچی آقییم لریدن قوورب لری ییتگونچه حمایه قیلیش گه تاکید قیلدیلر.
سیلی غفارنینگ ایتالیا سول حزبی بیلن اوچره شووی
خانم غفار، اونلردن باسقینچ دولت لرنینگ اورغوله ماغینی ایسته دی، تا افغانستان ودنیاده اوروش توزاتوچیلیک سیاست لری ونظامی حضوریگه اداغ نقطه سی قوویسینلر، دیدی. اونلرنی، افغانستان باره سیده غربلیک اولکه لرنینگ شوم سیاست لریگه قرشی کینگ قمراوده اعتراضلرنی یولگه تشله ماغیگه چارله دی. اونلردن، غربلیک باسقینچ دولتلرنینگ قانلی قوللرینی کوپراغ افشا قیلماغی کیره کلیگی نی تاکیدله دی، افغانستان باره سیده کنفرانس لر وریجه لر یولگه تشلب ورسانه لر آرقلی افغانستان خلقی نینگ تاوشینی کوته رماغینی علاوه قیلدی. اوشبو حزب لرنینگ نماینده لری اولکه لرینینگ پارلمان لری آرقلی لازم سیقوو لرنی کیلترر ماغیگه وعده بیردیلر.
هالند آمستردام شهری نینگ شاروال اورین باسری آرین فلیخنتهارت وهالند سول حزبی نینگ منشی سی هانس فان بیلن اوچره شووی
خانم غفار افغانستان بیردملیک حزبی نینگ ایچکی جنایتچی لرگه قرشی فعال کوره شیش لریدن و بو مرتجع و بنیادگرچی حزب لرگه قرشی یوکسلیب باره تیگن خلق تنفرلریدن سوزلش دی. سونگگی تورت اون ییلیگیده غربلیک اولکه لر آرقلی بونداق جنایتچی حزب لر حمایه بوله دی دیب، ایسله دی. غرب-ده یشه یدیگن جنایتچی لر نینگ تابعیت لرینی سلب ایتماغیگه اینتیلیب و محکمه لرگه تانیتیلسین دیب تاکیدله دی، ویا اولکه لرنینگ قاره لیستی گه جایلشتیریلسین و ضمنا هرقنداق فعالیت که جنایتچی لرنینگ مالی وسیاسی کوچلنماغیگه یاردم بیرسه، اونی باغلاماق و دمینی آلماق اوچون اقداملر یولگه تشلنسین.
هالند سول حزب منشی سی فان هایننگین بیلن سیلی غفار نینگ اوچره شووی
بیردملیک حزب نماینده سی بیلن اروپا حزب لرنینگ اراسیده بولیب اوتگن بحث واوچره شوو لریده اینگ عمده مسله لردن بیری، افغان مهاجر لریدن حمایه قیلیش، غربلیک اولکه لرنینگ مهاجر لرگه قرشی تبعیض چه سیاست یوریتماغینی قاره له ماغ ایدی. ایسلش لازم که بو حزب لر هر دایم مهاجر لردن حمایه وی حرکت لرنی یولگه تشله گن لر و گینه بیر قتله وعده بیردیلر که هردایم حمایه لرینی دوام بیریب وافغانستان گه زوروانچیلیک بیلن قیته رماغیگه توسیق بوله دیلر.


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېرانلار: آیهان میانالې، علیرضا فرشی
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې
بیرینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی…
اؤزگه واخت اۏلسایدې، سېچرایېب آغاجېن دالېنا کئچر، تۆفنگی هرلهییب ألینه آلار، چاخماغې چکیب گۆلـلهنی لۆلهیه وئرَر و بارماغې تهتیکده گؤزلهیردی. آما ایندی إله بیل هئچ نه گؤرمهدی. باشېنې آشاغې سالېب خَزَلی خېشېلدادا-خېشېلدادا یۏلونا داوام إتدی. آت بیر ده فېنخېردې. چاخماق شاققېلدادې و بۏغوق سَس إشیدیلدی:
– آیه، کیمسن؟
– منم.
شمیالدین آغا قارداشېنېن سَسینی تانېیېب آتدان دۆشدۆ.
– نه اۏلوب؟
حَسَن آغا دینمهدی. شمیالدین آغا گؤردۆ کی، قارداشې بۆزۆشۆب. إله بیل اۏنون إنلی کۆرهڲی، گئنیش سینهسی قاتلانمېش، بئلی ده أڲیلمیشدی. شمیالدین آغا یانیؤورهیه بۏیلاندې.
– به علاالدین هانې؟
حَسَن آغا دینمهدی. بیلمهدی سؤزه نهدن و نئجه باشلاسېن، أحوالاتې قارداشېنا نه تَهَر باشا سالسېن.
– هئچ آلان دا گؤزۆمه دَڲمیر. به، اۏوا گلمهمیشدینیز؟
– کاش قېلچالارېم قېرېلایدې، هئچ گلمهڲهیدیک.
– أ، بیر دۆزهمَللی دانېش گؤرۆم نه اۏلوب؟
– ألیمدن خاطا چېخدې، بدبخت اۏغلونو اؤلدۆردۆم.
– أ، نه دانېشدېغېندې؟
شمیالدین آغانېن بۏغازې قورودو، اودقونا-اودقونا قالدې. نه قدر چالېشدې’سا، سؤزۆنۆن دالېنې گتیره بیلمهدی.
– واللاه هئچ اؤزۆم ده بیلمهدیم نئجه اۏلدو؟
– به مئییت هانې؟
– اۏردا، اۏجاغېن قېراغېندا دېر.
شمیالدین آغا مئشهنین درینلیڲینده قېزاران قېزېلجېق کۏلونا باخدې…
اۏلن دۆنیام (ایکینجی بؤلۆم)
باشا دۆشدۆ کی، قارداشې مئییته قورد-قوش یاخېن گلمهسین دئیه اۏجاق قالایېب. ایندی جاناوارېن کۆرسَک واختې ایدی. سۆرۆ ایله گزیر و أللرینه کئچَنی داغېدېردېلار.
– ایندی نه إلهمک ایستهییرسَن؟
– بیلمیرَم.
– یاخشې، آرواد کیمی هؤنکۆرمه! کیشینین باشېنا ایش گلر، ألیندن خاطا دا چېخار، آدام اؤلدۆرۆب زیندانا دا دۆشَر.
قارداشېنېن آجېقلې سَسی إله بیل حَسَن آغانې اؤزۆنه گتیردی. ألینین آرخاسې ایله گؤزۆنۆ سیلیب دیرچلدی. شمیالدین آغا آتېنې یدکلَییب قاباغا دۆشدۆ. ایری آددېملار’لا ایشېق گلَن طرفه یئریدی.
آلان چنهسینی بیلکلرینین اۆستۆنه قۏیوب مئییتین یانېندا اوزانمېشدې. خزل خېشېلتېسې و آت فېنخېرتېسې إشیدن کیمی دیک آتېلدې. آت اۏنو گؤرَن تکین اۏخراندې. آلان ایکی-اۆچ سېچرایېش’لا اؤزۆنۆ اۏنلارېن اۆستۆنه سالدې. ایت آتې، آت دا ایتی ایمسیلهدی. آلان صاحابېنېن آیاقلارېنا دۏلاشدې، قویروغونو بولایېب شېرواندې. بیردن نه’یسه خاطېرلامېش کیمی دایاندې. آغزېنې گؤڲه توتوب آجې-آجې اولادې. آت دا اۏنون سَسینه سَس وئردی. آیاقلارېنې یئره دؤڲۆب کیشنهدی.
شمیالدین آغا مئییته یاخېنلاشدې. دیز چؤکۆب اۏجاق ایشېغېندا آلا-بولا گؤرۆنن صیفتینه باخدې. ألینی مئییتین اۆزۆنه چَکدی. اۏنون تزه پئنجهڲینه، تزه شالوارېنا، تزه چکمهلرینه تفررینج إتدی.
“ظالېم بالاسې إله بیل تۏیا یۏخ، اؤلۆمه حاضېرلاشېرمېش”، – دئیه اۆرهڲیندن کئچیردی. دۆز بیر آی قاباق علاالدینی اؤزۆ شَهَره آپارمېشدې. گلینه ده، علاالدینه ده پالتارلارې اؤزۆ آلمېشدې. إلچیلیڲه ده اؤزۆ گئتمیشدی. علاالدین اۏنون گؤزۆ قاباغېندا بؤیۆمۆشدۆ، اۏنو دۏغما بالاسې کیمی ایستهییردی. دۆز بیر هفتهدن سۏنرا تۏیونو إدهجکدیلر. چېراق اوشاغې دا، آلقازاخلېلار دا مصلحَتلَشمیشدیلر کی، ماحالېن أن ماهیر زېرناچېسې هیمَّتی گتیرسینلر، حتتا بئح ده وئرمیشدیلر. آشېق قارنئت ده بېغېنې إشه-إشه سازېنې کؤکلهییب گؤزلهییردی. قۏهوم-أقرَبا، کندین بۆتۆن قېز-گلینی أللرینه خېنا یاخېب اۏیناماغا حاضېرلاشېردېلار. شمیالدین آغا کؤورَلدی. آیاغا دوردو. آتېن جیلۏووندان یاپېشدې.
بۆزۆشن قارداشېنا باخدې.
– سن بوردا قال.
سېچرایېب آتېن بئلینه قالخدې. یۆنۆ دارتېب کۆره دۏغرو چاپدې. آلان دا اۏنون دالېنجا گئتدی. آما بئش-اۏن آددېم آتمامېش زینگیلدهییب دایاندې. گاه قارانلېقدا گؤزدن ایتمکده اۏلان آتلېیا باخدې، گاه دا اؤلهزیمکده اۏلان اۏجاغېن قېراغېندا دایانان قارالتېیا. خئیلَک تَرَدّۆددن سۏنرا قویروغونو قېسېب زینگیلدهیه-زینگیلدهیه گئری قایېتدې. مئییتین یانېنا اوزانېب باشېنې بیلکلرینه سؤیکهدی.
شمیالدین آغا آتې بیرباش قارداشېگیله سۆردۆ. زنجیردن آچېلمېش ایتلر اۏنو آز قالا یهردن سالاجاقدېلار. آما کیشینین تانېش سَسینی إشیدیب دایاندېلار. اۏ، آتې حَیَطه چَکدی. تالوارېن آلتېندا یۆنۆ دیرهڲه باغلادې. پیللهلری قالخېب، بیرباش آناسېنېن اۏتاغېنا کئچدی. گۆللۆ خانېم ایچهریسی باشدان- باشا گَبه ایله دؤشنمیش إوین یوخارې باشېندا دؤشکچهنین اۆستۆنده اۏتوروب یاستېغا دیرسکلنمیشدی. قاباغېندا چای واردې. دَمیر سۏبا گۆرهاگۆر’له یانېردې. شمیالدین آغا ایچهری گیرَن کیمی ککاۏتو چایېنېن عطرینی دویدو. قاپېنېن آغزېندا بیر آز آیاق ساخلادې، سۏنرا اۆرکَک آددېملار’لا آناسېنا یاخېنلاشدې. اۏتوزلوق چېراغېن ایشېغېندا صیفَتی آیدېن گؤرۆنن آناسېنېن گؤزلریندهکی غضب قارېشېق سوالا فیکیر وئرمَزدن، قارشېسېندا دیز چؤکۆب ألیندن اؤپدۆ؛ آرواد دا اۏغلونون آلنېندان. شمیالدین آغا خئیلَک بئلهجه، آناسېنېن اؤنۆنده دیزی اۆسته قادې و یالنېز اۏ، ایشاره إدندن سۏنرا بؤیرۆنده باغداش قوروب اۏتوردو. آروادېن عادتی ایدی: اؤزۆ چاغېرمامېش هئچ کس جسارت إدیب ایجازهسیز اۏنون اۏتاغېنا گیره بیلمَزدی؛ اۏ هاندا دا یانېندا اۏتورماق اۏلا.
اۏتاغا سۆکوت چؤکدۆ. گۆرهاگۆر’له یانان دَمیر سۏباداکې اۏدونلارېن چاتېرتېسې داها آیدېن إشیدیلمهڲه باشلادې. قاپاغېن دئشیکلریندَن سۆزۆلۆب دۆشن ایشېق زۏلاقلارې گَبهلرین اۆستۆنده چارپازلاشېب تیترهشدی. گۆللۆ خانېم باشېنې قالدېرېب اۏغلونون اۆزۆنه باخمازدان یاواش-یاواش چایېنې ایچدی و یقین إتدی کی، اۏغلو اۏنون یانېنا بۏش-بۏشونا گلمهییب.
قاپې آزاجېق آرالاندې. گۆللۆ خانېم ترس-ترس، زهم’له نئجه باخدېسا گلین گلمهڲینه پئشمان اۏلدو و کؤلگه کیمی یۏخ اۏلدو. شمیالدین آغا باشا دۆشدۆ کی، آناسې حیرصلیدی، نهیهسه آجېقلانېب، بلکه ده اۏنون چاغېرېلمامېش گلمهڲینه غضبلَنیب؟ بلکه اۆرهڲینه نهسه دامېب؟ آروادېن قاش-قاباغې بولود کیمی توتولموشدو. اؤزۆ یاغېب بۏشالماسا، اۏنا تۏخانماق اۏلمازدې. نهایت، گۆللۆ خانېم گؤزۆنۆ هرلهییب اۏغلونون اۆزۆنه باخدې.
– نه اۏلوب، بو گئجه واختې گلمهیین خئییردیمی؟
آروادېن زهملی سَسی فیکیر گؤتۆرمۆش شمیالدین آغانې دیکسیندیردی.
– یۏخ، آی آنا، خئییر دَڲیل، باشېمېزا ایش گلیب، یانېنا مصلحَته گلمیشم.
– نه ایش؟
آروادېن تعجّۆب و تشویش دۏلو بو سوالې وئرمهڲی ایله دیرچَلمهسی و یانېنداکې عصانې ألینه آلماغې بیر اۏلدو. شمیالدین آغا واهیمهلندی. اۏنا إله گلدی کی، آناسې اوشاق واختلارېندا اۏلدوغو کیمی اۏنو دؤیهجک.
– حَسَن آغانېن ألیندن خاطا چېخېب.
– نه خاطا؟
– آدام اؤلدۆرۆب.
– کیمی؟
– علاالدینی.
– هاردا؟
– اۏ تایدا، مئشهده.
گۆللۆ خانېم إله بیل ساکیتلشدی. یئرینی دؤشکچهنین اۆستۆنده راحاتلایېب یئنیدن یاستېغا دیرسکلندی. بۏش ایستیکانې گئری ایتهلَدی. نَلبَکی جینگیلدهدی. گلین إله بیل قۏنشو اۏتاقدا بونو إشیتدی و قایېنآناسېنېن اۆرهڲیندن کئچَنی دویدو. قاپېنې آرالایېب سَسسیز آددېملار’لا آروادا یاخېنلاشدې. بۏش ایستیکانې گؤتۆردۆ. بیر گؤز قېرپېمېندا تزه چای’لا گئری قایېتدې. گۆللۆ خانېم یئنیدن یاواش-یاواش چایېنې ایچدی.
– غونچه بیلیرمی؟
– یۏخ، سَندَن باشقا هئچ کسه دئمهمیشم.
– یاخشې إلهییبسَن.
نئچه ایل قدر اوزون گؤرۆنن بیر-نئچه آن دا گلیب کئچدی.
– دور، آرابانې قۏش، اوشاقلاردان دا گؤتۆر، گئت مئییتی گتیر.
– هارا؟
– سؤزۆمۆ کسمه! – آرواد دؤنۆب ترس-ترس اۏغلونون اۆزۆنه باخدې. – بیرباش بیزیم حَیَطه. خاطانې بیز إتمیشیک، آلتېندان دا بیز چېخمالېیېق.
شمیالدین آغا آیاغا دوردو. ألینی قاپېنېن دستهڲینه اوزاتمازدان اؤنجه دؤنۆب آناسېنا باخدې.
– به، حَسَن آغا نئیلهسین؟
– مئییت’له برابر إوه گلسین!
اۏغلو گئدندن سۏنرا گۆللۆ خانېم آیاغا دوردو. باشې تاواندان آسېلمېش اۏتوزلوق چېراغا تۏخاندې. لنگرلهنَن چېراغېن کؤلگهسی دوواردا، پنجره تاختالارېندا، دؤشهمه و تاواندا واهیمهلی هَیولالار کیمی دۏلاشدې. آرواد اۏن دؤرد تاختالې اوزون دۏنونون قېرچېنلارېنې، بئلینین بۆزمهسینی سېغاللادې، قارا أطلس قۏفتاسېنېن یاخاسېنې یۏخلادې، ایکی قاطار بوتالې قېزېل دۆزۆلمۆش قارا مخمر باش چکیسینی دۆزلتدی، بنؤوشهیی یئلنلی قارا کالاغایېسېنې گؤزۆنۆن اۆسته دارتدې. قۏفتاسېنېن آلتېندان باغلادېغې قورشاغا أل گزدیردی، ناقانېن یئرینده اۏلوب-اۏلمادېغېنې یۏخلادې و عصانې ألینه آلېب اۏرتا دووارې بیر-ایکی دفعه تاققېلداتدې. گلین قاپېدا گؤرۆندۆ.
– غونچهنی بورا چاغېر.
آروادېن زهملی سَسی أرینین اۏودان گئج قایېتماسېندان و قاینې شمیالدین آغانېن آناسې ایله پېچېلداشماسېندان سۏنرا آرابانې قۏشوب تلهسیک گئتمهسیندن اۆرهڲی اوچونان گلینی داها دا واهیمهلندیردی. آغزېنې آچېب نهسه سۏروشماق ایستهدی. آما قایېناناسېنېن زهملی نظرلرینی اۆزۆنده دویوب، دینمزجه گئری چکیلدی. گۆللۆ خانېم بیر آز آرالې قالمېش پنجره تاختالارېنې کیپ باغلادې، أساسې ایله دَمیر سۏبانېن قاپاغېنې اؤرتدۆ، اۏتوزلوق چېراغېن فیتیلینی آشاغې چَکدی. اۏتاغېن ایشېغې آزالدې و ایچهری آلا-قارانلېق اۏلدو. بوندان سۏنرا کئچیب یئرینده، دؤشکچهنین اۆستۆنده اۏتوردو.
گۆللۆ خانېم چېراقلېلار نسلینی چۏخ یاخشې تانېیېردې. هله بو إوه گلین گلمزدن أوّل، دؤشۆ-باشې یئنیجه چېخېب قېز حدّینه دۆشن واخت گؤردۆڲۆ بیر أحوالاتې یادېنا سالاندا ایندی ده باشېنېن تۆکۆ قارسېیېب یوماغا دؤنۆر.
نالتؤکَن یایلاغېنا گئتمیشدیلر. نۏیلو بولاغېن اۆست طرفینده، یاشېل دؤشده، محله-محله دَڲه تیکمیشدیلر. گۆن چېتدایان کیمی سېغېرچېلار مال-قارانې هایلایېب اؤرۆشه آپارېردېلار. قېز-گلین ایسه نۏیلو بولاغېن اۆستۆنه تؤکۆلۆر، أل-اۆزلرینی یویوب سېغاللانېر، سۏنرا دا سَنَکلرینی (ساخسې کۆزه) دیش گؤینهدَن بوم-بوز سو ایله دۏلدوروب دَڲهلره قایېدېردېلار. مال-قارا اؤرۆشدَن قایېدانا قدر ساماوار قاینایېر، چای دملَنیر، ایستیکان-نلبَکی دَڲهنین ایچینده آچېلمېش سۆفرهیه دۆزۆلۆردۆ. سَحَر تئزدن قۏیون-قوزویا باش چکمهڲه گئدن آتلې کیشیلر بینهلره قایېداندا هر شئی حاضېر اۏلوردو.
گۆللۆگیلین دَڲهسی عؤمَر کۏخاگیلین دَڲهسینه یاخېن ایدی. عؤمَر کۏخا إنلی کۆرَکلی، اوزون، قالېن ساققاللې بیر کیشی ایدی. باشېنا ساچاقلې پاپاق قۏیاردې. اوزون آرخالېغېنېن آلتېندان بئلینه إنلی قورشاق باغلاردې. ایری گۆمۆش خنجری واردې. گۆللۆ گؤز قۏیموشدو: کیشی هر سَحَر اؤرۆشدَن ساغېنا قایېدان مال-قارا ایله بیرلیکده گلیر، دَڲهنین قاباغېندا آتدان دۆشۆر، خالخالدا فېرلانان قۏچ عؤمَر کۏخانې گؤرَن کیمی صاحابېنېن یانېنا قاچېر، باشېنې آشاغې سالېب کیشییه هۆجوما کئچیردی. عؤمَر کۏخا اۏنون بوروق-بوروق ایری بوینوزوندان یاپېشېب بۏینونو قانېرېردې. بئلهجه خئیلَک اۏینادېقدان سۏنرا قۏچ خالخالا قایېدېر، عؤمَر کۏخا ایسه آلاچېغا گیریردی. گۆللۆ بیر-نئچه دفعه گلینلره قۏشولوب اۏنا قوللوق دا إتمیشدی. گؤرمۆشدۆ کی، کیشی پؤرتدهمه پیشیریلمیش بیر قوزونون یارېم شاققاسېنې سارېمساقلې قاتېق’لا یئدیکدن سۏنرا اۆستۆندن بیر جمع أرینمیش یاغ’لا بال ایچمیش، سۏنرا دا یاسدېغا دیرسکلَنهرَک چای ایستهمیشدی. گۆللۆ بیر-ایکی دفعه گلینلردن قاباغا دۆشۆب اۏنا چای وئرمیشدی. دئیهسن کیشینین ده قېزدان خۏشو گلیردی. اۏنو “آ گۆللۆ-پوللو قېزېم، گۆنۆن آغ اۏلسون، بیر ایستیکان چای وئر”، – دئیه بویورموشدو دا.
عؤمَر کۏخانېن شامیل آدلې بیر اۏغلو دا واردې. بېغ یئری یئنیجه ترلهییردی. گۆللۆ حیسّ إتمیشدی کی، نهدنسه اؤزۆ ده بیلمَزدن شامیلی گؤرنده آیاقلارې دۏلاشېر، اۆرهڲی گۆپپولدهییردی. تئز قاچېب دَڲهلرین آراسېندا گیزلَنیردی. حتتا بیر-ایکی دفعه اؤزۆنه گۆلمهڲی ده توتموشدو. یرهڲیندن کئچیرمیشدی کی، آدامېن عؤمَر کۏخا کیمی بیر قایېنآتاسې اۏلا.
بیر گۆن إل داغدان آرانا کؤچمزدن خئیلَک اؤنجه آروادلار خېسېنلاشماغا باشلادېلار کی، عؤمَر کۏخا کیچیک گلینینی اؤلدۆرهجَک. گلین آلت تومانېنې ایتیریب. بو، آبرېسېزچېلېق ایدی. قېزېن یا گلینین آلت تومانېنې ایتیرمهسی، ناموسونو ایتیرمهسی دئمک ایدی. ناموسونو ایتیرهنین عئیبینی ایسه یالنېز قارا تۏرپاق اؤرتمهلی ایدی.
یازېق گلینین گزمهدیڲی یئر قالمامېشدې. دَڲهنین ایچینی ألک-وَلَک إلهمیشدی: یۏرقان-دؤشهڲین آراسېنې، کئچلرین-کیلیملرین آلتېنې، چَتَنلرین دالېنې، نمیلَرین، تئژَنلرین ایچینی بئله آختارمېشدې. تومان بیر پارچا یاغلې أپپهڲه دؤنۆب جینباتا چکیلمیشدی. “کاش قۏللارېم سېنایدې، اۏ گۆن پالتار یومایایدېم، تومان-کؤینهڲه أل وورمایایدېم. آخې، من گئجه، هئچ کس گؤرمهسین دئیه، پالتارې دَڲهنین بؤیرۆنه، ایپین اۆستۆنه سرمیشدیم. هامېدان قاباق دوروب، گئجه سازاغېندان تَپیمیش پالتارې یېغاندا گؤردۆم کی، تومان یۏخدو. بو نه تَهَر شئیدی؟ اۏغرو گلسه’یدی، پالتارېن هامېسېنې آپاراردې. بیر ده پالتار اۏغرونون نهیینه لازېمدې؟ اۏنلار گلنده آت چاپېب ایلخې قۏوور، سۆرۆ آپارېردېلار. یۏخ، بو، ناموسا ساتاشماقدې. گؤرۆنۆر، کیمین’سه بیزیمکیلر’له دۆشمنچیلیڲی وار، حاقّ-حئساب چکیرلر. باشېم باتسېن، بۏینوم سېنسېن، اؤلهسییم”. کیشی ده گؤزه گؤرۆنمۆردۆ، گلین ده. گلین دَڲهنین بیر بوجاغېنا قېسېلېب ایچین-ایچین آغلایېردې، کیشی ایسه آلاچېقدا، دؤشکچهنین اۆستۆنه اوزانېب هۏیلوندان گَهیلدهییردی.
بیر آخشام اۆستۆ گۆللۆ قۏرخا-قۏرخا دَڲهیه یاخېنلاشدې. چَتَنین آراسېندان ایچهری بۏیلاندې. یاواشدان گلینی چاغېردې.
– بیر بری دور، سؤزۆم وار. بیبیم دئییر کی، دۆنن سحرین آلا تۏرانېندا گؤردۆم کی، جامېش نهسه یئییر. بلکه اۆزۆلمۆشۆن یئدیڲی إله همین شئیدی.
گۆللۆ کؤلگه کیمی چکیلیب گئتدی. گلین دۏنوب قالدې. گؤزۆنۆن یاشې قورودو. آما بیلمهدی بو سؤزۆ کیمه و نئجه دئسین.
عؤمَر کۏخا گۆللۆنۆن سینه-سینه گلدیڲینی و گئتدیڲینی گؤرمۆشدۆ. آما گلینه نه دئدیڲینی إشیتمهمیشدی. آنجاق اۆرهڲینه داممېشدې کی، نهسه قېزدا بیر خبر وار. دالېنجا اوشاق یۏللادې. گۆللۆ گلدی. قۏرخوسوندان آلاچېغا گیرمهدی. عؤمَر کۏخا سَسینه مۆلاییملیک وئردی.
– گل گؤرۆم، گۆللۆ-پوللو قېزېم، سَندَن سؤز سۏروشاجام.
قېز ایچهری گیردی. تیتیم-تیتیم تیترهییردی. عؤمَر کۏخانې هئچ بئله هئیبتلی گؤرمهمیشدی.
– بایاق دَڲهنین بؤیرۆنده گلینه دئدیڲین نه’یدی؟
گۆللۆ دیلی-دۏداغې تَپیمیش حالدا بیلدیکلرینی سؤیلهدی و گؤردۆ کی، کیشینین قان ساغېلمېش گؤزلری إله بیل ایشېقلاندې، دئیهسن صیفَتی ده آچېلدې، دۏداقلارېندا گۆلۆشه بنزَر بیر شئی سئزیلدی.
– چۏخ ساغ اۏل، قېزېم.
گۆللۆ بو سؤزلری ایجازه کیمی باشا دۆشۆب آلاچېقدان چېخدې.
عؤمَر کۏخا درحال آیاغا دوردو. آلاچېقدان چېخېب خالخالا یاخېنلاشدې. اۏنون بئش ساغمال جامېشې واردې، بیر ده أرهمییی. اۏنلارېن یان-یؤورهسینه دۏلاندې، یاتېب گؤوشهیَنلرینی آیاغا قالدېردې. تفررینج’له یانلارېنا، قارېنلارېنا باخدې، ألینی ایری خنجرین دستهڲینه اوزاتدې، آما نه فیکیرلَشدی’سه، أل ساخلادې. یاواش آددېملار’لا آلاچېغا قایېتدې. إله پاللې-پالتارلې دؤشکچهنین اۆستۆنه اوزاندې. دۆز ایکی گۆن ایدی، قۏیموردو کی، چېراغې یاندېرسېنلار. ایکی گۆن ایدی کی، دیلینه چؤرک ده دَڲمیردی. قۏرخودان یانېنا گلَن ده یۏخ ایدی. آما ایندی ایچینی آرېتلایېب، بیر-ایکی دفعه اؤسکۆردۆ. قۏنشو دَڲهده حرکت باشلادې، کیشییه چای-چؤرک گتیردیلر.
سَحَر تئزدن، گۆن یئنیجه چېتدایېب مال-قارا اؤرۆشه هایلاناندا عؤمَر کۏخا جامېشلارې قۏیمادې خالخالدان چېخارتسېنلار. اۏنون ایشارهسی ایله جامېشلاردان بیرینی گتیریب، درهنین دیکدیرینده بۏغازلادېلار. دریسینی سۏیمازدان قارنېنې یاردېلار، معدهسینی، باغېرساقلارېنې بایېرا تؤکدۆلر. هر شئیی دۏغرام-دۏغرام إلهدیلر. هئچ نه باشا دۆشمهسهلر ده، نؤکرلر کیشینین گؤرسهدیشی ایله ایکینجی جامېشې گتیردیلر. اۏنو دا بیرینجی کیمی بۏغازلایېب دۏغرادېلار. عؤمَر کۏخانېن اۆزۆ تونج کیمی بۏزاردې. قالېن قاشلارې پېرپېزلاندې و گؤزلری قان چاناغېنا دؤندۆ. ألینی خنجرین دستهڲینه اوزادېب تییهنی یارېیاجان قېندان سیییردی.
– اۏ بیرینی گتیرین!
نؤکرلر خالخالدان أرهمییی گتیردیلر. جامېش اؤلهجهڲینی باشا دۆشمۆش کیمی باشېنې دیک توتوب مَلهدی. آما اۏنو قۏمارغالایېب درهنین قاشېنا گتیردیلر. أرهمیک کسیلمیش باشلارې و لاختالانمېش قانې گؤرَن کیمی ایری بوینوزو ایله أطرافېنداکېلارې داغېدېب آرادان چېخماق ایستهدی. آما گؤزۆنۆ آچمامېش کمنده سالېب بۏینونو قانېردېلار. دیزینی یئره گتیریب آیاقلارېنې چاتدېلار، خنجری بۏغازېنا چکدیلر، قارنېنې یاردېلار، ایچینی بایېرا تؤکۆب دۏغرادېلار و بیردن خنجر بیر أسکی پارچاسېنا دَڲدی. عؤمَر کۏخا دریندن نفس آلېب، بایاقدان قېنېندان یارېیاجان سیییردیڲی خنجری شاققېلتې ایله قېنېنا قۏیدو.
– بَسدی!
نؤکرلر أل ساخلادېلار.
– اۏ أسکینی منه وئرین!
هئچ نه باشا دۆشمهسهلر ده، دینمز-سؤیلهمز دئییلهنه ایطاعت إتدیلر. عؤمَر کۏخا آلاچېغا یاخېنلاشاندا گئری دؤندۆ.
– اۏ لئشلری دۏغرایېب، ایتلرین قاباغېنا تؤکۆن!
آلاچېغا گلَن کیمی گلینی چاغېرتدېردې. ألیندهکی أسکینی أسیم-أسیم أسن گلینین باشېنا چېرپدې و قولاغېنېن دیبینه دالبادال ایکی سیلّه چَکدی.
– کؤپک قېزې، تومانېنې بئلینده ساخلایا بیلمهڲن گلین منه لازېم دَڲیل، ردّ اۏل منیم إویمدن!
إله اۏ گئجه گلینی آتاسې إوینه یۏلا سالدېلار. إل یایلاقدان آرانا دؤنَندن بیر آز سۏنرا ایسه اۏنون مئییتینی گمی قایانېن آلت طرفیندن چیلکهنین یانېندان تاپدېلار.
آیلار دۏلاندې، ایللر کئچدی، گۆللۆ آلقازاخلېلارېن گلینی اۏلدو، اۏغول-اوشاق بؤیۆتدۆ. بالاجالېقدان اۆرهڲینده نیسگیل کیمی قالمېش بیر آرزې سۏنرادان چېراق اۏغلو شامیلین قېزې غونچهنی گؤرنده جۆجَردی. “اؤزۆم اۏنا گئده بیلمهدیم، عؤمَر کۏخانېن زهمیندَن زَهریم یارېلدې، ایندی اۏنون نوهسینی اۏغلوما آلېب قۏهوم اۏلاجام”، – دئیه اۆرهڲیندن کئچیردی و أری ایله مصلحَتلَشدی. بیر آیدان سۏنرا جاه-جَلال’لا تۏی إدیب غونچهنی اۏغلو شمیستان آغایا گلین گتیردی.
غونچه خانېمېن بیردن-بیره اۆرهڲی سېخېلدې. ایچهریده اۏتورا بیلمهییب یؤنۆ کۆره باخان إوین إیوانېنا چېخدې. ألینی گؤزۆنۆن اۆسته قۏیوب یارغانېن قاشېبۏیو اوزاناراق ساحیله، گیرمهنین برابرینه إنَن آرابا یۏلونا باخدې. هئچ کس گؤرۆنمۆردۆ. هاوا قارالمېشدې. قارانلېق قارېشدېغېندان کۆرۆن قېژېلتېسې داها آیدېن إشیدیلیردی. اۏ تایداکې مئشه واهیمهلی گؤرۆنۆردۆ. آرواد إیواندان آشاغې إندی، حَیَطین اۏ باشېنداکې سامانلېغېن بئلینه قالخدې، ألینی گؤزۆنۆن اۆستۆنه قۏیوب جېغېرلارا باخدې. “گؤرهسن هاردا قالدېلار؟ هئچ بئله لنگیمزدیلر. گۆنۆن قولاغې یاخمامېش گمینی ساللایېب گیرمَزدن بری چېخاردېلار. آما ایندی قارانلېق قارېشمېش، أل-آیاق یېغشېرېلمېشدې. اۏنلاردانسا سَس- سَمیر یۏخ ایدی”. غونچه خانېمېن بَدَنی تیترهدی، اۆرهڲی آز قالدې سینهسیندن چېخسېن. “منه نه اۏلدو؟ – دئیه اؤزۆنۆ دانلادې – عاغلېما گلَن داغلارا-داشلارا”. گئری قایېتدې. باشېنې قاتماق اۆچۆن ایچهری گیردی. سۏنرا میس ساماوارې دۏلدوروب بایېرا گتیردی، اۏدلوغونا کؤز سالدې، اۆستۆندن کېخمېق تؤکدۆ و آلېشانا قدر گؤزلهدی.
سَحَر تئزدن قارداشې علاالدین قارا داملارېن آراسېنداکې جېغېر’لا چیڲنینده قۏشالۆله ایکی یانېنې باسا-باسا گلیب اۏنلارېن حَیَطیندهکی روس آغاجېنېن دیبینده دایانمېشدې. هَنیرتییه حَیَطه چېخان غونچه خانېم بیر خئیلَک حئیرانلېق’لا قارداشېنېن یاناکې قۏیدوغو پاپاغېنا، أڲنینه کیپ یاپېشان گؤدَکچهسینه، قارا مخمر شالوارېنا، گۆنۆن ایشېلتېسېندا بورنو پارېلدایان چکمهسینه و زر بافتالې دۏلاغېنا خئیلَک باخمېشدې. علاالدینین بۏیو اوجا، چیڲینلری إنلی ایدی. بئلی إله بیل اۆزۆکدن کئچهجکدی.
– دردین آلېم، اۏردا نییه دوروبسان، بری گلسَنه؟
– یۏخ، آی باجې، تلهسیرَم، گئدهجم.
غونچه خانېم سۆرۆشۆب چیڲنینه دۆشمۆش کلاغایېسېنې دۆزلتدی، بئلی بۆزمهلی قېرچېنلې دۏنونون قېرېشېغېنې سېغاللادې و إیواندان إندی، یاواش آددېملار’لا گلیب قارداشې ایله اۆز به اۆز دایاندې.
– خئییردیمی، هارا بئله؟
– اۏ تایا، مئشهیه.
علاالدین قۏشالۆلهسینی چیڲنیندن گؤتۆرۆب ألینه آلدې. زاغلې تۆفنگین قونداغې، لۆلهسی پارېلدادې. باجېسې باشا دۆشدۆ کی، قارداشې تزه آلدېغې اۏو تۆفنگینی اۏنا گؤرسَتمک ایستهییر.
– کیمنن گئدیرسن؟
– حَسَن آغا’یلا.
غونچه خانېمېن قاشلارې چاتېلدې. تفررینج’له قارداشېنې تپهدَن دېرناغا سۆزدۆ، سۏنرا قاینې حَسَن آغانې گؤزۆنۆن قاباغېنا گتیردی. سۏن واختلار اۏنلار مئشهیه – اۏوا قۏشا گئدر، قۏشا دا گَلردیلر. هئچ واخت دا ألیبۏش قایېتمازدېلار. مارال، قابان راستلارېنا گلمسه ده، قېرقۏوول تاپاردېلار. علاالدین همیشه باجېسېندان یئزنهسینین تۆفنگینی آلاردې. آرواد بیر ده قارداشېنېن بۏیونا باخدې و بیردن اۆرهڲی إله چېرپېندې کی، آز قالدې نَفَسی تنگیسین، حیسّ إتدی کی، قان اۆزۆنه ووردو. آلتدان یوخارې قارداشېنېن اۆزۆنه باخدې و اۆرهڲیندن کئچیردی کی، اۏنو گئتمهڲه قۏیماسېن، دئسین کی، آ بالا، هاوا دا دئیهسن بولاشاجاق، گئری قایېت، یېخېل اۏتور إوده، قورددا-قوشدا نه ایشین وار، قان-قارغېش دېر. اۏ، ایستهمیردی کی، یئنیجه نیشان تاخدېقلارې قارداشې ألینی قانا بولاسېن.
– بلکه بو گۆن گئتمهیهسن.
– یۏخ، آی باجې، بۏینوما دۆشۆب، گَرَک گئدَم. بیر ده، – اۏ، تۆفنگینی ألینده اۏیناتدې.
– هئچ آتمامېشام، یۏخلاماق ایستهییرم.
غونچه خانېم قارداشېنېن صیفَتیندهکی قطعیَّتدن یومشالدې.
– نه دئییرَم، اؤزۆن بیلن یاخشېدې. به بیزه…
علاالدین باجېسېنېن سؤزۆنۆ کَسدی.
– آلانې دا اؤزۆم’له آپارماق ایستهییرم.
بایاقدان کناردا، چنهسینی بیلکلرینین اۆستۆنه قۏیوب اوزانان ایت آدېنې إشیدن کیمی دیرچَلدی، قولاقلارېنې شکلهدی، هارایا ایسه گئدهجهڲینی حیسّ إدیب زینگیلدهدی.
– آپار، آغرېن آلېم، آما تئز قایېدېن، آخشاما قالمایېن.
علاالدین آلانې چاغېردې. ایت سېچرایېب، اۏنون یانېنا گلدی. آتېلېب ألینی ایمسیلهدی، بورنونو تۆفنگین قونداغېنا سۆرتدۆ، قویروغونو بولایېب شېرواندې و یۏلا چېخدې. اۏرادا بیر-ایکی دفعه هۆردۆ. علاالدین باشا دۆشدۆ کی، آلان اۏنو چاغېرېر. گۆلۆمسۆندۆ. تۆفنگین قایېشېنې چیڲنینه آشېرېب گئتمک ایستهدی. إله بو واخت غونچه خانېم قارداشېنېن بۏینونا سارېلدې.
– سنه نه اۏلدو، آی باجې؟
– هئچ اؤزۆم ده بیلمیرَم، آغرېن آلېم. – کلاغایېنېن اوجو ایله گؤزۆنۆن نَمینی سیلدی. – یۏلوندان قالما، گئت.
علاالدین ایکی یانېنې باسا-باسا، جېغېر’لا یارغانېن باشېنداکې إوه دۏغرو آددېملادې…
غونچه خانېم چاینیک گتیردی، ایچینه قورو چای تؤکدۆ، اۆستۆنه قاینار سو آلدې و دَمکئشین اۆستۆنه قۏیدو کی، دملَنسین. أللری أسیردی. نه قدر چالېشسا دا، ساکیتلشه بیلمیردی. بیر ایستهدی دۏققازا چېخسېن، قاینې آروادېنې سَسلهییب حَسَن آغانې سۏروشسون. آما نهدنسه یئریندن ترپنمهدی. دۏنونون أتهڲی ایله ساماوارېن قولپوندان توتوب إیوانا قالخماق ایستهدی. إله بو واخت سولارېن قېژېلتېسې آراسېندان آجې بیر اولارتې إشیتدی. اۏنا إله گلدی کی، اولایان هاردا’سا تک قالمېش یالقوزاق جاناواردې. “موردار یئنه زیانلېق إدهجک”، – دئیه دۆشۆندۆ و پیللهلری قالخماغا باشلادې.
– چېراغې نییه یاندېرمایېبسان؟
آرواد دیکسیندی. دؤنۆب حَیَطه یئنیجه گیرمیش، هله ده آتدان إنمهین أرینین اۆزۆنه باخدې. إله بو واخت اولارتې یئنیدن إشیدیلدی. غونچه خانېم ساماوار ألینده پیللهکنده دۏنوب قالدې. دینلهدی و باشا دۆشدۆ کی، بو اولاما جاناوار اولاماسې دَڲیل. اولایان ایت ایدی. اؤزۆ ده إله آجې-آجې، إله واهیمهلی اولایېردې کی، إله بیل داردا قالمېش آدامدې، هارای سالېب بۆتۆن دۆنیانې کؤمهڲه چاغېرېردې. بیردن آروادېن اۆزۆنه قان ووردو. ساچلارېنېن دیبینه إله بیل قۏر دۏلدو. ألیندهکی ساماوارې گۆرۆلتۆ ایله یئره سالدې. آیاغېنېن پؤشۆلنمهسینی حیسّ إتمهدی. سَلدیرهیه-سَلدیرهیه، دیلی-دۏداغې تَپیمیش حالدا اؤزۆنۆ هله ده آتدان دۆشمهمیش أرینین اۆسۆتۆنه سالدې.
– دئیهسن آتامېن إوی یېخېلېب، آ کیشی، بیر قولاق آس، گؤر اولایان بیزیم ایتدیمی؟ شمیستان آغا هله یۏلدا ایکن ایتین اولاماسېنې إشیتمیش و آلانېن سَسینی تانېمېشدې، سۆمۆڲۆ إیمَنمیشدی. آما اؤزۆنه تۏختاقلېق وئریب آروادېنا آجېقلاندې.
– قاراچې هارایې سالما گؤرَک، ایت اولایاندا نه اۏلار؟
– ایتین اولاماسې پیس شئیدی، آ کیشی، ایت اولایاندا زیانلېق اۏلور.
– آغزېنې خئییرلیڲه آچ!
شمیستان آغا یَهَردن إنمهدی. آتېن باشېنې قانېرېب دۏققازا چېخدې و بیر باش کۆره دۏغرو چاپدې. غونچه خانېم ألی اۆرهڲینین اۆستۆنده آتېن آیاق تاپپېلتېسې إشیدیلمز اۏلانا قدر حَیَطین اۏرتاسېندا قالدې.
آرادان نه قدر کئچدیڲینی بیلمهدی. گاه إیوانا چېخدې، گاه سامانلېغېن اۆستۆنه. هر شېققېلتېنې، هر سَسی دینلهدی. ألی قۏینوندا یۏللارا بۏیلاندې، گؤزۆ ظۆلمت قارانلېغا زیللَنمیش قالدې.
دۏققازدا قارالتې گؤرۆندۆ.
– غونچه خالا، ننهم سنی چاغېرېر.
آرواد دیکسیندی. سامانلېغېن اۆستۆندن إنیب، إیوانا قالخدې. ایستی یۆن شالې چیڲنینه سالدې. آیاقلارې دۏلاشا-دۏلاشا دۏققازا گئتدی. بۆتۆن یۏلبۏیو خیالېندا داغې آرانا کؤچۆرتدۆ، آرانې دا داغا. “اۆرهڲیمه دامېب، گدهنین باشېندا قارانلېق وار. یۏخ’سا آرواد منی چاغېرمازدې. ایندی من نه إدیم؟ آی آللاه، إی یئری- گؤڲۆ یارادان تانرې، سن اؤزۆن کؤمَک اۏل، قارداشېم موراز اۆستۆندهدی، اۏنا قېیما، قۏیما نیشانلېسې آغلار قالسېن!”. حَیَطه چاتاندا اؤزۆنه تۏختاقلېق وئردی. قایېنآناسېنېن خاصيّتینی بیلیردی؛ چېغېر-باغېر سالسا، قاپېدان قۏواردې. بیر ده آخې نه اۏلوب، نییه آخې اۆرَک-گؤبهڲیمی یئییرَم؟
إودهکیلر اۏنو سۆکوت’لا قارشېلادېلار. دینمز-سؤیلهمز گۆللۆ خانېمېن اۏتاغېنا آپاردېلار.
غونچه خانېم آلا-قارانلېقدا گۆج’له گؤرۆنن قایېنآناسېنا یاخېنلاشدې. قاباغېندا دیز چؤکۆب ألیندن اؤپدۆ. آرواد گلینین اۆرَک دؤڲۆنتۆلرینی سینهسینین تیترهییشیندن حیسّ إتدی. غونچه خانېم یاش’لا دۏلوب-بۏشالان قېزارمېش گؤزلرینی قایېنآناسېنېن اۆزۆنه زیللهدی. گۆللۆ خانېم گؤردۆ کی، گلینین نبضی بۏیون دامارلارېندا وورور. قولاقلارېنداکې یومرو، ایری قېزېل سېرقالار تیترهییر.
– یۏخ’سا چېراقلېلارېن چېراغې سؤنۆب، آی آنا، منه دۆزۆنۆ دئ.
آرواد اۏنون باشېنې سینهسینه سېخدې. غونچه خانېم هېچقېردې، اوشاق کیمی ایچینی چَکدی. قایېنآناسېنېن ایری ألی خئیلَک اۏنون باشېنې سېغاللادې، ساچېنې تومارلادې. غونچه خانېم حیسّ إتدی کی، قایېنآناسې دا تیترهییر. قهر بۏغدوغوندان دینه بیلمیر.
– آدام باشېنا ایش گلر، قېزېم، اؤزۆنه تۏختاقلېق وئر. اؤلن ده بیزیمدی، اؤلدۆرَن ده.
اۏلاجاغا چاره یۏخدو، هامېسې فلهڲین ایشیدی.
غونچه خانېمېن بولاق کیمی قایناماغا حاضېر اۏلان گؤز یاشې إله بیل بیردن قورودو. ساچېنې یۏلوب اۆزۆنۆ جېرماق، دیزلرینه دؤڲمک و بئلهلیک’له دردینی یۆنگۆللشدیرمک ایستهڲی یۏخا چېخدې. هؤنکۆرتۆسۆنۆ بۏغماق اۆچۆن باشېنې آروادېن سینهسینه داها مؤحکَم سېخدې، اۏنو قوجاقلادې. گۆللۆ خانېم گلینین ساچېندان اؤپدۆ.
– سن کیشی قېزېسان، گَرَک اؤزۆوۆ کیشی قېزې کیمی آپاراسان!
بۆتۆن گئجهنی یاتمادېلار. سَسسیز-سمیرسیز ایشلهدیلر. اۏجاق قالادېلار، سو قایناتدېلار، مئییتی یویوب کفنلهدیلر. ایشېقلاشاندا اۆستۆنه قېرمېزې کلاغای اؤرتۆلمۆش جنازهنی إیوانا قۏیدولار. گۆللۆ خانېم هر شئیی یئر به یئر إدندن سۏنرا قارا پالتار گئیینیب قاباغا دۆشدۆ. گۆن خئیلَک قالخاندان سۏنرا جنازهنی یئردن قالدېردېلار. آلقازاخلېلارېن باشېپاپاقلېلارې، إله شمیستان آغا ایله حَسَن آغا دا، تۆفنگ گؤتۆرمک ایستهدیلر. گۆللۆ خانېم قۏیمادې؛ “ألی یالېن گئدهجهییک، – دئدی – دۆشمن اۆستۆنه ها یئریمیریک، قېراندا دا قېراجاقلار”. گۆللۆ خانېم ألینده عصا قاباغا دۆشدۆ. ایکی قارداش – حَسَن آغا ایله شمیستان آغا اؤنده، قالانلارې آرخادا جنازهنی چیڲینلرینه آلدېلار. آلقازاخلېلارېن سای-سئچمه باشېپاپاقلېلارې، قېز-گلینلری دینمز-سؤیلهمز جنازهنین آردېنجا ایرهلیلَدیلر. ماتم کاروانې دۏققازدان چېخېب، کندآراسې یۏللا چېراقلېلار طرفه اۆز توتدو. دۏققازدان، إیوانلاردان بۏیلانانلارېن اۆز-گؤزۆنده تعجّۆب واردې. هئچ کس هئچ نه باشا دۆشمۆردۆ. جنازهنی آپارانلار کندین اۏرتاسېنداکې تپهنین یانېندان کئچیب دیکدیره چېخاندا آخشامدان سکسکهلی یاتان شامیل واهیمهلندی. تئز آیاغا دوروب تۆفنگی گؤتۆردۆ. یاشې یۆزۆ حاقلاسا دا، هله آت مینَنده اۆزَنگیسینی باسدېرمایان، گؤزۆنۆن نورونو ایتیرمهڲَن عؤمَر کۏخا اۏغلونون تلاشېنې گؤرنده هیجانلاندې. چَلیڲینی گؤتۆردۆ و اۏندان قاباق إیوانا چېخدې. أصلینه باخسان، اۏ بۆتۆن گئجهنی یاتمامېش، سَحَر تئزدن پیس خبر إشیدهجهڲینه اؤزۆنۆ حاضېرلامېشدې.
جنازهنی گتیرَن دسته دۏققازدا، دروازانېن آرخاسېندا دایاندې. شامیل إیواندان آشاغې إندی.
– آ بالا، آیاق ساخلا!
آتاسېنېن سَسی اۏنو تۏختاتدې.
دروازانې آچدېلار. عؤمَر کۏخا آشاغې دۆشۆب، بیر خئیلَک حَیَطین اۏرتاسېندا دایاندې. گۆللۆ خانېم قاباغا یئریدی. عؤمَر کۏخانېن برابرینه چاتاندا أڲیلیب کیشینین ألیندن اؤپدۆ. هامې سوسدو. چیڲنینده جنازه دروازانېن آغزېندا دایانانلار دا، حَیَطه تۏپلاشان آرواد-اوشاق دا، جېنقېرېنې چکمهدیلر. گۆللۆ خانېم دیکَلدی. یاشارمېش گؤزلرینی کیشینین زهملی صیفَتینه زیللهدی. اۏنلار اوزاق اوشاقلېق ایللریندَن سۏنرا ایلک دفعه ایدی کی، بئله یاخېندان قارشېلاشېردېلار. عؤمَر کۏخانېن دۏداغې سَیریدی. دۆماغ پیله کیمی ساققالې تیترهدی. ایندی هر شئی اۏنون بیرجه ایشارهسیندن آسېلې ایدی. عؤمَر کۏخا گئری قانرېلېب بۏغوق سَسله دیللَندی.
– آ بالا، یئر حاضېرلایېن!
بایاقدان لال-دینمز دایانان شامیل ترپَندی. دروازایا یاخېنلاشېب جنازهنین بیر طرفینی چیڲنینه آلدې. شمیستان آغا ایله یاناشې آددېملادېلار.
چېراقلېلارېن قایداسې ایدی. إوه یاس دۆشنده وای-شۆون سالمازدېلار. “دۏست وار، دۆشمن وار، آدام اؤزۆنۆ سېندېرماز” دئیَردیلر. ایندی ده إله اۏلدو.
عؤمَر کۏخا إوین یوخارې باشېندا، دؤشکچه اۆستۆنده أڲلَشدی. گۆللۆ خانېمې دا یانېندا اۏتورتدو. شمیستان آغا ایله شامیل یاسا گلنلری قارشېلادېلار. إله همین گۆن گۆناۏرتادان گۆن أڲیلنده بۆتۆن کند جماعتی یېغېلدې، علاالدینی قدیم دده-بابا قبریستانلېغېندا دَفن إتدیلر. دۆز بیر هفته، مرحومون یئددیسی چېخانا قدر چېراقلېلار’لا آلقازاخلېلار بیر یئرده اۏلدولار…
عؤمَر کۏخا اۆزه سالماسا دا، ایچهریدن قۏورولوردو. بو یاشا گلمیشدی هله هئچ بیر دیلهڲی اۆرهڲینده قالمامېشدې. اۏنون سۏن آرزېسې علاالدینی إولَندیرمک ایدی. بیر بالاجا باشې آغرېیاندا، یا دا سۏیوق دَڲیب اؤزۆنۆ کۆپهدنده، هۏر-هۏیوش سویوندا چیمیب ایستی یۏرقان-دؤشکده ترلهیه-ترلهیه یاتاندا اؤزۆنه اۆرَک-دیرک وئریردی:”یۏخ، إله بیر شئی یۏخدو، عؤمَر کۏخا، برک دور، علاالدینه تۏی إلهمهمیش جان وئرمه، آللاهدان مؤهلَت ایسته، قۏی عؤمرۆنۆ بیر آز اوزاتسېن. به ایندی؟ فلهڲین نه یامان اۏیونلارې وارمېش، بئله ده ظۆلم اۏلارمې؟ شېوېرتې کیمی بیر اۏغلانې نه تئز تۏرپاغېن آلتېنا آپاردې، بو رحمینه قوربان اۏلدوغوم تانرې؟ اؤلۆم منیم ایدی، بالام گئتدی. گؤرۆنۆر دۆز دئییرلرمیش؛ کؤتۆک اۆستۆنده نئچه چېرپېلار دۏغرانارمېش”.
کیشی یۏرقان-دؤشکده اوزانسا دا، گؤزۆنه یوخو گئتمیردی. تاوانا باخا-باخا سحری آچېردې. “گؤرهسن، حَسَن آغا نامردلیک إتمهییب کی؟ بیلیرم آلقازاخ اوشاغې قان چاناغې دېر، ناحاق یئره اۏنلارا “دَلی آلقازاخلېلار” دئمیرلر. آما بو یاشا گلمیشم، اۏنلاردان نامردلیک گؤرمهمیشم.
دۆشمن’له دۆشمندیرلر، دۏست’لا دۏست. أللریندن خاطا چېخېب، آما نامرد اۏلمایېبلار”. چېراقلېلار’لا آلقازاخلېلار هم قۏهوم ایدیلر، هم دۆشمن. عؤمَر کۏخانېن یاخشې یادېندا ایدی: اوشاق واختې کۆرۆن ساحیلینده آت اۏتارېردېلار. آلقازاخلېلارېن دا اوشاقلارې اؤز ایلخېلارېنې کۆرده چیمیزدیریردیلر. ایپه-ساپا یاتمایان إرکک آتې ایسه چمنلیڲه اؤرۆکلهمیشدیلر. بیردن ایلخېیا چاخناشما دۆشدۆ. اوشاقلار گؤزلرینی یوموب-آچېنجا گؤردۆلر کی، آت اؤرۆڲۆنۆ قۏپاردېب ایلخېیا طرف گلیر، ایلخېداکې إرکک آت دا شاهه قالخېب کیشنهییر. بیر گؤز قېرپېمېندا کهَرلر قارشېلاشدېلار. إرککلیک و ایلخېیا صاحیب اۏلماق إحتیراصې اۏنلارې أژدهایا دؤندرمیشدی. دؤش-دؤشه گلدیلر، چچیک-چچیڲه قالخدېلار، بیر- بیریلرینین یالېندان یاپېشېب گمیریشدیلر. تپیک، نال شاققېلتېسې، کیشنَرتی بیر-بیرینه قارېشدې. گاه اۏ بونون دیزینی یئره گتیردی، گاه بو اۏنون. تۏرپاق إشیم-إشیم اۏلدو، اۏت خېنجېم-خېنجېم. اوشاقلار نه قدر چالېشدېلارسا، اۏنلارې آیېرا بیلمهدیلر. بئله گئتسه’یدی، آتلار بیر-بیرینی گمیریب شیکست إدهجک، یا دا قېزېل قانا بولایېب اؤلدۆرهجَکدیلر. بیردن هاردان’سا تاپېلان نؤکرلردن بیری آتېن ایرَشمهسیندن یاپېشېب اۏنلارې آرالاماق ایستهدی. عؤمَر کۏخاگیلین کهری کؤمَک گلدیڲینی و ایرَشمهنین جیلۏولاندېغېنې گؤرۆب داها بؤیۆک غضب’له ایرهلی جومولدو، رقیبینین یالېندان یاپېشېب بۏینونو قانېرماغا چالېشدې. آلقازاخلېلارېن کهری چېرپېندې و بیردن نئجه گۆج گلدی’سه ایرَشمهنی دارتېب نؤکرین ألیندن چېخارتدې و دال آیاقلارې ایله آتېن دؤشۆنه نئجه ووردوسا، آت تنگیلدهدی. آلقازاخلېلارېن کهری اۏنا گؤز آچماغا ایمکان وئرمهدی، بۏینونو قانېرېب یئره یېخدې. نؤکر گؤردۆ کی، آت خېرېلدایېر، ایری خنجرینی سېیېردې…
کنده هارای دۆشدۆ. هر ایکی طرفدن تؤکۆلۆشۆب گلدیلر. آتېشما باشلاندې. هره اؤزۆنه بیر مَتریس تاپدې، طایفا-طایفایا بؤلۆنۆب اۆز-اۆزه دایاندېلار. دۆز اۆچ گۆن کنددن آتېشما سَسی کسیلمهدی. اۆچ گۆندن سۏنرا جماعت بیر سَحَر یوخودان دوروب گؤردۆ کی، هر ایکی نسلین ألی تۆفنگ توتان باشېپاپاقلېلارې گئجه ایکن کندین اۆست طرفیندهکی تَپهلیکده سنگر قازېب، اۆز-اۆزه مارېغا یاتېبلار.
ایکی گۆن ده کئچدی، آتېشما کسمهدی. إولرده آرواد-اوشاق اۆزۆنۆ جېرېب ساچېنې یۏلور، أللری اۆرَکلرینین اۆستۆنده گؤز یاشې آخېدېردېلار. هر گۆلـله آچېلاندا دیکسینیر، گئجهلی-گۆندۆزلۆ سکسکه ایچینده چېرپېنېر، سحری آیاق اۆستۆنده آچېردېلار. هامېدان چۏخ آغلایان و اؤزۆنۆ اؤلدۆرَنلردن بیری ده حمایېل ایدی. حمایېل اۆچ آیېن گلینی ایدی. هله ألینین خېناسې گئتمهمیشدی. هله أری إوینه، چېراقلېلارېن قایدا-قانونونا ایسینیشمهمیشدی. ایندی ده آرایا داوا دۆشمۆشدۆ. سنگرین بیر طرفینده قارداشلارې، عمیسی اوشاقلارې مارېغا یاتمېشدېلار، اۏ بیری طرفینده ایسه أری و قایېنلارې. بیلمیردی نئیلهسین. بیر گۆن ده کئچدی. سنگرلردن سَس-سَمیر گلمهدی. حمایېلېن اۆرهڲینه دامدې کی، آتېشانلارېن گۆلـلهسی قورتارېب. هم ده نئچه گۆندۆ آجدېلار، اۏنلارا یئمک-ایچمک آپاران یۏخدو. أصلینده هئچ کس ایرهلی چېخا بیلمیردی. چېراقلېلاردان بیری تپهنین دؤشۆنده گؤرۆنن کیمی آلقازاخلېلار گۆلـلهیه باسېردې، آلقازاخلېلاردان گؤرۆننده چېراقلېلار.
حمایېل تئزدن دوردو. أرینین پاترۏن دۏلو قۏلتوقآلتېسېنې کلاغایېسېنېن آلتېندان چالېن-چارپاز بئلینه باغلادې. آلا خورجونون بیر گؤزۆنۆ خامرالې چؤرهڲی، اۏ بیری گؤزۆنۆ ایسه پئندیر، یاغ، بال’لا دۏلدوردو. سو دۏلو جۆردهڲی ألینه آلدې. جېغېر’لا تپهنین دؤشۆندهکی سنگرلره دۏغرو آددېملادې.
هامې گلینین بو ایشینه مات قالدې. أللرینی گؤزلرینین اۆستۆنه قۏیوب حمایېلېن آرخاسېنجا باخدېلار. یالېن دؤشۆنه ایری بیر جېغېر قالخېردې. بو جېغېر یۏلون اۏرتاسېندا هاچالانېردې. حمایېل هئچ نهیه فیکیر وئرمَزدن، هئچ نه إشیتمَزدن جېغېر’لا یوخارې قالخېردې. اۏنون کلاغایېسېنېن آلتېندان چېخان و آز قالا تۏپوغونا دَڲَن قۏشا هؤرۆڲۆ گَردَنینده یېرغالانېردې. سنگردهکیلرین گؤزۆ اۏنو آلمېشدې. نفَسلرینی چکمَزدن بارماقلارې تَتیکده گؤزلهییردیلر. گؤزلهییردیلر کی، گؤرَک جېغېر هاچالاناندا حمایېل هانسې طرفه دؤنهجک؟ تۆفنگین قونداغې أرینین سینهسینده اۏلسا دا، آرخایېن ایدی کی، آروادې اۏنا طرف گلهجَک. قارداشې دا ألی اۆرهڲینین اۆستۆنده باجېسېنېن هانسې طرفه دؤنهجهڲینی گؤزلهییردی. حمایېل جېغېرلارېن هاچالاشدېغې یئرده هئچ یانا دؤنمهدی، دۆز گئتدی. چالا-چوخورا دۆشمهڲینه، تئز- تئز بۆدرهمهسینه فیکیر وئرمهدی. بالدېرلارېنې سیرکَن، قانقال دالاسا دا، دایانمادې، إله بیل قوشا دؤندۆ. نه چیڲنیندهکی خورجونون آغېرلېغېنې حیسّ إتدی، نه ده یۏخوشا دېرماناندا سېزېلدایان دیزینین آغرېلارېنې. سنگرلرین برابرینه چاتاندا سېچرایېب ساغا دؤندۆ. بیر گؤز قېرپېمېندا اؤزۆنۆ قارداشې گیلین سنگرینه سالدې. إله بو آن أرینین گۆلـلهسی آچېلدې. حمایېلېن آز قالا تۏپوغونا دَڲَن قۏشا هؤرۆڲۆنۆ إله بیل قایچې ایله کسیب یئره آتدېلار.
کند جماعتی یېغېشدې. آغساققاللار مصلحَتلَشدیلر کی، آلقازاخلېلارېن دا، چېراقلېلارېن دا باشبیلَنلرینین یانېنا گئتسینلر. اۏنلارې باشا سالسېنلار کی، جاوانلارېن بئیینلری قاندې. بئله گئتسه، بیر-بیرلرینی قېراجاقلار، آرایا قان دۆشهجک. بیر آتدان اؤترۆ ایکی نسلین دۆشمن اۏلماسېنا دَڲرمی؟ گئتدیلر. نه قدر حیرصلی اۏلسالار دا، هر ایکی طرفین آغساققاللارې سؤز إشیتدیلر و بیرلیکده سنگره قالخدېلار. جاوانلارا اؤیۆد-نصیحَت وئردیلر، تۆفنگلرینی أللریندن آلېب إوه قایتاردېلار. هر ایکی طرف أللرینی قورآنا باسېب آند ایچدی کی، دینج اۏتوراجاقلار.
حمایېل بیر هفته آتاسې إوینده قالدېقدان سۏنرا “أریم إوینه قایېدېرام”،-دئدی. اۏنو بوراخماق ایستهمهدیلر. قۏرخدولار کی، قېزېن باشېنا ایش گتیرَرلر. حمایېل عینادېندان دؤنمهدی. إرتهسی گۆنۆ مال-قارا اؤرۆشه هایلانېب، أل-آیاق یېغشدېرېلاندان سۏنرا جېغېرې ألینه آلېب أری إوینه طرف آددېملادې. اۏنون اۆزۆنه باخان اۏلمادې. آما اۆستۆنه أل قالدېران دا اۏلمادې. أری ایسه آروادېنې گؤرنده، حیرصیندن بېغېنې چئڲنهییب اۆزۆنۆ اۏ یانا چئویردی. حمایېل آخشاما قدر گؤزلهدی. قارانلېق قارېشېب چېراقلار یاناندا قایېنآناسېنېن یانېنا گئتدی. قاباغېندا دیز چؤکدۆ، سَسی تیترهیه-تیترهیه سؤزه باشلادې.
– آنا، هامې منی قېناسا دا، سن قېنامازسان، اۏغلون-قېزېن وار. آدې ألۏسمانا گئدیب چېخان قارداشلارېن وار. ایندی اؤزۆن دئ، من نه إتمهلی’یدیم؟ یقین إشیتمهمیش اۏلمازسان، دئییبلر کی، أر إلدن گلر، اۏغول بئلدن. به، من آتام اۏغلو قارداشې هاردان آلارام؟
قایېنآناسې دینمهدی. گلینینین اۆزۆنه دیکیلمیش نَملی گؤزلرینه باخدې. حمایېلېن بو عاغېللې سؤزلری اۏنو خئیلَک فیکره آپاردې. خیالېندا هارالارا’سا گئدیب گلدی، نه’یسه اؤلچۆب-بیچدی و بیردن دۏداغې قاچدې.
– یاخشې، آی شئیطان، گئت اۏتاغېوا. أریوین ده، اؤزۆوۆن ده یئریوی یاناشې سال.
– به…
– غلط إلهییر!
حمایېل قوش کیمی اوچدو.
بو أحوالات چۏخدان اۏلموشدو، لاپ چۏخدان، ایندی اۏنلارېن هئچ سۆمۆڲۆ ده قالمامېشدې… عؤمَر کۏخا إیواندا هرلهنن اۏغلونو ایچهری چاغېردې. شامیل چۏخدان بونو گؤزلهییردی. آتاسېنېن سَسینی إشیدن کیمی باشېنېن قاپېیا دَڲهجهڲیندن إحتیاط إدهرَک، آشاغې أڲیلدی. آیاققابېلارېنې سۏیوندو. گَبهنین اۆستۆ ایله آتاسېنا طرف ایرهلیلَدی.
کیشی ایشاره إتدی. شامیل آتاسېنېن یانېندا باغداش قوروب اۏتوردو. اؤنجه گَبهنی، سۏنرا آیاغېنداکې ناخېشلې یۆن جۏرابېنې دیدیشدیردی. کیشی آرخالېغېنېن یان جیبیندن تنبَکی کیسهسینی چېخارتدې. اۆستۆ ناخېشلې گۆمۆش قلیانېنې دۏلدوردو. سۏبادان اۏد گؤتۆرۆب یاندېردې. بیر-ایکی قوللاب ووردو. تۆستۆ لایلانېب تاواندان آسېلمېش اۏتوزلوق چېراغېن أطرافېندا قالاقلاندې.
– فیکرین نهدی؟
آتاسېنېن یانېندا اوشاغا دؤنن شامیل خیالدان آیرېلدې.
– اوشاغېن قانې یئردهمی قالسېن؟
عؤمَر کۏخا اۏغلونا جاواب وئرمهدی. خئیلَک فیکیرلی-فیکیرلی قلیانېنې سۏموردو و بیردن اؤز-اؤزۆنه دانېشېرمېش کیمی سۏروشدو.
– عاغلېن نه کسیر، بو ایشده بیر نامردلیک اۏلماز کی؟
– نه بیلیم، اۏلاندا دا اۏلار، اۏنلاردان نه دئسن چېخار.
– آخې، نهدن اؤتهری، علاالدین اۏنلارا نه پیسلیک إلهمیشدی؟
شامیل چیڲنینی چَکدی. ایستهدی پاپاغېنې چېخاردېب فیکیردن آغرېیان باشېنې اۏوخالاسېن. آتاسېنېن یانېندا اۏتوردوغونو باشا دۆشنده ألینی چَکدی. عؤمَر کۏخا ظریف گۆمۆش زنجیردن ساللانان گۆمۆش میل’له قلیانېنېن کؤزۆنۆ دئشیب حریصلیک’له سۏموردو. اۏتاقدا یئنیدن تۆستۆ لایلاندې. کیشی گؤزۆنۆن آلتېندان بو لایلار آرخاسېندان صیفَتی گۆج’له گؤرۆنن اۏغلونا باخدې. اۏنون دۏداقلارې کیپ باغلانمېشدې. همیشه سېغاللې اۏلان دن دۆشمۆش بېغې جۏدلاشمېشدې. دیشینی-دیشینه سېخدېغېندان چنهسی کیلیدلَنمیش کیمی ایدی. آلېن قېرېشلارې سېخلاشمېشدې. چوخورا دۆشن گؤزلرینه قان ساغېلمېشدې. ألی خنجرین دستهڲینده ایدی. اؤزۆنۆن ده خبری اۏلمازدان تییهنی تئز-تئز قېنېندان چېخاردېردې. عؤمَر کۏخا باشا دۆشدۆ کی، اۏغلو بیر هیمه بنده دیر، أڲر اۏنا بیر بالاجا ایشاره إتسه، بۆتۆن چېراقلېلارې آیاغا قالدېرار و قان سو یئرینه آخار.
– قانې قان’لا یومازلار، اۏغول، بیر ده سَنین قېزېن اۏنلارېن اۏجاغېنېن باشېندادې، قان-قانا، سۆت-سۆته قارېشېب.
– مصلحَتین نهدی، آتا، اوشاغېن قانې باتسېن؟
– صبر إله، بالا، ناحاق قان یئرده قالماز. أڲر علاالدین بیر خطانېن قوربانېدېسا، آللاه حَسَن آغانېن گۆناهېندان کئچر. أڲر نامردلیک إلهییب’سه، آللاه اؤزۆ بَلاسېنې وئرهجک، سن آیرې فیکره دۆشمه. اۏ، ألینی قانا بولایېب، سن بولاما. گئج-تئز حاقّ اؤز یئرینی تاپاجاق.
بو سؤزلردن سۏنرا کیشی إله بیل یۆنگۆللَشدی. آما شامیل قورقوشون یۆکۆ داشېیېرمېش کیمی أڲیلدی. دۏداغې سَیریدی، أللری أسدی. بو، عؤمَر کۏخانېن گؤزۆندن یایېنمادې.
– بیردن دیوان-دره گلیب چېخسا؟
کیشی سرتلَشدی.
– دیوان-درهنین نه ایشی وار؟!
قلیانېنې تئز-تئز سۏموروب کؤزرتدی. سَسی یومشالدې.
– دور گئت. اوشاقلارې دا باشا سال، فاراغات اۏتورسونلار.
شامیل بئلی قېرېلمېش کیمی أللرینی دیزینه سؤیکهییب گۆج’له آیاغا قالخدې. آغېر-آغېر قاپېیا یاخېنلاشدې. اۏ، گئدندن خئیلَک سۏنرا عؤمَر کۏخانېن هؤنکۆرتۆسۆ إشیدیلدی.
ایکینجی بؤلۆمۆن سۏنو
اؤلن دۆنیام / بیرینجی بۆلۆم اؤلن دۆنیام / ایکینجی بؤلۆم


text:
ظریف: ۶لی امکداشلیق پلاتفورمو قورماق ایستهییریک
ظریف، آذربایجان جمهوریتینین باشکندی باکیدان سونرا ایکینجی اولاراق گئتدیگی روسیانین باشکندی موسکوادا ایران مئدیاسینا بیر آچیقلاما وئردی
ایران خاریجی ایشلر باخانی محمد جواد ظریف، قافقاز بؤلگهسینده ۶لی بیر امکداشلیق پلاتفورمو یاراتماق ایستهدیکلرینی و بو آماجلا بؤلگهده سفره چیخدیغینی سؤیلهدی.
۶ اؤلکهنی قابسایان بؤلگه سفرینه چیخان ظریف، آذربایجان جمهوریتینین باشکندی باکیدان سونرا ایکینجی اولاراق گئتدیگی روسیانین باشکندی موسکوادا ایران مئدیاسینا بیر آچیقلاما وئردی.
دونن آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علییئو و دیگر آذربایجان مقاملاری ایله وئریملی گؤروشمهلر گئچیردیکلرینی دیله گتیرهن ظریف،.
"بؤلگهده ۶لی امکداشلیق پلاتفورمو قورماق ایستهییریک. بو آماجلا قافقاز بؤلگهسیندهکی اؤلکهلره سفر ائدیریک" دئدی.
ظریف روسیا خاریجی ایشلر باخانی سرگئی لاوروولا گؤروشمهسینده داغلیق قاراباغ، نوکلئر آنلاشما، سوریه، افغانیستان و یمن کیمی مسئلهلری مذاکیره ائدجکلرینی بیلدیررک،
"(آمریکانین اسکی پرزیدنتی) دونالد ترامپین گئدیشی ایله اؤزل شرطلر یاراندی و روسیا ایله بو مؤوضوعداکی دوروشوموزو اویوم ایچینده معین ائدهجییک" دئیه دانیشدی.
ظریفین روسیادان سونرا ارمنیستان، گورجوستان و تورکیهیه سفر ائتمهسی گؤزلنیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی


text:
اروس راماتزوتی
اروس راماتزوتی (اینگیلیسجه: Eros Ramazzotti) ایتالیالی موسیقیچی - پاپ، پاپ راک موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. اروس راماتزوتی ۲۸ اوْکتوبر ۱۹۶۳ تاریخینده روم شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اروس راماتزوتی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- موسیقی قارالامالاری
- BIBSYS شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNC شناسهسیله مقالهلر
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- ICCU شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- NLA شناسهسیله مقالهلر
- NLK شناسهسیله مقالهلر
- NSK شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- موسیقیچیلر


text:
عزیز اؤلکأمیز افغانستان؛ گوندوغار سبیتینده انسان تمدن لری نینگ اساسی بیر مرکزی حسابلانیور، بیر تعداد بیلیم آدملاری نینگ آیدیشلارینا گؤرأ، بو یوردینگ غورساغیندا بای مدنیتلی دؤرلی هیلی ملتلر یاشاپ، هر بیری لری آیراتین لیق دا اؤزلری نینگ دیل لری آرقالی اؤز آرالاریندا دورموش غاتناشیقلارینی چؤزیپ بیلیورلار؛ هر بیر ملتینگ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، عنعنه یی و دیل تاریخیندا آیراتینلیقلاری بار بولوپ، اولارینگ باستانی آیدینگ لیقلاری و مدنیت لری دؤره دیشلیک ده اساسی رولی اویناپ، تاریخی اثنالار دا بیری-بیری لری بیلن بیرلیک ده یاشاپ گلیورلار.
ترکمنی خلقی هر بیر اور بویونچه باشغه ملتلر بیلن دوست-دوغان و دنگ دوریون ملت دیر، چون بو ملت اؤنگ دن گلیون فرهنگی، عنعنه یی، دورموشی و دیل آیراتین لیقلاریندان دولی لین خبرلی دیر. ترکمنی خلقی نینگ دیل آیراتین لیقلارینا دوییپ دن غارایشلیق شویله معنی نی آنگلاتیون دیر که ترکمنی دیلی دوییپ کوکی یوزیندن آلتای دیللر مشغله لارینا گیریون دیر. شونونگ اوچین هم ترکمنی دیلی و اونونگ اؤسوشی دوغری سیندا سؤز یؤریتمکچی بولساق؛ زمان گچیشی بیلن گینگلین درنگو و بارلاغ اتسک یانگلیشماساق گرک.
نأمه اوچین دییه نینگ ده ترکمنی دیلی عمومی صورت دا اؤلکأنینگ دمیرغازیق، دمیرغازیق- گونباتار و دمیر غازیق گوندوغار سبیتلرینده گپلشیلیور، شونی هم آیدیش گرک دیر که بو دیل ترکمنیستانینگ اساسی و رسمی دیلی دیر. شونونگ یالی افغانستان، ایران، عراق، سوریه و چین ترکمنی لری هم بو دیلده دؤرلی شیوه(لهجه) لرده گپلشیورلار.
دیل شناس لیق دا شویله بیر نظریه بار، یعنی اول نظریه نینگ آدی «آلتای نظریه»سی دییپ تانیلیور. بو نظریه گؤرأ، تورکی دیللری نینگ تاپیلیش تاریخی آلتای دوریندن باشلایور. لیکن غینانساق دا سندلر یوقلیغی بیزلر اوچین بو موضوع آچیق- آیدینگ دأل. یؤنه گاهنامه لارینگ و معاصر دیل شناسلیق تجربه لری نینگ یوزیندن گؤرکزیپ آیدیپ بیلیوریس که آلتای مشغله سی بیرینجی دن تنگوس، منچور-تورک و مغول توپارلارینا بؤلونیور، شویدیپ هم تورک و مغول دیللر توپاری اؤز گزگی بیلن تورک و مغول دیللرینه بؤلونیور.
تورک دیلی نینگ «کامل تاریخی» دیین اثرده بیرینجی دن هون دوری یادلانیور و بو اثرینگ بیرینجی فصلیندا هون قبیله سی و اولارینگ دولتی حقیندا دولی لین گؤررونگ بریلیور. هونلار میلادی دان اؤنگ اوچونجی عصردان تا توققوزینجی میلادی عصرا چنلی دؤرلی آتلار بیلن اورخون دریاسی نینگ غیرالاریندا، مرکزی آسیا دا و حتی اروپا دا یاشاپ، گویچلی دولت لری غوروپ دیرلار. سونگرا تورکی دیلینی اؤسدیریش ده گؤرنوکلی ایشلری بجریپ دیرلر. بو دؤرده تورک خاقانی دولتی اورتا گلیور، اصلیندا بو دؤر آلتینجی میلادی عصر دان باشلاپ، اونبیرینجی میلادی عصرا چنلی دوام اتیور.
اونونجی و اون بیرینجی میلادی عصرلار دا سیاسی، مادی و معنوی دیریچیلیگه گؤزل بیر اویتگشیک گلیور. بو عصرلار دا اورتا آسیا خلقلاری مدنیتینگ دؤرلی یرلرینده گؤزه گؤرنیکلی اؤستونلیکلری غازانیپ دیر. بو دؤرده عرب امپراتورلیغی نینگ اته گی محدود بولوپ، نتیجه ده ارکین لیک حرکت لری نینگ اوج آلیشی بیرینجی دن ملی دولت لر اورتا گلیپ، منطقه دا فرهنگ-مدنیت، صنعت و اکینچیلیک ایشلری اؤسوپ باشلادی. ایچری و داشاری یورت تجارت لیقلارینی رواج لاندیریش بیلن دورلی خلقلارینگ فرهنگی علایقلاری اورتا آسیا توپراغیندا اینگ مهم تمدن و علم مرکزینه اؤریلدی. یوقار دا آیدیلان عصرلار دیل و ادبیاتینگ اؤسوشینه گؤرأ سونگقی دؤرلردن آیدینگ حسابلانیور. بو دؤرینگ بیرینجی عصرلاریندا تورک دیللرینده یازیلان کوپلرچه اثرلر بیزینگ گونی میزه یتیپ گلمان دیر، لیکن کول تگین، بیلگه قاآن، تونیوکوک، اونگین، کولیچور، مایون و ارق آتلی بیر نأچه کتیبه گونلیک حادثه لاریندان امان دا غالیپ بیزلرینگ گونی میزه یتیپ گلیپ دیر. اما سونگقی عصرلار دا بو دؤره اونونجی و اون بیرینجی عصرلار دا غارا خانی نسلی قدرته یتیشیپ، ماوراالنهر، تورکستان و چین توپراقلارینی غول آستینه گچیریپ، تورکی ادبی دیلینی تشکیل بریورلار و شول دیلده بیر تعداد بیلیم آدملاری، یازیجیلار و شاعرلار طرفیندان اثرلر یازیلیپ دیر. بو ادبی دیل اوغوز، اویغور، قارلوق و قبچاق دیللری نینگ آیراتین لیقلارینی اؤز ایچینه آلیور. بو دیلده «قوتدغوبیلیک»، «عتبه الحقایق»، «دیوان اللغات الترک»، «دیوان حکمت»، «اوغوزنامه» و «قصص الانبیا» و شونگه منگزش ارزشلی اثرلر یازیلیپ دیر.
بیر تعداد محققلار، حاضرکی کوپ سانلی ترکمنی قبیله لاری نینگ باغلانشیغینی شویله توپالایون دیر که ایرکی دؤرلرده بولارینگ همه سینی«اوغوزلار»دییپ یادلاپ دیرلار. «اوغوز خان» ترکمنی لرینگ بیرینجی باباسی(جد)، غاراخانینگ اوغلی و اورخانینگ دوغان اوغلی سی همده گییوی دیر که اوندان آلتی اوغول بولوپ، بوتین تاریخ دوامیندا اوغوزلارینگ ییگیرمه تؤرت لیک قبیله لاری اولاردان اورتا گلیپ دیر. «اوغوز»آدی گؤک تورک(توکیو)لرینگ یازغیلاریندا نسب آدی حیثینده ۶-نجی میلادی عصرینا دگیشلی بولوپ تاپیلیور و بو آت چین منبع لرینده «هوگوت»شکلینده ذکر بولان دیر. کرونولوژی علمینه گؤرأ اوغوزلاری قدیمی، اورتاچا و تأزه اوغوزلار دییپ بؤلیورلار:
۱–قدیمی اوغوزلار: آلتینجی، یتدینجی و سککیزینجی میلادی عصرلار دا «اوتوکن» یوردینده یاشایور اکنلر و دولتینگ مهم طرفلاری گؤک تورکلر(توکیولر) بولوپ دیر. بیلیم آدملاری قدیمی اوغوز نسللرینی داش«اورخون»یازغی لاری نینگ یوزیندن درنگو ادن لرینده قدیمی اویغور متن لری دییپ دوشونیپ دیرلر.
۲– اورتاچا اوغوزلار: بو اوغوزلار مسلمان بولوپ دیرلار، بولاری دیل عالمی همده دیل شناس محمود کاشغرلی اون بیرینجی عصر دا (ترکمنی لر اوغوزلار-اوغوزلار ترکمنی لر) دییپ تانیشدیریپ دیر. بو یازغا گؤرأ، اوغوزلار ۲۲- قبیله بؤلونیورلار، شو ترتیب ده: قنیق(سلجوقلار)، بایندر، ایوا، قایی(غاراخانی لارو غزنوی لار)، سالور، افشار، بگدیلی، بوگدوز، بیات، یازیر، اینور، غارا اویلیق، الکه اویلیق، اگدیر، اوره گیر، چوالدیر، چبنی و چارواک…
ابوالغازی بهادرخان خیوه یی ۱۷-نجی میلادی عصر دا یعنی «شجره ترکمه» ده بو اوغوز قبیله لاری نینگ شرح حالینی ۲۴-قیبله دییپ آت توتیور. اورتاچا اوغوزلار دیلی (۱۱نجی-۱۵نجی میلادی و حتی ۹-نجی و ۱۰-نجی میلادی عصرلار دا هم قیرغیزلارینگ لهجه لریندن تأثیرلنیپ دیر. البته بو تاثیر ایکی طرف لایین دیر. شونونگ شکللک خوارزم و آلتین اردو متنلرینده و اثرلرینده مثال اوچین محبت نامه، بهج الفرادیس و شونگه منگزش اوغوز لهجه لری نینگ آیراتین لیقلاری گؤریلیور.
۳– تازه اوغوزلار: بولار ترکمنی لرینگ، آذری لارینگ و تورکیه لی لرینگ بابا و اجدادلاری نینگ دیللرینی تشکیل بریور و ۱۳-نجی میلادی عصردان سونگ گوندوغارا طرف باسغین بولوپ و باشغه تورکلر بیلن غاریشیپ بومی خلقلار ترکمنیی، اوزبیکی، تورکی انادولی، آذری، قبچاق و اویغور دیل- لهجه لرینی اورتا گتیریورلار.
تأزه اوغوز تورک لرینده موندان اونگ ترکمنیی، آذری و تورکی آنادولی لهجه لرینده چاپ و نشر بولان متن یا-دا یازغی غولی میز دا یوق. شو یوزدن تأزه اوغوز تورکی دؤره سی باید ترکمنیی، آذری، عثمانی و سلجوقی تورکلرینگ باشلانغیچ دؤره سی حسابلانیشی گرک. ۱۳-۱۵-نجی عصرلار دا تاپیلان سونگقی لهجه لرینگ اورتالاریندا اونچالیق تفاوتی هم یوق دیر. شونونگ یالی ۱۳-۱۴نجی عصرلارا دگیشلی اثرلر بو لهجه لرده یازیلیپ، دگیشلی لیک یوزیندن محققلارینگ آراسیندا اوچ طرفلایین نظریه لار دؤرأپ دیر. مثلاً نظم گؤرنیشلی «قصه یوسف» اثری ۱۲۳۰-نجی میلادی ییل دا «علی الترکی» آتلی شاعر طرفیندان یازیلان دی، کأبیرلری قدیمی تورکی آذربایجانی و بیر تعدادلاری بولسا قدیمی ترکمنی دیلینه دگیشلی بیلیورلار، یا-دا «محبت نامه»اثری ۱۳۵۳-نجی ییل دا یازیلان، کوپراک اوغوز قبیله لاری نینگ دیل آیراتینلیقلارینی و «تعشق نامه» سید احمد اثری کوپراک قبچاق دیلی نینگ آیراتین لیقلارینی عکس اتدیریور.
شو ترتیب ده بیر تعداد عالم لارینگ نظریه لارینا گؤرأ «قصه یوسف» کتابی ۱۳-نجی میلادی عصر دا ترکمنی دیلی نینگ بیرینجی محصول لاریندان دیر، لیکن عالم لارینگ باشغه بیر تعداد توپاری، شو جمله دن دیل شناسلار بیرلشیگی «قصه یوسف» کتابیندان باشغه دا ۱۲-نجی عصر دا یازیلان خواجه احمد یسوی نینگ «حکمت لر دیوانی»دیین اثرینی قدیمی ترکمنیی متن لر جمله سیندن دییپ حسابلایورلار.
تأزه اوغوز تورکی سینی بولسا گوندوغار و گونباتار دییپ ایکی توپارا بؤلیورلار. گوندوغار اوغوزلاریندان، قدیمی و تأزه ترکمنیی دیلی اورتا گلیور و گونباتار اوغوزلاریندان عثمانی، گؤک اوغوز، آذربایجانی دیللری تاپیلیور. عثمانی تورکی سی بیر نأچه تاریخی دؤرلری گؤرندیگی شولاردان عبارت: سلجوقی، قدیمی عثمانی، اورتاچا عثمانی، تأزه عثمانی و بو گونکی تورکی دیللری دیر و موندان باشغه دا بالقان، قبرس، سوریه و گون اورتا کریمیه تورم دیللری هم عثمانی تورک دیلی نینگ بؤلکلری دیر. شونونگ یالی آذربایجان، زنجان، ساوه، همدان، قشقایی، اینالو، بهارلو، افغانستان و ایرانینگ دؤرلی سبیتلرینده گپلشیلیون ترکمنیی دیللری نینگ همه سی اوغوز ترکمنی لری نینگ بؤلکلری حسابلانیور.
تورکی دیللر مشغله سیندان چواش و یاقوت دیللرینی آیریپ غویساق گرامری، فونیتیک و لکسیک یوزیندن شونچه هم یاقین دیر که هر بیر دیلینگ سؤزلیجیسی بیری-بیرلری نینگ گپلرینی شول اندازه دا دوشونیپ بیلیورلار. شو یوزدن بیر تعداد تورکی دیل شناسلار ترکمنیی، اوزبیکی، تورکی، قزاقی، قیرغیزی، اویغوری، آذری، تاتاری، غارا غالپاقلی و شونگه منگزش لرینی تورکی دیللری نینگ دورلی لهجه لری دییپ دوشونیورلار، بو دوشونجه نینگ اوستونده فکر ادیش گرک. باید بو دوغری دا معاصر دیل شناس لارینگ و محقق لارینگ نظریه لاریندان غوللانیپ تحقیق ادیش گرک دیر.
هر نأمه بولسا دا تورکی دیللری نینگ کؤکونی توپارلارا بؤلمک لیک عالم لارینگ و دیل شناسلارینگ اورتاسیندا غارشی لیقلار گؤریلیور. بیر تعداد دیل شناسلار، تورکی دیللرینی جغرافیانی و محیطی نظر دا توتوپ توپارلارا بؤلوپ دیرلر. شو جمله دن بو عالم رادلوف تورکی دیللرینی تؤرت توپارا بؤلیور:
۱- گوندوغار توپاری: بو توپارا چولیم، غاراگس، حقاس، شور و تووا تورکی دیللری دگیشلی دیر.
۲- گونباتار توپاری: بو توپارا دا تاتار، سایبریا، قیرغیزی، قزاقی، باشقیرد و غاراغالپاق دیللری دگیشلی دیر.
۳- اورتا آسیا توپاری: مونگا دا اوزبیکی و اویغوری دیللری گیریور.
۴- گون اورتا توپاری: گون اورتا توپارینا بولسا ترکمنیی، آذربایجانی و استانبولی تورک دیللری گیریور.
باشغه دیل شناسلار، سامایلویچ تورکی دیلینی توپارلارا بؤلنلرینده، سس(فونیتیکی) آیراتینلیقلارینی نظر دا توتیور. لیکن تورکی دیللرینی توپارلارا بؤلوشلیک-ده اینگ مهم بولان نظریه اول نظریه دیر که روس ن.ا. باسکاکوف تورکی قبیله لاری نینگ اتنیکی خصوصیت لرینی نظر دا توتوش بیلن بیان اتیور. بو نظریه گؤرأ، باسکاکوف تورکی دیللرینی مانه شو آشاقداقی یالی توپارلارا بؤلیور:
۱- بلغاری دیللر توپاری: شول حاضرکی چوواش، قدیمی بلغار و حزر دیللرینی اؤز ایچینه آلیور.
۲- اوغوز دیللر توپاری:
الف) افغانستان، ترکمنیستان و ایرانی ترکمنی لری نینگ دیلینه دگیشلی دیر.
ب) تروخمنی: استراپول و دمیرغازیق قفقاز ترکمنی لری نینگ دیلی دیر.
۳- قبچاق دیللر توپاری: غارا(لیتوا، اوکراین و کرمانیه یورت لری نینگ غارا قوملاری مانه شو دیل-ده گپلشیورلار)، قوموق، غارا غویی، قریم، تاتار، اشقری، قرغیزی و غاراغالپاق دیللرینی اؤز ایچینه آلیور.
۴- اوزبیکی و اویغوری دیللر توپاری: افغانستان و اوزبیکیستان اوزبیک لرینگ و روسیه و چین اویغورلاری نینگ دیللرینه دگیشلی بولیور.
۵- اوغوز دیللر توپارینه تووایی، تافلر، یاکرگس و یاقوتی دیللر شامل بولیور.
۶- حقاس دیللر توپاری: سار، چولیم و آلتای دیللری نینگ دمیرغازیق لهجه لرینی اؤز ایچینه آلیور.
۷- قیرغیز-قبچاق دیللر توپاری: آلتای و قیرغیز دیللرینه دگیشلی دیر.
یؤنه ترکمنی دیلی، یوقار دا باسکاکوفینگ توپارلارا بؤلوشی یالی اوغوز دیللر مشغله سینه دگیشلی بولوپ، گونباتار اوغوز قبیله لاریندا اورتا گلیپ، اؤزی نینگ اؤسوش دؤرینده بیر تعداد قبچاق دیل توپاری نینگ آیراتین لیقلارینی قبول ادیپ دیر.
باسکاکوفینگ توپارلارا بؤلوشینی گؤریشی میز یالی، بو عالم اوغوز دیللر توپاری دینگه ترکمنیی و تروخمی دیللری یازیجا گؤرأ ایکی دیل هم بیر دیر. عین حال دا آذری و استانبولی تورک دیللری بو توپارا گیریور.
شونونگ شکللک اوغوز لهجه لرینی شجره وی بؤلمک و اونی کامل صورت دا آچیقلایش تاریخی بولاقلار دا نقایص بولدیغی اوچین بیر آز قین دیر، شوندا هم تاریخی نظریه لارینگ اؤستی بیلن بؤلمکلیگی، باشغه لهجه لرده آچیقلاماق بولار. شو تثبیت ده اوغوز دیللری نینگ میدانینی زمان و مکان یوزیندن ترکمنیی، تورکی عثمانی و آذری دیللرینی نظر دا توتوش بیلن اساس کار حکمینده بولوپ، باشغه دیللر مشغله سینی مثال اوچین هندو اروپایی دیللر مشغله سیندا کأبیر اوراشیقلار و غینچیلیقلار بیلن یوزمه یوز بولیوریس. چونکه بو دیلینگ لهجه لری یایران زمانی دینگه بیر پوداق شکلینده دأل-ده، بلکه تولقون آتیپ یایران دیر. شونونگ اوچین هم بو دیلینگ اورتا گلن زمانی باشغه توپارلار بیلن غاتناشیق غوروش تأثیرلری بیلن باشغه دا بیر تعداد لهجه لرینگ دؤره مگینه باعث بولدی، بو لهجه لر توپاردان داشار دا بیرینجی دن گون اورتا-گوندوغار توپارینا دگیشلی بولوپ یعنی قارلوقلار ایکینجی درجه ده دمیرغازیق-گونباتار(قبچاقلار) توپارینا دگیشلی بولیور. اگر آیراتینلیق دا بیر اوغوز-قارلوق توپاریندا گؤریلسه، اولارینگ اورتاسیندا کوپلرچه یاقینلیقلاری گؤرمک بولار. شو یوزدن آلمانینگ مشهور تورک شناسی(mengz) 1959-نجی ییل دا بو ایکی بؤلومی مرکز و گون اورتا گونباتار یا-دا تورکوت لهجه لری آدیندا بیری-بیرلری بیلن بیرلشدیریپ دیر. اول قدیمی اویغوری، غاراخانی، خوارزمی، چغتایی، اوزبیکی و تأزه اویغور توپارلارینی«گوندوغار تورکوت» و ترکمنیی، سلجوقی، عثمانی و آذری توپارلارینی «گونباتار تورکوت»آدیندا آتلاندیریپ دیر.
شو شکل ینه هم بیر نظر بار یعنی قبچاق دیلی اورتاچا اوغوز دیلی دؤره سینده (۱۰-۱۱-نجی میلادی عصر دا) اوغوز دیلینی اؤز تأثیری آستیندا قرار بریپ دیر. دیل شناسلارینگ آیدیشنا گؤرأ، تأزه اوغوز دیلیندن قبچاق دیلینه اؤتوشلیک بیرینجی درجه ده ترکمنی دیلی طریقدان و ایکنیجی درجه ده آذری دیلی طریقدان یوز بریپ دیر.
منگزدن باشغه لار هم قیرغیزینی«گوندوغار تورکوت» توپاری نینگ اورتا آستر-کؤکی حیثینده آلتای مشغله سینه دگیشلی دییپ دوشینیورلار. باسکاکوفینگ ۱۹۶۰-نجی میلادی دا توپارلارا بؤلوشی اوغوز دیلینه گؤرأ منگزش گؤرنیشلر غولا گلیور. بو توپارلارا بؤلونیشلیک لره گؤرأ خالص اوغوز بؤلومی گونباتار تورک دیلی و گؤک تورک لر دیلی قدیمی اویغور دیلی بیلن بیرلیک ده اویغور-اوغوز(گوندوغار هون)دیلینی اورتا گتیریور. توبا و کره کاس لهجه لری بیلن قرابتی بار بولدیغی اوچین اول طریقدان آلتای مشغله سینه غوشیلیور. باسکاکوف اصلی اوغوز لهجه لرینی اوچ توپارا بؤلیور: «اوغوز ترکمنی»، «اوغوز بلغار» و «اوغوز سلجوق» توپارینا بؤلیور و غاراخانی، خوارزمی، چغتایی، قدیمی و تأزه اوزبیک و تأزه اویغور دیللرینی(قارلوق-اویغور سونگی)دیین عنوان دا قارلوق توپارینا التیپ غوشیور.
باسکاکوفینگ توپارلارا بؤلوشیندن چقیون نتیجه شو دیر که اوغوز لهجه لری بیرینجی درجه ده گون اورتا-گوندوغار(قارلوق) توپاری بیلن و ایکنیجی درجه-ده دمیر غازیق گوندوغار(قبچاق) بیلن باغلانشیغی بار دیر. بویله طبیعی باغلانشیق-غاتناشیقلار بوسغونلیقلار آرقالی غاریشیپ-گیریشیپ دیر. اول کهنه اوزبیکی(چغتایی) دییلیون دیل امیر تیمور دؤری و اوندان سونگ امیر علی شیر نوایی نینگ، ظهیرالدین محمد بابرینگ، مولانا لطفی نینگ و محمد صالح ینگ گویچلی اثرلری دیر، ترکمنیی، اوزبیکی، قزاقی، غاراغالپاق و تأزه اویغوری ادبی دیللری اورتا گلیشینده اینگ مهم و اساسی رولی اوینان دیر.
تأزه اوغوز دیلی نینگ باشلانیش تاریخینه ترکمنیی دیلی هم شامل دیسک، بو دوغری دا بحثلر ادیشی میز گرک. ۱۳-میلادی عصری ترکمنی دیلی نینگ باشلانیش تاریخی دیسک، باید دوزگونلی شکلده تأزه اوغوز دیللرینه کهنه ترکمنیی، کهنه عثمانی و سلجوقی دیللری شامل دییپ بیلریس، اوندا علی نینگ (قصه یوسف)آتلی کتابینی ترکمنی ادبی دیلی نینگ ایلکینجی محصوللریندن حسابلاپ بیلریس.
ترکمنی دیلینی عثمانی و آذری دیللریندن آیریشلیق یاغشی بولان صورت دا هم، اونی بو شکل قرار بریشلیک غووی راق بولماغی ممکن:
تأزه اوغوز دیلی: ترکمنیی، آذری، عثمانی و سلجوقی دیللری بولوپ ایکی توپارا بؤلونیور:
۱- گوندوغار تأزه اوغوز دیلی: تأزه و کهنه ترکمنی دیلی.
۲- بعضی لر خواجه احمد یسوی نینگ ۱۳-نجی عصر دا«حکمت لر دیوانی»آتلی اثری ترکمنی دیلی نینگ بیرینجی اثرلریندن دییپ بیلیورلار.
۳- تأزه گونباتار اوغوز دیلی:
الف)سلجوق، تأزه و اورتاچا عثمانی، تورکیه تورکی، بالقانی، گؤک اوغوزعثمانی و کریمیه دیللری شامل دیر.
ب) کهنه آإری و تأزه اینالو و قشقایی دیلی.
ترکمنی دیلی زمان گچیشی بیلن محیطی، جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی غاتناشیقلار اساسیندا فونونیتیک، لکسیک و گراماتیک نقطه نظردان بیر آز آیراتینلیقلار تاپیلان دیغی دوغریسیندا آشاق دا درنگو اتیوریس.
فونیتیکی خاصیت لر:
– باشغه تورکی دیللرینده (۲۱) سانی چکیمسیز و (۸) سانی چکیملی حرف بار. لیکن افغانستان ترکمنی لری نینگ دیلینده (۳۲) سانی جکیمسیز و(۹) سانی چکیملی حرف بار دیر که بو حرف لارینگ اورتاسیندا آیراتین بیر سازلاشیق گؤریلیور.
– بعضی حالت لار دا سس دؤوگی «ی» سسینه اؤریلیور.
مثلاً: آذری و انادولی تورکی سینده گئجه و ترکمنیی دیل ده گیجه دییلیور.
ترکمنیی دیلینده باشغه دیللره غارشی یوغین و اینچه چکملی سس لر بولوپ سؤزلرینگ معنی سی اؤیتگمگینه باعث بولیور، مثلاً: اوت(غیسغه سس، علف) و اوت(یوغین سس، آتش) ویا: داش(غیسغه سس، معنی سی اوزاق) و داش(غیسغه سس، معنی سی سنگ) دیر.
– سس سیز«ق» ینگ «غ» حرفینا اوریلیشی مثلاٍ: قارا – غارا، قیز- غیز.
– سس سیز «ق» ینگ «ه» حرفینا اؤریلیشی مثلاً: قایسی – هایسی.
– «ب» حرفی کوپلرچه سؤزلرده «م» حرفینا اؤریلیور مثال: بن-من، بونی-مونی وشونگه منگزش.
– کأبیر حالت لار دا«گ» و «غ» حرفلاری «و» حرفینا اؤریلیور. مثال اوچین: اورگرنمک- اؤرنمک، سوغوق-سووق. بعضی حالت لار دا هم «گ» حرفی اورتادان گیدیپ سس چیقیش لیغینا باعث بولیور، مثلاً: دأگل-دأل.
– ترکمنیی دیلینده سس سیز «و» حرفینی اؤزی نینگ اونگکی سسلی حرفینا اؤریور، مثلاً: مولانا-موولانا، حوض-حووض، دوام-دووام.
–افغانستان ترکمنی لری نینگ دیلینده «خ» یرینه کوپراک «ح» تلفظ اتیورلار، مثال: خانم- حانم، خدیجه-حدیجه، یؤنه «ح» یرینه «خ» تلفظ اتیونلار کوپ مثال اوچین؛ حیران-خیران، روح-روخ، خرما- حرما خال-حال…
ترکمنیی دیلینده «ف» یرینه «پ» استفاده اتیورلار، مثلاً:صفت-صپت وقفس-قاپاس…
–ترکمنیی دیلینده کوپراک سس سیز حرفلار دیل اوجی آیدیلیور، مثلاً: صالح- ثالخ، بویله خصوصیتلر آذری و تورکی دیللرینده هم گؤریلیون دیر.
مآخذلار:
۱- باسکاکوف. ن. ا. ترکمنی دیلی نینگ گرامری. عشق آباد.
۲- راسخ یلدرم، محمد صالح. ۲۰۰۸٫ فرهنگ راسخ(ترکمنیی به دری). کابل.
۳- راعی، قیام الدین. ۱۳۵۸٫ ترکمنی دیلی نینگ تاریخچه سی. افغانستان ییلیقنامه سی. کابل.
۴- فرزاد، عبدالرحیم. ۱۳۹۴٫ حاضرکی زمان ترکمنی دیلی نینگ گرامری. مزار شریف: صورتگر چاپ خانه سی.
۵- عظیموف،پ.۱۹۶۹٫ ترکمنی دیلی نینگ مسئله لری. عشق آباد.
۶- عبدالرحمانوف و رستموف.۱۹۸۲٫ قدیمی تورکی دیلی. تاشکنت: دولت چاپ خانه سی.
۷- عبدالرحمانوف و شکوروف.۱۹۶۳٫ اوزبیکی دیلی نینگ گرامر تاریخی. تاشکنت: دولت چاپ خانه سی.
۸- ویسوف، ب.۲۰۰۸٫ ترکمنی دیلی نینگ تاریخی. عشق آباد.
یازیجی: حاجی مراد “قایی”


text:
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا اینتحار سالدیریسی
سالدیریلاردان ترور هؤرگوتو "الشباب" سوروملو توتولور
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا ایکی اینتحار سالدیریسی تشکیل ائدیلدی.
سالدیریلار باشکند موگادیشونون قوزئییندهکی بلدوین شهرینده حیاتا گئچیریلدی.
ایلک سالدیری شهردهکی لاما گالای سارایینین قارشیسیندا، دیگری ایسه سارایا یاخین ابؤلگهده اولدو.
سالدیریلاردا اؤلن و یارالانانلارلا باغلی هلهلیک هئچ بیر آچیقلاما وئریلمهدی.
سالدیریلاردان ترور هؤرگوتو "الشباب" سوروملو توتولور.
ایلگیلیلی خبرلر
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"


text:
” شوشادا دولاشیر خاریبولبول سئودالی کؤنلوم… یازان «باهار بردهلی»
حاضیرلایان: ادبیات سئونلر
کوچورن:« زکیه ذولفقاری»
شاعر، ترجومهچی، تئکنیکا علملری دوکتورو، پروفسور ائلچین ایسکندرزاده 90- جی ایللر ادبی نسلینه منصوبدور. اونون ایلک کیتابی اولان” یاشاماق درسی” 1996 – جی ایلده چاپ اولوناراق اوخوجولارینا چاتدیریلیب. شاعرین طبیعی، صمیمی، رئال حیاتی عکس ائتدیرن پوئتیک یارادیجیلیغی چوخ زنگیندی.
ائ. ایسکندرزادهنین ده بیر شاعر اولاراق باش مؤوضوسو وطن و اونون آغیریوکو، کئشمکئشلی حیاتی اولوب. شوشادا دوغولان آغدامدا بؤیوین ائلچینین پوئتیکاسیندان قاراباغدردی، آغریسی، یانغیسی، قیرمیزی خط کیمی کئچیر. شاعرین بو معنادا” قوربته اوچورتدوم شعرلریمی”، ” قانلی شعر”، ” سئودالی گیلناریارپاغی”، “قان”، “قالیرمی”، ” قیزیلگول لچهیینه یازیلمیش دویغولار” و اونلارجا بو کیمی شعرلری دیققتی چکیر:
اوغول اودو قاراباغلی اولا،
اؤزوده قریب شاعر،
سینهسی داغلی اولا…
و گونلرین بیر گونو
گئدیب چیخا دؤرد یولا…
اؤنده آغدام، قنشرشوشا…
شاعردوستو، ائلاوغلوسو ابولفت مهدتاوغلونا مؤراجعتن یازدیغی” سئودالی گیلنار یارپاغی” شعرینده ائلچین وطنین آغریسینی بئله تصویر ائدیر:
دیلیم قاباراولدو، وطن دئمکدن،
بالام دوغولدوغو کندی سوروشور
هر گون مندن…
… وطن- باشیمین بلاسی…
ایندی من دردین اوغلویام،
بالام دردیمین بالاسی…
خالق شاعری مممد آراز ائلچینین پوئزییاسینی خوصوصیله وطن مؤوضولو اثرلرینی یوکسک قیمتلندیریب: “بدیعی، پوئتیک سؤزون ایلاهی ديَری هامییا بللیدیر. بدیعی سؤزون ديَرینی، قیمتینی بیلنلری سؤز همیشه موقدس اوجالیغا یوکسلدیب… شوبهه سیزکی، همین یوکسهلیشین پوئتیک مکانینی موعيّنلشدیرن الله وئرگیسیدی… بو باخیمدان گنج شاعر ئ. ایسکندرزادهنین پوئتیک ایلهام مایاسینین الله وئرگیسی اولماسینی من چوخدان، لاپ اوّلدن دویوب حیسّ ائتمیشدیم.”
فیلولوگییا علملری دوکتورو واقیف یوسیفلی ائلچینین یارادیجیلیغیندان بحث ائدرکن یازیر:” او، هوشیار گؤزوایله اطرافیندا باش وئرن حادثهلری ایزلهییر، طبیعی کی، بونلاردان تأثیرلنیر و ایچیندهکی تأسف و آجیلاری شعره چئویریردی. هم ده بودؤورانین، اؤلکهده باش وئرن نئقاتیو حاللارین بیتهجهیینه، أن عومدهسی ایسه ایتیریلمیش تورپاقلاریمیزین آلیناجاغینا اومیدلرله یاشاییردی”.
قاراباغ تورپاغینین یئتیردییی یارادیجی اینسانلارا- فامیل مئهدییه، عاقیل آبباسا، ابولفت مهدتاوغلونا، قولوآغسسه، ایلهام قهرمانا… اوزونو توتان شاعر سانکی دردینی، آغری- آجیسینی اونلارلا بؤلوشور. ” هایانا باخیرسان ظولمت… هایانا باخیرسان قارانلیق، قارانلیق، ظولمت، قان وقاچقینلیق… ائهئی! هارداسینیز، ائهئی ! اینسانلیق”. قاراباغی بوروین قارانلیق و قان اینسانلیقدان اوزاق دوشوب، – دوشونورشاعر.
” ائلچینین حیات و یارادیجیلیق مارشروتو بئله دیر: شوشا- گنجه- باکی- دونیا . علمده پروفسور سويّهسینه چاتیب. شاعرلییی اوندان گئری قالان دئییل. اونلارجا کیتابین موللیفیدیر. خئیلی سایدا اثری خاریجی دیللره ترجومه اولونوب. حاقیندا کیتابلار یازیلیب…”. بو سؤزلرین موللیفی گنجهده شاعرین موعلّیمی اولموش یازیچی قریب مئهدیدی. یازیچی داها سونرا یازیر:” ائلچینین پوئزییاسیندا وطنداشلیق حیسّلری، چاغیریشلاری چوخ گوجلودور. او، ائرمنی ایشغالچیلارینین قاراباغدا تؤرهتدییی آغری- آجیلاری یاشاسا دا، هئچ واخت روحدان دوشمور.”
-1997 جی ایلده یازیلان”هارای، مالیبیلیم، هارای” شعری بو گونوموزله نئجه سسلهشیر:
“دؤز” دئییلیر، دؤزممیرم آیالله،
اؤولادلارین سفربردی، باخ، واللاه،
بوگون، صاباح قوووشاریق اینشاللاه،
هارای، مالیبیلیم هارای!!!
ئ. ایسکندرزاده دونیانین بیر چوخ اؤلکهسینی گزیب، اونلارا شعرلر حصرائدیب، قرب اؤلکلری، شرق دونیاسی، آمئریکا حیاتی اونون بیر چوخ اثرلرینده اؤز بدیعی حلّینی تاپیب. ” قیرخ قاپیلی دونیانین اوتوز دوققوزوندان کئچدیم… قیرخینجی قاپیدایام، – یئنه بو طالعیی سئچدیم…” – دئیهن شاعرنهدن، کیمدن، هارادان یازیریازسین، موطلق اوردان وطن بوی وئریر:
پاریسده یئلیسئی مئیدانیندان کئچیرم،
شوشادا دولاشیر خاریبولبول سئودالی خیالیم…
” صنعت هانسی مکاندا، هارادا یارانماسیندان آسیلی اولمایاراق بِینالمیلل حادثهدیر. بومعنادا، صنعتکاردا ماهیّت اعتباریله دونیا وطنداشی، پلانئتار دوشونجه داشیییجیسیدیر. هامینین قبول ائتدییی بو حقیقتین تملینده ظریف بیر سیرّ یاتیر: حیسّهلرین دیلی عومومبشریدیر!”. بو سطرلرین مولّیفی موراد کؤهنهقالادیر.


text:
`آخیسکا تورکلری` نتیجهلر
خبرلر [27]
- بو گون آخیسکا تۆرکلرینین سۆرگون ایل دؤنومودور
- تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
- آخیسکا تورکلری، آنا وطنلرینه دؤنوش ساواشی وئریر
- مصطفی شنوپ و فوات اوکتایدان آخیسکا تورک لری مئساژی
- آخیسکا تورکلرینین سورگون ایلدؤنومو تورکیهده آنیلدی
- آخیسکا سورگونوندن ۷۷ ایل گئچدی
- جمهور باشقانی اردوغان و شی جین پینگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- ی.ت.ب اویغور تورکلری اوچون موختلیف لاییحهلر حیاتا کئچیریر
- ایتالیا-دا یاشایان آذربایجانلیلار آذربایجانا دستک آکسیاسی کئچیریبلر
- اردوغان:"روم طرفی قیبریس تورکونون برابر حقوقلارینی تحویل وئرمهلیدیر"
- "آخیسکا تورکلرینی دستکلهمهیه داوام ائدهجییک"
- بونلاری بیلیرسینیزمی؟ (49)
- چاووش اوغلو:"بیر گون اگمن فیلیسطین-ده قودس-ده بیر آرایا گلمک اوچون اللها دعا ائدیرم"
- بوگون آخیسکا سورگونونون ایلدؤنومودور
- پمپئو:"چین-ین اویغور تورکلرینه ائتدیگی تضییق سیاستینه رئاکسیا گؤستریلمهلیدیر"
- اوتریش، فنلاند، اویغور تورکلری چینی اعتراض ائتدی
- آخیسکا تورکلرینه ایکیلی وطنداشلیق
- آمریکاداکی تورکلردن چینه: اویغور تورکلرینه اویغولادیغین باسقیلاری دوردور
- تورکیه: چین اویغور تورکلرینه قارشی باسقیلاری قالدیرمالی
- قارص-ین آنی اؤرن یئری توریستلرین آخینینا اوغرادی


text:
محمدیار بؤلومو
محمدیار بؤلومو نقده بؤلگهسینین بؤلوملریندن بیری دیر.
اهالی[دَییشدیر]
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره بو بؤلومون توپلام 21744 (4881عائیله) نفر اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار. هابئله تجارت و دؤرلت ایشینده چالیشانلاری دا واردیر.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو بؤلومون اهالیسی ترکیبینده خصوصیله محمدیار شهرینین اؤزونده تورک لر اوستونلوک تشکیل ائدیر ، آمّا بیر نئچه کندده کوردلر ده یاشاییرلار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادیها بر حسب سواد» (فارسی). مرکز آمار ایران، ۱۳۸۵. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲.


text:
ادبیاتچی، اینجهصنعت خادیمی، رسام، یؤنتمن و بستهکارلا برابر، چاغداش فیلوسوف دا فاجیعهیه عینی شکیلده قاپیلیر، عینی بیچیمده سوسور، دوشونور و دانیشیر. او، زاقافقازیا آدلانان گرگین بؤلگهده یئری گؤیو اَلَکبَلَک ائدیر، دوشونجهیه ایشلک [فونکسیا] آختاریر، لاکین آلینمیر کی، آلینمیر. بیر زامان فلسفه متافیزیک دونیاسینین گئنیشلیک، زنگینلیک و لامکانلیغینی اونا گؤره ترک ائتمیشدی کی، یئر اوزهرینده آجگؤز …
Read More “قیسا سئچهلر: چؤرهکله دوشونجه یاریشی”
قرآنین روم سورهسینین 22-جی آیتینده «گؤیلرین و یئرین یارانیشی، ائلهجه ده دیللرین چئشیدلیلییی»، تانرینین نیشانهلریندن ساییلیر. هابئله آنایاسانین 15-جی مادهسینده رسمی دیلله یاناشی باشقا دیللرین ده تدریسی وورغولانیر. ایندی سوآل بودور: اؤزونون سؤیلهدییینه گؤره دینی تکستلر، اؤزهللیکله قرآن، اوزهرینده آنایاساسینی یازمیش بیر سیاسی قورولوش، هانسی سببدن دولایی بئله بر باشلیجا حاققین تطبیقیندن بویون قاچیریر. بونلار …
Read More “قیسا سئچهلر: آنایاسا و 15-جی ماده”
دوغرودور، پستمدرنیزم عاغیلین کلاسیک آنلامینا اینانمیر، جیددی و سارای صنعتینه ایسه ایستئهزا گؤزویله باخیر. آمما بو اونون گولونج ماهییتینه دلالت ائتمیر، اینسان توپلوموندا یایغین اولان و کلاسیک فیلوسوفلارین گؤزوندن یاییینان فئنومئنلره دیققتله باخدیغینی گؤستهریر. کارل پوپئر کیمی عاغیلچی بیر فیلوسوف ایله رولان بارتین اؤتهری موقاییسهسینده گؤرورسن کی، کلاسیک عاغیلچیلیق ایدئولوژیک ماهییت داشییاراق نه قدهر خولیالاردا …
Read More “قیسا سئچمهلر: کارل پوپئر`دن رولان بارت`ـا”
قادين/کيشي جوٍتلوٍيونون قارشي دورماسي، و بونونلا ايلگيلي قارشي دورمالار، فئمینيزم آخيملارینين دیققت مرکزينده دورور. اونلار، توپلومدا کيشييه اوٍستونلوک وئرميش قورولوشو داغيتماق ايستهيير. پسيکولوگ و سيياسي قورامچی جئين فلکس Jane flax يانيلمير، فئمینيست ائپيستئمولوگييانين گؤرهوي بونو آيدينلاشديرماقدير کي، پاتریارخال دوشونجه هم بيزيم صنعته و بيليمه باخيشميزا نفوذ ائتميشدير، هم ده صنعتله بيليمين اؤزهلليکلرينی دییشدیرمیشدیر. دونيا بارهسينده …
Read More “قیسا سئچمهلر: پاتریارخال دوشونجه”
ليريک شعرده، هم تانيش، هم ده آنلاشيلماز بير «من» سسلهنير: ياخينلاشديقجا اوزاقلاشان بير «من». نئجه کي، رومان و اؤيکونون قهرماني، و يا سؤيلهيهني اونون يازيچيسي دئييل، شاعير ده اؤز شعريني اؤزو سسلنديرمير. اونو يازماغا باشقا بير «من» يا «سؤزچو» قوندارير. بونو دئدیکده يالنيز مضمونو نظرده توتمورام و شعري «يازارين نييتي» آدلانديريلان جيندير ایلکهیه داياناراق يوزماق …
Read More “قیسا سئچمهلر: آغلاسام سسيمي دويارميسينيز ميصراعلاريمدا؟”
کيمليکلري و مدنييتلري کيشي/قادين قارشيلاشماسي أساسيندا ساهمانا سالان بير ماتريس [قليب] وار. بو ماتريسين باشليجا اؤزهللييي اونون تاريخه سيرانميش ائرکک سؤيلمي اولدوغودور. بونا گؤره ده، فئمینيستلر بو ماتريسي چاليب سينديرماق ايستهييرلر. گؤرهن بو ايستهيين علمي، يا دا فلسفي داياغي وارمي؟ دوبووار بونو ائگزيستانسياليزمله اساسلانديريردي. ائگزيستانسياليزم اوخولونا گؤره، اينسانين دييشمز کيملييي يوخدور، اينسان اؤزونو گليشديرير. بئلهديرسه، …
Read More “قیسا سئچمهلر: مرکزین داغیلماسی و کيشي/قادين قارشيلاشماسي”
بعضيلرينین گومانینجا، فئمینیستیک سؤيلم [گفتمان] سئکس اطرافيندا باش وئرن آکسيالارين چؤزوملهمهسی [آناليزي] ايله باشلانماليدير. باشقا سؤزله، اونلارين گومانينجا، قادينين سسي ايلک اؤنجه سئکس قاورامي بوغازيندان اوجالسين گرهک: ميصراعباشي ديلهنن و يا أسيرگهنن اؤپوجوکلر، يا گلهنکلره دا آيغيري اولاراق اؤز آتاسي ايله جینسي ايلگيده اولماق. ايش ده ائله بوردان کورلانير. قادينا بوتونلوکله سئکس آچيسيندان باخيلديقدا، هئچ …
Read More “قیسا سئچمهلر: شعر، سئکس و ائرکک باخیشی”
متنين اؤزونو تحليل ائدهرک سؤزلرين فونکسيالاريني آیدینیلاشدیرماق، ائلهجه ده سؤزجوکلره يوٍکلنميش ايدئولوژيک قاوراملاري اوٍزه چيخارماق، تنقيدين باشليجا وظيفهلريندندير. جاناتان کالئرين Jonathan Culler سؤزو ايله دئسک، گؤرونور أدبي متنلر و اونونلا باغلي تفسير گلهنکلري یالنیز کيشي اوخوجولاري نظرده توتموشلار. اونلار قادينلاري کيشيلر کيمي اوخوماغا مجبور ائتميشلر؛ ائرکک باخيشي ايله اوخوماغا. فئمینيست تنقيدچيلر «کيشي باخيشيني نورمال باخيش …
Read More “قیسا سئچمهلر: أدبی متن و ائرکک باخیشی”
بوتون اؤرتوکلري ييرتاراق جینسييتله ايلگيلي آکسيالارين آچيق ايضاحينين شعره دخلي يوخدور. بو پاپاق آوروپاليلارين باشيندان چوخدان دوشموشدو. بونا گؤره ده بئله بير آکسيالارين آچيقلاماسينا قورشانميش أثرلر منيم اوچون ماراقلي دئييلدي. آياز سالايئوين “ياراسا“ فيلمينده باش وئردييي کيمي، بو شعرلرين مضمونو باياقکي پاپاغي بير داها يئردن قالديريب، باشا قويماق کيمي گلير آداما. دوغرودور جينسي تابولاري سينديرمادان …
Read More “قیسا سئچمهلر: شعریمیز و آوروپالیلارین باشیندان دوشموش پاپاق”
شعر تاريخيميز، باشقا اولوسلار کيمي، بَيلريميزين تاريخيدير. قادينلار بو آلاندا يوخ درجهسيندهديرلر. سووئت دؤنمينين هايکويلرينه باخماياراق، مهستي گنجوي ياراديجيليغينين شعريميزه دخلي يوخدور. حئيران خانيم و خورشيدبانو ناتوانـي دا بارماقلا سايماق اولار. بئله اولدوقدا فئمينيستيک تنقيد، بو کيشي ائگهمنلییینی [هئگئمونياسيني] سارسيتماغين تکجه يولودور. آمما هله کي، بو يولا چيخان قادين قوشونوموز يوخدور. سئيرک چاليشمالار وار؛ تک …
Read More “قیسا سئچمهلر: شعريميزدهکي کيشي، اصيل آنلاميندا کيشي اوغلو کيشيدير”
قادينلار مينلر ايلدير، حؤکوم سوٍرمهييبلر. بوندا شوبهه يوخدور. اونلار تاريخدن سيلينمه اوچورومونون قيراغيندا يورويهرک ياشاييرلار. قادين ياشاماليدير، آمما تهلوکه قيلينجينين آلتيندا. بو کيشييه گرهکليدير. کيشي هئچواخت بو تاريخي يئنيلگييه سون قويماياجاق. کيشي نه قدهر کيشيليکدن دم وورسا دا، کيشيلرين أن دئموکراتي، سون مقامدا اؤز اوٍرهک سؤزونو اوتانمازجاسينا دئيهجک. رييس بلامون، قادينلار حاقدا بئله دانيشير: «آخماق …
Read More “قیسا سئچمهلر: اؤندهرلييي قادينلارا تاپشيرمانين واختي گليب چاتميشدير”
بابك 223–جو آي ايلينده [هجری قمریده] اؤلدورولور، آنجاق اونونلا باغلي بيلگيلري ايلك كز «واقد بن عمر» توپلايير. بو بيلگيلري، «يعقوب بن النديم» باغداددا 377 ـجي آی ايلی ترتيب ائتدييي تانينميش «الفهرست» اثرينه كؤچورور. سونراكي تاريخچيلر، بو قايناغا داياناراق، خرميلر دیرهنیشینی ايشيقلانديرماغا باشلاييرلار. بو يوزاَللي ايلده، خلافتين قورخوسوندان بابكين آدي هئچ بير يازيلي قايناقدا چكيلمير. بو …
Read More “قیسا سئچمهلر: بابک آدی و خیلافت قورخوسو”
سياست دونياسينين اؤزگو قايدالاري واردير. بو دوغرودور آمما سياست، باشقا ديني، ایقتيصادي و توپلومسال عاميللر كيمي مدنيت اؤزولونون اوزهرينده دايانير. ائله بونا گؤرهدير كي، مدني- اجتيماعي بير قزئت بللی بوجاقدان آدي چكيلن قوراللارا توخونا بيلر. بونونلا بئله، گؤرونور ايستهنيلن سياسي اولای، آنجاق بيزيم گومان ائتديييميز یؤنده دئييل، چوخ اؤلچولو بير طرزده اینكيشاف ائدير. اولايلارين بئله …
Read More “قیسا سئچمهلر: آنا دیلی…”


text:
تهراندا یاشایان آذربایجان شاعرلری چیخیش ائتدیلر
تهراندا یاشایان آذربایجان شاعرلری «قار چبچکلری» الکترون گروهونون دعوتیله طنطنهلی شعر و موسیقی آخشامی کئچیرتدیلر. تهرانین «مشق مدنیت سارایی»ندا تشکیل ائدیلن بو ادبی مدنی مراسیمده ایکی یوز نفره یاخین آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت هوسکارلاری اشتراک ائتمیشدیر. مراسیمده تهراندا یاشایان آذربایجان شاعر و ترجومهچیلریندن: حسین شهرک، احمد پوری، اسدالله امرایی، حسن ایلدیریم، رحیم کاویان، ائلدار موغانلی، عدالت دومان، حسن شبدیز، سعید موغانلی، عاقد سارابلی، یانار قاراداغلی، سحر بارانی، آلما موغانلی، اکبر قاداش، ایلهام محمدزاده، ائلتاش صالحی، ائلیاد موسوی و … اؤز اثرلرینی مجلیس اشتراکچیلاری اوچون اوخودولار. تدبیرین سونوندا مجلیس اشتراکچیلاریندان یئددی نفر گنج شاعر: سحر بارانی، آلما موغانلی، ایلهام محمدزاده، اهورا ابوترابی، ائلتاش صالحی، ائلیاد موسوی و یانار قارادغلیدان تقدیر اولوندو. شاعرلرین چیخیشیایله برابر«سولدوز»موسیقی گروهو عاشیق سولدوز مهدیپورون رهبرلیگیله مختلف عاشیق هاوالاری و شن احوال- روحیهلی ماهنیلارلا مجلیس اشتراکچیلارینین صمیمی رغبتینی قازاندیلار.
تدبیری تشکیل ائدهن اجرا کومیتهسی بو مجلیسین ایلده دؤرد دفعه تشکیل اولاجاغیندان خبر وئردی. بو اجرا کومیتهسینین پیلانلاشدیردیغی برنامه چرچیوهسینده اوچ مجلیس تهران سویهسینده و بیر مجلیس ایسه اؤلکه مقیاسیندا کئچیریلمهسی قرارا آلینیبدیر.