text:
- توضیحات
-
منتشر شده در 18 تیر 1394
خلیل رضا، اصلینده شاعیر ده ییل! خلیل رضا، تاریخ دیر، ادبیات دیر، کولتوردور، خلیل رضا درد قایناغی دیر، غئیرت، ساواش قایناغی دیر.
بو کیتابی اوخودوقجا، خلیل رضانین تاریخی نئجه آچیق- آیدین تصویره چکدیغی گؤرونور. خلیل رضانین شئعرلرینده، تاریخ وار. او، شئعرلري ایله، تاریخی یازمیش و تورك میللتینه اولان ظولم لري شئعرلریله یازمیش و بیزلره چاتدیرمیش دیر. بو شئعرلر و بو تاریخ اونوتولمایاجاق دیر.
خلیل رضا، ادبیات دیر. خلیل رضانین شئعرلرینی اوخودوقجا، تورك ادبیاتی نین نه قدر زنگین اولدوغونو گؤروروك. خلیل رضا بیر سؤز صرافی اولان شاعیر، سؤز ده نیزي نین اوستاسی دیر و سؤزلري نئجه ایشله ده جیینی چوخ یاخچی بیلیر.
خلیل رضا، بیزیم کولتورموزدور. او، بیر درد قایناغی دیر. هامی نین دردینه یانان بیري دیر. غئیرت دن بوغاز داماري شیشن بیري دیر و بونلاري شئعرلري له بیزه گؤستریر. خلیل رضانین گؤزونده،
ساتقینا و قورخاغا یئر یوخ و هر زامان، اونلاردان کنار اولماغی و اونلارین اوزونده کی ماسکه لري چکیب سالماغا و اونلارین چیرکین اوزلرینی گؤسترمه یه چالیشیر. خلیل رضا، دئوریم چی شاعیر اولاراق، وطن اوغروندا نئجه ساواشماغی دا اؤیره دیر. او زیندان دان هئچ قورخماییب و ایللرینی بو یولدا قویموش بیر اینسان دیر. خلیل رضا، غئیرت، شرف قایناغی دیر.
او، هر زامان دوشمن قارشی سیندا سینه سینی اؤنه وئریب، مظلوم دیر. او اودلار « آذربایجان » ، لاردان دفاع ائتمیش دیر. خلیل رضا یوردونون اونودولماز غئیرت، شرف و دئوریم شاعیري اولاراق آنیلاجاق دیر.
خلیل رضانین شئعرلرینی اوخودوقجا، بونلارین هامیسی آچیق گؤزله گؤره بیلیریک. اودا بونلاري بیزه گؤسترمک و یاشاییشیمیزدا اونلار باغلی قالماغیمیزي ایسته ییر. بیز، موباریزه یولوندا، خلیل رضانی اؤزوموزه اؤرنک توتاراق، آددیملامالییق. یاشاسین آزادلیق،
یاشاسین خلیل رضا.
کیتابی بو لینکده ن آلابیلیرسیز:


c: text/html

text:
آرشیو برای تیر, ۱۳۹۴
سئوگی دوروموندایکن(فیلم تانیتیمی)
سئوگی دوروموندایکن (In the Mood for Love (2000 یؤنتمن : Kar Wai Wong آه، سئوگی یانی “سئوگی دوروموندایکن” آدلی فیلم. دویغو، سئوگی، اینسانلارین ایچ قاتدان بیر بیرینی ایستهمکلرینین ریوایتی. فیلمین قونوسو، موسیقیسی، یؤنتمنین دوشونجهسی، کادرلارین نئجه باغلانماسی، بویالارین اولدوغو یئرلرده قوللانیلماسی، اویونچولارین اویناماقلاری و سایره؛ هامیسی اولاغان اوستو بیر فیلمین…
هر اوچ ائولنمکدن بیری بوشانماغا گئدیر!
قوشاچای شهرینین ثبت احوال رئیسی،کئچن ایل خورداد آیینا گؤره بوشانماغین چوخالماسیندان و ائولهنمهیین یوزدهسین آزالماسیندان خبر وئردی.او دئدی: هر اوچ ائولهنمهنین بیری بوشانماغا گئدیر.”رضا لقایی” آرتیردی؛ بو ایل خورداد آییندا ۱۹۲ عدد ائولنمک باش وئرهرک کئچن عئینی ایل گؤره، ۷٫۵ فاییز آزالیبدیر. قوشا چایین ثبت احوال ایدارهسین رئیسی اکلهدی(افزود)؛ائولهنمک یاشی…
فیس بوک دان مسنجرله باغلی ماراقلی یئنیلیک
دونیانین اَن بویوک سوسیال آغی اولان “فیس بوک” یئنی قرار قبول ائدیب. سوسیال آغی رسمی لری بیلدیریر کی، آرتیق بوندان سونرا فیس بوک دا قیدیاتی اولمایانلار دا مسنجر علاوسینه سربست داخیل اولا بیله جک لر. فیس بوک مسنجره داخیل اولماق اوچون ایستیفاده چی نین ساده جه آدینی و تئلفون نومره…
اورمو گؤلو اوچون شکیل سرگیسی
بیلیم سسی – اورمیهلی فوتوقرافچی “مجتبی اسماعیل زاده”نین “آجی شور” [شور تلخ] آدیندا شکیللری، اورمو گؤلو موضوعسوندا قورا پیشیرن آیینین ۶-سیندان اورمیهنین هنری حوزهسینین اورمیه آدلی قالئریسینده هامیسال [عمومی] گؤروش اوچون سرگیلنیبدیر. بو سرگیده ۳۰ سندلی شکیل ۵۰×۷۵ سانتیمئتر اؤلچوسونده، اورمو گؤلو ستادینین ایش بیرلییی ایله گؤروشه قویولوبدور. بو شکیللر…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
محمدرضا شالگونی نین دئماقوژیک و عوامفریب گؤروشلرینه باخیش
بیلیندیگی کیمی فارس سول ایستعمار تشکیلاتلاری آراسیندا ایچی بوش دئیه یایقینلاشمیش "حق تعیین سرنوشت حق مسلم خلقهاست" شعاری انسان اوغلونون قولاقلارینی ائشیتمز (کر) دوروما دوشوردوگونه باخمایاراق بیر چوخ فارس تشکیلاتلاری نین قوروجوسو و ائله جه ده او تشکیلاتلاردا آیاقچیلیق (پادو) ائدن ائتنیک باخیمدان فارس اولمایان انسانلارین دا سایی آز دئییل.
فارس ایستعمار سولچولوق ادبیاتیندا مودا اولموش بو "حق تعیین سرنوشت حق مسلم خلقهاست" شعاری نین ندن ایچی بوش اولماسینا داییر سوروشولارسا، 21. عصیرین بیلگی سایار و تئکنیک عصیری اولدوغونو نظره آلار، سیاست آچیسیندان دا میللی ظولمه معروض قالمیش دوزنسیز و تشکیلاتسیز هئچ بیر میللی توپلوم و خالق اؤز دیل و مدنیتینی اساس گؤتورمدن میللی حاقلارینی الده ائده بیلمز مسئله سینی قبول ائدرسک، فارس ایستعمار تشکیلاتلاریندا وظیفه لنمیش یالانچی شعار قهرمانلاری نین یالانلاری اورتایا چیخار. دئمک، دیل و مدنیت باخیمیندان فارس ایستعمارچیلیغینا توتولموش میللی توپلوملاری، باشلاریندا آذربایجان تورکلرینی، ایستر دئموکراسی و ایسترسه ده میللی حاقلاری اوغروندا سفربر ائتمک اوچون بو توپلوملارین دیل و مدنیتی اساس گؤتورولمز، اجتماعی و سیاسی تشکیلاتلانمالارینا اهمیت وئریلمزسه، هانکی "حق تعیین سرنوشت حق مسلم خلقهاست" شعاری حیاتا کئچه بیلر مسئله سینی هر بیر آذربایجان آیدینی دریندن گؤتور قوی ائتمه لی، هارادا اولدوغونو، هانکی فارس تشکیلاتینا باغلی اولدوغونو نظره آلمادان اؤز میللی منلیک و کیملیگینی درک ائتمه لیدیر. فارس دیل و مدنیتی نین فارس اولمایان ائتنیکلر اوزره بیر ایستعمارچی قونوم و دورومدا اولدوغونو نظره آلارساق، فارسلیق اساسیندا تشکیلاتلانماق نئجه ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس ایستعمارچیلیغینا توتولموش توپلوملاری آزاد ائده بیلر خولیاسینا قاپیلانلارا جاواب وئره جک بیر یاناشما ساییلار. بو باخیمدان کئچمیش 90 ایلده فارس تشکیلاتلارینا فارس دیلی و مدنیتی اساسیندا گؤرونوشده و ظاهیرده باشچیلیق، عملده ایسه آیاقچیلیق (پادوچولوق) ائدن اوزدن ایراق آذربایجان آیدینلاری فارس اولمایان ائتنوسلاری باشلاریندا آذربایجان تورکلرینی تحمیق ائتمگه یول آچماقدا قاتقیدا بولوندوقلاری اوچون فارسلیق درگاهی نین باغیشلانماز قوللاری ساییلار. بو باخیمدان محمدرضا شالگونی نین ده گؤروشلری دیققت چکیجیدیر، اوخویوروق:
"3-... البته فدرالیسم به خودی خود نمی تواند دموکاسی را تقویت کند و حتی بعضی از اشکال فدرالیسم ممکن است نابرابری های موجود میان ملیت های ایران را گسترده تر سازند و هم گرایی و همبستگی آنها ر اتضعیف کنند. تلاش برای یافتن شکلی از فدرالیسم که بتواند ملیت مدنی و حق شهروندی برابر را در این کشور جا بیندازد و از شکل گیری پیش داوری ها ملی و قومی جلو گیری کند، یکی از مهم ترین وظایف طرفداران دموکراسی در این کشور است"[i].
اوسته گؤروندوگو کیمی، محمدرضا شالگونی نین ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللتلر مسئله سی اوزره اورتایا قویدوغو گؤروشلر فارسلیق مفکوره سینه اساسلانمیش فارس دؤولتچیلیک آنلاییشی ساییلار. بو گؤروشه اساسن فارس ایستعمار دؤلتی مدنی دؤلت اولمالی و وطنداشلارینا دا وطنداشلیق حاققی تانیمالیدیر. اوسته لیک، فارس حاکیمیتی فارس اولمایان ائتنیکلر اوزره خالق آراسیندا یایقینلاشمیش دئدی قودولارین (سؤز و صحبت و جوک دئمه لرین) دا آرادان قالدیریلماسی اوچون چابا گؤسترمه لیدیر. گئنه ده اوخویوروق:
"4 - حق آموزش به زبان مادری و حق استفاده از آن در سطوح مختلف زندگی اجتماعی، طبیعی ترین حق ملیت های این کشور است هر نوع محدودیت تراشی برای این حق، در افتادن با شرایط و لوازم ابتدایی دموکراسی و شهروندی برابر است. تردیدی نیست که رابطه میان زبان های مختلف و تنظیم رابطه آنها با زبان واسط در کل کشور، نیاز به طرح ها و تلاش های سنجیده ای دارد تا زمینه مساعدی برای هم گرایی و همبستگی و گسترش ارتباطات و پیوندهای میان ملیت های ایران فراهم گردد"[ii].
مؤللیفین مقاله باشلیغی نین آدیندان دا بللی اولدوغو کیمی فارس تشکیلاتلارینا منسوب اولان بو اوزدن ایراق سول و سوسیالیست دئموکراتلارین ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللیتلر مسئله سینه بئلنچی یاناشمالاری فارس ایستعمارچیلیغینی اساس گؤتورموش فارس دؤلتچیلیگی ایله ایضاح ائدیلجک مقام ساییلار. فارس دئموکرات مئاب دؤلتچیلیک آنلاییشینا اساسن ایران ممالیکی محروسه سی نین یوزده آتمیش بئش (65%) و یوزده یئتمیش (70%) اهالیسینی اولوشدوران فارس اولمایان ائتنوسلار سیاسی و اجتماعی باخیمدان دوزنسیز و تشکیلاتسیز قلمه آلیندیقلاری اوچون بو توپلوملارین انسانلاری فارسلیغا تمکین ائتمه لی، ایمکان داخیلینده اؤز دیللرینده یازماق و اوخوماق حاققی ایله یئتینمه لی (قناعت ائتمه لی) و فارس دؤلتی ده اونلاری فارسلیق توپلوموندا اریتمک اوچون لازیملی ایشلری (زمینه مساعد برای همگرایی و گسترش ارتباطات) اوستلنمه لیدیر. گئنه ده اوخویوروق:
"5- دفاع از برابری حقوق ملیت های ایران به معنای تقسیم کشور به مناطق ملی در خود بسته نیست و نباید باشد. در هم تنیدگی و آمیزش های گسترده کنونی ملیت های مختلف ایران شرط حیاتی پیشرفت و شکوفایی همه آنهاست. این آمیزش ها و درهم تنیدگی ها نباید مختل گردد ، بلکه هر چه بیشتر باید تشویق شود و شرایط لازم برای گسترش آنها فراهم آید. تنها از این طریق است که حق شهروندی برابر برای همه اقلیت های ملی ، فرهنگی ، مذهبی می تواند فراهم گردد"[iii].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس دیلی نین یانی سیرا باشقا دیللرین اؤیرنیلمه سیندن دولاییلی یوروم و تعبیر اورتایا چیخماسین دئیه مؤللیف بو توپلوملارین بیربیرلریندن آیریلمازلیقلارینی بیر شرط دئیه ایلری سورمگه چالیشار. دئمک، "حق تعیین سرنوشت حق مسلم خلقهاست" شعاری وئرن ذات عملده ایسه پاکئتلنمیش بیر فارس تمامیتچیسی کیمی خالقلارین سئچنکلری (انتخاب) نین قارشیسینا داش دیغیرلاتماغا چالیشار. گئنه ده اوخویوروق:
"اما در باره "حفظ تمامیت ارضی کشور" باید بگویم که هیچکس نمی تواند به حدود و ثغور خانه اش بی اعتناء بماند و طبیعی است که مردم ایران نیز نمی توانند از دفاع از تمامیت ارضی کشورشان و دفاع از حاکمیت مطلق سرزمینی شان غافل بمانند. اما دفاع از تمامیت ارضی در مقابل حق تعیین سرنوشت ملیت های ایران نیست و نمی تواند باشد ، مگر این که معتقد باشیم که بعضی از ایرانیان صاحبان اصیل این سرزمین هستند و دیگران شهروندانی درجه دوم و ناتنی. به عبارت دیگر ، تلاش برای حفظ تمامیت ارضی ایران بدون تکیه بر اتحاد داوطلبانه همه ایرانیان ، آب به غربال کشیدن است"[iv].
اوسته گؤروندوگو کیمی "حق تعیین سرنوشت حق مسلم خلقهاست" شعاری وئرن ذاتلار عملده ایسه هر هانکی فارس تمامیتچیسی کیمی چیخیش ائده رک ایران اهالی سی (مردم ایران) ایفاده سی نین دالیندا گیزلنمگه چالیشار. زامانیمیز دیل و مدنیت چاغی اولدوغو اوچون "مردم ایران" دئدیکده ده نه ایفاده ائتدیگیمیز اوزره داها آرتیق دوشونمه لی ییک. دئمک، مسئله هر هانکی بیر خالق اؤز گلجگینی، هانکی اساسدا اؤزو بلیرلمکده حاقلیدیرسا، بلوچ، عرب و ساییره ائتنوسلارین گلجکلرینی بلیرمکده هر هانکی آذربایجان تورکونون نه حاققی اولابیلر؟. مسئله 1925. ایلدن گونوموزه گلن فارس مملکتدارلیقدیرسا، میللتلره زیندان اولموش فارس ایمپریاسی نین کیچیک یوخسا بؤیوک اولماسی نین فارس اولمایان ائتنوسلار اوچون نه اهمیتی وار؟ گؤروندوگو کیمی "چو ایران نباشد، تن من نباد" شعاری اؤزلرینی دئموکرات قلمه آلان دونیا وطنلی آذربایجانلی نین دا جانینا هوپموش تخدیر ساییلار. مسئله ویلادیمیر ایلیچ لنیندن میللی مسئله لره قارشین آلینمیش دئماقوژیک (عوامفریب) یاناشما، تدبیرلر و فارس نئهیلیستلیگینه قایماقدیرسا (متمایل اولماقدیرسا)، بو یاناشما دا روسیه سؤیئتلیگینده اؤز سیناغینی (امتحانینی) وئرمیش گئریجی و ایستعمارچی بیر یاناشما ساییلار.
قایناقلار:
[i] محمدرضا شالگونی، ملت ایران ؟ آری ، اما به چه معنا ؟، وبلاگ راه کارگر برای همبستگی میلتهای ایران، "حق تعیین سرنوشت حق مسلم خلقهای ساکن ایران است"، تابستان ،1381: https://darbaremasahelemelli.wordpress.com/2012/10/07/mary-43/
[ii] محمدرضا شالگونی، باخ اورادا.
[iii] محمدرضا شالگونی، باخ اورادا.
[iv]
گفتگوی
احمد مرادی محمدرضا شالگونی، برخی دیدگاهها پیرامون مسئله ملی در ایران،
دوشنبه
۲٣
بهمن
۱٣۹۱
- ۱۱
فوريه
۲۰۱٣
:
http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=50942
ایشیق سؤنمز، 14.02.2013


text:
فارس ایستعمارچیلیق حاکیمیت سیستیمینه دوشونجه و فیکیر باجاسی نین یارادیلماسینا آتیلمیش آددیملار
کئچمیش یازیلاردا و دانیشیقلاردا دا ایشاره اولوندوغو کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده، دیل بیلینجی و تاریخ بیلینجی باخیمیندن آذربایجان تورکلری یوخسول اولدوقلاری اوچون آذربایجاندان باشلانمیش مشروطه حرکاتی، فارس میللیتچیلیگی و فارس ایستعمارچیلیغی خیدمتینه آلینمیش بیر سورج، پروسه داها دوغروسو بیر اویون دئیه قلمه آلینمالیدیر. بو اویوندا آذربایجان مشروطه چیلری باشدا تبریز شهری اولاراق انجمن غئیبی باشلیغی آلتیندا قاجار شاهلیغی دیکتاتورلوغو علیهینه ساواش آپارارکن فارس ادبیاتچیلاری و سیاستچیلری قاجار شاهلیغی علیهینه تبریزدن باشلامیش مشروطه حرکاتینی تورکلوک علیهینه چئویره رک ایران ممالیکی محروسه سینه مین ایله یاخین حاکیم اولان تورک ائتنوسونو بیر میللی وارلیق اولاراق محکوم دوروما دوشموش. بئله لیکله آشاما آشاما تورکلوگو ایران ممالیکی محروسه سینده یوخ ائتمک چالیشمیشلار.
تورک دوشمنلیگی ایله تانینمیش بیرینجی ادبی شخص محمدتقی بهار، فارسلارین ملک الشعرای آد وئردیکلری شخص اولموش. تورک دوشمنی بیرینجی سیاستچی شخص ده محمدعلی فروغی، فارسلارین ذکاءالملک آد وئردیکلری شخص اولموش. فارس میللیتچیلری خاریجی عامیللر واسیطه سی ایله حاکیمیتی قاجار شاهلیغیندان تحویل آلدبقدان سونرا فارس حاکیمیتچیلیگی نین تمل و اساسینی اولوشدورماق اوچون آوروپادا تحصیل آلمیش یئنی نفس گوجلری، باشلاریندا علی اکبر سیاسی نی و محمود افشار یزدیلری سفربر ائتمیشلر. علی اکبر سیاسی ایداره چیلیک باخیمیندان فارس معاریفچیلیک سیستیمینه اؤزونو تقدیم ائدرکن محمود افشار یزدی ایلک اولاراق فارس ایستعمارچیلیق و سونرا ایسه پان ایرانیستلیک تئوری سی نین تملی قویماغا چالیشمیش.
محمود افشار، یزد شهرینده دوغولموش، ایلک اوخولونو هیندوستاندا اوخوموش، یوکسک اؤیرنیم اوچون سوئیس مملکتینه یولا دوشموش، اورادا لوزان بیلیکیوردوندا سیاسی و اجتماعی بیلیم ساحه لرینده درس آلمیش، بو آشامادا آلمانیادا تحصیل آلان حسین کاظمزاده تبریزی (ایرانشهر) ایله دوستولوق ائتمیش، آراسیرا آلمانیا و فرانسه مملکتلرینه ده گئده رک قاجار شاهلیغی علیهینه فورمالاشمیش اؤیرنجی محفیللری او جومله دن برلینده سیدحسن تقی زاده تبریزی، عارف قزوینی، تقی ارانی و باشقالاری ایله ایلیشکی سینی سوردورموش. محمود افشار یزدی قاجار ممالیکی محروسه سی یوخسا ایران ممالیکی محروسه سینه گئری دؤندوکدن سونرا ایلک اولاراق یزد و سونرا تهران شهرینده یاشامیش، 1921 اینجی ایل یزد و تهران قازئتلرینده مقاله لری یایینلانمیش. محمود افشار یزدی تهرانا گلدیکدن سونرا "رعد" گؤنده لیک قازئته سی نین باشچیسی سید ضیاءالدین طباطبایی یزدی ایله ده تانیش اولموش. 1922 (1301 ه. ش.) اینجی ایل سید ضیاءالدین طباطبایی یزدی، محمود افشاری رضا خان ایله تانیش ائتمیش. بئله لیکله محمود افشار یزدی ایلیشگیسینی رضا خان ایله قوپارمامیش. رضاخان خاریجی عامیللر واسیطه سی ایله 1925 (1304) اینجی ایل احمد شاه حاکیمیتینی اله کئچیردیکدن سونرا محمود افشار "آینده" مجله سینی یایینلاماغا باشلایاراق رضا شاهی، محمدعلی فروغی تملینی قویموش فارسچیلیق دوشونجه سی اساسیندا یؤنلندیرمگه چالیشمیش. بئله لیکله "ایران ممالیکی محروسه سی" و "ممالیکی محروسه قاجار" آدلاری تاریخی نین چؤپلوگونه آتیلاراق "ایران" و "ایران میللتی" ایشلنمگه و عوامفریبلیک اولسون دئیه "زبان ایرانی" "فارس دیلی" یئرینه بیر آلدادیجی آد اولاراق قوللانیلماغا (استفاده اولونماغا) باشلانمیش. محمود افشار یزدی "آینده" مجله سی واسیطه سی ایله نه لر رضا شاه حاکیمیتینه تکلیف ائتمیش دئیه 1918 اینجی ایل قورولموش و 1920 اینجی ایله دک داوام ائتمیش قوزئی آذربایجان جمهوریتی علینه یازدیغی گؤروشلردن اؤرنکلری ائشیتمک پیس اولماز دئیه دوشونورم، اوخویوروق:
" آذربایجان جمهوریتی نین قورولماسیندان قورخوموز چوخ دا اساسسیز دئییل. ... گنجه و باکیدا یاشایان و اؤزلرینی آذربایجانلی آدلاندیران آرانلیلار ایله اصیل آذربایجانلیلار آراسیندا بؤیوک فرق وار. آذربایجانلیلار اصیل ایرانلی و آذربایجان ایرانین آیریلماز بؤلومو اولدوغونا باخمایاراق قافقازلار بیزیم مستعمره تورپاقلاریمیز ساییلارمیش. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق هر هانکی یانلیشلیق عجوباتیندان خطر اورتایا چیخارسا، قاباغی آلینمالیدیر "[i].
اوسته گؤروندوگو کیمی محمود افشار یزدی قوزئی آذربایجان، گرجیستان و داغستان تورپاقلاری نین کئچمیشده ایران ممالیکی محروسه سی ایستعماری نین آلتیندا اولدوقلارینی اؤز دیلی ایله قبول ائتمیش. بو یاناشما بوگونکو فارس ایستعمار سیاستینی، فارس اولمایان میللتلر علیهینه "ایستیبداد!!" دئیه قلمه آلانلارین واقعیتی گؤرمزدن حرکت ائتدیکلرینی اورتایا قویار. محمود افشارین دوشونجه لرینی گؤتور قوی ائدرکن ایکی مقام ایله اوزلشه ریک:
الف- ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان توپلوملاری و اونلارین آیدینلارینی تحمیق ائتمکله فارسلیق سیاستینی قاباغا آپارماق، باشقا ائتنیکلره هر هانکی بیر سیاسی، اجتماعی و مدنی یاشاما حاققی تانیماماق.
ب- فارس ایستعمارچیلیغینی حیاتا کئچیرمک اوچون فارس حاکیمیتی و سیاستچیلری نین نه ائتمه سی نین لازیم و فایدالی اولاجاغینی وورقولاماق.
محمود افشار یزدی ایران ممالیکی محروسه سینده فارس اولمایان ائتنوسلاری تحمیق ائتمک و اونلاری میللی تئرورا اوغراتماق اوچون "نژاد ایرانی" مقوله سینی اورتایا آتار، اوخویوروق:
"بوگون ایران میللتی دئدیکده ایراندا یاشایان ائرمنیلر و یهودیلر گؤز آردی ائدیله رک ایراندا و اوندان اوزاقدا و خاریجده یئرلشمیش "ایران عیرقی (نژادی)" منظور اولونار "[ii] .
اوسته گؤروندوگو کیمی محمود افشارین "ایران ملتی و ایران نژادی" آنلاییشی بیر یاندان ایران دیل قوروپوندا یئر آلان ائتنیکلری (فارس، کورد، بلوچ، لور، گیلک، مازندرانی، پشتو، تاجیک، هندوستان و سئریلانکا و بنگلادیشده کی کیچیک دیل قوروپلاشمالارینی) ایچرمیش، باشقا یاندان یوز ایللر بویو ایراندا یاشایان مسیحیلری و یهودیلری مسلمان اولمادیقلاری اوچون "ایران ملتی" ایچرسینه آلمامیش. اؤته یاندان ایران دیل قوروپونا باغلی اولمایان، سایی فارسلاردان داها دا چوخ اولان آذربایجان تورکلرینی، تورکمنلری و عربلری ده "ایران ملتی" نین ترکیب حیصصه سی دئیه قلمه آلاراق فارسلیق چاتیسی آلتینا آلماغا و ایستعمار مقوله سینه تابع توتماغا چالیشمیش. محمود افشار یزدی نین بئلنچی دوشونجه و فیکیر یئریتمه سی مسئله نی بیلمه دیگیندن دئییل، فارس ایستعمارچیلیغینا تئوری اساس یاراتماق اوچون بو گؤروشلری اورتایا آتماغا چالیشمیش. محمود افشار گئنه ده یازار:
"عثمانلیلار، ایرانلیلارین بیر چوخونو، او جومله دن تبریزلیلر، زنگانلیلار، قاجارلار، افشارلار و قاشقای-لارین تورک اولدوقلارینی ایددعا ائدرلر. اونلار اوتانمازجاسینا نظامی و حتی بیر چوخ شاعیرلرین و آذربایجانین تاریخی شخصیتلری نین تورک اولدوقلارینی ایدعا ائدرلر. عثمانلیلارا گؤره سیدحسن تقی زاده تبریزی، تیمور تاش و بیر چوخلاری تورک ساییلار. عثمانلیلار دؤنه دؤنه بیزیم آذربایجانلیلارا تورک دئمیش و دیش سیندیران جاوابلار آلمیشلار[iii]. یانلیش آنلاشیلماسین بیزیم تورکلردن منظوروموز عثمانلیلار و ساری عیرقا منسوب اولموش تورکلر منظور اولونار. بیزیم وطنداشلاریمیز آذربایجانلیلار تورک دئییل، اصیل ایرانلیدیرلار. بعضیلری یانلیش و غلط اولاراق آذربایجانلیلاری تورک دئیه قلمه آلارلار. بیز هر هانکی بیر تدبیر یولو ایله بو غلط و عئیبجر "تورک" آدینی آذربایجانلیلارین اوستوندن گؤتورمه لی ییک "[iv].
محمود افشار یزدی نین بو تحمیق ائتمک تئوریسینه اساسن احمد کسروی نین "آذری یا زبان باستان آذربایجان" آدلی اویدوروق ریساله سی یازیلمیش و فارس حاکیمیتچیلیگینده "تورک خر" ایفاده سی یاییلماغا و سایی فارسلاردان چوخ اولان آذربایجان تورکلری و تورکمنلر میللی تئرورا اوغرامیشلار. بئله لیکله فارس ایستعمارچیلاری، دیل و تاریخ بیلینجیندن یوخسول و قاجار شاهلیغی علیهینه اولان آذربایجانلیلاری معذوریت قارشیسیندا قویاراق اونلاری ایرانلی آدلاندیرماقلا فارسچیلیق پروژه سی نین صفلرینه قاتاراق[v] و "تورکلوک" پیس دئیه اونلاری اؤز میللی منلیک و کیملیکلریندن یاییندیرماغا و دیسکیندیرمگه چالیشمیشلار. بو مسئله یالنیز دیسکیندیرمک ایله ده سونا چاتمامیش، فارس ایستعمار قووه لری آذربایجان ائلیتینه و سیاست ایله مشغول اولان شخصلره "آذری" خطاب ائتمکله اونلارین قولتوقلارینا قارپیز قویاراق اونلاری تورکیه تورکلوگو علیهینه ده یؤنتمگه چالیشمیشلار[vi]. محمود افشار یزدی آذربایجانلیلاری "تورک" قلمه آلماق ایسته مدیگینه باخمایاراق فارس ایستعمارچیلیغینی "ایران میللتی" باشلیغی آلتیندا تئوریزه ائدرکن "وحدت ملی" باشلیغی آلتیندا یازار:
"بیزیم میللی بیرلیگیمیز آذربایجان تورکلری، خوزیستان عربلری و فارس دیللیلر آراسیندا اولان دگیشیکلیک و فرق ایله ناقص ساییلار. بو حقیقتی آجی دا اولسا، قبول ائتمه لی و بیلمه لی و دئمه لی ییک. بئله لیکله بو مسئله نی گلجکده ایصلاح ائتمک و آرادا اولان دیل و مدنیت فرقینی آرادان قالدیرماق اوچون لازیملی ایشلر گؤرمه لی و تدبیرلر تؤکمه لی ییک. دئمک، مذهب اورتاقلیغی نین میللی بیرلیگیمیزی قوروماسینا اینانماق و گوونمک اولماز"[vii].
اوسته گؤروندگو کیمی محمود افشار بیر یاندان کورد، لور، بلوچ، گیلک، مازنی و باشقا کیچیک ائتنیکلری ده فارس قلمه آلمیش، باشقا یاندان تورک و عرب ائتنیکلرینی فارسلیق مقوله سینده یوخ ائتمک چتین اولار دئیه بوغازیندا سوموک قالمیش کیمی اوتقونماغا باشلامیش. دئمک، بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده دین باخیمیندان مسلمان اولان تورک، ترکمن، عرب، کورد، لور، بلوچ ائتنیکلرینی ایسلامیت مقوله سینده "ایسلام امتی" آدینا فارس ایستعمارینا تابع توتاراق اونلاری آیری سئچکیلیک مقوله سینه تابع توتدورماق ایسلامیت مقوله سی ایله باغلاشاجاق دئییل، بو یاناشما فارس ایستعمارچیلیق تئوری سینه اساسلانار. بو آرادا بعضی اؤزلرینی سیاسی آدلاندیرمیش ذاتلار بو مسئله نی فارس ایستعمارچیلیغی دئییل، "حاکیمیت ایستیبدادی" دئیه قلمه آلار، بو دا اؤزلوگونده آذربایجان اجتماعیتینی بو شخص و تشکیلاتلار اوزره دوشوندورمه لی و آذربایجان میللتی اؤزو بو مسئله ده چیخیش یولو تاپمالیدیر، ایکی آرتی ایکی اوچ دئییل (2+2≠3)، دؤرد سالییلمالیدیر. دئمک، مذهب و ایسلامیتی الده بیر قوز ائده رک ایران ممالیکی محروسه سینده تورک، تورکمن، عرب، کورد، لور و بلوچ ائتنیکلرینی فارس ایستعمارچیلیغینا تابع توتماق مقوله سی، فارس ایستعمارچیلارینی بیله چالیشا چکمیش بیر سیاسی و اجتماعی مقام ساییلار. ائله اوندان یانا دا کئچمیش 34 ایلده فارس حاکیمیتی نین سؤز ده آنایاساسینداکی تانینمیش حاقلاری فارس اولمایان خالقلارا وئرمدن بیر سیرا فارسچی گوجلر "یاشیل حرکتی" پوزو آلتیندا بو گون تهراندا "جمهوری ایرانی" شعاری وئرمگه باشلامیشلار. فارسچی گوچلر "جمهوری ایرانی" شعاری وئرمکله فارس حاکیمیتینی توتولدوغو بو مهلکه دن قورتارماق ایسترلر. بو شعاری اورتایا آتان قوه لر نهضت آزادی و اونا یاخین اولان فارسلیق آخینلاری ساییلار (حزب ملت، مسلمانان مبارز، جبهه ملی، حزب پان ایرانیست و باشقالاری..). بعضی اؤزلرینی سیاستچی قلمه آلان آذربایجانلی ذاتلار دا سئکولار کلمه سینی ائشیدرکن اوزدن ایراق آغیزلاری سولانماغا باشلار. دئمک، بو ذاتلار مسئله نی میللی کیملیک اساسیندا دئییل، ایدئولوژیک بیر مسئله قلمه آلارلار. اونلارین گؤروشونه گؤره هر هانکی بیر سئکولار حاکیمیت فارس اولمایان ائتنیکلره میللی و مدنی حاقی وئره جک ساییلار. بئلنچی یاناشما بو ذاتلارین فارس دؤلتچیلیک دکترین و نظریه سینی درک ائتمدیکلریندن ایلری گلن بیر مسئله ساییلمالیدیر. محمود افشار یزدی 1918-1920 اینجی ایللر قوزئی آذربایجان جمهوریتی علیهینه فارس ایستعمارچیلیغی آچیسیندان باخاراق یازمیش:
"آذربایجان جمهوریتی نین قورولماسیندان قورخوموز چوخ دا یئرسیز و خیال مسئله سی دئییل. گنجه، باکی و گونئی قافقازداکی یئرلی انسانلار شیعه اولدوقلارینا باخمایاراق تورک اولدوقلاری اوچون فارسلیق و تورکلوک مسئله سینده بیزلری دئییل، عثمانلیلاری و تورکلوگو اختیار ائتدیلر. دئمک، دیل فاکتورو دین فاکتوروندان داها دا آغیرلیق باسان مقام ساییلار."[viii]
اوسته گؤروندوگو کیمی دیل فاکتورو آغیر باسدیقدا فارس ایستعمارچیلیغی نین تملینی قویماغا چالیشان محمود افشار یزدی قورخویا دوشه ر. بئله لیکله ده دین و مذهب میللی بیرلیگی قورویابیلمز دئیه اؤتریش و مجاریستان امپراتورلوغونون داغیلماسینی اؤز دئدیکلرینی اثبات ائتمک اوچون گؤسترمگه چالیشار، اوخویوروق:
"اؤتریش و مجاریستان ایمپراتورلوغونون دؤلت بیرلیگی نین بیرینجی دونیا ساواشیندا داغیلماسی دا دیل فاکتوروندان ایلری گلن مسئله ساییلار. دئمک، اؤتریش و مجاریستاندا اولان خالقلار بیر دیل و بیر عیرق و نژادا دایالی دئییلدیلر. حقیقتده اونلار بیر میللت دئییل، هر بیری موستقیل بیر میللت ایدی. اؤتریش قوشونلاری تیترتمگه دوشر دوشمز او بؤیوک ایمپراتورلوغون هر بیر بؤلوگو و قسمتی منسوب اولدوغو بیر میللته یاپیشمیش (کیراکؤی و گالیکسی لهیستانا، بوشناقلار سیربیستانا، تیرانسیلوانی و بوکوین رومانیستانا، تیرانتین تیریست ایتالیایا)، مجاریستان مستقیل و ایسلاواکای دا آزاد اولموش. خاریجی بیر مانعه اورتادا اولماسایدی، اؤتریش ده آلمان ایله بیرلشمک ایستردی. بو احتمال بوگون ده آرادان قالخمیش دئییل."[ix].
محمود افشار یزدی امپریالارین داغیلدیغینی نظره آلاراق فارس ایستعمار حاکیمیت آداملارینا آشاغیداکی سفاریشلری وئرمگه چالیشار:
" بیز ایستسک ده، ایستمسک ده، بیزیم ده میللیتین (اوخو فارس ایمپراتورلوغونون) گلجه گینده بئله بیر سیاسی آخین و جریان باش وئره جکدیر. بو گئرچکلیک و حقیقت غالیب دؤولتلرین او جومله دن عثمانلی دؤلتی نین سیاست داییره سینده آخین ائتدیگی کیمی بیر گونده بیزیم دؤلتین (فارس ایمپراتورلوغونون) سیاست داییره سینده آخین ائده جک مقام ساییلار. اوندان یانا هر بیر سیاستچی خاریجی و داخیلی سیاست "میللی بیرلیک" ین اورتاق نقطاسیدیر دئیه بو مسئله نی یاخشی درک ائتمه لیدیر"[x].
محمود افشارین اوسته "بیزیم میللت" ایفاده سی "ملت" مقوله سینه دایالی دئییل، فارس امپریاسی نین گئرچک و آیدین ایفاده سی ساییلار. ایکینجی دونیا ساواشیندان سونرا محمود افشارین بو تکلیفلرینی وثوق الدوله حکومتی نظره آلمیش. بئله لیکله گونئی آذربایجان میللی حکومتی مسئله سینده وثوق الدوله سؤزده ده اولسا، شمال نفتی نین وعده سینی روسیه سؤیئتلیگینه وئرمیش. نتیجه اعتیباری ایله ایستر موسکو، ایسترسه ده حزب توده ایران- فارس تشکیلاتی نی بو مسئله دن راضی سالاراق، آذربایجان میللی حکومتینی 1947 اینجی ایل یئنیلگه یه اوغراتمیش. نتیجه اعتیباری ایله موسکونون دا الی شمال نفتیندن بوشا چیخدیقدان سونرا آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری بؤلگه ده ثابیتلیگی اؤز چیخارلارینا چئویرمک اوچون فارس حاکیمیتی نین باش وزیری (نخست وزیر) سپهبد رزم آرایا 1950 اینجی ایل، تیر آیی نین آلتیسیندا ایرانا فئدرال بیر سیستیم تکلیف ائتمیش. سپهبد رزم آرا بو مسئله نی "ایالت و ولایت هیئتلری (انجمنهای ایالتی و ولایتی) چاپیندا حل ائتمک ایسترکن فارس ایستعمار میللی جبهه سینه باشچیلیق ائدن محمد مصدق، مظفر بقائی، حسین مکی و محمود نریمان بو قانونون حیاتا کئچمه سینی اؤنلمه گه چالیشاراق رزم آرا ایرانا خیانت ائدیر دئیه شاهی بو مسئله دن یایینماق اوچون رزم آرا ایله قارشی قارشییا قویماغا چالیشمیشلار. بو دئدیکلریمیز بیر یانا قالسین. سیدضیاالدین طباطبایی نین آنلاتدیغی خاطیره لردن آنلاشیلدیغینا اساسن علی رزم آرا سازمان امنیت ایران – فارس تشکیلاتی نین نفوذچولولاری واسیطه سی ایله تئرور اولماسینا باخمایاراق ظاهیرده فداییان ایسلام محفلینه باغلی اولان خلیل طهماسبی بو تئرورو اوستلنمیش[xi].
اوسته گؤروندوگو کیمی محمود افشار یزدی نین فارس ایستعمارچیلیغی دوغرولتوسوندا اؤنه سوردوگو تکلیفلری، ایستر فارس حاکیمیتی و ایسترسه ده اونا مخالف ساییلان شخص و تشکیلاتلار "میللیت و وحدت ملی ایران" آدی باشلیغی آلتیندا جان و کؤنول ایله حیاتا کئچیرمگه چالیشمیشلار. بو آرادا محمود افشار یزدی دولاییلی اولاراق "پان ایرانیسم" مقوله سی نین تئوریزه ائدیلمه سی نین گرکلی و واجیب اولدوغونو یازار، اوخویوروق:
"بلکه ده بیر سیرا سیاستچیلر "خوش نیتلی" اولا، مملکتین گلجگینه بدبین اولمامیزا اینانمایا و گلجک اوچون لازیملی تدبیرلر آلینماسینا قاتیلمایالار. اونلار ایستر آذربایجانلیلارین تورک اولدوقلارینی، ایسترسه ده عربستان خالقی نین عرب اولدوغونو قبول ائتمگه لر. بونلار هامیسی قبول و دوزگون یاناشمادیر. آنجاق بو منطقی سؤزلر ایله چکینمز و قورخماز یایین باسین اورقانلاری (مطبوعات)، باشاریقلی دیپلوماسی و ایتی سونگو و سرنیزه صاحیبی اولمامیز دا واجیب ساییلار"[xii].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس ایستعمار قوه لری نین "خوش نیتلی" دئیه گؤزللدیکلری (وصف ائتدیکلری) ذاتلار بیر سیرا حمیق اولموش او جومله دن تقی ارانی، سید حسن تقی زاده، احمد کسروی و اونلارین قالیقلاری ساییلار. دئمک، فارس ایستمارچیلاری نین یالانلارینی دوغرو دئیه توپلومو تحمیق ائتمگه چالیشمانین سونوچ و نتیجه سی میللی کیملیک و منلیک آچیسیندان بوگونکو فلاکته گتیریب چیخارمیش مقام ساییلار. بو گؤروشه گؤره آذربایجانلی، "تورک" دئییل، تورک دیللیدیر (تورک زبان)!! آلمانلار، آلمان دئییل، آلمان دیللیدیر! روسلار، روس دئییل، روس دیللیدیر!! عربلر، عرب دئییل، عرب دیللیدیر! آنجاق فارس دیلینی تورکلر ایران ممالیکی محروسه سینه دیوان دیلی دئیه گتیردیکلرینه باخمایاراق سونرا بیر سیرا بو دیلی اؤیرنمیشلر فارس دیللی دئییل، "ایران دیللی (اوخو: فارس)" و "ایران میللتی" ساییلمالیدیرلار. بودور فارس ایستعمارچیلاری نین اورتایا قویدوقلاری منطیق. اوسته گؤروندوگو کیمی ایستعمار مفکوره سی، مستملکه و مستعمره آلتیندا یاشایان توپلومون بئیینلرینی بنده چکمگه چالیشار. هر هانکی بیر توپلومون بئیینی بنده چکیلدیکدن و ایستعمار گوجلری ایله ایش بیرلیگی ائتدیکدن سونرا، او توپلومون فیزیکی گوجونو، یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلارینی سوموروب تالاماق، ایستعمار گوجلری اوچون اولدوقجا راحات اولار. آنجاق مستعمره اولموش توپلوملاردا، ایستعمار حاکیمیتی نین ضیددینه هر هانکی بیر ایفاده بیان اولارسا، "وحدت میللی" خطره دوشدو دئیه، فارس ایستعمار حاکیمیتی خاریجی دؤلتلر ایله دیپلوماسی اورتاقلیغینا و ایش بیرلیگینه گئده رک الینده کی سونگو و سرنیزه ایله دیل کسه جگی نی ده بری باشدان اورتایا قویموش گؤرونر. فارس ایستعمارچیلاری نین بو داورانیشلاری 500 ایل بوندان اؤنجه آمریکاداکی یئرلی خالقلار علیهینه یئریدیلمیش دیوانی خاطیرلادار. بیلیندیگی کیمی آوروپادان آمریکا قیطاسینا آخین ائتمیش "الی یاراقلی و سیلاحلی (Wild West with weapons) ایستعمارچیلار دا یئرلی خالقلاری تجاووزه معروض قویموشلار. فارس ایستعمارچیسی محمود افشار یزدی آذربایجان و عربستان (الاهواز) اوزره یازمیش:
"تورک و عرب دیللری نین بو بؤلگه لره (اوخو: گونئی آذربایجان و عربستانا) تحمیل اولماسی و اؤزگه بیر عنصر ساییلماسی کیمسه یه گیزلی دئییل. دوغرودان دا مملکت آلماق اوچون عجیب باهانا اولموش. تورانلیلار تاریخه صاحیب اولموش آذربایجانلیلار و عربیستان اهالیسینه دئییر: بیزیم قان ایچن اجدادیمیز چنگیز، تیمور و سلجوقلولار نئچه یوز ایل سیزین مملکته هوجوم ائتمیش، اؤز دیللرینی سیزه تحمیل ائتدیکلری و بیز سیزین دیلی باشا دوشدوگوموز اوچون، سیز گرک ایندی ایرانلی (فارس) قارداشلاری نیزدان ال چکه رک بیزه قوشولاسینیز."[xiii].
اوسته گؤروندوگو کیمی، فارس ایستعمارچیلیغی نین تملینی قویانلار یئرلی خالقلاری هئچ سایاراق، اونلارین کئچمیش اجدادلارینا توهین ائده رک اونلاری میللی تئرورا معروض قویماقلا یئرلی خالقلاری، اؤز تاریخینه اؤزگه یاشاتماغا چالیشاراق فارس ایستعمارچیلیغینی بو بؤلگه لره حاکیم ساخلاماق ایسترلر. دئمک، تحمیل مسئله سی قونو و موضوعدورسا، نه دن فارس ایستعمارچیلیغی نین تحمیل اولماسی گؤزدن قیراغا قویولاراق فارس ایستعمارچیلاری یانلیش آدرس وئرمگه چالیشارلار؟ فارس ایستعمارچی گوجلری اؤز حدلرینی تانیماق، و ایستعمارچی نیتلریندن گئری اوتورماق ایستمدیکلری دورومدا نه اوچون باشقالارینی سلطه طلب (مملکت گیر) آدلاندیرماغا چالیشارلار؟ سلجوقلاری بو ممالیکی محروسه یه اؤزگه تانیتماغا چالیشانلار، ایلک اؤنجه فارسچانین سلجوقلار واسیطه سی ایله بو ممالیکی محروسه یه بیر دیوان دیلی کیمی گتیریلدیگینی و اؤزگه مقوله سی نین ایلک اؤنجه بوگونکو فارس دیل ومدنیتینه عایید اولدوغونو وورقولامالیدیرلار. اوسته لیک دیلین تحمیل اولماسی سوز قونوسو و موضوعدورسا، نه اوچون فارس دیلینی تحمیل ائتمگه قالخاراق یئرلی خالقی بوگونکو میللی منلیگی و کیملیگینه اؤزگه یاشاتماق ایسترلر؟ دئمک، فارس ایستعمارچیلاری آذربایجانلییا اورک یاندیریرسالار، نه اوچون آذربایجانلینی هئچ سایاراق اونو اؤز میللی منلیگی و کیملیگیندن اوزاق ائتمگه و فارس ایستعمارچیلیغی و ایستیلاسینی آذربایجان و فارس اولمایان بؤلگه لره یوکلمک ایسترلر مسئله سی ده هر بیر آذربایجانلینی دوشوندورمه لیدیر.
محمود افشار یزدی فارس ایستعمارچیلیغینی اساس گؤتورموش درگی سی نین آدینی "آینده" قویموش. اوسته لیک، تورک و عرب ائتنوسونو فارسلاشدیرماق و یوخ ائتمک اوچون دوشونجه و فیکیر باخیمیندان انگلیس ایستعمارچیلیغینا آرتیق گلنلیک ائده رک سفسطه ائتمگه چالیشمیش، اوخویوروق:
".. هر هانکی بیر میللته، خاریجی دیلی تحمیل ائتمک حق تؤره در و یارادارسا، ایرلندلی لره اینگلیس دیلی نین تحمیل اولماسی گرک اونلاری اؤز یاشاییشلاریندا ممنون ائده. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق ایرلند آداسیندا میللی حرکت باشلانمیش و میللی تشکیلاتی دا "شین فین" آدلانار. "شین فین" ایرلند دیلینده قدیمی بیر کلمه ساییلار. بو کلمه اونلارین میللی دویقو و حیسلرینی گؤسترر"[xiv].
محمود افشارین اوسته کی گؤروشلرینه قارشین بوگون قزوین، همدان و مرکزی استانلارداکی تورک کؤکنلی انسانلارین اؤز کئچمیشلرینه قاییتماق ایستدیکلرینی خاطیرلاتماق یئرینده اولار. اونلار دا اؤز میللی کئچمیشلریندن ال اوزمک ایسته مه یه رک فارس ایستعمارچی گوجلرینی لعنتله یه رک بیر داها اؤز تورک کیملیکلرینه گئری دؤنمک و تورک قالماق ایسترلر. بوگون "گونئی آذربایجان اؤیرنجیلری" فارس ایستعمارچیلیغی نین قویروغو اولموش "ایران اؤیرنجیلری" توپلوموندان اؤز صفلرینی آییراراق درس آلدیقلاری فارس قوروملارینا بیله تورک آدلاری وئرمیش مقادادیرلار. اونلار "دانشگاه" یئرینه "بیلیک یوردو"، "دانشکده" یئرینه "بیلیمتای"، موسسه" یئرینه "قوروم"، "تاریخ" یئرینه "ایلای" و باشقا سؤزجوک و کمله لر تؤرتمک و خالقی اؤز میللی منلیک و کیملیکلرینه باشا سالماقلا فارس ایستعمارچی قوه لره دور دئمگی آرتیق حیاتا کئچیرمک اوزره دیرلر. محمدعلی فروغی و محمود افشارلار کئچمیشده تقی ارنی، یحیی ذکاء، حسین کاظمزاده (ایرنشهر)، سید حسن تقی زاده، احمد کسروی لری حمیق اله سالمیشدیلارسا، و اونلارین قالیقلاری بوگون ده ایرانچیلیق آدینا آذربایجان میللی مسئله سی ایله دوشمنلیک ائتمک ایدرسه لر ده، بوگونکو گونئی آذربایجانداکی تورک قورشاق و نسیلی کئچمیشلردن حئساب سوروشماغا و اونلاری سورقو آلتینا چکمگه باشلامیش. اونلاری مزاردا دا راحات بوراخماق ایستمز.
قایناقلار
[i] محمود افشار یزدی، آینده، جلد دوم، تهران، چاپ دوم 1351؛ مسئله ملی و وحدت ملی ایران، صحیفه 562.
[ii] محمود افشار یزدی، آدی کئچن اثر، صحیفه 561-562.
[iii] ایشاره اولونموش: تقی ارانی، آذربایجان یک مسئله حیاتی و مماتی ایران، مجله فرنگستان، چاپ برلين، شماره 5 سال 1303 (1924)، ص. 247 - 254. مقاله نی اوخوماق اوچون باخ: http://www.azargoshnasp.net/~iran/recent_history/atoor/taqiaraaniyekmasaleh.htm
[iv] محمود افشار یزدی، آینده، جلد دوم، تهران، چاپ دوم 1351، اران و مسئله آذربایجان، صحیفه 921 – 926.
[v] اؤرنک اولاراق سید حسن تقی زاد، احمد کسروی، یحیی ذکاء و باشقالارینی.
[vi] او زامان تهراندا یاشایان احمد کسروی محمود افشار یزدی و باشقا فارس ایستعمار یؤنلو قووه لرین آذربایجانلیلار اوزره ایشلتدیکلری "آذری" کلمه سینی ایرانچیلیق آچیسیندان خوش قارشیلایاراق "زبان آذری یا زبان باستان آذربایجان" آدلی جزوه نی یازمیش. کسروی بو جزوه ده محمود افشار یزدی کیمی تورک دیلی نین آذربایجانا اؤزگه (عارضی) اولدوغونو و صفویلردن سونرا آذربایجاندا یاییلدیغینی ایددعا ائتمیش. آدی چکیلن کتاب، صحیفه 23، باخ: http://www.kasravi.info/ketabs/azari-zabane-bastan.pdf
[vii] محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 561-562.
[viii] محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 562.
[ix] محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 563.
[x] محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 563- 564.
[xi] صدرالدین الهی، خاطرات سیدضیاء در باره کودتای رضا خان، پیک نت، اگر آن دیگری این یکی را کشته بود!، 24 فروردین 1391: http://pyknet.net/1391/12farvardin/24/page/31Razmara.php : "... در این اثنا در باز شد. کسی شتاب زده بر آستانه در ظاهر گردید و بدون این که مرا دیده باشد و یا شاید بر اثر هیجان، با صدای بلند گفت: - تمام شد قربان. شاه مثل کسی که خبر آرام بخشی را شنیده باشد راحت توی صندلی افتاد. چشم ها را بست و پس از لحظه ای چشم گشود و به من گفت: - آقا، فردا، پس فردا بیائید که حرفمان را تمام کنیم. من که برخاسته بودم، سر برگرداندم و آقای اسدالله علم وزیر کشور را بر آستانه در دیدم. در سراسری کاخ شنیدم که سپهبد رزم آرا را درحالی که برای برچیدن ختم ایت الله فیض همراه علم به مسجد شاه رفته بود با تیر زده اند و نخست وزیر در جا جان سپرده است. افسر برجسته ای بود. ولی خیلی خطرناک. خیلی خطرناک. خلیل طهماسبی از فدائیان اسلام اعتراف کرد که او ترور را انجام داده است."
[xii] محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 565.
[xiii] محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 565-566.
[xiv] محمود افشار، آدی کئچن اثر، صحیفه 566.
ایشیق سؤنمز، 20.10.2013


text:
“سومالی قاسیمخان”ین قهرمانلیق داستانی
هاشیم ترلان
ایضاح:
آذربایجان کند حرکاتی تاریخینده، خلقین ایچیندن باش قالدیریب ظولم و زوراکیلیق علیهینه عصیان ائدهن قهرمانلار چوخ اولوبدور. مختلف دؤرلرده ایستر شمالی آذربایجاندا، ایسترسهده آرازین بوتاییندا خانلارین، بیلرین و ژاندارملارین ائتدیگی زوراکلیغا قارشی عصیانا قالخان کندلیلر، معاصر اجتماعی، سیاسی مبارزه تاریخیمیزده اؤز پوزولماز قهرمانلیق ایزلرینی بوراخمیشلار. قاچاق نبی، قاچاق کرم، سومالی قاسیم و بیر چوخ آذربایجان کند سیاسی اجتماعی حرکاتینا باشچیلیق ائدهن قهرمانلار، آذربایجان خلقینین تاریخی یادداشیندا قالان پارلاق اولدوزلارا چئوریلیبلر.
آذربایجانین ساراب ماحالیندا ییرمینجی ایللرین اوللرینده کند حرکاتینا رهبرلیک ائدهن و ظولمکار خانلار، مباشرلر و کندخدالارین اورهیینه قورخو سالان و خلق کوتلهسینین دادینا چاتان قهرمانلارین بیریده ”سوما“ کندی ساکنی ”قاسیم“ اولوبدور. تاسفله بو حرکاتین نئجه یارانیب، بیتمهسی و او دؤر آذربایجان سوسیال – اقتصادی دورومونون بو حرکتین یارانماسیندا قویدوغو تاثیرلر و عمومیتله سومالی قاسیم حرکاتی بارهده گئنیش سندلی تدقیقلار آپاریلماییبدیر. یالنیز میللی حکومت دؤرونده سومالی قاسیم حرکاتی معین قدهر سندلهشیر و حتی دئییلنلره گؤره اونون مزاری اوستونده گؤزل بینا تیکیلیر. میللی نهضت قانا چکیلندن سونرا شاه رئژیمینین یئرلی نوکرلری بئیلر و خانلارین واسطهسیله خارابا قویولور. قیرخینجی ایللرده آذربایجانین انقلابچی اوغلو بهروز دهقانینین آپاردیغی ”رازلیق حرکاتی“ تدقیقینده بو موضوعیا توخونولور. انقلابدان سونرا ایسه ساراب ماحالینین بیر سیرا ضیالیلارینین آپاردیغی تدقیق کیچیک بیر جزوهده نشر اولونور.
آشاغیدا گلن یازی، اونودولماز میللی شاعریمیز هاشم ترلانین بو تاریخی حادثهایله باغلی خاطیرهسی و ائتدییی تدقیق نتیجهلری اساسیندا یارانان صنعتکار باخیشدیر. طبیعیدیر کی بو تاریخی حادثهنین سندلی تدقیقینی لاییقینجه یئرینه یئتیرمک و اوندان الده ائدیلن نتیجهلری بوگونکو نسلین اختیارینا قویماق، تدقیقاتچیلاریمیزین هلهده اؤدهنیلمهمیش بورجودور.
بو امیدله کی بو تاریخی حادثه لاییقینجه سندلهشیب و خلقین اختیارینا قویولسون؛ سیز عزیز اوخوجولاری اوستاد هاشم ترلانین روایت ائتدیگی سومالی قاسیمین قهرمانلیق داستانیندان بعضی حصهلری اوخوماغا دعوت ائدیریک:
***
…….۱۳۲۱- جی ایلین یایی باشلانمیشدی. کندلیلر آرپا بیچینینه باشلامیشدیر. هر یئرده قیزغین ایش گئدیردی. بوغدا زمیلری قینیندان چوخدان چیخسادا هله آغارمامیشدی. کندلیلرین روزیسی قورتاردیغینا گؤره بیچدیکلری آرپادان خرمنده دؤیوب، دهییرمانا گؤندرمک ایستهییردیلر. آمما اربابین مباشری کنده گلمهدیگینه گؤره هئچ کیم بو ایشی گؤرمگه جسارت ائده بیلمیردی. کندلیلرین گؤزلری تبریز یولونا تیکیلی قالمیشدی. اؤزلری اکیب اؤزلری بیچدیکلری محصولدان استفاده ائده بیلمیردیلر.
کندلیلردن بیری (آدی یادیمدا دئییل) یوز باغ آرپانی خرمنده دؤیمهیه باشلادی. بو آدامین یئری، اؤکوزو یوخ ایدی. آرپاسینی دردییی زمینیده باشقا قوهومو، یوخسول اولدوغو اوچون اکمیشدی. نوروز بایرامیندان بویانا اوندان- بوندان بورج ائلهییب دولانمیشدیلار. آروادی کندده ائو قالمامیشدی کی، گونده بیر چهرک آرپادان اؤترو مراجعه ائمهمیش اولسون. ایندی جانی بوغازینا گلن بو کندلی واری، یوخو اولان آرپانی خرمنده دؤیمهیه باشلامیشدی.
آخشام اوستو دؤیونو قورتاریب سوورور و گئجه یاریسی اولاغلارا چاتیب، دگیرمانا آپاریر. ایکی گوندن سونرا آرپانی دارتیب کنده قاییدیر. ایندییه قدهر بورج آلیب یئدیکلری طلبکارلار وئردیکلری بورجلاری آلماغا گلیرلر. بیر هفتهدن سونرا اربابین مباشری کنده گلیر. کندده مباشر اولمادان خرمنده هولا سوروب آرپا گؤتورن آدامی چاغیرتدیریر و اونو اجازهسیز ایش گؤردویو اوچون بیر قویون (شیشک) جریمه ائدیر.
بئله ظولم، ناروا ایشلر آذربایجان کندلرینین هامیسیندا برقرار ایدی. اودور کی، کندلیلر اربابلارین ظولموندن جانا گلمیشدیلر و بو ظولم ستمین الیندن قورتارماق اوچون بهانه آختاریردیلار. ماحالین باشقا کندلرینده قاسیمخانین دستهسی طرفیندن اؤلدورولن بیر اربابین خبرینی ائشیدنده بوتون ماحالین کندلیلری خوشحال اولموشدولار. قاسیمخانین ساراب و آلانبیراغوش ماحالیندا آیاغا قالخیب کندلیلری مدافعه ائتمهسی، اونون محبوبیتینی گون-گوندن آرتیریردی. اؤزلرینه گووهنن جاوانلار قاسیمخانین دستهسینه قوشولوردولار. اربابلارایسه قورخویا دوشموشدولر. اؤزلرینی قوروماقدان اؤترو اوباشلارا پول وئریب اونلاری، اؤز اختیارلارینا آلیردیلار. بیزیم ماحالین بیر چوخ کندلرینه صاحب اولان آردالان خانلارینین کندلیلره ائتدیکلری ظولم- ستم قاسیمخانی داهادا آجیقلاندیریردی.
قاسیمخانین ساکن اولدوغو “سوما” کندیده بو خانلارین ایدی. دئمک اولار کی، ماحالین بیر چوخ کندلیلری آردالان خانلارینا بورجلو ایدیلر. هر کس اونلارا بورجلو اولسایدی داها او بورجون آلتیندان چیخا بیلمزدی. خانلارین مأمورلاری کندلرده گزیب، اربابلارین طلبلرینی ییغماقلا کندلیلره دیوان توتوردولار. بورجونو وئره بیلمهیهنین تؤیلهسینی بوشالدیردیلار. بو، ائله بیر دؤورده ایدی کی، خان اصل بورجونو آلمیشدی. آپاردیغی مال حیوان ایسه اونون طلبیندن علاوه و نوزول پوللار ایدی. بو حاقسیزلیقلار، ظولملر اؤز ایشینی ماحالدا گؤرمکده ایدی.
هامی گؤزونو قاسیمخانا تیکمیشدی. قاسیمخانین دستهسی گوندن گونه چوخالیردی. بو دستهیه سیلاح لازیم ایدی. بو سیلاحلاری اربابلارین اؤزوندن زورایله آلیردیلار. ابراهیمخان، قاسیمخانین دوستو اسماعیلین الیندن چوخ ناراحات ایدی. چونکی اونون قاسیمخانین دستهسیندن اولدوغونو بیلیردی. خان اؤز آداملارینا تاپشیریب، دئییر:
– بو اسماعیلی او قدر وورون کی، اؤلسون، قانی منیم بوینوما.
بو خبری ائشیدن قاسیمخان ابراهیمخانا سفارش گؤندهریر:
– ابراهیمخان، سومانی ترک ائدیب گئتمهسن، سنی آرادان آپاراجاغام!
بو خبری ابراهیمخانا یئتیریرلر. او قورخویا دوشور. چونکی او، قاسیمخانی یاخشی تانییردی. او بیلیردی کی، قاسیمخان دئدیگینی ائدن آدامدیر. صاباحیسی گون ابراهیمخان گیزلین اولاراق عایلهسیله سومانی ترک ائدیر. سوما کندلیلری بو خبری قاسیمخانا یئتیریب دئییرلر:
– خان اؤزو ایله سیلاح دا آپاریردی.
بو خبری ائشیدن قاسیمخان اؤز دستهسیله ابراهیمخانی تعقیب ائدیر و اونلاری تلخاب آدلی بیر کندده محاصریه آلیر. بیر ساعات آتیشمادان سونرا ابراهیمخان جانینین قورخوسوندان ائو اشیالارینی و سیلاحلاری کندده قویوب آروادیایله آرادان چیخیر. بئلهلیکله قاسیمخان اونلارین قویوب گئتدیکلری دؤرد قبضه آلمان بئرنو توفنگینه صاحب اولور. بو خبر ایلدیریم سرعتی ایله ساراب و آلانبیراغوش ماحالینا یاییلیر. بوتون کندلیلر سئوینیرلر. آمما باشقا کندلرین اربابلاری بو خبردن سارسیلیب، قورخویا دوشورلر و بیلیرلر کی، صاباح بئله حادثهلر اونلاریدا گؤزلهییر.
او دؤورده آلانبیراغوش ماحالینا نظارت ائدن ژاندارم پاسگاهی تبریز- ساراب جادداسینین کناریندا یئرلهشن دوزدوزان کندینده ایدی. قاسیمخانین تلخابدا اولان جریانی بو پاسگاها آغیر ضربه ایدی. بو ژاندارملار السیز- آیاقسیز کندلیلری دؤیمکده، سویماقدا، رشوه آلماقدا جللاد ایدیلر. آمما قاسیمخان کیمی جانیندان قورخمایان و باشیندا فداکار جاوانلارین توپلاشماسیندان قورخوردولار. اونلار بونو چوخ یاخشی بیلیردیلر کی، قاسیمخانلا طرف دوشمک اؤزلرینین آرادان گئتمکلرینه برابردیر.بونا گؤره ده اونونلا مدارا ائدیردیلر. قاسیمخانین اربابلارلا هر هانسی بیر کندده مبارزهسینی ائشیدنده سایمازیانا دولانیردیلار.
من قاسیمخانین احوال روحیهسینی، اخلاقینی دوستلاری ایله اولان رفتاری بارهسینده ده تحقیقات آپارمیشام. اونو گؤرنلر، یاخود دستهسینده اولان دوستلارینین هامیسی قاسیمخانی ملایم، خوش اخلاق، خالقا صمیمی، یوخسوللارا حدیندن آرتیق حؤرمت ائدن بیر آدام کیمی تعریفلهییردیلر. هر هانسی بیر کندده اربابلارین، کندخدالارین ستمینده اولان آداملارین کؤمهیینه گئدردی.
قاسیمخان “شاللی” آدلی بیر کندده اولان ووروشمادان سونرا (بو احوالاتی یازاجاغام) بیر نئچه گون اورادان آرالی اولماغا مجبور اولور. شربیان کندینی اؤتوب، درهچی داغلاریندان آشیب، اؤز دستهسیایله بوستانآبادا گئتمک ایستهییرلر. هله بوستانآبادا چاتمامیش بیر چوبانا راست گلیرلر. آج اولدوقلارینا گؤره چوباندان سود آلماق اوچون اونا مراجعه ائدیرلر. قاسیمخان چوبانی آغلار گؤرنده تعجب ائدیر. آغلاماسینین سببینی خبر آلاراق، سوروشور:
– اوغلوم نه اوچون آغلاییرسان؟
چوبان دئییر:
– آخی سیزین نهیینیزه لازیمدیر کی، من نه اوچون آغلاییرام؟
قاسیمخان دئییر:
– بلکه سنه کؤمک ائده بیلدیک؟
چوبان جاواب وئریر:
– منیم دردیم ائله درد دئییل کی، سیز کؤمک ائده بیلهسیز، دئیه اؤز دردینی دئمکدن چکینیر.
قاسیمخان سماجتدن ال چکمهییب دئییر:
– اوغول نه اوچون دردینی بیزه دئمیرسن؟ اونو بیل کی، بیز سنه کؤمک ائده بیلمهسک، هئچ کیم کؤمک ائده بیلمز. بیزدن اوتانما دانیش!
چوبان قاسیمخانین ال چکمهدیگینی گؤروب بیر آز فکره گئدندن سونرا آغلایا- آغلایا دئییر:
– منیم دردیم عشقدیر. کندیمیزده بیر قیزی سئویرم، او دا منی سئویر. آمما قیزین آتاسی من چوبان اولدوغوما گؤره قیزینی منه وئرمک ایستهمیر.
قاسیمخان دئییر:
– سن جاوان اوغلانسان نه اوچون آغلاییرسان؟ اونو دا بیل کی، منیم آغلایان آدامدان خوشوم گلمیر. دئدیگین سؤزلر دوغرو اولسا، یعنی قیزدا سنی سئوسه، سؤز وئریرم قیزین آتاسین راضی ائدهرم. ایندی بیز نه سحر، نهده گون اورتا هئچ نه یئمهمیشیک، دور آیاغا بیزه بیر کاسا سود ساغ وئر، آجیق. قیز طرفیندن هئچ نگران اولما آللاه کریمدیر.
چوبان قویونلاردان سود ساغیب، اوجاق قالاییر. قاسیمخانی و یولداشلارینی دویورور. قاسیمخانین بوستانآباددا چوخ یاخین صمیمی بیر دوستو وار ایدی. هردن بیر اونا قوناق اولاردی. بوستانآباد او دؤرده اوچ یولون آیریجیندا اولان بؤیوک کنده اوخشایان بیر قصبه ایدی. گون باتاندان سونرا قاسیمخان اؤز دوستوایله چوبانین مسئلهسینی مطرح ائلهییر. دوستو چوبانین دئدیکلرینی تصدیق ائدیب دئییر:
– چوبانی من یاخشی تانییرام، قیزدا اونو سئویر. آمما آتاسی قیزینی اونا وئرمک ایستهمیر.
قاسیمخان دوستونون واسیطهسیله قیزین آتاسینی اؤز یانینا چاغیرتدیریر. قاسیمخان قیزین آتاسیندان سوروشور:
– قیزینی نه اوچون چوبانا وئرمک ایستهمیرسن؟
قیزین آتاسی جاواب وئریر:
– منیم قیزیمین ائلچیسی چوخدور. هامیسینین واری، دؤلتی اولا- اولا قیزیمی اونلارا وئرمهرم.
قاسیمخان:
– بیلیرسن قیزین چوبانی حدیندن آرتیق سئویر؟
قیزین آتاسی دئییر:
– بو ایش قیزین یوخ، منیم سئومگیمه باغلیدیر.
قاسیمخان:
– سن اؤز قیزینین خوشبختلیگینی ایستهییرسنمی؟
– بلی، ایستهییرم.
قاسیمخان دئییر:
– سن قیزینی سئومهدیگی آداما وئرسن، نئجه خوشبخت اولا بیلر؟
قیزین آتاسی قاسیمخانین بو سوالینا جاواب وئره بیلمیر. قاسیمخان سؤزونون آردینی توتور:
– سن هاردان بیلیرسن بو گون چوبان اولان آدام صاباح آدلی- سانلی آدام اولا بیلمهسین؟ من صاباح سنین اجازهنله قیزینین و چوبانین شیرنی ایچمهسینی تشکیل ائدهجهیم. خرجی مخاریجی ده اؤز عهدهمه.
بوستانآباد طرفلرینده قاسیمخانین آدینی ائشیتمیشدیلر. آمما اؤزونو تانمیردیلار. ایندیده اونو قاسیمخانین اؤز دوستوندان سونرا هئچ کیم تانیمیردی. اوچ گوندن سونرا شیرنی ایچیب کبین کسدیریرلر و چوبان اؤز آرزوسونا چاتیر. قاسیمخان اؤز دوستو و قیزین آتاسیایله وداعلاشیب، آیریلیر…
***
… قاسیمخانین صاحبقیران آدلی بیر یولداشی وار ایدی. اونو اؤز آزادخواهلیق حرکتلری ایله هامی تانییردی. اونا گؤره ده اربابلار، کندخدالار اونا آت نعلبنده باخان کیمی باخیردیلار. صاحبقیران اؤزو یوخسول اولسا دا، گؤزو-کؤنلو توخ آدام ایدی. “شاللی” کندینین کندخداسی قولام، صاحبقیرانین مسافرتده اولماسیندان سوءاستفاده ائدیب اونون آروادینی زور ایله اؤز بزملرینه گتیریب، اویناماغا مجبور ائدیر. آروادین یالوارماسینا و گؤز یاشلارینا اهمیت وئرمیرلر. اونو مجلسین اورتاسینا ایتهلهییب رقص ائتمگه وادار ائدیرلر. بو خبری ائشیدن صاحبقیران تصمیم توتور کندخدا قولامی اؤلدورسون. بئله بیر زاماندا قاسیمخان و یولداشلاری مسافرتدن قاییدیرلار. صاحبقیران قاسیمخانین یانینا گلیب، احوالاتی اونا دانیشیر.
قاسیمخان دئییر:
– کندخدا قولام او قدر اجلاف، آلچاق آدامدیر کی، او اؤز آناسینادا رحم ائلهمز. من اونو چوخدان تانییرام. او کندخداسی اولدوغو کندین و باشقا کندلرین اهالیسینه حدیندن آرتیق ظولم ائتمیشدیر. ایندیکی سون حرکتیده اولماسایدی من اونو جزاسینا چاتدیراجاقدیم. ایندی او اؤزو بو جزانی قاباغا سالمیشدیر.
قاسیمخان او گئجهسی اؤز یولداشلاری ایله کندخدا قولامین ائوینه گیریر. شیرین یوخودا اولان قولام سس- کویه اویانیر.
قاسیمخان دئییر:
– قولام، سن اربابلارلا البیر اولوب کندخداسی اولدوغون کندین و اطراف کندلرین اهالیسینه ظولم ائدیبسن. اونلاری سویوب تالاماقدا خانلارین خیرینه چالیشیبسان. کندلیلری تحقیر ائدیب، انسان یئرینده قویمامیسان. مئیدانی اؤزونه آچیق گؤروب باشقاسینین ناموسونا توخونوبسان. من بو عمللریندن اؤترو سنین جانینی آلماق ایستهییرم. توفنگین وارسا اؤزونو مدافعه ائت.
قولام آغلایا- آغلایا یالوارماغا باشلاییر. قاسیمخان دئییر:
– بو نالهلرین خیری یوخدور. اشهدنی دئی.
بئلهلیکله کندخدا قولام اؤز جزاسینا چاتیر. همین آخشام قاسیمخان اؤز دستهسیله داغلارا چکیلیر. صاباحیسی گون بو خبر ساراب و آلانبیراغوش ماحالینا یاییلیر. خانلارین جانینا واهمه دوشور. کندلرده اولان اربابلار شهرلره قاییدیرلار. کندخدالار اؤز قینلارینا گیریرلر. کندلیلر ایسه بو خبردن شاد اولورلار. اربابلار یاواش-یاواش کندلیلردن آلدیقلاری بدعتلری لغو ائدیرلر. قاسیمخان نئچه گوندن سونرا یولداشلارینا دئییر:
– منیم سارابدا ایشیم وار. واجب اولدوغونا گؤره یولا دوشمهلییم.
یولداشلاری دئییر:
– تک گئتمهیین یاخشی اولماز، اجازه وئر بیریمیز سنینله گئدک.
قاسیمخان راضی اولمور. اؤزو تک یولا دوشور. سارابدا ایشین گؤرندن سونرا یولداشلارینین یانینا قاییداندا یئیجه کندینه چاتمامیش ایکی نفر سیلاحلی ژاندارم ایله اوز-اوزه گلیر. قاسیمخانین کیچیک بئرنو توفنگی وار ایدی. بو توفنگین قونداغیندان و لولهسیندن کسدیریب، بیر اسلحه کیمی پالتوسونون دال طرفینده گیزلهدردی. ژاندارملار قاسیمخاندان شکلهنیرلر. اوندان خبر آلیرلار:
– سن کیمسن؟
قاسیمخان آیری بیر آد دئییر. خبر آلیرلار هاردان گلیرسن؟ قاسیمخان جاواب وئریر:
– سارابدان گلیرم.
ژاندارملارین بیری دئییر:
– سن قاسیمخانا اوخشاییرسان. سنین جاییزن واردیر. دوش قاباغا، گرک بیزیمله سارابا گلهسن. قاسیمخان دئییر:
– سیز نه دانیشیرسیز، قاسیمخان کیمدیر؟ من کندلی بابانین بیرییم. اهل عیال صاحبییم. سیز آللاه منی ایشیمدن گوجومدن قویمایین.
ژاندارملار دئییرلر:
– اولماز، بیز سندن شکلییک، گرک سنی سارابا آپاراق.
ژاندارملار قاسیمخانی قاباقلارینا قاتیب سارابا دوغرو گئدیرلر. سارابین یاخینلیغیندا ژاندارملارین بیری توفنگینی یولداشینا وئریب دئییر:
– بو توفنگی ساخلا، من سو باشینا چیخیب قاییدیرام.
ایندی بو ژاندارمین هر الینده بیر توفنگ وار ایدی. قاسیمخان یارانمیش وضعیّتدن استفاده ائدیب جلد حالدا توفنگینی چیخاردیب ژاندارمین اوستونه توتوب دئییر:
– تئز اول توفنگلری آت یئره. یوخسا بئینینی قیزدیرارام!
ژاندارم مات معطل قالیر. گؤرهسن بو کندلی بابانین بیری بو بالاجا توفنگی هارادان گتیریب؟ تئز توفنگلری یئره آتیر و ایندی یقین ائدیر کی، بایاقدان کندلیه اوخشایان آدام قاسیمخانین اؤزو ایمیش. قاسیمخان جلد توفنگلری یئردن گؤتوروب دئییر:
– اللرینی یوخاری قالدیر. بو زامان ژاندارمین یولداشی گلیر. احوالی بئله گؤرنده وحشته دوشور و یالوارماغا باشلاییب دئییر:
– سن آللاه قاسیمخان بیزیمله ایشین اولماسین. بیز اهل عیال صاحبیییک، اوشاقلاریمیزی یئتیم قویما.
قاسیمخان توفنگلری یئردن گؤتوروب چیگنینه سالیب دئییر:
– سیزینله ایشیم یوخدور. آرخایین اولون. دوشون قاباغیما!
ژاندارملار اللری یوخاریدا قاسیمخانین قاباغینا دوشورلر. قورخولاریندان بنیزلری آغاران ژاندارملار خبر آلیرلار:
– بیزی هارا آپاریرسان؟
قاسیمخان جاواب وئریر:
– سیز منی توتدوغونوز یئره آپاریرام.
بئلهلیکله قاسیمخان ژاندارملاری قاباغینا قاتیب یئیجهیه طرف آپاریر. ژاندارملار قاسیمخانین، سیزی اؤلدورمیهجییم سؤزونه اینانمیرلار. ائله خیال ائدیرلر کی، قاسیمخان اونلاری معین بیر یئرده اؤلدورمهیه آپاریر. یئنه یالوارماغا باشلاییرلار:
– قاسیمخان، بیزی بالالارینین باشینا دولاندیر، بیزه رحمین گلسین. بیزی باغیشلا، بیز سنین نؤکرین اولاریق.
قاسیمخان جاواب وئریر:
– منیم سیزین نؤکرچیلیگینیزه احتیاجیم یوخدور. اونودا بیلین کی، من سیزین کیمی دئییلم. من قاسیمخانام، دیلیمدن چیخان سؤزو آیاقلامارام. سیزه دئدیم کی، اؤلدورمک مسئلهسی یوخدور. سیزین سیلاحلارینیزیدا قایتاریب، اؤزونوزوده بوراخاجاغام، آمما یئرینده. بونودا سیزه دئییرم و اؤز فرماندهنیزهده دئیین، منی و یولداشلاریمی تعقیب ائلهمهسین! منیم ده سیزینله ایشیم اولماز. منیم بو مصلحتیمه اهمیت وئرمهسهنیز اربابلاری، خانلاری بوراخیب سیزین جانیزا دوشهجییهم. منه قاسیمخان دئیرلر، دئدیگیم سؤزلری یئرینه یئتیرهرم. قاسیمخان سؤزونو ادامه وئریب دئییر:
– منیم دوشمنچیلیگیم بو یازیق کندلیلری غارت ائدیب، سویانلارلادیر. سیز اونلاری حمایه ائتسهنیز، سیز ده منیم دوشمنلریم حساب اولارسینیز.
بو زامان یئیجه کندی اوزاقلاردا گؤرونمهیه باشلامیشدی. یوللار خلوت ایدی. یئیجه کندینه آز قالاندا قاسیمخان ژاندارملارا دئییر:
– سیز بوردا دایانین! من سیزین سیلاحلارینیزی او گؤرونن حصارین یانیندا قویاجاغام. من اورا چاتمامیش سیزین حرکت ائتمهیه حاققینیز یوخدور. او واخت کی، من سیزه علامت وئردیم، اوندا گلیب توفنگلرینیزی گؤتوروب دالییا قاییدارسینیز. من او حصارا چاتمامیش حرکت ائتسهنیز اؤزونوزو اؤلموش بیلین.
قاسیمخان بو سؤزلری دئییب اونلاردان آیریلیب، یولا دوشور. ژاندارملار ایندی یقین ائدیرلر کی، داها اؤلوم اونلاری هدهلهمیر. اونا گؤره ساکت دایانیرلار. قاسیمخانین حصارین یانینا چاتماسینی گؤزلهمهیه باشلاییرلار. بیر مدتدن سونرا قاسیم اونلارا علامت وئریب، گؤزدن یوخ اولور. ژاندارملار گئدیب حصارین دیبیندن توفنگلرینی گؤتوروب راحات نفس آلیرلار. اونلار قاسیمخانین بو مردانه رفتاریندان خوشلاری گلمیشدی. آما بو خبر هئچ بیر یانا یاییلمادی. بو حادثهدن خبر توتان فقط ژاندارملارین فرماندهی اولدو. فرمانده قاسیمخانین قورخوسوندان و اؤزونون بیآبرو اولماسیندان چکینیب، اؤزوندن یوخاری فرماندهههده گزارش وئرمهمیشدی. ژاندارملارا دئمیشدی کی، بو مسئله اؤز آرامیزدا قالسین…..
***
…آلانبیراغوش ماحالیندا کندلیلرین احوال روحیهسی یوکسک درجهده ایدی. اونلار آردالان خانلاریندان انتقام آلماق اوچون وار قوهلرینی صرف ائتمگه حاضیر ایدیلر. سببی ده آیدین ایدی. آردالان خانلاری ماحالین بیر چوخ کندلیلرینی اؤزلرینه بورجلو سالیب اونلاری سویماغا مشغول اولموشدولار. خانلارین عمللری نه قانونلا نه ده شرعاً دوز گون دئییلدی. ۲۰ تومن وئریب ۵۰ تومن قبض آلماق. یاخود ۲۰ باتمان بوغدا مقابیلینده ۵۰ باتمان طلب ائتمک اونلار اوچون عادی مسئله اولموشدو. بو طلبلر اوچ آی عرضینده اؤدهنیلمهلی ایدی. یوخسا بو بورجلار آی باآی دوغوب بالالاییردیلار. بئلهلیکله کندلیلر هر زامان خانلارا بورجلو اولوردولار. شاللاق و دؤلت مأمورلاری ایسه همیشه باشلارینین اوستونده حاضیر ایدی.
خانلارین ظولمی بونلارلا تامام اولموردو. اونلار کندلیلرین اکیب بیچدیکلری محصولدان آلدیقلاری بهرهدن علاوه بعضی وئرگیلردن ده استفاده ائدیردیلر. خانلارین ماحالدا بیر- بیرینین یانیندا نئچه پارچا کندلری وار ایدی. بو کندلرین کندلیلری ائو باشی تویوق، قوزو، وئرمهلی و مباشر و نؤکرلرینین خرج- مخارجینی اؤدهمهلی و خانلارین خصوصی ایشلرینده بئگارلیق ائتمهلی ایدیلر. بونلاردان علاوه اونلارین کندلیلرله غیر انسانی رفتارلاری آغیلا سیغمازدی. کندلی قادینلار، کیشیلر خانلارا تعظیم ائتمهلی و اونلارین حاقسیز امرلرینی یئرینه یئتیرمهلی ایدیلر. خانلار هانسی کنده آددیم قویاندا اونلارین آیاقلاری آلتیندا قوربان کسمهیه مجبور اولوردولار.
ایللر بویو بو ظولملری چکن کندلیلر اؤز عقدهلرینی بوشالتماق اوچون فرصت گؤزلهییردیلر. ایندی بو فرصت باشا چاتمیشدی. اؤزلرینی هر فداکارلیغا آماده گؤرن کندلیلر بو ایشین عاقبتینی حسابا آلمادان اربابلاردان انتقام آلماق اوچون حاضیرلاشیردیلار. بو حاضیرلیغین نهیین بهاسینا قورتارماسی بارهده فکر ائدن یوخ ایدی.
قاسیمخانین آتلیلاری بو خبری اربابلارین بوتون کندلرینده اولان اؤز یاخین آداملارینا یئتیرمیشدیلر. اونلار فقط بیر اشارهیه معطل ایدیلر. آردالان کندی یعنی آلانبیراغوش ماحالینین اربابلارینین مرکزی اولان بو فساد یوواسی قاسیمخانین آداملارینین محاصرهسینده ایدی. آردالانا گئدیب-گلن مظنون آداملار کنترل اولونوردو. بونونلا بئله خانلار وضعیتین نه یئرده اولدوغونو درک ائتمیشدیلر. اونلار کندین محاصرهده اولدوغونا باخمایاراق بیر نئچه کنده گیزلین آدام گؤندره بیلمیشدیلر. بو آداملارین بیری ده مئهریبانا گئتمیشدی. مئهریبانین قدرتلی، سؤزو داشدان کئچن ماللاسی میرزهحبیب صدری احوالاتی بئله گؤروب تدارکه باشلامیشدی. هر جور اولوردوسا خانلارا کؤمک گؤندرمگی اؤزونه بورج بیلمیشدی. بو کؤمک ایکی نفر سیلاحلی قوهدن عبارت ایدی. بیری مئهریبانین دلیقانلی جاوانلاریندان جامی، ایکینجیسی نصیری طایفاسیندان ساییلان یوسیفخان ایدی. بو ایکی نفر سیلاحلی، آتلی اولاراق اؤزلرینی آردلان خانلارینین خدمتینه یئتیره بیلمیشدیلر. اطراف کندلردن ده هر جور اولورسا اولسون اؤزلرینی خانلارین دستهسینه یئتیره بیلمیشدیلر.
آردالان خانلارینین باشچیسی حسنعلیخان اولماقلا برابر اوچ قارداشین یاشلیسی حساب اولوردو. بوندان علاوه خانلارین آنا و باجیلاری اونلارلا با هم ایدی. هله آردالاندا ساکیتلیک حؤکم سوروردو. قاسیمخانین آتلیلاری کنده وارد اولمامیشدیلار. بودا توفاندان قاباقکی آراملیغا بنزهییردی. آردالان خانلاری یاشادیقلاری عالی بینانین داخیلینده اؤز مؤقعلرینی برکیتمکدهایدیلر. اونلار اؤزلرینه مطمئین یئرلرده سنگربندلیکله مشغول اولموشدولار. اونلارین سیلاحلی قوهلری قاسیمخانین سیلاحلی قوهلرینه اوستون گلهجگینه اینانیردیلار. اؤزلرینه نئچه گونلوک آذوقه و مهمات ذخیره ائتمیشدیلر. خانلارین آناسیدا اؤز اوغلانلاریندان دالی قالان دئییلدی. او لازیم اولان دستورلاری وئریر و سیلاحلی قوهلرینه اؤرک- دیرک، وئره- وئره اونلارین روحیهلرینی تقویت ائدیردی.
گون باتیب، گئجهنین قارانلیغی کنده حاکم اولموشدو. آمما گئجهنی یاتان چوخ آز ایدی. هامی سحرین آچیلماسینی گؤزلهییردی. بئله بیر حاضیرلیق کندلیلرین آراسیندا داها گوجلو ایدی. قاسیمخانین دستهسی ده اؤز تدارکلرینده ایدیلر. قاسیمخان خصوصی عملیاتلاری اولمایاندا باشیندا دؤرد یا بئش نفردن آرتیق یولداشی اولمازدی. بئله حاللاردا اونلار گوندوزلر داغ اتکلرینده کئچینیب، گئجهلری یاخین کندلرده اولان دوستلارینین ائولرینده قالیب سحر تئزدن اورانی ترک ائدردیلر. آمما کنارداکی دوستلاری ایله رابطهلری کسیلمزدی. مهم بیر مسئله باش وئرسئیدی آز مدتین عرضینده دستهلری تکمیل اولاردی. ایندی اونلار یئنه اولدوغو کیمی بیر یئره توپلاشمیشدیلار.
معلوم اولدوغونا گؤره قاسیمخانین دستهسینده اون نفر سیلاحلی وار ایدی: آوارسلی ممی، تلخابلی شیرزاد، سومالی بایرامعلی، کوللوجهلی ابی، قزیلجالی مهدی، سومالی نوروزعلی، طوطی قارینین اوغلو اسماعیل و حاجی رضا. بونلار دائیمی شکیلده قاسیمخانین دستهسیندن آیریلمایان صمیمی جان بیر قهرمانلار ایدیلر. بونلاردان باشقا دا قاسیمخانین دوستلاری وار ایدی. حتی تبریزین اؤزونده ده صمیمی دوستلاری وار ایدی. اونلاردان چهرهلی میرزهعبدالله، سومالی مشهدی ابوالقاسیم، تبریزلی مشهدی رسول، اوقانلی اسماعیل، قلی کامران، دئچانلی آغابابانین آدلارینی چکمک اولار.
ایندی قاسیمخان اربابلارلا ایکی ایللیک مبارزهسینده ان مهم یئر توتان آردالان حادثهسینه حاضیرلاشیردی. دستهسینین عضولری اونون باشینا ییغیلمیشدیلار. آردالانین اؤزوندن و اطراف کندلردن گلن کندلیلر ایسه بیر گون قاباقدان آردالانا گلیب یاخین آداملارینین یا قوهوملارینین ائوینده یئرلشمیشدیلر. آمما سحر آچیلماق بیلمیردی. سانکی مرموز بیر قوه زامانین عقربلرینی توتوب ساخلامیشدی.
قاسیمخانین دستهسی آردالانا داخیل اولمامیشدان بو کندین جغرافی مؤقعیینی بیلدیکلرینه گؤره دؤیوش میدانینی و آغالیق بیناسینین قرار توتدوقو مکانلاری نظره آلیب قاسیمخانین امری ایله کیمین هانسی یئرده پناه یا سنگر توتاجاقلاری بارهده تعیینات وئریلمیشدی. صاباحیسی گون قاسیمخان اؤز آتلیلاری ایله آردالانا وارد اولدو. اونلار اؤز تعیین اولموش یئرلرینده سنگر توتدولار. بو مبارزه کند کوتلهلرینین اربابلارین ظولم ستملرینه قارشی بیرینجی عصیانلاری ایدی. بئله بیر عصیان او زامانا قدر آذربایجانین باشقا یئرلرینده باش وئرمهمیشدی.
گون چیخمیشدی. آردالان کندی بیر حادثه قارشسیندا دایانمیشدی. آغالیق بیناسیندا خانلارین توفنگچیلرینین حربی آرایشیندن هئچ کیمین خبری یوخ ایدی. بینانین قاپی پنجرهلری باغلی نظره گلیردی. هر حالدا اونلار بینانین داخیلینده ایدیلر. دؤیوش میدانی سکوت ایچینده اولسادا کنار گوشهده هله پنهان اولموش کندلیلرین سسی ائشیدیلیردی.
بیرینجی گولله قاسیمخانین طرفیندن آتیلدی. پنجرهنین سینیب یئره تؤکولن شیشهلرینین سسی ائشیدیلدی. آمما خانلار دئیهسن صبیرلیایدیلر. اونلار جاواب وئرمهمکله اؤز سنگرلرینی پنهان شکیلده ساخلاماق ایستهییردیلر. ایکینجی گوللهدن آغالیق بیناسینین قاپیلارینین بیری سارسیلدی. آتیشمانین تزه باشلانماسینا باخمایاراق قاسیمخانین دوستلاری سیلاحلانمیش حالدا دسته- دسته گلیب اونا قوشولوب اؤزلرینه سنگر دوزلدیردیلر. بئله سیلاحلی قوهلرین سایی گئتدیکجه آرتیردی. بئلهلیکله آتیشما گئتدیکجه گوجلهنیردی.
خانلارین ائولرینین قاباغیندا حیطلری وار ایدی. قاسیمخانین یولداشلاری اؤز سنگرلرینی ترک ائدیب کوچهنی کئچیب خانلارین داروازاسینین آغزینا چاتمیشدیلار. تصمیملری هر نؤع ایله اولورسا اولسون داروازنی آچیب ایچهری گیرمک ایستهییردیلر. بو حالدا باش وئرهن یئنی بیر حادثه دؤیوشون طالعهیینی حل ائتمیش اولدو. آغالیق بیناسینین آرخاسیندا باغ وار ایدی. دؤیوشدن کنارداکی کندلیلر باغین حصاریندان آشیب باغا دولورلار. بینانین دالیندان دیوارین اوستونه نردبان قویوب داما چیخیرلار. اللریندهکی قازما و کولونگله دامین اوستونو سؤکمهیه باشلاییب آچیلان باجارلاردان اوت، علفلری یاندیریب ایچهری آتیرلار. قاسیمخان کندلیلرین بو عملیاتینی گؤروب دئییر:
– کندلیلر بیزدن زرنگ چیخدیلار.
آغالیق ائوین آتش بوروموشدو. یانقین بو اوتاقدان او بیری اوتاغا یاییلیردی. خانلارین توفنگچیلری اؤزلرینی ایتیرمیشدیلر. قاسیمخان و یولداشلاری بینانین حیطینه دولسادا آتیشما هله داوام ائدیردی. یئنی یانماغا باشلایان اوتاقلارین ایچیندن آراسی کسیلمهدن یاغان گوللهلر قاسیمخانین آتلیلارینی کاریخدیرمیشدی. اونلار اؤزلهرینه مناسب پناهگاه آختارماقدا ایدیلر. اربابلارین آناسی دا اؤز اوغلانلاریایله بیر اوتاقدا اولدوغونا گؤره آرا بیر سسی گلیردی. بیر آز قاباق اوغلانلارینی کندلیلرله مبارزهیه دعوت ائدن بو قادین، ایندی اوغلانلارینی صلح ائتمگه دعوت ائدیردی. قاسیمخان ایسه خانلارا کؤمک اوچون گلنلره مراجعت ائدیب اوجا سسله دئییردی:
– سیزینله ایشیمیز یوخدور. هر کس اسلحهسینی یئره قویسا اونا آمان وئریلهجک.
اوتاقلارین داخیلینده خانلار آجیقلی حالدا اؤز طرفدارلارینی آتش آچماغا وادار ائدیردیلر. شیرزاد اؤزونو بیر اوتاغین قاپیسینا یئتیرمیشدی. او اشاره ایله یولداشلارینی اؤز یانینا چاغیریردی. بیر آزدان سونرا شیرزاد و یولداشلاری قاپینی سیندیریب جلد ایچهری وارد اولدولار. اوتاقلارین یئرینده جنازهلر گؤرونوردو. اونلار اؤزلرینه سنگر تاپیب آچیلان گوللهلره جاواب وئریردیلر. ایندی آرتیق آتیشمالار ائشیکدن اوتاقلارین ایچینه سرایت ائتمیشدی. خانلارین توفنگچیلری دعوانی اودوزدوقلارینی گؤروب اؤز جانلارینین هایینا قالمیشدیلار. اونلار فرصتدن استفاده ائدیب اؤزلرینی معرکهدن قورتارماق اوچون جان آتیردیلار. مئهریباندان خانلارین کؤمهگینه گلن یوسیفخان اؤز کندلیسی “جامی“ نی اؤلموش گؤروب وحشته دوشور. نهایت یوسیفخان و بیر نئچهلری اؤزلرینی اؤلومدن قورتاریب قاچیرلار.
داها آتیشما سسی ائشیدیلمیردی. خانلارین تامام سنگرلری قاسیمخانین اختیاریندا ایدی. آمما اؤلنلرین ایچینده حسینعلیخانین اؤلوسو گؤرونموردو. حسینعلیخان نئجه اولورسا اؤزونو بینانین آشاغی طبقهسینه یئتیریب تؤیلهیه داخیل اولور. اورداندا سامان آنبارینا کئچیب گیزلهنیر. کندلیلر حسینعلیخانی آختارماغا باشلاییرلار. حتی سامان آنبارینا وارد اولورلار. بو آختاریش جدّی شکیلده انجام تاپمیر. یعنی کندلیلر اینانمیرلار خان بو سامانلارین آلتیندا گیزلنمیش اولار. نه ایسه خان گئجه یاریسینا قدر سامانلیقدا گیزلنیب قالیر. آرا سایخیشاندان سونرا جانینی اؤلومدن قورتاریب قاچیر. بئلهلیکله آردالان حادثهسی قورتاریر….
***
آردالانین ساراب و اطراف کندلردن گلن کندلیلرین آراسیندا بؤیوک هیجان وار ایدی. اونلار دونهنه کیمی کندلیلرین گؤنون سویوب فلاکتده قویان خانلارین خرابه قالان ائولرینین اوستونده رقص ائدیردیلر. کندلیلر هورا چکیب شادلیق ترانهسین ترنم ائدیردیلر. آردالانین کوچهلری، آغالیق بیناسینین اوتاقلاری جاماعاتلا دولو ایدی. اونلار قاسیمخانی و یولداشلارینی آلقیشلاییردیلار. اژدها یوواسینی خرابه قویان “ملک محمد”لرین ایلکین دفعه اولاراق فریاد آدلی بایراغی اوچ باشلی اژدهالارین، جانی شیشهده اولان دیولرین، خرابهلری اوستونده دالغالانیردی. بو، آذربایجانین بوتون کندلرینه مالک اولان اربابلارا اؤلوم مارشی ایدی. زهلی کیمی آداملارین قانین سوروب قارنی شیشن، قانون و شریعتین نه اولدوغونو بیلمهین فاسد شاهلارین تشکیل وئردیگی کابینهلرین عالی و فعال عضولری اولان بو اجلافلارا خطر سیقنالی ایدی. آلانبیراغوش و ساراب کندلیلرینه ایسه کیچیک ده اولسا ظفر بایرامی کیمی گؤرونوردو.
خانلارین ایکی مرتبهلی بیناسیندا، کوچهلردهکی جاماعات اربابلارین تاخیل آنبارینا طرف آخیب گئتمکده ایدیلر. آنبارین قاپیلاری آچیلمیشدی. عؤمورلرینده بو قدر تاخیل گؤرمهین کندلیلر اؤزلرینی بوغدا دریاسینین ایچینده گؤروردولر. قاسیمخان تاخیل آنبارینین اؤنونده دایانیب دئمیشدی:
– بو آنبار اکین اکیب گؤتوردویو محصولدان بهره وئرن کندلیلریندیر.
اطراف کندلردن گلن کندلیلرین بعضیلری اؤز کندلرینه قاییدیردیلار. قاسیمخان و اونون آتلیلاری آردالانی ترک ائتمکده ایدیلر. بیر ساعاتدان سونرا کوچهلرده هئچ کیم گؤزه گؤرونموردو. قاسیمخان اؤز دایمی باشیندا اولان آتلیلارلا داغلارا چکیلدی. آخشام چاغی سارابدان ژاندارملارین و حؤکومت مأمورلارینین دستهلری آردالانا طرف گلمکده ایدی. آردالان کندلیلری ائولرینه چکیلیب قاپیلارینی باغلامیشدیلار. خانلارین بیناسیندا و کوچهلرده سسسمیر یوخ ایدی. ژاندارملار کنده وارد اولاندا اونلاری قارشیلایان اولمادی. اونلار بو حادثهدن گئج خبر توتموشدولار. ایندی خانلارین جسدلری دوشن اوتاقلاردا گزیب دولانیردیلار. اؤلولری آیاقلاری ایله چئویریب دقتله باخماقدا ایدیلر. قاسیمخانین آتلیلاریندان ایکی نفر بایرامعلی و سومالی رضا یارالانمیشدیلار. اونلارین یارالاری آغیر اولسا دا اؤزلری ایله آپارمیشدیلار. ایندی آردالاندا حاضیر اولان ژاندارملارین سایی آز اولدوغونا گؤره سارابا قایتمالی ایدیلر. مأمورلار آردالانداکی بو عملیاتدان گزارش حاضیرلاییب، ایکی نفر ژاندارملاردان خانلارین بیناسیندا کئشیکچی قویوب گئدیرلر.
آردالان خبری سارابدا، تبریزده حتی تهراندا توپ کیمی آچیلیب بؤیوک های کویه باعث اولموشدو. آردالاندا اشتراک ائدن اطراف کندلرین اهالیسی اؤز کندلرینه قاییدیب اورداکی اربابلارین تاخیل آنبارلارینی داغیدیب وئردیکلری بهرهلری آپاریردیلار. او دؤورده سارابدا اولان انتظامی قوهلرین آز اولدوغونا گؤره هئچ بیر ایشه اقدام ائده بیلمهدیلر.
بیزیم کندیمیز آردالاندان آرالی اولدوغو اوچون آخشام چاغی بیزه خبر چاتدی. آردالاندا عملیات قورتاردیغی حالدا اوزاق کندلیلر هله ایندی هیجانا بورونوب اربابلارین تاخیل آنبارلارینی داغیدیب آپاریردیلار. زنگیلآبادلیلاردا هیجان ایچینده ایدیلر. هر مسئلهدن قاباق اونلاری دوشوندورن اربابلارین تاخیل آنباری ایدی. بئناماز آغانین کورهییندهکی اربابلارین ووردوغو چوبوقلارین یارالارینین هله یئری گؤزدن ایتمهمیشدی. اونون اربابلارا قارشی اولان نیفرتی قلبینده یووا سالمیشدی. بئناماز آغا اول منیمله مصلحته گلدی. من اونا دئدیم:
– تاخیل آنباری مسئلهسی گون اورتایا قدر حل اولمالیدیر. سن گئت کندلیلری باشا سال.
بئناماز آغا سئوینجک گئتدی. علیاکبرله گؤروشوب مسئلهنی اونونلادا آرایا قویدوم. گون اورتاچاغی کندلیلرین یاریسی تاخیل آنبارینین قاباغیندا ایدی. کندخدا ایله آتام دا بو ایشدن خبر توتوب آنبارین قاباغینا گلمیشدیلر. کندخدا جلیل اوزونو کند اهلینه توتوب دئییر:
– نه اوچون بورا ییغیشیبسیز؟
بئناماز آغا جاوابیندا:
– اؤزون بونون سببینی بیزدن یاخشی بیلیرسن. اطراف کندلرده نه باش وئردیگینی بیلمیرسنمی؟
کندخدا جلیل کندلیلرین تاخیل آنبارینی داغیتماغا اولان هوهسینی گؤروب اونلارلا یومشاق دانیشماغا باشلادی:
– بو عملین نه قدر سیزه باها باشا گلهجگی بارهده فکر ائدیبسیز؟
من جاواب وئردیم:
– سیز ده اربابلارین بو کندلیلرین باشینا نه اویون آچدیقلارینین فیکرینی ائدیبسیزمی؟
آتام منیم بو مسئلهیه قاریشماغیمدان قورخوردو. اودور کی، عصبانی اولوب آجیقلی حالدا منیم اوستومه سسلندی:
– سنین ایشین اولماسین، قاییت گئت ائوه.
من یئریمده دایانمیشدیم. بئناماز آتاما دئدی:
– هه، سن ده اربابلاردان طرفدارلیق ائدیرسن؟
آتام بو زامان اوزونو کند اهلینه توتوب دئمیشدی:
– آی جاماعات، بیر هفته منه مهلت وئرین، بو مهلت قورتاران گونو من اؤزوم بو آنبارین قاپیسینی آچیب تاخیلنی سیزین اؤزونوزه قایتاراجاغام.
آتامین سؤزوندن تاخیل آنبارینین قاباغینا ییغیلان کندلیلر بیر- بیرینین اوزونه باخیب داغیلیب گئتدیلر. کند ایچینده سس کوی یاتدی. بئلهلیکله زنگیلآبادین تاخیل آنبارینین قاپیسی آچیلمامیش قالدی.
***
قاسیمخان مئهریباندا بعضی آردالان اربابلارینی مدافعه ائدن آداملاردان ناراضی ایدی. بونلارین ان باشلیجاسی میرزا حبیب صدری ایدی. جامی ایله یوسیفخانین آردالانا گؤندریلمهسینی اوندان گؤروردو. بونا گؤره ده آردالانی ترک ائدنده اؤز یولداشلارینا دئییر:
– گلن یاخین گونلرده “شاهباغی” کندینده حاضیر اولوب مئهریبانین سوراغینا گئتمهلیییک. نئچه گوندن سونرا قاسیمخان یوزه یاخین سیلاحلی آتلیایله بیرلیکده شاهباغی کندینه ییغیلمیشدیلار. بو کندله مئهریبانین فاصیلهسی بیر کیلومتردن آز اولاردی. اونلار شاهباغینین مئهریبان طرفدهکی باغچالاریندا سنگر توتموشدولار. بو خبری هامیدان قاباق میرزهحبیب صدری ائشیتمیشدی. مین ائولی مئهریبان کندینین اهالیسی تشویشه دوشموشدولر. میرزهحبیب اؤز فرمانی ایله بوتون طرفدارلارینی کؤمگه چاغیریر. ایندیه قدر مثلی گؤرونمهمیش هیجان یارانیر. بیر ساعاتدان سونرا مئهریبانین شربتلی قبرستانلیغیندا اللیدن یوخاری سیلاحلی آتلی قوهسی حاضیر ایدی. آللاهقولو اوغلو علی آدلی بیر نفر اؤز مخصوص گئییمی ایله چاریقلی، پئتاوالی، سیلاحلی پاترونلو، آت اوستونده ایلهشیب شربتلی قبرستانلیغیندا آت اوینادیردی. آللاهقولو اوغلو علینی تانیمایان یوخ ایدی. ایندی قوجالسادا جاوانلیغیندا باکیدا حاجی زینالعابدین تاغییئوین بال پتکلرینده ایشلهین یوزلرله کارگرلرین رئیسی اولموشدو. او زامان مشهور میلیونر تاغییئوین اؤزو ده بوندان حساب آپارارمیش. او اؤزونو قولدور کیمی تانیتدیرمیشدی. ایندی او یئنه جاوانلیق واختی کیمی توفنگی چیینینده آت اوستونده اوتوروب ماللا حبیبین فرمانی ایله جاوانلاری قاسیمخانین علیهینه قالدیریردی.
قاسیمخانین دستهسی شاهباغی ایله مئهریبان آراسیندا گئدیش- گلیشی قطع ائتدیکلرینه باخمایاراق یئنه ده مئهریبانین شاهباغی کندینده احوالاتین نه یئرده اولدوغونو بیلیردیلر. آللاهقولو اوغلو علی اؤز آتلیلارینا حرکت امری وئریر. اونلار کندین شاهباغینا طرفکی سون باغچالاردا سنگر توتورلار و قاسیمخانین هجومونو گؤزلهییرلر. آمما قاسیمخان هجوما باشلامیر. بیر ساعاتدان سونرا قاسیمخان آتلیلارینین گئریه چکیلمک خبری مئهریبانا یئتیشیر. قاسیمخان چوخ فکر ائدندن سونرا مئهریبانا هجومونو فایداسیز گؤرور…
***
قاسیمخان داها آلانبیراغوش ماحالیندا قالا بیلمهدی. بیر یا ایکی گونه تبریزدن بو ماحالا قوشون گؤندرمکلری حتمی نظره گلیردی. تبریزین امنیه فرماندهلری سارابین امنیه تشکیلاتیندان ناراضی ایدیلر. اونلارین قاسیمخانین قاباغیندا دایانا بیلمهییب، کندلی عصیانلارینی یاتیردا بیلمهدیکلرینه گؤره توبیخ اولونوردولار. ایندی تصمیم توتموشدولار کندلردهکی عصیانلاردا اشتراک ائدنلری جزالاندیرماق اوچون تبریزین اؤزو اقدام ائلهسین. نئچه گوندن سونرا سرهنگ حلمی آدلی بیر افسرین فرماندهلیگی آلتندا سارابا وارد اولدولار. آردالان قضیهسینده اشتراک ائدنلر بو مسئلهنین نئجه قورتارجاغینی بیلدیکلرینه گؤره بیر عدهسی آرادان چیخمیش بیر عدهسی ده دؤلت قوشونلاری وارد اولاندان سونرا آرادان چیخدیلار. اطراف کندلرین قاچان اربابلاری کنده قاییتماغا باشلادیلار. آردالان اربابی حسینعلیخان دا قارداشلارینین آنا باجیسینین و نؤکرلرینین عزاسیندا قارا گئیمیش حالدا سارابا گلمیشدی. او اؤلومدن یاخا قورتاریب قاچا بیلمیشدی. ماحالین اکثر کندلری اؤز تاریخی دؤرونون گونلریندن بیرینی کئچیرمکده ایدی. خصوصی اولاراق آردالان کندینین باشینین اوستونو قارا بولودلار آلمیشدی. کند ایچینده سربازلارین چکمهلریندن و اونلارا وئریلن فرمانلاردان باشقا سس ائشیدیلمیردی. کندده قالان کندلیلر ائولرینده اوتوروب قاپیلارینین آچیلماغینی گؤزلهییردیلر. اربابلارین نؤکرلری خانلارا و قوشون فرماندهلرینه اؤز قویرقلارینی بولاماقدا ایدیلر. کند دوننکی هایلی- کویلو، گولله سسیندن قولاق توتولان کنده اوخشامیردی. فرمانده اوزونو آشاغی رتبهلی درجهدارلارا توتوب امر وئردی:
– کند اهالیسینی بورا گتیرین!
سربازلار حرکته گلدیلر. آردالان کیچیک کند اولدوغونا گؤره بو مسئله او قدر اوزون چکمهدی. یاریم ساعاتدان سونرا بیر عدّه قوجا کیشیلردن، یاشلاری اللیدن یوخاری اولان کندلیلر، فرماندهین دؤورهسینه ییغیلان اربابلارین قارشیسیندا صف چکمیشدیلر. قوشون فرماندهی حلمی آجیقلی حالدا گلیب صفین اوّلینده دایانمیش قوجا بیر کیشینین اؤنونده دایاندی:
– اسلحهن هانی؟
– منیم اسلحهم یوخدور آغا.
– دونن سن نئچه نفری اؤلدوروبسن؟
– من آدام اؤلدورمهمیشم آغا.
-بس دونن سن هاردایدین؟
– ائوده ایدیم آغا.
بو آندا آردالان کندینده یاشایان و خانلارین سفرهسیندن آرتیق قالانی یئییب قابلارینین دیبین یالایان بیر نفر فرماندهین قولاغینا نه ایسه پیچیلدادی. فرمانده قوجا کیشییه باخیب سوروشدو:
– اوغلون هاردادیر؟
– بیلمیرم آغا.
– نئجه یعنی بیلمیرسن. اوغلونو هاردا گیزلهدیبسن؟
– من گیزلتمهمیشم آغا. هارا گئدیبسه بیلمیرم.
فرمانده خانلارین نؤکرینه اشاره ائلهدی. اونلار جلد گلیب قوجانی اوزو قویلو یئره ییخدیلار. بیر نفر قوجانین اللرینی بیر نفر ده آیاقلاریندان توتدو. بیر نفر ده الیندهکی آت قامچیسی ایله کورهکلرینه وورماغا باشلادیلار. قوجا کیشی اول قامچیلارین ضربهسینه دؤزدو. بیر آز سونرا داوام گتیره بیلمهییب فریاد ائلهمهیه باشلادی.
فرمانده حسینعلی و باشقا خانلار ایله مشورت ائدیب فرمان صادر ائلهدی:
– تاخیل آنباریندان بوغدا آپاران کندلیلر، ایکی برابر تاخیل وئرمهلیدیرلر.
صفده دایانان کندلیلر آزاد ائدیلدیلر. اربابین نؤکرلری فعالیّته باشلادیلار. اونلار سربازلارین حمایهسی آلتیندا ائولره سوخولوب آنباردان بوغدا آپاران آپارمایان هر کیم اولورسا اولسون ائوده مؤجود اولان تاخیللاری چواللارا دولدوروب ائو صاحبینین اولاغلاری ایله اربابین آنبارینا داشیماغا باشلادیلار. اونلار ائولرده آرواد اوشاقلارین گؤز یاشلارینا حتی یالوارماقلارینا اهمیت وئرمهدن کندیلردهکی تاخیللاری آنبارلارا داشیییردیلار. کندین اوستونه قارا پرده چکیلمیشدی. هر ائوده آه- ناله سسی ائشیدیلیردی. نئچه آیلیق گلهجک گونلرینه ذخیره ائتدیکلری یاوان چؤرهکلرینی ده اؤز گؤزلرینین قاباغیندا آپاریردیلار. او گون گئجه یارسینا قدر آردالانین ائولریندن آغالیق آنبارلارینا تاخیل داشیندی. آنبارلار دولاندان سونرا یئنی آنبارلار آچیلدی. بو خبر آن- با- آن اطراف کندلره یاییلیردی. بو دا اونلارین تشویشه دوشمکلرینه سبب اولوردو.
اونلار آردالاندا کندلیلرین وار یوخونو اللریندن آلاندان سونرا بو آرادا فعال اشتراک ائدنلری زندانی ائدیردیلر. نؤبه سوما کندینه چاتاندا بورا قاسیمخانین دوغما کندی اولدوغونا گؤره جزالاندیرماق مسئلهسی داها شدتله انجام تاپیردی. آردالاندا اولدوغو کیمی شاللاق و توهین ائتمک یونگول جزالاردان حساب اولوردو. سوما کندی حسینعلیخانین اولدوغونا گؤره قاسیمخانین قوهوم اقربالارینی، اونلارلا دوستلوق ائدنلریده شاللاق ووروب مال حیوانلارینی اللریندن آلیردیلار.
سوما کندینین یاخینلیغیندا بیراغوش کندی یئرلشمیشدی. بو کندین کندخداسی کربلای حسن ده سومادا سرهنگ حلمینین یانیندا ایدی. او امنیهلرله برابر قاسیمخانین ائوینه گلیر. اونون خالچالارینی، مال حیوانلارینی حتی آروادینین پالتار صاندیغینی آچیب اونون گلینلیک و آلت پالتارلارینی گؤتوروب دئییر:
– قاسیمخانین غیرتی وارسا گلیب بو پالتارلاری مندنگئری آلسین.
قاسیمخان آرادان چیخدیغینا و داغلارا چکیلدیگینه گؤره سرهنگ حلمی اونو توتا بیلمهمیش، ناچار قالیب تبریزه قاییتمیشدی.
قاسیمخان اؤز دوستلاری ایله بیر مدت گؤزه گؤرونمهدیلر. بیر آیدان سونرا آلانبیراغوش ماحالینا گلیرلر. گون باتاندا سوما کندینین یاخینلیغیندا اولان بیراغوش کندینه چاتیرلار. چوبان قویون سوروسونو کنده تؤکمهیه حاضیرلاشیردی. قاسیمخان چوبانی چاغیریب دئییر:
– خان چوبان سورونو کنده تؤکمهیه تلسمه! بیر آز ال ساخلا.
چوبان تانیمادیغی آداملاری گؤروب خبر آلیر:
– نه اوچون؟
– سونرا گؤرهرسن.
نه ایسه چوبانی یاریم ساعات لنگیدیرلر. آخشامین قارانلیغی هر یئره چؤکندن سونرا قاسیمخان و یولداشلاری اؤزلری ایله گتیردیکلری کیسهلری باشلارینا کئچیردیب، قویون سوروسونون ایچینده اییلیب یئریه- یئریه اؤزلرینی بیراغوشون کندخداسی کربلای حسنین ائوینه یئتیریرلر. بیچین واختی اولدوغونا گؤره کندخدا کربلای حسنین بیچینچیلری شام یئییردیلر. اونلار قاسیمخانی و اونون سیلاحلی یولداشلارینی گؤروب تشویشه دوشورلر. قاسیمخان دئییر:
– سیز هئچ ناراحات اولمایین، سیزینله ایشیمیز یوخدور. بیزیم ایشیمیز فقط بو کندخدا ایلهدیر.
قاسیمخان علاوه ائدیر:
– آمما نه قدر بیزیم ایشیمیز قورتارماییب هئچ کیمین بو ائودن ائشیگه چیخماغا حاققی یوخدور.
سونرا اوزونو کربلای حسنه توتوب دئییر:
– سن اربابلارین ان یاخین نؤکری اولوبسان. آردالان و باشقا کندین ماللارینی غارت ائدیبسن. حتی منیم ائویمی غارت ائدیب خالچالاریمی، حیوانلاریمی آپاریبسان. بونلار بیر طرفه، منیم آروادیمین پالتار صاندیغینی آچیب اونون گلینلیک پالتارلارینی آلت پالتارلارینی آپاریب ناموسسوزلوق ائدیبسن و دئیبسن: اگر قاسیمخانین غیرتی وارسا، گلسین آروادینین بو آلت پالتارلارینی مندن آلسین. من ایندی گلمیشم، هم او پالتارلاری، هم ده ناموسوما توخوندوغون اوچون جانینی آلام.
او بونو دئییب کندخدا کربلای حسنی باشقا بیر اوتاغا آپاریب جانینی آلیر. بئلهلیکله عؤمرو بویو اربابلارین قاباغیندا کیچیلن، کندلیلرین وار یوخونو الیندن آلیب خانلارا باغیشلایان، اؤز آلچاقلیغی ایله بوتون ماحالدا مشهور اولان کندخدا کربلای حسن اؤز جزاسینا چاتیر.
بو خبر سارابدان کئچیب تبریزه یئتیشیر. امنیتی برقرار ائلهمک ایستهینلر یئنه ال-آیاغا دوشورلر. رئیس کل ژاندارمری آذربایجان ساراب امنیهلرینین بیکفایت اولدوقلاری بارهده فکر ائدیردی.
قاسیمخانین دستهسی یئنه ده داغلارا چکیلیب گؤزدن ایتیرلر. خانلار، اربابلار بیراغوش کندینین کندخداسینین قاسیمخانین طرفیندن جزالانیب اؤلدورولمهسی خبرینی ائشیدیب اونون یئنه بو اطرافلاردا اولدوغونو بیلیب قورخویا دوشورلر. قاچانلاری قاچیر، قاچمایانلار ایسه گیزلنیرلر. کندخدا کربلای حسنین اؤلدورومهسی بوتون کندلرین کندخدالارینی وحشته سالیر. اونلار هاردا اولسالار گئجهنی سحره کیمی یاتا بیلمیرلر. کندخدالار قاسیمخانین هانسی گون، هانسی گئجه، هانسی کندخدانین ائوینه جزا حکموایله گلیب؟، اونلاری مجازات ائدهجکلرینی یاخشی بیلمهسهلرده یئنه ناراحات ایدیلر. کندلیلر ایسه اؤز شادلیقلارینی گیزلده بیلمیردیلر. اونلار اربابلارا قارشی توکنمز نفرتلرینی هاردا اولورسا اولسون آیدینجاسینا بیلدیریردیلر و اونلارین کؤکونون کسیلمهسینی آللاهدان ایستهییردیلر.
بئله بیر دؤورده قادینلار کیشیلردن اؤنده گئدیردیلر. اونلار اؤز آجیقلارینی خانلاردان، اربابلاردان چیخماق اوچون اور،کلرینده گیزلین قالیب بوی آتمامیش اؤز شعر طبعلریندن استفاده ائدیردیلر. قاسیمخانین و آردالان کندلیلرینین عصیانلاری ساراب و آلانبیراغوش ماحالیندا مثلی گؤرونمهمیش بیر حادثه اولدوغو اوچون ماحالین قیز گلینلرینین اورهکلرینده ایز سالمیش بو حادثهلر شعر فورماسیندا اؤزونو بروزه وئریردی.
داغلارین باشیندا اسیر یئل کیمی
یول وئرین، یول وئرین قاسیمخان گلیر
ظالیم اربابلارا دیوان توتماغا
چیگینینده توفنگی باغریقان گلیر
بئلهلیکله قاسیمخان آد، سان قازانمیشدی. اونون محبوبییتی خالق آراسیندا گئتدیکجه آرتیردی. تبریزده اولان امنیه مسئوللاری قاسیمخانین آزاد شکیلده آت اوینادیب، مالکلری سیخینتیا سالیب اونلاری بیر- بیر آرادان آپارماسینین سببینی سارابین امنیه ادارهلرینین بیکفایت اولماقلاریندا گؤروردولر. بونا گؤره ده قاراداغدان بیر عده ژاندارم دستهسینی سارابا گتیریرلر. بونلارا قاسیمخانین تئزلیکله توتولماسی تاپشیریلمیشدی. بونا گؤره اونلار گئجه- گوندوز قاسیمخانی نئجه تلهیه سالاجاقلاری بارهسینده نقشه چکیردیلر. اونلار یاخشی بیلیردیلر کی، قاسیمخانی دؤیوش میدانیندا مغلوب ائده بیلمهیهجکلر. بئله اولسا اؤز جانلاری دا خطره دوشه بیلردی. بونا گؤره ده باشقا بیر یول تاپماق لازیم ایدی.
قاسیمخانین دستهسینده دئچان کندیندن اولان اسماعیل آدلی بیر اوغلان وار ایدی. او قاسیمخانلا بیرلیکده اربابلارین علیهینه گئدن دؤیوشلرده اؤلموشدو. اونون طوطی آدلی قوجا آناسی وار ایدی. اوغلونو الدن وئرمیش بو قوجا قاری اوغلونون اؤلومونو قاسیمخاندان بیلیردی. او دئییردی:
– منیم اوغلومون باعثی قاسیمخاندیر. او اولماسایدی منیم اوغلوم اؤلمزدی.
بونا گؤره ده اونون قاسیمخانا نیفرتی وارایدی. دائیم سارابین امنیه ادارهلرینه گئدیب قاسیمخانین علیهینه شکایت ائدیردی. ایندی طوطی قاری قاراداغدان بیر دسته امنیهلرین سارابا گلدیگینی ائشیدیب اونلارین رئیسینه شکایت ائدیر. امنیه رئیسی طوطی قاریدان خبر آلیر:
– سن کیمسن؟ طوطی قاری جاواب وئریر:
– منیم آدیم طوطو دور، اسماعیلین آناسی. قاسیمخان منیم اوغلومون اؤلومونون سببیدیر. من اوندان شکایته گلمیشم.
رئیس خبر آلیر:
– سن قاسیمخانین هاردا اولدوغونو بیلیرسنمی؟
طوطی قاری دئییر:
– یوخ، ایندی اونون هاردا اولدوغونو بیلمیرم.
رئیس اونا تاپشیریق وئریب دئییر:
– اوغلونون انتقامین آلماق ایستهییرسنسه گرک آییق اولوب قاسیمخانین یئرینی اؤیرهنیب منه خبر وئرهسن.
طوطو قاری رئیسه سؤز وئریب اوندان آیریلیر…
***
قاسیمخانین سارابین کوللوجه آدلی کندینده طهمز (یا حاجی احمد) آدیندا بیر دوست بیلدیگی یاخین آدامی وار ایدی. قاسیمخان و یولداشلاری حاجی طهمزه پول وئرمیشدیلر کی، عایلهلرینه یئتیرسین. حاجی بو پوللاری آلاندان سونرا پوللاری صاحیبلرینه وئرمیر و فکر ائدیر کی، قاسیمخان و یولداشلاری بو گون- صاباح امنیهلر طرفیندن اؤلدورولهجک. اوندان سونرا کیم بیلیر کی، قاسیمخانین منیم یانیمدا پولو واردیر. بئلهلیکله حاجی طهمز پوللارا صاحیب اولماق اوچون قاسیمخانین و اونون یولداشلارینین اؤلوم خبرینی گؤزلهییردی. قاسیمخان آرانی ساکت بیلیب یولداشلاریندان مهدی، شیرزاد، ابی، نوروزعلی ایله گئجه یاریسی حاجی طهمزین قاپیسیندا آتدان دوشورلر. ائو صاحبی یوخودان اویانیب اونلاری قارشیلاییر. حاجی طهمز بو خبرسیز گلن قوناقلاردان ناراحات اولسادا اونلارا بیلدیرمیر. قاسیمخان حاجی طهمزه دئییر:
– حاجی، بیز سنه پول وئرمیشدیک کی، عایلهلریمیزه وئرهسن. آمما سن کوتاهلیق ائدیب پوللاری اؤز یانیندا ساخلاییبسان. ایندی او پوللار اؤزوموزه لازیمدیر. حاجی طهمز قوناقلارا یئمک حاضیرلاییب دئییر:
– سیز استراحت ائدین، من سیزه پول تهیه ائدیب قاییدیرام. حاجی آتا مینیب طوطی قارینی گؤرمک اوچون دئچان کندینه گلیر. او طوطی قارینی گؤرن کیمی دئییر:
– نه یاتیبسان آرواد تئز اول قاسیمخان بیزدهدیر.
طوطو قاری قولاقلارینا اینانماییب خبر آلیر:
– دوغرو دئییرسنمی؟
حاجی دئییر:
– یالان نه لازیمدیر؟ آرواد تئز اول.
حاجی طهمز، قارینی قاراداغدان گلن امنیهلرین یانینا آپاریر. طوطو قاری گئجه یاری رئیس امنیهنی یوخودان اویادیب دئییر:
– نه یاتیبسان رئیس، قاسیمخانین یئرینی تاپمیشام.
بو مسئلهدن اؤترو قاراداغدان سارابا گلن رئیس بو خبردن خوشحال اولوب ال- آیاغا دوشور. امنیهلری یوخودان اویادیب تلهسیک آتلانیب کوللوجهیه دوغرو حرکت ائدیرلر. بیر ساعاتدان سونرا کوللوجه کندینده ایدیلر. قاسیمخان اؤز دوستلاری ایله حاجی طهمزین ائوینده شیرین یوخویا گئتمیشدیلر. اؤزلرینه دوست بیلدیکلری بیر خائینین خیانتلریندن خبرلری یوخ ایدی. قاراداغ امنیهلری حاجی طهمزین ائوین ساکت حالدا محاصره ائدیرلر. آمما امنیهلر قاسیمخانین و یولداشلارینین یاتدیغی اوتاغا یاخین دوشه بیلمیرلر. دفعهلرله دؤیوشدن غالب چیخان قاسیمخانلا اوز- اوزه دایانماقدان چکینیردیلر. مردانه دؤیوشمکدن چکینن امنیهلر بو قرارا گلیرلر کی، نه قدر قاسیمخانین الینده توفنگ وار، اونا یاخین دورماق اولماز و اؤز جانلاریدا خطره دوشه بیلر.
قاسیمخان، سومالی نوروزعلی، قزیلجالی مهدی، کوللوجهلی ابی، حاجی طهمزین ائوینده توفنگلرینی دیوارا سؤیکهییب، قاپینین دالینی محکم باغلاییب یاتمیشدیلار. اسدالله دامین اوستونده کئشیک چکمهیه تعیین اولونموشدو. امنیهلر ائوی محاصریه آلیب گیزلنمیشدیلر. حیطی سکوت بؤروموشدو. بو سکوتو پوزان فقط یاتانلارین خورورتولاری ایدی. امنیهلر دامین اوستونه چیخاندا اسداللهنی یاتیب یوخلامیش گؤرورلر. او یورغون اولدوغونا گؤره درین یوخویا گئتمیشدی. امنیهلر اسداللهنین توفنگینی گؤتوروب اونو ترک سیلاح ائدیرلر. اسداله گؤزلرینی آچاندا اؤزونو محاصرهده دوشمن توفنگینین لولهسینی اؤز آغزیندا گؤرور. امنیهلر اونا دئییرلر: سسینی چیخارتسان اؤزونو اؤلموش بیل.
او زامانلار کند ائولرینین دامیندا باجا اولاردی. بو باجا ائوده تندیر سالاندا اونون توستوسو ائشیگه چیخماق اوچون ایدی. امنیه رئیسی بیر اوغلان اوشاغینی یوخودان اویادیب، اونا پول وئریب دئییر:
بو ائوده دؤرد نفر یاتیبدیر. اونلارین توفنگلری واردیر. بیز سنی باجادان ائوین ایچینه ساللایاجاغیق. سن اوّل ائوین قاپیسینی آچیب سونرا اونلارین توفنگلرین بیر- بیر گؤتوروب بیزه وئرمهلیسن.
بئلهلیکله اوغلانین بئلینه ایپ باغلاییب باجادان ائوین ایچینه ساللاییرلار. اوغلان قاپینی آچیب، اونلارین توفنگلرینی گؤتوروب امنیهلره وئریر. ایندی قاسیمخان و یولداشلاری ترک سیلاح اولموشدولار. امنیهلر دریندن نفس آلیرلار. سونرا ائوه سوخولوب قاسیمخانی، شیرزادی، نوروزعلینی، ابینی، مهدینی یوخودا ایکن اؤلدورورلر. دامدا کئشیک چکن اسدالله ایسه اونو تهدید ائدن و گوللهلرین سسیندن تشویشه دوشن امنیهنی گؤروب فرصتدن استفاده ائدیب امنیهنی ترک سیلاح ائدیر و توفنگین قنداغی ایله اونو ووروب آرادان چیخیر.
***
…بئلهلیکله ساوالان داغینین اتکلرینده زحمتکش کندلیلرین امیدی، آرخاسی اولان قاسیمخانی و یولداشلارینی فاسد دربارین نؤکرلری اولان امنیهلرین قانلی اللریله نامردلیکله اؤلدورورلر. سارابین و آلانبیراغوش ماحالینین گؤیلرینده پاریلدایان بو اولدوزلار ابدی اولاراق گؤزلرینی یومورلار. بو آجیناجاقلی فاجعهدن سونرا فئوداللار یئنه ده اؤز شمشیرلرین چاخماق داشینا چکیب ایتیلهمهیه باشلادیلار. یئنه ده کندلیلری اؤزلرینه قول حساب ائدن اربابلار، اؤز ییرتیجی دیشلرینی قیجیردیب قاسیمخانین آجیغینی زاواللی کندلیلردن چیخماق اوچون جان آتیردیلار.
***
…. ساراب و آلانبیراغوش ماحالینین تن اورتاسیندان آخیب گئدن آجی چایین لئهلی سولاری ساکت و آرامجاسینا آخیردی. قاسیمخان اؤز ایکی ایللیک مبارزهسینده دفعهلرله بو چایین کناریندا گئجهلر اوجاقلار قالاییب، سحره کیمی اولدوزلارلا دردلشیب، اؤز مبارزه یوللارینی ایشیقلاندیرماق اوچون فیکره گئدیب، آجی چایین سولارینا گؤز دیکمیشدی. ایندی داها قاسیمخان یوخ ایدی. آمما آجی چای آخیردی. ایندی همدمسیز قالان بو چای قاسیمخانین و اونون آتلیلارینین، کنارینداکی قالادیقلاری اوجاق داشلارینا باخا- باخا گلهجکده تاپیلاجاق قاسیمخانلاری دوشونوردو….


text:
جهان نثری انتولوژیسی
اگهته کریستی
(1891-1976؛ انگليه Agata Kristi (1891-1976; Angliya
انگلیس یازووچیسی. دېتېکتیو ژانر اوستهسی. 85 رومان، 20 پیېسه و کۉپلب حکایهلر مؤلفی. کریستی اېنگ یخشی اثرلریده («پورا تېرگو قیلهدی»، 1924؛ «کمینلر سِری»، 1925؛ «راجېر اېکراید نینگ قتل اېتیلیشی»، 1926؛ «ن یاکه م؟» 1941؛ «قاپقان»، 1954؛ «عیبلاو گواهی»، 1954 و ب.) جنایت نفقهت دلیللر اساسیده، بلکه قهرمانلر نینگ، چنانچی، بېلگییهلیک ایزقووَر اېرکیول پورا نینگ باطني تویغوسی و سېزگیرلیگی طفیلی آچیلهدی. کریستی اثرلری نینگ کتّه موفقیتی سوژه نینگ قیزیقرلیلیگی، یېچیم نینگ کوتیلمهگنلیگی، پېرسانهجلر نینگ یارقینلیگی بیلن ایضاحلنهدی. اثرلری 103 تیلگه ترجمه قیلینگن.
اوستهسی فرنگ اۉغریلر (حکایه)
– بېکهم، کېچیرهسیز، سیز بیلن بیر دقیقهگینه گپلشسهم بۉلهدیمی؟ بو التماس بیر قرهشده احماقانه بۉلیب تویولیشی ممکن اېدی: مسس مرپل نینگ جیکّککینه خدمتکاری اېدنه عینِ وقتده اۉز بېکهسی بیلن گپلشهیاتگندی. مسس مرپل اونگه رخصت بېردی: – اېدنه، البته، رخصت. کیرینگ. اېشیکنی یاپینگ. اېشیکنی استهگینه یاپیب، اېدنه خانهگه کیردی؛ اونینگ قۉللری تینمهی فرتوغاینینگ چېتلرینی غیجیملردی و هیجاندن او بیر نېچه مرته یوتینیب قۉیدی. – قولاغیم سیزده، اېدنه، – قیزنی صحبتگه چارلهدی مسس مرپل.
ادامه مطلب


text:
کرنده نین داغلاری باخچالاری باغلاری، اریر یادا دوشنده اورگیمین یاغلاری ، اوزوندی اوزون دره واریدی تزه تره، تره درن قیزلارین گوزه گلر خالاری ، کوتورگنین دوزونی منه سالیب گوزونی، چوکوب کنده اننده یاددا پالچیق داملاری، جوانلاری ائلیمدی قوجالاری گولمدی، قدیم بیچین بیچنلر وار اولایدی قولاری، اوشاقلارون اویناسین گول ایچینده قایناسین، سعادته عزته اچیق اولسون یولاری ، قاریلارین عصمتی قوجالارین حرمتی، ... ادامه مطلب »
اشعار
استاد شهریارین بهجت آباد خاطرسینه گورا
الدوز سایاراق شهریاریم گوزلدی یاری ، من سسلدیم اول دلبری گلدی منه ساری ، گوز یولدا قالیب گلمدی اول سودیگی جیران، من سودیگیم آهو قاش آتیبدی منه باری ، سن گوز تیکیبن یولارا یوختی بی قارالتی ، من ایستدیگیم کتدی الینده منه ناری ، قیز گلمدی یرتیلدی گجه گلدی منور ، یار گلدی الی الده دولاندیق بو دیاری، گویلر توتولوب ... ادامه مطلب »
ساری تل
نچه آی نچه یازی وردیم سنده باشا داغلار جمالوه مین یول اذی من ایدیم تاماشا داغلار گوندوز گونشه وریلدیم گجه آیا عاشیق اولدوم هج بیلمدیم نجه دولدوم قوجاقوندا یاشا داغلار ادامه مطلب »
حیدر بابا یه سلام
حیدربابا ، ایلدیریملار شاخاندا سئللر ، سولار ، شاققیلدییوب آخاندا قیزلار اوْنا صف باغلییوب باخاندا سلام اولسون شوْکتوْزه ، ائلوْزه ! منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوْزه حیدربابا ، کهلیک لروْن اوچاندا کوْل دیبینَّن دوْشان قالخوب ، قاچاندا باخچالارون چیچکلنوْب ، آچاندا بیزدن ده بیر موْمکوْن اوْلسا یاد ائله آچیلمیان اوْرکلرى شاد ائله بایرام یئلى چارداخلارى ییخاندا نوْروز ... ادامه مطلب »


text:
موضوعات : حئیوانلار
گؤزل گؤزلری ایله اینترنتی فتح ائدن پیشیک
منیم آدیم میلادیرMila. من ماوی ایسکوتتیش فولد جینسیندنم. کالیفورنیادا یاشاییرام. بؤیوک قیزیللی گؤزلریمله اولجه اینستاگرامی سونرا ایسه (نیز)بوتون اینتئرنئتی فتح ائتمیشم. منی هامی بو گؤزلریمه گؤره سئویر. منده هامینی سئویرم.Mila آدلی پیشیگین شکیللرینی آشاغیدا گؤره بیلرسینیز. مندن هامییا سلاملار…
سوجوللارین(آبزی) دونیاسیندان نئچه شکیل
“برایان اسکری”،نشنال جئوگرافیکین،آدلیم عکاسی،دونیانین دؤرد بوجاغینا گئدیب و اؤزل شکیللر(عکس) چکیب،برایان اسکری، بو کز،دنیز آلتینی، شکیل چکمک اوچون سئچیب. سوجوللاردان(آبزیان) شکیل ییغماق، برایان اسکرینین یئنی گؤرهوی(ماموریت) دیر.برایان اسکری، قزئتهچی، عکاس و یاشیل چئورهنین قوروجولاریندان بیریسیدیر.برایان اسکری، دنیزلرین دایاز(کم عمق) درینلریندن و کیچیک بؤیوک سوجوللاریندان شکیل چکرهک بو قونودا بیر اؤزل…
چولاق توسباغا
نئچه گوندور،آیاغینی الدن وئرهن بیر توسباغا هرکسین باخیشینی اؤزونه یؤنهلدیب ؛”شیلدی” بیر شانسسیز توسباغا اولاراق؛ اوزوجو(ناراحت کننده) اولایدا، آیاغینی الدن وئریر، بو اوزدن اوزمانلار بو یازیق توسباغانین آیاغینی کسیرلر.اوزمانلار بو حئیوانین یاشامینا دوام وئرمک اوچون،توسباغانین کسیلمیش آیاغین یئرینه اؤزل پوروتئز یئرلهشدیریرلر.ایندی “شیلدی” پوروتئز آیاغیلا آددیم(قدم) آتیر ونورمال عؤمرونو ائتمهلیدیر. آرتیرمالیدیر؛…
سوجوللارین(آبزی) دونیاسیندان نئچه شکیل
“برایان اسکری”،نشنال جئوگرافیکین،آدلیم عکاسی،دونیانین دؤرد بوجاغینا گئدیب و اؤزل شکیللر(عکس) چکیب،برایان اسکری، بو کز،دنیز آلتینی، شکیل چکمک اوچون سئچیب. سوجوللاردان(آبزیان) شکیل ییغماق، برایان اسکرینین یئنی گؤرهوی(ماموریت) دیر.برایان اسکری، قزئتهچی، عکاس و یاشیل چئورهنین قوروجولاریندان بیریسیدیر.برایان اسکری، دنیزلرین دایاز(کم عمق) درینلریندن و کیچیک بؤیوک سوجوللاریندان شکیل چکرهک بو قونودا بیر اؤزل…


text:
“اوچورتمانی وورماسینلار” فریده چیچک اوغلو-نون بیرینجی اثری ساییلیر.بو اثر ۱۹۸۶ دا یاییملانیب، ۱۹۸۹دا تونچ باشاران اونو فیلمه چکمیشدیر.چیچک اوغلو بو اثرده فرقلی آداملاردان اولوشان کیچیک بیر توپلومو گؤز اؤنونه آلاراق بیزی توپلومون بوتون آجی لارینا ساری ، ان آزی اونلارین چوخونا ساری یؤنلدیر.بو دیرلی کیتابی حامد احمدی آذربایجان تورکجهسینه چئویریبدیر.
کیتاب نثریندن اؤرنک:
“باریش آناسی ایله زنداندا یاشاییر… او بیری بند اما سیاسی قیزلارین بندی دیر. اینجی ده اولاردان بیری ایمیش و روایت ائله اونون گئتمه یی ایله باشلاییر…فریده چیچک اوغلو اوزمانلیقلا قیزلار و قادینلارین محکوم اولماقلارینین سببلرینی باریشین دیلیندن بیر-بیر ساییر: کیتاب اوخوماق،دوشونمک،سئوگی،شعر یازماق… آنجاق باریش بونلارین پیسلییینین ندنلرینی باشا دوشمور.بیر یئرده باریش قیزلارین بیریندن سوروشور”سن نییه بورداسان؟” دئیه. قیز دئییر”خالقیمی سئودیییمه گؤره…”. باریش ایسه اؤز یانیندا دوشونور”من بؤیوینده خالقیمی سئومه یه جه یم”
حاضیرلایان:محمد رحمانیفر


text:
هه بلی
کندده تویدان قاباقکی عنعنه لری بیر-بیر یئرینه یئتیرردیلر. هر بیر کیچیک ده ییشیکلیگی پیسله ییب، "آتووا لعنت تازا دب قویان!" دئیه دب پوزانی قارغییاردیلار. بونا گؤره، خالقین قورخوسوندان دبلر ده ییشیلمز قالاردی یاداکی آزراق و یاواش-یاواش عوض اولاردی. مثلا گؤرردین نئچه ایللردی کی، باشلیق ائله بیر قراردا قورونوبدو.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
ساغلان دربندی
طایفا-تابینی اولمایان اکینچی حاجی نصیر، آلوار یئرلرینین اوندا بیرینین صاحابی ایدی. او ایللرده کؤمکسیز اکینچی، او یاندان-بو یاندان غریبه ایشچیلر توتاراق، گتیریب زمیلرینده ایشله دیردی. بو مسئله لر آلوارلیلارین بعضیسینین گیجیگینه و چوخونون ناراحتلیغینا باعیث اولوردو. اونو اینجیتمک ایسته ینلرده چئشیدلی باهانالار تاپیردیلار. اؤز آرالاریندا دئییردیلر: "ائله ائله یک گره ک، بیر یوللوق کنددن کؤچوب گئتسین! کؤمگی اولمایان آدامین نییه گره ک بیر بئله یئری اولا؟! نییه یاد آداملاری کنده گتیریر؟!" هابئله داورانیشلارینا گؤره، حاجی نصیری قدیم اربابا اوخشادیب قیناییردیلار.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
پردیل آرخی
ساوالانین سو حاققی، کندین بیناسی قویولاندان بری، سینیق چاییندان آیریلیب وئریلیبدی. بو چای، سینیق کؤرپوسوندن آشاغی گئچدیکده، قدیمدن داشلی چای آدلانیبدی. داشلی چای، ساوالانین سویونو ساغلایاراق بو کندیله تازاکند و خوجا میجانین سینیریدا اولوبدور. داشلی چایدان کند چایی قایناقلانیب بیر سیرا آرخلاردا اوندان آیریلیبلار. بو چایا گلن سولاردان فایدالاناراق، ساوالاندا آرپا-بوغدانی هئچ اولماسا اوچ دفعه سووارارلار: پاییزدا اکین اکندن سونرا، بایرامدان قیرخ گون گئدنده و اکینلر آغارمامیشدان قاباق. هر حالدا، داغ طرفینده کی قونشو کندلرین باشقا یئرلردن سولاری واردیرسا، آرانداکی ساوالان سینیق چایینا باغلیدی و اونون کؤوشنینده کی سولارین آخاری اورمو گؤلونه دوغرودور.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
حورر حمزه!
سوننو مذهبلی آغ قویونلولار حوکم سورن تبریز اهلینین چوخو، حاکیملرینین مذهبینده ایدیلر. شیعه مذهبینه اینانلاردا بو شهرده آزینلیقدا یاشاییردیلار. آغ قویونلولاردان اولان عبدوللا، او چاغدا تبریزین قاضیسی ایدی. عبدوللانین حمزه آدلی، گئچی ساققال، بیر نوکری وار ایدی. ندنسه، حمزه شیعه لره ایری-ایری باخیب، گؤز وئریردی ایشیق وئرمیردی. عبدوللا اونون ایشلرینی گؤردوکده، آجیقلاناراق دئییردی: "آی حمزه، شیعه لرده بیزه تای موسلماندیلار آخی! نییه اونلاری اذیت ائله ییرسن؟!" بونونلا بئله اربابین سؤزلری حمزه نین اوره گینه سینمه ییب، شیعه لری باشاردیقجا سیخیشدیراراق اونلارا "دینسیز!" دامغاسی ووروردو! تحقیر اولونان شیعه لر حمزه دن اینجیسه لرده، عبدوللادان قورخوب جینقیرلارینی چیخاردانمیردیلار! عبدوللادان باشقا، حمزه نین قوهوملاریندان اولان، بننا محمدده اونو همیشه قیناییردی.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
نولار
١٩٤٥- جی ایلین اکتبر آیندا تبریز شهرینده یارادیلمیش ” نولار“ آدلی فدائی پارتیزان دسته سینین یارادیلماسی حقینده ژنرال جعفر کاویانین قیدلری:
موضوعات مرتبط: تاريخ و گئچميش ، باشقا یازانلارین یازیلاری
ادامه مطلب
بیر تورک اولاراق، اولوسوموزا اولان توهینلری قیناییرام. او جومله دن فتیله آدلی یونگول برنامه ده اولانلاری. یاشاسین آذربایجان
موضوعات مرتبط: خبرلر
صفر بابادان اوتاندیم!
کندلیلردن نئچه سی، قوربان اوغلو اکنه، له ور درمگه گئتمیشدیلر. اونلار، چؤلده بیر نفر یاری آدام-یاری داش گؤررلر! آز قالار باغریلاری چاتلاسین! یاری آدام قورخموش کندلیلره دئیر: "گلیردیم ساآلانا، صفر بابادان اوتاندیم!"
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
ایختیلاف چیخان یئرده!
اوتوبوس دوز واقتیندا دوراقدا دایاندی. دوکتور جانبالا اوتوبوسا چیخدی. آرخایین اولسون دئیه، گئدجک شهرجیگین آدینی سوروجویه وورغولادی. سوروجونون دالیسیندا ایکی بوش صندل وار ایدی. گئچیب پنجره طرفینده کی صندلده ایلشدی. ایلک دؤنه اولاراق فرانسایا گلمیش دوکتور، پاریسدن، بیر شهرجیگده اولان هوتئلینه گئتمکده ایدی.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
اولماسین خوجا میجانین بیر تئل ایپگی!
(نباشد یک تار ابریشم خواجه مرجان!)
گوینده این مثل منظورش اینست که از شخص دارا اگر چیزی کم شود نباید به حساب آورده شود. بنابراین، مثل بر ثروتمند بودن خواجه مرجان دلالت دارد. یعنی اگر یک تار از تارهای ابریشم خواجه مرجان برداشته شود چیزی از آن کم نخواهد شد. این مثل همچنین نشان میدهد که در خواجه مرجان تولید ابریشم مرسوم بوده است.
روستای خواجه مرجان که اغلب مردم منطقه از جمله روستاییان سهلان آنجا را خوجا میجان مینامند، یکی از روستاهای هم مرز سهلان میباشد. در حال حاضر، جمعیت سهلان چند برابر خواجه مرجان میباشد. در یکصد سال اخیر، افرادی از خواجه مرجان به سهلان آمده، در آنجا ساکن شده اند. افرادی نیز از سهلان به خواجه مرجان رفته اند.
مثلهایی مانند مثل بالا از زبان افراد مسن سهلان شنیده میشود که بر شکوه خواجه مرجان در گذشته اشاره دارند. همچنین مثل زیر در سهلان بکار میرفته است:
گؤیده اولدوزلارین سایی وار، یئرده خوجا میجانین دوه لرینین سایی یوخدو!
(در آسمان ستارگان قابل شمارش هستند اما در روی زمین شترهای خواجه مرجان غیر قابل شمارش هستند!)
تعدادی از اهالی سهلان اظهار میدارند که قدمت خواجه مرجان از تبریز بیشتر است. روایت چنین مقایسه قدمتی، در مورد سایر شهرها و روستاهای منطقه و خود سهلان شنیده نشده است.
موضوعات مرتبط: فولکلور
ائله بیل سئیینچی گلیب!
(مثل اینکه کوزه فروش آمده! )
در گذشته، یک نفر، که به احتمال زیاد از منطقه گونئی بود، برای فروش کاسه ها، کوزه ها و دیگر اسباب سفالی خود به سهلان می آمد. این شخص بساط خود را در مرکز روستا (قالا قاپیسی) پهن مینمود.
به گفته افراد مسن، با آمدن این کوزه فروش، باد شدید ناگهان شروع به وزیدن کرده، بارش باران شروع میشد! برای مدتی باران به شدت باریده، موجبات ناراحتی عده ای از اهالی را فراهم مینمود. بنابراین، هر گاه باران شدید و ناخواسته ای می آمد، به همدیگر می گفتند: "ائله بیل سئیینچی گلیب!" (مثل اینکه کوزه فروش آمده! )
در سالهای بعد، روستائیان برخی از اقوم خود را که در جاهای دیگر زندگی مینمودند و اتفاقا موقع مهمانی آمدنشان باران میبارید را نیز، به کوزه فروش تشبیه میکردند! می گفتند:"ائله بیل سئیینچی گلیب!" (مثل اینکه کوزه فروش آمده! ) در واقع با این تشبیه مثل فوق تقویت شده، خاطیره کوزه فروش ماندگار شده است.
سئیین : کاسه سفالی بزرگ
موضوعات مرتبط: فولکلور
آفریقادا درس اؤیرتمه یین پوفو!
ماکاناکی، تئرمین سون گونونده، کیلاسدا اوتوروب، دوکتور جانبالا دئینلری دیققتله دینله ییردی. بو باشاریلی اؤیرنجی، قاباق تئرملرده، نئچه درسینی جانبالایلا گؤتورموش، یاخشی نومره لر آلاراق قبول اولموشدور. آنجاق بو اؤزه ل اوستادین درس وئرمه فلسفه سینی، هئچ زامان دوشونمه میشدی.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
ریشه شناسی نام روستای سهلان
1) مقدمه
اسم روستایی که امروزه در مکاتبات رسمی به سهلان مشهور شده است، هنوز توسط اهالی آن و روستاهای نزدیک به شکلهای دیگری نیز تلفظ میشود. مانند ساآلان(Saalan)، ساوالان(Savalan) و ساغلان(Sağlan). همچنین در گذشته، اسم این روستا به صورتهای مختلفی مکتوب گشته است. مثل سهلان(Səhlan)، ساوالان(Savalan)، ساهالان(Sahalan) و سبلان(Səbəlan).
همانطوریکه دیده میشود، همه نامها به هم نزدیک میباشند. اما اینکه ریشه این نامها چه میباشد، موضوعی است که در این نوشته، با توجه به معلومات در دسترس، به آن پرداخته میشود. در اینجا، مبنا تلفظ مردم خود روستا و منطقه میباشد. به طور طبیعی هم، از دیدگاه زبان ترکی به موضوع نگاه میشود.
موضوعات مرتبط: سهلان /ساوالان/ ساغلان/..
ادامه مطلب
ایکی یولداش
ابوطالیب ایله محمدعلی، موغان اوتلاقلارینین بیرینده، چوبانلیق ائتمکده ایدیلر. آراز چایینا یاخین، یاشیل اوتلاقدا، ابوطالیب آرازی گؤستره رک یولداشینا سؤیلدی: "بیزیم طایفامیز چایین او تاییندان قوپوب ساوالانا گلیب. ده ده م دئیر قره باغدان گلمیشیک. ..." آردینجا، او تایداکی قوهوملاریلا گل-گئدین یاساق اولدوغونو وورغولادی. او زاماندا، سورونو اوتلاماقدا گؤرن چوبانلار، ده ینکلرینی قوپوز کیمی ساخلایارکن، هیجانلاناراق سیرایلا "آراز آراز!" ماهنیسیندان اوخوماغا چالیشدیلار:
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
قولام اوزومو تالادی، ساوالان گؤزومدن دوشدو!
یایین سون گونلری ایدی. دوننلری، قهرمان ایکی بؤیوک سبدین هره سینه، آلتی باتمان اوزوم دولدوروب حاضیرلامیشدی. سحر تئزدنده، سبدلری ائششگینه چاتیب، اوره گی اومودلارلا دولو اولاراق، نئچه آغاج آرالیدا اولان ساوالانا یوللانمیشدی. اوزومچو قهرمان، گؤنئی-ساوالانین دوز یولونو، ده ینگیله ائششگی سوره رک یئرده یئریمیش، گون اورتایا یاخین، بو کنده چاتماقدایدی.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
دول کیشییه توی توتسان، اوشاقلار گؤی اوسگورمه توتار!
(اگر برای مرد بیوه عروسی گرفته بشود، بچه ها سیاه سرفه میگیرند!)
در گذشته های نه چندان دور، ازدواج مجدد بدلیل فوت همسر، امری عادی بوده است. گاهی هم یک مرد با چند زن ازدواج میکرد. با این وجود، از قدیم، مراسم عروسی برای یک مرد بیوه برگزار نمیشده است. روستائیان، با پند و اندرز یا مثلهایی شبیه این مثل، گرفتن مراسم عروسی برای یک مرد بیوه را همواره منع میکرده اند! میگفته اند، اگر اینکار انجام بشود، بچه های روستا سیاه سرفه میگیرند! طلاق هم در روستا به ندرت اتفاق می افتاده است.
در حال حاضر، با آنکه طلاق نسبت به گذشته بیشتر شده است ولی هنوز این مثل در روستای سهلان صدق میکند و حتی اگر یک مرد بیوه در دهه سوم عمرش ازدواج مجدد بکند، برایش عروسی نمیگیرند.
موضوعات مرتبط: فولکلور
سووزولوق (Sovzuluq)
رودخانه (کند چایی)، پس از عبور از راه آهن به دو قسمت تقسیم میشود. قسمت اول، با نام چای از داخل روستا عبور کرده و از آن برای آبیاری باغچه های داخل روستا و مزارع پایین روستا استفاده میشود. قسمت دوم، با نام جوی کلوارلار (کلوارلار آرخی) به موازات راه آهن پیش رفته و از آن برای آبیاری زمینهای کلوالار و غیره استفاده میگردد. به حوالی این محل تقسیم سووزولوق گفته میشود و رودخانه قبل از رسیدن به محل سووزولوق، گاهی رود سووزولوق نیز نامیده میشود.
موضوعات مرتبط: سهلانين يئر آدلاري
ادامه مطلب
دامجی
گئجه لرین بیرینده، گؤزلریمی یوماندان آز سونرا، اؤزومو بیر باشاریلی اوزگونچو تکین، اوجو-بوجاغی اولمایان بیر دنیزین گؤی سولارینین درینلیکلرینده گؤردوم. سینیرسیز، آزاد و بام-باشقا بیر دونیادایدیم!
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
آه چکیب دؤورومه باخدیم
اوتورموشدوم، یئنه قاخدیم
ماییل اولدوم سنه آخدیم!
دئییرم رحم ائله ییب اولدوزلا سن گلجکسن
گئجه مه اولدوز اولوب سن یاناجاقسان
صاباحا گون اولاجاقسان
قالاجاقسان.
موضوعات مرتبط: قوشما
ادامه مطلب
عکس منتشرنشده ای ازخانواده ژنرال کاویان در1324( ازراست=ملاحت-ژنرال کاویان-مائیس-سکینه همسر ژنرال-پوران ومارکس کاویان
اسنادومدارک ژنرال جعفرکاویان
درکتاب (نگاهی به تاریخ مرند) چاپ دوم درشرح حال ژنرال جعفرکاویان خاطرنشان کرده ام که وی درروستای سعلان(سهلان) که آن زمانهایکی از روستاهای مرندشمرده می شد بدنیا آمد ودرسهلان وتبریز بزرگ شد. پدر وی محمدعلی سهلانلی یکی ازیاران ستارخان بود.
موضوعات مرتبط: تاريخ و گئچميش ، باشقا یازانلارین یازیلاری
ادامه مطلب
ده ده مالی
آخشام چاغی ماشینیما مینیب، یاشادیغیم تبریزدن، بویا-باشا چاتدیغیم ساوالان کندینه ساری یوللاندیم. بونا گؤره کی، سحر چاغی آناملا تیلفونلا قونوشاندا، برک-برک تاپیشیریب سؤیلمیشدی: "فرجگیل ایستیرلر ده ده مالیمیزی وئره لر! قره گؤزدن 1000 مئتیر! ... شام تداروک گؤروبلر. نئچه نفر قوناق چاغیریبلار سنده گله سن!" بو بیر ساعاتلیق یولو، کندین ائشیتمه لی ده ده مالی جریانلارینی خاطیرلایا-خاطیرلایا، سوردوم.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
بیر یئنی دب بیزیم كنده گیردی!
بـو گونلرده اؤلوم چوخالیب، آتابابالار دئمیش كیمی، جوان ـ قوجادا تانـیمیر. اؤلومه سؤز اولا بیلمز، آنجاق شهر دبلرینین كندلرده سورعتله یایینـلانماسـینا بـیر آز سؤز وار!
گئچن ایللردن بری، شهرده رسم اولان دبلردن بیر باشقاسیدا بیزیم كنده گیردی. او دب، اینسانین اؤلوموندن سونرا اونون طایفا- تابینی یا باشقا سئونلری طرفیندن اعلامیه چیخارتماقدان عیـبارتدیر.
اعلامیه ده، اؤلو کیشی اولسا اونون عکسی چاپ اولور، آرواد اولاندا بیر چیزگی! اعلامیه ده یازیلان سؤزلره گلنده، شهرده كیلرده یازیلان سؤزلرله بیردیر: لاپ اوولده تیكرار-تیکرار یانسیلانان سیزلامالارلا قوشمالار یازیلیر. قوشمادان آشاغیدا، اؤلو یییه لری(یا آیری اعلامیه چیخاردانلار) اؤز اؤلولرینی، گول، چیچك، جننت قادینی، دوزگون كیشی و هابئله سؤزلرله لقبلندیریر. سونرا اؤلونو جننته قوووشدوراراق، درین سارسیلماقلارینی بیلدیریر. آردینجا، قوهوم، قونشو و تانیشلارین آدلارینی آپاراراق هامینی بیر ییغینجاغا چاغیریر. ترحیم كاغاذینین لاپ آشاغیسیندا، چاپ یئرینین آدی وورولوب، گلجك اؤلو صاحابلارینا آدرس گؤستریر. بئله لیكله، دونیادان كـؤچن آدامین اعلامیه سی نئچه گون دیوارلارا یاپیشیلیر. كندین اؤز دبلری یاواش-یاواش توربالاردا قالیر!
موضوعات مرتبط: فولکلور
امام رضا توركلری
ایللر اؤنجه، كندلیلریمیزله بیرگه، زییارت اوچون مشهده گئتمیشدیك. زییارت زامانیمیزین محرم آیینا توش گلدیگینه گؤره، بیز اورادا هرگون شاخسئی (شاه حسین) دسته سی باغلاییب، شاخسئی گئدیردیك.
او گونلرین بیرینده، شاخسئی گئتمک حینینده، بیر نفر غریبه نین دسته یه قوشولاراق بیزه تای شاخسئی گئتمه سی، هامیمیزی ماراقلاندیرمیشدی. هامینین ذهنینده، "بو كیشی كیم اولمالیدی؟!" سورغوسو یارانمیشدی.
سئوالا جواب تاپسین دئیه، شاخسئی داغیلدیقدا، کندلیلردن بیری کیشیدن سوروشموشدو: "سن هارالیسان؟!" کیشی جوابیندا دئمیشدی: "من قوچانلییام! قوچانلیلاردا سیزه تای توركدولر!"
كنده قاییداندان سونرا، قوچانلی كیشینین شاخسئی گئتمه سی تئز- تئز خاطیرلانیب، بئله بیر سؤز سؤیلنردی: "هر یئرده تورك وار!" هابئله خوراسان ویلایتینی، اماما باغلاییب دئیردیلر: "حتی امام رضانیندا توركو وار!"
موضوعات مرتبط: اؤیکو
کوره کن
آخشام باشی، بیلدیر آداخلانمیش محمده، موشتولوق وئرمه سی گره کن، بیر خبر گتیردیلر. دئییردیلر، صاباحلاری سحردن آخشامادک، محمدین قایناتاسی اسدگیله سامان گلجک. بونا خاطیر، اونلارا یاردیم اوچون، نئچه ائششکله نئچه نفر آدام لازیمدی. دئییبلر، محمدده گلسین! اسدین خرمنینده، سامانی تورلارا دولدوراجاقلار. سونرا تورلاری ائششکلره چاتیب، گتیریب اونون آنبارینا بوشالداجاقلار.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
در يكي از روزهاي حكومت فرقه دموكرات، كاويان بنا به دلايلي در يكي از مساجد تبريز مجبور به تيراندازي مي شود. اين کار او موجب اعتراض آيت الله سید محمّدکاظم شریعتمداری ميشود. اما شريعتمداري بعد از آگاهي از علت تيراندازي و موجه دانستن آن، يك تخته قالي را بعنوان هديه به منزل كاويان فرستاده، از او دلجويي مينماید.
موضوعات مرتبط: تاريخ و گئچميش
دری
دونن گئجه یوخودا گؤردوم، آتام، حیطیمیزده، آغ قوچوموزون باشینی کسدی، دریسینی سویدو. قوچون دریسینی تلیسه سالیب منه وئردی، بویوردو: "بونو آپاریب شهرده ساتیب، قاییدارسان."
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
بامییه ایله کوفته دؤنمی
حسینلیله دللکلینین آراسی بولانمیشدی. ندنسه، بو ایکی ساواشجیل طایفانین سولاری، یئنه ده بیر آرخا گئتمیردی! بو دؤنه کی دوروشماقلاردا، حسینلی دللکلییه اوستون گلمکده ایدی. او اؤلچوده کی، حسینلیلرین قورخوسوندان، دللکلیلرین بؤیوکلرینین بعضیسی، کندده قالا بیلمه ییب، تبریزده کی قوهوملارینین ائولرینده دالدالانیردیلار. اوروجلوق آیی باشلاسادا، گرگینلیک پوزولماییب، کند آتدیم-آتدیم داعوایا دوغرو گئدیردی.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
اذان!
اوروجلوقدا، خوروز بانی، تکجه اوباداشدانی گؤسترردی، آمما اذان چاغلارینی بیلدیرمزدی! بونا گؤره، کندین نئچه یئرینده، نئچه کیشی اذان واقتلاری داما چیخیب، اذان وئرره ک، بیر کنده خبر یایایدیلار. ندنسه، کند اهلی اوروج توتماغا، ناماز قیلماقدان داها آرتیق ده یر وئرردیلر!؟ حتی، بعضیلری فقط اوروجلوق آییندا ناماز قیلاردیلار!؟ دئمک، ساوالانلیلار، اوروج یئمگی چوخ پیس و اوتانج وئریجی بیلردیلر.
موضوعات مرتبط: اؤیکو
ادامه مطلب
قایانین کؤلگه سینده،
دالدالانان کیمسه،
سانما یاتیب.
موضوعات مرتبط: قوشما
ادامه مطلب
تورکون دیلی
باخ گؤر نئجه دیلداش نئجه بیز سئومگه قالدیق
بیر-بیر اونودوب سؤزلریمیز اؤلمگه قالدیق
موضوعات مرتبط: قوشما
ادامه مطلب
دوخا قوجا اوغلو دلی دومرول
1
قورو چای اوستونه کؤرپو سالمیشدی
اوتوز گوموش هر کیم گئچمیش آلمیشدی
یاساسی دومرولون بئله اولموشدو
گئچمه یندن قیرخین قیرخیب چالمیشدی!
موضوعات مرتبط: قوشما
ادامه مطلب


text:
سورکلی یورغون اولماغنییزین ۸ ندهنی!
اؤزونوزو سورهکلی یورغون حیسس ائدیرسینیز یا دا هله گونون اورتاسینا چاتمامیش ائنرژینیزین بیتدیگینی دویورسونوز؟ بونون ندهنی کئچیجی(موقت) بیر یورغونلوق اولابیلهر آنجاق بیتکینلیگینیزین (خستگی) آرخاسیندا بو ندهنلردن بیری ده اولابیلهر…
یئتهرسیز یوخو :
گؤزل بیر گئجه یوخوسو؛ یالنیز دینجهلمک اوچون دئییل. گئجه یوخوسو اساسیندا بدنه یاخشی و پیس کولئسترولو دنگلهیهر(تعادل). عضله(ماهیچه) و سوموکلری گوجلندیرمک و بدنین یاغ دئپولاماسی (ییغماسی) کیمی اؤنملی ایشلهولری (کاربرد) ده وار. یاخشی بیر یوخو یاتماماق عئینی دورومدا دئپرئسیونا (افسردگی)-دا ندهن اولا بیلهر.
قیداسال (غذایی) اؤنمی اولمایان ییهجکلری یئمهک : ( تنقلات و فست فوود )
اصلینده چوخ تئز و قیسا زاماندا ائنئرژی دئپولاماسی یؤنتهمی سانیلسا دا اوزون سورهده تامدا بونون قارشیسی اولا بیلهر. بیلیمسل آراشدیرمالار تئز پیشمیش(فست فوود) یئمهکلر بدنین یاواشلانماسینا ندهن اولدوغونو آچیقجاسینا اورتایا قویور.
یئتهری قدهر سو ایچمهمک :
بیر چوخ اینسان دئهیدراسیون ( تبدیل H2O به H2O2 ) ندهنیایله ائنئرژیلرینین توکندیگینین فرقینده اولمورلار. آنجاق هر نهیین اولدوغو کیمی سویون چوخلوغودا ساغلیقلی دئییل. بونون اوچون کیچیک بیر دنهتیم (تست) موجوددور.تووالئته گیردیگینیزده ایدرارینیزین بویاسی (رنگ) توند ساری (کهربایی) یا دا چوخ آچیق دیرسا بدهنیز سیزه سیگنال گؤندهریر دئمکدیر.
ب ویتامینینین اسکیکلیگی (کمبود ویتامین B) :
بدندهکی گلوکوزو (قند) ائنئرژییه دؤندورولمهسی اوچون ب-ویتامینینه ائحتیاجیمیز وار. گون ائرته و آخشام چاغیلاری آلیناجاق (دریافتی) ب- ویتامینی بدهنین ساغلام ساخلانماغیندا درین قاتغیلار بیراخا بیلهر.
اینفئکسیون (عفونت) :
سیز اؤزونوز ایستهمهدن اولا بیلهر بیر چوخ میکروبلارلا قارشیلاشاسیز! اللرینیزی سورهلی اولاراق تئز-تئز یویوب فردی تمیزلیگینیزه دیققت یئتیرمهلیسینیز.
حرکتسیزلیک :
سحر ائرتهدن یاپدیغینیز قیسا سورهلی یئرییشلر و یونگول ایدمانسال(ورزشی) حرکتلر گونو دولو ائنرژیایله باشلاماغا یاردیمچی اولار. گون ایچینده حرکتسیزلیک وجود دیرهنجینی(مقاومت بدن) و ائنئرژی سویهسینی دوشورهر.
هورمونال سورونلار (مشکلات هرمونی) :
یاواش چالیشان تیرویید و آدرئنال قوددهلری (غدد آدرنال) بؤیوک بیر ائنئرژی ایتیرمهسینه ندهن اولار. بو قونودا دوقتورونوزلا دانیشماق لاب یاخشی سئچهنهکدیر(گزینه).
انسولین دیرهنجی :
دیابئت خستهلیگینین خبرچیسی اولان انسولین دیرهنجی بدهنیزین گوج ایتیرمهسینه ندهن اولار. تمل اولاراق بدهنیزدهکی شئکرین ائنئرژییه چئویریلمهمهسی دورومودور.
چئویرهن: حامید مورسلی


text:
اوچ آی ائنئرژی ییغمادان ایشلهین تئلئفون
دورنانیوزون بیلیمسسیدن آلدیغی بیلگییه گوره، اوچ آیا کیمی شارژسیز ایشلهیه بیلهجک کیچیک اؤلچولو «ژانوس وان Janus One» تئلئفونو اورهتیلهجک [استحصال/تولید ائدیلهجک].
بو بنزرسیز تئلئفون اوچون لازیمی وسایت «Kickstarter ضربه ایستارتر» سیستئمی واسطهسی ایله توپلانیلاجاق.
«ژانوس وان» ۱۵۰۰ میلیآمپئر/ساعات توتوملو باطری ایله تجهیز اولونوب. بو قورغودا [جیهازدا/دستگاهدا] ائنئرژی صرف ائدن ایشلهولرین [کارکرد-لرین] چوخو یوخدور.
بوندان باشقا، تئلئفون «میکرو-سیم» کارتیندان استفاده اولوناراق یالنیز «GSM» شبکهلرینده ایشلهیه بیلر. «ژانوس وان» تئلئفونونون قیمتی ۶۹ دولار بیلیندیریلیر.