text:
بیزیم شهره یولویوز دوشسه، ایلک یول آیریمیندان اوز یوخاری خیابانی توتوب گئتسز، اوچ توکان سایساز دؤدونجوسو تاغی عمینینکی ایدی. تاغی عمی قوجا بیر کیشیدی، اما اؤزو دئمیشکن هله الدن دوشمهییب، هله ده یوز دهگر سیزین کیمی جوانلارا. بعضا ده گؤردون چیرتمیک چالیب اوخودو کی: «من نه قدهر ده قوجا اولسام دهگرم یوز جوانا …چؤرهگی یئمهرم من یاوانا، قوربان ائلهرم من جانانا … پولومو، جانیمی مالیمی گل..!» بلکه ده اوزون اوزادی سیزین سیر- صیفتییزه باخیب دریندن بیر آه چکیب دئدی: «جوان دا قدیم جوانلار… نباتی یاغ جوانیندان جوان چیخماز…»
قدیم جوانلار دئینده باش بارماغی ایله اؤزونه اشاره ائلر البته. ایلک گؤروشده تاغی عمینی قاش- قاباقلی گؤرسز اینجیمهیین؛ اونا گؤره کی بو اونون ائشیک اوزودو. نه قدهر کی تاغی عمینین ائشیگ اوزو قار-بورانلیدی، ایچری اوزو گول- چیچکلیدی. تاغی عمینین قاش- قاباغی بعضا ده حرص- پورسو یاز یاغیشی کیمی اؤترگی و قیش گونو کیمی قیسادی.
بیز مدرسهیه گئدنده حتما یولوموزو تاغی عمینین توکانیندان سالاردیق. تاغی عمینین قورو خورمالاریندان، جویز بادامیندان، نخود کیشمیشیندن آلیب جئبلریمیزه دولدوروب یولا دوزهلردیک. آخشام چاغلاری تکلیفلری یازیب قورتولاندان سورا دفتر، قلم، تاباغا، قدلهین، پوزان آلماق بهانهسی ایله تاغی عمینین توکانینا ییغیشیب، دئییب گولردیک. تاغی عمی بیز ایله کئچینردی؛ بعضا والورون اوستونده دملهدیگی چایدان نوبت ایله هرهمیزه بیر استکان چایدا وئرردی. بعضا ده گؤردون توکانین بوجاغینا دایادیغی سوپورگنی آلیب هامیمیزین قوپاراغینی گؤتوردو. اما اوسته اوسته بیز تاغی عمینین خوش اخلاقی و گول- چیچکلی اوزونون شاهیدی اولوردوق. اوندا گؤردون کی تای- توشلاریمیزین بیری گیردی ایچری دئدی:
– تاغی عمی بیر بالا دوغ!
تاغی عمی کیچیک شیشهلرده اولان آیرانین آغزینی آچیب اونا ساری اوزادارکن دئیردی:
– آلا زهرلن… او قارنی یوغون ددن بالا دوغسون… بیلدین!
گولوش سسلری یولون او بیری الینه قدهر گئدردی.
گئجهلر یئنه ییغناغیمیز تاغی عمینین توکانی ایدی، اما مجلیس بیر او قدهر جاناسینر اولموردو. چونکی منیم داییم، قاسیمین بؤیوک قارداشی و یاشارین عمیسی ده گلردیلر. (اونلار یوخاری کلاسلاردا درس اوخویوردولار.) البته اونلارین یانیندا آچیلیشماق و دئییب- گولمک اولموردو. بیز بؤیوکلری اؤزوموزه مزاحیم گؤرن کیمی گویا اولار دا بیزی مزاحیم گؤروردولر:
– بوردا اوتوروب بوش- بوغازلیق ائلهمخ یئرینه دو گئت درسلرینی اوخو!
– صاباح میه سنین هندسه امتحانین یوخدو؟
– دو گئت ائوه، الینده بو چایی دا آپار… دو گؤروم دی!
بوتون بونلارایله بئله اوزدن گئتمزدیک. آخیردا بئله اولوردو کی بؤیوکلر گزمک اوچون ائشیگه چیخیر و بیز ال -ایاغیمیزی جویز قابیغیندان چیخاریب دئییب گولمهیه باشلاییردیق. تاغی عمی ایسه الینی چنهسینه ویریب تام دقت ایله، عجاییب غراییب حیواناتا باخان کیمی بیزه باخاردی.
***
تاغی عمینین ساوادی زادی یوخ ایدی، آما اوز دئدیگینه گؤره آغی قارادان سئچیردی. او نیسیه حسابلارینی بیزه یازدیراردی. بئله واختلاردا او حالدا کی متصیل آغی قارادان سئچمک مسئلهسینی آندیراردی، بیزی زارا زینهارا گتیرردی:
– بورا باخ …سن اولاسان او ایناندیغین آللاه… سن اولاسان ایستهدیغین آدامین جانی …سنی او یوخ ایمانین اویان- بویان یازما …! دوز یاز…! من دئدیغیم کیمی دوز یاز…! بیلدین؟
البته بیز اگری یازان دگیلدیک، آما تاغی عمینین بو آند آمانی اوغرو یادینا داش سالان کیمی بعضی اوشاقلاری بیر بالاجا شیلتاقلیق ائلهمیه ماراقلاندیریردی. مثلا بیر گون آخشام چاغی منی چاغیریب نیسیه دفترینی آچدی قاباغیما دئدی:
– بالاسی… بولاری یاواش- یاواش اوخو من حاسابلاییم!
گوردوم دفترین باشیندا بیری یازیب: «منیم حسابیم!» من کیم اولسون آللاه بیلیر! ایندی گل بونو تاغی عمییه باشا سال.
– تاغی عمی بوردا بیر نفر یازیب منیم حسابیم!
– یاخچی دا… گور او «من» کیمدی.
– آیری بیر زاد یازماییب آخی …تکجه یازیب منیم حسابیم.
– قارداش، سن دئدین من ده بیلدیم! ایندی اوخو گؤروم او «من» کیم اولا؟!
– آخی بیر زاد یازماییب من نهیی اوخویویوم؟
تاغی عمی ناراحات و ناامیدجهسینه چؤرتکهنی قویدو بیر یانا، دفتری آلیب شاراپ بوکدو، قویدو قفسهیه، دئدی:
– ساواد دا قدیم کیشیلرین ساوادی …سیزین ساوادلار بیر خوروزا دگمز!
***
تاغی عمی بئله تاغی عمی ایدی. بیزیم ساواد لاری بیر خوروزا آلمیردی. او وقت آشیری اوشاقلار ایله مباحیثهیه گیریب اولاری لاپ دارا قیسناییردی. بیر گون چایینی ایچیب پاپروزونو یاندیراندان سورا اوشاقلارین سؤزونو کسیب، بئله سوروشدو:
– اده… سیزین کیتابلاردا حسابینان بئله یازیبلار کی گویا یئر دولانیر، گون دوروب یئرینده. هئچ سیزی تاری بو عغله باتان سؤزدو؟! من سحرین تئزیندن بو ایشه گؤز قویموشام… منیم بو چیخمیش گؤزلریمین قاباغیندا گون اودو باخ قرهداغین قیرناسیندان چیخیب، ساللانا- ساللانا یاواش- یاواش گلیب، بودو ایستیر سبد داغینین باشیندا باتا… سیزین گؤزویوز گؤره- گؤره بوجور سؤزلری نییه قابول ائلیرسیز….. کافیرلار بیزی بئله یولدان ائلیللر دا…!
اوشاقلارین چیغیر- باغیری ایچینده قاسیمین «بیننده ثابت جسم متحرک» یا «بیننده متحرک جسم ثابت» بارهسینده آچدیغی مباحثهلر و گتیردیگی مثللر تاغی عمینین بئینینه باتمیر. او جیغالاسینا درین بیر قوللاج ویراندان سونرا یئنه سوال وئریر:
– مثلا گؤتورک بونو…. دئییرسیز کی یئر دربشیر…اده یئر دربشسه بو قدهر ائو- ائشیین هامیسی دارماداغیم اولار… دنیا دهیر بیر-بیرینه… مثل اوچون کلبه مورتوزون توکانی گلر منیم توکانیمین یئرینه… منیم توکانیم گئدهر مشه قولونون توکانینین یئرینه… حسین آباد محلهسی گلر قرهخیژلیغا، قرهخیژلیق گئدهر شیر باشینا. گؤرون سیزی خالیق بو اولاسی ایشدی آخی….؟!
***
اوسته- اوسته هامیمیزین تاغیعمییه بورجوموز اولاردی، او دا جانی بوغازینا چاتمایینجا آچیب آغارتمازدی. بورجلو اولماغی کیشیلیکدن سانیردیق: «کیشینین بورجو اولار دا!»
اوشاقلیقدا کیشیلیگه آیری- آیری تعریفلر وار ایدی. لاپ خیردالیق دا یئره ییخیلاندا بؤیوکلر قالدیریب، اوست باشیمیزی سیلکهلهیندن سونرا دئیردیلر: «نولار… نولار… بؤیودون …کیشی ییخیلار دا!» سونرالار اویوندا آشیقلاری اودوزوب گدهلرین یاندیق- قیندیقلارینا توش گلنده، دئیردیک: «نولار کی …کیشی اودوزار دا…!» ساواشیقلاردا باش قولاغیمیزی ازیب، آغیز- بورونوموزون قانینینی قاتسایدیلار بیر- بیرینه ایسه، دئیردیک: «عیبی یوخ…. کیشی ساواشار دا!» ایندی ده کی: «کیشینین بورجو اولار دا!»
***
گؤزویوز یامان گون گؤرمهسین؛ بیر گون سحر باشی مدرسهیه گئدنده تاغی عمینین توکانینین قاباغیندا نه گؤرسک یاخچیدی؟ بیر ییغین قیویر- زیویر و توکان وسایلی. توکانین قاپیلاری باغلی ایدی؛ تاغی عمی ایسه دیدرگین وضعیتده بانکانین اوستوندن اوتوروب، جیغالا چکیردی. چکیردی ده سوزدو؟ پوسگوردوردو!
– تاغی عمی… خئیر اولا…به نییه بئله؟!
– توکان صاحاب بوشالدیب دا…
– نییه آخی؟!
– دئییر اؤزومه لازیمدی.
توکان صاحاب اورتادا یئییب اوجدا گزن پوللولاردان ایدی. تاغی عمیدن آلدیغی کرایه بیتمهمیش ده چول- پالازینی تؤکوبموش ائشیگه. او گون بیز ال- ایاغیمیز سویوق گئتدیک مدرسهیه. انقلابین قیزغین چاغلاری ایدی. هره بیر شعار وئریردی؛ بیزده باشلادیق کی: «تاغیعمی… تاغی عمی… حمایتت میکنیم… »
چوخ چکمهدی کی آیری اوشاقلار دا بیزه قوشولدو. سسلر اوجالدی. شعارلار دفترده اگلشمیش معلیملرین قولاغینا چاتدی. افشار آدلی گنج آیدین، اجتماعی معلیمی چیخدی مدرسهنین قاباغینا:
– یاواش.. یاواش … نه خبردی… تاغی عمی کیمدی؟!
اولوب کئچنی بیلدیک ده، بیز ایله بیرگه انقلاب فرماندارلیغینا گلیب کمکلیک ائلهدی تاغی عمینین دوگونو آچیلسین. نهایت ده بیر جیلاز سققلی جوان چیخیب بیزه بئله دانیشدی:
– نگران اولمایین! او سرمایهدارین مولکلری مصادیره اولوب، تئزلیکنن مستضعفلرین آراسیندا بؤلونهجک …چالیشاریق تاغی عمینین اوتوردوغو توکان اونا چاتسین… هلهلیک توکان دا اوتورا بیلر…
بیز ال- اوستو بو خبری بیر موژده کیمی تاغی عمییه چاتدیردیق. دی گلدین کی تاغی عمی چوخ ماراقلانمادی:
– بئله زاد اولماز…. توکان صاحابی راضی اولماسا حرامدی…سیز بو ایشلره قاریشمایین….
آخ تاغی عمی … تاغی عمی… او یئرین دولانماغینا اینانمادیغی کیمی موفتهخورلوخا… انگللیگه ده اینانمیردی. ائله بیلیردی کی شهرین یاریسینا صاحاب چیخمیش سرمایهدار او وار- دوولتی حلال یوللا و جماعتین رضایتی اوجوندان قازانیب.
نه ایسه… بیزیم شهریمیزه یولویوز دوشسه ایلک یول آیریمیندان یوخاری گئدهن خیابانی توتوب گئتسز اوچ توکان سایساز دؤدردونجوسونون قاباغی، خیابانین بو الینده بیر پوتقا وار… او تاغی عمینین پوتقاسیدی.
بیزیم شهره یولویوز دوشسه، ایلک یول آیریمیندان اوز یوخاری خیابانی توتوب گئتسز، اوچ توکان سایساز دؤدونجوسو تاغی عمینینکی ایدی. تاغی عمی قوجا بیر کیشیدی، اما اؤزو دئمیشکن هله الدن دوشمهییب، هله ده یوز دهگر سیزین کیمی جوانلارا. بعضا ده گؤردون چیرتمیک چالیب اوخودو کی: «من نه قدهر ده قوجا اولسام دهگرم یوز جوانا …چؤرهگی یئمهرم من یاوانا، قوربان ائلهرم من جانانا … پولومو، جانیمی مالیمی گل..!» بلکه ده اوزون اوزادی سیزین سیر- صیفتییزه باخیب دریندن بیر آه چکیب دئدی: «جوان دا قدیم جوانلار… نباتی یاغ جوانیندان جوان چیخماز…»
3 پاسخ
-
” تاغی عمی حکایه سینه بیر باخیش”
“تاغی عمی” حکایه سینی اوخویوب ، چوخ بیندیم . منجه بیر باشارلی اثردی ، سانکی بیر معشوق کیمین سنی سندن آلیب ، اوزونه دچار الیر .
” تاغی عمی ” بیر نوستالژیک ، کئچمیش لرین صحبتی دیر . بیر زنگین ، بارلی ، شانلی و شوکتلی وارلیق دان سوز آپاریر .
یازیچی حکاینن باشلانشیندا ، تاغی عمی نین شخصیتین قورار کن ، اونو اوخوجویا ، اوز دیلیجه بیله تانیتدیریر:
” من نه قدر ده قوجا اولسام ده گرم یوز جوانا . . . چورگی یئمه رم من یاوانا ، قوربان ائله رم من جانانا . . . پولومو ، جانیمی ، مالمی گل ”
بو عبارتلر ، نه قدرده هر هانسی اوزکه و بیگانه یه ، بیر ساده جمله اولسا ، امما بوتون آذربایجان ملتینه بیر نوستالژیک فرهنگی خاطره دیر . نیه کی هر آذربایجانلی اونو ائشیدرکن ، جاننا بیر موزون و طنطنه لی رقص دوشوب ، دوداغی قاچب ، اوزو گولوب ، روح و جانی سوینجله دولوب و ایستر ایستمز دیلینه گلیر :
” های . . . الله سنه رحمت ایله سین مشهدی عباد … نه لحظه لر بیزه یاراتدن ، نه گونلر سنن یاشادیک ”
بو ایشین ممتاز ویژگی لرینن بیرسی ، اوندا ایشلنن ، لطیف و شاعرانه قلم دیر . نئجه کی بیر حیصه سینده ، بیله یازلیب :
” نه قدر کی تاغی عمی نین ائشیک اوزو قار-بورانلی دی ، ایچری اوزو گول چیچک لی دیر . تاغی عمی نین قاش قاباغی بعضا ده حرص-پورسو یاز یاغشی کیمی اوترگی و قیش گونو کیمی قیسادی ”
بویله یوموشاق تعبیرلر ، بو ایشین هر یرینده سئل -سو کیمین آخر-داشیر و اوز اوخوجوسونو بیر شاعرانه حس و حالا آپاریر .
“تاغی عمی ” حکایه سی گوستریر کی ، اونون یازیچی سی نه قدر اوز جامعه و اوندا یاشیان انسانلارین دوشونجه ، اینام ودویغولاری ایله تانیش دیر . ایله بو اساس دادی کی حکایه ده ایشله نن دانشیق لار
سوز صحبت لر ، اوندا اولان شخصیت و صنف لره اویغوندو نیه کی اوز اوخوجوسونو کاملا متقاعد ائلیر کی سانکی بیر توکانچی ایله دوروب -اوتوروب و دانشیر .
بو حکاینن بیر آیری اونملی نکته لرینن بو کی ، یازیچی ، اوزو تجربه اتدیغی دویغولاری ، اولدوغو کیمی اوخوجوسونا انتقال وریب و اونودا او آن لاردا یاشادیر .
-
چوخچوخ سلاملار..
دیلین آغزین ..قلمین وار اولسون…بیر تاغی عمی..بیر دومان خاطره سی یازدین…آمما بیر تاریخه بیزی اپاردین..او زمانلارا آپاردین کی دوزلوخ…صداقت..باغیش…کیشلیلیک و حلال چورح قازانماخ …اوشلارا مرحمت….و چوخ گوزل بیر بویوک گئچمیش اوشاخلیخ خاطره میزی دیریتدین..بونا گوره کی اورادا تاغی امی واریدی…بورادا سلیمان قوچو عمی..اوردا مهربان مشد حسین عمی واریدی….یادلاری و خاطیره لری همیشه لیک یاشاسین.ساغ اول ..سلامت قال
-
اللرین وار اولسون. گۆجلو و آخارلی بیر قلم ایله سانکى کئچمیش گۆنلریمیزدن و عین حالدا، بیر پارا واقعیت و واقعهلری ایچینه آلان بیر حیکایه. سیزه داها آرتیق باشاریلار دیلگی ایله باشقا یازیلارین دا یولونو گؤزلهییریک.


c: text/html

text:
مرتضیقلی خان شاملو
'ععشاملی مۆرتضاقولو خان حسن خان اوْغلوعع'-(1591-1649). شاعر، والی، خطتات
حیاتی[دَییشدیر]
زفر" تخللوسو ایله شعرلر يازمیش مۆرتزاقولو خان شاملو تخمینن 1591-جی ایلده دۆنيايا گلمیش، سفوی حؤکمدارلاریندان شاه سفی (1629-1642) و ایکی شاه آبباسین (1642-1666) هاکیمیييتی دؤورونده يۆکسک دؤولت وزیفلرینده ایشلمیش، ائشیکاغاسیباشی، دیوانبيی، قوْرچوباشی، کئرمان ویلايتی والیسی، سئيخ سفیددین تۆربسینین مۆتوللیسی اوْلموشدور. اؤزونون يازدیغی کیمی، يۆز مین بئيته ياخین فارسجا شعرلری اوْلان شایر، ياشینین ایختیيار چاغیندا، 1669-جۇ ایلده آذربايجان تۆرکجسینده شعرلریندن ایبارت دیوانینی تاماملامیشدیر. اوْنون تۆرکجه شعرلرینده ه.نوای، ش.ای.ختای و م.فۆزولی تسیری گؤرونور.
زفر دیوانینین دیباچسینده، دئمک اوْلار کی، نوای دیوانی دیباچسینین اوولینی تکرار ائدیر. نوای دیباچسینده اینسانی دیگر مخلوقاتدان اۆستون يارادیب اوْنا نیطق، شئیر يازماق قابیلیييتی وئرن يارادانا شۆکورلر اوْخويور: "شۆکر وا سیپاس اوْل قوْدیرغا کیم، چۆن آدام اوْسوْيیش-قوْهیدین وۇجود اوْروْيیشی اوْقوْهلاریغا جیلوا بئردی. اینسوْننی سوْيیر ماخلوقوْتدین نۇتق شارافی بیلا مۇمتاز قیلدی.
رۆبای:
ۇل کیم، چۆ جاهوْن خیلقتین اوْغوْز ائتتی، سۆنی کیلمینی ناقش پاردوْز ائتتی.
اینسوْن خايلین نۇتق ایلا مۇمتاز ائتتی، نۇتق آهلینی نازم ایلا سانافروْز ائتتی".
زفر دیوانینین دیباچسینده بزی سؤز و ایفادلری ديیشسه ده، متنی آذربايجان تۆرکجسینه اۇيغونلاشدیرسا دا، اوْنون نوایدن بهرلنمسی شۆبهسیزدیر. "شۆکرو سیپاسی ناموتناهی اوْل قادیری-بیچونه کیم، چۆن آدم آسايیشگاهیدین مخلوقاتدین برگوزیده ائدیب نیتقی-شریفینه مۆمتاز قێلدی.
رۆبای:
وْل کیم، جهان خیلقتین آغاز ائتدی، سۆنینی کیلکله نقشپرداز ائتدی.
اینسانی قامو نیطق ایله مۆمتاز ائتدی، نیطق اهلینی نظم ایله سرفراز ائتدی."
زفر دیوانینین داها قێسا اوْلان دیباچسینده نوای دیباچسی ایله اۇيغون گلن دیگر يئرلر ده واردیر.
نوای قیتلریندن بیرینی مهممد پئيغمبره حصر ائتمیشدیر. بۇرادا دئيیلیر کی، قئيری خالقلارین اوْنون دینینه ائتیقاد ائتمسی اوْنلارا خئيیردیر. پئيغمبری گۆنشه، اینسانلاری ایسه اوْنون شۆالارینا بنزدن شایر دئيیر کی، زررلر نه قدر چوْخ اوْلسالار دا، گۆنشه مانئ اوْلا بیلمزلر.
مۇهاممادی آرابی شانی اوْندین آزام ائرور کی، نۇقس بوْلغاي اۇلوس بوْلسا نافيیغا گوْيیل.
قۇياش آشاسیغا لاما آندین اوْرتوق ائرور کی، زاررا کاسراتی بوْلغاي زیياسیغا قوْيیل.
زفر بۇ شئیره يازدیغی نزیرسینه الاوه ائتدیيی بیر بئيتده دئيیر کی، يالنیز پئيغمبرین يوْلوندا فنا مۆتلق اوْلانلار اوْنون بۆتون يارادیلیشین سببی اوْلدوغونو بیلیرلر:
مهممدی-اربی شانی اوْندان آرتیقدیر کی، قئير میللت اگر اوْلمايا اوْنا قایل.
گۆنش کیمی بۇ جاهانی تۇتوبدور انواری، هقیر زرره ندیر کیم، اوْلا اوْنا هایل.
اوْنون يوْلوندا فنا مۆتلق اوْلمايان نه بیلیر کی، اوْلدور سببی کۆللی-آفرینیش گیل.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
يارپاق قزئتي 2004-جو ايلين اورتالاريندان آرديجيل اولاراق چيخماغا باشلادي. بو، تام آذربايجان ديلينده، 12 صحيفه ده، گؤزل ترتيباتلا چيخان موستقيل قزئت ایدی. قزئت آذربايجانليلار، قاشقايلار، خوراسان و خلج تورکلري ياشايان بؤلگهلرده ياييليردي. ” يارپاق”ين مرکزي اوفيسي تهراندا يئرلشيردي، آمما اونون ماتئرياللارينين بؤيوک بؤلومو تبريز، اردبيل، اورمو و باکيدا حاضيرلانير، سون مقامدا اينتئرنئت واسيطهسيله بيربيرينه جالانيردي. …
Read More “يارپاق قزئتينين بؤيوک گؤرهوی”
ایواز طاها، چاغداش ادبیاتیمیزدا ان دیرلی شخصیتلردن بیریدیر. سؤز یوخدور کی دیلیمیزین جان وئردییی بیر چاغدا دیلیمیزین دادینا چاتدی. او، گنج اولارکن، 1370 ایللرینده “یول” درگی سینی یولا سالاراق نثر ساحه سینده دیلیمیزی بیرده باشدان دیریلتدی. یول درگی سی نین ائتکیسی نی هئچ کیم اونودا بیلمز. او زامانلاردا یول درگیسی طاهانین زحمتلری سایه سینده یولا …
Read More “آذربایجان یازیچیلار و شاعیرلری: ایواز طاها | محمد رضا آذرلو”
تکجه اینسان اؤلندهمی یاس توتولور؟ فیکیر قتل عامیندا هانکی مقدس بیر مکاندا شام غریبان توتولور؟ هاردا شام یاندیریلیر، هاردا عزا توتولور؟ سیز عاغیللی سینیز ایواز طاها، هئچ توتولورمو؟ هرهانکی بیر تؤرن یاپیلیرمی قافاسیندا بئیینی دارا چکیلن، آغزیندا دیلینه زنجیر وورولان، بارماقلاریندان داش آسلانان، جانلی جسده چئوریلنلر اوچون؟ گلین ده سامان تپین جیلدینه، جیگرینه، …
Read More “یارپاق نهییمیزه گرک | س. ن. رضی”
1369 – جو ايل مطبوعات عالميميزده يئني بير دؤوران حئساب اولونور. سووتلر بيرليگينين دمير چپرلري سؤکولدوکدن سونرا و آذربايجان جمهوريتي و باشقا جمهوريتلر اؤز استیقلاليتلريني اله آلديقلاري زامان بیزده ده هويت و كيمليك آنلامي گئنيش مقياسدا، اؤزلليكله بيليم يوردو اؤيرنجيلري ايچينده اؤزونه يئر آچدي! بئله بير زاماندا ايران دؤولتينين ده آذربايجان توركجهسينده مطبوعات بوراخماغا …
Read More “انقلابدان سونرا آذربايجان مطبوعاتي | حسن راشدی”
چرا باید “یارپاق” را منتشر کنیم؟ در آستانهی انتشار دورهی دوم “یارپاق” که به دلیل کارشکنیها و مانعتراشیهای بسیار میسر نشد در آن زمان مرحوم حمید ملازاده متنی کوتاهی در بارهی لزوم انتشار “یار یاق” در اختیارم نهادند. حال که آقای سعید ملازاده فرزند فرهیختهی آن مرحوم انتشار آن را بلا مانع دیدهاند، با کمال …
Read More “دربارهی “یارپاق” / استادحمید ملازاده”
“یارپاق” قزئتینین بعضی ساییلارینی آشاغیداکی آدرسلردن ائندیرمک اولار یارپاق قزئتینی ایکی کئچیدن [لینکدن] ائندیرمک اولار. کئچیدلرین هرهانسی ایشلهمهدیکده باشقاسینی یوخلایین. کئچیدلرین هئچ بیری ایشلهمیرسه لوطفن بیزی اویارین. “Yarpaq” qəzetinin bəzi sayılarını aşağıdakı ünvanlardan endirin. Keçidlərin heç biri işləmirsə lütfn bizi oyarın. 4-جی سایینین علاوهسی /Dördüncü sayını əlavəsi بیرینجی کئچید >>> ایکینجی …
Read More “یارپاق قزئتینین PDF متنی (4-15-جی ساییلاری)”
یارپاق قزئتینین “باش سؤز”لریندن قزئت بوراخيرسان. يئر- گوي ييغيشير، اليندن توتور، آياغيندان چكيرلر. سن گولورسن. ياز گلمهميش، يازلانان بير هايكو(1) اوخويورسان: بو ياز گونونده، قوشلاردان باشقا، سؤزجوكلر اوچوشور باغچادا. □ يارپاق قزئتي سؤز وئريلديينين عكسينه اولاراق، هفتهني اونودور، آيدا چيخير. بونون باشيلجا سببي سن دئمه كاغيذ بؤحراني اولموشدو. هفتهني آي عوض ائدنده، …
Read More “قوللاردا تيترهين ياشيل يارپاق دريملهيهجك | ایواز طاها”
رضا عالينين «يارپاق» قزئتينين باشيازاري ايواز طاها ايله دانیشیغی بو دانيشيغي رضا عالي 1384ـجو ايلده تبريزده چيخان بير قزئت اوچون طاها ايله آپارميشدي. آمما عالي بّيين او قزئتدن اوزاقلاشديغي اوچون، دانيشيق دا قزئت ده درج اولونماميشدي. اوستوندن اوچ ایله ياخين کئچدييينه باخماياراق دانيشيغین مضمونو بایاغیلاشماییب. ر.عالی ــ يارپاغي چيخارماقدان مقصدينيز نهدير؟ ا.طاها ــ سورعتله انكشاف …
Read More “مدنيت دنيزي دوشونجه داملالاريلا يارانير (سؤیلهشی)”
یارپاق قزئتی بیرینجی ساییسینین باش سؤزو بئش ایل گؤزلریمیزی یوللارا زیللهدیکدن سونرا، سانکی بیر داها دونیایا گؤز آچیریق. تکلیف ائتدیییمیز آدلارین ایچیندن بیر آد چیخیر: «یارپاق». اینجه، یوموشاق، بلکه ده یاشیل بیر آد.* □ قدرینی بیلن اولسایدی، بئش ایل بیر عؤمور ساییلا بیلردی. آمما بیلن اولمادی. بئش ایل بوندان اؤنجه نشرینه جان آتدیغیم بیر قزئتین …
Read More “ایچیندن زامان کئچمهین یارالار | ایواز طاها”
“یارپاق” قزئتینین مضمونو و آماجی بارهده (سلیم بابوللا اوغلونون ایواز طاها ایله آپاردیغی موصاحیبهسیندن) س. بابوللا اوغلو ــ “یارپاق” قزئتی حاقدا بیلگی وئرهرمیسینیز؟ ا. طاها ــ “یارپاق” هفتهلییی 2004ـجو ایلین اورتالاریندان آردیجیل اولاراق چیخیر.[1] البته، مادی چتینلیکلر اوزوندن ایکی آی دایاندیغینی استثنا ائتمکله. بو، تام آذربایجان دیلینده، 12 صحیفهده، گؤزل ترتیباتلا بوراخیلان باغیمسیز قزئتدیر. قزئت آذربایجانلیلار، …
Read More ““یارپاق” قزئتینین آماجی (سلیم بابوللا اوغلونون ایواز طاها ایله آپاردیغی موصاحیبهدن)”


text:
فلوئورید نیوبیوم (IV)
فلوئورید نیوبیوم (IV) (اینگیلیسجه: Niobium(IV) fluoride، روسجا: ФTopид Hиoбия(IV)) بیر شیمیایی ماده. قارا رنگلی و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.فلوئورید نیوبیوم (IV) فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Niobium(IV) fluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فلوئورید نیوبیوم (IV) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فورتوین، ایندیانا
{{Infobox settlement |official_name = فورتوین، ایندیانا |settlement_type = شهر |nickname = Summit City; |motto =Kekionga
|image_skyline =
فورتوین، ایندیانا (اینگیلیسجه: Fort Wayne, Indiana) آمریکانین ایندیانا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲۸۷٫۰۵ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۵۳۶۹۱ نفر و اهالی سیخلیغی ۸۸۵٫۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۴۷ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فورتوین، ایندیانا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fort Wayne, Indiana»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
- گرک گؤرۆرسک اۇنلارئ سودا بۇغارئز. نە اۇنلار ایچین یاردئم ایستەیەجک بیری چئقار نە دە قورتارئلابیلیرلر.
- آما قاتئمئزدان بیر ایکرامدا بولونماق وە بللی بیر سۆرەیە قادار یاشاتماق ایچین (قورتاردئقلارئمئز) باشقا.
- اۇنلارا: “یاپماقتا اۇلدوغونوز وە گچمیشتە یاپتئغئنئز یانلئشلاردان ساقئنئن؛ بلکی ایکرام گؤرۆرسۆنۆز.” دەنیلدیگیندە،
- بیر دە راببینین آیتلریندن بیری اۇنلارا گلدیگیندە، اۇنلار سادەجە یۆز چەویریرلر.
- “آللاهئن سیزە وردیگی رئزئقتان حایرا حارجایئن!” دەنیلدیگیندە، کافیرلیک أدنلر اینانئپ گۆونمیش اۇلانلارا شؤیلە دەرلر: “ایستەدیگی تاقدیردە ییەجگینی آللاهئن ورەجگی کیمسەلرە بیز می ییەجک ورەجگیز! سیز آچئق بیر ساپقئنلئق ایچیندەسینیز!”
- شؤیلە دە دەرلر: “دۇغرو سؤزلۆ کیشیلرسنیز، اۇ واعاد نە زامان گرچکلشەجک؟”
- آصلئندا اۇنلار بیربیرلرییلە چکیشیپ دورورلارکن کندیلرینی یاقالایاجاق یۆکسک بیر سستن باشقا بیر شەی بکلەمییۇرلار.
- اۇ زامان کیمسەیە بیر تاوصیەدە بولونما ایمکانلارئ اۇلماز، عائیلەلرینە دە دؤنۆپ گیدەمزلر.
- صورا اۆفلنیر، همن مزارلارئندان قالقار وە حئزلئجا راببینە دۇغرو گیدرلر.
- “وای حالیمیزە! اویودوغوموز یردن بیزی کیم قالدئردئ؟ دەمک کی راحمانئن واعاد أتتیگی شەی بویموش، ألچیلر دۇغرو سؤیلەمیش!” دەرلر.
- اۇ سس (صورون سسی) تک بیر یۆکسک سستیر. اۇنلار درحال تۇپلاناجاق، حوضوروموزا چئقارئلاجاقلار.
- اۇ گۆن کیمسەیە حاقسئزلئق یاپئلمایاجاق، سادەجە یاپتئغئنئزئن قارشئلئغئ وریلەجک.
- جننت آهالیسی، اۇ گۆن بیرتاقئم اوغراشلار ایچیندە نشئەلنیرلر.
- کندیلری وە أشلری، گؤلگەلیکلر ایچیندە قۇلتوقلارا قورولورلار.
- اۇرادا اۇنلار ایچین مەیوەلر وە ایستەدیکلری هر شەی واردئر.
- بیر دە ایکرامئ بۇل اۇلان راببین طارافئندان وریلەجک سلام واردئر.
- “أی سوچلولار! سیز بوگۆن آیرئلئن!”
- أی آدم اۇغوللارئ! سیزە شؤیلە بیر سۇروملولوق یۆکلەمەدیم می: “شەیطانا قوللوق أتمەیین! چۆنکی اۇ سیزین ایچین آپآچئق بیر دۆشماندئر.
- بانا قوللوق أدین! دۇسدۇغرو یۇل بودور.”
- شەیطان گرچکتن، ایچینیزدن پک چۇق نسلی یۇلدان چئقاردئ، هیچ عاقلئنئزئ قوللانمادئنئز مئ؟
- ایشتە بو، تهدید أدیلدیگینیز جهننمدیر.
- کافیرلیک أتمەنیزە قارشئلئق، بوگۆن اۇرایا گیریپ قالئن!


text:
تاوماتافاکاتانقیهانقاکواواووتاماتئاتوریپوکاکاپیکیماونقاهورونوکوپوکایفئنواکیتاناتاهو
تاوماتافاکاتانقیهانقاکواواووتاماتئاتوریپوکاکاپیکیماونقاهورونوکوپوکایفئنواکیتاناتاهو یارادیلیر (مائوری دیلی: Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu) نیوزیلنددا یئرلشهن ۳۰۵ مئتر هوندورلویونده تپه. بو سؤزون تخمینی ترجومهسی بئلهدیر: "ایری دیزلری اولان و سوروشهرک، دیرماناراق داغلاری اودان، تورپاق یئیهن کیمی تانینان تاماتئانین اؤز بورون فلئیتاسیندا سئوگیلیسی اۆچون موسیقی چالدیغی تپهنین زیروهسی". ۸۵ حرفلی بو توپونیم بوتون دونیادا بیر سؤزدن عبارت اولان ان اوزون توپونیمدیر.
بو آدین تلففوس اولونماسینین بیر نئچه وئرسییاسی مؤوجوددور. مثلاً، گینننئسین رئکوردلار کیتابینا توپونیمین ۹۲ حرفدن عبارت اولان آدی داخیل ائدیلیب. آدین داها اوزون وئرسییاسی یئنیدیر و قیسا وئرسییادان داها فورمالدیر. اما یئرلی اهالی ادعا ائدیر کی، داها اوزون وئرسییا ماوریلر طرفیندن همیشه ایستیفاده ائدیلیب. دونیانین ان اوزون آدی اولان یاشاییش منطقهلریندن بیری یئرلشهن اوئلسین ساکینلری ادعا ائدیرلر کی، بو توپونیم بیرلشمیش شاهلیقداکی ان اوزون آدی (Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch) گئریده قویماق اۆچون قصداً یارادیلمیشدیر.


text:
بیرباشا دموکراسی
بیرباشا دموکراسی و یا دوغرودان دموکراسی - وطنداشلارین هر هانسی بیر آرا تمثیلچی و یا پارلمان بیناسی اولمادان بیرباشا بیر سیاسته سس وئرمهسی. حؤکومت موعین بیر قانون و یا سیاست قبول ائتمهلیدیرسه، خالقین ایختیارینا وئریلیر. بو مؤوضودا سس وئریرلر و اؤز اؤلکهلرینین طالعیینی حلّ ائدیرلر. اینسانلار بو مؤوضودا اهمیتلی بیر کونسِنسوسا(ایجماع) صاحیب اولدوقلاری تقدیرده مسله لری اؤزلری ده گوندمه گتیره بیلرلر. دؤولت دستگی اولمادان وئرگیلر بئله آرتیریلا بیلمز!
اهالی آز، ساوادلی و اساساً هموژن اولدوقدا (ان آزیندان سیاسی باخیمدان) بیرباشا دموکراسی پیس بیر فیکیر کیمی گؤرونمور. مثلا، سوئیس، اوغورلو بیرباشا دموکراسینین اوزون بیر تاریخچهسینه صاحیبدیر. اؤلکهنین موعین یئرلرینده هله ده Landsgemeinde وار یعنی: اینسانلارین موعین بیر گونده آچیق هاوادا بیر آرایا گلهرک جمعیتلرینین قانونلارینا سس وئردیکلری مجلیسلر.
بو دموکراسی مودلی اینسانلاری اؤز مقصدلری اوچون پارتیالار یاراتماغا سؤوق ائدیر. غئیری-عادی شکیلده، بو ایداره ائتمه سیستمی سایهسینده سوئیسدهکی سیاسی پارتیالاردان بیرینه، اینانین یا دا اینانمایین، آنتی-پاورپویینت پارتیاسی دئییلیر. پارتیانین تک مقصدی اوفیس تقدیماتلاریندا پاورپویینت ایستیفادهسینی قاداغان ائتمکدیر!
دوغرودان دموکراسی آبش-دا حقیقی فورمادا مؤوجود اولماسا دا، موعین المنتلر ایالت و یئرلی سویهلرده رفراندوم و تشبّوث (و یا تکلیف) شکلینده مؤوجوددور. عادی وطنداشلار بیر رفراندومدان ایستیفاده ائده بیلرلر کی، وطنداشلار سس چوخلوغونو قازانا بیلسهلر، حؤکومتدن موعین بیر قانونو لغو ائتمهسینی ایستهسینلر. عکسینه، بیر تشبّوث، وطنداشلارا سس چوخلوغو قازاندیقلاری تقدیرده قانون یاراتماق گوجونو وئریر.
بونونلا بئله، اکثر اؤلکه لر بیرباشا دموکراسینین سیاسی سرحدلری داخیلینده ایشلهیه بیلمهمهسی اوچون چوخ بؤیوک و چوخ مورکّبدیر. بو حاللاردا، اینسانلار هر مؤوضودا سس وئرمکدنسه، اؤز آدلارینا تمثیلچی سئچمگی اوستون توتورلار.


text:
بیر آیدا ۲۱۲ تروریست ضررسیز حالا گتیریلدی
"آتیش ائدن ترور مؤوضلری تام اصابتله وورولاراق ایلک بیلگیلره گؤره ان آز ۹ پکاکا/یپگلی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی"
سوریهده باریش بولاغی بؤلگهسینده آتیش ائدن ترور مؤوضلری تام اصابتله وورولاراق ان آز ۹ پکاکا/یپگلی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی.
ملی ساوونما باخانلیغینین توئیتر حسابیندان وئریلهن آچیقلامادا،
"باریش بولاغی بؤلگهسینه گونئیدن آتیش ائدن تروریستلره آتیش دستک آراجلاریمیز ایله تأثیرلی جاواب وئریلدی. آتیش ائدن ترور مؤوضلری تام اصابتله وورولاراق ایلک بیلگیلره گؤره ان آز ۹ پکاکا/یپگلی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی" دئییلدی.
اؤته یاندان، گوونلیک گوجلری، الی قانلی بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکایا آگوستدا دا آغیر ضربه ووردو.
یورد ایچی و دیشینداکی عملیاتلاردا هؤرگوتون بعضی سؤزده مسئوللاری داخیل ۲۱۲ تروریست ضررسیز حالا گتیریلدی.
بو ایل اقناع یولویلا گوونلیک گوجلرینه تسلیم اولان ترور هؤرگوتو پکاکا منسوبو ساییسی، ۳۱ آگوست اعتبارییلا ۱۴۱ اولدو.
ایلگیلیلی خبرلر
سؤزده سوروملو تروریست ضررسیزلشدیریلدی
اؤزونه باغلی عنصورلارلا بیرلیکده تخریبات ائیلملرینه قاتیلان تروریست، میت طرفیندن هدف لیستینه آلینمیشدی
میللی گوونلیک شوراسی توپلانتیسیندان سونرا بیلدیری یاییملاندی
"میللی گوونلیک شوراسی بیلدیریسینده، عملیاتلارین تک هدفینین ترور هؤرگوتلری اولدوغو، بؤلگهده هئچ بیر ترور هؤرگوتونون وارلیغینا و فعالیتینه ایجازه وئریلمهیهجگی وورغولاندی"
میت: داعش عضوو ۵ تروریست یاخالاندی
سوریهنین قوزئیینده ترور هؤرگوتو داعش منسوبو ۵ تروریست سلاح و تجهیزاتی ایله بیرلیکده اله گئچیریلدی


text:
عبدالله شایق
عبدالله شایق (اصل آدی: عبدالله آخوند مصطفی اوغلو طالبزاده؛ 24 فوریه 1881، تیفلیس – 24 ژوئیه 1959، باکی) — آذربایجانلی شاعیر، یازیچی، دراماتورق، پوبلیسیست، پداقوق، ادبیاتشوناس، ترجومهچی، 1934-جو ایلدن آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین عوضوو، آذربایجان اوشاق ادبیاتینین بانیلریندن بیری، آذربایجان شوروی امکدار اینجه صنعت خادیمی (1940).[۱]
یاشاییشی[دَییشدیر]
ائرکن ایللری و تحصیلی [دَییشدیر]
عبدالله شایق مصطفی اوغلو 1881-جی ایلین فوریهنین 21-ده تیفلیسین شئیطانبازار محلّهسینده آنادان اولموشدور. اونون والیدئینلری آخوند مصطفی و مهری خانیم بیر نئچه ایل ایدی کی، تیفلیسه کؤچهرک اورادا مسکونلاشمیشدیلار. عبدالله بؤیوک قارداشی یوسفدن سونرا ائوین ایکینجی اؤولادی ایدی. اونون اکیزتایی اولان قیز اؤولادی دوغولاندان آز سونرا تلف اولموشدو.[۲]
آتاسی آخوند مصطفی سلیمان اوغلو دؤورونون سئچیلن بیر روحانی ضیالیسی ایدی. او، 1881-جی ایلهدک تیفلیس شهری اوزره قاضینین موعاوینی، سونرا ایسه قافقاز شئیخالایسلامینین موعاوینی ایشلهمیشدی.[۳]اوغلانلاری یوسف و عبدالله ایلک تحصیللرینی تیفلیسده موسلمان اوشاقلاری اوچون نظرده توتولان آلتیصینیفلی روحانی مکتبینده آلمیشدیلار. بو مکتب تکجه دینی تحصیل اوجاغی دئییلدی. اونون تدریس پروقرامی روس-تاتار (آذربایجان) مکتبلرینین لاییحهسینه اویغون ایدی. بو مکتبده عبداللهین آتاسی آخوند مصطفی ایله یاناشی، قوری موعلیملر سمیناریاسینین مأذونلاریندان باخشعلی بیگ و پاشا بیگ ده درس دئییردیلر.[۲]
اؤلکهده 19. عصرین اورتالاریندان باشلاییب گئتدیکجه اینکیشاف ائدن معاریفچیلیک حرکاتینین ایدئیالاری گنج عبداللهدا اؤز تاثیرینی بوراخیردی. عبدالله شایق 1889-93-جو ایللرده بو مکتبده ایلک تحصیلینی آلدیقدان سونرا خوراسانا زیارته گئدن آناسی، قارداشی یوسفله بیرلیکده اونو دا اؤزو ایله آپاریر. یوسفله عبدالله تحصیللرینی خوراسانا داوام ائتدیریرلر. بورادا دؤورون قاباقجیل فیکیرلی گنجلریندن اولان، اورمیهدن کؤچوب گلمیش یوسف ضیا آدلی بیر موعلیم ده درس دئییردی. هر ایکی قارداشین فیکری اینکیشافیندا، ادبیاتا و یارادیجیلیغا اولان ماراقلارینین قووّتلنمهسینده ضیانین خوصوصی رولو و تاثیری اولموشدور. بؤیوک قارداش آخوند یوسف موعلیمینه بسلهدیگی احتیراما اساساً اؤزونه "ضیا" تخلوصو گؤتورموشدور.[۴]
1889-جو ایلین پاییزیندا مهری خانیم اوغلو یوسفله بیرلیکده تیفلیسه گئری دؤنور. عبدالله ایسه تحصیلینی تاماملاماق اوچون 1900-جو ایلین پاییزینادک خوراسانا بیر تانیشلارینین ائوینده قالاراق بورادا باکیلی میرزه عبداللهدان و گنجهلی میرزا باغیردان منطیق و پوئتیکا، هابئله عرب شعرلرینین تاریخینه دایر درس آلیر. یئددی ایل خوراسانا موکمّل تحصیل آلیب، تاریخ، پسیکولوژی علملرینی، شرق، آذربایجان، روس ادبیاتینی منیمسهییر.[۵]پاییزدا آناسی خوراسانا گلهرک عبداللهی دا تیفلیسه گتیریر. بیر نئچه آی بورادا قالدیقدان سونرا اوّلجه یوسف، سونرا ایسه عبدالله باکییا کؤچور.[۴]
عبدالله باکیدا ایکی صینفی موباریزه ایله اوزلشدی. بیر طرفدن بورژوازی، دیگر طرفدن ایسه پرولتاریا. 1905-جی ایل اینقیلابی عرفهسینده بو ایکی صینیف آراسیندا باشلانان موباریزه تاریخین ضروری بیر حادیثهسی کیمی مئیدانا چیخمیشدی. بونونلا برابر باکی هم ده علم، ادبیات و مدنیت مرکزینه چئوریلیردی، مطبوعات اورقانلاری، مکتبلر، مدنیت اورقانلاری آچیلیر، ضیالیلارین سایی آرتیردی.[۶]
پداقوژی فعالیتی[دَییشدیر]
دؤورون ضیالیلارینین چوخو قوری موعلیملر سمیناریاسینین مأذونلاری ایدی. اونلار یئنی اوصوللا درس دئییر، اثرلر یازیردیلار. نریمان نریمانوف، عبدالرحیم بیگ حاقوئردییئف، میرزا فتحعلی آخوندوف، نجف بیگ وزیروف و دیگر دراماتورقلارین اثرلرینی تاماشایا قویوردولار.[۷]1905–1907-جی ایللر اینقیلابینین تاثیری آلتیندا مکتب اطرافیندا گئدن موباریزه گونو-گوندن شیدّتلهنیردی و بو، آذربایجان ضیالیلارینین، موعلیملرینین، موحریرلرینین و ادیبلرینین دستهلرینی احاطه ائدیردی.[۸] همین دؤورده شخصلر قوری موعلیملر سمیناریاسینی بیتیریب آذربایجانین موختلیف یئرلرینده چالیشیردیلار. اونلار نسلین تعلیم-تربیهسینه، اونلارین دونیوی تحصیل آلمالارینا قایغی گؤستریردیلر.[۹]بو اینسانلار یئنی اوصوللا مکتبلر آچیر، قزئت، درگیلر چیخاریر، درسلیکلر حاضیرلاییر، تدریس پروقراملاریندا دونیوی علملره گئنیش یئر وئریردیلر. مقصد اینسانلارین شوعورونا تاثیر گؤسترمک، خالقلار آراسیندا دوستلوق ایدئیاسی یایماق ایدی.[۱۰]
عبدالله باکییا گلن کیمی ایلک نؤوبه ده تیفلیسدن تانیدیغی نریمان نریمانوفلا گؤروشور. عبدالله، نریمان نریمانوفا اونون باکییا موعلیم آرزوسو ایله گلدیگینی، نریمانوف ایسه اونا بو صنعت اوچون ایمتاحان وئرملی، موعلیملیک حوقوقو قازانماسینین واجیب اولدوغونو بیلدیردی.[۱۱] نریمانوفون مصلحتلریندن سونرا عبدالله نریمان نریمانوفون اونا وئردیگی "تورک-آذربایجان دیلینین موختصر صرف-نحوی " کیتابینی، آذربایجان دیلینین قرامری، ادبیاتی، ائلجهده متودونو اؤیرندی.[۱۰]
1901-جی ایلین آوریلین 22-ده بیر آلکساندر آدینا اوچونجو اوغلان گیمنازیاسیندا ایمتاحان کومیسیونو چاغیریلدی. عبدالله اوچ نؤوع اوزره ایمتاحان وئردی: یازیلی، شیفاهی و نومونه درسی. بو ایمتاحانلاری زامانی او، اؤز ایستعدادی و باجاریغینی گؤسترمیش، سعیی سایهسینده آذربایجان دیلی و ادبیاتینا متودونا عایید سواللارا نریمان نریمانوفو و باشقا کومیسیون عوضولرینی راضی سالان جاوابلار وئرمیش و هر اوچ ایمتاحاندان " 5 " قیمتی آلمیشدیر.[۱۲]
عبدالله طالبزاده 1901-جی ایل آوریلین 22-ده 608 نؤمرهلی شهادتنامه یه اساساً "آذربایجان دیلی موعلیمی" آدینی آلیر. شهادتنامهنی کومیسیون عوضوو اولان نریمان نریمانوف ایمضالامیشدیر. اونون موعلیم کیمی ایشه دوزلمهسینده نریمانوف موهوم رول اوینامیشدیر. اونون باکی دؤولت دوماسینین معاریف شؤعبهسینین مودیری میخایل آقانوویچه یازدیغی مکتوبدا بیلدیریلیر:
"قوللوغوم سیزینله گؤروشمگیمه مانع اولور، آنجاق عالیجنابلیغینیزا و خئییر-خواهلیغینیزا گوونهرک سیزه مکتوب یازماغا جسارت ائدیرم. سیزدن خواهیش ائدیرم کی، میرزا عبدالله طالبزادهنی روس-تاتار مکتبینه تاتار دیلی[ تاتار دیلی دئدیکده آذربایجان تورکجهسی نظرده توتولور] موعلیمی وظیفهسینه تعیین ائدهسینیز. اونون بو فنی تدریس ائتمگه صلاحیتی واردیر و روس دیلینی ده کیفایت قدر یاخشی بیلیر. اگر سیز اونون سندلرینی باشقالارینین سندلری ایله موقاییسه ائتسهنیز، اونون باشقالاریندان فرقلنن لیاقتی آیدینلاشار.[۱۲]"
لاکین بوش یئر اولمادیغی اوچون عبدالله طالبزادهنی روس-تاتار مکتبلرینده " احتیاط موعلیم " تعیین ائتمگی قرارا آلدیلار. بو حاقدا او، مکتب کومیسیونو صدرینه مکتوب یازیر:
"سیز عالی جناب حضرتلرینیزه بیلدیریرم کی، من 31 اوکتوبر 1901-جی ایل 85 نؤمرهلی امرینیزه اساساً 5 نووامبر 1901-جی ایلدن روس تاتار مکتبلرینده " احتیاط موعلیمی " اولماغا راضییام.[۱۲]"
بونونلا، عبدالله طالبزاده سلطان مجید غنیزادهنین مودیر اولدوغو آلتی صینیفلی شهر مکتبینده پداقوژی فعالیته باشلاییر. عبدالله طالبزادهنین پداقوژی فعالیته باشلادیغی دؤورده خالقی معاریفلندیرمک، اونلاری زامانین طلبینه اویغون تربیه ائتمک ایجتیماعی بیر مسله کیمی مئیدانا چیخمیشدی.[۱۲] عبدالله طالبزادهنین پداقوژی فعالیتینین بیرینجی مرحلهسینی احاطه ائدن 1901–18-جی ایللر آراسیندا آذربایجان معاریفی ساحهسینده ایکی قووّه قارشی-قارشییا گلمیشدی: کؤهنه تعلیم اوجاقلاری — موللاخانالار، موللالار، اسکولاستیک تعلیم-تربیّه اوصولو ایله درس دئین موعلیملردن عیبارت قووّه، ایکینجیسی ایسه: یئنی تعلیم-تربیه اوصوللارینا، دونیوی مکتبلره مئیل ائدن پداقوژی قووّه ایدی. عبدالله طالبزاده یئنی تیپلی تدریس اوجاقلارینین شبکهسینین گئنیشلندیریلمهسی اوغروندا موباریزه آپاران ایکینجی قووّهنین — دؤورون معاریفچیلرینین سیرالارینا قوشولدو.[۱۳] آذربایجان دیلینه آیریلمیش درس ساعاتی آز اولدوغوندان او، بئش-آلتی آی حاضیرلاشدیقدان سونرا ایمتاحان وئرهرک شریعت موعلیمی شهادتنامهسی آلدی. او، ایشلهدیگی مکتبده آذربایجان دیلی درسلری ایله یاناشی شریعت درسلری ده آپاریردی. ایکینجی رئال مکتبین دیرکتورونون قافقاز تحصیل دایرهسینه گؤندردیگی 1916-جی ایل 18 اوکتوبر تاریخلی مکتوبوندا یازیلیر:
"صینیف موربیسی ایشله ین آ.شایقه بیرینجی رئالنی مکتبینده شریعت درسلری آپارماسینا ایجازه وئریلمیشدیر.[۱۳]"
عبدالله شایق شریعت درسلرینین کیچیک ماهیتینی درک ائدهرک چوخ واخت اونون یئرینه آذربایجان دیلینی، دونیوی علملری تدریس ائدیردی. لاکین آتدیغی بو آددین اونو وظیفهسیندن کنارلاشدیرا بیلردی. عبدالله شایق بونونلا باغلی "خاطیرهلریم" -ده یازیردی:
"بیر گون مودیر غفلتاً ایچری گیردی و اوزونو صینفه چئویرهرک بوگونکو درسین مؤوضوسونو سوروشدو. شاگیردلردن حبیب تالیشینسکی آیاغا قالخاراق: - بو گون درسده موعلیم "میراث مسلهسینی کئچیر" - دئیهرک منی چتینلیکدن قورتاردی.[۱۴]"
1901–1906-جی ایللرده عبدالله طالبزاده بیر نئچه مکتبده درس دئییردی. 1902-جی ایلین سپتامبریندا او، حبیببیگ محمودبیگوفون مودیر اولدوغو آلتیصینیفلی شهر مکتبینین آشاغی صینیفلرینه دایمی آنا دیلی موعلیمی تعیین ائدیلدی. درس ساعاتی آز اولدوغونا گؤره 1903-جو ایلدن صابونچودا آلتیایللیک مکتبده ده درس دئمگه باشلاییر. گنج موعلیم فهلهلرین ایش شراییطینی ایلک دفعه اولاراق داها یاخیندان موشاهیده ائدیر، اؤیرهنیردی. عبدالله طالبزادهنین 1903-جو ایلده اوچونجو کیشی گیمنازییاسیندا چالیشماسی حاقیندا اوچ سند مؤوجوددور: بیرینجیسینده، اونون 1903–1905-جی ایللرده پروگیمنازیادا ایشلهدیگی گؤستریلیر.[۱۵] ایکینجی سند ایسه مرکزی ادبیات آرشیوینده ساخلانیلان 31 نؤمره لی شهادتنامهدیر.[۱۶] شهادتنامهدن معلوم اولور کی، او، قافقاز معاریف موفتّیشلیگینین 15672 نؤمرهلی امرینه اساساً 1905-جی ایل اوکتوبرون 29-دان 1912-جی ایل اوکتوبر 31-ه قدر گیمنازییادا چالیشمیشدیر.[۱۶][۱۷]
صابونچویا گئدیب-گلمک چتین اولدوغو اوچون عبدالله 1906-جی ایلین سپتامبریندا اورادان آیریلاراق باکی رئالنی و یئددینجی شهر مکتبینه ایشه دوزهلیر. عبدالله طالبزاده روس دیلینده ترجومهیی-حالیندا گؤستریر کی، 1906-جی ایلده 7-جی روس-تاتار مکتبینده یئرلی دیلدن درس دئمگه باشلادی. سیّد حسین، جعفر جبارلی محض بو مکتبده اونون شاگیردلری اولموشدور. او، بورادا 1908-جی ایله قدر چالیشدی. عبدالله طالبزاده 1908-جی ایلدن پداقوژی فعالیتینی باکیداکی رئالنی مکتبینده داوام ائتدیریر. عبدالله شایق بورادا شهرین بیر نئچه مکتبینده آلتینجی درس کیمی تدریس ائدیلن آذربایجان دیلیندن درس وئرمیشدیر.[۱۸]موترقّی فیکیرلرینه عبدالله شایق شاگیردلری و قاباقجیل فیکیرلی معاریف ایشچیلری آراسیندا بؤیوک حؤرمت و نوفوذ صاحیبی اولموشدور.[۱۸][۱۹]
عبدالله شایقین پداقوژی فعالیتینین بیرینجی مرحلهسینی احاطه ائدن ایللر خالق معاریفی ساحهسینده باشلانمیش بؤیوک بیر جانلانما ایله موشاییعت اولونور. موختلیف معاریف جمعیتلری یارادیلیردی. بو جمعیتلر ایچریسینده "نیجات" جمعیتی اؤز فعالیتی ایله دیقتی جلب ائدیردی. جمعیتین صدر موعاوینی اولان نریمان نریمانوفون و اونون همفیکیرلرینین حسن بیگ زردابی، فرج بیگ آغایئف، سلیمان ثانی آخوندوف، عبدالله شایق، اوزئییر حاجیبیگلی و باشقالارینین سعیی نتیجهسینده 1906-جی ایلین آقوستوندا و داها سونرا 1907-جی ایلده آذربایجان موعلیملرینین مووافیق اولاراق بیر و ایکی قورولتایلاری چاغیریلدی.[۲۰]
آذربایجان ایجتیماعی حیاتیندا تاریخی اهمیت کسب ائدن قورولتایلار معاریف و مکتب مسلهسینی موسلمانلارین اینکیشافینین ان واجیب کومپوننتلری ایله باغلی اولان سیاسی، مدنی و ایجتیماعی مسله ایدی. درسلیکلرین، پروقراملارین وضعیتی، تعلیم اوصوللاری (همین دؤور ایبتیدایی شهر مکتبلرینده روس دیلی نِموْی[نِموْی سؤزونون ترجومهسی لال دئمکدیر.] متودو ایله تعلیم ائدیلیردی)، اوخوماق و یازماق اوچون آسان اولان یئنی اوصولون تطبیقی حاقیندا، کند موعلیملرینین وضعیتی، مکتبلرده آذربایجان دیلی درسلرینه وئریلن درس مودتینین آرتیریلماسی، تدریسین کئیفیتینین یوکسلدیلمهسی، تعطیللرین دوزگون بؤلوشدورولمهسی، ایبتیدایی تحصیلین عومومی و ایجباری اولماسی، یئنی اوصوللاردان ایستیفاده ائدیلمهسی هر ایکی قورولتایین اساس موذاکیره مؤوضوسو اولموشدور.[۲۰]
عبدالله طالبزاده بیرینجی قورولتایدا چیخیش ائدهرک آنا دیلی و ادبیاتین تدریسی، یئنی درسلیکلر یاراتماق حاقیندا اؤز فیکیرلرینی وئردی. قورولتای حسن بیگ زردابی، فریدون بیگ کؤچرلی، محمود بیگ محمودبیگوف، سلیمان ثانی آخوندوف، عبدالله شایق و دیگرلریندن عیبارت خوصوصی کومیسیون سئچدی. قورولتایین نؤوبتی ایجلاسیندا کومیسیون آدیندان عبدالله طالبزاده چیخیش ائدهرک پروقرامین ترتیبی پرسیپلریندن و اهمیتیندن دانیشدی.[۲۰]
ایلکین دؤورلر[دَییشدیر]
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
عبدالله شایق 1901-جی ایلده 22 آوریل اوچونجو اوغلان گیمنازیاسیندا خوصوصی ایمتاحان کومیسیونوندا ایمتاحان وئرهرک آنا دیلی موعلیمی آدینی آلیب. 5 نووامبر 1901-جی ایلدن روس-تاتار مکتبلرینده احتیاط موعلیمی کیمی پداقوژی فعالینیته باشلاییب. بوندان سونرا عؤمرونون 34 ایلینی آذربایجان معاریفینین اینکیشافینا حصر ائدیب. 1906-جی ایلین آقوستوندا باکیدا کئچیریلن 1. موعلیملر قورولتایینین تشکیلینده بؤیوک خیدمتلری اولوب. قورولتایدا آنا دیلینین و ادبیاتین تدریسینه دایر تشبوثله چیخیش ائدیب. قورولتای ح.زردابی، ف.کؤچرلی، م.محمودبیگوف، س.ثانی، ع.شایق و باشقالاریندان عیبارت خوصوصی کومیسیون سئچیب و آذربایجان دیلینده مووافیق پروقرام حاضیرلاماغی اونلارا تاپشیریب. 1. موعلیملر قورولتاییندان هئچ بیر ایل کئچمهمیش نئچه-نئچه یئنی درسلیکلر یارانیب. "الیفبا" ، "اوشاق چشمگی" ، "ایکینجی ایل" ، "گولزار" و س. بو کیمی درسلیکلرده ع.شایقین اؤز اثرلری و دونیا ادبیاتیندان اؤرنکلر چاپ اولونوب. اون آلتی صحیفهلیک "اوشاق چشمگی" کیتابی کیچیک یاشلی اوشاقلارین بیلیک سویّهسینه اویغون حاضیرلانیب.[۲۱]بوندان سونرا او، موختلیف ایللرده بیر-بیرینین آردینجا "میلّی قیرائت" ، "مونتخابات" ، "تورک چلنگی" ، "ادبیات" ، "تورک ادبیاتی" ، "گولشنی ادبیات" آدلی درسلیکلر و پروقراملار حاضیرلاییب. بو درسلیکلرده آذربایجان کلاسیکلرینین حیات و یارادیجیلیغی حاقیندا معلوماتلار و اثرلریندن پارچالار وئریلیب. او، هم ده قادینلار اوچون درگی چیخارماق، اوشاق باغچاسی آچماق، کیتابخانا یاراتماق، کاسیب اوشاقلاری پولسوز اوخوتماق کیمی خئییرخواه تشبوثلر ایرهلی سوروب، عئینی زاماندا آذربایجان ادبیاتینی تدقیق و تبلیغ ائدیب، خاقانی، نظامی، نسیمی، فضولی، ختایی، واقف، ودادی، ذاکر، م.ف.آخوندوف، س.ع.شیروانی، م.ع.صابر، ع.صحت، م.هادی، ح.جاوید کیمی شاعیر-یازیچیلارین یارادیجیلیقلاری آراشدیریب.
ع. شایق یارادیجیلیغینا ترجومه و غزلله باشلاسا دا، ایلک مطبوع اثری " لایلای" آدلی اوشاق شعری اولوب. او، 1906-جی ایلدن باشلایاراق سیلسیله شعرلری ایله آذربایجان میلّی اوشاق پوئزیاسینین اینجیلرینی یارادیب. بیر سیرا شعرلری "دبیستان" و "مکتب" اوشاق-گنجلر توپلولاریندا ایشیق اوزو گؤروب. بو ایللرده "نیجات" جمعیتینین ایداره هئیتینه عوضو سئچیلیب، ادبی-بدیعی پروبلملرله، معاریف و مکتب ایشلری ایله مشغول اولوب.
خالق ادبیاتینی توپلاییب آراشدیران ع. شایق بو اؤرنکلر اساسیندا "تیق-تیق خانیم" ، "تولکو حجّه گئدیر" ، "یاخشی آرخا" کیمی منظوم ناغیللار دا یازیب. اونون "ادهم" ، "تاپدیق دده" ، "قوچپولاد" کیمی پوئمالاریندا میلّی فولکلورون تاثیری گؤرونور. شایق هم ده 1910-جو ایلده یازدیغی "گؤزل باهار" پیئسی ایله میلّی اوشاق تئاترینین اؤزولونو قویوب.
شاعیرین " حورّیت پریسی"نه، "نییه اوچدو" ، "بیر قوش" ، "20. عصره خطاب" ، " شیکایتلریم" ، " زامانین اینقیلابچیلارینا" کیمی شعرلری اینقیلاب روحلو شعرلری ساییلیر.
نثر یارادیجیلیغینا 1905-جی ایلده رومانتیک "ایکی موضطریب و یا عذاب و ویجدان" یاریمچیق رومانی ایله باشلایان ادیب "مکتوب یئتیشمهدی" ، "کؤچ" ، "داشقین" ، "اینتیحارمی، یاشاماقمی" ، "گؤبلک" ، " ایبلیسین حوضوروندا" ، " دورسون" ، "عصریمیزین قهرمانلار"-ی کیمی بیر چوخ حکایه، پووئست و رومانلار یازیب. "کؤچ" و "مکتوب یئتیشمهدی" حکایهلری و "عصریمیزین قهرمانلاری" رومانی ایلک میلّی نثر اؤرنکلری کیمی دَیرلندیریلیر. " هپیمیز بیر گونشین ذرهسیییز" اثری شاعیرین او دؤورکو دونیاگؤروشونو، شر قووّهلرین خالقلار آراسیندا نیفاق سالماسینی، ساواش تؤرتدیگینی، بشرین صاباحینی، اینسانلارین طالعیینی گؤسترن رومانتیک شعرلریندندیر.
ع.شایق موستقیل آذربایجان ایدئیاسیندا محمدامین رسولزاده، ا.آغااوغلو، ع.توپچوباشوف، ع.حسینزاده، ی.نصیببیگلی کیمی اؤندر ضیالیلارلا همفیکیر اولوب. او، 1918-جی ایل مئیین 28-ده یارانان آذربایجان خالق جومهوریتینی سئوینجله قارشیلاییب. محمد امین رسولزاده بو دؤورده "میلّی ایستیقلالین سئوینجینی ایلک دویانلار" سیراسیندا ع.شایقین ده آدینی چکیب. رسمی دؤولت قزئتی اولان "آذربایجان"-ین صحیفهلرینده مکتبلر و میلّیلشدیرمه مسلهسی حاقیندا ایلک چیخیش ائدن، اونو تبلیغ ائدن و حیاتا کئچیرنلردن بیری ده ع.شایق ایدی. او، 1919-جو ایلده باکی دؤولت بیلیمیوردونون یارانماسی ایله باغلی "طلبه حیاتی" پیئسینی یازیب، یاریمچیق "عصریمیزین قهرمانلاری" رومانینی تاماملاییب. بو اثرلرده مؤلیف وطن، میلت، موستقیللیک آرزولارینی دیله گتیریب، میلّی دؤولتچیلیگیمیز اوچون یئنی میلّی کادرلار حاضیرلانماسی مسلهسینی اؤنه چکیب. اونون بو ایللرده قلمه آلدیغی "یئنی آی دوغارکن" ، " تورک عدمی مرکزیت موساواتا ایتحاف" ، "آرازدان تورانا" کیمی شعرلری ادبی موحیطده دَیرلندیریلن پوئزیا اؤرنکلریندندیر. اونون "وطنین یانیق سسی" شعرینده اولو اوغوزلارین هونری، آلتای تورکلری، ائلخان و آلتون اوردوسو اؤرنک گؤستریلیب.
وطنپرور شاعیر کیمی[دَییشدیر]
شاعیر "ایکی موجاهید" و یاخود "آتی یارالی عسگر" شعرینده جاهان ساواشینین یارالاری، ارمنی داشناکلارینین آذربایجان تورپاقلارینداکی وحشیلیگی، قاراباغداکی فیتنه-فسادلاری اؤن پلانا چکیب. ادیب آدر دؤورونده معاریف و مکتب یؤنوموندهکی ایشینی داها دا جانلاندیریب، بیر نئچه مکتبی میلّیلشدیریب، روس مکتبلرینده آذربایجان تورکو صینیفلری یارادیب. دؤولتین یاراتدیغی پروقرام و درسلیکلر حاضیرلایان کومیسیونونون عوضوو کیمی چالیشیب.
1920-جی ایل آوریلین 28-ده روس اوردوسو (11. قیرمیزی اوردو) آذربایجانا سوخولور، کومونیستلر حاکیمیتی اله آلیر. بونا باخمایاراق، ع.شایق خالقین گلهجگی نامینه اؤز ادبی-پداقوژی فعالیتینی داوام ائتدیریر. او، پداقوژی کورسلاردا، تکنیکوملاردا و باشقا مکتبلرده درس دئییر، مدنی-معاریف ایشلرینه یاردیم ائدیر، بدیعی یارادیجیلیقلا مشغول اولور. 1923-جو ایلده اونون ادبی-پداقوژی فعالیتینین 20 ایللیگی طنطنه ایله قئید ائدیلیر. چالیشدیغی گیمنازیا "شایق نومونه مکتبی" آدلاندیریلیر. بو مکتبده بوتون درسلر آذربایجان تورک دیلینده آپاریلیر. تزه آچیلان صینیفلرده اساس موعلیملرع.شایق، ق.رشاد، ج.جبراییل بیگلی، س.قولییئف و باشقا ضیالیلار اولور. لاکین یئنی یارانمیش مکتب بیر چوخ پروبلملرله اوزلشیر. نه درسلیک، نه ده پروقرام تاپیلیر، موعلیم کادرلاری چاتیشمیر. سئچیلمیش هئیت ع.شایقین رهبرلیگی ایله شاگیردلر اوچون پروقرام و درسلیک حاضیرلاماغا باشلادی. "شایق نومونه مکتبی"-نین مأذونو، حاضیردا ائا-نین موخبیر عوضوو محمدمین صالحلی سؤیلهییر کی، بیر چوخ فنلردن درسلری بیزه تورکیهدن گلمیش موعلیملر دئییردی. قوجامان پداقوق و تدقیقاتچی لطیف حسینزاده گنجلرده میلّی شوعورون فورمالاشماسیندا، میلّی مدنیتین، تاریخین اؤیرهنیلمهسینده او واخت فعالیت گؤسترن مکتبین بؤیوک رول اوینادیغینی وورغولایاراق یازیر کی، مکتبده چاتیشمایان درسلیکلری تورکیهدن گتیریردیلر. بوتون بو چتینلیکلره باخمایاراق عبدالله شایقین رهبرلیگی ایله گنج، هوسکار موعلیملرین سعیی و چالیشقانلیغی سایهسینده میلّی صینیفلرده درس پروسهسی ترقی تاپیر. شوروی حاکیمیتینین ایلک ایللرینده مکتب ایکی یئره آیریلیر: آشاغی شؤعبهلر و صینیفلر-بیرینجی درجهلی دوققوزونجو مکتب، اوچونجو صینیفدن اعتیباراً ایسه-ایکینجی درجهلی اون ایکینجی مکتب آدلاندیریلیر. آکادمیک م.صالحلی سؤیلهییر کی، مکتبین دیرکتورو غفور کانتئمیر ایدی. عبدالله شایق ادبیاتدان درس دئییردی. او درین بیلیگه مالیک، اؤز پئشهسینین وورغونو اولان هرطرفلی بیر شخص ایدی. اوشاقلارا بؤیوک قایغی ایله یاناشیر، اونلارلا داورانیشدا چوخ نزاکتلی اولاردی. بیز شاگیردلر اونا احتیراملا یاناشار، حؤرمت علامتی اولاراق "میرزه" دئیردیک. 1923-جو ایلده "نومونه مکتبی" نین ایلک بوراخیلیشی اولور. همین بوراخیلیش گئجهسینده طلبه و موعلیملرین آرزوسونو نظره آلان معاریف کومیسارلیغی و باش تربیه ایجتیماعیّه دایرهسی بیر چوخ دولانباجلی یوللاردان کئچیب فعالیتینی مووفّقیتله داوام ائتدیرن مکتبی "شایق نومونه مکتبی" آدلاندیرماغی قرارا آلیر. 1918-جی ایلده یارادیلمیش مکتب 10 ایل فعالیت گؤسترمیشدیر. بو مودت عرضینده مکتبده سیویلیزاسیایا دوغرو اینکیشاف پرسپکتیولری، عصرین اوّللرینده آذربایجانین دیرچلدیلمه ایمکانلاری، میلّی شوعورون سورعتله اویانما پروسهسی نظره آلیناراق موستقیل و رئال میلّی تحصیل سیاستی حیاتا کئچیریلیر.
بو ایللر عرضینده تعلیم-تربیه ایشلری ایله یاناشی بدیعی یارادیجیلیقلا دا مشغول اولان ع.شایقین "وظیفه" ، "اؤزو بیلسین، منه نه؟" ، "آناباجی" ، "عصبی آدام" کیمی سیلسیله حکایهلری، "آراز" اینقیلابی-تاریخی مؤوضولو رومانی، علم، معاریف و مدنیت حاقیندا بیر سیرا مقالهلری ادبی موحیطده ماراقلا قارشیلانیر. او، هم ده "تنقید-تبلیغ" تئاتری اوچون اثرلر یازیر.
آذربایجان گنج تاماشاچیلار تئاترینین، اوشاق و گنجلر نشریاتینین ایشی بیرباشا شایقین آدی ایله باغلیدیر. اوزون مودت بو تئاتردا چالیشان ادیب " خاصآی " ، " ائلاوغلو" ، "وطن" ، "فیتنه" ، "قاراجا قیز" کیمی چئشیدلی پیئسلر یازیر. " فیتنه" و "نوشابه" اثرلری نظامی سوژهلری اساسیندا یارانان ماراقلی صنعت اؤرنکلریدیر.
ادیب بو ایللرده ده اوشاقلار اوچون گؤزل اثرلر یازیر، باشقا صنعت دوستلارینی دا بو ایشه جلب ائدیر. اونون "مئی نغمهسی" ، "توپ اویونو" ، "بنؤوشه" ، "قرنفیل" ، "بولبول" کیمی اوشاق شعرلری، ناغیل و پوئمالاری بو گون ده اؤز دَیرینی ساخلاییر. م.سیّدزاده، م.دیلبازی، م.رضاقولوزاده، ز.جبارزاده و باشقا مؤلیفلر اوشاقلار اوچون اثر یازماغی اوندان اؤیرهنیرلر.
عالیم، ادبیاتشوناس، فولکلورچو کیمی ده چالیشان ع. شایق کلاسیک ادبیات یؤنومونده آراشدیرمالار آپاریر. اونون نظامی، فضولی، نسیمی، واقف، م.ف.آخوندوف، میرزه جلیل، ح.جاوید، م.هادی کیمی صنعتچیلر حاقینداکی فیکیرلری بو گون ده دَیرلیدیر.
شاعیرین شرق ادبیاتی مسله لری، صوفیزم، تصووف، حوروفیلیک، ائلجه ده چئشیدلی ادبی جریان و متود حاقینداکی آراشدیرما و آختاریشلاری دا ماراقلیدیر. میلّی فولکلوروموزو ایلک دفعه توپلاییب اؤیرننلردن بیری ده ائله ع.شایقدیر. اونون چاغداش حیاتا، علم و دیل مسلهلرینه عایید یازیلاری ایسه خوصوصی ماراق دوغورور.
عبدالله شایقین اؤولادی تنقیدچی، ادبیاتشوناس کمال طالبزادهدیر. عئینی زاماندا بؤیوک شاعیر صمد وورغون ایله باجاناق ایدی.
کیتابشوناسلیق[دَییشدیر]
اثرلرینین نشری[دَییشدیر]
- گولشن ادبیات. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی، 1910، 89 ص.
- اوشاق گؤزلوگو. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی، 1910، 64 ص.
- یاخشی آرخا. تولکو، قارغا، حاجیلئیلک. باکی: کاسپی مطبعهسی، 1911، 18 ص.
- تیق-تیق خانیم. تولکو، قارغا، حاجیلئیلک. باکی: کاسپی مطبعهسی، 1911، 16 ص.
- تولکو و خوروز. باکی: کاسپی مطبعهسی، 1911، 15 ص.
- اوشاق گؤزلوگو. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی، 1911، 56 ص.
- گؤزل باهار پیئسی. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی، 1912، 34 ص.
- گولزار قیرائت کیتابی. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1912، 34 ص.
- بدبخت عاییله. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1912، 42 ص.
- کیمدیر حاقلی؟ پیئسی. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1913، 39 ص.
- مراد. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1913، 15 ص.
- اورک تیکمک، یاخود قوربان بایرامی. باکی: کاسپی مطبعهسی، 1913، 14 ص.
- شلهقویروق. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1913، 16 ص.
- اوشاق گؤزلوگو. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1915، 57 ص.
- اوشاق گؤزلوگو. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1917، 57 ص.
- میلّی قیرائت کیتابی. باکی: حؤکومت مطبعهسی، 1919، 228 ص.
- اوشاق گؤزلوگو. باکی: ایران مطبعهسی، 1919، 56 ص.
- تورک چلنگی. باکی: حؤکومت مطبعهسی، 1919، 405 ص.
- اوشاق گؤزلوگو. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی ، 1919، 57 ص.
- وطن. باکی: بیرینجی حؤکومت مطبعهسی، 1919، 30 ص.
- ادبیات درسلری. باکی: حؤکومت مطبعهسی، 1919، 134 ص. (حسین جاویدله بیرلیکده)
- میلّی قیرائت کیتابی. باکی: حؤکومت مطبعهسی، 1919، 228 ص.
- شلقویروق (ایکینجی چاپی). باکی: آذرنشر، 1921، 110 ص.
- میلّی قیرائت (ایکینجی طبع). باکی: آذرنشر، 1922، 232 ص.
- قیرائت کیتابی. باکی: آذرنشر، 1924، 145 ص.
- تورک دیلی (اوشاق گؤزلوگو). باکی: آذرنشر، 1924، 80 ص.
- تورک ادبیاتی. باکی: آذرنشر، 1924، 334 ص.
- قیرائت کیتابی. باکی: یئنی تورک الیفباسی کومیتهسی، 1925، 167 ص.
- موعلیم (حکایه). باکی: آذرنشر، 1926، 38 ص.
- مکتوب یئتیشمهدی. باکی: آذرنشر، 1926، 22 ص.
- گؤبلک. باکی: اوشاقگنج نشر، 1926، 15 ص.
- آناباجی. باکی: آذرنشر، 1926، 16 ص.
- ایلدیریم. باکی: آذرنشر، 1927، 91 ص.
- تولکو حجّه گئدیر. باکی: آذرنشر، 1927، 40 ص.
- دؤردونجو ایل (درسلیک). باکی: آذرنشر، 1929، 176 ص.
- دؤردونجو ایل (درسلیک). باکی: آذرنشر، 1930، 176 ص.
- ائششک اوستونده سیاحت. باکی: آذرنشر، 1933، 10 ص.
- سئچیلمیش حکایه لر. باکی: آذرنشر، 1933، 180 ص.
- اویونچو باغالار. باکی: آذرنشر، 1934، 28 ص.
- چوجوق شعرلری. باکی: آذرنشر، 1934، 16 ص.
- اویونچو باغالار. باکی: آذرنشر، 1936، 40 ص.
- تولکو حجه گئدیر. باکی: آذرنشر، 1936، 20 ص.
- سئچیلمیش اثرلری. باکی: آذرنشر، 1936، 270 ص.
- مکتوب یئتیشمهدی. باکی: آذرنشر، 1937، 16 ص.
- یاخشی آرخا. باکی: اوشاقگنج نشر، 1939، 28 ص.
- تاپدیق دده. باکی: اوشاقگنج نشر، 1939، 39 ص.
- گؤزل باهار. باکی: اوشاقگنج نشر، 1940، 32 ص.
- آراز (رومان). باکی: آذرنشر، 1940، 274 ص.
- تیق-تیق خانیم. باکی: اوشاقگنج نشر، 1942، 10 ص.
- ناغیللار. باکی: اوشاقگنج نشر، 1945، 54 ص.
- اووچو مستان. باکی: اوشاقگنج نشر، 1945، 23 ص.
- قوچ پولاد. باکی: اوشاقگنج نشر، 1946، 76 ص.
- نوشابه. باکی: اوشاقگنج نشر، 1947، 12 ص.
- سئچیلمیش اثرلری. باکی: آذرنشر، 1948، 428 ص.
- شعرلر، ناغیللار. باکی: اوشاقگنج نشر، 1948، 32 ص.
- مکتوب یئتیشمهدی. باکی: اوشاقگنج نشر، 1949، 12 ص.
- کؤچ. باکی: اوشاقگنج نشر، 1950، 32 ص.
- شعرلر و حکایهلر. باکی: اوشاقگنج نشر، 1950، 80 ص.
- آراز. باکی: اوشاقگنج نشر، 1954، 172 ص.
- سئچیلمیش اثرلری (اوچ جیلدده)، بیر جیلد. باکی: آذرنشر، 1955، 444 ص.
- سئچیلمیش اثرلری (اوچ جیلدد)، ایکی جیلد. باکی: آذرنشر، 1957، 456 ص.
- سئچیلمیش اثرلری (اوچ جیلدد)، اوچ جیلد. باکی: آذرنشر، 1959، 528 ص.
- تولکو حجه گئدیر. باکی: اوشاقگنج نشر، 1959، 16 ص.
- شعرلر و حکایهلر. باکی: اوشاقگنج نشر، 1959، 112 ص.
- سئچیلمیش اثرلری. باکی: آذرنشر، 1960، 480 ص.
- خاطیرهلریم. باکی: اوشاقگنج نشر، 1961، 224 ص.
- قوچ پولاد. باکی: اوشاقگنج نشر، 1962، 88 ص.
- بنؤوشه. باکی: آذرنشر، 1964، 14 ص.
- پیرین کرامتی. باکی: آذرنشر، 1965، 39 ص.
- تیق-تیق خانیم. باکی: اوشاقگنج نشر، 1966، 16 سه.
- شلقویروق. باکی: آذرنشر، 1966، 23 ص.
- یاخشی آرخا. باکی: معاریف، 1966، 46 ص.
- تولکو حجه گئدیر. باکی: گنجلیک، 1968، 16 ص.
- گؤزل باهار. باکی: گنجلیک، 1968، 27 ص.
- آراز. باکی: گنجلیک، 1969، 198 ص.
- تیق-تیق خانیم. باکی: گنجلیک، 1970، 16 ص.
- یاخشی آرخا. باکی: گنجلیک، 1971، 16 ص.
- آراز. باکی: گنجلیک، 1973، 199 ص.
- خاطیرهلریم. باکی: گنجلیک، 1973، 364 ص.
- شعرلر، پوئمالار، تمثیللر. باکی: گنجلیک، 1976، 21 ص.
- قوچ پولاد. باکی: گنجلیک، 1977، 264 ص.
- اثرلری (بئش جیلدده)، بیر جیلد. باکی: آذرنشر، 1966، 555 ص.
- اثرلری (بئش جیلدده)، ایکی جیلد. باکی: آذرنشر، 1968، 602 ص.
- اثرلری (بئش جیلدده)، اوچ جیلد. باکی: آذرنشر، 1972، 652 ص.
- اثرلری (بئش جیلدده)، دؤرد جیلد. باکی: آذرنشر، 1977، 776 ص.
- اثرلری (بئش جیلدده)، بئش جیلد. باکی: آذرنشر، 1978، 502 ص.
- آراز. باکی: گنجلیک، 1980، 196 ص.
- سئچیلمیش اثرلری. باکی: گنجلیک، 1984، 444 ص.
- عبدالله شایق. سئچیلمیش اثرلری: 1. جیلد – حکایهلری، پووئستی، رومانلاری؛
- عبدالله شایق. سئچیلمیش اثرلری: 2. جیلد – شعرلری، غزللری، پوئمالاری، پیئسلری؛
- عبدالله شایق. سئچیلمیش اثرلری:3. جیلد – شعرلری، منظوم حکایهلری و پوئمالاری، حکایه لری، تمثیللری، پیئسلری.
ترجومهلرینین نشری[دَییشدیر]
- ایکی اوشاق (منظوم حکایه). باکی: اوروجوف قارداشلارینین مطبعهسی، 1906، 39 ص.
- رومی. عیبرت و موقابیله (مثنوی). باکی، 1906، 24 ص.
- دانیئل دفو. مشهور اینگیلیس روبینسونون حکایهسی. باکی: اوروجوف قارداشلارینین الکتریک مطبعهسی، 1909، 78 ص.
- شکسپیر. مکبث. باکی: آذرنشر، 1932، 87 ص.
- بارتو. پینتی قیز. باکی: آذرنشر، 1935، 10 ص.
- نظامی. ایسگندرنامه. ?. حیصه (شرفنامه). باکی: آذرنشر، 1941، 450 ص.
- ای.آ. کریلوف. سئچیلمیش تمثیللر. باکی: اوشاقگنج نشر، 1944، 36 ص.
- نظامی. سِحرلی اوزوک. باکی: اوشاقگنج نشر، 1962، 15 ص.
- نظامی گنجوی. ایسگندرنامه. باکی: آذربایجان سسر ائا نشریاتی، 1964، 407 ص.
- نظامی. سِحرلی اوزوک. باکی: گنجلیک، 1971، 15 ص.
- ای.آ. کریلوف. جیرجیراما و قاریشقا. باکی: گنجلیک، 1976، 13 ص.
- ایللرین تؤهفهسی. باکی: گنجلیک، 1976، 148 ص.
فیلموقرافی[دَییشدیر]
- رقص ائدن باغالار (فیلم، 1935)
- تولکو حجه گئدیر (فیلم، 1971)
- پیسپیسا خانیم و سیچان بیگ (فیلم، 1974)
قایناق[دَییشدیر]
- محمدحسین تهماسیب. سئچیلمیش اثرلری. 2 جیلدده. بیر جیلد. باکی: موترجیم، 2010. — ص. 470.
اتکیازیلار[دَییشدیر]
- ^ Abdulla Shaig: Rays from the Same Sun. Azerbaijan International Magazine
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ Abdulla Şaiq Biblioqrafiya, 2016. səh. 7
- ^ Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. — səh. 244.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ Abdulla Şaiq Biblioqrafiya, 2016. səh. 7-8
- ^ Undelivered Letter by Abdulla Shaig, Azerbaijan International,
- ^ Məlahət Mürşüdlü, 2017. səh. 12
- ^ D.R, Mustafayeva. Görkəmli Maarifçi Pedaqoq H.Mahmudbəyov. Azərbaycan məktəbi № 6. 1961. 34.
- ^ X.C, Məmmədov. İlk rus-müsəlman məktəbləri və onun tarixi rolu. Azərbaycan məktəbi № 5. 1964. 12.
- ^ T.B, Eminli. Əli Nəzminin pedaqoji görüşləri. Bakı. 1999. 15.
- ^ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Məlahət Mürşüdlü, 2017. səh. 13
- ^ Şaiqanə yad et. Bakı: "Gənclik". 1981. 35.
- ^ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ Məlahət Mürşüdlü, 2017. səh. 13-14
- ^ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ Məlahət Mürşüdlü, 2017. səh. 17
- ^ Şaiq, A.M. Xatirələrim. Bakı: "Uşaqgəncnəşr". 1961. 46.
- ^ Abdulla Şaiq. Seçilmiş əsərləri. II cild. Bakı: "Azərnəşr". 1968. 310.
- ^ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ Azərbaycan SSR Dövlət və İncəsənət Arxivi.Abdulla Şaiqin Fondu, həyat və fəaliyyətinə dair materiallar. (sənədlər, məktublar, əmrlər və s.). 78.
- ^ Məlahət Mürşüdlü, 2017. səh. 18
- ^ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ Məlahət Mürşüdlü, 2017. səh. 19-20
- ^ Şaiq, A.M. Xatirələrim. Bakı: "Uşaqgəncnəşr". 1961. 57.
- ^ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ A.S, Abdullayev. Azərbaycan dilinin tədrisi tarixindən. Bakı: "Maarif". 1966. 71–73.
- ^ Abdulla Shaig Rays from the Same Sun. azer.com


text:
عاشیق ماهنیسی
علیرضا ذیحق
چوخ کئچمیش لرده کی هله اینسانلار موسیقی نین نه اولدوسونو بیلمیردیلر، دلی قانلی بیر گنج اوغلان یاشاییردی کی بیر گون کؤنلونده سئودیگی گؤزل بیر قیزین قارا گؤزلرینده کی پاریلتی نی دویوب دوشونجه سینه بئله نکی بیر آنلاشیلماز سورغو ایاق قویور: »ندن دیرکی سئوگیلی لر آیریلیق دان یاندیریجی آجی حیس لره دالارکن اوره ک لری آلیشیب یانیر آمما سؤندورمه یه ویصال دان باشقا بیر مرهم تاپیلماییر؟«
درین دویغولار و دوشونجه لر بو سو آل اوزره حیاتینی قارالدارکن بیر آن گؤزلرینی گؤیه تیکیب یوزلرجه اولدوزون آی ایشیقیندا پارلاماسی اونلارین آلیشان اوره ک لری نین مشعل کیمی یاندیق لاری اونو کدرلن دیریب داها بیر سورغو فیکرینه گلیر: »من کی ایستک لی سئویملی یاریمی گؤرمه یینجه اوره ییم بیر کؤز اولوب آز قالیر کوله دؤنه، ندن دیر کی اولدوزلار بو قدر یالنیزلیق چکیب ویصالا قووشمادان یانا ـ یانا سایریشیب ایشیق ساچیرلار اؤزوده کوله دؤنمورلر؟ بو ایش ده حتماً بیر سیر واردیر کی اولدوزلار عشق اودوندان یانسالاردا سؤنمه دن ازل دن ایندی یه جان دایانیبلار!«
گنج اوغلان اؤزونو اولدوزلاردان خوشبخت بیلیب دئدی: »سئوگیلیمه چاتارکن اوره یی مین اودو سؤنوب یانیقلی کؤنلومه بیر سرین سوسپیله جک. آمما اولدوزلار دونیا بویو عشقی یاشاییب آلاولار ایچره یانمالی و آیریلیقین چکیلمز آجی سینا دؤزمه لی دیلر.«
گنج اوغلان سحر اولدوقدا سئوگیلی سینه عشقیندن و صوبحه جان نه لره دوشوندویوندن سؤز آچدی و ساچی بورما قارا گؤز قیز دئدی: »من ده سن کیمی بیر گئجه کئچیریب و منی سئویرسن سه گرک دیر بو سیرّی آچیب بوتون محبت له آلیشان قلب لره تحفه وئره سن! آمما دونن گئجه من آیین پارلاق ایشیغیندان ذوقا گلن قوش لارین نغمه سیله یوخویا گئتدی ییمه گؤره حتماً کی بو نغمه لرده گیزله نن کور بیر دویون واردیر. منجه اولدوزلار بو آجی ایله آلیش سالاردا اونلاری آیاقدا ساخلایان طبیعت ده کی نغمه لردیلر. سن اووا چیخیب نغمه لری اوولاماق ایچون بیر یول تاپمالی سان!«
او، دلی قالی گنج ایگیت ائهرتهسی گونو بیر باغا گئدیب قوشلارین نغمه سینی اوولاماق ایسته دی. آمما نغمه لر او قدر سئحیرلی ایدیلر کی گؤزه گؤرونمه دن چاغلاییب آخیردیلار و اوولاماق لاری مومکون اولموردی. آمما سئوگی سینه وئردیگی سؤزو بیر تهر یئرینه یئتیرمک ایچون سونکی گون گونش هله داغلار آردیندان بویلانیب دونیایا نورجالامادان اوّل، یئددی گون لوک آذوقه، چئشیدلی تورلار و کمانی ایچون یوزلر اوخ گؤتوروب گوللو چیچک لی گؤزل بیر باغا گئتدی. باغا چاتدیقدا او قدر یورقون ایدی کی آتی نین یهرینی آچیب باشی آلتینا قویوب گوللو بوداقلی پیتراق بیر قیزیل گولون کؤلگه سینه اوزانیب دینجهلمک ایستهدی. قوشلارین اوچوشونا دالیب اونلارین چئشیدلی و سئویملی نغمه لرینه قولاق آسدیقجا اوره گینده بیر سرین لیک حیس ائدیب شیرین یوخویا گئتدی. گؤزلرینی آچدیقدا بولبول لرین یئل دن یئین اوچوب سئودیک لری گوللره قونماسینی گؤره رکن. اونلارین اورک لریندن آخان قان اونو شاشدیریب گؤز یاشلارینی توتا بیلمهدی.
باخدیقدا گؤردو بولبول لر ائله اوره گه یاتیم نغمه لرله گوللره ساری اوچورلار کی تیکانلی بوداق لاردان هئچ قورخمادان کؤکس لری تیکان لارا تانقی لیب بیر آه چکمه دن جان وئریلر. آمما یئنه باشقا بولبول لر اونلارین یئرینی توتوب بو سئوگی اوغروندا کی نغمه لر و جان آتیش لاری بیتمک بیلمیرلر.بئله لیک له یئددی گئجه گوندوز او باغدا قالیر و آنلاییرکی نغمه لری اوولاماق نه اوخ ایشی دیر و نه تور ایشی. آنجاق بو مودّت ده گوروب تانیدیقی هر بیر وارلیقی اوره ک تئل لری ایله دویارکن اونلارداکی گیزلی نغمه لری جان ائوینه قوناق ائدیب آمما نه قدر چالیشسادا، ائشیتدیگی مین لر نغمه دن بیرینی زمزمه ائده نمه دی.
کور پئشمان سئوگیلی سی نین یانینا قاییدیب اونون باخیش لارینا دالارکن دئدی: »من نه تکجه طبیعت ده بلکه گئجه نین سوکوتوندا ایسه چوخلی نغمه لر دویوب قوشلارتک بوغازیمین تئل لریندن آسیلسام دا تکجه بیر نغمه ده اوره ییمدن جوشمادی! بونا گؤره گل بو سئودادان واز کئچیب بیر سقفین التیندا یاشاماقلا، اوره ییمیزده کی عشق اودونو یاشادارکن اونون یاندیریجی آلاوینی سؤندوره ک و دونیادا گؤردویوموز باشقا سئوگیلی لر تک قوشا قاری ییب حیات یولوموزو بیرگه دوام ائدهک.«
گول اوزلو آل یاناق سئوگیلیسی گولومسه رکن گؤردویو بیر رؤیادان سؤز آچیب قارا اوزون ساچلاریندان یئددی تئل آییریب اونا هدیه ائتمک له دئدی: »بو تئل لری باغرینا باسیب دورنالارین اوچوشو ایله آغری داغینا یولا دوشوب اوردا کؤکی ریشه سی گؤی لره یوکسه لن بیر آغاج آختارمالی سان. دونیادا هر نه نغمه وارسا او آغاجین کؤنلون دن قوپوب عطیر کیمی کاییناتی و اوره ک لری بورویوب دور. آنجاق بوراجان هئچ بیر اینسان، محبت دالغالاریله اونون چاغلایان نغمه لرینه لاییق اولمایینجا، تانری نین اینسانلارا او آغاجدان بیر هدیه سی اولماییب دیر! سئوگی دولو کؤنول له او تحفه نی اوولاییب قاییتماغینا اینانارکن، یولونو یئنه گؤزله یه جه یم.«
گنج عاشیق، سئوگیلی جانانی نین تئل لرینی قوتسال بیر امانت کیمی اؤزو ایله داشی یارکن آیلار بویو دورنالار آردیجا یول دؤیوب آغری داغینا چاتارکن، آغری دان و یورقون لوق دان آز قالا حیاتینی ایتیرسه ده سینه لریندن قان فیشقیران بولبول لری یادا سالیب اؤزونه گوج وئردی. آغری داغینی آلت ویریب اوست چیخارکن، اونون زیروه سینده بولورلار تک آخان پارلاق بیر شلاله گؤردو. جان آتیب قایالارا دیرماشارکن شلاله نین آخدیقی اوجالیقا چیخدی. اورا چیخدیقدا یوزلرجه چاغلایان دوم دورو بولاغ گؤردو و سئوگیلی سی نین دئدیگی کیمی، گؤی لرده گؤی قورشاغی تک ریشه سالان آغاجی. دینجین آلیب اؤزونو تاپارکن تانری نین عظمت لی وارلیقی نا و اونون معجزه لرله دولو یارانیشینا حیران قالیب باغرینداکی قارا تئل لری او آغاجین مین لر تئله آیریلان و یوزلر رنگه چالانبیر جیلینه آسیب گؤزلری ایشیقدان ائله قاماشدی کی حیس ائتدی درین بیر یوخونا گئتمه لی دی. باشینی یئره آتیب یاتارکن، رؤیاسیندا آی دان یونولموش بولور قانادلی بیر ملک گؤردوکی اونا ساری گلدی و نورلار ایچره گیزله نن بیر هدیه گتیردی. تحفه نی آلارکن گؤردو ایندی یه جان هئچ گؤرمه دیگی بیر زاد دیرکی اونون وارلیقی کؤکی گؤی لره یوکسهلنآغاجداندوغرولارکن سئوگیلی سی نین پارلاق تئل لریله بزه نیب دیر.
أل لرینی تئللره وورماقلا مین لر نغمه نین جوشدوغو بیر آن چکمه دی. شاشقین حالدا بو نغمه لردن لذت دویارکن، ایپک ساچلی او ملک گولوب دئدی: »تانری اینسانلارا سونسوز هدیه وئرسه ده، بو تحفه نی اوره ک ده پاک سئوگی بسله ین عاشیق لرین حورمتی ایچون آداملارا ایتحاف ائدیر. اینسانلار دردلری، کدرلری یالنیزلیق لاری و عشق آلاولارینی اونودماقا خاطیر، بونون نغمه لری له آرامیش تاپیب لذت لی یئنی دویغولارلا حیاتین آغیر یوکونو، یونگول لت مه یه چالیشاجاق لار.«
گنج اوغلان ملک دن بو تحفه نین آدینی سوروشارکن دئدی: »بونا هر ائل اوبا اؤز دیلینده بیر آد وئرسه ده اونون گرچک آدی »ساز« دیر کی اؤز وارلیقی له اینسانلارین دانیشیق خزینه سینه یئنی آنلاملارلا ایکی کلمه داها آرتیراجاق. اودا »عاشیق« و »ماهنی« دیر.
بو سازی سینه نه آلیب درین ایلهاملار کؤنلونو ایشیق لاندیرارکن ائله سؤزلر و نغمه لر اوره ییندن و سازدا اوینایان بارماق لاریندان چاغلایاجاق کی هامی اینسانلاری واله و حیران ائده جک.
سنین عشقی نین صافلیغی و یاشارلیقی ایچون سنه و سندن سونراکی ساز چالانلارا »عاشیق« و سئوگیلی نین آدی ماهنی اولدوغونا خاطیر، دیلدن دوداق دان قوپان سئحیرلی و شعیرلی نغمه لره »ماهنی« دئییله جک دیر.«
گنج عاشیق جادولار قدر اینانیلماز اولان بو رؤیادان آییلارکن، باشی اوستونده داها کؤکی گؤی لره اوجالان آغاجی یوخ بلکه او آی تکین ملکین هدیه ائتدی یی سازی گؤردو.
دلی قانلی گنج اوغلان یولا دوشوب یوردونا دؤنه رکن، سازی ایله و ماهنی لاری ایله ائل اوبایا شن لی نغمه لر ایتحاف ائدیر و سئوگیلیسی، بیر ملک کیمی اوناساری قاناد آچارکن اونا »عاشیق« دئییب باغرینا آلیر.
ایکی سئوگیلی بیر ـ بیرلرینه قاوووشارکن اونلارین عشقی ایله دونیادا ماهنی ایله ساز چئشیدلی آدلارلا حیات تاپدی و شن لیک بیر نسیم تک اوره ک لره کؤچوب اینسانلارین دویغولاری ایله سایسیز ـ حساب سیز موسیقی هاواسی، هاوانی دالغالاندیردی و بئله لیک له سئوگی دولو یانیقلی و دردلی اوره ک لره مرهم اولوب نسیل دن نسیله سئل تک جوشوب آخدی.
نوشته شده توسط admin در شنبه, ۱۰ اسفند ۱۳۹۲ ساعت ۱۰:۴۹ ق.ظ


text:
انقلوود، اوهایو
لوآ خطاسیماژول:Location_map-ین 388-جی/جو خطینده: The value "-18.W" provided for longitude is not valid. انقلوود، اوهایو (اینگیلیسجه: Englewood, Ohio) آمریکانین اوهایو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۷٫۰۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۴۶۵ نفر و اهالی سیخلیغی ۷۹۳٫۷ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده انقلوود، اوهایو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Englewood, Ohio»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
`دیمیتری روگوز میخائیل بوگدانوو` نتیجهلر
خبرلر [27]
- پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
- میخائیل گورباچوو یاشامینی ایتیردی
- روسیا پلانلاشدیریلان تاخیل صادراتینین حجمینی آزالدا بیلر
- پئسکوو: روسیا، بالتیک اؤلکهلری و فنلاند اوچون تهدید دئییل
- اوکراینانین ناتو-دان طلبلری
- میخائیل ساکاشویلی حبسخانادان خسته خانایا کؤچورولوب
- کرملین سؤزچوسو: اؤنملی ساییدا عسگر ایتیردیک
- اوکراینا ایله روسیا آراسینداکی دانیشیقلار بو گون داوام ائدجک
- اوکراینا: روسیا ایله بو گون مذاکیره ائدیلهجک
- عبداللهیان، کولبا ایله دانیشدی
- روسیا، پرزیدنت اردوغانین بو اؤلکهیه سفرینه حاضیرلاشیر
- چاووشاوغلو: قیریمین یاسادیشی ایشغالینی تانیمادیق و تانیمایاجاغیق
- تورکیه و روسیا خاریجی ایشلر ناظیرلیگی آراسیندا گؤروش کئچیریلیب
- اوکراینا تورکیه ایله امکشداشلیغین اینکیشافینی ایستییر
- دوغو اولکه لرینه کرونا ویروسویلا علاقهدار سون وضعیت
- میزینتسئو: آمریکا باریشی انگللهییر
- روسیا امریکانین ونزوئلایا قارشی تحریم قرارینی تنقید ائتدی
- کرملیندن اوچلو ذیروه آچیقلاماسی
- میخائیل ساکاشویلی ائو دوستاغی ائدیلیب
- بوگدانوف:" تورکیهنین تصدیقینی گؤزلییریک"


text:
ایش پالتاری
ایش پالتاری (اینگیلیسجه: Workwear) — ایش پالتاری اینسانلارین ایش زامانی خصوصی ایش شرایطینده ایستیفاده ائتدیکلری قورویوجو اؤرتوکدو . یاخشی بیر ایش پالتاری اینسانلاری تهلوکه دن قوروماق اوچون معین خصوصیتلره صاحیب اولمالیدی . بو پالتارلار بوتون دونیادا قول و ایاقلاری احاطه ائتمه لیدیر و بیر و یا ایکی قسمت دن عبارت اولمالی دیر (بولوز و شلوار). ایش پالتاری ، ایش اوچون ایستیفاده اولونان گئیمدیر ، خصوصان ده ال ایشلری ایله مشغول اولان ایشدیر . چوخ واخت صنایعده اینسانلار ایش گئییملری ایله تجهیز اولونماق ایستییلر ، چونکو بو محصوللار بدنین مختلیف ایش شرایطینده تهلوکه سیزلیگینی تامین ائتمک اوچون حاضیرلانیر.


text:
چاووش اوُغلی: غاللا ایلالاشیغی گلوبال ایمیت قیتچیلیغی نینگ اؤنگۆنه گچدی
چاووش اوُغلی تۆرک اؤیۆنده میکتا بیرلشیگی نینگ داشاری ایشلر وزیرلری نینگ ماصلاحاتیندا بیانات بردی
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری "بیرلشن میللتلر قوراماسی بیلن بیله لیکده آلیپ بارانیمیز ایستامبول غاللا ایلالاشیغی، گلوبال ایمیت حوُوپسوزلیغی اۆچین أهمیتلی بیر أدیم بوُلدی. بو ایلالاشیق بیلن بۆتین دۆنیأ راحات دم آلیپ بیلدی" دیدی.
بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ 77-نجی عومی ماصلاحاتینا قاتناشماق اۆچین نیویورک دا بوُلان تۆرک وزیر، تۆرک اؤیۆنده میکتا (مکزیک، اندونزیا، گۆن اوُرتا کره، تۆرکیه و استرالیانینگ) 22-نجی داشاری ایشلر وزیرلری نینگ ماصلاحاتیندا بیانات بردی.
ایشدشلرینه نیویورک داقی تۆرک اؤیۆنده یر ایه چیلیگینی ادندیگینه بویسانچ بیلدین تۆرک وزیر، "بیرلشن میللتلر قوراماسی بیلن بیله لیکده آلیپ بارانیمیز ایستامبول غاللا ایلالاشیغی، گلوبال ایمیت حوُوپسوزلیغی اۆچین أهمیتلی بیر أدیم بوُلدی. بو ایلالاشیق بیلن بۆتین دۆنیأ راحات دم آلیپ بیلدی" دیدی.
ماصلاحاتا لهستان ینگ داشاری ایشلر وزیری ده قاتناشدی.
دِگیشلی حابارلار
سوریه ده 5 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیه توتان یرلی یاغدایدا ترورچیلاری یوُق اتمأگه دوُوام ادیأر


text:
ایککی تورک عالم گه آلمان نینگ 'یولدوزلی بویوک لیاقت نشانی' تقدیم ایتیله دی
اوشبو توغریده آلمان جمهوررئیسلیک دفتری تامانیدن بیانات بیریلدی
ینگی تور کرونا ویروس (کووید 19) واکسینی نی ایشلب چیقارگن آلمان بایوتکنالوژی شرکتی دن عبارت بایونتیک نینگ اساسچی شریکی بولگن پروفیسر داکتر اوغور شاهین بیلن دوکتور اوزلم توره جی گه آلمان ده لیاقت نشانی تقدیم ایتیله دی.
آلمان جمهوررئیسلیک دفتری تامانیدن بیریلگن بیاناتده, جمهوررئیس فرانک والتر اشتایتمایر تامانیدن 19 مارچ ده ترتیب له نه دیگن محفلده ایککی تورک عالم اوزلم توره جی بیلن اوغور شاهین گه, آلمان نینگ 'یولدوزلی بویوک لیاقت نشانی' نینگ تقدیم ایتیله دیگن لیگی بیلدیریلدی.
اوشبو مراسم گه آلمان باش وزیری آنگلا مرکل نینگ هم اشتراک ایته دیگن لیگی معلوم قیلیندی.
بیریلگن بیاناتده, توره جی بیلن شاهین نینگ کووید 19 گه قرشی کوره ش بوییچه کتته حصه قوشگن لیگی بیلدیریلدی.
بیاناتده, "اولر m-RNA تکنالوژی لری ساحه سی بوییچه دنیا بویلب قبول قیلینگن معلوماتی و اوزلوکسیز سعی و حرکت لری نتیجه سیده قیسقه بیر مدت مابینیده کووید 19 گه قرشی واکسین ایشلب چیقاریش گه موفق بولدی لر" دیی قید ایتیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان تورکیه ده قول اوریلگن تروریستیک هجوملرگه قرشی سیس چیقرمه گنلرنی قتّیق قاره له دی
ایردوغان جنابلری استانبولده اویوشتیریلگن بیر پروگرامده گپیردی


text:
`فیلم` نتیجهلر
خبرلر [66]
- ترت فیلملری اوسکار یاریشیندا
- روسیا اوسکارا فیلم گؤندرمهیهجک
- کودوکوشی ایراندان اؤدول ایله قاییتدی
- "قوز آغاجی" بیر موکافات داها قازاندی
- ایراندان "قوتسال هؤرومچک" فیلمی ایله باغلی آچیقلاما
- ت.ر.ت-نین اوره تیمی اولان فیلملر ایستانبول فیلم فستیوالیندا 5 موکافاتا لاییق گؤرولوب
- تورکیه و آذربایجان اورتاق فیلم چکهجک
- سارایی سئللر، سینمانی دا یئللر آپاردی
- دونیانین فضادا چکیلن ایلک فیلمینین چکیملری باشلاییر
- تورک فیلمی "ان یاخشی ۲۰ فیلم" لیستینده
- "پوتا" ایسپانیادان «ان یاخشی فیلم» اولاراق دؤندو
- آیدا قورولاجاق ایلک کلونیلرین فیلمی یایینلاندی
- استاتهام: تورک قوناق سئورلیگینی اونوتمایاجاغام
- تورکیه-نین تانینمیش آکتیورو راسیم اؤزتکین وفات ائدیب
- کن فیلم فستیوالی یئنه ارتهلندی
- تومریس فیلمینین اویونچوسوندان فارسجا پایلاشیم
- باکی-دا اولوسلار آراسی فیلم فستیوالی کئچیریلهجک
- تاریخین ان چوخ گلیر گتیرن جیزگی فیلمی آچیقلاندی
- اردبیللی یؤنتمن لیلا نوروزی "7 ویلایت " فیلم فستیوالیندا ایکینجیلیک اؤدولو آلدی
- تورکیه فیلملری اردن-دا نوماییش اولوناجاق


text:
آدام بیچ
آدام بیچ (اینگیلیسجه: Adam Beach) کانادالی اوْیونچو. ۱۱ نوْوامبر ۱۹۷۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1990–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Woods, John (April 9, 2015). "Adam Beach to play DC Comics villain Slipknot in new film". Winnipeg Free Press.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Adam Beach»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آدام بیچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
چاناق قالا ساواشی
چاناق قالا ساواشی (تورکجه:Çanakkale Savaşı)، (اینگیلیسجه: Gallipoli Campaign) بيرينجی دونيا ساواشی اثناسيندا ۱۹۱۵-۱۹۱۶-جی ايللر آراسيندا عثمانلی دؤولتی ايله آنتانتا دؤولتلری (اینگیلس، فرانسه، آنزاکلار) آراسيندا باش وئرن دنيز و قورو دؤيوشو. ایتّیفاق دؤولتلری عثمانلی دؤولتینین پايتختی ايستانبولو آلاراق بوغازلارين ايدارهسينی اله کئچيرمک، روسیه ايله اعتيبارلی قيدا و حربی تيجارت يولو آچماق، آلمان موتّفیقلريندن بيرينی ضعیفلتمک مقصدی ايله ايلک هدف اولاراق چاناق قالا بوغازينا گيرميشلر. آنجاق هوجوملاری مووفّقيتسيز اولموشدور و ايکی طرفين ده چوخ آغير ايتکيلر وئرمهسی ايله ایتّیفاق دؤولتلری گئری چکيلميشلر. بو دؤيوش محو اولما وضعيتينده اولان بير اؤلکهنین مؤحتشم غلبهسی کيمی اولاراق افسانهلشميش، هر وطنداشين خاطيرهسينده قالميشدير. بير ميلّتين گوجونو اورتايا چيخاراراق نهلر ائده بيلهجگينی گؤسترميش بو دؤيوش تورک قورتولوش ساواشینا دا تاثير ائتميشدير. تورکيه جومهوريتی قورولدوقدان سونرا اينگيليس و فرانسه دونانمالارینین گئری چکيلمگه مجبور ائديلديگی گون، يعنی ۱۸ مارت چاناق قالا شهيدلرينی آنما گونو اولاراق ائلان ائديلميشدير. موتّفیقلر اۆچون ايسه بو دؤيوش، عسگری باجاريقسيزليق و فلاکت سيموولو اولاراق ساييلميشدير. ائريک بولک طرفيندن يازيلان دؤيوش علئيهداری ماهنيسی " And The Bant Played Waltzing Matilda " بو دؤيوشله علاقه داردير.
باشلانغيج سببلری[دَییشدیر]
عثمانلی دؤولتی ۲۱ آوقوست ۱۹۱۴-جو ايلده آلمان ايله موقاويله ايمضالاميشدی. آنجاق بو موقاويله عثمانلی دؤولتینین دؤيوش حاضيرليغی ضعیف اولدوغو اۆچون گيزلی ساخلانيليردی. بو موقاويلهدن درحال سونرا سفربرليک باشلاميشدی. آراليق دنيزينده اينگيليس دونانماسی قارشيسيندا گئری چکيلن آلمان آغير کرئيسئرلرینین آدميرال سوْکوُنون رهبرليگی ايله ۱۰ آوقوست ۱۹۱۴-جو ايلده چاناق قالا بوغازینی کئچهرک ايستانبولا گلمهلری بؤيوک بير گرگينليک ياراتميشدی. آلمان دونانماسينا مخصوص بو گميلرين بوغازدان کئچمهسينه ايجازه وئرمک دؤيوش سببی ساييلاجاقدی. آنجاق عثمانلی دؤولتی بو گميلرين آلماندان ساتين آلينديغينی آچيقلاياراق گرگينليگی آزالتميشدير. حاقّيندا دانيشيلان گميلر ۱۶ آوقوست ۱۹۱۴-جو ايلده ياووز و ميديللی آدلارييلا عثمانلی دونانماسينا قاتيلدی. بو گميلردهکی آلمان دنيزچيلری، عثمانلی دونانماسينا عاييد ظابيط و عسگر فورمالاری گئيهرک گميلردهکی وظيفهلرينی داوام ائتديرميشلر، آدميرال Wilhelm Souchon ايسه عثمانلی دونانماسینین کوماندانی اولموشدور. بئلهجه آلمان، ياخين گلهجکده روس ليمانلارينا قارشی ايستيفاده ائديلمک اۆچون ايکي بؤيوک سيلاحينی آراليق دنيزيندن کئچيرهرک قارا دنيزين ياخينینا آتميش اولدو. آدميرال سوکون تابئعليگينده اولان، ياووز و ميديللینین ده ايچينده اولدوغو عثمانلی دونانماسینین ۲۷ اوکتيابر ۱۹۱۴-جی ايلده قارا دنيز ساحيللريندهکی روس ليمانلارينی بومبالامالاری سببيندن روسیه ايمپئراتورلوغو و بيرلشميش کرالليق، عثمانلی دؤولتينه ساواش ائلان ائتدی.
چاناق قالانین ايقتيصادی و استراتژی اؤنمی[دَییشدیر]
اوروپا جبههلریندهکی حادیثهلر، اینگیلیس و فرانسهنی موتّفیقلری روسیهنی دستکلهمک مجبوريتينده گتيرميشدير. اونسوز دا روسیه، آلمان اوزرينده کيفايت قدر گوجلو بير تضييق ائده بيلميردی. محدود صنايع توتومو سببيندن اينگيليس و فرانسه دستگينه ائحتياج دويولوردو. فرانسه و اینگیلیسین بو دستگی تأمين ائتمهسی اۆچون اولا بيلهجک دؤرد يول وار ايدی. شيمال نقليات خطلريندن ايکيسی کئچينيلمز ايدی. شيمال دنيزی، ايلين چوخ بؤيوک حيصهسينده دونموش اولدوغوندان دنيز نقلياتينا ايمکان وئرميردی، بالتيک دنيزی ايسه آلمان دونانماسینین نظارتينده ايدی. اورتا نقليات يولو اولان اوروپا قورو يولو دا آلمانلارين نظارتی آلتيندا ايدی. دؤردونجو يول ايسه عثمانلی دؤولتینین نظارتينده اولان چاناق قالا و ايستانبول بوغازلاريندان کئچن دنيز يولو ايدی. اوروپاليلار ضعیف حساب ائتديکلری عثمانلی دؤولتينی بوغازلاردان بير هوجوملا قوواجاقلارينی دوشونوردولر. بو زامان روسیهنین دستکلهنيلمهسی مومکون اولاجاقدی، هم ده عثمانلی دؤولتینین مغلوبيتی ايله آلمان بير موتّفیقينی ايتيرميش اولاجاقدی. غلبه چالاجاقلاری تقديرده عثمانلینین ايدارهسينده اولان سووئيش کانالی، اینگیلیسنین اوزاق شرق نقليات يولونو تامين ائتميش اولاجاقدی. روسیه ايله قارادنيز اوزريندن دنيز نقلياتینین آچيلماسی خوصوصيله اهميتلی ايدی. بوغازلارين اله کئچيريلمهسی اينگيليس و فرانسه فيرمالاری اۆچون بؤيوک قازانجلار گتيرهجکدی.
ساواشين باشلانغيجی[دَییشدیر]
۱۹ فئورالدا ۱۹۱۵-جی ايلده، گوجلو فرانسه قووّهلری ايله اينگيليس ائليزابئت دؤيوش گميسي عثمانلی ساحیل قووّهلرينی بومبالاياراق ايلک چاناق قالا هوجومونو باشلاميش اولدولار. آدميرال John de Robeck تابئعليگينده اولان ان آزی ۱۶ دؤيوش گميسيندن عيبارت نهنگ دونانما چاناق قالانی کئچمگه قالخميشدير. آنجاق نوصرت مينا گميسی آدلی عثمانلی مينا گميسیینین بوغازين آسيا طرفينه يئرلشديرديگی دنيز مينالاری طرفيندن بؤيوک زيان آلديلار. بعضي باليقچيلار، اينگيليسلر طرفيندن مينا توپلاما ايشينه جلب ائديلسهلر ده، عثمانلی اوردوسونون آچديغی توپ آتشيندن قورخاراق قاچميشديلار. يئرينده قالميش بو مينالار اينگيليس و فرانسهلرين اوچ دؤيوش گميسينی باتيرميشدير. داها بير-نئچه اينگيليس و فرانسه دؤيوش گميلرينه بؤيوک زيان دَيميشدير. اينگيليس دونانماسینین مغلوب اولماسی عثمانلی عسگرلرينه اينانيلماز بير معنوی قووّت وئرميشدير. بو آغير ايتکيلر ایتّیفاق دؤولتلرين، چاناق قالانی دنيز يولويلا کئچه بيلمهيهجکلرينی عيان ائتدی. ایتّیفاق دؤولتلری قورو عملياتلارينا باشلاياراق ساحیلی توپلاردان تميزلهمک ايستهديلر. ایتّیفاق دؤولتلری ياريمآدايا چيخاراق عثمانلی دؤولتينی قورودان مغلوب ائتمگی پلانلاشديرميشديلار. هوجوم ايکي جبههدن، سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسيندن و آریبورنو جبههسيندن ائديلميشدير.
ساواش اثناسيندا[دَییشدیر]
سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسيندهکي اينگيليس و فرانسه بيرليکلرينین ايلک هدفي کیرته کندي و شيمالينداکي آلچيتپه اولموشدور. اوچ دفعه هوجوم ائديلمهسينه باخماياراق مووفّقيتسيزليگه اوغرايان جبهه کومانديرلري، اينگيليس کوماندير وینیستون چیرچیل و فرانسه کوماندير Henri Gouraud، بوتون جبهه خطينده دئييل ده، داها محدود بير خطدن هوجوملاري لازيملي گؤرموشلر. پلانین ايلک عملياتي، جبههنین ان ساغ (شرق) بؤلگهسي اولان کرهویزدرهده تطبيق ائديلدي. 18 اييوندا باشلايان توپ آتيشي اوچ گون داوام ائتديريلميشدير. 21 اييوندا فرانسهلیلر، تپهني اله کئچرمگي باجارميشدير. بير سونرا زيغيندره هوجوم باشلادي. 30 اييون 1915-جي ايلين سحرينهدک بير نئچه دفعه الدن-اله کئچن زيغيندره، سوندا اينگيليسلرده قالميشدير. پولکوونيک حسن بصرينین ديويزيياسينین زيغين کورگينه و پولکوونيک -Nicolai-نین تابئعچيليگينده اولان ديويزييانین زيغيندرهنین شرق ياماجلارينا تکرار هوجوملاري ايسه نتيجهسيز اولدو. هر ايکي قاناددان ائديلن هوجوملارين آرديندان بو دفعه جبههنین مرکز حيصهسيندن هوجوما کئچيلميشدير. اوچ ساعات داوام ائدن و 60.000 مين توپ گوللهسينین ايستيفاده ائديلديگي حاضيرليق آتشي آرديندان 12 اييول 1915-جي ايلين سحري باشلايان هوجوم ايکي گون داوام ائتميشدير. حاضيرليق آتشيندن سونرا هوجوما باشلايان اينگيليسلر، هئچ بير دؤيوشچونون ساغ قالماديغي ايلک خط سيپرلريني آلسالار دا، ايکينجي خط سيپرلرينده آغير ايتکييه اوغراياراق گئري چکيلميشديلر. گوناورتادان سونرا ائحتياطداکي اينگيليس بريقاداسينین گيريشديگي هوجومدا اينگيليسلر، اۆچونجو خط سيپرلرينه گيرسه ده عثمانليلارين هوجوملارييلا يئنيدن کؤهنه مؤوقئعينه چکيلميشديرلر. نؤوبتي هوجوم، 6 آوقوستدا کیرته کندي ايستيقامتينده باشلاميشدير. اينگيليسلر، ايلک خط سيپرلرينه داخيل اولموش، آنجاق قارشي هوجوملا گئري آتيلميشلار. هوجومون ايکينجي گونو اينگيليس هوجوملاري، کیرته کندينین جنوب غربيندهکي بير باغ ساحهسينین بير حيصهسيني توتا بيلميشديلر. اينگيليس هوجومونون مووفّقيتسيز اولماسي سببيندن گئنئرال Sır Ian Hamilton، سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسينده هئچ بير دؤيوشون کئچيريلمهمهسي امريني وئرميشدير.
آريبورنو جبههسينده 25 آپرئل 1915-جي ايلين سحري هوجوما کئچن آنزاک کولاوردوسو قووّهلري ايسه، پولکوونيک مصطفی کمالين 10 آوقوست سحري باشلاتديغي هوجوم ايله گئري چکيلمک مجبوريتينده قالميشديلار. گئليبولو ياريمآداسيندا بير نتيجه الده ائده بيلمک اۆچون اينگيليس گئنئرالي Sır Ian Hamilton ، شيمالدا اۆچونجو بير جبهه(آنافارتالار جبهه سي) آچماق قرارينا گلميشدي. 6 آوقوست 1915-جي ايل تاريخينده سوولا قويونا قوشون چيخاريلدي. 5-6 آوقوست گئجهسي باشلايان هوجوم گون بويو داوام ائتميشدير. عثمانليلار مؤوقئعلريني قوروماغي باجارميشدير. ميصيرده اولان 5.000 مينليک بير ديويزييا دا جبههيه گتيريلدي. ايچريدن و چؤلدن مؤحکملنديريلن آنافارتالار جبههسيندهکي قووّهلرله بيرليکده عومومي بير هوجوم پلانلاشديريلدي. ايکينجي عومومي هوجومويلا عئيني گونده، 21 آوقوستدا آنزاک بيرليکلرينین بومبا تپه هوجومو نتيجهسيز و چاناق قالا دؤيوشونون سون ساواشی اولموشدور. بومبا تپهدهک يقارشيدورمالار ايسه 29 آوقوست تاريخينه قدر داوام ائتسهده تپه، عثمانليلارين الينده قالميشدير.
عثمانلي قووّهلرينین موقاويمتي قارشيسيندا جبههلر باغلانميشدير. بولقاريستان 14 اوکتيابر 1915-جي ايل تاريخينده ایتّیفاق دؤولتلرينه قاتيلميشدير. آلمان ايله عثمانلي آراسيندا بالکانلار اوزريندن دميريولو خطي ايسه 29 اوکتيابردان ايشلهمگه باشلاميشدير. بو تاريخدن اوچ گون سونرا گئنئرال Sır Ian Hamilton وظيفهدن آليناراق يئرينه گئنئرال Charles Monro تعيين ائديلميشدير. 16 نويابردا موتّفیقلرين سئلانيک جبهه سي ده گئنئرال Charles Monro باغلانميشدير. گئنئرال William Birdwood ، گئنئرال Charles Monro باغلي اولماق اوزره چاناق قالا موتّفیق قووّهلري کومانديرليگينه تعيين ائديلدي. 7 دئکابر 1915-جي ايل تاريخينده آري بورنو و آنافارتالار جبههلريندهکي موتّفیق قووّتلر چيخاريلاراق سئلانيک جبههسينه آپاريلميشدير، سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسيندهکي قووّهلر ايسه يئرلرينده قالميشلار. بو جبههدهکي قووّهلرين آزاد ائديلمهسينه ايسه 27 دئکابر 1915-جي ايل تاريخينده قرار وئريلميشدير. آزاد ائتمه عملياتلاري 9 يانوار 1916-جي ايلده تاماملانميشدير. بئلهجه گئليبولو ساواشلاري عثمانلي قووّهلرينین ظفرييله نتيجهلنميشدير.
مصطفی کمال بو دؤيوشده جونکباييري آنافارتالار و آريبورنوندا حربي وظيفهلر يئرينه يئتيرميشدير. دؤيوشلرين ايلک گونو جونکباييرينداکي موداخيلهسي و دؤيوشون سون مرحلهلرينده اوزرينه گؤتوردوگو وظيفهلر، مصطفی کمالين عسگري قابيليتلريني اورتايا چيخارميش، "آنافارتالار قهرماني" اولاراق تانینماسيني تأمين ائتميشدير. بو وضعيت داها سونرالاري م .مصطفی کمالين ميلّي ليدئرليگيني اورتايا چيخارميشدير
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Travers 2001, p. 13.
- ^ Rance 2017, pp. 16–17, 54–56.
- ^ Jung 2003, pp. 42–43.
- ^ Kurtuluş Savaşı Komutanları.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Aspinall-Oglander 1929, p. 395.
- ^ Rance 2017, pp. 16–17, 44–47, 55–56.
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ Erickson 2001a, p. 94.
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ Erickson 2001a, pp. 94–95.
- ^ Erickson 2015, p. 178.
- ^ Rance 2017, pp. 16–17.
- ^ Erickson 2001a, p. 327.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gallipoli Campaign»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده چاناق قالا ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اوْرتا چاغدا اینسانین حؤکومت قارشیسیندا یالنیز وظیفهسی واریدی. چونکی گوج صاحیبلری اؤز مشروعیتلرینی یا گؤیدن آلیردیلار، یا دا قیلینجدان. آمما رنسانسدان باشلایاراق “حاق” مسئلهسی قابارماغا باشلادی. اینسان، وظیفه ایله یاناشی حاق قازانمالی اولدو. بو، قاچیلماز ایدی. شارل مونئسکیو “قانونلارین روحو” کیتابیندا اجرا، یارغی و قانونوئریجی اورگانلاری بیربیریندن آییرماقلا حاکیمیت، سوْروملو [مسئولیتلی] بیر قوروم حالینا گتیرمهیه چالیشیردی. آدی چکیلن أثرده عثمانلیدا بوتون گوج استورکتورلارینین بیر شخصین الینده توپلانماسینین فاجیعهوی سونوجلاریندان سؤز آچیردی: «اوچ حاکیمییتین سولطانین الینده بیرلشدییی تورکلرده دهشتلی ایستیبداد حؤکم سورور. تصووور ائدین بئله بیر اؤلکهنین وطنداشی نئجه دورومدادیر. اورادا هر بیر قوروم قانونلارین اویغولاماسی رولوندا قانونوئریجی کیمی اؤزونه وئردییی تام حاکیمییته مالیکدیر. او، هامییا مجبوری اولان قانونلار بیچیمیندهکی ایستنجی [ارادهسی] ایله بوتون دؤولتی داغیدا بیلر؛ بوندان علاوه، محکمه حاکیمییتینه مالیک اولماقلا، تک-تک حؤکملر بیچیمینه سالینمیش ایرادهسییله هر بیر وطنداشی یوخا چیخارا بیلر». 18ـجی یوزایللییین آوروپاسیندا بئله بیر بصیرتین قارشیسیندا گوج اؤز جللاد گؤرکمینی آرتیق نمایشه قویا بیلمزدی.
آیدینلانما [روشنگری] دؤنمی گلیر. تاریخی سورهج سونوجوندا دؤولتین جزاـوئریجی اوْلاناقلاری [امکانلاری] گیزلینه چکیلمهیه باشلاییر. حقوقی نورمالار و یئنی زیندان فئنومئنی بو دییشمین نتیجهسی کیمی اؤزونو گؤستریر. ایشگنجه وارسا دا، داها حاکیم اونون دهشتلی اویغولانماسینا اؤیونه [افتخار] بیلمیر. کوتلهنین گؤزو قاباغینداکی اعتیرافلار گئتدیکجه یوْخا چیخیر، یا دا آرخا پلانا چکیلیر. سانکی اعتیراف، اوْلومسوز [منفی] بیر گؤستریجییه چئوریلیر: هانسی اؤلکهده اعتیراف وارسا دئمک او اؤلکه هله ده فئودالیزم دؤنمینی یاشاییر. باشقا سؤزله، گوجون دموکراتیک اولوب اولماماغینین بیر شرطی همین فئنومئنله باغلی اوْلور.
قایناق: >>>


text:
كوروف
کوروْف (لهیستانجا. Kurów) — لهیستانین باتی گۆنئیینده کند. ۲۰۰۵-جی نۆفۇس ساییسینا گؤره اهالیسی ۲۸۱۱ نفردیر.
تاریخی[دَییشدیر]
بۇراداکی ایلک یاشاییش مسکنی XII عصره عایید ائدیلیر. کوروْف ۱۴۴۲-۱۸۷۰-جی ایللرده شهر حالینا مالیک اوْلموشدور.
XVI عصرده کوروْف کالوینیزم حرکتینین مرکزی اوْلسا دا٬ ۱۶۶۰-جی ایلهجه اهالینین چوْخو آریانلیغا کئچمیش. ۱۹۳۹-جو ایلده ایکینجی دۆنیا ساواشینین ایلک گۆنلرینده کوروْف لوفتوافِنین شیدّتلی بوْمباردمانینا معروض قالیب ساواش دؤنمینده بۇرادا آلمانلارین ایکی توْپلاما دۆشرگهسی یئرلشمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان جۆمهوریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kurov»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
یازیق ائولر!- محمد احمدی زاده
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 29 دی 1393 23:43
بیزیم ائوین ده، سلامی وار
بیزیم ائوین، ائوده ایشی وار، گله بیلمه دی
بیزیم ائو ناخوشدی
بیزیم ائو، بیزیم ائو....
بلکی ایندی کی اوشاقلار، و گئنجلر بونلاردان بیر شئی آنلامازلار، آمما یقین ائله ییرم کی، بیرآز یاشلانانلار بوردا ایشاره ائتدیگیم ائودن، نه دئدیگیمی بیلدیلر.
بیر زامانلار، بیر اَرکه یین بوغلاری اوزاناندا، قافاسینین ایچینده کی بئینی یوخ، شالوارینین ایچینده کیلر بؤیوینده، آتا آناسی تئز ال دبردیب اونا بیر ائو آلیب، یا دا کیرالاردیلار. آردیندان دا ائولندیرردیلر ویا یاخشیسینی دئییم، اونا آرواد آلاردیلار. بو آلیش وئریشدن سونرا دا، او تازا بوغو چیخمیش ارکک، هر یئرده اوتوروب دوراندا آلدیغی آروادینی، بیزیم ائو دئیردی. گویا بئله لیکله هم آلدیغی آروادینا سایقیسینی گؤستررمیش، هم ده اؤزونو ناموسلو بیری تانیدارمیش.
گئچمیشده هر کیشینین بیر خانیمی اولاردی. اوتوردوغو ائوین سندی اؤز آدینا دا اولماسایدی، آلدیغی او ائو آدیندا اولان آروادینین، سندی اونون آدینا اولاردی.
ایندی ایسه، ائولرین ساییسی چوخالیب. سندی اؤز آدینا اولان ائوین یانیندا، جمهوری اسلامینین "صیغه" سایه سینده، قولنامه لی ائولره ده صاحاب اولور بیزیم بوغسوز ارکه ییمیز. هله سن بوش وئر او سندلیلرینی و قولنامه لیلرینی، بیر گئجه لیک موسافیرخانالار و هوتئللر ده وار ایندیکی چاغیمیزدا.
سیزجه بیزیم کولتوروموز دئییشمیش می؟ میللتیمیزین دوشونجه سی آرتمیش می؟ آرتیق بیزیم خالقیمیزین ارکه یی، قادینین نه اولدوغونو آنلامیش می؟
بیر حقیقته اینانمالی ییق کی، هر بیر میللتین گله جه یی، اونون قیزلارینین و قادینلارینین اللرینده دی. چونکو گله جکده کی نسیللرین دوشونجه لری، بو گونکو آنالارین قوجاغیندا بؤیوین اوشاقلارا باغلیدی.
بیزیم بوغلو ویا بوغسوز ارکه ییمیز، آذربایجانیمیزین گله جه یینی دوشونورسه اگر، هر نه ایسترسه ده ائتسین. صیغه ائله سین ویا باشقا قادینلارین پئشینه توشسون. هوتئللرده و هر هانسی بیر یئرلرده سندسیز ائولره بیر گئجه سینه، صاحاب چیخسین و سحریسی ده آیاغا قالخیب آذربایجان آذربایجان دئیه باغیرسین. اوتوروب دوروب ائی وای وطنیم الدن گئتدی فیلان بئهمان دئسین. اؤزونو و دوشونجه لرینی دئییشتیرمک ایسته میرسه، جهننمه گؤرا، آمما هئچ اولمازسا بیر آز دورومو آنلاسین. قادینینا ائو گؤزونده باخماسین. آرواد آلماق کولتورونو بئینیندن سیلسین.
ایرانین ایندی کی وضعیتینده، کی کولتوروموز، آنادیلیمیز محو اولماقدادی، تکجه اومیدیمیز ائولرین ایچینده کی آنالاریمز و بؤیوتدوکلری اوشاقلاریمیزدیلار. بونو دا اؤز اللریمیزله محو ائتمه یک. اونلارا ایمکان یاراداق، هم اؤزلرینی آنادیلیمیزده، موسیقیمیزده و تاریخیمیزده گلیشتیرسینلر، هم ده اوشاقلاریمیزی.
قیزلار، قادینلار و آنالار بیزیم آروادلاریمیز دئییللر. بیزیم ائولر دئییللر. اونلار بیزیم وارلیغیمیز و شوبهه سیز گله جک نسلیمیزین، بوگونکو موعللیملریدیلر.


text:
یومورتا دؤیوشدورمه(اویون)
یۇمۇرتا دؤیۆشدۆرمه - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
یومورتا دؤیوشدورمه اویونو نوروز بایرامینین چرشنبهلریندن باشلامیش اوغلان اوشاقلاری و جاوانلار طرفیندن ایجرا اولونان اویون-اَیلنجهلردن بیریدیر. بعضی بؤلگهلرده حتّی بؤیوک چیللهنین گلیشی ایله بو اویون اوینانیلماغا باشلاییر.
یومورتا دؤیوشدورمه اویونوندا هم چیی-بیشمهمیش، هم ده بیشمیش، رنگلرله آلا-بزهک بویانمیش یومورتالاردان ایستیفاده اولونور. دؤیوشمهدن اول طرفلرین راضیلیغی ایله یومورتالار دَییشدیریلهرک دیشه ووروب برک-بوشلوغو یوخلانیلیر. بو، "یومورتانی دادما" آدلانیر.[۱]
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بیلیننده کی، دؤیوشدورولن یومورتالاردان بیری دیگرینینکیندن برکدیر، بوش اولان یومورتانین صاحیبی، اونا:
- اَی، ووروم، - دئییر. "اَی، ووروم" یومورتانین سیوری طرفیندن آزجا آشاغی نیشان قویماق دئمکدیر. اوشاقلارین داها چوخ سئودیگی، بو گونلرده یاشایان همین عادت اَیلنجهلی بیر صحنهیه چئوریلیر:
داش، داش...
باش یومورتام،
باش، باش...
حجی دایینی
یاندیردیم.
بیر سبدلیک
یومورتاسینی سیندیردیم.
داش، یومورتام
داش، داش...
کیمین اویون یومورتاسی چوخ سینارسا، او دا سینیقلاری ییر-ییغیش ائلهییر، غالیب قهرمانلار کیمی سئوینیر. بو اویوندا حیله و مهارت غالیب گلیر: "سن توت، من ووروم" ،"بونو من توتورام، اونو سن توت" ،"گل یومورتالاری دَییشیب، ووراق" ،"گل دادیشاق" ،"یوخ، سنین یومورتان زیییلیدیر" و س.
دؤیوشمهده سیندیریلمیش یومورتالارلا اویون داها ماراقلیدیر. دؤیوشمهده اودوزولموش سینیق یومورتالاری سیرایا دوزورلر. سونرا بورایا بیر خوروز بوراخیرلار. خوروز سیراداکی هانسی یومورتانی دیمدیکلهییرسه، صاحیبی سیراداکی بوتون یومورتالاری اودموش ساییلیر.
بیر اویون دا بیشمیش یومورتالاری یوخوشدان اوزو آشاغی دَیییرلتمکدیر. هانسی یومورتا داها اوزاغا دَیییرلهنیرس، صاحیبی غالیب ساییلیر.
یومورتا دؤیوشدورمهنین خوصوصیتلری بؤیوک آذربایجان یازیچیسی جلیل محمدقولوزادهنین (1866-1932) بیر فئلیئتونوندا دا اؤزونه یئر آلمیشدیر. فئلیئتونداکی همین ائپیزود بئلهدیر: "... معلومدور کی، اوشاقلار یومورتا دؤیوشدورنده اول بیر دادیرلار، یعنی یومورتالارینی دَییشدیریب وورورلار دیشلرینه و سونرا قایتاریب وئریرلر بیر-بیرینه. سونرا باشلاییرلار اویناماغا. مثلا، علی بونو قانیر کی، یومورتاسی ولینین یومورتاسیندان برکدیر. اول دئییر:
- توت!
ولی دئییر:
- سن توت!
ولی دئییر:
سن توت!
آخیردا علی توتور، چونکی بیلیر کی، توتسا دا، ولینین یومورتاسی سیناجاق.
ولی ده ایشی دویوب وورمور، چونکی بیلیر کی، یومورتاسی بوشدور، سیناجاق علی دئییر:
- وور!
ولی وورمور. علی یومورتاسینی یان توتور و دئییر.
- وور!
ولی وورمور، چونکی بیلیر کی، یومورتاسی سیناجاق.
علی یومورتانین کونهسین توتور و دئییر:
- وور!
ولی وورمور، بیلیر کی، یومورتاسی سیناجاق. سونرا علی هر یئرده ولینی گؤرنده یومورتاسینی آچیق توتوب ولییه دئییر:
- باخ، توتموشام، هارادان ووراجاقسانسا وور!
چونکی علی بیلیر کی، ولینین یومورتاسی بوشدور".
قایناق[دَییشدیر]
• نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.200.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ آذربایجان ائتنوقرافییاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 483. ایسبن 978-9952-34-152-2