text:
علی آغ گونئیلی
ایلکین یارادیجیلیقلاریندا، رومانتیک مئیلی ساهرده گوجلو اولسادا، آنجاق گئت به گئت او رومانتیک عالمیندن آیریلاراق «آتینی مینیب گونش پارلایان و ایشیقلی رئال دونیاسینا سورور…»
۱۳۲۵ ینجیایلین آذر آییندا، آذربایجاندا گئدن آزادلیق و دموکراتیک حرکاتینین قانا چکیلمهسی، ساهرین پوئتیک دونیاسیندا ائله درین ایز بوراخیر کی اونون بوتون یارادیجیلیق چالارلاری، بو قانلی ـ قادالی فاجیعهنین چیرکینلیکلرینی عکس ائتدیرمگه یؤنهلیر؛ و بو دورومدا ساهر، اؤز دوغما یوردونون؛ ائلینین باشینا گلن بلالر، مصیبتلر، قاجیعهلر، تضیقلر و ظولملر حاقیندا «قالاق ـ قالاق» اثرلر یازیب یارادیر. بو اثرلرده، ساهرین یاراتدیغی بدیعی تصویرلر، او قدهر گوجلو، قدرتلی، توتارلی و تاثیر ائدیجیدیر کی، اوخوجو دئییر بس، ساهرین یارادیجیلیغینین بیرینجی و اساس غایهسی، تکی، اؤز دوغما یوردوینان باغلی اولان موضوعلاری تصویر ائتمکدیر. آنجاق ساهرین یارادیجیلیق و صنعت دونیاسی چوخ گئنیش، اطرافلی و انگین بیر دونیادیر. اونون یارادیجیلیغینین اساس و آپاریجی غایهسی، بوتون عدالتسیزلیگه، ظولمه، قارانلیقلارا و اووهاماتدان دوغان چیرکینلیکلره قارشی دوروب، اینسانلارین خوشباختلیغی، سعادتی و آغ گونه چیخماسی اوغروندا، قلم چالماقدیر.
بو یازیدا ساهرین، پوئتیک اوسلوبلاریندان، بدیعی یارادیجیلیغیندان، رومانتیکا و لیریکاسیندان سؤز گئتمیر. بوحاقدا ادبیاتیمیزدا چالیشان، گؤرکملی تدقیقاتچیلار تنقیدچیلر چوخ دهیرلی اثرلر یازیب و هله ده یازاجاقلار. بوردا آنجاق اونون یارادیجیلیق و صنعتکارلیق حیاتینا، چوخ قیسا و اؤتری بیر باخیشدان سؤز گئدیر.
حبیب ساهر ۱۲۸۶ینجی گونش ایلینین یاز فصلینده تبریزین سرخاب محلسینده آنادان اولور. اوشاقلیق یاشلاریندا ایکن اونون اتاسی میر قوام، تبریزین قانلی بیر بلواسیندا اؤلدورولور و ساهرین طالعینده یئتیملیک حؤکمو یازیلیر. آتاسی اؤلندن سونرا ا ونون عائلهسی آغیر بیر یاشاییشا و کسگین چتینلیکلره معروض قالیر. بو حاقدا ساهر اؤزو بئله یازیر: «…بئش یاشیما چاتدیم کندیمیزده فیرتانا قوپدو و آتام بیر پاییز گئجهسی قوناق گئتدی، بیر داها گئری دؤنمهدی، یئتیم قالدیق…آلتیمیزا کؤهنه کئچه سالدیق، آجلیق گؤردوک، کورلوق چکدیک… بؤیودوک…»
ساهر هله رسمی تحصیل آلماق یاشینا چاتمازدان قاباق دا مکتبه گئدهرمیش. دؤرد یاشیندا ایکن الفبا اؤیرنمک اوچون باجیسی ایلا بیرلیکده اونو «سردابا» مکتبخاناسیندا، بیر «ماللاباجی»یا تاپیشیریرلار. آلتی یاشیندا رسمیتحصیل آلماق اوچون اؤگئی قارداشی ایلا بیرلیکده اونو «سید حمزه» و سونرا ایسه «حیدر تکیهسی» مکتبخاناسینا گؤندریرلرِ، داها سونرالار ساهر اؤز تحصیلینی مکتبخانالاردا یوخ یئنی اوصولایلا اداره اولونان «مدارس معتمده»، «رشدیه» مدرسهلرینده داوام ائتدیریر؛ و نهایت اورتا تحصیل دؤورنو مرحوم امیرخیزینین اداره ائتدیگی «مدرسه محمدیه» ده سونا چاتدیریر. ۱۳۰۴ینجی ایل دیپلوم آلدیقدان سونرا، فرانسیز دیلینی مکمل اؤیرنمک اوچون «کاتولیک لر» مدرسهسینه داخیل اولور و ۳ ایل همن مدرسه ده تحصیل آلیر.
ساهر «مدرسه محمدیه» ده تحصیل آلدیغی زامان، بؤیوک انقلابچی شیخ محمد خیابانینین باش معاونی، گؤرکملی شاعر، ادیب وانقلابچی «میرزا تقیخان رفعت» اونون فرانسیز دیل و ادبیات معللیمی اولموشدور. جوان ساهر مرحوم رفعتین واسیطهسی ایله تورکیه ده نشر اولونان «ثروت فنون»، «ادبیات جدیده» و «رسیملیای» کیمی ادبی اجتماعی مجلهلرله تانیش اولوب و درین ماراقلا اونلاری اوخویور. بو مجللهلرده، تورک، ادیب و شاعرلرینین او جوملهدن «توفیق فیکرت» و «جلال ساهر» ین یئنی مضمونلو و یئنی فورمالی اثرلری و شعرلری ده نشر اولونارمیش. آدلارینی چکدیگیمیز ادیب و شاعرلرین ایچینده، جلال ساهرین صنعتکارلیق دونیاسی و ائلهجهده یئنی مضمونلو اثرلری، جوان حبیب ده داها آرتیق تاثیر بوراخیر. او، بو معنوی تاثیری اؤزونده ابدی اولاراق ساخلاسین دئیه، جلال ساهرین آدینی اؤزونه سوی آد سئچیر. بو حاقدا ساهر بئله یازیر: «من ساهرین شعرلرینی، خیالانگیز خوش آهنگ اولدوقونا گؤره چوخ بیهنردیم. من اونون معنوی تاثیرینی یاددان چیخارتمایام دئیه ساهری اؤزومه سوی آدی سئچدیم.»
ساهرین، ایلک قلم تجربهلری لاپ اونون اوشاقلیق چاغلاریندا، دئملی مکتبخانالاردا درس اوخودوغو زامانلار اوز وئریبدیر. بوحاقدا، او اؤزو بئله یازیر: «یئددی یاشیمداایدیم بیر مکتبخانایا گئدهردیم. گئجهلر چیراق یاندیریب الیمه قلم آلاردیم. اؤز آنا دیلیمده شعر یازاردیم. متوسیطهنین اوچونجو کلاسیندا ایدیم فیرانسیز دیلیندن فارسجایا بیر شعر ترجمه ائلهدیم «ren» بارهسینده. سونرا شیخ محمدخیابانی نین اؤلومونه بیر مرثیه مانند بیر فارسی شعر یازدیم و مخبرالسلطنهنی اورادا نیفرین ائلهدیم…».
ساهر «کاتولیکلر» مدرسهسینده فیرانسیز دیلینین تحصیلینی یاریمچیق بوراخیر و تبریزدن کوردوستانا گئدیر و بیر آز زامان اورادا «کاک میرزا» آدی ایله ائو معلمی اولور. او سونرا یئنه ده تبریزه قاییدیر و نهایت ۱۳۰۶ینجی ایل ده عالی تحصیل آلماق اوچون باکی- تفلیس- باتوم یولو ایلا استانبولا سفر ائدیر.
ساهر، استانبول دا «دبستان ایرانیان» آدلی بیر مدرسه ده فارس دیلی و ادبیاتینی درس دئییر. او ۱۳۰۹ینجی ایل ده استانبول اؤنیورسیتهسی نین جغرافیا علملر بؤلومونه قبول اولونور و نها یت ۱۳۱۲ینجی ایل ده جغرافیا علملری فاکولتهسیندن لیسانس آلیر. همان ایلده ده ساهرین «جغرافیای طبیعی آذربایجان ایران» آدلی لیسانسلیق تئزی کیتابی «تورکیات» انیستیتوسو طرفیندن نشر اولونور.
ساهر، استانبول دا یاشادیغی زامان اؤز ادبی بیلیگینی، تورک و فرانسیزجا، دهیرلی، ادبی اثرلرین مطالعهسی ایله ایمکانی قدهر زنگینلشدیره بیلیر. دئمک اولارکی استانبولدا، ساهرین ادبی فعالیتی اولمویوبدور. او بوحاقدا، بئله یازیر: «…شاعرلیک مرضیندن یاخامی بوراخدیم…آنجاق اورادا ایکی دانا غزل دئمیشم کی استانبول تورکجهسیندهدیر…»
ساهر ۷ ایل استانبولدا قالدیقدان سونرا ۱۳۱۲ینجی ایل ده، باتوم – تفلیس یول ایلا باکییا گئدیر. بیر آز اورادا قالدیقدان سونرا نهایت باکی دان بندر انزلییه و اوردان دا تهرانا گئدیر. ساهر تهران دا معارف ادارهسینده معللیم یازیلیر و ۱۳۱۳ینجی ایلده زنجانا گؤندریلیر. او زنجاندا جغرافیا معللیمی وظیفهسینده تدریسله مشغول اولور. ۱۳۱۵ینجی ایلده معارف ناظیرلیگی ساهرین «جغرافیای خمسه» آدلی کیتابینی زنجاندا نشر ائتدیریر. مولفین بوکیتابی مکافاتا لایق گؤرونور. درس کلاسلاریندا اشاقلارا اؤز آنا دیللرینده درس دئمهگی، اونلارینان اؤز آنا دیللرینده دانیشماسی و وئریلن تذکورلری سایماماسی سبب اولورکی ساهری زنجاندان مازندرانا سورگون ائتسینلر. ساهر مازندراندا «مالاریا» خستهلیگینه توتولور و یئنیدن تهرانا قایتماغا مجبور اولور. «مالاریا» خستهلیگی ساهرین جانیندان چیخیب – چیخمامیش او تهراندان قزوینه گوندهریلیر. ساهر اوردا دا چوخ قالا بیلمیر و نهایت قزویندن تبریزه گؤندهریلیر. ساهر تبریزده «دبیرستان نظام»، «دبیرستان فردوسی» و باشقا مدرسه لرده معللیملیکله مشغول اولور و ۱۳۲۵ینجی ایل ده، تبریزدن سورگون ائدیلدیگی زامانا قدهر، اورادا یاشاییر. ساهرین ادبی ایرثینه اساسلاناراق دئمک اولار کی تبریزده یاشادیغی ایللر، اونون ادبی و یارادیجیلیق حیاتینین پارلاق و بارلی- بهرهلی دؤورانلاریندان بیری اولوبدور.
۱۳۲۰ینجی ایل رضا شاهین قارا استبدادی ییخیلدیقدان سونرا بوتون ایراندا اولدوغو کیمی، آذربایجاندا دا بیر مدنیت دیرچلیشی اوز وئریر و ادبی فعالیتلر داها آرتیق گوجلنیر. مدنی-ادبی اوجاقلارینین سایی آرتیر. همان زامان، حبیب ساهر جعفرخندان، عثمان ساری وللی و داها سونرالار بالاش آذراوغلو ایلا تانیش الور. عثمان ساری وللی ایله جعفرخندان ساهرین استعدادلی و درین دوشونجهلی بیر شاعر اولدوغونو گؤرور و اونو اؤز آنا دیلینده یازیب یاراتماغا هوسلندیریرلر. بو تشویقلر ساهرین ادبی فعالیتلرینین آرتیب گوجلنمهسینه سبب اولور و بئلهلیکله ساهر، یئنی – یئنی اثرلری ایله اوخوجولارینین رغبتینی و درین حؤرمتینی قازانا بیلیر. واختی ایلا اونون چوخ اثرلری تبریزده و ایرانین باشقا شهرلرینده نشر اولونان «آذربایجان»، «آزاد ملت»، «یئنی شرق»، «شفق» و «وطن یولو»نداکی، ادبی-اجتماعی مجلله لرده دؤنه- دؤنه نشر اولور.
ساهر، تبریزده یاشادیغی ایل لرده «افسانه شب»، «سایهها»، «شقایق» و…آدلی فارسجا شعر کیتابلارینی دا نشر ائتدیره بیلیر. و نهایت ۱۳۲۵ینجی ایلین پاییزیندا شاهلیغین قارا استبدادی بیر داها تبریزه قاییتدیقدان سونرا، ساهری تبریزدن آییریب اردبیله سورگون ائدیرلر. همان ایللری ساهر اؤزو بئله یازیر: «۱۳۲۰ دن ۱۳۲۵ ین پاییزینا قدهر منده شاعرلیک بحرانی باشلادی… آنا دیلیمده بوللو – بوللو شعر، حئکایه لر یازدیم…موزدیمیآلدیم…مدرسه دن قووولدوم…»
ساهر، اردبیلده اولان زامان «صفویه» مدرسهسینده معللیملیک ائدیر. او اوردا تحت نظر اولماغینا باخمایاراق ۱۳۲۷ینجی ایل ده چوخ آغیر بیر وضعیت ده «اشعار جدیده» آدلی فارسجا شعر کیتابینی محدود نسخهلرده نشر ائتدیریر. او، اوچایل اردبیلده یاشادیقدان سونرا، یئنهده اوردان چیخاریلیب، قزوینه گؤندهریلیر.
ساهر، قزوینده اورتا مکتبلرده جغرافیا وادبیات معلمی وظیفهسینده تدریسله مشغول اولور. همان ایللرده، ساهر «کوشن» و «لیریک شعرلر» آدلی آذربایجانجا شعر کیتابلارینی دا گیزلینجه نشر ائتدیریر و سونرا دا «خوشهها»، «اساطیر» و «اشعار برگزیده» آدلی فارسجا شعر کیتابلارینی دا نشر ائتدیره بیلیر. ساهر ۱۳ ایل قزوینده یاشادیقدان سونرا تهرانا گوندریلیر.
ساهر، قزویندن تهرانا گلدیکدن بیر ایل سونرا تقاعوده بوراخیلیر و عؤمورونون سونونا قدر تهراندا یاشاییر. ساهر ۱۳۵۰ده، «کتاب شعر ۱»(فارسجا شعرلر)، ۱۳۵۵ ده «کتاب شعر ۲»(فارسجا شعرلر) و «میوه گس» (فارسجا حکایه لر و خاطیرهلر)، ۱۳۵۸ده «سحر ایشیقلانیر»(آذربایجانجا شعرلر) و ۱۳۶۲ده «سؤنمهین گونشلر»(فارس کلاسیکلردن آذر بایجانجا ترجومه لر) اثرلرینی نشر ائتدیریر.
بهمن انقلابینین غلبهسیندن سونرا تبریزده، تهران دا، زنجان دا و…یئرلرده نشر اولونان «اولدوز»، «یولداش»، «اؤلکر»، «چنلی بئل»، «دده قورقود»، «گونش»، «انقلاب یولوندا»، «یئنی یول»، «کوراوغلی» کیمیادبی ـاجتماعی مجلله لرده ده ساهرین چوخلی شعرلری، خاطیرهلری موصاحیبهلری نشر اولونوب. تاسفلر اولسون کی، بیر پارا علتلره گؤره ساهرین اثرلرینین چوخو، اؤزو دئمیشکن هله ده ایشیق اوزو گؤره بیلمهییبدیر. بو بارهده ساهر بیر موصاحیبه ده بئله دئیبر: «منیم بیر قالاق نظم، نثر آثاریم واردیر، بعضی لری تایپ اولوب بیر چوخلاری دا ال یازیسیدیر… منیم نه حؤوصله و نه ده ائله مالی قودرتیم وار بو ایشدن اؤتری…»
عؤمور بویو ادبی – بدیعی اثرلری ایله اؤز دوغما ائلینین، یوردونون آرزی- ایستکلرینی، حسرتلرینی نیسگیللرینی بؤیوک بیر صنعتکارلیقلا ترنوم ائدن، آذربایجان خالقینین بؤیوک، مودروک و انسان پرور شاعری، یازیچیسی استاد حبیب ساهر نهایت نیسگیللی بیر وضعیتده ۱۳۶۴ینجی گونش ایلی، آذر آیینین ۲۴ نجو گونو گئجه دونیادان کؤچوب و تهرانین بهشت زهرا قبیرستانلیغیندا تورپاغا تاپیشیریلیر.
یارادیجییلیق حیاتی نیسگیللردن، حسرتلردن، سورگونلردن یوغرولموش، استاد حبیب ساهر جیسمیاعتیباری ایله دونیادان کؤچوب گئتسه ده، آنجاق آذربایجان و فارس شعیر خزینسینه باغیشلادیغی، زنگین بدیعی اثرلری اعتیباری ایله، ابدیته قووشوب، خالقیمیزین معنوی دونیاسینین سماسیندا بیر «اولکر» سایاغی دائما پارلایاراق، آچیلان سحرین موژدهچیسی اولاجاقدیر.


c: text/html

text:
آوروپا بیرلیگیندن آمریکایا علاوه گؤمروک وئرگیسی اعراضی
آمریکانین ایدخال پولاد و آلومینیوم علاوه گؤمروک وئرگیلری گتیریلهجگینی چاتدیرماسی ایله آوروپا بیرلیگی، آمریکانین بؤلگهیه ائتدیگی ایخراجا قارشی تدبیرلر گؤرجگینی بیلدیرمیشدی
آوروپا بیرلیگی کومیسیونونون بیرینجی باشقان یاردیمچیسی فرانس تیمرمانس، آمریکانین ایدخال پولاد و آلومینیوم علاوه گؤمروک وئرگیلری ایجرا ائتمک قرارینین میللی امنیت نیگرانلیغی ایله نئجه اویغون گلدیگینی آنلامادیغینی آنجاق لازیم گؤرولسه قارشی تدبیرلرین آلیناجاغینی بیلدیریب.
تیمرمانس، بیر کونفرانسدا ائتدیگی چیخیشیندا،
اگرآمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ آلاجاغی قرارلارین امنیتله باغلی اولدوغونو سؤیلهییرسه، او حالدا بو علاوه گؤمروک وئرگیلرینی بیزه تطبیق ائتمهسینه احتیاج یوخدور. آوروپانین پولادی آمریکایا نئجه بیر امنیت تهدیدی یارادا بیلر؟ دئیه دانیشدی.
آوروپا بیرلیگینین بعضی قارشی تدبیرلر گؤرمهیه حاضیر اولدوغونو خاطیرلادان تیمرمانس، بو تدبیرلرین دونیا تیجارت تشکیلاتی (WTO) قایدالاری اویغون اولاجاغینی وورغولاییب.
آمریکانین ایدخال پولاد و آلومینیوم علاوه گؤمروک وئرگیلری گتیریلهجگینی چاتدیرماسی ایله آوروپا بیرلیگی، آمریکانین بؤلگهیه ائتدیگی ایخراجا قارشی تدبیرلر گؤرجگینی بیلدیرمیشدی.
آوروپا بیرلیگی، آمریکایا جواب اولاراق یوزده 25 گؤمروک وئرگیسی تطبیق ائتمگی پلانلاشدیردیغی محصول سیاهیسی حاضیرلیغینا باشلامیشدی.
بو سیاهیده فیستیق ازمهسی، کوت شالوار، موتوسیکلت، اؤرتو/ چرشاپ، پوماد، پولاد گاز تانگی، هادئلنمیش پولاد، بورو، کپسول، قیزارت، ال اوز یویان، پنکه، پیللکان، یات، لوبیا، دوگو، ویسکی، قاراگیله، پورتغال سویو، توتون، سیگار کیمی محصوللارین یئر آلماسی گؤزلنیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین دونیا صادراتینداکی پایی یوزده بیری آشدی
"آرتیق تورک محصوللاری دونیانین دؤرد بیر یانینا صادر ائدیلیر. بو اوغور تورکیهنین"
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
خاقان
خاقان — تۆرک و مغول دؤولتلرینده ان يۆکسک عنوان، تیتول، خانلار خانی، ائرکن اوْرتا عصرلرده بیر چوْخ تۆرکدیللی خالقلاردا دؤولت باشچیسینین عنوانی.
"خاقان" تئرمینینه ایلک دفعه چین سالنامهلرینده راست گلینیر. سوْنرالار کیيئو کنيازلاری دا بۇ تیتولو قبول ائتدیلر. مغول ایمپئریياسی دؤورونده ایسه بۇ تیتول "ایمپئراتوْر" معناسیندا ایشلهدیلدی. مغول ایمپئریياسیندا کاان شکلینده ایدی.
ایشلنمهسی[دَییشدیر]
بۇ عنوانا ایلک دفعه قدیم چین منبعلرینده راست گلینیر. اوْنلار اۆچ يۆزیللیکده ياشايان سيانبیلرین اۇلو خانینی بئله آدلاندیریرلار. 402-جی ایلده ژۇژانلار هۇن تیتولو اوْلان شانيونون عوضینه خاقانی قبول ائتمیشدیلر. 551-جی ایلده آوارلار و گؤی تورکلر بۇ تیتولو ژۇژانلاردان آلدیلار. گؤی تورک خاقانلیغی چؤکدوکدن سوْنرا دیگر تۆرک خالقلاری - خزرلر، اۇيغورلار، قارلوقلار، کیمکلر و قێرغیزلار خاقان تیتولوندان ایستیفاده ائتدیلر. غرب منبعلرینده ایسه "جاگانوس" کیمی لاتینلاشدیریلمیشدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
۱۹۵۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۵۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ سپتامبر - شوروی و آلمان دیپلوماتیک علاقهلری برپا ائتمیشلر.
- ۳ نوْوامبر - ایران سنتویا قوْشولموشدور.
- ۲۹ آوریل - گۆنئی ویئتنامدا ایچ ساواش باشلاندی.
- ۲۹ اوْکتوبر - سواستوپولدا شوروی "نوووروسسیسک" لینکورونون باتماسی نتیجهسینده ۶۰۴ نفر هلاک اولدو.
- ۲۷ آقوست - گینسین رکوردلار کیتابی بؤيوک بریتانيادا ساتیشا بوراخیلمیشدیر.
- ۲۴ فوریه - عیراق و تۆرکیه آراسیندا «باغداد پاکتی» ایمضالانیب٬ سوْنرادان بۇنا ایران٬ پاکیستان و بریتانیا دا قوْشولدو.
- ۲۲ نوْوامبر - شوروی ایلک دفعه "RDS-37" آدلی هیدروژن بوْمباسینی سێناقدان کئچیرمیشدیر.
- ۲۲ سپتامبر - بؤیوک بریتانیادا تیجاری رادیو-تلویزیون باشلانیلمیشدیر.
- ۲۱ نوْوامبر - ایران، تۆرکيه، عراق، پاکیستان و اینگیلیس "بغداد پاکتێ" تشکیلاتینی تاسیس ائتمیشلر.
- ۲۰ دسامبر - سۇدان باغیمسیزلیق اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۲ آوریل - دوکتور ژوْناس سالکین دۆزلتدیگی اۇشاق فلجی واکسنینین اثرلی اوْلدوغو آچیقلاندی.


text:
ایرانلی میللت وکیلی آذربایجانی تهدید ائتدی
تهران نمایندهسی احمد نادری، آذربایجان جمهوریتیندن، باکی جمهوریتی دئیه سؤز ائدرک، "الحاق" ایله تهدید ائتدی
تهران شهرینین ایران پارلمانینداکی نمایندهسی احمد نادری، آذربایجان جمهوریتیندن، باکی جمهوریتی دئیه سؤز ائدرک، "الحاق" ایله تهدید ائتدی.
نادری، توئیتردهکی حسابیندان ائتدیگی پایلاشیمدا یازیر:
"باکی جمهوریتی پارلمانینین نمایندهلری دفعهلرجه حیسه قاپیلیب و اؤلچولریندن یئکه دانیشیرلار. ایرانین صبرینی بؤیوکلولویونه وئرین. یاخشی قونشولوق ایلیشکیلرینه رعایت ائتمک دوست و قونشو اؤلکهلرین بورجودور. عکس تقدیرده ال، قولا الحاق ائدیلهجک".
ایلگیلیلی خبرلر
بیر آذربایجان عسگری شهید اولدو
ارمنی سلاحلی قروپلارین ائتدیگی کسکین نیشانچی آتیشی نتیجهسینده بیر عسگرین حیاتینی ایتیردیگی بیلدیریلدی
بایراموو: آذربایجان، ارمنیستانلا ایلیشکیلری نورماللاشدیرماغا حاضیردیر
جیحون بایراموو، آذربایجانین ۳۰ ایللیک ایشغالا سون قویاراق تورپاق بوتؤولویونو تامین ائتدیگینی بیلدیردی
ارمنیستان، قاراباغدا تاریخی آنیدلارین یوزده دوخسان بئشینی یوخ ائتدی
آذربایجانین مدنیت باخانی: قاراباغ یاخین گلهجکده آذربایجانین ان گؤزل بؤلگهلریندن بیرینه چئوریلهجک


text:
پاتریک وایت
پاتریک وایت (اینگیلیسجه: Patrick White) بریتانیالی شاعیر، رومانچی، اوْیون یازیچی و یازیچی - .۲۸ مئی ۱۹۱۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸ ایل عومر ائلهییب و ۳۰ سپتامبر ۱۹۹۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patrick White»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده پاتریک وایت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۲۵
۲۵ ژوئن: دونیا ویتیلیقو یوخسا پیسی یا دری رنگی گدن خسته لیک گونی
موزامبیکین باغیمسیزلیخ گونی
آمریکادا کوپک بالیغ گونی. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ ژوئن/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ تیر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ ذیالقعده/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ تیر/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ ژوئن/رویدادلار
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ ذیالقعده/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ تیر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ ژوئن/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ ذیالقعده/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ تیر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ ژوئن/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ تیر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ تیر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ تیر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
حطین دؤیوشو
حطین دؤیوشو — ۱۱۸۷-جی ایلین ۴ جۇلای تاریخینده٬ طبریه گؤلونون غرب یاخاسیندا یئرلشن حطّین کندی و بوینوز شکیللی حطین تپهسی جیواریندا باش وئرن بیر دؤیوشدور. بۇ دؤیوش بیرینجی صلیب یۆروشونده بیتالمقدسده یارادیلمیش خاچلی دؤولتی اوْلان اورشلیم شاهلیغینین شاهی٬ لوزینیان قویون قوْشونلاری ایله صلاحالدین ایّوبی باشچیلیغینداکی ایوبیلر اوْردوسو آراسیندا اوْلموشدور. ایوبی اوْردوسو٬ اورشلیم شاهلیغی اوْردوسونو مۆحاصیره ائدهرک قیرمیشدیر؛ ۱۷٫۰۰۰ خاچلی اؤلدورولموش٬ اورشلیم شاهی لوزینیان قوی ایسه اسیر دۆشموشدور.
دؤیوشون باشلانما سببی[دَییشدیر]
۱۱۸۳-جۆ ایلده٬ شووالیهلر قالاسی ساواشیندان سوْنرا٬ خاچلیلارلا مۆسلمانلار ۴ ایللیک باریش آنلاشماسی ایمضالادیلار. ۱۱۸۷-جی ایلین اوّللرینده٬ خاچلیلار باریش آنلاشماسینی سایمادان صلاحالدّینین باجیسی دا اوْندا تاپیلان بیر کروانا هۆجوم ائدهرک بۆتون عسگرلری اؤلدوروب آرواد-اۇشاقلاری اسیر تۇتدولار. صلاحالدین ائلچیلرینی خاچلیلارا گؤندرهرک اؤلنلرین قانپۇلوسو و اسیرلرین آزاد اوْلماسینی ایستهدی؛ بۇ ایستگین رد اوْلونماسییلا صلاحالدین جهادا گیردی. ۱۱۸۷-جی ایلین ۱ جولای تاریخینده ایوبی اوْردوسو طبریه شهرینی تۇتوب اوْرادا یئرلشن خاچلی قالاسینی مۆحاصیره ائتدی. بئلهجه خاچلی اوْردوسو طبریه قالاسینی قۇرتارماق اۆچون بیتالمقدسدن یوْلا دۆشدو.[۱]
دؤیوش[دَییشدیر]
ایکی گۆن یوْلچولوقدان سوْنرا٬ خاچلی اوْردوسو حطّین تپهلری آراسیندا اوْتوردو. سحره صلاحالدین اوْردوسو اوْنلاری مۆحاصیره ائتمیش ایدی. مۆسلمانلار هر طرفده اوْد آچیب اوْخچولاری خاچلی اوْردوسونو اوْخا باغلادیلار. ناهارادک خاچلی پیادالارین چوْخو اؤلدورولوب یوْخسا اسیر دۆشدولر. لوزینیان قویلا خاچلی آتلیلاری مۆسلمانلارا هۆجۇم ائدهرک اؤزلرینی مۆحاصیرهدن قۇرتارا بیلدیلر؛ آنجاق اوْنلار چیخینجا مۆسلمانلار تکرار صفی باغلاییب خاچلیلارین چوْخونو مۆحاصیرهده ساخلایا بیلدیلر. بئلهجه شاهسیز قالان خاچلیلارا تسلیمدن باشقا یوْل قالمادی. دؤیوشدن سوْنرا صلاحالدینین عسگرلری لوزینیان قویلا شووالیهلرینی حطین تپهلرینین بیرینده اسیر ائتدیلر.[۱]
سوْنوجلار[دَییشدیر]
بۇ دؤیوشده خاچلی گۆجلرین بؤیوک قیسمی قیریلدی؛ بئلهجه صلاحالدین قیسا بیر سۆره ایچینده عکا٬ نابلوس٬ حیفا٬ بئیروت و ان باشدا بیتالمقدس شهرینی آلا بیلدی.[۱] مۆسلمانلارین بیتالمقدس شهرینی گئری آلمالاری٬ خاچلیلارین روحیهسینی پوْزدو. اوْ چاغدا مریض اوْلان ایکینجی پاپ اوربانوس مغلوبیت خبرینی ائشیدینجه اؤلدو. یئرینه پاپ اوْلان گرقوریوسون صلیب یۆروشو ایستگی٬ اوروپا خالقینین سایمازلیغییلا قارشیلاشدی. داها سوْنرا پاپ کمنت زامانیندا٬ آلمان٬ فرانسه و اینگیلیس شاهلاری بیتالمقدسی تکرار آلماق اۆچون اۆچونجو صلیب یۆروشونه قاتیلاراق یئنی بیر ساواشی باشلاتدیلار.[۲]
پانوراما[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسی٬ Hıttin Muharebesi


text:
۱۹۵۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۵۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی سوْوت قوْشونونون ماجاریستاندان چیخاریلماسینی ایستهمیشدیر.
- ۷ سپتامبر - بیرلشمیش میلتلر سازمانی بردهلیگی و برده تیجارتینی قاداغان ائدن قطعنامه قبول ائدیر.
- ۵ نوْوامبر - شوروی قوْشونلارینین ایشغال ائتدیگی ماجاریستاندا یانوْش کادارین رهبرلیگی ایله یئنی حؤکومت قۇرولموشدور.
- ۴ نوْوامبر - سوْوئت قوْشونلاری ماجاریستانا داخیل اوْلموشلار.
- ۳۱ اوْکتوبر - بؤیوک بریتانیا و فرانسه میصرین سوئز کانالینی میلیلشدیرمهسینه جاواب اولاراق کانالین بومبارانینا باشلادیلار.
- ۳۰ اوْکتوبر - بؤیوک بریتانیا، فرانسه و ایسرائیل میصردن سوئز کانالینی ۱۲ ساعات عرضینده ترک ائتمهسینی طلب ائتدیلر.
- ۲۹ اوْکتوبر - سوئز بوحرانی زامانی ایسرائیل اوردوسو میصر سرحدینی کئچهرک سینا یاریماداسینی ایشغال ائتدی.
- ۲۶ اوْکتوبر - وینده بینالخلق آتوم انرژیسی آژانسی تأسیس ائدیلدی.
- ۲۴ اوْکتوبر - شوروی مجاریستانا قوشون یئریتدی.
- ۲۳ مارس - پاکیستان٬ ایلک ایسلام جۆمهۇریتی قۇرولدو.
- ۲۳ اوْکتوبر - مجاریستانی ضیدشوروی عوصیانی بورودو.
- ۲۱ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی شوروی قوْشۇنلارینین ماجاریستانا داخیل اوْلماسینی پیسلهمیشدیر.
- ۲۰ مارس - تونیس فرانسهدن باغیمسیزلیغینی قازاندی.
- ۲ مارس - مراکش٬ فرانسهدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۸ مارس - فرانسه٬ الجزاییردن عسگر چیخارمایا باشلادی.
- ۱۸ دسامبر - ژاپون بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینا قاتیلمیشدیر.
- ۱۲ نوْوامبر - جمال عبدالناصر میصر جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۰ آوریل - آرژانتینده ۳۸/۴- درجهیله دۆنیانین ان دۆشوک ۵-جی ایستیلیگی سئچیلدی.
- ۱ مئی - ژوْناس سالکین دۆزلتدیگی اۇشاق فلجی واکسنینین ایشلنمهسی باشلاندی.


text:
بوغدا
بۇغدا (اینگیلیسجه: Wheat، فارسجا: گندم ، لاتین تورکجه: Buğda ، عربجه: قمح ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Buğday ، فرانسهجه: Weizen ، آلمانجا: Weizen ) قیرتیج کیمیلردن بیر نوع بیتگی دیر. کؤکلری ساچاقلی، ۱۴-۴۰ سانتیمتیر آراسیندا اوزون ساپلاقلی بیر بیتکی دیر.ان چوخ یئتیشدیریلن اکین محصولودور. موختلیف ایقلیملرده یئتیشیر و بو اساسدا دونیانین چوخلو یئرلرینده بئجئریلیر. یئمک ده چوخلو ایشلئنیر و اینسان اۆچون اساس ارزاق بیتگیدیر. بوغدا ایکی نوعو چوخ بیئجئریلیر. یومشاق بوغدا و برک یوغدا و ۲۲ نوعو یازلیق و پاییزلیق بوغدا بئجئریلیر. یوموشاق بوغدا سونبولو بؤش و قیلچیقلی، دنه رنگی قیرمیزی، قهوهای و ساری، دوروشوقو یاریم شوشه کیمی و اونلو اولور. هم پایزلیق و هم یازلیق یومشاق بوغدا بئجئریلیر. یومشاق بوغدادان آلینان اون چؤرکچیلیقدا و آزجا ماکارونی دوزتاقدا ایستیفاده اولونور. برک یوغدا سونبولو دؤلو. دنی اؤزون سؤو، ساری آچیق و یا توتقون کهربا رنگینده و دوروشوقو شوشه کیمی اولور. برک بوغدانین اونو ماکارونی دوزتماقدا و دنه وئر (کپک) دوزتماقدا ایستیفاده اولونور. پایزلیق و یازلیق برک بوغدا بئجئریلیر. برک بوغدانین ۱۰ نوعو واردی و آذربایجان یئرینده آغ بوغدا، قیلچیقسیز، جعفری، سئوینج و آیریجا بوغدالار بئجئریلیر.
تاریخ
باتی آسیاده نئچه یوز ایللر اونجه دن بئجئریلیب و سونرادا قوزئی آفریقا و دوغو اوروپا و آسیانین آیریجا یئرلرینده بئجریلیب.
دونیادا
آمریکا، کانادا، آرژانتین، روسیه، اوسترالیا، قزاقیستان و اوکراین دونیادا ان چوخ بوغدانی بئجئردیللر.
قایناقلار
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wheat»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بوغدا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
User talk:Aztap
- Help & FAQ
- Manual (to create a wiki)
- Community portal
- Editing help
- Language support
- Sandbox
Welcome to Wikimedia Incubator!
At the right there are some important links, and here are some tips and info:
- If you haven't created a user page yet, please create one with for example Babel templates on it.
- You can select your interface language in your preferences.
- If you make articles, templates or categories, don't forget to add a prefix!
- If your knowledge of English is good, you can help with translating pages to other languages you know, so more people can understand it!
- If you want to translate the interface, please go to Translatewiki.net and follow the instructions.
-- Welcoming Bot 22:26, 26 January 2013 (UTC) Template:Wp/azb/ساغدان
گونئي آزربايجان آدليملاريEdit
سالاملار. اؤز ويكينيزه خوش گلميسينيز. بو بحثده شيركت ائتمهگي سيزدن خواهيش ائديرم. --Ebrahimi-amir (talk) 05:09, 27 January 2013 (UTC)
دعوتEdit
سالاملار. سيزدن دعوت اولونور بوردا گئدن بحثده شيركت ائدهسينيز. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 09:16, 16 February 2013 (UTC)
- سیزه قوربان؛ بو منیم معنوی و میللی بورجومدور.
هامینیزی اؤپور و باغریما باسیرام. یولوموز آچیق اولسون... Aztap (talk) 17:59, 16 February 2013 (UTC)
- تشکورلر یاشار بَی. متنی نهایتده اینگیلیسجهیه چئویرمک لازیمدیر. سیز بوردا سس وئرمهییبسیز. لوطفن موثبت سسینیزی اورایا آرتیرین. حورمتله--Ebrahimi-amir (talk) 18:00, 16 February 2013 (UTC)
- راحات ایشلمک اوچون صحيفهنين باشيندا My preferences ده (user profile(Test wiki language بولومونده azb ی سئچین. همچینین Gadget دن AddPrefix: Automatically adds prefixes to links when creating a page. تیک قویون تا لینک ائتدیگینیز مقاله لره اوتوماتیک صورتده Wp/azb/ آرتیریلسین. ساده صورتده:
My preferences- User profile- Test wiki language:azb
و
My preferences- Gadgets-Tools for Incubator tests-AddPrefix: Automatically adds prefixes to links when creating a page. --Ebrahimi-amir (talk) 18:05, 16 February 2013 (UTC)
- یاشار قارداش ویکی فا دا بیز چوخ چالیشمیشیق بیلیرم نه حال دیر اوردا اذیت اولاجاقسیز اورایا بعضی بیر موقع لردن سونرا گئتمه ین بورا سیزین ائوینیز آدام اوز ائوین اوتورب اوزگه ائوینه گئتمز
دئییلر اوزگه چیراغینا یاغ اولماق بسدیر--Amir a57(دانیشیق) 18:09, 16 February 2013 (UTC)
مقاله و يا شابلون ياراتماق اوچون آشاغيداكي كادرلاردان فايدالانا بيلرسينيز:
آيري بير پروبلم قاباغا گلسه منيم دانیشیق صحيفهمده يازا بيلرسينيز. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 19:39, 16 February 2013 (UTC)
یاخین زامانلاردا قوللوغونوزدا اولماغا داها آرتیق واخت آییراجام... Aztap (talk) 20:33, 24 February 2013 (UTC)
- دوغوردان؟ بی ایندی بوردا ساهات 12/22 دقیقه دیر اوردا نئچه دیر ؟یاشار بی قارداش بیزیم اوچون بیر سری منابع احتیاج وار بو جمله بو کی ایران تورکلرین سرزمینی و تاریخی یئرلری بیر کیتاب عنوانین دا ایشلنه مثلا اشنویه باتی آذربایجانین شهرلرین بیرنده عمومیت شهر خالقی کورد دیر سانکی بیر از درصد هر شئی دن محروم تورک اشنویه ده شهر ایچینده و اشنویه بولگه سینین شومالی قیسمتینده یاشیرلار اوزلری ده سونی تورک دیلر منتهی من اینترنتی آلت و اوست ائتدیم بئله بیر شئی تاپا بیلمدیم ایستیردیم گورم سیزین کانادا دا بئله بیر شئی الینیزده وار کی آزربایجان تورک لرین سرزمینی تورپراق لارینا ایشاره اولا؟--Amir a57(دانیشیق) 20:52, 24 February 2013 (UTC)
- تکرار سالاملار قارداش؛
بورادا ائله بیر منبع یوخدور. من یازیلاریمدا ساده جه اؤز شخصی بیلیکلریمدن، شخصی کیتابخانامدان و اینترنت منبع لریندن ایستیفاده ائدیرم.
آذربایجان دیل و ادبیاتیینا اولان تانیشلیغیم ایسه باکیدا آلدیغیم تحصیلدن ایره لی گلیر. من آمریکادا تحصیل آلمادان اؤنجه، ۱۲ ایل بوندان قاباق باکیدا آذربایجان دیل وادبیاتی اوزره عالی تحصیل آلمیشام Aztap (talk) 17:04, 2 March 2013 (UTC)
سلامEdit
سلام یاشار بی عزیز قارداش یوخسوز ؟ ویکی آزب ده گوروشموسوز هئچ قارداش بیلیرم اورگینیز دولودور ویکی فا دان منتهی قارداش توهینی هئچ وقت گرک توهین له جاواب وئرمییک اودا مثل هئچ بیر آداما حمله ائتمک اولماز منتهی نئجه کی سیز بو ویکی تزه گلمیشدیز و قانون لا خبرینیز یوخدور سیزین اوچون هئچ بیر تکلیف و انتظاری اولان دا یوخدور [1] آمما عزیز قارداش هئچ تلسمه ین بورا سیزین اوز ائوینیز دیر سیزین تکجه اینتظار وارکی قایدالاری اونم وئرسینیز اوندان سونرا بو قونونلار اساسیندا بویوک و ارزش لی فعالیت لرینیزی باشلییاسیز [2] قانونلاری دا ویکی اوچون یازیب لار تا ویکی نظم ایله پیشرفت ائده ،ویکی ده داوا دوشمویه منی باغیشلایین بو سوز لری دئمک دن سیز اوزونوز قانون لاری مندن یاخشی بیلیرسیز منیم سوزومی بالاجا قارداشینیز سوزی کیمی قبول ائدین تکجه خیرینیزی ایستمک دن دیر آیری بیر نظریم یوخ بو ویکی ده هله رسمی اولماییب یانی بویوک مودیرلر بورایا نیظارت ائدیرلر. مثل بورایا باخین کاربرلرین بیری سیزدن شاکی اولوب [3] کی نیه "بعضی بیر یاخشی اولمایان سوزلری بیزیم اوچون دئییب گئنه من عوذر ایستیرم هدفیم تکجه سیزی بورانین قانون و جویندن آشنا ائتمک دیر آیری بیر هدفیم یوخدور --Amir a57(دانیشیق) 13:04, 2 March 2013 (UTC)
- سالام!
بوتون ایضاح لارا گؤره میننتدارلیغیمی بیلدیریرم. سیزینله تام راضییام، دوغرو دئییرسینیز. آمما اینانین کی، اونلار اؤزلری اللریندن گلن هر هانسی بیر واسیطه ایله علئیهیمیزه چالیشیرلار و اکثر حاللاردا حتی مووفق ده اولورلار. باخ، ائله بو Alborz Fallah و (درفش کاویانی) دئييلن آداملار، ویکیپئدییانین انگیلیس و فارس دیلینده اولان بؤلمه لرینده آزربایجانلا باغلی نه وارسا، هامیسینا هوجوم ائدیر و یازیلاری ایسته دیکلری کیمی تحریف ائدیرلر. بیر - ایکی نفر ده اؤز تای -توشلاری وار کی، بونلارین ائتدیگی تحریفلری تصدیقله ییر، بونونلا دا خر شئی اونلارین خئیرینه بیتیر...
هر حالدا بیر داها سیزی باغریما باسیر و تشکورلریمی بیلدیریرم. Aztap (talk) 17:15, 2 March 2013 (UTC)
- بله یاشار بی قارداش بیلیرم منیم اوزوم ده ویکی فادا او گون لری چکمیشم ویکی فا دا منیم آرشیولری باخاسیز بو موصیبتلری گوره بیلرسینیز آمما ایندی دا من بیر بویوک اصله یئتیرمیشم اودا بو کی ایر بیر نفر منیم اوزومده منه یامان دئسه ده هیسلنمیجیم تکجه کنترلومو حیفظ ائدیب لازیم ایش لری گورجه یم بیر ده قارداش جان یاشار هئچ وقت ایستیرسن بیر کسی خطاب ائدن بئله خیطاب ائتمه قشنگ کینایه له موستقیم توهین حمله ونلارا شیکایت یولی آچیق قویورسان ویکی فا دا سیزین باغلاماقینیزین سببی ائله اودور هئچ یادیمدان چیخماز بیر سئی ویکی فا دا بیر سئری دئدیلر سن نیه ارومیه نی اورمیه یازیرسان بونی کابینه همجنسباز الهام علیف چیخاردیب من تئز هیسلندیم که متاسفانه ایشتباه ایش گوردوم گئتدیم شکایت ائتدیم منی نیت یابی مسئله سینه گوره بولوکلادیلار و حق ده واقعا اونلارلایدی اونلار منه دئممیشدیلر همجنس باز بلکه الهام علیفین کابینه سین دئمیشدیلر سانکی کینایه له بیزه ده چاتیردی سوزوم بوکی سعی ائدین دیل اوستاسی اولاسیز موستقیم بیرنه بیر سوز دئمین موستقیم بو آدلاری گئتیمه ین بیز کیم کیم اولدوغون یاخشی بیلیرق امما اوزه گتیمیریق یاخشی دئییل گئنه سوالینیز اولسا من قولوغونوزدایام--Amir a57(دانیشیق) 20:29, 2 March 2013 (UTC)
- چوخ ساغ اول امیر جان. گؤزوم اوسته.
بو گئده یه ده بیر شئیلر یازدیم Aztap (talk) 23:13, 2 March 2013 (UTC)
- سلام بله یاخشی دیر آمما قارداش ائله بیر ایش گورون کی سیزین اوستونوزه شیکایت اولماسین گئنه ده تاکیید ائدیرم بورا آزمایشی دیر یانی ویکی پئدیا هله قورولمویوب یانی قاباغ دوشنیمیز اولمویوب کی قورولا..مودیریت بوردا بیز الده دئییل بیر ده بئله بیر بحث لر چکیلین بیز گرک مقاله آچاق مقاله لر له سوزلریمیزی دییک بورا دانشنامه دیر بوردا گرک چوخ بحث ائتمییسن سیزدن دعوت ائدیرم مقاله لرین گئنیشلنمه سینده یاردیم ائدسیز مقاله آچاسیز بئله بیر بحث لردن برهیز ائدین هر نه مقاله کی ایستیرسیز بوردا وار شهریار دان توت تا ....تکجه هیمت ائتمک گرک دیر--Amir a57(دانیشیق) 06:50, 3 March 2013 (UTC)
- یاشار بی قارداش اولسا ایمیلینیزی بیزه وئرسیز --Amir a57(دانیشیق) 19:27, 3 March 2013 (UTC)
سالام امیر بَی؛ ایمئیل آدرسیمی بورادا یازماق ایسته میرم، هارایا بویورورسونوزسا، گؤندریم. هله لیک: Aztap (talk) 16:53, 4 March 2013 (UTC)
- من دا گوردوم . بو دا بیر سوز دیرAlborz Fallah (talk) 21:55, 4 March 2013 (UTC)
- بو گئده نین یازدیغی سؤز نه دیلده دیر؟ واللاه من هم فارسجا بیلیرم، هم ده آزربایجان تورکجه سینده. آمما یوخاریداکی یازیدان باشیم
چیخمادی! امیربَی، اگر سیزین باشینیز چیخیرسا، خواهیش ائدیرم بیزیم اوچون ده ترجومه ائده سینیز. اگر سیزین ده باشینیز چیخمایان دیلدیرسه، بس نه اوچون بورادا درج ائدیلیب. بو ویکیپئدییانین قایدا- قانونلارینا اویغوندورمو؟ Aztap (talk) 00:21, 5 March 2013 (UTC)
- البرز فلاح نمنه نی گوردینیز؟ خوب گورون گیزلتمه لی بیر شئیمیز یوخدور.البرز فلاح بی سیزین ایشلرین ویکی فا دا آزربایجان ویکی پئدیاسیندا گوره رک تکجه بونو دئمه لی یم 1 من مودیر دئییلم کی بئله بیر مسائیله یئتیشم 2 جی دئدییم کیمی یاشار بی اوچون فعلی حالدا هئچ بیر تکلیف یوخدور نیه کی قانون دان خبریری یوخویموش 3اونجو تکجه سعی ائدین اول آزربایجان تورکجه سین اورگنین اوندان سونرا هر نه دئییرسیز موختارسیز یوخسا ایر قانونی راعایت ائتمییب ویکی آزربایجانی نی مسخره ائدسیز همن قانون اجرا اولاجاق کی دوستلارینز ویکی فا دا نئچه یولارلا من سعید و ابراهیمی نی باغلاییب لار بیز هئچ بیر کس دن عقده میز یوخدور آمما بیز قانونلاری سخت توتاریق چنگیز یاساسی کیمین و بو مسئله هامی اوچون شامیل دیر حتی ایر من بیر قانون دان تخلوف ائتسم--Amir a57(دانیشیق) 12:20, 5 March 2013 (UTC)


text:
عرفان
عرفان (يۇنانجا. uuσtιkός - ميستیکوْس) یعنی اولوهیت سیرلرینه "قاتیلان آدام" و سیرلره ایشتیراک معناسینی وئرن uuσtήpιa (ميستِریا) تِرمینیله ایلگیلیدیر. سؤزون منشأيی حاقینداکی فیکیرلردن بیری يۇنانجادا دوْداق و گؤزلری باغلاماق معناسینی وئرن مۇئیندن گلدیگی ایستیقامتیندهدیر. آنجاق ایندیکی واختدا عرفان سؤزو اولوهیت سیرلریندن داها چوْخ نئوْپلاتوْنجو معنوی حقیقت و يا تانری ایله دوْغرودان تجروبه، حیس و يا ایچه باخیش يوْلويلا قايناشما و يا يئنی بیر ایدراک سویهسینه چاتما معناسیندا ایستیفاده ائدیلمکدهدیر. بۇ تجروبه يوْلويلا مۆدریکلیه چاتیلار.
بیرده باخین[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mistisizm»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۱ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Philosphy, Psycohology, Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979
- Sufi Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979


text:
کاکائو آغاجی
کاکائو آغاجی (اینگیلیسجه: Theobroma cacao، فارسجا: درخت کاکائو ، لاتین تورکجه: Kakao ağacı ، عربجه: كاكاو (شجرة) ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Kakao ، فرانسهجه: Kakaobaum ، آلمانجا: Kakaobaum ) بیر نؤع آغاجدی.بو آغاج 4متیردن 10 متیرجا بؤی آچیر. 10-20 درجه گونئی و قوزئی مداریندا اوستوا خطیندن آرالی یئرلرده بیتیر.میوه لری 20-40 دنه لی دیر.بو گون دۆنیادا چوخلو اؤلکه لرده کاکائو بئجئریر. ساحل عاج، غنا، اندونزی، نیجریه، برزیل، کامرون، اکوادور،ایران،تورکیه،روسیه،افغانستان، دومنیکن و پاپوآ,یئنی گینه اؤلکه لرینده کاکائو بئجئریر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Theobroma cacao»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کاکائو آغاجی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اۆچونجو کارتاژ ساواشی
اۆچونجو کارتاژ ساواشی (اینگیلیسجه: Third Punic War) قدیم کارتاژ و روم جومهوریتی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.تونیس یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو روم جومهوریتی غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
scullyوارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Third Punic War»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اۆچونجو کارتاژ ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هون ایمپیراتورلوغو
اوروپا هون ایمپیراتورلوغو، ۴جو عصرین سونلارینا دوغرو بالامیراین لیدئرلییینده قربه دوغرو یئریین هونلارین بیر هیسسهسی ایلک دفعه شرق آنادولویا گیردیلر. بالامیرین اؤلوموندن سونرا اوغولو یا دا نوهسی اولدوغو سانیلان اولدیز دؤورونده ایسه کارپات داغلارینی آشیب ماجاریستانآ گیررک بورادا آوروپا هون دئولئتینی قوردولار. آوروپا هون دئولئتینین خاریجی سیاستی اولدیز دؤورونده تیین اولونموشدور. بو سیاسته گؤره بیزانس تزییق آلتیندا توتولاجاق و گئرمئن قؤوملرینه قارشی قرب روما ایمپئراتورلوغو ایله امکداشلیق ائدیلجک.
اولدیز دؤورو[دَییشدیر]
- اولدیز، بیزانسی تزییق آلتینا آلماق مقسدییله تراکیا اوزرینه یئریدی. باریش ایستین تراکیا قوبئرناتورونا "گونشین باتدیغی یئره قدر هر یئری زبت ائده بیلرم" دئیرک شرق رومایا (بیزانسا) مئیدان اوخودو. تورکلرین گوجوندن چکینن بیزانس، موقاویله باغلایاراق هونلارین اوستونلویونو قبول ائتدی.
- بو دؤورده هونلار، اورتا آوروپادان خزرین شرقینه قدر اوزانان گئنیش تورپاقلارا ساهیب اولموشدولار. دؤولتین شرق بؤلگسینی کاراتونون ایداره ائتدییی بیلینیرسه ده بو هؤکمدار هاققیندا چوخ معلومات یوخدور.
روا دؤورو[دَییشدیر]
- ۴۱۲-۴۲۲ ایللری آراسیندا آوروپا هون دؤولتی ایله الاقدار چوخ بیر ملوماتا راست گلینممکددیر. هؤکمدار سویوندان گلن روا ۴۲۲ ایلینده تاختی اله کئچررک، اؤلکنی قارداشلاری مونجوک، اوکتار و آیبارس ایله بیرلیکده ایداره ائتدی. مونجوکون ائرکن اؤلومو اوزرینه آیبارس اؤلکنین شرق قانادینین رهبرلییین، اوکتار ایسه قرب قانادینین رهبرلییینه گتیریلدی.
- روا، اولدیزین تیین ائتدییی هون خاریجی سیاستینی تتبیقه داوام ائتدی. جاسوسلوق فالیییتلرینی ایرلی سوررک بیزانس اوزرینه بیر سفر تشکیل ائتدی (۴۲۲). بو سفر نتیجسینده بیزانس آغیر بیر وئرگییه باغلاندی.
- قرب روماداکی تاخت قاریشیقلیقلاریندان فایدالانماق ایستین بیزانس، ایتالییایا قوووت گؤندردی. بونون اوزرینه روا، آلتمیش مین شخصیت بیر اوردونو قرب رومانین کؤمیینه گؤندررک بیزانس ایمپیراتورو تهئودوسیوسی (تئودوسیوس) دؤیوشمدن گئری چکیلمک مجبوریییتینده بوراخدی.
- بیزانس اوزرینه ائدجیی یئنی بیر سفره هازیرلانارکن 434 ایلینده اؤلدو. یئرینه قارداشی مونجوکون اوغولو آت ایدیله کئچدی.
آتتیلا دؤورو[دَییشدیر]
- آت ایدیل، امیسی روانین یانیندا یئتیشدی و اونونلا بیرلیکده موختلیف سفرلره قاتیلاراق دؤولت رهبرلییینی و اوردو کوماندیرلییینی چوخ یاخشی اؤیرندی. اونون زامانیندا آوروپا هون دؤولتی ان پارلاق دؤورونو یاشادی.
- تاختا چیخینجا، اؤلکنی قارداشی بلئدا ایله بیرلیکده ایداره ائتدی.
- ۴۳۴ ایلده مارگوس آندلاشماسی ایمزالاندی.
بو رازیلاشمایا گؤر[دَییشدیر]
- بیزانس، هونلارا اؤدمکده اولدوغو وئرگینی ایکی برکینه چیخاراجاق،
- بیزانس، هونلارا باغلی قؤوملرله آندلاشما ائتمیجک،
- تیجاری علاقهلر سرهد قسبلرینده داوام ائدجک،
- بیزانس، الیندکی هون اسیرلری قایتاراجاقدی.
آتتیلانین سفرلری[دَییشدیر]
بیرینجی بالکان سفری (۴۴۱-۴۴۲)[دَییشدیر]
بیزانسین مارگوس آنتلاشماسینین هؤکملرینه اویماماسی اوزرینه آتیللا، بیزانس اوزرینه سفره چیخدی. شرق تراکیایا قدر ایرلیلین هون اوردوسوندان چکینن بیزانس، باریش ایستمک مجبوریییتینده قالدی. بو آندلاشما ایله آتیللا بیزانسین اؤددییی وئرگینی آرتیردیغی کیمی بزی سرهد قالالارینی دا اله کئچیردی. بو سفردن سونرا آوروپا هونلارینا بالکانلارین یولونو آچیلمیش اولدو.
یکینجی بالکان سفری (۴۴۷)[دَییشدیر]
I بالکان سئفئریندن سونرا بیزانس ایمزالادیغی آندلاشما شرتلرینده اوزاقگؤرنلیکلن وئرگینی اؤدمدییی اۆچون آتیللا یئنیدن سفره چیخدی. ایکی کولا آیریلان هون اوردوسونون بیر قولو یونانیستانا گیریر تئسئلیایا قدر ایرلیلدی. دیگر قولو ایسه سوفییا، فیلیبئ و لولئبورگاز شهرلرینی توتاراق بویوکچئکمئجئ یاخینلارینا قدر چاتدی. بیزانس ایمپاراتورو باریش ایستمک مجبوریییتینده قالدی.
ائدیلن آنوتولیوس آنتلاشماسینا گؤر:
- بیزانس اؤددییی وئرگینی اوچ برکینه چیخاراجاق،
- دؤیوش تزمیناتی اؤدنجک
- تونانین جنوبونداکی یئرلر عسگرلر تمیزلندیریلجکدی.
قرب روما (قالیا) سفری (۴۵۱)[دَییشدیر]
روما ایمپاراتورونون قیزییلا ائولنن آتیللا ، جئهیز اولاراق ایمپاراتورلوک تورپاقلارینین یاریسینی ایستیینج، بونو قبول ائتمین قرب رومانین اوزرینه یئریدی. کاتالون اوواسیندا آتیللا، ۱۰۰ مینی تورک گئری قالانیدا گرمیین و ایسلاو قؤوملریندن عبارت اولان ۲۰۰ مین شخصیت بیر اوردو ایله ایکن روما اوردوسو دا ائینی بؤلگیه ۲۰۰ مین شخصیت اوردو ایله گلمیشدی. هون دوشمنی اولان باربارلارین هامیسی آئتیوس اوردوسونون سافیندا ایدیلر. ۲۰ ژوئن ۴۵۱ گونو دونیانین ایکی یاریسی بیریبیری اوزرینه یوکلئندیو گونه قدر گؤرولموش ان قانلی دؤیوش اولدو دؤیوش ۲۴ ساعات داوام ائتدی ایکی ترفده جوک بؤیوک زیان گؤردو بؤیوک ایتکینلر وئردی لاکین دؤیوش گونو آخشامی روما اوردوسو داغیلدی.
رومانی دستکلین قرب قوت اوردوسو دا کراللاری دؤیوشده اؤلونجه چکیلمک مجبوریییتینده قالمیشدیر. آتیللا چکیلمکده اولان آئتیوسو ایزلمدی اوردوسونو ایستیراحت ائتدیردی. ذاتاً مقسدینه چاتمیش رومانین عسگر آنباری ساییلان گالیانی ایشغال ائتمیشدی. بوندان سونراکی ایلک جیددی هوجومدا بوتون رومانی تام اولاراق چؤکلتجیی قطعی ایدی.
آرادان کئچن ۲۰ گونده آتیللا اوردوسونو اؤز پایتاختینین بولوندوگو بؤلگیه گتیردی. دؤیوش سونراسیندا دونیا اونون یئنیلمئزلیگینی بیر دفعه داها آنلامیش و قبول ائتمیشدی. بو دؤیوشدن 1 ایل سونرا آتیللا داگیتتیگی روما ایمپاراتورلوگونون هامیسینی ایدارهسی آلتینا آلماق ایجین هرکته گئجتیگی زامان، اونا ائعتیراض ائدجک گوجلری قالمامیشدی. ۴۵۲ ایلینده آتیللا پو دوزنلییینه گلدی و رومادان یولا جیکان پاپا لئو تورک باشبوگو دینجلییینه جیکتی و آتتیلادان رومانی اسیرگمسینی ایستدی بوتون شرطلری قبول ائتدیکلرینی ذاتاً آتتیلانین رومایا حاکیم اولدوگونو سؤیلدی. یالنیز خریستیانلیق مرکزینین ییخیلماماسی خاهیشینی چاتدیردی و آتیللا رومایا هوجوم ائتمدن وئرگیلرینی داهادا قاتلی آلمیش اولدو و هاکیملییینی تانیتمیش اولموشدو.
یتالییا سفری (۴۵۲)[دَییشدیر]
آتیللا، ۴۵۲ ایلینده یوز مین شخصیت اوردوسویلا آلپلار اوزریندن ایتالییایا گیردی. پاپا I. لئو باشچیلیغیندا بیر هئیت رومانین باغیشلانماسینی ایستدی. پاپانین خاهیشینی قبول ائدن آتیللا گئری دؤندو.
آوروپا هون خاقانلاری[دَییشدیر]
- بالامیر (۳۷۵ - ۳۹۵)
- کاراتون (۳۹۵ - ۴۱۵)
- مونجوک (۴۱۵ - ۴۲۵)
- اوکتار (425 - 430)
- روا (430 - 434)
- آتتیلا (434 - 453)
- ایلئک (453 - 454)
- ایرنئک (454 - 454)
سووئرئنلیک ساههسی[دَییشدیر]
جنوب روسیه، رومینییا، یوقوسلاوییانین شیمال بؤلگسی، ماجاریستان، آوسترییا، چئخوسلوواکییا، جنوب و اورتا آلمانییا (شرق فرانسادان اورال داغلارینا; شیمال ماجاریستاندان بیزانس قاپیلارینا قدر اولان ساهه). ساه: تخمیناً 4.000.000 کم2'دیر.
آوروپا هونلارینین تورک و دونیا تاریخینه قاتقیلاری[دَییشدیر]
- آوروپادا حاکیمیّت قوران و آوروپا مرکزلی ایلک تورک دؤولتی اولموشدور.
- قؤوملر گؤچونون باشلاماسیندا تاثیرلی اولموشدور.
- غرب روم ایمپیراتورلوغونون ییخیلماسینا سبب اولموشدور.
آوروپا هونلارینین پارچالانماسینین سببلری[دَییشدیر]
- اله کئچردیکلری تورپاقلاردا گئتدیکجه اهالی اولاراق آزلیق تشکیل ائتمهلری.
- داواملی تورک کؤچلرییله بسلنه بیلممهلری.
- نیزاملی و مؤحکم بیر دؤولت تشکیلاتی قورا بیلممهلری.
- یئرلشیک مدنیّت ایله موباریزه ائدیلمهسی.
- یئرلشیک مدنیّتین منفی تسیرلری.


text:
سسلی حئکایهلر ۰۴ – بیر قیش، بیر کند، بیر نار – سسلندیرن: کبری میرحسینی
بیر قیش، بیر کند، بیر نار
پایـیز آخشامینـین سرینلییینه باخمایاراق یامان ترلهمیشدیم. تئز- تئز گئری دؤنوب آرخامجا باخیردیم، یـول اوزونو هئچ بیر قارالتـی گؤزه دیمیردی. دایانـیب، یـولون قیراغـینداکی بیر داشین اوستونده اوتوروب، چانتامی یـئره قویدوم. یـورغونلوقدان آنامین دالیجا دئـیینیردیم:
«رحمتلییین قـیزی الینه گلهنی دولدوروب چانتایا…».
اینصافن «یایجیلی» چایخاناسیندا قهوهچی منه تکلیف ائتدی کی: «آی قارداش چانتانی قوی بوردا قالسین، وئرهرم گوموشآوالیلار گتیرهر کنده».
منسه اونون تکلیفینه راضی اولمایـیب- بونون نهیی وار کی، آپارارام- دئدیم. دوغروسو ماشیندان دوشوب چایخانایا گیرنده چانتا نظریمه چوخ یـونگول گلدی. آنجاق «یایجیلی» یوخوشونو چیخدیقجا شووقریب گئت به گئت آغـیرلاشیردی. بئلهجه بیر ساعات یـول گئتمهمیش یـورولوب قالدیم. بیرآز تؤوشهیـیمی دردیکدن سونرا آیاغا قالخیب، چانتانی گؤتوروب یـولا دوشدوم. یـئنه هر نئچه آددیمدان بیر، – بیر آتلی بلکه گلدی- دئـیه، دؤنوب حسرتله آرخاما باخـیردیم. بئله اولسایدی چانتامی آتلییا وئریب اؤزوم ده پییادا گون باتمامیش کنده چاتاردیم. حایـیف کی، یـول اوزونو هئچ بیر گل- گئت گؤزه گؤرونموردو. چارهسیز آستا، آستا یـئریمهیه باشلادیم…
گوموشآوایا چاتاندا کوچهلرده مال- حئـیـوان سسیندن قولاق توتولوردو. گؤیه قالخان توز-تورپاقدان، گؤز- گؤزو گؤرموردو. اللرده اولان فانـیسلارین ایشیغـینی، توز- تورپاق دومان کیمی بوروموشدو. قـیچلاریم یـورغونلوقدان سورونسه ده گوجومو توپلایـیب- برکتلی اولسون- دئـیه، اوجادان سسلندیم. حئـیـوانلارین آراسینداکی بیر گنج اوغلان منی سسیمدن تانـیـیـیب، فانـیس الینده منه یاخـینلاشدی:
– یـورولمایاسان میرزه- دئـیه، چانتانی الیمدن آلدی. سونرا آرتـیردی:
– ایه خبر وئرهیدین گلهیدیک قاباغـینا دایـنا،
– چوخ ساغ اول احد، اؤزوم یاواش – یاواش گلدیم – دئدیم.
احد فانـیسین سولغون ایشیغـینـی آیاغـیمین آلتـینا سالا- سالا، منی آپاریب منزیلیمین قاپیسینا چاتدیردی. قاپینـی چالاندا، قـیزقایـیت ننه قاپینـی آچیب، الیندهکی قوللوقچونو یـوخاری قالخـیزیب، ایشیغـینی اوزومه سالدی. منی گؤرجک «بویور! بویور!» دئـیه، دالی چکیلدی. منسه سالام وئریب کیشیسینین حالـینـی سوروشوب، ایچهری گیردیم. اوچ- دؤرد پالچـیق پیللهنی یـوخاری قالخـیب منزیلیمه چاتدیم. تاخچادان کیربیتی گؤتوروب اوّلجه فانـیسی، سونرا تور چیراغـینـی یاندیردیم. تور چیراغـینـین ایشیغـی اوتاغـیمین پنجرهسیندن چیخـیب، زیل قارانلیغـی یارا- یارا دوز کندین او باشینا قدهر اوزانـیب گئتدی. اوتاغـیمین قاپیسی چالـیناندا من آیاغا دورونجا قـیزقایـیت ننه الیندهکی سینینی آستانایا قویوب گئری قایـیتدی. او، سینییه بیر- ایکی ال چؤرهیی، بیر پییالا قاتـیق، بیر قاچ دا پنیر قویموشدو. قاتـیق- چؤرکدن بیر- ایکی تیکه یـئیـیب، چانتامی بوشالتماغا باشلادیم. دوغرودان دا آنام الینه گلهنی چانتاما دولدورموشدو. مئیوه ده دئـیهنده: بئش اون دنه آلما، بیر نئچه خییار، بیر تکجه دنه ده نار چانتامدان چیخدی. خییارلارلا آلمالارین یاریسینـی سینییه یـیغـیب قـیزقایـیت ننهیه آپاردیم. مئیوهلرین قالانلاری ایله ده گئجه گؤروشه گلن قوناقلاری یولا سالدیم. تکجه ناری «قـیشدا گرهیـیم اولار» دئـیه، چمدانا قویـوب ساخلادیم. آخی اؤتن قـیش بیر ناسازین باخماغـینا گئدنده کندده هئچ نه تاپانمایـیب خوناخاملا بیرلیکده بیر اوووج اریک چؤردهیی آپارمیشدیق. هله ده بو ایشین آجـیسی یادیمدان چـیخمامیشدی…
پایـیز فصلی سونا چاتـیب، قـیش فصلی آغ- آپباق آیاق ایزلریله، داغلارین باشیندان ائـنیب کنده یاخینلاشیردی. قـیش فصلی گاهدان یـوللاری باغلایـیب، شهرین گل- گئدینی کسیردی. ائله بو سببه تبریزدن گلنده آنامین عونوانـینا بیر نئچه مکتوب یازیب دوستوما وئرمیشدیم. – آنام مندن نییاران قالماسین- دئـیه، دوستوم هر آی بیر مکتوب آناما چاتدیراردی. قـیشدا کندلیلر قاپ- باجانـین جیریغـیـنـی نه قدهر مؤحکم قاپاسالار دا، یـئنه شاختا بابا بیر یـول تاپیب اونلارین ناسازلـیق پایـینی ائو به ائـو پایلایاردی. گاهدان بو آرا دا منه ده نؤوبه چاتـیردی. آنجاق هفتهلرله ائـویمده یـئمهلی بیر شئی تاپماسام دا، یـئنه ده تکجه ناری یـئمهیه قـییمادیم. دؤنه- دؤنه ائـویمه قوناق گلسه ده یـئنه تکجه ناری ساخلادیم. نهایت بیر گون قـیزقایـیت ننه قاپیمی چالیب:
– بالا، مشه گولاندام ناسازدی، کیشی ده آشاغیدا سنی گؤزلهییر، دور گل گئدک- دئدی.
ایستر- ایستهمز تکجه ناری چمداندان گؤتوروب آشاغی ائندیم. بئلهلیکله تکجه ناری گولاندام خالانـین گؤروشونه آپاردیق.
قـیشین قاراگونلری آغـیر- آغـیر کئچیردی. یـئنه بیر گون ننه ایله قـیزیلجا توتموش بیر طلبهمین گؤروشونه گئتدیک. منیم بیر زادا گومانـیم گلمیردی. قـیزقایـیت ننه
صاندیغیندان اوچ یوورتا گؤتوردو. طلبهمین ائـوینه گیرنده، ناسازین یاسدیغینـیـن یانـیندا، سینییه قویولموش بیر نار گؤزومه ساتاشدی. دیققتله باخاندا، گولاندام خالایا آپاردیغـیم ناری تانـیدیم.
قاراقـیش سون گونلرینه یاخینلاشیردی. کندده بوتون جانلیلار یازین گلمهسینی صبیرسیزلیکله گؤزلهییردی. بیر گئجه کندلیلردن بیری گؤروشومه گلدی. او هله یـئره اوتورمامیش پالتووونون جیبیندن بیر نار چیخاریب تاخچایا قویدو. گئجه کئچدی قوناغـیم قاپیدان چیخماق هامان ناری گؤتوروب باخدیم. پولوشویونون بوتون پرهلری سینـیب، قابیغینـین رنگی بوزارمیشدی. دئمک، قیش فصلینی بوتون کندی الدن- اله دولانمیش تکجه ناریم اؤزومه قایـیتمیشدی.


text:
افغانستان اینگ کوچلی اولکه لرنینگ قوراللیلیک رقابت میدانی بولماغیگه رخصت بیر مه یلیک!
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در دوشنبه، 02 دلو 1396
امریکا بو سفر زرادخانه سیگه بار اینگ بویوک غیر هستوی بمبی نی که « بمب لرنینگ آنه» سیگه آتاقلی دیر، اولکه میزده توسیق سیز ودغدغه سیز آزمایش قیلدی. اگر بو دهشتلی آزمایش لرگه قرشی جیم اوتیرسک، افغانستانیمیز اینگ کوچلی اولکه لرنینگ قوراللیلک رقابتی شغالی میدانی بولیب اونی حتی هستوی تهلکه سی دوق ایتماقچی.
امریکالیک جنایتچی لری و اونینگ رسانه لری ایسته یدیلر که بیزگه بونی اونه تسه لر که اونینگ هدفی، اچین تومنیده داعش نینگ « ییر آستی نوتل لرنینگ بوزماغی» ایمش، اما بو داعش نی بویوک کورسه تماغی اوچون آچیق یلغان دیر. داعش، طالب لر دیک امریکانینگ حرامزاده باله سی دیر وهیچ قچان بو قولیگه ییتیشتیریلگنینی که بادارینینگ ایسته گیگه ماس کم نظیر بربرلیک بیلن اورته گه چیققن، یوق ایتمه یدی. امریکا اگر داعش گه قرشی تورگن بولسه ایدی، نیگه بو یاوایی کوچی نینگ اینگ بویوک کاروان لرینی سوریه وعراق ده قول اورمه سدن هیچ قچان بمب لر آنه سینی اولرنینگ اوستیگه یاغدیرمه دی؟.
منطقه دن قولگه کیلتیرگن اطلاع لریمیزچه، بو 16 ملیون دالرلیک بمبی بیر بوش منطقه گه و یخلیت آزمایش اوچون عملگه آشیریلگن دیر تا امریکا عمدلیکچه منطقوی رقیب لری اینیقسه روسیه گه کوز زهری کورسه تیب توشونتیرسه که پایگاه لریده اینگ الدوروچی قورال لرنی ییرلشتریب و افغانستانده هم تگی بوش واراده سیز داعش وطالب لر بیلن فکرداش ستم چی لردن شکل لنگن بیر دولت نی اورنتماغی بیلن شونداق یومروغیگه آلگن که او تماندن هر قنداق تباه ایتوچی قورال نینگ قوللنماغ زمینه سی بار.
بو بمب نینگ قوللنگنی « تروریزم گه قرشی کوره ش» ی بیلن هیچ علاقه سی یوق چون اولوسیمیز تجربه ارقلی بیلگن لر که اوتمیش 15 ییل جریانیده امریکا خودی افغانستانده تورلی تروریزم نینگ اساس قویوچی و تمویل قیلوچیسی بولیب و طالب لر بیلن یاو بولمه گنلیگینی قتله لرچه ایشیتترگن. وباشقه، داعش خاور میانه ده امریکا نینگ استراتیژیک حربه سی بولگنی بول سند لر بیلن اثباتلنگن که روسیه اتوک لرینی بی ثبات قیلماق اوچون اونینگ یوزی نی افغانستان شمالیگه تمان آیلنتیرماقچی دیر.
در حالیکه سوریه ده امریکا وروسیه قطبی نینگ اوروشی خطرلی باسقیچ چیگره سیده بارگن، بو بیر- بیرینینگ قانیگه تشنه کوچلرنینگ شاخ مه شاخ بولیش سونگی میدانی افغانستان بولماقچی دیر دیب برچه هشدار بیرماقده لر. اولکه میز بیر سفر بو ایککی سینینگ اوروش صحنه سی بولیب تاریخی نینگ اینگ قانلی واینگ فاجعه لی دورینی تجربه قیلدی، بو سفر چوقورراق تباهلیک آغزیگه توشماغیگه رخصت بیرمه یلیک. وحشت بیردملیک دولتی امریکا گه غلاملیک کیلیشوونامه امضا لشگنی و بادارلرینینگ بو آزمایشینی تایید لگنی بیلن، ملتیمیز نینگ حقیده اینگ یمان خیانت نی مرتکب بولیبدیلر. اما افغانستان نینگ ایرکین سیور و استقلال طلب اولوسی برباد ایتوچی خطر نی درک قیلیشی بیلن اولکه لری شرق وغرب نینگ قورراللیلیک رقابتیده ایاق آستی بولماغیگه رخصت بیرمسلیگی کیره ک.
15 ییل جریانیده امریکا نینگ هجوم وبمب لریده دفاع سیز وکمبغل اولوسیمیز اصلی قربان بولگن لر ایدی. بو قوراللر خطرلی کیمیاوی ورادیو اکتیو مواد دن توزیلگن لر که معمولا اولوس وچیگره اوستیده سوء و اوزون پیتلی سایه ساله دی و اولکه میز دی شدتلیچه بولغانتیرگن لر دیر.
امریکالیک رسانه لرنینگ یلغان تبلیغ لری و اوشبو دولت سوزچی لریگه که پنتاگون نینگ اعلامیه لرینی عینا چه ینه یدیلر، الده نمه ماغیمیز کیره ک. امریکا و واونینگ غلام لرنینگ زوروانچیلیگیگه قرشی ایاقه توریب مقاومت قیلمه سک، شک یوق که دلنبد افغانستانیمیز نی اتمی قوراللی بیلن ایسه آزمایش آستیگه قرار بیرماقچی دیر.
افغانستان همبستگی حزبی
۲۶ حمل ۱۳۹۶ (۱۵ اپریل ۲۰۱۷)


text:
#خبر: ایشچیلرین ماسک تاخماسی مجبوری حالا گتیریلدی. زنجان اوستانی تعاون، ایش و توپلومسال رفاه ادارهسی باش مودورو، زنجان اوستانیندا ۳ مین ۶۰۰ ایشچینین کوروناویروسا یولوخدوغونو بیلدیردی. زنجان اوستانی تعاون، ایش و توپلومسال رفاه ادارهسی باش مودورو محمدرضا یوسفی، ایندییه دک ۳ مین ۶۰۰ ...
?گولنآی (بوغا، اردیبهشت): اؤنوموزده اولان گون¬لر، دوشونمک، دانیشماق و یئنی آدام¬لار گؤرمه-یه یاخجی فرصت دیر. قیسسا سفرلر چوخ لذت وئریجی دیر. ذهنیز مشغول دور و گون¬لر حیزلی اولاراق گئچیر. اؤفکه¬لنمه¬یین و والدین ایله دانیشیق¬لاریزدان فایدالانین. ائو تعمیراتی سیزه ائیلنجه¬لی دیر. ملک و املاک قونوسوند...
تورکلرده آت نالی برکت، آرتیش، نعمت بوللوغودور. آیریجا «اوزرلیک» کیمی، منفی انرژیلری اوزاقلاشدیران ائلئمان کیمی تانینماقدادیر. @
▫زنگانین بازاری ایرانین أن اوزون اسکی (قدیمی، گلهنکسل) و اوستاؤرتولو بازاریدیر. ماراقلی بودور زنگانین بازاری ۹۴۰ دوکانی اولاراق ایکی بؤلوکدن دوزهلیب: یوخاری بازارلا آشاغی بازار زنگانین دادلی-تاملی، جیغیر-بیغیرلارینی بو بازارین جیگرساتانلار راستاسیندا سینایا بیلرسینیز. اونوتمایین حاج دا...


text:
۱۲ مارس
۱۲ مارس:
- ۱۶۶۴ - نیوجرسی٬ اینگیلیس شاهلیغینین بیر مۆستعمرهسی اوْلدو.
- ۱۸۹۴ - کوکا کولا ایلک دفعه شۆشهده ساتیلمایا باشلاندی.
- ۱۹۱۳ - اوستورالیانین گلهجکدهکی باشکندی رسماً کانبرا اوْلدو. ملبورن کئچیجی اوْلاراق ۱۹۲۷-یه قدر باشکند اوْلاراق قالدی.
- ۱۹۱۸ - موسکو٬ روسیهنین باشکندی اوْلدو.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه ارزروم و آرحاوینی آزاد ائتدی.
- ۱۹۳۰ - هیندوستاندا ماهاتما قاندی٬ دۇز ایستحصالینداکی حؤکومت تکالینه قارشی چیخماق هدفی ایله٬ احمدآباددان دنیزه ۳۰۰ مایللیق دۇز یئریییشینه باشلادی.
- ۱۹۳۸ - آلمان عسگری بیرلیکلری اوتریش توْرپاقلارینا گیردی. صاباحیسی رسماً اوتریش آلمانا قاتیلدی.
- ۱۹۸۵ - تۆرکیهنین اوْتووا کوْنسوللوغونا ائرمنی ترورچولاری هۆجۇم ائتدی. بیر کانادالی پوْلیس اؤلدو. باشکوْنسول جوْشکون کیرچا یارالی اوْلاراق قۇرتولدو.
- ۲۰۰۰ - پاپ ایکینجی ژان پوْل٬ کیلسهنین کئچمیشده یهودیلرین٬ مۆخالیفلرین٬ قادینلارین و یئرلیلره قارشی ایشلتدیگی گۆناهلاردان اؤترو عفو دیلهدی.
- ۲۰۰۰ - صربیستان باشوزیری زوران دیندیچ٬ بلقراددا اؤلدورولدو.


text:
۱۲ آوریل
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۸۶۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین ایچ ساواشی٬ جنوبی کارولینا دا باشلاندی. ساواش سوْنوندا توْپلام ۶۲۰ مین باش اؤلدو.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه حکارینی گئری آلدی.
- ۱۹۳۲ - تۆرک تاریخی تدقیق جمیعتی قۇرولدو.
- ۱۹۵۵ - دوکتور ژوْناس سالکین دۆزلتدیگی اۇشاق فلجی واکسنینین اثرلی اوْلدوغو آچیقلاندی.
- ۱۹۶۱ - شوروی فضایا ایلک اینسانی گؤندردی. ووْستوْک ۱ ایله فضایا گئدن یوری قاقارین٬ فضادا ۱۰۸ دقیقه قالدی.
- ۱۹۶۳ - مارتین لوتر کینق٬ آلابامادا اینسان حاقلاری یئریییشینه اؤنچولوک ائتدیگی اۆچون تۇتوقلاندی.
- ۱۹۶۹ - سوْنرادان آتاتۆرک کۆلتور مرکزی آدینی آلاجاق ایستانبول کۆلتور سارایی آچیلدی.
- ۱۹۹۱ - آتشکس آندلاشماسینین ایجرایا گیرمهسی ایله کؤرفز ساواشی رسماً سوْنا چاتدی.
- ۱۹۹۳ - تۆرکیه اینترنته باغلاندی.


text:
کوچهلره سو سپميشم… / آرزو موراد (حیکایه)
کوچهلره سو سپميشم،
يار گلنده توز اولماسين.
ائله گلسين، ائله گئتسين،
آراليقدا سؤز اولماسين…
خانکندی… داغلارين آراسيندا يئرلشن بو شهرده، دونيايا گؤز آچميشام. گؤزل گونلريميز خانکندی’دن باشلايير. اون نفردن عيبارت عاييلم’له بيرگه دَيـَری هئچنه ايله ايفاده اولونمايان گؤزل گونلريميز واردی. هر آخشام آنامين لذيذ تاملاری’لا بَزَنميش سوفرهنين اطرافينا توپلاشار، يئمک يئيه-يئيه گونبويو باشيميزا گلنلری، گؤردوگوموز ايشلری موذاکيره ائدرديک. آتامين عيبرتآميز نصيحتلری، ماراقلی صؤحبتلری و مزهلی ظارافاتلاری’لا يئمگیميزی تاماملايارديق. بو گون ده او يئمکلرين دادی داماغيمدادير، آتامين سسی قولاغيمدان گئتمير، آنامين أللرينين قاباری أللريمـده درين ايز ساليب. ييرمی دؤرد ايلـدير کنديميزدن آيريلميشام، فقط بونا باخماياراق من گونو بو گون ده ياتانـدا يوخودا خانکندی’نی گؤرورم. هر دفعهسينده ده عئينی يوخو. گؤرورم کی، قاييتميشام کنديميزه، محللهميز’له ايرهلیلـَييرم، ايستهييرم ائوه چاتام، چاتا بيلميرم. ائويميزدن قالخيرام اوخودوغوم 4 سايلی اورتا مکتب، نه قدر گئديرم، چاتا بيلميرم. صینیف يولداشلاريمين هامیسينين سيماسينی دومانلی گؤرورم.
وطنيم خانکندی’نی گؤرمک آرزوسودور منه قاناد وئرن، اورانی گؤرمهينـلر هئچ واخت منيم سؤزومون جيدّیليگينه وارا بيلمز. منيم بير آرزوم وار، نه واختسا بير ده او تورپاقلارا گئری دؤنوم و اؤلمهميشدن اؤنجه آياغيم وطن تورپاغينا دَيـسين، بيليرم کی، او خوش گونلريميز بير ده گئری دؤنميهجک، آما هئچ اولماسا آياغيم دَيـَن تورپاقلاردا اونلاری- هر زامان هاميدان ائرکن اويانيب، تويوق-جوجهلره دن سَپَن أسمر خالانی، بوتون اوشاقلاری جيرناديب آرخاسیجا قاچيران بشيری، ایل بايرامينـدا(یاز بایرامی) دادلی تاملارينـدان قونشولارا پای وئرمـَگی اؤزونه بورج بيلن نجيبه خالانی، بير سؤز’له حاياتيمـدا خانکندی’له باغلی ايز بوراخان هر کسی خاطيرلاييم، ذاتن بو ايللرده هئچ اونوتماديم کی…
خانکندی داغلارين آراسينـدا يئرلشن بؤيوک بير شهر ايدی. شهرين آياغينـدا اوتوبوس دوراغی ايدی، لاپ باشيندا دا بيز ياشاييرديق. “دؤردونجو پارالئلنی”(موازی محلله) دئييلن بير محلله- آذربايجانلیلار محللهسی ايدی. محللهنين ايچينـدن اوزون-اوزادی بير يول گئديردی، او يول کی بيزی هر سحر مکتبه آپارار، مکتبـدن ائوه گتيرردی. ائويميز ايسه دوز داغين باشينـدا، محللهنين گيرهجـَگينـده ايکیمرتبهلی، دؤرد اوتاقـدان عيبارت بير ائو ايدی. بير اوتاغيندا سککيز اوشاق بؤيوموشوک. او بالاجا بير اوتاقـدا منيم يئريم کونجـده ايدی، هميشه کونجـده اوتوروب آتا-آنامی سئير ائدرديم، اونلارين بير-بيرينه رغبت دولو موناسيبتلری منه ماراقلی گليردی. بير ده بالاجا بير راديوم واردی، اونو قوجاغيما قويوب “کوچهلره سو سپميشم” ماهنیسينی دينلهيرديم،بو ماهنينی دينلهمـَگی أن چوخ دا سويوق هاوالاردا سئويرديم دئیه، ايندی ده دينلهينـده منه قيشی خاطيرلادير، همين او راديو، همين او اودون سوباسی، باجي-قارداشلاريم، آتام و آنامين مئهريبان صؤحبتلری گؤزومون اؤنونه بوتون اینجهلیکلری’له گلير. 13-14 ياشيم اولماسينا باخماياراق، آرتيق یاشامی آنلاییردیم. گلهجـَگه چوخ باغلی اولسام دا، ايندی گؤرورم کی، منه کئچميشيم چوخ گرکـدير، خوشبخت آنلارين خيففتينی چکيرم و آنلاياندا کی، آرتيق هئچ نه قاباقکی کیمی اولماياجاق، دلی اولماق حددينه چاتيرام. ايش اوندادير کی، من هله ده اونلارين يوخلوغونا آليشا بيلميرم. دئييرلر ها کی، يارا قايساق ائدير، منيم يارام 24 ايلـدير کی، نه قايساق ائدير، نه ساغالير. ساغالماسين، ايستهميرم، ائله بيليرم کی، يارام ساغالسا، خاطيرهلريم سيلينهجک، خانکندینين، خوجالینين قوخوسو بورنومـدان گئدهجک.
مکتبلی يولداشلاريمی دا اونوتماميشام، هامیسينی سویآدلاری’لا بيرگه خاطيرلاييرام. اونلارين ايچينده اؤلن اؤلدو، ايتن ايتدی، ايزينی ايتيرديگيم دوستلاريمی ايندی ده آختاريرام. اوچونجو سينيفده اوخوياندا سينيف يولداشلاريم منه قولچاق بیر آت سووقت گتیرميشديلر، همين هديهنی گؤز ببـهگی کيمی قورويوردوم، ايمکان وئرميرديم کی، کيمسه اونا أل وورسون، آما يئنه ده قورويا بيلمهديم. ايندی ده گؤزوم او أشيانين آرخاسیجا قاليب، چوخ حئيیفسيلهنيرم کی، کاش او سووقت سون آندا دا منيم أليمده اولايدی، اؤزوم’له بورا گتيريديم. نهاينکی او سووقت، عوموميت’له ائويميزدن بير أشيا دا اولسا، منده خاطيره اولاراق قالاردی، چونکی بعضا کيچيک بير أشيا بوتؤو بير عؤمرو يادا سالماغا يئتير، اينسان او خيردا أشيايا دا احتيياج دويور، عؤمرونون أن گؤزل خاطيرهلرينی او کيچيک أشيالارا سارير.
چرچيوهلره سيغماز خوشبختليگيميز تأسسوفلر کی، آز چکدی- 1988-جی ايلـده عاييلم’له بيرگه خوجالی شهرينه مجبوری کؤچکون اولدوق. ياخشی ياديمدادير، خانکندیده وضعيت گرگينلشَنـده قونشولاريميزين چوخو اؤز ائولرينی ساتيب بيرباشا باکیيا اوز توتموشدولار، سانکی بيليرديلر کی، بو ايشلرين سونو يوخدور، وطنه قاييديش ایمکانسیزدیر. آما بيز اؤز ائويميزی ساتا بيلمهديک، بيلميرم بونو شانسين اولماماسی حئساب ائديم، يوخسا سادجه وطنسئورليکـدن ايرهلی گلن بهانه آدلانديريم. اصلينده شانسيميز اولمادی ائوی ساتماغا، آما وطنسئورليگيميز ده اوندا اولدو کی، ائويميزدن، تورپاقلاريميزدان أليميزي اوزه بيلميرديک.
1988-جی ايلـده گؤرونتولر کئچيريلدی، شهری أن گئج ترک ائدن بير بيز، بير ده داييمين عاييلهسی اولدو. بيز 1989-جو ايلـده وطنی ترک ائتديک. بيزی هئچ يئرده، نه شوشادا، نه آغدامدا قئيدياتا آلماديلار، خانکندیدن چيخان مجبوری کؤچکونلر آنجاق خوجالیدا یئرلشمهلی ایدیلر. بوردا دا گؤزل گونلريميز اولوب، دوزو بورداکی خوش گونلریمیز 1990-جی ايلدن 1992-جی ايلهجن خانکندیدهکی نهدن هئچ ده گئری قالميردی. خوجالی’لا خانکندینين آراسينداکی یول ائله ده چوخ دئييلدی. خوجالیدا هاچاتپه دئييلن بير يئر واردی، هاوا لیمانینین ياخينليغيندا ايدی. هه، باخ، هر سحر همين تپهيه قالخيرديم، خانکندیدهکی ائويميزی سئير ائديرديم. هاچاتپهدن خانکندی گؤرونوردو. تک تسللیميز ده ائله بو ايدی، ائويميزين گؤرونمهسی بيزيم بير ده او تورپاقلارا قاييداجاغيميزا اومود وئريردی. آنامين گؤز ياشلارينی دا اونودا بيلميرم، او ائويميزه باخيب آغلاييردی، بيز ده اونا باخيب اؤزوموزو ساخلايا بيلميرديک. خوجالیدا نه قدر ده خوشبخت اولساق، خانکندی اوچون بورنوموزون اوجو گؤينهييردی. وطنيم خوجالیجان اولماسا دا بوردا دا گؤزل گونلريميز آز اولماييب. بير مودّت چتين اولدو، آما گئتديکجه اؤيرشديک خوجالينين خالقینا، هاواسينا، بير سؤزله خانکندیسيزليگه…
بير مودّت سونرا گؤزوموزون ياشی قورودو، عاييلهنی دولانديرماق، ايش-گوج صاحابی اولماق لازيم ايدی. آتام، آنام، ايکی قارداشيم، ايکی باجيم و من خوجالی کارخاناسیندا چاليشماغا باشلاديق، بئلهجـه باشيميز قاريشدی، سحر ايشه، آخشام ائوه…
قونشولوقدا بير اوغلان واردی، هر سحر باجيم’لا اوتوبوسا مينيب ايشه گئدنـده همين اوغلانی دا اوتوبوسدا بيز’له گئدن گؤررديم. اوزون مودّت عئينی اوتوبوسدا يول گئتمهگيميز، ايشدن چيخماغيما آز قالميش يولومون اوستونده دايانماسی، منيم قلبيمده اونا قارشی سئوگی ياراتدی. بئلهجـه گونلرين بيرينده منه اؤز اورَگينی آچدی، اوتانديغيندان باشينی آشاغی ساليب منه منی سئوديگينی سؤيلهدی. سونرا بيرگون منيم راضیليغيم’لا ائويميزه خبر گؤندردی کی، ائلچیلرينی يوللاياجاق. ائويميزده ناراضیليق اولدو، “اولماز” دئديلر، من ده هئچ سببينی سوروشمازدان سئوديگيم آداما قوشولوب قاچديم، آوریل آييندا تويوموز اولدو. طالئعيمدن چوخ راضی ايديم، یاشام يولداشيمين خاصيتی ده چوخ گؤزل ايدی، هئچ زامان منی اينجيتمهییب، قلبيمه دَيمزدی. أن خوشلاديغی يئمک کونجر کتهسی ايدی، دئديگيم او هاچاتپهده سئچمه اوتلار يئتيشيردی، همين اوتلاردان ييغيب، گتيررديم و کتهنی پيشيررديم. پوليس ايدی، خوجالیدا شؤعبهنی قوروب يارادان ايلک أمکداشلاردان بيری ده منيم یاشام يولداشيم اولموشدو. بيرگه چوخ آرزولاريميز واردی، بيز بو آرزولاريميزين یاشاما کئچمهسی اوچون هلهليک سادجه بونؤوره قازميشديق، ايستهييرديک ائولاديميز اولسون، عاييلهنين تمـَلی داها دا مؤحکملنسين. مارت آييندا کؤرپهميز دونيايا گلمهلی ايدی، آما…
هر شئی سئپتامبر آييندان باشلادی: گئجهنين بير عالمی کندی غريبه بير سس بورودو، قورخوموزدان ائودن چؤله چيخا بيلمهديک. سحرين آچيلماسينی گؤزلهديک، ائله کی سحر اولدو، دئديلر کی، بو موشک مرمیسیدير، چؤلده اولماق لازيمدير، هر آن تهلوکه اولا بيلر، دوز بير آی بو تهلوکهنين آلتيندا ياشاديق، نه گئجهميز واردی، نه گوندوزوموز. آغدام’لا دا آراميز آچيق ايدی، عسگران قالاسی هؤرولمهميشدی، بئلجه دؤرد آی موحاصيرهده قالديق. ايشيغا، قازا حسرت ايديک، هر گون هئلیکوپتئر’له بيزه أرزاق گتيريليردی، دولانيشيغيميز يالنيز اوندان عيبارت ايدی. قورخو-تلاش بيزی بوروموشدو، اطرافيميزداکی کندلرده تئز-تئز يانغينلار اولوردو، اينسانلار اؤلدورولوردو، آما وطندن اوز دؤندره بيلميرديک، اونو قويوب گئده بيلميرديک. نئجه کی، بيز وطن اومدو ايله ياشاييرديق، ائلجه ده وطن بيزيم اومودوموز’لا ياشاييردی، بيزه بئل باغلاييردی…
بئلهجـه اومودلاريميزی قالاق-قالاق ائديب مئشهلی کندينه اود ووردولار. أن سونونجو يانان کند مالبَيلی کندی اولدو. موحاصيرهده قالديغيميز دؤرد آی عرضينده عسگران قالاسی دا هؤرولدو، او قالا ایلا بيرگه بيزيم ده بوتون آرزولاريميز هؤرولدو، آنلاديق کی، بوردا بيزيم سونوموز يوخدور. ائرمنیلر بيزه خبردارليق ائديرديلر کی، کندی ترک ائدين، يوخسا بيرجه کؤرپهنيزی بئله ساغ بوراخماياجاغيق، کؤکونوزو کسهجهیيک، آما بيز چيخميرديق، سونوجلاری گؤزلهييرديک. آرتيق خانکندیدن ده يوللار کسيلدی، چونکی آرادا عسگران قالاسی واردی، بيز آرادا دورموشدوق، بو اوزدن ائرمنیلر ايلک بيزی آرادان گؤتورمهلی ايديلر. بير سؤزله، بيز اولموشدوق آچار، لاچين قيفيل، لاچينـا کئچمک اوچون موطلق بيز محو ائديلمهلی ايديک، داها سونرا ايسه ائرمنيستان دهليزی آچيلاجاقدی. تخمينن نووامبر آييندا ايکی دفعه کنده گيرمهيه جهد ائتديلر، آما ميللی قهرمان آقيل قولیيئوين کؤنوللولردن عيبارت 22 نفرليک دستهسی خوجالیيا گلديگی اوچون بو جهدين قارشیسی آليندی. لاکين گئتديکجه سيلاح، أرزاق توکهنيردی. بيرجه تسکينليگيميز رحيم قازیيئوين سؤزلری ايدی، او بيزه موسکو واسيطهسی’له دئييردی کی، آغدامدايام، صاباح عسگرانی آليب کئچيرم خوجالیيا، ساماواری يانديرين، يئمک حاضيرلايين، گليرم. بيزيم ده آغساققاللار ييغيليردی بير يئره، اونو گؤزلهييرديلر، آخشام دوشوردو، آما رحيم قازیيئودن بير خبر اولموردو، دوز ايکی آی بيزی بئله سوروندوردو. جيلوولايا بيلميرديک اؤزوموزو، گون-گونه ساتيلديقجا بيزيم أليميز هر يئردن اوزولوردو. آرتيق پيچاق سومويه ديرندی، ييغيشديق گلديک هاوا لیمانینا کی، گئدک، أليف حاجیيئو بيزی قويمادی گئتمهيه، دئدی کی، وطنی قويوب گئتمک اولماز. کيشیلريميز ايسه ايستهييردی کی، بيز گئدک، چونکی ناموسلارينی قوروماق ايستهييرديلر، دوشونه بيلميرديلر کی، تورپاق ائرمنیلرين ألينه کئچسه بيزيم باشيميزا نهلر گله بيلر. “کيشي تورپاق اوغروندا اؤلر، تکی ناموسوموزا خلل گلمهسين”- دئييرديلر. أليف حاجیيئو ايسه جاوابيندا بير سؤز ايشلتدی، هله ده نه او سؤز منيم قولاغيمدان گئدير، نه ده اونون غورور دولو باخيشی منيم گؤزلريم اؤنوندن چکيلير. “نه قدر کی، أليف حاجیيئو وار، خوجالی آلينماياجاق، گئدين ائوينيزه و راحات ياتين”- دئدی. اوستوندن چوخ کئچمهميش شوشا هئلیکوپتئری وورولدو، سونرا ايسه مالبَيلی کندی يانديريلدی و بيز آرتيق اؤلومه حاضيرلاشيرديق. مالبَيلی شوشانين چوخ گؤزل کندلريندن بيری ايدی، خانکندینين باشيندا يئرلشيردی، ياتسايديم يوخوما گيرمزدی کی، مالبَيلینين سونو بئله اولار. آما اورادا جاماعاتا هئچ نه ائتمهديلر، اونلار دا بيزيم گلديگيميز يول’لا، قارقار چايينين شئللی کندينه دوشدولر، آغداما گلديلر. سيلاح-سورسات توکندی، أليميزده جمعی اون بير، يا دا اون ايکی عدد موشک مرمیسی قالميشدی، ساخلاييرديق کی، دار گونوموزده گرک اولار. ايگيد اوغوللاريميز کندين مودافيعه باتاليونوندا(گُردان) خيدمت ائديرديلر، شاختا-سازاق بيلميرديلر، آج-سوسوز وطنين کئشيگينی چکيرديلر. آنجاق ائرمنیلر خانکندیده اولان 266-جی آلای تانکلار واسيطهسی’له بير گئجهده کنده گیردیلر. اوچ يئردن هوجوم ائتميشديلر بيزه: يوخاريدان سونجوخا دئييلن بير يئر وار، اوردان، هاوالیمانیندان، بير ده شوشايا گئدن آغدام-شوشا آسفالت يولوندان. بيزيم علاجيميز بيرجه قارقار چايينی کئچيب آغداما گئدن يولا اوز توتماغا قالدی. اوچ مين أهاليسی اولان خوجالینين اوردا ايکی مين اوچ يوزو قالميشدی، چوخو حاديثهدن ايکی آی قاباق هئلیکوپتئر’له چيخيب گئتميشدیلر. بيزيم گئتمـَگيميزه ايمکان اولمادی، لیسته ایله گئديردی جاماعات، آخيردا لیستهنی گؤزلهمهيه حؤوصلهسی چاتماييب اؤزلرينی هئلیکوپتئرین ايچينه آتانلار دا آز اولماميشدی. خلبانلار اونلاری دوشورتمک اوچون قيشقيريردی کی، آدام چوخدور، آغير اولاجاق، گئده بيلميهجهیيک، ائرمنی پارتلاداجاق.
فئورالين 25-دن 26-نا کئچن گئجه کندده ايشيق اولمايان بير واختدا بير ده گؤردوک کند ايشيقلاندی، آتش سسلری آزالماق بيلميردی، باييرا چيخديق کی، گؤرک نه باش وئرير، کندين باشبيلن آغساققاللاری دئديلر کی، بالا، بو بلا او بيری بلالاردان دئييل، بو بلا سسلی-صدالی گلير، سونو چوخ پيسدير. بير ده گؤردوک أليف حاجیيئو و اونون دستهسينين سسی گلير. بئلهجـه مرمیلرين، سيلاح سسلرينين موشاييعتی’له کندی ترک ائتديک. کنددن چيخاندا بير شئی ديققتيمی چکدی، کنديميزين پوستونداکی رابيطهچی قيز، آغداما موراجيعت ائديردی کی، بيزه کؤمک ائدين، جاماعاتی قيريرلار! همين قيز أليف حاجیيئوين قارداشينين یاشام يولداشی ايدی. سهو ائلهميرمسه قيزی ائله اورداجا أسير گؤتورموشدولر، ائرمنیلرين وحشیليکلرينی گؤرندن سونرا او قيزين عاقيبتينين نئجه اولاجاغينی دوشونمک منه عذاب وئريردی. گونو ايندیيه کيمی اوندان نيگارانچيليق وار جانيمدا، گؤرن نئجه اولدو، ساغديرمی، أسيرليکدهديرمی، اؤلوبمو؟
ألی سيلاحلیلاری وئريرديلر قاباغا، قيز-گلينلر آرخادا، مقصد بو ايدی کی، قادينلاری ساغ-سالامات آغداما چاتديراق. عادتن اينسان اؤلوم آنيندا بوتون دوستلوغو، دوز-چؤرگی اونودور، بير-بيرينی باسيب کئچير، تکی ساغ قالسين، آما بيزده ائله شئی يوخ ايدی، هر کس بير-بيرينه قاهمار دوروردو. من آتا-آنامدان، باجی-قارداشلاريمدان آيری دوشموشدوم، آما بوتون بونلارا باخماياراق جاماعات قويموردو اورتاليقدا قالام، اؤز ياخينلارينی، آنا-باجیلارينی دارتيردیلارسا، منی ده دارتيب اونلار’لا بيرگه چکيب آپاريرديلار. منيم قونشولاريم اولماسايدی، بلکه ده ايندی یاشامدا اولماياجاقديم. سحر آچيلدی، فئورالين 26-سی ايدی، مئشهده ايديک، بير ده گؤردوک عسگراندا ائرمنیلر قارشيميزی کسيبلر، بيزی گؤزلهييرلر. أساس قيرغين بوردا باشلادی. بيزيم ترکيبيميزده اولان ائرمنی قادينلاری قورخودان بايراغی قالديريب بيزی وئرديلر أله. نئچه-نئچه قادينلاريميز، کؤرپه اوشاقلاريميز، سيلاحی بيتميش عسگرلريميز أسير گئتديلر. محض همين گئجه تخمينن 1200 نفريميز أسير دوشدو. خوجالیدا خاليده خالا وار ايدی، قونشوموز ايدی، اونو اوغلانلاری’لا بيرگه توتموشدولار، گؤزونون قاباغيندا اوغلونو چارميخا چکيب مجبور ائديرديلر کی، دئسين “قاراباغ ائرمنیلريندير” ،او دا دئميردی، دئييردی “قاراباغ بيزيمدير!”. اوغلان موسلسلچی ایدی، اونلارا آتش آچديغی اوچون بير قولونو کسديلر و بئلهجـه اوغلانی آناسينين گؤزلری قاباغيندا تيکه-تيکه ائلهديلر. آنا باخا بيلميردی، زورلا گؤزونو آچيرديلار کی، باخ. اوغوللارينی اؤلدورندن سونرا اونو گؤندرديلر کی، ايندی گئت ياشا، سنه بئله داغ ووردوق. أری ده ائله اورداجا اؤلدورولموشدو. قادين دا چوخ ياشامادی. اوچ اوغلو اؤلن آنا سوندا اورَگينـده بؤيوک بير درد’له يادلارين چيگنينده گئتدی مزارا. ائرمنیلر، أگنينـده حربی گئييم اولان اوغوللاری، اسيرليکدن بوراخماديلار، بعضيلرينی يا باکیدا دوستاقدا اولان ائرمنیلره، يا دا بئنزينه دَييشـديلر. کيملر کی، اؤنده گئديرديلر، آتش آچيرديلار، دؤيوشوردولر، اونلارين نه اؤزو، نه ده اؤلوسو گلمهدی. عاييلهمين ايزينی ايتيرميشديم، يولداشيم هاردادير بيلميرديم، اونلاری قويوب گئتمک ايستهميرديم، آما قونشولار منی زورلا سورويوب آپاريرديلار. مئشهنين ايچی’له حرکت ائدنده ايچيميزدهکی بير قيز ساکيت و پيچيلتيلی سس’له دئدی کی، اونلار بيزيم آرخاميزجا گليرلر، سونرا ايسه بيزدن آرالاندی، ايلک اؤنجه اونون نييه جاماعاتدان آرالانديغينی هئچ کس باشا دوشمهدی، چونکی سويوقدان دونموشدو، سسی ده کسيلميشدی. بيزه کينلی بير تون’لا دئدی کی، قاچين، گئدين، منی گؤزلهمهیين، من سيز’له گئتمهيهجم. کيشیلی قادينلی هرکس اونا دئدی کی، بس عاغلينی باشينا توپلا، يوباتما بيزی، گل، آما قيز هئچ کسی دينلهمهدی. ائله بو سؤزلری دئدی:
– ايندی دن بئله منيم گؤزو يولدا قالانيم يوخدور، يوخلوغوم هئچ کسی اینجیتمهیهجک، آما سيز قاچيب اؤزونوزو خيلاص ائتمهلیسيز. گئدين، او آلچاقلاری آرخامجا سورويهجم.
کند جاماعاتی دا ائرمنیلرين ديبيميزهجن گليب چاتديغينی گؤروب يوللارينا داوام ائتمهلی اولدولار، گؤزوم او قيزدا اوزولوب قالدی. باشقالارينی دئيه بيلمـَرم، من گونو ايندیيهجن ويجدان عذابيندا قوورولورام، اونون ياشاماق حاققينی أليندن آلديغيمی دوشونورم. هئچ واخت اينانمازديم کی، آدی نيگار اولان بو قيز بؤيوک بير چوخلوغو خيلاص ائتمک اوچون اؤز گنجليگينی آزميش ائرمنی جاسوسلارينين ألينه وئرر. آتا-آناسی گؤزوموزون قاباغيندا گوللـهلندی، قارداشينين دا بئلينه قومبارا(نارینجک) باغلاييب کولونو هاوايا سووورموشدولار. بو دفعهده نيگارين کؤمکليگی ايله قاچماغی باجاردیق، اورگيمـده آنام’لا دانيشيرديم، عاييلهمين هاردا اولدوغوندان خبرسيز ایديم، بو نيگارانچيليق منی بير آدديم آتماغا قويموردو، ائله قوهوم-قونشو زور’لا سورويوردو منی. باجيم گولزار ايسه بير آن بئله عاغليمدان چيخميردی. او چوخ مرد قيز ايدی، کندده هـَلم-هـَلم قادين-قيز ماشين سوره بيلمهيـَنده منيم باجيم ماشين سورمـَگی باجاريردی، آتام اؤيرتميشدی. اؤزللیکجه طيب باجيسی(پرستار) اولان باجيمين ايش فعاليتی موحاريبه دؤنملرينه دوشدويوندن، هر دقيقه جیبههيه گئتمهلی اولوردو، او قاييداناجان بيز ده سحری گؤزلريميز’له آچيرديق. بئله سحرلردن بيری بيزيم اوچون چوخ آغير آچيلدی. قارداشيم ايتميشدی، نه اؤلدوسو واردی، نه قالديسی. گئجهدن سحره وضعيیت گرگينلشميشدی دئيه گولزارگيل ده خستهلرين يئرلشديگی بينانی ترک ائتمهلی اولدولار. خستهلرين و طيببی هئيأتين داشينديغی ماشيندا يئر اولماديغيندان گولزار کارخانادان ائوه قاييدان ايشچی هئيأتينين گتيريلديگی اوتوبوسدا يئرلشديريلدی. باجيمين اولدوغو اوتوبوسون سوروجوسو يولدا ائرمنی گوللـهسينه توش گلدی، اوتوبوسون ايچيندهکیلرین هاميسی قادين اولدوغو اوچون ائرمنیلر باشقا فيکيرلر’له اوتوبوسا دوغرو ايرهلیلـَييرديلر. گولزار دا بير طرفدن سوروجونون اؤلدوگونو، ديگر طرفدن ده ائرمنیلرين ياخينلاشديغينی گؤروب فرمان آرخاسيندا اوتوردو و اوتوبوسو حرکته گتيردی. دوز ائرمنیلرين اوزرينه سوردو و قادينلاری قورتارا بيلدی. یالنیز… منفور ائرمنیلرين گوللـهسی اوچ ياندان اونو يارالاميشدی، باجيم چوخ قان ايتيرديگيندن ائله اورداجا اؤلموشدو. جسدی ائرمنیلرين ألينده ايدی، قارداشيم جسدينی ائرمنیلردن آلماق اوچون گئتدی و باشينا اولمازين شیکنجهلر گلدی، بيری اوچون آخان گؤز ياشيميز قوروماميش باشقاسینين اؤلوم خبری بيزی يئردن يئره ووردو. آناميزی اوووتماغا گوجوموز يئتميردی. گئتمک مقاميندا اونو اوردان گوج’له آپارديق، تورپاغی اؤپوردو، قيزينی و اوغلونو قويوب گئده بيلميردی. سونرا من اونلاردان آيری دوشدوم.
ياواش-ياواش قورتولدوغوموزو ظن ائتديگيميز بير آندا ائرمنیلر قارشيميزی کسديلر. او گئجه ائله بيلديک کی، یاشام داياندی: ياشلی، اوشاق، قادين، کيشی، سيلاحلی، سيلاحسيز بيلمهديلر، هامينی قيرديلار. منيم ساغ قالماغيم ايسه قونشولوقداکی أحد دايینين کؤلگهسينده اولدو، اؤزونو اوزريمه ييخيب دئدی کی، گؤزلريمی يوموم، حاميله اولدوغوما گؤره منی قوروماق ايستهدی، کيشينی منيم اوزريمده کورَگيندن گوللـهلهديلر. او قيرغيندان ساغ چيخان تک-توک آداملاردان ايديم. ساغ قالانلار بيزيم دسته طرفيندن هاوالیمانینین ياخينليغينا ساغ-سالامات چاتديريلدی. اوردا یاشام يولداشيمی گؤردوم، او آندا فرقينه وارديم کی، من اونون اوچون نئجه داريخميشام، یان یؤورهمیزدهکی کيمسهيه فيکير وئرمزدن مؤحکمجه ساريلديم اونا، يالوارديم کی، بير ده منی تک قويما. او دا گؤزومون ايچينه باخيب منه يالواريردی:
– نازی، مين طيّارهيه، گئت باکیيا، کؤرپهميزی قورو، او بيزيم ياديگاريميزدير. من ده گلهجم آردينجا، اؤزوم تاپاجام سنی، ناراحات اولما، هاردا اولورسان اول، بيل کی، نظريم اوزرينيزدهدير.
منه ائله بيل ويداع ائديردی، سون سؤزونو دئييردی.
– هئچ اولماسا سن ائتمه، ايزين وئر سنی گؤزلهينده گلهجـَگينی بيله-بيله گؤزلهیيم، “بلکه”لر’له، شوبههلر’له يوخ- دئديم و منی طيّارهيه اؤتوروردو. طيّارهنين يانيندا عاييلهمی گؤردوم، دئمه اونلار دا منی گؤزلهييرميشلر، بلکه بو دستهنين ايچينده اولارام دئيه سونآنا قدر منی گؤزلهييبلر. ائله اونلار’لا بيرگه منی ده طيّارهيه مينديريب بيرباشا باکیيا يولا سالدی.
منی اؤزونه باغلاما،
بير گون آيريلاجاغيقا…
بئلهليک’له باکیيا گلديک، ياتاقائویندهکی یاشامیمیز باشلادی، اؤنجه گونلر، سونرا هفتهلر، داها سونرا آیلار بير-بيرينی دَییشـدی. قيزيم دونيايا گلدی، بير ياندان سئوينيرديم، چونکی اونو آیلار’لا قوروموشدوم، دوغولماسينی چوخ ايستهييرديم، چونکی بوندان بئله اوندان منه قالان تک ياديگار قيزيميز ايدی. اوندان ايسه هله ده سس-سمير يوخ ايدی، نه اؤزو گليردی، نه قارا خبری. قيزيم آزياشلی ايدی، قونشولوقدان بير عاييله منی اوغوللارينا ايستمهيه گلديلر، بلی، ائولاديمين اولماسينا باخماياراق. ايلک اؤنجهلرده ايصرار’لا “يوخ” دئديم، آخی نئجه راضیلاشايديم، من بيلميرم أريم اؤلوب، يا ساغ دير، منی آتيبمی، گلهجکمی، گلميهجکمی؟ بو قدر سواللار’لا يئنی یاشاما باشلايا بيلمزديم. من عيناد ائتديگيم کيمی، اونلار دا عينادلاريندان دؤنمهديلر، سونوجدا راضيلاشمالی اولدوم، قيزيمی دوشونمهلی ايديم، اونا آتا قايغيسی لازيم ايدی. عاييله قوردوغوم آدام’لا آرامدا اوزون زامان هئچ بير ياخينليق اولمادی، آما او منيم قيزيما ائله موناسيبت بسلهييردی کی، سانکی اؤز دوغما قيزيدير.
بئلهجـه ايللر سورعتله بير-بيرينی آردیلادی. قيزيم مکتبی بيتيردی، بو ايللر ایچینده ايکينجی ائولیليگيمدن ده بير اوغلوم اولموشدو، آما یاشام يولداشيم قيزيما داها چوخ باغلی ايدی. قيزيمين تويوندا اونو قاپيدان يولا سالاندا آتا-قيز قوجاقلاشيب آغلاماقلاری اونون منه ائوليليگيميزين باشيندا وئرديگی سؤزون ايمضالی تصديقی ايدی:-“اولوييه بيزيم قيزيميزدير، بو منيم اوچون هر زامان بئله اولاجاق، ايستمهسن، باشقا ائولاديميز دا اولماياجاق”. قيزيمی أر ائوينه ائله بير شکيلده يولا سالدی کی، هر دوغما آتا ائتمزدی. قيزيم توی گونونده منيم گؤزومون ايچينه دولموش باخيشلاری’لا باخدی، سوسدوم، اونون منه نييه باخديغينی بيليرديم، چونکی عئينی حيسلری کئچيريرديم اورگيمده. کاش او دا بوردا اولايدی، قيزينی آغ گلينليکده گؤرَيـدی، ساريليب آلنيندان اؤپَيـدی، قاپيدان آتا دوعاسی’لا يولا سالايدی.
ايندی بير کؤرپه نـوهم وار، قيزيم یاشام يولداشيمين راضيليغی’لا آتاسينين آدينی قويوب اونا. هردن دوشونورم، گؤرَن بير گون قاييديب گلسه، من نه ائدَرَم؟ آخي بو قدر زاماندان سونرا عاييلهمی ده آتا بيلمرم. قيزيمين اوزرينده حاقی وار، ايتيره بيلمرم، آما او دا کئف چکمهييب، عذاب-أذيتلرين أليندن گلمهسی ايللر چکيب. طبيعی کی، بونلار منيم فيکريمدير، بلکه ده اؤلوب، آما أساس اولان اودور کی، او منيم قلبيمده درين کؤک سالميش بير سئوگی’له ياشايير. اونو اونوتماغا عؤمروم يئتمز.
کؤچوروب اویغونلاشدیران: آیهان میانالی
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
علییئو: بو تالانین حسابینی وئرهجکلر
"کلبجرده، سویودلوده، زنگیلاندا، وئجنهلیده و باشقا یئرلردهکی قیزیل یاتاقلاریمیز خاریجی شیرکتلر طرفیندن سؤمورولدو"
آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علییئو، ارمنیستانین ایشغالی زامانی اؤلکهنین معدنلرینده فعالیت گؤسترهن خاریجی شیرکتلری اولوسلارآراسی محکمهلره وئرهجکلرینی بیلدیردی.
ایلهام علییئو، ارمنیستانین ایشغالیندان آزاد ائدیلمیش لاچین و کلبجر بؤلگهلرینه سفری سیراسیندا ائتدیگی چیخیشیندا، قاراباغ ساواشیندان سونرا ایمضالانان بیاننامهیه اساساً، ارمنی گوجلرینه کلبجردن چیخنالاری اوچون ۲۵ نوامبر ۲۰۲۰.جی ایله قدر واخت وئردیکلرینی، اونلارین ایسه گئتمهدن اؤنجه اؤزلرینه عاید اولمایان ائولری یاندیردیقلارینی، آغاجلاری کسدیگینی سؤیلهدی.
ارمنیلرین ائتدیکلرینی "وحشیلیک" و "فاشیزم" آدلاندیران علییئو،
"بونو هئچ کیم اونوتمامالیدیر. ارمنیلرین وحشیلیگی گؤز قاباغیندادیر. آنجاق اونلارین قورویوجولاری بونو گؤرمک ایستهمیرلر. اما بونو گؤرملیدیرلر و گؤرهجکلر. گؤزلرینه سوخاجاغیق. کیتابلار نشر ائدهجییک. یورددیشیندا سرگیلر تشکیل ائدهجهییک. گؤرمک ایستهمهیهنلر ده ارمنی فاشیزمینین و غدارلیغینین نه اولدوغونو مجبوراً گؤرهجکلر" دئدی.
علییئو، ارمنیلرین ایشغال دؤورونده آذربایجانین طبیعی قایناقلارینی قانونسوز اولاراق تالان ائتدیکلرینی و بو ایشده بعضی خاریجی شیرکتلرین اونلارا کؤمک ائتدیگینی بیلدیررک بئله داوام ائتدی:
"بو شیرکتلرین ایکی یولو وار. یا بیزه خسارت اؤدیهجکلر، یا دا اولوسلارآراسی محکمهیه گئدهجکلر. کلبجرده، سویودلوده، زنگیلاندا، وئجنهلیده و باشقا یئرلردهکی قیزیل یاتاقلاریمیز خاریجی شیرکتلر طرفیندن سؤمورولدو. بو شیرکتلر بورانین آذربایجان تورپاغی اولدوغونو بیلیردیلر، اما بونو دقته آلمادیلار. ایندی جاواب وئرهجکلر. قلوبال میقیاسدا اونلاری بیآبیر ائتمهمیزی ایستهمیرلرسه، گلیب خسارت اؤدهسینلر". ایشغال دؤورونده ارمنیلرین مئشهلری ده یوخ ائتدیگینی دئیهن علییئو، اللرینده اویدودان چکیلمیش شکیللره اولدوغونو و ارمنیلرین تخمیناً ۶۰ مین هکتارلیق مئشهنی یوخ ائتدینی ایفاده ائدرک،
"بو تالانین حسابینی وئرهجکلر. ایشغالدان قورتاریلمیش تورپاقلاردا زیان اؤلچوسو حسابلانیر. اولوسلارآراسی محکمهلرده بوتون زیانین تضمینینی طلب ائدهجهییک" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تورک شوراسی توپلانتیسینا ویدئو مئساژلا قاتیلدی
"تورک دونیاسی اولاراق تجروبه پایلاشماسینا گئتمهلی، گوج بیرلیگی ائتمهلی و الیمیزدهکی ایمکانلاری ان تأثیرلی شکیلده دگرلندیرمهنین یوللارینی آختارمالیییق"
قیرغیزیستان، تورکیهدن سیها آلاجاق
"سیهالاری کنترل ائدجک شخصلر تورکیهده تعلیم آلدی. بو سیهالار یاخیندا اؤلکهمیزه گلهجک"
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، شهید ساییسی ایله باغلی بیلگیلری گونجللهدی
۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰ده باشلایان و ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ده ارمنیستانین مغلوبیتی قبول ائدن آنلاشمایا ایمضا آتماسییلا سونا چاتان ساواشداکی جان ایتکیلری ایله باغلی بیلگیلر گونجللهندی


text:
یاسوکند
یاسوکند شهری کۆردوستان اوستانی و بیجار شهرستانینین شهرلریندن اوْلاراق کرانی بخشینین مرکزی دیر. کرانی بؤلومو قوُزئیدن تکاب بؤلگهسی، دوْغودان زنجان اوستانی، گۆنئیدن سیلیتان بؤلومو و باتیدان دیواندره بؤلگهسی ایله قوْنشودور.بوُ شهر ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینین اساسیندا ۳٫۸۴۶ نفر جمعیتی واریدی. بوُ شهرین خالقی آذربایجان تۆرکجهسینده دانیشیرلار.
آد[دَییشدیر]
یئرلی اهالی بوُرا یاسیکند دئییرلر. یاسی یانی چوخور هابئله یاسلی آنلامیندا دا تعبیر ائدیبلر[۳]
خالق[دَییشدیر]
دیل[دَییشدیر]
یاسوکند شهرینین خالقی تۆرکجه دانیشیرلار.[۴]
سوی[دَییشدیر]
بوتونلوکده کۆردوستان اوستانینین دوْغو بؤلگهلرینده یئرلشن تۆرکلر باخیما گلن آوشار طایفالاریندان دیرلار کی ایندیلیکده بیجار شهرین قوُزئینده نئچه کنده مالیک دیرلر.[۵]
جمعیت[دَییشدیر]
یاسوکند شهرین ۱۳۸۵-جی آمارلارینین اساسیندا ۳٫۸۴۶ نفر جمعیتی وار ایمیش هابئله سوُسوزلوق اثرینده بوُ شهرین جمعیتی ۷۰۰۰ نفردن ۳۰۳۰ نفره آزالیبدیر و خالقین تهران و زنجانا کؤچمهلری چوْخالیبدیر.[۶]
سیاست[دَییشدیر]
ایندیلیکده یاسوکند بیجار بؤلگهسینین کرانی بؤلومونون مرکزی دیر.هابئله بیجار نومایندهسی بوُ شهرین شهریستان اوْلماغیندان خبر وئریب و او دئمیشکن یاسوکند شهریستانی ۱۰-جو دؤلتین سونوناکیمین قورولاجاق دیر.[۷] بوُ ایش هله گؤرونمَیبدیر. یاسوکند شهرینین جامع و تفصیلی طرحی ۱۲/۱۰/۷۸ده اوْلان هيأت وزيران، «شورايعالي شهرسازي و معماري ايران» توپلانتیسیندا ۳-جو وزارت آبادانی و مسکن آدین مسکن شهرسازی دییشمه نین ایکینجی یاساسیایلا ویزارتخانا الیله تعین و تصویب اولونوب.[۸]
شهر سورونلاری[دَییشدیر]
ایجازهسیز تیکینتیلر[دَییشدیر]
یاسوکند شهرینین اؤنملی سورونلاریندان بیری ایجازهسیز تیکینتیلردیر. بوندان باشقا آیری بیر پیس دوُروملار بوُ شهرین گئریده قالماغینا داوام وئریر. هابئله بوُ شهرده جیب تئلفونون آنتن وئرمهمزلیگی و دیجیتال شبکهسی دیر.ائلهجع بوُ شهرین یوْلو و ایشیغی اؤنملی سورونلارداندیر کی بیجار بؤلگهسینین مسئوللاری اؤز وئردیگی سؤزلره عمل ائتمهییبلر.[۹]
هاوا دورومو[دَییشدیر]
هاوا باخیمیندان یاسوکندین هاواسی سوْیوق و داغلیق دیر. هاوانین اوْرتالاما درجهسی ان ایستی آیدا ۳۲ درجه اولاراق، ان سوْیوق آیدا ایسه ۶ درجه سانتیگیراددیر. یاغینتی باخیمیندان ایللیک یاغینتی میقداری ۳۲۰ میلیمتر و نیسبی روطوبتی ایلده ۶۴٪ دیر.[۱۰]
ایقتیصاد و اکین[دَییشدیر]
منطقهنین هاوا دوُرومونا باغلی اوْلاراق، بورادا اکینچیلیک دَمیَهدیر. شهرین مۆختلیف یئرلرینده و اطرافیندا ساحهلی اۆزوم باغلاری یئرلشیبدیر. بوُ باغلارین محصولو قوْنشو بؤلگهلرهده گؤندریلیر. بوُ باغلار شهر اهالیسینین ایقتیصادینا اؤنملی گلیردیر. یاسوکندین اۆزومو اوْ بیریسی منطقهلره گؤره یاخشی کئیفیتی وار. یاسوکندین اوزومدن باشقا اَن اؤنملی اکین محصوللاری بوُنلاردیر: بوُغدا، آرپا، اۆزوم، آلما، آرمود، اریک.[۱۰]
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ پورتال وزارت کشور. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-24. یوْخلانیلیب2014-07-06.
- ↑ فرهنگ جغرافیایی ایران - حاجعلی رزم آرا-۱۳۳۱ - ستاد ارتش - صفحه ۱۴۵
- ↑ لغتنامه دهخدا[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ لغتنامه دهخدا[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ زیبا وب. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-05-30. یوْخلانیلیب2014-07-06.
- ↑ خبرگزاری فارس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2014-07-05.
- ↑ تولد شهرستان یاسوکند از دل بیجار تا پایان دولت
- ↑ وزارت راه و شهرسازی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ خبرگزاری جمهوری اسلامی
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ سیری در ایران


text:
1- ات دن دیوار
2-اته ک دولو آشق دیر، ایچینده بیرسققه سی
3- اتی وار ، جانی وار ، قانی یوخ
4- ازل واریدی یئییردیک ، یئمه سیدیک اولوردوق ، ایندی ده وار یئمیریک ،یئمیریک ده اولمیریک
5- اژدهادیر انسانی بودار ، انسان اونون اودونی اودار
6- اذان وئریرناماز قلیماز ، آرواد آلیر کبین قورماز
7- اصلی بدل دیر یا علی ، غسلی بدل دیر یا علی ، یاشیل اکیره م قیرمیزی چیخیر، سبب نه دن دیر یاعلی؟
8- اکدیم نوخود ، چیخدی سویوت ، یارپاغی توت ، میوه سی آرمود
9- اکدیم پالوت ، چیخدی شابالوت ، اورتادان بیر زوغ وئردی ، نه پالوت دی نه شابالوت !
10- اکیل بکیلقوش ایدی ، دیوارا قونموش ایدی ، گئددیم اونو توتماغا ، او منی توتموش ایدی
11- اله دئدی اله دیم ، دولا دئدی دولادیم ، یاپدیم ایستی چوخوردا ، اوزاق یولا یوللادیم
12- الله اکبر دره سینده ، گول بیتیب دوره سینده
13- الله اکبر دره سینده ، قیل بیتیب دوره سینده ، چارلانوب چادیرلانوب ، ایمان وار آراسیندا
14- آغ صاندیغیم آچیلدی ، ایچیندن ایشیق ساچیلدی
15- الینده اوراق ، قوللاری داراق ، اوستونده خرمن ، آلتیندا دئیرمان
16- الی یوخ قاپونی آچار ، قاناتی یوخ گویلره اوچار
17- ائل یاتدی ، اوبا یاتدی ، قنبر دیلین اوزاتدی
18- ائوین قارا قوللوقچوسو، بیر الی خیدمت ده ، بیر الی بئلینده
19- ائوده بیر ده رین قویو وار ، ایچینده سرین سویو وار ، سویوندا ایلان یوواسی ، باشیندا گوهر بالاسی
20- ائوده بیر قوناق کیشی وار ، کوندله ن جه یاتیشی وار.
جاوابلار
1- دیش لرین اتی – لثه
2- آی و اولدوزلار ، آشیق: قویونون قول و قیچ سوموک لرینی بیر بیرینه باغلایان سوموک دور کئچمیش ده اوشاقلارین اویونجاقی سانیلیردی
سققه آشیق لارین ان بویویو ، آشیق اویونوندا اونجه ده گئدن آشیق
3- آری – بال آریسی
4- آنا سودو
5- سیغار – پاپیریس
6- خوروز
7- حنا – حنا اونجه یاشیل اولور و اله یا ساچا یاخیلاندان سونرا قیرمیزی اولور
8- پامبوق
9- قاطیر
10- گونش – گونون ایشیقی
11- اون – خمیر – تندیر و نهایت اونو چؤره ک ائدیب و اونو یئمک
12- آغیز-بوغ – ساققال
13- بوغدا و تارلا
14- گون چیخان چاغی
15- کومباین – بوغدانی بیچیب و اله ین ماشین
16- یئل – کوله ک
17- قفیل – مارا آدلی قفیل لر بو قفیل لرین آچاری اوزوون اولوردو
18- آفتابا
19- لامپا چیراغی – پیلته سی – اودو
20- مرفش – یورقان دوشک باغلی سی


text:
پیروز نهاوندی
اوپروز نهاوندلی (آرامی یازیلاردا) (آرامی دری :پیروز نهاوندی) آدلیم عربجه ابولؤلؤ.عمر بن خطاب قاتیلی.23 هیجری ده 26 ذیحجه ده عمربن خطابی اؤلدوردو. فارسلار یازیسیندا نهاوند شهرینده نجارلیق اوستادی اولموشدو.مدینه شهرینده مغیره بن شعبه کوفه حاکیمی اونو قوللوقا ساخلامیشدی.قوللوقدا عمر بن خطاب اۆچون ایشلیردی و ماهیر نجارایدی.عمری اؤلدوردو و قاچدی هابئله عبیدالله بن عمر آتاسینین قانین آلماقا ال آچدی و ابولؤلؤ و اونون خیرداجا قیزین و حیات یولداشین و ایکی ایرانلی یولادشین (جفینه و هرمزان ) اؤلدوردو.
عبیدالله بن عمر بو ایشده توتلدو و سونرا عثمان بن عفان خلیفه اولدو و اونو بئغیشلئدی.
کاشاندَییشدیر
کاشان شهرینده بیر مقبره اونون آدینا قورولوب .بو مزار و مقبره تاریخده بیلینمیر.بو مقبره باباشجاع الدین آدیندادی.
قایناقدَییشدیر
فاریسجا ویکی پدیا یوخلاما 2017 فوریه


text:
نادیره
بیر گون ایکی آخماق یول ایله گئدیرلردی. بیری دئدی کی، الله تعالی منه بیر سورو قویون وئریدی، مین رأس اولایدی. بیری سی دئدی کی، الله تعالی منه بیر سورو قورد وئریدی، مین باش اولایدی، تا کی سنین قویونلارینی یئییدی لر.
اول قویون ایسته ین غضبناک اولدی، اونی سؤیدو و داوایا، باشلادیلار. ناگاه جوها اونلارا راست گلدی. داوانین سببینی خبر آلدی. حکایتی بیان ائلهدی لر. اتفاقاً جوهانین الینده بیر بستی بال وار ایدی. بستینی سرازیر ائله دی، بالی یئره تؤکدو. دئدی کی، منیم قانیم بو بال کیمی تؤکولسون کی، جمعی دنیادا سیزدن آخماق آدام یوخدور.


text:
گادتب: بو گۆن شهریور آیینن27سی آذربایجانین آدلیم و تانیمیش شاعیرینین دۆنیادان گؤز یومما گۆنۆدۆر.
محمد حسین بهجت تبریزی شهریار تخلوصویلا.
هامیمیز بونو یاخجی بیلیریک کی فارس شوْونیزمی بۆتۆن وار گۆجۆ ایله چالیشماقدادیر کی اوستاد شهریاری ایرق چیلیق و فارس چیلیق اساسیندا اؤز نفعینه موصادیره ائده.
آنجاق آنتی تۆرکلر و آذربایجان لا دۆشمان چیلیق ائدنلر بونو دۆشۆنملیدیرلر کی هر شهریارین هوْویتی و وارلیغی اوْنون یازدیغی شعرلرده تعریف اوْلونور و بو وارلیق هئچ بیر زامان دییشیله بیلمز.
نئجه کی مرکزدن تعریف اوْلان بیر تلویزیونی سریالدا کی شهریارین یاشاییشین تصویره چکمیشدیر و اوْ سریالدا اوْقدر یانلیش لیق لار وتحریف لر واریدیر کی کۆتله و ضییالی لار وریندن قبول اوْلونمادی و …
اؤرنک اۆچۆن بو سریالدا شهریار بۆتۆن فارس شاعیرلریله ایلگیده اوْلور.میرزاده عئشقی، قزوینلی عاریف، محمد تقی تقی بهار و… شهریارین بولود قاراچؤرلۆ کیمین شاعیرلرله دوْستلوغو و ایلگی سی گؤستریلمیر.
و نهایت فارس شوْونیزمین ایسته یی بودور کی شهریاری بیر فارس قالیبینده اینسان و شاعیر گؤسترمک نییتینده دیر آنجاق چئشیدلی ندنلره خاطیر بو ایشدن عاجیزدیر.


text:
۲۷ آقوست
۲۷ آقوست: ناپلئونون غلبهسی؛ اندونزیده دهشت.
۱۸۱۳ — درسدن دؤيوشونده ناپلئون روسیه، آلمان و اوتریش موتفیق قووهلری قاباغیندا غلبه قازانمیشدیر.
۱۸۶۰ — ساوويا ايالتی فرانسهنین ترکیبینه داخیل اوْلموشدور.
۱۸۸۳ — کراکاتاو آتشفیشانینین پوسکورمهسی نتیجهسینده يارانان تسونامیدن اندونزیده ۳۶٬۰۰۰ اینسان هلاک اوْلموشدور.
۱۹۲۷ — بریان-کلوق پیمانی ایمضالانمیشدیر.
۱۹۳۹ — آلمان موهندیسی ارنست هينکلین تیکدیگی راکتیو موحریکلی طيارهنین ایلک اوچوشو باش توتموشدور.
۱۹۵۵ — گینسین رکوردلار کیتابی بؤيوک بریتانيادا ساتیشا بوراخیلمیشدیر.


text:
تبریز
موختصات: 38°04′48″N 46°18′0″E / 38.08000°N 46.30000°E
تبریز ( تلفظ کؤمک·ایطلاعات) — ایرانین اَن بؤیۆک شهرلریندن بیریدیر، و گونئی آذربایجانین اَن بؤیۆک شهریدیر. تبریز دوغو آذربایجان اوستانینین مرکزیدیر. بۇ شهرین نۆفۇسۇ، ۲۰۱۶-اينجی میلادی ایلده ۱٬۷۷۳٬۰۳۳ نفر ايميش[۱] و بۇ اساسدا گونئی آذربایجانین ان بؤیۆک کلانشهری و اَن چوْخ نۆفۇسلۇ شهریدیر، هابئله ایرانین اۆچۆنجۇ بؤیۆک کلانشهری و آلتینجی اَن نۆفۇسلۇ شهری ساییلیر[۹]. بۇ شهرده چوْخلۇ فابریکالار (کارخانالار) یئرلشیبدیر و ایرانین اَن بؤیۆک صنعتی شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهر قۇزئیدن عئینالی داغینا، گۆنئیدن سهند داغینا و باتیدان تربیز چؤلۇنه محدۆد'دۆر. تبریز شهری اؤز تاریخینده نئچه بؤیۆک سۆلالهنین پایتختی اوْلۇب، اوْ جۆملهدن بؤیوک سلجوق دؤولتی (آذربایجان آتابیگلری)، خارزمشاهلار دؤولتی، ائلخانیلر و صفویلرین باشکندی و هابئله قاجارلارین ولیعهد اوْتۇرمۇش شهریایمیش.
آد
لقبلر و عونوانلار
تاریخ
تبریز اورتاشرق و آسیانین و حتی دۆنیانین تاریخی شهرلریندن ساییلیر. بۇ شهرده چوْخلۇ تاریخی اثرلر وار، هابئله چوْخلۇ تاریخی اثرلر ده واریمیش کی تأسوفله زلزله، سیل و یا اینسان الینه تخریب اوْلۇنۇب و آرادان گئدیب.
ائرکن دؤنم
تبریز شهرینین ائرکن دؤنمیندن بللی بیر معلومات یوخدور و چوخلو بحثلر بو بارهده مطرح اوْلۇنۇبدۇر. بعضی تاریخچیلر دئییبلر کی عدن جنتی بۇگۆنکۆ تبریز مکانیندا بینا اوْلمۇشدۇر.[۱۰] تبریز بارهسینده ایلک مؤوجۆد اوْلان یازی، آشورون پادیشاهی ایکینجی سارقونون کتیبهسیدیر.[۱۱] هابئله ۱۳۸۰–جی هیجری گۆنشلی ایلینده ایکتیشاف اوْلان اثرلر تبریزین مرکزی حودودلاریندا و تبریزین دمیر عصری موزهسینین سایتیندا گؤستریر کی بۇگۆنکۆ تبریز شهرینین محلّینده بیر بؤیۆک تمدّون وار ایمیش کی قیدمتی ایکی مین ایل میلاددان اؤنجهیه یا حتی اۆچ مین ایل میلاددان اؤنجهیه چاتیرمیش.[۱۲] بۇ شهر نئچه دفعه مۆختلیف حؤکۆمتلر طرفیندن پایتخت عونوانینا سئچیلمیشدیر. اوْ جۆملهدن مقدونی ایسکندرین زامانیندا آتروپات آدیندا اوْلان بیر حؤکۆمدار، تبریز شهرینی اؤزۆنه پایتخت سئچمیشدی.
ایسلامدان اؤنجهکی تاریخی
تبریز شهری آذربایجانین قدیم شهرلریندن بیریدیر و اوْنۇن قیدمتی ۳٬۰۰۰ ایل میلاددان قاباغا یئتیشیر.
شاردئن، ۷–ینجی یۆز ایلده تبریز حاقّیندا یازیر کی: عالمده من بیر شهر تانیمیرام کی یارانماسی و ایلک آدی بارهده یئنی یازیچیلار بۇ قدر چوخ، بحث و جدل ائلهییبلر.[۱۳]
چوخلو اوروپالی توریستلر کی ۱۷–جی و حتّی ۱۸–جی و ۱۹–جو یوزایللیکلرده تبریزدن گئچیبلر، تبریزی همان قدیم ایکباتان سانیبلار. تاورانییه کی شاردئندن قاباق تبریزدن گؤروش ائلهییب، یازیر کی: بعضیلرین عقیدهسی بودور کی تبریز همان قدیم ایکباتان ، ماد مملکتینین پایتختیدیر.[۱۴]
اولئارییوس کی ۱۷–جی یوزایللیگین ایلک یاریسیندا تبریزدن گئچیب، قدیم ایران شاهلارینین پایتختلریندن سوز ائدن زامان، بئله بویوروب کی: اونلار یایدا ایکباتانا – کی حالحاضیرده اورانی تبریز آدلاندیریرلار – داشیناردیلار . . .[۱۵]
لابولای لوگوزدا کی ۱۷–جی یوزایللیگین آرالاریندا موددتلرجه ایراندا یاشاییب، بۇ ایناندا ایدی کی: تبریز اسکی ده اؤکباتان آدلانیردی، او یئر کی ماد شاهلارینین کیتاب ائوی ایدی.[۱۶] گاسپار دئ ويل کی ۱۹–جو یوزایللیگین ایلک ایللرینده تبریزده ایقامتی واریدی، تردیدله یازیر کی: تبریز کی تصوّور ائلهییرلر قدیم ایکباتاندی – باخمایاراق کی بعضی تاریخچیلر همدانی ایکباتان بیلیرلر. . .[۱۷] و نهایت بیزیم روزیگاردا سئیید اسماعیل وکیلیدیر کی اخی سعدالدین تپهسینی کی ولیان (بیلان) داغیدا آدلانیر و تبریزین قوزئیدوغوسوندا بیر تپهدیر، ایکباتان شهرینین یئری سانیر.
او زامان کی ایکینجی سارقون آشوردا شاهلیق ائلهییردی، ایندیکی آذربایجان اراضیسینین بیر بؤلومونده، ماننا دؤولتی و آیری بؤلومونده اورارتو دؤولتی حؤکومت ائلهییردیلر. او ناحییه کی تبریز اوندا قرار تاپیب، آدی چکیلن ایکی دؤولتین اراضیسینده نیسبی موستقیللیگی وار ایدی و دالییان قبیلهسی بۇ ناحییهیه تسللوطلری وار ایدی و گاه ایکی یاد اوْلونان دؤولتلره ایطاعت ائدیب و تابع اولاردیلار، نئجه کی ایکینجی سارقونون قوْشون چکمهسینده "ایحتیمالاً" اورارتولار فرمانینین آلتیندایدیلار.
بو زاماندا سارقون، ماننانین حؤکمدارینین اؤلومو ایله یارانان هرج-و مرجدن ایستیفاده ائدهرکن، ۷۱۴–جو میلاددان قاباق ایلده، همین اراضیدن اورارتویا لشکر چکیب و اؤز یولو اوستونده او یئردن کی تبریز اوردا بنا اولونوب، گئچیب و اورانین قالالارین تصروفونه چیخاردیب و یئرله بیر ائدیب. بۇ ناحیهنین قالالارینین بیرینین وصفی کی: ا . م . دياکونووون نظرینه گؤره تبریزین مووقئعیّتینده ایدی، کتیبهده بۇ قرارلادیر:
" تارماکیس اؤنملی برکیتمهلره صاحیب ایدی. بورداکی دوزلمیش بندلر مؤحکم ایدی. همین بندلرین درین قویولار (خندقلر) دؤورهسین آلمیشدی. دؤولت قوْشونلارینین قوروماق نیرولاری بوردا موستقرر ایدیلر. اونلارین آتلاری دا بۇ یئرده ساخلانیلیردی، اطرافداکی ساکینلر منیم (سارقون) قورخومدان بوردا سیغینمیشدیلار. منیم بورا قوْشون چکمه مین زامانی، اهالی جانلارینی قورتارماق اۆچون بورانی ترک ائتمهیه و سوسوز چؤللره قاچماغا مجبور اوْلدولار. من بۇ یئرلری تصرروفومه چیخارتدیم و او اوتوراق یئرلرینین آراسیندا کی دیفاع اۆچون ایستئحکاماتا تبدیل اوْلونموشدولار، دؤیوشدوم. همین قالالارین دووارلارین یئرله بیر ائلهدیم، قالانین ایچینده کی مکانلارا اود ووردوم و قالا ساکینلرینین بؤیوک حجمده ارزاقلارینی اودا چکدیم. بؤیوک آنبارلارین قاپیسین کی آرپایلا دولویدولار، آچیب، سایسیز قوْشونومون آراسیندا بؤلوشدوردوم. بۇ قالانین اطرافینداکی اوتوز کندی ده یانقینا وئردیم. بۇ کندلرین توستوسو گؤیه گئتدی."[۱۸] .
هئرتسفئلد اؤز اثرینده "تاريخ باستانی ايران بر بنياد باستان شناسی" کی ۱۹۳۶ میلادی ایلینده ياييليب، آدی چکیلن کتیبه و اوندان اله گلن بیلگیلر بارهسینده، بیزیم نظرده توتدوغوموز مؤوضوع رابیطهده بئله یازیر؛
"بیر تعداد او مکانلاردان کی او کتیبهده آد آپاریلیب، ایندیجه هله ائلهمک اولار تشخیص وئریب و اونلارین یئری معلوم ائدیله. او ایبتیدایی جنگلرین جریانی اورمو گؤلونون اطرافیندا حتتی آذربایجان توپراغیناجا آچیق آیدیندیر. . . او جوملهدن اسکو شهرین وصف ائلهییر کی سگگیز ذیراع قالینلیغی اولان بیر حیصاری وار ایدی و همده انیاس تانیا (ماد تاریخینده: آنیاشتانیا) آدلی بیر آیری شهری کی اوشکایا و تاوراکیسا (ماد تاریخینده: تارماکیس) آراسیندا واقئع اولان بیر محلده ایدی، ایکی حیصار و خندق صاحیبی و تواریر (ماد تاریخینده: تارویی) شهری، اؤزوده بیر خندق و ایکی حیصارا صاحیب ایدی."[۱۹]
آیدیندیر کی هئرتسفئلدین آنلاشماسینین اساسیندا تاوراکیسا و تواریر ایکی آیری-آیری شهر ایدیلر؛ او حالدا کی دیاکونوو بۇ ایکی آدی، تارویی _ تارماکیس شیکلینده یازیب و اونلاری بیر قالا سانیب.
سارقونون گوزاریشیندن کی اۆستده بیر بؤلومو نقل اوْلۇندۇ، بئله آنلاشیلیر کی، تارماکیسین خالقی ایستیلاچی گۆجلرین قاباغیندا دایانیب، کوچه به کوچه اونلارلا دؤیوشوبلر. اطرافین اهالیسینین سیغینماسی تارویی _ تارماکیسده و تاخیل آنبارلارینین وارلیغی _ کی وئرگی (مالیات) و خراج عونوانیندا قالانین ساکینلری و دؤوره نواحیدن ییغیلمیشدی _ و ایصطبللر و همده او عیمارتلر کی سقفلری سیدر آغاجیندان ایدی، و اورانین برکیتمهلری و ایستیراتئژیکی موقئعیّتی و اهمیّتی کی گوزاریشده اوْنا وئریلیب، هامیسی اهمیتلی بیر شهرین وارلیغینین نیشانهسیدیر.
هر حالدا، تبریزین (تارويی _تارماکيسین) وارلیغینا لاب قدیمی سند ایکینجی سارقونون کتیبهسیدی (م . ق ۸–جی یوزایللیگین آخیلرینده) . گۆجلۇ ایحتیماللارا گؤره، شهر، آشورون ییخیلچی گۆجلرینین حملهسینین جریانیندا آرادان گئدیر و داها نئجه کی گئچدی، میلاددان قاباق اۆچونجو و دؤردونجو یوزایللیکلردن سوْنرایاجا، اوْندان بیر آد و نیشان یوْخدۇر، تا اوْ کی ائرمنی تاریخچیلر تاوریژ آدلی بیر شهردن دانیشیرلار و ساسانی دؤورۆنده ایندیکی تبریز مووقئعیّتینده بیر شهرین وارلیغی وئریلمیش صوبوتلا اله گلیر. حدس وۆرماق اوْلار کی ویران اوْلۇنمۇش تارویی _ تارماکیس شهرینین اطرافیندا و کندلر توْپلۇسۇ کی اوْ حودوددا سپهلهنمیشدیلر کی سارقونون کتیبهسیندهده اوْنلاردان سؤز دئییلیب؛ یئنه بیر شهر جانلانیر و آبادلیق و توسیعهیه اۆز تۇتور. سوْنرا بیر سببه گؤره، شهر یئنه تنزّوله گئدیش آچیر. نئجه کی ساسانی دؤورۆنۆن آخیرلرینده و عربلرین حمله و فتحلرینده و تا هیجری گۆنشلینین ۲–جی یوزایللیگین ایلک نیمهسینهجه اوندان بیر آد آپاریلمیر؛ و تا او واخت کی ایلک دفعه اۆچون، و بۇ دفعه تبریز آدیلا تاپیلیر. اوَّلده بیر قالادان آرتیق دگیل؛ بیر قالا کی سوْنرالار بیر بؤیۆک شهره تبدیل اوْلۇر. بیر شهر کی اؤزونو آخیر ۱۲–جی _ ۱۳–جو میلادی یوزایللیگین ایلک ایللرینده اۆزون عومرونون عرضینده آذربایجانین لاب آدلیم شهرینه تبدیل ائلهدی.
ایسلامدان سوْنراکی تاریخی
جوْغرافیاسی
تبریز شهری دوغو آذربایجانین غربی طرفینده قرار تاپیبدیر. بۇ شهر شمال طرفیندن پکه چین و عینالی داغلارا شیمال شرق طرفیندن گوزنی و باباباغلار داغینا و شرقی طرفیندن پایان گردنه سینه و جنوب طرفیندن سهند داغلارینا محدود اوْلوبدور . تبریز قوزئی و گونئی و دوغو طرفدن تامام داغلارا و باتی طرفدن دوز یرلره و آجی چایین دوز باتلاغلارینا محدود اوْلوب کی بیر بویوک چوخورا بنزییر . تبریز زلزله خیز شهرلردن دیر و تاریخ بویوندا نئچه دفعه لر بو شهرده شیدّتلی زلزلهلر گلیبدیر، کی بونا گوره ده چوخلو تاریخی بینالار تبریز شهرینده آرادان گدیبلر و محو اوْلۇبلار. تبریز شهرینین بویو دنیزلردن ۱۳۴۸ متیردی، مرند اۆچیوْلۇندا ۱۵۶۱ متیر و زعفرانیه محلهسینده چوخلو دییشیر بۇ بوی.
کارخانالار (فابریکالار)
تبریز شهری، ایرانین ۲-جی بؤیوک صنعتی شهریدیر و چوخلو بؤیوک و صنعتی کارخانانی اؤزونده یئرلشدیریبدیر. بۇ کارخانالاردان تیراختورقاییرما، ماشینقاییرما، چرخشگر، ایدم، موتوژن، بلبرینگقاییرما، پیستونقاییرما، پمپیران، آذربنیاد و صانع کارخانالارینا ایشاره ائتمک اولار.
ایدمان
فوتبال
والیبال
ایدمان کولوپلاری
تیراختور کولوبو ایرانین بؤیوک کولوبلاریندان بیریدیر، هابئله گونئی آذربایجانین ان بؤیوک کولوبودور. ماشین کولوبو، گؤستریشپولات کولوبو و بلدیهاسپور (شهرداری تبریز کولوبو) دا تبریزین باشقا بؤیوک کولوبلاری دیرلار. ماشین فوتبال کولوبو ۱۳۴۷–جی هیجری گۆنشلی ایلینده تأسیس اوْلۇناراق، گونئی آذربایجانین ان قیدمتلی کولوبو ساییلیر.
چایلار
تبریز شهرینین ایچیندن ایکی چای گئچیر: قورو چای و اسبهریز چایی. بۇ چایلار، سولارینا زیبیل (ائو زیبیلی و کارخانا زیبیلی) توکولدوگونه گؤره، نئچه ایللردیر باتیق اوْلوبدولار و شهرین چئهرهسین خاراب ائدیبلر. آما تازالیقدا تبریز بلدیهسی بیر طرحده بۇ چایلارین دؤورهسینده آغاج و چمن اکمگیله ایستهییر اونلاری گوزللتسین.
تحصیل اوجاقلاری
بیلیمیوردلار
بو شهرده چوخلو اونملی و مؤعتبر بیلیمیورد واردیر کی اونلارین ایچیندن تبریز بیلیمیوردو، سهند بیلیمیوردو، آزاد بیلیمیوردو، پیام-ی نور، هونر بیلیمیوردو، آذربایجاننین شهید مدنی بیلیمیوردو و خوجا رشید بیلیمیوردونا ایشاره ائتمک اولار.
مدرسهلر
- منصور مدرسهسی (طالیقانی مدرسهسی)
- فردوسی مدرسهسی
بازارلار
تبریز شهرینین چوْخلۇ گؤزل و بؤیۆک بازارلاری واردیر کی اوْنلارین لاپ اؤنملیسی تبریزین قدیم بازاریدیر کی دۆنیانین لاپ بؤیۆک سونَّتی بازاری آدلانیر. شمس-ی تبریزی، تربیت، امیر، گورجولر و دوهچی بازاری، تبریز شهرینین آیری بازارلارینداندیرلار. ایندیسه تبریزین اۆستو اورتولو بازاری، بیرلهشمیش میللتلرین یونئسكو سازمانینین طرفیندن ثبت اوْلونوب كی بوندان سوْنرا اوْنۇن طرفیندن داها یاخشی بیر شكیلده قوروناجاقدیر.
خالق
اهالی (نۆفوس)
دیل
تبریز اهالیسینین دیلی آذربايجان تۆركجهسیدیر. آمّا بۇ شهرین اهراب محلهسینده آز ساییدا ائرمنی ده یاشاییرلار کی اونلارین سایی چوْخ آزدیر و اونلاریندا چوخو ائرمنی دیلیندن علاوه، آذربایجان تورکجهسینیده بیلیرلر و دانیشیرلار.
ائتنیک
تبریز اهالیسینین چوْخونلوغون آذربایجان تورکلری تشکیل ائدیرلر. بیر آراشدیرمادا کی "شورای فرهنگ عمومی" طرفیندن ۱۳۷۹–جی هیجری گۆنشلی ایلینده انجام تاپمیشدیر، بللی اوْلمۇشدور کی تبریزین اهالیسینین ۹۶٫۵٪ تۆرک، ۱٫۸٪ فارس، ۱٫۱٪ ائرمنی و ۰٫۶٪ باشقا ائتنیک قوروپلاردانایمیشلار.
اینانج
تبریز اهالیسی قدیم زامانلاردان موسلمان و اونایکی امامین شیعهسی دیرلار، لاکین بۇ شهرده موسلمانلاردان سوْنرا باشقا دینلره اینانجلاری اولانلاردا یاشاییرلار، او جوملهدن؛ ارمنی مسیحیلری ٣٬٢۹۷ نفر، آشوری مسیحیلری ۵۰۳ نفر، زرتوشتیلار ۲۶ نفر، آیری بیر مسیحیلر ۱۷ نفر و کلیمیلر ۵ نفر بۇ شهرده یاشاماقدا دیرلار. بیرینجی شاه اسماعیل تبریز شهرینده تاجقویماسیندان سونرا، شیعه مذهبی بۇ شهرده و بۆتۆن صفوی ایمپیراتورلوغونون اراضیسینده رسمی مذهب اعلام اوْلدۇ، او زاماناجان تبریز اهالیسی یاخلاشیق یوزدن یئتمیشی سونّی مذهبینه اینانجلاری واریدی.
کۆلتۆر
تبریز کۆلتۆرۆ اورتاشرق منطقهسینده و حتی بۆتۆن دۆنیادا چوْخ موحتشم و اؤنملی ساییلیر. شعر، ادبییات، هۆنر، خطاطلیق، تاریخ، سیاست، فقه، تفسیر و فلسفه قوْنولاریندان تبریز شهریندن چوخلو مشاهیرلر قالخیبلار. ایران مملکتینده مینیاتور مکتبینده بیری تبریز مکتبیدی. مینیاتور مکتبی بۇ شهرده ائلخانیلر، جلایرلیلر، قاراقویونلولار، آغقویونلولار و صفویلر زامانی دۆزلیبدی. تبریز مشاهیرلریندن بیر تعدادی یوز اللیر قاباغلاردان الماخ اولار بولاردان آد آپاراخ کی : نظامالدین تبریزی فقیه شافعی سککیزیمنجی عصریده ، قطران تبریزی شاعیر بشیمینجی عصریده خطیب تبریزی عرب ادبییاتین عالیمی و حماسه دیوانین یازانی بشیمینجی عصریده و آلتیمینجی عصرین اوللرینده، تاجالدین تبریزی شافعی مفسیر سککیزیمینجی عصیرده ، ملا قاسم انوار عارف و شاعیر دوققوزیمنجی عصریده ، ملا رجبعلی تبریزی حکیم و عارف اونبیریمینجی عصریده، بدیعالزمان تبریزی خططات و شاعیر اونبیریمینجی عصریده تبریز مشاهیرلریندن بۇ اینی زاماندا الماخ اولار سید محمدحسین طباطبایی مفسر و فیلسوف، شیخ عبدالحسین امینی الغدیر کتابین یازانی ، سید حسن تقیزاده سیاستمدار و مۆحقیق، ، محسن هشترودی ریاضیدان ، حسین کاظمزادهٔ ایرانشهر نویسنده سی و سید محمدحسین شهریار شاعیر آد آپاراخ .
بیر تعداد آثار تبریزین مینیاتوردان مکتبیندن اوندؤردیومینجی عصریده:
پارکلار
بو شهرین یوزدن آرتیق پارکی واردیر کی اونلارین لاب اؤنملیلری شاه گولی ، باغلارباغی و گولوستان باغی پارکلاریدیرلار.
محللهلر
تبریز شهرینین ایکییوزه یاخین محللهسی واردیر کی اونلارین لاب اؤنملی و تاریخیلری مقصودیه، بازار، نوبر، خیاوان، منصور (محله)، باغمئشه، امیرخیز،اهراب، دوه چی، مارالان، سئلاب، سرخاب، ششگیلان، چرنداب و شام قازان محلهلریدیلر.
آدلیملار
- حسن روشدیه
- ستار خان
- باقرخان
- قطران تبریزی
- شمس تبریزی
- پروین اعتصامی
- شهریار
- ایرج میرزا
- صمد بهرنگی
- کریم باقری
- علامه جعفری
- علامه طباطبایی
- فرهاد فخرالدینی
- میرزا تقی خان رفعت
- ثقةالاسلام تبریزی
- خواجه شهابالدین صیرفی تبریزی
- کلنل محمد تقی خان پوسیان
- نصیر پایگذار
- محمدعلی تربیت
- همام تبریزی
- غلامحسین بیگجه خانی
- محمود فرنام
- بابک رادمنش
تاریخی و گؤرمهلی یئرلر
بو شهر بیر تاریخی شهر اوْلدوغونا گؤره، چوخلو قدیمی و گؤرمهلی یئرلری واردیر کی اونلارین ایچیندن بۇ یئرلره ایشاره ائلهمک اولار:
- تبریز بلدیهسی
- تبریز ارگی
- مقبرةالشعرا (شاعیرلر مزاری)
- گوی مسجید
- تبریز بازاری
- شاه گولی
- مشروطیت ائوی
- آذربایجان موزهسی
- ربع رشیدی
- سیدحمزه مزاری
- اولچو موزهسی
- قاجار موزهسی
- صاحبالامر مچیدی
- سیدابراهیم بوقعهسی
بو تاریخی یئرلردن سونرا ، چوخلو تاریخی بینالار دا تبریز شهرینده واریمیش کی بیر تعدادی زلزله اثرینده آرادان گئدیبلر و بیر نئچه سی ده پهلوی حکومتی نین زامانیندا دولت توسطی ایله آرادان گئدیب و محو اولوبلار.
سوغاتلاری
سونتی یئمکلری
شیرنیلری
اَل ایشلری
- سخسی قابلار
- تیکیشلر
- خالچاچیلیق
- مس قابین اوستونده قلم وورماق
- باشماق دوزدماخ
- اویما
- گولدوزی
- معرقکاری
- آغاج ایشلمه
- رسیم چکماخ سرامیک اوستونده
- نفره ایشلماخ
- رسیم
قارداش شهرلری
تبریز ۱۳ شهرینن موختلیف اؤلکهلرده قارداشلیق باغلانتیسی وارده و ۴ شهر تورکیه ده یئرلشیب.
گؤرونتولر
قایناقلار
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ "city population رسمی سایتی". 2016.
- ↑ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. تراکم در شهرها. یوخلانیلیب ۲۹ اوت ۲۰۰۹.
- ↑ شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. گزارش وضعیت مناطق نابسامان شهری و عملکرد ستادهای استانی و شهرستانی. یوخلانیلیب ۲۷ مارس ۲۰۱۷.
- ↑ نقشهٔ کامل تبریز بزرگ، نگاهی کوتاه به شهر تبریز.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ سازمان هواشناسی ایران. اطلاعات آب و هوای تبریز. یوخلانیلیب ۱۸ آوریل ۲۰۱۱.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ The Weather Network. Weather Statistics: Tabriz, Iran, Islamic Republic of. یوخلانیلیب ۱۶ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ World Book Advanced. Tabriz. یوخلانیلیب ۹ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ بانک اطلاعاتی آکو، لیست پلاکهای خودروهای ایران
- ↑ "city population- Iran-MajorCities رسمی سایتی". 2016.
- ↑ Eric H. Cline (4 December 2012). From Eden to Exile: Unraveling Mysteries of the Bible. National Geographic Society. ISBN 978-1-4262-1224-6.
- ↑ Introduction to Tabriz city (fa). Tabriz University. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on ۱۷ مه ۲۰۱۳. یوْخلانیلیب2013-02-11.
- ↑ http://whc.unesco.org/uploads/nominations/1346.pdf ICHHTO, Executive summary, Tabriz historical Bazaar complex, 2009, Page 228.
- ↑ سياحتنامه شاردن، ج ۲، ص ۴۱۱
- ↑ سفرنامه تاورنيه، ص ۶۶
- ↑ سفرنامه اولئاريوس، ص ۲۴۷
- ↑ تبريز از ديدگاه سياحان خارجی در قرن هفدهم، ص ۵۴
- ↑ سفر در ايران، ص ۴۵
- ↑ تاريخ سده های قديم و ميانه مقدم آذربايجان در تاريخ شناسی ايران ، ص ۶۰
- ↑ تاريخ باستانی ايران بر بنياد باستان شناسی ، صص ۵ – ۳۴
- ↑ شهردار تبریز: تبریز و استانبول خواهرخوانده شدند. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-08-29. یوْخلانیلیب2017-12-10.
- ↑ خبرگزاری میراث فرهنگی. تبریز و هوشیمین ویتنام، خواهرخوانده میشوند. یوخلانیلیب ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
- ↑ خبرگزاری مهر. تأکید بر تعمیق روابط آذربایجان شرقی و ازمیر ترکیه. یوخلانیلیب ۱۷ مهٔ ۲۰۱۰.
- ↑ خبرگزاری فارس. آذربایجان شرقی و ایالت «خوبی» چین تفاهمنامهٔ همکاری امضاء کردند. یوخلانیلیب ۱۱ اوت ۲۰۰۹.
- ↑ Azerbaijan.az. Executive Power of the Baku City. یوخلانیلیب ۸ آوریل ۲۰۰۹.
- ↑ خبرگزاری شهریار. با همکاری شهرداری تبریز و سفارت اتریش صورت گرفت؛ گشایش نمایشگاه معماری وین در پارک مفاخر تبریز. یوخلانیلیب ۱۰ آوریل ۲۰۰۹.
- ↑ خبرگزاری شهریار. شهرهای تبریز و قازان خواهرخوانده شدند. یوخلانیلیب ۲۴ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
- ↑ روزنامهٔ کیهان. از سوی اعضای شورای شهر تبریز عقد خواهرخواندگی تبریز و قونیه دنبال میشود. یوخلانیلیب ۲۸ آوریل ۲۰۱۰.
- ↑ خبرگزاری فارس. زاگرب با تبریز خواهرخوانده میشود. یوخلانیلیب ۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۱.
- ↑ خبرگزاری فارس. شهرهای تبریز و ارزروم ترکیه خواهرخوانده میشوند. یوخلانیلیب ۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۱.
- ↑ خبرگزاری تابناک. تبریز و غزه خواهرخوانده شدند. یوخلانیلیب ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
- ↑ ایرنا. شهرهای تبریز و مگلیف بلاروس خواهرخوانده شدند. یوخلانیلیب ۲۲ آوریل ۲۰۱۲.
- ↑ خبرگزاری مهر. تبریز و خجند خواهرخوانده میشوند. یوخلانیلیب ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۱.
- ↑ خبرگزاری مهر. کربلا خواهرخوانده تبریز شد. یوخلانیلیب ۱۹ مرداد ۱۳۹۵.
خاریجی لینکلر
- ویکیپديا:قایناغا احتیاجی اولان مقالهلر
- Pages which use infobox templates with ignored data cells
- گئنیشلندیرماغا احتیاجی اولان مقالهلر
- بوتون گئنیشلندیرماغا احتیاجی اولان مقالهلر
- تبریز
- NKC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- MusicBrainz area شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NARA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- تبریز بؤلگهسینین یاشاییش یئرلری
- شرقی آذربایجان اوستانینین شهرلری
- ایران اوستانلارینین مرکزلری
- آذربایجان
- آذربایجان تورکلری
- تورک ائلی
- ایران تورکلری
- تورک دیاسپوراسی
- آذربایجان تورکلرینین دیاسپوراسی
- ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری
- جنوبی آذربایجان شهرلری
- آذربایجان معمارلیغی


text:
۱۴ نوْوامبر
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۹۰۸ - آلبرت انیشتین کووانتوم نظریهسینی ایرهلی سۆرموشدور.
- ۱۹۱۴ - فوواد اۇزکینای ایلک تۆرک فیلمی ساییلان «سس-ایستیفانوداکی روس عابیدهسینین چؤکوشو»نو چکمیشدیر.
- ۱۹۱۸ - چکاوسلوواکیده جۆمهوریت اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - بیبیسی بؤیوک بریتانیا رادیو یاییمینا باشلامیشدیر. یاییما گؤره مۆجوّیز ایسه ۱۹۲۳-جۆ ایل ژانویهنین ۱۸۰ده وئریلمیشدیر.
- ۱۹۲۵ - سورئالیستلرین ایلک سرگیسی پاریسده آچیلمیشدیر.
- ۱۹۴۴ - آخیسقا تۆرکلرینین آخیسقادان سۆرولمهسی.
- ۱۹۶۹ - لیبیده بۆتون خاریجی بانکلار میلّیلشدیریلمیشدیر.
- ۱۹۷۲ - عصمت اینونو٬ ۵ نوْوامبردا ج.ه.پدن٬ بۇگۆن ده میلّتوکیللیگیندن ایستیعفا ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۱ - گامبیا و سنگال بیرلشهرک فدرال جۆمهوری یاراتمیشدیر. سنگامبیا آدلانان بۇ جۆمهوری ۱۹۸۹-جو ایلهجه داوام گتیرمیشدیر.


text:
حر بن یزید ریاحی
حر بن یزید ریاحی تمیمی بنی تمیم ائلیندن. کربلا ساواشیندا حسین اوردوسوندا شهید اولدو.باشدا حسین اۆچون قارشی دورموشدو هابئله عاشورا گونی توبه ائددی و حسین یولوندا شهید اولدو.
حر بن یزید ریاحی کوفه باشچیلاریندانیدی.عبیدالله بن زیادامرینه مین نفر قوشون ائیله حسین بن علی قارشیسینا چیخدی و کوفه دن حسین ساواشینا چیخاندا بیر سس گلدی (ای حر بهشت سنین اۆچوندی)
کربلا ساواشی[دَییشدیر]
قصر بنی مقاتل یوخسا شراف چولونده حسین یولون کسدی و حسین اوردوسون کربلایه چکدی و حر اونون قارشیسیندا دوردو.حسین و دوشمن لری ساواشاندا حر مین نفر حسین قارشیسینا باشچیسی اولوردو هابئله عاشورا گونی آتینا سو وئرماقی بهانه ائددی و اوردونی ترک ائیله دی و حسین بن علی اوردوسونا گلیب و توبه ائددی و حسین اوردوسونا قوشولدو.
عاشورا گونی بیرینجی کیمسه میدانا چیخدی و دوشمنلرین نصیحت ائددی هابئله دوشمن عمر بن سعد امرینه اونو اوخا باغلادیلار.حر یارالانیب و قایتدی.ایکینجی ساواشدا چوخلو دوشمنلرین قیردی و آخیرده شهید اولدو.
انی انا الحر و ماوی الضیف اضرب فی اعناقکم بالسیف
عن خیر من حل بارض الخیف اضربکم و لا اری من حیف
حر میدانا چیخاندا رجز اوخودو و سون نفسینده حسین بن علی اونون باشی اوسته گلیب و اونو حر (آزاده) بیر اینسان و بؤیوک مقامدا بیلدی.«انت الحر کما سمیتک امک، و انت الحر فی الدنیا و انت الحر فی الآخرة» حسین بن علی ,حر بن یزیدین باش یاراسین بیر ساری دستمال ائیله باغلادی.عاشورادن سونرا بنی تمیم اونون جینازه سین بیر آغاش حسین قبریندن اوزاقدا توپراقا تاپشیردیلار.بو یئر اسکیده نواویس آدلانیردی و ایندی کربلا دوره سینده اولور.
قایناق[دَییشدیر]
- مقتل لهوف سید بن طاووس
- ابصار العین، ص ۱۱۵ و ۱۱۶