text:
منِ 10 سالِ قبل
منِ 10 سالِ قبل / حسین واحدی
باورم نمیشد که روزی بتوانم حتی به یک دقیقه قبل برگردم، چه برسد به اینکه برگشتنی 10 ساله داشته باشم.
وای خدای من، حالا چنان زمین و زمان را بگردم که لذتش 10 سال بعد هم تمام نشود. اکنون هم که تابستان است و میتوانم برای شنا به دریاچهی نازنین اورمیه بروم.
چند وقتیست شایعه شده که دریاچه 90 درصدش حدود ده سال دیگر خشک خواهد شد. امان از دست مردم شایعهساز. نمیگذارند از این نعمتهای الهی لذت ببریم.
ادامه مطلب
بوگونلر سیاوش ساراینین دورومو Siyavuş sarayı
آکواریوم/حیکایه
آکواریوم Akvarium
یازار: حسین واحدی yazar: Hüseyn Vahidi
1
کؤهنه قابیغی اولان کیتابی اوخویارکن، ائهمالجا باشینی ساغا چئویریب، اویناغان بالیقلارینا باخیردی. چوخ چکمهدی کیتابی بوکوب، اؤنونده اولان ماسانین اوستونه قویوب، دیزلرینی قوجاقلاییب آکواریومون ایچینه زیللهنرکن اؤز-اؤزو ایله دئدی:
- هن، قویروق بولایین، کئف ده، یاشاماق دا، دونیا دا سیزینکی دی. نه یئمک فیکری نه ده غم-غصه. هر نه قاباغینیزدا حاضیردی.
سونرا گولومسهیه-گولومسهیه آرتیردی:
-هیمممم، نه خوش اولاردی من ده هئچ اولماسا بیرگونلوک بالیق اولام.... نه گؤزل اولار...
سونرا فیلمه باخارکن یوخویا گئدن آداملارا تای، هئچ بیلینمهدی نه زامان یوخویا گئدیبدیر. او، یوخودا گؤردو، بالیق اولوب دوشوب اؤز ائویندهکی آکواریومون ایچینه. گؤردویونو اینانماییردی. آز قالیردی گؤیلره قاناد آچیب زیروهلرده اوچان قوشلار کیمی اودا قاناد چیخاریب اوچسون. اؤزونو آکواریومداکی داشلارین بیرینه چالیب بالیق اولدوغونو ایناندی.
حیکایهنین آردی ...
محبوس آتا Məhbus ata - Aydın Canıyev
محبوس آتا Məhbus ata
یازار: آیدین
جانییئو yazar: Aydın Canıyev
کؤچورن: حسین واحدی köçürən: Hüseyn Vahidi
"وورونوک” شهرکناری بولوارلا پارالئل [موازی] یول ایله ایرهلیلهییردی. ایرهلیلهییردی دئمک ده اولماز، "آددیم-آددیم” قاباغا گئدیردی. پارک آبادلاشدیریلیردی، یولدا تمیر ایشلری آپاریلیردی. یایین جیرهاجیریندا محبوسلار بالاجا بیر گؤزلوکدن اطرافا باخماق اوچون بیر-بیرینی عوضلهییردیلر. اؤزل دوستاق اییی سککیز آچارلا باغلی بو مینیتورمنی باشینا آلمیشدی.
هله اوچ یوز کیلومئتر یول گئدسیدیلر. گؤزلوکدن چکن آزادلیق جاذبهسی و خوشبختلیک گؤرونتولری محبوسلاری ویجدانییلا اوز-اوزه قویموشدو: کیمی ائتدیگینین جنایت اولدوغونون فرقیندیدی، کیمی دوغرو آددیم آتدیغی امینلیگینده... اما هله، هره اؤز حسابینی اؤز ایچینده چکیردی.
حیکایهنین آردی ...
سحربازلار درهسی رومانیندان قیسا بیر کهسیت Sehirbazlar dərəsi - Kamal Abdulla
کاروان هایلا-کویله یولا دوشمهیه آرتیق حاضر ایدی. هره اؤز یئرینده حرکت امرینی گؤزلهییردی. بیرجه کاروانباشینین چادیری تزهجه آغاران دان ایشیغیندا یاواش-یاواش قارالماغیندایدی. خواجه ابراهیم آغا داها عمللیجه یوکلنمیش دوهلره، قاطیرلارا، کاروان بویو اؤز یئرینی توتموش صبیرلی آتلیلارا، چادیرین یانینداکی بؤیوک اوجاغین کولونو ائشهلهییب سؤندورن و اونو گؤزلهین اوچ نفر نؤکره اؤتری نظر سالدی، چادیرین آغزیندا "اؤهؤ، اؤهؤ"لهییب بوغازینی آریتلادی. ائهمالجا باشینی أییب ایچری گئچدی...
Karvan hay,la-küy,lə yola düşməyə hazır idi. Hərə öz yerində hərəkət əmrini gözləyirdi. Bircə karvanbaşının çadırı ağaran dan işığında yavaş-yavaş qaralmağındaydı. Xacə İbrahim ağa bir daha əməllicə yüklənmiş dəvələrə, qatırlara, karvan boyu öz yerini tutmuş səbirli atlılara, çadırın yanındakı böyük ocağın külünü eşələyib söndürən və onu gözləyən üç nəfər nökərə nəzər saldı, çadırın ağzında ,,öhö, öhö,,ləyib boğazını arıtladı, ehmalca başını əyib içəri keçdi...
اونودولموش داهی، آفرا بئن Unudulmuş dahi - Afra Ben
اونودولموش داهی، آفرا بئن
حاضیرلایان: گونئل ائیوازلی
کؤچورن: حسین واحدی
"محبت سیرلیلیک پالتارینی اوزهریندن آتدیقدان سونرا اوولکی ذوقوندان محروم اولموش اولور"
آفرا بئن
یازینین آردی ...
حیات سئوینجی Həyat sevinci
حیات سئوینجی
یازار: جون قولسورسی
حاضیرلایان: حسین واحدی
بو، بئرکلی-ایسکوئرین یاخینلیغیندا اولوب. من تر ایچینده، نئجه دئیرلر “داشینان املاک”لا [منقول اموال] دوپدولو حالدا ایستی قوناق اوتاغیندان چیخدیم. گیریش قاپیسی باغلاندی، باتی [غرب] کولهیی اوزومه چیرپیلدی و من آز قالا بالاجا قیزی تاپدالایاجاقدیم.
بلکی، بئش یاشی اولاردی. أینینده دیزلرینی اؤرتن قیرمیزی أتک واردی، اوتوراجاقدا اوتورموشدو. او، ألینندهکی اوستونده ایکی-اوچ قومرال [قهوهای] یارپاق اولان قورو بوداغی سککینین قیراغینا وورا-وورا ریتمله ماهنی اوخویوردو. توند قومرال چالارلی [رنگلی] بوروق [فرفری] ساچلاری یومرو [گیرده] صیفتینه دوشموشدو؛ یانیندا بؤرک قالیقلاری واردی، گؤزلریندن ایسه چیلغین قارا بهبهکلر بویلانیردی.
او ائله واله ائدیجی ایدی و همین بو “داشینان املاک”آ او قدر اوخشامیردی، آدام اوندان آرالانا بیلمیردی.
و من کوچهده یاناکی، یئنجهک [خرچنگ] کیمی حرکت ائدیردیم.
او، بیلیردی، من یاناکی گئدیرم؛ او بیلیردی، نؤوبتچی “بوببی” تینین هاراسیندا دایانیب، او اطرافداکی هر شئیی بیلیردی. اوزاقلاشدیغیمی گؤرنده منیمله اویناماغا باشلادی. بیسکویت ایستهین ایت کیمی باشینی چیینینه طرف أییب اوزونه تؤکولن ساچلارینین آراسیندان منه باخدی. او گولومسهدی، تینی دؤنه-دؤنه من ده گولومسهدیم. آیاققابی سسی ائشیدیلدی، او دا تیندن گؤروندو. اوتوراجاقدا اوتوراندا دا یاراشیقلی گؤرونن قیز آیاق اوستده داها چهکیجی گؤرونوردو. اصلینده بؤیوک قیز اوچون اولان بؤرکوندن آنجاق خاطیرهلر قالمیشدی. باشینا قویدوغو بو باش گئییمی پئیسرینه دوشموشدو. قیرمیزی أتهیی دئشیک-دئشیک ایدی، گونده قارالمیش یالین آیاقلارینا قادین آیاققابیلاری گئیینمیشدی. بوداغی یئللهده-یئللهده دالیمجا گلیردی. منیمله برابرلشنده آشاغیدان اوزومه باخیب یئنه دالا قالیردی.
یولدان کئچنلر اونا دقتله باخیردیلار، او ایسه فکر وئرمیردی.
اوکسفورد خییاوانیندا دایانیب دانیشدیق. صحبت بیرجه سؤزدن کئچیردی:
- شکرلمه [آبنبات/قندی] ایستهییرسن؟
من گئتدیم، او بوداغی ویترینین شوشهسینه وورا-وورا و ایری قارا گؤزلریله دالیمجا باخا-باخا قالدی.
نؤوبتی دفعه دالا باخاندا او، باشقا اوشاقلارلا اویناییردی، اونون قیرمیزی أتهیی ایسه آداملا دولو کوچهده فیرلانیردی.
آچیقلاما:
1. چئویرن: حمید پیرییئو
2. جون قولسورسی، اینیگیسجه؛ John Galsworthy، فارسجا؛ جان گالزورثی. جون قولسورسی [1867-1933]، اینگیلیس یازیچی و دراماتورق [نمایشنامه یازاری]، مشهور "فورسایتلار حاقیندا ساقا" سیلسیلهسینین مؤلفی، ادبیات اوزره نوبئل اؤدولونون قازانانی (1932).
hekayəni latin əlifbasında oxu ....


c: text/html

text:
آغشین آغکمرلیله موصاحیبه*
لاله جبرائیل*
س- بو گون گونئی آذربایجاندا عنعنهوی پوئزیا ایله یاناشی، نثر ده گلیشمکدهدیر. سیزین بو یؤنده دوشونجهلرینیز ندیر؟
ج- مسئله بوندادیر کی، بیز ییرمی یوز ایلین باشلانغیجیندان بو کونویا دیقت یئتیرسک، او زامان نثرله پوئزیا آراسیندا ائله بؤیوک بیر فرق گؤرمیهجهییک. ادبی چاخناشمالار دئمک اولار کی، یوخدور. ادبی پروسئس عئینی دوزنده، دؤنمدهدیر. معین زامان کسیمیندن سونرا گونئی آذربایجاندا یئنی بیر اوسلوبدا گلیشمه مرحلهسی گوندهمه گلیب. طبیعیدیر کی، بو اوسلوبون گونئی آذربایجان ادبیاتینین اینکشاف ائتمهسینده چاغداش دونیا ادبیاتینین دا تاثیری بؤیوکدور. دونیا ادبیاتی ایسه بو گون ایراندا یارادیجیلیق دیلی اولان فارس دیلیده اؤیرهنیلیر.
آذربایجان مسئلهسینه گلدیکده، ادبیات هم ژانر باخیمیندان، هم ده اوسلوب باخیمیندان سئچیلیر. بونون اساس سببی گونئی آذربایجانداکی شاعیرلرین چوخونون قوزئی آذربایجانداکی ادبی پروسئسلردن اؤرنک گؤتورمهسیدیر. چونکی قوزئی آذربایجاندا باش وئرن اولایلار هئچ زامان گونئی آذربایجان ادبی موحیطی اوچون یاد اولمامیشدیر. بولود قاراچورلو سهند، حبیب ساهر، علیرضا نابدل اوختای، مرضیه احمدی اوسکویی کیمی اونلو یازارلار قوزئی آذربایجان ادبیاتیندان ائتکیلنمیش اولسالار بئله، زامانلا اؤزلری بیر ادبی اوکول یارادیبلار و بو آنلام یئنی بیر مرحلهیه چئوریلیب.
شهریارین آدینی نییه چکمهدیم؟ چونکی شهریارین یاراتدیغی ادبیات تامامیله فرقلی مقاملاری اورتایا گتیرمیشدیر. سونوج اعتباری ایله، صمد وورغون، عثمان ساریوللی، سولئیمان روستم، رسول رضا، جعفر خندان، بالاش آذراوغلو، بختیار واهابزاده و علی تودهنین گونئی آذربایجاندا گئدن ادبی پروسئسلره بیرباشا تاثیری اولوبدور. معین دؤور وار ایدی کی، ادبی اثرلری کیریل الیفباسیندان عرب الیفباسینا کؤچوروردولر. بونون سایهسینده ده یارادیجی اینسانلار آراسیندا بیر چوخ تانیشلیقلار یاراندی. زامانلا گونئی آذربایجان ادبی دیلی ایله قوزئی آذربایجان ادبی دیلی آنلاییشیلارینی اورتایا قویانلار اولدو. بونو حتّی”حیدر بابایا سالام” پوئماسی ایله اساسلاندیریردیلار. یاخشی بیلیرسینیز کی، “حیدربابا”نین اؤزونده ادبی دیل یوخدور. او تامامیله شیفاهی خالق ادبیاتیدیر. بو گوندهلیک دانیشیق دیلیدیر. کونکرئت بیر مکانین لهجهسینده یازیلمیش بیر پوئمادیر. خوشبختلیکدن بو پلان باش توتمادی. ادبی دیلیمیز اؤز چرچیوهسینده اینکیشاف ائتمکدهدیر و گونئی آذربایجانلا قوزئی آذربایجان آراسیندا گئدن ادبی دیل آنلامی اورتاق بیر شکیلده اوزلاشماقدادیر.
گونئی آذربایجاندا نثر اؤزللیکله شیفاهی خالق ادبیاتیندان قایناقلاندی و بو یؤنده ناصر منظوری، عبدالکریم منظوری خامنهلی کیمی شخصیتلر یئتیشدی. اونلار شیفاهی خالق ادبیاتی اؤرنکلرینی، فولکلوروموزو توپلادیلار و او ادبی اؤرنکلرین اساسیندا بو گون گونئی آذربایجاندا ادبی نثر فورمالاشدی. مثلا، هاشیم ترلانین سون زامانلاردا “گوموشو پئنجک” آدیندا چوخ گؤزل رومانی چاپ اولونوب. بو رومان نهاینکی اونون اؤز حیاتی، حتّی من دئیردیم کی، بو بوتون آذربایجانین طالعی دئمکدیر. آدی چکیلن روماندا آذربایجاندا گئدن پروسئسلری داخیلدن ایزلهمک مومکوندور. آنجاق، منه گؤره، بیزیم نثر قولوموز معین چرچیوهده اولماقلا یاناشی، سانکی بیر قدهر لنگیییر. لنگیمهنین اصل سببی ایسه، نثرده یازیلان موضوعلارین اوزون اولدوغونا گؤره اونو درگییه و یا قزئته وئرمک، هم ده اوخوماق زامان آپاریر. چونکی یازینین یئنیدن بیلگیسایاردا ییغیلماسی واخت آپاریر. شعر ایسه، اوزاغی ایکی صحیفهلیک اولدوغونا گؤره، هم یازیلماسی تئز باشا گلیر، هم ده راحاتلیقلا یاییلیر. حبیب فرشبافی نظره آلدیقدا نثر کونوسوندا اونون چوخ گؤزل قلمی واردیر. ادبی پروسئسده یاخیندان ایلگیسی اولان بیری کیمی قئید ائده بیلرم کی، اونون یارادیجیلیغینی تقدیر ائدیرم. او جوملهدن، گنجعلی صباحی، رقیه کبیری و باشقالارینی اؤرنک کیمی گؤسترمک اولار. بو اینسانلار زامانلا اؤزلری بیر اوسلوبا چئوریلیبلر، یول آچیبلار، مرحلهیه چئوریلیبلر. بو دا اونلارین اؤزلریندن سونرا گلهجک نسیللر اوچون بؤیوک اؤرنکدیر.
س- گونئی آذربایجاندا ادبی اثرلرین چاپی نه سوییهدهدیر؟
ج- بو گون ادبی اثرلرین نشری چوخ ضعیف دورومدادیر. پروبلئمین اساس سببلریندن بیری ایلک نؤوبهده سیاسی مسئلهدیر. باشقا طرفدن ایسه مادی پروبلئملرین اولماسیدیر. عزیز نسین، یاشار کمال و باشقا یازارلارین اثرلری ایندی گونئیده ائتکیسینی گؤسترمکدهدیر. تکجه فیکیر باخیمیندان دئییل، سؤزلرین ایشلهدیلمهسی، یازی اوسلوبو، ادبی یاناشما باخیمیندان دا تورکییهنین تاثیرینی گؤرمک مومکوندور. یازارلاریمیزدا آنادولو تورکجهسینه مئیللیلیک وار.
بیزیم زنگین ادبیاتیمیزین اولماسینا باخمایاراق،بو گون اونو اوزه چیخارماق پروبلئملریمیز وار. بونونلا یاناشی، سئویندیریجی مقاملار دا واردیر. مثلا، خویلو علیرضا ذیحق آدلی یازار دوستوموز مئشکین بؤلگهسینین بوتون ناغیل و حئکایهلرینی توپلایا بیلمیشدیر. او اؤزو هم ده ناثر کیمی بیر چوخ حئکایهلرین مؤلیفیدیر. علی کمالی، محمدتقی زهتابی کیمی اوستاد یازارلار دا بو ساحه ده مؤحتشم ایشلر گؤرموشلر. اوشاق حئکایهلری ایله باغلی، شخصن منیم اؤزومده تاثیری اولان مرضیه احمدی اوسکویی کیمی ادیبلر سانکی بو پروسئسین باشلانغیجینی قویموشلار. صمد بهرنگینین “بالاجا قارا بالیق” حئکایهسی بو گون هله ده اؤز اوستونلوگونو قورویوب ساخلاماقدادیر. بو حئکایه ییرمی یوز ایل دونیا ادبیاتینین ان نادیر اینجیلریندن بیری ساییلیر. ائله بیر اؤلکه تاپماق اولماز کی، اورادا صمد بهرنگینین “بالاجا قارا بالیق” حئکایهسی چاپ ائدیلمهسین، سئویله-سئویله اوخونماسین. بیر خالقین باغریندان، اونون روحوندان قوپوب گلن اینجه دویغولاری بالاجا قارا بالیقلارین دیلی ایله ایفاده ائتمک هله کی، باشقا خالقلارین ادبی میراثی اولاراق اورتایا قویولماییب. بو گون گونئی آذربایجاندا ادبی پروسئسین داها اوستون سوییهده اینکیشافی باخیمیندان بیر سیرا سورونلار موجوددور. بوتون بونلاری قطعیین دانماق اولماز. ایندی بو مسئلهلرین تملینده بیر بوشلوق دایانیر. چونکی او بوشلوغون اصیل سببی آنا دیلینده مکتبلرین اولماماسی اوجباتیندان، اؤز دیلیمیزده اوخویوب یازا بیلمهمهییمیزدیر. باشقا یاندان، یازیچیلاریمیز بو موضوعدا مسئولیتلی دئییللر. اونلار ادبی پروسئسه گلدیکلری ایلک دؤنمده فارس دیلینده یازماغا اوستونلوک وئریرلر. بو دا فارس دیلینین اؤلکهده اساس یازی دیلی اولماسی ایله باغلیدیر. سونرادان بو یازارلار اؤز دیلیمیزده یاراتماغا چالیشدیقدا ترجومهیه بنزر یارادیجیلیق اورتایا چیخیر. اونلارین اثرلریندهکی جومله قورولوشو، ایفاده ائدیلن ادبی یاناشما اوسلوبو، یارادیجیلیق اؤرنکلری فارس دیلیندن کؤچورولدویونو آنیمسادیر. اینتئرنئتین یارانماسی، تئلئویزییا کاناللارینین چوخالماسی بیر چوخ مسئلهلری شوبههسیز کی، قیسمن ده اولسا حل ائده بیلیر. تأسوفلر اولسون کی، اینتئرنئتین اولماسی بئله، آز اؤنجه سؤیلهدیگیمیز بوشلوغو دولدورا بیلمیر.
س- گونئی آذربایجاندا ادبی تنقید وارمی؟
ج- ایندیکی دؤورده من گونئی آذربایجانداکی مدنیتین اینکیشافی باخیمیندان ادبی تنقید آنلاییشینا یاخشی باخمیرام. چونکی گونئی آذربایجاندا ادبی تنقید یارادیجیلیق ساحهسی کیمی تام معناسی ایله قاورانیلماییب. هم ده گونئی آذربایجان ادبی پروسئسی ائله بیر مرحلهده دئییل کی، تنقید اولونسون. بو گون کیم اؤزونده جسارت تاپیب آنا دیلینده یازیرسا، اونو قیمتلندیرمهلیییک، همین یازارلارا دهیر وئرمهلیییک. بلی، گونئی آذربایجاندا باتیدان، کلاسسیکادان، فولکلوردان ائتکیلنن ادبیات واردیر. بعضاً ادبی دارتیشمالار اولور. آنجاق ادبی تنقید اوزره اختصاصلاشمیش متخصص یوخدور. بیزده ادبی درنکلرین چوخو اون دوققوز یوز ایللیکده یارانمیش درنکلر کیمیدیر. ائودن-ائوه گئدیب یازدیقلاری اثرلرینی اوخویورلار. دئدیگینیز تنقید ده بو یؤنده تحصیل آلان بیر قورومون ایشیدیر.
س- تورکییهده تحصیل آلیب گلنلر ندن بو ایشی اوزهرلرینه گؤتورمورلر؟ ییرمی یوزیلین باشلانغیجیندا تقی رفعت، جعفر خامنهلی، میرزهعلی معجز، میرزه باغچهبان و باشقالاری ایستانبولدا تحصیل آلیب گئری دؤندوکلرینده تبریز، اورمو، سلماس، زنگان، اردبیل، قزوین و همدان کیمی ایری مدنی شهرلرده آنادیللی ادبی یارادیجیلیغین اینکیشافینا بؤیوک تکان وئردیلر.
ج- گونئی آذربایجانین اراضیسی و اهالیسینین سایی قوزئی آذربایجاندان آلتی دفعه چوخدور. تورکییهده تحصیل آلیب گئری دؤنن سویداشلاریمیز بیرینجی اولسالار بئله، دنیزدهکی داملا کیمیدیرلر. قیرخ میلیونا یاخین تورکون یاشادیغی بؤلگهده اوزاغی اون نفر تورکییهده تحصیل آلیب گئری دؤنن شخصلرین تاثیری اولا بیلمز. نهیه گؤره اولماز؟ مسئلهنین ضرورتینی گؤرمک و اونو دهیرلندیرمک لازیمدیر. بو ضرورت اودور کی، بیزیم هر ساحهمیزده بیر بوشلوق وار. ایستر اوشاق ادبیاتیندا، شعریمیزده (معین قدهر)، فولکلوروموزدا، ایسترسه ده ادبی تنقیدده بو بوشلوغو گؤره بیلریک. میثال اوچون، بیز گونئی آذربایجاندا بیر درگی چاپ ائدیریک. آخی منیم ایشیم درگی چاپ ائتدیرمک دئییل. من کیمم؟ سیرادان بیر حکیم. آنجاق بو بوشلوغون سونوجو کیمی، بیز بو ایشی ائتمهیه مجبوروق. بیز ائتمهسک، کیم ائدهجک؟ بیر زامانلار اوشاق ادبیاتینی چاپ ائدیردیک. “شنگولوم، شونگولوم، منگولوم” ،”کیبریتچی قیزین پوئماسی” ،”دوندورماچی” ،”قورو گؤل” ،”گؤروش” و س. حئکایهلری چاپ ائتدیردیک. اوشاق ادبیاتی اؤزو بیر مرحلهدیر. بیز تهراندا “کوراوغلو” تاماشاسینی صحنهیه قویدوق. گؤروروک کی، آکتیور یوخدور و بیز اؤزوموز آکتیورلوق ائتدیک. بیز هر ایشله مشغولوق. آتدیغیمیز بو آددیملاریمیز پئشکارلیقدان چوخ اوزاقدیر. بیز نییه بو ایشلری گؤروروک؟ بو همین بوشلوغون نتیجهسیدیر.
س- سیزین فیکرینیزجه بو پراکندهلیگی آرادان نئجه گؤتورمک اولار؟
ج- بو پراکندهلیگین آرادان قالخماسی اوچون ایلک نؤوبهده آنا دیلینده اوکوللار آچیلمالیدیر. آراشدیرما مرکزلری و دیل قورومونون یارادیلماسی دا اؤنملیدیر. آنجاق ان اساسی آنا دیلینده باخچالارین و ابتدایی صینیفلرین آچیلماسیدیر. اوشاغین دوشونجهسی دیل آچیب ایلک دانیشدیغی و اؤیرندیگی دیلدن باشلاییر. ۱۹۹۰-جی ایلده باکیدا اوکوللارین، تئلئویزییا و رادیونون، مطبوعاتینین اولماسینا باخمایاراق کوچهده آذربایجان تورکجهسینده دانیشان بو قدهر آدام گؤرمک مومکون دئییلدی. اینسانلار اؤولادلارینی آذربایجان تورکجهسیندهکی اوکوللارا قویماق بئله ایستهمیردیلر. چونکی آنا-آتانین پسیخولوگییاسیندا باشقا بیر آنلام حاکیم ایدی. روسلاشما پروسئسی گئدیردی. گونئیده اوکوللاردان، آراشدیرما و کولتور مرکزلریندن داها اؤنجه آنا دیلینه و میللی کیملیگینه سئوگینی یاراتماق لازیمدیر. او سئوگی یارانارسا قالان بوتون ضرورتلر اؤزونو گؤسترهجکدیر. طبیعی کی، دیگر بیر پروبلئم کادر مسئلهسیدیر. میرزه حسن روشدیه، میرزه جبار باغچهبان کیمی. میللی حؤکومت دؤنملریندن بو یانا بیز مین دفعهلرله تأسوفلر اولسون کی، کادر پروبلئمی ایله اوزلشمیشیک. میللی حؤکومت دؤنمینده پئداقوژی اونیوئرسیتئتین یارانماسیندان سونرا ایلک دفعه ولاراق میللی کادرلار یئتیشمهیه باشلادی. مسئلهنین تملینده او سئوگی دایانیر. میللی حؤکومت دؤنمینده او مؤحتشم سئوگی وار ایدی کی، پئداقوژی اونیوئرسیتئتین آچیلماسینا ضرورت یاراتدی. او سئوگی میللتلشمه پروسئسیندن کئچیر. میللت کیمی اؤز ایستکلریمیزی اورتایا قویمایاجاغیقسا، هر بیریمیزدن باشقا بیر آواز گلهجکسه، او زامان بیز هئچ بیر اوغور قازانا بیلمهیهجهییک. اوکوللار یاراندیقدا هانسی لهجهده درس کئچیلمهسی گوندمهده گلهجکدیر. دیل قورومو یاراندیقدا هانسی باخیشلا یاناشماق مسئلهسی گوندمده اولاجاق. احمد کسروینین، ایرج افشارین و بو کیمی قاتی آنتی تورک ایدئولوگییاسی و تورکو اینکار دوکتریناسی علمی، یوخسا باشقا بیر یول ایله تورک کیمی یاناشاجاقسان؟ بونلار فرقلی-فرقلی مقاملاردیر.
ایضاح:
*بو مصاحبه بوندان اؤنجه آذربایجان جومهوریسندهکی http://atev.az سایتیندا یاییلمیشدیر.
* ایران آذربایجانی شاعری و تدقیقاتچیسی محمد قاسمی(آغشین آغکمرلی) ایندیلیکده باکیدا یاشاییر و دیش حکیمیدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
کئچن گون نن گؤزه ل ایزلر قالدی داغلاردا ، داغلاردا
شاعیر سؤگی قاداسینی آلدی داغلاردا ، داغلاردا
چؤخ عاشیقلار آلوولاندی قشم داغدا دالدالاندی
ظولمون قارشیندا دایاندی چالدی داغلاردا ، داغلاردا
شمیشک کیمی ایشیق ساچدی قارانلیق لار سؤنوب قاچدی
ظالیم باشینا بیر داشدی سالدی داغلاردا ، داغلاردا
چؤخ گؤرموشدی ظولم و سیتم اؤلمز اولدی عاشیق قشم
او نه سهراب ، نه ده روستم زال دی داغلاردا ، داغلاردا
ائلدن ایلهامین آلمايان ائله بیر کؤلگه سالمایان
ائلین قئیدینه قالمایان کالدی داغلاردا ، داغلاردا
« داور » دئییر داغا سؤزی
داغین فیکرین دویور اؤزی
قیش سینان نان حسرت گؤزی
قالدی « داغ » لاردا ، داغلاردا
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: شبستر , داوز زمانخاني
گیلئی لنمه دوستوم اصلاً فلک دن به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده
یورولوبسان باخیب گؤروب ، دئمک دن ؟ به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده
فقط یازمالی سان اوره ک سؤزلری
همی ایری لری همی دوزلری
نشان وئرمه لی سن کئچن ایزلری
به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده
*
پؤزولسا داغ ، داشا دؤنسه باغیمیز
به صاحاب اولسادا دُر تورپاغیمیز
نئیلی یک غملی دیر هر بیر چاغیمیز !!
به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده
*
گلسه خوش گونلرین عطری اوزاقدان
قاچسا گولوش لرین دادی دوداقدان
قالساندا خجالت اوشاق قوناقدان
به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده
*
دور بیر پنجره آچ قویما باغلانا
تزه هاوا گلسین بلکه ایوانا
اینان فقط حاقدان گلن فرمانا
به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: شبستر , داوز زمانخاني
سالیب خیاله منی بیر یالان شماتت لر
کی یعنی بوشلا میشام خالقیمین فلاکتینی
*
مگر اولار کی اولا مین جوره خیانت لر
سینا گره ک « یازا بیلمز قلم » خیانتینی !!
*
یاشاتما آلله اگر بیردم اوز چؤنه حاقدان
بو یولدا دائمی من گورموشم حمایتینی !
*
اؤزون کی شاهد اولوسان نه لر گلیب باشیما
تحمل ائتمه میشم ظالمین عداوتینی !
*
و بیرده ساتمامیشام خالقیمین او حاق دیله گین
اؤزون یئتیر کؤمه گه حاق شاهین عدالتینی !
*
منی ده دانلانما سن « ادّعاسی چوخ عمل آز » !
یئتیر منه سن اؤزین ، تا گؤره ک شهامتینی !
*
او گون کی « دؤنمز » آدین یازمیشام اوره ک باشینا
دایانماراق گئدیره م گورموسن اشاره تینی ؟
*
شعاری آت گؤتوره ک بیز شعوریله قلمی
دویاق اوره ک ده جوشان قانلارین حرارتینی !!!!
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: شبستر , داوز زمانخاني
گؤردوم یوخودا ، یاریمی طوفان آراسیندا
سانکی جان الان جان ایدی جانان آراسیندا
اطرافی تمام توتموش ایدی سرو و صنوبر
او بیر گول ایدی باغ و گولوستان آراسیندا
آچمیشدی سیه زولفونو چون پرده کعبه
قربان کسیلیردیم اونا ، قوربان آراسیندا
معنادا اولوب سانکی زلیخا کیمی حوری
من یوسف ایکن قالمادا زندان آراسیندا
باخ یاخشی دوشون عاشیق صادق او حسین دی
کیم قالدی حسین تک اوزی میدان آراسیندا ؟
***
« داور » دور آییل سیل گؤزونو سؤیله مه هذیان
کاروان کؤچورو ، شهر و بیابان آراسیندا !!!
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: شبستر , داوز زمانخاني
سن بؤل چؤره گینی وئر یی یه نلره
سن بؤل اوره گینی وئر بیلن لر ه
صادق کسه ، پخمه ، خام دئین لره
قوی بیر داش آلتینا ، بیر داش اوستونه
*
الین نن توت سنه ال اوزادانین
دادینا یئت هر بیر داردا قالانین
خیانتین ، جنایتین ، یالانین
قوی بیر داش آلتینا ، بیر داش اوستونه
*
مثل دی « سؤیود ده بار گورمک اولماز
آلما آغاجیندا ، نار گؤرمک اولماز
آدامی ایت کیمی هار گؤرمک اولماز »
قوی بیر داش آلتینا ، بیر داش اوستونه
*
قوربان اولوم او حاق دئیه ن دیلینه
سؤز قیلینجین باغلا داییم بئلینه
« داور » الین وئرمه نامرد الینه
قوی بیر داش آلتینا ، بیر داش اوستونه
*
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: شبستر , داوز زمانخاني
عشق عالمین دویان ، من اوجان لار ایچینده یم
شادم بوناکی معدن و کانلار ایچینده یم
دریای عشق درک ائده رک شاد ایدیم ولی
بیر برکه یم ، کویر و تیکانلار ایچینده یم
زنجیر عشقه باغلی اولان نان عذابدایام
وئرمز آمان چونکی یامانلار ایچینده یم
یاز گلدی ، یای یئنه گله جاق بیلمه ره م هاچان ؟
نئیلیم همیشه من کی طیفان لار ایچینده یم !!
مهر و محبتیم سالارام هر گوله ولی
خیر اوممارام دا من شر اومانلار ایچینده یم
یئل مضرابی دینده بو سینیق پاره تئل لره
سانکی اؤلوم هواسی چالانلار ایچینده یم
شادم که بؤیله عذاب و مَحَن لری
چوخلار دویور قانیر کی قانانلار ایچینده یم
« دؤنمز » یازیر ، یارادیر عشقیلی غمی
غم جؤهریله عشقی یازانلار ایچینده یم
موضوعات مرتبط: اشعار و سروده ها
برچسبها: شبستر , داوز زمانخاني
معرفي مشاهير ادبي شهر شبستر (1)
در مورد مرحوم بيوك آقا شكورزاده مراغه اي
اوچ بوياخلي ، اوچ معنالي بايراغيم
قالدی « داغ » لاردا ،داغلاردا
به ین سن ده بودور ، به ین مه سن ده !
یالان شماتت لر !
میدان آراسیندا
قوی بیر داش آلتینا ، بیر داش اوستونه
قانانلار ایچینده یم - از كتاب بير چيمديك دوز
نيليرهم + آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان + داور زمانخاني
طفيلي اولما نامرده + آستا يئري اوستا يئري كيتابيندان + داور زمانخاني
«آنا» دؤزه بيلميرم - 92/03/29
تورك ائللري سئوه جاغام - از کتاب بیرچیمدیک دوز
دوام ائتسین 57 - از کتاب بیر چیمدیک دوز
آی سارابین کوچه لری - از کتاب بیرچیمدیک دوز
حسن جمالین - از كتاب بير چيمديك دوز
من سنی سؤیره م ،سن سؤیمه سن ده - از كتاب بير چيمديك دوز
سن قیرقی سان ، تویوخ یوخ !! - از كتاب بير چيمديك دوز
« خوجالی » دا سوی قیریم - از كتاب بيرچيمديك دوز


text:
آسیلی
روحانگیز پورناصح
شکیلینه باخاندا، بئلی ایستر- ایستهمز اییلیردی، گوزگویه باخاندا، چییینلرینی دالییا چکیب، شستلی دوروردو. بونلارین بیری اونونلا اویناییردی. باشا دوشموردو. بلکه ده تزه اویونلاردانیدی، باشارمیردی.
بیری اوزاقدان باخیردی، بیری یاخیندان. اوزاقدان باخانین آدی ائله اوستوندهایدی. اوزاقدان باخان، بالاجا نسنهلری گؤره بیلردیمی؟ نه اوچون اوزاقدان باخانا قاشسیز، کیرپیکسیز، اوزـ گؤزو شیشمیش، قیریشیقلی بیریسیایدی، یاخیندان باخانا هله ده گنج. بلکه ده اوزاقلارا باخیب نئچه ایل سونراسین گؤستریردی. بلکه ده اؤزو دوربینایدی، یاخینی یاخشی سئچه بیلمیردی.
بلکه ده بونلارین بیری یا دا هر ایکیسی، بلکه ده اؤزو جیغاللیق ائیلهییردی. هر حالدا شکیلله، گوزگونون آراسیندا آسیلی قالمیشدی. بلکه ده دوربینده گؤز، گؤزو اوزاقدا گؤروردو، آمما گؤز، گؤزدن اوتانیردی گوزگوده؟
اؤزونو ایکی جور ـ بیر جور گؤروردو. بیلمیردی شکیلین چکدیرسین یا دا گوزگونون قاباغیندان دالی چکیلمهسین. بیری شکیل ایستهینده اؤزونو گوزگو قاباغیندا گوستره بیلردیمی؟ شکیل وئرمهلی اولسایدی دا، بیر گوزگو یانیندا آپاریب، بیر دؤنه ده گوزگوده اؤزونو گوسترمهلیایدی.
دوز اولسایدی «گؤزلین شکیلی یاخشی چیخماز.» اورهیی بیر آز ساکینلهشردی، بلکه ده بو جور دئییبلر، هئچ کیمین اورهیینه دیمهسینلر؟ اؤزـ اؤزونه دوشوندو. یادینا دوشدو اونا دوزلی دئینده ده اؤزونه دَیَردی. هر دن ده فیکیرلهشیر اصلن گؤزل نه جور اولار، دوزلی نه جور؟ کیم دئیه بیلر گؤزل کیمدی، دوزلی کیم؟ بعضی یئرلرده بورداکی اؤلچولرده بیریسی تاپیلماز، اونلارین ایچینده یانی گؤزلدن، دوزلودان یوخدی دیبیندن؟ اولا کی اونلارین دا اؤز اؤلچولری وار؟ بو اؤلچولری کیم قویوب؟ اصلن بو اؤلچولر دوزدی؟
بیر کارانداشلا کاغیذ گؤتوردو، نئچه جور آدام چکدی. آداملارین هر یئرلرینی (قاش، گؤز، کیرپیک، بورون، آغیز، باش، توک، ال، آیاق، گؤوده و ...) بیر دؤنه اوچ بوجاقلی، بیر دؤنه دؤرد بوجاقلی، بیر دؤنه گیرده، بیر دؤنه...، هر بویادا چکدی. هرهسی بیر جور اولسایدیدا هاممیسی اونا باخیردی، هاممیسی اونونلا دانیشیردی. هاممیسینی هر دورومدا چکدی، گولومسر، هیرسلی، شاشقین... بیلمیردی گؤزلدیلر یوخسا دوزلی؟ بیری اوچ بوجاقلی باخیردی، بیری دؤرد بوجاقلی، بیری گیرده... باخیشلاریندان اوتاناراق، اؤز عالمینده، خواهیش ائلیرم اوچ بوجاقلی، دؤرد بوجاقلی، گیرده ... گؤزلرینیزله باخیرسینیز دئیه گولومسهدی. سونرا بونلاری بیرـ بیرینه قاریشدیردی. اوچ بوجاقلینین گؤزلرینی چکدی دؤرد بوجاقلییا، گیردهنین آغیزینی چکدی اوچ بوجاقلییا... بیرینی آغلاتدی، بیرینی یوخلاتدی، هر نه اویونو وارایدی چیخارتدی، بونلارین هاممیسیندا، هاممیسی یئنه اونا باخیردیلار، اونونلا دانیشیردیلار.
بونلاری نه جور آییرا بیلردی. آییرا بیلسئیدی ده او دئودی بو ملک، یا عکسینه اولان زامانینا قاییتماق ایستهمیردی. مهیهر ایکیسی ده بیر یئرده اولا بیلمزدی؟ هم دئولیک، هم ملکلیک، هابئله هم دوزلولوق، هم گؤزللیک، هم قوجالیق، هم گنجلیک، هم... هم...؟ بلکه ده خطکشله آییرماق اولموردی بونلاری داها. ائله سیخ بیرـ بیرینه ایلیشمیشدیلر کی، آیریلسایدیلار دا اوندان بونا یاپیشاردی، بوندان اونا. هر دن بیر ده یئرلرینی دییشیردیلر، یئرلرینی دییشنده آرا بیر بیر بیرینین اوستونو توتوردولار، بیری گؤرسهنیردی. اوندا اونا دئو دئمهلیایدی یا ملک، دوزلی یا گؤزل، قوجا یا گنج؟


text:
– آغئر اوتی باتمان گل.
۷- تک الدن سس چیخماز.
۸- داغ داغا یتیشمز آدام آداما یتیشر.
۹- چچل باخار گوزگویه آدین قویار اوزگویه.
۱۰- کچی جان هاییندا قصاب پی آختارئر.
۱۱- قویونی درین ده قازسان اوزون توشر سن دایازدا.
۱۲- حالوا حالوا دئمه یینن آغئز شیرین اولماز یاغ دوشاب ایستییر.
۱۳- گلین اویناماقا باشارماز دییر یئر ایریدی.
۱۴- سوزی آت یئره سوز ساحابی اوزی گوتورر.
۱۵- دمیر قاپینینن تاختا قاپئیا ایشی توشر.
۱۶- جوجه نی پاییزین آخئریندا سایارلار.
۱۷- آشپزکی ایکی اولدی آش یا شوراولار یا دوزسوز.
۱۸- خوروز یوخیدی سحر آچئلمیردی.
۱۹- سو گلسه یولون تاپار.
۲۰- اورکن نقدر اوزون اولسا آخیر گلیب دوغاناقدان سوروشاجاق.
۲۱- اوزگنین یاغلی سندان اوز یاوانین یاخچی دی.
۲۱- اوزی ییخیلان آغلاماز.
۲۲- اوستو اورتولی بازار دوسلوقی پوزار.
۲۳- آشینا آشینا چیخدی اوجاق باشینا.
۲۴- هر زادین تزه سی دوستون کهنه سی.
۲۵- خمیر چوخ سو آپارار.
۲۶- باغا قینین دان اولدی قینین بینمدی.
۲۷- آت طوله میخین یئردن چیخادسا بیرین یئره وئرار ایکیسین اوزونه.
۲۸- تولکی تولکی یه بویرار تولکی ده قویروقونا.
۲۹- چوخ بیل آز دانیش.
۳۰- آدامئن اوزونون کی اتین یسه ده سوموگون آتماز.
۳۱- کور توددوغون بئراخماز.
۳۲- آرپا اکن بوغدا بیچنمز.
۳۳- قونشویا اومود اولان شامسئز قالار.
۳۴- قاشین دوزلدن دییردی وئردی گوزون چئخارددی
۳۵- آز دانیش ساز دانیش دوز دانیش سوز دانیش.
۳۶- دوز سوز آجی اولار.
۳۷- حق داشی آغیر اولار.
۳۸- چیراق اوز دیبینه ایشیق سالماز.
۳۹- آغاج بارگتدیحجه باش ایر.
۴۰- قیش کئچدی اوزی قارالئق کوموره قالدی.
۴۱- باشینا بورک قویان بورکونه ده گله یاراشا.
۴۲– پیشیین آغزی اته چاتماز دییر اییی گلیر.
۴۳- یووولمامئش قاشئق تکین گیرمه آرئیا.
۴۴- اوزاق فامئل دن یاخین قونشی یاخچی دی.
۴۵- مچیدین قاپیسی آچئخدی ایتین هایاسئنا نه گلیب.
۴۶- اوزونه اوماج اوغانمئر اوزگویه اریشته کسیر.
۴۷- بورک گله کیشی باشیندا اولا.
۴۸- گوروشن کنده بلدچی لازم دییر.
۴۹- هامینی برق توتار بیزی فانئس.
۵۰- قودوخ بویر چولی بومز.


text:
اونودولموش داهی، آفرا بئن
حاضیرلایان:
گونئل ائیوازلی
کؤچورن:
حسین واحدی
"محبت سیرلیلیک پالتارینی اوزهریندن
آتدیقدان سونرا اوولکی ذوقوندان محروم اولموش اولور"
آفرا
بئن
یئنیلشمه
دؤنهمی [دوره-ی بازسازی] اینگیلیس جمعیتینده، قاریشیقلیق [هرج و مرج] دؤنهمی
ایدی. بیز یارادیلان ادبی اثرلره دقت کسیلسک مئدالین یالنیز بیر اوزونو گؤرموش
اولاجاییق. هر حالدا بو قاریشیقلیقدا بئله پارلاق سیمالاری سئزمک مومکوندور.
آردیجیللیغا وارساق – جون میلتونون، جون بئنیانین، هئنری پئرسئلین، کریستوفئر
رئنین آدینی چکه بیلریک.آما بیر آد دا وار. او آد، اونو ادبیات صحیفهلریندن
تامامیله ایتیرمک اوچون لکهلمک ایستهییبلر. یالنیز 20-جی عصرده اینگیلیس ادبیاتی آفرا بئنی یئنیدن کشف ائتدی. اونون
اولدوزو یئنیدن پارلاماغا باشلادی.
یازینین آردی ...


text:
گئدیشین گتیردی غمی ، غوصّه نی ، قلبیم سئوه بیلمز داها کیمسه نی هر گئجه رؤیامدا گؤروره م سنی ، یوخومو آپارا بیلمه یه جک سن . گئتدییین یوللارا حسرتله باخدیم ، دنیزتک کوکره ییب ، چای کیمی آخدیم . منیمله [ ادامه را بخوانید ]
عشقین منی دؤندردی گولوم بولبوله سنسیز کؤنلوم توتولار باخسـام اگـر بیر گولـه سنسیــــز زولفـون اوجی گؤستــردی منه عشق کمنـــدین دوشدوم یئنه مجنون کیمی دیلدن دیله سنسیز بیر گون اوزونون هیجری بیرآی اوْلدو گؤزومــده زولفوندن ایراق دؤندی گئجه م بیر ایله سنسیز لیلاسـی ایچـون دؤزمـه دی بیـر محنته مجنــون حق عاشقی [ ادامه را بخوانید ]
یارین بویون قوجاخلادیم یارآغلادی من آغلادیم ییغشدی قونشولار بوتون جار آغلادی من آغلادیم باشیندا قارلی داغلارا دانشدیم آیرلیق سوزون بیر آه چکیب باشینداکی قار آغلادی من آغلادیم طاریمدا نار آغاجلاری منی گوروب دانیشدیلار بویومو زیتون اوخشادی نار آغلادی من آغلادیم ایله که اسدی بیر خزان تالاندی گوللیرم منیم خبر چاتینجا [ ادامه را بخوانید ]


text:
محبوس آتا Məhbus ata - Aydın Canıyev
محبوس آتا Məhbus ata
یازار: آیدین
جانییئو yazar: Aydın Canıyev
کؤچورن: حسین واحدی köçürən: Hüseyn Vahidi
"وورونوک” شهرکناری بولوارلا پارالئل [موازی] یول ایله ایرهلیلهییردی. ایرهلیلهییردی دئمک ده اولماز، "آددیم-آددیم” قاباغا گئدیردی. پارک آبادلاشدیریلیردی، یولدا تمیر ایشلری آپاریلیردی. یایین جیرهاجیریندا محبوسلار بالاجا بیر گؤزلوکدن اطرافا باخماق اوچون بیر-بیرینی عوضلهییردیلر. اؤزل دوستاق اییی سککیز آچارلا باغلی بو مینیتورمنی باشینا آلمیشدی.
هله اوچ یوز کیلومئتر یول گئدسیدیلر. گؤزلوکدن چکن آزادلیق جاذبهسی و خوشبختلیک گؤرونتولری محبوسلاری ویجدانییلا اوز-اوزه قویموشدو: کیمی ائتدیگینین جنایت اولدوغونون فرقیندیدی، کیمی دوغرو آددیم آتدیغی امینلیگینده... اما هله، هره اؤز حسابینی اؤز ایچینده چکیردی.
حیکایهنین آردی ...


text:
بویوک آلاهین آدی ایله
یکشنبه گونو بهمن آینین ۲۶ آلتینجی گونو کرج شهرینین یاخین لیغیندا یئرلشمیش ملارد شهرینده ، او شهرین ارشاد اسلامی سالونودا آذربایجان تورکلرینین طرفیندن بیر گؤزه ل شنلیک مراسمی کئچیریلدی و آذربایجان ادبیاتی و اینجه صنعتی و موسیقی حیرانلاری شاعیرلر و عاشیقلار یازیچیلار طرفیندن آلقیشلانیب . وبیر مارقلی شعر و موسیقی تؤرنی کچیردیلر.
مراسمین آپاریجی سی ، تانینمیش تورک عالیمی ، یازیچی سی وشاعیری آقای مهندیس حمیدی جنابلاری ایدی.
مراسم قرآن مجیدین قرائتی ایله باشلاندی. سونرا بالاجا خانیم قیز سولماز حمیدی آنا دیلینده بیر شعر اوخودو. سیرا ,عاشیق حسین مهدوی و اوعاشیقی مشایعت ایله ین آقای علیپور و اسدی اولدو . عاشیق حسین مهدوی گورکملی عاشیق، شاعیرلیک درسینی ده اوستاد یحیی شیدانین محضرینده بیتیریب چوخ گؤزل بیرماهنی اوخویوب ودؤنه دؤنه تماشاچیلارین و انجمن ادبی حکیم نباتی و انجمن ادبی وفرهنگی آراز طرفیندن آلقیشلاندی. اونون سیراسی ایله ائل شاعیرلری آقالار: “شبستری ، دوکتور سلمان گوهری ، گونی لی ، گرجانلی ، جابیرلطفی ، جابیر خیری، خانیم رحیمه محمدی،بیر شعر استادناظرشرفخانالی دان اوخودو، نادربیات زنجانلی ، دکتور علی اکبر مجد”سو تای”، خانیم علیپور، آقای علیپور”سحر”آقای آلیش،خسروشاهی، نادرفاضلی، جعفری، خانیم لطفی و عاشیق جمشید وعاشیق احد علیشاه لی کی یئنی تونس مملکتیندن گلمیشدی ، بیر شعر عاشیق قشم دن اوخودو.بیز او مجلیسده اوخونان ایکی شعری تقدیم ایله مک له سؤزوموزه سون قویورق.
علی اکبری مجد ایکی قطعه شعرترجمه سی سید علی صالحی دن :
بوتون گولوش لریمی نذیر دئمیشم
سن اولسان اگر
کدرلریمی یئللره وئرسن
“تانری” سحردانی نی سوکن چاغدا
*
یول لای قار بوروسه ده
ایشیق ایکن
قارانلیقلاردان کئچمه لیک
گئجیکمه دن !
حمید احمدزاده آذربایجانین مقدس بایرامی سایلا ۲۹ بهمن گونونه اشاره ایله بیرشعر اوخودو :
۲۹ بهمن حماسه سینی یارادنلارا اتحاف
اللی ایل ظولم ایچره یاشایان مللت
ائتدیگی خیدمته ، گؤردویو ذیللت
سونوندا گؤستردی اوزوندن غیرت
۲۹ زوندا بهمنین اوگون
سیندیردی بئلینی دوشمنین اوگون
آزادلیق یولوندا ائل کئچدی جاندان
قورخمادی آتشدن ، قانلی توفاندان
نعره لر قوزاندی قالخدی هریاندان
۲۹ زوندا بهمنین اوگون
بئلینی سیندیردی ، دوشمنین اوگون
ائل هجوم ایله دی ، حاقین ایسته دی
اونون حاق سسیندن سما تیتره دی
شاه لیغین تمَلی کؤکدن بودره دی
۲۹ زوندا بهمنین بوگون
بئلینی سیندیردی ، دوشمنین اوگون
عصیانا باشلادی شانلی ائللریم
آخدی دره لردن قانلی سئللریم
قورتولدو یاساقدان باغلی دیللریم
۲۹ زوندا بهمنین بوگون
بئلینی سیدیردیق ، دوشمنین اوگون
تبریزیم اوجاتدی اینقلاب سسین
سیندیردی رژیمین دمیر قفسین
جلادین ، اوغرونون کسدی نفسین
۲۹ زوندا بهمنین بوگون
سیندیردی دوشمنین اوگون
جوشدوردو تبریزیم ایستی قانلاری
قالخیزدی آیاغا مرد اوغلانلاری
ستارخان ائلی نین قهرمانلاری
۲۹ زوندا بهمنین بوگون
سیندیردی دوشمنین بئلینی اوگون
تورک ائلی فخر ائدیر بهمن آیینا
بهمنده اوجالان میللت هایینا
اره نلر اود وئران شاه سارایینا
۲۹ زوندا بهمنین بوگون
سیندیردیق دوشمنین بئلینی اوگون


text:
جاوید اولدوز (پروفسور محمد تقی زهتابی حاققیندا)
سولدوز دات کام- تورکجه سئرویسی: یاشامی چوخ ساده اولان اوستادین نه ائوینده نه گئیینیشینده سوورقانلیقدان آسیلی اولان بیر ایز بولا بیلمزیدین. او ساده و صمیمی یاشاییب، هرزامان ایسه بو سادهلییه فخر ائدردی، بیلمهدییی قونولار باره کندیندن ایرتیباط سیز جاواب یاراتماییب، بسیط آراشدیرمالاردان سونرا سورونون جاوابینی دقیقا وئرردی.
سولدوز دات کامین آلدیغی بیلگییه گوره، پاییزین سون گونلری قار بیاض لچهیینی شبسترین چای محللهسینین اوزینه چکدییی زامان یئنی بیر مولود کیریشچی عاییلهسینه آیاق قویدو. کیریشچیلیک (زهتابلیق) ایله عاییلهسین دولاندیران آتاسی قورآنین ایلک صفحهسینده بیر آد و تاریخ قئید ائتدی، محمدتقی ۱۳۰۲ اینجی ایلین، آذر آیینین ییرمی ایکینجی گونو.
گونلر گلیب کئچدییینده محمدتقی ده آلتی یاشینا کئچرک باجیسی ایله برابر قادینلارین قورآن مکتبینه آیاق قویدو، قورآنی اوخویوب چیخدیقدان سونرا تورکجه یازیب اوخوماغی اؤیرنیب، ۱۳۰۹ -جی ایلده شبسترین دولتی مدرسه سینه آیاق قویدو .
۱۳۱۵-جی ایلده ایلک مکتب تحصیلاتینی بیتیردیکدن سونرا آتاسی طرفیندن تحصیلدن منع اولونان محمدتقی ایکی ایل تامام اکینچیلیک ها بئله کیریشچیلیک پئشهلرینینه اوز توتدو. آنجاق ایکی ایلدن سونرا گیزلی شکیلده تبریزده قارداشینین ائوینده یئرلشیب، اوچ ایل تامام، ۱۳۲۰-جی ایله قدر تبریزین فیوضات مدرسه سینده ۹ -جو صینیفا قدر تحصیل ائتدی.
۹ -جو صینیفی بیتیردیکدن سونرا، تبریز مقدماتی کالئجینه یول تاپاراق ایکی ایل سورن تحصیل بؤلومون بیتیرن محمد تقی ۱۳۲۲ و ۲۳ ایللری آراسیندا رشدیه و تربیت اوخوللاریندا معلمچیلیک پئشه سینین آردینی توتدو.
۱۳۲۰-۲۴ ایللر آراسی حاج یوسف مکتبینده عربجه شعرلری ها بئله کاتولیگلر کلیساسیندا فیرانسه دیلینه تسلط تاپیب، ۱۳۲۵ اینجی ایلده، آذربایجان میللی حکومتی طرفیندن قورولان تبریز بیلیم یوردونون ادبیات فاکولته سینده، اؤیرتمن اولاراق ایشه آلینیب همن اونیوئرسیتهنین، ده ایلکین اؤیرنجی لریندن اولدو.
شاه طاغوت رئژیمینین آذربایجانا باسیقنی اساسدا باش وئرن میللی حکومتین اینحیلالی، محمد تقینی ایسه چوخلو آزادلیق تشنهسی اولان آذربایجانلیلار تک شوروی سووئت بیرلییینین سورگونونه آتدی. آنجاق محمد تقی ۱۳۲۷ اینجی ایلینده تورکجه دیلینین ادبیات و تاریخ بارده تحصیل آپارماق اچون باکی یولونو قارشیا توتدو. تحصیلیندن نئچه آیدان آرتیق سورمهیهن محمد تقی توده حیزبینین ایشارت ایله توتوقلانیب ایکی ایل حبس حوکمو ایله یارقیلاناراق سیبرییایا سورگون ائدیلدی. اوچ ایل سیبرییادا سورگونوندن سونرا سووئت بیرلیینین حیزبی محکمهسی طرفیندن تاجیکستانین دوشنبه شهرینه سورگون ائدیلدی.
سونوندا عومرونو ۶ ایلینی تبعیدده خرجلهیهن محمد تقی زئهتابی نهایت ۱۳۳۳(۱۹۵۴) ایستالینین قانلی دؤنهمیندن سونرا، اؤزونو باکیا چاتدیریب بو شهرین دوولت اونیوئرسیته سینین دیل و ادبیات فاکولته سینده تحصیل آلماغا باشلادی.
آیریجا بو ایل دن عیبارت بو اونیوئرسیتهنین شرق شیناسلیق فاکولتهسینین بیلیم قورولونا سئچیلن محمد تقی، عربجه دیل و ادبیات اؤیرتیمنه باشلادی. ۱۹۶۹ -جو ایلده (ابو نواسین یاشام و دوشونجه لری) حاقدا اولان دوکتورلوق تئزیندن مودافیعه ائدرک پی اچ دی اوغورونو قازانمیش اولوب اوچ ایل سونرا دوچنت لقبین الده ائتدی.
بو ایللر آراسی دوهتور خاور آسلان ایله تانیشیب عاییله حایاتی قورماغا قارار وئردی، آذر و بابک قورولان بو عایله نین ثمرلرین دن دیر.
سونوچ دا دوهتور محمد تقی زهتابی آدی ایله تانینان بو دیل و ادبیات اوستاسی ۱۳۵۰ اینجی ایلده شوروی سووئتلر بیرلییینی عیراق مقصدی ایله ترک ائدرک بغداد علمی اونیوئرسیته سینده اسکی تورکجه ایله فارسجا دیللری نین اؤیرتمنلییینه باشلاییب ۱۳۵۷ اینجی ایلده علمی اثرلر خلق ائتمک واسیطه سی ایله، بغداد اونیوئرسیته سی طرفین دن پوروفوسورلوق علمی مقطعینی الده ائدیب دونه لرجه آلمان اؤلکه سینده علمی کنفرانس لارین یارایدیجی سی اولدو.
ایللرجه سورگون یاشایان پوروفوسور زئهتابی نین اؤریی وطن حسرتینده چیرپینیب دویونوردو آنجاق بو ایللر ایچره محمد تقی نین کونلونو سیخیب قان ائدن توپراقیندان، دوغما یوردوندان، دیاریندان کنارا آتیلماسی میش.
آذربایجان دیل و ادبیات حاققیندا معاریفلشمک( منحوس شاه رژیمینین دونمینده ایمکانسیز اولان) آماجی ایله سورگون یاشایان محمد تقی زئهتابی نین ،باشقا اؤلکه لرده یاشام سورمیه بیر ندنی قالمامیشدیر. او اؤلکه سینه دؤنمک، معلوماتی نی، الده ائتدییی علمی مداریجی اؤلکه سینه، میللتینه وقف ائتمک ایستییردی.
ایران ایسلام اینقیلابی نین ظفره چاتماسی ایله محمد تقی وطنه قاییدیب وطن داشلاری آراسیندا یاشاماق ایمکانینی بیرده الده ائتدی. بو بارده ایسه یازدیغی عریضه واسیطه سی ایله، اؤلکه یه دؤنمک ایذنی آلان محمد تقی ۱۳۵۸ اینجی ایلده تبریزه داخیل اولدو. بو ایلده ایسه تبریزین اونیوئرسیته آذربایجان دیل و ادبیات فاکولته سینین تشکیل تاپماسی ایله، بو فاکولته نین علمی قورومونا آلیناراق تورک و عربجه دیللر اؤیرتمنلییینه باشلادی.
آنجاق ایکی ایل سورمهیهن بو اوغور توده حیزبینین اوستادا دویدوغو، کین واسیطه سی ایله سونا چاتیب، پوروفوسور اینقیلاب محکمه سی طرفیندن دورد ایل حبس حؤکمو ایله یارقیلانیب بوتونلوکجه اونیوئرسیته دن ده اؤیرتیم دن ده محروم اولوندو.
آنجاق اوستاد دوروما باش اهیمییهرک شبستره کؤچوب، اؤز آتا ائوینده یئرلشرک موطالیعه، آراشدیرما و الده ائتدیی علمی سونوچلارین یازماسی ایله مشغول اولدو.
سونوچدا پروفوسور دوهتور محمد تقی زهتابی، آلمان سفرین دن دؤندوکدن سونرا، ۱۳۷۷ ایلین خزانین سونجو گونو، قیشین بیاض لچهیی دوغوم گونو تک آذربایجانی بوروین زامان، قلب کریزی کئچیرمه سبب ایله دونیاسینی دهییشهرک شبیستر ده آذربایجانین علمی-کولتوریک شخصیت لرینین حضور ایله توپراغا تاپشیریلدی.
بئلجه بوتونلوکجه عؤمرونو وطن اعتلاسینا وقف ائدن دوهتور محمد تقی زهتابی توپراغا یوخ بلکه آذربایجان میللتینین جاوید تاریخینه، ادبیاتین نین پارلاق دان اولدوزونا چئوریله رک آذربایجان میلتینین کونلونه تاپشیریلدی.
داورانیش اؤزللیکلری
عوموروندن ۷۵ ایل کئچن گنج اورکلی اوستادین داورانیشلارینی گؤروب اونو ۲۰ یاشیندا ساناردین.
سیماسیندا یورغونلوق دان اثر اولان بیر نیشان بولا بیلمک ایمکان سیزایدی. گنجلر آراسیندا داورانیش لاری ایله بوراخدیغی ایز همصوحبت لرینی چکیجیلیک ایله کندینه باغلاییب، بو چکیجیلیک اونون آدینی آذربایجان گنجلر ها بئله اؤیرنجی لری آراسینا یایمیشدی.
یاشامی چوخ ساده اولان اوستادین نه ائوینده نه گئیینیشینده سوورقانلیقدان آسیلی اولان بیر ایز بولا بیلمزیدین. او ساده و صمیمی یاشاییب، هرزامان ایسه بو سادهلییه فخر ائدردی، بیلمهدییی قونولار باره کندیندن ایرتیباط سیز جاواب یاراتماییب، بسیط آراشدیرمالاردان سونرا سورونون جاوابینی دقیقا وئرردی.
میللی حاقلاری اؤنمسهمهمهیی شرق میللتلرینین گئریده قالماق عامیلی سایان دوهتور زئهتابی، بو فضانین آرادان گئتمهمک بارهده، طبیعی ایستعداد لارین کور اولماسینا اینانیردی.
آذربایجان ادبیاتینین، پارلایان اولدوزو
موعاصیر نیمونهده محمد تقی زهتابی نین شعرلری، معنالی باخیم دان درین ها بئله او بارهده ایسه، موعاصیر دؤنم ده اونو تورکجه شاعیرلر آراسیندا بدلسیز شاعیلر سیراسیندا آد چکمک اولار.
آذربایجان تورکجه ادبیاتیندا بوللو علمی ها بئله چوخونلوق بیلگیلری کیمسه نین گؤزوندن ایراق اولمایان اوستادین نه تکجه گونئی آذربایجان بلکه، آذربایجان جومهوریتی، تورکیه، آلمان، سوئد و… اؤلکه ده ایسه طلبه لر تربیت ائدرک علمی اثرلری ایسه بو اؤلکه لرده یایینلانمیشدیر.
دهتور محمد تقی زئهتابی شوبهه سیز سون یوزونجو ایلین ان شاخص تورکجه دیل شیناسی سایا گتیرمک اولار.عومورون سونونا قدر آذربایجان دیل و ادبیات صینیف لری قوران پوروفوسور بو ساحه ده، ۲۰ ایل بویونجا مینلرجه اؤیرنجی نی یئتیشدیرمیشدیر.
پوروفوسور زئهتابینین بو حاقدا مکتوب اثرلری، اؤزل شکیلده، ـ آذربایجان ادبی موعاصیر دیلی ـ فونوتیک، یازی قوراللاری» (تبریز)، «موعاصیر ادبی آذربایجان دیلی ـ سس، صرف» (تبریز)، «علم المعانی ـآذربایجان تورکجه سینین لکسیکولوژی سی» (تبریز)، «قوی اولسون اون» (حیکایه توپلوسو ـ تبریز )، اوستاد «قواعد الفارسیه» (به زبان عربی ـ بغداد) ،آیریجا سایدا چوخلو یاییملانان مقاله لری گونلوک، درگی لرده اؤزللیکجه وارلیق، امید زنجان، پیام اورمیه و … نشر اولونان آثاریندان ساییلیر.
آنجاق اوستادین علمی بیلیمینین یوکسک لییینه ایناراق، تاریخ باخیم دا ان اساسی تخصصوص صاحیب لریندن ساییلیر.
پوروفوسور زهتابی دن اؤنملی بیر اثر ان قدیم دؤنم دن ایسکندر هوجومونا قدر، ایران تورک لرینین اسکی تاریخی نین بیراینجی جیلدی پوروفوسور زئهتابی نین وفاتیندان نئچه آی اونجه یایین لاندی. بو کیتابین ایکنجی جیلدی ایسه پوروفوسورون وفاتیندان سونرا، اونون بیرچوخلو باشقا اثرلری تک اوستادین اؤیرنجی لری طرفدن نشریات مرکزینه تاپشیریلدی.
طاغوت دؤنمینده پهلوی عاییله سینین شوونیستی تفککورلار اساسیندا، بو خاندانا باغلی عالیم لر طرفیندن تورک سویلو توپلوملار ساختاکارجاسینا دانیلیردی، آنجاق بو اینکار غالیب تفککورا چئوریلمهییر و تورک سویلو توپلوم لار هر زامان دوشونجه لرده تاریخین ایلکین امپراطورلاری تک قالارگی لاندیلار.
بو ۸۷۰ صفحه لیک کیتابدا اولوسلار، دیل شیناسلیق پارامترلری ایله، ایلتیصاقی، تحلیلی (قالیبی) و آیریجا هیجایی بؤلوم لره بولونوب لر.
تورکجه، فنلانجا، مغولجا دیللر ایلتیصاقی ـ فارسجا، انگلیسجه، عربجه دیللر تحلیلی آیریجا چین دیللری تک دیللر هیجایی دیللر سیراسیندا بولونموشدولر.
بو کیتابین مولیفی مقامدا چیخیش ائدن پوروفوسور زئهتابی بو کیتابین تالیفی حاقدا باشقا دیللرده اولان منابع دن فایدالاناراق،تاریخ آیریجا دیل یارادیجی لاری اولان سؤمئرین ایلتیصاقی دیللی اولدوقلارینا دایاناراق، سؤمئر دیلینی، آذربایجان تورکجه سینین کوکو اولدوغونو ایثبات ائتمیشدیر.
ائلجه ده بو کیتابدا، هیند اوروپایی لرین ایرانا کؤچلری باشلامیشدان اول دؤنم لره ایشاره ائدیلرک، چوخلو منابیعه دایاناراق، آزربایجان و ایران سرحده لرینین باتی بولومون ده یاشایان
ایلام، قوتی، لولوبی، اورارتور، کاسسی، اوتی، ماننا سونوچدایسا مادلار تمدن لارینین ایلتیصاقی دیللی اولدوقلاری ایثبات ائدیلیب دیر.
اونملی تاریخ قونولاری اوزره دانیشان بو کیتاب، منطق، استناد، آیریجا سندلر اوزره قورولان بحث لردن مکمل اولاراق یارانمیش دیر.
پروفسور محمدتقی زئهتابی نین مکتوب اثرلری
موختلیف عئلمی-ادبی آلانلاردا اوزمان اولان پوروفوسور محمد تقی زئهتابی باشاراتلی مورخ آیریجا تشبوثلو شاعیر اولاراق تورکجه ادبیاتیندا دا هامیدان اوزمان شکیلده چیخیش ائدیردی.
تورکجه، عربجه، فارسجا، روسجا و فیرانساجا دان تشکیل اولان ۵ دیله تسللوطو اولان پوروفوسور، ایللرجه بو دیللرده تدریس ائدرک اویرنجی لر یئتیشدیرمیش دیر. آیریجا، شئیر، حیکایه، موختلیف باره لرده کیتاب ها بئله مقاله لر پوروفوسوردان یاییملانمشدیر.
ایتتیحاد یولو آیلیقئ (ماهنامه اتحاد یولو) – بغداد
آذربایجان تورکجهسینین نحوی – تبریز
پروانهنین سرگوذشتی (سرگذشت پروانه) ـ بغداد
باغبان ائل اوغلو (شعر شکلینده مشروطه حرکاتینا باخیش آیریجا ایران وطنداشلاری ها بئله آزربایجانین ایستعمارا قارشی قیامی و ۱۱ آیلیق جنگل سردارلارینین تبریزلی حوسئسین خان باغبان باره سینده شعر شکلینده یارانمیش بیر اثر.) ـ بغداد
چریک افسانهسی (افسانۀ چریک) ـ بغداد
بذ قالاسیندا (در قلعۀ بذ) ـ برلین
بختی یاتمیش (بخت خوابیده) ـ بغداد
ارک هفتهلییی (هفته نامه ارک) – برلین
هستی نسیم (فارسجا)- بغداد
شاهلارین ۲۵۰۰ ایللیک جنایت لری(فارسجا) – بغداد
آیا زبان فارسی به زبان ملل دیگر ایران برتریت دارد؟ – بغداد
قواعد الفارسیه – بغداد
معاصر آذری ادبی دیلی – تبریز
آزربایجانین تورکجه موعاصیر ادبی دیلی – تبریز
علم المعانی، آذربایجان تورکجه سینبن لکسیکولوژی سی(فارسجا)- تبریز
قوی اولسون اون (حیکایه توپلوسو) – تبریز
باغبان ائل اوغلو – تکمیل شده ـ تبریز
ایران تورکلرینین اسکی تاریخی (تاریخ دیرین ترکان ایران) ۱ و ۲ – تبریز
شاهین زنجیرده (شاهین در زنجیر) ـ تبریز
علی آغا واحیددن خاطیرهلریم – تبریز
یازار: یاسین حاجی زاده
- مرتب سازی بر اساس:
- مرتب کردن بر اساس قدیمی ترین در ابتدا
- مرتب کردن بر اساس جدید ترین در ابتدا
- ایمیل
- RSS
- هیچ نظری یافت نشد


text:
بیری بارمئش، بیری یوُقمئش. اؤنگلر بیر غارئپ آدام بارمئش. اوُنونگ بیر غئزئ بیلن بیر اوُغلئ بارمئش. غئزئ نئنگ آدئ اجـِکه جان، اوُغلونئنگ آدئ بوُلسا بایمئرات مئش. بیر گۆن اوُلارئنگ غاپئسئنا بیر سایئل گلیپ، ایمأگه زات دیلأپدیر. غارئپ آدام اوُنگا:
-کؤمک اتمأگه زادئم یوُق، آرپا-بوغدایئم بوُلمادئ- دیییأر. سایئل:
- اگر-ده غئزئنگئ اؤلدۆریپ آرپا، اوُغلونگئ اؤلدۆریپ بوغدایا سپسنگ، حاصئلئنگ کؤپ بوُلار-دیییأر.
اجکه جان بو گۆررۆنگی اشیدیپ، دررو البوقجاسئنئ آلئپ، دوُغانئ بایمئرادئ چاغئریار. بایمئرات آشئق اوُیناپ دوران یریندن غایداسئ گلمأندیر. اجکه جان شـِیله یالبارسا-دا اوُل گلمأندیر. آحئرئ اجکه جان:
- باللئ، آی باللئ، آلتئندان ساقغا برِیین، گل- دیییپدیر.
بایمئرات اجکه جانئنگ یانئنا گلنده، اجکه جان اوُنگا:
- باللئ بو گۆن بیر سایئل گلدی، زات دیلِدی، یوُق دیلنده، اوُل، غئزئنگئ اؤلدۆر آرپا، اوُغلونگئ اؤلدۆر بوغدایا سِپ دییدی، دأدِم حم بوُلیار دییدی. بیز چالاسئم بو یردن غاچامالئ- دیییأر.
آتالارئنا بیلدیرمأن غاچماق اۆچین بولار بیر پیکره گلیپ، بیر یرده اوُیناپ اوُتئرقا، بایمئرات اجکه جانئنگ باشداراغئنئ آلئپ غاچیار، اجکه جان حم اوُنونگ ائزئندان قاوان بوُلوپ اؤیدن غاچئپ گیدیأرلر.
دأده سی مونئ بیلیپ، اوُلارئنگ ائزئنا دۆشیأر، "یـِتدیم، یـِتدیم" دیینده، اجکه جان باشداراغئنئ زئنگیار، دأده سی نینگ اؤنگۆندن چئرماشئق چـِتی چئقیار، دأدِسی زوُردان چتیدن چئقئپ ینه-ده اوُلارئنگ ائزئندان قاویار. بو گزک اجکه جان آیناسئنئ زئنگیار، دأدِسی نینگ اؤنگـۆندن اولئ بیر دریا چئقیار، دأدِسی سووا گیریأر و شوُل سوودا بوُغلوپ اؤلیأر.
شـِیدیپ ایکی دوُغان چؤله طاراپ گیدیبریأرلر. آز یؤرأپ، کؤپ یؤرأپ، دۆز یؤرأپ، چؤل یؤرأپ، آچ-سووسئز ائسغئنلارئ غالماندئر. اوُلارئنگ اؤنگۆندن بیر آرنا چئقئپدئر. بایمئرات سوو یچجک بوُلاندا، اجکه جان:
- باللئ، بو سوو غوشلارئنگ سووودئر، موندان ایچسنگ غوش بوُلارسئنگ- دیییپ، اوُنئ سوو ایچمأگه غوُیماندئر. دم-دینچ آلئپ، ینه یوُلا دۆشۆپدیرلر. اؤنگلریندن ینه بیر آرنا چئقئپدئر. بایمئرات اوُندان سوو ایچجک بوُلاندا، اجکه جان:
- باللئ، بو سوو کییکلرینگ سووودئر. موندان ایچسنگ کییک بوُلارسئنگ- دیییپدیر.
بایمئرات غاتئ سووسانسوُنگ، اجکه جانا بیلدیرمأن، شوُل آرنانئنگ باشئندا کؤوشۆنی غالدئران بوُلوپ گیدیپدیر. بیرآز یؤرأنلرینده، بایمئرات:
- اجکه جان، کؤوشۆم سووونگ باشئندا غالئپدئر- دیییأر. کؤوشی گتیرمأگه اجکه جان غایتجاق بوُلسا-دا اتمأن، بایمئرادئنگ اؤزی غایدئپدئر. سووونگ باشئنا بارئپ، یاغشئ غانئپ، باشئنئ گؤترسه، کیگه اؤورۆلیپ دوروبرنمیش.
بایمئرات کییک بوُلاندان سوُنگ، حر شاحئنا بیر کؤوشۆنی ایلدیریپ، اجکه جانئنگ یانئنا گلیپدیر. اجکه جان آغلاپ:
- "باللئ، ایچمه دیسم اتمِـدینگ"-دیییپ، دوُغانئنئ ائزئنا تیرکأپ، گیدیبریپدیر. اؤنگلریندن بیر سۆری کییک چئقئپدئر. کییکلر بایمئراتدان غاچماندئرلار، بایمئرات بوُلسا اوُلارا غوُشولئپ گزیبریپدیر. شوُل یرد اولاقان بیر چئنار بارمئش، اۆستۆنه غاناتلئ غوشدان باشغا زات چئقئپ بیلمزمیش. اجکه جان چئنارئنگ یانئنا بارئپ:
- "اگیل، چئنارئم، اگیل!- دیییپدیر. چئنار اگلیپدیر، اجکه جان چئنارئنگ اۆستۆنه چئقئپ، شوُندا یاشاپدئر. کییک بوُلان بایمئرات بوُلسا کأواغئت گلیپ اجکه جانئ گؤرۆپ گیدیأنمیش.
بیر گۆن شوُل یوردئنگ پاتئشاسئ نئنگ اوُغلئ آوا چئقئپدئر. اوُل بیر کـیگی قاوالاپ، شوُل چئنارئنگ اۆستۆندن گلیپدیر. چئنارئنگ دۆیبۆندن آقیان سووئ گؤرۆپ، آتئنئ سووا یاقجاق بوُلاندا، آتئ اۆرکۆپدیر. پادئشانئنگ اوُغلئ سووا باقسا، سووونگ یۆزۆنده بیر آوادان غئزئنگ صووراتئنئ گؤرۆپدیر. پادئشانئنگ اوُغلئ گنگ غالئپ دورقا، یانئنداقئلار اوُل غئزئنگ چئنارئنگ اۆستۆنده دیگینی بیلدیریپدیر. پادئشانئنگ اوُغلئ غئزا باقئپ:
-"آئ، غئز، ائنسمئ سئنگ، جئنسمئ سئنگ؟ گل، دۆش!"- دیییپ، کؤپ یالبارئپدئر. اجکه جان سسینی چئقارماندئر. پاتئشانئنگ اوُغلئ بیلن یانئنداقئ آداملار حر زات اتسِلر-ده، اجکه جانئ آلئپ بیلمأن ائزلارئنا دوُلانئپدئرلار.
پاتئشانئنگ اوُغلئ آتاسئ نئنگ یانئنا بارئپ:
-"ائ، آتا، پئلان چئنارئنگ اۆستۆنده بیر غئز گؤردۆم، شـِیله بیر آوادان، آیدار یالئ دأل. امما شوُنئ آلئپ بیلمدیم"- دیییأر.
پادشاه دررو پیللی، پالتالئ، کرکیلی کؤپ آدامئ اوُغلونئنگ یانئنا غوُشوپ، شوُل چئنارئ یئقماغئ بوروپدئر. بو آداملار بارئپ چئنارئ کسمأگه باشلاپدئرلار. چئنارئنگ یـئقئلماغئنا بیرآز غالاندا گۆن یاشیار. آداملار: "ارتیر کسریس" دیییپ یاتیارلار. ارتیر گؤرسِلر، چئنار آصلا کسیلمدیک یالئ بوُلوپ دورانمئش. آداملار ینه کسمأگه باشلایارلار. آغشاما چنلی غوتارئپ بیلمأندیرلر، گیجه یاتئپ، ارتیر توروپ گؤرسِلر ینه اؤنگکۆسی یالئ بوُلوپ دورانمئش، غایتا چئنار گۆنده ایکی اسسه یوُغنالئپدئر.
بولار ائزلارئنا دوُلانئپ گلیپ، بوُلان زادئ پادشاه آیدیارلار. پادشاه:
"کیم شوُل غئزئ آلئپ گتیرسه آغرامئنا دنگ آلتئن برجک"- دیییپ جار چکدیریأر.
بیر غاررئ کمپیر گلیپ:
- پادشاحئم، من بو ایشی باشارارئن، یؤنه مانگا بیر غارا غازان، بیرکی سانئ کیرلأن آق گییم تاپئپ برسنگ شوُل غئزئ آلئپ گتیررین- دیییأر.
پادشاه دررو بو آیدئلان زاتلارئ تاپئپ بریأر. غاررئ کمپیر چئنارئنگ دۆیبۆنه گلیپ، اشیکلری غازانئنگ غاراسئنا سۆیکأپ یووماقچئ بوُلیار. اجکه جان اوُنئ گؤرۆپ:
- ائ، ماما، اشیکلری اؤنگکۆسۆندن حم بتر غارالدیارسئنگ- دیییپدیر.
کمپیر:
- واح، غئزئم، گؤزۆم گؤرنوُک، گلیپ یووپ برسنه- دیییأر.
بو غاررئ نئنگ بوُلشونا اجکه جانئنگ یۆرِگی آویپ:
- "اگیل، چئنارئم، اگیل"-دیییپدیر. چئنار اگلیپدیر. اجکه جان دۆشۆپ، غاررئ نئنگ اشیکلرینی یوووپ بریپدیر. سوُنگرا کمپیر اجکه جانا:
- "غئزئم، تانگئر یالقاسئن، شوُل صاندئقدا اییر یالئ اوُجوک-بوجوک زات بار، شوُندان غاربانار یالئ آل"- دیییپدیر.
اجکه جان اتمِجک بوُسا-دا، کمپیر غوُیمان، صاندئغئنگ یانئنا گتیریپدیر. اجکه جان صاندئغئ آچئپ زات آلماغا اگلنده، کمپیر دررو صاندئغئنگ غاپئسئنئ یاپئپدئر. اجکه جان نأچه یالبارسا-دا آچماندئر. شوُل واغئت پادشانئنگ اوُغلئ حم گلیپ اجکه جانئ اؤیۆنه آلئپ گیتجک بوُلاندا اجکه جان:
- منگ بیر باللئم بار، اوُل کییک سوونئ ایچیپ، کییک بوُلدئ. اگر اوُنئ حم گتیریپ، آلتئندان آحئر، کۆمۆشدن کؤکـِن نوغتا ادیپ ساقلاسانگ، سنگ بیلن گیدیین- دیییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ راضئ بوُلوپدئر. اجکه جان بیر دپأ چئقئپ، باللئسئنئ چاغئرئپدئر. کییک باللئسئ گلنده اجکه جان بوُلان ایشی آیدئپدئر. کییک حم مونگا راضئ بوُلوپدئر. شوُندان سوُنگ پاتئشانئنگ اوُغلئ اجکه جان بیلن کـِیگی گتیریپدیر. کییگه، آیدئلشئ یالئ، آلتئندان آحئر سالئپ، کۆمۆشدن کؤکن ادیپ غوُیوپدئر. اجکه جانئ بوُلسا، توُی ادیپ، اؤزی آلئپدئر. اجکه جانئنگ یانئنا بیر غئرناق بریپدیر.
آیدان-آی، گۆندن-گۆن گچیپ اجکه جان گؤورِلی بوُلیار. بیر گۆن غئرناق سووئنگ کنارئنا اشیک یووماغا گیدنده، اجکه جان حم گیدیپدیر. غئرناق دریانگ غئراسئنا بیر غازئق قاقئپ، اوُنگا بیر اوزئن یۆپ داقئپ، بیر اووجئنئ بیلینه باغلاپ، سووا گیریأر. اجکه جان اوُنئ گؤرۆپ سووا دۆشِسی گلیپدیر. اجکه جان سووا گیرنده، غئرناق غازئغئ غوُپارئپ غؤیبریپدیر. اجکه جان سووا چۆمۆپ، دریانگ دۆیبۆنه گیدیبریپدیر. غئرناق اجکه جانئنگ اشیکلرینی گـِییپ، اؤز اشیکلرینی بوُلسا غارنئنا دانگئپ، اجکه جانا منگزأپ، اؤیه گلیپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ اوُنونگ غئرناقدئغئنئ بیلمأندیر.
غئرناغئنگ کله سی کل اکن. اوُل گیـِجلر "حئرت-حئرت" ادیپ، کله سینی غاشاندا، أری اوُنونگ نأمـِدیأندیگینی سوُراندا:
"آتام اؤیۆندن گتیرن غاوئرغامئ اییأرین"- دیییپدیر.
أری:-"مانگا-دا برسنه" - دیییپدیر.
-"غوتاردئ"- دیییپ، غئرناق آیدئپدئر.
گۆنلرینگ بیرینده کییک ارتیر بیلن بولارئنگ یانئنا گلیپ اوُلارا سر ادیپدیر. کییک:
بو پادشانئنگ اوُغلونئنگ آیاغئ، بو-دا غئرناغئنگ آیاغئ، اجکه جانئنگ آیاغئ یوُق- دیییپدیر.
غئرناق مونئ اشیدئأر. اوُل بیر گۆن اؤزی بیلن: "شو کـِیگی اؤلدۆرتمسم، منگ کیمدیگیمی پادشانئنگ اوُغلونا بیلدیرر" دیییأر. اوُل پادشانئنگ اوُغلونا:
- شو گۆن کییک اتینی اییسیم گلیأر، شو کـِیگی اؤلدۆریپ بر- دییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ:
- "سن بو گۆنه چنلی کییک منینگ دوُغانئم دیییأردینگ، ایندی نأم اۆچین اوُنئ ایجک بوُلیانگ؟"- دیییأر.
اوُندا غئرناق:
- "دوُغانئم بوُلسا-دا ایجک"- دیییپدیر. اوُندان سوُنگ پادشانئنگ اوُغلئ کـِیگی اؤلدۆرمگی بویروپدئر.
کییک پاتئشانئنگ اوُغلونا غاراپ:
- "من بیر سوو ایچیپ گلـِین"- دیییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ "بوُلیار" دیییپدیر. کییک دریانگ بوُیونا بارئپ:
-آلتئن آحئر بوُزولدئ،
کۆمۆش کؤکن اۆزۆلدی،
پادشانئنگ کل غئرناغئنئنگ،
گؤونی مانگا دۆزۆلدی-
دیییپ، آغلاپدئر.
اجکه جان سووا غاچاندان سوُنگ، بیر بالئغئنگ آغزئنا دۆشۆپدیر، بالئق اوُنئ اؤز غارنئندا ساقلاپدئر. اجکه جان شوُل یرده یاشاپدئر، اوُنونگ اکیز چاغاسئ بوُلوپدئر. اجکه جان کـِیک دوغانئ نئنگ سسِینی اشیدیپ:
اؤزۆم بالئق آغزئندا،
ساچئم دریا یۆزۆندا.
بیر یانئمدا حسل جان،
بیر یانئمدا گؤزل جان،
بارسانگ آیتغئنگ بای اوُغلا،
اؤلدۆرمِسین اوُل سنی.
دیییپدیر.
کییک غایدئپ گلیپدیر، امما بوُغازئ دوُلوپ، سؤزۆنی آیدئپ بیلمأندیر. پادشانئنگ اوُغلئ اوُنئ اؤلدۆرجک بوُلاندا، کـییک یـِنده:
- "سوو ایچیپ گلجک"- دیییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ غؤیبریپدیر.
اۆچۆنجی گزک کـییک یـِنه سوو ایچمأگه گیتجک بوُلاندا پادشانئنگ اوُغلئ:
" شو کیگینگ بیر گۆررۆنگی بار" دیییپ، اوُنونگ ائزئنا دۆشۆپدیر.
کییک دریانئنگ بوُیونا بارئپ:
آلتئن آحئر بوُزولدئ،
کۆمۆش کؤکن اۆزۆلدی.
پادشانئنگ کل غئرناغنئنگ
گؤونی مانگا دۆزۆلدی-
دیییپ ینه زار-زار آغلایار. اجکه جان حم دوُغانئ نئنگ سِسینی اشیدیپ، شـِیله سِسلنیپدیر:
اؤزۆم بالئق آغزئندا،
ساچئم دریا یۆزۆندا.
بیر یانئمدا حسل جان،
بیر یانئمدا گؤزل جان،
بارسانگ آیتغئنگ بای اوُغلا،
اؤلدۆرمِسین اوُل سنی.
پادشانئنگ اوُغلئ کـِیگینگ زارئنئ حم-ده دریادان چئقان سِسی اشدیپ، بوُلان ایشلرینگ همِه سینه دۆشنۆپدیر.
اوُل غایدئپ گلیپ:
"شو گۆن حیچ مالئ سووا یاقماغا دریأ ایبرملی دأل" دیییپ جار چکدیریأر. ارتیر آداملار سووسان ماللارئنئ دریا سۆریأر. ماللار دریانئنگ بار سووئنئ ایچیپ غوتاریارلار. گؤرسِلر اجکه جان سووونگ دۆیبۆنده چاغالارئنئ غوجاغئنا آلئپ اوُتئر. کییک بیلن پادشانئنگ اوُغلئ اجکه جانئ چئقارئپ اؤیلرینه گتیریأرلر. پادشانئنگ اوُغلئ غئرناغا:
-"قئرئق غامچئ گرکمی، قئرئک غاتئر" دیییأر.
غئرناق: "آتام اؤیۆنه گیتمأگه قئرئق غاتئر گرک" دیییأر.
پاتئشانئنگ اوُغلئ غئرناغئ قئرئق غاتئرئنگ غوئروغئنا دانگدئرئپ، قاُووپ غؤیبریأر. اوُل یره سۆیرِنیپ، غانئ یره سپیلیپدیر، غئرناغئنگ غانئ نئنگ دامان یریندن میوه سی بوُلمادئق یئلغئن بیتیپدیر. اجکه جان بیلن پادشانئنگ اوُغلئ بوُلسا ماقصات- مرادلارئنا یتیپ، شادلئق بیلن یاشایارلار.


text:
حیات سئوینجی Həyat sevinci
حیات سئوینجی
یازار: جون قولسورسی
حاضیرلایان: حسین واحدی
بو، بئرکلی-ایسکوئرین یاخینلیغیندا اولوب. من تر ایچینده، نئجه دئیرلر “داشینان املاک”لا [منقول اموال] دوپدولو حالدا ایستی قوناق اوتاغیندان چیخدیم. گیریش قاپیسی باغلاندی، باتی [غرب] کولهیی اوزومه چیرپیلدی و من آز قالا بالاجا قیزی تاپدالایاجاقدیم.
بلکی، بئش یاشی اولاردی. أینینده دیزلرینی اؤرتن قیرمیزی أتک واردی، اوتوراجاقدا اوتورموشدو. او، ألینندهکی اوستونده ایکی-اوچ قومرال [قهوهای] یارپاق اولان قورو بوداغی سککینین قیراغینا وورا-وورا ریتمله ماهنی اوخویوردو. توند قومرال چالارلی [رنگلی] بوروق [فرفری] ساچلاری یومرو [گیرده] صیفتینه دوشموشدو؛ یانیندا بؤرک قالیقلاری واردی، گؤزلریندن ایسه چیلغین قارا بهبهکلر بویلانیردی.
او ائله واله ائدیجی ایدی و همین بو “داشینان املاک”آ او قدر اوخشامیردی، آدام اوندان آرالانا بیلمیردی.
و من کوچهده یاناکی، یئنجهک [خرچنگ] کیمی حرکت ائدیردیم.
او، بیلیردی، من یاناکی گئدیرم؛ او بیلیردی، نؤوبتچی “بوببی” تینین هاراسیندا دایانیب، او اطرافداکی هر شئیی بیلیردی. اوزاقلاشدیغیمی گؤرنده منیمله اویناماغا باشلادی. بیسکویت ایستهین ایت کیمی باشینی چیینینه طرف أییب اوزونه تؤکولن ساچلارینین آراسیندان منه باخدی. او گولومسهدی، تینی دؤنه-دؤنه من ده گولومسهدیم. آیاققابی سسی ائشیدیلدی، او دا تیندن گؤروندو. اوتوراجاقدا اوتوراندا دا یاراشیقلی گؤرونن قیز آیاق اوستده داها چهکیجی گؤرونوردو. اصلینده بؤیوک قیز اوچون اولان بؤرکوندن آنجاق خاطیرهلر قالمیشدی. باشینا قویدوغو بو باش گئییمی پئیسرینه دوشموشدو. قیرمیزی أتهیی دئشیک-دئشیک ایدی، گونده قارالمیش یالین آیاقلارینا قادین آیاققابیلاری گئیینمیشدی. بوداغی یئللهده-یئللهده دالیمجا گلیردی. منیمله برابرلشنده آشاغیدان اوزومه باخیب یئنه دالا قالیردی.
یولدان کئچنلر اونا دقتله باخیردیلار، او ایسه فکر وئرمیردی.
اوکسفورد خییاوانیندا دایانیب دانیشدیق. صحبت بیرجه سؤزدن کئچیردی:
- شکرلمه [آبنبات/قندی] ایستهییرسن؟
من گئتدیم، او بوداغی ویترینین شوشهسینه وورا-وورا و ایری قارا گؤزلریله دالیمجا باخا-باخا قالدی.
نؤوبتی دفعه دالا باخاندا او، باشقا اوشاقلارلا اویناییردی، اونون قیرمیزی أتهیی ایسه آداملا دولو کوچهده فیرلانیردی.
آچیقلاما:
1. چئویرن: حمید پیرییئو
2. جون قولسورسی، اینیگیسجه؛ John Galsworthy، فارسجا؛ جان گالزورثی. جون قولسورسی [1867-1933]، اینگیلیس یازیچی و دراماتورق [نمایشنامه یازاری]، مشهور "فورسایتلار حاقیندا ساقا" سیلسیلهسینین مؤلفی، ادبیات اوزره نوبئل اؤدولونون قازانانی (1932).
hekayəni latin əlifbasında oxu ....


text:
آنتون چئخوو ایله یادیگارلیق شکیل
آنتون چئخوو ایله یادیگارلیق شکیل
یازان: حسین واحدی
بیلگیسایار ایکی دفعه دینق-دینق ائتمکله، بیلدیم یئنه ده بیر ساعات قورتولدو. مانیتورون قیراغینداکی ساعاتا باخدیم. گئجه ساعات بیر ایدی. کؤچورمه هله یاری اولمامیشدی. “دیل بلاسی*” منه، ” گؤز بلاسی” اولموشدو.
بیری یوخدو دئسین، گئجهنین بو واختیندا سن فیلان سایتدان بو حیکایهنی گؤرمهسیدن نه اولاردی؟، _ اؤز- اؤزمله دئدیم.
آنجاق حیکایه دونیامیزا یئنی بیر حیکایه آرتیریم دئیه دایانمادان آنتون چئخوون اون ایللرجه بوندان اؤنجه یازدیغی حیکایهسینی حاضیرلاییب قورتارماغا ماراقلی ایدیم.
حیکایهنین آردی ...
عادی بیر آدام
عادی بیر آدام
تورکجهیه چئویریب حاضیرلایان: حسین واحدی
فرانس کافکا*، 1883-جو ایلده بیر آلمانلی عایلهده پراق شهرینده دونیایا گلدی. فرانس عایلهنین ایلکین اوشاغی ایدی. ایکی قارداشی، یئددی یاشلارینا یئتیشمهمیش دونیادان گئتمیشدیلر. اوچ باجیسی ایسه نئچه ایللر سونرا ایکینجی دونیا ساواشینین اؤلوم کمپلرینده اؤلدورولدولر. کافکانین آتاسی چوخ مذهبی و جدی ایدی. اونون بو اخلاقی آتا-بالا آراسیندا بؤیوک اختلافلارا نهدن اولدو. البته بو جدیلییی کافکانین اثرلرینده ده گؤرمک اولور.
یازینین آردی ...
ژاپونلو یازیچی هاروکی موراکامی
ژاپونلو یازیچی هاروکی موراکامی
Yaponiyalı yazıçı Haruki Murakami
حاضیرلایان: حسین واحدی
hazırlayan: Hüseyn Vahidi
هاروکی موراکامی* 1949-جو ایلده ژانویه آیینین 12سینده کییوتو شهرینده دونیایا گلمیشدیر. آتاسی بوتپرست کئشیش، آناسی ایسه ادبیات معلمی اولان هاروکی هله گنج یاشلاریندان بَری ادبیاتا مئیل گؤسترمیشدیر. اوشاقلیق دؤنهمینی اؤز اثرلرینده تئز-تئز عکس ائتدیرن یازیچی بیر چوخ مصاحبهلرینده اوشاقلیقدا آتا-آناسیندان اؤیرهندیگی گئرچکلرین اونون اوچون وازکئچیلمز اولدوغونو آچیقلامیشدیر. گنج هاروکی گنجلیگینین بؤیوک بیر بؤلومونو کوبئ [kobe] شهرینده کئچیرمیشدیر. توکییونون واسئدا بیلیمیوردونون ادبیات فاکولتهسینی بیتیرمیش یازیچی بیلیمیوردو ایللرینده اوسلوبیاتین [سبکتانیمانین] دَرین سیرلرینی اؤیرنمیش، چئشیدلی دوغما و خارجی اثرلردن رنگارنگ تصوراتلار آلمیشدیر. یازیچی گنج یاشلاریندان کیتابلارا، اؤزللیکله ده باتی [غرب] ادبیاتینا خصوصی مئیل گؤسترمیشدیر.
یازینین آردی ...
ائدیتورلاری یاخشی اولان یازیچیلار یاخشیدیر
اورهان
پاموک: ائدیتورلاری یاخشی اولان یازیچیلار یاخشیدیر
Orhan Pamuk: Redaktoları yaxşı olan yazıçılar yaxşıdır
حاضیرلایان: حسین واحدی
اورهان
پاموک سون رومانینین (کافامدا بیر توهافلیک) اینگیلیسجهسینی تقدیم ائتمک اوچون لندندهدیر.
“دئ قاردیین” قزئتینین تدبیرلر زالیندا چیخیش ائدن یازیچی رومان ژانرییلا مودئرن شهرلرین بؤیومهسی آراسیندا سیخ علاقه اولماسیندان دانیشیب، بریتانیالی اوخوجولارین سواللارینی جاوابلاندیریب:
“شهرلر رومانلاری بؤیودور، رومانلارسا اؤز نؤوبهسینده شهری میفلهشدیریر (میف= اسطوره) و اونون بؤیوکلویونه بؤیوکلوک قاتیر.”
“من ده مؤولود (سون رومانینین قهرمانی) کیمی گئجهیاری شهره چیخیب اونو گؤرمهیی خوشلاییرام… شهر اینسانلیغین مختلف جیلدلره گیریب گیزلندیگی یئردیر.”
“بیر رومانچی کیمی گزمک، آددیملاماق، باخماق و قیدلر گؤتورمک بؤیوک ذوقدور. فوتو چکمک اوچون آیفونومدان فایدالانایرام، ماراقلی سایدیغیم شئیلرین ویدئوسونو دا چکیرم.”
یازینین آردی ...
اۆزۆک ÜZÜK
اۆزۆک
یازار:
کنوت هامسون Knut Hamsun
حاضیرلایان:
حسین واحدی Hüseyn Vahidi
بیر دفعه قوناقلیقدا اولدوغوموز زامان اونون چؤهرهسینده یئنیجه عشقه دوشموش گنج قادینین جیزگیلرینی گؤردوم. ماوی گؤزلری اوّللر اولمادیغی کیمی پاریلداییر و اؤز حسلرینی هئچ جور گیزلهده بیلمیردی. او، کیمی سئویر آخی؟ دئیهسن بایاق پنجره قارشیسیندا دایانان گنج جئنتلمنی- أینینه موندیر گئیینمیش، سسی آسلان نریلتیسینه بنزهین مالک اوغلونو. آمان آللاه، قادینین گؤزلری گنج اوغلانا ائله بیر محبتله باخیردی …
آخشام ائوه قاییدارکن اونون خاصیتینه یاخشی بلد اولدوغومو نظره آلاراق دئدیم:
- نئجه آیدین، معجزهوی [مؤعجوزهوی] هاوا وار. بو گون ماراقلی کئچدی، هه؟
حیکایهنین آردی ...
آکواریوم/حیکایه
آکواریوم Akvarium
یازار: حسین واحدی yazar: Hüseyn Vahidi
1
کؤهنه قابیغی اولان کیتابی اوخویارکن، ائهمالجا باشینی ساغا چئویریب، اویناغان بالیقلارینا باخیردی. چوخ چکمهدی کیتابی بوکوب، اؤنونده اولان ماسانین اوستونه قویوب، دیزلرینی قوجاقلاییب آکواریومون ایچینه زیللهنرکن اؤز-اؤزو ایله دئدی:
- هن، قویروق بولایین، کئف ده، یاشاماق دا، دونیا دا سیزینکی دی. نه یئمک فیکری نه ده غم-غصه. هر نه قاباغینیزدا حاضیردی.
سونرا گولومسهیه-گولومسهیه آرتیردی:
-هیمممم، نه خوش اولاردی من ده هئچ اولماسا بیرگونلوک بالیق اولام.... نه گؤزل اولار...
سونرا فیلمه باخارکن یوخویا گئدن آداملارا تای، هئچ بیلینمهدی نه زامان یوخویا گئدیبدیر. او، یوخودا گؤردو، بالیق اولوب دوشوب اؤز ائویندهکی آکواریومون ایچینه. گؤردویونو اینانماییردی. آز قالیردی گؤیلره قاناد آچیب زیروهلرده اوچان قوشلار کیمی اودا قاناد چیخاریب اوچسون. اؤزونو آکواریومداکی داشلارین بیرینه چالیب بالیق اولدوغونو ایناندی.
حیکایهنین آردی ...
محبوس آتا Məhbus ata - Aydın Canıyev
محبوس آتا Məhbus ata
یازار: آیدین
جانییئو yazar: Aydın Canıyev
کؤچورن: حسین واحدی köçürən: Hüseyn Vahidi
"وورونوک” شهرکناری بولوارلا پارالئل [موازی] یول ایله ایرهلیلهییردی. ایرهلیلهییردی دئمک ده اولماز، "آددیم-آددیم” قاباغا گئدیردی. پارک آبادلاشدیریلیردی، یولدا تمیر ایشلری آپاریلیردی. یایین جیرهاجیریندا محبوسلار بالاجا بیر گؤزلوکدن اطرافا باخماق اوچون بیر-بیرینی عوضلهییردیلر. اؤزل دوستاق اییی سککیز آچارلا باغلی بو مینیتورمنی باشینا آلمیشدی.
هله اوچ یوز کیلومئتر یول گئدسیدیلر. گؤزلوکدن چکن آزادلیق جاذبهسی و خوشبختلیک گؤرونتولری محبوسلاری ویجدانییلا اوز-اوزه قویموشدو: کیمی ائتدیگینین جنایت اولدوغونون فرقیندیدی، کیمی دوغرو آددیم آتدیغی امینلیگینده... اما هله، هره اؤز حسابینی اؤز ایچینده چکیردی.
حیکایهنین آردی ...


text:
بو آدرس دن ایلک بؤلومو اوخویا بیلرسینیز:
http://huseynvahedi.mihanblog.com/extrapage/triz1
ایکینجى بؤلوم:
اصل 11. اؤنجهدن[اولدن] گوونلیلیغی[قابلیت اطمینان] برک توتما
• اشیانن آشاغی سویهدکی اعتبارلیلیغینی اولدن جبران ائدیلمهسی.
او یدک پاراشوت[چتر نجات]
او فوتو فیلمینده اولان و پیس پوزا چکیلمهسینی اؤنلهین ماقنئتیک[مغناطیسی] لئنت[نوار].
اصل 12. برابر پوتانسیئللیک.
• اشیانین پوتئنسیال ساحهدکی حرکت احتیاجینین آرادان قالدیریلماسی اوچون عملیات شرطلرینین دییشدیریلمهسی
او پاناما کانالیندا گمی گئچیشلرینین تأمین ائدیلمهسی اوچون پیلله سیستئمینین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل13. دیگر یولدان دولانما.
• بیر چتینلیگین حل ائتمک اوچون ایستیفاده ائدیلن اصولون ترسینه ایشلدیلمهسی
او ایچ ایچه کئچمیش پارچالاری آییرارکن، چؤلدکیلر ایستیلهمهسی یئرینه ایچریدکیلرین سویودولماسی.
• حرکتلی پارچالارین یا دا خاریجی اطراف موحیطین حرکتسیز قیلینماسی؛ ثابت پارچالارین حرکتلی حالا گتیریلمهسی.
او آراج[ابزار]، چئویرمک یئرینه پارچانین چئوریلمهسی.
او هاوا و مئترولارداکی گئدن باند.
او قاچیش باندی[باند دو-میدانی]
• اشیانین یا دا پروسئسین ترس دوز ائدیلمهسی.
او اتومبیل اورهتیم[تولید] باندیندا، اتومبیلین 180 و یا 360 درجه چئوریلهرک لازیملی مونتاژ، قایناق و س[سایره]. عملیاتلارین ائدیلمهسی.
او تاخیل[غلات]، کانتینئرلر ترس چئوریلمهسی یولو ایله بوشالدیلماسی.
اصل14. کورهسللیک - بوکوملولوک
• پارچالارین[قطعهلرین]، سطحلرین و یا فورمالارین بوجاقلی اولماسی یئرینه یومرو[گیرده] اولماسی؛ دوز سطحلردن کورهسل[کروی] سطحلره کئچیلمهسی؛ کوبیک[مکعب] یاپیلار[ساختارها] یئرینه کورهسل قورولوشون ایستیفاده ائدیلمهسی.
او معماریدیر، دؤزوملولوگو آرتیرماق اوچون کمر و قوببهلرین[گونبزلرین] ایستیفاده ائدیلمهسی.
• سیلیندر، توپ، ایسپیرال[مارپیچی] و قوببه[گونبز] شکیللرینین ایستیفاده ائدیلمهسی.
او قلمی، دوزگون مرکب آخیشینین تأمین ائدیلمهسی مقصدیله بالل-پوینت اوجونون ایستیفاده ائدیلمهسی.
او چکیسی چالیشماسی ائدیلن آلتلرده آغیرلیغین بیر ایسپیرال یای ایله باغلاناراق داواملی دایانیقلیلیغین تعمین ائدیلمهسی.
• خطی حرکتلردنسه دؤنهل[دوار] حرکتلرین ایستیفاده ائدیلمهسی، مرکزدن قاچما قوهسیندن فایدالانیلماسی.
او کورسور-ون[مکان نما نین] کامپیوتر ائکرانینداکی خطی حرکتلرینین، ماوس و ایز توپو واسطهسیله یارادیلماسی
او پالتارلیق ماشینلاریندا، پالتاریویان چئویریلهرک قورودولماسی
او مبللاردا سیلیندریک[استوانه ای] تکرلر یئرینه کورهسل[کروی] تکرلرین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 15. دینامیک. [پویا]
• بیر وسیلهنین، خاریجی اطرافین و یا پروسئسین مشخصه خصوصیتلرینین؛ ان اویغون ایش شرایطینی تامین ائدهجک شکیلده حاضیرلانماسی و یا بونا ایجازه وئریلمهسی
او آیارلانابیلیر[تنظیم اولان] سوکان[فرمان]، سوروجو اوتوراجاغی و گوزگولر
• بیر بوتونون[از یک کل]، بیر-بیرینه باغلی اولاراق حرکت ائتمه قابلیتی اولان آلت پارچالارا بؤلونمهسی.
او پروانه فورمالی کامپیوتر کیبوردو
• ائلاستیک[منعطف] اولمایان و قرارلی بیر خصوصیته صاحب وسیله یا دا پروسئسلرین، حرکت ائده بیلر و تطبیق ائدیله بیلن حالا گتیریلمهسی.
او ماشینلارین آنالیز ائدیلمهسی اوچون ایستیفاده بوروسکوپ[بیر وسیله آدی]
او طبده ایستیفاده، آندوسکوپ و سیگمودیوسکوپ آلتلری.
اصل 16. قیسمن و یا حدیندن آرتیق حرکت
• بیر پروسئسین یوزده یوزونون، وئریلن اصوللا باشاریلماسینین مومکون اولمادیغی حاللاردا، عینی اصولون بیر پارچا آز و یا بیر پارچا چوخو ایستیفاده ائدیلهرک، موشکولون حلینین داها آسان الده ائدیلمهسی.
او بویاما عملیاتینین اول چوخ بیر شکیلده ائدیلمهسی و سونرا چوخلوغو آرادان قالدیریلماسی. (یا دا شابلون ایستیفاده ائدیلمهسی)
او دوزدانین دولدورولماسی اسناسیندا قابدان داشان قیسیمین قالدیریلماسی
اصل 17. دیگر اؤلچو
• بیر اشیا ایکی و یا اوچ اؤلچولو اوزایدا[فضا دا] حرکت ائتدیریلمهسی
او عرضه اولونانلاری ایستیفاده اینفرا قیرمیزی[مادون قرمز] سیچانلارین حرکتی یالنیز سطحده دئییل هاوادا دا قبول ائده بیلمهسی
او بئش اوخلو[محور] کسمه[تراش] وسیلهسینی ایستهنیلن یئره قرار وئرمهسی
• تکلی آنبارا[مخزنه] صاحب اشیالار یئرینه چوخلو آنبارا صاحب اشیالارین حاضیرلانماسی
او آلتی CDلیک موسیقی چالارلار ایله موسیقی زامانینین و مختلیفلیگینین آرتیریلماسی.
او دؤوره تاختاسینین هر ایکی ستهینه ده چیپلئری یئرلشدیریلمهسی
• بیر اوبیئکتین یئنیدن ایستیقامتلندیریلهرک بیر کناری اوزرینده مؤوقئلندیریلمهسی
او دامپئرلی یوک ماشینی
• وئریلن بیر ساحهنین باشقا کنارینین ایستیفاده ائدیلمهسی
او میکروالکترونیک قاریشیق دؤورهلری بیرلشدیرهرک سیخلیغینی آرتیرماق
اصل 18. مکانیکی تیترشمه
• بیر اشیانین ساللانماسینین یا دا تیترئشمئسینین تامین ائدیلمهسی
او تیترشن آغیزا صاحب الکتریکلی بیچاق
• تیترشمه تئزلیگینین آرتیریلماسی
او تیترشمه ایله پودرا تؤکولمهسی
• بیر اشیانین تیترشمه تئزلیگینین ایستیفاده ائدیلمهسی
او بؤیرک داشلارینین مغناطیسی تصویر گؤتورمه کؤمک ایله یوخ ائدیلمهسی
اصل 19. دؤوری[تناوبی] حرکت
• داواملی تدبیرلر یئرینه دؤوری حرکتلرین ایستیفاده ائدیلمهسی
او بیر شئیه چکیج ایله تکرارلی اولاراق وورولماسی
او دایمی بیر آژیر کسیلی بیر آژیر ایله دییشدیریلمهسی
• اونسوز دا دؤوری اولان بیر حرکتین بؤیوکلوگونون و یا تئزلیگینین دییشدیریلمهسی
او دایمی بیر آژیر گئنلیغینین و یا تئزلیگینین دییشدیریلمهسی
• داها فرقلی بیر حرکتین حیاتا کئچیریلمهسی اوچون تأثیر ائدن قوهلر آراسیندا دایانمالار ساخلانیلماسی
او اورک ماساژی اسناسیندا، بئش سینه تضییقینین آردیندان بیر نفسین ایشتیراک ائتمهسی.
اصل 20. فایدالی حرکتین داواملیلیغی
• بیر اشیانین بوتون آلت پارچالارینین دایمی اولاراق تام یوکله ایشینی تامین داواملی ایشین تامین ائدیلمهسی.
او واسطه دوردوغوندا، وولا[لنگرلی چرخ] یا دا هیدرولیک سیستئمین، محرکین اوپتیمال[یاخشی] گوجده ایشینی داوام ائتدیرمک مقصدیله انرژی دئپولاماسی[ذخیره ائتمهسی].
او بیر فابریکدکی[ایش یئریندهکی] داربوغاز عملیاتلارین داواملی آپاریلماسی تامین ائدیلهرک اوپتیمال ایرهلیلمه سرعتینه چاتیلماسی (محدودلاشدیرار نظریهسی یا دا تاخدی مدتی).
• بوتون آتیل یا دا کسیکلی حرکتلرین و یا ایشلرین النیلمهسی.
او کارتریچ گئری گلمهسی اسناسیندا دا یازماسی
اصل 21. تلسمه
• بیر پروسئسین یا دا یوخ ائدیلیر، ضررلی و تهلوکهلی عملیاتلار کیمی معین مرحلهلرین سرعتله آپاریلماسی
او توخولارین[بافت لارین] ایستیلهشمهسینی اؤنلهمک[قاباغین آلماق] مقصدیله یوکسک سرعتلی دیشچی متهلری ایستیفاده ائدیلمهسی
او فورما دئفورماسیونلارینی[تغییر شکل] اؤنلمک مقصدیله؛ پلاستیک وسایلین کسیلمه عملیاتینین، ایستینین ییغیلما سرعتیندن داها سرعتلی اولاراق رئاللاشدیریلماسی.
اصل 22. 'لیمونلاری لیموناتایا چئویرمک
• ضررلی فاکتورلارین (خصوصیله ده اطراف موحیط و موحیطین ضررلی تأثیرلرینین)، مثبت بیر تأثیر یاراتماق اوچون ایستیفاده ائدیلمهسی.
او توللانتیلارین[زیبیل لرین] ایستیلیگینین الکتریک چیخارماق اوچون ایستیفاده ائدیلمهسی
او بیر مدتدهکی توللانتینین، بیر دیگر مدتده خاممال اولاراق ایستیفاده ائدیلمهسی
• باشلیجا ضررلی حرکتین، بیر دیگر ضررلی حرکته علاوه اولوناراق پروبلئمین حلینده ایستیفاده ائدیلمهسی.
او آشیندیریجی[سورتن] حل تامپون[بافر] وسایل علاوه
او دالگیچ[شناور] بالونلاریندا هئلیوم-اوکسیژن قاریشیغینین ایستیفاده آزوت و اوکسیژن زهرلنمهسینین قارشیسینی آلماق
او ضررلی بیر فاکتورون[عاملین] شدتینین، آرتیق ضررلی اولمایاجاغی بیر درجهیه یوکسلدیلمهسی
او مئشه یانغینلارینین بؤیومهسینین قارشیسینی آلماق اوچون یانغینین ایرهلیلهدیگی یؤندکی آغاجلارین یاندیریلماسی و یا کسیلمهسی
اصل 23. گئری بسلمه[باز خورد]
• بیر سورهجین[پروسئسین] یا دا حرکتین گلیشتیریلمهسی اوچون گئری بسلمهنین ایستیفاده ائدیلمهسی.
او سس سیستملریندکی اوتوماتیک سس کنترلو
او ایستاتیستیک[آماری] پروسئس ایدارهده اؤلچوملرین، پروسئسین نه واخت دییشدیریلجیینی قرار وئریلمهسینده ایستیفاده ائدیلمهسی (بوتون گئری بسلمه سیستئملری اتوماتیک لشدیریلمیش دئییل.)
او بودجهلر
• گئری بسلمهنین مؤوجود وضعیتده ایستیفاده اولماسی وضعیتینده بؤیوکلوگونون و یا تأثیرینین آرتیریلماسی
او هاوا لیمانینا بئش کیلومئتر یاخینلاشدیغیندا خلبانین حساسلیغینین آرتیریلماسی.
اصل 24. آراجی قوللانماق
• بیر آراجی اشیا یا دا پروسئسین ایستیفاده ائدیلمهسی
او چکیج و میخ آراسیندا ایستیفاده میخ توتوجوسو
• بیر اشیانین، کئچیجی اولاراق و آسانلیقلا آیریلابیلهجک شکیلده بیر دیگری ایله بیرلشدیریلمهسی
او سیجاق[داغ] قازانین توتولا بیلمهسی اوچون فئر الجکینین ایستیفاده ائدیلمهسی
اصل 25. سئلف سرویس
• بیر اشیانین فایدالی کؤمکچی تابعلر یئرینه یئتیرهرک اؤزونه خیدمت ائتمهسی
• توللانتیلارین قایناقلارین، انرژینین و ماددهلرین ایستیفاده ائدیلمهسی
او بیر مدتدهکی ایستیلیک انرژی اورهتیمینده [تولیدینده] ایستیفاده ائدیلمهسی (Co-generation)
او حیوان نجیسینین گوبره[کود] اولاراق ایستیفاده ائدیلمهسی
او یئمک توللانتیلارینین و چوروموش یارپاقلارین گوبره اولاراق ایستیفاده ائدیلمهسی


text:
حیات سئوینجی Həyat sevinci
حیات سئوینجی
یازار: جون قولسورسی
حاضیرلایان: حسین واحدی
بو، بئرکلی-ایسکوئرین یاخینلیغیندا اولوب. من تر ایچینده، نئجه دئیرلر “داشینان املاک”لا [منقول اموال] دوپدولو حالدا ایستی قوناق اوتاغیندان چیخدیم. گیریش قاپیسی باغلاندی، باتی [غرب] کولهیی اوزومه چیرپیلدی و من آز قالا بالاجا قیزی تاپدالایاجاقدیم.
بلکی، بئش یاشی اولاردی. أینینده دیزلرینی اؤرتن قیرمیزی أتک واردی، اوتوراجاقدا اوتورموشدو. او، ألینندهکی اوستونده ایکی-اوچ قومرال [قهوهای] یارپاق اولان قورو بوداغی سککینین قیراغینا وورا-وورا ریتمله ماهنی اوخویوردو. توند قومرال چالارلی [رنگلی] بوروق [فرفری] ساچلاری یومرو [گیرده] صیفتینه دوشموشدو؛ یانیندا بؤرک قالیقلاری واردی، گؤزلریندن ایسه چیلغین قارا بهبهکلر بویلانیردی.
او ائله واله ائدیجی ایدی و همین بو “داشینان املاک”آ او قدر اوخشامیردی، آدام اوندان آرالانا بیلمیردی.
و من کوچهده یاناکی، یئنجهک [خرچنگ] کیمی حرکت ائدیردیم.
او، بیلیردی، من یاناکی گئدیرم؛ او بیلیردی، نؤوبتچی “بوببی” تینین هاراسیندا دایانیب، او اطرافداکی هر شئیی بیلیردی. اوزاقلاشدیغیمی گؤرنده منیمله اویناماغا باشلادی. بیسکویت ایستهین ایت کیمی باشینی چیینینه طرف أییب اوزونه تؤکولن ساچلارینین آراسیندان منه باخدی. او گولومسهدی، تینی دؤنه-دؤنه من ده گولومسهدیم. آیاققابی سسی ائشیدیلدی، او دا تیندن گؤروندو. اوتوراجاقدا اوتوراندا دا یاراشیقلی گؤرونن قیز آیاق اوستده داها چهکیجی گؤرونوردو. اصلینده بؤیوک قیز اوچون اولان بؤرکوندن آنجاق خاطیرهلر قالمیشدی. باشینا قویدوغو بو باش گئییمی پئیسرینه دوشموشدو. قیرمیزی أتهیی دئشیک-دئشیک ایدی، گونده قارالمیش یالین آیاقلارینا قادین آیاققابیلاری گئیینمیشدی. بوداغی یئللهده-یئللهده دالیمجا گلیردی. منیمله برابرلشنده آشاغیدان اوزومه باخیب یئنه دالا قالیردی.
یولدان کئچنلر اونا دقتله باخیردیلار، او ایسه فکر وئرمیردی.
اوکسفورد خییاوانیندا دایانیب دانیشدیق. صحبت بیرجه سؤزدن کئچیردی:
- شکرلمه [آبنبات/قندی] ایستهییرسن؟
من گئتدیم، او بوداغی ویترینین شوشهسینه وورا-وورا و ایری قارا گؤزلریله دالیمجا باخا-باخا قالدی.
نؤوبتی دفعه دالا باخاندا او، باشقا اوشاقلارلا اویناییردی، اونون قیرمیزی أتهیی ایسه آداملا دولو کوچهده فیرلانیردی.
آچیقلاما:
1. چئویرن: حمید پیرییئو
2. جون قولسورسی، اینیگیسجه؛ John Galsworthy، فارسجا؛ جان گالزورثی. جون قولسورسی [1867-1933]، اینگیلیس یازیچی و دراماتورق [نمایشنامه یازاری]، مشهور "فورسایتلار حاقیندا ساقا" سیلسیلهسینین مؤلفی، ادبیات اوزره نوبئل اؤدولونون قازانانی (1932).
O elə valehedici idi və həmin bu “daşınan əmlak”a o qədər oxşamırdı ki, adam ondan aralana bilmirdi.
Və mən küçədə yanakı, xərçəng kimi hərəkət edirdim.
O, bilirdi ki, mən yanakı gedirəm; o bilirdi ki, növbətçi “bobbi” tinin harasında dayanıb, o ətrafdakı hər şeyi bilirdi. Uzaqlaşdığımı görəndə mənimlə oynamağa başladı. Peçenye istəyən it kimi başını çiyninə tərəf əyib üzünə tökülən saçlarının arasından mənə baxdı. O gülümsədi, tini dönə-dönə mən də gülümsədim. Ayaqqabı səsi eşidildi, o da tindən göründü. Trotuarda oturanda da yaraşıqlı görünən qız ayaq üstdə daha cəzbedici görünürdü. Əslində böyük qız üçün olan şlyapasından ancaq xatirələr qalmışdı. Başına qoyduğu bu baş geyimi peysərinə düşmüşdü. Qırmızı ətəyi deşik-deşik idi, gündə qaralmış yalın ayaqlarına qadın ayaqqabıları geyinmişdi. Budağı yellədə-yellədə dalımca gəlirdi. Mənimlə bərabərləşəndə aşağıdan silindrimə baxıb yenə dala qalırdı.
Yoldan keçənlər ona diqqətlə baxırdılar, o isə fikir vermirdi.
Oksford-stritdə dayanıb söhbət etdik. Söhbət bircə frazadan ibarət idi:
- Konfet istəyirsən?
Mən getdim, o budağı vitrinin şüşəsinə vura-vura və iri qara gözləriylə dalımca baxa-baxa qaldı.
Növbəti dəfə dala baxanda o, başqa uşaqlarla oynayırdı, onun qırmızı ətəyi isə adamla dolu küçədə fırlanırdı.
çevirən: Həmid Piriyev
qaynaq: avanqard


text:
تورک داستانلاری(1-جی بؤلوم)
پروفسور دوکتور اومای گونای
کوچورن: محمدرضا خیری فام
بوتون دونیا ادبیاتیندا اولدوغو کیمی تورک ادبیاتینین دا ایلک اؤرنکلری داستانلاردیر. تورک ادبیات گلنه یی ایچینده "داستان" تئرمینی بیردن چوخ نظم شکیلی و تورو اوچون قوللانیلمیش و قوللانیلماقدادیر. اسکی تورک ادبیاتی نظم شکیللریندن مثنویلرین بیر بؤلومو ومنظوم حیکایه لر، آنونیم ادبیاتدا و آشیق ادبیاتیندا قوشما ویا مانی دؤردلوکلری[بیر تور خالق شعرلری] ایله یازیلاری و یا سؤیله نن فردی، سوسیال، تاریخی، آجیقلی و یا گولونج اولایلاری تحکیه تخنیکی(تکنیکی) ایله چئشیدلی اوسلوبلارلا آختاران نظم تورونه و بو یازیدا اله آلینان کایناتین، اینسانلیغین، ولوسلارین یارادیلیشینی گلیشیمینی یاشامدا قالما ساواشلارینی و چئشیدلی اولای و نسنه لرله ایلگیلی سبب آچیقلایان و باتی ادبیاتیندا "ائپوپه" تئریمیله آنیلان یاپیتلارین بوتونو ده تورک ادبیاتی گلنه یی ایچینده "داستان" آدی ایله آنلاتیلماقدادیر.
بوتون دونیا ادبیاتینین باشلانیغیج یاپیتلاری اولان داستانلار چئشیدلی، قونولاردا یارادیلیش حیکایه لری یانیند،ا اولوسلارین یاشامیندا بویوک یانکیلار[انعکاس صوت] اویاندیرمیش بیر قهرمانین و یا تاریخ اولایینین اولوس خیالیندا اورتاق سیموول و ایفاده لرله زنگینلشدیریلمیش اوزون منظوم حیکایه لردیر. داستانلار بوتون بیر اولوسون اورتاق موجادیله سینی اورتاق ده یرلر، قوراللار، آنلاملار بوتونلویو ایچینده یوروملادیغی و یاشادیلدیغی توپلومون کئچمیشینی و گله جیینی تمثیل ائتدییی اوچون دونیا ادبیاتینین ان اولکوجو[ایدئالیست] یاپیتلاری اولاراق قبول ائدیلیرلر. داستانلار هر زامان تاریخی گرچکلری دوغرو بیچیمده نقل ائتمزلر. داستانلاردا تاریخی اولای و قهرمانلیقلار اولوسون اورتاق بیلینجالتینین[تحت الشعور]، ویجدانینین ایستک، گؤزلمک، دوغرولاری و ده یرلری ایله ایدئالاشدیریلیر، اسکی آنیلارا بیرلشدیریلرک تاریخی گئرچکمیش کیمی آنلاتیلیرلار. اولوسون اولوسال کیملیک و اؤزللیکلری، اورتاق دونیا گؤروشو، آنی و ایستکلری یانیندا قوصورلاری و یانلیشلاری دا داستانلاردا یانسییر[عکس اولونور]. دونیانی آلماق توتقوسو[طمعی]، گوج، منجیللیک[منملیک] و ساوشجیلیق یانیندا وئردییی سؤزده دورما، عاجیزلره و یئنیکلره[مغلوبلارا] خوشگؤرو ایله یاخینلاشما، یاردیمجی اولما تورک داستانلاریندا دیله گتیریلن اورتاق ده یر و قبوللاردیر. تورک داستانلاری، کایناتین، اینسانین، قادینین و کیشینین یارادیلیشی، تورک اولوسونون دوغوشو، چئشیدلی تورک دؤولتلرینین قورولوش گلیشمه، چؤکوشلری، ظفر و یئنیلگیلری کیمی قونولارلا برابر چوخ ندن آچیقلاییجی افسانه نی ده ایچینده قورویور. ایلک اؤرنکلرینین منظوم اولدوغو قبول ائدیلن تورک داستانلاریندان قیرغیز تورکلری آراسندا یاشایان ماناس داستانی دیشیندا بوتونو ایله گونوموزه گله بیلن اورنک تاپیلماقدادیر. باشقا تورک داستانلاری چئشیدلی قایناقلاردا اؤزت، ائپیزوت، آنی، قیسالتیلمیش سئچمه متینلر حالیندا تاپیلیر.
تورک تاریخینه آنا خط لرله باخیلدیقدا تورک یاشامی فتح لرله باشلامیش و یئنی توپراقلاری یورد ائدرک گلیشمیشدیر. ایلک آنا یورد اولان اورتا آسیا هئچ بیر زامان ترک ائدیلمه میشدیر. تورک خالقلاری ایلک آنایورد اولان اورتا آسیا دان دونیا جغرافیاسی اوزرینده گئنیش آلانا یاییلمیش و بوگون 7 تورک رئسپوبلیکاسیندا، چوخلو سربست توپلولوقدا و چئشیدلی دؤولتلرین ایدارسینده آزینلیق حالیندا یاشاماقدادیر. تورک کولتورو ده تاریخ وجغرافیاداکی چوخ بویوتلولوغا پارالئل اولاراق چئشیدلنمیش چئشیدلی سویه و بیریکیملرله زنگینله شرک و فرقلی له شرک آنجاق ایلک قایناقدان گلن ااورتاقلیقلارینی سوردوررک گونوموزه چاتمیشدیر. بو ندنله تورک داستانلاری دا تاریخی و جغرافی چوخ بویوتلولوغون گتیردییی دیل و کولتور داییره لرینه پارالئل اولاراق چئشیدلنمیشدیر. تورک داستانلاری، آنا خط لری ایله کولتور داییرلرینه، کرونولوژیک و ایچینده تشکول ائتدیکلری و یا قورودوقلاری سیاسی بیرلیکلره گؤره بئله سیرالاندیریلماقدادیرلار:
ایلک تورک داستانلاری:
1. آلتای- یاقوت
یارادیلیش داستانی
2. ساکالار دؤنمی
a. آلپ ار تونقا داستانی
b. شو داستانی
3. هون دؤنمی
اوغوز خاقان داستانی
4. گؤیتورک دؤنمی
a.بوزقورد داستانی
b.ارگنه کون داستانی
5. اویغور دؤنمی
a.تؤرییش داستانی
b.کؤچ داستانی
ایسلامیتین قبولوندان سونراکی تورک داستانلاری:
1.قاراخانلی دؤنمی
ساتوق بوغرا خان داستانی
2. قازاخ- قیرغیز کولتور دایره سی
ماناس
3. تورک- مونقول کولتور دایره سی
چینگیزنامه
4. تاتار- کیریم
تیمور و ائدیگه داستانلاری
5. سلجوقلو بیلیکلر و اوسمانلی(عثمانلی) دؤنملری
a.سید باتتال قاضی داستانی
b.دانشمند قاضی داستانی
c. کوراوغلو داستانی
قوم تپه یوخ اولماق اوزره
محمدرضا خیری فام
ایکی ایل اؤنجه «قوم تپه یوخ اولماق تهلوکه سینده» آدلی بیر مقاله ده قوم تپه نین یوخ اولماق تهلوکه سینده اولدوغونو اوخوجولارا سؤیله یرک، دوغا سئورلر باشدا اولماقلا یئتگیلیلری ده اویارمیشدیم. آدی گئدن مقاله نئچه- نئچه درگی، سایت و بلوگدا باسیلیب یاییلدی. آنجاق بونلارین سونوجو نه ایدی؟...
خوجالی سوی قيريمی
كؤچوروب دوزنله ين: محمدرضا خيري فام
قاراباغ ساواشی سيراسيندا 1992- جی ايل فئورال آيی نين 25 دن 26 سينا كئچن گئجه ده، 1991-جی ايلدن قوشاتيلميش (موحاصره اولان) خوجاليدا آذربايجان تاريخينده اولان ان دهشتلی جينايتلردن بيريسی باش وئردی. او گئجه سيلاحلی ائرمنی لرله ياناشی، چوخو ائرمنی لردن عيبارت اولان ساوتلر بيرلييی (شوروی) دؤنميندن خانكندی شهرينده يئرله شن روسيانين 366-جی موتوآتيجی (مكانيزه) آلايی خوجالی شهرينی يئرله بير ائتميشلر.
خاتين، ليديستا و اوردور سوی قيريملاری كيمی خوجالی فاجيعه سيده چاغداش تاريخيميزده اولان قورخونج اولايلاردان بيريسيدير....
یاغیش تؤرنی
محمدرضا خیری فام
قوراقلیق ایللرینده، بیناب شهرینده گؤزونو گؤیه تیکن اینسانلارین اومودلاری کسیلدیکده، اونلار یاغیش آشی بیشیرمه لی اولدوقلارینی دوشونوردولر.
محله قادینلاری هره سی بیر قاب ایله قاشیق گؤتوره رک بیر یئره توپلاشیب، محله کوچه لرینده قاشیقلا قابین آلتینا ووراراق....
آیا تئوری «تکامل انواع» هزار سال پیش از داروین توسط یک دانشمند ترک ارائه نشده بود!
(«بیرونیسم» یا «داروینیسم»؟!)
حسین فیض الهی وحید (دارای دکترای افتخاری)
چارلز داروین زیست شناس مشهور در سال 1809 میلادی در انگلستان چشم به جهان گشود. او بعد از طی مراحل رشد و مسافرتهای بسیار در اطراف و اکناف جهان منجمله در آمریکای جنوبی و جزایر غربی اقیانوس آرام و جمع آوری نمونه های بسیار از انواع نباتات و حیوانات و سنگواره های آنها عاقبت تئوری تکامل انسان را در سال 1859 ارائه کرد.
بر اساس تئوری تکامل که در کتاب معروف «بنیاد انواع» به چاپ رسیده است، موجودات جهان دارای اصل واحدی بوده و تمام آنها از تکامل همدیگر حاصل شده اند. حیوانات طبق قانون «تنازع بقاء» و «انتخاب طبیعی» و «بقای اصلح» راه کمال را می پیمایند. مفهوم ساده و عوام الفهم و رایج این تئوری در مورد انسان آن است که انسان از تکامل میمون بوجود آمده است!...
تورک ائللرینده نوروز بایرامی
محمد رضا خیری فام
اسکی چاغلاردان یئرین نفس آلیب دوغانین (طبیعت ین) اویاندیغی گون، یعنی گئجه ایله گوندوز برابر اولدوغو، یازین بیرینجی گونو، تورک ائللرینده بایرام و شنلیک گونلریندن اولوب. دوغالدیر کی، یاشاملاری بوتونلوکله دوغایا باغلی اولان اولو ننه- بابالاریمیزا یازین گلمه سی، دوغانین چیچک لنمه سی و یئرین ایسینمه سی بؤیوک بیر تهلوکه دن قورتولماق و یئنی بیر یاشامین باشلانیشی آنلامیندا ایمیش. بئله لیکله اونلارین شنلیک و سئوینجلری و او گونلری بؤیوک بیر بایرام کیمی دیرلندیرمه لری چوخ دوغال ایمیش....
تأملی دربارهی زبانها و موقعيت زبان تركی
دکتر حسین محمدزاده صدیق (دوزگون)
تعريف زبان:
زبان يك دستگاه به هم پيچيدهای است كه ميان انسانها تفهيم و تفاهم ايجاد ميكند. زبانشناسان آن را وسيلهی انسيت و سيستم مفاهمه ميان انسانها نام دادهاند. اما از آن جا كه ميان ديگر جانداران و گياهان نيز دستگاههای مرئی و نامرئی مفاهمه وجود دارد، نميتوان تعريف زبان را به سيستم مفاهمه ميان انسانها محدود كرد. به سبب اسرار خفته و نامكشوف در اين دستگاه به هم پيچيده، هنوز زود است كه بشر تعريف كاملی از اين پديدهی طبيعی و اجتماعی به دست دهد. به هر انجام، امروزه زبان را حاصل و قالب انديشهی انسانی، حاصل تكامل اجتماعی و حاصل انسان و اجتماع و روابط متقابل آن دو میدانند كه نماد موقعيت و ارزش آدمی در جهان است....
آذربايجان خالق چالغی آلتلری
توپلایان: محمدرضا خیری فام
آذربایجاندا اوزاق کئچمیشلردین، چئشیدلی چالغی آلتلرین اولدوغونو بلگه لردن اؤیرنیریک. کلاسیکلرین یاپیتلاری، اورتا عصر موسیقیچیلرینین یازیلاری، رساملارین چکدیکلری مینیاتورلر، داش چکیدلری، یوردوموزو گزمیش سیاحلارین گونده لیکلری و موزئی کوللئکسیالاری واختی ایله آذربایجاندا 90- ا یاخین چالغی آلتین قوللا نیلماسینی گؤستریر.
"دده قورقود" کیتابیندا چالغی آلتلرينه داير بیلگیلر وار. کیتابدا زورنا، قوپوز و ناغارا کيمی آلتلرين آدی چکيلميشدير. نیظامی، خاقانی، فوضولی و نسيمی کیمی سؤیچولریمیزین سؤیلرینده (شاعیرلریمیزین شعرلرینده) ده خالق چالغی آلتلرينين آدلاری چکيلميش، مينياتور مکتبی رساملارينين یاپیتلاریندا ايسه اونلارين گؤرونتولری وئريلميشدير. کلیبر شهرینین یاخینلیغینداکی ... کندینده اولان مزار داشلارینا تای آذربایجانین چئشیدلی بؤلگه لرینده داش اوزرینده قازیلمیش چالغی آلتلری گورونور....
توروکی های باستان آذربايجان
نویسنده: مرحوم عادل ارشادی فر
مهم ترين سند تاريخی منهای داده های زبانشناسی تطبيقی كه تاكنون در اثبات بومی بودن ترك های آذربايجان ارائه شده است، وجود نام «توروكی» در اسناد آشوری و اورارتويی از آغاز سده چهاردهم تا اوايل هزاره اول قبل از ميلاد است.....
آزیخ ماغاراسی
یازار: پروفسور عاریف موصطفی یئو
کؤچوروب دوزنله ین: محمدرضا خیری فام
آزیخ اینسانی یئر کوره سینین ان اسکی ساکین لریندن بیری، واختی ایله ایندی آذربایجان کیمی تانینان توپراقلاردا یئرله شمیشدی.
بو آذربایجانین ان گیزلی ساخلادیغی گیزدیر (سیردیر). آذربایجان یاخود دا کئچمیش سووئتلر بیرلیییندن (شوروی) قیراقدا بو گیزی بیلن چوخ آزدیر....
حکیم ابوالقاسیم نباتی
توپلایان: محمدرضا خیری فام
نباتی تاخما آدی ایله آذربایجانین اولدوز دولو گؤیونده پارلایان سید ابوالقاسیم، قمری 1191- جی (میلادی 1812) ایل آذربایجانین قاراداغ بؤلگه سینده، خان آرازین قونشولوغوندا اولان" اوشتیبین" کندینده آنادان اولور. نباتی نین سؤیلرینده نباتی ایله یاناشی مجنون، مجنون شاه و خان چوبان کیمی تاخما آدلارا دا راستلاشیریق. آنجاق سؤیچو، نباتی تاخما آدی ایله اونله نیب، باشقالاری ایسه کوتله نین سؤیچویه وئردییی تاخما آدلاراولمالیدیرلار....
آذربایجان مهد ورزشهای المپیك باستانی یونان
اصغر رشتبری
رقابتهای ورزشی المپیك یكی از معتبرترین و باشكوهترین مسابقات ورزشی جهان بشمار میآید كه هر 4 سال یكبار در كشورهای مختلف جهان برگزار میشود. براساس نوشته مورخان « اولین المپیك باستان در سال 776 قبل از میلاد به افتخار زئوس zeus ( خدای اساطیری یونان) در الیمپیا Olympia در یونان برگزار گردید و این مسابقات به طور مرتب تا سال 392 پس از میلاد ادامه داشت و بر این روال جمعا 293 دورة آن برگزار گردید....
کلنل پسیان
محمدرضا خیری فام
تبریزلی کلنل محمد تقی خان پسیان1309- دا (1273- جو گونش ایلی) تبریزین سیرخاب محله سینده آنادان اولور. اونون باباسی روستم بی 1343- جو ایلین ساواشیندان سونرا، بو گون ائرمنی تاپداغیندا اولان قاراباغدان تبریزه کؤچور. کیچیک یاشلی محمد تقی 1317-دن 1323- جو ایله دک اؤنجه ائوده، سونرا ایسه تبریزین لوقمانیه اوخولوندا فارس، عرب و باشقا یابانجی دیللرده ائییتیم آلیر....
سینیرلی شونیستلر دوردورولمالیدیرلار
سایین اوخوجولار! هر زاد بلوگوما قویدوغوم سون یازیدان (بنای پاسارگاد مقبره کوروش نیست) باشلادی. بو یازینی بلوگوما قویدوقدان نئچه گون سونرا گئجه چاغی ائوه دؤندوکده باخیشلاری (کامئنتلری) کونترول ائتمک اوچون اینترنئته باغلانیب بلوگوما گئتدیم. سون کامئنتده چوخلو سؤیوشلر یازیلمیشدی، هم منه هم ده اولوسوموزا. بو کامئنتلری سیلمک اوچون بلاگفایا گئتدیم آنجاق ائله بیل کی او اونورسوز(شرفسیز) فاشیست هله ده سویومامیشدی....
بنای پاسارگاد مقبره كوروش نيست !
حسن راشدی
چندي پيش در وبلاگي ‘ تصوير فردي به نمايش گذاشته شده بود كه براي اظهار بندگي به كوروش سر سلسله هخامنشيان ‘ به پاي مقبره اي كه به نام وي در پاسارگاد منسوب است ‘ افتاده و بر خاك آن سجده مي كرد ! و اين در حالي است كه بنايي كه به نام مقبره كوروش در پاسارگاد مشهور است نمي تواند قبر كوروش هخامنشي باشد....
1 + 12
محمدرضا خیری فام
چئشیدلی دینلر و اولوسلاردا اؤزل، حتی قوتسال ساییلارین سیراسیندا یئرله شن 12 سایی سینین رولو زامان بؤلگولرینده ده قاباریق شکیلده گؤرونور.
اسکی تورکلرین اوسطوروی دونیا گؤروشونده، دونیانین 12000 ایل عؤمرو وار ایمیش. بو 12000 ایل 4 دنه 3000 ایللیک، گاه، قات یا قاسا بؤلونوردو. اونلارا گؤره 12000 ایل سونا چاتدیقدا ایکی احتمال وار ایدی...
سفره ی هفت سین!!!
محمدرضا خیری فام
کئچن ایللرین بیرینده، بایرام اؤنجه سی بیر ایش اوچون تانیشلارین بیریسینین قاپیسینا گئتدیم. ائو یییه سی کونوللو اولمادیغیما باخمایاراق منی ائوینه آپاردی. ائوه گیردیکده، اوتوروب- اوتورمامیش بؤیوک و رنگارنگ بیر سوفره گؤزومه چارپدی. چئشیدلی زادلارلا بزدیلمیش سوفره نی گؤرر- گؤرمز اوشاقلیق آنیلاریم گؤزلریمین اؤنوندن اؤتوشمه یه باشلادی....
ریشه ها وعلل مناقشه ی قره باغ
محمد رضا خیری فام
روس ها از زمان پطرکبیر برای نیل به اهداف شوم خود، یعنی دستیابی به آبهای گرم و فشار آوردن به دو دولت و امپراتوری ترک صفوی و عثمانی چشم طمع به اراضی مقدس آذربایجان و قفقاز دوخته بودند. از طرفی آنها آذربایجان را به عنوان دروازه ی خاورمیانه می شناختند. آنها قصد داشتند با تکیه به ستون پنجم خود (ارامنه ) ترکهای مسلمان را از وطنشان بیرون رانده، ارامنه مسیحی را جایگزین ایشان کنند. خود ارامنه نیز حاکمیت روسهای مسیحی را بر حاکمیت ترکهای مسلمان ترجیح می دادند....
" اللغة التركیة فی ایران"
اقرار نامه ای از احمد كسروی !
در مورد باطل بودن نظريه "زبان آذری"مورد ادعای خودش در مجله عرب زبان "العرفان"
ترجمه از عربی: پروفسور محمدعلی شهابی شجاعی
بندهاى زیر از مقاله ی تاریخنگار برجسته، احمد كسروى-یكى از ترك گریزان و آذربایجان ستیزان مشهور ایرانی كه خود آذربایجانى بوده و ملیت ترك داشته است.- انتخاب شده است [1].هر چند آثار این محقق آماتور و بی باك در عرصه هاى مختلف علمى مانند زبانشناسى٫ ریشه شناسى٫ تبارشناسى و … به طور كلى چندان داراى ارزش علمى و قابل اعتناء شمرده نمی شوند، ولی او در ثبت رویدادهاى دوران خود مانند انقلاب مشروطه و تصویرنگارى اجتماعاتى كه شخصا شاهد آن بوده است بسیار موفق عمل نموده است....
من ده شاعیرم
یازار: محمدرضا خیری فام
بیر گون قلم گؤتوروب سؤزلری بیر- بیرینین یانینا دوزرک بئیته اوخشار بیر زاد یازدیم. آنجاق نه قدر ایکینجی بئیت و حتی بیرینجی میصرعی قوشماغا یا داها دوغروسونو دئسک یازماغا چالیشیردیم، باجارمیردیم....
"ائرمنی تاريخينين آتاسی " تورکدور
یازار: ايلهامی جعفرسويلو
کؤچورن: محمدرضا خیری فام
قافقازين ايشغاليندان سونرا ائرمنيلر کؤچورولدوکلری تورک تورپاقلارينين ارمه نيييه آدلانان ائتنيک- جوغرافی مکانين قوراما تاريخينی ياراتديلار. خورئنلی موسی نی " ائرمني تاريخينين آتاسی " کيمي قلمه وئريب، اونون معلوماتلاری اساسيندا خريطه لر جيزديلار....
آذربایجان ادبیاتینین گؤرکملی سؤیچوسو(شاعیری) ممد آراز( ممد ایبراهیم اوو) 1933- جو ایل اوکتیابرین 14- ده ناخچیوانین شاهبوز رایونونون نورس کندینده آنادان اولور. او دوغما کندینده اورتا اوخولو بیتیردیکدن سونرا آذربایجانین پئداقوژی اینستیتوتوندا ائییتیم (تحصیل) آلیر.
ممد آراز 1952- جی ایلدن اؤز یارادیجیلیغینی باشلاییر. اونون ایلک سؤیو (شعری) آذربایجان درگیسینده باسیلیر....
تورک پیرامیتلری
کؤچوروب، دوزنله ین: محمدرضا خیری فام
چینین شاآنشی بؤلگه سینین مرکزی اولان شیان شهرینین 100 کیلومئتره لییینده یوزه یاخین پیرامیت(هرم) واردیر. آغ پیرامیت آدلانان بونلاردان بیریسینین یوکسکلییی 300 مئتره دیر....
چال آشیق
محمدرضا خیری فام
چال آشیق، چال! چال اورییم پارتلادی، چال! آغریلاریمیزی، آجیلاریمیزی، نیسگیللریمیزی چال! چال آشیق! ساریلمامیش یارالار، ساغالمامیش آغریلار سؤیلمکله بیترمی؟ دئمکله قورتارارمی؟ چال آشیغیم ....
گولوستان موقاویله سی
محمدرضا خیری فام
چوخلارین دوشوندویونون تام ترسینه گولوستان و تورکمنچای موقاویله لرینده قوتسال تورپاقلاریمیز روسلارا پای وئریلمه دی. بلکه قانلی دؤیوشلردن سونرا چوخلو ندنلره گؤره روسلار ساواشی قازانیب، بیز توپراقلاریمیزی ایتیردیک....
کاستی های بهره برداری از کتابهای درسی ایران در آموزش کودکان غیرفارسی زبان
مینو امیرقاسمی
ایران را از نظر ترکیب اقوام مختلف و زبانها و لهجه های گوناگون، می توان جزو یکی از غنی ترین سرزمین ها دانست. چنین تنوع قومی و زبانی، هیچ گاه وحدت ملی آن را خدشه دار نکرده، مگر این که تغییراتی در مرزهای سیاسی آن صورت گرفته باشد ....
قاچاق نبی
توپلایان: محمدرضا خیری فام
فتحعلی شاه زامانینندا اولان گولوستان و تورکمنچای موقاویله لریندن سونرا آذربایجان پارچالانیر. بئله لیکله آرازین قوزئیینده اولان توپراقلار قوزئی آییسینین(روسلارین)جایناغینا دوشور.آمما آذربایجانلی لار روس حاکمیتینی ایسته مه دیکلرینه گؤره روسلارا باش ایمه ییب، اونلارا قارشی دورورلار...
رمز و اسطوره در فرهنگ شفاهي آذربايجان
اسطوره كه بازتاب تفكر انسان درباره ی هستی و جهان است با بن مايه های افسانه اي و با بادبان هاي برافراشته ی خيال، سفري به مافوق الطبيعه را با گريز از واقعيت پی می گيرد كه در آن تصويری از اخلاق ودين رابازندگی و ماهيت آن پيوند مي زند. اسطوره با ريشه در زبان، سيال گونه عصرها را در می نوردد و با همه ی سحرانگيزی اش، تاريخ را متبلور ساخته و سرمشقی راستين برای رفتار انسان می شود. رفتاری كه در جوامع نوين نمودی پر رمز و راز دارد و فهم مضاميناسطوره ای آن به دشواری امكان پذير است....
اوشاقلار فولکلورو
محمدرضا خیری فام
اوشاق فولکلورو زنگین و ائنگین تورک فولکلورونون بؤیوک بیر بؤلومو اولاراق اؤزونه اؤزل اؤزللیکلری واردیر. اوشاق فولکلورو آنلام و قاورام ( معنا و مفهوم ) باخیمیندان قولای ( ساده )، اؤیردیجی و ایلنجه لی اولور. اوشاقلارا عایید اولان فولکلوروموزون بیر بؤلومونو بؤیوکلر، بیر سیراسینی ایسه اوشاقلار اؤزلری یارادیب یا یارادیرلار. فولکلوروموزون بو بؤلومو ده مادی و معنوی بؤلوملره بؤلونور. اویناتمالی لار، چاخچاخا (شیکشیکی)، قولچاق، مازالاق و یوگورک کیمی نسنه لر مادی فولکلور ساییلیرلار آنجاق معنوی اوشاق فولکلوروموز مادی اوشاق فولکلوروموزدان قات -قات زنگین دیر....


text:
> قالین بیر کتابین آدیدیر کی ایکی جیلد ده چاپ اولوب.کتابین ایچینده هوشنگ ابتهاج(سایه )نین نئجه یاشاماغینا خاطره لرین باخیشیندان باخیلیب . دؤنه لرله بو کیتابی اوخوموشام.بوردا دیر کی بو سوز آیدین لاشیر و یئنه ده اثبات اولور:شهریار بیر بنزر سیر شاعیردیر.
بوکتابدا سایه شهریارین ایلک گوروشونده بئله دئییر:( ایلک دؤنه منله دکتر محمد امین ریاحی شهریارین یانینا گئتدیک , 1326 اینجی ایلده.فلاح دئییلن کوچه ده شهریارین پئشینه گئتدیک او آن شهریار اؤزو قاپینی آچدی من دئدیم : مهمان نخوانده می پذیری؟(چاغیرمامیش قوناق استه میرسیز؟)....)
سایه نین باخیشیندا شهریارین بوتون ایشلری چوخ فرق لی و جذبه لی دیر. او شهریارا باخاندا چوخ زامانلار اؤزون ایتیریر .
سایه دئییر:( شهریار منی گؤرمک همان منیم اونون بوتون غزل لرین ازبردن اولدوغومو بیر آز منله دانیشاندان سونرابیلدی بو مسئله یه گؤره حیران قالدی سونرا لار منی بیرینه تانیتدیراندا منی "سایه" یوخ بلکه بیر شعر تانیان معرفی ائدیردی)
سایه شهریارین شعرین چوخ سئویر . شهریاردا بو مسئله نی بیلیردی . چوخ زامانلار ساعات لارلا ادبیات مسئله لرینین اوستونده دانیشاردیلار . اولموشدوکی دؤنه لرله سایه شهریارین وشهریار دا سایه نین شعرلرین نقده چکه .
سایه بیر خاطیره دن دانیشیر:(بیرگون آلما (سایه نین حیات یولداشی) بیر بؤیوک قوناقلیق راهلامیشدی و50 ,60 نفر دعوت ائله میشدی . (او جمله دن حسین تهرانی , نادر نادرپور , فریدون مشیری , و... )بیر مفصل شام ضیافتین ده حاضیرلامیشدی . شهریار شام میزینین اوستونده اوتوراندان سونرا الین کتینا سالیب بیربوقچانی چیخارتدی. دستمالین ایچینده بیر پارا قورو چؤرک وارایدی . آلما تعجب له باخیردی شهریارا . شهریار بیر آز دایاندی سونرا منه اؤزون توتوب دئدی: سایه جان من بیر درویشم . اجازه وئرسوز شاما ائله بو چؤرگی یئییم من بؤیله راحاتام . و شاما ال وورمادی)
سایه نین نظرینده شهریارین لاپ یاخشی وجذبه لی شعرلرینیدن بیری "ای وای مادرم" شعری دیر . دؤنه لرله اونو اوخویوب آغلاییب . دورو اولماقی , عاطفه لی و آیدین دیلی:
" او مرده است وباز پرستار حال ماست
درزندگی ما همه جا وول می خورد
هر کنج خانه صحنه ای از داستان اوست
درختم خویش هم به کار خویش بود
بیچاره مادرم...."
سایه شهریارین بیر نئچه ایشلرینین تعجوبلی اولماغیندان دانیشیر . بیر آیری دونیا چکیلیر گؤزلرینین اونونده , بیر آیری یاشاییش. اویئرده کی شهریارین سئوگیلیسی اونو آتیر و گئدیر باشقاسینلا ائولنیر .سایه نین ان اؤنملی حیسی بو غزله اوردا آیدینلاشیر کی گوز یاشلارین ساخلایا بیلمه ییر دؤنه لر له اوخوسادا بو شعری...
"ازتو بگذشتم و بگذاشتمت با دگران
رفتم ازکوی تواما عقب سرنگران
ماگذشتیم وگذشت آنچه تو ما باکردی
تو بمان بادگران وای به حال دگران"
ایکی ایلدن سونرا سیزده به در آدیلا آدلانان گونده (طبیعت گونو) گؤرودوگو همان قیزی بیر اوشاق قوجاقیندا بئله یارادیر:
"تو جگر گوشه هم از شیر گرفتی و هنوز
من بیچاره همان عاشق خونین جگرم
سیزده را همه عالم بدر امروز ازشهر
من خود آن سیزدهم کز همه عالم بدرم "
شهریار سایه نین باخیشیندا چوخ عاطفه لی بیر اینسان دیر ویارانمیش خاطره لرینده .
بئله نظره گلیر کی بوتون عالمه وصلدیر. سایه بیر ظریف لغتین دالیجا گزیر شهریارین وصفینده کی عین حالده واقعیتیده آنلادا.
سایه نین سون گوروشو شهریارلا چوخ حزنلی و غملیدیر .باشقا بیر دونیا اینسانین گؤزلرینین قاباقیندا چکیلیر بیر غم ئسمی کیمین ودومان توتور هر بیر بوجاغی اورک چرچوه سینده .
: ( نئچه ایللر دن سونرا حبس دن قورتاردیغیم زامان بیر نئچه نفرله شهریارین یانینا گئتدیک .شهریارین احوالاتی عادی روالدان پوزولموشدو.دؤنموشدوعادی روالی.نئجه کی شهریار هئچ بیر زامان عادی دئییل دی ..سون گون لریدی . وداع لاشماق زامانی یئتیشدی..بیربیر یولداشلارلا ال وئردی اوپوشدو..اوزومو چکیردیم دالا کی هامی چیخا ائشیگه..کی سون وداعلاشان اولام شهریارلا ..شهریار دئدی: سایه نی گتیرین قاباقا ..هانی سایه ؟گتیرین قاباقا..
قوجاقلاشدیق..سایه جان ...شهریار جان...دکتر شفیعی و اونون یانیندا دورانلار چوخلو تعجوبله باخیردیلار...دلی لر کیمین آغلادیق...یاسلی لار کیمین ...دیری لر کیمین یوخ اولولر کیمین..
آغلادیق..آغلادیق .. قونشولار ائشیتدیلر...گلدیلر..ائله بیلمیشدیلر کی بوردا بیراینسان اولدوکی بئله بیرشیون قالخدی..آقای فردی سونرالار منه دئییردی :سیز گئدن دن سونرا شهریارین گؤز یاشی هئچ دایانمادی ائله سؤیله ییردی : سایه جان...سایه جان... داها گؤرمه یه جه یم .داها گؤرمه یه جه یم...)
سایه بئله "سایه جان" دئییر شهریارین دیلی له کی داش دا سوزه گلیر .داریخیر.دولور..
نه گؤز لدیر شاعیرلرین دونیاسی واونلارین خاطره لری..اوردا کی هر بیر باخیشلاریلا بیر بیری لرینه مین لرجه غزلی,مین لرله سؤزو,مینلرله فاجعه نی ,مین لرله آجیلیغی آنلادیرلار ....نه گوزلدیر حیس لرین آل وئری بو دار تیجارتخانادا, بو آجی کسادلیقدا....
"هنرنمی خرد ایام و بیش ازینم نیست
کجا روم به تجارت بدین کسادمتاع
خواجه شیراز"
شبنم فرضی زاده


text:
بیر ساعاتین حیکایهسی Bir saatın hekayəsi
بیر ساعاتین حیکایهسی
یازار: کئیت شوپین*
کؤچورن: حسین واحدی
خانیم ماللاردین اورک آغریسیندان اذیت چکدیگینی اوزون زامان ایدی بیلیردیک. بونا گؤره ده، ألیمیزدن گلنی ائدیردیک، حیات یولداشینین اؤلوم خبرینی اونا اولدوغو قدر داها یومشاق شکیلده چاتدیراق.
اونون باجیسی ژوسئفین قیریق جملهلرله اولانلاری ناغیل ائتدی؛ بوتون مسئله آیدین اولدو. اونون حیات یولداشینین دوستو ریچارد دا بورادا، اونون یانیندا ایدی. او، برئنتلی ماللاردین دا آدینین “اؤلنلرین” سیاهیسیندا قئید اولوندوغو دمیریول قضاسی ایله باغلی خبر لیستی اولاندا اورادا ایدی. آنجاق بو خبری تصدیق ائتمک اوچون ایکینجی تئلئقرامی گؤزلهدی و سسسیزجه بو آجییا دؤزهرک، بونو هامیدان قاباق خبر وئرمک اوچون تَلَسدی.
خانیم ماللارد هئچ جور ائشیتدیکلرینه اینانماق ایستهمیردی، ائله بونا گؤره ده عینیله بو حیکایهنی ائشیتمیش بیر چوخ قادین کیمی اولانلاری سونادک دینلمهدی. قفیلدن وحشی کیمی اؤزونو باجیسینین قوللارینا آتدی و هؤنکورتو ایله آغلاماغا باشلادی. کدر [غم] قاسیرغاسی [طوفانی] ساکتلشندن سونرا او، تکجه اؤز اوتاغینا چکیلدی. آرتیق اونا دایاق اولاجاق بیری یوخ ایدی.
بورادا آچیق پنجره ایله اوزبهوز راحات، گئنیش بیر اوتوراجاق [صندلی] وار ایدی. او، ایلیگینهدک ایشلهمیش، حتی روحونو بئله اؤز آغوشونا آلمیش یورغونلوقدان اؤزونو اوتوراجاغا آتدی.
ائوینین اؤنوندکی آچیق ساحهده یازین گهلیشی ایله جانلانان آغاجلارین سئوینجدن او یان، بو یانا نئجه أسدیگینه تاماشا ائدیردی. هاوادان یاغیشین خوش عطری گلیردی. کوچهنین آشاغیسیندا قانونسوز یوللا نارکوتیک [مخدر مواد] ساتان کیشی قیشقیراراق اؤزونه مشتری آختاریردی. اوزاقدان ضعیف نغمه سسی ائشیدیلیر، سایسیز-حسابسیز سئرچهلر ائوین دامیندا جیککیلدهشیردی.
ماوی سمانین باتیسیندا، پنجره ایله اوزبهوز یاری قالاقلانمیش توپا بولودلار گؤزه دهییردی.
او، باشینی اوتوراجاغین سؤیکنجهیینه سؤیکهییب دینمزجه اوتوردو و یالنیز قهر اونون بوغوب سیلکهلهینده اوشاق کیمی هؤنکورمهیه باشلادی.
او، آغبنیز، ساکت چؤهرهسی ایله اوزونون هر جیزگیسی عذاب و داخلی گوجدن خبر وئرن گنج بیر قادین ایدی. آنجاق ایندی اونون سماداکی قالاقلارا زیللنمیش گؤزلرینده معناسیز باخیشلار سئزیلیردی. و آرتیق بو بیر جوت گؤز دالغین باخیشلاردان داها چوخ، درین خیاللاری تجسم ائتدیریردی.
سانکی نسه اونون صبرسیزلیکله گؤزلدیگی بیر شئی اونا طرف یاخینلاشیردی. نه ایدی او؟ او بیلمیردی؛ بونو هئچ سؤزله ده ایفاده ائتمک اولمازدی. آما او، بو گؤزگؤرونمزین سمادان سورونه-سورونه هاوایا هوپموش سسدن، قوخودان، بویالاردان کئچهرک اونا ساری گلدیگینی حس ائدیردی.
آرتیق هیجاندان اونون اورهیی آغزینا گلمیشدی. آرتیق یاواش-یاواش اونو اؤز آغوشونا آلماغا حاضرلاشان وارلیغی تانیماغا باشلاییردی و باجاردیغی قدر آغاپپاق، ظریف اللری ایله اونو یولوندان دؤندرمهیه جان آتیردی.
او بیر آز ساکتلشمیشدی، یاری آچیلمیش دوداقلاریندان پیچیلتیلی کلمهلر ائشیدیلدی. او ائله هئی پیچیلتی ایله خلوتجه بو سؤزلری تکرار ائلهییردی: “آزادام، آزاد، آزاد!” اونون گؤزلرینه حاکم کسیلمیش معناسیز و قورخو دولو باخیشلار سانکی یوخا چیخمیشدی. اونلار گؤیدن بیر جوت اولدوز کیمی پاریلداییردی. آرتیق نبضی تئز-تئز ووروردو، دامارینداکی قان بدنینین هر نقطهسینی قیزیشدیریب ألدن سالمیشدی.
او، تپهدن دیرناغاجان بوتون بدنینی ساران بو نشهنین نه اولدوغونو آنلایا بیلمیردی. نه ایسه چوخ آیدین و قیزغین بیر دویغو اونا بو لازمسیز تکلیفی رد ائتمهیه امکان وئرمیردی.
او امین ایدی، بیلیردی، او ایستی، مهربان اللری بوزوشموش، بوتون بو ایللر ایچینده اونا یالنیز سئوگیله باخمیش او گؤزلری ایندی بوز، معناسیز و اؤلو گؤرسه، اؤزونو ساخلایا بیلمهییب یئنیدن هؤنکورتو ایله آغلایاجاق. آنجاق او، بوتون بو آجییا باخمایاراق، دیگر طرفدن ده دوشونوردو، آرتیق قارشیدان گلن اوزون ایللر یالنیز و یالنیز تک اونا اؤزل [مخصوص] اولاجاق. و قادین، آیاغینادک گلمیش بو قوناغی سلاملاماق اوچون قوللارینی آچیب اونا ساری اوزاتدی.
آرتیق بوندان سونرا هئچ کیم اوچون یوخ، فقط اؤزو اوچون یاشایاجاقدی. آرتیق هئچ بیر گوج اونو کیشی و قادینلارین بیر-بیرینه اؤز شخصی ایستکلرینی یئریتمک حاقلارینین اولماسی ایله باغلی ایچدن گلن شکیلده یارانمیش اینانجلارا اینانماغا مجبور ائده بیلمزدی. ایستر یاخشی، ایسترسه ده پیس نیتلی اولسون، فرقی یوخدور، هئچ بیر شئی داها اونون قلبینده قوردوغو کیچیک محکمهده بو جینایته هئچ جوره برات قازاندیرا بیلمزدی.
آنجاق بوتون بونلارا باخمایاراق، اونو نه واختسا سئومیشدی. بلکه ده یوخ… نه فرقی وار آخی! او آرتیق آزادلیغی، آچیلمامیش بیر سیررین نَیه لایق اولدوغونو اؤزونه اینام حسینین صاحبلیگینه رغماً اؤز وارلیغینین أن گوجلو ایتکیسی کیمی هر شئیدن اوستون توتوردو.
“آزادام! تپهدن دیرناغاجان آزادام!”، او ائله هئی پیچیلداییردی.
جوزئفین ایسه دیزی اوسته باغلی قاپینین آرخاسیندا آغزینی قاپینین آچار یئرینه توتوب، ایچَری گیرمک اوچون یالواریردی. “لویزا، قاپینی آچ! یالواریرام، آچ قاپینی- اؤزونو خسته ائدهجکسن . سن نئینیرسن، لویزا؟ آللاه خاطرینه آچ قاپینی.”
“رد اول. هئچ نه ائتمیرم.” آما یوخ، او آچیق پنجرهدن حیات جؤوهری ایله دولموش هاوانی ایچینه چکیردی.
بو گونلرده اونون خیاللاری هئچ سؤزونه باخمیردی. آرتیق یاز، یای، بیر سؤزله بوتون گونلر یالنیز اونا مخصوص اولاجاق. او تئز دعا ائتدی، آللاه اونا عؤمور وئرسین. یالنیز دونن اوزون عؤمور بارهده دوشوننده جانیندان بیر اوشوتمه کئچمیشدی.
و، سونوندا، او، باجیسینین تأکیدی ایله قالخیب قاپینی آچدی. اونون گؤزلرینده سانکی بیر ظفر قیغیلجیمی آلوولانیردی و اؤزو ده بیلمهدن سانکی قلبه ایلاههسی کیمی آمیرانه شکیلده آددیملاییردی. باجیسینین بئلیندن توتدو و اونلار بیرلیکده پیللهلری آشاغی دوشدولر. ریچارد آشاغیدا اونلاری گؤزلهییردی.
ائله بو زامان کیمسه باییردا داروازانی آچیردی. چاغیریلمامیش قوناق ألینده چامادانی و چتیر ایله سیاحتین یورغونلوغو هله جانیندان چیخمایان برئنتلی ماللارد ایدی. او، نهاینکی قضا یئریندن چوخ اوزاق اولوب، حتی، اورادا کیمینسه اولماغیندان خبری ده اولماییب. او، ایچری گیرنده جوزئفینین نئجه هایقیرتی قوپارماسینی و أن یاخین دوستو ریچاردین هر وجدله اونو حیات یولداشیندان گیزلتدیگینی گؤرنده یئرینده دونوب قالدی.
آنجاق ریچارد چوخ گئجیکمیشدی.
دوکتورلار گلنده بللی اولدو، اونون سئوینجدن اورهیی پارتلایاراق اؤلوب.
چئویرن: تامئللا آبدییئوا
آچیقلاما:* کئیت شوپین/ - Kate Chopinآمئریکالی رومان و قیساحیکایه یازان


text:
حبیب ساهر، بولود قاراچورلو سهند، علیرضا اوختای، حسین دوزگون کیمی شاعرلرین شعرلریندن سئچمهلر سعید موغانلی و یاشماق نشریاتینین فعالیتلرینده چاپ اولموش قیمتلی اثرلردیر.
حبیب ساهردن «یانان یاشیل»، علیرضا اوختایدان «ایشیق»، بولود قاراچورلو سهنددن «قارداش آندی»، و حسین دوزگوندن «تورپاق قوخوسو» شعر کیتابلاری بو انتشارات طرفیندن ایشیق اوزو گؤردو. بو گونلرده «تورپاق قوخوسو» 300 صحیفهده و حسین دوزگونون یوز نئچه قطعه شعرلری ایله چاپ اولدو. کیتابین مقدمهسینی و بیر نئچه شعرینی تقدیم ائدیریک:
«سایین حسین دوزگون آدی، بیزه کلاسیک ادبیاتیمیزین قوروقچوسو کیمی تانینمیشدیر. اصلینده دکتر حسین محمدزاده صدیق دئیه بیر عمر درس کلاسیندا اوتوروب، و یا کلاسیک و عرفانی ادبیاتیمیزین آراشدیریجیسی و ادبیات تاریخیمیزین و آذربایجان دیلچیلیگین اوزمانی کیمی تانیدیغیمیز سایین اوستادین گنجلیگینین ایلکین دووروندن باشلایاراق شعر یاراتماسی بیر آز گیزلین قالمیشدیر.
گونوموزه کیمی یوزدن آرتیق، ادبی- بدیعی- تاریخی - تدقیقی اثرلری تورک توپلوموندا ایشیقلاندیران قوجامان یازارین آرا - سیرا شعر مجموعهلری ده ایشیق اوزو گؤرموش، آنجاق بؤیوک آذربایجان کلاسیکلرینین او جملهدن (فضولی، نسیمی، نباتی، معجز، شیروانی و . . . ) کیمیلرین، اوستادین امهیییله ساهمانلانمیش سسانباللی اثرلرینین آراسیندا آرتیق گؤره چارپمامیشدیر.
برچسبها: «تورپاق قوخوسو» نشر اولدو
, حسین دوزگونون شعرلری
, سعید موغانلی نین کتابی
, سعید موغانلی یاشماقادامه مطلب


text:
اگر اینسان حکیم اولسا ، اسیر روزگار اولماز
بو بئش گون عمره خاطیر ، نفس شومه دستیار اولماز
سلیمانلار گئدیبلر دست خالی قبره دونیادان
نقدیر اولسا اینسانین جلالی ، پایدار اولماز
شکوه و فر جاویدان ، فقط مخصوص سبحان دیر
اجل حکمی گلنده ، هئچ کسه راه فرار اولماز
بو سؤزلر منتسب دیر مکتب شاه ولایتدن
بویوردو ثروت و مکنت دلیل افتخار اولماز
بشرده اولسا حریت ، اؤزون دونیایه سیندیرماز
شرافتمند اولان اینسان ، قالار آج روشوه خوار اولماز
اگر اینسان بیر آز فیکر ائیله سئیدی متن قرآنه
بیلردی هئچ حقیقت پیشه اینسان ظلم کار اولماز
بلای فقر و نکبت دن قاچیرلار قیزلار ائولردن
مساوات اولسا، عدل اولسا ، بو قدری انتحار اولماز
بو بیر امر مسلم دیر ، درآمدلر حلال اولسا
بو قدری کوچه و بازارده بی بند و بار اولماز
گلین آی باشرافتلر ، چکیب تخت دن سالاخ فقری
برابر اولسا اینسانلار ، شرافت داغدار اولماز
گئدیرسن مکه یه هر ایل ، دئییرسن عاشقم حجه ؟
ولی مین حجه گئتسن ، هئچ بیرینده اعتبار اولماز
تبرا ائیله شیطاندان ، سورا گئت حجه ای حاجی
وگرنه مکه ده شیطانه ، شیطان سنگسار اولماز
اگر مین ایل اوروج توتسان ، همان قرآنه آند اولسون
اگر آج یاتسا بیر اینسان ، رضا پروردگار اولماز