text:
اوتوزلار
مرتضی مجدفر
۱۳۹۱ نجی ایلین اردیبهشت آیینین اوتوزوندا، تهرانداکی اندیشه مدنیت ائوینده، صابر ادبی انجمنینین، موسیقی و شعر آخشامی کئچیریلدی. بو ییغینجاقدا، بیر چوخ یازیچی، شاعیر و ادیبلریمیز چیخیش ائتدیلر. چیخیش ائدنلردن بیری ده، دکتر مرتضی مجدفر اولموشدور. اونون قیسا دانیشیغینی، هم ده آتاسی غلامرضا مجدفردن اوخودوغو شعرینی بورادا گتیریریک.
***
بو گون ۱۳۹۱- نجی ایلین اردیبهشت آیینین اوتوزو دور. من بو گون نه حئکایه اوخویاجاغام، نه ده مقاله. من بو گون سحرچاغیلار رادیودا آپاریلان «تقویم تاریخ» برنامهسی کیمی، بیر نئچه تاریخین تقویمین واراقلایاجاغام. جالیب بو کی بورادا اشاره ائتدیگیم بوتون حادثهلر، اردیبهشت آیینین اوتوزو ایله ارتباطدا دیرلار.
× کئچن ایل اردیبهشتین اوتوزوندا، قیرمیزی سئوگی (عشق سرخ) آدلی حئکایه مجموعهمین حاضیرلاما ایشلری قورتاریقدان سونرا، اونو ارشادا یوللادیق، بو کیتابا منیم دوققوز تورکجه حئکایهم، فارسجا ترجمهلری ایله برابر، داخیل ائدیلمیشدیر. بو حئکایهلرین هامیسی، تبریزین تراکتور فوتبال تیمینین هوادارلارینین حیاتی اساسیندا یازیلمیشدیر. ایندییه کیمی« بو کیتابین چاپ اوچون اجازهسی واردیر یا یوخ؟» حاقیندا، هئچ نه ائشیتمهمیشیک.
× بو گون اردیبهشت آیینین اوتوزوندا، ایکی تورکجه اوشاق شعر کیتابینین حاضیرلاما ایشلرینی سونا چاتدیردیق و یاخین گونلرده ارشادا یوللایاجاغیق. کیتابلارین بیری، بؤیوک اوستادیمیز«حبیب فرشباف» ین «اوشاق نغمهلری» آدلی شعر کیتابیدیر. بو کیتابا حبیب معلمین ۱۵ اوشاق شعری داخیل ائدیلمیشدیر. کیتابی، اوستادین صنعتکار قیزی، وقار فرشباف خانیمین گؤزل تصویرلری داها دا گؤزللشدیرمیشدی. هم ده کیتابا، اوشاق باغچالاریندا، آموزشوپرورش اوصوللاری ایله استفاده ائتمک اوچون، من بیر مقدمه حاضیرلامیشام.کیتابین آخر صحیفهلرینده ایسه، اوچ صحیفهلیک سؤزلوک وئریلمیشدیر. کیتابی تهرانداکی پیشگامان پژوهشمدار انتشاراتینین اوشاق بؤلومو چاپا حاضیرلایب و بوتون صحیفهلری رنگلی و گلاسه کاغیذی اوستونده چاپ اولاجاقدیر. بو کیتابدان باشقا، منیم«باخ گؤر کیم دیر؟ نهچی دیر؟»آدلی اوشاق شعرلریمی اوستاد فرشبافین کیتابی کیمی، مستقل بیر اثرده چاپا حاضیرلامیشیق. بو کیتابا منیم یئددی شعریم داخیل اولموشدور. بو یئددی شعرده من، اوشاقلارا یئددی ایشی تانیتدیریرام. کیتابین فرعی عنوانی «ایشلر و اوشاقلار» دیر. کیتابین شکیلیلرینی آذربایجانلی گنج صنعتکار« سام سلماسی» چکیب و بونو دا تهرانداکی پیشگامان پژوهشمدار انتشاراتینین اوشاق بؤلومو چاپ ائتمکدهدیر. بئله ظن ائدیریک کی بو ایکی کیتابین چاپ اولماسی ایله، اوشاق ادبیاتیمیز، خصوصیله شعرده، یئنی بیر جیغیر آچیلاجاقدیر. کیتابلارین حاضیرلانماسی بیزیم الیمیزده، چاپ اولوب اوشاقلاریمیزین الینه چاتماسی ایسه، ارشاددا اولان، آللاهیمیزین بندهلرینین الینده دیر.
× بو گون اردیبهشت آیینین اوتوزو، ۳۰ آذر ۹۰- دان دوز بئش آی کئچیر. آذرین اوتوزوندا آتام مرحوم «غلامرضامجدفر»ین «آلتمیشلار، یئتمیشلر» آدلی شعر مجموعهسی حاضیرلانیب، اجازه سیناغینا یوللانیلمیشدی، آنجاق…
اوتوزلار قورخوسوندان قورتارماق اوچون، نه یاخشی کی همین کیتابدا درج اولان بیر شعرله سؤزومه سون قویوم. آمما جالیب بو کی انتخاب ائتدیگیم شعر ده، اردیبهشت آیینین اوتوو ایله باغلی دیر. آتام بو شعری ۱۳۶۹- نجی ایلین اردیبهشت آیینین ۳۰- وندا سؤیلهمیشدیر.
اودلاندی خلقیمیز
حسرتدی خوش یاشاییشا چوخداندی خلقیمیز
آی قونشولار هرایه گلین، یاندی خلقیمیز
مین تیر اتهامه دوچار اولدو ظلمایلن
تکجه گناهی، آنلاغی دیر، قاندی خلقیمیز
تهمتلری کی ووردولار چوخ ناروا اونا
انکاره گلدی، تورکلویونو داندی خلقیمیز
بیر رنگ و ساده دیر، هامینی باسدی باغرینا
چوخ ساده، خصمی دوست اؤزونه ساندی خلقیمیز
هر نهضتی کی قاوزانیب ایراندا، باشدادیر
مشروطه نهضتینده چوخ آدلاندی خلقیمیز
هر بیر زامان بو تورپاغی تهدید ائده خطر
بیر باوفا سیلاحلی، نگهباندی خلقیمیز
آنجاق وای اوندادیر دورا ظلمون علیهینه
وِردی، سرودو، ایدهسی قان- قاندی خلقیمیز
لاکین سیلاح آلاندا اَله چوخ وقاریلن
انصافی واردی، قورخما مسلماندی خلقیمیز
شمشیر الینده مالک اشتردی جنگده
ایماندا لاپ ابوذر و سلماندی خلقیمیز
سعی ائت داشیتما حؤوصلهسین، چوخ صبوردور
صبری داشاندا، طالب عصیاندی خلقیمیز
یوغ آلتینا کئچن دئییل بوینو بو میللتین
مشگلدی، فیکره گلمهسین آساندی خلقیمیز
خلقین غمیله غملیدیر، شادلیقدا شادمان
ائل شادلیغیندا خرم و خنداندی خلقیمیز
تبعیض ایچینده ایللریله دؤزدو، دینمهدی
جوز و ستم اودوندا آلوولاندی خلقیمیز.


c: text/html

text:
ایران-دان امریکا-نین یئنی رهبرلیگینه تکلیف
امریکا-دا یئنی رهبرلیک تحریم لری لغو ائدجگی تقدیرده دایاندیرلان بوتون اتم عهده لیکلرینه قئید-شرطسیز قاییدیلاجاق.
امریکا-دا یئنی رهبرلیک تحریم لری لغو ائدجگی تقدیرده دایاندیرلان بوتون اتم عهده لیکلرینه قئید-شرطسیز قاییدیلاجاق.
بونو ایرانین خاریجی ایشلر ناظیری محمد جاواد ظریف "ایران" قزئتینه وئردیگی موصاحیبهده دئییب.
ظریف غیری-رسمی نتیجهلره گؤره پرزیدنت سئچکیلرینده غالیب گلن دموکرات نامیزدی جو بایدین پرزیدنت سئچکیلری دؤورونده واشینقتونون اتم آنلاشماسینا دؤنمهسینی گؤزلهدیکلرینی ایفاده ائدیب.
امریکانین اتم راضیلاشماسینا دؤنمهسی ایله باغلی دانیشیقلارا حاضیر اولدوقلارینی ایفاده ائدن ظریف "امریکا رهبرلیگی (پرزیدنت دونالد) ترامپ اؤلکهسینین ایشتیراکینی دایاندیردیغی اتم راضیلاشماسینین یئنیدن عضوو اولماق ایستهسه، بو اؤلکهنین راضیلیغا نئجه دؤنه جگی ایله باغلی دانیشیقلارا حاضیریق" دئییب.
اتم آنلاشماسینی دستکلهین و ایرانا قارشی تحریم لره سون قویولماسینی دا نظرده توتان بمت تهلوکهسیزلیک شوراسینین 2231 سایلی قطعنامه سینه ایشاره ائدن ظریف "امریکا 2231 سایلی قطعنامه عذره عهدهلیکلرینی یئرینه یئتیررسه، اتم آنلاشماسیندا بیز ده اؤز عهدهلیکلریمیزی یئرینه یئتیرجییک. بونون اوچون دانیشیقلارا و یا هر هانسی شرطه احتیاج یوخدور" دئیه بیلدیریب.
ظریف "بایدن امریکا پرزیدنتی کیمی آغ ائوده اولسا اوچ فرمانی ایله بوتون تحریم لری لغو ائده بیلر" دئییب.
امریکا ایله دانیشیقلارا باشلاماق اوچون تحریم لرین ووردوغو زیانا گؤره "تضمینات" طلب ائدن دیگر ایران رسمیلریندن، خصوصاً ایران پرزیدنتی حسن روحانیدن فرقلی اولاراق، ظریف امریکا-دان هئچ بیر تضمینات ایستمهییب.
ایران پرزیدنتی روحانی کئچن آی ائتدیگی بیر چیخیشیندا اؤلکهسینه تحریم لر سببیله 150 میلیارد دولار زیان دیدیگینی اعلان ائتمیشدی.
ترامپ رهبرلیگی 2018-جی ایلده ایرانلا قلوبال گوجلر آراسیندا ایمضالانان اتم آنلاشماسیندان چیخمیش و تهرانا قارشی بیرطرفلی تحریم لر تطبیق ائتمهیه باشلامیشدی.
غیری-رسمی نتیجهلره گؤره امریکا-دا کئچیریلن پرزیدنت سئچکیلرینده غالیب گلن بایدن، 2015-جی ایلده باشقان یاردیمجیسی اولارکن ایرانلا ایمضالانان اتم آنلاشماسینا دؤنه جگینی آچیقلاییب.
ایلگیلیلی خبرلر
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویاننیوز اختصاصی : تهراندا یاشایان ائرمنیلردن بیر قروپ، نئچه گون اؤنجهدن باشلایاراق تئهراندا آکسیا کئچیرمهیه چاغیریش مقصدلی ورقهلر و پلاکاتلار یایماقلا حاضرلیق کئچیریرلر.
اویاننیوزون آلدیغی خبرلره گؤره بیر قروپ ائرمنی، یئنی گونش ایلینین ایلک گونلریندن باشلایاراق(نووروزون ایلک گونلریندن باشلایاراق) آکسیایا دعوت اوچون ورقهلر یاییرلار. بو ورقهلر ۲۴ آپرئل، قوندارما ائرمنی سویقیریمی موناسیبتی ایله آکسیا کئچیرمهیه حاضیرلیق اوچون یاییلیر. اؤتن ایللرده بیر قروپ ائرمنی، قوندارما ائرمنی سویقیریمینی بهانه ائدهرک، موسلمانلار بؤلگهسینده ائرمنیلرین سویقیریمینی ایددیعا ائدیب، آکسیا کئچیریب، تورکلره قارشی شوعارلار سسلندیرمیشدیلر.
بو آکسیالاردا تورکییه دؤولتی، آذربایجان دؤولتی و ائلهجه ده آذربایجان تورک میللتی علیهینه شوعارلار سسلندیریلیر. اؤتن ایللرده سسلندیریلن شوعارلاردان بونلاری سؤیلهمک اولار: “اؤلوم اولسون تورکه، اؤلوم اولسون تورکیهیه، غربی ائرمنیستان آزاد اولمالیدیر”.
آرتیرمالیییق، بو آکسیالار بیر چوخ حاللاردا ایران داخیلی ایشلر ناظیرلیگینین ایذنی و ایران پولیسینین حمایهسی ایله کئچیریلیر. بئله کی، داها اؤنجه آذربایجان میللی فعاللارینین بو مسئلهیه اعتراض ائتدیکلری اوچون بیر سیرا میللی فعاللار، ایران امنییت سئرویسلرینین مامورلاری طرفیندن توتوقلانیب، دیندیریلمیشدی.
- آنا صفحه
- سیاسی
- ایقتصادی
- اینسان حاقلاری
- اوچونجو صحیفه
- مقاله لر
- اینجه صنعت و مدنییت
- قادین
- ایدمان
- اؤزل یازیلار
- شهرلر
- دیگر موضولار
- تورک دونیاسی
- اورتادوغو


text:
لا پوئبلا د لس اینفانتس
لا پوئبلا د لس اینفانتس (ایسپانجا: La Puebla de los Infantes) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۱۵۵ کیلومتر موربّع دیر. ۲۳۰ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۳۲۶۳ نفر و اهالی سیخلیغی ۲۱٫۱ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«La Puebla de los Infantes»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لا پوئبلا د لس اینفانتس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`دیپورت` نتیجه لر
ینگی لیکلر [31]
- تورکیه یوزلب افغانستانلیک قاچاق مهاجر نی دیپورت قیلدی
- تورکیه مینگلب چیت ایللیک ترورچی نی دیپورت قیلدی
- تورکیه یوزلب افغانستانلیک قاچاق مهاجر نی دیپورت قیلدی
- جاپان روس دیپلوماتلرنی دیپورت قیلیب چیقرماقده
- تورکیه مینگلب چیت ایللیک ترورچی نی دیپورت قیلدی
- آلمان افغانستانلیک لرنی دیپورت قیلیش نی وقتینچه لیک توخته تیب قویدی
- تورکیه دن چیت ایللیک تروریستلر دیپورت قیلیب جونه تیلماقده
- امریکا قوشمه ایالتلری کمیده 1 مینگ باله نی دیپورت قیلیب چیقردی
- داعشلیک تروریست جنگریلرنی دیپورت قیلیش ایشلری دوام ایتماقده
- چیت ایللیک تروریست جنگریلری اولکه لریگه دیپورت قیلیب جونه تیلماقده
- تورکیه فرانسه لیک ترورچی نی دیپورت قیلدی
- آلمان تبعه سی تروریست اولکه سیگه دیپورت قیلیب جونه تیلدی
- چیت ایللیک تروریستلر اولکه لریگه دیپورت قیلیب جونه تیلدی
- فرانسه لیک تروریست اولکه سیگه قیتریب جونه تیلدی
- قولگه آلینگن فرانسه وطنداشی تروریست اولکه سیگه قیتریب جونه تیلدی
- قولگه آلینگن آلمان وطنداشی تروریستلر اولکه لریگه جونه تیلدی
- تورکیه کوپلب آلمان لیک نی دیپورت قیله دی
- ترور تشکیلاتی داعش منسوبی جنگریلرنینگ دیپورت قیلیش جریانی باشلندی
- داعش منسوبی تروریست جنگریلر اوز اولکه لریگه دیپورت قیلینماقده
- تورکیه هالندلیک بیر ژورنالیستنی مملکتی گه دیپورت قیلیب یوباردی


text:
Dövlət Mə`muru
نئچه گون یاغیشدان سونرا آستارانین ساحلینده آغ بولوتلار پارچالانیب خزرین شرقینده اوفقلاردا یاییلمیشدی.
گونش ماوی گؤیده شهره ایشیق ساچاراق الوان داغلارا جلا باغیشلاییردی. شهر سانکی دنیزین قوینوندا اؤز رویاسیندا سئیرائله ییر گونون ایستی سیله نشئه له نیردی.
اگرچی هاوا خوش و شهر آرامش ایچینده ایدی، آمما نظره بئله گلیردی کی بو وضعیت چوخ زامان سورمه یجک.
اونا گؤره کی گون اورتادان بیرآز کئچمیشدی بیردن شهره بیر آغیر گورولتو دوشدو. سس شهری باشینا آلاراق گئت به گئت چوخالیردی.
گورولتو کی تمامیله شهرین ایچینه دولدو بو حالدا گؤیده بیر نظامی هلیکوپتر گؤرونوردو.
هلیکوپتر کی آشاغی سوییه ده حرکت ائله ییردی شهرین اوستونده، نئچه دؤور ووراندان سونرا، چوخ زامان چکمه دی کی توزاناق سالاراق گؤمروکون محوطه سینده، ساحیله یاخین بیر چالا چوخور فوتبال مئیدانیندا یئره اوتوردو.
نئچه دقیقه دن سونرا کی هلیکوپترین گورولتوسو کسیلدی، پروانه سی لنگر وئره ـ وئره دؤوردن دوشدو.
توزاناق کی چکیلدی هلیکوپترین قاپیسی آچیلاراق بوآندا بیر جاوان افسر و بیر قارا یاخا قاراشینلی اورتا بوی آدام هلیکوپتردن ائنیب، بیر جیپ ماشینینا ساری کی او یاخینلیقدا دایانمشیدی گئتدیلر.
جیپین یانیندا بیر گروهبان و ایکی سیلاحلی سرباز کی بیر ساعت اوندان قاباق هلیکوپتره منتظر ایدیلر دورموشدولار.
ائله کی او ایکی آدام ماشینا یاخینلاشدیلار گروهبان سربازلارا خبردارلیق وئره رک آماده باش حالیندا نئچه قدم قاباقا گئتدی، و او حالدا کی اوجا سسله او افسر و قارا یاخا آداما خوشگلدین دئییردی نظامی احتراملا اونلاری ماشینا طرف مشایعت ائله دی.
سربازلار خبردارحالیندا جیپین قاپیلارین اونلارین اوزونه آچاراق افسر و او قارایاخا آدام کئچیب ماشیندا اوتوردولار.
جیپین قاپیلارین کی اؤرتدولر، گروهبان فرمان دالینا کئچیب ماشینی یاندیردی و او حالداکی سربازلار جیپین یانیندا خبردار دورموشدولار او ارتشی ماشین آرام حرکت ائله یرک گؤمروکون حیاطیندان چیخیب، هتل ساحیله طرف یولا دوشدو.
او زامانکی او ماشین یولدا ایدی ایکی قارایاخا آدام کی کت شالوار گئییب کراوات وورموشدولار هتل ساحیلده اونلارا منتظر ایدیلر. اونلارین بیری کلانترینین رئیسی آقای جهاندار بیری ده امنییت سازمانینین رئیسی آقای سعادت طلب ایدی.
نئچه دقیقه دن سونرا او ارتشی جیپ هتل ساحیلین قاباقیندا ساخلادی. بو حالدا ایکی خدمتکار کی اصلاح ائله یب مرتب گئیینمیشدیلر جیپه ساری گئدیب ماشینین قاپیلارین اونلارین اوزونه آچاراق همان آداملار ماشیندان ائنیب هتله گیردیلر.
مهماندارلار قوناقلارا خوشگلدین دئیب اونلاری یئمک اوتاقینا گؤتوردولر.
اونلار پالتو و بؤرکلرین چیخاردیب خدمتکارلارا وئریب، سونرا مهماندارلارلا برابر بیر دؤشنمیش میزین دؤوره سنیده اوتوردولار.
میزین اوستونده هر شئی مرتب اؤز یئرینده ایدی. بشقاب، چنگل قاشیق، لیوان، ال دستمالی، مختلیف یئمکلر، ایچه جک، سالاد و باشقا لازیم اولان شئی لرده دوزولموشدو. اونلار تقریبا یاریم ساعتا قدر یئمک ایچمگله مشغول اولدولار.
یئمکدن سونرا باشقا بیر خصوصی اوتاقا کئچیب، بیر میزین دؤوره سینده کی اونون اوستونده گینده مختلیف ایچه جک، جوره به جوره مزه، خاویار و ایکی بطری ویسکی گؤزه ده ییردی اوتوردولار.
اونلار کی میزین دؤوره سینده یئر توتدولار امنیت سازمانینین رئیسی او قارا یاخا قوناقا اوز توتوب دئدی:
« جناب سرهنگ!.. ایجازه بویورورسوز؟»
او قارا یاخا آدام کی تقریبا اللی یاشیندا نظره گلیردی اردبیل اردوسونون باشچیلاریندان بیری سرهنگ اظهاریان ایدی. سرهنگ باشینین ایشاره سیله منظورون بیلدیره رک اوحالداکی امنیت سازمانینین رئیسینه باخیردی رغبتله دئدی:
« ایجازه سیزده دی. سروان!»
او قارا یاخا قارا شینلی آدام کی همکارلاری اونا جناب سرهنگ سؤیله ییردیلر یالنیز اوردو باشچیسی یوخ، همده ساواک اداره سینین بازجولاریندان بیری ایدی. اوجورکی دئییردیلر چوخ انسانلاری فدائی، کمونیست آدیلا شکنجه آلتیندا قتله یئتیرمیشدی.
بو مرموز و اسرار انگیز آدامین اصلی آدی کیمسه یه بللی دئییلدی. اظهاریان اونون یالنیز مستعار آدی ایدی.
سروان سعادت طلب سرهنگین امرینه اطاعت ائده رک بیر مخصوص سئوینجله الین اوزادیب میزین اوستونده کی ویسکی بطریسین گؤتوروب باشینین پیچاتین آچاراق ویسکینی استکانلارا دولدوردو. سونرا بیر استکاندا سرهنگه تعارف ائله یرک دئدی:
« جناب سرهنگ!.. خدمتوزده.»
سرهنگ اوندان تشککور ائله ییب بیر لحظه فیکره گئتدی.
سونرا استکانی گؤتوروب ائله بیلکی بیرمتاع شئی الینه آلمیشدی گولومسوندو، و بیرشئی سؤیله مه دن گؤزلرین ویسکینین رنگینه زیلله ییب دوموخدو.
اونلار استکانلاری قووزایب ساغ اول دئه یرک بیر بیرینه ووردولار.
سرهنگ بیر بؤیوک قورتوم ویسکی ایچَندن سونرا صفتی بوزولدو. بوحالدا الین اوزادیب میزین اوستونده کی خاویاردان بیر قاشیق صرف ائله ییب آغزینین مزه سین ده ییشدی.
اونلار سیگار یاندیریب بیر سیگاردا سرهنگه تعارف ائله دیلر. سرهنگ اوحالدا کی باشینین اشاره سیله همکاریندان تشککور ائله ییردی ساغ اول دئه یرک ویسکی استکانین بوشالتدی. آردیندان نئچه نفس سیگارا ووراندان سونرا فیکره گئتدی.
او حالداکی ماوی توتون باشینین اوستوندن قالخیب یاواش یاواش اتاقی بورویوردو بالا بالا خوشلانیب صحبته باشلادی.
سرهنگ سانکی مشروبون اثریندن انرژی تاپمیشدی اؤزو اؤزونه گولومسونه رک دئدی:
« بو مجلیس بیر خاطیره نی یادیما سالیر.»
بو حالدا غرورنان بیر آه چکدی.
سروان ایختیاری سرهنگین ماوینی ائله بیلکی اونون صحبتیندن وجده گلمیشدی سرهنگه اوزتوتوب دئدی:
«جناب سرهنگ.. آیا خوش بیر خاطیره دی؟»
سرهنگ ائله بیلکی خیالیندا بیرشئیه دوشونوردو اونا جاواب وئرمه یرک باشین ترپتدی.
اونلار کی سرهنگین سؤزونه ماراق گؤستریردیلر مننتلی باخیشلاریلا اونون خاطیره سین دویماق ایسته ییردیلر.
بو حالدا سروان ایختیاری سرهنگه اوز توتوب دئدی:
«جناب سرهنگ. سیزی شاهین جانی!.. اگر خوش خاطیره دی سؤیله یون بیزده ائشیده ک.»
سرهنگ کی ویسکینین اثریندن اؤزون چوخ خوش و مسرور حس ائله ییردی
گولومسونه رک ئدی:
« بیر آز اما خصوصی دی.»
بو حالدا امنیت سازمانینین رئیسی بشاشت لحنیله گوله رک سرهنگه دئدی:
«جناب سرهنگ!... سیزون سؤزوز بیزه گنج اسراردی قوربان!
بو کی شرف حضوروزا آیدین دی!»
سرهنگ کی چوخ غرور دویاراق مسرتله اونلارین سؤزلرینه قولاق آسیردی و حتتا ائله بیل کی بو خاطیره اوندا بیر بؤیوک قهرمانلیق حسّی یارادیردی دئدی:
« بو ماجرا اوزون بیر صحبتدی.»
سرهنگ ظاهیراً ائله بیلکی ایسته مه ییردی خاطیره سین اونلارین یانیندا تعریف ائله سین، آمما اوره گی ایسته ییردی عؤمرونون بو واقتیندا بئلنچی بیر صحبتله اؤز شجاعت و ریشادتین همکارلارینا تعریف ائله ییب اونلارین یانیندا اؤزون بیر شخصیتلی آدام تانیتدیرسین، و اؤزونه بیر مخصوص احترام قازانسین.
اونا گؤره بیر عجیب پوزونان ائله بیلکی ایسته ییردی دانیشیقیلا اونلارین اوستونده بؤیوک بیر تاثیر قویسون سؤیله دی:
« بو خاطیره جاوانلیق خاطیره سیدی.»
اونون سؤزونون آردیندان امنیت اداره سینین رئیسی سعادت طلب مینتدارلیقلا دئدی:
« داها گؤزل.. جناب سرهنگ!»
سرهنگ کی میزین دؤوره سینده اوتورانلارین تعریف و تمجیدیندن قیافه سینده مخصوص بیر غرور منعکس اولوردو خاطره سین باشلامادان اوّل بیر نوع فخریله دئدی:
« امیدوارم سؤزلریم سیزی یورماسین.»
«خیر. خیر! ... جناب سرهنگ!»، سؤیله دی سروان ایختیاری تله سیکلی :
« قوربان!.. باشیمیزین اوجالیغیدی!»
سرهنگ اوحالداکی صفتینده بیر نوع ذوق جلا تاپمیشدی، ائله بیلکی بیر بؤیوک قهرمانلیق داستانین تعریف ائله ییر سؤزو بئله باشلادی:
« توت ها توت زمانیندا بیر اکیپ سرباز يانيمجا گؤتوروب، دوشموشم اردبیلین کتلرينده فدائی داليجا گزیرم. قیشين اورتا آییی هاوا بتر سويوخدی. او كتدن بو كنده دوشدوك آخشاما. سروان مداریان عملیاتین باشچیسی گؤردیکی سربازلارينان كئف ايشينه باخماق بير آز قميش دی، بهانه توتوب سربازلارا دئدی؛ ایشیمز بوردا دای بیتدی. دئدی: ماشینی گؤتورون قاییدین گورهانا.
اولاری کی یولا سالدی عینی حالدا کاتتانی چاغيريب اونا دئدی:
ـ آخشاما سنه قوناغوق. بیزه بير خلوت اوتاق جورراییب، بساط حاضیرلا.»
بو حالدا سرهنگ ائله بیلکی اؤزون بیر اوزون ماجرا توصیفینه، حاضیرلاییردی بیر درین نفس سیگارا ووراندان سونرا سانکی سیگاری یئمک ایسته ییردی بیتیردی. سونرا ویسکی استکانین قووزایب ساغ اول دئه یرک بیر بؤیوک قورتوم مشروب ایچدی.
اونون آردیندان همکارلاریدا اونا ساغ اول دئه یرک ویسکی استکانلارین قووزایب بیر دفعه ده بوشالتدیلار.
سرهنگ مشروبون اثریندن گؤزلرین بیر لحظه یوماراق دوداقلارین بوزدو. بو حالدا گؤزلرین ویسکی استکانینا زیلله ییب تعجب لحنیله بیر شئی میزیلدایاراق دئدی:
« بتر... بیر شئیدی!»
سرهنگ استکانین میزین اوستونه قویوب سیگار قوطی سیندان بیر دانه سیگار چیخاردیب آلیشدیرماقا چالیشدی. آمما امنیت سازمانینین رئیسی تئز اونا اود توتوب سیگارین یاندیردی.
سرهنگ باشینین ایشاره سیله اوندان تشککورائده رک نئچه نفس سیگارا ووراندان سونرا ائله بیلکی ذهنینده بیر شئی یه دوشونوردو سؤزونون داوامیندا دئدی:
«بونودا البته دئمه لیم کی سروان مداریان او كـتلری چوخدان تانياردی. كـندين اهالی سینين گؤزونون اودون آلميشدی.
حتتا اوننان قاباخ هر وقت کی آخشاما دوشه ردوک كاتتا اؤزی اؤز ايشين بيله ردی. بیز دئـمك لازيم دئییلدی. اؤزی واختيندا سروانین بساطین حاضیرلاردی. اؤزی بيله ردی کی سروان مداریانین آخشاما گرک جوجه کبابی اولسون.»
کلانترینین رئیسی او حالداکی تعجبله سرهنگین آغیزینا باخیردی اونو تمجید ائده رک دئدی:
« عؤموروز اوزون اولسون!.. جناب سرهنگ! بتر هیجانلی بیر خاطیره دی .»
سرهنگ ائله بیلکی خاطره سین تعریف ائله مکدن اوره گینده بؤیوک بیر هیجان یارانیردی سؤزونه داوام وئره رک دئدی:
« شامی كی اتتی پتتی خیرتده يه جن يئدوک مانقال قويوب کؤزی حاضیرلادی.
كؤز کی قیپ قیرمیزی قیزاردی ياريم لوليه قدر گتیريب یاپیشدیردی وافورون کلّه سینه . یئروز بوش!... چک ها چک !»
سرهنگ اوحالدا کی میزین دؤوره سینده اوتوران همکارلارینین قیافه سینه نظر سالیردی بیر مخصوص ذوقلا دئدی:
« اوستونن ده پور رنگ چای آداما نعشه وئریردی.»
بوحالدا سرهنگین ماوینی اونا به به دئه یرک تملق لحنیله سرهنگه دئدی:
« دوستلاربیزیم یئریمیزمه..! جناب سرهنگ.»
سرهنگ بیر لحظه مکث ائله ییب دوشونه رک اضافه ائتدی:
« بو خاطیره البته قدیم زامانین سؤزودی. اصلینده بیر شیرین یوخی کیمی یادیمدا قالیب.»
امنییت سازمانینین رئیسی سرهنگین سؤزون تصدیق ائده رک دئدی:
«جناب سرهنگ! سیز.. دوغروداندا بئلنچی سعادتلره لایق سوز.»
سرهنگ کی همکارلارینین تعریف و توصیفیندن هیجانا گلمیشدی سانکی سؤزونون تاثیرین اونلارین باخیشیندا آشکارا احساس ائله ییردی دئدی:
«خوب! بو هله ايشين اوّلی ایدی. ترياك كی سروان مداریانی نعشه لـنديرردی، كاتتا سروانین باخیـشیقیندان ايشین بیلیب تئـز دوروب چؤله چیخاندا دئیه ردی؛ جناب رئيس! سيـز مشغول اولون. منده خدمتوزده یم!»
سرهنگ بیر قاشیق قاتیق صرف ائله ییب بیر دانه بادام آغیزینا آتیب چئینه میه باشلادی.
سونرا الین اوزاتدی ویسکی استکانینا و ائله بیلکی سو ایچیر بیر دفعه ده استکانی بوشالتدی. عین حالدا الینین دالیلا آغیزین سیلیب دئدی:
«البته کاتتا بونو بيلیردی اگر سروان مداریانین سؤزونه اعتنا ائـله مسه سروانین سسی قالخاجاق.
اونا گؤره چوخ زمان چکمزدی گئجه نين قارانـليغیـندا بير هجینتی ائـشيدردوک. قاپی کی آچیلاردی طرف سس سیز بیر گؤزل خانیمی گتیریب سالاردی اوتاغا.»
کلانترینین رئیسی کی سرهنگین سؤزلریندن آغزی آچیق قالمیشدی او حالداکی ائله بیل گؤزلرینده برق جرقه وئریر اؤزون سرهنگه ایسته ده رک تمجید و توصیف لحنیله سرهنگین سؤزونون آراسینا گیریب دئدی:
« ساغ اولون!.. جناب سرهنگ! عشقی بیر ماجرایه اوخشاییر.»
بو آن امنیت سازمانینین رئیسی، سروان جهاندارین سؤزون دویاراق بیر مخصوص ذوقلا گولدو و او حالدا کی لحنینده بیر نوع تحسین سرهنگه نسبت آشکاراولموشدو اونلارین سؤزونه قاریشاراق دئدی:
« ائله اونا گؤره جاوان قالیبسوز!.. جناب سرهنگ!»
سرهنگ ائله بیل کی او تعریف و تمجیدلردن دای دریسینه سیغماییردی گولومسونه رک دئدی:
« طرفده نه!.. هنگاما بیر شئی!»
سرهنگ کی سؤزلرینین اثریندن میزین دؤوره سینده اوتورانلارین قیافه سینده بیر نوع شور و شوق، و هیجان حس ائله ییردی و ائله بیلکی غمی غرورونا قاریشمیشدی، گؤزلرینده بیر گرگین ظلماتین اثری منعکس ایدی. آمما سعی ائله ییردی اونلارین یانیندا اؤزون بیر آغیر و متانتلی آدام گؤسترسین.
بو آرادا سروان ایختیاری استکانلاری ویسکیله دولدوراراق، تحسین لحنیله سرهنگه دئدی:
«جناب سرهنگ!.. سیزی آلـله! ادامه وئروز. جالب خاطیره دی.»
سرهنگ گولومسونه رک اوحالداکی بیر مرموز باخیشلا همکارلارینین نظرین اؤزونه جلب ائله ییردی اونلارین سؤزون تصدیق ائده رک فخریله دئدی:
« البته!... اونودولماز خاطیره دی.»
بو حالدا امنیت سازمانینین رئیسی تملق لحنیله سرهنگین سؤزونون آراسینا گیردی:
« یاشایوز!.. جناب سرهنگ!»
سرهنگ اونا جاواب وئرمه یرک باشین تحسین معناسیندا ترپتدی. سونرا سؤزون داوامیندا دئدی:
« او زامانلار سروان مداریانین سؤزونون چوخ کسه ری وار ایدی.»
بو آرادا سروان ایختیاری کی مشروب استکانین قووزامیشدی، سرهنگه باخاراق سسلندی:
« جناب سرهنگ!... ساغ اولون!»
اونلار استکانلارین بیر بیرینه ووراراق دوباره ساغ اول سسی اوتاقی بورودو.
سرهنگ کی ویسکینین اثریندن اوز گؤزونون قیریشیقی درینلشمیشدی، بیر قاشیق خاویار صرف ائله دی.
کلانترینین رئیسیده او حالدا کی مشروبون اثریندن باشین سیلکه له ییردی بیر قاشیق یوغوردونان آغزینین مزه سین ده ییشیب سرهنگی سؤزون داوامینا تشویق ائده رک دئدی:
« جناب سرهنگ!.. بویوروز!»
سرهنگ بیر درین نفس سیگارا ووراندان سونرا ائله بیلکی سؤزونه هیجان وئرمک ایسته ییردی همکارلارینا دئدی:
« فکر ائلیرم سؤزلریم سیزی یوراجاخ!»
سروان ایختیاری کی سرهنگین صحبتیندن هیجانلی نظره گلیردی، سرهنگه اوزتوتوب تلسه تلسه دئدی:
«خیر! خیر!.. جناب سرهنگ!.. سؤزلروز چوخ اعلا دی. قوربان!»
سرهنگ سیگارین کولون سیگارآلتینا تؤکوب اوحالداکی قیافه سینده بیر نوع تکبر منعکس اولموشدو دئدی:
«البته سروان مداریاندا کاتتانین خدمتلرینین عوضین چیخاردی.
اونا دئمیشدی حومه ده نقدر توت ها توت اولسادا سن آمانداسان.»
بو حالدا سرهنگ سانکی بیر سیرّین اوستون آچماق ایسته ییردی و ائله بیلکی باشقا اوتاقدا بیر کس سرهنگین سؤزلرینه قولاق آسیر آلچاق سسله دئدی:
« سروان مداریان دییه بیللم کی بو بابتدن چوخ شوخ و گؤزل خانیملارلا معاشرت ائله ییردی.»
«چوخ ماراخلیدی.. جناب سرهنگ!»، دئدی امنیت سازمانینین رئیسی سرهنگین سؤزون آراسینا گیره رک.
سرهنگ ائله بیلکی اؤز دانیشیقیندان راضی و سرخوش نظره گلیردی سؤزونون داوامیندا دئدی:
« اوجور کی عرض ائله دیم. سروان کاتتایه تذککورله دییه ردی:
ـ سنون هئچ ذادینان ایشون اولمیجاق. سن فقط دولتین خدمتینده اولاجاقسان.
البته کاتتا اؤزو بونو بیلیردی اته گی سروانین دیزینین آلتیندادی. سروان مداریان کاتتانین قاینینین فرقه ماجرا سیندان خبری واریدی.»
سرهنگ او ماجرانین داوامیندا ضمنی بیر خاطره یه اشاره ائده رک اوحالدا کی سؤزونون آراسیندا مزاح لحنیله گولوردو دئدی:
« کاتتا اوّل بونو اعتراف ائله میردی. بو ایش سروان مداریانا یقین اولاننان سونرا سربازلاری یوللادی کاتتانین ائوینه اونو ال ایاغی باغلی گتیرتدیردی پاسگاها.
نئچه گون آج سوسوز کاتتانی پاسگاهین قارانلیغ زیرزمی سینده ساخلاتدیردی.
سروان قاباخجا او کندین پاسگاهینین رئیسی استوار ثابت مراما دئمیشدی اوردا حالی اؤزونه گلنن سونرا دانیشار.
نئچه گوننن سونرا استوار ثابت مرام سروانا خبر وئریب دئمیشدی؛ بو ایشلرینن یوموشالان دئییل. سرواندا عصبانی حالدا دئمیشدی؛ بوگون اؤزوم گلیب اونو یوموشالدارام.
سروان او گون ناهاردان سونرا جیپی مینیب گئتمیشدی پاسگاها. پاسگاهدا کاتتانی الی گؤزی باغلی ائبئله وورموشدی آغیزینین بورنونون قانی بیربیرینه قاریشمیشدی.
دئمیشدی؛ اگر سسون چیخسا.. وئررم فدائی آدینا گولـله لرلر!...
اوجورکی ائشیتدیم کیشینین هیکلی نئچه گون پاسگاهدا اؤلوم حالیندا یئرده قالمیشدی.
اوننان سونرا کاتتا دای آدام اولدی. سروان مداریان هر شئی ایسته سئیدی بیرغلام کیمی سروانین قوللوغوندا دایاناردی.»
سرهنگ اظهاریان نئچه نفس سیگارا ووراندان سونرا ائله بیلکی فیکری کئچمش زامانلاردا سئیرائله ییر سؤزونون داوامیندا دئدی:
« منکی فرقه غائله سینده ریشادتلریمه گؤره درجه آلیب سروان تمام درجه سینه کئچمیشدیم، داها او منطقه دن عوض اولوب باشقا بیر منطقیه گئتدیم. اما او خوش گونلرکی سروان مداریانینان اوردا چکمیشدیم، او خاطره لر هله ده ذهنیمده قالمیشدی...»
البته سرهنگین منظورو " فرقه غائله سیندن" همان 21 آذر 1325 ایدی. او فاجعه ده کی آذربایجان خلقی، شاهین سیلاحلی قوه له رینین طرفیندن قتل عام اولموشدو.
سرهنگ او حالداکی بیر مخصوص افتخارلا همکارلارینا باخیردی ائله بیلکی قدیم گونلرین حسرتین چکیر سؤزونون داوامیندا دئدی:
« نئچه ایل او زاماننان کئچمیشدی. بير گون جیپی مینیب سروان مداریانینان همان کنده سوردوک. پاییز فصلینین آخیرلاریدی. آخشام اوستونه ياخين كنده یئتیشیب همان كاتتانی تاپدوخ.
شاواخ كی قارالدی كاتتا بیزی ائوینه دعوت ائله یرک دئدی:
ـ جناب رئیس! خدمتوزده اولاخ!
سروان مداریان تعارف اهلی دئییلدی. دئدی:
ـ ائله سنی گؤرمیه گلمیشوک.
سروان اؤزی آدام صرافی ایدی. تا بونی دئدی گؤردوک کیشینین رنگی آتدی.»
سرهنگ بو حالدا امنیت سازمانینین رئیسینه باخاراق اضافه ائتدی:
«او زامانكی سروان مداریان او منطقه نین رئیسی ایدی کاتتا سروانین قاباغیندا بيرغلام كيمی داياناردی.
آمما بو دفعه او حالداكی دای او منطقه دن گئتمیشدوک کاتتانین رفتاريننان حس ائله ییردوک بیزه قاباخكی كيمی سايغی گؤرستمیر بير آز سويوخ نظره گلیر.
بو حركت سروان مداریانا بتر ده يمیشدی. اما هله بير سؤز دئمه ییردی. اؤزون ساخلاشديریردی.
شام واختی کی اولدی فيكرائله دوك کاتتا دوباره همان برنامه نی حاضيرلاياجاغ. اما بو دفعه او حالدا کی اؤزی بیزی ائوينه دعوت ائله ميشدی داها او برنامه لردن خبر اولمادی.»
بوحالدا امنیت سازمانینین رئیسی سرهنگین سؤزونون آراسیندا دئدی:
« جناب سرهنگ!.. جماعاتین اوزی چوخالیب.»
سرهنگ باشینین حرکتیله سروان سعادت طلبین سؤزون تصدیق ائده رک او حالدا کی گؤزلرینده بیر نوع تهدید حس اولونوردو تاکیدله دئدی:
« چوخ!..»
بوحالدا سرهنگ سانکی بیرطلبکار کیمی اؤزون حاقلی گؤسته رمک ایسته ییردی سؤزونون داوامیندا دئدی:
« كاتتانين بير دنه چوخ گؤزل قیزی واریدی. قیز ائله اره گئتملی ایدی.
شام واختی کی اولدی سفره سریب، چای دمله یيب بير آز چؤركدن ذاتان قويدولار سفره یه. بیز هله چوخ پاپئی اولمادوخ. سروان مداریان دئدی:
ـ بو شئیلرهله معده نی موليّن ائله مگ ایچون دی.
هردن ده كاتتا سروان مداریانا دئییردی؛ جناب رئیس! اگر قايماغی يوغوردی،.. مئيلوزچکمير اوشاخلارا دئییم؛ باشقا بیر شئی جورراسینلار.
سرواندا کیشیه بی اعتنا باخاراخ اخمینن دئییردی؛ فعلا یئتر!»
سرهنگ سؤزونه هیجان وئره رک اضافه ائتدی:
«کاتتانین عایله سی کی یئمه یین یئدی، سفره نی بالا بالا يیغیشديرديلار.
بیزده بو بیریسی اوتاخدا گؤزله ییردوك ايندی سفره دؤشه یيب بیزه جوجه دن ذاتدان گـتيره جك لر.
هئی گؤزله دوک گؤردوک خبر اولمادی. بير ساعت كئچدی خبر اولمادی. ايكی ساعت کئچدی گؤردوک خیر خبر اولمادی.
وقتی يقين ائله دوک، ائله شام بو ایمیش و تويوخدان ذاتدان خبر يوخدی، سروان مداریانین قانی خاراب اولدی.
عصبانی حالدا دیل دوداغینین آراسیندا کاتتانین دالیجا میزیلدییاراق تهدیدله دئدی: بيشرف!.. آغيز بورون بو یئره يئتيريبسن، کی دای دولت مامورينا هميت وئرمیرسن!..»
سرهنگ سؤزونون آراسیندا بیر درین نفس سیگارا ووراراق او حالداکی ماوی توتون آغیز بورونوندان قالخیب اوتاقی بورویوردو سؤزون داوامیندا دئدی:
« سروان بهانه داليجا گزیردی زهرين کاتتایا تؤكسون.
ناراحتلیقدان بیر سیگار یاندیریب، بیرینده کاتتایا تعاریف ائله دی.
کاتتا سروانین سیگارینا میل گؤرستمدی. دئدی: اؤزومون سیگاریم وار.
اما سروانین اصراریلا سیگاری قبول ائدیب یاندیردی.»
سرهنگ بو حالدا ائله بیلکی قدیمکی همکارینین قدرتین تعریف ائله مکدن مخصوص بیرلذت آپاریردی سؤزونون آردیجا دئدی:
« سروان مداریان اؤزی آدام شناس ایدی. بیلیردی نجور گرک آدامی غافیلگیرائله سین.
اونا گؤره هله کیشیه بیر شئی دئمه ییردی. اما گؤزلریندن زهر یاغیردی. کاتتادا بونو آشکارا احساس ائله ییردی.
او جور کی عرض ائله دیم. سروان حؤصله لی آدام ایدی. اوقدر گؤزلدی تا کاتتا سيگاری آخیراجان چكدی.»
سرهنگ بو حالدا ائله بیکی سروان مداریانین قدرتین گؤزه چکمک ایسته ییردی گولومسونرک مخصوص بیرافتخارلا سؤزون داوامیندا دئدی:
« کاتتا هر شئیدن بی خبر آخیر نفسلرین سیگارا ووراندا، سروان بیردن بومب كيمی پارتلادی. دئدی:
ـ بيشرف! آغیـز بورون بو يئره تئتیریبسن شاهین تاجینا اهانت ائله ییرسن!
و همن عصبانی حالدا قالخیب سيگاریـن كونه سين کاتتانین اليندن آلیب آغیزينا نه گلیردی اونا ديدی.»
سرهنگ ائله بیلکی او حادثه نی تعریف ائله مکدن بیر مخصوص حظّ آپاریردی صحبتین داوامیندا هیجانلا دئدی:
« بیچاره کاتتا قورخوسوننان دیلی توتولموشدی.
سروان سیگارین کونه سین اونا گؤرسدیب دئدی:
ـ سن بو تاجی یاندیریرسان؟!
دئدی:
ـ ايندی گؤره جكسن بو ایش سنه نئچیه باخاجاق!
دئدی:
ـ ايندی وئره جیم سربازلار پاسگاهدا گؤنووی سويوب دریوه سامان تپه جكلر.»
سرهنگ اظهاریان او حالدا کی قیافه سینده بیر ذره ده مرّوت اثری گؤرونموردو سؤزون داوامیندا دئدی:
«كیشی قورخوسوندان آداملیخدان چیخمیشدی:
ـ ایشتیباه ائله میشم!.. آقا رئیس!
ـ ایشتیباه ائله یبسن! چوخدا ایشتیباه ائله یبسن!، چیغردی سروان کیشینین باشینا.
نه عرض ائله ییم، کاتتا بلكه ده عؤمرينده بئله بیر شئییه دیقت ائله مه ميشدی. حتا بیلمیردی سروان مداریانین سیگاری تاج نشاندی.
اونا گؤره هؤل هؤل دوشموشدی ال آیاقا:
ـ آقا رئیس!.. بالالاریما رحم ائله!
آرواد اوشاغیدا سیزلایردیلار.
ايشيم يوخ. گؤردوک هاميسی آغلاشيرلار سروان داها منصرف اولدی. اماعصبانی حالدا كيشيه دئـدی:
ـ بو دفعه سنی باغيشلیرام!.. گئـت قوربان اول آرواد اوشاغووا.. يوخسا وئرردیم پاسگاهدا گؤنووی سویاردیلار! »
سرهنگ کی سعی ائله ییردی او واقعه نین جزئییاتین تمامیله شرح وئرسین دئدی:
« کاتتا بیلیردی ایلیشیب. اونا گؤره یالواریردی:
ـ ایشتباه ائله میشم... آغا رئیس! عفو ایله!
سروان عصبانی حالدا کیشینین باشینا چیغیراراق دئییردی:
ـ بلی کی ایشتیباه ائله یب سن! لاپ غلط ائله یب سن!.. آنلاماییبسان! باشووی دووارا ووربسان!.. احمق آدم!
دئییردی:
ـ اوره گون کی ایسته میر فدائی فرقه چی آدينا زیندانلاردا چورويه سن!
گؤردیلر سروان مداریان حددن آرتیق عصبانيدی سسلرین کسدیلر.
ال ایاقا دوشه رک آرواد قیزینا توو توتدی تئز گتیریب ايكی ميتکكه سروانین بئلينین دالينا آتدیلار.»
سرهنگ اظهاریان او حالدا کی او خاطیره نین شرحینده اؤزون چوخ مسرور و نشئه لی حس ائله ییردی سؤزونه داوام وئره رک اضافه ائتدی:
« سروان هله ده عصبانی ایدی . کیشیه تهمت ووراراق دئییردی:
ـ هئچ بو اولدوزلاردان اوتانیب خجالت چکميرسن؟.. دولت مامورونین قاباغينا ياوان چؤرك قويورسان؟
همن لحظه کیشیه امر ائله یب دئدی:
ـ بیز آج اوق! بیزه بيرشئی دوزلدون!
کاتتانین گؤزلری قورخوسوننان بره لمیشدی.
سسی اسه اسه دئدی:
ـ نه بيشيره ك؟.. آغا رئیس!
سروان مداریان کیشینین باشینا چیغیریب دئدی:
ـ نه بيشيره جك سن!.. ده وه دن، آدامدان، اششکكدن!
دئدی:
ـ قاباخجا نه بيشيره ردون؟
كيشی بير لحظه دوشونوب دئدی:
ـ آنلادیم. آقا رئیس!
سرواندا عصبانی حالدا دئدی:
ـ آنلایرسان.. اما گئج آنلایرسان!
دئدی:
ـ سنی کیمی آدمین حقی اؤلومدی!»
سرهنگ اظهاریان بوحالدا ائله بیلکی همکارلارینین یانیندا غروروندان دریسینه سیغماییردی سرخوش لحنیله دئدی:
« یئروز بوش!.. چوخ زمان چکمه دی چیلوو خوروش و جوجه کابابین اییی اتاقی بورودی.
شامی کی خرتته یه جن یئدوک کیشی مانقالی گتیریب کؤموری قیزارتی.»
سرهنگ ائله بیلکی او کئفلرین دادی هله ده آغیزیندا قالمیشدی بیر مخصوص شوقلا سؤزونون داوامیندا اضافه ائتدی:
« نعشه میز کی حسابی جورراندی سروان سرخوش حالیندا کاتتایه رمزینن باخاراق دئدی:
ـ قیزا سؤیله گلسین مانقال باشينا!
كيشی ائله بيل سروانین سؤزون هله قاوارمامیشدی دئدی:
ـ نه بويوردوز! .. آقا رئیس؟
سروان کیشیه توو توتوب دئدی :
ـ نه بويوراجیام!.. قیـزا دئگینن گلسین مانقال باشینا!
کتتا سروانین سؤزونن دوموخاراخ قورخوسوننان ال آياقی تیتره ییردی.
ائله بیلکی سروانین سؤزونه هله ده اينان ماميشدی مظنون باخاراق دئدی:
ـ آقا رئيس! .. قیزی؟
سروان کیشینین باشینا چیغیریب دئدی:
ـ به کیمی؟!.. اششگی؟
دئدی:
ـ تئز اول!..»
سرهنگ کی بو ماجرانی بیر مخصوص لذتله تعریف ائله ییردی ائله بیلکی او خاطیره سرهنگین نعشه لی گونلرین یادینا سالیردی آرادا بیر سیگار یاندیریب ویسکی استکانین دیبینده کی مشروبی باشینا چکیب دئدی:
«کاتتا دیل دوداغینین آراسیندا بیر شئی میزیلدییاراخ قاپینی آچیب اوبیریسی اوتاقا گیردی. بیر لحظه قاپینین دالیننان بیر بوغونتی سس گلیردی.
قاپی کی آچیلدی گؤردوک کیشی قیزین بيلنگيندن توتوب سورویه سورویه گتیریر.
قیزی مانقالین باشینا گتیریب بوغولموش سسله باشینا چیغیردی. دئدی:
ـ اوتور!
قیز گؤزلرينین ياشی آخا آخا سس سیز یئره اوتوردی. صفتی قیپ قیرمیزی قیزارمیشدی. ایضطرابدان بدنی یارپاق کیمی تیتره ییردی. باخیشیغیندان بيلینیردی ده ده سی شيلله له ییب. »
سرهنگ بو حالدا ائله بیلکی بیر تاسفلی حادثه یه اشاره ائله ییردی دئدی:
« بو صحنه نی گؤرنده سروانین اعصابی خاراب اولدی. گؤردی قیـزين آغلار صفتی مجليسين عیشین پوزاجاق قیـزين باشينا چیغيریب دئدی:
ـ دور گؤزومون قاباغيندان جهنم اول..!
دئدی:
ـ بوردا زیريلداما..!
قیـز اسه اسه دوروب او بيریسی اوتاغا گئتدی.»
سرهنگ ائله بیل کی کئچمیش گونلرین حسرتین چکیردی بو حالدا بیر مرموز فیکیر صفتینین قیریشلارین درینلشدیریردی. آمما اؤزون او یئره قویمایاراق بیرمخصوص غرورلا سؤزون اوزاداراق دئدی:
« ترياك بیزی نعشه لنديرميشدی. اوستونن ده نئچه دنه پر رنگ چای ایچننن سونرا سروان مداریان كيشيه زهرلی باخيب دئدی:
ـ بو ماشين دولتین دی. بوراجان بنزين ياندیریب.
دئدی:
ـ بونون خرجی نه اولاجاق؟
کیشی سروانین سؤزون نن دوموخموشدی.
اؤزی اؤزینه دانیشاراخ بیر لحظه دوشونوب باشقا بیر اوتاغا گیردی.
چوخ زامان چکمه دی هؤول هؤول قاییدیب بیرآز اسکناس گتیریب سروانین دؤشکجه سینین آلتینا قویوب دئدی:
ـ آقا رئیس... بالالاریم اؤلموشی! دار و نداریم ائله بودور.»
سرهنگ کی سؤزلرینین داوامیندا کئفلی نظره گلیردی اضافه ائتدی:
«سروان دای چوخ اوستون وورمادی.
نعشه میز کی حسابی جورراندی دوروب پالتووی گئيیب كاسکتی گؤتوروب ایوانا چيخدوخ.
كيشی سیزلاییردی:
ـ عفو ائله یون. آقا رئیس!
کیشینین رفتاری آدامین اعصابین خاراب ائله ییردی. سروان تپانچانی چیخاردیب تهدیدله کیشی یه دئدی:
ـ سسون چیخسا.. گولـله نی بوشالداجیام تپه وه!
کاتتا گؤردی سروانین وورماخ قصدی وار سسین کسدی.»
سرهنگ اوحالدا کی گؤزون امنییت سازمانینین رئیسینه زیلله میشدی سؤزونون تعقیبینده دئدی:
« سروان مداریان گؤردی اؤزی اؤز دیلیله دئمه سه کیشی وظیفه سینه دوشونن دئییل، شوموره دؤندی.
تپانچانی ضامیننن چیخاردیب دئدی:
ـ سوغاتیدا گرک دیلیم نن دئیه م.
کاتتا ایضطرابدان اسه اسه دئدی:
ـ نه سوغاتی... آقا رئیس؟
سروان اخمینن دئدی:
ـ سنون مال حیوانون یوخدی؟
ـ وار... آقا رئیس!
ـ ایندی منظورومی آنلادون؟
کیشینین دیلی توتولاراخ دئدی:
ـ آنلادیم. آقا رئیس!»
سرهنگ بو حالدا ائله بیلکی ذهنینده بیر تراژدی صحنه یه دوشونوردو سؤزونون داوامیندا دئدی:
« سروان مداریان بتر عصبانی ایدی. ایسته ییردی کیشینی قارانلیقدا گولّه له سین.
کاتتا بونو آنلامیشدی. آغلار سسله دئییردی :
ـ منی اؤلدورمه جناب سروان! بالالاریم ساغیر قالار!
آرواد اوشاغیدا آغلاشیردیلار.
سروانین سسی حددن آرتیق قووزانمیشدی، نیفرتله کیشینین باشینا چیغریب دئییردی:
ـ سن بیر پست!... و بیشرف آدام سان!
تپانچانی دایامیشدی کیشینین کله سینه تهدیله دئییردی:
ـ سنی کیمی خائن آدامین.. حققی اؤلومدی .»
سرهنگ اظهاریان بو حالدا ائله بیلکی همکارلارینین یانیندا اؤزون بیر بشر دوست آدام تانیتدیرماق ایسته ییردی دئدی:
« کاتتانین عایله سی بتر قورخموشدی. گؤردوم هامیسی آغلاشیرلار رحمیم گلدی.
سروانی تصمیمیننن منصرف ائله دیم. دئدیم: بئله نچی احمق آداملارا گؤره عصابووی خاراب ائله مه.»
سرهنگ ائله بیل کی خاطیره سین سؤیله مکدن بیرآز یورغون نظره گلیردی دئدی:
« تا سروان بیر سیگار یاندیرسین کیشی عجله ایله گیردی بیر قارانلیق طؤیله یه. چوخ زاما چکمه دی بیر قوزی گتیریب ماشینین دالینا آتدی. سسی اسه اسه دئدی:
ـ جناب سروان! آزدا اولسا باغیشلایون.
سروان عصبانی ایدی. حرصیننن کیشییه جاواب وئرمدی.
هاوا چوخ سویوخ ايدی. حؤصله میز يوخ ايدی كيشینين دنگینه قولاغ آساق. اوندان علاوه گئجه نین قارانلیقیندا یول گئده جک ایدوک.
حیاطه دوشوب گیریب ماشیندا اوتوردوخ.
سروان مداریان ماشینین پنجره سین آچیب عصبانی حالدا کاتتایا تذککور وئریب دئدی:
ـ بودونه سنی باغیشلیرام. گئت قوربان اول آرواد اوشاغووا...
دئدی: اما گلن دؤنه، بو غلطلردن ائله سون تپانچانی بوشالدارام تپه وه !»
سرهنگ کی سؤزونده هله ده تذکر لحنی وار ایدی دئدی:
«سروان مداریان ماشینا ایستارت ووروب جیپین چراغلارین یاندیردی.
اما هاوا بترخاراب ایدی. بیرلحظه دوشوندوک گئجه نی کاتتانین ائوینده قالاخ. اما منصریف اولدوخ.»
بو حالدا ائله بیلکی ویسکینین تاثیری سرهنگین سؤزلرینده آزالمیشدی و سانکی گؤزلرینده بیر درین اضطراب دالغالانیردی سؤزونه داوام وئره رک دئدی:
« او زامانلار یوللار چوخ خاراب ایدی. حیاطدن کی چیخدوخ یئل یاغیش باشلامیشدی.»، سرهنگ ائله بیلکی گؤزلرینده بیر گرگین وحشت منعکس اولوردو دئدی:
«ماشین پالچیخلی یولدا چوخ آغیر حرکت ائله ییردی. یئل سولی قاری ماشینین پنجره سینه چیرپاراق وئییلداییردی.
اطراف کتلرده حتا بیر دنه ایشخ دا گؤزه ده یمیردی. بیلیردوک اگر پالچیخدا قالسوخ ایشیمیز بیته جک.»
سرهنگ اوحالداکی ائله بیل صفتی اپریمیش آلمانین قابیغینا بنزه ییردی صحبتین داوامیندا دئدی:
« بیله خره چوخ چتینلیکله گلیب چیخدوخ شهره.»
بو حالدا سرهنگ ائله بیلکی اؤز دانیشقیندان یورولموشدو میزین دؤره سینده اوتورانلارا بیر مخصوص ژستینن باخاراق دئدی:
« ظن ائدیرم سؤزلریمله سیزی یوردیم.»
سروان سعادت طلب کی سرهنگه نسبت قیافه سینده بیر مخصوص تشککور و میننتدارلیق اثری گؤرونوردو سرهنگه اوز توتاراق تملق لحنیله دئدی:
«یاشایوز.جناب سرهنگ!.. چوخ اعلا!... دوغرودان هیجانلی خاطیره تعریف ائله دوز. و او حالدا کی سوزونه تاکید لحنی وئریردی اضافه ائتدی:
« جناب سرهنگ!.. بو قارا جماعته جللادلیق ائله مسون، آدام اولمازلار.»
سرهنگ کی اونا نسبت قیافه سینده بیر نوع اطمینان خاطر گؤرونوردو ائله بیلکی باخیشین امنییت سازمانینین رئیسینین گؤزلرینه قییغ کیمی باتیریردی بیر نوع غرورلا باشین ترپده رک دئدی:
«حاخلیسوز.. سروان!»
سرهنگ بوآندا ائله بیلکی بیر شئی یه دوشونور بیر لحظه قول ساعاتینا باخدی و او حالدا کی فیکیرلی نظره گلیردی سروان ایختیاریه دئدی:
« دییه سن به واختا قالاجیوخ.»
بو حالدا ائله بیلکی بیر نا معلوم سببدن سرهنگین رفتاریندا بیرنوع عجله گؤرونوردو گئتمک مقصدیله مهماندارلاردان تشککورائله دی.
مهماندارلار سرهنگین امرینده منتظیر دوراراق، سرهنگ و ماوینی قالخیب پالتو و بؤرکلرین گئییب همکارلاریلا ساغ اوللاشدیلار.
هتلدن کی چؤله چیخدیلار دئشته وار یئلی هاوانی قارالتمیشدی.
سرهنگ و ماوینی گیریب همان ماشینیندا کی هتلین قاباقیندا اونلارا منتظیر ایدی او توردولار.
او حالدا کی مهماندارلار جیپین یانیندا خبردار دورموشدولار ارتشی ماشین حرکت ائله ییب یولا دوشدو.
او زامانکی او جیپ یولدا ایدی دنیزین اوستونده اوفقون شمالیندا بیر قارا بولوت سانکی بومب کیمی پارتلاماق ایسته ییردی، یئلین گوجویله بورولوب گیرده لنیردی.
تا اونلار هلیکوپتره قایتسینلار، بیر وحشتلی توفان دنیزی یئریندن اویناداراق یئلین گورولتوسو گئت به گئت چوخالیردی.
نئچه دقیقه دن سونرا او ارتشی ماشین کی هلیکوپترین یاخینلیقینا یئتیشمیشدی سربازلار خبردار حالیندا ماشینین قاپیلارین آچاراق سرهنگ و ماوینی ائله بیلکی قاچاق حالیندا ایدیلار تله سیکلی ماشیندان ائنیب گیریب هلیکوپترده اوتوردولار.
او حالدا کی جیپین شوفیری ماشینین یانیندا خبردار دورموشدو چوخ زامان چکمه دی کی هلیکوپتر ایشه دوشدو. پروانه سی لنگر وئره ـ وئره دؤر گؤتورمه یه باشلادی.
هلیکوپتر توزاناق سالاراق آغیرگورولتویله ائله بیل کی فوتبال مئیدانین باشینا گؤتورموشدو دنیزه طرف گؤیه قالخدی و او حالدا کی بالا بالا حیرانین گرده نه سینه دوغرو هاوایا یوکسلیردی قولاغی آپاران سسی بیر گرگین توفانین گورولتوسونده بوغولاراق داغلارین قارانلیق اوفقلاریندا گؤزدن ایتدی.
شاواخ قارالمیشدی . خزری یئلی جاناوارکیمی آغاجلارین خوللاریندا اولاییردی. نظره بئله گلیردی کی او توفان و قارا بولوتلار اؤلکه ده ایللر داوام تاپاجاق ایدی.
25.12.2012


text:
ارگنهقون دستانی
ارگنه قوْن دستانی و یا ارگنه گون دستانی آدی ایله تانینان حیکایه گؤی تۆرک دستانیدیر. قوْنشولاری طرفیندن پۆسگو قۇرولاراق یوْخ ائدیلن تۆرکلردن گئری قالان بیر نئچه نفرین گیزلنمک اۆچون داغلیق بیر ساحه ده یوْل آختارماسی ایله باشلاییر. داغلارین آراسیندا گیزلنمیش بیر دۆزنلیک تاپان بۇ تۆرکلر، اوْرادا یئرلشیر و چوْخالیر. عصرلر سوْنرا اوْرایا سیغماز وضعیته گلینجه، چیخماق ایستهییرلر. آنجاق چیخیشی تاپا بیلمهییرلر. بۇنون اۆزرینه اطرافداکی داغلارین دمیر فلزیندن ائدیلدیگینی حس ائدیرلر و دمیری اریدهرک چیخارلار. چیخیشدا اؤزلرینه بؤرته چنه آدیندا بیر ارکک قورد رهبرلیک ائدیر.
تاریخی اثرلرده ارگنه قوْن دستانی[دَییشدیر]
14. عصرده رشیدالدین همدانینین قلمه آلدیغی جامع التوایخ آدلی اثرینین "مجلد اوّل" (بیرینجی کیتابی: مغول تاریخی)-ین "باب اوّل" (بیرینجی حیصه: تۆرک و مغول قبیلهلرینین تاریخی)-ینده مغوللارین یارادیلیش داستانی اوْلاراق ایضاح ائدیلن افسانه، 17-نجی عصرده شیبانین نوهلریندن و هیوا خانلیغینین خانی اوْلان ابوالقاضی بهادرخانین قلمه آلدیغی شجره تراکمه آدلی اثرده ده مغوللارین یارادیلیش داستانی اوْلاراق ایضاح ائدیلر، بعضی قایناقلارا گؤره ایسه بیر تۆرک داستانیدیر. بحثی کئچن ایکی تاریخی قایناقدا نئکوز (نۆکوز) و قییان (قێیان) آدلی قارداشلار ایله اوْنلارین برابر/یوْلداشلاری تاتارلار طرفیندن مغلوب اوْلونجا اوّل یئتکینه ارگنه قون آدی وئریلن دار و سارپ بیر یئره گئتمیش، 400 ایلده سۆلالهسی چوْخالیب اوْرایا سێغیماز اوْلونجا ارگنه قوْندان چێخمیشدیر. ارگنه قوْندان چێخدیقلاری زامان یوْل گؤستریجیلرینین بؤرته چنه اوْلدوغو دۆشونولمکدهدیر. باشقا ادبیاتلارا گؤره ایسه ارگنه قوْن بؤلگهسینده یاشایان گؤک تۆرک میللتینه اوْ بؤلگهنین صاحبی اوْلان اؤلکه طرفیندن تضییق ائدیلمیش. ارگنه قوْنلولارین اوْلان بؤلگهدن چێخماق غئیری-مۆمکونموش. چۆنکی اطرافلاری داغلارلا چئوریلییمیش. ارگنه قوْنلولار بۇرادان چێخماق اۆچون بؤیوک بیر آتش یاندیریب بۇ داغلاری اریتمیش و خلاص اوْلموشلار.
آنجاق گؤی تۆرکلرین یارادیلیش داستانیلا اوْلان بنزرلیکلری سبب گؤسترهرک تۆرکلره عاید بیر داستان اوْلدوغونو ادعا ائدن آراشدیرماچیلار دا مؤوجوددور. آیریجا طلعت سعید حلمان ایسه، بوْزقورد افسانهسینین گئنیشلهدیلمیش بیر وئرسیاسیدیر؛ میفوْلوْژی بیر وارلیق اوْلان بوْزقوردون قوْروماسی سایهسینده سوْیلارینین تۆکنمهسی تهلوکهسیندن خلاص اوْلان و یئنه بوْزقوردون سایهسینده کئچید وئرمز داغلارلا چئوریلی ارگنه قوْن وادیسیندن چێخان بیر تۆرک بیرلیگینین احوالاتینی ایضاح ائتدیگینی ادعا ائتمکدهدیر. دیگر گؤروشلره گؤره ایسه تۆرکلر و مغوللار آراسیندا بنزر شکیلده ایضاح ائدیلن افسانهلر سؤزقوْنوسودور. افسانه بعضا نوْروز ایله ده علاقهلندیریلمیشدیر.
ارگنه قوْن[دَییشدیر]
تۆرکلرین اوْرتا آسیاداکی افسانوی آنایوردو. رۇس تاریخچی گۇمیلئوین تعریفینه گؤره دیک یاماج معناسینی داشییار.
ارگنه قوْنون گئرچکده هارادا اوْلدوغو حاقیندا مۆختلیف سۇاللار قارشییا قوْیولماقلا بیرلیکده، بۇ موْضوعدا قطعی بیر تاپینتی یوْخدور. کؤهنه اثرلرده ایشتیراک ائدن تصویرلره گؤره ارگنه قوْنون آلتای داغلارینداکی، بئلی طرفیندن داغیندا اوْلدوغوندان بحث ائدیلمکدهدیر.
داستانین منشأیی[دَییشدیر]
اوّل شفاهی اوْلان افسانه داها سوْنرا مۆختلیف قایناقلاردا بحث ائدیلهرک یازیلی حالا گتیریلمیشدیر. هامیسی حاقیندا فیکیر بیرلیگی اوْلمادیغی و یازیلی متنلرده قێسا خلاصه شکلینده اوْلدوغو اۆچون "ارگنه قوْن افسانهسی" شکلینده ده آدلاندیریلماقدادیر. ارگنه قوْن داستانی اوْلاراق بیلینن احوالات، ایکی آنا قیسیمدن مئیدانا گلمکدهدیر:
- بیر بوْزقوردون کؤمکی و قوْروماسییلا سوْیون داواملیلیغینین تامین ائدیلمهسی؛
- کئچید وئرمز داغلارلا چئوریلی بیر وادی یه یئرلشیلمهسی و داها سوْنرا بۇرادان چێخیلماسی.
ایلک احوالات اۆچ آیری چین حادثهنامهسینده تۆرکلرین تۆرهییش احوالاتی اوْلاراق ایضاح ائدیلمیشدیر.ایکینجی احوالاتین خلاصهسی بیر یئنه چین قایناقلاریندا ایشتیراک ائتمیشدیر. رشیدالدین همدانینین جامع التواریخ و ایکینجیسی ایسه ابوالقاضی بهادر خانین شجره تراکمه آدلی اثرلری کیمی اوْن اۆچ-اوْن یئددی. عصر آراسیندا یازیلمیش مۆختلیف اثرلرده، افسانهده ایشتیراک ائدن وادی یه "ارگنه قوْن" آدی وئریلمیشدیر؛ آنجاق بۇ قایناقلاردا افسانهنین قهرمانی تۆرکلر دئییل، مغوللاردیر.
اوْرتا آسیا تاریخی پروْفسوْرو دئوین دئویس، بیر ماغارا یا دا وادی دهکی محبوسلوقدان قۇرتولوش موْتیوینین اوْرتا آسیا خالقلارین طرفیندن دیَیشیک فوْرمالاردا ایضاح ائدیلدیگینه دقت چکر و تۆرکلر ایله مغوللار آراسیندا بنزر احوالاتلارین ایضاح ائدیلمهسینین آدی اوْلدوغونو ایفاده ائدر.
داها سوْنراکی بیر تاریخده بوْزقوردون حمایهسینده تۆرهییش تماسی ایله وادی یه یئرلشمه و وادیدن قاچما موْتیولری بیرلشدیریلمیش، "ارگنه قوْن داستانی" باشلیغی آلتیندا بیر تۆرک داستانی اوْلاراق خاطیرلانماغا باشلانمیشدیر. فۇاد کؤرپولویه گؤره، چینگیز خانین سوْیوندا وار اوْلان تۆرک منشألی عائله سبب ایله افسانهده بحث ائدیلن مغوللار اصلینده اوْغوزلاردیر. رشیدالدین همدانی و ابوالقاضی بهادر خانین حکایهلریندهکی بنزرلیگین سببی ده بۇدور.
تۆرک ادبیاتیندا ارگنهقون داستانی[دَییشدیر]
شجره تراکمه احمد وفیق پاشا طرفیندن جغاتایجادان عثمانلی تۆرکجهسینه چئوریلمیش، بۇ ترجمه اوْکتوبر 1863دن اعتباراً تصویری افکار قزئتینده آیریلیق ائدیلمیشدیر. ارگنهقون افسانهسینه باغلی حیصه قزئتین 8 نوْوامبر 1863 تاریخلی 143. ساییندا نشر اوْلونموشدور.
بیر. بالکان دؤیوشو دؤورونده ارگنهقون افسانهسی میللیتچی یازارلار طرفیندن ماراق گؤرموشدور. ضیا گؤک آلپین ارگنهقون تماسینی ایشلهین شعری تۆرک دۇیغوسو ژۇرنالینین 8 مئی 1913 تاریخلی ساییندا "تۆرک عنعنهسی: ارگنهقون" باشلیغییلا نشر اوْلونموشدور؛ عئینی شعر ضیا گؤک آلپین 1914 تاریخلی قێزیل آلما کیتابیندا "ارگنهقون" باشلیغییلا یئر آلیبدیر. عمر سیف الدین ده خالقا دوْغرو ژۇرنالینین 9 آوریل 1914 تاریخلی ساییندا ارگنهقون موْضوعلو بیر شعر نشر ائتمیشدیر. عمر سیف الدینین بۇ شعری بؤیوک اؤلچوده ضیا گؤک آلپین ارگنهقونوندان ایزلر داشیییر.
رضانۇر، 1928 تاریخینده اسکندریهده نمایش اوْلونان اوْغوزنامه آدلی ائپیک اثرینده ارگنهقون تماسینی ایشلهمیشدیر.
ارگنهقون داستانینین بیر تۆرک افسانهسی اوْلاراق قۇرتولوش دؤیوشو اثناسیندا یعقوب قدری قاراعثمان اوْغلو طرفیندن یازیلدیغینی و عثمانلیدا، سلجوقلودا ان کیچیک ایجازهیه راست گلینمهین بیر حکایه اوْلدوغو ادعا ائدیلمکدهدیر. آنجاق اوْرخان چکیج، بۇ ایفادهلره؛ یعقوب قدرینین یازدیغی اثرلرین ارگنهقونو دئییل قۇرتولوش دؤیوشونو ایضاح ائتدیگینی و هیوئ خانی ابوالقاضی بهادر خانین 17. عصرده یازدیغی "شجره تراکمه" اثرینده ارگنهقون داستانیندان بحث ائتدیگینی سؤیلهیهرک یالانلامیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ergenekon Destanı»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۶ نوْوامبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
سلام دار آغاجې / آیهان میانالې (یاشانمېش حیکایه)
ساعات 12-ده تئلئفۏن سَسلندی. گئجهنین ساعات 12 زنگلری دیله گلمز سۏنسوزجا، اؤزۆنه اؤزل دیر!
بۏشو-بۏشونا تئئلئفۏنو أله آلدېقدا اینسانې ماراق بۏغور. إودهکیلرین ده باخېشې سنه دَڲیشیر. اۏ گۆنلر إویمیزین کیمسهلری، مندن باشقا، هئچکیمسه دَڲیلدی.
ایلقارېن اؤزل، محبتلی سسی ایدی. اۏ تایدان ایلقارېن سسینی اۆستهلهین سس، ماحمودون سسی اۏلموشدو. «هَنک-دۏغروسو بللی اۏلمایان شېلتاقلېق’لا، آراز (میللی اۏخویانېمېز) گیزلیجه اؤلکهیه دۏنۆب، بو گئجه بیزیم قۏناغېمېز دېر. سندن اۏنا دانېشمېشام. ماهنېلارې’یلا یاشادېقلارېندا، إتدیکلریندن و اۏنو نئجه سئودیڲیندن بیلهسینه چۏخ دانېشمېشام. بو گئجه کسگین سنین’له گؤرۆشمهڲی ایستهییر» دئییب، منی اۏرا چاغېردېلار.
یاخېنېمېزدا اۏلان آژانسا زنگ إدیب، یۏلا دۆشمک اۆچۆن تاکسې دیلهدیم. لاپ تئزی تاکسی قاپېمېزا گلسه’یدی 10 دقیقه سۆرَردی و بو چاغ گئیینیب حاضېرلانماغېما یئترلی چاغ سایېلېردې. هارا گئدیب، کیملر’له گؤرۆشهجهڲیمی إویمیزده اۏلمایان کیمسهلره آچېقلایېب، هلهلیکلشیب گؤزلۆڲۆمۆ تاخېب قاپېیا یاخېنلاشدېم. قاپېنې کیلیدلَییب باشماقلارېمېن دابانلارېنې چکیب پیللهلردن آشاغې یئندیم. قېچېمېن آغرېسېنا باخمایاراق ایچیمده بیر گؤزل دویقو، ایللر بۏیو منه قۏناق اۏلان دردلری اونوتدوروردو. هاوا سۏیوق ایدی، هله تاکسې گلیب چاتمامېشدې؛ قایېدېب اۆسته تکرار آژانسا زنگ إتمهڲه، هم أرینیردیم، هم ده اینجارېم یۏخویدو. قاپېنېن قېراغېنې یارېمچېق آچېق قۏیوب، ایچهری گیردیم. کۆچهمیز چیسلی بیر هاوانېن قارسېغېنا قۏناق ایدی. هر نفس آلدېغېمدا، آغزېمدان چېخان دومانلار، خاطیرهلریمین گؤرۆنتۆسۆنۆ، زئیینیمده جانلاندېرېردې. منی باشېنا آلېب قالالې گۆنلریمه گؤتۆرهرک، بوگئجهکی گؤرۆشۆمۆزۆ داها آرتېق شیرینسهدیردی!
قالادان سؤز گئتدیکجه، اۆشهنیردیم، دویقولارېم سئیرَکجه، سارې ساچلارېمېن اوچوشوندا، دالغالانېردې. آغلار-گۆلر آیېنېن هاواسېنا بنزَر کیمی، گۆلۆب-آغلاماغا، چۏخلو نهدنلر، زئیینیمین اۏتاقلارېندا، أڲلهشیب آغېنتېلارا، آغېز بۆزۆردۆ.
ایچیمین سایاقلاماسې اوزون اوزایېب، بیرآن هاردا اۏلدوغومو اونوتموشدوم.
بو خیاللاردا سئیر إدرکن، تاکسېنېن سیقنالې’یلا، اؤزۆمه گلیب، إودن إشیڲه چېخېب، قاپېنې کیلیدلهیندن سۏنرا، ماشېنا میندیم.
قۏجا بیر کیشی، بېغلارې سیقار تۆستۆسۆندن سارالمېش، دیشلری ایسه اۏنا تای، أللری درد ألیندن أسیم-أسیم تیترهین بیر شۏفئر، اؤزۆنه تای بیر قۏجا پئیکان ماشېنې’یلا، منی ایلقار گیلین إوینه آپارماغا گلمیشدی. ماشېن دا منیم ایچلَندیڲیم دالمالارا اۏخشار کیمی، تؤکۆم-تؤکۆم داغېلېردې سانکې!
-اۏغول گئدهجک آدرئسیوی دئنن. یۏلون هایاندان لاپ یاخېن دېر، إله اۏردان گئدک!
آدرئسی قوجا شۏفئره آچېقلایېب یۏلا دۆشدۆک. آرازا دۆشۆنۆردۆم؛ حزین سسلی سازېنا، ساچلارېنېن اوچوشونا، سسینده اۏلان نیسگیللریمیزه! ماشېن دا، یئتَرینجه منی و دۆشۆنجهمی ایسه، آیران چېخاردان کیمی، اورمونون خییابانلارېندا چالخالایېردې.
من اورمویا ایکی ایل اۏلاردې کی کؤچمۆشدۆم. آنامېن قوهوملارېنا گؤز یومسایدېم بیله، بو شَهَر چۏخلو نیسگیللری منه دۏغورموشدو. دارېخمالارېمې گؤل قېراغېنا آپارېب، سویون دالغارې’یلا پایلاشاردېم. بعضن ده قوشلارېن سمفونیسی’یله کدرلریمی سویا تاپشېراردېم.
ایبراهېمېن گئدیشیندن 5 ایل اؤتمۆشدۆ و هله ایتیردیڲیم اؤزۆمۆ، تاپا بیلمهمیشدیم. هامېدان قاچان کیمی کیتابلارېم’لا قلم-کاغېذې، هر بیر شئیدن آرتېق یولداش گؤرۆب، یۆکۆم بئلیمی بۆکمهسین دئیه، اونلار’لا آغېر ایتیڲیمی بؤلۆشۆردۆم.
ماشېن ایلقار گیلین قاپېسېنا چاتدې. پول کیفیمی دال جیبیمدن چتینلیک’له چېخاردېب، 1500 تۆمن پوللارېمېن آراسېندان آیېرېب، قۏجا شۏفئرین کیرایهسینی وئردیم.
بو قۏجا دا اؤزۆنه بیر أفسانه’یدی سانکې، یولون اوزونو، هر چکدیڲی سیقار، عؤمرۆندن چالېنان اۆزۆنتۆلره عیناد کیمی سایېلېردې. بو شهر نهدن بئله نیسگیللر داشېیېر آخې؟ (-ألیمدن نه گلیر آخې، اؤز دردیمی ساغالدان بیر کیمسه یۏخوم، خالقېن دردینه فیکیرسهنیرم!)
خییابانې اۏ تایا کئچیب، ألیمی اوزادېب ایلقار گیلین زنگینی چالدېم.
ایلقارېن سسی هر زامانکې کیمی هنکجیل، شاققاناق و سارېنتال گلیردی. وای به گؤر کیم گلیب؛ میانا جئیرانې، فیستېغېم، یئرآما-یومورتا دلیسی گلیب؛ بونلارې دئیهرَک قاپېنې اۆزۆمه آچېب، منی باغرېنا باسدې.
ألیمدن یاپېشېب إولرینېن دیم-دیک پیللهلریندن یوخارې چېخدېق. آستانایا چاتدېقدا، «آراز آشپازخانادا دېر» دئییب، منی اورا یؤنلَندیردی. آشپازخانانېن قاپېسېنی آچدېم و آلداندېغېمې باشا دۆشدۆم. هارای اوتورقادا اۏتوروب هر زامانکې کیمی شاققاناق گۆلۆردۆ. هارای گۆلنده یاناقلارې یوخارې قالخېب گؤزلری اینجهلهشیردی؛ و بو گۆلۆشۆ’یله اینسانېن ایچینده اۏلان کدرلرینی آزچاغلېق دا اۏلورسا، دینجَلدیب ساغالداردې. او گۆلنده، سانکې دۆنیا گۆلۆردۆ!
اۏنا یاخېنلاشېب، بیر-بیریمیزه سارېلدېق.
-آراز بَڲ به هانې!!؟
«-سنی گؤرمک ایستهییردیم، دئدیم ایلقار سنه دئسه من بوردایام، أرینیب، گؤرۆشۆمۆزۆ باشقا بیر زامانا آتارسان؛ اۏ اۆزدن بو قرارا گلدیک کی آراز بَڲین بوردا اۏلماسې’یلا، سنده ماراق دۏغوروب، بورایا چاغېراق!
_سنی بو اویدورما’یلا بورا چاغېردېغېمېز دقیقهدن، ایلقار ایله ماحمود، منی آراز چاغېرېرلار؛ سن ده بوردا اۏلدوغون چاغلار، منی آراز چاغېرېب، بو گئجهلیک منی آراز گؤر. نه اۏلار پاشام! اۏلدموووو؟»
اۏ گئجهنین بۆتؤوۆنۆ، هارایې آراز چاغېرېب، بو دلیجه دؤردلۆ یۏلداشلېق هاوانې گۆلۆب یاشادېق.
ایلقار اۏنبئش ایل اؤنجه، إله یاز آیېنېن بو گۆنلرینده، دۆنیاسېنې دَڲیشدی. (دَڲیشدیردیلر!)
نه یاس تؤرهنینه گئده بیلدیم (قویمادېلار!)، نه ده بو بؤیۆک درده، دؤزه بیلدیم. داماغېمېز اۏ گۆندن آجېلېغې دادماغا باشلادې؛ بو یاز یالقېزلېغې، چۏخ دارېخمالې، توتوموموزدان آرتېق، چتین ایمیش!
داها ایلقار اۏلمایان یئرده، کیمسه یۏخویدو ماحمودو و هارایې، إوینه چاغېرېب بیزی بیر یئره تۏپلایېب، یادېرقانمېش خاطیرهلریمیزی، دلیسۏولوق إدیب، دؤردلۆجه یاشایاق!
بۆتۆن بو اۏنبئش ایلین ایچینده، هارایې بیر دفعه گؤرۆب، ایلقارې یادېرسایا-یادېرسایا بیرگه آغلاشدېق. اورمو همن اورمویدو، یالنېز گؤلۆمۆزۆ قورتموشدولار، دورنالار ایسه کؤچمۆشدۆلر؛ ایلقارېن کؤچۆب، بیزی یالقېز بوراخدېغې کیمی!
آجې قهوهنین دادې، کافی شاپېن بوجاغېنداکې یار-یالقېزسانمېش حالېمېزېن آجېلېغېنا قارېشېب، اوزون دقیقهلیک یاز یاغېشې کیمی آغلادېق؛ آردېندان ایسه کئچمیشدهکی دلیلیڲیمیزه، دۏیونجا گۆلدۆک.
ایکی ایل اؤنجه ده، هارای اؤلکهدن سۆرگۆن اۏلوب، عائلهسی ایله بیرگه، دؤنۆشسۆز کؤچومسهدی!
یالقېزلېغېمېن بو دؤنه بۏیاغې، داها قارامتېللاشدې.
نه ایلقار وار ایدی، نه هارای! هارایېن تئلئفۏنونا زنگ إتدیکده، قاپالې اۏلدوغونو إشیدیردیم؛ ایلقارا دۆشۆندۆکده «وادی رحمت»، گؤزۆمۆن یاشېنې آخېتدېرېردې.
ماحموددان دا ایللر اۏلاردې کی، خبر-أتر یۏخویدو. قالالې گۆنلریمیزی، میللی مارشېمېزې، دالغالانمېش بایراغېمېزې خاطېرلاتدېقجا، یاز یاغېشې’یلا بیرگه یاغېنسانېردېم.
آرتېق ایلقار آرامېزدا یۏخویدو. تئلئفونو ألیمه آلېب علیرضایا زنگ إتدیم.
بایرام گۆنلریمین آجېسېن اۏنون’لا پایلاشېم دئیه اۏندان دا خبر اۏلمادې.
هارایېن تئلئفۏنونا تای، اۏ دا قاپالې’یدې. بیردن اؤزۆمه دؤنۆب یادېرساندېم.
علیرضانې 75 گۆن اؤنجه، دیلیمیزین سوچونا گؤره (!)، بیزدن، آناسېندان، آنا تۏرپاغېندان آیېرېب دوستاقلامېشدېلار. تئلئفۏنومدان مَمَّمدین نؤمرهسینی تاپېب، اۏنا زنگ إتدیم. تأسّۆف’له اۏنون دا تئلئفۏنو قاپالې’یدې. نه اونوتقان اۏلموشام آخې! ممَّمدی ده چۏخدان ایدی کی دیلیمیزین سوچونا گؤره سۆرگۆن إتمیشدیلر.
دارېخدېم، اؤزۆمه بۆزۆلدۆم، اؤزلهدیم، بونلارې یازارکن، آرازېن دار آغاجې ماهنېسې’یلا سسلندیم، یۏل یۏلداشلارېم اۏلمایان یئرده، آغېر بیر قارا بایرام یاشادېم؛ یاشادېقجا دلیجهسینه سسلندیم:
سلام دار آغاجې
علئیکۆم سلام!
1399.1.5
2020.3.24
کرج


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېرانلار: آیهان میانالې، علیرضا فرشی
گؤڲَرچین اؤپۆشمهسی / اۏرخان گۆلعلییئو (حیکایه)
اوشاقلېغېمېن بیر دؤنَمینده تَخمینَن 2000-نجی ایللرین أوّللرینده کۆچهمیزده گؤڲرچین ساخلاماق دَبه دۆشمۆشدۆ. یاشېدتایلارېمېن چۏخوسو بو دَبه قۏشولموشدو. دَبین هارادان یایېلدېغې نئجه دَبه میندیڲی ایندی ده منه اؤرتۆکلۆ دیر. بیزده – قارداشېم’لا من آنا-آتامېن زهلهسینی تؤکهرَک اۏنلارې گؤڲرچین ساخلاماغېمېزا راضې سالدېق. گؤڲرچینلری ساخلاماق اۆچۆن تاختالار تۏپلادېق، قوش دامې تیکدیک، ایچینده قوشلار اۆچۆن خانالار دۆزَلتدیک. رایۏنوموزون مشهور قوشبازې صادېق دایېدان 4 دَنه گؤڲرچین آلدېق. صادېق دایېنېن سؤزلرینه گؤره، اۏنلار تزه بالالاردان اۏلان یئنی جۆتلَشمیش قوشلار ایدی. جۆتلری یانلارېندا اۏلدوغو اۆچۆن یئنی إولرینه تئز اؤرگهشهجکدیلر. بیز همین قوشلارې آلېب إویمیزه گتیردیک. اۏنلارېن اوچوب اؤنجهکی إولرینه گئتمهمهسی اۆچۆن شاهپریلرینی (قانادلارېنېن أن اوزون لهلکلری) باغلادېق. قوشلارېن تئزلیک’له بیزیم حَیَطه، تیکدیڲیمیز داما اؤرگشمهسی اۆچۆن ألیمیزدن گلهنی إدیردیک. بیر مۆدّت – تخمینین بیر آی سۏنرا اۏنلارېن قانادلارېنې آچدېق. اۏنلارېن ایلک دفعه إویمیزین دامېنا اوچوب اۏردان حَیَطیمیزه، یووالارېنا قایېتماغې بیزده سئوینج حیسّلری یارادېردې.
سۏنرالار قوشلارېن سایېنې آرتېردېق. هامېسېنا گؤرۆنۆش فرقلیلیکلرینه، اؤزللیکلرینه گؤره آد قۏیموشدوق. تئز-تئز اۏنلارې اوچوردوب اوچوشلارېنا باخېر، گؤڲده نه قدر قالماقلارېنې حئسابلایېردېق. واختېمېزېن چۏخوسونو اۏنلارا صرف إدیردیک. آنا-آتامېز ایسه دۏغال کی، بوندان ناراضې ایدی.
بیر دفعه تایې اۏلمایان دیشی قوشو جۆتلَشدیرمک اۆچۆن إرکک گؤڲرچین آلماغا گئتمیشدیم. گؤڲرچین ساتانا منه نئجه قوش لازېم اۏلدوغونو سؤیلهدیم. اۏ، منه بۏشدا اۏلان بیر إرکک گؤڲرچینین اۏلدوغونو اۏنو ایسه باشقا بیر قوش’لا جۆتلَشدیرمک ایستهدیڲینی دئدی و ساتماقدان ایمتیناع إتدی. بو قوشو آلماق اۆچۆن من اۏنو صؤحبَته توتماغا، قېلېغېنا گیرمهڲه باشلادېم. اۏ، گؤڲرچینی گؤرسَتمک اۆچۆن منی حَیَطلرینه دعوت إتدی. آلچاق تۏیوق هینینین دامې اۆستۆنده أن بوجاقدا یاناشې دایانمېش سانکی أکیز اۏلان ککیللی، بۏینو قېرمېزې قوشلارې گؤرسهدیب دئدی.
– باخ اۏنلارې گؤرۆرسن إله بیل عئینی قوش دېرلار. نه عجبسه ایندی یاناشې دایانېبلار. من اۏنون بیر تایېنې نئجه ساتېم؟! بیر آیا یاخېن دېر اۏنلارې عئینی خانایا سالېب جۆتلَشدیرمهڲه چالېشېرام آما اۏنلار هئچ جۆره جۆتلَشمیرلر کی، جۆتلَشمیرلر.
– زۏر’لا سئوگی اۏلماز. نه اۏلسون، بیر-بیرینه چۏخ اۏخشایېرلار. اۏنلار کی، بونو باشا دۆشمۆرلر. یَقین بیر-بیرینی سئومیرلر.
گؤڲرچین چۏخ خۏشوما گلدی. بو منیم إودهکی دیشی ککیللی گؤڲرچینیمه ده اویقون گلیردی. اۏنا گؤره ده قیمَتی ایکی دفعه قالدېردېم کی، اۏنو راضې سالېم. اۏنسوز دا جۆتلَشمیرلر – دئییب راضېلاشدې. اۏ قوشو توتماق اۆچۆن دن گؤتۆرمهڲه تۏیوق هینینه گیردی. إله بو آندا دامېن اۆستۆنده یاناشې دایانمېش همین قوشلار اؤپۆشمهڲه باشلادېلار. گؤڲرچینلرین اؤپۆشمهڲی گؤزَل اۏلور. بیری دیمدیڲینی اۏ بیرینین آغزېنا سالېب باشلارېنې آشاغې-یوخارې حرکت إتدیریرلر. اۏغلان هیندن چېخانا قدر اۏنلار بیر-بیریندن آیرېلدېلار. إرکک گؤڲرچین مغرور-مغرور باشېنې یوخارې قالدېردې. اۏ خۏشبخت گؤرۆنۆردۆ. اۏغلان دَنی یئره تؤکن کیمی إوین و تۏیوق هینین دامېندا اۏلان بۆتۆن قوشلار بیر-بیرینه قارېشېب دَنین اۆستۆنه جوموشدولار. باشلارې دن یئمهڲه قارېشمېش قوشلارېن ایچیندن اۏغلان ککیللی إرکک قوشو آسانلېق’لا توتدو. من اۏنلارېن جۆتلَشمکلرینی دئییب-دئمهمک آراسېندا تَرَدّۆد کئچیردیم. آما گؤڲرچینی ألیمه آلاندا اۏنون گؤزَللیڲیندن کئچه بیلمهدیم. دئیهسن اۏغلان دا قطعیَّتسیزلیڲیمی حیسّ إلهدی.
– هه نه اۏلدو بَڲنمهدین؟
– یۏخ چۏخ بَڲندیم آلېرام.
اۏنون پولونو وئریب گؤڲرچینی إوه گتیردیم. اۏنون بالا وئرمهڲهنه قدر بیزه اؤرگشمهیهجهڲینی، تئز-تئز اوچوب اؤنجهکی صاحابېنا گئتمک’له منی بئزدیرهجهڲینی بیلدیڲیمدن اۏنون قانادلارېنېن قېسا لهلکلرینی بیر مئتردن یوخارې قالخا بیلمهیهجهڲی سويّهده کَسدیم. حَیَطه باشقا قوشلارېن یانېنا بوراخدېم. اۏ یئره دۆشمک ایستهمهیهرَک وار قۆوّهسی ایله قانادلارېنې شاپپېلداتدې. لاکین ایختییارسېز یئره دۆشدۆ. گۆجسۆزلهمیش قانادلارې اۏنو جاذیبه قۆوّهسیندن اوزاقلاشدېرا بیلمهدی. من قوشلارا دن تؤکدۆم اۏ دَنه ده گلمهدی. إله هئی توللانېر قانادلارېنې بیر-بیرینه چېرپېر، تزهدن یئره دۆشۆردۆ. باشقا قوشلارا قۏشولمور، پریشان حالدا هارا گلدی باش آلېب گئدیردی. تئزلیک’له اۏنون یئنی مکانا آلېشاجاغېنې دۆشۆندۆم. اۏنو جۆتلَشدیرمک ایستهدیڲیم قوش’لا عئینی خانایا سالېب دَمیر هؤرگۆ ایله خانانېن آغزېنې باغلادېم. عادَتَن جۆتلَشدیرمک اۆچۆن بیر خانایا سالېنمېش قوشلار ایلک اؤنجه ساواشېر بیر-بیرینی دیدیر سۏنرا ایسه جۆتلَشیرلر. أساس جانفیشانلېغې ایسه إرکک قوش إدیر. لاکین بونلاردا فرقلی اۏلدو، اۏنلارېن هرهسی بیر بوجاغا قېسېلېب ساکیت دایاندېلار. اۏنلارې خانادا قۏیوب ایشیمین دالېنجا گئتدیم. آمانسېز زامانېن هر شئیی اونوتدوراجاغېنې دۆشۆندۆم. لاکین قایېداندا اۏنلارې نئجه ترک إتمیشدیم’سه إلهجه ده دایانمېشدېلار. آرتېق پئشمان اۏلموشدوم. نؤوبَتی گۆنده بیرینجی گۆن کیمی داوام إلهدی. دیشی قوشون دا ایضطیراب چکدیڲی فیکری آرتېق منه راحاتلېق وئرمیردی. گؤرهسن بیر آنېن ایچینده یۏخ اۏلان سئوگیلیسی حاققېندا نه دۆشۆنۆردۆ؟ اۏنو آختارېردېمې؟ بو سواللار منه دینجلیک وئرمیردی. یَقین منیم آلېب گتیردیڲیم إرکک قوشا دا دینجلیک وئرمهین إله بو سواللار ایدی. آخشاما یاخېن گؤڲرچینی گؤتۆرۆب همین آدرئسه یۏللاندېم. إوین یانېندا دایانېب دامېن اۆستۆنه باخدېم اۏنون تایې اۏرادا ایدی. دیمدیڲی ایله لهلکلرینی یئر به یئر إدیردی. قوشو إوین دامېنا طرف تۏلازلادېم. اۏ دامېن اۏرتاسېنا دۆشۆب بیر مۆدّت چاشقېن-چاشقېن یان-یؤورهسینه باخدې. سۏنرا یئرییهرَک اؤز سئوگیلیسینین یانېنا گئتدی. قورولدایا-قورولدایا بیر نئچه دفعه فېرلاندې. اۏنلار اؤپۆشمهڲه باشلادېلار. ویجدانېمېن راحاتلادېغېنې حیسّ إتدیم. قارداشېما ایسه گؤڲرچینی پیشیڲین آپاردېغېنې سؤیلهدیم.


text:
بریتانیا ایمپیراتورلوغو
بریتانیا ایمپیراتورلوغو (اینگیلیسجه: British Empire) — تاریخده ان بؤیوک ایمپیراتورلوغو، بؤیوک بریتانیا طرفیندن ایداره اوْلونان دومینیونلار، موستملکهلر، پروتکتورالار و مانداتلاری و دیگر وابسته بؤلگهلردن عبارت اوْلان ایمپیراتورلوق ایدی. ۱۶-جی و ۱۷-جی یوز ایللرده بیرلشمیش کراللیق طرفیندن قۇرولان دنیز حَددیندن آرتیق موستملکهلر و تیجارت مرکزلری کیمی باشلامیشدیر. ان گۆجلو دؤورونده دۆنیا تاریخینده ان گئنیش توْرپاقلارا صاحیب اوْلموش ایمپئراتورلوق ایدی، بیر یوز ایل بویونجا دۆنیانین ان اؤنده گلن کۆره سل گۆجو ایدی. ۱۹۲۲-جی ایلده ۴۵۸ میلیون آدام، یعنی دۆنیا اهالیسینین دؤردده بیری، بریتانیا ایمپئراتورلوغونون حاکمیّتی آلتیندا ایدی نتیجه اعتباریله سیاسی، دیل و مدنی کئیفیت مشهوردور. گۆجون زیروهلرینده اوْلارکن، تئز-تئز «بریتانیا ایمپئراتورلوغوندا گۆنشین باتمادیغی» دئییلیردی، چونکی دۆنیا عۆمومیسیندهکی گئنیشلییی سببیله هر زامان ان آز بیر دنه توْرپاغیندا گۆن ایشیغی وار ایدی.
۱۵-جی و ۱۶-جی یوز ایللردهکی جوغرافی کشفلر بویونجا ایسپانیا و پورتوقال آوروپانین دۆنیانین کشف ائتمهسینین قاباقجیللاری ایدی و مدتده بؤیوک دنیزاشیری ایمپئراتورلوقلار قوردولار. بۇ ایمپئراتورلوقلاردا اوْلان بؤیوک سروتدن قیسقانان اینگیلیس، فرانسه و هولند، آمریکا و آسیادا اؤز موستملکهلری و تیجارت شبکهلرینی قورماغا باشلادیلار. ۱۷-جی و ۱۸-جی یوز ایللرده هولند و فرانسه ایله داوام ائتدیردیی بیر نئچه دنه دؤیوشون نتیجهسی اعتباریله اینگیلیس (ایسکاتلند ایله ائدیلن ۱۷۰۷ بیرلشمه قانونو'ندان سوْنرا بریتانیا)، شیمالی آمریکا و هیندوستانداکی اۆستون گۆج اوْلدو. بۇنونلا یاناشی، ۱۷۸۳-جو ایلده بیر موستقیللیک ساواشیندان سوْنرا شیمالی آمریکادا اوْن اۆچ کولونییا'نین ایتیریلمهسی بریتانیا اۆچون بؤیوک بیر زیان ایدی و ان سیخ اهالیسی اوْلان اوْلان کولونییاسینی ایتیردی. بۇ گئریلمهیه قارشی بریتانیانین دیقّتی سوْنرادان آفریقا، آسیا و بؤیوک اوقیانوسا چکیلدی. ۱۸۱۵-ده ناپالئون فرانسه سینین مغلوب اوْلماسینی سوْنرا بریتانیا، بیر یوز ایل بویونجا خاریجدن هر هانسی بیر مقاومتین ایشتیراک آلینمایان بیر رهبرلییی وار ایدی، و دۆنیا داخیلینده توْرپاقلارینی گئنیشلندیرمهیه داوام ائتدی. آغ مسکونلاشماچی موستملکهدن داها چوْخ موختاریت وئریلیردی؛ بعضی موستملکهلر ده حاکمیّت اوْلاراق یئنیدن تصنیف ائدیلدی.
۱۹-جو یوز ایلین سوْنونا دۇغرو آلمان و آمریکا بیرلشمیش ایالتلارینین اینکیشافی بریتانیانین ایقتیصادی لیدئرلیینی آشیندیردی. بریتانیا و آلمان آراسینداکی سوْنرا ساواش و ایقتیصادی گرگینلیکلر، بیرینجی دۆنیا دؤیوشونون ان بؤیوک سببلریندن ایدی و بریتانیا، ایمپراتورلوغونا چوْخ یۆکسک بیر سوییهده وابسته اوْلاراق بۇ دؤیوشو کئچدی. مالییه بیر باخیمدان بۇ قارشیدورما بریتانیا اۆچون چوْخ گرگین بیر ائتکیسی وار ایدی و دؤیوشدن فوری سوْنرا ایمپئراتورلوق ان بؤیوک گئنیشلیینی قازانماسینا قارشی آرتیق بنزرسیز بیر صنایع و یا ساواش بیر گۆج دییلدی. ایکینجی دۆنیا ساواشسیندن غالیب چیخماسینا قارشی بریتانیا، دؤیوش بویونجا گونئی-شرقی آسیاداکی توْرپاقلاری ژاپون طرفیندن ایشغال ائدیلدی و بۇ بئلهجه بریتانیانین پرئستیژینه ضرر وئریب ایمپئراتورلوغونون داغیلماسینا هیز وئردی. دؤیوشون بیتمهسیندن ایکی ایل سوْنرا بریتانیا، ان سیخ اهالیسی اوْلان و ان قیمتلی موستملکهسی اوْلان هیندوستانا موستقیللیینی وئردی.
۲۰-جی یوز ایلین گئری قالانیندا آوروپا گۆجلری طرفیندن ائدیلن داها بؤیوک بیر کۆره سل دئکولونیزاسییا حرکتی مضمونوندا ایمپئریانین توْرپاقلارینین چوْخو موستقیللیینی قازاندی؛ بۇ مدت ۱۹۹۷-جی ایلده هونگ کونگون چینه گئری وئریلمسیله سوْنا چاتدی. موستقیللیکدن سوْنرا بیر چوْخ کؤهنه بریتانیا موستملکهسی اینگیلیس میللتلر بیرلیگی عضوو اوْلدو. حال-حاضیردا ایسه ۱۴ بؤلگه هله بریتانیانین سووئرئنلییی آلتیندادیر؛ بۇنلار بریتانیانین دنیزاشیری توْرپاقلاریدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا
- ویکیلشدیرمک لازیم اولان مقالهلر
- بۆتون ویکیلشدیرمک لازیم اولان مقالهلر
- ویکیپدیا:قایناقسیز مقالهلر
- بۆتون قایناقسیز مقالهلر
- تاریخی دؤولتلر
- British Empire
- یاییلماچیلیق
- ویکتوریان دؤورو
- 1583 establishments in the British Empire
- ۱۵۸۳ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- States and territories disestablished in 1997
- Overseas empires


text:
ایران دؤولتی غیرفارس بؤلگهلرین بیلیمیوردلاریندا آذربایجان تورکجهسی، کوردجه، تورکمنجه و عربجهنین تدریسی بارهده قرار قبول ائدیب. بو قراره گؤره آدی چکیلن دیللرین دانیشیلدیغی بولگهلرده، غیرمجبوری اولاراق هفتهده ایکی ساعات درس کئچیریله بیلر. بو گیریشیمین ایرهلییه دوغرو آتیلمیش بیر آددیم اولدوغونو وورغولایانلارا رغمن، بونا «اوتوز ایل گئرییه قاییدیش» آدی داها اویغوندور. چونکی اینقیلابدان اؤنجه تهران و آذرآبادگان آدینا تبریز بیلیمیوردلاریندا ائله بیر درس کئچیریلیرمیش.
منجه بئله بیر گرگین زاماندا بو گیریشیمین سببینی پوپولیست دؤولتچیلرین دیل فئنومئنینه سیاسی بیر آراج کیمی یاناشدیقلاریندا آختارمالیییق. بونون اوچون ده ان یاخشی حالدا بئله بیر آددیم آذربایجان تورکجهسینده یازیبـ پوزا بیلمهین آداملارین دیل آکادئمیاسی یاراتماسی کیمی آلیناجاقدیر.
دؤؤلت، نئجه دانیشدیغیندان آسیلی اولمایاراق، بئله دوشونور: مجبوریت قارشیسیندا قالیرکن اینسانلارین سؤز، دیل و عقیده آزادلیغینی بیر یئرده اؤدهمکدنسه اونو داملاـ داملا سوز کی، هوپوب تورپاغا قاریشسین، یا دا اوچوب هاوایا گئتسین. آنجاق داملالارین ایپک وارلیغیندا گیزلهدیلمیش گئرچکلیک، اؤرتوک آرخاسیندا همیشهلیک قالمیر. دؤولت اؤز دیلیمیزده یازماغی سئومیر.
دؤؤلتین بو گؤتوروشونونه قارشی دؤنهلرله سؤیلنمیش اوچ مؤحکم ثبوت وار. اونلارین بیری حؤکومتلرین سیاسی گؤروشلرینین فؤوقونده دایاناراق اولوسلارآراسی سوییهده منیمسهنیلمیش اینسان حاقلاری بیاننامهلریدیر. بو بیاننامهلر یازیلمازدان اؤنجه کوتلهلر «اغنام الله» (تانرینین قویونلاری) وظیفهسینی داشیییردیلار. تانری اینسانی دوشونمهیه چاغیریر، آنجاق تانری آدینا گوج تطبیق ائدهن حاکیملر کؤتلهنی «قویون» یا دا «دوشمن» گؤرکمینده گؤروردولر. اینسان حاقلاری بیاننامهلری قویونپرورلیک سیاستینه سون قویدولار.
آدینی چکدیییم ثبوتلارین قالانینا گلدیکده ایسه، ادعالارا گؤره، اونلارین ایکیسی ایران حؤکومتینین تئوریک دایاغیدیر، یعنی قرآن و آنایاسا. بئلهدیرسه گلین حؤکومتین اؤز دیلی ایله دانیشاق:
قرآنین روم سورهسینین 22-جی آیتینده «گؤیلرین و یئرین یارانیشی، ائلهجه ده دیللرین چئشیدلیلییی»، تانرینین نیشانهلریندن ساییلیر. هابئله آنایاسانین 15-جی مادهسینده رسمی دیلله یاناشی باشقا دیللرین ده تدریسی وورغولانیر. ایندی سوآل بودور: اؤزونون سؤیلهدییینه گؤره دینی تکستلر، اؤزهللیکله قرآن، اوزهرینده آنایاساسینی یازمیش بیر سیاسی قورولوش، هانسی سببدن دولایی بئله بر باشلیجا حاققین تطبیقیندن بویون قاچیریر. بونلار نه اوچون باشدا آذربایجان تورکلری اولماقلا ایراندا یاشایان میللتلرین دوغما حاقلارینی اونلاردان اسیرگهییرلر؟ آذربایجان 1979-جو ایلین اینقیلابی ایله سونوجلانان مبارزهلرین اؤن سیراسیندا گئتدی. و ایللر بویو قوم شهرینده محبوس قالمیش اعتیراض دالغالاری، تبریزین چالخالانماسی ایله اؤلکه مقیاسیندا یاییلدی. هابئله عراقا قارشی آپاریلان موحاریبهده، وظیفهسینی یئرینه گتیرمک دیلهیی سسلندیریلدیکده، آذربایجان بؤیوک سایدا شهیدلر وئردی. لاکین وظیفهسی اولان اینسانین حاققی دا واردیر. آذربایجان، وئردییی قانلار آردینجا اؤز دانیلماز اینسانی حاقلارینی، باشقا سؤزله اؤز کیملییینه قایتماق ایستهیینی، اورتایا قویدوقدا همیشهکی دامغالارلا قارشیلاشدی: دوشمنله البیرلیک. گؤرهن بو دوشمن کیمدیر کی، کوتلهنین حاقلاری تاپلانان آندا کوچهلره آخیشیر.
اورتادا حاق وارسا دوشمن آنلاییشی آبسورددور. گوجون کانسپرولوژی [توطئهآمیز] باخیشیندا حاق وورغونلاری بیلهرهکدن کابوسلار کیمی گؤرنمهیه باشلاییرلار. چونکی گوج فئنومئنینین خیال لابیرئنتینین مین بیر دهلیزینده، دوشمن قاورامینی یاراتمادان حاققی تاپدالاماق او قدهر ده قولای دئییل.
دؤولتین سون گیریشیمینین چاتیشمازلیغینی قیناماقدانسا بیر داها آنایاسایا قاییداق. سید جمالالدین اسدآبادینین بیر جوملهسی هله ده قولاقلاری اوخشاییر: «خاریجی سؤمورگهچیلیک [استعمار] قورخوسو ایله داخیلی مستبدلییه [آوتاریتاریزمه] برائت قازاندیرماق دوزگون اولمازدی». اولا بیلسین گوج قورولوشلاری چئشیدلی بهانهلرله آنایاسانین میللی حاقلارا دایر مادهلرینی قولاق آردینا وورسونلار. آمما جمالالدینین سؤزونون همین یاسانین 9-جومادهسیندهکی عکسصداسی اونودولاسی دئییل: «اؤلکهنین باغیمسیزلیغی و اراضی بوتؤولویونون قورونماسی بهانهسی ایله هئچ بیر دؤولت آدامینین مشروع آزادلیق لاری، قانون کئچیرمکله بئله، تاپدالاماغا حاققی چاتمیر».


text:
«آرزو»دان- «آرزی»- یا/ حسن ایلدیریم
(اوستاد حبیب ساهرین شعرینین تحلیلی)
آرزولار: اورهکلرین درین قاتلاریندان، کؤنوللرین ایستی، قاینار احتیراسلاریندان، خیاللارین چیرپینان قانادلاریندان دوغار و ایدآللار، ایستک فیکیرلرله یوغرولار و سونرا اینسانلارین ان گؤزل و صمیمی و سئویملی حیسلرینین بویاسینا بویانار و ان نهایت اومیدلرین اوماجاق و قوناجاق یئرینه چئوریلر. داها دوغروسو آرزولار حیاتـین اؤزوندن دوغور. اونلار اینسانین معنوی عالمینین دورو گؤزلو گوزگوسودورلر. غریبه بوراسیدیر، اینسان آرزولاری حیاتا کئچدیکجه آزالمادان آرتار، تؤرهر. او دور کی، اینسان عؤمور بویو گؤزل علوی و شیرین آرزولارینا چاتماق اوچون داییما جان آتار. آرزی اولدوزلاریسا، سحر- آخشام لار اینسانین عؤمور یوللارینا شفق چیلهلر، او یوللاری آیدینلادار و اینساندا یاشاماق، قورماق، یاراتماق هوهسینی گونو- گوندن آرتـیرار.
صنعت آداملارینین یاراتدیغی بدیعی اثرلر، اونلارین آمال و ایستکلری و گؤزهللیک دوغولاری ایله جیلوهلهنن اورهکلرینین معنوی هئیکلیدیرلر.
یارادیجی تخیّلو، حیسلری، فیکیرلری، آرزی و ایدآللاری اؤزونه مخصوص بیر گوجله گؤزهللیک و ایستهتیک سوزگهجیندن سوزوب، اونلاری بدیعی تظاهر فورماسی اولان تصویرلر، مئلودیلر، … جیزگیلر… صورتینده، صنعت اثرلرینه چئویریر. بو اثرلر یارادیجی اورهییندن یول آلیب و صنعت سئوهرلرین اورهیینه ساری آخیر. بدیعی اثرلرین مضمون و محتواسی و اونلاردا عکس اولونان حیات حقیقتلر نه قدهر عمومیلشمیش حیسلردن و دویغو و دوشونجهلردن تؤرهنیرسه و بدیعی پارلاقلیغی و آیدینلیغی نه قدهر گوجلو اولورسا اونلارین تاثیر دایرهسی گئنیشلنیر و باشقالارین اورهیینده یول تاپماسی آسانلاشیر. بدیعی اثرین اوزون عؤمورلویو، خالقین معنوی عالمینه یول تاپماسی ایله علاقهداردیر. خالقین مالینا چئوریلن اثر، نسیلدن- نسیله معنوی آمانات کیمی تاپشیریلیر و یاشادیلیر.
شعرلرینده، یوخاریداکی سایدیغیمیز علامتلرین بیر چوخو اولان، شاعیرلرین بیری ده آذربایجانین گؤرکملی شاعیری اوستاد حبیب ساهردیر. او دا قلبینین ایستک و آرزولارینی، اضطیراب و اورهک چیرپینتیلارینی، یاشادیغی حیاتـین آجیناجاقلی آنلارینی، ائللرین درد و غمینه، عذابلارینا، ایستک و آرزولارینا تؤکوب و اثرلرینده ترنّوم ائتمیشدیر. او اؤز منلییینی ایتیرمهدن، گونده بیر دونا گیرمهدن هر جوره عدالتسیزلییه قارشی سینه گرمیش و خالقینین معنوی پاکلیغینی قوروموش، اونون آمال و ایدآللاری اوغروندا سورگونلره، محرومیتلره دؤزموش، آنجاق اؤز اثرلرینی خالقین منافعی اوغروندا، خالقین آزادلیغی، خوشبختلییی نامینه یازیب، یاراتمیشدیر. اونا گؤره ده بیر چوخ شعرلری نسیل- نسیل سینهلرده یورد سالیب، خالقیمیزین سئودییی و یاشاتدیغی اثرلر اولموشلار.
ساهرین ده منلییی هر بیر اینسان کیمی حیات آخاری ایله زامان- زامان اینکیشاف ائتمیش، یوکسلمیش و ثابتلشمیشدیر. شاعیرین شخصییتی یئتگینلشیب، بوتؤولشدیکجه شعردن- شعره دولغونلاشمیش و زنگینلشمیشدیر. اونون حیات تجربهسی آرتدیقجا دوشونجهلری درینلشیر و مراجعت ائتدییی موضوع لار، ایفاده ائتدییی مضمونلار ایسه فردیلیکدن، سطحیلیکدن اوزاقلاشیر و عمومیلییه و درینلییه ساری اینکیشاف ائدیر. اونون ترنّوم ائتدییی ایستک و آرزولار تکجه بیر قلبین یوخ بلکه اینسانلارین داخیلی عالمین ایفاده ائدهن بدیعی اثره (شعره) چئوریلمیشدیر.
بوردا گؤرکملی شاعیرین «آرزو» و «آرزی» شعرلرینی قارشیلاشدیرماق و اؤتری ده اولسا اونلاری آراشدیرماق و اینجهلمک یولو ایله یوخاریداکی فیکیرلری یئکونلاشدیرماق ایستردیک. باشقا سؤزله: ایستهییردیم کی، بو شعرین سیماسیندا شاعیر کئچیردییی یارادیجیلیق یولونو بیر نظره سالاراق اونون کئچیردییی مرکّب یارادیجیلیق یولونا ایشیق سالماقلا اوخوجولاریمیزا ساهرین محبّت لیریکاسینین اجتیماعی بیر لیریکا سوییهسینه چاتدیغینی آچیقلایاق.
«آرزو» شعری ساهرین گنجلیک دؤورونه، ایلک محبّت آنلارینا عاییددیرسه، «آرزی» شعری ایسه اونون مودروکلیک چاغلارینین، گرگین مباریزه دؤورونون عمومیلشمیش سئوگیسینین بیتگین صنعت نمونهسیدیر. ایندی هر ایکی شعری اؤتری ده اولسا، نظردن کئچیرمک ایستهییریک:
آرزو
ظلمتین توزونو سحر الی ایله
اورهک آیناسیندان رفع ائده بیلسهم.
وحشی گؤیرچین تک قانادلاناراق
اوزاق اوفوقلره آه گئده بیلسهم.
شاعیر ایلکین سئودا سحرینی آنارکن، کئچیردییی هیجران گئجهلرین، آغریلاری، عذابلاری، اضطیراب و سارسینتیلاری اونون اورهیینی دوم- دورو آیناسینا قونموش «ظلمت توزو» آدلاندیریر و ناکام محبّتین کدهرینی اورهکدن سیلیب یونگوللشیب، وحشی گؤیرچینلر کیمی اوچماق آرزوسوندادیر. آنجاق نه یازیق کی تکجه خیال عالمینده اوزاق اوفوقلرده اوچماق ممکون اولور.
شاعیر خیال عالمیله، رئال عالمین آراسینداکی اوچورومو، حسرتلرین، انتظارلارین، ناکام آرزولارین، عادی تجسّمو اولان «آه» سؤزو ایله دولدورماق ایستهییر.
سیاه دالغالارین حلقهلرینده،
قاباران بیر کؤپوک، چیرپینتی اولسام،
غروب پردهسینده، سولغون اولدوز تک،
گؤز یومار- آچان واخت سارالیب سولسام.
وحشی گؤیرچین آرزوسونو آرتـیق، بیرجه کؤپوک، چیرپینتی اولماق آرزوسو عوض ائدیر. سیاه دالغالار ایستر- ایستهمز «قارا دنیزی» آندیریر. هم ده اونا دالغین- دالغین باخان «ایری سیاه گؤزلو قیزی» شاعیرین خییالیندا جانلاندیریر. قارا دنیزین دالغالاریلا سیاه گؤزلرین باخیشلارینین چاتـیشدیغی حلقهلرده، بیر کؤپوک کیمی قابارماق، اونلارین آیریلیشیندان قوپان چیرپینتی سسینه چئوریلمک، یاخود دولغون قارا گؤزلرین تیکیلدییی قارالان اوفوقلرده بیر گؤز قیرپیمیندا یانیب سؤنن اولدوزلارین گؤرونوشو کیمی گؤرونمک آرزوسو کئچیر اورهییندن. بو آرزودان، بو رومانتیک دویغولاردان دوغان گیزلی بیر «آه» سیزیلیر بو بندده. حزینلیک، یوموشاقلیق ایچیندهکی حیس کیمی، اورهکده قیوریلیب، آچیلیر، آنجاق دوداغا چاتا بیلمهیه بو «آه»:
تیترهشن کؤلگه تک بیرجه گؤرونسم،
ماوی پنجرهنین بوللور جامیندا،
بیر پاریلتی اولسام یارین گؤزونده،
سؤنوک بیر نور اولسام اونون شامیندا.
ایکی بیر گئجهده پنجرهنین آرخاسیندان گؤیلری، اولدوزلاری بایغین- بایغین سئیر ائدیب گوموشو آی ایشیغینا بورونموش خاطیرهلری بیر- بیر گؤزلری اؤنونده جانلاندیران سئوگیلیسینین خییالیندا دوغولوب بوللور جامدا تیترهشن بیر کؤلگه کیمی گؤرونمک او محزون کؤنوللو یاری بیرجه آنلیغادا اولسا سئویندیرمک، گؤزلرینی گولدورمک یاخود هئچ اولماسا هیجرانلی گئجهلرین غملی قارانلیغینی ایشیقلاندیران «شام»- ین تیترهشن شوعآلاریندا بیر سؤنوک نور اولوب، سؤنمکله، او گئجهلرین غمینی، کدرینی یونگوللشدیریب، آیدینلاشدیرماق آرزولاییر. بو آرزولاردا، بو لحنده بوغولان هیچقیریقلار، اینیلتیلر، اویولتولار، اوخوجونون دا اورهییندن یول سالیب کئچیر، اونوندا بوغازینا تـیخیلان قهره چئوریلیر. اورهیینی گؤیندیر.
بیر تبسّوم اولسام دوداقلارینا،
سولغون یاناقلارین قیزیل گول ائتسم،
بیر داملا یاش کیمی آخیب گؤزومدن،
اطلس اتهیینده اریییب ایتسم.
سئودا سوراقلی، خیال قانادلی آرزو گؤیرچینی اوزاق_ اوزاق اوفوقلردن اؤتوب، کئچیب و ناغیللاریمیزدا اولدوغو کیمی مختلیف جیلدلره دوشوب، کؤپوک اولوب، یانیب سؤنن اولدوز اولوب، شامین سون شوعا سی اولوب… کؤلگه اولوب. بو جیلدلره دوشه- دوشه، اوچوب، اوچوب، ان نهایت خاطیرهلرین مورگوسونو پوزوب. یارین اورهیینده شیرین دویغولاری اویادیب و او سئوینج شیرینلیکلر، یارین دوداغیندا اویانان تبسّوم کیمی اینجه- اینجه اریییب، یاناقلاریندا نارین- نارین قیزاریب، سونرا بو آرزو، اؤز یوواسینا، شاعیرین قلبینه قاییداراق، ندهنسه حسرتلرین، انتظارلارین تجسّمو بیرداملا یاش اولوب، سئوگیلیسینین گؤزلریندن آخیب. اطلس اتهیینه اویوماق ایستهمیش. بلکه ده بو سئوینج یاشیدیر. هر حالدا سنی ده کؤورلدیر، دورولدور، سنده ده رومانتیک دویغولار اوخشاییر. اورهیینه ایستیلیک باغیشلاییر. سنی روحن تمیزلهییر.
منه ائله گلیر کی، سئوه بیلمهین هئچ بیر کیمسهدن شاعیر چیخماز؛ چونکی شعرین تملی، بینؤورهسی سئوگی اوزهرینده قورولور. بو سئوگی عادی سئوگیدن توتموش تا حیات سئوگیسی، ائل، وطن، اینسان، کاینات و … کیمی بؤیوک سئوگیلره قدهر یوکسهله بیلیر. بؤیوک صنعتکارلارین، شخصی سئوگیسیندن دوغان صنعت اثرلری ده، ائله بیر قووّهیه، گوجه مالیکدیر کی، اونلاردا باشقالارینین دا سئوگیسینین ترنّوم و تجسّومو سسلهنه بیلیر. صنعتین ده عومومیلشمک قووّهسی محض بورادان سو ایچیر. «آرزو» شعرینده ترنّوم اولان، وصف اولان سئوگی زامان- زامان بؤیویور، درینلشیر، گئنیشلنیر و وطن سئوگیسی، ائل سئوگیسی، اینسان پرورلیک، عدالت سئوهرلیک کیمی محتشم دویغو و دوشونجهلری ایفاده ائتمک قابیلییتی کسب ائدیر. بونون عئینی تجسّمونو «آرزی» شعرینده گؤرمک اولار.
آرزی
ایستهرم غملی و طوفانلی گئجه
یولچولارا.
بیر فانوس تک یا دا قطب اولدوزو تک
رهبر اولام.
بو قارانلیق، آرتـیق توز کیمی دئییل، بلکه قیر کیمیدیر. قاتی قارانلیقدیر. غملردن، اضطیرابلاردان، سکسکهلردن، قورخولاردان، سارسینتیلاردان، ایشکنجهلردن یوغرولموش استبداد و ظلم قارانلیغیدیر. بو قارانلیق اولدوقجا مدهیش بیر قارانلیقدیر. اینسانلاری بوغان، سارسیدان، یولچولاری یولوندان ائدن، قارانلیقدیر. بو قارانلیق، طوفانلارلا، بحرانلارلا قوشالاشیب و بیر هیولا کیمی سعادت ایشیغینین دالینجا گئدن یولچولارین یولونو کسیب. بئله قارانلیق، طوفانلی، دوًزولمز بیر قارانلیقدا خالقین سعادتی نامینه جانلارینی اووجونا آلان سعادت جارچیلاری، آزادلیق یولچولاری یولا دوشور، مباریزهیه گیریشیر. آسیلیر، گوللـهلنیر (۱۳۵۰ ایل یازیلیب شعر) بو مقاملاردا شاعیر لاقئید قالیب، شعر و غزل قوشماقلا کیفایتلهنه بیلمیر، او دور کی، او بو یولون کروانینا قوشولور. اؤزونو مشعله چئویریب، یولچولارینین یولونو ایشیقلاندیرماق آرزولاییر. او اومید ایشیغی، مایاق کیمی یاناراق، بیر فانوس یا قطب اولدوزو کیمی اولماق آرزوسوندادیر. قارانلیق و طوفانلی گئجهلرده یولچولار گرهک اولان ایشیقدیر. او دا ایشیغا چئوریلمک ایستهییر.
ایستهرم یای گونو چؤللرده آخار بیر سو اولوب،
دوم- دورو گؤز یاشی تک یولدا،
چوخور ایچره دولام.
یایین ایستی و قیزمار گونلرینده، گؤیدن اود الندییی بیر واختدا، سوسوز یولچولارین، یانغیسینی، خییاللاریندا یارانان ایلغیملار سوووتمادان داهادا یانغیلاشدیران بیر واختدا، شاعیر اؤز وجودونو اریدیب سویا دؤندرمک آرزوسوندادیر. او قاینار بولاق یوخ، عادیجه چوخور دولان بیر سو اولماق ایستهییر،. یولچولارا نه لازیمدیر. سو! ائله ایسه، سو اولماق! هارادا اولور اولسون، تکجه گرهک اولان بیر شئیه چئوریلمک گرهکدیر. سعادت، عدالت، آزادلیق یولوندا مباریزهده ان واجب بیر وارلیغا چئوریلمک. حقیقی مباریزه ده اولدوغو کیمی اؤزو بؤیوک بیر ایشدیر.
ایستهمم نقش و نیگاریم قالا، شعریم اوخونا،
ایستهرم بیر سیزی حسرت تک،
اورهکلرده قالام.
شاعیرین اؤزو اوچون اوماجاغی بیر شئی یوخدور. او نه هئیکللره، پورترهلره چئوریلیب، گؤزلری قاماشدیرماق ایستهییر. نه ده کی، شعرینین شؤهرتی آلتـیندا اویویوب، اؤیونمک ایستهییر. یوخ، او گوندهلیک شان شؤهرتدن، گورولتولو، پاریلتیلی شؤهرتدن قاچیر. اورهکلرین ان عادی بیر حسرت حیسّینه بولانیب، قالماق ایستهییر. شاعیرین بؤیوکلییی، اوزون عؤمورلویو، اونون یازدیغی اثرلردن آسیلیدیر. اینسانلارین اورهکلرینه یول سالا بیلیرسه دئمک ابدیلشیر. ساهر ده حسرتلره، انتظار دویغولارینا، آجی و سئوینج حیسلرینه قاریشیب اینسانلارین اورهیینده قالماق آرزولاییر. بو آرزونون آرزوسودور. بؤیوک سعادت ایسه، اینسانلارین آرزوسونا چئوریلمکدیر. شاعیرده اؤز نجیب آرزولارینین، آرزوسونا دؤنمک ایستهییر.
اونودورسا منی ائل، چکمهسه تاریخ آدیمی
ایستهرم آی تکی یورد اوسته گئجه
شؤوق سالام.
دوغروسو ائل دوغما شاعیرینی اونودارمی؟خالق لیاقتلی ائولادلارینا لاقئیدمی قالار؟بس شاعیره قارشی بو ائل اوبا لاقئیدلییی ندن تؤرهنیر؟ بو میصراعلاردا آجی بیر حقیقت گیزلنیب: پهلوی شوونیستلری، حقیقی تاریخی حادیثهلری تحریف ائدیب، ساتقینلاری، فیریلداقچیلاری، لوغالاری خالق قلمه وئرهرک، اؤز چیرکین عمللرینی، یاراماز نییتلرینی حیاتا کئچیرمک ایسته میشلر. حقیقتی اؤرت- باسدیر ائدره ک، خالقین حقیقی و لیاقتلی ائولادینی لکهلهییب، بؤهتانلایاراق؛ اونلارا، “خالق دوشمنلری”، “متجاسیر”، “ساتقین” و “مزدور” آدی وئرمکله، سیخیشدیریب، مباریزه مئیدانلاریندان چیخارماغا اؤتری اولسادا موفّق اولموشدور. آنجاق شاعیر، غفلت یوخوسوندا ا ویوموشلارا، باشسیز آداملارا آجییر. اونون آچیق گؤزو بونلاری یاخشی سئچه بیلیر. او خالقین آییلیب، حقیقته واقف اولاجاق گونونو آیدینجا گؤرور. او دور کی، بو یوخولارین یانیندان سایماز یانا کئچمیر. دوغما یوردونون ، خالقینین سئوگی- محبّت جؤوهرینه چئوریلمک آرزوسوندادیر. اولدوز کیمی، آی کیمی اؤز اورهیینی اریدیب وطن گئجهلرینی، ائللرین رؤویالارینی، یوخولارینی، آرزولارین نورونا بوروندورمک ایستهییر. بئله تمنّاسیز سئوگیله دولان اورهک یالنیز و یالنیز پاک آرزولار، تمیز دویغولار، محبّت سئوگی اینسانپروهرلیک دویغو و دوشونجهلری ایله دولان، چیرپینان، سئودالی بیر اورهک اولا بیلیر، ساهر (گئجهلر اویاغی)- نین اورهیی اولا بیلیر.
هر ایکی شعرین اؤزونه مخصوص بدیعی دیرلری واردیر. «آرزو» شعری خاطیرهلرین، آنیلارین، آرزولارین اویانیشینین طبیعت عنصرلرینده تصویرلنمهسی و اینسان اورهیینده اویاتدیغی حیسلرده جانلانماسی فورماسیندا وئریلمیشدیر. شعرین آشیلادیغی صمیمیلیک، کؤورهکلیک، اینجه و ظریف موسیقیله موشایعت اولونور. بو موسیقی سؤزلرین، دوزولوشوندن، میصراعلارین توخونوشوندان سس ایلمهلرینین بیر- بیرینی آوازلاندیرماسیندان تؤرهنیر و رنگ چالارلارینین اویاتدیغی حزین و یوموشاق دویغولارین سسلشمهسی ایله تاماملانیر. «آرزو» شعریندهکی، ظلمت توزو، «آرزی» شعریندهکی قاتی قارانلیغا، وحشی گؤیرچین ایسه گؤزلریمیزه گؤرونمهین آنجاق آرزولارا قاناد وئرهن، اوچدوران «زومرود» قوشونا چئوریلمیشدیر.
آرزی شعری تضادلارین، انکار و تصدیقلرین فورماسیندا یارانیب، قارانلیقلا ایشیغین، ایستیلیکله سرینلییین، جسارتله اومیدسیزلییین، اونوتماقلا وارلیغین… یاراتدیغی تضادلارین عالمینده، ایشیغین، دورولوغون، ائل- اوبا وورغونو، وطنپرور، اینسان سئوهر، درین دوشونجهلی بیر وطنداشین صورتی جانلانیب و تصویر اولونوب.
آرزی شعرینین سؤز دوزومو، حیس هؤرگوسو، وورغولارین یئرینه دوشدویونه گؤره، هابئله میصراعلارین یئرلی- یئرینده قیریلماسی شعره خوصوصی بیر آهنگ باغیشلاییب، میصراع باشی ایشلهنن سؤزلرله، قافیهلر آراسینداکی، اویارلیق و بیر- بیرینی تاماملاما قابیلیتی شعره تاملیق وئریر. اونو کامیللشدیرمیش و بوتؤولشدیرمیشدیر. شعرین مضمونوندان دوغان، فداکارلیق، ایگیدلیک، غیرت و تمنّاسیزلیق، آهنگه، موسیقییه دؤنهرک شعرین لحنیندن آشکارجاسینا دویولور.
شعر لؤوحه یاراتماق مقصدیله قورولمامیش، بلکه گئنیش فضالارین، بؤیوک آرزولارین، منظرهسینی ییغجام، کسرلی و توتارلی تصویرلر، سیمبوللارلا جانلاندیرماق و تصویر ائتمک ایستهمیش و بونا دا ناییل اولموشدور.


text:
دیلیمیزده تؤرهدیلمیش کومپلئکسلیکلر (مفهوم گرگینلیگی)
دیلیمیز بؤیوک بیر دیل دیر. بو دیلی مینلر ایل دیر خالق قورویوب، بئجردهرک بو بویا چاتدیریبدیر؛ آنجاق بؤووردن چیخان کومپلئکسلیکلر بو دیلی گرگین بیر حالا سالماقدا دیر. آشاغیداکی بونلارین بیری دیر. (بو مفهوم کومپلئکسلیگینی ضیالیلار تزهجه دیله یوکلهییبلر) آشاغیداکینی بیر کیشی دئییر:
[من ۱۹۷۰-ده دوغدوم!]
باخین، بو جوملهده ایشلنمیش فعلده («دوغماق» فعلینده) کومپلئکسلیک وار دیر.
«دوغماق» دیشی و آرواد ایشی دیر!
«دوغماق» کیشی و إرکک ایشی دئییل!
دیلیمزده بئلهجه گرگینلیک گتیرن فعل آنلامینداکی کومپلئکسلیک اورادان یارانیر کی، «دوغماق» فعلینی لازیم بیر فعل آنلاییرلار. بو گرگینلیکدن چیخماق اوچون، آشاغیداکی ایکی نؤکته نظره آلینمالی دیر:
۱. «دوغماق» فعلی یالنیز و یالنیز «گونش» و «آی»ـدا لازیم فعل کیمی ایشلنه بیلر. (یانی یالنیز «گونش» و «آی» اؤزو دوغار!)
۲. «دوغماق» فعلی انسان و باشقا جانلیلاردا متعدی بیر فعل دیر! (یانی، دیشی بیر مؤوجود بیر بالانی دوغار [متعدی و معلوم بیر فعل کیمی]! بالا دا دیشی بیر آنادان دوغولار [متعدی و مجهول بیر فعل کیمی])
ناصر منظوری
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
۳ مارس
۳ مارس:
- ۱۸۴۵ - فلوریدا٬ آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین ۲۷-جی اوستانی اوْلدو.
- ۱۸۷۸ - عثمانلی دؤولتی و روسیه آراسیندا آیاستِفانوس آندلاشماسی ایمضالاندی. بولغاریستان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۸۹۱ - فوتبالدا پینالتی آتیشی قۇرالی گتیریلدی.
- ۱۹۱۵ - ناسا قۇرولدو.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه آشکالهنی آزاد ائتدی.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه پازاریوْلونو آزاد ائتدی.
- ۱۹۲۳ - اینگیلیس گۆنئیلی کۆردلره هۆجۇم ائتدی. اینگیلیس هاوا قۆوّتلرینین باشلاتدیغی هۆجۇملاردا کۆرد کندلری بوْمبالاندی و ۱۰٫۰۰۰ نفر اؤلدو. بئلهجه بارزانچی حرکتی ۱۹۲۴ ایلینده مغلوب اوْلدو.
- ۱۹۲۳ - تایم درگیسینین ایلک ساییسی یاییملاندی.
- ۱۹۲۴ - تۆرکیهده عثمانلی خلیفهلیگین قالدیریلماسی و عثمانلی خاندانی منسوبلارینین خاریجهیه چیخاریلماسینا باغلی قانون قبول ائدیلدی.
- ۱۹۳۸ - سعودی عربیستاندا نفت تاپیلدی.
- ۱۹۴۲ - تۆرک رسّاملار جمعیتی ایستانبولدا قۇرولدو.
- ۱۹۵۰ - آلاسکا٬ آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین ۴۹-جو اوستانی اوْلدو.
- ۱۹۵۲ - تۆرکیهده ایسلام دموکراتیک حزبی محکمه قراری ایله باغلاندی.
- ۱۹۹۳ - ایران سرحدّیندن تۆرکیهیه گیرهرک آغری داغینا یئرلشن یاخلاشیق ۳۰۰ پ.ک.ک عۆضوو ۳۸ ساواش اۇچاقلارینین بۇمباردیمانی نتیجهسینده اؤلدو.
- ۲۰۰۸ - روسیهده دؤولت باشقانی سئچیمینی باشوزیر بیرینجی کؤمکچیسی دیمیتری مدودف یۆزده ۷۰/۲۸ رأیله قازاندی.


text:
خالیازیون
خالیازیون(یونانجا. xaλάZιov (تلفوظو - خالازیون) — دویون) —فارس دیلینده برآمدگی پاک- گؤز قاپاغینداکی کیرپیک کیسهسینین و یا پی وزیسینین کسکین ایرینلی ایلتیهابیدیر. خستهلیک چوخ حاللاردا ایممونیتئتی زیفلمیش اولان اینسانلاردا (عادتاً اوشاقلاردا) و یا بادامجیقلارینین، بورونون علاوه بوشلوقلارینین ایلتیهابی، دیشلرده اولان خستهلیکلر، قورد اینوازییالاری، شکرلی دیابت و س. خستهلیکلر فونوندا باش وئریر.
علامتلری[دَییشدیر]
خستهلیک ایلکین اولاراق گؤز قاپاغی کناریندا آغریلی نقطهنین عمله گلمهسی ایله باشلاییر. سونرا اونون اطرافیندا شیشکینلیک و قیزارتی عمله گلیر و گؤز قاپاغی شیشیر. ۲-۳ گوندن سونرا گؤز قاپاغی کنارینداکی شیشکینلیک ساحهسینده ساری رنگلی ایرینلی «باشجیق» عمله گلیر و او دئشیلدیکدن سونرا ایچریسیندن ایرین خاریج اولور. اگر گؤز قاپاغیندا عئینی زاماندا عمله گلمیش بیر نئچه ایتدیرسیینین بیرلشمهسی باش وئررسه، خستهنین عمومی وضعیتی آغیرلاشیر. بو زامان خستهده تئمپئراتورون یوکسلمهسی، چنالتی و قولاقالتی لیمفا وزیلرینین بؤیومهسی کیمی علامتلر ده یارانا بیلر. بو حالدا موطلق حکیم-اوفتالمولوقا مراجعت ائتمک لازیمدیر. مۆالیجه آنتیبیوتیکلرین کمکیله آپاریلیر. ایتدیرسیی تئز-تئز عمله گلدیقده موطلق حکیم-ایممونولوقا مراجعت ائتمک لازیمدیر. بیر نئچه گوندن سونرا ایتدیرسیی عادتاً کئچیب گئدیر. بعضاً ده ائله اولور کی، ایتدیرسیی کئچیب گئتمیین عوضینه گؤز قاپاغینین ایچریسینده کیچیک شیش کیمی قالیر. بونا خالیازیون دئییلیر. خالیازیون آغریمیر، لاکین کوسمئتیک قۆصورا گتیریب چیخاریر. خالیازیون چتینلیکله مۆالیجه اولونور. بونا گؤره ده او عمله گلن کیمی فوری حکیم-اوفتالمولوقا (گؤز حکیمی) مراجعت ائتمک لازیمدیر.
مۆالیجهسی[دَییشدیر]
فورمالاشماقدا اولان ایرینجیین سطحینه نؤقتوی شکیلده بریللیانت یاشیلی («زلیونکا»)، یود و یا ایسپیرت وورماق اولار. دقتلی اولون کی، آنتیسئپتیک گؤزه دوشمهسین! ایرین عمله قلدیقده گؤز ناهییهسینه ایستی بیر شئیین (قرلکا، ایچریسی ایستی قوم و یا دوز ایله دولدورولموش کیسجیک) قویولماسی یاخشی اثر وئریر. درمان مهلولو ایله ایسلادیلمیش پامپیق و یا تنزیف قویولماسی مسلت گؤرولمور! هئچ بیر حالدا ایرینجیی سیخماق و یا دئشمک اولماز! بو حالدا عفونت گؤزه یاییلا بیلر! ایتدیرسیی مۆالیجهسی زامانی عادتاً تئتراسیکلین و یا ائریترومیسین ملههمیندن، ۲۰%-لی سولفاسیل-ناتریوم (آلبوسید) و یا دیگر مۆعاصیر گؤز دامجیلاریندان ایستیفاده اولونور. ایلکین اولاراق خالیازیونو قورو ایستیلیک، گؤز دامجیلاری و خصوصی ملههملرله مۆالیجه ائتمک اولار. فیزیوتئراپییا اۆصوللاریندان دا ایستیفاده اولونا بیلر. بو اۆصوللار نتیجه وئرمدیی حالدا خوسوسی ایلتیهاب علیهینه اولان پرئپاراتلار ایستیفاده اولونور. بو پرئپاراتلار خالیازیونون ایچریسینه نازیک اینه ایله یئریدیلیر و خالیازیون تدریجهن چکیلیر. بو اۆصول دا هر زامان خالیازیونون تام چکیلمهسی ایله نتیجهلنمیر. بو حالدا جراحی عملیّات آپاریلیر. عملیّات بیر نئچه دقیقه داوام ائدیر. حال-حاضیردا بو عملیّات لیزرین کمکیله ده آپاریلیر. لیزرین واسطهسیله آپاریلان عملیّات داها آز تراوماتیک اولور و بو زامان تیکیش قویولمور. خالیازیون یئنیدن عمله گله بیلر. اونون عمله گلمهسینه بیر چوخ فاکتورلار تکان وئریر – سویوقلاما، ایممونیتئتین ضعیفلهمهسی، کونتاکت لینزالارین تاخیلماسی، شکرلی دیابت، یاغلی دری، قیقیئنیک قایدالارینا تام ریایت ائدیلمهمهسی و س. خالیازیون تئز-تئز عمله گلیرسه موطلق ایممون سیستمینیزی مؤحکملهندیرین. بونون اۆچون ویتامین-مینئرال کوپلئکسلری قبول ائتمک، آچیق هاوادا گزمک، یاخشی قیدالانماق لازیمدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- http:// az.wikipedia.org
- ^ Duderstadt, Karen (2013). Pediatric Physical Examination: An Illustrated Handbook (in انگلیسی) (2 ed.). Elsevier Health Sciences. p. 155. ISBN 9780323187206. Archived from the original on 2017-09-08.
{{cite book}}: Unknown parameter
|deadurl=ignored (
|url-status=suggested) (help)
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
AFP2015وارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Rut2013وارد نشدهاست


text:
ناغیل – دوستلوغون سیرری
ارک خبر- بئله روایت ائلییرلر کی, بیر پادشاهین گؤزونون آغی-قاراسی ملیک آدلی بیرجه اوغلو وار ایمیش.
بیر گون ملیک آتا مینیب دنیز قیراغی ایله گئدیرمیش, بیر ده گؤرور کی,اوز مئحترلری ایله قونشولاری کئچل مممد سویون قیراغیندا دالاشیرلار.
ملیک بونلاری آرالاشدیریب دئییر:
– نیینیز آرتیق دوشوب کی, بیر-بیرینیزی قیریرسینیزمئحتر دئییر:
– آغا, من گؤردوم کی, دریانین اوزونده بیر ساندیق او یانا-بو یانا لنگر وورور. گیردیم اونو چیخارتماغا, کئچل مممد اوزونو یئتیریب باشلادی کی, ساندیغی اولجه من گؤرموشم, ایندی اونون اوستونده دالاشیریق.ملیک چیخاردیب بونلارین هرسینه بئش مانات پول وئریب ساندیغی اونلاردان آلدی. بیر آز گئدندن سونرا اوز-اوزونه دئدی:
– آچیم گؤروم بونون ایچینده نه وار کی, اونو دنیزه آتیبلار اوغلان بو فیکیرله ساندیغین آغزینی آچدی. گؤردو ایچینده بیر بالاجا دا
ساندیق وار. اونون دا آغزینی آچدی, گؤردو بونون دا ایچینده بیر ساندیق وار,بئله-بئله اوغلان اوچ ساندیق آچدی, آخیرینجی ساندیغین آغزین قالدیراندا گؤردو ایچینده یازیلی بیر مکتوب وار. مکتوبدا یازیلمیشدی: “حر کس حقیقی دوستلوق ائلمیین سیررینی اویرنمک ایستییرسه, اوچ قوجا قلچسینه گئتسین”.
اوغلان مکتوبو اوخویوب قورتاران کیمی آتاسینین یانینا گئدیب دئییر:
– آتئیی-مئهریبان, منه ایجازه وئر ئوزاق بیر سفره چیخیم.
پادشاه دئییر:
– اوغول, خئییر اولسون, دئ گؤروم سفرین هارادیراوغلان دینمیر.
آتاسی یئنه سوال وئریر. اوغلان گؤرور کی, آتاسی ال چکمک ایستمیر.
اودور کی, مکتوب احوالاتینی آتاسینا دانیشیر. پادشاه گولوب دئییر:
– هانسی عقلسیز آدامسا یازیب آتیب, سن ده اونون سؤزو ایله یئریندن
اویناییب گئدیرسن. دوستلوق ائلمیین سیررینی مگر بورادا اویرنمک اولمازاوغلان گؤردو کی, آتاسی اونون گئتمیینه راضی اولمایاجاق,اودور کی, بیرسؤز دئمییب, دوز گلدی سارایین قم اوتاغینا. بورا ائله بیر یئر ایدی کی,کیمین دردی-قمی اولسایدی گیریب اورادا آغلاییب گؤز یاشی تؤکردی. بواوتاقدا هر نه وارسا قارا رنگدیدی. اوغلان دا قارا پالتار گئییب دوز بیرهفته بورادا قالدی. او قدر آغلاییب آه-زار ائلدی کی, گؤزونون یاشیندان الیندکی کاغیذین رنگی گئتدی.بو احوالاتدان سونرا پادشاه ها گؤزلهدی, اوغلوندان سوراق چیخمادی.باشلادیلار اونو آختارماغا. آخیردا گلیب ملیکی سارایین قم اوتاغیندا تاپدیلار. او ساعت گئدیب پادشاها خبر آپاردیلار. پادشاه وزیری ده گؤتوروب اوغلونون یانینا گلدی… آردی وار


text:
پییر-آمبرواز شودرلو دو لاکلو
پییر-آمبرواز شودرلو دو لاکلو (اینگیلیسجه: Pierre Choderlos de Laclos) فرانسهلی یازیچی - .۱۸ اوْکتوبر ۱۷۴۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۱ ایل عومر ائلهییب و ۵ سپتامبر ۱۸۰۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pierre Choderlos de Laclos»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده پییر-آمبرواز شودرلو دو لاکلو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بئش گنجین مانیفئستی
(قارالاما مانیفئستی)
دوشونجه منم. بو تعریف گؤتورمهین بیر جوملهدیر. سادهجه آچیقلانا بیلر. آچیقلاماغین نئچه یؤنو اولدوغو اوچون، سفسطهیه مئیلی اولان بیری اولاجاقجاسینا، تهلوکهلی و دوزلودور. اصلینده شئیطنت باشلانقیجدا، قورخونون تملینی سارسیتماق اوچون یارانان بیر دوشونجهنین، اویوندان لذت آلابیلمه گوجونون ،سادهجه قورللارینین نئچهسیندن بیریدیر. قورخو دوشونجه منم دئین بیرینه سوروملولوق گتیرمهییر آنجاق، بو دوشونجهنین درینلییینی دوشونوب ده، اؤز قوراللارینی تهلوکهده گؤرهن آیدینلارین بیلینج آلتیندا یاشایان وارلیقلارینا، آچیلان بیر ساواشدیر.
دوشونجه دئدیییمده، ایلک اینسانین یئر اوزونه آیاق قویماسیندان توتون تا بو چاغین هر هانسی دورومونون قوتسال دووارینا یازیلان یئنی بیر ایزدیر.
ایز هر زامان ایمگهسینی یارادان بیر وارلیقدیر. ها دوشونجه ده قالا، ها دوشونجهدن یولا چیخا، ها دوشونجهدن آتیلیب یئریمهیه باشلایا، ها یئریمکدن سونرا بیر دورومون، نسنهنین، آلتیندا قالا. سونوجو گؤزه آلان بیر دوشونجه، باشلانقیجدا دور- آخساسا بئله، یولا دوشموش بیر وارلیق ساییلیر منده.
ایمگه، سادهجه ایمگه دئییل. بیر دوشونجهنین نئچه دؤنه آجی چکدییی آنلاردان سادهجه بیریدیر. دوشونجهدن دوغان بو تابلو، تابو دان تابوتلارا قدر دییشمه گونلوغوندن، گئچمیشه بورونوب، گلهجکلرده پارچالانا بیلر. پارچالانماق دا هدف تیکه پارچا اولماق دئییل. تیکهلرین هر هانسی بیرینده یئنیدن سانجییا بورونموش بیر دوشونجهنین عاجیزلییه مئیدان اوخویان بیر وارلیقدیر.
مئیدان دئدیییمده، هئیکللشمیش بیر تاریخدن توتون تا دووارلاریندا سلوقان لاختالانمیش چاغین ایزلریندن ایمگهلره بویلو اولان بیر دوشونجهدن سؤز آچیرام.
بیر شئیلر تیکه پارچالاناجاق.
بیرده ایمگه وار بو جوملهنی سئویرم
سئودیییم بیر جوملهنین،کاراکتئرین، دورومون، دوشونجهنین قاباغینا نوقطه قویمارام
دوشونجه سایقینین سارسیلماز قورالیدیر.
شئعیر شئیطنتدیر. آنی بیر جننت. آنی بیر لذت ده باشلانیب سونسوز بیر داددا گولومسهمکدیر دئمک ایستردیم، آما نه یازیق کی منیم تعریف ائلهمکدن آجیغیم گلیر. تعریف اولان بیر تمل سورونلار یاشایا بیلر.
من ایستهدیییم زامان هر بیر قالیبه حؤکم وئره بیلهرم . چونکو قالیب مندن باشلاییر. مندن باشلایان بیرینه بویون ایمک آوانقاردا قارد توتماقدیر. آوانقاردلارا قارد توتماق قالیبلرین ایشیدیر. من دوشونجهیهم. اولدوغوم بیر شئیی تعریف ائلهمک منلیکدیر. آچیقلاماق ایسه آیدینلیقدیر. من هر ندن، هر کیمدن اؤنجه یازدیقلاریمین لذتینی اؤزوم دادمالییام. شعیریمین دادی داماغیمدا قالمالی. من موخاطب اوچون لذتیمین قاباغینا سینیر چکه بیلمهرم. موخاطب داد آلسا نه موتلو اونا. آلماسادا بونون سوروملوسو من دئییلم. من اؤز لذتیمین سوروملوسویام. اگر یازدیقلاریم منی سرخوش ائلهییرسه زامان ایچینده موخاطب ده لذت آلابیلر. آلماسادا،نه موتلو موخاطبه. دورومدا مندن کئچیر، آخیمدا. من اؤزومده اولان بیر آنی تعریف ائلهمکله اؤزومو آلداتا بیلمهرم. من مجهول بیر زامان اوچون یاشامایی سئومیرم. مجهول بیر زامانا اؤزونو ساخلایان اینسان تکرارلاردا قالمایا محکومدور.
اصلینده ایمگه دوشونجهنین دورولماسی اوچون،ایلغیملار ایله آنلاشا بیلر. بیر دوشونجهنین نئچه یؤنلو ایمگهسل بیر وارلیق اولدوغونو گؤرمک ده اولار، حیس ائتمک ده. دوشونجه حاکیم یئرینه مغلوب اولانین ذهنینده داها چوخ آجی ایمگهلرله اؤزونو قاندیرا بیلر. بیز بیر دوشونجهنین پیس یادا یاخشی اولماغینا باخمایاراق، او دوشونجهنین دوروموندان کئچن ایمگهلرله باخیشیمیزا یؤن وئره بیلمه آوانتاژینا مالیک بیر دوروم ساییلا بیلهریک. دوروم دئدیییمده هر هانسی بیر آن اولا بیلر. ایمگهلر بیزلره یئنی کیملیکلر قازاندیرا بیلن بیر وارلیق ساییلاراق دوشونجهدن دوشوب بیزلری یئنی بیر آلان ایله تانیش ائدندن سونرا – آنلاشیلان یادا آنلاشیلمایان – بیر سارسینتی ایله دور آخسادا بیلر. بو دور آخساما اوستوموزده اولان باخیشلارین بیزلردن اومودونو کسمه ایمگهسینی ده جانلاندیرا بیلر، اومودونو کسمه ایمگهسینی ده. هر حالدا بیز دوشونجه اولدوغوموز اوچون و یئنی ایمگهلری مغلوب بیر توپلوما حاکیم ائتدیییمیز اوچون آجی بیر تاخما آدایله اوز به اوز گلدیییمیزی دوشونهرک بو ایلغیملاری آچیب آشماق فیکریندن دالی چکیلسک بئله آجی بیر ایمگه دوشونولهجک بیزلری.
ایمگهده تمل بیر تابو اولمادیغی اوچون من ایمگهلرین وار اولوشونداکی آنلاری لذت آلماق اوچون باشقا بیر دوشونورون دوشونجهسینه احتییاجیم یوخدور.
سیلگیلرین سیله بیلمه یئتهنهیینی دوشونجهنین ذهنیندهکی ایمگهلردن آلسانیز اگر، سیلگی سادهجه سیلگی کیملییینی داشیماق ایله ، داشینیب گئتمک زوروندا قالاجاق.
باشلاماق باش آلیب گئتمک دئییل. گئتمهیین باشینا باشقا بیر سورون یوکلمکدیر.
بیز سیندیرماق فعلینه باغلی بیر آخیم آخیتمالیییق. دوشونجهنین ایمگهسینده هانسی جانلانیرسا جانلانسین
دوشونجهدن دوغوب حیاتا یئریکلهین ایمگهلره بیرده تئکنیک ایچیرتسک بام باشقا بیر لذت دولار روحوموزا. تئکنیک دوشونجهنین اوست یاپیسیندا دایانیب آلت یاپیسینی گؤزلهییب درین یاپیسیندا ایمگهنی قوجاقلاییب آیری بیر حیات ایله قارشیلاشدیرار بیزلری. آیری بیر حیاتا گؤز آچان اوخوجو، قیرخینی یئنی آشمیش بیر اوشاق کیمی اؤنجه باخیشلاری ایله ایمگهلره شاشقینلیق باغیشلایار؛ سونرا ایمگهنی دادماق ااوچون ایستر ایستهمز اونو آغزیندا دادماق ایستهیهجک. بو صافلیق من یازارا بوتون لذتینی دادمیش بیر حیاتین قایتارماسینی یئنی گؤستهرهجک. تئکنیک ایمگهنین فیطرتینده اولدوغو اوچون سادهجه منی گؤزلهدییینی اعتیراف ائدهجکجهسینه آلچاق گؤیول بیر وارلیقدیر. تئکنیک دئدیییمیزده دوشونجه تاریخینه یئنیدن بیر باخیش آتمامیز گرکیر. دوشونجه تاریخی دئدیییمده ماغارالاردا یاشایان ایلک اینسانین ایمگهسینی ذهنیمیزین قویوسوندان چیخاریب گون قاماشدیران گؤزلرینده جانلاندیرمایا گلن دوشونجهنی یئنیدن دوشونمهمیز گرکیر. ایلک اینسان دوشونجهدن عیبارتدیر .ناقص اولسا بئله و قورخو بورادان باشلایار.
دوشوندویوم ایمگهلره تئکنیک باغیشلاماق منیم ایشیمدیر
آلت دان آلماق آلمانین وار اولوشونا شوبهه آرتیریر.
تئکنیک اینسانین دوشونجهسینده ایمگهلهنن هر بیر نسنهیه، دوروما، آخیما، یئنیدن اولما یئتهنهیینی باغیشلایار
ایلک اینسان
ماغارا
دوشونجه
قورخو
ایمگه
یولا دوشمک
یورولماق
دور- آخساماق
اورهتمک
ایلک اینسان آرابالارلا یول گئدیردی ایندی ایسه
تئکنیک دئدیییمده،دوشونجه ایمگهنین یؤنلرینی دییشدیردیکدن سونرا بیر دوروم دا قالماماسیدیر. دوروم دویغوسوز قالدیغیندا گئت گئده هئچ بیر شی ایفاده ائتمهیهجک و بو ایفاده هر کسین ذهنینده دورقونلوغا ندن اولاجاقجاسینا تکرار اولموش بیر دوروم ساییلاجاق. اؤرنک اوچون: “سنی سئویرم”
بو دورقونلوقدا قالمیش بیر دورومدو سادهجه. تکرارلانمیش اولدوغو اوچون ده، هئچ بیر شی ایفاده ائتمیر منه آرتیق. بیزلری بو دورقونلوق دوروموندان سادهجه دوشونجهنین ایمگهلره یئنی یؤن باغیشلاییب،تئکنیک ده قابیق دییشمهسی قورتارا بیلر. قورتارا بیلر دئییرم چونکو مطلق بیر دوروم اولمامالی .اولدو ایسه دورقونلوق دوروموندا تکرارلاناجاییق.
باشقا بیر اؤرنک داها:
Seviyorum seni
ekmeği tuza banıp yer gibi
ناظیم حیکمتین شعیرینده کی بو دیزه، دوشونجهنی دورقونلوغدان اویادیب، یئنی بیر ایمگهنی قوجاقلایاراق، دورومو آخارلیغا یؤنلندیریر.
– دوروم شئعیرده دورقونلوق یاشاییرسا سوروملوسو منم.
دوروما آخارلیق باغیشلاماق دوشونجهنین دونوق ایمگهلرله یئنیدن ایلگیلنمهسی ایله آیدینلاشار.
منه دوشونجهنین ایمگهلره باغیشلادیغی تئکنیک دن سونرا، قارالاماق دوشر.
قارالاماق،چاغین ناخوشلوقلارینین قاباغیندا آشیلاناجاق آخار دوروملاردان ساییلا بیلر
من “بیر” چوخونلوغام
قارالاماق دئدیییمده، هر ندن اؤنجه بوتون چاغلارین قالیجی اولان آدلارینا بیر باخیش آتدیم. هر کیمی ایستهییرسهنیزسه دوشونون. دوشونجهسینی قورخوسوزجاسینا آختاریب ایمگهلردن گئچیرمک اوچون تئکنیک ده قالماییب دا قارالاماغا یول آچیب و ایزلرینی حیاتین یؤن وئرمکده اولدوغو بیزلرین باخیشلاریندا سوردورمکدهدیرلر. قارالاماق بیر دوشونورون ایستر ایستهمز دوشونجهسینین درین یاپیسیندا وار
زاهیدین بیر بارماغین کسسن دؤنر حق دن کئچر
گؤر بو مسکین عاشیقی سراپا سویورلار آغلاماز
بورادا اولان دوشونجه ایمگه ایله تئکنیکین بیر آرایا گلمهسی اوچون قارالاماغین نه قدر درین بیر ایز قویماسینی بوتون آجیلارا باخمایاراق گؤرمک اولار.
زاهید اوصاف جهننم قیلیر ای اهل ورع
وار اونون مجلیسینه گؤر کی جهننم نه ایمیش
یا بو بیتده کی قارالاماق تکجه شاعیرین یوخ، بوتون چاغلارین آوانقارد دوشونجهسینی حئیرتده ساخلامیش بؤیوک بیر ایزدیر.
قارالاماق دئدیییمده، سادهجه بیر ایمگه دوشونولسون دییه یانلیشدیر.
دوشونجهنین ایمگهیه یئنی بیر روح باغیشلادیغینی، تئکنیکلرده دوشونولموش قارالاماق، جانلی ساخلایا بیلر.
ایندی ایسه،”قارالاما” مانیفئستینی بو بندلرله ادبیاتیمیزین دورقون تینینه سونولور.
“قارالاما”
-یئنی بیر آلان دیر.آلانی وارسا گلسین
-اسکیسی یانیق لارا ایندیدن گلهجهیی سونور
-یئرلری بللی اولمایان اینسانلارا بیر دعوتدیر
-هر ندن اؤنجه لذتی اؤزونه سونور
-قورخونون تملینی سارسیتماق اوچون یارانان بیر شئیطنتدیر
-آیدین لارین -وار ایسه-بیلینج آلتیندا یاشایان وارلیغینا بیر ساواشدیر
-سونوجو گؤزه آلمیر.سونوج دور.دور آخساسا بئله
-عیبه جر بیر یاراتیقدیر
-مجهول بیر زامان اوچون یاشاماغی سئومیر
-سیندیرماق فعلینه باغلی بیر آخیمدیر
-یئنی بیر باشلانیشدیر
باشلاماق باش آلیب گئتمک دئییل.گئتمهیین باشینا باشقا بیر سورون یوکلهمکدیر.
بهروز اسماعیل زاده
امین حاجیلو
پینار شاکر
وهاب حاجی زاده
آتیلا سرخوش
***
دقت:
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی بو “قارالاما مانیفئستی”نده ایرهلی سورولن فیکیرلره دایر هر هانکی بیر باخیش و یازیلاری یایماغا اؤز حاضیرلیغینی بیلدیریر.
***
شعرلر:
۱- پینار شاکر
من
بیر تیکانام
ساعاتدا بیر تیک / آنام
تیک تیک
باغریمی، تیک آنام
من بیرآز دلییهم
سنه بیر یاز دلییهم
گل منی
دل، تیک
جیبیمده تانری اؤلومسه نسین
منه بیر یاز گل
گونشین قیش – قیریغیندا
سن گیر قیلیغینا
قیر قیلیغینا
قاش قاباغینا
قاش قاباغیما
قاش قاباغینا
قاش قاباغیما
قاش قاباغینا
قاش قاباغیما
قاش قاباغینا
قاش قاباغیما
قاش قاباغینا
قاش قاباغیما
..
قیش، قیرا یاز چیچکلریم
من بیر آز دلییهم
گل منه
قیرجانما
گیر جانیما
قیرجان جانیما
اول جان جانیما
ایچیمده تانری گولومسهنسین
یاز، گولومسهنسین
یاز،، گولوم سن سین
یاز،،گولوم
گول اؤلوم
من بیر آز دلییهم
گل
دل تیک منی
تیک
تیک
تیک
قیریلا عقربهلریم،،
۲- واهاب حاجیزاده
شئعریم گلیر
قاچا قاچا
سن گلدیگینی موژدهلهمک اوچون
گلیرسن سه
یازقاندیر منی
یازلاندیر منی
یارلاندیر منی
یاز منی
یار منی
بیر نوقطه قویوب گؤتورمگیمه گؤز قویما منه
ایللرجه گؤز قویمادا دادیخدیردیغیمیز داریخمانی شوبههلرله شوبهه یه چئوردیکسه یئتر سئوگیلیم
سئو گیلیمین گیلهمدن چیخسین
گیلهلرین گیل گیللهنسین
گیلهلریم گیل گوللهنسین
گیلهلری گیل گولللهلنسین چیخسین
چیخارلی چیخسین شئعریم
چیخار نه اولدوغونا باش قوشما
بو ایل قار قوش باشی قوش باشی یاغسادا
بو ایلقار باش قوشمام اولاجاق
سئوگیلیم گلیرسنسه بیر ایچیم من گتیر
سن بیلمزسن آدام اولمادیغیمی
بیر باغایام
اؤزومده نفس چکیب سن ده یاشاییرام
گلیرسنسه بیر ایچیم ده سن گتیر
بورداسا سیزسنلهمیشم
بورداسا بویونا بویلو اللریم وار
بیر آخشام اوستو
آخشام آذانیندا
یقین بیل دوغاجاق سنی
قابیلهلر گؤزوندن ایراق
۳- بهروز اسماعیلزاده
گؤزلریمده
گئدیردیلری آخساتدیلار
دور آخسایا آخسایا
منه یاخینلاشدی
بیر دور آخ چکدی مندن گئچدی اوتورماقدا نفس چکدی
هاردان باشلاسا باشیندا بیر آغیز آچماقدا گؤزلرینی یومودو سؤزجوکلر
بیر داش آتدی اورتایا
داشیندی گئتدی داشا پاخیرلاندی حیات
باغریما باسدیقلاریمین هامیسی
آغریدا آغارتدیلار ساچلارینی
باغریما باسدیقلاریمین هامیسی
آغیرلاندی دا آغیز آچدی منی ترک ائتمهیه
بیر داش آتدیم اورتا اتهیینه
بیر سئودا سولاندی گؤودهسینده گؤینهیهرهک
گؤزلریمده
داشینماقلاری داش قالاق قالیردی منه
داشینان سئودالارین داشینی باغرینا چالان اینسانلارین اللری
بالدیرلاریندا سورتوندو
صاباح
گلیردیلرین بیرینده سئودایا دادای دوران بیر حیات دادانیب دور آخسایاجاق منده
صاباح
باشینیزا دوشن بیر شئعیر داشلاناجاق سیزدن
تلهسمهیین دئدیییمده تلهسرمهیین
تلسمهیین دئدی ده دینلندیرین اؤزونوزو
گؤیدن دوشن اوچ داشا
یوخولارینیزدا آلدانیب
یارینلار گیله اومودونوز اولسون دئیه
۴- امین حاجیلو
سارسیل جانینا ساریلدیم
بیر جوزام ماهنیسینی ازبرلهییب اوفلهدیم قارا نی ده
یوخ اولدو
اوفلهدیم
نفسیم قووتلیدیر
هله بیر توکورسم!
مین جنتلی ماهنی جینته دوچار اولار
آغیللاری ماغیل سوزجویونو باغیراجاق قدر شاشقیندی
ماغیل!
بیر جوزام ماهنیسینی ازبرلهدیم
بیر سیچان گلیب سئچ آندا اوزگورلویه بوراخیلدی
سارسیل جانینا قوجاق اولدوم
بیر جوزام قرنطینه ده ماهنیلاشدی
نتالاری تن تن تنیمه توتولدو
بیر تنو زیلیمه زیبیللشدی
بیر تنو بمیمده دئپرم دوشدو
بیر جوزام ماهنیسینی ازبرلهییب اوفلهدیم
سیچانلار آنلادی و یولدان گئچن ایکی دیلنچی
بیری چئیندی بیری دیشینه ووروب آتدی
ساختا اولدوغونو بیلینجه
بیر ماهنی درمان تاپدی منده
دیشیمه جان بیر یول اوزاندی منده
دیش آتدیم سوت گولوندن چیخمیش بیر جوزام ماهنیسینی
بایراقلاری سانجاق اولمادان اوچوب گتدی حوسلریم
آغیللاریمیز ماغیل سوزجویونون شاشقینلیغینی اودوب قیشقیریغینی باغیردی
قیش قیریق قیریق توکولدو آغاج لاریمیزا
آغ آجسا
قارا آجسا
و بوتون رنگلر آجسا
بیر یاشیللیق دوشوندوم جوزام ماهنیسینا
مین جننتلی سوزجوک جینته دوچار اولدولار
۵- آتیلا سرخوش
آیدیندیر گلهجک دئدیلر
دینه بیلمهدیم
آآآآی
دین دیم دیک دوردو باشیمدا
دیمدیکلهدی بئینیمی آپاغ قارقالار
آیدین دیر دئدیلر
بو آیدی سنیندیر دئدیلر
ایتیلدیم نول-بیرلر ایچینده
ایناندیم کاغیذ آچارلارا
قالدیم قاپی دالیندا
ایچریده سئوگیلیمین بنیزین دهییشدیلر
چالدیلار مندن
من دن له مه یه اوغراشدیم
یولداشیم پیچاغینی ایتیلتمه یه
آخی آیدیندیر گله جک دئمیشدیلر