text:
تورکییهجه تورکجه دئییل
مؤلف آغالار قوت
۱
50000000- تورکییهلی دیل مأمورلاری اَسکی تورکجه یازیلی عابدهلردن سؤزلر گؤتوررکن او سؤزلرین معنالارینی یا یانلیش باشا دوشوبلر، یا دا کئفلری ایستیهن معنانی وئریبلر دئیه، بو دا اونلاری اَسکی تورک دیللی تاریخدن و خالقلاردان اوزاق سالمیشدیر. اونلارا قوشولانلار دا عینی بلایا توش گلیر. گلین، یوزلرله بئله سؤزلردن بیر نئچهسینی تانییاق:
تارتیشماق
عربجه «موباحیثه ائتمک» قارشیلیغیندا «تارتیشماق» سؤزونو قبول ائدیبلر. دده قورقود داستانیندا «بکیل اوغلی اَمرانین بویی»ندا اوخویوروق: «قارغو دالی سوگولر ایله قیریشدیلار، میداندا بوغا کیبی سوسشدیلر؛ کؤکسلری دلیندی، سوگولری سیندی، بیر-بیرین آلیمادیلار. آت اوزریندن ایکیسی قارواشدیلار، دارتیشدیلار.» سیزین ده آنلادیغینیز کیمی، بو آداملار میداندا موباحیثه ائتمیرلر، برک ساواشیرلار. عربجهنین «موباحیثه» سؤزو «بحث» کؤکوندندیر، بیر-بیریله دانیشماق، دئییشمک دئمکدیر. دارتیشماق ایسه چکیشمک کیمی بیر سؤز اولوب، قارشیلیقلی اولاراق بیر-بیریندن، یاخاسیندان، ساققالیندان، بئلیندن یاپیشیب دارتماق، چکمک دئمکدیر. ایندی هانسیسا بیر تورکییهلی دیل مأمورو «دارتیشماق» سؤزونه بیلهرکدن، یا بیلمهیهرکدن «موباحیثه ائتمک» معناسی وئرمیشدیر دئیه، بیزیمکیلر سؤزو او معنادا ائشیدیب ایشلدیرلر. سونرا دا اوتانمادان دئییرلر: «بونون نیی پیسدیر؟» بس، آذربایجانلی کندلینین، ایضاحلی لوغتیمیزین، دده قورقوت داستانینین سؤزه وئردیی معنا هارا گئتسین؟ ایندی نه اولدو، دده قورقوتون دیلی یانلیش اولدو، تورکییهلی دیل ممورلارینینکی دوغرو؟!
دوروم
بیر بؤلوک آزربایجانلینین چوخ باییلدیغی سؤزلردن بیری ده «دوروم» سؤزودور. م. کاشغاری ۱۰۷۴-جو ایلده، باشقا سؤزلرله دئسک، هله آیری-آیری تورک دیللرینین و دیالئکتلرینین یارانمادیغی بیر چاغدا یازیب قورتاردیغی، تورک دیلینین اَن اَسکی سؤزلویو ساییلان «دیوانی لوقاتیت-تورک»ده «دوروم» («توروم» فورماسیندا یازاراق) سؤزونون معناسینی بئله گؤسترمیشدیر: «بیریسی آیاغا دوراندا، آیاق اوسته دایاناندا اونون بویونون اوزونلوغو قدر اوزونلوق». کاشغاری بئله بیر مثال گؤسترمیشدیر: «بیر اَر تورومی سو» – (بیر آدام بویو [درینلیینده] سو). گؤروندویو کیمی، «دوروم» – بیزیم ایندیکی قولاج (قولاچ)، قاریش سؤزلریمیز کیمی، گؤودهمیزله یاراتدیغیمیز بللی بیر اوزونلوغو بیلدیریر، ایندی ده بیر چوخ تورک دیالئکتینده «دوروم» سؤزو بو معنادا ایشلنیلمکدهدیر. تورکییه دیل ایدارهسینین ایشچیلری ایسه نه تاریخی کئچمیشه، نه ده یاشایان معنایا فیکیر وئرمهدن «دوروم» سؤزونه حال، وضعیت معناسی وئرمیشلر. سیز کاشغاری-نین گؤستردیی معنا ایله سؤزه جالانان بو معنا آراسیندا هانسیسا علاقه قورا بیلیرسینیزمی؟
دوغا
عربجهنین «طبیعت» سؤزونه «دوغا» دئییبلر. طبیعتده هر شئی دوغورمو؟ بیتکیلر، باکتئرییالار و س. دوغورلارمی؟ البته، یوخ! بو، بیرینجی یانلیش. ایکینجی یانلیش: اَسکی تورکلر عربلرین «طبیعت» دئدیکلری فئنومئنی هئچ تانیمیردیلار و اونا هئچ بیر آد وئره بیلممیشدیلر. هالبوکی، اَسکی تورکلر طبیعتی تانیییردیلار، اونا آد دا وئرمیشدیلر، عربجه «طبیعت» سؤزونون قارشیلیغی اَسکی تورکجه متنلرده واردیر، تئز-تئز ده ایشلنیلمیشدیر (او سؤزو بورادا یازماق ایستهمیرم)، سادهجه، تورکییهلیلر او سؤزو آنلاماییبلار. اوچونجو یانلیش: اَسکی تورک دیللی متنلرده عربجهنین «طبیعت» سؤزو قارشیلیغیندا ایشلهنیلن همین سؤزو آنلامادیقلاری اوچون، اونا دا یانلیش و بئلهلیکله یئنه کؤکدن قوپاریجی معنا وئرمیشلر.
سونوج
دده قورقوت داستانیندا تئز-تئز اوخویوروق: «گلیملی-گئدیملی دونیا، سون اوجو اؤلوملو دونیا». بیهم، بو، «نتیجهسی اؤلوملو دونیا» دئمکدیر؟! سون اوجو – آخیری دئمکدیر. دده قورقوت داستانینی بیرجه دفعه آچیب اوخومامیش، اما تورک(یهلی)لشمک ایستیهن کلاویاتورا دؤیجلینلریمیز دده قورقوت-اون دیلینده «آخیر» معناسینی بیلدیرن «سون اوج» سؤزونو تورکییهجهدهکی کیمی «نتیجه» معناسیندا ایشلتمکله دیل یادداشیمیزی کورلادیلار؛ بئلهجه، بیزیم بو سؤزو هاچاقسا اؤزونون دوزگون معناسیندا – «آخیر» معناسیندا – دیریلتمهییمیزه و بونونلا دا دیلیمیزدن عربجه «آخیر» سؤزونو اوزاقلاشدیرماغیمیزا اَنگل اولدولار، گؤزل بیر سؤزوموزون بو ایمکانی زدهلندی. تورکییهجه ائپیدئمییاسینا قارشی ایندی آییلماساق، بیر آز سونرا چوخ سؤزلریمیز بئله زدهلنهجکلر.
۲
گؤردویونوز کیمی، «نئجهگلدی» قایداسییلا ایشلهییبلر. بونون آغیر نتیجهلری اولموشدور.
اَن بیرینجی ضربه اؤزلرینه دیمیشدیر: اَسکی تورک عابدهلریندهکی تورکجه سؤزلری اونلارا یانلیش معنالار وئرهرک دیریلتدیکلری اوچون، بو گونکو دیللری اَسکی تورکجه عابدهلری اوخویوب آنلاماقدا اونلارا کؤمک ائتمک اوزینه، عکسینه، آزدیریجی، چاشدیریجی رول اویناییر. دوروم، تارتیشماق، سون اوج و س.
او بیری یاندان ایسه بیر سیرا تورک اینتئللئکتواللاری اؤزلری ده بونو اعتراف ائدیرلر: «کؤکسوز و یانلیش سؤزلرین یارادیلماسی نتیجهسینده دانیشدیغیمیز دیل نه میفولوژی، نه پسیخولوژی، نه تاریخی، نه ائتنولوژی، نه فلسفی، قیساسی، هئچ بیر سوسیو-هومانیتار آراشدیرمادا بیزه ایشیق اولا بیلمیر، کولتوروموزو کئچمیشه باغلایا بیلمیر.»
اوستهلیک، تورک دیللری عائلهسی ایچینده تکلنیبلر، بیزدن باشقا هئچ کیمی باشا دوشمورلر. آنجاق بو یانلیشلارینی آرادان قالدیرماق اوچون، چوخ پیس مؤقع توتوبلار: «سیز بیزیم سؤزلریمیزی اؤیرهنین، دده قورقوت-اون، م. کاشغاری-نین سؤزلرینی ایشلتسهنیز بئله، او سؤزلری بیزیم وئردییمیز معنالاردا ایشلدین، بیز سیزی باشا دوشمسک ده اولار، سیز بیزی باشا دوشون، سونرا دا سیز بیزیم دیلیمیزده دانیشین. اورتاق تورکجه ده بیزیم تورکییهجهمیز اولسون.»
خستهلیینی باشقالارینا خبر وئریب، اونلاری اؤزونو قوروماغا چاغیرماق اوزینه خستهلیینی باشقالارینا بیلهرکدن یولوخدورماغین آدی ندیر؟!
۳
آذربایجان دیلینده ایستر سومئرجهدن، ایستر آلتای هونلارینین دیلیندن قالان و بو گون ده ایشلهنیلهن سؤزلرین سایی تورکیهجهدکیندن قات-قات چوخدور. مثلاً، سومئرجه «قابا-قی» – آذربایجان دیلینده «قاباق»، سومئرجه اوپپونئنت، اوپپوزیسییا دئمکدیر؛ سومئرجه «چیبین» – آذربایجان دیلینده ده چیبین، میلچک آدیدیر؛ آلتای هونلارینین دیلینده «اَنکه» منشأ دئمکدیر – آذربایجان دیلینده ده اَنکه عینی معنادادیر (تورکییهلیلر «کؤکهن» سؤزونو اویدوروبلار)؛ سومئرجه «قاراواش» – آذربایجان دیلینده ده عینی معنادا؛ آدلارینی بورادا وئرمک ایستهمدییم اَسکی تورک دیللی متنلرده «دوغما، دوغمالیق»؛ بنزهمک معناسیندا «اوخشاماق»؛ «یولوخماق»؛ «تولهمک» و س. بو کیمی یوزلرله سؤزلریمیز آذربایجان دیلینده عینی معنادا ایندی ده ایشلهنیلمکدهدیرلر. بیزی قدیم تورکلویه، تاریخین لاپ قارانلیقلارینا باغلایان یوزلرله بئله سؤزلریمیزین هئچ بیری تورکییهجهنین ایکیجیلدلیک سؤزلویونده یوخدور، بیلمیرلر! بیزیم سؤزلوکلریمیزه باخیب سؤز اؤیرنمیی ده اؤزلرینه آییب ساییرلار. ایندی کابینئتلرده یاراتدیقلاری هئروقلیفلرینی گتیریب بیزیم سؤزلردن اوستون توتورلار. بیز ده بامبیلی کیمی دوشموشوک اونلارین دالینا.
گلین، عربجه و فارسجا ایله هله موردارلانمامیشدان قاباق یازیلمیش اَسکی تورکجه متنلری تحصیلسیز بیر آزربایجاندیللی گنجه ده اوخوداق، تورکییهجه دانیشان تحصیلسیز بیر گنجه ده: آذربایجانلی داها چوخ سؤز آنلایاجاقدیر.
بیر سؤز –اَسکی اولدوغو قدر دیرلیدیر. بیر دیل– اونو کئچمیشین درینلیکلرینه باغلایان دوغما سؤزلرینین سایی قدر کؤکلودور.
۴
ایندی ده تورک دیل ایدارهسی اینضیباطچیلارینین یاراتدیقلاری مینلرله یانلیش کلمهلر حاقیندا دا بللی بیر تصووور یاراتماق اوچون، گلین، اونلاردان بیر نئچهسینی تانییاق:
اؤزگور
فارسجا «آزاد» سؤزو قارشیلیغیندا «اؤزگور» سؤزو دوزلدیبلر. آنجاق تورک دیللری و دیالئکتلری عائلهسینده «-گور» دئیه بیر سونلوق یوخدور! -گور سونلوغونون هاوادان گؤتورولدویونو اؤز دیل پروفئسسورلاری دا بویونلارینا آلیرلار (آلماییب، نئیلهیهسیدیرلر). دیلچیلری دئییرلر «سربست ایلهام» (؟) آلتیندا یارادیلیب بو سؤز. اؤزوندن سونلوق اویدورماق نه دئمکدیر؟!
اویقار، اویقارلیق
عربلرین مدینه شهرینین آدیندان یارانمیش «مدنیت» سؤزونو، گویا «تورکجه»لشدیرمک اوچون، گؤرون، نه هوققا چیخاریبلار. دئییبلر، بو اویقور تورکلری بیلینن بوتون تورک تاریخینده بؤیوک مدنیت یارادیبلار. اوندا، گلین، «اویقور» سؤزونون سونونداکی «-قور» هیسسهجیینی دَییشدیریب، ائدک «-قار»، اونو یئنیدن بیرلشدیرک «اوی»آ، اولسون «اویقار». بئلهجه، «مدهنی» سؤزو قارشیلیغیندا «اویقار»، «مدنیت» قارشیلیغیندا دا «اویقارلیق» دئیک. ایندی بو، ندیر سیزجه، تورکلشمکدیر، مزهلنمکدیر ندیر بو؟ بیر سؤزله، بو دا «او سؤز»، یعنی «سربست ایلهام».
کیمی
بیلدیینیز کیمی، تورک دیللرینده «کیم»، «کیملیک» آنجاق و آنجاق اینسانی، شخصی بیلدیریر. بونا گؤره ده، مثلاً، بئله دئییریک: «کیمیسی یاتمیشدی، کیمیسی اویاق ایدی.» بئله بیر جمله ایله صحبتین اؤکوزلردن یوخ، اینسانلاردان گئتدیی بللیدیر. تورکییهلی دیل مأمورلاری ایسه عربجهنین «بعضی» ایشاره عوضلیینی «کیمی» عوضلیگیله عوضلمیشلر. ایندی تورکییهجهده بئله جملهلر قورورلار: «ائلبیسئنین کیمی یئرینی کالین، کیمی یئرینی اینجئ دوکودو.» – (پالتارین بیر سیرا یئرلرینی قالین، بیر سیرا یئرلرینی اینجه توخودو). پالتارین هانسیسا یئری «کیم؟» سورغوسونا جاواب وئره بیلرمی؟ تورکییهجهده وئریر.
مثلاً، آذربایجان دیلینده «بعضی پیشیکلر چوخ دجل اولور، بعضیلری ده تمبل» جملهسینی تورکییهجهده بئله دئییرلر: «کئدیلرین کیمیسی چوک یاراماز، کیمیسی دئ تئمبئلدیر.» حتی بئله: «کیمی کئدیلر یاراماز، کیمیلئری تئمبئل». «بعضن» عوضینه ده «کیمی زامان» دئییرلر. اَلینیزی قویون اوریینیزین اوستونه، دئیین، پالتار، پیشیک، زامان «کیم» عوضلیگی ایله ایشارهلنه بیلرلرمی، اشیانین دا کیملیگی اولارمی؟! تورکییهجهده نه دئسهن اولار.
«بعضی» ایشاره عوضلیینی اوزلهمک اوچون، گؤرون، آذربایجان دیلینین نئچه جور ایمکانی واردیر: «بیر سیرا»، «بیر بؤلوک»، «بیر تاقیم!»
ایلگینج
فعل کؤکلرینه بیرلشیب سرگی، سئوگی، چالغی کیمی ایسیملر یارادان -گی (غی) سونلوغونو، ایلیشمک، ایلمک کیمی فعللردن تانیدیغیمیز «ایل-» فعل کؤکونه بیرلشدیریب «ایلگی» سؤزونو دوزلدیب و سؤزه یئنه کئفلری ایستیهن، تصادفی، یا دا احتیاجلاری اولان معنانی وئریبلر، «علاقه» معناسینی.
دیلیمیزده قاییدیش نؤوونده فعللرین اساسینا بیرلشیب قاخین-ج، گولون-ج، سئوین-ج کیمی آدلار یارادان -ج سونلوغونو آدا بیرلشیب یئنی آد یاراداجاق -نج (-نچ) سونلوغو سانیبلار. هالبوکی، قاخینج، گولونج، سئوینج کیمی آدلاردا ن-لر قاییدیشلی فعلین سون سسیدیر، سونلوق اؤزو ایسه -ج-دیر، -نج یوخ. عمومیتله، تورک دیللری عائلهسینده آددان آد دوزلدن -نج (-نچ) دئیه بیر سونلوق یوخدور. بونلار ایسه ائله بیلیبلر سونلوق -نج-دیر و «ایلگی» سؤزونه -نج سونلوغو یاپیشدیریب، «ایلگینج» سؤزو دوزلدیبلر. دیلیمیزده سرگینج، سئوگینج، چالغینج کیمی سؤزلر یارانا بیلمدیی کیمی، ایلگینج سؤزو ده یارانا بیلمیر. بیر سؤزله، «ایلگینج» سؤزو ده تورکجه یوخ، تورکییهجهدیر.
۵
سون زامانلار «باغلیلیق» سؤزوموزون عوضینه «ایلگی»؛ «قاباق» اوزینه «اؤن»؛ «قاباقجا» اوزینه «اؤنجه»؛ «قاباقلاماق» اوزینه «اؤنلهمک»؛ «اومسوق» اوزینه «اوزونتولو، اوزگون»؛ «اومسونماق» اوزینه «اوزگون اولماق»؛ «دابانلاماق» اوزینه عربجه-تورکییهجه «تعقیب ائتمک»؛ «سورغو» اوزینه «سورو»؛ «بؤلوشمک» اوزینه «پایلاشماق»؛ «بوجاق» اوزینه فارسجا-تورکییهجه «کؤشه» و س. یازماقلا گویا بونونلا باشقالاریندان فرقلی، ساوادلی، مودئرن و تورک گؤرونمک ایستهیهنلرین سایلاری چوخالیب. آنجاق بئله یازماقلارییلا اؤز دونیاگؤروشلرینی، دوشونجه و بیلیک سوییهلرینی و داها نلرینی ایفشا ائتمکلریندن، حئیف، خبرلری یوخدور…
یوخسا، آذربایجان تورکجهسی ایکینجی صورت تورکجهدیر؟!
(آردی یئنه اولاجاق)
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
کؤچورن: وحید نریمان
https://www.meydan.tv/az/site/authors/5759/T%C3%BCrkiy%C9%99c%C9%99-t%C3%BCrkc%C9%99-deyil.htm


c: text/html

text:
بیردامجی سو
عؤمور چوخ هیزلی گئچیر. یادیما گلیر بؤیوک بیر چؤلوموز وارایدی. هر نجور آغاج و اکینتی تاپا بیلردین ایچینده. یامیاشیل و صفالی بیر چؤل. یازین ایلک گؤنلریندن، پاییزدان بیر آی کئچهنه قدر اوردا اولاردیق. هرشئی بول، میوه بول، یئمک بول، سو بول!
قورا پیشیرن و قویروق دوغان آیلارینین تایسیز لذتی، آغاج کؤلگهسیندکی گؤلمه سویوندا چیممهک دن باشقا نه اولا بیلردیکی منیم اوچون؟ او ایستیده گؤلمهنین سرین سویو اؤلویه ده جان باغیشلاردی. هئچ یادیمنان چیخماز آنامین یاش پالارلاریمی دییشه-دییشه، “نئچه سئری دئمیشم سرین سویا آتیلما؟!” دئمکلری، قوپارتدیغی چیمدیکلری، ووردوغو قرهمه لری! آخی چوخ قورخاردی منیم خستهلیگیمدن! (آردین اوخویون)
روزبه سعادتی دن بیر قیسسا یازی
اوست-اوسته بیزلر چوخ شئیلره حسرت قالدیق. اولان گونوموزدن پول بیزدن قاچاق اولدو. او آتلی اولدو بیز پییادا. شاراب دا یاساق ایدی. گیزلی ایچردیک اونو، داریخاردیق و گونو-گوندن آرتاردی دردیمیزی. هردن ده آغلاردیق. سونرالار شارابین دا دادی گئتدی. داریخمالاریمیزین دادی کیمی. اؤز دیلیمیزده داریخمادیق آخی. اؤز دیلیمیزده یاشامادیق آخی. بیز قالدیق و یالنیزلیغیمیز. سئوگی ده هله چوخ سونرالار گلهجک ایدی. یاشامین ایکینجی یاریسیندا. (آردین اوخویون)
یاخشی ایلدیریم
آتام دئییردی؛
“کندیمیزده ایلدیریم آدیندا بیر یاخشی آدام وار ایدی. اونون یاخشیلیغی چئوره کندلرده ده دیللره داستان اولموشدو و هامی اونو “یاخشی ایلدیریم” دئیه سسلردی.
بؤلگهنین بیر خانی وارایدی، یاخشیلیغی هئچ بیلمهین، ایکی اوزلو بیر آدام. داهی میللت اونون الیندن بئزارا گلمیشدی. و تکجه ایلدیریم لا ائلی اونون ایشلرینه قارشی چیخیردیلار. خان، ایلدیریمین ائلده اوبادا سئویلمهسین هئچ گؤزو گؤتورمهییردی.
خان داها ایلدیریمین یاخشیلیقلارینا دؤزه بیلمیر و چیرکین ایشلرینه باشلاییر. ایلدیریمی سئونلرینین گؤزوندن سالماق اوچون مجلیس قوروب میللتین قولاغین خیردا-خیردا ایلدیریم حاققیندا یالانلارلا دولدورورموش. هر یئرده، هر کسین یانیندا سؤزو یالنیز ایلدیریم ایمیش. خانین بو چیرکین ایشلری، سؤزلرین آزجا اولموش اولسادا، تورکهسایا میللته ایناندیردی. داها خان دا ایشلری بؤیوتموشدو و داها یئکه یالانلار دئییردی. (آردین اوخویون)
کندین اوغروسو..
کندیمیزین اوغروسونون آیاق ایزلری، کدخدانین چکمهلرینه نه چوخ بنزهییر!!
یئرده قالان ایزلرین کدخدانین چکمهلرینین ایزینه اوخشادیغی گون، بیری دئییردی: اوغرو، کدخدانین چکمهلرین اوغورلاییب. بیر باشقاسی دئییردی: چکمهلری کدخدانین چکمهلرینه بنزهییرمیش. هره بیر جور دوغرویو یاسالاییردی [توجیه ائیلهییردی]. (آردین اوخویون)
کیچیک ایشلر و بؤیوک اولایلار
بونو نظره آلاراق یازینی اوخویون: یازیداکی من سن سن!
بیراز گئنیش بیر تومجه اولسادا، منجه بو دونیادا گؤره بیلهجهییمیز ان کیچیک ایشلر ده، بؤیوک اولایلار ا ندن اولا بیلر. یعنی آنلایاجاغینیز، آنلامسیز بیر ایش یوخدور بو دونیادا. بلکه ده چوخوموز بئله ائشیدمیشیک بو جمله نی، “هر بویوک ایشین اؤنجه سی و تمهلی کیچیک ایشلردیر”. آمما من هر کس دییلم! بو ایکی تومجه نقدر ده بیربیرلرینه اوخشاسالار دا، یئردن گؤیه فرق وار آرالاریندا و من بونو آنلامیشام. من داها گئنیش و داها درین و اولوملو دوشونهرک یاشاییرام. (آردین اوخویون)
کیم بیلیر بو شهرده نئچه “حنانه ” لر وار؟!
اولو و قادیر تانرینین آدی ایله
گون اورتا چاغی آنامین داوالارین آلماق اوچون داواخانایا گیردیم اوردا اولان ایزدیهامی گؤرونجه نوبه یه قوشولمادان اؤنجه بیراز دؤزمه گی صلاح بیلدیم چیخیش قاپیسینا دوغرو ساغ طرفده بالاجا قیز و آناسینین یانیندا بوش بیر صندل اولدوغونو گؤردوم آستا آددیملارلا یاخینلاشاراق اوتوروب جمعیتین آزاجیق داغیلماسینی گؤزله دیم او آرادا یانیمدا اوتوران قیزین گؤزل و معصوم اوزو منی اؤزونه منیمسه دی بالاجا قیزین اوزونه گولومسه یه رک دیک باخدیم آنجاق او اوزونو آنی و سرت بیر حرکتله آشاغی دوغرو چکدی!بو ترپنیشی اونون اوتانقاچلیغیندان قایناقلادیغین دوشونه رک بو دؤنه قیقاجی آناسینا باخدیم آیاق قیسمتینده چارشابینین ییرتیق اولان پارچاسی گؤزومه ساتاشدی اونا باخدیغیمی باشا دوشمه سین دئیه تئلفونومو یاندیریب آیارلارین قوتدالاماغا باشلادیم او آندا قادین(ظننیمجه یوردداشیم دئییل ایدی اؤزل بیر کند شیوه سی ایله دانیشیردی)منی موخاطب ائتدی : (آردین اوخویون…)
تاریم اولایدی
هاوامی دیندیرن، دانیشان تئلیم
سازیمی کؤکله ین، یاریم اولایدی
سئوگیمی سوراندا، بیر نشان ائلیم
بیریجیک قاپ قارا، تاریم اولایدی
چاغلایان دنیزیم، سرین بولاغیم
گووه رن داغلاردا، گئدیش یولاغیم
آراز اوسته بیتن، درمان بوداغیم
ساغالدان مین یارا، تاریم اولایدی
( آردین اوخویون…)
۹۵۰۰ ایللیک یاشام!
۹۵۰۰ ایللیک بیر آغاج گؤرن نه دئورانلار گؤروب؟!
چوخ ایستردیم بو آغاجین یئرینه اولام…
چونکو هلهده وار یاشامایا دویماییب! ائله بیر بویو-پوسو دا یوخدو. ۵ متر دی! آمما دیری قالمایی ۹۵۰۰ ایلدیر کی باشاریب. یئلده، بوراندا، طوفاندا!
۹۵۰۰ ایلده، چئوره سیندهکی گؤزهللیکلره دویماییب. (آردین اوخویون)
دونبالان شعری :D
یئکهدن جیققیلیا هاممی گئدیر دُنبالانا
گؤرورم بعضیلری جاندا وئریر دُنبالانا
الده بیر طؤوله میخی هاممی گزیر یئرده جیریق
جیریغی گؤرمهغینن تئز باش اَییر دُنبالانا
اؤزونه هاممی ییغیر آیریسینا یوخدو ییغان
چالیر هرکس بیر هاوا روضه دئییر دُنبالانا
زور وئریرلر دئیهسن هر طرف هی آه سسیدی
یانی میللت تؤکولوب میخ زوپاییر دُنبالانا
جوت ییغیر بعضیلری بعضی ده ال بوش قاییدیر
اؤزونون یوخ چیخاری، یامان دئییر دنبالانا
دُنبالان باعیث اولور زاد و وَلد چوخ چوخالا
ائولیلیک طرحیدی بو هاممی گئدیر دُنبالانا
(آردین اوخو)
منیم آنام
ﻣﻨﯿﻢ آنام ﺳﺎﻭﺍﺩﺳﯿﺰﺩﯾﺮ
ﺁﺩﯾﻨﯽ ﺩﺍ ﯾﺎﺯﺍﺑﯿﻠﻤﺰ
ﻣﻨﯿﻢ ﺁﻧﺎﻡ ﺁﻧﺠﺎﻕ ﻣﻨﻪ
ﺳﺎﯼ ﺍﺅﺭﮔﺪﯾﺐ
ﺁﯼ ﺍﺅﯾﺮﺩﯾﺐ
ﺍﯾﻞ ﺍﺅﯾﺮﺩﯾﺐ
ان ﻭﺍﺟﺒﯽ ﺩﯾﻞ ﺍﺅﯾﺮﺩﯾﺐ
ﻣﻨﯿﻢ ﺁﻧﺎﻡ (آردین اوخویون)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایرانسلین آنتنی، هارالاری دستکلهییر
سیمسیز موبایل اوپوراتورون، هانچی بؤلگه و یئرلرده آنتن وئرمهیی هرکسه اؤنملیدیر(مهم)،ایرانسل هانچی بؤلگهده آنتن وئریر ویا وئرمهیی بیزلره اؤنملی دیر. ایرانسل آنتنینین هارالاری دستکله مهسینی گؤروب وبیلمک ایستهییرسیزسه،Open Signal سیتهسینه باش وورمالیسینیز.بو سیتهده؛ایرانسلین، هر بؤلگهده آنتن وئرمهیین شیددتی و نؤوعو بللیدیر(مشخص). دئمهلیدیر، Open Signalسیتهنین خریطهسینه(نقشه) زوم ائتمک له هر بؤلگهده و یئرده آنتن وئرمه شیددتینی گؤره بیلرسینیز.Open Signal سیتهسینده،گوجلو سیگناللی بؤلگهلر نارینجی و گوجسوزسیگناللی بؤلگهلر ایسه گؤی(آبی) رنگی له بللندیریلیب ایرانسلین هارالاردا آنتن دستکلهمهسینی بوردان گؤره بیلرسینیز.


text:
بیر جمعیتی میللت سویهسینه یوکسلدن باغلانتیلارین ان گوجلوسو دیلدیر
“یئنی دیلچیلیک”-بو کیتاب اصلینده دوقتور هیئتین “وارلیق” درگیسینده دیل و یئنی دیلچیلیک قونوسوندا(موضوع) یازدیغی مقالهلرین توپلوسودور(مجموعه) . بو کیتابدا دونیانین تانینمیش دیلچیلرینین(زبان شناس) تئوریلری آچیقلانیب دیر. بوتون قونولاردا تئوریک آچیقلامالاردان سونرا پراتیک آچیقلامالار وئریلیبدیر. دئمک او تئوریلرین اساسیندا آذربایجان تورکجهسینین اؤزللیکلری(ویژگی) آراشدیریلیب دیر.بئلهلیکله بیز بو کیتابی اوخویاراق یئنی دیلچیلیک تئوریلری ایله بیرلیکده اؤز تورکجهمیزین بیلیمسل(علمی) آراشدیرماسینی دا گؤزلریمیزین اؤنونده گؤروروک.
بو دیرلی کیتابین اوخوماسینی بوتون یولداشلارا اؤنریرم(بیشنهاد)
کیتاب نثریندن اؤرنکلر(مثال):
“چامسکییه گؤره بوتون دیللرین اورتاق تمل خصوصیتلری واردیر و اوشاق آناندان اولارکن بو اورتاق تمل خصوصیتلر اونون ذهنینده، دیلین اساس تملی کیمی موجوددور و اوشاق آنا دیلینی بو تمل اوزرینده قورور و اؤیرهنیر.”
بوکیتابی الده ائتمک اوچون ان یاخین یول:تبریز -۱۷ شهریور میدانی -اطلس پاساژی-پلاک ۳تئلفون۵۵۳۵۱۷۷
حاضیرلایان:محمد رحمانی فر


text:
موضوعات : مقالهلر
ساغ و سول بئینین اؤزللیکلری!
بئینین قورولوشونو اؤیرَنمک اوچون، سون ایللرده چوخلو آراشدیرمالار اولور. گؤرولن ایشلر و آراشدیرمالار، بئینین ایکی طرفینین، فرقلی دوشوندویونو و ایکی فرقلی دوشونمه یولونو کنترل ائتدیکلرینی گؤسترمیش. سونوجلار؛ اینسانلارین، بیر-بیرینه اوستون اولدوقلارین گؤستهریر. بئینین بیر طرفیندن چوخ ایش چکمک و گوجلو ایشلنمهسی باشقا طرفین گوجسوز و یئتَرسیز اولدوغونو بیلدیریر. آشاغیداکی اؤزللیکلر، بئینین…
دیشلری نئجه قورومالیییق
بعضیلری ،گؤزلری روحون پنچرهسی سانیرلار؛ اما گولمسه ایله آغ دیشلرین گؤرنمهسی،سانکی(گویا) گؤزلردن داها چوخ ائتکیلی اولور.بیر دیشین چورومهیی(پوسیده شدن)،دیش قورلوشونو (ساختار)خارابلایار .کربوهیدارتلی(قند و نیشاستا) یئیهجکلر (خواراکی ها) اوجوملهدن؛ چؤرک،تاخیل(حبوبات)، کوکا، سوت ،میوهلر و کیکلر دیشین چورمهیینه ندن اولور. آغیزدا یاشایان باکتریلر، غذالاری سیندیریب(هضم) اسیده دؤنوشدورورلر(تبدیل).باکتریلر ، اسیدلر و یئیهجکلرین قالینتیسی(باقیمانده)هامیسی…
عرب الیفباسیندا تورکجه ویکیپدیا صفحهسی یولا سالیندی
عرب الیفباسیندا تورکجه ویکیپدیا صفحهسی یولا سالیندی.دئمهلیدیر بوندان اؤنجه عرب الیفباسیلا یازیلان تورکجه،آذربایجانجا دیلین قوللاریندان ساییلیردی،اما ایندی گؤنئی آذربایجان تورکجهسی(عرب الیفبا)اوچون باغیمیسیز(مستقل) بیر صفحه آچیلیبدیر.دئمهلیدیر؛ تۆرکجه ویکیپدیادا ایندییهدک ۵٬۴۵۳ مقاله یازیلینبدیر. ویکیپدیا نه دیر؟ ویکیپدیا (lang-en:Wikipedia) اینترنتده آزاد شکیلده یاییملانان، دونیانین بیر چوخ دیللرینده ویکی تکنولوژیسینین تطبیقی ایله کؤنوللو قوللانیجیلار طرفیندن یارادیلان…
آذربایجان ژورنالیسم گونو
آذربایجان ژورنالیسم گونو/ اکینچی درگیسینین یاییلما گونو(۱۸۷۵ م) آذربایجان میللی مطبوعاتی ۱۸۷۵-جی ایلده حسن بی زردابینین یاراتدیغی «اکینچی» قزئتی ایله باشلاییر. کؤورک آددیملارینی آتان آذربایجان میللی بورژوازییاسینین و دؤورون گؤرکملی شخصیتلرینین چالیشماسییلا اون دوققوزونجو عصرین ایکینجی یاریسیندا معاریف گلیشمهیه باشلادی. تحصیل ساحهسینده بعضی دَییشیکلیکلر حیاتا کئچیریلدی. اوخوللاردا ۱۴ آنا دیلینین…


text:
ایسوپیا İsopiya
ایسوپیا
یازار: گونئل ائیوازلی Günel Eyvazlı
کؤچورن: حسین واحدی
یانما! آتش سویوقدور. اوندان قورخدوغوندان سنی یاندیرار. کیبریت چؤپونون اوجوندا گزیشن آلووا دقتله باخ، ایستهسن بارماغینی یاندیرماز. بلکه درینه یونگولجه توخونا بیلر. او سنی سئوسه، قویماز کول اولاسان. نئجه کی، مینیللیکلر اؤنجه أللری باغلی آتشه آتیلان ایبراهیمی آلوو سالامات ساخلادی. آذرین اوغلو یانا بیلمزدی. اونون داخیلینده قیغیلجیم وار ایدی. اود اونو سئویردی. اگر داخیلینده قیغیلجیم وارسا بیرگه آتشلنهجکسن. بوزا بنزهسن قارلا، ایستییه بنزهسن گونشله دوست اولاجاقسان. باخ، ایچینده نه گزدیریرسن؟
یول سنی هارا ایستهسن آپارا بیلر. سن هارا گئتمک ایستهدیگینی بیلیرسنمی؟
زنجی [قارا] قادین گئجهنین قارانلیغینا قاریشیب. بیاض أنداملی خانیمسا، گونشلی سحرلرین بیرینده دار کوچه ایله هاراسا گئدیر. ائیواندا بیر کیشی سیقارئت یاندیریر. قورشاغا قدر سویونموش، گئجهنین ایستیسیندن سویوموش. آتش بارماغینی یاندیریر. او ایسه حس ائتمیر. خانیمین أتکلرینه توخونان سَرین مئه [أسینتی] دونونو یئللهدیر. ائیواندان باخان کیشی ائودهکی قادینینی اونودوب. بیاض أنداملی بو خانیم هارادان گلیر؟
سوپورگهچی ائیوانیما باخیر. دئیهسن من هر سحر بو قادینی گؤزلهییرم. صاباح اولاجاق، یئنه بو خانیم بورادان کئچهجک. گئجهلر زنجی قادین کیمی گیزلنیب، گوندوزلر گؤرونهجک.
بو گونون سوالی: “ بو قادین هارادان گلیر؟”
بو محلهنین آغساققاللاری بو قادینا اینانمیرلار. دوشونورلر، بو دا یونگول اخلاقلی قادینلاردان بیریدی.
زامان ایسه هئچ نه دئمیر. سوسور.
هر سحر عینی ساعتدا، عینی دقیقهده، عینی احوالدا ائیواندا گؤرونن کیشی بو خانیمی نظرلری ایله کوچهنین سونونا قدر اؤتورور. خانیم ایسه هئچ کیمی گؤرمور.
بلکه کیمسه قونشو کوچهده اوتوموبیلینی ساخلاییب؟ هه، او اوتوموبیل بو دقیقه اورادان اوزاقلاشدی. همیشه بو ساعتدا بورادان کئچیر. چوخ گومان، بو خانیم قونشو کوچهده بو اوتوموبیلدن دوشوب اؤز ائوینه گئدیر، - فرضیه!
ساعاتین عقربهلری سنین اوچون دؤور ائدیر. عینیله یئر کیمی. بس اونون ائنئرژیسی توکنسه نئجه اولاجاق؟ هر گون عینی سواللا بیر گنج اؤزونه مراجعت ائدیر. اونون باشقا دردی یوخدور. یئرین قاتلارینی آراشدیریر. نووه، مانتو. او، جوغرافیا، گئولوگیا [زمین شناسی] ایله ماراقلانیر. آغلاگلمز تجربهلر کئچیریر ائوینده. ساعات، باتری ایله ایشلهییر. بس یئر؟ بس سن؟ ائنئرژی. هارداندیر بو ائنئرژی؟ نهیه انسانی یاندیرمیر؟ بلکه یاندیریر؟
هیندیستاندا بیر انسان اؤلدو. بیر اولدوز آلیشا-آلیشا یئره سوزولور. بؤیوک تونقال قالادیلار. مرحومو آتشله قوووشدوردولار.
اود-آلوو-آتش-تونقال. عینی مفهومون، مختلف آدلاری. بلکه ده یوز آدی وار. کیم بیلیر؟
سن حرکتده اولدوقجا، دونیا فیرلانیر. دونیا حرکتدیر. حرکتده اولماغین، - یاشاییرسان دئمکدیر. ساعاتین عقربهسی رقملر اوزرینده یئریگیر. زامانین هانسیسا نامعلوم [بیلینمهین]، بلکه ده معلوم [بیلینن] بیر واختی، سن آرتیق دونیادا اولمایاجاقسان. هاردا اولاجاقسان؟ اولاجاغین یئر، بو یئر قدر ماراقلیدیر. بلکه نامعلوم اولدوغوندان ماراقلیدیر. بلکه او یئرین گؤزل اولدوغونو بیلسن، داها تئز اورایا گئتمک ایستهیهجکسن. آخیرته گئتمک اوچون ایسوپیادان مطلق کئچهجکسن.
ایسوپیا. اورادا گونش سنین اختیاریندادیر. اونون هارادا دورماسی سندن آسیلیدیر. سن فکراً اونون استقامتینی [یؤنونو-جهتینی] دهییشه بیلیرسن. بلکه دویونجا یاتماق اوچون گونشی اوزون مدت غروبدا ساخلایاجاقسان. دئییلهنه گؤره اورالار او قدر گؤزلدیر، سن هئچ یاتماق ایستهمزسن. گؤزلرینی بوینوندان آسیب، سینهن اوسته گزدیررسن. حتی قولاقلارینی بئله ألینله قوپارا بیلرسن. سن اورادا حیصهلره بؤلونه و یئنیدن بیرلشه بیلرسن.
بیر-لش. تام-لاش. ایکی نسنه [شئی] قوووشور. بیرلهشیر. بیر اولور.
بوداما ألیندهکی ضرب آلتینه برک-برک ووراراق روحلاری کؤمهیه چالیشیر. بو گون او اؤلهجک. ایسوپیایا یول آلاجاق.
یول آلاجاق- یول اونو آپاراجاق - او یولا گئدهجک- یول اولاجاق.
بورادا بعضیلری آخار چای اولار. بعضیلری شام کیمی أریر. بعضیلری تورپاق اولار.
بورادا گؤزلرینی قاپاسان دا گؤررسن. واختیله آرزولادیقلارین سنین حضوروندا منتظر دایانار. سن أن چوخ آرزولادیغینی سئچرسن. بلکه نه واختسا، اوجا داغلاری گؤروب، کاش بو هوندورلوگو آشاردیم دئمیشدین. ایندی آیاقلارین سنی ایستدیگین یئره آپارار. ألچاتماز زیروهلر، ألچاتان اولار. کؤرپهلیکده آرزولادیغین اویونجاقلار گؤیدن تؤکولر. گونشلی گونلرین بیرینده سرینلمک اوچون قار ایستهمیشدین. باخ، لوپا-لوپا یاغار. أن چوخ آنان اوچون داریخمیشدین. او سنی ایسوپیادا گلیب تاپار. آغبیرچکلی، نور اوزلو آنان بیر آغاجین کؤلگهسینده اوتورار. حزین سسی ایله لای-لای اوخویار. سن ایری گؤودهلی آغاجا یاخینلاشارسان. آنانین قوجاغیندا اؤزونو گؤررسن. دئمک کی، آنان دا سنی گؤرمک ایستمیشدی. بئله کؤرپه، اوفاق، دینمز شکیلده.
چونکی، گونلرین بیر گونو آجیلامیشدین آنانی. او دا دؤنوب “دیلین قوروسون” دئمیشدی سنه. سونرا یوز دفعه توبه ائتمیشدی. سونرا باغیشلامیشدی. اوّلکی کیمی قایغینی چکمیشدی. آما، دئدیگین سؤزو هئچ اونوتمامیشدی. ایندی عینی قایغی ایله سنی یئنیدن بؤیوتمک ایستهییر. بلکه یاشینین هانسیسا چاغیندا سهوه یول وئریب. بلکه سنه دوزگون تربیه وئرمهییب دئیه دوشونور. سنی یئنیدن دوغدو، عزیزلهدی. سونرا راحت گئدهجک او دونیایا.
ایسوپیا آرزولارین رئاللاشما مکانیدیر. سهولرینی دوزلتمک اوچون سونونجو شانسیندی. هامینین یولو بورادان کئچهجک.
اورادا انسانلار ائنئرژیلرینی بیرلشدیرهرک گونشی باشلارینین اوزرینه قالدیرارلار. کؤلگهلر محو اولار. ایسوپیادا سن، سنین اختیارینداسان. بوتون اعضالارین سنین أللریندهدیر. طبیعت بئله سنه تابعدیر. بارماغینلا سمانی قاریشدیریرسان. بولودلاری سیلرسن. علینله آی چکرسن. اولدوز چکرسن. سؤز یازارسان .
هر شئی گؤردوگون کیمی دئییل. گؤردوگوندن ده او طرفی گؤرمهیی باجار.
بورادا انسانلار بیر-بیرلرینین ایچیندن کئچرلر. قاپی دؤیمزلر، قاپی آچمازلار. اؤزلرینه چکیلیب، باشقالاری اوچون آچیلماغی باجارارلار.
بلکهده بیاض، هاوالی قادین ایسوپیایا تلهسیردی. او، آستا-آستا، کولکدن دالغالانان ساچلاری ایله دار کوچهدن کئچیر. یونگول پارفوم عطری ائیواندا دایانان کیشینی بیهوش ائدیر. او، قوش اولوب ائیواندان آشاغی اوچماق ایستهییر. قفلتن [غفلتاً] قاغایییا دؤنور. خانیمین باشینین اوزرینده دؤوره وورور. بیر نفر ایسه، قاغاییلار دنیز کناریندا اولمالیدیر، دئییر. کیم دئییر، قاغاییلار مطلق دنیز کناریندا اولمالیدیر؟
خانیم ایسه دار کوچهلرله آددیملاییر، آددیملاییر. قاغایی یول بویو اونو مشایعت ائدیر. خانیم آرابیر قولونداکی ساعتا باخیر. ساعات سککیزدیر. تام سککیز.
قاغایی انسان اولوب خانیمین قارشیسیندا دایانیر. کیشی، أللرینی بدنی اوزرینده چارپازلاییر. خانیم اونون ایچیندن کئچیب ائوین گیریشینه داخل اولور. پیللهلر ایله یوخاری قالخیر. پیللهلر بیتمیر. اگر ایستهسهیدی بیتردی. اوزون یول وار قارشیدا. نهایت بینانین دامینا چاتیر. آیاقلاری أسه-أسه هوندورلوکدن آشاغییا بویلانیر.
گئدیممی؟ گئتمهییممی؟ دوشونور. نهایت فکرینی قطعیلشدیریر.
آغ پالتارلی قادین، بیر بیاض لهلک [پر-توک] کیمی، بیاض قار کیمی یئره یاخینلاشیر. سکوت...
زنجی قادین اوغلو بودامانی اؤلولر دونیاسینا یولا سالیر. اوغلونون سون دفعه چالدیغی ضرب آلتینی داها شدتله دؤیَجلهییر. قولاق باتیران سس آلتیندا وار گوجو ایله آغلاییر. هامی اونون دهشتلی سسینه قولاق آسیر. قارانلیقدا هئچ کیم اونو گؤرمور.
بوداما هر گون عینی محلهدن کئچن آناسینا یازیغی گلیر. اونون أن بؤیوک آرزولاریندان بیری ایدی، آناسینی بیاض گؤرمک. ائله ده گؤروردو. هر گون پیللهلری قالخان و اؤزونو آتماق ایستهین آناسی، سون آندا فکرینی دهییشیب ائوه دؤنوردو. بو دفعه ایسه دؤنمور. بوداما، ایسوپیادان همین دار کوچهیه بویلانیب، ظریف آددیملارلا ایرهلیلهین آناسینا باخیر. بیر قاغایینین اونون باشینین اوزرینده دؤوره ووردوغونو گؤرور. آناسینی انتحاردان ساخلایا بیلمیر.
نه قدر چالیشسا دا، بو دونیایا کئچه بیلمیر. سادهجه دعا ائدیر. آناسینین، یئره ساکت، آغریسیز دوشمهسی اوچون، بیاض قارا دؤنمهسی اوچون دعا ائدیر. بئله ده اولور.
بوداما آغاجین کؤلگهسینده اوزون-اوزادی اوتوروب، کؤکسونده بالاسینی اوخشایان، اونا لای-لای چالان بیاض قادینا باخیر. و ایکینجی دفعه دونیایا گلرکن، زنجی دوغولمادیغی اوچون شوکر ائدیر.
گؤی اوزونه گونش چکیر. سونرا أن سئویملی اویونجاقلارینی کؤرپهیه وئریر. آناسینین أللریندن اؤپور. آناسی اونو تانیماسا دا، او تانیییر. آناسییلا اولدوغونا سئوینیر.
ایسوپیا. هم اوزاقدیر، هم ده یاخین. بلکه سن دفعهلرله اونون ایچیندن کئچمیسن. آما، حس ائتمهمیسن. بلکه همین آندا نهلریسه دهییشه بیلردین. آما، دهییشمدین. هر شئی أللرینده ایکن، ألیندن قاچیردین. هر شئی سو کیمی بارماقلارینین آراسیندان آخیب تؤکولدو. حیاتین نفس قدر آنی اولدو. بیتدی.
چوخ کئچمیر، قوجالیرسان. چوخ کئچمیر، یاتاغا محکوم اولورسان. چوخ کئچمیر، گنجلیگینده ائتدیگین سهولری دوشونورسن. آلداتدیغین قیزی. سئودیگین اوغلانی. اوزونه غضبله سیلله ووردوغون اوغلونو. بسدیر، أل چک، دئدیگین آنانی. آلداتدیغین انسانی. آلداندیغین مقاملاری. یولو کئچرکن بیلهرکدن تاپدادیغین قاریشقانی. سنه أل آچان و اوووجلاری بوش قاییدان دیلهنچینی. اوزون ایللر اوزرینده اوتوردوغون، سونرا اونوتدوغون اوتوراجاغی. یاریمچیق کتابینی. سئویرم دئمهدیگین قیزی. سئویرم دئمهدیگین اوغلانی... چوخ شئیی دهییشه بیلهردین. دهییشمهدین. آما، بو مکانین وارلیغینا اینان. ایسوپیا، سهولرینی دوزلتمک اوچون سونونجو شانسیندیر. یارارلان.
تنگنفس ائوه قاییدان کیشی ائوینده اونوتدوغو قادینی تاپمیر. بوتون ائوی گزیر. بوتون قاپیلاری آچیر، اونو تاپمیر. قادینی گئدن گؤرموشدولر. دئییرلر لاقئیدلیکدن چوخ بئزمیشدی. هر سحر، اوتاغیندان یوخا چیخمیش سئودیگینی آختاریردی. سئودیگی کیشینی باشقا بیر خانیمین آردینجا گئدن گؤرموشدو. ائوه پریشان دؤنرکن، اوتوموبیلدن دوشن انسان، اونا چیچک وئرمیشدی. اصلینده گوللرین سببکاری گؤروشه گلمهدیگیندن، بیر باشقا خانیما وئریلمیشدی. دئمک، قسمت اونون ایدی. چیچکلری آلدی. قونشو کوچهدن هر گون عینی ساعاتدا، عینی واختدا کئچن اوتوموبیله میندی. بو دفعه همیشهلیک گئتدی.بوداما هر شئیی گؤروردو. اونو ایسه، یالنیز قاغاییلار گؤروردو.


text:
چاغداش تاریخیمیزده اؤز دؤوروندن ایرلی گئدن اینسانلاریمیز آز اولماسا دا آراسیرا اؤزگه اولوسلارین بویوندوروغو آلتینا گیریب چیخماغیمیز بو دوشونجه لرین سوره جلی اولماسینا یول وئرمه میش. بو دوشونجه کسینتیلری اونلارین بوتونلشمه سینه هابئله عمل ساحه سینه یئتمه مه سینه ندن اولموش. 20-1905- جی ایللر آراسی یارانمیش دوشونجه لرین ایزین یئتمیش ایل سونراسی توتماغا ایمکان یارانیر هله ده ستارخانا پیشه وری یه حسرت قالمیشیق.
اوزونتولرله اولوسوموزون دوشمنلری ستارخانی بیلگین و دوشونجه لی قهرمان کیمی یوخ یالنیز بیر ساواش قهرمانی کیمی تانیتدیر ماغا چالیشدیغیندان آسیلی اولاراق اؤز یازارلاریمیزدا بو قورغونون ضررلی سونوجلارینا باخمایاراق اونون داوامچی سی اولموشلار. اونلار دوشونجه ایله ایشی بیر بیریندن آییرماغا جان آتیب بیزی بو ایکیز قارداشین بیرلشمه سینه حسرت قویماق ایسته میشلر. بو یازینین آنا جیزگیسی ستارخانین ابدی قهرمانلیغی ایله یاناشی درین دوشونجه لی و بیلیکلی کیملیگین آچیقلاماقدیر.
ستارخان عؤمرونون گنج چاغلارین عیصیانلا کئچیرمیش نئچه یول حؤکومتین قولدورلاریلا ساواشدیقدا شهردن چیخیب سونرا ایش مقصدینه شهره دؤنموش. آما بیرداها آلچاقلارین اؤز باشینالیغین گؤردوکده اؤزونو ساخلاماییب اونلارلا قارشیلاشیب شهردن گئتمیش.
ستارخانی یالنیز ساواش قهرمانی تانیتماق ایسته ینلر اونون یاشامیندا باش وئرن سفرلری هابئله سفرلرده قازاندیغی بیلیکلر و تجروبه لرینه گؤز یومموشلار. ستارخانین گنجلیکده تئهران، مشهد، عیراق سفرلری اولموشدور. نئچه ایل، او زامان آذربایجان شهری اولان ایروانین دمیر یول دوراغیندا سونرالار نئچه ایللر باکی دا ایشله میشدی. یقین اونون ایروان دمیر یول دوراغیندا یئرینه یئتیردیگی مودورلوک و تنظیمات ایشی گله جکده آذربایجانین باش قادیرماسی نین دوزنلمه سینده ائتکیلی اولموش.
باکی او چاغلاردا یئنی دوشونجه لرین گلیشمه چاخناشما شهری اولموشدور. ستارخان بو دوشونجه لرله ایلگی له نیب، تبریزه دؤندو...
ستارخانین تدبیرینه یالنیز بیر سند یئترلی دیر:
کودتادان سونرا ستارخانلا باغیرخان کؤنوللو اولاراق مجلیسه یاردیم ائتمه یه تئهرانا دوغرو گئتدیلر. هله تبریزدن اوزاقلاشمادان میللی انجمن بیر یازیدا ستارخانا بئله یازدی: شهر قاریشمیش بلا یاغیشی یاغماقدادیر.اوچ آی سورسینده، بیرلشمیش میللتلر له بیر عیاردا اولان بئله نظملی شهر قاریشیقدیر. اؤزرونوزو یئتیرین.
بو یازینی یازان انجمن ین اویه لرینین هر بیرینین بؤیوک کیمسه اولدوقلارین دوشوننده هله بو یازی نین آغیرلیغین اؤیرنه جه ییک یانی میللی انجمن کیمی باجاریقلی درنه یین اینسانلاری شهرین دوزنلمه سیندن قالاندا ستارخانا اوز توتورلار. ستارخانی هر نه دن آرتیق، چتین آشامالار دا توتدوغو توتوملاری، اونون چوخ ایش بیلن، ها بئله دورومو دوشونن اینسان کیمی گؤز اؤنونده قویور. توتوملاری یئرینه یئتیرمه سی ده اونو تایسیز ایجرا آدامی کیمی گؤستریر. بو یالنیز دوشونجه ایله عملین یاناشی لیغیندان آسیلیدیر.
میر احمد کسروی اسارت سیمگه لری کیمی قالدیریلان آغ بایراقلاری یئندیرمه یی ستارخانین ایش بیلنلیک هابئله قورخمازلیغینین سونوجو گؤستریب مشروطه تاریخینین لاپ بؤیوک، لاپ شانلی ایشی کیمی دیرلندیریر.
سهراب طاهیر نه گؤزل سؤیله میش:
آغ بایراغی نیشان آلین
وورون بیر بیر یئره سالین
بودور حؤکمو ایستیقلالین
تبریز تسلیم اولا بیلمز
دونیا بئله قالا بیلمز
گئدین دئیین رحیم خانا
چاتیب اونون عؤمرو سونا
نه شجاعا، نه تئهرانا
تبریز تسلیم اولا بیلمز
دونیا بئله قالا بیلمز
بو شعر ستارخانین قازاندیغی سایغییا کیچیک اؤرنکدیر.
دؤنه لرله ستارخانلا اؤلوم آراسیندا توز قدر آرا اولمادیغینا باخمایاریق اؤلومدن قورتاریب شعرلرین، ناغیللارین هابئله دینی اینانجلارلا باغلانمیش افسانه لرین قونوسونا چئوریلیب همه شه بو یازیلاردا اونون اوزاق گؤرنلگیندنده سؤز گئتمیشدی.
ستارخانین گؤروشونده میللی قالخیم هئچ کیمسه یه، صینیفه، طبقه یه عایید اولماییب بیر مللتین بوتون کسیملرینین اونون اوغرونداجان آتماغی هابئله گؤستردیگی چابالاری قدر یئر قازانماسی اساس یئر توتور.
میللتیمیزین یوخسولوندان کسبه سینه قدر، دین خادیمیندن ایشچیسینه قدربو بؤیوک قالخیمدا ایشه بیرلیک ائتمیشلر. یئنه سهراب طاهیر "قیز موجاهید پالتاریندا" آدلی شعرینده قهرمان قادینلارین ستارخان گؤروشونده بؤیوک یئر توتماسینا قول چکیر.
دوشمنین یوروشلرین قایتاردیقدان ایلک ایشی انجمن ین یئنیدن دوزنلمه سی اولور. ساواش سورجینده بیر سیرا موجاهید قیراغا چکمیشدی. او گونلر سئچگی قورماق ایمکانی اولمادیغیندان قاچقینلارین یئرین کؤنوللو عسگرلره وئردی...
سون سؤزوم او بؤیوک اینسانین دوشونجه سینده اوزمانلیقلا ، عؤهده لیک آیرینتی سینا توخونماقدادیر.
ستارخانا خبر گؤنده ریلیر مرند موجاهیدلریندن اولان فرج آغا چاخیر ایچیر. ستارخان بئله یانیتلاییر: من بو فرج آغانی اورا جاماعات ایمامی(پیشنماز) گؤندرمه میشم، اوندان اونا تاپشیریلان ایشلر حاققیندا سورمالیسینیز.
یوز ایل ستارخاندان کئچسه ده هله چوخلاری اینسانلارین کیشیسل یاشامینین توپلومسال گؤره ولرینی ایلگی لندیرمه دیگینی دوشونمه ییب دوشونمه یه جکلر. هله ده فیزیک اؤیرتمه نیندن اؤز بیلگیسی حاقدا یوخ، مئییت قوسولو حاقدا سؤز سورولور.
هله ده ستارخانین خالق ایچینده اؤیرنیب دوشوندوکلرینی دوشونمه ینلر وار...


text:
Günəş ilə Günəbaxan - hekayəcik
yazar: Hüseyn Vahidi
Sarı saçlı günəş, göyə dırmaşmış dağların arxasında, xoruzun banlamasını gözələyirdi. Axşamdan, buğda tarlasında olan yalnız günəbaxan isə qara dənələrini günəşin batan yerinə tutub, günəşi görmək ümidilə yuxlamışdı.
Bir azdan, xoruz, səsini başına atdı. Kənd evlərinin çıraqları bir-bir işıqlandı. Günəş gözələdiyi anı görüncə doğmağa başladı. Günəbaxan, sevincək yuxudan oyandı. Sevədiyi günəşi bırdaha görə biləcəyinə çıçəyı çartladı.
Çox keçəmədi günəş göy üzündə, hər yanı baxışı altına aldı. Günəbaxan, günəş bunun üçün gəlibdir deyə, üzün ondan çevirəmirdi. O, uçub günəşin yanına getmək arzusundaydı.
Yavaş-yavaş axşam gəlib çatırdı. Günəş yerə sərdiyi saçlarını darayıb, hörməyə başlamışdı. Günəbaxan isə günəşin getəməsindən üzülürdü. O, bilirdi birazdan günəş batıdakı uca dağın arxasına gedib yox olacaqdır.
Çox çəkəmədi günəş dalına baxmadan, batının lap o uzaqlarında itərək qaranlığı yadigar qoydu.
حیکایهجییی عرب الفباسیندا اوخوماق اوچون تیکلایین ...
موری/ حیکایهجیک
موری
یازار: روبرت والزر
چئویرن: حسین واحدی
گونلرین بیر گونو، بیر کیشی وارییدی "موری" آدیندا. پالتارلاری همیشه دوزنلی[مرتب] اولان بیر کیشی ایدی. البته بؤرکو بیرآز کؤهنه و بوزارمیش گؤرونوردو. آما مورینین اصیل قیافهسی چوخ جدی اولماسیندایدی. اؤزونه چوخ جدی بیر قیافه توتوردو، ائله باخیری ائلهبیل ایندی اؤلمهلی ایدی. باشقالارینا حیاتین اؤنونده بئله بیر قیافه توتان آداملار، سئویلمزلر. موری دئمک اولار اورتاعصرین پهلوانلارینا اوخشاییردی، بیر قولدور کیمی ایدی. دوشونجهلی گؤرونوردو، دوشونجهلی گؤرونن آداملار دا اورهیهیاتان دئییل. خالق[ائل/جاماعات] بئله قاتل سانیلان آداملارین الیندن قاچارلار. یاخشی اینسانلارین ان دوشونجهلیسی خاچا[صلیبه] چکیلیب، خاچ اوزهرینده ایسه اورکیاخان اؤلوم ایله جان وئردی.
موری خوشقلب ایدی، هم یاخشی آدام ایدی همده باشآشاغی ایدی، فقط حددن آرتیق جدی ایدی. خالق ائله قورخو ایله اونا باخیردیلار ائلهبیل باشلارینا بیر بلا گتیرمهیی گؤزلهییردیلر. آما موری مردیمآزار[مردمآزار] دئییلدی، فقط جدی ایدی. شنگول اولوب گوله بیلمیردی. شوخلوق[ظارافات]دا ائده بیلمیردی. ائله بوکی بیر کیمسه شاد اولماییب حیاتی جدی توتا، ائلین[خلقین] گؤزونده آزجا شوبههلی گؤرونمهیه یئترلیدی. موری خالقین هامیسینا چوخ جدی، قورخولو و شکلی باخیردی.
حیکایهجیکین آردی . . .
ویجدان/حیکایهجیک
ویجدان
یازار: ایتالو کالوینو*
کؤچورن: حسین واحدی
محاربه باشلایاندا لویجی آدلی بیر آدام تاپیلمیشدی، کؤنوللو یازیلماق ایستهییردی. هامی اونو تعریفلهییب گؤیلره قالدیریردی.
لویجی سلاح پایلانیلان یئره گئدیب بیرینی گؤتوروب دئدی: “ایندی گئدیب آلبئرتونو اؤلدورهجم”. اوندان آلبئرتونون کیم اولدوغونو سوروشدولار. “دوشمندیر آلبئرتو، منیم دوشمنیم”، - دئیه جاواب وئردی. اونا ایستدییی هر آدامی اؤلدورمهیه ایجازه وئریلمهدییینی، یالنیز بللی دوشمنلری اؤلدورمهلی اولدوغونو باشا سالماق ایستهینده، “نهدی؟!” دئییب بوزاردی: “سیز منی آخماقمی ساییرسیز؟ آلبئرتو ائله ان بؤیوک دوشمندی. اونلارا قارشی محاربهیه باشلادیغینیزی ائشیدنده، درحال سیزه قوشولمالی اولدوغومو دوشوندوم، چونکی یالنیز بو حالدا آلبئرتونو اؤلدوره بیلردیم. ائله بونا گؤره ایندی یانینیزدایام. اونو یاخشی تانیییرام، اجلافین، آلچاغین یئکهسیدیر. منله خاینجهسینه داوراندی، قادینین یانیندا اوزوقارا اولدوم، آلچالدیم... کؤهنه صحبتدی، ایستهییرسیزسه سیزه دانیشیم”.
- یوخ، لازیم دئییل، سنی باشا دوشوروک، - یولداشلاری دئدی.
- یاخشی، اوندا منه آلبئرتونون هاردا گیزلندییینی دئیین.
- بیلمیریک.
- عئیبی یوخ، اونون یئرینی بیلن بیرینی تاپارام. اونسوز دا اول-آخیر الیمه کئچهجک.
حیکایهنین آردی...


text:
دانیشیق معجزه سی له سؤزلرین گوجو
قدیم کیشیلر دئمیشکن، “آز دانیش، ناز دانیش”. بیزده چالیشاق ایندیکی، حیاتیمیزدا دانیشیغیمیزا دوزگون دقت یئتیرک. دانیشیق و اونون یانیندا اولوملو [مثبت] دوشونجه بیزه و اطرافیمیزداکیلارا چوخ تاثیر قویور. چوخ ائشیتمیشیق اولموسوز [منفی] ذهنه صاحب اولانلار باشقالارینین دا موفقیتلرینه مانع اولوبلار. “سندن هئچزاد چیخماز، اودوزارام، چتین دیر و…” بئله-بئله سؤزلر همیشه بیزی دالا ساخلاییبدیر. چالیشمیشام بو قیسا یازیدا بعضی مثبت و تاثیرلی جملهلرله بلکه ذهنلریمیزده و دانیشیقلاریمیزدا فرقلی اولماغا ندن اولوب، دونیایا مثبن گؤزلوگو ایله باخماغی ذهنلریمیزده یارادام.
من دوشوندوکلریمی قورویورام ( موغایات اولورام)، اونلار دانیشیغیما دؤندوکلری اوچون.
من داشیقلاریمدان موغایات اولورام، اونلار ائتدیکلریمه دؤندویو اوچون.
من ائتدیکلریمدن موغایات اولورام، اونلار آلیشدیقلاریما دؤندویو اوچون.
من آلیشدیقلاریمدان موغایات اولورام، اونلار شخصیتیمی قوردوغو اوچون.
من شخصیتیمدن موغایات اولورام، او منیم آلینیازیما دوزدویو اوچون.
باشاریلارا یئتیرمک اوچون لازیم اولان هرنه واریمدیر.
بو آندان، اؤز چئورمده (اطرافیمدا) اولانلار ایله ان یاخشی ایلگینی (ارتباطی) قوراجاغام.
تانری منیم ان یاخشی سؤزداشیمدیر.
یاشامین بوتون چاغلاری موفقیت له دولودور.
من ده آچیق- آیدین، یارادیجی بیلینج (ذهن) و اعلا روحیه واردیر.
هر یاش دا اولسام دا، یاشاییشدا لاپ گؤزل لحظهلر یاراداجایام.
من اؤزمو، اؤزوم اولدوغوم کیمی سئویرم.
منیم ائویمین دیب- بوجاغیندان دینجلیک یاغیر.
منیم ان یاخشی عاییله واریمدی.
تانرینین وئردیکلری حدسیزدیر.
من یاشاییش دان لذت آپارماق فورصتینی اؤزومه وئریرم.
منیم چئورم تانری برکتلری ایله دولودور.
من اؤز یاشاییشیمین معماری یام.
بیز اؤزوموزه بنزر آداملاری سئوهریک.
الیمده اولانلاردان، دوزگون فایدالانیرام.
من، باشقالارینین دا منیم کیمی اولماماق حاقلارینین اولدوقلارینی بیلیرم.
من نعمتلریمی ساییرام، اولمایانلاری یوخ.
اودوب یوخسا اودوزماق بیزیم ائتدیکلریمیز ایله دوشوندوکلریمیزین نتیجهسیدیر.
باغیشلاییب، یاردیم ائتمک یاشامین سیرریدیر.
سلامتلیک، محبت و آزادلیق، اینسانین سعادت نسخهسیدیر.
موفق اولمانین اساس شرطی، ائتمک (عمل ائتمک) باجاریسیدیر.
آپاران (برنده)، هئچواخت دایانماز.
آغری ایله درمان اؤز ایچیمیزدهدیر، چوخ واخت بونو آنلامیریق.
من شانسلی، خوشبخت، جاذیبهلی و عظمتلی اینسانام.
من بلی دئمک ده تلسمهییب، یوخ دئمکده ده دایانمارام.
خالقی سئویب، یاشاییشیمدان دا لذت آپاریرام.
من اودورام [برنده میشوم](اودماقدایام).
من باشقالارین آجیغینی (نفرتینی) سئوگی ایله قارشیلاییرام.
قورخو اینسانلارین ان بؤیوک دوشمنیدیر.
گرکلیدیر، اونجه اؤزومه و سونرا باشقالارینا غلبه ائدم.
هرگون کئچن گونومدن یاخشی اولوب، بیر آددیم قاباغا گئدیرم.
تورکجهیه حاضیرلایان: حسین واحدی


text:
اوسوالدو فئررارینین خورخه لوئیس بورخئسله شئعیر حاققیندا صحبتی؛
- قدیم شرق روایتلرینه گؤره آدم جننتده شئعیرله دانیشیرمیش…
- بوندان خبریم یوخدور. بیرجه اونو بیلیرم کی، او قدیم یهودی دیلینده دانیشیرمیش، چونکی کولریجین (Samuel Taylor Coleridge – اینگیلیس شاعری) آتاسی (او اؤزو اینگیلیس کندلریندن بیرینده پروتئستان کئشیشی ایدی) موعظهلرینده بئله دئییردی و کیلسهیه گلنلر موعظهلرینی مقدس روحون قدیم دیلینده اوزون آیهلرله زنگینلشدیردیی اوچون اونا میننتدارلیق دویوردولار. بو دیل طبیعی اولاراق ائله قدیم یهودی دیلی ایدی. او، دونیاسینی دییشهنده اونو یا قدیم یهودی دیلینی بیلمهین، یا دا یهودیجه دانیشماق آلیشقانلیقلاری اولمایان باشقا بیر کئشیش عوض ائدیر. اونا گؤره ده، کیلسهیه گلنلر اؤزلرینی آلدانیلمیش کیمی حیس ائتمهیه باشلاییرلار، اونلار اوولکی کئشیشین دیلیندن هئچ نه آنلاماسالار دا، بونا گؤره اومیدسیز دئییللرمیش. موعظهچینین مقدس روحون قدیم دیلینده، یعنی قدیم یهودیجه دانیشماسی اونلارین خوشونا گلیرمیش. یئری گلمیشکن، سئر توماس براون هارداسا دئییب کی، او ایکی اوشاغی (صحبت رومانین اساسینی قویان رومول و رئم آدلی اوغلان اوشاقلاریندان گئدیر) کؤرپهلیکدن مئشهیه بوراخماق ماراقلی اولاردی کی، قوی جمعیتدن ایزوله اولونوب هئچ کیمی یامسیلایا بیلمهسینلر. بلکه، اوندا «ائدئمده»، یا دا باشقا آدییلا جننتده ایلک دیله گلن سؤزون قدیم یهودی سؤزو اولدوغونو گؤرردیک. اونون فیکرینجه، اوشاقلار موطلق بو دیلده دانیشاجاقدیلار. دئیهسن، بئله بیر دئنهییم ده آپاریلیب، اما اوشاقلار دانیشا بیلمهییبلر، آنجاق قیریق-قیریق سسلر چیخاریبلار. ایکی اوشاغی تولومدان ایزوله ائدیب، اؤز باشینا بوراخاراق یئنی بیر دیل یاراداجاغینی دوشونن اینسانین عاقیبتی باخ بئله اولوب.
- بو هم ده ایلکین دیل اولاجاقدی…
- قدیم یهودی دیلی ائله همین ایلکین دیلدیر! اما آدمین شئعیرله دانیشدیغینی بیلمیردیم. لاکین کاببالا (یهودیلرین مقدس کیتابی) حاققیندا اوخودوغوم بیر کیتابدا (بو کاببالا حاققیندا یازیلمیش نادیر کیتابلاردان بیریدیر) آدمین ان گؤرکهملی تاریخچی، ان بؤیوک فیلوسوف، ان ماهیر ریاضیاتچی اولدوغونا راست گلمیشدیم. آخی آدم اؤزو ائله تانرینین الیندن چیخمیشدی، چونکی او کامیل حالدا دوغولموشدو و تانرینین اؤزو و ملکلریندن درس آلمیشدی. هم ده بئله احتیمال ائدیلیر کی، او حددن آرتیق اوجا بویا صاحب ایمیش و اونون نسلی هله ده جیرلاشماقدادیر. لئون بلوانین (Leon Bloy – فرانسیز یازیچیسیدیر) چوخ گؤزل بیر سؤزو وار، او دئییر کی، آدم جننتدن قووولاندا آلوو اولماقدان چیخدی، سؤنمکده اولان کؤمور پارچاسینا چئوریلدی. بئله بیر ادعا دا وار، گویا کاببالا اؤزو اولدوقجا قدیمدیر. گویا اونو ائله ملکلر آدمه اؤیرهتمیش، آدم کاین و آوئله، (آدمین اوغلانلاری قابیل و هابیلین اینجیلدهکی آدیدیر)، اونلارسا اؤز اؤولادلارینا. بئلهلیکله، بو عنعنه نسیلدن نسیله کئچهرک اورتا عصرلره قدر گلیب چیخیب. بیز ایندی یئنیلیکچی ایدئیالاری دهیرلندیریریک، لاکین اجدادلاریمیز بئله اولماییبلار. او واختلار بیر ایدئیانین حؤرمتله قارشیلانماسی اوچون چوخ قدیم اولماسی واجیب ایدی. اولا دا بیلسین، قدیملیک ایلک کاببالیستی کیمی قارشیمیزا چیخان آدمین اؤزوندن داها اوزاق بیر تاریخی ایفاده ائدیر.
- دئمهلی، او ائله مقدس روحون تعلیم وئردیی ایلک اینساندیر.
- البته، بو حالدا، دئمک، ملکلر اؤزلری ده کاببالیستی ایدیلر. ملکلرسه تانرییا چوخ یاخیندیرلار.
- نئجه اولورسا اولسون، بیز ادبیاتین پوئزیایلا باشلادیغینی بیلیریک…
- هه و آدم حاقیندا روایت ده ائله بونو اونایلاییر.
- موطلق ائلهدیر.
- بیلدییم قدر قدیم یهودی شئعیری حاقیندا چوخ آز شئی دئییلیب. بیرجه آپاریلان مقایسهلری سایماساق، بو، بئلهدیر. دوز دئییرم؟ آخی قدیم یهودیلردن بیزه قالان دینی متنلردهکی سورهلرده هئجالارین معین سایلا تکرارلانماسی یوخدور، هئچ بیر آهنگ و آللیتئراسیون یوخدور. اما البته، اوردا ریتم وار، حتی والت ویتمن (Walt Whitman – آمئریکان شاعری) بیر قدر گئجیکمه ایله شئعیرلرینده اونلاری تقلید ائدیب جانلاندیرماغا چالیشدی.
- جانلاندیردی دا.
- بیلمیرم جانلاندیردی یا یوخ. اما ایستهنیلن حالدا او، داوودون پسالملاریندان ساپیب(منحرف اولوب) ، اینجیلین اینگیلیس اسقفلاری طرفیندن ائدیلمیش ترجومهسینه اساسلانیب.
- بورخئس، سیزین شئعیریات حاقیندا منی چوخ ماراقلاندیران فیکیرلرینیز اولوب؛ اؤرنهیین سیز گئرچهیه دایالی هرهانسی شئعیریاتین استثناسیز یاخشی اولاجاغینی دئییبسینیز.
- یقین کی، گئرچهیه یا دا موطلق اویدورمایا اساسلانان شئعیری نظرده توتمالییدیم. دوغرودور، بونلار چئلیشیر (ضدیت تشکیل ائدیر)، اما ایش اوراسیندادیر کی، اویدورما دا گئرچهیه اویغون گلمهلیدیر. منجه شاعر تصووور ائتدیینه اینانمالیدیر. منجه، شئعیرده سؤز اویونلارینین ایستیفاده ائدیلمهسی اولدوقجا ضررلیدیر. دوغرودور، بونون کمکی ایله هانسیسا ریتمه نایل اولماق مومکوندور. اما منجه، بو دا یانیلمادیر. سیز راضیسینیز؟
- بلی، بئله آنلادیم کی، سیزی اؤزهللیکله دویغوسال گئرچک ماراقلاندیریر.
- حیسلرین گئرچهیی، بئله کی، من هانسیسا بیر احوالات اویدورورام، فرقی یوخدور بو فانتاسیتک یا دا اویدورما احوالات اولا بیلر، اؤزلویومده بونون اویدورما اولدوغونو بیلیرم. لاکین بونو نئجه یازدیغیما اینانمالییام. بو هم ده کولدریجین فیکرینه اویغوندور. او دئمیشدی کی، شئیرسل دوروستلوک شوبهه یولونون بیر دقیقهلیک قاپانماسیدیر.
- مؤحتشم سؤزدور!
- باخ بیر مثال چکیم: توتاق کی، کیمسه تئاتردا «ماقبئت» تاماشاسینا باخیر. او، بوردا اوینایانلارین گئییندیریلیب بزهدیلمیش آکتورلار اولدوغونو بیلیر، لاکین گؤزلرینین اؤنونده جادوگر قارینین، اؤز ویجدانینین و آروادینین اوجباتیندان محض آروادینین قاتیلینه چئوریلن ماقبئتین دهشتلی طالعینین جانلاندیغینا اینانیر.
- شوبههسیز کی.
- یاخود دا بیز رسمه باخیریق و اوردا گؤردویوموز منظرهنی هئچ ده کتانا چکیلمیش بویالار کیمی یوخ، همین یئرین کتان اوزهرینده عکسی کیمی، همین یئره آچیلان بیر پنجره کیمی دوشونمهیه چالیشیریق.
- البته. سیز هم ده «موسیقی» سؤزونو شئعیره ده تطبیق ائدیله بیلهجهیینی دئمیشدینیز. یا یانلیشلیقلا، یا دا مئتافورا (استعاره) کیمی قونوشمانین دا خصوصی آهنگی اولدوغو دئییلیر.
- منجه، بئرنارد شوونون «word music » (سؤز موسیقیسی) آدلاندیردیغی موسیقینی دویماق اوچون موسیقی دویوموم وار. لاکین اینستورمیمئتنال و ووکال موسیقییه قارشی بئله دویوموم یوخدور، یا دا چوخ ضعیفدیر.
- بونلار ایکی فرقلی قابیلیتدیر.
- هه، البته، بو ایکی دویوم منده فرقلی اؤلچودهدیر. من ائله موسیقیچی ایله صحبت ائتمیشم کی، سؤز موسیقیسینی دویماق قابیلیتی تامامیله یوخدور. او، نثردهکی ریتمین گؤزهللیینی یا دا شئعیرسل بئیتلرین آهنگینی دویا بیلمیردی.
- سیزین باشقا بیر فیکرینیزه گؤره ایسه شئعیرده مئتافوراسیز (استعارهسیز) دا کئچینمک مومکوندور.
- منجه، مومکوندور، آنجاق معین چرچیوهده… باخ ائمئرسون «بیزیم قونوشمامیز شئعیرین چوخ ییپرانمیش بیچیمی اولدوغونو» – دئییر. بئله کی، بیزیم ایندی ایشلهتدییمیز بوتون سویوت آنلاملی سؤزلر ایلکین بیچیمینده سوموت آنلاما مالیک اولوب، داها سونرا ایسه مئتافورانین ائتکیسیایله شکلینی دییشیب. لاکین ایندی سویوت دوشونجهنی آنلاماق اوچون گرک اونلارین فیزیکسل کؤکلرینی، یعنی هر بیر سؤزون ائتیمولوژی کؤکونو اونوداق. چونکی بو، اصلینده، مئتافورادیر.
- هه، اونا گؤره کی، مئتافورا سؤزونون ائتیمولوژیک آنلامی دا چوخ ماراقلیدیر…
- کؤچورمه دئمکدیر.
- معنانین کؤچورولمهسی…
- دوغرودور، اما مئتافورا ائله مئتافورادیر؛ یعنی «مئتافورا» سؤزو اؤز اؤزلویونده سربست، باغیمسیز معنایا مالیکدیر.
- بلی، هر شئیین سیمگهسل معناسی وار. باخ منیم اوچون اولدوقجا ماراقلی گؤرونهن بیر فیکیر ده وار: بونو هم ریلکئهده (Rainer Maria Rilke– آلمان شاعریدیر)، هم ده سیزده گؤرموشم، اما فرقلیبیچیملرده. ریلکه دئییر: «گؤزل اولان دهشتین باشلانغیجیندان باشقا بیر شئی دئییل». سیز شئعیری دهشت حیسسی ایله بیرلشدیریبسینیز. یقین، بونو قدیم کئلت شاعیرلرینی دوشونهرک دئییبسینیز. سیزین فیکرینیزه گؤره شئعیرین اصل ماهیتی هئچ ده اینسانا عیان دئییل. سیز اینجیلدن «اینسانین تانرینی بیرجه آنلیغا گؤرمهسییله باغری چاتلاییب اؤلهجهیینی» مثال گتیرهرک، بئله نتیجهیه گلیرسینیز کی، بونا بنزر بیر شئی شئعیرده ده باش وئریر.
- منیم قدیم افسانهیه اساسلانان بیر حکایهم وار. اوردا کرالین سارایی حاققیندا پوئما سیفاریش وئردیی بیر کئلت شاعریندن بحث ائدیلیر. شاعر بو پوئمانی یازماق اوچون اوچ ایل سورهجینده اوچ جهد ائدیر. ایلک ایکی جهدینده کرالین حضورونا الیازماسی ایله بیرگه گلسه ده، یازدیغینی کرالا بیهندیره بیلمیر. اوچونجو جهدینده ایسه او الیازماسیز گلیر و کرالا بیرجه سؤز دئییر: بو «سارای» سؤزو اولماسا دا، «سارای»ین ماهیتینی ان کامیل شکیلده ایفاده ائدن بیر سؤز ایدی. ائله بو دمده، شاعر آغزیندان او سؤزو چیخاران کیمی سارای یوخا چیخیر. ایندی کی، اونو بیرجه سؤزه سیغیشدیرماق مومکون اولدو. دئمهلی، بوندان سونراکی وارلیغینین هئچ بیر معناسی یوخدور.
- بو، بیر نؤوع شئعیر و سئحیردیر.
- هه، تقریباً ائله بیر شئیدیر و بونون گؤرن کرال شاعیری خنجرله موکافاتلاندیریر. چونکی شاعیر کامیللییه چاتیب، او، لازیمی سؤزو تاپیب و ایندی اونون وارلیغینین بیر معناسی یوخدور. بوندان سونرا او بو دونیادا آرتیقدیر. آخی هم ده اونا گؤره کی، شاعیر گئرچکلیییی عوض ائدهجک بیر سؤز تاپماقلا بیر نؤوع مقدس اولان شئیلره قارشی حؤرمتسیزلیک ائتمیشدی. مگر اینسانا بئله بیر حرکت ائتمهیه ایجازه وئریلیب؟ مگر اونون وارلیغی عوض ائدهجک بیر سؤز تاپماغا حاقی وار؟
- سیزین دئدیکلرینیز منه، قدیم زامانلاردا روحانیلر آراسیندا هانسیسا بیر شهرین آدینی سیرر کیمی ساخلاماق عنعنهسینی خاطیرلاتدی.
- دئ کویینسی (Thomas De Quincey– اینگیلیس یازیچیسی) بو گلهنکدن دانیشارکن رومان-ی مثال گتیریر و بیر رومالینین بو شهرین گیزلی آدینی آچیب دئدییی اوچون اعدام جزاسی آلدیغیندان بحث ائدیردی. داها سونرا ایسه دئ کویینسی آرتیریر کی، شهرین گیزلی آدی او قدر تیتیزلیکله قورونوردو، بو، بیزیم دؤوروموزه گلیب چاتماییب.
- تامامیله آیدیندیر.
- بو او دئمکدیر کی، کیم رومانین گیزلی آدینی بیلسه، بو شهرین صاحیبینه چئوریلهجک. چونکی بیر شئیین آدینی بیلمک اونون اوزهرینده آغالیق ائتمک دئمکدیر. ائله بوردا سیزینله نه واختسا دانیشدیغیمیز تانرینین گیزلی آدی ایله باغلی صحبتین یئری گلدی. بئله روایت اولونور کی، تانری اصل آدینی موسادان گیزلهمک اوچون اؤزونو «من وار اولانام» دئیه تقدیم ائدیر. مارتین بوبئر (Martin Buber– یهودی اصیللی آوسترییا فیلوسوفو) بئله حساب ائدیردی.
- بلی، اما گلین اوولکی مؤوضوعا قاییداق. دئیه بیلرسینیزمی، شخصاً سیزین اؤزونوزده شاعیرلیک یا دا شئعیرله دهشت و یا گؤزهللیک آراسیندا هانسیسا باغ وار؟ یادینیزدادیرسا، بایاق بونونلا باغلی اؤتهری ده اولسا، بحث ائتمیشدیک.
- موختلیف زامانلاردا شاعیرین هم گؤزهللیک، هم ده دهشت آراسیندا باغلیلیغی اولدوغونو دوشونموشم. اونا گؤره کی، اول بیزیم گؤزهللییه لاییق اولمادیغیمیزی حیس ائدیردیم. ایندی ایسه بئله نتیجهیه گلمیشم کی، بیز گؤزهللیکله کیفایت قدر تئز-تئز قارشیلاشیریق. اوندا نیه گؤره اونو سلاملاییب، قوناق کیمی قبول ائتمهیک؟
Anlam.Biz


text:
موضوعات : باشقا یازیلار
ساغ و سول بئینین اؤزللیکلری!
بئینین قورولوشونو اؤیرَنمک اوچون، سون ایللرده چوخلو آراشدیرمالار اولور. گؤرولن ایشلر و آراشدیرمالار، بئینین ایکی طرفینین، فرقلی دوشوندویونو و ایکی فرقلی دوشونمه یولونو کنترل ائتدیکلرینی گؤسترمیش. سونوجلار؛ اینسانلارین، بیر-بیرینه اوستون اولدوقلارین گؤستهریر. بئینین بیر طرفیندن چوخ ایش چکمک و گوجلو ایشلنمهسی باشقا طرفین گوجسوز و یئتَرسیز اولدوغونو بیلدیریر. آشاغیداکی اؤزللیکلر، بئینین…
“بیرتونز” دیلیمیزین موسیقی سسی
بیرتونز تحلیلی-خبری وئبسایتی اولاراق آذربایجان موسیقی خبرلرینی یایینلایان بیر مرکزدیر. بو وئبسایت یئنی خبرلری، موسیقی لری،ویدئولاری و کانسئرت رئپورلاری ایله گونجللهنیر. بیرتونز مودورونون وئردییی بیلگی لره گؤره؛ بو وئبسایتین ایلک آماجی تورکجه موسیقیلری یایینلاماق وصنعتکارلارا دستک اولماقدیر.دئمهلیدیر؛ بیر تونز سایتی گلهجکده چئشیدلی دیللری دستکلهمک له، آذربایجان موسیقیسینی دونیایا تانیتدیرماغا چالیشاجاق…
بردووان اوچورتما فستیوالی زنجاندا کئچیریلهجکدیر
بردووان اوچورتما فستیوالی زنجاندا کئچیریلهجکدیر.”آرزولار بردووانی” فستیوالی مورداد آیینین ۸ی- بنج شنبه گونو زنجان شهرینده کئیچیریلهجک دیر.زنجانین “روزبه” خیرییه جمعییتین دوغال چئوره قولو(شاخه زیست محیطی) بردووان اوچورتما یارییشینی ساعات ۵-۸ دک زنجانین گاوازنگ جادهسینده کئچیرهجک. دئمهلیدیر بردووان اوچورتما و بردووان جورلمک کیلاسلاری ایسه بو فستیوالین کناریندا قورولاجاقدیر.
کوردوستان بیلیم یوردو، کوردجه دیلینده اؤیرنجی قبول ائدهجکدیر
کوردوستان بیلیم یوردوسو گلهن درسلیک تئرمینده کوردجه دیلی ریشتهسینده اؤیرنجی قبول ائدهجکدیر.بختیار سجادی، کوردوستان بیلیم یوردونون کورد دیلی و ادبیاتینین یوللا سالان شوراسین رئیسی ، بو قونومدا ۴۰ اؤیرنجینین قبول ائدیلمهسیندن خبر وئردی . دئمهلیدیر، کورد دیلی و ادبیاتین کورسوسو هابئله ریشتهسین یولا سالماسین خبری نئچه گون قاباق باشباخان روحانی جنابلارین…


text:
سادهجه عادی بیر خبر: بالاش آذراوغلو ۹۰ یاشیندا حیاتینی دییشدی. ائله بئله. کیمسهنین توکوده ترپنمهدی. سسسیزجهسینه تورپاغا تاپشیریلدی. مزارلیقدا اوچ جوت بیر تک آدام وارایدی. عؤمرو بویو غربتده یاشامیش بو مغرور چینار غربتده ده حیاتینی دییشدی. فخری خیاوانیندا قویلانسا دا، پرزیدنت و نئچه اونلو آدام حئییفسیلهنرک بیاننامه یازسالار دا، سکوتا معروض قالمیش، مدینه قوخولو، دانیلمیش بو شاعرین ایکی ایل بوندان اول سوروله ـ سوروله قیرخ ایل یاشادیغی ائودن قووولماسی هله خاطرهلردن سیلینمهییب.
نه یازیق کی یاریم قرینهلیک وطن حسرتینی اورهیینده داشییان یئنیلمز بالاش اؤز تورپاغیندا جان وئرمهیه رخصتسیز اولدو. بیر ایل بوندان اول خستهخانادا شاعر دوستوم هریسلییه کؤورکلیکله «منی گؤتورون وطنه» دئین شاعرین اورهک آغریسی دؤزولمزایدی. دوزونه گلسن آمما ائله بئله اولمالیدیر. آقالارا آلچالمایان، عهدهلیک داشییان صنعتکارلارین اورتاق طالعیدیر اعتناسیزلیقلا قلمدن دوشمک. آنجاق خلقینه وفادار قالان بو شاعر، الوان چیچکلی شعیرلری ایله خلقین اورهیینده یاشایاجاق، رسمی تریبونلاردا آدی چکیلمهسهده.
مختلف ژانرلاردا مهارتله ساده و صمیمی شعیرلر یازان بالاش آذر اوغلو، مؤوضوع جهتیندنده دورلو شعیرلر یازیبدیر. او هر شئیدهن اول، اؤزو دئمیشکن، انقلاب شاعریدیر. وطن ائولادینین سعادتی اونون ان باشدا دوران ایستهییدیر و بو یولدا لازم اولاندا حیاتین خیلی لذتلرینه ده گؤز یومور.
عؤمرو بویو غربتده یاشایان شاعر، بو حسرتی بوتون شعیر دفترلرینده هؤنکوره ـ هؤنکوره آغلایاراق، یئنی تعریفلر وئریر چوخلارینین اورتاق دویغوسو اولان وطن حسرتیندن. بالاش آذر اوغلو یاشادیغی بو کؤورهکلییی بعضاَ آرازین اوستونده ایکی وطنی بیرلهشدیرن بیر کؤرپو اولماق دیلهیی ایله نمایش ائتدیریر، بعضاَ یوخولاردا وطنه دؤنمک آرزوسونون گئرچکلشمهسیله ترنم ائدیر.شاعر داش طاباقدا اکیلمیش بنؤوشهلره خطاباَ
گلین سیز اینانین، اینانین منه،
اؤزومله وطنه آپاریم سیزی
دئیهرک، اونلارین وطنینه اشاره ائتسه ده اؤز وطنین دوشونور. آنجاق تبریزین حسرتی قاریشاندا مدینهنین حسرتینه
شاعرین کدری حقیقتاَ ده اوساندیریجیدیر:
ایندی خبرین اولسون عزیزیم
آرتیق آچیلدی یولو
دومانلی تبریزین
گل یاپیشیم الیندن
خیالن مین دفعه کئچدیییمیز
خدآفریندن کئچک ایکیمیز.
بیلیرسن گلیشیندن نئجه سئوینهجک
یولونو گؤزلهین
آنا تبریز …
شاعر خاطرهلرینه مراجعت ائدهرک، وطن قوینوندا یاشادیغی خوشبخت گونلرین دفترینی، کؤورکلیکله واراقلاییر. اونون نوستالژیسی ساریلیب وطن بویونا و هر شعرینده اؤزوندهن بیر نشان قویور:
بیر زامان او شهرده
عؤمور سوردوک، گون گؤردوک
دوستلار ایله بیر یئرده
بالاش آذر اوغلونون ۱۳۲۴ده گونئی آذربایجاندا قورولان ملی حکومتینه مناسبتی ده بوندان اول قید ائلهدیییم ایکی قونو ایله ایلگیلیدیر. ملی حکومتین انقلابچی و امکپرورلییی ایله برابر، وطن نامینه برپا ائدیلمهسی، دئمک اولار اونون شخصیتینین ایکی سجیهوی یؤنون نمایش ائتدیریر: وطنپرور انقلاب شاعری اولماسینی یعنی. کوتلهنین چتینلیکدن قورتارماسی اوغروندا چالیشماقدان یورولمایان شاعر، کوتلهنی، یاشادیغی، بویا ـ باشا چاتدیغی تورپاقدا دوشونور. اونون قارا طالعی، کؤک آتدیغی یئرین طالعیدیر آنجاق. ائله اونا گؤره ده یورولماز بیر عسگر کیمی ملی حکومتین قورولماسی یولوندا قلم و سلاح سنگرینده دؤیوش آپاریب، خلقین ظفرینده بایرام توتور. آنجاق خوشبخت گونلر تئز باشا چاتیر. بو تورپاق یالنیز بیر ایل آزادلیق و آبادلیق اوزو گؤره بیلیر. بیر ایل سونرا شاهلیق اردوسونون وحشیجه باسقینینا معروض قالیب، قارلی میدانلارین گنجلرین قانیلا چیچکلنمهسینه شاهد اولور. بیر ایل آزاد یاشاماغین قیمتینی مینلرله ایگیدین قانیلا اؤدهمهیه محکوم اولور باشی بلالی بیزیم تورپاق. بو دؤزولمز جنایتلره نئجه دؤزه بیلر شاعر، شعرینین گؤز یاشلاری آلتمیش بئش ایل سونرا دا اوخوجونون گؤز یاشلارینا قاتیلارکن؟
او سحر
گونشین آلتیندا قیزاران لکهلر
قار اوستونده قیرمیزی لالهلره بنزهییردی.
تبریزی آزادلیغین قانی بزهییردی …
قانلا ابدیته کؤچوردو
قانلا قازانیلمیش حریت
بالاش آذراوغلونون مؤوضوع باخیمیندان شعرینین رنگارنگلییی ایله برابر اونون بدیعی تصویرلر و یئنی ترکیبلری ده چوخدور. بو گؤزهللیکلره عاید اولان منظرهلرین بیر باشی شاعرین بوللورلاشمیش داخلی حسلر و طبیعتین بخش ائتدییی اؤزهل ذؤوقونه باغلی اولسا دا، بیر باشی دا اونون ساده، صمیمی و عین حالدا طبیعی آخارلیغی اولان دیلینه باغلیدیر. بعضاَ شاعرین شعری عادی بیر دانیشیق کیمی آلینیر، ائله بیل هئچ شعیر دئییل اوخودوغو شئی، دیلین گؤزهللیکلرینی داشییان عادی بیر صحبتدیر بلکه:
ننهم هر گون اوباشدان دورار،
اولجه نامازین قیلار،
سونرا دؤنر بیر طاباق خمیر یوغورار،
تندیری قالاردی.
بونونلا برابر، شاعر، یئنی ـ یئنی ایماژلار ایشلهدیر شعرینده. سانکی شاعرین خیال مرکبی طبیعتین سرحدلرین آشاراق، طبیعتده اولان شئیلره باشقا ـ باشقا اؤزهللیکلر وئریر. بو باشقالیق شعیرله یاشید اولسا دا، دقتی چکن یالنیز اونون یئنیلییی، اؤزهللییی، معاصرلییی و عین حالدا سؤزو گئدهن مؤوضوعلارلا اویغونلوغودور. بالاشین شعرینده ایسه بئله حاللار چوخدور. شاعر ال آتیب دالغانین باشیندان پاپاغین گؤتورور و همین دالغانی بیر آیری یئرده دنیزین سینهسینده قابار کیمی گؤرور. یئنه پارادوکس یاراداراق، لال دنیزی تلاطمده دوشونور. ایشیقسیز، اوجاقسیز اتاقلار سانکی یتیم اوشاقلاردیر اونون شعرینده و یارپاقدا یاغیشلار اوخویور، اؤزو ده سیسقا یاغیشلار. بعضاَ قیشین اوغلان چاغیندا قوینونا بیر قوجاق کولک گیرهرک، اوزوندن شاختا اؤپور و فیکیرلر قیزارمیش دمیر کیمی هر شئیی یاندیریر، بئینینی ده، الینی ده، نفسینی ده، دیلینی ده. پاییز گئجهسینین ایسه مغلوب اردونون عسکری کیمی چیخاریلاجاق و آتیلاجاق اولدوزلو پاگونلاری وار.
شاعر بعضاَ مدرنلشیر ده، مدرن شعره یاخینلاشیر دا:
سئوگیلیم الینی چکدی
آغارمیش ساچلاریما.
دئدی:
پاییزدیر، عزیزیم …
داها نه ائتمک اولار …
خزانلی طبیعت یاشا دولموش شاعردیر، یاشلی شاعر ایسه خزانلی طبیعت. شاعر دیلینه گتیرمهدن طبیعتدهکی پاییزی و دیبچکدهکی چیچهیین معروض قالدیغی سولغونلوغو اؤز آغارمیش ساچلاریندا گؤستریر. قوجالیغین چارهسیزلیییندن سؤز آچیر دانیشمادان بو حاقدا.
ایشیق سایتی


text:
ضربالمثللر(قاراداغ روایتی-۱)
توپلایان: قنبر سیفی
- اونون بیر قابیرغاسی قالیندی
- چاغیریلمیش یئردن عار ائیلمه، چاغیریلمامیش یئری دار ائیلمه
- قولتوغونا یئل وئر، الینه بئل وئر
- هرکس دئدی دوزم، باخدیم گؤردوم بنزر خیشا + هر کسه من دئدیم دوزدو، باخدیم گؤردوم اوراغجان ایریسی وار
- سئودیمالی چوخ گؤزلیدی، بیر دنهده چیبان چیخاردی
- قوش قانادینان اوچار
- آت میخی یئردن چیخارسا بیر یئره دهینده، بئشده اؤزونه دهیر
- خیش یئره ایلیشنده اؤکوز اؤکوزدن گؤرر
- اؤزی ییخیلان آغلاماز
- ایت هورر کاروان کئچر
- دگیرمان ایشلدهیین ایشدر، چاخ چاخ باشین آغریدار
- پالازا بورون، ائلینن سورون
- حاخلا گونی، گلر گونی
- ساخلا سامانی، گلر زامانی
- عاغیللی آدامین پالید باشیندا نه ایشی
- پیادا آتچییا گولمهسه باشی آغریر
- اینسانین خائینی اولماسا، قویونا قوزویا دامخا وورمازلار
- ایت یئسین دهلی قیز ارین تانیمیر
- بالا قیزیل اؤکوز ائله قیزارا قیزارا اؤلر
- قوشو اوچورتدین، دالیسیجا باخما
- نه جور نه جور قیسیر اینک سیزده ساتدیق یاغ بیزده
- آللاه ائششکی تانییب کی بوینوز وئرمهییب
- دؤولته چکن قاریشقانین فیلجن گوجو اولار
- توسباغا اؤزی دهییرمانا گئدنمیر، خالا قیزیسینیدا آلیر کورهیینه
- آچیل گوروم ذکات کئچیسی دئییلسن کی
- خدیر گیردی قیش گیردی، خیدیر چیخدی قیش چیخدی
- آرواد واردی کی آرپا اونون آش ائیلر، آرواد وار کی کرتیح باشین یاش ائیلر
- ال الی یویار، الده قاییدار اوزی یویار
- آت ذاتینان چاپار
- ایت ها قاچار یورتار آخر صاحبینان گئدر
- کور آتین کور دا نالبندی اولار
- گئچی سویی باغیرا باغیرا گئچر
- دایانمیشام دورمیشام، اؤزوم گئدیب بو یوللاری یورمیشام
- دلی دانیشقان اولار، غملی یوخولو
- گئدن گتیرر، قالان یول گؤزلر
- آللاه قازاناننان آلار بئجرهنه وئرر
- غم بیر اولسا چکمهیه نه وار
- یا کچل حسن یا حسن کچل
- ال الی یوآر ال قاییدار اوزو یوآر
- تک الین صداسی گلمز
- قوش قانادینان اوچار
- قورد قویونونان اوینار
- گئچی سویو گؤرر سو گئچینی
- خیرمانا گیرن پورسوخ یابانی قبول ائیلر
- بیلردین گؤتویون خویین، نییه یئیردین باش ال آیاخ سویین
- ائل گوجو سئل گوجو
- فرری اوغول نئینر دده مالین، بئفر اوغول نئینر دده مالی
- یئر برک اولسا اؤکوز اؤکوزدن گؤرر
- ایت هورر کروان گئچر
- فرری جوجه یومورتادا جوگگولدر


text:
معرفی کتاب اسماعیل لطفی (یادداشتی بر کتاب «حماسه و محبت در ادبیات شفاهی آذربایجان » نوشتهی علیرضا ذیحق) فولکلور آذربایجان با جاودانگی الفتی دیرین دارد و همچون اقیانوسی عظیم، با امواج سترگ خود، بشریت را از خروشانی عواطف، احساسات، افکار و تخیلاتی سرشار میسازد که سدهها را در نوردیده و به امروز آدمی رسیده است. در این میان پژوهشگران فولکلور آذربایجان ...Read More »
«میرعلی سید سلامت»ین یئنی اثری ایشیق اوزو گؤردو
آذربایجان و تورک اسطورهلری زمینینده اوزون ایللر تدقیق آپاران آذربایجانین تانینمیش اجتماعی شخصیتی و تدقیقاتچیسی «میرعلی سید سلامت»ین یئنی اثری ایشیق اوزو گؤردو. «کتاب دده قورقود(قورد ربالنوعونون گزارشی تانریلار توپلومونا) عنوانیله یاییلان بو کیتاب، ۶۷۱ صحیفهده هلتاک انتشاراتی طرفیندن یاییلمیشدیر. کیتابی ۲۵ مین تومنه تهران، تبریز و آذربایجانین باشقا شهرلرینده آنا دیلینده یاییلان کیتابلاری ساتان کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک مومکوندور. ...Read More »
نمایش “آنتیگونه” ترکی در سالن اصلی تئاتر شهر تبریز
نمایش “آنتیگونه” ترکی در سالن اصلی تئاتر شهر تبریز نمایش تراژدی “آنتیگونه” نوشته ژان آنوی، درامنویس فرانسوی با ترجمه منیره اکبر پوران (اولکر اوجقار) به زبان ترکی آذربایجانی در شهر تبریز به روی صحنه خواهد رفت. ژان آنوی طرح اولیه این درام را در سال ۱۹۴۱ ریخت و یک سال بعد، در سال ۱۹۴۲ میلادی، آن را به انجام رساند. ...Read More »
«دالغا» موسیقی گروهونون ۲۰ ایللیگ یوبلئی تدبیری باکیدا کئچیریلدی
گؤرکملی آذربایجان صنعتکاری اوستاد «عاشیق چنگیز مهدیپور»ون رهبرلیک ائتدیگی «دالغا» موسیقی گروهونون ۲۰ ایللیگ یوبلئی تدبیری آذربایجان جومهوریسینین پایتختی باکی شهرینده کئچیریلدی. یوکسک سویهده کئچیریلن بو تدبیرده دالغا گروهونون عضولری، اوستاد عاشیقلاری و شاعرلرینین ایللر بویو عاشیق صنعتینین انکشافی اوغروندا چکدیگی زحمتلری، اشتراکچیلار و ائلهجهده مجلیس بانیلری طرفیندن دهیرلندیریلمیشدیر. یوبلئی، آذربایجان جومهوریسینین ملت وکیلی «قنیره پاشایئوا»نین رهبرلیک ائتدیگی «آوراسیا بینالخالق ...Read More »
پروفسور «توفیق حاجییئو» وفات ائتدی
پروفسور «توفیق حاجییئو» وفات ائتدی آذربایجان ملی علملر آکادئمیاسینین نسیمی آدینا دیلچیلیک اینستیتوتونون دیرئکتورو آکادئمیک توفیق اسماعیل اوغلو حاجییئو بو گون گؤزلهنیلمز قضا نتیجهسینده وفات ائتمیشدیر. آذربایجان جومهوریسینین ATV تلویزیا کانالینین یایدیغی خبر اساسیندا پروفسور توفیق حاجییئو ۲۷ نویابر ۲۰۱۵-جی ایلده سحر ساعاتلاریندا یاشادیغی ائوین حامامیندا دم گازیندان زهرلنهرک حیاتینی ایتیرمیشدیر. توفیق حاجییئو ۱ مای ۱۹۳۶-جی ایلده جبراییل رایونونون سولطانلی کندینده ...Read More »
نمایشگاه عکس « چهره های معاصر آذربایجان » در ارومیه افتتاح شد
نمایشگاه عکس « چهره های معاصر آذربایجان » در ارومیه افتتاح شد نمایشگاه عکس « چهره های معاصر آذربایجان » از چهارم آذرماه سال جاری به مدت ۱۰ روز به همت حوزه هنری آذربایجان غربی در نگارخانه ارومیه افتتاح شد. در این نمایشگاه تعداد ۴۰ قطعه عکس سیاه و سفید از چهره های فرهنگی و هنری آذربایجان غربی در رشته ...Read More »
تاریخ خطهای جهان / دکتر فیروز رفاهی علمداری
عنوان کتاب : تاریخ خطهای جهان پدیدآورنده : یوهانس فریدریش ترجمه: دکتر فیروز رفاهی علمداری ناشر : دنیا چاپ: ۱۳۶۸ زبان : فارسی فرمت: PDF حجم : ۱۲/۵مگا بایت صحیفه: ۴۸۳صفحه کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائندیره بیلرسینیز: http://ishiq.net/wp-content/uploads/Tarixe_Xat1.pdfRead More »
«کتاب دده قورقود»ون درسدن نوسخهسی ساتیشدادیر
«کتاب دده قورقود»ون درسدن نوسخهسی ساتیشدادیر پرویز زارع شاهمرسی طرفیندن ۱۳۹۲ینجی ایلده ۱۵۱ صحیفهده نشره حاضیرلانمیش «کتاب دده قورقود»ون درسدن نوسخهسی ساتیشدادیر. بو دهیرلی اثر «تک درخت» نشریاتی واسطهسیه ۵۰۰ نوسخهده چاپ اولموش و اونو تهران و آذربایجانین شهرلرینده آنا دیللی کیتابلار ساتماقدا فعالیت گؤسترن کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک مومکوندور. پرویز زارع شاهمرسینین کیتابا یازدیغی اؤن سؤزونده اوخویوروق: هر بیر ...Read More »
«رقیه کبیری»نین ایکی کیتابی یاییلاجاقدیر
«رقیه کبیری»نین ایکی کیتابی یاییلاجاقدیر تانینمیش آذربایجان یازیچیسی رقیه خانیم کبیرینین یاخین گونلرده «دونیا قابار چالیب یولداش!» حئکایهلر مجموعهسی و «ساچاغدان آسیلمیش اژدها» خانبالیق سفرنامهسی موغام نشریاتی طرفیندن یاییلاجاقدیر. «دونیا قابار چالیب یولداش!» حئکایهلر مجموعهسینه یازیچینین سون ایللرده یازدیغی حئکایهلر او جوملهدن سایه مقدسینین خاطیرهسینه یازدیغی «آلماندا سینوهه وار؟» حئکایهسیده داخیلدیر. بو حئکایهنین بیر بؤلومونده اوخویوروق: «حامامدا ساچیمی اؤوکهلینده توکلریم ...Read More »
اوستاد هاشم ترلانین خاطیرهسی عزیزلندی
اوستاد هاشم ترلانین خاطیرهسی عزیزلندی اونودولماز ملی و مبارز آذربایجان شاعری اوستاد هاشیم ترلانین اؤلومونون ایل دؤنومی موناسیبتیله آبان آیینین ۲۹ ینجی گونو (آدینا گون) اوستادین مزاری باشیندا خاطیره ییغینجاغی کئچیریلدی. اوستاد هاشیم ترلانین عائلهسی طرفیندن تشکیل ائدیلمیش بو مراسیمده عائله عضولریله برابر، اوستادین قوهوم اقرباسی و ادبی مدنی دوستلاری اشتراک ائتمیش و بیر داها خالقیمیزین سئویملی و اونودولماز شاعرینین ...Read More »


text:
آرشیو برای دی, ۱۳۹۳
ایرانلیلارین ان چوخ آختاردیقلاری نه ایدیر!
ایرانلیلارین ان چوخ آختاردیقلاری۲۰۱۴ ایلینده نه ایدیر!ایرانلی قولانیجیلارین(کاربر) ۲۰۱۴ده ان چوخ آختاردیغی سؤزجوکلر(کلمه) و قونولار سایی(تعداد) باخیمیندان سیرایلا: “دانلود، عکس، اهنگ، دانلود آهنگ، بازی، google، دانلود اهنگ، چت، دانلود فیلم، آهنگ جدید “ایدیر.اما بوندان داها اؤنملیسی؛هانسی قونولار وسؤزجوکلرین آختارماق سورعتین چوخالماسی وبؤیومهسی بیر زامان پریودوندا دیر .ایرانلیلار یئنه سیاسته…
“بؤیرهک داشی” حاقدا بیلمهدیکلرینیزی بیلین!
بؤیرهک داشی سالماق بیر اینسانین حیاتدا یاشایا بیلهجهگی ان شیددتلی آغرییا سبب اولا بیلهر. حقیقتن ده داش سالان بیر چوخ قادین بو آغرینین دوغماق سانجیسیندان داها شیددتلی اولدوغونو ایفاده ائتمکدهدیرلر. چوخ قدیم زامانلاردان بری اینسانلاردا چتینلیگه گتیریب چیخاردیغی سندلشدیریلمیش بؤیرهک داشی خستهلیگی حال-حاضیردا دا اولدوقجا تئز-تئز گؤرولمَکدهدیر. حتّی سون ۲۰-۳۰…
مسعود فلاحین کونسرت فیلیمی رسمی اولاراق یایینلاندی
مسعود فلاحین کونسرت فیلیمین DvDدیسی رسمی اولاراق یایینلاندی(منتشر شد). مسعود فلاحین نئچه آلبومو بو گونهدک ایشیق اوزو گؤروبدور. بو آذربایجانلی اوخویانین گئچن کونسرتینده ایگنه سالماغا یئر یوخ ایدیر.آرتیرمالیدیر؛ مسعود فلاحین کونسرتین جانلی گؤرمهینلر بو مؤحتشم کونسرتین فیلیمینی روشدیه باساژیندان آلابیلرلرز.تیلفون: ۳۶۶۷۸۳۹۷ دئمهلیدیر مسعود فلاحین نئچه آلبومونو سس موزیک سیتهسیندن ائندیربیلرسینیز.
اؤلکهنین بیرینجی تورکجه راک آلبومو مجویزی آلدی!
اؤلکهنین بیرینجی تورکجه راک آلبومو موجویزی آلدی! “آغیز” آدلی راک تورکجه آلبومو مجویز آلاندان سونرا گلهن گونلرده تانیملاناراق بازارا عرضه اولوناجاقدیر.علی پرکار(الکتریک گیتار چالان)ایسکا نیوز خبرلیگیله(خبرگزاری) دانیشیقدا دئدی:آغیز آلبومونو بو ایل قیشدا بازارا عرضه ائدهجهییک. پرکار آرتیریدی، آغیز ،اؤلکهده ایلک مجویز آلمیش راک تورکجه آلبومو اولاراق منیمده رسمی بیرینجی آلبوموم…


text:
"بو یازی «آزادلیق یولوندا مبارزه» آدلی کیتابین “محمد امین آزاد وطن” بؤلوموندن آلینمیشدیر"
محمد امین آزاد وطن اورمی نین نازلی چای محالینداندیر. او ، اوللر قدیم اصولدا ، سونرا اورمی شهرینده ابتدائی مکتبده اوخوماغا باشلاییر، لاکن ئوز تحصیلینی آخرا قدر دوام ایتدیره بیلمیر.
بیر چوخ جوانلار کیمی محمد امین ده اقتصادی چتین لیکلر اوزوندن تحصیلدن محروم ایدیلیر، اونون ایلکین معلمی ده همین محرومیت اولور. او ایشله مک ایسته ییرسه، ایش تاپا بیلمیر. نهایت ، هر آدیمدا ینی بیر چتین لیک، ینی بیر محرومیت محمد امینی ده محروم آداملار جرگه سینه، موجود قورولوشدان ناراضی اولانلار سیراسینا چکیب گتیریر. او هله جوان ایکن اجتماعی مبارزه میدانینا قدم قویور. آزاد وطن رضا خانین خلقین منافعینه ضد سیاست و مقصدلرینی اهالی ایچرسینده افشا ایدیر. او ، اورمی کندلیلرینی حکومتین، اربابلارین قانونسوز حرکتلرینه قارشی مبارزه یه چاغیردیغی ایچون وقتیله پولیس مامورلارینین، اورمی فرمانده لشگرینین دقتینی جلب ایدیر. او ، بیر نچه دفعه پولیس اداره سینه چاغیریلدیقدان سونرا، نهایت سیاسی جهتدن «اعتبارسیز» آدام کیمی سیاهییه آلینیر و ۱۳۱۲- نجی شمسی ایلده اورمی قوشون فرماندهی طرفیندن توتولور، بیر مدت اورمییده زندانی ساخلاندیقدان سونرا عمرلیک اولاراق زنجانا تبعید اولونور. زنجانین نظمیه اداره سی و فرماندارلیغی آزاد وطنین فعالیتینین قارشیسینی آلماق مقصدیله اونی نظارت آلتینا آلیر و موقتی اولاراق زنجان بلدیه سینده سوپورگه چیلرین باشچیسی وظیفه سینده ایشه قبول ایدیرلر.
آزاد وطن شخصی مطالعه و حیات تجربه لری نتیجه سینده بیشیب برکیمیش مبارز بیر انسان، آچیق فکرلی وطن پرست و اجتماعی حادثه لره دوزگون قیمت ویرمگی باجاران تشکیلاتچی ایدی. او ، کتله نین حقیقی قدرتینی درک ایدره ک همیشه بو قدرتین بیر تشکیلات حالیندا بیرلشمه سینه چالیشیردی. گله جگه محکم امید و اینام بسله ین آزاد وطن همیشه صحبت زمانی دییردی: «بیز سوپور گه چیلر و باشقا زحمتکشلر گوجوموزی بیر یره توپلایا بیلسه ک خلقین آزادلیغینا، مملکتین ترقیسینه انگل اولان هر بیر مانعه نی آرادان آپارا بیله ریک ».
آزاد وطن زنجاندا سکگیز ایل تبعیدده قالدیغی زمان ایش یولداشلاریندان و سور گونده اولانلاردان علاوه بیر چوخلارینین حرمت و محبتینی قازانمیش، اونلاری ئوز مترقی فکرلرینه طرف جلب ایده بیلمیشدی. او، بو حرمتدن استفاده ایدره ک کتله ایچریسینده تبلیغات آپاریر. موجود قورلوشون عیبه جرلیکلرینی آچیب گوستریر، رضا خانین امپریالیستلرین عاملی اولدوغونو هامییا باشا سالیردی. نهایت ، ۱۳۱۹- نجی ایلین پائیزیندا، او، سیاسی فعالیت اوستونده ینیدن زندانا دوشور. اونی دورد آی زنجان نظمیه سینده ساخلادیقدان سونرا تهرانین« قصر قاجار» زندانینا گوندریرلر.
۱۳۲۰- نجی ایلده رضاخان دیکتاتورلوغونون یخیلماسیله ایران خلقلرینین حیاتیندا ینی بیر دور باشلانمیش اولور. ایللر بویی زندان و سور گونلرده قالمیش وطن پرستلر، ترقیخواه آداملار آزاد اولورلار. بو زمان آزاد وطن ده باشقا زندانیلرله برابر آزاد اولوب زنجانا قاییدیر. او زنجاندا حزب توده ایران تشکیلاتلارینین یارانیب گنیشلنمه سینده گورکملی خدمتلر ایدیر و آز بیر زماندا گوستردیگی فعالیتی نظره آلیناراق حزبین مرکزی کمیته سی طرفیندن تقدیرنامه آلماغا موفق اولور.
۱۳۲۲- نجی ایلین آخرلاریندا آزاد وطن ئوز دوغما شهری اورمییه گله ره ک بورادا دا حزب توده ایران تشکیلاتینین یارادیلماسیندا و محکم لندیریلمه سینده فعال اشتراک ایدیر. آزاد وطن خلق ایشینه صداقتی و تشکیلاتچیلیق لیاقتی نتیجه سینده اورمی حزب توده ایران تشکیلاتینین کمیته صدری سچیلیر. بو زمان مشهور جانی سرهنگ زنگنه اورمی نین تیپ فرماندهی ایدی. ایستر اوردو داخلینده ایسترسه باشقا دولت اداره لرینده زحمتکشلرین حقوقونا، اونلارین آزادلیغینا قارشی حاضرلانان هر بیر توطئه وقتلی وقتینده تشکیلات طرفیندن افشا اولونوردو. آزاد وطن اورمی تیپینین نظامی ساخلولارینین داخلینه نفوذ ایتمک ایچون چالیشمیش و بو ایشده بیر سیرا موفقیتلر ده الده ایتمیشدی.
۱۳۲۴- نجی ایلده آذربایجان دموکرات فرقه سینین تشکیلیندن سونرا، او ینه ده اورمی کمیته سینده ئوز تشکیلاتی فعالیتینی دوام ایتدیره رک فرقه نین شعارلارینی، مرامنامه و مقصدینی کتله لره ایضاح ایتمکده وار قوه سینی صرف ایدیری. آلوولی وطن پرست ئوز حرارتلی نطقلریله، کسگین منطقیله زحمتکشلرین آذربایجان دموکرات فرقه سینین بایراغی آلتیندا بیرلشمه لرینده، شانلی ۲۱ آذر نهضتینین حاضرلیق ایشلرینده گورکملی خدمتلر ایتمیشدیر. نهضتین ان مسئول دقیقه لرینده آزاد وطن فدائی لرله چیگین- چیگینه، صدری اولدوغی تشکیلاتین عضولریله بیرلیکده قاتل سرهنگ زنگنه یه قارشی ووروشور و اورمی فدائیلر شوراسینین صدری کیمی فرقه نین امر و گوستریشلرینین یرینه یتیریلمه سینه چالیشیردی.
آزاد وطن آذربایجان دموکرات فرقه سینین بیرنجی قورولتاییندا نماینده کیمی اشتراک ایتمیش و آداف مرکزی کمیته سینه عضو سچیلمیشدیر. او، ملی مجلس نماینده سی انتخاب اولونموش و ملی حاکمیت دورونده حکومت و فرقه طرفیندن اونا ویریلن ماموریتلری لایقینجه یرینه یتیرمیشدیر. او، خلق حرکاتیندا اشتراکینا گوره شانلی ۲۱ آذر مدالی ایله تلطیف ایدیلمیشدیر.
۱۳۲۵- نجی ایلده شاهنشاه اوردوسی آذربایجانا خائنجه سینه باسقین ایتدیکده آزاد وطن ده خائن تهران حکومتی طرفیندن توتولور. قوام حکومتی نین رسمی مامورلاری اونی همکارلیغا، ایللر بویی صداقت و متانتله آددیملادیغی یولون عکس استقامتینده حرکته دعوت ایتدیکده آزاد وطن اونلارا:«جلادلار! چنار آغاجی سینار- لاکن اگیلمز!…» – دییه جواب ویرمیشدیر.
آلچاق دشمن آزاد وطنین قارشی سیندا «یا ئولوم! یا مسلکه قارشی چخماق!» – مسئله نی بو قدر کسگین و قطعی قویموشدی. لاکن قوجامان آزادیخواه غدار و حیله گر دشمنه «یوخ!» دیمکله شرافتلی ئولومی شرفسیز یاشاماقدان اوستون توتدوغونو بیلدیرمیشدیر.آزاد وطن مردلیک و شرافتله یاشادیغی کیمی آزادلیق اوغروندا ئولومی ده شرف و مردلیکله قارشیلامیشدیر.
او، ئوز انقلابی متانتی، پولاد کیمی محکم اولان عزم و اراده سیله دشمنی ده، ئولومی ده ئوز قارشیسیندا دیزه چوکمگه مجبور ایتمیشدیر. او، قوجامان بیر چنار کیمی سیندی، لاکن اگیلمه دی. آذربایجان خلقینین مبارز اوغلی ، آذربایجان دموکرات فرقه سینین، ملی نهضتینین گورکملی خادمی فیزیکی جهتدن سیندیسا، معنوی جهتدن یاشاییر و یاشایاجاقدیر.
او، ساغ ایکن ئوز شعورلی فعالیتیله آذربایجان خلقینین نهضتینه، ایران خلقلرینین آزادلیق حرکاتینا خدمت ایتمیش، شهید اولارکن آزادلیق یولونون مرد مبارزلر تاریخینه قیزیل صحیفه علاوه ایتمیشدیر.
منبع: اویان نیوز


text:
باش یازار : دکتر حسین شرقی دره جک سوی تورک
یارادیلیشین اَن اونملی دیرلریندن بیری دیل و دانیشیق دیر.و ائله جه اینسان وارلیغین تمل لریندن اولان دیل ونیطق اونون باشقا یاراتیقلاردان دا فرقلنمه سینین اساسی دیر. بشرین یارانما تاریخیندن اوزوبری اونا کیملیک وئرن و بوکیملیک ایچریسیندن اونون ترقی و ایره لیله ییش یولونو آچان دیل دیر. زیرا دیل اونسیت آراجی دیر، دیل بیان و ایستک مکانیزماسی دیر. دیل دوشونجه میزین آنا آتریبوتودور.
بیلیم سل باخیشدا دیل چئشیدلی گورونسه ده موختلیف طرزلره بولونسه ده آنجاق ذاتیندا بیردیر، دیل اینسان اوغلونون بیر- بیرینی آنلاما اصولودور.منجه دیل هئچ ده عیرقی و نژادی (ائتنیکال) دئییل، بلکه دیل ایلک اونجه اینسانی آنلاشما و پایلاشما وسیله سی اولماقلایاناشی، بیر مدنیت و کولتور مسئله سی دیر.
مختلیف عیرق و سویلارا باغلی اولوب آنجاق اونسیت و آنلاشما واسیطه سی کیمی سئچیلن بیرچوخ اورتاق دیللر واردیر. اونا گوره ده تاریخ ایره لیله دیکجه دیللرین میسییاسی (وظیفه و گوروی) ده دییشیر، اونلارین قاپسام دایره لری ده بعضاً کیچیلر، یوخ اولور، بعضاً ده بویویرک منسوب اولدوغو اولوسون حدودلارینی آشیر. و اولوسلار آراسی آنلاشما و پایلاشما مکانیزمینه چئویریلیر.
بوتون بونلارلا یاناشی هربیردیل اوز تاریخی اوزانتی و گلیشمه مسافه سینده او خالقین اَلده ائتدییی بوتون مادی- معنوی و علمی دیرلری ده نسیلدن نسیللره اوتوره رک چوخ زنگین کولتور داغارجیغی ساغلامیش اولور. ائله اونا گوره دیرکی دیلی سوی دان، نژادان آیرماق چوخ چتین اولور.
اینسانلارین یا خود اولوسلارین بو دوز خط اوزرینده دوولت لرین هم ده اولکه لرینده چوخ دا میللی دیل اولمایان دوولت لرین توتوم طرزی چوخ واخت زوراکی و دیکتاتور اولور. رادیکال دیل سیاستی یورودولور. بودا اوزلوینده نه واختسا کئچمیشده یاشایان اینسانلارین اراده سی ایله یارادیلان بیر اولکه- دوولتین دوشونجه طرزی و دیل اویقولاماسیاستی باشقلارینی نظره آلمادان حیاتا کئچیریلیرکی، بودا آشاغیداکی پوزونتلار گتیریب چیخارییر:
1- کئچمیشین هئچ ده بوگونه اویغون اولمایان حرکت لرینی یئنی دن زورلا بوگونکولره تحمیل ائتمک له اونلاری یوخ سایماق سورونو اورتایا چیخیز بودا پسیکولوژی جهت دن بوگونکو نسلی هم ده عین دیلدن اولمایان دیگر قووم و اولوسلاری اوزور هم ده آقریسیو آب و هاوا یارادیر.
2- عینی لشدیریلمه و باشقالارین اینکار ائدیلمه سیله اوز وارلیغینی نمایش ائتدیرمک دیگرلرینده گوون بوشلوغو یاراداراق کولتوراَل فرقلنمه یه سبب اولور و بونوندا نتیجه سی آیریلیشما و بولونمه یه گتیریب چیخارابیلیر.
حال بوکی، دیللرین یارادیلیش آمالی بوتونلشدیریجی و بیرلیک ساغلاماقدیر. آنجاق غیر اینسانی سیاست یورودولدوکجه، من اوستونم، سن آنجاق منی اوخویوب منی دینله یه جکسن، منه اوخشایا جاقسان، کیمی اویقولامالار دیلین اصیل هدفینی زده له ییر. بئله اولدوقدادا مدنیت لر چاتیشماسی اورتایا چیخیر. بونوندا یئرکوره میزه، دونیا اینسانینا نه قدر باها باشا گله جه یی بللی دیر.
بوتون بونلارا راما دیل اینسانی یاشادان، سئوگی روحونو آشیلایان مقدس آنا زیروه سینی همیشه اوجا توتان بشری دیردیر. ائله بونا استناد ائدرک بیز آذربایجان تورکلریده بوتون دیللره، کولتورلره سایقی و سئوگی ایله یاناشاراق اینسانلیغین اوجا توتولماسینی ایسته ییریک.
21 اسفند دونیا آنادیلی گونونو بوتون آنا دیلینی سئونلره و اونون اوغروندا مجادله وئرنلره تبریریک دئیریک. هم ده اوجاسسله هایقیراراق دونیایا جار چکیب دئمک ایسته ییریک کی ای اینسانلارین بیزیم تورکجه میز سئوگی دیلی دیر. بیز بو دیلله سئویریک، لایلا و اوخشاملار دئیریک، بودیلله باشقالارینین آجی و تاتلیلارینی دوشونرک اونا یاناشیریق. بیرسوزله اونون اولکه داخیلینده بوگونکو آجیناجاقلی دورومونو نظره آلاراق آرخاسیز و یاردیمسیز قالان دیلمیزی، درس دن، اوخولدان محروم اولان آنامیزین سود و سئوگی یادیگارینی قوروماق آماجیلا کوتلوی شکیل ده، بوتون مکانلاردا اوز دیلمیزی دانیشما قراری آلاراق، ایلک اونجه اوزوموزدن باشلایاراق آشاغلاییجی کومپلئکسلره یوخ دئییریک
ائوده، ایش، کوچه ده، مترودا، اتوبوس دا، اوخول دا، بیلیم یوردا، خلاصه هریئرده اوزدیلمیزی دانیشماقلا، اوز آنالاریمیزی اوستون توتاق و وطنی بورجوموزو یئرینه یتیره ک. قوی آتالاریمیز و آنالاریمیز هم ده وطینیمیز بیزیمله فخر ائتسین. چونکو بیز اونلارین بیزه بوراخدیقلاری امانت لری جانیمیزین باهاسینا قوروماغا حاضیر وقادیریق، دیرلی اوخوجولار، آنا دیلمیزده هم ده هرگون یازیلی ادبیات اوخوماقلا اوز سوز گنجینه میزی دولو توتاراق بعضی یوخسونلارا محکم جاواب وئره بیلریک، اونوتمایق کی بیزیم تورکجه میز، دده قورقودون، ادیب احمدیوکناکی نین، نیظامی گنجوی نین، فضولی و نسیمی نین، مهستی و خورشود بانونون، اوغوزخانین، مئته نین امیر تیمورون، سلطان سنجرین و طغرلون، آتابی لرین، سلجوقلارین، صفویلرین، نادرشاه لارین، شاه اسماعیل، سلطان سلیمانین، بایزیدین، کوراوغلونون، امیر علیشیرنواینین، خاقانینین، آق قویونلارین، قاراقویونلارین، اویغورلارین، تورکمن لرین، قازاخلارین، ازبک لرین، چواش - قاراچایلارین کریم تاتارلارین، قاقاوز و باشقیر دلارین، هونلارین، عوثمانلیلارین، داها دوغروسو هجر و نبی لرین، بایک، شهریار، وورغونلارین دیلی دیر.
اورتا آسیادان اورتا آوروپایا قدر اوزانان بویوک تورک اولوسونون دیلی دیر. تاریخ بویو بودیل سئوگی و شقفت دیلی اولوب. قازاندیغی هئچ بیرتوپراقدا باشقا خالقلاری ازمه ییب و اونلاری زورلا آسیملاسیونا (اوزگه لشمه یه ) اوغراتماییب. «قوتاغوبیلین»، «عتبه الحقایقین» ، مقایسه الغتین نین» ، دیوان الغتین ، اوغوزنامه نین و مین لرجه ادبی عابیدلرین دیلی دیر. بیزیم آنادیلیمیز. بودیلی اوتانمادان دانیشماق، فخرایله باش تاجی ائتمک هربیر اینسانین یعنی بوجغرافیانین ساکین لرینین بورجودور.
بیزیالینز دئمیریک بودیل بیزیم دی، یوخ بو دیل هم ده قونشو خالقلاریمیزین، اوزاق ائللرده سئوگینی درک ائدنلرین دیلی دیر. دیرلی دیلداشلاریم ایلک اونجه دیلی ایچیمیزده، کلامیمیزدا، اونیست واسیطه لریمیزده استفاده ائده جه ییک هم اونو یاشاداق، هم پایلاشاق و وار اولماسینی ساغلامیش اولاق.
دوزدور ایندی بیزیم اولکه ده و اولکه داخیلینده دیلیمیزین هئچ بیر دولت قایغیسی یوخدور. آنجاق بو او دئمک دئییل کی بیز اؤلومه محکوموق، خیر بیز داهادا جیدی و کسکین آنامیزین دیلینی یاشاتماغما سعی گوسترمه لییک. قوی تاریخ اوز آخاریلا داوام ائتسین. من اینانیرام بیزیم زنگین کولتور ودیل مدنیتمیز همیشه قازاناجاقدیر.
دیرلی خداآفرین اوخوجولاری یئری گلمیشکن یئنی ایلین گلیشینی باهارین سیجاق سئوگیسینی ده سیزلرله پایلاشاراق، ایله بو بایرام گونلرینده ده اولکه نین مختلیف بوگله لریندن آنا یوردونوز آذربایجانا گئدنده لطفاً باشقا اویرندینیز دیللری ائله اورادا قویون و گئدین. یوردونوزدا وطن هاوا سیندا، آنادیارینیزدا آنالارین حورمتینه آنادیلینیزده دانیشین قویون بو سئوگی دیلی سیزی بیر- بیرینیزه داها دا سئودیرسین، جونکویابانجی پیچیلتی لاردان وطنین روحو پریشان اولار. بیرداها بایرامینیز قوتلو اولسون.


text:
آرشیو برای تیر, ۱۳۹۳
سیدرضا علوییه دوزگون یولا سالما تورهنی کئچرمهدن، قیراغا قویولدو
سید رضا علوی اوتوز بیرآی سوز صؤحبتدن سونرا ، تبریز بلدیهسینین کولتورل اینجه صنعت سازمانین باشچیلیغیندان قیراغا قویولدو. ۱۳۹۰نجی ایلین آذر آییندا،حسین نجفینین یئرینه سئچیلهن سیدرضا علوی بوگون، دوزگون یولا سالما تؤرهنی(مراسم بدرقه) اونا کئچیرمهدن، خلوتده ایشدن قیراغا قویولدو.بئلهلیک له؛حسین آذرنیا،تبریز بؤیوک شهر بلدیهسینین(کلانشهر تبریز) کولتورل اینجه صنعت سازمانین باشچیسی…
آندوریدL کیبوردونو ائندیرین
گوگل کئچن هفته،گلیشدیریجیلرین(توسعه دهنده)کونفرانسیندا آندوریدL دن پرده گؤتوردو.دئمهلیدیر آندوریدL یالنیز نکسوس۶ و بئشه یایینلانیب و یالنیز اونلار قوللانابیلرلر امادونهن، گوگلین گلیشدیریجیلریندن بیری،آندوریدLین کیبوردونو ائندیرمک(دانلود) اوچون، گوگلین پلی استوروندا یوکلهییبدیر(آپلود) بواوزدن، ایستهییرسینیزسه،آندوریدL کیبوردونو، ائندیرهرک بو یئنی یایینلانمیش کیبوردا قوللانین.آرتیرمالیدیر،آندرویدون ۴ و اوندان یوخاری نسخهلری بو یئنی یایینلانمیش کیبوردا قوللانابیلرلر. …
اوروجلوق آییندا، آجلیغی نئجه گئجیکدیرک
اوروجلوق آییندا، آجلیغی نئجه گئجیکدیرک!?۱۷ ساعتلیق اوروج مودتینی ساغلام کئچیرمک ایستهینلره دیققت!اوروجلوق آیینین ایستیلره برابر گلمهسی و ۱۷ ساعتلیق آجلیق سوره سی، اوروج توتانلارین بسلنمهسینی باشقا یؤنلردن اؤنملندیریر (اهمیت).بو آیدا یاخشی بسلنمک(تغذیه)؛ هم اوروج مودتینده آجلیغی گئجیکدیریر(تاخیر)، هم ده ساغلاملیغی (سلامتی) قورویور. بو اوزدن، آجلیق مودتینین چوخلوغونا گؤره،یاواش سیندیریم(دیرهضم) قیدالارین…
ایلک گیلهنار فئستیوالی خویون پئره شهرینده کئچیریلدی
خوی کیدزسیتهسینین وئردیگی معلوماتا گؤره؛ پئره شهرینین فدک پارکیندا بیرینجی گیلهنار فئستیوالی خوی شهریستانینین مسئوللاری، باغچیلاری هابئله شهرداشلارین حضورولاری ایله قورولدو. بو تؤرهنده (مراسیمده) نمونه باغچیلاردان تجلیل اولوندو.خوی شهرستانیندا ۳۵۷ هیکتار گیلهنار اکینهجهیی باغلاردان ۲۹۳۶ تون گیلهنار اله گتیریلیر. بو اساسدا بیرینجی روتبهنی غربی آذربایجان اوستانیندا قازانیبدیر.دئمهلیییک گیلهناردان موراببا، تورشو،…


text:
زردوشت و اویستا
هر بیر تاریخی اولایین آچیقلیغا قاویشدیریلماسی تاریخی فاکتلار ایله دوزگون اولماسینا باخمایاراق بیر چوخلاری مقاله یازار و دوشونجه یئریدرکن هر هانکی مسئله نین نه اؤلچوده عاقیل ایله اؤتوشدوگونو گؤتور قوی ائتمه دن ایستر اؤز خیاللاری بوی وئردیگی و ایسترسه ده باشقالارین خیاللار اساسیندا یازدیقلاری گؤروشلری عئلمی بیر مقام دئیه اجتماعیته تقدیم ائتمگه چالیشارلار. بو موضوع و مقوله لردن بیری ده "زردوشت" و "زردوشتلوک" موضوعسو ساییلار. زردوشتلوگ گؤروشو بیر دین اینانجی اولدوغو اوچون بئله بیر گؤروشو اورتایا آتمیش شخصین هارادا دوغولدوغو یوخسا دوغولمادیغی بو اینانج صاحابلاری اوچون اؤنملی دئییل، اؤنملی بو اینانجین بیر دین اینانجی اولاراق اینانان انسانلارا معنوی باخیمدان دایاق اولوشدورماسیدیر. بئله بیر شخصین تاریخ آچیسیندان هارادا یاشادیغی او بؤلگه نین تاریخ آچسیندان اؤنمینه داییر بیر گؤسترگه اولابیلر. بو دا او دیل و مدنیتی تمثیل ائدن توپلوما عایید اولاجاق بیر مسئله ساییلمالیدیر. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق فارس ایستعمار یانچیلاری آذربایجانی مستعمره لیکده ساخلاماق و فارسلیغین ترکیب حیصصه سیندن قورتولوشونا اولاناق و ایمکان وئرمک ایسته مدیکلری اوچون آذربایجانی زردوشت و زردوشتلوگه دویونلمگه چالیشار و نسبت وئررکن، آذربایجان دیل و مدنیتینه باغلی اولموش بیر سیرالاری دا بو آغ یالانلارا ایناناراق ایکی دره بیر سره دئیه آلاق بولاق دوشونجه سی ایله فیکیر یئریتمیش اولارلار. بونلارین بیر سیراسی زردوشتی تورک و تورکلوگه باغلاماغا چالیشار و آذربایجانینکی قلمه آلارکن بیر سیراسی دا زردوشت آذربایجانلی آنجاق تورک دیل و مدنیتی ایله ایلیشکیسی اولمادیغینی سرگیلمگه چالیشارلار. بو ایکی قوروپ نسبی اولاراق بیر بیرلرینه ترس گؤروشلری اثبات ائتمگه چالیشار و گؤروشلرینی اورتایا قویارکن دیل و مدنیتلرین تاریخ آخاریندا آخین ائتدیکلرینی گؤز آردی ائده رک بعضی روایتلر ایله اؤز ایددعالارینی اساسلاندیرماغا چالیشارلار. بو یازیدا بو ایکی بیر بیرلرینه ترس آذربایجانلی شخصلرین گؤروشلرینی بیر یانا بوراخاراق "معلول" دئییل "علت" مقوله سی نین اؤنملی اولدوغونو نظره آلاراق فارس ایستعمارچیلیغی اساسیندا اورتایا قویولموش زردوشت و زردوشتلوک مقوله سینی بیر ایکی یازی نین بعضی مقاملارینا دئیینه رک اؤز گؤروشلریمیزی اورتایا قویماغا چالیشاجاییق.
زردوشت موضوعسوندا فاروق صفی زاده آدلی معلوم الحال شخص ایمضاسی ایله »ایران مهر« ژورنالیندا یازیلمیش یازیدان اوخویوروق:
"...زردشت یک لقب است. مثل آیت الله العظمی، حجة اسلام، ثقةاسلام. زردشت هم یک لقب است که در آیین مهر به آخرین مرحله لقب مهری می گفتند.... زردشت مادی لقب داشته است و در تاریخ بنام زردشت مادی آمده است. که این زردشت دقیقاً بر اساس متن گاتاها برمیگردد به 14 هزار سال پیش که در آذربایجان به دنیا آمده است برمیگردد. و در شهر شید باستان در کناره آتشکده آذرگسب امروزی که به نام تخت سلیمان معروف است".[i]
باشقا بیر یازی فارس مدنیت راسیستلیگینه قاپیلمیش جواد مفرد کهلان آدلی شخصه عاییددیر، اوخویوروق:
" نگارندهً در طی سالها تحقیق بدین نتیجه رسیده است که ابراهیم تورات و قرآن نه یک فرد بلکه پنج تن از پادشاهان آریائیان سکایی، مادی، هخامنشی و پیشدادی بوده اند که در حدود فاصلهً زمانی بین ۷٠۵ تا ۵٢٢ پیش از میلاد حکومت کرده اند و به سبب اینکه فرمانروای ملل بسیاری بوده اند ملقب به ابراهیم یعنی پدرامتهای بسیار شده اند و تورات نویسان آنان را یک فرد واحد به شمار آورده و به واسطهً نام ابرام یعنی پدر عبریها آن را نیای اساطیری یهود و اعراب شمرده اند. ما در این جا به طور خلاصه این پنج را معرفی کرده و دلایل یکی بودن آنان را با ابراهیم تورات و قرآن به تخلیص بیان می نمائیم و خواهیم دید از این میان ایراهیم خلیل (یعنی ابراهیم دوست صمیمی خدا) صاحب صحائف همان زرتشت/ بودا[ii] است که در نزد صوفیان با اسامی شاهزاده ابراهیم ادهم (ابراهیم بور) و سلطان بایزید بسطامی (مرد تنومند دوست خالص خدا= خلیل) و شاهزاده بهلول عاقل دیوانه نما یاد گردیده است: ١- پادشاهی اسکیتی به نام فراسپ ... ٢- ابراهیم دوم مطابق با خشثریتی (کیکاوس) سومین پادشاه ماد است... در اساطیر اسلامی نیز کیکاوس (خشتریتی) با ابراهیم و نمرود (نمرو، مردوک خدای بابلیها) مربوط گردیده است. ٣- ابراهیم سوم مطابق با کورش یعنی سازنده ویا تجدید عمارت کننده معابد اعراب و یهود است .... اما همین کورش در نزد اعراب یکی از ابراهیم های معروف است و آن همان ابراهیمی است که بنای خانه کعبه بدو منسوب گردیده است: در رابطه با بنای خانهً کعبه توسط کورش شواهد زیر در دست است. این معبد به شکل ساختمان باستانی موسوم به کعبهً زرتشت است که در مقابل مقابر پادشاهان هخامنشی بنا شده است و اختصاص به خدای خاندان شاهی یعنی اهورمزدا (سزور دانا) داشته است که کاسیان (اسلاف لران) وی را ایمیریا می نامیده اند که این نام کاسی هم به معنی سرور دانا و هم به معنی دانای مرگ و میر بوده است. ... 4 - ابراهیم چهارم همان کمبوجیه پسر کورش و فاتح مصر است؛ ... ابراهیم در مقام اخیر بیشتر به جای همان بردیه زرتشت می باشد که برادر خوانده و شوهر آتوسا بوده است... ۵- ابراهیم پنجم همان گئوماته زرتشت (زریادر، ایرج،بردیه)است که شوهر اصلی آتوسا دختر کورش و برادر خواندهً وی بوده است؛.... عبدالکریم شهرستانی در کتاب الملل والنحل تحت عنوان مجوس و اصحاب اثنین از همان ابتدا کار را یکسره کرده و پس از شرحی در بارهً دین حنیف و ابراهیم می گوید تمام رعایا و ملوک عجم بر دین ابراهیم بودند، و این بر اساس یکی دانستن زرتشت و ابراهیم صورت گرفته است."[iii]
بیلیندیگی کیمی بیر کلمه نین آد، یوخسا لقب اولماسی، هانکی خالقلارین دیل و مدنیتلرینده دولاشماسی معده گوجو اساسیندا فیکیر یئریتمک ایله دئییل، تاریخی فاکتلارا اساسلانمالیدیر. یئری گلمیشکن آلمان موألیفی Wolfdietrich von Kloeden بیر چوخ قدیمی کیتابلاردان فایدالاناراق[iv] زردوشتون دوغولموش یئری، یاشادیغی عصری و هانکی اساسدا ایکیلیک «دوآلیسم» فلسفه سی نی زردوشتون منیمسه دیگی قناعتینه گلدیگینی اورتایا قویماغا چالیشاجاییق. بئله لیک ایله پان ایرانیستلر زردوشتو آذربایجاندا دئییل، قوزئی تورکمنیستانین باختر و بعضی گؤروشلره اساساً افغانیستانین بلخ شهرلری اطرافیندا آختارماغا چالیشسینلار و بو یانلیش ایفاده لری معلومات دئیه آذربایجان اینسانی نین باشینا "زردوشت" آذربایجانلی ایمیش دئیه بیر داها یاغ سورمه گه چالیشماسینلار.
زردوشت[v] (قبیله سی نین آدی "سپیتاما") یونانجا زوروآستئر تخمیناً 1000 ایل میلاددان اؤنجه آرال دنیزی نین گونئیینده، ائحتیمالاً تورکمنیستانین باختر بؤلگه سینده، کئچمیشده کی آنتیک دؤنمینه عایید تحقیقاتچیلارین هئرودوت، خئنوپون، پلینیوس و پلوتارش ذات عالیلرین فیکرینه اساساً 630 ایل میلاددان اؤنجه بلخ بؤلگه سینده و بعضی فیکیرلره اساساً 553 ایل میلاددان اؤنجه باختر بؤلگه سینده مزدا دینی نی تازالایان بیر پیغمبر و پریستئر کیمی اورتایا چیخمیش[vi]. زردوشتون یاشاییشی اوزره چوخلو افسانه لر وار. بونون دلیلی کئچمیش پارس/پرس/پرت، اؤزلیکله ساسانیلر (224-661) تاریخینده اونو اولدوغو کیمی دئییل، آباردیلمیش (شیشیردیلمیش) و اونا دوگم مذهبی دون گئیدیرمه چابالاریندا آختاریلمالیدیر. ساسانیلر زامانینداکی اویستا گلنه یینه (ترادیسیون و سنتینه) اویقون اولاراق زردشتون دوغولوشو و جذابیتی افسانه کیمی اورتایا قویولموش. بونلارا باخمایاراق اونلار اویستانین ایچریگینی (اصل محتواسی نی) گیزله ده بیلمه میشلر. زردوشت اینانجی نین ایرانین شمال شرقینده[vii] مالدارچیلار آراسیندا بؤیوک تأثیری وار ایمیش. زردوشتون آناسی دوغمادان اؤنجه گؤردوگو یوخویا اساساً: »زردوشت دوغولارکن گولورموش«. بو دئییش و حئکایه نی (آغلاییب گولمه نی) یاخشی نین پیسه قارشین باشاریسی (ظفری) کیمی یوروملاماغا چالیشمیشلار. بو یوروملامالار (تعبیر و تفسیرلر) ایله زردوشت مزدا مذهبی نی یئنیله دیگی سورجده (زامان ایچریسینده) ایکیلیک (دوآلیسم) تعلیمینی زردوشت مذهبینه آرتیرمیش. زردوشت جاوانلیقدا گاوماتا بودا کیمی اؤزونو دونیادان منزوی ائتمیش. 30 یاشیندا ایکن بیر باشی آشاغی یئرلشمیش داغدا اهورا مزدا، بؤیوک بیلیجی آلله ، طرفیندن پیغمبرلیگه سئچیلمیش. کئچمیش تاریخ حئسابلامالارینا اساساً زردوشت تخمیناً 600 ایل میلاددان اؤنجه آمودریا چایی نین قیراغیندا بو مقاما یوکسلمیش. ف آلتهایم (F. Altheim) آدلی موألیفین فیکیرینجه پورپوریوس (234-313 میلاددان سونرا) وئردیگی بیلیگی یه ا اساساً زردوشتون پیغمبرلیگی 569 ایل مسیحیتدن سونرا اورتایا چیخمیش.
بوگونکو حئسابلامالارا اساساً زردشتون پیغمبر اولماسی ایکینجی کوروش زامانینا عایید اولماسینا باخمایاراق بیرینجی داریوش طرفیندن اهورا مزدا دئیه اونا خیطاب اولموش. ایلاهی دئییم کیمی تانینان »اهورامزدا ویا اورمزد« بیستونون (500 میلاددان اؤنجه) گؤن یازیتلاریندا 9 دفعه تیکرار اولموش. زردشتون گاتالاریندا[viii] وئد[ix] دوشونجه لری اؤزونو عکس ائتدیرمکده دیر. بو گاتالار 1000 ایل مسیحیتدن اؤنجه یارانمیشلار. آرال دنیزی نین گونئینده کی قبیر قازینتیلاریندان اله گلن بیلگیلره اساساً او زامان اینسانلار یئر و تورپاغی کثیف دوشوندوکلری (حئساب ائتدیکلری) اوچون اؤلولری یئره قویلامیرمیشلار. ها بئله زردوشت اون ایکی ایل اؤز آیینی نی تعلیم وئره رک میترا[x] آدلی الله ها عبادت ائتمه نین علیهینه چیخیش ائتمیش. زردوشتون میترا ایله موخالیفت موضوعسو قوربانلیق وئرمه ایمیش. زردوشت قوربانلیغین محدودلاشماسینی اینسانلارا تعلیم وئرمه گه چالیشمیش. آرال دنیزی نین گونئییینده کی آمودریا و سیردریا آراسیندا یئرله شن بؤلگه لرده مالدارلیق ائدنلر کؤچری دئییل، یئرلشمیش ایمیشلر. مالدارلارین مدافعه چیسی و باشچیلاری ساییلان بگ او بؤلگه نی ایداره ائدیر و کناردان اورا اولان هوجوملارا مانعچیلیک تؤره دیرمیش. زردوشت یولو دوشدویو آرال دنیزی نین آلت یانی، خارزم و کالاقیر بؤلگه لری نین یان یؤوره سی و باختر بؤلگه سی دوغرولتوسونداکی یئرلرده او زامان اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولانلارین یاشادیقلارینا تانیقلیق ائتمیش (مشاهیده ائتمیش). او زامان قونشو یئرلردن (محل و کندلردن) هوجوم ائدن اینسانلار دئولرین موریدی کیمی قلمه آلینیرمیشلار. دئولر هیند مذهبلرینده کی وئد[xi] لرده کی ماهیتی داشیییرمیشلار. آنجاق وئدلرده کی بئلنچی آلله لار یا دئولر پیس مووجودلاری اونلاردان اوزاقلادیرمیشلار. اونلارین قارشیسینی آلماق و اخلاق و مذهب سنگری یاراتماق اوچون زردوشت ویشتاسب[xii] آدلی اؤز زامانی نین شاهی ایله بیرلشمیش. »زردوشت«: قیزیللی دوه صاحیبی یا دوه چی آنلامینا (معنی سینه) گلیرمیش. زردوشتون پیغمبرلیک آدیندا (زردوشت کلمه سینده) کئچمیشده کی حیوانچیلیق ائدنلرین و چوبانلارین (حیوان اوتارانلارین) مسلکی ترسیم اولموش. اهورا مزدا اوچون پاداش اولاراق اون مادیان آت و بیر سایدا آیقیر اؤرنک اولاراق ائرکک آت و دوه وعده ائدیلیرمیش. کئچمیش موناسیبتلری نظره آلاراق بو پاداشلاردان بؤیوک ثروت بیریکیرمیش (توپلانیرمیش). بلخ شهری نین قدیم عیبادت مرکزی دوه ساخلاماق، دوه پروریش وئرمک ایله تانینمیش ایمیش. زردوشت یئنی آیاق باسدیقی (تازا گئتدیگی) بعضی توپلوم ائل و قبیله دینلرینه ایطاعت ائتدیکلری اوچون اورادا آتچیلیق و مال قاراچیلیق (اینک و اؤکوز ساخلاماق ایله مشغول اولماق) مسلکی یایقین ایمیش. زردوشت اؤز آیین نی بو یئرلرده یایماق اوچون آیری بیر یول (روش) ایله آیینی نی اورالادا یایماغا چالیشیرمیش. او اؤکوزو بیر تمل و اساس موضوع کیمی نظره آلاراق اؤز تعلیماتینی اینسانلارا آنلاتماغا چالیشیرمیش[xiii]. زردوشت اؤکوز قوربانلیق ائتمه گه موخالیفت ائده رک حاکیم شاه دئییلن ویشتاسب[xiv] و اونون خانواده سی ایله بیرلیکده اؤزلرینی ایجتماعیته یاخشی گؤسترمک اوچون اؤکوزو قوربان کسمه گه قارشی چیخیرمیشلار (باخ بئشینجی گاتها!).
قایناقلاردان آلینان بیلگیلره اساساً زردوشت دوستلوق ائدن خانواده لرین بیری نین قیزی ایله ائولنمیش، او خانواده نین باشچیسی »فراشا اوشترا« آدلانیرمیش. زردوشتون قیزی »پوروورو اوییشتا« »یاماسپا« آدلی بیر وارلی و بگ خانواده سی ایله ائولنمیش ایمیش. »یاماسپا« »فراشا اوشترا« نین خانواده سی ایله ده قوهوملوغو وار ایمیش. زردوشتون اوغلو »ایشاتواشتئرا« آدلانیرمیش. دئییلن افسانه و ناغیللارا گؤره بیر موخالیف بگ زردوشته هوجوم ائده رک اونو اؤلدورموش.
گاتها و اویستا یازیتی (بنشته لری) اوزره آشاغیداکیلاری دئمک اولار:
گاتهالار 17 بؤلومدن عیبارتدیرلر. اونلار زردوشتون اؤنملی تعلیمات و آیینلرینی و اونون یاشاییشینی ایچرمکده دیرلر. اونلار مذهب تاریخ بیلیمی اوچون چوخ اهمیتلیدیرلر.
گاتها یاسنا: گاتها ادبی بیر بؤلوم (قیسمت) اولاراق یاسنانین اساسینی تشکیل و اویستانین مراسیملرینی ایفاده ائدر. اورادا موضوع قانسیز ایثار ائتمکدن عیبارتدیر. بؤلوملر بیت اولاراق بئش گاتها ویا سرود بؤلومونه آیریلمیشلار.
1- گاتها آهوناوایتی(Yasna-Kapitel 28-34): بو بؤلوم واجیب عیبادتلری ایچرمکده دیر (شامیل اولماقدادیر).
2- آهونا وایریا ((Yasna-Kapitel 43-46: بو بؤلوم گاتها هاپتانهایتی ایله بیرلیکده دیر، و سونراکی زامانلارا عاییددیرلر.
3- گاتها سپئنتا ماینیو (Yasna-Kapitel 47-50):
4- گاتها ووهو خشاتهرا (52 +Yana-Kapitel 51 ): دعا متین اولاراق یازیلمیش.
5- گاتها واهیشتویتی (Yasna-Kapitel 53):+ دعا آیریمان ایشیا (Yasna-Kapitel 54).
اوسته کیلره Yasna-Kapitel 14 +Yasna-Kapitel 15 کؤمک اوچون یالماروا دعا دئیه آرتیریلمیش.
Yasna-Kapitel 56, Yasna-Kapitel 58, 1-3 دوعانین تأثیرینه داییر بیر آچیقلاما وئریلمیش. بونلارین هامیسی بیرلیکده ییرمی بیرینجی "نسکس" دن بیرینجی "نسکس" دئییلن بندین اساس ایچریگینی (محتواسینی) اولوشدورورلار.
1-1 اویستانین یازیلیشی
گاتهالار ایلک اولاراق آغیز یولو (شفاهی) واسیطه سی ایله قورونموشلار. بونلاری یازی بیچیمینده تثبیت ائتمک میلادین 13 اونجو یوز ایلیندن باشلامیشدیر. گاتهالارین یاشلارینی بلیرله مک اولدوقچا چتین ایشدیر. ریگ وئدا[xv] متینلری ایله اویستا متینلری نین قوهوملوغونو (دینی مفکوره آچیسیندان) نظره آلارساق 1000 مسیحیتدن اؤنجه و یا سونرالار اویستانین اورتایا چیخماسینا داییر فیکیر یئریتمک مومکوندور. بو مسئله زردوشتون نه زامان یاشاماسینا داییر ده فیکیر یارادا بیلر دئیه دوشونمه لی ییک. بو دوغرولتودا بوگون آراشدیرماجیلارین بیر چوخو بو قناعته گلمیشلر (bax. Josef Wiesenhöfer, a.a.O., S. 142). دئییلنلره گؤره زردوشتون مقدس کیتابی شاه ویشتاسپ ذات عالیه تسلیم ائدیلمیشدیر. اهورا مزدا 21 نسکس (قعطه کیتاب) تألیف ائتمیشدیر. عربلرین گله نکلرینه اساساً الیازیلارینین دؤرتدن اوچونون (سه چهارم) ایتمه سی و یوخ اولماسینا باخمایاراق 12000 اؤکوز دریسی اونلاری یازماق اوچون ایسیفاده اولونموشدور. فرانسه عالیمی، آنکتیل دوپرون (A.H. Anquetil-Dupperon) (1731 – 1805) اوستا کتابینی هندوستاندان آوروپایا آپارمیش. آنکتیل دوپرون ایلک اولاراق اویستادان بیر چئویرمه (ترجومه) یایینلامیش. بو چئویرمه اویستا تانیماقدا باشلانقیج ساییلار. اویستادا ایشلنمیش بعضی سؤزجوکلرین آنلامینی باشا دوشمک اولدوقجا چتین. اویستا تانییانلار بیله بو سؤزجوکلری باشا دوشوب دوشمدیکلری اوزره دوشونجه بیرلیگینه وارمیش دئییللر. 1968- اینجی ایل گرشویچ یئریتدیگی ایفاده لره اساساً اویستادا آنلاشیلماز مقاملارین چوخ اولدوغونا باخمایاراق زردوشتین دوشونجه و فیکیرلری اونون شعرلری و ایفاده لریندن آنلاشیلار. پور داوود 1937- اینجی ایل کیریستین بارتولومه نین چئویرمه و تفسیر ائتدیگی اثریندن فایدالاناراق اویستانی فارسچایا چئویره رک اونو چاپ ائتمیش. بارتولومه ایستر سانسکریت و ایسترسه ده اویستا دیلینی بیلن بیریسی اولموش. دئییشلره گؤره مؤبدلر (زردوشت روحانیلری) اویستانی نسیلدن نسیله ازبر ائتمیش و سونرا اونو یازییا کؤچورموشلر.
2- پیغمبر ایسلامین ایرانی (فارس) اولماسی!!
ایسلام پیغمبری نین ایرانی گؤسترمه لرینه داییر فاروق صفی زاده آدلی معلوم الحال شخص ایمضاسی ایله »ایران مهر« ژورنالیندا اوخویوروق:
"پیامبر اسلام، پیامبر ایرانی... ابراهیم زردوشت، نامی بوده یعنی از قرن دوازدهم به بعد هر کجا اسمی از ابراهیم آمده است یا ابراهیم زردشت و یا زردشت ابراهیم آمده است. که این نشان می دهد، وی کاملاً ایرانی و آریایی و همه پیامبران اسرائیل از جمله اسماعیل و اسحاق از نسل او هستند.... خود پیامبر اسلام هم ایرانی بوده است. همانطور که ما از پیامبر اسلام حدیث داریم، می گوید: عرب از من است و من از عرب نیستم. در خود قرآن هم یک آیه داریم می گوید: الاعراب اشد نفاق والکبر.عرب از کفر و نفاق بدتر است. این آیه ثابت میکند که خود پیامبر نم تواند از عرب باشد... این آیه ثابت می کند که خود پیامبر ایرانی است و خیلی ها عقیده دارند که قبیله کوروش همان قبیله قریش است، که از کورش گرفته شده که در عربی شده است قریش و این همان قوم کورش بوده است، که از ایران رفته اند به عربستان و می دانیم که عربستان جزء خاک ایران بود. اگر کسی می خواستند تبعید کنند، می فرستادند عربسان. همانطور که مزدکیان را به عربستان تبعید کردند"[xvi].
اوسته ایشاره ائتدیگیمیز کیمی زردوشتون دقیقاً نه زامان یاشادیغی بللی دئییل، و زردوشته نسبت وئریلمیش اویستا آدلی کیتابدان باشقا هئچ بیر تاریخی قایناقلاردا دا زردوشت دئیه ذیکر ائتمه میشدیر. یالنیز زردوشت یانچیلاری و مؤبدلری میلادین 13 اونجو یوز ایللرینده سینه لر ازبری اولان ناغیل و تعالیملری توپلاییب کیتاب ائتدیکلریندن سونرا بو کیتابداکی زردوشتون هندی مفکوره لری هیند دینلرینده اولان ریگ وئدا قوشمالارینا و اوراداکی فیکیر بنزرلیکلری ایله قارشیلاشدیریلدیقدا میلاددان 1000 ایل اؤنجه، حتی سونرالار بو فیکیرلرین اورتایا آتیلدیقلاری و بئله لیکله زردوشتون سونراکی ایللر یاشادیغی تخمین ائدیلر. یونانین آنتیک دؤورونه عایید آراشدیرماجیلاری هئرودوت، خئنوپون، پلینیوس و پلوتارش ذات عالیلرین فیکرینه اساساً زردوشت 630 ایل میلاددان اؤنجه بلخ بؤلگه سینده باشقا فیکیره اساساً 553 ایل میلاددان اؤنجه باختر بؤلگه سینده مزدا دینی نی تازالایان بیر کشیش و روحانی شخصیت اولموشدور[xvii]. زردوشتون 13 یوز ایل میلاددان سونرا اویستا کیتابی ناغیللاریندا آدی نین تیکرار اولماسی یونان آنتیک دؤنمینه عایید فیکیر صاحابلاری نین دئدیکلرینی زردوشتون آدی باخیمیندان دوغرولامیش اولورلار. دئمک، زرتوشتون آنادان دوغولدوقدا آدی نین نه اولدوغونو بیلمه سک ده، او زامان اهورا مزدا ذات عالیلرینه پاداش اولاراق موریدلری طرفیندن اون مادیان آت و بیر سایدا آیغیر دوه و آت وئردیکلرینی اؤیرنمیش اولوروق. بیلیندیگی کیمی قدیم بعضی کولتورلرده (او جمله دن عرب کولتورونده) دوه نفر ساییلدیغی اوچون بلکه ده اهورا مزدا اوچون وئریلن پاداش "زردوشت" (قیزیللی دوه) زامان گئدیشی ایله قیزیل دوه صاحابی و دوه چی حالینا گله رک اونا (زردوشت حضرتلرینه) بیر آد کیمی خیطاب اولموشدور.دئمک، پان ایرانیست و باستانگرایلارین آدسیز پیامبرلری زامان کئچیدی ایله زردوشت (قیزیللی دوه و دوه چی) آدینی قازانمیشدیر دئیه فیکیر یئریتمک اولار.
قایناقلار و اتک یازیلار
[i] ماهنامه ایران مهر، تهران، 1384، شماره تیر و مرداد.
[ii] نئپال بگی نین اوغلو حیاتیندا چتین گونلر و منزویلیک کئچیردیکدن سونرا اؤز ایچینه قاپاناراق بیر اؤیرنیمه (تعالیم) درجه سینه یوکسلدی. زیددهارتها قاوتاما او اؤیرنیم اساسیندا 5. اینجی و 6.اینجی عصیر میلاددان اؤنجه بوددا (آیدینلاشمیش) دئیه بیر دینی حرکت یاراتدی. او اؤلدوکدن سونرا بودیسم (بودا آیینی) هیندوستاندان ژاپونا دک یاییلماغا باشلادی. بودیسم بوگون دونیادا بئشینجی دین ساییلیر.
[iii] جواد مفرد کهلان: ابراهیم خلیل همان زرتشت و صحائف ابراهیم همان اوستاست:
[iv] Biographisch-Biographisches Kirchenlexikon, Band XIV, 1998;Verlag Traugott Bautz Spalten 344-355
[v] "زردوشت" قیزیللی دوه، قیزیللی دوه صاحابی آنلامینا گلن بیر کلمه دیر. بو آدین سونرادان اورتایا آتیلدیغی و بیر شخصه نسبت وئریلدیگی تخمین ائدیلر.
[vi] گؤروندوگو کیمی مزدا آیینی زردوشتدن اؤنجه ده بیر اینانج اولاراق وار ایمیش. زردوشت یالنیز بو آیینی یئنیله مه گه چالیشمیشدیر. بو مسئله انجیل کتابیندا مسیح دینی اوزره صیدق ائدیر. بیلیندیگی کیمی اینجیل کیتابی نین دا عهد عتیق و عهد قدیم دئیه ایکی واریانتی واردیر.
[vii] افغانیستانین قوزئی بؤلگه سی منظور اولونار.
[viii] گاتا: شعر و سرود وزنینده یازیلان زردشتین کلاملاری.
[ix] وئدا: اسکی هند دینی متین لری نین دؤردوندن هر بیری (ریگ، ساما، یاچور و آتهاروا).
[x] میترا 1400 ایل میلاددان اؤنجه زردوشت عایید اولان دیل و مدنیتده بیر الله کیمی قبول ائدیلیرمیش. بو دئییم »میترا« اسکی هیند مدنیتیندن آلینمیش بیر دئییمدیر، »دسته« و »دوست« آنلامی داشیماقدادیر.
[xi] Biographisch-Biographisches Kirchenlexikon, Band XIV, 1998;Verlag Traugott Bautz Spalten 344-355
[xii] ویشتاسب بورادا پارسلارین شاهی کیمی تانینان داریوشون آتاسی نظرده توتولمور.
[xiii] اؤکوزه احترام ایله یاناشماق دا هیندوستانداکی "اؤکوزه تاپینما (گاوپرستی)" مفکوره سینه اساسلانار.
[xiv] باخ xii.
[xv] ریگ وئدا:وئدا- مدداحلیق قوشماسی و سرودلاری (هیند مذهبلرینده).
[xvi] ماهنامه ایران مهر، تهران، 1384، شماره تیر و مرداد.
[xvii] Biographisch-Biographisches Kirchenlexikon, Band XIV, 1998;Verlag Traugott Bautz Spalten 344-355
ایشیق سؤنمز، 24.01.2013