text:
بیر ایشیق اولمالیدیر
رقیههاشمزاده(خانصنم)
دوستاقدانمی قورتارمیشدیم دوستاغامی آتیلمیشدیم بیلمیرم. میلیونجا همقاطارلاریمین هئچ بیری بیلیر کیمی گؤرونموردو. بیزی بوراخیب گئدن قاطار بیرداها قاییداجاقمیایدی؟ بیلمیردیم. هئچ بیریمیز بیلمیردیک. سادهجه بوتون گوجوموزله وعده وئریلن مقصده و هدفه قاچیردیق. اورا چاتان یئنی و مؤحتشم بیر حایات قازانمیش اولوردو. بونو کیم ایستهمز؟ قارانلیقدان قارانلیغا بیر یولچولوق اولسادا ایشیق وعدهسی وئریلمیشدی. باجاریقلی اولان قازاناجاقایدی. یاریشا بنزهر بیر حالایدی. کیمسه دالی قالماق ایستهمیردی. ایچیمی شوبهه چولغامیشدی. بو وعده یالان اولسا؟ بوتون بونلار بیر اویون اولسا؟ بللی بیر مقصد اولماسا؟ هئچ بیر ایشیق منی گؤزلهمهسه و. . .
ایستی سولارین یاتاغیندا دالغالارلا رقص ائدن یوسونلارین آراسیندان یول آچیردیق. بیر چوخو یورولوب دوشوردو. بیر چوخو یالاندیر سونو اؤلومدور دئییب دایانیردی. چوخو ایتیردی یوسونلارین آراسیندا. توپالاشیب دوام ائدیب ائتمهمهیه قرارلاشانلار وارایدی حتی. ایستییه تابی اولماییب دایانانلار و هله ده ایناملا هدفی دوشونهرک قاچانلار. بعضن یاپیشقان دیوارلار اوستوموزه گلیر بیر چوخونو اسیر ائدیردی بعضن ایش بیرلییی ائدیب یول وئریردیلر. دیوارلارا سؤیکهنیب دینجهلنلرین ده دالدان گلمهلرین گؤرمهدیم هئچ.
اؤنوموزه بیر یول آیریجی چیخدی. گؤرونن ایکی تونئل وارایدی. بیزی ایشیغا یئتیرن هانسیدیر دئیه آرامیزدا ولوله دوشدو. سونرا بئله بیر قرارا گلدیک: «هر کس اؤز ظنیجه سئچیب یولا دوشسون»
من و مینلری ساغداکی یولو سئچمیشدیک. یول داها تهلوکهلی داها یوروجو اولموشدو و بو بیزی بونالتماغا بس ائدردی.
اؤنومجه گئدن چوخو وارایدی. اولارا چاتیب بیرینجی اولماغا چالیشیردیم. باشیمی بوتون فیکیرلردن بوشالتدیم. یقین بیر ایشیق وار دئییب سورعتیمی چوخالتدیم. هه بیر ایشیق اولمالیدیر.
بیرینجی سیرایا یئتیرمیشدیم اؤزومو. اوچ بئش نفرله بیر خطده گئدیردیک. هئچ بیریمیز اسگیییه وئرن دئییلدیک. بیر آندا تونئل بیتدی گئنیش بیر مئیدانا دوشدوک.
اورتادا توپپوزا بنزر ائیبهجر بیر شئی وارایدی. بیزدن یوز قات هوندور یوزقات یئکه. اؤزل چکیمی وارایدی. سانکی او دالغالی حرکتلرله بیزی چاغیریردی.
یوخسا دئییلن ایشیق بومویدو؟ ایستر-ایستهمز اونا ساری گئتدیک.
گیریش اوچون بیر یولو، قاپیسی یوخایدی. یول تاپماق اوچون بوتون توپپاغین اطرافینا داغیلیشدیق. تاپان اوبیریلری خبردار ائتمهلیایدی. آنجاق هئچ کیمدن سس چیخمیردی. بیردن نه واختسا دویدوغوم بیر سؤزو خاطیرلادیم «قازانماق اوچون دیرنمک لازیم».
بیر نقطهنی سئچیب گوجومو ووردوم. او نقطهدن گیرمک ایستهدیم. یولو اوردانمیش کیمی راحاتجا ایچهری آتیلدیم. قیسا بیر یول گئتدیم. بیر پارلاق توپپاق داها چیخدی قارشیما. گؤردویوم ایشیق دئییلدی. من ایچ_ایچه، قاپیسیز دار و قورخونج بیر دوستاغا دوشموشدوم. ایشیغا و مؤحتشم حیاتا داییر بوتون خیاللاریم بوشا چیخمیشدی. اسیر اولموشدوم. اؤزومو قاپیسیز دیوارلارا چیرپیردیم. بیر حیس منی قالماغا زورلامایا باشلادی ایچدن بیر حیس دئییلدی تام جیسم ایستهییایدی. او توپ منی مغناتیس کیمی اؤزونه چکیردی. اوندان کیم اولدوغونو سوروشدوم.
گونلردیر اوردا گؤزلهدیینی سؤیلهدی.
– یئنی دونیان سسسیزجه اوتوروب گؤزلهمکدن باشلاییر دئدیلر. مؤحتشم بیر حیات سنه قوجاق آچیب. ایشیغا چیخاجاقسان.
اوزگون گؤرونوردو. منده بیر حاللار اولوردو اورتادان ایکییه بؤلوندوم جیسمیمین باش طرفی اونا یاخینلاشدی. ایچیمدن باشقا بیر من چیخدی. قابیق سالدیم. من ده اونا بنزهمیشدیم. یاخینلاشیب توخاندیم. ایچ-ایچه گیردیک. اونونلا قاریشدیم و بیرداها قوپا بیلمهدیم.
آیاغیمیزین آلتینداکی یئر تیترهدی. سونرا سانکی یولا دوشدو. بیر اوچوروما دوشر کیمی حاللار یاشادیق. بیردن ایچینده اسیر اولدوغوم قات-قات دیوارلار آچیلدی اورتادا قالدیق. کیمسه گؤرونموردو. نظره ایستی و راحات بیر یئر گلیردی. اودا بونو دوشونوردو. هر ثانیه بیراز چوخ یاپیشیردیق. نه قدر زامان کئچدیینی بیلمیرم آما بیز آرتیق آیریلماز اولموشدوق سانکی هر بیریمیز او بیرینین دیگر یاریسی. نئچه گون بیر دیواردا یاپیشیب قالدیق. سونرالار بیر تاپبیلتی دویماغا باشلادیق. او هئچ بیتمهدی. اوراسی وعده وئریلن ایشیغا هئچ بنزهمیردی آما حالیمدان راضیایدیم. أیلنجهلی و ایلگینج بیر وضعیتایدی. هرگون بیراز داها یئکهلیب دؤنوشوردوک. ایندی بیزدن بیراز آرالی آما بیزه باغلی بیرینین حوضورون فرق ائدیردیک. ترپنه بیلیردیک. بوداقلانمیشدیق. اعضالاریمیز گون به گون چوخالیب بؤیویوردو. بؤیویوردوک.
ایچیمیزده ایستی بیر شی زوق آتیردی بوتون ووجودوموزا. هردن آنلاشیلماز سسلر دویوردوق.
اوزون زامان کئچدی. مین ایله یاخین بلکه!
تام و بام باشقا بیری اولموشدوق. مستقیل بیر وارلیق. او بیزدن یارانمیشدی. یوخسا بیز اوندا یاشاییردیق؟نهدیرسه آرتیق او مکانا سیغیشمیردیق. ایشیق وعدهسینه
آلدانیب اسیر دوشدویوموزو دوشونوردوک. هر ترپندییمیزده بیر باشی بیزه بیر باشی اؤنوموزدهکی دیوارا باغلانان ایپ بیزی سارسیدیردی. اسکی حالیمیزدان خبر یوخایدی. بام باشقا بیر مؤوجود اولموشدوق.
عاغلینا بیر سؤز گلدی. بونو هارداسا دویموشدو. هارداسا یاشامیشدی. دیرنمک. سونرا بوتون گوجویله اؤزونو دیوارا چیرپدی. اولمادی. بیرده و تکرار بو ایشی گؤردو. او دیواری یاراجاغینا اینانیردی. چیغیرتی سسی دویدو. قلبی چیرپینماغا باشلادی. سس گئتدیجه اوجالیردی. هیجقیرتی، سیزیلتی،باغیرتی ، عجله ایله دانیشیق ،قاچ ها قاچ و بو کیمی سسلر. اؤزونو راحات حیس ائتمیری. یئر ترپنمهیه باشلامیشدی. بوغولوردو. سسی چیخمیردی. سون گوجونو توپلادی. چیغیراراق اؤزونو دیشاری آتدی.
گونش گؤیون دوز اورتاسیندایدی. . .


c: text/html

text:
برت لنکستر
برت لنکستر (اینگیلیسجه: Burt Lancaster) آمریکالی فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۲ نوْوامبر ۱۹۱۳ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۰ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۰ اوکتبر ۱۹۹۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی نیویورک بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1945–1991 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Burt Lancaster»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده برت لنکستر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یازیلمایان روْمانلار- اوچونجو بؤلوم- بیرینجی فصیلین سوْنو-
مرتضی مجدفر
اوْ گونون آخشامی، دوْستلاریمیزین بیرینین ائوینده قوْناقلیق ایدی. سهرابلا منی ده اوْرایا چاغیرمیشدیلار. سهراب حاضیرلاشانا کیمی، مطالعه ائتمکله اؤزومو مشغول ائتمیشدیم. مجلّه اوْخویوردوم.
قافلان ایچری گیردی و دئدی:
– مطالعهنیزی قطع ائتمک اوچون عذر دیلهییرم. سهراب حاضیر دیر.
دئدیم:
– عیبی یوْخ! مطالعه ائتمیردیم. واختیمی کئچیردیردیم.
– یوْخ اوْغول! بئلهلیکله واخت کئچیرتمک اوْلماز! اوْنو دقتله اوْخوماق لازم دیر.
بوُ سس آقای افشارمندین سسی ایدی. آیاغینا قالخدیم و سلام دئدیم. سلامیما جواب وئردی و آرتیردی:
– بوُ مجلّهده قارانلیق کئچمیشلرده یاشایان بیر مجعول میللتین طرفیندن چیخاریلان مجلّهلر و اؤزلرینه اوْنلاردا جعلائتمیش مدنیت حاققیندا مقاله وار. مقاله منیمکی دیر. اوْنو دقتله اوْخو اوْغلوم.
میزین اؤستونه آتدیغیم مجلهیه، یئنیدن باخدیم و «گلجک» آدینی یادیما تاپیشیردیم؛ و آقای افشارمنده، اوْنو قوْناقلیقدان قایتیدیقدان سوْنرا، دقتله اوْخوماغیما، سؤز وئردیم.
قافلان، نؤکرلره مخصوص اوْلان باشیآشاغیلیقلا سالوْندان ائشییه چیخدی.
سهراب، نئچه مدّت ایدی حاضیر اوْلموشدور. بیرلیکده، سهرابین آتاسیندان اذن آلیب، قوْناقلیغا ساری یوْللاندیق. بیز یوْلا دوشن زامان، آقای افشارمند اؤزونه موزیک لنتاسی حاضیرلامیشدی.
آقای افشارمند، اوُجا بوْی، ساریشین، بیغلاری یئکه اوزونده چکیلمیش، آغلی- قارالی ساچلی، آتاما اوْخشار بیر جدّی کیشی دیر. آتاملا اوْنون فرقلندیگی زاد، آتامین اوُزونده اوْلان همَشه کی گوُلوش دوُر. آقای افشارمند هر حالدا ساکت و متین دیر. آمما آتام، دانیشاندا، اَلی ایله گؤیو یارار و اوُجا توْنلا دانیشار. البتّه بوُ مؤوضوع آتامی بینمهدییمه دلیل اوْلابیلمز. چونکی من هر بیر زامان اوْنونلا افتخار ائدیرم. آنجاق بعضی واختلار، آتامین سس- سمیرسیز ایشلهییب، دانیشدیغینی آرزولایارام.
شَهَر ماشینلاری ایله «کیومرث»گیله سارییوْلا دوشدوق، اوْ، بوُ گئجه بیزیم قوْناقچیمیز ایدی. قوْناقلیغین مقصدی معلوم دییلدی. قوْناقلیق هم پروفسور آلفونون وفاتینین ایل دؤنومه گؤره حصر اوْلونا بیلَردی، هم ده دوْغوم گونو ییغیجاغی کیمی بیر زاد. هرنه اوْلورسا، قوناقچیمیز، منله سهراب اوْرادا درس اوْخویان مدرسهنین شاگیردلاریندان بیری و ایکی صینیف بیزدن یوُخاریدا اوْلان دوْستوموز ایدی.
کیومرث، بیزی ایچری گیردیکده، قارشیلادی و ایییرمیدن آرتیق چاغیردیغی قوْناقلارا تانیتدیردی. جور- بهجور یئمکلر و ایچگیلر بوْل ایدی. بیر- بیریله دانیشانلارین سایی، اوْینایانلاردان چوْخ گؤزه دییردی. بیز قوْناقلیق اوْتاغیندان ائشیکده اوْلان باغدا ایلشمیشدیک. افراز اؤز یاشیندا اوْلان بیر قیزلا اوْرادا ایدی. ایلنجهلی موزیک سسی ائشیدیلیردی. کیومرثگیلین ائولری، شَهَرین آراسیندان کئچن چایین، شمالداکی قیراغیندا ایدی. ائوین قاباغیندا، گوللو- چیچکلی باغلاردا گزنلر، هم ده کیچیک قاییقلاردا، سو اوستونده دوْلانانلار وار ایدی. دئدیکلره گؤره، قدیم زامانلار، بوُ چای، چوْخکیرلی و هئچ واخت سوُ ایله دوْلمایان بیر گئدرگی سوُ ایمیش. ایندی ایسه، اوْندا کیچیک قاییقلار دا سورمک اوْلور.
شام یئمک اوچون، «کیومرث» هامینی سسلهدی. تئزلیلکه هامی ییغیشیلدی.
شام میزینین دالیسیندا، سئودیگیمیز یئمکلردن فایدالاندیق . یئمک زمانی ایسه، ایللردیر بیزلرین آراسیندا معمول اوْلدوغوکیمی چوْخ آز ایدی.
شامدان سوْنرا، قوْناقلارا ایچگی وئریلیردی. یئتمیش یاشلی بیر قوجا نؤکر، آرادا دولانماقدا ایدی . اوْ هامی ایله حؤرمتله یاناشیب، قوُللوق ائتمهیه چالیشردی.
قوْناقلاردان بیری، اوْنو سسلهیهرک، دئدی:
– آی گئده، تئز اول!گئجهنی بوُرادا قالماق ایستهمیریک! بوشوشهنین قاپاغین آچ!
قوجا، اَل- آیاغی تیترهیه- تیترهیه و شوشهنین قاپاغین آچماق ایستهیهرک،دئدی:
– باغیشلایین! عذرلر دیلهییرم! الحال آچاجاغام.
اوْنو سسلهیهنین آدی«فرهاد» ایدی. اوْ یئنیدن باغیردی:
– مئیمونا بنزر قوْجایا باخ! گئت قیراغا گئده! اؤزوم هله اؤلمهمیشم.
نؤکر تازادان، عذرلر دیلهمهیه باشلامیشدی. فرهاد ایسه شوشهنین قاپاغین آچماغا مشغول اوْلموشدو.
اوْ قوْجا نؤکر، اوْرادان گئتدیکده، کیومرث، فرهادا ساری باخاراق، دئدی:
– بئلهده دانیشماق اوْلار؟
دانیشیغی آرام اوْلدوغو حالدا، غضبلی ایدی. فرهاد، کیومرثه باخیب، گوله- گوله دئدی:
– نه دئییرسن؟
کیومرث دئدی:
– اوْ قوجانین نه تقصیری وار. داها قوْجالیب، شوشه قاپاغینی آچماغا ایسه اوْندا زوْر قالماییب!
فرهاد یئنه گولدو و کیومرثدن سوروشدو:
– اونون تقصیری اوْلماسادا، سیز تقصیرکارسینیز. نییه اوْنو قوْجالار ائوینه یوْللامیرسینیز؟
کیومرث دئدی:
– هر حالدا اوْ بیزیم نؤکرلریمیزدن دیر، و اوْنا دستور وئرمک منیم وظیفهلریمدن دیر. بیرده اوْنا «گئده» دئمکدن خوْشوم گلمیر.
فرهاد تعجبله اوْنا باخدی و سوْروشدو:
– اوْغلان! سنه نه گلمیشدیر؟ ایندییه قدر، نؤکرلره «گئده» دئییلیبدیر.
کیومرث دئدی:
– اوْنلاردا بیزیم کیمی انسان دیرلار.
فرهاد گوله- گوله، سوْروشدو:
– بیزیم کیمی؟ هه… هه… هه… .هَلَم- هَلبَت ماترژی شوراسی تصمیم توُتسا، بیز اونلارا نؤکرده اوْلا بیلهریک. همده شَهَریمیزین شوْرالارینین عضولریندن نئچهسی، نؤکرلردن اوْلا بیلر… هه… هه… اوْغلان نه دئییرسن.
کیومرث دئدی:
– نه عیبیوار، چوْخ دا یاخشی دیر. بیز نه حقله اوْنلاری اؤزوموزه نؤکر ائتمیشیک؟
هامی گولنلر سوُسدو.
ائو صاحیبلاری ایله نؤکرلر آراسیندا اوْلان توْققوشمالار، هر یئرده وار. آنجاق اوْنو ذهنینده جانلاندیران اینسانلارین سایی چوْخ آزدیر. اصلاً بوُ حاقدا دانیشماق، شَهَر قانونلاری جهتیندن یاخشی دییل.
فرهاد قوْناقلیغی ترک ائتمک و بحثه سوْن قوْیماق ایستهدی. آنجاق کیومرث یئنه ده سؤزه باشلادی:
– ایندییه قَدَر، نؤکرلرین ائولره گیردیکلرینین بیرینجی گونونه، فیکیرلشمیسینیز؟
فرهاد، غضبله جاواب وئردی:
– اصلاً اوْنلارا فیکر ائتمهیین نه فایداسی وار. اوْنلار وحشی و مدنیتدن اوزاق انسانلاردیرلار. اوْنلار اؤز ایستکلری و بیزیم آتا- آنالاریمیزین اذنی ایله شَهَرلره گلمیشلر. گلمهدیکلری حالدا، یا ییرتجی حئیوانلار طعمهسی اولوب، یادا، پیسگونلو حیاتلارینی، آجلیقدا، فلاکتده باشا وئرهجک ایدیلر.
کیومرث دئدی:
– بوُ حاقدا یئنیدن تصمیم توُتماق، چوْخ دا یاخشی اولا بیلر! اصلاً بوُنلاری بوُراخین. کئچهجکلره گؤره نظرینیز نهدیر؟ اوْنلارین مدنیت صاحیبی اوُلدوقلاری زامانلاری دئییرم.
فرهاد جاواب وئردی: اوْنلار هر بیر زامان، مدنیتسیز و وحشی اوْلموشلار.دیللری ایسه آنلانیلماز و دوشونولمز بیر دیل دیر.
کیومرث دئدی:
– اوْنلار وحشی دییلدیلر. یئنی حیات باشلادیقدان سوْنرا، مدنیتسیز و وحشی اوْلوبلار.
فرهاد، کیومرثین سؤزونو آغزیندا قوْیاراق، یئنه سؤزه باشلادی:
– یئنی حیات باشلامامیشدان قاباق، اینسان مختلف دؤورهلر گؤرموشدور. ایلک زامانلار نهایت درجهده وحشی ایدی. سوْنرالار، ماشینلا تانیش اوْلموش، اوْنو کامیللشدیرمیشدی. ائله بوُ ماشینلارلا دا، انرژی منبعلرینی آرادان آپارمیشدی. اوْ زامانکی اینسان نفتی، داش کؤمورو، گازلاری اوْداچکدی و انرژیلر توکنمهیه باشلادی. سوْنرا، ایییرمیبیرینجی عصرین اوللرینده، میللتلر آراسیندا، انرژی اَلده ائتمک اوچون، دؤیوشلر آپاریلدی و میلیونلار اینسان آرادان گئتدی. یئنی حیاتین باشلانماسینا دا، پروفسور آلفون و اوْنونلا ایشلهین ذکاوتلی اینسانلار سبب اوْلموشلار، یوْخسا ماترژی یارانمازدی؛ ماترژی بوْرجلاری دا ها بئله. پروفسور آلفونلا ایشلهمهین میللتلرین، هامیسی وحشی دیرلر و آرادان گئتمهلیدیرلر.
فرهاد سؤزلرینین سوْن جملهسینی دئدیکده، دقتله منیم اوزومه باخیردی.آنجاق من اوْنون بئله باخدیغینی دوشونه بیلمیردیم.
کیومرث دئدی:
– اوُزاق اؤلکهلرده یاشایانلارین وحشی اوْلمالارینین سببی، اوْنلاری شَهَرلردن اوُزاق ساخلاماق دیر. اوْنلار شَهَرلره گله بیلسئیدیلر، متمدن و مدنیت صاحیبی اولاردیلار. بوُندان باشقا، شَهَرلره گلمک ایستهینلری ده قیرغین ائدیرلر.هم ده اوْنلارین دیللرین باشاردیقلاری قَدَر آرادان آپاریبلار.
افرازلا گلن قیز، اعتیراضلا دئدی:
– مرکزی ماترژی شوراسینین تصویبینه گؤره، شَهَرلرین جمعیتی، یوزمیندن زیاده اوْلمامالیدیر. اوْنلار شَهَرلره گلسئیدیلر، بیزیم ده مدنیتیمیزی اَلیمیزدن آلاردیلار. سیزین آرانیزدا مدنیتی، امنیتی ایستهمهین واردیرمی؟هَلم –هَلبَت یوخ… حتماً یوخ…
کیومرث یئنه ده دئدی:
هئچ ده بئله دییل. ایندیلیکده بیزیم حددن آرتیق ماترژی، غذا، گئییم و باشقا زادلاریمیز وار دیر. بوُنلارلا نئچهمین نفری دوْلاندیرماق اوْلار.
– «فرشاد» آدلی بیر اوغلان، کیومرثدن سوْروشدو:
– سیزجه، گرک بیز شَهَردن اوُزاق اوْلان اینسانلارین آزادجاسینا شَهَرلره گیرمکلرینه یول وئرهرک، ایییرمینجی عصرده یاشانلار کیمی، قوْیون- قوُزو دستهلری تک یاشامالییق؟
کیومرث تؤرتدییی بحثین عبثه چکیلدییینی و هامینین اوْنونلا مخالیف اوْلدوغونوگؤرهرک، دئدی:
– هئچ اولماسا… اوْنلارا وحشی دئمهیک… هرنه اوْلسا، اوْنلارین بیرسیراسی، بیزلرله یاشاییرلار… منظوروم نؤکرلردیر.
فرهاد یئنه عصبانیتله کیومرثه جاواب قایتاردی:
– اوْغلان بوُراخ… نه دئییرسن. اوْنلار « وحشی و مدنیتسیز» سؤزلزینه عادت ائتمیشلر. اوْنلار دوْغرودان تمدنسوزدورلر…
من اوُشاق اوْلدوغوم واختلار، قافلاندان، نئچه- نئچه ناغیللار ائشیتمیشدیم. او ناغیللار اصلاً بیزلرده، دئییلمز. اوْ ناغیللاردان من چوْخ دیرلی سؤزلر اؤیرنمیشدیم. ائله اوْنا گؤره فرهاد سؤزونو قوُرتارا- قوُرتارا، من دئدیم:
– اوْ جور ده کی سیز دئییرسینیز دییل. من اؤز نؤکریم، قافلاندان بعضی ناغیللار ائشیتمیشم. اوْ ناغیللار، بیزلرده، یوْخدور. بوُنونلا بئله، اوْنلار نؤکردیر، بیزلر آقا. بیزلره اوْنلار حاققیندا دانیشماق، هئچ بیر زامان یاراشماز. قوُرتارین بوُ دانیشیقلاری.
شَهَر حاکیملرینین بیرینین اوْغلو اوْلدوغوما گؤره، هئچکس، منه بیر سؤز دئمهدی. تکجه فرهاد دئدی:
– کیومرث و کیومرثلره بیر سؤزوم وار. البته اؤز قوْناقچیملا بئله دانیشماق اوچون، عذر دیلهییرم. آنجاق بوُ سؤزو دئمهلییم و اوْ دا بوُ کی: هر کیمین نؤکرلردن چوْخ خوْشو گلیر، اوْنلارین بؤلگهلرینه گئتسین، دوواری آشسین و مئشهلره ساری یوْللانسین. یقینکی وحشی قارتال اوْنون انتظاریندادیر. ایسترسهنیز اوْنلارین دیلی ایله ده دانیشا بیلرسینیز.
فرهادین بوُ سؤزوندن هامی اوُجا سسله گولدولر. بیر هامیمیز کیچیک اوْلدوغوموز زامان، آنالاریمیزدان وحشی قارتال حاققیندا بعضی سؤزلر ائشیتمیشدیک. وحشی قارتال یا خود اوُشاق توتان کیشی، اوزاق بؤلگهلرده یاشایان وحشیلر آراسیندان، شَهَرلره گلیر. دووارلاردان آشیر و ادبسیز اوُشاقلاری، وحشیلر مئشه سینده اوْلان یوُواسینا آپاریر.اوْنون یوُواسینین آلتیندا دا بوْز قورد یاشاییر. وحشی قارتال، بوْز قورد و اوْرادا یاشایان اینسانلار، آنلاشیلماز بیر دیل ایله قوْنوشورلار.
فرهادین سوْن سؤزلری، دانیشیقلاری مسخرهیه چکدی و بئلهلیکله کیومرث ده، بحثدن واز کئچدی.
نؤکرلر، بوتون یئمکلری و ایچگیلری ییغیشدیردیلار. گؤی، تام حالدا قارانلیق ایدی. چایین اوستونده اوْلان بیر قاییغین یانان چیراقلاری گؤرسنیردی. نئچه قاییغین دا، اوُزاقدان سسلری ائشیدیلیردی.
شَهَرلردن اوُزاق بؤلگهلرده یاشایان وحشیلرین، اوْ جملهدن وحشی قارتالین، آج، ماترژیسیز و آنلاییلمایان دیل ایله دانیشان و فلاکتلی حیاتلارینا دوشونه-دوشونه، کیومرث و باشقا اوُشاقلاردان آیریلدیق. هامی گئتمکده ایدی. ساعات اونبیریاریمدا، سهرابلا من، ائوده ایدیک…….. (آردی واردیر.)


text: نسیمی شعرینده “عارف” قاورامی سعادت شیخیاوا گیریش آذربایجان ادبیاتینین ان اؤنملی تمثیلجیلریندن بیری اولان سید عمادالدین نسیمی، چوخ یؤنلو کیشیلییه صاحیب بیر دوشونوردور. گَنلده شاعر و حروفی کیملیگیله تانینسا دا نسیمی، عینی زاماندا بیر الهیاتچی، دوشونور، فیلسوف، ناثر، مترجم، موسیقیشناس، خطیب و بیلگیندیر. بو خصوصلارین هر بیری اؤزللیکله ایکی دیلده قلمه آلدیغی دیوانلارینین دئتایلی آراشدیریلماسی سونوجوندا اورتایا چیخار. آنجاق شاعرین بیلگی دوزهیی و ایلگی آلانینین بیر ایفادهسی اولان بو چوخ یؤنلولوکده اؤوندوغو و اؤزللیکله آلتینی…بیشتر بخوانید


text:
بارانتای
سحر خیاوی
گؤزونو سیلیب بیر ده باخدی. جان دوستو «یاشار» ایدی. باخیشی، ترپَنیشیی، یئریشی قیرخ مئتیرلیکدن دئییردی یاشاردیر. آمما بوردا؟! بو قریب چؤللوکده؟! جیبههده اؤزوده دوشمان صفینده؟! نئجه مومکون اولا بیلردی؟!
بونلاردان کئچدی مگر یاشار بیر ایل اؤنجه ماشین قضاسیندا رحمته گئتمهمیشدی؟!
یاشار قاپی بیر قونشو، شهرداش دوستو ایدی؛ یاشیدایدیلار؛ بیرگه بویا-باشا چاتیب بیرگه مکتبه گئتمیشدیلر؛ اونیورسیته ریشتهلری اونلاری آییرسا دا هئچ واخت بیربیرلریندن آیریلمامیشدیلار؛ بیربیرلری ایله آرزولاریندان چوخ دانیشمیشدیلار؛ قیز یولداشلارینین شکیلین بیربیرلرینه گؤستریب گوله-گوله بیربیرلرینه ساغدوش-سولدوش اولماق قولو وئرمیشدیلر.
تاسوفلر فلک دوز دئمهییب بیر پاییز گونونده یاشارین کال آرزیلاری داشا یازیلدی. او حوزونلو آخشام چاغیندان بئله هئچ بیر دوست یاشارین یئرین آرازین اورهیینده دولدورا بیلمهدی.
اورهیی دؤزمهییب دوشمان سربازینا ال قووزاییب، اؤپوش گؤندردی. او دا ال قووزاییب اؤپوش گوندردی. آراز سول دؤشونون اوستونده اولان جیبیندن قیز دوستونون شکیلینی اونا گوستردی، او دا سول جیبیندن بیر شکیل آرازا گوستردی. بئله ایکی مخالیف جبههده گولهشَن سربازلارین آراسیندا گیزلی بیر دوستلوق یاراندی. باشچیللاری سَزسهیدیلر ایکیسینین ده دریسینه سامان تَپَردیلر.
گونلر سووشوردو. اونلارین یاساق دوستلوقلاری گون به گون چوخالیردی. ایشاره دیلی ایله اوزاقدان اوزاغا عائیلهلرینه، آنا-باجیلارینا، سئوگیلیلرینه داریخماقلارینی بیربیری ایله دانیشیردیلار.
اونلاری بو ایستهنیلمز ساواشا چکن و قارشی-قارشییا قویان هانسی قارا اللر ایدی؟! اونلار کی بیربیرلرینی هئچ تانیمیردیلار و آرالاریندا هئچ بیر دوشمانلیق یوخ ایدی!!
نه گنجلر اسماعیل،
نه گنجلر
گورورسن؟!
چوخوسو هله
سئوگینین اوزونو کؤکسولرینه سیخماییبلار!!(۱)
هله حمله یوخ ایدی، آمما آرا-بیر آتیشمالار ایکی جیبههنین آراسیندا اوز وئریردی.
سربازین اورهییندن خبری یوخ ایدی، آمما آراز حمله اولسا دوستونون بارانتایی ایله نئجه ساواشماسینی دوشونوردو. اؤلدورسهلر ده اونونلا اوز-اوزه دوروب ساواشمایاجاقدی. آرزو دولو گنج اورهیینی مَرمی آماجی ائتمیهجکدی.
نئچه گون ایدی قوشون آراسیندا سیرلی سوزلر کئچیردی. سانکی قاباقدا حمله واریدی. آرازین اورهیینه قارا-قورخو دولموشدو.
او آخشام آراز اولان جبهه، جهنم درهسی اولموشدو. یئردن گویدن آمانسیز اود یاغیردی.
آراز کؤبرین دالیندا الینده سیلاح اوزانمیشدی.او آندا اطرافیندا برک سسلی بیر شئی پارتلادی.اودلو توستو هر یئری بوردو.تورپاق-قوم قاریشیغی بیر پارچا اود آرازا چیرپیلیب اونو نئچه مئتیر آرخایا توللادی.وای ننه چیغیریب اورهکدن سیزیلدادی.سیلاحی الیندن دوشدو. سول قیچی برک سانجیب ایستی-ایستی قیچیندان بیر شئی سوزولدو.الینی قیچینا آتارکن سول قیچینین دیزدن یوخلوغونو حیس ائتدی.دوشمن ایرهلیله ییب قاباغا گلدی.لاپدان باشینین اوستونده الی سیلاحلی گیزلی دوستونو گؤردو. یاخیندان گؤروشده لاپ باییلدی. اونون اوخشارلیغی یاشار دوستونا، فیکر ائتدیگیندن داها چوخ ایدی.
باشچیل سربازا خلِّص…خلِّص… دئدی.
آراز یارالانمیشدی. اونو اؤزلرینه یوک ائلهمک ایستهمیردیلر.
سرباز آرازین گوزلرینه باخیب گوْزلری یاشاردی.
باشچیل داها حیرصله آتش فرمانی وئردی.
سرباز آنسیزین سیلاحی فرماندهه طرفه چئویریب گوللهلرین بوتونونو قارنینا بوشالتدی.
بو حادیثهنی گورهن گئنده کی عسکرلر، سربازین اوستونه آمانسیز گولله یاغدیریب آرازین گوزلرینین قاباغیندا دوستونو قورا پالان کیمی دلیک-دئشیک ائلهدیلر. سربازین سیلاحی الیندن دوشوب آغزی اوستونده یئره چیرپیلدی.
بو آغریلی صحنهنی گؤرهن آرازین گوزلریندن بولاق کیمی یاش سوزولدو. سانکی یاشار دوستونو یئنیدن الدن وئردی. دیزدن کسیلن قیچینین آغریسینی دا اونوتدو.
سونرا قیچیندان چوخ قان گئتمک تاثیرینده هوشدان گئتدی.
هوشا گلنده اوزونو یاد بیر چوللوک خستهخاناسیندا یاد دیلده دانیشان دوختورلار و طب باجیلاریلا گوردو. او اسیر توتولموشدو، آمما هئچ کیمسه او ایکی سربازین آراسیندا کئچن یاساق دوستلوغون سببینی بیلمهدی. نه بیلمک، بلکه او سربازین کونلونده ده آرازا اوخشار بیر ایتگین عزیزی وار ایدی.
(۱)دکتر براهنینین اسماعیل شعریندن گوتورولوب.


text:
مزدیسنا
مَزدَیَسنا یوخسا زرتشتی دینی یا دا زردوشتلیلیک — اشوزرتشتون یایدیغی دینه دئییلیر. اهورا مزدا چاغیرانلار.مزدیسنا ضیددی دیویسنا اولور. دؤو چاغیرانلار. آرامیلر مسلکینده بیر پئیغمبر زرتوشت آدیندا بو دینی یارادیب.
زرتۆشتیلیک دۆنیانین ان قدیم دینلریندن بیریدیر.
عمومی معلوماتدَییشدیر
دۆنیانین ان کؤهنه اعتیقادلاریندان بیری اوْلان زرتۆشتیلیک آذربایجان اراضیسینده میدانا گلمیشدیر. زرتۆشت دینی اونون بانیسی زرتۆشتون آدی ایله باغلیدیر.
بو یئنی دینی اعتیقاد یالنیز آذربایجان اراضیسینده یاشایان طایفا لر طرفیندن قبول ائدیلمهدی. او، عئینی زاماندا ایران، اورتا آسیا، هیندوستان و دیگر اؤلکهلرده یاشایانلارین دا دینینه چئوریلدی. زرتۆشتون حیات و فعالیّتی حاقیندا ایندی ده آراشدیرماچیلار آراسیندا موباحیثهلر داوام ائدیر. اوزون ایللر عرضینده بۇ بارهده کوللی میقداردا آراشدیرمالار آپاریلماسینا باخمایاراق هله ده زرتۆشتون نه واخت و هارادا یاشاییب، یاراتماسییلا باغلی دقیق فیکیر یوخدور.
زرتۆشت دینی مزدیزم، ائله جه ده دیگر دینلرین تاریخینده باش وئرمیش داخیلی تحووولاتا معروض قالمیشدیر. بۇ باخیمدان دا زرتۆشت پیغمبر طرفیندن یارائدیلمیش و ایلکین ماقلار طرفیندن قبول ائدیلمیش زرتۆشت دینی و اونون دۆنیا گؤروشونو ساسانیلر دؤوروندهکی مزدیزم – داها دقیقی آتشپرستلیک ایله عئینیلشدیرمک اولماز. بۇ ساحهده نفوذلو آراشدیرماچی گیرشمانین گؤستردیی کیمی، مزدیزمین ایلکین دؤورونده اساس فؤوق البشر قوه هؤرموزد مهر (میترا) و ناهید ایدیسه، سوْنرالار اونلاری عوض ائدن هؤرموزد و اونون باریشماز دوشمنی اوْلان اهریمن گؤروشو حقیقی دوالیزمدیر. اونا گؤره کی، اونلار ایکی – بیری دیگرینه ضد اوْلان قوهیه (خئییر-شره) و یاخود سوبستانسییایا اینانیر و بۇ موباریزهده هؤرموزدون (خئییرین) غالیب گلمهسینه امین ایدیلر. مزدیزمه گؤره هؤرموزد ایله اهریمن نور ایله ظولمت، خئییر ایله شر و صۆلح ایله مۆحاریبه آراسیندا گئدن موباریزه کیمی ایکی اجتماعی و طبیعی کؤکه مالیکدیر.
زرتۆشت دینینین اساس موددعاسی اوندان عبارت ایدی کی، دۆنیادا بیر-بیری ایله دایم ووروشان ایکی قوه واردیر. مسیحیّتده مسیح – آنتیمسیح، ایسلامدا ایسه داها صاف و ایلاهی فورمادا الله و ایبلیس فورماسیندا بۇ تظاهر ائدیر. خئییر و شر قوهلرین موباریزهسی هر اوچ دینی بیرلشدیرهن عامیلدیر. بونلاردان بیری خئییر – هؤرموزد (آهورامزدا)، دیگری ایسه شر – اهریمندیر (آنقرامانیو). زرتۆشتون دینی تعلیمینده باش ایلاهی قوه هؤرموزددور کی، اونو اود تمثیل ائدیر. زرتۆشت دینینه اینانانلار آتشگاهلار تیکیر، اورادا اود یاندیریر و همین اودو قورویوب ساخلاییردیلار. زرتۆشت دینینه ایمان گتیرهنلر اینانیردیلار کی، حیاتین اساسینی تشکیل ائدن اود، سو، توْرپاق و هاوادیر. اونلار بۇ دؤرد عونصورو مقدس حساب ائدیب، اونلارین دایما تمیز قالماسینا سعی گؤستریردیلر. زرتۆشت دینینه اینانانلار اودو، گؤستردییمیز دؤرد عونصور ایچریسینده ان مقدس، باش ایلاهی و اولو قوه حساب ائدیردیلر. اونلار اودون نورونا سیتاییش ائدیر، قارشیسیندا سجده قیلیب، دعا اوخویور و اونون شرفینه قوربانلار وئریردیلر. لاکین سوْنرادان بوتون بۇ اینانج دییشدیریلدی و اینسانلار صرف اودا سیتاییش ائتمهیه باشلادیلار و بئلهلیکله تدریجا زرتۆشتیلیک عنعنهلری عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینینندا گؤرونوش و فورماجا عئینی، لاکین مضمونجا فرقلی یئنی بیر دین، آتشپرستلیک فورمالاشدی. ماقلار خالقین باشینا گلن بوتون موصیبت و فلاکتلری قددار روحون، اهریمنین عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینینونه ییخیردیلار. اونلار مؤوجود قورولوشون ایلاهی، فؤوقلبشر بیر منشأیه مالیک اوْلدوغونو دا تبلیغ ائدیردیلر. قئید ائدک کی، بوتون بۇ گؤستریلن موددعالار صرف زرتۆشتیلییه عاییددیر و سوْنراکی دؤورده زرتۆشتیلیک آدی ایله اینسانلار طرفیندن منیمسهنیلهن آتشپرستلیکده اؤز عکسینی تاپمامیش و یا تحریف اوْلونموشدور.
۳-جو عصر فیلوسوفو پارفیوسا گؤره "ماق" اللها سیتاییش ائدیب، اونون علمی سیررلرینه ییهلنهنلره دئییلیر. شابلون:دین زرتۆشت حاقیندا ایلکین معلومات وئرهن یونان تاریخچیسی خسانتی (ائ.ا. ۶۲۵-۴۶۵) اوْلموشدور. کیچیک آسیانین سارد شهرینده یاشایان بۇ تاریخچی، هئرودوتدان دا اوّل اورمییا گؤلونه قدر اوْلان اراضییه بلد اوْلموشدور. ایلک اوّل هئرودوت، داها سوْنرا ایسه دمشقلی نیکولای اونون یازیلاریندان ایستیفاده ائدیب، مزدیزم حاقیندا معلومات وئرمیشلر.
آممیان مارسئللینین یازدیغینا گؤره زرتۆشتون دؤوروندن اعتباراً خصوصی عائلهدن اوْلان ماقلار نسیلدن-نسله دین باشچیلیغینا تعیین ائدیلمیشلر. ماقلار عادت-عنعنهلرینه گؤره دیگر طبقهلردن فرقلهنیردیلر. اونلار خصوصی حؤرمت و نفوذا مالیک ایدیلر. (آممیان مارسئللی، خخییی، ۶)
یارانماسیدَییشدیر
اوچ مین ایل اوّل (قدیم سالنامهلره گؤره، زرتۆشت ماکئدونییالی ایسگندردن ۲۵۸ ایل اوّل یاشامیشدیر) آذربایجانین جنوبوندا یئرلشهن اورمیه شهرینده زبار داغینین اتییندهکی درجه چایینین ساحلینده تیکیلمیش سارایدا پوروشاسپا آدلی بیر کیشی یاشاییردی. اونون آروادینین آدی دوقدو ایدی. اونلارین زرتۆشت آدلی بیر اوغلانلاری واردی. اوْرتا عصرلرده یارانمیش "زرتۆشتنامه" آدلی کیتابدا دئییلیر کی، اوشاقلیقدا زرتۆشت یاشیدلاریندان هئچ زامان آغلاماماسی و دایم اؤز گولوشو ایله ائولرینی ایلاهی نورا قرق ائتمهسی ایله سئچیلیرمیش. هله اوشاقلیق چاغیندا او، اؤز مودریکلیگی ایله سئچیلیر و شره قوللوق ائدن سئهربازلارین اونو آرادان گؤتورمک جهدلری همیشه اوغورسوزلوقلا نتیجهلنیر. ائرکهن یاشلاریندان روحانیلردن درس آلان زرتۆشت اون بئش یاشیندان کامیل بیر دین خادیمی کیمی حقیقت آختاریشی ایله دۆنیانی دولاشماغا باشلاییر.
اوتوز یاشیندا او آرتیق یئنی دینین یارادیجیسی کیمی پیغمبرلیک سوییهسینه یوکسلیر. اؤز وطنینده همفیکیرلر تاپمایان زرتۆشت یئنی تعلیمینی یایماقدان اؤترو شرقه طرف اوز توتور. ۱۰` سحر مقدس چایی کئچرکهن سماوی روحلاردان بهمهن اونون قارشیسیندا نازیل اولور و زرتۆشتو تانرینین آهورا مزدانین یانینا قالدیریر. درگاهدا زرتۆشت ایلاهیدن وهی آلیر. بورادان جهنمه دوشهن زرتۆشت اونو اؤز دینیندن دؤندرمک ایستهیهن شر روحو آنقرامانیو (اهریمهن) ایله گؤروشور. اهریمهن ایستیینه چاتا بیلمیر و زرتۆشت کؤیلردن ائنرک اؤز تعلیمینی "آوئستا" آدلاندیردیغی مقدس کیتابدا ایفاده ائدیر. شر روحلار اونو بورادا دا تعقیب ائدیرلر، لاکین هر دفعه زرتۆشت "آوئستا"دان دعالار اوخوماقلا اونلاری قووا بیلیر. ایلهامینی کؤیلردن آلان زرتۆشت آغ لیباسا بورونوب علینه مقدس اود و سرو آغاجیندان اسا آلاراق شاه ویشتاسپین سارایینا یوللانیر و اونو اؤز دینینه گتیریر. قونشو حاکملر ویشتاسپین آتا-بابا دینیندن دؤنمهسیندن ناراضی قالاراق، اونون اوزرینه هوجوما کئچیرلر. ویشتاسپ غلبه چالیر و زرتۆشتون تعلیمی اونون اؤلکهسینده مؤحکملنیر. ویشتاسپ باکترییادا آتشگهدهلر تیکدیریر. اؤز عؤمرونون سون ایللرینی بورادا یاشایان زرتۆشت یا شر سئهربازلارینین، یاخوددا دوشمهن عسگرلرینین علی ایله اؤلدورولور.
زرتۆشتیلیک اخلاقیدَییشدیر
زرتۆشتیلیک اخلاقی خئییرخاه فیکری، خئییرخاه سؤزو، خئییرخاه عملی نظرده توتور، سخاوتی، دوغروجولوغو، آرزو و ایستکلرده مؤتدیللیگی تبلیغ ائدیر، ظلم و قانونسوزلوقدان چکینمهیه چاغیریر. اینسان اودون، سویون و تورپاغین تمیزلیینی قورومالیدیر. یئنی دین- مازدیاسنا (زردوشتلوک) نینکی شرقده غلبه چالیر، هم ده غربده یاییلیر. بو، دۆنیانین ان قدیم دینی ایدی. ایلک دؤولت دینی کیمی او، سوْنرالار یارانمیش دینلرین- ایودایزمین، مسیحیتین، موسلمانلیغین و بوددیزمین اینکیشافینا اهمیتلی تأثیر گؤستردی. سوْنرادان زورلا موسلمانلاشدیریلان زرتۆشتیلر آذربایجانی بۇ دینین و زرتۆشتون وطنی حساب ائدیردیلر.
زرتۆشتون تعلیمیدَییشدیر
زرتۆشتون تعلیمی اوتوراق هئیواندارلیغی و اکینچیلیگی مۆدافیعه ائدیردی. بۇ تعلیم تکاللاهلیلیغی ایرلی سورور و دۆنیادا ایکی ابدی باشلانغیجی – خئییرله شر آراسیندا دایمی موباریزهنین گئتدیینی تبلیق ائدیردی. بۇ تعلیمه گؤره اینسان عؤمرونون معناسی اهریمهنله موباریزهده آهورا مازدایا کؤمک گؤسترمکدیر. سون نتیجهده آهورا مازدا غلبه چالمالی و شرعی یئر اوزوندن بیریوللوق سیلمهلیدیر. زرتۆشتیلیک اخلاقی خئییرخاه فیکری، خئییرخاه سؤزو، خئییرخاه عملی نظرده توتور، سخانتی، دوغروجوللوغو، آرزو و ایستکلرده مؤتدیللیگی تبلیق ائدیر، ظلم و قانونسوزلوقدان چکینمهیه چاغیریر. اینسان اودون، سویون و تورپاغین تمیزلیینی قورومالیدیر. اودو و تورپاغی مئییتلرله موردارلاماق اولماز. بونا گؤره ده جسدلری یوکسکلیکلردهکی داشلیق یئرلرده، یاخود بئله یئرلری خاتیرلادان داخما (سوکوت قوللهسی) آدلی داش تیکیلیلرده قویماق لازیمدیر کی، قورد-قوشا یئم اولسون. سۆموکلر ده تورپاغی موردارلاماماقدان اؤترو خصوصی یئرلرده ساخلانیر.
زرتۆشتیلرین تعلیمی اونلارین مقدس کیتابلاریندا، داها دوغروسو، مقدس کیتابلار توپلوسو "آوستا"-دا ایفاده اوْلونوب. زرتۆشتی کاهینلری بئله بیر فیکیر یاییردیلار کی، گویا هم "قات"لار (کیتابین داها قدیم قیسمی)، هم ده او بیری حیصّه لر زرتۆشت طرفیندن آهورا مزدادان نازیل اولموش ایلاهی وهی کیمی یازیلمیشدیر. بو مقصدله چوخ واخت مقدس کیتابین متنلرینه "آهورا مازدا زرتۆشته بئله بویوردو" ایفادهسی ده آرتیریلیردی.
همچینین باخدَییشدیر
ادبیاتدَییشدیر
- چینگیز قاچار. قدیم و اوْرتا عصرلر آذربایجانین گؤرکهملی شخصیتلری. باکی، ۱۹۹۷.
- آذربایجان تاریخی، ۱-جی جیلد، (ان قدیم زامانلاردان ۲۰-جی اسردک)، باکی، "آزرنشر"، ۱۹۹۴، سه. ۱۶۶-۱۶۸.


text:
کورت توخولسکی
کورت توخولسکی (آلمانجا: Kurt Tucholsky) شاعیر، یازیچی، ژورنالیست و ادبیات تنقیدچی.
یاشاییش[دَییشدیر]
کورت توخولسکی میلادی 1890- جی ایلده برلین شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. توخولسکی، جمهوریت اۆچون ساواشان و ائله جه ده وایمار جمهوریتی نین باشاریلی ضیالیلرینده ن بیری اوْلموشدور. معاصیر دؤرده آلمان اؤلکه سینده 1918 ده ن 1933- جی ایله کیمی دوام ائده ن سیاسی دؤنه م، وایمار (Weimar) جمهوریتی آدلانیر. بو دؤرده بیرینجی دفعه اولاراق ئؤلکه ده پالامنته دایانان بیر دموکراتیک سیستم یارانمیشدیر. نوامبر انقلابی آدلانان خالق آیاقلانماسیندان سونرا، وایمار شهرینده چاغریلان بیر بویوک توپلانتی دان سونرا کی گلیشمه لرده، اساس قانون یازیلیب و اؤلکه، فئدرال جمهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر. آدولف هیتلرین 1933- جی ایلده اقتدارا گلمه سی ایله بو جمهوریتین، عمری سونا چاتمیشدیر.
1924- جی ایلده ن پاریسده و 1929- جی ایلدن سونرا سوئدده یاشایان توخولسکی، 1935- جی ایلده بو اؤلکه ده دونیایا گؤز یومموشدور. او آلماندا یاشادیغی ایللرده، یورولمادان میلیتاریزمی و دادگستری نین ناسیونال سوسیالیزم ایله گیزلی باغلانتی لارینی و بئله لیکه فاشیزمه زمین حاضیرلامانی افشا ائده ن ایره لیجی انسانلاریندان بیری اوْلموشدور.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ س، حاتلملوی ترجمهسی، ترجمه ائدیلمیش یازی ( zu dürfen) 2012- جی ایل فدرال آلماندا نشر اولونان و یازیچینین ساتیریک یازیلارینی احتوا ائده ن کتابیندان آلینمیشدیر (Kurt Tucholsky-Das Grosse Lesebuch- Herausgegeben von Axel Ruckaberle).


text:
یاییلان خبرلر اساسیندا آذربایجانین گؤرکملی و اوستاد عاشیقلاریندان اولان ۸۰ یاشلی عاشیق رسول قوربانی بئیین اینفاکتی نتیجهسینده تبریزین امام رضا خستهخاناسیندا وفات ائتمیشدیر.[i] ایران اذربایجانی عاشیقلاری ایچینده “دده” عنوانیلا حؤرمتلهنن عاشیق رسول قوربانی ۱۳۱۴ینجی ایل قاراداغ ماحالینین عباسآباد کندیده دونیایا گؤز آچمیش و عاشیق صنعتینی ۱۳۳۰ینجی ایلدن عاشیق خیرالله، عاشیق حیدر، عاشیق کریم حضرتی و عاشیق عزیز شهنازی مکتبینده اؤیرنمیشدیر.
سون واختلار عاشیق رسول قوربانینین یاریم عصیر عاشیق صنعتینه ائتدیگی خیدمتلرینی دهیرلندیرمک اوچون شرقی آذربایجانین ارشاد ادارهسی طرفیندن اونا یوبلئیی مراسیمی کئچیریلمیشدیر و ۱۳۹۳ینجی ایل اونون حیات و یارادیجیلیغینی عکسی ائتدیرن «دده رسول» آدلی سندلی بیر فیلم چکیلمیشدیر. اوستاد عاشیقیمیزین اثرلرینی احتوا ائدهن «سینهمده سسلهنن سازیم وار منیم» آدلی شعر مجموعهسیده ایشیق اوزو گؤرموشدور.
ایشیق– آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان اوستاد عاشیقیمیز عاشیق رسول قوربانینین اغیر ایتگیسی موناسیبتیله مرحومون مؤحترم عائله و سئونلرینه و ائلهجهده آذربایجان عاشیق صنعتی جمعیتینه باشینیز ساغ اولسون دئییریک و اوستادین اونودولماز خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
۰۷/ ۰۷/۱۳۹۴


text:
اقویلار دو لا فرانترا
اقویلار دو لا فرانترا (ایسپانجا: Alguazas) Aguilar de la Frontera ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر ۲۸۰ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۱۶۶٫۴۸ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۳۶۹۲ نفر دیر. اهالی سیخلیغی ۸۲٫۲۴ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aguilar de la Frontera»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اقویلار دو لا فرانترا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
أردوُغان: سوئد ترورچیلاری تۆرکیأ قایتارار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی ناتونینگ ماصلاحاتی باراسیندا بیانات بردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان "سوئد 73 ترورچینی بیزه قایتارجاقدیر. شو واغتا چنلی 3-4-ینی ایبردیلر امما بو یترلیک دأل" دیدی.
أردوُغان اسپانیادا گچیریلن ناتو قوراماسی نینگ دؤولت و حؤکۆمت یوُلباشچیلاری نینگ ماصلاحاتیندان سوُنگرا ژورنالیستلارا ماغلومات بردی.
سوئدینگ قاچغین بوُلان 73 ترورچینی تۆرکیأ قایتارجاقدیغی بارادا سؤز برندیگینی یاتلادان أردوُغان،
" سوئد 73 ترورچینی بیزه قایتارجاقدیر. شو واغتا چنلی 3-4-ینی ایبردیلر امما بو یترلیک دأل. بو مسئلأنی عادالات و داشاری ایشلری وزیرلیگیمیز بیلن میللی حابار آلما تشکیلاتی ایزارلاجاقدیر. بولار ایبریلمأن حالاتیندا بیز اتمه لی ایشلری ادریس" دیدی.
"موندان بیلأک پ. ک. ک و فتؤنینگ آغضالاری نینگ ترورچیلیقلی پروپاگاندا اتمه گی، یوردومیزا و یورتداشلاریمیزا هۆجۆم اتمه گی و هر زادی یاقیپ ییقماغی اؤرأن قینلاشار" دیهن أردوُغان،
"موندان سوُنگرا بو ایش سوئد و فنلاندینگ ایشیدیر. اوُلار هر حیلی یالنگیش اتسهلر بۆتین ثبوتلاری بیزده دیر و اتمه لی ایشی ادریس" دیدی.
أردوُغان دوشوشیقلاردا ترور قورامالاری پ. ک. ک/ پ. ی. د/ ی. پ. گ و فتؤنینگ ناتونینگ یازماچا کاغیذلارینا گیرندیگینی نیغتادی و "ایلکینجی گِزه ک یازماچا سندلرده بولارینگ آدی شیله گچیأر. یاغنی پ. ک. ک اوروپا بیله له شیگی نینگ یازماچا سندلرینده باردی اِمما ی. پ. گ/ پ. ی. د و فتؤ یوُقدی" دیدی.
أردوُغان جو بایدن بیلن دوشوشیغیندا سوریه ده ترورچیلارا ایبریلن کامیون کامیون یاراغ حاقیندا دا گۆررۆنگ ادندیگینی آیتدی و "دونالد ترامپ ینگ دؤورۆندن باشلاپ مۆنگلرچه کامیون یاراغ، اولاغ و اوريال- دأرینینگ ایبریلندیگینی آیتدیم. بیز ایندی بو یرده ترورچیلیق مسئله سی حاقیندا گۆررۆنگ ادریس اِمما تۆرکیأنی نیشان آلان ترورچیلارا یاراغ، اوُق- دأری، اولاغ بریلیأن ماحالی بیز ناتودا اوُرتاق یورتلار حؤکمۆنده نأحیللی جبیسلیک ایچرسینده بوُلوپ بیلریس دییپ آیتدیم" دیدی.
أردوُغان ناتونینگ ماصلاحاتیندا بۆتین یوُلباشچیلارینگ "بیز آراچی بوُلایلی، تۆرکیأنی یونان بیلن دوشوشدیرایلی" دیهندیکلرینی نیغتادی و "ایندی بو مسئلأ واغتیمیز یوُق دیأریس" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
چاووش اوُغلی: غاللا ایلالاشیغی گلوبال ایمیت قیتچیلیغی نینگ اؤنگۆنه گچدی
چاووش اوُغلی تۆرک اؤیۆنده میکتا بیرلشیگی نینگ داشاری ایشلر وزیرلری نینگ ماصلاحاتیندا بیانات بردی
دمیرقازیق سوریه ده اۆچ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
أردوُغان بیرلشن میللتلر قوراماسیندا یوُلباشچیلارا بیانات بردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی بیرلشن میللتلر قوراماسیندا بیانات بردی


text:
کتابهای تازه ای که از طرف شرکت تعاونی آذر کتاب توران منتشر شد:
اؤیکولرده ادبی آخیم لار – پوزغون توفارقانلی
“یوردکولو”نون سؤزلری – اسماعیل نعمتی پایدار
دویغولو گئجه لر – سرکار خانم زهرا بادره (آنا)
بررسی اشعار معجز شبستری – دکتر بهمن نصیرزاده
دویغولو گئجه لر
اصلی – کرم
شرکت تعاونی آذر کتاب توران کتابهای زیر را در دست انتشار دارد:
گنجه لی نظامی نین خمسه سی – ۵ جیلدده (بو بئش اثر هم فرادا و هم بیر مجموعه صورتینده چاپ اولور)
گنجه نظامی نین غزللری – تورکجه الیازماسی اساسیندا
گنجه لی نظامی نین لیریک شعرلری – فارسیجادان ترجمه اولموش دیوانی (جواد فضلی جنابلاری)
نگاهی به تاریخ آذربایجان – مجموعه مقالاتی از تاریخ نگاران معاصر آذربایجان
تاریخ هورریان در آذربایجان
تورکجه ۱۰۰۱ اثر – کلیله و دمنه
تورکجه ۱۰۰۱ اثر – سندبادنامه
تورکجه ۱۰۰۱ اثر – آلتون یازوق
تاریخ باستان آذربایجان
تاریخ ادبیات آذربایجان ۱۲ جلدی
دیوان لغات التورک – ترکی آذربایجانی – ۲ جیلدده
تنسوق نامه اثر خواجه نصیرالدین طوسی – تورکجه – الیازما نسخه سی اساسیندا
لیلی و مجنون – سرکار خانیم رضوان (جانای)
و. . .
*دقت – دقت*
آذر کتاب توران کتابلاری
عزیز قوروپداشلار و آذر کتاب توران ین سئویملی اویه لری؛
آشاغیدا گلن کتابلار آذر کتاب توراندا موجوددور. هر کیم بو کتابلاری ایستیرسه بویورسون. کتابلار ۲۰% ائندیریمله سیزه گؤنده ریله جکدیر. آلدیغینیز کتابلار ۱۰۰ مین دن آرتیق اولورسا پُست هزینه لری بیزیمله دیر. کتاب هفته سینه گؤره آلدیغینیز کتابلار ۵۰۰ مین تومن دن آرتیق اولورسا ائندیریم ۳۰% اولور.
کتاب هفته سی اوچون:
*** آذر کتاب تورانین عضولرینه کتابلاری آیدا اون مین تومن ایله (قسطی صورتده) گؤنده ریریک. ***
@azarketabturan
سئویملی دوستلار، “آذر کتاب توران” اؤیه لری!
سهام برگه لرینیز حاضیردیر.
آدرسلرینیزه ادمین “وی پی” سینه یوللایین تا سهام برگهلرینیز گؤندهریلسین.
***
کتابین پایلاشماسی اصلی هدفیمیزدیر.
کتاب آلماغی اونودمایین.
اؤیهلر اوچون کتابلاری قسطی صورتده – آیدا تکجه ۱۰ مین تومن ایله گؤندهریریک. سهامینیزدان دا اسکیلمهییر.


text:
«ذکیه ذولفقاری»نین «سون قرار» اثری حقینده
قاسیم تورکان
ذکیه ذولفقاری بو گونکی ادبیاتیمیزین نثر قایغیسی چکنلریندندیر. شعر بازارینین اوغلان چاغیندا، اورهگی نثریمیزه چیرپینان خانیم یازیچیمیزین اثرلری نثر خزینهمیزی زنگینلشدیرمهدهدی.
ایللر بویودور شیرین قلمیله تانیش اولانلار بو یازار ترجمهچیدن دوم- دورو، جانا سینر، یاغ کیمی آخیب بال کیمی دادلانان اثرلر شاهدی اولموشلار. مجازی فضادا اولان دوستلار داها آرتیق بو صمیمی قلم صاحبیله تانیشدیلار.
قلمیندن سوزن، هم ده سطیرلریندن آخان آجی گولومسهمهلرده، ذکیه خانیمین، خفیفجه تورکو طنزینه نئجه اقتدارلا یاخینلاشماسینی، هابئله احاطهسینی آیین –آیدین دوشونماق اولور، او هر بیر اثریله، بللی گوجونو گؤز اؤنونه سرمکدهدیر.
دوشونجه بابیندا ایرهلیلهین ذکیه خانیم، شجاعتلی و فنادن قورخماز، عزرائیله دوداق بوزرکن، اینیلتیدن ایراق گزن بیر یازاردی. آجی حقیقتلری اتی و قانیله آنیب، آنلاییب، بیزه اؤرنک یوخ، بلکه آنلادیغین پایلاشیر.
بو سطیرلری گئج یازسام دا، البت کی، هئچ باهانا لازم گؤرونموردو. یازمالیدیم. اما باهانا آختارانلار اوچون قوی «سون قراری» بهانه ائلهییب، سون اثرینه دایاناراق، بو یازار و ترجمهچی بارهسینده سیزلرله بیرطرفلی مخاطب حؤکمونده سئودیکلریمی سریم گوزلر اؤنونه، سؤز- سؤزو گتیرر آرشین – بئزی. شاید اولا کی بیری ده دیللهنیب بیر سؤز آچااااا!
ذکیه خانیم ذوالفقارینین حکایه اؤلچوسونده یازدیقلاری، اجتماع، معیشت، جامعه ده باش وئرن آجیلی- شیرینلی واقعه لره حصر اولوناراق، رئال و گئرچکلری، یارار-یاراماز، آنجاق قلمه چکمهیه چالیشیر. بو چوخ اهمیّتلیدی کی دیالوقلار، طبیعی آخیب، سؤز یئرینده دوغما – دولاما اؤتورور. سوژهلری اجتماع و رئال یاشاییشدان سطیرلره یول تاپان آجیلی – شیرینلی ماجرالردی. اؤلوم ایتیم دونیاسیندا تؤی دؤیون جانلانان اورهک یادداشتلاریندا، مخاطبین اورهگی، آغلار – گولر آیی کیمی گاه کدر دن دولور و گاهدان دا دوداقلاری گولومسهیهرک ایچهریسینی سئوینج چولقالاییر.
شاید او کس لردن کی چوخلو مراودهم اولار، بیریسی ده ذکیه خانیمدی. حتی بعضاً یازیلاریمدان دا چاپدان قاباق، گؤندررم اوخویوب، نظرین دئسین. بونو دئدیم، مخاطب بیلسین کی بو سطیرلر نئجه زنگین تانیشلیغین ماحصلی ساییلا بیلر.
دوزون آختارساز، «سون قراری» اوخومامیشام. دئدیم کی بهانهدی. قراردی الیمه چاتسین، هله چاتماییب. اما اولوب کی بعضی یازار دوستلاریمین اثرلرینه یازدیقلاریم سطیرلر، اثری اوخومامیشدان یازیلیب. چون یازاری سطیر به سطیر اوخوماق، آداما یاردیمجی اولا بیلیر.
بیر گون آقای علیرضا سیف الدینی دئدی؛ ایلک دفعه دی گؤرورم کی آدام بیر کیتابی اوخومامیشدان دا ائلییه بیلر اونا راجع بیر ذات یازسین… بئله معجزهلر مندن گؤرسهنیب، گینه گؤرسنه بیلر.
بلکه ده بو کیتابدا توپلانمیش ماجرالارین بیر نئچهسیندن بیر زادلار بیلیردیم. هر حالدا «سون قرار» ذکیه ذولفقارینین سون زامان یایلمیش اثری، مخاطبی یئنه رئال و اجتماعی مضمونلارلا راستلاشدیریر. «سون قرار» لیریک بیر قرار یوخ، بلکه بیر آروادین، اریله سون صحبتینه عایددی. بیر تفاهم مسئلهسینین عقیملیغیندان تؤرهنیر. یئنه ایکی متفاوت دونیا بیر سقفین آلتیندا سیغیشانمیر. دونیانین هر یئرینده رایج بیر ماجرا.
اورهکلرده نه کئچیر؟! بیری دایانیر دؤزور، بیریسی ال – الدن اوزور. اما هر ایکیسی ده عؤمور بویو آجیلی- شیرینلی خاطرهلرینه هئچ قبیرستانلیغدا باسدیرماق اوچون گؤر تاپانمیر. لعنت او بیتییه کی عشقی ادعایا چئویریر. آمان الده چکیلن قول[امضاء]لاردان، اورهکده چکیلن قوللار کاغیذ اوستونه گلمیینجه، دواملی اولور. عشق اولسون اورهکلرده چکیلمیش قوللارا…
ذکیه ذولفقاریدن بو گونه کیمی، چاپ اولوب، یاییلان اثرلره بیر گؤز یاییندیرماق سؤزوموزه قوّت اولا بیلر.
۱- «گولرکن بئله» فریبا وفیدن بیر ترجمه
۲- «دوغولمایان اوشاغا بیر مکتوب»، اوریانا فالاچیدان بیر ترجمه
۳- «دنیز کؤچو»، فیروز مصطفیدان کؤچورمه
۴- «سون قرار»، تألیف
البته ذکیه ذولفقاریدن، چاپ اولمامیش ترجمهلرده الدهدیر.
۱- «اؤلکه میزین سیرلاری» رضا براهنیدن ترجمه
۲- «نادره» سید جعفر جوادزادهدن بیر ترجمه
۳- «تورکلرین قدیم تاریخی»، کؤچورمه حالیندا دیر.
ذکیه خانیم ذولفقارییه جان ساغلیغی هابئله آرتیق نائلیتلر آرزیسیله بو سطیرلره سون قویولور.
۱۳۹۹ بهمن آیی


text:
سماوار
سماوار (روس. CaMoBáp) — چای دملهمک و دملی چایین رنگینین آچیلماسی اوچون لازیم اولان ایستی سویون قایناتیلماسیندا ایستیفاده ائدیلن و ایچریسینده کؤمور یانان اوجاغی اولان قاب.
یاشی 3700 ایل اولان ان قدیم سماوار آذربایجاندا (شکی بؤلگهسینده) تاپیلیب و او، یاشی 2000 ایل اولان میصیر سماواریندان داها قدیمدیر. بو ایسه کولیناریادا چیخیش نؤقطهلریندن بیری، اوجاغین قابین چؤلوندن اونون ایچریسینه کئچیریلمهسی، سودا سو-هاوا بالانسینین دَییشیلمهسی، سو موحیطینده قیدا مادّهلرینین آیریلما حجمینین و بونا مووافیق اولاراق مایعنین دادینین دیَیشیلمهسیدیر .
اتیمولوژی [دَییشدیر]
سماوار روس دیلیندهکی ساما (اؤز) و وار (قایناما)، یعنی 'اؤز اؤزونه قاینایان' آنلامينا گلن کلمهلردن تؤرهمیشدیر.
سماوار پوست تمبرلری اوزهرینده[دَییشدیر]


text:
هیمالیا داغلاری
هیمالیا داغلاری (شابلون:Lang-sa، himālaya، (هیندی:हिमालय)، شابلون:Lang-ne، (چینجه:喜馬拉雅山脈)) - یئر کورهسینین ان بؤیوک سیرا داغلاری. دۆنیانین ان یوکسک زیروهسی اولان اورست داغی زیروهسی ده بۇ داغدا - نپالین سرحدلرینده یئرلشیر. هیمالیا داغلاری ایندیدک داوام ائدن هیندوستان فلاتی و آسیا فلاتین توققوشماسی نتیجهسینده مئیدانا گلمیشدیر.
پاکیستان، هیندوستان، چین، نپال و بوتاندان کئچهن ۲۴۰۰ کیلومتر موربع اوزونلوغونداکی هیمالیا داغلارینین بوزلاقلاری آسیانین ان بؤیوک ۹ چایینی قیدالاندیریر. ۱،۳ میلیارد اینسان بۇ سو یوللاریندان آسیلی اولاراق یاشاییر. گؤستریجیلره گؤره ایسه هیمالیا داغلاریندا هاوانین ایستیلیگی سون ۳۰ ایلده ۱۰ ایلدهن بیر ۰.۰۶-۰.۱۵ درجه آراسی آرتیر و ایستیلرین بۇ شکیلده آرتماغا داوام ائتمهسی نتیجهسینده ۵۰ ایله قدر بوزلاقلارین یوخ اولماسی گؤزلنیلیر.


text:
آرالیق دنیزی
آرالؽق دنیزی یا دا آغ دنیز — بیر دنیز دیر کی اطلس اوقیانوسونا وصل دیر و آفریقا قاره سینین قوزئینده، آوروپا قاره سینین گونئینده و آسیا قاره سینین باتی سیندا یئر لشیب.[۱] آرالیق دنیزی باتی دان جبل الطارق بوغازی و اطلس اوقیانوسو ایله، گونئی-دوغو دان ایسه میصردهکی سوئز کانالی و قیزیل دنیزله بیرلشیر.
آرالیق دنیزی تخمیناً ۴ میلیون km²-لیک بیر اراضینی ایحاطه ائدیر. کئچمیشدهکی بؤیوک آنتیک مدنییتلار اوْنون حؤوضهسینده فوْرمالاشمیشدیر.
آد لاریدَییشدیر
- آنادولو تورکجهسینده - آک دنیز؛
- اینگیلیس دیلینده - مدیتررانانه. بۇ دا لاتین دیلیندهکی مدیتررانوستان (مدی: اوْرتا + تررا: توْرپاق، یئر) معناسینا گلیر.
- یونان دیلینده - مسوگیوس.
- عرب دیلینده - قارشیلیغی البحر المتوسط «اوْرتادا اوْلان دنیز» مناسیندادیر.
- فارس دیلینده - آرالیق دنیزی اۆچون ایستیفاده ائدیلن بحر سفید آدی عثمانلی ایمپیراتورلوغو دؤورو خریطهلرینده ده گؤرونمکدهدیر.
- روم ایمپیراتورلوغودا - ماره نوستروم دییرلر کی، بۇ دا بیزیم دنیز معناسینا گلیر.
- تورک دیللی خالقلاردان بۇ دنیزه تورکمنلر اورتایئر دنیزی، اویغورلار یئر اوتتورا دنیزی، قیرقیزلار یئر اوتتورلوق دنیز، اؤزبکلر اورتا دنیز، چوواشلار ویتتاشئر دینئزی، قیریمتاتارلاری آق دنیز، باشقورتلار اورتا دینگز، قازاقلار دا ژئراورتا دئنیزی دئییرلر.
آرالیق دنیزینه ساحلی اوْلان اؤلکهلردَییشدیر
- آوروپادا (باتی دان دوغویا): ایسپانیا، فرانسه، موناکو، ایتالیا، مالت، ایسلوونی، کروواسی، بوسنی و هرزقووین، مونتینیقرو، آلبانی، یونان، تورکیه(آوروپا دا اوُلان اراضیلر).
- آسیادا (قوزئی دن گونئیه): تورکیه، سوریه، قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی، قیبریس جومهوریتی، لوبنان، ایسرائیل، میصر (آسیا دا اوُلان اراضیلر).
- آفریقادا (دوغو دان باتیا): میصر، لیبی، تونیس، الجزاییر، مراکش، ایسپانیا (سوتا و ملیلیا).


text:
داشکنت شهرینده تۆرک فیلم گۆنلری گچیریلیأر
فستیوالدا 11 تۆرک فیلمی گؤرکِزیلیأر
اؤزبگیستان دا یۆپک یوُلی نینگ هۆنجۆسی حالقارا فیلم فستیوالی گچیریلیأر.
13-نجیسی گچیریلیأن بو فستیوالدا تۆرک فیلم گۆنلری آدلی چأره ده گچیریلیأر.
اؤزبگیستان ینگ پایتاغتیندا گچیریلیأن چأره ده تۆرک فیلملری گؤرکِزیلیأر.
بو فستیوالا مشهور تۆرکیه لی رژیسیور نوری بیلگه جیلان دا قاتناشدی.
فستیوالدا 11 تۆرک فیلمی گؤرکِزیلیأر.
تۆرک فیلم گۆنلری 3-نجی اکتبرا چنلی دوُوام ادر.
اؤزبگیستان دا تۆرک فیلملرینه اولی قیزیقلانما بار.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکمنیستان، بۆتین دۆنیأ چاروادارلار یاریشینا قاتناشار
تۆرکمنیستان تۆرکیأنینگ بورسا شهرینده گچیریلجک بو یاریشلارا 30 تۆرگِن بیلن قاتناشار
قیرغیزیستان بیلن اؤزبگیستان سرحتلری اۆچین پروتکل ایلالاشیغینا قوُل چکدیلر
قیرغیز حؤکۆمتیندن بریلن ماغلوماتا گؤرد ایکی یوردونگ ماقاملاری بیشکک شهرینده دوشوشدی


text:
اویان نیوز : چاغداش گونئی آذربایجان ادبیاتی ایله باغلی اولان بان درگیسی قارشیداکی گونلر تورکیهده یایینلاجاقدیر. درگینین یایین قورولوندان آلدیغیمیز بیلگیلره گؤره، ایلک سایینین چاپ ایشلری گؤرولمکدهدیر. بیر نئچه گون سونرا درگی اوخوجولارین اَلینه چاتاجاقدیر. بو درگی اوچ آیلیق درگیدیر. درگینین بو ساییسی قیش فصیلینین ساییسی اولاراق باسیلاجاقدیر.
درگینین آساس آماجی گونئی آذربایجانداکی ادبیاتی تانیتماقدیر. درگینین بو ساییسی تام اولاراق آذربایجان تورکجهسیندهدیر. تورکییهده رسمن قئیدیاتدان کئچیریلن بو درگی، عینی حالدا تورکییه اوخوجوسونون دا الینه چاتا بیلهجکدیر. درگینین قوزئی آذربایجان، آوروپا، کانادا و آمئریکاداکی آذربایجان درنکلرینه، ائلهجه ده تورک اوخوجولارا چاتدیریلماسی دا پلانلاشدیریلمیشدیر.
بان درگیسینده تورکان اورمولو یازی ایشلری مودورو، توغرول آتابای ائدیتور و اؤیکو سوروملوسو، هادی قاراچای شئعیر سوروملوسو، رامین جبارلی ایسه مقالهلر سوروملوسو اولاراق چالیشماقدادیرلار.
بو سایینین قاپاق تاساریمی آتابای تیکانتپهلی، صحیفه تاساریمی ایسه تورال سیرداش طرفیندن حاضیرلانمیشدیر.
بان درگیسینین ائلئکترونیک آدرئسی: Bandergisi@gmail.com
فیسبوک صحیفهسی: http://www.facebook.com/pages/BAN/491754924225449?fref=ts


text:
دمیرقاپان
دمیر قاپان یوخسا دمیر چکن (یونانجا: lithos magnes) مغناطیس آلانی اولوشتوران بیر شئی یا نسنه دیر. دمیر، کوبالت و نیکل کیمی بعضی مئتاللاری چکیر، آلومینیوْم و پاخیٛر کیمی مئتاللارا اتکیسیزدیر. دمیر قاپانین ایکی قوطبو واردیر قوزئی (اینگیلیسجه: north) و گۆنئی (اینگیلیسجه: south). ایکی دمیر قاپان ائش قوطبلاریٛن ایتلرکن، ضد قوطبلاری بیربیرینی چکر.[۱]
الکترو مغناطیس[دَییشدیر]
الکترو مغناطیس، الکتریک آخیٛنتیٛسیٛ قوللاناراق دمیردن الده ائدیلن مگنتدیر. الکترومگنت هر ایکی اوجدان مگنتیک مادهلری چکر.
اوْلۇشۇم:بیر تلده الکتریک آخیٛنتیٛسیٛ اولورسا، تلین اطرافیٛندا مگنتیک آلانی اولوشتورور. مگنتیک میدانیٛنیٛن یؤنۆن تاپماق اۆچون ساغ اَل قورالیٛ قوللانیر.
بو قورالا گؤره، الکتریک آخیٛنتیٛسیٛ اولان تلی ساغ اَل ایله توتاراق، باش بارماق الکتریک آخیٛنتیٛسیٛنیٛن یؤنۆ اولورسا، دؤرد بارماقلار مگنتیک آلانیٛن گؤستریر. الکترومگنت اولوشتورماق اۆچون سولنوئید قوللانیٛلیٛر.
چئشیتلی مگنتلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
تورکیه آخیسکا، اویغور، بولقار و یونان تورکلرینین صاحیب اولدوغو "تورک سویلو" ایستاتوسونا داخیل اولان قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرمهیه باشلاییب.
تورکیه آخیسکا، اویغور، بولقار و یونان تورکلرینین صاحیب اولدوغو "تورک سویلو" ایستاتوسونا داخیل اولان قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرمهیه باشلاییب.
ایچ ایشلر ناظیرلیگینین کوچ ایدارهسی مودیرلیگیندن الده ائدیلن معلوماتا گؤره، قرارا اویغون اولاراق، تورکیه وطنداشی اولمایان بیر شخصین اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی آلماسی اوچون تورکیه-ده 8 ایل فاصیلهسیز یاشاماق شرطی طلب اولونور. کوچ سیاستی شوراسینین 15 فوریه 2017-جی ایل تاریخلی قراری ایله بولقاریستان، یونانیستان، آخیسکا و اویغور تورکلرینه بو شرط تطبیق ائدیلمیر. بونا گؤره ده اونلارا اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئریله بیلیر.
بو چرچیوهده کوچ ایدارهسی مودیرلیگی قیریم تاتار تورکلرینه وئریلهجک یئنی ایستاتوسلا باغلی ایشلری تاماملاییب. آخیسکا، اویغور، بولقار و یونان تورکلرینین "تورک سویلو" ایستاتوسونا قیریم تاتارلاری دا داخیل ائدیلیب.
بونونلا دا قیریم تاتار تورکلرینه تورکیه-ده 8 ایل فاصیلهسیز یاشاماق شرطی اولمادان "غیری-معین مدته قالماق حقوقو" وئرن اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهلرینین وئریلمهسی پراکتیکاسی بو آیدان باشلاییب.
تورکیه-یه گلن قیریم تاتار تورکلری لازیمی شرطلری یئرینه یئتیردیکلری و اویغون گؤرولدوگو تقدیرده اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی آلا بیلهجکلر.
بو حقوقدان یارارلانماق ایستهینلر "e-ikamet.goc.gov.tr" آدرسیندن قبولا یازیلدیقدان سونرا طلب اولونان سندلرله ویلایت کوچ ایدارهلرینه مراجعت ائده بیلهجکلر.
موافیق ایدارهنین معلوماتلارینا گؤره، تورکیه-ده یاشاماق ایجازهسی ایله قالان اجنبیلرین یالنیز 5 فایزی اوزون مودتلی، تورک سویلولارین ایسه 75 فایزی اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسینه مالیکدیر.
بو گونه قدر 57 مین 56 بولقار، یونان، اویغور و آخیسکا تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئریلیب.
دیگر طرفدن، تورکیه اوکراینا ایله روسیا آراسیندا محاربهنین قوربانی اولان 4296 تورک اصیللی اینسانا یاردیم الینی اوزادیب. بو چرچیوهده 409-و قیریم تاتارلاری، 2 مین 395-ی آخیسکا تورکلری اولماقلا 2 مین 804 نفر 5 ویلایتدکی مرکزلرده قوناق ائدیلیر. مرکزلرده محاربه قوربانی اولان اوشاقلارا ساغلاملیق، پسیخولوق، فعالیت و تحصیل کیمی خیدمتلر گؤستریلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
۱۳ آوریل
- ۱۱۱۱ - بئشینجی هنریک مۆقدّس روم ایمپیراتورو اوْلاراق تاج گئیدی.
- ۱۲۰۴ - دؤردونجو صلیب ساواشیندا کونستانتینوپول تالاندی.
- ۱۷۹۶ - آمریکایا ایلک دفعه بیر فیل هیندوستاندان گتیریلدی.
- ۱۸۴۹ - السالوادور باغیمسیزلیغینی بیلدیردی.
- ۱۸۴۹ - ماجاریستان جۆمۇریت رژیمینه کئچدی.
- ۱۹۲۱ - ایسپانیا کومونیست ایشچی حیزبی قۇرولدو.
- ۱۹۳۳ - یۇخاری مۆهندیسلیک مکتبینی (ایستانبول تکنیک بیلیمیوردو) بیتیرن صبیحه و ملک خانیملار تۆرکیهنین ایلک قادین مۆهندیسلری اوْلدو.
- ۱۹۷۰ - آپولو ٬۱۳ یئردن ۳۲۱٫۸۶۰ کیلومتیر یۇخاریدا اوْلدوغو سیرادا اوکسیژن تانکلاریندان بیریسی خاراب اوْلدو. خدمه باجارییلا یئره دؤنه بیلدی.
- ۱۹۸۷ - پروفسور اکرم آکورقال٬ عزیز نسین٬ پروفسور دوکتور رونا آیبای٬ پانایوت آباجی و اوْغوز آرال٬ تۆرکیه-یونان دوْستلوق درنگینی قۇردو.
- ۱۹۹۸ - پ.ک.کنین ایکی نۆمرهلی آدامی شمدین ساکیک ایله قارداشی عارف ساکیک٬ تۆرکیهنین اؤزل گۆجلرینین عملیاتی ایله یاخالانیب تۆرکیهیه گتیریلدی.


text:
کومیک
کومیک و یا چیزگی رومان و قرافیک رومان ,حیکایهلَری سطرله ایضاح ائتمک اۆچون آردیجیل پانللَرین (چرچیوَلی شَکیل) ایٛـستیفاده ائدیلدییی بیر صنعت نؤوعودور. ژورنال کومیکلَر مۆختلیف کولتورلَرده چوخ فَرقلَنیرلَر. آمریکا قارهسینده چیخان کومیکلَر اساساً رنگلی شَکیلده چیخیرلار. ژاپون و اوروپا کومیکلَری اساساً هفتهلیک و یا آیلیق ژورناللاردا سریاللار شَکیلده چیخیرلار ژاپوندا بۇنلار عادتاً آغ-قارا اوْلورلار. ژاپون کومیک ژورناللاری یۆزلَرله صحیفهلَردن عیبارت اوْلا بیلَرلَر
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کومیک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
- سیزە گلدیکلریندە: “اینانئپ گۆوندیک” دەرلر، اۇیسا یانئنئزا کافیر گیرر، کافیر چئقارلار. آللاە اۇنلارئن نە گیزلەدیکلرینی چۇق ایی بیلیر.
- اۇنلاردان چۇغونون گۆناە ایشلەمە، دۆشمانلئق أتمە وە حارام یەمە قۇنوسوندا یارئشتئقلارئنئ گؤرۆرسۆن. یاپتئقلارئ نە کؤتۆدۆر.
- کندیلرینی رابلرینین یۇلونا آدایانلار وە بیلگینلر اۇنلارئ، گۆناە اۇلان سؤزلر سؤیلەمکتن وە حارام یەمکتن منەتسەلر اۇلماز مئ؟ بونلارئن بجردیکلری (!) شەی نە کؤتۆدۆر.
- یاهودیلر: “آللاهئن ألی سئقئ” دەدیلر. أللری باغلاناسئجالار! بؤیلە دەدیکلری ایچین دئشلاندئلار. حایئر، آللاهئن ایکی ألی دە آچئقتئر؛ ناسئل قورال قۇیموشسا اۇنا گؤرە وریر. راببینین سانا ایندیردیگی، اۇنلاردان بیرچۇغونون آزغئنلئغئنئ وە کافیرلیگینی آرتئرئر. آرالارئنا، قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆنە قادار سۆرەجک بیر دۆشمانلئق وە نفرت سۇقموشوزدور. نە زامان بیر ساواش آتشی توتوشتورسالار، آللاە اۇنو سؤندۆرۆر. اۇنلار یریۆزۆندە بۇزغونجولوق ایچین اوغراشئرلار. آللاە بۇزغونجولارئ سەومز.
- أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار) اینانئپ گۆونسەلر وە یانلئشلاردان ساقئنسالاردئ، ألبتتە اۇنلارئن کؤتۆ ایشلرینی اؤرتر وە اۇنلارئ نیعمتلرلە دۇلو جننتلرە سۇقاردئق.
- أگر اۇنلار؛ تەوراتئ، اینجیلی وە راببی طارافئندان کندیلرینە ایندیریلنی (قورئانئ) اویغولاسالاردئ، اۆستلریندن وە آلتلارئندان گلەجک نیعمتلر ایچیندە یۆزرلردی. آرالارئندا دۇغرو یۇلدا اۇلان بیر تۇپلوم وار آما، چۇغونلوغونون یاپتئغئ نە کؤتۆدۆر!
- أی رسول! راببیندن سانا نە ایندیریلمیشسە سن اۇنو تبلیغ أت (بیلدیر)! أگر بؤیلە یاپمازسان، اۇنون وردیگی ألچیلیک گؤرەوینی یرینە گتیرمەمیش اۇلورسون. آللاە، سنی اینسانلاردان قۇرویاجاقتئر. آللاە، آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنن تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز.
- دە کی: “أی أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار)! تەوراتئ، اینجیلی وە راببینیزدن سیزە ایندیریلمیش اۇلانئ (قورئانئ) تام اۇلاراق اویغولامادئقچا بیر تملینیز اۇلماز.” راببیندن سانا ایندیریلن (قورئان)، اۇنلاردان چۇغونون آزغئنلئغئنئ وە کافیرلیگینی آرتئراجاقتئر. اۇ کافیرلر تۇپلولوغونا اۆزۆلمە!
- (قورئانا) اینانانلار ایلە یاهودیلر، صابیئیلر وە حئریستیانلار وار یا! اۇنلاردان هر کیم آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئر دا، ایی ایشلر یاپارسا؛ اۇنلارئن اۆزریندە نە بیر قۇرقو اۇلور نە دە اۆزۆلۆرلر.
- ایسرائیل اۇغوللارئندان سؤز آلدئق، اۇنلارا رسوللر /ألچیلر گؤندردیک. نە زامان بیر رسول، اۇنلارا حۇشلانمادئقلارئ بیر شەی گتیرسە، کیمینی یالانجئ سایدئلار، کیمینی دە اؤلدۆردۆلر.
- باشلارئنا بیر سئقئنتئ گلمەیەجک ساندئلار دا، کؤر وە ساغئر کسیلدیلر. سۇنرا آللاە، تەوبەلرینی (دؤنۆشلرینی) قابول أتتی. آما اۇنلارئن چۇغو داحا سۇنرا یینە کؤر وە ساغئر کسیلدی. آللاە، اۇنلارئن یاپتئقلارئنئ گؤرمکتەدیر.
- “آللاە، مریم اۇغلو مسیحتیر” دیەنلر کافیر اۇلدولار. اۇیسا مسیح شؤیلە دەمیشتی: “أی ایسرائیل اۇغوللارئ! هم بنیم راببیم هم دە سیزین راببینیز اۇلان آللاها قوللوق أدین. کیم آللاها اۇرتاق قۇشارسا، آللاە اۇنا جننتی یاساق أدر. اۇنون گیدەجگی یر آتشتیر. یانلئش یاپانلارئن یاردئمجئسئ اۇلماز.
- “آللاە، اۆچۆن اۆچۆنجۆسۆدۆر” دیەنلر دە کافیر اۇلدولار. اۇیسا تک تانرئ دئشئندا تانرئ یۇقتور. سؤیلەدیکلری بو سؤزدن وازگچمزلرسە، کافیرلیک أدن اۇ کیمسەلری آجئقلئ بیر عاذاب ساراجاقتئر.
- آللاها تەوبە أدیپ (دؤنۆش یاپئپ) اۇندان باغئشلانمالارئنئ ایستەسەلر اۇلماز مئ؟ آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- مریم اۇغلو مسیح، سادەجە بیر رسولدۆر. اۇندان اؤنجە دە نیجە رسوللر گلدی گچتی. آننەسی (مریم) اؤزۆ سؤزۆ دۇغرو بیر قادئندئ، ایکیسی دە (هرکس گیبی) یەر، ایچردی. سن شوآیتلری اۇنلارا ناسئل آچئقلادئغئمئزا باق. بیر دە اۇنلارئن اۇ ایفتیرایا ناسئل سۆرۆکلندیکلرینە باق!
- دە کی: “سیزە ضارار وەیا یارار ورمە یتکیسی اۇلمایان بیرینی، آللاە ایلە آرانئزا قۇیوپ، اۇنا قوللوق مو أدییۇرسونوز؟” آللاە هر شەیی دینلەین وە بیلندیر.
- دە کی: “أی أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار)! هیچ حاققئنئز یۇقکن دینینیزدە آشئرئلئق أتمەیین. أوولجە ساپمئش، بیرچۇقلارئنئ دا ساپتئرمئش بیر تۇپلولوغون آرزولارئنا اویمایئن. اۇنلار، اۇرتا یۇلدان ساپمئشلاردئر.
- ایسرائی اۇغوللارئندان کافیر اۇلانلار (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر)، داوودون وە مریم اۇغلو عیسانئن دیلییلە دئشلاندئلار (لاعنتلندیلر). بونون سببی، سئنئرلارئ آشئپ عیصیان أتمەلرییدی.
- بیربیرلرینی، ایشلەدیکلری کؤتۆلۆکلردن ساقئندئرمازلاردئ. یاپماقتا اۇلدوقلارئ شەی نە کؤتۆیدۆ.
- أهلی کیتابتان چۇغونون، کافیرلیک أدنلری ولی (یاقئن دۇست) أدیندیگینی گؤرۆرسۆن. آللاهئ قئزدئراراق کندیلری ایچین نە کؤتۆ بیر گلەجک حاضئرلئیۇرلار! اۇنلار اۇ عاذاب ایچیندە، اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
- أگر آللاها، نبیسینە وە اۇنا ایندیریلمیش اۇلانا (قورئانا) اینانئپ گۆونسەلردی، کافیرلری ولی (یاقئن دۇست) أدینمزلردی. آما اۇنلارئن چۇغو یۇلدان چئقمئش کیمسەلردیر.
- اینسانلار ایچیندە مۆمینلرە دۆشمانلئغئ أن قاتئ اۇلانلارئن، یاهودیلر ایلە مۆشریکلر اۇلدوغونو گؤرەجکسین. مۆمینلرە أن سئجاق داورانانلارئن ایسە: “بیز ناصرانیییز (حئریستیانئز)” دیەنلر اۇلدوغونو گؤرەجکسین. بونون سببی ایچلریندە کشیشلرین وە راهیبلرین بولونماسئ وە اۇنلارئن کیبیرلنمەمەلریدیر.
- بو رسولە ایندیریلنی دینلەدیكلریندە اۇنا اینن گرچگی تانئمالارئندان دۇلایئ اۇنلارئن گؤزلریندن یاشلار بۇشالدئغئنئ گؤرۆرسۆن. دەرلر کی: “راببیمیز! اینانئپ گۆوندیک؛ بیزی بونا شاهید اۇلانلارلا بیرلیکتە یاز!
- راببیمیزین بیزی اییلر تۇپلولوغونا قاتماسئنئ بکلەرکن، نە دییە بیز آللاها وە بیزە گلن بو گرچگە اینانئپ گۆونمەیەلیم کی!”
- بؤیلە دەمەلریندن دۇلایئ، آللاە اۇنلارا سۆرکلی قالماق اۆزرە، ایچیندن ائرماقلار آقان جننتلر (باحچەلر) ورەجکتیر. گۆزل داورانانلارئن آلاجاغئ قارشئلئق ایشتە بودور.
- آیتلریمیز قارشئسئندا یالانا سارئلاراق اۇنلارئ گؤرمزلیکتە دیرننلر ایسە، اۇ یاقئجئ آتشین آهالیسیدیر!
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاهئن سیزە حلال قئلدئغئ شەیلرین تمیز اۇلانلارئنئ حارام سایئپ دا آشئرئ گیتمەیین! آللاە، سئنئرلارئ آشانلارئ سەومز.
- آللاهئن سیزە وردیگی رئزئقلارئن حلال وە تمیز اۇلانلارئندان یەیین. اینانئپ گۆوندیگینیز آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن.
- آللاە، یمینلرینیزین قاصئدسئز اۇلانلارئندان سیزی سۇروملو توتماز. آما بللی بیر ماقصادلا یاپتئغئنئز یمینلردن دۇلایئ سۇروملو توتار. بونون کففارتی، عائیلەنیزە یەدیردیکلرینیزین اۇرتالاماسئندان اۇن میسکینی (چارەسیزی) دۇیورماق وەیا گییدیرمک یا دا بۇیوندوروق آلتئندا اۇلان بیرینی حۆرریەتە قاووشتورماقتئر. بونلارئ بولامایانئن اۆچ گۆن اۇروچ توتماسئ گرکیر. بو، أتتیگینیز یمینی بۇزمانئن کففارتیدیر. یمینلرینیزی توتون. آللاە، آیتلرینی سیزە بؤیلە آچئقلار کی، گؤرەوینیزی یرینە گتیرەسینیز.
- أی اینانئپ گۆوننلر! ایچکی-اویوشتوروجو چشیتلری وە قومار چشیتلری، سوناقلار وە پیانگۇ؛ شەیطان ایشی پیسلیکلردیر. اۇنلاردان اوزاق دورون کی، اومدوغونوزا قاووشاسئنئز.


text:
دنیس قلوشاکوف
دنیس قلوشاکوف (اینگیلیسجه: Denis Glushakov) (دوْغوم:۲۷ ژانویهٔ ۱۹۸۷ (۳۵ یاش) میللرووو) بیر فوتبالیست. ایسپارتاک مسکو فوتبال کولوبو و روسیه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دنیس قلوشاکوف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- لوکوموتیو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- ایسپارتاک مسکو کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
- ۲۰۱۷ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- زوزدا ایرکوتسک کولوبونون اویونچولاری


text:
دانیشیق- 15 / آزربایجان دموکراسی اوجاغی نین تالاس آوشار ایله اوزه ل دانیشیغی
آزربایجان، گونئی آزربایجان میللی حرکتینین خئیرینه بیر گئچیش سوره جی ایچریسینده دیر . بو سورج آزربایجاندا یاپیسال بیر دئییشیمی برابرینده گتیرجکدیر
آزربایجان دموکراسی اوجاغی: میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب- بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی سیاسی آراشدیریجی سایین تالاس آوشار دان سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
شوبهه سیز کی ایران سیاسی سینیرلاری ایچریسینده باش وئرن اولایلار، بیزی ده بو جوغرافیانین ایچینده اولدوغوموز ایچین ایلگیلندیرمکده دیر. ایران حاکیمیتینین اؤزللیکله سون ایکی ایلده درین بیر بحران لا بوغوشدوغونا شاهیدیک. ایراندا اولایلارین هارایا گئده جه یینی میللی حرکت کسدیرمهلی و اونا گؤره تاویرینی آلمالیدیر.
دارتیشمالار سونوجو دوشونجه لری اورتایا قویوپ اورتاق بیر قرارا گلمک، دوغرو حرکت چیزگیسینی تاپیب و اورتاق چؤزومه اولاشمایی قولایلاشدیرماق، آزربایجان میللی منفعتلری یولوندا موشترک حرکت ائتمه ایمکانینی دوغورا بیلر. بو آچیدان آزربایجان دموکراسی اوجاغینین دارتیشمالارا زمین یاراتماسی تقدیره لاییقدیر.
سورونوزا گلینجه، آزربایجان میللی حرکتی اؤز ایلکلرینه دایاناراق استراتژیسینی بلیرلمه لیدیر. حرکت هر شئیدن اؤنجه آزربایجانین میللی منفعتلرینی گؤز اؤنونده بولوندورمالی و آددیملارینی بو هدف دوغرولتوسوندا آتمالیدیر. باشقا اؤنملی بیر مسئله ده بو کی میللی حرکت اؤز گوجونو دوغرو تثبیت ائتمه لی، گوجو و ایمکانلاری داخیلینده یول آلمایی پیلانلامالیدیر. خورداد اولایلاری بیزی یانیلتمامالی، او بیر استثنادیر و اولوشماسیندا میللی دویغولارین یانیندا باشقا بیر چوخ فاکتورون دا اؤنملی رول اوینادیغینی اونوتمامالیییق. خورداد اولایلاریندان سونرا میللی حرکت ده اؤزونو گؤسترمک ایچین تشبوثده بولونموش اما ایسته نن یانیتی آلامادیغینی سؤیلمه میز مومکوندور. بو چابالارین ان اؤنملیسی اورمو گؤلونون قورماسی ایله ایلگیلی اعتراض چاغیریلاری اولموشدور. اما اومولان سونوج آلینمامیشدیر. آزربایجان میللی حرکتینین گوجونو آبارتماماق لازیم، بو بیزی یانلیش موحاسیبلره سوروکلییه بیلر. آزربایجاندا گئنیش چاپدا بیر اعتراض حرکتینی باشلاتماق، بو حرکته رهبرلیک ائتمک، اونو سوردورمک، باشقا گوجلره قارشی قوروماق و آخیشینین دئییشمه مه سینی ساغلاماق میللی حرکتین بوگونکو شرطلرینده مومکون گؤزوکمه مه کدهدیر. بیزیم حتما تهراندا باش وئرن بو اعتراضی حرکتلره قاتیلمامیز گرکیر دییه بیر شئی یوخدور.
آزربایجان چوخ حساس تاریخی بیر دؤنمدن گئچیر و مرکزله باغلاری گه وشه مه کدهدیر. مرکزچی سیاسی گوجلرین یانیندا اولماق و یا آلیناجاق تاویرلا بو گروپلارین گوجله نمه سینه زمین یاراتماق میللی چیخارلاریمیزا ترس دوشمه کدهدیر. آزربایجان میللی حرکتینین آماجی بو حوکومتی ییخماق دئییل اونون داها اؤته سینده ایرانداکی عیرقچی ذهنیتی دییشدیرمکدیر، چونکو ایراندا عیرقچی ذهنیت دییشمه دیکجه آزربایجانین سورونو چؤزولمیه جکدیر. توتالیم ایسلام جومهوریتی دوشدو، ایراندا بو گون وار اولان و اقتدارا طالب اولان هانسی بیر تشکیلات بو چاغدیشی دوشونجه دن اؤزونو تصفیه ائتمیش کی بیزه یاراری اولسون. بوگون بوتون وارلیقلاری ایله آزربایجانا احتیاجی اولان تئشکیلاتلار سؤزده اولسون بئله آزربایجانلیلارین حقوقلارینا داییر اولوملو بیر مساژ وئرمه میشلردیر. اگر بونلاردان قورتولوب یارین اونلارلا موجادله ائدجه ییکسه، هزینه وئرمه میزین نه فایداسی و آنلامی واردیر. بو رئژیمله موجادیله ائتمک بوتون آجیماسیزلیغینا رغما داها آوانتاژلیدیر. آزربایجان میللتی و حرکتی اؤزو اؤز باشینین چاره سینه باخمالیدیر. بیزیم دوشونجه مرکزیمیز و ائیله م لریمیزی یؤنه تن تهران دئییل، تبریز و آزربایجان اولمالیدیر. بیز گونئی آزربایجاندا میللی ایراده نی حاکم قیلیب، اؤز وارلیغیمیزی و گوجوموزو مرکزه تحمیل ائتمه لیییک. کوردلرین تورکیه ده و عراقدا یاپدیغی کیمی. بیز کورد حرکتینی بو قونودا اؤرنک آلمالیییق. هر شئییمیزین قایناغی آزربایجان اولمالیدیر، دوشونجه لریمیزی بسله ین یئر آزربایجان اولمالیدیر. یاپمامیز گرکن ایش بو.
ایرانداکی ایچ چکیشمه هارا گئدیر؟
ایرانداکی ایچ چکیشمه لرین هارایا گئتدیگینی کسدیرمک گوج. اما بوتون اولانلارا و اولایلارا باخمایاراق هلهلیک هر شئیین رئژیمین کونتورولو آلتیندا اولدوغونو سؤیلمه میز مومکوندور و گؤزله نیلمز بیر حادیثه باش وئرمزسه رئژیمین وارلیغینی قورویا بیله جه یی مؤحتملدیر. ایکی ایله یاخین بیر سوره ده گؤروندو کی یاشیل حرکت بو توتومو ایله باشاری قازانامایاجاقدیر و یاشیل حرکتین گوددویو بو یول باشارییا اولاشمایاجاقدیر. یاشیل حرکتین یؤنتیم کادروسو بو رئژیمین بسلدیگی و ائییتدییی بیر کادرودور. اونلار ایسلام جومهوریتینین چؤکوشونو ایستمیرلر و بو چئلیشکیلی تاویرلاری بیر یئرده گوونلیک سوپاپی رولو اوینویاراق توپلومون انرژیسینین، نیفرت دویغوسونون بوشالماسینا و دولایلی بیر شکیلده رئژیمین بقاسینا یاردیم ائتمه کدهدیر. آیریجا یاشیل حرکتین، چوخ فرقلی و ضید دهنیت و یاپیدان اولوشدوغو ایچین بوتؤولویونو و دینامیکلییینی قوروماسی زور گؤرونور. اؤنوموزده کی جومهور باشقانلیغی سئچیملری چوخ اؤنملیدیر. اگر داها ایلیملی بیر موحافیظه کار گروپ ایش اوستونه گلیرسه، کی گلمه سی موحتملدیر ایصلاحاتچیلاری یئنیدن سیستئمه سوخمازلارسا بئله بیر اوزلاشما یاپیلاجاغی و حاکیمیت ایچ چئکیشملرینین بیر نبضه ده اولسون سنگیه جه یینه شاهید اولابیلیریک، آیریجا ایچریده خاتمی دؤنمینده اولدوغو کیمی نیسبی بیر آزالدیغین وئریلمه سی ده کیتله نین بیر چوخ کسیمینی ممنون ائده بیلیر. موحافیظه کارلار دا اؤز ایچینده پارچالانمیش وضعیتده دیرلر. احمدی نژاد حوکومتینین توتوم و داورانیشلاریندان راضی اولمایان گروپلار موجوددور. احمدی نژاد حاکیمیتینین هم ایچریده هم ده دیشاریدا سورومسوزجا داورانیشی موحافیظه کارلارین دا بیر چوخونو چیله دن چیخارمیشدیر. بو سببدن دولایی احمدی نژاد ذهنیتی و تاکیمینین یئنیدن ایش باشینا گلمه سی زور گؤرونور کی بو اولمازسا حاکمیتین ایشی اؤزللیکله دیش باسقیلار سببی ایله داها آغیرلاشاجاق و ایچریده یئنی پاتلاییشلارا زمین حاضرلایاجاقدیر.
جومهوری ایسیلامی بحران لار حاکیمیتیدیر و ذاتا بو بحران لاردان بسلنیر و یولونا دوام ائدیر. بو حاکمیت 30 ایلی آشقین بیر سوره ایچه ریسینده بیر آی بئله کیریزسیز یاشامامیشدیر، اونون ایچین کیریزلر ایله باش ائتمه یی یاخشی بیلیرلر.
بیز نه زامان قدر سوکوت ائده جه ییک؟
بیزیم سوکوت ائتدیگیمیزی سؤیلمک منجه یانلیش اولار. آزربایجان میللی حرکتی اؤز موجادله سینه دوام ائدیر. حرکت اؤز آخیشیندا و اؤز یولونو سوردورمکده دیر. موجادله ساده جه میدانلاردا یاپیلماز، میدان حرکتلری موجادله نین ساده جه بیر مئتودودور. آزربایجان میللی حرکتی و میللیلشمه ذهنیتی توپلوم ایچینده نهادینه اولور/قورومساللاشیر. آزربایجان میللی حرکتی بو بیچیمی ایله قیسا بیر تاریخین اورونودور. بیزیم میللی مسئله ایله ایلگیلی تجروبه میز آزدیر، میللی تشکیلاتلاریمیز یئنی شکیللنمیه باشلامیش. آزربایجان میللی حرکتی ایله پارالل بیر شکیلده و بو حرکتین ائتکیسینده، آزربایجان میللتی ده مرکزله آیریشما ایچریسینه گیرمیشدیر. بو بیر سورج مئسله سیدیر و بو سورج نورمال و دوغال بیر شکیلده گلیشمکدهدیر. بو حرکت گنج، دینامیک و چوخ بویوک پوتانسیله صاحب اولان بیر حرکتدیر. مئسله ساده جه زامان مسئله سی و بو پوتانسیل گوجون فعله چئوریلمسی سؤز قونوسودور. یاشیل حرکتله ایلگیلی سوکوتدان سؤز گئدیرسه، مرکزی قوولر آزربایجان میللتینین حاقلارینی فارس میللتی ایله ائشیت بیر شکیلده قبول ائتمدیکلری زامانا قدر بایکوت ائدیلمه لیدیرلر. مرکز یانلی تشکیلاتلار اؤزللیکله یاشیل حرکت آرتیق دئورین دییشدیغی گئرچیینی قبول ائتمهلی و اؤزلرینی یئنی شرتطرله اویغونلاشدیرمالیدیرلار. آرتیق آزربایجان ایرانین باشی دیییه مسئله نی گئچیشدیرمک مومکون دئییل. مرکزی تشکیلاتلار میللیتلر مسئله سینی و بوراداکی میللی آکتورلاری بیر وزنه کیمی قبول ائتمهلی و حسابلارینی بونا گؤره یاپمالیدیرلار.
آزربایجاندا یارانان بو اورتام تاریخیمیزده اندر راستلانان بیر حادیثهدیر و هر باخیمدان آزربایجانین خئیرینهدیر. آزربایجان، گونئی آزربایجان میللی حرکتینین له ینه بیر گئچیش سوره جی ایچریسینده دیر. بو سورج آزربایجاندا یاپیسال بیر دییشیمی برابرینده گتیرجکدیر. میللی حرکت بوتون گوجونو میللتیمیزین بو سوره جدن ساغلیقلی و اکسیکسیز گئچمه سی ایچین سفربر ائتمه لیدیر. تاریخ بیر ایکی گوندن عبارت دئییل، بعضا بیزیم فورصت گؤردوگوموز بیر دوروم داها بؤیوک تهدیدلری برابرینده گتیره بیلر. بیزیم میللت اولاراق آجی تجروبه لریمیز وار، اتابک پاریکندا، خیابانی اولایلاریندا، 21 آزرده، خالق ی موسلمان حرکتی و خورداد اولایلاریندا تهرانین تاویرینی تجروبه ائتمیش بیر میللتیک. بیر دلیکدن ایکی کره سانجیلماق خطادیر. بیز دفعه لرجه سانجیلدیق، بیر داها و بیله رک سانجیلمانین عاغیل دیشی بیر داورانیش اولدوغو آیدیندیر. هر حالدا آزربایجان میللتینین تاریخی حافیظه سینده بو اولایلار مؤوجوددور و اونون داورانیشلارینی شکیللندیریر.
بیزیم عمله گیرمه میز اوچون هانسی شرطلرین اولماسی گرکیر؟
بیزیم عمله، حرکته گئچمه میز آزربایجان میللتینین ایراده سینه باغلیدیر و آزربایجان میللی حرکتی بو ایراده یه تابع اولمالیدیر. یاپیلماسی گرکن بیر شئی اولورسا دا تامامیله یاشیل حرکتدن باغیمسیز اولمالیدیر. من شخصا بو آشامادا میدان حرکتیندن یانا دئییلم، چونکو آزربایجاندا صفلر هله نئتلشمه میش، منجه گؤزله مه پولیتیکاسی نی ایزلمک چوخ ساغلیقلی و دوغرو بیر یؤنتمدیر.
گونازپورت کوچوردو
Danışıq-15 / Azərbaycan Demokrasi Ocağının Talas Avşar ilə danışığı
Azərbaycan Demokrası Ocağı : milli hərəkət nə zamana qədər iranda olub-bitənlər haqqında sukut edəcək ? milli fəalların sukutu onları toplumun mərcə teyfi durumundan ayırmağa zəmin yaratmazmı ? İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulması bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola bilər yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var ? və …. buna bənzər başqa sorularımızın cavabını Siyasi araşdırıcı sayın Talas Avşar ilə danışmışıq , sayğı deyer düşünürlərimizin əməkdaşlığı ilə bu mubahisələrin genişlənməsi və bu mubahisələrin içindən milli mənafeimiz uğrunda doğru bir yol xəritəsinin ip uclarının çıxmasını arzu edirik
İndi ne etmeliyik?
Şubhesiz ki İran siyas sınırları içerisinde baş veren olaylar, bizi de bu cografiyanın
içinde olduğumuz için ilgilendirmekdedir. İran hakimiyetinin özellikle son iki ilde derin bir kirizle boğuşduğuna şahidik. İranda olayların haraya gedeceğini Milli Hereket kestirmeli ve ona göre tavırını almalıdır.
Dartışmalar sonucu düşünceleri ortaya qoyup ortaq bir qerara gelmek, dogru hereket çizgisini bulup ve ortaq çözüme ulaşmayı qolaylaştırmaq, Azerbaycan milli menfeetleri yolunda müşterek hereket etme imkanını doğura biler.
Bu açıdan Azerbaycan demokrasi Ocağının dartışmalara zemin yaratması teqdire layiqdir.
Sorunuza gelince, Azerbaycan Milli Hereketi öz ilkelerine dayanaraq stratejisini belirlemelidir. Herket her şeyden önce Azerbaycanın milli menfetlerini göz önünde bulundurmalı ve addımlarını bu hedef doğrultusunda atmalıdır. Başqa önemli bir mesele de bu ki Milli Hereket öz gücünü doğru tesbit etmeli, gücü ve imkanları daxilinde yol almayı pılanlamalıdır. Bezileri Mill Hereketin gücünü çox qabardaraq istediğini yapma gücüne sahib olduğunu beyan edirler ve genelde 2006 olaylarını buna örnek olaraq gösteyirler. Xordad olayları bizi yanıltmamalı, o bir istisnadır ve oluşmasında milli duyguların yanında başqa bir çox faktorun da önemli rol oynadığını unutmamalıyıq. Xordad olaylarından sonra Milli Hereket de özünü göstermek için teşebbusde bulunmuş amma istenen yanıtı almadığını söylememiz mümkündür. Bu çabaların en önemlisi Urmu Gölünün qurması ile ilgili etiraz çağırıları olmuşdur. Amma umulan sonuc alınmamıştır.
Azerbaycan Milli Hereketinin gücünü abartmamaz lazım, bu bizi yanlış muhasibelere sürükleyebiler. Azerbaycanda geniş çapta bir etiraz hereketini başlatmaq, bu herekete rehberlik etmek, onu sürdürmek, başqa güclere qarşi qorumaq ve axışının deyişmemesini sağlamaq Milli Hereketin bugünkü şertlerinde mümkün gözükmemekdedir. Bizim illa ki Tehranda baş veren bu etirazi hereketlere
qatılmamız gerekir deye bir şey yoxdur.
Azerbaycan çox hessas tarixi bir dönemden geçir ve merkezle bağları gevşemektedir. Merkezçi siyasi güclerin yanında olmaq veya alınacaq tavırla bu grupların güclenmesine zemin yaratmaq milli çıxarlarımıza ters düşmektedir.
Azerbaycan Milli Hereketinin amacı sadece bu hukumeti yıxmaq degil onun daha ötesinde İrandakı ırqçı zehniyeti deyiştirmekdir, çünkü İranda ırqçı zehniyet deyişmedikce Azerbaycanın sorunu çözülmiyecekdir. Tutalım İslam cumhuriyeti düşdü, İranda bu gün var olan ve iqtidara talib olan hansı bir teşkilat bu çagdışı düşünceden özünü tesfiye etmiş ki bize yararı olsun. Bugün bütün varlıqları ile Azerbaycana ehtiyacı olan teşkilatlar sözde olsun bele Azerbaycanlıların huquqlarına dayir olumlu bir mesaj vermemişlerdir. Eyer bunlardan qurtulub yarın onlarla mücadele edeceyikse, hezine vermemizin ne faydası ve anlamı vardır. Bu rejimle mücadile etmek bütün acımasızlığına reğmen daha avantajlıdır. Azerbaycan milleti ve hereketi özü öz başının çaresine baxmalıdır.
Bizim düşünce merkezimiz ve eylemlerimizi yöneten Tehran deyil, Tebriz ve Azerbaycan olmalıdır. Biz Güney Azerbaycanda milli iradeni hakim qılıb, öz varlığımızı ve gücümüzü merkeze tehmil etmeliyik. Kürdlerin Türkiyede ve Iraqda yapdığı kimi. Biz Kürd hereketini bu qonuda örnek almalıyıq. Her şeyimizin qaynağı Azerbaycan olmalıdır, düşüncelerimizi besleyen yer Azerbaycan olmalıdır. Yapmamız gereken iş bu.
İrandaki iç çekişme hara gedir?
İrandakı iç çekişmelerin haraya getdiyini kesdirmek zor. Amma bütün olanlara ve olaylara baxmayaraq helelik her şeyin rejimin kontorolu altında olduğunu söylememiz mümkündür ve gözlenilmez bir hadise baş vermezse rejimin varlığını qoruya bileceyi möhtemeldir. İki ile yaxın bir sürede göründü ki Yaşıl Hereket bu tutumu ile başarı qazanamayacaqdır ve Yaşıl Hereketin güddüyü bu yol başarıya ulaşmayacaqdır. Yaşıl Hereketin yönetim kadrosu bu rejimin beslediyi ve eyitdiyi bir kadrodur. Onlar İslam Cumhuriyetinin çöküşünü istemirler ve bu çelişkili tavırları bir yerde güvenlik supapı rolu oynuyaraq toplumun enerjisinin, nifret duygusunun boşalmasına ve dolaylı bir şekilde rejimin beqasına yardım etmekdedir. Ayrıca Yaşıl Hereketin, çox ferqli ve zit zehniyet ve yapıdan oluştuğu için bütövlüyünü ve dinamikliyini qoruması zor görünür. Önümüzdeki cumhur başqanlığı seçimleri çox önemlidir. Eger daha ılımlı bir muhafizekar grup iş üstüne gelirse, ki gelmesi muhtemldir islahatçıları yeniden sisteme soxmazlarsa bele bir uzlaşma yapılacağı ve hakimiyet iç çekişmelerinin bir nebze de olsun sengiyeceğine şahid olabilirik, ayrıca içeride Xatemi döneminde olduğu kimi nisbi bir azaldığın verilmesi de kitlenin bir çox kesimini memnun ede bilir. Muhafizekarlar da öz içinde parçalanmış veziyetdedirler. Ehmedinejad hukumetinin tutum ve davranışlarından razı olmayan gruplar mevcuddur. Ehmedinejad hakimiyetinin hem içeride hem de dışarıda sorumsuzca davranışı muhafizekarların da bir çoxunu çileden çıxarmışdır. Bu sebebden dolayı Ehmedinejad zehniyeti ve takımının yeniden iş başına gelmesi zor görünür ki bu olmazsa hakmiyetin işi özellikle dış basqılar sebebi ile daha agırlaşacaq ve içeride yeni patlayışlara zemin hazırlayacaqdır. Cumhuriye İsalami krizler hakimiyetidir ve zaten bu krizlerden beslenir ve yolunu devam edir. Bu hakmiyet 30 ili aşqın bir süre içerisinde bir ay bele kirizsiz yaşamamıştır, onun için kirzler ile baş etmeyi iyi bilirler.
Biz ne zaman qeder sukut edeceyik?
Bizim sukut etdiyimizi söylemek mence yanlış olar. Azerbaycan Milli Hereketi öz mücadelesine devam edir. Herket öz axışında ve öz yolunu sürdürmekdedir. Mücadele sadece meydanlarda yapılmaz, meydan hereketleri mücadelenin sadece bir metodudur. Azerbaycan Milli
Hereketi ve millileşme zehniyeti toplum içinde nehadine olur ve hereket qurumsallaşdıqca milli hereketi besleyecektir. Ve hereketin önüne yeni imkanlar ve fursetler yaradacaqdır. Azerbaycan Milli Hereketi bu biçimi ile qısa bir tarixin ürünüdür. Bizim milli mesele ile ilgili tecrübemiz azdır, milli teşkilatlarımız yeni şekillenmeye başlamış. Azerbaycan Milli Hereketi ile paralel bir şekilde ve bu Hereketin etkisinde, Azerbaycan milleti de merkezle ayrışma içerisine girmişdir. Bu bir sürec meselesidir ve bu sürec normal ve doğal bir şekilde gelişmektedir. Mill hereketin gelişimi ise çox yönlü ve murekeb bir sürecdir, şertlere uygun duraqlar ve ya hız qazanar. Bu Hereket genc, dinamik ve çox büyük potansiyele sahib olan bir hereketdir. Mesele sadece zaman meselesi ve bu potansiyel gücün fele çevrilmesi söz qonusudur. Yaşıl Hereketle ilgili sukutdan söz gedilirse, merkezi quvveler Azerbaycan milletinin haqlarını Fars milleti ile eşit bir şekilde qebul etmedikleri zamana qeder baykot edilmelidirler. Merkez yanlı teşkilatlar özellikle Yaşıl Hereket artıq devrin değiştiği gerçeğini qebul etmeli ve özlerini yeni şertlerle uygunlaşdırmalıdırlar. Artıq Azerbaycan İranın başı diye meseleni geçişdirmek mümkün değil. Merkezi teşkilatlar milliyetler meselesini ve buradakı milli aktorları bir vezne kimi qebul etmeli ve hesablarını buna göre yapmalıdırlar.
Azerbaycanda yaranan bu ortam tariximizde ender rastlanan bir hadisedir ve her baxımdan Azerbaycanın xeyrinedir. Azerbaycan Güney Azerbaycan Milli Hereketinin lehine bir geçiş süreci içerisindedir. Bu sürec Azerbaycanda yapısal bir değişimi beraberinde getirecektir. Milli hereket bütün gücünü milletimizin bu sürecden sağlıqlı ve eksiksiz geçmesi için seferber etmeldir. Tarix bir iki günden ibaret deyil, bezen bizim furset gördüyümüz bir durum daha böyük tehditleri beraberinde getire biler. Bizim millet olaraq acı tecrübelerimiz var, Etabek Parıknda, Xiyabani olaylarında, 21 Azerde , Xalq i Muselman Herketi ve Xordad olaylarında Tehranın tavırını tecrübe etmiş bir milletik. Bir delikten iki kere sancılmaq xetadır. Biz defelerle sancıldıq, bir daha ve bilerek sancılmanın ağıl dışı bir davranış olduğu aydındır. Her halda Azerbaycan milletinin tarixi hafizesinde bu olaylar mövcuddur ve onun davranışlarını şekillendirir.
Bizim emele girmemiz üçün hansi şertlerin olması gerekir?
Bizim emele, herekete geçmemiz Azerbaycan milletinin iradesine bağlıdır ve Azerbaycan Milli Herekiti bu iradeye tabi olmanin yanısıra milli çıxarlar dogrultusunda milletin iradesine yön vermeli, Yapılması gereken bir şey olursa da tamamiyle merkezi quvelerden bağımsız olmalıdır. Bu aşamada meydan hereketinin olumlu sonuc dogurub doğurmıyacağı ve olanaqları haqda derin düşünmek gerekir, çünkü Azerbaycanda sefler hele netleşmemiş, mence bu aşamada gözlemleme ve gözleme politikası çox sağlıqlı ve dogru bir yöntemdir.
Danışıq-14 / Azərbaycan Demokrasi Ocağının Güntay Gəncalpla söyləşisi
Azərbaycan Demokrası Ocağı : milli hərəkət nə zamana qədər iranda olub-bitənlər haqqında sukut edəcək ? milli fəalların sukutu onları toplumun mərcə teyfi durumundan ayırmağa zəmin yaratmazmı ? İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulması bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola bilər yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var ? və …. buna bənzər başqa sorularımızın cavabını Siyasi araşdırıcı sayın Güntay Gəncalp dan soruşmuşuq , sayğı deyer düşünürlərimizin əməkdaşlığı ilə bu mubahisələrin genişlənməsi və bu mubahisələrin içindən milli mənafeimiz uğrunda doğru bir yol xəritəsinin ip uclarının çıxmasını arzu edirik
Bəzən ictimai olayların sürətli gəlişməsi insanların bilinc düzeyini üstələyir. Yaradılışı etibarı ilə insanın duyqusallığa qapılması özünü düşüncələrə buraxmasından daha asandır. Bu üzdən də tarix duyquların ürünü, bilim isə, daha çox düşüncənin ürünüdür. Bilim və duyqusallıq arasında tarazlıq yaratmaq gərəkir, yəni ağıl və duyqu arasında. Müşəxxəs olaraq “nə etməmiz gərəkir?” sorusuna mən bu şəkilədə cavab verə bilərəm: Biz çalışmalarımızı duyqu planından düşüncə planına sövq etməliyik. Çünkü biz tarix boyu fikrən məğlub olmuşuq. İnqilab yaradacaq gücümüz hər zaman olmuş, indi də var. Lakin milli düşüncə zəminində biz uzun zamandan bəri yenilə-yenilə gəlmişik. Əsas amacımız bu yenilgəni tarixdən qaldırmaq olmalıdır. Bunun üçün siyasi-ictimai inqilaba imkan yoxdursa, mədəniyətdə inqilab etməliyik. Bizim bu qonu üzərində dərincə çalışmamız gərəkir. Farsların pozisionu ilə bizimki eyni deyil. Biz asimilasiona məhkum edilmişik. Mədəni inqilab yoluyla birikdirəcəyimiz gücü başqa tür əldə edə bilmərik. Yəni bir nitəlik yolunda çabalarımızı sürdürməliyik. Tələsməyə gərək yoxdur, tarixin sonu da deyildir. Milli duyqu və düşüncələrimizi toplumun dərin qatlarına daşımalıyıq. Bu da örnəyin İranda hansısa hərəkətə və göstərilərə qatılmaqla gerçəkləşə bilməz. Farslar demokrasi yolunda mübarizə aparırlarsa, biz milli-demokrasi yolunda mübarizə aparırırıq. Hər türlü İranda demokrasi savaşlarına moral dəstək vermək borcumuzdur, ancaq bu öz kimliyimizi unudaraq o hərəkətin bir parçası olmaq anlamında olmamalıdır. Olayları müqayisə yolu ilə daha yaxşı anlaya bilərik. Çində demokrasi yolunda mübarizə gedir. Ancaq Doğu Türkistanın dərdi başqa. Buna rəğmən Batıdakı Doğu türkistan liderləri Çindəki demokratikləşmə hərəkətinə qatılmasalar da ona teoridə dəstək verməkdədirlər. Sanıram bizdə də buna bənzər pozision var. Yaşıl Hərəkəti Dünya dəstəkləməkdə ikən, bizim ona “bunlar da keçmişdə iqtidarda olmuşlar” kimi bayağı sözlərlə qarşı çıxmamız etik deyil, dünyadakı özgürlük dalğalarının əsintisi ilə uyumlu açıqlama deyil. Ancaq bütün olanların ötəsində bizim təməl sorunlarımız var, ona cavab verməmiz lazəımdır. Düşünən bir türk toplumu oluşdurmamız lazım. Bunun üçün milli aydınlama evrələri gərəkir. Bu, olmadan biz gerçək tarixi pozisionumuzu əldə edə bilmərik. Məncə, bir çox suallar düşüncə zəminində hələ cavablanıb toplumun qatmanlarına yayımlanmamışdır. Düşüncə düzəni dəyişməlidir, yoxsa heç bir dəyişim olmaz. Bizim açımızdan da gerçək inqilab budur. Uzun sürsə də biz çabalarımızı bu yöndə yürütməliyik. Bir az da biz səbirli olalım, başqaları inqilab etsinlər. Tələsməyə gərək yoxdur və gənclərimizi bu canavar rejimə yem etməməliyik. Dünya və Orta Doğudakı olaylar bu rejimlə hesablaşacaq. Uzun sürməz. Biz ana amacımızın peşində olmalıyıq. Milli kadrlaşma, milli iradə, milli hüquq, milli ordu, milli kimlik. Bizim ana sorunlarımız budur. Bunların siyasi, mədəni, hüquqi və tarixi ədəbiyatını hələ oluşdurmamışıq. Biz hələ əkinlə məşğul olmalıyıq. Bizim biçinimiz bir az zaman alacaq. Zaman hər şeyin çözücüsüdür. Yetər ki, bu zamanın içini türkçə düşüncələrlə doldura biləlim. Biz milli hərəkətin düşüncəsini, etiyini və estetiyini oluşdurmaqla görəvliyik.
İrandaki iç çəkişmə hara gedir?
Bir çox filosofların ortaya qoyduğu dialektik evrim sürəci İran şərtləri üçün də uyqulanmaqdadır. Hər hakim tez öz içindən antitezini yetişdirər. Belə olmazsa, evrim olmaz. İran inqilabı da öz antitezini yetişdirmişdir. Heç bir müxalifət İranda Yaşıllar kimi bu möhtəşəm hərəkəti yarada bilməzdi. Çünkü onların heç birinin xalq içində nüfuzu yoxdur. Yaşıl Hərəkət ilk başlanqıcında yasal bir hərəkət idi. Bax, antitezlər bu şəkildə yasal olaraq ortaya çıxar, sonra yasalara sığmaz, yeni anayasa istər. Yasal olduğu üçün dəyişimdən yana olan, dini istibdaddan bezmiş olan toplum çox güclü şəkildə qatıldı. Çünkü ilk günlərdə öldürmə yox idi. Təbliğat idi. Seçimə hiylə qarışdıqdan sonra da toplumun qatılımı çox möhtəşəm idi. Çünkü yasal hərəkət idi. Ya da toplum yasal olduğunu sanırdı. Öldürmələr, saldırılar toplumu qorxutdu. Qatılımlar az olsa da davam etdi. Ancaq hər basqı özünə uyqun təpki oluşdurar. Yaşıl Hərəkət yasa dışılığına itələndi. Liderləri tutuqlandıqdan sonra tamamən bu savaş yasalara qarşı dönüşdü. İndi artıq anayasanın uyqulanması yolunda deyil, anayasanın dəyişməsi yolunda savaş gedir. Uzun illər boyunca ölkənin sərmayəsini ələ keçirmiş bu rejim ölər, anayasanın dəyişiminə getməz. Dünya kamuoyu rejimə qarşı dönüşmüş bu savaşa dəstək verir. Bu üzdən də artıq böyük uçurumlar müxalifət və rejim arasında ortaya çıxmış. Böyük ayətullahlar da liderlərin tutuqlanmasına təpki göstərirlər. Bu gəlişmələr rejimə qarşı savaşı daha da təşviq etməkdədir. Ancaq dəyişimin çox qanlı və sancılı, həm də uzun vədəli olması söz qonusu ola bilər. Önəmli olan toplumda rejimin 32 illik qorxu düzəninə qarşı etiraz cəsarətinin yaranmasıdır.
Biz nə zamana qədər sükut edəcəyik?
Sükut etməmişik. Güclü düşüncə işləri ilə uğraşan insanlarımız var. Həm daxildə, həm də xaricdə. Yanlış ortamlarda çətinliklə birikdirdiyimiz milli enerjimizi sükutu pozmaq adı ilə hədər vermək doğru olmaz. Zahirən səssizlik olaraq görənən bu sükutumuzun pozulmasını zaman özü bəlli edəcək. Biz İranda demokrasi yolunda gedən savaşlara açıqca açıqlamalarımızda dəstək verməliyik məncə. Bunun yanı sıra bəlli zaman üçün hazırlanmalıyıq. Yaxın gələcəkdə də böyük dəyişimlər ola bilər. Xaməneyi ölə bilər. Başqa olaylar da ola bilər. Belə olur genəldə. Elə bir an gəlir ki, diktator rejimlər artıq xiyabanlardakı göstərilərə güllə ata bilmir. Müzakirəyə başlayır. Hər zaman belə olmuş, İranda da belə olacağı bəklənir. Bax, bu zaman bizim sükutumuzun içindən böyük səslər çıxacaq. Biz bu günə hazır olmalıyıq. Güney Azərbaycanda və İranın genəlində möhtəşəm türklük hərəkəti başlamalı və İranın dəyişik hərbi yerlərində görəvli olan türkləri milli hərəkətin yanında və önündə aparıcı güc kimi görməliyik. Belə olmazsa, Batı Azərbaycanda millətimizin üzərinə soyqırım uyqulana bilər. Millətimizi qorumaqla mükəlləfik. Ancaq o zaman hansı siyasi öncəliklərlə çıxış edəcəyimiz qonusunda bir söz deyə bilmərəm. Bunu o zamankı pozisionlar bəlli edər.
Bizim əməl etməmiz üçün hansı şərtlərin olması gərəkir?
Birinci, toplumumuzda geniş türklük bilinci oluşmalıdır. Bu olmazsa, olmaz. İkinci, toplumumuzda türk kimliyi və türk dili mərkəzli çağdaşlaşma sürəci başlamalıdır. Üçüncü, bizim başqaları ilə tarixi istəklərimizin sınırları bəlirlənməlidir. Niyət bizim hərəkətin ontolojisini oluşdurar. Toplumlar tarixlərinə, təbiətlərinə görə millətləşməzlər, niyətlərinə görə millətləşərlər. Ata sözümüz deyir: “Niyət hara mənzil ora.” Niyətimizin yazısı, sənəti, etiyi və estetiyi açıqca göz önündə olmalıdır. Böylə olduğunda əməl üçün, yalnızca hələ sinfi kimliyi bəlli olmayan gənclər aktiv olmazlar, bütün siniflər, özəlliklə orta sinif də bu hərəkətə qatılar. 2006-ci ildə gənclərimiz şəhid oldu. Bu mübarizəyə bazar dəstək vermədi. Etisablar olmalı idi. Nədən belə olmadı? Çünkü onu da zaman yetişdirəcək. Bizim mübarizəyə bütün təbəqələr qatılmaldır. Bunlar zamanla oluşacaq və bizim əməl meydanımız o zaman daha da genişləyəcək.
Bəzi aydınlarımız İranda olan başqa hərəkətlər ilə tənqidi diyaloğun qurulmasından yanadırlar. Bunun bizim milli çıxarlarımız uğrunda ola biləcəyini duşunürlər. Sizcə böylədir, yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsimi var?
Bu hərəkətlərin içində ərimə təhlükəsi deyə bir şey yoxdur. Əgər bu hərəkət hansısa bir hərəkətin içində əriyəcək dərəcədə zəifdirsə, o zaman ona güvənmək də olmaz. Niyə ərisin ki? Əriyəcək olan bir hərəkətin gələcəyinə güvənmək olmaz ki. İranda bəzi dəyişimlər olacaq ki, biz onlarla işbirliyi etmək zorunda olacağıq. Biz bu ölkədə yaşayırıq, bu ölkənin gerçəklərinin dışına çıxa bilmərik. Yaşıl Hərəkətlə işbirliyi edəlim deyənlər də haqlıdırlar. Burada haqsız olan yoxdur. Önəmli olan olaya hansı baxış açısından baxmaqdır. Yəni yaşıl hərəkətə qatılımdan niyət nədir, o, göz önündə bulunmalıdır. Yaşıl Hərəkət İranda yaşayan bütün millətlərin yararınadır. Başda da bizim yararımızadır. Çünkü Musəvi türkdür. Biz soy olaraq türk olan hər kəsin türklüyə yararlı ola biləcəyinə inanmalıyıq. Yoxsa 30 milyon türk haqqından danışa bilmərik. 30 milyon türk dediyimiz varlığın 10 milyonu bəlkə Musəvi kimidir. Biz fərdlərlə ilgilənməməliyik sistemlə ilgilənməməliyik. Yəni örnəyin Musəvini də türklüyündən uzaqlaşdırmış olan bir düzən var. Bu düzən bizim düşmənimizdir, Musəvi kimi şəxsiyətlər deyil. Ayrıca, bu gün Musəvi dünyada demokrasidən yana olan bir lider kimi tanınmış və onun türk olması da bu açıdan türklər üçün bir məziyətdir. Bir şəkildə biz Yaşıl Hərəkətin dışında deyilik. Liderliyindəyik. Türk insanı olaraq bu hərəkətin başındayıq. Ancaq modern türk istəkləri olaraq hərəkətin dışındayıq. Bunu da ələ keçirmənin yöntəmləri üzərində düşünməkdə yarar var. Musəvi özbəöz türkdür. Onun dünyagörüşü dartışıla bilər, ancaq milliyəti türkdür. Milliyəti insan verən doğadır. Onu dəyişdirmək olmaz. Dəyişimi, asimilasion yolu ilə olur.
Birləşdirci amillər nədir?
Bizim əsas birləşdirici amilimiz ortada yoxdur nə yazıq ki. Çünkü birləşdirici amil, düşüncələr deyil, ortaq bir inancdır. Düşüncə professional bir işdir. Biri az bilər, biri çox. Ancaq toplumu bir mərkəzdə bütünləşdirən ortaq bir inancdır. Bu günə qədər də bizim farsların qarşısında yenilişimizin səbəbi budur. Məsələn Doğu Türkistanda birləşdirici bir inanc amilir var. Toplumun asimilasionunu önləyir. Məncə Doğu Türkistanda asimilasion yoxdur, kolonizasion var. Ancaq İranda türklərin asimilasionu söz qonusudur. Çünkü Uyqurların inanc fərqliliyi onların qoruyucusu və bizim farslarla inac özdeşliyimiz bizim əridicimizdir. Bunun üzərində böyük din mütəfəkkirləri düşünməlidir. Bu, bizim tarixi sorunumuzdur, əsas sorunumuzdur. Türk—İslam inancı oluşmalıdır. Bunun əskilərdən örnəkləri vardır. Ancaq Pəhləvilər, özəlliklə islam rejimi çox güclü biçimdə türklərin özgürlükçü İslam alqılayışlarını məhv etdilər. Bunu canlandırmanın bir yolu olmalı. Bir mədəniyətin orta dirəyini təşkil edən inancdır. Bir toplum inancını itirdiyində, başqa millətlərin içində əriməsi asanlaşar. Bizim inancımızı farslar çalmışlar. Bunu onarmamız lazımdır. Türk kimliyi Anadoluda olduğu kimi İranda da türklərin inanc düzeyinə yüksəlməlidir. Atatürkün ən böyük başarısı türk kimliyini toplumun tarixi inancı ilə özdeşləşdirməsi olmuşdur. Biz bu kimi böyük işlərlə uğraşmalıyıq. Bu da sükut anlamında deyil, tarixin dərinliyini etkiləyəcək işlər görmək anlamındadır.
دانیشیق- 14 / آزربایجان دموکراسی اوجاغی نین گونتای گنجالپ لا اوزه ل سؤیله شی سی
آذربایجان دموکراسی اوجاغی : میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک ؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی ؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار ؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی سیاسی آراشدیریجی سایین گونتای گنجالپ دان سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
اينديکي دورومدا نه ائتمه لي یيک؟
بعضن ايجتيماعي اولايلارين سورعتلي گليشمه سي اينسانلارين بيلينج دوزئييني اوسته له يير. ياراديليشي اعتيباري ايله اينسانين دويقوسالليغا قاپيلماسي اؤزونو دوشونجه لره بوراخماسيندان داها آساندیر. بو اوزدن ده تاريخ، دويقولارين اورونو، بيليم ايسه، داها چوخ دوشونجه نين اورونودور. بيليم و دويقوسالليق آراسيندا تارازليق ياراتماق گره کير، یعنی عاغیل و دویقو آراسیندا. مشخص اولاراق «نه ائتمه ميز گره کير؟» سوروسونا من بو شکيلده جاواب وئره بيلرم: بيز چاليشمالاريميزي دويقو پلانيندان دوشونجه پلانينا سؤوق ائتمه لي یيک. چونکو بيز تاريخ بويو فيکرن مغلوب اولموشوق. اينقيلاب ياراداجاق گوجوموز هر زامان اولموش، ايندي ده وار. لاکين ميللي دوشونجه زمينينده بيز اوزون زاماندان بري يئنيله- يئنيله گلميشيک. اساس آماجيميز بو يئنيلگه ني تاريخدن قالديرماق اولماليدير. بونون اوچون سياسي-ايجتيماعي اينقيلابا ايمکان يوخدورسا، مدنييتده اينقيلاب ائتمه لي یيک. بيزيم بو قونو اوزرينده درينجه چاليشماميز گره کير. فارسلارين پوزيسيونو ايله بيزيمکي عئيني دئييل. بيز آسيميلاسيونا محکوم ائديلميشيک. مدني اينقيلاب يولويلا بيريکديره جگيميز گوجو باشقا تور الده ائده بيلمريک. يعني بير نيته ليک يولوندا چابالاريميزي سوردورمه لي یيک. تلسمه يه گرک يوخدور، تاريخين سونو دا دئييلدير. ميللي دويقو و دوشونجه لريميزي توپلومون درين قاتلارينا داشيماليييق. بو دا اؤرنه یين ايراندا هانسيسا حرکته و گؤستريلره قاتيلماقلا گئرچکلشه بيلمز. فارسلار دئموکراسي يولوندا موباريزه آپاريرلارسا، بيز ميللي- دئموکراسي يولوندا موباريزه آپاريريريق. هر تورلو ايراندا دئموکراسي ساواشلارينا مورال دستک وئرمک بورجوموزدور، آنجاق بو اؤز کيمليگيميزی اونوداراق او حرکتين بير پارچاسي اولماق آنلاميندا اولماماليدير. اولايلاري موقاييسه يولو ايله داها ياخشي آنلايا بيلريک. چينده دئموکراسي يولوندا موباريزه گئدير. آنجاق دوغو تورکيستانين دردي باشقا. بونا رغمن باتيداکي دوغو تورکيستان ليدئرلري چينده کي دئموکراتيکلشمه حرکتينه قاتيلماسالار دا اونا تئوريده دستک وئرمکده ديرلر. سانيرام بيزده ده بونا بنزر پوزيسيون وار. ياشيل حرکتي دونيا دستکله مکده ايکن، بيزيم اونا «بونلار دا کئچميشده ايقتيداردا اولموشلار» کيمي باياغي سؤزلرله قارشي چيخماميز ائتيک دئييل، دونياداکي اؤزگورلوک دالغالاري نين اسينتيسي ايله اويوملو آچيقلاما دئييل. آنجاق بوتون اولانلارين اؤته سينده بيزيم تمل سورونلاريميز وار، اونا جاواب وئرمه ميز لازيمدير. دوشونن بير تورک توپلومو اولوشدورماميز لازيم. بونون اوچون ميللي آيدينلاما ائوره لري گره کير. بو، اولمادان بيز گئرچک تاريخي پوزيسيونوموزو الده ائده بيلمريک. منجه، بير چوخ سواللار دوشونجه زمينينده هله جاوابلانيب توپلومون قاتمانلارينا ياييملانماميشدير. دوشونجه دوزه ني دَييشمه ليدير، يوخسا هئچ بير دَييشيم اولماز. بيزيم آچيميزدان دا گئرچک اينقيلاب بودور. اوزون سورسه ده بيز چابالاريميزي بو يؤنده يوروتمه لي یيک. بير آز دا بيز صبيرلي اولاليم، باشقالاري اينقيلاب ائتسينلر. تلسمه يه گرک يوخدور و گنجلريميزي بو جاناوار رئژيمه يئم ائتمه مه لي یيک. دونيا و اورتا دوغوداکي اولايلار بو رئژيمله حسابلاشاجاق. اوزون سورمز. بيز آنا آماجيميزين پئشينده اولماليييق. ميللي کادرلاشما، ميللي ايراده، ميللي هوقوق، ميللي اوردو، ميللي کيمليک. بيزيم آنا سورونلاريميز بودور. بونلارين سياسي، مدني، هوقوقي و تاريخي ادبيياتيني هله اولوشدورماميشيق. بيز هله اکينله مشغول اولماليييق. بيزيم بيچينيميز بير آز زامان آلاجاق. زامان هر شئيين چؤزوجوسودور. يئتر کي، بو زامانين ايچيني تورکچه دوشونجه لرله دولدورا بيله ليم. بيز ميللي حرکتين دوشونجه سيني، ائتيگيني و ائستئتيگيني اولوشدورماقلا گؤرولي یيک.
ايرانداکي ايچ چکيشمه هارا گئدير؟
بير چوخ فيلوسوفلارين اورتايا قويدوغو ديالئکتيک ائوريم سورجي ايران شرطلري اوچون ده اويقولانماقدادير. هر حاکيم تئز اؤز ايچيندن آنتيتئزيني يئتيشديرر. بئله اولمازسا، ائوريم اولماز. ايران اينقيلابي دا اؤز آنتيتئزيني يئتيشديرميشدير. هئچ بير موخاليفت ايراندا ياشيللار کيمي بو مؤحتشم حرکتي يارادا بيلمزدي. چونکو اونلارين هئچ بيري نين خالق ايچينده نوفوذو يوخدور. ياشيل حرکت ايلک باشلانقيجيندا ياسال بير حرکت ايدي. باخ، آنتيتئزلر بو شکيلده ياسال اولاراق اورتايا چيخار، سونرا ياسالارا سيغماز، يئني آناياسا ايستر. ياسال اولدوغو اوچون دَييشيمدن يانا اولان، ديني ايستيبداددان بئزميش اولان توپلوم چوخ گوجلو شکيلده قاتيلدي. چونکو ايلک گونلرده اؤلدورمه يوخ ايدي. تبليغات ايدي. سئچيمه حيله قاريشديقدان سونرا دا توپلومون قاتيليمي چوخ مؤحتشم ايدي. چونکو ياسال حرکت ايدي. یا دا توپلوم یاسال اولدوغونو سانیردی. اؤلدورمه لر، سالديريلار توپلومو قورخوتدو. قاتيليملار آز اولسا دا داوام ائتدي. آنجاق هر باسقي اؤزونه اويقون تپکي اولوشدورار. ياشيل حرکت ياسا ديشيليغينا ايته له ندي. ليدئرلري توتوقلانديقدان سونرا تامامن بو ساواش ياسالارا قارشي دؤنوشدو. ايندي آرتيق آناياسانين اويقولانماسي يولوندا دئييل، آناياسانين دَييشمه سي يولوندا ساواش گئدير. اوزون ايللر بويونجا اؤلکه نين سرمايه سيني اله کئچيرميش بو رئژيم اؤلر، آناياسانين دَييشيمينه گئتمز. دونيا کامواويو رئژيمه قارشي دؤنوشموش بو ساواشا دستک وئرير. بو اوزدن ده آرتيق بؤيوک اوچوروملار موخاليفت و رئژيم آراسيندا اورتايا چيخميش. بؤيوک آيت اللاهلار دا ليدئرلرين توتوقلانماسينا تپکي گؤستريرلر. بو گليشمه لر رئژيمه قارشي ساواشي داها دا تشويق ائتمکده دير. آنجاق دَييشيمين چوخ قانلي و سانجيلي، هم ده اوزون وعده لي اولماسي سؤز قونوسو اولا بيلر. اؤنملي اولان توپلومدا رئژيمين 32 ايلليک قورخو دوزَنينه قارشي اعتيراض جسارتي نين يارانماسيدير.
بيز نه زامانا قدر سوکوت ائده جه یيک؟
سوکوت ائتمه ميشيک. گوجلو دوشونجه ايشلري ايله اوغراشان اينسانلاريميز وار. هم داخيلده، هم ده خاريجده. يانليش اورتاملاردا چتينليکله بيريکديرديگيميز ميللي ائنئرژيميزي سوکوتو پوزماق آدي ايله هدر وئرمک دوغرو اولماز. ظاهيرن سس سيزليک اولاراق گؤرنن بو سوکوتوموزون پوزولماسيني زامان اؤزو بللي ائده جک. بيز ايراندا دئموکراسي يولوندا گئدن ساواشلارا آچيقجا آچيقلامالاريميزدا دستک وئرمه لي یيک منجه. بونون ياني سيرا بللي زامان اوچون حاضيرلانماليييق. ياخين گله جکده ده بؤيوک دَييشيملر اولا بيلر. خامنه ایي اؤله بيلر. باشقا اولايلار دا اولا بيلر. بئله اولور گئنلده. ائله بير آن گلير کي، ديکتاتور رئژيملر آرتيق خيابانلارداکي گؤستريلره گول له آتا بيلمير. موزاکيره يه باشلايير. هر زامان بئله اولموش، ايراندا دا بئله اولاجاغي بکله نير. باخ، بو زامان بيزيم سوکوتوموزون ايچيندن بؤيوک سسلر چيخاجاق. بيز بو گونه حاضير اولماليييق. گونئي آذربايجاندا و ايرانين گئنه لينده مؤحتشم تورکلوک حرکتي باشلامالي و ايرانين دَييشيک حربي يئرلرينده گؤرَولي اولان تورکلري ميللي حرکتين يانيندا و اؤنونده آپاريجي گوج کيمي گؤرمه لي یيک. بئله اولمازسا، باتي آذربايجاندا ميلتيميزين اوزَرينه سويقيريم اويقولانا بيلر. ميلتيميزي قوروماقلا موکللفيک. آنجاق او زامان هانسي سياسي اؤنجه ليکلرله چيخيش ائده جگيميز قونوسوندا بير سؤز دئيه بيلمرم. بونو او زامانکي پوزيسيونلار بللي ائدر.
بيزيم عمل ائتمه ميز اوچون هانسي شرطلرين اولماسي گره کير؟
بيرينجي، توپلوموموزدا گئنيش تورکلوک بيلينجي اولوشماليدير. بو اولمازسا، اولماز. ايکينجي، توپلوموموزدا تورک کيمليگي و تورک ديلي اوداکلی (مرکزلي) چاغداشلاشما سورجي باشلاماليدير. اوچونجو، بيزيم باشقالاري ايله تاريخي ايستکلريميزين سينيرلاري بليرلنمه ليدير. نييت بيزيم حرکتين اونتولوژيسيني اولوشدورار. توپلوملار تاريخلرينه، طبيعتلرينه گؤره ميلتلشمزلر، نييتلرينه گؤره ميلتلشرلر. آتا سؤزوموز دئيير: «نييت هارا منزيل اورا.» نييتيميزين يازيسي، صنعتي، ائتيگي و ائستئتيگي آچيقجا گؤز اؤنونده اولماليدير. بؤيله اولدوغوندا عمل اوچون، يالنيزجا هله صينفي کيمليگي بللي اولمايان گنجلر آکتيو اولمازلار، بوتون صينيفلر، اؤزلليکله اورتا صينيف ده بو حرکته قاتيلار. 2006-جي ايلده گنجلريميز شهيد اولدو. بو موباريزه يه بازار دستک وئرمه دي. اعتيصابلار اولمالي ايدي. ندن بئله اولمادي؟ چونکو اونو دا زامان يئتيشديره جک. بيزيم موباريزه يه بوتون طبقه لر قاتيلمالدير. بونلار زامانلا اولوشاجاق و بيزيم عمل مئيدانيميز او زامان داها دا گئنيشله يه جک.
بعضي آيدينلاريميز ايراندا اولان باشقا حرکتلر ايله تنقيدي دييالوغون قورولماسيندان ياناديرلار. بونون بيزيم ميللي چيخارلاريميز اوغروندا اولا بيله جگيني دوشونورلر. سيزجه بؤيله دير، يوخسا او حرکتلرين ايچينده اريمک تهلوکه سيمي وار؟
بو حرکتلرين ايچينده اريمه تهلوکه سي دئيه بير شئي يوخدور. اگر بو حرکت هانسيسا بير حرکتين ايچينده ارييه جک درجه ده ضعيفديرسه، او زامان اونا گووَنمک ده اولماز. نييه اريسين کي؟ ارييه جک اولان بير حرکتين گله جگينه گووَنمک اولماز کي. ايراندا بعضي دَييشيملر اولاجاق کي، بيز اونلارلا ايشبيرليگي ائتمک زوروندا اولاجاغيق. بيز بو اؤلکه ده ياشاييريق، بو اؤلکه نين گئرچکلري نين ديشينا چيخا بيلمريک. ياشيل حرکتله ايشبيرليگي ائده ليم دئينلر ده هاقليديرلار. بورادا هاقسيز اولان يوخدور. اؤنملي اولان اولايا هانسي باخيش آچيسيندان باخماقدير. يعني ياشيل حرکته قاتيليمدان نييت ندير، او، گؤز اؤنونده بولونماليدير. ياشيل حرکت ايراندا ياشايان بوتون ميلتلرين يارارينادير. باشدا دا بيزيم ياراريميزادير. چونکو موسوي تورکدور. بيز سوي اولاراق تورک اولان هر کسين تورکلويه يارارلي اولا بيله جگينه اينانماليييق. يوخسا 30 ميليون تورک حاققيندان دانيشا بيلمريک. 30 ميليون تورک دئديگيميز وارليغين 10 ميليونو بلکه موسوي کيميدير. بيز فردلرله ايلگيلنمه مه لي یيک سيستئمله ايلگيلنممه لي یيک. يعني اؤرنه یين موسويني ده تورکلوگوندن اوزاقلاشديرميش اولان بير دوزن وار. بو دوزن بيزيم دوشمنيميزدير، موسوي کيمي شخصييتلر دئييل. آيريجا، بو گون موسوي دونيادا دئموکراسيدن يانا اولان بير ليدئر کيمي تانينميش و اونون تورک اولماسي دا بو آچيدان تورکلر اوچون بير مزييتدير. بير شکيلده بيز ياشيل حرکتين ديشيندا دئييليک. ليدئرليگينده یيک. تورک اينساني اولاراق بو حرکتين باشينداييق. آنجاق مودئرن تورک ايستکلري اولاراق حرکتين ديشينداييق. بونو دا اله کئچيرمه نين يؤنته ملري اوزرينده دوشونمکده يارار وار. موسوی اؤزبه اؤز تورکدور. اونون دونیا گؤروشو دارتیشیلا بیرلر. میللییتی تورکدور. میللییتی اینسانا وئرن دوغادیر، اونو دَییشدیرمک اولماز. دَییشیمی، آسیمیلاسیون یولویلا اولور.
بيرلشديرجي عاميللر ندير؟
بيزيم اساس بيرلشديريجي عاميليميز اورتادا يوخدور نه يازيق کي. چونکو بيرلشديريجي عاميل، دوشونجه لر دئييل، اورتاق بير اينانجدير. دوشونجه پروفئسسيونال بير ايشدير. بيري آز بيلر، بيري چوخ. آنجاق توپلومو بير مرکزده بوتونلشديرن اورتاق بير اينانجدير. بو گونه قدر ده بيزيم فارسلارين قارشيسيندا يئنيليشيميزين سببي بودور. مثلن دوغو تورکيستاندا بيرلشديريجي بير اينانج عاميلي وار. توپلومون آسيميلاسيونونو اؤنله يير. منجه دوغو تورکيستاندا آسيميلاسيون يوخدور، کولونيزاسيون وار. آنجاق ايراندا تورکلرين آسيميلاسيونو سؤز قونوسودور. چونکو اويقورلارين اينانج فرقليليگي اونلارين قورويوجوسو و بيزيم فارسلارلا ايناج اؤزدئشليگيميز بيزيم اريديجيميزدير. بونون اوزَرينده بؤيوک دين موتفککيرلري دوشونمه ليدير. بو، بيزيم تاريخي سورونوموزدور، اساس سورونوموزدور. تورک— ايسلام اینانجی اولوشماليدير. بونون اسکيلردن اؤرنکلري واردير. آنجاق پهلويلر، اؤزلليکله ايسلام رئژيمي چوخ گوجلو بيچيمده تورکلرين اؤزگورلوکچو ايسلام آلقيلاييشلاريني محو ائتديلر. بونو جانلانديرمانين بير يولو اولمالي. بير مدنييتين اورتا ديرگيني تشکيل ائدن اينانجدير. بير توپلوم اينانجيني ايتيرديگينده، باشقا ميلتلرين ايچينده اريمه سي آسانلاشار. بيزيم اينانجيميزي فارسلار چالميشلار. بونو اونارماميز لازيمدير. تورک کيمليگي آنادولودا اولدوغو کيمي ايراندا دا تورکلرين اينانج دوزئيينه يوکسلمه ليدير. آتاتورکون ان بؤيوک باشاريسي تورک کيمليگيني توپلومون تاريخي اينانجي ايله اؤزدئشلشديرمه سي اولموشدور. بيز بو کيمي بؤيوک ايشلرله اوغراشماليييق. بو دا سوکوت آنلاميندا دئييل، تاريخين درينليگيني ائتکيله يه جک ايشلر گؤرمک آنلاميندادير.


text:
جیزه هرملری
جیزه هرملری یوخسا بؤیوک هرملر و یا اوچ هرم (عربجه:مجمع أهرامات الجيزة و یا اهرام الثلاثه) میصرده جیزه درهسینده بؤیوک هرملر اسکی تاریخده قورولوب. بو یئر قاهیره شهرینین قوزئی طرفیندهدیر. بو هرملر دونیادا یئددی عجایبدن بیری تانیلیر. بو هرملرین لاب اوجاسی خوفو آدلانیر و بو هرمی فرعون خوفو 2600 ایل میلاددان قاباق قوروب. جیزه ده اولان هرملر میصرین دؤردونجو فرعونلار سولالهسیندن قالیر. بو هرملرین بؤیوکدن کیچیگه ترتیبله آدلاری خوفو، خَفرِع و مَنقُرع اولور.
جیزه یئری 8 کیلومتیردی و بو یئرده نئچه بؤیوک و بالا هرم و هابئله ابوالهول هئیکلی و میصرین بؤیوک گمیسی 2500 ایل میلاددان قاباق ایللردن قالیر. هابئله بعضی تاریخ یازانلاردان بو هرملرین تیکیلمهسین ۱۰ مین ایل میلاددان قاباق بیلیبلر آنجاق حلهلیک بو ایدعالارا قطعی بیر سند یوخدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
جیزه هرملری اینگلیسی ویکی پدیا -یوخلاما نوامبر 2016


text:
- حایدی! یە، ایچ! گؤزۆن آیدئن اۇلسون! اینسانلاردان بیرینی گؤرۆرسن شؤیلە دە: “راحمانا سوسما اۇروجو آدادئم؛ اۇ یۆزدن بوگۆن کیمسەیلە قۇنوشمایاجاغئم!”
- ببگی قوجاغئنا آلئپ حالقئنا گتیردی. دەدیلر کی: “مریەم! سن گرچکتن چۇق شاشئرتئجئ بیر شەی یاپمئشسئن!
- أی هارونون قئز قاردشی! بابان کؤتۆ بیر کیشی دگیلدیر، آننەن دە یۇلدان چئقمئش دگیلدیر.”
- بونون اۆزرینە مریەم ببگی ایشارت أتتی. دەدیلر کی: “بشیکتەکی ببکلە ناسئل قۇنوشالئم؟”
- ببک شؤیلە دەدی: “بن آللاهئن قولویوم. اۇ، بانا کیتابئ وردی وە بنی نبی یاپتئ.
- بولوندوغوم هر یردە بنی چۇق فایدالئ بیر کیشی یاپتئ؛ یاشادئغئم سۆرەجە بانا ناماز وە زکات گؤرەوی یۆکلەدی.
- آناما ایی داورانان بیری یاپتئ. بنی زۇربا وە حایئرسئز بیری یاپمادئ.
- دۇغدوغوم گۆن، اؤلەجگیم گۆن وە دیری اۇلاراق قالدئرئلاجاغئم گۆن؛ أسنلیک وە گۆونلیک ایچیندە اۇلایئم!”
- ایشتە مریەم اۇغلو عیسا! حاققئندا تارتئشئپ دوردوقلارئ قۇنودا، سؤزۆن دۇغروسو بودور.
- چۇجوق أدینمک آللاها یاقئشتئرئلاماز! اۇ، بوندان اوزاقتئر. آللاە بیر ایشە قارار وردیگی زامان، اۇنون ایچین سادەجە؛ “اۇل!” دەر. اۇ شەی اۇلوشور.
- (عیسا دەدی کی:) “آللاە بنیم راببیمدیر (صاحیبیمدیر)، سیزین دە راببینیزدیر (صاحیبینیزدیر). سیز اۇنا قوللوق أدین! دۇغرو یۇل بودور.”
- ایچلریندن باعضئ کسیملر ایحتیلافا دۆشتۆلر. اۇ بۆیۆک گۆندە گؤرۆپ یاشایاجاقلارئندان دۇلایئ، کافیرلیک أدنلرین وای حالینە!
- بیزە گلەجکلری گۆن، اؤیلە ایی ایشیتەجک وە اؤیلە ایی گؤرەجکلر کی! آما یانلئش یاپان اۇ کیمسەلر بوگۆن آچئق بیر ساپئقلئق ایچیندەدیرلر.
- ایش بیتیریلیپ یۆرک آجئسئ چکەجکلری گۆنە دائیر اۇنلارئ اویار! اۇنلار اومورسامازلئق ایچیندەلر. اۇنلار اینانمئیۇرلار.
- یریۆزۆنە وە اۆزریندەکی هرکسە بیز واریث اۇلاجاغئز. حپسی حوضوروموزا چئقارئلاجاقتئر.
- بو کیتابتا ایبراهیمی دە آنلات! اۇ، اۆزۆ سؤزۆ دۇغرو بیری وە بیر نبی ایدی.
- بیر گۆن باباسئنا دەدی کی: “أی باباجئغئم! ایشیتمەین، گؤرمەین وە سنین هیچبیر ایحتیاجئنئ قارشئلامایان شەیە نەدن قوللوق أدییۇرسون؟
- أی باباجئغئم! سانا گلمەمیش اۇلان بیر بیلگی بانا گلدی. آرتئق بانا اوی کی، سنی دۆزگۆن بیر یۇلا یؤنلتەییم.
- أی باباجئغئم! شەیطانا قوللوق أتمە! شەیطان، راحمانا قارشئ عیصانکاردئر.
- أی باباجئغئم! راحماندان گلەجک بیر عاذاب سنی یاقالار دا، اۇ زامان شەیطانئن دۇستو حالینە گلیرسین دییە قۇرقویۇروم.”
- باباسئ دەدی کی: “سن بنیم ایلاەلارئمدان یۆز مۆ چەویرییۇرسون ایبراهیم! أگر وازگچمزسن، کسینلیکلە سنی تاشا توتارئم! اوزونجا بیر سۆرە بندن اوزاق دور!”
- ایبراهیم دەدی کی: “أسنلیک وە گۆونلیک ایچیندە قال! راببیمدن سنین ایچین باغئشلانما دیلەیەجگیم. اۇ، بانا چۇق لۆطوفکاردئر.
- سیزی آللاە ایلە آرانئزا قۇیوپ یالواردئقلارئنئزلا باش باشا بئراقئیۇروم. بن راببیمە یالوارئرئم، راببیمە یاپتئغئم دوعادان ألی بۇش دؤنمەیەجگیمی اومویۇروم.”
- اۇنلاردان وە آللاە ایلە آرالارئندا قۇیوپ قوللوق أتتیکلریندن اوزاقلاشئنجا اۇنا ایسحاقئ وە (ایسحاقئن اۇغلو) یاعقوبو باغئشلادئق. اۇنلارئن حپسینی دە نبی یاپتئق.
- اۇنلارا ایکرامئمئزدان باحشەتتیک؛ اۇنلارئ دۇغرولوقلارئیلا دیللرە دستان یاپتئق.