text:
دکتر اسرافیل باباجان
دانشگاه غازی آنکارا
دیوان لغات الترک، تورکلرین اسلامیتی قبولوندان سونرا عربجه قلمه آلینماسینا رغمن، تورک دیلی و کولتورونو ایلگیلندیرن ان اؤنملی اثرلردن بیریدیر. اثر 1072- 1074 ایللر آراسیندا1 کاشغارلی محمود طرفیندن قلمه آلیناراق، عباسی خلقهسی «محمد المقتدی بامرالله»ین اوغلو «ابوالقاسم عبدالله»ـا سونولموشدور. اثرین تام آدی «کتاب دیوان لغات الترک» دور. تورک دیللرینی توپلایان کتاب دئمکدیر. بورادا دیللردن مقصد، لهجهدیر.2دیوان، تورکجهدن عربجهیه بیر لغت کتابیدیر. آنجاق، تورک دیلینین ایلک سؤزلوگو اولاراق دا قبول ائدیلن اثر، گئرچکده، چئشیدلی تورک بویلاریندان دهرلنمیش آغیزلار سؤزلوگو اؤزهللیگی گؤستریر. بونونلا برابر، دیوان یالنیزجا بیر سؤزلوک اولماییب، تورکجهنین 11 یوز ایلدهکی دیل اؤزهللیکلرینی بلیرتن، سس و یاپی بیلگیسینه ایشیق توتان بیر قرامر کیتابی، کیشی، بوی و یئر آدلاری قایناغی، تورک تاریخینه، جغرافیاسینا، میتولوژیسینه، فولکلور و خلق ادبیاتینا دائر زنگین بیلگیلر احتوا ائدن، عین زاماندا دؤنمین طبّی و تداوی اصوللاری حاققیندا بیلگی آچیقلامالاری ایله مدرن و آنسیکلوپدیک بیر سؤزلوک کیمیدیر.3
کولتور و دیلیمیز اوچون باها بیچیلمز بو اثر، اؤلکهمیزده ایلک دفعه ایکینجی مشروطیّتین همن سونراسیندا، مشهور کیتاب دوستو «علی امیری» طرفیندن استانبولدا بیر صحافدا بولوناراق، اوزون ایللر اونون نزدینده قالمیشدیر. بیرینجی دونیا ساواشینین دوام ائتدیگی ایللرده، بعضی حکومت ارکانینیندا آرایا گیرمهسی ایله علی امیری، کیلیسلی رفعتین نظارتینده اولماسی شرطی ایله، دیوانین باسیلماسینا مساعده ائتمیشدیر.
اثر، کیلیسلی رفعت (بیلگه) طرفیندن اینجهلنهرک 1333- 1335 (1917- 1915 م.) ایللری آراسیندا استانبولدا باسیلمیشدیر. بو ایلک یاییمدان سونرا، اثر و مؤلفی اوزهرینده، یورد ایچینده و باقی علم دونیاسیندا، بیر چوخ آراشدیرما و اینجهلمه یاپیلمیشدیر.
آنجاق، علی امیرینین اثری بولماسی و رفعت بیلگهنین ایلک باسقییا حاضیرلاماسیندان اؤنجه، بعضی اسکی قایناقلار دوغرودان یادا دولایی اولاراق، دیوان لغات الترکدن بحث ائتمیشلردیر. بونلاردان بیری کاتب چلبینین کشف الظّنون ـودور کی کاشغارلینین لغتینین گیریش قیسمیندا تورکلر حاققیندا نقل ائتدیگی حادثهلره عطف مقصدی ایله اثری سؤز قونوسو ائدهر. ایکینجیسی «عینی» آدی ایله مشهور عینتابلی بدرالدین محمودون «عقد الجمان فی تاریخ اهل الزّمان» آدلی اثریدیر. عینتابلی بورادا، اوغوزلارا عائد معلوماتلاری دیواندان عیناً نقل ائتمک صورتیله اثری ذکر ائتمیشدیر. دیواندان سؤز ائدن اوچونجو اثر ایسه «عینی»نین قارداشی شهاب الدین طرفیندن قلمه آلینان «تاریخ البدر فی اوصاف اهل العصر» آدلی کیتابدیر. بورادادا تورک اوصاف و قبیلهلری حاققیندا بیلگیلر، دیواندان آلینمیشدیر.
دیوانین باتی دونیاسیندا تانینماسینین عقبینده، آلماق، روس، مجار، فرانسیز بیلگینلر چئشیدلی یایینلار تاپمیشلاردیر. بونلارین ان باشدا گلنی، بروکلمان C. Brochelmann ـین یاپدیغی چالیشمالاردیر. بروکلمان، اثردهکی شعرلری، آتا سؤزلرینی، سس تقلیدی کلمهلری و دیل قوراللارینی بیر دیزی مقاله حالیندا یاییملادیغی کیمی، دیوانین بیرده آلمانجا ایندکسنی حاضیرلامیشدیر. بو ایندکس، اثرین تام ترجمهسی یایینلانینجایا قدهر، علم عالمینده قوللانیلمیشدیر. دویان، تورکیه تورکجهسینه، رفعت بیلگه، عبدالله عاطف توزونار، توفیق بیگ، عبدالله صبری کارتر و بسیم آتالای طرفیندن چئویریلمیشسهده، بیلیندیگی کیمی، رفعت بیلگه و بسیم آتالای چئویریلری دیشینداکیلار، باسیلمامیشدیر.
اثر بعضی تورک لهجهلرینه و باتی دیللرینهده چئوریلمیشدیر. دیوان، اؤزبک تورکجهسینه (صالح مطلّباف، محمود کاشغارلی: تورکی سؤزلر دیوانی، 1- 4 ج. ، تاشکند 1960- 1967). یئنی اویغورجا تورکجهسینه (تورک دیللری دیوانی، اورومچی، 1981) و روبرت دانکوف طرفیندن:Conpendium of the Turkic Dialects
آدی ایله انگلیزجهیه (1 – 3 ج. ، هاروارد 1982- 1985 م.) ترجمه ائدیلمیشدیر.4سون اولاراق 1997 – 1998 م. ایللرینده، قاراخستاندا، «آقشار ق. آقابایاف» طرفیندن قازاق تورکجهسینه ترجمه ائدیلمیشدیر.5 کولتور و دیلیمیز آدینا ان گؤزل اولانی ایسه، یوخاریدا بحث ائدیلن ترجمهلردن داها علمی و تیتیز اولانینین 2004 ایلینده حسین م. صدیق6 آدیندا تورک کؤنکلی ایرانلی فیلولوق طرفیندن یاپیلان فارسجا ترجمهنین یایینلانماسیدیر.
ایرهلیدهده گؤرولهجگی کیمی، بؤیله بیر ترجمه اوچون گرهکلی دیل و کولتور بیلگیسینه صاحب اولان صدیق، هم کندیندن اؤنجه یاپیلان ترجمهلری گؤزدن کئچیریب، بیر چوخ فونتیک یانلیشلیق و اوخوما خطاسینی دوزهلتمیش، همده کاشغارلی ایله اثری حاققیندا ایلگینج تثبیتلرده بولونموشدور. اینجهلمه قیسمی بیر جیلد اولاراق دوشونولن و ایندکس ایله دیگر آچیقلامالاری هنوز باسیلمایان ایکینجی جیلده بوراخیلان بو چالیشما، 72 صحیفهلیک بیر دهگرلندیرمه و اینجهلمه قیسمینا صاحیبدیر. بو قیسیم آلتی بؤلومدن متشکلدیر:
1. بؤلوم (ص. 14- 23) کیتابین تانیتیمی و آراشدیرمانین قایناقلاریندان بحث ائدهرک بوگونه قدهر اثر حاققیندا یاپیلان ان جدّی چالیشمالاری آکادمیک یؤندن دهگرلندیریر.
2. بؤلومده (ص. 24- 34) دیوانین مؤلفی و اثری چئشیدلی آلت باشلیقلار ایله اله آلینیر.
3. بؤلومده (ص. 34- 38) اثر، کیتابین یاپیسی، آدی، گووهنیرلیگی و اثردن بحث ائدن اسکی قایناقلار باشلیغی ایله یاپی باخیمیندان اینجهلنیر.
4. بؤلومده (ص. 38- 48) تورکجهنین لهجهلری، کاشغارلینین باخیشی ایله تورکجهنین لهجهلری، خاقانیه تورکجهسی، خاقانیه تورکجهسینین یاپیسی، اویغورلار و اویغور تورکجهسی باشلیقلاری ایله، دیوانین لهجه آراشدیرمالاری آچیسیندان دهگری آنلاتیلیر.
5. بؤلومده (ص. 48- 62) شعر آراشدیرمالاری، آتا سؤزلری، فارسجا آچیسیندان دهگری، اؤزل آدلار، تاریخی دستانلار و اتیمولوژیک بیلگیلر کیمی آلت باشلیقلار ایله اثرین محتوا آچیسیندان دهگری اله آلینیر. مترجم
6. بؤلومده ایسه (ص. 62- 68) چالیشماسیندا نئجه بیر یول ایزلهدیگینی آنلادیر.
بوندان سونرا، 68 الی 72 صحیفهلر آراسیندا «کیتابنامه» باشلیغی آلتیندا، فارسجا، عربجه، آلمانجا، انگلیزجه و تورکجه قایناقلار، حرف سیراسینا گؤره آیری- آیری باشلیقلار آلتیندا وئریلیر. تورکجه اسکی و یئنی حرفلی متنلر ده آیری باشلیقلار آلتیندادیر. بو قیسم بیر دیوان لغات الترک بیبلیوقرافیاسی اولاجاق قدهر زنگیندیر. داها سونرا صحیفه 37 دن 95 ـه قدهر کاشغارلینین اؤن سؤزونون فارسجا ترجمهسی یاپیلیر. کاشغارلینین وئردیگی اویغور حرفلریندن اؤرنکلر و کاشغارلینین خریطهسیده عیناً یئر آلیر. آیریجا کاشغالینین تانیتدیغی و تورکجه سس قارشیلیقلاریندان اؤرنکلر سوندوغو عربجه حرفلرین لاتین حرفلری قارشیلیقلاری دا صدیق طرفیندن پارانتز ایچینده گؤستریلمیشدیر. بوندان سونرا، اثرین عربجه متنینه باغلی قالیناراق یاپیلان فارسجا ترجمهسی، فارسجا و عربجه باشلیقلار ایله یئر آلیر. چالیشمانین ان سونوندا ایسه صدیقین تورکیه تورکجهسی ایله یازدیغی ایکی صحیفهلیک اؤن سؤز واردیر.
1. ح. م. صدیقین چالیشماسینین اؤزهللیکلری
صدیق، چالیشما ندنلرینی و پرنسیپلرینی آچیقجا بلیرتن بیر آراشدیرماجیدیر. او، داها سونرا آیرینتیسی ایله گؤستریلهجگی کیمی، اؤلکهسینده دیوان لغات الترک حاققیندا گئنیش انتحال و تحریف ایچهرن بیر چالیشمادان چوخ متأثر اولدوغوندان، ترجمهسینی «بؤیله قیمتلی بیر اثرین تحریفچیلر و اوشاقجا عینادلار» پئشینده قاچانلارین الینده اویونجاق اولماسین دئیه حاضیرلادیغینی آچیقجا سؤیلر.7 صدیق، دیوان ایله اونیورسیته ایللرینده مرحوم عبدالصمد امیر شقاقی واسیطهسیله تانیشمیشدیر. حتی بو ذاتین دیوانا دایانان بؤیوک بیر لغتده یازدیغینی، آنجاق بو اثرین باسیلمادان، وارثلری الینده غیب اولدوغونو سؤیلر. بوندان قیرخ ایل اؤنجه تانیشدیغی بو ذاتدان دیوانا داها فاضل «مسلط اولان بیریسینیده گؤرمهدیگینی وورغولاماقدادیر.»
مترجم 1979 ایلیندن سونرا، معلم رفعتین چئویریسینین الینده اولدوغونو، بسیم آتالایین بو چئویرییه گؤره چوخ داها مکمل اولان چالیشماسینیدا دقّتله اینجهلهدیگینی بیلیرتیر. او، سؤز قونوسو ایکی متنیده گؤز اؤنونه آلاراق چئویریسینه باشلامیشدیر. اصل حرکت نقطهسی عربجه متن اولماقلا بیرلیکده، آتالای چئویریسینه صاحب اولمادیغی تقدیرده، چالیشماسینی تاماملایامایاجاغینیدا وورغولار.8 صدیق «اوچ مین ساعته یاخلاشان» چئویری چالیشماسیندان سونرا، اونو اییی بیر عربجه اگیتیمی آلمیش «قوم» شهریندهکی اؤیرهنجیلری حجت الاسلام سید حیدر بیات و احمد عبدییه گؤیترهرک، دیوانین عربجه یازماسی و مطبوعو ایله کلمه- کلمه کنترل ائتمهلرینی ساغلامیشدیر. داها سونرا، تصحیح سیراسیندا ایرانلی چاغداش تورک شاعیری و ادبیات آراشدیرماجیسی، دوقتور حسین محمدخانینین تکرار گؤزدن گئچیردیگینی بلیرتمکدهدیر.9
مترجم، فارسجا چئویریده ایلک دقت ائتدیگی نقطهنین فارسجا جملهلرین یاپیسی اولدوغونو سؤیلر. بونا گؤره چئویرینین آخیجی و ساده اولماسینا چوخ غیرت ائتمیشدیر. آیریجا، چالیشماسینین قاریشیق، شبههلی، انتحاله دایانان و قوللانیمی زور اولماماسینا چالیشمشیدیر. اثرینین فارسجا بیلنلر اوچون قولایجا اوخونان، آخیجی و قوللانیما اویغون اولماسیدا صدیقین دقّت ائتدیگی نقطهلردن بیریدیر. مترجمه گؤره، همن هر دیلده یاپیلان دیوان چئویریلرینده، سسلرین یازیمیندا اسکیکلیک یادا یانلیشلیقلار واردیر. کندیسی بو خطالارا دوشمهمگه چالیشاراق، عرب حرفلری ایله یازیلان تورکجه کلمهلرین لاتین حرفلری ایله اوخونوشونو آیرینتیلی بیر شکیلده گؤسترمیشدیر.10
مترجم، هر ماده باشیندا بولونان «یقال» تعبیرینی چیخارمیشدیر. بؤیلهجه عربجه آنلامی وئریلن تورکجه کلمهلر دوغرودان ماده باشی اولموشدور. کلمهلرین یانینا اوخونوشلاری لاتین حرفلری ایله یازیلمیشدیر. یازار، عربجه آچیقلامالاری عیناً چئویردیگینی سؤیلهمکدهدیر. وارسا وئریلن اؤرنکلرده چئوریلمیشدیر.
فعللر بؤلومونده، اله آلینان هر فعلین، مضارع و مصدر شکیللرینی، اوخونوشودا لاتین حرفلری ایله پارانتز ایچینده گؤستریلمیشدیر.11 صدیق، آتا سؤزلری، دئییملر و شعرلری، گئنیش و ادبی بیر شکیلده چئویرمهدن اؤنجه، بیره بیر چئویریلرینی وئردیگینی، وارسا کاشغارلینین عربجه آچیقلامالارینا، «اونون آچیقلاماسی (توضیح آن که)» باشلیغی ایله اشارت ائتدیگینی سؤیلهمکدهدیر. مترجم آیریجا کاشغارلینین چئویریلری شرح شکلینده ده اولسا بیره بیر ده اولسا، عیناً نقل ائتمیشدیر. صدیق، پک چوخ مترجمین شبههلی یئرلرده، آتالایین چئویریسینی اساس آلدیقلارینی سؤیلر. کندیسی ایسه، داها اییی چئویردیگینی دوشوندوگو یئرلرده، کندی ترجمهسینی ترجیح ائتمیشدیر.
تارتیشمالی نقطهلری ایسه 2- نجی جیلده بوراخمیشدیر. اونا گؤره اصلینده ماده باشلارینا قولایجا اولاشماق اوچون آیرینتیلی بیر دیزینه احتیاج واردیر. آنجاق او، شبههلی بوتون اوخونوشلاری و چالیشماسینا یازیلاجاق الشتیریلری گؤز اؤنونه آلدیقدان سونرا، بیر دیزین اولوشدورما دوشونجهسیندهدیر.12
صدیق، اسملری چئویرمهنین فعللری چئویرمکدن قولان اولدوغونو سؤیلر. بونا گؤره اؤزهللیکله ائتدیرگن و گئچیشلی ائتدیرگن فعللرین چئویریسینده، اولدوقجا زورلانمیشدیر. بیرلهشیک زامانلاردا ایسه، گلهجک زامانین حکایهسی و میشلی گئچمیش زامانین چئویریسی عادتا امکانسیز اولموشدور. چونکو بونلارین فارسجا قارشیلیغی یوخدور. بونلاری فارسجا آنلاتا بیلمک اوچون، یان جملهلره و اک فعللره احتیاج واردیر. صدیق بعضاً بیر تورکجه فعل اوچون، بیر قاچ فارسجا جمله قورماق زوروندا قالماقدان شیکایت ائدهر. اؤرنهگین بوگون «بیچدیردی» آنلامینا گلن «ایرپتتی» فعلی ایله «او آغاجی بیچدیردی» دئمک اوچون، «او درخت را در معرض انداختن قرار داد و بیانداخت.»13
حسین م. صدیق دیوانین گرهک ترجمه و نشرلرینده، گرهکسه، متن نشری دیشینداکی اینجهلمهلرینه الشدیرهل یاناشماقدادیر. بو الشدیریلرینده، چالیشمالارین اولوملو- اولومسوز بوتون یؤنلرینی آچیقجا دیله گتیریر. اؤرنهگین دهری دیلچینین «عرب آلفابهسینه گؤره دیوان لغات الترک دیزینی» آدلی چالیشماسینی، بروکلمانین چالیشماسینین تکراری سؤیلهمکدهدیر. آنجاق یئنی بیر آلفابهتیک دیزین گتیرمهسی آچیسیندان، بروکلمانین چالیشماسینی تکمیل ائتدیگینیده اعتراف ائدهر.
یادا «تورک دیلی» درگیسینین دیوان حاققینداکی اوزهل ساییسینین گلهجکده یاپیلاجاق آیرینتیلی چالیشمالارا یول گؤسترهجهگینی بلیرتیر.14 صدیق الشدیردیگی کیشیلره اولدوقجا آکادمیک تنقیدلر یؤنلتیر. اؤیله کی اونلارین خطالارینی گؤسترن بول اؤرنکلی، گئنیش تابلولارا داهی یئر وئریر. چوخ کزده الشدیردیگی کیمسهلرین سیستم خطالارینا دهگینیر. اؤرنهگین داها اؤنجه دیوان حاققیندا بیر چالیشما یاپان ایرانلی آراشدیرماچی «دبیر سیاقی»نین «کرک» (گؤز ببهگی) مادهسینده، بو مادهیه باغلی اولاراق اله آلینان «کرکرک، ارنگ و اوت کرک» اؤرنکلرینی، سیاقینین ماده باشی ساناراق سیستم خطاسینا دوشدوگونو بلیرتیر. آیریجا، سیاقینین تطبیقی و مقایسه آچیدان اؤنملی اولان و کاشغارلینین اصلی هدفلریندن بیری اولان عربجه اؤرنکلری گؤرمزدن گلدیگینی سؤیلر.15
صدیق، بیر شکیلده خبردار اولدوغو، آنجاق گؤرمهدیگی قایناقلاری مطلقا بلیرتیر. مثلاً 1997- 1998 ایللرینده، دیوانین قازاق تورکجهسینه چئوریلدیگینی دویدوغونو، آنجاق کندیسینین بو چئویرینی گؤرمهدیگینی سؤیلر.16 تثبیت و یارغیلارینی چوخ ساغلام آکادمیک قایناقلارا دایاندیران صدیق، یئر- یئر گووهنیلیر شیفاهی قایناقلاردان فایدالانماغیدا اهمال ائتمهمیشدیر. آنجاق، بو بیلگیلری کندینه مال ائتمیهجک قدهرده دوروستدور. مثلاً رحمتلی محرم ارگینین خاقانیه تورکجهسینین او دوردهکی سئچگین طبقهنین شیوهسی اولدوغونو سؤیلهدیگینی و ارگین طرفیندن کندیلرینه 1980 / 1359 ایلینده شفاهاً انتقال ائتدیگینی بلیرتیر.17
صدیق، چالیشماسیندا، یئر- یئر ایرانین سوسیو- کولتورل و تاریخی یاپیسی حاققیندا ایلگینج دهگرلندیرمهلرده بولونور. صدیقین بو دهگرلندیرمهلرینه اؤرنک وئرمک گرهکیرسه:«گونوموزدهده بو دوغرولتودا، فارس دیلی ایرهلیلهمکده اولوب، چوخ آز ساییدا تات (عجم) کؤیلری و قصبهلری ایله افغان کؤکنلیلر دیشیندا اؤزهللیکله بؤیوک شهرلرده فارسجا قونوشان انسانلارین بؤیوک چوخلوغو، اصلینده اوغوز تورکلرینین تشکیل ائتدیگی ادّعا ائدیلهبیلر. بونلار، فارسجانی، کندیلرینه خاص خوش بیر لهجه ایله قونوشاراق ایرهلیلهدیرلر. ایشته دیوان، فارسجا و تورکجهنین عصرلر سورن قارشیلیقلی آل وئریشی قونوسوندادا اولدوقجا بؤیوک بیر اؤنهمه صاحیبدیر. اؤزهللیکله تورکجهدن فارسجایا گئچن کلمهلری تعقیب خصوصوندا زنگین بیر قایناقدیر. اؤرنهگین . . . »18
سون اولاراق، مترجم، خاقانیه تورکجهسی، بخارا عربجهسی و چاغداش فارسجا بیلگیسینه صاحیب بیر آراشدیرماجیدان الشدیری بکلهدیگینی سؤیلیهرک، عادتا بؤیله بیر چالیشمانی حاققی ایله دهگرلندیرمهنین حداقل شرطلرینی اورتایا قویموشدور.»19
2. صدیقین کاشغارلی، اثری و اثرینین تأثیرلری حاققیندا بعضی تثبیتلر
حسین محمدزاده صدیقین کاشغارلی و اثری حاققینداکی تثبیت و دهگرلندیرمهلرینی گنل اولاراق ایکی گروپدا توپلایا بیلیریز: 1. دیوان و اونون کولتورل آرخا پلانی اوزهرینه تثبیت و دهگرلندیرمهلر، 2. دیوان اوزهرینه یاپیلان چالیشمالارلا ایلگیلی تثبیت و دهگرلندیرمهلر.
صدیق، دیوان لغات الترک و اونون کولتورل آرخا پلانی ایله ایلگیلی تثبیتلرینه «دیوان» کلمهسی ایله باشلار. بونا گؤره کاشغارلی اثرینین تصنیفی، تألیفی، ترجمهسی و حاضیرلانماسیندا قاموسدان اؤته بیر یول تدتدوغوندان، اونو «دیوان» اولاراق آدلاندیرمیش اولمالیدیر. صدیقه گؤره «دیوان» کلمهسی تورکجه کؤکنلیدیر. عربجهده و فارسجانین فرقلی لهجهلرینده تورکجهدن آلیناراق، دهگیشیک سؤیلهییشلر ایله تلفّظ ائدیلیر. بو کلمهنین کؤکنی «تیپمک» مصدرلریندن گلیر. بو مصدر، «بیر آرایا گلمک، بیر آرایا گتیرمک آنلاملاریندادیر.»20 او، اثرین یازیلیش ندنلرینهده گئنیش بیر پرسپکتیودن باخار. اونا گؤره کاشغارلینین دؤنمینده، یعنی عباسی خلافتی دورونده «دیوان لغات الترک» کیمی بیر اثرین یازیلماسینی، تورکلرین اسلام دونیاسینداکی کولتورل و عسکری خدمتلری ساغلامیشدیر. اؤرنهگین ایراندا عجملر طرفیندن چیخاریلان «المقنّع» و «حسن صبّاح» عصیانلارینین باسدیریلماسیندا تورکلر بؤیوک بیر رول اوینامیشدیر. بؤیلهجه بغداد و اسلام دنیاسینین دیگر سیاسی مرکزلرینین تورکلره احتیاجی قات- قات آرتمیشدیر. بوندان سونرا صدیق بؤیله دوام ائدیر:«کاشغارلی سؤز قونوسو سببلردن، عرب دیللی توپلوملارا، عربجهنین قرامر و کلمه یاپیسینا دایاناراق، تورکجهنی داها قولای اؤیرهتمک اوچون، اثرینی قلم آلمیشدیر. یعنی او دؤنمده عصر، آرتیق تورک عصریدیر. تورکجهنی اؤیرنمک، اسلام دنیاسینین ضرورتلری آراسینا گیرمیشدیر. کاشغارلی اثرینده، اوخوجویا تورکجه اؤیرهتمهنینده اؤتهسینده، اونو، تورکلرین تاریخی، کولتورو و ادبیاتی ایله آشنا قیلمایا چالیشیر.»21
صدیقین دیوانین نئجه بیر اثر اولدوغو حاققیندادا چوخ یؤنلو بیر دهگرلندیرمهسی واردیر. او، دیوانی آنسیکلوپدی کاراکترینه بورونموش اؤزهل کلمهلری بیر آرایا گتیرن لغت اولاراق گؤرور. بو کتاب، لغت کتابلاری و کلمه آراشدیرمالاری یاپان اثرلر آراسیندا، «بیلگی انتقال ائتمه یؤنو اؤن پلانا چیخان» بیر اثردیر. دولاییسی ایله آنسیکلوپدییه داها یاخیندیر. یعنی، او آراشدیرماچی و الشویرهل بیر اثردیر. دیوان، گئنیشلهتیلمیش لغت کیتابی اولمانین یانیندا، ادبیات آراشدیرمالارینا دایانان دیل بیلیم، ادبی تورلر، فولکلور، تطبیقی ادبیات، میتولوژی، جغرافیا و تاریخ کیتابیدا ساییلیر.»22
صدیق، بعضی اسکی عربجه قایناقلاردا دیوانین آدینین گئچدیگینی آنجاق اسکی فارسجا قایناقلاردا ذکر ائدیلمهدیگینی سؤیلر. ایرانلی بیر آراشدیرماچی اولدوغوندان، بو قونودا یوروم یاپماز. آنجاق بلوشه Bloshe آدلی بیر اوریانتالیستین گؤروشلرینی عیناً نقل ائدیر. بو گؤروشلر بؤیلهدیر:«فارسجا و عربجه قایناقلاردا، تورک دیللری و جغرافیالاری حاققیندا یئترینجه بیلگییه راستلانماز. بالخاصه فارسجا اثرلرده، فارسلارین، سادهجه کندیلریندن بحث ائتمه آلیشقانلیغی واردیر. یازدیقلاری همن هر شئی کندیلری حاققیندادیر. فارس اولانلار دیشینداکیلری غیر ایرانی آدلاندیراراق، داها چوخ کؤتو و خیال محصولو شئیلری دیله گتیریرلر. فارسجا جغرافیا کیتابلاریندا، فارس جغرافیاسی دیشیندا بیلگیلره راستلانماز. کندی جغرافیالاری دیشینداکی یئرلردن بحث ائتدیکلرینده ایسه ده، افسانهوی و میتولوژیک بیر اسلوب توتورلار.»23
صدیقین بوگونه قدهر اوزهرینده چوخ دورولمایان بعضی قونولاردا ایلگینج تثبیت و دهگرلندیرمهلری واردیر. بیلیندیگی کیمی کاشغارلی و اثری حاققیندا چالیشما یاپان آراشدیرماچیلار آراسیندا، اونون سویلو قاراخانلی حؤکمدارلاری عائلهسیندن گلدیگی قونوسوندا نرهده ایسه تام بیر اتفاق واردیر. حتی بیر آراشدیرمادا، کاشغارلینین سویلو بیر عائلهدن گلدیگی ساوونولاراق، پرنس اولدوغو داها سؤیلهنیر و گؤل بیلگه قاغانا دایانان سوی کؤتوگو چیخاریلیر.24 آتالایدا کاشغارلینین «تورکستان بیگلری نسلیندن» اولدوغونو سؤیلر.25 صدیق ایسه کاشغارلینین فرقلی خلق طبقهلری سیراسینا گیرهرک اونلار ایله اوزون مدت «حشیر نشیر» اولماسینا دایاناراق، سویلو بیر خاقان عائلهسیندن گلمهسی قونوسونون سورغولانماسی گرهکتیگینی بلیرتیر. کاشغارلی اثرینده کندینی سادهجه «محمود» و یا «صاحب الکتاب» اولاراق نیتهلندیرمکدهدیر. بونا گؤره کاشغارلی، ملّتینین فرقلی طبقهلرینه دویدوغو حدودسوز عشقدن دولایی خلق آراسیندا دولاشماق صورتی ایله اثرینی وجودا گتیرمیشدیر. صدیقه گؤره تاریخ بویونجا هئچ بیر تورک خاقانی یادا سویلوسو، کاشغارلینین معنوی مقامینا اولاشمامیشدیر. بونداندا آنلاشیلدیغینا گؤره، تورک خاقانلاری، تاریخچیلرین سؤیلهدیگی کیمی سویلولوق پئشینده اولمامیشدیر. آلپ ارتونقادان گول تیگینه قدهر، بوتون تورک خاقانلاری خلق ایچیندن چیخمیش اولوب خاقانلیق مقامینی کندیلری الده ائتمیشلردیر.26
صدیق یئر- یئر ایران تاریخی و کولتورو ایله بونون تورک تاریخی و کولتورو ایله ایلیشکیلری اوزهرینده دهگرلندیرمهلرده بولونور. مثلاً رشید الدین فضل الله همدانینین جامع التواریخ آدلی اثرینه دایاناراق، فارسلارین اسکی پهلوی آلفابهسینی اویغورلارا بورجلو اولدوغونو سؤیلر. بونا گؤره اسکی سُغد آلفابهسینه دایانیلاراق اولوشدورولان پهلوی آلفابهسی، فارسلارا اویغورلار طرفیندن اؤیره دیلمیشدیر.
حسین م. صدیقین اؤنملی ادّعالاریندان بیریده دیوان لغات الترکون یازیلدیغی دؤنمده، تورکجهنین کلمه خزینهسینین فارسجادان چوخ اولدوغودور. کاشغارلی، اثرینه ترک ائدیلمیش، باشقا دیللردن گلمیش و یا یئنی قوللانیلان کلمهلری داخیل ائتمهدیگینی سؤیلهدیگینه گؤره، او دؤنمده تورکجه رسمی، علمی و ادبی بیر دیل اولاراق اون مینه یاخین کلمه خزینهسینه صاحب ایدی. اگر اسلامی دینی سببی ایله عربجه و فارسجادان تورکجهیه گیرن تعبیرلریده بونا اکلرسک، بو خزینه داهادا آرتاجاقدیر. بو اؤیله بیر دورومدور کی او دؤنمده سغد، پهلوی و دری کیمی داها سونرا فارسجایا دؤنوشن تورکجهیه قونشو دیللر و لهجهلر اوچ مینه یاخین بیر کلمه خزینهسینه صاحیب ایدی. اؤرنهگین اسدی توسینین «لغت فرس» ونده و هندوشاه نخجوانینین لغتینده یادا بنزهری اثرلرده27یئر آلان کلمهلرین ساییسی اوچ مینی کئچمهییب، چوخ آزی فارسجا کؤکنلیدیر.28 بعضی آراشدیرماچیلار، دیوان ایچینده «آژون» (= دونیا) کیمی سُغدجادان و «کؤکروم» (زعفران) کیمی هیندجهدن گلهرک تورکجهلشمیش کلمهلرده اولدوغو ادّعا ائدیلیرسه ده،29بو اثباتلانمیش بیر دوروم دهگیلدیر. آیریجا باشقا دیللردن دیوانا گئچن کلمه ساییسینین دقّته آلینمایاجاق قدهر استثنایی بیر دوروم اولدوغو بوتون جدی آراشدیرماچیلارجا وورغولانمیشدیر.30
صدیقین ان ایلگینج دهگرلندیرمهلریندن بیری ده کاشغارلی و فردوسینین انسانا و ملت مفهومونا باخیشلاری حاققیندادیر. صدیقه گؤره، بوتون انسانلارا ائشیت گؤزله باخان کاشغارلییا قارشین، فردوسی سویلولوغو و قومیتچیلیگی اؤن پلاندا توتور. بو قونودا شؤیله دئر:
کاشغارلی، «تات» کلمهسینی تورکلرین دیشینداکیلر اوچون قوللانیر. آنجاق معناسی سادهجه عجم و فارس دگیلدیر. تات تعبیرینین اونون نظرینده یابانجی و بیگانه کیمی آنلاملارا گلدیگینی وورغولامام گرهکیر. بو اوزدن، اویغورلار بعضاً غیر مسلملریده تات اولاراق آدلاندیریرلار کی اینانچ و دوشونجهده مسلمانین ضدی دئمکدیر. کاشغارلینین فرقلی قوملارا و ملّتلره باخیشدا، هئچ بیر قومی یادا ملّتی، دیل و عرق فرقلیلیگیندن دولایی کؤتولهمهدیگینی سؤیلهمهلیییم. او، هر نه قدهر سویو و آتالاری ایله اؤیونورسهده، بوتون انسانلاری ائشیت درجهده سئوهرک، هامیسینا خدمت آرزوسوندا اولدوغونو بلیرتیردی. گئرچکده اثرینی یازماقداکی آماجی، مسلمانلارا مقدّس عربجه یاردیمی ایله یئنه مقدّس بیر اسلام دیلی اولان تورکجهنی اؤیرهتمک ایدی. کندیسی بونو اثرینین اؤن سؤزونده بلیرتمیشدی. ملّت آنلاییشینا بوتور بیر باخیش، انسانلیق تاریخی اوچون اولدوقجا اؤنملیدیر. بعضی قوملارین کولتورهل قهرمانلاری، بؤیله علوی بیر باخیش آچیسینا صاحیب دگیلدیر. اؤرنهگین فردوسینی گؤز اؤنونه آلیرساق، چوخ دار بیر باخیش آچیسی ایله دورون پادشاهینی سویلو اولمادیغی اوچون یئرمکدهدیر. بونا دایاناراق اونو کؤتولهمک صورتی ایله شؤیله دئر:
اگر شاه را شاه بودی پدر،/ به سر مینهادی مرا تاج زر.
اگر مادرش شاهبانو بدی،/ مرا سیم و زر تا به زانو بدی!
عربلریده کوچومسهیهرک شؤیله دئر:
ز شیر شتر خوردن و سوسمار،/ عرب را به جایی رسیده است کار،
که تاج کیانی کند آرزو،/ تفو بر تو ای چرخ گردان! تفو!
آنجاق کاشغارلی مثبت ملی شعور یانیندا، اوجا بیر دینی غرورا صاحیبدیر. ملّتینه اسلاما خدمت اؤلچوسونده دهگر وئرمکدهدیر. فضیلت، تقوا و مردلیگی عرق ایله دهگیشمهمکدهدیر. حتی کیتابینی کندی ملّتینین دیلی دیشیندا بیر دیلله قلمه آلمیشدیر. اثرینی یازارکن، افسانهوی قهرمانلاری سؤز قونوسو ائدهرک جایزه آلماقدانسا، اینجهلهدیگی اؤلکهلری آدیم- آدیم دولاشاراق گئرچکچی تثبیتلرده بولونمانمی ترجیح ائتمیشدیر. او، قارشیلاشدیغی انسانلاردان شفاهی عرفان توپلاماق پئشیندهدیر، بیریلری (!) کیمی پارا پئشینده دهگیل . . . »31
ح. م. صدیق دیوان لغات الترک اوزهرینه یاپیلان بوتون یایینلاری قیسساجا دهگرلندیرمکله بیرلیکده ایکی اثر اوزهرینده دقّتله دورور. بونلاردان بیرینجیسی «یازیلماسایدی اصلا فارسجا ترجمهنی بیتیرهمزدیم» دئیهرک اؤیدوگو «بسیم آتالای»ین تورکیه تورکجهسینه چئویریسیدیر. صدیقه گؤره بو چئویرینین ده بعضی اؤنملی اسگیکلیکلری واردیر. اونون آتالایی اصیل تنقید ائتدیگی نقطه، کلمهلرین لاتین حرفلری ایله یازیمی نقطهسیندهدیر. آتالای بو نقطهده استانبول آغزینی اساس آلاراق، q, ə و x حرفلری ایله تمثیل ائدیلن سسلری گؤسترمهگی اهمال ائتمیشدیر. صدیق ترجمهسینده بو نقطهلری اکمال ائتدیگینی سؤیلر.32
بیلیندیگی کیمی دیوان، عربلره تورکجه اؤیرهتمک مقصدی ایله یازیلمیشدیر. بونون اوچون اثرین مقدمهسی و آچیقلامالاری هپ عربجهدیر. یئنه بو اوزدن، ماده باشلاری، عرب سؤزچولوک گلهنهگینه گؤره، سیرالانمیشدیر. تورکجه کلمهلر عربجه کلمه صینیفلاندیریلمالارینا (همزهلی، سالیم، شدّلی، اوچلو، دؤردلو و غیره) و وزنلره گؤره تاسارلاناراق (سؤز گلیشی یازدی فعلی وزنینده) عینی وزندهکی کلمهلر بیر باشلیق آلتیندا توپلانمیشدیر. کلمهلر کندی ایچینده ایسه، آلفابهسیراسینا قونموشدور33 بو نقطهده تورکجه کلمهلری عربجهیه بنزهتمک صورتی ایله یاپیلان آچیقلامالاری گرهکسیز بولان آتالای:«بوتون بو اوزون اوزادییا سؤیلهنن شئیلر تورکجهمیزی زورلا عربجهیه بنزهتمک غیرتیندن ایرهلی گلمیشدیر. عربجه حرفلرین یازیلیشینا گؤره اویدورولان بو قوراللارین بوگونکو یازیمیزدا هئچ بیر دهگری یوخدور.»34 دئر.
آیریجا احمد جعفر اوغلونا گؤره کاشغارلی اثرینده، تورک دیل و دیالکتولوژیسینه مخصوص یئنی بیر قرامر مئتودو قبول ائتمهمیش، بالعکس صنعی بیر طرزده، کندی آنا دیلینی، عرب قرامر قوراللاری ایچهریسینه سیخیشدیرماق مجبوریتینده قالمیشدیر. بو اوزدن، عرب قرامرینه واقف اولمادان، دیواندان استفاده ائتمک پک مشکل دور.35
بانارلییا گؤرهده کاشغارلینین لغتینی دوزنلرکن ایزلهدیگی یول، تورکجهنین سس یاپیسینا بؤیوک ضرر وئرمیشدیر. هر نه قدهر کاشغارلی دورونون شرطلری ایچینده بونو یاپماق زوروندایدی ایسه ده اونون آچدیغی بو جیغیر ایله تورک دیلینین کندی سسیندن، کندی وصفلریندن، حتی کندی استقلالیندان بیر شئیلر غیب ائتدیگی آچدیقدیر.36 صدیق بو گؤروشلره قاتیلماز و سؤز قونوسو دورومو، کاشغارلینین پارلاق ذکاسی ایله دهگیشدیریلمهسی زور تورکجه قرامری، دونیانین ان زنگین دیللریندن بیر اولان عربجهنین یاپیسینا بنزهتدیگینه، بؤیلهجه خارق العاده و بشر اوستو بیر ایش باشاردیغینا اینانماقدادیر.37
سانیریز صدیقی بو ترجمهنی حاضرلارکن، ان چوخ اوزن قونو، ایرانلی آراشدیرماچی «دبیر سیاقی»نین 1996 ایلینده دیوان حاققیندا یاپدیغی اسگیک و غیر علمی چالیشمادیر. بونا گؤره مذکور آکادمیسینین ترجمهسی، عربجه متنین کندیلرینه اویولماقسیزین قاریشیق و آخیجیلیقدان اوزاقدیر. کلمهلرین سس اؤزهللیکلرینه رعایتسیزلیک، بعضی مادهلرین آتلانماسی، اؤرنکلرین یازیلماماسی و فارسجا قارشیلیقلاردان اویومسوزلوق کیمی ندنلر ایله چالیشما، فارسجا بیلنلر اوچون داهی قوللانیلماز بیر حالدادیر. صدیق، سؤز قونوسو چالیشمانین بونوندا اؤتهسینده توتار سیزلیقلار داشیدیغینا دقّت چکهرک شؤیله دئر:«بونوندا اؤتهسینده، بیلیمسل آراشدیرما مئتودلارینا اویولمامیش، گویا قومیتچیلیک آدینا «اوشاق کیمی عینادلار» پئشینده قاچمیشدیر. اؤرنهگین، بوگون ایران خلقینین اؤنملی بیر بؤلومونون دیلی اولان آذربایجان تورکجهسینین «زور ایله بنیمسه دیلدیگی» افتراسیندا بولونموشدور.»38
باشقا بیر اؤرنک وئرمک گرهکیرسه، کاشغارلینین قبری اوزهریندهکی عرب حرفلی اویغور تورکجهسی متنلرینه «اویغور فارسجاسی» دئین سیاقینین بو افادهلرینی، صدیق شؤیله دهگرلندیریر:«شعرلر، اویغور تورکجهسی خطی و دیلی ایلهدیر. اویغور فارسجاسی ایله دهگیل. انسانلیق تاریخی اویغور فارسجاسی آدی ایله بیر دیل یادا یازی تورو وجود گتیریلمیش دهگیلدیر. تورکجه یئرینه فارسجا لفظینین گتیریلمهسی اگر مطبعه خطاسی دهگیل ایسه، عوامی قاندیریجی کؤیلو قورنازلیغی و اوشاق کیمی حرص ایله اورتایا قونان بیلیمسل بیر دوشمنلیک اولمالیدیر.»39
سون اولاراق بیلیندیگی کیمی بسیم آتالای دیوان لغات الترکون هر هانگی بیر دیله چئوریلمهسی اوچون: عربجهنی و عربجهنین دیل قوراللارینی بیلمک، تورکجهنین دوغو- باتی دیالکتلرینی اسکی و یئنی شکیللری ایله تانیماق، بیر چوخ اسکی و یئنی کیتابا صاحیب اولماق، روسجا، آلمانجا کیمی دیللری بیلمک، عجله ائتمهییب صبرلی اولماق، تورکجه ایله ایللرله اوغراشمیش اولماق و بونلاردان زیاده، بو یولدا عشق و سئوگی صاحیبی اولماق گیبی شرطلر اؤنه سورهر.40 صدیق روسجا و آلمانجا بیلمک دیشیندا، بوتون شرطلره حائز اولدوغونو آناق بونون یانیندا دیوانین چئوریلمهسی اوچون، بخارا عربجهسی ده ایی بیلمهسینین یوخاریداکی شرطلره اکلنمهسی دوشونجهسیندهدیر.41
3. مترجمین فارسجا اوسلوبو
حسین م. صدیق دیگر اثرلریندهده گؤرولدوگو کیمی، ایران آکادمیک دونیاسیندا، ساده، آخیجی و قیسا جملهلری ایله مشهور بیر آکادمیسیندیر. او، مدرن فارسجانی اولدوقجا باشاری ایله قوللانان بیر آکادمیسیندیر.42 صدیقین دیوان چئویریسینه مدرن فارسجادا کلمه قوللانیمی آچیسیندان باخدیغیمیزدا ان چوخ دقّت چکن نقطه چوخ یئنی فارسجا کلمه قوللانیمیدیر. ایران اسلام انقلابیندان سونرا مدرن فارسجادا آرتان بو اگیلیم، گونوموز ایران گنجلیگینین چوخ رغبت ائتدیگی بیر اگیلیمدیر. بونو گؤز اؤنونه آلان صدیقین قوللاندیغی بعضی یئنی فارسجا کلمهلره اؤرنک وئرمک گرهکیرسه: در هم ریختگی (= قاریشیقلیق، دوزهنسیزلیک، ص 20)، تک نگاری (= درنیلمهسینه توم یؤنلری ایله بیر قونودا یازما، ص 26)، سخت باوری (= اینانیلماسی زور، ص 32)، واژهپژوهی (= کلمه بیلیم، ص 34)، گویششناسی (= لهجه بیلیم، ص 38)، پدیدآورنده (= مؤلف، ص 24)، پژوهنگاری (= بیلیمسل یازیچیلیق، ص 26)، سازهشناسی (= یاپی بیلیم، ص 42)، بازپسین (= سونونجو، ص 50)، بازپردازی (= بورجلولوق، ص 55)، باورپژوهی (= اینانج بیلیم، ص 57)، خون گرایی (= عرقچیلیق، ص 60)، سر هم بندی (= دقّتسیزلیک، ص 62) . . . وس.
صدیق، چئورهسینده مزاحی بیر کیشلیک ایله بیلیم آدامیدیر. اؤزهللیکله بیلیمسل قونولاردا قصدی یادا بؤیوک بیر دقّتسیزلیک و بیلگیسیزلیک سونوجو خطا یاپانلارا قارشی آلایجی بیر اوسلوب ایله دولاشیر. اؤرنهگین دبیر سیاقینین فارسجا چئویریسینده عربجه افادهلره یئنه عربجه قارشیلیقلار بولماسی غریبسهمهسی باییندا شؤیله دئییر:« . . . دیوانین متنیندن داها زور و آنلاشیلماز بؤیله یوزلرجه قارشیلیقلا ایرانلی اوخویوجو اوچون نشر ائدیلمیشدیر. بو قارشیلیقلارین چوخو، کاشغارلینین بخارا عربجهسیندهکی افادهلریندن اولوب، بوگون عربلره داهی غریب گلمدهدیر!»
یئنه سیاقینین کلمهلره یانلیش قارشیلیقلار وئریرکن، ایدئولوژیسینی نئجهده ایشین ایچینه قاتدیغینی گؤسترمک اوچون بو آلایجی اؤرنکلری وئریر:«پارس کلمهسی قاپلان دئیه آنلاملاندیریلیر. گئرچکده دیواندا بو کلمه یالنیز وحشی حیوان دئیه قارشیلانمیش . . . سیاقی تات (عجم)ی فارس دئیه آنلاملاندیردیقدان سونرا، بونا ایرانین فارس دیللی تبعهسی صفاتینی اکلهمیش. سانکی بو اصطلاح، کاشغارلی زامانیندا پهلوی رژیمینجه وئریلمیش!»43
سونوچ
تورک دیل تاریخی، تورک فولکلورو، تورک ادبیاتی و تورکجهنین کلمه خزینهسی ایله گلیشیمی حاققیندا ان اؤنملی قایناقلاردان بیری اولان دیوان لغات الترک باشدا تورکیه تورکجه اولماق اوزهره اویغور، اؤزبک و قازاق تورکجهلری ایله انگلیزجه و قسماً آلمانجایا داها اؤنجه ترجمه ائدیلمیشدیر. شبههسیز فارسجایا چئویریسی ایله بیرلیکده دیوان، چوخ گئنیش اوخوجو و آراشدیرماجی کیتلهسینه اولاشمیشدیر.
سؤز قونوسو چئویرینین ان اؤنملی طرفلریندن بیری، حسین م. صدیق کیمی تاریخی تورکجهیه، بخارا عربجهسینه و مدرن فارسجایا حاکیم بیر آراشدیرماچی طرفیندن یاپیلمیش اولماسیدیر. صدیق بو چئویریسی ایله سادهجه چاغداش فارس اوخوجوسونا آخیجی بیر چئویری قازاندیرمامیش، عین زاماندا، ایراندا بعضی چئورهلرده وار اولان تورک دیلی و کولتورونه قارشی اولومسوز طورلارا دا بؤیوک بیر ضربه وورموشدور. کندیسینینده بلیرتدیگی کیمی سادهجه تورک کولتورو اوچون دهگیل، بوتون بیر اسلام مدنیّتی، حتّی انسانلیق اوچون باها بیچیلمز بیر اثر اولان دیوان لغات الترک ـون دبیر سیاقی کیمی غیر آکادمیک فیکیرلره صاحیب آراشدیرماچیلارجا ایرانلی اوخوجویا سونولماسی، بؤیوک بیر علمی فاجیعه اولموشدور.
بو کیمی چالیشمالاردان فایدالانان ایرانلی اوخویوجونون تورک دیلی و کولتورو حاققیندا اولومسوز قناعتلره صاحیب اولماسی قاچینیلمازدیر. ایشته صدیق بؤیوک بیر سوروملولوق دویغوسو ایله عربجه، تورکجه و فارسجایا حاکیم بیر آراشدیرماچی اولاراق کولتورلر آراسی ایلیشکیلر آدینا اؤنملی کؤپرو اولوشدورموشدور.
او، بسیم آتالای ترجمهسی و دیگر ترجمهلردهکی فونتیک یانلیشلیقلارا دهگینهرک بیر چوخ اوخوما خطاسینی دوزهلتمیش، بؤیلهجه مورفولوژیک آراشدیرمالارا قاتغیدا بولونموشدور. اونون ترجمهسینه یازدیغی یاخلاشیق یئتمیش صحیفهلیک گیریش، هم دیوان حاققیندا یاپیلان توم چالیشمالارین گنل بیر دهگرلندیریلمهسی همده اؤنملی تثبیتلر ایچرمهسی باخیمیندان چوخ قیمتلیدیر. صدیق اؤزهللیکله تورک کولتورونون دهگیشیک یانسیمالاری، فارسجا- تورکجه ایلیشکیلری، کاشغارلینین شخصیتی ایله اثری حاققیندا گؤزدن قاچان نقطهلر و کاشغارلی- فردوسی قارشیلاشدیرماسی ایله کولتور- ادبیات تاریخیمیزه نوت دوشولهجک اؤنملی دهگرلندیرمهلرده بولونموشدور.
دوقتور اسرافیل باباجان
آنکارا- غازی اونیورسیتهسی
سون نوتلار
1. اثرین قلمه آلینیش تاریخی حاققیندا دورلو تئوریلر وارسا دا، ان یایغین قبول، بحث ائدیلن بو تاریخلر آراسیندا یازیلما احتمالیدیر.
2. احمد بیجان ارجیلاسون، ایلک مسلمان تورک دؤولتلرینده دیل و ادبیات، تورکلر، ج. 5، آنکارا، 2002، ص. 773.
3. مصطفا س. قاچالین، دیوانالغاتالتورک، ت د و اسلام انسیکلوپئدیاسی، ج. 9، استانبول 1994، ص. 447.
4. احمد بیجا ارجیلاسون، آ.ج. م.، ص 775.
5. مصطفا س. قاچالین، آ. ج. م.، ص 449.
6. بسیم آتالای، دیوانالغاتالتورک، ج. 1، آنکارا، 1998، ص. 21-19.
7. مصطفا س. قاچالین، آ. ج. م.، 449.
8. حسین محمدزاده صدیق، دیوانالغاتالتورک ترجمهسی فارسی. تبریز، 1384/ 2004. ص. 19.
9. ح. م. صدیق، 1324/1945 ایلینده تبریزین سرخاب محلّهسینده متدیّن و عالیم بیر عائلهنین چوجوغو اولاراق دونیایا گلمیشدیر. باباسی محمود بئیدیر. ایلک اؤگرهنیمینی تبریزده تاماملادیقدان سونرا اورتا اؤگرهنیم ایللرینده تبریزده دؤورون مشهور عالیملریندن مرحوم وقایی مشکوکِ تبریزی، میرزا غلام حسین و میرزا عمران گیبی شخصیتلردن قرآن، فقه و اسلام فلسفهسی گیبی درسلر اوخوموشدور. اورتا تحصیلینی ده تبریزده تاماملایان صدیق 1342/1963 ایلینده لیسانسی بیتیرهرک تبریز چئورهسینده خوی اؤگرهتمنلیگینه باشلامیشدیر. ایرانا باغلی گونئی آذربایجانین بحرانلی گئچن بو ایللرینده صدیق، پهلوی رژیمینی فارس عرقچیلیگینه دایانان پولیتیکالارینا قارشی آنا دیلی اولان تورکجهیی و تورک کولتورونو مدافعه ائتمیشدیر. آراشدیرماجی بو دؤنمده بؤلگهیه عائد بیر چوخ فولکلوریک درلهمه یاپما امکانی بولموشدور. آنجاق رژیمین باسقیلاری نهدن ائیله بیر چوخ کز گؤز آلتینا آلینمیش و چالیشمالاری یاریم قالمیشدیر. 1344/1965 ایلینده تبریز اونیورسیتهسی فارس دیلی و ادبیاتی بؤلومونده عائد اولان صدیق، ایمدی ایران، ارمغان و راهنما گیبی درگیلردن آذربایجان دیل و فولکلورونو تانیدان مقالهلر یازمیشدیر. 1347/ 1968 ایلینده تبریزده هنر و اجتماع آدلی تورکجه ـ فارسجا هفتهلیک بیر درگی نشریدیر. آنجاق درگی پهلوی رژیمینجه قاپاتیلاراق صدیق آلتی یا گؤز آلتیندا دوتولور. 1968 ایلینده استانبول اونیورسیتهسی ادبیات فاکولتهسی تورک دیلی و ادبیاتی بؤلومو حاضیرلیق اؤگرهنجیلیگینه قبول ائدیلیرسه ده، رژیم طرفیندن کندیسینه اؤلکه دیشینه چیخما اذنی وئریلمز، ح. م. صدیق 1972/ 1978 ایللری آراسیندا یایین فعالیّتلرینه دوام ائدهر. بو دؤنهمدهکی چالیشانلاری آذربایجان ادبیات و فولکلورونو فارسجا تانیتان چالیشمالاردی. یئنه بو ایللرده تهران اونیورسیتهسی فارس ادبیاتی بؤلومونده یوکسک لیسانسینی تامالار. ایران ایسلام دؤوروندن سونرا، تبریزه دؤنهرک «آزادلیق و یولداش» درگیلرینی چیخاریر. بیر مدت سونرا بو درگیلرین ده قاپاتیلماس ایله تکرار قاتیب چالیشمالارینا باشلار. 1981 ایلینده 7 آذربایجان یازارلار کنگرهسینه دعوت ائدیلیر و باکویه گئدیر. بیر کاچ آی سونرا استانبولا گلهرک اسکی تورک دیلی آلانیندا دکترایا باشلامیشدیر. آینی ایل ارزروم اونیورسیتهسی طرفیندن آذربایجان ادبیاتی اوزهرینه آراشدیرمالار یاپماق ایچین دعوت ائدیلمیشدیر. صدیق، 1983 ایلینده دکترا تئزینی تاماملایاراق ایرانا دؤنور. ایراندا آکادمیک چالیشمالاریندا دوام ائدهن صدیق، فردوسینین یوسف ایله زولیخاسینی، مولانانین تورکجه شعرلرینی ایلک تورکجه یوسف و زولیخا مثنویسی اولان خواجه علی خوارزمینین مثنویسینی و صائبین بعضی شعرلرینین شرحلرینی یایینلامیشدیر. الآن ایراندا بیر چوخ اونیورسیتهده تورک دیلی و ادبیاتی ایله اسکی فارسجا درسلری اوخودان صدیق، 62 عدد تألیف و ترجمه اثرین صاحیبیدیر (حسین محمدزاده صدیقین حیاتی و چالیشمالاری حاققیندا گئنیش بیلگی ایچین باخینیز: امیر چهرهگشا «ائل قایغیسی»، تهران 1383/ 2003؛ مهندس محمدرضا کریمی «ائلیمیزین آجیان یاراسی»، تهران 1381/2001؛ مهندس لیلا حیدری «فرجام تاریخ بنیاد آذربایجانشناسی»، تهران 1381/ 2001؛ مهندس امید نیایش «دکتر صدیق و هویت آذربایجان»، تهران 1381/ 2001.)
10. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 63.
11. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 62.
12. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 62.
13. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 63.
14. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 64.
15. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 65-64.
16. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 65.
17. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 66.
18. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 23 و 18.
19. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 21 و 19.
20. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 19.
21. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 45.
22. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 55-54.
23. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 67. بیزیم بو عسگری شرطلردن یالنیزجا ایکیسینه صاحب اولماقلا بیر درگهرلندیرمه یازیسی قلمه آلمامیز البته بیرآز جاهیل جسارتیدیر.
24. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 35.
25. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 33.
26. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 34.
27. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 37.
28. عثمان فیکری سرت کایا «سون بولونان بلگهلر ایشیغیندا کاشغرلی محمود حاققیندا یئنی بیلگیلر»، دیواناللغاتالتورک بیلگی شؤلنی، آنکارا، 1999، ص. 130.
29. بسیم آتالای، آ. گ. اِ.، ص. 13.
30. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 25.
31. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 47.
32. سوز قونوسو لغتلر حاققیندا گئنیش بیلگی ایچین باخینیز: یوسف اؤز، «تاریخ بویونجا فارسجا تورکجه سؤزلوکلر»، یایینلانمامیش دکترا تئزی، اوسبه، آنکارا، 1996.
33. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 48-47.
34. نهاد سامی بانارلی، «رسیملی تورک ادبیاتی تاریخی»، سی. آی.، استانبول 1987، ص. 253.
35. احمد بیجان ارجیلاسون، آ. گ.م.، ص. 778.
36. اگر شاهین باباسی شاه اولسایدی، باشیما تاج قویاردی. آننهسی ده شاه قاریسی اولسایدی، دیزلریمه قدهر منی آلتین و گوموشه باتیریردی.
37. دوه سوتو ایچیب سورونگن یئمکله آرپائین طالعی اؤیله بیر یئره اولاشتی کی او شیمدی سلطنت صاحیبی اولما ایستیر. توکورهییم سنه دؤنک فلک توکورهییم سنه!
38. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 61.
39. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 17.
40. احمد بیجان ارجیلاسون، آ. گ. مِ.، ص. 775.
41. بسیم آتالای، آ. گ. اِ.، ج. دو، ص. 364.
42. احمد جعفراوغلو، «تورک دیل تاریخی»، ج. دو، استانبول 1974، ص. 21.
43. نهاد سامی بانارلی، آ. گ. اِ. ج. یک، ص. 253.
44. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 66.
45. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 22.
46. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 29.
47. بسیم آتالای، آ. گ. اِ.، ج. یک، ص. 36.
48. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 63-62.
49. ح. م. صدیقین آنا دیلی آذری تورکجهسیدیر. او، بونون هئچ بیر یئرده گیزلهمهسی و بوندان غرور دویار. ذاتاً اثرلرینین بیر قسمی ده، عرب حرفلی آذری تورکجهسی متینلریندن عبارتدیر. آنا دیلی و اؤز کولتورویله غرور دویان صدیق شؤیلهدیر: «انسانلیق کولتورونون گلیشمهسینده پارلاق بیر یئری اولان بیر تورکلر، دونیا اؤلکهلرینین بیر چوخونا اتکی ائتمیش مقبول حیات طرزی تبلیگی، غئیرتی و معنویاتینا صاحبیز، بونون یانیندا گئنیش بیر میتولوژی وارلیغینا دا صاحب اولور.»
باخینیز: حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 56.
50. حسین م. صدیق، آ. گ. اِ.، ص. 19 و 22.


c: text/html

text:
کولت. آز رحیم سلمانوفون "منه کؤمک ائله " آدلی شئیرینی تقدیم ائدیر:
منه کؤمک ائله اونودوم سنی...
من ده راحاتلاشیم، سن ده راحاتلاش
من سنی یوخ ساییم، سن ده کی منی
من ده راحاتلاشیم، سن ده راحاتلاش
بیزی باغلایان ایپ، اینجه دن اینجه
قیریلسا دوشه جک هَره بیر کونجه
بو ایشین تک بودور چاراسی منجه
من اؤلوم، سن دایان گؤزلرینده یاش
من ده راحاتلاشیم، سن ده راحاتلاش
بیلیرم، قویموسان ایز اوره یینده
دؤزولمز اولسادا دؤز اوره بینده
بو عشقی دفن ائله اؤز اوره یینده
آلتینا بیر داش قوی، اوستونه بیر داش
من ده راحاتلاشیم، سن ده راحاتلاش
بو ظولوم اَلیندن، اؤلوم من گرَک
دایانسین قَفیلدن، وورماسین اورَک
سن گلیب قبریمه اَلینده چیچک
دئیه سن بو سؤزو مزاریمدا کاش
من آرتیق راحاتام، سن ده راحاتلاش

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
کاستلو دی قودقو (ایتالیاجا: Castello di Godego) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۵۱ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 7102 نفر ایمیش.
ایتالیا شهرلرین لیستی
- ↑ All demographics and other statistics from the Italian statistical institute (Istat)
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Castello di Godego»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده کاستلو دی قودقو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
سیلاولر مستقل کمیسیونی 1398- ییل 6- میزان و (2019- میلادی ییل 28سپتمبر) تاریخی نی جمهورلیک ریاست سیلاوی یولگه قوییلیش زمانی دیب اعلان قیلگن، افغانستان جمهورباشلیغی تنلنیشی مقصد یولگه قوییله دیگن جمهور رییس لیک سیلاوی اولکه کیله جگی اوچون اوته مهم بیر سیلاو بولیب، اوشبو سیلاو هر بیش ییل ده بیر مرته یولگه قوییله دی، افغانستان اساسی قانونی و سیلاو قاعده سی بوییچه شرایط گه ماس اولکه هر بیر یشاوچیسی قیلاله دی اوشبو سیلاو ده اوزینی نامزد قیلسه، اوشبو مقام نی قولگه کیریتیش اوچون هربیر کاندید اوشبو سیلاوده فایده لنگن توپلم آوازدن ایلیک علاوه بیر فایزنی قولگه کیلتیریشی کیره ک، بوندی بولمه گن تقدیرده کوپلب آوازنی قولگه کیریتگن ایکی نامزد آره سیده ایکینچی مراتبه سیلاو یولگه قوییلیب، اولکه یشاوچیلری هم ایکینچی مرته یولگه قوییلگن سیلاوده آواز بیریشه دیلر.
سیلاو قلاب کارلیک لریگه قرشی تدبیرلر:
سیلاولر مستقل کمیسیونی 6- میزان ده یولگه قوییله یاتگن جمهورلیک ریاست سیلاوی شفاف، ایرکین، عدالت لی و اولکه بوتون یشاوچیلری اشتراکی بیلن یولگه قوییلیشی کیرک. سیلاولر مستقل کمیسیونی اوشبو جریانده قلاب کارلیک و ساحته کارلیک لر اونگی آلینیش اوچون جدی تدبیر قولگه آلگن، شونینگ دیک (برماق بیلگی سی قید قیلینیشی، سیما و کیملیک صورتینی آلینیشی) اوچون بایومتریک اوسکونه سیدن فایده لنیش، آواز بیروچیلرنی برماقی بویاقلش، مارکر قلمی بیلن کیملیک لرنی بیلگی لش شونگه اوخشش 3 بجه دن سونگ حسابلنگن آوازلر، تیزلیکده آواز بیریش محل لریدن مرکزده انتقال بیریلیشی همده اوشبو پروسه ایچکی نظارتچی و کوزه توچی نهادلر( سیلاونی کوزه تووچی نهادلری، نامزدلر، سیاسی حزب لر و تشکیلات لر نظارتچی لری) کمیسیون تمانیدن اعتبار خط آلگن میدیالر و خلق ارا کوزه تووچی لر حضوریده تیکشیریلیشی کیره ک. شو باعث مردم و تیگیشلی نهادلر تنلنگن زمانده، شفاف، آچیق، عدالت لی و هر قندی قلاب کارلیک لردن بوش بیر سیلاو بولیب اوتیشیده ایشانچ بیلدیرماقده.
سیلاوده اولکه یشاوچیلرینی کینگ کولم ده اشتراکی
مملکت اساسی قانونی و سیلاو قاعده لریگه ماس بولگن اولکه هر بیر یشاوچیسی آواز بیریش حقی گه ایگه دیر و هر بیرشخص آوازی باشقه لر آوازی بیلن تینگ ارزش گه ایگه، شو سبب جنسی، قومی، مذهبی، دینی، تیل و سمتی تمان نی اوزبیگه تارتمه ی، هر بیرکیشی سیلاوده قتنشیب ایسته گن نامزد گه آواز بیریشگه حقلی دیر.
آواز بیریش شرایطی گه تینگ بولگن معیارلر:
- افغانستان تابعیتیده بولسه؛
- سیلاو کونیده اون سکیز یاشنی تولدیرگن بولسه؛
- محکمه یاده قانون بویروغی اساسیده مدنی حقیدن محروم بولمه گن بولسه؛
- آواز بیرووچی لر رویخطیده اسمی قید ایتیلگن بولسه؛
سیلاو کون لریده آواز بیریش جریانی، ایرته ساعت 7 دن باشله نیب، کیچقرون ساعت 3 گچه دوام تاپماقده. آواز بیرووچی لر تعین ایتیلگن زمان ده آواز بیریش مرکز لریده باریب، تنله گن نامزدگه آواز بیره آله دی
آرتیقچه معلومات اوچون، 190 رقمی گه قونغیراق قیلینگ.
سیزلرنی رایینگیز، سیزلرنی کیله جگینگیز


text:
● منجه بو تئرمینلر باشقا دیللرده سسلشمهدییی کیمی، بیزیم ده دیلده سسلشمهیه بیلر. اؤرنک اولاراق، اینگیلیسجه، آلمانجا، فرانسیزجا و باشقا دیللرده سؤزو گئدن ایکی تئرمینلر سسلشمیر. بو ایکی سؤزجویون سسلشمهسی سؤزجوکده یانلیش قورولوشا یول آچمازدیسا، سسلشمهسینین هئچ سورونو[پروْبلئمی] اولمازدی.
● هر سوْناَکین[پسوندین] اؤزونون داشیدیغی بیر گؤرهوی وار. سؤز دوزلدیجی سوْناَکلر، آدلارا و یا سؤزجوکلرین کؤکونه آرتیریلاراق یئنی قاوراملار اوره ته بیلیرلر. «بیچیم» سؤزجویونو اؤرنک اولاراق گؤتورسک، بورادا «ایم» سوْناَکی، سؤزجویون کؤکونه و یا همن امرینه آرتیریلمیش و فوْرم آنلامینی وئرن سؤزجوک دوزلدیلمیشدیر. دئمهلی، «ایم» سوْناَکی، سؤزجویونون کؤکونه آرتیریلان اَکلردندیر[وندلردندیر].
«ایچیم» سؤزجویونه گلدیکده، بیزیم دیلده ایکی «ایچ» واردیر؛ بیریسی «ایچمک»له[نوشیدن، Drink] باغلیدیر. کؤکو ایسه بودور؛ «ایچ» [بنوش] . ایکینجیسی ایسه «ایچ»، «داخیل، درون» آنلامیندادیر. موحتوا و یا مضمون آنلامینی ایفاده ائتمک اوچون ایکینجی « ایچ» دن یارارلانماق لازیم. «ایم» اَکی، کؤکه(امر فورماسینا) آرتیریلیرسا، دئمهلی بورادا «ایچیم» سؤزجویونون قورولوشوندا اولان «ایچ»، بیرینجی نؤوع «ایچ»دیر. چونکی، «ایم» اَکی ، دیلیمیزده اولان سؤزجوکلره باخدیغیمیزدا، کؤکه آرتیریلمیشدیر؛ بیچیم، ییغیم، آخیم، باخیم، باسیم، یاییم، آرتیم،ایچیم[جرعه آنلامیندا، gulp]، سئچیم و بیر چوخ سؤزجوکلر بو قوراللادیر. او اوزدن ده «ایچیم» ائشیدنده « بیر ایچیم سو » ایفادهسی خاطیرلانیر. بیچیم سؤزونده اک فعله آرتیریلیر، «ایچیم»ده ایسه آدا.
● «ایم» سوْناَکی، سؤز دوزلدیجی اَک اولاراق آدا آرتیریلارمی؟ یعنی ایکینجی آنلامدا اولان «ایچ»ـله[داخل، درون] بیرلشهرک Content قاورامینین گؤسترگهسینه[Sign ، نشانه] چئویریله بیلرمی؟ بو سوْرونون جاوابی مسئلهنین باشقا بیر طرفینی ده آچیقلاییر. بیزیم دیلیمیزده بیرینیجی شخص یییهلیک اَکی اولان «ایم»-ی [ منیم ائویم ، اوشاغیم، کیتابیم] نظره آلماساق، «ایم» اَکی، آنجاق سؤزجویون کؤکونه آرتیریلا بیلر. باشقا بیر مسئلهنی ده سؤیلهمک گرکیر؛ دیلیمیزده «ایم» اَکینین آدا آرتیریب- آرتیریلماماسینین آختاریشینا چیخساق، بیر ایکی اؤرنک تاپمیش اولاجاغیق. اؤرنک اوچون «دیلیم»[Slice] سؤزجویونو تاپاجاغیق. بورادا ایسه «ایم» اَکی ایله دوزلدیلمیش «دیلیم»، قالیجی صیفت کیمی اورتایا چیخمیشدیر. یعنی سانکی آدی ایتمیش صیفتدیر؛ بیر دیلیم آلما- بیر دیلیم قارپیز. آلما و یا قارپیزی گؤتوررسک، قالیجی صیفتله اوز- اوزهییک. دئمهلی، بورادا دا «ایم» سوْناَکی، آددان آد دوزلتمهمیشدیر. بو اوزدن منجه، «ایچیم» ایکینجی آنلامی نظره آلساق بئله، بو قورولوشلا دوزهلدییینده سوْرونلو بیر تئرمین اولار.
● آذربایجان تورکجهسینده دوشونجهلریمیزی ایفاده ائدهجک اوْلاناقلار[ایمکانلار] بوْل اولدوغو حالدا، ایندیکی یایقین اولان آذربایجان تورکجهسی هئچ ده بونون عؤهدهسیندن گلمیر. اینسانا سادهجه یئییب، ایچیب، یاتماغی آنلادان سؤزجوکلر لازیم دئییل. اینسان دوشونور و بو سویوت[موجرد] دوشونجهلری، دیلده یانسیتماق اوچون سؤزجوکلر- تئرمینلر گرکیر.
ایش ائله گتیریب کی، بیز تئرمین سوْرونو آدلی بیر سوْرونلا اوزلشمیشیک. منجه بو سوْرونو آردادان قالدیرماغا تورکیه تجروبهسی بؤیوک یاردیم ائدیر. بیر سیرا آرخاداشلار، آنادولو تورکجهسینین قارشیسیندا، فارسجا اینگیلیسجه سؤزجوکلرینه گؤسترمهدیکلری دیرهنیشی، تپکینی گؤسترسهلر ده منطیق[اوسدئیی] و آنادولو تورکجهسینین آرخاسینداکی گوج، آذربایجان تورکجهسینی تورکیه تجروبهلریندن یارارلانماغا مجبور ائدهجکدیر. دیللر، بئلهجه ایجتماعی اوْلقولاردان ائتکیلنیرلر. بیز، اؤزتورکجه سؤزجوکلرینین قارشیسیندا دیرنمهمهلیییک. بو سؤزجوکلر تورکیهنین تکاْلینده( اینحیصاریندا) دئییل، تورکجهمیزین سؤز وارلیغیدیر.
منجه، بیز تورکیهده قوللانیلان بیر چوخ تئرمینلری فوْنئتیک باخیمدان آذربایجان تورکجهسینه اویغونلاشدیراراق ایشلهده بیلریک (آذربایجاندا ایشلک اولان تورکجه تئرمینلره اوستونلوک وئرمک شرطی ایله). سایین ایواز طاها بو قونودا یاخشی چالیشمیش و تورکیه تورکجهسیندن چوخ یاخشی یارارلانان یازارلاریمیزداندیر. بعضن تورکیهده بیر قاورامی آچیقلاماق اوچون قوللانیلان تئرمینلرین اَن دوْغماسینی سئچیریک. اؤرنک اوچون تورکیهده ایشلک اولان «یاپیسالچیلیق» و «قورولوشچولوق» تئرمینلری آراسیندا سئچیم ائتمهلی اوْلدوغوموزدا، «قورولوشچولوق» تئرمینینی سئچنلریمیز آز اوْلمور و یا بیر سیرا تئرمینلری ایشلتمکدن چکینیریک؛ اؤرنک اوچون «کندلشمه» تئرمینینی «شهرلشمه»[شهری شدن] یئرینه ایشلتمکدن چکینیریک [باخمایاراق کی، «باشکند» سؤزجویوندن اوْ قدر ده قاچینمیریق!]. دئمک، هر تئرمین، قارشیسیندا بیر منطیق اساسیندا فرقلی توتوموموز اولور. منجه «ایچهریک» تئرمینی قوْنوسوندا بو تئرمینی ایشلتمهمهیه دایر ندنلر اورتادا یوْخدور. اونا گؤره ده بیز، «ایچهریک» تئرمینینی قوللانماقدان چکینمهمهلیییک. باشقا دئییشله، ایچهرمک [ائحتیوا ائتمک] –دن تؤرهنن «ایچهریک» تئرمینی قوللانماماغا بیر ندن گؤرمورم.


text:
یئنی لوس کارمنس ایستادیومو
یئنی لوس کارمنس ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Estadio Nuevo Los Cármenes) قرانادا شهرینده بیر ایستادیومدور. 1995 ایلینده تاسیس اوْلونوب. قرانادا تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۲۲٬۳۶۹ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی قرانادادیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estadio Nuevo Los Cármenes»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یئنی لوس کارمنس ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دانیشیق:تيراختور آذربایجان فوتبال کولوبو
عزیز یولداشلار، بو یازینین ایلک دیلی ([۱]) نه دیل ایدی؟ تورکجه بیر لهجهسینه اوخشاییر، اما عجیبدیر! موسا(دانیشیق) 18:08, 22 October 2012 (UTC)
- دوغروداندا اینانمالی دئییل! --Arjanizary (talk) 19:09, 6 February 2013 (UTC)
آدی[دَییشدیر]
تراختور فوتبول کلوبو ایندیکی آد منجه اویغون دئییل. فوتبول کلوبو، آنادولو یوخسا آذربایجان جومهوریتینه اینگیلیسجهدن گیرمیش Football Club سادهجه FCدیر. بیز فوتبول یوخ، فوتبال دییهریک. بیرده کلوبدا بو قونودا ایشلتمهریک. اونون یئرینه تاخیم یوخسا تیم آرتیق اویغوندور. بیر نئچه آد دئییرم. سئچک.
- تراختور توپ تاخیمی
- تراختور فوتبال تیمی
- تراختور فوتبال تاخیمی
- تراختور توپ تیمی
- --Arjanizary (talk) 19:09, 6 February 2013 (UTC)
مقالهنین آدی تکجه تراختور اولا، آنجاق بوتون آدی نه السون؟ --Arjanizary (talk) 17:46, 8 February 2013 (UTC)
عکسلر[دَییشدیر]
بیر سیرا عکسلر بیلیمسل و بئله بیر یئرده اویغون دئییل. من اولاری سیلمیشدیم، آنجاق Ebrahimi-amir بی قایتاردی. منجه بولار یاخشی دئییل. نییه قایتارماغینیزی بیلمک ایستهییرم؟!!! --Arjanizary (talk) 19:42, 28 February 2013 (UTC)
بو سؤزونوزو بَینمهدیم. یانی هامی کؤر منده کور!!! بو عکسلرین اولماماغی 1 حساسیتی اولسا اولماغی 1000 حساسیت یارالدیر. بورا بیر بیلیمسل یئردیر و بولارین یئری یوخدور. --Arjanizary (talk) 20:04, 28 February 2013 (UTC)
کیمه حساسیتی وار؟؟فارس فاشیزیمنه؟تکجه من سوزمو دئدیم آرتیق دانیشیقی ابراهیمی بی له آپارین تشکور من بئله بیر بحث لردن خوشوم گلمیر.--Amir a57(دانیشیق) 20:08, 28 February 2013 (UTC)
Amir a57 بی، بیر قارداشلیق سؤزو سیزه بو کی هامینی بیر اؤلچو ایله اؤلچمهگین. قالانین Ebrahimi-amir بی ایله دانیشارام. گئجهز خئیره قالسین. --Arjanizary (talk) 20:12, 28 February 2013 (UTC)
سالاملار. ایستهییرم بیلیم کی "اویغون دئییل" یانی نمنه؟ یانی ویکی پئدیانین هانسی قایدالارینا اویغون دئییل؟ منظورونوز شخصی نظرینیزدیرسه اوندا آیری مسالهدیر.--Ebrahimi-amir (talk) 21:57, 28 February 2013 (UTC)
هر ایشه یازیلمیش قورال ایستهمز. به آداملیغا نه گلیب؟ سیز لاتین کؤکلو مقالهیه باخین یالنیز ایرقچیلیق و اونا اوخشار سؤزلرله دولوبدور. سادهجه چالیشیلیب بو مقاله ایله بیر سیرا آدلملاران دوشونجهلرینده اولانلار اوردا یازیلا. --Arjanizary (talk) 03:55, 1 March 2013 (UTC)
- باغیشلایین... بو بحث منه ارتباط سیز دیر آمما بیر سوروم وار آداملیک نه دیر؟ بو کی سیز دئیرسیز بو آداملیک دیر؟؟! Arjanizary بی قارداش ائله چوخ لاری دا اوز لرین آدام فرض ائدیردیلر اونلار کی گلیب بوردا نه گویولری چکدی ائتدیلر اونلار کی گئدیب بیزه منفی رای وئردیلر اونلار کی ائله کی ویکی فا دا تورک آدی گلیر باشلاریندان آغری دورور بیز بوینوموزا چکممیشیک فعلی حالدا کور اولماق لازیم دیر تا اوز حقوقوموزدان صاحاب چیخاق .من ایستیرم سیزدن سوروشام سیزین تعریفینیز آداملیک دان نه دیر؟تاسف لر سیز هرسئری سوزو بوروشدوروب جاواب وئرمیسیز اونو سوروب آیری یئره آپارارکن سوالی سوالا جاواب وئرسیز--Amir a57(دانیشیق) 07:07, 1 March 2013 (UTC)
Amir a57 بی، من بوروشدورورام می؟!! ندن بونو دئییرسیز؟ آزربایجان/آذربایجان سؤژجوگو، کنگر/فارس کؤرفزی، ایرانیسم/فارسیسم گونئی آذربایجان و هابئله سؤزجوک و ایشلر حساسیت یاراتماز، آنجاق اونداکی یالنیز بو ساحهده چالیشدیق و بیزدن سوروشانلارا یاخشی جاوابیمیز اولماییب و اولاری بالاجا ایشلره باغلاساق اولاردا بیزه گؤره یاخشی پیسی قاتیب عمل ائدرلر. گینه دئییرم هامینی بیر آغاجلا اؤلچمهگین. آداملیق یانی اوکی وجدان دئییر. آداملیق بو کی بوتون دینلر دئییرلر. دئمهگین بولاری بیلمیسینیز، سؤزو اوزاتما ایستهمیرم، آنجاق سؤزلریمی یاخشی اوخویون؛ من هامیمیزا گؤره دئییرم. --Arjanizary (talk) 09:43, 1 March 2013 (UTC)
- سیزی بیلمیرم، آنجاق بیز آداملیق اساسیندا داورانیریق. بورا ویکیپئدیادیر و هانسیسا ایرقچیلیغا قوللوق یئری دئییر. بیر کلیمهنین بیر دیلده نئجه یازیلماسی، بیر یئرین بیر یئرده نئجه آدلانماسی، بیر فاشیستی ایدئانین بیر دیلده نئجه آدلاندیرماسی، بونلار هامیسی اوز منطیقی یولوایله سئچیلیبلر. آنجاق فاشیستی دوشونجهلر بونلاری قانماقدا چتینلیک چکیرلر. بیز هانسیسا بئله دوشونجهلره جاواب وئرمهگه مجبور دئییلیک. اونلارین گوزلرینده فاشیستی عینک وار گئتسینلر گؤتورسونلر. بیز کیمسهنین کؤنلون آلماق اوچون بوردا چالیشمیریق. تراختور-الجزیره تیملری بیربیرایله اویناییبلار، یانداش گلیبلر و اونلارین شکیلی مقالهیه یئرلشیبدیر. بو تراختور بیر میلتین سسیدیر، قایناقلار یازیبلار بونو. بودا شکیللریدیر. ایندی بو ساده مسالهنی گؤت-باش باشا دوشنلری باشا سالماق منیم وظیفم دئییل. اونلار مملکتین اؤیرتیم سیستمی باشا سالمالیدیر. بورا ویکیپئدیادیر و قایدالار اساسیندا ایشلهییر.--Ebrahimi-amir (talk) 17:28, 1 March 2013 (UTC)
- بیز بعضی لر اوچون یاخشی جاوابیمیز وار سانکی بیری کی اوزون ووروب یوخویا اونو اویتماق اولماز آمما یاتانی اویتماق اولار.اونلاری دا کی دوستلار باغلاییب لار هئچ بیر خئیرلی ایش گورمه دن فقط قیچ دولاشدیریب لار ویکی نین آبوروسوندان اویناییب لار من هئچ کسی بیر آغاج لا اوچممیشم من سیز دن یاخشی بعضی بیر دوکتر زاده لری تانیرام کی آذرگشنسب سایتیندا آذربایجان خالقین علیه نه یازیرلار یوخسا بیز بوردا سامک بی دن چوخ دا حمایت ائدیریق و اونون دا باخیشی بیزیم اوچون چوخ عوض اولدی نه اولایدی بعضی بیر دوکتور زاده لر ده بئله لیکله دییشدیر ائدیدیلر یا اولماز دی؟؟ Arjanizary بی بیزیم یولوموز آیدین بللی دیر بیز بیر بو آزربایجان میلتین نیماینده سی اولاراق بوردا ایش بیرلیق آپاریریق بلکه بو هر ندن محروم اولموش میلته بیر ویکی پئدیا اوز دیلینده آچاق بیز ده بو میلتدن اولاراق اونلارین ایستک لری بیزیم ایسته یمیز ؟ اونلارین منافع لر بیزیم منافعمیز اونلارین دیللری بیزیم دیلیمیز اونلارین وارلیق لاری بیزیم وارلیق و بودا همن سیز دئین آداملیق اولارکن هامی بونو قبول ائدیب دیر نه بوکی بیر یولدان گئچن کی هله اوز آنادیلینده یازماغی بیلمیر گلیب بیزه دئییر نمنه یاخشی دیر نه یاخشی دئییل سونرا دا ....--Amir a57(دانیشیق) 20:49, 1 March 2013 (UTC)
مقالهلره باخساز چوخوندا ایرقچیلیق ایزی وار. حتی سئچیلمیش مقاله، تراختور و هرنه مقاله یارالدیریق اولارا ایلگیلیدیر. ایر قوراللارجا بو عکسی آرتیرمیسینیز، نییه باشقا دیللرده (اؤزللیکجه اینگیلیسجه و آزجا فارسجا ویکیپئدیالاریندا) اونا قارشی دوروبلار؟ سیز دئییرسیز آزربایجان سؤزو بیر اعتیراضا گؤره چئویریلیبدیر. کنگر کؤرفزی داها آیدیندیر. هر نه اولور مندن سوروشورلار منده چارهسیز یا یاخشی جاوابیم اولمور یادا دئییرم: "دؤزون سورا دییرم!"، "انشاءالله دوزلر"! بورا بیلیمسللیکدن آرتیق ایرقچیلیغا باغلیدیر. بونو بیلین کی بو ایشلر! هئچ واخت آذربایجان خالقینین خئیرینه دئییل. گرکدیر هئچ کیمه ماهانا(=فارسجا بهانه) وئرمهیک. بیزیم گؤجوموز بو ایشلره گئتسه داها بیلمسل و دیرلی مقالهلر یارادا بیلمهیهجهییک. مدن دئمک. --Arjanizary (talk) 09:57, 2 March 2013 (UTC)
- فا ويكيده شكيل يئرينده ايدي. ائن ويكيده آريايي فاشيستينه قوللوق ائدنلرله دَييشديرمه ساواشي گئتدي و بيرهفتهليك مقاله موحافيظهدير. بير هفتهدن سونرا اورايا آرتيريلاجاقدير.))) سيزدن مسالهني سوروشانلار نيه گليب مقالهنين دانيشيق صحيفهسينده اوز نظرلرين يازميرلار؟ سيز نه اوچون بونو اونلاردا ايستهميرسيز؟ تاسوفله سيزين باخيشينيز بيليمسل يوخ شخصي حيسلر اساسيندا دوروربدور. بير فوتبول تيمينين يانداشلارينين ايستكلرينده "ايرقچيليغي" نئجه كشف ائتدينيز؟ اونو كشف ائتمك ايمكانسيزدير. چونكو "ايرقچيليغين" تعريفي بلليدير و بو سوزون يئرسيز اولماسا داهادا آيديندير. بو سوزلر احساسلار اساسيندا يازيلان يازيلاردير. سيزين شخصي دوشونجهنيز واردير، هر شئي اوندان باشقا اولسا ايريقچيليق كيمي دَيَرلنديريرسيز. قايناقلارا حورمت ائتميرسيز، قايدالاري گوزلهميرسيز و بو فاشيستي دوشونجهلري نئجه راضي سالماغي آزربايجان ميللتينين خئيرينه حيساب ائديرسيز. يوخ بيز هئچ بير فاشيسته هئچ نه بوشلو دئييليك. بوردا هئچ بير فاشيستي دوشونجه اوچون قايدالارا سينديرماغا مجبور دئييليك.--Ebrahimi-amir (talk) 10:37, 2 March 2013 (UTC)
لوقو (Logo)[دَییشدیر]
سلاملار حؤرمتلی Mr,p_balçi بی. مقالهدهکی لوقو تیراختورورن ایندیکی لوقوسودور، منیم ائتدیگیم دییشیکلیگی نهدن قایتاردیغینیزی آنلایانمادیم. یانلیش مندن اوْلسا لوطفاً منی باشا سالین. سایغیلارلا -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۸ اوْکتوبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۵۸ (UTC)
سلاملار حؤرمتلی Bir morty یورولمیاسیز. بی، بو لوقو «»، سیز قویدوغونوز لوقو اینان نه فرقی وار؟! من بیر فرق گؤرمدیم ایچینده! اما سیز قویدوغونوز لوقونون آدی، کولوبو قدیم آدیندان ایستیفاده ائلییب! لاکین ایندی کولوبون آدی سادهجه «تیراختور فوتبال کولوبو» دور، و تیراختورسازی دئیل! 'سازی' سؤزو چوخداندی حذف اولونوب! سیز قویدوغونوز لوقو'دان فارسلار ایستیفاده ائلییرلر و غرض اۆستوندن تیراختورون آدین ریسانهلرده حلهده بعضاً تراکتورسازی یازیرلار. لوطفاً داها بو لوقو'نو ایشلتمهیین. یاشا منیم عزیز دوستوم. Mr,p balçi (دانیشیق) ۲۸ اوْکتوبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۲۷ (UTC)
سلاملار بیلر منجه ظاهرده فرقلری یوخدور و تکجه Mr,p_balçi بی بویوردوغو کیمی آد فرقلری واردیر. آنجاق Mr,p balçi بی بو موردده حاقلی اولسالار دا قایتارماقدان قاباق دانیشیق صفحهسینده یوخسا دییشدیرمه قیساسیندا بو ایشین دلیلینی توضیح وئرمهلیدیرلر. بیرده منجه بیر تیمین لوقوسو اوچون ایکی آدلا عینی تصویرلی فایل گرکسیزدیر و آنباردان قاباقکی آدلی فایل سیلینیب یوخسا یوللاندیریمالیدیر. حؤرمتلهآلپ ار تونقا✉ ۲۸ اوْکتوبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۶:۱۳ (UTC)
سلام البورز بی، یورولمیاسیز. بی من ویکیپدیانین فنّی ایشلریندن چوخ باشیم چیخمیر، سیز اؤزونوز بو بارهده هر نه ایش کی لازیم دی و صلاح بیلیرسیز گؤرون البته اگر زحمت اوْلماسا، بیرده سیزدن بیر یاردیم ایستهییرم، ایستییردیم بو یوکلهمه صفحهسینی یوللاندیرام، اما بو بارهده بیر بیلگیم یوخیدی و ظاهراً موفق اولمادیم! البورز بی ، سیزدن بیر خواهشیم واریدی کی اگر بیلنیزه مقدور اولسا بو صفحهیه باش ووروب و منه ده بو بارهده راهنمایی ائلیین، ساغولاسیز. Mr,p balçi (دانیشیق) ۲۸ اوْکتوبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۶:۳۸ (UTC)
یئنیدن سلام حؤرمتلی Mr,p_balçi و حؤرمتلی آلپار تونقا بی، فایلین آدیینا گؤره بویوردوقلارینیز دوغرودور، من دیقت ائتمهمیشدیم آدینا. آنجاق Mr,p_balçi بی ایشلدن لوقو'دا اینگیلیسجه تیراختور یازیسی (tractor) باشقا فونت ایله یازیلیب. منیم دیقتیمی جلب ائدن مؤوضوع بو اولموشدور. هم ده کی بو فایل باشقا ویکیلرده ده ایشلنیر و قرار اولسا فقط بیر فایل قالسین، بو قالمالی اولار، آنجاق فایلین آدینین دییشیلمهسی اوچون ایستک وئرهبیلریک دئیه سانیرام. سایغیلاریملا -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۸ اوْکتوبر ۲۰۱۹، ساعت ۲۱:۰۹ (UTC)
قوْرۇما[دَییشدیر]
سلام حؤرمتلی ایدارهچیلر؛ سلام حؤرمتلی E THP ؛ لوطفاً تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو صفحهسینی محافظت ائلیین. تأسوفله آیپیلار بو صفحهده خارابکارلیق ائدیرلر. حؤرمتله. --Mr,p balçi (دانیشیق) ۳ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۳۰ (UTC)
حؤرمتله --آلپ ار تونقا✉ ۴ مارس ۲۰۲۰، ساعت ۱۹:۱۵ (UTC)


text:
باغلی دَییشیکلیکلر
آشاغیداکی ژورنال، قئيد اوْلونان صفحهيه (و يا قئيد اوْلونان بؤلمهدهکی صفحهلره) داخیلی کئچید وئرن صفحهلرده ائدیلمیش سوْن ديَیشیکلیکلرین لیستیدیر. ایزلهمه لیستینیزدهکی صفحهلر قالین شریفتله گؤستریلمیشدیر.
- ی
- بو دییشیک یئنی بیر صفحه یاراتدی (بیرده یئنی صفحهلرین لیستینه باخین)
- ک
- بو بیر کیچیک دَییشدیرمهدیر
- ب
- بۇ دَییشیک بیر روْبات طرفیندن ائدیلیبدیر
- د
- ویکیدئیتا دَییشیکلیگی
- (±۱۲۳)
- صفحهنین اؤلچوسو بایت میقداری ایله تعیین ائدیلیر
۱ آوریل ۲۰۲۰
- ویکیپدیا:یوْخلانیلابیلرلیک ۱۴:۰۷ +۴۳ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار
- ویکیپدیا:یوْخلانیلابیلرلیک ۱۴:۰۱ -۲٬۶۵۸ Mr,p balçi دانیشیق چالیشمالار


text:
شابلون:Country data Curaçao
شابلون:Country data Curaçao بیر بوش داده قابیدیر که مستقیم ایستیفاده اولماقا گوره نظرده آلینمایب. بو شابلون
شابلون:بایراق ،
شابلون:بایراقچه و دیگرلریله واسیطهلی شیکلده ایستیفاده اولونور.
ایستاندارد پارامترلر
بایراق گونهلری
لقبلرین یؤنلندیرمهسیبو شابلون لقب ایلهده ایستیفاده ائدیله بیلر (بو شابلوندا یؤنلندیرمک کیمی تطبیق اولونور):
یؤنلندیرمهلرین تام صفحهسین گورماق اوچون بۇرایا(بۇ صفحهنین باغلانتیلارینا) باخین.
ایستیفاده اوچون میثاللار
{{بایراق|Curaçao}}← کوراسائو
{{بایراقچه|Curaçao}}←
بایراق گونهلرین ایستیفادهسی
{{بایراق|Curaçao|1982}}← کوراسائو
{{بایراقچه|Curaçao|1982}}←
تورکجه یازینن یولاندیرمانین قایداسی
موستعار آدینن یولاندیرمانین قایداسی
مربوط اولان شابلونلار
لطفاً الگوهای
country data مرتبط زیر را ببینید:
شابلون دادهلری
Country data Curaçao
بو شابلون موستقیم ایستفاده ائدیلمهمهلی دیر، '''شابلون:بایراق''' و '''شابلون:بایراقچه''' کیمی ایستیفاده اولونان بایراق شابلونلاری ایله علاقهلی ایستیفاده اولونار. '''بؤلمه:سامانه الگوی پرچم'''ی تام سیاهیسی اوچون و '''Wikipedia:WikiProject Flag Template''' ی علاوه توضیحلر اوچون باخین.


text:
”پروین اعتصامی“ 1285- نجی ایلین اسفند آیینین 25- ینده تبریزده دونیایا گؤز آچدی. اوشاقایکن آتاسی ایله بیرلیکده تهرانا کؤچوب، فارس و عرب دیللرینی آتاسینین یانیندا اوخویوب، اینگلیسجهنی آمریکالیلارین تهراندا کی قیز مدرسهسینده اؤیرندی.
من بیر کؤرپه اوشاغام. هر گئجه من او زامان کی چوخ یورقون اولورام آنامین آیاقلارین اوستونده لای لای سسی ایله یوخویا گئدنده چوخلو آرزیلار ائدیرم .
1
باهار،
تانريدان گلن بير سئوگي مئساژي دير تكجه!
داها هئچ نه!...
تبریز بلدیه باشچی سی "فیاض یاشلی لار ائوی"ندن گؤروش ائدنده دئدی: بیزه وظیفه دیر که آنا گونونده یاشلی آنالاریمیزین هامیسیندان گؤروش ائدیب بو گونو اونلارا تبریک دئیه ک.
11/05/1940 ـ ینجی ایلده ماسکووادا دوغولوب، اورتا مکتبی بیتیردیکدن سونرا ایکی ایل زاووددا چالیشیب. داها سونرا ماسکوواداکی عالی صنعت مکتبینین هئیکل تراشلیق فاکولته سینه داخل اولوب.
اوچ ایل دیر کی من بو محله نی تانیمیشام و بورادا یاشاییرام؛ اولده دوره مه دقت وئرمییب و چوخلو ایشلری بیلمزدیم.
بیر کوچهدن کئچیردی جلالیله شهریار
های– کوی اوجالدی، اولدو او گون شنلیک آشکار
آلبر كامو بيرينجي دونيا ساواشي باشلامادان بير ايل اول يعني 1903 جو ايلده الجزاير ده يوخسول بير عايله ده دونيايا گوز آچدي. آتاسي بيرينجي دونيا ساواشيندا اولدورولدو. آناسي وارلي لارين ائولرينده ايشلمك له ياشاييردي.
Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbrizin mədəni və tarixi imkanları milli media istehsalı proqramlarının zənginliyinə xidmət edir
Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbrizin mədəni və tarixi imkanları milli media istehsalı proqramlarının zənginliyinə xidmət edir


text:
کولت. آز بالاجا بالالار اوچون "جانلی ساعت" آدلانان قیسا و ایبرتامیز حکایهنی تقدیم ائدیر:
اورخان درسه تئز-تئز گئجیکیردی. یاتیب یوخویا قالیردی.
بیر گون قار یاغمیشدی، سئرچهلر اونون پنجره سینه قوناراق جیویلدهشیردیلر.
اورخان پنجرهنین قاباغینا بیر پارچا تاختا برکیدیب اوستونن دن توکدو، سئرچه لر دنی یئدیلر.
سحری گون تئزدن ایدی، اورخان شیرین یوخودان سئرچه لرین جیویلتیسینه اویاندی. ساعت یئددی ایدی (۷:۰۰) ، اورخان واختیندا یوخودان اویاندیغینا چوخ سئویندی. او قالخیب پالتارینی گئیندی، تئز سئرچهلرین دنین سپدی، سئرچهلر دیمدیکلهیب یئدیلر.
اورخان:
_ سحر یئنه گلین، یئنه دن وئرهجهیم دئدی .
همین گوندن اورخان بیر ده درسه گئجیکمهدی. هر سحر سئروچه لر اونون پنجره سینه ییغیلیب جیویلتی ایله شوشهنی دویوب، اوندان یئم ایسته ییردیلر.
اورخان یوخودان آییلیب اونلارای یئملهییردی.
سئرچهلر اورخانین جانلی ساعتی ایدی.


text:
Jan 1, 2014
اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر
س. حاتملوی
بوگونکو دونیامیزدا آلمان ملتی هر شئیدن اول یوکسک تکنیک و بوتون اؤلکهلرده سئویله- سئویله استفاده اولونان کیفیتلی ماللاری ایله تانینمیشدیر. آلمانلیلاری یالنیز تکنیکلریله تانیماق، منجه بو ملته حاقسیزلیقدیر. آلمان ملتی بشریته داهی فیلسوفلار، یازیچیلار و شاعرلر بخش ائتمیشدیر.
من آلمان دیلینده یازیلمیش شعرلرین وورغونلاریندان بیری اولدوغوما گؤره، نئچه ایللردن بری یاواش- یاواش، سئودیییم شعرلردن آذربایجان تورکجهسینه ترجمه ائتمیشم. عؤمور قالسا، بو مجموعهنی بلکه بیرگون اوخوجولارا تقدیم ائدهجگم. بو مجموعهدن سپچیلمیش آشاغیدا گلن اوچ شعری تقدیم ائدیرم:
۱- یوهان ولفگانگ فون گؤته(Johann Wolfgang von Goethe)
هله ده آلمان دیللی شاعرلرین ان آدلیملاریندان بیری ساییلان ولفگانگ فون گؤته، میلادی ۱۷۴۹– جی ایلده بوگونکو فدرال آلمانین فرانکفورت شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. اونون یاراتدیغی اثرلر، دونیا ادبیاتینین ذیروهلریندن ساییلیر. چوخلارینین تصورینین عکسینه، گؤته یالنیز شاعر دئییلدی. او عین زاماندا رومان یازاری، اینجه صنعت خادیمی، تئاتر رهبری، طبیعی علملر آراشدیریجیسی و یوکسک دولت آدامی ایدی.
«گنج ورترین عذابلاری» آدلی رومانی ایله بوتون اروپادا شهرت قازانان گؤتهنین ان بؤیوک اثری، ایکی جیلد ده یازیلمیش «فاوست» درامیدیر. نظم فورماسیندا یازیلمیش بو بؤیوک درام، هله ده دونیا ادبیاتیندا یگانه اثرلردن بیری ساییلماقدادیر.
ولفگانگ فون گؤتهنین محصولدار حیاتی، میلادی ۱۸۳۲- جی ایلده بو گونکو فدرال آلمانین وایمار شهرینده سونا چاتمیشدیر.
گئجه یولچوسونون نغمهسی
سن! ای اوجا گؤیلرده کی
ای! بوتون آجی و کدرلرین اوتونو سؤندورن،
ای! ایکی قات عذابدا حیات سورنلره
ایکی قات راحاتلیق وئرهن!
حیاتین چاخناشمالاریندان یورقونام, یورقون.
نه اوچون
بوتون بو احتراصلار, بو دردلر؟
هارداسان ای شیرین دینجلیک؟
گل! گل منی ده بیر قوجاقلا!
۲- فریدریش هؤلدرلین(Friedrich Hölderlin)
فریدریش هؤلدرلین میلادی ۱۷۷۰- جی ایلده بو گونکو فدرال آلمانین لافن شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر و آلمان لیریک شعرینین نهنگ نمایندهلریندن بیری ساییلیر.
زامانیله بویوک فیلسوف فریدریش هگل ایله دوست اولان هؤلدرلین، اورهگی آزادلیق عشقی ایله چیرپیندیغی اوچون، فرانسا انقلابینین دوستلاریندان بیری ساییلمیشدیر.
هؤلدرلینین اثرلرینی ۴ یئره بؤلمک اولار:
هوپه ریون: 1797-1799 – جی ایللرده نظمه چکیلمیش بو لیریک رومان، شاعیرین ایچ حیس لرینی و حیاتا باخیشینی عکس ائتدیری.
امپه دوکلس ین ئؤلومو: یونان فیلسوفی امپه دوکلس ین یاشاییشی حاقیندا نظمه چکیلمیش درام اثرده ن عبارت دیر.
سوفوکلس ین درام اویونلاری: شاعیر میلاد دان ئؤنجه یاشایان یونان شاعیری سوفوکلس ین شعرلرینی آلمان دیلینه ترجمه ائتمیشدیر.
و نهایت 1826- جی ایلده نشر اولونان شعرلرینین توپلوسو.
حياتيم
ذيروه لره قالخماق ايسته ين روحومو
آشاغی يا چكدی
اوندان آسلانان سئودا.
كدر
اونو گوبودجاسينا بير كمان كيمی اییدی.
حياتی بئله وئرديم باشا:
گئديشيم بير دؤنوشگليشيم ايسه بير گئديش.
۳- ریشاردا هووخ(Ricarda Huch)
1864 جی ایلده بوگونکو فدرال آلمانین برانشوایک شهرینده دونیایا گؤز آچان و آلمان دیللی قادین شاعیرلرینین آراسیندا بؤیوک یئر آلان ریشاردا هووخ ۱۹۰۷- جی ایلده «یئنی شعرلر» مجموعهسی ایله شهرته چاتمیشدیر. ۶۰ دان آرتیق اثره صاحیب اولان ریشاردا هووخ، تکجه شاعیر دئییلدی. او عین زاماندا رومان یازاری، فیلسوف و تاریخچی ایدی.
فاشیستلرین حکم سوردویو چاغدا نازیلره قارشی اولدوغو اوچون تضییقه معروض قالان هووخ ین اثرلرینین بعضیسی بونلاردان عبارت دیر:
۱۸۹۱- شعر توپلوسو
۱۸۹۹- رومانتیزیمین چیچکلنمهسی
۱۸۹۲- «هوگه نوتین» – تاریخی نووللر مجموعهسی
۱۸۹۳- لودولف اورسلونین خاطیرهلری- رومان
۱۸۹۷- شیطانلیقلار- نوول مجموعهسی
۱۹۲۹ – شعرلر توپلوسو
۱۹۳۸- «باهار سویس ده»- آوتوبیوگرافی
۱۹۴۴- «پائیزین آتشی» – شعر توپلوسو
۱۹۴۶- یادداشتلاریم
محصولدار شاعیر، رومانچی و فیلسوف، ۱۹۴۷- جی ایلده فدرال آلمانین کرونبرگ شهرینده دونیایا گؤز یومموشدور.
بو قدهر گؤزهللییی هارادان گتیرمیسن
بو قدهر گؤزهللییی هارادان گتیرمیسن
ای گؤزهللییین مثالی! ای ملک!
سنین کمالینین قارشیسیندا،
بوتون حیات عیبهجر, قوجا
ای گنجلییین زیروهسی!
اؤلمهلیدیر, هر شئی سن یاشادیقجا
سنین بوتونلویونده هر شئی پارام- پارچا
دونیایه یوخ, سنین گوجونه سیغینمالی هر کس,
گؤیلرده سندن باشقاسی یوخ
اوردا بیرجه سن وارسان.


text:
السد قطر ایدمان کولوبو
السد قطر ایدمان کولوبو (عربجه: نادی السد الریاضی) دوحه شهرینده قطر اؤلکه سینده بیر کلوبدو.اونون فوتبول کلوبو قطرین اوْلدوزلار لیگینده اویناییر.1988 و 2011 اینجی ایللرده آسیا شامپیونلار لیگینده شامپیون اوْلوب.
21 اوکتوبر 1969 اونجو ایلده قورولوب.
ایدمان ائوی[دَییشدیر]
بو کلوبون ایدمان یئری جاسم بن حمد آیدمان ائویدی.15000 نفر یئرلشیر .آسیادا موْدرن بیر آیدمان ائوی بیلینیر و تهویه سیستمی چوْخ اونملیدی.
آدلیم اویونچولاری[دَییشدیر]
فوتبولدا آدلیم اویونچولار آلیب هابئله روماریو .رائول قونزالس .ژاوی .توحید شبروی .امیر قلعه نوعی .علی دایی.کریم باقری.حسین کعبی .حمید درخشان. ماورو زاراتی


text:
اوکاوانقو چایی
اوکاوانقو چایی (اینگیلیسجه: Okavango River، فارسجا: رود اوکاوانگو، آلمانجا: Okavango، ایتالیاجا: Okavango، عربجه: نهر أكفانجو، روسجا: OkaBaHro (peka)) آنگولا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۷۰۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن اوکاوانقو چاییندان ثانییهده ۴۷۵ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوکاوانقو چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Okavango River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اوچ گون اؤنجه وجودومون بیر بؤلومونو اؤز ألیمله تجرید ائتدیم. یاندیم. اینیلدهین چارهسیز حئیوان کیمی. ایتکین اوغلونو لیمانلاردا گؤزلهین اومودسوز آنانین اورهک یانغیسی گلدی عاغلیما. ضرورت [جبر] دوشونجهسینی چؤزه بیلمهین عالیمین چارهسیزلییی نهدیر کی، منیم وورنوخمام قارشیسیندا. دیزلریمده هئی قالمامیشدی، بیلمیرم دیز چؤکدوممو، چؤکمهدیم. گئجهنی اؤزومله خلوته دالدیم، نه یازا بیلدیم، نه ده اوخویا. گؤزومو زیللهدیم قارانلیق اوتاغین یوخاری کونجوندهکی قارا بوشلوغا. گؤزلریمدن یاش گیلهگیله سوزدو. بو یالنیز بیر دالیش [مکاشفه] دئییلدی، رئاللیغین آغیر باسقیسی ایدی.
یئریدیم، یئرییه بیلمهدیم. اوتورماق ایستهدیم، اوتورا بیلمهدیم. قرارسیزلیق [بیتصمیمی] اوچورومو بودور. نه بیر سؤزون، نه ده بیر سسین چیرکابینا بولاشماق گوجونو بولا بیلمهدیم اؤزومده. قارانلیغین دؤزولمز یونگوللویونده سوکوتا سیغیندیم . سوکوت همیشه گیزملی جنت کیمی گؤرونموشدو منه. بئتهوونئین بئشینجی سیمفونیاسی کیمی بیر نسنه. آمما ایندی سوکوت جهنمه چئوریلمیشدی. روحوم اونون آلوولو درینلییینده چیرپینماسین نئیلهسین؟
اوزاق کئچمیشده بیر نئچه ایل گوج جبههسینده دایاندیم، گوج منی دیشلادی. چونکو شوبههلرله دولو دجل بیر ذهنین یئری اقتدار دوزهنلییی دئییل. من اؤزگورلوک آختاریشیندا یانلیش آدرسه گئتمیشدیم. سؤزون دوغروسو، من نه قدرته قارشی دیرهنمک ایستهییردیم، نه ده کؤله [برده] کیمی اونون قوللوغوندا دایانماق. من اؤزگور یاشاماقدا ماراقلیایدیم، بالیق سویا باغلی اولان سایاغی. موخالیفین اؤلومونه دؤزمهیهرک کیمسهنین خیال عالمینه توخونمادان یاشاماق. نه یازیق، اورتا بیر آلان یوخ. یا گوج جبههسینده دایانیرسان، یا دا حئیوانلیقدان اینسانلیغا کئچمهیین شرطی ساییلان سیاسالی اونودورسان. یوخسا اؤلکهسیز بیر وطنداشا چئوریلیرسن. هر آن آغیرلیغیندان صبریم توکهنهجک بیر مصیبت. مادی ایمکانلاریمی توکتدیلر، صبریم توکنمهدی. چونکو همیشه گوج قایناقلاریندا بیر چات گؤرموشم. و ظفر چاغلایان بیر اومود سئزمیشم او چاتلاردا. بوردا ظفر وارسا یئنیلگی [شکست] یوخ.
آنجاق بو سارسینتیمین سیاست آلانینا هئچ بیر دخلی یوخ. دوشونجه فردیتدیرسه، یئنیلگی ده بئیینده باش وئریر. منیم ده ایچیندن زامان کئچمهین یارالاریم وار. یارالار یئرینده قالسین، تکلیکده اؤز داخیلیمده چاتلاق چاتلاق اولدوم؛ سینیب، تؤکولدوم. وجومودون بیر بؤلومونو تجرید ائتدیم. بو ایسه آغی قدهر آجی یئنیلگیمدیر.
یازیلاریمی سیزلر اوچون یازمیشام، بو یازینی دا منیم اوچون اوخویون، هئچ بیر سوال وئرمهدن!


text:
”پروین اعتصامی“ 1285- نجی ایلین اسفند آیینین 25- ینده تبریزده دونیایا گؤز آچدی. اوشاقایکن آتاسی ایله بیرلیکده تهرانا کؤچوب، فارس و عرب دیللرینی آتاسینین یانیندا اوخویوب، اینگلیسجهنی آمریکالیلارین تهراندا کی قیز مدرسهسینده اؤیرندی.
من بیر کؤرپه اوشاغام. هر گئجه من او زامان کی چوخ یورقون اولورام آنامین آیاقلارین اوستونده لای لای سسی ایله یوخویا گئدنده چوخلو آرزیلار ائدیرم .
1
باهار،
تانريدان گلن بير سئوگي مئساژي دير تكجه!
داها هئچ نه!...
تبریز بلدیه باشچی سی "فیاض یاشلی لار ائوی"ندن گؤروش ائدنده دئدی: بیزه وظیفه دیر که آنا گونونده یاشلی آنالاریمیزین هامیسیندان گؤروش ائدیب بو گونو اونلارا تبریک دئیه ک.
11/05/1940 ـ ینجی ایلده ماسکووادا دوغولوب، اورتا مکتبی بیتیردیکدن سونرا ایکی ایل زاووددا چالیشیب. داها سونرا ماسکوواداکی عالی صنعت مکتبینین هئیکل تراشلیق فاکولته سینه داخل اولوب.
اوچ ایل دیر کی من بو محله نی تانیمیشام و بورادا یاشاییرام؛ اولده دوره مه دقت وئرمییب و چوخلو ایشلری بیلمزدیم.
بیر کوچهدن کئچیردی جلالیله شهریار
های– کوی اوجالدی، اولدو او گون شنلیک آشکار
آلبر كامو بيرينجي دونيا ساواشي باشلامادان بير ايل اول يعني 1903 جو ايلده الجزاير ده يوخسول بير عايله ده دونيايا گوز آچدي. آتاسي بيرينجي دونيا ساواشيندا اولدورولدو. آناسي وارلي لارين ائولرينده ايشلمك له ياشاييردي.
Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbrizin mədəni və tarixi imkanları milli media istehsalı proqramlarının zənginliyinə xidmət edir
Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbriz Bələdiyyə Başçısı:Təbrizin mədəni və tarixi imkanları milli media istehsalı proqramlarının zənginliyinə xidmət edir
ایران دا و باشقا اولکه لرده رسام عرب زاده آدیلا تانینان سید ابوالفتح زیدی لطیفی مشهور به سید ابوالفتح، ایرانین گورکملی خالچا طراحلاریندان بیریسی ایدی. بونونلا برابر رسام عرب زاده رساملیق، مینیاتور، هئیکل تراشلیق، خالچا توخوما و بویاما ساحه سینده چالیشمیشدیر.
علمی و مدنی عالیم لرین مقامینی عزیزله مک مقصدی ایله بایرام آیی (اسفند)ده نظامی گنجوی نین قورولتایی کئچیریله جک دیر.


text:
کوسوکه اوتا
کوسوکه اوتا (اینگیلیسجه: Kosuke Ota) (دوْغوم:۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۸۷ (۳۲ یاش) توکیو) بیر فوتبالیست. توکیو فوتبال کولوبو و ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کوسوکه اوتا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- گزینه نادرست الگوی تبدیل
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- ایستنادی اولان مقالهلر
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- یوکوهاما کولوبونون اویونچولاری
- شیمیزو اس-پالس کولوبونون اویونچولاری
- توکیو کولوبونون اویونچولاری
- ویتسارنهم کولوبونون اویونچولاری
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار


text:
بو گون آذربایجانین مهاجیر شاعری آلماس ایلدیریمین دوغوم گونودور.
کولت. آذ آلماس ایلدیریملا باغلی ۸ فاکتی تقدیم ائدیر:
۱. آلماس ایلدیریم ۱۹۰۷-جی ایلین مارتین ۲۵-ده باکینین قالا کندینده بی عائلهسینده دوغولوب. آذربایجاندا سووت حاکمیتی قورولدوقدان سونرا آلماس ایلدیریمین بی نسلینه منسوبلوغو اونو توتالیتار رژیم طرفیندن حیاتا کئچیریلن جزا تدبیرلرینین هدفینه چئویریب.
۲. آلماسین اصل آدی ابولحسن اولوب. ادبیات جمعیتینه داخیل اولارکهن اورادا آدینی ایلدیریم، سویادینی آلماسزاده کیمی یازیب. تورک تدقیقاتچی انور آراس آلماس آدینین اونون باباسینا مخصوص اولدوغونو یازیر. ایلدیریم آدی ایسه دوغولارکن باکیدا گوجلو یاغیش یاغماسی سببیندن همین گونون خاطرهسینه وئریلیب.
۳. ۱۹۱۴-۱۹۱۵-جی ایللرده گونئی آذربایجاندان گلمیش فهلهلرین اؤولادلارینین درس آلدیغی «اتحاد» مکتبینده اوخویان آلماس فارس دیلینی اؤیرنیب. اونون ایلک شعیری حساب ائدیلهن «قالدی» ردیفلی قوشماسینین بورادا اوخویارکهن یازیلدیغی احتیمال اولونور.
۴. ۱۹۲۵-جی ایلده بورانی بیتیردیکدن سونرا عبدالله شایقین «نومونه» مکتبینده تحصیل آلیر. بو مکتبده او، قافور افندیئو، قانتمیر، سید حسین تاغیزاده، عبدالله شایق کیمی شخصلردن درس آلیر، روس دیلینی اؤیرنیر.
۵. آلماس ایلدیریم ۱۹۲۶-جی ایلده شاعر سلیمان روستمله بیرلیکده "دون بوگون" آدلی شعیر مجموعهسینین مؤلفی اولور.
۶. آلماس ایلدیریمین احمد جواد، حسین جاوید کیمی شاعرلرین یانیندا اولماسی، سووئت رژیمینین طلبلرینه عمل ائتمهمهسی سورگون قاپیسینی آچمیش اولور. شاعر حتی «واحد تورکستان»، «واحد جاغاتای» آدلی دؤولت قورماق ایستهمکده ده اتهام ائدیلیر.
۷. ۱۹۲۸-جی ایلده داغیستانا سورگون ائدیلیر. بو ایلک سورگونونده او، «داغلارا ویدا» شعیرینی یازیر. ۱۹۳۰-جو ایلده باکییا قاییدیر و بورادا آذربایجان یازیچیلار بیرلییندن خاریج ائدیلیر. بو دفعه او، تورکمنیستانا سورگون ائدیلیر. اورادا بیر مدت مکتب دیرکتورو وظیفهسینده ایشلییر. بورادا دا تعقیب اولونور. خانمی و اوچایلیق کؤرپهسی ایله ایرانا مهاجیرت ائدیر.
۸. آلماس ایلدیریم ایراندا قالا بیلمهییب تئزلیکله تورکییهیه گئدیر. ۱۹۳۴-جو ایلده او، تورکییه وطنداشلیغینی قبول ائدیر. تورکییهدهکی ۱۷ ایللیک حیاتیندا ژورنال و مجموعهلرده، قزئتلرده میللی شعیرلرینی نشر ائتدیرهن آلماس ایلدیریم ایستیقلالچی شاعر کیمی تانینیب. یازدیغی شعیرلر "بوغولمایان سس" آدی آلتیندا چاپ اولونوب. اونون "آذربایجان ماهنیلاری" آدلی کیتابی و سئچیلمیش اثرلری ده نشر ائدیلیب.
قید ائدک کی، باکینین قالا کندینده دوغولان آلماس ایلدیریم ۱۹۵۲-جی ایل یانوارین ۱۴-ده مالاتیانین قالا قصبهسینده دونیاسینی دییشیر. مالاتیانین سانجاقدار مزارلیغیندا دفن ائدیلیب.


text:
تکاب
تیکانتپه افشار ایرانین باتی آذربایجان اوستانینین شهرلریندن بیریدیر.بو شهر اوستانین گونئی دوغوسوندا یئرلشمکله قوزئی دن چاراویماق بولگه سی ایله دوغو آذربایجان اوستانین ده گونئی دن بیجار ، دیواندره ، سقز بولگه لری کوردوستان اوستانینن دوغو دان ماهنشان زنجان اوستانین و باتی دان شاهین دژ بولگه سی باتی آذربایجان اوستانین آراسیندا یئرلشیب و قونشو دور. تکاب شهری تکاب بولگه سینین باشکندی اولاراق ایکی بولومو وار: مرکزی و تخت سلیمان بولگه بیر شهری و ۶ کندیستان واریدیر.بو شهرین نوفوسو ۲۰۰۶اینجی ایلده ۴۳٬۷۰۲ نفریمیش.[۵] تیکان تپه شهرینین آدی فرهنگستان زبان فارسی واسییطه سی ایله تیکابا دییشیلیب دیر.[۶][۷]
آد[دَییشدیر]
- تیکان تپه: تکابین اونجه کی آدی ۱۳۱۶ قدر هابئله 1324 جی ایللرده تیکان تپهایمیش بۇ شهر ۱۳۱۷-جی ایلدن قاباق تیکانلی تپه لرین شهرین یانیندا یئرلشمه سی اوچون تیکان تپه آدلانیردی سوْنرالار فرهنگستان زبان فارسی نین تصویب ائتدیگی طرح ده آدی تَکاب اوْلوبدور.
- بیجار ، گروس ، زنجان ، سراسکند میانا آراسیندا یئرلشیب افشار منطقهسینین (یوخاری ماحالین اورتاسی) تکاب دیر و اوبیری منطقه نین سایین قالا اورتاسیلا (آشاغی ماحال) آدلانیب.[۸]
تاریخ[دَییشدیر]
ایسلام دان اونجه[دَییشدیر]
ایندیکی تیکانتپه آدلانان بؤلگه، میلاددان اؤنجه ۹-جو عصرین آشورلو ایللیکلرینده زاموآ آدلانیبدیر. آشورلولار همیشه بوُ بؤلگهیه حمله ائدرمیشلر. لولوبی و قوتی ائللری بوُ بؤلگهده یاشاییرمیشلار؛ سوْنرالار ماننا دؤلتی بوُ بؤلگهده قوُرولدو. میلاددان اؤنجه ۷-جی عصرده، ماد دؤلتی قوُرولاراق بوُ بؤلگه اهمیتلی ایقتیصادی مرکزلریندن اوْلدو. کرفتو زاغاسینین داش اثرلری، تیکانتپه بؤلگهسیندهکی مادلار دؤورهسیندن قالمیش اثرلردن دیر. بوُ زاغا دیفاع اوچون ده ایشلنردی؛ آشورلولار و اورارتولار حملهسینده اهالی بوُ زاغایا قاچارمیشلار. تاریخچیلیک آختاریشلاردا، سلیمان تختی و سلیمان محبسینده، هخامنشلیلر دؤورهسیندن ده اثرلر تاپیلیبدیر. بوُ آختاریشلار تیکانتپه بؤلگهسینین اشکانلی و ساسانلی چاغیندا یوُخاری تمدّونون مرکزی اولماسینی گؤستریر؛ کرفتو زاغاسینین اثرلریندن باشقا بلقیس داغینین اثرلری ده اونو گؤسترنلردن دیر.[۹]
ایسلامی دوره سی[دَییشدیر]
تکاب منطقه سی 22 جی قمری ایل لرده عمر خلیفه سینین وقتی تازی لر الیله فتح اوْلوندی بۇ ایل لرده شیز (سوغورلو) دان سوْنرا یایشایش یئری اولمادان ایسلامین اول یوز ایل لرینده اوْلان قایناق لاردان سوْنرا منطقه دن آد گلمییب سانکی تاریخی اوبیری آذربایجان یئر یورد لاری کیمین گلیب و او قونو دا ثبت اوْلوب تکابین طبیعی وارلیق لارینا اوچون سلجوق تورکلرینه اونملی اولاراق و منطقه یه گلیب لر.موغول خانلاری دا آذربایجان منطقه سینه دییر وئریردیلر ائله کی هولاکو مراغا نی اوز پایتختی اوچون سئچیب و اوندان سوْنراکی لار دا آذربایجان یوردی اونملی اراضی لریندن ساییلیردی .حمدالله مستوفی نین یازدیغی اساسدا ایندیکی اوْلان تکاب شهرین اراضی لری آنجرود ولایتیندن عراق عجم ده حسابا گلیب.آباقاخان موغول ساسانی وقتیندن قالمیش کاخلاری مرمت ائدنن سوْنرا ایندیکی آدلانان اونو ستوریق ادلاندیردیلار ائله کی بۇ یئر ائلخان لارین یای یئر یوردلاریدی و اوردا یاشایدیلار.مغول لاردان سوْنرا کی قایناق لاردا بۇ منطقه ساروقورغان آدلانیب ایندیلیکده بۇ اد ساری قورخان آدلانیر و بیر قالا و کند آدی تکابین 18 کیلومتیرلیغینده دیر 777 جی قمری ایلدن تورسن ادیندا امیر عادلین قوهوم لاریندان و بۇ قلعه نین مالیکی بیر دویوش ده اصفهان شاه جاندار شاه شجاع نیماینده سین اسیر توتوب و اونون مال و اموالین آلدی 795 جی قمری ایلده امیر تیمور ساروقورغان و کرفتو قالاسین آلیب و ییخدی صفوی دولتین ایش اوسته گلمه سی زامانلاردا عراق کوردلرین آدلانان موکری طایفاسی مرکزی دولتین ضعیف اولماغیندان ایستفاده ائدیب آذربایجان و کوردوستانین بعضی قیسمت لرینه اللرینه کئچیدیلر شاه اسماعیل وقتی ساروقورغان قالاسی صارم بیگ موکری سیف الدین موکری نین اوغلونون الینده یمیش و اوردا حکومت ائدیردی او کی شاه اسماعیلین قدرتلشمه سیندن قورخولویدی عثمانلی سلطان سلیم اطاعتینه کئچدی شاه ایسماعیل اونون باشین ازمک اوچون اونون توپراقلارینا قوْشون چکدی صارم اولندن سوْنرا اونون یئر یوردلاری عمواوغلان لارین آرسیندا بولوندی ائله که هر اوچو عثمانلی لارین فرمانلارین آلیتیندان چیخدیلار و شاه طهامسب آلتینا کئچدیلر شیخ حیدر امیر پاشا اوغلو مکری نین آخیر حاکیمی خراب اوْلونموش ساروقورغان قالاسین یئنی دن مرمت ائدیب ائله کی خضر پاشا عوثمانی دولتین آدامی تبریزده گوزاریش وئریب ساروقورغان قالاسینین مرمت ائتمه سی مراغانین خراب اولماسینا سبب اولاراق اودا مراغالی لاری تحریک ائدیب ساروقورغان و اونون اویان بۇ یانین حاکیملیغین محمودی طایفاسینا وئریلدی ائله کی مکری طایفاسی ایجازه وئرمه دی ائله او منطقه موکری طافالارین الینده قالدی 1012 جی قمری ایلده شاه عباس عثمانلی لاری آذربایجان و کوردوستان دان ائشیگه اوتوردی و محلی ائلات لارین نفوذون آزاتماق اوچون افشار تیره لرین او ایل لره قدر ابیورد و نسا دا یاشایشدایدیلار آذربایجانا کوچوردوب اونلاری اورمیه دوزلوغونده یئرلشدیردی ائله کی بۇ منطقه افشار آدلاندی افشار یئرلری ایکی بولومه دن آییرلانیر ایندیکی اوْلان تکاب یوخاری ماحالین اورتاسی اولاراق اوبیری محال آشاغی محال آدلانیب اورتاسی شاهین دژ دیر.[۹]
خالق[دَییشدیر]
دیل و دین[دَییشدیر]
شرف الدین میرزا قهرمانی قاجار دؤنَمینین سونلاریندا تیکان تپه نی گوروب یازیر تیکان تپه بیر بؤیوک قصبه اولاراق اونون آبدانلیقی هئچ نیسبتی بیجار شهریایله یوخدور.یاخشی باغلاری ، گوزل خیابان و آغاجلی و گوزل توکان و بازارلاری وار بۇ قصبه نین اهالی سی بوتونلوکده افشار و شیعه دیلر.[۱۰] حاجعلی رزم آرا 1331 جی شمسی ایلده فرهنگ جغرافیایی ایران کیتابیندا تیکاب شهرینه عایید بئله یازیر:تکاب قصبه سی 3210نفر اهالیسی واردیر کی بوتونلوکده تورک اولاراق و شیعه مذهب دیرلر هابئله یازیر شعبات دوائر دولتی،سکگیز یاتاقلی خستهخانا ، مکتب ، 25 باب توکان 3 باب حامام ، ایشیق کارخاناسی واردیر .تیکان تپه قصبه سی ایکی خیابان (پهلوی ، شاپور) آدلا واردیر.[۱۱] ایندیلیکده تکاب شهرینین خالقینین چوخو آذربایجان تۆرکجهسینده دانیشیرلار.[۱۲]
سوی[دَییشدیر]
افشار آدی تورکمان لارین بیر بولومون آدی دیر بۇ طایفا یازدی لار اساسدا اسلامین اول لرینده آذربایجان دا واریدیلار سانکی آیری قایناق لاردا بۇ طایفا مغول لارین هجومونا معروض قالیب اوز یئر یوردلارین اترک چایین یاخینلیغیندا اوتوروب آذربایجانا اوز گتیردیلر.شاه اسماعیل وقتی بونلارین بیر بولومو خوراسانا کوچورلنیب ابیورد و نسا منطقه سینده یئرلشیب لر سوْنرالار شاه عباس بعضی یئرلری طایفالارین قاباغیندا دایاندیرماق اوچون خوراسان دان کوچوردوب اورمیه و افشار منطقه سینده یئرلشدیردی.[۸]
جمعیت[دَییشدیر]
تکاب شهری 1385 جی ایلده ۴۳٬۷۰۲ نفر دی 1390 جی ایلده بۇ شهرین جمعیتی ۴۴،۰۴۰ نفره چوخالیب[۱۳] تیکان تپه نین جمعیتی 1395 ایلینده 49,667نفره چوخالیب دیر.
طبیعی دوروم[دَییشدیر]
جوغرافیا[دَییشدیر]
جوغرافیایی موقعیتی[دَییشدیر]
تکاب شهری باتی آذربایجانین گونئی دوغوسوندا یئرلشرک اونون جغرافیایی موقعئی 36 درجه و 8 دیقه 30 ثانیه جغرافیایی انینده و 47 درجه و 7 دیقه دوغو اوزوناسیندا یئرلشیب و یوکسکلیگی آزاد دَنیز سولاریندان 1840 مئتردیر.[۱۵]
چایلار[دَییشدیر]
چایلارین بویوشمه سی باخیمیندان تکاب منطقه سین چایلارین اوچ بولومه آییرماق اولار دائیمی ، فصلی ، ایتیفاقی ، بۇ منطقه نین یالنیز همیشه آخان چایی ساروق چایی دیر هابئله تکابین اَن اوزون چاییدا سایا گلیر و جیغاتی چایینین اصلی بوداقیدیر. هابئله منطقه نین فصلی چای لاریندان قوجور چایی و حاج بابا چایلارینین دا آدینی چکمک اولار ریجال چایی دا تکاب منطقه سینین ایتیفاقی چایلاریندان دیر.[۱۶]
هاوا دورومو[دَییشدیر]
تکاب (تیکان تپه افشار) شهرینین هاواسی آذربایجان دا اوْلان حاکیم ایقلیمه تابع دیر آنجاق توپوقئرافی اوجالیغی هابئله اوست آشاغی داغیناقلاری و دنیزلردن و رطوبتلردن اوزاق اولماسی اونون اوچون اؤزل دوروم اولوب. بۇ شهرین اونملی هوا دورومو سویوق ، قارلی قیشلار و قورولوق اعتداللی یایلار دی بئلهلیکله آذربایجان منطقهسینده اوْلان حاکیم ایقلیمله آز اولاراق فرقی وار. هابئله میانگین یاغینتیسی ایل ده ۳۵۰ میلی مترله ، یاریم صحرالی و یا یاریم قورولوق، و یاریم داغلیق یاغینتی جرگهسینده یئرلشیر.[۱۷][۱۸]
دپریم[دَییشدیر]
فرهنگ[دَییشدیر]
دبلر و رسملر[دَییشدیر]
چیلله گئجهسی تیکانتپه افشاردا اؤزل دبلر ایله کئچیریلیر. قارپیز، نار، اوزوم، قوز ایچی، بادام، اییده، گونه باخان توخومو و کدو توخومو چیلله گئجهسینین یئمهلیلریندن دیر. تاپماجا و بایاتی سؤیلهمک ده بوُ گئجهنین دبلرین دیر.[۱۹]
افشارلارین ان قدیمی دبلریندن بیری کوسا دولاندیرماق دیر. بوُ دبی کوردلر ده توُتارلار. کوسا دولاندیرماق بؤیوک چیللهنین اورتالاریندا توُتولور و موشخص گونو یوخ دور. کوسا ناخشنی ایفا ائدن، اؤزونو گولمهلی شکیله چیخاردیب خالقی گولدورور. کندین چوبانی کیشی ناخشیندا سوپورگهدن اؤزونه بوینوز دوزلدیب، چئچهدن دوزلمیش بیر ماسکایله اوزونو اؤرتوب و آیاقلارینا زینغیرُو و بئلینه تاختادان بیر خنجر تاخیر. محلّی دیلده «دوا چوبان» آدلانان بیر نفر ده، آرواد پالتاری گئییب بزهنیر. سوْنرا ایکیسی ال اله وئریب، جاوانلار ایله کندی دولانیب، ائولره گئدیب و چوبانلیغین اهمیتی و اؤز چکدیگی زحمتلردن قوشوق اوخویورلار. کوسالار گولمهلی سؤزلر و ایشلر ایله خالقی گولدورورلر. کند اهالیسی کوسانین آتیمین آیدین ساییب، قیشا ییغدیقلاری یئمکلردن اونا وئریرلر. بئلهجه کوسا (کندین چوبانی) یئمک ییغیب قیشی راحات گئچینیر.[۱۹]
بؤیوک چیللهدن سوْنرا کیچیک چیلله گلیر. افشار کندلرینده، هر عائیله کیچیک چیللهنین هر گئجهسینی بیر قونشونون ائوینده بیلرلر؛ او گون قار یاغیب بوران اولسا، او ائوین صاحابینی اتآجی بیلرلر. او ائو صاحاب دا بوُ سؤزو ایتیرمک اوچون، اؤزونو گولشقاباق و دئییب-گولن گؤسترر؛ قونشولار ایله تانیشلاری شاما قوناق چاغیریب، او گئجهنی بیرلیکده دئییب گولرلر.[۱۹]
سینما[دَییشدیر]
شهرین نئچه منظوره سینماسی ۱۳۸۹-جو ایلهجه ۷۰٪ ایشلری گؤرولموش ایمیش.[۲۰]
کیتابخانا[دَییشدیر]
تکاب شهرینده کلیتده اوچ کیتابخانا وار میلت کیتابخاناسی و مجتمع فرهنگی کیتابخانا سی و فضیلت کیتابخاناسی بیر کیتابخانا دا تخت سولیمان دا واردیر تاسوف له تکابین اونملی موشکیل لریندن کیتابخانالارین آز اولماسی و هابئله اونلارین دوزگون یئرده تکیلمه سی دیر خالقین ال ائوینده دئییل.[۲۱][۲۲][۲۳] هابئله تکابین میلت آدلانان کیتابخاناسی اوستانین 63 کیتابخاناسینین آراسیندا 5 جی رتبه سی واردیر[۲۴]
سیاست[دَییشدیر]
تیکانتپهنین بلدیه باشچیسی «رسول رنجبر» دیر.[۲۵] مهدی انصاری، کامل رحیمی، مجید لطفی، سید اسد سعیدی، نسرین جعفری و بهنام قاسملو، شهر شوراسینین عوضلری دیرلر.[۲۶]
مجلیس شورا وکیلی[دَییشدیر]
مجلیس سئچیم لرین گئچمیش دوره لرینده تکاب بولگه سینین خالقی باتی آذربایجانین گونئی شهرلریندن میاندوآب و شاهین دژ بولگه لرین له بیرلیکده اوز ایکی وکیل لرین سئچمک اوچون بیرلیکده و مشترک صاندیق باشینا گئدیب لر سانکی اول دوره دن سوْنرا تکاب خالقی اوز وکیل لرین مجلیس اوچون سئچیم دن چیخاردا بیلمیب لر ایکی جی تا دققوزو نجی مجلیس دوره لرینده هر ایکی وکیل میاندوآب و شاهین دژ بولگه سئچیلیب و هر دفعه تکاب خالقی اوز آرزیلاری اوچون موستقیل میلت وکیلی اولماغا ناکام قالیب لار.
میاندآب ، شاهین دژ ، تکاب بولگه لرین وکیلین دئدیغینه گوره تکاب و شاهین دژ بولگه لرین جمعیتی دوزگون اعلام اوْلونمور او کس و نهادلار کی تکاب بولگه سینین جمعیتین 80 مین و حقیقت دن اشاغی اعلام ائلیرلر هدف لری بۇ منطقه نین حوزه انتخابیه سین آییرماقین قاباغین آلماق دیر. و نفوسون ساییلماقی بۇ منطقه ده دوزگون اعلام اولمور تکاب بولگه سینین واقعی نوفوسو کندلرله بیرلیکده 150 مین نفر دیر و حوزه نین جمعیتی میاندوآب و شاهین دژ بولگه لرینله بیرلیکده 650 نفر دیر.
تکاب بولگه سی اوچون مۆستقیل نماینده نین اولمامازلیغی و اونون میاندوآب و شاهین دژ شهرلرله بیر اولماسی چوخلارین نظرینه بویوک سبب اوْلوب تکابین محروم و دالی قالماغینا ائله کی هله اونا بیر فیکیر قیلینمییب دیر.و بۇ شهرین چوخلو موشکول لری حل اوْلونمامیش قالیب دیر.[۲۷]
مکتب لر[دَییشدیر]
عمومی مکتب لر[دَییشدیر]
تیکابین ان قدیم مدارسی ندن و ایران دا سایلان قدیمی مدارس دن بیری تیکان تپه نین محمدیه مدرسه سی دیر بۇ 1297 شمسی ایل ده حاج حسینقلی خان سردار افشار الیله تاسیس اوْلوب بۇ مدرسه ایندی قدر منظم و وقفه سیز صورتده اوز ایشینه ادامه وئریر تزه لیکده بۇ مدرسه نین آدی شهید چمران مدرسه سینه تغیر نام تاپیب دیر وتاسیس اوْلان زامان دا 1368 چان ابوالحسن هاشمی الیله اداره اوْلونوردو[۲۸]
عالی مکتبلر[دَییشدیر]
تیکانتپهنین «پیام نور» دانیشگاهی ۱۳۸۲ده بیر تربیتی علوم ریشتهسی و ۴۵ اؤیرنجی ایله ایشه باشلادی. ایندیلیکده ۱۵ ریشته و ۱۲۰۰ اؤیرنجیسی واردیر. ایندیهجه ۴۰۰ اؤیرنجی بوُ دانیشگاهدا درسلرینی قوُرتارا بیلیبلر. دانیشگاهین ریشتهلری بوُنلار دیر: مدیریت دولتی، مدیریت بازرگانی، الهیات(علوم قرآن و حدیث)، علوم اجتماعی (پژوهشگری)، حقوق، علوم تربیتی (مدیریت و برنامه ریزی آموزشی)، علوم تربیتی (پیش دبستانی)، مشاوره و راهنمایی، حسابداری، مهندسی کشاورزی، روانشناسی، شیمی محض، شیمی کاربردی، زیستشناسی عمومی، زیستشناسی علوم گیاهی.[۲۹]
تیکانتپهنین آزاد اسلامی دانیشگاهی ۱۳۸۵ده، بیر ریشته و ۲۰ اؤیرنجی ایله ایشه باشلادی. ایندیلیکده ۵۰۰ اؤیرنجی و ۲۵ ریشته یاخین واری دیر. ۴۵۰ نفر بوُ دانیشگاهدا درسلرینی قوُرتاریبلار. دانیشگاهین باشچیسی «حسن قهری» دیر.[۳۰]
دینی و حوزوی مکتب لر[دَییشدیر]
تکابین علمیه مکتبی رسول اکرم آدلانیر و ایندیلیکده 60 نفر طلبه له، پ5 نفر اوستاد لا دبیرنجی سطحی ده چالیشماق دادیر بۇ حوزه مکتبین ایکی جی فاز 850 مئتیر مربع مئتراژیلا ایکی طبقه 12 حوجره دوزلمک حالیندا دیر.[۳۱][۳۲]
شهر مؤعضللری[دَییشدیر]
کمربندی[دَییشدیر]
تیکانتپهده چوخلو معدن اولاراق، کامیونلاری گئجه-گوندوز شهر ایچیندن گئچیرلر. شهرین کمربندیسی ده هله آچیلماییبدیر. بئلهجه شهر ایچیندهکی ۶۰٪ یوللار کورلانیبدیر. بوُ معدنلره گؤره شهره چوخلو خسارت دئییلیر، آنجاق بلدیّه بوُنلاردان آز قازانیر. شهردهکی چوخلو ائولر چیکرپیجدن اولاراق، کامیونلار گئت-گلینده تیتیریر.[۳۳]
دولنماق ، رفاهی، ایقتیصاد امکاناتین اولمامازلیغی[دَییشدیر]
تخت سولیمان کیمین بنالار تکاب دا یئرلشیب ایرانین اسلام دان اونجه تاریخی و مذهبی بینالاریندان دیر که جهانی اوْلوب بوحالدا کی مسئولارین اونا دیر و ارزیش وئرمیرلر اوبیری اوستان لاردا تاریخی بینالارا حقسیر حسابسیز دیر و ارزیش وئریلیر و اونلاری بازسازی و مرمت ائدیرلر هر ایل ایرانی دولانان و دونیانی دولانان لار بۇ جومله:آمریکا ، آلمان ، هندوستان ، انگلیس مملکت لریندن بۇ تاریخی بینالاردان گوروش ائدیرلر ائله یئرکی نه دوزگون و اسفالتی و نه ایستانداردلی یولو وار و امکانات دان بهره سیز دیر هابئله تکاب شهرین اوزو ده دیرلی دذولانمالی یئرلری وار و تهرانین دربندی کیمین دیر سانکی یوللاری دوز دئییل و خالق اوچون چوخلو موشکول لر قاباغا گلیر نئجه کی چوخلاری یوللاردا اوْلوب یارالانیرلار شهرین وورودی سی 5 کیلومتیردن چوخ حادیثه لی دیر بئله بیر شئی لر بۇ شهرین گردشگری دن توسعه تاپمامازلیغینا سبب اولور.[۳۴]
تیکانتپهنین چوخلو گؤرمهلی یئری وار، آنجاق توریستی ایمکاناتی آز دیر.[۳۵]
شهرین یئرلرین موقوفه اولماسی[دَییشدیر]
شهرین اوچ دن ایکی سی موقوفه یئرلری دیر ائله کی بۇ اوزو شهر اوچون بیر موعضل حسابا گلیر نئجه کی هرکس ایستیر ساختمان دوزلده دئیرلر وقف دیر. ائله کی سلیمان خان افشار زامانی قاجار وقتینده شهرین اوچ دن ایکی سی اخباری لر اوچون وقف اوْلوب بۇ موعضلین حل اوْلونماسی اوچون گرک دولت برنامه توکوب و بۇ یئرلرین عوضینه خالقا یئر وئره نئجه تکاب خالقی بۇ موشوکل لردن راحات اولالار.[۳۶]
شهرین فاضیلابی[دَییشدیر]
82 مینلیق تکاب شهرینده بیر سانتی متیر ده شهری فاضیلاب یوخدور و خالقین تمام قویولاری کوچه پاجایا ساری دیر یانی بۇ ایش هله قانونو اولمویوب.[۳۴]
یوْللار[۳۷][دَییشدیر]
ایدمان[دَییشدیر]
تیکانتپهنین ایدمانلی یئرلری بوُنلار دیر: تکاب (گولش سالونو)، تختی (تمرینی چمن مئیدان)، غدیر (تمرین سالونو)، کوثر (تمرین سالونو، خانیملارینکی)، تختی (۱۰۰۰ نفرلیک سالون)، تکاب (۲۰۰۰ نفرلیک سالون)، تختی (ساواشلیق ورزیشلر اوچون)، تکاب (اوستو اؤرتولو سالون)، اغولبیگ (تمرینی توْرپاق مئیدان)، دورباش (ورزیش سالونو)، قرهناو (تمرین سالونو)، نصرتآباد آموزش و پرورش (۵۰۰ نفرلیک سالون)، شهید فهمیده (۵۰۰ نفرلیک سالون)، روستای اغولبیگ آموزش و پرورش (۵۰۰ نفرلیک سالون)، همت آموزش و پرورش (ورزیش سالونو).[۳۸]
ساغلاملیق[دَییشدیر]
تیکان تپه شهرینین ساغلاملیق باخیمیندان چوخ چتین دورومو واردیر نئجه کی بۇ شهرده ایمکاناتین اولماماسی هابئله متخصص ایشچیلرین اولماماسی سبب اوْلوب تکاب خالقی اوز نوخشلار و ایش لرینه گوره آیری شهرلرین خسته خانالارینا گئده لر و بۇ قونویا گوره تکاب خالقی چوخ ناراضی دیرلر. ایندیلیکده تکابین تکجه خسته خاناسی نئچه ایلردن دن سوْنرا یئنی دن مرمت اوْلوب ایشلنیر کی تکاب شهرینین خالقینین احتیاج لارینا عایید چالیشا بیلمیر.[۳۹] تیکانتپهده تکجه بیر بیماریستان واردیر. بوُ بیماریستان ۴۰ ایللیک اولاراق هلال احمرین دیر و یاخشی وضعیتی یوخ دور. شهرین ۶۴ تختلی بیماریستانی ۱۳۸۵دن تیکیلمکده دیر، آنجاق هله قوُرتولماییبدیر.[۴۰]
مدیا و درگی لر[دَییشدیر]
رادیو و تیوی[دَییشدیر]
تکاب شهرین خالقی اوز دیل لرینده تۆرکجه اوستانی وئریلیشلردن ایستفاده ائدیرلر. هابئله تزلیکده بۇ شهر ده دیجیتال تئلئویزیا و رادیو مرکزی آچیلیب. شهرین ۸۰ فائیزی و ۱۹ کند ده بۇ ایمکانات دان ایستیفاده ائده بیلرلر. شهرین قالان ۲۰ فائیزی ده تئزلیکده بۇ ایمکاناتدان بهره لنجک لر.[۴۱][۴۲][۴۳]
درگی لر[دَییشدیر]
ایندیلیکده تکاب شهرینده بیر نئچه درگی و خبرگزاری یایلماق دادیر.
محله لر[دَییشدیر]
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
تکاب طبیعی و تاریخی وارلیق لاریندان حئیرتلی و جذبه لی دیر تخت سولیمان مجموعه سی اؤلکه نین گورمه لی و دیرلی گئچمیشلرین آثارلاری دیر یئر آلتی سولاری اونون حئیرت ائتمه لی طبیعی دورمولارین دان دیر معدنی وارلیغین اولماسی گئچمیشلری اوزونه عایید چکیب ائله کی قالمیش اثرلردن بللی دیر بۇ یورد تای سیز دیر آنجاق میراث فرهنگی نین مسئوللارین توجهه ( مرمت ، ساخلاماق ، زیر ساختلاری دوزتمک) ائتمه مزلیگی سبب اولاراق تکابین دولماق صنعتی گورلمه سین ائله کی بیر بئله وارلیق و دیرلی ظرفیت لر باعیث اوْلوب خارجی و داخلی دولانان لار و علاقه ساخلیان لار بۇ اثرلردن ایستفاده ائتمیش اولمویالار.[۴۴]
تکاب بولگه سینده دولو بنا و تاریخی یئرلر واردیر ائله کی بونا عایید ایلده چوخلو دولانان به بولگه یه گلیرلر.[۴۵]
تکاب بولگه سی 1 جهانی اثرله و 155 میلی اثرله اؤلکه نین قدیمی و تاریخی بولگه لریندن دیر بۇ بولگه اقلیمی دورمونا گوره یایدا یایلاقی و اعتدال داغلی هواسی وار گوزل داغ لار ، شلاله لر، میوه باغلاری، چیمنلیق لری ، ایستی سو بولاغ لاری تاریخی اثرلرله بوتونلیکده بیر گورمه لی طبیعی تاریخ دیر.[۴۶]
مسجیدلر[دَییشدیر]
تیکانتپهنین مسجیدلری بوُنلار دیر: ۱۴ معصوم مسجیدی (کمربندی خیاوانی)، ابوالفضل مسجیدی (آغال نفت شیرکتی دالیندا)، ابوالفضل مسجیدی (مینجیقتپه محلهسی)، امام حسن مجتبی مسجیدی، امام حسین مسجیدی (سبزیخانا محلهسی)، امام خمینی مسجیدی، امام رضا مسجیدی (قره ناو محلهسی)، امام سجاد مسجیدی، امام شافعی مسجیدی، امام علی مسجیدی، امیرالمومنین مسجیدی (سبزیخانا محلهسی)، امیرالمومنین مسجیدی، جامع مسجیدی، صاحب الامر مسجیدی، صاحب الزمان مسجیدی، فاطمه زهرا مسجیدی، ابوالفضل مسجیدی، فاطمه زهرا مسجیدی (امام خیاوانی)، فاطمه زهرا مسجیدی (قره ناو محلهسی)، حضرت بقیت الله موصلاسی، موسی بن جعفر مسجیدی، ولیعصر مسجیدی.[۴۷]
تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
سوغات[دَییشدیر]
تکاب دا اکین اورونلریندن سوْنرا ال ایش لرین یادیگار و سوغات حِسابیندا آلماق اولار بۇ جومله:مونبت ایشلری، شوشهَچیلیک، سرامیک دوزتمک و هامیدان اؤنملی خالچا، تکابین اونملی سوغات لاریندان دیر. تکابین فرشی افشار خالیسی آدلانیر هابئله بۇ فرشین دونیاسال ثبت اولماغی اوچون اؤنری وئریلیب.بو شهرین آیری بیر سوغات لاریندان چَرمی و دَریسَل ایشلریندن هابئله یئمیشی و بالی دا تانیمیش دیر.[۴۸][۴۹][۵۰]
هوتل لر[دَییشدیر]
شهرین هوتللری بوُنلار دیر: هوتل رنجی[۵۱]
شهرین ۲ اوْلدوزلو هوتلی ۱۳۹۳-جو ایلین مورداد آییناجا ۸۵٪ ایشلری گؤرولموش ایمیش.[۵۲]
محلی یئمک و غذالار[دَییشدیر]
تیکانتپهدهکی افشار ائلینین محلی یئمگی ماوکا دیر. «شوْر» تکجه ایرانین بوُ بؤلگهسینده تاپیلاراق، افشارلارین یئمکلریندن دیر. دیشلیک پیشیرمک دبی تیکانتپهده واردیر.[۵۳]
تیکان تپه نین قدیمی شکیل لری[دَییشدیر]
آدلیملار[دَییشدیر]
ال یازماچیلیق[دَییشدیر]
- اباصلت صادقی: ایرانین بؤیوک ال یازماچیلیق اوستادلاریندان
- اوستاد جمشید یاری شیر مرد:
- اوستاد منوچهر صحرایی:
شهرین گورونوشو[دَییشدیر]
تیکان تپه آوشارین گؤرونتولری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ پورتال وزارت کشور
- ↑ آذربایجان غربی در آینه تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران - باهمکاری استانداری آذربایجان غربی - محمد رضا قلی زاد - 1391 - انتشارات حسام الدین چلبی - صفحه 30
- ↑ http://www.amar.org.ir/Portals/2/pdf/jamiat_shahrestan_keshvar3.pdf
- ↑ شهرداری تکاب
- ↑ ایرانین آمار مرکزی
- ↑ (نوبان، ص ۱۴۷، ۱۵۲؛ فرهنگ جغرافیائی آبادیها، ج ۲۴، ص ۸۵؛ فرهنگستان زبان ایران، ص ۲۵).
- ↑ http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=3779
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ محمدی، علی، تاریخ تکاب افشار، فصل هجدهم - وجه تسمیه تکاب وافشار صفحه ۹۳-۹۸
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ دائره المعارف بزرگ اسلامی - تکاب
- ↑ ختم غائله سیمیتقو - شرف الدین میرزاقهرمانی - به کوشش میر هاشم محدث - پردیس دانش 1392 - صفحه 46
- ↑ فرهنگ جغرافیایی ایران - حاجعلی رزم آرا - 1331 - جلد 4 - صفحه 133
- ↑ هواشناسی باران
- ↑ شهر شما چقدر جمعیت دارد؟
- ↑ пpeдпoлaraeMoe
- ↑ فرهنگ جغرافیایی ایران - حسیعنلی رزم آرا - جلد 4 - 1331 - انتشارات ستاد ارتش - صفحه 133
- ↑ محمدی، علی، تاریخ تکاب افشار، فصل اول - رودخانهها صفحه 19–20
- ↑ هواشناسی کشور
- ↑ accuweather
- ↑ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ چیلله گجه سی و آداب زیبای مردم تکاب, فاش
- ↑ پيشرفت 70 درصدي سينماي چندمنظوره تكاب, فارس نیوز
- ↑ نهاد کتابخانه های عمومی
- ↑ جامعه خبری تحلیلی تکاب
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ پایگاه خبری تحلیلی شیز
- ↑ شهرداری تکاب, پایگاه خبری و اطلاع رسانی خدمات شهری ایران
- ↑ شورای اسلامی شهر تکاب
- ↑ عصر ایران
- ↑ محمدی، علی، تاریخ تکاب افشار،فصل ۱۶ (آموزش و پرورش ) صفحه 84 -89
- ↑ دانشگاه پیام نور واحد تکاب
- ↑ درباره دانشگاه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تکاب
- ↑ خبرگزاری رسا
- ↑ پایگاه اطلاع رسانی پیامبر اعظم
- ↑ معادن تکاب به رشد شهر کمک نکرده اند, شورای اسلامی شهر تکاب
- ↑ ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ جامعه خبری تحلیلی تکاب
- ↑ آثار باستاني، جاذبه هاي گردشگري و مناطق ديدني مهم شهرستان تكاب, anobanini
- ↑ جامعه تحلیلی خبری تکاب
- ↑ بهراه شهر تکاب
- ↑ اماکن ورزشی شهرتکاب-استان آذربایجان غربی, مدرسهنیوز
- ↑ بازتاب آنلاین
- ↑ تکاب ۸ سال در انتظار احداث و تکمیل یک بیمارستان ۶۴ تختخوابی , شیز
- ↑ ایسنا
- ↑ پارسی نیوز
- ↑ خبرگزاری مهر
- ↑ تلکس اینترنتی مهر
- ↑ باشگاه خبرنگاران
- ↑ استانداری آذربایجان غربی
- ↑ مساجد تکاب, تبیان
- ↑ خبرگزاری میراث فرهنگی
- ↑ خبرگزاری ایسنا
- ↑ جوان انلاین
- ↑ رزرو هتل رنجی در تکاب, hotelsboook
- ↑ پیشرفت 15 درصدی هتل چهار ستاره تخت سلیمان تکاب, باشگاه خبرنگاران
- ↑ غذاهای سنتی و محلی استان آذربایجان غربی, سایت آشپزی


text:
جولیا لوئی-درایفوس
|دوْغوم تاریخ =۱۳ ژانویهٔ ۱۹۶۱ (۵۹ یاش) |دوْغوم یئر =نیویورک, آمریکا بیرلشمیش ایالتلری |اؤلوم تاریخ = |اؤلوم یئر = |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی=Brad Hall (ائولی ۱۹۸۷) |اۇشاقلاری=2 |ایمضا= | وبسایت = }} جولیا لوئی-درایفوس (اینگیلیسجه: Julia Louis-Dreyfus) آمریکالی موغنی، کومدین، و اوْیونچو ۱۳ ژانویه ۱۹۶۱ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. جولیا لوئی-درایفوس نورتوسترن بیلیمیوردو}} دا درس اوْخویوب. ۱۹۸۲–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Julia Louis-Dreyfus»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جولیا لوئی-درایفوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باغلی دَییشیکلیکلر
آشاغیداکی ژورنال، قئيد اوْلونان صفحهيه (و يا قئيد اوْلونان بؤلمهدهکی صفحهلره) داخیلی کئچید وئرن صفحهلرده ائدیلمیش سوْن ديَیشیکلیکلرین لیستیدیر. ایزلهمه لیستینیزدهکی صفحهلر قالین شریفتله گؤستریلمیشدیر.
- ی
- بو دییشیک یئنی بیر صفحه یاراتدی (بیرده یئنی صفحهلرین لیستینه باخین)
- ک
- بو بیر کیچیک دَییشدیرمهدیر
- ب
- بۇ دَییشیک بیر روْبات طرفیندن ائدیلیبدیر
- د
- ویکیدئیتا دَییشیکلیگی
- (±۱۲۳)
- صفحهنین اؤلچوسو بایت میقداری ایله تعیین ائدیلیر
۲۶ مارس ۲۰۲۰
- منچستر یونایتد فوتبال کولوبو ۱۲:۵۲ +۷ 2.183.197.4 دانیشیق تغییر سرمربی اِتیکِت: گورمهلی دَییشدیرمک


text:
مری ولستونکرافت
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
مری ولستونکرافت (اینگیلیسجه: Mary Wollstonecraft) یازیچی - ۲۷ آوریل ۱۷۵۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۸ ایل عومر ائلهییب و ۱۰ سپتامبر ۱۷۹۷ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mary Wollstonecraft»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مری ولستونکرافت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کولورادو (آرژانتین) چایی
کولورادو (آرژانتین) چایی (اینگیلیسجه: Colorado River (Argentina)، فارسجا: رود کلرادو (آرژانتین)، آلمانجا: Río Colorado، ایتالیاجا: Río Colorado (Argentine)، روسجا: Pиo-Koлopaдo) آرژانتین اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کولورادو (آرژانتین) چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Colorado River (Argentina)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
دده قورقود
دده قوْرقود یا قوْرقود آتا، تۆرک، آلتای و اوْغوز افسانهلرینده، ناغیللاردا و خالق حکایهلرینده آدی چکیلن و غئیر-عادی بیلیم و اؤزللیکلره صاحیب اوْلان اوْزاندیر. اۆ دده قورقود کیتابینین تمل شخصیّتیدیر و اونداکی داستانلاری روایت ائدیر.
1815ـجی ایلده آلمانین «درسدن» شهریندن، گؤرکملی عالیم و بیلگین «دیتس» وسیلهسیله بیر اَل یازما کیتاب تاپیلدی کی اونون جیلدی اوستونده یازیلمیشدی : «کتاب دده قورقوت علی لسان طایفه اغوزان» بۇ حادیثه تورکلر اوچون اؤنملی و موهوم بیر اولای ایدی. نییه کی اونلارین کئچمیشلرینین آیدینلاشماسیندا بؤیوک نقشی واریدی. بۇ کیتاب بیر موقدیمه و 12 بویدان تشکیل تاپمیشدی. دیتس بۇ کیتابدان بیر نوسخه برلین کیتابخاناسینا ایستینساخ ائدیب و اونو و هابئله «تپهگؤزون اؤلمهسی بوساط وسیلهسیله» بویونون آلمانجا ترجومهسینی، 1815ـجی ایلده نشر ائتدی.
نئچه مودّت سوْنرا واتیکان کیتابخاناسیندان دا بیر دده قورقود کیتابی اله گلدی کی بیر موقدیمه و 6 بویدان عیبارت ایدی. بۇ ایکی کیتابین تاپیلماسیلا بؤیوک تدقیقات اونلارین اوستونده باشلاندی.
1859ـجو ایلده «تئودور نولدکه» آلمانین گؤرکملی شرقشوناسی، اثری یئنیدن ایستینساخ ائدیب، اونون چئویرمهسینه چالیشدی، آما مووفق اولماییب، ایشی باشا چاتدیرا بیلمهدی. اونون ایشینین آردینی روس عالیمی «پروفسور بارتولد» توتوب و نئچه داستانین متنینی روسجا ترجومهسیله درگیلرده نشر ائتدی. تورکیه ده «موعلیم رفعت» 1915ـجی ایلده و سوْنرالار «محرم ارگین» و «اورهان شاییق گؤکیای» و آذربایجاندا «حمید آراسلی»، «دمیرچیزاده» و «ا.سولطانعلی» و «م.ح. طهماسب» اوزون ایللر علمی شیوه ایله دده قورقود بویلاری اوستونده ایشلهییب و دَیرلی اثرلر یازیب و یایدیلار.
حتی 1962ـجی ایلده «یاکوبوفسکی» و «ژیرمونسکی» وسیلهسیله بیر یئنی ترجومه موفصل موقدیمه ایله یاناشی شوروی علملر آکادمیاسی طرفیندن نشر اوْلدو.
ایراندا دا آذربایجان میلّی (میلی) شاعیری «بولود قاراچورلو (سهند)» طرفیندن دده قورقود بویلاری نظمه چکیلیب و سازیمین سؤزو آدییلا 1345ـجی ایلده طاغوتی رژیمده تۆرکجه یازیلارین باسیلماسینین یاساقلیغینا باخمایاراق، باسیلدی. هابئله 1358ـجی ایلده اوستاد «دوکتور محمدعلی فرزانه» وسیلهسیله اینتیشاراتـفرزانه طرفیندن نشر اوْلدو.
آلمان نوسخهسینین یازیلما تاریخی بارهده موختلیف نظرلر واردیر. پروفسور بارتولد اونون یازیلماسینی 15ـجی یوز ایللیگه (قرنه) عایید بیلیر. پروفسور کوراوغلو ابجد حسابیله دئییر کی بۇ اثر 15ـجی عصیرده یازیلیبدیر. بیر سیرا عالیملر ده اونون یازیلما تاریخینی 16ـجی عصر بیلیرلر.
کیتابین دیلی تۆرکجهدیر و آرتیق آذربایجان تۆرکجهسینه اوخشارلیغی واردیر. او حالدا کی آنادولو لهجهسینین ده ایزلری اوندا گؤرونور. کیتابین متنیندن بللی اوْلدوغو کیمی بویلار ایتیفاق دوشن یئرلر آذربایجان و تورکیهنین شرقیدیر.
کیتاب نظم و نثر صورتینده یازیلیب و اوندا اوچ چئشید شعر وار : عروض، هیجا و سربست (ایندیکی یئنی شعر)
کیتابین موقدیمهسینده دده قورقودون خیصلتلری و اؤزللیکلری و هابئله اونون اؤیودلری گتیریلیبدیر. «بایات بویوندان قورقود آتا دئیرلر بیر اَر قوپدو.» دده قورقود اوغوز طایفاسینین اوزانی (آشیغی) و آغساققالی و ائلینین موشاویری ایدی. قورقود کلمهسی باجاریقلی و چوخبیلن و یاخود ائلجهبیلن معناسیندادیر. دده قورقود طایفانین قهرمانلارینا آد سئچر و قوپوزونو چالماقلا اوغوزلارا دستان سؤیلهیردی.
بو کیتابدا اوْلان ناغیللار ایسلامدان قاباق ایتیفاق دوشوبلر و اوغوزلارین موسلمان اولماسیلا دستانلار دا ایسلامیلشیبلر. نئجه کی اوندا هم اصیل تورک آدلاری وار و هم آلینما آدلار. سلجوق، آذر، دومرول، تپهگؤز، روستم و ... . کیتابدا غئیرـتورکلره تات دئییلیر. نئجه کی ایندیده تورکلر، غئیرـتورکلره تات دئیرلر. «تورکو آت ییخار، تاتی اَت.»
دده قورقود بویلاری میلّی (میلی) دستانلاردیر. بۇ معنادا کی بۇ ناغیللارین یازانی و سؤیلهینی بللی دئییل. اونلاری بیر میلت یارادیب و دستانلاردا او میلتین حیات و یاشاییش طرزینی گؤرمک اولار.
بو بویلاردا اوغوز ائللرینین یاشاییشی، عادت و عنعنهلری، عقیدهلر و اینانجلاری بارهده چوخ گؤزل صورتده معلومات وئریلیبدیر. میثال اوچون اوغوزلار ایچینده خانیم ایله کیشینین فرقی یوخدور. خانیم لازیم اوْلان واخت سیلاح گئیینیب و دوشمنلرله ساواشیر و هئچ تبعیض اونلا بیر کیشی آراسیندا قویولمور. بۇ او حالدادیر کی ائله هامان زاماندا باشقا اؤلکهلرده آرواد و قادین بیر پست مؤوجود کیمی تانینیردی و وظیفهسی فقط پیشیرمک و اوشاق ساخلاماق ایدی و هئچ جوره ایجتیماعی (توپلومسال) حاقلاردان بهرهمند دئییلدی.
تأسوفله بیزیم آذربایجاندا میلتیمیز بۇ دَیرلی کیتابدان خبرسیزدیرلر و او دا قاییدیر غاصیب پهلوی رژیمینین سویچولوقجا (نیژادپرستانه) ایشلرینه. اومید کی اولوسوموز دده قورقود و باشقا بؤیوک و گؤرکملی بیلگینلریمیزی تانیماقلا اؤز درین هویتلریله تانیش اولسون و بئلهلیکله غرب فرهنگی تهاجومو قاباغیندا مؤحکم دایانسین.
میلادی 1999ـجو ایل، میلتلر آراسی (بئینالمیللی) یونسکو قورولوشو ساریسیندان «دَده قورقود» ایلی آدلانمیشدیر.
شکیللر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
بو یازی خوی هفتهلیگینین 106ـجی ساییسیندا (6/6/78) باسیلمیشدیر *
- Lewis, Geoffrey (Ed.) (۱۹۷۴). The Book of Dede Korkut. Harmondsworth: Penguin


text:
رسمی دیل
رسمی دیل – آنایاسا ایله بیر اؤلکهنین، ویلایتین خصوصی ایستاتوسا مالیک اوْلان دیل. بیر قایدا اولاراق اؤلکه آدمینیستراسییاسی، پارلامئنتی و محکمهلری ایشلهدن دیل، رسمی دیل ساییلیر.[۱] آز ایشلنسه ده یئرلی خالقین دیلی ده دؤولت دیلی اعلان ائدیله بیلر. مثلاً، یئنی زئلاندییادا ماوری خالقی اؤلکه اهالیسینین بئش فایزینی تشکیل ائتسه ده اونون دیلی دؤولت دیلیدیر.[۲]
دؤولت دیلی[دَییشدیر]
دؤولت دیلی ـ دؤولت اراضیسینده دیگر دیللره نیسبتاً داها اوستون ایستاتوسا مالیک اوْلان دیلدیر. بیر قایدا اولاراق دؤولت دیلی کیمی اراضیدکی چوخسایلی ائتنوسون دیلی قبول ائدیلیر. باشقا طرفدن دؤولت سندلرینین دیگر دیللرده ده نشری نظرده توتولا بیلر.
دؤولت دیلی ایله رسمی دیل آراسیندا فرق[دَییشدیر]
یونئسکو ائکسپئرتلری ۱۹۵۳-جو ایلده «دؤولت دیلی» ایله «رسمی دیل» آراسیندا آشاغیداکی فرقی تکلیف ائتدی:
- دؤولت دیلی دؤولت چرچیوهسینده سیاسی، سوسیال و مدنی ساحهده اینتئقراسییا رولو اویناییر و دؤولتین سیموولو حساب ائدیلیر.
- رسمی دیل - دؤولت ایدارچیلیینده، قانونوئریجیلیینده، محکمه پروسئسینده ایشلنن ایشچی دیلدیر.
آذربایجان جومهوریتینین دؤولت دیلی[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتینین دؤولت دیلی آذربایجان جومهوریتی کونستیتوسییاسینین ۲۱-جی ماددهسینین ۱-جی حیسهسینه مووافیق اولاراق آذربایجان دیلیدیر.
آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا دؤولت حاکمیتی و یئرلی اؤزونو-ایداره-ائتمه اورقانلاریندا، دؤولت قوروملاریندا، سیاسی پارتییالاردا، غئیری-حؤکومت تشکیلاتلاریندا (ایجتیماعی بیرلیک و فوندلاردا)، همکارلار تشکیلاتلاریندا، دیگر حقوقی شخصلرده، اونلارین نمایندهلیکلرینده و فیلیاللاریندا، ایدارهلرده دؤولت دیلینین تطبیقی ایله باغلی فعالیت دؤولت دیلی حاقیندا آذربایجان جومهوریتینین قانونونا اویغون اولاراق حیاتا کئچیریلیر، او جملهدن کارگوزارلیق ایشلری دؤولت دیلینده آپاریلیر.
همچینین باخ[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ "OFFICIAL LANGUAGE", Concise Oxford Companion to the English Language, Ed. Tom McArthur, Oxford University Press, 1998.
- ↑ Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996-2006 censuses (Table 16)


text:
ایتن کؤلگه لر
ایتن کؤلگه لر
ترکی آذربایجانی
ارسطو مجردی
ناشر: انتشارات ایلقار/کیرپی
202 صفحه
کولک، قیراقلاری یانمیش کیتاب ورقلرینی گؤیه قالدیریب، داما، دیوارا چارپیردی. گوللهلنمیش تارین چاناغیندان، ییرتیلمیش پردهلریندن قان سیزیردی. صمدین «چیل کپهنکلر» مئلودییاسی یارالی تارین سیزیلتیلاری ایله داشقالاق اولموش مکتبین سینیق آتوشگهلریندن کئچیر، حئیرتده قالمیش دوداغی الیفبالی شاگیردلرین سوموکلریندن اؤتوردو. اونلارین، چوخ باش چیخارمادیقلاری حادیثهدن اورهکلری نانه یارپاغی کیمی اسیردی. هر نه داغیلمیشدی...
«ایتن کولگهلر» بی سئوگی حکایهسی دیر، تاریخ بویوجا بیر سئوگی. رومان چوخ ساده و گوزل دیلده یازیلیب... ایر سیزده تورکی اوخوماق باشلاماق ایستیرسیز... ایر والنتاین گونو ایستیرسیز خاطیرلاداسیز کی هلهده سئوگی، وطن سئوگیسی سیزده اولمهییب... بیز سیزه «ایتن کولگهلر» رومانین توصیه ائدیریک..
مشخصات فنی ایتن کؤلگه لر
- روانشناسی و موفقیت (8)
- جامعه شناسی (7)
- جغرافیا (6)
- کتاب کودک (65)
- فولکلور (76)
- مجلات (57)
- ادبیات (391)
- سیاسی (11)
- حقوق (4)
- سایر (16)
- زبان و زبان شناسی (58)
- تئاتر و نمایش نامه (7)
- موسیقی (9)
- تاریخ (88)