text:
اروپا UEFA قهرمانلرلیگی بیلله شوولری باشله دی
توناون کونی کیچه تورت گروپده اوچره شوو بولدی
UEFA قهرمانلرلیگی 2022-2023 موسوم بیلله شوولری دایره سیده دستلبکی اوچره شوولر بولیب اوتدی.
اروپا UEFA قهرمانلرلیگی گروپ بیلله شوولری دایره سیده E,F,G,H گروپلریده 8 ته اوچره شوو اجرا ایتیلدی.
ایریم گروپلرده گی اوچره شوولر بوگون کیچقرون اروپانینگ تورلی مملکتلریده بولیب اوته دی.
توناون کونی کیچه بولیب اوتگن اوچره شوولرنینگ نتیجه لری قوییده گیچه:
E گروپ
دینامو زگرب – چلسی 1-0
سالزبورگ – میلان 1-1
F گروپ
لپزیگ – شختر دونیتسک 1-4
سلتیک – ریئال مادرید 0-3
G گروپ
بوریسیا دورتمونت – کوپنهاگن 3-0
سوویا – منچستر سیتی 0-4
H گروپ
پاریس سن جرمن – یونتوس 2-1
بینفیکا – مکابی هایفا 2-0
علاقه لی ینگی لیکلر
اروپا UEFA قهرمانلرلیگی بیلله شوولری بولیب اوتدی
بوگون ایسه اروپا UEFA و کنفرانس لیگی بیلله شوولری اجرا ایتیله دی


c: text/html

text:
أردوُغان اسپانیا ساپار قورار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی ناتو قوراماسی نینگ ماصلاحاتیندا نأچه یوردونگ یوُلباشچیسی بیلن دوشوشیق گچیرر
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان 28-30-نجی ژوئن ده مادرید شهرینده گچیریلجک "ناتو قوراماسی نینگ دؤولت و حؤکۆمت یوُلباشچیلاری نینگ ماصلاحاتینا" قاتناشماق اۆچین اسپانیا گیدر.
ماصلاحاتدا، اوروپا- آتلانتیک حوُوپسوزلیغینا قارشی تهدیتلره استراتژیک گؤرنۆشده پیکیر آلیشیلار، روسیا- اوکراینا ساواشی نینگ قوراما تأثیری و ناتونینگ قوُرالماغی حاقیندا گنگه شیلر.
مادریدداقی ماصلاحاتدا ناتونینگ گلجگی باراسینداقی تأزه استراتژیک ماقصاتلارینگ دا تاصصیقلانماغینا قاراشیلیار.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی بو ماصلاحاتدا بیرنأچه یوردونگ یوُلباشچیسی بیلن ده دوشوشیق گچیرر.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: بیز ایقدیصادی تایدان دوُغری یوُلدادیرس
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان، تۆرکیأنینگ قینچیلیقلارینگ اۆستهسیندن گلیأندیگینی آیتدی
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایکینجی کوروش
کوروش یا دا ایکینجی پارس کۇروشو (فارسجا: کوروش یا کوروش بزرگ یعنی بؤیۆک کوروش) — عبرانی (بنی ایسرائیل) قالوت آوارهلرین ماشیح و شاهی[۴][۵](فارسجا: کوروش[۶]،۵۳۰-۵۷۶یا ۶۰۰) فارسجادا عۆموما کوروش بزرگ یعنی یئکه کوروش آدییلا تانینیر [۷] هخامنشلیلر ایمپیراتولوغونون قوْروجوسو و ایلک ایمپیراتورو[۸][۹].حؤکمونون آلتیندا ایمپیراتورلوق، قدیم یاخین شرقین بۆتون موتمدّین دؤولتلرینه شامیل اوْلوردو[۸] کوروشون ایپیراتولوغو نهایتده آسیانین گۆنئی باتیسینین چوْخو و اوْرتا آسیانین بؤیوک پارچاسی ایله قافقازی فتح ائتدی.ایپیراتولوغو مدیترانه دنیزی و داردانل بوغازینا غربدن و شرقدن ایسه سند درّهسی نه قدر یئتیشیردی.کوروش یارادن ایمپراتورلوق اوْ زامانا قدر دۆنیادا گؤرولن ان بؤیوک ایمپیراتورلوغویدو[۱۰]. کوروش ایمپیراتولوغونو اوّلده ماد ایمپیراتولوغو،سوْنرا لیدی ایمپیراتولوغو و داها سوْنرا یئنی بابل ایمپیراتورلوغونون فتحی ایله بنا ائتدی.کوروش بابلین فتحیندن سوْنرا اورتا آسیا یا دا قوْشون چکدی[۱۱]. کوروش اؤزونو میصر ریسکینه آتمادی،نئجهکی اؤزو ده ۵۳۰-م.ق ایلینده ماساگتلرله سیحون چایینین قیراغیندا ساواشاندا اؤلدورولدو[۱۲][۱۳].کوروشدان سوْنرا اوْغلو ایکینجی کمبوجیه تخته چیخدی ،اوْ قیسا حؤکومتینین ایچینده میصر ،نوبیه و برقهنی ایپیراتورلوغا قاتدی.کوروش الینه کئچیرن توْرپاقلارین خالقلرینین دین و دَبلرینه حؤرمت و سایگی گؤستریردی[۱۴]. کوروش یارادان ایمپیراتورلوغون نقشی چوْخ باشاریلی موتمرکیز ایداره شیوهسی و رعیتلرین نفعینه چالیشماسی دۆنیالیق تاریخده دئییلیب[۸].واقعیّتده ایمپیراتولوق ساتراپلار توسوطویلا ایداره اوْلوردو و حؤکومتین اساس قرارلاری پاسارگاددا کوروش اوْتوران یئرده وئریلیدی[۱۵].(م.۱۹۷۰)۱۳۵۰ ایللرینده محمدرضا پهلوی کوروش اۆسوانهسینین اۆستوندهکی یازیلاری ان اسکی اینسان حقّلری بیانامهسی آدلاندیردی[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹].بعضی تاریخچیلر بۇ باخیشی نقده چکیلیب و اۆستوانهنین ایشتباه آنلاماغینی مئیدانا قوْیوبلار[۲۰][۲۱]؛ تاریخچیلره گؤره اوْ عصرلرده عۆموما یئنی تخته چیخان سولطانلار حؤکومتلرین باشلییاندا بو نوع اعلامیهلردن وئریرمیشلر[۱۸][۱۹][۲۲].
اتیمولوژی
کوروش آدی قدیم فارسجادان گلیر[۲۳]،آد و معناسی قدیم یازیلاردا و دییشیک دیللرده ثبت اوْلوب.قدیم یونانین پلوتارک و کتزیاس آدلی تاریخچیلرینه گؤره کوروش آدی کروسدان تۇتولوب (گؤنش) و معناسینی گۆنشه بنزر ثبت ائدیبلر.(خور+وش) فارس دیلینده (خور) گۆنش اسمی و (وش) بَنزرلیک اکی اوْلاراق[۲۴]. .هابئله بۇ مومکوندور ایرانین ایلک افسانه شاهی اوْلان جمشیدی،گؤز قاباغینا گتیره، اوْنوندا آدی گۆنش (شید) عۇنصوروندان تشکیل اوْلوب.یهودیلرین قوتسال کیتابی تورات اوْنو کۇروش تانیتدیریب.(عبرانیجه:כורש)[۲۵] استرابو ریوایتینده،کوروشون آدی قاباقجا آگراداتسیمیش و شاه اوْلاندان سوْنرا پاسارگادین گونئیینده آخان کوْر چاییندان ایلهام آلیب و کوروش آدینی اؤزونه سئچیب.
سولاله تاریخچهسی
پارسلارین سولطه و شاهلیقلاری ایران فلاتیندا هخامنش سولالهسی ایله باشلادی،اوْنلار قاباقدان اللرینده اوْلان قودرتلرینی ایحتیمالا ۹.جو م.ق عصرینده گئنیشلندیردیلر. سولالهنین آدی ایسه قوْروجوسو اوْلان هخامنشدن گلیر."هخامنشلی،هخامنشین اۇشاقلاری،سولالهسی" دئمکدیر.سولالهنین دوْقوزونجو شاهی داریوش اؤز نسبینی هخامنشه قدر اۇزالدیر و اعلان ائدیر "بو سببله بیز هخامنشلی آدلاندیق".هخامنش پارسومش دؤولتین ایرانین گؤنئی باتیسیندا قۇردو اوْندان سوْنرا چِشپِش تخت صاحیبی اوْلدو و انشان شهرینی اله کئچیرندن سوْنرا "انشان شاهی" آدلاندی و بۆتون پارس دؤولتینی شاهلیغینین ایچینه آلدی[۲۶]. اسکی سندلر[۲۷] چشپشین کیچیک کوروش آدلی بیر اوْغلو اوْلدوغونا ایشاره ائدر.اوْدا انشان شاهلیغینی آتادان ارث آپاردی.بیرینجی کوروشون قارداشینین آدی آریارمنش ثبت اوْلونوب.[۸] ۶۰۰م.ق ایلینده ،۱.جی کوروشون اوْغلو ۱.جی کمبوجیه آتانین تختینه چیخدی، و۵۵۹ م.ق ایلینه قدر حؤکم سۆردو. بیرینجی کمبوجیه ده آتاسینین آدینی اوْغلونا قوْیودو ایکینجی کوروش .[۲۸]
دوْغوم و اوُشاقلیغی
کوروش، انشان شاهی اوْلان بیرینجی کمبوجیه و ماد شاهینین قیزی ماندانا ۵۹۹-۶۰۰یا ۵۷۵-۵۷۶ ایللری آراسیندا دوْغولموش اۇشاغیدی.هرودوتون یازیلارینا گؤره ،ماد شاهی آستیاگ ایکی یوْخو گؤرور،بیرینده سئل و اوْبیرنده نئچه بارلی اؤزوم آغاجی قیزینین بدنیندن چیخمیشدی و بۆتون پادیشاهلیغی اؤرتموشدو.موشاویری یوْخولاری گلجکدن خبر بیلیر کی؛ بیر گۆن نوهسی(کوروش) علیهینه عۇصیان ائدیب و شاهلیق تختینه چیخاجاق. آستیاگ اوْزامان کی قیزی کوروشا حامیلهیدی اۇشاغی اؤلدورمک اۆچون ماندانانی اکباتانا چاغیریر،شاهین موشاویری هارپاگوس اۇشاغی اؤلدومهگی میترادس (مهرداد) آدلی بیر چوبانا تاپشیریر،میترادس اۇشاغی دیری ساخلییر و اؤلو دوْغولان اۇشاغینی کوروشون یئرینه هارپاگوسا گؤرسهدیر.کوروش گیزدین یاشییر،اما اوْن یاشلیغیندا آیری اۇشاقلارلا اوْینویان زامان ،کوروش اشراف اۇشاقلاریندان بیرنی امرلرینه باخماماغا گؤره وورور ،چوبان اوْغلو اوْلماغی اۆچون سؤزلرین سایمامیش توْتموشدو.آستیاگ اوْغلان (کوروش) و آتاسینی محکمهیه آپاریر و دانیشدیریر.چوبانین اعتیرافییلا آستیاگ کوروشو تانیییر و اوْنو دوْغما آتا آناسینین یانیندا یاشاماق اؤچون پارسا گؤندیر. آنجاق آستیاگ هارپاگوسون (موشاویرین) اوْغلون چاغیریر و عوض آچماق اۆچون،اؤلدوروب،بؤلوشدورور و پیشیریب ،کاباب ائدندن سوْنرا بؤیوک بیر قوناقلیقدا اوْغلانین اتین موشاویره یئدیریر،سوْنرا آستیاگین خیدمتکارلاری اۇشاقین باشی ،قوْلو و آیاقلارینی قابلار ایچینده گتیرمکله و هارپاگوس بیلمهمیش اوْغلونون اتینی یئمهگی بیلیر[۲۹]. بیر آیری نۆسخه ده، کوروشو ماد درباریندا ایشلهین یوْخسول عایلهنین اوْغلو تانیتدیریر،آنجاق کوروشون اؤز سؤز بو ایدیعانین ترسینه دیرکی ؛کوروش آتاسیندان سونرا،بؤیوک آتاسی و بؤیوک-بؤیوک آتاسیندان سوْنرا شاهلیق تختینه صاحیب اوْلوب[۳۰]. کوروش قایتماقدان سوْنرا کاساندان ایله ائولهنیر، ایکی اوْغلان ۱.جی کمبوجیه و بردیا ، اۆچ قیز دا آتوسا ،آرتیستون، روْکسانا آدلاریندا بیلهسینه دۆنیایا گتیریر.آتاسی اؤلندن سوْنرا ،کوروش پارسلارین شاهلیغینی آتادان ارثه آپاردی پاسارگاد اوزامان آستیاگین قوْندارمیش بیر دؤولتیدی.هابئله استرابودان نقل اوْلوب؛ کوروشون اصل آدی آگراداتسیمیش کی (اؤگی) آتاآناسینین طرفیندن قوْیولموش آد.بئلهلیکله ایحتیمالاً دوْغما عائیلهسینین یانینا قاییداندا، اوْزامانین آد قوْیماق رسملری ایله کوروشون آتاسی (۱.جی کمبوجیه)،اؤز آتاسینین آدینی اوْغلو کوروشا قوْیا.
ظفرلر و ساواشلار
ماد ایمپیراتورلوغو
کوروشون آتاسینین اؤلومو ۵۵۱ م.ق ایلینده اوْلماسینا رغماً، کوروش 559م.ق دان شاهلیغا یئتیشمیشدی.آنجاق هله موستقیل بیر دوولت دئییل دی؛ قاباقکی شاهلار کیمی کوروش دا گرک ماد ایقتیدارین رسمیّته تانیاردی. آستیاگ مادلارین سوْن شاهی و کوروشون بؤیوک آتاسی ،قدیم یاخین شرقین چوْخلو بؤلگهلرینه حؤکومت ائدیردی ، غربدن لیدی ایله، شرقدن ده پارس و پارتلارلا سرحدّلری واریدی.کوروش ماد ایمپیراتورلوغونون ایقتیدارینین آلتیندان چیخماق اۆچون ،اولّده مادلارین پاسارگاداکی مقرینه هۆجوم چکمهگه باشلادی ،هرودوتون دئدیگیجه پارسدا یاشایانلارین آلتی طایفاسیندان اۆچو کوروشا قوْشولدولار و ماد بؤیوکباشلاریندان دا نئچهسی کوروشا طرف گلدیلیر.بو عۆصیانلار ساواشا سبب اوْلدو ،دمشقلی نیکولاس توضیح وئریر ؛ساواش باشلاناندا وضع کوروشون قازانجینا دئییلدی و پارسلار ماد گۆجلرینین قارشیسیندا دایانامیردیلار و قاچیردیلار ،پارس قادینلاری مئیداندان قاچان ساواشچیلارا سسلندیلر "دۆنیایا گلدیگینیز یئره سوْخولماق ایستیسینیز!"قادینلارین بو ایشی ساواشچیلاری غئیرتلندیردی و شیدّتله دؤیوشوب ساواشی قازاندیلار.کوروش ایکی ایلین ایچینده بۆتون ماد گۆجلرینی پارسدان چیخاردابیلدی.آستیاگ ۵۵۰ م.ق ایلینده کؤمک گۆجلرینی هامیسینی ایرانین(شومال شومال-شرق) قورئی و قوزئی-دوْغوسوندان کوروشا حمله ائتمک اۆچون مادا چاغیریر.نعبوعیدین گۆنلوک یازیلارینا گؤره آستیاگ اوْردوسونو کوروشو اؤلدورمک اۆچون یولاسالیر.تاریخچی هرودوتون توضیحینه گؤره آستیاگ اوْردونون باشچیلیغینی هارپاگوسا تاپشیریر.آنجاق هارپاگوس کوروش ایله ایرتیباط قوْرور و اوْنو ماد مۇقابیلینده عۆصیانا تشویق ائدیر سوْنرا اؤزو و نئچه اشراف و اوْردونون بیر قیسمییله ماد ایمپیراتورلوغونا اؤز دؤندریر.سوْن ساواش اکبتان دا باش وئریر و کوروش شهری الینه کئچیریر.هرودوت و کتزیاس ثبت ائلهدیگینه گؤره؛کوروش آستیاگین اؤلدورمهسیندن وازگئچیر و "آمیتس" آدلی قیزینی آلیر(خالاسی).بو ایش مادین نظرینده ایداره اوْلان کیچیک دؤولتلر آراسیندا ساواش اوْدونو سؤندوردو[۳۱].آستیاگ قودرتدن دؤشمهسییله سولطهسینین آلتینداکی کیچیک دؤولتلر کوروشون حؤکمونون آلتینا کئچدیلر.ماد ایپیراتورلوغونون فتحی کوروشون ساواشلارینین باشلانماسییدی[۳۲].
لیدی ایمپیراتورلوغو و کیچیک آسیا
لیدی فتحینین دقیق تاریخی معلوم دئییل اما ماد شاهلیغینین ییخیلماسی ایله و بابل فتحینین آراسیندا اوْلمالیدیر. (۵۵۰م.ق-۵۳۹م.ق) .نبونعیدین گۆنلوک یازیلارینین بعضی توضیحلرینه گؤره کئچمیش زامانلاردا ۵۴۷-م.ق ایلی فتح تاریخی ساییلیردی اما بۇ باخیش ایندیلر چوْخ مقبول دئییل[۳۳]. لیدیلیلر اولّده هخامنشلیلرین "کاپپادوکیا"دا اوْلان پِتریا آدلی شهرینه حمله ائتدیلر. کروزوس شهری مۇحاصیره و ایشغال ائدندن سوْنرا و اهالیسین قوْلوغا تۇتور.بۇ آرادا ،پارسلار دا لیدی شاهلیغینین لونیا آدلی شهرینین اهالیسین حؤکمدارلارینا قارشی عۆصیانا دعوت ائتدیلر.بۇ چاغیری رد اوْلماغیلا ،کوروش قوْشون یغیب و لیدیه طرف یوْلا دؤشدو یوْل اۆستونده اوْلان میلّتلرین قاتشماسییلا ساواشچیلارین سایی گئت گئده آرتدی.پئتریا ساواشی واقعیّتده نتیجهسیز اوْلدو.ساواشین ایکی طرفی ده آخشام دؤشهنه قدر آغیر تلفات وئردی. کروزوس صاباح اوْلانا ساردیسه طرف دالا چکیلدی.[۳۴] کروزوس ساردیسده اوْلان زامان لیدیه کؤمک اۆچون موتّحیدلرینه کؤمک چاغریسی گؤندردی، آنجاق قیشین سوْنلاریندا موتّحیدلری بیرلشهبیلمهمیش کوروش ساواشی لیدی اراضیسینه چکدی و کروزوسو باشکندی (پایتختی) ساردیسده موحاصیره ائتدی. قیسا مۆدّت "زیمبرانین" نهایی ساوشیندان قاباق هارپاگوس بؤیوک کوروشا توصیه ائتدی دَوهلری ساواشچیلارین قاباق صفینده یئرلشدیره؛ لیدی آتلاری دَوه قوْخوسونا عادتلری اوْلمادیغی اۆچون چوْخ قوْرخدولار.ایستیراتژی جواب وئردی؛لیدی آتچیلاری مئیدانی الدن وئردیلر.کوروش کروزوسا غالیب اوْلدو و اوْنو اسیر تۇتدو.کوروش ساردیس باشکندی (پایتختی) ایشغال ائتمهسیله لیدی شاهلیغینی ۵۴۶م.ق فتح اوْلدو.[۳۴] هرودوتون یازیلارینا گؤره کوروش کروزوسون جانین باغیشلادی و اؤزونه موشاویر اوْلاراق ساخلادی، اما بو توضیح نبونعیدین گۆنلوک یازیلارینین بۇگونکو تفسیرلری ایله اختلافلیدیر کی لیدی شاهینین اؤلدورولمهسینی اوْرتایا قوْیور.[۳۵] کوروش باشکنده (پایتخته) قایتماقدان قاباق ،کروزوسون خزانهسینین پارسا داشیماغینی پاستیاس آدلی بیر لیدیلییه تاپشیریر.آنجاق کوروش یوْلا دؤشمهسیندن بیرآز سوْنرا پاستیاس پوللا دؤیویشچو اجیر ائدیب ساردیسده پارسلارین ساتراپی تالابوس علیهینه عۆصیان یاراتدیر.کوروش مازاروس آدلی فرماندهینه عۆصیانی باستیرمانی تاپشیریر،اما پاستیاسین دیری قایتارماغینی ایستهییر.مازاروس یئتیشمهسی ایله پاستیاس اجیر اوْلموش ساواشچیسی چوْخ اولان لونییا شهرینه قاچیر .مازاروس اوْردونو یونان مملکتینه گیردیریر و ماگنسیا و پیرنه شهرلرین موطیع ائتدیر.پاستیاسین عاقیبتی معلوم دئییل اما ایحتیمالا تۇتولاندان سوْنرا کوروشون یانینا آپاریب و شیکنجهلردن سوْنرا اؤلدورولو[۳۶] مازاروس کیچیک آسیادا فتحلرینه دوام وئریر و لونیادا دؤیوشلرین بیرینده اؤلور.کوروش مازاروسون فتحلرین تاماملاماق اۆچون هارپاگوسو گؤندریر و هارپاگوس۵۴۲-م.ق ایلینده منطقهنین فتحین باشا یئتیریب پارسا قاییدیر.
یئنی بابل ایمپیرلتورلوغو
۵۴۰-م.ق ايلينه قدر کوروش ایلام و باشکندی شوشو ایشغال ائتدی[۳۷].نبونعيدین گۆنلوک يازيلارينا گؤره ساواشدان قاباق نبونعيد بابلين اۇزاق شهرلريندن دينی مۆجسّمهلرین باشکنده داشیماغینا امر وئرير.و ساواش ايحتمالاً ۵۴۰-م.ق ايلینین قيشیندا باشلانير[۳۸]. اوکتوبر آیینین باشلامناسینا ياخين، کوروش بابلین شومالی و دیجله چايين کیناریندا یئرلشن استراتژيک اؤنمه صاحیب اوپيس شهرين ایچی یادا ياخينليغيندا ساواشدی.بابل اوْردوسونو داغيلدیب و اکتوبرون ۱۰ اوْندا سيپپار شهرینی ساواشسيز اله کئچیردی ،شهرین اهالیسینین طرفيندن هئچ ديرنيش اوْلمادی[۳۹]. ايحتمالاً کوروش، بابل اوْردوسونون باشچيلاریيلا گؤروشوب و موذاکیره ایله ایکی اوْردونون ساواشماسینین قاباغینی آلیب.نبونعيد شهرده قالیر و الينه فورصت کئچرکن نئچه ايل اۇزاق قالدیغی باشکندينه قاچیر[۴۰]. ايکی گۆن سوْنرا گوبریاسین(هخامنشلیلرین بؤیوک باشلاریندان بیری) دؤيوشچولری بابل شهرينه گيرهبیلدیلر، بودفعه ده بابل اوْردوسونوندان موقاويمت اوْلمادی و نبونعيدین تۇتولدو[۴۱]. هرودوت بو ظفری بؤيله توضيح وئرير؛پارسلار قاباقدان ملکه نیتوکریس توسوطویلا بابلی ماد حملهسيندن قوْروماق آماجیيلا قازمیش خندقلره،فرات چايینين سۇيونو چئویردیلر و بئلهلیکله سۇ سوييهسی بير کيشيینين دیزینه قدر آلچاقلاشدی و موهاجيم گۆجلر گئجهليکله چايين یاتاغیندان کئچيب و شهره گيرديلر[۴۲].اوکتوبرون ۲۹.دا کوروش اؤزو بابله گیردی و نبونعيدی حبس ائتدی[۴۳]. کوروش توسوطویلا فتح اوْلمادان قاباق، يئنی بابل ايمپيراتورلوغو، چوْخلو شاهليقلاری فتح و بابله قاتميشدی.بابلين فتحيندن سوْنرا،کوروش اساگيلا معبدینين تيکيلمهسينده، بابلين باش تانريسی مردوکا تقديم ائتدیگی مشهور اۆستوانهسينده اؤزونو "بابل شاهی، سومر ایله آکاد شاهی و دۆنيانين دؤرد بۇجاغینين شاهی" اعلان ائتدیر.اۆستونهنين يازيلاری نبونعيدی دينسيزليغه محکوم و فاتيح کوروشو مردوکدان راضی تصویر ائدیر و کوروشون بابل وطنداشلارینین یاشاملارینی ترقّی وئرمهسی ، يۇردلاريندان چيخارديلمش خالقلاری يئرلرينه قايتارماغی و معبدلر و موقدّس مکانلارین تعمير و يئنيلهشديرلمسينه فرمان وئرمهسینی آچیقلار[۴۴] . کوروشون سلطنتینين سوْنلاريندا هخامنشلی ايمپيراتولوغو کيچيک آسيايا باتيدان و دوْغودان هيندوستانين قوزئي-باتیسینا قدر دوْغويا چکيلميشدی[۴۵]
اؤلوم
کوروشون اؤلومونون شرحی توضیحلره گؤره فرقلیدیر.هرودوتون تاریخلر آدلی کیتاباینداکی توضیحه گؤره ؛کوروش عاقیبتینی ماسگتلرله شیدتلی بیر ساواشدا گؤرور، ماساگت ائلی خوارزم و قیزیل قوْم چؤللرینین گونئیینده، بۇگونکو اوزبکیستان و قازاقیستان توْرپاقلاریندا یاشایاردیلار.ماساگتلر آتلی و پیادا ساواشچیلارا صاحیبیدیلر. کوروش، کروزوسون توصیهسی ایله اوْنلارا اؤز توْرپاقلاریندا حمله ائدیر[۴۶].اوّلده کوروش، تومیریسین اؤلکهسینه صاحیب اوْلماق نیّت ایله اوْنا ائولنمک تکلیفینی وئریر.ایستگی ردّ اوْلماقلا ماساگتلرین توْرپاغینی زوْرلا آلماغا باشلاییر[۴۷].کوروش باشلانغیچدا ایکی اؤلکهنی آییران سیحون چایینین اۆستونده ساواش گمیلرله کؤرپو قوْردو.تومیریس اوْ شرایطده کی کوروش طرفیندن ساییلماماسینی دؤشونوردو کوروشا ایخطار گؤندریر و یۆرویوشلرین دۇردورولماسینی ایستهییر.تومیریس کوروشون اؤلکهسینده و چایدان بیر گۆنلوک یوْل اۇزاق اوْلان نوقطهده ایکی اوْردونو شرفلی بیر ساواشا چاغیریر.کوروش بۇ سؤزو قبول ائدیر،اما بۇنودا اؤرگنیرکی ماساگتلر شراب و مست ائدن خاصیّتیندن خبرسیزدیرلر.ایچی چوْخلو شرابلا دوْلو بیر مقر قۇروب و یاخشی دؤیوشچولری اؤزویله گؤتورب و آز قابلیتلی دؤیوشچولری ایسه اوْرادا بۇراخیب گئدیر.تومیریسین اوْغلو و اوْردوسونون ژنرالی اسپارگاپیسِس، کوروش مقرده ساخایان دؤیوشچولری اؤلدوروب و اوْرانی یئمک و شرابلا دوْلو گؤرور.ساواشچیلاری بیلمهمیش ایچمکله مستلهشدیلر و خبرسیز حملهیه معروض قالان زامان اؤزلریندن دیفاع قابیتینی الدن وئردیلر.حمله باشاریلی اوْلدو و اسپارگاپیسسین دیری توْتولدو،بۇنا رغماً هوشو باشینا گلرکن اؤزونو اؤلدوردو.تومیریس کوروشون تاکتیکینی آلداتیچیلیق سایدی و اینتیقام آلماغینا آند ایچدی.سوْنرا ایکینجی دسته قوْشونو ساواشا گؤندردی و نهایتده کؤروش اؤلدورولدو و گۆجلری ده آغیر تلفات وئردی. هرودوت بو ساواشی کوروش و قدیم دۆنیانین ان شیدّتلی و رحمسیز ساواشی آدلاندیریر.ساواشدان سوْنرا تومیریس کوروشون اؤلوسونو گتیرمگه امر ائدیر،سوْنرا کوروشون قان تؤکنلیگی و اوْغلونون اؤلومونون اینتقیامینا گؤره بیر سمبولیک حرکتله باشینی بدندن آییریر و قانلا دوْلو بیر قابا سوْخور[۴۶][۴۸].
توْرپاغا تاپشیریلماسی
میراث
کوروش اۆستوانهسی
قالری
آیریجا باخ
قایناقلار
- ^ Ghasemi, Shapour. The Cyrus the Great Cylinder. Iran Chamber Society. یوْخلانیلیب2009-02-22.
- ^ CYRUS iii. Cyrus II The Great. iranicaonline.org.
- ^ Dandamayev,Muhammad A.,CYRUS iii. Cyrus II The Great, Encyclopædia Iranica
- ^ اسکی عهد (عهد عتیق) شاهلار سِِِفری
- ^ اشعیا 1:14
- ^ Dandamaev 1989, s. 71
- ^ Xenophon, Anabasis I. IX; see also M. A. Dandamaev "Cyrus II", in Encyclopaedia Iranica.
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ Schmitt Achaemenid dynasty (i. The clan and dynasty)
- ^ [http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus.php Why is Cyrus The Great Cyrus II, Kourosh in Persian, Kouros in Greek]. http://iranchamber.com. یوْخلانیلیب16 May 2016.
- ^ Kuhrt, Amélie (1995). "13". The Ancient Near East: C. 3000–330 BC. Routledge. p. 647. ISBN 0-415-16763-9.
- ^ Cambridge Ancient History IV Chapter 3c. p. 170. The quote is from the Greek historian Herodotus.
- ^ Beckwith, Christopher. (2009). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton and Oxford: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2. Page 63.
- ^ Cyrus's date of death can be deduced from the last two references to his own reign (a tablet from Borsippa dated to 12 August and the final from Babylon 12 September 530 BC) and the first reference to the reign of his son Cambyses (a tablet from Babylon dated to 31 August and or 4 September), but a undocumented tablet from the city of Kish dates the last official reign of Cyrus to 4 December 530 BC; see R. A. Parker and W. H. Dubberstein, Babylonian Chronology 626 B.C. – A.D. 75, 1971.
- ^ Dandamayev Cyrus (iii. Cyrus the Great) Cyrus's religious policies.
- ^ The Cambridge Ancient History Vol. IV p. 42. See also: G. Buchaman Gray and D. Litt, The foundation and extension of the Persian empire, Chapter I in The Cambridge Ancient History Vol. IV, 2nd edition, published by The University Press, 1927. P. 15. Excerpt: The administration of the empire through satrap, and much more belonging to the form or spirit of the government, was the work of Cyrus ...
- ^ Neil MacGregor, "The whole world in our hands", in Art and Cultural Heritage: Law, Policy, and Practice, p. 383–4, ed. Barbara T. Hoffman. Cambridge University Press, 2006. ISBN 0-521-85764-3
- ^ The Cyrus Cylinder travels to the US. British Museum (2012). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2019-11-02. یوْخلانیلیب21 September 2013.
- ^ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ "Cyrus cylinder, world's oldest human rights charter, returns to Iran on loan". The Guardian. Associated Press. 10 September 2010. Retrieved 21 September 2013.
- ^ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ "Oldest Known Charter of Human Rights Comes to San Francisco". 13 August 2013. Archived from the original on 2013-09-22. Retrieved 21 September 2013.
{{cite news}}: Unknown parameter
|dead-url=ignored (
|url-status=suggested) (help)
- ^ Daniel, Elton L. (2000). The History of Iran. Westport, CT: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-30731-8.
- ^ Mitchell, T.C. (1988). Biblical Archaeology: Documents from the British Museum. London: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36867-7.
- ^ Arnold, Bill T.; Michalowski, Piotr (2006). "Achaemenid Period Historical Texts Concerning Mesopotamia". In Chavelas, Mark W. (ed.). The Ancient Near East: Historical Sources in Translation. London: Blackwell. ISBN 0-631-23581-7.
- ^ Cyrus (name). یوْخلانیلیب8 February 2016.
- ^ ; Plutarch, Artaxerxes 1. 3 classics.mit.edu; Photius, Epitome of Ctesias' Persica 52 livius.org Archived 2010-10-16 at the Wayback Machine.
- ^ Koresh. http://biblehub.com. یوْخلانیلیب17 May 2016.
- ^ . The clan and dynasty.
- ^ e. g. Cyrus Cylinder Fragment A. ¶ 21.
- ^ Schmitt, R. "Iranian Personal Names i.-Pre-Islamic Names". Encyclopaedia Iranica. Vol. Vol. 4.
Naming the grandson after the grandfather was a common practice among Iranians.
{{cite encyclopedia}}:
|volume=has extra text (help); Invalid
|ref=harv(help)
- ^ Stories of the East From Herodotus, p. 79–80
- ^ Amélie Kuhrt, The Ancient Near East: c.3000–330 BC, Routledge Publishers, 1995, p.661, ISBN 0-415-16762-0
- ^ Briant, Pierre (2002). From Cyrus to Alexander. Eisenbrauns. pp. 31–33.
- ^ The encyclopædia britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information, Volume 21 edited by Hugh Chrisholm,1911, pp. 206–207
- ^ Rollinger, Robert, "The Median "Empire", the End of Urartu and Cyrus's the Great Campaign in 547 B.C."; Lendering, Jona, "The End of Lydia: 547?".
- ^ ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ Herodotus, The Histories, Book I, 440 BC. Translated by George Rawlinson.
- ^ Croesus Archived 2011-06-29 at the Wayback Machine.: Fifth and last king of the Mermnad dynasty.
- ^ The life and travels of Herodotus, Volume 2, by James Talboys Wheeler, 1855, pp.271–274
- ^ Tavernier, Jan. Some Thoughts in Neo-Elamite Chronology.
- ^ Kuhrt, Amélie. "Babylonia from Cyrus to Xerxes", in The Cambridge Ancient History: Vol IV — Persia, Greece and the Western Mediterranean, pp. 112–138. Ed. John Boardman. Cambridge University Press, 1982. ISBN 0-521-22804-2
- ^ Nabonidus Chronicle, 14 Archived 2012-02-11 at the Wayback Machine..
- ^ The Harran Stelae H2 – A, and the Nabonidus Chronicle (Seventeenth year) show that Nabonidus had been in Babylon before October 10, 539, because he had already returned from Harran and had participated in the Akitu of Nissanu 1 [April 4], 539 BC.
- ^ Nabonidus Chronicle, 15–16 Archived 2012-02-11 at the Wayback Machine..
- ^ Potts, Daniel (1996). Mesopotamian civilization: the material foundations. Cornell University Press. pp. 22–23. ISBN 978-0-8014-3339-9.
- ^ Nabonidus Chronicle, 18 Archived 2012-02-11 at the Wayback Machine..
- ^ British Museum Website,The Cyrus Cylinder. Britishmuseum.org. یوْخلانیلیب2012-12-30.
- ^ M.A. Dandamaev, "Cyrus II", in Encyclopaedia Iranica.
- ^ ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ Ancient History Sourcebook: Herodotus: Queen Tomyris of the Massagetai and the Defeat of the Persians under Cyrus. Fordham.edu. یوْخلانیلیب2012-12-30.
- ^ Grousset, Rene (1970). The Empire of the Steppes. Rutgers University Press. pp. 9. ISBN 0-8135-1304-9.
- ^ Tomyris, Queen of the Massagetae, Defeats Cyrus the Great in Battle Archived 2014-12-29 at the Wayback Machine. Herodotus, The Histories
- CS1 errors: unsupported parameter
- CS1 errors: extra text: volume
- CS1 errors: invalid parameter value
- CS1: long volume value
- صفحههای حاوی پیوند جادویی آیاسبیان
- هخامنشلر
- هخامنشی شاهلاری
- کوروش
- 600s BC births
- 530 BC deaths
- 6th-century BC Kings of the Achaemenid Empire
- 6th-century BC Kings of Anshan (Persia)
- 6th-century BC Babylonian kings
- 6th-century BC biblical rulers
- 6th-century BC Iranian people
- Book of Daniel
- Book of Isaiah
- Ezra–Nehemiah
- Founding monarchs
- Monarchs killed in action
- Kings of Anshan (Persia)
- Kings of the Universe


text:
ائله بئله عنوانلی کتاب، کاظم شهابی آزاد – “سئور” تخلصو ایله تانینان گنج شاعیریمیزین ایلک شعر دفتری دیر. سئور شهابی چاغداش گنج شاعیرلر آراسیندا گؤزل ایفالاری، باجاریلی آپاریجیلیغی و دویغولو شعرلریله تانینمیشدیر. بو دفترده سئورین ۶۰ شعرینی اوخویوب لذت دویوروق. بو اثری ۱۰۰ صفحه ده “آذر تورک” یایینلاری تبریزده چاپ ائتدیرمیش و یایمیشدیر. بو اثره اؤن سؤز یازان بؤیوک اوستادیمیز دؤکتور صدیق جنابلاری اولموشدور.
سئور، ائله بیر شاعیردیر کی سینه سی شعرلرله دولو اولاراق، هر زمان ایسته دیگی حالدا بوتون شعرلرینی ازبر اوخویور. تکجه اؤز شعرلرینی یوخ، بلکه چوخلو آذربایجان شاعیرلرین – او تایلی – بو تایلی، شعرلرینی بیلیر و گؤزل سسیله اوخویور. اونون هوشلو – دقتلی اولدوغوندان علاوه، اوره یی اینجه دویغولو، بئینی ایتی و قلمی آخیجی اولدوغونو ایلک گؤروشده بیلمک چتین دئییلدیر. شعرلرینده دالغالانان گؤزل دوشونجه لر دیله گلیر و اوخوجو اوچون یئنی پنجره لر آچیر. بونلارین یانیندا سئور جنابلاری نین شعرلری نین اؤزه للیگیندن دانیشماق ایسترسک اونون گوجلو – عئینی حالدا شاعیرانه دیلی قاباریق شکیلده اؤزونو گؤسته ریر. او دیلیمیزه دقتله یاناشیر، سؤزجوکلری یونتالاییر، اونلاری بزه ییر و سونرا دوزگون صورتده جمله لرده دوزور.
اونون شعرلری دوشونجه باخیمیندان دا دَیَرلی دیر. او، توپلومدا اولان دردلره قیدسیز قالماییر، انسانلارین دردلرینی اؤز دردی کیمی بیلیر. بیر شعرینده بیر آتانین “ام اس” نوخوشلوغو اولان قیزی اوچون بؤیره یینی ساتماغا چالیشیر!؟ بو غیرتلی آتا، تاسوفلرله، جامعه میزین بیری دیر و شاعیر بئله طینیف لره اورَک یاندیریر؛ دردلی انسانلارین دردلرینی یازیر. بو نوع شعرلر گؤسته ریر کی شاعیر انسان سئور بیر شاعیردیر و انسانلار اوچون شعر یازماغا اوز گتیرمیشدیر. شاعیر، اورَک آرزولارینی خالق آرزولاریلا باغلاییر. بیر شعرینی بیرگه اوخویالیم:
دیل – دوداقدا ذیکر دئییب
واراقلاری قاتیر کیشی.
دوشوندوکجه ام اس قیزین
بانمایا پول آتیر کیشی.
حریف باشدا نقشه چکیر
گیزلیجه بیر واراق اکیر
سککیز – دوققوز چکیر
یاتاقلیغا باتیر کیشی.
جان شوشه سین سونور دئوه
اوتانجیندان دؤنمور ائوه
عاییله سین سئوه – سئوه
خیاباندا یاتیر کیشی.
سحر – سحر دوشور یولا
باخیر ساغا، باخیر سولا
باخیشلاری دولا – دولا
بؤیره یینی ساتیر کیشی.
اونون شعرلرینی آراشدیریب، شاعیرین شعر هنریله برابر شعر دوشونجه سینی باشقا مقاله لرده داوام ائده جه ییک.


text:
هاوایی ایالتی ویزا محدودیتینی محکمهیه داشییر
هاوایی وکیللری ترامپ-ین اهالیسینین اکثریتی مسلمان اولان 6 اولکه وطنداشینا ویزا محدودیتی گتیرن دوزنلهمهنین دایاندیریلماسی اوچون فدرال حاکمه عریضه وئرمهیه حاضیرلاشدیقلارینی بیلدیردیلر.
آمریکانین هاوایی ایالتی پرزیدنت دونالد ترامپ-ین ایمضالادیغی، 6 اؤلکه وطنداشلارینا ویزا محدودیتینی نظرده توتان دوزنلهمهنی یارغییا داشییر.
هاوایی وکیللری ترامپ-ین اهالیسینین اکثریتی مسلمان اولان 6 اولکه وطنداشینا ویزا محدودیتی گتیرن دوزنلهمهنین دایاندیریلماسی اوچون فدرال حاکمه عریضه وئرمهیه حاضیرلاشدیقلارینی بیلدیردیلر.
سی.ان. ان کانالینا موصاحیبه وئرن وکیل نال کاتیال یئنی ایمضالانان پرزیدنت فرمانینین اونجه کینه گوره داها آز اینسانا تأثیر ائدجگیندن امین اولماق ایستدیکلرینی بیلدیرهرک: "یئنی ویزا محدودیتینین ده آنایاسا پروبلئملری وار" دئدی.
هاوایی ایالتی بو فرمانی چرشنبه گونو (بو گون) رسمی اولاراق فدرال محکمه یه داشییاجاق.
ترامپ-ین بو هفته ایمضالادیغی یئنی ویزا دوزنلهمهسینه دایر آغ ائودن وئریلن یازیلی آچیقلامادا ویزا محدودیتی تطبیق اولوناجاق اؤلکهلرین ایران، سوریه، سومالی، سودان، یمن و لیبی اولدوغو، عراق-ین ایسه سیاهیدان چیخاریلدیغی بیلدیریلیر.
بوندان باشقا، آمریکانین 4 آی مودتینده هئچ بیر اؤلکهدن قاچقین قبول ائتمهیهجگی قئید ائدیلیر.
یئنی دوزنلهمه 16 مارتدان اعتباراً تطبیق اولونماغا باشلایاجاق.
دونالد ترامپ ویزا محدودیتی بارهده ایلک پرزیدنت فرمانینی ژانویهنین 27-ده ایمضالامیشدی.
فرماندان سونرا واشنگتن ایالتینین سیاتل شهرینین فدرال حاکمی جیمز روبارت ترامپ-ین اهالیسینین اکثریتی مسلمان اولان 7 اؤلکه وطنداشلارینا عاید ویزا قاداغاسینی اؤلکه داخیلینده موقتی اولاراق دایاندیرماق بارهده قرار چیخارمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگی روسیایا قارشی سککیزینجی تحریم لر پاکتینی آچیقلاییب
آوروپا بیرلیگی لیدئرلری بیلدیریب کی، "روسیانین ایشغال ائتدیگی اراضیلرده ساختا رفرندوملار کئچیرمهسی غیری-قانونی تورپاق قوپارماق و اولوسلار آراسی سویهده تانینمیش سرحدلری گوج یولو ایله دییشدیرمک جهدیدیر".
فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.
یولچو اوچاغیندا بومبا تهدیدی
بیر یولچو چامادانیندا بومبا اولدوغونو ادعا ائدرک کابین چالیشانلارینا سالدیردیقدان سونرا اوچاغا مشایعت ائتمک اوچون ساواش اوچاقلاری هاوالاندی


text:
(37)
زکات، صاداقا وە یاردئملاشما
وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ ﴿۱۹﴾ (سورة الذاریات)
(ایی داورانان کیمسەلر) ماللارئندان، ایستەینلرە وە (ایستەمەییپ دە) ماحروم اۇلانلارا پای آیئرئرلار. (ذاریات سورەسی؛ 19)
کیم مۆسلۆمانئ بیر سئقئنتئدان قورتارئرسا، بو سببلە آللاە دا اۇنو قئیامت گۆنۆ سئقئنتئلارئنئن بیریندن قورتارئر. کیم بیر مۆسلۆمانئن قوصورونو اؤرترسە، آللاە دا قئیامت گۆنۆ اۇنون قوصورونو اؤرتر. (بوحاری وە مۆسلیم)
دگرلی گنچلر،
چۇجوقلار کۆچۆککن گنللیکلە پایلاشمایئ بیلمزلر. اۇقول اؤنجەسی أگیتیمین بۆیۆک بیر قئسمئندا چۇجوقلارا “پایلاشما” اؤگرتیلمەیە چالئشئلئر. بو، یارادئلئشتان گلن بیر اؤزللیکتیر. بۆیۆدۆکچە پایلاشمایئ وە یاردئملاشمایئ وە بونلارئن اینسانا گتیردیگی گۆزللیکلری دە اؤگرنیریز. آللاە تعالا پک چۇق آیتتە اینسانلارا، صاحیب اۇلدوقلارئندان آللاهئن رئضاسئنئ قازانماق دئشئندا بیر قارشئلئق بکلەمکسیزین حارجاما یاپمایئ اؤگۆتلەمیشتیر. بؤیلە حارجاما یاپمایا “اینفاق” دەنیر.
آللاها اینانئپ گۆوننلرین آنا-بابا، یاقئنلار، یتیملر، یۇقسول وە چارەسیزلرلە یۇلدا قالانلارا اینفاق أتمەلری یاعنی اۇنلار ایچین قارشئلئق بکلەمەدن حارجاما یاپمالارئ باقارا سورەسی؛ 195-نجی آیتتە دە أمرەدیلمیشتیر.
دگرلی گنچلر،
دیلیمیزدە صاداقا سؤزجۆگۆ، اینفاقتان داحا فاضلا بیلینیر وە چۇغونلوقلا اوفاق تفک یاردئملارئ آنلاتماق ایچین قوللانئلئر. آنجاق قورئانا گؤرە صاداقا، بۆتۆن اینفاق چشیتلرینی وە حاتتا ورگیلری دە قاپسایان، آلت وە اۆست سئنئرئ اۇلمایان، تۆم یاردئملارئ آنلاتان گنیش بیر قاورامدئر. حاتتا اؤیلە کی ماددی یؤنۆ اۇلمایان پک چۇق اییلیک دە “صاداقا” قاپسامئنا گیرر. مثەلا رسولوللاهئن(ص) صاداقا اۇلدوغونو سؤیلەدیگی باعضئ داورانئشلار واردئر: “مۆمین قاردشینین قۇواسئنا کندی قۇواسئندان سو قۇیماق؛ یۇلدان تاشلارئ، دیکنلری، سئقئنتئ وریجی شەیلری قالدئرماق؛ رهبری اۇلمایان کیشییە یۇل گؤسترمک؛ گؤزۆ ایی گؤرمەین کیشییە یاردئم أتمک؛ حاتتا قاردشینین یۆزۆنە تبسسۆم أتمک داحی صاداقادئر.”
دگرلی گنچلر،
گؤردۆگۆنۆز گیبی، یاردئملاشما اؤرنگی اۇلان پک چۇق داورانئش، صاداقا سایئلمئشتئر. بۆتۆن بونلار، تۇپلومدا دایانئشمایئ آرتتئرمانئن یانئ سئرا، سەوگی وە سایغئیئ دا آرتتئرئر؛ داحا حوضورلو بیر تۇپلوم اۇلوشماسئنا قاتقئدا بولونور. بو دا صاداقانئن بیزیم تۆرکچەدە آنلادئغئمئزدان داحا گنیش بیر قاورام اۇلدوغونو گؤزلر اؤنۆنە سرر.
یینە رسولوللاهئن دیلیندن ایشیتتیگیمیزە گؤرە: “هر مشروع وە گۆزل ایش صاداقادئر.” بیز دە داورانئشلارئمئزئ بو بیلینچلە یؤنلندیریرسک، هر گۆن پک چۇق یاپتئغئمئز ایشتن “صاداقا ثوابئ” قازانمئش اۇلوروز. بونو بۇل بۇل یاپمالئیئز؛ چۆنکۆ: “صاداقا، سویون آتشی سؤندۆردۆگۆ گیبی، حاطالارئ سؤندۆرۆر.”
دگرلی گنچلر،
صاداقانئن بیر چشیدی دە زکاتتئر. بللی بیر میقدارئن اۆزریندە مالئ اۇلان تۆم مۆمینلرین “زکات ورمەسی” مجبوریدیر. چۆنکۆ زکات، بیزیم اینسانلارا یاپتئغئمئز بیر اییلیک دگیل، ایحتیاج صاحیبلرینین بیزیم ماللارئمئزدا بولونان حاققئدئر. بیز زکات ورەرک، سادەجە اۇنلارئن حاققئنئ تسلیم أتمیش اۇلوروز. اۇنلارئ بللی اۇلان وە ماللا یاپئلان بو عیبادتە زکات دەنیر. قورئاندا زکات کلیمەسی حپ بلیرلیلیک تاقئسئیلا بیرلیکتە گلیر وە “الزکاة” یاعنی “اۇ زکات” دییە گچر. بو دا، زکات عیبادتینین أسکیدن بری بیلینن بیر عیبادت اۇلدوغونو گؤستریر.
بورادا، عیسانئن (ع) مشهور داغ واعاظئندان بیر بؤلۆمە دیققاتینیزی چکمک ایستەدیک:
دۇغرولوغونوزو اینسانلارئن گؤزۆ اؤنۆندە گؤستریش آماجئیلا سرگیلەمکتن قاچئنئن. یۇقسا تانرئدان اؤدۆل آلامازسئنئز. بو نەدنلە، بیریسینە صاداقا وریرکن بونو بۇرازان چالدئراراق ایعلان أتمەیین. ایکییۆزلۆلر، اینسانلارئن اؤوگۆسۆنۆ حاورالاردا وە سۇقاقلاردا بؤیلە یاپارلار. سیزە دۇغروسونو سؤیلەیەییم، اۇنلار قارشئلئقلارئنئ آلمئشلاردئر. سیز صاداقا وریرکن، سۇل ألینیز ساغ ألینیزین نە یاپتئغئنئ بیلمەسین. اؤیلە کی، وردیگینیز صاداقا گیزلی قالسئن. گیزلیجە یاپئلانئ گؤرن تانرئ سیزی اؤدۆللندیرەجکتیر. (ماتتا)
یاپئلان اییلیگی ساقلامانئن بیزیم ایچین داحا حایئرلئ اۇلدوغو باقارا سورەسی؛ 271-نجی آیتتە دە گچمکتەدیر. بورادا سیزە آنلاتماق ایستەدیگیمیز، صاداقانئن وە تاوصیە أدیلن وریلیش بیچیمینین أسکیدن بری عاینئ اۇلدوغودور.
دگرلی گنچلر،
زکاتئن نەرەلرە وە کیملر ایچین حارجاناجاغئ قورئاندا سکیز صئنئفا بؤلۆنەرک آنلاتئلمئشتئر:
إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿۶۰﴾ (سورة التوبة)
زکاتلار (صاداقالار) سادەجە یۇقسوللار، دۆشکۆنلر، بو ایشتە (زکات تۇپلاما ایشیندە) چالئشانلار وە قالبلری (ایسلاما) ائسئندئرئلانلار ایچیندیر. بیر دە أسیرلر، بۇرچلولار، آللاە یۇلوندا چالئشانلار وە یۇلدا قالانلار اوغروندا حارجانئر. بونلار آللاە طارافئندان فارض قئلئنمئشتئر. آللاە بیلیر، دۇغرو قارارلار وریر. (تەوبە سورەسی؛ 60)
دگرلی گنچلر،
زکات عیبادتی قورئاندا پک چۇق آیتتە اینانانلارا: “نامازئ قئل! زکاتئ ور!” شکلیندە أمرەدیلمکتەدیر. نامازلا آیرئلامایان بیر ایکیلی اۇلاراق آنئلماسئ، بو عیبادتین اؤنمینی داحا دا نت اۇرتایا چئقارماقتادئر. سیزلرین دە پارا قازانمایا باشلادئغئنئز زامان، بو عیبادتی حاققئیلا یرینە گتیرەجگینیزی، آیرئجا هر زامان یاردئملاشمایا اؤنم ورەجگینیزی دۆشۆنۆیۇروز.
بؤیلەجە اومولور کی قورتولوشا أرنلردن اۇلوروز.


text:
۴
گوتتیلر / قوتتیلر
گوتتیلر میلاددان ایکی و اوچ مین ایل اؤنجه میدانا گلمیشدیر. اورارتولار میلاددان مین ایل اؤنجه، ماننا و ماد اهلینی “گوتتی” دئییرلردیر. آنجاق ایکینجی سارگون زامانیندا کتیبهلرده مادلارلا گوتتیلر بیر – بیریندن آیریلیرلار. قدیم ادبیاتدا رایج بیر سؤز واردیر کی اونلارین یوردونو “جودی داغی” آدلاناراق آشور داغلارینین قوزئیینده داغلارلا بیر بیلیردیلر.
میلاددان اوچ مین ایل اؤنجه ماد توپراقلارینا گوتتی دئییلیرمیش، سومر و هورری قایناقلاردا یازیلان کیمی، بورالاردا هورریلر و لوللوبیلر و گوتتیلر یاشاییرمیش و سونرالار مادلارا قالیر. گوتتی دولتی حقیندi الده چوخلو معلومات یوخدور، آنجاق بونو بیلیریک کی گوتتیلر بوگونکو آذربایجان تورپراقلاریندا یاشاییرمیشلار. بو توپراقلار عینی حالدا بیر زامانلار دا لوللوبیلرین یوردو اولموشدور. بو یوردو دیاله چاییندان باشلاییب اورمو دریاچهسینه قدر اوزانیردی. لوللوبیلر دریاچهنین باتیسیندا و گوتتیلر دوغوسوندا اولوردولار.
بیلدیگیمیز کیمی، سومرلر اککدلر الیله آرادان قالدیریلدیلار. تاریخچیلر گوتتیلرین اککدلره غلبهسیندن یازمیشلار. بو تاریخچیلر عینی حالدا گوتتیلرین غلبهسیندن اؤز تعجوبلرینی باسدیرمیرلر. چونکی بونا اینانیرلار اککدلر قاباقجیل بیر مدنیته مالیک اولاراق، هانسی نهدن گوتتیلرین غلبهسینه سبب اولموشدور؟ اونلارا گؤره گوتتیلر اکینچیلیگی تازا باشلامیش و قاباقجیل بیر مدنیته ده مالیک دئییلایدیلر. آنجاق بونون نهدنلرینی تاپمادا بونا اینانیرلار کی گوتتیلرین سیلاحلاری چوخ اولغون(کامل) اولمایاراق، آرالاریندا یاخینلیق واریدی و اونلارین آرالاریندا اولان بیلیک و یاخینلیق بو غلبهنین نهدنی ساییلیر.
بوندان علاوه، چوخ احتمال وار گوتتیلر اککدلرله ده علاقه بسلهمیش و اونلارین نظرینی جلب ائتمیشلردیر. آنجاق بونو دا بیلیریک اککدلر حکومتلرینین سونوندا استبدادی آرتیرمیش و خالق کوتلهلرینین حمایهسینی الدن وئرمیشلریدی. اککدلرین حکومتلری باشدان باشا ساواش و دؤیوشلرله دولو ایمیش. چوخ احتمال کی گوتتیلر بو زامان بو خالق ناراضیلیغیندان استفاده ائدهرک اککدلیلرین ده اورهکلرینی آلمیشلار. گوتتیلرین حرکتی اککدلره قارشی خالق کوتلهلرینین نظرینی اؤزونه چکمیش و قاباقجیل بیر حرکت کیمی قارشیلانمیشدیر. آمما تاریخچیلر گوتتیلر زامانیندا بیر سیرا شهرلرین او جوملهدن آکشاک، خورساگ لاما، در، آداب، اوروک و لاراک شهرلرین ویران اولدوغونو دا خاطیرلاییرلار. گوتتیلرین ظولمه قارشی حرکتلری سبب اولور خالق کوتلهلری گوتتیلردن حمایت ائدیرلر و گوتتیلر حکومتی الده ائدیرلر.
گوتتیلر سومرلر زامانیندا دا حکومت ایشلرینده داخیل اولموش و حکومت ایشلرینی اؤیرنمیشدیلر.
گوتیوم آدی ساراگوندان سونرا دیللر ازبری اولور و تاریخچیلر اونلاردان آد آپارماغا باشلاییرلار. بونلارا آرخالاناراق میلاددان ۲۳ یوزایل اؤنجهدیر کی گوتتی خاقانلاری ایش اوستونه گلیرلر. تاریخه آرخالاناراق اککد پادشاهی نارامسین گوتتیلرله دؤیوشور و اونلارین الیله ده آرادان گئدیر. یاکوبسون Jakobson دانمارک سومرتانییانی گوتتی خاقانی اولان انریداوازیر Enridavazir، نارامسینه غلبه چالیب ایکی چای آراسینا حاکیم اولور و نیپور شهرینی الده ائدیر. بورادا اککدلردن قالان کتیبهده بو تاریخی حادیثهیه اشاره اولونوب و گوتتیلرین غلبهسیندن دانیشیلیبدیر.
بئله نظره گلیر گوتتیلر اککده حمله گتیریب، بؤیوک بیر بیرلیک یارادا بیلمیشلر. بو ساواشلاردا، گوتتیلر لوللوبیلرله بیرلهشیبلر. بونونلا بئله، نارامسینین اوغلو – شارکالی شاریSharkalisharri دورومو اؤزونه ساری دهییشدیریب و ایکی چای آراسینی اله کئچیرمیشدیر. هابئله گوتتیلرین اؤندهری سارلاقاب Sarlagab ی اسیر توتموشدور. یوز ایل تامام اککد یوردلارینا حکومت سورموشدور.
گوتتیلرین سون ایللرینده یئنی بیر سولالهنین میدانا گلمهسیله گوتتیلر زور آلتیندا قالیرلار. بالا – بالا گوتتیلر ییغیشیب تکجه آذربایجان اراضیسینده یئرلرشیرلر. بورادا لوللوبیلرله ده توققوشمالاری احتمال وئریلیر. میلاددان ۲۲۳۰ ایل اؤنجه سارگون سولالهسی گوتتیلر الیله آرادان گؤتورولور. ۲۲۳۰ دان ۲۱۲۰ ایللری آراسیندا سومر و اککدلر ده گوتتیلر حاکمیتینی قبول ائدیرلر. آنجاق گوتت لر ده یئنه سومرلرین الیله آرادان گئتمهلری دئییلیر. بو ایشی ال ووران اتوکه گال Utukegal آدلی بیر سومر بهادیریدیر. اوتوکه گال اوروکلو اولاراق ۲۱۲۰دن ۲۱۱۳ ایللری آراسیندا حکومت ائتمیشدیر.
گوتتیلرین دیلی
گوتتیلرین دیللری حقینده آز معلومان اولورسا دا، بوتون آراشدیریجیلار اونلارین دیللرینین التصاقی اولدوغوندا همرایدیرلر. گوتتیلر دیلیندن متنلر ده آزدیر؛ تکجه ۲۰ خاقانین آدی الیمیزده بیر وثیقه دیر. بو گؤستهریر گوتتیلرین دیلی هورریلره داها یاخیندیر؛ اؤزهللیکله سسلر قورولوشو داها بیرلشمهدهدیر. آنجاق گوتتیلرین دیلی عیلامی، سومر و لوللوبیلره یاخین اولورسا دا، مستقل بیر ماهیت داشییر. هامی – فرانسیز عالیمی “انسان سیماسی” کتابیندا بئله یازیر: ” بوگون آذربایجانلیلار آراسیندا شوشا رایونلاریندا یاشایان آداملار، لوللوبی لر و گوتتی لردن قالان مجسمهلره بنزه ییرلر”.
گوتتیلر ایکی چای آراسیندا ۱۲۵ ایل حکومت سورموشلر. اونلار اککد حکومتینی آرادان قالدیریب، آنجاق اؤزلری ده ظولمه قوشولاراق خالق طرفینده آذربایجان داغلارینا سورولموشلر. یئنه ده تاریخچیلر یازیرلار گوتتیلر آرادان گئتسهلر ده آدلاری قالیر. بوگون ده اونلاری گوتیوم آدلاییرلار. اونلارین باشکندی آراپا (بوگونکو کرکوک) ایدی.
بیر کتیبه ده بئله یازیلیر: “من گوتتی پادشاهی شرلکی اسیر توتدوم”. آنجاق همین اککد شاهی دا گوتتیلره شیکار اولدو. گوتتیلرین ایکی چای آراسینا هجوم گتیرمهلرینین نهدنی بلکی ده قوزئی و دوغودان اولان فشارلاردان اولموشدور. آنجاق بوتون تاریخ یازانلار گوتتیلرین ۱۲۵ ایل حکومت سورمهلرینی تائید ائتمیشلر و اونلارین خاقانلاری و نئچه ایل حکومت ائتدیکلریندن یازمیشلار و هر بیری بیر لیست ده وئرمیشلر. آمما بو لیستلر آراسیندا فرقلر واردیر . ایللرینی سایدیقدا یئنه ده اختلافلار گؤرونور. آمما بو ایللرین جمعی ۱۲۴ – ۱۲۵ دن آرتیق دئییلدیر.
دئدیگیمیز کیمی گوتتیلرین باشکندی آرپا و یا سوبارتو اولموش و قادینلارینین گؤزهل اولدوغو معروفوموش. قدیم بابیلده گوتتی قادینلارینی مامورتی آدلایاراق، بو آدین معناسینی توکو پارلاق بیلیرمیشلر. گوتتی خاقانلارینین بیرینین آدی لامیراب اولموش، اونون آدی بیر اککد کتیبهسینده گلهرک، تانریدان ایستکلرینی دیله گتیرمیشدیر. گوتتیلر بابیل حاکیملرینی اؤز یئرلریندن ساخلامیش و عزل ائتمهمیشلر. بو حاکیملردن بیری گوتتی خاقانی سیوم زامانیندا ۳۵ ایل حکومت سورموشدور. پاریسده لوور موزهسینده بابیل شاهلاریندان بیر کتیبه ساخلانیلیر کی گوتتی خاقانی انری داپی زیر آدی اولاراق، بؤیوک بیر امپراتورلوق یاراتمیشدیر. کرکوک لوحهلری آدلانان سندلرده گوتتیلرین خاقانلاریندان معلومات وئریلیر.
بوتون اککدلر و باشقا بابیل شاهلاریندان قالان لوحهلر گوتتیلرین آرادان گؤتورولمهسی ده یازیلمیشدیر. اونلار سونرا آذربایجانا دؤنموش و بورالاردا حکومتلرینی داوام ائتمیشلر، آنجاق داها گوجلو حکومتلر اولمامیشلار. بوندان سونرالار امپرواتورلوق یئرینه ملوکالطوائفی حکومت قورولموشدور. گوتتیلرین سون خاقانی – تیریگان – تکجه ۴۰ گون حکومت سورموشدور. سونرا سومر شاهلاری یئنه ایش اوسته گلیب و گوتتیلر داغلارا سیغینمیشلار.
گوتتیلر تاریخده ان اسکی دموکراسینی قورمادا معروفدورلار. اونلار بیرینجی دؤنه دموکراسی قایداسینی قورموش و خاقانلارینی هر اوچ ایلدن بیر سئچیرمیشلر. هر دؤنه ده اوچ دؤوره خاقانلیق ائده بیلیردیلر. گؤرونور بو دموکراسی تورکلر آراسیندا ان اسکی زامانلاردان حُکم سورورموشدور. تورکلر همیشه آغ ساققالا اؤنم بسلهمیش و خاقانلارینی آغ ساققاللاردان سئچیرمیشلر.
گوتتنیلر آراسیندا قادینلارین احترامی بوتون خالقلاردان آرتیقایدی. گیرشمن دئدیگی کیمی گوتتیلر آراسیندا قوشون قادینلاردان دا واریمیش. توپلومدا اولان دوروملاری دا یوخاری ایمیش.
گوتتیلر، سومرلر و اککدلره گؤره آشاغی بیر مدنیته مالک اولمالارینی چوخلو تاریخچیلر اشاره ائتمیشلر. اونا گؤره ده گوتتیلر اؤلکهنین ادارهسینده سومرلردن و اککدلیلردن یارالانیردیلار. بونا گؤره ده همانلار سونرا گوتتیلری آرادان آپارماغا گوجلندیلر. تیریگان آدلی سونونجو گوتتی خاقانینی ۴۰ گوندن آرتیق حکومت ائتمهدن ۲۱۰۹ ایل میلاددان اؤنجه بابیلده اعدام ائتدیلر و یئنه سومر – اککدلرین اوچونجو امپراتورلارینی قوردولار.
بابیل کتیبهلرینده اوروک شاهی اوتوخفال دیلیجه بابیللیلرین گوتتیلردن قورخوسونو یازمیشدیر. گوتتی خاقانلاریندان چوخلو مجسمهلر اله گلمیش، بونلاردان ایکیسی آذربایجاندان تاپیلمیشدیر؛ بیری همدان و ایکینجی سلماسدا تاپیلمیشدیر. بو مجسمهلر ایندی آمریکانین Bremmer Galery برئمئر قالئری موزهسینده ساخلانیلیر. تاسوفله آذربایجاندا یئر قازینتیلارینا یئر وئریلمهمیش، هله ده چوخلو ایشلر گؤرولمهلیدیر. فرانسهلی عالم ا.ت.آمی هورریلر و گوتتیلردن اله گلن مجسمهلری بوگونکو آذربایجانلیلارلا توتوشدوراراق بو تیپلری بیر – بیرینه چوخ یاخین بیلیب و آذربایجانلیلاری هورریلر و گوتتیلردن تانیییر.
بیر سیرا بیلگینلر او جملهدن ز. ای. یامپولسکی گوتتیلری سونراکی یوزایللرده اوتی Uti، اوایتی Uiti، اوتین Utin و اودین Udin آدلاندیریر. باشقا بیلگین “مار” اثبات ائتمیشدیر کی گوتتیلرین دیلی همان هورریلر، لوللوبیلر، ماننالارلا بیر اولموش و ایلاملیلارلا دا یاخین ایمیش. گوتتیلرین خاقانلارینین آدلاری بوگونکو تورکجهیه داها یاخیندیر. او جملهده Imeta ایمتا آدلی اوچ ایل شاهلیق ائتمیش و آدی هون تورکلری لیمته یا متهخانا بنزهییر. ّIngeshush اینقهشوش( ۶ ایللیک) خاقانلیق ائدن، sarlagab سارلاقاب( ۶ ایللیک)، Yarlagash یارلاقاش( ۶ ایللیک)، Elulumesh ایلولومئش( ۶ ایل)، یارلاقاب (۱۵ ایل)، Korum کوروم ۲ ایل، Habilkin ها(خا)بیلکین (۳ ایل)، ایارلاقاندا (۷ ایل)، Inimabagesh اینی ماباقئش(۵ ایل) خاقانلارین آدلاریدیر. بو آدلاری بوگونکو آدلارلا دا توتوشدوراندا ایکیسینین بیر کؤکو اولدوغو اینانیلیر.
یارلاقاش و ایلولومیش آدلاری گوتتیلرین خاقانلاری سونرالار دده قورقود کتابینا دا داخل اولموش. آنجاق گوتتیلر تاریخین قارانلیقلاریندان چیخیب تاریخه داخیل اولدولار و باشقا تورکلره یول آچدیلار. آنجاق گوتتیلرین حکومته گلمهسیله سامیلرین و باشقا طایفالارین یوروشلاری آزالدی و آشورلارین دا یوروشلاری کسیلدی. آشورلارین کتیبهلرینده آذربایجانا حملهلریندن چوخ یازیلیبدیر. آداد نئراری ۱۴ یوزایل میلاددان اؤنجه کتیبهسینده آتاسینین قوتتیلری سیناغا اوغراتماسیندان دانیشیر. اوچونجو آداد نئری(میلاددان ۸۹۰ ایل اؤنجه)، توکولتی(میلاددان ۸۵۵ ایل اؤنجه) و . . . گوتتیلره حمله لریندن دانیشیرلار.
گوتتیلرین آدلاریندا لی – Li اکی چوخ گؤرونور، نسبت علامتی اولان بو اک بوگونکو دیلیمیزده ده واردیر. م.دیاکونوف بو بارهده یازیر: تیقلت پیلهسر کتیبهسینده چوخلو قوتتیلرین شاهلارینین آدی و یئر آدلاری ماننا و مادلارا بنزهیهرک لی-Li اکی ایله دولودور. بو اک حتا آشورلار ایچینده ده واردیر.
تاریخی سندلر بونو گؤستهریر کی حتا میلاددان ۶ یوزایل اؤنجه بوتون آذربایجان اهلینی ماننالار و مادلاری دا گوتتی دئییردیلر. بونلار اورمو گؤلونون اطرافیندان همدان و توروسلارا قدر یاییلمیشدیلار.
گوتتیلر تاریخده ان اسکی دموکراسینی قورمادا معروفدورلار. اونلار بیرینجی دؤنه دموکراسی قایداسینی قورموش و خاقانلارینی هر اوچ ایلدن بیر سئچیرمیشلر. هر دؤنه ده اوچ دؤوره خاقانلیق ائده بیلیردیلر. گؤرونور بو دموکراسی تورکلر آراسیندا ان اسکی زامانلاردان حوکم سورورموش. تورکلر همیشه آغ ساققالا اؤنم بسلهمیش و خاقانلارینی آغ ساققاللاردان سئچیرمیشلر.
گوتتیلر آراسیندا قادینلارین احترامی بوتون خالقاتردان آرتیق ایدی. گیرشمن دئدیگی کیمی گوتتیلر آراسیندا قوشون قادینلاردان دا واریمیش. توپلومدا اولان دوروملاری دا یوخاری ایمیش.
گوتتیلر سومرلر و اککدلره گؤره آشاغی بیر مدنیته مالک اولمالارینی چوخلو تاریخچیلر اشاره ائتمیشلر. اونا گؤره ده گوتتیلر اؤلکهنین ادارهسینده سومرلردن و اککدلیلردن یارالانیردیلار. بونا گؤره ده همانلار سونرا گوتتیلری آرادان آپارماغا گوجلندیلر. تیریگان آدلی سونونجو گوتتی خاقانینی ۴۰ گوندن آرتیق حکومت ائتمهدن ۲۱۰۹ ایل میلاددان اؤنجه بابیلده اعدام ائتدیلر و یئنه یومر – اککدلرین اوچونجو امپراتورلارینی قوردولار.
بابیل کتیبهلرینده اوروک شاهی اوتوخفال دیلیجه بابیللیلرین گوتتیلردن قورخوسونو یازمیشدیر. گوتتی خاقانلاریندان چوخلو مجسمهلر اله گلمیش، بونلاردان ایکیسی آذربایجاندان تاپیلمیشدیر؛ بیری همدان و ایکینجی سلمایدا تاپیلمیشدیر. بو مجسمهلر ایندی آمریکانین Bremmer Galery برئمئر قالئری موزهسینده ساخلانیلیر. تاسوفله آذربایجاندا یئر قازینتیلارینا یئر وئریلمهمیش و هله ده چوخلو ایشلر گؤرولمهلیدیر. فرانسهلی عالم ا.ت.آمی هورریلر و گوتتیلردن اله گلن مجسمهلری بوگونکو آذربایجانلیلارلا توتوشدوراراق بو تیپلری بیر – بیرینه چوخ یاخین بیلیب و آذربایجانلیلاری هورریلر و گوتتیلردن تانیییر.


text: گرگرلی محمود آشیق داستانلاریمیزدا ده یرلی یئری واردیر. آنجاق بو دؤنه محمدعلی بزرگر بو داستانی اؤز سایاغیندا یازمیش و چاپا یئتیرمیشدیر. زنگاندا گرگرلی محمود و گرگرلی محمد آشیقلارین دیلینده چوخ گزیب دئییلن داستانلاردان دیر و اوندا چوخلو آشیق شئعری سازدا چالینیز و اوخونور. بورادا بزرگر جنابلاری بو داستانلاردان الهام آلاراق ۹۰ صفحه ده داستانینی یازمیش و داستان آراسیندا چاغداش شاعیرلرین شئعرلرینی گتیرمیشدیر. ایندی بو داستان داها آشیق داستانی یوخ، بلکه یازارین داستانی اولموشدور. بئله گئدیرسه…بیشتر بخوانید


text:
چیلهمه (اویون)
چيلهمه - آذربايجاندا ان چوخ يازقاباغي (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلجه ده ديگر فصيللرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسيندا گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اوشاق اويونلاريندان بيريدير.
عومومي معلومات[دَییشدیر]
بو اويونو اساساً اويونچولارين سايي چوخ اولدوغو حاللاردا اوشاقلار دستهلره بؤلونهرک اويناييرلار. لاکين اويونچولار يئترساي اولماديقدا اوشاقلار بو اويونو دستهلره بؤلونمهدن، ساناما اوصولو ايله اؤز آرالاريندا دا کئچيريلير. حتّي کيچيک ياشلي اوشاقلار بو اويونو ايکي اوشاق آرالاريندا نؤوبه ايله توپو چيلهمکله اويناييرلار. هله اينديکي موعاصير توپلار ايستحصال اولونماديغي بير دؤورده بو مقصدله آت و ايري بوينوزلو حئيوانلارين خيردا توکوندن (يونوندان) توپ حاضيرلايارديلار.
اويونون قايدالاري[دَییشدیر]
اوّلجه دستهباشيلار سئچيلير. دستهباشي ايکي جور تعيين اولونور: يا اونلاري اويونچولار اؤزلري سئچيرلر، يا دا عوموم راضيليغي ايله (اويوندا و اوشاقلار آراسيندا موعين کئيفيتلري فرقلننلري)، چوخ حاللاردا ايسه (گر اويونچولار بير-بيريني تانيميرلارسا) پوشک و يا ساناما اوصولو ايله سئچيرلر. دستهلره بؤلونهرک اوينانيلان بو اويونو باشلاماق اۆچون هالاي يولو ايله اوشاقلار دستهلره بؤلونورلر.
اويونا باشلامازدان اول دستهلر بير-بيريندن 3-4 مئتر آرالي دايانير. ساناما يولو ايله دستهلردن بيري اويونا باشلايير. اويونا باشلاياجاق دستهنين بير عوضوو دستهلر آراسيندا، تام اورتادا دايانير. ساغ الينده توتدوغو توپو آزجا يوخاري آتاراق نؤوبه ايله ساغ و سول آياقلاريندا توپ يئره دوشهنه قدر چيلهيير. اگر توپ يئره دوشرسه همين دسته اویونو ديگر دستهيه وئرير. اويون بئلجه داوام ائدير. هانسي دستهنين اويونچوسو داها چوخ توپ چيلهيرسه او دسته حسابدا ايرهليده اولار.


text:
مسجد الاقصی
مسجد الاقصی (عربجه: المسجد الأقصی) موسلمانلار اۆچون یوخاری اهمیته ایگه اولان مسجیدلرین بیری و موسلمانلارین ایلک قیبلهسی دیر. بو مسجید بیت المقدس شهرینین گۆنئی دوْغوسوندا یئرلشیبدیر. مسجد الاقصینین قۇرولوش چاغی تام اولاراق آیدین دئییل، اما حضرت محمد (ص)دن نقل اولان حدیثلره دایاناراق بو مسجیدین، کعبهنین دۆزنیلمهسیندن قیرخ ایل سونرا قۇرولماسی بللی اوْلور.[۱][۲]
قرآن دا[دَییشدیر]
مسجد القصینین آدی قرآن کریمین إسراء سورهسینین ایلک آیهسینده گلیبدیر:
معنیسی: دلیللریمیزدن بعضیسینی اونا (حضرت محمد (ص)) گؤرستمک اۆچون اؤز قۇلونو گئجه واختی مسجد الحرامدان، اطرافینا خیر-برکت وئردیگیمیز مسجد الاقصییه آپاران الله پاک و موقدس دیر. حقیقتا او، ائشیدن، گؤرندیر.[۳]


text:
گیله مئیوهلی قاراچؤهره
گیله مئیوهلی قاراچؤهره (اینگیلیسجه: Taxus baccata، فارسجا: سرخدار، لاتین تورکجه: Giləmeyvəli qaraçöhrə، عربجه: طقسوس توتي، تورکیه تورکجهسی: Yaygın porsuk، فرانسهجه: Europäische Eibe، آلمانجا: Europäische Eibe) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Taxus baccata»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده گیله مئیوهلی قاراچؤهره گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کوردوستان (دقیقلشدیرمه)
کوردوستان بو موردلره ایشاره ایده بیلر؛
- کوردوستان: اورتاشرق'ده یئرلشن جوغرافیایی بیر بؤلگه.
- ایران کوردوستانی: ایران اؤلکهسینین باتیسیندا یئرلشن بیر بؤلگه.
- عراق کوردوستانی: عراق اؤلکهسینین قوزئیاینده یئرلشن بیر بؤلگه.
- سوریه کوردوستانی: سوریه'نین قوزئیدوغوسوندا یئرلشن بیر بؤلگه.
- کوردوستان اوستانی: ایران اؤلکهسینده اولان بیر اوستان آدیدیر.
- کوردوستان قضاءسی: آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی'نین ترکیبینده یئرلشن بیر خودموختار قضاءایمیش.
- کوردوستان قارایولو: تهران شهرینده اولان بیر قارایولو'دور.


text:
بنتلی
بنتلی ، بیر اینگلیس لوس اوتوموبیل ایستحصال چی سی دیر. بنتلی اینگیلته ره ده 18 ژانویه 1919 – جو ایلده والتر اوون بتنلی () طرفنیندن قورولموشدور. باشلانغیجدا یالنیز مۆحریک و شاسسی ایستحصال ائدن شیرکت بیرینجی دونیا مۆحاریبه سینده طیاره مۆحریک لری ایستحصالینین آردیندان ، لوس اوتوموبیل لر چیخارماغا باشلامیشدیر. 1931 – جی ایلده رولز-رویس طرفیندن ساتین آلینان بنتلی ، 1998 – جی ایله قدر عئینی تکنیکی حیات ایله بیر-بیرلرینه اولدوقجا بنزه ین مدل لر ائتمیشدیر. 1998 – جی ایلده ، فولکس واگنه 430 میلیون فوندا (پوندا) ساتیلان بنتلی ، 2005 – جی ایلده 3654 – Ü آمریکا دا اولماقلا ، جمعی 8627 اوتوموبیل ساتمیشدیر. له مانز () یاریشلاریندا 6 بیرینجیلیک قازانان فیرمانین مرکزی و فابریکای منچستر یاخینلاریندا کی چئشیرده دیر


text:
بولونیا
بولونیا (ایتالیاجا: Bologna) ایتالیانین امیلیا-رومانیا بؤلگه سینده یئر آلان بیر شهردیر. ۲۰۱۶-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۸۷ ۴۲۳ نفر دیر. بۇ باخیمدان اۆلکهنین ۷_اینجی شهری سایاگلیر.[۱]
بولونیا — ایتالیانین قوزئیندا یئرلشهن شههدیر، عئینی آدلی ویلایتین و املیا رومانیا بؤلگهسینین اینضیباطی مرکزیدیر. اهالینین سایی ۳۸۱ مین اینساندیر (۲۰۱۰-جو ایلین گؤستریجیلرینه گؤره). توسعه ائتمیش سانهیهسینه گؤره و بیر نئچه نقلیات دهلیزینین بۇ شهردن کئچدیینه گؤره، بولونیا اؤلکهده هئیات سئوییهسینه گؤره بیرینجیلردندیر. بولونیانی همچینین ایتالیانین آشپازلیق باشکندیدا آدلاندیریرلار.
ماراقلی فاکت[دَییشدیر]
هله واحید ایتالیانین مؤوجود اولمادیغی دؤورده ۱۳۲۵-جی ایلده ایتالیانین بولونیا و مودئنا شهرلئری آراسیندا مۆحاریبه باش وئردی. اونون سببی عادی وئدره اوْلوب. بئله کی، بولونییالی سوواری شهر خزینهسینه مخصوص وئدرهنی اوغورلایاراق مودئنا شهرینه قاچدی. بولونییا شهرینین ائلچیلری فراریلیک ائدن سووارینی یوخ، اما اونون اوغورلادیغی وئدرهنی گئری ایستئییردیلر. چونکی همین وئدره بولونییا شهرینین مولکیتی ایدی. اما مودئنالیلار بۇ تکلیفه رد جاوابی وئردیلر. نتیجدئ ۲۲ ایل داوام ائدن بولونییا-مودئنا ساواشی باش وئردی. مینلرله اینسانین هلاک اوْلدوغو مۆحاریبهنین سونوندا بولونیا آرزوولونان وئدرهنی گئری قایتارا بیلمهدی. چونکی اونلار مۆحاریبهنی اودوزدولار.
ایتالیانین شهرلری[دَییشدیر]
قالری[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
منابع[دَییشدیر]
- ^ Resident population by age, nationality and borough. City of Milan – Statistical Department.


text:
تۆرکیه و آذربایجانین گئرچکلشدیردیگی اوچلو توپلانتیلار
قاراباغدا میدانا گلن سون حادثهلرده قازاقیستان و اؤزبکیستان خاریجی ایشلر باخانلیقلاری سرعتله آذربایجانا دستک آچیقلاماسی یاییملادیلار
آذربایجان و تۆرکیهنین دیگر دؤولتلر ایله امکداشلیغی گوجلهندیرمک اوچون اویقولامایا قویدوغو اوچلو توپلانتیلار شبکهسی گئنیشلهییر. ۲۷ جولای ۲۰۲۲ تاریخینده باکیدا آذربایجان، قازاقیستان و تۆرکیهنین خاریجی ایشلر و اولاشدیرما باخانلارینین بیرینجی اوچلو توپلانتیسی گئرجکلشدیریلدی. توپلانتیدا اوچلو امکداشلیغی آرتیرما، خزر گئچیشلی دغو باتی اورتا کوریدورونو گلیشدیرمه کیمی قونولار دانیشیلدی. توپلانتی سونوندا خاریجی ایشلر باخانلاری طرفیندن باکی بیاننامهسی ایمضالاندی. بورادا بونو ایفاده ائتمهلیییک کی، آذربایجان، قازاقیستان و تۆرکیه آراسیندا اوچلو توپلانتینین ضرورتی تۆرکیهنین سسی رادیوسونون آوراسیایا باخیش پروگرامیندا ایلک دفعه ۲۰۱۵.جی ایلده دیله گتیریلمیشدی.
۲ آگوست ۲۰۲۲ تاریخینده داشکندده آذربایجان، اؤزبکیستان و تۆرکیه خاریجی ایشلر، تیجارت و اولاشدیرما باخانلارینین بیرینجی اوچلو توپلانتیسی گئرجکلشدیریلدی. توپلانتیدا اوچلو امکداشلیق، اولاشدیرما ساحهسینده امکداشلیغی آرتیرما، تۆرک دؤولتلر تشکیلاتی ذیروهسی حاضرلیقلاری قونولاری اله آلیندی. توپلانتی سونوندا خاریجی ایشلر باخانلاری طرفیندن داشکند بیلدیریسی ایمضالاندی.
آذربایجان و تۆرکیهنین اوچلو فورمتدهکی توپلانتیلارینا قازاقیستان و اؤزبکیستانین قاتیلماسیندا سؤز قونوسو اؤلکهلرین لیدئرلرینین توتومو اؤنملی رول اوینادی. بو ایل تۆرکیه و آذربایجان لیدئرلری اؤزبکیستانا، قازاقیستان لیدئری تۆرکیهیه وئریملی سفر گئرچکلشدیرمیشدی. باکیداکی مطبوعات توپلانتیسیدا دانیشان قازاقیستان باشباخان کؤمکچیسی و خاریجی ایشلر باخانی موختار تیلوبردی قازاقیستان جمهورباشقانی قاسیم جومرت توکایئوین آگوست آییندا آذربایجانا سفر ائدهجگینی بیلدیردی.
باکی و داشکندده گئرچکلشدیریلن اوچلو توپلانتیلار ایندیدن ثمرهسینی وئرمهیه باشلادی. قاراباغدا میدانا گلن سون حادثهلرده قازاقیستان و اؤزبکیستان خاریجی ایشلر باخانلیقلاری سرعتله آذربایجانا دستک آچیقلاماسی یاییملادیلار. بو دا تۆرک دونیاسینین اولوسلارآراسی ساحهده اورتاق حرکت ائتمهلری، خاریجی سیاستده اورتاق سؤیلهم گلیشدیرمهلری باخیمیندان اؤنم ایفاده ائدیر.
*
آذربایجان و تۆرکیه اوچلو توپلانتیلار سریسینی گورجوستان، ایران و تۆرکمنیستان ایله باشاری ایله داوام ائتدیریر. سؤز قونوسو توپلانتیلار لازیم اولدوغوندا اوچلو ذیروهلره ده چئوریلیر. آیریجا لازیم اولدوغو زامان آذربایجان و تۆرکیه اوچلو فورمتدهکی توپلانتیلاری باشقا اؤلکهلر ایله ده ائدیر. مثلاً، تۆرکیه-روسیا-اوکراینا اوچلو خاریجی ایشلر باخانلاری توپلانتیسی، تۆرکیهنین آراچیلیغی ایله آنتالیا دیپلوماسی فوروموندا آنتالیادا تشکیل ائدیلمیشدی. آذربایجان ۲۰۱۶.جی ایلده روسیا و ایران ایله بیرلیکده خاریجی ایشلر باخانلاری اوچلو توپلانتیسی باشلاتمیشدی.
باکی و داشکندده ایلکی گئرچکلشدیریلن اوچلو توپلانتیلاردا آغیرلیقلی اولاراق نقلیات و تیجارت قونولاری اله آلیندی. اؤزبکیستان یؤنتیمی اولوسلارآراسی نقلیات شبکهسینی گئنیشلتمک اوچون اؤزبکیستان-قیرقیزیستان-چین و ترمز-مزار شریف-کابل-پیشاور دمیر یولو تیکینتیلرینی دستکلهدیگینی آچیقلادی. سؤز قونوسو دمیر یولو تیکینتیلرینین سورعتلندیریلمهسی اوچون داشکند یؤنتیمینین اؤزبکیستان-قیرقیزیستان-چین و اؤزبکیستان-افغانیستان-پاکیستان اوچلو توپلانتیلارینی گئرچکلشدیرمهسی لازیمدیر.
قازاقیستان و اؤزبکیستان لیدئرلری چولپون آتادا گئرچکلشدیریلن سون اورتا آسییا لیدئرلری غیر رسمی توپلانتیسینا بیر گون اؤنجهسیدن گلدیلر. بئلهجه اوچ اؤلکه لیدئری اؤز آرالاریندا موشاویره ائتمه فورصتی تاپدیلار. بؤلگهسل پروبلئملرین حلی باخیمیندان بو جور اوچلو توپلانتیلار اؤنملیدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
اورتا آسیا دؤولتلرینین باشقا اؤلکهلر و یا اولوسلارآراسی تشکیلاتلارلا ایلیشکیلرینده اورتاق فعالیتی گلهنک حالینا گتیرمیش اولماسی سئویندیریجیدیر
آذربایجان جمهوریتی جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آوروپا سفری
جمهورباشقانی علییئو، ارمنیستان رهبرلیگینین سیاسی ارک گؤسترهبیلمهسی دوروموندا، ایکی اؤلکه آراسیندا باریش آنلاشماسی ایمضالامانین یاخین واختلاردا مومکون اولاجاغینی بیلدیردی
اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
جمهورباشقانی میرضیایئوین وئریملی گئچهن ایلک سعودی عربیستانی سفریندن سونرا ایکی اؤلکه ایلیشکیلری داها دا گلیشهجک، اؤزبکیستاندا عرب سرمایهلری آرتاجاق


text:
پاییز تزه گلمیشدی. داها دوغروسو، هله تزه-تزه اؤز گلیشینی ثبوت ائتمک ایستهییرمیش کیمی هاوالار سون گونلر سویوماغا باشلاییردی. اونیورسیتهدن چیخیب یاغیشین آلتیندا دئمک اولار کی، قاچا-قاچا اؤزومو مئترویا چاتدیرماغا تلهسیردیم. یاغیش ائله برک یاغیردی کی، باشیمی قالدیرماغا، اطرافیما گؤز یئتیرمهیه ماجال تاپمیردیم. ائودن چیخارکن آنامین «بو گون یاغیش هاواسی وار، اؤزونله چتیر گؤتور» مصلحتینه قولاق
آسمادیغیم اوچون ده پئشمانچیلیق کئچیریردیم ایچیمده. آمما اونسوزدا استفاده ائتمهیهجهییمی بیلیردیم آخی… یایدا عینک، یاغیشدا چتیر استفاده ائتمک هئچ عادتیم دئییل. عینکدن استفاده ائتمهمهییمین سببی هر شئیی اؤز رنگینده گؤرمک ماراغیمدیر. گونشی ده، دنیزی ده، آغاجی دا، بیر سؤزله هر شئیی اؤز رنگینده گؤرمک ایستهییرم. بلکه ده بو چوخلاری اوچون معناسیز بیر ایستک کیمی گؤرونه بیلر. آمما نئیلهییم، سئومیرم صنعی بویانی. چتیر ایسه اوشاقلیقدان هئچ سئومهدیییم بیر اشیا اولوب. اوشاق واختی یاغیشی چوخ سئویردیم. یاغیش یاغارکن حیهطه، یاغیشین آلتینا قاچماغا جان آتاردیم. ائله ایندی ده یاغیشا اولان سئوگیم قالیب، آما ایندی یاغیشین آلتیندا اولماقدانسا، اونا کناردان، مثلن، ائویمیزین بالکونوندان، یا دا پنجرهدن باخماغی داها اوستون توتورام. نه ایسه… یاغیشین آلتیندا مئترویا دوغرو قاچارکن گورولتولو آلقیش سسی منی دایانماغا مجبور ائتدی. گؤزومون آلتیندان سس گلن طرفه دوغرو باخاندا یولون او بیری تاییندا بیر بینانین قارشیسیندا ییغیلمیش اینسان اوردوسو دیققتیمی جلب ائتدی. گؤرهسن، بو جماعتی بو سویوق هاوادا اورا ییغیشماغا وادار ائدن سبب نه اولا بیلَردی؟ بو سوالین جاوابی یاغیشدان دا، سویوقدان دا، ائوه گئجیکمک قورخوسوندان دا داها واجب ایدی. محض بونو اؤیرنمک اوچون استقامتیمی دَییشیب همین ازدحاما دوغرو گئتمهیه باشلادیم. بو دفه آددیملاریمی داها سورعتلی آتیر؛ تئز بیر زاماندا اورایا چاتماغا چالیشیردیم. ائی، بو ماشینلار دا امکان وئریر کی… پیادانین یولوندا دا پیادایا امکان وئرمیرلر…
ازدحاما یاخینلاشارکن سسلر داها آیدین سئچیلمهیه باشلاییردی، کیمسه دانیشیردی… یاخینلاشدیم…بویوم بالاجا اولدوغوندان هئچ بیر شئی سئچه بیلمیردیم. انسانلاردان عذر ایستهیه-ایستهیه ازدحامین اورتاسینا دوغرو ایرهلیلهدیم. منی سوزن عصبی باخیشلاری، دالیمجا دئیینَن انسانلاری، گؤرسم ده، فیکیر وئرمهدن ایرهلیلهییردیم. نئیلهییم، گؤرمورم آخی…
آخیر کی، صحنهنی گؤره بیلهجهییم راحات بیر یئر سئچدیم اؤزومه… ایندی گؤرک نهلر اولور…
صحنهنین اورتاسیندا بیر تریبون قویولموشدو. تریبونون آرخاسیندا الینده میکروفون توتان ۴۵-۵۰ یاشلاریندا بیر کیشی دانیشیردی، داها دوغروسو، دئمک ایستهدیکلرینی قارشیسینداکی ورقهدن اوخویوردو. بو منظرهنی گؤرنده بیر فیکیر منی گؤتوردو: ورقهدهکیلری اؤزو یازمیشدی، یوخسا کیمهسه یازدیرمیشدی؟ نه ایسه، بوندان منه نه… کیشینین گؤرونوشو چوخ سلیقهلی ایدی. قارا کوستیون، آغ کؤینک، کؤینهیین دویمهلرینی آخیرا قدر دویمهلهمیش، اوستوندن ده قارا رنگلی قولستوک تاخمیشدی. گئییمی سلیقهلی اولسا دا، قاباغا چیخان قارنی بو سلیقهیه خلل گتیریردی. اونو گؤررکن دوشوندویوم ایلک شئی بو اولدو کی، بو قارنی اولماسایدی، هئچ اولماسا بیرآز بوندان بالاجا اولسایدی نئجه گؤزل اولاردی، یاشیندان دا داها جاوان گؤرونه بیلردی… نه ایسه، اساس مساله اونون گؤرونوشو، سلیقهسی یوخ، دانیشدیقلاریندا ایدی:
- عزیز سئچیجیلریم (هه، دئمهلی بو آدام نامزد ایمیش)، من آرتیق بیر دفه سیزینله گؤروشموشوم. مرامیم، مقصدیم و صاف نییَتیم سیزین هر بیرینیزه آرتیق معلومدور…
صاف نییَت؟ صحبت دئیهسن، کومئدییایا انکشاف ائدیر آخی… گؤزلهیک گؤرک، آخیری نئجه اولاجاق؟
- بو گون ده بورایا توپلاشماغیمیزین اساس مقصدی هم سیزینله صمیمی مناسبت یاراتماق، هم ده سیزه شَن ساعاتلار بخش ائتمکدیر. منیم بوتون حیاتیم بویو تک مرامیم اولوب: وطنیمه، خالقیما ناموسلا، وجدانیملا خدمت ائتمک! بو گون اولو تانریم منه بو مرامیمی داها گؤزل بیر شکیلده حیاتا کئچیرتمک اوچون بیر شانس وئریب؛ اگر سیز ده منه بو شانسی وئرسهنیز اَمینم کی، پئشمان اولمایاجاقسینیز. من وظیفهم مدّتینجه سیزینله سیخ-سیخ گؤروشلر کئچیرهجک، سیزین پروبلئملرینیزه قولاق آساجاق و بو پروبلئملری آرادان قالدیرماق اوچون الیمدن گلهنی ائدهجهیم. من وکیلی اولدوغوم بو میللتین سسین دؤولتیمیزه ده دویوراجاغام. بوندان سونراکی ایللر عرضینده سیزین حیات سَویهنیزی ماکزیموما، پروبلئملرینیزی ایسه مینیموما چاتدیرماق اوچون دایانمادان ایشلهیهجهیم…
«نامزد» سؤزونو بورایا چاتدیراندا گورولتولو آلقیش صدالاری قالخدی. تعجوبله اطرافیما باخاندا، هر کسین اوزونده بیر سئوینج، بیر راضیلیق ایفادهسی گؤردوم. ائله بیل دانیشان آدام وئردییی وعدهلری ائله ایندیجه حیاتا کئچیرمیش، خالقین بوتون درد-سرینی آرادان قالدیرمیشدی. بو انسانلار نهیه بو قدر سئوینیردیلر، گؤرهسن؟ آخی بو دانیشیلانلارین قورو وعدهلردن باشقا بیر شئی اولمادیغینی بیلمهلی ایدلر. بلکه ده من سهو ائتمیشم دوشونهرک یئنیدن فیکریمی همین نامزدین دانیشیغینا جمعلشدیرمهیه چالیشدیم:
- عزیز هموطنلریم، من بیر چوخلاری کیمی سیزه یالانچی وعدهلر وئرمک فیکیرندن چوخ اوزاغام. سیزه وئره بیلهجهییم تک سؤز اوندان عیبارتدیر کی، اگر منی سئچسهنیز، منه اعتبار ائتسهنیز، سیزین اعتبارینیزا لاییق اولماق اوچون الیمدن گلهنی ائدهجهیم. عشق اولسون آذربایجان خالقینا!!!
یئنه ده گورولتولو آلقیشلار قوپدو. دانیشان آدام بیر نئچه ثانیه فخرله، غرورلا ازدحامی سئیر ائدیب مؤحتشم بیر اَدایلا صحنهدن ائنمک اوچون پیللهکنلره دوغرو آددیملادی. بو یئریشده ائله بیر اَدا وار ایدی کی، ائله بیل آرتیق سئچیلیب خالقین وکیللییی وظیفهسینی اؤز عهدهسینه گؤتورموشدو…
ائله او صحنهدن ائنمیشدی کی، آچیق-ساچیق گئییملی، یاشی ۶۰-ی کئچمیش، آنجاق هله ده اؤزونو جاوان قیز کیمی آپارماقدان اوتانمایان مغنّی قادین اویناق بیر ماهنینین صدالاری آلتیندا اؤزونو صحنهیه آتدی. اونو گؤررکن دوشوندویوم ایلک شئی بو اولدو کی، گؤرهسن بو سویوقدا بو جور آچیق پالتارلاردا اوشومور؟ صحنهیه چیخماغی ایله ده هئچ سئومهدیییم بیر ایفادهنی ایشلتمهسی بیر اولدو:
- اللری گؤرمورم…
ائله بو سؤزه بند ایمیش کیمی بوتون میللت باشلادی گورهاگور ال چالماغا. قادین ایسه آچیقدا قویدوغو ساللاق قارنینی اوینادا-اوینادا اوخوماغا، داها دوغروسو، دیسکده اوخویان ماهنینی آغیز حرکتلری ایله گؤسترمهیه باشلادی. جماعت بیر جوشموشدو کی، گئتدیکجه داها دا غضبله یاغان یاغیشی، قیلینج کیمی کسکین سویوغو بیله حیس ائتمیرمیش کیمی هامی یئرینده رقص ائدیردی. اونلارا باخدیقجا هم آجیییر هم ده حسد آپاریردیم. یانی، بیر میللتی ایکی یاغلی سؤز، بیر اویناق ماهنی ایله آلداتماق بو قدر می آساندی؟ ائله بو واخت تئلفونومون جیبیمده تیترهدییینی حیس ائتدیم. تئز تئلفونومو چیخاریب باخدیم، اکراندا آنامین آدی و نؤمرهسی یازیلمیشدی. اکرانین یوخاری حیصهسینده «جاوابسیز زنگلر» اشارهسی ده وار ایدی. آللاه بیلیر نئچه دفه زنگ ائدیب، ائشیتمهمیشم. تلهسیک زنگی آچدیم، آمما بو سس-کویده سسیمی ائشیده بیلهرممی اَمین دئییلم:
- الو
تئلفونون او بیری باشیندان نه ایسه خیریلتیلی سس گلدی. اوّلجهدن ظن ائتدیییم کیمی بو قدر قاریشیقلیغین ایچهریسینده آنامین سسینی ائشیتمک ممکن اولموردو. اونون نه دئدیینی ائشیتمهدن اونون منی ائشیدیب آنلادیغینا اومود ائدهرک دئدیم:
- آنا، من سنین سسینی ائشیتمیرم، آمما ناراحات اولما، بورادا بیر تدبیر وار، اونا گؤره گئجیکیرم؛ ایندی چیخیرام بوردان، بیر ساعاتا ائوده اولارام. هلهلیک.
بونو دئییب گؤزلهمهدن تئلفونو سؤندوردوم. اونسوزدا اونون سسینی ائشیده بیلمیردیم آخی…
آنامین زنگینه جاواب وئرنده بیر طرفدن ده فیکیرم صحنهدهکی مغنّیده، اونون حرکتلرینده ایدی. ظالیم قیزی آذربایجان دیلینده ائله بیر جمله بیلیرمیش کیمی تک بیر جملهنی تکرارلایا-تکرارلایا دورموشدو:
- اللری گؤرمورم… عشق اولسون آذربایجان خالقینا!…
آرتیق بو کومئدییایا دؤزه بیلمهیهجهییمی دوشونهرک اورادان اوزاقلاشماغا قرار وئردیم. گؤردویوم بو منظره اونسوزدا یئرینده اولمایان عصبلریمی داها دا کورلامیشدی. سورعتلی آدیملارلا اورادان اوزاقلاشماغا، داها دوغروسو قاچماغا باشلادیم. اورادان اوزاقلاشدیقجا سس ده آرخامدا قالیر، منیم سورعتیمه چاتا بیلمیردی. لاکین صحنهیه چیخان هر کسین دیلینده ازبره چئوریلمیش او جومله غیریاختیاری منیم ده دوداقلاریمدان سوزولوردو:
- عشق اولسون آذربایجان خالقینا!!!
البته، سیزین کیمیلرین سؤزونه هله ده اینانان، اعتبار ائدن بو صاف نییَتلی خالقا عشق اولسون!!!
یاغیش ایسه هله ده یاغماغا داوام ائدیردی. آنچاق بو دفه سانکی منی ساکیتلشدیرمک، تسکین ائتمک ایسترجهسینه داها آراملا، داها ملایم.…


text:
ایسپانیا
ایسپانیا ایسپانجا: España - رسمی آدی ایسپانیا کراللیغی ایسپانجا: Reino de España اوْلان آوروپانین گونئی-غربینده، قیسمن آفریقادا سۇورن دؤولت، اوروپا بیرلیگی و ناتو-نون عضوو. ایسپانیانین باشکندی مادرید شهریدیر. ایسپانیا بوتون دونیا اؤلکهلریندن قوناق قبول ائدن گؤزل دنیز ساحیللری اؤلکهسیدیر. لاکین، ایسپانیا ساحیللری یالنیز دنیز ایستیراحتی یوخ، عئینی زاماندا داغ خیزکلری، بالنولوژی مرکزلر، ایختیصاصلاشدیریلمیش ایدمان مرکزلری و بیر چوخ باشقا شئیلردن عیبارتدیر.
عۆمومی معلوماتدَییشدیر
ایسپانیا ۷ اؤلکه ایله همسرحددیر. باتیده پورتوقال، قوزئیدا فرانسه، قوزئی-شرقده آندوررا، شرقده ایتالیا، گونئیدا سوتا و مراکش، گونئی-شرقده ایسه الجزاییر. بۇندان باشقا، شرقده ایتالیا ایله ایسپانیا آراسیندا بالار دنیزی وار. قوزئی-غربینده بیسکای کؤرفزی یئرلشیر.
ایسپانیا تانینمیش دنیز کورورتلاری اؤلکهسیدیر. عئینی زاماندا داغ خیزکلری، ایستی سو مرکزلر، ایختیصاصلاشدیریلمیش ایدمان مرکزلری و سایره مؤوجوددور.
تحصیلدَییشدیر
ایسپانیادا بیلیم یوردولاری کنترو آدلاندیریرلار. ایسپانیا قانونونا گؤره آنجاق بۇ مکتبلر عالی تحصیل وره بیلر. بۇ معنادا ایسپانیا مۆحافیظه کار اؤلکه کیمی قئید اوْلونور. ایسپانیا بیلیم یوردولاری ۳ بؤلمهیا بؤلونور: دؤولت (۴۳-دن چوْخ)، اؤزل (۳) و بۆتون دۆنیا اۆچون بیر دنه نادر عالی مکتب نؤعو و یا کلیسا حمایهسینده اوْلان – دینی (روحانی) عالی مکتب.
ایسپانیا عالی مکتبلری قدیمی تاریخ و جوغرافی، لاتین دیلی، فلسفه، فیزیک تدریسینده اساس ساییلیرلار. یئنی تانینمیش ایستیقامتلردن بیومکانیک، بیلیشیم تکنولوژیلاری، اکولوژی ایستیفاده ائدیلیر. ایسپانیا تحصیلینین اساس جهتلریندن بیری – مدنیتین اؤیرنیلمهسیدیر.
بیلیم یوردولر اینضیباطی ۴ تیپ تدریس شعبهسینه بؤلونور:
- بیلیم یوردو فاکولتهلری (فاجولتادس اۇنیورسیتاریاس) – تکنیکی فن لردن باشقا بۆتون فن لری تدقیق ائدن عالی مکتبلردیر. اوْرادا هر اۆچ عالی درجه اۆزره تحصیل آلماق اوْلار (لیسانس، یۆکسک لیسانس، علملر دوکتورو).
- عالی تکنیکی مکتبلر (اسجولاس تجنیجاس سوپریورس) ایسه عکسینه، تکنیکی یؤنوملودور و هر اۆچ تحصیل دؤورونو اؤزونده بیرلشدیریر.
- بیلیم یوردو مکتبلری (اسجولاس اۇنیورسیتاریاس) بللی پشه ایستیقامتینه مالیکدیر و طلبهنی آنجاق بیرینجی مرحله اوْلان – لیسانسا کیمی آپاریر.
بیلیم یوردولرده اؤزلله نفوذو اوْلان فاکولتهلر ده وار کی، بۇ دا عالی مۆهندیس مکتبلریدیر. بۇ مکتبلر معمار، مۆهندیس و تکنولوق حاضیرلاییر . بۇرادا پروقرام داها مضمونلودور و عالی مۆهندیس مکتبلری بیلیم یوردو عنعنهلرینه و چاغداش حرفه ای حاضیرلاما رئاللاغینا اۇیغونلاشیر. بۇ مکتبلره قبول اوْلانلار ان جدی سئچیمدن کچیرلر. آماری جهتتن گؤره مۆهندیسلیک مکتبینده تحصیل آلان بیرینجی کورسلارین اۆچده بیر حیصّه سی ایکینجی ایله قالیر و یالنیز بۆتون داخیل اوْلانلارین دؤردده بیر حیصّه سی دیپلوم آلیر.
ایسپانیا بیلیم یوردولرینده آکادمیک ایل ۲ نیمساله آیریلیر. بیرینجی نیمسال سپتامبرین اوْرتالاریندان دسامبر ین ۲۰-نه کیمی داوام ائدیر. ایکینجی نیمسال ایسه ۹–۱۶ فوْریهدا باشلاییر و ۲۲–۲۹ مئیدا بیتیر. بۆتون بیلیم یوردولرده تحصیل ۵–۶ ایل داوام ائدیر. تحصیل ایسپانیا دیلیندهدیر. تحصیل پروقراملاری لیسانس درجهسی. ایسپانیادا تحصیلین بیرینجی مرحلهسینی بیتیرن بیلیم یوردو طلبهلرینین ییلندیی لیسانس درجهسی ۳ اساس درجهیه برابردیر:
- "Arguitecto Tecnico" – درجهسی، یالنیز معمارلیق ساحهسینده تحصیل آلان طلبلره وئریلیر - "Ingeniero Tecnico" – درجهسی، تکنیکی ایختیصاصلی طلبهلره وئریلیر - "دیپلومادو" – درجهسی، دیگر بۆتون ایستیقامتلرده تحصیل آلان طلبهلره وئریلیر.
یۆکسک لیسانس درجهسی. ایسپانیادا تحصیلین ایکینجی دؤورونو بیتیررکن ایختیصاصا اۇیغون یۆکسک لیسانس درجهسی وئریلیر. - یۆکسک لیسانس – آراشتیرماچی – ایسپانیادا عادتاً اوْنا بللی ایختیصاص – «ماستر»، «دیپلومادو»، «اخپرتو» و .. اۇیغون گلیر. اوْ حاضیرکی کورسو تشکیل ائدن بیلیم یوردو طرفیندن تعیین اوْلونور و تحصیلین اۆچونجو دؤورونو بیتیرندن سوْنرا وریرلیر.
دوکتور درجهسی. ایسپانیادا اوْ، اکثریت توسعه ائتمیش اؤلکهلرده اوْلدوغو کیمی – دوکتور درجهسی ("دوکتور") آدلانیر. اوْنو عالی تحصیلین اۆچونجو مرحلهسینه قالخاندان سوْنرا آلماق اوْلار.
ایسپانیانین عالی مکتبلرینه داخیل اوْلارکن عۆمومی طلبلر - تحصیل آلماق اۆچون اساس لازیlی شرطلردن بیری دیل بیلمکدیر. - د.ا.ل.ا. ایسپانیا دیلی اۆزره ایمتاحان ورمک. ایمتاحانلار مئیدا و دسامبر کئچیریلیر. - سئچیلمیش ایختیصاص اۆزره اساس سواللاری بیلمک. - دیل حاضیرلیغی کچمک اۆچون تکنیکی ایختیصاصلارا داخیل اوْلان نامیزدلر ایسپانیا دیلینین سوپریور د.س.ا. سوییهسینی بیلملیدیرلر. - معاریفلندیریجی سندلرین قانونیلشدیرمهسی پروسه سیندن کئچمک. لیسانسلار اۆچون اوْرتا تحصیل حاقیندا آتتستات و ۹، ۱۰، ۱۱-جی صینیفلرده کئچیریلمیش ساعتلار و قیمتلر حاقیندا چیخاریشین (خلاصه) وئریلمهسی لازیمدیر. یۆکسک لیسانسلر اۆچون عالی تحصیل حاقیندا دیپلوم، دوکتورلار اۆچون ایسه یۆکسک لیسانس دیپلومو و عالی تحصیل حاقیندا دیپلومون وئریلمهسی واجیبدیر.
اهالیسیدَییشدیر
ایسپانیانین توپلام اهالیسی تخمیناً ۴۰ میلیوندور. ایسپانیالار مۆختلیف تاریخی ویلایتلرین و اتنیک قروپلارین اساسیندا فوْرمالاشمیش واحید دؤولتدیر. بۇنلاردان ان اساسلاری آشاغیداکیلاردیر؛ کاتالونیالیلار، کاستیلیالیلار، والنسیالیلار، قاللیلیلار و باسکلار. ایری شهرلرده اهالی
دؤولت دیلیدَییشدیر
ایسپانیانین رسمی دیلی ایسپانیا دیلیدیر لاکین بعضی بؤلگه لاردا یئرلی دیللر ده رسمی دیل ساییلیر. بۇنلارین آراسیندا کاتالونیا، باسک (اوسکرا)، والنسیا و قاللی دیللری وار.
ایقتصادیاتیدَییشدیر
۲۰۱۲-جی ایلین اوّلینده رسمی آماری جهتتن ایسپانیا اهالیسینین دؤردده بیری ایشسیزدیر. صحبت تخمیناً ۵٬۳ میلیون اینساندان گئدیر. ایشسیزلیین سببلری کیمی دۆنیا مالییه بحرانی و حؤکومتین بودجه سفراسیندا آپاردیغی اصلاحاتلار گؤستریلیر. ایسپانیادا ایشسیزلیین سوییهسی اوْرتا حسابلا آوروزونایا داخیل اوْلان دیگر اؤلکهلردهکی رقمدن ایکی دفعه چوْخدور.[۸]
پول واحیدیدَییشدیر
ایسپانیادا پول واحیدی یورودور. اؤلکهیه پول گتیریلمهسی محدود دییلدیر. ۱۰۰۰۰ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دولاریندان چوْخ پول گتیردیکده اوْنو گؤمروک دکلاراسیسینا داخیل اتملیسینیز. پول ایخراجی – ماخ. ۳٬۵ مین $. اعتیبار کارتلاری، آوروچکلر، توریستیک و پوچت چکلری دمک اوْلار کی، هر یئرده قبول اوْلونور. بانکلار موشتریلره عادی گۆنلرده ساعت ۰۸:۱۵–۱۴:۰۰ کیمی، شنبه گۆنونده ۱۳:۰۰ کیمی خیدمت گؤستریرلر. بازار گۆنو ایسه استراحت گۆنودور. خاریجی والیوتانی بانک شعبهلرینده و مۆبادیله منطقهلرینده، بیرده آروپورتدا دییشدیرمک اوْلار (بانک کومیسیاسی نیسبتاً یۆکسکدیر)
بایرام و استراحت گۆنلریدَییشدیر
ایسپانیادا رسمی توریست مؤوسومو مئیین ۲-ده آچیلیر. ۱ ژانویه – یئنی ایل ۶ ژانویه – مقدس یپیفانی گۆنو ۱۹ مارس- مقدس یوسیف گۆنو ۱ مئی- ایش گۆنو (زحمتکشلر ین هم ریلییی گۆنو) ۲۵ جۇلای- آپوستول ایاکاوف گۆنو ۱۵ آگوست – اۇسپنیه گۆنو ۱۲ اۇکتوبر - ایسپانیا سیویلیزاسیاسی گۆنو، آمریکانین کشف ائدیلمهسی گۆنو، کولومب گۆنو ۱ نوْامبر- بۆتون مقدسلرین گۆنو ۶ دسامبر - آنا یاسا گۆنو ۲۵ دسامبر - میلاد
ایسپانیادا توریزمدَییشدیر
کوستا بلانکادَییشدیر
کوستا بلانکونون ایسپانیا دیلیندن حرفی معناسی «آغ ساحل» دئمکدیر. بۇ ایسپانیانین ان اساس کورورتلاریندان بیریدیر. بۆتون دۆنیا توریستلری آراسیندا کوستا بلانکونون تانینمیشلیغی هر شئیدن اوّل الوریشلی ایقلیم شرایطی ایله ایضاح اوْلونور؛ آماری جهتتن گؤره، کوستا بلانکودا ایلین ۳۰۵ گۆنو گۆنشلی اوْلور. ایلین ان سوْیوق آیی اوْلان ژانویهدا تموپراتور دمک اوْلار کی، هئچ واخت +۱۰ سی-دن آشاغی دوشمور. عئینی زاماندا بورانین یایی ایستی اما قیزمار دییل. توریستیک فصلین ان قیزغین چاغیندا هاوانین تِمپراتورو +۲۶ سی، سۇیون تِمپراتورو ایسه +۲۴ سی-ا قدر یوکسلیر. کوستا بلانکو هر شئیدن اوّل اؤز اۇلترا چاغداش هُتل لری ایله فرقلنیر. بۇرادا دۆنیانین ان هۆندور ۴۰ بیناسینین سیاهیسینا داخیل اوْلان مشهور گران هوتل بالی هُتلی یئرلشیر. بۇ گۆن کوستا بلانکو ایسپانیانین شرق حیصّه سیندهکی رنگبرنگ موزایکانین بیر داشیدیر.
کوستا براوادَییشدیر
کوستا براوو و یا «چیلپاق ساحل» ایسپانیانین آرالیق دنیزینین قوزئی حیصّه سینده یئرلشیر. بۇنا گؤره ده بۇرادا چیمرلیک مؤوسومو دیگر کورورتلارا نیسبتاً قیسادیر – ژۇئنون اوّلیندن اۇکتوبر ا قدر. کوستا براوونون ساحل خطینی منزرهلی بوختالار و قوملو چیمرلیکلر تشکیل ائدیر. چیمرلیکلر بیر قایدا اوْلاراق قیزیلی قوملا اؤرتولموشدور. کوستا براوودا سۇ ایدمان تۆره لری، اؤزلله ده دایوینق گئنیش یاییلمیشدیر. سوالتی ماغارالارین چوْخلوغو دایوینق آماتورلارینی بورا جلب ائدیر. گئجه حیاتینی و شن استراحتی سونلره ایسه، کوستا براوونون اینضیباطی و توریستیک مرکزی اوْلان لیورت ده مار شهرجیینده مسکونلاشماغی ملهت گؤروروک. کوستا زؤوقه اۇیغون کورورتلار دئمکدیر.
کوستا دورادادَییشدیر
کوستا دورادا – «قیزیل ساحل» اؤز آدینی تصادوفی قازانمامیشدیر؛ سوْنسوز چیمرلیکلرین نارین قومو آرالیق دنیزی سولاریندا قیزیل مدنلری کیمی پارلاییر. اما حقیقتاً ده کوستا دورادانی توریستلر قیزیلا چویریبلر. خریطهیه باخین؛ آرالیق دنیزی ساحلی قوزئیدان و غربدن اوّلجه پیرنی داغلاری ایله سوْنرا کاتالون داغلاری ایله کولک و سیکلونلاردان قورونور. بۇ داغلار هم لاندشافتا گؤزللیک وئریر، هم ده گؤزل ثابت ایقلیم یارادیرلار. بۇرادا مارسدان اۇکتوبر ا کیمی هاوا یاخشی اوْلور، ایلبویو بورا استراحتی سونلر گلیرلر و محض بنا گؤره ده قیزیل ساحله دوللار، پست، فرانک، مارکا، مانات یاغیشی یاغیر. کوستا دورادادا ان تانینمیش کورورت سالوودور (بارسلونادان ۱۰۰ km گونئیدا). رایونون جوغرافی یئری، گؤزل پیزاژ و اله ایقلیمی هله اؤتن عصرین اوّللریندن بورا توریستلری جلب ائدیردی. بۇ گۆن شهر بؤیویور و چیچکلنیر؛ چیمرلیکلرین اطرافیندا بؤیوک پالمالار و شام آغاجلار بیتیر، میریمار و خایمه پروسپکتلرینین کسیشدیی یئرده یئرلَشن ایشیق-موسیقی فونتانی ایسه گؤزللییی ایله توریستلری حئیران ائدیر. توریستلره سرفینق، سۇ خیزیی کیمی ایدمان تۆره لری ایله مشغول اوْلماق اۆچون هر جور شرایط یارادیلمیشدیر.
مالیورکادَییشدیر
بالار آرخیپلاقینا داخیل اوْلان مایورکا آداسی هر شئیدن اوّل ایسپانیا کرالی و اوْنون عائلهسینین قدیمی استراحت یئریدیر. هر ایلین آگوست آییندا کرال عائلهسی بۇرادا استراحت ائدیر – بۇ، دا فرضیمیزجه ان یاخشی ریدیر. اوْنا گؤره ده مایورکانین گؤزللیکلرینی و اۆستونلوکلرینی سایماقدان واز کچیریک. کرالین مایورکایا سفری موناسیبتیله کچیریلن تدبیرلردن ان اهمیتلیسی کرال کوبوکو اۇغروندا یلکنلی رقاتا یاریشلاریدیر. یئرلی ساکینلر اؤزل مایورکا دیالکتینده دانیشیرلار کی، بۇ دا کاستیل (ایسپانیا) و کاتالون دیللرینین قاریشیغیدیر. بۇنونلا برابر خیدمت پرسونالینین اکثریتی آوروپا دیللرینده – اینگیلیس، فرانسه و یا آلمان دیللرینده کیفایت قدر یاخشی دانیشیر. بۇرادا بؤیوک آکواپارکلار، مارینلند، ریتسار تورنمنتی، کازینو، دیسکوتکالار یئرلشیر. بۇ گۆن مایورکا اکولوژی جهتدن آرالیق دنیزینین ان تمیز کورورتلاریندان بیریدیر. آدانین ۴۰-دان چوْخ طبیعی زوناسی دؤولت طرفیندن مۆحافیظه اوْلونور. «گئج قوجالما اۆچون اله یئر» – اۇنامونو آدادا اوْلموش و اوْنو بئله کاراکتریزه ائتمیشدیر. دۇغرودان دا مایورکا ساکینلرینین حیات اۇزونؤمورلولویو ایسپانیادا ان یۆکسکدیر.
تنریفهدَییشدیر
تنریفه – کانار آرخیپلاقینین ان بؤیوک و ان مشهور آداسیدیر. بۇ آدا ساکینلردن چوْخ رومانتیک و جلبدیجی آد آلمیشدیر – ابدی باهار آداسی. اما قئید ادک کی، تنریفه ابدی باهار آداسیندانسا، داها چوْخ ابدی یای آداسیندا بنزییر. آدانین شیمالیندا ایلبویو هاوا ایستی و رۆطوبتلیدیر، گونئیدا ایسه – قۇرو و گۆنشلیدیر. قریبهدیر کی، ایسپانیانین ان هۆندور نقطهسی محض بۇ آدادا یئرلشیر. بۇ تیده سؤنموش یانارداغیدیر، اوْنون هوندورلویو ۳۷۱۸ م چاتیر. آدادا توریستیک فصل ایل بوْیو داوام ائدیر.
آونتورا پورتودَییشدیر
آونتورا پورتو – بۆتون آوروپادا یگانه اؤزون مخصوص تماتیک پارکدیر. اوْ کوستا داورادا ساحللریندهکی ایستی چیمرلیکلر یاخینلیغیندا یئرلشیر. سیزین قارشینیزدا ۵ افسانوی دۆنیا آچیلیر. سیز اؤتن عصردن قالمیش آرالیق دنیزی توْرپاغینین فوسونکارلیغینی، موستملکه مکزیک و داغیلمیش مایانین عطیر و رنگلرینی، پولینزی اکزوتیکاسینی، سیررلی چین ایمپیراتورلوغو و وحشی غربی کشف ائتمیش اوْلاجاقسینیز. چین جونکاسینین بورتونا، پولینزی کاتامارانینا و یا آرالیق دنیزی شخونونا مینیب ۵ اؤلکهنین ساحللرینی یویان بؤیوک گؤلده سیاهته چیخا بیلرسینیز.
بنیدورمدَییشدیر
بنیدورم کوستا بلانکو ساحللرینین ان ایری توریستیک مرکزی، ایسپانیانین مشهور کورورتلاریندان بیریدیر. شهر والنسیا آوتونوم دایرهسینین آلیکانته ایالتینده، بنیدورم کؤرفزی ساحلینده یئرلشیر. اؤز الوریشلی ایقلیم شرایطینه گؤره بنیدورمدا ایل بوْیو استراحت ائتمک اوْلار. یایین ایستی واختیندا توسعه ائتمیش آلت یاپی (زیر ساخت) ا مالیک بۇ دنیز کورورتو آوروپانین مۆختلیف حیصّه لریندن گلن گنجلر اۆچون داها جازیبداردیر. بنیدورمون گئجه حیاتینا گلدیکده ایسه، امینلیکله دمک اوْلار کی، ایسپانیانین هئچ بیر باشقا شهرینده اوْ بئله گؤزل و فیراوان دییل. گئجه بنیدورمو – آراسی کسیلمین موسیقی، ایلنجه و والهدیجی شنلیک دئمکدیر.
سیتخسدَییشدیر
قدیم کاتالون شهری و کوستا دل قارراف ساحللرینین ان مشهور کورورتو اوْلان سیتخس بارسلونادان گونئیدا یئرلشیر. بارسلونانین و ایسپانیانین دیگر شیهرلریندن اوْلان بیر چوْخ وارلی کاتالونلار و ایسپانیالار اؤز یای ویلالاری و ایقامتگاهلاری اۆچون محض سیتخس سی سئچمیشلر. سیتخس موزه ییلر شهری کیمی ده تانینیر. بۇنلاردان ان مشهورلاری مودرنله تاریخ آراسینداکی نقطهده دایانان ماریجل، سانتیاقو روسینیول و ال قرکو کیمی مشهور رسّاملارین و اوْنلارین کوللکسیلارینین گؤروش یئری اوْلان جاو فررات موزه ییینی گؤسترمک اوْلار. بۇندان باشقا بورانین مدنی تدبیرلر و فستیواللار تقویمی ده چوْخ زنگیندیر. شهرده هر ایل گئنیش تاماشاچی کۆتلهسی توپلایان سس-کویلو کارناواللار، کؤهنه آوتوموبیللرین رالیسی، گۆللرین کوچه سئرگی لری، بیرده فانتاستیک و قوْرخولو فیلملرین بینلخالق فستیوالی کچیریلیر.
سالوودَییشدیر
بارسلونادان گونئیدا، تارراقون شهری یاخینلیغیندا کوستا داورادا ساحللرینین توریستیک مرکزی اوْلان سالوو کورورتو یئرلشیر. ساحل خطی بوْیونجا اۇزانان کورورت رایونلاری قوزئیدا لا پیند جوغرافی بورونو ایله، گونئیدا – جامبریلس کندی ایله قورتاریر. اله چیمرلیکلردن عبارت گئنیش زولاقلار و ساهیلیانی اراضیلرده یئرلَشن چوْخلو سایدا بارلار، رستوران، کافه و ماغازالار دیقّتی جلب ائدیر. سالوو بؤلگه نین ان یاخشی قاسترونومی و تیجارت مرکزلریندن بیری حساب اوْلونور. شهرده هم ایسپانیا، هم ده خاریجی اۆرتیم (تولید) چیلارین تکلیف اتدیکلری ماللار ساتیلان گئنیش ماغازالار شبکهسی واردیر. سالوودان بیر نئچه km آرالیدا مشهور ایسپانیا دیسنیلندی – پورت آونتورا یئرلشیر.
گؤرونتولردَییشدیر
خاریجی کئچیدلردَییشدیر
- [۱] Archived 2011-11-13 at the Wayback Machine.
- [۲]
- [۳] Archived 2011-11-13 at the Wayback Machine.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ The Spanish Constitution. Lamoncloa.gob.es. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 25 March 2013. یوْخلانیلیب26 April 2013.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
CISوارد نشدهاست
- ^ Anuario estadístico de España 2008. 1ª parte: entorno físico y medio ambiente. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 24 September 2015. یوْخلانیلیب14 April 2015.
- ^ Cifras de Población a 1 de julio de 2016. Estadística de migraciones. Primer semestre de 2016. Datos Provisionales (es). Instituto Nacional de Estadística (INE) (16 December 2016). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 28 June 2017.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ Spain. International Monetary Fund. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 8 February 2018. یوْخلانیلیب8 May 2017.
- ^ Gini coefficient of equivalized disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 4 March 2016.
- ^ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 22 March 2017. یوْخلانیلیب23 March 2017.
- ^ ایسپانیادا ایشسیزلیک ۲۵%-ا چاتیب
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
سویوز کپسولو قازاخیستانا ایندی
آستروناوت اسکات کلی آیریجا، اکیز قارداشی ایله بیرلیکده بیر دنئیین ده حیسهسی اولاجاق
ان اوزون کوسموس وظیفهسی باشاری ایله تاماملاندی.
آمریکادان اسکات کلی و روس میخائیل کورنیکونو داشییان سویوز کپسولو قازاخیستانا ایندی.
اولوسلار آراسی کوسموس ایستاسیونونداکی وظیفهلرینی تاماملایان ایکی کوسموس آدامی 340 گون سونرا دونیایا دؤندو.
ایکیلی، بو سایهده کوسموس شرطلرینین اینسان بدنی اوزریندکی تأثیرلرینین ده گؤزلنمسینه ایمکان تامین ائتدی.
بیرینین یئر اوزونده دیگرینین ایسه کوسموسدا کئچیردیکلری بیر ایلده، تک یومورتا اکیزی قارداشلار آراسیندا نه کیمی فرقلر اولدوغو آراشدیریلاجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
بؤیوک بیر آستروئید یئره یاخینلاشیر
"۱ اکتبر گئجهسی، روسیانین گونئیندهکی ایکی رصدخانا، دونیایا یاخینلاشان یئنی بیر آستئروید اولان ۲۰۲۲ اسای۳۷نین کشفینی دوغرولادی"
زلنسکیدن بایراقدارا دؤولت لیاقت نیشانی
بایکار تکنولوژی لیدئری سلجوق بایراقدارا، اوکراینا دؤولت باشقانی ولودیمیر زلنسکی طرفیندن دؤولت لیاقت نیشانی تقدیم ائدیلدی
روسیا و چین آراسیندا اویدو سیستم لری ایله باغلی سازیش ایمضالانیب
سازیش روسیا-چین اویدو یئرلشدیرمه ایستراتژی امکداشلیق لاییحهلری کومیتهسینین ویدئوکنفرانس یولو ایله کئچیریلن ایجلاسیندا ایمضالانیب.


text: اؤن سؤز خالق افسانهلری هر مدنیتین قیمتلی خزینهسینین بیر حیصهسی حساب اولونور. آذربایجاندا افسانهلرین عاشیق آدی ایله اوزولونمز علاقهسی وار، چونکی اونلار بوتون آذربایجان، حماسه، دؤیوش، شنلیک حکایهلر و داستانلارینین وارلغیدیر. “اصلی و کرم” آذربایجان عاشقانه داستانلاری آراسیندا خاص و غیرعادی سون بیتیشی ایله سئچیلن شاه اثرلردن ساییلیر. بو داستان اونونجو عصرده یارانیب و تکمیلله شیبدیر. چوخ احتمال کی، گنجه حاکمی کیمی تصویر اولونان زیادخان شخصیتی نین تصویرینده گنجه و اطراف ماحاللارین عاشیقلاری بؤیوک…بیشتر بخوانید


text:
سئير نبی
سئیر نبی، ایسلام پئیغمبری محمدین حیاتینی تصویری شکیلده روایت ائدن بیر داستان اولوب قاهیره ده، مملوک سولطانی بئرکوکون (برک اوخ) بیر مولوی درویشی ارزروملو یوسفون اوغولو اولان مصطفییا یازماسینی امر ائتدیگی و 1388 ایللرینده تاماملانان تورکجه بیر سئیر اثریدیر. متن محمد بن عمر واقدینین بیر عربجه اثرینه دایانیر.
مؤحتواسیدَییشدیر
عثمانلی پادشاهی 3. مراد (1574-1595) تصویر اولان بیر ایش اوچون امر وئرر و کاتیبی لطفی عبدالله سارای آتلیهسینده بو ایش اوچون وظیفه لندیریلر. بو ایشی مراددان سونرا گلن حؤکمدار اولان 3. محمد ایدارهسی آلتیندا ایکن 16 ژانویه 1595 تاریخینده تاماملایار. تاماملانان اثر 814 مینیاتور احتیوا ائتمکده اولوب آلتی جیلددیر.
جیلدلردن 1، 2 و 6. توپقاپی موزهسینده، 3. جیلد نیویورک خالق کیتابخاناسیندا، 4. جیلد (MS T419)[1] ده دوبلینده کی چستر بیتی کیتابخاناسیندادیر. 5. جیلد ایسه ایتکیندیر.
تخمیناً ایکی دوجین مینیاتور خوصوصی کولکسیونچولارین الینده وار. بونلارین ایلک ساتیشی 1984 ایلی مارس آییندا پاریسده "Drouot Action House" ده مئیدانا گلمیشدیر.
قالریدَییشدیر
قایناقدَییشدیر
- Antika, The Turkish Journal Of Collectible Art, Haziran 1986


text:
سونسوز مئیمون تئورمی
سوْنسوز میمون تئورمی، بير تایپ ماشینینین دؤیمهلرینه سوْنسوز بير مۆدت بوْيونجا تصادوفی شکیلده باسان بير مئیمونون بليرلی بير متنی (میثال اۆچون ویلیام شکسپیرین بۆتون اثرلرینی) "قطعیته یاخین" احتیمال ایله يازابيلهجگینی اوْرتايا قوْيان ریاضی تئورمیدير.
«قطعیته یاخین» سؤزو ریاضیاتی بير ایصطیلاحدير و " مئیمون " دا حقیقی بير مئیموندان چوْخ، تصادوفی حرفلردن تشکیل اوْلان بير سرینی سوْنسوزا قدر یارادان مۆجرد بير دستگاهی ايفاده ائدیر. تئورم، چوْخ بؤيوک آمّا سوْنلو بير سایینی تصور ائتمکله سوْنسوزلوق بارهسینده دؤشونمهنین ريسکينه دیقّت چکير. بير مئيمونون شکسپیرين "هاملت"ی کیمی بير اثری بۆتونلوکله عئینی شکیلده يازابيلمه احتیمالی اوْ قدر آزدیر کی، بۇ دۇرومون عالمین ياشی میقیاسیندا بير زامان ایچینده اۆز وئرمه شانسی اهمیتسيزدير آمّا صفير دئیيلدير.
تئورمين چوْخ يا دا سوْنسوز ساييدا يازيچینین ایشتیراک ائتدیگی ورژنلری اوْلدوغو کیمی، هدف متنین بؤيوکلوگو ده بۆتون بير کیتابخانا و یا تک بير جۆمله آراسيندا دیيشهبيلير. تئورمين کؤکلری ارسطونون "اوْلوش و پوْزولوش اۆزرينه" و سیسرونون "تانريلارين طبیعتی" آدلی اثری و جاناتان سوییفتین دۆشونجهلرينه دايانير. امیل بورل و آرتور ادينقتون 20.جی يۆزايلده تئورمی، ايستاتيستيکال مکانيگين گيزلی زامان میقیاسینی اوْرتايا قوْيماق هدفی ایله ایشه آلمیشدیرلار. بیولوژيست ریچارد داوکینز «کور ساعاتچی» کیتابیندا طبیعی سئچیمین تصادوفی موتاسیونلاردان بیولوژیکی ترکیبلرین اوْرتایا چیخارتماسینی گؤرستمک اۆچون سونسوز مئیمون تئوریسینی ایشه آلمیشدیر.
يازی يازان ميمونلارا اوْلان پوپولر علاقه ادبیات، تلويزيون، راديو، موزيک و اينترنتدهکی بيرچوخ نۆمونهده گؤرولهبيلمکدهدير. ۲۰۰۳ ایلينده آلتی قارا یاللی مئیمون (Macaca nigra) ایله بير تست ایجرا ائدیلمیشدیر، آنجاق اوْرتايا چیخان متن، 'S' حرفینين چوْخونلوقدا اوْلدوغو بئش صفحهلیک بير سند اوْلموشدور.
حل[دَییشدیر]
ایثبات[دَییشدیر]
تئورئمين اوْلدوقجا فهم اوْلابیلن ایثباتی واردير. ايکی حادیثه استاتيستيکال اوْلاراق موستقیل اوْلسادا (حادیثهلر بيربيرینين نتیجهسینه اثری اوْلماسا)، بۇ ایکی حادیثهنین بيرليکده مۆحقق اوْلما ایحتیمالی، بۇ حادیثهلرین آيریآيری مۆحقق اوْلما ایحتیمالینين ضربینه برابردیر. میثال اۆچون، موسکودا ياغیشلی بير گۆن کئچيرمه ایحتیمالی ۰.۳ و سان فرانسيسکودا اوْ گۆن بير زلزله اوْلما ایحتیمالی دا ۰.۰۰۸ اوْلسا بۇ ایکی حادیثهنین بيرليکده اۆز وئرمه احتیمالی ۰.۳ × ۰.۰۰۸ = ۰.۰۰۲۴ -ه برابر اوْلاجاقدير.
تایپ ماشینیندا ۵۰ دۆیمه اوْلدوغو و يازيلاجاق کلمهنین "Banana" اوْلدوغو فرض ائديلسين. دۆیمهلره تصادوفی باسيلدیغی نظره آلينيرسا، يازيلان ايلک حرفين "b" اوْلما ایحتیمالی ۱/۵۰ دير. بنزر شکیلده، ايکينجی حرفين "a" اوْلما ایحتیمالی دا ۱/۵۰ -ه برابر اوْلاجاقدير. دال دالا يازيلان حرفلر بيربيريندن موستقیل حادیثهلر اوْلوشدوردوغونا گؤره، ايلک آلتی حرفين "Banana" کلمه اوْلوشدورما احتیمالی: (۱/۵۰) × (۱/۵۰) × (۱/۵۰) × (۱/۵۰) × (۱/۵۰) × (۱/۵۰) = (۱/۵۰)۶ = ۱/۱۵.۶۲۵.۰۰۰.۰۰۰ اولاراق حسابلانير؛ بو سايی ۱۵ ميليارددا بيردن کیچیکدیر. عئینی سببله، يازيلاجاق سوْنراکی آلتی حرفين "Banana" سؤزجوگونو اوْلوشدورما احتیمالیدا (۱/۵۰)۶ يا برابر اوْلاجاق و بۇ شکیلده داوام ائدهجکدیر.
يوْخاريداکی ایستیدلالا گؤره " Banana" کلمهسینین اوْلوشماما احتیمالی دا ۱ − (۱/۵۰)6 یا برابردیر. يازی تجروبهسینین موستقیل حادیثهلر اوْلدوغونا گؤره ايلک n تجروبه ده "Banana" کلمهسینین اوْلوشماما احتیمالی
اوْلور. n چوْخالدیقجا Xn آزالیر:
دیر. n سوْنسوزا ياخینلاشديقجا Xn ده صفيره ياخینلاشير. بئلهلیکه، n يئترينجه بؤيوک سئچيلهرک Xn ايستهنيلدیگی اؤلچوده آزالتيلابيلير و "Banana" يازما احتیمالی ۱۰۰ ٪ ياخینلاشير. عئینی منطیق ایله، سوْنسوز ساييدا مئيموندان ان آز بيرینين متنی، تایپ ماشینینی تقریباٌ خطاسيز چالیشدیران بير اينسانلا عئینی زاماندا يازابيلهجگینی ده گؤسترير. بۇ حالت ده
برابریندهکی Xn، ايلک n مئيموندان هئچبيری نين " Banana" سؤزجوگونو ايلک سیناقدا يازاماما احتیمالینی معلومائدیر. بۇ ایحتیمال ۱۰۰ ميليارد مئيمون اۆچون %۰.۱۷ یه دۆشور و n سوْنسوزا گئدجک شکيلده چوْخالدیقجا دا Xn صيفره ياخینلاشاجاق شکيلده آزالماقدادير.
نه وار کی، فيزيکی باخيمدان آنلاملی ساييدا مئيمونون و فيزيکی باخيمدان آنلاملی بير مۆدت بوْيونجا يازما سیناغینی ائتدیگینی نظره آلاندا، نتیجه يوْخاريدا اَله گلنین تماماً عکسی اوْلور. مئيمون ساییسی مۆشاهیده ائدیلن عالمین ذرهلرینین سايیسينا (۱۰۸۰) برابر اوْلسا و هر مئيمون عالمین ياشینين (۱۰۲۰ ثانیه)۱۰۰ قاتی زامان بوْيونجا ثانيهده ۱۰۰۰ حرف يازابيلسه، اَله گلن متن حتّی قيسا بير کيتابين بيرهبير عئینیسی اوْلما احتیمالی صيفره ياخيندير. يازی يازان ميمونلارا اوْلان پوپولر ايلگی ادبیات، تلويزيون، راديو، موزيک و اينترنتدهکی بيرچوخ نۆمونهده گؤرولهبيلمکدهدير. ۲۰۰۳ ایلينده آلتی قارا یاللی مئیمون (Macaca nigra) ایله بير تست ایجرا ائدیلمیشدیر، آنجاق اوْرتايا چیخان متن، 'S' حرفینين چوْخونلوقدا اوْلدوغو بئش صفحهلیک بير سند اوْلموشدور.
احتماللار[دَییشدیر]
نوقطه قوْیما، بوْشلوق و بؤيوک-کیچیک حرف ایشلتمهسیندن صرف نظر ائدیلسه، بير مئيمونون "هاملت"ين ايلک حرفینی دۆز يازما احتیمالی ۲۶ دا ۱، ايلک ایکی حرفی دۆز يازما احتیمالی دا ۶۷۶ (۲۶ × ۲۶) دا ۱ دير. احتیمال اۆستال (نمایی-اکسپوننتال) حالیندا کیچیلدیگی اۆچون، ايلک ۲۰ حرفين دۆز يازيلما احتیمالی ۲۶۲۰=۱۹.۹۲۸.۱۴۸.۸۹۵.۲۰۹.۴۰۹.۱۵۲.۳۴۰.۱۹۷.۳۷۶ (تقریباً ۲ × ۱۰۲۸ ) ده ۱ برابر اوْلور. هاملتين بۆتونون نظره آلاندا احتیماللار اوْ قدر آزالیر کی، بۇ دَیری صيفردن آييرماق اوْلدوقجا چتینلهشیر. هاملتين متنی، تقریباً ۱۳۰.۰۰۰ حرفدن اوْلوشور. بئلهلیکله، بۇ متنی ايلک دفعهده دۆز يازما احتیمالی ۳.۴ × ۱۰۱۸۳.۹۴۶ دا ۱ دير. دۆز متنين اوْرتايا چخماسی اۆچون لازیم اوْلان اوْرتا حسابلا حرف ساییسی دا ۳.۴ × ۱۰۱۸۳.۹۴۶ دير. نوقطه و علامت قوْیمالاری دا حسابا آلاندا بۇ سایی ۴.۴ × ۱۰۳۶۰.۷۸۳ ه چيخير. بۆتون عالم اَزلدن بۇیانا يازماقدا اوْلان مئيمونلار ایله دوْلسا دا هاملت آدلی اثرین اوْرتايا چيخما احتیمالی ۱۰۱۸۳.۸۰۰ ده ۱ دن آز اوْلاجاقدير. کیتل و کرومرین دئييشی ایله " هاملتی يازما احتیمالی، عملی معنادا باخیلدیغیندا، صيفردير " و "مئيمونلار بۇ ایشی نهایتینده باشاراجاقلار" ايفادهسی ده چوْخ بؤيوک ساييلار حاقيندا يانليش نتیجهلرین مئیداندا گلمهسینه يوْل آچاجاقدير
کئچمیش[دَییشدیر]
" تایپیست " (يازیچی) مئيمونلاری (فرانسهجه: singes dactylographes، فرانسهجه singes کلمهسی مئيمون و اينسانسيلارا شامیل اوْلور) اساس تۇتان نظریه بيچيمی امیل بورلون ۱۹۱۳ ایلينده يازدیغی "Mécanique Statistique et Irréversibilité" (ايستاتيستيکال مکانيک و دؤنمزلیک) آدلی مقالهسی و ۱۹۱۴ ده ياييملانان " Le Hasard " آدلی کيتابيندا يئر آلير. بۇرادا ایشلهنن " مئيمونلار " دوْغرو موجودلاری تمثيل ائتمکدن چوْخ، بؤيوک بير تصادوفی حرف توالیسینی اوْلوشدورابيلمک اۆچون ایشله آلینان خیالی بير مِتودو ایفاده ائدير. بورلا گؤره،حتّی بير ميليون مئيمونون گۆنده اوْن ساعات بوْيونجا يازی يازماسی حالدا دا دۆنيانين ان غنی کیتابخاناسیندا یئرآلان کيتابلارين بیرهبیر عینیسینین تایپ ائدیلمهسی ایمکانسیزا باخیندیر. آرتور ادينقتون، "فیزیکی دۆنیانین طبیعتی"(۱۹۲۸) آدلی کيتابيندا "بورل"ون نظرلری بارهسینده بئله یازمیشدیر: « بارماقلاریمی بير تایپ ماشینینین دۆیمهلری اۆستونده گزديرسم دۆزلتدیگیم اۇزون کلمه ترتیبی معنالی بير جۆمله اوْلوشدورابيلر. بير مئيمون اوْردوسو تایپ ماشینیلاری ایله چالیشسالار بریتیش میوزیوم داکی بۆتون کیتابلاری یازا بیرلرلر.قطعیتله بۇ احتیمال بير قاب ايچیندهکی مولکوللارين قابین بير طرفینده توْپلانماسی احتیمالیندان یوْخاریدیر.» بۇ نظرلر، چوْخ بؤيوک آما سوْنلو ساييداکی مئيمون طرفیندن اهمیتلی بير ایش گؤرولمهسینین اينانيلماز درجهده آز احتیمالینين اوْلدوغونو، داها غئیرمومکون فيزيکی حادیثهلرین اۆز وئرمه احتیماللاری ایله موقایسه ائدير. مئيمونلارين مۆوفقیتیندن آز احتیمالا صاحیب اوْلان فيزيکی حادیثهلرین اۆز وئرمهسینین ایمکانسیزلیغی دا قطعیتله سؤيلنهبيلر.
دوْغرو مئيمونلار[دَییشدیر]
پريمات داورانیشچیلاری "دروتی چنی" و "روبرت سیفارث" دوْغرو مئيمونلارين "رومئو و ژوليت" آدلی اثرینی يازابيلمهلری اۆچون شانسا احتیاجلاری اوْلدوغلارینی گؤستریبلر. اينسانسيلار و شمپانزهلردن فرقلی اوْلاراق، مئيمونلار بير ذهن تئوریسینه صاحيب اوْلمادیقلارینا گؤره اؤزلرینین بیلگی، حیس و اينانجلاری ایله باشقالارینینکیلار آراسيندا بير فرق قوْیماییرلار. بير مئيمون اوْيون يازماغی اؤیرنسه و یاراتدیغی کاراکترلرين داورانيشلارینی ترسیم ائتسه ده بو کاراکترلرين ذهنلرینی اوْرتايا قوْيوب و استهزالی بير تراژدی يارادا بیلمهیهجک.
پلیموث بیلیمیوردونون اؤیرتيم اعضاسی و اؤیرنجیلریندن تشکیل اوْلان بير چاليشما تیمی ۲۰۰۳ ایلينده دوْغرو مئيمونلارين ادبی محصوللارینی آراشدیرماق اؤزره صنعت شوراسیندان ۲۰۰۰ پوندلوق بير مالی کؤمک آلميشدير. موحقیقلر اینگیلیسین دِوون شهرینین "پئينتن حيوانات باغی"ندا اوْلان آلتی "قارا مکاکین" قاباغینا بير کیلید صفحهسی قوْیدولار و نتیجهلری بير وب سایت اۆستونده يايينلايابيلمک اۆچون بير راديو ایرتیباطی قۇردولار. تیم اعضاسیندان مایک فیلیپس خرج ائدیلن هزینهنین گئرچئک تلویزیوندان داها اۇجوز و یینه ده " هيجان وئریجی و جذاب بير برنامه" اوْلدوغونو سؤیلهمیشدیر.
مئيمونلار، اکثراً S حرفیندن اوْلوشان و تکجه بئش صفحه اۇزونلوغوندا بير محصول یاراتمامیشلار، اوّل آتا مئيمون کیلید صفحهسینی بير داشلا اَزميش، اوْبیری مئيمونلار فوضولاتلارین کیلید صفحهسینین اۆستونه سۆرتوب و سوْنرا اوْنا باخیدیلار. حيوانات باغینین فَن مۆدورو بۇ تجروبهنین " علمی سندیتینین اوْلمادیغی و 'سوْنسوز مئيمون' تئورمینين خطالی اوْلدوغونو گؤسترمکدن باشقا بير دَیری اوْلمادیغینی " سؤیلهمیشدیر. فیلیپس، صنعت جامیعهسی طرفيندن حیمایت ائدیلن بۇ پروژهنين اساسیندا بير نۆمایشی صنعت اوْلدوغو و بۇندان چوْخ شئی اؤیرندیکلرینی سؤيلهميشدير. مۆحقیق سؤزلرينه بئله داوام وئرمیشدیر: " مئيمونلار تصادوفی بیر تولیدچی دئیيللر، داها پیچیده موجوددورلار… اکران صفحهسینه مجذوب اوْلدولار و کیلید صفحهسینینین دۆیمهسینه باسان زامان بير شئيين دیيشديگینی مۆشاهیده ائدهبیمیشدیلر. بلیرلی بير نيّتلری وار کیمی ایدی. "
عامه فرهنگده[دَییشدیر]
سوْنسوز مئيمون تئورمی و اوْلوشدوردوغو تصوور احتیمالات ریاضیاتینین عامه کولتور و موحاویرهای بير ايفادهسی اوْلاراق قبول ائديلير. سوْنسوز مئیمون مفهومونون خالق آراسیندا يايغين اولاراق تانينماسینا ایمکان یارادان اصلی عامیل، اونون مکتب و مدرسهلر يئرينه، عامه کولتور واسیطهسی ایله یاییلماسیدیر.
داقلاس آدامزين سوْنسوز مئيمون تئورمینی (بيراز دییشمکله) "قالاکسینین پولسوز میننلرینین یول گؤستریجیسی" آدلی رومانيندا میزاح شکلینده بیان ائتمیشدیر.
ايلک دفعه ۱۹۹۳ ایلینده یایینلانان آمريکالی کارتون «سيمپسونلار»ين "اسپرینقفیلده سوْن چیخیش " آدلی بؤلومونده جناب بورنس بۇ شکیلده هومر سیمپسون ایله دانیشماقدادیر:"اوْتاغین ایچینده مین عدد تایپ ماشینین باشیندا اوْلان مین مئیمون وار. تئرلیکله اینسانلیغین ان بؤیوک روْمانی یازیلاجاق!. آمریکانین "واشینقتون پوست" نشریهسینین ۲۰۰۲ ایلینین بير ساييسيندا بئله یازمیشدیر: "چوْخلو اینسانلار سوْنسوز ساييدا مئيمونون سوْنسوز بير زامان ديليمی ايچينده سوْنسوز ساييدا تایپ ماشینینی ایشلهدهرک شکسپیرین اثرلرینی یازابیلهجک نظریهسی ایله باش قاتیب اَیلندیلر." اینگیلیسین صنعت شوراسینین حیمایتی ایله ۲۰۰۳ ايلينده دوْغرو مئيمونلارلا ایجرا ائدیلن سیناق مطبوعات طرفیندن گئنیشلی علاقه چکمیشدی. تئورم ۲۰۰۷ ايلينده وایرد (Wired) درگیسی طرفيندن سککيز کلاسيک دۆشونجه تجروبهسیندن بيری ساییلميشدير. کارتونیست "روبن بوللينق"، دۆشونجه تجروبهسینی "Tom the Dancing Bug" آدلی جيزگی فيلمینده بير مئيمونا سؤيلهتدیگی سؤزلرله بئله تصویر ائتمیشدیر: "هاملت'ين اؤلومونو بئشينجی پردهیه قدر نئجه تاخیره ساليم؟ " "دیويد ايوسین" ۱۹۸۷ ده يازميش اوْلدوغو "سادهلشدیریلمیش دانیشما تجروبهلری" آدلی قيسا اوْيوندا، سوْنسوز مئيمون تئورمين تجروبهسینده ایشلهنن اۆچ مئيمون آراسيندا کئچئن دانیشیقلاری اَله آلمیشدير. اوْيون، مئيمونلاردان بيرینين هاملتين ايلک سطرلرینی يازارکن اوبیری ایکی مئیمون تصادوفی متنلر یازمالاری ایله سونا چاتیر.


text:
ژرژ ساند
ژرژ ساند (۱ ژوئیه ۱۸۰۴، پاریس–۸ ژوئن ۱۸۷۶، نوان-ویک) فرانسه یازیچیسی، بعضیلری طرفیندن فمینیست اولاراق گؤرولسه ده، اؤزو بو حرکاتا داخیل اولدوغونو قبول ائتمهمیشدیر. مشهور بستهکار فریدریک شوپنله سئوگی علاقهلری اولموشدور. فرانسهنین ایلک قادین یازیچیسی اولاراق تانینیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
اصل آدی آمانتین آورورا لوسیل دوپن (فرانسیزجا: Amantine Aurore Lucile Dupin)اولان ژرژ ساند ۱۸۰۴-جو ایلده پاریسده آنادان اولموشدور. اوشاقلیغینی نهنهسی ماری دوپنله کئچیرمیشدیر. بئش یاشیندا ایکن او، فرانسه دیلینین قراماتیکاسینی، لاتین دیلینی، جوغرافیانی، تاریخی و بوتانیکانی (بیتگی تانیما بیلیمی) اؤیرنمیشدیر. او، اوشاقلارلا ماراقلی اویونلار اویناماغی و مئشهده گزمگی چوخ سئویردی. آورورا بیر نئچه ایلینی قادین صومعهسینده کئچیرمیشدیر.
۱۸۳۲-جی ایلده او، "ایندیانا" اثرینی ژرژ ساند لقبی ایله یازمیشدیر. بو اثر بؤیوک موفقیت قازانمیشدیر. سونرا او، "ولنتاین" (۱۸۳۲) و "کونسولو" (۱۸۴۲) اثرلرینی یازمیشدیر. پاریسدهکی ائوینده ژورژ ساند داهی یازیچیلارلا گؤروشوردو. اونون یاخین دوستلاری آلفرد دو موسه، هنریخ هینه،اونوره دو بالزاک، ایوان تورگینیف و موغنی پولینا ویاردو اولموشلار.
ژورژ ساند رومانلارلا یاناشی بیر نئچه ناغیل، پووست ده یازمیشدیر. ۱۹-جو عصرده یازیب-یارادان یئرلی یازیچیلاردا اولدوغو کیمی، اونون یارادیجیلیغیندا دا فرانسهنین عادت-عنعنهلری، میلّی ادبیاتی حاقیندا اثرلر واردیر.
اوشاقلار اۆچون ژ. ساند "نهنهمین ناغیللاری" (۱۸۷۳)، "ملگین توزو"، "گوللر ندن دانیشیر؟" و س. ناغیللار یازمیشدیر. بو ناغیللاری اساساً اؤز نوهلری اۆچون یازمیشدیر. ناغیللارین سوژهسینی او، خالقین ایچریسیندن گؤتوروردو. ناغیللاردا پداقوژی تربیهیه ده اوستونلوک وئریردی. بو ناغیللاردا او، اینسانین اینسانا حؤرمتینی، کیچیکلرین بؤیوکلره حؤرمتینی، خئیری شردن آییرماغی جانلاندیرماغا چالیشمیشدیر. ژورژ ساند ۱۸۷۶-جی ایلده وفات ائتمیشدیر.
کوراوغلو رومانی[دَییشدیر]
ژرژ ساندین اثرلری ایچریسینده 1833 ده یازدیغی "کوراوغلو، پارس دستانی" آدلی بیر رومان دا واردیر.


text:
- سۇنرا آللاهئن ایذنییلە اۇنلارئ ینیلگییە اوغراتتئلار. داوود، جالوتو اؤلدۆردۆ. آللاە دا اۇنا حۆکۆمدارلئق وە حیکمت وردی، اۇنا اویغون گؤردۆگۆ هر شەیی اؤگرتتی. آللاە اینسانلارئن بیر قئسمئیلا دیگرلرینی أنگللەمزسە، طابیعی دۆزن بۇزولور. ایکرامئ هرکسی قاپسایان آللاەتئر.
- بونلار آللاهئن آیتلریدیر. اۇ، بونلارئ سانا دۇغرو بیر بیچیمدە آقتارئیۇر. سن دە اۇنون ألچیلریندنسین.
- آللاە، بو ألچیلردن کیمینی کیمینە اۆستۆن قئلدئ. یمییلە قۇنوشتو، کیمینی بیرقاچ باساماق یۆکسلتتی. مریم اۇغلو عیسایا آچئق بلگەلر وردی وە اۇنو قوتسال روح ایلە دستکلەدی. ترجیحی آللاە یاپسایدئ، سۇنراکیلر اۇ آچئق دلیللر گلدیکتن سۇنرا بیربیرلرییلە ساواشمازلاردئ. آما آیرئلئغا دۆشتۆلر؛ کیمی اینانئپ گۆوندی، کیمی آیتلری گؤرمزلیکتن گلدی (کافیر اۇلدو). ترجیحی آللاە یاپسایدئ (اینسانلارا ترجیح حاققئ ورمەسەیدی)، بیربیرلرییلە ساواشمازلاردئ. آما آللاە دیلەدیگینی یاپار.
- مۆمینلر! سیزە رئزئق اۇلاراق نە ورمیشسک، اۇندان حایرا حارجایئن. بونو؛ آلئشوریش، دۇستلوق وە شفاعاتین اۇلمایاجاغئ گۆن گلمەدن یاپئن. بونو گؤرمزلیکتن گلنلر یانلئشلار ایچیندەدیرلر.
- اۇ، آللاەتئر. اۇندان باشقا ایلاە یۇقتور. دیریدیر، سۆرکلی ایشینین باشئندادئر. اۇنو نە اویوقلاما توتار نە دە اویقو! گؤکلردە وە یردە اۇلان هر شەی اۇنوندور. اۇنون ایذنی اۇلمادان حوضوروندا شفاعاتی (بیرینە آرقا چئقمایئ) کیم گؤزە آلابیلیر؟ اۇنلارئن اؤنلریندە اۇلانئ دا آرقالارئندا قالانئ دا اۇ بیلیر. اۇنلار، اۇنون ایذین وردیگی قادارئ دئشئندا بیر شەی قاورایامازلار. حاکیمیەتی، گؤکلری دە قاپسار، یری دە. بو ایکیسینی قۇروماق اۇنا آغئر گلمز. اۇ یۆجەدیر، بۆیۆکتۆر.
- دیندە زۇرلاما اۇلماز؛ دۇغرولار، یانلئش قورغولاردان اییجە آیرئلمئشتئر. کیم تاشقئنلئق أدنلری تانئماز دا آللاها گۆونیرسە، قۇپماسئ ایمکانسئز أن ساغلام قولپا یاپئشمئش اۇلور. هر شەیی دینلەین وە بیلن آللاەتئر.
- اینانئپ گۆوننلرین أن یاقئنئ (ولیسی) آللاەتئر؛ اۇنلارئ قارانلئقلاردان آیدئنلئغا چئقارئر. کافیرلرین کندیلرینە أن یاقئن (ولی) بیلدیکلری ایسە طاغوتلاردئر؛ اۇنلار دا بونلارئ آیدئنلئقتان چئقارئپ قارانلئقلارا سۇقارلار. بونلار جهننم أهالیسیدیر، اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
- آللاە بیر حاقانلئق ورمیش دییە، ایبراهیمە قارشئ راببی (صاحیبی) حاققئندا دلیل گتیرنی، گؤزۆندە جانلاندئرمادئن مئ؟ ایبراهیم: “یاشاتان وە اؤلدۆرن بنیم راببیمدیر (صاحیبیمدیر)!” دەدیگیندە اۇ: “بن دە یاشاتئرئم، بن دە اؤلدۆرۆرۆم!” دەدی. ایبراهیم: “آللاە، گۆنشی دۇغودان گتیریر، سن دە باتئدان گتیر!” دەیینجە، آیتلری گؤرمزلیکتن گلن اۇ کیشی دۇندو قالدئ. آللاە، یانلئشلار ایچیندە اۇلان بیر تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز.
- شو کیشییی دە دۆشۆندۆن مۆ؟ تاوانلارئ چؤکمۆش وە دووارلارئ، تاوانلارئنئن اۆستۆنە یئقئلمئش بیر کنتە اوغرامئشتئ دا: “آللاە بو کنتی اؤلۆمۆندن سۇنرا ناسئل دیریلتەجک؟” دەمیشتی. آللاە اۇنو یۆز یئل سۆرەیلە اؤلدۆردۆ، سۇنرا دیریلتتی. “نە قادار قالدئن؟” دەدی. “بیر گۆن قالدئم، بلکی بیر گۆندن دە آز!” دەدی. آللاە دەدی کی: “یۇق، تام یۆز یئل قالدئن! ییەجگینە وە ایچەجگینە باق، هیچ بۇزولمامئش! بیر دە أشگینە باق! بو، سنی اینسانلارا بیر بلگە یاپماق ایچیندیر. شیمدی دە (أشکتن قالما) کمیکلرە باق، اۇنلارئ ناسئل بیرلشتیرەجگیمیزی، سۇنرا ناسئل أتە بۆرۆندۆرەجگیمیزی گؤر!” بونلارئ آچئق آچئق گؤرۆنجە دەدی کی: “شیمدی بیلییۇروم، آللاە هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- بیر گۆن ایبراهیم دەدی کی: “راببیم! اؤلۆلری ناسئل دیریلتتیگینی بانا گؤستریر میسین؟” آللاە: “یۇقسا اینانمادئن مئ؟” دەدی. (ایبراهیم:) “حایئر، ایناندئم دا، ایچیمین یاتئشماسئ ایچین!” دەدی. “اؤیلەیسە دؤرت قوش توت، کندینە آلئشتئر، سۇنرا (کس، پارچالا وە) هر داغئن باشئنا اۇنلاردان بیرر پارچا قۇی. داحا سۇنرا اۇنلارئ چاغئر، بۆتۆن گۆچلرییلە سانا گلەجکلردیر. شونو بیل کی، اۆستۆن اۇلان وە دۇغرو قارار ورن آللاەتئر.” دەدی.
- ماللارئنئ آللاە یۇلوندا اینفاق أدنلر، تۇپراغا بیر بوغدای تۇحومو أکمیش گیبی اۇلورلار. اۇ تۇحوم یدی باشاق بیتیریر. هر باشاغئندا یۆز دانە اۇلور. ترجیحینی دۇغرو یاپانا آللاە، قات قات فاضلاسئنئ وریر. آللاهئن ایمکانلارئ گنیشتیر. اۇ هر شەیی بیلیر.
- ماللارئنئ آللاە یۇلوندا حارجایان، سۇنرا حارجادئغئ شەیی باشا قاقمایان وە قارشئ طارافئ اۆزمەینلرە راببی (صاحیبی) قاتئندا اؤدۆل واردئر. اۇنلار نە بیر قۇرقو دویار، نە دە اۆزۆلۆرلر.
- گۆزل بیر سؤز سؤیلەمک وە بیر حاطایئ اؤرتمک، باشا قاقئلئپ قارشئ طارافئ اینجیتن بیر یاردئمدان داحا اییدیر. آللاهئن هیچبیر شەیە ایحتیاجئ اۇلماز، آما اۇ یوموشاق داورانئر.
- مۆمینلر! باشا قاقاراق وە اۆزەرک یاردئملارئنئزئ دگرسیزلشتیرمەیین! اینسانلارا گؤستریش اۇلسون دییە مالئنئ حارجایان، آما آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانمایان کیشی گیبی اورانمایئن! اۇنون دورومو، اۆزریندە تۇپراق اۇلان قایایا بنزەر. شیددتلی بیر یاغمور یاغار وە اۇرایئ چئپلاق بئراقئر. بؤیلەلری چالئشمالارئندان بکلەدیکلری سۇنوجو آلامازلار. آللاە نانکؤرلر طاقئمئنئن یۇلونو دۇغرو یۇل سایماز.
- آللاهئن رئضاسئنئ قازانما ایستگی وە کندیلرینی گۆونجە آلتئنا آلما چاباسئیلا ماللارئندان اییلیک یاپانلار یۆکسکچە بیر یرە باحچە قورموش گیبی اۇلورلار. بۇل یاغمور آلدئغئندا ایکی قات اۆرۆن وریر. بۇل یاغمور یاغماسا بیلە چیسنتی اۇلور. یاپتئغئنئز هر شەیی گؤرن آللاەتئر.
- بیر کیشینین اۆزۆم وە حورما باحچەسی اۇلسا، ایچیندن آرقلار آقسا، اۇرادا هر تۆرلۆ مەیوە بولونسا آما کندی یاشلئ، چۇلوق چۇجوغو دا ایش یاپامایاجاق حالدە اۇلسا؛ دەرکن آتشلی بیر قاسئرغا گلسە وە اۇرایئ یاقئپ قاوورسا؛ شیمدی سیزدن کیم اۇنون یریندە اۇلماق ایستەر؟ آللاە آیتلرینی بؤیلە دگیشیک آچئلاردان آچئقلار کی دۆشۆنەبیلەسینیز.
- مۆمینلر! قازاندئقلارئنئزئن اییلریندن وە یردن سیزین ایچین چئقاردئغئمئز شەیلردن حایرا حارجایئن! گؤزۆنۆزۆ قاپامادان آلمایاجاغئنئز کؤتۆ شەیلردن ورمەیە قالقمایئن! آللاهئن زنگین اۇلدوغونو، هر ایشی گۆزل یاپتئغئنئ بیلین.
- شەیطان سیزی یۇقسول دۆشمکلە قۇرقوتور وە چیرکین ایشلر یاپمانئزئ ایستەر. آللاە ایسە سوچونوزدان آرئندئرما وە ایکرامدا بولونما سؤزۆ وریر. آللاهئن ایمکانلارئ گنیشتیر. اۇ، هر شەیی بیلیر.
- اۇ، ترجیحینی دۇغرو یاپانا حیکمتی وریر. کیمە حیکمت وریلیرسە، اۇنا چۇقچا اییلیک یاپئلمئش اۇلور. بو بیلگییی ساغلام دوروشلو (اولۆل-ألباب) اۇلانلاردان باشقاسئ ألدە أدەمز.
- نە تۆر بیر حارجاما یاپسانئز نە گیبی بیر آداقتا بولونسانئز، اۇنو آللاە بیلیر. یالنئش یاپانلارئن یاردئمجئلارئ اۇلماز.
- زکاتلارئ /صاداقالارئ آچئقچا وریرسنیز پک گۆزل اۇلور! آما فاقیرلرە وریرکن گیزلەمەنیز، سیزین ایچین داحا اییدیر؛ بیر قئسئم گۆناەلارئنئزئ اؤرتر. یاپتئغئنئز هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلن آللاەتئر.
- سنین گؤرەوین، اۇنلارئ یۇلا گتیرمک دگیلدیر. دۇغرو یۇلو سچنی یۇلا گتیرن آللاەتئر. حایرا یاپاجاغئنئز هر حارجاما کندینیز ایچیندیر. حارجامایئ، صئرف آللاە رئضاسئنئ قازانماق ایچین یاپمالئسئنئز. حارجادئغئنئز هر مالئن قارشئلئغئ سیزە تام اۇلاراق وریلیر وە حاقسئزلئق گؤرمزسینیز.
- حارجامایئ، اؤزللیکلە بۆتۆن واقتینی آللاە یۇلوندا حیذمتلە گچیرن ایحتیاج صاحیبلرینە یاپئن. اۇنلار دئشارئدا دۇلاشئپ چالئشامازلار. اۇنورلو اۇلدوقلارئ ایچین دە دوروملارئنئ بیلمەین اۇنلارئ زنگین سانئر. اۇنلارئ یۆزلریندن تانئرسئن. کیمسەدن یالوار یاقار بیر شەی ایستەمزلر. حایرا یاپتئغئنئز هر حارجامایئ بیلن آللاەتئر.
- ماللارئنئ گجە گۆندۆز، گیزلی وە آچئق حایرا حارجایانلارئن اؤدۆلۆ، راببی (صاحیبی) قاتئندادئر. اۇنلارئن اۆزریندە بیر قۇرقو اۇلماز، اۆزۆنتۆ دە چکمزلر.
- فائیض ییەنلر، شەیطانئن عاقلئنئ چلدیگی کیمسەنین داورانئشئندان فارقلئ داورانئش گؤسترمزلر. بو اۇنلارئن: “آلئم-ساتئم، طئبقئ فائیضلی ایشلم گیبیدیر.” دەمەلری یۆزۆندندیر. آللاە، آلئم-ساتئمئ حلال، فائیضلی ایشلمی حارام قئلمیشتئر. کیمە راببیندن (صاحیبیندن) بیر اؤگۆت اولاشئر دا فائیض آلمایئ بئراقئرسا، اؤنجەدن آلدئقلارئ کندینە قالئر. اۇنون سئقئنتئسئنئ گیدرمەیی آللاە اۆستلنیر. کیم دە دوام أدرسە، اۇنلار جهننم آهالیسیدیر، اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
- آللاە، فائیضلی ایشلری دارالتئر، زکاتلارئ /صاداقالارئ آرتئرئر. آللاە، آیتلری گؤرمزلیک أدن سوچلولارئن هیچبیرینی سەومز.
- اینانئپ گۆونن، ایی ایشلر یاپان، نامازئ تام قئلان وە زکاتئ ورنلر، راببی (صاحیبی) قاتئندا اؤدۆلۆ حاق أدرلر. اۇنلارئن اۆزریندە بیر قۇرقو اۇلماز، اۆزۆنتۆ دە چکمزلر.
- أی اینانئپ گۆوننلر، آللاەتان چکینەرک قۇرونون! اۇنا گرچکتن گۆونییۇرسانئز، قالان فائیض آلاجاقلارئنئزدان وازگچین!
- أگر وازگچمزسنیز، آللاها یاعنی کیتابئنا قارشئ ساواشتئغئنئزئ بیلین. تەوبە أدرسنیز، آنا ماللارئنئز سیزیندیر، بؤیلەجە نە حاقسئزلئق أدرسینیز، نە دە حاقسئزلئغا اوغرارسئنئز.
- بۇرچلو دارلئق ایچیندە ایسە، راحاتا چئقئنجایا قادار بکلەمک گرکیر. آلاجاغئنئزئ صاداقایا /زکاتا سایمانئز، سیزین ایچین داحا حایئرلئدئر. بونو بیر بیلسەیدینیز!
- آللاهئن حوضورونا چئقارئلاجاغئنئز اۇ گۆندن چکینیپ قۇرونون. سۇنرا هرکسە قازاندئغئ تام اۇلاراق وریلەجک وە کیمەیە حاقسئزلئق یاپئلمایاجاقتئر.
- أی اینانئپ گۆوننلر، بیربیرینیزە بللی بیر واعدەیە قادار بۇرچلاندئغئنئزدا بۇرجونوزو یازئن. بیر یازئجئ، آرانئزدا دۇغرو اۇلاراق یازسئن. یازئجئ یازماقتان قاچئنماسئن، آللاە (بو آیتتە) ناسئل اؤرتییۇرسا، اؤیلە یازسئن. یازئیئ بۇرچلو یازدئرسئن، راببی (صاحبی) اۇلان آللاەتان چکینسین دە بۇرچتان بیر شەیی أکسیلتمەسین. بۇرچلو؛ سفیە، گۆچسۆز وەیا سؤیلەییپ یازدئرامایاجاق دورومدا ایسە اۇنو ولیسی، دۇغرو اۇلاراق یازدئرسئن. أرککلرینیزدن ایکی کیشییی دە شاهید توتون. ایکی أرکک یۇقسا، بیر أرکک ایلە ایکی قادئن دا اۇلور. بونلار، شاهیدلیگینی قابول أدەجگینیز کیشیلردن اۇلسونلار. قادئنلاردان بیری اونوتور وەیا یانئلئرسا، دیگری حاطئرلاتئر. شاهیدلر چاغرئلدئقلارئندا گلمزلیک أتمەسینلر. بۇرچ ایستەر بۆیۆک ایستەر کۆچۆک اۇلسون، واعدەسی ایلە بیرلیکتە یازماقتان اۆشنمەیین. آللاە قاتئندا بؤیلەسی داحا دۆزگۆن، شاهیدلیک ایچین داحا ساغلام، شۆبهەیە دۆشمەمەنیز ایچین داحا اویغوندور. آرانئزدا آلئپ وردیگینیز پشین تیجارت اۇلورسا، اۇنو یازمامانئن سیزە گۆناهئ اۇلماز. آلئم-ساتئم یاپتئغئنئزدا شاهید توتون. یازئجئ دا شاهید دە ضارار گؤرمەسین؛ اۇنلارا ضارار ورمەنیز، یۇلدان چئقمانئز اۇلور. آللاەتان چکینەرک قۇرونون. بونو سیزە آللاە اؤگرتییۇر. هر شەیی بیلن آللاەتئر.
- یۇلجولوقتا اۇلور دا یازاجاق بیرینی بولامازسانئز، یاپئلاجاق اۇلان رهین آلماقتئر. بیرینیز دیگرینە گۆونیر (بۇرجو یازماز، رهین دە آلماز) ایسە، کندینە گۆونیلن کیشی، راببی (صاحیبی) اۇلان آللاەتان چکینەرک قۇرونسون دا گۆونی کؤتۆیە قوللانماسئن. شاهیدلیگی گیزلەمەیین. کیم گیزلەرسە قالبی اییلیکتن اوزاقلاشئر. یاپتئغئنئز هر شەیی بیلن آللاەتئر.
- گؤکلردە وە یردە اۇلان هر شەی آللاهئندئر. ایچینیزدە اۇلانئ، آچئغا وورسانئز دا گیزلەسنیز دە آللاە سیزی اۇندان حسابا چکر. عاففئ حاق أدنی عاففەدر، عاذابئ حاق أدنە دە عاذاب أدر. هر شەیە اؤلچۆ قۇیان آللاەتئر.
- بو ألچی، راببیندن (صاحیبیندن) کندینە ایندیریلن هر شەیە اینانئپ گۆونمیشتیر، مۆمینلر دە اؤیلە! هر بیری آللاها، ملکلرینە، کیتابلارئنا وە ألچیلرینە اینانئپ گۆونیر: “اۇنون ألچیلری آراسئندا آیرئم یاپمایئز.” دەرلر. شونو دا دەرلر: “دینلەدیک وە بۇیون أگدیک! باغئشلا بیزی أی راببیمیز (صاحیبیمیز)! دؤنۆپ وارئلاجاق یر، سنین حوضوروندور.”
- آللاە، کیمسەیە گۆجۆنۆن اۆستۆندە بیر سۇروملولوق یۆکلەمز. کیشینین کیمی قازانجئ لهینە، کیمی قازانجئ دا عالیهینەدیر. (سیز شؤیلە دوعا أدین:) “راببیمیز! أگر اونوتور وەیا حاطا أدرسک، بیزی سۇروملو توتما! راببیمیز (صاحیبیمیز)! بیزدن اؤنجەکیلرە یۆکلەدیگین ائصر یۆکۆنۆ بیزە دە یۆکلەمە! راببیمیز (صاحیبیمیز)! زۇرلاناجاغئمئز یۆکۆ بیزە تاشئتما! بیزی عاففەت! بیزی باغئشلا! بیزە ایکرامدا بولون! بیزیم مەولامئز (أن یاقئنئمئز) سنسین. کافیرلرە قارشئ بیزە یاردئم أت!”