text:
پاراقوئه ساواشی
پاراقوئه ساواشی — پاراقوئهنین موتفیق برزیل، اوروقوئه و آرژانتین-ه قارشی ساواشی. ۱۳ دسامبر ۱۸۶۴-نجو ایل تاریخینده باشلانمیش و ۱ مارس ۱۸۷۰-نجی ایله قدر داوام ائتمیش دی. بۇ ساواش اروگوئه و آرژانتینده اۆچلر بیرلیبینه قارشی ساواش، برزیلده پاراقوئه ساواشی، پاراقوئهده ایسه بؤیوک ساواش آدلانیر. ساواش ۱۸۶۴-نجی ایلین ۱۳ دسامبریندا برزیل ایله پاراقوئه آراسیندا باشلانسا دا، سوْنرادان – ۱۸۶۵-نجی ایلده، اروگوئه و آرژانتین ده اوْنا قوشولموشلار. ساواش عۆمومیلیکده ۴۰۰ مین اینسان ایتکیسی ایله نتیجهلنمیش، پاراقوئه ایسه اراضیسینین یاریدان چوْخونو و کیشی وطنداشلارینین ۹۰%–نی ایتیرمیشدی. اؤلکه اهالیسینین سایی ساواشدان اؤنجه ۱ ۳۳۷ ۴۳۷ نفر اوْلدوغو حالدا، ۱۸۷۱-نجی ایل سیاهییا آلماسینا گؤره ۲۲۱ ۷۰۹ نفره قدر آزالدی (حدی-بوللوغا چاتمیش جمعی ۲۸ ۷۴۶ کیشی قالمیش، یئرده قالانلاردان ۱۰۶ ۲۵۴-اۆ قادین و ۸۶ ۰۷۹-اۆ اۇشاق ایدی). اۆچلر بیرلیگینین پاراقوئهنین اساس قوهلری اۆزرینده غلبه الده ائتمهسیندن سوْنرا ساواش آرتیق پارتیزان ساواشی کاراکتری آلدی. بونون نتیجهسینده مولکی اهالی آراسیندا ایتکیلر داها دا چوْخالدی. تورپاق ایتکیسی (دئمک اوْلار کی، اراضیسینین یارییا قدری)، اهالیسینین بؤیوک قیسمینین محوی و اؤلکه تصرّفاتینین داغیلماسی پاراقوئه لاتین آمریکاسینین ان گئری قالمیش اؤلکهسینه چئویردی.
مۆناقیشهنین تاریخی[دَییشدیر]
پورتوقاللارین گونئی آمریکادا موستملکهسینی گنیشلندیرهرک پارانا و اروگوئه چایی حؤوزهسینه ایرلیلمهسی ایسپانیالارلا سرحد توققوشمالارینا گتیریب چیخارمیشدی. سرحدین معیّن لشمهسی اۆچون بیر چوْخ آنلاشمالار (اۇترخت صۆلح آنلاشماسی، مادرید آنلاشماسی، سان ایلدفونسو آنلاشماسی) ایمضالانسادا سرحدلرین تام دقیقلشدیریلمهسی مۆمکون اوْلمامیشدیر. بۇ آنلاشمالارا هر ایکی طرف اؤز ایستدیی کیمی یاناشیردی. پورتولالییا سرحدین ایقوری چاییندان کئچمهسینی دسهده ایسپانیا بۇ فیکیری قبول ائتمیردی. ایسپانیالار بۇ چایی کاراپا آدلاندیریردیلار. بۇ مۆباحیثهلره باخمایاراق همین اراضیلر پاراقوئه نین اراضیسینه داخیل ایدی. نه قدر کی، برزیل ایله پاراقوئه آراسیندا ایستی موناسیبتلر وار ایدی. مۆناقیشه سانکی یادا دوشموردو اما ایکی اؤلکه آراسیندا موناسیبتلر کورلاندیقدان سوْنرا سرحد پروبلمی آکتیولشیر. ۱۸۶۰-جی ایللرده برزیل مؤوجود وضعیتی پوزاراق ایقوری چایی ساحللرینده دورادوس قالاسینی تیکیر.
پاراقوئه ساواشدن اؤنجه[دَییشدیر]
پاراقوئه گونئی آمریکا بولگه نیندا فرقلی اوْلاراق (خوزه قاسپری رادریقس فرانسی و کارلوس آنتونیو لوپس دؤورونده) ایقتیصادی جهتدن قاپالی سیاست یریدیردی. حاکمیّت اساساً قاپالی ایقتصادیات کورسونو گؤتورموشدو. لوپسین حاکمیّتی دؤورونده (اوْغلو فرانسیسکو سولانو لوپس) آغیر مرکزلشدیرمه سیاستی یریتدییندن، وطنداش جمعیتینین اینکیشافینا ایمکان یوْخ ایدی. اؤلکه سانکی لوپس عائلهسینین شخصی مولکیتینده ایدی. بۇنونلا بئله ۱۸۴۴-جی ایلده اؤلکهده قولدارلیق و ایشگنجه وئرمه اۆصوللاری رسمی اوْلاراق لغو ائدیلیر.
تورپاقلارین بؤیوک حیصّه سی (۹۸%) دؤولتین الینده جمع لشمیشدی. اؤلکهده فعالیّت گؤسترن موسیسهلرین بؤیوک اکثریتیده دؤولتین الینده ایدی. ۶۴ سایداآدلی، دؤولت طرفیندن ایداره اوْلونان مولکیت فوْرماسی میدانا گلیر. اؤلکهیه ۲۰۰-دک موتخسیس اوْلان خاریچی وطنداش ایشلییردی. آنتونیو لوپس خاریچیلره هئچده ایستی موناسیبت بسلمهسهده اؤلکهنین مودرنلشدیریلمهسینی حیاتا کچیرمک اۆچون آوروپادان موتخسیسلر جلب ائتمهلی اوْلور. اؤلکهیه گلن موتخصیصلر تلقراف و دمیریول نقلیاتینین چکیلیشلرینده ایشلییردیلر. بۇ ساحهلرین اینکیشافی اؤز نؤوبهسینده اؤلکهده تیکینتی، توخوجولوق، کاغیذ و چاپ صنایعسی، گمیقاییرما و باریت هازیرلاما صنایعسینین اینکیشافینا تکان وئرمیشدی.
ایخراجاتا دؤولت تام نظارت ادیردی. اؤلکه اساساً قیمتلی آغاج (ماده) تۆره لرینین و ماته آدلاندیریلان پاراقوئه چایینین ایخراجاتی ایله مشقول ایدی. قونشو دؤولتلردن فرقلی اوْلاراق پاراقوئه هئچ واخت داخیلی ایستیقرازلاری آلمیردی. بۇ سیاست فرانسیسکو سولانو لوپسین حاکمیّتی دؤورونده ده داوام ائتمیش دیر. حکومت اوْردونون مودرنلشدیریلمهسینه خۆصوصی دقت یتیریردی.
۱۸۵۰-جی ایلده ایبوکوجدا ساواش امالاتخانا ایستیفادهیه وریلیر. بورادا دؤیوش توْپو و مورتیر صحرا توْپلاری اۆرتیم (تولید) ائدیلیردی. هابله موفتلیف کالیبیرلی گوللهلر ده بوراخیلیردی. آسونسوندا یئرلَشن گمیقاییرما فابریکالاریندا ساواش گمیلر هازیرلانیردی.
آوروپا و آمریکا دؤولتلری ایله دیپلوماتیک علاقهلر قۇرولسادا بۇ علاقهلر هئچده بیرمنالی اوْلمور. آمریکا بیرلشمیش ایالتلریلا مۆناقیشه حدینه گلینمیش، آرژانتیندا ۱۸۴۵-۱۸۴۶ جی ایللرده باش ورن وطنداش ساواشسینه ده موداخیله اوْلونموشدور. سبب ایسه آرژانتین باشکانی روساسین پاراقوئهنی موستقیل اؤلکه کیمی تانیماماسی ایدی. ایقتصادیاتین داواملی اینکیشافی بینلخاق بازارا چیخیشین اوْلماسینی طلب ادیردی. پاراقوئه ماتریک داخیلی اؤلکه اوْلماسی اوْنون اینکیشافینا اؤز منفی تأثیرینی گؤستریردی. دنیزه پارانا چایی و پاراقوئه چایی واسطهسی ایله آخین ایستیقامتینده چیخا بیلردی. لوپس آتلانتیک اوقیانوسینا چیخماق و اوْنون ساحیلینده لیمان اینشا ائتمک ایستییردی، آنجاق بۇ یالنیز برزیلنین تورپاقلارینین ایشغالی ایله مۆمکون اوْلا بیلردی. اوْردونون گوچلندیریلمهسینه خۆصوصی دقت وئریلیردی.
بونون راللاشماسی اۆچون حرب صنایعسی اینکیشاف اتدیریلیردی. اوْردویا چاغیریشلار آرتیریلیر و عسگرلره یاخشی تعلیم کچیلیردی. خاریجی اؤلکهلرده موتتفیقلر آختاریلیردی. بۇ مقصدله اوروقوئه ین اروگوئه میلّی پارتییاسی ایله علاقه یارائدیلیردی بۇنا قارشیلیق اروگوئه کولورادو پارتییاسی آرژانتین و برزیل ایله موتتفیقلیک دانیشیقلاری آپاریردیلار.
بؤلگه دؤولتلری[دَییشدیر]
برزیل و آرژانتین موستقیللیک قازاندیقدان سوْنرا بونوس-آیرس و ریو-ده-ژانیرو حکومتلری آراسیندا لا-پلاتا حؤوزهسینه صاحب اوْلماق اۇغروندا موباریزه باشلاییر. هگمونلوق اۇغروندا موباریزه بؤلگه دؤولتلرینین خاریچی و داخیلی سیاستلرینه اؤز تأثیرینی گؤستریردی. بۇ آددیملار ۱۸۲۵-۱۸۲۸ ایللرده بؤلگهده آرژانتین و برزیل ساواشینه سبب اوْلور. بونون نتیجهسینده اروگوئه موستقیل دؤولت اوْلور (برزیل اوْنو یالنیز ۱۸۲۸-جی ایلده تانیییر). بۇندان سوْنرا دوز ایکی دفعه بۇ سببدن ایکی اؤلکه آراسیندا آز قالا ساواشیه سبب اوْلور. آرژانتینین آماچ لا پلاتا ویتسه کراللیغینا داخیل اوْلان اراضیلری (اروگوئه و پاراقوئه) بیرلشدیرمک ایدی. XIX عصرین بیرینجی یاریسیندان بۇنا دوغرو ایرلیلییردی آنجاق بۆتون جدهلری هج بیر نتیجه ورمیردی. سبب ایسه برزیلین اوْنا مانیه اوْلماسی ایدی. مهس برزیل هله پورتوقال نین موستملکهسی اوْلارکن ۱۸۱۱-جی ایلده پاراقوئهنین موستقیللیینی تانیمیشدیر. برزیل آرژانتینین بؤلگهده آرتان مؤوقیینی زییفلتمک و بالانسی قوروماق اۆچون پاراقوئه و اروگوئه ین موستقیللیینی دستکلییردی. اوْنلارین ایستیقلالیتینین اساس قارانتی اوْلان اؤلکه ایدی. اۆستهلیک پاراقوئه اؤزوده دفعهلرله آرژانتینین سیاستینه قاریشیردی. ۱۸۴۵-۱۸۵۲ جی ایللرده بونوس-آیرس حکومتینه قارشی ووروشان کوررنتس و انتره- ریوس بؤلگهلرینی اؤز قوشونو ایله دستکلییردی.
بۇ ارفهده پاراقوئه و برزیل آراسیندا ایستی علاقهلر مؤچوجود ایدی. اۆستهلیک آرژانتین باشکانی خوان مانول روساسا قارشی دۆشمن موناسیبت بسلنیلیردی. اوْنون حاکمیّتده اوْلدوغو ۱۸۵۲-جی ایله قدر برزیل پاراقوئهیه ساواش-تکنیکی یاردیم گؤستریردی. پارانا چایی حؤوزهسینی گوچلندیرمهیه و اوْدویا یاردیم ائتمهیه خۆصوصی فیکیر وریردی. برزیلین ماتو قراسو ایله بیر باشا علاقهسی یاراتماق اۆچون پاراقوئهنین چایلاریندان ایستیفاده ائتمک مجبوریتینده ایدی. سبب ایسه بؤلگه ایله قۇرو علاقهسینین اوْلماماسی و یالنیز سۇ ایله علاقهنین یارادیلماسی ایدی. بۇ مسئلهده بعضاً ایجازهنین آلینماسینا پاراقوئهلیلر طرفیندن بللی مانیهلرین تؤردیلیردی. دیگر بیر پاراقوئه اۆچون خوشا گلینمین وضعیت ایسه برزیلین دمک اوْلار کی، اروگوئه ی ایقتیصادی جهتدن الینده ساخلاماسی ایدی. برزیلین بۇ مسئلهده ایقتیصادی ماراقلاری واردی. اۆستهلیک اروگوئه ین برازیلیالی مولکو اهالیسی ایقتیصادی و سیاسی جهتدن بؤیوک گوچه مالیک ایدیلر. برازیلیالی بیزنسمن ایرینو اوانقلیستا دی سوزا اصلینده اروگوئه ین دؤولت بانکی روْلونو اوْیناییردی. میللیتچه برزیللی اهالیدن تشکیل اوْلونموش ۴۰۰ یاشاییش منطقهسی واردی. هانسی کی، اؤلکه اهالیسینین ⅓ تشکیل ادیردیلر.
بۇ ارفهده برزیل اۆچ دفعه اروگوئه ا سیاسی و ساواش موداخیله ائتمیش دیر. ۱۸۶۴-جی ایلده کولورادو پارتییاسینین رهبری ونانسیو فلورس و حکومت نمایندهلرینین برزیلیا موراجیتی و بونون نتیجهسینده آتوماسیو آقیررنین حاکمیّتدن اۇزاقلاشدیریلماسی ساواشیه تکان ورن اساس سببلردن بیری ایدی. چوْخ بؤیوک احتیمال کی، بۇ آددیملاردا بؤیوک بریتانیانین بؤیوک تأثیری اوْلموشدور.
ساواشنین باشلاماسینا اساس سبب کیمی کولونیستلر دؤنمیندن قالان پروبلملر و لوپسین[۱] اکسپونسیونیست سیاستینده گؤرولور. بئله کی، اوْنون حاکمیّتی دؤورونده اروگوئه ، آرژانتین و برزیلین داخیلی ایشلرینه موداخیله ائدیلیردی. دیگر بیر موختلیف ایسه بؤیوک بریتانیانین بؤلگه داکی ماراقلاریندان یارانمیشدی. اوْ بؤلگهنین گوچلنمهسینی و واحید دؤولت آلتیندا بیرلشمهسینی ایستمیردی. سبب ایسه بؤلگه احتیاطلارینا آسان شکیلده ییلنمک ایستیی ایدی. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری وطنداش ساواشی نتیجهسینده بریتانیا احتیاجی اوْلان پامبیق احتیاجینی مهس بؤلگه حسابینا اؤدمک ایستییردی.
برزیلین اروگوئه ده موداخیلهسی[دَییشدیر]
برزیل ۱۸۶۴-جو ایلین آوریلینده اروگوئه ا ژوزه آنتونیو سارایوانی دیپلوماتیک نومایینده اوْلاراق گؤندریر. نومایهدهنین آماچ برزیل قاوجو-فرمرلرینه اروگوئه فرمرلری طرفیندن دیمیش ضررین اروگوئه طرفیندن اؤدنیلمهسینی تامین ائتمک ایدی. بئله کی، اروگوئه ساواشسینده برزیللی فرمرلره دیمیش ضرری اروگوئه اؤدمهلی ایدی.
اروگوئه باشکانی آتاناسیو آقیرره بۇ ایدیانی رد ادیر. سولانو لوپس دانیشیقلاردا اؤزونون واسطهچی روْلونو تکلیف اتسهده، برزیل بۇ تکلیفی قبول اتمیر. بۇندان سوْنرا لوپس برزیلین اروگوئه ا موداخیلهسی بؤلگهده بالانسی پوزاجاغینی بیلدیریر. بۇندان سوْنرا ۱۸۶۴-جو ایلده پاراگوئه برزیل ایله بۆتون سیاسی علاقهلری کسیر. ۱۲ اۇکتوبر دا برزیل اوْردوسو اروگوئه ا موداخیله ادیر. بۇ زامان ونانسیو پلورس و کولورادو پارتییاسی آرژانتینین دستیی سایهسینده برزیللیلارلا بیئرلشیر. نتیجهده ایسه آقیرره حاکمیّتدن اۇزاقلاشدیریلیر
ساواش[دَییشدیر]
برزیل اروگوئه ا هوجوم زامانی بلانکو پارتییاسی (میلّی پارتییا) لوپسدن یاردیم ایستییر. پاراقوئه بۇ چاغیریشا زامانیندا جواب وره بیلمیر. بونون عوضینه ۱۲ نوْامبر ۱۸۶۴-جو ایلده پاراقوئهلیلرا مخصوص "تاکواری" گمیسی برزیلین پاراقوئه چاییندا اۆزن "مارکیز اوْلیندا" گمیسینه هۆجوم تشکیل ائدیلیر. گمیده کوللو میقداردا قیزیل، سیلاح-سورسات و ریو-قراندی-دو-سول ایالتینین قوبرناتورو فدریک کارنیرو کانپوسدا واردی. ۱۳ دسامبر ۱۸۶۴-جو ایلده پاراقوئه برزیلیا ساواش اعلان ادیر. پاراقوئه اروگوئه ین "بلانکوس" پارتییاسینا زامانیندا یاردیم ائده بیلممهسینین اساس سببی پاراقوئه قوهلرینین بؤلگهیه گتمهسی اۆچون آرژانتین اراضیسیندن کئچمهسی ایدی. بۇ سببدن ف. س. لوپس ۱۸۶۵-جی ایلین مارسیندا آرژانتین باشکانی بارتولومه میتریه موراجیت ادیرهرک ۲۵،۰۰۰ عسگری ونسسلاو رابلسین باشچیلیغی ایله کوررنتس ویلییتیندن کچمکله اروگوئه ا گتمهسینه ایجازه ورمهسینی ایستییر. بارتولومه میتره برزیل و اروگوئه لا رازیلاشمادا اوْلدوغوندان بۇنا راضی اوْلمور. ۱۸۶۵-جی ایلین ۱۸ مارس پاراقوئه آرژانتین ساواش اعلان ادیر. اروگوئه ایسه آرتیق ونانسیو فلورسین باشچیلیغی آلتیندا برزیل و آرژانتین ایله بیرلییه قوشولور. بۇنونلا دا اۆچلر بیرلیگی میدانا گلیر.
ساواشنین اوّلینده پاراقوئه اوْردوسونون احتیاطیندا ۶۰،۰۰۰ قوه واردی کی، اوْنوندا ۳۸. ۰۰۰ یاخشی تعلیم گؤرموش عسگرلر ایدیلر. پاراقوئه دونانماسی ۲۳ بؤیوک اوْلمایان بوخار گمیسیدن و بیر سیرا کیچیک قاییقلاردان (تاکواری کانونری) عبارت ایدی. بونلاریندا چوْخو مولکی گمیلرین ساواش سیلاحلارلا تهجیز ائدیلهسی حسابینا ساواشچیلرین ایستیفادهسینه وریلمیشدی. آوروپادان گولله کچیرمز، زیرهلی گمیلر سیفاریش وریلیر اما ساواش باشلییانا قدر اوْلار گتیریله بیلینمیر. سوْنرادان بۇ گمیلری برزیل طرفیندن آلیر و اوْنون ساواش دونانماسینا قاتیلیر. پاراقوئه نین آرتیلرییا جهددن ۴۰۰ توْپو واردی. بۇ باخیمیندان اۆچلر بیرلیگی پاراقوئها اۇدوزوردو. موتتفیقلردن آرژانتینین دایمی ۸۵۰۰ عسگری، اسکادریلییاسیندا ۴ پاراخود و بیر شخون واردی. اروگوئه ا ایسه آرژانتین دونانماسیز گیرمیشدی، هۆجوم ۲۰۰۰ قۇرو قوشونو ایله تمثیل اوْلونور. برزیل ۱۶۰۰۰ قۇرو قوشونو واردی کی، اوْنوندا بؤیوک اکثریتی اؤلکهنین جنوبونا یرلشدیریلمیشدی.
بونولا برزیلین گۆجلو دونانماسی واردی. دونانما اساساً ۴۲ ساواش پاراخود، ۲۳۹ سیلاح و ۴۰۰۰ شخصی هییتدن عبارت ایدی. دونانمانین بؤیوک قیسمی مارکیز تاماندانین باشچیلیغی ایله لا-پلاتا حؤوزهسینده تمرکوزلشمیشدی. اوْنلار آگیررنین حاکمیّتدن اۇزاقلاشدیریلماسی اۆجون بؤلگهیه یرلشدیریلمیشدی. اوْردونون چوْخلوغونا باخمایاراق برزیل اوْردوسو ساواشیه حاضیر دییلدی. اوْردو یاخشی تهجیز اوْلونمامیشدی. اروگوئه دا دؤیوشن قوهلر اساساً بؤلگه سیاستچیلردن و میلّی قواردییادان تشکیل ائدیلمیشدی. بۇ سببدن پاراقوئه ساواشسینده ایشتیراک ادن برزیل قوهلری اساساً حرفه ایلار دییلدی. اوْنلارین بؤیوک قیسمینی کؤنوللولردن تشکیل ائدیلمیشدی. برزیلدا اوْنلاری "وطن کؤنوللولری" شابلون:لانگ-پت آدلاندیریردیلار. کؤنولولرین بؤیوک اکثریتی قوللار ایدی کی، اوْنلاریندا بیر قیسمینی فرمرلر گؤندریردی. کاوالرلر ایسه میلّی قواردیانین ریو-قراندی-دی-سول ویلاییتیندن توپلانمیش عسگرلری ایدی. ۱ مئی ۱۸۶۵-جی ایل بونوس آیرسده اۆچ اؤلکه آراسیندا اۆچلر بیرلیگی ساواش اتفاقینین یارادیلماسی حاقیندا سازیش ایمضالانیر. بۇ بیرلیگه برزیل، آرژانتین و اروگوئه داخیل ایدی. بیرلگین هدفی پاراقوئهیه قارشی بیرگه موباریزه آپارماق ایدی. بۇ بیرلیگه عالی باش کوماندان آرژانتین باشکانی باتولومه میتره[۲] تعیین ائدیلیر.
پاراقوئه نین هوجومو[دَییشدیر]
ساواشنین اوّلینده بؤیوک اۆستونلوک پاراقوئه نین الینده ایدی. ایلک دؤیوشلر ۱۸۶۴-جو ایلین دسامبریندا ماتو-قراسونون شیمالیندا، ۱۸۶۵-جی ایلین اوّلینده ایسه روی-قراندی-دی-سول ویلاییتینین جنوبوندا و آرژانتینین کوررنتس ویللایتینده باش وئریر. پاراقوئه ایکی قورپلا ماتو-قراسویا سوخولور. پاراقوئه اوْردوسو سای باخیمیندان چوْخ اوْلماسی اوْنون ایررلمهسینی و ایشغالینی سورتلندیریردی. ۵۰۰۰ اوْردو ویسنته بارریوسانین باشچیلیغی ایله پاراقوئه چایینین سیمالینا دوغرو ۱۰-لارلا گمی ایله ایستیقامتلنیرلر. نووا کویمبرا لیمانینا ائدیلن هۆجوم زامانی کیچیک قروپلا (۱۵۵ نفرلیک قوه) ارمنقیلدو دی آلبوکرکه پورت کارررو (سوْنرادان بارون پورت کویمبا تیتولو آلیر) ایستهکامین مۆدافیهسینی یالنیز اۆچ گون تشکیل ائتمک مۆمکون اوْلور.
سیلاحین بیتمهسی ایله مۆدافیهچیلر "آنیامبای کانونر قاییغیندا" لیمانی ترک ائتمهلی اوْلورلار. ترک ائدیلمیش لیمانی اله کچیرن پاراقوئهلیلار اوْرادان شیمالا دوغرو ایستیقامتلنیرلر. ۱۸۶۵-جی ایلین ژانویهیندا اوْردو آلبوکرکه و کورومبا شهرلرینی توتماغا موفّق اوْلور. بورادا پاراقوئهلیلار بیر نجه گمی، اوْ جملهدنده "آنیامبای" قاییغی اله کچیرلیر. ایکینجی کولوننا ۴،۰۰۰-لیک قوه ایله پولکوونیک فرانسیسکو ایسیدورو رسکینین باشچیلیغی ایله ماتو قراسو بؤلگهسینین جنوبونا ایررلیلییر. بۇ بیرلشمهنین بیر بؤلویو مایور مارسین اۇربت [[۲۹ دسامبر ]]دا ۱۸۶۴-جو ایلده برزیلین الده بؤیوک اوْلمایان، ۱۶ نفردن عبارت بؤلویونه هۆجوم تشکیل ائدیلیر. اوْنلارا آنتونیو ژوامه ریبیرو باشچیلیق ادیردی. اوْنلار تام محو ادیلدیکدن پاراقوئهلیلار یولونا داوام ائدیرلر. پولکوونیک ژوزه دیاز دا سیلویانین قوهلری مغلوب ادیلدیکدن سوْنرا اوْنلار نیواکوه و میراندا رایونلارینا ایستیقامتلنیر. ۱۸۶۵-جی ایلین آوریلینده کوسین رایونونا هۆجوم تشکیل ائدیرلر. پاراقوئهلیلارین بؤیوک اۇغورلارینا باخمایاراق کویابویا هوجومو دایاندیریرلار مقصد لا پلاتا حؤوزهسینی ایشغال ائتمک و برزیل اوْردوسونو جنوبدان یاییندیرماق ایدی. ایکینجی آددیم کوررینتس و برزیلین ریو قراندی دو سول اراضیسینه هوجوم ائتمک ایدی. لوپس آرژانتین هۆجوم زامانی کوررینتس و انتره ریوس بؤلگهلرینین قوبرناتورو خوستو خوزه ده اۇرکیسا موراجیت ادیر. اوْ میترنین، بونوس-آیرس حکومتینین الهداری و فدرالیستلرین باشچیسی ایدی.
اۇرکیس پاراقوئهلیلارا ایکیلی موناسیبت بسلییردی هانسیکی، ۲۰۰ km جنوبا ایرلیلدیکدن سوْنرا دایانمالی اوْلموشدولار. پاراقوئه اسکادراسی پارانا چایی ایله اۆزرک بورادا آرژانتین گمیسینی کوررینتس لیمانینا سیخیشدیریر. روبلسین قوهلری ایسه شهری اله کچیریر. عئینی زاماندا پولکوونیک آنتونیو ده لا کروز استیققیبینین باشچیلیغی ایله ۱۰،۰۰۰-لیک قوه ایله آرژانتین سرحددینی انکارنوسوندونون جنوبوندان کچیر. ۱۸۶۵-جی ایلین مئییندا اوْ برزیلین ریو-قاندی-دی-سول ویلاییتینه جاتیر. اوْرادانسا اروگوئه چایینا انیرلر، بۇندان سوْنرا ۱۸۶۵-جی ایلین ۱۲ ژۇئنوندا سان-بورژا شهری توتولور. جنوبدا یئرلَشن اۇروقواینا ۵ آگوستدا الده بؤیوک مقاومته راست گلینمهدن اله کچیریلیر.
ساواشین گدیشینده آرژانتیندا وضعیت[دَییشدیر]
آرژانتینلیلاری پاراقوئه ساواشینین اوّلینده بیرلشدیرمک مۆمکونسوز اوْلور. اوْنلار میترنین برزیل ایله مشترک فعالیّتینی هج ده بیر معنالی قارشیلامیردیلار. بیر چوْخلاری پاراقوالیلارا قارشی ساواشنی قارداشلارینا قارشی ساواش حساب ائدهرک اوْنا قارشی چیخیردیلار. اوْنلار ساواشنین سببینی پاراگقوئه نین ایشغالچی سیاستینده دییل، میترنین شخصی هدفلرینده گؤروروردولر. بۇ فیکیر طرفدارلاری دوشونوردولر کی، لوپس برزیلیا هۆجوم ائدرکن آرگنتینانی اؤزونه آرخا، حتی موتتفیق حساب ادیر. میترنین ایسه برزیل طرفه کئچمهسی پاراقوئه طرفی اۆچون گؤزلنیلمز اوْلموشدور.
کوررنتس ویلاییتینده قادینلارین اوْغورلانماسی خبری باشکندا چاتیر و بۇ خبر گؤزلنیلمز اوْلسادا ساواش طرفدارلاری اۆچون گؤیدن دوشمه اوْلور. حادیثه ساواش طرفدارلارینین لهینه اوْلور. آرژانتیندا بؤیوک عکس-سدایا سبب اوْلور. خالقین بؤیوک بیر قیسمی بۇ حادیثهنی میلّی تحقیر حساب ادیر. نتیجهده ایسه ساواش طرفدارلارینین سایی دورمادان آرتیر و ساواشنین گنیشلنمهسینه سبب اوْلور.
ساواشنین گدیشینده ساواش الهدارلارینین یوروشلری و چیخیشلاری ایله زنگین اوْلموش و ساواشیه قارشی چیخمیشلار. بۇنا مثال کیمی ۳ جۇلای ۱۸۶۵-جی ایلده باسوالدودا ۸،۰۰۰ ساواش قۇللوقچو انتره-ریوس ویلاییتینده پاراقوئهلیلرا قارشی ووروشماقدان ایمتیناع ائتمیش دیلر. بۇ حادیثهیه بونوس-آیرس الده چَتین تدبیر گؤرمهدیلر. نؤوبتی عۆصیان ۱۸۶۵-جی ایلین نوْامبریندا تولدودا باش وئریر. انتره-ریوسداکی عۆصیاندان فرقلی اوْلاراق عۆصیان برزیل قوهلرینین سایهسینده آمانسیزلیقلا یاتیریلیر. ۱۸۶۶-جی ایلین نوْامبریندا مندوسا ویلاییتینده عۆصیان باش وئریر. سوْنرادان عۆصیان سان-لویس، سان-خوان و لا-ریوخ ویلاییتلرینه کچیر. بۇ عۆصیانلارین یاتیریلماسی اۆچون آرژانتین اؤز قوهلرینین بیر حیصّه سینی اراضییه گؤندریر. حتی باشکان میتره پاراقوئهدهکی ایشینی یاریمچیق ساخلایاراق اوْردویا اداره اۆچون اوْرا گتمهلی اوْلور. ۱۸۶۷-جی ایلده سنتا-فه ویلاییتینده و ۱۸۶۸-جی ایلده ایسه کوررنتسده عۆصیانلار باشلاییر. ساواش بیتدیکدن سوْنرادا بئله عۆصیانلار سنگیمیردی. ۱۸۷۰-جی ایلین آوریلینده بونوس-آیرس حکومتینه قارشی انتره-ریوس ویلاییتینده عۆصیان باش وئریر. بۇ عۆصیانلار آمانسیزلیقلا یاتیریلسادا، آرژانتینین حقیقی معنادا قوهسینی توکندیرمیش و اوْنو چوخ زییفلتمیشدی.
برزیلین آددیملاری[دَییشدیر]
۱۸۶۵-جی ایلین آوریلینده برزیل قوشونلاری ۲۷۸۰ نفرلیک دستهسی پولکوونیک مانول پدرو دراقانون باشچیلیغی ایله میناس-ژرایس ویلایتینین اۇبرابا شهریندن چیخیرلار. هدف ایسه ماتو-قروسو ویلایتینه گلهرک بورا هۆجوم ادن پاراقوئهلیلرین قارشیسینی آلماق ایدی. ۱۸۶۵-جی ایلین دسامبر یندا دسته آغیر ایکیوز کیلومتر لیک (دؤرد ویلاییتی کئچندن سوْنرا) یوروشدن سوْنرا کوشینه چاتیرلار. آنجاق کوشینه دسته گلیب جاتانا قدر پاراقوئهلیلر اوْرانی آرتیق ترک ائتمیش دیر. ۱۸۶۶-جی ایلده پولکوونیک دراقونون قوشونو میراندا رایونونا گلیر. اوْرانیدا آرتیق پاراقوئهلیلر طرفیندن ترک ائدیلمیشدیر. ۱۸۶۷-جی ایلین ژانویه آییندا دسته ۱۶۸۰ نفره قدر آزالیر، سوْنرادان ینی کوماندیر کارلوس دی مورایس کامیسانونون باشچیلیغی ایله پاراقوئه اراضیلرینه یوروش تشکیل اتسهلرده اوْنلار پاراقوئه کاوالرلری (سوواریلری) طرفیندن گئری اوْتوزدورولور.
برزیللیلارین ۱۸۶۷-جی ایلین ژۇئن آییندا کوروتبوداکی اۇغورلارینا باخمایاراق، پاراقوئهلیلر ماتو-قروسو ویلایتینده مؤحکملنه بیلیرلر. اوْنلار بۇ اراضیلری آنجاق ۱۸۶۸-جی ایلده ترک ائتمهلی اوْلورلار. سبب ایسه ساواشنین اؤلکهنین جنوبونا کئچمهسی ایدی. اوْنلار قوهلری فقط جنوبا یرلشدیرمیشدیلر.
لا-پلاتا حؤوزهسینده بیر نجه قۇرو یول اوْلسادا اراضیلره اساس گدیش-گلیش اساساً چایلار واسطهسی ایله حیاتا کچیریلیردی. چایلارا نظارت ادن ساواشنین گدیشینه تأثیر گؤستره بیلردی.
۱۸۶۵-جی ایلین ۱۱ ژۇئندا دونانمالار آراسیندا ریاجولو دنیز دؤیوشو اوْلور. ف. س. لوپسین پلانینا اساساً پاراقوئه دونانماسی گؤزلنیلمهدن اؤزوندن دفعهلرله بؤیوک اوْلان برزیل دونانماسینا قفیل ضربه اندیرمهلی ایدی. آنجاق تکنیکی جهتدن گؤزلنیلمز ضربه اندیرمک پلانی مۆمکون اوْلمور. برزیل دونانماسی فرانسیسکو مانول بارروزو دو سیلوا باشچیلیغی آلتیندا پاراقوئهنین گوچلو دونانماسینی محو ادیر و پاراقوئهلیلرین آرژانتینین داخیلینه ایرلیلمهسینین قارشیسی آلینیر. بۇ دؤیوش فاکتیکی اوْلاراق ساواشنین گدیشاتینی اۆچلر بیرلیگینین لهینه دییشیر. پاراقوئه بۇندان سوْنرا فعّال اوْلاراق دونانمانی ایستیفاده ائده بیلمیردی. بۇ قالیبیاتدان سوْنرا اۆچلر بیرلیگی لا پلاتا حؤوزه سی چایلارینا نظارتی تام اله کچیریرلر[۳]. بۇ ارفهده لوپس کوررینتسی اله کچیرن قوهلری گئری چکیلمیی امر ادیر. جنوبا دوغرو ایسه قوهلر ایرلیلهیهرک ایتاکی و اۇروقوایانو اله کچیریرلر. ۱۷ آگوستدا دستهلردن بیری (۳۲۰۰ قوه پدرو دوارتنین کوماندانلیق اتدیی دسته) اروگوئه چایی ساحیلینده فلورسین اداره اتدیی قوهلر طرفیندن ژاتای دؤیوشونده دارماداغین ائدیلیر. ۱۶ ژۇئندا برزیل اوْردوسو ریو قراندی دو سول اۇروقوایانینی محاصرهیه آلیر. بیر مدت سوْنرا موتتفیق قوهلری اوْنلارا قوشولور. بیرلیین قوهلری کونکوردییا شهری یاخینلیغینداکی دوشرگهده توپلانمیشدی (آرژانتین، انتره-ریوس ویلاییتی). عۆمومی کوماندانلیق میتره، برزیل قوهلرینه ایسه فرد-مارشال مانول لویس اوْزوریو باشچیلیق ادیردی. قوهلرین بیر حیصّه سی گنرال-لیتنات مانول مارکیز دی سوزانین (بارون پورتو-آلقری) باشچیلیغی ایله اروگوئه داکی پاراقوئه قوهلرینی محو ائتمهیه گؤندریلیر. بونون نتیچهسینده ۱۸ سپتامبر ۱۸۶۵-جی ایلده پاراقوئه اوْردوسو تسلیم اوْلماغا مجبور اوْلور. نؤوبتی آیلاردا ایسه آرژانتین تورپاقلاری پاراقوئهلیلردن تمیزلنیر. پاراقوئهلیلر کوررینتس و سان کوسمنی ترک ائتمهلی اوْلور. ۱۸۶۵-جی ایلین سوْنلاریندا "اۆچلر بیرلیگی" طرفیندن آرتیق ۵۰،۰۰۰ عسگر توپلانیلیر و اوْنلار پاراقوئهیه هۆجوم ائتمهیه حاضیر ایدیلر.
موتتفیقلرین پاراقوئهیه هوجومو[دَییشدیر]
موتتفیقلر پاراقوئهیه اساساً پاراقوئه چایی ایستیقامتیندن داخیل اوْلور. ایلک هۆجوم پاسو-ده-لا-پارتییا قالاسینا تشکیل ائدیلیر. ۱۸۶۶ آوریل - ۱۸۶۸-جی ایللر عرضینده ساواش عملیّاتلار اساساً پاراقوئه و پارانا چایی حؤوزهسینده گدیردی. بۇنا سبب ایسه پاراقوئه قوهلری اوْرادا یئرلهشیردی.
اۆچلر بیرلیگی ایلک اۇغورلارا باخمایاراق بۇ ایستهکاملار اوْنلارین ایررلمهسینی ۲ ایل گچیکدیریر. ایلک اله کچیریلن ایستهکام ایتاپیرو اوْلور. پاسو ده لا پارتییا دؤیوشون (۲۵ آوریل ۱۸۶۶) و استرو-بلیاکودان سوْنرا موتتفیقلر تویوتی باتاقلیغیندا دوشرگه سالیرلار.
اوْنلارا ۲۴ مئی ۱۸۶۶ -جی ایلده پاراقوئهلیلر موتتفیقلره هۆجوم ادیرکر آنجاق مغلوب اوْلورلار. بیرینجی تویوتی دؤیوشو گونئی آمریکا تاریخینده ان بؤیوک دؤیوش اوْلور. جۇلای ۱۸۶۶-جی ایلده ۱ م برزیل کورپوس رهبری اوْزوریو پولیدور دا فونسک کینتاهیلیا ژوردانلا عوضلنیر. بۇ ارفهده دؤیوش بؤلگهسینه ریو-قراندی-دو-سول ۲ برزیل کورپوسو داخیل اوْلورکی، اوْنلارین سایی ۱۰،۰۰۰ نفر اوْلاراق بارون پورتو آلقری اداره ادیر. اوْنلار اۇمایته ایستهکامینی اله کچیرمک اۆچون ایلک نؤوبهده کوروسو و کوروپایتی چؤکمهلی ایدی. کوروسونو پورتو آلقری بیر همله ایله پاراقوئه مؤقعلرینی اله کچیریلیر. [[شکیل:باتتله اوْف پوتررو ساوجه ۰۱. ژپگ|تهومب|۲۵۰پخ|۱۲ جۇلای ۱۸۶۶]] کوروپایتیده ایسه گنرال خوزه ادوویخس دیاس گۆجلو دیرنیش گؤستریر. ۲۰،۰۰۰-لیک آرژانتین و برزیل قوهلری میتره و پورتو آلقری و آدمیرال تامانداره باشچیلیغی ایله ایررهلهسهده گئری اوْتوردولورلار. موتتفیقلر بیر نجه ساعت چکن دؤیوشده ۵،۰۰۰ ایتکی وریرلر. بۇ حادیثه موتتفیق اوْردوسوندا بحران یارادیر و هۆجوم عملیّاتلاری بللی مدته سنگیگیر.
هللدیجی دؤیوشلر[دَییشدیر]
۱۲ سپتامبردا ۱۸۶۶-جی ایلده سولانو لوپس آرژانتین پرزیدنتی میتره ایله گؤروشور اما دانیشیقلار باش توتمور. دانیشیقلارین موثبت نتیجلنممهسینین اساس سببی برزیلین بۇنا بؤیوک تپکی گؤسترمهسی ایدی. بئله کی، برزیل ساواشنین بۇ فوْرمادا بیتمهسینی ایستمیردی. ساواش عملیّاتلار سنگیمک بیلمیردی.
۱۰ اۇکتوبر ۱۸۶۶ برزیل اوْردواونا ینی کوماندان لویس آلویس دی لیما سیلوا، مارکیز کاشیاس (سوْنرادان هرسوق تیتولو آلیر) تعیین ائدیلیر. کاشیاس نوْامبردا پاراقوئهیه گلرکن، بورادا برزیل اوْردوسونون تامامن چؤکدویونه شاهید اوْلور. آرژانتین و برزیل اوْردوسو پراکنده شکیلده بیر-بیریندن آرالی یئرلرده دوشرگه سالمیشدیلار. میتره و فلورس اؤلکه داخیلی ایشلرله علاقه دار اؤلکهلرینه قاییتمالی اوْلورلار. تاماندارنی وظیفهدن کنارلاشدیریلیر و اوْنون یئرینه خواکین ژوزه ایقناسیو تعیین ائدیلیر. بۇ ارفهده ریو-قراندی-دو-سولدا برزیلین ۵۰۰۰-لیک اوْردوسو واردی. میترنین یوْخلوغو زامانی کاشیاس موتتفیق قوهلرینه رهبرلیگی اؤز اۆزرینه گؤتورور و اوْردونو یئنیدن تشکیل ادیر. ۱۸۶۶ نوْامبردان ۱۸۶۷-جی ایله قدر بیر چوْخ قاباقلاییجی تدبیرلر گؤرور. بئله کی، ساغلیق مرکزلری یارائدیلیر، اپیدمیایا قارشی تبیرلر گؤرولور (هدف ضرر چکمیش عسگرلره یاردیم ائتمک و وبا ایله موباریزه آپارماق ایدی)، اۆستهلیک اوْردونون تهجیزاتی آرتیلیر. بۇ ارفهده ساواش لوکال کاراکتر آلیر، یالنیز کیچیک توقوشمالار باش وئریر و کوروپایتی بومبالانیر. لوپس ایسه بۇ مدتدن ایستیفاده ائدهرک مۆدافیهنی گوجلندیریر اۇمایتینین مۆدافیهسی تهجیزاتی آرتیریلیر. کاشیاس اساس ضربهنی پاراقوئه ایستهکاملارینین سوْل جیناهینا اندیرمیی پلانلاشدیریر. هدف ایسه اۇمایتی ایله آسونسون آراسیندا علاقهنی کسمک ایدی. اوْ اوْردویا تویویا-کویه ایررلمیی امر ادیر. آنجاق آگوست ۱۸۶۷-جی ایلده میتره اوْردو کوماندانلیغینا قاییدیر. اوْ دؤیوشلری داوام اتدیرمیی و پاراقوئه نین ساغ ایستیقامتینده یئرلَشن ایستهکاملارا هۆجوم اتمیی طلب ادیر اما بۇندان اوّلکی بۇ ایستیقامتلردهکی دؤیوشلرده بؤیوک ایتکیلر وئرمیشدی. اوْنون امری ایله برزیل اسکادرونو ایرلیلییه دوغرو گتسهده اۇمایتی قالاسی اؤنونده دایانمالی اوْلور. موتتفیق اوْردو رهبرلیگی آراسیندا یئنیدن فیکیر آیریلیغی یارانیر.
میتره هوجومو داوام اتدیرمیی تکید ادیدی، برزیللیلار ایسه شیمالدا یئرلَشن سان-سولانو، پیکه و تایینی توتماغی و بۇنونلادا هومایتا ایله آسونسونون علاقهسینی کسمیی دوشونوردولر کی، بودا کاشیاسین ایلکین پلانلاری ایدی. بۇنا جواب اوْلاراق پاراقوئهلیلر تویویاتییه هۆجوم تشکیل ائدیرلر آنجاق بۇ اۇغورسوزلوغا دوجار اوْلورلار. ژانویه ۱۸۶۸-جی ایلده میتره یئنیدن آرژانتین قاییتمالی اوْلور و کاشیاس یئنیدن کوماندانلیغی اۆزرینه گؤتورور. اوْنون امرینه اساساً ۱۸ فوْریه ۱۸۶۸-جی ایلده برزیل گمیلری دلفین کارلوسا دی کاروالیونون (سوْنرادا بارون پاسساژما تیتولو آلیر) باشچیلیغی ایله کوروپایتی و اۇمایتی ایستهکالارینین آرخاسینا کچهرک اوْنلاری پاراقوئهنین دیگر اراضیلریندن تدریج ادیر. ۲۵ جۇلایدا هومایتا محاصرهسی قالانین فتحی ایله باشا چاتدلریلیر. ۲۴ آگوستدا لوپسه تسلیم اوْلماق تکلیفی ائدیلیر. موتتفیقلر آسونسونا دوغرو ایستیقامتلنیرلر و بورادا ۲۰۰ km-لیک مۆدافیه خطینی کچیرلر (پیکیسسیری چاییندان باشلایاراق آقوستورو و ایتا-ایباتیه قدر اۇزانیردی). لوپس بورادا ۱۸،۰۰۰ گوووه توْپلوایا بیلمیشدی. کاشیاس جبهه دؤیوشونه گیرمک ایستمهیهرک تاکتیکی گدیشلر ادیر. موتففیق دونانماسی گوچلندیریلمیش آنقوستورایا هۆجوم اتدیی آندا اوْردو چاکو باتاقلیغیندا ایرلیلهمک اۆچون یول اینشا ادیردی. بۇ ایستیقامتدن اوْردو چایین ساغ ساحیلینه کئچیرو بورادان ایسه شیمال-شرقه ایستیقامتلنیرلر. ویلتا شهری یاخینلیغیندا اوْردو یئنیدن چایین دیگر ساحیلینه کئچمهلی اوْلور. بۇ آددیملارین هدفی ایستهکاملارلا آسونسون آراسیندا علاقهنی کسمک اوْلور. اوْردونون بۇ جور حرکتی "پکیسسیری مانوری" آدینی آلیر. علاقه کسیلدیکدن سوْنرا کاشیاس کؤمکسیز قالان آسونسون اۆزرینه هۆجوم عوضینه جنوبا ایستیقامتلنهرک پاراقوالیلارین اساس ایستهکاملارینا ضربه اندیریر.
دسامبر
۱۸۶۸-جی ایلده کاشیاس محاصرهده اوْلان پاراقوئه قووهلری اۆزرینده بیر سیرا غلبهلر الده ادیر. دؤیوشلر: ایتورورو (۶ دسامبر)، آواری (۱۱ دسامبر و لوماس-والنتیناس و آنقوستوره (۳۰ دسامبر
). بۇ دؤیوشلرده پاراقوئه اوْردوسونون قالیقلاری تام اوْلاراق دارماداغین ائدیلیر. ۲۴ دسامبردا موتتفیق قوهلری کوماندانلاری (برزیلدان کاشیاس، آرژانتیندان ژللی و اوْبس، اروگوئه دان انریکه کاسترو) لوپسه تسلیم تکلیفی ائدیرلر. فرانسیسکو سولانو لوپس بۇ تکلیفی رد ائدهرک داغلیق اراضیسی اوْلان سررو لانا قاجیر. ۱ ژانویه ۱۸۶۹ دا پولکوونیک هرمس ارمستو دا فونسکا (برزیل مارشالی، ۸-جی باشکان ارمس رودریقس دا فونسکانین آتاسی) آسونسونا داخیل اوْلاراق شهری تۇتور. بورادا چوْخلو سایده سیلاح-سورسات قنیمت اوْلاراق اله کچیریلیر. بۇ ایسه دوردونون تهجیزاتینی آرتیریر و زفهلری برپا ائتمهیه ایمکان وئریر. ۵ گوندن سوْنرا فردمارشال کاشیاسین قوهلری شهره داخیل اوْلور. ۱۳ گوندن سوْنرا اوْ کوماندانلیغی تهویل وئریر و لویس فیلیپ قاستون دی اوْرلانسلا عوضلنیر.
سوْن دؤیوشلر[دَییشدیر]
ساواشنین سوْنونا یاخین ارفهده برزیل اوْردوسونا ایمپراتور II پدرونون کورکهنی لویس فیلیپ قاستون دی اوْرلانس تعیین ائدیلیر. اوْنون آماچ تکجه پاراقوئهیی چؤکدورمک دییل، همده برزیلین مؤوقیینی بؤلگهده گوجلندیرمک ایدی.
۱۸۶۹-جو ایلین آگوستوندا اۆچلر بیرلیگی آسونسوندا موووقتی حکومت تشکیل ائدیرلر. سیریلو آنتونیو ریوارولا آکوستا موووقتی حکومته باشچی تعیین ائدیلیر. بونولا بئله فرانسیسکو سولانو لوپس موباریزهنی داوام اتدیرهرک آسونسونون شیمال-شرقینده یئرلَشن داغلارا چکیلیر. ساواشنین سوْن بیر ایلینده قراف لویس فیلیپ ۲۱،۰۰۰-لیک قوشونلا پاراقوئهنین پارتیزان دستهلرینه قارشی ووروشور. پیریببوی و آکوستا-نیا دؤیوشلرینده پاراقوئه طرفیندن ۵۰۰۰ نفر ایتکی وریلیر. اوْنلارین بؤیوک اکثریتی اۇشاقلاردان ییغیلمیش عسگرلردن تشکیل ائدیلمیشدی. سولانو لوپس ۲۰۰ نفرلیک دسته ایله شیمال مشهلیکلرینده گیزلنیردی. موتتقیلر اوْنو تعقیب ادیردیلر. ۱ مارس ۱۸۷۰-جی ایلده گنرال ژوزه آنتونیو کورریا دو کومارو پاراقوئهلیلرین سوْن ایستینادگاهی اوْلان سررو-کورایانی اله کچیریرلر. فرانسیسکو سولانو لوپس تعقیب ائدیلیر و چایی کچمک ایسترکن اؤلدورولور. اوْنون سوْن سؤزلری "من وطن اۇغروندا اؤلورم اوْلور. بونولادا پاراوای ساواشسینه سوْن قویولور.
ساواشنین عۆمومی خۆصوصیتلری[دَییشدیر]
ساواش هر ایکی طرفدن قانلی کاراکتر داشیییردی. هج کسه رحم ادیلمیردی. لوپس حتی اؤز قارداشی پاراقوئه یپیکوپونا بئله رحم اتممیشدیر. ساواشده چوْخلو سایدا کیشی اهالیسینین ایتکیسی سببیندن اوْردویا حتی قادینلار و اۇشاقلاردا چاغریلیردی. ۱۶ آگوست ۱۸۶۹-جو ایلده آکوستا-نیو دؤیوشونده ۳۵۰۰ نفر اۇشاق ایشتیراک ائتمیش دیر. اوْنلار اساساً ۹-۱۵ یاشلی اۇشاقلار تشکیل ادیردیلر. عۆمومیلیکده دؤیوشلرده ۶۰۰۰ نفر اۆشاق ایشتیراک ائتمیش دیر. بۇ قهرمانلیغا گؤره گونوموزده پاراقوئهده ۱۶ آگوست اۇشاق گونو کیمی قئید ائدیلیر. هر ایکی طرفدن اسیرلره قارشی چوْخ قددار موناسیبت بسلنیلیردی. موتتفیقلره اسیر دوشن پاراقوئهلیلرین چوْخو قول کیمی ساتیلیردی. اۆستهلیک اسیر دوشن پاراقوئهلیلر یئنیدن تشکیل ائدیلن پاراقوئه لگیونونا تهکیم ائدیلهرک، اؤز اؤلکهلرینه قارشی ووروشماغا وادار ائدیلیردیلر. بۇ جور اؤز اؤلکهسینه قارشی ووروشماغا مجبور ائدیلن ۸۰۰ نفر پاراقوئهلی بۇ آقیبتی یاشامیشدیر.
ساواشنین عۆمومی نتیجهلری[دَییشدیر]
ایتکیلر[دَییشدیر]
پاراقوئه ساواشنین گدیشینده آغیر اینسان ایتکیلری وئریر. اوْنون میقیاسی مۆباحیثه کوْنوسو (موضوع سۇ) اوْلاراق قالیر آنجاق بؤیوک سایدا اهالی ایتکیسی فاکدیر. ۱۸۷۱-جی ایلدکی سیاهییا آلینمادا اؤلکهده ۲۲۱،۰۰۰ اینسانین یاشاماسی بللی ائدیلیر. بۇ ساواشدن اؤنجه ایسه اؤلکهده ۵۲۵،۰۰۰ نفر اینسان یاشامیشدیر. دمهلی ساواش ۳۰۰،۰۰۰ اینسانین حیاتینا سوْن قویدوغونو گؤستریر. بۇ چور بؤیوک ایتکیلرین سببی اؤلکه اهالیسینین لوپسه فاناتیک صداقتی ایله باغلانیلیر. اؤلکهنین باشکندی توتولدوقدان سوْنرا ساواش پارتیزان ساواشی کاراکتری داشیییر. بۇ دا ایتکیلرین میقدارینی داهادا آرتیریر. بۇ ساواشده ایکینجی ان آغیر ایتکی ورن اؤلکه برزیلدیر. برزیلدان ۱۲۳،۰۰۰ عسگر بۇ ساواشده ایشتیراک ائتمیش دیر. بۇندان ۵۰،۰۰۰ اؤلموشدور. بۇ اینسانلارین چوْخو ایسه اهالیدن توپلانان (ماتو قروسو ویلاییتیندن)، کؤنوللو عسگرلر و قوللار ایدیلر. آرژانتین ساواشیه ۳۰،۰۰۰ عسگر گؤندرمیش، اوْنوندا ۱۸،۰۰۰ دؤیوشلرده اؤلموشدور. بونون دا بؤیوک حیصّه سی کوررنتس ویلاییتیندن ییغیلان مولکی اهالی تشکیل ادیردی. اروگوئه ساواشیه ۵،۶۰۰ عسگر گؤندرمیشدیر کی، بونوندا ۳،۱۰۰ نفری آوروپادان گلن موزدلو عسگرلر ایدیلر. ساواش ایتکیلره نیسبتده مولکو ایتکیلر داها بؤیوک ایدی. ایتکیلرین بؤیوک اکثریتی نوخوشلوقلر، آجلیق و طیبی یاردیمین زییف اوْلماسیدان ایرلی گلیردی. بۇنا مثال کیمی برزیل دونانماسیندا ۱۷۰ نفر دؤیوشلرده اؤلموشدوسه ده ۱۰۷ نفر عادی وضعیتده، ۱۴۷۰ نفر ایسه نوخوشلوق نتیجهسینده وفات ائتمیش دیر. برزیل اوْردوسونون اساسینی اؤلکهنین شیمال، شیمال-شرق بؤلگهلریندن اوْردویا چاغریلان کندلیلر تشکیل ادیردیلر. اوْنلار جنوبا گلدیکلری زامان ایقلیم دییشیکلیکلری، بؤلگه یئیجکلاری و یئمکلریندهکی فرقلیلیکلر آغیر نتیجهلره گتیریب چیخاریردی. ساواشده ان چوْخ جان آلان ایسه ویروس نوخوشلوقلری ایدی.
نتیجهسی[دَییشدیر]
۱۸۷۰-جی ایلده ساواش سوْنا جاتدیقدان و پاراقوئه دارماداغین ادیلدیکدن سوْنرا آرژانتین برزیلیا گیزلی آنلاشما تکلیف ایرلی سورور کی، اوْرادا قران-جاکونو آرژانتین وئریلمهسینی ایستییر. اساس سبب ایسه اراضیلرده کبراسا آدلی بیر محصول واردی کی، اوْنو دا دریلرین آشیلانماسیندا ایستیفاده ادیردیلر. حتی پاراقوئه نین تام بؤلونمهسی مسئلهسی آکتوال ایدی. بۇنونلا برزیل حکومتی پاراقوئه دؤولتینین یئر اۆزوندن سیلینمهسینی ایستمیردی. سبب ایسه آرژانتین آراسیندا بوفر زوناسینی ساخلاماق ایستییردی. اوْنا گؤرهده تکلیف رد ائدیلیر. برزیل اوْردوسو اؤلکهنی ساواش بیتدیکدن سوْنرا بئله ترک اتمیر. ۱۸۷۶-جی ایلده اوْردو اؤلکهدن چیخاریلیر. فاکتیکی برزیلین سایهسینده پاراقوئه اؤز ایستیقلالیتینی و مؤوجودلوغونو قورویوب ساخلایا بیلیر. آرژانتین ایسه قران-چاکویا اوْلان ادعاسیندان ال چکمیر. بۇ ایسه موتتفیقلری ساواش حدینه گتیریر. ساواش بیتدیکدن سوْنرا هانسیسا صۆلح آنلاشماسی ایمزالانماسادا اۆچلر بیرلیینه داخیل اوْلان دؤولتلرله آیری-آیریلیقدا آنلاشمالار ایمزالانممیشدیر. آرژانتین و پاراقوئه آراسیندا سرحدلرین دقیقلشدیریلمهسی اۆچون اۇزون-اۇزادی دانیشیقلار باش وئریر. بۇندان سوْنرا سرحدلر مویینلشیر. ۳ فوْریه ۱۸۷۶-جی ایلده ایکی اؤلکه آراسیندا سرحد آنلاشماسی ایمضالانیر. میسونس بؤلگهسینین بؤیوک اکثریتی و قران-چاکونون بیر حیصّه سی (پیلکومایو چایی و ریو-برمخو چایلاری آراسینداکی اراضیلر) آرژانتین وریلیر. تهومب|لفت|پاراقوئهنین ایتیردیی اراضیلر بعضی اراضیلر ایسه (ورده و پیلکومایا چایینین اساس قوْللاری آراسینداکی اراضیلر) مۆباحیثه کوْنوسو (موضوع سۇ) اوْلاراق قالیر. بۇ مسئله بینلخاق محکمهیه قدر گدیب چیخیر. محکمهده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشکانی راترفورد هیس مثلاًی پاراقوئهنین لهینه حل ادیر. اوْنون شرفینه اؤلکه دپارتامنتلریندن بیری اوْنون آدی وریلیر. ۹ ژانویه ۱۸۷۲-جی ایلده برزیل ایله پاراقوئه آراسیندا سپارات مۆقاویله ایمضالانیر. مۆقاویلهنین شرطلرینه اساساً پاراقوئه چاییندا گمیلرین سربست اۆزمهسینه ایجازه وریلیر. ایکی اؤلکه آراسیندا سرحدلر ایسه ساواشدن اؤنجه برزیلین ادعا اتدیی اراضیلرین اوْنا وئریلمهسی اساسیندا حل ائدیلیر. برزیل اله کچیردیی اراضیلرین سایهسینده ماتو-قراسو بؤلگهسینین اراضیسینی چوخ گنیشلندیریر. پاراقوئه همجینین برزیلین ساواشیه صرف اتدیی یاردیمی اوْنا قایتاراجاغینی اۆزرینه گؤتورور. بۇ اؤدمه یالمیز ۱۹۴۳-جو ایلده برزیل باشکانی ژتولیو وارقاس طرفیندن بورچون سیلینهسی حاقیندا ژستی سایهسینده دایاندیریلیر. آرژانتین و برزیل عۆمومی اوْلاراق ۱۴۰. ۰۰۰ km² اراضی الده ائدیرلر کی، بودا اوْ واختکی پاراقوئه اراضیسینین یاریسیندان بیر قدر آز ایدی. ساواشدن سوْنرا بؤلگهده وضعیت دییشیر. بئله کی آرتیق پاراقوئه آرژانتینین داخیلی ایشینه موداخیله ائده بیلمیر. بۇنونلا بئله آرژانتین مانییهسیز اوْلاراق قران-جاکونون ایستیلاسینا باشلاییر. ۱۸۷۰-۱۹۱۷-جی ایللر عرضینده جاکونون ایستیلاسی باشا چاتدیریلیر. قران-چاکو ویلایتینین بیر حیصّه سی آرژانتینین الینه کچیر.
۱۹۷۵-جی ایلده برزیل باشکانی ارنتو بکمان و پاراقوئه باشقانی آلفردو ایسترسسنر آراسیندا ایمزالانان 'دوستلوق و ایشداشلیق' حاقیندا مۆقاویلهنین شرطلرینه اساساً برزیل ساواشده الده اتدیی قنیمتی پاراقوئهیه قایتاریر.
برزیل ساواشیه گؤره چوْخ اؤدمهلی اوْلور. ساواش فاکتیکی اوْلاراق لندن بانکی و بانکیر اوْلان برینق قارداشلاری طرفیندن مالیلشیردی. برزیل ساواشنین ۵ ایلینه داها چوْخ مالییه آییریردی نیین کی الده ادیردی. بودا اؤلکهده ایقتیصادی بحرانا یول آچیر. خاریچی اؤلکهلردن آلینان کوللو میقداردا بورج اؤلکه ایقتصادیاتینا اوْن ایللیکلره اؤز منفی تأثیرینی گؤستریردی. بیر چوْخلارینین فیکیرینه گؤره ساواش مونارخیانین دوئریلمهسینه، اۆستهلیک قولدارلیغین لغوینه اؤز تأثیرینی گؤسترمیشدی (۱۸۸۸-جی ایل). برزیل اوْردوسو آرتیق ینی گۆجه مالیک اوْلاراق، سیاسی روْل اوْیناماغا باشلاییر.
آرژانتیندا ساواش اؤلکه ایقتصادیاتینین مودرنلشمهسینه وسیله اوْلور. بیر نجه اوْن ایللیکلر عرضینده اوْ لاتین آمریکاسینین آردیجیل اینکیشاف ادمیش اؤلکهسینه چوریلیر. ینی تورپاقلارین اله کچیریلمهسی اوْنو لا پلاتا حؤوزه سینین گۆجلوسونه چوریلیر.
فاکتیکی بۇ ساواشده غالیب گلن بریتانیا اوْلور. آرژانتین و برزیل اوْندان چوْخلو میقداردا بورج آلیرلار. بورجون اؤدنیلمهسی گونوموزدهده داوام ادیر. برزیل بۇ بورجو ژتولیو وارقاسین دؤنمینده تام اؤلدنیلیر. بۇندان سوْنرا نه آرژانتین نده برزیل اروگوئه ین داخیلی ایشینه فعّال موداخیله اتمیرلر. اروگوئه دا کولورادو پارتییاسی حاکمیّته گلیر و اؤلکهنی ۱۹۵۸-جی ایله قدر ایداره ادیر.
پاراقوئهیه گلدیکده ایسه اوْنون اۇجقالاریندا یئرلَشن اراضیلر ساواش نتیجهسینده بوشالیر و آسونسون اتافینا کؤچورلر. اؤلکهنین چوخ بؤلگهلرینده اهالی ناتورال تصرّفاتا کچیرلر. اراضیلرین بؤیوک حیصّه سی بوشالیر. بۇ اراضیلرین چوْخو خاریچیلره، خۆصوصی ایله آرژانتین ایجارهیه وریلیر. اؤلکهده تصرّفاتی دارماداغین ادیلدیش، اؤلکه بازاری بریتانیا ماللاری اۆچون آچیق اعلان ائدیلمیشدی. اؤلکه تاریخینده ایلک دفعه اوْلاراق داخیلی بازارا عۆمومی دَیَری ۱ میلیون فونت ایسترلینق دَیَرینده ایستیقرازلار دؤورویهیه بوراخیلیر. ساواش پاراقوئهیه بؤیوک میقداردا بورج گتیریر. ۱۸۷۶-جی ایله قدر اؤلکه ایشغال آلتیندا قالیر.
ساواشنین اینجه صنعته تأثیری[دَییشدیر]
پاراقوئه ساواشی بؤلگه دؤولتلرینین اینچسنت ساحهلرینه تسیرسیز قالمیر. بۇ ساواشنین ساواش عملیّاتلار مؤوضوعسوندا چکیلمیش تابلولار اۆستونلوک تشکیل ادیر. بۇ مؤوضوعیا آرژانتینلی کاندیدو لوپس و ایقناسیو قارمندییا، برزیللی ویکتور میرلس، پدرو آمریکو، اروگوئه لی خوزه مانول بلانس موراجیت ائدیرلر. ساواش ادبیاتا دا اؤز تأثیرینی گؤستریر. بیر چوْخ اثرلر مؤلفلرینه دونیا شؤهرتی قازاندیریر. بۇنا مثال کیمی ایتالیا یازیچی سی امیلیو سالقارینین "پاراقوئه پرزیتنتینین خزینهسی" اثرینی گؤسترمک اوْلار. ساواشنین بعضی حادیثهلری آرتور کانن دویلین شرلوک هولمس حاقیندا یازدیغی "وسرریا لودژده باش وئرمیش حادیثهلر" آدلی پووستینده سان-پدرو آدلی اۇیدورولموش اؤلکهنین تیمسالیندا پاراقوئهیی گؤرمک اوْلار. سالقاری اگر پاراقوئهلیلرا بللی سئوگی ایله یاناشیر، اوْنلاری اۆستون تۇتورسا دا، بۇ پووسته کونان دویلیا دیکتاتورو سان-پدرو اؤلکهسینین قان تؤکهنی، ظالم بیریسی کیمی تصویر ادیر. بۇندان باشقا بۇ مؤوضوعدا بیر سیرا نووللالار یازیلمیشدیر.
ساواشیه مۆعاصیر باخیش[دَییشدیر]
ساواش ایندینه قدر مۆباحیثه کوْنوسو (موضوع سۇ) اوْلاراق قالیر. اساساً پاراقوئهده بۇ ساواش کیچیک بیر خالقین اؤز حۆقوقلارینی دیکته ائتمه جدهی کیمی قیمتلندیریلیر. آنجاق نتیجهده ایسه بیر خالقین محوی (سویقیریمی) ایله نتیجهلنیر. مۆعاصیر دونیامیزدا بۇ ساواش هئچده بیر معنالی قارشیلانمیر. بئله کی، بعضیلری مۆعاصیر دؤنمده اوْ زامان کی پاراقوئه دؤولت رهبرینی دیکتاتور، ساواشینی ایسه همین توتالیتار رژیمین عمللرینین نتیجهسی کیمی قیمتلندیریر.
حال-حاظیرکی وضعیت[دَییشدیر]
ساواشنین نتیجهلری پاراقوئه نین اینکیشافینا اؤز منفی تأثیرینی گؤستریر. بۇ ساواشین نتیجهسینده پاراقوئه دونیانین بینالخالق عالمده هر هانسی بیر سؤز صاحیبی اوْلان اؤلکهلری سیاهیسیندن بیردفعهلیک آدینی چیخاریر. اؤلکه بۇ خاوسدان چیخماق و دموقرافیک بالانسی برپا ائتمک اۆچون اۇزون زامان صرف ائتمهلی اوْلور. بۇنونلا بئله بۇ ساواشین فیسادلاری گونوموزده بئله تام آرادان قالدیریلماییب. بئله کی، پاراقوئه لاتین آمریکاسینین ان کاسیب و ایقتیصادی باخیمدان گئری قالمیش اؤلکهسیدیر.
قایناق[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
بؤلمه:پاراقوئه تاریخی
بؤلمه:گونئی آمریکا ساواشلری بؤلمه:پاراقوئهنین ساواشلری بؤلمه:برزیلین ساواشلری بؤلمه:آرژانتینین ساواشلری بؤلمه:اروگوئه ین ساواشلری بؤلمه:۱۳ دسامبرداکی حادیثهلر بؤلمه:۱۸۶۴-جو ایلدکی حادیثهلر بؤلمه:۱۸۶۴-جو ایلده پاراقوئه بؤلمه:پاراقوئه ساواشی بؤلمه:برزیل–اروگوئه موناسیبتلری بؤلمه:برزیل–پاراقوئه موناسیبتلری بؤلمه:آرژانتین–برزیل موناسیبتلری


c: text/html

text:
کیم کی سیدحمزه قبریستاننیا گئتمه ییب، کی یای اولسون، گون اورتاسی اولسون، یواشدان یئل اسسین و یئل قبیرلرین تورپاغینی قالخیزسین و قوندورسون قلمه لیکلرین دال بوداغینا، و قلمه لیکلر آغیر آغیر اویناسین و تبریزلی لر تورپاغین آلتیندا ماهنی سؤیله سین و او کس کی بو ماهنیلاری ائشیتمه ییب و چؤوره سینه دولانان او سِحیرلی و گؤرونمه ین تئللری گؤرمه ییب بیلمز کی غربت نه دئمک
غربت تکجه اوزاقلیق ده گیل. اوزاقلیقدیر؛ کوچه لردن، آخشاما یاخین حیه طلرین عطریندن، اوشاقلارین جیغان ویغانیندان – کی سنی، چوخ اوزاخلاردا قالان سنی اؤز اویونلارینا چاغیریبلار- خاطیره اولان اولمییان ایندیلردن و یاخین اولان او اوزاق زامانلاردا وار اولان نیشانلار و نیشانه لرده قالان سنی! غربت بو دا ده گیل! غربت اوزاغا گئتمک و اوزاق قالماق، اوزاق دوشمک، اوزاغا آتیلمیش اولماق دا ده گیل تکجه! غربت تونازلانمیش اولماقدیر دا! خطلردن، معنالاردان، کلمه لردن و کلاملاردان، زاماندان…
ایندی کی غربت اوزاقلیغی اوُتوب و اونو قارنیندا ساخلاییر یا دا او کی یا دا اولار کی کیشی ایدی یا دا کیشیلر ایدیلر، اونو زامانین غسالخاناسینداکی ته نه شیره یاتیرتیبلار و دؤل یاتاغینا تجاووز ائله ییبلر و اوزاقلیق توخومو آتیبلار ایچینه و او، اوزاقلیق سؤزجویگونو دوغوروب؛ بو دوغوم او بعیده تازا بیر بُعد وئریب. ایندی او کی سیدحمزه قبریستانینا گئدیب و او عطیر اونون تاریخینین ذهنینه اویولوب آنلار کی تبعید بئله بیر مقوله دیر! اؤزونون خصوصی، بیرئی و بیرئیلیک تاریخیندن تبعیددیر! بیر دیلدن تبعیددیر، او دیلدن کی قرار ایدی اونونلا اؤزونون بیرئیلیگین ایله رابطه قوراسان و قوراممیرسان، قوردورمویورلار! بیر سسدن تبعیددیر، او سس کی بیر زامانلار اونون ایگه سییدین و اونو سنین آغزیندان و سؤزوندن اوغورلاییبلار و بیر لشکر دغلباز، مزوویر و قاوواد بو حرامیلیگین قراوولچولوغونا قویوبلار.
سسین اوغورلانماسی بوغان بو اوغورلوقدور! آجیماسیزدیر، رحمسیزدیر، گوبسه یندیر و هر شئیی کوله لشدیرر، اینسانین تفکرونو بئله! آمما دیلین تالانلانماسی باشقا بیر شئی دیر. اینسانین قیامدان اؤنجه سینه تونازلانماسی دیر. میمونلوقدان اینسانلیغا قیامدان اؤنجه سینه!
ایندی سن اگر اؤز غربتینده دیلینی جیبیوه قوبوسان، ذهنیوین جیبینه، خاطیره لریوین و آتالاریندان قالان –او آتالار کی اؤزلرینین بیر زامنلار نه دیللری اوغورلانمیشدی نه ده سسلری و سونرالاری آنالارینی آغلاتدیلار- مینلرجه ایللیک دستمالین ایچینه قویوبسان، گؤرورسن کی او تاریخی قاووادلار هله ده سنون دیلیوه دیل اوزادیرلار و سنون اینسانلیق حریمیوون حؤرمتینه! و بیر عالمه گولونج عالیم ده اونلارلا سس بیر اولوبلار و سن آغلاماقلی اولورسان! اؤز حالیوا یوخ! سنون حالون بیر تاریخی قورخمازلیق حالیدیر. سنون حالون بیر شئعیر و ادب حالیدیر. سن او گولونج عالیملره آغلاییرسان. چونکو اونلار هله ده بیلمه ییرلر کی اونلار قاووادلارین زیندانلارینین قاراوولودورلار و پاسدارلاردان پاسدارلیق ائله ییرلر، قاردییانلیق ائله ییرلر، دیللری اوغورلانان محبوسلارا، او محبوسلار کی بیلیرلر سیدحمزه قبریستانی نه دئمک! چونکو سن بیلیرسن باشقالارینین آزادلیغینا آیاغا قالخمایانلار اؤز اسیرلیکلرینده قالاجاقلار.
منیم اوچ آغلاماق یادیمدان چیخماز!
بیری او کی تورونتودا بوز توتان یئتمیش بئش یاشیندا بیر آلیندان اؤپموشدوم و گؤزیاشلاریم سسیزجه دامجیلامیشدی و قاریشمیشدی قرده شیمین تؤکدوگو سویا کی قوجا بیر کیشینین یورقون تنینی یویاق، کی او قوجالیقدا آواره اولموشدو دوغودوغو یئرلردن و دیلیندن قوولموشدو و سورگونلویو ایله باریشمامیشدی و اؤلموشدو سئومه دیگی بیر خسته خانانین یالقیز بوجاغیندا! بو آغلاماغیم ابدی ایدی!
ایکینجی او کی یازمیشدی من گئدیرم و من گئتمیشدیم کؤکسومده قیزغین بیر ناجاقلا و اولوموشدوم گئجه یه جان و گئجه اولاندا اولومالاریم جومموشدو ناجاغیمین یانینا. بو آغلاماغیم دا ابدی ایدی!
و بیر ده او کی اون اوچ یاشیمدایدیم، متوسطه سه گگیزینجی کیلاس، تهرانین خانی آباد محله سینده حکیم نظامی مکتبی. بئش یاشیمدایکن آنام قرده شیم حسنه دئمیش کی توت بونون الیندن اؤزونله آپار مدرسه یه، منیم ده دمی یاندیردی! تبریزین سعدی مدرسه سی! و آقا قادری نین -کی او واخیتلار موبارز بیز کیشی اولدوغونو بیلمزدیم- کیلاسینا اوتوردوم. گئتمک او گئتمک! سونرالاری دوه چی محله سینده کی دانیش ایلک مکتبینه باشلادیم؛ دار بیر کوچه نین دیبینده، کوچه نین باشیندا بیر مسجید، یانیندا کربه ریضا باققال و قاپیسی نین آغزیندا اوزون کؤهنه میش قره پالتوویلا دلی جعفر. اوردا دورموشدو، تا کی بیر گون او خیرداجا اوغلانین یازاجاغی رومانینین ایچینه گیرسین. اوغلان اونو هر گون تاماشا ائلردی و سونرا دا گئدردی کوچه نین دیبینده کی مدرسه ده اوتوراردی سیرانین دالینا و بیلمزدی کی اونون روحوندا اونونلا دانیشانین دیلی نیه اوخوماغا و اؤرگشمه یه مجبور اولدوغو کیتابین دیلیندن فرقلی دیر! سونرالاری دانیش مدرسه سی دوه چی قبریستانی نین قونشولوغونداکی، سامان بازاری و بازارچانین یانینداکی رازی مدرسه سینین دالیسینا داشیندی. بو سامان بازاری نین اگر دیلی اوغورلانماسایدی دئیردی نئجه سؤودالی باش اونون تورپاغیندا قوپاریلیب و نئجه دارلار اوجالیب!
اون بیر یاشیمدایکن آتام بیر تیکه چؤرک دالیسینجا ایکی قرده شیمی ده یانینا آلاراق تهرانین یولونو توتدو. یئددینجی کیلاسی حکیم نیظامی مدرسه سینده اوخودوم. تبریزده چوخ واخیت اون شاهی ناهار پولومو جریمه کیمی آتمیشدیم معللیمین میزینین اوستوندکی تنیکه قوطویا. کیلاس باشیندا تبریزده ده فارسی دانیشماغا مجبوردوق. فیکر ائله یین بیر! بئش-آلتی یاشلاریندا کی تازا تازا ایستییر کیتابین اوزونو گؤرسون، گؤرور کی صمد بهرنگی نین دئمیشلیگی، یا کیتاب یالان دئییر یا دا معللیم! “چوره ک” بیردن بیره اولوب “نان”، “سو” اولوب “آب”! نان و سو یاخشی، قالسین آمما منیم “چوره ک”یمی، “سو”یومو نیه اوغورلورسوز؟ مادر یاخشی دیر آمما منیم “آنا”می نیه اؤلدورورسوز؟ پدر یاخشی دیر آمما منین “آتا”مین نیه ده ده سینی یاندیریرسیز؟ یاندیردیلار! و او خیرداجا اوشاق هانسی فاجعه لر ایچینده یؤیودوگونو باشا دوشموردو! باشقا اوشاقلارلا آنا دیلیمیزده یعنی تورکجه دانیشاندا، آقا معللیم کی بدبخت اؤزو ده فارسی بیلمزدی میدادی قویاردی ایکی بارماغیمیزین آراسینا هئی فیشار وئرردی، ائله بیل کی ایستیردی او اوشاغین سیسغا بارماغینی سیندیریب اوغسون! و ناهار پولوموز اولان اون شاهی لار گئده ردی معللیمین میزینین اوستونده کی تنیکه قوطویا! بیز ده آخشاماجان آج قالاردیق. بازارچانین دیبینده، مئیدانا آز قالا بیر توکاندا، اون شاهی، بیر تیکه چؤره ک بیر پارچا حالوا. اوگونون آغالاماقلاری یادیمدان چیخیب آمما او اون اوچ یاشینداکی اوشاغین کی ایکی ایل اوندان اؤنجه تبریزدن تهرانا گلمیشدی و مجبور اولموشدو باشقالارین دیلینی اونلارین اؤزلریندن ده یاخشی بیله و بیلمیردی نیه، او اوشاغین بیر آغلامی یادیمدان چیخماز! هئی ی ی ی ی خیرداجا اوغلان نه ائلیرسن؟
زنگ وورولوب، کیلاس اوشاقلارین جیغان ویغانی ایله دولوب! اوشاقلار! او اون اوچ یاشینداکی اوشاغین ذهنینین و روحونون قاتیلی معصوم اوشاقلار! هر گون، هر ساعات، هر لحظه مسخره ائلییردیلر، نیه فارسجا بیلمیسن؟ تورکلر فارسجا دانیشابیلمدیکلر اوچون ائششکدیرلر. کیم کی فارسجا دانیشسا ائششک اولماز! هئی ی ی ی ی اون اوچ یاشینداکی اوشاق، کی یاواش یاواش ارگنله شیب بالیغ اولورسان، معللیمین صندلیسی نین اوستونه نیه چیخیرسان؟ نیه چیخیرسان معللیمین میزینین اوستونه؟
صندلینین اوستونه چیخدیم. میزه قددیم یئتشمزدی. معللیم گلمه میشدی هله. میزین اوستونه چیخدیم. جیبیمدن کیچیک بیر کیتابجا چیخارتدیم. باشلادیم اوخوماغا… اوخوماغا و آغلاماغا… آغلاماغا…. آغلاماغا و اوخوماغا… گؤزیاشلاریم دورمادان آخیردی، سیریم سیریم!
تو ای بیمار نادانی چه هذیان و هدر گفتی
به رشتی کله ماهی خور به طوسی کله خر گفتی
قمی را بد شمردی اصفهانی را بتر گفتی
جوانمردان آذربایجان را ترک خر گفتی
شئعری باشا چاتدیردیقدان سونرا تازا گؤره بلیدیم کی اوشاقلار محض بیر سسیزلیک ایچینده دونوب هویوخوبلار. نه بیر سس نه بیر ترپنمه! کیلاسین سونونا، قاپییا باخدیم. ریاضی معللیمیز گلیب قاپینین یانیندا، ائشیگینده دورموشدو. او دا کیلاسا گیره جگی لحظه ده دونموشدو. الیمین ترسی ایله گؤزیاشلاریمی یاناقلاریمدان سیلدیم. میزدن صندله، اوردان یئره یئندیم. ایسته دیم گئدیب یئریمه اوتورام، معللیم الیمدن توتدو اؤزونه طرف چکدی. ایندی ایسلاق یاناقلاریم اونون قارنینا یاپیشمیشدی. ائله او لحظه اؤزومون هؤنکورتولرینی ائشیتدیم. معللیم الی ایله ساچلاریمی اوخشادی، اؤز دیلیمیزده دئدی کی: “آغلاما اوغلوم! بیر گون گلجک هر شئی دوزلجک”!ک
چوخ ایللر کئچدی. چوخ! هله ده بیر شئی دئیشمه ییب. آتام اؤلدو، او گئتدی و هله ده تورک اوشاقلارین دیلی کسیلیر. آغلاماقلا اولمور، باشقا یول گرک! بیر ال گرک کی بوتون اوشاقلارین باشلارینی باغرینا باسسین و دئسین کی: “ایندی!” و من بیلیرم بو آغلاماغیم ابدی اولمایاجاق! بونو سیدحمزه قبریستانین سیررینی بیلن بیلیر
هاشم خسروشاهی
Bunu beğen:
Beğen Yükleniyor...
İlgili

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز : گونئی آذربایجانیندا هئیکتلاراشلیق صنعتینین اوزون تاریخی یوخدور. بونون سببلرینی هم شاه رئژیمینده هم ده ایسلام رئژیمینده آراماق لازیمدیر. آذربایجانا هئچ بیر اؤنم وئریلمهییب، اونا اینکیشاف ائتمهیه ایمکان وئرمهییبلر. اگر اورادان یاخشی بیر صنعتچی چیخیبسا اونو درهال ازمهیه باشلاییبلار. یا تئهرانا یاخود دا اؤلکهدن کنارا قاچماغا مجبور اولونوبلار… هر ایکی رئژیمده – شاه رئژیمینده و ایسلام رئژیمینده مرکزی حکومت اینجسنت خادیملرینه دیکته ائتمهیه چالیشیب. (روحی تونا)
«چؤریی آغزیمدا چئینهییب، خمیر دوزلدیردیم. ایلک دفعه، او خمیرلرله بالاجا هیکللر دوزلتمهیه باشلادیم،» دئیه روحی تونا هئیکلتاراشلیغا دوغرو آتدیغی ایلک آددیمی تصویر ائدیر. بونو ائدرکهن ۱۶ یاشلی روحی سیاسی فعالیتلری اوزوندن قربی آذربایجان ویلایتینده قوشاچای زیندانیندا ایدی.
روحی تونانین یوندوغو هیکللر سنتکارین روحونا هوپموش میللی ایدئولوگییانی، وطن سئوگیسینی آشکار بوروزه وئریر. آمئریکانین سسینه موصاحیبهده حیات و پئشه یولونو نقل ائدن ایستعدادلی هئیکلتاراش هله تبریزده ایکن ستتار خان، باغیر خان کیمی مشروته حرکاتی لیدئرلرینه هیکل دوزلتدیینی، داها سونرا ایسه وتنپرور مؤوضودا سنتکارلیغی باشقا گؤرکهملی میللی خادیملره گئنیشلندیردیینی دئییر. بو خادیملر سیراسیندا آذربایجان دؤولتینین بانیسی محمد امین رسولزاده و آذربایجان میللی آزادلیق حرکاتینین لیدئری ابولفز ائلچیبیین هیکللری ده وار.
ایران ایسلام رئسپوبلیکاسیندا باسقیلارلا اوزلشهن روحی تونا بیر چوخ وتنپرور یولداشلاری کیمی وطنی ترک ائتمهیه مجبور اولور و قونشو تورکییهیه اوز توتور. تورکییهنین بعضی شهرلرینده بلدییهلرین سیفاریشی ایله دوزلتدیی هیکللرین بیر چوخو شهر میدانلاریندا قویولور. همین ایللرده گونئیلی هئیکلتاراش شاه ایسمایل ختایی، نادیر شاه افشار، عثمانلی سلطان سلیم، آتاتورک، آشیق وئیسل، اوغوز خان و بیر چوخ باشقا شخصیتلری اؤز اثرلرینده جانلاندیریر.
حاضردا روحی تونا کانادانین تورونتو شهرینده هئیکلتاراشلیق فعالیتینی داوام ائتدیریر. او آذربایجانلی تاریخچی و پئداقوق پروف. مممد تاغی زئهتابی، تانینمیش جرراه و تورکولوق دؤکتور جاواد هئیت، موسیقی خادیمی حسن دمیرچی، اوستاد شهریار و بیر چوخ تانینمیش آذربایجان شخسیتلرینین هیکللرینی تورونتو شهرینده ایشلهییب.
هئیکلتراش تونانین دئدیینه گؤره، ایراندا آذربایجانلیلار سادهجه هیکلچیلیکده دئییل، بیر چوخ اینجسنت ساحهلرینده آیریسئچکیلییه معروض قالیرلار. «آذربایجان شهرلرینده صنعت ساحهسینده تحصیل ایمکانلاری یوخ ایکن، اصفهان کیمی شهرلرده صنعت اونیوئرسیتئتی و فاکولتهلری واردیر،» دئیه روحی تونا بیلدیریر و علاوه ائدیر: «تبریزده بیر سرگی ایزنی آلماق اوچون آیلارجا یالوارمالیسان!»
آمریکا سسی


text:
سائو پائولو
سائو پائولو (پورتوقالجا. São Paulo، آنلامی: سنت پاول، موقدس پاول) (فارسجا سائو پائولو یازیلیر) برزیلین اَن بؤیوک شهری دیر. برزیلین گونئی دوغو بؤلومنده یئرلشیر و دونیانین ۹. جو بؤیوک شهریدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
بو شهر ۲۵ ژانویه ۱۵۵۴ده ایکی یسوعی دین تبلیغ ائدن بۇ شهر قوردولار. بۇ شهریده شکر اکیلماق یاخشی اولمادی و یاخشی شکر چیخاتمادیلار و بۇ شهر گوجسوز بیر شهر قالدیو۱۷ اینجی یوز ایلده اکینچیلر بوغدا اکماقی باشلادیلار و بۇ اکینی آیری اؤلکه لره ساتدیلار. ۱۷۱۱ده سائوپائولو رسمی بیر شهر آدلاندی.
۷ دئسامبر ۱۸۲۲ده برزیل پورتوقالدان آیریلدی و آیریلیق و اوز باشینا اولماق بۇ شهریدن جارلاندی.
۱۹اینجی یوز ایلده ایقتصادی ایشلر چوْخ گوجلندی و قهوه ساتماق بۇ شهری دولتدی ائتدی. ۱۸۸۸ده قول (غولام) توتماق قدغن اولدو بۇ ایلدن چوْخلو کوچنلر ایتالیا ایسپانیا و آلمان وپورتقالدان بۇ شهره گلدیلر و قاباخکی قوللار بۇ شهریده ایش تاپماق اۆچون بۇ شهره گلدیلر. ۱۸۹۷ده ایتالیالی کوچنلر بۇ شهرین یاری یاشامی اولوردی.
۲۰اینجی یوز ایل باشلاناندا قهوه قیمتی چوْخ سیندی و بۇ شهر ایقتصادی ایشلرین ایتیردی. بۇ ایلدن شهر دولتلی لری صنعتی ایشلره اوز قویدولار بۇ شهر صنعتی اولماقدا چوْخلو یئنی کوچنلری اوزونه گتیردی و ژاپون و سوریه ولبنان و ایتالیالیلار بۇ شهره چوْخلو کوچدولر.
چوخلو بۇ شهریده یاشیانلارین دیلی پورتقال دیلی اولور. بۇ شهریده ایتالیالی چوْخ اولدوقونا گوره گونی ایتالیا و ونتی دیللری چوْخدو.
بو شهرین یاشامی ۲۰۱۰دا ۱۰٬۶۵۹٬۳۸۶ باش اولوردی و یوزه ۶۰٫۶ آق دئری و ۶٫۵ قارادئری و۲٫۲ ساری دئری و ۰٫۲ قیرمیز دئری اولور. بۇ شهریده ۲۰۱۴ اونجو دونیا فوتبال تاخیمی باشلانیش جشنی اولدو. ایندی بولیوی دن چوْخلو کوچنلر بۇ شهره گلیر.[۸]
جوغرافیا[دَییشدیر]
گون دانیشیقدا بۇ شهر ادی سامپا اولور. ۷ اینجی بؤیوک شهر دۆنیادا و ان بؤیوک شهر گونی دۆنیادا و آمریکا قاره سینده و ۱۱ میلیون ۳۰۰مین باش بۇ شهر یده یاشیر. اونون دوره سی ۳۰ میلیون باش یاشامی وار.
میرانته دواله، ایتالیا، آلتینوآرانتس و آنسکوم اوجا قورولاری بۇ شهریده اولور.
بو شهرین آدی مقدس کورپو آدلانیب و اونون قوشما سوزلری «Non dvcor, dvco» یانی (منی آپارمیردیلار بیر باشچی منیم الیمده دی)
یاریم ایستی و سولو هاواسی اولور. بۇ شهرین هاواسی دئیشیلر و اونا یاغمور چیله ماق «Cidade da Garoa» آد وئریبلر. بۇ شهرین خورکلری و هلیکوپرتلری و ترافیک چوْخلوقوی آدلیمدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Doria resign post and Bruno Covas is the new mayor of São Paulo. Folha de S. Paulo. یوْخلانیلیبApril 6, 2018.
- ↑ São Paulo, São Paulo § informações completas (Portuguese). ibge.gov.br. یوْخلانیلیبJanuary 1, 2017.
- ↑ Sobre a RMSP (Portuguese). Emplasa. یوْخلانیلیبJanuary 1, 2017.
- ↑ Ranking of Brazilian municipalities by HDI (Portuguese). United Nations Development Program. یوْخلانیلیب2013.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ Position occupied by the biggest Brazilian municipalities by GDP PPP. IBGE. یوْخلانیلیب2011.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ São Paulo - Produto Interno Bruto dos Municípios - 2014.
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-03-07. یوْخلانیلیب2018-08-03.
- ↑ Latin American Immigration to São Paulo. Projetofabrica.com.br. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-12-04. یوْخلانیلیبApril 17, 2010.


text:
۱۹۱۹ (میلادی)
میلادی ۱۹۱۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ آقوست - لهستان قوه لری مینسک و روونو شهرلرینی اله کئچیریر.
- ۳۰ نوْوامبر - فرانسهده قادینلار سس وئرمه حۆقوقو الده ائتمیشلر.
- ۲۷ دسامبر - سامسوندا باشلاتدیگی قۇرتولوش مۆجادیلهسینین آردیندان ارزروم و سیواس کونقرهلرینی حاضیرلایان مصطفی کمال پاشا٬ هئیأت-تمثیلیه عۆضولرییله سیواسدان آنکارایا گلدی.
- ۲۵ آقوست - آذربایجان موعلیملرینین اوچونجو کونگیرهسی کئچیریلمیشدیر.
- ۲۴ اوْکتوبر - نخجیواندا آمریکا ژنرال-قوبرناتورلوغو تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۲۳ نوْوامبر - آذربایجان و ائرمنیستان حؤکومتلرینین رهبرلری تیفلیسده گؤروشوب. اوْنلار بۆتون ضدیتلی مسئلهلری صولح کوْنفرانسیندا حل ائتميی قرارا آلیب. گؤروشدن سوْنرا آذربایجان اوْردوسو زنگزوردان گئری چاغیریلیب.
- ۲۳ مارس - بنیتوْ موسولینی٬ ایتالیادا فاشیست مۆجادیله بیرلیکلرینین ایتّیفاقی حزبینی قۇردو.
- ۲۱ مارس - ماجاریستان شوروی جۆمهۇریتی قۇرولدو.
- ۲۱ ژانویه - ایرلند باغیمسیزلیق ساواشی باشلادی.
- ۱۹ دسامبر - آتاتۆرک و هئیأت-تمثیلیّه٬ سیواسدان آنکارایا یوْلا دۆشموشدور.
- ۱۹ آقوست - افغانیستان بؤیوک بریتانیادان موستقیللیک آلمیشدیر.
- ۱۸ ژانویه - بیرینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا پاریس باریش کونفرانسی گئچیریلدی.
- ۱۸ آقوست - آذربایجان دموکراتیک جومهوریتینین ایلک سرحد موحافیظهسی تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۱۵ نوْوامبر - باکی دوْلت بیلیم یۇردو یارادیلمیشدیر.
- ۱۵ مارس - اینگیلیس تۆرکیهنین مرزیفون شهرینی ایشغال ائتدی؛ نئچه آیدان سوْنرا اهالینین مۆقاویمتی ایله شهری ترک ائتمهیه مجبور قالدی.
- ۱۴ مارس - تۆرکیهده طیب بایرامی و مکتب-طیبیهی-شاهانهنین قۇرولوش ایلدؤنمی. حکمت بوْران باشچیلیغیندا٬ طیب جامیعهسینین ایستعمارچی گؤجلرین قارشیسینا رسماً چیخیشی سببی ایله بۇگۆن طیب بایرامی اوْلاراق قۇتلانماقدادیر.
- ۱۱ آوریل - اۇلوسلارآراسی چالیشما اؤرگوتو قۇرولدو.
- ۱۱ آوریل - سنقاپور٬ بؤیوک بریتانیا و ایرلند بیرلشمیش شاهلیغیندان باغیمسیزلیغینی بیلدیردی.
- ۱۱ آقوست - آذربایجان خالق جومهوریتی آذربایجان وطنداشلیغی حاقیندا قانون قبول ائتدی.
- ۱۱ آقوست - وئيمار جومهوریتینین آنایاساسی قبول ائدیلدی.
- ۱۰ مارس - چینده کؤلهلیک گؤتورولدو.
- ۱۰ مارس - عثمانلی ایمپیراتورلوغوندا احمد توفیق پاشا دؤولتی دۆشدو. یئرینه فرید پاشا دؤولتی قۇرولدو.
- ۱۰ ژانویه - مدینه مۆدافیعهسی دۆشدو. مدینهدهکی عثمانلی ساخلیسی سیلاح بۇراخان سوْن ساواشان گۆج اوْلدو. بیرینجی دۆنیا ساواشی عملاً سوْنا چاتدی.
- ۱۰ ژانویه - اینگیلیس گۆجلری باغدادی ایشغال ائتدی.
- ۱۰ آوریل - مکزیکلی اینقیلابچی باشچیسی امیلیانو زاپاتا٬ حؤکومت گۆجلرینجه اؤلدورولدو.
- ۱ مارس - کورهنین تک طرفلی باغیمسیزلیق اعلانی.


text:
`واکسیناسیون` نتیجهلر
خبرلر [16]
- ایران-دا گون عرضینده 344 نفر کوروناویروسدان اؤلوب
- آوروپا اؤلکهلرینده وطنداشلارین 70 فایزی تام آشی اولونوب
- دونیادا کوروناویروسا قارشی 5 میلیارد دوزدان چوخ واکسن وورولوب
- ایران-دا اؤتن گون 600-دن چوخ شخص کوروناویروسدان اؤلوب
- دونیادا کوروناویروسا قارشی وورولان واکسن دوزلارینین سایی 4 میلیارد 760 میلیونو اؤتوب
- ایران-دا کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 95 مینی کئچیب
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (23 جولای)
- آذربایجان-دا سون 24 ساعت عرضینده کوروناویروسدان حیاتینی ایتیرن اولماییب (22 ژوئن)
- اؤتن گون ایستانبول-دا ان یوکسک آشی تطبیقی قئیده آلینیب
- تورکیه-ده 40 یاشدان یوخاری اینسانلارین آشی لاماسی باشلاییب
- "سینواک"آشیسی خستهخانایا یئرلشدیریلمهنین قارشیسینی 100% آلیر
- اردوغان: دونیادا ان باشاریلی واکسیناسیون ایشینی یئریدن اؤلکه تورکیهدیر
- تورکیهده آشیلانانلارین ساییسی ۱،۵ میلیونو گئچدی
- تورکیه-ده آشی اولونانلارین سایی بیر میلیونو کئچیب
- تورکیهده واکسیناسیون سرعتله داوام ائدیر
- تورکیهده واکسیناسیون سرعتله داوام ائدیر


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۲۲
۲۲ ژوئن: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۲۲/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ ژوئن/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ تیر/مناسبتلر
- رویدادلار
.۲۱۷ میلاددان اونجه رافیا ساواشیندا میصیرین دوردونجو تولومی فرعونی اوچونجو آنتیکوس سلوکی شاهینه قارشی قازاندی.
.۱۶۸ میلاددان اونجه رومی لر لوسیوس آملیوس پائلوس باشلیغینان پیدنا ساواشیندا مقدونیه پادیشاهین پرسویسی قوشاتماغا سالمیش اوچونجو مقدونیه ساواشیننون سونوندا.
.۱۸۷۰ آمریکانین عدالت باخانلیغی کنگره نون یاسالاماسینان قورولدو.
.۱۹۴۱ ایکینجی دونیا ساواشیندا نازی آلمان اردوسی شورویه بارباروسا عملیاتینده حجوم اتدی. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ تیر/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ ژوئن/رویدادلار
- دوْغوم گونلری
.۱۹۰۳ جان دیلینگر آمریکالی قان توکن.
.۱۹۲۲ کلییر کامرون پاترسون ، آمریکالی بیلیم آدامی .
.۱۹۶۰ تریسی پولان آمریکالی اویونجی.
.۱۹۹۰ سباستین یونگ آلمانلی فوتبالچی . ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ ژوئن/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
.۱۸۹۲ پییر اوسین بونت فرانسه لی سایبیل چی یوخسا ریاضی چی و آکادمیسین.
.۱۹۳۲ موریتز شیلیک آلمانلی اتریشلی فیزیک چی و فیلسوف.
.۱۹۶۹ جودی گارلند آمریکالی اویونجو.
.۲۰۰۴ باب بمر آمریکالی بیلگی سایار آدام بیلیمی و موهندیس. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ تیر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ ژوئن/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ تیر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ تیر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱ تیر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
کاستیلیونه دله استیویره
کاستیلیونه دله استیویره (ایتالیاجا: Castiglione delle Stiviere) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۳۴۴۸ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۱۱ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ISTAT Archived March 3, 2016, at the Wayback Machine.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Castiglione delle Stiviere»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کاستیلیونه دله استیویره گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سباستین اقورن
سباستین اقورن (اینگیلیسجه: Sebastián Eguren) بیر فوتبالیست. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سباستین اقورن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- مونتهویدئو واندررز کولوبونون اویونچولاری
- ناسیونال اروقوئه کولوبونون اویونچولاری
- روزنبورق کولوبونون اویونچولاری
- هامارابی کولوبونون اویونچولاری
- ایایکی کولوبونون اویونچولاری
- ویارئال کولوبونون اویونچولاری
- ایسپورتینق خیخون کولوبونون اویونچولاری
- لیبرتاد کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری


text:
ملانصرالدین
ملا نصرالدین فوکاهی بیر شخصیت تورکلر ایچره سایلیر. بو شخصیت ایران، تورکیه، یونان، بولغاریستان، بوسنی، آذربایجان، قفقاز، افقانیستان کوردیستان، عراق و عرب دؤولترینده تانینیب.
حاقّیندا[دَییشدیر]
بو شخصیت اۆچون چوخلو فوکاهی و گولمهلی سوزلر و ناغیللار دئیلیب. اونون دوغری یا یالان اولماسی بیلینمئز. بیر نظرده اونو دوغرو بیر ماللا و امیر تیمور چاغیندا یاشیان بیر مذهبی شخصیت بیلیبلر و بیر نئچه نظرده اونی تورکیه و آنادولودا یاشیان بیر ماللا آد وئریبلر. اون امیر تیمور چاغیندا (اؤلوم:۸۰۷ق) یا حاجی بکتاش چاغیندا (اؤلوم:۷۳۸ق) آغ شهر قونیه کنارینده اولان بیر کیمسه بیلیبلر. آغ شهرده بیر بؤیوک مقبره اولور بو مقبرهنی ماللا نصر الدین مقبرهسی آد وئریبلر.
تورکیده اونون آدی نصرالدین هوجا آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Nasreddin Hoca و عربیستاندا اونون آدی جحا عربجه: جحا و کوردلر ایچره اونون آدی مُلا (کوردجه: مەلا مەشھوور) اولور. فوکاهی و گولمه لی ایشلر اونون اۆچون چوخ یازیلب و جماعت اونون ناغیللارین دئیب و گولر.
سوزلردن[دَییشدیر]
بیر گون ملایه ددیلر: آروادین چوخ گئزرندی، ملا ددی: یالان سویلوسوز منیم آروادیم هئچ بیزه گلمئز
ملانین اوغلو قویو ایچره دوشر، ملا قویونون باشینا گلیب ددی: اوغلوم هئچ یئره گئتمه بیر ایپ گتیریم گلیم.
ملانصرالدین درگیسی[دَییشدیر]
گالری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- BNE شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- ICCU شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NKC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NLK شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NTA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- PLWABN شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- FAST شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- SUDOC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- TDVİA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- Multiple شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- تورک ادبیاتی
- ادبیات
- کیمسهلر


text:
اینگیلیس
اینگیلیس اینگیلیسجه: England، اوروپانین شوْمال-غربینده یئرلشن بیر اؤلکه دیر کی بیرلشمیش شاهلیقین بیر پارچاسی دیر.[۵] بو اؤلکهنین پایتختی لندن شهری دیر. لندن عین حالدا بیرلشمیش شاهلیقین دا پایتخی حساب اولونور.
جوْغرافییادَییشدیر
اینگیلیسنین اراضیسی
وْ داغلیق رئلیئفه مالیکدیر.
اینظیباطی اراضی بؤلگوْسوْدَییشدیر
اینگیلیس اراضیسینده ۸۳ اوْستان وْ بوْنلارا داخیل اوْلان ۹۳۶ شهر وْاردیر.
ایقلیمدَییشدیر
اؤلکهنین رئلیئفی کیمی ایقلیم شرایطی ده چوْخ موْختلیفدیر. بۇ موْختلیفلیک ایلک نؤوْبهده اینگیلیس اراضیسینین موْلاییم وْ اوْکئانیک ایقلیم قوْرشاقلارینین قوْوْوْشدوْغوْ ساحهده یئرلهشمهسی ایله الاقداردیر.
اهالیدَییشدیر
۲۰۱۱ (میلادی)-جی ایل ژانوْیه آیینا اوْلان رسمی معلوْماتا اساساً اینگیلیسده ۵۳٬۰۱۲٬۴۵۶ نفر اهالی مسکوْنلاشیب. اهالینین ۷۹٪-نی اینگیلیسلر، ۲٬۶٪-نی هیندوْستانلیلار، ۲٫۱٪ پاکیستانلیلار، ۱٫۳٪-نی ایسکاتلندی لر، ۱٪-نی ایرلندی لر تشکیل ائدیر. بوْندان باشقا اینگیلیسدن کناردا چوْخلوْ سایدا اتنیک اینگیلیس یاشاییر.
دیندَییشدیر
اینگیلیسده موْختلیف دینی کوْنفئسسییالار فعالیت گؤستریر. ان گئنیش یاییلمیش دین مسیحیتدیر. اینگیلیسلرین ۵۹٫۴٪- مسیحیت، ۵٪-ایسلام، ۱٫۵٪- هیندوْیزم و °۰٫۸٪- سیک دینینه مخصوْصدوْر.
صحیّهدَییشدیر
اینگیلیسده صحیّه اساساً «نهس ائنگلاند» طرفیندن تعمین ائدیلیر. ۲۰۱۰ و °۲۰۱۲ آراسیندا اینگیلیسده آنادان اوْلانلار اوْچوْن حیات داوْاملیلیغی کیشیلر اوْچوْن ۷۸٬۲ ایل، قادینلار اوْچوْن ۸۲٬۹ ایل تشکیل ائدیر. بوْ، بؤیوْک بریتانییادا دؤرد اؤلکهده ان یوْکسک حیات داوْاملیلیغی تشکیل ائدیر.
سیاسی سیستمدَییشدیر
اینگیلیس ۱۵۳۶-جی ایلدهن وْلزله، ۱۷۰۷-جی ایلدهن ایسکاتلند ایله قانوْنلا رسمیلشدیریلمیش اتفاقدادیر. ۱۲۰۵-جی ایدن اینگیلیسنین اؤز پارلامنتی وْ ایجرا حاکمیتی فعالیت گؤستریر، لاکین اوْنلارین سلاهیتی ایسکاتلند، وْلز وْ قوْزئی ایرلند کیمی تحصیل، مدنیت، صحیّه، نقلیات، اطراف موْحیطین محافظهسی وْ سایر مسئلهلرله مهدوْدلاشمیر.[۶]
تحصیلدَییشدیر
اینگیلیسده عموْمی اوْرتا مکتب تحصیلی اوْچ پیللهدن - ایبتیدای، عموْمی اوْرتا وْ تام اوْرتا تحصیلدن عبارتدیر وْ عموْمی اوْرتا مکتب تحصیلی آلتی یاشدان باشلانیر.
بیلیم یوْردوْلردَییشدیر
اینگیلیسنین آلی تحصیل تام اوْرتا تحصیل وْ اوْرتا پئشه-ایختیصاص تحصیلی بازاسیندان جمعیتین وْ امک بازارینین تلباتی نظره آلینماقلا یوْکسک ایختیساسلی متخصص حاضرلیغینی تعمین ائدیر. اینگیلیسنین ان نفوْذلوْ تحصیل موْسّسه لری لندن وْ میدلاندس بوْلگه دا یئرلشیر.
اینگیلیسنین آلی تحصیل موْسّسه لرینده متخصص حاضرلیغی اوْچ تسیکللیدیر:
همچینین باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ 2011 Census: KS201EW Ethnic group: local authorities in England and Wales. Office for National Statistics. یوْخلانیلیب18 April 2014.
- ↑ Region and Country Profiles, Key Statistics and Profiles, October 2013, ONS. Retrieved 9 August 2015.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ Report for Selected Countries and Subjects.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ Office for National Statistics. Regional gross value added (income approach), UK: 1997 to 2015, December 2015. یوْخلانیلیب24 April 2017.
- ↑ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- ↑ Part II: The Scottish Administration. The National Archives (United Kingdom). یوْخلانیلیب2013-10-23.


text:
باکی-تفلیس-قارص دمیریولو آچیلدی
اوکتبرین 30-دا عصرین لاییحهسی - باکی-تفلیس-قارص دمیر یولونون آچیلیشی موناسیبتیله باکی اولوسلار آراسی دنیز تیجارت لیمانیندا طنطعنه لی مراسیم کئچیریلیب.
اوکتبرین 30-دا عصرین لاییحهسی - باکی-تفلیس-قارص دمیر یولونون آچیلیشی موناسیبتیله باکی اولوسلار آراسی دنیز تیجارت لیمانیندا طنطعنه لی مراسیم کئچیریلیب.
آذرتاج-ین خبرینه گؤره، آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علی یف، بیرینجی خانیم مهریبان علی یئوا، تورکیه جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان و خانیمی امینه اردوغان، قازاخیستانین و گورجوستان و اوزبکیستان باش ناظیرلری همچنین تاجیکیستان و تورکمنیستان جمهوریتلریندن نماینده هئیتلری مراسیمده ایشتیراک ائدیبلر.
آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علی یف آچیلیش مراسیمینده چیخیش ائدهرک دئییب: “باکی-تفلیس -قارس دمیر یولونون آچیلیشی موناسیبتیله اورکدن تبریک ائدیرم. بوگونکو طنطعنه لی مراسیمده قارداش، دوست اؤلکهلردن قوناقلار گلمیشلر. من خصوصیله بو گون تورکیه جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانی، گورجوستان، قازاخیستان، اؤزبکیستانین باش ناظیرلرینی، تاجیکیستانین، تورکمنیستانین ناظیرلرینی سالاملاییرام و بو مراسیمده ایشتیراک ائتدیکلرینه گؤره اونلارا درین تشککورومو بیلدیریرم.
باکی-تفلیس-قارص دمیر یولو تاریخی لاییحهدیر، ایستراتژی اهمیتلی لاییحهدیر. بو یولون اوزونلوغو تخمینن 850 کیلومتردیر، اونون دا 504 کیلومتری آذربایجان اراضیسیندن کئچیر. باکی-تفلیس-قارص دمیر یولو آوروپانی آسیا ایله بیرلشدیرن ان قیسا و اعتبارلی یولدور. بو یول واسطهسیله بیرینجی مرحلهده 5 میلیون، اوندان سونراکی مرحلهده 17 میلیون، اوندان سونرا ایسه داها بؤیوک حجم ده یوکلرین داشینماسی نظرده توتولور. بیر سؤزله، باکی-تفلیس-قارص دمیر یولو آوراسیانین نقلیات خریتهسینین اؤنملی حیصهسینه چئوریلیر. بو یولون فعالیتی نتیجهسینده یول بویونجا یئرلشن اؤلکهلر آراسینداکی تیجارت حجمی و قارشیلیقلی سرمایه قویولوشو آرتاجاق. بو یولدان ایستیفاده ائدن بوتون اؤلکهلر آراسینداکی امکداشلیق درینلشهجک. بو یول ثابتلیگه و تهلوکهسیزلیگه خیدمت گؤسترهجک. بو یولون ایستیفادهسی زامانی امینم کی، توریزمین اینکیشافی دا گئنیش وسعت آلاجاق، توریستلرین سایی آرتاجاق. طبیعی کی، باکی-تفلیس-قارص دمیر یولونون اوغورلو فعالیتی اؤلکهلریمیزین ژئوسیاسی اهمیتینی آرتیراجاق و بیزیم اوچون علاوه ایمکانلار یاراداجاق".
سونرا گورجوستانین باش ناظیری، قازاخیستانین باش ناظیری، اؤزبکیستانین باش ناظیری چیخیش ائتدیلر. تورکیهنین باش ناظیری بینالی ییلدیریمین تبریک مکتوبو اوخوندو.
داها سونرا تورکیه جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان چیخیش ائتدی. او، بو سؤزلری وورغولادی: "بو گون گلجییمیز اوچون چوخ موهوم آددیملار آتیریق. بو لاییحه ایله آسیا، آوروپا و افریقانی بیر-بیرینه باغلاییریق".
چیخیشلاردان سونرا باکی-تفلیس -قارص دمیر یولونون تیکینتیسی ایله باغلی ویدئو نوماییش اولوندو.
بونونلا دا باکی-تفلیس -قارص دمیر یولو خطی ایله حرکت ائدن ایلک یوک قاطاری یولا سالیندی.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی ائتدیگی شیکایتین محکمهسی باشلادی
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی اولوسلارآراسی عدالت دیوانیندا ائتدیگی "عرق آیریمچیلیغی" شکایتی ایله باغلی محکمه پروسهسی باشلادی
آذربایجان جمهوریتینین مستقیللیگینی برپا ائتمهسیندن ۳۰ ایل اؤتور
بو گون آذربایجان تکجه سوسیال-اقتصادی ایستیقامتده دئییل، بیلیم، اینجهصنعت و مدنیت ساحهسینده ده دونیانین سرعتله اینکیشاف ائتمکده اولان گنج دؤولتلریندن بیریدیر
گنجه، شهیدلرینی آندی
گنجهیه اوزاق منزیللی موشکلرله ائدیلهن سالدیریلاردا ۲۶ وطنداش اؤلدورولدو، ۱۳۰ نفر یارالاندی


text:
تاتا
تاتا ، 1945 – جی ایلده راتان ناول تاتا (Ratan Naval Tata) طرفیندن هیندیستاندا قورولموشدور. 1954 – جو ایلده تیجاری واسیطه ایستحصال اۆچون آلمان دایملر-بنز ایله اورتاقلیق قورموش و بو اورتاقلیق 1969 – جو ایلده سونا چاتمیشدیر. فیرما هیندیستانین جامشدبور (Jamşedbur) ، پونه (Pune) و لوکناو (Lucknau) شهرلرینده قوردوغو فابریکلرییله ایستحصال ائتمکده دیر. 2004 – جو ایلده جنوبی کوره یادا اولان دوو شیرکتینین آغیر واسیطه حیصّهسینی بونیه سینه قاتمیشدیر. مالازیا ، میصیر ، کنیا ، جنوبی آفریقا جومهوریتی و بنگلادش ده ایستحصال ائتمک دیر . تاتا دونیانین ان اوجوز اوتوموبیلی تاتا نانونو (Nanonu) یاراتمیشدیر.
مدل لر[دَییشدیر]
- ائستات (1991 Estate)
- سیرا / گورخا (1991 Sierra / Gurkha)
- سومو (1994 Sumo)
- ای 220 (1995 E 220)
- ایندیکا (1998 Indica)
- مینت (1998 Mint)
- سافاری (1998 Safari)
- ایندیگو (2002 Indigo)
- مارینا – ایندیگو اس دبلیو (2006 Marina ( Indigo SW ))
- نانو (2008 Nano)


text:
ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر
ائل اوبا – معاویه نین وصیتی ، معاویه علیه اللعنه اؤلوم خسته لیگینه دوشدوکده اوغلو یزیدی ایسته ییب دئدی : اوغول ، سنین سفر زحمتینی آزالدیب بوتون شئیلری تسللوطونه گتیرمیشم.
دوشمنلرینی ذلیل و عرب قوومنون بوینونو بورموشام ، هامینی سنین اطرافینا توپلامیشام.
قورئیش ائلیندن دؤرد نفردن باشقا سنه قارشی چیخماقدا هئچ کیمدن قورخمورام. او دؤرد نفر بونلاردیر:
1-حسین بن علی
2-عؤمر اوغلو عبدالله
3-زوبئیر اوغلو عبدالله
4-اوبکر اوغلو عبدالرحمن
عؤمر اوغلو عبداللانی عبادت یوروب ، او تک قالارسا سنه بیعت ائده جکدیر. لاکین عراق اهلی علی اوغلو حسینی (ع) اؤز طرفلرینه چاغیریب انقلاب ائتمگینی ایسته رلر. اگر امام حسین سنه قارشی قیام ائدیب مغلوب اولسا احترامینی ساخلاییب ضرر یئتیرمه چونکی اونون نسبتی پیغمبره چاتیر و بوینوموزدا حاققی وار.
ابوبکر اوغلونا گلدیکده ، کؤمکچیلری بیر ایش گؤرسه اودا او ایشی گؤرجکدیر. اونون عیاشلیقدان و قادیندان باشقا بیر فیکری یوخدور.
زبیر اوغلو ایسه ییرتیجی بیر حیوان چنگه سینی یئره ووروب قارشیندا دایانار.
او همده تولکو کیمی فرصت آختاراندیر. اونا ال تاپسان دوغرام – دوغرام ائت.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
خزر دنیزی
خزر دنیزی - بؤیوکلوگونه و بعضی فیزیکی–جوغرافی علامتلرینه گؤره دونیانین ان بؤیوک گؤلودور. خزر دنیزی اوروپا و آسیانین کسیمینده یئرلشیر. اونو دونیانین باشقا ایری سو حوضهلری ایله بیلاواسیطه علاقهسی اولمادیغینا گؤره گؤل ده آدلاندیریرلار. بۇ باخیمدان خزر دونیادا ان بؤیوک گؤلدور.
خررین ساحهسی ۳۸۰ مین مربع کیلومتردیر. ساحیل خطینین عومومی اوزونلوغو (پئری متری) ۶۳۸۰ کیلومتردیر. ان اوزون ساحهسینین اوزونلوغو ۱۲۰۵ کیلومتر، انی ۵۵۴ کیلومتر، ان درین یئری ۱۰۲۵ متردیر. خزرین سویّهسی اوقیانوس سطحیندن ۲۸ متر آشاغیدادیر.
خزر دنیزینین آدی حاقّیندا تاریخی معلوماتدَییشدیر
خزر دنیزی حاقیندا ان قدیم معلوماتلارا آسوریا گیل قابلارینین اوزریندهکی یازیلاردا راست گلینیر و او گونئی دنیزی آدلانیر. یونان تاریخ و جوغرافیاچیسی هکاتی میلتسکینین (میلاددان قاباق ۶-جی عصر) اثرلرینده بۇ دنیز کاسپی و هیرکان کیمی آدلانیر. بیرینجی اتنونیم او زامان دنیزین گونئی-باتی ساحیللرینده، موعاصیر آذربایجانین اراضیسینده یاشامیش کاسپی خالقینین آدی ایله علاقهداردیر. ایکینجی آد دنیزین گونئی-شرق کونجونده یئرلهشمیش هیرکان اؤلکهسیندن (فارسجا «جاناوارلار اؤلکهسی» دئمکدیر) یارانمیشدیر. هر ایکی آد هرودوت طرفیندن ده ایستیفاده اولونور (میلاددان قاباق ۵-جی عصر). داها سونراکی قدیم مؤلفلر بۇ آدلارلا یاناشی، جوشقون و هیرکان دنیزی آدلارینی ایشلدیرلر. قدیم روس الیازمالار عابیدهلرینده خزر دنیزی گؤی (مونقول-تورکلردن گؤتورولموشدور)، خارزم (آمودریا چایینین آشاغی وادیسینده یئرلَشن و اراضیسی خزر دنیزینده قدر اوزانان خارزم دولتی ایله باغلی)، خوالین، دربند و س. کیمی آدلاندیریرلار. خزر اطرافیندا یاشایان خالقلار دا بۇ دنیزده موختلیف آدلار وئرمیشلر، مثلاً: روسلار خوالین، تاتارلار آغ دنیز، تورکلر کیچیک دنیز، چینلیلر سیهای، یعنی باتی دنیزی. روسیهده کاسپی آدی ۱۶-جی عصرین اوّللرینده مئیدانا گلمیشدیر. خزر اطرافیندا یئرلهشمیش دیگر اؤلکهلرده بۇ سو حوضهسی: آذربایجاندا-خزر (خزرلر ۵–۱۰ عصرلرده دنیزین قوزئی-باتی ساحیللرینده مسکونلاشمیش تورکدیلی میللتدیر)، ایراندا مازندران، قازاخیستاندا و تورکمنیستاندا کاسپی دنیزی کیمی آدلاندیریلمیشدیر. بوتؤولوکده، موختلیف واختلاردا، موختلیف خالقلار خزره ۷۰-ه قدر آد وئرمیشلر.
خزر دنیزی اطرافیندا یئرلشن دؤلتلردَییشدیر
- آذربایجان جومهوریتی
- ایران
- روسیه
- تورکمنیستان
- قازاخیستان
- خزر دنیزینین ساحیل خطینین اوزونلوغو آذربایجان جومهوریتینده ۹۵۵٫۰۸ کیلومتر، روسیه فئدئراسیونوندا ۶۹۵ کیلومتر، قازاخیستان جومهوریتینده ۲۳۲۰ کیلومتر، تورکمنیستاندا ۱۲۰۰ کیلومتر، ایران ایسلام جومهوریتینده ۹۰۰ کیلومتره یاخیندیر.
خزر دنیزینین آدالاریدَییشدیر
خزرده چوخلو میقداردا آدالار وار (پیرآللاهی، پلیتا، زوریا، موغان داشی، کور داشی، قاراسو و س)
خزر دنیزینین یاریمآدلاریدَییشدیر
آبشرون یاریمآداسی - آذربایجان جومهوریتینده
خزر دنیزینه آخان چایلاردَییشدیر
وولقا، تِرِک، اورال، کور، قوسارچای، قودیالچای، ولولهچای، سومقاییتچای، ویلشچای، لنکرانچای و آستاراچای
خزر دنیزی ساحیلینده یئرلشن شهرلردَییشدیر
خزر دنیزین نفت و قاز احتیاطلاریدَییشدیر
خزر - اهمیتلی نقلیات یولو و اطراف موحیطین و هاوانین تمیزلیگینده اهمیتلی فاکتور اولماقلا یاناشی قیمتلی طبیعی یاتاقلارا مالیکدیر. خزرین اساس ثروتی نفت و قازدیر. ۱۹۹۴-جو ایلین سپتامبر آییندا باتی دؤلتلرینین کونسرتلری ایله باغلانان قرارداد «عصرین قراردادی» آدلانیر. آپاریلان تدقیقاتلار گؤستریر کی، خزر دونیادا بؤیوک نفت آنباریدیر. حال-حاضیرده آذربایجان جومهوریتینده حاصیل اولونان نفتین ۶۷٪ی، قازین ایسه ۹۵٪ی خزردن چیخاریلیر. خزر نادیر و قیمتلی بالیق نؤعلری ایله ده زنگیندیر.
آبشرون یاریمآداسیندان شرقده، نفتله زنگین بؤلگهده دنیزین ۱۰۰ متر درینلیگینده مِتال بونؤورهلرین اوستونده ۱۰۰-دن چوخ صونعی آداجیقلار تشکیل اولونوب استاکادالار دوزلدیلمیشدیر. استاکادالارین عومومی اوزونلوغو ۴۰۰ کیلومتر-دن چوخدور. استاکادالارین اوستونده چوخ مرتبهلی یاشاییش ائولری و ایجتیماعی بینالاری اوْلان «نفت داشلاری» شهری یارادیلمیشدیر.
خزرین قوملو چیمرلیکلری اهالینین سئویملی ایستیراحت یئریدیر. خزرین زومرود سویو، «قیزیل» قومو، اولترابنؤشهای گونش شوعاعلاری یای آیلاریندا توریستلری جلب ائدیر.
خزر دنیزینین بیولوژی ثروتلریدَییشدیر
خزر دنیزینین فاونا و فلوراسینین اؤزونه مخصوص زنگینلیگی وار. او باشقا دنیز و گؤللردن سئچیلیر. خزرین فاوناسی تیپیک دنیز فاوناسیندان جیدّی فرقلنیر. خزرین ساحیل زوناسیندا اوچ قوروق یارادیلمیشدیر: آذربایجان جومهوریتینده قیزیلآغاج، روسیهده هشترخان، تورکمنیستاندا خزر. خزرده ۹۲۰-یه یاخین حئیوان نوعو یاشاییر. خزرده اونورغالیلارین ۷۹ نوعی موجوددور. بونلاردان باشقا خزرده ۱۰۱ بالیق نوعو ده موجوددور. خزر دنیزینده، نره، اوزونبورون، قایا بالیغی، آغ قیزیلبالیق، قیزیل بالیق، خزر سییهنیینین بئش نوعو، دنیز سیفی، زییاد، گولمه، چکی، خشم و باشقا بالیق نوعلار وار.
قایناقلاردَییشدیر
- http://baku.aznet.org Archived 2018-03-29 at the Wayback Machine.
- [۱]
سایتدا خزر دنیزی حاقّیندا اطرافلی معلوماتلارین یئرلشمهسیدَییشدیر
- http://nature.aznet.org Archived 2019-08-11 at the Wayback Machine.


text:
اویان نیوزا اؤزل: مهدی (ائلمان) نوری بیر هفته خبرسیزلیغیندن سونرا تبریز ایطیلاعاتیندا اولوغوندان خبر وئردی
اویان نیوز موخبیرینین راپورونا گؤره، ۱۳۹۲ خورداد آینین ۴ اینجی گونو مهدی (ائلمان) نوری بیر هفته خبرسیزلیغیندن سونرا تئلفون ائده رک توتوقلانماسیندان و تبریز ایطیلاعاتیندا اولوغوندان خبر وئردی. سون هافتالار امنیت مامورلاری بیر نئچه سفر بو مدنی فعالی توتوقلاماق اوچون آتاسینین ائوینه گلیب آمما اونو ائوده اولمادیغی اوچون توتوقلایا بیلمه میشدیلر. امنیت مامورلاری بو آذربایجان مدنی فعالینین آتاسینین ائوینه گلدیکلرینده هر شئی آرایاراق اونون شخصی اشیالارینی آپاریبیلار. بو مدنی فعالین عایله سی بیر هافتا بویونجا ائولاد لاریندان خبرسیز ایدی لر. دئیلمه لیدیر کی بو مدنی فعال تئلفون ائتدیینده اعصاب قورص لارینی ایسته ییب دیر.
همده بو گون ۱۳۹۲ خوردادین ۵ اینجی گونو بو مدنی فعالین عایله سی بازپرس هاشیم زاده نین دفترینه گئده رک مهدی (ائلمان) نوری نین برائت برگه سینی وئره رک اونون توتوقلانما سببینی سوروشوتوقلاریندا، هاشیم زاده “تئهران دان توتوقلانماسی ایسته نیلیبدیر” جاوابینی وئریب دیر.
بوندان قاباقدا مهدی (ائلمان) نوری ۱۳۹۰ شهریور آینین ۲ اینجی گونو ۲۸ کیشی ایله بیرلیکده اورمو گؤلونو قورتارما سمیناریندا توتوقلانیب و تبریز اینقیلاب محکمه سینین بیرینجی شعبه سی طرفیندن میللی امنیته قارشی گیزلی آنلاشما ایدعاسی ایله ۲۴ آی حبسه ماحکوم اولموشدو. بو حؤکوم ویلایتین (اوستانین) تیکرار باخما دادگاهیندا تایید اولونجا بو مدنی فعالین اعتیراضی ایله اؤلکه نین عالی عدالت محکمه سینین ۳۲ اینجی شعبه سینده ایبطال، تیکرار باخیلماسی اوچون دوغو آذربایجان ویلایتینین ۴ اینجی شعبه سینه گؤندریلیب دیر. سونوندا دوغو آذربایجان ویلایتینین تیکرار باخما دادگاهینین ۴ اینجی شعبه سی طرفیندن محمود فضلی و مهدی (ائلمان) نوری برائت اولموشدولار.
اویان نیوزو قایناق گؤستره رک بو خبر پایلاشیمیندا بیر معذرت یوخدور.


text:
اوردونون صاغ قولو و مسلم بن عوسجه
ائل اوبا – بویله جه امامین اصحابی گیتدیغجه ازالماغا و شهیدلرین صاییسی دا چوخالماغا باشلادی. داها صونرا صاواش بیر – بیر باشلادی و امام حسینین اصحابینین هر بیری او جماعتین بیر نچه نفرینی ئولدوردو.
بو صیرادا سعد اوغلونون اوردوسوندان اولان عمرو بن الحجاج الی آلتینداکی عسکرلرله امامین اصحابینین ساغ قولونا هجوم ایتدی. امامین اصحابی اولارین قارشیسیندا بیر داغ گیبی دوردولار.
و اولاردان بیر نچه نفری ئولدوردولر صونرادان امامین اصحابی اولارین اوزه رینه اوخ یاغدیردیلار و گوگه یوکسه له ن توز تورپاق یاتیشینجا امام حسینین اصحابیندان مسلم ابن عوسجه نین آغیر یارالی اولماغی گوروندو.
امام حسین علیه السلام ایله حبیب ابن مظاهر ، اونون یانینا گلدیلر … امام علیه السلام اونون حقینده دعا ایده ر که ن . حبیب ابن مظاهر ده بویله دئییردی :
سنی بو حالدا گورمه غ منه چوخ گوج گلیر. اما سنی جنتله موشتولوروم آرتیق سنده ن صونرا قالاجاق اولسایدیم وصیتین و دیله دیغینی ییرینه گه تیرمیش اولاردیم.
مسلم ایسه دئدی ای حبیب تک وصیتم بودور سنه :
امام حسینده ن و یاردیمیندان و ازگیچمه و حیات تا اولدوغونجا اونا یاردیم ایت. بو سوزلرده ن صونرا جانینی اللها ویردی.
اوردونون صول قولو و عبدالله ابن عمیر
داها صونرا . عمر سعد اوغلونون عسکری امام حسینین اصحابینین صول قولونا هجوم ایتدی بو هجومدا عبدالله ابن عمیر الکلبی اسیر دوشتو. عبدالله اسیر دوشه ر – دوشمه ز اونون بدنینی قیلیجله پارچالادیلار.
آروادی ام وهب میدانا گیتدی و کیشیسینین دوغرانمیش بدنینین یانیندا اوتوردو یوزونون قانینی سیله ر که ن دئدی : ای عبدالله جنت سنه مبارک اولسون.
سنه قسمت اولان جنتی ده الله منه قسمت ایده یدی. بو آروادین سوزلرینی شمر ایشیده ر که ن کوله سینه او آروادین ئولدورمه غینی امر ایتدی . کوله ده شمرین امری اوزه ره او ییگیت اروادی ئولدوردو. بویله جه ام وهب عاشورا گونو ئولدورو له ن ایلک آرواد اولدو.
داها صونرا شمرین کوله سی عبداللهین باشینی بدنینده ن آییردی و اونو امام حسینین چادیرلارینا دوغرو اتدی عبداللهین آناسی ، اوغلونون باشینی قوجاغینا سیقیب یوزونو ئوپه نده ن صونرا الینه بیر چادیر دیره گی الدی و دوشمانا هجوم ایتمه غ ایسته دی.
امام حسین علیه السلام بو دورومو گورونجه بویوردو :
« اهل بیته یاردیم ایتدیغینیز ایچین الله یوزونوزو آغ ایتسین. دون اروادلارین یانینا . جهاد اروادلارین اوزه رینه واجب ده گیل ».


text:
بارتوش برشینسکی
بارتوش برشینسکی (اینگیلیسجه: Bartosz Bereszyński) (دوْغوم:۱۲ ژوئیهٔ ۱۹۹۲ (۲۹ یاش) پوزنان) بیر فوتبالیست. سمپدوریا فوتبال کولوبو و لهیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بارتوش برشینسکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- PLWABN شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- لخ پوزنان کولوبونون اویونچولاری
- لقیا ورشو کولوبونون اویونچولاری
- سمپدوریا کولوبونون اویونچولاری
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار


text:
تسلیم اولان قادین تروریست عائلهسی ایله گؤروشدو
اقناع چالیشمالاری نتیجهسینده هؤرگوتدن قاچان قادین تروریست، حابور سرحد قاپیسیندا گوونلیک گوجلرینه تسلیم اولدو
اقناع چالیشمالاری نتیجهسینده گوونلیک گوجلرینه تسلیم اولان بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا منسوبو قادین تروریست عائلهسی ایله گؤروشدو.
ماردین امنیت مودورلوگو ترورلا موباریزه شعبه مودورلوگو و استخبارات شعبه مودورلوگونون ایش بیرلیگی ایله یئریدیلن اقناع ایشلری نتیجهسینده ۱۹۹۹.جو ایلدهن بری ترور هؤرگوتو پکاکا/کاجکا ایچریسینده فعالیت گؤسترهن بیر قادین تروریست، قاچاراق ۱۹ سپتامبردا شیرناکین سیلوپی ائلچهسی یاخینلارینداکی حابور سرحد قاپیسیندا گوونلیک گوجلرینه تسلیم اولدو.
"سلاحلی ترور هؤرگوتونه عضو اولماق" سوچوندان سابقهسی اولان تروریستین، ایشلملرینین داوام ائتدیگی ترورلا موباریزه شعبه مودورلوگونده باجیسی ایله گؤروشدورولدو.
ایللر سونرا گرچکلشن گؤروشمهده دویغولو آنلار یاشاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان گوندمی دگرلندیردی
جمهورباشقانی، سوریهده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگیه، آمریکا بیرلشمیش دؤولتلرینه و اسد رژیم دستگینه قارشی هر جور مبارزهنی وئرهجکلرینی بیلدیردی
آکار: یئری و زامانی گلدیگینده لازیم اولان ائدیلهجک
"اصیل میللتیمیزین حاقینی، حقوقونون هر بیر ذرهسینی قوروماق بیزیم بورجوموزدور"


text:
پاپاق آتدی(اویون)
پاپاق آتدی – آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر فصیللرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاردان بیریدیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بو اویوندا بئش-اون نفر اوشاق ایشتیراک ائدیر. اونلاردان بیرینی ساناما اوصولو ایله موللا (باشچی) سئچیرلر. سونرا اویون آشاغیداکی کیمی داوام ائدیر.
موللا وار قووّهسیله الینده توتدوغو پاپاغی هاوایا توللاییر. عئینی زاماندا، اوشاقلار آشاغیداکی سؤزلری کورلا دئییرلر کی، بودا اویونون قایدالاریندان بیلدیریر:
آ هورموزو، هورموزو،
نه اینجیدیرسن بیزی.
پاپاغی گؤتور، اوچ
دفعه دولان، وور بیزی.
هله پاپاق هاوادا اولارکن، یئره دوشنده اونو گؤتورهجک اویونچونون آدی چکیلیر. قایدایا گؤره، پاپاغی هاوادا توتماق اولماز. پاپاق یئره دوشن کیمی آدی چکیلن اویونچو جلد اونو یئردن قالدیریب اوچ دفعه دوردوغو یئرده فیرلانمالی (اولا بیلر کی، پاپاغی اوچ دفعه باشی اوزهرینده فیرلاتسین) و قاچیب اطرافا سپلنمگه چالیشان اوشاقلاری پاپاقلا وورمالیدیر. پاپاق یئره دوشمهیینجه اوشاقلار قاچا بیلمزلر. پاپاق هانسی اویونچویا دَیسه، او گلیب آدی چکیلهنین یئرینی دَییشمهلیدیر. یوخ، اگر هئچ کسه دیمهسه،اوّلکی اویونچو یئرینده قاچیب معلوم قایدادا اویونو داوام ائتدیریلیر.
قایناق[دَییشدیر]
• نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.153.


text:
۲۶ نوْوامبر
۲۶ نوْوامبر:
- ۱۸۱۲ - ناپوْلئوْن قوْشونو مغلوب اوْلاراق رۇسیهدن گئری چکیلمهيه باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۴ - داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتینین اساسنامهسی درج ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۴۲ - شوروی اوْردوسو ایستالینقراددا عکس هۆجوما باشلامیشدیر.
- ۱۹۵۰ - تۆرکیه کوْرهده مۇحاریبهيه قوْشولموشدور.
- ۱۹۶۹ - سعودی عربیستانی ایله يمن آراسیندا سیلاحلی مۆناقیشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۷۸ - ایراندا روحانیلر اهالینی پهلوی رِژیمینه قارشی اعتیصابا چاغیریب و اؤلکه ایفلیج وضعیتینه گلمیشدیر.
- ۱۹۹۱ - آذربایجان جومهوریتینین داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتی میلّی اراضی قۇرومو کیمی لغو ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۹۳ - آلمان پ.ک.ک-نی تئرور تشکیلاتی کیمی تانیمیشدیر.
- ۲۰۰۸ - بمبئیده تِرور هۆجوملار نتیجهسینده ۱۷۳ نفر هلاک اوْلوب، ۳۰۰-دن چوْخ اینسان يارالانمیشدیر.


text:
«ایتلهمه قـحبهنین بالاسی!»
بونو سؤیلهین، قیٛرخبئش، اللی یاشلاریندا گؤروشن بیر قادین ایدی. بیر زامانلار خیٛنایلا بوْیاندیغی بللی اوْلان ماتلاشمیش، چیرک ایله یاغدان یاپیش-یاپیش اوزون ساچلاری ایللرجه حلّاج الی دَیمهمیش یۆن کیمی دۆیون-دۆیون ایدی. اوْوودلاری، کیچیک آلماجیق سۆموکلری داها دا بللنسین دئیه ایچری باتمیشدی. سارالیب ازیلمیش، یاشیلینی ایتیرمگه اۆز توتموش یاشیللیغی خاطیرلادان، چوخورلانمیش گؤزلرینده، آجینین کؤکو یانیب ایللر ایدی ده سؤنموشدو.چیرکدن قارایا چالان چادراسی چیگینلرینه دۆشموشدو. اوْتاغا ایتهلینهرک سوْخولارکن اوْتاغین اوْرتا یئرینه تۆپوردو: «آغیزینا تۆپوردویومون قورومساغی!»
صندلده بیروْووز ایلیشمیش یاشلی قادین، اوْنون قانلی تۆپورجگی دَیمهسین دئیه
آغ چادراسینی یئگین ییٛغیشدیردی. گنج کیشی، قاققا چکدی: «وای وای وای! بو نه عظمت،
نه جلال!»
«کی سسیوی سیٛرتیغ گده! سن کیم اوْلاسان؟»
قادین، هیرسینی گنج کیشینین اۆزونه ساردی. دؤشَنکلی میز-صندلی سایمادان،
کؤهنه بیر خالچانین سریلدیگیی گئنیش سالونون بیر کۆنجونه سینهرک، باشینی دیزلرینین
آراسینا آلان گنج قادینین یانیندا چؤمبلدی. ساری چیچک ناخیشلی، بیر زامانلار یاشیل
اوْلدوغو آیدین اوْلان دوْنونون اتگی، کیچیک دیز قاپاقلارینی اؤرتمگه چاتمادی.
دیزلرینی، دۆزلشمیش و هاردانسا پالتارینین اۆستوندن ساییلاجاق قابیرغالارینا یاپیشمیش
دؤشلرینین قاباغینا ییٛغدی. لاجوَرد ماوی یئللگینین جیب
آغیزی ییٛرتیق ایدی. ایٛشیغی سؤنمگه اۆز توتموش گؤزلری، کیمسهنی گؤرمک ایستهمیردی.
اوجا بوْیلو، قارا پالتولو بیر کیشی، سالونون بیر اوجوندان باشقا اوجونا
آددیملاماسینی، قادینین اوْتاغا ایتهلنمهسیندن سوْنرا یئگینلتدی. اللرینی
آرخاسیندا قیٛفیللاییب، بیر باخیش آیاقلارینا بیر باخش دا قارشی دووارا آتاراق
گئدیب گلهرک تک باشینا باشلادیغی حرارتلی دارتیشماسینی داوام ائتدیریردی. کیمسه
اوْنو گؤرموردو سانکی. چادراسینی ییٛغان یاشلی قادین، گلین گئدرکن آناسی
قولاغینا اوْخودوغو دوعانی خاطیرلادی. بیلگینه دوْلادیغی آتا یادیگاری تسبئحینی اله
گؤتورهرک چئویرمگه باشلادی.
سالوندا، پنجرهیه باخان دووارا پارالئل دایانان میزدن و اطرافیندا سیٛرالانان
یئددی صندلدن باشقا، اشیا ساییلان بیر زاد یوْخ ایدی. دوواردا اوْیولموش اۆچ رفده
سریلن، قارا و قیٛرمیزییا چالان قهوه رنگی گؤن جیلیدلی
کیتابلار و همن رنگده کؤهنه بیر چرچیوهلی عکس قوْیولموشدو. عکسدهکی آدامین گور،
قارا ساچلاری دیقّتله دارانمیشدی، گؤزلرینین ایچی ایسه گۆلوردو. ساغ الی چنهسینین
آلتینی قاورامیشدی. گۆلومسهین کیمی ایدی. آیری رفلرین بیرینی، کیچیک ترانزیستورلو
بیر رادیو، باشقاسینی ایسه قورشون رنگینه چالان بیر فانیس بزهییردی. اوجا تاوانین
اوْرتاسیندان، اۆزرینده قارامیلچک پیسلیگی ایله قارا نؤقطهلر مئیدانا گلمیش قیٛسا
کابلین اوجوندا تک بیر لامپ ساللانیردی. ائشیکدن، چوْخ اوزاقلارداکی بیر شهر های-کۆیونون
سوْن قیٛرینتیلاری ائشیدیلیردی.
بیر مدّت سوْنرا قاپی یئنیدن آچیلدی. قارا پئنجگینی چیگینلرینه آتمیش، ایری هئیکللی
بیر کیشی ایچری گیردی. کیشی، قاپینی تلاشسیز بیر شکیلده، آرخاسینا دؤنمهدن آیاغییلا
باغلادیقدان سوْنرا، ساغ چیگنینی یوخاری آتدی، چیگینلرینه آلدیغی پئنجگینی دۆزلدهرک
هامینی سۆزوب میزه دوْغرو گئتدی. کۆنجده، دورمادان تسبئح چئویرن، سانکی مرثیه،
تعزیه مجلیسیندن یئنیجه گلمیش کیمی آغلاماقدان گؤزلری قیٛزارمیش مُلّانین یاخینیندا
آیاق اۆسته دایاندی. کیشی، پئنجگینی چیگینلرینده تکرار دۆزلدهرک، «بلی...
هامیمیز بوردایمیشیق!» دئدی. بیر هن-بیر یوْخ ساچلاری آغ-قارا و اللییه یاخین یاشی اوْلسایدی دا، حرکتلری
گنج و فرز ایدی.
میزین اطرافینا دۆزولن یئددی صندلدن بیرینی ترس چئویریب اوْتوردو. سوْل قوْلونو
صندلین آرخالیغینا آتدی. ساغ الی ایله، یان جیبیندن بیر کاغاذ پارچاسی چیٛخارتدی.
کیرلشمیش، قالین بیٛغلارینی ائشندن سوْنرا، بوروق کاغاذ پارچاسینی ایکی الینین
بارماقلاری آراسیندا توتدو. کیشینین آرام داورانیشلاری هامینی سوسماغا مجبور ائدیردی.
«داها اوْیونا باشلایا بیلریک!» دئدی.
هر کس، باشقاسینین سؤزه باشلاماسینی گؤزلهییردی. میزین باشقا اوجوندا اوْتوران
گنج کیشی، ماراغینی گیزلهدنمهدی. یۆنگول گۆلومسهیرکن، سسی پۆفلهدیگی سیگار تۆستوسونه
بوْغولدو: «نهیمیش اوْیون؟ بیری سؤیلهسه باشلاریق!» دئدی.
کیشینین قالین و خشلی سسی
اوْنو سوسدوردو. «دیٛریلداماسان اوْخویاجاییق هرحالدا...» دئیرکن بوروشوق کاغاذی یئنیدن
شاققیلدادیب صافاتدی. بوْغازینی تمیزلهیهرک کاغاذا
یئنیدن نظر سالدی. سوْنرا دا گنج کیشییه اوزاداراق، «گؤزلریم سئچمیر! اوْخو گؤر
نه یازیب؟» دئدی. گنج کیشی، کئفسیزجه قالخاراق کیشیدن کاغاذی آلدی. صندلده اوْتوراراق
دیرسکلرینی میزه سؤیکهدی: «چوْخ دا ایری یازیب آما...» دئیهرک گۆلومسهدی و اوْخودو:
«بو اوْتاقدا یئددی نفرسینیز.
بیر-بیرینیزین آدلارینی و اؤز آدلارینیزی بئله اونودموشسونوز بلکه؛ آما اینانین کی
بیر-بیرینیزی تانیییرسینیز. آرانیزدان بیری، اینسانین اؤز آدینی اونودماسینین نه
معنا وئردیگینی بیلیر. هئچ بیر شئیی دَییشدیرمهیهجک بلکه؛ آما آدلارینیزی سیزه
خاطیرلاداق: بو مکتوبو میر ایسماعیلـا وئردیک. آرانیزدا ان یاشلی گؤرونن قادین روخسارادیر،
ان گنج گؤرونن قادین ناهید، اوْ بیریسی صُغرا. آددیم آتیب اؤز-اؤزونه دانیشان آدام
جعفردیر، مُلّانین آدی میرزه حمیددیر، گنج اوْلان کیشی ایسه کریم. حایاتینیزین
نه جۆر داشینیلماز اوْلدوغونو بیلیریک. بونو سیز ده بیلیرسینیز. البته سیزین
حیاتینیزی محو ائدن بعضیلری اوْلموشدور. بلکه اؤزوز اؤزونوزو چۆروتموشسونوز. ائله
اوْلسا بیر گۆناهکار وارمی؟ فرض ائدک، آختارماغینی اونوتدوغونوز اوْ گۆناهکار بو
آندا آرانیزدادیر. اوْنو سیز تاپاجاقسینیز. بلکه ده هر کس اؤز آختاردیغینی تاپاجاق.
چۆنکو اوْ بیر آدام، هامینیزین گۆناهکار اوْلدوغونا اینانیر. بیز ده اوْنا
اینانیریق. دئمک بیر حقیقت وار. اوْ حقیقتی تاپماق سیزین الینیزدهدیر. حقیقتی تاپماق
اۆچون سیزه اۆچ گۆن، اۆچ گئجه فۆرصت وئریلمیشدیر. اۆچونجو گئجهنین سوْنونا قدر اوْ
بیر آدامی، یعنی حقیقتی کشف ائتمهلیسینیز. ائله اوْلماسا، بۆتونوز بیر حقیقتین
ایچینده یوْخ ائدیلهجکسینیز؛ عدالت یئرینی تاپسین دئیه.»
بیر بوجاغا سیٛغینمیش و باشینی دیزلرینین آراسیندا باسدیرمیش اوْلان گنج
قادین ناهید، سۆرعتله اطرافا باخدی. اَینینده ماوی شالوار و توْپوقلارینا قدر
اوزانان ماوی کؤینگی وار ایدی. ساچلاری داراق گؤرمهمیشدی، داغینیق ایدی. گؤزلرینین
ایچینده مینلرجه دیشی قورد یووا سالمیشدی. سسینده ده اوْ دیشی قوردلارین اولاماسی
وار ایدی. قوردلار، هیرسله دلیلیگین سیٛنیرلاندیران داغلارین آواراسییدیلار.
گؤرونمهین بیر ال حولقومونداکی مۆسلسلین تتیگینی باسدی و سؤزلر گۆلـله کیمی یاغماغا
باشلادی. گنج قادینین سسینده بیر قیٛرغین وار ایدی: «من سیزی تانیییرام... قاپینی
آچیب باغلاییرسیز... من ایندی گلدیم... آدیم ناهید... اوْ قیٛز هاردا... هر شئیی
سؤیلهدیم سیزه... دیزلریم قورودو... آج دئییلم... منی آپارمایین داها... من
گئدیرم... آناما سؤیلهدیم مرجیمکلی دۆیو پیشیرهجک... تئز داراغیمی وئرین آرتیق...
آینامی سیٛندیردیز... تئز اوْلون... تئئئئئئز... بسدی داها... بسدی... بسدی... گؤررر...»
گنج قادینین، قولاقلاری کار ائدن قیٛشقیریغی اوْتاقداکیلاری سرسم ائتدی. کریم،
گؤزلرینی اوْندان گؤتوره بیلمیردی. میر ایسماعیل، کئفسیزجه دوْنقولداندی: «اوْهوووه!
اوْلان دلی بیر دئییلمیش بو اوْتاقدا!»
ناهید بیردن یئریندن آتیلدی. آنجاق قالخماسییلا بیرلیکده، بدنی ساللانماغا
باشلادی. کیمسه نه اوْلوب بیتدیگینی آنلامادان، گؤودهسی باشیندان آیری، قیٛچلاری
گؤودهسیندن آیری سارسیلماغا باشلادی. سانکی اوْنلارجا گؤرونمهین ال، بو سیٛسقا وۆجودو
سارسیدیردی. کۆرک اۆستونده یئره دۆشدو. صُغرا، قیٛشقیراراق ناهیدین باشی اۆستونه
گلدی. قیٛزین چنهسی قیٛفیللانمیشدی، آغزیندان کؤپوکلر آخیردی. صغرا آغلاییردی. میر
ایسماعیل، نه ائدهجگینی بیلمهدن کریمه باخدی: «نه اوْلور اوْلان؟» دئدی. کریم،
الیندهکی کاغاذی ماسایا آتاراق یئرده چیٛرپینان گنج قیٛزین یانینا قاچدی، باشی
اۆستونده بارداش قوردو، قیٛزین باشینی یان چئویردی، چیٛرپینیشلارینین دایانماسینی
گؤزلهدی: «تشنّوج... گؤزلهمهلیییک.»
صُغرا، «جیٛزیق آتین! اطرافینا داییره چکین چیٛرپینمالاری دایانسین بو یازیغین!»
دئدی.
کیمسه اوْنو دینلهمهدی. مُلّا، چیٛلپاقلیغی نامحرم قادینین آلینینا توْخونماسین
دئیه عباسینین اوجویلا باغلادیغی الینی ناهیدین آلینینا قوْیدو و دعا اوْخوماغا
باشلادی.
کریم، هیرسلی بیر سسله: «نه ائدیرسن حاجی؟ قادین تشنّوج ائلیر. داوان یوْخسا
چکیل هاوا گلسین!» دئدی. مُلّا، «شیطانا لعنت اوْلسون!» دئیهرک کیشلهنن بیر
اؤردک کیمی اوْرادان اوزاقلاشدی.
ناهیدین چیٛرپینیشی دورونجا روخسارا، قیٛزین باشینی دیزلری اۆزرینه آلدی. گنج
قادینین سۆدوگو، شالواریندان خالچایا آخدی. صُغرا ایله روخسارا، گنج قادینین اطرافا
یایدیغی موردار قوْخونو سایمادان اوْنون ساچلارینی اوْخشاییردیلار. اوْ حالدا اۆچ قادینین
بیر یوماق اوْلدوغو کۆنج، سۆدوک و پـوخ قوْخویوردو.
جعفر، آددیملاماسینی کسدی. سالونا دؤنهرک، بیر دووارا قارشی دایاندی. اۆزو آز
قالا دووارا دَیهجک ایدی. آرادان بیر قاش-قاباقلی ناراحات باخیشلارینی اوْتاغا
چئویریردی، ایشاره بارماغینی سۆرعتله آغیزیندا ایٛسلاداراق دووارا بیر شئیلر یازیردی.
صُغرا، گنج قادینین آغیزینین، چنهسینین کؤپوکلو آغیز سویونو اتگینین قیٛراغییلا
تمیزلهدیکدن سوْنرا، ناهید درین بیر نفس آلیب یوخویا گئتدی. کیشیلرین، صُغرا
ایله روخسارانین آز یاخینلیقلاریندا یارادیقلاری چئوره یاواش-یاواش داغیلدی.
صُغرا، «بو قادینی تمیزلمهلیییک،» دئدی سوْنرا کریمه باخاراق، ایکییه قاتلانمیش
اۆزبهاۆز دووارلا پارالئل یئره سریلمیش پتونو گؤستردی: «پتونو توت!»
کریم آیاق اۆسته، کۆرگینی صُغرا و ناهیده دؤندرهرک گئتیردیگی پتونو
آچدی: «بو نهدی اوْهو! نه قوْخور! معدهم آغزیما گلهجک. تئز اوْلون!»
"کس سسینی گده! گؤرمورسن؟ قادین کئفسیزدی... مریضدی! منه بیر توْربا تاپین.
چیرکلی پالتارلاری آتاجاغام.»
ایکی قادین، ناهیدی تمیزلهیندن سوْنرا دووارین کنارینا آپاریب یاتیرداراق
اۆستونو پتو ایله اؤرتدولر. اۆزلری گۆلمگی عصرلر ایدی اونودموشدو سانکی. میر
ایسماعیل دانیشماغا باشلاماق ایستهیرکن صُغرا آیاغا قالخدی. «بو
قادینین پالتارلارینی یومالییام. منیم چادرام دا موردار اوْلدو،» دئدی. میر
ایسماعیل، پوْزولموشدو: «چیٛخ حَیَطه یو، تئز قورتار!»
صُغرا، اوْتاغا گئری دؤندوگونده بعضی یئرلری ایٛسلانمیش پالتارینین
قوْل آغیزینین دۆیمهسینی باغلاییردی. روخسارانین یانیندا یئره چؤکدو.
بارماق ایشارهسی ایله کریمدن سیگار ایستهدی. کریم، صُغرانین
قارشیسیندا چؤمبَلهرک چاخماغی چاخدی. گؤزلری بیر آن، صُغرانین آغیزینین قیٛراغیندا
قوروموش قانا ایلیشدی. کریم، سوْروشماغینین قاباغینی آلا بیلمهدی: «بوْغوشدونمو؟
آغزیوین قیٛراغی قانلیدی...»
صُغرا، سیگاردان درین بیر نفس آلیب هیرسله کریمه باخدی: «چکیل
اوْلان... بیر سیگار وئردین دای نکیر-مۆنکیر اوْلما باشیما!»
میر ایسماعیل، هامی یئرینه اوْتورونجا، گؤزونون قیٛراغییلا
جعفرین تپیلدیگی بوجاغا باخاراق کئفسیزجه، «جعفر قارداش، سن ده اوْمباوی یئره
قوْیسان یاخشی اوْلار. جیٛزیقلاریوی سوْرا چکرسن... ایندی زامانی دییل،» دئدی. جعفر
اوْنو ائشیتمیردی بلکه ده. میر ایسماعیل، صبیرسیز بیر شکیلده سسینی یۆکسلتدی:
«تامام! بیتیرین دیٛردیریزی! اوْخودو، ائشیتدیز. منیم آدیم ایسماعیل، ایسمال
دئییله بیلر ذاتاً. یانی عادتیم وار. فرق ائلهمز. سیز ده ایسمال دئیه
بیلرسیز ایستهسز. دئمهلی گؤرونور کی آدیمی اونودمامیشام. اوْیون قیٛسا سۆرهجهیه
بنزیر. جینایتکار، جینایت تؤرَدهجک قدر مؤحکم بیری اوْلدوغونا گؤره "منم اوْ"
دئیر، بیتیرهریک ایشی. کیمسهنی ده سوْرغو-سوالا چکمهیه گرک قالماز. تئز اوْلون.
اوزاتمایین! اوْ اۆرکلی کیم ایمیش بیلک!»
کریم، «ساغ اوْل! دئمک منیم ایشیم قورتاردی آرتیق،» دئیهرک یئریندن
قالخدی.
ایسمال، صندلیندن قالخارکن قاققا چکدی: «دوْغرودان اۆرکلی ایمیشسن
با لیجیمسیز! مرد آدام ایمیشسن! نه ایمیش گۆناهین؟ نئچه قارین سؤکوبسن خبریمیز یوْخ؟»
کریمین دوْداقلاری تیترهدی: «نه قارینی، نه سؤکمهسی! هم ده
من بوردا دییلدیم... تازا قاییتمیشام. نهدن
بورا گتیریلدیگیمی بئله بیلمیرم... سیزلری تانیمیرام. سیزین حاقّیزدا جینایت
تؤرتمیش ده اوْلا بیلمهرم. مندن بو قدر، ساغ اوْلون، گئدیرم من.»
ایسمال لاغا قوْیاراق گۆلومسهدی: «یوْخ بابا؟ بو بیر آیاقدی، یوْخسا
بیز چوْخ گیج گؤرونوروک؟»
«نه آیاغی آخی!»
مُلّا حمید، قیٛسا ساچلارینا دوْلادیغی آغ
ساریغینی باشیندا اوْینادیب، سؤزلری کسهرک بیردن قیٛشقیردی: «نه جینایتی... نه یوْخ
ائتمهسی کیشینین اوْغلو؟ سن عاغلیوی آزیبسان؟ صاباحدان بیری تاپیلیب دئمز نهدیر
بو رۆسوایچیلیق... آخی بیر پارچا کاغاذ دا اوْلدو مدرک؟! سنه کیم وئردی بو کاغاذی؟
مسجیدلره، مدرسهلره سیلاحلی عسگرلرله یۆگورمهلری گؤرمهدی، ایندی ده سنی
گؤندردیلر؟ چیگنینده پئنجک... حتماً نعوذبیللاه آدام دوْغراماغا جیبیوه قاتلاما بیٛچاق
دا قوْیوبلار!»
مُلّا، ایسمالین جاوابینی گؤزلهمهدن تسبئحینی بارماقلارینین
آراسیندا سۆرعتله چئویرهرک گؤزلرینی سۆزدوروب میٛریلدادی: «استغفوروللاه!
استغفوروللاه! استغفوروللاه...»
ایسمال، ساغ الی ایله میزه ضربتله ووردو: «اهوووه! کسین سسیزی، سیزی
آللاهسیز سیچانلار!»
روخسارا، ایختیارسیزجاسینا سیٛچرادی. دیلی، قوروموش آغزینداکی دوعانی
تکرارلادی. صُغرا، باشینی دیزلرینین آراسینا سوْخدو. ساچلاری قیٛچلارینی
اؤرتدو. هامی سوسموشدو. ایسمال، پئنجگینی چیگنیندن گؤتوروب صندلین آرخالیغینا
آتاراق، تکرار «سوسون دئدیم!» دئیه قیٛشقیردی و آرخاسیجا دا قالین قاشلارینین
آراسیندان اوْنلاری سۆزهرک سؤزونه داوام ائتدی: «بیر پـوخ یئمک قدر اؤزونوزه گۆوهنیب
مؤحکم ایمیشسیزسه... آچیقلامالیسیز! بو ایشی بو گئجه قورتاراجاغیق... اۆچه بئشه گرک
یوْخ... آنلامایان وارمی آرازدا؟ صاباحی بیریگۆنو گؤزلهیه بیلمهرم! ایشیم وار،
گۆجوم وار! گۆن بیتسه گۆناهکار تاپیلماسا، هامیمیز پـوخ یوْلونا گئدهجهییک...
آنلاشیلدی؟»
روخسارا، چادراسینین آلتیندا میٛریلدادی: «من نه گۆناه ایش
گؤرموشم؟ آللاه سن باغیشلا گۆناهلاریمی...»
صُغرا، گۆلمگه باشلادی: «سن آللاه بیزیم آنلایاجاغیمیز دیلده
دانیش.»
کریم، گۆلهرک مُلّایا دؤندو: «حاجی... دوعا ائله! حالیمیز یاماندی!»
صُغرا، «اوْنون دوعاسی قبول اوْلسایدی گؤیدن اینگینار یاغاردی!»
دئدی و مُلّانین جاوابینی گؤزلهمهدن یاواش بیر سسله داوام ائتدی: «آختاردیغیز
منم! نهدی گزیشیب دایانیرسیز؟ شهرین قـحبـهسی مگر من دئییلم؟ ان گۆناهکاریز من
دئییلم مگر؟ هامیزی گۆناها باتیرمادیم مگر؟» باشییلا اؤز سواللارینی جاوابلاییب
تصدیقلهدی: «بلی، ائلهدی، ائلهدی! هم اؤزومو یاندیردیم، هم سیزی! ایسمال،
چک خنجری قورتار بو ایشی!»
ایسمالین اۆزونده گۆللر آچدی: «آفرین سنه قادین! اوْسان بوسان هر نهسن
آما اۆرکلیسن. من ده معصوم ساییلمارام
البته... بیر نئجه جانا قیٛیدیق البته؛ آما هامیسینین دا حقّی ایدی! یانی عدالتی
یئرینه یئتیردیم اصلینده!»
مُلّا حمید آیاغا دوردو: «لعنت اوْلسون! نه اوْیونوز
وار چیٛخاردین! سیزی لعنته گلهسیز! من گئدیرم.»
کریم، پنجرهیه دوْغرو گئتدی: «یوْخ حاجا! یوْوْوْوْخ! اوْ جۆر
اکیلمک یوْخوموزدو! سانمیرام سنین معصوم اوْلدوغونو! شیطان بیلیر نهلر ائلهییبسن،»
دئدی و بارماغینی مُلّانین آلنینا قوْیاراق آرتیردی: «ایسمال گؤردون نه
دئدی؟ ائشیتمهدین؟ بیزیم آلنیمیزدا گیج یازیلیب؟»
مُلّا، کریمین الینی ایتهلهیهرک سۆرعتله آلنیندان
اوزاقلاشدیردی: «کس سسینی جاهیل!»
کریم، مُلّایا گۆلومسرکن گؤزو ایله جعفری
گؤستردی: «من دئییرم کی بوراخاق بو یاشلی قادینی گئتسین. بیر ده بو کیشینی. یانی
جعفر آغانی. دووارلارا یازدیغینا گؤره بللیدی جزالاندیرماق صلاحیتی یوْخدو! اوْنو
هئچ بیر قانون موحاکیمه ائلهیه بیلمز. بیر ده بو تشنّوجلو قادینی. دئییرم اۆچو
ده گئتسین. یا دا ان یاخشیسی، جعفری حاقلایاق! بو ایچینه ائتدیگیم دۆنیادان
عاغیللیلار نه گؤتوردولر کی دلیلرینه یئتیشمهدی، هه؟ هم ده نه اوْلدو، نه بیتدینی
آنلاماز بئله. یانی دلی، اؤلومون نه اوْلدوغونو آنلایا بیلمز. اؤلومو بیلمهین آجی
چکمز، اوْ جۆر دئییل می؟ یعنی اؤزونون اؤلدورولدوگونو آنلایا بیلمز. یانی...»
کریمین باخیشلاری، صُغرانین هیرسدن دوْلو گؤزلرینه ساتاشینجا
سؤزونو کسدی: «آماااااان نه غلط دارتیرسیز دارتین!»
ایسمال، صندلده اوْتوردو. دیرسگینی میزه سؤیکهیهرک آلنینی اوْووشدوردو.
هامی یئنیدن سوسدو. کریم، یئریندن قالخاراق ایسمالین یانیندا اوْتوردو:
«باخ بؤیوک قارداش! آیدیندی هامینین باراسی وار، بیر غلطلر دارتیب...»
مُلّا بحثه قاتیشدی: «قارداشیم! قارداشیم! سن اؤزووه گؤره دانیش! آللاهدان سووای
کیمسه کیمسهنین حاقّیندا حؤکم وئره بیلمز! کیمسهیه موحاکیمه اوْلونمادان حؤکم
وئریله بیلمز!»
کریم قیٛشقیردی: «کیم موحاکیمه ائدهجک دئمهلی؟»
مُلّا، بیر آز دا سئوینهرک سینهسینه دؤیدو: «بییییز!»
کریمین دوْداقلاری تیترهدی. باشقالارینی گؤسترهرک سوْروشدو: «بیز
دئدیگین کیم؟ گۆناهکار گۆناهکاری موحاکیمه ائدهجک؟ هه، دئ دا به!»
مُلّا عصبیلشدی: «سن گۆناهکارسانسا قاتیلمازسان. من موحاکیمه ائدهرم!»
صُغرا، «کس سسینی! سن موحاکیمه ائدهجکسن؟ پوْخلارسان!» دئیهرک ایسمالا
دؤندو: «بیتیر بو مسخره ایشلری! گؤتور آپار منی، قورتار بو ایشی!»
«هامی آچیقلایاجاق حیاتینی. ائشیدهجهییک... قراریمیزی اوْنا گؤره وئرهجهییک...
ان سوْنوندا!»
کریمین بو تکلیفینی ایسمال دا قبول ائدینجه، مُلّا دا شۆشه
کناریندا، یئره اوْتوردو.
ایسیمال، «پۆشک آتاق، کیمه چیٛخارسا آچیقلاماغا باشلار،» دئدی.
کریم سیگارینی تزهلرکن، «من پۆشک آتماغا گیرمهرم. ایشی شانسا
بوراخمارام. عادتیم دئییل. ساغ اوْلون، آنلادارام آنلاتماسینا دا... نه ایسه... اسگیکلیکلریمیزی
آچیب تؤکهجهییکسه، آنلاداجاقلاریم اوزون سۆرمز، تئز قورتارار!» دئدی گۆلومسهیهرک.


text:
ولادیمیر لنین
ولادیمیر لنین (روسجا: BлaдиMиp Илbич ЛeHиH) ولیادیمیر ایلیچ اولیانوف (۱۹۲۴–۱۸۷۰) شوروی بیرلیگینین جومهور باشقانی (رئیس جمهوری). تئوریسین وانقلابی رهبر کی کومونیست حوکومتین شورویده قورودو.
اونا ولودیا آد وئریلدی. اصلی آدی ولادمیر ایلیچ اولیانوف. اولیانوف قونشوسوندان کی بۇ قونوشدا اوچنجی اوشاق ۶ اوشاقدان اولور.[۱]
سمبریسک شهرینده وولقا چاینین بؤیوندا بیر بالا شهرده دونیایه گوزون آچدی. اونون قارداشی الکساندر ۱۸۸۷ اینجی ایلده داراچکیلدی و او تزار ضدینه کازان شهرینده چالیشدی. ۱۸۹۳ اونجی ایلده سن پترزبورگ شهرینه گئتدی و بۇ شهریده ضدتزار حزبینده (RSDLP)پارتی ده باشچی اولدوی؛ و لینین توتولدی و شوشنکوی شهرینه تبعید اولدی و ۳ ایل تبعیدده قالدی و بۇ ایللرده نادژدا کروپسکایانی آلدی؛ و اولندی؛ و سوندا باتی اوروپایه قاچدی و باتی اوروپاده تزار ضدینه چالیشدی. ۱۹۰۳ اونجی ایلده او بولشوویکلری (ار اس دی ال پی) حزبیندن آیریدی و اولاری منوشویکلرین خطیندن آیردی کی اولاری ژ. لیوس مارتف رهبرلیق ائدیردی؛ و ۱۹۰۵ اینجی ایلده مسکودا انقلابلاری اوز وئردی و مغلوب اولدولار. بولشویکلر مبارزه ائتماقا باشلادیلار و بیرینجی دونیاوروشماسیندا اولار بیر ایدولوژی ضدسرمایه آدینا یارتدیلار و بوتون اوروپاده سرمایه دارلاری آرادان آپارماقا چالیشدیلار؛ و اخیرده بولشویکلر ۱۹۰۷ اینجی ایلده سوسیالیسم حکومتی یاراتدیلارو تزار مغلوب اولدی.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
انگلیسیجا ویکیپدیا en:Vladimir Lenin
منابع[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Stalin-Lenin-Kalinin-1919.jpg
- Lenin-Trotsky 1920-05-20 Sverdlov Square (original).jpg
- Lenin-Trotsky 1920-05-20 Sverdlov Square (censored).jpg
- Soviet Union, Lenin (55).jpg
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- Pages using collapsible list without both background and text-align in titlestyle
- روسیهلی فیلسوفلار
- آتئیست فیلسوفلار
- روسیهلی ایقتیصادچیلار
- روسیهلی اینقیلابچیلار
- ۱۸۷۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۲۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- 19th-century atheists
- 20th-century atheists
- اولیانوفسک دوغوملولار
- People from Simbirsk Governorate
- ولادیمیر لنین
- Russian atheism activists
- Comintern people
- Communist writers
- Heads of government of the Soviet Union
- Heads of the Communist Party of the Soviet Union
- Leaders who took power by coup
- Marxist theorists
- Old Bolsheviks
- Anti-imperialism
- Russian people with disabilities
- Russian journalists
- Russian people of Swedish descent
- Russian people of German descent
- Russian Social Democratic Labour Party members
- People of the Russian


text:
اویان نیوز: تورکیهنین اسکی شهیر آدلی شهرینده “قادین گولرسه” آدلی توپلانتی کئچیریلهجکدیر. ۸ مارت، ساعات ۱۴٫۰۰-ده باشلایان بو توپلانتی، پانئل و کونسئرتدن عیبارت اولاجاقدیر.
گونئی آذربایجاندا قادین مسئله سی دیقت مرکزینده اولان بو توپلانتینین پروقراملاری بئله اولاجاقدیر:
بیرینجی بؤلوم- چیخیشچی لار؛
۱٫ دوکتور سیمین صبری(اینسان حاقلاری و قادین حاقلاری آکتیویستی): گونئی آذربایجاندا قادین حرکتی، مانعلر و ایمکانلار
۲٫ سهیلا عزیزی(قادین حاقلاری آکتیویستی): فمینیزم ندن گرکلیدیر؟
۳٫ افسانه سولدوزلو(قادین حاقلاری آکتیویستی): آذربایجان، فمینیزم و قادین حاقلاری
۴٫ آنکارا اونیوئرسیتهسی قادین چالیشمالاری بؤلوموندن قوناق چیخیشچی
۱۵ دقیقه آرا وئردیکدن سونرا پروقرامین ایکینجی بؤلومو باشلایاجاقدیر.
ایکینجی بؤلوم- موسیقی:
اوزان حجت تبریزلی
بو توپلانتی، “اسکی شهیر آذربایجانلیلار درنگی” طرفیندن کئچیریلهجکدیر.
یئر: یونس امره کولتور و صنعت مرکزی
تاریخ/ ساعات: ۸ مارت(شنبه گونو)، ساعات ۱۴٫۰۰


text:
یانیندا دلبریمین اعتباریم اولماسادا،
یئنه غمین چکرم ، غمگساریم اولما سادا.
بدنده یاری جانیم قالماییب، گئدیب یاریم،
گرک دؤزوم غم – هیجرانه، یاریم اولماسادا.
گونوم کی، تار اولوب اول زولف الیندن، ای تاری،
ترنم ائیله، سنی تاری، تاریم اولماسادا.
اوزون خیالی بسیمدیر بهشت – کؤیوندا،
یوز ایل خیالیما گلمز، باهاریم اولماسادا.
لبینله مست گؤزون هر دوشنده خاطیریمه،
شرابه رغبیتم آرتیر، خؤماریم اولماسادا.
منیم بیر آهیم ایله شمعلر یانیر گئجه لر،
توخونما، شعله عشقم ، شراریم اولماسادا.
کمند – زولفله ، واحد ، اؤزوم شیکار اولدوم ،
منیم او آهو باخیشلی شیکاریم اولماسادا.