text:
شاعیر , یازار و آراشدیرماجی : صدیار وظیفه ائل اوغلو
سن بیرین دئینده بو ائل، مین بیرین دئسین
( اوستاد کریم مشروطه چی «سؤنمز»)
1383-نجی گونش ایلی تیر آیی نین ایلکین گونلری ایدی. آخشام اوستو ائو تئلفونو زنگ چالدی.دسته یی گؤتوروب،آلوو دئدیکده، دسته یین او بیری طرفینده، همیشه کی کیمی، گور سس ایله سالاملاشان گنج یورد داشیم ،چاغداش آذربایجان ادبیاتی چالیشقانلاریندان اولان، ائله جه ده باکی دؤولت یونیورسیته سینین پسیخولوژی کورسوندا دوکتورا اؤیرنجیسی حسین شرقی دره جک (سوی تورک) ایدی. او، دؤرد- بئش ایل اوندان قاباق ادبیات عالمینه نهنگ کؤچورمه لری ایله گلن کیمی، اوخوجولارینین و داها دوغروسونو دئسه ک او گونکو آذربایجان ادبی محیطی نین ماراقلارینی قازانانلاردان اولموشدو. بونا گؤره کی، سوی تورک ، پروفسور علیار صفرلی ایله پروفسور یوسیف خلیل لی نین سامباللی « آذربایجان ادبیات تاریخی»نی و پروفسور نظامی خودویف ین مشهور« آذربایجان ادبی دیلی تاریخی» آدلی کیتابلارینی کریل الیفباسیندان عرب الیفباسینا کؤچوروب ،گئنیش تیراژلا نشر ائتدیرمیشدی. بو گنج ادبیات چالیشقانی او گونکو ادبی محفیللرده بیرگنج ادبیات خادیمی کیمی دیرله نیردی. حقیقتا او، آغیر ایشلرین عهده سیندن باجاریقلا گلمیش و اوخوجولارینین سئوگیسیسنی قازانمیشدی.سوی تورک له بیرایل اوندان قاباقدان دا مشهور خدیویه الیازماسی اوزریندن چاپ ائتدیگیم «تورکجه دیوان نظامی گنجوی» حاقیندا گؤروشلریمیز ده اولاردی. او، سؤزو گئدن دیوانی،چاغداش الیفبادا ترتیبله ییب شرحلرینی یازدیغیمدان سونرا پروفسور «نظامی خودویف» و پروفسور «آزاده روستم اوا»یا چاتدیریب ، هر ایکی عالیمین ایلک باخیشلارینی دا چاپ اوچون منه گتیرمیشدی. من ایسه بو چالیشقان قلمداشیمین زحمتلرینی دیرلندیرمک و قایغیلارینا احتیرام اوچون اؤز موناسیبتیمی ایلک دؤنه چاپ ائتدیگیم دیوانین 2-جی واراغیندا" شوکرانلار" بؤلومونده درج ائتمیشدیم .اودور کی ادبی ایشلر اوزره علاقه لریمیز ده، تانیشلیقدان بو یانا اؤز دویغوساللیغی ایله دواملانماسیندا ایدی. همیشه ادیبانه داورانیشی و دویغوسال دانیشیقلاری و آذربایجان ادبییاتی اوچون قایغیکئشلیگی ایله تانینان «سوی تورک»ون سسینده، او آخشام، آسانلیقلا دویولاسی بیر سئوینج حیسینی باشا دوشدوم. دسته یین او طرفیندن :
(سالاملاشدیقدان سونرا) شاعیر، سنه بیر خوش خبر ده واریمدی ، ارشاد ناظیرلیگیندن منه تورکجه -فارسجا نشر اولا بیلن بیر آیلیق کولتورل، ادبی نشرییه ایجازه سی وئریلیب - دئدی. حقیقتاً چوخ سئویندیم و اورکدن تبریک ائدیرم دئدیم. او تبریکلریمی ائشیتدیکدن سونرا؛ آلتی ایل قاباق ارشاد ناظیرلیگینین نشرییات دایره سینه گئدیب نشرینی ایسته میشدیم ، ایندی جوابی گلیب -دئدی.
من نشریه نین آدی نه اولاجاغینی سوروشدوقدا، « خدآفرین»، اؤز دوغما بؤلگه میزین آدی – دئدی. خداآفرین سؤزونو ائشیتدیکده بیرداهادا سئویندینم. دویغولاناراق خدآفرین کؤرپولری ذهنیمدن گلیب کئچدی، نه یاخشی، بیزیم ماحالیندا آدینا بیر نشریه اولدو،اؤزو ده آنادیلیمیزده یاییملانا بیلن بیر نشرییه! بو تاریخی آد لاپ یاخشی اولدو دئدیم. او، سئوینجیمی دویوب تبریکلریمه و دویغولاریما گؤره تشککور ائدیب؛ بیلیرسن، کی، شاعیر! من هله لیکده باکی دا درس له مشغولام، تا من گلینجه، زحمتین چوخو سیزین اوزه رینیزه دوشه جک دئدی .باشا دوشدوم کی سونونجو جومله سینده منه اولان ارکینی و بو آغیر ایشه اوچون اوماجاغینیدا بیر نؤو دیله گتیردی.البتده کی او حاقلی ایدی و گره کیردی کی من و باشقا آذربایجانلی قلمداشلاریمیز نشر دونیاسینا تزه جه آیاق باسماق ایسته ین آنا دیللی بیر نشریه نین یاردیمچیسی اولاق.سوی تورک سؤزونون داوامیندا: بیرآی دا واختیمیز وارکی، نشره باشلایاق. ایلک سایسی دا بیر آی یا دک نشر اولمالی دی. زحمت اولماسا صاباح تهراندا ارشاد اداره سینه بیر لیکده گئدک -دئدی.
صاباح سحر ساحات 10-9 آرالاریندا ایدی کی، تهراندا مطهری خیاوانیندا ارشاد اداره سینی آختاریردیق . آدرسی تاپیب گئتدیک و اؤیرندیک کی، مجلله چاپ اولا بیله ر. دئمه کی، 5 آی قاباق کاغاذ یوللانیبمیش، لاکین سوروملو مودیر قئیدیاتدا کی آدرس ده اولمادیغیندان دولایی، نشر ایجازه سینه داییر یوللانیلان کاغازی 5 آی سونرا الینه چاتیبدیر.
ارشاد اداره سینده آیدین اولدو کی، مجلله نین چاپ یئری ایلکین قئیدیاتا گؤره تهران شهری دئییل ، اردبیل شهری دیر. دئدیلر کی، چاپ یئرینی عوض ائتسه نیز، گره ک ناظیرلیگه مکتوب یازاسینیز کی، تهراندا چاپ اولوناجاق. مکتوب یازیلدی و مجلله نین تهران شهرینده دا نشراولماغینا دایر بیر آی سونرا ایجازه وئریلدی.
ائله همن گون ایدی کی مجلله نین نشری اوچون همکارلیغا سؤز وئردیم و هم یئرلیم حسین شرقی دره جک (سوی تورک) ون منیمله ایمضالادیغی مقاویله اساسیندا ایلک چاپینا حاضیرلاشان خداآفرین مجله سی نین باش یازاری و ایجراچی مودیری تعیین اولاراق، صاباحیسیندان ایشه باشلادیم. حقیقتاً آغیر ایش ایدی . اوندان قاباق نشر تجروبم یالنیز اوستاد بهزاد بهزادی نین باشچیلیغی ایله نشر اولونان " ائل دیلی و ادبیاتی" مجموعه لرینده ایدی.دئمک 1381-نجی گونش ایلیندن هر اوچ آی دا بیر جیلید آذربایجان فولکولورونون مؤوضولاریندا یازیلان مقاله و یازیلاری ائحتیوا ائدن بیر کیتابچا ایدی کی نشر قانونوندا کیتاب ایدی و شیفاهی ادبیاتیمیزدا سیستملی و آردیجیل بوراخیلدیغینا بیز نشریه دئییردیک . دوکتور حسین محمّد زاده صدیق، محمد رضا کریمی، اسماعیل هادی،جواد دربندی، عیلرضا صرّافی و منیم همکارلیغیملا آلتی ساییسی سئریال نشر اولونان « ائل دیلی و ادبیاتی» فولکولوریک مجموعه لر ایدی کی تهراندا نشر نخستین نشرییاتی کیتاب قایدالاریندا ایجازه آلیب نشر ائدیردی . اوستاد بهزادینین گؤستریشلریله ایجرایی ایشلرینی گؤرمک منیم عهده مه ایدی . بیر آی مدتدینده خداآفرین مجلله سینین ایش یئرینی کرایه له دیم. تهراندا اینقیلاب مئیدانی نین 150 آددیملیغیندا یئرلشن بیر کوچه ده یئرلشن آسانسورو اولمایان بیر بینانین اوچونجو مرتبه سینده جمعاً16 مئترلیک بیر اوتاق ایدی خداآفرین نشرییه سینین ایلک ایش یئری.
بیز، اورتاق فیکیرلریمیز اساسیندا خداآفرین ین گئنیش یاییملانماسی اوچون ایلک باشلانیشدان خالقا آرخالاندیق. خالقیمیزین دا دایاغیمیز اولاجاغینا امین لیکله چالیشدیق. سؤزون حقیقی معناسیندا میللی معیارلاریمیزی گؤز ببگیمیز کیمی قوروماق آماجیله برابر، مستقیل بیر اورگان اولاراق ایشه باشلادیق. همده، قانون چرچیوه سیندن چیخماماق اوچون مستقیل لیگیمیزی تام دیققتله قورومالی ایدیک. بونا گؤره کی، مستقل اولماق و، هئچ بیر گروپ و سیاسی تشکیلاتین ماراغلارینی تبلیغ ائتمه مک و اونلارین خیدمتینده اولماماق مجلله نین نشر شرایطلریندن ایدی. بیز مستقیل اولدوغوموز اوچون آنجاق خالقمیزدان مادی و معنوی یاردیم آلابیلردیک.ائله جه ده اولدو. عمومیتله هم یئرلیلریمیز اولاراق تانیدیغیمیز صنایع و پئشه صاحیبلریندن رئکلاملار آلا بیلدیک. و آذربایجانیمیزین هر یانیندان شاعیر و یازارلاریمیزدان، علم آداملاریمیزدان ،هونر وصنعت آداملاریمیزدان ایسه نشر اوچون دولغون مقاله لر و آراشدیرمالار و احساسلارلا دولو اوره ک سؤزلری گؤندریلدی. بیز خداآفرین مجلله سینین نشرینه دایر ایشه باشدلادیغیمیزدان صونرا، همیشه هم یئرلیلریمیزین نشریه ده چاپ ائدتیگیمیز رئکلاملارینین گلیری ایله نشریمیزه دوام ائده بیلدیک. خداآفرینین نشرینده مسئولیتده اولدوغوم ایللرده حقیقتاً خالقین صداقتلرله ائتدیگی معنوی و ماددی یاردیملارینین شاهیدی اولدوق. اوزاق گؤرن خالقیمیز یقین کی بیزی ده اؤز قوللوغوندا گؤردوگوندن دولایی یاردیملارینی بیزه اسیرگه میردی.البتده کی خالقین گؤزو تره زی دی.گؤرور، اؤلچور و بیچیر. بیر توپلومسال نشریه اولاراق باجاردیغیمیز قدر خالقین ماراغینی قازاندیق .یادیمدا دیر کی، او گونلر خداآفرین له هم زامان بیر چوخ نشریه لره ده چاپ ایجازه سی وئریلمیشدی. لاکین چوخ آز و محدود تیراژلارلا نشر ائدیلیردیلر. بونا گؤره کی، گلیری اولمایان هر بیر مستقیل نشریه حیاتینا دوام ائده بیلمز. بیز ایسه هر آیدا 4 یا 6 صحیفه رنگلی رئکلاملار چاپ ائدیب نشریمیزه دوام ائدیردیک. خداآفرین ین آرشیولرینه باخساق یقین کی او میللی شعوردان تؤره نن سایغیلاری باشا دوشه بیله جه اییک. بیز رئکلاملارین وسیله سی ایله هم خالق آراسیندا یاییردیق، همده گلیر الده ائتمکله نشر حیاتیمیزا داوام ائدیردیک . بونودا قئید ائدیم کی،
بیزآنجاق مجلله نین خرج لرینی تامین ائدیردیک و اونون قازانجیندان شخصی حیاتیمیز اوچون فایدالانا بیلمیردیک.
قناعتلره قاتلاشیب ادبی – ایجتماعی قوللوغوموزا دا داوام ائدیردیک. هر ایل یوزلرله یازار و شاعیریمیزین و تدقیقاتچیلاریمیزین قلم اثرلرینی آنا دیلیمیزده نشر ائده بیلدیک.
او زامان بو آغیر بیر ایش ایدی و بیز یازارلاریمیزین،شاعیرلریمیزین و خالقیمیزین دستک وئرمه سیله خالقین قوللوغوندا اولدوق .
او اونودولماز ایللرده آجی لی- شیرینلی خاطیره لری طبیعی کی آز حجملی مقاله لرله اوخوجویا چاتدیرماق اولماز.
الیمیزده کی یازینین ایلکینده اوخودوغوموز تک بئیت شعری اوستاد کریم مشروطه چی (سؤنمز) خداآفرین مجلله سینین ایکینجی سایی نین« آغ ساققال سؤزو» باشلیقلی پاراگرافی اوچون یازیب، ژورنالین تحریریه سینه گؤندرمیشدی. ایستردیم او ایللری و او گونلری یاشاتماق اوچون، اوستاد سؤنمزین 17 ایل اؤنجه مجلله میزه یازدیغی دویغوسال اؤیود و « آغ ساققال سؤزو» نو بیر اؤرنک اوچون داها دا سیزینله بیرلیکده اوخویاق، یقین کی، او ایللرین اونودولماز آنلارینی ائله او ایللرین نوتا آلینمیش یادداشلاریندان آلا بیلریک. اوستاد سؤنمز یازمیشدی:
" من سیزه نه دئیه بیله رم؟ درگی نین بیرینجی نومره سی الیمده دیر. جیلدی نین ده اوزرینده،آذربایجانین بوینوندا چوخلو حاققی اولان قودرتلی عکاس هونرمندیمیز حؤرمتلی خانعلی صیامی نین چکدیی خداآفرین کؤرپوسونون شکلینه باخا باحا قالیب درین خیالا دالمیشام. من، ایلک نوبه ده بو سینیق- سالخاق قوشا کؤرپو نو ، هیجران طالعلی وطنیمیزین بیر طرفیندن او بیر طرفینه اوزانمیش و هاچاندانسا ائله اوزانیلی قالمیش بیر جوت مئهریبان قان قارداشی قولونا بنزه دیرم.
درگی نین آد یدا «خداآفرین» دیر. اؤزیله درین حسرت یوکو چکن بو آد، منده بیر عالم نیسگیل دویغوسو اویاندیریر؛ عین زاماندا، ایکی کلمه دن اولاشان بو گؤزل آدین فلسفی دویومو بیر یاندا قالسین، در گینین ایسه بیر اولو مبدأیین رضایتینی،آلقیشینی، داها دقیق دئسک«آفرین»ینی جلب ائتمک نیئتینده اولدوغونودا آندیریر.
دئمک حؤرمتلی درگی نیز ،تانرینین رضایتینی،یئر اوزونده اونون نماینده سی اولان انسانلارین – خالقین رضایتینده گؤرور. اوغور اولسون! منیم کیمی چوخ دانیشانلاراؤز سؤزلرینی، هارداسا بیر شکیل ایلن ائشیتسه نیز، ایسته دیگینیزه قووشارسینیز.شاعیر دئسم:
سئو سن سنه بو یولدا خدا،آفرین دئسین،
سن بیرین دئینده بو ائل، مین بیرین دئسین
باشاری آرزولاریله (سؤنمز)"
نشره باشلایاراق ایلک سای دان حیاتدا اولان تانینمیش یازار و شاعیرلریمیزدن آغساققال سؤزو چاپ ائدیردیک . بو بیزیم اونلاردان ائشیتدیگیمیز اؤیود و اؤیرندیگیمیز تجروبه لرایدی. بیر ایله یاخین داوام ائدن آغساققال سؤزو ستونوندا اوستاد بهزاد بهزادی، دوکتور جواد هئیت، دوکتورحسین محمدزاده صدیق،اسماعیل هادی،عزیز محسنی،کریم مشروطه چی ،دوکتور محمدرضا کریمی،شاعیر توتقون،رحیم کاویان شبستری حسین محمدخانی (گونئیلی)جمشید شیبانی،حمید ملازاده دوکتور محمدعلی فرزانه،سئل اوغلو،و...ایسته گیمیز اساسیندا بیزه آغساققال سؤزو یازیب گؤندرمیشدی. و بیز مجلله نین ایلک صحیفه لرینده درج ائتمیشدیک . خداآفرین مجلله سینده مسئولیتیم اولدغو ایللرده و اوندان سونرا کی ایللرده ده نشرییه نین داوامینا جان- باشلاچالیشان ادبیات خادیمی دوکتورحسین شرقی ( سوی تورک)جنابلارینا بو اوغورلو یولدا باشاریلا دیله ییرام. او، بوتون آغری- آجیلارا قاتلاشاراق اؤز اهمیتلی ایشینه داوام ائدیر. بو گون خداآفرین مجلله سی نین آرشیولرینده آذربایجانیمیزین کلاسیک و چاغداش ادبیاتی نین ،تاریخی ، مدنیتی و توکنمز فولکولور خزینه سینین باره سینده چاپ اولان یازیلاری بیر یئره توپلاساق،یقین کی، بیر انیسکلوپئدیک آرشیو الده ائتمیش اولاریق .
بو ایسه، حقیقتاً عؤمرونو ،جانینی و مالینی خالق اوچون ومیللی وارلیق اوچون اسیرگمه ین اینسانلارین ایشی اولا بیلر. او دونیانین کرونالی گونلرینده ده چالیشقانلیغی ایله خداآفرین آیلیق مجلله سینین نشرینی داوام ائتدیریر. بو دیرلی ایشین ایزلییجی لریندن و خداآقرین مجلله سینین ایلک یارانیشیندان ائلیمیز و ادبیاتیمیز اوچون آتیلان آددیملارین شاهیدی اولدوغوم اوچون، ایلک باشلانیشدان بیر ساییسی دا تعطیل اولمادان نشر اولونان خداآفرین مجلله سینین 200-نجی سایی نین نشرینی اونون سوروملو مودیری و باش یازاری جناب دوکتور حسین شرقی (سوی تورک) جنابلارینا و گئنیش اوخوجو دایره سینه یئرلشن هر کسه تبریک ائدیره م.
سایقیلارلا:ص.و. ائل اوغلو- 7/7/1400


c: text/html

text:
سئیحون
سیحون و یا سیردریا ( قازاقجا:Cыpдapия)، (اؤزبکجه:Sirdaryo)،(تاجیکجه:Cиpдapë ) اورتا آسیادا بیر چای دیر .جیحون چاییلا بیرلیکده تاریخی ماورالنهر منطقهسین اوْلوشتورلار.
آدلاری[دَییشدیر]
اورتا قرنلر، ایسلامی منبعلرده بو چای سیحون آدیلا بحث ائدیلیر.و جنّتدهکی دؤرد چایلاردان بیری دیر. اوغوزلار یینجۆ ۆگۆز (اینجی نهری) و قدیم تۆرکلر ده بو چایا یئنچۆ ۆگۆز دییردیلر.[۱]
قایناقلاری[دَییشدیر]
چای تانری داغلاری (اویغورجا:تانگری تاغ) (چینجه:天山 تیان شان) اورتا آسیادا بؤیوک داغ سیستملریندن بیرینی اوْلوشتوران سیراداغلاردان ایکی قول آلاراق وجودا گلر. قایناقلاری گۆنوموز قیرقیزیستاندان اولان نارین نهری ایله قارادریا آدلاریداکی چایلاردیر و فرگانا وادیسینده بیرلشرک سیحونو اوْلوشتورور.اوْزونلوغو ۲۲۱۲ اوْلان چای آرال گؤلونه تؤکولور.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیا
- ^ Amanjolov, 2002, sayfa 153; Malov, 1951, sayfa 34, 41; DTS, sayfa 269

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آنتروپوسن
آنتروپوسن (آنتروپوسئن) اینگلیسجه: Anthropocene اينساناوغلونون دونيايا اولان ائتکيسينين ان اوست دوزئي چيخديغي صنايع دئوريميندن بوگونه اولان سورج و دوام ائدهجک بو دوروما اينسان چاغي دا دئییلن دؤنهمه وئريلن آد. چونکو دونياميز آرتيق گئري دؤندورولمهسي چوخ زور بير سورجه گيرميشدير. يعني بير آنلامدا اينساناوغلو اؤنجهلري دونيادان ائتکيلهنيرکن ايندي دونياني ائتکيلهمکدهدير. نئجهکی دونياميزين تاريخسل سورهجينه باخديغيميزدا ميليون ايللرله ايفاده ائديليرکن آنتروپوسئنين سون اوچ يوز ايلليک بير سورهجه تقابل ائتديييني گؤرمهییميز گرچکدن ده مودهيش بير دَييشيمين وار اولدوغونون گؤسترگهسيدير. آنتروپوسئنين يئني بير چاغ اولاراق نيتهلهنديريلمهسي بيليم اينسانلارينا گؤره دونياميزين گئري دؤندورولهمز بير دَييشيمه گيردييي ساويدير.


text:
– هه، تعریفلهییردین!
– سونوندا خالا قیزیم اره گئتدی.
– یوخ بابا. کیمه گئتدی؟
– جانیم سنه دئسین. بیلیرسن منیم خالاقیزیم، محللهنین آی پارچاسیدی. گؤزللیگینین حددی حئسابی یوخدو.
– دئمه یینه گرک یوخ بابام، بونو محللهده هر کس بیلیر. او قیز سانکی یئر اوزونده بیر ملکدی.
– هله، یازیق خالامین اَری باققال آغا قولی، بورون پوخو ایله، بانک دان بورج آلماقلا و خالام دا قیزیللارینی ساتماقلا، اونو بیر تهر، زورلا دانیشگاه دا درس اوخوتدولار. قیز درس اوخوماق ایسته میردی کی. گؤزللیگینه گؤره، گلهجهیینین خوشبخت اولماسیندان آرخایین ایدی. کئفینه باخیردی. شعر اوخویوردو. گزیب دولانیردی.
– منجه ده قیز حاقلی ایدی. بو زامانه ده او خوشبخت اولمایاجاق بس منمی اولاجاغام؟
– خولاصه، درس اوخورکن ده، ائلچی لر دال به دال خالامین ائوینه گیریب چیخیردی. آمما خالا قیزیمین بیر یاندان، گؤزو بیر طیب طلبهسی اوغلاندا قالمیشدی. اوغلانین بیر ایلی قالیردی درسین قورتاریب دؤکتور اولسون. بیر یاندان دا، میدانداکی ماشین ساتان ایسکندر وار ها، اونون اوغلو جلیل ده.
– هه، قارنی یوغون ایسکندری دئییرسن دا، گئچن ایل ده خانیمیسی اؤلدو. تازالیقدا دا بیسکیویت کرخاناسی آچیبدی، آدام بتر وار دؤولتلیدی.
– هله، حاج ایسکندرین اوغلو جلیل، بیلمیرم خبرین وار یا یوخ، شهریمیزین چوخ مشهور شاعیریدی. کیتابلاری هر یئرده ساتیلیر. آمما درسینی کی قورتادی، ددهسی ایله ایشله مک، ایستهمهدی. اونا گؤره ده حاج ایسکندر بیر تپیک گؤ…نون اوستوندن ووروب ائودن ائشییه سالدی. ایندی ده یازیق جلیل، تاکسی ایشله دیر، شعر یازیر.
– هله ده گؤرک خالا قیزین نه ائتدی بو آرادا؟
– خالا قیزیم بیر طرفدن، دؤکتوره اره گئتمک ایستیردی، بیر طرفدن ده شعردن و شاعیرلردن ده خوشو گلیردی.
– یازیق قیز، بس سونوندا کیمه گئتدی. طیب طلبهسینهمی، یوخسا حاج ایسکندرین اوغلو شاعیر جلیله؟
– یوخ جانیم، قارنی یوغون حاج ایسکندرین ائله اؤزونه اره گئتدی.
– هه، تعریفلهییردین!


text:
زلنسکی پوتینی گؤروشه دعوت ائدیب
اوکراینا پرزیدنتی ولادیمیر زلنسکی روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینی دونباس-دا گؤروشه دعوت ائدیب.
اوکراینا پرزیدنتی ولادیمیر زلنسکی روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینی دونباس-دا گؤروشه دعوت ائدیب.
زلینسکی بو تکلیفی "فیسبوک"دا چیخیشی زامانی سسلندیریب.
اوکراینا و روسیانین اورتاق کئچمیشی اولماسینا باخمایاراق، گلهجهیه فرقلی نظر سالدیقلارینی سؤیلهین زلنسکی بو وضعیتین پروبلئم اولماق مجبوریتینده اولمادیغینی، گئج قالینمایاجاغی تقدیرده ایمکان اولا بیلهجگینی بیلدیریب.
او بیلدیریب کی، آتشکسین برپاسی نورماندی دؤردلوگو و تهلوکهسیزلیک آلت قروپونون ایجلاسلاریندا موذاکیره ائدیلیب: اورادا وضعیتی مومکون قدر دقیق گؤرمک و آنلاماق اوچون تماس خطینه گلمک تکلیفی ده وار ایدی. هر آی اورا گئدیرم. جناب پوتین! داها دا ایرهلی گئتمهیه و سیزی محاربه اولان اوکراینا دونباسینین هر یئرینده گؤروشمهیه دعوت ائدیرم".
ایلگیلیلی خبرلر
میت-دن عملیات: قولدورباشی ضررسیزلشدیریلدی
یونانیستان ساحللرینده قاییق قضاسی نتیجهسینده آزی 15 کوچمن حیاتینی ایتیریب
یونانیستانین میدیللی آداسی یاخینلیغیندا مهاجیرلری داشییان قاییغین قضایا اوغراماسی نتیجهسینده ان آزی 15 نفر هلاک اولوب.
ایران-دا اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان نوماییشلر 19-جو گونونده داوام ائدرکن اعتراض لارا لیسه(دبیرستان) شاگیردلری قاتیلماسی دقت چکیر.


text:
فولکلور
فولکلور یا خلقيون، خلقين مادي و معنوي كوٍلتورونو موعيّن مئتودلارلا موٍرّتب ائديب، آراشديران علم قوْلونا فوْلكلور دئييلير. فوْلكلور سؤزو ايلك دفعه ميلادي ۱۸۴۶–جي ايلده اينگليسلي عاليم ويليام جي. تامز (۱۸۰۳ – ۱۹۵۵) طرفيندن ايشلنميشدير. بو سؤز ايكي كلمه دن اوْلوشموشدور؛ فولك، خلق معناسيندا و لور، بيليك و علم معناسيندا. دئملی فوْلكلور سؤزو، خلق بيلگيسي و ائل بيلگيسي آنلاميندادير.
قوزئي آزربايجان فوْلكلورشیناسلاري، فوْلكلور سؤزو يئرينه بعضا خلق ياراديجيليغي اصطلاحيندان فايدالانيرلار و توركيّه ده ايسه خلق بيليگيسی عئيني آنلامدا ايشلنير. ايران آراشديرماچيلاري ايسه فارسجا يازديقلاري اثرلرده فرهنگِ عوام، فرهنگِ توده، فرهنگِ مردم، فرهنگِ عاميانه تئرمينلرين ايصطيلاحلارين ايشلدرلر. آنجاق بوگون دوٍنيانين بير چوخ اؤلكه لرينده اوْلدوغو كيمي آزربايجاندا ائله جه ده توركيّهده داها چوخ فوْلكلور سؤزو ايشلنمكده دير.
فوْلكلورو ايكي بؤيوك ساحه يه بؤلمك اوْلار: مادّي فوْلكلور و معنوي فوْلكلور.
مادّي فوْلكلور[دَییشدیر]
مادّي فوْلكلوردا بوتون مادي گؤرونوشو اوْلان خلق ياراديجيليغيندان گؤره نكلردنبحث اولونار.
مثلا:
ايش وسیلهلری[دَییشدیر]
جهره، كوتان، دفه، بالتا، چكيش، اوراق، بوغچو و…
گئييملر پالتارلار[دَییشدیر]
جوراب، باشماق، بؤرك، آرخاليق، كول ه جه، يايليق، چاريق، کوزم، كورك و…
موسيفي آلتلری[دَییشدیر]
ساز، ناغارا، كامانچا، تار، قره نئی، قوشا ناغارا، قاوال، زورنا، بالابان، قارمان و…
ائو وسیلهلری[دَییشدیر]
قاب، قاشيق، چاناق، گويوم، ساج، كورسو، كوزه، سهنگ، وردنه، اوخلو و...
یئملیلر[دَییشدیر]
بزکلر[دَییشدیر]
بيلرزيك، بويون باغي، قول باغي، سيرغا، اوزوك و...
دؤشمهلر[دَییشدیر]
خالچا، كيليم، وئرني، كئچه، جئجيم، فرش، حصير و...
جنگ آلتلري[دَییشدیر]
قيلينج، قارغی، چوماق، اوخ، يای، ساپان، قمه، خنجر، قالخان و...
اوشاق اويونچاقلاری[دَییشدیر]
قولچاق، چاخچاخا، يوگورك، آشيق، مازي، مازالاق، فيرفيرا و...
معمارليق عونصورلری[دَییشدیر]
و...[دَییشدیر]
معنوي فوْلكلور[دَییشدیر]
معنوي فوْلكلوردا خلقين معنوي ساحهده كي يارايجيليغندان سؤز گئد، اوندا خلقين اينانجلاري، عادت، عنعنه لري، آيري-آيري علم ساح هلرينده الده ائتديگي بيلگيلري و بيرده اونون بديعي هونري ياراديجيليغي يئر آلير. شيفاهي خلق ادبياتي، رقصلر،خلق موسيقيسي، خلق تئاتري و… معنوي فوْلكلورون ساحه لريندندير.
معنوي فوْلكلوردا خلقين دوٍنيا گؤروشو، ايده آللاري، آرزي و ايستكلري، حيات تجرهلري، اؤز انعكاسيني تاپميشدير.
مثلا:
داستانلار[دَییشدیر]
کور اوغلو، اصلی و کرم و...
ناغیللار[دَییشدیر]
آتا بابالار دیلیندن اوشاقلار اوچون سؤیلهنیلن داستانلار.
تاپماجالار[دَییشدیر]
ماهنیلار[دَییشدیر]
بایاتیلار[دَییشدیر]
و...[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
تورک خلق ادبياتي يازان: عليرضا صرّافي
آذربایجان فولکلورونون نوع لری بایرام وبلاقی


text:
اقدامات دیپلماتیک ترکیه اخیراً در راستای عادیسازی روابط با عربستان سعودی و امارات متحده عربی بر تجارت و اقتصاد این کشور نیز تاثیر زود هنگامی گذاشته است. به گزارش آراز...
تورکییه جومهورباشقانی اردوغان، تورک دیل بایرامی’نی قوتلادیغی مئساژیندا، “یاشایان بیر وارلیق اولان دیلیمیزی بسلهمک، قوروماق و گلیشدیرمک اوچون تورکجهمیزین قوللانیمینا اؤزهن گؤستئرمهیی سوردورمهلیگیک” دئدی. رجب طیب اردوغان، ۲۶ سپتامبر تورک...
کرئملین سؤزچوسو دیمیتری پئسکوو، تورکیه جومهورباشقانی رجب طیب اردوغان’ین روسیا’یا زیارت حاظیرلیغینین یاپیلدیغینی آچیقلادی. پئسکوو، قازئتهچیلره، اردوغان’ین روسیا’یا گئرچکلهشدیرمهیی پلانلادیغی زیارئته ایلیشکین آچیقلامالاردا بولوندو. اردوغان’ین روسیا’یا یاپاجاغی چالیشما زیارتی ایله...


text:
آکریلونیتریل بوتادین استایرن
آکریلونیتریل بوتادین استایرن (اینگیلیسجه: Acrylonitrile butadiene styrene, روسجا: AБC-плacTиk، عربجه: أكريلونتريل بوتادين ستايرين) بیر شیمیایی ماده. آکریلونیتریل بوتادین استایرن نیتروژن بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Acrylonitrile butadiene styrene»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آکریلونیتریل بوتادین استایرن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دانا رید (اینگیلیسجه: Donna Reed) آمریکالی اوْیونچو ۶۴ ایل عومر ائلهییب و ۱۴ ژانویه ۱۹۸۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۴۱–۱۹۸۵ ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Better Radio Programs for the Week وارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Donna Reed»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده دانا رید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
`تبریک` نتیجهلر
خبرلر [51]
- اردوغان، یهودی وطنداشلاری تبریک ائتدی
- آنکارایا ائلچی آتانماسی اسرائیلده سئوینجله قوتلاندی
- اردوغاندان ظفر بایرامی مئساژی
- ناتودان تورکیهیه تبریک
- شنتوپ، ایران میللی گونونو تبریک ائتدی
- پوتیندن اردوغانا تبریک مئساژی
- جان آذربایجانین دؤولت بایراق گونو قوتلو اولسون!
- ترت وورلد، ۶ یاشینی قوتلاییر
- اردوغان، میرضیایئوی تبریک ائتدی
- پرزیدنت اردوغاندان آذربایجانا تبریک مئساژی
- اردوغان، پوتینی تبریک ائتدی
- اردوغان، میرضیایئو ایله دانیشماسیندا: فخر ائدیریک
- اردوغان، اؤزبکیستانین باغیمسیزلیق گونونو قوتلادی
- اردوغان، قیرقیزیستانین باغیمسیزلیق گونونو قوتلادی
- اردوغان، هجری یئنی ایلینی تبریک ائتدی
- اردوغان، نظربایئوله دانیشدی
- ارسین تاتار تورکیهنی تبریک ائتدی
- اردوغان، باخچالینی تبریک ائتدی
- اردوغان: عائله قاورامینی قوروماغا داوام ائدجییک
- اردوغان: عائله قاورامینی قوروماغا داوام ائدهجییک


text:
تورکیه اردن گه قیغوداشلیک بیلدیردی
اوشبو توغریده تورکیه تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
تورکیه, اردن نینگ عقبه بندری ده یوز بیرگن پارتلش حادثه سی عاقبتیده کوپلب کیشی نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی و یره لنگن لیگی سببلی قیغوداشلیک بیلدیردی.
تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, افسوس که عقبه بندری ده گی انفجارده کوپلب کیشی نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی و یره لنگن لیگی بیلدیریلدی.
بیاناتده, "اوشبو حادثه عاقبتیده حیاتی نی یوقاتگن لر گه الله تعالی دن رحمت و یره لنگن لر گه عاجل شفا تیلرایکن, حیاتی نی یوقاتگن کیشی لرنینگ عایله لری و قرداش اردن خلقی و حکومتی گه ایسه قیغوداشلیک بیلدیره میز" دییه قید ایتیلدی.
اردن نینگ عقبه بندری ده زهرلی گاز یوکلنگن تانکر نینگ اغدیریلیشی آرتیدن یوز بیرگن پارتلش عاقبتیده 12 کیشی حیاتی نی یوقاترایکن, 260 نفر نینگ ایسه یره لنگن لیگی بیلدیریلگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
جو بایدن: کرونا ویروس پاندمی سی توگه دی
بایدن اوشبو مطلب نی سی بی اس بیلن قیلگن مصاحبه سیده بیلدیردی
پاکستان ده مونسون یامغیر لری سببلی حیاتی نی یوقاتگن لر سانی 1208 نفر گه ییتدی
تورکیه ده جایلشگن بلیقلی شفا چشمه سی حقیده قیسقه معلومات
اوشبو شفا چشمه سی تورکیه نینگ سیوان ولایتی کانگال تومنی ده جایلشگن


text:
موقدس روم ژرمن ایمپراتورلوغو
فرانک ایشغاللاری و مسیحیت یاییلماسی آلماندا فئودال موناسیبتلرینین فورمالاشماسینی سۆرعتلندیردی. فرانک ایمپراتورلوغونون سوقوطو ایله آلمان اراضیسینده آلمان ویلایتلرینین بیر دؤولت حالیندا بیرلشمهسینین تمهلی قویولدو. ایلک واختلار بۇ دؤولت دؤرد طایفه هئرسوقلوغو - ساکسونییا، فرانکونییا،آلمان و باوارییا داخیل اولماقلا، رئین، ائلبا چایلاری و آلپ داغلاری آراسینداکی اراضیلری ایحاطه ائدیردی. ایلکین آلمان فئودال دؤولتینی سجییهلهندیرهن موهوم عامللردن بیری ایری فئودال مولکلرینین سۆرعتله آرتماسی ایدی. بونون نتیجهسینده کندلیلرین فئوداللاردان وابسته وضعیته دوشمهسی پروسسی سۆرعتله گئدیردی. بیر سیرا باتی آوروپا اؤلکهلریندن فرقلی اولاراق، آلمان بۇ دؤورده واحید دؤولت ایدی. بۇ دؤولتین یارانماسیندا ماجارلارین و نورمانلارین هوجوملارینین دف ائدیلمهسی چوْخ رول اوینادی. آرتیق ۱۰-جو عصرین اورتالاری و ۱۱-جی عصرین اوّللریندن آلمان فئودال دؤولتی اؤزو ایشغالچیلیق سیاستینه باشلادی. شرقده آلمانلارین اساس ایشغال اوبیئکتی لابابویو ایسلاولارینین تورپاقلاری اولدو. ۹۵۱-جی ایلده آلمان کرالی ۱-جی اوتو (۹۳۶-۹۷۳) قوزئی ایتالیانی اله کئچیردی. او، ۹۶۲-جی ایلده رومانی ایشغال ائدیب، اؤزونو روما ایمپیراتورو اعلان ائتدی. بو واختدان اعتباراً تکجه قوزئی و مرکزی ایتالیا دئییل، روما پاپلاری دا آلمان ایمپیراتوروندان وابسته وضعیته دوشدولر. سوْنرالار بۇ دؤولتی مقدس روما ایمپیراتورلوغو آدلاندیرماغا باشلادیلار.
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "Atlas of Europe in the Middle Ages", Ostrovski, Rome, 1998, page 70
- ^ John Pike. Holy Roman Empire - 1500 - The German Empire.
- ^ Reich und Glaubensspaltung, Deutschland 1500-1600.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ Introduction to Global Politics.
- ^ Nation und Nationalismus in Deutschland, 1770-1990.


text:
۲۰ دسامبر
۲۰ دسامبر:
- ۱۶۹۹ - بیرینجی پتر روسیهده یئنی ایلین ۱ سپتامبردا دئییل٬ ۱ ژانویهده قئید ائدیلمهسی بارهده فرمان وئرمیشدیر.
- ۱۸۰۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری لوئیزیانا اوستانینی فرانسهدن آلمیشدیر.
- ۱۸۷۹ - توماس ادیسون نئون لامپاسینی تقدیم ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۲ - لندنده تۆرکیه و بالکان دؤولتلری آراسیندا باریش کونفرانسی کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۱۵ - سوْن آنزاک و اینگیلیس بیرلیکلری ده چاناققالادان گئری چکیلمیشدیرلر.
- ۱۹۱۵ - مصطفی کمال پاشانین باشچیلیق ائتدیگی عثمانلی اوْردوسو آریبۇرنو ظفرینی قازانمیشدیر.
- ۱۹۱۷ - روسیه و آلمان آراسیندا باریش دانیشیقلاری باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۲ - شوروی سوسیالیست جومهوریتی ایتّیفاقی آدی آلتیندا ۱۴ دؤولت بیرلشمیشدیر.
- ۱۹۲۴ - هیتلر حبسدن قۇرتولموشدور.
- ۱۹۵۵ - سۇدان باغیمسیزلیق اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۵۷ - اوروپا اتومی انرژی آژانسی قۇرولموشدور.
- ۱۹۶۳ - برلین دیوارینداکی بۇراخیلیش منطقهلری ۱ گۆنلوگه آچیلمیشدیر.
- ۱۹۹۰ - شوروی خاریجی ایشلر ناظیری گؤزلنیلمهدن استعفا وئرمیشدیر.
- ۱۹۹۵ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بوسنی-هرزقوییندا وضعیّته نظارتی ناتویا تاپیشیرمیشدیر.


text:
آرین تورکجه ائتیمولوژیک سؤزلوک
آرین تورکجه ائتیمولوژیک سؤزلوک
بو سؤزلوکده چالیشمیشام، تورک سؤزلرینین کؤکنی، کندی اؤزو و تانیقلاری یاخود یاخین کؤکدن اولان کلمهلر آراجیلیغی ایله آچیقلانسین. سؤزون، اؤزو دانیشیب، سسلنسین.
علینیزدکی کیتابدا( بیتیکده)، بیر آنلامدا اولوب(آنلامداش) آما دییشیک سسلنن سؤزلرین، آناکؤکلرین الده ائتمهیه جان آتمیشیق.
تورک دیللریندن درلنمیش سؤزلرین ؛ کؤک آنلاملارین اینجلیریک(تدقیق). سؤزلرین بیچیملرین(فورمالارین) یاراراق ، سسلرین و وورقولارین دوشمهسینی و یئر دییشمهسینی اؤیرنهرک، سؤزلرین قوهوملوغونو، ایچ آنلام بیرلیغینی جانلاندیرمیشیق. تورک ائللرینین باشقا باشقا اؤلکهلرده یاشادیقلاری و داها، باشقا قونشولوقلاردا اولدوقلاری دولاییسییلا، دیللرینده جانلانان سؤزلر، سس دییشمهلرینه اوغرامیش و 'سؤزون قابلاریندا، قالیبلاریندا دییشیکلیکلر تاپیلمیشدیر.
بوردا بیر سؤزون دییشیک سسلنمهسینه باخمایاراق ، بو سؤزلرده کؤک آنلام بیرلیگی تمل توتولموشدو. سؤزوموزده جان ، دین(روح) بیرلیگینی الده ائلمهیه تاپینمیشدیر. چاغداش سؤزلوکلرد بیر نئچه سؤزون آینی کؤکدن اولدوغونو گؤرمویهرک، بو سؤزلری باشقا دیللره سپهلهییب کؤکلمیشلردی، بو قازاماتلی؛ اوچوروملو سوروندان چکینمک و کؤکدن ساپینان یوللارین داشلاماق اوچون، آلتدا آدی چکیلن کیتابلاردان تانیکلار آلدیق. گئرچگین اینجه، دایاقلی یوللارین اوغورلاییب، سس دییشمهنین توزلو دوزاخلی تورونا دوشمکدن قاچیندیق. یازیغ اولسون اولاراکی(او عالیملهرکی) اؤز دیللرینین سامباللی، کؤکلو کلیمهلرین آیری دیللرده کؤکلهیهرک، تورک دیلینی کؤکلمک ساوینماسیندادیلار.
سس قونوسونا گلدیکده، سس دییشمهلرینین، کؤکدن یایدیران ائتگیسیندن قاچینماق اوچون، سؤز باشینداکی "غ. ک. X. گ" سسلرینی "ق" ایله گؤستردیک. اؤرنک: - "گئد" سؤزونو "قئد" ده. – کابا سؤزونو "قابا" دا آراماق گرک. سؤز باشی اولان "د" سیسینه گلدیکده، "ت" سسی کؤک سس گؤتورولدو. دئمک، "داد" سؤزو اوچون "تات" آ باخمالیییق. دئمک بو سؤزلوکده، آچیق، یومشاق "ک"، تورکییه تورکجهسینده چوخون ایشلنن قاپالی قورو "ک" یا قارشی، اوستونلوک "ق" یا وئریلدی.
بو سؤزلوک منیم ال ایشلریم ساییلیر. تکجه ایستییم بونون چاپیندان آراشدیریجیلارین علینه چاتدیرماغیمدی. کؤمکسیز اولدوغومدان، بو کیتابین تامام ایشلری -تایپی، دوزلیشی، ...منیم اوزومه دوشوبدو. بو کیتابدان هر چئشیت دیرلنمه، هامی اوچون سربسدی.
حسن بیگ هادی
تبریز
isteklerizi buna yazın baydic@gmail.com
Sayın Bey Hadi, Değerli çalışmanız ve bunu açıkça paylaşmanız için sonsuz minnettarım. Teşekkürlerimi ve saygılarımı sunarım.


text:
ایسنا خبر آژانسینین یایدیغی معلومات اساسیندا، «سیزه سلام گتیرمیشم» شعری ایله شؤهرت تاپان شاعر محمود دستپیش (واله) مرداد آیینین ۱۰نجی گونو ۸۷ یاشیندا ایکن تهران شهرینده حیاتینی ایتیرمیشدی.
محمود دست پیش(واله) ۱۳۱۳نجی ایل باکی شهرینده مهاجر بیر عائلهده آنادان اولموش، دؤرد یاشیندایکن عائلهسی ایله بیرلیکده ایران آذربایجانینا گلمیش و اردبیل شهرینده مسکونلاشمیشدیر. «واله» ابتدائی و اورتا تحصیلاتینی بو شهرده بیتیرمیش، ۱۳۳۴نجی ایلدن موغانین گرمی شهرینده، سونرالار ایسه اردبیلین کلخوران قصبهسی و تهران شهرینده معلملیک ائتمیش و نهایت ۱۳۵۹نجی ایل اؤز ایستگی ایله تقاعده چیخمیشدیر.
محمود دست پیش(واله) ۱۳۳۸نجی ایلدن رادیونون شعر و موسیقی شوراسیایله امکداشلیغینی باشلامیش، بو امکداشلیق انقلابدان سونرادا عؤمرونون سونونا کیمی بو شورادا و «ارشاد اسلامی»نین شعر شوراسی ترکیبینده داوام تاپمیشدیر. اونون «سیزه سلام گتیرمیشم» شعری اونودولماز آذربایجان صنعتکاری اوستاد «علی سلیمی»نین بستهسی ایله اؤلکهدن کنار قونشو اؤلکهلرده ده گئنیش قارشیلانمیش و موللیفینه شؤهرت گتیرمیشدیر. بوندان علاوه ایران-عراق محاربهسینده اونون «خلبانان، ملوانان» شعری رادیو واسیطهسیله گئنیش یاییلمیشدیر.
محمود دست پیش(واله)ین چاپ اولموش اثرلریندن: «فولکلور آذربایجان»، «گل ائشیت نئیدن»، «ائل سوغاتی»؛ «داغا دونموشم»؛ «مشدی عباد نوماییشنامهسینین ترجومهسی»، «تورکی سؤزلوک»، «سلام گتیرمیشم» و «از فضولی تا شهریار» کیتابلارینی آد چکمک اولار.
ایسنا خبر آژانسینین یایدیغی معلومات اساسیندا، «سیزه سلام گتیرمیشم» شعری ایله شؤهرت تاپان شاعر محمود دستپیش (واله) مرداد آیینین ۱۰نجی گونو ۸۷ یاشیندا ایکن تهران شهرینده حیاتینی ایتیرمیشدی.


text:
ساکاشویلی، سربست بوراخیلدی
ساکاشویلی، سربست قالدیقدان سونرا محکمه بیناسی قارشیسیندا طرفدارلاری ایله بیر آرایا گلدی
گورجوستانین اسکی پرزیدنتی میخائیل ساکاشویلی، اوکراینانین باشکندی کیئوده محکمه جلسهسینین آردیندان سربست بوراخیلدی.
جمعه گونو گؤزآلتینا آلینان ساکاشویلی، کیئوده حاکم اؤنونه چیخدی و اوچ وکیلی ایله اؤزونو مدافعه ائتدی.
ساوجیلیغین، ساکاشویلی خاقیندا ائو حبسی جزاسی وئریلمهسی طلبینی قبول ائتمهین محکمه، اسکی لیدئرین سربست بوراخیلماسینا قرار وئردی.
قرار ۱۴ دسامبردا آچیقلاناجاق.
ساکاشویلی، سربست قالدیقدان سونرا محکمه بیناسی قارشیسیندا طرفدارلاری ایله بیر آرایا گلدی.
گورجیستانین اسکی پرزیدنتی، اوکراینا دؤولت باشقانی پوروشنکونو دئویرمک اوچون روسیا طرفداری اولان اوکراینالی ایش آداملاری ایله امکداشلیق ائتمک و سوچ هؤرگوتلرینه دستک وئرمکله سوچلانمیشدی.
۱۰ گون اؤنجه اوتوردوغو بینانین دامیندا گؤزآلتینا آلینان آنجاق طرفدارلارینین مداخیلهسی ایله گوونلیک گوجلرینین الیندن قورتولان ساکاشویلی، بیر نئچه گون سونرا یئنیدن گؤزآلتنیا آلینمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-دا اعتراض لار 17-جی گونده ده داوام ائدیب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر.
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 9 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب
سوریه-نین قوزیی ینده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینه هوجوم ائتمهیه حاضیرلاشدیقلاری معین ائدیلن بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.


text:
لاموتریژین
لاموتریژین (آیوپاک آدی: 6-(2,3-dichlorophenyl)-1,2,4-triazine-3,5-diamine, اینگیلیسجه: Lamotrigine, (چینجه:拉莫三嗪)، عربجه: لاموتريجين، روسجا: ЛaMoTpиджиH) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۲۵۶٫۰۹۱ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۲۹ ساعات زامان آپاریر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
brandsوارد نشدهاست
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لاموتریژین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قیشین بیر گئجهسینده، بیر موسافیر قارانلیق اورماندان کئچیردی. یئل گلیب اونون بؤرکونو آپاردی. موسافیر تئز موسافیرخانایا چاتماق ایستهدییینه گؤره بؤرکونو آختارماق زحمتینی اؤزونه وئرمهدی و بؤرک ایکی بوتا آراسیندا قالدی.
نئچه گون سونرا اورادان کئچن بیر کیشینین گؤزو عجیب بیر شئیه دوشدو. او عجاییب زاد بیر آغاجین دالیسیندا ایدی. اسینتی بؤرکو نیئلکلرینی ترپدیردی، کیشیده اونو گوردوکده قورخوب قاچدی.
او، کندده آیری آداملارا دئدی اورمانین گوشهسینده بیر عجیب حئیوان گوروب!!! اوشاقلار بونو ائشیدندن سونرا اورمانا گئتدیلر آمما یئلکلرین بالاجا بیر ترپنمهسی ایله قورخوب، قاچدیلار. قاییداندان سونرا دئدیلر کی او حئیوان اونلاری یئمک ایستهییردی!!!!! او زاماندان آداملارین هامیسی او حئیوانی گؤرمهمک اوچون هئچ واخت او اورمانا گئتمهدیلر. اوندان سونرا آداملارین باخیشیندا او اورمان دولدو روحلار ایله و چوخلو عجیب موجودلار اورادا یاراندیلار. آمما او بؤرک نه اولدو؟!


text:
آمریکادا آلاباما ایالتینی ووران فیرتینادا 22 نفر اؤلوب
مسئوللار، فیرتینا سببیله آلابامانین لی کونتی بؤلگهسینده اؤلنلرین سایینین 22یه چیخدیغینی، اؤلنلر آراسیندا اوشاقلارین دا اولدوغونو دئدی
مسئوللار، فیرتینا سببیله آلابامانین لی کونتی بؤلگهسینده اؤلنلرین سایینین 22یه چیخدیغینی، اؤلنلر آراسیندا اوشاقلارین دا اولدوغونو دئدی.
خوتومدا/بورولغاندا چوخ سایدا اینسان دا یارالانیب.
شدتلی فیرتینا ایله بیرلیکده یارانان بورولغان، آغاجلاری یئریندن چیخاریب و ائولره زیان وئریب.
خورتوم، جورجیا ایالتینین جنوب غربینده تأثیرلی اولدو، چوخ سایدا ائوین شوشهلری سینیب و داملاری اوچدو.
بعضی ائولرین اوستونه آغاج دئوریلمهسی نتیجهسینده عائلهلرین ائولرینده محاصیرده قالدیغینی بیلدیرن مسئوللار، فلوریدا و جنوبی کارولینا ایالتلری اوچون ده خورتوم خبردارلیق ائتدی.
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ ایسه توئیتر حسابیندان وئردیگی آچیقلامادا، آلاباما خالقیندان دقتلی و اعتباردا اولمالارینی ایستهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
فلوریدادا قاسیرغا بؤیوک ییخیما سبب اولدو
ایان قاسیرغاسی بیر چوخ یئری سو آلتیندا قویدو و ایکی میلیوندان چوخ ائو و ایش یئرینین الکتریکلرینین کسیلمهسینه ندن اولدو
ایلدیریملار آدانی ایشیقلاندیریر
ایسپانیانین منورکا آداسیندا باش وئرهن فیرتینا سیراسیندا گؤی اۆزو آردیجیل ایلدیریم چاخمالاری ایله ایشیقلاندی


text:
ایبلیس داحیل، آللاهئن وارلئغئنئ وە بیرلیگینی قابول أتمەین یۇقتور. اینسانا زۇر گلن، حایاتئنئ آللاهئن بویروقلارئنا گؤرە دۆزنلەمکتیر. آللاها ایناندئغئنئ سؤیلەین آما قورئانئ قابول أتمەین بیرییلە آرامئزدا شؤیلە بیر قۇنوشما گچتی:
– بنیم آللاهئما اینانجئم سۇنسوزدور.
– آللاها هرکس اینانئر، بو هر اینسان ایچین قاچئنئلمازدئر.
– بن زامان زامان آللاهئما سئغئنئر، اۇنون یاردئمئنئ ایستەریم. بؤیلە یاپئنجا راحاتلار، موتلو اۇلوروم.
– بونو هرکس یاپار. زۇر اۇلان آللاهئن بویروقلارئنا یاعنی ألچیسینین تبلیغینە اویماقتئر. سیز ألچییە اویماق یرینە گؤنلۆنۆزجە یاشاماق ایستییۇرسونوز، دگیل می؟
– ألبتتە. حایات بنیم حایاتئم؛ بونا کیم قارئشابیلیر!
– اۇ حایاتئ ورن آللاە قارئشاماز مئ؟
– … ؟!
ب- ایلاە
“ایلاە“، بۆیۆک بیر سایغئیلا گؤنۆلدن بۇیون أگیلن وارلئقتئر. بو سایغئ، سادەجە آللاها گؤستریلەبیلیر. چۆنکۆ اۇندان باشقاسئ ایلاە اۇلاماز. گؤکلردە دە یردە دە ایلاە اۇدور. (أنعام سورەسی؛ 3) وە (زوحروف سورەسی؛ 84) اینسانا سینیر اوچلارئندان دا یاقئندئر. (قاف سورەسی؛ 16) یاشاتان وە اؤلدۆرن اۇدور. (تەوبە سورەسی؛ 116) اۇنون بیر بنزەری یۇقتور. (شورا سورەسی؛ 11)
بونلارئ هرکس کندی ایچیندە حیسسەدر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَهَا أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ ﴿۶۰﴾ أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِيَ وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۶۱﴾ أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۶۲﴾ أَمَّنْ يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَنْ يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿۶۳﴾ أَمَّنْ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَمَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۶۴﴾ (سورة النمل)
(60) آللاە مئ اییدیر یۇقسا اۇنا اۇرتاق سایدئقلارئ مئ؟ یا دا گؤکلری وە یری یاراتان، سیزین ایچین گؤکتن سو ایندیرن وە اۇنونلا باحچەلرین گۆزل بیتکیلرینی یتیشتیرن کیمدیر؟ سیز اۇنلارئن آغاجئنئ بیلە بیتیرەجک گۆچتە دگیلسینیز. آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا بیر ایلاە مئ وار؟ حایئر، اۇنلار یۇلدان دؤنمۆش بیر حالقتئر.
(61) یریۆزۆنۆ یرلشمەیە اویغون یاپان، آرالارئندا ائرماقلار آقئتان، اۇرایئ (یر قابوغونو) ثابیتلەین داغلار اۇلوشتوران، ایکی دنیز آراسئنا أنگل قۇیان هیچ ایی اۇلماز مئ؟ آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا بیر ایلاە مئ وار؟ حایئر! اۇنلارئن چۇغو بونو بیلمز.
(62) یا دا چارەسیز قالان بیری یاردئم ایستەدیگیندە اۇنا یاردئم أدیپ سئقئنتئلارئنئ گیدرن وە سیزی یریۆزۆنۆن حاکیملری یاپان کیمدیر؟ آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا بیر ایلاە مئ وار؟ بیلگینیزی نە قادار دا آز قوللانئیۇرسونوز!
(63) پکی یا قارانئن وە دنیزین قارانلئقلارئ ایچیندە سیزە یۇل بولدوران وە ایکرامئنئن اؤنجەسیندە رۆزگارلارئ مۆژدەجی اۇلاراق گؤندرن کیمدیر؟ آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا بیر ایلاە مئ وار؟ آللاە اۇنلارئن اۇرتاق سایدئقلارئندان یۆجەدیر.
(64) یاراتمایئ باشلاتان، سۇنرا بیر کرە داحا یاراتاجاق اۇلان، سیزە گؤکتن وە یردن رئزئق ورن کیم؟ آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا بیر ایلاە مئ وار؟ دە کی: “ایددیعانئزدا صامیمی ایسەنیز دلیلینیزی گتیرین!”
(نمل سورەسی)
بو سۇرولارئن جوابئنئ هرکس بیلیر آما منفاعاتلرینین أسیری اۇلانلار، بیلمییۇرموش گیبی داورانئر وە کندیلرینە فارقلئ بیر یۇل چیزرلر. سئقئشئنجا اۇ یۇلو بئراقاجاقلارئنئ سؤیلەسەلر دە سئقئنتئلارئ گچینجە تکرار اۇ یۇلا دؤنرلر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ ﴿۶۳﴾ قُلِ اللَّهُ يُنَجِّيكُمْ مِنْهَا وَمِنْ كُلِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِكُونَ ﴿۶۴﴾ (سورة الأنعام)
دە کی: “بیزی بورادان قورتارئرسان ألبتتە سانا قارشئ گؤرەولرینی یرینە گتیرنلردن اۇلوروز،’ دییە یالوارا یالوارا ایچتن ایچە اۇنو یاردئما چاغئردئغئنئزدا، قارانئن وە دنیزین قارانلئقلارئندان سیزی کیم قورتارئر؟” دە کی: “سیزی هم اۇرادان هم دە هر سئقئنتئدان آللاە قورتارئر. سۇنرا سیز یینە دە اۇنا اۇرتاقلار اویدورورسونوز.” (أنعام سورەسی؛ 63-64)
ایبراهیم (ع)، دلیقانلئ ایکن پوتلارئن ایلاە اۇلامایاجاغئنئ قۇلایجا آنلامئشتئ آما یتیشتیگی تۇپلومدان اؤگرندیگی شەیلر سببییلە حالا یئلدئزئن، آیئن وە گۆنشین بیرر راب اۇلدوغونو سانئیۇردو. اۇنلارئن راب اۇلامایاجاقلارئنئ، داحا سۇنرا یاپتئغئ گؤزلملرلە اؤگرندی.
ایلگیلی آیتلر شؤیلەدیر:
وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ ﴿۷۴﴾ وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ ﴿۷۵﴾ فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ ﴿۷۶﴾ فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ ﴿۷۷﴾ فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَذَا رَبِّي هَذَا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ ﴿۷۸﴾ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿۷۹﴾ وَحَاجَّهُ قَوْمُهُ قَالَ أَتُحَاجُّونِّي فِي اللَّهِ وَقَدْ هَدَانِ وَلَا أَخَافُ مَا تُشْرِكُونَ بِهِ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبِّي شَيْئًا وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ ﴿۸۰﴾ وَكَيْفَ أَخَافُ مَا أَشْرَكْتُمْ وَلَا تَخَافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ عَلَيْكُمْ سُلْطَانًا فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالْأَمْنِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿۸۱﴾ (سورة الأنعام)
(74) ایبراهیم بیر گۆن باباسئ آزرە: “سن پوتلارئ ایلاە مئ أدینییۇرسون! بن، سنی وە حالقئنئ آچئق بیر ساپئقلئق ایچیندە گؤرۆیۇروم.” دەدی.
(75) ایبراهیمە، گؤکلرین وە یرین یؤنتیمینی دە شو شکیلدە گؤستردیک کی کسین بیلگییە اولاشانلاردان اۇلسون؛
(76) گجەنین قارانلئغئ اۆزرینە چؤکۆنجە بیر یئلدئز گؤردۆ: “بو بنیم راببیمدیر” دەدی. یئلدئز قایبۇلونجا: “بن قایبۇلانلارئ سەومم.” دەدی.
(77) آیئ، ائشئق ساچاراق دۇغارکن گؤردۆگۆندە: “بو بنیم راببیمدیر!” دەدی. اۇ دا قایبۇلونجا: “أگر راببیم دۇغرویو گؤسترمزسە گرکتن بن دە بو ساپئق تۇپلولوقتان اۇلاجاغئم،” دەدی.
(78) گۆنشی، ائشئق ساچاراق دۇغارکن گؤردۆگۆندە دە: “بو بنیم راببیمدیر! بو داحا بۆیۆک،” دەدی. اۇ دا قایبۇلونجا (گیتتی وە حالقئنا) دەدی کی: “أی حالقئم! بن سیزین اۇرتاق سایدئقلارئنئزدان اوزاغئم.
(79) بن یۆزۆمۆ دۇغرودان دۇغرویا، گؤکلری وە یری یاراتانا چەویردیم. بن مۆشریکلردن /آللاهئ گری سئرایا قۇیانلاردان دگیلیم.”
(80) حالقئ اۇنونلا تارتئشمایا گیردی. ایبراهیم دەدی کی: “بنیملە آللاە حاققئندا مئ تارتئشئیۇرسونوز؟ اۇ بانا دۇغرو اۇلانئ گؤستردی! راببیمین اۇنایئ اۇلمادان، اۇنا اۇرتاق سایدئقلارئنئزئن بانا بیر شەی یاپابیلەجگیندن قۇرقمام. راببیمین عیلمی هر شەیی قوشاتئر. بیلگیلرینیزی قوللانمایاجاق مئسئنئز؟
(81) سیز، حاققئندا آللاهئن بیر قانئت ایندیرمەدیگی شەیلری اۇنا اۇرتاق قۇشماقتان قۇرقمازکن، بن سیزین اۇرتاق قۇشتوقلارئنئزدان قۇرقاجاغئم، اؤیلە می! بیلییۇرسانئز سؤیلەیین: گۆون ایچیندە اۇلماق، بو ایکی طارافتان حانگیسینین حاققئدئر؟”
(أنعام سورەسی)
ایبراهیم (ع) ایلە تارتئشانلارئن، آللاە ایلە ایلگیلی بیر شۆبهەلری اۇلسایدئ: “بنیملە آللاە حاققئندا مئ تارتئشئیۇرسونوز؟” دەدیگیندە اۇنلار: “آللاە دا کیم؟” دییە سۇرارلاردئ.
اۇنون شو سۇروسو اۆزریندە دە دۆشۆنمک گرکیر: “بیلگیلرینیزی قوللانمایاجاق مئسئنئز؟” بو قۇنودا بیلگیلری اۇلماسا: “حانگی بیلگیدن سؤز أدییۇرسون؟” دییە سۇرارلاردئ. چۆنکۆ هر شەیلرینی آللاها بۇرچلو اۇلدوقلارئنئ، داردا قالئنجا یالنئز اۇنا یالواردئقلارئنئ بیلییۇرلاردئ. (أنعام سورەسی؛ 40-41 وە 46-47 وە 63-64)
ج- دین وە بیلیم
بیلیمین قایناغئ “فئطرات” یاعنی “یاراتئلمئش آیتلر“؛ دینین قایناغئ دا “ایندیریلمیش آیتلردیر“.
ایکیسی دە آللاها عائید اۇلدوغو ایچین آرادا تام بیر بۆتۆنلۆک واردئر.
آللاهئن یاپتئغئ شو تانئملاما، بو بۆتۆنلۆگۆن ایعلانئدئر.
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۳۰﴾ (سورة الروم)
یۆزۆنۆ دۇسدۇغرو بو دینە، آللاهئن فئطراتئنا /وارلئقلاردا گچرلی قانونونا چەویر. اۇ، اینسانلارئ اۇنا گؤرە یاراتمئشتئر. آللاهئن یاراتتئغئنئن یرینی توتاجاق بیر شەی یۇقتور. دۇغرو دین بودور، آما اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمز. (روم سورەسی؛ 30)
فئطراتلا یاعنی وارلئقلاردا گچرلی قانونلارلا “قورئان” آراسئندا تام بیر اویوم اۇلدوغو ایچین قورئانئن ایلک اینن آیتلری، یاراتئلمئش آیتلری اۇقومایئ أمرەدر:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ﴿۱﴾ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ ﴿۲﴾ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ ﴿۳﴾ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ﴿۴﴾ عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ﴿۵﴾ (سورة العلق)
راببینین آدئیلا (وارلئقلارئ) اۇقو! یاراتان اۇدور. اۇ اینسانلارئ بیربیرینە باغلئ اۇلاراق یاراتمئشتئر. اۇقو! راببین أن ایی ایکرامئن صاحیبیدیر. اۇ، قالملە اؤگرتمیشتیر؛ اۇ اینسانا (آدمە)، بیلمەدیگی شەیلری اؤگرتمیشتیر. (عالاق سورەسی؛ 1-5)
“اۇقو!” أمری وریلیرکن نبیمیزین اۇقویابیلەجگی تک شەی آللاهئن “یاراتتئغئ آیتلر” یاعنی “وارلئقلارئ”. حایاتئمئز اۇنلارا باغلئ اۇلدوغوندان هر اینسان، دۇغوموندان اؤلۆمۆنە قادار اۇنلارئ اؤگرنمەیە چالئشئر. آللاە تعالا، ایلک اینسان اۇلان آدمە دە اؤنجە، وارلئقلارداکی بیلگییی اؤگرتمیشتیر.
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا … ﴿۳۱﴾ (سورة البقرة)
(آللاە) آدمە ایسیملرین حپسینی اؤگرتتی… (باقارا سورەسی؛ 31)
“ایسیم“، بیر شەیی تانئمایا وە اؤزللیکلرینی بیلمەیە یارایان شەیدیر. وارلئقلارئن ایسیملرینی اؤگرتمە، نەیە یارادئقلارئنئ اؤگرتمەدیر. عاراب دیلی باقئمئندان ایسیملری گؤسترن ضامیر، بو آیتتە “ها” ایکن آدمین اؤگرنمەسیندن سۇنراسئنئ آنلاتان عاینئ آیتین دوامئندا “هُم-ا” دؤنۆشتۆرۆلمۆشتۆر:
… ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ أَنْبِئُونِي بِأَسْمَاءِ هَؤُلَاءِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۳۱﴾ (سورة البقرة)
… سۇنرا آللاە اۇنلارئ ملکلرە گؤستردی: “ایددیعانئزدا حاقلئیسانئز بانا شونلارئن ایسیملرینی سؤیلەیین!” دەدی. (باقارا سورەسی؛ 31)
عارابچادا “ها” عاقئلسئز وارلئقلار، “هُم” عاقئللئ وارلئقلار ایچین قوللانئلئر. عاقئل، اینسانئن یارارلاناجاغئ بیلگی آنلامئنا دا گلدیگی ایچین ضامیرین دگیشمەسی آدمە اؤگرتیلن شەیین اۇنون یارارلاناجاغئ بیلگی اۇلدوغونو گؤستریر.
شو آیتە گؤرە اۇنا، گؤکلرلە ایلگیلی بیلگیلر دە اؤگرتیلمیشتیر:
قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ ﴿۳۳﴾ (سورة البقرة)
آللاە: “أی آدم! ملکلرە شو وارلئقلارئن ایسیملرینی /اؤزللیکلرینی آنلات!” دەدی. آدم اۇنلارا اۇ ایسیملری آنلاتئنجا (ملکلرە:) “سیزە دەمەمیش مییدیم، بن گؤکلرین وە یرین غایبئنئ /گیزلیسینی، ساقلئسئنئ بیلیریم. نەیی آچئغا ووردوغونوزو، ایچینیزدە نەیی ساقلادئغئنئزئ دا بیلیریم.” دەدی. (باقارا سورەسی؛ 33)
آدمە قالملە (عالاق سورەسی؛ 4) یاعنی یازئ ایلە اؤگرتیلن بیلگیلر ایچیندە اوزای ایلە ایلگیلی اۇلانلار دا واردئ. اۇنون تۇرونلارئندان نوحون (ع)، کندی حالقئنا سؤیلەدیگی شو سؤزلر بونو گؤستریر:
أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا ﴿۱۵﴾ وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا ﴿۱۶﴾ (سورة نوح)
(أی حالقئم! آللاهئن) یدی قات گؤگۆ طاباقا طاباقا ناسئل یاراتمئش اۇلدوغونو گؤرمەدینیز می؟ (آللاە) اۇنلارئن ایچیندە آیئ ائشئق یانسئتئجئسئ، گۆنشی دە ائشئق قایناغئ یاپمئشتئر. (نوح سورەسی؛ 16-15)
اوزایا یۇلجولوق ایچین بیلگی یتمز، بللی بیر گۆجە صاحیب اۇلماق دا گرکیر. شو آیت، گرکلی گۆجە صاحیب اۇلوندوغو تاقدیردە اوزایا گیدیلەبیلەجگینی، حاتتا یرین درینلیکلرینە داحی اینیلەبیلەجگینی گؤستریر:
يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ ﴿۳۳﴾ (سورة الرحمن)
أی جین وە اینسان تۇپلولوغو! گؤکلرین وە یرین قاتمانلارئنئ دلیپ گچەبیلیرسنیز گچین. آما ألینیزدە بیر گۆچ اۇلمادان گچەمزسینیز. (راحمان سورەسی؛ 33)
دۆنیانئن أن أسکی مدنیەتی قابول أدیلن سۆمر مدنیەتی، نوح طوفانئندا، نوحون (ع) گمیسینین اۇتوردوغو جودی داغئ چەورەسیندە اۇلوشموشتور. اۇ داغئن بولوندوغو شئرناغئن أسکی آدئ “شهری نوح” یاعنی “نوح شهریدیر”. یازئیئ سۆمرلرین بولدوغونو سؤیلەینلر، بو ایلیشکیدن حابرسیز اۇلدوقلارئ ایچین ایلک اینسانلارئن اۇقوما یازما بیلمەدیکلرینی، چۇق ایلکل بیر حایات یاشادئقلارئنئ حایال أدرلر.
آدمدن (ع) بری آللاهئن دینینین آدئ “ایسلامدئر”.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ ﴿۸۳﴾ قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ﴿۸۴﴾ وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلَامِ دِينًا فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿۸۵﴾ (سورة آل عمران)
(83) بونلار آللاهئن دینیندن باشقاسئنئ مئ آرئیۇرلار؟ اۇیسا گؤکلردە وە یردە نە وارسا، گؤنۆللۆ وەیا زۇرونلو اۇلاراق اۇنا تسلیم اۇلموشتور. بونلار اۇنون حوضورونا چئقارئلاجاقلاردئر.
(84) دە کی: “بیز آللاها اینانئپ گۆوندیک؛ بیزە ایندیریلنە، ایبراهیمە، ایسماعیلە، یاعقوبا وە تۇرونلارئنا ایندیریلنە، موسایا وە عیسایا وریلمیش اۇلانا؛ نبیلرە راببی طارافئندان وریلنلرین حپسینە ایناندئق. اۇنلاردان هیچبیرینی دیگریندن آیئرمایئز. بیز اۇنا تسلیم اۇلموش کیمسەلریز.
(85) کیم ایسلامدان باشقا بیر دین آرایئشئنا گیررسە آصلا قابول أدیلمز. اۇ، آحیرتتە قایبەدنلردن اۇلور.
(آلی عیمران سورەسی)
ایسلام، آللاها تسلیم اۇلماقتئر. آللاها تسلیم اۇلماق، اۇنون وارلئقلاردا گچرلی قانون وە قوراللارئنا تسلیم اۇلماقتئر. یوقارئدا گچن روم سورەسی؛ 30-نجو آیتتە بلیرتیلدیگی گیبی آللاهئن دینی، بو قوراللارئن بۆتۆنۆدۆر. هرکسین وۆجودو وە اۇرگانلارئ دا بیرر آیت اۇلدوغو ایچین ایندیریلن آیتلرلە یۆز یۆزە گلیپ اۇنلارئ دۇغرو آنلایانلار، اۇنلارئن آللاها عائید اۇلدوغونو قۇلایجا قاورارلار.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۵۳﴾ (سورة الفصلت)
اۇنلارا، چەورەلریندە وە کندی بدنلریندە اۇلان آیتلریمیزی گؤسترەجگیز، سۇنوندا اۇنون (قورئانئن) تۆمۆیلە دۇغرو اۇلدوغو، اۇنلار آچئسئندان اییجە اۇرتایا چئقاجاقتئر. راببینین (صاحیبینین) هر شەیە شاهید اۇلماسئ یتمز می؟ (فوصصیلت سورەسی؛ 53)
بۆتۆن بونلاردان دۇلایئ وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) اۇلان آللاهئن کیتابئنا اویان وە اۇنا تام تسلیم اۇلان کیشیدە نە بیر قۇرقو قالئر نە دە اۆزۆنتۆ. اۇنون ایچی دائیما راحاتتئر.
سۇنوچ اۇلاراق بیلیمین قایناغئ یاراتئلان آیتلر، دینین قایناغئ دا ایندیریلن آیتلردیر. دین بیلگینلری ایلە بیلیم آداملارئ بیرلیکتە چالئشئرلارسا حایاللرین اؤتەسیندە بیر باشارئیا اولاشئرلار.


text:
بوگۆنکۆ مۆسلۆمانلار
صاحابە دؤنمیندە باشلایئپ دوام أدن قارماشا ایچیندە اۇلوشان مذهبلرین ایهمالی یۆزۆندن شیرکە قاپئ آرالاندئ. آللاهئن آصلا عاففەتمەیەجگی گۆناە شیرک اۇلدوغو حالدە عاقائیدین قۇنوسو اۇلاراق ألە آلئنئپ اینجەلنمەدی. آللاەتان باشقاسئنا عیبادت اۆزریندە دورولمادئ. قورئانئن بیرچۇق آیتی، آللاەتان باشقاسئنا دوعا أدیپ یاردئم بکلەمەیی مۆشریکلرین أن بلیرگین اؤزللیکلریندن سایدئغئ حالدە عاقائیدین قۇنولارئ آراسئنا نە دوعا گیردی، نە دە ایستیعانە.
هرکس آللاهئ وار وە بیر بیلدیگی ایچین هیچبیر نبی آللاهئن وارلئغئنئ ایثباتلا مشغول اۇلمامئش، بۆتۆن غایرتینی آللاەتان باشقا ایلاە اۇلمادئغئ اۆزریندە یۇغونلاشتئرمئشتئر. عاقائید کیتابلارئندا بونون تام ترسی یاپئلدئ، آللاهئن وارلئغئنئ وە بیرلیگینی ایثبات یاعنی “ایثباتئ واجیب” آنا قۇنولار آراسئنا گیردی. سۇنوندا “لا إلە إلا اللە” یاعنی “آللاەتان باشقا ایلاە یۇقتور” اینانجئ، “وۆجود وە واحدانیەت” یاعنی “آللاە وار وە بیر” اینانجئنا دؤنۆشتۆ. یریۆزۆندە آللاهئ وار وە بیر بیلمەین کیمسە اۇلمادئغئ ایچین کافیرلری تانئما وە ایسلامئن فارقئنئ گؤسترمە قۇنوسوندا ذیهین قارئشئقلئغئ اۇرتایا چئقتئ.
مۆشریک، آللاهئ وار وە بیر بیلیر آما اۇنو، یریۆزۆ کراللارئنا بنزتیر وە کندیندن اوزاق سایار. کرالا، بیر یاقئنئ آراجئلئغئ ایلە اولاشئلدئغئ ایچین آللاها یاقئن بیلدیگی بیرینی آراجئ قۇیار. حئریستیانلارئن عیسایئ آللاهئن اۇغلو، مککەلی مۆشریکلرین پوتلارئنئ آللاهئن قئزلارئ، بۆیۆکلرینین روحلارئندان یاردئم اومانلارئن دا اۇنلارئ، آللاهئن دۇستو سایمالارئ بونداندئر.
آللاە تعالا، بوگۆنکۆ حئریستیانلار حاققئندا شؤیلە بویورور:
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنْ لَمْ يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿۷۳﴾ (سورة المائدة)
“آللاە اۆچۆن اؤجؤنجۆسۆدۆر” دیەنلر دە کافیر اۇلورلار. اۇیسا تک تانرئ دئشئندا تانرئ یۇقتور. بؤیلە سؤیلەمەیی بئراقمازلارسا بو کافیرلری آجئقلئ بیر عاذاب ساراجاقتئر. (مائیدە سورەسی؛ 73)
اۇیسا اۇنلارا گؤرە آللاە بیردیر؛ اۇندان باشقا تانرئ یۇقتور. اۇ، گرچگین کندیسیدیر. یری وە گؤگۆ تک باشئنا یاراتمئشتئر. یاراتئلئش دۆزنینی عایارلایان وە دۆنیایئ یؤنتن اۇدور. اۇ اینسانلارا یاقئندئر وە هر شەیی بیلیر. اۇ هر زامان واردئر، وارلئغئنئن باشئ وە سۇنو یۇقتور. هر شەی وارلئغئنئ اۇنا بۇرچلودور. صاحیب اۇلدوغوموز هر شەی اۇندان گلمکتەدیر. اۇ، کندیلیگیندن وار اۇلاندئر. آللاهئن بابا اۇلاراق آدلاندئرئلماسئ، هر شەیین باشلانغئجئ وە آشقئن اۇتۇریتە صاحیبی اۇلماسئندان وە تۆم چۇجوقلارئنئن اۆستۆنە تیترەین سەوگی دۇلو اییلیگیندن دۇلایئدئر. آللاە نە أرککتیر، نە قادئن؛ آللاە، آللاەتئر.
بؤیلە دەمەلرینە راغمن اۇنلارئن کافیر سایئلمالارئنئن سببی، آللاە ایلە آرالارئندا، آللاها عائید اؤزللیکلر وردیکلری عیسایئ وە قوتسال روحو قۇیمالارئدئر. حئریستیانلار شؤیلە دەرلر:
“عیسا، بابانئن یانئندا حئریستیانلارئن آووکاتلئغئنئ یاپئیۇر. اۇنلار لهینە آراجئلئق أتمک ایچین حپ جانلئدئر. آللاهئن حوضوروندا دائیما حاضئر بولونماقتادئر. کندیسی آراجئلئغئ ایلە آللاها یاقلاشانلارئ تامامن قورتارمایا گۆجۆ یتر.”
قوتسال روح ایلە ایلگیلی اۇلاراق پاولوسون رۇمالئلارا مکتوبوندا شو ایفادەلر یر آلئر:
“قوتسال روح، بیزیم ضایئفلئغئمئزا یاردئم أدر، چۆنکۆ ناسئل دوعا أتمەمیز گرکتیگینی بیلمییۇروز؛ آما روحون کندیسی سؤزلە آنلاتئلامایان اینیلتیلرلە بیزیم ایچین شفاعات أدر. اینسانلارئن یۆرکلرینی آراشتئران آللاە، روحون دۆشۆنجەسینین نە اۇلدوغونو بیلیر. چۆنکۆ روح، آللاهئن ایستگینە گؤرە قوتساللار ایچین شفاعات أدر.”
قورئان، مککەلی مۆشریکلرین پوتلارئ حاققئندا شؤیلە دەدیکلرینی بیلدیریر:
… مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى … ﴿۳﴾ (سورة الزمر)
… بیزیم بونلارا قول-کؤلە اۇلمامئز، صئرف بیزی آللاها داحا چۇق یاقلاشتئرسئنلار دییەدیر… (زۆمر سورەسی؛ 3)
اۇنلار، ایلاەلارئنئن آللاهئن یانئندا کندیلرینە شفاعاتچی اۇلاجاقلارئنا دا اینانئرلاردئ. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿۱۸﴾ (سورة یونس)
کندیلرینە فایداسئ اۇلمایاجاق وە ضارار دا ورەمەیەجک شەیلری آللاە ایلە آرالارئنا قۇیاراق اۇنلارا قوللوق أدر وە شؤیلە دەرلر: “اۇنلار، آللاهئن حوضوروندا بیزیم شفاعاتچیلریمیزدیر.” دە کی: “گؤکلردە وە یردە بیلمەدیگی بیر شەی وار دا آللاها اۇنو مو حابر ورییۇرسونوز؟” آللاە، اۇنلارئن اۇرتاق سایدئقلارئ شەیلردن اوزاق وە یۆجەدیر. (یونوس سورەسی؛ 18)
حئریستیانلارئن وە مککەلی مۆشریکلرین آللاهئ وار وە بیر قابول أتمەدیکلری سؤیلنەبیلیر می؟ بونون دۇغوردوغو ذیهین قارئشئقلئغئ ایچیندە قورئان تفسیرلری دە شیرکلە ایلگیلی آیتلری آنلاشئلماز حالە گتیرمیش وە حورافەلرە زمین حاضئرلامئشلاردئر.
مثەلا قورئاندا هم عیبادت، هم دە دوعا کلیمەلری گچر. عیبادت، قوللوق أتمک؛ دوعا، چاغرئدا بولونماق وە یاردئم ایستەمکتیر. تفسیر وە مئاللرین چۇغو، دوعایا “عیبادت” آنلامئ ورەرک آصئل آنلامئن قایبۇلماسئنا یۇل آچمئشتئر. عیبادت، یاپئلان دوعانئن قابولۆنە یؤنەلیک اۇلاجاغئ ایچین بو ایکی کلیمە آراسئندا سئقئ باغ واردئر. نبیمیز؛ “دوعا عیبادتین ایلیگیدیر، اؤزۆدۆر” بویورموشتور. آما دوعا، عیبادت دییە ترجۆمە أدیلینجە، بیرینی اۇلاغان دئشئ یۇللارلا یاردئما چاغئرمانئن عیبادت اۇلدوغو آنلامئ قایبۇلماقتادئر. آحقاف سورەسینین 4، 5 وە 6-نجئ آیتلرینی اؤرنک ورەرک، دوعایئ عیبادت آنلامئ ورمەنین، آیتلری نەرەیە تاشئدئغئنئ گؤرەلیم.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ ائْتُونِي بِكِتَابٍ مِنْ قَبْلِ هَذَا أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۴﴾ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ ﴿۵﴾ وَإِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ أَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ ﴿۶﴾ (سورة الأحقاف)
4- دە کی: “آللاە ایلە آرانئزا قۇیاراق چاغرئدا بولوندوقلارئنئزئن نە اۇلدوقلارئنا باقسانئزا! گؤسترین بانا، یریۆزۆندە نەیی یاراتمئشلار؟ یۇقسا گؤکلردە بیر پایلارئ مئ وار؟ ایددیعانئزدا حاقلئیسانئز بو قۇنودا بانا، داحا اؤنجە گلمیش بیر کیتاب وەیا بیر بیلگی قئرئنتئسئ گتیرین.
5- آللاە ایلە آراسئنا قۇیاراق، (مزاردان) قالقئش گۆنۆنە قادار جواب ورەمەیەجک کیمسەلرە چاغرئدا بولوناندان داحا ساپئق کیمدیر؟ بونلار، اۇنلارئن چاغرئسئنئن فارقئندا اۇلمازلار.
6- اینسانلارئن بیر آرایا گتیریلدیکلری گۆن بونلار اۇنلارا دۆشمان اۇلاجاقلار وە یاپتئقلارئ قوللوغو قابول أتمەیەجکلردیر. (آحقاف سورەسی)
دوعایا عیبادت آنلامئ وریلینجە ینی آنلام قایمالارئ قاچئنئلماز اۇلموشتور. حاطا، حاطایئ دۇغورموش وە آیتلرین آصئل آنلامئ قایبۇلموشتور. بو فارقئ، تۆرکیە دیانت واقفئ طارافئندان یایئملانان وە تۆرکیەدە أن یایغئن اۇلان مئالدن گؤرەبیلیریز:
4- دە کی: “سؤیلەسنیزە، آللاهئ بئراقئپ تاپتئغئنئز شەیلر یریۆزۆندە نە یاراتمئشلار؟ گؤسترسنیزە بانا! یۇقسا اۇنلارئن گؤکلردە اۇرتاقلارئ مئ واردئر؟ أگر دۇغرو سؤیلەینلردن ایسنیز، بوندان أوول (سیزە ایندیریلمیش) بیر کیتاب یاحود بیر بیلگی قالئنتئسئ وارسا اۇنو بانا گتیرین.
5- آللاهئ بئراقئپ دا قئیامت گۆنۆنە قادار کندیسینە جواب ورەمەیەجک شەیلرە تاپاندان داحا ساپئق کیم اۇلابیلیر؟ (اۇیسا) اۇنلار، بونلارئن تاپمالارئندان حابرسیزدیرلر.
6- اینسانلار بیر آرایا تۇپلاندئقلارئ زامان (مۆشریکلر) اۇنلارا (تاپئندئقلارئنا) دۆشمان کسیلیرلر وە اۇنلارا قوللوق أتتیکلرینی اینکار أدرلر. (آحقاف سورەسی)
“دوعا” یرینە عیبادت، “کیمسەلر” یرینە شەیلر دەنمیش؛ “شەیلر” دە “پوتلار” دییە آچئقلانمئش وە آیتین آنلامئ تامامن دگیشمیشتیر. “پوتلارا تاپان” نەردە؟ “قئیامت گۆنۆنە قادار کندینە جواب ورەمەیەجک کیمسەلری یاردئما چاغئران” نەردە؟!!
آیتلرە بو آنلامئ ورەبیلمک ایچین بش جیددی حاطایئ یاپماق قاچئنئلماز اۇلموشتور. بو حاطالار شونلاردئر:
- دوعایا عیبادت آنلامئ وریلمەسی.
- “من” کلیمەسینە “ما” آنلامئ وریلمەسی.
عارابچادا “من” کیمسە وەیا کیمسەلر آنلامئنا گلیر وە عاقئللئ وارلئقلار ایچین قوللانئلئر. “ما” ایسە شەی وەیا شەیلر دەمکتیر. آحقاف سورەسینین 5-نجی آیتیندە اۆچ کرە “من” کلیمەسی گچر. دوعایا عیبادت آنلامئ ورنلر، اۇنلاردان ایکیسینە “من”، اۆچۆنجۆسۆنە دە “ما” آنلامئ ورمک زۇروندا قالمئشلاردئر.
- “هم” ضامیرینە “هی” آنلامئ وریلمەسی.
“بونلار” دییە ترجۆمە أدیلن “هم”، عارابچادا عاقئللئ أرکک وارلئقلارئ گؤستریر. قورئاندا قادئنلارئ دا قاپسامئنا آلئر. آما “من” کلیمەسینە “شەیلر” آنلامئ وریلدیگی ایچین “هم” ضامیری دە یا “من” کلیمەسینین لافظئنئ گؤسترن “هو” یا دا ماعناسئنئ گؤسترن “هی” آنلامئنئ ورمک قاچئنئلماز اۇلموشتور. بو، اؤنملی بیر حاطادئر.
- جمعی مۆذککر سالیمە یانلئش آنلام وریلمەسی.
“حابرسیزلردیر” دییە ترجۆمە أدیلن “غافلون” کلیمەسی جمعی مۆذککر سالیمدیر؛ عاقئللئ أرککلر ایچین قوللانئلئر. قورئاندا قادئنلارئ دا قاپسار. “من” کلیمەسینە “شەیلر” آنلامئ وریلمەسی دا یۇق أتمیشتیر.
- پوتلار جانسئز وارلئقلاردئر. آحیرتتە ینیدن دیریلەجک وە کندیلرینی یاردئما چاغئرانلارلا قۇنوشاجاق اۇلانلار ایسە اینسانلاردئر. دۇلایئسئیلا “قئیامت گۆنۆنە قادار کندیسینە جواب ورەمەیەجک شەیلر” سؤزۆ یانلئشتئر. سۇنوچ اۇلاراق بو آیت، ساوونولماسئ ایمکانسئز حاطالارلا دۇلو اۇلاراق ترجۆمە أدیلمیشتیر. بیرچۇق عارابچا تفسیردە دە دوروم عاینئدئر. اۇنلار دا بو آیتلری دۇغرو آنلامایئ ایمکانسئز حالە گتیرمیشلردیر.
تفسیر وە مئاللردەکی بو گیبی حاطالار، تۆربە زیارتی ایلە ایلگیلی شو اینانجا یۇل آچمئشتئر:
“آللاە بو سەوگیلی قوللارئنا باعضئ یتکیلر، ایمکانلار، اؤزللیکلر باحشەتمیشتیر، بونلار شفاعاتچیلریمیزدیر، بیزلر گۆناهکار اۇلدوغوموز ایچین دۇغرودان آللاەتان ایستەمەیە یۆزۆمۆز یۇق، بلکی بونلار سایەسیندە آللاە دیلکلریمیزی قابول أدر.”
بو گیبی یانلئشلار سببییلە، اؤلمۆش بیر دین بۆیۆگۆنۆ آللاهئن یاقئن دۇستو سایما، اۇنا حایالی یتکیلر وریپ آللاها اۇنون آراجئلئغئ ایلە اولاشما حاستالئغئ مۆسلۆمانلارا دا بولاشمئشتئر.


text:
دوزونه دورساق مهاجرت ادبیاتی، مهاجرتده یازیلمیش بوتون اثرلری اؤز ایچینه آلمالیدیر. سیاسی ادبیاتدان، دیلچیلیک چالیشمالاریندان توتموش بیلیمین بوتون داللارینا کیمی اؤلکه دیشیندا اؤز دیلیمیزده یازیلمیش هر اثر بو ادبیاتین ایچینده اولمالیدیر. بورادا ایسه یارادیجی ادبیاتی گؤز اؤنونه آلاراق سؤز ائتمک ایستگی واردیر. ایلک باخیشدا مهاجرت ادبیاتی ایچریکجه ده، فورمجا دا اؤلکه ایچینده یازیلان ادبیاتدان بللی کریتئرلرله سئچیلمگی باجارمالیدیر. مهاجرتده ادبیاتچیلارین آیری آیری خالقلاردان، کولتورلردن آلیب گتیردیکلری سؤز و کولتور دولو یئنیلیک هاواسی آشیلایان ادبیات اولمالیدیر کیمی گلیر آداما. آنجاق منیم گؤروب بیلدیگیمجه بونو چوخ آز یازیچینین شخصی تجروبهلرینده گؤره بیلیریک.
مهاجرت ادبیاتیمیز یئترینجه دولغون ادبیات دئییل، ان گؤزل یارادیجی ادبیاتیمیز اؤز یوردوموزدا یارانیب و یارانیر. بونون ندنلرینی آختارماق بو یازینین ایشی اولماسا دا قیساجا اؤزت وئرمکده یارار وار. گؤروب بیلدیگیمجه مهاجرت ادبیاتینین نمایندهلری مهاجرتدن اؤنجه اؤز ادبی دیللرینی تاپمیش دورومدا اولان انسانلار اولوبلار. «علیرضا میانالی»، «بهروز حقی»، «عزیز سلامی»، کیمی ادبیات آداملارینین چوخو یارادیجیلیقلارینی یورددان باشلاییب غربتده دوام ائتدیرنلر اولوبلار. بیر چوخ داها ادبیاتچیلاریمیز یورددان چیخاندان سونرا یا یارادیجیلیقدان آیریلیبلار یا دا یاراتدیقلارینی چاپ ائتدیرمهییبلر. «عارف کسگین»، «آتیلا مارالانلی»، «جاویدان» کیمی شاعرلر بو سیرادادیرلار. مهاجرت چوخ نادر حاللاردا ادبیاتچینین یارادیجیلیغینا اولوملو ائتگی بوراخیر. «نبی خزری»نین سؤزونده آجی بیر گئرچکلیک واردیر: «غربت انسانی اؤلدورمور، آلچالدیر آنجاق!» بوتون کؤکلریندن قوپا بیلمک تهلوکسیدیر غربته چیخماق! بو دا اینج، حساس، دویغوسال بیر یارادیجی اورک اوچون چوخو زامان اؤلدوروجو زهر رولونو اوینایا بیلر. «سیامک صبری»نین یاشادیغی آجی طالع کیمی اؤرنکلر…مهاجرت ادبیاتینین یوردداکی ادبیاتلا چوخ دا فرقلنمهمسینین باشقا ندنلریندن بیری ده بو گونون ایلتیشیم، ارتباط آراجلارینین گوجلو اولماسیدیر. اینانماسی چتین ده اولسا «هادی قاراچای» ۲۸ یاشیندا ایکن «ناظم حکمت»ی اوریژینالدان اوخوماق شانسینی تاپیبدیر. او زامان ایراندا «ناظم حکمت»ی چوخ زرنگ اولسایدین فارسجا چئویریلرده گؤره بیلردین، اونو دا توم اثرلری دئییل، آدداق بودداق بئش شعرینین اوردا بوردا چئویریسی اولاردی. بو گون ایسه «ناظم حکمت»، ادبیاتا یئنیجه گلن گنجین تورکیهدن، ایراندان، آذربایجان جمهوریتیندن ساتین آلیب اوخویا بیلهجگی بیر یازیچیدیر.
دونیا ادبیاتی اورتاق بیر اوتاغین هاواسی کیمی بوتون ادبیاتچیلارین ایچینده نفس آلا بیلهجگی دوروما گلیبدیر. هامیمیز عینی زاماندا «پاموک»و اوخویوروق، «مارکئز»ی، «بورخئس»ی… دونیانی اوخویوروق و بئلجه هاردا اولماغیمیزین اؤنمی اولمور. بیرجه فرد اولارق، شخص اولاراق اؤزوموزون یورددان، وطندن، دیلدن اولان آنلاییشیمیز بیزی یاشادیغیمیز اؤلکهنین دیلینه و ادبیاتینا دئییل، قوپوب گلدیگیمیز تورپاقلارا، او دیل، او ادبیاتا باغلانماقلاریمیز واردیر.
بوتون آخساقلیقلاری، چاتیشمازلیقلاری ایله بیرلیکده یورددان یووادان ائشیکده دیلیمیزی سسلندیرن هر یازی «مهاجرت ادبیاتی» ایچیندهدیر. «سلیمان اوغلو»نون آرینمیش دیلیندن، «عزیز سلامی»نین یوموشاق مصراعلارینا کیمی اونودقانلیغا، اونوتماغا، اونودولماغا، قارشی «وطن» دئیه سسلنن دیللردیر مهاجرت ادبیاتی. ایچینده دیل، تورپاغا باغلیلیق اولور، نفسی درینلردن، چوخ نوستالوژیک درینلیکلردن گلیر بو ادبیاتین. اورالارین هاواسیندا بورالاردا اوچماق کیمی سسلهنیر مهاجرت ادبیاتی؛ و آرا سیرا اؤزو ایله یئنی سسلر گتیریر، یئنی دویغولار، گؤروشلر، دوشونجهلر، هاوار… «زیبا کرباسی» فئنومئنینده قادینلیق سسی، ائروتیک نفسی مهاجرت رنگینده گلن سسلردن و نفسلردندیر. «زیبا»داکی بوتون یئنیلیگین روحو اونون آزاد بیر قادین کیمی آزاد بیر توپلومدا یاشاماسی، قادینلیغی ایله انسانلیغی آراسیندا هئچ بیر چلیشگی یاشاماماسی و یاشادیغی اؤلکهنین مدرن ادبیاتی ایله گوندهلیک نفس آلماسینین چوخ بؤیوک رولو واردیر.
مهاجرت ادبیاتی کؤکلره قاییدیشدیر؛ بو کؤکه قاییدیش سنی ملتچی ائتمیر، سنی دویغوسال ائتمیر، سیاستچی، ساواشچی ائتمیر، بو قاییدیش سنین اورالاردا یاشاماغین اوچون سنین اللرینده آراجا چئویریلیر. ان قیسا یولدان، ان صمیمی سسلنن سؤزجوکلرله سنی باش آلیب گلدیگین یوللارلا گئری گؤندرن تابلولاردیر مهاجرت ادبیاتی. دونیانین ان آدلیم جوملهسی بئله منی ایلگیلندیرمیر. «اولماق یا اولماماق، مسئله بودور!» دئین ده یانیلیر. «وطنلی یا وطنسیز اولماق، مسئله بودور» بیر مهاجر اوچون. بیر مهاجر اولاراق ادبیات سنین اوچون بوتون آجیلارینی، بوتون آغریلارینی، بوتون آراییب تاپانمادیقلارینی، آرزولارینی، حسرتلرینی اوجونا باغلاییب اؤلمزلیگه گؤتوردویونو اومدوغون وطندیر. وطن سؤزونو ایشلتمهدیگین بیر کیتابدا وطندن بیر کیتابلیق دانیشماقدیر مهاجرت ادبیاتی.
دوزونه دورساق مهاجرت ادبیاتی، مهاجرتده یازیلمیش بوتون اثرلری اؤز ایچینه آلمالیدیر. سیاسی ادبیاتدان، دیلچیلیک چالیشمالاریندان توتموش بیلیمین بوتون داللارینا کیمی اؤلکه دیشیندا اؤز دیلیمیزده یازیلمیش هر اثر بو ادبیاتین ایچینده اولمالیدیر. بورادا ایسه یارادیجی ادبیاتی گؤز اؤنونه آلاراق سؤز ائتمک ایستگی واردیر. ایلک باخیشدا مهاجرت ادبیاتی ایچریکجه ده، فورمجا دا اؤلکه ایچینده یازیلان ادبیاتدان بللی کریتئرلرله سئچیلمگی باجارمالیدیر. مهاجرتده ادبیاتچیلارین آیری آیری خالقلاردان، کولتورلردن آلیب گتیردیکلری سؤز و کولتور دولو یئنیلیک هاواسی آشیلایان ادبیات اولمالیدیر کیمی گلیر آداما. آنجاق منیم گؤروب بیلدیگیمجه بونو چوخ آز یازیچینین شخصی تجروبهلرینده گؤره بیلیریک.
یک پاسخ
-
دوغرودان دا مهاجرتده اولان بوتون آغریلار مهاجرت ادبیاتیندا دا گؤزه چارپیر! وار اولون سایین قاراچای جنابلاری.


text:
پاریسده گئجه یاریسی
پاریسده گئجه یاریسی (اینگیلیسجه: Midnight in Paris, تورکیه تورکجهسی: Paris'te Gece Yarısı, فارسجا: نیمهشب در پاریس) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فانتزی رومانتیک کومدی فیلم. فیلمین باش روْللارینی اوون ویلسون، ریچل مکآدامز، ماریون کوتیار، کارلا برونی، آدرین برودی، کتی بیتس جانلاندیریب. ۲۰۱۱ میلادی ایلینده ۴ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Midnight In Paris (12A). British Board of Film Classification (2011-09-02). یوْخلانیلیب2012-01-10.
قارداش پروژهلرده پاریسده گئجه یاریسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بوگون میللی- دئمکراتیک حرکات فئدرالیزمی اؤزونه فیکیر پروفیلی کیمی تانیتدیرمالیدی، ایستقلالییتی یوخ
بی بی سی نین پرگار پروقیرامیندان سونرا گینه ده فئدرالیزیم – ایستیقلالیت قونوسونا بیر دؤنوش
یونس شاملی
بی بی سی نین پرگار پروقیرامیندا آزربایجان هویت طلب لیک حاقیندا دانیشیلان سونرا، فرقلی آچیلاردان موباحیثه دوام ائدیر. آشاغیدا گلن ایلک یازی، اورمیه ده ن امین بئی اورمولونون فیکیرلریدیر. بو یازیدا امین بئی بعضی سوآلاری منه ایله تمیشدیر (وئرمیشدیر). ایکینجی یازی منیم او سوآل لارا جاواب اولاراق فئدرالیزیم/ایستقلالیت گونئی آزربایجان دا کی سیاسی نظریه لر آراسیندا هاردا دورماسین باشقا بیر یؤندن اله آنلینیبدیر.
آشاغی دا بو ایکی یازینی اوخورسونوز؛
امین اورمولو:
سون گونلرده فورصت اولدو بی بی سی نین هویت طلبی ایله ایلگیلی پروقرامینا باخابیلدیم. اؤنجه لیک له بو پروقرامین فایدالی اولدوغونو دوشونورم نییه کی سونوندا ایران توپلومونا آزربایجانین گئرچکلری نین بیر قیسمتینی یانسیتدی. هم سیمین خانیم و هم ده صالح بی گؤزل چیخیش ائتدیلر حال بوکی اوچونجو قوناق چوخ گوجلو بیر آدام دئییلدی و تقریبا پروقرامدا کؤلگه ده قالدی.
ایستیقلالییت دوشونجه سینی نه قدر بوگونکی گئرچکلریمیزدن اوزاق اولدوغونو قاباقجالار چوخ دانیشمیشیق. ذاتا هر آزربایجانلی تورک، ایچینده ایستیقلال و باغیمیسیزلیغی بئجردیر و سیز و من ده بوندان مستثنی دئییلیک آما گؤزل گؤزل دانیشماقلا گئرچک سیاست و اونون چتینلیکلری فرقلی بیر مسئله دیر. تاسوفله صالح بئی و یولداشلاری (سیاسی جهتدن ایندیدن آزربایجانین ایستیقلالینا دوشونن لر) آزربایجانین جیددی مسئله لرینه جواب وئرمیرلر و حتی دانیشمیرلار.
یونوس بئی، سیزجه بوگون بیزباغیمسیز آزربایجانین سرحدلرینی قورویوب امنیتینی تامین ائده بیلریک می؟
باغیمیسیز آزربایجانی اکونومی آچیسیندان یؤنته بیله جه ییک می؟
یئنی نسلی اجتماعی، ائییتیم، ساغلیق، ایش و … جهتیندن تامین ائده بیله جه ییک می؟
باغیمسیز آزربایجان دا منطقه چی لیک و طایفاچیلیق ( تبریزچی لیک، اورمیه چی لیک، اردبیل چی لیک و….) تمایوللارینی نئجه دوزگون مدیریت ائده جه ییک؟ بونلار گئرچکلردیرلر. آمما ایندی اورتاق دوشمانیمیز اولدوغو اوچون چوخ گؤزه گلمیر. و اونلارجا بئله اساسی سوآل لار وئره بیلیریک.
آمما بو پروقیرام اؤز نوعوندا سیزین و آزربایجانین ایچینده بیرچوخ اینسانین ایستدیگی دموکراتیک، متعادل میللی فعالیت، اؤز مقدراتینی تعیین ائتمه رسمیته تانیان بیر فدرالیسم جبهه سینی تقویت ائلیردی. منجه بیز بو دورومدان فایدالانمالی ییق.
یونس شاملی:
بی بی سی نین پرگار پروقیرامیندا “هویت طلب لیق لا ایلگیلی” فیکیرلرینیزله راضی یام. بو پروقیرام بیرطرفدن گونئی آزربایجان دا گئدن میللی- دئمکراتیک حرکات آچی سیندان و بیر باشقا طرفدن تورک خالقی نین ایستک لری، ایکی فرقلی دوشونجه (فئدرالیزم و استقلالییت) آچیسین دان، فارس و یا غیرتورک اجتماعیاتینا داشیماسی یؤنده ن فایدالی بیر پروقیرام ایدی.
البته کی بیر سیاسی حرکاتین طالعی بیر و یا نئچه تیلویزیا پروقیرامی ایله تعیین اولونماز. آمما بو طورلو پروقیرملار ایستر- اسیته مز او حرکاتین گئدیشاتینا مثبت تاثیر ائدیر. بو پروقیراملارین سایسی نین آرتماسی، البته کی بیزیم خالقیمیز اوچون اؤنملی و تاثیر ائدیجی دیر.
پرگار پروقیرامی “هویت طلب لیق لا ایلگیلی” تورک خالقینا، گونئی آزربایجان دا و عموم ایران دا، تورک لره ایکی دوشونجه، ایکی یول، ایکی ایستراتئژی دن سؤز آچدی.
بیرینجی سی؛ ایران دا چوخ میللت لی لیک اساسیندا فئدراتیو و دئموکراتیک بیر جمهوریت ین قورولماسی یولو ایدی. او فئدرالیزم ده گونئی آزربایجان دا یاشایان اینسان لار و یا وطن داشلار، او بؤلگه نین ایداره اتئمه حاقینا مالک اولمالیدیرلار. نئجه کی باشقا خالق لار (کورد، بلوچ، عرب، لر و…)، و او جمله ده فارس خالقی دا آدین چکدیم شیوه ده اؤز بؤلگه لرینین (فارس یا فارسستان) ایداره ائتمه حاقینا مالیک اولمالیدیرلار.
ایکینجی سی؛ گونئی آزربایجان ایران دان آیریلیب اؤز ایستیقلالیتی الده ائتمه مفکوره سی ایدی.
سوآل بودور کی، بو ایکی دوشونجه نین، ایکی ایستراتئژی نین و ایکی یولون،
بیر- بوگونکو گونئی آزربایجانین گرچک لرین گؤره ره ک،
ایکی- تورک- آزربایجانین میللی- دئمکراتیک حرکاتین حقیقت لری (سیاسی گوجو و…) ایله تانیش اولاراق،
اوچ- ایرانین دئولت و کامواویون دا (افکار عمومی سینده) اولان سیاست و فیکیری نظره آلاراق
دؤرد- بین الخالق و اورتادوغودان موجود اولان شرایطی گؤره رک
هانکی سی بوگون گونئی آزربایجان و ایران دا یاشایان تورک خالقینین دئموکراتیک حاقلارینی الده ائتمک اوچون اویقون و اولوملو بیر یول و یا بیر ایستراتئژی دیر؟
ایستیقلالیت گونئی آزربایجانا ایقون بیر طلب دیر می؟
تاسفله، قئید ائتملییم کی، بوگون تورک- آزربایجان فعاللاری آراسیندا حیسسییاتا، عصبییته و حتی ایفراط چی دیله دایاناراق یولا چیخانلار آز دئیرلر. آمما میلیونلار تورک اینسانی بوگون گونئی آزربایجان دا و حتی ایرانین باشقا بؤلگه لرینده یاشایان تورک لر، میللی و مدنی حاقلارینی الده ائتمک اوچون اه ن آز خرجلی (هزینه لی) یولو ترجیع ائدیرلر و میللتیمیزین اسارت دن قورتولوشو اوچون اه ن اویقون یوللاری سئچمه یه چالیشیرلار. دئموکراتیک و چوخ میللت لی بیر فئدراتیو جمهوریت ایسته یی بوگون، هم مادی و هم معنوی جهت دن بیزیم میللتین دورومو ایله اویقون دور. ایستیقلالیت شعاری بوگون هم بیزیم خالقین حرکاتینین یولون اوزالدیر و هم ده میللتیمیزین بوگونکو دوروموندا اونا داها آرتیق و لازیم اولمویان مادی ومعنوی ضررلر وئریر. بو سؤزومون معناسی ایستیقلالیت له بیر مفکوره اولاراق ضد اولماق دئیر. بیزیم فعالاریمیز و اؤنده گئدنلریمیز، ایستیقلالیت یولون گئدن میللت لردن اؤیره نمه یه چالیشیب، اونلاردان تجربه و درس آلمالی دیرلار. آزربایجان جمهوریتی (قوزئی ده) چوخ گؤزل بیر اؤرنک دیر. قوزئی ده، اوزون سوییئت بیرلیگی دئورینده ایستیقلالیت سؤز قونوسو دئیردی. حتتا سوییئتین داغیلماسی عرفه سینده بئله ایستیقلالیت سؤزقونوسو دئیردی. خالقمیزین قوزئی ده کی بؤلومو، 1918جی ایلده کی ایستقلالیتی ایتیره ندن سونرا، 70 ایلدن آرتیق بیرغیردئموکراتیک و سؤمورگه چی فدراتیو سیستیمی ایله ایداره اولدو. بو 70 کسور ایلده خالقمیزین بیر پارچاسی اورادا چکدیگی چتینلیک لرینه باخمییاراق، آزربایجان رئسپوبلیکاسینی یاشاتدی و او عرفه ده هر طرفلی دئولت اورقانلاری، ائکونومی، مئدیا، صنعت و سایره ساحه لرده هم بیر وارلیق کیمی و هم گئنیش سیاسی تجربه یه دایاناراق، سوییئت ین داغیلماق عرفه سینده و باشقا جمهوریت لرین ایستیقلالیت شعارلاری ایله برابر، مئیدان حرکاتیندا، ایستیقلالیت شعارینا یاخینلاشدی و او زامانین قوشوللاری، سوییئتین ایچری و بین الخالق چتینلیک لری ایله برابر، قیسسا بیر زاماندا قوزئی آزربایجانی ایستیقلالییته سورکله دی و ایستقلالیت شعاری سون گونلرده مئیدانا چیخدی. بیر میللتین ایستیقلالییتی شعار وئرمک له الده اولونماز. گؤنئی آزربایجانین دورومو بوگون، هئچ بیر آچی دان، ایستقلالیت شعاری وئرمه یه ایقون دئیر. نه خالقمیزین حاضیرلیغی، نه حرکاتیمیزین گلیشمه سی و نه ایران دئولتینده بؤحران و نه بین الخالق اورقانلارین ایستیقلالییته قارشی اولمالاری و… ایستیقلالیت شعارینا قارشیدیرلار.
یازینیزدا وئردینیز سوآللار (امنیتی جهت دن، ائکونومی باخیمدان، سوسیال، ساغلیق و ائتیم آچی سیندان و…) چوخ جیددی سوآلار و گونئی آزربایجان دا میللتیمیزی آغیرچتینلیک له قارشی قارشی قویان سورونلاردیر. بو سوآلار بیزیم اینسانلاریمیزی آزربایجان دا ماراقلاندیریر. هر کس اؤزونی بو سوالار قارشیسیندا جاوابسیز تاپابیلیر و هر بیر جاوابسیز سوآل ایله، میللی- دئموکراتیک حرکاتیمیز ضعیفله ییر. قیسسا جا دئسم، بیزیم حرکاتیمیزین دورومو بوگون، ایستیقلالییت شعارینی نظره آلیرساق، سیاسی تشکیلات باخیمیندان، سیویل قوروملار یؤنوندن، سیاسی فیکر گلیشمه آچی سیندان، لازیمی سویه ده سیاسی گوجه مالیک اولماق جهتیدن، بیر میللت اولاراق خالقیمیز آراسیندا میللی دیل و کولتور گلیشمه سیندن و حتتا بؤلگه سل و بین الخالق گوجلر باخیش آچی سیندان چوخلو آخساقلیقلارلا قارشی قارشیا دورور. باشقا دئیش له، بوگون بیز (تورک لر) نه بیر میللت اولاراق (تورک میللتی) و نه بیر میللی- دئمکراتیک حرکات اولاراق بیر دئولت (نه فدرال و نه ده موستقیل) برپا ائتمه شرایطینده دئیریک. چون کو ائله بیر دئولتین (فدرال و یا مستقیل) قورولما گوجونه مالیک دئیریک.
یوخاریدا قئید ائتدییم موجود شرایط و گونئی آزربایجان دا میللی- دئمکراتیک حرکات دئولت قورما گوجونه مالیک اولمامادیغینی نظره آلیرساق، باشقا بیر سوآل مئیدانا چیخیر. اودا بو کی، اگر گونئی آزربایجان دا شرایط فئدرال یا موستقیل بیر دئولتین برپا اولماسینا اویقون دئیر، فئدرالیزم و ایستیقلالیت شعارلارینین وئریلمه سینین نه معناسی واردیر؟ بو آچیدان فعالاریمیز طرفیندن دئولتچیلیک طلب ائتمک پارادوکسال بیر گلیشمیه اویقون گلیر. آمما منجه سیاسی طلبین اولماسی بیزیم میللتین اؤنجولری طرفیندن بیر گرک دیر و وئرلن سیاسی شعارلار پارادوکسال بیر گلیشمه نی گؤسترمیر. آمما هر کیمسیه بیر ایکی جیددی سوآل یارالدیر. نه اوچون تورک- آزربایجان میللی دئمکراتیک حرکاتی بو ضعیف دوروموندا سیاسی طلبده (دئولتچیلیک) بولونور؟ اگرسه هر بیر اسیر میللتین قورتولوشو اوچون سیاسی طلب دوغال بیر حاق کیمی میئدانا قویولمالیدیر، اوندا هانکی سیاسی طلب (فئدرالیزیم یا ایستیقلالیت) بیزیم حرکاتیمیز بوگونکو شرایطی ایله ایقون بیر طلب دیر؟
نه اوچون بوگون فئدرالیزمی میللی حرکاتین فیکیر پروفیلی کیمی تانیت مالییق، ایستقلالیتی یوخ؟
یوخاریدا قئید ائتدیم شرایط، و گونئی آزربایجان دا گئدن سیاسی حرکاتین دئولت قورما دوروموندا اولماماسینا باخمییاراق، چوخ دان بری فئدرالیزم سؤزو، فئدرالیزم طلبی، و البته کی بیزیم ایسته دیمیز فئدرالیزیم فورماسی مئیدانا قویولموشدور و بیزیم قلم صاحیب لری طرفیندن تورک خالقی نین اؤز مقدراتینی تعیین ائتمه یه اویقون بیر فئدرال فورماسی اینجه لنمیشدیر. نه اوچون اوزون زامان دان بری فئدرالیزم طلبی و او حاقیندا یازیشمالار دوام ائتمیشدیر؟
ایستیقلاچیلار فئدرالچیلارا تنقیدجه یاناشاندا، نه اوچون ایستیقلالی یوخ فئدرالیزمی سئچیرسیز، دئیرلر. گویا “فئدرالیزم” و “ایستیقلالیت” بشقاب دا بیزه تقدیم اولور و بیز او شرایط ده فئدرالیزمی سئچیریک!! البته کی بئله دوشونورسک، فئدرال سئچیمی گؤلونج گلیر. آمما گرچکچی اولورساق بیلمه لییک کی کیمسه “فئدرالیسم” و یا “ایستیقلالیتی” بشقابا قویوب بیزه تقدیم ائتمیر؟ حتی بیزه آنا دیلی حاقیندان ایستفاده ائتمه یه بئله ایمکان وئرمیرلر. بو طورلو طلب لرین (فئدرالیسم و یا ایستیقلال) هر بیرینی الده ائتمک اوچون اوزون زامان، چوخ گئنیش موباریزه و بین الخالق قوره لرینین اولوملو باخیشی اه ن اؤنملی رولو اوینورلار. میللتیمیز اؤز طالعی نی تعیین ائتمک حاقی، وئریلمه لی دئیر، آلینمالی دیر. بو حق الده ائتمک اوچون اوزون دیرنیش، گئنیش مجادیله، چوخلو ایتگی، اینسانلاریمیزین درین اوزونتولری، سوسیال، ائکونومیک و سیاسی باخیمدان آغیرلیق لار و حتی چوخلاریندا سارسیلمالار اولمادان بیر میللت اؤز آماجینا واراماز. سئچدیمیز یول دؤزوم طلب ائدیر. دیرنیش ایسته ییر، چتین لیک لره دؤزوم طلب ائدیر. قیزلاریمیزی/ اوغولاریمیزی زیندان، ایشکنجه و حتی اؤلوم گؤزله ییر. باخین کی اؤز مقدراتینی تعیین ائمه یه مجادیله وئرن میللت لر نه ظولوملرله قارشیلاشمیشدیرلار؟ ائله بو ده یرلی تجربه لر بوگون بیزیم یول سئچیمه میزده ائتگیسی اولمالیدیر. سوآل بودور کی، نه اوچون گونئی آزربایجانین بو گونکو شرایط ینده فئدرالیزمی حرکاتیمیزا بیرسیاسی طلب پروفیلی کیمی تانیتدیرمانی ایقون گؤرورم، آمما ایستیقلالیتی یوخ؟
یوخاریداکی سوالین جاوابی نی آشاغیداکی اوچ بندده قئید ائدیرم؛
بیر: بیرعصره (100 ایله) یاخین دیر کی “ایران بوتوولویو” پروپاقانداسی ایران کامواویوندا، حتی تورک توپلوموندا (گونئی آزربایجان و عمومیتله ایران دا یاشایان تورکلر آراسیندا) گئنیش واسیطه ایله یایلمیش و کؤک سالمیشدیر. بو پروپاقاندا بیزیم حرکاتیمیزلا چوخ درین علاقه سی واردیر. بیزیم سیاسی اینسالاریمیز و تشکیلاتلاریمیز بو مسئله ایله نئجه یاناشمالیدیرلار؟ رئآکسیا فورماسیندا، یا آکسیا فورماسیندا؟ میللی- دئمکراتیک حرکاتیمیز هانکی شیوه ایله 100 ایللیک بیر کؤک سالمیش انگل دن (مانع دن) آشیب، گئچمه لی دیر؟
حرکاتیمیزین قئید ائتدییم ضعیف دوروموندا، ایستیقلالیت شعاری، حرکاتیمیزا قابا بیر انگل یارادیر. ایستیقلالیت شعاری حرکاتیمیزین ایلکین آشامالاریندا “اؤلکه بوتوولویونه” قارشی دورماق اوچون، عمومیتله ایران کامواویون و گونئی آزربایجاندا بیر گئنیش بؤلومون عمومی افکاری ضدیت موقعینه سوروکله ییر و غیرلازیم چلیشگیه چکیر و دئمکراتیک میللی حاقلارین یایلماسینا جیددی انگل تؤره دیر. باشقا طرفدن ایستیقلالیت شعاری ایرانین دولت اورقانلاریندا دا چوخ آغیر و داها باسقینا دایانان سیاستین آپارماسینا شرایط یارالدیر. ایستیقلالیت شعاری بیر باشقا یؤندن، یعنی میللی آیدینلیغی الده ائدن اینسانلاریمیزین فعالیتینه جیددی پروبئلم تؤره دیر. ایستیقلالیت شعاری آلتیندا فعالاریمیزدان کیمسه اؤز فیکیریندن مدافعه ائتمه ایمکانی تاپابیلمیر و یا میللی حقوقلاری الده ائتمک اوچون اویقون بیر شرایط یارادابیلمیر. بوگون گونئی آزربایجان دا ایستیقلالیته اینانان فعالاریمیزا، توپلومدا، اؤلکه بوتؤولویو مفکوره سی کامواویوندا، آچیقجاسینا ایستیقلالیت دن مدافعه ائتمه ایمکانی وئریلمه مه دیینه گؤره فئدراتیو فیکیره تظاهر ائدیرلر. بو او دئمک دیر کی، باسقی شرایطینه باخمییاراق بوگون هم گونئی آزربایجاندا و هم ایرانین باشقا بؤلگه لرینده فئدراتیو بیر سیستیمدن، کامواویوندا (عمومی افکاردا) آچیقجاسینا مدافعه ائتمک ایمکانی واردیر. بو ایمکان عمومی افکار دا میللی و دئموکراتیک حاقلارین یایلماسینا چوخ گئنیش شرایط یارالدیر.
ایکی: ایران بیرلشمیش میللترلین عضو اولاراق، بین الخالق حقوق آچی سیندان او اؤلکه نین ” بوتوولویو” قورونمالی سانیر. بین الخالق حقوق بیزیم حرکاتیمیزا چوخ جیددی بیر رول اوینویان فنومن دیر. بین الخالق حقوق بیزیم فعالاریمیزی ایستراتئژی سئچمه لرینده (فئدرال/ایستقلال) اؤنملی بیر سینیر کیمی تانینمالیدیر. چون کو، بین الخالق حقوق بیزیم حرکاتیمیزین فعالیتلرینه بین الخالق اورقانلاردا زمین یارالدیر. عین حالدا او اورقانلارین قرارلاری هر زامان (مثبت و یا منفی) بیزیم خالقیمیزین طالعین ائتگیلییه جک بیر موقعده دورور. بونا گؤره بیز حرکاتیمیزا ایستراتئژی سئچمه سینده، نه بین الخالق حقوقو و نه بین الخالق اورقانلاری گؤرمه مزلیکدن گله بیلمه ریک.
تورک- آزربایجان میللی- دئمکراتیک حرکاتین، سیاسی ایراده سین، بیر سیاسی پروژه کیمی مئیدانا قویماق اوچون، داخیلی و یا بین الخالق حقوقا دایاناجاغ اساسلارا احتیاجی واردیر. بین الخالق حقوقا دایاناراق(هر میللت اؤز مقدراتینی تعیین ائتمک حاقینا مالیک دیر) میللی ایراده نی گؤسته رمک اوچون، سیاسی طلب لریمیز، بین الخالق حقوقو نظره آلاراق، بوگون ایرانین اؤلکه بؤتوولویونه دیققت یئتیرمه لیدیر. “فئدرال جمهوریت” او سیاسی دئولت چرچواسیدیر کی بیزیم خالقین میللی حاقلاری اؤلکه ایچینده تامین اولماسینا زمین یارالدیر. فئدرال بیر دئولت قورولوشوندا، بین الخالق حقوق یؤندن گونئی آزربایجان اراضی سینده، گونئی آزربایجان دئولتینین برپا اولماسی اویقون سانیلیر. فئدرالیزیم چرچواسیندا “ایران بؤتوولولویو” سؤز قونوسو دئیر. خالقیمیزین میللی حاقلاری و آزربایجان اراضی سینده دئولتیمیزین قورلولماسی سؤز قونوسدور. دیققت ائدین کی بو شیوه دوشونوشده هم بین الخالق حقوق آچیسیندان، عین حالدا گونئی ده و عموم ایران دا کامواویون انگلیندن آشیب گئچمک اوچون شرایط یارانیر.
آمما ایستقلالیت شعاری بین الخالق حقوقونا قارشی دیر. بوگون هرکس بیلیرکی بین الخالق اورقانلار، یئنی سینیرلارین یارادیلماسی ایله موخالیف دیرلر و اساس دا بئله فیکیری اولان شخص لری و تشکیلات لاری گوروش اوچون قبول ائتمیرلر. بیزیم ایستیقلالچیلاریمیز، عمومیتله بین الخالق اورقانلارا یئتیشنده فئدرالیست اولماق مجبوریتنده قالیرلار! ایستیقلاچی دوستلارمیزین بو تورلو یاناشمالاری، اؤزلویونده ایستیقلالیت شعارینین وئریلمه سینین یالنیشلیغینا بیر ثبوتدور.
اوچ: فئدرالیزیم، سون ایلرین، باشقا اؤلکه لرده باش وئرن ایچ ساواشلارین آجی تجربه لرینه دایاناراق، خالق لارا ، او جمله دن تورک خالقینا داها اویقون و آز خرجلی (آز هزینه لی) بیر یول سایلیر.
“ایستیقلالیت” توپلومدا گنج و آز کسیمی ائتگی آلتینا آلابیلسه ده، آمما بوگونکو تورک توپلموندا و حتی غیرتورک توپلوموندادا گئنیش واسیطه ده، شیدته، رئآکسیالارا، چلیشگییه (ضدیته)، گرگینلییه، حتی حرکاتین ایزوله اولماسینا سبب اولابیلیر. دیققتله باخیرساق بو فاکتلارین ایزلرین توپلومداکی رئآکسیالاردا و حتی حرکات ایچینده اولان فعالار آراسیندا گؤره بیله ریک.
بویازیدا ایضاح ائتدییم کیمی، بوگون فئدرال و یا ایستیقلال شعارلاری، بو شعارلارین گرچکلشمه سی اوچون یوخ، (چون اونا شرایط یوخدور) بلکه یالنیز و یالنیز کامواویونو (عمومی افکاری) دئیشمک و اونا مثبت تاثیر قویماق اوچون دور. باشقا دئیشله، فئدرال و ایستیقلال سؤزلری بوگون یالنیز پروپاقاندا واسیطه سیدیرلر و بو طلب لرین دیله گلمه سینده بوگون یالنیز کامواویونا (عمومی افکارا) تاثیر قویماق ساحه سینده دوشونمه لییک، باشقا آلاندا یوخ.
سونوج اولاراق، بو یازی، فئدرال و ایستیقلال موباحیثه سینه بیر دؤنوش کیمی اولدو. منجه بو قونولارا توخونماق هم لازیم و هم گرک لی دیر. بو یازیدا سیاسی شعارین یئرلی اولوب- اولماماسینین منفعت لری و ضررلریندن دانیشدیق. بو قونولاردا دانیشماق هم فعالاریمیز اوچون و هم معاریفلشدیرمه پرورسئسینه سرعت وئرمک اوچون فایدالیدیر.
2015/07/19


text:
یاریم بیر حئکایه
طاهر میرابی
یورقانی اوستوندن آتیب تر ایچینده آیاغا قالخدی. بیرآز گیجلدیکدن سونرا تختین قیراغیندا اوتوروب ائشییه باخدی اون ایکینجی قاتداکی آپارتمانین پنجرهسیندن. گؤردویو شئی اؤنونده اولان بیر سیرا پنجره و دووار ایدی. تختده اوزانیب سقفه یاپیشدیردیغی ونگوگون «اولدوزلو گؤی اوزو» تابلوسونا گؤزونو تیکیب، بیر سیگار یاندیردی. اؤسگورمه سسی ایله یانیندا گئجهدن قالما بیر قادینین اولدوغونو حس ائتدی. سانکی گئجهنین یاریسی ایدی. ایکینجی اؤسگورمکده اؤزونو تختدن یئره آتدی. یئره دوشمهسینین سسینه قادین «نه اولدو؟ هله ده کئفلی سن؟» دئییب، بیرآز قیوریلدی. «یوخ. یاخچییام. اؤزوم ائله ائلهدیم یوخوم قاچا.» دئییب آیاغا قالخدی. پالتارلارینی گئییب ائودن چیخدی. یئریمک ایستهدییی اوچون یانیندا پول گؤتورمهدی. آپارتمانین اؤنونده بئش آلتی اوغلان اوشاغی توپ اویناییردیلار و بیر جوان اوغلان الینده سیگارلا دوروب گؤزونو تیکمیشدی اون ایکینجی قاتداکی آپارتمانین پنجرهسینه. باشینی آشاغی سالیب یولونا دوام ائتدی. خیابانین دار قالدیریمیندا اوچ قیز یان-یانا گولوشه- گولوشه گئدیردیلر. چالیشیردی اونلاری آرخادا بوراخیب گئچسین، آما قیزلارین بیربیرلرینه دییب اویان بویانا آخمالاری ایذین وئرمیردی. سونوندا داریخیب اهمالجا سسلندی: «قیزیم! اجازه وئریسیز؟» قیزلارین بیری او بیریسینه دئدی: «قیزی ایجازه وئر عمیجان گئچسین!» سونرا اوجادان گولوب بیر کنارا چکیلدیلر. عمی جان یولونا دوام ائدیب رئوف گولچونون توکانینا گیردی:
– یاللاه رئوف نئجه سن؟
– سلام حاجی داش یاشا! یاشا! بیزلره باش وورمورسان ها چوخداندی!
– هن، بیرآز باشیم قاریشیقدی بو گونلر. ائله چوخ دولانا بیلمیرم. نه خبر؟ نجورسن؟
بیلیردی رئوف دا هر زامان بیر خبرلر اولار.
– ائله بیر خبر یوخدو. بئکارچیلیق. بو گونلر ائله چوخ گول آلان اولمور.
– رئوف بو گونلر جماعات نییه گرح گول آلا آخی؟ خاص بیر مناسبت یوخدو کی.
– بیلیرسن؟ من ده ترحیم گولو ساتسایدیم یاخچی قازاناردیم، آما گولون ایشی سئویندیرمکدی. سئومیرم گوللریمین یانیندان اعتناسیز گئچسینلر. البته بو احوالدا دا منی سئویندیرن بیریسی تاپیلیب. بیر قیز وار. بترده دوزلودو. نئچه گوندن بیر گلر توکانا. آما گول آلماز!
(رئوف تعریفلهدیگی شئیلری همیشه یاریدا بوراخاردی. ایستردی قولاق آسانین ناغیلین قالانینی ائشیتمهیه هیجانین گؤرسون. اگرسه قولاق آساندا او هیجانی گؤرمهسهایدی «هن، بوجور دا» جملهسی ایله بوراخاردی ناغیلین قالانین، آما حاجی داشدا همیشه او هیجانی گؤرردی.)
– اول گون گلنده دئدیم بس منی سریییب. گلدی دئدی: «اولار گوللریزه باخام؟!» دئدیم: «نییه اولمور قیزیم، باخ!» دوردو توکانین اورتاسیندا باخدی گوللره. اوستده کی گوللره باخاندا گؤرمهلی ایدی حاجی داش. اونون اورداکی دوروشو و اورداکی باخیشی کیمی گؤزل بیر شئی اولا بیلمز حیاتدا حاجی داش. سونرا یاس گوللرین اییلهدی. گؤزلرین یوموب اییلهدی. یالان اولماسا یاریم ساعات اییلهدی. سونرا دئدی: «اللریز آغریماسین.» دئدیم: «به گول آلمیرسان؟» «پولوم یوخدو یانیمدا» دئدی و چیخدی. دئدیم رئوف بو یاشا گلیب چاتدین، آما دانیشماغیوی اؤرگشمهدین. بو قیز بیرده گلمز توکانا. آما نئچه گون سونراسی یئنه گلدی. توکانین اورتاسیندا دایانیب باخدی گؤزلریمه. «نییه منه باخیرسان قیزیم؟ اجازه لازیم دئییل» دئدیم. نه قدر سئوسن گوللره باخا بیلرسن. گؤزلری گولدو. یئنه همان حالدا تعجبله باخیردی گوللره. سونراسی یئنه یاس گوللرینه ساری گئتدی.
– بوردا ساخلا، چیخیم بیر سیگار چکیم، گلیم.
– تمام، گئت گل!
حاجی داش توکانین قاباغیندا دایانیب سیگارینی یاندیردی. ساغ طرفدن بیر قیز گلیردی اوزاخدان. ال قولون اؤلچه- اؤلچه یئریییردی. گلیب توکانین اؤنونه چاتدیقدا حاجی داشا سلام وئریب ایچری گئتدی. آرخاسینا سالدیغی بالاجا بیر کیف کی ایچینه هئچ نه یئرلشمزدی.
حاجی داش باشینی آشاغی سالیب قیزین گلدیگی یولو گئتدی. چالیشدی اللرینی اونون کیمی ترپتسین یئرییه- یئرییه. بیرآز او حالدا یئریدی. گلیب گئدن آداملارین ایری- ایری باخیشلارینا باخیردی. اوجادان گولوب اؤز یئریشینی یئریدی. خیاباندان آتلادیغیندا اویان بویانا باخمیردی. ماشیندان اوجالان سیگنال سسی ایله دؤنوب ماشینین ایچینه باخدی. ماشینین ایچینده کی آدام باشینی اون ایکینجی قاتداکی آپارتمانین پنجره سیندن چیخاردیب “ائششح! باخ دا به!” دئییب سوردو. ائششح خیابانین او تایینداکی پارکا گیریب چمنلرین اوستونده اوزاندی. بیرآز اویانلیقداکی نیمکت ده اوتوران قیز اوغلان ائششهیین حالینا باخیب گولدولر. ائششح دؤنوب اوزو قویلو اوزانیب باشین سوخدو چمنلره. گؤزلرینی یوموب چمنلری اییلهدی. چمنلری یئمهیه باشلادی یاس گولو یئین کیمی…


text:
تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی آغساققاللار شوراسی توپلانتیسی باشلادی
"دونیانین و بؤلگهمیزین قارشی قارشییا قالدیغی تهدید و سینامالار قارداش تۆرک دؤولتلرینین بیر بیری ایله امکداشلیغینی داها ایرلییه داشیمالاری گئرچگینی اورتایا قویماقدادیر"
قیرقیزیستانین باشکندی بیشکئکده بو ایل ۱۳.جوسو گئچیریلهن تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی آغساققاللار شوراسی توپلانتیسی باشلادی.
عدالت و قالخینما پارتیسی باشقان یاردیمچیسی بینعلی ییلدیریمین باشقانلیغی ایله گئچیریلهن توپلانتییا، تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی باش کاتیبی باغدات آمرهیئو، شورانین قیرقیزیستان نمایندهسی مددکان شریمقولوو، آذربایجان نمایندهسی حسن حسنوو، قازاقیستان تمثیلچیسی ایکرام آدیربک، اؤزبکیستان تمثیلچیسی بختیار سیفاللهیئو ده قاتیلیر. تۆرکمنیستانی ایسه رجب بازاروو تمثیل ائدیر.
توپلانتیداکی دانیشماسیندا، ۱۱ نوامبردا اؤزبکیستاندا گئچیریلهجک اولان تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی ذیروهسینه توخونان بینعلی ییلدیریم:
"بوندان اؤنجه ۲۹ سپتامبر – ۲ اکتبر آراسیندا تۆرکییهده بورسایا باغلی ایزنیک شهرینده دونیا کؤچری اویونلارینی گئچیرهجییک. آماجیمیز بو اویونلاری بوتون دونیا اؤلکهلرینه یایماق و بئلهجه مدنی-تاریخی بیرلیکدهلیگیمیزی داها دا ساغلاملاشدیرماقدیر" دئدی.
ییلدیریم بو اویونلارین گلهجکده تۆرک دؤولتلری و تۆرک دونیاسی اوچون بیر المپیک اؤزللیگینه ده قوووشابیلهجگینی سؤیلهدی.
تۆرکمنیستانین گئچمیش جمهورباشقانی قوربانقولو بردیمحمدووون آغساققاللار شوراسینا داخیل ائدیلدیگینی بیلدیرهن ییلدیریم:
"بو، آغساققاللار شوراسینی گوجلهندیرهن چوخ اؤنملی بیر آددیمدیر. هیئتیمیز ایچینده یئر آلماسی بیزه گوج وئرهجک" دئیه دانیشدی.
تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی باش یازمانی آمرهیئو ده آورآسیا جغرافیاسینین سینامالارلا قارشی قارشییا اولدوغونا دقت چکرک،
"دونیانین و بؤلگهمیزین قارشی قارشییا قالدیغی تهدید و سینامالار قارداش تۆرک دؤولتلرینین بیر بیری ایله امکداشلیغینی داها ایرلییه داشیمالاری گئرچگینی اورتایا قویماقدادیر" شکلینده دانیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی


text:
اؤن سؤز
قورئانئ آنلاما عیلمینین اؤنملی قاوراملاردان بیری دە “تەویلدیر”. یۆجە آللاە، کیتابئ بللی بیر عیلمە گؤرە تافصیل أتتیگینی یاعنی دتایلاندئردئغئنئ، دتایلاندئرما ایشینین آیتلر آراسئ ایرتیباطلارلا گرچکلشتیگینی، ایرتیباطلارئن قورولماسئندا دا عارابچانئن دیققاتە آلئناراق قۇنو بنزەرلیگی اۇلان آیتلرین بیر آرایا گتیریلمەسییلە هر قۇنونون قورئانلارئ یاعنی آنلام کۆمەلری اۇلوشتورولماقتادئر. آنلام کۆمەلرینین اۇلوشتورولماسئندا آیتلر آراسئندا آللاهئن قوردوغو باغلانتئلارئن دیققاتە آلئنماسئ گرکمکتەدیر. تەویل قاورامئ بو یؤنۆیلە اؤنم عارض أتمکتەدیر.
ألینیزدەکی چالئشمادا “تەویل” قاورامئنا بو یؤنۆیلە دیققات چکیلمیشتیر. تەویلین هرحانگی بیر شەیین ایلگیلی اۇلدوغو دیگر شەیلرلە ایرتیباطئ باغلامئندا هم سؤزلۆکلردە هم دە قورئانداکی قوللانئملارئنا عاطئفتا بولونولدوقتان سۇنرا قورئانئ آنلامئ عیلمی یؤنۆیلە ایفادە أتتیگی آنلام وە اؤنم وورغولانمئشتئر.
کلیمەنین گچتیگی آیتلرین مئاللرینین یانئ سئرا فئقئە اوصولۆندە کلیمەیە یۆکلنن آنلام گؤسترمکتەدیر کی پک چۇق قاورام گیبی “تەویل” قاورامئ دا تاحریفاتا ماعروض قالمئشتئر. مثەلا، أدبی وە تکنیک ایفادەلردن سۇیوتلایاراق ایفادە أتمک گرکیرسە فئقئە اوصولۆندە تەویل، هرحانگی بیر کلیمە یادا آیتە اینسانلار طارافئندان قۇنولار ایلکەلر گرگینجە بیر آنلام تاقدیر أتمە ایشیدیر.
دۇک. فاتیح اۇروم
تەویل
گیریش
قورئانئ آنلاما اوصولۆ آچئسئندان اؤنملی بیر قاورام اۇلان “تەویل”، قورئانئن یدی سورەسیندە، اۇنبش آیتتە اۇنیدی دفعا گچر وە تۆم قوللانئملارئ “تەویل” شکلیندە تک دۆزەلیک اۇلوشتورور.
“تەویل” قاورامئ، تفسیر وە فئقئە اوصولۆندە، قورئانداکی قوللانئم چرچوەسینی آشان، حاتتا باشقالاشان آنلامدا ألە آلئنمئشتئر. قاورام، تفسیر لیتراتۆرۆندە تفسیر-تەویل ایلیشکیسی، فارقلئ باغلامئندا ألە آلئنمئش، آیت وە لافئظلارئ آنلاملاندئرما فاعالیەتینین ریوایت مرکزلی اۇلانئنا تفسیر، موحاکمە مرکزلی اۇلانئنا تەویل دەنیلەبیلەجگی سؤیلنمیشتیر. یینە تفسیر أثرلریندە تەویل کلیمەسینە داحا چۇق آلی عیمران سورەسینین آیتی وسیلەسییلە تماس أدیلمیشتیر. بو آیت چرچوەسیندەکی تەویل تانئملارئندا، آیتتە گچن مۆتشابیە قاورامئنا گتیریلن ایضاحلار بلیرلەیجیاۇلموش، بوندان دۇلایئ دا تەویلین، قاپالئ آنلاملارئن آچئغا قاووشتورولماسئ ایچین غایرت گؤسترمە وە بیر یۇروما وارما فاعالیەتی اۇلدوغو دۆشۆنۆلمۆشتۆر.
با باغلامدا مۆتشابیە آیتلرین تەویلینین یاپئلئپ یاپئلامایاجاغئ، یاحود حانگیلرینین یاپئلابیلەجگی، بونلارئ تەویلە کیملرین أهیل اۇلدوغو وە بونون قوراللارئنئن نەلر اۇلماسئ گرکتیگی تارتئشئلمئشتئر. اؤتە یاندان یینە تفسیر عیلمی چرچوەسیندە، مۆتشابیە آیتلرین دئشئندا، چشیتلی درەجەلردەکی آنلام قاپالئلئقلارئن گیدریلمەسی دە تەویل باغلامئندا ألە آلئنمئشتئر. کشیف وە ایلهام یۇلویلا ألدە أدیلن ایشعاری تفسیرلر دە تەویلین تاصاووفی اویغولامالارئ اۇلاراق لیتراتۆرە گیرمیشتیر.
تەویلین بنزەر اویغولامالارئ کلام عیلمی ایچین دە سؤز …موش، آللاهئن صئفاتلارئ، قئیامت عالامتلری، آحیرت حاللری گیبی حوصوصلارداکی یۇروم فاعالیەتلری تەویل آدئ آلتئندا ألە آلئنمئشتئر.
فئقئە اوصولۆندە تەویل، عاقلا ایلک گلن (ظاهیر) آنلامئن، بیر دلیلە بینائن ترک أدیلیپ باشقا بیر آنلامئن ترجیح أدیلمەسی یاحود لافئظدان قایناقلانان هرحانگی بیر قاپالئلئغئن گیدریلمەسی شکلییلە لافئظدان قاصدەدیلن آصئل ماعنانئن تثبیتی آنلامئندا قوللانئلئر. بو قوللانئمئن ایچینە، عاممئن تاحصیصی، موطلاقئن موقاییدە حاملی، أمیر وە نهیین ماعنایا دلالت شکیللری، تعاروض دوروموندا ناصلارئن اوزلاشتئرئلماسئ، ناصلارئن نسحە اوغرایئپ اوغرامادئغئنئن تثبیتی گیبی ایشلملرین دە گیردیگی سؤیلنیر.
ظاهیر آنلامئن نە شکیلدە تثبیت أدیلدیگی وە اۇنون ترکینی گرکتیرن دلیلین نە اۇلدوغو، بو دلیلین ناسئل ایشلندیگی گیبی ضاعافلارتەویلی تارتئشمالئ قئلماقتادئر. ذاتن تەویل ایشلمینین سۇنوجونون ظان وە ایحتیمال اۇلدوغو حوصوصوندا ایتتیفاقتان باحثەدیلیر.
مۆجمل، مۆشکیل وە حافی گیبی لافئظلارداکی قاپالئلئغئ گیدرمە فاعالیەتی باغلامئندا دا تەویلە عاطئفتا بولونولور. عاینئ شکیلدە، لافئظلارداکی قاپالئلئغئن کیمە گؤرە اۇلدوغو، گیدریلمەسی ایچین حانگی دلیلین ناسئل ایشلتیلدیگی، مثەلا تۆم بو تثبیت آشامالارئندا باشقالارئنجا قابول أدیلمەین اؤلچۆتلرین قوللانئلئپ قوللانئلمادئغئ تەویلی تارتئشمالئ حالە گتیرمکتەدیر. حانفی فاقیهی کرحییە نیسبت أدیلن، داحاسئ مذهبتە نت بیر قارشئ دوروشتان زیادە تەویللە گچیشتیریلن شو سؤزلر بو آچئدان دیققات چکیجیدیر. “مذهب ایمامئمئزئن وە آرقاداشلارئنئن گؤرۆشۆنە ترس دۆشن هر آیت وە حادیث، یا تەویل أدیلیر یاحود منسوح قابول أدیلیر.
بو یؤنلرییلە باقئلدئغئندا، تەویل، گلەنکسل دینیعیلیملردە اوصول وە دیسیپلینین بیتتیگی یردە کیشیسل گؤرۆش وە ترجیحلرین تکنیک آدئ اۇلموشتور. اۇیسا بو کیتابچئقتا آنا حاطلارئیلا گؤرۆلەجگی اۆزرە، تەویل، بیر اوصول وە دیسیپلین چرچوەسیندە باغلانتئلارئ دۇغرو قورماق وە سۇنوجا اولاشماقتئر.
تەویل کلیمەسینە وریلن یوقارئداکی یانلئش آنلام تۆرکچەیە دە گچمیشتیر. مثەلا؛ “تدکا.یا” حائید سؤزلۆکتە “تەویل أتمک” ایفادەسی “سؤز وە داورانئشا باشقا بیر آنلام ورمک” شکلیندە ایضاح أدیلیر. یینە عاینئ سؤزلۆکتە؛ “تەویل گتیرمک” ایفادەسینە “سؤز وە داورانئشا باشقا بیر آنلام ورەبیلمک” آنلامئ وریلیر. آنجاق شونو دا ایفادە أتملیییز کی عاینئ سؤزلۆک “تەویل” کلیمەسی ایچین “چەویری” قارشئلئغئنئ ورەرک کلیمەیە عارابچا آنلامئیلا اؤرتۆشن بیر آنلام ورمیشتیر.
کلیمە آنلامئ
“تەویل” کلیمەسینین کؤک حارفلری “أ-و-ل”دیر. عاراب دیلی قوراللارئنا گؤرە اۇرتاداکی عیللتلی حارف دۆشر وە ماضی قالئبئ “آل” شکلینە دؤنۆشۆر. موضاریع حالی “یؤول”دۆر. کؤک حارفلری “ق-و-ل” اۇلان “یقول/قال” فیعیلی گیبیدیر. “یؤول/آل”؛ “دؤنمک” آنلامئنا گلیر.
فیعیلین بو قالئبتان ماصدارئ “أول” وە “مآل = مئال” شکلیندە گلیر. تۆرکچەدە دە یایغئن اۇلان “مئال” کلیمەسی بورادان گلیر وە “عیبارەدن وارئلان سۇنوچ” آنلامئندا قوللانئلئر، فیعیل “تفعیل” قالئبئندا “دؤندۆرمک” آنلامئندا قوللانئلئر. مثەلا “أول الحکم إلی أهلە” جۆملەسی؛ “حۆکمۆ أهلینە یؤنلندیردی” آنلامئنا گلیر وە “أول” فیعیلی بو جۆملەدە “دؤندۆرمک، چەویرمک، یؤنلندیرمک” آنلامئندا قوللانئلئر.
سؤزلۆکلر “أول” فیعیلینین “ایجرا” وە “رد” آنلامئندا اۇلدوغونو سؤیلەرلر. بو هرحانگی بیر شەیی بیر باشقا شەیە دؤندۆرمک، یؤنلندیرمک آنلامئندادئر. نیسا سورەسینین آیتی، “تەویل” قاورامئنئن آنلامئنا دائیر سؤزلۆکلری تەیید أدیجی بیلگی وریر.
آیت شؤیلەدیر:
أی اینانانلار! آللاها ایطاعات أدین، رسولە ایطاعات أدین؛ سیزدن اۇلان یتکی صاحیبلرینە دە. أگر بیر شەیدە آنلاشمازلئغا دۆشرسنیز، اۇنو آللاها وە رسولە گؤتۆرۆن. آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئیۇرسانئز، بؤیلە یاپارسئنئز. بؤیلەسی حایئرلئ اۇلور وە أن گۆزل سۇنو وریر. (نیسا سورەسی؛ )
یوقارئداکی آیتین سۇنوندا “وأحسن تأویلا” ایفادەسی گچمکتەدیر. ایفادەیە “أن گۆزل سۇنوجو وریر” آنلامئ وریلمەسینین سببی، آنلاشمازلئغئن آللاهئن کیتابئنا یؤنلندیریلمەسیدیر. آیتتە أمرەدیلن بودور. آنلاشمازلئق دوروموندا، مسئلەنین آللاها وە رسولە رددی، یاعنی یؤنلندیریلمەسی أمرەدیلدیکتن سۇنرا تەویلدن باحثەدیلمەسی، تەویلین؛ “بیر شەیین، ایرتیباطلئ اۇلدوغو دیگر شەیلرلە باغلانتئسئنئن قورولماسئ” آنلامئنا گلدیگینی گؤسترمکتەدیر.
ذاتن فیعیلین “تفعیل” قالئبئندان ماصدارئ اۇلان تەویل؛ “بیر شەیی آصلئنا دؤندۆرمک” دەمکتیر. بیر شەیین آصلئنا دؤندۆرۆلمەسی؛ آنلامئن اۇرتایا چئقماسئ، ماقصادئن حاصئل اۇلماسئ، سمبۇللرین آچئغا چئقماسئ ایچین ایرتیباطلارئن قورولماسئ آنلامئندادئر.
تەویل کلیمەسینین قاورام چرچوەسی
قورئاندا؛ “تەویل” قاورامئیلا ایرتیباطلئ اۇلدوغونو دۆشۆندۆگۆمۆز باعضئ قاوراملار گچمکتەدیر. چۇق قئساجا بونلارا دگینەجک، آردئندان تەویل کلیمەسینین قورئانداکی قوللانئملارئنئ گؤرەجگیز.


text:
زینب
قدرت ابوالحسنی سهلان
زینب، دده-ننهسینین سون بئشیگی ایدی. ایکی باجیسیلا بیر قارداشی وارایدی. بئش ایل قاباقکی طایفا داعواسیندا، قیزین دده سی اؤلدورولوب، قارداشیدا دؤیولوب اؤلومجول اولوب، آردینجا آرواد-اوشاغیلا بیرلیکده دوغما کندیندن قووولموشدور. بونونلا بئله، ائولی باجیلاری ائله کندده قالیردیلار. سؤزو دئییلن ساواشدا، زینبگیلین ایکی حیطلریندن بیرینی، زورلا اللریندن آلیب یییهلنمیشدیلر. قالان حیطلرینده ده، زینبله ننهسی نرگیز دالدالانماقدایدی. بو دورومدا، دول ننهسی جهره اریمکله باشلارینی بیر تهر دولاندیریردی. بونلارا باخمایاراق، سککیز یاشیندا زینب، کندین او بیری اوشاقلارینا تای، سحردن آخشامادک باشی آچیق و آیاق یالین کوچهلرده اویناییردی. آجالاندا ائوه دؤنوب، بلله توتوب یئییب یئنه ائشیگه قاییدیردی. اود-آلوو قیز، گئچمیشله سیخینتیلاردان خبرسیزجهسینه یاشاییردی.
عاشورا گونو ایدی. گون اورتا اذانینا، هله بیر آز قالیردی. پیرموسادا، کیشیلر شاخسئی گئدیردیلر. ایمام حسین دستهسیندهکیلر، علم گؤتوروب، ذوالجناح آتینی بزهییب، پیرموسانین دؤرهسینه دولاناراق، بئله نوحهلر اوخویوردولار:
“ای ذوالجناح بابامی، میداندا هاردا سالدین
سالدین اگر نه دن بس، آخیر بو حالا قالدین!”
آغ کؤینک گئییب شاخسئی گئدنلر، قمهلرینی گؤیه قالدیراراق تپیک ووروردولار. ائلهجه، باش یارماق ایستهینلر، هیجانا گلرک باغیریردیلار:
“نئجه قان آغلاماسین داش بوگون،
کسیلیب کربلادا، یئتمیش ایکی باش بوگون.
نئجه یارماز باشینی شیعه قیامتدی بوگون،
مگر عباس علی، باشی سلامتدی بوگون!”
هابئله نذری اولانلار، هرهسی بیریاندا قوربانلیق کسیردیلر. آروادلار ایسه، قیراخدا دایانیب باش یارانلارا باخاراق، کدرلنرک آغلاییردیلار.
اوراداکی اوشاقلار بیر آز آرالی دوروب، جریانلاری گؤرمکده ایدیلر. آنجاق او حالدا، قارا قاش-گؤز زینب بونلارین هئچ بیرینه فیکیر وئرمیردی. نییه کی بیر مودت قاباق، قیزلارین ایچینده اؤزویله بیر بویدا اولان بیر قیزین، نارین قیرمیزی گوللو آغ چادراسی گؤزونه دیمیش، خوشونا گلمیش، تکجه اونا ماراقلانمیشدی. بئله جه ده، چادرادان گؤزونو گؤتوره بیلمیردی. حسرت دولو باخیشلاریلا اورهگینده دئییردی: “کاش منیم ده اوجور گؤزهل چادرام اولسون!”
نئچه گون او عاشورادان گئچدی. زینب تای-توشلاریلا بیرگه، قونشولاری فاطماخالا گیلین حیطینده اویناییردیلار. او چاغدا، زینب گیلدن باشقا، بیر بالاجا اوشاغدا حیطده گؤرسنیردی. اوشاق، فاطما خالایلا او حیطده یاشایان گلینی ایممینین، حسن آدلی اوغلو ایدی. بیر یاشینا آز قالان حسنین، ایلان بوغان چاغ ایدی! ایشی چوخ اولان ننهسی ایممیده، اونو ساخلایا بیلمیردی. او یای گونونده ده، حسن ایمکلهییب ائودن ائشیگه گلیب توز-توپراق آراسیندا اویناییردی. یاشیدلاریلا مشغول اولان زینب، اوشاغی گؤروب، گلیب اونو گؤتوردو. قوجاغینا آلیب اؤپوب دیندیردی. بیر آزدا اویناتدی. سونرا اوشاغی آپاریب ایممییه وئرمک ایستدی.
زینب ائوه گیرمکده، بیردن-بیره، یوک یئری اوستونون نارین قیرمیزی گوللو آغ پردهسینه گؤزو دوشدو. اورهگی یئریندن اوینادی! آز قالدی اوشاق الیندن دوشسون! بو یاندان، ائوی سیل-سوپور ائدن ایممی، زینیبین اوشاق ساخلاماسینی، پنجره دن گؤروب راضی قالمیشدی و ائله بو تئزلیکده اوشاغین ائوه قاییداجاغینی گؤزلهمیردی. نه ایسه، پردهیه باخان زینبدن سوروشدو: “آی قیز، نه هویوخموسان؟!” زینب قیزاریب آنجاق هئچ بیر سؤز دئیه بیلمدی. ائله جه، گؤزو پردهیه تیکیلیب قالمیشیدی. ایممی یاخینلاشیب حسنی زینبین الیندن آلیب دئدی: “قیز ائله بیل پرده دن خوشون گلیب!”جوابیندا، زینب اورهگینی آچیب ایممییه دئدی: “عاشورا گونو بیر قیز بو پرده دن اورتموشدو!” ایممی، او سؤزه بیرآز فیکیرلشیب سوروشدو: “ایستییرسن، سنده او چادرادان اؤرتسن؟!” زینب گولومسهییب اوره گی دؤیونه-دؤیونه “هن!” دئدی. ایممی پردهنی گؤستررک دئدی: “صاندیغیمدا بو پرده نین پارچاسیندان وار! ایه بو اوشاقدان، گلن عاشورایاجان موقایات اولسان، اوندان بیر چادرالیق بیچیب سنه وئررم! عاشورا گونو باشووا اؤرتهسن! آنجاق چادرانی، ائله او گونون آخشامی اؤزومه قایتاراسان!!” بئلهلیکله، ائله بیل بوتون دونیانی “یاخچی!” دئین زینبه وئردیلر. سوندا، ایممی زینبه تاپیشیردی: “بیرده، بو سؤزو بیرینه دئمهیسن!”
بئلهلیکله، کوچهده اوینایان اوشاقلارین سایینا، ائله او گوندن بیر نفرده چوخالدی. چوخراق زینب گئدیب، اوشاغی ایممی دن آلیب گتیریردی. هر دندنده اوشاغی ایممی گتیریب، زینبه تاپیشیریردی. بیردنده گؤروردون، جوجوق اؤزو ایمکلهییب زینب گیلین یانینا گلدی. آنجاق حسن هر نه جور یئتیشسیدی، زینب، وارلیغی کیمی، اوندان موقایات اولوردو. حتی، لازیم گلنده اوشاغی دالیسینا چالیردی. هر حالدا، حسنی دیبده آپاریب ساغ-سلامت ننه سینه قایتاییردی.
فاطماخالا او ائوده اولماسیدی، زینب اوشاغی ایممییه وئررکن، ایچری گئچیب پرده یه باخیب قاییدیردی. آمما ائوده اولاندا، زینبی گؤروب “قیزیم، گل ایچری!” دئسیدیده، قاپییا گلیب بالاسینی آلماقدا اولان ایممی، الیله ایشاره ائدیردی: “گئت! گئت!” زینبینده عاغلی بئله کسیردی کی: “ایممی قورخور، اونا چادرا وئرمه سی بللی اولسون!” اونا خاطیر، ائوه گیرمکدن چکینیب، پردهیه باخمامیش، قاپیدان گئری دؤنوردو.
او گوندن عاشورایا کیمی، زینب سئوگی دولو اورهگیله، اوشاغا “قوجو-قوجو” دئییب قوجاغینا آلدی. اللریندن یاپیشاراق، “چپان-چپان” دئییب چپیک چالدیردی. بیر مودت سونرا، آیاق اوستونه قالخیزیب “دادای-دادای” دئییب دادای دوردوردو. نئچه آی گئچیب، اونون قولتوقلاریندان یاپیشیب “تاتان-تاتان” دئیرک یئریتدی! تویوخ-خوروزا “جوجی”، ایته “هوو-هوو”، پیس یئمکلره “اجی”، زینبه “باجی” دئدیتدی! اوشاغین بیر طرفی اینجیینده، “گتیر اوپوم دوزلسین!” دئییب، ییخیلاندا “بؤیودون!” دئدی. هابئله گیزلنیب، “ادی”دئدی. بیر شیئ آتیب، “گئت اونو گتیر منه!” دئدی. قورخوداندا “خورتدان گلدی!” دئدی.
یئری گلنده، زینب ایله نوکر سایاغی داورانان ایممی، نرگیزه خاطیرلادیردی: “حسن قاریشیب اوشاقلارا! سنین قیزین زینبده، بیزیم حسنی چوخ ایستیر!” آنجاق نرگیز، اوشاغیندان آرخایین اولان ایممینین سؤزلرینه باش قوشمویدو و ناراحاتدا دهییلدی.
بیر ایل، بئلهلیکله باشا چاتدی. زینب، بوتون وارلیغیلا، آرزوسونو داشیییب گتیردی. آرتیق، عاشورا گونو یئتیشمکده ایدی. تاسوعا گئجهسی، زینبین گؤزلرینه یوخو گلمیردی. پرده، هی گؤزونون قاباغیندا دایانیردی! نارین قیرمیزی گوللو آغ چادرایا فیکیرلشیردی. صاباح پیرموسادا، گئچن ایل گؤرونن قیزکیمی، گؤرسنه بیلجگینه اینانیردی. دئیهسن، صاباح بایرام اولاجاغیدی!! آیدین صاباحدا، حسرتین سونو یئتیشیب، آرزوسونا قوووشاجاغیدی! بئله فیکیرلر بئینینه دولماقدا، یورغون قیزین کیرپیکلری آغیرلاییب، دیبده یوخویا گئتدی. یاتمیش، یوخودادا گولوردو!
یئنه عاشورا گونو ایدی. هامی ائودن ائشیگه چیخیردی. زینبده تلسه-تلسه دوروب، اولده ایممی گیله ساری یولا دوشدو. گلیب قاپیلارینی دؤیدو. او طرفدن ایممی یئتیریب قاپینی آچدی و زینبی گورجک، قاش-قاباغینی ساللاییب دئدی: “هله، حسن دورمویوب! گئت، بیر آز سونرا گل!” زینب، اورهگی چیرپینا-چیرپینا، اوتانا-اوتانا، ایممیه خاطیرلاتدی: “بویون عاشورادی! دئمیشدین، حسنی ساخلاسان، چادرا وئره جگم! ایندی اونو ایستیرم!!” آنجاق، ایممینین ایکی الی اولوب بیر باشی، دئدی: “ای وای قیز، هئچ یادیمدا دهییلدی! دونن گئچه او پارچانی کسیب پرده تیکدیم! سونرا او پردهنی آپاریب او بیری یوک یئرینه آسدیم!” یئریندن ترپنمیهین زینبی گؤرن ایممی آرتیردی: “صاباح یوخ بیریسی گون، ایمام حسین دسته سی بیزه ناهارا گلجک! او قوشا پرده لر ائومیزه یاراشیق وئریبلر!” زینبی قورشالاماغا چالیشیب سوندا دئدی: “اونون عوضینه، آیری بیر شیی سنه وئررم!” او سؤزلرله، دئیه سن، زینبین باشینا سو الدیلر! ائله بیل، بیر قوشون قانادلارینی اوزدولر! هله بیلمیردی نه ایش گؤرسون. اورادا ائله دایانمیشدی. سانکی، وئردیگینی آلا بیلمیردی!
او یاندان، فاطما خالا حاضیرلنیب، حیط قاپیسینا دوغرو گلمکده ایدی. اونو گؤرجک، سؤزونون آلتیندان چیخان ایممی، ال-قولونو اؤلچوب گؤزلرینی آغاردیب زینبه دئدی: “دئدیم گئت جهنم اول، زهلم گئتمیش!” داها یازیق قیز دایانا بیلمهییب، اوزولرک، اورهکلنیب آغلایا-آغلایا ائولرینه ساری قاییدیب اوزاقلاشدی.
حیط قاپیسیندان آغلار گیرن قیزی گؤردوکده، شاخسئی یه باخماغا گتمکده اولان نرگیز، سوروشدو: “قیز نیه آغلاییرسان؟!” و جواب ائشیتمدیکده، بئله قناعته گلدی کی:”حتما، سحری بیریله ساواشیبدی!” قاپیدان چیخمامیش، قیزی بیرده چاغیردی: “گل گئدک شاخسئی یه باخاق!” آخیردا “من گئتدیم!” دئییب حیطدن چیخدی. نرگیز، زینبین تئزلیکله چیخیب دالیسیجا گلجگینه اینانیردی. اونا گؤره، اوشاغینی یالقیز بوراخیب گئتدی.
زینب اوتاغینا گیریب، یاز بولودو کیمی دولوب بوشالدی. آغلاماقدان یورولوب، یاتاغین آچیب یاتدی. هئچ بیلمهدی، بیر ایلجه گئجه-گوندوز گؤزلدیگی عاشورا، نه جور گلیب گئچدی. دردینی ایچری سالدی. ایچی ایچینی یئدی! پیرموسادان قاییدان، قیسنایاراق سئوال سوروشان ننهسینه، یئنه ده بیر سؤز دئمه دی. بونونلا بئله، نرگیزین ایشلرینه نوخوش اوشاغا یئتیشمکده آرتدی!
ایمامین اوچونده ایکیندی چاغی، زینب یئرینین ایچینده ایدی. او یاتان ائوده، جهره اریمکده اولان ننهسی، قونشو آروادیلارینین بیریله دانیشماقدا ایدی. فاطما خالاگیلین سؤزو آرایا گلدیکده، او آرواد نرگیزه دئدی: “بویون ناهارا فاطما خالا گیله دسته گلنده، گلینی ایممی، ایمام حسینین باجیسی زینبین باشینا گلن موصیبتلری ائشدیب، او قدر آغلامیشدی کی، هوشدن گئتمیشدی!” ساکیت یاتان زینب، او سؤزو ائشیتجک عوصیان ائدیب، دوروب اوتوروب قیشقیردی: “پوخ یئمیشدی!!”و یئنه اوزاندی. هویوخ قالمیش، رنگی آتان قونشو آروادی، نرگیزه خیطاب دئدی: “ای وای بو قیز نییه بئله ائلهییر؟! ائله بیل قیزیوون باشینا هاوا گلیب!!” حیرصی سویومایان زینب، یئنه ده گؤتورولوب، اوتوروب دیشینین دیبیندن چیخانی ایممییه دئدی. تازاشدان اوزانیب، یورغانین باشینا چکدی. بو سفر، قیزاران نرگیز قیزینی قارغیدی: “آدین باتسین بالا! دوننه جن ایممیگیلدن چیخمیردی! نییه بئله ائلهییرسن ایندی؟! قره وو گئییم سنین!” بو سؤزلرله کفایتلنمهییب، جهرهنی اؤتوروب، دوروب گلیب، کئفسیز اوشاغین یورقانینی اوستوندن چکیب بئلیندن نئچه یوموروق ووردو. گلیب اوشاغی الیندن آلان، “دای بسدی گؤرر!” دئین قونشو آروادینا، “قوی اؤلونجه یادیندان چیخماسین!” دئیه، زینبه آغلایان آداما سایغیسیزلیق ائدن زینبی بوراخدی! زاواللی قیزجیغازی، ائله یوموشالتدی کی، بیلمه دی هاچان یوخویا گئتدی!
نرگیز، گئچه چاغی بالاسینی یوخودان آییلدیب، احسان یئریندن گلن غذانی گتیریب شام یئدیتدی. سونرا، یاواش-یاواش قیزینی دیندیریب دیله توتوب، ایکیندی چاغینداکی داورانیشدان و اییمیدن سوروشدو. بو دؤنه، زینب قهرلنیب اولوب-بیتنلری باشدان-آیاغا ننهسینه سؤیلدی. گیزلتدیگی نیسگیلینی دیله گتیردی. او حینده، کورلوقلارلا یاشایان ننهسی، گؤزلرینه یاشلار دولارکن، ایرهلی چکیلیب قیزینین سولغون یاناقلاریندان اؤپدو! سونرا، ننه-بالا قوجاقلاشیب آغلاشدیلار. او چاغدا، دردلشیب یونگلولشن زینب، سانکی یاواش-یاواش یاخشیلاشماغا باشلادی.
نئچه ایل سونرا، گؤیچک زینب کندده اره گئدیب، نئچه قیز-اوغلودا اولدو. ایللر گئچیب، نوه-نتیجه لرینیده گؤردو. یاشلانسادا، هئچ زامان، اوشاقلیغیندا باشینا گلنلری اونوتانمادی. سونرالار بونا بنزهر خاطیرهلری ائشیدنده، اؤزوندن سوروشدو: “نیه گؤره، ایماملارین موصیبتلرینه آغلایان بعضی آداملار، ایندیکی یازیقلارین موصیبتلرینی چوخالدیرلار؟!”