text:
توپلوم بیلیم اینسانی بیلیملرین اَن گوجلو، فایدالی و اونلو بیلیملریندن بیریدیر. 19-جو یوز ایللیکده اورتایا چیخان بو بیلیم، اینسانین توپلومسال یاشامیندا اولوب کئچنلری آراشدیراراق توپلولوق حالیندا یاشاماغا اؤنریلر سونور. توپلوم بیلیم، باشقا اینسانی بیلیملر کیمی اؤزونه اؤزل قاوراملار، سؤزجوکلر و تئرمینلره صاحیبدیر.
اوخوجولاری، بو بیلیمین تئرمینلری ایله تانیش ائتمک مقصدی ایله آشاغیدا بیر سیرا تئرمینلری آچیقلاییرام.
بلال حاتمی (خوجالی)
اوتوپیا( Utopia): اوتوپيا، اصلينده اولمايان، تاسارلانميش(تصوور اولونموش) و ايدئال بير توپلوم و دؤولت شكيلينين آنلامينی داشييار. كؤكونده يونانجا يوخ/اولمايان آنلامي داشييان ou و كاميل آنلامينداكي eu و يئر، تورپاق و اؤلكه آنلامينداكيtopos سؤزجوكلريندن تؤرنميشدير. 1516- جي ايلده بو سؤزجويو ايلك کز «توماس مور» اوتوپيا كيتابيندا قوللانميشدير.
بوگون اوتوپيا آنلامي گئرچكلشمهسي مومكون اولمايان توپلوم تاساريملاريدير.
تاريخ بويونجا اوتوپيالار اوزَرينه ايكي تيپ گؤروش اورتايا چيخيب :
«ديستوپیا» اولومسوز (منفی) اوتوپیا اولاراق توتاليتئر و باسقيچي توپلوملاري ايفاده ائدر. چاغداش ادبي تاريخده جورج اوروئلين 1984 آدلي رومانينی بير ديستوپيا دئيه بيلريك.
توماس مورون اوتوپیاسي چوخ یؤندن افلاطونون دؤولتينه سؤیکهنیر. یوخسوللار توپلومدان آتيلير. چوخ آز قانون واردير. وكيل يوخدور. همده چوخ آز ساواش واردير. توپلوم بوتون دينلره خوشگؤروشلودور. بو كيتابين اوخويانلاريندان بیر سیراسي بو خيالي توپلوما ياخشي و موثبت باخمازكن، بیر سیرالاري ميللت اوچون گئرچكچي بير مودئل بیلیرلر. بیر سیرالاری دا توماس مورون اوتوپياسيني بير ايدئال توپلوم آراییشی (آختاریشی)دئييل، بلكه اينگيليس توپلومونا قارشی دورومدا اولدوغونو درک ائتدیلر .
توپلوم(Toplum): بللی بير جوغرافيا پارچاسي اوزرينده يئر آلان، عوضولري آراسيندا مؤحکم بير ائتکیلشمک و ايشبؤلومو(تقسیم کار) اولان بير اينسان بيرليیيدير.
توپلوم بیلیم (Toplum Bilim)، (سوسيولوژي): سؤز معناسيندا توپلوم(جامعه) بیلیميدير. لاتينجا توپلولوق (توپلوم) آنلامیندا اولان سوسيوس(Socius) ايله يونانجا معلومات آنلامیندا اولان لوگوس سؤزلرينين بيرلشمه سيندن مئيدانا گلميشدير. توپلوم بیلیم سؤزجويونو ايلک ایشله دن فیرانسالی سوسيولوق اگوست کونت (1798-1857)اولموشدور. بيليم اولاراق توپلوم بیلیم، توپلوملارین مئيدانا گليشيني، گلیشمه سینی، توپلوم ايچينده چئشیدلی کسیملرده گؤرولن توپلومسال اولایلاری، توپلومسال قورولوشلاري، توپلومسال ایلیشکیلری، توپلومسال قورولوش اؤزللیکلری و بو قورولوشدا اورتايا چيخا بيله جک دَييشمه ایستکلريني اَله آلاراق آراشديران بير بیلیم ساحه سيدير.
توپلومسال اولای (Toplumsal olay): توپلوم ايچينده اولوشان، باشلانغیج و بيتمه نؤقطه لري بللی اولان، بيردن چوخ آدامي ماراقلانديران، بير اولوشومون مئيدانا گلمه سينی و دَييشمه سينی ايفاده ائدر.
توپلومسال فاکت(اولقو) ( Toplumsal Fakt): گئنللیکله باشلانغيج و بيتمه زاماني بيلينمه ين، هارادا باشلاييب هارادا بيته بيلهجهیي کسین اولاراق یئرینه قویولمامیش و بيلینمه ين، بير توپلوموسال اولوشومو و دَييشمه نی ايفاده ائدر. تک- تک اولوشان توپلومسال اولایلارين گئنل بير ايفاده طرزيدير. اؤرنک: ایکی اینسانين ائولنمه سي بير توپلومسال اولای دير، آمما بوتون ائوليليک اولایلارينين هاميسينا بيردن «ائولنمک» دئييلير. بو ائولنمک ايسه توپلومسال فاکتدير.
توپلومسال قوروم(تشکيلات)(Toplumsal Qurum) : بیر یئرده، بير- بيرلريله توپلومسال ایلیشکی و ائتکیله شیم(ائتکی آلیب ائتکی بوراخماق) حاليندا اولان اينسانلارين، توپلوم ايچينده نئجه داورانمالارينین لازيم اولدوغونو و بو داورانيشلارين قوراللاريني بلی ائدن، اینسانلارا بللی شکيللرده و داورانيشلاردا اولمالاري اوچون مجبور ائديجي اولان، آرالاريندا بيرليک و بوتونلوک اولان، اويغون و تشکيلاتلي بوتونلردير. عايله، اؤیره تیم(تعلیم)، دين، حوقوق، ايقتيصاد، رهبرليک، دؤولت قوروملاري کیمی.
توپلومسال ایلیشکی(Toplumsal ilişki): بير- بيريندن خبرلی اولان اَن آزی ايکي اينسان آراسيندا بللی بير زاماندا سورن، آنلاملي و بللی سونوجلارا وارماق(چاتماق- یئتیشمک) اوچون قورولان توپلومسال بير باغلیلیقدير.
توپلومسال قورولوش(Toplumsal Quruluş): ايچينده توپلومسال ایلگیلرله توپلومسال اولایلارين اولوشدوغو، توپلومسال قروپلارين و قوروملارین يئر آلدیغی، اهالي و یئرلشمک طرزینين فورمالاشدیردیغی، توپلومون بیچیم(فورم) و چئوره سی ايله ایلگیلی ائشیک گؤرونتوسونه صاحيب اولان بير توپلومسال وارليقدير.
توپلومسال قروپ (Toplumsal Qurup): بللی اورتاق اؤزللیکلره صاحيب، ائتکیله شیم(قارشیلیقلی تاثیر) و ایلیشکی(ارتیباط) ايچينده اولان ايکي و يا داها چوخ آدامين اولوشدوردوغو، سورکلي اولان بیر فردلر بيرليیيدير.
توپلومسال دوزن(نيظام) (Toplumsal Düzən): بير توپلومداکي اوره تیم (تولید) گوجلري و اوره تیمله ایلگیلی دين، حوقوق، اورهتیم کيمي قوروملارین قارشيليقلي آسیليليق ايچينده یاراتدیقلاری اويغون بير بوتوندور.
کولتور(Kültür) : کؤکو اکینچیلیک آنلامیندا اولان، کئچمیشدن ایندیه قدر اینسان الی ایله، تاريخي و توپلومسال دَييشمه سورهجی ايچينده ياراديلان، بوتون مادي و معنوي دَيَرلر دئمکدیر. بو دَیَرلر کولتورل عونصورلار آراجیلیغی ایله گله جک قوشاقلارا(نسیل) چاتديریلار. اؤرنک: دیل بیر کولتور عونصورو اولاراق کولتورو قوشاقدان قوشاغا داشییار.
توپلومسال دَييشمه (Toplumsal dəyişmə): بير توپلومدا ايقتيصادين بؤيومهسی ايله بيرليکده توپلومسال، سياسي و کولتورل ساحهلرده بير ايره ليله مه نين اولماسي دئمکدير.
توپلومسال بوتونلشمه (Toplumsal Bütünləşmə): بير توپلومو یارادان بيرليک، قروپ و قوروملار کيمي، توپلومسال قورولوشون چئشیدلی اویه لری(عوضولري) آراسينداکي بير- بيريني تکمیللشدیره بيلمه دورومونا دئييلير.
توپلومسال چؤزولمه(حل ائديلمک) (Toplumsal Çözülmə): بير توپلومدا ماددي و معنوي کولتور عونصورلرينين بير آرايا گلرک، بير آنلام ايفاده ائده جک و ايشله ين بير بوتون اولوشدوراجاق سیخ بیر شکیلده بير-بيرلريني تکمیللشدیرمه لریدیر.
ايش بؤلومو(تقسیم کار) (İş Bölümü): بير توپلومسال اورَتیم(تولید) دوزَنی(نظام) ايچيندهکي فرقلی گؤرَو (وظيفه) و خيدمتلرين، توپلومون عوضولري و قروپلاري آراسيندا قارشيليقلي آسيليليق(یا باغیملیلیق) ایلیشکیلري ايچينده بؤلونمه سي سورجیدير.
توپلومسال طبقه لشمه (Toplumsal Təbəqələşmə): (قشربندی اجتماعی)توپلومو مئيدانا گتيرن عوضولرين يا دا عونصورلرین بير يا دا داها چوخ اؤلچویه گؤره سيرالانمالاري دئمکدیر.
توپلومسال طبقه (Toplumsal Təbəqə): (قشر اجتماعی)توپلومون سَویه سی، یاشام بیچیمي، اؤیره نیم، سایقینلیق (مؤحترمليک)کيمي اؤزللیکلر باخيميندان بير- بيرينه بنزهين و بونون بیلینجینده (شعوروندا) اولان اينسانلار طرفيندن ياراديلان بير بوتوندور.
توپلومسال حرکتليليک (Toplumsal Hərəkətlilik): فردلرین، عايله لرين و توپلومسال قروپلارين توپلوم ايچينده صاحيب اولدوقلاري بير دورومدان (وضعیت) باشقا بير دوروما و يا بير طبقه دن باشقا طبقهيه کئچمهلريدير.
توپلومسال قورولوش (ساختار) (Toplumsal Quruluş) :
1. تعريفي: توپلومسال قورولوش، ايچينده توپلومسال ایلیشکیلرین، توپلومسال اولایلارين مئيدانا گلديیي، تشکيلاتلارين ايشتيراک ائتديیي، اهالي ايله یئرلشیم(مسکونلاشما) طرزينين فورمالاشدیردیغی، توپلومون شکيل و چرچيوه سي ايله ایلگیلي ائشیک گؤرونوشه صاحيب اولان بير توپلومسال وارليقدير.
توپلومسال قورولوشون ايکي اوزو(ویا یؤنو) واردير:
آ– کولتورل (معنوي) قورولوش: توپلومون، توپلومسال ایلیشکیلر شبکه سي دئديیيميز توپلومسال وضعیتلر، روللار(نقشلر) و دَيَرلندیرمه لر(دَیَر قیضاوتی)دن عيبارت اولان قورولوشو.
ب- فيزيکی (ماددي) قورولوش: توپلومون شکيل و چئوره سی اولاراق، ائشیک گؤرونتوسونو اولوشدوران و اهالينين یئرلشمه (مسکونلاشما) طرزینه (کند-شهر) فیزیکی قورولوش دئییلیر.
توپلومدان توپلوما قورولوش اؤزللیکلری فرقی گؤرونور.
2– توپلومسال قورولوش ايله ایلگیلی آنلاييشلار(قاوراملار)
آ- توپلومسال ایلیشکی: بير-بيريندن خبرلی اولان اَن آز ايکي اينسان آراسيندا بللی بير سورهده سورن، آنلاملي و بللی آماجلار اطرافیندا قورولان توپلومسال بير باغدير.
م.وئبئره گؤره توپلومسال ایلیشکینين اؤزللیکلري:
1. اَن آزی ايکي آدام آراسيندا اولماليدیر
2. بير زامان سورجینی قاپسامالیدیر.
3. آدام يا دا قروپلارين قارشيليقلي ائتکیلشیم (تاثیر آلیب تاثیر بوراخماق) ايچينده اولمالاريدیر.
4. بير- بيرلرينين وارليغيندان خبرلری اولمالاريدیر.
5. ایلیشکیلرین اورتاق بير معنا داشيماسيدیر .
6. ایلیشکیده اولان فردلرین بير- بيرلرينه داخیلن قارشيليقلی باغلیلیق دويمالاريدیر.
توپلومسال ایلیشکی چئشیدلری:
1. صميميت درجه لرينه گؤره:
آ) ايلکل(ابتدایی، بدوی) ایلیشکیلر: داها چوخ جاماعات تيپي اؤرگوتلنمه لرده (تشکیلاتلانمالاردا) گؤرولن، يازيلي حالا گتيريلمه ميش ایلیشکیلره دایانیر. داها چوخ عنعنه (عرف) و عادتلر بیچیمینده یا فورموندادير.
اؤزللیکلری:
- ایلیشکیلر قارشيليقلي دویغوسال گووَن(اعتماد) آنلاييشا صميميته سؤيکه نن اوز-اوزه ایلیشکیلردير.
- يازيلي قايدالارا باغلي دئييل.
- توپلومسال ائتکیلشیم چوخ گوجلودور.
- ایلیشکیلر اوزون سوره ليدير.
- داها چوخ کيچيک قروپلاردا(عايله، یولداشليق، کند، قونشولوق) گؤرولور.
- بوتون توپلوملاردا گؤروله بيلر.
ب) ايکينجيل(ثانویه) ایلیشکیلر: داها چوخ توپلوم تيپي بير تشکيلاتلانمادا (شيرکت، پئشه لر، شهرلر . . .) گؤرولور.
اؤزللیکلری:
- ایلیشکیلر رسمیدير. دویغوسال ایلیشکی چوخ ضعیفدیر.
- يازيلي قايدالارا باغليدير.
- قیسا سورهلیدير.
- توپلومسال ائتکیلشیم چوخ ضعیفدیر .
- داها چوخ بؤيوک قروپلاردا (شهر، شيرکت، رسمي تشکيلاتلار ) گؤرولور.
- کوتلهوي ایلتیشیم(ارتباط) واسيطه لرينين ائتکيسی چوخدور.
2. سوره لرينه گؤره:
آ) تصادوفی(کئچيجي): قيسا سورهلي(بير فوتبال اوینوندا بير يئره ییغیشان اينسانلارين ایلیشکیلري)دير.
ب) پئريوديک(دوره ای): ايلين بللی زامانلاريندا قورولان ایلیشکیلردير. فصیلچی ايشچيلرين ایلیشکیلری.
ج) سورکلی ایلیشکیلر: چوخ اوزون سورهلي ایلیشکیلردير. مثلن، بیر کندده، شهرده اوتوران اينسانلار آراسينداکي ایلیشکیلر.
ب - توپلومسال دوروم(موقعیت) و روللار(نقش لر):
دوروم (موقعیت Dürüm): اينسانلارین توپلوم ايچينده کي يئريني ايفاده ائدن بير قاورامدير. دوروم، فردلرین اوشاق، دوکتور، مسلمان، اؤیرتمن (موعليم)، ايش صاحیبی (کارفرما)، اؤرنکلرينده کي کيمي کيم اولدوقلاريني ايفاده ائدر، اونا بير سيرا حاقلار ساغلار و سوروملولوقلار(مسئولیتلر) گتیرَر.
دوروم چئشیدلری:
1. وئريلميش(ائديلميش) دوروم: فردلرين قابيليت و باجاريقلارينا باخمادان و اونلارين بير چالیشمالاری اولمادان، اؤزلريندن ائشیکده کي فاکتورلار طرفيندن ساغلانیر. يعني آدام دوغومويلا، جينسيت ايله و يا ياشي ايله ایلگیلی بو دورومو اله گتیرهر. اؤرنک: ياشلي، گنج، قادين، کيشي، قارا، آغ . . .
2. قازانيلميش دوروم: فردلرين اؤز چالیشمالارییلا اله گتیرديکلري دورومدور. مثلن، آنا، آتا، اؤیرتمن رولو چوخ بؤيوکدور و چوخ تئز دَييشه بيلر.
توپلومسال پرئستيژ (ائعتيبار) Toplumsal Prestij: بير فرده يا دا چوخلوغا (قروپ) باشقا فرد يا دا چوخلوقلارلا، ایلیشکیلرينده اوستونلوک وئرن دوروما دئييلير. دوکتورلوک، دوکتورون سئويله مه سي، آختاريلماسي دورومونا پرئستيژ دئييلير.
دوروم اؤزللیکلری :
1. هر اينسان بيردن چوخ دوروما صاحيب اولا بيلر.
2. بير سیرالاری دوغوشدان بیر سیرالاری سونرادان قازانیرلار.
3. بیر سیرالاری دوغومدان اؤلومه قدر دَييشمه دییی حالدا شرطلري داها راحات دَييشر.
4. هر دوروم بللی قايدالارا باغليدير.
5. دوروملار آراسيندا ایلیشکیلر شبکه سی واردير.
6. توپلومدان توپلوما دَييشيکليک اولا بيلر.
تمل دوروم (Təməl Durum) : فردين صاحيب اولدوغو دوروملاردان توپلومدا اَن ائتکیلي اولانينا تمل دوروم دئييلير. تمل دوروم اینسانین توپلوم ايچينده کي شخصيتيني تعيين ائدر. دؤولت باشچيسي، ژنرال، اؤیرتمن، گئنلده آدامين باشقا دوروملارینا گؤره تمل دوروم اؤزللییی داشييار.
رول(نقش) (Rol): توپلومون فرددن دورومونا اويغون اولاراق گؤزله ديیي داورانيشلارينا رول دئييلير. آدامين هر داشيديغي دوروما گؤره بير چوخ روللاري واردير. هر رول، باشقا روللارلا اولان ایلگیلرينين درجهلرينه گؤره وار اولار و معنا قازانار. بو دورومون ديناميک یانیدير. بير کيمسه هم اؤیرتمن، هم ایدمانچی(ورزشکار) هم پارتی اویه سی(عضوی) اولا بيلر.
رول برکيمه سي: روللارين بير-بيريني راحاتلاشديرماسيدير. اوشاق و اوخولون (مدرسه) اؤیرتمنی
روللارین قارشيدورماسي: فردين صاحيب اولدوغو دوروملاریندا، روللاري آراسيندا هر هانسینا اويغون داورانيشا قرار وئره بيلمهمهسي حالينا رول قارشيدورماسي دئييلير. یعنی بئله واختدا بیر اینساندا موختلیف روللار اوزه چیخماق ایسترلر و اینسان بونلار آراسیندا سئچمک مجبوریتینده قالار. مثلن، بير مودورون ائوده مودور رولونا ادامه وئرمه سي، مامورون ائودهکیلره عسگر ايميش کيمي داورانماسي.
ج- توپلومسال دَيَرلر (Toplumsal dəyərlər):
دَيَرلر، اینسانلارین دوشونجه، توتوم و داورانيشلاريندا بير اؤلچو اولاراق اورتايا چيخان و توپلومسال حياتين واز کئچیلمز بير عونصورونو اولوشدورار.
دَيَرلر: بير قروپا يادا توپلوما عوضو اولانلارين قبول ائتدیکلری و عوموميلشميش اخلاقي اينانجلاردير. نهیین ياخشي، گؤزل و دوغرو؛ نه یين پيس، چيرکين و سهو اولدوغونو گؤسترن معيارلاردير.
توپلومسال دَيَر چئشیدلري:
1. پراکتيک دَيَر: بير توپلومون عوضولريني بير يئرده توتماغا یؤنلیک اينانجلاردير. بو دَيَرلر اینسانلار آراسينداکی بيرليیی و هم رایليیي آرادان آپاران ایشلری و داورانيشلاري پيسلرکن، توپلومون ائحتيياجلاريني آرادان قالديرا بیلن داورانيشلارا ائعتينا ائدیب و ائتديریر.
2. ايدئال دَيَر: اينسانين ايدهسي ده، نه یین لازيم اولدوغو ایله باغلي داورانيش مودئللري تکليف ائدر. گونده لیک حياتدا چوخونا هه دئمک مومکون اولماسا دا اؤنملري بؤيوکدور. چونکي، اينسانلاري منچیلیک (خودخواهی، خودپرستی)دن قورتارارکن توپلوم مسئلهلرييله ماراغلانماغا و يوکسک اخلاقي دَيَرلر الده ائتمه يه ائعتينا ائتديرر.
3. حاکیم دَيَر: آزادليق، ایستقلال، يوخسوللاري قوروماق، ناموسلو اولماق کيمي بوتون توپلوم طرفيندن منيمسنميش و قورونموش و قورونان، اوزون زاماندان بري وارليغيني داوام ائتديرن دَيَرلره دئييلير.
اؤزللیکلري:
- توپلوم فردلرينين اورتاق دويغو و دوشونجه لريني گؤستررلر.
- توپلومون بيرليیيني گوجلنديررلر.
- توپلومسال قايدالارا تمل اولوشدورارلار.
- مجبور ائديجيديرلر.
- توپلومدا نسيلدن نسيله آخیدیلارلار.
- اخلاقي، ديني اينانج و قانونلارا سؤيکهنرلر.
- توپلومدان توپلوما دَييشرلر.
- زامانلا بیر توپلوم ایچینده ده دَييشه بيلرلر.
د - توپلومسال نورملار(نورما، هنجارلار)(Toplumsal Normalar):
بير توپلومدا اينسانلاري بللی اولایلار قارشيسيندا نئجه داورانمالاري لازيم اولدوغونو تعيين ائدن و ائله داورانماغا مجبور ائدن قايدالارا توپلومسال نورم دئييلير.
1. يازيلي(رسمي) نورملار: قانونلار، آییننامهلر ، مودوريیتلر کيمي دؤولتين صلاحيتلي اورقانلارينین طرفيندن دوزنله نیب، ایجرایا قويولان، لازيم اولدوغوندا دَييشديريلن، دؤولتين و توپلومسال نيظامين قورونماسيني و داواميني آماجلایان نورملاردير. ایجرا ائتمه ینلر ماددي و بدني جزايا محکوم اولارلار. حوقوق قايدالاري کيمي
2. يازيلمایان (رسمي اولمايان) نورملار: فردلر آراسينداکي ایلیشکیلرين دوزنلنمه سيندن دوغولان تؤره(عرف)، عادت، گله نکلر و گؤره نکلر(آداب و رسوم)، دين قوراللاری(قورال:قایدا)، گؤرگو(آداب و معاشرت) قوراللاري کيمي يازيلي اولمايان نورملاردير.
تؤره (عرف)(Törə): توپلوم حياتيندا فايدالي و لازيم اولدوغونا اورتاق شکيلده اينانيلان؛ ایستهنیلن يئرده قانون و اخلاقين يئرينه کئچه بيلن، ایش یا رفتارین گؤردورلمک گوجو (قانون و يا نورم شکلينده) اولان قايدالارا تؤره يا عرف دئييلير.
آلیشقانلیق، (عادت)(Alışqanlıq): خالق طرفيندن آليشيلميش و گئنيش شکيلده ايستيفاده اولونان داورانيش شکيللريدير. بايرامدا قوهوم و یولداش گؤروشونه گئتمک عادتی کیمی. بير توپلومدا، اسکیدن قالما اولمالاري سببيندن حؤرمتلي توتولوب نسيلدن نسيله کئچن کولتور قالیتیم(ميراثلاري)، آلیشقانلیقلار، بیلگیلر و داورانيشلاردير.
گؤره نک، (Görənək): بير شئيين گؤروله بيلديیي کيمي گؤرمک آلیشقانلیغیدیر. اويغون گلمه سي اوچون گؤرولمهسی تاپيلمايان، يا دا چوخ آز اولان داورانيش عونصورلریدير.
دين قوراللاري: اينسانلارين تانرييلا و يا آیری اينسانلارلا ایلگیلرینی دوزنلر. ثاواب و گوناه کيمي داورانیشلاری تعیین ائدیجی قاوراملار واریدير.
اخلاق قوراللاري: اينسانلارين اؤز نفسلرينه قارشي گؤرَولریني و آیری اينسانلارلا ایلیشکیلرينده نئجه داورانمالارينین لازيم اولدوغونو ايفاده ائدن قايدالاردير.
گؤرگو قوراللاری(آداب و معاشرت قایدالاری)، Görgü Qaydaları: تؤره(عرف) و عادتلرين ساده بیچیميدير. بير اینسانين موعين بير اولایدا نئجه داورانماسي لازيم اولدوغونو گؤسترر. بير ييغينجاقدا دانيشارکن، بير دعوتده يئمک يئيرکن، بير تؤرهنه(مراسيمه) قاتیلیرکن نئجه داورانمالییيق؟
حوقوق قوراللاري: فردلر آراسيندا و فرد ايله توپلوم آراسينداکی ایلیشکیلري دوزهنلهین، ماددي ایجرالاشدیران و بو ندنله گؤرولمه سی ضروري اولان قايدالاردير.
توپلومسال نورملارين اؤزللیکلري:
- توپلومسال دَيَرلرين بللی شکليدير.
- توپلومون نيظام و داوامليليغيني ساغلار(تامین ائدر).
- توپلومسال کونترولونو ساغلار.
- توپلومسال سورج(پروسه) ايچينده و يا بیر مرکزي اوتوریته (نفوذ، اقتدار) طرفيندن ياراديلا بيلر.
- فردلرين داورانيشلاريني سینیرلایان(محدودلاشدیران) امر و یاساقلاردير.
- توپلومدان توپلوما و يا زامانلا دَييشر.
- اونلارا اویمایانلار، توپلوم طرفيندن جزالانديريلار، مجبور ائديجيدير.
- چوخونلوقون(اکثریتین) توپلومسال نورملارا اویماسي، توپلومسال بوتونلشمه یه و اویماماسی ایسه توپلومسال چوزولمه یه (حل ائديلمه يه) سبب اولار.
ر – توپلومسال کونترول
فردلرين و يا توپلومسال قروپلارين، توپلومسال دوزنين گرکلرينه، اويغون بیچیمده داورانمالاريني ساغلاماغا یاخین تدبيرلرين بوتونونو ايفاده ائدر. توپلومسال کونترول، قروپون، توپلومون و اینسانین داورانيشلاريني سینیرلانديرماسي و بو سینیرلانديرما يولويلا توپلومسال دَيَرلري منيمسه مه سينين ساغلاماسي دئمکدير.
اؤزللیکلری:
- قايناغي توپلومسال یاشامدیر و هر توپلومدا گؤرولر.
- توپلومون دوزنی و داواميني ساغلار.
- هر جور توپلومسال ایلیشکینی قاپسار(احاطه ائدر).
- فردلرين توپلومساللاشماسيني ساغلار.
- فرد، اؤرنک داورانيش قاليبلاريني اؤيرنیب و تکليک يولويلا قازانيلار.
- توپلومدان توپلوما و يا بیر توپلومون ایچینده دَييشر.
- توپلومسال نورم و دَيَرلري واسيطه اولاراق ايستيفاده ائدر.


c: text/html

text:
آمریکانین یئنی سانکسییالار پاکتی روسییانین دؤلت کورپوراسییالارینین مفلیس اولماسینا سبب اولاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری اؤز فیسبوک صحیفهسینده روسییالی اکسپرت سلاوا رابینوویچ سؤیلهییب.
«بیز سارای چئوریلیشینین عرفسیندییک. اگر بو اولماسا، من تعجبلنهجیم. یئنی آمریکا سانکسییالاری روسییا ماللاری اوچون غرب آلیجیلارینا قاباقجادان اؤدنیشی قاداغان ائدیر. «گازپروم»لا «روسنفت» روسییا بودجسیله بیرگه نظرده توتولاندان داها تئز مفلیس اولاجاقلار.
درین سولاردا، آرکتیکا ساحللرینده نفت حاصیلاتی و کشفیاتی اوچون تخنولوگییا وئریلیشی دایاندیریلاجاق. بو سانکسیلار بوتون روسییا نفت-گاز شیرکتلرینه عایید ائدیلهجک. سئچینلر و میلرلر بونا هئچ نه دئمیجک، اما واحد علکبروو بوندان چوخ دا شاد اولمایاجاق. علکبروولارین دا روسییادا سؤز حاقی وار. سیزی ایناندیریرام کی، بو سؤز کیفایت قدر سانباللیدیر.
تخنولوژی کوللاپس و باهالی کاپیتال سوندا حاصیلاتین، ساتیشین، والیوتا و بودجه داخیل اولمالارینین حجمینی داغیداجاق».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یاپونییا حاضردا جنوبی کورئیادا یاشایان و یا هر هانسی سببه گؤره همین اؤلکهده اولان ۶۰ میندن چوخ وطنداشینی تخلییه ائده بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «آسیان رئویو» حاکمیتده اولان منبعیه ایستینادا اینفورماسییا یاییب.
«اگر آمریکا شیمالی کورئیایا ضربه ائندیرمهیه قرار وئرسه، بو پلانین حیاتا کئچیریلمهسیندن آسیلی اولمایاراق، یاپونییا اؤز وطنداشلارینی تخلییه ائتمهیه حاضیرلاشاجاق. توکیو ۴ مرحلهدن عبارت ائواکواسییا پلانینین حاضرلانماسی اوزرینده چالیشیر»، - منبع بیلدیریب.
قید ائدک کی، بیر قدر اول یاپونییانین باش ناظری شینزو آبی وطنداشلارینین تهکلوکسیزلیینی تعمین ائتمک اوچون هر شئیه حاضر اولدوقلارینی بیلدیرمیشدی.


text:
"...دوغراسالار دیلیم دیلیم،
منیم دیلیم،
اولن دئییل..."
بیر میللتین وارلیغی توپراق، تاریخ و... و هر بیر وارلیقدان اونجه، اونون دیلی حئساب اولونور و اونون اوچون ده استعمارچی دولت، بیر میللتی اوز مستعمره سینه چئویرمک اوچون ایلک اونون دیلینی الیندن آلماقا چالیشیر.
بیر حالدا کی 1999 ایلدن اعتیبارا بيرلشميش میللتلر تشكيلاتینین آلدیغی قرار اوزره 21 فئورال دونیا آنادیلی گونو آدلانمیش و بوتون اؤلکهلرده بایرام کیمی قئید اولونور، نه یازیق کی آذربایجان تورک میللتی هله ده دیل حاقلارینا مالیک اولمامیش، هله ده تاپداقلار آلتیندا ازیلمکدهدیر.
ایران آنایاساسینین 15 ماددهسی فارس اولمایان میللتلرین اؤز آنادیلینده اوخوماقی اؤن گؤرسه ده هئچ بیر زامان او مادده عملی اولماییبدیر و نه تک دؤولت اورقانلاری بونون دوغرولتوسوندا هئچ بیر آتتیم آتمیر، حتی میللی درنکلر و شخصلرین کؤنوللو چابالارینا بئله انگل اولورلار. بئلهلیکه، دؤلت اورقانلاري بیلرکدن، آذربایجان تورکلرینی سسسیزجه اریدیب، ایتیرمگه چالیشیر.
شرفلی آذربایجان تورک میللتی!
آذربایجان میللی حرکتی ان حساس گونلرینی یاشاماقدادیر. بؤلگهدکی دئییشیکلیکلر البته کی بیزیم حرکتی ده اؤز تأثیری آلتینا آلاجاقدیر. اؤز وارلیقلاریمیزا صاحیب چیخاراق تورک دیلینده مدرسه، آنا دیلینده مدرسه، اولمالیدیر هر کسه شعاری ایله اؤلکهده دیل قاداغاسی علئیهینه اعتیراض سسیمیزی اوجالتمالیییق.
ایران اسلام رئژیمی نین اؤلکه ده فارس اولمایان میللت لرین دیللرینه قویدوغو قانونسوز قاداغانی محکوم ائدیب، بو سیاستی غئیری اینسانی اولدوغوندان قیناییب، ایراندا تورک نوفوسونون سایی سینا اساسلاناراق آذربایجان تورکجه سینین رسمی دوولت دیلی اولماسینی ایسته ییریک.
یاشاسین آذربایجان،
یاشاسین تورک میللتی،
گوج، بیرلیکده دیر...
آذربایجان اویرنجی حرکاتی- آذوح


text:
تورکیه مطبوعاتیدن خلاصه لر 29.06.1397
تورکیه مطبوعاتیدن خلاصه لر 29.06.1397
حریت روزنامه سی, تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان نینگ جمهوررئیس لیگی قصریده امریکا قوشمه ایالتلری سرمایه دارلری بیلن صحبت قیلگن لیگی نی بیلدیرماقده.
خبرده, ایرکین بازار سیاست لریدن واز کیچیلمیدیگن لیگی نی بیلدیرگن اردوغان نینگ, "ستراتیژیک همکارلیگی میز تجارت بیلن ینه ده کوچلی بوله دی. مناسبت لری میز اقتصاد ساحه سی بوییچه سرمایه گذارلیک لر بیلن ینه ده مستحکم له نه دی" دییه قید ایتگن لیگی ایسله تیلماقده.
روزنامه, سیاسی مسئله لر و اقتصادی موضوع لرنینگ بیر بیر لری بیلن قوشیلیب قالیشی نینگ اویغون بولمیدیگن لیگی نی بیلدیرگن اردوغان نینگ, اوز سوز لری نی, "جسارت و دیپلماسی بیلن موجود معما لر نی ییچه میز" شکلیده دوام ایتتیرگن لیگی نی معلوم قیلماقده.
وطن روزنامه سی, تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیری خلوصی آقر نینگ, جمهوررئیس لیگی قصریده جمهوررئیسی اردوغان نینگ هم اشتراکی بیلن غازی لر کونی مناسبتی بیلن بولیب اوتگن مراسم جریانیده قیلگن صحبتیده, سونگگی 45 کونده تورکیه نینگ ایچی و تشقریسیده اویوشتیریلگن عملیات لر نتیجه سیده 366 ترورچی نینگ تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلگن لیگی نی بیلدیرگن لیگی نی یازماقده.
ستار روزنامه سی, تورکیه جمهوریتی صنایع و تکنالوژی وزیری مصطفی وارانک نینگ تشقی اقتصادی علاقه لر کینگشی تامانیدن ترتیب لنگن 24 نچی تورکیه – جاپان اقتصادی کینگشی ییغیلیشی جریانیده قیلگن صحبتیده, تورکیه بیلن جاپان اورته سیده جوده چقور و تاریخی بیر دوست لیک نینگ موجود ایکن لیگی نی بیلدیرگن لیگی گه دقت قره تماقده.
خبرده, جاپان بیلن بولگن تجارت نینگ مستحکم لشتریلیشی گه تیگیشلی کیلیشوو نینگ میلادی 1993 نچی ییلیده امضالنگن لیگی نی بیلدیرگن وارانک نینگ, "ایندی ایسه اوشبو کیلیشوو نینگ اورنی گه ینگی کون گه اویغون ینگی بیر کیلیشوو نینگ امضاله نیشی بیلن علاقه لی مذاکره لر دوام ایتماقده. وزیرلیگیم اوشبو کیلیشوو نینگ سرمایه گذارلیک قسمی بوییچه مسئول. اوشبو مذاکره لر نی اینگ کیچ میلادی 2019 نچی ییلی نینگ سونگگی گه قدر تکمیل قیلیش نی هدف قیلیب آلگن وضعیتده میز" دییه قید ایتگن لیگی بیلدیریلماقده.
صباح روزنامه سی, تورکیه نینگ ایسکی شهر ولایتیده فعالیت آلیب باریاتگن تورکیه لوکوموتیف و ماشین صنایع سی بیلن تورکیه جمهوریتی دولت تیمیر یول لری و عسکری الکترونیک صنایع شرکتی تمانیدن تولید قیلینگن ینگی هایبرید لوکوموتیف نینگ آلمان پایتختی برلینده بیر کورگزمه ده نمایش قیلینگن لیگی نی معلوم قیلماقده.
خبرده, ایننو ترانس 2018 نینگ دنیا نینگ اینگ کتته تیمیر یولی کورگزمه لریدن بیری ایکن لیگی گه دقت قره تیلماقده.
ینی شفق روزنامه سی, تورکیه هواچیلیک و فضا صنایع سی نینگ, استانبول هواچیلیک, فضا و تکنالوژی فستیوالی دایره سیده آنلاین بیر شکلده هنگر لری نی کورسه ته دیگن لیگی نی بیلدیرماقده.
خبرده, اوشبو فستیوال نینگ سپتامبر آیی نینگ 20 نچی و 23 نچی کونلری آره سیده تورکیه نینگ استانبول ولایتیده بولیب اوته دیگن لیگی گه دقت قره تیلماقده.


text:
۱- آت يئمدهن، يئر كوٍبرَدهن اوًغوٍنهر.
۲- آت، اَر آلتيٌندا، اَر، غئيرهت آلتيٌندا.
۳- آتا ائوينده اوٍگئي آنا، اَر ائوينده قاينانا.
۴- آتا آنا آجيٌ آلما يئسه، اوْغول قيٌزيٌن ديشي قامار (قاماشيٌر).
۵- آتا اوْغلو، آتاچ دوْغار.
۶- آتا باباسيٌن تانيٌميٌيان خانليٌق ايدّيعاسيٌ ائدهر.
۷- آتا دوْست كيمي باخ، دوٍشمان كيمي مين.
۸- آتا ساپليٌ آتاش، آنا ساپليٌ آناش. (آتا سهپير آتاش اوْلور، آنا سهپيرسه آناش اوْلور ـ سهپمَك: اَكمهك. بوًيوٍتمَك).
۹- آتا قاباغدان، ايته دالدان ياناش.
۱۰- آتا گوٍج، آداما عاغيٌل (گَرهك).
۱۱- آتا گوًيلوٍ بالادا، بالا گوًيلوٍ هاوادا.
۱۲- آتا مين، حَق دانيٌش. حَقّي، آت اوٍسته دانيٌش.
۱۳- آتا ميندين، اوًزوٍووٍ اوُنوتما، آتدان دوٍشدوٍن، آتيٌويٌ. (آتداسان اوًزوٍنوٍ، آتدان ائندين آتيٌن اوُنوتما).
۱۴- آتا مينهر، آتاسيٌن دانار، آتدان ائنهر، آتيٌن دانار. (آتا ميندي، آتاسيٌنيٌ، آتدان ائندي، آتيٌنيٌ تانيٌماديٌ).
(آتا ميندي، آتاسيٌن تانيٌماديٌ. آتدان دوٍشدوٍ، آتيٌن تانيٌماديٌ).
۱۵- آتا يَههري، ديلهنچييه توْربا، آغيٌرليٌق ائدمهز.
toplayan HƏSƏN BƏY HADi


text:
مولانا، ایران و تورک ادبیاتینین گؤرکملی سیماسی، عینی حالدا دونیا ادبیاتیندا فلسفه و دوشونجه آلانیندا دگهرلی شاعیرلردن بیریدیر. مولانا اورتا آسیادا ـ بلخ ده آنادان اولورسادا، مغولون هجومو اثرینده باتی اؤلکهلرینی قارشییا آلیب، نهایتده آنادولو شهرلرینده گزیب و قونیه شهرینده آرام تاپیر و مسکونلاشیر. آتاسی بهاءالدین بؤیوک بیر عالیم ایدی. مولانا ۶۰۴ هجری ایلینده دونیایا گلدی، ۶۴۲ ایلینده تبریزلی شمس ایله گؤروشدو. بو گؤروش اونون دونیایا باخیشیندا بؤیوک ائتکیلر قویدو و اونون روحی دهگیشیکلیکلرینه سبب اولدو. آنجاق شمسین اؤلومو اونون دوشونجه و معنوی عالمینده باشقا بیر اثر بوراخدی و اوندان سونرا فارس ادبیاتینین شاه اثرلریندن بیری اولان مثنوی معنوی اثرینی یاراتدی.
مولوی تورک دیللی اولاراق، چوخلو اثرلرینی فارسجا یازدې. آنجاق بیر بالاجا دیوان دا تورکجه یادگار قویدو. اونون نئچه اثری بو گونه قدهر فارس شاعیرلرینین اساسلی قایناقلاریندان ساییلیر. مثنوی دن علاوه، اونون دیوانی، فیه ما فیه اثرلری دؤنه ـ دؤنه اللرده گزیب، دیللرده اوخونور. ایراندا مولوینین تورکو اثرلری اؤز یئرینی تاپماییب و ایکی دیلده یازیلان ملمعلریده تانینمامیش قالیبدیر.
مولوینین بؤیوک دیوانیندا چوخلو ملمعلری واردیر کی تورکجه و فارسجا اولموشلار کی بورادا بو ملمعلردن ایکی اؤرنک وئرمکله کیفایتلهنیریک.
ص ۵۳۷ و ۵۳۸ تاریخ ادبیات آذربایجان
آنجاق مثنوی معنوی اثری فارس ادبیاتینین شاه اثرلریندندیر کی مولوی فارسجا یازدیغی اوچون، بیر سیرا فارس ادیبلری اونون سوی کؤکونو ده فارسلارا باغلاماغا چالیشیرلار. بیز گئچن صفحهلرده مولوینین ملمعلرینی گؤسترمکله و بیر سیرا تورک شعرلرینی گتیرمکله، اونون تورک شاعیری اولدوغونو گؤستهردیک. آنجاق بو بحثلردن واز کئچمک ایستهمیریک تا اونون اثرلرینین تورکجهمیزه چئویرمهسینی گؤسترمکله، اثبات ائدهک کی تورک دیلی ده نه قدهر گوجلو، گؤزهل و اورهگه یاتان، ها بئله «ترکی هنر است» مثلینه اؤرنک اولسون.
مولوینین مثنویسی تاریخ بویو تورک وطنداشلاریمیزین دیلینده اوخونوب و فارس دیلینه ماراق یارادیبدیر. چوخلو شاعیرلریمیز بو اثرین آنا دیلیمیزه چئویرمهسینه ده همت گؤسترمیشلر. آنجاق بورادا چاغداش شاعیریمیز حیدر عباسی (باریشماز)ین ترجومه و شرحینی گتیرهجهییک. حیدر عباسی بو گون شعریمیزین زیروهسینده دایانان گؤرکملی شاعیرلریمیزدندیر کی ۳۰ ایل تامام مثنوی معنوی ایله مشغول اولوب و اونو تکجه تورک دیلیمیزه چئویرمهییب، بلکه اونا شرح یازیبدیر. باریشماز جنابلاری ترجومه حاققیندا بئله دوشونور و بئله یازیر:
«ـ ترجومه یعنی بیر دیلین شاعیرینی آیری بیر دیلده گزدیریب دولاندیرماقدیر. ائله کی دئمک اولسون فیلان کس بو دیلده یازسایدی بوندان آیری تههر اؤز دوشونجهسینی، سؤز قابینا تؤکه بیلمز ایدی.»
دیلماجیمیز داوام ائدیر:«ـ دئمک اولار کی من مولانانی بیر داها تورک دیلینده مثنوی یازیب یاراتماغا مجبور ائلهمیشم». دوغرودان دا بوندان گؤزهل ترجومه ائتمک مومکون دڲیلدیر. بئلهلیکله، بو تورکجهیه چئویریلن اثر باریشمازین یوخ، بلکه مولوینین اؤزونونکودور.
ساغ اولسون بئله بیر شاعیر کی ۳۰ ایل زحمتینی، اؤزونه باغلامیر، بلکه مولوینین اؤزونونکو بیلیر. دیلماج، بورادا اؤز هونرینی، باجاریغینی، ها بئله مثنویدن دوشوندوگونو دیله گتیرمیش و تورکجه مثنوینی یازمیشدیر. او، ساغلام بیر فیکره مالیک اولاراق، ترجومهسینی بئله تانیتدیریر:
«ـ اولوب کی ترجومهده تولکونو چاققال یازمیشام آمما معنا ادبینی سیندیرمامیشام و او حضرت تؤکهنی، اؤز قابیم قدهر، نه اولدوغو قدهر ییغیشدیرمیشام. سؤزون لاپ دوغروسو معنانی مولانادان دیلهنن بیر دیلنچییم. لفظین سنگرینه یاتان تنقیدچیلری یئری گلدیکده بو ترجمه قیدیقلاجاقدیر، قوی ائله اولسون… چوخ یئرلرده بیر بئیتین ترجومهسی او بئیتین آچیقلاماسی اولوبدور. کلمهلر دالیسیجا گزهنلرین و سؤزلوکلردن سؤزلره تای آختارانلارین چؤمچهلری بوش قازانین دیبینه دهیهجکدیر و اللری بوشدا قالماقلا اختیارسیز دئیهجکلر بو داها ترجومهنین هاراسیدیر».
«ـ چوخ یئرلرده ایکی میصراعین مفهومو بیر میصراعدا یئرلشدیگینه گؤره، بئیت یاریمچیلیق قالماسین، بیر اویغون میصراع اونو بوتونلهییبدیر.»
اوخوجولاردان ایستهییرم بو سون جوملهنی بیر داها اوخوسونلار. گؤرورسونوز کی بؤیوک دیلماج بورادا فارسجا بیر بئیت اولان شعری، تورکجه بیر میصراعدا یئرلشدیگیندن دانیشیر!! بو، نهیی گؤستهریر؟ بئله بیر عالیم اولاراق مولوینین معنوی دونیاسیندا باشین یئره سالیر، آنجاق اونون ایکی میصراعینی، فارسجا اولورسا، تورکجهده بیر میصراعا یئرلشدیره بیلیر! بورادا تورک دیلینین گوجوندن علاوه نه دئمک ایستهییر؟ عشق اولسون بئله باجاریقلی بیر اینسانا و بئله بیر دیله!
دیلماج بیر دڲهرلی اینسان اولاراق، اؤز اثرینی آخساقسیز دا بیلمهییر و تنقیدچیلری بئله یولا چاغیریر:
«ـ غرضسیز آتیلان انتقاد اوخلارینی جان کیمی باغریمدا بسلهییب، قوناقلاماغا آچیق سینهم واردیر؛ آمما انتظاریم دا واردیر مثنوی اوجدان ـ قولاقدان اوخویانلار و منیم ترجومهمی کامیل صورتده اوخومایانلار، اتهکلریندهکی داشلاری آتماغا چوخ تلسمهسینلر».
دئدیگیمیز کیمی، باریشمازین یازدیغی «شرح انور» تکجه چئویرمه دگیل، آنجاق چئویرمه هونرینه بیر شاه اثردیر. گلهن صفحهلرده تورکجه و فارسجانی بیرگه توتوشلاراجاغیق. آمما ایندی بیر نئچه سطیرده، بو شرح انوری سیزه تانیتدیرماق ایستهییرم. باریشماز مثنوی معنوینی شرح ائتمیش، یعنی هر بئیتی آچیقلامیش و ایچ معناسینی آراشدیراراق اوخوجویا هئچ بیر باغلی سؤز قالماسین دئیه چالیشیر دوشوندورسون. بونا گؤره کلمهلرین معناسینی آچیقلادیر. دئییملری باشقا مثاللارلا آیدینلاشدیریر. اگر بیر حیکایهدن، قرآن آیهلریندن، پیغمبر (ص)ین حدیثلرین یارارلانمیشسا اونلاری عینی حالدا گتیریر. اسلامدا اولان باشقا نمونهلرینین گتیریر و نهایت مولوینین هدفینی یئتیرمک اوچون چالیشیر.
بورادا لازیم گلیرسه بیر بئیت اوچون اون صفحه ده یازیر. گاهدان حیکایه یوخ، بلکه بیر داستانی گتیریر. باشقا شاعیرلرین دوشونجهلرینی دا بو ساحهده گتیریر. اونلار باشقا دیلده اولورلاسادا، اونلاری دا تورکجهیه چئویریر و بو چئویرمهلرده ان کیچیک اهماللارا یول وئرمهییر. بو نمونهلرده گاه عربجه قایناقلاردان استفاده ائدیر، گاه تورکجه شعرلره اوز گتیریر. حتا انگلیسجهیه ده اعتناسیز قالماییر. بورادا فارس، عرب، تورک و انگلیس ادبیاتېندان اؤرنکلر وئریر. سنایی، خاقانی، نظامی، حافظ، شیخ شهاب الدین سهروردی، عطار، سعدی، مولانا فضولی، اوستاد شهریار، سهند، ساهر، بارېشماز و اونلارجا شاعیرلردن اؤرنکلر گتیریر. او حتی انگلیس ادبیاتېندان نمونهلر وئریر. او جوملهدن H.G.Wells دن بیر حیکایهنی ترجومه ائدیر و اوخوجولارا هدیه ائدیر. بو حیکایه عبارتدیر: The country of Blind
باشقا بیر نمونه انگلیس یازاری اولان Nathoniel Hawthore و اونون «بؤیوک داشدان هئیکل» اثری گؤرونور کی دیلماجین انگلیسجهیه گؤزهل تسلطی واردیر. او، تکجه انگیسجهیه یوخ، بلکه عربجهیه ده داها قودرتله تسلطی واردیر و چوخلو نمونهلری گتیرهرک اونلارین تورکجه ترجومهسینی وئریر. آنجاق، بورادا اونون شرحی ایله تانیش اولماق اونون علمه احاطهسینی گؤرمک
اوچون، اونون «شرح انور» کیتابینی دقتله و وئردیگی معلومات، ترجومه و حتا دیلینه ده دقت بویورون.
ص ۵۵۱ ـ ۵۵۷
ایندی نئچه بئیتی بیرگه توتوشدورالېم:
بشنو از نی چون شکایت میکند،
از جداییها حکایت میکند.
گل ائشیت نئیدن شکایت ائیلهییر،
آیریلیقلاردان حیکایت ائیلهییر.
***
کز نیستان تا مرا ببریدهاند،
از نفیرم مرد و زن نالیدهاند.
تا قامیشلیقدان اوزولدو اولفتیم،
آغلادیب دونیانی سونسوز محنتیم.
***
سینه خواهم شرحه ـ شرحه از فراق،
تا بگویم شرح درد اشتیاق.
هیجردن یانمیش اورهکدیر ایستهییم،
اشتیاقین آغریسین تا سؤیلهییم.
***
هر کسی کو دور ماند از اصل خویش،
باز جوید روزگار وصل خویش.
اؤز کؤکوندن کیمسه کیم دوشدو اوزاق،
آختارار بیرلشمهگه داییم یاراق.
***
من به هر جمعیتی نالان شدم،
جفت خوشحالان و بدحالان شدم.
جمعلرده آه و نالم سالدی ایز،
موتلو هم موتسوزلا اولدوم دیز به دیز.
***
هر کسی از ظن خود شد یار من،
از درون من نجست اسرار من.
یار اولور هر کس منه بیر ظن ایلن،
یوخ ایشی سینهمده اودلو سیررینن.
***
سرّ من از نالهی من دور نیست،
لیک چشم و گوش را آن نور نیست.
لیک نالهمدن دگیل سیررم اوزاق،
گؤرمهمزلیک گؤزلره اولموش دوزاق.
***
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست،
لیک کس را دید جان دستور نیست.
تن رواندان، جان دا تندن آیری یوخ،
گؤرمهگه جانی بو جیسمین اذنی یوخ.
***
آتش است این بانگ نای و نیست باد،
هر که این آتش ندارد نیست باد.
نئیدهکی ناله دگیل یئل اوددور اود،
بو اودا اودلانمایان جندکدی خود.
قیزیل قلم آذر- م. کریمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
نقطهی ضعف هر شخصی اندكی نزدیك به نقطهی قوت اوست.
نئچه
موددتدیر بیر ایچساواش! بعض فیكیرداشلار آراسیندا باش وئریبدیر و باخمایاراق كیم
باشلاییبدیر؛ یوخسا كیم سوچلو هابئله سوچسوزدور. بوردا بیر باشقا سورونا توخونماق
و داها یاخشیسی دولاشماق ایستهییرم. همیده بو اولایین اولوملو- اولومسوز
اولدوغونا و اونون آرخاسیندان سوزولن ائتگیلردنده سؤز آچماق ایستهمیرم.
آچیقجا
سؤیلهییم؛ ندن بو سؤزلر، دئدیكاودولار و بیریبیرینین دالینجا زنجیر كیمی پیس
سؤزلری دویونلهمهك؛ باش وئریر!؟
"دوكتور
گنجاورك" دن بیر یاخشی سؤزو اونوتمارام! دئدی: "ایراندا یاشایانلارین
چوخونلوغوندا؛ چئشیتلی روحی- روانی خستهلیكلردن؛ چئشیتلی و جوربهجور خستهلر و
سورونلو اینسانلار وار. بیزلردهده بو سورونلار یاشاییر (داها دوغروسو یاشادیریق).
بیز بو خستهلیكلرله، میللیحركته قوشولوب و بو آتمسفرده اؤز خستهلیكلریمیزین
آققیشقالاریندان (پنجرهسیندن) دونیایا باخیریق."
ایندی
بو خستهلیكلره، سلیقهلریمیزین فرقلرینی، چئشیدلی دونیا باخیشلاریمیز، موختلیف
ایدئولوژیلرین بیزده تظاهورو و بیر داها اؤنملیسی دوشمنچیلیكلریده؛ آرتین.... ایندی گلین بو شوربادان ایچهلیم!!؟
بیزیم
ایچیمیزده واردیلار بئله اینسانلار؛ اؤز شخصی یارارلارینا گؤره، اؤزلرینی تحمیل ائتمك
و بؤیوك گؤسترمك اوچون دوشمنین قولو (Qolu) و قولو (Qulu) اولوب (بیلهرك یوخسا بیلمهیهرك
چوخ اؤنمی یوخدور) و میللی حركتین ایچینده چالیشان انسانلاریمیزا؛ یوخسا توپلوملاریمیزا،
سرت هوجوم ائدیرلر. ندن ندن؟ ...او منیم كیمی باخمیر!... ندن ندن؟... او سورونلو
اینسان یوخسا ساتقیندیر و ....
اولسون!
سن دیین دوزدور باجیم؛ سن دیین دوزدور قارداشیم. دییرسن اینانیم كی سن بو سؤزلری
ایصلاح ائتمك اوچون و یاخشی نییتلره باغلی؛ دییرسنمی!؟ یعنی اینانیم كی سن بو
اینسانین آبیریسینا توخونماق ایستهمیردین كی نئچه نئچه توپلوملاردا و اینسانلار
ایچینده، او شخص یوخسا توپلومدان حوضورو اولمایان یئرلرده دالیسینجا آغیر و دیلهگتیریلمهین
آجی ایتتیهاملار یاپیشتیریردینمی!؟ هاردان گلدین هارا گئدیرسنمی!؟ هاردان گلدیك
هارا گئدیریكمی؟
بونون
آدی اخلاقسیزلیق دگیلمی! حاشیه یاراتماق دگیلمی!؟
بیر باشقا
اؤیوت وار؛ بئله انسانلارا و توپلوملارا ماهینا (بهانه) وئرنلره!
اینسانلارین
ضعف نوقطهلرینین گؤبهگی، گوجلو و اولوملو نوقطهلرینین چوخ یاخینلیغیندادیرلار. اونلاری
بولوب– تاپماق
چوخ راحاتدیر. نه یاخشی اؤزوموز ویجدانیمیزین گوزگوسو اؤنونده دوروب، اینجهلهنیب،
جسورجاسینا قیلینجیمیزین زهرینی بو اولومسوزلارا و اخلاقسیزلیقلارا گؤسترك. اونلاری
"بیزیم شخصی یاشامیمیز و سورونلاریمیزدیرلار" آدلاندیرمایاق. اوچرا
(چونكو) :
-
بیزیم دوشونجهلریمیز رفتارا چئوریلیر.
-
رفتارلاریمیز تئپكیلر و عمللریمیزه چئوریلیر.
-
عمللریمیز ائتكی بوراخیر.
-
و بونلار بوتونلوكده توپلومسال رفتارا چئوریلیر.
گؤنده ر بؤلوم لر: گوندم اولای


text:
أردۇغان آمریکا ساپار قورار
رجب طیب اردوغان ۲۳-۲۷-نجی سنتیابر آرالیغیندا آمریکادا ساپاردا بۇلار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ۲۵-نجی سنتیابردا بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ عمومی ماصلاحاتیندا بیانات برر.
أردۇغان ینگ آمریکا ساپاریندا مایاقۇیوم مۆمکینچیلیکلری بارادا دا ماصلاحاتلار گچیرر و ایشه وۆرلر بیلن ده دوشوشار.
رجب طیب اردوغان ۲۳-۲۷-نجی سنتیابر آرالیغیندا آمریکادا ساپاردا بۇلار.
پروگرامما گؤرأ ۲۵-نجی سنتیابردا أردۇغان بیرلشن میللتلر قوراماسیندا چیقیش ادر.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی نیویورک ساپاریندا کؤپ سانلی یوردونگ یۇلباشچیسی بیلن ده دوشوشیق گچیرر.
أردۇغان آمریکالی ایشه وۆرلر و آمریکادا یاشایان تۆرکلر و مسلمانلار بیلن ده دوشوشار.


text:
کوردلرین اؤز مستقیللیکلرینی اعلان ائتمک واختی یتیشیب، لاکین بیز عراقدان صولح و دانیشیقلار یولو ایله آیریلماق ایستییریک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری شیمالی عراق کورد مختاریتینین رهبری مسعود بارزانی فرانسا مطبوعاتینا مصاحیبهسینده دئییب.
«دایم عراقین بیرلیینی قوروماق اوچون چالیشدیق، بونون عوضینده چوخ آغیر گونلر یاشادیق: ۴ مین ۵۰۰ کندیمیز داغیدیلدی، کیمیوی هجوما معروض قالدیق، منیم ۱۰ مینه یاخین آدامیم اؤلدورولدو.
بیز قونشو دؤولتلرله مهریبان علاقهلر یاراتماق ایستییریک. مایین ۷-ده فرانسادا پرزیدنت سئچکیسینین ایکینجی تورو کئچیریلهجک. اومید ائدیرهم کی، یئنی فرانسا پرزیدنتی مستقیل کوردیستانی دستکلهیهجک»، - بارزانی بیلدیریب.


text:
ارمنیستان سلاحلی قوهلرینین بؤلمهلری جبههنین مختلیف ایستیقامتلرینده ایریچاپلی پولمیوتلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رژیمینی ۱۴۶ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار. آذ-آ وئریلن معلوماتا گؤره، ارمنیستان رسپوبلیکاسی نویمبریان رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده، ایجوان رایونونون برکابر، پاراواکار کندلرینده یئرلشن مؤقعلردن آغستافا رایونونون کؤهنه قیشلاق، قازاخ رایونونون کمرلی، قایماقلی کندلرینده، بئرد رایونونون چیناری و آیقدزور کندلرینده یئرلشن مؤقعلردن توووز رایونونون آغدام، کوخانبی، مونجوقلو کندلرینده، کراسنوسلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن گدبی رایونونون گؤیهلی، زامانلی کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ترتر رایونونون ایشغال آلتیندا اولان گؤیارخ، چیلبورت، آغدام رایونونون شیخلار، باش قروند، جواهیرلی، قاراقاشلی، یوسیفجانلی، مرزیلی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون آشاغی ویسللی، قوبو دیلاغاردا، قروند، قاراخانبیلی، قورقان، کوردلر، هورادیز، جبراییل رایونونون نوزگار و مهدیلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، آغدام و خوجاوند رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
گؤزلربمیز نییه قارالیر؟
دوکتور جئری
یایین سون گونو، اوستاد دفتری مطبه گلدی. اؤپوش-گؤروشدن سونرا قارشیمدا اوتوروب سؤزه باشلادی:
- دوکتور! کئفیم خوش دئییل، نئچه گوندور گؤزلریم قارالیر!
ال چیراغینی گؤزلرینه سالدیم:
- دئمک سنین ده گؤزلرین قارالماغا باشلاییب؟! اوچ دؤرد گون بوندان قاباق دوستلاردان بهبود ائلچیبگ،قودرت موعللیم، گرگرلی آراز ده گلمیشدیلر!
تدیرگین اولدو:
- اولمایا بو بیر سالقیندیر؟ دوا-درمانی وارمی؟!..
اوزونتو ایله باشیمی توولادیم:
- دوا-درمانی بیزیم الیمیزده دئییل!
اؤفکهلندی:
- اولمایا بونودا آمریکا تحریم ائلهییب؟!
یئریمدن قالخیب اوتاقدا وار-گل ائدهرک دئدیم:
- یوخ..یوخ.. بو قونودا آمریکانین گوناهی یوخدور!
بیرآز یوموشالدی:
- هله گؤزلریمیزین قارالماسینین عیللتی ندیر؟!
دریندن بیر سولوق آلدیم:
- عیللتی مدرسهدیر!
شاشیردی:
- مدرسه؟!!
آچیقلاماق ایستهدیگیمده بیردن گؤزلریم قارالدی، آز قالدی ییخیلام. قیشقیردیم:
- اوستاد منی توت، گؤزلریم قارالدی!
جلد قولتوغوما گیریب منی اوتوراجاغین اوستونده اوتورتدوردو. هاندان-گئجدن گؤزلریم اطرافی سئچدی:
- اوستاد! قیرخ ایلدیر گؤزلریمیزی تیکمیشیک مدرسهلرده آنادیلیمیز اوخوتدورولوسون، بونجا ایلده گؤز قارالمازمی؟!
....
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
رضاشاه-ین اؤلوسو نییه گولدو؟!
دوکتور جئری
شاه عبدالعظیم حرمینین یاخینلیغینداکی خارابالیقدان مومیالانمیش بیر اؤلونون تاپیلماسینین آردینجا، بیر قروپ اوزمان اولای یئرینه یئتیشَرک مومیایینین رضاشاه-ا عایید اولوب-اولمادیغینی آراشدیرماغا باشلادیلار. ژئنئتیک بیلیملرینین پروفئسورو دئدی:
- بیز مومیایینی اینگلیستانا گؤندرملیییک، هر نه اولسا اونلار رضاشاهین گؤزه-گؤزهسینه آرتیقراق تانیش اولدوقلاریندان بیزدن یاخشی جمدگین کیملیگینی آیدینلادا بیلرلر.
اسکی بیلیملرینین دوکتورو دیللندی:
- بو اولان ایش دئییل! بیزیم اؤز بیلگینلریمیز بو قونونو آراشدیرمالیدیرلار!
بو سؤزلرین آردینجا، اوزمانلار ایکییه بؤلونوب کیمی دوکتورون، کیمی ایسه پروفئسورون فیکرینی ساووناراق دارتیشماغا باشلایاندا اوستاد دفتری آرالیغا گئچدی:
- آغالار.. بیر دقیقه... بیر دقیقه...
هامی سوسدو.
- آغالار ایجازه وئرسهنیز من بیر دفیقهنین ایچینده مومیایینین رضاشاها عایید اولوب-اولمادیغینی آیدینلادیم.
اوزمانلار شاشقین-شاشقیق اوستاد دفترییه پول آچدیلار. اوستاد مومیایینین باشینا گئچدیکدن سونرا اگیلیب قولاغینا نسه پیچیلدادی. بیردن مومیایی قاققاناق چکیب گولمهیه باشلادی.
هره قورخودان بیر یانا قاچاندا، اوستاد دفتری دیکلَنیب گولومسوندو:
- قورخمایین.. گلین.. گلین!..جمدک رضاشاهینکی دیر!!
اوستاد دفترینین گولومسهمهسیندن اورکلهنن اوزمانلار توپلاشدیلار:
- سیز رضاشاهین مومیاییسینین قولاغینا نمنه دئدینیز گولدو؟!!
- من دئدیم: قوردوغون شئونیستی حوکومتین دئویلمهسیندن قیرخ ایل سونرا، دؤولت باشچیلاری، بیز تورکلره سؤز وئریبلر یاخین گلهجکده مدرسهلرده آنادیلیمیزده درس اوخویاجاغیق.
آچیقلاما:
اوُزمان: متخصیص
اولای: حادیثه
گؤزه: سلول، حوجره
بیلیم: علم
بیلگین: عالیم
قونو: مؤوضوع
ساوونماق: مدافیعه ائتمک
دارتیشماق: موباحیثه ائتمک
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آنادیلی گونونون تاثیریندن دیر!
دوکتور جئری
دونن اوستاد دفتری مطبه گلمیشدی. چوخ پوزغون گؤرونوردو. قیساجیق بیر کئف-احوالدان سونرا دردی دئشیلدی:
- دوکتور! نئچه گوندور قولاغیمین دیبی گیجیشیر، باشیم-بدنیم قاشانیر، دریمین آلتیندا ائلهبیل یوزلرجه جوجو یئریییر.. برک داریخیرام..
گولومسهیهرک:
- بیر شئیین دئییل اوستاد، بیر، ایکی گون سونرا توختایاجاقسان!- دئدیم.
پرت اولدو:
- آخی سن موعایینه ائلهدین، دئییرسن بیر شئیین دئییل؟!
باشیمی قاشایا-قاشایا مسئلهنی آچیقلاماق ایستهدیم:
- بئش آلتی گوندور، یوزلرجه آدام سنین کیمی گلیب بو دردن شیکایتلهنیرلر...
تدیرگین-تدیرگین سؤزومو کسدی:
- اولمایا بو بیر سالقیندیر؟!
- یووو... سالقین دئییل! بیر-ایکی گون سونرا 21 فئورال، دونیالیق آنادیلی گونودور. بو آنادیلی گونونون تاثیریندن دیر!
شاشیردی:
-آنادیلی گونونون تاثیریندندیر ؟!!
وورغوسونو باشیملا دوغرولایاراق دئدیم :
- ایللر بویو، آنادیلی گونونو، باتون آلتیندا قوتلادیغیمیزدان اؤیرنجکلی اولموشوق؛ بو گون یاخینلاشینجا کؤتک یئرلری گیجیشمگه، قاشینماغا باشلایار.....
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ان بؤیوک یالان هانسیدیر؟!
دوکتور جئری
داناباش کندینین میللت وکیللری، ایبیش ایله قیبیش رستوراندا یئییب ایچدیکدن سونرا گارسونو چاغیریب دئدیلر:
- بیز مرج باغلامیشیق هر هانکیمیز ان بؤیوک یالانی سؤیلهسه، میزین حسابینی او بیریسی اؤدهیهجک. بو اوزدن سیزدن ایستهییریک بیزیم آرامیزدا قضاوت ائلهیهسینیز.
گارسون گولومسهیهرک راضیلیغینی بیلدیردیکده، ایبیش دئدی:
- بیز مجلیسده بیر لایحه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده اورمو گؤلو فلاکتلی دورومدان قورتولوب اسکی حالینا قاییداجاق.
بونون آردینجا قیبیش سؤزه باشلادی:
- بیزده مجلیسده بیر لایجه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده آذربایجانلیلارین میللی-مدنی حاقلاری وئریلیب مدرسهلرده تورکجه اوخوتدورولسون.
گارسون بیر ایبیشین، بیر قیبیش اوزونه باخدی. میللت وکیللری ماراقلا گؤزلرینی گارسونون آغزینا تیکدیلر. گارسون میزین حسابینی الینده بوزوشدوره رک دئدی:
- ایکینیزده منده قوناقسینیز!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
شئونیزمین الیندن نه چکیریک؟!
دوکتور جئری
ائل باغیندا دالغین-دالغین اوتورموشدوم. بیری الینی چیگنیمه قویدو. اوستاد دفتری ایدی، نئچه یول سسلهمیشدی،ائشیتمهمیشدیم.
- اشی.. نه اولوب گمیلرین می باتیب؟!- دئیه سوروشدو.
الینی سیخدیم. یانیمدا اگلشدی.
- مدرسهلرین آچیلیشینی دوشونوردوم. یئنه پاییز گلدی ده آنادیلیمیزین غریبلیگی یادیما دوشدو. یئنه پاییز گلدی ده آنادیلیمیزین ائوده قالاجاغی یادیما دوشدو! بیلیرسنمی اوستاد؟ من هر ایل بو موناسیبته گؤره بیرشئیلر یازیرام. بایاق دوشونوردوم گؤرهسن بو ایل نه یازیم؟
آجی-آجی گولدو:
- اللرینیز آغریماسین یازیرسینیز؛ تکی سوروشا بیلَرم بو کیمی یازیلار بیر-ایکی گون میللتی دویغولاندیرماقدان باشقا نه ایشه یاراییر؟..
درین بیر سولوق آلدیم:
- اوستاد!.. بو یازیلارین نه ایشه یارایاجاغینی بیلمیرم آنجاق بیز موللا نصرالدین نوهلری اولدوغوموزدان اؤزموزده یوکوملولوک دویوروق هر ایل بو قونودا بیر یازی یازاق!!
قاشلارینی چاتدی:
- آنلامادیم،بونون نه ایلگیسی وار موللا نصرالدینه؟!!
گولومسهیرک دئدیم:
- وار اوستاد وار!!.. سانکی ائشیتمهمیشسن بیزیم بؤیوک بابامیز موللا نصرالدین افندینین نجیب بیر ائششگی واریمیش! او، آیدا بیر کره ائششگی بازار آپاریب، ساتماق اوچون دللالا تاپشیرارمیش. گونلرین بیر گونو دللال موللانی بیر قیراغا چکیب دئییر:
- موللا! بو ائششک قاباقدان گلن موشترینی قاپیر، دالدان گلهنی ایسه تَپیر، بونو کیسمه آلمایاجاق!
موللا، دللالین سؤِلرینی دوغرولاییر:
- حاقلیسینیز.. ذاتآ منده بونو ساتماق اوچون گتیرمهمیشم، تکجه گتیرمیشم خالق بیلسین من بو ائششگین الیندن نه چکیرم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ایران خالقلارینین گلهجگی...
دوکتور جئری
کئچن جومعه آخشامی حضرت عزرائیل، کولتورل سویقیرما معروض قالان ایران خالقلارینین ایللیک ییغینجاغینا قاتیلاراق سورغولاری بیر-بیر یانتیلادی.
ایلک سوروشان عرب خالقینین آغساققالی اولدو:
- حضرت عزرائیل! بیز خوزستان خالقی گونده-گونده باشیمیزا الهنن توز-تورپاقدان هاچان قورتولاجاغیق؟
عزرائیل گولومسوندو:
- اللی ایل سونرا.
عرب آغساققالینین گؤزلرینده یاش حلقهلندی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!
ایکینجی سورغونو بلوچ خالقینین آغساققالی سوروشدو:
- بیز بلوچستان خالقی یوخسوللوقدان، فقردن هاچان قورتولاجاغیق؟
عزرائیل یئنه گولومسوندو:
- یوز ایل سونرا.
بیر دامجی یاش بلوچ آغساققالینین گؤزوندن آخدی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!
اوچونجو سورغونو سوروشان، آذربایجان کیملیکچی چالیشقانلارینا منسوب اولان بیر گنج ایدی:
- ایراندا یاشایان تورکلرین هاچان آنادیللرینده مدرسهلری اولاجاق؟
عزرائیل دولوقساندی سونرا بیردن اؤکوتمه ووروب آغلاماغا باشلادی. هامی چاش-باش بیربیرینین اوزونه باخدی. عزرائیل ایچینی چکه-چکه سیزیلدادی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
موللا نصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلرینده
دوکتور جئری
شئیخیمیز جومهور باشقانی سئچکیلرینه آدای اولاندا آذربایجان میللتینه سسلندی:
- من کرامت صاحبییم، منه رأی وئرسهنیز لال قالمیش دیلینیزی آچاجاغام!
موللا نصرالدین آیاغا قالخدی:
- سیز کرامت صاحیبیسینیزسه، شئونیستلرین دیلینی لال ائلهیین!
جومهور باشقانی سئچکیلرینده، موللا نصرالدین دفتر آچیب شئیخیمیزی چای-شیرنی ایله تبلیغ ائدیردی. شئیخیمیز سئچکیلری قازاندیقدا خالق موللانین یانینا گئدیب سوروشدولار:
- ایندیکی شئیخیمیز جومهور باشقانی اولوبدور بیزیم آنادیلیمیزه گؤره نه ایشلر گؤرهجکدیر؟
یانیتدا موللا اؤکوتمه ووروب آغلاماغا باشلادی سونرا بیر آزدان قاققاناق چکیب گولدو.
چاش-باش اولان خالق موللانین آغلاییب گولمهسینین ندنینی سوروشدولار:
- آغلادیغیم بوندان اؤترودور؛ سیز عواملار بیلمیرسیز شئیخیمیز آنادیلی مسئلهسینه گؤره نه ایشلر گؤرهجکدیر. گولدوگوم ده بوندان اؤترودور؛ من اؤزومده بیلمیرم !
موللا نصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلرینین ایکینجی دؤورهسینده ده شئیخیمیزی تبلیغ ائتمیشدی. سونوجلار بللی اولونجا موخبیرلر موللانین باشینا ییغیشدیلار:
- موللا! سیز ایکی دؤورهدیر شئیخیمیزین یانداشی اولوب سئچکیلری قازانماسیندا بؤیوک روْل اویناییبسیز. سوروشا بیلریک؛ کئچن دؤوره جومهور باشقانی سیزین هانسی ایستکلرینیزی یئرینه یئتیریب بو دؤورهده ایسه سیزین ایستگینیز جومهور باشقانیندان نه اولاجاقدیر؟
موللا میللتین سئچکیلره قاتیلماسیندان درین مینتدارلیغینی بیلدیرهرک آچیقلادی:
- کئچن دؤوره بیز جومهور باشقانیندان "فرهنگستان زبان ترکی" ایستهمیشدیک، باشقانیمیز ساغ اولسون، بیزیم بو ایستگیمیزی " بنیاد فرهنگ و هنر آذربایجان" -نی آچماقلا یئرینه یئتیردی!!
موخبیرلرین بیری تلسدی:
- بو دؤوردهکی ایستگینیزدن دانیشین؟!
موللا گولومسهدی:
- بو دؤوره سایغیلی جومهور باشقانیمیزدان "بنیاد فرهنگ و هنر آذربایجان"- نین باغلاماسینی ایستهیهجهییک!
سئچکیلردن سونرا موللا نصرالدین یوخودا گؤرور:جومهور باشقانی ایستهییر "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئره آنجاق او آیاق دیرهییب اوستهلیک اولاراق اورمو گؤلونون قورتارماسینی دا ایستهییر. بو چکیش-بکیشده بیردن موللا یوخودان اویانیب گؤرور هئچ خبر یوخدو. تئز گؤزلرینی یومور:
- عیبی یوخدور "آنادیلینده مدرسه" حاققینی وئرسهنیز ده گؤرهر»!!
جومهور باشقانی سئچکیلرینده موللا نصرالدین بارماغینی سیلکهلهیرک میللتی اویاریر:
- بیلیرسینیز شئیخیمیزه رأی وئرمهسهنیز نه اولاجاق؟!!
میللت قورخویا دوشوب شئیخیمیزه رأی وئردیکدن سونرا موللانین یانینا گلیرلر:
- موللا!.. شئیخیمیزه رأی وئرمهسهایدیک نه اولاجاق ایدی؟!!
موللا سویوق قانلیلیقلا دئییر:
- هئچ! شئیخیمیز چیخمایاجاق ایدی!!
موللانصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلری اؤنجهسی میللته دانیشیردی:
- دونن شئیخیمیزین اؤزل نومایندهسی یانیما گلمیشدی. باشقانیمیز، آذربایجان میللتینه ایکی بؤیوک وعده وئریبدیر!
میللت ماراقلاندی:
- نه وعدهلری؟!
موللا اؤزونتو ایله میزیلدادی:
- واللاه بیرینجی وعده نومایندهنین یادیندان چیخمیشدی، ایکینجیسی ایسه منیم یادیمدان چیخدی!!
سئچکیلرین سونوجو بللی اولاندان سونرا موللا نصرالدین شئیخمیزین یانینا گئدیب دئدی:
- سایغیلی باشقانیمیز! گئجه یوخودا گؤردوم سیز بیزه "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئریبسینیز!!
شئیخیمیز ساققالی تومارلایا- تومارلایا دئدی:
- موللا! من سیزه سؤز وئریرم بو دؤرد ایلده حیمایهنیزی مندن اسیرگهمهسهنیز بو حاققی سیزدن گئری آلمایام.
گئجه یاریسی موللا نصرالدین تلهسیک آروادینی یوخودان اویاتدی:
- آرواد تئز اول منیم گؤزلوگومو گتیر!
آرواد شاشیردی:
- موللا گئجهنین بو واختی گؤزلوگو نئیلهییرسن؟!
موللا گؤزلرینی آچمادان دئدی:
- یوخوودا گؤروردوم جومهور باشقانی بیزه "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئریر آنجاق قارانلیقدا اوچ-دؤرد نفر اونو دؤورهلهییب قویمورلار. ایستهییرم گؤروم بو کؤپک اوغلانلاری کیملردیرلر...
شئیخیمیز جومهور باشقانی سئچکیلرینی قازاندیقدان سونرا، یانداشی موللا نصرالدینی اؤزل ایختیارلارلا اورمو گولونون قورتارماسینا گؤرهولندیریر. موللا نئچه یوز مین نفر دالیجا سالیب قوروموش اورمو گؤلونه آپاراراق کاظیم خان داشینین باشیندان سسلنیر:
- گؤلو بو دورومدان قورتارماق اوچون ایکی رکعت یاغیش نامازی قیلمالیییق. ریجا ائدیریم ایش-ایشدن گئچمهمیش تئز دستماز آلیب نامازا باشلایاق.
خالق دستماز آلیب سیرا-سیرا موللانین دالینا دوزولوب ناماز قیلماغا باشلایینجا گؤرورلر موللا بیر آیاغینی یوخاری قالدیریب.
نامازدان سونرا چاش-باش اولان خالق، موللادان بو ایشینین سببینی سوروشورلار:
- من هامیدان سونرا دستماز آلدیغیم اوچون گؤلون سویو چاتمادی سول آیاغیما مسح چکیم بونا گؤره نامازیمیز باطیل اولماسین دئیه آیاغیمی یوخاری قوْوزامیشدیم.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
پاییمیزی آلدیق!
دوکتور جئری
اوستاد دفتری آغری قزئتینی ماسانین اوستونه چیرپاراق قیشقیردی:
- دوز یازیب دا!!...
دینلهینلر چاش-باش بیربیرلرینین اوزونه باخدیلار.
- جومهور باشقانینین قؤوملر و مذهبلر ایشلری حاقدا آدادیغی باش یاردیمچیسی شئیخ یونسی، کئچن دؤرد ایلده آذربایجان میللتینین تاپدالانمیش حاقلارینین یئنیدن الده ائتمهسی اوچون نه ایشلر گؤرموش؟.. اوخوللاردا تورک دیلینین اوخوتدورماسینا گؤره هانسی آددیملاری آتمیش؟ تورک دیلی قورومونون آچیلیشی اوچون نه ائتمیش؟ تورک میللتینی تحقیر ائدن ماهیصفتلر، پیلتهلر کیمی دلخکلرین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی اؤنلملری آلمیش؟ رادیو-تئلئویزیون پروگراملاریندا، درسلیک کیتابلاریندا، رسمی درگی-قزئتلرده تورک میللتینی کوچومسهین، تاریخ-کولتورونو ساپدیران، دوشونولموش سییاستین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی گیریشیملرده بولونموش؟!.....
اوستاد دفتری ساییب- سایماقدا ایکن قلئیچی مورتوض قاپیلاری بیربیرینه تاپدایاراق تلهسیک ایچری گیردی:
- نه اوتورموسونوز گلین پایینیزی آلین!
- نه پایی؟!- اوتورانلار سئوینجک بیر آغیزدان سسلندیلر.
قلئیچی مورتوض تؤوشویه- تؤوشویه :
- عزرائیل بالا پایلاییر؛ تئز گلین بالا پایینیزی آلین؛ گؤرمورسونوزمو مملکتیمیزین جاماعاتی گئت-گئدده قوجالیب الدن دوشمکده دیر؟!!- دئدی.
اوتورانلارین آراسیندان موللا نصرالدین آیاغا قالخدی:
- آی مورتوض بگ! گئت عزرائیله دئگینن: سن بیزیم بالالاریمیزا دگمه، بیز سنین وئردیگین بالانی ایستهمیریک!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
حداد عادیلین تبریز سفری
دوکتور جئری
آذربایجان میللتینین کولتورل سورونلارینی بیلدیرمک آماجی ایله، بایرام تعطیللرینده فارس دیلی قورومونون باشقانی اوستاد حداد عادیل تبریزه قوناق چاغیریلمیشدی. اوستادی ائتکیلهییب آنادیلی- تورکجهدن یازیب-اوخوما قاداغاسینی قالدیرماق اوچون قوجامان سهند داغینین کؤکسونده، بیر آغاجلیقدان اوخونا بیلهجک حرفلرله قورآن کریمدن بیر آیه یازدیریلمیشدی:
یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ
سونوندا، اوستاد حداد عادیل آذربایجانین گؤزل-گؤیچک گؤرونتولرینی سئیر ائده-ائده پرشیا ماشینی ایله تبریزین آلا قاپیسیدان ایچری گیردی. قاباقجادان قیرمیزی خالچا سالینیب خالق اللریندهکی بایراقلاری یئلهیهرک دؤزومسوزلوکله گؤزلهمکده ایدی. اوستاد ماشیندان ائندیکده ایکی بالاجا قیز رسمی و غئیری رسمی دیلینده خوش گلدین دئدیلر. سونرا زورنا-قاوال چالینیب اوستاد شهر باشچیلارینین قاباغیندان سان گئچدی. قارشیلاما تؤرهنی بیتجک اوستاد شهرین یئددی اولدوزلو پارس هوْتئلینه گؤتورولدو. هوْتئلده اوستادی ایلک قارشیلایانلار موخبیرلر اولدولار. ایلک سورغو "سسسیز تبریز" قزئتی وریندن سوروشولدو:
- اوستاد! تبریزه گلنده، داغین اوزهرینده یازیلمیش قورآن آیهسینه گؤره فیکرینیزی بیلدیره بیلرسینیزمی؟
حداد عادیل گؤزلوگونون اوستوندن موخبیرین گؤزلرینه دیک باخا-باخا دئدی:
- من داغ-ماغ گؤرمهدیم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
هامیسی آمریکانین ایشی دیر
دوکتور جئری
اوستاد دفتری شهرین اورتاسیندا کورسونو یئره قویوب اوستونه چیخدی:
- ائی شرفسیز!.. ائی ویجدانسیز!..
یولدان گئچنلر آیاق ساخلادیلار. چوخ چکمهدی، بؤیوک بیر ییغینجاق قورولدو. گؤزلر اوستاد دفترینین آغزینا تیکیلدی:
- ائی شرفسیز!.. ائی ویجدانسیز! بیز سنه نئیلهمیشیک؟!..
جاماعات پیچیلداشماغا باشلادی. اوستاد دفتری بارماغینی گؤیده سیلکهلهیهرک سؤزلرینی سوردوردو:
- ائی شرفسیز! نییه بیزیم دیلیمیزی یاساقلاییبسان؟ نییه قویمورسان گول بالالاریمیز اؤز آنادیللرینده اوخوسونلار؟!.. سنین دیلینی کسسهلر خوشونا گلر؟..نییه دیلیمیزی کسریرسن؟ نییه دیلیمیزی دانیرسان؟...
جاماعاتین پیچیلداشمالاری اوجالدی:
- دوغرودور..دوغرودو...
اوستاد دفتری یئنه باغیردی:
- نییه میللتیمیزله دوشمنلیک ائدیرسن؟.. گونده-گونده قورغو اولار؟.. بو قورغولاریندان هاچان ال چکهجکسن ائی ویجدانسیز؟!..
بئللرینده تئلسیز اولان ایکی قارایاخا قالابالیغی یارا-یارا اؤزلرینی اوستاد دفتری یه چاتدیریب کورسودن آشاغی چکدیلر. بیری قاش-قاباقلا قیشقیردی:
- نه سسینی آتیبسان باشینا؟.. کیمه یامان- یوووز دئییرسن؟!
اوستاد دفتری ال-آیاغینی یغیشدیراراق گولومسوندو:
- برادر!.. دونالد ترامپی سؤیورم داااا....
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دیلیمیزی باجارمایاندا..
دوکتور جئری
بؤیوک بیر چتینلیگه دوشوموشم؛ ایندی بیر آیایا یاخیندیر آرواد آغا ائوی بوراخاراق آناسیگیله گئدیب اونا یئتیشسین. سیزدن نه گیزلین، آخی بو تزهلیکده بئشینجی بالدیزیم دونیایا گلیب!
قایناناما دئییرم:
- آخی رحمتلیگین قیزی! سنه نه یاراشیر بو یاشدا، قوجاغیندا کؤرپه گزدیرهسن؟!!
آجیقلانیر:
- سیز جاوانلارین جؤورونو بیز گرهک چکک دا!!.. مملکند باشچیلاری نه قدر دئییرلر؛ نسلیمیز قوجالماقدادیر، اوشاق دونیایا گتیرین.. سیز مگر ائشیدیرسیز؟!!..
سونرا یایلیغینین اوجو ایله گؤزونون یاشینی سیلهرک آرتیریر:
- رحمتلیک قایناتان دیری اولسایدی اینان من ایلده بیر اوشاق مملکنده تحویل وئریب قویمازدیم نسلیمیز قوجالسین!
[فیکرینیز جایماسین قاینانام شیخ آغانین صیغهسیدیر!]
هه دئییردیم: آرواد آغا آناسیگیله گئدندن بری بؤیوک بیر چتینلیگه دوشموشم. دوزونو ایستهسهنیز؛ یاخشی باجارمادیغمیدان ائوین آلیش-وئریش ایشی آرواد آغایلا دیر. ایندی او گئدندن من مجبورام اؤزوم بازارلیق ائلهیم. بئش آلتی گون بوندان قاباق شاختا-سازاقدان ائوین سو لولهلری پاتلامیشدی. لولهچی دوکانینا گئتدیم:
- باغیشلایین منه ایکی دنه "دیرسک" وئرین.
لولهچی قاشلارینی چاتدی:
- نمنه؟..نمنه؟!!..
هاوادا دیرسگین شکلینی چکدیم. لولهچینین قاشلاری آچیلدی:
- آهااا.. "زانو" ایستهییرسن!
*
بئنه، باققال دوکانینا گئتمیشدیم. بیر کیلو "مرجیمک" ایستهدیم. یوخدور دئینجه دوکانین قاباغینداکی "مرجیمک" چوالینی گؤستردیم. باققال دوداغینی بوزوشدوردو:
- "عدس" ایستهییردیز؟!!
*
ترهوز دوکانیندا دوروم بیرآز فرقلی ایدی. گؤیچودن بیر کیلو "یئرآلما-سوغان" ایستهیینجه، شاگیردینه سسلندی:
- اوغلان! آغایا بیر کیلو " سیب زمینی- پیاز" چک.
*
دونن داواخانا گئتمیشدیم. "دیش خمیری" ایستهدیم. ساتیجی- خانیم قیز گولومسهدی:
- ایرانی اولسون یا خاریجی؟
- ایران مالی اولسا یاخشیدیر!- دئدیم.
"دیش خمیری"-نی پاکئته قویوب بیلمه وئردی. نئچه گونون ایچینده ایلک کز ایدی ایستهدیگیمی شکیل چکمهدن، گؤسترمهدن، آچیقلامادان آلا بیلیردیم. بونا اولدوقجا سئویندیم.
آخشام دیشلریمی فیرچالایاندا، خمیر آغزیمدا کؤپوکلهنیب داشماغا باشلادی. دادی دا باشقا بیر تور ایدی. خمیرین قوتوسونا باخدیم؛ اوستونده یازیلمیشدی: "خمیر ریش"
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
اوزوز آغ اولسون!
دوکتور جئری
"حداد عادل-دن سوروش" یازیسیندا اوخودوق:
اوستاد دفتری آنادیلی گونو گؤستریلرینده توتوقلانیب سوروشدورولدوقدان سونرا محکمهیه وئریلدی.
ایندیسه اولانلارین قالانی:
محکمهنین باشقانی اوستاد دفترینین قوولوغونو گؤزدن گئچیرندن سونرا اوندان سوروشدو:
- اومودوم وار آنلامیش اولساسیز هانسی سوچدان اؤترو بوراداسیز؟
اوستاد دفتری گولومسهدی:
- هه جناب قاضی بیلیرم... من آدام اؤلدورموشم؛ جاسوسلوق ائلهمیشم؛ اؤلکهنی پارچالاماق ایستهمیشم؛ دوشمنلرین یئل دگیرمانینی یئللهمیشم؛ قاچاق مال ساتمیشام... گؤرهر یوخسا یئنه ساییم؟!!
باشقان چاش-باش اولدو:
- سیز دلی اولوبسوز؟!.. بورادا یازیلیب سیزی آنادیلی گونو گؤستریلرینده توتوقلاییبلار؛ بو سؤزلر ندیر دئییرسیز؟!!..
اوستاد دفتری گولدو:
- ایسته ییرم منی داما باسدیغیزدا, خالقین یانیندا اوزوز آغ اولسون؛ دئمه سینلر آنادیلی گونو گؤستریلرینه گؤره منی جزالاندیرمیشسیز!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
حداد عادل-دن سوروشون!
دوکتور جئری
ایسفندین ایکیسینده, اوستاد دفتری اولوسلار آراسی آنادیلی گونو موناسیبتینه گئچریلن گؤستریده توتوقلانمیشدی.
سوروشدورما باشلاندی:
- آدین ندیر؟
اوستاد دفتری بیلگینی اؤوکهلهیه- اؤوکهلهیه یانتیلادی:
- حداد عادل-دن سوروشون!
مأمور ترس-ترس اوستادین اوزونه باخدی:
- سوروشدوم؛ آدین ندیر؟!
- منده دئدیم؛ حداد عادل-دن سوروشون!
مأمور دیشلرینی قیجیرتدی:
- آتان آدی ندیر؟
اوستاد دفتری دوداغی قاچدی:
- حداد عادل-دن سوروشون!
- هارالیسان؟
- حداد عادل-دن سوروشون!..
مأمور قیزغین-قیزغین یوموروغونو میزین اوستونه تاپدادی:
- سن منی ساریمیسان یوخسا اؤزونو؟!..
اوستاد دفتری دیک-دیک مأمورون گؤزونه باخاراق دیللندی:
- یوخ جناب مأمور!..من نه سنی ساریمیشام نه اؤزومو...
من دئسم: تورکم
اویاندان حداد عادل دئیهجک: یوخ.. سن تورک دئییلسن آذری سن
من دئسم: اوغوز خانین اوغلویام
حداد عادل دئیهجک: یوخ.. سن کوروش جانین اوغلوسان!
من دئسم: من سولدوزلویام, توفارقانلییام, سویوق بولاقلییام...
حداد عادل دئیهجک: یوخ.. سن نقدهلیسن, آذرشهرلیسن, مهابادلیسان...
من دئسه م...
اوستاد دفتری نفسینی دردی:
- بئله لیکله بو سورغولاری مندن نییه سوروشورسوز گئدین حداد عادل-دن سوروشون!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قاشینما
دوکتور جئری
دونن اوستاد مانقورتزاده مطبه گلمیشدی. رنگ-روفو ساپ-ساری اولموشدو:
- دوکتور! دادیما چات اؤلدوم!- دئیه زاریلدادی.
اوتوراجاق بویور ائتدیکدن سونرا سوروشدوم:
- دئ گؤروم نهیین دیر اوستاد؟!
ساپ-ساری رنگی قیزارماغا باشلادی. باشینی آشاغی سالاراق:
- یانیم قاشانیر دوکتور! – دئییب آرتیردی:
- دوکتور! قاشیرام قانیم چیخیر، قاشامیرام جانیم چیخیر!
- نه واختدان قاشینتی توتوبسان؟
- چوخداندیر دوکتور! آنجاق سون واختلاردا قاشینتیم دؤزولمز اولوب!...
- قاشینتیز سورکلی(مداوم) دیر یوخسا آرالیقلی؟!
- یوخ دوکتور.. مداویم دئییل هردن توتور، هردن بواخیر؟!
- یاخشی بئله ایسه دئ گؤروم قاشینتیز نه زامان توتور، نه زامان بوراخیر؟
اوستاد مانقورتزاده باشینی قووزادی:
- دوکتور!!
"زبان رسمی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آنادیلی" آدی گلنده قاشانیرام!
"پارس" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورک" آدی گلنده قاشانیرام!
"آذری" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورکی" آدی گلنده قاشانیرام!
"خلیج همیشگی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " اورمو گؤلو" آدی گلنده قاشانیرام!
"محمود افشارلار" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " جاواد هئیتلر" آدی گلنده قاشانیرام!
"ارمنستان" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آذربایجان" آدی گلنده قاشانیرام!
"کوروش، داریوش" آدی گلنده خوش-خوش ....
سؤزونو کسدیم:
- گئچین تخته، موعاینه ائدیم- دئدیم.
اوزو قویلو تختین اوستونه اوزاندی. باش بارماغیمله تومانینی آشاغی چکیب اوتوراغینا چیراغ سالدیم:
- اوستاد!! اوتوراغیزین باشینا نه ایش گتیریبسیز؟!!
یئریندن داشلاندی؛ نیگران-نیگران اوزومه باخدی:
- یعنی دئییرسیز، ایش ایشدن گئچیب دوکتور!.. هئچ بیر ایش گؤرمک اولماز؟
اوزونتو ایله دئدیم:
- بیرآزجیق تئز گلسهیدیز، یاغ- یاخی ایله سیزی درمان ائده بیلردیم آنجاق ایندی گرهک بیر فوق تخصص دوکتورا موراجیعه ائدهسیز...
- سوراغیزدا یاخشی بیر دوکتور وارمی، منی اونون یانینا گؤندهرهسیز؟!
باشیملا "هه" دئیهرک میزین چکمهسیندن بیر ویزیت کارتی چیخاردیب بیلهسینه اوزاتدیم. اوستاد مانقورتزاده تشکور دولو باخیشلاری ایله کارتی آلیب اوخدو:
- پروفئسور دوکتور ساری قولو خان
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بیزیمکی، سیزینکی
دوکتور جئری
اؤلکهده قؤوملر آراسیندا میللی باریشی، دایانیشمانی گوجلندیرمک اوچون شیخ حسن جومهو باشقانلیغی اوتوراجاغیندا اوتوروب-اوتورالی آنایاسانین آسیلی قالمیش اون بئشینجی، ییرمینجی ماددهلرینی یورولوگه گتیرمکدن اؤترو شیخ علینی اؤزونه اؤزل دانیشمان سئچدی. دانیشمان ایلک آددیمدا بوتون قؤوملرین تمثیلچیلرینی حوضورونا قبول ائدهرک فیکر آلیش-وئریشینه باشلادی. تمثیلچیلر منصوب اولدوقلاری قؤوملرین چتینلیکلریندن دانیشاراق دانیشماندان چؤزوم یولو ایستهدیلر.
باشدا بلوچ خالقینین تمثیلچیسی موللا عؤمر سؤزه باشلادی:
- شیخ آغا!.. بیزیم شهرلرده ایش یوخدور.. گنجلریمیز ایشسیزدیرلر بیز نئیلهملیییک؟
شیخ علی گولومسهدی:
- نئیلهیهجکسیز، گلین بیزیم شهرلرده ایشلهیین!
تورکمن قؤومونون تمثیلچیسی محمد قوجق آیاغا قالخدی:
- شیخ!! بیز اوشاقلاریمیزا، محمد قیلیچ، قاریاغدی، محمد آراز، آی جامال، گول ایستهرم، کیمی قوشا آد قویوروق ایندیسه سیجللی ایدارهسی بونا قاداغا قویوب بیز نئیلهملیییک؟
شیخ ساققالینی تومارلادی:
- سیجللی ایدارهسی قویمورسا قوشا آد قویاسیز، بیزیم آدلاری قویون..چوخدا گؤزلدیرلر؛ کوروش، داریوش، ماردوش...
بختیاری قؤومونون تمثیلچیسی کاک موراد گیلئیلندی:
- تئلئویزیوندا بیزیم میللی گئیم - پالتارلاریمیز لاغا قویولور...
شیخ سؤزونو کسدی:
- بیزیم پالتارلاریمیزی گئیین!!
سیرا آذربایجان میللتینین تمثیلچیسی اوستاد دفتری یئتیشدی:
- شیخ آغا!.. بیز مدرسهلرده اؤز آنادیلمیزده یازیب-اوخوماق ایستهییریک آنجاق بیر سورو شئوینیست بو حاق ایستهییمیزین قاباغیندا انگل تؤرهدیرلر، سیزجه بیز نئیلهملیییک؟
شیخ ایری-ایری اوستاد دفترینی سوزهرک دئیندی:
- انگل تؤرهدیرلرسه، بیزیم دیلده یازیب- اوخویون؛ چوخدا شیرین دیر!!
اوستاد دفتری یئرینه اوتورونجا قئلیچی مورتوض یئریندن قالخدی:
- شیخ آغا!.. اؤنجه سیزدن موشکولریمیزی بیر-بیر حل ائتدیگیز اوچون تشکور ائدیرم. منیمده بیر موشکولوم واردیر اونوندا یولونا قویساز اولدوقجا مینتدار اولارام .
بو سؤزلر شیخ علینین خوشونا گلدی:
- بویورون.. بویورون!
قلئیچی مورتوضون دیشلرینی آغارتدی:
-شیخ آغا!.. اللی یاشیم وار هله ائولنمهمیشم، گئجهلری یوخوم گلمیر؛ دئییرسیز نئیلهملییم!!
.........
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
ناتو نینگ حربی مرکزیده عصیانچیلر هجومی
گزارش لرگه کوره، میدان وردک ولایتی نینگ سید آباد تومنیده جایلشگن ناتو حربی مرکزی یقینیده یویزبیرگن کوچلی پارتلش نتیجه سیده کمیده 89 کیشی یره لنگن.
امریکا حربی لرنینگ سوزچیلریدن بیری دیوید ایستبورن اوشبو پارتلش نتیجه سیده 50 امریکا لیک عسکر و 15 افغان وطنداشی نینگ یره لنگنینی معلوم قیلگن.
پارتلش میدان ودرک ولایتی نینگ سید آباد تومنیده کی ناتو کوچلر نینگ حربی مرکزی ایشیگیده یوزبیرگن.
پارتلاوچی ماده یوک تاشوچی بیر موترده جایشلتریلیب پارتله تیلگن. امریکا حربیلری نینگ سوزچیسی دیوید ایستبورن گه کوره، پارتلشده ناتونینگ حربی مرکزی نینگ قوریقچی دیواری هم تخریب بولگن.
بوندن آلدین راق ناتو تمانیدن نشر ایتیلگن بیر بیاناتده بیرقنچه حربیلر یوزبیرگن پارتلشده یره لنگنی اورغوله نیب اولرنینگ وضعیتی اغیر ایمس لیگی تاکیدلنگندی.
میدان وردک ولایتی نینگ محلی رسمیلری یوزبیرگن پارتلشده بیر ترجمان بیر قوریقچی و بیر ایشچی هلاک بولگنینی معلوم قیلگن ، اولرگه کوره هلاک بولگن لرنینگ همه سی افغان بولگن.
هجوم مسوولیتی نی طالبان عصیانچیلری اوز بوینیگه آلیب ، مذکور حادثه ده بیرقنچه امریکا لیک عسکر هلاک بولگنینی ادعا قیلگن لر.
کابل جنوبیده جایلشگن میدان وردک ولایتی سونگی پیتلرده قانلی حادثه لرگه گواه بولیب عصیانچیلر هجومی باعث خارجی کوچلرگه اغیر تلفات لر یتکزیلگن.
شو جمله دن بیری بوندن الدین ناتو کوچلریگه تیگشلی بولگن بیر تیک اوچر طلبان تمانیدن اوریب توشریلدی نتیجه ده 38 کیشی قربان بولدی، اولردن 30 نفری امریکا عسکرلری ایدی.


text:
امریکاده تصویرگه آلینگن فلمدن غضب لنگن قوراللی شخصلر بنغازی شهریده گی هجومی عاقبتده امریکا نینگ لیبیا ده گی ایلچی سی هلاک بولگن .
لیبیا نینگ بنغازی و مصر پایتختی قاهرده گی اهالی یوتیوب ده نشر ایتلگن فلمنی محمد پیغمبر نی حقارتله گن دیگنلر.
غضبناک اهالی امریکا دیپلماتیک ادارهلریگه هجوم قیلگنلر، بنغازی ده هلاک بولگن تورت امریکا رسمی سی آره سیده لیبیا ده گی ایلچی سی "کرستفر استیفن" هم بولگن .امریکا دولت اداره سی اوز خادمی نینگ اولمینی تصدیق له گن ، بیراق اونینگ نامنی آشکار ایتمهگن.
بنغازیده نامعلوم قوراللی آدملر تونده امریکا ایالاتی قنسولیگه باستریب کیرگنلر، بنا اوققه توتیب قول بمب لرآتیلگن. لیبیا خوف سیزلیک کوچلری هجوچیلرگه قره ته اوت آچیشگن ، بیراق هجومچی لر سانی نینگ قوریقچیلردن کوپ بولگنی خبر قیلنگن . قوراللی لر امریکا قنسوللیگی اوت قویگنلر.
ایرم خبرلرده هجوم قیلگنلرنینگ " انصارلشریعه " گروهی دیب ناملنگن گروه جنگریلری بولگنی خبر قیلنگن ، بیراق گروه بو خبرلرنی رد ایتگن .
ناراضلیکلرگه سبب بولگن فلم نینگ 53 یاشلی امریکا وطنداشی "سیم بیسل" تمانیدین تصویرگه آلینگنی ، فلمنی ترقتگن ایسه مهاجر مصر نصرانی ستلایت تلویزیون کانالریدن بیری بولگن .
اوشبو ایککی شخصنی عکسل السلامی قرشیده گی انسانلر ایکنی ایتله دی .
کم بودیجه لی فلم عرب تیلیده گی ترجمه سی بیلن نشر ایتلگن .
امریکا دولت کاتبی هیلاری کیلنتون اعلان قیلگن بیاناتده بنغازی ده گی حادثه ده لرزه گه توشگنی ایتلگن .
" ایرملر روی بیرگن واقعه نی انترنتده نشر قیلنگن حقارتلی ویدیوگه جوابا دییه آقلشماقچی بوله دی لر . امریکا باشقه انسانلرنینگ دینی تویغولرینی کمستیش نینگ هر قندی حرکتنی قاره لیدی . بیراق شونرسه نی انیق قیلیب ایته من کی بوندی کورنیشده گی زوروانلیک حرکت لرینی هیچ نیرسه بیلن آقلب بولمیدی" دییله دی امریکا دولت کاتبه سی بیاناتیده.


text:
آمریکا ایرانلا ایمضالانان نووه راضیلاشماسیندان چیخسا، آوروپا بیرلیگی بونا قارشی افئکتیو تدبیرلر گؤره بیلهجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا روسییا خاریجی ایشلر ناظرینین معاوینی سرگئی ریابکوو سؤیلهییب.
«بیز آمریکا طرفدن ایرانلا ایمضالانان مقاویلهنین شرطلرینی یئرینه یئتیرممک تشببوسو مشاهیده ائدیریک. بوتون بونلار مقاویلنین روحونا قارشیدیر. بو، هم ده آمریکانین مقاویلهلره صادیقلیینی شوبهه آلتینا قویور. واشینگتن ایرانلا نووه راضیلاشماسیندان چیخماسی رگیونال تهلوکسیزلییه بؤیوک ضربه اولاجاق»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
أردۇغان ینگ قدس مسئلهسینده دیپلماتیک تاغاللالاری دۇوام ادیأر
أردۇغان دوشوشیقلاریندا قدس ینگ ایسرائیل ینگ پایتاغتی حؤکمۆنده تاناماغینگ یاقین گۆن دۇغارداقی پاراحاتچیلیق اِتابینا ضلل برجکدیگینی آیتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان، آمریکانینگ قدس شأهِرینی ایسرائیل ینگ پایتاغتی حؤکمۆنده تاناجاقدیغی باراداقی بیاناتی بیلن باغلانشیقلی مالزیانینگ باش وزیری نجیب رزاق، تونس ینگ جمهورباشلیغی الباجی قائد السیبسی و ایران ینگ جمهورباشلیغی حسن روحانی بیلن تلفن آرقالی گۆررۆنگ اتدی.
أردۇغان دوشوشیقلاریندا قدس ینگ ایسرائیل ینگ پایتاغتی حؤکمۆنده تاناماغینگ یاقین گۆن دۇغارداقی پاراحاتچیلیق اِتابینا ضلل برجکدیگینی آیتدی.
أردۇغان، بؤلگه ده پاراحاتچیلیق و آسودالیق اۆچین ۱۹۶۷-نجی ییلداقی سرحتلرینگ ایچینده پایتاغتی گۆن دۇغار قدس بۇلان فلسطین دؤولتی نینگ قورالمالیدیغینی آیتدی.
ایسرائیل ینگ ۱۹۸۰-نجی ییلدا آلان قدس شأهِرینه اؤزۆنه دگیشلی اتمهگی نینگ حالقارا جمغیت و بیرلشن میللتلر قوراماسی تاراپیندان قابول ادیلمأندیگینی آیدان تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، مسلمانلار اۆچین ده موقاددس بیر شأهِر بۇلان قدس ینگ اسلام یورتلاری اۆچین اؤرأن مؤهۆم بیر مسئله بۇلاندیغینا اۆنس چکدی.
دوشوشیقلاردا قدس ینگ حقوقی یاغدایی نینگ اۆیتگهدیلمأگی سینانشیلماغی نینگ اسلام دۆنیأسی تاراپیندان قارشیلیق گؤرجِکدیگی و پاراحاتچیلیق و دورنوقلیلیغا ضلل بریلجکدیگی آیدیلدی.
أردۇغان واقا بیلن باغلانشیقلی اسلام حیذماتداشلیق قوراماسی نینگ باشلیغی حؤکمۆنده ۱۳-نجی دکابردا اسلام یورتلاری نینگ یۇلباشچیلاری نینگ قاتناشماغیندا ماصلاحات گچیریلجکدیگینی ده سؤزلرینه قۇشدی.


text:
۸ نوْوامبر
۸ نوْوامبر:
- ۱۷۹۳ - پاریسده لوور موزهسی آچیلمیشدیر.
- ۱۸۹۵ - آلمانلی فیزیک عالیمی ویلهِلم رنتگن X اشعهسینی کشف ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۷ - لنین سوْوِت روسیه حؤکومتینین صدری اوْلموشدور.
- ۱۹۲۸ - جومهورباشقانی مصطفی کمال میلّت مکتبلرینین گئنل باشباخانی و باشاؤیرتمنلیگینی قبول ائتدی.
- ۱۹۳۳ - افغانیستاندا نادرشاه قتله یئتیریلدیکده سوْنرا حاکیمیّته اوْنون اوْغلو ظاهرشاه گلمیشدیر. «میلّت آتاسی» حساب ائدیلن ظاهرشاهین حؤکومت دؤنمی افغانیستاندا ثبات و اینکیشافلا تانیلیر.
- ۱۹۵۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی سوْوت قوْشونونون ماجاریستاندان چیخاریلماسینی ایستهمیشدیر.
- ۱۹۶۰ - جان کندی آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۸۸ - جورج بوش آمریکا باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۹۲ - آذربایجان جۆمهوریتی و میصر عرب جۆمهوریتی «مدنیّت ساحهسینده امکداشلیق حاقّیندا سازیش» ایمضالامیشدیر.
۱۹۹۳ - آذربایجان جۆمهوریتی آرژانتین ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۰۰۸ - یونسکودا میر جلال پاشایئفین ۱۰۰ ایللیگینه حصر ائدیلمیش تدبیر کئچیریلمیشدیر.


text:
شیرخان بندر نینگ 16 ایشچیسی اوغیرلنگن
قندوز ولایتی نینگ محلی مقاملریگه کوره، افغانستان تجارت وزیرلیگی نینگ شیرخان بندرگاهیده فعالیت آلیب باره یاتگن 16 ایشچیسی قوراللی مخالف لر تامانیدن اوغیرلنگن.
قندوز ولایتی نینگ ولایت حاکمی غلام سخی بغلانی بو شخصلر اوتگن کون توشدن کیین شیرخان بندریدن قندوز قره ب کیله یاتگن بیرپیت اوغیرلنگنینی ایتدی.
اونینگ ایتیشیچه، اوغیرله گنلر قوراللی مخالف بولیب شیرخان بندر ایشچیلرینی قندوز ولایتی نینگ دشتی ارچی تومنیگه آلیب کیتیشگن.
قوراللی مخالف لر قندوز ولایتی نینگ ایریم تومنلری وشهر یقینیده گی محللرده فعال بولگنی ایتیلماقده ، حاضرگه قدر شیرخان بندر ایشچیلری اوغیرلش مسوولیتی نی هیچ بیرگروه یاشخص اوز ذمه سیگه آلمه گن.
قندوز حاکمی نینگ ایتیشیچه، اوغیرلنگنلرنی آزاد ایتیش اوچون قوم اقسقاللری واسطه چیلیگی بیلن سعی و حرکت لر باشلنگن.
شیرخان بندر قندوز ولایتی نینگ امام صاحب تومنیده جایلشگن بولیب تاجیکیستان و افغانستان آره سیده گی مهم بندرلردن بیری حسابلنه دی.
بوندن آلدین هم شیرخان بندر ایشچیلری قوراللی مخالف لر تامانیدن اوغیرله نیب قوم اقسقاللری واسطه چیلیگی بیلن ازاد ایتیلگن ایکن.


text:
مینا کهربایی
مینا کهروبایی، آذربایجانلی شاعیر، قزئتهچی و میلی فعال.
ایچیندهکیلر
یاشاییشی[دَییشدیر]
30 شهریور 1359-جی ایلده نمین شهرینین کندلرینین بیرینده دوغولدو. هله بیر یاشی اولمامیشدی کی عاییلهسی ایله بیرلیک ده کرج شهرینه کؤچدولر.
مینا خانیم ایلک مکتب، اوْرتا و دیپلومانی کرج ده بیتیرندن سوْنرا، زنگان شهرینین آزاد بیلیم یوردوندا بیلگیسایار (کامپیوتر) موهندیسلیگینده قبول اوْلدو، او اورادا آذربایجان میلی حرکتی ایله تانیش اوْلدو. بودا اونون یاشاییشیندا دؤنوم نوقطهسی اوْلدو، ائله کی او آذربایجان اوغرونا چالیشمانی اؤزونه گؤرهو بیلهرک ، شهریار درنگینه اویه اوْلوب، بیر میلتچی کیمی چالیشماسینا سبب اوْلدو. ائله کی یولداشلاری ایله بیرلیکده شهریار درگیسینی یولا سالیب اونون سوروملو مودورو اوْلدو. دئمک اولار مینا خانیم او ایللرده زنگان شهرینده چوخلو تؤرن و سمینار دا آپاریجیلیق ائتدی. مینا خانیم درسینی بیتیرندن سوْنرا ایبراهیم بهی جعفرزاده ایله آداخلاندی.
مینا خانیم حایات یولداشینا تؤردیلن چتینلیکلره باخمایاراق، اونون او چتین گونلرینده هر زامان یانیندا اوْلدو و بیر آن اونو یالنیز بوراخمادی. 1389 ایلینین آبان آیینین اوْتوزوندا سئوگیلرینین مئیوهسی آیلانین دوغولماسی، حایاتلاریندا، آذربایجان، سئوگیلی و اوشاق سئوگیلرینی اوچلشدیردی. نه یازیق کی 1390-جی ایلین مهر آیینین دؤردونده سحر چاغی ساعات 6-دا خوی جاداسی، قاپیلیق کندینه یاخین بیر یئرده بالاسی آیلا و حایات یولداشی ایبراهیم ایله بیرلیکده دونیادان کؤچدولر.
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
آجیخدیم، آغلادیم
منه لایلای چالدیلار
سوسوز قالدیم، باغیردیم
منه لایلای چالدیلار
خستهلیکله چیغیردیم
منه لایلای چالدیلار
اونلار- لایلای چالارکن
یوخلادیم، یوخلادیم
آغلامادیم، باغیرمادیم
چیغیرمادیم، یوخلادیم
ایندیسه
اویانماق ایستهسم ده اگر
یوخو گؤزلریمی باسیر
اونلار لایلای چالدیلار.
آیلا جعفرزاده[دَییشدیر]
۱۳۸۹ایلینین آبان آیینین اوْتوزوندا دونیایا گؤز آچدی و آتا ـ آناسی ایله بیرگه بۇ دونیایا گؤز یومدو. آناسی مینا خانیم کهروبایی، آتاسی ایسه ایبراهیم بهی جعفرزاده ایدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
ائستونییانین پایتاختی تاللین مئرینین موعاوینی وظیفهسینه زولئیخا ایسماییلووا تعیین ائدیلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده معلوماتی ائستونییا مطبوعاتی یاییب.
قئید ائدک کی، ایسماییلووا ۱۹۸۵-جی ایلده تاللینده آنادان اولوب. اونون آناسی ائستون، آتاسی ایسه آذربایجانلیدیر. ائولی اولان ایسماییلووانین ایکی اؤولادی وار. او، ائستونییادا آکتیویست و ژورنالیست کیمی داها چوخ تانینیب.
سویداشیمیز سیاستله ۲۰۰۵-جی ایلدهن مشغول اولماغا باشلاییب. ۲۰۰۵-۲۰۱۲-جی ایللرده سوسیال دئموکرات پارتییاسیندا چالیشان ایسماییلووا سونرادان بورادان چیخیب. بو ایلین مارتیندا او، ائستونییانین یاشیللاری پارتییاسینین صدری سئچیلیب.


text:
صاباح تاناپ-ین آچیلیش مراسیمی اولاجاق
صاباح آذربایجان طبیعی گازینی تورکیهیه، اورادان دا آوروپایا نقل ائدهجک ترانس-آنادولو بورو گاز کمرینین (تاناپ) آچیلیشی مراسیمی کئچیریلهجک.
صاباح آذربایجان طبیعی گازینی تورکیهیه، اورادان دا آوروپایا نقل ائدهجک ترانس-آنادولو بورو گاز کمرینین (تاناپ) آچیلیشی مراسیمی کئچیریلهجک.
اؤلکهمیزین اسکی شهیر ویلایتینده تشکیل ائدیلهجک آچیلیش مراسیمینده جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانلا یاناشی آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علی یف و گورجوستان پرزیدنتی گیورگی مارگولاشویلی بیر چوخ اؤلکهنین انرژی ناظیرلری، انرژی شیرکتلرینین رهبرلری ده ایشتیراک ائدهجک.
خاطیرلاداق کی، عمومی دیری 40 میلیارد یورو تشکیل ائدن جنوب گاز دهلیزینین بیر حیسهسی اولان تاناپ لاییحهسی آذربایجاندا حاصیل اولونان طبیعی گازین گورجوستاندان کئچهرک تورکیه اراضیسی ایله آوروپایا نقل ائدیلمهسینی نظرده توتور. بو، آذربایجان، تورکیه و آوروپا اوچون بؤیوک اؤنم داشیییر. تاناپ لاییحهسی "شاه دنیز" یاتاغینین ایشلنیلمهسینین 2-جی مرحلهسینین اساس المنتلریندن بیریدیر. "شاه دنیز-2" لاییحهسی چرچیوهسینده آذربایجاندان ایلده 16 میلیارد مکعب گاز تورکیهیه نقل اولوناجاق، بونون 6 میلیارد مکعبی قارداش اؤلکهنین ایستیفادهسینه وئریلهجک، 10 میلیارد مکعب لیک حیسهسی ایسه آوروپایا صادر اولاجاق.
قئید ائدک کی، تاناپ لاییحهسینین گورجوستان-تورکیه سرحدیندن باشلایاراق CQBK سیستمینه بیرلشمهسی، تورکیه اراضیسیندن کئچهرک تورکیه-یونانیستان سرحدینده باشا چاتماسی و سونرا طبیعی گازین آوروپایا چاتدیریلماسی اوچون تاپ بورو کمرینه بیرلشمهسی پلانلاشدیریلیر. آذربایجان و تورکیه آراسیندا 2011-جی ایل دسامبر آیینین 24-ده آنلاشما ایمضالانیب. "آذربایجان جمهوریتی و تورکیه جمهوریتی آراسیندا ترانس-آنادولو طبیعی گاز بورو کمری سیستمینه دایر"سازیش 2012-جی ایل ژوئن آیینین 26-دا ایستانبول شهرینده ایمضالانیب و هر ایکی اؤلکهنین موافیق قانون وئریجی اورقانلاری طرفیندن تصدیق ائدیلیب.


text:
3 دئکابر- بین اَلخالق علیللر گونو موناسیبت ایله 11 نؤمره لی خصوصی مکتبده تدبیر کئچیریلیب.
باکی شهری اوزره تحصیل ایداره سیندن آخار.آذ بیلدیریبلر کی, تدبیر آذربایجان رئسپوبلیکاسی دؤلت هیمینین سسلندیریلمه سی ایله باشلانیب.
باکی شهری اوزره تحصیل ایداره سینین مودیری محبت ولی یئوا چیخیش ائده رک اؤلکه میزده خوصوصی قایغییا ائحتییاجی اولان اینسانلارا گؤستریلن دیققت و قایغیدان دانیشیب. بیلدیریب کی, خوصوصی قایغییا ائحتییاجی اولان اینسانلارین تحصیله, اَمک فعالییتینه جلب اولونماسی ایستیقامتینده چوخ موهوم ایشلر گؤرولور.
میللی مجلیسین دئپوتاتی ملاحت ایبراهیم قیزی علی لرین حیات شراییطینین یاخشیلاشدیریلماسی ایستیقامتینده رئسپوبلیکامیزدا حیاتا کئچیریلن دواملی تدبیرلردن سؤز آچیب.
تدبیرده شاگیردلرین ایشتیراکی ایله ادبی بدیعی کومپوزیسییا نوماییش ائتدیریلیب.


text:
اوکراینا راداسینین دئپوتاتی نادئژدا ساوچئنکو یولییا تیموشئنکونون باتکیوشینا پارتییاسیندان چیخیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا پارتییانین رسمی نمایندهسی ایوان کرولکو سؤیلهییب.
ساوچئنکونون شخصی سیاسی کاریئرایا باشلادیغینی بیلدیرهن پارتییا نمایندهسی میللت وکیلین بو قراری ۲-۳ هفته اؤنجه وئردیینی آچیقلاییب.
قئید ائدک کی، بوندان اؤنجه ساوچئنکو مینسکده قوندارما دونباس و لوقانسک خالق رئسپوبلیکالارینین لیدئرلری ایله گؤروشوب. گؤروشون تشکیلاتچی سی روسییا فئدئرال تهلوکهسیزلیک خیدمتی و روسییانین بئلاروسداکی سفیرلیگی اولوب. ساوچئنکونون بو آددیمی اوکراینادا کسکین اعتراضا سبب اولوب


text:
بو گول بیر نوع آشار داشار یا دیرماشان گوللردن دیر.
بو کیچیک آغاج گویه دیرماشان ، خزان ائدن و تئز بوی آتاندیر.
گوللری عطیرلی و سالخیم کیمی ، اوتوز سانت بویوندا، آبی و بنفش رنگ ده دیر.
بو گول اون بئش درجه ایستی ده قالمالی دیر.
یئری : کؤلگه و یاری گونلوک اولان دیر.
چوخالماقی: یایین سونوندا پیل وورماق و یازدا توخوم سه پمه ک
أکیلمه ک یئری: دیواره لرین اوستون اؤرتمه ک اوچون و نـَرده لری بزه مه ک اوچون.
بو گؤزه ل بیتگی دن گولداندا دا فایدالانماق اولار.
قایناق: اینترنت/
چئویره ن: الف. عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
کؤچری قادینلار؛ حیاتین یارادیجیلاری ناهید نقیزاده سانکی ایللردیر سنی تانییرلار. گؤروشون ایلک آنلاریندا بئله محبتلی داورانیشلاری اونلارلار هرهانسی بیر موضوعدا دانیشاجاق قدهر سنده راحاتلیق حیسسی یارادیر. شاهسئون ائلینین کؤچری قادینلاری دا دیگر کؤچری قادینلار کیمیگؤزهل، صنعتچی، قئیرتلی، فراستلی و اؤنملی بیر رولا صاحیبدیرلر. گؤروشون ایلک دانیشیغیندان اونلار اولمادان کؤچری حیات دا انلامسیزدیر –دئیه، دوشونورسن. کؤچری حیاتین دوام ائدیب ائدیلمهمهسی، اونلارین ...Read More »
Home / Tag Archives: ناهید نقیزاده


text:
قیرغیزیستان پارلامنتی - ژوقورکو کنش مطبوعات گونو موناسیبتیله بیر قروپ ژورنالیستی فخری فرمانلا موکافاتلاندیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ژوقورکو کنشین صدری داستان جومابکوو بو موناسیبتله ژورنالیستلری تبریک ائدیب، چتین و شرفلی ایشده اونلارا اوغورلار آرزولاییب.
فخری فرمان آلانلار آراسیندا بیشککدهکی «تورکئل» مئدیا قروپون پرزیدنتی، سویداشیمیز حؤکومه خلیلووا دا وار.
خاطیرلادیریق کی، «تورکل» مئدیا قروپونا «آلتین کؤرپو» ژورنالی، «تورکئل» قزئتی، تورکلپرس .کوم، «گولدن بریدگئ » پورتاللاری و دیگر نشرلر داخیلدیر.


text:
باقی یف جمهور رئیسلیکدن استعفا بیردی
قدرتدن چیتله تیلگن قرغیزستان جمهور رئیسی قرمان بیک باقی یف جمهور رئیسلیکدن استعفا بیریشی حقیده گی مکتوبگه امضا چیکدی ، دیب خبر بیرگن قرغیزستان مؤقت حکومتیده گی منبع .
آلدینراق جناب باقی یف وطنینی ترک ایتگن ایدی.
اروپاده خوفسیز لیک و همکارلیک تشکیلاتیگه رئیسلیک قیله یاتگن قزاقستان ترقتگن بیاناتگه کوره ، قوشمه ایالتلر، روسیه و بیرلشگن ملتلر و اروپا اتفاقی اورته سیده گی کیلیشوو گه کوره ، قرمانبیک باقی یف قرغیزستان نی ترک ایتگن. قرمانبیک باقی یف قونگن اوچاق قزاقستان تمان یول آلگن.
جناب باقی یف نینگ قرغیزستاننی ترک ایتگنی وضیعتنی برقرار لشتیریش ، اونی قانون دائره سیگه قیته ریش و قرغیزستانده ایچکی اورشلرنینگ الدینی آلیش یولیده مهم قدم ایکنی ائیتیلگن .
آپریل ایی ننیگ 7 نچی سیده کی قانلی حادثه لردن کیین جمهور رئیس قرمانبیک باقی یف اوزی توغیلیب اوسگن جلالآباد ولایتیده گی تییت قشلاغیگه قاچیب چیقیشگه مجبور بولگن ایدی. او جلال آباد ده بیرنیچه مینگ کشیدن عبارت طرفدارلری اشتراکیده نمایشلر تشکیل ایتدی.
او ایسه ، اگر قرغیزستان حکومتی اوزی و عایله سی خوفسیزلیگینی کفالتله سه ، استعفاگه چقیشگه تیار ایکنینی بیلدیرگن ایدی.


text:
آندورا
آندورا یا دا آندورا پیرنسلیگی، بیر کیچیک ایله باغیمسیز اؤلکه اولاراق، پیرنه داغلاریندا و فرانسه ایله ایسپانیانین آراسیندا یئرلشیبدیر.
ایچیندهکیلر
تاریخ[دَییشدیر]
سیاست[دَییشدیر]
آندورانین حکومتی، فرانسه جومهور باشقانی ایله ایسپانیانین اورگیل اوسقوفونون آراسیندا اورتاقدیر.
اداری بؤلونوش[دَییشدیر]
آندورا 7 سانجاغا (اوستانا ) بؤلونور:
جغرافیا[دَییشدیر]
آندورا، ۴۶۸ کیلومتر مربع مساحت ایله پیرنه داغلارینین یانیندا یئرلشیبدیر. بو اؤلکه قوزئیدن فرانسه ایله، گونئیدن ایسه ایسپانیا ایله سینیرلانیر.
ایقتیصاد[دَییشدیر]
توپلوم بیلیمی[دَییشدیر]
جمعیت[دَییشدیر]
بو اؤلکه نین جمعیتی 2011-جی ایلده 85,082 نفر ایدی.[۱]


text:
ترانس آنادولو گاز بورو خطی آچیلدی
مراسیمه پرزیدنت رجب طیب اردوغان، آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علییئو، قوزئی قیبریس تورک جمهوریتی پرزیدنتی مصطفی آکینجی، صربیستان پرزیدنتی آلکساندر ووجیج و اوکراینا پرزیدنتی پترو پوروشنکو قاتیلدی
آذربایجان طبیعی گازینی تورکیه اوزریندن آوروپایا داشییاجاق ترانس آنادولو گاز بورو خطینین (تاناپ) آچیلیشی دونن اسکیشهیرده حیاتا گئچیریلدی.
مراسیمه پرزیدنت رجب طیب اردوغان، آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علییئو، قوزئی قیبریس تورک جمهوریتی پرزیدنتی مصطفی آکینجی، صربیستان پرزیدنتی آلکساندر ووجیج و اوکراینا پرزیدنتی پترو پوروشنکو قاتیلدی.
اردوغان مراسیمده، انرژینین ایپک یولو اولاراق آدلاندیردیقلاری ترانس آنادولو گاز بورو خطینین آچیلیشینی گرچکلشدیکلرینی دئدی.
"انرژینی چاتیشما دئییل، امکداشلیق زمینی کیمی گؤرهن آنلاییشیمیز، تاناپ سایهسینده بیر داها گرچک اولموشدور" دئیهن اردوغان،
"تاناپ، اورتاق پرسپکتیویمیز ان سون میوهسیدیر. تاناپ عینی زاماندا دؤورهیه آلاجاغیمیز یئنی پروژهلرین موژدهچی" دئیه دانیشدی.
ترانس آنادولو باشلانغیج ظرفیتینین ایللیک ۱۶ میلیارد مکعب متر گاز اولدوغونو قید ائدن اردوغان، بونون ۶ میلیونونون تورکیهیه، ۱۰ میلیارد مکعب مترینین ایسه آوروپایا گئدجیینی ایفاده ائتدی.
اردوغان، ترانسان ادولو توتومونو طلبه باغلی اولاراق اول ۲۲ میلیارد مکعب متره، آردینجا علاوه یاتیریملارلا ۳۱ میلیارد مکعب متره چیخارماغی هدفلهدیکلرینی ده بیلدیردی.
اردوغان،
"تاناپ سادهجه عرضه گوونلیگی باخیمیندان دئییل، خزر بؤلگهسیندن آوروپایا قدر بوتون مسیر اوزریندهکی اؤلکهلرین ریفاه و استخدامینا دا قاتقی وئرهجکدیر" دئدی.
بو گونه قدر کی ان بؤیوک اؤلچو و اوزونلوغا صاحب بورو خطی تاناپین توپلام اوزونلوغو مین ۸۵۰ کیلومتر.
بورو خطی، آرداهاندان ادیرنه ۲۰ ائل و ۶۷ ائلچهدن گئچیر.
بورولارین یوزده ۸۰ی تورکیهده اورتیلدی، ۱۳ مین نفره ایش ایمکانی اولدو.
آذربایجان گازینی تورکییه اوزریندن آوروپایا نقل ائدجک تاناپ، تورکیهنین یانی سیرا آوروپانین دا احتیاجینی قارشیلایاجاق.


text:
چای (جوغرافیا)
چای ـ قورودا اؤزونون عمله گتیردیگی یاتاق اوزره حرکت ائدن سو آخینی. هر بیر چایین اوزونلوغو، درهسینین ائنی، دوشمهسی، مئییللیگی، آخین سورعتی، سو صرفی، آسیلی ماددهلرین میقداری، سویون شیمیایی ترکیبی، حوزهسینین ساحهسی ایله سجیییلهنیر.
ایچیندهکیلر
چایین منبعیی[دَییشدیر]
چایین باشلادیغی یئره چایین منبعیی دئییلیر. چایین منبعیی داغ بوزلاغی، گؤل، باتاقلیق، بولاق اولا بیلر. مثلاً آنقارا چایی بایکالدان، آمودریا بوزلاقلاردان، دنئپرین ساغ قولو اوْلان پرئپیت چایی پریپئت باتاقلیغیندان، آذربایجان چایلارینین بعضیلری ایسه بولاقلاردان باشلاییر.
چایین مصبّی[دَییشدیر]
چایین تؤکولدویو یئره ایسه چایین مصبی دئییلیر. چایین مصبی گؤل، باتاقلیق، اوکئان، دنیز، کؤرفز، بوغاز (چای)، دیگر چای اولا بیلر. چایین عمله گتیردیگی و اونون آخیما اویغون منبعییندم منصبینه دوغرو مئییللی اوْلان نیسبتن ائنسیز، اوزونسوو چؤککلییه چایین درهسی دئییلیر.
چای مصبده گئنیشلنهرک تؤکولدویو حوزهیه دوغرو «کؤرفز» یارادارسا، بئله مصب ائستواری آدلانیر. منصبی ائستواری اوْلان چایلارین بعضیلری: اوب، یئنیسئی، پارانا، آمازون، کولوریدو، کولومبییا، موررئی، موقدس لاورئنتی و س. ائستواری دونیا اوکئانینا تؤکولن، یوکسک آخین سورعتینه مالیک اوْلان داغ چایلاریندا یارانیر. بئله کی، چایین گتیردیگی برک ماددهلر یوکسک سورعت حسابینا آشاغی آخاردا توپلانمیر، بیرباشا تؤکولدویو هؤوزهنین ایچریلرینه دوغرو آپاریلیر (کونقو، یئنیسئی، تاخو، کولورادو و س. داغ چایلاری). بیر چوْخ دوزنلیک چایلاریندادا ائستواری یارانیر (آمازون، موقدس لاورئنتی، اوب و س) بونون سببلریندن بیریمنسبده باش وئرن یوکسک اوکئان قابارما و چکیلمهلریدیر. قابارما زامانی چایدا سو منصبدن گئرییه دوغرو آخیر کی، بونا قابارما بورو دئییلیر. ائستوارینین یارانماسینین دیگر سببی منصبدن کئچن اوکئان جریانلاریدیر. جریانلار منصبده توپلانان چؤکونتولری اوکئانین درینلیکلرینه آپاریر.
چای درهلری[دَییشدیر]
منشایینه گؤره چای درهلری اساساً ائروزییا منشالی اولور. لاکین بعضی چایلارین درهلری تئکتونیک چؤککلیکده یئرلشیر. اورتا و آشاغی آخارلاردا چایین درهسی خئیلی گئنیش اولارسا، ونا چای وادیسی دئییلیر. مثلاً؛ نیلین، کورون، قانقین وادیلری کیمی. چای درهسینین سو ایله اؤرتولو حیصه سینه یاتاق دئییلیر. چای منصبده چوْخلو قوللارا آیریلاراق دئلتا عمله گتیریر.
چایین دئلتاسی[دَییشدیر]
دئلتا چایین آشاغی آخاریندا سورعتینین آزالماسی حسابینا توپلانان چؤکونتولر نتیجهسینده آللوویال دوزنلیکلره چئوریلیر و تدریجن بؤیویور. منصبینده دئلتا اوْلان چایلارین بعضیلری: لئنا، نیل، میسسیسیپی، اورینوکو، وولقا، کور، نیگئر، دونای، قیزیلیرماق، هیند، قانق-براهماپوترا، ایراوادی، خوانخئ و س.
مشهور چایلار[دَییشدیر]
- آمازون ـ برزیل
- آمودریا ـ اورتا آسیا
- آمور ـ اوزاق دوغو
- آرکانزاس چای
- ویسلا ـ هولند
- وولگا ـ روسیه
- گنگ ـ هیندوستان
- دنئپر ـ دوغو اوروپا
- دون ـ روسیه
- دونای ـ اوروپا
- نیل ـ آفریقا
- کورا ـ گونئی قافقاز
- آراز ـ گونئی قافقاز
قایناقلار[دَییشدیر]
همچینین باخ[دَییشدیر]
قیزیل اؤزهن کور چایی آراز نیل


text:
تورکییهنین باش ناظری بینعلی ییلدیریم «رئینا» گئجه کلوبونا سلاحلی هجوم رئاللاشدیران ترورچونون حبسی ایله باغلی آچیقلاما وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، باش ناظر قاتیلین حاضردا دیندیریلدیینی بیلدیریب:
«هجومو رئاللاشدیران و خیلی اینسانین اؤلومونه سبب اولان آلچاق ترورچو دونن کئچیریلن عملیاتلا یاخالاندی. حاضردا دیندیریلیر. بونونلا باغلی خیلی دتال وار، اما هله لیک بو قدرینی دئیه بیلرهم.
زامانلا باش وئرنلر بارهده آچیقلاما وئریلهجک. اؤنملی اولان بو هجومو رئاللاشدیران شخصین توتولماسی، هجومون آرخاسینداکی قوهلرین اورتایا چیخاریلماسیدیر. بو، بیزیم اوچون اؤنملی نایلیت اولار».
خایرلاداق کی، یئنی ایل گئجهسی «رئینا» گئجه کلوبوندا ۳۹ نفری اؤلدورهن ایشید ترورچوسو دونن یاشادیغی منزیلده یاخالانیب. اونونلا برابر، تشکیلات عضوو اولان ۳ قادین و ۱ کیشی ساخلانیلیب.


text:
پورتوقالییانین فوتبول اوزره ییغما کومانداسینین و ایسپانییانین «رئال مادرید» کلوبونون هوجومچوسو کریشتیانو رونالدو بئشینجی دفعه «قیزیل توپ» موکافاتی آلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده موکافاتین تاسیسچیسی اولان «فرانس فوتبول» ژورنالینین تویتر صحیفهسینده معلومات یئرلشدیریلیب. ۲۰۱۷-جی ایل اوچون بو موکافاتا عمومیلیکده ۳۰ فوتبولچو ادعا ائدیب.
کریشتیانو رونالدو «قیزیل توپ»ا ۲۰۰۸، ۲۰۱۳، ۲۰۱۴ و ۲۰۱۶-جی ایللرده ده لاییق گؤرولوب. بوندان بیر مدت اول ایسه فیفا اونو ایلین ان یاخشی فوتبولچوسو اعلان ائتمیشدی. ایندیدک «قیزیل توپ» موکافاتینا بئش دفعه یالنیز آرگنتینالی فوتبولچو لیونل مسی لاییق گؤرولموشدو.


text:
دیمستورا: بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ فعالیتی افغانستانده دوام ایته دی
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ مزار شریف دفتریده گی 7 خارجی بیر قنچه ناراض لیک نمایشی نی یولگه قویگن لر تمانیدن هلاک بولگنی دن سونگ ، مذکور تشکیلات نینگ افغانستانده گی وکیلی استیفن دیمستورا ، مزار شریف واقعه سی نینگ تیکشیریش اوچون ، بو شهرده کیتیب ایتگن که بیر لشگن ملت لر تشکیلاتی افغانستاندن چیقمه یدی لیکن او ، بو حادثه اوچون ، امریکا لیک کشیش نی عیب لب چیقگن.
دیمیستورا جنابلری گه کوره ، افغانستان خلقی نینگ هیچ بیری نی بو حادثه لرده مقصر بیلیش کیره ک ایمس هر کیم که بو مسئله اوچون سبب بولیب ، و قرآن گه توهین قیلگن ، مذکور حادثه عامل لری دیر.
عین زمانده بیر لشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ افغانستانده گی نماینده سی ، ایرکین سوزی ، خلق لر و فرهنگ لر ده تعرض قیلیش معنی سیده ایمس لیگی نی هم ایتگن.
امریکالیک کشیش تمانیدن ، قرآن شریف کویدیریلگنی باعث ، افغانستان بیر قنچه شهرلریده قتیغ ناراض لیک نمایش لر یولگه قوییلیب شونینگ دیک مذکور نمایش لر حاضر هم بعضی ولایت لرده دوام ایتماقده.
قندهار شهری ده ایککی کوندن بیری ، ناراض لیک نمایش لر دوام ایتگن و بوگون بیر قنچه اهالی سرک لرگه چیقگن ایکن لر.
همده قندهارعالی اوقویورتی نینگ محصل لر ی هم عالی اوقویوت ایچیده یغلیشدی لر عین زمانده ، قندهار نینگ پنجوایی اولوسوالیگیده هم اهالی ناراض لیک نمایش یولگه قوییب ، مذکور نمایش خشونتده ایلنگنی ایتیلگن.
قندهار محلی رسمیلری ، بوگون کی ناراض لیک نمایشلرده ، ایککی پولیس بیلن قوشیمچه ، ایگیرمه کیشی یره لنگنینی ایتگنلر.
مذکور نمایش لرده یوزبیرگن زوراوانلیک نتیجه سیده ، ایککی کیشی پنجوایی اولوسوالیگیده ، و 18 کیشی هم قندهار شهریده یره لنگنلر.
رسمی لرنینگ ایتیشیچه ، بوگون قندهار شهری نینگ بوتون ، دوکان لری و یول لری باغلیق بولگنی اوچون ، یولگه قوییلگن ناراض لیک نمایش لر ، توناون دن کوره ، بیر آز یخشی راق ایکن.
شو نینگ دیک بوگون ، ننگرهار ولایتی نینگ محصل لری ، جلال آباد شهری نینگ درونته منطقه سیده یغیلیب ، امریکالیک کشیش تمانیدن قرآن شریف کویدیریلگنی نی محکوم قیلیب ، کابل – جلال آباد شاه یولی نینگ بیر نیچه ساعت باغلب قویگن ایکن لر.
بو ناراض لیک نمایش لر هم تینچ بیر فضا ده یولگه قوییلگنی ایتیلگن.
اما بعضی گزارش لرنینگ معلوم قیلیشیچه ، مزار شهری نینگ حاضر گی وضعیتی یخشی بولیب ، فقط خوف سیز لیک کوچلری ، شهری نینگ تینچلیگی نی یخشی راق سقله ش اوچون ، بعضی حدود لریده حضور تاپگن لر.
لیکن افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگی ، بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ مزار شریف شهریده گی نماینده لیگیگه بولگن هجوم نینگ تیکشیریش اوچون ، بلخ ولایتی ده عالی رتبه لی بیر تیکشیروچی هیئت نینگ یوبارگنیدن خبر بیرگن.
عین زمانده ، بلخ ولایتی نینگ مقام لری ، بیرلشگن ملت لر تشکیلاتیده هجوم بولگنیده قولی بولگنیده متهم بولگن ، 27 کیشی نینگ اوشله ب آلگنی دن خبر بیرگن لر.
باشقه تماندن ، افغانستان حکومتی رسمیلری ، مزار شریف و قندهار حادثه لری نینگ یوز بیریشیگه ، طالبان گروهی نینگ قول لری بارلیگی نی ادعا قیلگن لر لیکن مذکور ادعا لر طالبان تمانیدن رد ایتیلگن.


text:
مسئوللارین سؤزلرینه اینانین!
دوکتور جئری
دیمدیگینده پئندیر بیر قارغا، آغاجین اوجا بوداغینا قونموشدو. یولدان گئچن بیر تولکو، آغاجین آلتیندا دایاناراق الیندهکی قزئتی اوخوماغا باشلادی:
- دؤولت، تحریملری گیردهلهییب اؤلکه ایقتیصادیاتی دوزهلهجک. دولارین قیمتی دؤرد مین تومندن آشاغییا دوشهجک. بوتون ایشسیزلره ایش تؤرهدیلهجک. خالق مالینی اوغورلاییب آشیرانلار، محکمهیه وئریلهجک. باهالیغین قاباغی آلینیب عومومی ارزاق اوجوز فییأتله خالقین ایختیارینا قویولاجاق. گؤیدن پئندیر یاغاجاق...
قارغا اؤزونو ساخلایا بیلمهییب، "ها..ها..ها.." دئییب گولنده، پئندیر آغزیندان آشاغی دوشدو. تولکو پئندیری گؤیده قاپاراق آرتیردی:
- قزئتدهکی خبرلره گولمک یاخشی دئییل!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
اؤپوش
دوکتور جئری
یاد اؤلکهده چالیشان مهندیس آغازاده آروادینا ایمئیل ووردو:
- گؤزهلیم ! بو آی دا سنه مین دولار پول گؤندرهجکدیم آنجاق بانکلاریمیز تحریم اولدوغوندان یوللایا بیلمهدیم، اونون یئرینه مین دنه اؤپوشومو قبول ائله!
بئش گون سونرا آروادی ایمئیلین جاوابیندا یازدی:
- سئوگیلیم آغازاده! اؤپوشلرین یئتیشدی. 300 دنهسینی ائو یییهسینه، 150 دنهسینی باققالا، 50 دنهسینی قصابا، 20 دنهسینی ده چؤرکچییه وئردیم نیگران اولما هله 480 اؤپوش قالیر!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیزه امنیت لازیم دئییل می؟!
دوکتور جئری
دونن کئفلی ایسکندردن ائشیتدیم،
قلئیچی مورتوضو آروادی ائودن ائشیگه اؤتوروب. سالیغینی توتدوقدا آنلادیم گئدیب
حاجی نیظامین کؤهنه حامامینین تولانبارخاناسیندا قالیر. تلم-تلَسیک اؤزمو اورایا
یئتیردیم. جیریلتی ایله قاپینی آچیب ایچری گیردیم. مورتوض ال-قولتوق
دیوارین دیبینده اوتورموشدو. اوست-باشی قاپقارا ایدی. منی گؤرجک آیاغا قالخدی.
- مورتوض بگ بورادا نه قاییریرسان؟- دئیه سوروشدوم. دولوخساندی؛ دینمهدی.
قوجاغیمی آچیب اؤپوشمک ایستهدیگیمده باشینی چیگنیمه قویوب هؤنکور- هؤنکور آغلادی:
- خویلو خانیم منی ائودن ائشیگه اؤتوروب!
- نه اولوب اولمایا گئنه بیلهسی ایله دالاشمیشسان؟!
باشینی توولادی:
- یوو.. گئچن هفته آخشام ائوه دؤننده، خویلو خانیم دئدی: "پول وئر گئدیم چؤرک
آلیم." دئدیم:" پولوم یوخدور، هله ایش تاپمامیشام." خویلو خانیم دا حیرصلهنیب سسینی آتدی باشینا:- "دئینده
پول وئر چای-چؤرک آلیم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده گازی،
برقی، کسیبلر پول وئر قبضیلری وئریم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئیینده
پول وئر اوشاقلارا پار-پالتار آلیم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئینده
اوشاق مریضدیر پول وئر دوکتورا آپاریم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده،
بؤیوک اوغلان نئچه واختدیر آخشاملاری گئج ائوه دؤنور، بورنونون سویونو ساخلایا
بیلمیر، سایمیرسان. دئیینده، قیزیمیز مشقه دوشوب یولداشلاری ایله گئتسین خلیج همیشگی فارسین
قیراغینداکی اؤلکهلرده ادامهیی تحصیل وئرسین، چگینلرینی سیلکهلهییرسن..."
سونرا اللرینی بئلینه ووراراق قیشقیردی: "دئیه بیلرسن سن بو
ائوده نهیه گرهکسن؟!".
خویلو خانیمی بیرآز یوشوتماق ایستهدیم: "بیلیرسن آرواد! من اولماسام
قونشوموز دونباگؤز عوض گئجه دیواردان آشیب ناموسونا توخانار! یا اونون مؤهتاد
اوغلو گلیب باشیزی کسیب مال-دؤولتیمیزی آپارار!."
مورتوضون سؤزلرینی کسدیم:
- خانیمین نه دئدی؟
- هئچ نه دئمهدی. سوپورگهنی گؤتورب منی ائوده ائشیگه اؤتوردو.
اوزونتو ایله دئدیم:
- ایندی نئجه اولاجاق؟!
- دئییرم، ایجازه وئرسن گلیب بیر نئچه گون سیزده قالیم گؤرک سونرا نه اولور!
- یوخ!.. یوخ!.. اولماز قارداش. بیلرسن آرواد منی ده ائوه بوراخمیر. قاپینی
تپکلهمهینجه اوزومه آچمیر!
شاشیردی:
- یانی قاپینی تپیکلهینده قورخوب اوزونه آچیر؟!!
آجی - آجی گولومسهدیم:
- یوخ بابا!.. آرواد قولتوغوم دولودور دئیه قاپینی اوزومه آچاندا تئز ایچرییه
سوخولورام!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آفتافا
دوکتور جئری
دئییرلر: قدیم أیامدا، اؤرت باسدیر ماحالینین باشکندی، ترس آوادا قلئیچی مورتوضون آفتافا ساتان دوکانی وار ایمیش. قلئیچی مورتوضون چیلخا میسدن تؤکولموش آفتافالاری، اوروسدان گتیریلدیگی اوچون نیقالای آفتافاسی آدی ایله خالق آراسیندا اون (شؤهرت) قازانمیشدی. نیقالای آفتافالارینین باهالی اولدوغوندان تکجه اؤرت باسدیر ماحالینین باشچیلاری بو آفتافادان فایدالانیب قارا خالق لولئهین ایشلهدردی. داناباش کندینین گؤرکملی تاریخچیسی اوستاد دفترینین آراشدیردیقلارینا گؤره، ائله او دؤنمدن آفتافا اؤلکهدارلیق سیمگهسینه چئوریلیبدیر. پلاستیک صنعتی اورتایا چیخدیقدا نیقالای آفتافالاری سیردان چیخیب یئرینی پلاستیک آفتافالارا وئردی. ایندی نیقالای آفتافالارینی یالنیز عتیقچیلرده گؤرمک اولار.
دئییرلر: بیر گون قلئیچی مورتوض سحر تئزدن دوکانینی آچیب موشتری یولو گؤزلهییرکن، ددهلیگی شیخ آغا الینده آفتافا [ایندی بو آفتافا پاریسین لوور موزهسینده ساخلانیلیر] ایچری گیریر:
- اوغلوم مورتوض ! منه وئردیگین بو آفتافا دلیکدیر ده سو ساخلامیر!.. آیاق یولونا گئدیب ایشیمی گؤرندن سونرا گؤرورم سویو گئدیب طهارت آلا بیلمیرم. مومکون اولسا بونو دگیشدیرهسن.
قئلیچی مورتوض سوفتهسی کور اولماسین دئیه آفتافانی دگیشدیرمک ایستهمیر. بیرآز دوشونوب دئییر:
- دده! اولماسا سیز اوّل آفتافا گؤتورون سونرا ایشیزی گؤرون!
دئییرلر: بو سؤز شیخ آغانین عاغلینا باتیر. آفتافانی قولتوغونا ووروب دوکاندان چیخیر.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خبریز یوخدور!
دوکتور جئری
قهوهچی تئیمور آغانین شاگیردی چایلاری شاققاشاقلا میزین اوستونه دوزنده ائشیگده شیدیرغی یاغیش یاغیردی.
ماعاشلاردان دانیشیردیق؛ اوستاد دفتری دئییردی:
- من یازیق ایکی میلیون آیلیقلا نه ائدیم؟! ائوی گئچیندیریم؟! قیسطلاریمی وئریم؟! قیزیما جئهیز آلیم؟!
اوستاد فرهیخته اوزونتو ایله باشینی ترپهدهرک اوستاد دفترینین سؤزلرینی کسدی:
- رحمتلیگین اوغلو! من بئش میلیون آیلیقلا ائوین خرجینده قالمیشام. سن هله ایستهییرسن ایکی میلیونلا، قیسطلارینی وئریب قیز دا اره وئرهسن؟!
پروفئسور نصرالدین صؤحبته قاریشدی:
- منجه بو گون اون میلیون ماعاشلا بیر ائوی آنجاق ایداره ائتمک اولار.
من دانیشماق ایستهینده، تئیمور آغانین شاگیردی آیاق یالین صؤحبتین ایچینه قاچدی:
- آغالار باغیشلایین ها!..من فیکر ائلهییرم سیز موؤضونو بیرآز شیشیردیرسیز! نئجه یعنی ایکی میلیونلا، بئش میلیونلا، اون میلیونلا ائو گئچیندیرمک اولماز؟ من تئیمور آغادان آلان دوققوز یوز مین تومنله دؤرد باش عاییلهمی گئچیندیریرم...
اوستاد دفتری آجییا-آجییا اوزونو تئیمور آغانین شاگیردینه توتدو:
- اوغلوم اصلان! سیز اؤلموشسوز، خبریز یوخدور!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خسته خانا نییه چؤکدو؟
دوکتور جئری
ایران، ژاپون، روس شیرکتلرینین ایشبیرلیگی ایله تیکلن یئنی خستهخانا، اؤلکهده باش وئرن زلزلهده چؤکونجه، دؤولت طرفیندن بو قونودا سوروملو اولانلار اولای یئرینه چاغیریلدی. تیکینتینین نقشهسینی چکن ژاپون مهندیسی ییخیلمیش خستهخانایا یئتیشینجه الینی اورگینین اوستونه قویوب، " ائی وای آبیریم گئتدی"دئیه یئره ییخیلیب اؤلدو. خستهخانانین تیکیلیش خرجینی عؤهدهسینه گؤتورن روس مهندیسی ایسه، گؤزو اوچونتویا ساتاشینجا الینی اورگینین اوستونه قویوب،"ائی وای سرمایهم الدن گئتدی" دئیه یئره ییخیلیب اؤلدو. سیرا خستهخانین تیکیش ایجراچیسی ایران مهندیسینه گلینجه، اللرینی گؤیه قووزاییب دئدی:
- آللاه چوخ شوکور!.. نه یاخشی من خستهخانین تیکیشینده سیمان ایشلتمهمیشدیم، یوخسا ایندی بو مهندیسلر کیمی الیمی اورگیمین اوستونه قویوب، "ائی وای سیمانلاریم الدن گئتدی" دئیه یئره ییخیلیب اؤلهجکدیم.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
اوستان-ین یئنی موُدیرلرینین تجروبهلری نه قدردیر؟
دوکتور جئری
بو ایل حاجی ایسکندرین باغی یاخشی بار وئرمیشدی. آغاجلار پتیراق کیمی آلما گتیریب بوداقلاری سینماقدایدی. درمه واختی یئتیشینده، او سئوینه-سئوینه قلئیچی مورتوضون یانینا گئدیب آلمالارین درمهسی اوچون یئش-اون نفر یاخشی آلمادَرَن ایستهدی. قلئیچی مورتوض، ایشچی دللالی دیر؛ اوزاقدان-یاخیندان گلن ایشچیلره ایش تاپیب یوزدهسینی(درصدینی) آلار. قئلیچی مورتوض، حاجی ایسکندرین قولوندان یاپیشاراق اونو اوزون بوْی، ائنلی کورک، قوللو-بیلکلی، چاتماقاش بیر کیشینین یانینا آپاریب دئدی:
- آختاردیغین آدام ائله مشه نوروزعلیدیر، عاییلهسی ایله بیزیم شهره ایشلهمک اوچون قوناق گلیبلر. چوخ ایشلهین آدامدیرلار، یئددی-سککیز گونه سنین باغین دریب قورتارارلار.
حاجی ایسکندر، نوروزعلینی آشاغیدان یوخارییا سوزهرک سوروشدو:
- مشدی!..اینشاالله سیزین تجروبهنیز وار، باجاریرسیز دا نئجه آلما درهسیز؟!
مشه نوروز علی گولومسهدی:
- حاجی! بونلار نه سؤزدور؟!.. بیز اؤزوموز ائله باغچیییق. گتیرمزلیکدن بو ایل باغ-باغاتیمیزی شاختا ووردو. بیزده الیمیزی اونون-بونون قاباغینا آچمایاق دئیه گلمیشیک بورادان بئش-اوچ تومن پول آپاراق.
قلئیچی مورتوض، نوروز علینین سؤزونو کسدی:
- دوز دئییر حاجی... نوروز علینین قوْزلی کندینده اوچ-دؤرد هیکتار باغ-باغاتی وار.
حاجی ایسکندر قوْزلی کندینین آدینی ایندییهدک ائشیتمهمیشدی. اوزاق دوشموش، اوجقار بیر کند اولمالی ایدی. وئریلهجک موزد اوستونده آنلاشدیقدان سونرا حاجی ایسکندر، مشه نوروز ایله عاییلهسینی وانئته میندیریب باغا آپاردی. ماشینی کوْلانین قاباغیندا ساخلایینجا نوروزعلینین آروادی، اوچ اوغلو ایله دؤرد قیزی یئره آتلانیب یوک-یاپیتلارینی کوْلایا چکمهیه باشلایاندا حاجی ایسکندر نوروزعلییه دئدی:
- کولانین دولابیندا پیشیرمگه هرنه ایستهسهنیز وار، اوجاقدا قاپی آغزیندادیر. من گئدیرم کارخانادان سلهلری گتیرم. ایکی-اوچ گون چکر..سیز صاباحدان ایشه باشلایا بیلرسیز.
نوروز علی الینی گؤزونون اوستونه باساراق حاجی ایسکندر آرخایین ائلهییب یولا سالدی.
***
ایکی گون سونرا، حاجی ایسکندر باغا قاییداندا گؤزلرینه اینانا بیلمهدی. درمه ایشی بیتمک اوزره ایدی! آلمالار دریلیب باغین بیر نئچه یئرینده قوببالانمیشدی! بیلدیر، باغی اوْن گونده درمیشدیلر!! حاجی ایسکندر اوجا آددیملار آلما قوببالارینین بیرینه یاخینلاشدی؛ آلمالارین بیر نئچهسینی گؤتورب باخیب یئره آتدی. سونرا توْواراق ایکینجی قوببانین باشینا قاچدی، یئنه بیر- ایکی آلمانی یوْخلادی. اوچونجو قوبباییا چاتاندا رنگ-روفو ساپساری اولدو. دیزه کؤچوب یئره ییخیلدی. آلمالارین هامیسی ازیلمیش، بوزولموش، یارالانمیشدی!!
اوزاقدان بو گؤرونتو گؤرن نوروز علی آروادینا دئدی:
- حاجی ایسکندر ایشیمیزه باییلدی!
تئز اؤزلرینی حاجی ایسکندرین باشی اوستونه یئتیردیلر. آغزیندان کؤپوک گلمکده ایدی. نوروزعلینی گؤرونجه سیزیلدادی:
- آلمالارین باشینا نه اوْیون گتیریبسیز؟!..
نوروز علی شاشیردی:
- نه اوْیونو حاجی؟.. درمیشیشک دا!!
حاجی ایسکندر اینگیلدهدی:
- نئجه دردیز؟!
نوروز علی دوْشونو قاباغا وئردی:
- قاباقجا آغاجلاری سیلکهلهدیک سونرا آغاج باشیندا قالان آلمالاری چیرپیب یئره تؤکدوک!.. بیز کندیمیزده جویزلری ده ائله بئله درهریک!..
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر