text:
Jan 1, 2015
مهدی قلی
دنیز ایشچی
"مهدی قلی" تازا استرالیا یا گلمیشدی. او کی مراغه شهرینده دوغولوب و بویویوب و بارا گلمیشدی، ایکی ایل ترکیه ده منتظر اولوب و بالاخره بیر طرفدن سیاسی پناهنده سی اولاراخ، او بیری طرفدن سیدنی ده کی فامیل لرینین حمایتی نتیجه سینده باجارمیشدی تا اوزون استرالیانین سیدنی شهرینه یئتیرسین. سیدنی شهرینه یئتیردیغی زمان، او اوز قاینی گلیلده قالیردی. اونلارین یاشلاری بیر بیره یاخین و البته ایکی باجی بیر بیرین یانیندا قیسا مدتی بیرلیخده قالماخدان لذت آپاریردیلار. او بیری طرفدن مهدیقلی اوز همشهری سی باریش ین تلفن شماره سین تاپیب و اونونلا تلفن تماسی توتوب و دانیشماغا باشلایر."باریش" اون بئش ایل اوندان قاباخ استرالیایا گلمیشدی، او استرالیایا گلمه میشدن قاباخ، ایکی ایل ترکیه ده گئچیرتمیشدی. باریش اوزو سیاسی پناهنده سی اولاراخ استرالیایا گلیب و بورادا تازا یونیورسیته سین قورتاریب و بیر یئرده تجربی اولاراخ چالیشیر و اوز خرجینی چیخارتماخ اوچون، گئجه لری پترول پمپ دوراغیندا چالیشیردی. باریش سیدنی ده یاشایان سولچو حرکت چالیشقانلاری طرفیندن تانینیردی، اما اوزو اونلارین ایچینده قاریشیب فعال اولمادیغینا خاطرفقط اونلاریلا یاخین سلام علیکی واریدی، اما اوزو چوخ فعال صورت ده چالیشقان دیلدی. باریش بیر مقدار قدیمی اولدوغونا خاطر و دانیشیخلاردا آغیر ترپیندیغینه خاطر، سولچولار جمعیتی نین ایچینده حرمتلی یئری واریدی. باریش ین باجاریسی بو نظردن کی سولچو سابقه سی اولاراخ، یاشی یونیورسیته تحصیلاتینا یوخاری اولاراخ، باجارمیشدی استرالیا دا یونیورسیته قورتارسین، بلکه بو حرومت قازانماسیندا نقشی اولایدی.باریش اوز دیرلری، ایستح لری و آرمانلارینا دایانان بیر اوغلان اولدوغو اوچون، هر زمان دوزگون آخلاقی دیرلره دایاناراخ، انسان ازادلیغی، اجتماعی عدالت و هر طورلو ظلم، تبعیض و ظلمون قاباغیندا دایانماغی اوز اورنکی قرار وئریب و بو نظرلردن اوز یولوندان چیخمامیشدی. باریش اوزون مدرن جامعه نین تازالیخلاریلا تازالایب و عین حالدا اصلی یولون ایتیرمه مه لی اولدغونا دایانیردی. باریش ین تجربی چالیشماسی بو امکانی یارادیردی تا اوز تای توشونون ترسه سینه کی هامیسی آشاغی درجه آغیر ایشلره باخیردیلار، باجارا بیلسین تا بیر حرفه ای ایش اوزونه قازانسین. اونون تسلطی انگلیسی دیلینه بو امکانی یارادیردی تا تازا و مدرن دنیانین اورنک لرین اونلاری کتابلاری و آیری اعلانات امکانلاریندان آلا بیلسین.
مهدیقلی اونونلا بو تلفن تماسیندا، باریش ماشین سوروردو و تلفنا جواب وئردغی آن دا، او زمان کی مهدی قلی اوزون تانیتدیریر، باریش اونون سسین تانیدی. اونون ماشینی اون ایللیخ تویوتا کریسیدا آلتی سیلندر بیر ماشینیدی کی بالاخره باریش باجارا بیلمیشدی او اندازه پول آرتیرسین تا بیر اون ایللیخ ماشینی یوخاری کیفیت ده و تمیز و پارلاخ بدنه سیله آلیب و سوره بیلسین. باریش ماشینین عشقیله سوردوغو حالدا "حسن زیرک" دن "نوروز" ماهنی سینا کردی دیلینده قولاخ وئریب و اوزو ده اونونلا بیرلیخده اوخوماغا باشلامیشدی.
"امروژی، سال تازه یه نوروژ حه ته آوا بو گونلر یئنه تازا ایلده نوروز بایرامی گلدی
جژنی کی، کونی کردان به خوشی بو هه ته وا، کرد لرین قدیم تاریخی جشن لری خوش گلدی
تا روژ هه لات، له برزنی بندی ولات آوا، تا کی گونش کندیمیزین کوچه دالانلاریندان گلدی
.......................................
......................................
تلفن زنگ وورور. باریش تلفنی آلیب و ماشینی سوردوغو حالدا جواب وئریر.
-الو، سلام، کیمدی؟ "باریش ضبط ین سسین آزالدیر"
- باریش سن سن، منم مهدی. کیفین.
- مهدی، سن سن، نئجه سن؟ منیم تلفونومو هاردان آلدین؟
- من ایندی سیدنی ده یم، تازا سیدنی ه گلمیشیخ. ایکی گون اولار بوردایخ، ایستیردیم سنی گورم.
- سیدنی ده؟ سن هارا بورا هارا؟ هاردا قالیرسان؟ آدرسین وئر تا من گلیم و سیزی گوروم.
- ایندی قینیم گیلده قالیرام. اونلاری کی تانیرسان؟ دکتر اصغری گیل.
- ها، ها، یاخجی تانیرام. اونلارنان سلام علیک یمیز واردی. اولسون، بو گون آخشام ساعت بئش یاریم آلتی دوره سینده گلیب و گوره رم سیزی. خانم اوشاخلارا سلام یئتیر.
دانیشخلار قورتاریر. باریش بونا فکر ایله یردی کی مهدی نین خانمی کیملردن دی؟ اونون حتما اوشاخلاری واردی و اوشاخلار بویویورلر. باریش قاریشیخ بیر احساس نان اوزون حاضرلایردی تا گئدیب و محرم گیلی گورسون. باریش اوزون زمان سیدنی ده یاشادیغی اوچون، اوز ایاغینین اوستونده دوروب و بیر کسه احتیاجی یوخویدو. اما ایندیه قدر ایرانلی جمعیتیندن یئدیغی ضربه لره خاطر، لاپ یاخین یولداشلارینی گورمغه ده احتیاط لا یاناشیردی. بونا خاطر مهدی گیلی گومخدن سئوینجح اولدوغو حالدا، ایسته میردی کی اندازه سیندن آرتیخ یاخینلاشیب و احتمالا آرتیخ ضربه ییب و عین حالدا سوء استفاده آلتیندا قرار تاپسین.
ساعت بئش یاریم آخشام باریش اوزون دکتر اصغری گیلین قاپیسینا یئتیریر. منصور اصغری ایکی ایل بوندان قاباخ استرالیایا گلیب و هنوز چالیشیردی تا بیر پارا داخلی امتحان لارین دا اشتراک ایله یب و اونلاری قازانیب و سونوندا استرالیا دا دکترلوخ مدرکیله چالیشماغا امکان تاپا بیلسین. او اقتصاد رشته سینده دکتراسین قازاناندان سونرا، باجارا بیله جخدیر تا یونیورسیته ده درس وئرسین. اونلار دا مجبور اوز خرج لرین چیخارتماخ اوچون، هم دولت کمک لیغی نه دایانیب و هم کیچیح تکه پارچه ایشلریله مشغولویدولار. دکتر اصغری نین خانمی بیر خانم لار آرایش مغازه سینده چالیشیردی. اوزو ده باجارمیشدی موقتی اولاراخ، بویوک زنجیره ای بازار دا گئجه لر قفسه لری دولدورماخ ایشی صوریتینده هفته نین نئچه گونو چالیشسین. اونلارین بیر اوغلانلاری واریدی کی بلکه اون بیر یاشیندا اولایدی. اونلار ایکی اطاقه بیر آپارتمان "کارلیگفورد" محله سینده کرایه ایله یب و اورادا یاشایردیلار. دکتر اصغری حدث ووروردو تا ایکی ایلین عرضینده باجارسین یونیورسیته لرین بیرینده تدریسه مشغول اولسون. اونلارین قوناخلاری گلندن سونرا، اونلارین هامیسی کی یددی نفر اولاردیلار، او ایکی یاتاخلی کرایه ائوده یاشایردیلار.
باریش قاپی نی چالدی. تاخ تاخ تاخ. قاپی آچیلدی. دکتر اصغری نین خانمی قاپینی آچدی.
- سلام سکینه خانم، حالیز یاخجی دیر؟
- سلام چوخ ساغ اولون. بویورون ایچریه. خواهش ایلیرم. سیزین ده حالیز یاخجی دیر؟
- گوزلریمیز آیدین.
باریش بو لحظه ایچریه گیریر. ایچرینه گیردیغی حالدا، آپارتمانین کیچیک هال یندا، یددی نفری گوردو کی مبل لارین اوستونده اوتوروب و هامیسی گوزلرین تلویزیونا تیکیب لر. او بو جمعیتین ایچیتده، مهدینی سئچیر. مهدی آیاغا قالخیب و قاباغا گلیر و اونونلا قوجاخلاشیب و کیف احوال ایله مغه باشلایرلار.
_ سلام کیشی، نئجه سن؟ سن هارا بورا هارا؟ ( اونلار قوجاخلاشیب و اوپوشوللر). خوش گوردوخ.
_ساغ اولاسان. اوزون نئجه سن. ( مهدی باشلایر بوغازین تمیزله مغه).
باریش جمعیتین ایچیندن مهدینین خانمی و اوغلو ینان قیزین سئچیب و اونلارلا خوش گلدینه باشلایر. اونون خانمی کی دکتر اصغرین نین خانمی نین باجیسی سایلیردی، مراغه شهریندن اولاراخ اونون همشهریسی سایلیردی. اونلارین قیزلاری و اوغلان لاری دا اون دورد نن سگیز یاشلاریندا اولا بیلردیلر. باریش اول باشلایر مهدینین خانمیلا ال وئریب و اونا خوش گلدین دئیر.
_ سلام، خوش گوردوخ. خوش گلیبسیز بیریم دیاره،
_ سلام آقا باریش. بیزده سیزی خوش گوردوخ. نه جورسوز؟
_یاخجی. یاخجی. بو گوزل خانم کیمدی؟ بو گول اوغلانین آدی نه دیر؟
_ بو خانم بیزیم قیز "نینا" دی و بیزیم جوان اوغلان دا "آیدین" دی. بویورون ایلشین.
آیدین سکّیز یاشیندان آرتیخ گورسنمیردی. نینا خانم دا اون دورد یاشیندا اولا بیلردی. اونلار بیر گولوش و ال وئرمخنن باریش لا آلقیشلاماخ دان سونرا، یئرلرینده ایلشیب و تلویزیونداکی فیلمه دقت له توجه لرین جلب ایله دیلر. آیدین اوز خالاسینین اوغویلا کی آرش آدیندا سسلنیردی و اوندان بیر یاش بویوک نظره گلیردی، بیر گوشه یه سیخینیب و اوز الکترونیکی سواش قیم اویونجاخلاری لا مشغول اولدولار. بو حال دا نینا تلویزیونا باخاراخ، باریش نان اوز آتا آناسینین دانیشیخ و گوروش لرین قیراخدان گوز آلتینا آلمیشدی.باریش چاینی ایسدی ایچردی. او آغزینا بیر حبه قند قویاندان سونرا باشلادی لیوانی دوداغینا دایاماخ حالیندا، آغزیلا پوف له سین تا چایین اوستو سرینله میش حالدا، اونو ایچسین. مهدی باشلادی دانیشماغا.
مهدی: سیز قاچیب گئدندن سونرا، شهرده چوخ آغیر بیر قارانلیخ جو حاکمیدی. هامی قورخوردو. اوشاخلارین چوخون اطلاعات طرفیندن چاغیریلیب و سوال جواب آلتینا چکدیلدیلر. بیزی نئچه دفعه بو اتهاما خاطر کی بیر "مطالعاتی حوزه" تشکیل وئرمیشدیخ، اوز آرامیزدا کتاب پایلاشیردیخ تهدید ایله دیلر. نه اندازه چالیشدیخ تا بو اتهام لاری داناخ، اونلار بیزه او حوزه لرده کیملرین اولماسی، بیزیم جلسه لرین کیمین ائولرینده تشکیل تاپماسین، هامیسین بیلیردیلر. فقط تنها سوز کی بیزه قالیردی دیخ بویودور کی " بیز، اکثریت فدائیلری خط امام نان امپریالیسمین قاباغیندا حمایت ایله یردیخ. بیز دولت نن ساواشیمیز یوخویدو، بلکه حمایت و انتقاد سیاستی قاباغا آپاریردیخ". نهایت ده اونلار بیزدن نئچه امضا آلیردیلار کی بیر ده دولتین علیه ینه بیر اقدامی ایله میخ. اوندان سونرا هر زمان دوباره بیزی ایسته سه لر گئنه اطلاعاتا گلخ، اونا مشابه سناریو تکرار اولوردو.
باریش، بوندان قاباخ کی مهدینین سوزونه بیر نظر وئرمیش اولسون، بونو بیلیردی کی بیر نئچه یوز نفرلیخ بیر سیاسی مخفی تشکیلاتین ایچینده، بیر کیچیک مطالعاتی حوزه، فقط نئچه نفر سمپاتین مطالعاتی حوزه سین تشکیل وئریر و اونون اوزو ده بیلیردی کی چوخ آغیر سیاسی و تشکیلاتی اونم و اهمیت داشامیردی. او هامیدان یاخجی بیلیردی کی او زمان دا مهدی فقط سیاسی مخفی تشکیلاتین فقط بیر سمپاتی حساب اولوردو. عین حالدا او گئنه بیر پارا مخفی کارلیخلاری رعایت ایله مخ طریقیله بو مساله یه یاناشمالیدی.
باریش: بیز گئدنده، بیز بیلیردیخ کی بیزه حمله اولوناجاخ و بوگون صاباح بیزلری، یعنی "شهرین مرکزی سیاسی کمیته سی" توتولاجاخلار. بونا خاطر بیزلر بیر قدم اونلاردان قاباغا توشوب و بیر گئجه جلسه قوروب و تصمیم توتدوخ، بیر گونون عرضینده هر بیریمیز ایرانین بیر گوشه سینه گئتدیب و تازا مخفی بیر یاشاماخ باشلایب و سونرا گورخ نه ایش گوره بیله جیخ. هیچ کس ده بیلمیردی او بیریسی هارا گئدیر. بیز بو ایش دن قاباخ، اوز یئریمیزه آیری بیر داها آرتیخ" مخفی شهرسیاسی کمیته سی تشکیلات اوچون" تشکیل وئردیخ تا بیزیم یئریمیزی توتسونلار. اونلارین هامیسی امتحان وئرمیش و اعتمادلی و چوخ باجاریلی یولداشلاردان تشکیل تاپیردیلار. باریش اوزون دوندریر مهدی نین طرفینه و بئله دئیر. مهدی، حکومت هر بیر یئرده بوتون سیاسی اپوزیسیون تشکیلات لاریناهجوم گئتیرمیشدی. قاباخکی شهر سیاسی کمیته سینین ده اوزون بیلیرسن کی قاچاندان سونرا دورد نفری توتولدولار و بیزیم فقط ایکیمیز دورد ایل قاچاخ یاشایاندان سونرا، باجاردیخ ایراندان چیخاخ.
بو طرفدن "سهیلا" مهدینین خانمی اوزون صحبته قاریشدیریر: باریش، مهدینین آدی عوض اولوب و هامی اونو "غلام" سسله یللر.
باریش: من بیلمیرم. من بونو قیرخ ایلدی مهدی سسله یرم، ایندی دوندریب آدین دیشیب و غلام سسله یه بیلمه رم.
سهیلا: دکتر؛ شیرنی لری بو طرفه توتا بیلرسن.آغا باریش؛ چایی بو شیرینی لرنن امتحان ایله ین. چوخ یملی دیلر. مهدی دوز دئیر؛ نئچه دفعه منی ده اونونلا بیرلیخده اطلاعاتا چاغیردیلار. سیز اصلا نه اوچون پروانه نی تشکیلاتین خانملار بولومونون مسئولی تعیین ایله میشدیز. مینم اصلا اوندان خوشوم گلمیردی. چوخ قورو بیر خانمیدی و فقط دستوری بیر صورت ده هر کسین مسئولیتین تعیین ایله یب و اونلاردان ایسته یردی کی فلان کتابلاری، یا مقاله لری اوخویوب و فلان تبلیغاتی قاباغا آپارسینلار. حتی اونون باجیسی دا کی بیزیم قسمت خانملار حوزه سینین مسئولویدو، اوزون او قدر توتوردو کی ائله بیله سن شاه قیزی دی. من هیچ بیلمیرم بیز تشکیلاتا وئردیغیمیز کمک لیخلری گئتیریب و تحویل وئریردیلر، یا یوخ؟
باریش: تشکیلاتین خانملار بولومونون مسئولو پروانه دیلدی. خانملار بولومو شهر کمیته سی نین جوانلار بولومو مسئولو طرفیندن هدایت اولونوردو. پروانه خانملار و جوانلار مشترک کمیته سینین ایچینده خانملار اصلی کمیته سینین ایچ مسئولو تانینیردی. اونلارین هامیسی اجرائی باخیمیندان شهر کمیته سینین تصمیم لرین اجرایا قویوردولار، او بیری طرفدن چوخ قابل شخص لر اولاراخ، اخلاقی بابت دن چوخ اعتمادلی شخص لریدیلر. سیزین کمک لریز، حتی نئچه مورد چوخ باهالی و قیمتلی هدیه لر و بئله کمک لریز ده تشکیلات اوچون گلیب، یئتیشدی و تشکیلاتین یوخاریسینا تحویل وئریلدی.
سهیلا: بیلیرسن کی بیزیم خانواده چوخ وارلی خانواده لردن سایلیردی. بیز اوزوموز چوخ دفعه لر اوز آتامیزدان یاخجی بایراملیخ لا آلیب و تشکیلاتا وئریردیخ. بیلمیرم اونلاری اونلار اوزلرینه گوتوروب، یا تشکیلاتا وئریردیلر؟
باریش: اونلارین هامیسی گلیردی و یئتیریردی. اونلار کی جانلارین خطره سالیردیلار، نئچه قوروش اوچون اوز وجدانلارین یاندیرمازدیلار. تازا، پروانه خانم گیل ده سیز کیمین ثروتلی خانواده لردن اولدوخلاری اوچون، بئله بیر ایش لره احتیاج لاری یوخویدو. باریش اوزون دوندردی مهدی طرفینه و سوروشدو.
دی گورخ، بارات، تقی، ارسلان، قربان و او بیری لر نئجه دیلر؟ ائولری، ایشلری اوز حال و احوال لاری نئجه دیر؟
مهدی: حسین ده کی منیم کیمین چوخ گرایشی اقلیت طرفینه یدی. او بیر باقال توکانی آچیب و همان توکان طریقیله یاشایر و اوز زندگانلیغینا ادامه وئریر. باراتین قیزی خسته دیر. او گئچن ایل سوئد ده اولان اوشاخلاردان کمک لیخ ایسته میشدی تا او باجارا بیلسین قیزینین خسته لیغینه مداوا ایله سین. او بیریلر ده هامی اوز ایشلرینده مشغول دولار. تقی قاچاخچیلیخ ایشینه باشلایب و عراق دان آغیر ماشین آلات گئتیریر و ایران داکی چالیشان شرکت لره ساتیر و ایندی میلیونر اولوب. بویوک ائوی ایشییی و باغا باغاتی وار. اونلار هر زمان بیر یئره یئغیشدیخلاری زمان ییب، ایچیب و قدیمکی گونلردن یاد ایله یللر. ایندی ده یئغیشیب و ایچندن سونرا، قربان قدیمکی ماهنی لاری اوخویور. اونلارین گئجه ایچیب و ساغلیخ وئریب و اوخوماخ ویدئولارین گئتیرمیشم. گوره سن قربان نه گوزل "مرا ببوس" ماهنی سینی اوخویور.
سهیلا: بیزیم قارداش، شاهین، خانواده نین تک اوغلو اولدوغونا خاطر، آتام یاشلانیب و ائوده یاتدیغی زمان، آتانین میلیونلار وار یوخون خرج ایله یب و باشینا سوورور. او آخرین سیستم ماشینلار ایاغینین آلتیندا، حاضر و یولا دوشموش آتامین کسبین بیراخیب، باشلادی بیر تولیدی فاکتوری یولا سالسین. بو قدر خرج ایلیندن سونرا، نه فقط ایران دولتیندن جواز آلا بیلمه دی، بلکه اقتصادی محاصره نتیجه سینده، آلمان داکی شرکت ده اونلاریلا ایش بیرلیغی ایله مه دن، بوتون سرمایه دایاندی و تقریبا دیمخ اولار کی باتدی گئتدی. نه قدر آتام دئدی اوغلان تجارتین نه عیبی وار کی سن فاکتوری ویرماغا باشلایرسان، قولاخ آسمادان آتانین وار یوخون دارماداغین ایله دی.
باریش: صحبتی دیشیب و حال حاضره دوندو. دولت اجتماعی سوسیال کمک لیخلر اداره سینه یازیلیبسیز؟ دولت دن کمک لیخ آلیرسیز؟ اوزوزه ائو ائشیح فکرینه دوشوبسوز؟ اوشاخلارین مدرسه لری نه جور؟ ائو وسایلی نه جور؟
مهدی کی مرتب الینده کی سیگاری بارماخلارینین آراسیندا سیغارلادیغی حالدا اوزون بالکون طرفینه چکیردی، بالکن قاپی سین آچیب و سیگار یاندیریب و پنجره دن ائشیه پوفله دیغی حالدا چالیشدی جواب وئرسین. اونون جواب وئرمه سینین اوزونا چکدیغی حالدا، بو طرفدن منصور باشلایر جواب وئرسین.
منصور: بوگون گئتدیخ و اجتماعی سوسیال کمک لیخ اداره سینه یازیلدیخ. اونلار یددی یوز دلار بوگون بونلارین حسابلارینا توکدولر. البته اولجه اونلارا بیر بانک حساب نمره سی آچدیخ. سونرا مهاجرت اداره سی طرفیندن معرفچیلیخ کاغذلارین وئرمه سینین کمک لیغیله، اوشاخلاری مدرسه لره یازدیردیخ. اونلار دا گلن هفته دن کلاس لارین باشلایا بیلرلر. ائو رابطه سینده هنوز بیر ایش گورمه میشیخ. اونا هنوز وقت چوخدو. تازا اوزون زماندان سونرا بیر بیریمیزی گوروروخ. تازا اوشاخلار بیربیرلریله تانیش لاشیلار. او مورد ده هیچ بیر تلسیح ایش یوخدور.
مهدی بورادا صحبته گیریشیر: دکتر گیله چوخ زحمت وئرمیشیخ. ائو کرایه سی رابطه سینده گویا دولت بیزه لازم کمک لیخ ایلیه جخدی. شاید وسایل آلماخ بیزه بیر مقدار آغیرلیخ گئتیرسین، اما ائو کرایه توتوب ایچریه گئدندن سونرا، یواش یواش اونلار دا تکمیل لشر.
باریش کی ایاغا قالخدی تا گئتسین، آخیردا بئله دئدی:
نگران اولماین، ائو ده تاپیب توتاریخ، وسایل ده تهیه اولونار. اجازه وئرسز من گئتمه لیم. صاباح یا بیریسی گونده گئنه گلیب و باش وورارام. اگر اداری ایشلریزده کمک احتیاج اولسا منه خبر وئرین. آقا منصور، بو شنبه گونو بونلاری آپار بیر ایکی "گاراژ ساتیشلاری" گورسونلر. بلکه نئچه شئی بیندیلر.
منصور: نگران اولماین. مینیم ازاد وقتیم چوخدو. هم اونلارنان چیخیب بازاری، منطقه نی، پارکی و ها بئله خیابان لاری دولانیب و عین زماندا اداری ایشلرین ده گوره ریخ.
باریش آیریلیب و اونلارین ائوین ترک ایله یر. سئوینیر کی بیر اوشاخلیخ دورانینین یولداشلاریندان سیدنی شهرینه گلیب دیر. او قورو داش کیمی یئرده اوشاخلیخ زمانی مهدی له بیرلیخده فوتبال اویناماخلاری یادینا دوشوردو. باریش مهدی له بیر مدرسه ده درس اوخوماسی و خرمن لیخده گوروشمه لری و بستان لاردا خیرچا یمخلری یادینا دوشوب، بیر داها اوشاخلیخ گونلرین یاشایردی. مهدی اونا بوتون او معصومیت گونلرینین ارزش لری و خاطره لرین دیریلدیردی. بئله بیر وارلیغی استرالیا کیمین یئرده تاپاندان سونرا، گرک ایکی اللی قدرین بیلسین.
ایکینجی پرده. اوچ هفته گئچندن سونرا. منصور گیلین ائولرینده.
باریش: گئدیب و شنبه گونو "گاراژ ساتیشلاری"ینا جماعتین اوز ائولرینده باش ووردوز؟ اونلارین بعضی سی ایولرین ساتیب و آیری شهره یا حتی آیری مملکته گئدیللر. اونلارین بوتون وسایللرین چوخ اوجوز قیمت له هامیسین بیر یئرده آلماخ اولار.
سهیلا: یوخ، من بو اوزونلوخدا یولو گلمه میشم کی جماعتین کهنه سینی ایشله دم. ائوین اصلی وسایلین قسطی آلدیخ و قراردی نئچه گوندن سونرا "اپینگ" محله سینده بیر آپارتمان توتموشوخ، اورایا داشیناخ.
مهدی: بیزیم سهیلا گیلین بیر تعداد قوهوملاری ملبورن شهرینده یاشایلار کی نئچه پترول پمپ دوراغینین صاحبی دیلر. اونلارین چوخلو ائو ائشیح لری وار. بلکه بیز از مدت ده گئدیب و اونلارا باش ووردوخ. بالاخره یاخین قوهوملارنان گوروش واجب دی. اونلار بلکه اون بئش یا ایگیرمی ایل اولار بوردادیلار. دکتر اصغری گیل آلتی یددی آی بوندان قاباخ، اونلارلا ملبورن دا گوروش ایله یبلر.
باریش: چوخ مبارک. نه جور راحت سیز دا. اگر ایکینجی ال وسایل نن راحت دیلسیز، او زمان بیرینجی ال وسایلی آلا بیلرسیز. اما ، بیرینجی ال وسایل باهالی اولور، خصوصا اگر اونلاری قسطی آلساز، گرک بیر مقدار دا اوستونده بهره وئره سیز. سیز اوچون چوخ آغیر اولار ائوین بوتون وسایلین بیرینجی ال آلاسیز.
مهدی: بیر مقدار وسایل اوزوموزنن ترکیه دن گئتیرمیشیخ، بیر مقدار دا بورادان قسطی آلیب و ائوی دوشویه ریخ. اسگیح لرین ده سورا یواش یواش دولدورارریخ.
باریش اوشاخلارین اوزونه باخاراخ: بو طریقیله اوز خرج و مخارجیزی چوخالدیرسیز. بیر مقدار اوشاخلارا چتین اولاجاخدی. الیزده آز پول اولدوغو زمان، اوشاخلارا آز یئتیشیه بیله جخسیز.
مهدی بیر سیگار یاندیریب و سیگار بهانه سینه باریش دان ایسته یر تا او دا بالکن دا اونا قاریشسین. اونلارین ایکیسی ده بالکنا گئدیب و هره سی بیر گوشه ده صندلی اوستونده ایلشیب و قاپی نی اورتوللر تا سیگار توسدوسو ایچریه گئتمه سین.
مهدی: بورادا "اکثریت" و "اقلیت" نشریه سینی نه جوره تهیه ایله مخ اولار؟ نه جوره اوشاخلارنان تماس توتماخ اولار. سنین اوزویون سیاسی فعالیت لرین نه صورت ده گئچیر؟ همان باریش قالیبسان، یا سنده دیشیلیب و بورانین جامعه سینین زرق و برقینده حل اولوب گئدیبسن؟
باریش: یوخ، من اوز اخلاقی و انسانی پرینسیپ لریمین اوستونده دایانمیشام و همان آدم وارام کی گورموشدون. اما سیاسی بابت دن، دوزونه باخاسان، بوراداکی سیاسی چالیشانلارنان من چالیشا بیلمه رم. بونلارین یاریسیندان چوخو نه فقط بیسواد آداملاردیلار، بلکه بوتون بو جامعه نین امکان لاریندان بیر شئی اویرنمغه ده اوزلرینه زحمت وئرمیللر. اونلار ایگیرمی ایل ایرانین بوندان قاباغیندا دونوب و منجمد اولوبلار. اونلار دا کی بیر مقدار بیلگی لری وار و زیرک دیلر، باشلایبلار تجارت و آلیش وئریشه. تاسف له بونلارا سیاست ده بیر نوع تجارت اولوب. من بو جماعت دن خارج، اوز حیثیتیمی ساخلاسام، بویوک بیر ایش گورموشم.
باریش احساس ایله دی کی جوابی مهدی نی قانع ایله میب. تازا مهدی اوز سوالی نین جوابیندایدی.
مهدی: بورادا تظاهرات ضد حکومتی، ایرانین کارگرلریندن حمایت ایله مغ اوچون، پناهنده لردن حمایت اوچون و غیره اولور؟
باریش: ایسته سن، سنین تلفن نومره ین ایکی نفر بوراداکی اوشاخلارا وئره رم. بیریسی کی "اقلیت" و "اشرف چیلر" طرفیندن بورادا چالیشقان بیر نفردی. او بیریسی ده گرک کی اکثریتین سیدنی ده کی نماینده سی اولسون. تازا اونلار بیر برنامه قویاندا، بورادا هم ایرانلی مغازه لرده اعلان لارین یاپیشدیریلار، هم هفته لیخ قازته لرده چاپ ایله تدیرلر. سنین تلفونویون اونلارا ویرندن سونرا، اونلار اوزلری بیللر نه جوره تماس توتسونلار.
مهدی: ها. ها بو ایشی گور. اونلارین گلن برنامه لریندن خبرین اولسا، منه خبرین وئرگیلن.
باریش: بیر حالدا کی ایاغا قالخمیشدی تا گئتسین، اونلاردان ایاغ اوسته دانیشا دانیشا خدا حافظ لیغه باشلادی. " داشیندیغیز زمان خبر وئرین منده گلیم کمک لیغه". اوزون اوشاخلارا دوندردی، " نینا خانم، آیدین، مدرسه لریز نه جور دی؟ اوزوزه یولداش زاد تاپیبسیز؟
اوشاخلار: ها بیزه مخصوص انگلیسی معلم تعیین ایله یبلر. نئچه آیری ایرانلی اوشاخ دا بیزیم کلاسیمیزدا واردیلار.
داها فقط ایکی نفر، یعنی باریش نان سهیلا اوندان سونرا مهدی نین اوز آدین، یعنی مهدی سسله یردیلر. البته سهیلا جمعین ایچینده، اونو "غلام" سسله یردی. داها استرالیا دا هر یئرده مهدینین آدین "غلام" سسله مغه باشلادیلار. بو مساله نین هیچ بیر امنیتی علتی یوخویدو، بلکه فقط بیر کتدی قدیم سایاخ آددان، گئچیش سایلیردی بیر تمیز و مدرن بیر آد اوچون. "غلام" ادینین بیر آغیر سنگین لیغی واریدی اگر "قلی" نن مقایسه اولونسایدی. مهدی ده او زمان کی آدین غلام سسله یردیلر، باشین بیر مقدار اوجا توتوردو.
اوچونجو پرده.
مهدی اوز فامیل لریله کی ملبوردن دادیلار تلفن آچیب و صحبت ائدیر. مهدی اکبر آقا گیلین ائولرین توتوب. تلفن زنگ وورور.
مهدی: الو، آقای مهندس حیرت گیلین ائولریدی؟ سیز سیران خانم سیز؟
سیران خانم: بلی، جنابیز کیمسیز؟
مهدی: من غلام ، جیران خانمین دامادی. آقای مهندس ائوده تشریف لری یوخدو؟ اونلاریلا بیر دانیشماخ ایستیردیم.
سیران خانم: بلی واردیلار. بیر لحظه ساخلاین تا سسله یم گلسینلر. جیران خانم گیلین حال لاری یاخجی دیر؟ سیزین خانم گیل نئجه دیلر؟ خانواده یه سلام یئتیرین.
مهدی: چوخ ساغ اولون هامی یاخجی دیلار. سلاملاری واردی.
اکبر حیرت: الو؟ جنابیز؟
مهدی: الو، سلام حالیز یاخجی دیر؟ من غلام جیران خانم گیلین دامادی. سیزین حالیز یاخجی دیر؟ بیز تازا استرالیایا گلمیشیخ و ایندی سیدنی ده یاشایریخ. بورادا بیر درویشی ائویمیز وار. اگر بو طرفلره تشریف گئتیرسز، چوخ سئوینه ریخ خدمتیزده اولاخ.
اکبر حیرت: چوخ ساغ اولون. جیران خانم گیل ، خانواده لری یاخجی دیلار. سیزین ائولنمه نیز بیزیم مهاجرت دن سونرا اوز وئردیغی اوچون، فقط ادیزی اوزاخدان ائشیتمیشیخ. چوخ سئویندیم کی ایندی اوز سسیزی ده ائشیدیرم. خانم اوشاخلار خانواده یاخجی دیلار؟ بو طرفلره گلسز، خدمتیزده اولاریخ.
سهیلا: تلفنی مهدی نین الیندن آلیر. سلام ببی اوغلو. نئجه بئله غریبه اولوبسوز کی بئله فامیل لری یاددان چیخاردیرسیز. داغ داغا دا چاتماسا، آدام آداما چاتار. بیز ده سیدین یه گلدیخ و تازا ساکن اولموشوخ. اوشاخلار دا مدرسه یه گئدیرلر. بیز ده ایکیمیز ده انگلیسی کلاسلارینا یازیلمیشیخ و هفته نین بئش گونو کلاسا گئدیریخ.
اکبر حیرت: دائی قیزی البته کی یاددان چیخارتمامیشیخ. خارج ده یاشاماغین اوزونه گوره گرفتارچیلیخ لاری واردی. بیز ده چوخ گرفتاریخ و باشیمیزی قاشی ماغا وقتیمیز یوخدو. بو طرفلره گله بیلسز، خدمتیزده واریخ. جیران خانم گیلنن دانیشدیغیز زمان بیزیم ده سلاممیزی یئتیرین.
سهیلا: حتما، بیزه وظیفه دی بویوک لریمیزه باش ووروب حالارین خبر آلاخ. گورورم کی سیران خانم سیزی سسله یر. اونلارا سلام یئتیرین. سونرا تلفن آچیب اونلارنان دا دانیشاریخ. آقا غلام طرفیندن ده سیزدن خداحافظ لیخ ایله یرم. فعلا خدا حافظ.
سیران خانم: سلام سهیلا خانم، حالیز یاخجی دی. عذر ایسیرم اکبری موبایل تلفن دا ایستیردیلر، گرک کی گئدیب و دانیشایدی. اونون باشی مشتریلر و بانک و دولت اداره لریله چوخ مشغول دو. دائما یا تلفن دا، یا قاچاقاچدادی. ایندی ده کی ائوده تاپیلیب، حیاط دا استخریمیزین سو یولوسو توتولوب و مخصوص لوله کش لر گلیبلر تا هم استخری تمیزله یب و هم توتوغون آچسینلار. بویوک ائوین ساخلاماغی دا بویوک مشکل اولوب دا، دائما گرک باغبان گلیب باغبانلیخ ایله سین، لوله کش گلیب استخری تمیزله سین و نظافتچی گلیب ائوی تمیزله سین و ها بئله. بونلارین اداره ایله مغی ده منیم تمام وقتیمی توتور. باغیشلاین اصلا سوروشمادیم. سیز نئجه سیز؟ یاخجی راحت گله بیلدیز؟ اوشاخلارین آدالاری نه دیر؟
سهیلا: ساغ اولاسیز. ایسته مه دیم مزاحم اولموش اولام. فقط دئدیم بیر سلام وئریب و حالیزی سوروشموش اولام. قیزیمین آدی "نینا" دی و اوغلوم "آیدین". چوخ وقتیزی آلمایم. چوخ خوشحال اولدوم. سیز الله بو طرفلره گلسز چوخ خوشحال اولاریخ تا خدمتیزده اولاخ. اوشاخلاریزین اوزلریندن اوپون.
سیران خانم: چوخ ساغ اولون. بیزیم سیدنی ده چوخ ایشیمیز یوخدو. البته ملبورن چوخ اروپایی دی تا سیدنی. بیز بورادا چوخ راحتیخ. حتما سیدنی شهرینه گلسخ، سیزنن تماس توتاریخ. سیزده فامیله سلام یئتیرین. باغیشلاین. گرک گئدیم گوروم نظافتچی کاشی لرین و کف لرین اوستونه پالیش ووروب یا یوخ. موفق اولاسیز. فعلا خدا حافظ.
دوردونجو پرده.
باریش نان مهدی آلتی آی اوندان سونرا اوز تجربه لریندن دانیشلار. مهدی سیدنی ده کی سولچو تشکیلات لارینین اجتماعی اعتراض لاریندا اشتراک ایله دیخدن سونرا، اونلارلا تانیش لیخ تجربه لرین باریش لا پایلاشیر. باریش بیر کتاب گوستریجی نمایش یئرینده "پاراماتا" محله سینین شهرداری سالونوندا اشتراک ایله یر. باریش اورادا مهدی نی گورور کی میز باشیندا ایلشیب و بیر نفر اداره ائدنلردن دیر.
باریش: سلام حیدر آقا حالیز یاخجی دیر؟ آقا جمشید سیز نئجه سیز؟ آقا خسرو، خوش گوردوخ. دئدیم بیر کتابلارا باخیم. باریش مهدی نی گوروب، اونون سمتینه گلیر. سلام آقا مهدی، یورولمویاسان. نه خبربر؟
مهدی: ساغلیخ، سلامتلیخ. اوشاخلارین چوخون تانیرسان؟ بونلارین ایچینده فکر ایله میرم "شیرعلی" نی تانیاسان. او لرستان اوشاخلاریندان دی. بونلارین هامیسیندان فداکار، صادق، قاطع و باسواد دی. او دا بیزیم کیمین تازا گلن لردن دی. مهدی اوزاخدان "شیرعلی" نی گورستدی. من سنین باره نده اونا چوخ دانیشمیشام. دئمیشم کی سنین کیمین تجربه لی سیاسی چالیشقان بو شهرده آز تاپیلار.
باریش دا دئدی: کی یوخ، اونونلا تانیش اولمامیشام. سونرا دئدی کی : لازم دگیل منی اندازه سیندن آرتیخ بویوده سن. زمانیندا اونونلا تانیش اولاریخ. تازا، امنیتی مساله لر همیشه جدی بیر مسائل دیلر. هر کس او اندازه کی لازم دی گرک بیلسین، نه اوندان آرتیخ.
مهدی دانیشان حال دا، شیرعلی ده اونلارین طرفینه گلیر: یوخ، سن بیلمیرسن. او هم چوخ قاچاق توشوب و هم بویوک ضربه لر ئئیب دی. هم جدی کادرلاردانیدی، هم چوخ تجربه لی دیر. سلام شیرعلی، نه خبرلر؟ بو یولداشیمیز باریش دی کی باره سینده دانیشمیشام.
باریش کی باشین دردسره سوخماخ ایسته میردی دونوب و دئدی کی: آقا مهدی منی یئرسیز بویودوب. من ساده جه گلدیم کتابلارا باخام، اگر بیر ایکی نفر تانیشلاردان دا گورسم، سلام و علیکی تازالیام.
شیرعلی" سیزین تانیشدیغیزدان حالیم خوش اولدو. چوخراخ برنامه لریمیزده بیله یزی گورخ. مهدی؛ نه اوچون حسین او نشریه لری او میزین اوستونه آتیب جماعت نن انگ انگه وئریر؟ اونون مسئولیتی بودور کی گلن لرین هر بیریسینه بیر نشریه وئرسین. نشریه لری آتیب بیر گوشه یه و اوزو ده قوشولوب جماعته. بونلار هیچ بیر وظیفه شناس آدام اولا بیلمزلر. سونرا شیرعلی گئدیر تا حسین له دانشسین.
باریش کتابلارین ایچینده آختاراراخ، نهایت ده بیر کتاب "پلخانف" دان آلیر کی "اوچ تئز" آدیندایدی. باریش حسابین ایله یر. سونرا بیر به بیر تانیش لارنان خداحافظ لشیر و مهدی نن ده آخیردا خداحافظ لشیر و قول و قرارلاشیلار تا سونرا گوروشسونلر.
بئشینجی پرده
مارچ اینین سکیّزی، بیر ایل یاریم سونرا، اپینگ کتابخانا سیندا دنیا قدینلار گونو مناسبتینه مراسم قویولوب. سهیلا دا بو مراسمین تشکیل وئرن اداره ایله ین کمیته سینین عضوی اولوردو. البته بو کمیته نین بوتون عضولاری خانملاردان تشکیل تاپیردی. اونلار بیر تشکیلات یولا سالیبلار کی بیر سول فمنیتستی تشکیلات آدلاندیریلا بیلر. بو هفته کی مراسم ده هم خانملار و هم آقالار اشتراک ایله یبلر، اما مدیرلوغو و اجرا ایلینلری خانملاردیلار. تقریبا بئش خانم بو پروگرامین مدیرلوغونده واردیلار.
خانملار ایندیه قدر کولگه ده اولدوخلاری اوچون، بیر دفعه ده اوزلرین تک باشینا میداندا گوروب و بیر مقدار اوزلرین ایتیرمیشدیلر. بونا خاطر، اونلار مرتب بیر بیرلریله سوز وئریب سوز آلیردیلار. ایندی باشلایاخ، یا منتظر اولاخ بیر مقدار چوخ جمعیت گلسین؟ سکینه یه دیین قاپی دا دوروب و بلیط لری ساتسین، او طرف بو طرفه قاچماسین. موسیقی گروهو هامیسی گلیبلر؟ برنامه نی میترا باشلایاجاخ؟ یا لیلا؟ البته کی میترا باشلایاجاخ. اورتاداکی بریک اوچون یملخ لری آشپازخانا دا ساخلایب و فقط اورتا بریک اولاندا، ائشیه چیخارداخ. کاشکی یمخ لر آز گلمه سین. میترا؛ پس نه زمان باشلایاجاخسان؟ بالاخره وقتی یئتیشدی.
میترا: عزیز یولداشلار، لطفا ساکت اولون و ایلشین. من سیزلرین هامیسینا خوش گلدین دئیرم و اجازه وئرسز، بیر مقدار دنیا خانملار گونونون ایل دونومونون تاریخی باره سینده دانیشیم. مندن سونرا یولداشلارین ایرانداکی خانملارین مبارزه لری باره سینده دانیشیب و سونرا خانملارین برابرلیغی باره سینده و ستم مضاعفی کی آغالار طرفیندن خانواده لرده و اجتماع دا خانملارا اولور، دانیشاجاخلار. اجازه وئرسز من سگیّز مارچ دنیا خانملار گونونون تاریخچه سی باره ده بیر قیسا دانیشیم.
او زماندان کی سرمایه دارلیخ استثماری سیستمی زحمت چکن لرین قانلارین سورماغا باشلایب، خانملار و خصوصا زحمت چکن خانملار بو استثمارین موازاتیندا، مضاعف بیر استثمار و ستمه ده معروض قالمیشدیلار. اونلار نه فقط زحمت چکن عنوانیندا، بلکه خانم اولماخلارینا خاطر دا ایکی قات استثمار اولونوردولار. اونلارین ایش ساعت لری اوزون و گلیرلری کیشی لره نسبت آز اولوردو. بو بیر شرایط دیدی کی اونلار ائوده گرک خانه دارلیخ ایشین و اوشاخ ساخلایب بویوتمخ ایشین ده بویونلارینا آلسینلار.
خانملارین مستقل تظاهرات لاری و اعتصابلارینین تاریخ لری 1905 الی 1907 آمریکا دا نیویورک و شیکاگو شهرلرینه عاید اولور. ................ سونرا 1910 ایلینده کلارا تزتکین و رزا لوگزامبورگ توسطیله کپنهاگ شهرینده دنیا قادینلار گونونون تشکیل تاپماسی، سوسیالیستی خانملار طرفیندن مطرح اولونور.
میترانین صحبتی اوزونه چکیردی. او اصلا توجه ایله میردی کی اونون یاریم ساعت دانیشیغی قیرخ بئش دقیقه دن اوزونه چکیب و جماعت اونون صحبتیندن یورولماغا باشلایب و او هنوز صحبتینین دورد دن اوچون قورتارمایب. آخیردا میترا هیچ کسه توجه ایله مه دن، بیر ساعت کامل دانیشدی. او بیر حالدا کی اوزون رزا لوگزامبورک کیمین احساس ایله یردی، جمعیتین بیر طرفدن اسنه مه لری، او بیری طرفدن تشویق لریله میکروفون دان چکیلدی.
سودابه: ایکینجی دانیشان میکروفونون دالیسنا گلدی و ایراندا اسلام جمهورتی حکومتی خانملارنان نه جوره رفتار ایله مخلریندن صحبت ایله دی. سودابه کرد بیر خانم اولدوغو حالدا، کردستان دان توتولان خانملارین هامیسینین احتمال اعدام اولونماخلاریندان و اونلارین آنا آتالارینین نه چکمه لریندن دانیشدی. او حتی بو مساله یه ده اشاره ایله دی کی نه جوره جوان قیزلارا پاسدارلار طرفیندن اعدام دان قاباخ تجاوز ایله یردیلر، تا اونلار باکره اعدام اولونوب و اولمه سینلر. اونلارین باکره اولمخلری اونلاری معصوم ایله یب و امکانی واردی کی اونلار معصوم اولمخلرینه خاطر بهشته گئتسینلر. کردستان دا بیر مدرسه قیزی نین الینده بیر تکه نشریه، اعلامه یا بیر آیری سیاسی کاغذ تاپیلماسی کفایت اولوناردی اونلارین کردستان سیاسی تشکیلات لارینا وابسته اولونوب و اونلارا اعدام جزاسی وئریلمه سینه سبب اولسون. سودابه اوزون اولمه یب و ساغ قورتولانلاردان آدلاندیریردی کی اورمیه زندانیندا اونا دا تجاوز اولونوبدور. سودابه کی آرام، یواش، ساکت دانیشیردی، یاریم ساعت دانیشماسین، ایگیرمی دقیقه ده قورتاردی و اورتا بریکی اعلام ایله دی.
بریک دن سونرا، قراریدی تا سهیلا دانشسین و اوندان سونرا موسیقی برنامه سی اجرا اولونسون.
سهیلا: بیز بیلیریخ کی هنوز مضاعف ستم خانملارا نسبت شدتیله بیزیم جامعه میزده و بیزیم خانواده لریمیمزده و متاسفانه بیزیم اوز یولداشلاریمیزین ایچینده دوامی واردی. بیزیم یولداشلارین بعضی لری حاضر دیللر تا خانملاری ائشیح ده ایشله سین. اونلارین چوخو ائو ایشلرین خانملارین ایشی بیلیب و اوزلرین قیراغا چکیللر. آقا لار اگر آشپازلیخ ایله میللر، حد اقل قابلاری یوماخدا کمک لیخ ایله میللر. خانملاری صاباح دان آخشاما قدر اوشاخلاری ساخلایاندان سونرا، اونلار آخشام دا حاضر دیللر تا اوشاخلاری ساخلاسینلار تا خانملار بیر استراحت ایله سینلر. اونلار ایشدن گلندن سونرا، یولداشلاریلا ائشیح ده کلوپ و آیری یئرلره گئدیللر. آقا لار ائوین نظافتی سیلیب سوپورمه سینده ده خانملارا کمک لیخ ایله میللر. آقالار ائوده بیر دیکتاتورلوخ جوی حاکم ایله یللر کی خانملار حتی جرات ایله مه سینلر تا دانیشسینلار. وقتی خانملار اقتصادی بابت دن آقالارا باغلی اولدولار، او زمان ائو و خانواده مساله لرینده ده اونلارا تابع اولا بیللر.بو مساله لر بوتون سول یولداشلاریمیزین ایچینده و آغالاردا رایج دی کی گرک آرادان گوتورولسون. بیز خانملار داها اجازه وئرمه ریخ بیزلری هم جامعه استثمار ایله سین، هم اوز خانواده میزین ایچینده اوز کیشی لریمیز بیزی استثمار ایله سینلر. یاشاسین خانملارین آزادلیغی.
سهیلا نین دانیشیخلاری محکم ال چالمالاردان سونرا سونا چاتدی و موسیقی گروهو باشلادی چالماغا کی خانملارین اوزلریندن ایکیسی موسیقی نن برابر اوخوماغا باشلایب و "آفتاب کاران جنگل" و نئچه آیری فدائیلر اوخوماخلاریندان اوخودولار.
آلتینجی پرده
ایکی ایل سیدنی ده یاشایاندان سونرا، مهدی نن سهیلا تصمیم توتوللار تا ملبورن شهرینه کوچ ایله سینلر. اونلارین ائولرینده بیر کیچیح قوناخلیخ تدارک گورولوب تا اونلاری ملبورن شهرینه یولا سالسینلار. بو قوناخلیخدا، باریش، منصور اصغری نین خانواده سی و شیرعلی گیلین خانواده سی شرکت ایله یبلر. قوناخلیخ بازار گونو ناهار اوچون تدارک گورولموشدو. هامی ساعت اون ایکی دن اورادا یئغیشمیشدیلار.
بوتون آقالار مبل لارین اوستونده ایلشیبلر، سهیلا، سکینه و فریبا هر اوچو آشپازخانا دا مشغولدولار. باریش عادت اولاراخ، اوزون آشپازخانایا یاخینلاشیر تا باخسین و گورسون اونا امکان واردی تا ایشین بیر گوشه سیندن یاپیشسین. او آشپازخانا دا خبر آیر کی، " بیر کمک لیغه احتیاج واردی". سهیلا دئیر کی بویورون سیز آقالار ایلشین. سیزین آشپازخانا ایشینده ایشیز اولماسین. بو طرفدن سهیلا اوجا سسنن نینا نی سسله یر کی قوناخلارا، چای آپارسین، میزین اوستونه باخسین کی بیر شئی اسگیح اولماسین.نینا چایلاری قوناخلارین قاباغینا قویاندان سونرا، آناسی اونو سسله یر کی گل آشپازخانادا اوز خالا لاریان کمک لیخ ایله.
سکینه: آشپازخانا لیخ ایش یوخدو. سالاد حاضردی، آش حاضر اولوب، دویو پیشیب و خورشت ده حاضردی. نینا یا فقط دئ گینن تا میزین اوستون دوشه سین. غذانی اوزوموز چکمه لیخ. اوشاخلارین ایشی دگیل.
آیدین: گئدیر آشپازخانایا. مامان؛ من نه ایش گوروم؟
سهیلا: سن گئت اوتو بابان گیلین یانیندا. آشپازخانا اوغلان لارین ایشی دگیل. آجیخیبسان؟ گل بیر آز قازماخ توکوم آشین ایچینه وئریم یه گینن. بیر آز قارنین دویسون تا ناهاری چکخ. سهیلا اوجا سسنن نینا نی سسله یر. نینا پالتار یویان ماشین دا باباین پالتارلارین یوموشام. گئت اونلاری سر ائشیح ده تا آخشام من اونلارا اطو چکیم.
بو بیری طرفده مبل لارین اوستونده آقالار ایلشیبلر و اونلارین اراسیندا بیر پارا صحبت لر گئچیر.
باریش: آقا غلام؛ سیدنی نین نه مه نه سی اسگیح دی کی سیز تصمیم توتورسوز تا ملبورن شهرینه گئده سیز؟
شیر علی: بیر یاریمچیلیخ گولوش حالیندا صحبته قاریشیر. غلام گئدیر تا ملبورن داکی سولچولاری متحد ایله سین.
مهدی: بیزیم قوهوملاریمیز ملبورن دا چوخدولار. آقای مهندس اکبر حیرت نئچه دانا شرکتی ملبورن دا واردی دانیشیخلاریندا تمایل گورسدیردی کی من اونلارا کمک لیخ ایله یم. اوشاخلار دا اوز فامیل لریه تانیش اولوب و داریخمادان چیخالار. بیزیم ایرانداکی قوهوملایمیزین دا وضع مالی لری چوخ یاخجی یدی. آقای حیرت اوزو تک باشینا بو ایشلری یئر به یئر ایلیه بیلمیردی. سیران خانم اوزو دئیردی کی اونون سحر دن آخشاما تلفن لارا جواب وئرمغه مشغولدور.
منصور: سکینه گیلین اورادا بیر بی بی اوغلان لاری اولسا، نئچه بی بی قیزلاری دا واردی. اونلارین دا اوشاخلاری نین بعضی سی بویوک اولسا، بعضی لری ده آیدین نان نینا یاشلاریندادیلار.
مهدی: من مسعود نان چوخ یاخین یولداشلیغیم وار. او ایراندا کارمند اولدوغو زمان، هر یرده فدائی لردن دفاع ایله یردی. ایندی ده زحمتکش بیر آقا دی. سهیلانین بی بی قیزیسی نازنین خانمین اری دی. مسعود چوخ سالم بیر اوغلان دی. آقا مسعود چوخ اصرار ایله یر گلین ملبورنا. اونلار اورادا اولماسایدیلار، اصلا نه ملبورنا گئدیب و نه اورادا قالا بیلردیخ. ایران دا اولاندا، سهیلا نین دائی سی اوزو یوک داشیما شرکتی واریدی کی کامیون لاری بندر عباس دان تا تهرانا، تبریز دن تا مشهده و ایرانین بوتون نقطه لرینده دائما حرکت ده دیلر. اما بو آدام بیر کمونیست دن چوخ دوره سینده کی زحمتکش آداملارین فکرینده دی. بوتون تانیشلار فکر آلیش وئریشی ایله مخ اوچون اونون یانیا گلیردیلر. چوخ پوللو اولماغی بیر طرفه، امانت دار اولماسی و بوتون بازارین اعتمادی اونا اولماسی هر زاد دان مهم یدی.
سهیلا: دکتر؛ سیزین امتحان لاریز هارا چاتدی. بالاخره قورتولدو، یا یوخ؟
منصور: بله، بالاخره اوچ ایلدن سونرا، هم امتحانلار قورتاردیم، هم سیدنی تکنولوژیک یونیورسیته سینده قبول ایله یبلر کی گلن ایلدن اورادا درس وئرمغه باشلایام. اوچ ایل چکدی، ولی بالاخره قورتاردی.
سهیلا: جانیز ساغ اولسون، بالاخره بورادا دکترا مدرکیزی قبول ایله دی. داها بلاتکلیفی دن چیخارسیز. بیز ده مرتب سیدنی یه گلیب و سیزه باش ووراریخ. سهیلا سوزونون دوامیندا، هامینی ناهارا سفره باشینا دعوت ایله یر.
یددینجی پرده
مهدیقلی گیل ملبوردن دا "نارانبرن" محله سینده بیر آپارتمان کرایه ایله یب و سوسیال اجتماعی کمک لر اداره سینه یازیلدیلار تا هم ایشسزلیخ کمک لیغی، هم اوشاخلار کمک لیغی و هم ائوین اجاره کمک لیغیندن بهره آپارسینلار. اونلار ائو وسایل لرین دوشویوب و مدرسه لرین تازا باشلادیغی زمان، اوشاخلاری مدرسه لره یازدیلردیلار. هفته نین آخیری اولاراخ، اونلار هفته نین سونو ناهار اوچون بوتون فامیل لر آقای مهندس اکبر حیرتین، بیر باغین اورتاسیندا ایتالیالی رستوران دا قوناغیدیلار. رستوران بیر خلوت یئرده دریانین قیراغیندا بیر ایتالیائی رستورانیدی. معلوم اولدوغونا بئله نظره گلیردی کی رستوران چوخ باهالی اولسون. دریا گوروشو، طبیعی گوزللخلر و غذانین کیفیتی و خدمت و سرویس لر نشان وئریردی کی گرک چوخ تشریفاتی اولسون. قوهوملارین ایچینده، مهدی نن سهیلا، نازنین له مسعود آقای حیرت و سیران خانم لا بیر میزده ایلشمیشدیلر. میزین باشیندا صحبت هر بیر یئردن گئچیردی.
اکبر حیرت: بو رستوران چوخ گوزل و دینج بیر یئردی. غذاسی سرویسی دا یاخجی دیر. آقا مسعود؛ او یئرین معامله سی نه جور اولدو؟ قاباغا گئتدیز؟ قیمتی پیس دیلدی ها. غذا نه جوردو اوشاخلار؟
مسعود: یوخ معامله میز توتمادی. بیزیم نظریمیزه بیر مقدار باهایدی. طرف حاضر دیلدی بیز ایسته دیغیمیز قدر اشاغیا یئنسین. تازا، او شئی کی استرالیا دا چوخدو یئردی. هر زمان ایسته سن هر بیر یئرده یئر تاپا بیلرسن.
اکبر حیرت: او یئرین موقعیتی یاخجیدی. اونون دوره سینده تازا تجاری ساختمانلار یوخاریا قالخیردیلار. محله سی ده یاخجی تجاری میله یه تبدیل اولور. اورانین ترقی اوچون پتانسیلی چوخ یوخاریدی. قیمتی ده پیس دیلدی. سهیلا خانم، ملبوردن دان خوشوز گلدی. اوشاخلار آپارین "یارا ریور" یاخینلیغیندا گوزل موزه لر، رستوران لار و اوشاخلار اوچون اویناماخ یئرلری واردی. آقا غلام، لازم اولان زبان کلاس لارین گئچیردیبسیز؟ بورادا نه اندازه آدامین سرمایه سی ده اولسا، گئنه بزینیس ایله مخ راحت دیل، بلکه چوخلو ریسکلری واردی.
مهدی: بله آقای مهندس، بیز انگلیسی کلاسلاریمیزی قورتاردیخ. معلم لریمیز بیزیم پیشرفتیمیزدن چوخ راضی دیلار. بیزه "سرتیفیکیت" ده وئردیلر. بیز "سرتیفیکیت" لریمیزی ایش تاپان اداره سینه آپارمیشیخ. اونلارین بیزیم مدارک دن چوخ خوشلاری گلیب. بیزه دیبلر کی هر ایکی هفته دن بیر گرک ایش تاپما فورم لارین دولدوروب و اونلارا وئراخ. هر شئی یولوندا گئدیر. اوشاخلار دا درس لرینه مشغول دولار.
سیران: ایششسیزلیخ چوخ چتین بیر مساله دیر. بیلمیرم اونلار کی فقط دولتین کمک لیغینه دایانیلار، نه جوره یاشایا بیللیلر.
مسعود: سیران خانم، هر کس ایاغین یورقانی اندازه سینده اوزاتسا، باجارا بیلر بو مملکت ده متوسط بیر یاشاماغی اولسون. اگر سیزین ائوین هفته ده خرجی مین بئش یوز دلار اولسا، بیر نفر فقط سوسیال پولونا دایانسا، ایکی یوز دلار لیخ ائو کرایه ایله یر. سیزین ماشینینز یئتمیش مین دلار اولسا، سوسیال پولونا دایانان، یددی یوز دلارلیخ ماشین سوره بیلیر.
نازنین: من بیلمیرم بو ایتالیائی لر نه اوچون بو اندازه سوس لاری سولو دوزلدیللر. اونلار بو اندازه ماکارونی سرو ایله یب و بو اندازه پول آلیلار. بیزیم اوز ائو غذامیز بونلاردان مین مرتبه داها یاخجی دیر. بو خانم دا نه تئز تئز بیزیم میزه باش وورور. نه غذا وئریبسیز کی بئله تئز تئز باش وورورسوز؟
مهدی: آقای مهندس، سیزین کی باشیز بو اندازه مشغول دو، یاخجی دگیل اوز فامیل لردن ایش باشینا قویاسیز تا هم آرتیخ جان یاندیرسینلار، هم خارجی لرین اوغورلوخلارینین قاباغین آلسینلار و هم هر زات دان یاخجی مواظبت ایله یللر. مثلا سیز آقا مسعودا گئجه نین هر زمانی زنگ آچساز، گلیب و ایشیزی یولا سالار. اما بو ایشی سیز بیر استرالیایی نان گوره بیلمزسیز. مثلا سهیلا نین انگلیسی مدرکی نین نمره سی چوخ یوخاری دی. سهیلا مین مرتبه سیزین دفترین سکرتری سیندن یاخجی سیزه جان یاندیرا بیلر. او قوجا خانم کیمدی سیزین سکرتری کی انگلیسی دانیشاندا هیچ کس قانمیر نه دئیر.
اکبر حیرت: آقا مهدی سیز بیلمیرسیز. استرالیائی نین عهده سیندن فقط استرالیائی گلر. بونلارین دیللرین فقط اوزلری بیللر. بونا خاطر بورادا شرکت آچان، گرک فقط بورالیلاردان استخدام ایله سین. بیر ده فامیلی تانیشیخلار، دوستلوخلار اگر ایش و بزینس نن قاریشسا، بوتون اورتاداکی صمیمیت و دوز چورک و سلام علیک حرمتی خراب اولار.
سیران: ها، اکبر یادیان گلیر نئچه ایرانلیا ایش وئردین گئدیب دالینجا نه سوزلر چیخارتمیشدیلار؟ هامیسینین قارینلاری آج و گوزلری قورت لودور. پخیللیخلریندن بیلمیللر نه جور آداما ضربه وورسونلار.
مهدی: آقای مهندس، من فکر ایله یرم بیر آز کم لطف لوخ بویورورسوز. آقا مسعود کیمین شخص لر کی ایللر بورادادیلار، هم انگلیسی دیلینده کامل تسلط لاری وار و دانیشمادا استرالیالیلاردان هیچ فرقلری یوخدو، هم ده کی یوز مرتبه اونلاردان چوخ جان یاندیرالار. ممکن دی غریبه پخیلیخ ایله سین، اما بئله بیر فامیل لر استرالیا کیمین یئرده حکم کیمیا لاری واردی.
مسعود: قارداش منی مثال چکمه ین. منیم اوزومه ایشیم و گوجوم وار و او اندازه چیخاردیرام کی بیر آبرومند زندگانلیغیم اولسون. اوشاخلاریمین ایکیسی ده یونیورسیته ده چوخ عالی رشته لرده درس لرین اوخویوبلار و آز قالیب سونا یئتیرسینلر.
اکبر حیرتی: دوستلار شرمنده کی بیزه امکانی یوخدور کی ائویمیزده قوناخلیخ وئریب و خدمتیزده اولاخ. سیران ائوده تک باشینا بوتون ائو ایشلرین گرک یئر به یئر ایله سین. تازا هر ایکیمیزین ده باشیمیز چوخ مشغول اولدوغو اوچون، ترجیح وئردیخ تا بورادا خدمتیز ده اولاخ. تازه بو گوزللیخده غذا، بو گوزللیخده سرویس و بو گوزللیخده بهشت کیمین باغین ایچینده و هامیسیندان مهم بو گوزللیخده فامیل لرین جمعینین ایچینده بو فرصتین یارانماسی فقط نفره یوز دلارا باخیر. سورا تازا بو اندازه آشپازلیخ ایله مه سی، قابلاری یوماسی ائو تمیز ایله مه سی و او بیری دردسرلری یوخدو.
هامی قوناخلار یمخلری یئدیلر، مختلف مشروب لاری امتحان ایله دیلر. رستورانین حیاط یندا کی بیر بویوک باغین اورتاسیدی و اورادا سودان آشار داشار لار دوزلتمیشدیلر، دولانیب و لذت آپاردیلار. هامیسیندان گوزل، رستورانین دریایا باخیش نقطه سیدی. هر کی دریایا باخماغا زووم ایله ینده، بیر نقطه ده دونوب و مجسمه کیمین بوتون بو گوزللیخلرین ایچینده حیران قالیب و دونوردولار. آخیردا هامی سالانا سالانا اوز ماشینلاری طرفینه یوللاندیلار. هامی، آقای مهندس اکبر حیرت دن تشکر ایله یب، بیر بیرلریله خداحافظ لیخ ایله یب و ماشین لار بیر به بیر یولا دوشدولر.
یولدا سهیلا ینان مهدی دن بیر سس چیخمیردی. بلکه اون بئش دقیقه اونلار اوز ایچلرینده جوموب و بیر سینما پرده سی کیمین ناهارداکی دانیشیخلارین صحنه لرین گوزدن گئچیردیردیلر. فقط نینا ینان آیدین ماشینین دالیسیندا بعضا قیرتیلدایب گولوردولر، بعضا بیر بیرلرین سانجیردیلار.
بیر ربع یول گئدندن سونرا، سهیلا فقط آغزین آچیب و اوزون اسنه مخدن سونرا مهدی یه دئدی کی: غلام؛ بو نه ماشینی دی کی گئدیب آلدین. وام گوتورخ بیر آبرومند ماشین آلاخ. آدامین فامیل ایچینده اتی توکولور. البته مهدی اونون نظریله مخالفتی یوخویدو. مهدی بیر ذهنینده کیچیح حساب کتاب ایله دی و گوردو کی هفته دن اونلارا یوز اللی تا ایکی یوز دلارا باخار تا بو ایشی گوسونلر. او تئز متوجه اولوردو کی اگر بو ایشی گورسه لر، داها یمخلرینه هیچ پول قالماز. بونا باخمایاراخ، مهدی ده بو نتیجه یه یئتیشمیشدی کی اونلارین قوهوملار ایچینده آبرولارین حفظ ایله مخ، آج قالماخ قیمتینه ده باخسا، گئنه ده ارزشی واردی. ولی فعلا سکوت ایله مغی هر طورلو جوابا ترجیه وئریردی. بونا خاطر کی جواب وئمه مه میش اولماسین، اوزون اوشاخلارا توتدو و دئدی کی؛ بیر آز آز سس ایله ین دا، بلکه آدام ایستیر بیر کلمه سوز دانشسین.
سکیّزینجی پرده:
مهدی گیل بیر ایل ملبورن دا قالاندان سونرا، تصمیم لری دیشیلدی و تازاشدان سیدنی یه دوندولر. البته سیدنی یه گلندن سونرا، ملبورن داکی قوناخلیخلاردان گوزل خاطره لری ، دریا کنارا گئتمه لردن و او بیری تفریحات دان کی گئچیرتمیشدیلر، اونلار اوچون نئچه ایللیخ دوستلارا تعریف ایله مغه سوژه لر یارادمیشدی. بونلارین هامیسیندان مهم بویودور کی اونلار اوزلرین بئله بیر پوللو، وارلی، اعتبارلی و مهم قوهوملارین ایچینده گورمخدن، چوخ غرور احساس ایله یردیلر. اونلارین هر بیر جمع ده اوتوراندا، بیرینجی اصلی دانیشیخ موضوع لاریندان ، بلکه اونلارین باشلانیش صحبت لریندن بیریسی، مهندس اکبر آقا حیرت و اونلارین یاخین ملبوردن دا یاشایان، ایراندا یاشایان و او بیری فامیل لرینین ثروت لری، مقام و موقعیت لری و قدرت لری اولوردو.
اکبر اقا حیرت گیل بیر مقدار کم لطف اولاراخ، اوزلری هیچ زمان آقا غلام گیله قوناخ گلمه دیلر، اما اونلاری چوخلو دفعه لر ائشیخ ده رستورانلاردا قوناخلیغا دعوت ایله دیلر. اکبر اقا گیل اصلا سیدنی یه گلمیردیلر و اگر گلسه یدیلر دا، فقط ایش اوچون گلیب و هتل ده قالاردیلار. بونا خاطر، اونلارین تماس لاری فامیل مقیاسیندا تعارف و تشریفات اندازه سینده تلفن دانیشیخلارینا خلاصه اولوردو.سهیلا خانم دا تلفن دا اوز تماس لارین سیران خانما بونا خاطر کی اونلارین بیر مقدار سانجی لی دیللری واریدی، آزالتمیشدی. سیدنی یه گلندن سونرا، هم مهدی و هم سهیلا هر ایکیسی باجاردیلار تا زنجیره ای ساتیش بازارلارینین بیریسی " کی مارت" آدیندا ایش تاپیب و مشغول اولسونلار. سهیلا ساتیش قسمتینده و مهدی انبار دا مشغول اولموشدولار. اونلارین متوسط بیر یاشاماخلاری واریدی و داها ماشینین قسطی اونلارا چوخ فشار گئتیرمیردی.
بونلارین قیراغیندا، مهدی نن سهیلا چالیشیردیلار تا سهیلا نین دائی سینی استرالیا یا قوناخ دعوت ایله سینلر. اونلار بو مساله یه واقف اولاراخ کی سهیلانین دائی سی تبریز بازاریندا بیر میلیونردی، چالیشیردیلار تا اونون بورا دعوت ایله مخنن، بلکه بیر تجارت کانالی ایران لا استرالیا اراسیندا آچا بیلسینلر تا ممکن اولسا، دائی لاریلا تجارت ایش بیرلیغی آپاریب و اونلار دا بیر ثروته ال تاپا بیلسینلر. اونلار بیر طرفدن اوزلری توریستی دعوت نامه سی تهیه ایله یب و امضالانمیش صورت ده دائی لرینه و اونون خانمینا گوندرمیشدیلر. دائی دا بو تماس لارین نتیجه سینده، پیسی ده گلمیردی بیر کیچیح سفر استرالیایا ایله یب و بیر آز تنوع یارادیب و بازاری مطالعه ایله یب و بیر مقدار دا تفریح ایله سین.
مهدی گیلین تازا ائولری کی "پننت هیلز" منطقه سینده بیر "تاون هاوس" دا اولوردو کی بیر کیچیح دوره سی حصارلی دالی حیاطی واریدی. مهدی گیل بیر کباب قوناخلیغی تشکیل وئریبلر کی اوندا شیرعلی نن خانمی، منصور نان سکینه، باریش کی همچنان مجرد دی، و بیر ایکی آیری یولدشالاری خانم لاریلا اشتراک ایله یبلر. هاوا یاین هاواسی دی. بلکه هوانین درجه سی اوتوز دوره سینده اولسون. بو قوناخلیخدا، آقالار حیاط دا کومور اوجاغینین اوستونده کباب پیشیریب و هر بیریسی بیر آبجو اللرینده بیر گوشه ده اوتوروب و بیر طرفدن پیشیریب و او بیری طرفدن دانیشماغا مشغولویدولار. سهیلا ینان او بیری خانملار دا ایچری ده سالاد، پلو و او بیری میز اوستونون غذالارین حاضرلایرلار. بیر حالدا کی اوشاخلار دا ایچریده تلویزیون و اللرینده کی قیم اویونجاخلاریلا مشغولویدولار. خانملار نان آقالار، پنجره نین طریقیله بیر بیرلریله غذا پیشیرمغین نه جوره قاباغا گئتمه سین توتوشدورولار.
شیر علی: باخین، گئنه "اکثریت" بو جمهور باشی سچیم لرینده فرصت طلبانه و ایکی اوزلو موضع توتوب دور. اونلار بیر طرفدن ایران سیاسی حاکمیت ینده "تحول" ایسته یللر، او بیری طرفدن ضمنی صورت ده "روحانی" دان حمایت ایله یللر.
مجید: تحریف ایله مه شیرعلی. اونلار روحانی دن حمایت ایله میللر. اونلار دیللر کی بیز سئچیم لرده شرکت ایله مغی توصیه ایله میریخ. بیر ده دیللر کی بیز بو کاندیدلرین ایچینده هیچ بیریسیینه رای وئرمیریخ. بو بو مفهوما دیر کی اگر بیر کس روحانی یه رای وئرسه، اوز انتخابی دیر. اونون ضمنینده اونلار دیللر کی روحانی اصول گرالاردان دگیل، بونا خاطر اونونلا انتقادی اصلاحی رفتار ایله مخ اولار تا بیر آز دموکراتیک پنجره سی آچیلسا، اونون ایچینده دموکراتیک حرکت لر چیچک لنه بیلر.
شیرعلی: مجید، اوتوز ایل دی ملتین باشینا بو غیر سرمایه دارلیخ رشد یولویلا شیره سورتورسوز، بو نه سوزلردی. روحانی هم خامنه ای نین، هم هاشمی نین یاخین اعتمالی تانیشلیریندان دی. او، بوتون بو باسقی لار، توت ها توتلار و اولدورمه لر دورانیندا، مملکتین امنیتی مسئولاریندان اولوب و بوتون بو جنایت لرده الی وار، ایندی سیز هم نعله ووروب و هم میخه و اونونلا ایکی طرفلی برخورد ایله یرسیز. بو حکومتین هامیسی بیردی و سیز اونلاری اصلاح طلب و اصول گرایا بولمخ نن هم ملتی اوینادیب و او حکومته بو امکانی یارادیرسیز تا حکومتی اوز ایچینده او ال، بو ال ایله مخنن، اوز ننگین حاکمیتینه دوام وئرسین.
مهدی: آقا بو برخوردلار نه اندازه ده تئوریک پرده لر ایچینده بزنمیش اولونسالار، گئنه همان خیانت آمیز سیاستی قاباغا آپاریر کی خط امام نان حمایت آدینا، او بیری سازمان لارین چالیشقان لارین تانیب و امنیتی قوه لره معرفچیلیخ ایله مغه منجر اولدو.
باریش: آقا، توّاب، تواّب دیر. فرق ایله میر اگر "راه کارگر" اولسون، یا "مجاهد"، "اقلیت" اولور یا "اکثریت" و یا "توده ای". سیز گرک اشکنجه گر رژیمی محکوم ایلیه سیز کی سیاسی لری اشکنجه آلتیندا سیندیریب واونلاری تواّبا چئویریب. هیچ بیر سیاسی سازمان سیستماتیک حکومت له همکارلیخ ایله میب تا او بیری سازمان لارین سیاسی چالیشقانلارین تانیب و معرفچیلیخ ایله سین. بو پروپاگاندا اسلام جمهوریتی رژیمین توسطیله یولا سالینیب تا سیاسی سازمان لارین اعتبار لارین پوزسون و اپوزیسیون آراسیندا اعتمادسیزلیخ و نئچه دسته لیخ یولا سالسین. تازا آتمیش یّدی قتل عام یندا، و اوندان قاباخ نه اندازه "اکثریت" یلردن رژیمه یوخ دئیب و اعدام اولوندولار. بوجوره سوزلر چوخ غیرمسئولانه دیلر.
شیرعلی: هیچ کسین شکی یوخدو کی "اکثریت"ین بدنه سینده کیلر صادق اوشاخلاردانیدیلار. اما منیم نظریمه "فرخ نگهدار" و اونا تای آداملار گرک دادگاه مردمی ده محاکمه اولسونلار و مطرح اولان سورون لارا جواب وئرسینلر. بونلاری قیراغا قویساخ دا، اونلارین سیاستلری هیچ وقت شفاف اولمایب و بونا خاطر همیشه ملتی یولدان منحرف ایله یب.
باریش: من ده اونلارین سیاست لرین قبول ایله میرم. اونلار اگر "تحول" شعارین قبول ایله یلر، بو "تحول" کلمه سی فقط رژیمین دیشمه سی و عوض اولونماسیلا مقدور دو. گرک بو حکومت گئدیب و یئرینه بیر سکولار، مدرن و دموکراتیک بیر حکومت قویولسون. اونلار کلمه لرین مفهومون دیشیب و روحانی نین گلمه سین "تحول" یولوندا آدلاندیریلار کی ملتی یالّاتماخدی. بو سیاست ملتین حرکتین بیراهه یه چکیر.
سهیلا: "اکثریت" منیم نظریمه همان زماندان کی خط امام دان حمایت ایله دی و حزب توده نین دالینا دوشدو، انقلابا خیانت ایله دی.
مجید: بیر حال دا کی گولور؛ سهیلا خانم، پس من ده کی همان رژیمین الیندن قاچیب و بو مملکته پناهنده گلمیشم ، بیرخائنم؟
سهیلا: یوخ منیم منظوروم صادق اوشاخلاردیلار کی اکثریت ین بدنه سینده واریدلار دئیل. بلکه رهبریت و اصلی کادرلارینا شامل اولور. بیزیم شهرین تشکیلاتینین کروکی سین سپاهین اطلاعاتی کامل بیلیردی. بو کروکی ده اورمیه تشکیلاتی طرفیندن سپاها وئریلمیشدی.
سکینه: سیزین بو بحث لریز دا همیشه تکراری دی. ناهار حاضردی. کباب لاری گئتیرین و قویون میزین اوستونه. پلو دا چکیلیب، سالاد دا دوزولوب، بوش قابلار دا میز اوستونده دوزولوبلر.
هامی اوز صندلی لرینده ایلشیب و بوش قابلارین دولدورماغا باشلایبلار و ایچگی لرین لیوان لارینا دولدوروب و یئدیخلری حالدا، هنوز حیاط داکی بحثین ایچینده غرق اولموشدولار. خانملاردان سکینه خانم آیاغ اوسته هامیدان ایستیر تا اجازه وئرسینلر او اونلارین بوش قابلارین پلو لا دولدورسون. بو طرفدن سهیلا هامیدان ایستیر کی هر کیم آش ایستر، دئسین تا اونا بیر کاسا آش چکسین. آغالار هامیسی ایلشیب و بوش قابلارین و کاسالارین حاضرلایلار تا خانملارا وئرسینلر. اول منصور بوش قابین سکینه یه وئریر. سکینه نه فقط اونا پلو چکیر، بلکه بیر جوجه و ایکی دویمه کباب بیر قیرمیزی بادمجان اونون اوستونه قویوب منصورا وئریر. یادیندان چیخمامیشدان، اونا سماق وئریر تا ایسته دیغی قدر سماق توکسون. نئچه لحظه هامی یمغه مشغول اولدوخلاری حالدا، سهیلا صحبتین اوستون آچیر.
سهیلا: نادر دائی احتمالی چوخدو بو آلتی آیدان سونرا استرالیایا گلسین. بو گونلرده گرک ویزاسینین جوابی گلسین. اونونلا خانمی ایکیسی بیرلیخده گله جخلر. اونلارین اوچ آی ویزالاری اولاجاخ، اما فکر ایله میرم بیر ایدان چوخ قالا بیلسینلر.
مهدی: شیرعلی؛ آقا نادر، سهیلا نین دائی سیدی. چوخ بیر استثنائی بیر آدامدی. او تبریزین بازارینین میلیونرلریندن دی، اونون تبریزده نئچه شرکت آلمانی و فرانسوی نین نماینده لیغی واردی تا اونالرین جنس لرین وارد ایله یب و توزیع ایله سین. اما او اندازه متواضع بیر آدامدی کی گورسن دیرسن بو محله نین بقالی دیر. منیم اوز باجیم اری تبریزین بویوک فرش ساتانلارینداندیلار، اما آقا نادر، همان اندازه کی اونلاردان چوخ ثروتلی دیر، همان اندازه ده متواضع بیر شخص دیر. دکتر منصور دا اونو یاخجی تانیر.
منصور: بله ، آقا نادر گلسه لر حتما یئغیشاریخ و سیزلر هامی اونونلا تانیش اولارسیز. عین حال دا چوخ خوش صحبت و شوخ و تجربه لی و دنیا گورموش بیر آدم دیلر.
مهدی: مهندس اکبر حیرت دوزدو ملبورنون بویوک بساز بفروش لاریندان سایلیر، اما بئش دانا مهنس حیرت دا یئغیشسا، گئنه ثروت لری نادر دائی قدر اولماز. نادر دائی "بوش" کیمین آلمانی شرکتین نماینده سی دیر. هر یئرده بیر ایشچی بیر بوش دستگاهین ایلنه آلسا، گرک اونو نادر دائی وارد ایله میش اولسون. اونلارین شخصیت لری ده چوخ متفاوت دی. منیم باجیم اری نین ثروتی مهندس حیرت دن چوخ اولار، اما آز اولماز. اما، نادر دائی بیر سوسیالیست میلیونر دی. او فقیر فقرا یا دا چوخ کمک لیخ ایلر.
سهیلا: دکتر، سن ترشی چکمه دین. بویور بو بیر قاشق ترشی نی غذانین اوستوندن یه تا کبابین یاغین حل ایله سین.
سکینه: منصور ترشی نی سئومز. هامی آقا غلام کیمین دگیل کی هیچ نوع غذایا یوخ دئمه سین.
مهدی: هن، بیر مقدار ترشی منیم بوش قابیما توک. اولمویا ایستیرسن منیم کولسترولوم یوخاریا قالخسین تا سکته ایله یم؟
سهیلا: سنین جانی بونلاردان چوخ برک دی. حالا حالا سن سکته ایلین دیلسن. هارا اولورسن، سنین له بیزیم چوخ ایشیمیز وار.
سکینه: دونن گئجه نادر دائی تلفن آچمیشدی و منصور نن چوخلو صحبتلر آپاردیلار. اونلار استرالیا نین و بو منطقه نین اقتصادی، آلیم ساتیم، شرکت لری، و چوخلو بونا تای مساله لرین باره سینده صحبت لر آپاردیلار کی من اصلا باش چیخارتمیرام. بیز نه بیلریخ استرالیا دان نه مه نه ایرانا صادر ایله مخ اولار و یا ترسه سینه. البته آزیندان هفته ده بیر دفعه مهندس حیرت تلفن آچیب و منصور نان بونا مشابه مساله لرین باره سینده دانیشّلار. بیلمیرم کیشی لر نه اوچون اوتوردوخلار زمان فقط بازار، آلیم، ساتیم، و بئله بئله شئی لردن دانیشیلار.
ناهار قورتاراندان سونرا، سهیلا و سکینه هر ایکیسی آغالاردان ایسته یللر کی ناهار سفره سی میزینین دوره سیندن چیکیلیب و هامیسی یا گئدیب مبل لارین اوستونده ایلش سینلر، یا گئدیب و حیاط دا اوتوروب دانیشسینلار. آغالار چون قارینلاری دولموشدور، مبل لارین اوستونده اوتورماغی ترجیح وئریردیلر. بو حالدا کی خانملار تئز تئز میزین اوستون تمیزله یب و بیر طرفدن آشپازخانا دا قابلاری یویوب، او بیری طرفدن قابلارین بیر تعدادین قاب یویان ماشینین ایچینه دولدوروردولار، همان زمان دا، چایین بساطی حاضرلایب و نینا ینان یولداشی شیرعلی نین قیزینا اویردیلر کی نه جوره ناهار یا شام نان سونرا تئز چای حاضرلایب و سرویس ایه سینلر. آغالار دا ایلشیب و بیر فوتبال مسابقه سینه تماشا ایله یردیلر. اونلار چایی قورتاریب و فوتبال مسابقه سینین وسط لرینده اولاندا گوردولر کی خانم لار آشپازخانا ایشین قورتاریب و اونلارا قوشولدولار. سهیلا بیر قیراخدا اطو میزین گئتیریب و بیر شله مهدی نین کت شلوار و کوینح لرین کی یویوب و قاباخدان قوروتموشدو، بیر به بیر اطو له مه غه باشلادی. مهدی بو حال دا بیر سیگار هوس ایله میشدی کی گئدیب و حیاط دا چکسین. باریش اوزون ساخلایا بیلمیردی. او بیر بهانه آختاریردی تا آغزین آچیب و اورگینده کی سوزلری دئسین. باریش ایسته دی آغزین آچا کی سکینه باشلادی دانیشماغا.
سکینه: گلن هفته دورد گون دال با دال تعطیلات واردی. بیز بو دورود گونو ملبورنا گئده جیخ. مهنس حیرت دعوت ایله یب. اونلار ایسته یللر کی ایکی اوچ گونو بیرلیخده گئچیرده بیلخ. بیز چوخداندی ملبورنا گئتمه میشیخ. بیر فرصت اولور تا او بیری فامیل لری دا گورخ. دوزدو کی ایکی گون یولدا اولاجایخ، اما ایکی گون ملبوردن دا فامیلی گورمخ اوزونه گوره بیر نعمت دیر.
باریش: انگار کی سکینه خانم هیچ بیر سوز دانیشمایب. باریش اوزون توتور سهیلا یا و دانیشماغا باشلایر. سهیلا خانم، سن نه اوچون مهدی نین پالتارلارین اطو ایله یرسن؟ مگر اونون اوزونون الی یوخدو؟ نه اوچون آغالاری آشپازخانا یا یول وئرمیرسیز تا یئر یئغیش و قاب یوماخلاردا کمک ایله سینلر؟ نه اوچون اوغلانلار یوخ، بلکه قیز اوشاخلاری گرک چای حاضرلایب و سرویس ایله سینلر؟ بس او تشکیلات زنان، دنیا خانملار گونونون دانیشیخلاری هارا گئتدی؟ مگر مهدی نین الین پیشیح ییب کی سن گرک اونون پالتارلارین یویوب، قورودوب و سونرا بیر به بیر اطو چکه سن؟ سیز اوزویوز بو ستمی مضاعفی خانملارین علیه ینه نهادینه ایله یرسیز. اصلا سیز اصلی نیرو سایلیرسیز کی مانع اولورسوز بو عمل لریزنن بو ستم آرادان گوتورولسون. اصلا سیزلر بو ایشه مانع اولماغیزنان فقط ایستیرسیز نه فقط اوز خانم اولماغیزی اثباته یئتیره سیز، بلکه بو طریقیله نه اندازه اوز آغا لاریزا یاخجی بیر خانم اولاغیزی اثباته یئتیرمغه چالیشیرسیز.
سهیلا: یوخ آغا باریش، غلامین اصلا بو ائو ایشلرینده سلیقه سی یوخدو. نئچه دفعه ایسته یب کوینح اطوله سین، کوینح لرین یاخاسینی یاندیریب. او ائوی سوپورسه، گرک من تازاشدان دوباره اونون اوستوندن بوتون ائوی سوپورم.
باریش: بونلارین هامیسی توجیح دیلر. من ایللر دی مجرد یاشایرام، نه فقط اوز ائویمی تمیزله یب، اوز آشپازلیغیمی ایله یرم، قابلاری یویورام، اوز پالتارلاریمی یویوب و قورولایب و اوطوله یرم، بلکه بوتون ائشیح ایشلرین عین زماندا ائو ایشلرین ده گورورم. بو ایش تقسیم ایله مخ کی سیز ائوده یارادیبسیز، کیشی لرین حاکمیتین تحکیم ایله یر. اصلا سیز سوزلریزده افراطی فمنیست و یا افراطی سولچو موضعیندن دانیشیرسیز، اما عملا و اوز زندگانلیغیزدا، بوتون تفکر و فرهنگیز بیر اشرافیت آریستوکراسی اساسلارینا دایانیر.
سهیلا: غلام، آریستوکراسی نه مه نه دیر؟ گرک کی بیر کاپیتالیستی بیر کلمه اولسون.
مهدی: به به، هامی نین یولداشی وار، بیزیم ده دوستوموز وار. آی باریش؛ اگر بیر مقدار ائوده بیزیم کیشی لیغیمیز واریدی، اونو سن داها قویمادین قالسین. کیشی نین سوزونون ائوده بیز ذّره کسری اولماسا، او ائو نه جوره کنترل و اداره اولونار. صاباح بو اوشاخلار دا منیم باشیما دیرماشالّار.
باریش: آی قارداش، سن بیر طرفدن بیز تند افراطی سولچئ سان کی چوخلارین سازشکار آدلاندیریرسان. او بیری طرفدن نه فقط سنین لاپ یاخین اورنک لرین، سرمایه دار قوهوملارین دی. سن اوزویون اونلار لا تعریف ایله یب، تانیتدیریب و معرفچیلیخ ایله یرسن. سنین اوزویون هدفین بودور کی امکانی اولسا اونلارین دوره سینه دولانماخنان، اوزون ده بیر سرمایه دارا تبدیل اولا بیله سن. سن اونلارا باخیب و اونلار کیمی و اونلاریلا یاشاماخ ایسته یرسن. سرمایه دارلارین دستمال کشی اولوب و اونلاری سوسیالیست آدالاندیران و اوزون ده افراطی بیر سولچو تانیتدیران، بیر بیرینین توتماز. سرمایه چی فکری سیستمی و منتالیتی سی نان یاشایب و سول سوسیالیستی دوشونجه نماینده لیخ ایله مخ بیر بیرینن توتماز.
آقا؛ اصلا نادر دائی اگر حکومتی لرنن ال بیر اولماسا، نه جوره باجارا بیلر کی بئله بویوک و اهمیت لی امتیازلاری دولت طرفیندن واردات رابطه سینده اله گئتیرسین. حتما حکومتی لرنن الی وار و اونلارین سهمینی اولده اونلارا وئریر.
شیرعلی: آقا بحثی شخصی ایله مه ین. اگر سیاسی بحث ایله یر سیز، گرک سیاسی مواضع و شخصی سیاسی عملکردلرینه دایاناسیز. شخصی بحث لر تخریبی اولا بیلر. بیر کسی کی بیز تانیمیریخ دالیسیندا قضاوت ایله مخ غیر منصفانه اتهام لارا سبب اولا بیلر. بیز هامیمیز سیاسی پناهنده لریخ کی بورا گلمیشیخ. البته دکتر منصور بو مساله دن خارج دی. دکتر منصور دان سونرا، بیزیم هامی میز سیاسی پناهنده لریخ. بیز هامیمیز بو حکومتین طرفیندن سرکوب اولونموشوخ. شخصی اتهام لا بیزیم رابطه لریمیزی خدشه لی ایله یر. بیزیم آرامیزداکی صمیمیتی یارالایار. بو اصلا بیزیم سالم مناسباتیمیزه یاخجی دئیل.
باریش: بیر حالدا کی فکر ایله یردی داها سوزلرین دئیب، لازم بیلمیردی اونلار اونون سوزلرین قبول ایله سینلر. فقط امیدی واریدی کی بیر طرفدن اونلارین بین لرین تاقیلداتسین، او بیری طرفدن جماعته گوسترسین کی اونو بو سوزلرنن پخمه سایماسینلار. او داها سکوت اختیار ایله دی تا ائو صاحبی نین حرمتی آرتیخراخ سینماسین، بلکه بیر اضافه چایی ایچمخدن سونرا، اونلاردان تشکر ایله یب و خداحافظ لشسین. بلکه اونلاری بیر مقدار فکر ایله مغه سالمیش اولسون. باریش آخیز چایین ایچندن سونرا، ایاغا قالخیر و خدا حافظ لشیر.
باریش: اللریز آغریماسین. چوخ گوزل قوناخلیغیدی. هر شئی عالی و چوخ یملی. بیر گون ده گرک من شوربا پیشیریب و سیزلی قوناخ ایله یم. امیدوارم بیر بیریمیزدن انتقادی سوزلریمیزی اورگیزه آلمایب و شخصی تلقی ایله میه سیز. بیز اگر اوزوموز بیر بیریمیزنن آچیخ اولوب و اوستو آچیخ انتقاد ایله مسخ، بیر بیریمیزه صادق دیلیخ. هدف بو انتقادلاردان سازنده و ساغلام نیت دی. هدف بودور کی اوزوموزو اصلاح ایله یخ. هر حالدا امیدوارام اورگیزه آلمیاسیز.
مهدی: آقا خوش گلدیز. اصلا قابلی یوخدور، هر زمان گلسز اوز ائویزدی.
سهیلا: آقا باریش اصلا تعارف ایله مین سیزی الله ها. اوز ائویزدی.
باریش خداحافظ لیخدن سونرا، خیاباندا اوز ماشینی طرفه یولا دوشور. اوز فکرینده اوزونه دئیردی کی بالاخره احتراملی تعارفاتی دا آخیردا یئرینه گئتیریب و قیمادیخ آراداکی پرده یئرتیلسین. فقط آرزو سی بویودو کی سوزلری بیر مقدار تاثیر بیراخمیش اولسون. اوزو اوزونه دئیردی کی فکر ایله میر سهیلا اصلا بو تئزلیخلرده اوز رفتارین ائوده دیشسین. او اوزونه دئیردی کی سهیلا اوزونو بئله تعریف ایله مخنن، ائوین خانمی و حاکمی بیلیر و اوزون بیر یاخجی خانم اولاراخ اوز خانوادگی مناسباتیندا سنتی مفهوم دا تعریف ایله یر.
بو بیری طرفدن باریش بیلمیردی اونلارین آریستوکراتیک اشرافیت اجتماعی موقعیت دالیسیندا گئزمخلری و بونا تای آداملارین دالیسیندا قویروخ تولاماخلاری نه جوره اونلارین افراطی سولچو و فمنیستی چالیشمالاریلا توتوشدورولاجاخدیر.اما بونو بیلیردی کی چوخ اوزون یول قاباخدا واری. اونلار بو ایکی قارپیزی بیر الده ساخلایا بیلمه یه جخلر.
دنیز ایشچی 28-12-2014


c: text/html

text:
لیلی و مجنون
مولانا فضولی، غزللر دیوانیندان علاوه ۱۹ اثری ده واردیر. ۱۹ اثریندن بونلاری آد چمکمک اولار: فارسی دیوان، تورکی دیوان، عربی دیوان، لیلی و مجنون، بنگ و باده، رهد و زاهد، صحت و مرض، ساقی نامه، شاه و گدا، حادث اربعین، حدیقه السعدا، مطلع الاعتقاد، مکتوبات، صحبت الاثمار، جغتای – فارسی منظوم لغات، جمجمه نامه، رساله.
فضولی ایکی شاعیرین تشویقی و ایسته یی اساسیندا لیلی و مجنون مثنویسینی یازیر بو ایکی شاعیر عبارتدیر: خیالی بیگ و یحیی بیگ. البته بو ایکی شاعیر اؤزلری بؤیوک استعدادا مالیک شاعیرلردیر. بونو دا آرتیریم کی لیلی و مجنون ۱۸عصرده نئچه اوروپا دیللرینه او جومله دن آلمانجا، روسجا، ائرمنیجه و . . . چئوریلمیشدی. بونو دا آرتیرماق لازیمدیر کی لیلی و مجنون اثریندن چوخلو و بوللو الیازمالار واردیر، جالب ده بودور کی بو اثرین ایلک چاپی تبریزده ۱۲۲۹ گونش ایلی / ۱۸۵۱ میلادی دا چاپ اولموشدور. ایران چاپ اولان ایلک کتابلاردان کلیات دیوان فضولی دیر کی اونون داش باسما صورتده ایلک کتابلاردان تانینیر. بو کتاب دونیا اؤلکه لرینده چاپ اولموش و ایراندا دا فضولی دیوانی ایله کوراوغلو کتابی تامام تورک کتابلاریندان داها آرتیق چاپ اولموش، بلکه بوگونه قدر ۱۰۰ دفعه دن آرتیق چاپ اولموش و انقلابدان سونرا چوخلو ادیب لریمیز بونو چاپ ائتمیشلر.
بیلیرسینیز کی نظامی گنجوی لیلی و مجنونو تورکجه یازماغا باشلایاراق آخستان بیگ – شیروانشاهلار سلطانی طرفیندن بیر قاصد گلیب و شاعیره بو پیامی چاتدیریر کی لیلی و مجنونو یا عربجه ویا فارسیجا یازسین. آنجاق نظامی بو سؤزدن ناراحات اولوب و نهایت اوغلونون ایسته یی ایله فارسیجا یازیر. مولانا فضولی لیلی و مجنونو یازاندا نظامی دن اسنقبال ائدیر و حتا بیر سیرا یئرلری عینا ترجمه ائدیر و نظامی دن حؤر متله آد آپاریر. او جومله دن نظامی بویورور:
یارب به خئایی خداییت
وانگه به کمال پادشاهیت
کز عشق به غایتی رسانم
کو ماند اگرچه من نمانم
از چشمه عشق ده مرا نور
وین سرمه مکن ز چشم من دور
گرچه ز شراب عشق مستم
عاشقتر ازین کنم که هستم
گویند که خود ز عشق واکن
لیلی طلبی ز دل رها کن
یارب تو را به عشق لیلی
هر لحظه بده زیاده میلی. . .
و مولانا فضولی بئله سؤیله ییر:
یارب بو حرمسرا حقیچون
بو معبد پر صفا حقیچون
قیل منده بنای عشقی دائم
مانند اساس کعبه قائم
سال کؤنلومه درد عشقدن غم
هر لحظه و هر زمان و هر دم
عشق ایچره مدام شوقوم آرتیر
شوقیله همیشه ذوقوم آرتیر
هر یانداکی عالم ایچره غم وار
قیل کؤنلومو اول غمه گرفتار
اندیشه عقلدن جدا قیل
عشقیله همیشه آشنا قیل
آرتیر منه شوق و ذوق لیلی
دائم منه اوندا قیل تجلی . . .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
پوْرتال:ایران
ایران
ایران ایسلام جومهوریتی (اینگیلیسجه: Islamic Republic of Iran، فارسجا: جمهوری اسلامی ایران) _ باتیآسیادا بیر دؤولت و اؤلکهدیر. قوزئیدن ائرمنیستان (۳۵ کیلومتر)، آذربایجان جومهوریتی (۶۱۱ کیلومتر) و تورکمنیستانلا (۹۹۲ کیلومتر)، دوغودان افقانیستان (۹۳۶ کیلومتر) و پاکیستانلا (۹۰۹ کیلومتر)، باتی دان عراق (۱۴۵۸ کیلومتر) و تورکیه (۴۹۹ کیلومتر) ایله سینیرداشدیر.
قوزئیدن خزر دنیزی ایله، گونئیدن فارس کؤرفزی و عومان دنیزی ایله ایحاطه اوْلونموشدور.
اراضیسی ۳۱ اوستانا بؤلونموشدور. اوستانلارا رهبرلیگی داخیلی ایشلر ناظیری طرفیندن تعیین ائدیلن اوستاندارلار ائدیر. اوستانلار اؤز نؤوبهلرینده شهریستانلارا (بؤلگهلره) بؤلونورلر. شهریستانلارین ترکیبینه شهرلر و دیگر اراضیلر داخیلدیرلر. شهریستانا رهبرلیک ائدن مأمورلار بعضاً تعیین اوْلونور بعضاً ده سئچیلیرلر. عالی حاکیمیت دینی لیدئره و یا ایجرا ائدیجی شورایا مخصوصدور. قانونوئریجی حاکیمیت مجلیس مخصوصدور. موعاصیر ایراندا جومهوری (پرزیدنت و پارلامئنتین سئچیلمهسی) و تئوکراتیک ایداره فورماسینین جیزگیلرینی تاپماق اولار. ۱۹۷۹-جو میلادی ایلینده و اوندان سوْنرا قبول اولونموش اساس قانون گؤره حیاتین بوتون طبقهلرینین اساسیندا ایسلام اصللری دورمالیدیر، بونا گؤره ده اؤلکهنی یالنیز دینه عاید اوْلان اینسانلار- عولمالار ایداره ائده بیلرلر. عالی دینی حاکیم (عؤمورلوک سئچیلیر) اؤلکهده غئیری-محدود حاکیمیته مالیکدیر. دینی رهبر داخیلی و خاریجی مسئلهلر اوزره ان عادیل حاکیم حساب اوْلونور. عالی دینی رهبر همچینین اوردویا رهبر تعیین ائتمه، موحاریبه و یا صولح اعلان ائتمه کیمی صلاحیتلره مالیکدیر.
سئچیلمیش مقاله
قاجارلار و یا قاجار دؤولتی یا دا قاجار ایمپیراتورلوغو — تورک سویلو بیر حؤکومت. بو حؤکومتین اساسی قاجار خاندانی طرفیندن قوْیولموشدور، بو خاندان یاخین ایکی یوز ایل ایراندا و ایرانین بعضی اطراف اؤلکهلرینده حوکومت ائلییبلر. قاجار خاندانینین کؤکو اوغوز تورکلرینین ائللریندن بیری، یانی قاجار ائلیندن دیر. قاجار ائلی ایلکین قیزیلباشلاردان ایمیش. قاجارلار آزی ۹جو عصیردن قرهباغدا، یوزغاتدا، آنادولودا یئرلَشن آیدیندا و شامدا یئرلَشن حلبده و ۱۱جی عصیردن استرآباددا و مروده یاشاییرمیشلار. قافقازدا یاشایان قاجارلارین چوخلولوغو و قدیملیگینه گؤره، داغیستان خالقی آزی ۱۳جو عصیرهجه گنجه، قرهباغ و ایروان خالقینا قاجار دئیرمیشلر. قاجارلار تاریخینین ان اؤنملی حادیثهسی آغامحمدخانین قوزانماسی و ۱۱۶۱-اینجی گونشلی ایلده شاهلیغا چاتماسی دیر.
سئچیلمیش عکس
میلی نشانلار
شوعار: استقلال. آزادی. جمهوری اسلامی
(باغیمسیزلیک، اؤزگورلوک، ایسلام جومهوریّتی)
میلی مارشی: سرود ملی ایران
میلی بایرامی: نوروز بایرامی
تاریخی نیشانلار: آسلان و گونش
سئچیلمیش شخصیت
عباس میرزا قاجار (۱۷۸۹ (میلادی) ناوا٬ ۱۸۳۳ (میلادی) مشهد) فتحعلیشاهین اوْغلو٬ قاجار خاندانینین ولیعهدی و آذربایجان والیسی.
عباس میرزا فتحعلی شاه قاجارین اوغلو، و محمدشاه قاجارین آتاسیدی، عباس میرزا نئچه ایل فتحعلی شاهین ولیعهدیدی، اما نوخوشلوق فورصت وئرمدی کی عباس میرزا شاهلیغا چاتا و سلطنته یئتیشه و عباس میرزا آتاسیندان تز دونیاسین دئییشدی.
عباس میرزا آتاسی طرفیندن کیچیک یاشدا گئنل والیلیگینه٬ داها سوْنرا دا سلطنت ناییبلیگینه چاتدی. فرانسهلیلره دایاناراق اوْردوسونو یئنیلهمگه و روسلارا قارشی چیخماغا چالیشدی. آنجاق فرانسهلیلر دوْغو سیاستلرینی دییشدیرینجه روسلارلا گۆلیستان صۆلحونو ایمضالایاراق (۱۸۱۳)٬ گۆرجیستانی بۇراخماغا مجبور قالدی. ۱۸۲۶-دا گنجهده و ۱۸۲۷-ده عابّاسآباددا مغلوب اوْلوب٬ تۆرکمانچای صۆلحو ایله (۱۸۲۸) ایروان خانلیغی و ناخچیوان خانلیغی توْرپاقلارینی دا روسیهیه بۇراخماغا مجبور قالدی.


text:
یئل الکتریک مرکزی
یئل الکتریک مرکزی یوخسا کۆلک الکتریک مرکزی یا یئل الکتریک ایستانسیاسی ویا یئل الکتریک سانترالی (اینگیلیسجه: wind power station) -یئل گۆجو ایله و یئل توربینی قوللاناراق الکتریک انرژیسی (برق) تؤردن بیر صنعتی مرکزدیر. یئل الکتریک مرکزی عۆمومیّتده الکتریک شبکهسینه باغلانیر و بیر یا نئچه الکتریک ژنراتورو احتیوا ائدیر.
بیر ده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wind farm»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (09 آقوست 2022 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اسلام آرقالاشیغی اوُیونلاریندا تۆرکیه آلتین مدال سانینی یوُقارلاتدی
تۆرکیه اسلام آرقالاشیغی اوُیونلاریندا آلتین مدال سانینی 40-آ یتیردی
اسلام آرقالاشیغی اوُیونلاری تۆرکیأنینگ قونیه شهرینده دوُوام ادیأر.
تۆرکیه اسلام آرقالاشیغی اوُیونلاریندا آلتین مدال سانینی 40-آ یتیردی.
39 کۆمۆش و 27 برنز مدال آلان تۆرکیه 106 مدال بیلن بیرینجی اوُرنی ایه له یأر.
ایران 16 آلتین، 15 کۆمۆش و 13 برنز مدال بیلن (44 مدال) ایکینجی اوُرنی ایه له یأر.
اؤزبگیستان دا 12 آلتین، 10 کۆمۆش و 18 برنز مدال بیلن اۆچۆنجی یرده دوریار.
قازاغیستان، اندونزیا، آذربایجان، بحرین و مراکش ده سوُنگراقی اوُرونلاری ایه له یأر.
دِگیشلی حابارلار
پاموق قالا 9 آیدا 1 میلیون 557 توریست گلدی
سپتامبر آییندا بو تاریحی و طبیغی یأدیگأرلیگه 271 مۆنگ 861 سیاحاتچی گلیپدی
والیبال: تۆرک قیزلاری کروات قیزلارینی ینگدی
تۆرک والیبالچی قیزلار دۆنیأنینگ اینگ قوُوی 16 توُپاری نینگ ساناوینا آدینی یازدیردی
والیبال: تۆرکیه 3- دومینیکن 2
میللی توُپاردا ابرار قاراقورت 29 و زهرا گۆنش 11 بال بیلن بو یاریشدا اینگ کؤپ بال آلان والیبالچیلار بوُلدی


text:
خال میشکینه باخین، عارض جانانه دوشوب،
دئیه سن بیر حبشی صفحۀ ایرانه دوشوب.
مرغ دیل دانۀ خالین گؤره لی ناله چکر،
قسمت روز ازل آه ایله افغانه دوشوب.
عارض آلده دیر خال سیاهی، الحق،
خط میشکین نئجه کیم لالۀ نعمانه دوشوب.
ای گؤزوم نوری، یوزونده باخ او خال سیاهه،
خبر ائت مرغ دیله کیم، اودو بیر دانه دوشوب.
مرغ دیل دانۀ خالین هوسیله دوشموش،
حلقۀ زلفه کی، زنجیره چو دیوانه دوشوب.
او کامان قاشه قویوب غمزه اوخون، تورک یوزون،
شهره آشوب سالیب، هر بیری بیر یانه دوشوب.
گؤره لی دیل سر زلفینی کؤنول بند اولدو،
میصرده یوسف کنعان نئجه زیندانه دوشوب.
دئریمیش دلبر کیم، کؤنلو دئگیل منده مقیم،
دیل دؤنوب قانه او گوندن کی، بو بهتانه دوشوب.
نقطۀ خال و گؤزو قاشی ییغیلمیش نییه،
دؤورده زلفو کمینه کیمی پیکانه دوشوب.


text:
ایراندا زلزله
گونئی خوراسانا باغلی طبس شهرینین عشق آباد ائلچهسی اولان ۵،۱ بؤیوکلوگوندهکی دئپرم یئرلی واختلا ساعات ۰۴:۰۷ده ثبت ائدیلدی
ایرانین افغانیستان سرحدیندهکی گونئی خوراسان ایالتینده ۵،۱ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی.
ایرانین یاری رسمی خبر آژانسی تسنیمه گؤره، مرکزی گونئی خوراسانا باغلی طبس شهرینین عشق آباد ائلچهسی اولان ۵،۱ بؤیوکلوگوندهکی دئپرم یئرلی واختلا ساعات ۰۴:۰۷ده ثبت ائدیلدی.
۸ کیلومتر درینلیکده میدانا گلدیگی بیلدیریلهن زلزلهده جان و یا مال ایتکیسی ایله باغلی هلهلیک آچیقلاما وئریلمهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی
کوروناویروس ان آشاغی سویهیه چاتدی
"سالقینی بیتیرمک اوچون هئچ بو قدر یاخشی بیر وضعیتده اولمامیشدیق"
سرعتلی یئریمهنین فایداسی داها چوخدور
"ساغلیغی قوروماق اوچون اینسانلار، ایدهآل اولاراق گونده ۱۰ مین آددیم آتماغی دئییل عینی زاماندا داها سرعتلی یئریمهیی ده هدفلهمهلیدیرلر"


text:
توقو
توقو — باتی آفریقادا دؤولت. اؤلکه غربدن غنا، شرقدن بنین، شیمالدان بورکینافاسو ایله همسرحددیر. گونئیدان قوینئیا کؤرفزینه چیخیشی وار. باشکندی لومه شهریدیر.
آدینین آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)[دَییشدیر]
اؤلکهنین آدی ائوه دیلیندن گلیر. ائوه دیلینده توگو سؤزو تو (دیلیمیزده: سۇ) و گو (دیلیمیزده: لیمان) سؤزلریندن عبارتدیر. آلمانین بۇرادا قوردوغو ایلک موستملکه نیظامیندا بؤلگهنی توگولاند آدی وئریلمیش، بۇنا دا اساسلاناراق بۆتون اؤلکه اۆچون توگو آدی ایستیفاده ائدیلمیش، موستقیللییندن سوْنرا دا بۇ آد یئنی اؤلکهنین آدی اوْلاراق دا سئچیلمیشدیر.
جوغرافیا[دَییشدیر]
اؤلکهنین بوتؤولوکده صاحیب اوْلدوغو ۱،۶۴۷ km-لیک سرحدیندن ۶۶۴ km-i بنین، ۱۲۶ km-i بورکینافاسو، ۸۷۷ km-i غنا ایله همسرحد اوْلدوغو حالدا، اؤلکهنین بۇندان باشقا اطلس اوقیانوسونا دا ۵۶ km-لیک ساحل خطی وار.
اهالی[دَییشدیر]
توقو گنج اهالییه صاحیب اوْلوب، ۲۰۱۴-جو ایلین تخمینی معلوماتلارینا گؤره اهالینین ۵۹،۷۸%-i ۰-۲۴ یاش آرالیغیندادیر. اؤلکهنین یالنیز ۳،۳۷%-سی ۶۵ یاش و داها یاشلیدیر.
۰-۱۴ یاش: ۴۰.۴۴% (نفر ۱،۵۷۳،۳۶۳ / قادین ۱،۵۶۳،۲۶۷)
۱۵ -۲۴ یاش: ۱۹.۳۴% (نفر ۷۴۹،۰۰۲ / قادین ۷۵۱،۵۷۱)
۲۵ -۵۴ یاش: ۳۲.۵۸% (نفر ۱،۲۵۵،۵۲۴ / قادین ۱،۲۷۱،۸۰۴)
۵۵ -۶۴ یاش: ۴.۲۷% (نفر ۱۵۶،۲۴۹ / قادین ۱۷۵،۰۸۹)
۶۵ یاش و داها یاشلی: ۳.۳۷% (نفر ۱۱۲،۸۴۵ / قادین ۱۴۸،۲۲۳)
شهرده یاشایانلارین نیسبتی ۲۰۱۵-جی ایلین معلوماتلارینا گؤره ۴۰% اوْلان اؤلکهده، اهالینین ایللیک آرتیم نیسبتی ۲۰۱۶-جی ایلین تخمینی معلوماتلارینا گؤره ۲،۶۶% سوییهسیندهدیر.
ائتنیک تئرکیبی[دَییشدیر]
اؤلکه اهالیسینین ۴۰،۱%-i ائوه ائتنیک قروپوندان عبارتدیر. ائوه لر اؤلکه اهالیسینین اکثریتی تشکیل ائدیب، اساساً اؤلکهنین گونئی بؤلگهلرینده یاشاییرلار. اؤلکه اهالیسینین اکثریتی تشکیل ائدن ایکینجی ائتنیک قروپ ایسه ۲۳،۱% ایله تئمبا ائتنیک قروپو اوْلوب اساساً اؤلکهنین مرکزینده و شیمالیندا یاشاییرلار.
دیل[دَییشدیر]
اؤلکهنین فرانسه موستملکهسیندن خلاص اوْلوب موستقیللیینی اعلان ائتدیینه گؤره اؤلکهنین رسمی دیلی کولونیانین صاحیبی اوْلان فرانسه نین دیلی اوْلان فرانسه سئچیلمیشدیر. فرانسه دان باشقا اؤلکهده میلّی دیللر اوْلاراق قبول ائدیلن ائوئجه و کابیئجه دیللری ده بللی اهالی قروپو طرفیندن ایلئتیشیم دیلی اوْلاراق ایستیفاده ائدیلیر. بۇ دیللره میلّی دیل دۇروم ۱۹۷۵-جی ایلده دؤورون دؤولت باشچیسی ایادما طرفیندن وئریلمیشدیر. بۇ دیللریدن باشقا جمعیت آراسیندا دانیشیلان بیر چوْخ یئرلی دیللر ده وار.
دین[دَییشدیر]
توقودا دین آزادلیغی مؤوجوددور و ۵۱% ایله خالقین یاریدان چوْخو طبیعت اینانجینا مالیکدیر. اؤلکهده ۲۹%-لیک بیر حیصّه سی کریستیانلیغا اینانیر. گئتدیکجه آرتان و اهالینین ۲۰%-لیک حیصّه سینی مئیدانا گتیرن دسته ایسه ایسلام اینانجینا صاحیبدیر. بۇندان باشقا ساحل بؤلگهسینده آز دا اوْلسا یهودی ایجمالاری یاشاماقدادیر، چوْخ آز بیر حیصّه سی ایسه وودو اینانجینا گؤره حیاتینی یاشاماقدادیر. یئرلی دینلر آراسیندا ان اهمیتلیسی، توقودا یارانمیش و بنین، نیجرییا، بورکینا فاسو کیمی اؤلکهلره ده سیرایت ائتمیش اوْلان، بؤلگه مدنیتینین و اینجه صنعتینین مئیدانا گلمهسینده اهمیتلی قاتقیلاری دا اوْلان وودو دینی، داها سوْنراکی دؤورلرده آوروپالیلار طرفیندن آپاریلان توگولو و بنینلی قوللار طرفیندن هایتییه آپاریلمیش و بۇرادا دا یاییلمیشدیر.
ایقتصادیاتی[دَییشدیر]
اؤلکه ایقتصادیاتینین ان مؤهوم حیصّه سینی کند چیفتلیک (مزرعه) تشکیل ائدیر. اؤلکهده ایشلین اهالیسینین اۆچده ایکیسی کند چیفتلیک (مزرعه) ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. قارغیدالی، یامس، مانیوک، داری، یئر فیندیغی، قاراباشاق یارماسی، قهوه اؤلکه داخیلینده اکیلن و یئتیشدیریلن ان اهمیتلی اکینچیلیک محصوللارینی تشکیل ائدیر.
ایللیک ۳% ایقتیصادی آرتیم گؤسترن توقو، بۇ بؤیومهدن کیفایت قدر فایدالاناماماکتادیر. اؤلکه ایقتصادیاتی جمعیتین اؤز دولانیشیغینی تامین ائتمک اۆچون ائتدیی اکینچیلیک فعالیّتیندن و قیسمن ایسه تیجارتله باغلیدیر. اؤلکه احتیاجی اوْلان یئیجک مادهلرینی ایسه اؤلکه خاریجیندن ایدخال ائدیر.
اؤلکه داخیلینده کئچیریلن اؤزللشتیرمهلره رغمن هازیردا دا بیر چوْخ اهمیتلی قیسمت دؤولتین نظارتی آلتیندادیر. توقو ۱۶ عضولو باتی آفریقا دؤولتلری ایقتیصادی بیرلییینین عضوو اوْلوب، بیرلیین اینکیشاف فوندو مرکزی باشکند لومئدهدیر. بۇندان باشقا جفا فرانکی ایستیفاده ائدن سککیز دؤولتین عضو اوْلدوغو باتی آفریقا ایقتیصادی و پول بیرلییینین (اۇئموا) ده بورکینا فاسو، بنین، فیل دیشی ساحلی، قوینئیا بیساو، مالی، نیجر و سئنئگال ایله بیرلیکده عضوودور. اۇئموا-یا باغلی بیر قۇرولوش اوْلان باتی آفریقا اینکیشاف بانکینین (بواد) مرکزی ده لومئدیر.
ایخراجات[دَییشدیر]
اؤلکهنین ۲۰۱۲-جی ایلین معلوماتلارینا گؤره ایخراجات ائتدیی ایلک سککیز اؤلکه بۇ شکیلدهدیر:
هیندوستان ۱۴.۲%
لوبنان ۱۰.۶%
بورکینافاسو ۷.۶%
بنین ۷.۵%
چین ۶.۱%
نیجر ۵.۸%
هولند ۵.۲%
غنا ۴.۴%
ایدخال[دَییشدیر]
اؤلکهنین ۲۰۱۲-جی ایلین معلوماتلارینا گؤره ایدخال ائتدیی ایلک دؤرد اؤلکه بۇ شکیلدهدیر:
چین ۴۰.۴%
هولند ۷.۹%
فرانسه ۵.۴%
بؤیوک بریتانیا ۵.۳%
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- ^ Constitution of Togo (2002). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 14 February 2012. یوْخلانیلیب20 November 2011.
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ Togo. Central Intelligence Agency. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2020-08-31. یوْخلانیلیب26 October 2017.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Togo. International Monetary Fund.
- ^ Gini Index. World Bank. یوْخلانیلیب2 March 2011.
- ^ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب21 March 2017.
- آفریقا اؤلکهلری
- آفریقا بیرلیگی اویهلری
- توقو
- فرانسهجه دانیشان اؤلکهلر
- آز توسعه ائتمیش اؤلکهلر
- آفریقا بیرلیگی اؤلکهلری
- ۱۹۶۰ - جی ایلینده توقو اؤلکهسینده یارانانلار
- Economic Community of West African States
- فرانسهجه دانیشان اؤلکهلر و اراضیلر
- Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
- ایسلام ایشبیرلیگی تشکیلاتی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- جومهوریتلر
- ۱۹۶۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- West African countries
- Countries in Africa


text:
بیر اوزاق کند وارایدی. ائله اوزاق ایدی گل گؤره سیز. ان اوجقار یئرلرده. اردبیلدن, خالخالدان، میانادان بیر خیلی اوزاق یئرده. او کنده نه چرچی گلرمیش, نه ده بیر گئدیب گلن وارایمیش. ائله بیل دونیانین لاپ قوتاران یئریایدی.
بیر گون بیر دَوه, یییهسیندن قاچاراق داغلاردان، داشلاردان کئچیب، گلیب یئتیشیر او کنده. سحر چاغی کندلیلر یوخودان دوران کیمی دَوهنی گؤرورلر. هامی مات قالیر. آخی اوندان اؤنجه, هئچ بیر واخت دَوه گؤرمهمیش ایدیلر.
هامی گلیب دوه نی دؤرهلهییب, تعجوبله باخیردیلار. هامی بیر بیریندن سوروشوردولار: آی بال%


text:
نئیه گولورسن تبریز! ــ محمد احمدی زاده
- توضیحات
- منتشر شده در سه شنبه, 10 دی 1392 03:55
ائل” گؤلو”پارکینین وحشت تونئلینده کی قورخوما می یوخسا
آلنیما باستیغین او قوربت دامغاسینا
یا دا” پاساژ” کوچه سینده، سودوح قوخوسوندا
لاواش آراسیندا یئدیغیم او یومورتا، یئرآلماسینا
شعرشعرهانی به دئمیشدین” ححماوار”ین بستانلاریندان
ساخلادیغین منه وارهله
بیر نئچه کالاه، قوهون جیبلرینده.
هانی به دئمیشدین منه، “نوکززه” نین ایلمک سالان قیزلاریندان
گؤزلری دئییل، دوداخلاری ایسلاناجاق بیر جوت اوپوش هوسینده.
“مارالان” دان گئچرکن، هئچ دوخونمادیم بیله
“قییاس” محلله سینین او سوواخدان دووارینا
ییخیلماسین دییه، یالقیز آبانین یاتاق اطاغینا
آما سن تپیک لرینی باستین قوجامان “ارک” قالاسینا
اوچورتدون اونی آیاق آلتینا توشموش تاریخ کیتابیما
سونرا دا هر جومه لری قالخدین آیاغا
جنازه سی اوسته مئییت نامازینا
اونوتمایاجاغام هر سنه منی
معللیمین میزی اوستونده اوزالتدیغینی
عقدیم اوخونمادان حامیله اتدیغینی.
اونوتمارام اؤیرنمه ین آنادیللرینی
او دوغوردوغوم اون ایکی بیج اوشاق مدرسه کارنامه لرینی.
اونوتسام دا دوققوز یاشیندا کی مدرسه می
آووج لاریمین ایچینده شیلانگین ایستی سینی
هله ده اونوتمارام اون دوققوز یاشیمی
یونیورسیته نین اؤنونده
ماسکه لی موتورچونون باتوموندان
دیزلریمین آغری سینی
آه “ثیقه الاسلام”!
منیم سون صینیف مدرسم
ایک سفر باشماقلاریمین دابانینی یاتیرتدیغیم گؤنلر
“سه راه امین” ده ایلک سیگاریمی چکیب گونه شه، بوی دئدیغیم گؤنلر
هارالاردایدین به سن تبریز!
تپیک لر آلتیندا دیشلریمین سیندیغیندا
اللریم اوستونده سیگارلارین سوندورولدوغوندا
اوشاقلیغیمی، هفته سونو گزی لریمده
حامیله بیرقادین کیمی دوشوردون
”گولوستان باغی” نین تووالت لرینده.
گنج لیغیمی دا بوغدون
بالاجا قارا بالیغین گؤزونده کی هوسینه
دنیزین ماویلیلیک توزونو سرپتیکدن سونرا
“آراز” نهیرینده.
ایندی به هارداسان تبریز!
بو یاشلیلیق سورگونومده
گل باری توت الیمدن
قازیم آرزولاریمین مزارینی
اوشاقلیق، جاوانلیق، یاشلیلیغیمی
قویلاییم اونلارلا بیرلیکته
یالنیزلیق قبیریمده.


text:
باروخ اسپینوزا
باروخ اسپینوزا ویا بندیکت اسپینوزا ( عیبری ברוך שפינוזה؛ سونرالار لاتینجا Spinoza, Benedictus Baruch؛ 24 نووامبر 1632[۱][۲][۳]، آمستردام، هولند [۴]– 21 فوریه 1677[۱][۲][۳]، لاهه[۴]) — یهودی اصیللی هولند فیلوسوفو، یئنی دؤور فلسفهسینین ان گؤرکملی نومایندهلریندن بیری، راسیونالیست، پانتئیست.
آدی تاریخده 100 ان چوخ اؤیره نیلمیش شخصیتلر سیاهیسینا داخیل ائدیلیب.
یاشامی[دَییشدیر]
"اوروپالی صوفی " بندیکت اسپینوزا (1632-1677)، آمستردامدا وارلی یهودی تاجیرینین عاییلهسینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. اورداکی یهودی ایجماعسی نین نوفوذلو عوضولریندن اولان عاییلهنین بو فردینده کیچیک یاشلاردا اعتیباراً کسکین ذکانی سئزن ایجماع نومایندهلری، اونون گلهجکده خاخام اولماغینا اومید ائدیردی. ائله او دا، ایلک تحصیلینی بو یؤنده آلیر. لاکین آتاسی نین اونون حاقینداکی پلانلاری -آتاسی اونون اؤزو کیمی تاجیر اولماغینی ایستهییردی — تحصیلینی یاریمچیق قویماغینا سبب اولور. لاکین اسپینوزا روحدان دوشمور، سربست شکیلده ریاضیاتی، طیبی، لاتین دیلینی اؤیرهنیر و آنتیک کلاسیکلرین اثرلری ایله تانیش اولور.
آتاسینین وفاتیندان سونرا اونون وضعیتی پیسلشیر، اوّلکی اینانجلارینی سورغولاماغا باشلاییر. حتّی ایش او یئره چاتیر کی، ایجماع اونون " عهدی-عتیق " تفسیری نین کوفری ایفاده لر احتیوا ائتدیگینه فیتوا وئریر و اونو ایجماعدان قووورلار (1656). ائله همین ایل او، آمستردامدان لاههیه گلیر، بوردا اؤز گوذرانینی میکروسکوپ و عئینکلر اوچون حاضیرلانان لنزلری جیلالاماقلا تأمین ائدیر. بونونلا یاناشی، ایلک فلسفی-علمی اثرلرینی ده محض بو دؤورده یاراتماغا باشلاییر. بو اثرلر ائله ایلک آندان اعتیباراً گوجلو تاثیر باغیشلاییر؛ حتّی اونو هئیدِلبرق بیلیمیوردونا موعلیم اولاراق چاغیریرلار. لاکین او حیاتی بویونجا هئچ کیمدن آسیلی اولماق ایستهمیردی؛ ائله بو سببدن ده بو تکلیفی ردّ ائدیر. "تانری، اینسان و اونون خوشبختلیگینه دایر" ، "عاغیلین تکامولو حاقیندا ریساله" ، " سیاسی ریساله" ، "اخلاق " و س. اونون اساس اثرلریدیر.
فلسفهسینین اساسی[دَییشدیر]
اسپینوزا فلسفهسینین کاراکتریک خوصوصیتی، فلسفهنی صحیح تمللر اوزرینده اینشا ائتمکدیر. بو سببدن ده ریاضیاتی اؤزونه مودِل اولاراق سئچیر. او دؤورده (ائله ایندی ده) جیدی و دقیق ایثباتلار ریاضیاتا مخصوص ایدی. "اخلاق " دا محض بئله عرصهیه گتیریلیب.
اسپینوزادا فلسفهنین اساسینی مادّه تشکیل ائدیر. مادّه دئدیکده نظرده توتولان، واحید، دایمی و سونسوز طبیعتدیر. او اؤز-اؤزونون سببیدیر.
اونون اینسانین ایدراک قابیلیتی حاقداکی تعلیمی ده اولوقجا ماراقلیدیر. اونا گؤره اینسان ایدراکی اوچ مرتبهدن عیبارتدیر. بیرینجی، نسنهنی یئترسیز عکس ائتدیرن، چوخ واخت ترددود یارادان، لاکین حقیقتین ذرهجیکلریندن عیبارت اولان حیسی ایدراکدیر. ایکینجی، آنلاماقدیر، ایستیناد نؤقطهسی موحاکیمه و عاغیلدیر. بو مرتبه — اؤز دیلی ایله دئسک — "حقیقتین اعتیبارلی منبعیدیر" . اوچونجو مرتبه ایسه سئزگی، بصیرتدیر بو، " اعتیبارلی (…) بیلیگین تملیدیر". بو یوللا آلینان حقیقت داها آیدین اولور.
اسپینوزا فلسفهسینده ان اوریژینال مؤوضو ایسه، "amor intellectualis dei" دیر. یعنی، تانرییا قارشی اینتللکتوال سئوگی. فیلوسوف ایصرارلا وورغولاییر کی، "اینسان تانرینی ذکاسی ایله سئوملیدیر". تمیز اینتللکتوال موناسیبتده هیجان و قورخو یوخ اولور. اینسانین روحو، ساکیت و ممنون قالیر. " یالنیز اینتللکتوال-معنوی گرگینلیک سایهسینده، اینسان حقیقی خوشبختلیگه واصیل اولا بیلر، (…) حیاتدا باش وئرن حادیثهلره ابدیلیک نؤقطهیی نظریندن باخماغا اؤیرشر، اشیا و حادیثهلرین درین قارشیلیقلی علاقهسینی اؤیرنر (…) ، بئله اولان حالدا، اینساندا تانرییا قارشی اینتللکتوال سئوگی یارانیر" . بو "رببین، اینسانی تلطیف ائتمهسیدیر".
کارل یاسپِرسین، بو حاقداکی شرحی ده چوخ ماراقلیدیر. " خالیص عاغیل، بو ان عالی مودریکهلری آشان تانیماق طرزی کی، اوندا اینسان ان موطلق آزادلیغا قوووشور ، تانرییا بسلهنن سئوگی ایله عئینیدیر، لاکین اسپینوزا تانریدان، بو سئوگیسینه هانسیسا بیر قارشیلیق گؤزلهمیر. چونکی تانری اینسانی اؤلچولرله سئون بیر اینسان وارلیغی دئییل. اسپینوزانی تانرییا محبتی فرقلیدیر، عئیناً ارمیانین تانرییا بسلهدیگی سئوگی کیمی. تانرینین وارلیغی اونون اوچون یئترلی دیر. تانرییا اولان سئوگی اونون سارسیلماز دایاغیدیر، (…) اسپینوزا و ارمیا تانرینین اونلاری سئودیگینه گؤره یاشامیرلار، عکسینه تانری وار اولدوغو اوچون یاشاییرلار" .
دینی فاناتیزمین تعقیبیندن گوجله یاخاسینی قورتاران اسپینوزانین، جمعیت و آزادلیق حاقینداکی دوشونجهلری ده چوخ قاباقجیلدیر. اونا گؤره، اسپینوزا دا، هوبزلا عئینی فیکیرده ایدی کی، "اینسانلارین ایجتیماعی موقاویله ایله یاراتدیقلاری دؤولتین اساس مقصدی شخصیتین حوقوق و آزادلیقلارینی تأمین ائتمکدیر (…) آزادلیق درک ائدیلمیش ضرورتدیر" . فردی و ایجتیماعی آزادلیق، شخصیتین یالنیز حوقوق و ویجدان آزادلیغی نین قبول اولوندوغو بیر جمعیتده سیغیناجاق تاپماق مومکوندور. بو اونون، "حوقوقی دؤولت نئجه اولمالیدیر" سوالینا جاواب وئرمکله باشلایان، ایجتیماعی-حوقوقی یازیلاری نین اساس مؤوضوسودور. ایلک نؤوبهده هر اینسان طبیعی حوقوقلارا مالیکدیر. عالی مؤوجودلوق فورماسیدیر.
اتکیازیلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Baruch de Spinoza.. 2009.
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ Baruch Spinoza // Nationalencyklopedin (шBeд.).. 1999.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ Baruch Spinoza // Indiana Philosophy Ontology Project (ing.).
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ CokoлoB, Bacилий BacилbeBич (филocoф) CпиHoзa БeHeдиkT //Бoлbшaя coBeTckaя эHциkлoпeдия (rus.): [B 30 T.]. / пoд peд. A. M. ПpoxopoBa 3-e изд.. MockBa: CoBeTckaя эHциkлoпeдия, 1969.


text:
آذر بایجاندا اسلام اؤنجه سی تورک دولت لری – ۲
۱۳۹۹/۴/۳۰
عزیز قوروپداشلار! سلاملار!
کئچن هفته بوتون تورک دونیاسی، حتا غیرتورک اؤلکه لر ده حیله کار ائرمنیلرین آذربایجانا تجاوزلارینا
قارشی آیاغا قالخدی و ایران گونئی آذربایجان خالقی دا قان قارداشلاری ایله همرای اولاراق متجاوزلر قارشیندا
دایانماغا سس وئردی. شوبهه سیز قاراباغ بیزیمدیر و بیزیم اولاجاق. ائرمنیلرین الینی همیشه لیک وطنیمیزدن
کسمه لی ییک. بو دستکله مک حتا اویغور تورکلری طرفیندن ده اولموشدور؛ اونلار اؤزلری چین دولتی
طرفیندن باسقی و اشکنجه آلتیندا اولاراق آذربایجانا دایاق دوردولار و قاراباغدان حیمایه ائتدیلر. تاسوفله ایران
– رهبر دئیه رک کی قره باغ اسلام دونیاسینا عاییددیر و حتا بیر سیرا نظامدان قوولان سیاستچیلر او جملهدن
علی مطهری دئدی کی بیز ائرمنستان و آذربایجان ساواشیندا اقوام مساله سینه گؤره ائرمنستاندان حیمایه
ائتدیک!(؟.) آنجاق یئنه ده ایران رادیو و تلویزیونو یانلیش یولونو داوام ائتدی و آبروسوزلوغونا داوام ائتدی. هر
حالدا بو تئزلیکده دونیا قاراباغا نسبت اؤز مناسبتلرینی اعلان ائدیب و آذربایجان حقلی اولدوغونو بیلدیره-
جکدیر و بیلدیرمکدهدیر. دونیا بیلمهلیدیر قارالاغ بیزیمدیر، بیزیم ده اولاجاق!
بیزیم بوگونکو سؤزوموز اسلام اؤنجه سی آذربایجاندان قورولان تورک دولتلرینین ایکینجی بؤلومودور.
کئچن هفته نین دانیشیقلارینین داوامینی سیزین قوللوغونوزا چاتدیرماق ایسته ییرم. کئچن هفته اوزون بیر
مقدمه دن سونرا هون امپریاسی حاققیندا دانیشدیق. هون امپریاسی ۲۲۰ایل میلاددان اؤنجه باشلامیش و
۲۱۶میلادا قدر اوزانمیشدیر. هوندان سونرا آسیادا اوچ تورک دولتی بیر زماندا یاشاییر تابقاچلار ۳۸۶جی ایلده
تاریخده گؤرونورلر و ۵۳۴ایلینه قدر حکومت سورورلر. اونلارلا برابر ژوان ژوانلار یاخود آکون لار – آخونلار،
آوارلار و یا هفتالیتلر آدلاناراق حکومت سورورلر و آردیجا گؤگ تورکلر میدانا گلیر. ژوان ژوانلارین بؤیوک
سرداری اولان بومین خان، شاهین قیزینا ائلچی اولور آما شاه بونا راضی اولماییر. بومین خان دا عصیان ائدهرک
شاها باش اگمهیه بویون قاچیریر و یاواش – یاواش گوجله نیر و ژوان ژوانلاری سیناغا اوغرادیب اؤزو حکومت
باشیندا دایانیر ۵۵۲ . میلادی دا گؤگ تورک دولتینی تشکیل ائدیر و بیر اپریایا چئوریلیر. ژوان ژوانلار یا
آکونلار و یاخود آوارلار آسیادان سورولوب اوروپایا گئتمه یه مجبور قالیرلار. آوارلارلارین بوگون ده قافقازلاردا
ساکین اولانلاری قالمادادیر. اونلار مسلمان اولاراق چچن و قالموقستاندا بیر میلیون جمعیتی احاطه ائدیر.
آذربایجان جمهوروسوندا دا بوگون ۵۰میندن آرتیق آوارلار یاشاییرلار.
آوارلار ۵۱۷ایلینده حکومتلری قورولور و ۸۰۴ایلینه قدر اوزانیر. اونلار مرکزی اوروپادا دا حکومت قورموشلار.
۵۵۷ایلینده قافقازدان قسطنطنیه یه گئدیب و بیزانس ایله ایلگی قورورلار. آوارلار ۵۶۲ایلینده قارا دنیز اوست-
لرینه و دانوب چایینین گونئی بؤلومونو الده ائتدیلر و بالکانلارا داخیل اولدولار. بیزانس دولتی اونلاری باسقی
آلتینا آلیب و آوارلارین قوزئی باتیا کؤچمه لرینه سبب اولور. آنجاق فرانکلار دا اونلارین ایرهلی گئتمه لرینین
قارشینی آلیرلار.
آوارلار تنگریسم – گؤگ تانری دینینه باغلی اولاراق ایکی دؤوره حکومت صاحیبی اولموشلار: بیرینجی دؤره
۵۶۲دن ۶۰۲ایلینه قدر و ایکینجی دؤوره ۵۶۷ده ۸۰۴ایلینه شامل اولور. عرب قایناقلاریندا آوارلاری صاحب
السریر بیلیب و ساسانیلار کیمی تخت صاحبی اولموشلار. آوارلار بیر زمانلار دا داغلی قاراباغدا یاشامیشلار و
شوشا اونلارین باشکندی اولموشدور.
گؤگ تورک سولاله سی بوتون آسیانی منچورودان توتوب خزر دنیزینین باتیسینا قدر الده ائدیر و گئنیش
بیر اؤلکه یه صاحاب دورور. بومین خان قدرتی اله گتیردیکده دولتینی گؤگ تورک آدلاییر، اؤزونو خاقان و
اشینی ده خاتون آدلاییر. ایلک دفعه اولاراق تورک آدینا دولت قورماق، اونون سولالهسینه عاییددیر. بومین
خاقانین قارداشی ایستمی بیر یابغو کیمی امپریانین باتی بؤلگه لرینی دولاندیرماغا تکلیف آلیر. بومین اؤلدوکده
ایستمینین اوغلو تاردو ایش اوسته گلیر. اوست – اوسته گؤگ تورک خاقانلاری تدبیرلی و گوجلو اولاراق
امپریانی گوجلندیریب و گئنیشلندیریرلر. گؤگ تورکلرین بو خاقانلاریندان آد چکمک اولار: قاراخان، موغان
خاقان، تاسپار، آشبارا، باغاخان، توولا خاقان، سیه پی خاقان، چوولو خاقان، ایل خاقان و باشقالاری. آنجاق
گؤگ تورک سولاله سی نین آلچاق اوجالیغی و ائنیش – یوققوشو اولموش، بیر زمانلار ان گوجلو بیر امپریا
اولموش و گاهدان دا چین دولتینه یئنیلمیشدیر. آما ایکینجی دؤوره ده ایکی بؤیوک خاقان : بیلگه خاقان و
گول تکین اؤزلریندن یادگار قویان آبیده لرله تورک تاریخینی ایشیغا چیخارمیشلار. اونلارین بیر وزیری قوتلوق
و بیری تونیوکوک اولموشدور. هر ایکیسی ده عقل و باجاریقدا مثلسیز اولموشلار. تونیوکوک تورک دونیاسی-
نین ایلک مورخی ساییلیر و اورخون – یئنیسئی کتیبه لرینی او تیکدیرمیشدیر. بیلگه خاقان و گول تکین
امریله اولورسا دا تونیوکوک بو آبیده لری تیکدیرمیش و تورک تاریخینی تثبیت ائتدیرمیشدیر. سئویندیریجی
حالدیر کی بو ایل – ۲۰۲۰جی ایل یونسکو طرفیندن تونیوکوک ایلی آدلانمیش و اونون اوچون عزیزله مه
مراسیمی کئچیریلیب و ایشلری آراشدیریلاجاقدیر.
بیلدیگیمیز کیمی گؤگ تورکلر آذربایجانا قدر اوزانیب و بورادا اؤز حاکیملرینی قویموشلار. اونلارین لیاقتلی
نمایندهلری آذربایجاندا خزرلر اولموشلار. خزرلر باشاریلار گؤستهریب و یوزایللر بویو آذربایجاندا مدنیت
اوجاقلارینین قورولماسینا یاردیمچی اولموشلار. خزرلر اوزون مدت آذربایجاندا حکومت سوروب و سونرالار
اوروپایا کؤچمه مجبوریتینده قالیرلار. خزرلر ساسانیلارا قارشی بیزانس ایله ال بیر اولور. آگاپیوسون یازدیغینا
گؤره، بیزانس امپراتورو هراکلیوس قوشونوندا ۴۰میندن آرتیق تورک خزرلردن وار-ایدی. هراکلیوس خزرلرین
یاردیمی ایله خسرو پرویز ایله ساواشا دورور. آگاپیوس سوری مورخ اولاراق ۹۴۱ایلینده کتابینی یازمیش و
خزرلرین آذربایجاندا اولدوقلارینی آچیقلاییر و هراکلیوس ایله ال بیرلیکلریندن یازیر. ابن خردادا گؤره
آذربایجان شهرلرینین چوخو خزرلرین الینده اولموش؛ ابن فقیه اوچونجو هجری یوزایلینده گنجه، قره باغ و
نخجوانی خزرلر یوردو تانیماقدادیر. ابن مسکویه تجارب الامم اثرینده ۴جو یوزایلده آذربایجانین بوتونلوگونو
تورک خالقلارین اولدوغونو دئییر. آگاپیوس ۷۳۰م ایلینین ساواشلاریندا خزر تورکلری آذربایجاندا جراح ابن
عبدالله ایله ساواشینی یازیر و خزرلر آذربایجانی الده ائدیب و عربلرین قاچماسینی دا ایضاح ائدیر.
ائرمنی مورخلریندن ماتئوس اودسا ۱۱۴۴م قبچاق تورکلرین نئچه مین ایل آذربایجاندا اولدوقلارینی یازیر
و مسعودی ده بونا اشاره ائدیر. میکایل چمیچ “ائرمنستان تاریخی” کتابیندا خزرلری ساکالار ائولادی بیلهرک
آذربایجان خالقینی و سلجوقلولاری دا همان سویدان اولدوقلارینی بیان ائدیر.
تاسوفله ایران فارس یازارلاری چالیشیرلار خزرلردن پیس بیر منظره یارادیب و اونلارین یهودی اولدوقلارینی
بؤیوده رک خزرلری اسلام پرچمینین یاییلماسی قارشیندا بیر مانعه اولدوغونو بؤیوتسونلر. دوغرودور خزرلرین
خاقانلاری یهودی اولموشلار. جالب بوراسیدیر کی خزر خاقانلاری اوچ دین نماینده لرینی – اسلام، مسحیت و
یهودیت – سارایینا چاغیریب و دینی مباحثه لرده اشتراک ائتدیکلرینی ایسته ییر. عباسی خلافتی طرفیندن
ده روحانیلر گلیب و بو مباحثهده اشتراک ائتمیشلر. تاریخی قایناقلار بو روحانیلرین ده آدینی چکیرلر. آنجاق
بو مباحثهلر دفعه لرله باش توتور و یهود دینی نین نماینده سی باشقا دینلرین نمایندهلرینی دالدا قویور. بونا
گؤره ده خزر خاقانی یهودی دینینی قبول ائدیر. آما بونونلا بئله تامام تاریخچیلر یازیرلار کی خزرلرین
شهرلرینده هر اوچ دین آزادلیقلا تبلیغ اولونوردو و تاریخی یازیدیغینا گؤره مچیدئ، کلیسا و کنیسه لر بیر –
بیرینین یانیندا قورولور تیکیلیردی و هر کس آزادلیقلا اؤز دینینده یاشاییردی. تاریخدن آلدیغیمیز معلومات
گؤسته ریر کی خزرلرین باشکندی اولان ایتیل چایینین یانیندا دربند شهرینده مچیدلرین مناره سی باشقا
معبدلردن اوجا اولموشدور.
خزرلردن بیزه بؤیوک یادگارلار قالمیش، تاسوفله بیر سیرا ساوادسیز یازارلار یازیر کی خزرلردن تکجه بیر
کلمه تورکو سؤز قالمیش و اودا “اوخویوروم” کلمه سیدیر. بو بیر حالدادیر کی حتا بوگون خزرلرین الیازمالاری
“نوم بیتیک” عنوانلی اثر الدهدیر، ولی چون اونلار یهودی اولموشلار و بو کتاب یهودیت دوعالارینی یازمیش،
اونا گؤره مسلمانلار طرفیندن قارشیلانمامیش و قیراقدا قالمیشدیر؛ بیر حالداکی دین باخیمیندان یوخ، بلکه
دیل و ادبی باخیمیندان دهیرلی بیر اثردیر. آنجاق هله بئله کتابلارین چوخلوغو شوبهه سیزدیر. بو بارهده بو
سطیرلرین یازاری طرفینده بیر کتاب منتشر اولموشدور.
تاسوفله ایران فارس عالیملری حتا باشقا دیللردن ترجمه ائتدیکده کلمهلری عمدی اولاراق یانلیش ترجمه
ائدیرلر مثلا چالیشیرلار خزرلری اسلاو تانیتدیرسینلار و اونلارین خاقانلارینی تزار آدیلا دیله چکسینلر و
بیلمیرلر کی هله بو زمان روس دولتی یارانمامیش و تزار دا اولا بیلمزمیش.
بولقارلار
مورخلرین دئدیگینه گؤره بولقارلار خزرلرین دیلینده دانیشارمیشلار و تورک اولدوقلاری تامام مورخلر
طرفیندن تایید اولموشدور. بولقارلار ایلک دفعه ۳۵۰ایل میلاددان اؤنجه تاریخده آدلاری چکیلیر و توپلولوقلار
شکلینده تانینیرلار. آنجاق ۶۸۱جی ایلده ایلک کؤچری دولتی تشکیل ائدیرلر. اونلارین یوردلاری بوگونکو
تاتارستان اولموش و سونرالار آذربایجانا گلیرلر و یئنه توپلولوق شکلینده بورادا یاشاییرلار. بولقارلاری ۶و ۷جی
یوزایلده بؤیوک بیر مورخلری واردیر قاضی بردج آدیندا. قاضی مصطفا بردج عئیمی حالدا بلقارستاندا بیر بؤلگه
نین حاکیمی اولموشدور. او، اؤز کتابیندا – بولغارستان تاریخی – بولقارلارین تاریخینی یازاراق چوخلو تورک
دولت و خالقلارینا اشاره ائدیر و ایل به ایل آذربایجاندا اوز وئره ن اولایلاری آچیقلاییر. او گؤستهریر کی ۶۸۰
ایللرینده بولقارلار آذربایجاندا اولموشلار و خزرلرله دوستلوق ائدهرک قاراباغدا و گنجهده یاشاییرمیشلار. قاضی
بردج ۱۲۴۶جی ایلده وفات ائتمیش و بو اثردن آلدیغیمیز معلومات گؤسته ریر کی گنجه نظامی ایله گؤروشو
اولموشدور. قاضی بردج بیر بولقار شاعیریندن دانیشیر میکاییل آدیندا کی بولقارلار آذربایجاندا اولدوقلاری
زمان شان قیزی داستانی آدیندا یازمیشدیر. بو اثر بولقارلارین آذربایجاندا یاشادیقلاری زمانا عایید اولور و قاضی
بردج بو اثری آذربایجان تورک اثری کیمی ده ده یرلندیریر. عئینی حالدا نظامینین خسرو و شیرین منظومه سی
ایله شان قیزی داستانینین آراسیندا قونو یاخینلیغینا دا اشاره ائدیر. بلکه ده نظامی بو اثردن ایلهام آلاراق
یازمیشدیر. هابئله سانکی نظامی اؤز الیازمالاریندا قاضی بردجه وئرمیشدیر.
اونوتمادان عرض ائدیم کی قاضی بردج اؤز یاشاییشیندان دا یازیر و آزان اوغلو اولموش و آرپات نوهسی
ساییلیر. بردج محمد گالی آدلی بیر عارفدن ده سؤز آپاریر کی هون کتابی آدلی بیر اثر یازمیش ، عئینی حالدا
جلال الدین خوارزمشاهین کتابخاناسیندا کتابدار عنوانیندا ایشله ییرمیش. باشقا بیر شخص، قاضی بابا آدلیدیر
کی قاضی بردجین شاگیردی اولموش و بردجین اؤلوم تاریخینی (۱۲۴۶م) او یازمیشدیر. قاضی بردجین اثرینی
رینولد کؤهلر آلمانجایا چئویرمیش و واسیلی رادلوف دا اوچ کتابدا قاضی بردجدن آد چکمیشدیر. چکیجی بیر
نوکته ده بوگونکو نقده آدلانان شهرین آدینی دوزگون اولاراق سولدوز یازمیشدیر.
قاضی بردج آذربایجاندا یاشایان تورک خزرلرین یوکسک سویه ده کولتورلریندن دانیشیر و اونلاری آقاجری
ده آدلاییر. بونا دلیل، اونلارین آغاجلیقلار – جنگل ده یاشادیقلارینا دا اشاره ائدیر. قاضی بردج آذربایجان
اولایلارینی ایل به ایل یازیر و شهرلرینی ده تانیتدیرماغا چالیشیر. آنجاق بولغارلارا گلدیکده رهبرلرینی بالتاوار
تانیتدیریر و دلیل ده بودور کی رهبرلری ساواش زمانی الده بالتا آلیرمیش. پرچملرینین اوستونده ده اولدوز
ایله بالتا شکیلی واریمیش. بالتاوار اؤنملی بیر لقب ساییلیر.
بولقارلار اوروپایا گئده رک ۸۸۵میلادی دا خطلرینی سیریلیک خطینه چئویریرلر. قاضی بردج اثریندن
آلدیغیمیز معلومات بولقارلارین موسیقی آلتلری ده اؤنملیدیر. اونلار آدلاری بئله دیر: کاوال (قاوال)، دودوک،
کاباگیوا، گادولکا، توبان (طبیل) و . . . گؤروندویو کیمی آذربایجان موسیقی آلت لرینه یاخین آدلاری واردیر.
تاسوفله ایران فارس یازارلاری چالیشیرلار بولقارلارین تورک اولمادیقلارینی اثبات ائتسینلر و تکجه نئچه
سؤزجوک فارس دیلیندن اونلارین دیلینه داخیل اولدوغونو فارسلارلا بولغارلار آراسیندا ایلگیلری قابارتسینلار.
۱۳۹۰جی ایلده بیر بولغارستانلی عالیم – ایوو پاتوف – ۲۵ایل زحمتدن سونرا بیر سؤزلوک: بلغاری – فارسی
یازاراق ایراندا جمهوری اسلامینین ایل کتابینین اؤرولونو قازانیر. بو حرکتین برابرینده چوخلو تبلیغات ایرهلی
آپاریب و بلغارلارین تورک اولمادیقلاری و فارسلارا یاخین اولدوقلارینی اله آلیرلار. حتا محمد سجادیه – آدلیم
فارس یازاری بلغارلارین آغ دریلی اولدوقلارینی اله آلاراق تورک اولمادیقلارینا بیر دلیل کیمی اورتایا آتیر.
اونون اوزون مقاله سی خواندنی درگیسینین ۸۱و ۸۲جی ساییلاریندا ( )۱۳۹۳یاییلیر.
بلغارستان بوگون مدرن دولت صاحبی اولاراق ادبیاتی و بؤیوک تورک یازارلاری دونیا سویه سینده شهرتلی
دیرلر. باشکندلری صوفیه بیر میلیون یاریم جمعیت و وارنا ایکینجی شهری اولاراق یاریم میلیونا یاخین
جمعیتی واردیر. بلغارستانین عطری بوگون دونیادا معروفدور.
مجارلار
ماجغارلار یا مجارلار دا تورک سویلو اولاراق آسیادان سیبری یولو ایله بوگونکو مجارستان آدلانان توپراقلارا
کؤچموشلر و اورادا دولت قورموشلار. مجارلارین ایلک دولتلری آرپاد طرفیندن قورولموش و آرپاد ۸۹۵ایلینده
حکومت باشیندا دایانمیشدیر. سونرا اونون اوغلو ایشتون شاه اولاراق مسیحیت دینینی قبول ائتمیشدیر.
مجارلارلا بولغارلار آراسیندا یاخینلیق و ایلگی اولموشدور. حتا دولتلرینی بیر زماندا قورماغی باجارمیشلار و
۱۱۰۸جی ایلده مجار دولتی تشکیل تاپیر. یئددینجی امپراتور کنستانتین ۹۰۵جی ایلده یازدیغی کتابدا De
Administrando Imperiaاثرینده مجارستانی تورک اؤلکه سی آدلاییر و اونون قونشولارینا دا اشاره ائیدر.
او، مجارلاری پچنکلردن اولدوغونو یازیر.
مجارلار اوروپادا ژرمنلرله توققوشوب و اونلاری سیناغا اوغرادیرلار. موغول زمانی موغوللارا یئنیلیب و ۱۴جو
عصرده عثمانلی شاهلارینا تابع اولورلار. بوندان سونرا دیللری و ادبیاتلاری دا زنگینله شیب و بوگون ادبیاتلاری
دونیا سویه سینده تانینمیشدیر. تاسوفله بیزیم فارس وطنداشلاریمیز مجارلارا دا اویدورمالار و تحریفلرله
یاناشیرلار و مجارلاری تورکلردن اوزاق بیلدیکلرینی دیله گتیریب و گاهدان اؤزلریله علاقه دار اولدوقلارینی ادعا
ائدیرلر. او جمله دن اعتماد درگیسی ۱۳۹۸جی ایلی اسفند آیینین بیرینده بیر مقاله یایاراق مجارلارلا توران
سؤزونه قارشی مقاله ده یانلیش فیکیرلری یایماغا چالیشیر. بیلیرسینیز هر ایکی ایلدن بیر، مجارستاندا توران
مراسیمی بیر فستیوال کیمی قورولور و دونیا تورکلری مجارستانا توچلانیب بیرلیکلرینی اوزه چیخاریرلار. بو
تؤره نده تامام تورک اؤلکه لرینین نماینده لری اشتراک ائدیر. بو حرکت بیزیم فارس ایرانلیلاریمیزا خوش
گلمه ییر و اونو اؤزلرینه قارشی بیلیرلر.
هر حالدا بوگون تورک مجارلار باشی اوجالیقلار مجارستاندا مدرن دولتلرینی قوروب و تورک ادبیاتینی دونیا
ادبیاتی نین زیروه سینده ساخلایا بیلیرلر.
آردی وار. . .


text:
یای (سیلاح)
یای — اوخ آتماق اۆچون ایستیفاده اولان بیر ساواش آلتی دیر. کاوس و یا قبضه ده دنیر. آتشلی سیلاحلار بولونمادان قاباق، ساواشلارین اؤنملی سیلاحی اولان اوخ، یایلارین ساغلام، ایشلملی اولماسینا گؤره ایثابتلی قابلیتی قازانان بیر ائمک محصولو اولدوغو قدر اینجه بیر صنعتین ده ایفاده سی دیر. یاخشی بیر یایین یاپیمی چوخ صابیر ایستر و ایللرجه سوره بیلیر. تورک یای لاری ۱۱۰-۱۴۰ سانتی متر اوزونلوغوندا، ۳۰۰-۳۶۰ گرم آغیرلیغیندا یاپیلمیشدیر. آغاج کئمیک سینیر و توتقال یای یاپیمیندا ایستیفاده اولان اساس مادّه لریدیر. یاپیمدا ایستیفاده اولان آغاجلارین ان باهالی سی آکچا آغاج و قیزیلجیک آغاجی سورگونلریدیر. یایین اؤنملی بیر پارچاسی کئمیک، اؤکوز و یا جامیش بویون اوزوندان یاپیلیدیر. یایا گریلن و آتیش هیزی ساغلایان سینیر ایسه اؤکوزون، بیلک و دیزی آراسیندان چیخارتیلیردی.


text:
بؤیوک داعی
حسن بن زید بن محمد بن اسماعیل بن زید بن حسن آدلیم بیرینجی داعی یا بؤیوک داعی مدینه شهرینده اوچونجو قمری یوز ایللرین اورتاسیندا آنادان اوْلوب و 3 رجب 270 قمری آمول شهرینده دۆنیادان گئدیب .ایمام حسن اولادی مدینه ده دونیایه گلمیشدیر و ری (دوغو آراگی) شهرینه کوچماقا مجبور اوْلموشدور.طبریستان یا ایندیکی مازندران اهالیسی زیدی مسلک اوْلموشدور بۇ اساسدا اونو اؤزلرینه باشچی ائددیلر .طبریستان قاریشیقلاری 250 اینجی ایلده اونون الی ایله اؤز وئردی و طاهری لر حوکومتین ایللر مغلوبه ائدیب و طبریستان و اونون قونشو یئرلرین آلدی.سون ایللر عباسی خلافتی و صفاری لر حوکومتی ایله دؤیوشدور.260 اینجحی ایلده یعقوب لیث صفار اونو طبریستاندا مغلوبه ائدیب.


text:
«مَهیه قندهار سفریدی گِئدهنمیییم! گئدننردن نهییم اسکیحدی؟» دئدی.
«اسکیح ندی! سن گِئدننرین هامیسیننان باشسان آباجی! آمما یئر قوتولوب؟ گئت مکّهیه، گئت …»
«بالا آخی من مکّهلیح دئییلم کی! مکّهیه گئدهنین گَرح گؤزهگلیم مال- دؤولتی اولسون. پولونو پاهلاییب، سورا مکّهیه گئتسین. گَرَح یئددی قونشو اویانی، یئددی قونشو بویانی توخ اولسون. ایندی آدام بولمور کی ائولرده نه کئچیر. اوزاخدان باخاندا، آدام دئییر بس هامی توخدی. بیر ده کی سن اؤزگه دئییلسن کی، مکّهیه گئدن گَرَح مکّهسین ساخلاسین. یالان دانیشماسین، قئیبت ائلهمهسین. گؤروسن دا اولمور کی، یئری گلنده، آدام بولمور بیرینین دالیجا دانیشیر،آنجاخ وار- دؤولت بیر یانا، مکّهنی ساخلاماخ هر آدامین ایشی دئییل»
«آخی سنین چینده نه ایشین وار آباجی؟ یوخسا سنده پالتار تیجارتینه باخیسان بیزیم خبریمیز یوخدی!»
«بالا، آلـلاه کیشییه غنی- غنی رحمت ائلهسین. آزدان- چوخدان قویوب گئدیب. آیلیغی دا زینه- زینه گلیر. ایلده بیر دفه هئیئتنن مَشَده گئدیرم. کربلا زیارتینه گئتمیشم. سوریهده خانیم روقیهنی زیارت ائلهمیشم. چین-ی ده گؤرسم نه اولار؟ گوناه اولار؟!»
«آباجی، دئیهسن آیلیقلار جیبیوه آغیرلیق ائلیر هاااا»
آباجی کیفیندن بیر جوت پسانداز دفترچهسی چیخاردیر. دفترچهلر بیر رنگده، بیر بویدادیر. آما ایچینده نه قدر اولدوقدلاریندان خبریم یوخدور. دفترچهلره دقتله باخیب بیرینی منه ساری توتور.
«بو دفترچهنین کی کفن- دفنیمه ساخلامیشام. قبیر داشی، احسان، مچیدین قت- چایی… ایستهمیرم اؤلنن سورا رحمت یئرینه، لعنت اوخویالار. رحمتلیح کیشی اؤز قبیرینین یانیندا منه ده یئر آلیب. بولوسن دا؟ دئییرلر ایندی او یئرلر ۲میلیوننان آرتیخدی. رحمتدیح عاغیللیایدی. بیر شئی بولوردی، اؤزونه یئر آلاندا، منه ده آلدی.»
«آباجی، بئله کی گئدیر ماشاآلـلاه سن یوز ایل یاشییاجاخسان. هله هاراسیدی، تازا چین سفرینه گئدیسن!»
«کلبه فاطمانین نوهسی دئییر کی ماچینی گؤروبسوز، گئدین چینی ده گؤرون دا»
«ماچین هارادی آباجی؟»
«دئییر ائله سوریهزاد همان «ماچین» دی داااا. هله بولموسن، هر گئجه ییغیشیریخ کلبهفاطما گیله، نوهسی بیزه مارکوپولون سفرنامهسینی اوخویور.»
«مارکوپولون یوخ، مارکوپولو، آباجی!… سیز هارا، مارکوپولو هارا….سفرنامهلره باخمایین، اورا گئتمح ائله ده آسان دئییل»
«بالا بیلیرم مارکوپولون،آت- قاطیر گوجونه گئدیب چاتیب، آمما ایندی او زامان دئییل کی. سوریهیه گئدنده، اوتوبوسون صندللری دؤشح کیمی راحاتایدی، اوزان یات، کیمین سنن ایشی وار! بیر ده آددیم باشی شوفر اوتوبوسو ساخلییردی. دوشوردوخ هاوامیز دَییشیلیردی. بیر چای ایچیردیخ. یول یولداشلاریمیزیننان دانیشا- دانیشا، بیر زامان گؤردوخ یئتیشمیشیخ.»
«سوریه هارا، چین هارا… چین اوزاخدی آباجی!»
«ایندی کیمه باخیسان، گزمحده، دولانماخدادی. او دو با، کوچهمیزین باشینداکی باققالین آروادی، آیین بو باشی ایتستانبولدادی او باشی ائرمنستاندا. ایستانبولدان پار- پالتار، ائرمنستانان دا قَفَهدن زاددان گتیریر. بابالی دئیننرین بوینونا، دئییللر هله او زهرمارلاردان دا گتیریر. اما کلبه فاطمانین نوهسی دئییر کی او زهرمارلاری گتیرمَح اولماز. اری ائوده نی- قازان آسیر، ائرمنستان آدینا نئچه برابر باهاسینا میلیته ساتیر.»
«دئییرم یانی چین چوخ اوزاخدی. باخما مارکوپولویا، گزمح گؤیلوز ایستیر، یاخین یئره گئدین. ائله یئره گئدین کی بیر بالاجا دا دیللریندن آنلایاسیز. نه اولسون کی لالام، لال؛ کارام کار… بئله سفره گئتمهیین نه فایداسی»
«کلبه فاطمانین نوهسی دئییر کی تورلارین دیلمانجی وار، بیرده مهیر سوریهیه گئدنده عرب دیلی بیلیردیخ کی، ایندی ده چین دیلی باشاراخ!»
«هاااا…. دئه دا. قیز ائوینده کسیب- بیچیبلر. هر ایش قوتولوب، بیزیم خبریمیز یوخدی»
«قیز ائوی، اوغلان ائوینی بوشلا. دور آیاغی، او کامپیوتریوه باخ، دئییللر تورلارین هامیسی اوردا وار. باخ یا قاطار اولسون یا دا لاپ درجه یک اوتوبوس اولسون.»
«آباجی، باشیوا دولانیم، چین سوریه دئییل کی. چینه گرح طیارهینن گئدهسن»
«مَهیه جانیمی چؤلده تاپمیشام! اخبارا باخمیسان؟ هفتهنین اوباش- بو باشی طیارهدی کی دوشور! بیرده کی من طیارهدن قورخورام. یادیندا نئچه ایل قاباخ تورکیه فیلیملریندهکی شعبان، آیاغین طیارهیه قویماخدا سَحته ائلهییب اؤلدو؟»
«آباجی! دوز دئییرسن، سن مکّهلیخ دئییلسن. گَرَح تورلار چین مسافرلرینه گؤره بیر قاطار یولا سالسینلار»
۹۲.۷.۱۵
«مَهیه قندهار سفریدی گِئدهنمیییم! گئدننردن نهییم اسکیحدی؟» دئدی.


text:
آلبرتو موراویا
آلبرتو موراویا (اینگیلیسجه: Alberto Moravia) رومانچی، اوْیون یازیچی، ادبیات تنقیدچی، ژورنالیست و یازیچی - ۲۸ نوْوامبر ۱۹۰۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۲ ایل عومر ائلهییب و ۲۶ سپتامبر ۱۹۹۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alberto Moravia»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلبرتو موراویا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۶ سپتامبر
۱۶ سپتامبر: مکزیک موستقیلییینی اعلان ائتدی؛ مالزی دؤولتی یارادیلدی.
۱۸۱۰ — مکزیک ایسپانیادان موستقیلییینی اعلان ائدرک، موحاربهیه باشلادی.
۱۸۵۹ — دیوید لیوینقستون نیاسا گؤلونون ساحیلینه چیخان ایلک اوروپالی اولدو.
۱۹۰۸ — ویلیام دورانت طرفیندن "جنرال موتورز" شیرکتی تأسیس ائدیلدی.
۱۹۱۸ — روسیهده "قیرمیزی بایراق نیشانی" تأسیس ائدیلدی.
۱۹۶۳ — مالزی دؤولتی یارادیلدی.
۱۹۷۸ — ایرانین طبس شهرینده باش وئرن زلزله ۱۵ مین آدامین اؤلومونه سبب اولدو.
۱۹۹۹ — وولقودونسکدهکی ترور عملینده ۱۹ نفر هلاک اولدو.


text:
زلنسکی: ساواش، قیریمین قورتولوشو ایله بیتمهلیدیر
"قیریم اوکراینانیندیر. بیز قیریمدان هئچ واخت واز گئچمهیهجییک"
اوکراینا دؤولت باشقانی ولادیمیر زلنسکی روسیا-اوکراینا ساواشینین قیریمدان باشلادیغینی و قیریمین قورتولوشو ایله ده بیتمهلی اولدوغونو بیلدیردی.
روسیانین ایلحاق ائتدیگی قیریمداکی روسیانین نوووفدوریوکا حربی هاوا مرکزینده باش وئرهن پاتلامالاردان سونرا اوکراینا دؤولت باشقانی زلنسکیدن یئنی بیر آچیقلاما گلدی.
زلنسکی، اؤلکهسیندهکی ساواشین قیریمدان باشلادیغینی سؤیلهیرک،
"قیریم اوکراینانیندیر. بیز قیریمدان هئچ واخت واز گئچمهیهجییک. روسیا-اوکراینا ساواشی قیریمدان باشلادی و قیریمین قورتولوشو ایله بیتمهلیدیر" ایفادهلرینی ایشلتدی.
روسیا ایله اوکراینا آراسینداکی چاتیشمالار دونباس بؤلگهسینده آرتاراق داوام ائدرکن، روسیانین ایلحاق ائتدیگی قیریمدا روسیایا عاید نوووفدوریوکا حربی هاوا مرکزینده آرد آردا ۷ دفعه پاتلاما سسلری ائشیدیلدی، پاتلامادا ۱ نفرین اؤلدوگو آچیقلاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
پ.کا.کا/ی.پ.گ منسوبو 18 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب
تورکیه میللی ساوونما ناظیرلیگینین سوسیال مئدیا حسابیندان ائدیلن پایلاشیمدا دئییلیر:
آذربایجان و ائرمنیستان بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگونو تانیییب
ائرمنیستان و آذربایجان بمت نیظامنامهسینه و 1991-جی آلماآتا بیاننامهسینه صادقلیگینی بیر داها نوماییش ائتدیرهرک بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگو و اگمنلیگینی تانیییر.


text:
بمت تهلوکهسیزلیک شوراسی ایراقدا حیاتا کئچیریلن هوجومو قیناییب
بمت تهلوکهسیزلیک شوراسی عرفه گونو (19 جولای) عراق-دا بازار یئرینه ائدیلن بومبالی هوجومو قیناییب.
بمت تهلوکهسیزلیک شوراسی عرفه گونو (19 جولای) عراق-دا بازار یئرینه ائدیلن بومبالی هوجومو قیناییب.
بمت تهلوکهسیزلیک شوراسی طرفیندن یاییلان بیاناتدا عراق-ین پایتاختی باغداد-دا 19 جولای دا مسئولیتینی داعش-ین اوزرینه گؤتوردوگو، 30 نفرین اؤلدوگو و ان آز 50 نفرین یارالاندیغی بومبالی هوجومون ان سرت شکیلده قیناندیغی...
-
-
30.09.2022
-
-
-
30.09.2022


text:
تووا تورکجهسی
تووا تورکجهسی، تووا دیلی یوخسا توواجا (Tuvaca: TыBa дыл) سیبری تورک دیللری قوروپونا باغلی اولان بیر تۆرک دیلی. بو دیل ۲۹۷.۰۰۰ نفره یاخین آدام طرفیندن دانیشیلیر و روسیه فدراسیونونون موختار (اؤزاَرک) تووا جومهوریتینین رسمی دیلی دیر.
الیفباسی[دَییشدیر]
لاتین الیفباسی ایله قارشیلاشدیرما:
* Ee حرفی سؤزجوکلرین باشلانیشیندا YE اولاراق اوْخونور.
** داماقدان چیخان N حرفی (ڭ)، اورتاق تورکجه الیفباسیندا “Ňň” اولاراق بلیرلنمیشدیر.
دانیشانلار[دَییشدیر]
تووا تۆرکجهسی، تووا جومهوریتینده یاشایان تووالاردان علاوه موغولیستانین قوزئی-باتیسیندا، چینین موختار اوستانی اولان دوْغو تورکیستاندا و آز ساییدا قازاخیستاندا دا دانیشیلیر. ۲۰۱۰-جو ایلین آمارلارینا گؤره بو دیل توپلام ۲۹۷.۰۰۰ نفر آدام طرفیندن دانیشیلماقدادیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Tuvan at Ethnologue - 18th ed., 2015
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]