text:
ریچارد اتنبرا
ریچارد اتنبرا (اینگیلیسجه: Richard Attenborough) بریتانیالی فیلم یؤنئتمنی, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۲۹ آقوست ۱۹۲۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۰ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۴ اوت ۲۰۱۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1942–2007 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard Attenborough»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ریچارد اتنبرا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


c: text/html

text:
69889
۲۹ بهمن ۱۳۹۸
دونیأ تورکمن لرینینگ خبر آجانسینینگ آیتماغینا گؤرأ: مرسین-دا پیشیکلرینگ قالجاق یری و اویناجاق یری بولان میاو پارکیندا “بوتین دونیا پیشیکلر گونی” قوتلاندی.
مرسین ینگ شهر حاکیملیگی تاراپیندان ۲۰۱۷-نجی ییلیندا آچیلان میاو پارکیندا پیشیکلر اوچین هر حیلی مومکینچیلیکلر بار.
پیشیکلر اوچین قورالان بو پارکدا بوتین دونیا پیشیک گونی قوتلاندی.
بو پارکا گلنلر بولسا پیشیکلر بیلن اوینادی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تاشکند
تاشکند (اؤزبکجه: Toshkent) — اوزبکیستانین باشکندی. مساحتی ۳۳۴،۸ کیلومتر مۆربع و اهالیسی ۲،۲ میلیون نفردیر (۲۰۰۹). مرکزی آسیادا یئرآلتی متروسو اوْلان تکجه شهردیر.
شهرین سو احتیاجلارینی تأمین ائتمک اۆچون اونون یاخینلیغیندا دوزَلمیش جاوراک گؤلو یارادیلمیشدیر. ۲۰۰۹-جو ایله اوْلان بیلگیلره گؤره شهرین اهالیسی ۲ میلیون ۲۲۱ مین نفردیر. شهر ۱۱ سیاسی قیسمته بؤلونور.
تاشکند اورتا آسیانین ان بؤیوک شهریدیر. ۸-جی میلادی عصرده عربلر حملهسی ایله توتولدو؛ داها سوْنرا مۆسلمان دؤولتلر، موغوللار، تیموریلر، شیبانلیلار، خوقند خانلیغی و روسیه الینه دوشدو.[۱]
آددَییشدیر
شهرین اساسینین ۵-جیدن ۳-جو میلاددان اؤنجه عصرلرهدک قویولدوغو گومان ائدیلیر. قدیم منبعلرده «چاچ»، «شاش»، «جاچ»، «شاشکند» آدلارینا راست گلینیر. چاچ موعاصیر تاشکندین ان قدیم آدیدیر. دیللرینده «چ» سسینین اولمادیغینا گؤره عربلر اونو «شاش» شکلینده یازمیشلار. «شاشکند» سوْنرالار «داشکند»ه چئوریلمیشدیر. جالیبدیر کی شهرین آدینی چین قایناقلاری «چؤ-چی»، «چؤ-شی» یا سادهجه «شی» شکلینده یازیبلار کی بودا چینجه داش دئمکدیر. فیردؤوسی اؤز «شاهنامه»سینده شهری «چاچ» آدلاندیریر. ۱۶-جی عصردن باشلایاراق شهر ایندیکی آدی ایله آدلانماغا باشلامیشدیر. «تاشکند» سؤزو «تاش» (داش) و تورک دیللرینده شهر معناسینی وئرن سوغدجا (بیر اسکی و اؤلموش دیلدن تورک دیلینه گیرَن) «کند» سؤزلرینین بیرلشمهسیندن یارانمیشدیر.
تاریخدَییشدیر
تاشکند همیشه منطقهنین اساس اولوسلارآراسی داشیما (حمل و نقل) مرکزی اوْلوب. ۱۹۱۷-جی ایل دئوریمی چاغی باش وئرمیش واندالیزمدن و ۱۹۶۶-جی ایل زلزلهسیندن سوْنرا شهرده مؤوجود اوْلان بنزرسیز معمارلیق عاببدهلرینین چوخ بخشی محو اوْلوب. شهرده داها چوخ شوروی دؤورونده تیکیلن مدنیت و موزه مرکزلرینه راست گلمک مومکوندور.
قدیم شهرین بعضی قدیم بینالاری شهرین غرب بؤلمه سینده یئرلشیر. ماراقلی تیکینتیلردن بیری، ۱۶-جی یوز ایلده دوزلمیش کوکلداش مدرسهسیدیر. بۇ تیکیلی کافالی شاش موزهسی کیمیده تانینیر و اوندان موزه کیمی ایستیفاده اوْلونور. بورادا یئرلشن قست-ایمام تیکیلیسینه غیری-موسلمانلارین گیریشی قاداغاندیر، دیگر زیارتچیلر ایسه بورا گیریش اۆچون اولجهدن ایجازه آلمالیدیرلار.
شهرین بؤیومهسیدَییشدیر
منطقهلردَییشدیر
تاشکند ایندیلیغدا آشاغیداکی منطقهلره (تومان) بؤلونوبدور:
قارداش شهرلردَییشدیر
- تونیس، تونیس (۱۹۶۱)
- هیندوستان، پاتیالا (۱۹۶۱)
- پاکیستان، کراچی (۱۹۶۱)
- لیبی، طیرابلوس (۱۹۶۲)
- مراکش، مراکش (۱۹۶۳)
- مقدونیه، اسکوپیه (۱۹۶۳)
- آمریکا، سیاتل (۱۹۷۳)
- روسیه، موسکو
- تورکیه، آنکارا (۲۰۰۴)
- تورکیه، ایستانبول
- اوکراین، دنپروپترووسک
- اوکراین، کیئف
- قزاقیستان، آستانا
- قزاقیستان، آلماتی
- لتونی، ریقا[۳]
- چین، پکن (۲۰۰۸)
- آلمان، برلین (۱۹۹۳)
- میصر، قاهیره
- قیرقیزیستان، بیشکک
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ بیریتانیکا، Tashkent ، http://www.britannica.com/EBchecked/topic/583849/Tashkent
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ (روس دیلینده) Statistics of the subdivisions of Tashkent Archived 2015-02-07 at the Wayback Machine.
- ↑ KapaMeлb «ЛaйMa». CдeлaHo B TaшkeHTe


text:
لیتیوم تترافلوئوروبورات
لیتیوم تترافلوئوروبورات (اینگیلیسجه: Lithium tetrafluoroborate، روسجا: TeTpaфTopoбopaT лиTия، عربجه: رباعي فلوروبورات الليثيوم ) بیر شیمیایی ماده. آغ رنگلی، کریستال و برک جیسم حالتینده تاپیلار.لیتیوم تترافلوئوروبورات فلوئور بیلشیکلری و لیتیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lithium tetrafluoroborate»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیتیوم تترافلوئوروبورات گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
لادیسلاو ژنیشک
لادیسلاو ژنیشک (اینگیلیسجه: Ladislav Ženíšek) (دوْغوم:۷ مارس ۱۹۰۴ Vinohrady) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. چک ایسلواکی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لادیسلاو ژنیشک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- NKC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- PLWABN شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۰۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ایسلاویا پراق کولوبونون اویونچولاری
- ویکتوریا ژیژکوف کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۳۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
ایشلدن دانیشیغی:Yossardaz
Hello Yossardaz welcome to azb Wikipedia! Thank you for your contributions. I hope you like the place and decide to stay
سالام٬ Yossardaz. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
ویکیچی اولدوزودَییشدیر
سسوئرمهدَییشدیر
سلاملار سیزده فیکرینیزی بیلدیرین ویکی اوچون بروکرات.--E THP (دانیشیق) ۹ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۳۶ (UTC)
ویکیآراسیدَییشدیر
سلام بی، یئنی یاراتدیغیز مقالهلری آیری دیللرده اولان ویکی مقالهسینه باغلاماق اوچون کؤمک:ویکیآراسی ندا یازیلان یئنی یولدان فایدالانین. قدیمکی یول داها ایشلمیر. حؤرمتله آلپ ار تونقا✉ ۱۷ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۴۳ (UTC)
تلاش اولدوزودَییشدیر
تشکورلردَییشدیر
سلام Yossardaz بَی. سیزدن چالیشقان اولدوغونوز و یئنی مقالهلری یاراتماق اۆچۆن تشکور ائدیرم.--Mr,p balçi (دانیشیق) ۲۰ ژانویه ۲۰۲۱، ساعت ۱۹:۳۱ (UTC)
- @Mr,p balçi: سلام Mr,p balçi بی، ساغولون تشککور ائدیرم آنا دیلیمیز اۆچۆن چالیشماق بیزه وظیفه دیر. حؤرمتله Yossardaz (دانیشیق) ۲۰ ژانویه ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۱۵ (UTC)
Translation requestدَییشدیر
Hello.
Can you translate and upload the articles az:Dövlət Sərhəd Xidməti (Azərbaycan) and az:Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Quru Qoşunları in South Azerbaijani Wikipedia?
Yours sincerely, Multituberculata (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۲۱ (UTC)
Ok, I will do it soon. Yossardaz (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۰۱ (UTC)


text:
آنتیبیوتیک
باکتریلرین فعالیّتینه مانع اوْلان ماده «آنتیبیوتیک» آدلانیر. «آنتیبیوتیک» – یونان سوزو اوْلوب معناسی: آنتی- «قارشی»، بیوس ایسه «حیات» دئمکدیر. آنتیبیوتیکلر آشکار ائدیلنه قدر عفونت نوخوشلوقلر میلیونلارلا اینسانین اؤلومونون اساس سببی ایدی. ایلک آنتیبیوتیک اوْلان پنیسیلین ۱۹۲۹-جو ایلده ایسکاتلندلی باکتریولوق آلکساندر فلمینق طرفیندن کشف ائدیلمیشدیر. بۇ، ۲۰. یوز ایل ایل ان بؤیوک کشفی، طیبده ایسه حقیقی بیر اینقیلابا سبب اوْلدو. آنتیبیوتیکلر ایکی جور ائتکی و تاثیر گؤستره بیلر: اوْنلار یا باکتری لرین آرتماسینی دایاندیریر (باکتریوستاتیک آنتیبیوتیکلر)، یا دا باکتری لری بیرباشا اؤلدورور (باکتریسید آنتیبیوتیکلر). آنتیبیوتیکلر باکتری لر طرفیندن تؤردیلن بیر چوْخ نوخوشلوقلرین مۆالیجهسینده ایستیفاده اوْلونور. بۇ نوخوشلوقلرین آراسیندا حیات اۆچون تهلوکهلی عفونتلار (مثلاً، مننژیت) و حتی عادی مسئله ساییلان سیزاناق دا وار. آنتیبیوتیکلر ویروسلار طرفیندن تؤردیلن نوخوشلوقلارا ایستیفاده اوْلونمور، چونکی آنتیبیوتیکلر ویروسلارا ائتکی گؤسترمیر. باکتری هر هانسی بیر آنتیبیوتیکین ائتکییندن قورونما قابیلیتینی اینکیشاف ائتدیریرسه، دئمهلی، اوْ، آنتیبیوتیکلره داواملیلیق الده ائدیب. یعنی همین آنتیبیوتیک آرتیق بۇ باکتریا ائتکی گؤسترمیر. ایللر عرضینده بیر چوْخ نوخوشلوقلر تؤرهدن باکتریانین مۆختلیف آنتیبیوتیکلره داواملی اوْلماسی آنتیبیوتیکلرین حَددیندن چوْخ و یا غئیری-دوزگون ایستیفادهسینین نتیجهسیدیر. آنتیبیوتیکلره داواملیلیغین یارانماسی چوْخ ناراحات ائدیجی حالدیر، چونکی مؤوجود اوْلان بیر چوْخ آنتیبیوتیکلر آرتیق باکتریلر ائتکی گؤسترمیر. بئلهلیکله ده باکترییا منشألی نوخوشلوقلرین مۆالیجهسی چَتینلشیر. حاضیردا دۆنیادا تخمیناً ۲۰۰ نؤع آنتیبیوتیک حاضیرلانمیشدیر.
بیرده باخدَییشدیر
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آغری کسیجی یا ضد درد
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده آنتیبیوتیک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اشویداشکسیه اوستانی
اشویداشکسیه اوستانی (اینگیلیسجه: Świętokrzyskie Voivodeship) لهیستانده یئر آلان بیر اوستاندیر. و 11672l کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا 1263176|population_as_of=۳۰-۰۶-۲۰۱۴ نفر دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Świętokrzyskie Voivodeship»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده اشویداشکسیه اوستانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کندز ده امریکا هوای حمله سی گه عام خلق لر هلاک بولدی
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: واحد منصوری
- منتشر شده در سه شنبه، 23 قوس 1395
۱۳۹۵ عقرب آیی نی 13 کونی ساعت 10کیچه کندز ولایت گه بوزی قندهاری دیگن منطقه گه امریکا کوچلرینی بیریوزبیرگن هوایی حمله سیگه 30 کیشی هلاک بولدی.
یوزدن کوب کندز یشاوچیلری بو وحشیانه شکلده یوزبیرگن جنایت اوچون وز مرده لرینی کوترب اعتراض قیلب وامریکاهجومچی اولکه سی واونینگ نوکرلری ضدیگه شعاربیردلر. بو اعتراضچی کیشلر بوجنایتی یولده قایگن کیشلردی مجازاتی وهجومچی اولکه لردی افغانستان دن چیقش نی ایستیدلر.
شو واقعه نی کوزده گورکن آدم لر ایتدلرکه آمریکا کوچلری 10 بجه کیچه دن تا ییرتن گه چه بولردی ویلرینی بمباردقیلدی ونتیجه سیگه 30 عام خلق لر اولر ایچیگه 15 میده کودک 4 خاتون قیزلر هلاک بولگن.
بوهلاک بیلگن آدملردی ایچیگه سوت یماغ کودکلرو5 یشرقیزوبچه لرهم کورندی. قندوز نیچه ییل دی آخرلریگه طالبلروافغان کوچلری نی وروش نی ورته سیده الوده کویه ده.


text:
۱۲ فوریه
۱۲ فوریه میلادی تقویمایله ایلین ۴۳-جو و فوریه آیینین ۱۲-جی گونودور. بو گوندن ایلین سونونا قدر ۳۲۲ گون (کبیسه ایللرده ۳۲۳ گون) قالیر.
مناسبتلر[دَییشدیر]
رویدادلار[دَییشدیر]
- ۱۸۱۸ (میلادی) - شیلی رسمیتیله ایسپانیا دان موستقیل اولدو.
- ۱۹۱۲ (میلادی) - پویی اینقیلابینین سببیله، چینین سون ایمپراطورونون سلطنتی باشا چاتدی.
- ۱۹۱۹ (میلادی) - گونئی قافقاز منطقهسیندهکی آراز تۆرک جومهوریتی، بریتانیانین توسوطیله آرادان قوتورولدو.
- ۱۹۹۹ (میلادی) - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین کونقرهسی، بیل کلینتونو استیضاح ائتدی.
دوغوملار[دَییشدیر]
- ۱۸۰۹ (میلادی) - دوغوم گونو: آبراهام لینکلون، آمریکالیلار سیاستچی جومهوریت حیزبیندن.
- ۱۸۰۹ (میلادی) - دوغوم گونو: چارلز داروین، (عکسدهکی) اینگیلیسلی بیلیمجی و زیستشناس ، تکامل نظریهسینین قوروجوسو.
- ۱۹۱۸ (میلادی) - دوغوم گونو: جولیان شوینگر، آمریکالی فیزیکدان ؛ ۱۹۶۵-جی ایلده فیزیک نوبل جایزهسین قازانان.
- ۱۹۸۰ (میلادی) - دوغوم گونو: کریستینا ریچی، آمریکالی اویونچو.
اولوملر[دَییشدیر]
- ۱۵۵۴ (میلادی) - اولوم گونو: جین قری، اینگیلیس و ایرلند ملکهسی.
- ۱۸۰۴ (میلادی) - اولوم گونو: ایمانوئل کانت، آلمانلی فیلسوف.
- ۱۹۴۹ (میلادی) - اولوم گونو: حسنالبنا، میصرلی سیاستچی؛ اخوان المسلمینین قوروجوسو.
- ۱۹۸۴ (میلادی) - اولوم گونو: خولیو کورتاسار، آرژانتینلی رومان و حیکایه یازیچیسی.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/فوریه ۱۲


text:
نوبل اقتصاد اؤدولونون صاحیبلری آچیقلاندی
اقتصادچیلار دیوید کارد ایله جاشوا انگریست و گیدو ایمبنز، ۲۰۲۱ نوبل اقتصاد اؤدولونه لایق گؤرولدو
۲۰۲۱ نوبل اقتصاد اؤدولونو اقتصادچیلار دیوید کارد ایله جاشوا انگریست و گیدو ایمبنز قازاندی.
سوئد کرالیت بیلییملر آکادمیسینده تشکیل ائدیلهن مطبوعات کنفرانسیندا، کانادالی ایش اقتصادچیسی کاردین، "ایش اقتصادینا تجربی قاتقیلاریندان"، انگریست و ایمبنزین "ندنسللیک ایلیشکیلرینین آنالیزینه متودولوژیک قاتقیلاریندان" اؤترو ۲۰۲۱ نوبل اقتصاد اؤدولونه لایق گؤرولدویو بیلدیریلدی.
اوچ اقتصادچینین چالیشمالارینین، امک بازارینا باغلی یئنی آنلاییشلار گلیشمهسینی تامین ائتدیگی، ندن سونوج ایلیشکیسی باخیمیندان طبیعی تجروبهلردن نه کیمی نتیجهلر چیخاریلابیلهجگینی گؤستردیگی، یاناشمالارینین، دیگر ساحهلره ده یاییلدیغی و تجربی آراشدیرمانی کؤکدن دییشدیردیگی ایفاده ائدیلدی.
نوبل اقتصاد اؤدولونو قازانانلارا قیزیل مدالین یانیندا ۱،۱ میلیون دلار وئریلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین دونیا صادراتینداکی پایی یوزده بیری آشدی
"آرتیق تورک محصوللاری دونیانین دؤرد بیر یانینا صادر ائدیلیر. بو اوغور تورکیهنین"
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو


text:
۳۱ مارس
۳۱ مارس:
- ۱۷۷۴ - آمریکا ایستیقلال ساواشی: بؤیوک بریتانیا حؤکومتی بوستون٬ ماساچوست بندرینی باغلاتدی.
- ۱۸۶۶ - ایسپانیالی گمی شیلینین والپاریسو بندرینی بوْمبالادی.
- ۱۸۴۸ - مارقارت و کئیت فوکس ایکی باجی٬ روحلار دۆنیاسییلا ایرتیباط قۇردوقلارینی ایدّیعا ائدهرک٬ ایلک حرفهای مدیوملار اوْلدو.
- ۱۸۸۹ - پاریسده٬ ۱۷۸۹ فرانسه اینقیلابینین ۱۰۰-جۆ ایلدؤنومو اۆچون٬ قوستاو ایفلین دۆزلتدیگی ایفل بورجو آچیلدی.
- ۱۹۰۹ - آر.ام.اس تایتانیکین دۆزلتمهسینه باشلاندی.
- ۱۹۰۱ - اوتریش-ماجاریستان باشکوْنسولو امیل جلینک٬ دؤرد سیلندرلی اوتوموبیلینی آلیب آدینا قیزی «مرسدس»ین آدینی وئردی.
- ۱۹۱۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ ویرجین آدالارینین بیر بؤلومونو دانمارکدان ۲۵ میلیون دولارا آلدی.
- ۱۹۱۸ - یاز ساعاتی اۇیغولاماسی٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده ایلک دفعه اۇیغولانمایا باشلاندی.
- ۱۹۲۱ - ایکینجی اینؤنو ساواشیندا٬ تۆرک اوْردوسونون قارشی هۆجۇمو باشلادی.
- ۱۹۲۳ - لوْزان آندلاشماسی: لندنده توْپلانان اعتیلاف دؤولتری ائلچیلری٬ تۆرکیهنین ۸ مارسداکی نامهسینه جاواب وئرهرک٬ لندنده گؤروشمهلری سۆردورمهیه چاغیردیلار.
- ۱۹۶۴ - برزیلده کودتا اوْلدو.
- ۱۹۶۵ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ ویئتناما ۳٫۵۰۰ دنیز پیاداسی گؤندرهرک ایستی ساواشا گیردی.
- ۱۹۷۹ - مالتداکی سوْن اینگیلیس بیرلیکلری ده آدادان چکیلدی.


text:
آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین یایدیغی خبره اساسن، مارت آیینین ایکیسینده بیرلیگین ناتوان کلوبوندا آذربایجان یازیچیلار بیرلیگی و دیاسپورلا ایش بیرلیگی اوزره دؤلت کومیتهسینین بیرگه لایحهسی اولان «صمد بهرنگی» آدینا ادبی موسابیقهنین غالیبلری معینلشدیریلیب. همن سایتین یایدیغی خبرده بو موسابیقهنین بیرینجی غالیبی ایران آذربایجانیندان موسابیقهیه قاتیلان شاعر «سعید موغانلی» اعلان ائدیلیبدیر. سعید موغانلی بو موسابیقهیه اؤزونون سئچیلمیش اثری اولان “قوجاغین امنیت، گؤزون تروریست” عنوانلی شعر مجموعهسیله اشتراک ائتمیشدیر.
بیر چوخ آذربایجان یازیچی و شاعیرلرینین اشتراکیله تشکیل ائدیلن موکافاتلاندیرما مراسیمی گونو، ایلک اؤنجه آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین صدری آنار رضایئوین گؤستریشی ایله، موسابیقهیه رهبرلیک ائدن بیرلیگین گونئی آذربایجان بؤلومونون صدری «سایمان آروز» جنابلاری موکافاتین گئدیشاتی بارهده چیخیش ائدیب؛ سونرا تانینمیش آذربایجان شاعری “سهراب طاهر” موسابیقهنین بیرینجی غالیبی موکافاتینی ایران آذربایجانیندان اشتراک ائدن شاعر «سعید موغانلی»یا تقدیم ائتمیشدیر. مراسیمده، سهراب طاهر دن باشقا، سایمان آروز، رشاد مجید، ایلقار فهمی، گونل آنارقیزی، سلیم باب الله، مصطفی هاشیم پولاد و سونوندا موکافات قازانانلار دا چیخیش ائتمیشدیلر.
آذربایجان، ایران، تورکیه، روسیه و گورجوستان اؤلکهلریندن بو موسابیقهده اشتراک ائدن شاعر، یازیچی، ناشر، تدقیقاتچی و … ایچرهسیندن، آشاغیداکیلار موکافاتلاندیریلمیشدیر:
یاییلان خبره اساسن، موسابیقه، هر ایل بیر اؤلکهده، ۱۰ نفرین تجلیلی ایله اؤز ایشینه داوام ائتمهلیدیر. بو موسابیقهلرده ایکی نفر شعر / ایکی نفر حئکایه / ایکی نفر کیتاب / دؤرد نفر تحقیق، آراشدیرما، تنقید و ادبی فعالیتده (کیتاب نشری و درگی) ساحهسینده امک صرف ائدنلردن تقدیر اولوناجاقدیر. بو ایلکی موسابیقهیه گلن اثرلره سهراب طاهر (باشقان)، فیکرت قوجا – نریمان حسن زاده – چنگیز عبدالله – غ. پاشایئوا – ایلقار فهمی و … داورلیک ائتمیشدیر.
«ایشیق» سایتی امکداشلاری آدیندان قلمداشیمیز حؤرمتلی شاعر، ژورنالیست و چالیشقان ناشر جناب سعید موغانلییا قازاندیغی بو اوغورو تبریک دئییر، اونا داهادا یارادیجیلیق اوغورلاری آرزولاییریق.عرب


text:
سان دوناتو میلانزه
سان دوناتو میلانزه (ایتالیاجا: San Donato Milanese) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۲۵۱۷ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۰۲ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا یئرلشیب.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Donato Milanese»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سان دوناتو میلانزه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ترامپ: آجیماسیز قاتیللرسینیز
"هئچ ده یاخشی اینسانلار دئییلسینیز. اما منه سس وئرمک مجبوریتیندهسینیز"
آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری پرزیدنتی دونالد ترامپ، فلوریداداکی چیخیشیندا یهودی سئچیجیلره سسلنرکن،
"هئچ ده یاخشی اینسانلار دئییلسینیز اما منه سس وئرمک مجبوریتیندهسینیز. اونلار سئچیلرسه ۱۵ دقیقه ایچینده ایشسیز قالارسینیز" دئدی.
۲۰۲۰داکی باشقانلیق سئچیملری اوچون میتینگلره باشلایان آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ، سئچیمین ان حساس ایالتلریندن بیری اولان فلوریدایا گئتدی.
ایسراییل آمریکا شوراسی ذیروهسینه قاتیلان ترامپ، یهودی آمریکالیلارا سسلهندی.
ایسراییلین ان یاخین دوستویام دئیهن ترامپ،
"سیزی چوخ یاخشی بیلیرم. سیزلر آجیماسیز قاتیللرسینیز. هئچ ده یاخشی اینسانلار دئییلسینیز. اما منه سس وئرمک مجبوریتیندهسینیز. باشقا سئچهنگینیز یوخدور. پوکاهنتس (الیزابت وارن) اوچون اوی وئرهمهیهجکسنیز، سیزه دئیهبیلرهم. ثروت وئرگیسینه سس وئرهجک دئییلسینیز. مندن خوشلانماسانیز بئله کی بعضیلرینیز خوشلانمیر. بعضیلرینیزدن اصلینده منیم ده هئچ خوشوم گلمیر. یئنه ده منیم ان بؤیوک دستکچیلریم اولاجاقسینیز، چونکو اونلار قازانسالار ۱۵ دقیقه ایچینده ایشسیز قالاجاقسینیز. بو اۆزدن بونا چوخ واخت صرف ائتمک مجبوریتینده دئییلهم" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ترامپین ایفادهلری سالوندا گولوشمهلره یول آچدی.
آمریکا پرزیدئتی، یهودیلرین عمومیتله دموکرات پارتییه سس وئرمهسینی ده تنقید ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
بایدن: قایغیلییام
بایدن، پنسیلوانیا ایالتینه حرکت ائتمهدن اؤنجه عسگری هاوا لیمانیندا، ژورنالیستلرین سواللارینی جاوابلادی
زلمی خلیلزاد استعفا ائتدی
"آمریکا خالقینا اون ایللر بویو ائتدیگی خیدمتلرینه گؤره مینتدارلیغیمی بیلدیریرم"
سلاحلی سالدیریدا ان آز ۴۳ نفر اؤلدو
کیملیگی هله بیلینمهیهن سلاحلی اینسانلارین بیر بازار یئرینه سالدیردیغی آچیقلاندی


text:
اویان نیوز: تهراندا ایران آشیقلار بیرلیگینین ائتدیگی «دده شمشیر» اولوسلار آراسی آشیق فستیوالی کئچیریلیب.
۴ خرداد-دا باشلانان فستیوال آشیقلار بیرلیگی صدری آشیق سلجوق شاهبازی، ایرانین – گونئی آذربایجانین بوتون شهرلریندن اولان آشیق و آشیق قروپلاری، آشیق شمشیر یارادیجیلیغینین آراشدیریلماسی ایله مشغول اولان، او جملهدن آذربایجان جمهوریتیندن گلن عالیم و آشیقلار قاتیلیب.
فستیوال قاتیلیمچیلاری یاراتدیغی ۷۵ ساز هاواسی ایله نوار قیدلرینده یاشایان آشیق شمشیر خاطرهسینی یاد ائدهرک حاقیندا چیخیشلار ائتمیش، اونون ایفالاریندان پارچالار سسلندیرمیشلر.
بو گون دونیانین ارثی ساییلان و آذربایجان جمهورتی حیدر علیئو فوندونون تشببوسو ایله یونسکو طرفیندن قورونان آشیق صنعتینین اوستادلاری داها چوخ گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا دونیایا گلمیش، یاشاییب-یاراتمیش، قوزئی آذربایجان اراضیسینده چوخلو شاگیردلر یئتیشدیرمیش و بورادا دا بؤیوک بیر آشیق مکتبی یاراتمیشلار.
خاطیرلاداق کی، آشیق شمشیر ۱۸۹۳-جو میلادی ایلده کلبجر دمیرچیدام کندینده گؤرکملی ائل صنعتکاری، شاعر قوربانین عائلهسینده دونیایا گلیب. سؤز -صنعت تاریخیمیزده آغدابانلی قوربان آدی ایله قالان بو اوستاد آشیق و تانینمیش ائل شاعری آشیق علی عسگرین معاصری اولوب، اونلارین یاخین اونسییتیندن، دوستلوق علاقهلریندن بیر سیرا دئییشمهلری یادیگار قالیب. آشیق علی عسگر و آغدابانلی قوربان دؤورونده کلبجر-گؤیچه ادبی اورتامینین عینی عنعنهلر اوزرینده فورمالاشماسی، ساز و سؤز صنعتینین جوغرافی حدودسوزلوغو اراضی اعتباری ایله یاخین اولان بو قونشو ائللرین منن ده یاخین اولماسینا طبیعی شرایط یارادیب. بئله بیر موحیطده ایچ دونیاسینی تاپان دده شمشیر بو اوستادلارین و اولولاری تأثیری ایله جیلالانیب، چوخ کئچمهدن ائل توپلانتیلاریندا موستقیل مجلیسلر آپاران ایستعدادلی ساز شاعرینه چئوریلیب و ددهلیک مرتبهسینه قدر اوجالیب (عادیل جمیل، آر فیلولوژی علیملری عذره فلسفه دوکتورو). پروفسور شاهلار عسگرووون سؤزلریله ده دئسک، “دده شمشیر قلمه آلدیغی قوشما، گرایلی، تجنیس، دیوانی، بایاتی، روباعی، غزل و مخمّسلرله کلبجر ادبی اورتامینی، ائلهجه ده یازیلی و شیفاهی پوئزیامیزین ان اؤنملی یؤنلرینی اوستالیقلا منیمسهین سؤز صنعتکاری کیمی اؤز مکتبینی یارادیب”.
ایران آشیقلار بیرلیگینین خردادین ۴-ده ایرانین باشکندی تهران شهرینده تشکیل ائتدیگی دده شمشیر اولوسلار آراسی آشیق موسیقی فستیوالینین سونوندا ۶ اوستاد آذربایجان عاشیغینا “دده شمشیر دیپلومو” وئریلهجک.
قایناق: TRT تورکی


text:
آشینا
آشینا— گؤی تۆرکلرین عالی حاکمیتینین سوْیو. افسانهیه گؤره آشینا سوْیو بیر دیشی قۇرددان تؤرهمیشدیر.
سوْیون تاریخیدَییشدیر
هۇنلار چینلیلره مغلوب اوْلدوقدان سوْنرا خان آشینا 500 عائله ایله ژۇژانلارین (آوارلارین) یانینا گلیب آلتایین جنوبوندا مسکن سالدی، اوْنلارین واسسالی اوْلدو. بۇ تۆرکلر مرکزی آسیا، آلتای، بؤیوک چؤل اراضیسینده یاشاییر، دمیرچیلیکله مشغول اوْلور، فلز اریدیردیلر.
آشینا سوْیو دۇلو و نۇشیبی قوْللارینا آیریلیردی.
تبتده، چینده، آلتایلاردا و بؤیوک سیبیر چؤللرینده یاشایان تۆرکلر حاقیندا کیتاب یازان رۇس تۆرکوْلوْقو لئو قۇمیلیوْوون "قدیم تۆرکلر" کیتابیندا یازیلیر: "635-جی ایلده دۇلو و نۇشیبی طایفالاری اؤزونو ایداره حۆقوقو قازاندیلار. 5 دۇلو و 5 نۇشیبی طایفه رَییسلری یئرلی شاهزاده لردن تعیین اوْلوندو. بۇنلار شادا، یعنی خانا قان قوْهومو اوْلان آداملارا برابر تۇتولوردو. اوْنلارین هر بیرینه حاکمیت رمزی کیمی اوْخ تقدیم اوْلوندو. "اوْن اوْخ" تۆرکلری آدی بئله یاراندی (بۇنلان چۇلوْ خانین اوْغلو ایگید و نجیب آشینا شئنی ائتدی). ایکی متفق – دۇلو و نۇشیبی طایفه اتفاقلاری آراسینداکی سرحد چۇ چایی اوْلدو.
بئش عصردن باشلایاراق ژۇژان دوْلتی ضعیفلهمهیه باشلادی. تۆرک قبیلهلرینین باشچیسی بۇمین خاقان ایدی. 546-جێ ایلده تئلئس طایفالاری ژۇژانلارا قارشی عصیان قالدیردی. بۇمین خاقان بۇ عصیاندان استفاده ائتمک ایستهدی. ژۇژان خانی آناخوانین قێزینا ائلچی گؤندردی. اوْ ایسه "سن منیم فلز اریدهنیمسن" دئییب قێزینی بۇمین خاقانا وئرمهدی. بۇمین خاقان 552-جی ایلده ژۇژان خانینین اۆزرین هجوم ائدیب اوْنو مغلوب ائتدی و بیرینجی گؤی تورک خاقانلیغینی یاراتدی. بۇمین خاقان اؤزونو دؤولتین حؤکمداری (ایل خاقان) اعلان ائتدی. دؤولتین پایتختی اوْنوْن چایی ساحلینده اؤتوکن ایدی. بۇندان سوْنرا هۇنلار تۆرک آدلاندیریلدی. "گؤی تورک" مرکب سؤزوندهکی "گؤی" سؤزو هم سما، تانری، هم ده رنگ معناسیندا ایشلهنیر.
سوْیون یارانما افسانهسیدَییشدیر
آشینا سوْیونون بیر دیشی قۇرددان تؤرهدیگینه دایر اوْ دؤورده چوْخ مشهور اوْلدوغو آیدین اوْلان روایتلر، گؤی تۆرکلرین ائرکن تاریخینی افسانهلرله قاریشدیریر. آنجاق قۇرددان-تؤرهمه عنعنهسینین، آسیا هۇنلاری آراسیندا دا موْجود اوْلماسی و قۇرد آتانین تۆرکلری دار، کئچیلمز یوْللاردان سلاماتلیغا چاتدیردیغی (بوْزقورد داستانینین اصلی) روایتینین هۇنلاردا گؤرولمهسی، گؤی تۆرکلرین هۇنلارا نسبتینی اوْرتایا قوْیور. آشینا عائلهسینین، تک بیر اوْغلان حیاتدا قالماقلا، قێرغینا اۇغرامیش اوْلدوغو روایتینی، تسو-کۆ (اصلینده آسیا هۇن دؤولتینده بیر غنوان) آدلی هۇن عائلهسینه منسوب مئنگ-سۇن طرفیندن قۇرولان شیمالی لیانگ هۇن دؤولتینین، 439-دا تابغاجلار طرفیندن یێخیلماسی حادثهسینه باغلاماق مۆمکوندور. سۇی-سهویا (چین تقویمی، 581-618) گؤره، بۇ هۇن دؤولتینده ادارهنی الینده تۇتان تسو-کۆلر مهو ائدیلدیگی زامان، آ-سهیه-نا (آشینا) قوْلو، 500 عائلهلیک بیر کۆتله حالیندا، کان-سۇ بؤلگهسیندن کؤچهرک، ژۇان-ژۇانلارا سێغیندیلار. گؤی تورکلرین اؤزهیینی تشکیل ائتدیگی ایفاده ائدیلن و مئنگ-سۇنون اوْغولو آن-چۇ و سوْنرا نوهسی شۇنون اؤلدورولمهسی اۆزرینه اوّل هسی-هایده ایکن سوْنرا آلتایلارا نفوذ ائدن بۇ کۆتله، جهو-جهولار (تسو-کۆ) یوْلو ایله ده آسیا هۇنلارینا باغلاندی و حتی، بۇ قێسا کؤچ حرکتینی اداره ائدن آشینا سوْیونون، جنوب هۇن تانهولاری یوْلو ایله موْ-تۇنون منسوب اوْلدوغو مشهور تی-کوْ (تۇ-کۇ) عائلهسیندن گلمهسی گۆجلو تخمیندیر. قۇرد آتا اینانجی سببیندن گؤی تورک خاقانلیق سنهدی، آلتیندان قۇرد باشلی بایراق (تۇغ) اوْلموشدور.
سوْیون حکمدارلاریدَییشدیر
شرق گؤیتورک خاقانلیغیدَییشدیر
غرب گؤیتورک خاقانلیغیدَییشدیر
بیرینجی گؤیتورک خاقانلیغیدَییشدیر
ایکینجی گؤیتورک خاقانلیغیدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- آذربایجان جۇمهوریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aşina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
پنجاب بیلیمیوردو
پنجاب بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of the Punjab, فارسجا: دانشگاه پنجاب ، عربجه: جامعة البنجاب )پاکیستاننین لاهور, قوجرانواله, جهلم (شهر) شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولردَییشدیر
مزونلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده پنجاب بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
- Jhelum Campus. University of the Punjab. یوْخلانیلیب22 November 2012.
- ACU members. ACU Members,. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-10-29. یوْخلانیلیب9 September 2013.


text:
User talk:Qarqushu
- Help & FAQ
- Manual (to create a wiki)
- Community portal
- Editing help
- Language support
- Sandbox
Welcome to Wikimedia Incubator!
At the right there are some important links, and here are some tips and info:
- If you haven't created a user page yet, please create one with for example Babel templates on it.
- You can select your interface language in your preferences.
- If you make articles, templates or categories, don't forget to add a prefix!
- If your knowledge of English is good, you can help with translating pages to other languages you know, so more people can understand it!
- If you want to translate the interface, please go to Translatewiki.net and follow the instructions.
-- Welcoming Bot 22:20, 20 September 2014 (UTC) Template:Wp/azb/ساغدان
خوش گوردوکEdit
سلام قارداش خوش گوردوک نئجه سیز؟عزیز قارداش بوراعوثمانلی تورکجه عرب الفبا ویکی سی دیر [1] بیزیم ویکی دئییل بیزیم ویکی نین آدرسی azb پسوندلری واردیر من سیزین دییشدیرمه نیزی اوردا قایتاردیم آنجاق کند میندانین دوز دیر--Amir a57(دانیشیق) 06:21, 21 September 2014 (UTC)
- عزیز قارداش سواللارینیز و موشکول لرینیزین بیر سیرالار بوردان حل اولورویکیپئدیا:چالیشما_یاردیمی ویکی لری قایناق عونوانیندا ایستفاده ائتمک بوحالدا کی اوزلری آیری قایناق لاردان ایستفاده ائدیرلر نظریه گلیر بو ایش ویکی نین اعتبارین آشاغی یئندیریر گرک آیری بیر موستقیل و اعتبارلی قایناق وئریله . اسکی ویکی میزین مقاله لرین هر زمان بورایا کوچورمک اولار اوز الیمیزده دیر یانی سیر او مقاله لرین یازیلاری اوردان کوپی و بورایا دا آتا بیلرسیز آنجاق ایر ایستیه سیز بئله بیر ایش گوره سیز گرکویکی az دا اولان عرب الفبا مقاله لرین بورایا کوچورسیز بیرده کی مقاله نی بوردا آچمامیشدان اونجه گرک آختاراسیز کی همن مقاله آیری آدلا بوردا اولمویا چون مقاله لر قاریشار --Amir a57(دانیشیق) 06:44, 21 September 2014 (UTC)
چوخ ساغ اولاسیز امیر بهی! عوثمانلی ویکیسینده دئدیم بلکه عراق تورکمنلریندن گلیب بیزه یاردیم ائدیب مقاله یازیبلار. فارقیندا ایدیم کی سانکی عوثمانلی رسمالخطینی و قایناقلارینی قوللانیبلار. نه ایسه، ساغ اولاسینیز.
بیزیم ویکی بورا دیر[3] فضولی آدلا هله بیر مقاله یارانمییب ایر ایسته سز یارادین--Amir a57(دانیشیق) 20:59, 8 March 2015 (UTC)


text:
اسکی
اسکی (اینگیلیسجه: American Standard Code for Information Interchange) ,بیلگی دییشمی اۆچون آمریکا استاندارد کودلاما سیستمی) لاتین الفباسینین اۆزرینه قورولو ۷ بیتلیک علامتلردیر. ایلک دفعه ۱۹۶۳ ایلینده ANSI طرفیندن استاندارد اولاراق گؤستریلدی.
اسکیده ۳۳ دنه باسیلمایان کونترول کاراکتری و ۹۵ دنه باسیلان کاراکتر واردیر. کونترول کاراکترلری متنین آخیشین کونترول ائدن، اکرانا چیخمایان کاراکترلردیلر.. باسیلان کاراکترلر ایسه اکراندا گؤرونن، اوخونان متنی یارادان کاراکترلردیر. اسکینین باسیلان کاراکترلری آشاغیدا بللیلنمیشدیر.


text:
تهامه
تهامه یادا تیهامه عربجه: تهامة و اینگیلیسجه: Tihāmah عربیستان یاریم آداسیندا نازیک بیر شریت حالیندا قیزیل دنیز ساحیلینده اوزانان بؤلگهدیر. عقبه خلیجیندن باب المندب بوغازینادک اوزانمیشدیر.
ایندی تهامهنین آز بیر حیصهسی یمنده و چوخ حیصهسی سعودی عربیستاندا قالیب. مکه شهری حجاز و تهامه چؤلوندهدیر و اونا گؤره تهامه ده آدلانیر. مکه، نجران، جدده و صفا بو بؤلومدهدیر.
گؤرونتولر
قایناقلار
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tihamah»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۶ بهمن ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
سونگو ایله قلم بیرلشنده
صابر نبیاوغلو
جنوبی آذربایجاندا یارانمیش ادبی نمونهلرله تانیش اولدوقدا چوخ رنگارنگ و بنزرسیز بیر پوئتیک عالمله قارشیلاشیریق. بوعالمین ان عمده خصوصیتلری سیراسیندا ایکی نظر داها چوخ جلب ائدیر. بونلاردان بیری اوندان عبارتدیر کی شاه رئژیمینین هر جور تعقیب, یاساق و قاداغالارینا باخمایاراق شاعرلر سوسمامیش و اونلارین دوغما آنا دیلینده یازیب, یاراتماق عزملری بوتون هده –قورخولارا اوستون گلمیشدیر. دیگر جهت ایسه سؤز صنعتی اوستالارینین شعری دوشمنه قارشی موباریزهده سؤزون اصیل معناسیندا چوخ معتبر بیر دؤیوش سیلاحینا چئویرمک سعیلریدیر.
دئدیگیمیز هر ایکی خصوصیت قورخماز موباریز, اودلو وطن پرور, قدرتلی شاعر”علیرضا نابدل”ین (اوختای) یارادیجیلیغیندا آیدین شکیلده گؤرمک اولور.
علیرضا نابدل پئشه اعتباری ایله معللیم اولموشدور. او عالی مکتبین حقوق فاکولتهسینی بیتیردیکدن سونرا خوی شهرینده معللیملیگه باشلامیشدر. لاکین هم آلدیغی تحصیل, هم ده بیر معللیم کیمی هر گون شاهیدی اولدوغو, گؤروب موشاهیده ائتدیگی رئال حیات منظرهلری اونو بئله بیر قناعته گتیریب چیخارمیشدی کی, یوخ حیات بئله دوام ائده بیلمز. بیر قدر ده اونون ادبی منطیقینه اویغون دئسک حیات بئله دوام ائتمهمهلیدیر. خالق شاهلیق دئییلن رذالتلی رئژیمین اسارتیندن, اؤلکه خارجی امپریالیستلرین تاپداق و سویقونوندان, زحمت آداملاری ایستثمار دونیاسینین بویوندوروغوندان, کؤرپه بالالار محرومیتلرین پنجهسیندن خیلاص اولمالیدیر. اونون میللی تحقیر و میللی ظولم زنجیری پارچالانمالی, آنالارین لای –لای چالدیقلاری و نور بالالارینا بایاتی دئدیکلری دیل, شاهلیغین تعقیبیندن وشووینیزمین لووغا حقارتیندن همیشهلیک آزاد اولمالیدیر.
خالقین بو موباریز و قورخماز اوغلو محض بئله بیر آیدین و ایشیقلی نییتلره شاهلیق دئییلن منحوس رئژیم و اونون آغ ائودن اولان هاوادارلاری, ساواکدان اولان جاناوارلاری علیهینه دؤیوشلره آتیلدی.
علیرضا بیر حقیقتی چوخ واختیندا و دوزگون درک ائتمیشدی: قوشولدوغو تاریخی ووروش جبههلرینده سونگو ایله سؤزون قدرتی بیرلشمهلی, چوخ شاخهلی موباریزهنین طلب ائتدیگی تقدیره بو سینانمیش سیلاحلارین هر ایکیسیندن عینی مهارتله ایستفاده اولونمالیدیر. او دوشوندویو کیمیده حرکت ائتدی. بئله بیر ادعا هئچ ده موبالیغه اولماز کی او سؤزون, شعرین گوجوندن اؤز ایدهآلی اوچون ایستفاده ائتمکده تاریخی نمونه گؤسترمیشدیر.
علیرضا نابدل اؤلکهده حؤکم سورن قارانلیقلار سلطنتینده پارلاق ایشیق ساچان و تئز ده سؤندورولن بیر ضیا ایدی. اونون هم معنالی حیاتینی, هم ده موباریزلیک و وطنپرورلیک احتراصلاری ایله شعلهنن ادبی یارادیجیلیغینی چوخ تئز چوخ غددارجاسینا خفهلهدیلر. دوشمنلر هم اونون اودلو سیلاحیندان هم ده خمیرهسی بیر پارچا آتشدن یوغرولموش شعرلریندن برک قورخوردولار. چونکی بو مصراعلارین آلیشدیردیغی تونقال ایشیغیندا موجود جمعیتین عیبهجرلیکلری چوخ اآدین و قاباریق جیزگیلرله گؤرونوردو. او اؤز دؤیوش و موباریزه دوستلاری ایله قاتیللر علیهینه اؤلوم شربتی ایچن زامان شرفلی عؤمرونون اوچونجو اون ایللییینه یئنیجه قدم قویموشدو. فقط یاغیلارین محو ائتمهیه گوجلری چاتمایان باشلیجا اولاراق ایکی شئی اولدو. ظولمت سلطنتینده بیر ایشیق ضیاسی کیمی پارلایان بو موباریز حاققیندا خوش خاطرهلر, بیرده البتده یادیگار قویوب گئتدیگی اودلو مصراعلار.
چوخ سیمبولیک بیر حالدیر کی اوختایین ایدیا و سنگر دوستلاری طرفیندن توپلانیب نشر ائدیلن شعر کیتابینا محض ایشیق آدی وئریلیمیشدیر. بو اونون قورونوب ساخلانیلمیش اثرلرینین توپلوسودور. آذربایجان و فارس دیللرینده یازدیغی کوللی مقداردا اثرلری هابئله دیگر دیللردن ترجمهلرینین بؤیوک بیر حصهسی شاهین ساواک دستگاهی طرفیندن محو ائدیلمیشدیر.
اوختای هر شئیدن اوول ایشیقلی ایدیاللار شاعری ایدی. اونون میصراعلارینین اتینی, قانینی جانینی اینسانلارا اغ گونلر, قانسیز- قاداسیز دؤورانا چاغیریش تشکیل ائدیر. فقط اونون ایدراک دونیاسیندا بو چاغیریشا تکجه طرفدار چیخماق مقبول سسلنمیر, اصیل هنر خالق و وطنله علاقهدار اولان ایدیاللارین حقیقته جئوریلمهسی اوچون عصیرین موباریز قووهلری سیراسینا قوشولماقدیر.
بو جهتدن اوختایین ایشیق آدلی شعری اولدوقجا توتوملودور. شاعر بو اثرینده جمعییتده اؤزلرینه مخصوص ثیقلت و جیزگییه مالیک اولان بیر سیرا پئشه صاحیبلرینه موراجعت ائدیر. بس اونون اؤز موصاحیبلرینه دئدیگی ندن عبارتدیر ؟
شاعر قارا تئللی کیبریت دوزلدنه دئییر کی قارانلیقدا دامجی –دامجی تر تؤکن فهله قارداشیم “اود یوردونون قیزیلجا داغلاریندان ” ائله کیبریت دوزلت کی ظولمتین کؤکونو یاندیریب یاخسین. سن ده ساری تئللی زنجانلی اوستا, آغ پولاددان پولاد تکی سوموکدن ائله کسکین پیچاقلار یون کی ییرتا بیلسین ظولمون چیرکین اورهیین.
شاعرین موراجعت ائتدیگی پئشه صاحیبلری سیراسیندا اؤز همکاری اولان معللیم ده واردیر. اوختایین معللیم موراجعتینده خصوصی بیر صمیمییت قایغی و دوغمالیق دویولور. بو سطیرلر آرخاسیندان جمعییتده معللیمین توتدوغو مسئول و علوی مووقع خصوصی بیر عظمتله بویلانیر.
امان- امان اوزاق کندده اوبادا
اوجا بویلو خورما تئللی معللیم
ایشیقلیق آچ قارانلیق کیلاسلارا
ایشیقلیق آج کیلاسلاردا توپلانان
آی-اولدوزسیز او کیچیک دونیالارا.
اوختای بیر وطنپرور و بیر شاعر کیمی قیسا عؤمرونده چوخ آغیر گونلر, دقیقهلر کئچیرمهلی اولموشدور. او عؤمرونون بؤیوک بیر حصهسینی ساواک جللادلارینین حبسخانا و گیزلی دوشرگهلرینده کئچیرمیشدیر. لاکین بو جهننم عذابلی دوشرگهلرین ان دهشتلی ایشکنجه اوصوللاری بئله اونون ایرادهسینی سارسیدا بیلمهمیشدیر.
حیران قالیناجاق جهت بیرده اودور کی امریکا, ایسراییل خفییه ایدارهلرینده کشف ائدیلیب, ایران حبس دوشرگهلرینده تطبیق ائدیلن رنگارنگ جزا اوصوللاری بو موباریزین ایرادهسینی بیر قدرده مؤحکملندیرمیش؛ اونون میصراعلارینا یئنی گومراهلیق و موباریزلیک احوال – روحیهسی آشیلامیشدیر. کیم بیلیر بو سطیرلر بلکه ده شاعر نووبتی “سورغو –سوالدان”, ایشکنجه اوتاغیندان قاییتدیقدان سونرا یازیلمیشدیر.
من تابوت دئییلم
ایچریم ده کی منده میخلانان دیریدیر
ایچیمده هر لحظه مین اورک دیریلیر
هانکی تورپاغا قویلایا بیلهجکسینیز منی ؟
بو یولسیز کوچهنین بئلینده گئدهرک
هانکی تورپاغا قویلایا بیلرسیز
هانکی تورپاغا –
قویلایا بیلهجکسیز منی؟
اوختایین پوئتیک دونیاسینین باشقا بیر حقیقت حاققیندا دا قناعتی چوخ قطعی و پرینسیپالدیر. ضعیف ارادهلی سؤنوک روحلو مطیع طبیعتلی اینسانجیقلار آزادلیق دئییلن اودلار, آلوولار, ائنیش و یوخوشلارلا دولو یولون یولجولاری اولا بیلمزلر.
سازاق
بیزی گوزلهییر
سویوق اللر ایله آچا بیلمهریک
گلهجک گونلرین قیزیل قاپیسین
سویوق اللر ایله چالا بیلمهریک
گونلرین سازیندا ظفر ماهنیسین
علیرضانین قلمینه منسوب اولان اثرلرده سون درهجه کؤورهک, صمیمی, حساس بیر قلبین عکس صداسینی دویماق هئچ ده چتین دئییل. بو ایکی خصوصییت ان چوخ ایکی حالدا داها قاباریق و کؤورهکدیر. بو جهتدن اونون “یاغدی یاغیشلار”, “من کیچیک بیر چردهک ایدیم”, “یاشیل”اثرلری چوخ خاراکتریکدیر. بو قبیلدن اولان اثرلرینده او هم شعرین مرکزینده قویولمیش ایدهیانین آیدین, بدیعی حللینده چالیشمیش, همده شعرین آخیجیلیغینا, فورما گؤزللیگینه خصوصی قایغی گؤسترمیشدیر.
او یانا قاچدیم سیخدیلار
بویانا قاچدیم ییخدیلار
من یادلارا قاتیلدیم
باغبانلارا ساتیلدیم
باغبان ییغدی بوخچایا
آپاردی گوی باغچایا
شاعرین میصراعلاری دوستلوق, قارداشلیق ماهنیلاری اؤتنده, سئون اورهیین چیرپینتیلارینین ایفادهچیلرینه چئوریلدیکده ده, مسئلهنین صنعتکارلیق طرفینه قایغینی اون پلانا چکیر. بورادا باهادیر هنر, قورتولوش نییتلی علیرضا کؤکسو سئوگی و محببت حیسلری ایله جوشوب داشان شاعر اوختایلا قووشور.
بعضن قانلی دؤیوشلردن, آغیر ایشگنجهلردن فورصت تاپدیقدا آرزوسو بختور اوشاقلیق و گنجلیک چاغلارینین قایغیسیز دونیاسیندا یئلکن آچدیقدا شاعر اوختای دؤیوشچو علیرضانین ان صمیمی و معتبر بلدچیسینه چئوریلیر.
اوختایین بلکه ده اوتوماتینین قونداغی اوستونده باخیشلاردان اوزاق بیر طبیعت گوشهسینده واختی ایله سئوگیلیسی ایله ویدالاشدیغی, خان چینارین آلتیندا قوشدوغو ماهنیلارین باش قهرمانی سئوه-سئوه یاد ائتدیگی ساراسیدیر. کیم بیلیر بلکه ده واختی ایله سارا آدلی بیر آفتین سوزگون باخیشلاری اونون تلاطملو کؤکسونده بیر محببت اوجاغی چاتمیشدیر. کیم بیلیر؟ بیرجه بوراسی آیدیندیر کی سارانین هیجری اونا چوخ آغیردیر. بو هیجران او قدر ثیقلتلی و دؤزولمز دیر کی حتتا شاهلار شاهنشاهلار قارشیسیندا بوکولمهین دیزلری بئله سارسیدیر.
نولاردی سن قویایدین کی
داملا –داملا ارییهیدیم سو اولایدیم
دؤشونده کی قیزیل گولو ایسلادایدیم
گؤزله سارا
سنی تاری
گئده –گئده دالا باخما
گؤز یاشیمی گؤرمه باری
علیرضا نابدل چوخ سئودیگی حیاتلا چوخ تئز ویدالاشمالی اولدو. فقط دؤورون, زامانین حؤکمو, ایرادهسی داها گوجلودور. اونون گنج حیاتینا قییانلار حاققیندا ان غددار رفتارا یول وئرهنلری زامان چوخدان تاریخین زیبیللیکلرینه آتمیشدیر. علیرضا نابدل کیمی یاشاییب, اوختای کیمی یازیب یاراتمیش وطنداش –شاعر خالقین آزادلیق حرکاتینین چوخ عصیرلیک سالنامهسینه یازدیغی قهرمانلیق داستانلاری ایله کؤکسوندن پروازلانیب اوچان قانادلی میصراعلاری ایله اؤزونه ابدی, هئچ بیر زامان سولمایاجاق بیر حیات قازانمیشدیر.
آذربایجانین موقتدیر خالق شاعری بالاش آذراوغلو نه قدر ده گؤزل دئمیشدیر:
اخی هامییا قیسمت اولمور
عؤمرونه هشتاد نه یوز اولا
ان چوخو اوتوز اولا
آنجاق عومور اولا
عومور….


text:
اویان نیوزا اؤزل: ۳۱ دئکابر ۱۹۸۹ تاریخینده(۱۰ دی ۱۳۶۸) قوزئی و گونئی آذربایجانلیلار، ایران و سووئت طرفیندن آذربایجان تورپاقلاریندا قورولموش سرحدلری داغیتدیلار.
آذربایجانین گونئی و قوزئیینی آییران بو سرحدلری داغیتماق گونئی و قوزئیلیلرین گؤروشمهلرینه و اوزون ایللرین حسرتینه سون وئرمهیه سبب اولدو.
ابولفضل ائلچی بی حؤکومتی ۱۹۹۲-جی ایلده بو گونو، دونیا آذربایجانلیلارینین دایانیشما(همبستگی) گونو ائعلان ائتدیکدن سونرا بو گون، گونئیلی و قوزئیلی آذربایجانلیلار طرفیندن آنیلماقدا، تدبیرلر، کونفرانسلار، کونسئرتلر کئچیریلمکدهدیر.
قوزئی آذربایجاندا رسمی اولاراق کئچیریلن بو بایرام، “دونیا آذربایجانلیلارینین همرایلیک گونو” آدییلا کئچیریلسه ده گونئیلی فعاللار بو سیموولیک گونو داها چوخ “دونیا آذربایجانلیلارینین دایانیشما گونو” آدی ایله آنماغا اوستونلوک وئریرلر.


text:
اتومبیل پوداغیندا داشاساتوو ۵ گؤتریم یۇقارلادی
ایول آییندا تۆرکیه اتوموتیو پوداغیندا ۲.۹ میلیارد دلار اؤنۆم ساتدی
تۆرکیه اتومبیل یدک پارچالاری ساتووینی ایول آییندا اؤتن ییلینگ شۇل بیر آیینا گؤرأ ۵ گؤتریم یۇقارلاتدی.
تۆرکیأنینگ اتومبیل پوداغیندا داشاساتووی ۲.۹ میلیارد یورو بۇلدی.
ایول آییندا تۆرکیأنینگ داشاساتووی نینگ ۱۸ گؤتریمی اتوموتیو پوداغینا دگیشلی بۇلدی.
ایول آییندا اتومبیل ساتووی ۳ گؤتریم یۇقارلاپ ۱ میلیارد ۱۴۱ میلیون دلارا یتدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیأنینگ مبلمان پوداغینداقی داشاساتوو موقداری 9 آیدا 3 میلیارد دلاردان گچدی
تۆرکیه مبلمان پوداغیندا اینگ کؤپ آمریکا، ایسرائیل، فرانسیا و انگلستانا اؤنۆم ساتدی
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
١٣٢۶-نجی ایلین باھاری ایدی. داریخما منه ال وئردیییندن
قصبهنین اطرافینا گزمهیه چیخمیشدیم. قات- قات اوجالان سیار داغلارین قوینوندا
یئرلشن «مظفّر قالاسی»نین طبیعت گؤزللییی اینسانین روحونو اوخشاییردی. داغلارین
اتهییندن شاریلتی ایله آخیب، اینسان عؤمرو کیمی گئدن چایلارین ھمھمهسی، ھر
طرفده قایناییب قالخان دورو بولاقلارین زمزمهسی، حزین- حزین اسن یئلدن، رقصه
گلن یارپاقلارین پیچیلتیسی، آزاد قوشلارین بوداقدان- بوداغا سیچرایاراق، سئوینجله
دولو، شیرین نغمهلری، منی اوز غم- خیال دونیامدان آییرمیش، گول چیچکلرین عطری توتغون شراب تک منی
مست ائتمیشدی.
ھر طرفه اوز دؤندرسن، طبیعت اؤز گوزللییی ایله اینسانین اوزونه
گولوردو. گزه- گزه گلیب ایلدیریم بولاغینین باشینا یئتیشدیم. یورولموشدوم، ال-
اوزومو یودوم. بولاغین کناریندا اوتوروب، یئرین سینهسیندن گؤز یاشی کیمی قایناییب
قالخان دورو سویا تاماشا ائتمهیه باشلادیم. ندنسه، یئنیدن غم لشکری منه ھجوم
ائتدی. اورهییم دولغون بولوت کیمی توتولدو. اوز ائل- اوبام، وطنیم یادیما دوشدو.
ایندی اورادا طبیعت اؤز دونونو دییشیب، دوزلر، یاماجلار آل یاشیلا بورونوب، ھر
گولون اوزهرینده بیر بولبول جھجه وورور. چؤللرده قویون سورولری، قوزولار ملهشیر.
چوبانین چالدیغی یانغیلی توتک سسی داغ- درهلره یاییلیر. باھار، ھر یئره
باھاردیر. آنجاق منیم وورغون کؤنلوم وطنیمین یازینی آرزولاییر. آخی، من اونون
قوینوندا بویویوب، بویا چاتمیشام. تورپاغینین ھر آددیمیندا سئوگی، سئوینج، کدرلرله
دولو خاطیرهلریم واردیر. ھر شئی دن اوستون سئوگیلیم ده اورادادیر. او، گؤزو
یولدا منی گؤزلهییر. آیریلیق دردینی کیم بیلمیر؟… اورهییم توفانا توتولموش دنیز
کیمی تلاطومه گلمیشدی. داھا طبیعت گؤزللیکلرینی گؤرموردوم. روحوم قوشو وطن
دیاریندا پروازا گلمیشدی. اونون خیالی گؤزومون اؤنونده جانلانیردی. او دا منیم
کیمی پریشان، سولغون، توتغون، دولغون گؤرونور. او دا ھیجران اودونا یانیردی. آمان
آللاه!… نه قدهر دؤزولمزدیر!… ایکی الیم ایله باشیمی توتدوم. سانکی بونونلا
بئینیمده عمله گلمیش فیرتینانی ساکیت ائتمک ایستهییردیم. سون گؤروشوموزدن آلتی
آی کئچردی. آیریلیق دقیقهلرینده اوز وئرن ھیجان، گؤز یاشلاری، اومیدسیز باخیشلار
بیر- بیر گؤزومون اؤنونده جانلاندی، بوتون وارلیغیمی سارسیلتدی. بویله بحرانلی
بیر حالدا ایکن، محبّتله دولو اینجه بیر سس:
– آغا، سالام!… دئیه منیم دادیما
چاتدی. قورخونج یوخونون وحشتیندن اویانان آدام کیمی اؤزومه گلدیم، قارشیمدا اون-
اون ایکی یاشلاریندا، قیوریم ساچلی، آیاق یالین بیر قیزی گؤردوم. او الینده بیر
دسته گول قاباغیمدا دایانمیشدی. قارا- ایری گؤزلرینده مھر-محبّتله دولو وحشی
بیر باخیش وار ایدی.
– من بو گولو سنه درمیشم- دئیه گول
دستهسینی منه اوزاتدی. من شاشقین بیر حالدا گولو آلدیم. او، سئوینهرک گوللرله
بزهنمیش اوتلاری یاراراق دلی جئیران سیچراییشلاریلا اوزاقلاشدی. من اونو تانیدیم.
الیمدهکی گول دستهسینه تاماشا ائتمهیه باشلادیم. نرگیز، بنؤوشه و سایره…
رنگبهرنگ گوللرین آراسیندا یئرلشدیریلمیش ایکی دنه لالا گولو بو دستهنین
گوزللییینی تاماملامیشدی. بو گول دستهسی معصوم بیر قلبده چیچکلهنن پاک بیر
عشقین ترنّومو قدهر دانلیغین ایفادهسی ایدی.
گول دستهسینه تاماشا ائتدیکجه،
اونون آل، ساری، قیرمیزی، بنؤوشه چیچکلرینین یارپاقلاری خاطیره دفتریمین
ورقلرینه چئوریلدی.
٭٭٭
بو گونکو کیمی یادیمدادیر، قیش
ایدی. قار، عظمتله اوجالان داغلاری توتسادا ھله الشتر دوزلرینه آغ اؤرپهیینی
سره بیلمهمیشدی. بھمن آیینین اوچو ایدی. آخشام طرفی بیردن آغ- قالین بولوتلار
رقصه گلهرک گؤی اوزونو توتدو. سویوق- سازاق، قارشیسینا گلهنی قامچیلاییب
قوووردو. ھاوا قارالدیقجا سویوق داھا دا اوزونو گوستریر، قار- بوراندان خبر
وئریردی. بیز ده دؤرد نفر یولداش، قالانمیش دووار بوخاریسینین دؤورهسینه
یـیغیلمیشدیق. بیزیم اختیاریمیزا وئریلمیش بو اوتاق ھر شئیدن آرتیق کیچیک بیر
کندلی تؤولهسینه اوخشاییردی. دووارلاری
توستودن قارالمیش ایدی. قاپیسی
قیریق، پنجرهسی ده یوخ ایدی. چالا- چوخور دؤشهمهسینده یورد سالمیش بیرهلر
جوولاندا ایدی.
اینسانین اوزو برک اولار. اگر آز
دا اولسا، اومید نورو قلبینه ایشیق سالمیش اولسا، ھر چتینلییه دؤزهر. بیز ایکی
آیدان بری بو اوتاقدا گونلری بیربهبیر یولا سالیردیق. ھامیمیز بیر دردلی ایدیک.
بوخارینین توستوسو ایچرینی دولدورموشدو. آجیشان، یاشارمیش گؤزلریمیزی ھردن سیلهرک،
نوروز کیشینین صحبتینه قولاق آسیردیق. او، ھامیمیزدان یاشلی، دونیا گؤرموش، اؤلکهلر
گزمیش، روزگارین ایستی- سویوغونو دادمیش، شیرین صحبتلی بیر آدام ایدی. اوجا بویلو،
ائنلی کورکلی، ساچ- ساققالی آغارمیش بو آدامین، اوزو، آلین قیریشیقلاری سؤیلهدییی
داستانلاری کیمی حئکایهلر ترنّوم ائدیردی. او، بو گون بیزه اوز ائلاوغلوسو
ستّارخانین داستانینی
سؤیلهییردی.
او، صحبتینی قوتاریرکن اوجاقداکی
اودونلار یانیب، قوتارمیشدی. قیرمیزی کؤزلرین اوزونو کول قاتلاری اؤرتموشدو.
ائشییین سویوغو قاپینین چاتلاریندان اوزونو ایچری ووراراق، اوتاغین ھاواسینی
سویوتماقدا ایدی. یاتاق یئرلریمیزی دوزلتدیک. آفتافا گؤتوروب گئری قاییدانلار،
بوزوشموش بیر حالدا: – قار یاغیر، بوراندیر! – دئیه، اؤزلرینی ایچری سالیردیلار.
ھر کس یورغانینی باشینا چکیب اوز نفسیله یئرینی قیزدیرماغا چالیشیردی. بو دا
اینسانین عؤمروندن بیر گون ایدی، کئچدی.
سحر ایشیغی قاپینین چاتلاریندان
کئچهرک، داخمانین قارانلیغینی بوغموشدو. یئریمدن قالخیب پالتارلاریمی گئیدیم. چای
قویماق اوچون سو یوخ ایدی، دولچانی گؤتوروب ائشییه چیخدیم. ھر یئری قار
اؤرتموشدو. آخشام گون اوزونو توتموش بوز بولوتلاردان خبر یوخودو. گونشین زرّین
ساچاقلاری قارلی داغلارین زیروهسینه یاییلاراق اونلاری تئآتر صحنهسینده اوزونه
پروژئکتور سالینمیش گؤزل بیر ھنرمند اوزو کیمی جیلوهلنیردی. آسمان صاف، ھاوا
تمیز، اورک آچان ایدی. آیاز و شاختادان کوچهلرین کناریله اوزانان آرخ سولارینین
اوزو قایماق باغلامیشدی. حزین- حزین اسن شیمال یئلی ائو بوخاریلریندن قالخان
توستونو جنوبا دوغرو ھایلاییردی. من قصبهنین شرق
طرفیندن آخیب کئچن «ایلدیریم
بولاغی» سویوندان گتیرمهلی ایدیم. بوداقلاری قار ایله اورتولموش آغاجلارین
آراسیندان کئچهرک، بولاق سویونا یاخینلاشدیقدا، سویون کناریندا باشی آچیق، قیوریم
ساچلی، آیاق یالین، سویوقدان آل دوداقلاری گؤیرمیش، کیچیک بیر لور قیزی گؤردوم.
او، آیاقلارینین بیرینی گؤتوروب او بیرینی قویور، گؤز یاشلاری بوزارمیش
یاناقلارینی ایسلاتمیشدی. قاباغیندا سو ایله دولو بیر قازان وار ایدی. بو منظره
منه «ویکتور ھوگو»نون «قوزیتا»سینی خاطیرلاتدی. او، رومانتیک بیر داستان اولسا
دا، بو گؤزومون اؤنونده جانلی بیر
واقعیت ایدی. تئز قیزا یاخینلاشدیم.
– نه اوچون آغلاییرسان، قوزوم؟- دئیه سوآل وئردیکده،
زاواللی قیزجیغاز، تیترهین کیچیک، توپول اللریله گؤز یاشلارینی سیلهرک:
– قازانی باشیما قالدیرا بیلمیرم- دئدی.
– گوجون چاتدیغی قدهر دولدورسانا!… او، بوغونوق
ایشقیرتیلارلا:
– آز دولدورسام خانیمین آجیغی توتار- دئدی.
– آتا- آنان یوخدورمو؟
– اونلار کندهدیر.
– سن کیمین یانیندا اولورسان؟
– آغانین.
– آغان کیمدیر؟
– اربابدیر، علیخاندیر- دئیه جاواب وئردییی زامان داھا
برک تیترهمهیه باشلادی. اونون حالی منی شاشیرتمیشدی. تئز قازانی قالدیریب
باشینا قویدوم.
زاواللی قیزجیغاز قیچلاری دولاشا-
دولاشا بیر- ایکی آددیم ایرهلیلهدی. سویوق اونو حالدان سالمیشدی. قازانین
آلتیندا مووازینهتینی ایتیردی. اونون حرکتلرینی گؤزدن قویماییردیم. تئز قازانی
باشیندان قاپدیم. او، دیزی اوسته یئره گلمیشدی، تئز قالخدی. وجودونو مبھم بیر
قورخو بوروموشدو. سحر- سحر قاباغیما چیخمیش بو اقبالسیز پرییه اورکدن آجیدیم.
– آدین نهدیر؟
– مھری.
– آغلاما قوزوم!- دئدیم، من سنه کؤمک ائدهرم. اوز
دولچامی اورادا قویوب اونون قازانینی گؤتوردوم. او، کیچیک آددیملارلا، دالیمجا
قاچیردی. علیخانین قاپیسینا یاخینلاشدیقدا او، ھیجانلا:
– داھا اؤزومه وئر! یوخسا خانیم منی اؤلدورر!- دئدی.
قازانی آستاجا باشینا قویوب،
قاپیدان ایچری کئچمهیینه کؤمک ائتدیم. منیم نیگرانلیغیم یئرسیز ایدی. او، اؤز
قووّهسینی توپلایا بیلمیشدی. ایچری کئچدیکده آغیر یوکون آلتیندا زحمتله بوینونو
ھرلهییب منه باخدی. بو باخیشدا دونیالار وار ایدی. قاپی اؤرتولدو. من اؤز
دولچامین دالینجا یولا دوشدوم. اونون یالین آیاقلارینین قار اوزهرینده بوراخدیغی
ایز منه جیغیر ایدی. «خانیمین آجیغی توتار» سؤزلری قایالی اوچوروملاردان قاییدان
عکس-ی صدا کیمی بئینیمده سسلهنیردی. یول اوزونو اؤز- اؤزومه دئیینیردیم: «مگر
خانیمین اؤز اوشاغی یوخدور؟ آنا دئییلمی؟ او، اوز اوشاغینا دا بو ظولمو روا
گؤررمی؟ بس آنا قلبی، اینسانلیق؟!…»
بعضن اینسان جوشغون بیر ھیجانا
قاپیلیرکن اؤزونو اونودور. فئودال قایغیسیزلاریندان اولان بو کیچیک خاطیرهده منی
اوتوردوغوم بو چشمه باشیندان اوزاقلاشدیرمیشدی. الیمده اولان گول دستهسینی
درین- درین اییلهدیم. عطری بیر آن دا اولسا، کدرلریمی داغیتدی، روحومو اوخشادی.
http://ishiq.net/?attachment_id=14077


text:
فئمینیستی نقدده چوخلو بیزیم قایناغیمیز آمریکالی ادبیات تنقیدچیسی«الاین شوالترShowalter Elaine »دیر، ایلک اودور کی علمیبیر باخیشلا، قادین ادبیاتینی، تاریخسل دؤورلرینی آچیقلاییب و قادین یازیسی و ادبیاتین اورتایا قویوب.
«شوالتر» قادین ادبیاتینی اوچ دؤوردن عبارت بیلیر:
– ایلک دؤور؛ زنانه یا قادینسل ادبیاتدیر. بو دؤورده قادین یازیچییا اوخوجو اولاراق ائرککسل دوشونجه و ادبیاتینا معروض قالیب، او ادبیاتی داواملاییر.
– ایکینجی دؤور؛ یعنی فئمینیستی و انتقادی دؤورده، قادین چوخلو مصرفچیدیر؛ یعنی هله قادین متنی و ادبیاتی یارانماییب؛ آنجاق قادینا ائرککسل باخیش دیلده و ادبیاتدا انتقادلا اؤزلشیر.
– اوچونجو دؤور؛ قادین مرکزلی ادبیات دؤورو یارانیر. بو دؤورده قادین مصرفچی دئییل، بلکه متن و ادبیات یارادیجیسیدیر؛ قادینین مستقل و اؤزهل دیلی و ادبیاتی بو دؤورده یارانیر.
آنجاق اؤز ادبیاتیمیزا گلنده بیز هله بیرینجی و ایکینجی دؤورده آوارا قالمیشیق؛ یعنی هله ادبیاتیمیز تام ایکینجی دؤوره داخیل اولماییب؛ بونا باخمایاراق کی بیزیم کیمیائرککسل توپلومدا هله نقد و اعتراض دؤورونه آددیم آتماق دا جسارت ایستهییر.
کیتابین آدی«… و قادین دانیشیر» (قادین) و (دانیشیق)دان عبارتدیر؛ ائله بیل کی بو آدلا کیتابین ایچیندهکیلره یئتیشمک اولار؛ بیر قادینین دانیشیغی یوخ، بلکه قادین بیر جینس اولاراق دانیشاجاق. البت اؤن سؤزو اوخویارکن ناشیرین بو همشهلیک سؤزویله کی«شاعر هئچ ایسمه باغلی دئییل و انسانلیقدان دانیشیر» ادعاسیلا و شاعرین تاکیدله فئمینیست اولمادیغیلا دا راستلاشیرام. بو ادعانین عکسینه، فئمینیزم بیر دوشونجه اولاراق باشلانیشدان ایندییه قدهر قادینی انسان اولاراق گؤرونمهسیندن و انسان حاقلاریندان مدافعه ائدیبدیر. آنجاق منجه اؤن سؤزده بئله بیر ادعانی بوراخیب کیتابین ایچینی گؤز اؤنونه آلمالیییق. اؤنجه شاعر اؤزونو وطنی ایله ایلگیلی آذربایجان قادینی تانیتدیریر:
«یاشماقلی گرکدیر
سئوگیمده!
من آذربایجان قادینییام»
منه بئله گلیر کی بو شعر کیتابیندا آددیم- آددیم شاعرین دویغو دوشونجهلری گئنیشلنیر. بعضاً «وولف»ون رومانلاریندا کی پارادوکسلو قادین دورومویلا دا اؤزلشیریک، شاعر بیر یاندان ائرککسل بیر توپلومدا یاشادیغی و اونونلا باغلی اولدوغو اوچون ایستر- ایستهمز او توپلومو یاشادان سؤزجوکلر و آنلاملاری داواملاییر، دیگر طرفدن ایسه اعتراض روحو، اطرافلی باخیشیندا باش قالدیریر. شاعرین شعری بعضا اونون تنقیدلی و اعتراضلی دوشونجهسین ده داشییر؛ او زامان کی شاعر میللی دویغولو بیر شعرده یاشماقدان کولتوروموزده نجابت سیمبولو اولاراق فایدالانیر و تمیز سئوگیسینین یاشماقلی اولدوغونا تاکید اولاراق اونون نهدنین آذربایجانلی اولدوغوندا بیلیر، بو اسکی سؤزجوک واسیطهسیله قادینین نجابتینی بیزیم کولتوروموزده اؤرپکده گیزلنن تنینده خولاصه ائدیر:
«یوخ کیشیلیگین
قادینلیغیمین قارشیندا
تر تؤکور»
بورا یئتیشنده شاعرین دیلی بیر آز فرقلنیر؛ قادینلیغینی مدافیعه ائدیر. بلکه او «یوخ کیشیلیگین» یئرینه تکجه کیشیلیک ایشلتسهیدی سئکسیزمدن اوزاق اولاردی؛ «یوخ کیشیلیک» کیشیلیگی تام فضیلتی بیلیب و اونون یوخلوغوندا قادینلیغین گوجلندیریر.
کیتابی اوخویارکن من شاعرین سئوگیسل، حوزونلو، حسرتله دولو و البت میللی دویغولارینی گؤرورم، سئوگیسل بیر شعرینده:
«اوخویایدین منی
سطیر – سطیر
دقتله»
بوردا توپلومداکی سئوگیسل دوروم آچیقلانیر؛ قادین همیشه ایستهنیلیر؛ سئویلیر؛ معشوقهدیر؛ انفعالدادیر. واراقلاییرکن یاواش-
یاواش شاعرین اؤز دورومونو یا قادین حاقدا دوشونجهلرینی ده دویوروق:
«بو ائوده
بیر قادین یاشاییر
گؤرموشم
قلمله، واراقلا، کیتابلا
سیرداشلیغین»
بوردا من شاعرین اؤزونو دوشونمهیین گؤرورم. البت دوشوندویو قادین قلملی، کیتابلیدیر؛ آنجاق نیسگیلله بیرگه: «دن دوشن ساچلارینی، اوزونون جیزگیلرینی روژلا، ماتیکله گیزلهدن قادین و البت باتی کومپانیالارینی پوللاندیران.» ائله بیز قلملی اولسامیزدا توپلوم بیزی تنده، جیسم گؤزهللیگینده قضاوت ائدیر. بو شاعر «قارانلیق گئجهلری گیجللنیر، اؤرپکلری، اوزونون بزکلری سیلینیر و آینادا اؤزونو گؤرور. ایللر بیر جانلی کؤلگه کیمییاشادیغیندان قورخور، اؤزوندن هورکور» و نه گؤزهل دئییلیر بو توپلومدا قادین همیشه کؤلگهدیر.
آنجاق شاعر اؤرتوکسوز، بزکسیز دویغولاریندا آددیملاییر و گوندوزلر وورغونلوغوندان دانیشیر. یعنی هله ده اومودله یاشاییر. «قیزلیغی یالقیزلیغیلا بیرگه اولان» شاعر بیر قیز اوشاغینی نوستالژی اولاراق حسرت چکیر. «گئجهلر اولدوزلاری درمک آرزوسویلا یاتان قیز» یئنه تکرارلی اؤزونو بیر قادین اولاراق «توزلو گوزگو»ده گؤرور. «آغیرلیقلار»، حتی «آنا آغیرلیغی» چیگنینه یوک اولان قادین شاعر بئله بیر اعتراضلا اورهگیندهکی«معصوم گوناه»دان دانیشیر و چوخ یئرلی؛ چونکو قادین همیشه یاساقلارا معروض قالیر، سوچلانیر، معصومجاسینا سوچلانیر. «یالقیز بیر قادین یاشامیندان نه داد آلیب نه تام،» آنجاق یئنی بیر باخیشلا اؤزو اؤز ایچینده باهار یاراتماغی تکلیف ائدیر. یعنی یاواش- یاواش قادین انفعالدان چیخیر.
ائرککسل دوشونجه کیشی منفعتلی دوشونجه اولسادا بیر دوشونجهدیر و نه چوخ زامانلار کی قادینلار کیشیلردن چوخ بو دوشونجهنی مدافعه ائدیبلر. قادینین قادینا قارشیلیغی شاعرین «یاساق سئوگیسینین کوچه قادینلارینین سؤزبازلیغی» ایله آچیقلانیر. آنجاق هله ده اینانمیر قارانلیغینا:
«و بویلو فلق
گونش آدلی قیز دوغاجاق»
«تکلیگی ایله حیطده آددیملایان» قادین یارادیجی اولور.
«بارماقلاریندان شعر یاغیر»
یئنه توپلومداکی قادین و اؤلوم:
«آخ -آخ
سئوینمهیین چوخدا
بو اؤلو
ایللر اؤلمزدن قاباغ اؤلموشدو»
گوزگولر همیشه یالانچی شاهید اولورلار اونون دیری اولدوغونا. بو توپلومدا البت کی بو «بویاتیمیش خورهک» همیشه کؤلگهدیر؛ اؤلودور. شاعرین هیجانلی دویغولاری بعضاً گئرچک چیرکینلیکلردن سولور، بعضنده ایشیقلی بیر اومود ایچینده سئودالی دوشونجهلریندن جوشور:
«کیم دئییر
پاییز غملی مؤوسیمدیر
او اورتا یاشلی
ووقارلی بیر قادیندیر»
شاعر پوشک شعرینده سئوگیسل بیر فضادا اینانیر کی،
«من قادین اولموشدوم
سن کیشی
شوبههمیز هئچ واقت آلینمادی»
پاییزی مؤحتشم بیر قادین گؤرهن، قوجالیر، «قیرخ یئددینجی تقویمده تؤکولور یارپاقلاری.» بیر کینایه ده وورور اقتصادی دوروموموزا؛ یعنی«آز قالیر میللی اولسون نفت» و سوروشور: «نئچه تقویمله واراقلاناجاقمی!» قادین اتفاقینا دوشونن بیر شاعرین
«رژه گئدیر بئینیمده
تاخ تاخلی دیک دابانلار
چالینیر قاب، قاشیقلار
سیندیریلیر آینالار
آیاقلانیر روژ – میداد»
بئله ایسه شاعر عصیرلر بویو قادینین، مطبخله، جینسللیکله تعریف اولونماسینا عصیان ائدیر، اونوندا «بیر رؤیاسی وار فالاچینین شعاریلا، غادهنین علمیایله و سعادین یاردیمجیل اللریله، نیگارین یوموروقویلا»، حتی گنج قادین شاعرلرین کاراکتریله، بئینینده کی همشه مظلوم بو منفعل قویونون عدالتسیزلییه هوجوم چکن بیر قورد اولماغیندان دانیشیر. بونونلا بئله هله ده بیلمهیه، دوشونمهیه احتیاج دویور. «نه چوخدور بیلدیکلریم قارشیندا بیلمهدیکلریم!» بو اوغورلو گئدیشده بعضا نوقصان دا یارانیر؛ سئوگیده یالنیز قادینی پاخیللیغا محکوم ائدهن ائرککسل دوشونجه دومانلار آلتیندان اوزه چیخیر:
«سئوگیده پاخیل اولمایان
قادین دئییل»
یئنه حسرته دولماق، یئنه اؤز دوروموندان، یعنی قادین دوروموندان شکایت:
«هردن دوشونورم
کئشگه کیشی شاعری اولایدیم
داریخمالاریمیتؤکمکچین
سیقارا، قهوهخانایا، تپهیه
گؤیله قووشماقچین»
نه یازیق کی قادین بوتون بو مکانلارا قریبهدیر؛ حتی شاعر، یازار اولسادا ائوده محبوسدور:
«حئییف حئییف منه
کیشی شاعری دئییلم
گونئیلی آلچاق دووار قادینییام
سوغان سویماق بهانهسیله آغلاماق وورغونو.»
حسرت چکمک، بو گئرچکلری گؤرمک، اونلاری یازماق اؤزو اعتراضدیر و البت جسارت طلب ائدیر. حتی بئله تام سئکسیستی بیر فضانی شاعر اولدوغونون نهدنی اولاراق آچیقلاماق!
«یالان دئدیلر
گول درمهیه گئتمهمیشدیم
گولابدا گتیرمهدیم
یالنیز بؤیوکلرین ایستهیینه وکیل سن! دئدیم»
بو شاعر قادین، شعری بئیده گؤرور، کنشگر، ایستهین.
«یالوارا- یالوارا
اورهییمین زنگینی چالیب
ائلچی گلمهسن منه
من ایسه نازلانا- نازلانا
هه دئییب
یازان دئییلم سنی
قادینلیق غروروم
باشیمدادیر هله»
دئملی بوردا بیر گؤرونتو ائرککسل توپلومدان گؤرسنیر. قادینین دورغونلوغون، انفعالین غرور آدلاندیرماق یعنی؛ چونکی قادین ایستهییب چالیشاندا آلچاق اولور، غرورسوز اولور. بونون دالیجا شعر قادینلاشیر. بودا ائله همن دئدیگیم پارادوکسلو بیر دورومدان عبارتدیر:
«شعرلریم بیر قادیندیر، اوشویور اللری
نئجه کی قادینین اللری»
نییه کی گونش روحوندان ،پنجرهسیندن کوسموش و شعرلری قارانلیغینا معروض قالمیش. یئنه ده قادینا عنعنوی باخیش جانلانیر:
«کئشگه بیرده دؤنئیدیک دوننه
و من تیترک الده چای
اؤرکک باخایدیم سنه
نئجه اولدو اوتانقاجاق یاناقلاریم؟»
و حسرت، ایشیق حسرتی
«ایچیمده کی بو قادین
الی قوینوندا
حسرتلی باخیشلا
بویلانیر پنجرهدن.»
و سئکسیستی بیر آنلاما قاییدیش، اوخونماق ایستهمک، کشف اولماق ایستهمک! اؤزو اوخوماغا چالیشمادان.
«مغرور قادینلار آچماز کی اورهیینی
اوخو گؤزلریمی!»
البت شاعر قادینی مبتذل گؤرمهیه، قادینی تکجه تن گؤرمهیه ده اوزولور؛ اعتراض ائدیر:
«من بو اؤسکورکلی
مسلول خیاوانلارین
قیزمالی شهوت گؤزلری
گؤودهسینین درین دایازیندا سوزن مانکن دئییلم
نه اینجه بیر قادین سسی
نه نازیک بیر پری گؤودهسی
آختارما بو سؤزجوکلرده»
بو شعر گؤزهل قورتاریر. شاعرجه «یانیب – یانیب کول اولوب، یئنیدن دوغولماقدا وار» قادینا. نسه سئوگییه قاییدیشدا ائرککسل دوشونجه ائله بیل تاریخسل ذهنیتیمیز اولاراق بیزدن ال چکن دئییل:
«من ناز
سن نیاز، آرت منی
چوخ آرت منی»
نیگار خانیما یازیلان شعرده یئنه قادین اتفاقی گؤزه دهییر. «چونکو اؤلمهییب سارا» و قادین قادینی قورتارا بیلر. سونرا باشقا شعرده دئییر کی «گولوشلرینی قورو خاتین،/ قارقالارلا ال بیردی بو تولکو کیشی،/ قاپ قارا قارقالار دیلهییرلر گولوشلرینی» البت کی بوردا قادین گوجلو اولماغا، چالیشماغا دعوت اولونور
«بو آینادا کی قادینی دینهدیر
بورو اونو ایستی شعرینین کورکونه»
بوردا شاعر اؤزو اؤزونه یاردیمجیدیر؛ نجات یولودور. او منلیگینده آختاریر و دوشونور کی «گاه آنا، یاشام یولداشی، گاه اؤیرتمن.» اصلینده توپلوم تحمیل ائتدییی بو یئرلر، نقشلر او دئییل و کیملیگینی بیلمک ایستهییر. شاعر گوندهلیکلردن یورولور؛ حبس اولدوغو ائودن، مطبخدن. «بیلیکلری تاوانی آشیب داشسادا» سونوندا توپلوم اونو کیشی ایله تعریف ائدیر. بو دوروما اوزولور؛ شاعر اکسیژن آز گتیریر؛ آنجاق بو «یالنیزلیق خیاواندا، قادین دؤنگهسینده» کینی قورتارماقچین آغالاردان یاردیم اومور. شعرده لاپ سئکسیستی سؤزجوک باکیره اکسیژندیر. تمیزهاوا دیلهنن قادین، باکیره، ال دهییلمهمیش قادینین باکیرهلیک افسانهسینی خاطیرلادان، اوندان تؤرهنن ظولملری ائرککسل توپلومدا ایستر- ایستهمز اوخوجونون ذهنینه گتیریر:
«دوغوردان نهیین آجیدیر!
بو گونلر روحوم»
شاعر گرگین و پارادوکسلو دویغولارین سرگردانیدیر:
«ایللردیر کولکلردن
یوردسوز اوچورام
سفیل، سرگردان
حواسسیز،هاواسیز
و دؤرد فصیلیم همشه پاییز»
و البت بو سرگردانلیغین نهدنی شاعرین حساس دوشونجهلیگیندن، بو عدالتسیزلیکلره اعتناسیز اولمادیغیندان آسیلیدیر.
«قویون کیمییاشاماق
بؤیوک نعمتدیر یولداش!
ایچیرسن بیلیکلر زهرین
سیغیشمیرسان دونیایا»
بو بیلیکلردن و اوندان تؤرهنن مسئولیتلردن ده اوزولور:
«کئشگه اوجقاردا کی
کندلی قادین سایاق
آیین شایین، آرخایین
یاشایا بیلئیدیم»
دئمهلی بیر قادینین حزین کولکلی سسین بو سؤزجوکلردن ائشیدیرسیزمی؟ سونرا شاعر گؤزل سونوجلاییر:
«گئدیرم اؤزومو تاپام
اؤزومو سئوم
ال چکین
بو یالانچی عشق آدلانمیش
افسانهلردن!»
البت کی بوردا عشق افسانهسی بو ائرککسل توپلومدان تؤرهنن افسانهدیر. منجه شاعرین عصیان نوقطهسی بوردادیر، حتی سئوگیسل بیر شعر مکتوبو اولسادا:
«گئدیرم آدمسیز حووا اولام»
عرب الفباسیندا متن وارسا بورادا یازین، یوخسا بو سطرلری سیلین


text:
لیبرتاد فوتبال کولوبو
لیبرتاد فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Club Libertad) بیر فوتبال کولوبودور. Primera División دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۱۲٬۰۰۰ نفرلیک دوکتور نیکولاس لیوز ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Club Libertad: Summary. Soccerway. Perform. یوْخلانیلیب23 June 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Club Libertad»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیبرتاد فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بلکجک II
بلکجک II اینگیلیسجه: Samsung SGH-i617 کورهلی سامسونگ شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل. بلکجک -دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز سامسونگ اسجیاچ-آی۶۳۷ or Samsung Epix موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور. حافیظه کارتی اۆچون چیخیش نظرده تۇتولوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Samsung SGH-i617»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بلکجک II گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سکس
جینسی بیرلشمه،جینسی ایرتیباط و یا جفتلشمه غالبا ائرککین تحریمک اوْلموش جینسی آلتی (پنیس) دیشینین واژنینین ایچینه گیرمیهیه کی جینسی لذت یا نسل تولید ائتمک هدفلی بیر بدنی ایرتیباط دی ایشلهنیر.بونلارین یانیندا آیری دخوللاری شامیل آنال سکس ،اورال سکس،بارماقلاما،دیلدو ایشلتمک کیمی جینسی فعالیتلر ده جینسی بیرلشمه قبول اولور.لذتی آرتیرماق اؤچون جینسی ایرتیباط دان قاباق سئویشمه شریکلری بیربیرلرینین دوداق و بوْیون کیمی حساس یئرلرین اؤپمهسی و...گؤرورلر.ادامیه سینده برک اوْلموش ائرکک آلتی واژن ایچینه گیریر و متوالی گئت گل حرکت لردن سوْنرا اورگاسم و اینزال ایله باشاچاتیر.
قایناقلار
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cinsel ilişki»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۶دئسامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
داونتاون لس آنجلس
داونتاون لس آنجلس (اینگیلیسجه:Downtown Los Angeles ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Karlamangla, Soumya (January 19, 2015) "IN AN EMERGING DOWNTOWN, 'DTLA' MAKES STRONG INITIAL IMPRESSION" Los Angeles Times
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Downtown Los Angeles»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده داونتاون لس آنجلس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بمت-نین باش کاتیبی آنتونیو گوترش اولوسلار آراسی توپلومو تنقید ائتدی
بمت-نین باش کاتیبی آنتونیو گوترش ایسپانیانین پایتاختی مادرید-ده کئچیریلن ایقلیم دییشمهلری پروبلئملرینه حصر ائدیلمیش COP25 توپلانتیسینین نتیجهلرینین مایوس لوق دوغوردوغونو بیلدیریب.
بمت-نین باش کاتیبی آنتونیو گوترش ایسپانیانین پایتاختی مادرید-ده کئچیریلن ایقلیم دییشمهلری پروبلئملرینه حصر ائدیلمیش COP25 توپلانتیسینین نتیجهلرینین مایوس لوق دوغوردوغونو بیلدیریب.
باش کاتیب وئردیگی یازیلی آچیقلامادا اولوسلار آراسی توپلومو ایقلیم دییشمهلرینین تأثیرلرینی آزالتماق، اویغونلاشماق و موباریزه اوچون لازیم اولان مالیهنین تامین ائدیلمهسینده کیفایت سویهده ایستکلی اولمادیغینا گؤره تنقید ائدیب.
گوترش 2050-جی ایله قدر علمین ایفاده ائتدیگی صیفیر کربن توللانتیسی و قلوبال ایستیلشمه آرتیمینین 1،5 درجهده ساخلاما هدفینه چاتیلماسی اوچون بوتون اؤلکهلرین وعدلرینی یئرینه یئتیرمهلری بارهده داها قرارلی جهد گؤسترجگینی وورغولاییب.
قئید ائدک کی، مادرید-ین ائو صاحبلیگی ائتدیگی COP25-ین ایکی گون لنگیدیلن یئکون بیاننامهسی دسامبرین 15-ده گؤزلنتیلره جاواب وئرمهین قرارلارلا اعلان ائدیلدی.
یئکون بیاننامه ایقلیم دییشیکلیگی ذیروه سینین 25 ایللیک کئچمیشینده ان اوزون مودتده یاییملانان بیاننامه کیمی تاریخده اؤز یئرینی آلدی.
میللی ماراقلارینا اویغون ایقلیم دییشیکلیگینه قارشی موباریزهده فرقلی یاناشمالارا مالیک اولان اؤلکهلر قلوبال کربن توللانتیلاری، اطراف موحیطین بوتؤولوگو و مالیلشمه موضوع لارینداکی نظر ضدیتلرینی آرادان قالدیرا بیلمهدیلر.
26 -جی بمت ایقلیم دییشمهلری پروبلئملرینه حصر ائدیلن COP25 ذیروه سی گلهجک ایل شوتلاندیانین قلاسقوو شهرینده کئچیریلهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
طالبان، اوشاق فلجی آشیلاما ایشینین داوام ائتمهسینی قبول ائتدی
بیرلشمیش میللتلر اوشاقلارا یاردیم صاندیغی و دونیا ساغلیق هؤرگوتو طالبانین قرارینی سئوینجله قارشیلادی
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۱۸ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز آشی ساییسی ۱۱۴ میلیون ۲۲۲ مین ۹۹ اولدو
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۱۷ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ۱۱۳ میلیون ۹۷۵ مین ۴۲۸ اولدو


text:
آلاکناندا چایی
آلاکناندا چایی (اینگیلیسجه: Alaknanda River، آلمانجا: Alaknanda ، ایتالیاجا: Alaknanda (rivière) ، روسجا: AлakHaHдa) هیندوستان اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۹۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن آلاکناندا چاییندان ثانییهده ۴۳۹٫۳۶ متر مکعب سۇ آخیر. و گنگنا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلاکناندا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alaknanda River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
۲۰۰۶ (میلادی)
میلادی ۲۰۰۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا ایکی مین آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
ژانویه[دَییشدیر]
فئوریه[دَییشدیر]
مارس[دَییشدیر]
آوریل[دَییشدیر]
مئی[دَییشدیر]
ژوئن[دَییشدیر]
ژولای[دَییشدیر]
آقوست[دَییشدیر]
سپتامبر[دَییشدیر]
اوْکتوبر[دَییشدیر]
نوْوامبر[دَییشدیر]
دسامبر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ اوْکتوبر - قوزئی کوره هستهای تستی حیاتا کئچیرمیشدیر.
- ۹ اوْکتوبر - گوگل شیرکتی یوتیوبو آلماق اۆچون ۱،۶۵ میلیارد دولار خرجینی بیان ائتمیشدیر.
- ۵ نوْوامبر - عراق رئیس جومهورو صدام حسینه اؤلوم حؤکمو چێخاریلمیشدیر.
- ۳۱ اوْکتوبر - گنجه بینالخلق فورودگاهی اساسلی تعمیردن سونرا آچیلدی.
- ۳۰ دسامبر - عراقین کئچمیش جومهور باشقانی صدام حسین سحر ساعت ۵ رادهلرینده آسیلاراق اعدام ائدیلیب.
- ۲۸ نوْوامبر - روم پاپی بندیکت مسئحیّته عایید مۆقدّس یئرلری گؤرمک اۆچون تۆرکیهیه گلمیشدیر.
- ۲۵ اوْکتوبر - آمریکادا ایلک آذربایجان مدرسهسی آچیلدی.
- ۲۳ آوریل - ماراپی یانارداغی پاتلادی.
- ۲۲ اوْکتوبر - آلمان اوتوموبیل سورنی مایکل شوماخر کاریراسینا سون قویموشدور.
- ۱۹ اوْکتوبر - بان کی مون بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین باش کاتیبی سئچیلدی.
- ۱۴ سپتامبر - ایستانبولدا تورکدیللی دؤولتلرین خوصوصی سرویس اورقانلاری رهبرلرینین کونفرانسی کئچیریلمیشدیر.
- ۱۴ اوْکتوبر - داغلیق قاراباغین آذربایجان ایجماعسی آذربایجان جومهوریتی عدلیه ناظیرلیینده قئیدیاتدان کئچدی.
- ۱۲ ژانویه - حج زیارتی زامانی شیطان داشلاما مراسیمینده، باساباس زامانی 362 زووار هلاک اوْلوب
- ۱۲ اوْکتوبر - تورک یازیچیسی اورخان پاموک نوبل ادبیات جاییزهسینه لاییق گؤرولدو.
- ۱۱ آوریل - ایران دؤولت باشقانی محمود احمدی نژاد٬ اورانیوم زنگینلشدیردیکلرینی آچیقلادی.
- ۱ مارس - اینگیلیسجه ویکیپدیا ۱ میلیونونجو مقالهیه چاتدی.


text:
ژاپون یئنی
ژاپوْن یئنی یوخسا سادهجه یئن (ژاپونجا: 円 یوخسا 圓 تلفوظ: ائن) ایزوکود JPY و پول علامتی ¥ ایله ژاپونون گئچرلی پول بیریمیدیر. آمریکا دولاری و اوروپا بیرلیگینین یوروسوندان سونرا خاریجی ارزلر بازاریندا اوچونجو ان چوخ ایشلنن پول بیریمیدیر.[۴] همده آمریکا دولاری، یورو و استئرلینگ پوندوندان سونرا ان چوخ ایشلنن ذخیره ارزدیر.
آدی[دَییشدیر]
ژاپونجا یئن، ائن تلفوط اولونار. سؤزجوگون آنلامی ژاپون دیلینده، چین دیلینده یووان و کوره دیلینده وون سؤزجوکلرینه اوخشار، «یومورو» اولور. ایلکجه چینده گوموش ایندیکی سیککهلره تای اولمازدی، اونا گؤره ایسپانیا و مئکزیک گوموش سیککهلری چینه چاتاندان سونرا اولاری یومورو شکیللرینه گؤره 銀圓 (یومورو گوموش) آدلاندیردیلار. سونرالار بو سیککهلر و البته آدی ژاپونادا چاتدی. سونرالار چینده 圓 یئرینه 元 یازیلدی. چینجهده آنلام باخیمیندان بولارین هئچ فرقی یوخ ایدی، آنجاق ژاپونجادا بئله دئییلدی. ژاپونلولار سئودیکلری 圓 ایندیه قدر ایشلهنیر. سونرالار، ایکینجی دونیا ساواشییندان سونرا، سادهجه 円 آدلاندی.
ژاپونجادا ائن تلفوط اولونان سؤزجوک، ایندی اینگلیسجهده یئن تلفوظ اولونور. بو تلفوظ سونرالار باشقا دیللرهده گیریبدیر.
گئچمیش[دَییشدیر]
دمیر پوللاری[دَییشدیر]
کاغاذ پوللاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Zimbabwe Switches to Yuan as Reserve Currency. VOA (January 3, 2016).
- ↑ New coins to help ease Zimbabwe cash crunch. Daily Mail Online (December 5, 2014).
- ↑ Statistics Bureau Home Page/Consumer Price Index. Stat.go.jp. یوْخلانیلیب2016-06-12.
- ↑ Foreign exchange turnover in April 2013: preliminary global results (اینگلیسجه).


text:
ناپل بیلیمیوردو
ناپل بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Naples Federico II, فارسجا: دانشگاه فدریکو دوم (ناپل) ، عربجه: جامعة نابولي فيدريكو الثاني )ایتالیانین ناپول شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۵۳٬۰۰۰ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ناپل بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- Kamp, Norbert. Federico II di Svevia. treccani.it. یوْخلانیلیب12 October 2013.


text:
درباره من
نوحه ده صرف ایلمیشم همّتیمی
آرتیروبدور آقامون لطفی منیم شهرتیمی
نیّتیم قلبیده خدمتدی بیلور نیّتیمی
وار امیدیم وئره موعود جزا خلعتیمی
استدیو اردبیل ///////بلسوار
اگرقناری اولماسا /سرچه گلوب/ غزل خان اولا بیلمز
باغدا سوسسی اولماسا /بلبول اوخیا بولمز
اگر یای یاز اولماسا /بولبول سویوخدا /قالا بیلمز
بی وفا دونیاده من دوزگون رفاقت گورمه دیم
عشق دن انسانلارا باشقا علامت گورمه دیم
چوخ چالیشدیم درس آلام قلبیمده کی پنداردن
حیف اولا دیلداردن عشقه دلالت گورمه دیم
هرنه وارسا سینه ده اول یاره افشا ایله دیم
سیرریمی حفظ ائتمه گه یاردا صداقت گورمه دیم
یوزجه دفعه مجنونون سونسوز قرارین آنلادیم
باش یازیمدان غصه لی آیری حکایت گورمه دیم
منیم ای نازلی دلداریم، منیم ای دردیمه درمان
منیم ای دولتیم، واریم، باغیشلا، گئچ گناهیمدان
سالاندا سن منی بنده، یاخینلیق اولماسا سنده
اگر قانیمی توکسنده، یولومدان دونمرم بیر آن
شیریندیر لبلرین دلبر، او گول رخسارینی گوستر
یازیق کونلوم سنی ایستر، منی الدن سالیر هجران
جمالین پرده یه سالما، بو عاشیقدن اوزاق قالم
اگوزومدن انتقام آلما، منی قویما بئله حیران
بدخشان لعلی سنسن یار، اوزون یاقوت کیمی پارلار
سنون حسنونده دیر گلزار، جمالیندیر نگارستان
منیم چین لیلی، عمر انسان، و یا بلقیس و صنعانسان
یادا بیر ماه کنعانسان، سنه اولسون جانیم قوربان
منی سن مجنون ائتمیش سن، حیاتدا محزون ائتمیش سن
اوزونه مفتون ائتمیش سن، ائدیبسن قلبیمی بریان
دئییردیم من سنین یارین؟ کی اولدوم ایندی بیمارین
سنین نورانی رخسارین، منی یاندیردی، ای جانان
نظامی اولدو بیچاره، ائدیب هجرانین آواره
تاپیلمیر دردینه چاره، اولوب جاری گوزوندن قان
ــــــــــــــــــــــ نازلی نیگار *سئوینج و کدر* رسانه سی ـــــــــــــــــــــــ
اولسایدی میسر گؤزه لیم یارین اولاردیم
هر لحظه غمین چکمگه غمخوارین اولاردیم
هر شب دولانیب صبحه کیمی شمع جمالین
پروانه کیمی طالب دیدارین اولاردیم
ممکن کی ده گیل بیرده گزیم گولشن کویین
ممکن گر اولایدی یئنه زوارین اولاردیم
ای طوطی وشیم آیئنه حسنونی گؤرجک
آلوده اول لعل شکر وارین اولاردیم
مجنون کیمی دایم سر کویونده گزردیم
عمروم نقدر وارسا پرستارین اولاردیم
یوسف کیمی وئرسه یدیله دیدارینا قیمت
جان نقدی ایله من کی خریدارین اولاردیم
واحد سر کویونده گزردیم گئجه - گوندوز
ای مه بو ادا ایله دل افکارین اولاردیم
گوزلیم گوزلریمه رحم ایله اغلاتما من عشقیمین قدرین بیل ایریسینا ساتما منمن سنه جان دمیشم باقریم گان ایلمیشم بو قریبانلرین محملینه ساتمامن
09147385968
http://myanalypeyman-peyman.blogfa.com/post/13


text:
نیترو بلو تترازولیوم کولورید
نیترو بلو تترازولیوم کولورید (اینگیلیسجه: Nitro blue tetrazolium chloride) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگلی کریستال، تۇز حالتینده تاپیلار. و اتر کیمی تانینیر.نیترو بلو تترازولیوم کولورید نیتروژن بیلشیکلری و کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nitro blue tetrazolium chloride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده نیترو بلو تترازولیوم کولورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گنج تورکلر
گنج تورکلر یا ژؤن تورکلر، عوثمانلی ایمپراتورلوغونون سون دؤورونده اورتایا چیخان مشروطیتچی و سولطان 2. عبدالحمید حاکیمیتینه موخالیف اولان گنج و ضیالی نسیله وئریلن آددیر.[۱][۲]
اتیمولوژیسی[دَییشدیر]
ایلک دفعه ، 1828-جی ایلده چارلز مک فارلین (Charles Mc Farlane) طرفیندن دؤورون گنج عوثمانلی نسلینی نظرده توتاراق ایشله دیلمیشدیر.[3] داها سونرا 1855-جی ایلده، اوبیجئنی 2.محمود دؤورو رفورم حرکاتینا قاتیلان دؤولت مأمورلارینی، هم ده 1. عبدالمجید دؤورونون غربلیلشمه طرفداری تنظیماتچیلارینی ایفاده ائتمک اوچون " jevene turqvie de Mahmut " و " jevene Turqvie d’Abdul Medjid " ایفاده لریندن ایستیفاده ائتمیشدیر. بو ترمینلری قاورام اولاراق ایلک ایستیفاده ائدن Hippolyte Kastille اولموشدور.[۳]گنج تورکلر آنلاییشی یئنی بیر آنلاییش دئییلدیر. بو آنلاییشلاردان داها چوخ اوروپادا یارانان، حؤکومته موخالیف شخصلرین یاراتدیقلاری پارتیالارین بیر بنزری کیمی گؤرونمک اولدوغو اوچون ایستیفاده اولونموشدور. آلماندا گنج آلمانلار آخیمی (بوندان علاوه بو آخیم هم ده ادبی آخیمدیر)، ایتالیادا گنج ایتالیالیلار آخیمی، لهستاندا گنج پولیاکلار آخیمی دا بونون آنالوقلاریدیر. بو آخیملار سیاسی موخالیفت آخیملاری اولدوغو قدر، هم ده ادبی آخیملاردیر. داها سونرا ژؤن تورکلر آخیمیندا آدی کئچنلردن بحث ائدرکن اطرافلی فورمادا ادبیات منسوبلاری باره ده دانیشیلاجاقدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
بحث ائدیلن عوثمانلی دؤورونده کی بو ژؤن تورک قروپو کیمی اولان موخالیف قووّه لره هر دؤورده بونا بنزر آدلار وئریلمیشدیر. هر یئنیلیکچی کسیمه " گنج تورکلر، گنج عوثمانلیلار، ژؤن تورکلر " کیمی آدلار وئریلمیشدیر. خوصوصیله 1800-جو ایللردن سونرا بو آخیملار گوجلندیگی اوچون بو ترمینلره تئز-تئز راست گلینیر. مثلا، 1890-جی ایلده جورج بادیس آدلی بیر شخص سارایی گنج تورکیه آدیندا قانون-ی اساسی (آنایاسا) طرفدارلارینی اطرافیندا توپلایا بیله جک بیر قزئت قورماقلا تهدید ائتمیشدی. ژؤن تورکلرین ایدئولوژیسینه باخیلدیغیندا، اونلارین دوشونجهلرینین فرانسهدهکی بورژوازی طبقهسینین دوشونجه لری ایله یاخین اولدوغو آچیقجا حیس اولونور. نئجه کی فرانسهده بورژوازی گوجونو آرتیردیقدان سونرا ایدارهچیلیگه سسینی ائشیتدیرمک اوچون سیاسی بیر چکیشمهنین ایچینه گیردیسه، عئینی فورمادا ژؤن تورکلر اولاراق آدلانان شخصلر ده اوروپاداکی یئنیلیکلردن تاثیرلنیب ضیالی طبقهنین دستگی ایله رهبرلیکده کی شخصلره قارشی اوخشار بیر موباریزهیه گیرمیشدیر. بو موباریزه قانلی وطنداش موحاریبهسیندن چوخ ادبی یازیلارلا بیر طبقهنی ساوادلاندیریب، فورمالاشدیرما فورماسیندا اولموشدور. ژؤن تورک آدلاندیریلان شخصلرین تک اورتاق مقصدی سولطانلیق ایدارهچیلیگینین آلتیندا بیر ده سئچکیلی مجلیسین اولماسی ایدی. هئچ بیر زامان سولطانلیغی لغو ائدیب، جومهوریت قورولوشونون یارادیلماسینی ایستهمهییبلر. قارشی اولدوقلاری وضعیت 2. عبدالحمید ایدارهچیلیگینین ایستیبداد قورولوشو ایدی. تضییق و شیدّت شراییطینین حاکیم اولدوغو استروکتورا سئچکیلی مجلیس علاوه اولونارسا، وضعیتین یاخشیلاشاجاغینا اینانیردیلار. ژؤن تورکلر جمعیتینه 2000-ه قدر عوضو اولدوغو تخمین ائدیلیر. بو آدلار سیاسی اورتامدان دولایی عوثمانلیدا چوخ دا یاشامامیش و حیاتلارینین چوخونو اوروپادا یا دا میصیرده سورگون حیاتی اولاراق کئچیرمیشلر. بو جمعیتده ایرهلی چیخان، دیقت چکمکده اولان آدلار بونلاردیر: عبدالله جودت،عبدالرحمان بدیرخان، احمد رضا، احمد فضلی، احمد فریق، احمد کمال، احمد لطفالله، احمد نیازی، احمد ثایب، علی فخری، علی فهمی، علی حیدر، علی شؤکتی، بهاالدین شاکر، درویش هما، اتهم روحی، امیر شکیب آرسلان، خلیل جانم، حسین توسون، خسرو سامی، حسینزاده علی، ابراهیم تئمو، اسحاق سکوتی، اسمائیل جانبولات، اسمائیل انور بیگ، اسمائیل کمال، ماهموئل جلالالدین پاشا، ماهر سعید، محمد علی حلیم پاشا، حاجی ابراهیم پاشازاده حمدی، تارسوسیزاده مونیه، تونالی حلمی، یوسف آکچورا.
گنج تورکلر حرکاتینین ریشه لری 18. عصرین اینقیلابی سونلاری و 19. عصره گئدیب چیخیر. او، اؤز باشلانغیجینی بؤیوک فرانسه اینقیلابینین تاثیری ایله تورکیه ده مئیدانا چیخان تنظیمات حرکاتیندان گؤتورموشدور.
اوروپاداکی بورژوا حرکاتی ایله تانیش اولان تورک ضیالیلاری و طلبه گنجلر تورکیه ده ده آنایاسالی قورولوشا کئچیلمهسینی ضروری حساب ائدیردیلر. اونلار 1865-جی ایلده «یئنی عوثمانلیلار جمعیتی» یاراتدیلار. اونون یارادیجیلاری گؤرکملی ادیب اولان ابراهیم شناسی و یازیچی-دراماتورق نامق کمال اولموشدو. لاکین تئزلیکله «یئنی عوثمانلیلار» جمعیتینین فعالیتینه سون قویولدو. تشکیلاتین بیر چوخ عوضولری حبس ائدیلدی، قالانلاری ایسه خاریجه گئتمگه مجبور اولدولار.
1871-جی ایلده اونلار موهاجیرتدن اؤلکهیه قاییتماغا دعوت اولوندولار. «یئنی عوثمانلیلار» جمعیتی یئنیدن فعالیته باشلادی. 1871-جی ایلین ماییندا اونلار سولطان سارایی قارشیسیندا 40 مینلیک میتینگ تشکیل ائتدیلر. خالقین جوشماقدا اولان غضبیندن قورخویا دوشن حاکیم دایرهلر 1876-جی ایل مایین 30-دا سارای چئوریلیشی ائتدیلر. سولطان عبدالعزیزین یئرینی 5. مراد، سونرا ایسه 2. عبدالحمید توتدو. او، «یئنی عوثمانلیلار»ین لیدرلریندن بیری اولان مدحت پاشانی باش وزیر تعیین ائتدی. اونا آنایاسا لایحهسی حاضیرلاماق تاپشیریلدی. سولطان 2. عبدالحمید مدحت پاشانین حاضیرلادیغی آنایاسا لایحهسینی قبول ائتمگه راضیلیق وئردی. بو آنایاسایا گؤره تورکیه آنایاسالی مونارشی اعلان ائدیلیردی.
آنایاسایا گؤره ایمپراتورلوق اراضیسینده یاشایان بوتون اهالی عوثمانلی آدلانیر، اهالینین اتنیک و دینی منسوبیتیندن آسیلی اولمایاراق قانون قارشیسیندا برابر ایدیلر.
اؤز غدارلیغی ایله چوخ مشهور اولان 2. عبدالحمید رژیمی شراییطینده آنایاسانین ایجراسی غئیری مومکون ایدی. آنایاسا قبول ائدیلدیکدن بیر آز سونرا، 1877-جی ایلین فوریهسینده مدحت پاشا حبس اولونوب سورگونه گؤندریلدی، 1883-جو ایلده ایسه اؤلدورولدو.
«یئنی عوثمانلیلار»ین موترقّی آددیملاری هدر گئتمهدی. اونلاردان سونراکی موترقّی ضیالیلار سولطان آغالیغینا قارشی موباریزهنی داوام ائتدیردیلر. 1889-جو ایلده ایستانبولداکی حربی طیب مکتبینین بیر قروپ طلبهسی ابراهیم تئما، چرکز محمد رشید، عبدالله جودت و اسحاق سکوتی " ایتیحاد و ترقّی " آدلی گیزلی جمعیت یاراتدیلار. بو، تورکیه ده بورژوا-دموکراتیک حرکاتین باشلانغیجی حساب ائدیلیردی. 19. عصرین 90-جی ایللرینده خاریجده -ژنو ده، میصیرده بو جمعیتین قروپلاری فعالیت گؤستریردیلر. " ایتیّحاد و ترقّی " جمعیتینین عوضولرینی و اونون طرفدارلارینی «گنج تورکلر» آدلاندیریردیلار. اونلار 1876-جی ایل مدحت پاشا آنایاسانین برپاسینی طلب ائدیردیلر. 1907-جی ایلین سونلاریندا پاریسده " ایتیّحاد و ترقّی " جمعیتینین و اونا قوشولموش تشکیلاتلارین بیرلشمیش قورولتایی چاغریلدی. قورولتای، مؤوجود رژیمی سیلاحلی عوصیان یولو ایله دئویرمک و 1876-جی ایل آنایاسانی برپا ائتمک قرارینی قبول ائتدی،
«گنج تورکلر» روسیه و اینگیلیسین تورکیه نی اؤز آرالاریندا بؤلوشدورمک نیتلرینین قارشیسینی آلماق مقصدیله عوصیانا موعین اولونموش واختدان اول باشلاماغی قرارا آلدیلار، ایلک چیخیش مقدونیهنین رسِن شهرینده باشلاندی، شهرین کومندانتی لئیتنانت نیازی بیگ 1908-جی ایل ژوئیهنین 3-ده عوصیان بایراغی قالدیراراق، اؤز دستهسی ایله داغلارا چکیلدی. ژوئیهنین 6-دا انور بیگین کوماندانلیغی آلتیندا اولان دیگر حربی دستهده عوصیانچیلارا قوشولدو. عوصیان ادیرنهدهکی حربی حیصهلری ده احاطه ائتدی، حؤکومتین عوصیانچیلاری رام ائتمک سعیلری بوشا چیخدی. اهالی و بوتون اوردو عوصیانچیلار طرفینه کئچدیلر.
" ایتیّحاد و ترقّی " جمعیتینین مرکزی کومیتهسی 1908-جی ایل ژوئیهنین 23-ده مقدونیهنین سولونیک، موناستیر و باشقا ایری شهرلرینده تشکیل ائتدیگی ایزدیحاملی میتینگده آنایاسانین برپا ائدیلمهسی باره ده اولتیماتوم قبول ائتدی: سولطانا گؤندریلن اولتیماتومدا بیلدیریلیردی کی، اگر اوچ گونه قدر آنایاسا برپا اولونمازسا، ایستانبول اوزرینه حربی هوجوم تشکیل اولوناجاقدیر.
وضعیتین چیخیلماز اولدوغونو گؤرن 2. عبدالحمید همین گون 1876-جی ایل آنایاساسینین برپاسی و تئزلیکله پارلمان سئچکیلری کئچیریلمهسی باره ده فرمان ایمضالادی. تورکیه آنایاسالی مونارشی اعلان اولوندو. بو حادیثه تورکیه تاریخینه گنج تورکلر اینقیلابی و یا 23 ژوئیه اینقیلابی کیمی داخیل اولموشدور.«گنج تورکلر» اؤز تعصوبکئشلریندن عیبارت حؤکومت تشکیل ائتدیلر. 1908 -1909-جی ایللرده بو حؤکومتلره سعید پاشا، کامل پاشا و سلیمان پاشا باشچیلیق ائتمیشدیلر،
1908-جی ایل نوامبرین 2-ده پارلمانین ایلک ایجلاسی چاغیریلدی، پارلمانا سئچیلمیش وکیللرین (250 نفر) یاریدان چوخو (150 نفری) «گنج تورکلر»دن ایدی.
" گنج تورکلر»ین حاکیمیتی اوزون چکمه دی. 2. عبدالحمید اینگیلیسلرین حیمایه ائتدیگی " احرار (لیبراللار) پارتیاسی و روحانیلرین " ایتیّحادی موسلمان " (موسلمان جمعیتی) تشکیلاتی ایله بیرلیکده ایستانبول حربی پادگانی کوماندانلیغینین کؤمگی ایله چئوریلیش ائدهرک حاکیمیتی تامامیله اؤز الینده توپلادی. «گنج تورکلر» ایستانبولو ترک ائتمهلی اولدولار. لاکین چئوریلیش خالقین اکثریتی طرفیندن رغبتله قارشیلانمادی.
«گنج تورکلر» 1909-جی ایل آوریلین 23-ده مقدونیه اوردوسونو محمود شوکت پاشانین کوماندانلیغی آلتیندا ایستانبول اوزرینه یئریتدیلر. سولطان 2. عبدالحمید حاکیمیتدن اوزاقلاشدیریلدی. اونون ایرادهسیز قارداشی 5. محمد رشاد سولطان اعلان ائدیلدی. بو دا، «گنج تورکلر» اینقیلابینین یاریمچیقلیغیندان، کؤکلو اینقیلابی دَییشیکلیکلر ائتمک ایقتیداریندا اولمادیغیندان خبر وئریردی. ایتالیا-تورکیه (1911-1912)، بیرینجی (1912-1913) و ایکینجی (1913) بالکان موحاریبهلری تورکیه ده داخیلی ضیدیتلری داها دا کسکینلشدیردی. بئله بیر شراییطده " ایتیّحاد و ترقّی " پارتیاسینین طرفدارلاری 1913-جی ایل ژانویهنین 23-ده حؤکومت سارایینا هوجوم ائتدیلر. دؤولت چئوریلیشی ائتدیلر.
1914-جی ایلین اولینده «گنج تورکلر» " اوچلوگونون دیکتاتورلوغو قورولدو " . " اوچلوگه " حربی ناظیر و اوردو قرارگاه رئیسی انور پاشا، " ایتیّحاد و ترقّی " پارتیاسی مرکزی کومیته سینین صدری، داخیلی ایشلر ناظیری طلعت پاشا و ایستانبول شهرینین والیسی جامال پاشا داخیل ایدی. اینقیلابین یاریمچیقلیغینا باخمایاراق «گنج تورکلر»ین حاکیمیتی دؤورونده اؤلکه ده بیر سیرا موترقّی ایصلاحات و تدبیرلر حیاتا کئچیریلدی. 1914-جی ایلده ایقتیصادی تسلیمچیلیک رژیمی لغو اولوندو. «گنج تورکلر » حؤکومتی، اوردونو یئنیدن قورماق و ایقتیصادیاتی اینکیشاف ائتدیرمک ساحهسینده موهوم آددیملار آتدیلار .
دؤورون شرطلری[دَییشدیر]
ژؤن تورکلر جمعیتی عوضولرینین فیکیرلرینین فورمالاشماسیندا دؤورون شرطلری ده موهوم رول اوینامیشدیر. دؤورون موهوم سیاسی حادیثه لری بئله دیر:
- فورمال اولاراق تابع اولان بولغاریستانین قورولماسی
- مقدونیه ده حلّ ائدیله بیلینمهین پروبلملر
- یونان قولدور دستهلرینین فعالیتی
- عربلرین سیاسی باخیمدان اویانیشی
- عوثمانلیداکی تحصیل سیستمینین برباد وضعیتی
- مدحت پاشا دؤورونده ضعیفلهدیلمیش دین خادیملرینین اولکی گوجلرینی برپا ائتمهسی
- کرت آداسیندا تئز-تئز اولان عوصیانلار
- ائرمنیلرین موختار دؤولت قورما ایستکلری و فعالیتلری
- 2. عبدالحمیدین سیاسی رژیمی
بو سیاسی قاریشیقلیقلار ایچریسینده عوثمانلی دؤولتینین چوخ پیس سونلوغا دوغرو گئتدیگی بیلینیردی. لاکین بو سونلوغو عوثمانلی خالقی حیس ائتمیردی. چونکی عوثمانلی خالقی دئییلن اورتاق بیر آنلاییش یوخ ایدی. بو تورپاقلاردا یاشایان خالق، دین، دیل، عیرق فرقی اولاراق چوخ موختلیف اولدوغوندان بو سیاسی وضعیتی چوخ دا حیس ائده بیلمیردیلر. مسیحی اهالی اؤز دینلریندن اولان دؤولتین حیمایهسینه گیرمگی یا دا اؤز دؤولتینی قورماغی پلانلاییردی.
عوثمانلیدا مطبوعات حرکاتلاری[دَییشدیر]
عوثمانلی ضیالیسینی اورتایا چیخاران غربلیلشمه فیکری عوثمانلی دؤولتینین تنظیمات فرمانیندان بری ایزلهمگه چالیشدیغی سیاست ایدی. عوثمانلی ضیالیلاری غربی چوخ دا بیلمهدیکلری کیمی سولطانی دا چوخ دا تنقید ائتمزلردی. یئنه ده 2. عبدالحمید دؤورونده تاثیرلی اولان ضیالیلار اوّلکینه نیسبتاً داها ایرهلی گؤروشلو ایدی. بو دؤورده خاریجده اولان ضیالیلار اوروپانی یاخیندان تانیما فورصتی تاپمیشدیلار. 2. عبدالحمید رژیمینه قارشی تشکیلاتلانمیش و اساس مقصد کیمی ایسه آنایاسانین قبولونو قبول ائتمیشدیلر. اوروپایا قاچان ژؤن تورکلر بو دؤورده بیر چوخ قزئت و ژورنال چیخارداراق، ایستیبداد رژیمینی تنقید ائدیردیلر. یایینلادیقلاری ژورنال و قزئتلر موختلیف یوللارلا عوثمانلی ایمپراتورلوغونا گتیریلیردی. بو یایینلار 1900-جو ایللرده داها دا آرتمیشدی. بو سببله حؤکومت ژؤن تورکلر ایله یایینلارینی دایاندیرماق اوچون دانیشیقلارا بئله باشلامیش و بو وضعیت چتین وضعیتده اولان ژؤن تورکلره صرف ائتمیشدی. ژؤن تورکلر 1889-1908-جی ایللر آراسیندا چیخاردیقلاری قزئتلر و ژورناللار ایله فیکیر حیاتینا یئنی بیر یؤن وئرمگی باجارمیشدیلار. بو یایینلار بیرلشمیش کراللیق، فرانسه، اوتریش، بولغاریستان، ایتالیا، یونان، رومانی، سویس، برزیل، بلژیک، امریکا و قیبریس اولماقلا 13 اؤلکه و بؤلگه ده تورکجه و خاریجی دیللرده، 152-دن چوخ قزئت و ژورنال نشر ائتدیرمکده ایدی.
ژؤن تورک یایینلاری[دَییشدیر]
مشورت[دَییشدیر]
1895-جی ایلین، دسامبر آییندا احمد رضا طرفیندن تورکجه و فرانسیزجا اولاراق یاییملانماغا باشلانمیشدیر. قزئتینده آنایاسانی مودافیعه ائتمیش، خالقین سیاسی وظیفه بیلگیسینه چاتا بیلمهسی اوچون تحصیل گؤرمهسینین لازیم اولدوغو ایرهلی سورموشدور. بونلارلا یاناشی حؤکومتی چوخ آغیر فورمادا تنقید ده ائتمیشدیر. داها سونرالار تنقیدلرینی داها دا آرتیردیغینا گؤره فرانسه حاکیمیتی طرفیندن قزئتی بیر مودّتلیک قاپادیلدی. مشورت ایله عئینی واختدا میثیرده یاییملانان " میزان " قزئتینی سبب گؤسترهرک، احمد رضا بیگ، عئینی جمعیتین ایکی فرقلی تورکجه قزئت نشر ائتدیرمهسینی معناسیز حساب ائتدیگینی دئیهرک، مشورت قزئتینین نشرینی دایاندیرمیشدیر. آنجاق میزانچی مرادین سارای ایله راضیلیغا گلهرک، قزئتین نشرینه سون وئرمهسیندن سونرا تورکجه مشورت قزئتی یئنیدن نشره باشلادی. بو آرادا ژنو ده عوثمانلی قزئتینین یاییملانماسیندان سونرا احمد رضا مشورت قزئتینین نشرینی یئنیدن دایاندیرمیشدیر. مشورت یوکسک سوییه بیر دوشونجه قزئتی اولماقدان داها چوخ، حرکاتین رهبر قزئتی اولموشدور.
میزان[دَییشدیر]
1886-جی ایلین آوقوستوندا ایستانبولدا مراد بیگ طرفیندن چیخاریلمیشدیر. سیاسی و ایقتیصادی آزادلیقلا علاقهلی یازیلاری ایله حؤکومتین دیقتینی چکمهسی ایله مراد بیگ میصیره قاچمیشدیر. ایستانبولدا یاییملاندیغی دؤورلرده میزان، ایقتیصادی مؤوضولارا یؤنلمیشدی. میصیرده مراد بیگین ایستانبولداکی مولاییم سیاستی یئرینه سرت اینقیلابچی کیملیگینی اؤن پلانا چیخارمیش و ایتیّحادچیلارین دوشونجهلرینی مودافیعهیه باشلامیشدیر. مراد بیگ یازیلاریندا مطبوعات آزادلیغینین قانونی سرحدلر ایچینده تأمین ائدیلمهسیندن، محکمهنین ایصلاح ائدیلمهسیندن، مجلیس قارشیسیندا مسئولیت داشییان حؤکومتین یارادیلماسینی تبلیغ ائتمیشدیر. مراد بیگ اؤزو پان ایسلامیست اولموشدور. ان بؤیوک ایدئالی خلیفه واسیطهسیله موسلمانلارین یادائللی اسارتیندن قورتاریلیب، بؤیوک بیر ایسلام ایمپراتورلوغونون قورولماسی ایدی. خوصوصیله مطبوعات یولو ایله موباریزه سینده نامق کمالین تاثیرینده قالدیغینی و یازیلاریندا اونو تقلید ائتدیگی حیسّ اولونور.[۴]میزانچی مرادین دوشونجه حیاتینین بعضی دؤورلرده دییشمهسی سببیله احمد رضا ایله موناسیبتلری پوزولموشدور. بو سببدن ژؤن تورکلر بو ایکی نفر آراسیندا بؤلونموشدو. فیکیرلرینین دَییشمهسیندن سونرا، وطنینه گئری دؤنموش و میزانی گونلوک نشر ائتدیرمگه باشلامیشدیر. مراد بیگین بورادا ایتیّحادچیلارا قارشی موناسیبتی سببییله 31 مارس قییامیندان سونرا قزئتی قاپادیلمیش، اؤزو ایسه رودوس آداسینا سورگونه گؤندریلمیشدیر.
عوثمانلی قزئتی[دَییشدیر]
عوثمانلی قزئتی میزان قزئتینین قاپادیلماسیندان سونرا ایتیّحاد و ترقّینین ایلک قوروجولاری اسحاق سکوتی، عبدالله جودت، تونالی حلمی کیمی شخصلر طرفیندن قورولموشدور. فرانسیزجا، آلمانجا و اینگیلیسجه نشر اولونان ایلک ژؤن تورک قزئتیدیر. آنجاق سارای بو وضعیتدن ناراحات اولموش و آفریکایا گؤندریلن ژؤن تورکلرین آزاد ائدیلمهسی قارشیلیغیندا قزئتین قاپادیلماسینی ایستهمیشدیلر. قزئت بیر مودّت قاپالی قالمیش، یالنیز سارایین سؤزونو توتماماسیندان سونرا یئنیدن آچیلمیشدیر. قزئت ایلک دفعه جومهوریت ایدارهچیلیگیندن دانیشمیش، یازیلاریندا خالقی آیاغا قالخماغا سسلهمیشدیر. بیر مودّت سونرا قزئتین رهبرلیگینه داها سونرالار ژؤن تورکلری بیر داها دا بؤلهجک شخص اولان شاهزاده صباحالدین کئچیر. شاهزاده صباحالدین اؤز داییسی اولان سولطانی داها دا سرت تنقید ائدیر.
شورای اومّت قزئتی[دَییشدیر]
احمد رضا طرفیندن یاییملانماغا باشلانمیشدیر. مرکزچیلیگی مودافیعه ائتمیشدیر. ایلک سایییندا قزئتین مقصدلری بئله گؤستریلمیشدیر:
- 1876-جی ایل آنایاساسینی تکرار قووّهیه میندیرمک
- بوتون عوثمانلی اهالیسینده اورتاق بیر وطنپرورلیک حیسّی یاراتماق
- سولطانین خاندانینی و تاختینی قوروماق
رداکته شؤعبهسینده سلانیکلی ناظم، احمد سویب، یوسف آکچورا، سامی پاشازاده، احمد بیگ آغا اوغلو کیمی آدلار وار ایدی. مرکزیتچیلیگی مودافیعه ائدن احمد رضایا قارشی شاهزاده صباحالدین عدم-ی مرکزیتچیلیگی مودافیعه ائتمیش و تورکجه ترقّی آدلی کیچیک قزئت نشر ائتدیرمگه باشلامیشدیر. بو ایکی فیکیرین موباریزهسی آنایاسادان سونرا دا داوام ائتمیش و او دؤورده ایتیّحادچیلار احمد رضانین فیکیرلرینی منیمسهمیشدیلر. بونلاردان باشقا قانون-ی اساسی (1896، میصیر)، حاق (1899)، صدا-ی میلت (1898، میصیر)، ایقدام، موخبیر (1866)، عیبرت (1870) قزئتلری ده نشر ائدیلمیشدیر.
درگیلر[دَییشدیر]
داها چوخ علمی مؤوضولو یازیلار نشر ائدیلمیشدیر. موختلیف یئرلرده چاپ ائدیلمیشدیر.
- شیکایت درگیسی(1893، شیکایت)
- شرق و غرب (1896، پاریس)
- موساووه (1900)[۵]
- مجموع-ی کمال (1905)
- ایجتیهاد (1904)
ابراهیم شناسی افندی[دَییشدیر]
غربی نومونه کیمی گؤتورن ایلک شاعیر، ایلک درام یازیچیسیدیر. بوندان علاوه آگاه افندی ایله بیرلیکده ایلک شخصی ژورنالیستدیر. ایسلامی علملر اؤیرنرکن بیر فرانسه یازیچیسیندان دا فرانسیزجا اؤیرنمیشدیر. مصطفی رشید پاشانین حیمایهسی ایله پاریسه گؤندریلمیشدیر. ایستانبولا گئری دؤندوگونده کؤهنه وظیفهسینه برپا اولوب، مجلیس-ی معاریف عوضولوگونه تعیین اولوندو. لاکین حؤکومته محمد امین علی پاشا گلدیکدن سونرا ساققال پروبلمی اولدو و ساققال بهانهسی ایله وظیفهسیندن اوزاقلاشدیریدی. اصل سبب ایسه مصطفی رشید ایله یاخین اولماسی ایدی. 1860-جی ایلده آگاه افندی ایله ترجومان-ی احوالی چیخاردی. بو دؤورده شاعیر ائولنمهسی اثرینی یازدی.[۶]تصویر-ی افکاری قوردوقدان سونرا نامق کمال دا قزئته داخیل اولدو. داها سونرا پاریسه گئتمگه مجبور اولدو. داها سونرا فرانسه-پروسسیه موحاریبه سینه گؤره ایستانبولا گئری دؤندو. صفالت ایچینده وفات ائتدی. بو شخصی موهوم ائدن اساس خوصوصیت غرب مدنیتینی منیمسمهسی ایدی. عاغیل، علم، هومانیستلیک و عدالت اونون اوچون بؤیوک دَیرلر ایدی. بو سببدن نامق کمال و اونون دؤورونده کی بیر چوخ شخصه یؤن وئرن شخص اولدو. مشروطیتچی دئییلدی، سیاسی حاکیمیتله پروبلمی اولمامیشدیر.
نامق کمال[دَییشدیر]
نامق کمال یئنیلیکچی بیری اولموشدور.[۷]لاکین باب عالی ترجومه اوتاغینا ترجومهچی گیرمهمیشدن اول دیوان شعرلری ایله ده چوخ علاقه لی ایدی. ترجومه مأمورلوغو دؤورونده فرانسیزجا اؤیرندی و تانیش اولدوغو غرب مدنیتی چوخ ماراقلی گلدی. داها سونرا شناسی ایله تانیش اولدو و تصویر-ی افکاردا ترجومهلرینی نشر ائتدیردی. شناسی فرانسهیه گئتدیکدن سونرا، باش رداکتور اولدو. آرتیق داها چوخ فیکیرلرینی یازا بیلمه فورصتی تاپدی. ایتتیفاق-ی همیت آدلی گیزلی تشکیلات ایله علاقهسی اورتایا چیخدیقدان سونرا، حؤکومت طرفیندن ارزوروم والی کؤمکچیسی آدی ایله سورگون ائدیلدی. بورادا دا قالا بیلمهیهجگینی باشا دوشدوکدن سونرا، مصطفی فاضل پاشانین دعوتی ایله پاریسه قاچدی. فاضل پاشانین رهبرلیگینده اورادا یئنی عوثمانلیلار جمعیتینی قوردولار.تصویر-ای افکاردا خاریجی سییاستله وضعی سوسیال پروبلملری یازان نامق کمال، اوروپاداکی آزادلیقلارا حئیران اولموشدو. طبیعی کی جان لاک و ژان ژاک روسو کیمی معاریفچیلردن چوخ تاثیرلنمیشدیر. نامق کمال و دوستلارینین سیاسی موخالیفتی سولطانا دئییل داها چوخ علی پاشا ایدارهچیلیگینه ایدی. اوروپادان آلینان قانونلارین بیرباشا طتبیق ائدیلمهسینه قارشی ایدی. نامق کمال اوروپا ماجراسیندان سونرا علی پاشا ایله راضیلیغا گلهرک، ژورنالیستلیک ائتمهمک شرطی ایله وطنینه چاغیریلدی. علی پاشا اؤلدوکدن سونرا یازیلارینا داوام ائتدی. داها سونرا مدحت پاشا، نامق کمالی ایستانبولدان اوزاقلاشدیراراق گئلیبولویا سورگون ائتدی. لاکین بورادان دا قورتولماغی باجاردی و ایستانبولا گئری چاغیریلدی.
علی سعاوی[دَییشدیر]
اؤزونو دین خادیمی سایدیغی و اونا اویغون پالتارلار گئییندیگی بیلینمکده دیر. موخبیر قزئتینده علی پاشانی تنقید ائدن یازیلار یازمیش و محمد فاضلین بیر نئجه یازیسینی قزئتینده یاییملادیغی اوچون یئنی عوثمانلیلارین آراسینا گیرمیشدیر.[۸]بونلاردان سونرا کاستامونویا سورگون ائدیلمیشدیر. بیر چوخ یئنی عوثمانلیچی کیمی پاریسه قاچمیشدیر. لاکین سونراکی دؤورده بیر مسلهیه گؤره آنلاشمازلیق یاشاندی و موخبیر قزئتینی یاییملاماغی دایاندیردی (لندنده نشر اولونوردو). سعاوی، صبرسیز، آشیریلیغا مئییللی، اویومسوز، ایدیعالی، دوست ائدینه بیلمهین بیر اینسان اولموشدور. سونراکی دؤورده فرانسهده علوم قزئتینی چیخارماغا باشلادی. لاکین سونرادان اولکی یولداشلارینا قارشی گلهرک، آنایاسایا قارشی اولان " مووفقاً، علوم موشتریلرینه " قزئتینی نشر ائتدیردی.[۹]بونون سایه سینده ده 2. عبدالحمید ایله باریشدی، ایستانبولا دؤنهرک، گالاتاسارای لیسئیینه مودیر تعیین اولوندو. چیراغان باسقینیندا اؤلدورولموشدور. گنج عوثمانلیلار طرفیندن چوخ دا سئویلمزدی. حتّی اینگیلیس آگنتی اولدوغو بئله دئییلمیشدی. سولطان طرفداری اولمامیشدان اولکی دوشونجه لری بئله اولموشدور[۱۰]:
- جومهوریت دؤورونده مصطفی کمال آتاتورکون قوردوغو ایداره چیلیگه بنزر ایدارهچیلیکدن بحث ائدن ایلک شخصدیر.
- دونیویلیگی مودافیعه ائتمیشدیر.
- سولطانین قالماسی ایله جومهوریت قورولوشونا بنزر ایداره چیلیگه کئچمک
- سعاوی چوخ دا غربچی دئییلدیر، دین خادیملرینی حربیچیلره نیسبتاً داها اوتون توتوب
- تورکلرین اوستون عیرق اولدوغو فیکرینی مودافیعه ائدر
- ایسلامیته ان بؤیوک قاتقینین تورکلر طرفیندن اولدوغونو مودافیعه ائدیب
- تورکجهنین بؤیوک بیر دیل اولدوغونو دئییب، باشقا دیللردن کئچن سؤزلرین ایستیفادهسینه قارشی چیخیب. باشقا تورکلرله سیخ علاقه ده اولماغین طرفداری اولموشدور.
- مدرسه لر قاپادیلمالی، ساریق قالدیریلمالی، دین درسی تورکجه وئریلمه لیدیر
- عوثمانلیدا بانکلار قورولمالی و فابریکلر یارادیلمالیدیر.
احمد جودت پاشا[دَییشدیر]
جودت، پاشا اولاراق حلبه تعیین ائدیلدی. داها سونرا 1868-جی ایلده دیوان-ی عدلیه رئیسلیگینه گتیریلدی. بورادا فرانسه مدنی قانونو قبول ائتدیرمگه چالیشان مدحت پاشا و طرفدارلارینا قارشی مجلّه نی یازاراق قبول ائتدیردی. بو مودتدن سونرا موختلیف دؤولت مأمورلوقلاریندا اولدو و 2. عبدالحمیدین موهوم تاپشیریقلارینی گؤردو. همچنین ده مدحت پاشانی حبس ائتمک تاپشیریغینی دا جودت پاشا گؤرموشدور.[۱۱]فیکیرلرینه گؤره اؤنجه موسلمانلار بیر بایراق آلتیندا توپلانمالی، داها سونرا اوروپا فتحلری باشلانمالی ایدی. بو وضعیتده دؤولت داها اوزون عؤمورلو اولا بیلردی. جودت بیگ، ایسلام بیرلیگینی دستکلهییردی. آنایاسانی گرکسیز گؤروردو، اونا گؤره ایسلام شریعتی اؤزو قانون اساسی ایدی. اونون دوشونجه سینه گؤره عوثمانلینین اصل گوجو تورکلردن عیبارتدیر.
احمد رضا[دَییشدیر]
احمد رضا قالاتاسارای لیسئیینده تحصیل آلدیقدان سونرا فرانسهیه کند تصروفاتی تحصیلی آلماق اوچون گئتدی. بورادا پوزیتیویزمی منیمسهدی و آوقوست کومتهنین طلبهسی اولان پییر لافیتهنین درسلرینده ایشتیراک ائتدی.[۱۲]پوزیتیویزم متافیزیکانی ردد ائده رک، علمین اوستونلوگونو مودافیعه ائدن جریاندیر. پوزیتیویزم اونون اوچون ماراقلی ایدی، چونکی:
- مسیحیتله علاقهسی یوخ ایدی و دینین عوثمانلی جمعیتی اوزرینده کی تاثیرینی گؤروردو.
- عوثمانلی سولطانلارینین موطلق حاکیمیتینه قارشی ایدی.
- بؤیوک بیر سارسینتی قارشیلیغیندا دؤولت داغیلا بیلردی.
- جمعیته یؤن وئره جک اولان موتخصیصلرایدی.
احمد رضا ایتیّحاد و ترقّییه گیردی و مشورتی نشر ائتدیرمگه باشلادی. لاکین سونرا عیان مجلیسینه گیرهرک، ایتیّحاد و ترقّییه قارشی اولدو. احمد رضانین عوثمانلی ایرهلیلهمهسی اوچون اورتایا دیگرلریندن فرقلی بیر فیکیرله چیخمیشدی. اونون فیکرینه گؤره دؤولت ایدارهچیلیگی دئییل، اینسانلارین دوشونجهسی دییشمهلی ایدی.
عبداله جودت[دَییشدیر]
جودت ژؤن تورکلرین ایچینده ان اینتلکتوال و ان چالیشقان شخصلردن اولموشدور. سیاست، سوسیولوژی، پسیکولوژی، ادبیات کیمی مؤوضولاردا یازدیغی خئیلی کیتاب، مقاله و ائتدیگی ترجومهلر اهمیتینی و دَیرینی گؤسترمک باخیمیندان یئترلی اولا بیلر. آتئیست اولماسی فیکیرلرینین گئنیش ایجتیماعیت طرفیندن قبول ائدیلمهسینه مانع اولموشدور.[۱۳]
سولطانزاده صباحالدین[دَییشدیر]
صباحالدینه گؤره ایستیبداد جمعیتین سویهسینین بیر نتیجهسی ایدی. اگر جمعیتین سویهسی دییشمزسه، ایستیبداد تکرار یاشانا بیلهجک بیر وضعیتدیر. شاهزاده صباحالدین علی رضایا قارشی اولان عدم-ی مرکزیتچیلیگی مودافیعه ائدیر.[۱۴]1902-جی ایلده ژؤن تورک کونگرهسینده عدم-ای مرکزیتچیلیک فیکرینی گتیرن صباحالدین بیر بؤلونمگه یول آچدی. عدم-ی مرکزیتچیلیک اولاراق آیریلان قروپدا، صباحالدین، نهاد رشاد، دوکتور رفعت میرآلای ذکی، تشبوث کیمی شخصلر وار ایدی.
یوسف آکچورا[دَییشدیر]
1908-جی ایله قدر کی دؤورده آکچورا، مشورت و شورا-ی اومت کیمی قزئتلرده یازیلار یازمیشدیر. بو یازیلاردان ان اهمیتلیسی و مشهورو " اوچ طرزی سیاست " آدلی مقاله سی اولموشدور.[۱۵] بو مقاله نی یازارکن تاثیرلندیگی فاکتورلار واردیر:[۱۶]
- تاتار ایصلاحاتی و موعاصیرلیگی (ایقتیصادی و سیاسی اینکیشافین نتیجه سی کیمی). قازاندا ایسلامیت موعاصیرلشدیریلمیش، مدرسه لرده دونیوی علملر اوخودولماغا باشلانمیشدیر.
- ایسلامدان اولکی تورک تاریخینه اؤنم وئرمک، تورکلوگو ایسلامیت ایله بیرلشدیرمهمک. چونکی ایسلام ایسلامدان اوّلی ردّ ائدیر.
- دیگر تاثیرلندیگی فاکتور ایسه فرانسهده تحصیل مودتینده اولموشدور، ماتریالیزم متودو سایهسینده تاریخه و سیاسته دوشونجه و ایدئاللار یؤنوندن دئییل ده، ایقتیصادی یؤندن باخماغین لازیم اولدوغونو منیمسهدی. سوسیولوژی داروینجی گؤروشه گؤره ایسه گئرچک اولان حیات موباریزه سیدیر.
مشهور مقاله سینده اصل ایضاح ائتمگه چالیشدیغی شئی عوثمانلینین بیر میلت اولا بیلمهسینین مونکونسوزلوگودور.
انک یازیلار[دَییشدیر]
- ↑ Ozan Örmeci (Eylül-Aralık, 2010). "Sovyet Gözüyle Jöntürkler". Öner Gürcan. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Şubat 2014.
- ↑ Findley, Carter V. Dünya Tarihinde Türkler. 3. Baskı, Timaş Yayınları
- ↑ M. Şükrü Hanioğlu, “Jön Türkler” C. 23, (Diyanet Vakfı Yayınları, Birinci Baskı), İstanbul 2001, s.584.
- ↑ Murat Demireğer, “Osmanlı’da Basın Hareketleri”, 2008, s.3
- ↑ Lewis, Bernard (1968). The Emergence of Modern Turkey. Oxford U.P.. ss. 141. ISBN 9780195134605.
- ↑ Alim Kahraman, Şinasi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 39, Yıl 2010
- ↑ Namık Kemal Hayatı Ve Şiirleri, Radikal, Erişim tarihi: 5 Haziran 2016
- ↑ "Ali Suavi". 9 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ↑ Selahattin Çetiner. "Ali Suavi ve Çırağan Saray Baskını". 6 Mayıs 2015 tarihindekaynağından arşivlendi.
- ↑ Murat Demireğer, II. Muhbir-Ulum Harekatı ve Ali Suavi, Erişim tarihi:02.05.2012
- ↑ Prof. Dr. Nevzat Özkan. "Ahmet Cevdet Paşa'nın Türk Dili Hakkındaki Görüşleri ve Eserleri". 13 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ↑ Kabakçı, Enes. "Pozitivizmin Türkiye’ye Girişi ve Türk Sosyolojine Etkisi". 13 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2015.
- ↑ lpay, Yalın. "A Glimpse into the first racist approcah in the Ottoman Empire: The "Scientific" racisim of Abdullah Cevdet". İstanbul. Erişim tarihi: 18 Aralık 2015.
- ↑ Murat Kılıç, Türk Siyasi Hayatında Bir Muhalif İsim ve Hareket: Prens Sabahaddin ve Meslek-i İçtima, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 2010/2, Sayı 2
- ↑ Sina Aksin, Türkiye Tarihi, C.3, Cem Yayınevi, Onuncu Baskı, İst. 2009, S.361
- ↑ YUSUF AKÇURA’NIN DĠN VE TOPLUM ANLAYIġI


text:
۱۹۷۷ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۷-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش یئددینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ ژانویه - موسکودا ترور عملیاتی تؤردیلدی.
- ۵ دسامبر - جومهور باشقانی انور ساداتین ایسرایلین مۆستقیللیگینه طرفدار چێخماسیندان سوْنرا ۵ عرب اؤلکهسی مصرله دیپلوْماتیک علاقهلری کسمیشدیر.
- ۵ جولای - پاکیستاندا کودیتا نتیجهسینده ذوالفقار علی بوتو تۇتوقلاندی.
- ۳۱ دسامبر - تۆرکیهده ایلک دفعه استیضاحلا دؤولت دۆشورولدو.
- ۲۸ نوْوامبر - آرکادی ووْلسکینین رهبرلیک ائتدیگی قوْندارما «داغلیق قاراباغ اۆزره خۆصۇصی ایداره کوْمیتهسی» لغو ائدیلمیشدیر.
- ۲۷ سپتامبر - چرنوبیل آتوم الکتریک ایستگاهی ایشه دوشدو
- ۲۵ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایسراییلین عرب توْرپاقلارینی ایشغال ائتمهسینی پیسلهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۲۵ مئی - اۇلدوز ساواشلاری فیلمی گؤستریمه گیردی.
- ۲۱ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جیمی کارتر٬ ویئتنام ساواشی سیراسینداکی عسگر قاچاقلارینین هامیسینی عفو ائتدی.
- ۱۹ نوْوامبر - میصر جۆمهور باشقانی انور سادات ایسراییله سفر ائتمیش ایلک عرب لیدری کیمی تاریخه دۆشموشدور.
- ۱۹ ژانویه - فلوریدانین تاریخینده ایلک دفعه قار یاغدی.
- ۱۸ ژانویه - ذاتالریهیه یوْل آچان لژیونر ناخوشلوغونون عامیلی تاپیلدی.
- ۱۶ آقوست - الویس پرسلی قریسلندده وفات ائتدی.
- ۱۱ دسامبر - تۆرکیهده یئرل سئچیملر ائدیلدی. جۆمهۇریت خالق حزبی سئچیملردن بیرینجی حزب اوْلاراق چیخدی.


text:
تۆرکیه
تۆرکیأنینگ قاییق و گأمی پوداغینداقی داشاساتوو موقداری اؤتن ییلینگ 9 آیینا گؤرأ 7.1 گؤتِریم یوُقارلادی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أدوُغان رسمی ساپار بیلن آنگولا باردی
تۆرکیه ده کروناویروس یوُقانچ کسلینه قارشی 114 میلیون دز واکسن اوردوریلدی
أردوُغان دؤرت گۆنلۆک آفریقا ساپاریندا آنگولا، توگو و نیجریا بارار
آنگلا مرکل وظیپهسینینگ قوتارماغیندان اوُزال حوُشلاشماق اۆچین تۆرکیأ گلدی
ایکی دُز واکسن اوردورانلارینگ موقداری ۷۵.۶۰ گؤتِریم
دیکیلی ده 21، چشمه ده 33 و مندرس ده 13 بی قانون بوُسغون سوودان چیقاریلدی
تلفن آرقالی دوشوشیقدا اؤزآرا قاتناشیقلار باراسیندا گنگه شیلدی
متقی نینگ باش توتانلیغینداقی توُپار، قطرینگ پایتاغتی دوحه دن بیر اوچار بیلن تۆرکیأ گلدی
دۆنیأنینگ اینگ اوزین زناناسی و اینگ اوزین ارکک آدامی تۆرکیه ده یاشایار
تۆرکیه ده شو واغتا چنلی کروناویروس یوُقانچ کسلینه قارشی 113 میلیون 220 مۆنگدن کؤپ واکسن اورولدی
أردوُغان اوُوغانیستان بیلن باغلانشیقلی "گ- 20 نینگ عاداتدان داشغاری یوُلباشچیلار ماصلاحاتینا" قاتناشدی
أردوُغان پایتاغت آنکاراداقی کابینه ماصلاحاتیندان سوُنگرا بیانات بردی
تۆرکیه اوُوغانیستانا 100 تُن توُخوملیق بوغدای کؤمِگینی بردی


text:
بؤیرک سیستمی
بؤیرک سیستئمی نه تئز-تئز راست گلینیر. مورفولوژی جهتدن اونلار موختلیف اولور. بؤیرک سیستلرینین اکثریتی آنادانگلمه کاراکتئر داشیییر. بونلارا مثال اولاراق سئروز سولیتار سیستلر، بؤیرک پولیسیستوزلاری، بؤی- رک ائخینوکوککو و س. گؤسترمک اولار.بؤیرکلرین سیستوز خستهلیکلری زامانی اوسم-ده بؤیرکلرین اؤلچوسونون بؤیومهسی و کونتورلارینین ناهامار اولماسی آشکار اولونور. سیست دقیق و آیدین کونتورا مالیک دایروی و اووال فورمادا، هوموگئن داخیلی ایستروکتورا مالیک تؤرهمه کیمی گؤرونور. بزهن پاراسئرویکال سیستلره راست گلینیر. سیستین آرخا دیواری اؤن دیوارا نیسبتهن داها آیدین گؤرونور کی، بو دا اونو چَتین توخومادان فرقلهندیرهن واجیب علامتدیر. بؤیرک سیستلرینی کت-نین کؤمکلیگی ایله ده آشکارا چیخارماق اولار (۰،۳ سم و داها بؤیوک اؤلچوده). سیستین اساس کاراکتئر علامتی اونون آشاغی سیخلیغا مالیک اولماسی (۹،۲ واهید)، کونتراست ماددهلره قارشی رئاکسییانم باش وئرمهمهسی، دقیق و هامار کونتورلارا مالیک اولماسیدیر.
سئروز سولیتار سیستلر[دَییشدیر]
بو سیستلر ایچریسینده پراکتیکی اهمیته مالیک اولانی آشاغیداکیلاردیر:
- ساده سئروز سیستلر؛
- لیمفاتیک سیستلر؛
- مولتیسیستوز بؤیرک.
ساده سئروز سیستلر[دَییشدیر]
ساده سئروز سیست اکثر حاللاردا بیر بؤیرکده تک-تک، بعضی حاللاردا ایسه چوخلو میقداردا آشکار ائدیلیر. سولیتار سئروز سیستلر بیر چوخ حاللاردا تصادفهن قارین بوشلوغونو و یا سیدیک یوللارینی یوخلایان زامان آشکار ائدیلیر. بعضی حاللاردا سیست بؤیریین سطحینده فیبروز کاپسول ایچریسینده یئرلشیر. بعضی حاللاردا ایسه بؤیرک پارئنخیماسیندان اینکیشاف ائدرک کاساجیقلارا تضییق ائدیر و اوندا موختلیف دئفورماسییالار تؤرهدیر. سولیتار سیستلرین دیاقنوزونون قویولماسمدا رئنتگئنولوژی موایینه اصوللارینین بؤیوک اهمیتی واردیر. رئنتگئنولوژی موایینهده بؤیرک سطحینده یئرلشهن، بؤیریین سیلوئتیندن کنارا چیخان اووال و یا گیرده شکیلده، کنارلاری هامار اولان کؤلگهلیک تؤرهدیر. بؤیرک پارئنخیماسمدا یئرلشون سیستلر ایسه بؤیرک لیهنینده. گیرده چیخینتیلار شکلینده دئفئکتلر عمله گتیریر. بو زامان بؤیرک کؤلگلیینین اؤلچوسو بؤیوموش اولور. سولیتار سیستلر بؤیرک اطرافینا و یا بؤیرک لیهنینه پارتلایا بیلر. بعضی حاللاردا ایسه اونون دیواری کیرجلشیر. بو زامان رئنتگئنوقرامدا دیوارلاری توند کؤلگهلیکلی، گیرده فورمالی کؤلگهلیک آشکار ائدیلیر. دئرموید سیستلرده اگر سوموک و یا دیش اولارسا عادی رئنتگئنولوژی موایینهده کؤلگهلیک داخیلینده علاوه کؤلگهلیکلر ده گؤرونور. بؤیرک سیستلرینین آشکار ائدیلمهسینده اوبزور موایینه ایله یاناشی ائکسکرئتور اوروقرافییا، پیئلوقرافییا، آنگیوقرافییا و پنئومورئتروپئریتونئومون دا بؤیوک اهمیتی واردیر.
لیمفاتیک سیستلر[دَییشدیر]
لیمفاتیک سیستلر بؤیرک قاپیلارمدا یئرلشیر. کیچیک اؤلچودن تویوق یومورتاسی بؤیوکلویونه قدر اولور. پئلوینال لیمفاتیک سیستلر بزهن جمع حالدا موشاهیده ائدیلیر. بونلار بیری دیگری ایله لیمفا یوللاری واسطهسیله علاقهلنیرلر. بو نؤو سیستلر بؤیرک کنارلاریندا یئرلشدیی اۆچون ائکسترارئنال سیستلر آدلانیر و بؤیرکده موهوم دییشیکلیک تؤرتمیر.
مولتیسیستوز بؤرک[دَییشدیر]
مولتیسیستوز بؤیرک زامانی موختلیف اؤلچولو سیست کونقلومئراتلاری بؤیریی توتور، سیدیک آخارلاری اولمور، بزهن ایسه قیسمهن و یا تام آتروفییایا اوغراییر. مولتیسیستوزلار بؤیرک پولیسیستوزلارینا چوخ اوخشاییر. بونلاری دیفئرئنسیاسییا ائتمک اۆچون آشاغیداکی علامتلردن ایستیفاده ائدیلیر. مولتیسیستوزلار ان چوخ اوشاقلاردا راست گلینیر و بیرترفلی اولور. ائکسکرئتور اوروقرافییادا بؤیرک فونکسییاسینم تام پوزولماسی و کونتراست ماددنین خسته بؤیرکده گؤرونمهمهسی موشاهیده ائدیلیر.
پولیسیستوزلو بؤیرک[دَییشدیر]
بؤیرک پارئنخیماسیندان اینکیشاف ائدن سیستلر تدریجهن بؤیویهرک بؤیرکلرین نورمال شکلینی دییشدیریر. بؤیرکلرین کونتورو اؤز هامارلیغینی ایتیریر و دویونواری اولور. بؤیرک هم اوزونونا و هم ده کؤندهلهن ایستیقامتده بؤیویور. قئید ائدیلهن علامتلرله یاناشی بؤیرک کاساجیقلاری و لیهنی دئفورماسییایا اوغراییر. بو خستهلیک زا- مانی بؤیرک پارئنخیماسی کیچیک اؤلچولو بوشلوقلارلا اوز اولونور. بوشلوقلار موختلیف رنگلی مایئ ایله دولو اولور. چوخ واخت بؤیرک پولیسیستوزو اوزوم سالخیممی خاتیرلادیر.
موایینه اوسولو[دَییشدیر]
پولیسیستوزلو بؤیرک خستلیینین آشکار ائدیلمهسینده عادی رئنتگئنولوژی موایینه اوسولو ایله یاناشی پنئومورئتروپئریتونئوم، رئتروقراد پیئلوقرافییا آنگیوقرافییا اوسم-نین بؤیوک اهمیتی واردیر.
بؤیرک ائخینوکوککوزو[دَییشدیر]
باشقا عضولره نیسبتهن ائخینوکوکک بؤیرکلرده آز تصادف اولونور- قاراجیر، آغجیر، پیلیک قیشاسی، ازله و دالاقدان سونرا بؤیرک ائخینوکوککوزو ۶-جی یئری توتور. ایکیترفلی بؤیرک ائخینوکوککوزونا چوخ آز راست گلینیر. M.D.Cavadzadهنین قئید ائتدیینه گؤره آنادانگلمه بیرترفلی بؤیرک ائخینوکوککوزونا نادیر حاللاردا تصادف ائدیلیر. ائخینوکوکک سیستلری بیر و چوخکامئرالی اولا بیلر. اوزون مدت داوام ائدن ائخینوکوکک سیستلرینین خیتین و فیبروز کاپسوللاری کیرجلشه بیلر. پارازیت محو اولدوقدا ایسه مؤهتویات دا کیرجلشیر و بو زامان بؤیوک بیر ساحهده توند کؤلگهلیک گؤرونور.
قایناقلار[دَییشدیر]
http://fhn.gov.az/newspaper/?type=view_news&news_id=2422


text:
ویکیپديا:ویکیلشدیرمه
ویکیلشدیرمه — مقالهلره ویکی-ایشارهلرین علاوه ائدیلمهسی و يا دوزهلیش ائدیلمهسی پروسسیدیر. بونونلا باغلی داها اطرافلی معلومات الده ائتمک اۆچون ویکیپدیا:مقالهلرین دَییشدیرمه قايدالاری ایله تانیش اولا بیلرسینیز.
ویکیلشدیرمه دئدیکده، مقالهيه داخیلی و خاریجی کئچیدلرین يئرلشدیریلمهسی، مقالهنین باشلیقلارا آيریلماسی، بؤلمهلرین و شابلونلارین يئرلشدیریلمهسی، مقالهنین گؤرونوشونو ياخشیلاشدیرماق اۆچون تقلردن ایستیفاده، همچینین يازی ایستیلینین بیلیکلیک ایستیله اويغونلاشدیریلماسی و س. علاوه و دوزهلیشلر نظرده توتولور.
هر بیر ایشلدن مقالهلری ویکیلشدیره بیلر. همچینین، دیگر ایشلدنلرین دیقتینی جلب ائتمک اۆچون ویکیلشدیرمهسینه احتیاج اولان مقالهلره {{ویکیلشدیرمک}} شابلونو آرتیرا بیلر.


text:
الاتحاد فوتبال کولوبو
الاتحاد فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Al-Ittihad Club (Jeddah)) بیر فوتبال کولوبودور. Saudi Professional League دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۶۲٬۰۰۰ نفرلیک ملک عبدالله ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ King Abdullah Sports City. Saudi Pro League Statistics. یوْخلانیلیب14 May 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Al-Ittihad Club (Jeddah)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده الاتحاد فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.