text:
گیریش
«خلق آرسیندا هایسی دیر بیرزات حاقینداقی گوررونگ ادیپ، اونونگ مؤچبرینی هم گؤرکزمک چی بولان لاریندا، کؤپلنج 40- 9 - 7 - 3 یالی سان لارا یوزلینأرلر. شو سان لارینگ آرسیندا هم اینگ رواجی یدی دیر.
ترکمن لرده یدی بیلن باغلانشیق لی: «یدی قاپی دا یرتاپمادیق »، «یدی دریانینگ سوونی ایچن»، «یدی یولونگ اوستونده»، «یدی یاش دان یتمیش یاشاچنلی»، «یدی اولچاپ بیر کِس»، «یدی قودرات»، «یدی ولی»، «یدی حازینا»، «یدی دوغان»، «یدی گن»، «یدی قات یر و یدی قات آسمان»، «یدی گیجه- گوندیز طوی توتماق»، و شونگا منگزش تمثال لارا ییغی- ییغی دان دوش گلینیار.
یدی نینگ ترکمن خلقی نینگ دورموشیندا نأحیلی لیک بیلن بیله قودراتی گویچ لی سانا اؤورونیپ گیرن دیگی نینگ سبابینی آیتماق قین. اونونگ گؤز باشی اؤرأن قدیمی واغت لارا باریپ دیره یأر. یؤنه باشغا بیرزات حاقدا، یدی بیلن باغلانشیق لی گوررونگ لرینگ آنگرسیندا نأمه لرینگ یاتاندیغینی ولین بیلمک قیزیق لی دیر.» (1)
یوقاردا آیدیلشی یالی اونونگ گؤزباشی (یدی) اؤرأن قدیمی واغت لارا باریپ دیره مه گینی باشغاچا یازماق دا عبدالحسین سعیدیان دایره المعارفیندا اونونجی جلدیندا، 9460- نجی صاحیپاسیندا شیله یازیار :
« قدیمیّت دان، اوروغ لار و قوم لار، یدأ کؤپ اونس بریپدیرلر. سومری لر، سونگری سامی لار و ایران و یونان و هند ملّت لری ، یدأ بؤلونمه ، یدی اقلیم، یدی دریا، یدی قات آسمان و هپدأنگ یدی گونی ، ...
یدی گزک کعبأنی طواف اتمک، یدی گزک شیطانی داشلاماق (رمی جمره) ، یدی گزک صفا و مروأنگ آراسیندا تقلّا اتمک حج ایامیندا، ناماز اوقاماق دا، سجده حالاتیندا یدی یرینگ یره دگمک، اسلام دینیندا هم گلیپدیر.
هندولار یدی حودایی «آزیتا » آت لیغ و ایران لی لاردا یدی حودایی «امشاسپندان»، آدلی لاری بارمیش اولری گوک دن و یاییلدیزدان دییپ اؤیدیأرمیش لر. اولار یوردی دولاندیرماق دا یدی یر و حتی قشون لارینی دا یدأ و ینه دی گوک یدی یره بؤلوپ و هر بؤلگی ده بیر اهورایی ییلدیزینا و ینه- ده بیر شوم ییلدیزا تابشیرلانی، اینانیارمیش لار.
یونان و روم فولکوریندا (اساطیریندا) «آپولون» دونیأ ایننده مقدّس غازلار، بلدرچین آداسیندا (جزیره) یا- دا استرادا یدی گزک آدانی اوچوپ، آیلانیپدیرلر، سبابی « آپولون» آیینگ یدینجی گونونده، دونیا گلپدیر.»
گلینگ بیله لیکده «یدی» لر باراداقی ییغنان زات لاریمی اوقایلینگ، سبأبی هرگزک اؤز یازان و توپلان زادیمی اوقام دا هزیل ادیأرین، بلکی سیز عزیز اوقوچی لار، من یالی لذّت آلارسینگیز دییپ امید ادیأرین.
یدی دریا
پارسچا سؤزلوگ لرده «یدی دریا» شو سؤزلر بیلن یازیلیپدیر: هفت بحر، هفت دریا، هفت محیط، هفت آب، هفت آب و خاک.
همده اسلام دان اؤنگ و سونگرا سیندا عرب لارینگ و قدیم داقی هندی لرینگ و ینه- ده فارسی ادبیاتیندا «یدی دریا» اینگ مهم رولی اویناپدیر.
یدی دریا: یدی دنگیز، گینگ میدانی توتیان و ایچینده گأمی لر یوزوپ بیلیان سوو هوودانی. قدیم دؤوورده آدام لار یرینگ یوزونده یدی سانی دنگیز باردییپ پیکر ادیپ دیر.
اول دنگیز لرینگ آدی شیله: 1- اخضر (یاشیل) دنگیزی 2- عُمّان دنگیزی 3- قُلزُم یا- دا قیزیل دنگیزی 4- بربر دنگیزی 5- اقیانوس 6- روم یا قسطنطنیه دنگیزی 7- قارا دنگیز.
برهان قاطع شول دنگیزلر آشاقداقی یالی بریلپدیر:
1- چین (هیتای) دنگیزی 2- مغرب دنگیزی 3- روم دنگیزی 4- ناب تاش (اسود) دنگیزی 5- طبریه دنگیزی 6- جورجن (جرجان) دنگیزی 7- خوارزم دنگیزی
یدی داغ، یدی دریا
دألی دنیأنی گؤرسم
اول نه کیشی، یدی دریا گچه دیر؟
سکیزین گؤزله ییپ، مستانا بارمیش؟
(مختومقلی)
آلنان چشمه: مختومقلی نینگ دوشوندیریش لی سؤزلوگی، بیرینجی جلد قاضی نشریاتی، 297- نجی صاحیپاسی.
یؤنه «معین» سؤزلوگینده شول آیدیلان دنگیزلردن باشغادا آد بریلییپدیر:
هفت بحر: ... و بعضی دریای چین، دریای مغرب، دریای روم، دریای نیطس، دریای طبریه، دریای جرجان و دریای خوارزم نوشته اند.
فرهنگ معین، یازیجی دکتر محمد معین، 6- نجی توم، امیرکبیر نشریاتی 1385. ی ، 2283- نجی صاحیپاسی.
یدی پیر
پارسچا سؤزلوک لرده «یدی پیر»، هفت قاری، هفت پیر، هفت قُراء مشهور دیرلار.
یدی پیر: یدی سانی مشهور قاری «قرآنی» لابیزلی اوقایان، یدی پیر آدینی آلیپدیرلر. اولارینگ آدلاری: 1- نافع مدنی 2- عبدالله بن کثیر مکّی 3- اوعمرو شامی 4- ابن عامر شامی 5- عاصم کوفی 6- حمزه کوفی 7- علی کوفی (لاقامی کسائی).
گیده بیلمن شهرینگیزه، حیز- حارام دان قوقارام
یدی پیرینگ لابزی دان بیر یادگأرم دوغروسی
«مختومقلی»
آلنان چشمه: مختومقلی نینگ دوشوندیریش لی سؤزلوگی، بیرینجی جلد قاضی نشریاتی، 297- نجی صاحیپاسی.
یدی ییلدیز
ایران سؤزلوک لرینده شو لغات لار بیلن گؤرکزیلیأر: هفت مشعله، هفت نژاد، هفت نقطه، هفت نوبت چرخ، هفت مهره، هفت محراب، هفت و شش، هفت اجرام، هفت سیاره.
یدی ییلدیز: یدی سانی حرکت ادیأن ییلدیز. «غیاث اللغات» سؤزلوگی نینگ بریأن ماغلوماتینا گؤرا، اولار آشاقداقی لاردان عبارت:
1- قمر (آی- پارس چا: ماه) 2- عطارد (پارس چا: تیر) 3- زهره (پارس چا: ناهید) 4- شمس (گون، پارس چا: خورشید) 5- مریخ (پارس چا: بهرام) 6- مشتری (پارس چا: برجیس) 7- زُحل (پارس چا: کیوان)
یدی ییلدیزا پارس دیلینده «هفت اختر» و «هفت ستاره» هم دییلیأر.
مختومقلی، سؤزله ییر دوقوز پلک زهره سی
یدی ییلدیز قارداشی، آیینگ گونونگ پاراسی
(مختومقلی)
یدی مردان
یدی مردان: یدی ارکک لر، پار چا سؤزلوک لرینده: هفت تنان، هفت مردان معظم، هفت مردان.
یدی مردان: 1- محمد پیغمبر و دؤرت حالیپا (دؤرت چاریار) یعنی : ابوبکر، عمر، عثمان، علی و اونونگ اوغول لاری امام حسن و امام حسین.
2- کأبیر سؤزلوک لرده یدی مردان آشاقداقی لاردان حاساپلانیار: اقطاب، اوتاد، نُقباء، نجباء، آبدال، غوث، اخیار.
3- کأبیر لری- ده اصحاب کهفی یدی مردان ( اولارینگ آدلاری یملیخا، مکشلینا، مشلینا، سرنوش، برنوش، شادنوش و مرطونس دیر) دییپ یازیپدیرلار. چونکی اولار یدی آدام بیلن بیر اکن لر.
یدی سلطان
... حقیقت دا (یدی سلطان) آدی ایکی توپارا آیدیلیار. اولارینگ بیرینجی سی یدی سانی مشهور عارف، پیر، صوفیزم تعلیماتی نینگ بللی وکیل لری دیر. بولارینگ کیم لردیگی حاقدا اورتا عصر چشمه لری نینگ بیری بولان (سراج العاجزین) آدلی شیغر بیلن یازیلان فلسفس اثرده ماغلومات برلیپدر. بو اثرینگ بیر سندی دولت محمد آزادی نینگ قول یازما اثرلرینی اؤز ایچینه آلیان بیر ییغیندی- دا هم دوش گلیار.
اولار: خوجه احمد یسوی (1160- 1105) ، خوجا ابویوسف حمه آنی (1140- 1048)، خوجا عبدالخالق گاج دووانی (1179- نجی ییلدا آرادان چیقیار. خوجا بهاءالدین نقشبندی (آدی خوجا محمد بخارادان) (9/1388- 9/1318) ، خوجا بوسعید یعنی ابوسعید ابوالخیر (9/1048- 967) شیخ ابوالمنصور یعنی حسین ابن منصور بیضاوی حلّاج (932- 921- نجی ییلاردا اؤلدوریلیار) ، بوالحسن، یعنی ابوالحسن خرقانی (1034-1033- نجی ییل لاردا آرادان چیقان.)
شولار بیلن بیرلیکده یدی سانی اوسسات شاهیر، گؤن دوغار ادبیاتی نینگ یدی سان کلاسیکی (یدی سلطان) آدینا ایه بولوپدیر. یؤنه اولارینگ دا ادبی میراثی بللی درجه ده صوفیستیک تعلیماتی بیلن باغلانیشیق لی دیر. اولار: جلال الدین رومی مولوی، عبد الرحمان جامی، ابو محمد عبداللّه سعدی، حافظ شیرازی، شیخ فریدالدین عطار ، سنایی و نوایی و .....
ای یاران لار، مسلمان لار .............. بیر گیجه سیران ایچینده،
اوتوز ایکی کیشی گوردؤم ......... اول شاهی مردان ایچینده
اولارغا بردیم سالامی ................ سوردولار ساغ للِق کلامی،
شیخ سعید، ملا جامی، .............. اول (یدی سلطان) ایچینده
(مختومقلی)
بو یردأکی (شیخ سعید) آدی شیخ ابوسعید ابوالخیر دیر.
آلنان چشمه: مختومقلی نینگ دوشوندیریش لی سؤزلوگی، بیرینجی جلد قاضی نشریاتی (301- 300- 299- نجی صاحیپا لاری)
یدی سلطان بارادا برهان قاطع سؤزلوگینده شیله یاز یلیپدیر: «هفت سلطان : کنایه از هفت کوکب است که سبعه سیاره می باشد - وسلطان خراسان علیه السّلام و سلطان ابراهیم ادهم و سلطان بایزید بسطامی و سلطان ابوسعید ابو الخیر و سلطان محمود غازی و سلطان سنجرماضی و سلطان اسمعیل سامانی را هم گفته اند.
برهان قاطع، محمد حسین بن خلف تبریزی (برهان)، به تصحیح محمد معین- انتشارات امیر کبیر، سال 62- صفحه 2348.
یدی اقلیم
یدی اقلیم ترکمن چه سؤزلوگینده: یدی اقلیم، یدی یورت و پارسچادا (هفت گاه ، هفت فلک، هفت کشور، هفت اقلیم، هفت کار) گلیپدیر.
یدی اقلیم: قدیم دؤوورده یر یؤزؤنینگ یورت لارینی یدی بؤله گه بولوپدیرلر. اولار آشاقداقی لاردان عبارت: 1- هیدووان 2- عرب و حبشان 3- مصر و شام 4- ایران شهر 5- صاقلاپ- روم 6- ترک و یاجوج 7- چین و ماچین
گؤن دوغار کلاسیک شاهیرلاری نینگ اثر لرینده «یدی اقلیم» دؤشؤنجه کؤپلنچ «بوتین دؤنیأر» دیین معنی نی آنگلا دیار.
مختومقلی، رومستانا .......... چالدی قلیچ هیندیستانا،
به افشان، ترکستانا ............ یدی اقلیما جان اولدی
یدی اقلیم بار دیر ............ یدی دیر داغی
(مختومقلی)
برهان قاطع ده شیله یازیلیپدیر:
.... پهلوی ده هفت کیشوار، کات لاردا هفت بوم و سرزمین (اولکه لر)، اوستانینگ باشغا بؤلوم لرینده هاپتو کارشوار و برهمن لرینگ دینی کیتاپ لاریندا یر یؤزی یدی اؤنکه دِن عبارت دیر اولارینگ هم آدی (ساپتا دویپا) دیر و اسلام دینی نینگ کیتاپ لاریندا هم «هفت اقلیم» آدینه ادیر و شولارینگ آدی شیله:
1- ارزهی، مغرب دادیر 2- سوهی یا سوء (ساوه) بویورد مشرق دا 3- فرد ذفشو یا فرد ذفش بو یورد ...... (جنوب شرقی) دادیر. 4- وید ذفشو یا وید ذفش بودا ....... (جنوب غربی) دادیر.
5- واورو برشتی یا ورو برشت بو یورت هم ........ (شمال غربی) دادیر 6- واورو جرشتی یا ( ورو جرشت) یا (ورو گرشت) بو یورت ...... (شمال غربی) دادیر 7- خونیرث یا خونیرس (خونیراس) بو یورت هم ....... (مرکزی)- دادیر.
آلینان چشمه: «برهان قاطع –2350 – 2349 – نجی صاحیپالاری»
«معین سؤزلؤگینده شیله یازیلیپدیر:
هفت اقلیم: هفت قسمتی که منجمین قدیم در ربع مسکون فرض کرده اند و هر یک از آن قسمتها را اقلیمی می گفتند و معتقد بودند که هر یک از این اقالیم با سیارات ارتباط دارد. همین تقسیم در کتب جغرافیای اسلامی به نام هفت اقلیم یا اقالیم سبعه شهرت یافته است و هفت ولایت نیز گفته اند، هفت کشور. آلینان چشمه: «فرهنگ معین، 2282- نجی صاحیپاسی»
یدی قات یر
کؤنه دؤ شؤنجه لره گؤرأء الله تعالی محمدینگ نورونی یارادیپ، اول نورا رحمت ناظاری بیله قارایار. اولی دنگیز دؤریأر اوندان سونگ دنگیزه ناظار سالیار. اول دنگیز قایناپ موج اوروپ، کؤپؤک بولیار. اول کؤپؤک یدی پارا بولوپ، شول یدی پارا کؤپؤک دن یدی قات یر سه شنبه گؤنی عمله گلیأر. اول یدی قات یر بیری بیری نینگ اؤستونده. بیرقات یردن ایکینجی قات یرینگ آراسی بأش یؤز ییللیق یول دور. هر قات یرینگ اوزؤنه مخصوص آدی بار: 1- رِم کا 2- آخلادا (حال دا) 3- آرکا 4- حارما (ابرییا) 5- لاگار (هومالتا، موطییا) 6- سیچجین (عاجیبا) 7- قارئبا (عینا)
کأبیر سؤزلؤک لرده یدی قات یر «هفت اقلیم» بیلن بیر معنی دا دوشوندیریلیپدیر. هر قات یرده بللی بیر مخلوق یاشار میش.
یدی یرده قیلمیشن ساقار دوزخی ........... وییل دیر قویوسی، سیچجین بولاغی،
یدی یرده، دوقوز پِلِک اؤستؤنده ........ یا رب، حابار بیلن می، یار، سندن!
(مختومقلی)
یدی قات یر، اسلامینگ دین خادم لاری نینگ تصدیق لا ماغینا گؤرأ ، یر یدی قات دان عبارت بولوپ، اونونگ بیرینجی قاتیندا: آدام لار یاشایار، ایکینجی قات: دومانینگ و شمالینگ چشمه سی دیر، اؤچونجی قات: یؤزی ایتینگ کی، قولاغی اؤکؤزینگ کی، الی آدامینگ قی یالی بولان مخلوق لار یاشایارمیش. (اولار الله نینگ قاهارینی گتیرنی اؤچین شیله یاغدایا سالیپ میش. دؤردؤنجی قات: کؤکؤرت داشی نینگ مکانی، اول دوزخ اودونی یاقماق اوچین پیدا لانیلیار میش. بأشینجی قات: بو یرده دؤیه یالی ایچیان لار بولوپ، اولارینگ زهری نینگ بیر دامجاسی توتوش دنگیزدأکی جاندار لاری قیریپ بیلجک میش، آلتینجی قات: پرشیده لر مسگنی، بو یرده اولار گؤنأکار لره جزا بریأرمیش. یدینجی قات: ابلیسینگ، شیطانینگ مسگنی. اول شو یرده اوتیرمیش، ابلیس شو یردن یرینگ اوستؤنه، آدام لارینگ یانینا شیطان لاری ایبر یأرمیش . اولارینگ هم یکه- تأک ماقصادی آدام لاری دین دن چیقارماق میش.
آلنان چشمه: «گچمیش دن اشدیلیان .... 109- نجی صاحیپاسی.»
یدی قات آسمان
یدی آسمان: کؤنه دؤشؤنجه بویونچا، پریشده لرینگ مکانی. مختومقلی «سیغیر صورات لیغ» آدلی قوشغوسیندا یدی قات آسمانینگ آدلاریانی ساناپ گچیأر. اولار: 1- رُفغا 2- آرقال وین 3- کایدوم 4- ماغون 5- پاتغا (ارکئبا) 6- رفنا (فنا) 7- عاجاپ (عُریانا). سونگ شول یدی قات آسمانینگ ایش لرینی دؤزگؤنه سالیان دؤرت پریشدأنینگ آدلارینی دا سانایار. اولار: میکاییل، عزراییل، اسرافیل، جبراییل.
شولاردان سونگ شاهیر یرینگ و دریالارینگ ایه لری نینگ (بیک لری نینگ) آدلارینی دا گؤرکزیپدیر. اولار: سارساییل و کارکاییل،مختومقلی نینگ یازیشینا گؤرأ بیرینجی قات آسمان ییلدیزلاردان عبارت بولوپ اونونگ آصلی یاشیل زمرد دان، ایکینجی قات کؤمؤش دن، اؤچؤنجی قات قیزیل یاقوت دان، دؤردونجی قات آق هینجی دن، بأشینجی قات قیزیل آلتین دان، آلتینجی قات ساری یاقوت دان، یدینجی قات بولسا نوردان.
قوشغودا هر قات آسمانینگ اؤزؤنینگ مخصوص پریشده سی نینگ صفات لاری و ایه لری نینگ (بیک لری نینگ) آدلارینی دا گؤرکزیپدیر.
«تورات دا» یدی قات آسمانینگ آدلاری شیله بریلیأر: بیلون، روکیا، شهاکیم، زِبول، ماوُن، ماهون،آرابات.
ایلکی آسمان توتموش اختر دان زینت
پریشده بار دیر سیغیر صورات لیغ
آدی رُفغا آصلی یاشیل زمرد
بیک لری باردیر اسماعیل آدلیغ
سُورسانگ یدینجی قات گوک دأکی سرّدان
آدی عاجاپ دورور، آسمانی نوردان،
پریشده باردیر آدام صفات لیغ
بیک لری باردیر نوربائیل آدلیغ
«مختومقلی نینگ دوشوندیرش لی.... 295 - نجی صاحیپاسی»
یدی دوزخ
یدی دوزخ پارس چا سؤزلوک لرینده «هفت دوزخ» لغتی بیلن مشهور دیر.
یدی دوزخ: کؤنه دؤشؤنجه بویونچا یدینجی قات یردن سونگ جهنم یا- دا دوزخ دیییلیان مکان بولوپ، اول- دا یدی قات میش: 1- سقر 2- سعیر 3- لظی 4- حطمه 5- حجیم 6- جهنم 7- هاویه. شو یدی قات دوزخینگ هر بیری رؤرلی تیپ دأکی گؤنأکأرینگ جزا لاندیرماغی اؤچین بلله نیپدیر.
یدی دوزخ: یدینجی قات یردن آشاق دا، جهنم دیییلیأن مکان بولوپ، اول هم هرسی نینگ آرالیغی 120 ییللیق یول بولان یدی قات میش. اسلام دا اول یر دوزخ دییلیپ آدلاندیریلپ، گؤنأ کارلرینگ جزا چکجک یری حاساپلانیلیپدیر. دوزخینگ بیرینجی قاتی ایکی یؤزلؤلر اؤچین، ایکینجی قاتی فرعون هم اونونگ یاقین لاری (فرعون- مصر شاه سی بولوپ، موسی پیغمبره آزار برن آدام حاساپلانیار). اؤچؤنجی قاتی، حودای سیزلار اؤچین، دؤردؤنجی قاتی جادی گؤی لر، پرخوان لار اوچین، بأشینجی قاتی هریستین لار (مسیحی) اؤچین، آلتینجی قاتی ییلدیز پارازلار اؤچین، یدینجی قاتی الله نینگ یولوندان چیقان اؤچین هم جزا بریلیأن یر دیییپ بلله نیپدیر. یدینجی قات دا یتمیش مؤنگ قالا بولوپ، اؤنداقی بریلیأن عذاب لارینگ بیری بیله کی سینه منگزِمه یأرمیش.
آلنان چشمه: «گچمیش دن اشدیلیان .... 109 - نجی صاحیپاسی»
یدی داغ
یدی داغ: قدیم دؤوورده مشهور بولان یدی داغ آشاقداقی لاردان عبارت: 1-قاف داغی 2- دماوند داغی (ترکمن لرینگ آراسیندا جؤ مأوِت داغ آدی بیلن مشهور) 3- سِرِندیپ داغی 4- گلستان داغی (ملو سونگ یاقینیندا) 5- واران داغی (مغرب دا) 6- لزگیبا داغی (مونگا جبلی فتح هم دیییلیأر). بو داغ دربندینگ یاقینیندا کاسپی (خزر) دنگیزی نینگ کناریندان باشلانیار. 7- چین (حیتای) داغی.
یدی داغ، یدی دریا ................ دألی دنیأنی گؤرسم. (مختومقلی)
یدی وِلی
بولارا «بودایی- صبقا» دیییلیأر. جامی نینگ نفحات الأنس آدلی کیتابیندا آیدیلشینا گؤرأ حودای تعالی یر شاری نی یدی یوردا بؤلوپ، شولارینگ هر بیرینه اؤز بنده لرین دن بیرینی یولباشچی بللأپ اولارا «آبدال» آد قویوپدیر. یدی ولی شول یدی آبدال بولمالی. کأبیر ماغلومات لارا گؤرا، یدی ولی ماقصاد: اقطاب، اوتاد، نقباء، نجبا، آبدال، غوت و اخیار بولمالی.
اون ایکی امام، یدی امام، چیلتن لر،
حیذیر، الیاس بنی الله حاقی اؤچین.
یدی وِلی، یاران بولوپ، مدد بر. (مختومقلی)
یدی پریشده
یهودی لار و بابلی لرینگ پیکرینه گؤرأ، یدی سیارا گؤرأ یدی پریشدأ اینانیار دیلار و هپدأنینگ هر بیر گؤنؤنی شول یدی پیشدأنینگ بیرینه تاپشیریپدیرلار. اولارینگ آدلاری: 1- رفائیل 2- جبرئیل 3- شمائیل 4- میکائی 5- زدکائی 6- عنائیل 7- سبت ئیل، دیر.
آلنان چشمه:دایره المعارف- یازیجی عبدالحسین سعیدیان- 10- نجی جلدی-9462- نجی صاحیپاسی.
یدی گن
1- یدی لیک ده، دمیر قازیق طاراپیندا گؤرونیأن آیراتین ایکی بؤلک یدی ییلدیزلار
2- دمیر قازیق ییلدیزی (جؤدِی) شولارینگ بیر چتدأکی سی دیر
3- یدی لر و یدی دوغان لار هم دیییرمیش لر.
آلنان چشمه:فرهنگ سینا، نور محمد متقی- ناشر مؤلف، 559- نجی صاحیپاسی.
یدی گن: ترکمن کلاسیکی ادبیاتیندا، مختومقلی، ملانفس، کمینه، مأتأجی، شاه بنده، معروفی، ذلیلی یدی گون لر آدینا مشهور دیرلار.
آلنان چشمه: «یدی گن، یازیچی نجن نفس اف، ماگاریف نشریاتی»
یدی حازینا
1- قویون. اونونگ یؤنگی دؤشِک، اِگنینگ اِشیک، آچیقسانگ خوروش، چؤری توپراغا دؤکؤن
2- یؤپک قورچوغی، دورشونا یؤپک ماتا. نامه تیلسنگ تیکی برمه لی.
3- توووق. اِتی، یومورتغاسی اییمیت، پری یاسسیق، یورغان دوشِک.
4- سیغیر. شول قاپی دا کِسِریپ دورسا، سؤیت دن، قایماق دان، قاتیق دان، چال دان حور بولانگوُق. اِتی تاغام لی. دری سی نی ایله سنگ، یاپیلدان دوران ادیک لری تیکی برمه لی. ایدیسینی یتیرسنگ، آغرامی آرتیپ، سانی کؤپه لیپ، قیمماتی گؤتریلیپ باریار.
5- باغ. دؤرلی- دؤمن ایر- ایمیش، یاساماسینی باشارسانگ، ایسلندیک اؤی قوُشی، غمگین گؤونؤنگی گؤتریأن دوتار، اؤستؤنگه اؤی
6- دگیرمن
7- جوواز
آلنان چشمه: «گچمیش دن اشدیلیان ..... 103- نجی صاحیپاسی»
یدی قودرات
آدام لار حاص قدیم واغت لاردان بأری عالم دأکی یدی قودرات بارادا گؤررؤنک ادیپ گلیأرلر. اولار مصر دأکی اؤچ هرم (اهرام ثلاثه مصر) ، بابلینگ آسما باغ لاری (حدائق المعلقّه، باغ های معلق بابل)، اسکندریه دأکی دریا چئراسی نینگ بیک لیگی ( برج چراغ یا فانوس دریایی اسکندریه)، رودوس هیکلی، زئوس هیکلی، دیانا دِیری(معبد دیانا)، موزولینگ قوناغی (مقبره موزول)- دیر ... .
آلنان چشمه: «گچمیش دن اشدیلیان ..... 103- نجی صاحیپاسی»
یدی بیلن باغلانیشیق لی ایریم اینانچ لار
1- کأبیر یرلرده ناهار چکیلن ده سیلاغ- حورمات بیلن یؤریته آیلانیپ، اِل یوودوریلیار. اگر الینگی یووان بولسانگ هم یوومالی، چؤنکی بوایریم ناهارینگ حورماتینا ادیلیأر. یدی أدیم آتلأن بولسانگ، الی تأزه دن یوودور مالی میش.
2- نکاح قییلاندا یدی أدیم لیک ده آق، قارا، ساری ماتا یدی بؤله گه بؤلؤپ قیر قیلسا، شول گلنه چیله دوشیأر میش.یامان نیت لی آدام لارینگ شیله اتمه گیندن چکینیلیأر، شونونگ اؤچین هم نکاح اینگ یاقین آدام لارینگ قاتناشماغیندا قییلسا قووی گؤرؤلیأر.
3- چیله دؤشن عایالینگ چاغاسی بولمایارمیش، چیله دؤشنده دؤرلی ساپاق دان عایالینگ بویونا دِنگمه -دِنگ که سیپ، یولا زینگمالی میش یا- دا اؤولیاء ده بیر آغا ایلدیریپ قویمالی میش. اول ساپاق لار یدی دؤرلی بولمالی میش.
4- دیلی پلتک، ساقا و چاغا قربان لیق اؤچین سؤیلان یدی مالینگ دیلینی،یدی اؤی دن دیلأپ آلیپ، اییدیریلمه لی میش.
5- ترکمن لر آی دیر هپدأنینگ گؤن لری بیلن باغلانیشیق لی آدلاری هم داقیار لار، بوهم دأبه اؤورؤلیپ گیدن یاغدای لاردان بیری دیر. میسال اؤچین: آننا جمال، آننا گؤل، آننا مراد، جوما، جوما مراد، جوما گلدی، چأشِم، دؤشِم.
6- چاغا دوغولانیندان یدی گؤن گچندن سونگرا، سووا دوشورجک بولنانیندا چیله سووینا نسل اؤندورر یالی یومورتغایننگ قابیغین، ریسغال لی بولیار بوغدای یا- دا تؤوی دأنه سی، پای بولار یالی شای- تنگنگه، ساغدین بولار یالی هم دوز چاغا اییک مزمیش.
7- چاغانی چیله دن چیقاریپ، یدی اؤیه آیلمالی، شوندا باران اؤی لری چاغانی بوش قویبرمه لی دأل یوغسام قولاغی آغیرلی بولارمیش. اولوراق چاغا هم بیر یره ایلکینجی گزک بارسا، الی بوش قویبرمه لی دأل.
8- یاش چاغانی یدی گؤن دن سونگ سأهِت سوُراپ، ساللانچاقا سالمالی. «ساللانچاق آرواح- جین دان هم قورایار» دییلیپ حاساپلانیلیار.
9- چاغانی سُنّته یاتیریلماق لیق ایریم ادیلیپ، 7 و 5 و 3 یالی تأک یاش لاردا عمله آشیریلیار. سنت ادنه «سنت آتا» دیییلیار.
10- گؤزؤنگه گؤل دؤشسه، ایر سحر توروپ، گون دوغمان قا، کؤنجی نینگ یدی سانی گؤلؤنی یوووتمالی میش.
11- اگر- ده شامان اودی یاقیلجاق بولسا، اوندا یدی اؤی دن بیر- بیردن چؤپ ییغنامالی.
12- آدام آرادان چیقاندا، سؤنگنگؤنی آراسسالاماق ایشی گچیریلیار. شوندا حؤکمأن دوغان قارینداش لاریندان آدام بولمالی، عایال آرادان چیقاندا ینگنگه سی یا- دا یاقین آدام لاری گیریپ، سونگنگونی توتوپ برمه لی. «آتاسی اؤیؤندن گیرجک کیم بار؟» دییلیپ سورایارلار. اؤز قارینداش لاری طاراپیندان آدام بولماسا، اوندا داشغین راق قارینداش لاری اوباداش لاری، باباداش لاری، نبرِلری، حاتدا یاد آدام لار هم قاتناشیب بیلر. هر بیر آدام یدی اؤلی نی یووماق ایشینه قاتناشمالی دیر. اوندان کأن یووماغا قاتناشسا، قازانیان ثوابی دیر.
13- یدی گؤن لأپ مرحومینگ دیرناق لاری، ساچ لاری اؤسمه گینی دوام اتدیررمیش. شول زات لار مرحوم دا اؤرأن آغیر گچیرمیش. مرحومینگ حورماتینا آیات اؤقالسا، شول پورصات ینگیل گچرمیش.
ییغنان و ترجیمه ادن: چرکز اونق


c: text/html

text:
آرشیو برای آبان, ۱۳۹۳
اؤلکهنین ان بؤیوک مینی گولف مجموعهسی
اؤلکهنین ان بؤیوک مینی گلف مجموعهسی تبریزین ائل گؤلو پارکیندا تیکیلینیر. ائل گؤلونون مینی گولف مجموعهسی، ائل گؤلونون چاوان درهسینین کناریندا سالینیر. دئمهلیدیر بو مجموعه۲۲ مجزا مینی گولف مئیدانینا صاحیب اولاراق اؤلکهنین ان بؤیوک مینی گولف مجموعهسی ساییلیر. بو مجموعهنین شکیللرینی آشاغیدا گؤره بیلرسینیز. …
پاپاق گؤتوردو
آذربایجان رقصینده (سیندیرماسیندا)پاپاق گؤتوردو حرکتی اسکی زامان لار کیمی بیر احتیرام آنلامیندادیر. ایفاچی اؤز رقصینده پاپاغین باشین دان گؤتورن ده اؤز سایقیسین (احتیرامین) ایزلین لره گؤستریر.بیلدییینیر کیمی آذربایجان میللتی کئچمیش زامان لاردا بیر احتیرام , سایغی اولاراق بیربیرینین قارشیسیندا اؤز پاپاق لارین قالدیراردیلار. اؤزللیکله آق ساققاللار یا یاشلی اینسان لار…
احسان یوخسا سرطان
محرم الحرام آییندا اولدوغوموز اوچون،احسان وئرمک بیر یایغین(شایع) ایشدیر بو اوزدن احسانلارینیزی، بیتکیسل (گیاهی) قاب قاشیقدا پایلاماغینیز گرکیر.نایلون و پیلاستیک قاب قاشیقلار دوشوک ایستی دیرنجینه(مقاومت حرارتی پایین) صاحیب اولدوقلاری اوچون؛ ایستی ویاغلی یئمکلری ایچلرینه آلیرلار و پلیاتیلنلی ترکیباتلارینی آزاد ائدیرلر. بواوزدن پلیاتیلنلی ترکیبات، ایستی و یاغلی یئمکلره آلینیر(جذب اولونور). تک…
باریش گوروهو تورک ویزیون یاریشمالاریندا ایرانی تمثیل ائدهجکدیر
تورک ویزیون شارکی یاریشماسیندا ایرانی تمثیل ائدن آد بللی اولدو،باریش گوروهو تورک ویزیون یاریشماسیندا ایرانین رسمی تمثیلچیسی اولدو.تورک ویزیون یاریشماسی قازان شهرینده کئچیریلهجک دیر.بو یاریشمایا ۲۶ اؤلکه قاتیلیبدیر، دئمهلیدیر ایران بوایل ایلک کز اولاراق تورک ویزیوین یاریشماسینا قاتیلیبدیر.باریش گوروهونون بو یاریشمادا نه اوخویاجاغی هله بللی دئییل.آرتیرمالیدیر، باریش گورهونون باشچیسی اوستاد…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دوغو آذربایجانین تیلفون نومرهلرینین اتوماتیک دهییشیم یازیلیمی حاضیرلاندی
دوغو آذربایجانین تیلفون نومرهلرینین اتوماتیک دهییشیم یازیلیمی، حاضیرلاندی.تبریزلی گنج، اوستانین تیلفون نومرهلرینین دهییشیم یازیلیمین(نرم افزار) گئنل ایشلتمهیه یایینلادی.۳ آلما سیتهنین وئردیگی بیلگیلره گؤره؛ “منصور عبدی” دئدی : بو یازیلیم دفتردهکی نومرهلری اوخویوب ، دهییشیم لازیم اولورسا، اونلاری اتوماتیک اولاراق دهییشیب، سونوندا تیلفون دفترین یئنیله ییر.تبریزلی گنج یازیلیمچی آرتیردی : منیم اؤزومون ۱۲۰۰ نومرم واریدی و اونلاری تک به تک سیلمه آغیر گلیردی. بو یازیلیمی ایلک اولاراق(اولین بار) اؤزومه یازدیم سونرا عمومی یازیلیما چؤندردیم.او دئدی : سئویردیم اؤز ایشیمه گؤره بیر فایدالی ایش گؤروم او اوزدن بو یازیلیمی پولسوز اولاراق یاییملادیم.
عبدی آرتیردی : بو یازیلیمین یازیلماسی ۲ گون زامان آپارادی.اندروید موبایلی اولانلار و بو یازیلیمی ایشلتمک ایسته ینلر بو آدرسدن ائندیره بیلرلر:
بوردان ائندیر


text:
ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللیتلر مسئله سی نین گونو گوندن قابارماسی فارس ایستعمار تشکیلاتلاریندا اولان بیر سیرا انسانلاری دا دوشونمگه زورلاماسینا باخمایاراق بو ذاتلار آذربایجان تورکلرینه "اوزاقدا سو (سراب)" وعده سی وئرمه گه چالیشارلار. بو دوغرولتودا دنیز ایشچی ایمضاسی ایله قلم ووران ذات یئنی سونقومالار (ملاحیظه لر) اورتایا آتمیش، یئری گلمیشکن بو سونقومالارین بعضی بؤلوملرینی گؤزدن کئچیرمگه چالیشاق، اوخویوروق:
"الف- این دوستان مردم منطقه جغرافیائی ایران را فقط بصورت مردم ملیت فارس و غیر فارس تقسیم بندی می کنند. همه تقسیم بندیهای دیگر بصورت زیر مجموعه یک چنین تقسیم بندی تعریف می گردند. مثلا در وحله اول ما ملیت فارس را داریم و ملیت ترک آذربایجانی را. در مرحله دوم زیر مجموعه های کارگر آذربایجانی، زنان آذربایجانی، ورزشکاران آذربایجانی، دانشمندان آذربایجانی و سازمانهای سیاسی آذربایجانی غیره را که همه زیر مجموعه ای از مجموعه بزرگ هویت آذربایجانی می باشند دارا می باشیم"[i].
کئچمیش یازیلاردا دا ایشاره اولوندوغو کیمی مؤللیف میللی کیملیک مسئله سینی فارس ایستعمار سولچولوغو ادبیاتی نین سیراسیندا یئرلشدیره رک میللی کیملیگی، کیملیکلر قوروپونون آلت سیراسیندا یئرلشدیرمک ایله میللی مسئله نی گؤندمدن چیخارماغا چالیشمیشدی.[ii] مؤاللیفین او یاناشماسینا باخمایاراق بو یازیسیندا ذهنینده اولوشموش سورقو و سؤاللارا جاواب آلماق اوچون بیر داها آذربایجان میللی حرکتینی سورقو و سؤآلا چکمک ایستر. اوسته لیک دوزنسیز و تشکیلاتسیز بیر توپلوما وئریلن و پوپولیست دئییم ساییلان "خالق (مردم)" ایفاده سینی سرگیلمک ایله گئنه ده ایران ممالیکی محروسه سینده کی دیل و مدنیت صاحابلاری آراسیندا هانگی مناسیبتین قورولماغینا و حاکیم اولدوغونا توخونماق ایستمز. یئری گلمیشکن مؤللیف "مردم منطقه جغرافیائی ایران" دئیه قلمه آلدیغی ایران ممالیکی محروسه سینده کی دیل و مدنیت صاحابلاری نین کئچمیشده هانکی قونوم و دورومدا اولدوقلارینی گؤتور قوی ائتمگه چالیشاق. ایران ممالیکی محروسه سینده فارس ایستعمارچیلیغینا معروض قالمیش توپلوملاردان آذربایجان میللتی نی بیر اؤرنک دئیه نظره آلارساق، قاجار حاکیمیتلری دؤنمینده فارس دیلی دیوان دیلی و تورکچه قوشون دیلی اولدوغونو نظره آلاراق مشروطیت حرکاتیندان سونرا تورک دیلی فارسچا ایله بیرلیکده رسمیلشمیشسه ایمیش، فارس و تورک دیللری و مدنیتلری ایران ممالیکی محروسه سی نین دؤلتچیلیک کیملیگی اولارمیش. بونلارا باخمایاراق گئنه ده بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده باشقا میللی آزلیقلارین دیل و مدنیت مسئله لری سؤز قونوسو اولدوغونو گؤز آردی ائتمک اولمازدی. بونلارا باخمایاراق آذربایجاندان باشلامیش مشروطه حرکاتی نین ایران ممالیکی محروسه سینده خاریجی گوجلر (روسیه و انگلیس) واسیطه سی ایله یئنیلگه یه (شیکسته) اوغرادیغی نین سونوچ و نتیجه سی اولاراق فارس دیلی، مدنیتی و مفکوره سی اؤزو ایله بیرلیکده فارس ایستعمارچیلیغی نی دا بو ممالیکی محروسه یه سوغات گتیرمیش. بئله لیکله فارس میللتچیلری و فارس مدنیت راسیستلری "میللت-دؤلت" آنلاییشی باشلیغی آلتیندا "بیر دیل، بیر مدنیت و بیر دؤلت" دئیه فارس اولمایان ائتنوسلاری فارس دیل و مدنیتینه تابع توتماقلا فارس ایستعمارچیلیغینا یول آچمیشلار. روسیه و انگلیس ایستعمار یانچیلاری فارس میللتچیلرینی تهراندا حاکیمیته گتیردیکلرینه باخمایاراق بو دؤلتلره رقیب ساییلان آلمانیا حکومتی ده بو گلیشمه دن پای اومماغا باشلامیش. بئله لیکله آلمانیایا تحصیل آلماق اوچون گئدن اؤیرنجیلر اوزره آلمانیا ایمپراتورلوغو یاتیریم یاتیرماغا چالیشمیش. بیرینجی دونیا ساواشیندا آلمان حکومتی، "ایسلام بیرلیگی" (پان ایسلامیسم) گؤروشونو دیفاع ائدن عثمانلی ایمپراتورلوغو ایله ایش بیرلیک ائتمکدن فایدالانارکن ایراندا فارس میللیتچیلیگی، فارس مدنیت راسیستلری واسیطه سی ایله آلمانیا ایمپراتورو، قایصئر ویلهئلم (Friedrich Wilhelm Viktor Albert von Preußen ) مسلمان اولموش دئیه ایرانداکی روحانیتی ده عثمانلی خلیفه لیگی ایله ایش بیرلیگی ائتمک اوچون تشویق ائتدیرمیش[iii]. بو گلیشمه لری یوخسا گئریلیملری (پس رفت) میللی بیلینجدن یوخسول گونئی آذربایجان آیدینی درک ائتمه یه رک آذربایجان تورکلوگو علیهینه دورمادان گئجه و گونوز فارسلیق سیرالاریندا بوگون ده بعضیلری ائتدیکلری کیمی تبلیغات آپارماغا چالیشمیشلار. 1916. ایل سیدحسن تقی زاده تبریزی آلمانیانین برلین شهرینده فارس دیلینده کاوه درگیسینی فارسلیق اساسیندا یولا سالاراق و "آصلان و گونش (شیر و خورشید)" یئرینه او زامان فارسلیق سیمگه سی سانیلان "درفش کاویانی" سیمگه سینی تبلیغ ائتمکله فارس میللیتچیلری نین بیرینجی سیراسیندا یئر آلیرمیش[iv]. بو درگی نین خرجلری ده آلمان دؤولتی طرفیندن وئریلیرمیش[v]. کاوه درگی سی تعطیل اولدوقدان سونرا حسین کاظمزاده تبریزی باشچیلیغی ایله 1922- 1927 (1301-1306) ایللرینده آلمانیانین گئنه ده برلین شهرینده "ایرانشهر" آدلی درگی فارسلیق اوچون تاریخ یونتاماق نیتی ایله فارس ایستعمارچیلیق مفکوره سینی اساس گؤتوره رک یایینا باشلامیش. بو درگی یالنیز آوروپادا فارس دیل و مدنیتی ایله ایلگیله نن فارس محفللری اوچون دئییل، ایران ممالیکی محروسه سی نین 40 شهر و شهرستانلاریندا دا فارس دیل و مدنیت ایله اوغراشان کسیملر و شخصلر اوچون ده گؤندریلیرمیش[vi]. بئله لیکله ایرانشهر درگی سی، ایران ممالیکی محروسه سی، باشدا گونئی آذربایجان شهر و کندلرینده کی فارس دیل و مدنیت ایله اوغراشانلاری فارس ایستعمارچیلیق مفکوره سی ایله آزیغالانماغا (تغذیه اولونماغا) خیدمت ائتمیش. فارسچیلیق باخیمیندان احمد کسروی[vii]، یحیی ذکاء[viii]، منوچهر مرتضوی[ix]، جواد شیخ الاسلامی، تقی ارانی[x]، بابک امیر خسروی، عارف قزوینی، صادق رضازاده شفق، حسینعلی کاتب، ناصح ناطق، کاوه بیات و یوزلرجه اؤز دیل و مدنیتلری علیهینه بالتا وورمانی اؤزلرینه "ایرانلی اولماق" و میللی شرف بورجو دئیه حئساب ائدن آذربایجان تورکلری "ایرانشهر" درگی سی نین یئتیردیگی فارس ایستعمارچیلیق مفکوره سی نین یئمیشلری و ثمره سی اولموشلار. آلمانیانین برلین شهرینده ایرانشهر درگیسینی ائشلیک (همراهلیق) ائدن ایکینجی درگی "فرهگستان" درگی سی اولموش. بو درگینی مرتضي يزدي ٬ غلامحسين فروهر٬ حسن نفيسي ٬ مشفق کاظمي ٬ احمد فرهاد ٬ تقي اراني یولا سالمیشلار (1924-1925)[xi]. بو درگیده آذربایجان تورکلوگو علیهینه و فارس ایستعمارچیلیق مفکوره سی دوغرولتوسوندا اولان گؤروشلره گئنیش یئر وئرمیش[xii].
آوروپا دؤولتلری طرفیندن "فارسیستان" و "فارس حکومتی" آدلاری یئرینه "ایران" و "ایران حکومتی" آدلاری تهرانداکی سفیرلیکلری واسیطه سی ایله 1937. ایل قبول اولوندوقدان[xiii] سونرا 1933. ایل آلمانیادا حاکیمیته گلمیش آلمانیا نازیستلری "ایرانیت (اوخو: فارس اولماق)" مفکوره سینی "آریا" دئییمینه دویونلمگه چالیشاراق بؤلگه ده روسیه و انگلیس گوجلرینه قارشی قویماغا چالیشمیشلار. یوزئف گؤبئلس Joseph Goebbels)) نازیست آلمانیانین تبلیغات وزیری "ایران و ژئرمن نژادلاری نین "آریا (Arier)" کؤکوندن اولدوغو ایدعاسینی اؤنه سورموش[xiv]. ایران ممالیکی محروسه سینده عوام خالق کیتله سی آراسیندا عیرقچیلیق تئوریسی اؤزونه یئر آچابیلمه سی اوچون ایلک آشامادا یوزئف گؤبئلس برلین شهریندن فارس دیلینده رادیو یایینلاری نین یایینلانماسینا بویوروق وئرمیش. بئله لیکله ده ایران ممالیکی محروسه سی و افغانستان توپراقلارینا فارس دیلینده رادیو یایینلاری یاییلماغا باشلامیش (1939). چوخ زامان کئچمه دن فارس مدنیت راسیستلری گونئی آذربایجاندا هیتلرین اصیل ایرانلی اولدوغونو و اصل آدی نین دا میر حیدر اولدوغونو توپلوما آشیلاماغا باشلامیشلار[xv]. فارسلیق ائلیتی ایچریسینده راسیستلیک گؤروشلرین یاییلماسی اوچون "جهان نو" آدلی درگی نین یاییلماسی دا واجیب گؤرولموش (1939). بهرام شاهرخ[xvi] ایستر برلین رادیوسونون مسئولو و ایسترسه ده آدی کئچن درگی نین مسئول مدیری اولموش[xvii]. بو ایشده داوود منشی زاده[xviii] و اسماعیل کوشان (پارس فیلم ایستودیوسونون قوروجوسو) بهرام شاهرخ ایله ائشلیک (همراهلیق) و امکداشلیق ائتمیشلر[xix]. انگلیس ایستعمار گوجلری نین باسقی سی نین سونوچ و نتیجه سی اولاراق رضا شاه آلمانیا یانلیسی ساییلان بیرینجی وزیری، احمد متین دفتری نی وظیفه دن اوزاقلاتدیقدان و یئرینه اینگلیس یانلیسی علی منصورو گتیردیگیندن سونرا کئچمیشده برلین رادیوسوندان رضاشاها مدحیه لر دئمیش بهرام شاهرخ آلمانیا نازیستلری نین بویوروغو اساسیندا هامان گوندن باشلایاراق رضا شاها نیفرت قوسماغا باشلامیش. بو داورانیشلارین سونوچ و نتیجه سی اولاراق بهرام شاهرخ-ون آتاسی کیخسرو تهراندا تئرور ائدیلمیش. بهرام شاهرخ آلمانلارا داها آرتیق خیدمت ائتمه نین آغیر باشا گلجه گی دوشونجه سی ایله آلمانیادان تهرانا گئری دؤنموش. بئله لیکله داوود منشی زاده "جهان نو" درگی سی نین مسئول مدیری اولموش. اوزون سؤزون قیساسی: 1945- 1946. ایللر گونئی آذربایجان تورپاقلاری نین روسیه سؤویئتلیگی طرفیندن ایشغال اولماسیندان فایدالانماغا چالیشان گونئی آذربایجان میللی حکومتی باشچیلاری نین(قوصورلاری ایله بیرلیکده) میللی بیلینج و شوعورلاری گؤز آردی ائدیلرسه، کئچمیش یوز ایلده ایران آدینا چالیشان بوتون گونئی آذربایجان ائلیتی فارسلیق تئرورونا معروض قالمیش، فارس ایداره لرینده و تشکیلاتلاریندا بیر چوخلاری آرمانجیل اولدوقلارینا باخمایاراق بیر کؤله کیمی خیدمت ائتمیش نؤکرلر ساییلمیشلار. دئمک، فارسلیق و فارس ایستعمارچیلیغی اوغروندا فارس ائلیتی و فارس مدنیت راسیستلری خاریجی گوجلر ایله آخار باخار اوینارکن بیر آز سایدا شخصلر (محمدعلی فرزانه، بولود قاراچورلو، بهزاد بهزادی، کریم مشروطه چی، یحیی شیدا، محمدحسین شهریار، حسین دوزگون، ... و سونرا وارلیق درگیسی اطرافیندا ییغیلان انسانلار) گؤز آردی ائدیلرسه، تشکیلات بیچیمینده آذربایجان آیدینلاری اؤز کیملیک و منلیکلری اوغروندا هئچ نه ائتمه میشلر. آذربایجان آیدینلاری نین بیر چوخو فارس ساغ و سول تشکیلاریندا آرمانچیل چالیشدیقلارینا باخمایاراق بونلارین "ایرانلیلیق" آدینا چالیشمالاری فارس ایستعمارچیلاری نین کؤنلوجه اولموش. دنیز ایشچی قلمیندن گئنه ده اوخویوروق:
"ب – این دوستان، ژئوپولیتیک جغرافیائی ایران را بصورت منطقه استعماری تصویر می کنند که در آن دولت فارس، ملتهای دیگر را بصورت مستعمره خویش در آورده و آنها را استعمار و استثمار می کند.خارج از اینکه تعریف تاریخی سیاسی اجتماعی استعمار و نظام استعماری چه می باشد، این دوستان سیستم سیاسی امنیتی کشوری در منطقه اذربایجان را بصورت ارگانهای سیاسی امنیتی حاکمیت دولت فارسی قلمداد می کنند. بر اساس چنین تعریفی، جنبش ملی آذربایجان و ملیتهای دیگری که در ایران زندگی میکنند، یک جنبش ملی رهائیبخش می باشد که لازمه آن اتحاد همه نیروهای ملی ( چه دموکراتیک و چه غیر دموکراتیک) جهت گرفتن استقلال سیاسی جغرافیائی از حاکمیت دولت فارسی و تشکیل دولت مستقل ملی اذربایجانی و غیره می باشد"[xx].
نئجه دئمیشلر، ایللر بویو خاروار- خاروار تانباکو یاندیردیقدان سونرا اؤزو آذربایجانلی اولان دنیز ایشچیلرین فارس ایستعمارچیلیق مسئله سینی غربته سالماسی و میللی ظولمون هانکی بویوتلاردا آخین ائتدیگینی درک ائتمدیگی، فاجیعه نین نه اؤلچوده درین اولدوغونو داها راحات درک ائتدیرمیش اولار. ایلک اولاراق بیر خالقین دیل و مدنیتینه یاساق قویماق، مدنیلشدیرمک آدینا اؤزگه دیل وسیله سی ایله او خالقی بیر میللی وارلیق اولاراق اریتمک سیاستینه تابع توتماق، اونا اؤزگه تاریخ و میللی کیملیک سیریماق و آشیلاماق، ائلیت کسیم ایله عوام خالق آراسیندا آیدین و متعصب کسیم دئیه اوچوروم یاراتماق (تعصب نداشته باش، آذربایجانیها چه قدر متعصب هستند!!! و ... )، بو ایکی کسیمی اوز اوزه قویماق، آذربایجاندا فارس ایداره چیلیک و اشغالچیلیق سیستیمی یولا سالماق، آذربایجان تورکلرینی فارس دیلی ایله ایداره ائتمک و فارسلیق ایداره ائتمک سیستیمی نی آذربایجانلیلارا دیکته ائتمک، او خالقین انسانی، ذهنی و بیلیم گوجلرینی دیرچلدیکدن و ثمر وئرمگه باشلادیقدان سونرا فارس حاکیم دیل و مدنیتی نین خیدمتینه آلماق، او خالقین یاشاییش بؤلگه لرینی امنیتی دئیه اورادا ایش یئرلری آچیلماغا کسب ایذین وئرممک، او خالقین میللی کیملیگینه اویقون آد قویماقلارا ایجازه وئرممک، او خالقین تاریخی شهر، کند، داغ داش و چایلارینا وئریلمیش تاریخی آدلاری سیله رک اونلاری فارسلاشدیرماق، زامان آخاریندا او خالقین یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلارینی سؤموره رک حاکیم دیل و مدنیتین خیدمتینه داشیماق، او خالقین اوولادلارینی اسکیکلیک کومپیلئکسینه قاپدیرماق و کیچیمسه یه رک میللی تئرورا معروض قویماق، او خالقی دیل و مدنیت باخیمیندان اؤز ائو و اوباسیندا اریتمک سیاستینه تابع توتماق، بونلار هامیسی ایستعمارچیلیغین و اوسته لیک فارس ایستعمارچیلیغی نین قاباریق گؤرونتوسو ساییلار. اوسته گؤروندوگو کیمی بو اؤزلرینی آیدین (روشنفکر) قلمه آلمیش ذاتلار ایستعمار مقوله سینی ده ایستعمارچی نیظام و اینتیظامین دیلیندن ائشیتمک ایسترلر. دئمک، فارس ایستعمار حاکیمیتی و گوجلری آذربایجان تورکلرینه اوز توتاراق باغیرمالی ایمیش:- آی آذربایجانلی، ائشیت و بیل!! - بیز فارس ایستعمار حاکیمیتی، سیستیمی و فارس ایستعمار یانچیلاری اولاراق آذربایجان تورکلوگونو (سیزی) سؤمورمک و اونلاری فارسلیقدا حلل ائتمک و فارسلیغینگی ائتمک اوچون سیزلره حاکیم کسیلمیشیک!! غئیرتی نیز و جسارتی نیز وارسا، بیزیم سؤمورگه چیلیک و ایستعمارچیلیق بویوندوغوموزون آلتیندا قالمایین!! -ذلیل و رذیلسینیزسه، بو اؤلوم، ذیللت، بو مشقت سیزه یاراسین!! فارسلیق بویوندوروغو آلتینا کئچدیگینیز اوچون، دیل و مدنیت آزادلیغی نین نه اولدوغونو بیلمه دیگینیز اوچون بیر میللی وارلیق اولاراق انسان کیمی یاشاماق سیزلره حرام اولموش!!. دها نه دئمه لی ایمیش؟؟، اوراسینی دا دنیز ایشچی گلجک مقاله لرینده سورقو بیچیمینده اورتایا قویار، جاوابلامالی اولاریق!. دئمک، ایستعمار مقوله سی نین تاریخی کئچمیش دئیه فارس ایستعمارچیلیغینا گؤز یومدورماغا چالیشانلار، "بالیغی نه زامان توتسان، او زامان یئنی و تازادیر" مقوله سینی درک ائتمیش دئییللر. فارس ایستعمارچیلیغی گلیشمک و سؤمورگنلیک آچیسیندان ایستعمارچی دؤولتلرین کیچیک قارداشی دوروموندا اولدوغو اوچون اونلار ایکی یوز ایل بوندان اؤنجه آفریقادا، هیندوستاندا و اوزاق-گونئی-دوغودا مملکتلرینده ائتمگه باشلادیغی ایستعمارچیلیق داورانیشلارینی فارس ایستعماری چیپلاق بیچیمده دؤولت- میللت آدینا کئچمیش دوقسان ایلده اوسلنمیش گؤرونر. بیلیندیگی کیمی فارس ایستعمارچیلیق گؤروشلری محمود افشار یزدی نین ایستعمارچی گؤروشلرینه اساسلانار[xxi]. دئمک، بوگون چیلپاق و یئر آلتی یئر اوستو زنگینلیگی سؤمورولموش آفریکا قیطاسی ایستعمارچی گوجلر اوچون ایلگینج و چکیجی گؤرونمه دیگینه باخمایاراق اونسوز دا آفریکالیلار فرانسه و انگلیس دیل و مدنیتلری واسیطه سی ایله بو دؤلتلرین مستملکه سی ساییلارلار. اؤرنک اولاراق مراکش و الجزاییر ظاهیرده فرانسه ایستعمارچیلیغیندا گؤرونمزلرسه ده، دیل و مدنیت باخیمیندان بوگون ده فرانسه ایستعماریندان اذیت چکرلر[xxii]. دئمک، فارس ایستعمار تشکیلاتلاریندا آیاقچیلیق و مئهترلیک ائدنلر کیمی میللی مسئله یه یاناشماق ایله کیمی آلداتماق ایسترلر؟ نه اوچون؟، هانکی چیخارلاری اوچون عوامفریبلیک ائتمک ایسترلر؟؟ بو ذاتلار، اؤزلری بیلمه سه لر ده، فوندامئنتالیست اولدوقلاری اوچون هر شئیین ایضاحی دئیه بیر فوندامنئت (اساس) یوروم و تعبیرین گرکلی و واجیب اولدوغو ایماجی ایله چیخیش ائتمکلرینه باخمایاراق اصلینده و عملده یوروم و تعبیر باهاناسی باش آلداتماق مقوله سینه خیدمت ائدن بیر ایستعمارچی گؤروش ساییلار (گؤروشن کنده بلدچی لازیم اولماز. ایستعمارچی داورانیشلاری ایضاح ائتمک اوچون داها تاریخه مراجعت ائتمک لازیم ساییلماز.). دنیز ایشچی گئنه ده یازمیش:
"ج – چنین نگرشی وقتی با عینک دودی تقسیم "فارس و غیر فارس" به جامعه نگاه می کند، وجود سازمانهای صنفی و سیاسی سرتاسری را به صورت نهادهای متعلق به ملیت فارس ارزیابی کرده و تعلقات مدنی شهروندی ایرانی آنها را انکار می کند. این بینش تلاش در این دارد که فعالین اذربایجانی را به خارج شدن از این نهادها و تشکیل نهادهای موازی مشابه با هویت ملی آذربایجانی را به آنها توصیه نماید. اگر به الفبای سیاسی خیلی محترمانه آنها اشاره ای داشته باشیم، دوستانی را که به عشق به هویت آذربایجانی خویش در نهادهای سرتاسری فعالانه ارزشهای انسانی ملی خویش را ترویج کرده و به پیش می برند را "مانقورد" لقب می دهند...."[xxiii].
مؤللیف سیرالادیغی ایفاده لر کئچلین مثلینی خاطیرلادار، نئجه دئمیشلر: "کئچل باخار گوزگویه، آدینی قویار اؤزگه یه"! دئمک، مؤللیف اؤز دئییشی ایله دئسک، دومانلی گؤزلوگو (عئینکی) ایله اؤزونو گؤزگو قارشیسیندا تانیمادیغی اوچون قارشیدا گؤرونن عکسینی فیلان گوروپ، یوخسا فیلان شخصه بنزده رک حؤکوم وئرمگه چالیشار. فارس ایستعمارچیلیغینی نظره آلارساق، بیر آذربایجان تورکونون باشقا آذربایجان تورکو و تشکیلاتلارینا "فارس و غیر فارس" دئیه ایتتهام وورماسی یئرسیز گؤرونسه ده، تاریخ سورجینده گونئی آذربایجان تورکلری نین بیر میللت اولاراق اوغورسوز اولدوقلاری اوچون بالا آتا و آناسی نی دا تانیماق ایستمز گؤرونر. بو دا گونئی آذربایجان خالقی اوچون بؤیوک بیر طالعسیزلیک و شانس سیزلیق ساییلار. دئمک، ایستعمار مقوله سینه تابع توتولان آذربایجان تورکلرینه وطنداشلیق (شهروندلیک) دئیه فارس حاکیمیتی و تشکیلاتلاری طرفیندن بیر مرحمتلی آنلاییش اولمادیغی اوچون آذربایجانلی بیر شخص ده باغلی (منصوب) اولدوغو اؤز توپلوم و میللتینی وطنداشلیق دئیه فارس ایستعمار گوجلری نین آلتینا دورتمه گه حاقلی گؤرونمز. حاکیم نیظام- اینتیظام و میللی مسئله آچیسیندان ایستعمار حاکیمیتینه پوزیسیون ساییلان فارس ایستعمار تشکیلاتلاری طرفیندن باشقا ائتنیکلر اوزره انسانی بیر آنلاییش اولمادیغی اوچون بو تشکیلاتلارا یانچی و طرفدار دئیه قویروق )طرفدار) اولماق کؤله لیکدن باشقا، ایستر شخصین اؤزونه، ایسترسه ده باغلی (منصوب) اولدوغو میللتینه هر هانکی بیر خوشبختلیک گتیره بیلمز. دئمک، ایستعمارچی بیر سیستیم ایله اوز اوزه اولدوقدا بیر میللی وارلیق اولاراق مسئله داها وطنداشلیق دئییل، دوروم اؤلوم یوخسا قالیم مسئله سی اولدوغو اوچون خالق اجتماعیتینی آلداتماغا و تحمیق ائتمگه ده احتیاج گؤرونمز.
اسیر، توتساق، اسیر! ایستعمارچیلیغا معروض قالمیش توپلوم داها دا اسیر!! آزادلیق عصریدیر بیزیم بو عصیر!! ایندی توتساقلار دا بندینی کسیر!
ایستعمارا معروض قالمیش هر هانکی بیر میللت و توپلوم اوچون ایستعمار داییره لری طرفیندن هانکی وطنداشلیق حاققی دئیه سوروشولارسا، ایستعمارا معروض قالمیش بیر میللی توپلوم، بیر میللی وارلیق اولاراق اؤز میللی منلیگی و کیملیگیندن واز کئچه ر و ایستعمارچی دیل و مدنیت صاحابلاری آچیسیندان تسلیم گؤرونر و ضررسیزلشمیش دئیه تشخیص وئریلرسه، آدی کئچن بیر قویروق دوروم و حالینا دوشموش گؤرونه رک ایستعمار حاکیمیتی آلتیندا سورونمه حاققینی الده ائده بیلر دئیه دوشونمه لی ییک.
اوسته ایشاره اولوندوغو کیمی فارسلیق اساسیندا قورولموش حاکیمیت سیستیملری اؤز حاکیمیتلری آلتینداکی فارس اولمایان دیل و مدنیت صاحابلارینا اویقولادیقلاری یاساقلار و محدودیتلر ایستر ایستمز میللی بیلینجلی توپلوملارین تجرید وضعیته دوشمه سینه یول آچارلار. ترس دورومدا محکوم خالق و توپلوملارین اوولادلاری حاکیم میللتین دیل و مدنیتی خیدمتینه آلیناراق مینیک وئرمک مجبوریتینده قالارلار. بو دوروم و گؤرونومو بیر چوخلاری اؤزلرینه سیندیره (هضم ائده) بیلمزلرسه ده، بو سایدیقلاریمیز آجی گئرچکلیک و واقعیتلر ساییلار. دئمک،بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده فارس دیل و مدنیتی نین، حاکیم نیظام و اینتیظامی نین منافعینه اویقون گؤرونن تشکیلاتلارین قانونی ساییلماسی، بو تشکیلاتلاردان بیر سیراسی حاکیم نیظاما اویمادیقلاری دورومدا محدودیت ایله اوزلشدیکلرینه باخمایاراق فارس مخالفتی طرفیندن بو تشکیلاتلار بیر معنالی طرد اولونمادیقلاری و زامان آخاریندا حاکیمیت دگیشدیکدن سونرا قانونی فعالیته باشلایابیلمکلری بو تشکیلاتلارین سراسری دئییل، اصیل آنلام و معناسیندا فارسلیق اثری و "فارس تشکیلاتلاری" اولدوغونا بیر دلالت و ایشارت ساییلار. دئمک، محکوم خالق اوولادلاری و اؤز خالقلاری نین میللی منافعینی تشخیص وئره رک و اؤز دیل و مدنیتلرینی اساس گؤتوره رک اؤز دوشونجه لری اساسیندا تشکیلاتلار یاراتمالی و چیخیش ائتمه لیدیرلر. دنیز ایشچیدن گئنه ده اوخویوروق:
" ... آیا مردم عادی ملیتهای مختلف ایران که به اذعان خود این دوستان همگی اسیر سیاستهای ضد دموکراتیک و شوینیستی نظام ولایت فقیه دارند، آنطور که پرورده اذهان این دوستان می باشد، خود با همدیگر چنان مشکلات بنیادینی دارند که نمیتوانند زیر یک حکومت فدراتیو با همدیگر به همزیستی در کنار همدیگر بپردازند؟"[xxiv].
اوسته گؤروندوگو کیمی مؤللیف بو گؤروشلری سرگیلمک ایله سیاستین الیفباسینی بیله بیلمز کیمی چیخیش ائتمگه چالیشار. دئمک، چوخ دیل و مدنیتلی ممالیکی محروسه ده هر هانکی بیر فئدرال بیر سیستیم قورماق اوچون حاکیم دیل و مدنیته منصوب اولموش تشکیلاتلار و شخصیتلر اؤز تمامیتچی و ایستعمارچی دوشونجه لریندن داشیناراق یالنیز خالقلاری و گلجکلرینه حاکیم اولماغا دوشونمه لی، باشقالارینا حقوق برابرلیگی، اؤزلرینی ایداره ائتمک حاققی تانیمالی و سونرا بیر قونشو خالق کیمی جان دئییب جان ائشیتمه نی قبول ائتمیش مقامدا یئر آلمالیدیرلار. هر هانکی بیر فارس تشکیلاتلاری و شخصیتلری بئله بیر انسانی مقامی یاخالامیشسا، دنیز ایشچیلر نه اوچون بو تشکیلاتلار و شخصیتلری آذربایجان توپلومونا تانیتماقدان اوتانارلار؟!!. دئمک، فارس ایستعمارچی تشکیلاتلاری و شخصیتلری ایستعمارچی سولوک (زالو) صیفتلیکلریندن ال چکمدیکلری دوروم و تقدیرده دنیز ایشچیلر نه اوچون بیر فارس ایستعمار عامیلی کیمی چیخیش ائده رک آذربایجان تورکلرینی ده فارسلیق توتساغیندا و اسارتینده ساخلاماق ایستر داورانیشینی یانسیتماق ایستر؟ دئمک، ایستعمارچیلیق و کؤله چیلیک مدنیتینه باییلانلار (حیران اولانلار) اؤزلری خوشبخت اولمادیقلاری اوچون خالقلارینا دا خوشبختلیک گتیره بیلمزلر. گؤروندوگو کیمی فارس ایستعمارچیلیق تشکیلاتلاری و شخصیتلرینده فئدرال بیر سیستیم اوچون ده هر هانکی انسانی بیر آنلاق و گلیشمه گؤرونمدیگی اوچون ایران ممالیکی محروسه سینده فئدرال بیر سیستیمین یارانماسی دا بیر خیال گؤرونر. دنیز ایشچی آذربایجان میللی مسئله سی آچیسیندان اؤزونده هر هانکی بیر ریسالت تانیمادیغینا باخمایاراق آذربایجان میللی فعاللارینا ریسالت وئرمگه قالخاراق یازمیش:
"... استراتژی این دوستان باید بر این محور استوار باشد که از یکطرف تشویق بکنند تا ترکهای بزرگترین شهر ترک نشین دنیا بعد از استانبول، به هویت ملی فرهنگی تاریخی خویش آشنائی و آگاهی پیدا کرده و با تعمیق چنین دانش و آگاهی به پدیده های اجتماعی اطراف خویش فعالانه تاثیرگزار باشند. استراتژی این دوستان در زمینه ترویج آموزش به زبان مادری آذربایجانی باید به تهران و شهرهای دیگر بسط داده شده و بصورت یک پروژه ای استراتژیک در مورد ترکهای تهران و شهرهای دیگر تبلیق و ترویج گردد"[xxv].
اؤزو آذربایجان تورکو، اؤزونو دئموکرات و ایرانلی قلمه آلان ذات اوسته ایشاره ائتدیگی مقاملارا وقت آییرماق ایستمزکن هانکی وطنداشلیق (شهروندی) مقوله سیندن سؤز آچار اؤزو ده سورقو و سؤآل یئریدیر. بیلیندیگی کیمی ایستعمارا معروض قالمیش بیر توپلومون هر هانکی مدنی، سیاسی و اجتماعی تشکیلاتلاری ایستعمارچی حاکیمیت طرفیندن تانینمادیغی اوچون اونلاری تشکیلاتلاندیرماق میللی و انسانی مسئله لرینه تانیش ائتمک و اونلاری بو دوغرولتودا سفربر ائتمک هر بیر دئموکرات انسانین میللی و انسانی بورجو ساییلار. دنیز ایشچی نین میللی مسئله یه بئلنچی اؤزگه یاناشماسی ایله اوزلشدیکده خسرو گلسرخی نین محکمه ده کی چیخیشی گؤز اؤنونده بیر فیلیم کیمی سرگیلنمیش اولار:
"در كشورهايي نظير ايران دشمن مرئي نيست. بلكه فيالمثل در لباس احمد آقاي آژدان دشمن را فرو ميكنند كه خلق نداند دشمنش كيست".
بیلیندیگی کیمی محمود افشار یزدی نین سفاریشینه اساسن ایران ممالیکی محروسه سینده بیر چوخ زامانلار فارسلیق طرفیندن بیر فارسی آشاغی مقاملار اوچون مظلوم میللیتلره سورونلو و مسئول شخص دئیه ایلری سورمزلر. فارس ایستعمار گوجلری آچارلی و حسساس مقاملاری الده توتاراق فارسلیق ایستعمارینا معروض قالمیش و فارس مدنیت راسیستلیگینی منیمسه میش شخصلر ایچریسیندن فارسلاردان داها دا یاخشی فارسلیغی قاورامیش و دئموکرات مئاب بیچیمده فارسلیغی دیفاع ائده بیلجک و عوامفریبلیگه یول آچاجاق شخصلردن بو ایشلرده فایدالانماغا چالیشارلار. گؤروندوگو کیمی دنیز ایشچی ذات عالی ده آذربایجان میللی مسئله سی اوزره مقاله یازارکن بیر آذربایجانلی کیمی دئییل، ظاهیرده داها آرتیق دونیادا بلیرگین و سئچگین دئموکراتلار کیمی اورتایا چیخاراق ایکی داش او طرفه، ایکی داش بو طرفه آتاراق سونرادا فارسلیغین قورونماسی اوچون دولاییلی تکلیفلر تقدیم ائده رک اوخوجونو خومار قویماغا چالیشار. بو داورانیشلار فارس ایستعمار تشکیلاتلاری طرفیندن آذربایجان خالقی علیهینه اویقولانمیش و تانینمیش بیر یاناشما متودو ساییلار.
قایناقلار و اتک یازیلار
[i] دنیز ایشچی،"کور رنگی" در جنبش ملی آذربایجان، یکشنبه, نوامبر 25, 2012 - 12:35، ایرانگلوبال: http://iranglobal.info/node/12518
[ii] ایشیق سؤنمز، فارس ايستعمارچيليق مقولهسينه "دؤولت-ميلت تئوريسي" آدي وئرمک دوزگون اولابيلر مي؟: http://isiqsonmaz.com/Seite%20305-1.htm
[iii] ناصرالدین پروین، ابزارهای تبلیغاتی زبان فارسی گوبلز رادیو برلین و مجله جهان نو، مجله بخارا، شماره 83، مهر- آبان، تهران 1390، صحیفه 177.
[iv] Afshin Marashi (2008). Nationalizing Iran: Culture, Power, and the State, 1870-1940 Published by University of Washington Press
[v] جمشید بهنام، «برلنی ها». اندیشمندان ایرانی در برلن ۱۹۳۰ - ۱۹۱۵. نشر فرزان، تهران ۱۳۸۶.
[vi] یحیی آرینپور، از صبا تا نیما، جلد سوم، صحیفه 234.
[vii] احمد کسروی، آذری یا زبان باستان آذربایجان، تهران 1309.
[viii] یحیی ذکاء، ملاحظاتی در باره زبان آذری (از درآمدن تازيان به ايران تاپایان سدهي هفتم)، کانون پژوهشهای دریای پارس: http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?p=pages&ID=527&Sub=434
[ix] منوچهر مرتضوی: زبان دیرین آذربایجان، بنیاد محمد افشار یزدی، تهران.
[x] تقی ارانی، در باره زبان فارسی و آذربایجان، زبان فارسی-۱، مجله ایرانشهر، چاپ برلین، سال ۱۳۰۳(۱۹۲۴).
[xi] ایرج افشار یزدی، فصلنامه زبان و ادب فارسی، سال سوم، شماره سوم، پاییز 1376، مقاله (در باره محمد علی جمالزاده)، صحیفه 9- 26
[xii] تقی ارانی: آذربایجان یک مسئله حیاتی و مماتی برای ایران، فرنگستان. سال 1924(1303) نمره 5، برلین . صحیفه لر 247-254.
[xiii] ایشیق سؤنمز، ایران دؤلتی و ایران دیل قوروپو آدی نین اورتایا آتیلماسی: ایران کلمه سی سیاسی و جغرافی آنلامدا: http://www.oyrenci.com/news.php?id=2300
[xiv] ناصرالدین پروین، باخ اورادا، صحیفه 177.
[xv] احمد کسروی، سرنوشت ایران چه خواهد شد، 1324، تهران
[xvi] 1938. ایل بهرام شاهرخ تهراندا "ایران روزنامه سی" نین رئیسی اولارکن آلمان نازیستلری ایله ایلیشگی قورماسی گمان ائدیلیر.
[xvii] بهرام شاهرخ، کیخسرو شاهرخ-ون اوغلو. کیخسرو شاهرخ کیرمان شهرینده دوغولموش، تهران مجلیسینده زرتشتلرین نماینده سی و مجلیسین چاپخاناسی نین رئیسی اولموش.
[xviii] داوود منشی زاده اوزره داها آرتیق بیلگی اوچون باخینیز: ایشیق سؤنمز، فارس نئوفاشیستلری و داریوش همایون: http://www.isiqsonmaz.com/Seite125.htm
[xix] ناصرالدین پروین، باخ اورادا، صحیفه 178.
[xx] دنیز ایشچی، باخ اوسته.
[xxi] داها آرتیق بیلگی اوچون، باخ: ایشیق سؤنمز، آذربایجان مشروطه حرکاتی نین یئنیلمه سی نین سونوچ و نتیجه سی اولاراق فارس ایستعمارچیلیغینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite257.htm
[xxii] El Hanafi Ilham, Die französische Sprache: Ein Bestandteil der maghrebinischen Kultur: http://nachrichten.marweb.com/gesellschaft/franz_sische-sprache-maghrebinischen-kultur.html
[xxiii] دنیز ایشچی، باخ اورادا.
[xxiv] دنیز ایشچی، باخ اورادا.
[xxv] دنیز ایشچی، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 29.11.2012


text:
- بای بک، بیر میللتین سسی - http://www.baybak.com -
فیروز یوسیفی: ایران حکومتی اوغلوما آد قویماغا ایجازه وئرمیر
باي بک آذربايجان | 11 months اؤنجه یاییلمیشدیر | اُدگؤن, ۱۲-ي زومار آی , ۱۱۰۱۴, چولا ۱۷:۵۴ [آ.خ] | ساولار
فیروز یوسیفی دئییر کی، ایرانین وطنداشلیق وضعیتی قئیدیاتی ایدارهسی اوشاغی اوچون سئچدیگی تورکجه آلپورهان آدینی خاریجی و قئیری-ایرانی آد کیمی ده یرلندیرهرک اونا شخصیت وسیقه وئرمکدن ایمتیناع ائدیب. تئهراندا یاشایان آتا آمئریکانین سسی ایله صحبتده عائلهده اوزون موذاکیرهلردن سونرا آلپورهان آدینی سئچدیکلرینی و شخصیت وسیقهسی وئرمهسهلر ده بو آدی دییشمهیهجکلرینی وورغولاییب.
جناب یوسیفی ایران قئیدیات ایدارهسینین اوشاقلار اوچون سئچیلن آدلارلا باغلی تطبیق ائتدیگی محدودیتلری شرح ائتمکله یاناشی، اؤز اوشاغینین آدی ایله باغلی رسمی اورقانلارا یازدیغی مکتوبلار و ائتدیگی مراجعتلر حاقدا دانیشیب.
“اوغلوموزون دوغوموندان ایکی گون سونرا، ایرانین سیجیللی و نوفوس قئید ائتمه قورومونون تئهرانین باتی بؤلگهسی شعبهسینه باش ووردوم و اونلارا اوغلومون دوغومونو بیلدیریب و آلپورهان آدینا سیجیللی ایستدیم. اونلار دئدیلر، بیز بو آدا سیجیللی وئره بیلمریک، چونکی بو آد یابانچی و قئیری-ایرانی آددیر. بیزیم سایتیمیزدا یوخدور،” دئیه فیروز یوسیفی تئهراندا وطنداشلیق وضعیتی قئیدیاتی ایدارهسینه مراجعتینی شرح ائدیر.
تئهران ساکینی همچینین ویلایتین قئیدیات ایدارهسینین آد آد کومیتهسی-نه مکتوب یازدیغینی، آنجاق، آلپورهان آدینین اونلار طرفیندن ده رد ائدیلدیگینی بیلدیریر. او، قئیدیات قورومونوب باشقانینا یازدیغی مکتوبون دا جاوابسیز قالدیغینی سؤیلییر.
یوسیفی آلپورهان آدینین تئهران ویلایتینین قئیدیات ایدارهسی طرفیندن رد ائدیلدیگینه دایر رسمی سنهدی فئیس بوک صحیفهسینده درج ائدیب.
“تئهران ویلایتینین آد کومیتهسی فیروز بئی یوسیفینین اوغلو اوچون آلپورهان آدینین سئچیلمهسینه ایجازه وئرمیر،” دئیه تئهران قئیدیات ایدارهسینین رسمیسی داوود اوسالینین ایمضاسینی داشییان سندده یازیلیب.
فیروز یوسیفی قئیدیات قورومونون اوشاقلار اوچون سئچیلن آدلارلا باغلی قانونلاری حاقدا دا دانیشیب.
اونون دئدیکلرینه گؤره، ایران قانونلاریندا اوشاغا سئچیلن آدین بللی بیر معنا و قاورامی ایفاده ائتمهسی، ایسلاما قارشی اولماییب، چیرکین آنلام داشیماماسی و اوشاغین جینسیتی ایله اویغون اولماسی گرکلیدیر. آیریجا قئیدیات قورومونون یوکسک کومیتهسی یاساقلانمیش و اویغون اولمایان آدلاری بللی ائتمکله وزیفلندیریلیب. دینی آزلیقلارا ایسه قانونا دایاناراق اؤز دین، دیل و کولتورلرینه گؤره آد سئچمکلرینه ایجازه وئریلدیگی بیلدیریلیر.
فیروز یوسیفی قانونلار و ائتنیک قروپلارین حاقلاری ایله باغلی اولوسلارآراسی بیاننامهلره ایستیناد ائدهرک، اوغلو اوچون تورک کولتورونه اویغون و تورکجه بیر آد سئچمک حاقینا صاحب اولدوغونو وورغولاییر.
“بونلار تورکلری قئیری-ایرانی بیلیب، یابانچی حساب ائدهرک حاقلاریمیزی دانیرلار،” دئیه آلپورهانین آتاسی ایران قوروملاریندا قئیری-فارس میللتلرین اوشاقلارینین آدی ایله باغلی فارس دیلی اوزمانلرینین قرار وئرمهسینه اعتیراض ائدیر.
او، آذربایجان ویلایتلری و ایران باشقا شهرلرینده بیر چوخلارینین عینی پروبلئمله اوزلشدیگینی و اومومیتله اوشاقلاری اوچون باشقا بیر آد سئچمهیه مجبور قالدیقلارینی بیلدیریر.
“بیز آیلارلا دوشوندوکدن سونرا اوغلوموز اوچون تورک کولتورونه اویغون آلپورهان آدینی سئچمیشیک. اونا سیجیللی (شخصیت وسیقهسی) وئرمهسهلر ده بو آدی دییشدیرمیجییک و اورتایا چیخاجاق پروبلئملرله باغلی قئیدیات ایدارهسینی مسئول تانیییریق،” دئیه یوسیفی علاوه ائدیر., بیر میللتین سسی


text:
موضوعات : مئیوهلر
لیمون سویونون ۱۰ فایداسی
چکی آزالتما لیمون [لیمو] سویونون أن چوخ بیلینن فایدالاریندان بیری آریقلاما تأثیریدیر. أن یاخشی نتیجه اوچون هر سحر ۱ ایستکان ایلیق [ولرم] سویا لیمون سویو و بیر آز بال قاریشدیریب بونو ایچین. لیمونلو سو بدنینیزین چوخ یاغ توتماسینین قباغینی آلار، سو ایچمک یاغلاردان قورتولماق اوچون چوخ اؤنملیدیر [مهمدور]. چون بدن…
یئر کؤکو یئمک،گئجه کورلوق خستهلیگین قاباغینی آلابیلر!؟
یئر کؤکو یئمک،گئجه کورلوق خستهلیگین قاباغینی آلابیلر!؟ یئرکؤکوده آ ویتامینی اولدوغو اوچون بدن ده رودسپین قورماغا ضرورییات دان ساییلیر. رودسپین گؤزده ایشیغا حساس اولان حوجره لرده (سلول ها)اولار. یئر کؤکو یا باشقا آ ویتامینیندن بسین اولان یئمکلردن کیفایت قدر یئمهسک رودسپین بدن ده آزالیب و گئجه کورلوغو خسته لیینه دچار…
بیربیرینه یاپیشمیش خورمانین آلماغیندان چکینین
خورما ساتان توکانلارا گئدهرکن، بیر سیرا موغاووا ایچینده اولان خورمالارا راست گلیرسینیز بو شیرهلنمیش ایله بیر بیرینه یاپیشمیش خورمالارین آلماسیندان چکینمهلیسینیز (خودداری).بئلنچی شیرلهنمیش خورمالار، دیش آلتیندا خیرچیلداییر بو خیرچیلداماغین ندنی(علت)، خورمانین شکرک وورماسی دیر. دئمهلیدیر بو شیرهلنمیش خورمالار گاهدان، تورشامیش دادی دا وئریرلر. اینید سوال بودور، بئلنچی شیرهلنمیش خورمالارین قندی…
یئرکؤکو،گؤرمهگوجونون(قدرتبینایی)آرتیمینا سبب اولماز
اسکیلرده (قدیم) ،یئرکؤکو سویون ایچمهیی،گؤرمه گوجونون (قدرت بینایی) آرتیمینا(افزایش) ائتکیلی اولدوغو؛ائل ایچینده بیر یالان و قایناقسیز(بدون منبع) اینام (باور) کیمی یایینلانمیشدی. کئچمیش لرده؛اینسانلار،یئترسیز بسلنمه(سو تغذیه) ویا Aویتامینین یوخسوللوق (فقر) ائتکیسین دن؛گئجه کؤرلوق(شب کوری) خستهلیگینه (بیماری) مبتلا اولوردولار.بو اوزدن؛Aویتامینیندن زنگین اولان یئرکؤکونو؛ گؤز خستهلیکلرین درمانی سانیردیلار.البته Aویتامینی، گئجه کؤرلوق(شب کوری) خستهلیگین…


text:
موضوعات : ایپ اوجو
ویدئولاری یوتیوبدا نئجه کیفیتلی ایزلهیه بیلهریک
اؤلکه قوللانیجیلارین(کاربر) چوخونون اینترنت سورعتلری آزدیر، اینترنت سورعتین آزلیغی؛ ویدئولارین ایزلهمهیینی (باخماغینی) چتین ائدیبدیر.یوتیوب سیتهسینه یوکلهنیلهن(بارگزاری اولنموش) ویدئولارین چوخو، یوخاری کیفتله اوردا یوکلهنیب. اما یوتیوب ،قوللانیجینین اینترنت سورعتینه گؤره ویدئونون کیفیتینی اوتوماتیک اولاراق ،سئچیب ویدئونو گؤستهریر .بواوزدن، اؤلکه قوللانیجیلاری یوتیوب ویدئولارینی کیفیتسیز سوییهده ایزلهمهلی اولورلار. اما آشاغی کیفیتی نئجه آرادان…
جیمئیلی نئجه راحات آچاق
اؤلکهنین اینترنت سورعتین آزلیغی و جیمیل سئرویسین آغیرلیغی ایچری قوللانیجیلاری(کاربر) موشکوله سالیبدیر.جیمیلین یوکلهنمهسین سورهسینی(مدت زمان بارگزاری) آزالتماق اوچون, نئچه ایپ اوجونا قوللانمالیسینیز. بیرینجی صفحهنین ایمیللرینی سایی(تعداد) باخیمندان آزالدین:جیمیل دیفالت اولاراق؛ سون۵۰ ایمیلی بیرینجی صفحهده گؤستهریر.ایلک صفحهده گؤرنهن ایمیللرین ساییسینی ۲۰ ایله ۱۵ سایییا جان آزالدین. ایمیللری سیلین:لازیم اولمایان ایمیللری میل باکسدان…
تورکجه استیکرلر:”قونشو قیزی”-“اوروجلوق آیی” یایینلاندی
Telegramتوپلومسال آغی(شبکه) بیر مسئنجر اولاراق؛ اؤلکه قوللانیجیلارین(کاربر) چوخونون ماراغینی قازانیبدیر.تلگرام اوبیری مسئنجرلره گؤره داها سورعتلی و امنیتلیدیر؛ بوندان علاوه، تلگراما چئشیدلی(مختلف) استیکرلر آرتیرماق اولور. تلگرام، استیکرلرین اؤزللهشدیرمه ایمکانینی قوللانیجیلارینا وئریر، دئمهلیدیر،”قونشو شیرکتی“؛ تلگرام اوچون چئشیدلی تورکجه استیکرلر تاسارلایبلار. آشاغی باغلانتی ایله قونشو سیتهسینه گیریب و چئشیدلی تورکجه استیکرلری ائندیره بیلرسینیز. تورکجه “قونشو…
کروم،اوتوماتیک رئکلاملارین یایینلانماسین قاباغینی آلدی
کروم وئب داراییجیسی(مرورگر)، اینترنت قوللانجیلارین (کاربرلرین)ان سئویملی دارییجیلاریندان بیری دیر، کروم یئنی گونجللهنمیش نسخهسینده فلش تورلو رئکلاملارین قاباغینی اوتوماتیک اولاراق آلیبدیر.اینترنت قوللانیجیلاری کسینلیکله وب گزیلرینده؛ فلش رئکلاملارینی گؤروبلر، بئلنچی رئکلاملار قوللانیجییا خوشا گلمهیین دیر .فلش تورلو رئکلاملارین یایینلانماسین اؤنونو(قاباغینی) آلماق ایستهییرسینیزسه،” Adblock”اکلهنتیسینه (افزونه)قوللانمالیسنیز.دئمهلیدیر، کروم اینترنت وئب دارییجینین گونجللهنمیش(بروزرسانی شده)نوسخهسینی ایشلهدیرسیزسه؛فلش رئکلاملارین…


text:
موضوعات : گزملی
اورمیهدن بیر نئچه گؤرونتو
پاییزین گلمهسی ایله آذربایجان دیارینین باشقا گؤزل شهرلری کیمی “اورمیه” شهرینی ده الوان بویالار بورویهرک شهرین دوغاسی ایله ایچینده رنگارنگ گؤرونتولر اینسانین ماراغینی اؤزونه ساری چکیری. بو گؤزل شهردن سیز عزیز اوخوجولاریمیزا بیر نئچه گؤرونتو حاضیرلامیشیق. اومید ائدیریک راضی قالاجاقسینیز. بونودا دئمهلییک اورمیهیه گئتمک ایستهینده، “بند”ی، “خان درهسی”نی، “ائللرباغی”نی، “گوللرباغی”نی،…
اؤلکهنین ان بؤیوک مینی گولف مجموعهسی
اؤلکهنین ان بؤیوک مینی گلف مجموعهسی تبریزین ائل گؤلو پارکیندا تیکیلینیر. ائل گؤلونون مینی گولف مجموعهسی، ائل گؤلونون چاوان درهسینین کناریندا سالینیر. دئمهلیدیر بو مجموعه۲۲ مجزا مینی گولف مئیدانینا صاحیب اولاراق اؤلکهنین ان بؤیوک مینی گولف مجموعهسی ساییلیر. بو مجموعهنین شکیللرینی آشاغیدا گؤره بیلرسینیز. …
اورمیهنین جمعه مسجیدی(شکیللر)
بیلیم سسی-اؤلکهمیز ایرانین گؤزل دیاری آذربایجانین گؤرکملی شهری اورمیه ده یئرلهشن جمعه مسجیدی قدیم مئعمارلیغینین سلجوقلار و ائلخانی مرحلهلرینی اؤیرنمک باخیمیندان مهم عابدهدیر. مسجیدین پلانی و کسیگی اورمیه شهرینین ان مهم عابدهلریندن اولان جمعه مسجیدی گئنیش اراضینی توتور. ایچ حیهطی گونئیدن قاپایان اوزونسوو تیکیلی (اوزونلوغو ۸۰ مئتره یاخین) مسجیدین اسکی…
مئیدان چایی سهمانلاندی
مئیدان چایی سهمانلاندی.تبریز بؤیوک شهر بلدیهسینین اینکینجی بؤلگهسی، مئیدان چاینین سهمانلاماسینی گرچکلهشدیردی.مئیدان چایی؛ راهنماییدن ولیعصرین اوزو یوخاریسینا قدر سولاندیریلینیب دیر.بئلهلیکله مئیدان چاینین سویو چوخالیب و تبریز شهرین گؤزللیگینه آرتیریبدیر.مئیدان چایی ۲۶۵کیلومئتیر اوزونلوقلا ،ساوالان داغلاریندان آخاراق؛تبریزین قوزئییندن کئچیر و اورمو گؤلونه تؤکولور.


text:
اوْرخان ولی ده اوْلسانیز، بضن سئودییینیز قادینا سؤزونوز کئچمز. شاعیرین دلیجهسینه عاشق اوْلدوغو ناهید خانیما يازدیغی و ایلک دفعه يايیملانان مکتوبلار بۇنو ثبوت ائدیر. نه قدهر دیل تؤکسه ده، بیرجه اوْنو سئودییینه ایناندیرا بیلمیر. و يالواریر: “ناهیدجان، داها شیرین مکتوبلار يازسان، اوْلماز؟ اورخان ولینین اؤلوموندن 64 ایل سوْنرا ناهید خانیما يازدیغی سئوگی، حسرت و کدهر دوْلو مکتوبلار ایلک دفعه کیتاب حالیندا اوْخوجولارا تقدیم اوْلونوب.
ادبیات اؤیرتمنی، سوْنرالار شاعیر عاریف دامارین حیات يوْلداشی اوْلان ناهید خانیم صمد آغاوْغلويا گؤره “رئنئسسانس کیمی قادین”، جمال سۆرييايا گؤره ایسه “جۆمهوریت دؤورونون خێردا بۇرژوا دویارلیلیغینین آناسی” ایدی.“يالنیز سنی آراییرام” آدلی کیتابدا 1947-1950-جی ایللر آراسی گؤندریلمیش 62 مکتوب وار. مکتوبلاردا ولی ناهید خانیما داها واجیب ایشلر گؤرهجهيینی پلانلاشدیردیغینی يازیب. اصل ایستانبول شاعیرینین سئوگیلیسینین اوْلمادیغی شهری گؤرون نئجه تصویر ائدیر: “شهر پالچیقلی کۆچهلریيله، بۇلودلو هاواسیيلا منه دۆنياداکی شهرلرین ان چیرکین ایمیش کیمی گلیر. ایستانبولدا تک ايلنجهم سندن مکتوب آلماقدیر”.
ناهید خانیم همین دؤورده يحيا کمالین اؤیرنجیسی خلیل وئدا فێراتلی ایله ائولی اوْلوب و مکتوبلاردا تئز-تئز اوْرخان ولی “ایمکانسیز سئوگی”دن، بیر داها گؤروشه بیلمهيهجکلریندن ناراحاتلیغینی ایفاده ائدیر. ولی سوْن مکتوبونو 12 اوْکتيابر 1950-جی ایلده ایستانبولدان يازیر. سوْنراسی دا يقین شاعیرین اوْخوجولارینا معلومدور. اوْرخان ولی 10 نوْيابردا بیر هفتهلیک گئتدییی آنکارادا بلدیهنین آچیق قوْيدوغو چۇخورا دۆشور، باشیندان يارالانیر. 14 نوْيابردا حالی پیسلشیر، خستخانايا آپاریلیر. ائله همین گئجه بئيین قاناماسیندان دۆنياسینی ديَیشیر. کیتابین سوْنوندا ناهید خانیمین 12 نوْيابر 1950-جی ایل تاریخلی مکتوبو وار. ولینین سئوگیسینه اینانمايان، دایما اوْنو قێسقانان، سوْيوق داورانان ناهید خانیمین مکتوبوندا ان سئوگی دوْلو جۆمله “گؤزلریندن اؤپورم”دیر.
22 يانوار 1947
“تک ياشاماغینی، آنجاق منه عاید اوْلماغینی ایستهيیرم” يازیرسان. من ده سنین يالنیز منه عاید اوْلماغینی ایستهيیرم. بۇندان ذره قدر شۆبهه ائتمه. سندن باشقاسی ایله ان خێردا مۆناسیبتیم اوْلاجاغینی آغلینا دا گتیرمه. عینی شئيی من ده ایستهيیرم. یعنی سنین تکجه منه عاید اوْلماغینی ایستهيیرم. آنجاق بۇنون ایمکانسیز اوْلدوغونو دا بیلیرم. دوْغرودان، نئجه اوْلاجاق بیزیم حالیمیز ناهید؟ داها بیر-بیریمیزی گؤرمهيهجهيیک؟ بۇ قدر کدهرلی طالع اوْلار؟
5 آپرئل 1947
سنه ده، منه ده ایمکانسیز گؤرونن بۇ سعادت گۆنلرین بیر گۆنو حیاتا کئچسه، بۆتون عؤمروم بوْيو ایتیردیکلریمین هئچ بیرینه تأسفلنمهيهجهيم. تکجه بۇ سئوینج منه ياشاماق اۆچون يئتهجک. اوْ بؤيوک، اوْ يئگانه سعادت اۆچون اللهامی، طالعيمی، ياخود هر هانسی باشقا بیر شئيمی، نهیه اینانماق لازیمدیرسا، اینانماق ایستهيیرم. آللاها اینانان اینسانلارین نئجه ایناندیقلارینی، نئجه سئودیکلرینی بیلیریک. من سنی داها چوْخ سئویرم. داها چوْخ دا اینانا بیلهرم.
23 ماي 1947
ان گؤزل شئيلری سنه قارشی دۇيدوغومو ان ياخشی سنین بیلمهيین گرک.
15 ایيول 1947
يئنی شعرلریمین اوْلوب-اوْلمادیغینی سوْروشورسان. اوْلسايدی، گؤندرردیم. اینسان زامان-زامان بئله سۇسور. بۇ يقین داها بؤيوک دؤنم اۆچون حاضیرلیقدیر. ياخین گۆنلرده مۆهوم شعرلر يازاجاغیما اۆمید ائدیرم.
16 سئنتيابر 1947
مکتوبون منی اولدوقجا ممنون ائلهدی. بۇنونلا بئله چوْخو منه خيال کیمی گؤروندو. ائله اۆمیدلردیر کی، ایمکان باخیمیندان هئچ بیر اساسا دايانمیر. بۇ صؤحبتلر بیر آز دا کوْممونیست شاعیرلرین شعرلرینه بنزهيیر. همیشه “گؤزل گۆنلر گؤرهجهيیک” دئيیرلر. ياخشی، بس نئجه گؤرهجهيیک؟ ائله دئيیلمی؟ بیزه ده مارئشال (فئوزی چاکماک) کیمی آدام لازیمدیر. “دؤزون، بۆتون ایستهدیکلرینیز اوْلاجاق” دئسین. ایناناق، دؤزهک.
2 اوْکتيابر 1947
دورومومو بیر دۆشون. ایکی گۆندور ياغان ياغیشا و سوْيوغا باخمایاراق اۆستومده تکجه آغ پئنجک وار. آياققابیم يوْخ، کؤينهيیم يوْخ، قالستوکوم يوْخ. بۇ قیيافهده آنکارایا گله بیلهرممی؟ خۆصوصن بعضیلرینه بۇ صفالتیمی گؤسترمک ایستهمیرم. کئچن دفعه بوْرجا بیر پئنجکلیک پارچا آلدیم، درزیيه وئردیم. بۇ شنبه گؤتورهجهيم (درزیيه وئرمک اۆچون ایگیرمی-ایگیرمی بئش لیرا تاپسام). آمما اوْ دا سورونو حل ائتمهيهجک.
29 نوْيابر 1947
تکجه سنین اۆچون ياشايیرام. تکجه سنین اۆچون ياشاماق ایستهيیرم. منی سئو دئمک ایستهمیرم، سادهجه اینان. عؤمروموزون سوْنونا قدهر منه ایناناجاغینی دۆشونه بیلسم، بۇندان دۇياجاغیم موتلولوق بۇ گۆنه قدهر دۇيدوقلاریمین ان بؤيويو اوْلار.
16 ماي 1949
بۇ مکتوبو سندن آيریلدیقدان سوْنرا يازیرام. سنی هئچ واخت اۇنودا بیلمهيهجهيیمی بیلدیییم حالدا منی اۇنوتماغینی ایستهيیرم. آرامیزدا نهلرینسه ياشاندیغینی هئچ کیم بیلمهسین. من نه اوْلور-اوْلسون، یاشامیما نه قاریشمیش اوْلور-اوْلسون، هئچ کیمی سنین يئرینه قوْيا بیلمهرم. آللاها امانت اوْل، ناهید.
َAnlam.Biz


text:
شکیلینی چک،ریاضی معادلهنی چؤز!
شکیل چکهرک ریاضی معادلهنی چؤز!ریاضی درسلیگینده ضعیف اولورسوزسا؛PhotoMath اپلیکیشنینه قوللانمالی سینیز.PhotoMath اپلیکیشنی،موبایلینیزین کامئراسینا قوللانیب و ریاضی معادلهسینده شکیل چکیر و معادلهنی اسکن ائدهرک ؛ سوندا معادلهنین جوابینی و چؤزم یولونو ایسه(نیز) سیزه گؤستهریر.PhotoMath اپلیکیشنی؛ iOSو ویندوزفون اوچون یایینلانیب اما۲۰۱۵ ایلین ایلک گونلرینده ایسه آندروید اوچون عرضه اولاجاقدیر.دئمهلیدیر بو اپلیکیشین ساده معادلهلری چؤزه بیلر.آرتیرمالیدیر؛PhotoMath اپلیکیشنی تکجه تایپ اولونموش معادلهلری اوخویا بیلر.
ویندوفون اوچون


text:
ایسته لیکلریم
1983-أیل نینگ قیشی ایدی. کوندوزی توش ساعت(1- دن کیچقرون7)گچه درسده بؤله میز.مسلکی درسلردن تشقری ینه بیرقطار فنلراؤقیتیلردی.علمی اته یزیم، علمی کمونیزم، روحیاتشناسیک،منطق،فلسفه،ساویتلرتاریخی،اؤزبیکستان تاریخی وینه بیر قنچه فنلر. راستی گپ،اؤقیش نهایتده آغیر. تینکه نی قوروتیش درجه سیده.اؤقیتوچپیلریمیز راسه طلبچن ایدیلر. اؤقیشلرقنچه لرآغیر بؤلیشیگه قره مسدن، بَری بیر مراقلی اؤتردی.کوز فصلی.ایرته لبدن اؤزبیکستان ساویت سوسیالستیک جمهوریتی نینگ پریزدینتی شرف رشیداف عالمدن کؤز یومگنی خبری ترقه لدی. آسایشته یشب کیله یاتگن جمعیتده بوخبر قیغولی قبول قلیندی. اؤقیتوچیلریمیز بیزنی هم ایل قطاری شرف رشیداف بیلن وداعلشیشگه آلیب کیتیشدی. خلقلر دؤستلیگی سرایی نینگ کیره ویریش ایشیگیده رشیداف نینگ جسدی قؤیلگن ایدی. تومنات شهرلیکلر بیرین- کیتین رشیداف جسدی آلدیدن اؤتیشردی.اؤشنده کؤرگنیم.شرف رشیدافگه اؤزبیکچه کؤک چاپان کیدیریلگن ایدی. قاره تؤرت بورچک دِپپی کیگن رشید اف نینگ سؤلغین جسدینی کؤریب کؤنگلیمیز بوزیلدی. اوزمانلر مرحوملرگه جنازه اؤقیلمس ایدی.کمونستچه سیگه کؤمیلردی. بیرار- بیر کمونستگه مسلمانچه سیگه جنازه اؤقیب کؤمیش منع قیلگن ایدی. بوندن باش تارتگن کیشیلرآغیر جزاگه یوزمه- یوز کیلردی. شونده ی قلیب شرف رشیداف بیلن وداعلشدیک. اؤزبیک جمعیتیده شرف رشیداف نینگ سیاسی موقعیدن کؤره اونینگ یازوچیلیگی استونلیک قیلیب توراردی. اؤشنده،رشیداف نینگ اؤلومی بیلن بیرگه میش-میش خبرلرهم ترقلدی. ایشیتمیشلرگه قره گنده، اؤشه أیلی رشیداف مسکوگه آلتی میلیون پخته یتکزیب بیره آلمه گن،روسیه گه جؤنتیلگن پخته دن توپراق چیقیب قالگن. شو باشقه سببلریوزه سیدن رشیداف جانیگه سوی قصد قیلیگن...
آره دن بیر-إیککی آی اؤتیب ساویتلرحکومتی نینگ ریسی ولادیمرایلیچ بریژنیف هم وفات قیلدی. بو إیککی واقعه بوتون مملکت حیاتیگه هیچ قنده ی تاثیرقیلمه گندی.حیات بیر مرامده قیزغین داوم ایترایدی.
اؤزبیکستانده گی تینچ- آسایشته لیککه خله خت بیره یاتگن حادثه لرهم بار ایدی. اوهم بؤلسه،حکومت طلبه لرنی یاپه سیگه مامیق تیرگنی پخته دله لریگه سوروب هیدردی. بیچاره قیزلر،باله لرخوددی اوروشگه کیتگنده ی آغیر محنتگه سفربر قیلنردی. ساویتلیکلر اوچون اؤقیشلرتؤخته تیلیب،اونینگ اؤرنینی«همّه یخته گه!»شعاری ایگللب آلردی.
بیز چیت ایلیکلر درسمیزنی دوام ایتتیره ر دیک. شو آره ده بیزنی هم بیر مرته بؤلسین پخته دله لریگه آلیب باراردی. بیچاره طلبه لر چیکه یاتگن عذاب،عقوبت و قاره محنتنی گپیریب بیریشگه قلم یورمیدی.شوذیل اؤزبیکستان فرزندلری إیککی-اوچ آی چمه سی پخته دله لریده قاره یب،کؤکریب،جان بیریب،جان آلیب محنت قیلیشردی. بواؤزی بیردنیا داستان دیسک مبالغه بؤلمس.اؤزبیکستاندیک بیرجمهوریت،شورالر حکومتیگه بیش میلیون تن آق آلتین یتیشتیریب بیرگن. بونینگ اؤزی بؤله می دیسیز! بیریلگن پخته،آلتین وباشقه خام اشیا عوضیگه اؤزبیکستانگه اقتصاد وصناعت بؤییچه آزاولوش بیریلگن. بولرنی سیاست دیب قبول قلمسلیگینگیزنی التماس قیلگن بؤلردیم.چونکه،بومنظره هم بیزیشه گن محیط ودورنینگ بیرقیافه سی ایدی...دوامی بار
+
نوشته شده در Mon 13 Jul 2009
ساعت 8 AM
توسط ز. إیشانچ
|
ایسته لیکلر
اؤشه إیلی بیرینچی کورسده اؤقیشنی دوام ایتتیردیک.باشده مضمونلرکیریل الفباسیده بؤلگنی اوچون اؤقیشگه انچه قیینلدیک.هرکون اؤتیلگن درس بؤییچه، اؤقیتوچیلر یمیز جوده کؤپ اوی وظیفه و تاپشریقلربیراردیلر.کورس إیشلرینی قیلیش اوچون کتابخانه لرگه باش اوروش کیره ک بؤلردی.رهبریت باشلرده بیزنی اؤزبیکستانلیک قیز-باله لرگه بیریکتیریب قؤیشدی. مقصد تیلنی اؤرگنیش هرکونگی سباقلرنی بیرگه لیکده اؤزلشتیریب باریش ایدی. دامله لر بیزدن تیز-تیز خبرآلیب توریشردی .اولر یاردمینی ایه شمسدی.اؤزیمیزنی هیچ هم بیگانه حس قیلمسدیک.کلاسگه دوکتور،پرفیسوردامله لر سلام بیریب کیریشردی.استادنینگ احترامیگه طلبه لر جایدن توریشردی.بو اؤشه جمعیتده قبول قیلینگن اخلاق وقدریت ایدی.۸۰ یاشلر اطرافیده،دالیم اف دیگن کیکسه دامله میز بارایدیلر.اولر ایسکی یازوّدن درس اؤتردیلر.قریچیلیک،حوصله لری قالمگنی باعث بیرآز اچیق قیلردیلر.عرب یازوینی بیلگنیمیزاوچون«ایسکی یازو»درسیگه کیرمس ایدیک.بیرکون دامله میزکلاسگه کیریشی بیلن«اوغان اؤرتاقلرقنی؟»-دیب سوره دیلر.بو گپ بیزنینگ کؤنگلیمیزنی بیرآز رنجیده قیلدی.حرمت یوزه سیدن هیچ نرسه دیمه دیک.اما،کورس داشلرگه آبدان توشونتیردیک:
- بیزاوغان ایمسمیز،بیز اؤزبیک میز،اوغان باشقه خلق،دیب.هرنه باشقه دامله وکورسداشلریمز بیزنی یخشی بیلیشردی.اولراؤزبیک بیلن اوغان نی معنا تاماندن فرقله ی آلیشردی.کیینگی کورسلرده محسن اکه دیگن دامله :«بو نیگه بونده ی قدیم مبعلرده پشتون دیگن سؤز اوچره میدی-کو!«بابرنامه»-ده هم یوز مرته دن کؤپراق اوغان دیب تیلگه آلینه دی؟ ای بو انگلس نینگ فتنه سی»-دیرایدی رحمتلی دامله.روسلرنینگ استیلاسیدن إیچی تؤله درد ایدی.
باشقه تاماندن هرقدمده ساویت دولتیگه ائنیقسه لینینگه«حمدو ثنالر»ائتیله دیگن زمانلر.ساویتلرتوزومی آدملرگه بی ملال نفس ایرکینلیگی بیرگن.تینچلیک، ارزانچیلیک، تؤقلیک،بای- کمبغال، شهر-قیشلاق اؤرته سیده گی تفاوتلرحل قیلینگنده ی کورینردی.تؤی- تماشالر کیتی اوزیلمس ایدی.اچینرلی جایی،آدملر إیچکیلیککه کؤپ رجوع قؤیشگندی. یؤلک و اریقلر بؤیده مست-الست آدملر آغه نب یاتیشردی.باشقه تاماندن انسانلرهمه سی تؤغری سؤزلیک،صمیمی و صادق لیگینی شونده ی بیلیب آلسه بؤلردی.ساویتلر مفکوره سی تینیمسزپروپاگند قیلینر،کپیتالیزیمگه لعنتنامه لر ائتیش کونده لیک عادت توسنی آلگن زمانلرایدی.خداسیزلیک زمانی، بوتون جمعیت کمونستیک روحده تربیه تاپگن.سیاستدن سؤز آچیب بؤلمیدی. بیز- قیزباله لر-کو،سیاستگه قیزیمه گنمیز.آدملرآره سیده دینگه قیزیقیش بارلیگنی بیلسه بؤلردی.عادی عربچه خط لرنی یردن تاپسه لرهم کؤزلریگه سورتیشردی بعضی قریه لر.اؤشه پیتلر تورموش اؤرتاغیم بیلن بیرته نیشمیزنینگ اویگه باردیک.آتلری اؤکتم اکه. ساده کیشی ایدی.کوچه ده کتاب ساتردییلر.خاتینی ایسه فرّاش. باله لری جوده یم عقللیک وصنعتکار باله لر ایدیلر.اؤکتم اکه اؤشنده بیر لطیفه ائتیب بیرگنی شونده ی ایسمده توریبدی. اؤکتم اکه نینگ اوییده میز او کیشی نینگ ائتیشیچه:
(لطیفه)
الـله قیسی دولتدن بیرإیت(کوچوک)قارنی آچلیکدن رمقی جان بؤلیب،ساویتلر ممالکتیگه اؤتمچی بؤلیب،بیر تؤییب اوقتلنماقچی بؤلگن ایکن،چیگره گه کیلگن إیتدن باجخانه خدملری نیمه اوچون کیلگنینی سؤره شیبدی. شونده إیت:
- وطنیمده آش-اوقتدن قارنیم هیچ هم تؤمه دی.کمبغلیک جانیمگه تیگیب کیتدی.سیزنینگ مملکتینگیز تؤق،معمورچیلیک، دیب ایشیتدیم.رخصت بیرسنگیز بیرباریب اؤشه یاقلرده تؤییب اوقتله نیب قیتسم،-دیبدی کوچوک. إیتگه چیگره چیلررخصت بیریشیبدی.کوچوک راسه یوریب – ائله نیب،تؤییب اؤقاتله نیبدی.سؤنگ قیتیب چیگره گه کیلیبدی کوچوک.چیگره چیلر:
«قنده ی یخشی تؤییب اوقتلندینگیزمی؟»-دیه إیتدن سؤره بیدی. إیت بؤلسه،چیگره چیلرگه شونده ی جواب قیلبدی:
-هه!مملکتینگیز جوده بای و آباد ایکن. یخشی تؤییب اؤقتلندیم،امّا، بیر تؤییب آواز چیقریب هولی آلمه دیم- دیب جواب قیلیبدی کوچوک.
دوامی بار.
+
نوشته شده در Sun 22 Feb 2009
ساعت 23 PM
توسط ز. إیشانچ
|
زهرا یشانچ
آیسته لیکلریم
1983-إینچی أیلی کوز فصلی ایدی.بختیاروطن اؤزبیکستان نینگ مصفا تانگلریده بر وقت توریب، آچیق هوادن تؤیب- تؤیب نفس آلمه من. درختلرنینگ قیزل- سریق یپراغلری شیتیرلگنچه یرگه توشر،شودرینگلربؤلسه زرحل برگلراوزره مولدیرب تورردی.ترنوای ،تریلیبوس،میتر وباشقه ینگیل افته اولاولرکبی ترانسپورت واسطه لری ایرته لب،تونگی ساکنلیکنی بوزیب حرکتله نردی. یوزلب اؤغیل- قیزباله لر،تورنه دیک تیزیلیشیب،انستیتوت،اونیورسیتلرگه یؤل آلگن بیر پیتلر.اؤزبیکچه اطلس کیگن قیزلرباشقه لریدن اجره لیب توراردی. مین اوچون همّه نرسه ینگیلیک ایدی. تیزده کورسداشلر بیلن تیل تاپیشیب، اؤرتاق بؤلیب آلیشدیک.طلبه لرنینگ بیر- بیریگه التفات بیلن حال-احوال سؤره شیب،هزیل-هوزیل قیلیشلریدن سوینیب کیته من. کؤزه ل آنه تیلده سؤزله شیشگه نیمه یتسین.اویرده گی هر بیر نرسه- حادثه نی توغیلگن یورتیمده گیلرگه سالیشتیره من. بو خدا قرغگن توپراغنی اؤخشش جایینی تاپه آلمیمن. یخشی تاماندن اؤخشه یدیگن نرسه نینگ اؤزی یؤقده ی نظریمده.امّا، تاپگنیم اؤخشه یاتگن بیردن- بیرنرسه،اؤزبیکچیلیک بؤلدی. اوغانستانده اؤزبیکلرخوار،دربدر، اؤزلیگیدن اجره لیب تیللری بوزیلیب بارماقده ایدی. اؤزبیکستانده ایسه،اؤزبیکلر بختیاریه شر ایدیلر اؤشه کون نینگ کؤزی بیلن قره گنده. راستدن هم،تؤقلیک،تینچلیک،تینگلیک بارایدی- ده.حیاتیدن نالیگن اؤزبیکنی کؤرمه گنمن. بیراق،آزادلیک هواسی یتمه گنینی بیرإیککی لطیفه دن ایشیتیب قالگندیم . اونی کیین راق گپیریب بیرارمن.
بیز توره دیگن جای نینگ نامی طلبه لر شهرچه سی دییله ردی. تؤرت،تؤققیز قه وَت یاتاق خانه لر.اده شمه سم سکسانته(80) دولتدن طلبه لر اؤقیشگه کیلگنلرتاشکینتگه.درسلر باشلنگن،اؤقیش نینگ بیرینچی کونی ایدی.اونویرسیتیت نینگ ایشیگیدن کیره ویرشده،قؤلیده جریده اوشلب تورگن ساوتلر دولتی نینگ اساسچیسی لینین نینگ صلابتلی هیکلی قد کؤتریب توراردی. راست گپ،سیاستنی اونچه لیک توشونمه گنمن.اونویرسیتیتگه کیره ویریشده کتته حرفلربیلن اؤزبیک تیلیده«خوش کیلیبسیز»-دیب یازیلگن سؤزلرکیشی نینگ دقتنی اؤزیگه تارتردی. جفاکش آنه تیل جاذبه سی بؤلسه کیره ک،کؤزیگه بیر هم یاقیملی کؤرینردی اؤشه یازوّلر.کورسداشلربیلن قؤشیلیشیب،تؤرتینچی قه وَتگه کؤتریلدیک. اؤشه کونی اؤزبیک تیلی وادبیّاتی فاکولته سیگه باریب،کلاسده درس هم تینگله دیک. بیزاوغانستاندن بیش کیشی طلبه بیرکورسده اؤقیردیک. رحمتلی محمّد افضل کوه گرد(میمنه دن)خیرمحمّد چاوّش(سرپلدن)،محمّد صابرعندلیب(سرپل) ذ.إیشانچ (مینینگ عمر یؤلداشیم). بیرکورسده آلتمیش کیشی ایدیک.کیزی بیلن اجازه ت بیرسنگیز، بیرینچپی کورسده بیزنی اؤقیتگن دامله لریمیزنی هم ته نیشتیرسم:
- اؤزبیک ممتاز ادبیإتیدن رحمتلی ستـــّـاراکه،10-14عصرلرادبیّاتیدن درس بیراردیلر.
- تیلشناسلیککه کیرش فنیدن ایریستای اکه و او کیش نینگ اعیالی راضیه آپه،
- لهجه شناسلیکدن میرعزیزاکه(فن دوکتوری)،
- فلکلورشناسلیکدن رحمتلی نادراکه(پروفسور)،
- اؤزبیک ساویت ادبیّتیدن عمرعلی اکه،(فن کانداتوری)
- شوری خلقلری ادبّاتیدن نورالله اکه(دوکتور)،
- جهان ادبیآتیدن فیضی یوه(اسملری؟-فن کاندیداتوری)
- معیاری تیل بؤییچه فراغت آپه،(پروفیسور)
-ایسکی یازودن ایسه، اولوغبیک اکه(فن کاندیداتوری)،درس اؤترایدیلر.
اؤقتوچیلرنینگ فامیلییه سی وعلمی درجه سینی اته ین یازیب اؤتیرمه دیم. شونینگدیک،بیرینچی کورسده روس تیلی وینه بیرقطار قؤشیمچه فنلرهم کیریتیلگندی.اولرنی گپریب بیریشگه ضرورت بؤلمه سه کیره ک. یؤقاری کورسلرگه کؤتریلگن سری،ینگی مضمونلرقؤشیلیب،دامله لرهم ینگیله نیب توراردی. درسلرهم راسه اغیرله شیب باردی.
دوامی بار...
+
نوشته شده در Sat 14 Feb 2009
ساعت 8 AM
توسط ز. إیشانچ
|
زهرا.إیشانچ
إیسته لیکلریم
شو کونی دوگانه لریم بیلن طیاره گه چیقدیک وتاشکینت گه اوچیب کیتدیک. بــیر یریم ساعت دیگنده خلق ارا تاشکینت هوا قؤنلغه سیگه کیلیب قؤندیک. طیاره دن توشرکنمیز، باجخانه تامان یؤل آلدیک.باجخانه مامورلری بیرمه-بیربکسلریمیزنی تیکشیردی.بوتیکشیریش و تینتاولردن شونی توشوندیم که،ساویت دولتی اوچ نرسه دن قؤرقرایکن.بیزدن تیکشیروچیلرنینگ سؤراقلری منه بونده ی ایدی:
۱- سیزلرده امریکا دالری بارمی؟
2- اؤزینگیز بیلن قرآن آلیب کیلگن میسیزلر؟
3- نشه، قاره داری یؤقمی سیزلرده؟
بیزنینگ جوابیمیز طبعی که یؤق، ایدی.ائنیقسه،قیزباله ده نیمه قیلسین بولر؟ بوندن تشقری چیت ایلده ایشلب چیقه ریلگن،«ادیداس»،کاوبایی پطلون،گزلمه لر،خلص بیلدیک کی، ساتیب پولـله نیشی ممکن بؤلگن همه نرسه لرنی،ساویت دولتیگه آلیب کیریش قته غان قیلینگن ایکن.فقط اؤزینگ اوچون کیره ک بؤله دیگن کییم وبؤیوم لرنیگینه الیب کیریشگه رخصت بیریلردی. آرتیقچه سینی باجخانه مامورلری آلیب قالر ایدی ،یعنی،مصادره قیلرایدی.خلص شونده ی قیلیب بیزلرنی کوتیب آلوچی اداره خادملری،چیت ایل لیک طلبه لرگه تیگیشلی یاتاقخانه گه باشلب کیلیشدیلر.سرویس ایچیدن شهرنی قنچه لیک گؤزه ل لیگینی تماشا قیلیب،قوانچیمیز إیچیمیزگه سیغمسدی.قؤغیرچاغدیک،آبادان،تینچ-آسایشته جنت مکان یورتنی کؤریب،یر یوزیده شونده ی اولکه بؤلرکن-هه،-دیب قؤییشردیک دوگانه لراؤزارا.آدملر بیره م ساده-صمیمی،مهربان ایدیلر. بیزنی اولرخوددی قیزیل سیاره دن توشگندیک قبول قیلیشردی.سوال بیریب چرچه مس ایدیلر.ائنیقسه مین اؤزبیک بؤلگنیم اوچون قریه کمپیرلر«نوایی وبابر یورتیدن مزارباسیب کیلگن باله م دن اؤرگیلی-هه! آنه دیگن سؤزلرینگدن باله م»دیب التفات کؤرسه تگن-کؤرستگن.
اؤزیمنی خوددی ایرتکلرمملکتیگه توشوشیب قالگندیک حس قیلرایدیم. ومملکتده گی آلتی إیل اؤتگن سرگذشلریم نینگ بعضی نقطه لریگه ینه قیترمن. تاشکینتده بیرإیل تیارلاوکورسینی اؤقیدیک.إیککینچی إیلیمیزایدی.آته-آنه نینگ دیدارینی کؤریشگه وطنگه باریب کیلدیدیک....کیچیکیب راق باریبمن تاشکینتگه. اؤشه کونی ایرته سی لینن نامیده گی تاشکینت دولت اونویرسیتیسی نینگ، اؤزبیک تیلی وادبیّاتی فاکولته سیگه اؤقیشگه کیردیم.
دوامی بار.
+
نوشته شده در Wed 11 Feb 2009
ساعت 4 AM
توسط ز. إیشانچ
|
زهرا إیشانچ
ایسته لیکلریم
انقلاب.آغیر زمانلر باشلنگن ایدی اؤشنده.توغیلگن یورتیم سرپلدن شبرغانگه کؤچیب کیلدیک.باشقه لر قطاری بیزنی هم بو آسایشته شهر اؤزی بغریگه آلدی. اؤن إیککینچی صنفنی بیتتیرسم-ده،اؤقیشنی دوام ایتتریشگه امکان بؤلمه دی. بیر یریم أیلچه تفحصاتده محاسب بؤلیب إیشگه کیردیم.یازنینگ قیزیگن کونلری ایدی. همشه گیدیک، توشلیک قیلگنی إیشخانه دن اویگه باریب کیلدیم.شعبه گه کیریشیم بیلن اؤرتاقلریم(دوگانه)مینی تبریک لشه باشله دیلر.اؤزیم هم بیلمه دیم گپ نیمه حقده باره یاتگنینی.
- نیمه نی تبریکله ی سیزلر اؤزی،- دیه سؤره دیم اولردن.
- سوینچی بیرسنگ ائته میز،- دییشدی دوگانه لریم.
- خوب،- دیدیم اولرگه.
- سیزلرگه بورس کیلیبدی،- دییدی دوگانه لریمدن بیری.
اوّلیگه اؤرتاغیم نینگ سؤزیگه إیشانمی.
- هزیلله شمه دیدیم،- هیجان باسگن بیرحالتده.
بو گپ راست بؤلیب چیقدی،جوده سیویندیم.بو خبر مین اوچون کوتیلمه گن ینگیلیک بؤلدی. چیت ایلگه باریب اؤقیب کیلیشنی کیم هم إیسته میدی،- دییسیز.بورسگه کیتیش اوچون تیارگرلیکلرنی کؤره باشله دیک. شبرغاندن مزارشریفگچه ییتیب باریش نینگ اؤزی باشنی کونده گه قؤییش بیلن برابر. تیمورکده هرکون اوغانلریؤل تؤسیب سرویسلرنی، کتته یوک موترلرینی یاندیریشه دی. قنچه- قنچه آدملربو آره ده نابود بؤلیب کیتگنلر.سرویسده سفر قیلیش نینگ علاجی بؤلمه دی. آخری شبرغاندن کابلگه اوچیب کیتدیک. کابلگه ییتیب بارگچ،پولی تیخنیک انستیتوتیده جایلشدیک.مملکت نینگ باشقه ولایتلریدن هم بورسگه آلینگنلر یتیب کیلیشدی.هممه سی بؤلیب قیز-اؤغل باله لر قیرق کیشی بؤلدیک. پولی تیخنیک یاتاقخانه سیده إیککی آی قالیب کیتدیک.شو مدتده دوسیه لرآچیلدی،وزارتخانه لرگه قتنه ب،کاغذ لر هم تؤلدیریلدی و طبی کؤریکدن اؤتیک. بیزدوگانه لر جمع بؤلیشیب، آنده-سانده شهرگه چیقب توراردیک.کابل دیک گاوجوم شهرده اعیالر-قیز باله لرنینگ یوریش –توریش لری ملال.شهر باله لرینینگ قیزلرگه تیگه جاغلیگی،شوملیگی وگپ آتیشلری حقیده یاتاقخانه ده قیزلر آره سیده گورینگ بؤلردی. بیر کونی اؤرتاقلریمیز بیلن شهر ائله نیشگه چیقدیک.دوکانلر آلدیدن اؤته یاتیب کوتیلمه گن واقعه گه دوچ کیلدیک.نی تیل بیلن ائتی که، اؤرتاغیم شاه صنم قاپقانگه توشگندیک کیله پؤچاغیگه تایب أیقیلدی. وضعیتنی تماشاه قیلیب تورگن باله لر قیت-قیتله شیب کولیشدیلر. کابل کؤچه لریده اؤرسلر نظارت پستلری قوریب،تانکلر،قوراللی ساقچیلرواسطه سیده شهرنی حمایه قیلیب توریشر،حزبیلربؤلسه،کابل چهارراه لرده اؤتگن- قیتگنلردن حجّت سؤره ب تلاشی قیلیب اؤتیرگن کونلرایدی.ایریم أیگیتلرنی جیغیلله تیب موترلرگه باسیب جبهه لرگه جؤنه تردی.اوروش ماجرالرگه قره می، آدملراؤزکونده لیک إیش- یومیشلری بیلن بند ایدی. پایتختده حیات موج اوره دی.آخری شورویگه اؤقیشگه کیتر بؤلدیک.1982 -إینچی أیلی ،أیگیرمنچی میزان پنجشنبه کونی کابل خلق ارا طیاره قؤنلغه سیدن اوچه یاتگن آنلرده،کیم نینگ قیسی جمهوریتگه اوچییب کیتیشی اعلان قیلیندی.مینی اؤزبیکستان آب-دانه سی تارتگن ایکن.دوامنی کیلگن جاییدن اؤقیب بارینگ.
۲۰۰۹/۰۱/۲۵
کانادا
+
نوشته شده در Tue 27 Jan 2009
ساعت 5 AM
توسط ز. إیشانچ
|


text:
"بیرلیک"ین دونیا آنا دیلی گونو موناسیبتی ایله – 2015، بیاناتی
اوشاق لارین یاشامینین ایلک گونلریندن اؤره نمه یه چالیشان دیل، عؤمور بویو اونلارین حیاتی نین آیریلماز بیر بؤلومو اولموشدور. دیل اوشاقلار لا آنالارین، آتالارین و چئوره نین آراسیندان بیر اؤنملی باغ اولموشدور. دیل اینسانین ایلک گونلردن، یاشامین سون آنلارینا قدر اونون حیسسیاتین، سئوینجین، هیجانین و بیلیمی نین سونولاماسینا چوخ جیددی بیر واسیطه اولموشدور. آنا دیلی اوشاغین حیاتیندا بو دانیلماز رولونا باخمییاراق، گئری قالمیش اؤلکه لرده استبداد و سؤمورگه چی دئولت لرین طرفیندن چوخ آغیر باسقییا معروض قالمیشدیرلار. او اؤلکه لرده حاکیم میللتین دیلی، محکوم میللت لرین دیللرینین یئرینه قویولموش و بو واسیطه ایله غیرحاکم دیللر آیریسئچگی لیه، تحریفه و حتی او دیللرین اینکار اولماسینا سبب اولموشدور.
ایران دئولتی (پهلوی لر سلاله سی و بوگون ایسلام جمهوروسو)، سون 90 ایلده اینانیلماز بیر فورمادا، غیرفارس دیللری او جمله دن "تورک" دیلینی شیدتلی بیر واسیطه ایله باسقی و آیری سئچگی لیه معروض قویمدشدور. میلیونلارجا اوشاق آزربایجان دا و ایرانین باشقا بؤلگه لرینده اؤز آنا دیلینده تحصیل آلماق حاقینیدان محروم قالمیشدیلار. ایران دئولتی نین گئچمیش تحصیل ناظیری حمید رضا بئی حاجی بابایی دئیر کی ایرانین تامام مکتب لریندن اولان اؤرنجی لرین یوزده 70ی غیرفارس اوشاقلاردان تشکیل اولونور. بو او دئمکدیر کی ایران دا یاشایان اوشاقلارین 70% آنا دیلینده تحصیل آلابیلمیرلر و بو اؤلکه ده مدنیت (فرهنگ) بودجه سی نین 100% یالنیز اؤلکه ده یاشایان اوشاقلارین 30% دیللرینین اینکیشافینا صرف اولونور.
بو آچی دان، هر ایل فورالین 21ین آنا دیلینین آغیرلاماسی ، "دونیا آنا دیلی گونو" آدلاندیرماسی، بیر طرفدن "آنا دیل لرینین اؤنمی" و بیر باشقا طرفدن "سؤمورگه چی دئولت لرین باسقی سیاستینه معروض قالان دیللره ده یر وئرمه دن" قایناقلانیر. فورالین 21ی، دونیا آنا دیلی گؤنو گونئی آزربایجان دا و ایرانین هر بیر بوجاقیندا یاشایان تورک اوشاقلارینا دا اونلارین دیللرینین اؤنم سه مه و آغیرلاماسی جیددی بیر اؤنم داشییر. بلکه ائله بو آچیدان دا ایندیه قدر ایران دئولتی "دونیا آن دیلی گونو"نو طنطنه لی گئچیرمه سینه قارشی دیر.
بوگون، گونئی آزربایجان دا و ایرانین هر بؤلگه سینده، غیرفارس اوشاقلارین، آنا دیلینده تحصیل آلماق حاقی یوخ، بلکه "دونیا آنا دیلی گونون" آغیرلاماق و سمینار گئچیرمک ایران دئولتی نین دیللره قارشی ایرقیچی سیاستینه اویقون گلمیر. ائله بونا گؤره ده سون گونلرده آزربایجانین مدنی فعالاری "دونیا آنا دیلی گونونو قوتلاماق موجوویزین ایران دئولتیندن آلماق" اوچون بیر کامپانیا آپاریرلار.
بیرلیک، بین الخالق حقوقا و او جمله دن دونیا آنا دیلی حاققی بیاننامه سینه دایاناراق، آنا دیلین ده تحصیل آلماق حاقینی، گونئی آزربایجان دا و ایران چاپین دا یاشییان تورک اینسانی نین دوغال حاققی تانیر و بو حاققی الده ائتمک و ایران دا آنا دیلینده تحصیل ائتمک حاققیندا عمومی افکار یارالتماق اوچون "دونیا آنا دیلی گونو"نون هر نه قدر طنطنه لی و گئنیش آغیرلاماغینین طرفداریدیر.
بیرلیک
2015-02-13
قایناقلار:
1-ایران ین گئچمیش تحصیل ناظیری حمید رضا حاجی بابایی دئیر کی، ایرانین تامام مکتب لرینده اولان اوشاقلارین 70% غیرفارس دیرلار.
http://www.edunews.ir/index.php?view&sid=23573


text:
موضوعات : ساغلیق
قان سیزلیق
قانسیزلیق(کم خونی) یا آنمی آدی یونانلی (anaemia) سؤزجوگوندن گلیر کی قان سیزلیق آنلامیندادیر. آنمی (قان سیزلیق) توپلام قیرمیزی قان حجره سی /آل یووار/اریتروسیت (گلبولهای سرخ) سایینین آزالماسی و یا آل یووارلارین ایچینده کی هموگلوبین میقدارینین آزالماسی و یا هر ایکی سینین بیرلیکده اولماسی سونوجو اولان بیر خستهلیک دیر. آل یووارلارین…
روح ساغالتیجیلیقدا(پسیکوتراپی ده) اینجه لیکلر(۳)
بو یازینین اؤنجه کی بؤلوملرینی اوخوموش اولسانیز، بو بؤلومو داها یاخشی آنلایابیلرسیز بیرئیسل (فردی) روحون استروکترو: ۱- دوغوم اؤنجه سی شخصین بیرئی سل روح استروکتورو، آرخائیش و کلکتیو روح استروکتورونون اوستونده قورولموش بیر بیلگی سیستمی دیر. بیلگی سایار سیستمینده پروگراملارین اوپئریتینگ بیلگی سیستمینین اوستونده قورولدوغو ایله قیاسلاماق اولاغان دیر( ممکن…
دهری یاشلانماسینی(پیری پوست) نئجه گئجیکدیرک
دهرینیزی قوروماق اوچون، سادهجه قوروجو(محافظ) کرملرینه قوللانماغینیز(استفاده) یئترلی (کافی) دئییل،دهرینین بسلنمهسی (تغذیه) ایسه اؤنملیدیر.دهرینیزه بسین(مغذی) موادلاری یئتیرمک اوچون؛یاخشی بسلنمهیینیز گرکیر، اما بو بسین موادلار هانچی قیدالاردا(مواد غذایی) دولودور! گئنللیکله؛بیر ساغلام(سالم) و یومشاق جیلده (دهری) صاحیب اولماق ایستهییرسیزسه؛ گؤی گؤیهرنتیلر،مئیوهلر و تاخیللارا(حبوبات) قوللانماغینیز(استفاده)گرکیر. جیلد یاشلانماسینی (پیری پوست) نئجه(چگونه) گئجیکدیرمک(تاخیر)اولان یوللارینی بیلمک…
RUBY،یومورتالاما و عادت دؤنمینی قادینلاردا کونترول ائدن اپلیکیشن
“GLW“شیرکتی یئنیلیکده، دوغورقانلیغی(باروری) کونترول ائتمک اوچون؛”روبی” آدلی بیر یازیلیم(نرم افزار) یایینلاییبدیر. قادینلار، روبی یازیلیمینا قوللاناراق؛ یومورتالاما(تخمک گذاری) و عادت دؤنگوسو(چرخه قاعده گی) گونلرینی نیگرانسیز و یوخاری دیققتله تعقیب ائدهبیلرلر. روبی، دوغورقانلیق کونترول یازیلیمینی موبایلینیزده یوکلهدیکدن(باگذاری) سونرا ایستهنیلهن بیلگیلری یازین، روبی سیزین وئردیگینیز بیلگیلره دایاناراق؛دوغورقانلیق گون لرینیزی دیققتله سیزه خاطیرلاداجاقدیر.دئمهلیدیر؛ بو یازیلیمدا،عادت گونلری…


text:
حیاتین ایلك و سون آنلامی سئوگیدیر
رعنا خانیم زارع ایله بیر چایلیق صؤحبت
رعنا زارع: حیاتین ایلك و سون آنلامی سئوگیدیر
دانیشیق آپاران: حسین واحدی
1367بایرام درگیسی- –جی گونش ایلینین آبان [قیروو] آییندا، قارلی بیرگونده، قوجامان تبریزده دونیایا گؤز آچدی. عائلهنین 5جی اوشاغی اولوب, سسسیز بیر اوشاقلیق عالمینده بویا-باشا چاتماغا آددیم آتدی. اؤزو دئییر:
" اوشاق اولا بیلمهدیم چوخ. اؤزومدن بیر تصویر یادیمدا قالسا اوشاقلیقدان، اودا كیپریك چالمادان باخماق، سوسماق اولدو".
شعری، یاشاییشی عشق ایله برابر بیلهن شاعر، گؤزل بیر دوشونجهلر ایله شعرلرینی دیلیمیزه اتحاف ائدیر. بیر چایلیق صؤحبتیمیز اولوب عزیز شاعرهمیز رعنا خانیم زارع ایله بویورون اوخویون.
1. شعره نئجه باشلادینیز؟
دئمك اولار شعر منی باشلاتدی و بیر زامان گؤردوم یازیرام. پیس یاخشی یادیمدا دئییل، یازماغیم یادیما گلیر آنجاق. سونرا منی شعر بؤیودوب اولوب ایندی.
2. هانسی شاعیرلر، مکتبلر سیزده تاثیر قویوب؟
ذاتاً، فیكریمجه هر تورك یازار یا شاعیرین یولو اؤنجه شهریاردان كئچیب. هر شعری اوخویارام، آنجاق واسواسیم وار شعیر سئومكده. محمدرضا لوایی منجه تام منیم شعر آنلامیمین یاخشی اؤرنهیی دی. سهراب، نیما و اخوان، بونلار بئینیمی بسلهین شاعیرلر اولوبلار ایللرجه. ایندیسه اورهك اوخشایان هر شاعری سئویرم.
3. شعرده نهیین دالیسیجاسینیز؟
شعرده تام الله لمس ائده بیلن قونولار، اؤرنهیین یوخسوللوق، زوراكی باش اهیمك، دینمهمك، بشرین روح آزادلیغی كیمی قونولار منی ماراقلاندیریر و چالیشیرام شعرلریم هامینین گؤروب و لمس ائده بیلدییی فضالاری یارادیب سونام.
4. سیزجه شعر، شاعری یاشادیر یوخسا شاعر، شعری؟
البته كی شعردیر شاعیری یاشادان، اینسانلیغا یاخینلادان و اونو دورولاندیران!
5. سیزین شعرلرینیزده کیملیک موضوعلاری داها چوخ گؤزه دهییر، بودا سیزین سئویملی اولدوغونوزدا تاثیر قویور بونو نئجه دهیرلندیریرسینیز؟
هرنه چكیریك كیملیكدن دی.بیلمیرم یقین بو درد تام بیزیم دردیمیزدیر. اینسان جالیب بیر وارلیقدیر. دردین ائشیتدیكجه اورهیی دورولار سانكی!
6. شعر احوال روحیهسی ایله یاشاماق عادی یاشاییشینیزدا نئجه گؤرونور؟ یاخینلارینیزین عکسالعملی نئجهدیر؟
شعرله یاشاماق بیراز چتیندی. شاعرلیك اینسانی الینده فیرفیرا كیمی اوینادیر! و گاهدان سئویملی، گاهدان دا سئویمسیز اینسانا چئویریر منی. تئز اوزولوب تئز اؤز تكلیییمه سیغیشارام، بودا چوخراق چئورمدهكی لری سینسیدر. البته توفاندان سونرا گهلن مهریبانچیلیغیم یاخشی دردیمه دهییر ، منی باغیشلاماقدان باشقا یوللاری یوخ!
7. شعرلرینیزین ایلک ائشیدهنی کیم اولور؟ خوشلاماسا همن شعری یاییرسینیز یوخسا سیلیب پوزورسونوز؟
شعرلریمی دوغال اولاراق حیات یولداشیم ائشیدر، سئومهسه قاشین آتار گؤیه، همن منده سیلیب آتارام. سئوسه باشین توغلایار بیلهرم سئودی و ا و شعر منله قالار.
8. ادبی چالیشمالارینیزدان بویورون.
91جی ایلده "بیر كامیون قورخو" آدلی كیتابیم ایشیق اوزو گؤردو. چوخراق درگیلرده میثال آفتاب آذربایجانین نئچه ساییسیندا، اولدوز درگیسی، باكینین قزئتهسینده، اورمونون آغری قزئتینده چاپ اولموش شعرلریم واردیر و بیر ایكی دانیشیق و احوالات اولوب.
9. منه ائله گلیر شعرسیز رعنا خانیمی تصور ائتمک اولماز؟ بونا گؤره فیکیرینیز نهدیر؟
شعیرسیز بیر رعنا... یوخ، اولاماز، اولماییب بیلیرمده اولاماز. دئدیم قاباقجا شعیردیر رعنانی رعنا ائدن، یاشادان.
10. گلهجک ایشلرینیزدن بیرآز آچیقلایین؟
ایكینجی كیتابیم مجوز یولوندادی. اومودوم وار یاخین زاماندا اوخوجولارین الینه چاتا. سئویلدیكجه یازماغا دوام ائدهجهیم سئویلمهسه تامام، عناد ائتمهم.
11. بو سؤزلری آچیقلایین:
رعنا زارع؟
سئوگی دولو...
آذربایجان؟
اؤلومسوز...
قوجامان تبریز؟
تبریز ... تبریز ... سؤزجوکلر آزدی...
اورمو گؤلو؟
گؤز یاشی...
آنا ایله آتا؟
نیسگیل...
آنا دیلی؟
اورهک آغریسی
شهریار؟
دوشونجه...
موسیقی؟
روحون لای-لایی
20. سون سؤزونوز؟
حیاتین ایلك و سون آنلامی، سئوگیدیر. هرنهیه آد وئرن، معنالاندیران، سئوگیدیر. سئوگیلریمیزدن گؤز اولماساق، اوچوب گئدر قاییدماز یوللارا. اورمو گؤلو كیمی... ساغ اولون مینتدارام بوتون اوخوجولاریما.
قایناق:
بایرام درگیسی، 51جی سایی – زنجان – 1393 قیش


text:
بیلیم ویدئونون بیرینجی کلیپی یایینلاندی/باورهای غلط در مورد ایدز به زبان ترکی!
باورهای غلط در مورد ایدز در ویدیویی به زبان ترکی
اولین ویدیویی آمورشی/علمی به زبان تُرکی آذربایجانی در ایران از سوی سایت بیلیم سسی تولید و در دسترس عموم قرار گرفت.
خوی کیدز: بیلیم ویدئونون بیرینجی کلیپی یایینلاندی.بیلیم ویدئو، بیلیم سسینین ویدئو قولو اولاراق؛ تورکجه کلیپلر یایینلایاجاق دیر.بیلیم ویدئونون ایلک ویدئوسو ایدزه گؤره دیر، بو ویدئودا، ایدز حاققیندا سؤیلهنتیلرین(شایعات) یانلیش اولدغو گؤستهریلهجکدیر. بیلیم سسی گوروهو، بیلیم ویدئو کلیبلرینه قوللاناراق؛ دیلمیزین بیلیمسل(علمی) اوزونو گؤستهرمک ایسته ییر.بیلیم ویدئو، نئچه اینجه صنعت گوروهون ایش بیرلییین سونوجودور. بیرینجی ویدئونو آپارات ویدیو ایشتیراک سایتی ائندیره و باخا بیلرسینیز.


text:
موضوعات : اختراع
گؤرمز اینسانلارا سئویندیریجی خبر
بیلیم سسی – دونیادا ۲۸۵ میلیوندان چوخ گؤرمز اینسان یاشاییر. اونلارین یوزده ۹۵-ی کیتاب اوخویا بیلمیر. لاکین عنعنوی کیتابلارین یالنیز بیر فایزی بریل الیفباسی ایله درج ائدیلیب. “دوت” شیرکتی گؤرمه قابیلیتی محدود اینسانلارا کؤمک ائتمک مقصدیله همین آد-دا عاغیللی ساعات حاضرلاییب. ائلئکترون کیتاب اوخوماغا امکان وئرن قورغونون [دستگاهین] قیمتی ۳۰۰…
اردبیل بیلیم یوردونون دؤکتورو،”راجر تیلور” اؤدولونو قازاندی
دؤکتور ماندانا امیری “راجر تیلور” اؤدولونو قازاندی.دؤکتور ماندانا امیری اردبیلین محققی بیلیم یوردونون(دانشگاه) شیمی قولونون اؤیرتیم اویهسی (عضو هیت علمی) اولاراق؛بیریتانیانین “راجر تیلور” اؤدولونو قازانا بیلدی. راجر تیللور اؤدولو (مدال) ۲۰۱۳ ایلیندن اینگیلیسین اوچ بیلیم مرکزین(مرکز علمی) طرفیندن “کربن” حاقدا دهیرلی آراشدیرمالاری (تحقیقات) اولان بیلیم آداملارینا سونولور.ماندانا امیری ، نئچه…
تئلسیز باغلانتیلاردا یئنیلیک؛
تئلسیز باغلانتیلاردا یئنیلیک؛ اینترنت تامیناتچیلاری، آشاغی فئرکانسلی UHF کاناللاریندان فایدالانماغا دوشونورلر. هیوستونون رایس بیلیمیوردونون مهندیسلری، تلویزیون گئنل یایینلاریندا ایشلنیلن UHF کانالییلا تئلسیز باغلانتی ایله ایلگی قورا بیلن بیرینجی آراجی (Device) دوزلتمیشلر. ۴۰۰ مگاهرتزدن ۷۰۰ مگاهرتزه قدر بیچیمه ‘Super Wi-Fi’ آدی وئریلیب، ندنیده بینالارین دووارلاریندان سووشوب ایچری کئچمک و اوزاق…
«کنیا»دا تاسارلاندی «آمریکا»دا چیخاردیلاجاق
ترسینه چوخ آلیشمیشیق. اگر بیر آراج{دستگاه، وسیله} «آمریکا»دا تاسارلانیب{طراحی اولونوب، گلیشدیریلیب}، «کنیا»دا چیخسایدی بئله ماراقلاندیرمازدی. آما «کنیا»دا گلیشدیریلیب، «آمریکا»دا چیخان بیر آراج، ایستر ایستهمز ماراقلاندیریجیدیر. «BRCK» آدلی بو سیرادیشی{غیر عادی} آراج، موبایل اوچون بیر اینترنت روتریدیر{ساغلاییجی، تأمین ائدن}. وب باغلانتیسینی ۳ فرقلی یؤنتمله ساغلاییر{تأمین ائدیر}: Ethernet سیمی ایله Wi-fi سیمسیز…


text:
“بیرتونز” دیلیمیزین موسیقی سسی
بیرتونز تحلیلی-خبری وئبسایتی اولاراق آذربایجان موسیقی خبرلرینی یایینلایان بیر مرکزدیر. بو وئبسایت یئنی خبرلری، موسیقی لری،ویدئولاری و کانسئرت رئپورلاری ایله گونجللهنیر.
بیرتونز مودورونون وئردییی بیلگی لره گؤره؛ بو وئبسایتین ایلک آماجی تورکجه موسیقیلری یایینلاماق وصنعتکارلارا دستک اولماقدیر.دئمهلیدیر؛ بیر تونز سایتی گلهجکده چئشیدلی دیللری دستکلهمک له، آذربایجان موسیقیسینی دونیایا تانیتدیرماغا چالیشاجاق دیر.بیرتونز سایتیندا دونیا موسیقیسینی آختاریب ،دینلهییب و ائندیره بیلرسینیز.آرتیرمالیدیر؛ بیرتونز تورکجه موسیقی رادیوسو هر نئچه واختدان بیر یایینلانیر .


text:
محبوس آتا Məhbus ata - Aydın Canıyev
محبوس آتا Məhbus ata
یازار: آیدین
جانییئو yazar: Aydın Canıyev
کؤچورن: حسین واحدی köçürən: Hüseyn Vahidi
"وورونوک” شهرکناری بولوارلا پارالئل [موازی] یول ایله ایرهلیلهییردی. ایرهلیلهییردی دئمک ده اولماز، "آددیم-آددیم” قاباغا گئدیردی. پارک آبادلاشدیریلیردی، یولدا تمیر ایشلری آپاریلیردی. یایین جیرهاجیریندا محبوسلار بالاجا بیر گؤزلوکدن اطرافا باخماق اوچون بیر-بیرینی عوضلهییردیلر. اؤزل دوستاق اییی سککیز آچارلا باغلی بو مینیتورمنی باشینا آلمیشدی.
هله اوچ یوز کیلومئتر یول گئدسیدیلر. گؤزلوکدن چکن آزادلیق جاذبهسی و خوشبختلیک گؤرونتولری محبوسلاری ویجدانییلا اوز-اوزه قویموشدو: کیمی ائتدیگینین جنایت اولدوغونون فرقیندیدی، کیمی دوغرو آددیم آتدیغی امینلیگینده... اما هله، هره اؤز حسابینی اؤز ایچینده چکیردی.
آذرین بئینینده بیر جمله کؤهنه پاتئفون والی کیمی فیرلانیردی: "حیات آدامی باشینداکی پاپاغی قورویاندا بئله باغیشلامیر”.
بو سؤزلری اونا اون دؤرد ایل حبسده یاتمیش بیر کیشی سؤیلمیشدی.
غیرتینین قوربانینا چئوریلمیش، اون دؤرد بیچاق ضربهسینه اون دؤرد ایل محبس حیاتی سورموش قاتل سووئت [شوروی] دؤنمیندکی جینایتیندن دانیشیردی: "او اون دؤرد ایلده هر گون منی اینجیدیب، ثبوت ائتدیلر، من "اُوغراش”ام. تورمهدن چیخاندا گون اوزو گؤرمهین خانیمیمین تندیرده چؤرک بیشیرمکدن اوزو قاپقارا قارالمیشدی، قیزیم آتاسیز گلین کؤچموشدو، اوغلوم آتاسیز بؤیوموشدو...”
بونونلا دا اونا - آیریسینین ناموسو اوستونده ووروشموش آذره دئمک ایستهمیشدی، گرک باش قوشمایایدین. تانیمادیغین یاد بیر قیزجیغازا گؤره اؤز قیزینی تک بوراخماق مجبوریتینده قالمایایدین.
بونو اونا چوخلاری سؤیلمیشدی، اما ندنسه بو کئچمیش دوستاغین سؤزلری داها چوخ یادیندا قالمیشدی.
بلکه ده، ائله بلکهسیز ده، اونونچون دانیشمیشدیلار، ایستهمهمیشدیلر داها بیر ائو باشسیز قالسین، داها بیر قادین تندیرده چؤرک بیشیرمکدن قارالیب بالاسینی اوزوآغ ساخلاسین، داها بیر قیز آتاسیز گلین کؤچسون، داها بیر اوغول آتاسیز بؤیوسون، آتا دیری اولا-اولا... اون دؤرد ایل مؤهنتله دؤیونمهیه، چیرپینماغا غیرتی چاتان بیر اورک صاحبینین "ناحاق باش قوشموسان” دئمهیی ائله-بئله مسئله دئییلدی.
پنجرهدن باخماق نؤوبهسی آذره چاتمیشدی. آما امتنا ائلهدی، هئچ نه دئمهدی (نئچه واختدی هئچ نه دانیشمیردی)، سادهجه، باشینی بولادی. نه بولواری، نه دونیا ایشیغینی، نه هر شئیدن خبرسیز ساکت-ساکت دالغالانان بایراغی گؤرمک ایستهییردی.
ایکی گوندن سونرا تزهجه عالی مکتبه داخل اولموش قیزی رایوندان باکییا گلهجکدی. اوخوماغا.
او، قیزینین یانیندا اولمایاجاقدی. ایلک درس گونو مکتبه آپارا، ایلک هفتهسونو بولوارا گزمهیه چیخارا بیلمهیهجکدی. اؤز باشینداکی پاپاغی قورویاندا بئله آدامی باغیشلامایان حیات، اؤزگه پاپاغینی قورودوغو اوچون اونونلا نئجه داوراناجاقدی، گؤرهسن، اونا حیاتی نئچه ایله باشا سالاجاقدی، جزا بیر یانا اونو - هله ده اؤزونو گوناهکار سایمایان بو "گوناهکار”ی پئشمان ائدجکدیمی، هانسیسا بیرینی حاق یولوندان دؤندریب، "گرک باش قوشمایایدین” دئیهجک قدر سیندیراجاقدیمی؟
آخی "ایچری”دکی آدامین چؤلدکی حیاتدان قورخوسو تأثیر امکانلارینین صفر اولماسیندان یانادی.
آخی اینسان گوجلرینی ایتیرنده عاجزلشیر.
آخی اینسانین حاق یولوندا فداکارلیغینین دا سرحدلری وار.
بیر سؤزله، پئشمان اولاجاقدیمی؟ ایتیردیکلری خلاص ائتدیگی او بالاجا قیزجیغازین حیاتیندان باهامی اولاجاقدی؟
بلکه ده هه. بلکه ده یوخ...


text:
شعر زیر اثر استاد حیدر عباسی (باریشماز) با مضمون عاشورا از کتاب تعلیمات انور آقای مهدی اکبری انتخاب شده است.
عاشورا
مناعت ذیروهسینده بسلهنن عنقادیر عاشورا
دؤشوندن طورلار باش قالدیران عنقادیر عاشورا
او زامان کی قانایچنلر ایکیلیک آتشین یئللهر
گرکدیر یئللره قاتسین ایکیلیک آتشین یئللر
اؤلوم میدانینی بیلسین شرافت بستری ائللر
عدالت نعشینین اوسته قوپان غوغادیر عاشورا
بو گون عذرای حریت عدالتله ائدر وصلت
عدالت بسلهنن یئرده دایانامماز قاچار ذلت
یاریلار ظلمتین باغری، ایشیقدان کام آلار ملت
شهادت بویلوسون دوغدورماغا لعیادیر عاشورا
یارارسیزلار او زامان کی تاپار دیرناق سورر فرمان
شرف مرزین قوروماقایچون چاغیرار بیزلری جانان
شهادت بیر قاتی یایدیر شیرین جانلار اونا پیکان
قوچاقلیق کلمهسینده گیزلنن معنادیر عاشورا
اوستاد حیدر عباسی ( باریشماز )
منبع : تعلیمات انور / مؤلف مهدی اکبری. – تهران: مؤسسه نشر هما، 1378


text:
چوخ یاخیندا یاییلاجاق: یابانچی
یاخیندا یاییلاجاق؛
آلبئرت کامونون "یابانچی" آدیندا رومانی، تورکجه ترجمهسیله یاخیندا یاییلاجاق
تورکجهیه چئویرن: حسین واحدی
یایینائوی: بوتا - اورمیه
Yaxında yayılacaq
Yabançı
Albert Kamyu
Türkcəyə çevirən: Hüseyn Vahidi
آنتون چئخوو ایله یادیگارلیق شکیل
آنتون چئخوو ایله یادیگارلیق شکیل
یازان: حسین واحدی
بیلگیسایار ایکی دفعه دینق-دینق ائتمکله، بیلدیم یئنه ده بیر ساعات قورتولدو. مانیتورون قیراغینداکی ساعاتا باخدیم. گئجه ساعات بیر ایدی. کؤچورمه هله یاری اولمامیشدی. “دیل بلاسی*” منه، ” گؤز بلاسی” اولموشدو.
بیری یوخدو دئسین، گئجهنین بو واختیندا سن فیلان سایتدان بو حیکایهنی گؤرمهسیدن نه اولاردی؟، _ اؤز- اؤزمله دئدیم.
آنجاق حیکایه دونیامیزا یئنی بیر حیکایه آرتیریم دئیه دایانمادان آنتون چئخوون اون ایللرجه بوندان اؤنجه یازدیغی حیکایهسینی حاضیرلاییب قورتارماغا ماراقلی ایدیم.
حیکایهنین آردی ...
عادی بیر آدام
عادی بیر آدام
تورکجهیه چئویریب حاضیرلایان: حسین واحدی
فرانس کافکا*، 1883-جو ایلده بیر آلمانلی عایلهده پراق شهرینده دونیایا گلدی. فرانس عایلهنین ایلکین اوشاغی ایدی. ایکی قارداشی، یئددی یاشلارینا یئتیشمهمیش دونیادان گئتمیشدیلر. اوچ باجیسی ایسه نئچه ایللر سونرا ایکینجی دونیا ساواشینین اؤلوم کمپلرینده اؤلدورولدولر. کافکانین آتاسی چوخ مذهبی و جدی ایدی. اونون بو اخلاقی آتا-بالا آراسیندا بؤیوک اختلافلارا نهدن اولدو. البته بو جدیلییی کافکانین اثرلرینده ده گؤرمک اولور.
یازینین آردی ...
ژاپونلو یازیچی هاروکی موراکامی
ژاپونلو یازیچی هاروکی موراکامی
Yaponiyalı yazıçı Haruki Murakami
حاضیرلایان: حسین واحدی
hazırlayan: Hüseyn Vahidi
هاروکی موراکامی* 1949-جو ایلده ژانویه آیینین 12سینده کییوتو شهرینده دونیایا گلمیشدیر. آتاسی بوتپرست کئشیش، آناسی ایسه ادبیات معلمی اولان هاروکی هله گنج یاشلاریندان بَری ادبیاتا مئیل گؤسترمیشدیر. اوشاقلیق دؤنهمینی اؤز اثرلرینده تئز-تئز عکس ائتدیرن یازیچی بیر چوخ مصاحبهلرینده اوشاقلیقدا آتا-آناسیندان اؤیرهندیگی گئرچکلرین اونون اوچون وازکئچیلمز اولدوغونو آچیقلامیشدیر. گنج هاروکی گنجلیگینین بؤیوک بیر بؤلومونو کوبئ [kobe] شهرینده کئچیرمیشدیر. توکییونون واسئدا بیلیمیوردونون ادبیات فاکولتهسینی بیتیرمیش یازیچی بیلیمیوردو ایللرینده اوسلوبیاتین [سبکتانیمانین] دَرین سیرلرینی اؤیرنمیش، چئشیدلی دوغما و خارجی اثرلردن رنگارنگ تصوراتلار آلمیشدیر. یازیچی گنج یاشلاریندان کیتابلارا، اؤزللیکله ده باتی [غرب] ادبیاتینا خصوصی مئیل گؤسترمیشدیر.
یازینین آردی ...
خیال پردهسی Xəyal pərdəsi
خیال پردهسی
یازار: محمدعلی ضیایی*
چئویرن: حسین واحدی
... قادین قیشیردی (بلکه ده من بئله گومان ائتمیشدیم) :
- دئدیم دا! سنه احتیاجیم یوخدو. مهیه من ائلییه بیلمهرم بو ایشی تکباشیما گؤرهم؟
تلهسیردیم، آما ماراقدان، آددیملاریم سارسیلدی. قادین، اوتوز قارلی فصیلی گؤرندن داها چوخ گنج ایدی. بوندان داها تئز یئنی چادیرا ایله دهییشه بیلهجهیی کؤهنه چادیراسینی، فرنگی قونداغین اوستونه چکمیشدی. سورتولموش پالچیقلی و دابانلی باشماقلارینی، جَمدهک کیمی یئرده سوروتلهییردی. کیشی اونا ساری آتیلیب، اوز-اوزهسینده دایاندی. ألینی قالدیردی و سانکی یئنیجه بیر مؤوضوعنو آنلاییبدیر دئیه یان یؤورهسینه باخدی. مندن سونرا بیر-ایکی نفر یولدان کئچن ده وار ایدی. یقین بیزیم اولماغیمیزین قرارینی دهییشمهیه یئترلی اولدوغو اوچون، ألینی یاواشجا قادینین چییینلرینه کیمی آشاغی ائندیریب، علاجسیزلیقلا دئدی:
حیکایهنین آردی ...
یاغیش آلتیندا پیشیک Yağış altında pişik
یاغیش آلتیندا پیشیک
یازار: ائرنئست هئمینگوئی
حاضیرلایان: حسین واحدی
مسافرخانادا ایکی آمئریکالی قالیردی. اوراداکیلاردان هئچ کیمی تانیمیردیلار. قالدیقلاری دنیز منظرهلی نؤمره ایکینجی مرتبهده ایدی. پنجرهدن پارک و ساواش قوربانلاری اوچون قویولموش آبیده گؤرونوردو. گؤز اوخشایان پارکا ایری[iri] خورما آغاجلاری، یاشیل اوتوراجاقلار بیر باشقا گؤزللیک وئریردی. یاخشی هاوا اولان کیمی هانسیسا رسام قولتوغوندا رساملیق تاختاسی ایله پارکا گلر، اوجا خورما آغاجلارا، مسافرخانایا، دنیزه تاماشا ائدر، اونلاری فیرچاسی ایله عکس ائتدیرمهیی سئوردی. ایتالیالیلار آبیدهنی گؤرمک اوچون اوزون یول گلیردیلر. بورونجدن دوزلدیلن هئیکل یاغیش آلتیندا پاریلداییردی. یاغیش یاغیر، داملالار پالما یارپاقلاریندان سوزولوردو. چینقیل یولدا سولار چوخورا آخیب گؤلمهچهلر دوزهلیردی. یاغیش آبیدهنین قارشیسینداکی بوش مئیدانچانی دؤیَجلهییردی. مئیدانین اوبیری طرفینده کافهنین قاپیسی آغزیندا قارسون دایانیب اطرافا تاماشا ائدیردی.
حیکایهنین آردی ...
گؤیده اولان ائی بیزیم آتامیز
گؤیده اولان ائی بیزیم آتامیز
یازار: لئاندرو اوروینا
چئویرن: حسین واحدی
چاووش، اوشاغین باجیسی ایله آناسینی سورغویا چکیردی، یوزباشی ایسه اوشاغین الیندن توتوب اؤزو ایله باشقا اوتاغا آپاردی.
"آتان هاردادیر؟" دئدی.
اوشاق دیل آلتی جاواب وئردی: گؤیه گئدیبدیر.
یوزباشی حئیرانلیقلا سوروشدو: نمنه؟! اؤلوب؟!
اوشاق، "یوخ. هر گئجه گؤیدن آشاغی گلیب، بیزله شام ییئیر.» دئدی.
یوزباشی، گؤزلرین دولاندیریب تاواندا بیر قاپیجیغی گؤردو.
***
سؤزلوک:
چاووش: گروهبان
یوزباشی: سروان
حئیران: تعجب
تاوان: سقف
قاپیجیق: دریچه/دربچه