text:
یاجوج و ماجوج
یاجوج وماجوج (عربجه: يَأْجُوج وَ مَأْجُوج؛ عبرانیجه: גּוֹג וּמָגוֹג Ye'cûc ve Me'cûc) ابراهیمی دینلرین قایناقلاریندا آدی کئچن بیر توپلولوق. ایسلامی قایناقلار اساسیندا ذوالقرنین دؤنهمينده اورتايا چيخان و قیامتین قوپماسينا ياخين زاماندا ظهور ائدهرک يئراوزونده فساد ائدهجک اولان توپلولوق.[۱]
یأجوج مأجوج اسلامی روایتلرده[دَییشدیر]
روایته گؤره، یافثین نسلیندن اولان ایکی طایفانین آدی، بو طایفالارین آداملاری بست بوی و دؤیوشکن اولموشلار. احتمالا گؤره، چین سدی اونلارین هوجومونون قارشیسینی آلماق اۆچون چکیلمیشدیر. بعضی تاریخچیلر بونلارین مغول و تاتار اولدوغونو ایدعا ائدیرلر.
قرآن اساسیندا ذو القرنین (احتمالا گوره اسکندر یا هوجینگ یا منذر بن سما یا یمنین بیر شاهیدیر) بو مردمون هوجومنین قاباقین الماق چون، دمیردن بیر مهره چکیب دور.[۲]
وحی اساسیندا -که یالان و خطا اونا یولی یوخدور- بو بیوک خالق، عالمین قوزپی طرفینده (شیمال) چینین تا اطلس دریاسینی قدر یالمیشلار. چون که قرآن ذوالقرنینون گونیئه سفر ائتدیگینی اشاره ادیب.[۳] و دمیر سدی گورجیستان و قفقاز داغلارینین آراسیندا قرار تاپیب دور. بوتون تاریخچیلر یأجوج و مأجوج تورکلرین (مغول) اجدادی بیلیر که تاریخدا هون یا اسکیت (سکا) یا موغول تانینیرلار. ذوالقرنین کوروش اولما تئوریسی دوغرو اولسا، اسکیتلرین (سکا و ماساگات)، تورک اولماسی قطعی بیر مسأله اولار؛ چونکی ذوالقرنین او قومون قاباقین آلماق اۆچون سد دوزلتدی.
یأجوج و مأجوج، قیامت چاغی[دَییشدیر]
روایات اساسیندا بو قوم، دمیر سدی سنان و آرادان گئدندن سونرا، فسادلاری یئر اوزنده آپارماقی چون بوتون عالمه هوجوم ادئیب. اوقدر بو ساوشی داوم ائدهجکلر تا زمین ظلمنن دولاجاق. او وقت عالم قورتاریجیسی (منجیسی)نین ظهور چاغی دیر. اگر پانفارسلارون سوزی دوغری دور و سکالار ایرانلی قوم حساب اولونور، بتون ایران تیار قوملار (کئچمیشده و گلجکده) چوخ بیر فسادلی و منفی قوم دولار که تانری قران کیتابیندا اونلارا لعنت کوستریر.
قایناق[دَییشدیر]
- ^ تورکیه دیانت وقفی ایسلام انسایکلوپئدیاسی// ایلیاس چلبی، یأجوج مأجوج، تورکیه: ۲۰۱۳، جیلد۴۳، ص۳۷۳-۳۷۵.
- ^ (سورهٔ کهف، آیهٔ ۸۳ تا ۹۸)
- ^ محمدعجم. «ترجمه مقاله دکتر النمر "سردرگمی علمای اسلام در مورد ذوالقرنین و رمز گشایی آن توسط عبدالکلام (۲)». ۱۳۸۶. ۱۳.


c: text/html

text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
Gündəlik namazların sayı üçdür...Mömin bu üç namazdan birini seçməkdə tamamilə azaddır, lakin onlardan hər hansı birini qılmağa borcludur و bu namazları onları müşayiərıqılıq.
نمازلا اِلَقَدار ایشلدیلِن “سَهِر”، “گونورتا” و “آکسام” اگر ایفایلرینین مناسی مووافیق اولارق، گُنچِگزاندان ساعت در ایکیه دِک، ساعت بر ایکیدکِنِدِرکی گِنِدِکِنِدِرک.
گونده بیر دهف گون اورتاسیندا قیلمالی
ای منیم اللهیم، سِنی تنیماق و سَنِه ایباد اتمک وچون منی یاراتدیغینا شهادت وریرهم. بو آندا اؤز آیزلییمه و سئنین قؤدرتینه، اوز زئیفلییم و سئنین قوووتین، اوز فقیرلیییم و سئنین زنگینلییین ورئهادم. Səndən başqa Allah yoxdur. Sən Əzəmətli و Qəyyumsan.
-بهاءالله

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mohammad-Hossein Shahriar
محمد حسین شهریار
___________________
باشی طوفانلی سهندیم.ه
باشدا حیدر بابا تک قارلا – قیروولا قاریشیب سان ،ه
سؤن ایپک تئللی بولود لارلا افقدا ساریشیب سان ،ه
ساواشارکن باریشیب سان.ه
گؤیدن الهام آلالی سِئرّی سماواته دئیه رسن ،ه
هله آغ کورکی بورون ، یازدایاشیل دؤن دا گئیه رسن ،ه
قؤرادان حالوا یئیه رسن.ه
دؤشلرونده صونالار سینه سی تک شوخ ممه لرده ،ه
نه شیرین چشمه لرین وار.ه
اؤ یاشیل تئللری ، یئل هؤرمه ده آینالی سحرده ،ه
عشوه لی ائشمه لرین وار.ه
قؤی یاغیش یاغسادا یاغسین ،ه
سئل اؤلوب آخسادا آخسین ،ه
یانلاروندا دره لروار ،ه
قؤی قلمقا شلارین اوچسون فره لرله، هامی باخسین ،ه
دؤشلرونده هئره لروار ،ه
اؤ ، اتک لرده نه قیزلار یاناغی لاله لرین وار ،ه
قوزولار اؤتلایاراق ، نی ده نه خؤش ناله لرین وار ،ه
آی کیمی هاله لرین وار.ه
گول چیچکدن بزه ننده ، نه گلین لر کیمی نازین ،ه
یئل اسنده اؤ سولاردا نه ده رین راز-نیازسن ،ه
اؤینایارگوللو قوتازین.ه
تیتره ییر ساز تئلی تک شاخه لرین چایدا- چمنده ،ه
یئل اؤ تئللرده گزه نده ، نه کؤراؤغلی چالی سازین ،ه
اؤرده گون خلوت ائدیب گؤلده پری لرله چیمنده ،ه
قؤل- قاناددان اؤنا آغ حوله آچار غمزه لی قازین .ه
قیش گئده ر ، قؤی گله یازین.ه
هله نؤروز گولی وار ، قار چیچگین وار ، گله جکلر ،ه
سئل – یاغیشدا یویونارکن ده گونش له گوله جکلر ،ه
اؤزلرین تئز سیله جکلر.ه
قیشدا کهلیک هوسی له ، چؤله قاچدیقجا جوانلار.ه
قاردا قاقیلدایاراق نازلی قلمقاشلارین اؤلسون!ه
یاز ، اؤدؤشلرده ناهار منده سین آچدیقجا چؤبانلار ،ه
بؤللی ، سودلی سورولر ، دادلی قاووتماشلارین اؤلسون!ه
آد آلیب سندن اؤ شاعر کی ، سن اؤندان آد آلارسان ،ه
اؤنا هر داد وئره سن ، یوز اؤ مقابل داد آلارسان ،ه
تاریدان هر زاد آلارسان.ه
آداش اؤلدوقدا ، سن اؤنلا ، داها آرتین اوجالارسان ،ه
باش اوجالدیقجا دماوند داغیندان باج آلارسان ،ه
شئر الیندن تاج آلارسان!ه
اؤردا شعرین ، ادبین شاه داغیدیر ، شانلی سهندی ،ه
اؤردا سن تک ، آتار اولدوزلارا شعریله کمندی ،ه
اؤردا سیمرغ دن آلماقدادی فندی ،ه
شعر یازاندا قلمیندن باخاسان دُر سپه لندی ،ه
سانکی اولدوزلار الندی ،ه
سؤز دئینده گؤروسن قاتدی گولی ، پسته نی قندی ،ه
یاشاسین شاعر افندی!ه
اؤ نه شاعر ، کی داغین وصفینه مصداق اؤنی گؤردوم ،ه
من سنون تک اوجالیق مشقینه مشّاق اؤنی گؤردوم ،ه
عشقه ، عشق اهلینه مشتاق اؤنی گؤردوم .ه
اؤ نه شاعر ، کی خیال مرکبینه شووشیغایاندا ،ه
اؤ نهنگ آت آیاغین تؤزلی بولودلاردا قؤیاندا ،ه
لوله لنمکده دی یئر – گؤی ، نئجه طومار ساریاندا ،ه
گؤره جکسن اؤ زماندا :ه
نه زمان وارسا ، مکان وارسا کسیب بیچدی بیر آندا ،ه
کئچه جکلر ، نه بویاندا ، نه اؤیاندا ،ه
نه بیلیم قالدی هایاندا؟ه
باخ نه حرمت وار اؤنون ئؤز دئمیشی توک پاپاغیندا ،ه
شعرینین تاجی اگیلمیش باشی دورموش قاباغیندا ،ه
باشینا ساوریلان اینجی ، چاریق اؤلموش آیاغیندا ،ه
وحی دیر شعری ، ملک لردی پئچیلدیر قولاغیندا.ه
شهدی وار بال دؤداغیندا.ه
اؤدا داغلار کیمی شأنینده نه یازسام یاراشاندیر.ه
اؤدا ظالم قؤپاران قارلا ، کولک له دوروشاندیر.ه
قودوزا ، ظالیمه قارشی سینه گرمیش ، ووروشاندیر.ه
قودوزون کورکونه ، ظالیم بیره لر تک داراشاندیر.ه
آمما وجهینده فقیر خلقی اگیلمیش سؤروشاندیر.ه
قارا ملتده هنر بولسا ، هنر له آراشاندیر.ه
قارالارلا قاریشاندیر،ه
ساریشاندیر!ه
گئجه حققین گؤزودیر ، طور تؤره تمیش اؤجاغیندا ،ه
اری ییب یاغ تک اورکلردی یانیرلار چیراغیندا ،ه
می ، محبتدن ایچیب لاله بیتیبدیر یاناغیندا ،ه
اؤ بیر اؤغلان کی ، پری لر سو ایچه رلر چاناغیندا ،ه
اینجی قاینار بولاغیندا ،ه
طبعی بیر سئوگلی بولبول کی ، اؤخور گول بوداغیندا ،ه
ساری سونبول قوجاغیندا ،ه
سولار افسانه دی سؤیله ر اؤنون افسونلی باغیندا ،ه
سحرین چنلی چاغیندا.ه
شاعرین ذوقی ، نه افسونلی ، نه افسانه لی باغلار ،ه
آی نه باغلار ، کی «الف لیلی» ده افسانه ده باغلار.ه
اؤد یاخیب ، داغلاری داغلار ،ه
گول گوله رسه بولاغ آغلار.ه
شاعرین عالمی اؤلمه ز ، اؤنا عالمده زوال یؤخ ،ه
آرزیلار اؤردانه خاطیرلیه امکاندی ، محال یؤخ ،ه
باغ جنت کیمی اؤردا «بو حرام دیر ، بو حلال » یؤخ ،ه
اؤ محبتده ملال یؤخ ،ه
اؤردا حال دیر ، داها قال یؤخ!ه
گئجه لر اؤردا گوموشده ندی ، قیزیلدان نه گونوزلر ،ه
نه زمرد کیمی باغلاردی ، نه مرمر کیمی دوزلر ،ه
نه ساری تئللی اینه کلر ، نه آلا گؤزلو ئوکوزلر ،ه
آی نئجه آی کیمی اوزلر؟!ه
گول آغاجلاری نه طاووس کیمی چترین آچیب الوان ،ه
«حلله» کروانیدی چؤللر ، بزه نر سورسه بو کروان ،ه
دوه کروانی ده داغلار ، یوکی اطلس دی بو حیوان ،ه
صابرین شهرینه دؤغرو ، قاطاری چکمه دی سروان ،ه
اؤ خیالیمده کی شیروان!ه
اؤردا قاردا یاغار آمما ، داها گوللر سؤلا بیلمز ،ه
بو طبیعت ، اؤ طراوتده محال دیر ، اؤلا بیلمز ،ه
عومر پیمانه سی اؤردا دؤلا بیلمه ز .ه
اؤ افقلاردا باخارسان نه ده نیزلر ، نه بؤغازلار ،ه
نه پریلر کیمی قوشلار قؤنوب ، اوچماقدا نه قازلار
گؤلده چیممکده نه قیزلار.ه
بالیغ اولدوز کیمی گؤللرده ، ده نیزلرده پاریلدار ،ه
آبشار مرواری سین سئل کیمی تؤکدوکده خاریلدار ،ه
یئل کوشولدار ، سو شاریلدار.ه
قصرلر واردی قیزلدان ، قالالار واردی عقیق دن ،ه
«رافائیل» تابلوسی تک ، صحنه لری عهد عتیق دن ،ه
دؤیماسان کؤهنه رفیق دن.ه
جنتین باغلاری تک ، باغلاری نین حور و قصوری ،ه
دوزولوب غرفه ده ، ایواندا ، جواهر کیمی حوری ،ه
الده حوری لری نین جام بلوری ،ه
تونگونون گول کیمی (صهبای طهوری) .ه
نه ماراقلار کی ، آییق گؤزلره رؤیادی دئییرسن ،ه
نه شافاقلارکی ده رین باخمادا دریادی دئییرسن ،ه
اویدوران جنت مأوادی دئییرسن!ه
زهره نین قصری بریلیان ، حصاری اینجی دی ، یاقوت ،ه
قصر جادودی ، مهندسلری ، هاروت ایله ، ماروت ،ه
اؤردا «مانی» دایانیب قالمیش اؤ صورتلره مبهوت ،ه
قاپی قوللوقچو سی هاروت!ه
اؤردا شعرین ، موزیکون منبعی سرچشمه دی قاینار ،ه
نه پریلر کیمی فواره دن افشان اؤلوب اؤینار ،ه
شاعر آنجاق اؤنو آنلار!ه
دؤلو مهتاب کیمی استخردی فواره لر ایله ،ه
ملکه اؤردا چیمیر ، آی کیمی مهپاره لر ایله ،ه
گوللو گوشواره لرایله .ه
شعر و موسیقی شاباش اؤلمادا ، افشاندی پریشان ،ه
سانکی آغ شاهی دیر اؤلماقدا گلین باشینا افشان ،ه
نه گلین لر کی نه انلیک اوزه سورترله ، نه کیرشان ،ه
یاخا ، نه تولکی نه دووشان!ه
آغ پری لر ، ساری کؤینکلی بولودلاردان انیرلر ،ه
سود گؤلونده ملکه ایله چیمیرکن سئوینیرلر ،ه
سئوینیرلر ،ئویونورلار.ه
قووزایاندا هره الده دؤلو بیر جام آپاریرلار ،ه
سانکی چنگی لره ، شاعر لره الهام آپاریرلار.ه
دریا قیزلارینا پیغام آپاریرلار.ه
ده نیزین ئورتوگی ماوی ، افقین سقفی سماوی ،ه
آینادیر ، هر نه باخیرسان : یئر اؤلوب گؤی له مساوی ،ه
غرق اؤنون شعرینه راوی.ه
غرفه لر ، آی – بولود آلتیندا اؤلار تک گؤرونورلر ،ه
گؤز آچیب یومما ، چیراغلار کیمی یاندیقدا سؤنورلر ،ه
صحنه لر چرخ فلک تک بورولوب ، گاهدا چؤنورلر ،ه
کؤلگه لیکلر سورونورلر.ه
زهره ایواندا الهه شینیلینده گؤرونورکن ،ه
باخاسان حافظی ده اؤردا جلالتله گؤره رسن ،ه
نه سئوه رسن.ه
گاه گؤره ن حافظ شیراز ایله ایواندا دوروبلار ،ه
گاه گؤره ن اؤرتادا شطرنج قورارکن اؤتوروبلار ،ه
گاه گؤره ن سازایله ، آوازایله اگلنجه قوروبلار ،ه
سانکی ساغرده ووروبلار.ه
خواجه الحان اؤخویاندا ، هامی ایشدن دایانیرلار ،ه
او نو الرله پری لر گاه اویوب ،گاه اؤیانیرلار ،ه
لاله لر شعله سی ، الوان شوشه رنگی بؤیانیرلار ،ه
نه خومار گؤزله یانیرلار.ه
قاناد ایستیر بو فضا ،قؤی قالا طرلانلی سهندیم ،ه
ائشیت اؤز قصه می ، دستانیمی ، دستانلی سهندیم:ه
سنی «حیدربابا» اؤل نعره لریله چاغیراندا ،ه
اؤ سفیل داردا قالان ، تولکو قؤوان شئر باغیراندا
شیطانین شیللاغا قالخان قاطیری نوخدا قیراندا ،ه
«دده قورقود» سسین آلدیم ، دئدیم: «آرخامدی» ایناندیم.ه
آرخا دوردیقدا «سهندیم» ساوالان تک هاوالاندیم ،ه
سئله قارشی قؤوالاندیم.ه
« جؤشغونون»دا قانی داشدی ،منه بیر هایلی سس اؤلدی ،ه
هر سسیز بیر نفس اؤلدی.ه
باکی داغلاری دا ، های وئردی سسه ، قیها اؤجالدی ،ه
اؤ تایین نعره لری سانکی بو تایدان دا باج آلدی ،ه
قورد آجالدیقجا قؤجالدی.ه
«راحمین» نعره سی قؤوزاندی دئیه ن تؤپلار آتیلدی ،ه
سئل گلیب نهره قاتیلدی.ه
«رستمین» تؤپلاری سسلندی دئیه ن بؤملار آچئلدی ،ه
بیزه گول – غنچه ساچیلدی
« قؤرخما گلدیم! » دئیه ، سسلرده منه جان دئدی قارداش ،ه
منه جان – جان دئیه ره ک ، دشمنه قان قان دئدی قارداش ،ه
منه سلطان دئدی قارداش
من ده جانیم چئغیریب : جان سنه قربان دئدی قارداش
یاشا اؤغلان – سیزه داغدان دلی جیران دئدی قارداش
ائل سیزه قافلان دئدی قارداش !ه
داغ سیزه اصلان دئدی قارداش !ه
داغلی حیدر بابانین آرخاسی هر یئرده داغ اؤلدی ،ه
داغا – داغلار دایاغ اؤلدی .ه
آرازیم آینا چیراغ قؤیمادا ، آیدین شافاق اؤلدی ،ه
اؤ تایین نغمه سی قؤوزاندی ، اوره کلر قولاغ اؤلدی ،ه
یئنه قارداش دئیه ره ک قاچمادا باشلار آیاغ اؤلدی ،ه
قاچدیق ، اوزلشدیک آرازدا ، یئنه گؤزلر بولاغ اؤلدی ،ه
یئنه غملر قالاغ اؤلدی .ه
یئنه قارداش سایاغی سؤزلریمیز بیر سایاغ اؤلدی ،ه
وصل ایگین آلمادا ، ال چاتمادی ، عشقیم داماغ اؤلدی ،ه
هله لیک غم سارالار کن قارالار دؤندی آغ اؤلدی ،ه
آرازین سودگلی داشدی ، قایالیقلاردا باغ اؤلدی ،ه
ساری سونبوللره زلف ایچره اؤراخلار داراغ اؤلدی ،ه
یؤنجالیقلار یئنه بیلدیرچینه یای – یاز یاتاغ اولدی .ه
گؤزده یاشلار چیراغ اؤلدی ،ه
لاله بیتدی یاناغ اؤلدی ،ه
غنچه گولدی ، دؤداغ اؤلدی ،ه
نه صؤل اؤلدی ، نه ساغ اؤلدی!ه
ائلیمی –آرخامی گؤردیکده ظالیم اؤوچو قئسیلدی ،ه
سئل کیمی ظلمی باسیلدی ، زینه آرخ اؤلدی ، کسیلدی ،ه
گول گؤزوندن یاشی سیلدی .ه
تؤر قوران اؤوچی آتین قؤومادا سیندی گئری قالدی ،ه
ئؤزی گئتدی ، تؤری قالدی .ه
آمما حیدر بابادا بیلدی کی بیز تک هامی داغلار ،ه
باغلانیب قؤل – قؤلا زنجیرده ، بولودلار اؤدیر آغلار ،ه
نه بیلیم ، بلکه طبیعت ئوزی نامرده گون آغلار ،ه
اگری یؤللاری آچارکن ، دوز اؤلان قؤللاری باغلار ،ه
صاف اؤلان سینه نی داغلار !ه
داغلارین هر نه قؤچی ، طرلانی ، جئیرانی ، مارالی ،ه
هامی دوشگون ، هامی پؤزغون ، سینه لر داغلی ، یارالی ،ه
گون آچان یئرده سارالی !ه
آمما ظن ائتمه کی داغلار یئنه قالخان اؤلاجاقدیر ،ه
محشر اؤلماقدادی بونلار ، داها وولقان اؤلاجقدیر ،ه
ظلم دونیاسی یانارکن ده تیلیت قان اؤلاجاقدیر !ه
وای...! نه طوفان اؤلاجاقدیر !ه
دئدین : آذر ائلی نین ، بیر یارالی نیسگیلی یم من ،ه
نیسگیل اؤلسام دا ، گولوم ! بیر ابدی سؤیگولی یم من ،ه
یاد منی آتسا ، ئوز گلشنیمین بولبولی یم من ،ه
ائلیمین فارسیجادا ،دردینی سؤیله ر دیلی یم من ،ه
حققه دؤغرو نه قارانلیق ایسه ، ائل مشعلی یم من ،ه
ابدیت گولی یم من !ه
نیسگیل اؤل چرچیه قالسین کی ، جواهر نه دی قانمیر ،ه
مدنیت ده بین ایلیر بدویت ، بیر اوصانمیر ،ه
گون گئدیر ، آزقالا باتسین ، گئجه سیندن بیر اؤیانمیر ،ه
بیر ئوز احوالینه یانمیر !ه
آتار انسانلیغی ، آمما یالان انسابی آتانماز ،ه
فتنه قؤوزانماسا بیر گون گئجه آسوده یاتانماز ،ه
باشی باشلاره قاتانماز !ه
آمما مندن ساری ، سن آرخایین اؤل ، شانلی سهندیم ،ه
ده لی جئیرانلی سهندیم .ه
من داها عرش علاکؤلگه سی تک باشدا تاجیم وار ،ه
الده موسی کیمی فرعونه غنیم ، بیر آغاجیم وار ،ه
حرجیم یؤخ ، فرجیم وار
من علی اؤغلویام ، آزاده لرین مردی ، مرادی ،ه
اؤ ، قارانلیقلارا مشعل ،ه
اؤ ، ایشیقلیقلارا هادی ،ه
حققه ، ایمانه منادی !ه
باشدا سینماز سپریم ، الده کوتلمز قلجیم وار !ه
___________
Şəhriyar - Səhəndim
___________


text:
ملی یول ، میللت یولودیر.
بو یولون صونو ، آزاده اولوس ، آزاد وطن دیر …
مرامنامه
الف ) اساس پرنسیپلر
۱– « ملی یول تشکیلاتی» آزربایجان تورک میللتینین میللی منافعسینین پرنسیپلرینی اساس گؤتورک محقق اوتوز بئش میلیوننان آشقین گونئی آزربایجان تورکونون فارس شوونیزمی طرفیندن وبین الخالق ارتجاعنین کؤمگی ایله ضبط اولونموش اراضی سینی و میلی حاکمیتینی اعاده ائتمک و اوز دولتچیلیگینی برپا ائتمک اوغروندا مباریزه آپاران میللی–سیاسی قورومدور. «میللی یول تشکیلاتی» قیسساجأ اوزونو «ملی یول» تانیدیر.
۲-«ملی یول» هئچ بیر داخلی و یا خارجی گوجه ، دولته ، تشکیلاتا باغلی دئیلدیر .«ملی یول» ، آزربایجان باغیمسیز و میلی فعال لارینين ایش بیرلیغی نتیجه سینده یارانان ، ایداره اولونان ، یانلیز میللی ایراده یه گووه نرک یولا چیخان میللی و باغیمسیز بیر تشکیلاتدیر.
۳– «ملی یول»ون حاکمیت استراتئژیسی ؛ واحید توپراق، واحید میلت و واحید دولت یارادیلماسیندان عبارتدیر.
۴– «ملی یول»آزربایجانلی لارین میللی منافعسینین کشیکینده دورماسینی اوزونه وظیفه ادرک ، گونئی آزربایجاندا مستقل و دئموکراتیک دولت یاراتیلماسینی آزربایجانلی لارین میلی حاقی اولاراق حساب ائدیر .
۵– «ملی یول» گونئی آزربایجاندا تورک ميلتينين میلت لشمه و میلی کیملییک لنمه سینی باشلیجا شرطلردن بیری حساب ائدیر و مدنییت ، زنگین میللی عنعنه یه سؤریکنمه لی و کولتورسل حیات عموم تورک مدنییتی نین ترکیب حیصه سینه چئوریلمه سینین طرفداری دی . عین حالدا کی ايرق, قان «دی. ان.ای» طبقه بندی سین قطعیت ایله رد ائدهرک ایگرمی بیرینجي عصرده دمکراتیک اولکه لرين ، اوزلیکلده بیرلشمیش میللتلتر تشکیلاتینیدا ميللت و میللیت تعريفيني ( اوزونه آیید و مخصوص دیل ، وطن ، تاریخ ، عرف و عنعنه ) آذربايجان تورکلري ايچين قبول ائدير.
۶– «ملی یول» میللتین میلی ایراده سینی هر گوجون اوستونده اولدوغونا اینانارق میللی مجادله میزین اوغور الده ائتمه سینده و اوز مقصدینه نائیل اولماق ایچون بوتون آزربایجانلیلارین اشتراکینی ضروری ساییر. بو باخیمدان سویوندان، دیلیندن، جینسیندن و اجتماعی و اقتصادی و دینی –مذهبی و اینانج موقعیندن آسیلی و آیریم اولمایاراق هر بیر آزربایجانلینی قوتسال آزادلیق مبارزه سینده اؤز سیرالاریندا گؤرمک ایسته ییر.
۷– «ملی یول» دیگر تبلیغاتچی ،اجراچی و ایلمچی و عملیاتچی قوللاریلا بیرلیکده ، گونئی آزربایجانین مستقل لیگی اوغروندا ، مستبد و ایشقالچی رژیمه و هر کیمسه یه کی اونون یانیندا یئرآلمیش اولسون ، مبارزه اعلام ادیر و آزربایجان میللتینین میللی منافعسینی، دئموکراتیا و انسان حاقلارینی مدافعه ائدن مباریزه آپاران بوتون دیگر سیاسی– اجتماعی پارتیالار، تشکیلاتلار،جمعیتلر، درنکلر و بو کيمي قوروملاریلا و خارجی دولتلر ایله منافعینن قیرمیزی چیزیگلری ایچریسینده علاقه نی و مذاکره نی و امکداشلیق و ایش بیرلیگینی یئترینجه دوغال و مقبول ساییر.
ب) وطن
۱– «آذربايجان» تورکلرين ابدي و تانیلمیش آنا وطنيدير.
۲– آذربايجان توپراغي روس و قاجار ايمپراتورلوقلاري آراسيندا ساواش نتيجهسينده ايکي اساسي حيصه يه گونئي– قوزئي يه پارچالانميشدير.
۳– تاریخی گونئي آذربايجان اراضي سي اردبيل ، دوغو آذربايجان، باتی آذربايجان ، زنگان ، قزوين ، همدان ، تئهران و البرز و مرکزيي ايالتيلرینن و انزهلي و آستارا بؤلگه لری و کوردلرین ایالتینه الحاق اولونموش قوروه ، سونقور و بیجار شهرلری و گیلان ایالتینه الحاق اولونموش رشت شهرينن عبارتدیر.
۴– آذربايجان توپراق و اراضي لری و اونون بیان اولونان تاريخي سرحداتي تارتيشمايا آچيق بير قونو دئييل.
ج) حاکمیت و دولتچیلیک
۱– «ملی یول» اينانجينا گؤره دولتین اساس گوج قايناغي ، ميللتين ميللي ايرادهسي بيلير ودولتین تک قوللوق ائتديغي يئري ، ميللتدير ، آزربایجان حاکمیتینده هرهانسی بیر دولتتین مشروعییتینی (لئگیتیملیگی)یالنیز آزربایجان خالقی نین چوخلوغونون اراده سی و دئموکراتیک سئچکی یولو ایله تانینمالیدیر.
۲– «ملی یول» میللی دولتچیلیک اساس لاری آذربایجان خالقی نین میللی اراده سیی ومیلی منافه سیی اوستونده قورولور.
۳– «ملی یول» گونئی آزربایجانلی لارین میللی قورتولوشو ، میللی گلجکلری ،میللی رفاه و سعادتی، یانلیز گونئی آزربایجاندا میللی ، مستقل، چاغداش، دونیوی(لایک)، دئموکراتیک، عدالتلی و حقوقی تملی دولتینین یارانیشی ،«گونئی آزربایجان میللی جومهوریتی»نین قورلوشو اوغروندا مباریزه آپاریر.
۴– «ملی یول» دموکراتیک پرنسیپلری وتاریخی–میللی گئرچکلری اساس گؤتوررک گونئی آزربایجاندا ، «آزربایجان تورکچه سی» رسمی دولت دیلی اولاراق تانیماقدادیر. آزربایجان دا آزینلیقلارین دیلی ، «تورکچه» یانیندا دولت طرفیندن رسمی تانینیب قورونمالیدیر.
۵ – «ملی یول»تاریخی آزربایجان توپراقلارينيدا قورولان «گونئی آزربایجان جومهوریت» دولتین ، قونشو میللتلر ایله اوزسرحدلرینی، تاریخی فاکتلار آساسیندا و بین الخالق نورمالارا دایاناراق، مذاکره و دوستلوق ایچینده جیزیلماسینین طرفداریدیر.
۶- آزربایجاندا هر هانسی بیر دولتین مشروعییتینی (لئگیتیملیگی) یالنیز آزربایجان خالقی نین چوخلوغونون اراده سی و دئموکراتیک سئچکی یولو ایله تانینمالیدیر.
۷– «ملی یول» گونئی آزربایجان اراضی سی ايشغالا و پارچالانمایا معروض قالمادن اونجه (۲۲ فوریه ۱۹۲۱–۳ اسفند ۱۲۹۹کودتاسی) قاجارممالک محروسه امپرياسيندا اولان آذربايجان خودموختار ايالتي و سلطان نشین ایالتین سرحداتین گونئي آذربايجان اراضيسی وسرحداتي اولاراق ساوونیر.
۸- «ملی یول» ون میللی و دمکراتیک دولتچیلیک پولیتیکاسیندا دولتی یونتن مشروع حاکمیت لرین و حاکمیته طالب اولان سیاسی قوروملارین هرهانسی بیر ایدئولوگییا اساسیندا (میلی –سوسیال – لیبرال و …) آزاد فعالیت گوسترمه لرینی آنا یاسا قانونلارین پوزماماق و میللی منافعه تهلیکه سالماماق شرطی ایله, دوغال ساییر.
۹-«ملی یول» میللی وتاریخی فاکتورلاری اؤزرینده عکس ائتدیرن آزربایجان تورکلرین میللی بایراغی و عین زماندا گونوموزده قوزی ده دالغالانان دولت بایراغین ( گؤی، آل، یاشیل,اورتاسیندا آی پارا و سکگیز گوشه لی اولدوز) گونئی ده آزربایجانلی لاریندا عین زاماندا میللی بایراغی اولاراق قبول ائدییر.
۱۰-«ملی یول» دولتچیلیک اساسلاریندا واستراتژیسینده ، قوزئي آذربايجان دؤولتيني ، بيرينجي و ابدی اؤزموتفيقي حساب ائدير و قوزئي آذربايجان حاکمیت اساسلاريني واراضي بوتؤولوغونو هر یرده و هر شرطده ساوونور و قوزيده آزربايجان ميللتينين منفعتلري ني مدافعه ائدير.
۱۱- «ملی یول» دولتچیلیک اساسلاریندا ، دوولت بروکراسيسي ، يانليز آنا یاسا چرچیوه سینده و شخص لرين لياقتئ و تحصیلي اؤزره يارانير.
۱۲- «ملی یول» دولتچیلیک اساسلاریندا ، آزربايجان دولتی ، ميللتينين میللی منفعتلري و اونون هر ساحه ده اینکیشافی اوغروندا , ديگر دؤولتلر ايله صلح و دوستلوق ایچری سینده ایکی طرفلی ايليشکيلر قورور و ملی منافع اوستاوسته دوشن دولتلریله مناسبتلره داها چوخ اوستونلوک ورییر.
۱۳-«ملی یول» خاریجی پولیتیکاسیندا، دولت آذربايجان خاريجينده ياشايان آذربايجان تورکلرينين ميللي و مدنی حقوقلارینی قوروماق اوچون اونلارين ياشاديقلاري اولکه لرين دؤولتلري ايله ديپلوماتيک علاقه لر ، اقتصادی آنلاشمالار یاراتمالیدیر. دیگر اولکه لرده کی آزربایجان لی لارین یاشام شرایطین او اولکه لرین آزربایجان توپراقلاریندا یاشایان نفوس لارینین شرایط ایله قارشی لیقلی استثنا سایلا بیلیر.
د) میللی قورتولوش و گئچيجي حاکمیت
۱– «ملی یول» میللی ایراده یه دایاناراق آزربايجانی هر ساحده استعمار و اشغالدان قورتاريب آذربايجان تاريخي اراضيسينيده آزربايجان میللی دؤولتيني « باغیمسیز گونئی آزربایجان جومهوریتی » آدی آلتیندا قوروب و آزربايجانین باغيمسزيليغيني ائلان ائدهجک .
۲– «ملی یول» مووقتي حاکمييت قوروب و يئني دؤولتين ثابيتليغي و دوامی اوچون ، دؤولتي آياقدا توتان سیستمی واؤنملي ناظيرليغلري ، عدلیه ، بوروکراسی و امنیت اوراقانلاريني یاراتاجاق.
۳– «ملی یول» قوردوغو ینی موقت حاکمیت ده «سئچکي آناياساسينی» حاضيرلياراق ، اونو میللی رفراندوم دان کئچيرهجک .«سئچکي آناياساسينا» اویغون ، سیاسی پارتیلر رسمی اولاراق سئچکی لرده یاریشماق اوچون قیدیاتدان کچیب اوز پروقرملارینی و میللت وکیلرینی آچیقلیاجاقلار . «ملی یول» موقتی حاکمیتی بوتون سیاسی قوروملارین تبلیغاتلارینا و تانیتیملارینا مساعدت و امکان یاراداجاقدیر.
۴– «ملی یول» مووقتي حاکمیتی رفراندوم دان قبول اولان «سچکی آنا یاساسینا» اویغون,سئچیم باراژی(سد ) اولمادان ۱۲ آي تا ۲۴ آي آراسيندا میللی مجليس و بلدیه سئچکيلريني گئچيره جک .«ملی یول» مجليس سئچکی لرينده بير سياسي پارتي کيمي ديگر سياسي پارتيلر ايلئه اشيت یاریشاجاق.چوخونلوق اويو ايله قاليب چيخان پارتی یا پارتیلره حاکمییتی تحویل وئريب و موقتی حاکمیت سونا چاتاجاق . او گوونه قدر بو مرامنامه موقتی حاکمیتین آنا یاساسیدیر .
ه) میللی پارلمان
۱ – «ملی یول »آزربايجان اوچون دونیادا موجود اولان ان دمکراتیک و گوجلورژیملر ایچریسنده و آزربایجاندا دولتچیلیک گلنکلرینه اویغون وگونوموز آزربايجانين سیاسی کولتورونه مناسب دولت سیستمی و حاکمیت شیوه سی «چوخ پارتیالی –پارلمان جومهوریت»ینده گورور.
۲– «ملی یول» میللی پارلمانی ، میللتین گوجو واراده سینین تجلی اتدیغی یئر اولاراق گورور. «گونئی آزربایجان میللی جومهوریتینده » میللتین آزاد اراده سی آلتیندا میللی پارلمان هر طورلو قونولاردا ، قانون چیخارماخ و مللتین و اولکه نین طالعینی تعیین ادیجی قرارلار آلماقا مشروعیتی و صلاحیتی واردیر.(ميللي مجليسين تنظيملهممهسيييله ، آنا یاسانین تمل قانون لارینی تعیین ائتمک ،دییشکلیک گتیرمک یانلیز میلی رفراندوملا مومکوندور)
۳– مستقل آزربایجان پارلمانیندا سياسي پارتييالار آذربايجانين بوتون ایل و ايلچهلرينده و کندلرده آزادفعالييت گؤستهرییب میلته اوز سیاسی برنامه لرین سونوب و ميلت وکيللرينی تانیداراق عدالتلي یاریشاجاقلار. پارتييالار میللتدن ییغدیقلاری رای و سس ساينا گوره مجلس ده تمثیل اولوناجاق لار.
۴– سئچيلن میلی مجلیسین ایلک ایشی قئيديياتدان کئچن بوتون مشروع سیاسی پارتيلرينین ايشتيراک ايله, اوزمانلار باشدا اولماقلا بیرلیکده کومسيونلار ياراديب وکومسيونلار قیسسا زاماندا آنا یاساسینی تنظیم لییب و ميللي مجليسه سونسولار. ميللي مجليسدن قبول اولان سون آنا ياسا ميلتين رئفراندوموندان کئچمهليدير.
۵– بوتون دینی ، اتنیک وسیاسی آزینلیقلار, سایلارینا گوره میلی پارلمان دا مستقل میللت وکیلی و یا آزینلیک فراکسیونلاری کیمی تمثیل الونمالیدیر.
۶– میللی پارلمان ، بولگه بلدیه مجالسینین قرارلارینا اعتراض اولورسا نظارت صاحیبی دیر.
۷– حاکمیتین باشی ، باش وزیر(نخستوزیر ) دیر. هر ۴ ايلدن بير سچکی ایله ان چوخ میللت وکیلرینی پارلامانا یوللایان پارتی باشقانی ,باش وزیر اولاراق، وزیرلر کابینه سین و يئني حاکمیتی قورور.
۸– دولتین باشی جمهور باشقانییندیر .هر ۵ ايلدن بير جمهور باشقانی میلی پارلمان دا میلتین سچدیغی میللت وکیلرین سسی ایله سئچیلیر . میللی پارلمانا و حاکمیتلرین عمل لرینه وبوروکراسی یه نظارت ادن جمهور باشقانیدیر. جمهور باشقانی نظارتین باشی اولاراق طرف سیز ، باغیمسیز و هئچ بیر تشکیلاتا وسیاسی حزبه باغلی اولمامالیدیر.
۹– پارلمانین باشی ، مجلس باشقانیدیر. هر ۵ ايلدن بيرپارلمان باشقانی میلی پارلمان دا میلتین سئچدیغی میللت وکیللرین سسی ایله سئچیلیر .پارلئماني ايداره ائدن ، سياسي پارتيللرين ميللت وکيللرينه ، چيخاريلان قانونلارا و مجليسدهکي سئچيملره نظارت ائدن مجليس باشقانيدير.پارلمان باشقانی طرف سیز ، باغیمسیز و هئچ بیر تشکیلاتا وسیاسی حزبه باغلی اولمامالیدیر.
۱۰– دولت بروکراسيسي ، آنا یاسا قانونلاری اساسیندا باشاري و تحصيل ، لیاقت و دوروستلوک فاکتورلاری اوستونده قورولاراق بوتون آزربایجانلیلارا ائشیت و برابر و آيريمجيليک قويمادان ، قوللوق ائدهجک.
و) بوتؤولوک
۱ – «میللی یول» حساب ائدیر کی، آزربایجان بو گونکو دؤنمده اراضی اعتباری ایله پارچالانمیش اولسادا آذربايجان تورکو اؤز ميللي کيمليکيني و بوتؤولوک روحونو قورويوب ساخلاميش وآزربایجان سیاسی جهت دن پارچالانسادا, میللی، معنوی، مدنی و اخلاقی جهتدن بوتؤودور.
۲ – «ملی یول» آزربایجان خالقینین سعادت و رفاهی و امنیتی ، آذربایجانین تام شکیلده مستقل لیگینی و ائلجه ده آذربایجان خالقینین قاباقجیل خالقلار سیراسیندا یئر توتماسینین تکجه یولونو ، گونئی و قوزئین بیرلشمه سینده آذربایجانین بوتؤولویونده گورور. بو پروسئه نين ایررلمسی آرازین ایکی طرفینده اولان آزربایجان ميللتينين ميللي ايراده سيندن آسيليدير.
۳ –«ملی یول» بوتؤولوک اوغروندا فعالیتی اؤزونون اَن مقدس وظیفه سی کیمی باخیر.
۴– «ملی یول» گونئی و قوزئی آذربایجان دؤولتلرینی بین الخالق ناظیرلر نظارتی آلتیندا برپا اولونان سئچگی لر اساسی اییله بیرلشمه سینی اَن گرکلی یول حساب ائدیر. بیرلشمه پروسه سی واحد آزربایجان و یا فدرال شکلینده بولگه سل اتحادی ایله باش تاپا بیلیر.
ز) آزربایجانچیلیق
۱–آزربایجان دا دوغولان بیر شخص اتنیکی و دینی منصوبیت دن آسیلی اولمایارق آزربایجانلی دیر. آذربایجاندا یاشایان هر بیر شخص ، دینیندن، دیلیندن، جنسیندن و اجتماعی منسوبیتیندن آسیلی اولمایاراق برابر وطنداشلیق حوقوقونا مالیکدیر و آزربایجان اونون وطنی ساییلیر.
۲-«آذربایجان وطن آنلاییشی» و «آذربایجانچیلیق ایدئیاسی» آزربایجانلی لارین اونملی کیملیک کدلاماسی کیمی, آذربایجاندا یاشایان بوتون وطنداشلار اوچون مقدس مفکوره یه چئوریلمه لیدیر.
۳– هر بیر آزربایجان وطنداشی اؤلکه نین دیرچلمه سینی و بین الخالق عالمده لایقینجه یئر توتماسینی اؤزونون مقد س بورجو کیمی حساب ائتمه لیدیر.
۴– نسیل لر بویو آزربایجاندا یاشایان هر بیر وطنداش بو توپراغین حقیقی وارثی حساب اولونمالیدیر.
۵– آذربايجان چوخونلوق تورکلرين وطني اولسادا آذربايجان اراضيسينده باشقا خالقلاردا ياشاماقدادير. آذربايجان دؤولتي ديني و ميللي آزينليقلارين سايلارينا گؤره اؤز اينانجالاري و کيمليکلرينين ياشاتماسينا دستک و شرایط یاراتمالیدیر.
ح) باغیمسیز میللی عدلیه
۱– عدالتلی ، اخلاقلی و حقوق تملی دولتین اولماسی اوچون محکمه لر و یارقی سیستمی ، تماماً مستقل الوب و دولتین سیاسی اورقانلاریندان باغیمسیز اولمالیدیر. دؤولت حقوق بیلیم یورد لاریندان( یونورسیتلریندن) باغیمسیز , عالی ایتیملی یارقی منصوب لاری یتیشدیرملیدیر.
۲– بوتون یارقی سیستمینین و یارقی منصوب لارینین باغلی الدوغو تکجه پرنسیب دولتین «حقوق و جزا آنا یاساسی» قانونلاریدیر. آنا یاسا قانونلاری اساسیندا توپلومون و دولتین بوتون طبقه لریینده باغیمسیز یارقی و باغیمسیز عدالت دیوانلارین الی ایله، نظم و عدالت ، ساغلانار.
۳– مستقیل محکمه لر و آنا یاسا حقوق و جزا قانونلارینا دایاناراق ، ادعانامه لر و شکایت لر باره سینده قرار وئرمه لیدلر.
۴– میللی امنیتی و یا میللی منافع تهلوکه یه سالان جزایی و باسین اتهاملاریندا ، اتهام آلتیندا اولانلار ، سورقولاردان صونرا ، عموم خالقین ، باغیمسیز دؤولت عدالت دیوانلاری و طرفسیز ژوری هیئت لرینین مستقیم نظارتی آلتیندا باغیمسیز محکمه ده یارقیلانمالیدیلار.
ط) جمعیت،انسان حاقلاری و دئموکراتیا
۱– عایله جمعیتین طبیعی و اساس اؤزه ییدیر و جمعیت و دولت طرفیندن هر طرفلی قورونمالیدیر.
۲– هر بیر انسان یاشاماق، امنیت ، آزادلیق و شخصی توخونولمازلیق و قورخو و آجلیقدان قورونماق حوقوقونا مالکدیر.
۳– هئچ کس شکنجه یه و انسانلیقدان کنار جزایا معروض قالمامالیدیر و اعدام جزاسی قطعیت له قالدیرمالیدیر.
۴– هر بیر آزربایجان وطنداشی قانون قارشیسیندا برابر و اشیتلی حقوقا صاحیبدیر و هئچ بیر فرق قویولمادان مدافعه اولماق حقوقو وار.
۵– هئچ کس اساسسیز حبس اولوب، توتولوب ساخلانیلیب و یا سورگون ائدیله بیلمز.
۶– کیشی ایله قادینین عینی حاقلاری و آزادلیغلاری و مکلفچیلیکلری واردیر.تاریخی ستم ندنلریندن اولان اکسیکلری قارشيلاماق اوچون تورک قادينين حاقلارينا داها چوخ ديقت يئتيريب هر آلان دا قادينينلارا اوستون آوانتاژلار ياراتماليدير.
۷– اوشاقلار اولکه و توپلومون گله جکینین اؤمیدی اولاراق هر طورلو حمایه دن ، تربیت و گلیشمک ایچون یارارلاندیرمالیدیلار و اونلارین روحسال و فیزیکسل گوونجه لری دولتین اساس سورومولولوقوندادیر.
۸– دیلیندن، دینیندن، سویوندان، جنسیندن، اجتماعی موقعیندن و سایره وصف لردن آسیلی اولمایاراق هر بیر شخصین دین، فیکر، عقیده و سؤز و وجدان آزادلیقی واردیر.
۹– نظمه قارشی اولمایان هر طورلو دینج یغیناق لارا اذن وئرمه لیدیر و هر بیر شخص آزاد شکیلده اونلاردا اشتراک ائده بیلر.
۱۰– هر بیر آزربایجان وطنداشی بوتون دولت اوستوروکتورلاریندا اشتراک ائتمه سی اوچون قانون چرچیوه سینده سئچیب–سئچیلمک حقوقونا مالک دیر.
ی) اقتصادییات و سوسیال خدمت لر
۱–کند تصروفاتی و اکینچی لیگین(کشاورزی) آزربایجانین توپراقلاری و طبیعی شرایطی اوچون داها اَل وئریشلی اولدوغونو نظره آلاراق بو ساحه نین انکیشافینا داها چوخ اوستونلوک وئریلمه لیدیر.
۲– دؤولت ، عدالتلی ایش قانونلاری حاظیرلیاراق ايشچينين ، ايش و سرمايه صاحيبينين ، اکینچینين حاقلاريني قوروياجاقدير.
۳–دولت بؤلگه سل (منطقه ای) اقتصادییاتا یؤن وئره رک داها ثمره لی اولان دوست و قونشو اؤلکه لرله امکداشلیغا شرایط یاراتاجاقدير.
۴– دولت ، اکينجيليک اورتيمينين يانيندا تئکنولوژي وصنایع اورتيمينه (تولید) وصادراتا اوستونلوک وئرهرک هر ساحه ده اورتیم (تولید) و ايش آلان لاري يارتاجاقدير.
۵– «ملی یول» انحصارچی اقتصادییاتین علیهینه دیر و آزربایجاندا آزاد بازار اقتصادییاتی نین طرفداریدیر و آینی تقدیرده سوسیال و اجتماعی گوونجه لیگ و ایشچی حقوقلاری چوخ دیقت لی شکیلده قورولمالیدیر و دؤولت یوخسونلوق و ايشسيزليکله کسکین موجاديله ائتمهسيله ياناشي ، یوخسول طبقه يه، آز گلیر لی کسیمه ، ايشيسيز قالان و يا ايشدن دوشن ايشچيلره، دقت یتیریب دؤولت اونلارین احتیاج لارینا و شرایطینه گوره سوسیال ، ايشسيزليک يا پئنشيون ماعاشي (از کار افتادگی – باز نشستگی) و یا تضمینات خسارت اؤده مه لیدیر .
۶– آذربايجانين يئر آلتي يئر اوستو ثروتلري( نئفت و گاز ياتاقلاري،معدنلري…کیمی)و ثروتلرين گلیری و بونلاردان یارانان ایش آلانلاری, ميلليدير. بو ثروتلر دولت طرفیندن میلی مجلس نظارتینده ، دیقتیله اوزون مودتلی برنامه اساسیندا استفاده اولونمالیدير.
۷– دولت ، آزربایجانین یئددی مین اییلیک تاریخی و محتشم اقلیم و جغرافیا سی و ژئوپلتیک اوستونلوغوندن فایدالاناراق ، آذربایجانی توریستی مرکز چئویرلمه سینه میلی گلیر کیمی قایغی گوسترجکدیر .
۸– دولت اقتصادی سیاستینده هر هانسی بیر ایدئولوژیدن اوزاق اولمالیدیر، و یالنیز خالقین مادی رفاهینین یوکسلمه سینه خدمت ائتمه لیدیر.
۹– دؤولت بودجهسيندن کیمسه سیز، یئتيم و ائوسيز وطنداشلار اوچون اؤزل يوردلار و يئتيمخانالار ياراديب و اونلاریین تحصيل ، اييش و ياشاييشلاري اوچون بودجه آيريلماليدير.
۱۰– دؤولت ایشغال و استعمار دوورونون ثمره سی اولأن سوسیال سورونلاری ( ناهنجاری اجتماعی ) و اونلاردان ایرلی گلن جرم و سوچ لارایله کسکین موباریزه ائدیب و بو سورونلارا (اعتیاد ، دیلنچیلیک ، روشوت ، پوزقونلوق و ….) اسیر دوشن سویداشلاری توپلوما تکرار قازاندیرماسی اوچون قایقی گوسترجکدير .
۱۱– عليل وياشلي وطنداشلارا اوجرتسيز اؤزل ساغليق و ياشام اوستونلوکلر ياراتيلماليدير.
۱۲– ساغليق و طيببي خيدمتلر ممکن اولدوقجا اوجرتسيز اولماليدير.
۱۳– دؤولت طرفيندن سرمايهنين و انرژينين تهلوکهسيزليغي قورونماليدير دولت داخیلی سرمایه نین بویوومسی و خارجی سرمایه نین آزربایجانا آخماسی و اله جده آزربایجانین گلوبال دنیا ایله برابر اینکیشافی اوچون انرژی و سرمایه تهلوکه سیزلیغینی تام شکیلده ساغلایاجاقدیر.
۱۴– دولت ، آزربایجانین ژئوپلتیک اوستونلوغوندن فایدالاناراق ، آزربایجانین امنیتلی انرژی کوریدورو اولماغینا بییر میلی گلیر کیمی قایغی گوسترجکدیر .
۱۵– «ملی یول» دولتیین داخیلی اقتصادی سیاستینده بؤلگه سل اؤزونو اداره پرنسیبینه ، و بؤلگه نفوذ و فاکتلارینا دایاناراق بلدیه لر و بولگه بلدیه مجالسی واسطه سیله اوستونلوک وئرمه یی مقصده اویغون ساییر.
ک) علم،تحصیل،مدنییت
۱– آزربایجان دولتی علمین انکیشافی اوچون آزربایجان عالیملرینی یوکسک سویه ده تامین ائدیب، دونیا استانداردلارینا اویغون علمی مرکزلر یاراتمالیدیر.
۲–علم هر بیر ایدئولوگییادان آزاد اولمالیدیر. علم و تحصیل دولتین استراتئژی سینین ترکیب حیصه سیدیر ، «علم و تحصیلسیز نورمال جمعیت اولا بیلمز» تئوری و تئزینی اساس گؤتورمه لیدیر و ایتیم دولتین نظارتی و کونترولی آلتیندا اولمالیدیر.
۳– عالیملر و معلیم لری جمعیتی فورمالاشدیران وجمعیتین آپاریجی قووه لریندن بیری کیمی نظره آلاراق ، سوادلی و بیلگیلی و دوشونجه لی عالیملر و معلیم لریتیشدیرلمئسینده دولت بوتون ایمکانلارین سفربر ائدییب ، علم و تحصیل ساحه سینده چالیشانلارا هر طورلو مادی,معنوی و حقوقی امتیازلار وئرمه لیدیر.
۴– هر بیر آزربایجان وطنداشی نین تورک دیلینده تحصیل آلماق حقوقو وار. آزینلیقلار تورک دیلی یانیندا اوز آنا دیلرینده تحصیله رسمی حاق لاری واردیر.
۵– ایلک مکتب دن تا اورتا مکتبین صونونا قدر تحصیل اجباری دیر.
۶– ایلک مکتب دن عالی تحصیله قدر ساحه سی و اختصاصیندان آسیلی اولمایاراق تحصیل و ایتیم پولسوز اولمالیدیر.
۷– دولت ، سوادلی و باشاریلی توپلومو فورمالاشديرماسی اوچون ، عمومی فنیپئشه لر (حرفه) و تخصصی ایشلر ، یانلیز «ایش و بیلیم یورد»لاریندا (دانشکدههای فنی حرفهای ) گچیریلن تحصیلدن ویا آلینان دیپلم لاری ایله قورولمالیدیر.تکنیکی و تخصصی پئشه لراوچون تحصیل,مطلق هامییا، عالی دیپلم لار اوچون تحصیل, قابیلیت و ساوادا گوره اولماليدير .
۸– تورک میللتی عموم بشر مدنیتی نین قاباقجیل و مترقی ده یر لریندن و هابله کولتور و تمدنون اساس پارمترلری قونوسوندا ایجاد اولان (خط والفباء طرزی ، ساعات و تاریخ مبناسی ، مسافه و آغیرلیق اولچولری و …) یارارلانمالیدیر.
۹- انسانی میللی و کوره سل اخلاق ، کولتور (فرهنگ) و گلنک لره سایقی گوستریب و اوزل ده یر وریلمه لیدیر.
۱۰– میللی مدنیتین هر طرفلی انکیشافی اوچون دولت سوییه سینده قایغی گؤستریلمه لیدیر.
ل) دین
۱– هر بیر شخص اؤز دینینی و عقیده سینی ده یشمک، دینینه و عقیده سینه هم تکلیکده، همده باشقالاری ایله بیرلیگده، آچیق، یا خصوصی قایدادا، تبلیغده ، تعلیمده، عبادتده، دینی آیین و مراسیملرین اجراسیندا آزادیر.
۲– آزربایجان دولتی دینی عابیده لره تاریخی، میللی–معنوی ده یر (ارزش) کیمی یاناشاراق اونلارا خصوصی قایغی گوسترمه لیدیر.
۳– دین دولتدن آیریدیر. دين ، سياسته هئچ بير شرطده قاتيلماماليدير و دؤولت توپلومون دینی دئییرلرینی ديققته آلاراق، حاکمیت سیستمی و ایشلتیم مکانیزمی تاماميله لاييک اولماليدير.
۴– دولتین «دین ناظرلیغی» نین حمایتی و ایمکانلاری اساسیندا دینی قوروملارو اوقافلار میللته اؤز دینی و شرعی خیدمتلرینی سوناجاقلار. آنجاق تمام دینی قوروملار ، حاکمییته و دولتین ایشینه قاریشمامالی و دولتچیلییه زیان ورا بیله جک هر هانسی بیر فعالیتدن اوزاق اولمالیدیر و نظم اساسیندا دولتین ناظرلیگینه مساعدت گوسترمه لیدیلر.
صون


text:
`کرونا ویروسون` نتیجهلر
خبرلر [60]
- ایران اوچون ۲۰۲۰ ایلی 'کابوس کیمی' بیر ایل اولدو
- ایلین سون کابینه توپلانتیسی
- تورکیهده کرونا ایله باغلی سون وضعیت - 20 دسامبر 2020
- تورکیهده کرونا ایله باغلی سون وضعیت - 18 دسامبر 2020
- آذربایجان جمهوریتینده کورونا ایله باغلی سون دوروم - 18 دسامبر
- تورکیهده کرونا ایله باغلی سون وضعیت - 17 دسامبر 2020
- آذربایجان جمهوریتینده کورونا ایله باغلی سون دوروم - 17 دسامبر
- باتی آذربایجاندا کرونا ایله باغلی سون دوروم - 27 آذر 1399
- تورکیهده کرونا ایله باغلی سون وضعیت - 16 دسامبر 2020
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (28 آوقوست)
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (24 آوقوست)
- جمهور باشقانی:"تورکیه-نین بودرمهسینی گؤزلهینلری بیر داها اوزه جییک"
- آوروپا بیرلیگی فینانس یاردیم دستک پاکتینی آچیقلادی
- خاریجده یاشایان 100-ا یاخین تورکیه وطنداشی کرونا ویروسوندان حیاتینی ایتیریب
- اردوغان ناظیرلر کابینه عضولری ایله توپلانتی کئچیردی
- آوروپا پارلامئنتی عاجیل تدبیرلر پلانینی تصدیقلهدی
- دوغو اولکه لرینه کرونا ویروسویلا علاقهدار سون وضعیت
- جمهور باشقانی اردوغان: دؤولت اولاراق بوتون ایمکانلار سفربر ائدیلیب"
- جمهور باشقانی اردوغان ایتالیانین باش ناظیرینه باش ساغلیغی وئریب
- لیدرلر سوریه مسئلهسینی موذاکیره ائتدیلر
- ایتالیا-دا کرونا ویروس
- یالان معلومات کرونا ویروس-دان داها سرعتلی یاییلیر
- کرونا ویروس سرعتلی شکیلده یاییلماقدا داوام ائدیر


text:
نجیب میقاتی لبنان ینگ باش وزیری بوُلدی
میقاتی موندان اوُزال 2005 و 2011-نجی ییلدا دا باش وزیر بوُلوپدی
لبنان ینگ پارلمانی نجیب میقاتی نینگ یوردونگ باش وزیری بوُلماغینی تاصصیقلادی.
لبنان ینگ اوُزالقی باش وزیری سعد حریری کابینه باراسیندا ایلالاشیپ بیلمأندن سوُنگ استعفا ادیپدی.
میقاتی موندان اوُزال 2005 و 2011-نجی ییلدا دا باش وزیر بوُلوپدی.
دِگیشلی حابارلار
آل نهیان بیلن پوتین دوشوشیق گچیردی
دوشوشیقدا گۆن باتار یورتلاری نینگ روس نبیتینه قیممات باها تایدان چأکلِندیرمِه گتیرمه گی، لجستیک مسئله لر و انرژی و ایقدیصادیه ت حاقیندا گنگه شیلدی
آلمانیادا ارتیر بیلن 25 آدام توسساغ ادیلدی
آلمانیادا ارتیر بیلن یوردونگ دۆرلی یرینده 25 آدام توسساغ ادیلدی
سرگی شویگو: اوکراینانینگ قشونی نوُیابردا ۸ مۆنگ ۳۰۰ ییتگی بردی
روسیانینگ قوُرانماق وزیری روسیا- اوکراینا آراسینداقی ساواش بارادا ماغلومات بردی


text:
آوروپادا یای مؤوسومونده ایستی هاوادان اؤلنلرین سایی آچیقلانیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین (اوست) آوروپا مودیری هانس کلوگه آوروپادا ایستی هاوا دالغالاری ایله باغلی ایستاتیستیکلری پایلاشیب.
آوروپادا یای مؤوسومونده تأثیرلی اولان ایستی هاوا شرایطیندن ان آز 15 مین اینسان حیاتینی ایتیریب.
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا مودیری هانس کلوگه آوروپادا ایستی هاوا دالغالاری ایله باغلی ایستاتیستیکلری پایلاشیب.
هانس کلوگه "اؤلکهلرین پایلاشدیغی معلوماتلارا گؤره، 2022-جی ایلده ایستی هاوالار سببیندن ان آزی 15 مین اینسان حیاتینی ایتیریب" دئییب.
ایسپانیادا ایستی هاوا شرایطینین تخمینن 4 مین اینسانین اؤلومونه سبب اولدوغونو بیلدیرن هانس کلوگه عینی سببدن پورتوقالیادا 1000، اینگیلتره-ده 3 مین 200، آلمانیادا ایسه 4 مین 500 آدامین حیاتینی ایتیردیگینی قئید ائدیب.
هانس کلوگه خبردارلیق ائدیب کی، تأثیرلی تدبیرلر گؤرولمهسه، ایستی هاوا شرایطی و حدیندن آرتیق ایستی هاوا گلهجک ایللرده داها چوخ اؤلومه سبب اولاجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی


text:
مصطفی شن توُپ مجاریستان دا
مصطفی شن توپ مجاریستان دا یوردونگ جمهورباشلیغی کاتالین نواک، مجلیسینگ باشلیغی لازلو کوور و باش وزیر ویکتور اوربان بیلن دوشوشار
تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسی نینگ باشلیغی مصطفی شن توُپ رسمی ساپار بیلن مجاریستان ینگ پایتاغتی بوداپست شهرینه باردی.
شن توُپ بیلن بیله لیگیندأکی توُپاری بوداپست ینگ حالقارا قوُنالغاسیندا مجاریستان- تۆرکیه پارلمان آرا دوستلوق توُپاری نینگ باشلیغی آتیلا تیلکی، تۆرکیأنینگ بوداپست دأکی ایلچیسی گۆلشِن کارانیس اکشی اوُغلی و مجاریستان ینگ آنکاراداقی ایلچیسی ویکتور ماتیس قارشیلادی.
مصطفی شن توپ مجاریستان دا یوردونگ جمهورباشلیغی کاتالین نواک، مجلیسینگ باشلیغی لازلو کوور و باش وزیر ویکتور اوربان بیلن دوشوشار.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: تۆرکیه بیلن آذربایجان اِت بیلن سۆنک یالی بیرهک بیرهگهدیر
أردوُغان بیلن علی یف تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ اوُرتاق تۆرگِنلهشیگینه قاتناشان عسگرلره بیانات بردی
چاووش اوُغلی فرانسوز ایشدشی بیلن دوشوشدی
تلفن آرقالی دوشوشیقدا بؤلگه آرا مسئلهلر حاقیندا گِنگِهشیلدی


text:
آکار: تورکیه هئچ کیمه تهدید و یا تهلوکه دئییل
باخان آکار، عراقین قوزئیینده ۱۴۰ کیلومتر درینلیکدهکی بؤلگهده حیاتا گئچیریلهن عملیاتدا ۱۶ ماغارانین وورولدوغونو آچیقلادی
میللی ساوونما باخانی حولوصی آکار، تورکیهنین اژهده باریش یولو ایله سورونلارین حلیندن یانا اولدوغونو بیلدیردی.
آکار شیرناکدا، یونانیستانین سون زامانلار آرتان تخریباتچی حرکتلری ایله باغلی دانیشدی.
"یونانیستانین بو داورانیشلاریندان ال چکمهسیندن و پروبلئمین باریشجیل یوللارلا حل ائدیلمهسیندن یاناییق. ایستر بورا گلسینلر، ایسترسه ده بیز یونانیستانا گئدک. تورکیه هئچ کیمه تهدید و یا تهلوکه دئییل. گرگینلیکدن ان بؤیوک ضرری یونان خالقی چکیر" ایفادهلرینی ایشلتدی.
باخان آکار، عراقین قوزئیینده ۱۴۰ کیلومتر درینلیکدهکی بؤلگهده حیاتا گئچیریلهن عملیاتدا ۱۶ ماغارانین وورولدوغونو آچیقلادی.
حولوصی آکار،
"تورک سلاحلی گوجلری ۲۷ سپتامبردا ۱۴۰ کیلومتر گیردی، عراقین قوزئیینده آسوسدا تروریستلرین ۱۶ ماغاراسینی، سیغیناغینی، سؤزده یؤنهتیم یئرینی ووردو" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغاندان باتییا سرت تپکی
"دونیانین باشقا بیر یئرینده ترور هؤرگوتو اؤیرتمنلری و اوشاقلاری بئله آلچاقجا قتله یئتیرمیش اولسایدی، گونلرجه، هفتهلرجه، آیلارجا گوندمده اولار، تپکیلرین آردی آرخاسی کسیلمزدی"
اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنی انشا ائدنه قدر موباریزه داوام ائدهجک
"نه ترورون نه ده ترور هؤرگوتونون جیلووونو اللرینده توتان امپریالیست چتهلرین بیزی یولوموزدان ائتمهسینه ایجازه وئرمهیهجییک"
آکار: ۳۲۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"هر یئرده کیشیلیکلی و کیملیکلی سیاستلرله اؤلکهمیزین و میللتیمیزین حاق و حقوقونو ساوونوروق"


text:
ال ساردینرو ایستادیومو
ال ساردینرو ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Estadio El Sardinero) سانتاندر شهرینده بیر ایستادیومدور. 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. راسینق سانتاندر تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۲۲٬۲۲۲ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. صاحیبی سانتاندردیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ El Sardinero at Racing de Santander website
- ^ "El Español se gana a pulso el descenso" (in اسپانیایی). Mundo Deportivo. 30 June 1993. Retrieved 30 September 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estadio El Sardinero»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ال ساردینرو ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ایری مئیوه چیلک آغاجی
ایری مئیوه چیلک آغاجی (اینگیلیسجه: Arbutus unedo، فارسجا: درخت قطاب، لاتین تورکجه: İrimeyvə çiyələk ağacı، عربجه: قطلب أونيدو، تورکیه تورکجهسی: Koca yemiş، فرانسهجه: Westlicher Erdbeerbaum، آلمانجا: Westlicher Erdbeerbaum) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Arbutus unedo»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ایری مئیوه چیلک آغاجی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قارا یولوق عوثمان بی
قارا یولوق عوثمان بی ۱۴-جو و ۱۵-جی میلادی یوز ایللرده آغ قویونلولار بیرلیگینین باشچیسی ایدی. فخرالدین قتلاغ بیگ اوغلی و آناسی ماریا دسپینا طرابوزان مسیحیلرینین بؤیوگو . تمیرلیلر گلنده، اونلارین یاردیمی اولدو و تمیریلیلرین قوشونون قاراباغدا و آنادولودا و سوریه و عراقدا قاباغا آپاردی.
یاشاییشدَییشدیر
عوثمان بی، فخرالدین قوتلوق بیین ایکینجی اوغلودور. بؤیوک قارداشی احمد بیین اؤلوموندن سونرا آغ قویونلولارین باشچیلیغینا ایریشدی. دیاربکر باشکندی اولان آغ قویونلو بیلیگینین قوروجوسو دور و اونون آدینا دیاربکرده سکه باسیلمیشدیر. دوغوم تاریخی آیدینجا بللی دئییل اما بعضی قایناقلار عوثمان بیین اؤلرکن سکسن یاشلی اولماغینا ایشاره ائدیبلر.[۱] بونا باخاراق اونون ۱۳۵۰-جی ایللره یاخین آنادان اولماغی احتماللیدیر.
عوثمان بی، سونقور بیگین ۲۲-جی تورونو دور. سونقور بیگه گؤره دئییلیر حضرت محمد (ص) ایله چاغداشیمیش و اورتا آسیادان و قیپچاق چولوندن آذربایجاندا آلاگؤز بؤلگهسینه و گؤگچه گؤلونه گلیب، ایسلام گتیرندن سونرا ایسلام دوشمنلری ایله ساواشدا اوخلانیب وفات ائدیب دیر.[۲][۳]
تمیرلیلردَییشدیر
تمیرخان قوشونو ۱۳۹۹ (میلادی) ایلینده، آنادولو طرفینه یئتیشدی و چون قراقوینلو و شیعهلرین دوشمانی اولدو، قراعثمان کی همیشه اونلارا مغلوب اولموشدو، تمیریلیلری قاراباغدا یاردیم ائتدی و قراقوینلولاری شکست وئردیلر، قرایوسوف قراقوینلولارین باشچیسی، کی همیشه آنادولو دا آققوینلولاری کی سونّی شافعی مذهبیدیلر، شکست وئرمیشدی، آمّا تمیرلیلر گلندن سونرا، قراعثمان و آققوینلولار اونلارا قوشولدولار و آغقویونلولار، تیموریلر'له بیریلک عهدی باغلادیلار و بیر اولدولار، و بیرلیکدن سوْنرا بیر مودّت اوتکولار و ظفرلر قازاندیلار، او جوملهدن، قاراقویونلولاری و عوثمانلی ایمپیراتورلوغو'نو بیر مودّت مغلوب ائتدیلر. قراعثمان ۱۳۹۹-جو میلادی ایلده قاراباغدا تمیرخان قاباغیندا اگیلدی و تمیرخانی اؤزونه یاردیم بیلدی، او سوریهنی آلدی و بایزیدی توتدی و گوموش قایانی تمیرخانین قوشونوینان آلدی اونا گؤره تمیرخان اونا امیر آدی وئردی و دیاربکیری اونون الینه وئردی.
تمیرخانین اؤلومودَییشدیر
تمیرخان دوغو طرفده قوشون چکنده بیر ووروشمادا اؤلدو و بئله اوْلدو کی بوتون اونون اؤلکهسی قاریشدی و هرکیمسه شاهلیق ایّدعاسی ائتدی و هرکس بیرطرفده اؤزونه شاه اولدو، نئچه ایل قاریشیقدان سونرا قاراعثمان، شاهرُخ خان (تمیرخانین اوغلون) یاردیم ائتدی و شاهرخ خان اونون یاردیمینان قراقویونلولارا یورودی و قرایوسوف بو یوروماقدا اؤلدو و اونون قوشونو داغیلدی، آمّا قرایوسوفون اوغلو ایسکندر، قوشونو یئنیدن ییغدی، آمّا شاهرُخ و قراعثمان کی ۸۰ یاشی واریدی اوچ دفعه قراقوینلولارا یورودولر و ایسکندر باتی تورکلره و آنادولونون باتی طرفینه پناه آپاردی.
اؤلومودَییشدیر
۱۴۳۵-اینجی میلادی ایلده، قراعثمان ایستهدی ایسکندری توتسون، آمّا ایسکندرین قوشونو قراعثمانی یارالادی. قراعثمان بو یارادان اؤلدو و دونیادان گؤز یومدو. سونرا ایسکندر تمیرلیلری مغلوب ائتدی. ایسکندر تبریزی آلاندان سونرا، قراعثمانین قبرین قازدی و اونون جسدین میصر اؤلکهسینه یوللادی.
میصرده قراعثمانین جسدین دارا چکدیلر . قراعثمان ۱۴۳۵-اینجی میلادی ایلده یارالاندی و اؤلدو، و جسدین میصرده دارا چکدیلر . قراعثمان اؤلندن سونرا، اونون اوغلانلاری بیربیرینن توتوشدولار و اون ایل قاریشیقدان سونرا، اوزونحسن گینه شاه اولدو و قراقوینلولاری مغلوب ائتدی.


text:
لورا دل ریو
لورا دل ریو (ایسپانجا: Lora del Río) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۲۹۲ کیلومتر موربّع دیر. ۳۸ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۹۴۲۱ نفر و اهالی سیخلیغی ۶۵٫۳ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lora del Río»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لورا دل ریو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۲۰
۲۰ ژانویه: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۲۰/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ ژانویه/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ دی/رویدادلار
- ۱۲۶۵ - ایلک اینگیلیس مجلیسی توْپلاندی.
- ۱۸۱۵ - ناپلئون ۱۴۰٫۰۰۰ نفرلیک بیر اوْردو و ۲۰۰٫۰۰۰ نفرلیک کؤنوللو بیرلیگی ایله پاریسه گیردی.
- ۱۸۴۱ - هونق کونق آداسی٬ تیریک ساواشلاری سیراسیندا بیرلشمیش شاهلیغا وئریلدی.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیهنین مرعش شهرینده فرانسه ایشغالینا قارشی مرعش دیفاعی باشلادی.
- ۱۹۲۱ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین قۇرولماسینین آردیندان٬ ۲۳ مادّهلیک ایلک آنایاسا قبول ائدیلدی.
- ۱۹۲۳ - عصمت پاشا لوزاندا یۇنانین یاخدیغی ۲۶ شهرین لیستینی وئردی.
- ۱۹۵۳ - جنرال آیزنهاور٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۶۱ - جان اف کندی٬ آمریکانین ۳۵-جی باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۸۱ - ایران٬ ۴۴۴ گۆن بوْیونجا گیروْو گؤتوردوگو ۵۲ آمریکالینی بۇراخدی.
- ۱۹۸۶ - ژاک شیراک٬ فرانسه باشوزیری اوْلدو.
- ۱۹۸۹ - جورج اچ.دبیلیو بوش٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ۴۱-جی باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۹۰ - قارا ژانویه (Qara Yanvar، قارا ژانویه) چؤکمک دوروموندا اولان شوروینین قیزیل اوردوسو میخاییل قورباچوفون امری ایله، آزربایجان جومهوریتینین باشکندی باکیدا خالقا سالدیریب ۱۳۷ نفری اؤلدوردو، و بئلهلیکله قارا ژانویه فاجیعهسی یاراندی.
- ۱۹۹۲ - فلش تیوی یایینا باشلادی.
- ۲۰۰۱ - جورج دبیلیو بوش٬ آمریکانین ۴۳-جو باشقانی سئچیلدی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالثانی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ ژانویه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالثانی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ ژانویه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۰ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
برونز دؤنمی
برونز دؤنمی یوخسا تونج دؤنمی اینگیلیسجه Bronze age
بیر اؤتک یوخسا تاریخی دؤنم قازی بیلیم بیلیمین ده بو بولوم آنتیک بولوم لر دن ساییلیر بو دؤنم تخمینن ۳۳۰۰ دن ۱۲۰۰ میلاددان اونجه یه جک بو دونم اینسان لارین برونز ایشلتمسینن تانیلیر بعضی یرلرده یازمانین باشلاماسی و شهرده یاشاییشنان تانیلیر. بو دونمده اینسان لار دا باشاریلی یولارنان دمیرلری پاخیر برونز و... ایستیه وریپ و قیندیپ اریتمخنن و آلیاژلاری ایشلتمخنن دمیر اثرلری دوزلتمیشلر بو دونمی کریستین یورگنسن تامسن آدلاندیرمیش آماج اینسانین تاریخین دوز اوخویوپ آراشدیرمیش لار.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیس ویکیپدیا Bronze age


text:
دیوید کامرون
دیوید کامرون (اینگیلیسجه. David William Donald Cameron، دوغوم گونو. 1966 اوکتوبر آیی نین 9جو گونو، لندن) اینگیلیسلی سیاستچی، مۆحافیظه کار حزبینین رئیسی، و 2010جو ایلدن بریتانیا شاهلیق بیرلیگی نین 75جی باش وزیری دیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
اوشاقلیق و اؤیرتیمی. سیاشی چالیشمالارینین باشلانغیجی[دَییشدیر]
کامرون آریستوکراتیک عاییلهدن اوْلان بروکر عاییلهسینده آنادان اولوب. عاییلهلری اؤز کؤکونو اینگیلیس کرالی 4جو ویلهلم و اونون رفیقهسی دوروتی جورداندان گؤتورور. ایتون کالجی و 1988-جی ایلده آکسفورد بیلیم یوردو قورتاریب. اورادا سیاست، فلسفه و ایقتیصاد اؤیرنیب. آکسفورددا لندنین ایندیکی مری، باباسی تورک اوْلان بوریس جونسونلا یاخیندان تانیش اولوب.
بیلیمیوردو قورتاراندان سونرا 1988-1993-جو ایللرده کانسرواتیو حزبینین تدقیقات شعبهسینده چالیشمایا باشلاییر. همده او واختکی باش وزیر جان میجرین چیخیشلارینی حاضیرلاییر و اقتصادی مسئلهلرله مشغول اولور.
1993-جو ایلده کئمئرون خاریجی ایشلر نازیرلیگینده چالیشیر. 1997-جی ایلده ایستاففورد دایرهسیندن مجلیس سئچکیلرینده ایشتیراک ائتسه ده مغلوب اولور.
2001-جی ایلده اویتنی دایرهسیندن (okسفوردشیر)مجلیس سئچکیلرینده ایشتیراک ائدهرک ایجمالار پالاتاسینین دئپوتاتی سئچیلیر و پارلانمئنتده سوسیال ایشلر کومیتهسینده فالیت گؤستریر. 2003-جو ایلده موهافیزکارلار پارتیاسی کؤلگه کابینئتینین عضوو اولور و پارتیا لیدئرینین مواوینی سئچیلیر. 2005-جی ایلده اونون پارتیاسی لیدر Maیکل قوواردین رهبرلیگی ایلهمجلیس سئچکیلرینی اودوزور و او ایستئفایا گئدیر. دئوید کئمئرون لیدر سئچکیلرینین اوچونجو توروندا قالیب گلیر. دئوید کئمئرونون و پارتیانین آپاردیغی فالیت نتیجهسینده اؤتن دؤورده موهافیزکارلار پارتیاسینین رئیتینقی آرتماغا باشلاییر.
2010-جو ایلینمجلیس سئچکیلری ارفهسینده او ایلک دؤورده بؤیوک بریتانیا لیبئرال دئموکراتلارینین لیدئری نیک کلئققه اودوزور، آنجاق سونرا اونو ری سورغولاریندا اوستلییر.
باش وزیرلیک[دَییشدیر]
6 Maی 2010-جو ایلده موهافیزکارلار پارتیاسیمجلیس سئچکیلرینده 307 مانداتلا قلبه چالسا دا، جوخلوق الده ائده بیلمر. 11 Maی 2010-جی ایلده لئیبوریست باش ناظر قوردون براون ایستئفایا گئدیر . همین گون کرالیچا II الیزابت قالیب گلمیش پارتیانین لیدئری کیمی د.کئمئرونا حکومتی تشکیل ائتمیی تاپشیریر. او سون 200 ایل تاریخینده ان گنج باش ناظر اولور. کئمئرونون پارتیاسیمجلیسده چوخلوق الده ائتمدیگینه گؤره 57 مانداتا مالیک اوْلان لیبئرال دئموکراتلارلا کوالیسیا قورماق قرارینا گلیر..
12 مaی 2010-جی ایلده بؤیوک بریتانیادا 1945-جی ایلدن بری ایلک دفعه کوالیسیا حکومتی قورماق مجبوریتینده قالیرلار؛ بؤیوک بریتانیا لیبئرال دئموکراتلارینین لیدئری نیک کلئقق باش ناظرین مواوینی پوستونا تعیین اولونور.
کامرونون ائتلاف دؤلتی[دَییشدیر]
6 مارس 2010-جو ایلمجلیس سئچکیسینین قالیبی، ایجمالار پالاتاسیندا 306 یئره مالیک موهافیزکارلار سئچکیده 57 ماندات قازانمیش لیبئرال دئموکراتلارین دانیشیقلاری مایین 12-ده گئجه باشا چاتیر و کوالیسیا حکومتینین هئیتی رسمن اعلان اولونور.
کوالیسیا کابینئتینین ترکیبینه موهافیزکارلار پارتیاسینین 18 نمایندهسی داخیل ائدیلیب. موهافیزکارلار خاریجی ایشلر، امک و پئنسیالار، مۆدافیعه، عدلیه، نقلیات، تحصیل، سهیه، مدنیت، اولیمپیا اویونلاری، کیو و ایدمان، بئینلخالق اینکیشاف، شیمالی ایرلاندیا، یئرلی ایدارئتمه و ایجما ناظرلری، همچینین باش پروکورور وظیفهسینی اؤزلرینه گؤتوروبلر. خاریجی ایشلر ناظری پوستونا موهافیزکارلارین کئچمیش لیدئری اویلیام هئیق گتیریلیب.
خزینهدارلیق کانسلئری (مالیه ناظری) وظیفهسی موهافیزکار جورج اوسبورن تعیین ائدیلیر. اونون بیرینجی مواوینی، خزیندارلیغین باش کاتیبی وظیفهسینه لیبئرال-دئموکرات دئوید لووس تعیین اولونور.
لیبئرال-دئموکراتلار حکومتده 5 یئر آلیبلار. کلئقق و لووسدان علاوه، بونلار پارتیانین وئتئرانی، بیزنئس، ایننوواسیالار و پئشکار تحصیل ناظری وینس کئیبل، انرژی و ایقلیم مسئلهلری ناظری کریس هیون، و شوتلاندیا مسئلهلری ناظری دئننی آلئکساندئردیر.
حکومتده 4 قادین ناظر وار. داخیلی ایشلر ناظری پوستونا تئرئزا مئی تعیین اولونور. او، همچینین قادین و برابرلیک مسئلهلری ناظری پوستوندادیر. اطراف موهیت ناظری وظیفهسینی کئرولاین ایسپئلمان، اوئلس مسئلهلری ناظری وظیفهسینی ایسه شئریل گیللان ایجرا ائدیر.
حکومتده اتنیک آزلیقلارین یئگانه نمایندهسی اوْلان پاکیستان منشألی بارونئسسا سائدا وارسیدیر. موهافیزکارلار پارتیاسینین همسدری اوْلان 39 یاشلی وارسی دؤولت (پورتفئلسیز) ناظردیر. وارسی بریتانیا حکومتینده یئر آلان ایلک موسلمان قادین اولوب.
حکومتین ان گنج ناظری 37 یاشلی دئننی آلئکساندردیر، ان یاشلی ایسه 69 یاشلی عدلیه ناظری کئننئت کلارکدیر.
کوالیسیون حکومت اساس دقتی اقتصادی پروبلئملرین هللینه یؤنلدهجک. یئنی خاریجی ایشلر ناظری اویلیام هئیق ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا دئییب کی، بؤیوک بریتانیا آوروزونایا داخیل اولماق فیکرینده دئییل و آوروپا بیرلیگینه علاوه سلاهیتلر وئریلمهسینین علیهینهدیر.
کلئق سئچکیقاباغی چیخیشلاریندا بریتانیانین آورومکانا گیرمهسینین واجیب اولدوغونو بیلدیرسه ده، حکومتده یئر آلدیقدان سونرا هلهلیک بۇ فیکریندن داشینیب.
باش ناظر دئوید کئمئرونون یئنی حکومتی آرتیق بیان ائتمیشدیر کی، بۇ ایل بودجه خرجلرینی 6 میلیارد فونت (9 میلیارد دوللار) آزالتماق نیتیندهدیر. کابینئتین سیاستینه گؤره هئچ بیر ساحه، او جملهدن 2012-جی ایلین اولیمپیا اویونلارینین بودجهسی ایختیسارلاردان سیغورتالانماییب.
حکومت ایلک ایجلاسیندا شخصیت وسیقهلری وئریلمهسیندن ایمتینا ائدیلمهسی، لوندونون هیتروو هاوا لیمانیندا اوچونجو اوچوش-ائنمه زولاغینین تیکینتیسینین تخیره سالینماسی و نؤوبتی بئش ایلده بؤیوک بریتانیانین یوروویژنا گیرمه سینی قرارا آلیب.
عاییله سی[دَییشدیر]
خانیمی 1971جی ایلده دوغولموش سامانتا شفیلد ائولنیبدیر. ایکی اوشاقلاری وار. دیوید کامرون جوت تَکَر (دوچرخه) سورمگی سئویر.


text:
آذربایجان ادبی آخیمینین «آتئنا» تراژدیسینه اولان تَپگیسی
ایلقار موذنزاده
شعر بؤیوک بیر ریسالتدیر کی شاعیردن باشقا هئچ کیم بو ریسالتی داشیا بیلمز. بیر گؤرهولی و سوروملو شاعیر توپلوم، یاشام و اینسانلا قارشی-قارشیا اولان شعر، ادبیات و هونرین بوتون بویوتلارینی نظره آلیب ادبی یارادیجیلیغینی یاشادیر. شاعیرین توپلومسال ریسالتی بیر اثرده جانلانیر کی توپلومون ایچینده اولان دردلردن دیرچهلیب، یارانیب و گئرچکلَشسین. سوروملو شاعیر توپلومدان و اونون ایچینده اولان دردلر و چاتیشمازلیقلاردان اوزاق دئییل. توپلومسال و سوروملو بیر شاعیر یالنیز «اؤز»ونو ریوایت ائتمیر و یاشاییش و توپلومون ایچینده اولان باشقا اینسانلارین دا دردینی یانسیدیر و بیر بوغاز اولور بوتون اورتاق دردلریمیزی باغیرماغسینا…
«آتئنا» تراژدیسی یالنیز بیر قیز اوشاغینین فاجیعهوی اؤلومو دئییل، توپلوموموزداکی آتئنالارین سسسیز و مظلوم بیر دورومدا حقیقی و مجازی جان وئرمهسیدیر و دئمک قادین و قیزین سایسیز جینایتلره معروض قالدیغی دردین ریوایتی. اوف کی آتئنانین گؤودهسی و جانی قوربان وئریلدی بو دردین باغیرتیسینا. آتئنا بیزیم توپلوموموزون دردی ایدی و بو دردی بیلیب دوشونَنلرین قلمیندن، بوغازیندان، یازیسیندان، شعریندن و سازیندان باغیریلدی.
«آتئنا» بیزیم توپلومون اورتاق دردینین تراژیک سؤیلهمی ایدی. آذربایجان مدرن شاعیری «من» ریوایَتینین یاپیپوزماسی(ساختارشکنیسی) آردیندا، «من»ی «من» اولاراق یوخ، «من»ی «بیز» اولاراق سؤیلهدی. دردیمیزی، نیسگیلیمیزی، قادین و قیزلارا اولان تبعیضلری، جانی و خسته جینایتکارلارین اؤزگورجهسینه توپلومدا دولانماسینی و بیزیم وارلیغیمیزی بیر قورخونج خستهلیک کیمی هر آن تهدید ائتمهسینین تریبونو اولدو.
بو تراژدینین باش وئرمه سورهسینده، آذربایجان چاغداش ادبیاتی ایله اوغراشان شاعیر و یازیچیلار اؤز اینسانی و ادبی گؤرهولرینه دایاناراق، بو تراژدینی جانلاندیرماقدا و بو اورتاق دردی قلملریندن سؤیلهمکده بیر حماسه یاراتدیلار و اورتاق ادبی عینیلشدیرمهلرینی (همذات پنداریسینی) میللتین ایچینده و میللتله بیرگه جوشوب آخماسینی گؤستردیلر. بو اساسدا بو آجی اولایلا ایلگیلی آذربایجان ادبی جریانینین چوخ گئنیش یؤنلری اولدوغوندان دولایی، بو اثرلری توپلاییب و بیر مجموعه اولاراق یاییملاماق قرارینا گلدیک. اولا بیلسین کی ادبی گؤرهو و اینسانی ایشیمیز آتئنانین اولو روحونو ساکینلَشدیریب و آتئنالار اوچون یارارلی اولسون.
اثرلری بورا کیمی قید اولان سایین شاعیر و یازیچیلار:
۱-علی م یورقون
۲-آرش احمدی
۳-دومان سفراوغلو
۴-پ ب کیوان
۵-علی جباری
۶-رعنا زارع
۷-دومان اورمو
۸-خان
۹-سئودا زیادپور
۱۰-مالک
۱۱-نازلی خیاولی
۱۲-ارسلان زنگانلی
۱۳-موغان قیزی
۱۴-نجیبه رستم اوغلی(سحرخیاو)
۱۵-قادیر جعفری
۱۶-علیرضا انباز
۱۷-ایلقار موذن زاده
۱۸-ثریا خلیق خیاوی
۱۹-جانای
۲۰-حمید جبارلی
۲۱-ایلقار
۲۲-کامیل قهرمان اوغلی
۲۳-بهروز صدیق
۲۴-قوجا آغلار
۲۵-سولماز موغانلی
۲۶-یعقوب نیکزاد
۲۷-ممد آغلار
۲۸-آیدین قوشاچایلی
۲۹-محمدعلی حکمتی
۳۰-مریم افتخاری
۳۱-آیدین قوشاچایلی
۳۲-محمدعلی حکمتی
۳۳-مریم افتخاری خوی
۳۴-سپیده داداشزاده
۳۵-آیداخون خم
۳۶-بهمن انصاری
۳۷-امین جباری
۳۸-حجت احمدی اورنگی(شاواللی)
۳۹-فهیمه اختیاری ممان(رعنا)
۴۰-محمدعلی جعفری
۴۱-حاتم احمدی
۴۲-کیومرث تیموری
۴۳-پروین قاسمی
۴۴-محمدرضا عبادی
۴۵-کاظم تیموری(اومود زنگانلی)
۴۶-مئهریبان ناغییئوا
۴۷-احمد زاده خسروشاهی
۴۸–ایشیق قاراداغلی
۴۹–آتیلا حاجیزاده
۵۰-محمد آراز سهند آوالی
۵۱–نرگس دوست
۵۲-عزیز محمودی
۵۳-سحر بارانی
۵۴-فیکرت قوجا
۵۵-علی سلطانی
۵۶-همت شهبازی
۵۷-کوثرغفاری
۵۸-علی عدالتجو
۵۹-امیر بارانی
۶۰-جوادجوانبخت
۶۱-هاشم فعال
۶۲-فرزانه نادمی
۶۳-بولود مورادی
و فیکیرلریزی بیزیمله پایلاشیب، بو قونودا یازی، اورک سؤزو، مقاله، شعر و اؤیکولریزی آشاغیداکی آیدی ایله اورتایا قویا بیلرسیز:
@ilqar_moazzen
https://t.me/bulaqderneyi


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- یاپتئغئ هر شەیی مۆکممل یاپماق، گؤکلری وە یری، بؤلۆنمە قانونویلا یاراتان، ملکلری ایکیشر، اۆچەر، دؤردەر قاناتلئ ألچیلر یاپان آللاها اؤزگۆدۆر. اۇ، یاراتمادا گرکلی گؤردۆگۆ عیلاوەلری یاپار. آللاە هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- آللاە اینسانلار ایچین بیر راحمت قاپئسئ آچارسا اۇنو أنگللـەیەبیلەجک بیری یۇقتور. آللاە بیر شەیی أنگللـەرسە آرتئق اۇنو سالئورەجک بیری دە یۇقتور. دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان اۇدور.
- أی اینسانلار! آللاهئن اۆزرینیزدەکی نیعمتلرینی حاطئرلایئن؛ آللاەتان باشقا سیزە گؤکتن وە یردن رئزئق ورەجک بیر یاراتئجئ مئ وار! اۇندان باشقا ایلاە یۇقتور. اؤیلەیسە ناسئل یالانا سۆرۆکلنییۇرسونوز؟
- سنی یالانلئیۇرلارسا (بیل کی) سندن اؤنجەکی ألچیلر دە یالانلاندئ. بۆتۆن ایشلر آللاها دؤندۆرۆلۆر.
- أی اینسانلار! آللاهئن واعادی گرچکتیر؛ دۆنیا حایاتئ ساقئن سیزی آلداتماسئن. اۇ چۇق آلداتئجئ (اینسان وە جین شەیطانلارئ دا) ساقئن سیزی آللاە ایلە آلداتماسئن!
- شۆبهەسیز کی شەیطان سیزە دۆشماندئر؛ سیز دە اۇنو دۆشمان سایئن. اۇ سادەجە طارافتارلارئنئ آلەولی بیر آتشین آهالیسی اۇلمایا چاغئرئر.
- کافیرلیک أدنلرە چتین بیر عاذاب واردئر. اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارا ایسە ماغفیرت /باغئشلانما بۆیۆک بیر اؤدۆل واردئر.
- یاپتئغئ ایشین کؤتۆلۆگۆ کندینە سۆسلۆ گؤستریلن، کندیسی دە اۇنو گۆزل گؤرن کیشی می (باغئشلانئپ اؤدۆللندیریلەجک)؟ آللاە (ساپقئنلئغئ) ترجیح أدنی ساپقئن سایار، (دۇغرو یۇلو) ترجیح أدنی دە یۇلونا قابول أدر. اۇنلارا چۇق اۆزۆلەرک کندینی هلاک أتمە! اۇنلارئن نە یاپئپ أتتیکلرینی آللاە بیلیر.
- آللاە رۆزگارلارئ گؤندرندیر؛ اۇنلار یاغمور بولوتونو حارەکتە گچیریر. آللاە دا اۇنو اؤلۆ بیر یرە سەوق أدر وە تۇپراغئ اؤلۆمۆندن سۇنرا اۇنونلا جانلاندئرئر. ایشتە (قابیرلردن) قالقئپ یایئلئش دا بؤیلە اۇلاجاقتئر.
- کیم گۆچ وە شرف ایستەرسە بیلسین کی بۆتۆن گۆچ وە شرف؛ آللاهئن ألیندەدیر. گۆزل سؤز اۇنا یۆکسلیر. اۇ سؤزۆ دە ایی ایش یۆکسلتیر. کؤتۆ پلان قورانلار ایچین چتین بیر عاذاب واردئر. اۇنلارئن پلانلارئ بۇشا چئقاجاقتئر.
- آللاە سیزی تۇپراقتان، سۇنرا دؤللنمیش یومورتادان یاراتمئش، سۇنرا دا سیزی (روح وە بدندن اۇلوشان) أشلر حالینە گتیرمیشتیر. اۇنون بیلگیسی اۇلماقسئزئن هیچبیر دیشی نە گبە قالئر نە دە دۇغورور. کندیسینە بیر عؤمۆر بیچیلنین، عؤمرۆنۆن سۇنونا قادار یاشاتئلماسئنئن دا عؤمرۆنۆن قئسالتئلماسئنئن دا موطلاقا یازئلئ بیر قایدئ توتولور. بو، آللاە ایچین چۇق قۇلایدئر.
- شو ایکی گؤل (بۆیۆک سو کۆتلەسی) بیر اۇلماز: بیری گۆزل، تاتلئ وە قۇلای ایچیملیدیر. هر بیریندن تازە أت یەر، تاقئندئغئنئز سۆسلری چئقارئرسئنئز. سویو یارا یارا گیدن گمیلری گؤرۆرسۆن. بو، آللاهئن لۆطوف اۇلاراق وردیکلرینی آرامانئز ایچیندیر. بلکی گؤرەولرینیزی یرینە گتیریرسینیز.
- اۇ، گجەیی گۆندۆزۆن ایچینە سۇقار، گۆندۆزۆ دە گجەنین ایچینە سۇقار. گۆنشی وە آیئ حیذمتە قۇیموشتور. بونلارئن هر بیری (کندی یؤرۆنگەسیندە) بللی بیر سۆرە ایچین آقار گیدر. ایشتە بونلارئ یاپان آللاەتئر، سیزین راببینیزدیر (صاحیبینیزدیر). بۆتۆن حاکیمیەت اۇندادئر. اۇنونلا آرانئزا قۇیوپ یاردئما چاغئردئقلارئنئز، بیر چکیردگین زارئنا بیلە حۆکمەدەمزلر.
- اۇنلارئ یاردئما چاغئرسانئز، چاغرئنئزئ ایشیتمزلر؛ ایشیتسەلر بیلە اۇلوملو جواب ورەمزلر. قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆندە دە سیزین اۇنلارئ آللاها اۇرتاق قۇشتوغونوزو قابول أتمزلر. کیمسە سانا بونلارئ، هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلن آللاە گیبی حابر ورەمز.
- أی اینسانلار! سیز آللاها موحتاجسئنئز. آللاە ایسە هیچبیر شەیە ایحتیاجئ اۇلمایان، یاپتئغئنئ مۆکممل یاپاندئر.
- گرک گؤرۆرسە سیزی یۇق أدر وە ینی بیر حالق گتیریر.
- بو، آللاە ایچین گۆچ دگیلدیر.
- (آحیرتتە) هیچبیر گۆناهکار باشقاسئنئن گۆناهئنئ یۆکلنمز. گۆناە یۆکۆ آغئر اۇلان، گۆناهئنئن تاشئنماسئ ایچین یاردئم ایستەسە اۇنون بیر پارچاسئ داحی تاشئنماز، یاردئمئ چاغئردئغئ ایستەرسە آقراباسئ اۇلسون. سن سادەجە ایچتن ایچە راببیندن چکیننلری، نامازئ اؤزنلە وە سۆرکلی قئلانلارئ اویارابیلیرسین. کیم کندینی گلیشتیریرسە اۇنو سادەجە کندیسی ایچین یاپمئش اۇلور. دؤنۆپ وارئلاجاق یر آللاهئن حوضورودور.
- کؤر ایلە گؤرن بیر اۇلماز.
- قارانلئقلارلا آیدئنلئق دا.
- گؤلگە ایلە گۆنشین سئجاغئ بیر اۇلماز.
- دیریلرلە اؤلۆلر دە بیر اۇلماز. آللاە دینلەمک ایستەینە دینلتیر. سن قابیرلردە اۇلانلارا دینلتەمزسین.
- سن سادەجە بیر اویارئجئسئن.
- بیز سنی بو گرچکلە (قورئان ایلە) مۆژدەلەین وە اویاران بیر ألچی اۇلاراق گؤندردیک. هیچبیر تۇپلوم یۇقتور کی آرالارئندا اویارئجئلئق یاپان بیری گلیپ گچمیش اۇلماسئن.
- أگر سنی یالانلئیۇرلارسا (بیل کی) بونلاردان اؤنجەکیلر دە (ألچیلرینی) یالانلامئشلاردئ. حالبوکی اۇنلارئن ألچیلری؛ بلگەلرلە، زبورلارلا وە آیدئنلاتئجئ کیتابلارلا گلمیشلردی.


text:
آرتوقلولار دؤنمینه عاید سو شبکهسی تاپیلدی
باتمان شهرینده آرتوقلولار دؤنمینه عاید ۸۰۰ ایللیک اولدوغو دوشونولهن سو شبکهسی تاپیلدی
تۆرکیهنین باتمان شهرینین حسنکئیف ائلچهسیندهکی تاریخی حسنکئیف قالاسیندا آپاریلان آرکئولوژیک قازینتیلار چرچیوهسینده ائدیلن آراشدیرمادا، آرتوقلولار دؤنمینه عاید ۸۰۰ ایللیک اولدوغو دوشونولهن سو شبکهسی تاپیلدی.
حسنکئیف قالاسیندا ۳.جو دؤنم آرکئولوژیک قازینتیلار داوام ائدرکن بیر یاندان دا بؤلگه آراشدیرماسی ائدیلیر.
ماردین آرتوقلو بیلیمیوردو ادبیات فاکولتهسی اینجهصنعت تاریخی بؤلومو خوجاسی ذکایی اردال باشقانلیغیندا متخصص بیر اکیب طرفیندن یئریدیلن چالیشمالاردا ۶،۵ کیلومتر اولدوغو دوشونولهن سو شبکهسینین ۲ کیلومترلیک بؤلومو تاپیلدی.
بؤلگهنین توپوگرافیک قورولوشو دگرلندیریلهرک یئرین آلتیندان حسنکئیف قالاسینا ایچمه سویو چاتدیران سو شبکهسینین بیر بؤلومونون قایالار اویولاراق تونل، بیر بؤلومونون ایسه یئرین اوستونده سو کانالی شکلینده تیکیلدیگی معین ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: تورکیه، بوتون گؤزللیکلری اؤزونده توپلامیش بیر خزانهیه صاحب
"مقصدیمیز، اؤلکهمیزی یئنیدن شکیللهنن کۆرهسل، سیاسی و اقتصادی معمارینین مرکزینه یئرلشدیرمکله ایمکانلارین الیمیزدن چیخماسینا مانع اولماقدیر"
گوگلدان اؤیرتمنلر گونو اوچون اؤزل لوگو
لوگونون اۆزرینه کلیک ائدن ایستیفادهچیلر اؤیرتمنلر گونو ایله باغلی بیلگی و خبرلرین یئر آلدیغی صحیفهیه یؤنلندیریلیر
ترت فیلملری اوسکار یاریشیندا
ترت یاپیمی و ترتنین دستگی ایله چکیلهن فیلملر دونیا سینماسینا دامغا وورماماغا داوام ائدیر


text:
آذربایجانین مبارزه شعرینه اؤترگی بیر باخیش (۱۳۰۴ینجی ایله قدهر)
رضا همراز
آذربایجانین مبارز و مقاومت پوئزیاسی اوزون بیر تاریخه مالک اولدوغو کیمی، تاسفله بو گونه قدهر نه ایسه آچیقلانمامیشدیر. بو اولوسال ادبیاتین چاغداش شعر و نثریمیزده دانیلماز رولو اولموشدور. مبارز شعریمیز دئمک، اؤتن قرندن داها زنگینلشیر. همین شعرلر تانباکی حرکاتی ایله چیچکلنمیشسه، داها سونرالار خوش بویالی گوللر یئتیرمیشدیر. تانباکی حرکتی، تاریخ بویلو تبریزدهده باش توتدو. بو حرکت ناصرالدین شاهین سونشاهلیق چاغلاریندا ۱۲۶۹ دا اوز وئریب و سبب اولدو، خالق کوتلهلری قیام ائدهلر. بو آرا فیکیر و قلم صاحبلری ده گئری قالمادیلار.
او چاغین ایتگین شاعیری «میرزه فرخ» همین نهضتین توققوشمالارینین بیر سیراسینی خصوصی ایله زینب پاشا عصیانین تام باجاریقلا شعره چکمیشدیر. میرزه فرخ-ون حیاتی و باشقا یارادیجیلیغی حاقدا معلومات یوخدور. آنجاق، اونون بیر – ایکی پارچا الده اولان شعرلریندن اونو ضیالی تانیماق هئچده چتین دئییل. میرزه فرخ-ون (سبکشناسی) باخیمیندان تبریر شاعیری اولدوسوندا هئچ بیر شبهه یئری اولا بیلمز. نیهکی، اونون شعرلرینده تبریز لهجهسی دالغالانیر و بو شاعیرین نهضت چاغلاریندا نسبتا یاشلی اولماسی دا حدس ویریلیر. او شعرلرینین بیرینده دئییر:
بو حقیر ائوده اوگون قورخودان آواره قالیب
تازهدن توپ و توفنگین سسی ناگه اوجالیب
رنگی تغییر تاپیب حالتی یکسر دولانیب
آز قالیب قورخودان اول وقته اولا دیوانه
قالدی تبریزده چوخ تخت حکومت خالی
گتیریب ائیلهدیلر قائم مقامی والی
اوزو وئرمیردی کونول ]آمما[ ولی اقبالی
حکمران اولدو عجب مملکت ایرانه
تبریزه حاکم اولاندا بو، اولوب شهر شولوق
اولمامیشدی بو نئچه وقتده بو نوع باهالیق
گؤردولر یوخدو به غیرت کیشیلرده کیشیلیک
غیرت ال وئردی اناثه کی چیخا مئیدانه
داها حیرت ائدیجی بودور کی، ۱۳۲۰ ده چیخان گوندهلیکلرین بیرینده «هلال» امضاسی ایله زینب پاشا حاقیندا یازیلان بیر مقالهنین اتهییندهکی معروف شعر (زینب پاشا الده زوپا اوز قویدو بازار اوستونه) ده درج اولموشدور. بو شاعیرین تخلصی (باجادان باخان) قئید اولموشدور. بیلیریک کی، او دؤورون شاعیرلریندن رحمتلی تبریزلی «علی فطرت» همین امضا ایله یازاردی. امما، نه ایسه همین شعرده ائله او تخلصله درج اولموشدور. اگر بومسئلهنین سهوی اولماسا، میرزه فرخ آذربایجانین میللی حؤکومتینین عرفهسینه قدهر ساغ اولان بیر شاعیرلردن ایدی. باجادان باخانین بو شعریندن علاوه همین گؤندهلیکده بیر سیرا باشقا شعرلریندن ده اؤرنکلر وئریلمیشدیر. بئلهلیکله گؤروروک، همین جریان سبب اولور بیر سیرا شعرلر قوشولسون. بونلارین بیر سیراسین ائله خالق اؤزو قوشسادا، اونلارین میللی شعورلارینین یوکسک سویهده اولدوغونو گؤستریر. بو شعرلر ارزیشلی سند اولاراق، تاریخیمیزده اؤزهل بیر یئرده اولموشلار. تانباکی حرکاتینین مبارزهسینده «زینب پاشا» عصیانیدا مهم بیر یئر توتور. بو عصیاندا بیر سیرا شعرلر قوشولور. تاسفله اونلارین قوشانلارینین آدلاری هلهلیک بیزه بللی و آیدین اولمامیشدیر. بو عصیانی گؤرهن بیر شاعیر گؤردوکلرین گؤزهلجه شعر چرچیوهسینه سالمیشدیر:
زینب پاشا الده زوپا اوز قویدو بازار اوستونه
گویا کی، دشمن اوز قویوب اوردوی تاتار اوستونه
چادور شبین باغلایب بئله هم چیرمیوب قولارینی
یاشماقیله دوتموش اوزون، هم ساللانان پوللارینی
تنظیم ائدیب اؤز نقشهسین هم گئتدیکی یوللارینی
فرمان وئریب یولداشلارین اویناتدی اغیار اوستونه
زینب پاشا الده زوپا اوز قویدو بازار اوستونه…
داها سونرا مشروطه حرکاتی اوز وئریر. هر یئر چال – چاپ دیر. های – کوی دور، باروت قوخوسودور. بو دؤنه ایش فرق ائدیر. بئلهکی، مشروطهدن اولده کی شعرلر شعاردورسالار، مشروطه دؤورو شعرلر داها خالقی هیجانا گتیرن، اونلارا اورهک و جرئت وئرهن، اونلارین مبارزه و دؤیوشه چاغیران و بو کیمی اسلوب و ژانرلری ایفا ائدیرلر. مشروطه دؤرونده کی شاعیرلر، مشروطهنی یاخیندان گؤردوکده، اونون آجی و شیرین و هابئله تصویرلرین شعرلرینین بزهیی ائتمیشلر. بو دؤورون شعرلری داها اونجه دئییلن شعرلرله فرقلی اولموشلار. البت بو طبیعیدیر کی، هر انقلابین ثمرلی ایشلریندن بیر سیرا یئنی فیکیر و دوشونجهلرین مئیدانا و دوغرو دئسک اورتایا کلمهسی اولار.
اؤنجه دئدییمیز کیمی (تحریم تنباکو) آدی ایله مشهور آذربایجاندا اوز وئرهن حرکتلر کی، دئمک مشروطهیه بیر گیریش کیمی ایدی بیر چوخ ضیالیلر و آیدین فیکیرلیلر بارا گتیردی. ماراغالی زینالعابدین. تبریزلی طالبوف و… کی بونلاردا اؤز یئنی دوشونجهلرین خالق کوتلهلرینین قوللوقلاریندا قویماقلا برابر، اونلارین اسکی و کهنه فیکیرلردن ال گؤتورمهلرین ایستهمیشلر کی، بئلهده اولدو. همین آد وئردییمیز یازیچیلارلا بیرگه نئجه یازیچی و شاعیر دانیلماز دهییشیکلر یارادا بیلدیلرکی، اونلارین داوامچیلاری مشروطه دؤوروندهکی یازیچی و شاعیرلر اولدولار و بو دؤنه وضعیت کئچمیشدهکیکیمی اولمادی.
میللی شعورلار اویاندیلار. یازیچی و شاعیرلرین سانلاری چوخالدی، شهیدلرین سایی آرتدی. بورادا ایش دؤندو. حسرت اولدو، یولداش اؤلدو، دیدرگینلیک بارا گلدی. آوارا – سفیللیک اولدو، مخروبه یئرلر و آبیدهلر گؤزه دهیدی. بو دؤنه یارالی اولدو، خسته اولدو، توپال اولدو، و نهایت مبارز شعرلریمیزین اصل مایاسی بو کیمی حادثهلردن آلیندی. او دؤورون شعرلرینین و شاعیرلرینین بیر چوخو، شاهی، وزیری، وکیلی و… تعریف – تمجیدائدنده، باشقا شاعیرلرایله حیئوانلارین دیللریندن ناغیل و سئوگیلینین قاش – گؤزوندن و… یازیرسالاردا، آنجاق، ضیالی و آیدین فیکیرلی شاعیرلر خالقی یوخودان اویاتماغا و یئنی اصوللاری و پرنسیبلری دویماغا چاغیریردیلار. بو یازیچی و شاعیرلرین بللیدیرکی، سولاری باشقالاری ایله بیر آرخا گئده بیلمزیدی. ائله اونا گؤره، مداح و دربار شاعیرلری ضیالی و دهیرلی اسلوبدا یازیلان ماتیریاللاری و یازارلارین قیناییردیلار و او گون اونلارینگؤزونده خائینلر بوگون تام عکسینه اولاراق خادیم کیمی آدلانیب عزیزلهنیرلر. اوست – اوسته مبارز شعریمیزین سیماسین گنجلر دولدوردولار و ائله اونا گؤره خالق دیلینه چوخ یاخینلاشدی. بو دؤورلرده خالقین دا شعرلری گئنیشلنیر. چوخلو بایاتی قوشولور. چوخلو تاپماجا دئییلیر. بیر سیرا ناغیللار یئکونلاشیر، میللی قهرمانلاریمیزا شعرلر دئییلیر. بونلارین بیر سیراسینین حتی قوشانلاری و دئینلری ده بللی دئییل کیملر اولموشلار. بلکهده اونلاری ائله ساده خالق یاراتمیش و گاهداندا بیر شاعیرین یئری و ایزی بللی اولموشدور. دئدییمیز کیمی همین دؤورلرده ایگید قهرمانلاریمیز، چون خالق کوتلهلرینه ارزش و قیمت وئریردیلر و اونلارین حقلرین و ایستکلرین قوروماق اوچون، جانلارین اووجلاریندا قویوردولار، خالقدا اونلاری سئوهر و اونلارا حؤرمت گؤزو ایله باخیردیلار.
تبریز اهلی اوچ ایل چکدی مشقت
پامال اولدو آیاق آلتدا رعیت
مشروطهنی آلدی آخیردا ملت
یاشاسین ستارخان، ملت یاشاسین
باقرخان آتلیسی جمله یاشاسین
حلال اولسون اوسودکی سن ایچمیسن
جاندان کئچیب بو ایشده دایانمیسن
بیغیرت رحیمخان هئچ اوتانمیرسان
یاشاسین ستارخان، ملت یاشاسین
باقرخان آتلیسی جمله یاشاسین…
یا حیدرخان عمی اوغلویا حصر اولونان شعرلردهن:
عم اوغلو گلدی خویا
خویلولارا قرار قویا
یئتیملرین قارنی دویا
یاشاسین گؤزهل عمو اوغلو
راستا بازارین راستاسی
گلیر مجاهد دستهسی
عمو اوغلودور سرکردهسی
یاشاسین گؤزهل عمو اوغلو
بونلاردان اؤنجه فتحعلیشاه زامانی چیرکین (ترکمنچای) و (گلستان) معاهیدهلری باغلاناندا بو کیمی درین معنالی بایاتیلار قوشولدو:
آراز سندن کیم گئچدی
کیم غرق اولدو کیم گئچدی
فلک گل ثابت ایله
هانکی گونوم خوش گئچدی
آرازی آیردی لار
قومونان دویوردولار
من سندن آیریلمازدیم
ظلم ایله آییردیلار
دؤیوشچولرین و میللی قهرمانلارین جسارت و شجاعتلری بو دؤورون شاعیرلرینه الهام قایناقی اولاراق گؤزهل، گؤزهل شعرلر قوشولور. داها سونرا همین شعرلر ماهنی کیمی دؤیوش سنگرینده ماراق و خوش آهنگلرله اوخونوب مجاهدلرین قانلارین جوشدورور.
تاسفله اوست سطیرلرده دئدییمیز کیمی، بو دؤورون شعرلری نه ایسه لازیمی قدهر اولموشسادا آچیقلانمامیش و آچیلمامیش بیر صحیفه کیمیقالمیش و یئکونلاشماسی یئرلی – یاتاقلی گؤرونور. آخی بو دؤورده «خازن»لر وار، «حقیقت»لر وار، «سعید سلماسی»لر وار و غیرهلر وار. اونلارلا برابر «صابر»لروار. صابرین آن یاخین دوستو «عباس صحت»ین فیکریجه، صابرین آخیردهکی بئش ایل یارادیجیلغی بیر اوردودان چوخ مشروطه حرکاتینا خدمت ائتدی. دوزدو کی، کئچمیشده رحمتلی پروفسور محمدتقی زهتابی دهیرلی وارلیغین اؤتن ساییلاریندا (مشروطه دؤوری ادبیاتیمیزین مقدراتی) باشلیقیمقالهسینین گیریشینده دانیشدیغیمیز حیصهیه اؤتری باخیب، ها بئله، اوستاد محمدعلی فرزانه (چشمانداز شعر مبارز آذربایجان) عنوانلی مقالهسینده بیرسیرا دویونلری آچمیشالاردا، آنجاق اولدوغو کیمی اشاره اولونمامیش و گئنیش بیر تحقیق آپارما یئری بوش گؤرونور. دوغروسو چاغیمیزین بو شعر بؤلومو مظلومجاسینا نئچه قالمیشدیر، هم دونن همده بوگون. مشروطه ایللری کی، آذربایجانین مبارز شعرینه قزئتلرده ائله بیر یئر آچیلمامیشدیر.خالقین دیللرینده گزیردی و هردهن بیر شعر بیر قزئتین بیر بوجاغیندا چاپ اولدوقدا، ایکینجی دؤنه اونا اخطار وئریلیردی و بعضاده روزنامهنین قاپوسو تختهلهنیردی. باخین «انجمن»، «ملانصرالدین»، «آذربایجان«، «ناله ملت« و … کیمی قزئتلرین آخیر – عاقبتینه.
بئلهلیکه بو سببلره گؤره آذربایجانین مبارز شعرینین تاریخیندن یاخود دهیرلی اؤرنگلریندن گونش ایلی ۱۳۰۰ اونجو ایله قدهر آغیز یاندیران بیر شئیهلهلیک الده یوخدور و دئدییمیز کیمی اونوندا علتی معین سببلر اولموشدورکی، دئدیک. بیزجه بو دؤورون شعرلری یئکونلاشمالی و الک – قلبیر ائتمهلی ایشلرین آن ضروروسودور. آشاغیدا تقدیم ائدهجهییمیز اؤرنگلر ۳۰ ایللیک آذربایجان مبارز شعرینین نمونهلری دیرلر.
- «تبریزلی حقیقت»
رحمتلی مشهدی محمدباقر حقایقی مطبعهچی (تبریزلی حقیقت) ۱۲۳۹- ۱۲۴۰ ینجی گونش ایلینده تبریزین مقصودیه محلهسینده آنادان اولموشدور. او گنج چاغلاریندا روسیهیه گئدیر و اورادا بیر تاجیرکیمی ایشلهسهده، آنجاق ادبیاتا اؤزهل ماراق گؤستریر و ائله بو سببه بیر سیرا شاعیر و یازیچی ایله ایستر- ایستهمز تانیش اولور. او بیر اورتا یاشلی اولاراق، مشروطه سسی قولاغینا دهیر و ائله همین زامان آنایوردونا کؤچوب و مجاهیدلرله چیین – چینده استبدادلا دؤیوشور. شاعیر حقیقت اؤزو بیر شعرینده بئله دئییر :
کؤنوللر پارهلندی کثرت اندوه محنتدن
خار قان چشمهسی مژگان ارباب بصیرتدن
وطن پامال دشمن؛ دوست خائن؛ جهل مستولی
اجل فریاد؛ یئتمز قورتولایدیم بو فلاکتدن
اسارت قئیدینه حئیوان لا بعلم رضا وئرمز
تعجبدور بولار مسرور اولور قئید اسارتدن
او تبریزدهکی زامانی مشهور شاعیر و مجاهید «سعید سلماسی» ایله بیر چاپخانه دایر ائدیب اورادا بیر چوخ گیزلی شبنامه و اعلامیهلر ویریرلارکی، نهایت ارتجاع قوهلری بیلیب اورانیدارما – داغین ائدیب و اونلاری سورگون سالمیشلار. عؤمرونون بیر چوخ حیصهسین دؤیوشلرده قویان شاعیر حقیقت، سون چاغلاری خوراسانا گئدیب و نهایت گونش ایلی ۱۳۱۷ ده اورادا فوت ائدیر.
ای ستمگر اولا راغب ملتین افناسینا
پادشاهسان گئتگیلن بیگانهلر دعواسینا
مسلمین قانی مباح اولماز باتیرما اللرین
اولما چوخ مغرور شاهیم محتکر فتواسینا
اوتوز ایل نازین چکن شهره عجب وئردین عوض
خطهی تبریزی دؤندهردین بلا صحراسینا
سهل سانما ائتگیلن مظلوم قانیندان ]سن[ حذر
قورخ او گؤندن غرق اولورسان سنده قان دریاسینا
وقت او وقتدور کیم سنین هم اولسون اقبالین نگون
چونکو ظلمون چیخمیسان بیر ذیروهی اعلاسینا
بیز اگر فیض شهادت درک ائدهک سیز سعی ائدین
ای بیزیم اولادیمیز مشروطهنین اجراسینا
وئردیلر فتوا مجاهید قتلینه آل یزید
رسمدور تقلید ائدر هر کیمسه اؤز مولاسینا
- «میرزه گولزار حامبال«
بایرامعلی عباسزادهکی، شعرده «حامبال»، «میرزه«، «گولزار» و «میرزه گولزار» امضالاری ایله شعر یازاردی گونش ایلی ۱۲۳۸ ده سارابین دوننی کندینده آنادان اولدو. شاعیر میرزه گولزار بویا چاتدیقدا یاشاییش چتینلیکلری یاخالاییب و آجی بیر عؤمور سورمهیه محکوم اولور و نهایت اوتای آذربایجانا گئدیب، اؤزون اویان – بویانا ویردیقدا، حامباللیق ائدیر. همین زاماندا یاخیندان مشروطه انقلابیندان خبرسیز اولماییب و اوزاقدان – اوزاغا و گاهدان یاخیندان اونلا علاقه ساخلاییر و اؤز آتشین شعرلری ایله مشروطهچیلره یاردیم ائدیر. داها سونرا صابر کیمی دونیا شهرتلی شاعیرله گؤروشوب و معروف موللانصرالدین قازئتی ایله ماراقلانیب نهایت شعرلری اورادا جلیل محمد قولوزادهنین همتی ایله چاپ اولور. او اینانیلماز حالدا گونش ایلی ۱۳۰۵ ده فوتائدیر. میرزه گولزارین شعرلری اوتایدا ایشیق اوزو گؤروب و ائشیددییمیزه گؤره بوتایدا ایسه رحمتلی تبریزلی آزرم (محمود ملماسی) اونون بیر سیرا شعرلرین توپلامیشدیر کی طالعلریندن خبرسیزیک.
مشروطه بیزیم جانیمیزی آلدی داداشجان
آواره ائدیب چؤللرهده سالدی داداشجان
هر یئرده اولور مئیوهسی شیرین بو درختین
ایران دا یئتیش میبدی هله کالدیدا داشجان…
- «خــازن«
رحمتلی میرعبدالحسین خازن، تبریزین خیاوان محلهسینده گونش ایلی ۱۲۵۰ ده آنادان اولموش و بیر عمر آجی – شیرین یاشایشدان سونرا ۱۳۰۴ دهتبریزده حیاتین دهییشمیش دیر. او، یازدیقلارا گؤره، کلاس گؤرمهمیش و سوادسیز بیر شاعیر ایدی. آنجاق الده اولان شعرلریندهن بللی اولور کی، اونونلازیمی قدهر ساوادی وار و ائله بو سببه گؤره اورهک یاندیریجی نووحهلر و گؤزهل غزللرله برابر حماسی و مبارزه شعرلری وار. اونون ادبی یاشاییشیایکی طرفلی اولموش دور. بیر طرفی مرثیه ادبیاتینین ان تانینمیش و گورکملی نمایندهلریندهن باشقا طرفدهن ایسه، مشروطه حرکاتین یاخینداندویوب و ایستر – ایستهمز بو حرکتلرله چین – چینه وئرمیش و شعرلری سنگرلرده دویوشن مجاهدلرین قانلارین قاینادیب و حرکته گهتیرمیشدیر.خازنین اله گلن شعر دیوانین بو سطرلرین یازانی توپلایب چاپا حاضیرلهمیشدیر.
باغلانان زنجیره بیداده یازیق ایرانلیلار
اولمایان آسوده دونیاده یازیق ایرانلیلار
تیترهین بیر مرغ بسمل تک کف جلادده
صید اولان بیرحم صیاده یازیق ایرانلیلار…
یا بیر شعرینده بئله سؤیلهمیشدیر:
اردوی ماکو دوشوبدو لنگه
اهل دوهچی گلیبدی جنگه
بئش بئش بامادور باسیر توفنگه
هردن بیرینی آتیر هوایه
لعنت بئله قوم بیحیایه.
- «میرزه جعفر خامنهای»
شیخ علیاکبر اوغلو میرزه جعفر نقوی خامنه گونش ایلی ۱۲۶۵ده تبریز شهرینده آنادان اولموش و گنج چاغلاری مشروطه قهرمانلارینین اؤنلریندنگئدنلردن اولموشدور. او، سعید سلماسی و رفعت و بیر نئچه شاعیرله بیرگه یئنی شعرین بینوورهسین قویدو. خامنهای پهلوی رژیمی ایش باشینا چیخدیقدان سونرا، داها انزوا اختیار ائدیب نهایت ۱۳۶۲/۴/۲۸ ده دوغولدوغو شهرده دونیاسین دیشمیشدیر. اونون چاغداش ادبیاتیمیزدان علاوه مبارز شعر و ادبیاتیمیزا دانیلماز و گؤرکملی ایزی اولموشدور. آشاغی دا بیرگه بو آرزی گؤز شاعیرین بیر تورکجه شعرین بیرلیکده اوخویاق:
وطن یولوندا شهادت بؤیوک سعادتدیر
سعادت ابدی ایستهسن شهادتدیر
باخین یئگانه پرستانه اخذ عبرت ائدین
شهادت اونلارا عالمده ارث و عادتدیر
باخین وطن نسل احراره یالواریر، سویلیر
ندنمی یوخلامیسیز وقت عرض همتدیر
نثار جاندان احرار ائیلهمز امساک
کی بذل جان و سر اونلارجا بس شرافتدیر
ره وطنده او (تن) کیم قیزیل قانه بویانا
بسان لاله گولوستان عشقه زینتدیر
او (باش)کی گئتمهیه ملت یولوندا حملی اونون
حمیت اهلی یانیندا بؤیوک مشقتدیر…
- «دلـریش»
رحمتلی تبریزلی مشهدی علی اصغر دلریش بیر نوحه شاعیری اولسادا، مبارز شعریمیزده رولو اولموشدور. او، تانباکی حرکاتیندا آذربایجان،خصوصی ایله تبریزده بؤیوک نقشی اولان رحمتلی حاج میرزه جواد آقا مجتهد فوت ائدهرکن، نئچه – نئچه فارسجا و تورکجه آغیت یازمیش کی، هلهلیک دیوانیندا قورونور. دلریش شعرلرینین و یا یاخشی دئسک مرثیهلرینین بیرینده حاج میرزه جواد آقادان بئله یاد ائدیر:
ای خدا بیدرد بیدرمانه درمان ایستیریک
بندهلرده قالماییب جان تازهدهن جان ایستیریک
آدیمیز گر بندهدیر لیکن هامی شرمندهییخ
بو بلانین دفعینی ای حی سبحان ایستیریک…
داها دیوانینین سون صحیفهلرینده “در تعریف سلطان روم و شاهنشاه ایران مظفرالدین شاه قاجار” باشلیقلی یازیدان سونرا بئله یازیر:
یارب بحق جاه جلال محمدی
بنده ماه بدر جمال محمدی
سلطان رومی حفظ ائله لطفیله یا حمید
بیر حورمت عظیم کلام الهی مجید
- «تبریزلی صراف»
تبریزلی حاج رضا صراف غزل و نوحه ژانریمیزین ان پارلاق سیمالارینداندیر. او گونش ایلی ۱۲۳۴ تبریزده آنادان اولموش و ۱۳۲۵ ربیعالاول آیینین۱۷ سینده (گونش ایلی ۱۲۸۶) حقهساری قاناد چالمیشدیر. بیر سیرا یازیچی و آراشدیریجیلار صرافی تورک دونیاسینین حافظی آد وئرهرهک، غزللرین حافظله قیاس ائتمیشلر. اونون دادلی – دوزلو غزللریندهن علاوه، اورهک یاندیریجی نوحه و مرثیهلریده وارکی، هلهلیک آذربایجانین یاستورهنلرینده حزنله اوخونار.
صرافین مشروطه یاخود مبارز شعرلری نهقدهردیرسه، الده آزدیر. بو شعرلردن بللی اولورکی، شاعیر صراف یالنیز غزل و مرثیه یازماغا کفایتلنمهمیش و چاغینین حرکتلرینهده اعتناسیز اولمامیشدیر. صرافین ان معروف مستزادیکی مشروطه دؤورو یازمیشدیر بئله باشلانیر:
ای ملت اسلام اویان وقت سحردی
گؤر بیر نه خبردی
بسدور بو قدهر یاتما چورورسن نه خبردی
دور وقت سحردی
غافل دوشوبن دینیوی دونیایه ساتیبسان
یوز ایلدی یاتیبسان
بسدور گؤزون آچ سنده کسالت نه خبردی
دور وقت سحردی
مین یئردن آییلدیر سنی بیچاره احبا
ترپنمهمیش اصلا
یاتماق بئله اولماز بو اؤلومدنده بتردی
دور وقت سحردی
تاپدیر سنی همسایهلرین دورما دئییر یات
کئچمیش اولا هیهات
بو دؤورهده هر کیمسه یاتا قانی هدردی
دور وقت سحردی…
- «کریم آقا صافی»
حاج جعفر دایی نوهسی عایلهسینده آنادان اولان کریم آقا صافینین آدی گلنده نه ایسه، ایستر ایستهمز نوحه و مرثیه ادبیاتی ایله یاناشار. حالبوکی، بو شاعیرین دادلی – دوزلو غزللری و باشقا ژانرلاردا دا شعرلری اولموشدور. صافی روس سالداتلاری عاشورا گونونده آذربایجانین غئیرتلی اوولادلاری قهرمانجا دار آغاجیندان گوناهسیزجا آسیلدیقدا بئله شعر یازمیشدیر.
ای وطنه بذل ائلهین نقدجان
ملتهدار اوسته وئرهن امتحان
محو اولا موشگولدو بو نام و نشان
قانلا صفا تاپدی، باهار وطن
جانمیز اولا خوشدو نثار وطن
چکدیلر داره سیزی منصور وار
تاپدی شرافت هامی یار و دیار
بسدی بیزه بو شرف و افتخار
قانلا صفا تاپدی، باهار وطن
جانمیز اولا خوشدو نثار وطن
کریم آقا صافینین مبارز شعریمیزه شوبههسیزکی دانیلماز رولو اولموشدور. او قمری ۱۳۵۳ – ینجی ایل ۶۹ یاشیندا دونیاسین دهییشمیشدیر.
- «میرزه علی اکبر صابر»
آذربایجانین طنز شعرینین آن اوستون و مودریک نمایندهسی اولان میرزه علی اکبر طاهرزاده (صابر) ذیحجه آیینین ۲۸ ینجی گونونده شماخی شهرینده دونیایه گلمیش و ۵۱ ایل آجی شیرین عؤمور سوردوکده ۱۳۲۹ ینجی ایلین رجب آیینین ۲۸ ینجی گونونده (گونش ایلی ۱۲۹۰) بیر خستهلیکسوردوکده یاشایشین آغیر یوکون یئره قویموشدور. صابر حاقدا گونوموزه قدهر ۱۰۰ دن آرتیق کیچیک بؤیوک مقاله یازیلیب و او شاعیرین یاشایشی، شعر طرزی، آچیق فیکری و… ذکر اولموشدور. صابرین آدی طنزله یاناشی گلسهده مبارز شعریمیزده پایی آز اولمامیش و یازیچیلارین بیری اونون شعرلرین مشروطهنین ایرهلی سورمهسینده نئچه اوردو ایله برابر اولماسین یازمیشدیر. صابرین ان چئشیدلی ایشلریندن معروف “موللانصرالدین” ژورنالی ایله یاخیندان فیکیرداشلیق و امکداشلیق ائتمهسیایدی. اونون بو ژورنالدا او قدهر رولو اولدوکی، “صابری موللا نصرالدینسیز و موللانصرالدینی ده صابرسیز دوشونمک چتین” ایشلردن اولور.
اونون مبارز شعریمیزه دایر بیر سیرا شعرلری وارکی، شانلی مشروطه چاغی ظفر نغمهلری کیمی اوخونوب منیمسهنردی. صابرین میللی سردار،ستارخانا یازدیغی شعریندن بیر بندین بیرگه اوخویاق:
آفرین تبریزیان، ائتدیز عجب عهده وفا
دوست و دشمن ال چالیب ائیلر سیزه صد مرحبا
چوخ یاشا دولتلی ستارخان افندیم چوخ یاشا
جنت اعلاده پیغمبر سیزه ائیلر دوعا
چون بو خدمتلر بوتون اسلامهدور، انسانهدور
آفرینیم همت والای ستارخانهدیر..
- «میرزه تقیخان رفعت»
چاغداش شعریمیزین آن مودریک و ضیالی شاعیرلریندن، بیریسیده میرزه تقی خان رفعت ایدی. او گونش ایلی ۱۲۶۸ ده تاریخ بویو آذربایجانین چیرپینان اورهیی اولان تبریز شهرینده آنادان اولموش و گنج ایکن هوش-باشین عائلهسی ایله هندهوریندهکیلره بیلدیرمیشدیر. رفعت آنا دیلیندن علاوه فارسجا و فرانسیز دیللرینه تام شکیلده تانیش بیر شاعیر و ادیب ایدی. او ادبیاتیمیزدا و تاریخیمیزده نئچه جهتلی اولو انسانلارداندیر. شاعیر،تنقیدچی، ژورنالیست، انقلابچی کی بونلارین هامیسیندا اوست – اوسته موفق بیر کیمسه ایدی. رفعت تورکجه شعرلرینین بیرینده میللی قالخینمالارا دایر بئله بیر شعر قوشموشدور.
یئنه یئتدی اقبالیمیز
حاصیل اولدو آمالیمیز
نه روشن استقبالیمیز
یاشاسین استقلالیمیز
یاشاسین مساوات
یاشاسین حریت
روشن میلتین گؤزلری
گولسون تماما اوزلری
باتدی سحر اولدوزلاری
گلدی شرف گوندوزلری
یاشاسین حریت
یاشاسین مساوات
فخر و شرف مصداقیمیز
روشن هامی آفاقیمیز
آزاد اولوب توپراغیمیز
یایلاقیمیز، قیشلاقیمیز
یاشاسین حریت
یاشاسین مساوات…
بو آرزی گؤز شاعیر گنج ایکن آذربایجانین عالیم قائدی شهید شیخ محمدخیابانینین نهضتی سیناندان سونرا، یاشاییشین داریسقال نقطهسینه آیاقباسیب و نهایت ۱۲۹۹ دا حیاتلا ویداعلاشیر.
- «زونوزلو میرزه غفارخان سیاهپوش»
مشروطه انقلابینین تانینمیش سیمالارینین بیریسی ده زونوزلو میرزه غفار ایدی. او سیاستدن علاوه شعر سؤیلهمیشسهده، آنجاق آدی چوخ بیر دؤیوشچو کیمی گئتمیشدیر. میرزه غفار ۱۳۰۰ هجری قمری ده زونوز قصبهسینده آنادان اولموش و گونش ایلی ۱۳۱۳ ده تهراندا فوت ائتمیشدیر. اوالده اولان آز شعرلرینده >دلی< و “سیرتیق” امضالاری ایله دا گاهدان تانینمیش موللانصرالدین ژورنالیندا بیر سیرا شعرلری چاپ اولموشدور. شاعیر میرزه غفار سیاستدن علاوه گؤرکملی واعظلردن ایدی.
تا نفس وار نئی کیمین افغان و فریاد ائیلهریک
نئی کیمی فریاد ائدیب عالمده بیر آد ایلهریک
آه سردی ایله بنای ظلم بر باد ائیلهریک
بو تلاش ایله وطن مولکونو آباد ائیلهریک
نئی سسی ایله ]چون[ گتیردیک شوره اهل غیرتی
ثابت اولسون تا جهانه بینوالر قدرتی
- «سعید سلماسی»
مشروطه انقلابیندا جاندان مایا قویانلارین ان شعورلولاریندان کی هم شعر و هم مبارزه سنگرلرینده قیزقینجا دؤیوشوردو، سلماسی سعیدین آدین حؤرمتله یاد ائتمک گرهک. او ۱۳۰۶ قمریده سلماس شهرینده آنادان اولور و ائله گنج چاغلاریندا اؤز هوش – باشین و ذکاوتین بللندیریر. اونون اصلایشی آل – وئر اولموشسادا، معارف پرورلیکدن گئری قالمیر. مدرسه تیکیر، چاپخانا قویور، سید حسن شریفزاده ایله بیرلیکده روزنامه چیخاردیر و…
تأسفله شاعیر سلماسلی سعید آرزی گؤز اولوب و مظلومجاسینا ۱۳۲۷ ده ۲۱ یاشلی اولاراق دؤیوش سنگرلرینده قهرمانجا شهید اولور. اونون فیکریندن علاوه شعرلریده مشروطهده یاخشی رول اوینامیشدیر. سعید ایراندا بیرینجی دفعه اولاراق یئنی شعرین تملین قویدو و یئنی شعر اسلوبوندان علاوه مبارزه شعرلریده آز – چوخ الده وارکی، اؤرنگ اولاراق نئچه بیتین بیرگه اوخویاق:
بازم توئی فدای نگاه ملول تو
گل ای مدام گریه و افغان ائدهن وطن
بازم چرا غریق خیال و تأثری
هر شب آخان سرشک تأثرلهدیر، نهدن
بیخواب و بیحضوری چشمان حسرتت
ائیلر لیال عشقیمی بر یاد وطن
ای خسته طبیب جو، ای باغ خاطرات
ای سبزهزار شوقی سوسوزدان سولان وطن
آهی که از درون من آید معانیش
مقصودیمیز خلاص وطن دیر وطن وطن
ایام دی گذشت و صباح بهار ماست
اوغروندا حاضیریککی، ائدک بذل جان و تن
- «سارابلی واقف«
مشروطه دؤورونون آرزی گؤزو نیسگیللی شاعیرلریندن سارابلی میرزه جواد واقفی گؤسترمک اولار. او ۱۲۶۳ قمری ده ساراب شهرینده آنادان اولموش و اوشاقایکن آتاسینی الدن وئرمیشدیر. واقف مشروطه حرکاتینین باخین اشتراکچیلاریندان اولاراق، بو خصوصدا بیر چوخلو شعرلر دئمیشدیر. اونون اساس یازدیغی شعرلر نوحه و مرثیه اولسادا، مبارز یا خود مقاومت و باشقا ژانرلرده ده شعرلری وار. واقف ۱۳۲۶ قمری ده دئمک مشروطه یئتیشن زامان دونیاسین دهیشیب سارابین امام زاداسیندا تورپاغا گئدیر.
بیرده چتیندی شاهسوندن گوون گله
ایرانی غارت ائتمهیه هر بین گلن گله
مشروطه شرط بالتاسین ترسه سابلادی
آی خان داغیت تیفاغینی آی … چنگله
آز قالدی، داغدا، یایلاقینا شاهسون گله
گیزلنمگه، سیچان یواسی خلقه گن گله
آز قالدی، عالمین، عملی هرج، مرج اولا
ایرانه قتل، غارت ایچون هر گلن گله
یورتچی قوتاردی مالی داراشدی آت ائششگه
شهره اینانمایون گلن ایلدن گون گله
……………………………………
در هجو شیخ الاسلام گفته است:
شیخالاسلام خدادان نقدهر غافیلیمیش
نئجه بی رحم، مروت نئجه آهن دیلیمیش
گئجه شامنان سورا بیلیدیک قلعه جون منزیلیمیش
نئجه منزل در و دیوار گنه ایلن زلیمیش
گلدی چرخ چرخ سسی، صبح اولدی، هامو دوشدی یولا
بیر نفر جاهیلیمیش، بیر نفر آهیلیمیش
میر عزیزده چاروقون گئیدی قوشولدی بولارا
پا پیاده یولا دوشدی ایله بیل کی فیلیمیش
گون چیخاندا یئتوشوب اوج دانا سوت قارداشینا
بیری شنگول بیری منگول بیرکوفلنگولیمیش
عصر وقتی یئتوشوب واسمشا چوخ سرعتیلن
گون چیخوب قار ارییوب کپرونون آتلی سلیمیش
یئتوشوب تبریزه میرهاشم ائوین آلدی خبر
دمه میرهاشیمنن زال طرفیندن الیمیش
…………………………………
واقفین نوحهلریندن ده ایکی بیت بیرگه اوخویاق:
دوشنده وصل گونو هر زمان خیاله علی(ع )
اولور خیال دوشور کونلوم اؤزگه حاله علی
ائدیم نه چاره نه منده، نه سنده قدرت وار
اؤپوم آیاغینی تا بیر یئتیم وصاله علی(ع)…
- «شیروانلی محمد هادی»
آذربایجانین قوزی حیصهسینین آدلیم و عین حالدا آرزی گؤز شاعیرلریندن بیریسی ده محمد هادی ایدی. محمد هادی اوتای آذربایجاندا اولسادا، آنجاقاورهیی بوتایدا اولوب و بیر چوخ شاعیرلرله مبارز شعریمیزه دوز سالمیشلار. صابرین ان یاخین دوستو هادی، محمدعلی شاهین، دیکتاتورلوغون گؤردوکده الین – الینین اوستونه قویماییب و خالق آرا بو شعری مشهور اولموشدور.
صحنه ایرانی دؤندردین بلا صحراسینا
عزم و قصد ائتدینمی شاها مملکت افناسینا
خانمانلار سؤندو، جانلار یاندی، ویران اولدو ملک
تیغ ظولمو چکمیسن مظلوملارین امحاسینا
گول بو گون ظولمونله انظار عدالت آغلاسین
منتظر اول انتقامین رعد تک فرداسینا
فیشقیران خون خروشان شهیداندیر بو گون
سنده دقیانوس سن، حریتین یحییسینا
ملتی بیر سیل اضمحلال استقبال ائدیر
رحیم قیل ایران زمینین جنت رعناسینا…
اساس قایناقلار و ایضاحـلار:
۱ – بایاتیلار / م.ع. فرزانه.
۲ – ستارخان / محمدرضا عافیت.
۳ -حیدر عمی اوغلو / م.ع. شمیده.
۴ -صمد بهرنگینین مقالهلری.
۵ -زنان ایران در جنبش مشروطه / عبدالحسین ناهید / تبریز. ص. ۵٫
۶ -آذربایجان روزنامهسی ۲۷ آذر ۱۳۲۰٫
۷ـ مشاهیر آذربایجان / صمد سردارینیا.
۸ـ دلریشین شعر دیوانی / تبریزلی محمدعلی طبیب محمد جواد اوغلونون خطی ایله، تبریز ۱۳۲۹ قمری – دلریشین یاشایشی اوچون باخین: اختر هفتهلییی، تهران – سایی،تاریخ ۸۱/۲/۲ تبریزلی دلریش، رضا همراز
۹ـ اولکر ژورنالی، تبریز خرداد ۱۳۶۰، نومره ایکی، مقاله، م. نقابی
۱۰ـ فجر آذربایجان گوندهلییی، یکشنبه ۷۴/۹/۱۴ تورکجه صحیفه، تبریزلی حقیقت، رضا همراز
۱۱ـ ارمغان آذربایجان هفتهلییی، آذر آیی، اؤزل سایی، سؤزمولکونون صرافلاریندان، یازار، رضا همراز – سولدوز
۱۲ـ وارلیق ژورنالی، آذربایجان و مکتب تجدد، ۷۸ اینجی ایل مقاله بو سطرلرین یازارینین قلمی ایله
۱۳ـ انجمن ژورنالی / شوماره ۱۳۸، هفته اوچو ۱۴ شعبان ۱۳۲۵، تبریز
۱۴ـ مهد آزادی گوندهلییی، آذری صحیفهسی، اوستاد یحیی شیدا
۱۵ـ مولانصرالدین ژورنالی، اوچونجو ایل، نومره ۱۰ (بو قایناغی حورمتلی شاعیر دوستوموز رضا غفاری عنایت ائتمیشلرکی تشکر ائدیریک)
۱۶ـ میرزه جعفر خامنهاینین الیازما شعر دیوانی – خامنهیینین یاشایشی و یارادیجیلیغی اوچون باخین : یئنی شعریمیزین ائلچیلریندهن، میرزه جعفر خامنهای، رضا همراز -شمستبریز، ۲۵ مهر ۸۰
۱۷ـ هوپ، هوپ نامه کامل مصور / ع. صابر / علی اسکندر جعفرزاده، ع. صحت و محمد سعید اوردوبادینین مقدمه و ایضاحلاری / باکی.
۱۸ـ دیوان واقف سرابی، اکبر اظهری- اختر نشریاتی، تبریز ۱۳۸۱
۱۹ -تاریخ مشروطه، احمد کسروی، تهران امیرکبیر، ص ۷۷۸
۲۰ – مجموعه از اشعار فارسی و ترکی و شرح حال و حوادث زندگی مرحوم آقای مشهدی محمدعلی حقایقی مطبعهچی تبریزی متخلص به حقیقت به کوشش فرزندشموسی حقایقی – ۱۳۴۱
۲۱- منیم ( رضا همراز ) شخصی یادداشت لاریم


text:
یولچی یولدا گرهک!
میانالی علیرضا
نئچه گون اؤنجه معاصرآذربایجان شاعیری حبیب فرشبافدان ۳۸ صحیفه لیک بیر توپلودا ۳۱ شعر اوخودوم. بو شعر مجموعه سی ایکی بؤلمه دن عبارت دیر. بیرینجی بؤلمه حجما کیچیک، معناجا بؤیوک بیر شعرله باشلاییر. شعر فورما اعتباری ایله سربست یازیلسادا حاصارلانمیش بیچیمی خالق معنویاتیندان کئچن، زنگین شفاهی خالق یارادیجیلیغی نین یئتگین قوتلاریندان اولان- بایاتیلاری یادا سالیر.
حبیب فرشبافین بو شعرینده اؤنجه گلن مصراع لار مقصد یؤنلی اولاراق نه دن سؤز آچیرسادا خالق بایاتی لاریندا اولدوغی کیمی سونونجی ایکی مصراع لیق سؤزی دئمکدن خاطیر اورتایا چیخمیشدیر.
من، حبیب فرشبافین بو شعرینده مقصد یؤنلی یازیلان مصراع لاری دئییل، اونون اوره ییندن سوزوب گلن، شاعیرلیک دنیاسیندان کئچن سونونجی ایکی مصراع نی مقصد گؤوتورمیشم.
حبیب فرشباف “ یولچی یولدا گره ک “ آدلی بو شعرینی آشاغیدا تقدیم اولان مصراع لارلا سونوجلاییر:
هر گئتمک
یئتمک اوچون یوخ، دوستلار!
هایدی!-
یولچی یولدا گره ک!
اوزون یوللار کئچیب گلن و “یولچی یولدا گره ک” یازان لیریک دوشونجه لی، اینجه روحلی شاعیر هانسی یولدان، هانسی یول ارکانیندان سؤز آچیر؟
فاکت اولاراق، حبیب فرشبافین “حیات “ آدلی شعرینه بیر نظر سالاق .منجه اونون “حیات “ شعری نین مصراع دوزومونده آشیلانان فیکیر نه دن دانیشیرسادا در حال اوخوجونی “ یولچی یولدا گره ک “ آدلی شعرین سونونا گه تیریب چیخاراجاق.
“حیات” شعرینده حبیب فرشباف بو قناعت ده دیر کی،
نه سئوینجینه بئل باغلا
نه قاپانیب کدرینه قال.
دؤزه بیلمه ینده
آجیسینی شیرینه قات
بئله دیر حیات.
حبیب فرشبافین شعرعالمینده حیاتا مناسبتده فیکیر، خیال، آرزو هارالاری دولاشسا دا رئاللیغی درک ائتمک ده مجبوریتینده دیر. اونون اؤزونون دئییم طرزیله دئسم، خیالین آیاقلاری قابار- قابار اولسا دا حیاتا ائنمک ده لازیم دیر. ائله شاعیرین اؤزی کیمی:
ایستک سیز ممکن سه ده
نفرت سیز ممکن دئییل بیزیم یئرده یاشاماق!
بئله دئییم طرزی، اوسته گل بئله دوشونجه سیستمی قید ائتمک اولار کی، ایکی بؤلمه دن عبارت بو توپلودا وئریلن اساس شعرلرین روحونا دوغما دئییل. داها دوغروسی اونلارین روحوندا گه زن ایدییاللارلا تن دئییل دیر .حیات دا اولان چاتیشمازلیقلارا بئله مناسبت. حیاتین اؤزوندن قایناقلانسادا، لیریک دوشونجه لی. اومانیست روحلی شاعیر حبیب فرشباف عالمینه اویغون گلمیر. اونون ایپه- ساپا دوزدویو مصراع لار، اوره ک دؤیونتولریندن قوپان حس لر، هیجانلار بو بیچیمده کؤروک لنمیر. نییه کی، ایفاده سی سرت اولان بئله مناسبت، اونون شعر عالمینده گه زیشن روحا یاد، لیریکایا ضد دیر.
او هردن حیات رئاللیغینی چیلپاق بیان ائتسه ده در حال اؤز عالمینه چه کیلیر. سرعت له اؤز روحونون دینجلیک تاپا بیله جه یی مقاما قاییدیر. فیکیر یئلکه نی اونی هارا چکسه ده کؤنول تئللری اونی اؤزونه قایتاریر. اؤزونی درک ائتمه یه چاغیریر. اؤزونی اؤزونه سسله ییر. ایفاده سی کوبود سسلنسه ده او، حیات رئاللیغیندان یول آلان فیکیرین دار، دوشونجه نین محدود بیچیمیندن چیخیر، دنیاسینی واخت سیز ده ییشمیش معاصرآذربایجان شاعیری مرحوم نصرت که سه منلی دئین کیمی دئسک دوشور در حال عادی لیک گئنیشلی یینه .بو عادی لیک گئنیشلی یی دئییلن مفهوم ایسه حبیب فرشبافین ایچ دیناسی ، کؤنول عالمی دیر.
او دنیا، آنانین بالایا، بالانین آنایا محبتی کیمی ریاسیزدیر، علوی دیر. چرچیوه سیز دیر، صاف و تمیز دیر.
اولی داغلارین دؤشوندن آخان قاینار بولاقلارین سویو کیمی زولال دیر.
بو زولاللیق، بو قاینارلیق، بو تمیزلیک، بو علوی لیک و بو صافلیق حبیب فرشباف دنیاسیندا هاردان باشلاییر؟ منجه بو شعرلر توپلوسوندا ایکینجی بؤلمه نین آچیلیشی بو مصراع دان کئچیر:
هر گئجه یوخومدا گؤروره م سنی.
نه یازیق، حسرتیم گؤزونده قالیر.
بو مصراع لار “ ماهنی لار” آدلی ایکینجی بؤلمه نین بیرینجیسی، “ تبریزیم “ آدلی شعردن دیر. معاصرآذربایجان شاعیری حبیب فرشباف اؤزونه، اؤز معنویاتینا، اؤز لیریکاسینا بو کونودان یول آلیر.
او “ساوالانیم “ آدلی شعرینده ایسه بئله مصراع لانیر:
امید تکجه سنه قالیب
ساوالانیم.
توت الیمدن-
قوی یئنه ده هاوالانیم.
شبه سیزکی، بو مصراع لارین آت قاتیندا یاشی قدیم بیر اولی تاریخ یاتیر. شاعیر حبیب فرشباف ایسه اؤزونه آرخا، هایان همن تاریخی دئییر. همن ملی کیم لی یه اوز توتور، اوندان امید دیله ییر و او آرزولارلا هاوالانماق ایسته اییر.او، بو شعرین دیگر یئرینده هله گؤرون نئجه یاشی قدیم تزه سؤز یازیر:
آیری دوشدوم دوستلاریمدان
دوشدوم درده
پرده لریم قاریشدیلار
پرده – پرده.
مذاکره یه بوراخیلان بو موضوع البته کی تکجه بونونلادا بیتیب توکنمیر. او، “خسته خانادا “ آدلی شعرینده بو مناسبتی داها دا یوکسک لره قالدیریر. اونی هله نئجه ده علوی لشدیریر:
اؤلوم قوندی دووار اوسته
اوره ییمدن بیر داغ کئچدی-
بیرده سن!
آنجاق سنی-
ائله گیزلی،
ائله گیزلی
ساخلادیم کی,
اونلار تکجه کاغیذ اوسته
داغ عکسینی چکدی لر.
من ائله فیکیرده یم کی، تقدیم اولان مصراع لار هامی دا بو حسی اویادیب کی، بو مصراع لار ائله شعرین هامیسی دیر.اونون هاراسیندان، هانسی حصه سیندن نمونه گؤسترمک اولاردی کی ، بو بیچیمده بیجیمله نن اوره ک دؤیونتولرینی، علوی لشمیش سئوگینی گؤسته ره بیلسین ؟ منجه بیر آز اؤنجه حبیب فرشباف شعریندن تقدیم ائتدی ییمیز:
ایستک سیز ممکن سه ده
نفرت سیز ممکن دئییل بیزیم یئرده یاشاماق-!
ایفاده سی حبیب فرشباف فیکرینده نئجه تصویرلنسه ده، اونون کؤنلونده یئر آلمامیشدی .آخی بئله سؤزوار کی، کؤنول ائله یئردی کی، اورا بیر قاپی دان نفرت گلدیسه ، باشقا بیر قاپیدان محبت چیخاندی. اورا قارانلیق چؤکدوسه، ایشیق اوچاندی .منیم تانیدیغیم حبیب فرشباف حیاتی و دنیاسی ایسه بئله دئییل.
او، ایستک سیز ممکنسه ده ، نفرت سیز ممکن دئییل بیزیم یئرده یاشاماق!- یازاندا، فیکرینده، اینانجیندا بو تصویرلنسه ده تام ایناملا دئیه بیله ره م کی، مطلق او بو معنانی یاشامامیشدی. اونون “اعتبار “شعریندن بیر پارچانی قید ائتمک ایستردیم:
الدن گئتسه انسانین-
انسانا اعتباری.
ترکینه آلان اولماز
یورغون پیادالاری.
اؤزی اؤز الی ایله، اوسته گل کؤنول له وئردی یی آتینی نامرد بیریسی النیدن چیخارانا نه دئمک اولار؟ نفرت ؟ – یوخسا اعتبار شعرینده کی، داخیلی عالم دن باش قالدیران او اوره ک چیرپینتی لارینی؟ او اوره ک آرزولارینی؟
گؤیدن اوچ آلما دوشمه میش
قیرلدی صحبتی.-
قوش قانادی تک…
-آتا!-
بس سونرا نه اولدی؟
سوروشدی قیزی.
سینه سیندن توستوسونی
بیر نفسه بوشالدیب
-هئچ نه بالا- دئدی.
آتام دا بو یئرده بیر کؤکس اؤتورموش
آتامین آتاسی دا.
دئمک-
بیر آه لا نقطه لنمیش
اوچ نسلین افسانه سی.
فیکیرده، دوشونجه ده دوغمالیق وارسا، اونلار بو شعرین سونوندا گئدن او اوچ نسلین حیاتینا، دویغوسونا، یاشام طرزینه، کئچدی یی یولا، تاریخه، مدنیته یاد اولا بیلمز.
منیم ادعاسیندا اولدوغوم حبیب فرشباف یارادایجیلیغی دا بئله دیر. قالان نه وارسا یاد دویغودور. اؤزگه بویاسی دیر.
منیم عالمیمده حبیب اؤزونی هارا وورسادا، هانسی کئچیددن کئچسه ده شعرینده استناد ائتدی یی تکجه او اوچ نسیل دئییل. تاریخی قدیم بیر ملتین ائولادی دیر. همن ملتین آجیسینا آجی یان، سئوینجینه سئوینن دیر.
نییه کی، اودا یارادیجیلیغی نین یئتگین چاغیندا ملت شعوروندا فورمالاشان ایدییاللارا یؤون آلیر. اونلاردلان ساده جه بیرینه بیر نظر سالاق:
وئریر اؤز عؤمرونی هرکس، بیر عشق اوغروندا عادت له:
بوتون دنیانی وئرسن آج گؤز آج دیر، دویماز عالمده.
من اینانیرام کی، اوزون یوللار کئچیب گلیب “ یولچی یولدا گره ک ” یازان لیریک دوشونجه لی، اینجه روحلی, اومانیست فیکیرلی شاعیر حبیب فرشباف بوندان سونرا دا کؤنلونون ایشیغینی و ائله جه ده محبتینی یاشایاجاق . نفرت سیز ممکن دئییل یوخ، محبت سیز ممکن دئییل یاشاماغی ترنوم ائده جک. اؤز کؤنلونون سسینه سس وئره جک. اؤز عالمینه، اؤز دنیاسینا، اؤز بویاسینا چه کیله جک. شعر دنیاسیندا حیاتین چاتیشماز لیقلاریندان دئییل اؤز کؤنلونون علوی لی ییندن یول آلاجاق .آخی صمیمیت اوخوجویا دئییل، اؤزونه صمیمی اولماقدیر. شاعیر حبیب فرشباف ایسه من اینانیرام کی، بو یولوان ان ایناملی یولچولاریندان دیر.
“ یولچی یولدا گره ک !”- قارداشیم! سنه داها اوغورلی یارادیجیلیق آرزولاریلا!
یولون آچیق اولسون!- دئییره م .قلمین ایسه اؤز دونیانی یازان گؤزه للی یین ترنومچیسی!


text:
آراز نیوز تی وی؛ یول پروقرامی
ایراندا اقتصادی چوکوش؛ نیه باهالیغین قارشیسی آلینا بیلمیر؟
۱ دیدگاه برای این خبر ثبت شده است
-
سایین چلبیانی
بو ویدیو دا مسئله یاخچی مطرح اولوندو اما سیزین تشکیلات بو ایشده داها فعال اولمالی. مثلا سیزین تشکیلات هیچ تلاش الییب ترامپ و اونون خارجی ایشلر باخانیله علاقه یاراتسین? آیا سیز چالیشمیسینیز عربستان یونتیمیله علاقه یاراداسینیز? ایرانین تجزیه سی حتمی دی و بو مسئله ده هرکس گوجلی اولسا چوخ پای الاجاخ. گونی آزربایجان خلقی داخیلده مسلح و خاریجده بویوک گوج لره و دولتلرله دیل تاپمالی.
بیر آیری مهم مسئله بودور کی بو ارتباط لاردا بیزی جاهل اسلامیست اردوغان رژیمی له بیر یره قویماسینلار. غرب اسلام سیاسی و جهالت اردغانی دن قورخور و بیزی ده تورک اولدوغوموز ایچین اونلارلا بیر یره قویولار و اونا گوره بیزه دستک ورمیلر.بو مسئله لرده اونلاری آیدین لاتمالیوخ


text:
سئوگیلیم
سلیمان ثالث
سیخماسین پاک قلبینی عالمده هجران سئوگیلیم!
قایدادیر آچماز چیچک قیشدا گولوستان سئوگیلیم!
شاختاسی قان دونداریب، جان آلسادا بئش گون قیشین
آمما صولتدن دوشر یازدا زمستان سئوگیلیم!
قار اریر، سو آتلانار، چایلار داشار، یاز متصیل
یام- یاشیل پالتار گئیر باغ ایله بوستان سئوگیلیم!
گول آچار باشدان باشا گولشن، گولومسر غونچهلر
چئوریلر سئیرانگاها دشت و بیابان سئوگیلیم!
بولبولون اولماز غمی هر باغدا بیر شنلیک قورار
گول گولر، بولبول گولر هر لحظه، هر آن سئوگیلیم!
منده هر بولبول کیمی بیر نوبهار شیداسییام
ایستهرم دؤنسون بوتون گولزاره ایران سئوگیلیم!
خستهلر تاپسین شفا خوش بیر مرامین عشقینه
درد الیندن اولماسین هئچ کیمسه نالان سئوگیلیم!
اؤز دیلینده خالقیمیز درسین آلیب یازسین سؤزون
قسمت اولسون ائللره بیر بؤیله دؤوران سئوگیلیم!
علمله هر اؤلکهده جهلین قازیلسین ریشهسی
یئر اوزونده قالماسین جاهل بیر انسان سئوگیلیم!
حاکیم اولسون دونیادا ائللر آرا صلح و صفا
آخماسین ناحق یئره بیر قطرهده قان سئوگیلیم!
قوی وطن آباد اولوب آزاد حیات سورسون بشر
ائل سئوینسین، سن سئوین، بیرده “سلیمان” سئوگیلیم!


text:
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی
تۆرکیأنینگ تاغاللاسی بیلن اوکراینانینگ غاللاسی نینگ دۆنیأ یورتلارینا ایبریلمه گی اۆچین آچیلان غاللا کریدوریندان 2 آیدا 5 میلیون 365 مۆنگ تن غاللا گچیریلدی.
تۆرکیأنینگ ایزی گیدرلی دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن، ایول آییندا بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ قاتناشماغیندا ایستامبول دا غاللا کریدوری نینگ آچیلماغی اۆچین "اوُرتاق حیذماتداشلیق مرکزی" آچیلیپدی.
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی خلوصی آقارینگ دوشوشیقلاری نتیجه سینده آچیلان بو کریدوردان ایلکینجی غاللا گأمیسی 1-نجی آگوست دا اودسا شهریندن تۆرکیأ تاراپ گلیپدی.
دۆین بو کریدوردان گچن گأمیلرینگ سانی 235 سانینا یتدی.
غاللا کریدوریندان بوغدای، جوون و آرپا یالی اؤنۆملر گچیریلیأر.
اوکراینادان چیقان غاللا گأمیلری ایستامبول دا کنترل ادیلندن سوُنگ یوُلونا دوُوام ادیأر.
غاللا کریدوری نینگ یوُلا قوُیولماغیندان سوُنگرا گلوبال اؤلچِکده غاللا و ایمیتلرینگ قیممات باهاسی آشاقلاماغا باشلاپدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوَغان گۆن باتار یورتلارینی تانقیت اتدی
أردوُغان سوُنگقی دؤوۆرده بوُلان ترورچیلیقلی هۆجۆملره اۆسن چکدی و گۆن باتارینگ توتومینی یازغاردی
فیلیپین تۆرکیه دن ینه ایکی آتاق دیک اوچارینی ساتین آلار
تۆرکیه دن موندان اوُزال 2 آتاق دیک اوچاری فیلیپیها ایبریلیپدی.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Hekim qasim oglu
خوشگلدینیزدَییشدیر
سالام٬ Hekim qasim oglu. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۲:۵۲ (UTC)
من بیلمه دیم هانسی حکیم قاسم ؟--5.235.126.182 ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۵۶ (UTC)
Translation requestدَییشدیر
Hello.
Can you translate and upload the article az:Azərbaycan-Fransız Universiteti in South Azerbaijani Wikipedia?
It certainly does not need to be long.
Yours sincerely, Karalainza (دانیشیق) ۹ جولای ۲۰۲۰، ساعت ۰۰:۰۴ (UTC)


text:
قوتهولد افرایم لسینق
قوتهولد افرایم لسینق (اینگیلیسجه: Gotthold Ephraim Lessing) ادبیات تنقیدچی و یازیچی - ۲۲ ژانویه ۱۷۲۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۲ ایل عومر ائلهییب و ۱۵ فوریه ۱۷۸۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gotthold Ephraim Lessing»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قوتهولد افرایم لسینق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.