text:
اویان نیوز: اونلاری بیر آرادا توتان، بوتون فردی ایستکلریندن، مادی آرزولاریندان اوستون اولان بیر معنوی باغدیر. بو معنوی باغلانتی چوخ زامان گؤزه گلمز، مادّی دیر داشیماز، اینسانین ایچینده حاکیم اولان بیر ایشیقدیر. ائله بو ایشیقلا، اینسان قارانلیقلارا قارشی غلبه چالماق یولونو چیخار. بلکه اینسانی تک باشینا بوراخسان، اؤز ایشیغیندان قورخویا دوشوب یاشامینی ایتیرر بئله. آنجاق بو ایشیق اینسانین توپلوم ویجدانینا چئوریلن زامان، او اؤلمز اولار، اونون یاشامی یاشام گتیرر.
یئر کوره سینده مینلرله توپلوم یاشاماقدادیر. مین لرله کولتور، گله نک، دیل، تاریخ، اینسان کیم لیگی اؤز وارلیغینی سوردورمک ده دیر. بو وارلیقلار، کیچیک-بؤیوک لویوندن آسیلی اولمایاراق کسینلیکله بیر اینانجا، بیر تابویا باغلیدیرلار.
اونلاری بیر آرادا توتان، بوتون فردی ایستکلریندن، مادی آرزولاریندان اوستون اولان بیر معنوی باغدیر. بو معنوی باغلانتی چوخ زامان گؤزه گلمز، مادّی دیر داشیماز، اینسانین ایچینده حاکیم اولان بیر ایشیقدیر. ائله بو ایشیقلا، اینسان قارانلیقلارا قارشی غلبه چالماق یولونو چیخار. بلکه اینسانی تک باشینا بوراخسان، اؤز ایشیغیندان قورخویا دوشوب یاشامینی ایتیرر بئله. آنجاق بو ایشیق اینسانین توپلوم ویجدانینا چئوریلن زامان، او اؤلمز اولار، اونون یاشامی یاشام گتیرر.
توپلوم اوزه رینده قورولموش اولان بوتون قارا دوزاقلاری آشاراق ایشیقلی گله جگه یول آچار. آیدیندیر کی، توپلوم ویجدانینا چئوریلمیش هر هانسی اینانج ایشیغی اؤز گؤروش آچیسی و اورتایا قویاجاق گنل آنلامدا مرکز باخیشی واردیر و اولماسی دا گرکندیر. بئله اولماسا، او ایشیق دئییلدیر، اینانج دئییلدیر.
ایشیق و اینانج یول گؤسترندیر. گله جگین گؤزگوسودور. اینسانین آیاقدا توتولاجاغی اوچون ان باشدا گلن گوج، گؤزه گؤرونمز، آنجاق گؤزه نور ساچان اینانسال روحدور. او اوزدن، ازلدن گونوموزه دهک چکیلن بو اوجسوز-بوجاقسیز یاشام یولون آرایان هر کس ایستر-ایسته مز بیر اینانجا ساریناراق یولا چیخمالی اولموشدور.
سؤزسوز کی، یارانان هر هانسی یاشام سیستمی نین تملینده اینسان سؤیله می دایانماقدادیر. اینسانین اینسان کیمی یاشاماسی، بو یاشام یولونون خریطه سی نین چکیلمه سی، اینسان توپلومونون آیدین گله جک گؤرونتوسونه یییه لنمه سی، قورومسال بیرلیکلرین قوپولماز حاله گلمه سی و کیلیدله نه رک چتین لره قولای لیق ساغلاماق اوچون داشیییجی مفکوره یوکو گره کیر. بو یوکون داشینیلماسی چوخ اؤنملی تمللره دایانمالیدیر. ان باشدا، بو یوکون هارا گئدیشی، هاردان گئدیشی، نییه گئدیشی، نئجه گئدیشی، هاراجان گئدیشی، ان ساغلام و آنلاشیلان گئدیش یولو، گئدیش یولونون اؤدنیشی، اؤنلم یوللاری و ان اؤنملی سی روحسال سیموولو تانینمالی، تانیتیلمالی و یول گئده سی توپلوم ایچینده کوتله آنلاییشینا اویغون اولاراق سرگیلنمه سی گرکمکده دیر. بو، او دئمکدیر کی، آرتیق آماجین ایدئولوژیک یؤنو بللی، ایشیق ساچاجاق تاساریسی نین[۱] آیدین و مرکز دینامیکاسی اورتادادیر. بئله اولان دورومدا حرکت اؤزه ل استراتژیسینی اورتایا قویاجاق گوجه ال تاپمیشدیر دییه بیلریک. آنجاق، بو هله باشلانقیجدیر. تاسارینی ایشیغا باغلاماقدیر. بو ایشیغی سؤنوکلوکدن قوروماق یوللاری نین آرانماسی لازیمدیر. اؤنلم آلینمازسا، سؤنموش ایشیغین بیر داها آلوولانماسی یاشاملارا، نسیللره بدل اولا بیلر. اونون اوزه رینده گرکن اؤدمه لر، سیستملر، ساوونار دوشونجه لر یوکلنمه لی، قارشیدا اولان قارانلیق دالانلار، روحو دوشوره جک اضطیرابلی دالغالار، یولجولوق ایچینده اولاجاق انگللر تانینمالی، یولون اوغورو قارانتیلانمالیدیر. توپلوملاری میلته چئویرن، اونو ابدیلشدیرن بو ایشیقلی روح میللی اولکو آدلانیر. آتاتورک میللی اولکونو بئله آنلادیر:
”بونلار وجدانیمیزا یازیلمیش گئرچک لردیر؛ کونوشولماز، یاشانیر! البته بو میللتین بیر اولکوسو اولاجاقدیر، آما بو اولکولر دؤولتلر طرفیندان آچیکلانماز، میللت طرفیندان یاشانیر! ناسیل، باکارکن گؤزلریمیزی گؤرمویور، اونونلا هر شئیی گؤرویورساک، اولکو ده اونون گیبی، فارکیندا اولمادان ویجدانلاریمیزدا یاشار و هر شئیی اونا گؤره یاپاریز.”[۲]
آذربایجان داواسیندا، تورک اولکوسونون رولو اوست سطیرلرده سادالانمیش حوکمون عینی سی دیر. آذربایجان میللی کیملیک شعورورونون بیچیملنمه سینده تمل رولو اولان تورک دیلی، تورک جوغرافیسی، تورک تاریخی، تورک گله نه یی، تورک اینانجی، تورک یاشام مدلی، هر اسکی میلت کیمی بو میلته ده، اؤزه للیک وئرمیشدیر. کئچمیشدن گلن آدی سادالانمیش میللی کیملیک بیرلیگینی گله جگه داشییان باشلیجا تمل دوشونجه میللی ایدئیامیز و یا میللی اولکوموزدور.
اذربایجان تورکلویونون اولوسال وارلیغی نین قورونما سیستمی نین یارانماسی، اونون دؤولتچیلیگی ایله باغلی دیر. تاریخ بویو بؤیوک خاقانلیقلارین، دؤولتلرین، خانلیقلارین، آتابی و بیلیکلرین واریثی اولان آذربایجان تورکلویو، دئمک اولار کی، زامان بویو تورک حاکیملری هئگمونلوغوندا اؤزونه دایالی[۳] فورمادا یؤنله میش دیر. آذربایجانین یئرلی حاکیملری اؤزه لرینی تورک حاکیملردن آیری گؤرمه دیگی اوچون، تورک سیستملی مرکز دؤولتلرله سیخ ایلیشگی ده اولوب، مرکزی دؤولتله بیرگه کیچیلیب-بؤیوموشدور. سلجوقلاردان بو یانا دئیشیک تورک سلاله دؤولتلری نین بیر-بیری قارشیسیندا گوج ایتیرمه سی، هر یئردن آرتیق آذربایجان اوزه رینده ائتگی بوراخمیشدیر. سؤزسوز کی، بو گئدیشین سونوجو آذربایجانی دا گوجسوزلویه اوغراتمیش و بوگونکو دوروما گتیرمیشدیر. گؤروندویو کیمی، بوگونون آذربایجانی بوتؤو دئییل، اؤزگور دئییل، اؤزگه لرین بویوندوروغوندادیر و ان باریز دئییمله اسیر توپلومدور. یا بو ایسارتی قبول ائدیب اؤلمک له ویا اؤلمگی اؤلدورمک له دیریلمک یولو واردیر. اوچونجو یول یوخدور. آذربایجان تورکلویونون میللی اولکوسو بوردا اؤزونو تانیملامالیدیر. بوگونوموز نه کیمی اولکو شرطلری اؤنه قویور؟ آتاتورک اولوسون یوخ اولماماسی اوچون چاناک کالادا ۴۰۰،۰۰۰ نین یوخ اولماسینا امر ائدیر. “من سیزه قالماق دئییل، اؤلمه یه امر ائدیرم!” دیین آتاتورک بیر میللی اولکونو دوشونه رک جانیندان چوخ سئودیگی وطنداشینی اؤلمه یه چاغیریر. چون باشقا یول یوخدور، یا تورپاق اؤله جک ویا اوغروندا اؤلن وارسا وطن قالاجاق!
بو بیر قورتولوش اولکوسودور، یاشاماق اوچون اؤلمک فلسفه سیدیر. بوگونون آذربایجانی بؤیوک کسیمده قورتولوش اولکوسونو یاشاماغا محکومدور. دئمک، اولکو دونوق و دوقماتیک دئییل. زامانا و دوروما باغلی اویغونلاشار، توپلومون اؤزول شرطلرینه گؤره، ایشیقلی روح رولونا گیرر. “بوتؤو آذربایجان، بیر مفکوره دیر، ایده آلدیر” دئین ائلچی بی، اصلینده آذربایجانین گون اولکو هدفینی اورتایا قویور. آذربایجاندا بوتؤولوک دوشونجه سی بیر اولکو گؤستریسی دیر. پئکی[۴]، بونا یول تاپماغین تمل اؤزتلری ندیر؟ سؤزسوز کی، دورا-دورا آذربایجان بیرلشمز. آذربایجانی بؤلنلر هله ده، واردیلار. اونلار، بوتون آماجلارینا ال تاپمادیلار. میلتیمیزین دیره نیشی، زامانین شرطلری، سومورگه چیلیکده یاریشمالار و…، عامیللر اونلارین سون هدفی اولان تورکون یئر اوزوندن سیلینمه سی دیلکلرینی یاریمچیق قویدو. ایندی، آذربایجان دا وار، دوشمنلر ده وار. دئمک، هم ایشیق وار و هم ایشیق دوشمنلری. تورکلوک قارشیسینی آنتی تورک لوک توتورسا، تورکلره دایانماق یورومک، جان وئرمک و وطن قورتارماقدان باشقا نه قالار کی! یاشاماق، یاراتماق، اینسان کیمی اؤز دوغاسینا یییه لنمک، باریش و یوکسلمک ده اورتاق اولماق، بوتون دوغوشدان گلن کولتورلرین آماجی اولدوغو کیمی تورکلرین ده اصیل دیلک و آنا آماجیدیر. آنجاق، بونو ایسته مه ین تورک دوشمنلری وار. بونلارین قاباغیندا ائله دایانماق لازیمدیر کی، اؤلوم اونون یانیندا اوتانسین. بونلارین قارشیسیندا روح کیمی گؤرونمز، ایشیق کیمی سؤنولمز، داغ کیمی یئنیلمز اولماق گره کیر. بیر میللی ایده آل، بیر اینسان اینانجی، بیر دده قورقود کیمی، بیر بابک کیمی اولماق گره کیر. بونلار اؤلمزدیر. بونلاری مین کز اؤلدورسن ده، میلیون کز دیریله جکلر! آذربایجان تورکونون اولکوسو بو گون بئله دیرسه، یارین داها دا، باشقا گؤرو آلا بیلر. اولکو بیر اولوسون ایشیقلی گله جگی نین آچاریدیرسا، دئمک کی، آذربایجانین گونئیی نین قورتولوشو بیر اولکو آشاماسیدیر. چونکی، گونئیین آزاد اولماسیلا ۲۰۰-ایلدیر ائرمنیلرین تاماهینا چئوریلمیش میلتیمیزین قاراباغی دا قورتولاجاقدیر. چونکی، ائرمنیلری آیاقدا ساخلایان فارسلارین سینیر ایلیشگی سی نین ارمنیلرله کسیله جگی گون بو غاصیبلرین ده فورصتی نین سونو گله جکدیر. واختیله ا. ائلچی بی “قاراباغین آزادلیغی تبریزدن کئچیر!” دئییمی بیر میللی اولکونون سیاسی گؤسترگه سی ایدیر. بو بیر بوتؤو آذربایجان ایدراکی نین قیزیل آچاری دیر، قیزیل آلماسی دیر، ارگنه قون اینانجیدیر.
بیز بو گون اولوسال و میللی اولکویله یولا چیخمالی ییق. وطنی قورتارماساق، اینسانلیق روحوموز قورتولماز. سوره کلی دوشمن اوبرازی یاراتماق، سوره کلی قورتولوش دوشونجه سیله یاشانیلماز. بو اینسان گئنینی خستلندیرر. بئله اولان دورومدا گلجک اینسانلاریمیز دا، اسیر یاشار، حیات چیخماز یومورلاغا چئوری لر. بونا گؤره، آذربایجانین بو گونکو اولکو دوشونجه سی وطن قورتولوشودور. یعنی مطلقچی بیر اولکودور. دئیشمزدیر، دؤنمزدیر، سؤنمزدیر و یوموشانمازدیر.
ندن “آذربایجان تورک میلتی” نین قورتولوش اولکوسو مطلقدیر؟
چونکی، بوگوندن صاباحا سالینان کؤرپو، باریش، اینسان، حاق، پایلاشیم، اینانج، اینام، ایدراک کؤرپوسو اولمالیدیر. بو کؤرپو سالینمالیدیر کی، آردی هدفلر یاشاسین. کؤرپو بیر فورصت آختاریشی دیر، بیر کئچیددیر، بیر آراج دیر. آراجی، فورصتی بیر میلتین سونسوز شعارینا چئویرمک فلاکتدیر، یالانچیلیقدیر و آلدادیچیلیقدیر. بو آماجلارا چاتماق اوچون قیسسا زامان دیزیسینی دوشونمک گره کیر. یوخسا، نسیلی-نسیله باغلاماق، قهرمانلیق اوبرازی یاراتماق عینی فلاکتدیر، اینسانلیق فاجیه سیدیر.
آذربایجان، داها نئچه نسیل تاریخه مراجیعت ائتملیدیر؟ داها نئچه نسیل قهرمانلیق اوبرازلارلا سورونمه لیدیر؟ بو فلاکته سون قویماق لازیمدیر. بیر کره لیک اصیل قهرمانلیقلا بوتون کئچمیش چیله لره یوخ دئمک مطلق لیگینی یاشاتماق گره کیر. آنادان دوغولمایانلارا دوغوم حاقی قازاندیرماق، اونلارین آزاد وطن، آزاد اینسان، آزاد میلت توپلوموندا یاشاماق حاقلارینی قارانتییا آلماق، یاشاماقدا اولان اولکوچو آذربایجان تورکونون اولوسال اولکوسو اولمالیدیر. گؤروندویو کیمی، اولکوچو هم ده، دئوریمچی قورتولوشچودور. بو گون وطن قورتولوشو اولکوموزدور. قوی، یارین نه اولاجاغینی، آزاد اینسانیمیز سؤیله سین!
اولکو دوشونجه آخاریمیز ندیر؟
۱- دونیا ائوینی روحسوزلاردان قورتارماق. تورکون روحو دونیا روحلودور.
دونیانی اؤز اؤووجوندا بسلتمکدیر. تورک اینسان سئوردی. اینسانلیغی اینسان قیلیغینا گیرن آللاهلاردان قورتارماق و اینسانی تک تانرییا قوووشدورماق تورکون ایچیندن گلن ایدئیاسی دیر. اینسانین اسم لردن، ایزیملردن قورتولوشو تورکون یاشام تیپیدیر، گله نه یی دیر، فلسفه سیدیر، دوغاسیدیر. بونا گؤره ده، تورک اوجادا یاشاماغی سئور، کؤکسوندن باغیرماغی سئور، دوغایلا، کولکله اویناغا باییلار. تورک بوتون دونیا اینسانییلا یاشاماغی باجاریر. چونکی، بونا اوره کدن اینانیر. دونیانین هر یئرینده تورک معمارلیغینا عایید اولان اینسانلیق سیمگه لرینه راست گلمه مه ک ممکون دئییل.
۲-چاغداش توران ائوی یاراتماق.
تورکون تورکلشمه سی نین آنلامی تورکچولویه قوووشماقدیر. تورکون تورکدن باشقا دوستو دا واردیر البتده. تورک اینسانی، چوخ اؤزه للیگینه گؤره سئویلیر، آنجاق سئومه ین لری ده آز دئییل. تورکو سئونلر زنگین لر و سومورگه چیلر ساریندان ازیلنلردیر. سئومه ین لر ایسه سوموئره نلر و اونلارین الینده قولا دؤنوشنلردیر. بو اوزدن سئویلنلری سئوگییه قوووشدورماق اوچون اؤنجه تورکون توپارلانماسی گره کیر. دیلده بیر، سویدا بیر، تاریخده بیر، کولتورده بیر، یازقیدا (طالع) بیر اولان چئشیدلی تورک ائللری ندن بؤیوک تورک ائوی توراندا توپلاشا بیلمه سین کی؟ یالنیز گوجلو توران، دالغالانان بایراقلارییلا، اؤزگوریاشار دؤولتلریله، اورال-قافقاز-زاقروسلارییلا، اوجا روحلو اینسانلاریلا تورکون دونیاداکی ” اینسانلارا حرّییت، میلتلره ایستیقلال” و “یورد دا صلح، جاهاندا صلح” بورجونو اؤده یه بیله جکدیر. تورک اؤزونو سئوه-سئوه گوجلنه بیلر. گوجلندیکجه ایسه، دونیانی سئویندیرر. چونکو، سئوگی، گوجلو اولان زامان، گوجسوزلره سئوگی وربیلر. تورکون دونیاداکی اینسانلیق آماجی نین آچاری بؤیومکدیر. تورک آزاد اولدوقجا، سئوینجینی، کدرینی بیر یئره توپلادیقجا، دونیایا وئردیگی معنوی روحو بؤیوک اولور. بونو قانیتلاماق اوچون یالنیز اینسانلیق تاریخینه باش وورماق یئتر.
۳-بوتؤو آذربایجان دؤولتینی یئنی دن قورماق.
چالدیران، قارداش خنجری اولدو، اوره ییمیزی یاخدی. گولوستان روس کینی اولدو، قوللاریمیزی کسدی. تورکمنچای ایسه فارس قورقوسو ایله روس بالتاسی اولدو، بئلیمیزی قیردی. لاکین، دوشمن تورکون روحونا ال تاپماز اولدو! بیز، اؤلمه دیک، قالدیق هیجران چکدیک. یارامیزی روحوموزلا ساردیق. دوشمندن اوزاق اولدوق، بیر داها اورگیمیز داغلانماسین دییه، قارداشا دا یاخین گلمکده چکیندیک. سومئر روحوموزلا دیری قالماغی باجاردیق. ۱۹۲۰-ده نیسگیللی آرازین هر ایکی تاییندا بیر داها اؤلومه محکوم اولدوق. آنجاق، اؤلمه دیک، واریق هارایینی اوجاتدیق. ۱۹۹۰-دا بیزی ییخان، اؤزو ییخیلدی. بو ییخینتی نین آلتیندان تورک کیم لیگی یئنیدن قالخماغا باشلادی. و ایندی، بونلارین ان بؤیوگو، ان اوجاسی و ان اونودولانی آذربایجانین گونئی وارلیغی یوکسه لیشه گلمکده دیر. بیر کئچری دؤولت یولدادیر. او دؤولت، ۲۰۰-ایللیک بؤلونمه یه سون قویاجاقدیر. بوتؤو بیر روح، بوتؤو بیر میللیتی میلت ائده جکدیر. ایکی آذربایجان دؤولتی نین بیرلشمه سیندن بوتؤو آذربایجان دؤولتی قورولاجاقدیر. ۱۹۱۸-۰۵-۲۸ گونونده ایلک کز گنجه ده قالدیریلان آی-اولدوزلو بایراق بوتؤو آذربایجان دؤولتی نین سیمگه سی کیمی، BMT بایراقلاریلا بیرلیکده داها بؤیوک اولوس-دؤولتی تمثیل ائده جکدیر. بو ۷-دن ۷۰-ه هر آذربایجان تورکونون اؤلمز دیلگیدیر، میللی اولکوسودور. بو توران ائوینه، اورادان دا دونیا ائوینه گئدن یولدور.
۴- گونئی آذربایجان تورک جمهوریتینی قورماق.
بیر آوروپالی مندن سوردو: “ندن آوروپایا گلدینیز؟ اونا جاواب وئردیم: بیر گون سیز ده، بیزیم اؤلکه میزه سیغینارسیز البت! اوندا جاوابینیزی آلارسیز!” بو گون آمئریکانین اکونومی بحرانیندا، چین کوکلاسی نین رولو کیمسه نی شاشیرتمامیشدیر! بو دونیادا اولماز دییه بیر نسنه ل یوخدور. یارین صاباح، ایران دییه اؤلکه نین داغیلماسیندان دا کیمسه شاشیرمامالیدیر. چونکی، آیاقا قالخمیش بیر گونئی واردیر. تاریخین ان آغیر یوکلرینی سیرتیندا داشییان بیر تبریز واردیر، اورمو واردیر، اردبیل واردیر، خویو، قاراداغی، زنگانی، ماراغاسی، آکباتانی، قوشاچایی، بوتون شهر و کندلری، بیر آنلامدا اولوسو واردیر. گونئی ده، بیر اؤلمز روح، توکنمز گوج، بوکولمز بئل واردیر. “تبریز یینه ده کندی آنا گؤکسوندن یوردون بویوک ائولادلارینا و عصرین اینقلاپ هاواسینا سوت ورییور. تبریز یاشییور و یاراتییور. تبریز موجادیله ائدییور. تبریز بیرگون ظفر کازاناجاغینا اینانیییر و اونون بو اینانجی دالقا دالقا گونئی آذربایجانین بوتون شهیر و کؤیلرینه یاییلییور.”
گونئی ده قورتولوش، بوتون اورتا دوغونون قورتولوشودور. دونیا خریطه سینی دئیش دیرن بیر دونیا اولاییدیر. گونئیین قورتولوشو عئین زاماندا تورکیه ده کی ائتنیک سیخینتیلارین دا سونودور. چونکی، گونئیین قورتولوشویلا فرصتچی ائتنیکلرین جیزگی آشماقلارینا ایمکان قالمایاجاقدیر. گونئیین قورتولوشویلا هر کس دئو بیر فارس یوخودان قالخماسینی گؤره جکدیر. مظلوملار گوله جک، ظالیملر ایسه یئرلرینده تیتریه جکدیر. گونئی آذربایجان تورک جومهورییتی کرکوک و قوزئی ایراقین دا اوزونو گولدوره جکدیر. بو آذربایجان تورکونون اولوسال اولکوسونون قیزیل آلماسیدیر. بو بوتؤو آذربایجانا، اورادان توران ائوینه، اورادان دا ایسه، دونیا ائوینه گئدن یولدور.
اوردا بیر یول وار اوزاقدا،
او یول بیزیم یولوموزدور.
دؤنمه سه ک ده، وارماساق دا،
او یول بیزیم یولوموزدور![۵]
اولکوچو کیمدیر؟
آ) اولکوچو، هدفینی یاشاتماق اوچون یاشار. هر هانسی اینانا گؤره، فاناتیکلشر. اؤلکه، اولوس و اینسان یولوندا اولکو اوغراشی وئره ن زامان زامان معنوی یوک آلار. اخلاق اوستونلوگو قازانار. اینسان سئور اولار. آنجاق، دین، صینیف، گوج آماجی داشییان اولکوچو ده واردیر. بئله اولکوچو اینسان وارلیغینا تهلکه لی اولار. فوندامئنتاللیغا، مادی لییه، سومورگه چی لییه قوللوق ائدر. بئله اولکوچولوکله ایلگیمیز اولمادیغینا گؤره، اؤز قونوموزو دوام ائدیریک.
ب) اولکوچو، توتدوغو هدفینی قوتساللاشدیرار. یورولمادان، اوسانمادان، شرف و ایستکله اونا چاتماق اوچون اولوسونو سفربر ائتمه یه چالیشار. اولوسو ساوادلاشدیرماق اوچون اؤنچه اؤزونو ائیتیمه کلیدلر.
پ) اولوسونون آماجلاری یولوندا وئردیگی مجادیله نی اؤزونه گؤره تبلیغات و بیه نی مئیدانینا چئویرمز، فداکارلیغینا گؤره میلتینه میننت قویماز. وئردیگی مجادیله نی اولدوقجا اؤز آدینا دئییل، چئوره نین آدینا قورتارماغا چالیشار.
ت) وطن و اینسان یولو، هر اینسانین ویجدانیندان قوپان بیر ایدئال اولدوغوندا، اولکوچونون ده سئچدیگی یول، بیر کؤنول و ویجدان یولودور. بو اوزدن گرچک اولکوچو دایاندیغی مؤوقعدن مغرور اولمامالی، بیر چوخلارینی دا ایناندیغی دوغرو یول ایله تانیش ائتمیک اوچون اؤز وئریلی اولمالیدیر.
ث) اولکوچو کیمسه نین اوزه رینده اؤندرلیک تاساریسی یاپمامالیدیر. لیدر زامان-زامان چئشیدلی اؤزوللریله اورتایا چیخار. اولکوچونون محض لیدر اولماق اوچون اولکوچو اولماسی، بؤیوک آزغینلیقلارا یول آچا بیلر.
د) میلتینی، وطنینی و اینسانینی سئومک، تام دا هر کس طرفیندن آلقیشلانمازدیر. اولوسوموزدان بیریلری ساندیغیمیز ساپی اؤزوموزدن اولان بالتالار، هر کسدن داها بتر بیر اولکوچونو دوشمن سایار. بئله لری، سیاسی دینه، ساغیندان-سولونادک آشیری[۶] صینیفچیلره، توتالیتارچیلیغا قوللوق ائدن کسیمدیر. بونلار میلت اوستو دوشونجه لرین پادوولاریدیرلار. بعضیلری ده وار کی، اسکی اوصوللاری ساووناراق آتا-بابالاردان قالان آشیری تؤره چیلیگی، طایفاچیلیغی، بؤلگه چیلیگی و بونلار کیمی میلت آلتی انگل عامیللری فاناتیکجه ساووناراق اولکوچولوگو قاورایا بیلمه ییرلر. اولکوچو بئله ییخیجی ائیلمچیلرین قارشیسیندا تعویض وئرمه دن دایانار.
ذ) اولکوچو چوخ زامان یوخسول و دئوریمچی عایله لر ایچینده بؤیا-باشا چاتار. بو اوزدن اولوسون چوخونلوغونون دردینی – اؤزو ده یاشادیغی اوچون- یاخشی بیلر. بونا گؤره ده، اولکوچو توپلوم ایچینده کی یوخسوللارین ان دوغال و یاخین دوستو و سیرداشی ساییلار.
ر) اولوسلار آراسیندا ان سئویلن، گووه نیلن، معنویتیله تانیلانلار ایچینده سؤزسوز کی، وطنیندن، میللیت دایاقلاریندان قوپمایان شخصلردیر. تورکلر ایچینده بئله عاشیقلره اولکوچو دئییلیر. اولکوچو اؤز سونسوز سئوگی سی له، میلتینی ساغ، سول، دین احتراصلاریندان قورتارماق اوچون اؤرگوتلنمه نی اؤن پلانا قویار. اولوسال اورگوتلنمک یولوندا ان درین اؤز وئرییه جانلا-روحلا حاضیر اولار.
ز) اولکوچو، توپلومو چئشیدلی تهلکه لردن قوروماق اوچون، دایانمادان اؤیرنر، سیستملی اولاراق ائییتیم آلار، آراشدیرار، تبلیغات آلانیندا گئری قالماماق اوچون، اینترنت، رادیو-تیوی، یاییم ایله ایله تیشیم لریندن ان سون چابوکلوقلا یارارلانار. توپلومدان یاردیم آلار، کندلرده، شهرلرده، ایش یئرلرینده، بازاردا، کولتور مرکزلرینده، مسجیدلرده، یاسلاردا، توی-دویونلرده، آلیش-وئریش یئرلرینده، اؤزه ل و دؤولت ایداره لرینده، یئتیم خانالاردا، قوجالار ائوینده، توپلومدان اوزاق ساخلانمیش اینسانلار آراسیندا، توتساغی اولان عایله لرده و…، هر هانسی اینسان یاشایان یئرده اولار و اورادا اؤز متین و اولوسال داورانیشیلا اؤرنک کیمی گؤستریلر.
ژ) اولکوچو، عئین حالدا خالقچی دیر. آزینلیقلارین حاقینی ساوونار، اونلارا وطنداش گؤزو ایله باخار. وطنین کدرینی، سئوینجینی اؤز کؤکوندن اولمایا وطنداشلارییلا دا پایلاشماغا چالیشار. آزینلیقلار آراسیندا تورک اولکوسونه قارشی سمپاتی یاراتماغا چالیشار. اولکوچو بو وطن -” بیرئی سل حاقلارین وطنیدیر”، “بورادا یاشایان بوتون اینسانلار، وطنداش آزادلیغینا، دئموکراتیک حاقلارا، چاغداش یاشام ایراده سینه، ویجدان اؤزگورلوگونه یییه دیرلر،” – فلسفه سینه اینانانیر. بو حاقلارین ان ایچدن قوروجوسودور.
س) اولکوچو، هم ده حقوق اوستونلوگونه باغلی میللیتچیدیر. دؤولتچیلیک سیستمینه دایاق اولان، اؤز داورانیشلاریندا دؤولتین وارلیغینی اولومسوز ائتگیلردن اوزاق توتان، قانون، حقوق، ایجرا دایره سی دیشیندا سوچلو داورانیشلارا بویون قویمایان دؤولتچی بیر اولوسچودور.
ش) اولکوچو سوی چودور. بونا گؤره، اولکوچو اوچون یالنیز یاشادیغی وطن دئییل، هاردا یاشاماسیندان آسیلی اولمایاراق اونون اوچون، اؤنجه سویداش قاورامی اؤنم داشیماقدادیر. بیر اولکوچو آذربایجاندا یاشایان حالدا قیبریسدا، آفریقادا، اورتا آسیادا، چینده، تورکیه ده و… یئرلرده یاشایان بوتون تورک سویداشلارینی دا، دوشونر.
ص) آذربایجانلی تورک اولکوچوسو، وطنینی، اولوسونو، ان قیسسا، آرخایین، اولوسال یوللارلا دئموکراتیک، چاغداش، اینسانجیل، لاییک بوتؤو آذربایجان دؤولت چیلیگینه گؤتورمک عزمینی داشییان، قودسال آماج و میللی ایدئیا اوغروندا اؤلچولمز اؤز وئریله چابا گؤسترن تورکچو-قورتولوشچو سویداشدیر.
گونئی ده ان ایلک میلتچی، قورتولوشچو، اولکوچو اؤرگوتلر.
قیسسا گؤز آتما!
۱۹۸۸-دن اعتبارن آزربایجنین قوزئیینده میللی دؤولتچیلیک اوغرونا گئدن ساواشین گونئیه یول تاپماسی چوخ آز زامان آلدی. آذربایجان میللی-آزادلیق حرکاتی نین لیدری ا.ائلچی بی ییین کاریزماتیک[۷] ائتگیسی نین گونئی ده اولان گؤستریسی کیچیک قوروپلاردا اؤزونو گؤستره رک، گئت-گئده بؤیومه یه باشلادی. قوزئی حرکاتی نین ساریندان گونئیه یامسییان بوتؤولوک شعارلاری نین اون ایللرله اؤندرسیز قالان گونئیلیلرین روح یوکسه لیشینه ندن اولماغا باشلادی. گونئی ده گنج آیدینلار “آذربایجانا میللی-آزادلیق” شعاری آلتیندا تشکیلاتلانماغا باشلامیشدیر.
”واحید دئموکراتیک آذربایجان تشکیلاتی”- VDAT، “گونئی آذربایجان تورک دیرچه لیش تشکیلاتی” -دیرچه لیش، “آذربایجان میللی تشکیلاتی” – AMT، ” گونئی آذربایجان فدایی تشکیلاتی”- GAFTT ، “گونئی آذربایجان خالق جبهه سی”- GAXC، ” آذربایجان قورتولوش تشکیلاتی” AQT، بیر آز سونرا “آذربایجان کولتور اوجاغی” – و ۱۰-لارلا اؤیرنجی و گنج حرکاتلارین یالنیز و یالنیز آذربایجان گونئیی نین میللی قورتولوشو ماراقلاندیریردی. سؤزسوز کی، آدی سادالانمیش بو قوروملاری، آذربایجان مرکزلی تورکچو دوشونجه سیستمی نین ایلکین اؤرگودلنمه فورماسی آدلاندیرساق یانیلمامیشیق. بو قوروملاردا توپلاشان گنج میلتچی کسیمین تورکچولوک، بوتؤوچولوک ایدئیاسی نین گلیشمه سینده ائلچی بی سئوگیسی بؤیوک رول اویناییردی. کئچمیشلردن تام فرقلی اولاراق قوزئی دن گونئیه گلن سویداشلاریمیز اؤزه لری ایله میلتچیلیک ارمغانی داشیردیلار. قوزئی اولایلاری آن-با-آن گونئی ده ایزله نیلیردی. قوزئی دن گلن هر بیر خوش خبر گونئی ده دوغما رئاکسییا یارادیردی. یئنی یارانمیش میللی قوروم-قورولوشلار، فارس شووینیسمینه سینه گره رک، میلتین ایچینده اولوسال تبلیغاتلا مشغول اولوردولار. فارس شووینیزمینه و ائرمنیلره قارشی یازیلان دیوار شعارلاری هر گون چوخالماقدا داوام ائدیردی. آز یاشلی اوشاقلار اوچون قاچاق ائو باخچالارین قورولماسی اؤزونه مخصوص یئر توتموشدور. محض میللی ایلگی لر اوزه رینده عایله وی ایلیشگی لرین آرتماسی دا سنگیمه دن داوام ائدیردی. هر گون موسیقی، تئاتر و بیر جوخ میللی باهانالار اوسته قارشیلیقلی علاقه لر چوخالماق دایدی. بو آرا میللی-سیاسی قوروملارین دا بو ایلیشگی لر ایچینده اولماسی نین و گیزلیجه میللی آماجلارین اولوسلا پایلاشماسی، اولوسال اؤرگوت لنمه نین[۸] نئجه اولاجاغینا عینی لیک باغیشلاییردی. بو آرادا “آذربایجان قورتولوش تشکیلاتی” تام میلتچی قوروم کیمی ایلک دفعه اولاراق “آذربایجان تورک میلتی”، “میللی-سیاسی”، “آذربایجان تورک اولکولری”، “ایران آدلانان قوندارما اؤلکه”، “بوتؤو آذربایجان بیرلیگی”، “تورکچولوک”، “مستقیل لیک”، “گونئی دؤولتچیلیگی”…کیمی تئرمینلری اورتایا قویماقلا “آذربایجان مرکزلی تورکچو دوشونجه سیستمینی” اؤز مرامنامه سی نین تملینده یئرلشدیرمیشدیر. ۶-آیلیق آغیر چالیشمالارین محصولو اولان بو مرامنامه ۱۹۹۲-جی ایلین ۲-جی یاریسیندا ۱۰۰۰-لرجه سایدا آذربایجانین هر ایکی تاییندا یاییلمیشدیر. یوخاریدا قئیده آلینان تئرمینلرین ایشلک نقطه سیندن بیر نئچه اؤرنک گتیرمکله بو قونو بیر آز گئنیش ایضاحلانیر.
۱۹۹۲-ده عرب الیفباسی ایله تبریز،ده، لاتین و کیریل آلفابئت لری ایله باکی،دا یاییلان AQT-نین مرامنامه سیندن آلینان سطیرلرده یازیلمیشدیر:
(ص۵)… “۴۰-میلیوندان آرتیق بوتؤو، پارچالانماز آذربایجان تورکلری نین آنا حاققی و تاریخی ایدئیاسی نین گرچکلنمه سی، منطقه ده یاشایان باشقا سومورولن خالقلارین دا آزادلیق مجادیله لرینه تکان و دستک وئره جکدیر. AQT بو مطلقه ایناناراق بؤیوک و اولو میلتیمیزی اؤز میللی مستقیل دؤولتچیلیک ایدئیاسی اوغروندا قورتولوش ساواشینا چاغیریر و بو چاغیریشی میللی-مقدس جهاد آدلاندیریر! آذربایجان تورکلری هئچ زامان اؤزگه خالقیلارین تورپاقلارینا گؤز دیکمه میش، لاکین دربنددن توتموش اراک ایله همدانا،دک اولان تورپاقلاری نین بیر قاریشیندان بئله واز کئچمیه جکدیر.” آذربایجان قورتولوش تشکیلاتی (AQT) یوخاریدا گؤستریلن فاکتورلارا گؤره ایران آدلانان چوخ میللیتلی مستملکه چی جوغرافییال قورومو قوندارما، استئمارچی دؤولت ائلان ائدیر…
(ٌص۶)… “میللی ایدئالوگییانین تمل دایاقلاری”:
… آذربایجان تورک میلتی ۱۹۱۳-جو ایلدن بری فارس-روس آراسیندا باغلانان گولوستان مقاویله سینه اساسن پارچالانمیش دوروما دوشموشدور. همین گوندن آذربایجانین گونئیینده تورک میلتیمیز فارس مستملکه چیلیگیندن قورتارماق، مطلقیتینی و آزاد، مستقیل یاشاماق، دئموکراتیک دؤولت قورماق حاقینی اؤز ایچینده داشیمیشدیر… “
(ص۶)… “اولکوچولوک” (میللی ایدئالوگییا دوشونجه سی):
” … ۱٫ هر میلت اوچون مادّی گرچکلردن اولوی مرتبه ده دایانان سینماز، بوتؤو، بؤلونمز، ایلاهی، اؤزه ل، میللی ایدئالوگییا و یا میللی اولکودور.
۲٫ AQT آذربایجانین توپلوم بوتونلوگونو دیل و تورپاق بیرلیگینی، میللی- معنوی کیم لیگینی، تاریخسل وارلیغینی، الده ائدیب ساوونما شرطینی اؤزگه لشدیرن ایدئالوگیالارین و کولتورلرین چمبریندن قورتولماسیندا گؤرور.
آذربایجان تورک میلتی نین بیرینجی دوشمنی میللی اخلاقسیزلیق، آنتی میللی ییخیجی-بؤلوجو ایدئالوگییالارین اوزون سوره ن حاکیمیتی اولموشدور. تورک تفکرو اؤزگه فیکیرلییه، یابانجی یا قوللوق ائدن بؤلوجو ایدئالوگی یالارلا باریشماز دورومدا دایانیر”
…”بابک ایگیت لیگینی، اسماعیل دؤولتچی لیگینی، ستارخان میللیت چیلیگینی، محمدامین اؤندرلیگینی آذربایجانین تمل دوشونجه سی کیمی دیرلندیریر.” …
مستقیل لیک
”دیلده، تورپاقدا، تاریخده، میللی کیملیکده، کوتلوی مدنیتده اؤزه للشمیش بیر توپلوم بئینالخالق حقوقلارینا اساسن میللی وارلیغینا، معنوی دیرلرینه یییه لنمه لی و تام سیاسی- اقتصادی، حربی، مدنی-اجتیماعی مستقیل لیگینه مالیک اولمالیدیر…
مستقیل میلت اؤزونون میللی دؤولتینی طلب ائدیر… “
میلتچیلیک(تورکچولوک)
…۲٫ “آذربایجانین میللی ایلکه لری و فلسفه کؤکو تورکچولوگونده دیر.”
…۵٫ “سووت آذربایجانی و ایران آذربایجانی کیمی تئرمینلر آنتی اینسان – وحشی و شووینیست اتیفاقی نین آذربایجان تورکونه قارشی دوشمن چیلیکدن یارانمیشدیر و قوندارما اولدوغو اوچون سورعتله محو اولونماقدادیر.”
دؤولتچیلیک
”آذربایجان تورک جمهوریتی” گونئی آذربایجاندا یارانان دئموکراتیک، چاغداش، دونیوی و حقوقی دؤولتی نین سیاسی گؤرونتوسو اولمالیدیر.
هر آذربایجانلی نین ان مقدس و گرکلی هدفی گونئی ین دؤولتچیلیک پروسئسینده جانلا، ماللا ایشتیراکچی اولماسیدیر. بوتؤو آذربایجان ایدئاسی نین اؤن شرطی گونئی ده قورولان دؤولتچیلیک پرئنسیپیدیر. گونئی-قوزئی پروبلئمینه بیر دفعه لیک سون قویماق اوچون گونئی آذربایجان دؤولتچیلیگی تاریخسل ضرورتدیر…”[۹]
[۱] پروژه سی نین
[۲] آتاتورک. زراعت بانکی. ۱۹۳۳ ایلی، ۲۹ ائکیم گئجه سی
[۳]
[۴]
[۵]
[۶] اؤلچو دیشی، خیز قاپان
[۷] خاراکترلی، چکیجی
[۸] قوروملاشمانین، تشکیلاتلانمانین
[۹] آذربایجان قورتولوش تشکیلاتی. مرامنامه، تبریز، ۱۹۹۲، AQT.یاییم بؤلومو
ائلدار قاراداغلی
http://www.gunaskam.com


c: text/html

text:
یئنی نسیللر یئنی سورغولار
بو گون بیر اوشاق سوردو: ایران تورکلری ایچینده شهید مطهرینین اؤز ساحهسینده قویدوغو امک قدر، تورک کولتورونه زحمت چکن اولوب؟
بیر آز دوروخسوندوم بو سورویا. سونرا دئدیم بلکه زهتابی ایله فرزانهنی اؤرنک وئرمک اولا. اما بیلیرسن ده شهید مطهری هم حوزه، هم ده پهلوی رژیمی طرفیندن دستکلنردی.
- نئجه؟
- چون او زامان شوروی کمونیسمی ایراندا یایماق ایستیردی. شاه ایسه غرب بلوکونا باغلییدی. ترومنین ۴-نجو اصلیندن باشقا، بونلار ایسلامچی دوشونجهنین ده بللی بیر اؤلچوده یاییلماسینی کمونیسم قاباغیندا فایدالی بیلیردیلر. حتی بیر معروف عالیمین فیلسوف نماها آدلی کیتابی او زامان اؤدول آلدی. حسینیه ارشادین آچیلیشی و فعالیتی او دوشونجه ایله باغلییدی و ...
*
بلکه بیزدن ده بئله حیمایتلر اولسایدی ایندی الیمیز بو سؤالین قاباغیندا بئلهجه باغلی اولمازدی.
نه ایسه یئنی نسیللر یئنی سورغولارییلا بیزی هدف آلاجاقلار. جاوابیمیز نه اولاجاق اونلارا؟
-
- 16/11/13

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
پنجشیر ولایتیده قارکوچکیسی عاقبتیده قربان بولگنلر رقمی 187 کیشی گه ییتیشگن
یاردملرنی هماهنگلشتیریش بویچه مسوول صفتیده تعیین لنگن، ویس برمک نینگ ایتیشیچه، اوتگن کون دن بیری حاضرگه قدر پنجشیر ولایتی ده قارکوچکیسی نتیجه سیده 187 کیشی هلاک بولگن.
شونینگ دیک برمک جنابلری، بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده وضعیت نی یقین دن کوزه تیش اوچون اجراییه رییسی هم محل گه سفر قیلگنینی ایتدی.
عینی حالده، قیزیل آیی اداره سی نینگ رییسی فاطمه گیلانی ضرر کورگنلر اوچون کیرکلی اذیق اوقات ماده لری محل گه ییتکیزیلگنینی معلوم قیلیب بیراق تلفات میزانی کوپ بولگنینی ایتدی:" هربیر قیشلاق قاردن تازلنیشی بیلن کوپلب جسد چیقه ریله دی."
اوتگن کون پنجشیر ولایتی نینگ ولایت حاکمی عبدالرحمان کبیری سونگی یاققن قار بولایتده مثلی کوریلمه گن درجه ده بولگنی نی معلوم قیلیب اهالی گه کوپلب قیین چیلیکلر یره تگنینی ایتگن ایدی.
رسمی لرنینگ ایتیشیچه بو ولایتده فوق العاده وضعیت اعلان ایتیلگن.
بو ولایت رسمی لری قارتگیده قالگن لرنی قوتقریش اوچون بوولایت نینگ اختیاریده کوزگه کورینرلی امکانیت بولمه گنینی ایتیب مرکزی حکومت تیزده یاردم بیریشی کیره ک لیگینی طلب قیلگن ایدی.
تخارولایتیده هم یوزبیرگن قارکوچکیسی اوچ کیشی دن جان آلگن ایدی.
بو ولایت حاکمی نینگ سوزلاوچیسی سنت الله تیمورنینگ خبربیریشیچه هلاک بولگن لردن ایکیته سی عیال بولگن.
مملکت شرقیده گی لغمان ولایتی ده هم یوزبیرگن سوو تاشیقینی عاقبتیده تورت نفر اولیب واونلب اوی همده یوزلب جریب ییرگه خساره ییتکزگن.
ننگرهار ولایتیده گی سوو تاشقنینی عاقبتیده بلاغت یاشیگه ییتمه گن باله هلاک بولگن.
اوتگن کونلرهم افغانستان نینگ ایریم ولایت لریده قارکوچگیسی تلفات لرگه سبب بولگندی.
بیرکون آلدین بامیان ولایتیده یوزبیرگن قارکوچیگیسی عاقبتیده 5نفر هلاک ایتیلدی .
شونینگ دیک اوچ کون مقدم بدخشان ولایتیده هم خود بوکبی حادثه ده 12کیشی اوزجانینی قولدن بیردی.
اوزلوکسیز یاققن قارسبب سالنگ شاه یولی یاپیلیب همده قوشنی مملکت لردن کابلگه آلیب کیلینگن برق تامیناتی هم اوزیلیشیگه سبب بولگن


text:
معارف وزیرلیگی یاش لر اوچون مسلکی مکتب لرنینگ کوپه یتیرماقده
افغانستان معارف وزیرلیگی، 41 مسلکی و حرفه وی مکتب نینگ اوتگن تورت آیده مملکت ایریم حدود لریده ایجاد ایتگنی دن خبر بیرگن.
مذکور وزیرلیک مقام لریگه کوره، اوشبو مکتب لرگه قریب 25 مینگ طلبه، زراعت، حسابدارلیک و کمپیوتر تخنیک لری نینگ اورگه نماقده.
افغانستان معارف وزیرلیگیگه کوره، ایجاد ایتیلگن 41 مسلکی مکتب لرنینگ بیش ته سی پایتخت کابلده و قالگنی ایسه ایریم ولایت لرده فعالیت قیلماقده.
مذکور وزیرلیک مقام لری نینگ معلوم قیلیشیچه، دولتی عالی اوقو یورت لریگه یول تاپمه گن یاش لر شو نینگ دیک خصوصی عالی اوقو یورت لرگه قورب لری ایتیشمه گن یاش لر، مذکور مسلکی مکتب لرگه جذب ایتیله دیلر.
معارف وزیرلیگی نینگ سوزچی سی امان الله ایمان گه کوره، مذکور مکتب لرگه قریب 25 مینگ یاش ایریم مسلک لر نینگ اورگنیشیده اورینماقده. وکیله سی زمانده لرده باشقه مسلک لر هم فعال بولیشی ریجه لنگن.
اوزاققه توشگن منطقه لردن مذکور مکتب لرگه درس اوقیش اوچون کیلگن یاش لرگه یتاق خانه هم موجود.
معارف وزیرلیگیگه کوره، مذکور مکتب لرنینگ ایجاد ایتیشی دن مقصد، یاش لرگه ایریم مسلکی حرفه لرنینگ اورگه تیشی و ایش سیز لیک لر نینگ آلدینی آلیشی دیر.
افغانستان حکومتی و خلق ارا تشکیلات لر تمانیدن ترقه تیلگن حسابات گه کوره، حاضر افغانستان اهالی سی نینگ یوزده 70 فایزی سواد سیز بولیب شو نینگ دیک قریب تورت ملیون یاش هم مذکور مملکت ده ایش سیزلیک بیلن حیات کیچیرماقده.


text:
اسکی خرمنلر XXIII
132. نوخود(noxud):"بیلینن
آغی-قاراسی اولان و پیشیریلرک یئییلن دنلری اولان بیتگی". کلمهنین فارسجادان
گلدییی آچیقدیر. تورکیهده و آنادولودا و آشاغی-یوخاری اؤنملی تورک دیللرینده بو
سؤزجوک آز فرقله یاشار. یالنیز باشقوردجادا، بورساق<بورچاق وار. دارتیلان نوخود
دان الده ائدیلن، نوخود یاریسینا لَپه (lepe) دئییلیر. او دان فارسجادان آلینتی اولدوغو بیلینیر. آنادولودا
لپه یانیندا لاپا(lapa) دا وار.
133.مرجی(merci)/مرجیمک(mercimek): "مشهور
پاخلاگیل(بقولات) عایلهسینه منسوب، یئییلن یومرو دنلری اولان بیتگی". کلمهنین
فارسجادان گلدییی بیلینیر. فارسجادا، مردمک(=گؤز ببهیی) سؤزجویوندن گلیشدییینی
دوشونور نیشانیان. آنجاق فارسجادا، "مرجمک"ده وار و مرجو/مرژو/مژو دان
گلدییی سانیلیر. فارسجادا میجو/مرجو، "مینجیق" دئمک ایمیش. نشانیان
سؤزجویو لاتینجه Lens(=گؤز قاراسی) ایله توتوشدورور و ایکیسینین ده بو بیتگی دنینه
بنردییینی خاطیرلادیر. مرجو'دان کیچیلتمه اولان مرجومک/ مرجمک ده م/m سسسیزی سونرادان و سسلینی قوروماق اوچون تؤرهمیش اولاجاقدیر.
مرجی بیر چوخ لهجهمیزده تک باشینا دا ایشلکدیر. فارسجادا، عربجهسی یعنی "عدس"
یایقین دیر. فارسجا "عدسی"ده اولدوغو کیمی تورکیه تورکجهسینده
"مرجک" (mercek) ده بؤیوتج(ذرّهبین) دئمکدیر.
134. کَپَک(kepek):"بوغدا،
آرپا کیمی تاخیللارین دارتیلیب اَلندیک دن سونرا
قالان قابوقلاری". فارسجاسی "سبوس" سؤزجوک، باشدا و ساچدا
اولان قاخماق/قاتماق آنلامی دا داشیر. کپک، دیوان لغات الترکدن بری
دیلیمیزده وار. فارسجا کفک/کپک بوندا فرقلی سؤزجوک اولاجاقدیر.
135. کؤک(kök):"بیتگی و یا آغاجلارین،
تورپاق آلتیندا قالان قیسیملاری". اسکی تورکجهدن بری دیلیمیزدن بری بیر چوخ
تورک دیلینده یاشاماقدادیر. اسکی تورکجهده، کؤک یانیندا ییلتیز(yıltız)دا وار. بو
سؤزجوک بوگون اویغورجادا یاشار و اؤزبکجهده ایلدیز(ildiz) اولاراق
واردیر. اسکی تورکجه ده توپ(tüp) ده وار بو آنلامدا. بو سؤزجوک ایسه دیب بیچیمینده دیلیمیزده
یاشار. فارسجادا تیپ(=اوردو قرارگاهی) بوردان آلینجدیر. آیریجا اسکی تورکجهده،
داها چوخ معنوی معنالاردا، بیر تؤس/تؤز(töz)وار. بوگون تورک فلسفه دیلینده،
تؤز "جوهر" قارشیلیغی اولاراق جانلانماقدادیر. اسکی تورکجهده تؤس
"توتم، اونغون" معنالاری دا داشیردی. کؤک، موسیقیدهکی کؤکلهمک(قورماق)
و تیکیجیلیکدهکی کؤکلهمکدن(ایری-ایری تیکمک) فرقلی دیر و آیری توتولمالیدیر.
136. پانبوق(panbuq):"یون
کیمی قوزاسی اولان بیتگی، بو یونسو(yünsü) بیتگیدن الده ائدیلن قوماش". پانبوق چوخ اسکی بیر بیتگیدیر
و آنایوردونون هیند اولدوغونا اینانیلیر. فارسجا پنبهنین ده قایناغی اولدوغو
بیلینن یونانجا bambuki دیر. اورتافارسجا/پهلویجه ده پمبک(pambak) اولان سؤزجوک،
تورکجهده پامبوق (pamuk) و پانبوق اولماسی بیر آز آچیقلاماغا مؤحتاج گؤرونور. یونانجا
سؤزجویون کؤکنی آچیق دهییلدیر و اسکی بیر شرق دیلیندن آلیندیغی دوشونولور.
تورکجهده و بیر چوخ دیلده "تمیزلیک، آغلیق" ایمجهسی حالینا گلن
پانبوق، یئر آدلاریندا دا گؤرونور. بوگون سنندج یولوندا، شهر اندیکده، بیر "ماموخ
دؤنگهسی" وار. بو آدین ایسه تورکجه پامبوقدان کوردجهلشدییی آچیقدیر. اسکیلری
آذربایجاندا، بوگون گؤره داها چوخ پانبوق اکیلدییینی سؤیلهیهبیلریک. بؤیوک
بابامدان، بیر زامانلار پانبوق اکدیکلرینی ائشیتمیشدیم. آیریجا، آنادیلدن درلمهلر-9 دا یازدیغیم
کیمی، جیییریق(=پانبوق آریتما وسیلهسی) هلهده دیلیمیزده یاشار. بودا بیر زامانلار
آذربایجان پانبوق اکیلدییینی گؤرسهدیر.
137. چیییت(çiyit):چییید بیچیمی
ایله ده گؤرونن سؤزجوک "پانبوق توخومو، چردهیی"دیر. چیر-چیر و جیییریق
ایله آیریلیردی. چیییت یئم اولاراق و یاغی چیخارماق اوچون ایشلهنیردی. کلمهنین
کؤکنینه گلینجه اسکی تورکجهدن بری، "چیگیت، چیویت، چیییت" بیچیملریله
گؤرونن سؤزجوک حاققیندا فرقلی فیکیرلر وار. نیشانیان، چیگمک "دویوملمک"
فعلینه باغلار. دؤرفر آلینتی اولما احتمالی اوزرینده دورار. آنجاق تورکجهده
یایقینلیغی و قونشو دیللرده بنزر کلمه و کؤک اولمادیغی اوچون، آلینتی اولما
احتمالی ضعیفدیر. بلکه چکیردک/چردهک ایله کؤکدش اولابیلر.
138.تورپاق(torpaq):"اؤزرینده
بیتگی، آغاج و بنزرلری اکیلن یئر اوزو". اسکی تورکجهدن بویانا داها چوخ
توپراق بیچیمینده گؤرولن سؤزجوک، آذربایجان ساحهسینده کؤچوشمهلی اولاراق
گؤرونور. اسکی تورکجهده توپوراماق "قورویوب توز اولماق" و
توپراشماق"قورویوب توزلاشماق" کلمهلریله ایلگیلی گؤرونور. بلکه کلمهنین
کؤکونده، توز سؤزجویویله بیر ایلیشگی وار. دیلیمیزدهکی "توز-تورپاق"
دئییمی ده یو یاخینلیغی و کؤکدشلییی گؤرسهدیر، دییه دوشونورم. نه ایسه توپورماقدان،
توپورغاق و سونرالاری گلیشرک، تورپاق اورتایا چیخیب و یایقینلیق قازانیبدیر.
139. نؤکر(nöker):"اکین-بیچین،
تارلا سورمه و بنزری ایشلر اوچون توتولان آدام". نؤکرلیک، منیم گؤروب-ائشیتدیییمه
گؤره، یازیلیشما(توافق) یولویلا اولوردو. بیری اوچ آیلیق، بیر ایللیک و.. بیرینه
نؤکر اولوردو و قارشیلیغیندا، پول، بوغدا و .. آلیردی. خانلیق دؤنمی زورلا نؤکر
ده توتولورموش. نؤکر چوخ مشهور سؤزجوکدور و موغولجا نؤکؤر(nökör)دن گلدییی
بیلینیر. نؤکؤر موغولجادا "دوست، یولداش، آرخاداش" دئمکدیر و موغول
ایمپراتورلوغوندا "قوللار طبقهسی" اولاراق تانینیردی. سونرالاری
خدمتچی معناسی قازانیبدیر. بوگون ده آنادولودا، قارص، ارزروم، آرپاچای کیمی بؤلگهلرده
"کیشی خدمتچی" دئمکدیر. آیدین، خالفتی(اورفا)، آقچاکؤی(نیزیپ، غازی
آنتپ)، ماراش و آدانا (گاوورداغی)دا "بیر کیشی ایله ائولنن ایکی قادین،
اورتاق" دئمکدیر و اسکی معناسینا یاخیندیر. بو بیچیملر، بلکه فارسجا
یولویلا دیلیمیزه گیریبدیر دییه دوشونورم. چونکو دوغرجا موغولجادان گلسهایدی،
*نؤکور(nökür*) کیمی بیر بیچیم گؤزلهنیردی.
140.یونجا(yonca):"ایللرجه
یاشایان و حیوانلارا وئریلن مشهور بیتگی". اسکی تورکجهده، یورینچغا (yorınçġa) و یورونچغا(yorunçġa) بیچیملریندهدیر. کاشغرلی محمود'ون دیوانینا گؤره، اوغوزجا
بیچیمی یورینچا(yorinça) ایمیش. دیلیمیزده و آنادولودا، قاقاووزجا و تاتارجادا ر/r دوشوب و یونجا اورتایا چیخیبدیر. حسن ارن، -nçġa اکینین بیتگی آدلاریندا
گؤرولدویونو یازار و کلمهنی اسکی تورکجهدهکی یونت(=آت) سؤزجویونه باغلاماغی،
حاقلی اولاراق، دوغرو گؤرمز. استاروستین و آرخاداشلاری کلمهنی اسکی تورکجهدهکی
یور(yor) "پوره" کلمهسییله
ایلگیلی اولابیلهجهیینی یازارلار(997.ص). اونلارا گؤره روسجاداکی kaşa (=پوره/حؤرره) ایله
kaşka(=پوره، یونجا) آراسیندا بنزر ایلیشگی وار. یونجانین فارسجاسی "اسپست"دیر.
اورتا فارسجادا، "آتی کؤکهلدن" دئمک اولورموش. سؤزجوک تبریزده خسروشاه
بؤلگهسینه باغلی اسبس، تاریخی قایناقلاردا، اسبست اولاراق گئچر و بو سؤزجوکدن
گلمهلیدیر.
141.ائنیمک(nimeké):"گلیشمک، روشد ائیلهمک". بیلدیییمه گؤره آغیزلاردا، ائینیمک(ynimeké)ده وار (دیلدنیزه گؤره تبریز آغزیندا):"بو چیچک ائنیمهدی".
سؤزجوک منجه اسکی تورکجهدهکی اؤنمک(önmek) دن گلیر. دیوان لغات الترک و قاراخانلی تورکجهسینده اؤنمک
وارکن، اسکی و یئنی اویغورجادا اونمک (ünmek)، قیرقیزجا و قاراقالپاقجادا، چاغاتایجادا اؤنمک وار. خلججهده
هینمک(hinmek) گؤرونور (استاروستین ایله آرخاداشلاری، 1053.ص). آنادولو آغیزلاریندا بوگون
اؤنمک فعل وارسادا باشقا سؤزجوک اولمالیدیر. چونکو آنلامجا چوخ فرقلیدیر(=گؤزلهمک،
گودمک، ایزلهمک). بیر ائنمک ده وار آیدین(بوزدوغان) و بوردور(گونئی، یشیل اووا)
ایللرینده. آنجاق اودا پالتارین داغیلماسی و اپریمهسی دئمک اولور و باشقا
توتولمالیدیر. ائنیمک منجه، اؤنمک فعلینین یووارلاق سیرادان دوز سیرایا گئچمیش
بیچیمیدیر. خلججه ده ده بنزر دوروم وار. فعلین سونوندا بیر فعلدن فعل قوران اک
اولاراق بیلنن –I-/-U- اک گلیبدیر. سورمک>سورومک، بورمک>بورومک و بنزرلرینده
اولدوغو کیمی..
142.بَزَرک(bezerek):"کتان توخومو اولاراق دا بیلینن نارین(ساری/قهوهرنگی) یومورتامسی دنلری اولان بیتگی". عربجهده بذرالکتان، فارسجادا بذر کتان، تورکیه تورکجهسینده کتن توخومو(keten tohumu) و اینگیلیزجهده flaxseed اولاراق بیلینیر. بزرک فارسجادان گلیر. آنجاق فارسجاسینین قایناغی منجه آچیق دهییلدیر. بذرالکتان دان قیسالمیش می؟ اسکیلری بزرهیی، یاغی اوچون اکردیلر. دهییرمان دا ازیلدیکدن سونرا اؤزل سبد کیمی قابلاردا سوزولورموش. بو گون ایسه داها چوخ ائل طبابتینده ایشلهنیر و باغیرساق، قورساق شیشلری اوچون فایدالی اولدوغو سؤیلهنیر. کتن/کتان ایسه چوخ اسکی سؤزجوکدور و کؤکو آرامیجه یولویلا آکادجا و سومرجه کیمی دیللره گئدیب چیخیر.


text:
اورمیه گؤلونون قوروماسینا اؤلکه و بئینلخالق ایجتیمایتین دقتینی چکمک مقصدی ایله آپرئلین 2-ده "اعتراض کامپانیاسی" کئچیریلهجک.
سون پرئزیدئنت سئچکیسیندن اؤنجه محمود احمدی نئژادین باشچیلیغی ایله حکومت ایجلاسلاریندان بیرینده اونون رهبرلیگی آلتیندا اورمیا گؤلونون پروبلئملرینین آراشدیریلماسی ایله باغلی دؤولت کومیسسیاسی یارادیلدیغی اعلان اولونسا دا، اؤتن ایکی ایله یاخین مدت عرضینده گؤلون قوروماسینین قارشیسینین آلینماسیندا عملی ایش گؤرولمهییب. سؤزلر ود اولاراق قالیب. متخصصلر ایسه هیهجان تبیلی چالیرلار کی، بو گئدیشله اورمیه گؤلو خریطهدن سیلینهجک.
آینا قزئتی
کؤچورن: اؤیرنجی


text:
ایسنوکئر
ایسنوکئر (اینگیلیس دیلی:Snooker) بیرجور بیلیارد اؤیونودیر.بؤیوک بیر میز اوسته اؤینانیر بو میز فلانل پارچاسی ایله اؤرتولوب.6 پاکات یا باجاسی وار.دؤرد پاکات قیراخلاردا و ایکی پاکات آرادا.
یاشیل بؤیاقدا فلانل پارچاسی چیمن اوستونده اؤیناماقدان بیر سیمگه دیر.اسکی چاغدا بو اؤیون چیمن اوسته اؤنانیردی.اسکیده چلیک ایله شارلار ویریلاردی.ایندی گیو(ال آغاجی) ایله شارلار ویریلیر و میز اوسته دیر.
ایچیندهکیلر
میز[دَییشدیر]
370*180 سانتی متیر ان بؤیو اولور و میزین بؤیو انیندن ایکی قات چوخدور. 21 شار یا توپدور 15 قیزمیزی شار ایله بیر قره شار و بیر قهوه ای شار بیر ساری شار بیر گؤی شار بیر یاشیل و بیر شاردا صورتی بؤیاقدادیر.آغ شار پئتؤک آدلانیر و شارلار آغ شار ایله ویریلیر.
اینگلیسی ایسنوکئر[دَییشدیر]
بو نوع ایسنوکئرده هر بیر قیرمیز شار سالماقدا بیر بؤیاقلی شار سالماق اولار و ان چوخ سایی 147 اولا بیلر ماکزیم بریک یا لاب چوخ سایی 147 سایی بیردفعه میدان آچماقدا اولا بیلر.
خطا[دَییشدیر]
ساری و قهوه ای و یاشیل شاردا یا پئتوک پاکات اولماقدا 4 سایی خطا چیخیلار و گؤی شاردا 5 صورتی شاردا 6 و قره شاردا 7 سایی خطا چیخیلار.
سایی[دَییشدیر]
توپلار پاکات اولماقدا سایی چوخالیر.
- قیزمیز شار :1
- ساری شار :2
- یاشیل شار:3
- قهوه ای شار:4
- گؤی شار:5
- صورتی شار:6
- قره شار :7
قایناق[دَییشدیر]
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D9%86%D9%88%DA%A9%D8%B1


text:
اویوندان یورغون
فریبا وفی – چئویرن: لاله جوانشیر
ائدیت: نرمین کمال
آتام قاپینی چیرپیب گئتدی. بیزی ده پارکا آپارمادی. آنام اوزانیب الی ایله اوزونو توتموشدو. سانکی گون ایشیغینین گؤزونه دوشمهسینی ایستهمیردی. آیدین قاپی-باجانی بیر-بیرینه ووردو. ساواش اویونو اوینادیق. من اوغرو اولدوم، آیدین توفنگله منی قووالادی. آنامین یئکه قارنینین دالیندا سنگر توتدوم. او منه گولله آتدی. آنام بیزه دئیینمهدی. آیدین بیر آز دا اوجادان قیشقیردی. من تسلیم اولدوم. دئدیم: – گل ایندی بیر پارک دوزلدک. اول پیللهلری دوزدوک. سورا دا پارکین آغاجلاری اولسون دئیه، گولدانلاری گتیردیک. آیدین دئدی: – هئیکل! تئز قاچیب کور قولچاغیمیگتیردیم. گؤزلرینی آیدین چیخارتمیشدی. آیدین آیاق اوسته آناما باخیردی. قولومدان چکیب دئدی: “گل، آنام دا اولار هئیکهلیمیز.” آنامین آیاغیندان توتوب چکدیک. ترپهده بیلمیردیک، آغیرییدی. ایکیمیز یاردیملاشاراق یئنه ده او بیری آیاغینی چکدیک. دال – دالی گئدیب دوشدوک. گولوشدوک. بیر داها قالخدیق. بو دفعه باشینی چکدیک. سورا او بیری آیاغینی چکدیک. او قدر ترپتدیک کی، سونوندا اونو اوتاغین اورتاسینا گتیره بیلدیک. ایندی آنامین گؤزلری یومولویدو؛ اللرینی ده یئکه قارنینین اوستونه قویموشدو. سونرا آنامین دؤورهسینه چپر چکدیک. ائوده کیبوتون یاستیقلاری گتیریب دوزدوک. آتام ائوده اولسایدی، ایکیمیزی ده آنبارا سالیب قاپینی قیفیللایاجاقدی. آنام دا گؤزلرینی آچسا قیشقیراجاقدی. آما آچمیردی. او، دوغورچو بیر هئیکل کیمیاولموشدو. ایندی آنام اوتاغین تام اورتاسیندایدی، اطرافیندا من اوجالیقدا بیر دیوار.
آیدین دئدی:
– گل داوا-داوا اوینایاق.
دئدیم:
– پارکدا ساواشمازلار.
– اوندا گل «ننه منی قوردا وئرمه» اوینایاق.
بیر-بیریمیزی قووالاییب قیشقیردیق. آیدین بیردن دایاندی. آناما ائله باخیردی ائله بیل اونون اوزونده یئریین بیر قاریشقایا باخیردی. یاخینلاشدیم. آنامین گؤزونون اوجوندان سو آخیردی. ساچلاری دا ایسلانمیشدی. دئدیم:
– آیدین بو دا فوارهمیز!
آیدین آنامین بولاق کیمیآخان گؤزلرینه باخماق اوچون اَییلدی. یاواش سسله دئدیم:
– گل بو یانا، بوردا داها چوخدو.
آیدین آنامین اوزونه ساری اَییلیب قیشقیردی:
– آنا!
ایکیمیز ده بیردن دئدیک:
– آنا! آنا!
آنام اللریمیزدن توتدو. اللری بوز کیمییدی.
– بو قدر اویناماقدان یورولمادیز؟… من چوخ یورولدوم، اوشاقلار. اویون اویناماقدان چوخ یورولدوم.
او گولدو و سو گؤزلرینین اوجوندان ساچلارینا تؤکولدو.
قادینلار
قادینلار ایکی قروپدور. قورونانلار و قورونمایانلار. بیرینجی قروپو ماشینلا او یان-بو یانا آپاریرلار. واختلی-واختیندا گؤزللیک سالونوندان، حوضدان، مکتبدن، ایش یئریندن و… گؤتورورلر. تئلئفونلا حالینی سوروشورلار و بیردن باشی آغریسا، «بیر آز استراحت ائتمن گرکمیرمی؟» دئین بیری واردیر. ایکینجی قروپون قادینلاری یئلده، یاغیشدا و کولکده ساعاتلارجا آوتوبوس نؤوبهسینده دورورلار و دفعهلرجه آوتوبوسون گلهجگی یئره باخمایاجاقلارینی دئسهلر ده، بویونلاری ایستر-ایستهمز بیر داها و بیر داها او یؤنه چئوریلیر. گئجهیه قدر او یان-بو یانا قاچیرلار و گئجه «عزیزیم، آغری کسیجی ایستهییرسنمی؟» دئین بیری یوخدور. بیرینجی قروپون قادینلارینین سسی یومشاقدیر و تئلئفونلا دانیشارکن گئرچک یاشلارینی بیلمک چتیندیر. ایکینجی قروپون قادینلاری کوبود و آجیدیرلار. دیشلری تئز چورویور. و هر آن ساچ بویاسینین باهالیغیندان شیکایتچیدیرلر. قورونان قادین یئرلی-یئرسیز کیلوسونو اؤلچور و شیشمیش قارنیندان ناراحاتدیر. او، ایدمان سالونلارینا، سونایا گئدیر… گئجه یئمگی یئمیر و بونو بؤیوک بیر لذتله هر یئرده آنلادیر. دوستلارینین آراسیندا چئشیدلی آریقلاما دیئتی اوصوللارینی پایلاشیرلار و اونلاردان بیرینین بیشیردیگی تورتو ذؤقله یئییرلر. ایدمان معللیملری اونلارا مشقی ائوده ده داوام ائتمهلرینی مصلحت گؤرور. اونلار ارلریندن ایدمان ائتمهینده اونلاری جزالاندیرمالارینی ایستهییرلر. ماقنیتافونا بیر کاسئت سالیرلار. دار بیر پالتار گئییرلر و ائوین بالکونوندا ایپآتدی اویناییرلار. قارینین ایچری گئتمهسی آنجاق شانسلیلارا اوز گتیرن بیر معجیزهدیر. شانسلی قادین سیررینی آچیقلاییر: «سحر یئمگیندن اؤنجه یئریمک.» اونلار بیر-بیریله قرارلاشیرلار و سحر یوخولو گؤزلرله ائولرینه ان یاخین پارکا گئدیرلر.
دؤنوشده دویون قارینا بیر یئمک یئییرلر. سونرا دا بیر-بیرلرینه گئجهلری یئمک یئرینه سالات یئمگی اؤنریرلر. ایکینجی قروپون قادینلاری نه سونا تانییرلار، نه حوض. یاواش-یاواش بوش ممهلر و آسیلمیش قارینلارینا ضررسیز بیر ائو پیشیگی کیمیآلیشیرلار. ساچ اوستاسی قورونان قادینلاری ایلک باخیشدا تانییر. او، الی آچیقلیلیقلا باغیشلاییر و گیزلی بیر آنلاشمادا اوندان، زامانین اثرلرینی اوزوندن یوخ ائتمهسینی ایستهییر. اؤزونو آجی بیر لذتله ساچ اوستاسینین اللرینه تاپشیریر و تزه گؤرونوشونون انتظارینی چکیر. قورونمایان قادین مین بیر دیلله، ساچ اوستاسیندان اونو کیشیسینین ایستهدیگی شکله سالماسینی ایستهییر. ساچلارینی بویاییر، آما قیسالتمیر. بیر آز غرور و اوتانجلا، ارینین اوزون ساچدان خوشو گلدیگینی سؤیلهییر. ائولیلیکلریندن بیر نئچه ایل سونرا اؤزلرینین ساندیقلاری بیر جسارتله ساچلارینی آلمان مانکنلری کیمیقیسالدیرلار. بیر قادینین اللریندن اونونهانسی قروپا عاید اولدوغونو بیلمک اولار. قورونمایان قادینین الینده گؤی رنگلی، شیشمیش دامارلار وار و سوموکلری گؤرونور. بارماقلارینین تکلیکده حرکتی یوخدور. الینین هر طرفی عینی آندا بئییندن امر آلیر. آما قورونان قادینلارین اینجه بارماقلاری وار. یومشاق و قیوراقدیرلار و الین حرکتینی تکمیللشدیرمک اوچون سرعتله اونا اویوم ساغلاییرلار. قورونمایان قادینین اللری اطاعت ائدرجهسینه بدنینین کناریندان ساللانیب و هردن یوخاری قالخماق ایستهدیکده سینهسیندن یوخاری قالخمیر. قورونان قادینلار آغیر یئریشلیدیرلر. آما قورونمایان قادینلار یا چوخ یاواش، یا دا چوخ سرعتله یئرییرلر؛ یا بئللری اَییلیب، یا دا باشلاری بدنلرینه اویومسوز بیر یوکسکلیکده یئر آلیر. اونلارین یئریشلرینین تاماشاچیسی یوخدور. اونلار کیشیلرین سؤز آتمالاریندان لذت آلمیرلار و دقتله، مهربانلیقلا، عشقله دولو باخیشلارین اونلارا باخمایاجاغیندان امیندیرلر. قورونمایان قادین یا دئیینیر، یا بیر یئره زیللهنیر، یا دا گیجللهنیر. یا قارینقولولوغا باخیر، یا دا اؤزونو بئل، تنگه گتیرهجک قدر خسیسلیک ائدیر. قورونان قادین قوناقلیق قورور، خارجی سفرلریندن دانیشیر، اورتا یاشلارینی کئچسه ده، سرعتلی بیر رقص ده ائده بیلیر. دوستلاری اونو اؤیورلر و بو قدر جاوان قالدیغی اوچون تعجوبلهنیرلر. قورونمایان قادین اوینامیر. دیرناقلارینی اوزاتماقدا اوغورلو دئییل. دار بیر کؤینگی وار. او، قیزینا باخیر. اونون اَینینه کسه بیلهجکمی؟ قورونان قادین کیشینی تانییر. اوندان نه زامان و نئجه پول ایستیهجگینی بیلیر. بیر اووچو کیمیکیشینین ضعیف یئرلرینین پوسقوسوندا یاتیر و اوندان یارارلانیر. قورونمایان قادین اؤزونو ده تانیمیر و هر زامان نهدن او و کیشیسی هئچ نهیی عینی آن دا ایستهمیرلر دئیه، شاشیریر. قورونمایان قادین گوناه و وجدان عذابینی دوغولمامیش اکیزلر کیمیاؤزویله داشییر. او، اریندن نیگاراندیر، او بیریسی ایسه اؤزوندن. هر دفعه چئک-آپ ائدیر. قان آنالیزینه گئدیر، ساغلامدیر، آنجاق انرژیسی آزالیب. خستهلیک و یاشلیلیق اونو مین اژداهادان داها چوخ قورخودور. آما قورونمایان قادین زامانین کئچمهسینی بیلمیر. بیرینجی گونه ایکینجی گون دئییر، اوچونجو گونه دؤردونجو گون. ارینین اوزوندهکی آغ توکلری گؤرور و صاباحی دوشونور. قورونمایان قادین آغلاییر. گؤز یاشلاری بیتهجک قدر آغلاییر. قورونان قادین آغلاماق و حوزنون یاری یولوندان حیاتا قاییدیر.


text:
شکردره ده سوو توغانی توزه له دی
کابل نینگ شکردره تومنیده برق ایشله ب چیقاریش و سوو ذخیره قیله دیگن توغان تاشی تهدابی جمهورریس کرزی تمانیدن قوییلدی.
شاه عروس دیب ناملنگن سوو وبرق توغانی اوچون 48 میلیون امریکا لیک دالر اجره تیلگن. بو مبلغ ایسه حکومت نینگ ترقیات بودجه سی تمانیدن توله نیشی معلوم قیلینگن.
بو پروژه، اوتگن اون ییل جریانیده افغانستانده گی آلتی کیچیک و کتته توغان لردن بیری دیرکه فایده لنیشگه تاپشریش اوچون عملی ایش باشله نه دی.
افغانستان جمهور رییسی حامدکرزی تیک اوچر آرقه لی شکردره ده گی تیپه لردن بیریگه توشیب، تیپه اوستیدن شاه عروس دیب اتلگن سوو توغان ایشینی رسمی شکلده باشله نیش دستورینی بیردی.
اوشبو برق و سوو توغانی ایران لیک بیر شرکت بیلن قرارداد بولگن.
برق ایشلب چیقاره دیگن و سوو ذخیره قیلوچی اوشبو توغان 77 متر یوقارلیکده 42 آی جریانیده قوریلیشی ریجه لنگن.
بو توغان نینگ ایشی توگه گنیدن کیین 1.2 میگاوات برق ایشلب چیقاریش ظرفیتی گه ایگه بولیب همده قریب ایککی منگ 700 جریب ییرنی سولنتریشی ممکن.
بو توغان نینگ قوریش اوچون اجره تیلگن مبلغ افغانستان حکومتی تمانیدن توله نه دی چونکی افغان مقاملرینینگ ایتیشچه، دنیاجماعت چیلیگی بوکبی برنامه لر خصوصیده یاردم کورستمیدیلر.
افغانستان جمهورریسی حامدکرزی بوحقده شوندی دیدی:
"خوب خارجی لر افغانستان نینگ ترقیاتی اوچون اوزون مدتلی ریجه لری یوق، بو بیزنینگ بورجیمیز تا بو ایشلرنی بجرسه ی و بودجه سی نی تاپسه ی. شو نینگ دیک اوزیمیز ریجه قوریب اوزیمیز عملگه آشیرسک. اگر بیز کوتیب اولتیرسک که خارجی لر بیزگه ایشله سین، اولر خواه له من گن نرسه اوستیده ایشله مه یدیلر. و خواه له گن نرسه اوستیده ایشله دیلر. ایشله یاتگن نرسه لری اوچون هم بیز منت دار میز لیکن اولر، ایشله مه یاتگن پروژه لرنی اوزیمیز توزه تیشی میز کیره ک باشقه مملکت لردیک. دیب ایتدی کرزی جنابلری."
باشقه تماندن سو و انرژی وزیری محمد اسماعیل خان هم مذکور پروژه انچه اهمیت گه ایگه ایکن لیگی نی ایتیب، ینه باشقه توغان لر اوستیده ایشلر جریانی بارلیگی نی معلوم قیلدی.
" مملکت ده آلتی توغان اوستیده ایشلر جریانی بار. بیرقنچه توغان لر افتتاح بولیش گه ییتیشگن، و بیرقنچه سی نینگ ایشی هم باشلنگن."
افغانستان نینگ اکثری حدودلریده کتته دریا لر موجود بولیب شوندی توغان لرنی قوریش امکانیت گه ایگه لیکن اوتگن اون ییلدن بیری، بوخصوصده اونچه لیک اعتبار قره تیلمه گنی تورلی خیل شکایت لرنی توغدیرگن.
باشقه تماندن ایریم منطقه لرده ناتینچ لیک لر آرتیب باریشی هم سوو برق توغانلرینی قورییش اوچون توسیق یره تیب کیله یاتگنی ایتیلماقده.
ناتینچ لیک لر و دولت نینگ بوخصوصده قانیقرلی اعتبار قره تمه گنی افغانستان دن قیناق لنگن دریا لر سوویدن کوپراق قوشنی اولکه لر فایده له نیب کیلماقده .


text:
بو شعری یازان جیناب عبدالهی دان چوخلو تشککور ائدیرم اللری آغریماسین چوخ سئویندیم و یورقونلوغوم چیخدی
دوزلو اوغلان
سن دوز دوزانین دوزونا چوخداندی باتیب سان
سمنان دوزونی شعرینه اوول ده قاتیب سان
طوطی شكرستاندا یاتیب يوخلامياندا
گوندوز گئجه دوزداغلارینین اوسته ياتیب سان
آللاه سنی چوخ گؤرميه بو آزر ائلینه
آز ياشدا بويوك آرزونا حتمندی چاتیب سان
دويمور بو جماعت نه قدر ثروتی اولسا
اوز زحمتینی میللته مجانی ساتیب سان
شيتلر خورگي شيت پيشیریب شيتده يئینده
هر نه پيشرنده اونا چوخلی دوز آتیب سان
شاعیر : طاها (غلامعلی) عبدالهی درآباد
قایناق :
وئبلاق درآباد
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: وحید شکرزاده,وحید شکرزاده معروف به دوزلو اوغلان,گوزل شعر,تورکی شعر,تورکجه شعر,توزلو اوغلان,دوزلو اوغلان,دوزلو اغلان,دوزلی اوغلان,شعر ترکی در وصف دوزلو اوغلان,شعر دوزله اوغلان |


text:
پارلمان اعضالری: استعفا بیریشیمیز کیره ک
بوگون افغانستان پارلمان اعضالری، بیر ساعتلیک ییغین اویوشتیریب، بیر بیراولرینی ملت اویی آبروهیگه فطور ییتکزگنلیک همده پاره خورلیکده عیبله گنلر. اولردن بیرقطاری، مطبوعاتده پارلمان اعضالری استیضاح قیلینگن 11 وزیرگه ایشانچ آوازی نی بیرگنلیکلری حقیده یازیلگن تنقیدی مقاله لرنی شرمنده لیک دیب، استعفا بیریشلرینی ایتگنلر. عین حالده، اولوسی جرگه سی نینگ اداری هیاتی، اوشبو معما نی آلدینی آلیش اوچون، بیر طرزالعمل ایشلب چیقیشی نی وعده قیلگن. اولوسی جرگه بوگونگی ییغینی نی بیر ساعت ایچیده یکونله دی. بیرقطار وکیللر، اوشبو بیرساعتلیک ییغین نی وته مهم و قلتیس دیه بهاله ماقده لر. اولرگه کوره، بحث نینگ وته مهملیگی، شونده ایدی که پارلمان نینگ آبروهی بحث گه آلینگن. ملت وکیللری پارلمان آبروهی حقیده گی ییغینده، ملت اویی نینگ آبروهی نی باقه آل مه ی میز، استعفا گه چیقیشیمیز کیره ک دیه هیقیردیلر. بیرقطار روزنامه لر، ملت وکیللری سونگی ده کابینه نینگ 11 وزیری پارلمان اعضالری دن ایشانچ آوازینی قولگه کیریتگنلیکلری حقیده تنقیدی مقاله یازگنی، اولرنینگ استعفا بیریشلری کیره کلیگی حقیده گی هیقیریقگه سبب بولدی. اوشبو مقاله الا اولوسی جرگه اعضاسی نور اکبری تمانیدن اوقیلگن دن سونگ، استعفا سیسی کوته ریلدی:"ماندگار روزنامه سی یازیپتی که پارلمان شهزاده سرایی گه ایلنگن. ویسا روزنامه سی ملت وکیللریدن تیلیدن، مقننه قوه سی معامله گرلیک و فساد مکانیگه ایلنگنی نی یازیپتی. باور روزنامه سی هم اولوسی نینگ ایشیگی یاپیلیشی کیره کلیگی نی یازگن." سونگی ده ملت وکیللرنینگ کابیته بیر قطار وزیرلریگه ایشانچ آواز بیرگنلیکلری، نه فقط مطبوعات ده یاریتیلدی، بلکه ملت وکیللریدن بیرتعدادی هم بیربیراولرینی تنقید قیلیب چیقدیلر. اولر، پارلمان ده فساد اوج آلگنی دن شکایت ایتیب، خلق آوازی نی وزیرلر گه معامله قیلیش پارلمانده توخته تیمله گن تقدیرده، پارلمان ایشیگی نی یاپیش کیره ک ایکنی نی تاکیدله ماقده لر:" اولوسی جرگه آتی نی سوی استعمال قیلیب، وزیرلردن پول آله دیگن وکیللر محکمه ایتیلیشی کیره ک، عکس حالده، پارلمان ایشیگی نی یاپیش ضرور." وکیللرنینگ بیر بیراولری نی فساد ده عیبله یاتگنی، ینگی موضوع ایمس، اولر هر دایم اوز همکسبلرینی پاره خورلیک و معامله قیلگنکده عیبلب کیلگنلر. اما اوز ارا تنقید لر پارلمان ده ینگی چه بیر موضوع. اولر تنقید دن باشقه، حل یوللرنی هم تکلیف قیلگنلر: "بو معما نی آلدینی آلیش گه اوچ یول موجود، بیرینچی سی جمهور رییس نینگ اره لشووی آلدی آلینیشی، منفعتلرگه قرشی بولگن لایحه یا مقرر، و اوچینچی سی شو کی گروهی شکلده، استعفا گه چیقیشیمیز کیره ک. عین حالده، اولوسی جرگه نینگ اداری هیاتی، پارلمان آتینی سوء استعمال قیله دیگن وکیللرنینگ آلدی آلینیشی اوچون بیر طرزالعمل اوستیده ایش آلیب باریشی نی وعده قیلدی. میرویس یاسینی:"بیز اداری هیات، اوشبو مسله نی جدی روشده تیکشیریلیشی اوچون بحث ایته میز." ملت وکیللری قیشگی تعطیلات گه چیقمسدن آلدین، 50 فایزدن آرتیق بودجه لرینی صرفلش گه قادر بوله آلمه گن کابینه نینگ 11 وزیرینی استیضاح قیلیشگه قرار قبول قیلگن ایدیلر. وکیللرنینگ وزیرلر استیضاح سی حقیده گی دبدبه لری، همه نی حیرتلنترگن ایدی.اما اولر تورت آی بحث و تارتیشوو دن سونگ، نهایت برچه وزیرلرگه کوتیلمه گن درجه ده ایشانچ آواز بیردیلر. اولوسی جرگه اعضالری نینگ اوشبو قیلمیشلری، قطار عکس العمللرگه رو په ره بولدی. اینیقسه، مطبوعات ده. ایندی وکیللرنینگ اوزلری هم بیر بیراولرینی ملت اویی آبروهی گه فطور ییتکزگنلیک معامله گرلیککده عیبله ماقده لر.


text:
قان یاغدێ کربلاده، صحرایه یا محمّد
اؤلدۆ حسین خبر وئر زهرایه یا محمّد
یئل اسدی گۆن دۇتۇلدۇ، آشوب-ی-کربلادهن
لرزه زمینه دۆشدۆ قان یاغدێ نُه سمادهن
قاتل گلیب حسینین کسدی باشێن قفادهن
خون-ی-خدا تؤکۆلدۆ، بیدایه یا محمّد
ظُهر اوْلدۇ کربلاده وقت-ی-شهادت اوْلدۇ
قان پردهسینده پئنهان، شمس-ی-امامت اوْلدۇ
قانلێ باشێن جیداده ذکری تلاوت اوْلدۇ
قوْیدۇ حسین اؤز عهدین، اجرایه یا محمّد
یۆز قوْیدۇ تلّه قاچسۇن زینب حرمسراده
قارداش باشێ گلۇبدۇر پیشوازینه جیداده
باشدان اۇجالدێ اللر صحرای-ی-غمفزاده
پخش اوْلدۇ واحسینا دونیایه یا محمّد
غسل ائتدی اهل-ی-بئیتبن خونابهی-ی-ترینده
کفن اوْلدۇ زینبینین گیسوی-ی-عنبرینده
قازدێ اؤزۆ مزارین تّلین برابرینده
نهر-ی-فراتی وئردی سقّایه یا محمّد
لازیم دگیل گتیرمه، گؤگدهن بهشت عَباسی
ثارُاللهه بۆکۆلدۆ نئیلور حسین لیباسی
باخ باشینه جیداده آزدۇر اوْنۇن یاراسێ
گودال ایچینده باخما اعضایه یا محمّد
بازار-ی-عئش ایچینده تنها حسین دوْلاندێ
بیر معنوی تجارت ایقبالینه توْخاندێ
وئردی متاع-ی-عُمرین حُکم-ی-بقا قازاندێ
الله رضاسین ائتدی سرمایه یا محمّد
فرمایش ائیله زهرا، بانوی دیلفیگاره
سن کی رضا دگیلدۇن باتسۇن حسین غوباره
بس هارداسان گل ایندی، چک موجیدهن کناره
اوْغلۇن دۆشۆبدۆ قانلێ دریایه یا محمّد
عالِم قیافهسینده اوْل شئمر-ی-نامسلمان
گلدی حسینی گؤردۆ گودالیده وئریر جان
سۇ وئرمهدی اوْ حالدا خنجر قوْیۇبدۇ دالدان
کسدی اوْ باشێ ساتسۇن ترسایه یا محمّد
قطع-ی-علائق ایله ترک ائتدی ماسوانی
«اَرنی» دئمهز ائشیتمهز آواز-ی-«لن ترانی»
قانێ یازار حسینین، «یا ربّنا ترانی»
بۇ عالمی نیشان وئر موسایه یا محمّد
گؤرسۆنله کربلانین، کلیه واقعاتین
جئبریل صورت ائتسین، مجلیس گزارشاتین
ذئیلینده انبیالر یازسێن مشاهداتین
تا ال به ال یئتیشسین ایمضایه یا محمّد
گل گؤر سنه نه رتبه، الله قێلێب عنایت
تاپدێ سنین حسینون قۇربانلێغا لیاقت
دئسین خلیل-ی-رحمان در ضمن سر سلامت
سن صاحب اوْلدۇن عید-ی-اضحایه یا محمّد
شاعر: یحیوی
- چهارشنبه
- 24
- آذر
- 1389
- ساعت
- 11:54
- نوشته شده توسط
- سعيد رضايي


text:
بو گئچن یوز- یوز ایرمی ایلین تاریخی گؤرسه دیب کی، میللتلشمه نین ان اؤنملی آلتئرناتیویلریندن ساییلان دیل و کولتور، تاریخ و دین آلتئرناتیولریندن آرتیق بیزیم بیرلشمه میزه یارارلی اولابیلر. بو اوزدن دیله دؤنوش یعنی یاد دیلی اؤنلمه و اونون قارشیسیندا تورکجَمیزی یاییما و اونون بوتون توتوملاریندان یارارلانما و باشاریقلارینی اینجه لَییب آرتیریب و گئنیشلندیرمه داها آرتیق اؤنملنمه لیدیر.
قونویا گیریش اوچون اؤنجه یازدیغیم«تبریز اولایلاری و دیل مهندیسلیگینین گرکلیگی» مقاله سینه قیسساجا بیر نظر سالساق یاخشی اولار:
1) ریضاشاه، اینگلیس سیاستلری قوللوغوندا، بیر دیللی، بیرتاریخلی، بیر دینلی و … بیر اؤلکه یاراتماق اوچون (سورالار) ایران آدلاندیردیقلاری جوغرافیادا چئیشدلی میللتلری اریدیم دئیه، یئنی ائیتیمی یالنیز فارس دیلینده باشلاتدی اوناگوره ده گونئی آذربایجاندا بری باشدان ائیتیم فارس دیلینده اولموشدو. ایلک پهلوی چاغیندا ائیتیم و باشقا اریتمه تاکتیکلری چوخدا وئریملی اولمادان، اؤزللیکله آذربایجاندا یئترسیز و ایسته لینن آماجلارین هئچ بیرینه گرکدیگی قهدر اریشمه دی.
2) قیرخینجی ایللرین اوللرینده محمدریضاشاهین آذربایجان و اؤزللیکله تبریزین هئژمونیک توپلوم ترکیبی اولان تیجارتی داغیدیب و تئهرانا یؤنتمه سی و تبریزین یالانچیق بیر صنعت شهرینه چئوریلمه سی، دیل و کولتورموزون دَییشیلمه سینه گئنیش و کؤکلو ضربه ووردو.
3) محمدریضاشاهین چئشیدلی تاکتیکلری اوزره دیل اریتمه سیاستی یالنیز ائیتیم و مدرسه لره سیغیشمادی. تبریز دئموقرافیسینین دییشیلمه سی و تبریز مرکزلی آل- وئرین تهرانا آپارایلماسیلا، تیجارت تبریزدن یوخ بلکه تهراندان یؤنَتیلدی و کئچمیشین عکسینه ماللار تهراندان و آیری یئرلردن تبریزه یوللاندی و هر گلن نسنه نین آدی، اؤزویله اونلار و بلکه ده یوزلرجه بئله، او کلمهیله ایلگیده اولان سؤزو و همیده سؤز سالخیملارینی کوتله ایچینه آپاریب و بونون ائتگیسینی محدود مدرسه و ائیتیمدن داها گئنیش و انگین بیر آلانا، یعنی ائولره و کوتله ایچینه یئریتدی.
4) رئکلام بو اریتمه نین تثبیت ائدیجی و کولتورل قولو اولاراق، گونده مینلر یول یاد سؤزلری ایش باشیندا، کوچه ده- بازاردا و ائولرده کی کوتله نین بئینیه سوخوب و تثبیت ائتمکده بؤیوک رولو اولدو و هله ده وار.
5) هابئله راسیزمین ماراقلاندیرمالاری، چکیملری، اؤزون اوستون گؤرستمه لری و محکوم کولتور و دیلی آشاغیلامالاری و باشقا کولتورل نسنه لری، دیلیمیزین اریتمه سینده بؤیوک و دانیلماز رولو اولدو.
6) آنجاق آیری یاندان ایسه بو باسقیلار بیزیم دیلیمیزین بیر پاراچاتیشمامازلیقلارینا گؤره مومکون اولدو. بیر سیرا ندنلره گؤره دیلیمیز سویوت سؤزلردن یوخسولدور، و دین و اینانجلار آراجیلا بو سؤزلرین چوخونو عربجه و آزین فارسجادان و بو یاخینلاردا لاتینجه و حتتا داها یاخینلاردا قوزئی تورکجه سینین آرجیلا، روسجادان آلیریق. بو چاتیشمامازلیق یاد سؤزلرین آخیشینا آرتیق ایمکان آچیر.
7) دیلیمیز، سوموت سؤزلردن و اونون قراماتیک اساسلاریندان گوجلو و بوندان آسیلی بیر چوخ باشاریقلارا و هله واریلمامیش و قوللانیلمامیش ایمکانلارا مالیک دیر، آنجاق بیر چوخ زاماندیرکی، اؤزللیکله گونئیده و سوراسی قوزئیده دورغونلوغا یولوخوب. بو دورغونلوق دیله قاییدیش و اونون بوتون توتملاریندان فایدالانماق و دیل مهندیسلگی آراجیلا گئدیلهسیدیر. دوغرودور کی تورکییه تورکجه سینده دیل توتملاریندان آرتیق فایدالانماق و دیل مهندیسلیگینه گؤره بیرقَـدَر چالیشیقلار اولدو، آنجاق تأسسوف کی یئترسیز و حتی بیر پاراسی یالنیش اولدوقدا، آردی کسیک قالیب.
گؤروندویو کیمی آل- وئر و رئکلامین یاد دیلین کوتله ایچینده یاییلماسیندا اولان گوج و ائتگیسی دؤنه لرجه ائیتیمدن آرتیق اولوب و بیزیم دیلیمیز اؤلومه اوغراماقدادیر. نه ائتمه لیییک؟ دوروب باخمالیییق، یوخسا یئترسیزلیگلریمیزه رغمن، نسه گؤرمه لیییک؟ بو سون ایرمی ایلده تورکجه یازماق گئنیش بیر مئیدان آچسادا، پراتیک ده کوتله ایچینه گیرمه میش. بو بیر گرچک دیر. بو اوزدن منجه یالنیز یازیلی ادبییاتی گوجلندیرمه دوشونجه سی و اونون بیر تمل داشی کیمی دوشونولمه- سی یئترسیز و ان آزی اوزون- اوزون بیرسوره ده «بلکه» اولاسی اولدوغونون ایمکانی گؤرونور. یوخاریدا آدینی چکدیگیم مقاله نین سون بؤلومونده ان ایلکین آددیم اوچون بیر«هله لیک و نیابتی دیل قورومو»ندان سؤز آچدیق و اونون ایلکین آددیمی اولان، خالقیمیزین ایچینده فارسجانین گئنیشلنمه سینی اؤنلوین و تورکجه نی یایان قروپدان دانیشدیق. ایندیسه گؤرک بوندان سورا دیرناق ایچینده آدینی قیسسالدیب (نیابتی قوروم) یا (نیابتی دیل قورومو) دئدیگیمیز بو هله لیک نیابتی دیل قورومو نه دیر، گؤرولری نه اولابیلر و قورولوشو نئجه اولابیلر؟
هلهلیک نیابتی دیل قورومو
image: http://www.anlam.biz/wp-content/uploads/2013/11/Niyabeti-Dil-Qurumu0-300x300.jpg
تعریف و گنـل گؤرولر:
بیر زامان مین بیر فیریلداقنان گیزلیجه یورودولن اریتمه و اؤزللیکله دیل اریتمه سیاستلری، ایندی داها ان آچیقجاسینا گؤز اؤنونده دیر، یعنی راسیزم داها اونو گیزلتمه دن قیلینچی اوسدن باغلاییب. تاریخ بویو نه دین، نه کذایی تاریخ و نه قوراتداما سینیر بیرلیگی، بیزله حاکیم راسیزم آراسیندا هئچ بیر یاخینلاشماغا و اؤزلیکله آذربایجانین تورک منیلیگینین آرادان گئتمه سینه توقات (ضربه) وورا بیلمه ییب، تکجه بیزیم آخسایان یؤنوموز دیل اولابیلر. چوخلو دَنـَمهلره گؤره، هر بیر راسیزمه قارشی دوروش و دؤیوشده دیل فنومنئنی، ذاتن کیملیک دئمک دیر. بو اوزدن بیر یاندان گونئی آذربایجانین کیملیگین قوروماق اوچون، آیری یاندان ایسه بیر جیبهه نین یارادیلماسی اوچون دیلین دانیلماز و بیرینجی رولو وار. تورکجهمیزین چوخ گوجلو قورولوشو اولدوغو و ائله بو اوزدن قورونماسینا باخمییاراق، قوزئی و تورکییه اؤلکه لری ایله قونشولوغودا دیلیمیزین آیاغ اوسته قالماسینا یاردیمجی اولوب، آنجاق بو قونشولوغون یاراماز بیر ائتگیسی ده اولموشدو، اودا بودورکی، او اؤلکهلرده گونئی آذربایجانی اؤنمسَمهدن گئدن، دیل تمیزلمه، قراماتیک چالیشیقلار و دیلچیلیگه گؤره توتولان و عمله کئچن آددیملارین بیر سیراسی بیر یاندان گونئی لهجه سیله اویغون اولمور و باشقا یاندان ایسه او اؤلکه لرین اؤزلرینده گئدن یانیلیشلارین ایصلاحینا ایمکان یاراتمیر. بو اوزدن راسیسزمین رحمیسیزجه سینه دیل اریتمه سیاستلری قارشیسندا و بو قارشیلیق اوچون باشاریقلی بیر جبههنین یارانماسینا یاردیمجی اولان بیر نیابتی دیل قورومونون قورولماسی و اونون کؤلگه سینده بیرلشمهگی ساغلاما ان ایلکین و اؤنملی گؤرولردن بیری دیر.
بیر سیرا، قوزئی آذربایجان و یا تورکییه دیلچیلیگینه گووَنیب و گونئی ده بیر دیل قورومونو گرکسهمیینلرین عکسینه ووغولامالییام کی، گونئی ده بئله بیر دوروشوب و دؤیوشمه، نه قوزئی و نه ده تورکییه ده آخیشیر و نهده بو اؤلکه لرده اولان تورکلر اوچون بیزیم قهدر اؤنملی ، گرکلی و کیمیلگیلرینی قورویاندیر. دیله گلدیکده ایسه من باشقا مقاله لرده بو اؤلکه لرده گئدن یانیلیشلارا گؤره آرتیق یازاجاغام.
(ایندی کی دورومدا) نیابتی دیل قورمو، اؤزل ائیتیم گؤرموش و یا گؤرمَمیش، آنجاق دیل اوزره یئترینجه ایشلمیش بیلگینلردن اولوشان «هله لیک» بیر قورومدور. بو قورومون آماجی یاد دیلین باسغیسینی اؤنلَمک و یاد دیللی سؤزلرین آخینیی دایاندیرماق، آلینما سؤزلری کونترول ائتدیکده اولارین گرکلی لرین ساخلاییب و گرکسیزلرین دیشلاماق و دیلیمیزین خسته لیگین گئدیرتمک، و بوتون توتوملار و باجاریقلارینا واردیقدا، اونو چئشیدلی یوللارلا گلیشدیرمک، یئنی گونون یاشاییشی اؤنونده یاراقلاندیرماق و گلجکده اونا صاحاب دورماق دیر. بو قوروم یالنیز و یالنیز دیلی سوونماق و اونو گلیشدیرمک و بو آراجلا کیملیگیمیزی سوونماق اوچون دوزلیر و بو اوزدن هئچ بیر سیاسال قوروم و توپلوما باغلی اولمادان اؤز ایشین یورودوب و سیاسال تشکیلاتلار و فردلرین بئله، ایستکلریندن قایناقلانان هئچ بیر یارامایان یا ایلگیسیز و یا اؤزل تشببوث لرینه آسیلی اولمور، بونا گؤره ده بری باشدان بوتون شاعیرلر، یازیچیلار، ادبی، هونری و یا سیاسال تشکیلاتلار طرفیندن آرخالانمالی و توتولان تصمیملری دستکلنمه لی و اؤز اثرلرینده ایشلنیلمه لی دیر.
(نیابتی قوروم) ایکی بؤلومدن اولوشور:
(1) ایداری و مالی بؤلوم: بو بؤلوم : 1) ایداری و مالی شورا (یا کومیته) 2) ایداری بؤلوم 3) مالی بؤلومدن قورولور. ایداری و مالی شورا، بیر نفر (آپاریجی قروپ)ون نوماینده سی، بیر نفر ایداری بؤلومون آپاریجیسی و یا نوماینده سی و بیر نفر مالی بؤلومون آپاریجیسیندان و یا نوماینده سیندن قورولان بیر شورا دیر. (نیابتی قوروم) ون بوتون گرکن ایداری و مالی تصمیملری بوردا توتولور، نیابتی دیل قورومو اوچون بوتون مالی و ایداری قایایناقلارلا ایلگیلی قورومون ایداری و مالی ایستکلرین اولوشدورور و توتولان تصمیملری گرکن یئرلره یوللاییر و اولاردان آلان سؤزلری قوروما یانسیدیر. ایداری بؤلوم قورومون ایداری ایشلری، مالی بؤلوم ایسه اونون مالییه لشمه سینی ساغلاییر. (* آیدین دیر کی، مالی و یا ایداری بؤلومون دیل اوزره بیلگین اولدوقلاری گرکلی بیر شئی دئییل)
(2) دیل اوزره چالیشان بؤلوم.
دیل اوزره چالیشان بؤلوم، بوس- بوتون دیله گؤره اولان قونولار اوزره چالیشاجاق و اصلینده نیابتی دیل قورومو دئدیگیمیز ائله بو بؤلومدور.
نیابتی دیل قورومو
نیابتی دیل قورومو؛ یؤنلدیجی، سیاست قویوجو و آپاریچی قروپ آدلی بیر مرکزدن و دؤرد آنا قول و اون بوداقدان اولوشان بیر قوروم دور.
دیل قورومونون باشیندا آپاریجی، یؤنلدیجی و سیاست قویوجو قروپ دورور. بو قروپ دیلیمیزه گؤره اؤزل ائیتیم گؤرموش و یا گؤرمَمیش، آنجاق دیل اوزره یئترینجه ایشلمیش، آزی یئددی نفر، بیلگین اؤنلهییجی، سیاست قویوجو، یؤنلدیجی و آپاریجی دان اولوشان بیر قروپدور. دیله گؤره گئدن بوتون چالیشیقلارین هانسی بیر سیاستلرله ایرلی گئتمسینده، هانسی یؤنه یؤنلمه سینده و نئجه یئریدیلمسینده و هانسی سیاستلرله یاد دیلین گلیشمهسینی اؤنلَمهسینده بؤیوک و باشلیجا رول اویناییر. و بونون آلت یاپیسیندا:
1) یاد دیلی اؤنلییجی و آنا دیلینی یاییجی قروپ
2) دیلچیلیک چالیشیقلارینی بیرلشدیریجی قروپ
3) آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی قروپو
4) ادبی و کولتورل باخیمیندان دیرلندیریجی و دیلی یوموشالدیجی قروپ
یئرلشیر.
آپاریجی قروپ (گؤرولر و ایلگیلر)
image: http://www.anlam.biz/wp-content/uploads/2013/11/Niyabeti-Dil-Qurumu1-300x300.jpg
(A عیمومی گؤرولر: بو قروپون گنل گؤرولری بئله دیر:
I. مالی بؤلومون یاردیمیلا نیابتی دیل قورومونون مالی ایستکلر، چتینلیکلر، و دویونلرین آچیر.
II. ایداری بؤلوم یاردیمیلا نیابتی دیل قورومونون ایداری طلبلرین یئرینه یئتیریر. هابئله بو بؤلومون آراجیلا دیل قورومونون دیل اوزره آلدیغی سونوجلاری بوتون مئدیا، تشکیلاتلار، یازیچیلار و ادبی اورقانلارا یوللاییر و آلینان نتیجه لری آراشدیریب و تبلیغات اوزره دوزگون یولون سئچیلمه سینه قرار وئریر.
III. اؤنله ییجی قروپونون سیاستلرین آیدینلادیر، اولارین ایشلرینین گئدیشینه نظارت ائدیر و دیلین نئجه یاییلماسینا گؤره گرکیلن سیاستلری بللی ائدیب و اولارین گئدیشینی ایزلهییر.
IV. نیابتی دیل قورومونون بوتون گنل و اؤزل سیاستلرین بللندیریر، آچیقلاییر، یؤنلدیر و آپاریر.
V. بو قروپ، آلت یاپیسیندا اولان قروپلار آراجیلا دیل آراشدیرمالارینا نظارت ائدیب و دیلین بوتون باشاریقلار و توتوملاریندان فایدالانیب دیلی گلیشدیریب و یوخاری سووییه یه چاتدیرماق و یئنی حیاتلا قارشیلاشدیقدا دیلین بیر دیری و چئویک دیل اولماسی اوچون شراییط یارادیب و یؤنلدیر.
VI. گؤزو آلتیندا ایشله ین قروپلارین چیخارتدیغی و ادبی و کولتورل دیرلندیرمه و یوموشاتما اوچون بو اؤزل قروپا یوللانان سونوجلاری سون باخدیقدان سورا، یاییلماق اوچون شورا قروپونون آراجیلا، ایداری یؤلومه گؤندریر و عکسینه آلینان نتیجه لر و یا تنقیدلری اؤز آلت یاپیسیندا اولان قروپلارا عکس ائدیر.
(B اؤزل گؤرولر
آپاریجی قروپون گنل سیاستلریندن باشقا، هر بیر آلت یاپیسیندا اولان قوللار و بوداقلارنان ایلگیلی، بیر سیرا اؤزل گؤرولری ده وار. آپاریجی قروپ:
I. اؤز نوماینده سی آراجیلا اؤنله ییجی و یاییجی قروپدا بوتون توتولاسی تصمیملرده و آلیناسی سونوجلاردا شیرکت ائدرک بو قروپو یؤنلدیر و هانسی سیاستلرله ایره لی گئتمه سینه یاردیم ائدیر. یعنی اؤنله ییجی قروپون اؤنلییجی تاکتیکلری و تورکجمیزین نئجه یاییلماسیندا آلدیغی قرارلاری آییرد ائدرک یانیلیشلارین بللی ائدیر و یا یارارلی و یا یارارسیز اولدوغونو قبول و یا ردد ائدیر. هابئله اؤنلییجی قروپون چئشیدلی یاشلار اوچون حاضیرلادیغی درسلیکلر و ادبییاتی تصدیق، ردد و یا ایصلاح ائتدیکدن سورا ادبی و کولتورل دَیرلندیرمه اوچون ادبی و کولتورل دَیرلندیرمه قروپونا یوللاییر و قبول اولدوقدا، چاپ و یا یاییلماق اوچون ایداری بؤلومه یوللاییر.
II. بیرلشدیریجی قروپلا ایلگیلی، اؤز نوماینده سی آراجیلا بو قروپون ایشلرین دَیرلندیریب، یانیلیشلاری ساغالدیر و دوزگون تصمیملر توتدوغونا یاردیم ائلیر. هابئله آلینان سونوجلاری دَیرلندیریب و ایصلاح ائتدیکدن سورا، ادبی و کولتورل دَیرلندیرمک اوچون بیرلشدیریجی قروپا قایتاریر. و ادبی کولتورل دیرلندیرمدن سورا سونوجلاری آراشدیریب و گرکن دوزنلری وئریب و یاییلماق اوچون ایداری بؤلومه یوللاییر.
III. اؤز نوماینده سی آراجیلا آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی قروپویلا ایلگیلی، بوتون گئدیله سی آراشدیرما سیاستلرینی بللندیریر، یوللاندیریر و آپاریر. هابئله اوچ مورفولوژیک، سینتاکتیک و لئکسک قروپلاریندا دوزلن و دیل مهندیسلیگی قروپو طرفیندن تأیید اولونان سؤزلری و آلینان نتیجه لری، ادبی دَیرلندیرمه پروسه سیندن آلینان سونوجلارنان توتوشدوروب و دَیرلندیردیکدن سورا، یاییلماق اوچون ایداری بؤلومه گؤندریر.
IV. ادبی و کولتورل نوماینده سی آراجیلا، بو قروپدان گلن بوتون سونوجلاری آراشدیریب و بیرلشدیریجی قروپ طرفیندن یوللانان سونوجلارنان توتوشدوروب و یانیلیشلاری دوزلتدیکدن سورا ایداری بؤلومه یوللاییر.
دیلله ایلگیلی آپاریجی قروپون آلت یاپیسیندا: 1- اؤنلییجی و یاییجی 2- بیرلشدیریجی 3- دیل مهندیسلیگی 4- ادبی و کولتورل دیرلندیرمه و یوموشاتما قروپلاری دایانیر.
I. اؤنلییجی و یاییجی قروب.
بوندان سورا اؤنلییجی قروپ دئدیگیمیز قروپ، آپاریجی قروپون نوماینده سینین یاردیمیلا یاد دیلین باسیغیسینی اؤنلَین بوتون یوللاری آراشدیریب و اونون نئجه اؤنلمه سینی تاپیب و ایشلتمه لی دیر. همیده دیلیمیزین نئجه آرتیق یاییلماسینین چئشیدلی تاکتیکلرینی اؤیرنیب و ایشلتمه لی دیر. هابئله بوقروپ دیلین ائیتیمی اوچون چئشیدلی آشامالاردا، درسلیک و ادبییات کیتابلاری حاضیرلامالی و یایمالی دیر. (بو ایشین خرجلرینی اؤدمک اوچون، آپاریجی قروپون آراجیلا مالی بؤلومله ایش بیرلیگی آپاریب و چئشیدلی قازانج یوللارین آراشدیریب تاپمالی دیر. بو قروپ اؤز گؤردویو ایشلرین سونوجونو آپاریجی قروپون نوماینده سینین آراجیلا آپاریجی قروپـا چاتدیرمالی دیر. (* بو قروپون نئچه نفردن اولوشماسی سونکو سؤز قونولاریندان بیری دیر. هابئله بو قروپ، باشاریقلاری و البتته ایشینین توتومو اوزره ایکی کیچیک قروپا (دا) بؤلونه بیلر. 1_ اؤنلییجی 2_ یاییجی قروپ. )
II. بیرلشدیریجی قروپ:
image: http://www.anlam.biz/wp-content/uploads/2013/11/Niyabeti-Dil-Qurumu2-300x300.jpg
بیرلشدیریجی قروپون آرتیق توپلاییجی و بیرلشدیرجی رولو وار. آنجاق بونا باخمییاراق بو قروپ اؤز ایکی نوماینده سی آراجیلا آلت یاپیسیندا اولان سؤز توپلاما و تثبیت و هابئله علمی آلینما و قیسسادیلمیش سؤزلری توپلایان قروپلاریلا ایلگیده، اولارا ایشلرین نئجه و هانسی سیاستلرنن آپارماسیندا یول گؤرسهدیب و یاردیم ائدیر.
گؤرولر:
- اؤز آلت یاپیسینداکی ایکی قروپون و همیده آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی طرفیندن وئریلن سونوجلاری ایکی نوسخه ده ؛ بیری آپاریجی قروپا باشقاسی ایسه ادبی و کولتورل دیرلندیرمه و یومشاتما قروپونا یوللاییر.
- توپلادیغی و آلینما عئلمی و همده یاد و یا تورک دیلینین اؤزونون قیسسادیلمیش سؤزلر و علامتلرینی(سمبوللاری) آراشدیریب و دوزنله ییب و تورکجه آنلاملارین یازیب و آراشدیرما قروپونا وئریر. و البتته دیل مهندیسلیگی و آراشدیرما قروپوندان آلینان سونوجلاری توپلاییب دوزنلَدیکدن سورا ادبی و کولتورل دَیرلندیرمه اوچون ادبی و کولتورل قروپا وئریر.
- سؤز توپلاما و آنلام تثبیتی قروپوندان آلینان آنلام درجه لرینین تثبیتینی آلیب، دَیرلندیریب، یانیلیشلارین گئدیردیب و آنلاملاری تثبیت ائدیر. آیدین دیر کی بو ایشین نتیجه سینی هم آپارجی و همده دیل مهندیسلیگی قروپونا یوللاییب و اوردان آلان نتیجه نی ادبی و کولتورل دیرلندیریلمه قروپونا یوللاییر.
- دیلیمیزده یاد سؤزلرین قالاسی و یا قالمییاسی اولدوغون بللی ائدیر و قالدیغی حالدا آنلاملارینی تثبیت ائدرک، اؤز نظرلرینی بیرلشدیریجی قروپ آراجیلا آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی قروپونا یوللاییر. (بو قونو هم آپاریجی قروپو همده دیل مهندیسلیگی قروپو طرفیندن آراشدیریلمالی دیر.
- بئله بیر بیرلشدیریجی رولو اولدوغونا گؤره، بیرلشدیریجی قورپون ایداری ایمکانلارا مالیک اولدوغو گرکیر. بیرلشدیریجی قروپ، آپاریجی قروپونون نماینده سی آرجیلا گؤرولن بوتون ایشلری آپاریجی قروپا چاتدیریر.
- ادبی و کولتورل دَیرلندیرمه قروپونا سوندوغو بوتون توپلادیغی سونوجلاری آراشدیریب و گرکن دوزنلری وئردیکدن سورا اونون آپاریلان یوللارینی بللندیریر. بو قروپ آلینما عئلمی سؤزلری و سمبوللاری و قیسسادیلمیش سمبوللاری کونترول و تأیید ائتدیکدن سورا یاییلماق اوچون آپاریجی قروپ آراجیلا ایداری بؤلومه گؤندریر. هابئله بیرلشدیریجی قولون سؤز توپلاما و آنلام تثبیتی قروپونون آلدیغی سونوجلاری کونترول و گرکیرسه تأیید ائدیب و یایماق اوچون آپاریجی قروپون آراجیلا ایداری بؤلومه گؤندریر.
- III. آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی
image: http://www.anlam.biz/wp-content/uploads/2013/11/Niyabeti-Dil-Qurumu3-300x300.jpg
آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی قروپو و اونون آلت یاپیسیندا اولان اوچ آنا قولدان و بئش بوداقدان اولوشان چالیشیق آلانی دیل اوزره گئدن چالیشیقلارین ان دینامیک و آنا آلانی دیر.
گؤرولر:
1) بو قروپ بیر یاندان آپاریجی قروپلا ایلگیده قورومون بوتون یئنی سیاست لر و چالیشیقلارینی اؤیرنیب و اؤز آلت یاپیسیندا اولان قروپلارلا بیرگه یورودور، باشقا یاندان ایسه، گؤردویو بوتون ایشلرین سونوجلارین، آلدیغی نتیجه لری، دوزلتدیگی سؤزلری و گنللشدیردیگی بوتون سؤز دزولدیجی مورفئملری و سؤز بیرلشمه لرین تأیید اوچون اؤنجه آپاریجی قروپا و اوندان آلان گؤستریشلر نتیجه سینده وئریلن دوزلیشلری آراشدیریب و قبول ائتدیکدن سورا بیرلشدیریجی قروپا یوللاییر.
2) بو قروپ اؤز اوچ نوماینده سی آراجیلا اوچ (سینتاکتیک)، (مورفولوژیک) و (لئکسیک) چالیشقلی آنا قروپلاریلا ایلگیلنیب و اوردا گئدیله سی سیاستلری آیدینلادیر، یؤنلدیر و آپاریر. هابئله آلت یاپیدا اوخوناسی متنلر و قایناقلاری بللندیریر و آلینان سونوجلاری آراشدیریب و دوزنله ییر.
3) بو قروپ اوچ (سینتاکس)، (مورفولوژی) و (لئکسیک) آنا قروپوندان آلینان سونوجلاری و یئنی دوزلن سؤزلری آراشدیریب و چاتیشمامازلیقلار و یالینیشلاری گئدیرتددیکدن سورا آپاریجی قروپا یوللایر و اوردان آلان نتیجه لری آراشدیریب و تأیید ائتدیکدن سورا بیرلشدیریجی قروپا یوللاییر.
4) دیل اوزره گئدن بوتون آراشدیرمالار، اسگی متن لر و سؤزلوکلرده اولان بوتون ماتئریاللار بو قروپون نوماینده لرینین گؤستریشی و یاردیمی ایله آلت یاپی قروپلاریندا اولوشور و ییغیلیر، و آراشدیرمالارین و گؤرولدویو ایشلرین نتیجه لری توپلانیر.
دئدیگیمیز کیمی بو قروپون آلت یاپیسیندا اوچ آنا قروپ دورور: 1) سینتاکتیک 2) مورفولوژیک 3) لئکسیک چالیشقلاری قروپلاری.
- 1. سینتاکس اوزره چالشان قروپ
مورککب سؤزلر و چئشیدلی سؤز بیرلشمه لری سینتاکس یا نحوی یوللا دوزلَر. یعنی ایکی و یا اوچ سؤزو بیر یئره ییغیب و بیر سؤز ایفاده سینی گؤرستمگه، نحوی و یا سینتاکتیک چالیشیغی دئییرلر. بوتون دیللرده یئنی سؤز دوزتمک اوچون بئله بیر چالیشیقلار گؤرونمکده دیر. اؤرنکچون: [ سای (ایسم سایماقدان+ سایار (فاعیلی صیفت سایماقدان) = سای سایار (ماشین حساب)] و [کئچید (کوچه) + باش = کئچید باشی] و … بئله بیر سؤزلر دوزتمک اوچون بوتون سؤزلرین باشاریقلاری و توتوملاری اؤیرنیلمه لی دیر. بو اوزدن سینتاکس قروپو، دیلی، سؤزلرین باشاریقلاری و توتوملاری باخیمیندان اؤیرنیب نحو باخیمیندان بیرلشدیریب و یئنی مورککب سؤز و سؤز بیر لشملری دوزلتمه لیدیلر. بوردا اوخونانو اؤنریلن متنلر یالنیز سینتاکس باخیمیندان اوخونوب و اینجه لنیر و آلینان سونوجولار یئنی سؤزلرین دوزلمه سینه گرکیر. بو قروپ دیل مهندیسلیگی نوماینده سینین آراجیلا دیل قورومونون گنل و اؤزل سیاستلریندن خبردار اولوب و گؤردویو ایشلری بو نوماینده نین آراجیلا آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی قروپونا یوللاییر.
- 2. موفولوژی اوزره چالیشان قروپ
هر بیر سؤزون مورفئملرینده کی توتوملار و باشاریقلاری اؤیرنیب و سؤز دوزلدیجی مورفئم لر و اک لردن یئنی سؤزلرین دوزلتمسینده فایدالانیر. یئنی سؤزلرین بئله بیر یوللا دوزلمه سینه مورفولوژیک (صرفی) چالیشیقلار دئییرلر. بئله بیر چالیشیقدا یالنیز بیر سؤزون مورفئم باشاریقلاری نظرده آلیناراق او باشاریقلاردان یئنی سؤزلر یاراتماق اولور. اؤرنگچون: دوش+ ارگه= دوشرگه سؤزونده اولان «ارگه» مورفئمیندن فایدالاناراق اوزرگه = فعلین کؤکو + ارگه = اوزرگه(گؤل :استخر) و ایچرگه (آیاق اوستو مئیخانا) کیمی سؤزلر دوزلتمک اولور.
مورفولوژی اوزره چالیشان قروپ بیر باشا آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی قروپونون نوماینده سی آراجیلا بو قورپلا ایلگیده دیر و آراشدیرمالارینی و دوزلتدیگی سؤزلری بو قروپا یوللاییب و دیل قورومونون گنل و اؤزل سیاسنتلریندن خبردار اولور. مورفولوژی قروپو اؤنریلن متن لری، متنده اولان مورفئملری تانیما و اولاردان هانسی سا یئنی سؤزلر یاراتما باخیمیندان اوخویور.
- 3. لئکسیک اوزره چالیشان قروپ
بیر پارا نظرلره گؤره لئکسیک یولویلا سؤز دوزتمه یالنیز خالق دیلینده دوزلن و آرخاییک و اونودولموش سؤزلر یولویلا اولاسی دیر. بونا باخمییاراق من بو ایکی قونویا آلینما سؤزلری، چوخ معنالی سؤزلر، فونئتک قورولوشو دَییشیلمیش، یئنی معنا آلمیش ، ایشدیلمه آلانی گئنیشلنیب و یا دَییشیلمیش، چوخ معنالی و چوخ معنا یاراتماغا یارارلی اولان سؤزلر و حتتا تورک لهجه لریندن آلینابیلهسی سؤزلرین آراشدیرمالاری و قوللاناجاغین دا لئکسیک چالیشیقلار سیراسیندا یئرلشدیرمیشم. بو او اوزدن اولوب کی بئله چالیشیقلارین چوخ فاییزی نه سینتاکس یولویلا و نه ده مورفولوژی یولوللا اولور. اصلینده ده بئله بیر چالیشیقلارلا دوزلن سؤزلر، آرتیق سؤز سالخیملاریلا یوخ، بلکه ساده سؤزلرین گتیریلمهسیله اولور. بو اوزدن بیزیم بوردا گتیردیگیمیز لئکسیک چالیشیقلار چئشدلی یوللاری ائحتیوا ائدیر.
گؤرولر:
- بو قروپ آراشدیرما و دیل مهندیسلیگی قروپونون نوماینده سی آراجیلا دیل قورومونون گنل و اؤزل سیاستلرین اؤیرنیر و آراشدیردیقلارینین سونوجون و یاراتدیغی یئنی سؤزلری بو آراجلا دیل مهندیسلیگینه یوللاییر. لئکسیک چالیشیقلارینین آلت قروپلاری بئلهدیر: دییالئکت وچوخ معنالی سؤزلر/ لهجه لر و یئرلی سؤزلر / نئولوژیسم/ آرخاییک و اونودولموش سؤزلر/ آلینما سؤزلر قروپلاری.
- بو قروپ بیر یاندان آپاریجی قروپون نوماینده سی آراجیلا آپاریجی قروپلا، ایکینجی یاندان بیرلشدیریجی قروپون نوماینده سی آراجیلا بیرلشدیریجی قروپلا،اوچونجو یاندان ایسه اوچ موتخصص و یا بیلگین نوماینده سی آراجیلا، آلت یاپیسیندا اولان، اوچ آلت-قروپلا بیرباشا ایلگیده دیر.
- بو قروپ آزی بئش نفردن اولوشمالی دیر.
- آلت- قروپلاردان آلینان سونوجلار و ییغیلان یئنی سؤزلر و بو سؤزلرین یارانما یوللاری بوردا توپلانیب دَیرلنیب و سوزگشدن گئچدیکدن سورا بیر یاندان بیرلشدیریجی قروپا و باشقا یاندان ایسه آپاریجی قروپا گؤندریلیر.
- دیله گؤره گئنیش آراشدیرمالار بوردا و بو قروپلارین آلت یاپیسیندا یئرلشن آلت-قروپلاردا آپاریلیر، اسگی متن لر و سؤزلوکلر بوردا اوخونور و ییغیلان دوزلمیش سؤزلر و آلینان سونوجلار آلت یاپیا و هابئله آپاریجی قروپا چاتدیریلیر.
- دیلین بوتون توتوملاری و باشاریقلاری بوردا آراشدیریلیر. یئنی سؤزدوزتمک اوچون دیلده اولان و یا گاهدان قونداریلان سؤز دوزتمه سون و اؤن اکلرین عمومیلشمه سینین تصمیملری بوردا توتولور و سون دَیرلندیرمه لر اوچون آپاریجی قروپا گؤندریلیر. و البتته آپاریجی قروپدان آلینان سون نتیجه لر، قوللاتماق اوچون آلت یاپییا قایتاریلیر.
آلت یاپیدا دوران بو قروپولارین نئچه نفردن اولوشدوغو و چالیشانلارین هانسی بیر سطحده اولدوقلاری، هانسی قایناقلاردان فایدالاندیقلاری، هانسی سیاستلرنن قاباغا گئتدیکلری بوردا آیدینلاشیر. آلت یاپیدا بو یئددی آلت- قروپ دورور:
لئکسیک قروپونون آلت یاپیسی:
1/1/3) دییالئکت و چوخ معنالی سؤزلر: رسمی دیلده و یا یئرلی آغیزلار و حتتا آیری تورک لهجه لرینین دانیشیق و آرقو ایفاده لرینده اولان سؤزلری آراشدیریب و توپلاماق و هابئله دیلده اولان چوخ معنالی و حتتا چوخ معنالی اولماق اوچون باجاریغی و ایمکانی اولان سؤزلری ییغیب و آراشدیرماق، بو لئکسیک و آلت یاپیسنداکی قروپون گؤرولریندن دیر. بوردا آراشدیریلیب و ییغیلان سؤزلر لئکسیک قروپ آراجیلا آراشدیرما و دیل مهندیسلیگینه یوللانیر و اوردا سیناندیقدان سورا بیرلشدیریجی قروپون آراجیلا ادبی و کولتورل دیرلندیرمه قروپینا یوللانیلیر.
2/1/3) لهجهلر و یئرلی سؤزلر: آنا دیلده و یا لهجه لرده ایشلهدیلن و یا اونودولان سؤزلرین مجازی و ایستیعاری آنلاملارین توپلاییب، اولارین نئجه یئنی آنلاملار یاراتماقدا اولان توتوملارینی و باشاریقلارینی اؤیرنیب و اولارلا یئنی سؤزلر یاراتماق اوچون چالیشماق و هابئله آنا دیل و یا لهجه لرده اولان و یا اونودولان سؤزلرین بیرپاراسینی قایتاماق بو آلت- قروپون ایشلریندندیر.
3/1/3) نئولوژیسم: یئنی سؤز و یا نئولوژیسمدن قصد ائتدیگیمیز، موجود یوللارلا یوخ، بلکه صونعی و دوزتمه حالیندا یارادیلان سؤزلردیر. بو آلت- قروپ دیلین گنل و اصلی قوراللارینا دایاناراق یئنی- یئنی سؤزلرین یاراتماسینا چالیشاجاق.
4/1/3) آرخاییک و اونودولموش سؤزلر: بیرپارا اونودولموش و یا آرخاییک سؤزلره، گونه اویغون معنالار وئرمک اولار و هابئله بئله سؤزلری بیرپارا یاد سؤزلرین یئرینه و یا سینونیملر کیمی ده دیله گتیرمک اولار، بوآلت- قروپ بئله بیر گؤرولری داشیر.
5/1/3) آلینما سؤزلر: باشقا یئرده بحث اولونابیلهسی نهدنلره گؤره بیزیم دیلده بیرپارا ذات و یا مجرد نسنهلر و آنلاملارین تورکج سی یوخدور، بیز بو سؤزلری باشقا دیللردن آلمیشیق، بیز بئله بیر سؤزلره اؤز دیلیمیزده قارشی آنلام تاپا بیلسکده بولارین یوخاری فایزی دیلده قالمالی دیر، بو سؤزلری بیلگی و عئلم سؤزلری ایچینده یئرلشدیرمک چتین ایش اولور، بو سببدن، عئلم و بیلگییه عایید اولمویان بؤلوم بوآلت- قروپ چالیشیقلاریلا آراشدیریلیب دیلیمیزده قارشی اولانلاری آزالدیب، قارشی آنلامی اولمویانلارا قارشی آنلام تاپیب و یا یاد سؤزه نئجه کی وار، ایشلدیلمه ایذنی وئریلهجک. بو آلت- قروپدا گئدن چالیشیقلار، هر بیر پوریستیک هیجانلاردان گئری دورمالی دیر.
IV. ادبی و کولتورل دیرلندیرمه و یوموشاتما قروپو
بلکه ده یوزلر ایل سوروب تا دیوان اللغات ترک ده اولان (qadhqulanmaq) سؤزو دیللرده سورتولوب، دَییشیلیب و قایغیلانماق (qayğılanmaq) حالینا دوشوب، و اولابیلسین کی چوخ چکمه دن (qayılanmaq) و یا (qayınmaq) کیمی بیر کلمهیه چئوریلسین. بو گئدیش ایندی کی زاماندا بیر قهدر داها تووراق اولوب، اؤزللیکله یازی ساحه سینده بئله بیر ایش داها تووراقلیقلا اولور، اؤرنکچون دئمک اولار: ایندی کامپیوتئرین گنللشمهسیندن 30 ایل و توپلومسال صفحه لرین آچیلماسیندان ان چوخو 9 یا 10 ایل گئچیر، بو آز زاماندا بو صفحه لرده اینگلیس دیلینده یازیشان گنجلرین چوخو ، داها اینگلیسجه (سیز) آنلامیندا اولان ( you) سؤزونو، سادهجه بیرجه حرف یعنی (u) سسیله یازیرلار. بیر پارا و اؤزللیکله گلیشمیش اؤلکه لرین دیلچیلیک قورومولاری بئله بیر دَییشییملری هم یازی و هم دانیشیق دیلینده آراشدیریب، و دویدوغوما گؤره یؤنتمهیه چالیشیرلار. یقینن بئله بیر یؤنـَتمهلر بیلگی و باشاریق اوزره اولاسی دیر و اسکی زامانلاردان بری، یازیچیلار، شاعیرلر و هونر اهلینین بیلگی اوزره سؤز یاراتماقدا و اونو یوموشاتماقدا اولان روللاری دانیلمازدی. ایندی بئله بیر اینجه هونرلر اهلینه دیلچیلیک اوزمانلاری دا آرتمیشلار و بیز ایسه کولتورل اوزمانلاری دا بو توپلویا آرتیرریریق. بو اوزدن شاعیرلر، یازیچیلار، کولتور اوزمانلاری و هونر اهلی و هابئله دیلچیلر بیر دیرلندیرمه، یوموشاقلاندیرما و اینجه لندیرمه قروپو کیمی بیزیمده اؤنردیگیمیز بو قورومدا اولمالی دیلار.
بو قروپدا، قورومون بوتون قروپلار، قوللار و یا آلت- قروپلاریندا یارادیلان و یا ایصلاح اولان و یا احتمالن هله اؤز گوبود دورمونو ساخلایان بوتون کلمهلرین ایتیلیگی آلنیر، سوروتولر و یوموشادیلیر. بو اوزدن ایداری و یاییم چالیشیقلارینی نظره آلماساق بو قروپون ایشی، نیابتی دیل قورومو چالیشیقلاریندا ان سونونجو آشاما ساییلیر. بو قروپون دیرلندیریب و سورتوب و یوموشاتدیغی کلمه لر و توتدوقلاری تصمیملر، آپاریجی قروپدا اونیلاناندان سورا، قوللاتماق اوچون بوتون یازیچیلار، ژورناللار، قازئته چیلر و مجازی صفحه لرده چالیشانلارا یوللانیلیر، بو قروپ یوموشاتدیغی سؤزلرین باش یازیسین گودمه لی یعنی اوز ایشلرینین سونوجونو دَنهمهلی دیلر. بو قروپ آزی بئش نفردن اولوشا بیلر.
اوکتوبر 25/ 2013 – برلین
(آرتیرمالیام کی:
بو مقاله ده گئدن سوزلر و اینانجلار جناب ناصیر مرقاتی جینابلارینین نظرلری دیر و بو سیته ده محض بیلم آچیسیندان دیله یاناشماق اوچون و هر یونلو آراشدیرمادا تامام یازارلارین بیلیمسل باخیشلاریندان یارارلانماق اوچون، بو و سایر مقاله لر پایلاشیلیر... بو اومودلا کی دیلیمیزین اینکیشافیندا بیر آتدیم آتابیله ک.... "احمد محمدپور")


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
محمدامين رسول زاده
محمد امين رسولزاده. (زايش31 ژانویه 1884 نوخالی باکو. مرگ 6 مارس 1955 استانبول). در سال 1902 «سازمان جوانان مسلمان» را بنیان گذاشت که از جمله اهداف آن، چاپ و پخش بیانیه و تبلیغ در بین کارگران کارخانهها بود و در این راستا نشریهای بنام «همت» انتشار داد که بعدها «تکامل» شد. او در سال 1905 در جريان مبارزات انقلابی خود با استالين آشنا شد. آنموقع هر دو 20 ساله بودند و رسولزاده به عنوان روزنامهنگار كار ميكرد. او مقالههايي را براي انواع روزنامههاي مخالف مينوشت و با گروه مساوات آذربايجان همكاري داشت. استالين نيز در باكو بود و كارگران شركت نفت را عليه سرمايهداري و تزار سازماندهي ميكرد. زماني كه مقامات رسمي روسيه تلاش كردند استالين را دستگير و زنداني نمايند، رسولزاده او را در آپارتمان شخصياش پنهان كرده و جانش را نجات داده بود. در 1906 در روزنامة «قلم» مقاله مینوشت و آنگاه به سردبیری موقت آن رسید. در این سال سردبیری «تکامل» را عهدهدار گردید. در 1907 که عرصه برمخالفان در روسیه تنگ شد، به ایران آمد و در حمایت از مشروطه به فعالیت پرداخت. او همراه کسانی چون سیدحسن تقیزاده و سلیمانمیرزا اسکندری و سیدمحمدرضا مساوات، حزب دموکرات را بنیان نهاده و روزنامة «ایران نو» را انتشار دادند. رسولزاده سرمقالة این روزنامه را مینوشت. او در 1328 ه.ق و در دومین سال انتشار آن سردبیر شد. در 1911 به ترکیه رفت و به «تورک اوجاغی» پیوست. پس از آغاز جنگ جهانی اول، به باکو بازگشت و فعالیت خود را از سرگرفت. در 1917 که رژیم تزاری سرنگون شد، او زمینه را برای استقلال آذربایجان فراهم یافت. در 28 مه 1918 تشکیل جمهوری آذربایجان به عنوان اولین جمهوری مسلمان جهان اعلام شد و رسولزاده با اکثریت آراء به عنوان رهبر شورای ملی آذربایجان برگزیده شد. در28 آوریل 1920 که نيروهای ارتش سرخ به رهبری سرگئی کيروف، باکو را تصرف و جمهوری آذربايجان را ساقط کردند، رسولزاده در روستايی مخفی شد ولی به زودی دستگير و زندانی شد. استالين به باکو آمده و او را از زندان نجات داد. رسولزاده با پيشنهاد و همراه استالين به مسکو رفت. در مسکو استالين پستهای مختلفی را به او پيشنهاد کرد ولی او هيچکدام از آنها را نپذيرفت چون از سقوط جمهوری آذربايجان به دست بلشويکها آزرده خاطر بود. او حتی سمت مترجم رسمی دولت شوروی را نپذيرفت. رسولزاده در دانشگاه مسکو، تاريخ و ادبيات شرق را تدريس میکرد. چون شيوة استالين نابود کردن دوستان قديمی بود، رسولزاده به ياری برخی از اعضای حزب مساوات، به فنلاند گريخت و از آنجا در سال 1922 به ترکيه رفت. استالين از آتاتورک خواست تا طبق قرارداد استرداد مجرمين سياسی، رسولزاده را به شوروی تحويل دهد. آتاتورک از رسولزاده خواست تا آرام شدن اوضاع، ترکيه را ترک کند. رسولزاده به لهستان رفت و در آنجا با ژوزف پيلسودسکی رهبر لهستان ديدار کرد. چندی بعد با دختر برادر يا خواهر پيلسودسکی ازدواج کرد. با حملة آلمان به لهستان در 1939، رسولزاده به ترکيه بازگشت. در اين زمان هيتلر برای عملی کردن نقشههای بلندمدتش، نياز به کسانی داشت که در منطقة قفقاز نمايندة او باشند. هيتلر وصف فرهيختگی و دانش رسولزاده را شنيده و تشخيص داده بود که او تنها فرد مناسب است. رسولزاده در آلمان با هيتلر ديدار کرد. آرزوی او احيای استقلال آذربايجان به ياری آلمان بود. زمانی که هيتلر آمادة سازماندهی ارتش خود بود، از رسولزاده خواست تا برای آنان سخنرانی کند. در سخنرانی او تنها عشق به آذربايجان ديده میشد. از اين رو به او 24 ساعت مهلت داده شد که آلمان را ترک کند. رسولزاده نيز به ترکيه بازگشت و براثر بیماری قند درگذشت. او در ميان شخصيتهای آذربايجانی از وجهة بسيار بالايی برخوردار بوده و است. دکتر فريدون آدميت در کتاب «ايدئولوژی نهضت مشروطيت ايران» دربارة او چنين نوشته است: «او انديشهگری است پرمايه، با ذهنی فرهيخته و فکری منظم و منطقی. از مردان استوار و بافضيلت بود.» برای آگاهی بیشتر ن.ک:
– آبادیان، حسین. رسولزاده، فرقة دموکرات و تحولات معاصر ایران. مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. تهران. 1376
– علمی، حسین. محمدامین رسول زاده بنیانگذار جمهوری آذربایجان. مجلة وارلیق. زمستان 1372
*****************************
محمد امین رسول زاده تورکجه یازی
محمد امین رسول زاده اورمییه دریاسی نین اورمو طرفی گولمه خانا کندی – اورمونون حال و اؤزوندن بیر نمونه!… بوراسی کیچیک بیر کنددیر.نه موللاسی وار،نه کندخوداسی.هر بیر جهتدن قونشوداکی بؤیوک کنده تابع دیر.خرواردان بیر اوووج نمونه قبیلیندن اولاراق گولمه خاندان آلدیغیمیز ذوقا ، اورادا گؤردویوموز حسن – قبولو ، مهمان نوازلیغی ، اهالی نین ساده دل ، صاف اوره کلی اولماسی ایله برابر ، بیر درجه یه دک عاریف اولدوغونو گؤرونجه ، اینسانین اوره یی شاد اولور.بو متشککلیکده نه قدر دل گشا ، روح پرور ایسه خروار میثالیندا اولان اورمو داها ذوق افزا اولاجاغیندان اینسانین اوره یی همن او طرفه پرواز ائدیر.دریانین او طرفیندن ، دریانین اوزونده ایمام قولو میرزانین پاراخود آدی وئردیگی قان چاناغیندا اینسان نه قدر ازیلیب ، اوره یی نه قدر قیسیلیرسا دا ، گولمه خانادا بیر گئجه قالماق هامیسینی یاددان چیخاریر.کوکانادا مکتب وار ایدی ، یعنی بیر موللا وار ایدی کی اوشاقلارا درس دئییردی.آما میزبانیمیز اوغلانلارین اوخوتمامیش و اوخوتموردو.ایشه گؤنده ریر ایدی.گولمه خانادا موللا یوخسادا قوناقچیمیز مورادین 3 اوغلانلاری نین اوچو ده اهل ساواددیردیلار.”گلستان” سعدی دن شعرلر اوخویوب ، رساله دن اوخوموشلار.بونلار شهرده موللا یانیندا اوخوموشلار. گولمه خانادا گؤره رک گلدیغیمیز بو قدر قارانلیق صحیفه لر آراسیندا بیر صاف رنگلی گولدور.بورا اینسانین اوره یی نین آچیر،گولدورور.آدی نین گولمه خانا اولدوغو ناحاق دئییلمیش!… گون چیخمیش ، گولمه خانانی ایشیق لاندیرمیش ، جاوان یولچوم بیزی تله سدیریر، ” ایستییه دوشرسینیز” – دئییرلر. هاوادا گئجه نین سرینلیگیندن بیر اثر وار ایکن گئتمه ییمیزی مصلحت گؤرورلر.بیزیم حالیمزا قالدیقلاریندا اؤز منفعت لرینی گؤزله مه لرین ده صاف درونانه اولاراق گیزلتمیرلر.اونلار چالیشیرلار کی تئزلیکله قاییتسینلار، گمی آدام گتیرمیش اولور ایسه کرایه آپارسینلار.ائو کیشی سی موراد توقع ائدیر کی قاییدان باش دخی اونلارا قوناق اولاق.وداع وئریریک ، ودعلاشیریق.کندی چیخدیقجا هامان یاخشی یول دئیه بیزی اؤتورورلر،حؤرمت ائدیرلر.کندی چیخیریق ، تپه یی آشیریق ، آرتیق دریا گؤرونمور.اطراف بوتون باغ دیر.، گؤیه ریر.یولچولاریمیز بیزی تفریح اوچون خواهیشیمیزی عمله گتیرمک اوزره میللی ماهنی لار اوخویورلار.بو ماهنی لاردا نه قدر ساده لیک نه قدر حسیات طبیعی واردیر.ماهنی لاردان بیری سین کندچی نین حال حاضیرا نصبتن توتدوغو نقطه ی نظری صاف درونانه سی نی مترجم اولدوغو جهتدن شایان قید اولدوغوندان بورادا ذکر ائدیریک. ماهنی جاوان بیر کندلی دیلیندن اؤز سئوگیلی سینه خطابا دئییلیر : آبی ، یاشیلی گئیینر، زبونی یئردن سورونر یاندیم ، یاناسان آی قیز! خیردا قالاسان آی قیز! آپارالار خان یانینا ، منی داناسان آی قیز! قند اولسان ، شکر اولسان جیبه دولاسان آی قیز! خیردا قالاسان آی قیز، آپارارلار انجومنه منی داناسان آی قیز! ایشته آواماجاسینا دئییلن بو شعرلرده کی ، متاثر سؤزلر کندیستان حایاتینا بیر شعله سالیر دا ، اونو بوتون حقایقی ایله آشکار ائدیر.اوغلان بیر قیزی سئویر ، اونو آلیب قاچیر ، چونکی قیزین اوره کدن ایسته دیگینه باخمایاراق آتا – آناسی اؤزلرینه مخصوص ملاحظه لرینه گؤره وئرمک ایسته میرلر.خان یانینا آپاریب ، اونو قاندیرماق ایسته ییرلر. اینقلاب باشلاییر ، خانلیق ایشینه گئدیر ، انجمن قورولور ، آما عشق – محبت ایشی هامان کؤهنه لیگینده قالیر.بو دفعه ده قیزی سئوگیلی سی نی دانماق اوچون انجمنه آپاریرلار. ساده عاشیقین اوره گینی داغلاییب شاعیرانه خیاللارینی اویادیرلار.فوق دا کی ماهنی لاری اوخوتدورورلار.اؤیله کی ، اونون بو دردی ، او ، آغلاییب – اوخشاماسی میللی اولور. یولچولار آغزینا دوشور دا ، داغلارا سس سالیر ، باغلاری آغلادیر ، مسافرلری دوشوندورور. یولچولاریمیز چوخ مهرباندیرلار،اؤز بیلدیکلرینی ظهورا وئرمک ده بیر ذره ده مضایقه ائتمیرلر،اوخویورلار.لاکین آواماجاسینا معنالی اولان ماهنی لاری ائشیتدیرن ، بو ساده اولان میللت ، وئردیکلری ذوق عوضینده موکافات آلاراق غیری یئرلرده اولدوغو کیمی جیب دییل همان کؤنوله باخیرلار. توقع ائدیرلر کی ، من ده اوخویوم . بونلار اصرار ائدیرلر ، سیزین یئرین اوخوماغی نی ائشیتمک ایسته ریک.مضاییقه بویورمایینیز دئییرلر.بؤیله بیر ساده دل رفیق لرین اوره کلرینی سیندیرماق انصاف دییل.اوخوماق بیلمه سم ده هامان یولچولاریمیزین خاطیرینی سیندیرماماق اوزره لئیلی مجنونون سؤیله بیر گؤره ک ای عربیندن استفاده ائدیرم. یولچولاریمیزین شادلیغی ، راضیلیغی حددیندن آرتیق دیر.یولون ایریلیگینی یولچولاریمیزین دوزلوگو یاددان چیخاریر.گئدیریک.اؤزوموزو بو آندا مسعود بیلیریک.یولچولاریمیز یولدان کنار اولان هوندور بیر تپه نی نشان وئریرلر. – باخ ، بو شیش داغی گؤرورسونوزمی ؟ بورادان بیزیم باشیمیزا نه بلالار یاغیر ایدی.کوردلر گلیب بورادا سنگر ائدیر ، گئجه لر تؤکولوب ، بو آرا کندلری بوتون چاپارلار ایدی.هامان بو یولون لاپ بوراسیندا بیزیم کندیمیزدن بیر نفرینی اؤلدورموشدولر.فقیر مظلومون بیری سی ایدی یازیق!… بس کوردلردن سیزی موحافیظه ائدن یوخدورمو؟ – ای ، هاردا قالدی!…بیزیم ایشیمیز بیر آللاها قالیب .اونون دا صبرینه قوربان اولوم!… دوغوردان دا بو بیچاره کندچیلری اقوام وحشییه دن اولان داغ کوردلری نین تالانیندان کیمسه ساخلامامیشدیر .خصوصا بو آخیر کی ، مشروطه سنه لرینده.بیر واخت محلی ارتجاعیونلار مشروطه نی نظردن سالدیرماق اوزره یوللاییب،بیر واختدا سلطان حمید اداره سی سرحد مسئله سینی حل ائتمک اوزره کوردلری ایران سرحددینه قیسقیردیب کی اوراداکی کندلر عثمانلی حمایتینه و دخالتینه گلمه یه مجبور اولسونلار.مشروطه چی لر ده دائما بونلار ایله مودافیعه ده بولوندوقلاریندان ، فرصت اولدوقجا اللرینی دوشه نی غارت ائتمه یه بونلاری ایجبار ائتمیشلردیر. بؤیله بیر دولاما – دولاشیق سییاست دن ایستیفاده ائدیب ، اؤز قولدوقلوغونا مئیدانی آچیلمیش وحشی داغ اهالیسی کوردلر ، بو ایکی اوچ ایلین عرضینده اولمازین غارت لر ائتمیشلردیر.بؤیله بیر زیاده تاثیر گؤره ن کندیستان اهالیسی ایسه ، مشروطه نین شولوقدان عبارت اولدوغونا ایناندیریلمیشلاردیر. بیزیم ساده دل ، صاف درون گولمه خانه چیله ریمیز دخی بو تاثیردن قورتارمامیشلار. – اگر سیزین بو گؤزه ل و حاصیل دار یئرلرینیزده قاعده اولایدی ، بو یئرلرین صاحیبی اولایدی ، یعنی قویایدیلار کی مشروطه دوزه لیدی ، او واخت سیز نه قدر مسعود اولور ، نه قدر خوشبخت کئچینیردینیز، بیلمیرمیسینیز؟… – آه ، مشروطه ده بیر شی دییلدیر ، شولوقلوقدور.اگر شولوقلوق اولماسایدی ، البته مشروطه یاخشی دیر ، آما قویمورلار. – بلی مشروطه یاخشی دیر ، آما قویمورلار. بو سؤزلرده ساده دلانه رد ائدیلن بو سؤزلرده نه قدر حقیقت ، نه قدر معنا وار!… – کیمدیر قویمایان ؟ – آللاه بیلیر!… ایشته ایران مشروطه چیلرینه لازیم ایدی و لازیم دیر کی ، کندچی لرین ، اهالی نین موبالیغسیز ، تشویق سیز آلمیش اولدوقلاری بو درجه ده معلوماتلارینی آرتیرسینلار. اؤیله ائتسینلر کی یازیق کندچی – مشروطه نی کیم قویمور؟ سوالی نین جاوابی نی آللاهین عهده سینه آتماییب دا اؤزو بیلسین. بؤیله اولور ایسه ، او واخت کسب حریت بو گونکو بیر حال فلاکته دوشمز و اجنبی قوشونلاری دخی مملکت داخیلینده شیپور چالیب ، نغمه اوخویوب نمایش ائتمز و مملکتین ایستیقلالی تهلوکه یه دوشمز ایدی. ای داد آدامسیزلیق … گئدیریک ، گون وار ، فقط بیز گؤرموروک ، یولوموزون بو یان ، او یانیندا باش قالخیزمیش اولان زمرد اولان زمرد رنگلی آغاجلار آسمانه چکیلمیش کؤلگه سالمیش بیر همت لاقئیدانه ایله اطرافینا اهمیت وئرمه ییب یوکسه لیش پرستانه بیر حال ایله همشه یوخاری چکیلمکده اولان قوواقلار سرباز صف لری کیمی دوزولموشلرده طراوتلی یارپاقلارین سیمین شعاعلاری ایله گونشین اوخلارینی رد ائدیرلر، یولو سرین ساخلیرلار ، گؤزه ل بیر خییاباندیر گئدیریک.طبیعتدن حض لرینیک.آغاجلارین خیشیلتی ، اونلاری ترنمه گتیریب طراوت وئره ن کؤتوکلرینده آخان سویون شاققیلتی سی ، یولچولاریمیزین زمزمه سی یولدان کنار ائشیدیلمکده اولان جوللوتلرین ماهنی لاری تام بیر موسیقی دستگاهی دیر!… ایشته بو خییابان اورمییه یه گئدیر… بیر آز سونرا شهره داخیل اولاجاق!… یولدا راست گلن غولاملار ، شهرین اوضاعیندان خبر وئریرلر. مختلف لباسلی آداملار راست گلیر ده اورمونون بین الملل بیر شهر اولدوغونا دلالت ائدیر. بؤیوک چالمالی ، گئن شالواری ، اننی قورشاقلی کورد گلیر .بئلینده کی خنجرینی راحلاییر.گؤزله رینده کی ایتی باخیشی ایله بیر چوخ معنالار ایفاده ائتدیریر. خیال ائدیرسن کی ، بؤیله دئییر: – آخ ، نه اولایدی ، خلوتده الیمه دوشیدین!… بیر دسته عرب دیلینه بنزر بیر لهجه ایله دانیشان مختلف قیافه لی اینسانلار کئچیر.بونلار یولون هر طرفینه باخیر ، یولچونون هامیسینا دقت ائدیرلر.بونلار قیافه ی میللیتلرین ایتیرمیش اولان یاسورلاردیر.بونلاردان کیمیسی ایرانلی قیافه سینده اولوب کئچه پاپاقلی ، کیمیسی آوروپا لباسیندا اولوب حصیر شلیاپالی ، کیمیسی قافقاز پالتاری گئییب باش فوراشکالی ، کیمیسی کرد لباسیندا قیرمیزی فصلیدیر. اودور ایران ائرمنی سی گلیر.ائرمنی لیگینه اشاره اولاراق بئلینده بیر قاییشی واردیر.یولداشی زردوشتی پالتار یهودی ایله تورکجه صحبت ائدیر.مختلف میللت لرین آراسیندا بیر – بیرینی قانماق و قاندیرماق اوزره عمومی اولاراق تورک دیلی ایشله نیر.تورک دیلی بورادا بین الملل بیر دیلدیر.اونو هرکس بیلیر . ائرمنی ، کورد ، روس ، فرانسیز ، اینگیلیس ، فارس ، آیسور ، آلمان هامیسی تورکجه دانیشیر. بو قدر مختلف جنس بیر هئیتین هامیسی ایله دانیشا بیله رم.تورکم ، بو جهتدن اؤزومو خوشبخت حیس ائدیرم. بیزی ساخلاییرلار . روس سولداتلاری نین گلمه سی نی ائشیده بیلرمیش ، خبر آلیرلار.دئییر کی صاباح گله جک. آیسوری لرین صفت لرینده بیر بشاشلیق گؤرونور.آنلاشیلیر کی ، بو ورود چوخدان گؤزله نیر. او ساعت دؤنوب یانیندا باشدان – باشا آغ گئیمیش اولان قاری سینا اؤز دیلی ایله بیان حال ائدیر ، اودا سئوینیر. سولدات گله جک ، خریستییانلیق گوجله نه جک ، کوردلر داها غارت ائده بیلمه یه جک لرمیش !… هامان منظره ، هامان طراوت ، هامان آهنگ ، هامان خییاباندیر گئدیریک.طبیعتین حسن و قدرتین حس ائدیر ، یاراتدیغی مختلف الوان مخلوقاتی گؤرور،حفظ ائدیریک!… ناگه بیر عطر گیاه و سبزانه اؤیرنمیش اولان قونشوموزا تنفر ائدیر ، بؤیله بیر گؤزه ل و معطر اولان عرصه گاه طبیعتدن خلاف معمول اولاراق نیفرتلی و چیرکین بیر قوخو قالخیر. بو دباغ خانا قوخوسودور… شهر دروازاسی نین قاباغیندان آخان سویون اوستونده کؤلگه لی سویودون دیبینده قوللاری و بالدیری چیرمانمیش دباغ ، باشینی آشاغی سالیب ، آشیلانمیش جامیش دریسینی تمیزله ییر.دریدن قالخان عفونت ، سویو ، هاوانی پیسلیییر ده ، دباغ چینین تچکیل ائله دیگی هئیت بوتون او منظره یه شاعرانه نی کورلویور. آتلاری قامچیلاییر ، بورنوموزو توتوب جلدلیک ایله اؤتوروک ، شهره داخیل اولوروق. اورمییه م.امین “ترقی” ، نومره 144 ، 30 اییون 1909 قایناق : ” محمدامین رسول زاده ” – شیر محمد حسین اف ، (بیرینجی جیلد)
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri,تورک شخصیتلری Türk şəxsiyətlər | Tagged: 31 یانوار - مممد عمین رسولزادهنین دوغوم گونودور,محمد امین رسول زاده,محمدامین رسول زاده,محمدامین رسول زاده بنیانگذار جمهوری اول آذربایجان,محمدامین رسول زاده زندگی نامه سی,محمدامین رسولزاده,رسول زاده |


text:
یولپرسین آلدیغی بیلگیلره گؤره، نادر قاضیپور اورمیه گؤلونو دیریلتمه سیتادینین عملکردیندن اینتیقاد ائدهرک، بو سیتادین واسیطهسیایله سدلرین تعطیل اولمالارینا و اکینچیلیگین فلج اولماسینا ایشاره ائدیب و دئدی: ” اورمیه گؤلونو دیریلتمه سیتادینین فلج ائدن مصوبهلرینین سایهسینده باراندوز و نازلو سدلری تعطیل اولوبلار و سون واختلار دستور وئیبلر، قارا بختلی اکینچینین ۳مین قویوسونو دولدورسونلار و اکینچیلری فلج ائتسینلر.”
قاضیپور اورمیهنین صنعتی قصبهسینین آرتیق سولارینین، اورمیه گؤلونه آخماسیایله باغلی دئدی: ” اورمیه گؤلونو دیریلتمهک سیتادی کی قویولارین دولدورولماق امرینی وئرهبیلر، نهدن صنعتی قصبهنین آرتیق سولارینین اورمیه گؤلونه آخماسینین قارشیسین آلمیر کی ایندی مستقیم گؤله تؤکولور؟ نهدن تصفیه اولونمامیش فاضلابلارین اورمیه گؤلونه آخینماسینین قارشیسینی آلمیر؟”
قاضیپور اورمیه گؤلونو دیریلتمهک سیتادینین عملکردیندن اینتیقاد ائدهرک، بو سیتادین سیاسی اولماسینا ایشاره ائدیب و دئدی: ” واقعیتده اورمیه گؤلونو دیریلتمهک سیتادی، آذربایجانین اؤلومو اوچون چالیشیر و بیر عملیاتی سیتاد یوخ، بلکه بیر سیاسی سیتاددیر ، بس بو سیتادین مصوبهلری، باتی آذربایجانی، اؤزلیکلهده اکینچیلیک بؤلومونده فلج ائتمهک اوچوندور.


text:
باش سؤز 17
. هر کس
اؤز کیلیمینی سودان چیخارتماقدادیر آرتیق...
کورهسللشمه
(جهانی شدن) و تکنولوژینین سرعتی تاثیرینده، یاشام طرزیمیز تعجب ائتمهلی بیر
وضعیتده فردیتچیلییه (فردگرایی) ساری گئتمکدهدیر. حالبوکی، دوغال اولاراق انسان
جمعی یاشاماغا مئییللی اولمالیدیر. اما تاسف ایله، جامعهمیز (و بلکه بوتون
دونیا) ائله یؤنه گئتمکدهدیر کی، هر کس اؤز سورونلارینی گؤروب، باشقالارینی گئت-
گئده اونودماقدادیر. گلهنک و گؤرهنکلریمیز اوزوندن، و دین کولتورونون گوجلو
اولدوغوندان دولایی بو گونکو جامعهمیزده فردیتچیلیک رنگسیز گؤزوکسه ده، آنجاق اونون یئنی قوشاقلار
آراسیندا گونو- گوندن آرتماسی قایغی دوغورماقدادیر. هر کس اؤز کیلیمینی سودان
چیخارتماقدادیر آرتیق... و گئتدیکجه هر کس یالنیز اؤزون گؤرور و اوزونه دوشگونلشیر.
گؤرونتویه،
مدلارا اویماق و دب اولانلاری تعقیب ائتمک، دوغما کولتور ایله اوست- اوسته و
اویقون اولارسا، اؤزلویونده هم یاخشیدیر، هم انسانلاردا چئشیدلیلیک و جانلیلیق
یارادار. آنجاق آشیری ظاهری سوسلهمک، ایچ ماهیتی قیراغا قویوب ائشیک گؤرونتویه
حددیندن آرتیق اؤنم وئرمک، اؤزونو گؤزللیک جراحلیقلارینا تاپشیرماق، سایزلاری
باربیلشدیرمک، و اونلارجا بونا بنزر نمونهلرین یئنی نسیلده و حتی قاباقکی نسیلده
یایقینلاشماسی، انسانلارین کارکتئر و منلیگینی آماجلاماقدا اولان خستهلیگین
اپیدمی حالینا گلمهسینین گؤسترگهسیدیر.
انسانلارین
فیزیکسل، بدنی و گؤرونتو قایغیلاری چوخالدیقجا، گؤزللیک ملزمهلرینین مصرفی آشیری
حدلره گئدیب چاتیر، و بو ایسه، انسانین درینلیکدن قاچینیب، دایازلیغا ساری گئتمهسینی
ذهنه گتیریر. بئله بیر دورومدا، «من»-ی یوغرولدوب شکیل وئرن عنصر، روح ساغلاملیغی
و کولتور گرکلیلیگی دییل، باشقالارینین باخیشیدیر.
نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


text:
امیر سید علی عمادالدین نسیمی تبریزینین ان مکمل و یوز ایللر بویونجا سئویلن اثری، اونون تورکجه دیوانیدیر. بوندان علاوه، اونون فارسجا و عربجه ایکی دیوانی، مقدمة الحقایق آدلی رسالهسی و بحر الاسرار عنوانلی قصیدهسیده واردیر.
1- فارسجا دیوان
نسیمینین فارسجا دیوانی، اونون فارس شعری تاریخینه بخش ائتدیگی یگانه حروفی بیر دیواندیر. بو دیوانین نشرلرینی آشاغیدا معرفی ائدیریک:
1. نسیمینین فارسجا دیوانی ایلک دفعه 1260 هـ. ایلینده استانبولدا تقویم وقایع مطبعهسینده نشر اولان تورکجه دیوانینا ضمیمه کیمی نشر ائدیلمیشدیر. 160 صحیفهلیک نسیمی دیوانی نین 28 صحیفهسی فارسجادیر.[1]
2. همین نشر بیر داها 1298- نجی ایلده تکرار ائدیلمیشدیر.[2]
3. اوچونجو دفعه مرحوم سلمان ممتاز، نسیمینین فارسجا شعرلرینی اونون تورکجه دیوانینا ضمیمه ائدهرک 1926 م. ایلینده باکیدا نشر ائدیر.[3]
4. 1972- نجی ایلده ایسه مرحوم حمید محمدزاده نسیمینین فارسجا دیوانینی، مفصل مقدمه ایله 878 هـ. ایلینده یازیلان بیر الیازما اساسیندا، علمی امک صرف ائدهرک نشر ائتدی.[4]
5. 1354- نجو ایلده ایسه اونون زحمتینین ثمرهسینی، بیر باشقاسی، بیر نئچه غزلده آرتیراراق اؤز آدینا نشر ائدیر.[5]
6. مرحوم حمید محمدزادهنین نشر ائتدیگی دیوان، تهراندا 1363 – نجی ایلده یئنهده عیناً و افست طریقی ایله و لاکین باشقا آدامین مقدمه و امضاسی ایله بیر داها چاپ و تکثیر اولونور.[6]
7. 1368- نجی ایلده یئنهده تهراندا بو علمی متن بو دفعه شاعیرانه بیر آد ایله بیر داها باشقاسینین امضاسی ایله نشر اولور.[7] بو دفعه اؤزونو ترتیباتچی آدلاندیران آدام کیتابین سونونا بیر لغت- معنی جزوهسی ده آرتیریر.
8. ادبی انتحال ایشی بورادا قورتارمیر و همین علمی نشر بو دفعه نفیس بیر شکیلده، و تصحیح ائدهنین آدی تام حذف ائدیلهرک یئنهده باشقاسینین آدینا نشر اولورنور.[8]
9. 1372- نجی ایلده بو دفعه تصحیح ادعاسی ایله، و بیر نئچه باشقا الیازمایا ال تاپاراق، بیر آیری آدام، یئنهده همین متنی باشقا نسخهلر ایله قاریشدیریب اؤز آدینا نشر ائتدی.[9]


text:
عادی اهالی تلفاتینینگ کمه ییشی عصیانکارلیکنی کمه یتیره دی
امریکا تدقیقات مرکزیگه کوره ، افغانستانده عادی اهالی نینگ هجوملرگه نشان بولیشینی کمه یتیریشگه قره تیلگن سیاست ، عصیانکارلیک هجوملرینی هم کمیتیریشی کیرک.
افغانستان بوییچه تورت مینگدن ارتیق انسان ننیگ اولدیریلیشی حاللرینی تیکشیرگن اقتصادی تدقیقاتلر ملی دفتریگه کوره ، عصیانکارلیک هجوملری آستیده قصاص آلیش ایستگی یاته دی . شو باعث تینچ اهالی اره سیده قربانلر قنچه کم بولسه ، عصیانکارلر هجوملری هم شونچه لیک کمه یه دی .
اقتصادی تدقیاتلر ملی دفتری افغانستان دن تورلی منطقه لردن روی بیرگن تورت مینگ دن زیاد اولیم حاللرینی تحلیل قیلیب خلاصه چیقارگن.
اشبو حسابات ، تورت منیگ عادی اهالی تلفاتی و امریکا رهبریتی آستیده کی کوچلر نینگ عصیانچیلر بیلن قیلگن 25 مینگ توقنه شوولریینی مطالعه قیلیب چیققن.
ترقه تیلگن حسابات نتیجه لری عادی اهالی تلفاتی بیلن عصیانکارلیک هجوملری اورت هسیده کی رابطه گه انسان دقتینی تارته دی .
مثال اولراق ، ایککی تینچ اهالی وکیلی اولدیریلگن منطقه ده اوشه واقعه دن کیینگی بیر یریم آی ایچیده آلتیته عصیانکارلیک هجومی صادر ایتیلگن. سسببی- عادی آدملر هلاک بولیشی ارتیدن قشلاق هلی هم اوچ الیش قصدیده عصیانکارلر صفیگه قوشیله دیلر.
افغانلر کونگلینی قازانیش اوچون امرکیا و ناتو کوچلری نینگ سابق قوماندانی جنرال استانلی مک کرستال پیتیده تینچ اهالی آره سیده اولیم حاللرینی کمه یتیریش ریجه لری باشلنگن ایدی.
جمهور رئیس اباما و امرکیا دولتیده کی باشقه یوقاری مرتبه لی رسمیلر حقیده کی مطبوعات صحبتی ارتیدن، ایشدن کیتگن جنرال مک کرستال ننیگ استراتیژی سی اوشبو حسابات ارقه لی آقلنگن.
افغانستان ده کی ناتو اتفاق کوچلر نینگ هوا هجوم لری ف عادی اهالی اره سیده اینک کوپ تلفات یره توچی عامللردن سنه له دی .
شو باعث جنرال استانلی ممک کرستال ناتو کوچلری ننیگ باش قوماندانی لیک لوازیمیدن چیتله تیلگنیدن آلدین اوتکن یازده ، اوزی نینگ عادی افغانلر کونگلینی قازانیش استراتیزی سینینگ بیر قسمی اولراق هوا هجوم لری خصوصده کی قاعده نی اوزگرتیردی.
یعنی او بیر تورلی هوا یی بمباردمان لر خصوصیده کی موجود قاعده لرنی چیکلنتیردی
ینگی قاهده بوییچه خلق ارا کوچلر بیواسطه خوف آستیده بولمه گن ده ، عادی اهالی یشیدیگن مکان لرده هوا هجوملری و زمبرک یا هاوان آتیلیشنی منع ایتگن ایدی.
بو ایسه کوپگینه افغانستاند هیک خلق ارک وچلر دایره سیده فعالیت یوروتوچی عسکر لر نینگ تنقید لریگه سبب بولگن ایدی.
عسکر لرگ ه کوره ،اوشبو ینگی قاعده اولر نینگ ایشلری و وظیفه لرینی یینه ده قیینلشتیره دی و اولر نی خوف آستیگه قویه دی . اما منه بو ینگی حسابات ایسه بو نینگ تیسکریسینی کورستماقده .. هوایی بمباردمان لر نی کمه یتیریش خلق ارا کوچلر ایشنی خوفسیز راق قیلیشی ممکن دیگن بیر خلاصه نی بیرماقده .
هر چند جنرال استانلی مک کرستال اورنیگه تعیین بولگن ناتو و امریکا لیک کوچلر نینگ ینگی قوماندانی جنرال دیود پیترویوس ایسه ، بو قاعده لر نی یومشه تیشینی ایئتگن ایدی.
چونکه اونگه کوره ، اوروش میدانیده کی عسکر لری نینگ حسیاتی و توشونچه لریگه هم اعتبار قره تیش لازم .
اما نیمه بولگن ده هم امرکیا نینگ اقتصادی ملی تدقیقات دفتری تمانیدن ترقه تیلگن حسابات هر چند نادولت بیر تحقیقات مرکزی تمانیدن یازیلگن لیکن امریکا هوایی کوچلری او نی ماله له گن.
تمانیدن مالیه لنگن. شو اوچون احتمال هوائی کوچلر و شو نینگ دیک افغانستان ده کی امریکا لیک کوچلر اوشبو حسابات نتیجه لری گه اعتبار قره تیش لری ممکن.


text:
تورک آمپوته فوتبال تیمی آوروپا شامپیونو اولدو
آوروپا آمپوته فوتبال فدراسیونو آوروپا شامپیوناسی فینال اویونوندا اینگیلترهنی 2-1 یئنن تورکیه، شامپیون اولدو
تورکیه میلی آمپوته فوتبال تیمی آوروپا شامپیونو اولدو.
تورکیهنین ائو صاحبلیگینده دوزنلنن آوروپا آمپوته فوتبال فدراسیونو آوروپا شامپیوناسی فینال اویونوندا اینگیلترهنی 2-1 یئنن تورکیه، شامپیون اولدو.
قارشیلاشمانین سونوندا بؤیوک سئوینج یاشایان فوتبالچیلار، گؤز یاشلارینا حاکم اولا بیلمهدی.
تورک بایراغییلا بیرلیکده تیم حالیندا تریبونالاری گزن اویونچولار، مارشلارا ائشلیک ائتدی.
تورک اویونچولار، مدال و کاپلارینی گنجلر و ایدمان باخانی عثمان آشکین باکین الیندن آلدی.
جمهورباشقانی اردوغان، شامپیون اولان تورک آمپوته فوتبال تیمینی تلفن ایله آرایاراق قوتلادی.