text:
ایسرائیل سالدیریلاری گئجه بویو داوام ائتدی
ایسرائیل پلیسینین مسجد اقصیدا یاشانان حادثهلرده یارالانانلارا مداخیله اوچون گئدن ساغلیق تیملرینه ایجازه وئرمهدیگی ایفاده ائدیلدی
ایسرائیل پلیسی، ایشغال آلتینداکی دوغو قدسدا اولان مسجد الاقصیدا سس بومبالارییلا فیلیسطینلی گنجلره سالدیردی.
دوغو قدسون اسکی شهر بؤلگهسینده اولان حرم شریفده قیلینان عشا و تراویح نامازلارینین آردیندان فیلیسطینلی گنجلر قبلی مسجدی ایله قبه الصخره آراسیندا توپلاندی.
ایسرائیل پلیسی، تکبیر دئین و شعارلار وئرن گنجلره بیر مدت سونرا سس بومبالاری ایله مداخیله ائتدی.
فیلیسطینلی گنجلر ایسه داش و هاوایی فیشنگلرله جاواب وئردی.
ایسرائیل پلیسی، حرم شریفین حیطینده فیلیسطینلی گنجلری قووالادی.
مسجد الاقصینین ایچینده اولدوغو اسکی شهر بؤلگهسینین دمشق قاپیسیندا دا فیلیسطینلی گنجلره مداخیله واردی.
ایسرائیل پلیسی، تراویح نامازی سونراسی شام قاپیسیندا توپلانان گنجلره سس بومبالاری و سوسیال اولایلارا مداخیله آراجلاری ایله باسینجلی سو سپدی.
آیریجا بؤلگهده اولان، مستعربین اولاراق بیلینهن ایسرائیل مولکی گئییملی اؤزل پلیسلری، بیر گنجی گؤزآلتینا آلیندی.
بو آرادا فیلیسطین قیزیل آیی وئردیگی یازیلی آچیقلامادا، ایسرائیل پلیسینین مسجد الاقصیدا یاشانان حادثهلرده یارالانانلارا مداخیله اوچون گئدن ساغلیق تیملرینه ایجازه وئرمهدیگینی ایفاده ائتدی.
گونلردیر سورهن ایسرائیل سالدیریلاریندا شهید ساییسی ایسه ۳۵ نفره چیخارکن، یارالی ساییسی ۲۰۰ نفری آشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


c: text/html

text:
آغریبابا
بهزاد بیاتفرد
گؤز آچ بو فینجانا باخ گؤر نه فالدی آغریبابا!
نه کئفدهیم، نه دورومدور، نه حالدی آغریبابا!
بوغازدا هئی داشیرام بیر داغارجیغین سؤزونو
حییف سسیم قایالار آلتدا قالدی آغریبابا!
بو لوولو درده داوام یوخ دئنن فلک کئچینه،
یاخامی مرد الینه بلکه سالدی آغریبابا!
هامی عاشیق چاغیرار اویناماقدان اؤتورو، آما-
بیزه گلن هر عاشیق آغی چالدی آغریبابا!
بو گون اؤنومده کی کؤلگه باشیمدا زیروهلهنن
دونن قارامجا دولاندی، اوجالدی آغریبابا!
دی هانسی کوللوگون آنجاق کولون باشا الهییم
اورکده قالدی خوشآنلار، قارالدی آغریبابا!
ایگید اگر اؤزون آسسا اوجا بوداقدان آسار،
اؤلوم زهر ده اولا، بوردا بالدی آغریبابا!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
افغانستان تورکلری مدنی فدراسیونی نینگ قوتلوغ بولسون پیامی ینگی 1401هجری قویاش سنه نینگ کیلیش مناسبتیده !
شنبه1400 قویاش ئیلی نی حوت / بالیق آیی نینگ 28 کونی که 2022 میلادی ئیل نی مارچ آیی نی 28 گه برابر
افغانستان تورکلری مدنی فدراسیونی نینگ باشقراچی شوراسی وبرچه اعضا لری ؛ ینگی ئیل 1401نینگ کیلیشی نی برچه تیلداشلر واولکه داشلریمیز گه قوتلوغ بولسون ایتیب ؛ تینگری تعالی دن خاضعانه استدعا ایلایدور لر کی، بو ینگی ئیل نینگ کیریش فضیلتی دن ، برچه شوم میراث لری کی اوتگن ئیللرنی دوامیده ؛ فاشیسم وباسی، طالب طاعونی، نفاق وایری لیگ بلا لری نینگ اولوسمیز نینگ اراسیده کوچ تاپیش واوسیشی نی مظهری بولوب ؛ مظلوم خلقیمیز نی هر تمانلیگ سونمس مصیبتلرگه دوچ ایلب وکرونا کسل لیگی نی برابری ده بیچاره ایتگن ؛ بیلیم وبیرلیگ نعمتلرینی یاغدوسیده ؛ قورتولیش نعمت لری نی عنایت ایلب ؛ اولکه میزگه بوشر لرنی برابری ده خیر وبرکتی نی نازل ایلسون ؛ کی بو قرانگو کونلردن چیقیش و قوتولیش یوللری برچه انسانلر گه مهیا بولسون !
حقیقی عدالت وارکینلیگ بهاری نینگ اولکه میز گه کیلیش امید لری بیلن
اوفغانستان تورکلر مدنی فدراسیونی نینگ نوبتلیگ باشقراو چی شوراسی نی باشلیگی رحمت الله (رحیمی) پیلوت


text:
اف بی آی پلیسی ترامپینگ اؤیۆنه گیردی
اف بی آی یینگ پلیسلاری نینگ بیر صاندیغینی دؤوهندیگینی آیدان ترامپ، شیله بیر واقانینگ بوُلماغینا گرهک بوُلماندیغینی آیتدی
آمریکانینگ اوُزالقی یوُلباشچیسی دونالد ترامپ آمریکانینگ فدرال بارلاغ اداراسی نینگ (اف بی آی یینگ) فلوریداداقی اؤیۆنه گیرندیگینی آیتدی.
ترامپ "مالم بیچ دأکی اوُوادان اؤیۆم قاباو آستیندا، اولی بیر اف بی آی توُپاری تاراپیندان باسیلیپ گیریلدی. بو میللتیمیز اۆچین قارانگقیلیق واغتیدیر. موندان اوُزال آمریکانینگ هیچ بیر باشتوتانی نینگ باشینا شیله زات گِلمهدی" دییپ یازدی.
اف بی آی یینگ پلیسلاری نینگ بیر صاندیغینی دؤوهندیگینی آیدان ترامپ، شیله بیر واقانینگ بوُلماغینا گرهک بوُلماندیغینی آیتدی.
نیویورک تایمز اف بی آی یینگ دونالد ترامپ ینگ آق تام دان فلوریداداقی اؤیۆنه أکیدن گیزلی حاطلاری تاپماق اۆچین ترامپ ینگ اؤیۆنه گیرندیگینی اؤنگه سۆردی.
عادالات وزیرلیگی و اف بی آی هنیز مسئله باراسیندا ماغلومات برمه دی.
دِگیشلی حابارلار
آق دنگیزده 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون اؤلدی
آقدنگیزده (مدیترانه دنگیزینده) سوُنگقی 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون آرادان چیقدی
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ


text:
هندوستان ده یانغین حادثه سی عاقبتیده کوپلب کیشی جان بیردی
اوشبو یانغین حادثه سی بیر هوتلده یوز بیرگن
هندوستان پایتختی ینگی دهلی نینگ غربیده جایلشگن بیر هوتلده یانغین حادثه سی یوز بیردی.
دستلبکی معلومات لر گه کوره اوشبو حادثه عاقبتیده 17 کیشی جان بیرگن و 4 کیشی ایسه یره لنگن.
ینگی دهلی امنیه قوماندانی نینگ اورینباسری ماندیپ سینگ راندهاوا, کارول باغ منطقه سیده جایلشگن 5 قواتلی بنا نینگ بیرینچی قواتیده یوز بیرگن اوشبو یانغین حادثه سی عاقبتیده کمیده 17 کیشی نینگ هلاک بولگن لیگی و 4 نفر نینگ ایسه تن جراحتی آلگن لیگی نی معلوم قیلدی.
راندهاوا, هوتلده گی کمیده 30 کیشی نینگ اطفائیه تیمی تامانیدن یانگن بنا نینگ ایچیدن چیقریلگن لیگی نی بیلدیردی.
راندهاوا یانغین نینگ کنترول آستی گه آلینگن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
آذربایجان قوجا شرقین ان قدیم اؤلکه لریندن بیری دیر.سون 20- جی یوز ایللیکده دونیانین ، او جمله دن آذربایجانین بیر چوخ عالیم لرینین تاریخ اتنوگرافیا ، اَرخیولوژییا ، تصویری و معمارلیق صنعت عابیده لرینین ، موسیقی مدنییت – نیین اؤیرنیلمه سی ساحه سیندکی تدقیقاتلاری ثوبوت ائدیرکی ، آذربایجانین تاریخی ، مادی و معنوی دیرلری اؤز کؤکونو سومردن قات – قات اوَولکی دؤورلردن گؤتورور.
بو ایسه آذربایجانین اراضیسیندا یاشامیش قدیم اجدادلاریمیزین تاریخینین مدنی یوکسلیشینین باشقا خالقلارا گؤره داها قدیم اولماسینی ثوبوت ائدیر.
یئر اوزونده قدیم اینسانلارین مسکن لشدیگی اراضی لری اؤیرنن عالیم لرین فیکرینه گؤره اَن قدیم اینسانلار شرقی آفریکادا (ایندکی کنیا و تانزانیا) اراضی لرینده یاشامیشلار.آرخیولوژی قازینتی لارا اسنتاد ائدن تدقیقاتچیلار بو اراضیلرده ایلک قدیم اینسانلارین یاشاماسین 2-3 میلیون ایل بوندان اوول لرده تصادوف ائتدیینی ثوبوت ائتمیشلر.
آذربایجان اراضی سیندا آپاریلان چوخ ساییلی آرخیولوژی قازینتی لار زامانی قدیم اینسانلارین بو اراضی لرده قدیم داش دؤورونده یاشاماسینی اورتایا چیخارمیشدیر.
قدیم اینسانلارین یاشادیغی دوشرگه لر.قاراباغ ، قاززاخ ، ناخجیوان ، کلبه جر اراضیلاریندا قازینتی لار زامانی داها چوخ تصادف ائدیلمیش دیر . آذربایجاندا آزیخ ، تاغلار(قاراباغ ) ، زار (کَلبه جر) ، قازما ( ناخجیوان) داش سالاحلی آوی داغ (قاززاخ) کیمی ماغارا دوشرگه لری آپاریلان آرخیولوژی تدقیقاتلاردا قدیم داش دوورو اینسانلارینین تشککولوو اینکشافی ، ایبتدائی اینسان سورو ایجماع سینین یارانماسی ، ایلکین اَمَک آلت لرینین فورمالاشماسی ، ابتدایی مشغولییت ساحه لری حاقیندا معلوماتلار اَلده اولموشدور.
تدقیقاتلار نتیجه سینده آذربایجاندا دونیادا هله لیک معلومات اولان ان قدیم اینسان مدنییتی ایزلریندن بیری اؤیرنیلمیشدیر. بو عابیده نین ایلکین تاپیلدیغی یئرین آدیله قوروچای آرخیولوژی مدنییتی آدلانیر.
قورو چای مدنییتی اوچ مرحله یه بولونور .بیرینجی مرحله پالئولتین ایللک تشککول (آشیله قدرکی) دؤورونو احاطه ائدیر ، ایکینجی مرحله ارکن و اورتا اشیل دوورونو ، اوچونجو مرحله ایسه سون آشیل و موستیه (mustye) دؤورونو احاطه ائدیر .بومدنییتین 1/5 میلیون ایلدن آرتیق یاشی وار.
قورو چای مدنییتینین پالئولیت دؤرونده قدیم اجدادلاریمیز قوری چای حوزسینده آچیق دوشر گه ده یاشامیش ، سونرالار اقلیم شرایطینین دییشمه سیله باغلی یاخینلیقداکی آچیق ماغاراسینا کؤچموشلر.
گؤرکملی آذربایجان عالیمی ، آرخیولوژ م.ع حسین افون آچیق ماغاراسیندا آپاردیغی تدقیقات ایشلری نتیجه سینده آزیخان تروپون کشفی و اونون چینی سینانتروپونا اویغون گلمه سی علم عالمینه بیر داها ثوبوت ائتدی کی، آذربایجان تورپاغی هله بیر میلیون بئش یوز مین ایل اوول قدیم اینسانلارین مسکنی اولموشدور.طبیعی شرایطینه گوره ان قدیم اینسانلارین یاشاییشی اوچون آذربایجان اراضی سین الوریشلی اولماسی ایدعاسینی اَ. فرضعلی (ده ده قورقود یوردو) اَثرینده چوخ گوزه ل ثوبوت ائتدیریر.
یئر اوزونده11 اقلیمدن دوققوزونون آذربایجاندا و دیگر طرفدن خزر دنیزینین وبیر چوخ گوللرین ، مئشه لرین ، داغ اراضی لرینین دوزنلیک لرین بو توپراقلاردا اولماسی اینسان فعالیتی اوچون گئنیش ایمکانلار آچمیشدیر.
آذربایجان اراضی سینده یاشایان قدیم اجدادلاریمیزین گونده لیک حیاتیندا موسیقینین اوینادیغی رولو اویرنمک اوچون دونیا موسیقی شوناسلیغیندا قبول اولونموش و عموم دونیا موسیقی شوناسلیغیندا بیر متودولوژیا کیمی استفاده ائدیلن متودلاردان یارارلاناراق آذربایجانین قدیم دوور موسیقی مدنییتین اورتایا چیخارماقلا آذربایجان تورکلرینین یئر اوزونده ان قدیم موسیقی انعنه سینه مالیک اولدوغون شاهیدی اولاجاقیمیزا هئچ بیر شوبهه گلمیر.
خریطه ده قدیم اینسانلارین مسکونلاشدیغی اراضیلر گوستریلمیشدیر.آذربایجان اراضیسینده قدیم اینسانین مسکونلاشدیغی اراضی لردندیر.بوفاکتین اؤزو ثوبوت ائدیر کی آذربایجان اراضی لرینده کؤچری طایفه لر یوخ ،یئرلی آبروقن(Abrogen) طایفالار مسکونلاشمیشدیر.
شکیلده ایبتدائی اینسانلارین اوو صحنه سی گوستریلمیشدیر ر.گروبن – ین (R.Qrober) گالپینین (Qalpin) و باشقا عالیملرین فیکرینه گوره محض ایبتدائی اینسانلارین معیشیتینده موسیقی مدنییتینین ایللک روشیم لری (Roseyn) میدانا چیخمیشدیر و ایبتدائی اینسانلار موسیقی سسلریندن موعیین سیگناللارین وئریلمه سینده ، اوز آرالاریندا اونسییت باغلاماق اوچون موختلیف کومبینا سیالی سسلردن گئنیش ایستیفاده ائتمیشلر.قدیم داش دوورونون مدنییتینین اویرنیلمه سی ساحه سینده چالیشان بیر چوخ عالیملرین فیکرینه گوره موسیقی صنعتینین بعضی ساحه لرینین باشلانغیجینی بو دوورله باغلاماق اولار.
بونلاردان اساس اوو زامانی استفاده ائدیلن موختلیف کومبینا سیالی سسلرین اجرا ائدیلمه سینده ، شیکارین بولونمه سیندن سونرا اوینالینان ابتدائی رقصلرده ، اونسییت فورماسی کیمی چیخاریلان سسلردن ، یاسدا بئشیک نغمله لرینده گؤرمک اولار.
اونا گوره ده بیر چوخ عالیملرین فولکولور موسیقی سینین ان قدیم موسیقی انعنه سی اولماسی احتمالی اؤزونو دوغرولدور.
بو باخیمدان آذربایجان اراضی سیندا یاشایان اجدادلاریمیزین فولکولوروندا قدیم داش دوورونه گئدیب چیخماسی منطیقی باخیمدان اؤزونی دوغرولدور.
قدیم دوور موسیقی مدنییت نین اؤیرنیلمه سی ثوبوت ائدیر کی، اینسانلار آشاقیداکی سس کومبینا سیالاریندان استیفاده ائدیردیلر.
آذربایجانین موسیقی تاریخی – پروفسور رافیق ایمرانی


text:
تورک سولارینا دوغرو قایتاریلان۵۱ کؤچمن قورتاریلدی
یونان عنصورلاری طرفیندن تورک سولارینا دوغرو قایتاریلدیغی معین ائدیلهن و لاستیک قاییقلاری پاتلادیلان ۵۱ نفر، ساحل گوونلیک قروپلاری طرفیندن قورتاریلدی
بالیکسیرین آیوالیک ائلچهسی سولاریندا یونان عنصورلاری طرفیندن، تورک سولارینا دوغرو قایتاریلان ۵۱ کؤچمن قورتاریلدی.
آیوالیک ساحللرینده لاستیک قاییق ایچینده بیر قروپ دۆزنسیز کؤچمن اولدوغو بیلگیسینی آلان ساحل گوونلیک قروپلاری، حرکته گئچدی.
یونان عنصورلاری طرفیندن تورک سولارینا دوغرو قایتاریلدیغی معین ائدیلهن و لاستیک قاییقلاری پاتلادیلان ۵۱ نفر، ساحل گوونلیک قروپلاری طرفیندن جوندا آداسینا گتیریلدی.
طبی یاردیم ائدیلهرک یئمه - ایچمه احتیاجلاری قارشیلانان خاریجی وطنداشلار، اداری ایشلر اوچون بالیکسیر کؤچ ایدارهسینه گؤندریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی
بیرلشمیش میللتلردن تۆرکیهیه تشکر
آنتونیو گوترش، روسیا ایله اوکراینا آراسیندا ۲۰۰دن چوخ ساواش اسیرینین دییشیمیندهکی رولو ندنی ایله تۆرکیهیه تشکر ائتدی
پکاکا عضوو ۱۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ عضوو ۱۴ تروریستین ضررسیزلشدیریلدیگی بیلدیریلدی


text:
علی شریعتی فارس جبهه ملی محفلینه باغلی بیر شخص اولدوغونو، ظاهرده اومتچی گؤرونمگه و اسلام اوزره اؤز ذهنیتینی یورماسینا باخمایاراق ایسلامیتی فارس اولمایان ملی توپلوملاری اریتمک اوچون وسیله ائتدیگی و "تشیع علوی" دئیه اؤزونه خاص بیر ادبیات مئتودو گلیشدیردیگی اوچون دیلچیلیکله مشغول اولانلار بو ذاتین "ایران فرهنگی" دئیه اورتایا آتدیغی آنلاییشین فارس مدنیت راسیستلیک ادبیاتی اولدوغونو تثبیت ائده بیلر دئیه دوشونورم. بوگونه دک علی شریعتی نین فردوسی، سلطان ماحمود، قدیم ایران و "ایران مدنیتی" دئیه فارس راسیستلیک گؤروشلرینی گؤتور قوی ائده رک اورتایا آتدیغی مقاملارین بیلیم و عئلم باخیمیندان تملسیز و اساسسیز اولدوقلارینی آچیقلیغا قاویشدیردیق. علی شریعتی تورک بیلینجی و شعورونو آذربایجان تورکلوگونون اوخوموش کسیمینده قیرماق ائله جه ده تورک ملی بیلینجی و شعورونون دیرچلمه سی نین قارشیسینی آلماق و فارس ائلیتینه ده فارسلیق اساسیندا یؤن و جهت وئرمک اوچون یازمیش:
"تورکلرین ملته (اوخو: فارسلارا) حؤکومت ائتدیکلری تازا بیر دؤور و دؤنم ساییلماز. (فارسلیق اساسیندا) حاکیمیت دئییشیلمیش و باشقا بیر طایفا تیفاق (سیلسیله) حؤکومته گلمیش – بیز تاریخده اساس طایفا و تیفاقلار دئیه حؤکومت آنلاییشی دئیه قبول ائتمه ریک. دئمک، تورکلر بیر دؤنم و دؤره نی سونا چاتدیرمیش و توپلوم و جامعه-ده یئنی بیر دؤنم و دؤور یاراتمیشلار. بو دؤنم و دؤور غزنه لیلر و سلجوقلولاردان باشلاراق صفویلره دک داوام ائتمیش. بو اساسدا تورکلرین دؤنمی و دؤوره سی خاریجی عنصورلرین مسلط اولماسی دئیه ایران ملتی (اوخو: فارسلیق) اوزون بیر دؤنمی و دؤورو کئچیرمه لی اولموش (بئشینج عصردن اونونجو عصره دک). سونرا صفویلر دؤنمی و دؤورو بیر خاص حالت ایله یارانمیش. ملی شیعه لیک حرکتی بیرینجی دفعه اولاراق ایراندا یارانمیش"[i] .
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی دولاییلی اولاراق مع الاسف شیعه لیک فاکتورونو بیر چوخ فارس مؤللیفلری دک فارسلیغا چیخماغا چالیشمیش.
اؤزونو ائتنیک باخیمدان پارس قلمه آلان بوگونکو "ایرانیت" آنلاییشی نین پیغمبری ساییلان میرزه فتحعلی آخوندوف "ایران ملتی" آنلاییشی اوزره قاجار شاهلیغی زامانی 1283 ه. ق. ایلینده چاپ اولان "روزنامه ملت سینه ایران" درگی و روزنامه سی نین باش کاتبی علیقلی میرزای اعتضاد السطنه-یه یازمیش:
"درگی و روزنامه نین اوستونده کی مسجید شکیلی ملت اوچون اویقون و مناسب دئییل. ملتدن منظور اونون اصطلاحی معناسیدیرسا (امت دئییلسه)، مسجید فقط ایرانا عایید دئییل، بوتون مسلمان توپلوملارین مسجیدلری وار. ایران قومی نین علامتی اسلامدان قاباقکی قدیم "فَرس" علامتی، ... و اسلامدان سونراکی صفوی شاهلیغی نین تانینمیش تاریخی اثرلری ساییلار. صفویلر شیعه اثنا اشعری نی ایراندا یایاراق مختلیف طایفالاری (متنده فرق یازمیش) بیر ملت نظمینه سالمیشلار و ایرانین مستقیل دؤلت اولماسینا باعث اولموشلار. دئمک، سن ایرانین ملت روحونا اویقون علامت تاپمالیسان. بو علامت بیر طرفدن قدیم فَارس شاهلیغینی و او بیری طرفدن ده صفوی تورک شاهلیغینی خاطیرلاتمالدیر، چونکو تاج شکلینده کی اون ایکی بوجاقلی قیزیل و قیرمیزی پارچا قیزیلباش تورکلرینه عاییددیر."[ii]
اوسته گؤروندوگو کیمی میرزه فتحعلی نین ملت آنلاییشلی مذهب و توپراق اساسلی بیر سیاسی و دؤلتچیلیک آنلاییشی ساییلار. بو آنلاییش دیل مسئله سینی قابارتمادان ایران ممالیکی محروسه سی نی زردوشتلوک و بوگونکو وضعیتینی شیعه لیک ایله اساسلاندیرماغا چالیشاراق هیند کؤکنلی ساسانلی شاهلیغی ایله تورک کؤکنلی صفوی شاهلیغینی توپراق اساسیندا بیرلشمگه چالیشار. بو گؤروش فرانسه انقلابی نین سونوچ و نتیجه سی اولاراق "دؤلت ملتی" آنلاییشی ساییلار (بو گؤروشه اساسا ملی دؤلتدن دانیشماق اولماز). دئمک، میرزه فتحعلی آخوندوف تورک اولدوغونا باخمایاراق اؤزونو بیلینج و شعور باخیمیندان شخصا پارسیان دئیه فارس باستانگرایلیق آنلاییشینا باغلادیغی اوچون تورک کؤکنلی اؤزلرینی آیدین قلمه آلمیش ساپیق ذاتلاری دا اؤز دوشونجه سینه بیر وسیله ائتمیش مقامدا یئر آلار. بیر گؤروشه اساسا ایسلامیتدن اؤنجه کی ساسانلی شاهلیقلاری و حکومتلر زردوشت دینینه عایید و اسلامیتدن سونراکی صفوی شاهلیقلاری و جکومتلری شیعه مذهبینه باغلی اولموشلار دئیه توپراق اساسیندا اسلامیتدن اؤنجه کی ساسانلی علامتلری ایله ایسلامیتدن سونراکی صفوی تورک شاهلیغینا عایید اولان علامتلری بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سی نین ملی سیمگه دئیه تکلیف ائدر.
مسئله اوزره بیر آز داها درین دوراقلادیقدا والتئر هینتس-ین ده "ایران دؤلتچیلیک تئوریسی" میرزه فتحعلی تکلیف ائتدیگی گؤروشلره اساسلانار. آرادا اولان فرق بو: میرزه فتحعلی زامانیندا خالق کوتله سی ساوادسیز و ایستدیگی دیلده اؤزونو ایفاده ائده بیلدیگینه باخمایاراق والتئر هینتس زامانیندا یئنی تحصیل سیستیمی واسیطه سی ایله فارس دیلی قاباردیلمیش و فارسلیق مفکوره سی "ایرانیت" آنلاییشی ایله اوس اوسته دوشموش بیر سیاسی مقام ساییلمیش. بئله لیکله بوگون آذربایجان تورکلوگو ایچریسینده ایکی تیره لیک یارانمیش. اؤزونو اومتچی قلمه آلان جلال محمدی لر، فارس راسیستلیک محفلینه یئم اولان سیدجواد طباطبایی لر و پان ایرانیست محفلی کیمی تانینمیش، اؤزلرینی "آذریها" قلمه آلان فارس راسیستلیک محفللری، ائله جه ده "وطن یولی" درگیسی آذربایجان تورکلوگو علیهینه دوشمنلیک ائدرکن گونتای جوانشیر ده والتئر هینتس-ین یازدیغی "Irans Aufstieg zum Nationalstaat im fünfzehnten Jahrhundert" آدلی کتابین ترجمه سیندن یولاچیخاراق "صفویلر" آدلی یازدیغی کتابیندا باشدا شاه اسماعیل اولماقلا صفویلر دؤلتی نی لعنتلمگه چالیشمیش[iii]. گؤروندوگو کیمی فارسلیق اساسیندا تربیت اولونموش آذربایجان تورکلری آشاما آشاما و مرحله مرحله آذربایجان تورکلوک سنگرینی فارسلیغا تسلیم ائتمگی دوروش گتیرمگه و مقاومت گؤسترمگه اوستون توتموشلار. بئله لیکله اؤز کیملیگینه اؤزگه لشمیش ائلیت آذربایجان تورکلوگونو دوشونجه باخیمیندان ایچریدن یئمگه، دیل، مدنیت بیلینجی و تاریخ باخیمیندان اؤز کیملیگینه، اؤز تاریخینه اؤزگلشدیرمگه و ائلیمینه ائتمگه باشلامیش. گونتای بگ-ین باکیدا چاپ اولموش تلگراف گونده لیگی ایله ائتدیگی دانیشیغیندان اوخویوروق:
"شیعه مذهبی ایله بوتون باغلاریمی قیردیغیم و شیعه لیگی فارس عیرقچیلیگی نین ایدئولوگیاسی اولاراق گؤردویومدن دولایی اؤلدورردیلر. بونا گؤره ده آنکارادا ب. م . ت-یه باش ووردوم. منی ب. م. ت. بورایا گؤندردی"[iv].
گؤروندوگو کیمی فارس شعوبیه چیلیگی و فارس مدنیت راسیستلیگی شیعه لیگی "تشیع علوی" دئیه فارس ایستعمارچیلیغی خدمتینه آلماغا چالیشارکن آذربایجان تورکلوک تاریخی نی فارسلیق انحصاریندا گؤرن ذاتلار دا تاریخ بیلینجلری و شعورلاری تاپداندیغی اوچون "شیعه لیک فارس راسیستلیک ایدئولوگیاسیدیر" دئیه آذربایجان تورکلوگو تاریخینه کورک چئویرمیش اولارلار. بئلنچی بیر مقامدا ایستر اومتچی دئیه پان ایرانیست محفللره یئم اولموش و ایسترسه ده فارسلیق اساسیندا یازیلمیش اوخونوش و قرائتلر ایله تاریخ بیلگیسی و شعوروندان آرینمیش آذربایجان تورکلوگونو اود ایله سو آراسیندا بوراخمیش گؤرونر. بئله بیر دورومو گؤز اؤنونه آلاراق فارس شعوبیه چیلیگی نین شیادلیق الینی خالق کوتله سی قارشیسیندا آچیب آچیقلیغا قاویشدیراراق انسانلاریمیزی اؤز دیل و دینلرینه صاحاب دورماغا سفر بر ائتمه لی ییک. فارسلاردا بیر پیس مثل وار، دئییلمیش:"با دهانِ سگ دریا نجس نمی شود (ایتین آغزی دنیزه دگمک ایله دنیز موردار اولماز)". دئمک، والتئر هینتس و علی شریعتی کیمی فارس شعوبیه چیسی و فارس نژادپرستلری نین آذربایجان تورکلوک تاریخی نی موردارلاماغا چالیشمالاری ایله آذربایجان تورکلوگونون پارلاق تاریخی یالانلانابیلمز. علی شریعتی و اونون دوشونجه باخیمیندان قالیقلاری نین گؤروشلری ایلک اولاراق آلمان والتر هینتس (Walther Hinz) طرفیندن 1936 اینجی ایلینده اورتایا آتیلمیش[v]. والتر هینتس هیتلر و رضا شاه زامانلاریندا فارس حاکیمیتی اوچون دؤلتچیلیک تئوریسی نی کتاب حالیندا تقدیم ائدن شخصلردن بیری اولموش. والتر هینتس 1958، 1961 و 1963 ایللرینده محمدرضا پهلوی حکومتی ایله داها یاخیندان چیگین چیگینه امکداشلیق ائتمیش. والتئر هینتس 1975 و 1976 ایللرینده امکلی اولارکن ده تهران بیلیک یوردو و دانشگاهی طرفیندن فخری دوکتراسی نی آلمیش. والتئر هینتس-ین غربده اورتایا آتدیغی بو گؤروش ایلک اولاراق اشمیت، راجر سیوری، سونرا نظام الدین مجیر شیبانی، آرامش دوستدار، داریوش آشوری، عباس زریاب خویی طرفیندن ده اله آلیناراق فارسلیق اوچون "ایرانیت و شیعه لیک" دئیه تاریخ اساسلی، آنجاق جعل ماهیتلی دؤلتچیلیک نظریه سی اولوشدورماغا باشلامیشلار. بو گؤروشه اساسن صفویلیک دؤلتی نین قورولماسی ایله فارس دؤلتچیلیگی ایسلامدان اؤنجه کی ساسانی دؤلتچیلیگینه باغلانمیش بیر فارس دؤلتی ساییلمالی ایمیش[vi]. اونونجو دانیشیغیمیزدا دیل باخیمیندان فارسچا ایله پهلوی دیلی نین ایکی مختلیف دیل اولدوقلارینی اورتایا قویدوق[vii]. دئمک، علی شریعتی و فارس ملی- مذهبیلری غرب و پهلوی شاهلیغیندان اوزاق دورماغا چالیشدیقلارینا باخمایاراق اونلار "ایران فرهنگی" آنلاییشی باخیمیندان غربین دیکته ائتدیگی فارس دؤلتچیلیگی آنلاییشینا توتولموش مقامدا یئر آلارلار. گؤروندوگو کیمی علی شریعتی نین فارسلیق اوچون تقدیم ائتدیگی شیعه لیک مقوله سی یئنی بیر تاپینتی دئییل، والتئر هینتس واسیطه سی ایله پهلوی شاهلیغینا یازیلمیش دؤلتچیلیک نظریه سی اساسیندا حیاتا کئچیریلمیش گؤروشلره اساسلانار.
علی شریعتی فارس دؤلتچیلیک مسئله نی ایضاح ائدرکن بخاراداکی سنی سامانی حؤکومتلرینی بیله نظره آلمادان غزنه-ده قورولموش غزنوی حؤکومتلریندن باشلاراق صفوی دؤنمینه دک ایران ممالیکی محروسه سینده کی قورولموش و وار اولموش دؤلتلری و حؤکومتلری اؤزگه و خاریجی عنصور دئیه قلمه آلار[viii] و صفوی دؤلتچیلیگینی ساسانی دؤلتچیلیگینه باغلاماغا چالیشار. دئمک، سامانیلر حاکیم اولدوقلاری بوخارا و اطرافینداکی توپراقلار بوگون ایران ممالیکی محروسه سی ساییلمادیغی اوچون فارس شعوبیه چیلری و ایستعمار یانچیلاری فارسلیق ایله دیل و مدنیت باغلاری اولموش تاجیکلری گؤز آردی ائتمیشلر.
بئله لیکله عبدالرحمان ابن ابومسلم کوفی آدلی بیر شیعه، یالنیز عباسیلره یانچی و طرفدار اولاراق خراسانداکی یمن طایفالاری ایله بیرلیکده اومویلره قارشین عرب خلافتی نین مخالفت قانادینی تمثیل ائتدیگی اوچون علی شریعتی بو ذاتا "ایرانیت روحو" پولمگه چالیشار.[ix] بو اساسدا سلجوق تورکلری آتلاری نین اوزنگیسینده ایران ممالیکی محروسه سینه گتیریلمیش فارس قالیقلاری تورک وارلیغینی دانماغا و اونو ائلیمینه (اؤزونه اؤزگه ائتمگه) چالیشارلار.
آذربایجانداکی شیعه لیک ایسه، میرزه فتحعلی آخوندوف دا اشاره ائتدیگی کیمی آذربایجان تورکلوگونون قان باهاسی ایله آغ قویونلو و قارا قویونلو ساواشلاریندان و اردبیلده کی شئیخ صفی الدین قارداشلیق اوجاقلاری نین معنوی گوجلریندن فایدالانماسی نین سونوچ و نتیجه وئرمه سیندن اورتایا چیخان بیر گلیشمه ساییلمالیدیر. آذربایجان تورکلوگونون بیر سیاست ملزمه سی اولاراق شیعه لیک و سنیلیک اوغروندا چابا گؤسترمه سینی، شیعه لیگی حاکیمیت ساحه سینه قالدیرماسینی و قارداش قیرقینینا یول آچماسینی علی شریعتی فارسلیغین ترکیب حیصه سی دئیه بو حرکتلری "ایرانی" دئیه قلمه آلماسی بیله اوسته ایضاح ائدیلدیگی کیمی والتئر هینتس طرفیندن اورتایا آتیلمیش بیر عیرقچیلیق (ایرانیت: روح ایرانی، نژاد آریایی) گؤروشو ساییلار. بئله لیکه علی شریعتی صفویلردن باشلاراق ایران ممالیکی محروسه سینده شیعه لیگین حاکیمیت ساحه سینه یوکسلمه سیندن یولا چیخاراق یازدیغی "بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی" کتابیندا صفویلردن سونراکی ایران ممالیکی محروسه سینده تورک عنصروندان بیر جمله بیله دیله گتیرمز. ایستر آوروپالی بعضی یازارلار و ایسترسه ده فارس ملیتچیلری و فارس مدنیت راسیستلری نین ایران ممالیکی محروسه سی اوزره فارسلیغا دؤلتچیلیک نظریه سی یازماقلاری بو ممالیکی محروسه-ده کی تورک شاهلیقلاری نین اؤز دیللری و مدنیتلری اساسیندا دؤلتچیلیک بیچیمی و شکلینی یاشاتمادیقلاردیندان ایلری بوشلوغو فارس دؤلتچیلیک آنلاییشی ایله دولدورماق دوشونجه سینه اساسلانار. بئله لیکله فارس ایستعمار عامیللری تورک توپلومو ایچریسینده تاریخدن او گونه گلمیش یازیلی تورک بیلینجی و شعورو قیتلیغی و یوخسوللوغوندان فایدالاناراق آذربایجان مشروطه حرکاتیندان باشلاراق تورکلوک علیهینه دوشمنلیک ائتمگه و بو مسئله ده رضاخان کیمی لری دوشونجه باخیمیندان اجیر ائتمگه و قلمه صاحابلارینی او جومله-دن احمد کسروی، سیدحسن تقی زاده، حسین کاظمزارده (ایرانشهر)، یحیی ذکاء، تقی ارانی و سای دا سا ... سایی سایا گلمز تورکلری آذربایجان تورکلوگو علیهنیه بیر وسیله دئیه دوشمن ائتمگه چالیشمیشلار. بئله لیکله آذربایجان تورکلوگونو "ایرانلی" دئیه "فارسلیغین ترکیب حیصصصه سی قلمه آلماغا چالیشمیشلار. محمود افشار یزدی نین پان ایرانیستلیک گؤروشلرینه اساسا ایران ممالیکی محروسه سی فارس دیللی و تک ائتنیکلی بیر توپلوم و جامعه اولمازسا، فارس دؤلتچیلیگی ناقص ساییلار.
ایشیق سؤنمز، 10.09.2018
[i] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 101
[ii] فریدون آدمیت: اندیشه های میرزه فتحعلی آخوندزاده، تهران، 1349، ص. 133- 134
[iii] Güntay Cavanşir, Səfəvilər, Bakı, 2012
[iv] تلگراف اینتئرنئت صحیفه سی نین گونتای گنج آلپ ایله دانیشیغی، سئکسوآل آزادلیق اولان یئرده اخلاقسیزلیق آزالیر، اوکتوبئر 2014 : https://teleqraf.com/news/musahibe/24973.html
[v] والتر هینتس 1958، 1961 و 1963 ایللرینده ایران پهلوی رئژیمی ایله چیگین چیگینه امکداشلیق ائتمیش. 1975 و 1976 ایللرینده امکلی اولارکن تهران بیلیک یوردو (دانشگاهی) طرفیندن فخری دوکترا آلمیش.
[vi] بو پارس تئوریسیئنلری شیعه لیک و زردوشتلوگو باشاردیقلاری کیمی فارسلیغا عایید دین و مذهبلر دئیه قلمه آلماغا چالیشارکن زردوشتلوگون ایکیلیک (دو تایی: نیک و بد) اینانجی و شیعه لیگین ده بیرلیک (یکتا پرستی) اینانجی اولدوغونو دا فارسلیق پالازی نین آلتیندا باسیرماغا چالیشارلار.
[vii] ایشیق سؤنمز، علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی 10: http://www.isiqsonmaz.com/Seite%20387.pdf
[viii] علی شریعتی بو باخیمدان محمود افشار یزدی نین نژادپرستلیک و راسیستلیک تئوریسینه ده قول چکمیش و اونا امضا آتمیش ساییلار.
[ix] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 77 - 78


text:
قایناق شخص: رحمتلیک آنام فاطمه سلطان دستوری
زامان گئدیشاتیندا ازل گوندن حایات یاشامیندا قادینلار چتینلیکلره تابلاشیب یاشام سوروبلر. گؤزهللیکلر، اینجهلیکلر گؤرونمهییب، آغیر دردلره تابلاشیب، اینسانلیقدا بؤیوک دَهیر قازانیبلار. اؤرنگ اولاراق اسکی زامانلاردا ائولرده آبیاری یوخودو، محلهلرده آخار چشمهلر واریدی؛ آمما هر کیمین ائو و محلهنین آلچاق طرفینده اولسایدی حیطین اورتاسیندا سککینین آشاغیسیندا اوچ دؤرد پیلله دوشردیلر. چشمه اوردان گئچردی و یومالیلاری اوردا یویاردیلار. سحر تئزدن یا گئجه یاریسی دا ایچمهلی سو چشمهدن گوتورردیلر دولدوراردیلار بارداقلارا. محله یوخاریلاشدیقجا سو درینه دوشردی کی بعضی حیطلرده قیرخ آیاق چشمه اولاردی، یعنی قیرخ دانا پیلله یئنردی بیر درین زئرزمییه کی دووارلارینی یئکه داشلارینان آهکایله برکیدردیلر. بئش پیللهدن بیر دووارلاردا تاخچا دوزلدیب و او تاخچالارادا فانوس یاندیریب قویاردیلار کی ایشیق اولسون. شئح اولدوغونا گؤره ده قورد- قوشدا چوخ اولاردی. ائو قادینلاری سحر دوروب قاب- قاشیغی، پار-پالتارلاری دولدوراردیلار دولچانین ایچینه، آپاریب قارانلیق چشمهنین ایچینده یویاردیلار. قورتاراندان سونرا قابلاری ییغاردیلار دولچانین ایچینه. او بیری دولچانیدا دولدوراردیلار سویونان ائشیکده ایشلتسینلر.
بیر گون “سونا” آدیندا گلین اؤزوده کی بویلویودو گئدیب چشمهده قاینانانین، قایناتانین پالتارلارین، قاب- قاشیغین یویور دولدورور دولچایا، پیللهلری چیخاندا پیللهیه دولچانین سوو چارپالانیر یاش اولور، آیاغی زویور دیغیرلانیر دوشور چشمهیه. ائو آداملاری گؤرور گلیندن خبر اولمادی. نئچه ساعاتدان سونرا اری گلیر گلینین دالیسیجا. گئدیر چشمهیه گورور باشی باتیب سویون ایچینه قورتاریب. یانا- یانا یوخسوللوق قوربانینا بؤیله بایاتی چاغیریر:
گول اکدین درمهدین هئــچ
دریــبآن سرمهدین هئـــچ
بـــالان بـــاغــرینـدا اؤلـــدو
اوزونو گورمــهدیــن هئــچ
سـونـامیـن ساچی ائشمـه
اورهگی دئشمه- دئشمـه
بـــویلــه تــزه گـلینـیــن
جانینـی آلــدی چشمــه
بـاغچادا سولدو گوللر
آچیلدی سولدو گوللر
سونامین ایـچ دردینـی
کیملر یازار آی ائـللر؟
سام یئلی گلدی باغا
قارقا قوندو بوداغـــا
اورهگیمین پاراسـین
نئجه قویوم تورپاغا؟
ســــولارا آخـان گئتــدی
حــسرتله باخــان گئتـدی
اورهگیـمیـــن بــاشینـــی
یاندیریب یاخان گئتدی
اللــری ایشلــی گلیــن
گؤزهل یئـریشلی گلیـن
پیللهنی وئران اولســون
اوردان سوروشدو گلین
اوزوگو آلمـاس گلینیـن
گوزگوسو کاس گلینیـن
ایندن بئــله تــوتــاجــاق
اوتــاغــی یـاس گلینـین
ائویمین گـولـو سـولــدو
چور باسدی خزل اولـدو
سنیـن آیریلیــق دردیــن
باغریمـدا قههـر اولـدو
آنا سونام اوشــدی گل
یایلیغی قان یاشدی گل
منی یالقیــز قــویانیـــم
تورپاغا یاراشــدی گل
گؤل دولدی قار یاغاندا
توز قاخدی بورلاغانـدا
چشمه گؤزون باتـایــدی
گلینیمـــی بــوغــانــدا
۱۰/۱۱/۱۳۹۴


text:
گادتب-نین مطبوعات مرکزینه داخیل اولان معلوماتا گؤره، گونئی آذربایجان دئموکراتیک تورک بیرلیگی (گادتب) باشقانی سایین اژدر بی تاغیزاده تورک حرکاتی تی وی-ده “تورک ماساسی” پروقرامیندا چیخیش ائتمیشدیر.
سایین اژدر بی تاغیزاده چیخیشیندا تورک دونیاسیندا باش وئرن پروسئسلر، روسیانین اوکراینایا هوجومو، تورکیه دؤولتینین گوجلو مؤوقع سرگیلمهسی، ایران رئژیمینین آذربایجان و تورکیهیه دوشمن مؤوقعیی، گونئی آذربایجاندا باش وئرن سون حادثهلر و سایر مسئلهلردن دانیشمیشدیر.
سایین اژدر بی تاغیزادهنین چیخیشینین ویدئوسونا بورادا باخا بیلرسینیز:


text:
تانزانیا
یاخلاشیموختصات: 6°18′25″S 34°51′14″E / 6.307°S 34.854°E
تانزانیا یوخسا رسمیجه سینه تانزانیا بیرلشیک جومهوریتی (اینگیلیزجه سی: United Republic of Tanzania) (سواحلجه: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania)، آفریقانین دوغو حیصصه سینده اوزونو گوستردیگی اؤلکه. قوزئی دن کنیا ایله اوقاندا باتی دان رواندا بوروندی و کونقو و گونئی یاندان زامبیا موزامبیک و مالاوی ایله قونشودور. دوغودان ایسه آزاد سو یول لاری ایله هیند اوقیانوسونا باغلانیر.
تانزانیا ۹۴۷٬۳۰۳ km2 توپراغا صاحیب اولاراق آفریقانین اون اوچونجو و دونیانین اوتوز بیرینجی ان بویوک اؤلکه سی دیر. میصردن بووک و نیجریه دن کیچیک دیر.
۱۹۹۶ ایلینده باشکندی دارالسلام بویئک شهریندن دودوما آدلی بیر کیچیک و خیرداراق شهره کوچورولدو. بونا راغمن دارالسلام هله ده اؤلکه نین تیجارت باشکندی و حاکمیت ایداره لرینین چوخونون قورولدوغو شهردیر.
باشقا اونملی شهرلری آروشا، امبیا، موانزا، موروگور و زنگیبار دیر.
تانزانیانین آدی تانگانیکا و زنگبار آدلارینین دوغوملوسودور. بو ایکی آیری آیری اؤلکه ۱۹۶۴ ایلینده بیرلشیب گونوموزده تانزانیا کیمی تانینان اؤلکه نی قوردولار.
خریستیان ایسلام و یئرلی دین لر، بو اؤلکه نین اساس اوچ دینی ساییلاراق هربیری اؤلکه نین اوچدن بیری سینی قاپساییب لار.
تانزانیا رسمی جه بیر دیلی اولماسادا سواحیلی دیلی دوفاکتو و قئیری رسمی اولاراق اورتاق دیلی ساییلیر و ائییتیم و اویرنمه سیستئمینده اینگیلیزجه دن فایدالانیلیر.
کئچمیشدَییشدیر
عربلر اوزون ایللردن بو اؤلکه ده اولسالار دا آنجاق پورتوغاللی لار ۱۵۰۰نجی ایللرده بورا گلیب یاخلاشیق ایکی یوز ایل تانزانیانی دولاندیردیلار. اوندان سونرا عمان آلمان و بریتانیا آراسیندا الدن اله کئچدی.
دونیا ایکینجی ساواشی سونراسی تانگانیکا ۹ دسامبر ۱۹۶۱ دن اعتیبارن بریتانیادان آیریلدی.
زنگبار ایسه اونون ائرته سی گون یانی ۱۰ دسامبر ۱۹۶۱ تاذیخ اعتیباری ایله بریتانیا قانادلاری آلتیندان چیخیب یئنی یووا قوردو.
ایکی میللت ۲۶ آوریل ۱۹۶۴ ده بیرلشمه یه راضی لاشیب «تانگانیکا ایله زنگبار بیرلشیک جومهوریتی» نی برپا ائتدیلر. آلتی آی دان سونرا بو آد تانزانیایا چئوریلدی.
سیاستدَییشدیر
تانزانیانین حوکومتی بیر یاسا یازان قورولتایا صاحیب اولاراق نئچه پارتییادان اولوشان فئدئرال بیر جمهوریت دیر.
اؤلکه بولگه لریدَییشدیر
تانزانیا ۳۰ اوستانی وار و اوستانلارین هربیری نئچه رایونو قانادلاری آلتینا آلماقدادیرلار. شابلون:نقشه استانهای تانزانیا
جوغرافییادَییشدیر
آفریقانین دوغو حیصصه سینده اولان تانزانییا قوزئی دن کنیا ایله اوقاندا باتی دان رواندا بوروندی و کونقو و گونئی یاندان زامبیا موزامبیک و مالاوی ایله قونشودور. دوغودان ایسه آزاد سو یول لاری ایله هیند اوقیانوسونا باغلانیر.
ایقتصاد و گلیردَییشدیر
تانزانیانین اساس گلیری اکینچیلیک دن عایید اولور. قهوه توتون چای بادام نارگیل بالیق قیزیل داش کومور دمیر و قاز عاییداتی دیر.
پول واحیدی تانزانیانین شلینگی دیر.
خالق و اهالیسیدَییشدیر
۲۰۱۷ ایلی ساییلیش وئری لرینه ایستینادن تانزانیادا ۵۷ میلیون نفر اینسان یاشاماقدادیر. یاخلاشیق نوفوسون ۷۸٪ ـی کند و قصبه لرده یاشاییر. بو ائله تانزانیانی شهر نوفوسونا صاحیب اولان اؤلکه لر سیرالاماسیندا ان آشاغی یئرلرده ساخلاییر.
دیلدَییشدیر
تانزانیانین رسمیجه دیلی یوخدور و اؤلکه ده سواحیلیجه و اینگیلیزجه ایشلنمک ده دیر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Tanzania. Ethnologue. SIL International.
- ^ David Lawrence (2009). Tanzania: The Land, Its People and Contemporary Life. Intercontinental Books. p. 146. ISBN 978-9987-9308-3-8.
- ^ About the United Republic of Tanzania. Permanent Representative of Tanzania to the United Nations. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 19 February 2011. یوْخلانیلیب31 January 2015.
- ^ شابلون:Cite constitution
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
BFFوارد نشدهاست
- ^ World Population Prospects: The 2017 Revision. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division.
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ Report for Selected Countries and Subjects.
- ^ GINI Index. The World Bank. یوْخلانیلیب14 October 2014.
- ^ Human Development Report 2019 (en) (PDF). United Nations Development Programme (10 December 2019). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-03-22. یوْخلانیلیب10 December 2019.
- ^ "UPDATE 2-Tanzania's GDP expands by 32 pct after rebasing – officials". Reuters. Reuters. 19 December 2014. Archived from the original on 2018-02-08. Retrieved 19 December 2014.
This article incorporates text from a free content work. UNESCO Science Report: towards 2030, UNESCO.


text:
سنقال
سنقال — آفریقانین قربینده دؤولت.
جوغرافیا[دَییشدیر]
سنقال آفریقاین قربینده یئرلشیر. سنقالین سرحد اؤلکهلری: مالی، موریتانی، گینه و گینه بیسائو.
شهرلر[دَییشدیر]
- داکار
- تووبا
- تهیس
- روفیسقوه
- کالولاک
اهالی[دَییشدیر]
سنقالین تخمیناً ۱۲ میلیون اهالیسی وار و اهالینین تخمیناً ۶۰% جاوان اینسانلار تشکیل ائدیر. اهالینین ۹۵% موسلماندیر.
تاریخ[دَییشدیر]
سنقامبیا[دَییشدیر]
۱۹۸۲-جی ایلین فئورالیندا سنقال قامبیا ایله بیرلیکده سنقامبیا کونفدراسیاسی یارادیر. بو زامان اراضی و اهالی سایینا گؤره کیچیک اولان قامبیا اؤزونون حکومتینه، موستقیل مالییه و خاریجی سیاستینه مالیک اولور. کونفدراسیا داخیلینده خاریجی سیاستین کووردیناسییا ائدیمهسی، سلاحلی قوهلرین، خصوصی خیدمتین و نقلیات اینفراستروکتورونون بیرلشدیریلمهسی نظرده توتولموشدو. سونرادان قامبیا کونفدراسیانین ایداره ائدیلمهسینده رولونون آرتیریلماسینی طلب ائتمهیه باشلادی. فیکیر آیریلیقلارینا گؤره کونفدراسیا ۱۹۸۹-جو ایلده فعالیتینی دایاندیردی. سونراکی دؤورده هر ایکی دؤولتین موناسیبتلری گرگین اولاراق قالیر.
مدنیت[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- سنقال (فرانسه دیلینده) Archived 2008-05-16 at the Wayback Machine.
- سنقال ()


text:
هوول هاوسر
هوول هاوسر (اینگیلیسجه: Huell Howser) آمریکالی موغنی, فیلمین سناریو یازاری, فیلم یاپیمجیسی, دوبلور و اوْیونچو. ۱۸ اوْکتوبر ۱۹۴۵ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۷ ایل عؤمر ائلهییب و ۷ ژانویه ۲۰۱۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی تنسی بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1985–2012 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Huell Howser»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هوول هاوسر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کۏرلوق \ قېزبستی سولطان (شعر) سَندَن یئتیم أللریم سنی ایستهییر ایندی، ساچېن’لا اۏیناماق اۆچۆن دارېخېر بارماقلارېم. سۏن دفعه تۏخاندېغېن ساچلارېمېن اوجوندا گئدیب گلیب هر دفعه دوروخور بارماقلارېم. ایندی سنه بۏیلانان …Read More »
قیسا شعرلر / بهروز صدیق / ۱
قیسا شعرلر / بهروز صدیق / ۱ دهره قۏرخوسونو ياشايان آغاج خزَل مزارېندا قويلانار آنجاق.! “بهروزصديق” بَنزَرگهلر / Bənzərgələrگۆناهسېز أللر / بهروز صدیق (شعر)آپار منی / بهروز صدیق (شعر)Read More »
آغ-قارا / ارشد نظری
آغ-قارا / ارشد نظری سنین ساچین قارا’دیر گۆنلرین آغ منیم گۆنۆم قارا’دیر ساچلاریم آغ نه فرقیمیز اۏلاجاق؟؟؟؟ بَنزَرگهلر / Bənzərgələrبایراملېق! / ارشد نظری (حیکایه)قارا اؤرتۆکلر / آیهان میانالې (حیکایه)قارا قوطوسو …Read More »
آیریلیق / ووقار نعمت
آیریلیق / ووقار نعمت سنله اؤزۆمدن بير شکيل چکديم بو آخشام اۆز-اۆزه گؤز-گؤزه قوجاق-قوجاغا گئرچهگی چکمهديگيم اۆچۆن مني باغيشلا آيريليغين شکيلی چکيلمز کی! ووقار نعمتRead More »
گئت / چیچک آغبولوت
گئت / چیچک آغبولوت چکیل گئت بو شهرین کوچـهلریندن یا بو گون آخشام چاغی یا دا یارین ائرکنـدن یـاپراقلار دوشمـهگه بیر یئر آختاریر قوشلار گؤروشمـهگه بیر یئر آختاریر!Read More »
دردلریمیز آذان چکیر…/ ملیحه عزیزپور
دردلریمیز آذان چکیر…/ ملیحه عزیزپور آغزینین قانی اوروجونو سیندیرماسین عزیزیم! سنین اوچون ایستی چای سوزموشم. سوفرایا ساوالان بالی اورمو اوزومو بیرده، تزه ألچؤرهگی دوزموشم… آز قالیر دان سؤکولسون… بَنزَرگهلر / Bənzərgələrبَبه …Read More »
سون شعرلریم../ صیاد زیادپور
سون شعرلریم../ صیاد زیادپور ایلک شعریمی گؤزلرینه یازدیم سون شعرلریمی گؤزلریندن دوشمه ییمه!! صیادزیادپور İlk şeyrimi Gözlərinə yazdım Son şeyirlərimi Gözlərindən düşməyimə!! Səyyad ziyadpur بَنزَرگهلر / Bənzərgələrمئهریبان ملک / صیاد …Read More »
سنین آدین / سوهئیلا کارگر
سنین آدین / سوهئیلا کارگر بیر کُمُد آد آسمیشام آسقیلارا باخیرام…. باخیرام… بیر تک سنین آدین دیر آغزیما یاراشان سوهئیلا کارگر بَنزَرگهلر / Bənzərgələrسنسیزلیکلریم سنین’له (6) / رضوان …Read More »


text:
توخوما
توخوما — منشأ و قورولوش اوْخشارلیغینا مالیک اوْلان، بللی خۆصوصیت یرینه یتیرهن سلول و هوجیراراسی مادهلر قروپو. خاریجی موحیطله وحدت تشکیل ادن تام اوْرقانیزم ترکیبینده، عمومی قورولوشا و اعصاب سیستمینین بیلاواسیته تأثیری آلتیندا داوام ادن وظیفهیه و اینکیشافا مالیک اوْلان تاریخ بویو میدانا چیخمیش هیستولوژی المنتلر سیستمی حاضیردا اینسانلاردا و حئیوانلاردا دؤرد قروپ توْخوما آییرد ائدیلیر: اپیتلی، بیرلشدیریجی، عضله، اعصاب.
اپیتلی و یاخود اؤرتوک توْخوماسی اوْرقانیزمی هم خاریجدن، هم ده داخیلی سطحدن اؤرتور. سلوللری ایسه سیتوپلازماتیک آتمالارلا بیر-بیرینه سیخ بیرلشمیش وضعیتده اوْلور.
اپیتلی توْخوماسی تکقاتلی و چوخقاتلی اوْلماقلا ایکی قروپا بؤلونور. تکقاتلی اپیتلی توْخوماسی بیرسیرالی و چوخسیرالی اوْلور. تکسیرالیلاردان یاستی (مزوتلی) اپیتلی سلوللرینین هامیسی بیر فوْرمالیدیر. تکسیرالی اپیتلی توْخومالاردان بیری ده کوبشکیللیدیر. تکسیرالی اپیتلی توْخوماسینین اۆچونجو فوْرماسی سیلیندر شکیللیدیر.
چوخقاتلی اپیتلی توْخوماسینا اۆچ فوْرمادا راست گلینیر: یاستی قرنیلشمیش (بوینوزلاشمیش)، یاستی قرنیلشمیش و کچیجی (آرالیق فوْرما).
یاستی قرنیلشمیش چوخقاتلی اپیتلی توْخوماسینین سلوللری قرنی پولجوغا چوریلیر، درینین اۆست سطحینده اوْلور. یاستی قرنیلشمیش چوخقاتلی اپیتلی توْخوماسی سلوللری قرنیلشیر و گؤزون بوینوز قاتیندا، آغیز بوشلوغونون داخیلی سطحینده و ییئجئک بوروسوندا راست گلینیر.
توْخوما وظیفهلری[دَییشدیر]
اپیتلی توْخوماسی آشاغیداکی وظیفهلری یرینه یتیریر:
- قورویوجو - اوْرقانیزمی بوتؤولوکده و عئینی زاماندا اوْرقانلارین اکثریتینی (اؤرتویو اوْلانی نظرده توتولور) خاریجی تسیرلردن قورویور.
- سوروجو - بدنین بللی ناهییهلرینه سورتولموش درمان مادهلری اپیتلی توْخوماسی واسطهسی ایله سورولور.
- ایفرازات - تر و پی وزیلری اوْرقانیزمدهکی سویون آرتیغینی، دۇزلاری، یاغلاری بدندن ایفراز(ترشّح) ادیر.
- تنففوس - اپیتلی توْخوماسینداکی آغیزجیقلارا تنففوس پروسسی حیاتا کچیریلیر.
- اوْرقانیزمین ایستیلیک تنظیملهنمهسینده ایشتیراک ادیر.
- سکرتور - وزی سلوللری بیولوژی فعّال مادهلر-هورمونلار سینتز ائدیرلر (حاضیرلاییرلار).
- دایاق - ایستیناد- داخیلی اوْرقانلار و دری آلتی پی طبقهسی اۆچون دایاق-ایستیناد رولونو داشیییرلار.
بیرلشدیریجی توْخوما روشیمین مزودرما آدلانان اوْرتا روشیم ورقیندن عمله گلیر و دمک اوْلار کی، بدنده اوْلان بۆتون اوْرقانلارین ترکیبینده وار. بیرلشدیریجی توْخومانین اۆچ نؤعونون آییرد ائدیرلر: خصوصی بیرلشدیریجی توْخوما –بونا بوش بیرلشدیریجی توْخوما دا دییرلر؛ قیغیرداق و سۆموک توْخوماسی-بونلارا ایسه برک بیرلشدیریجی توْخوما دییرلر.
هوجیراراسی مادهیه لیفلر و هلمشیک اؤزلویو مالیک اوْلان و سلول آراسینی دولدوران مادهلر عاییددیر. لیفلر ایسه کوللاگن، الاستیکی و رتیکولیار لیفلر اوْلماقلا اۆچ قروپا بؤلونور. اوْنلار ساپشکیللی قورولوشلو فیبریللردن، فیبریللر ایسه کوللاگن و الاستیک پروتئینلردان عبارت پروتوفیبریللردن عمله گلیر. لیفلر بیر-بیریندن اؤز خصوصیتلرینه گؤره فرقلنیر.
بیرلشدیریجی توْخومانین دیگر تۆره لری ده سلول و هوجیراراسی مادهلردن تشکیل اوْلونوب. مثلاً، رتیکولیار توْخومانین سلولسی رتیکولیار سلول و یاخود قیغیرداق توْخوماسینین سلولسی ایسه قیغیرداق سلولسی آدلانیر.
عضله توْخوماسی. اوْرقانیزمین عمومی کۆتلهسینین تخمیناً ۴۰-۴۵ فایزینی عضله توْخوماسی تشکیل ادیر. حرکت اوْرقانلاری محض عضله توْخوماسیندان تشکیل اوْلونوب. اوْ دا بیرلشدیریجی توْخوما کیمی مزودرما منشألیدیر و ایکی بؤیوک قروپا بؤلونور.
توْخوما قروپلری[دَییشدیر]
- انینه زولاقلی عضله توْخوماسی.
- سایا عضله توْخوماسی.
انینه زولاقلی عضله توْخوماسی اؤزو ده ایکی قروپا آیریلیر:
- آ) انینه زولاقلی ایسکلت عضلهسی؛ بونا سوماتیک عضله ده دییرلر؛
- ب) انینه زولاقلی اۆرک عضلهسی.
انینه زولاقلی سوماتیک عضله توْخوماسی قورولوشجا اۆرک عضلهسیندن فرقلنیر. اۆرک عضلهسی لیفلری آراسیندا خصوصی آتمالار وار. اوْنا گؤره ده هانسی ناهییهسینه توخونماسیندان وابسته اوْلمایاراق اوْ. تام شکیلده قیجیغا جواب وریر.
عضله توْخومالاریندا فرقلندیریجی علامت کیمی اوْنلارین اوْرقانیزمده یرلشمه یرینی ده قئید ائتمک اوْلار. انینه زولاقلی عضله توْخوماسی باشلیجا اوْلاراق ( اۆرک عضلهسی استثنالیق تشکیل ادیر) سۆموکلرین اۆزرینده یئرلشیر، لاکین سایا عضله توْخوماسی ایسه داخیلی اوْرقانلارین ترکیبینده (معده، باغیرساق، قان دامارلاری و س.) داها چوْخ اوْلور. انینه زولاقلی عضله توْخوماسی اؤزلرینین تروفیک واحیدلرینه گؤره ده فرقلنیرلر. بئله کی. انینه زولاقلی عضله لیفینده چوْخلو میقداردا نۆوهیه راست گلدیینی حالدا، سایا عضله سلوللرینده آنجاق بیر نۆوه اوْلور. ایستر انینه زولاقلی عضله توْخوماسی لیفی و ایسترسه ده سایا توْخوماسی سلولسی اوْلسون، هر ایکیسینین فونکسیونال واحیدی عضله میوفیبریللریدیر. عضله توْخومالارینا عمومی بیر علامت خاصدیر. اوْ دا ییغیلیب-آچیلماق، قیجیغا قارشی جواب ورمک قابیلیتیدیر.
بۆتون توْخومالاردا اوْلدوغو کیمی عضله توْخوماسی دا سلول و هوجیراراسی مادهدن تشکیل اوْلونوب. لاکین بوردا اوْنلارین کونکرت میقدارینی سؤیلهمک اوْ قدر ده آسان دییل.
اعصاب توْخوماسی اعصاب سلوللریندن، نیرونلاردان و خاص خۆصوصیت یرینه یتیرهن پیک سلوللریندن-نیروقلییادان تشکیل اوْلونوب. پیک سلوللری دیگر توْخومالاردا اوْلدوغو کیمی هوجیراراسی مادهلرین وظیفهسینی داشیییر.
نیرونلار یرینه یتیردیی خۆصوصیتیا گؤره آشاغیداکی قروپلارا بؤلونور:
- حیسی نیرونلار-اوْرقانیزمین خاریجی قیجیقلارینی نقل ادیر، رسپتور و یاخود آففرنت آدلانیرلار.
- افکتور نیرونلار-قیجیغی ایشچی اوْرقانا اؤتورمکله اوْنو فعالیّته گتیریر (هرکی نیرونلار).
- آسسوسیاتیو نیرونلار-مۆختلیف نیرونلار آراسیندا علاقه یارادان نیرونلار آدلانیر.
ایکینجی قروپ چیخینتیلار قیسا اوْلماقلا دنتریت آدلانیر. دنتریتلر دیففرنساسییا زامانی نیریتلردن سوْنرا عمله گلیر، میقداری و فوْرماسی چوْخ مۆختلیف دیر. قیجیغی قبول ادرک نیرونون جیسمینه اؤتورور. چیخینتیلار سایینا گؤره اعصاب سلوللری دؤرد قروپا بؤلونور.
- آ) اۇنیپولیار نیرونلار-بیر چیخینتیسی اوْلانلار
- ب) بیپولیار نیرونلار-ایکی چیخینتیسی اوْلانلار؛
- v) یالانچی بیپولیار نیرونلار-چیخینتیلاری عئینی یردن باشلایانلار؛
- ق) مولتیپولیار نیرونلار-اۆچ و داها چوْخ چیخینتیسی اوْلانلار.
اینساندا داها چوْخ راست گلینهن مولتیپولیار نیرونلاردیر. بۆتون اعصاب لیفلری اعصاب اۇجلاری آدلانان خصوصی آپاراتلا قورتاریر. بۇ اعصاب اۇجلاری دا نیرونلارا اۇیغون اوْلاراق اۆچ قروپا بؤلونور و اوْخشار آدلارلا دا آدلانیر: اففکتور اعصاب اۇجلاری، حیسی اۇجلاری (رسپتور) و نیرونلار آراسی سیناپسلار اعصاب اۇجلاری.
قالری[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]


text:
لیورپول فوتبال کولوبو
"لیورپۇل" فۇتبوْل کلۇبۇ — اینگیلیسنین لیورپۇل شهرینده پشه کار فۇتبوْل کلۇبۇ (لقبی – قیٛرمیٛزیٛلار).
تاریخی[دَییشدیر]
1892-جی ایل اییۇن آییٛنیٛن 3-ده تشکیل ائدیلمیشدیر. ائو اوْیۇنلاریٛنیٛ آنفیلد استادیومۇندا کچیریر. تاخیمیٛن ان اۇغۇرلۇ ایله لری کچن عصرین 70-جی، 80-جی ایله لرین دیر، هانسیٛدا مۆوافیق اوْلاراق شنکلی و پیسلی باشچیٛلیٛق ائدیب. بیلل شنکلی و باب پیسلی عمومیلیکده "لیورپۇل" 11 لیگا چمپیوْنلۇغۇ و 7 اروپا کاپ قازاندیٛریٛب. "لیورپۇل" اروپادا ان چوْخ اۇغۇر قازانان اینگیلیس تاخیمدیٛر. "قیٛرمیٛزیٛلار" 5 دفه چمپیوْنلار لیگاسیٛنیٛ قازانیٛبلار، بۇ ایسه رکوْرددۇر(اینگلیس کلۇبلاریٛ اۆچۆن). عمومیلیکده "لیورپۇل" دۆز 11 دفه اروپا کاپ قازانیٛب. "لیورپۇل"دان داها چوْخ اروپا کاپ قازانان کلۇب میلان، رئال مادرید و بارسلونا دیٛر (هر اۆچ کلۇبدا 12 اروپا کاپ). اۆستلیک مرسیساید کلۇبۇ 18 قات اینگلیس چمپیوْنۇدۇر("منچستر یۇنایتد"دن سوْنرا ان یاخشیٛ گؤستریجی) "لیورپۇل"ۇن طرفدارلری 2 بؤیۆک فاجینین شاهیدی اوْلۇبلار هیسل(1985) و هیلزبوروْ(1989) فاجیه سی. "قیٛرمیٛزیٛلار"یٛن 2 باریٛشماز رقیبی وار اورتون و منچستر یونایتد. کلۇبۇن هیمنی ایسه "You'll Never Walk Alone"دۇر(سن هئچ واخت تک قالمایاجاقسان). تاخیمنیٛن استادیومۇ ایسه "آنفیلد"دیر. تاخیمنیٛن ان چیٛلغیٛن طرفدارلری "کوْپ" تریبۇناسیٛندا مسکۇنلاشیٛرلار. "فوْربس" ژۇرنالیٛنیٛن 2012-جی ایلده یایدیٛغیٛ خبر گؤره، "لیورپۇل" دۆنیانیٛن ان باهالیٛ 8-جی تاخیمیٛدیٛر. 25 مای 2005 تاریخی یۇفا چمپیوْنلار لیگاسیٛندا آتاتۆرک اوْلیمپیات استادیومۇندا ایتالیان تاخیمیٛ "میلان" ایله قارشیٛلاشان اینگیلیس کلۇبۇ ایلک هیسسی 3-0 "میلان"یٛن اۆستۆنلۆیۆ ایله سوْنا چاتان اوْیۇندا، ایکینجی هیسسده وۇردۇغۇ قوْللارلا اوْیۇنۇ 3-3، برابر ائده بیلمیشدی. اۇزاتمالاردا سوْنرا پنالتیلرده "میلان"یٛ 3-2 مغلۇب ائدن "لیورپۇل" یوفا چمپیوْنلار لیگاسیٛ کاپۇنۇ قازانا بیلمیشدی . اوْ اوْیۇندا مؤحتشم بیر گری دؤنۆش ائدن اینگیلیس تمثیلچیسینین بۇ مۆوففقییتیند ان بؤیۆک پاییٛ کاپیتان استیون جراردیٛن اوْلمۇشدۇر و اوْیۇنۇن ان یاخشیٛسیٛ ائلان ائدیلمیشدیر. بۇ اوْیۇن چمپیوْنلار لیگاسیٛنیٛن ان ماراقلیٛ اوْیۇنۇ حساب ائدیلیر.
- ^ Happy birthday LFC? Not quite yet.... Liverpool F.C. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-07. یوْخلانیلیب15 March 2014. “Liverpool F.C. was born on 3 June 1892. It was at John Houlding's house in Anfield Road that he and his closest friends left from Everton FC, formed a new club.”
- ^ Premier League Handbook Season 2015/16 (PDF). Premier League. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-09-06. یوْخلانیلیب23 May 2016.
- Football team templates which use short name parameter
- الیفبا سیراسینا گوره فوتبول کلوبلاری
- اینگلیس فوتبول کلوبلاری
- لیورپول فوتبال کولوبو
- Football clubs in England
- ۱۸۹۲ - جی ایلینده اینگیلیس اؤلکهسینده یارانانلار
- Association football clubs established in 1892
- EFL Cup winners
- Lancashire League (football)
- Former English Football League clubs
- FA Cup winners
- G-14 clubs
- Multi-sport clubs in the United Kingdom
- Premier League clubs
- UEFA Champions League winning clubs
- UEFA Cup winning clubs


text:
قاراباغ ساواشی
قاراباغ ساواشی — ۱۹۹۱-۱۹۹۴-جی ایللرده آذربایجان جومهوریتی نین داغلیق قاراباغ اراضیسی اوستونده ائرمنیستانلا آذربایجان آراسیندا شیددتلی حربی چاتیشما. موحاربه ۱۹۸۸-جی ایلدن باشلایاراق ائرمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی نین آذربایجان سوسیالیست شوروی جومهوریتینه قارشی ایرهلی سوردوگو اراضی ادعالارینا اساسلانان قاراباغ موناقیشهسینین دوامی اولموشدور.
حربی اوپراسیونلار ۱۹۹۴-جی ایلین مئی آییندا آذربایجان و ائرمنیستان آراسیندا ایمضالانمیش آتَشکسله باشا چاتمیشدیر. ایختیلافین نتیجهسینده ۳۰۰۰۰ یاخین اینسان هلاک اولموش، آذربایجانین داغلیق قاراباغ اراضیسی و اطرافیندا یئرلشن ۷ اینضیباظی بؤلگه سی ائرمنیستان سیلاحلی گوجلرینین ایشغالینا معروض قالمیشدیر.
موناقیشه[دَییشدیر]
۱۹۶۰-جی ایللرین اورتالاریندا ائرمنیستان شوروی جومهوریتینده نؤوبتی دفعه آنتیآذربایجانلی و آنتی تورک حرکات قیزیشدی. ۱۹۶۵-جی ایل آوریلین ۲۳-ده "سؤزده ائرمنی سوی قیریمی"نین ۵۰ ایللیگی، آندرونیکین ایسه ۱۰۰ ایللیگی ائرمنیستاندا گئنیش قئید ائدیلدی و بو دا بو تورپاقلاردا یاشایان آذربایجانلیلارین داها دا سیخیشدیریلماسینا یئنی، گوجلو تکان وئردی. د.ق.م.و-ده ائرمنی میللتچیلیگی آچیق صورتده درین کؤک سالیردی. ویلایتین آذربایجانلیلار یاشایان منطقهلرینه کؤمک ائتمک مقصدیله ۱۹۶۷-جی ایلده آیریلان وسایتین باکیدا د.ق.م.و-نین رایونلاری اوزره کونکرئت طلبلر اوزره بؤلونوب تصدیق اولونماسی جهدینه ائرمنی لوببیسی جیددی مقاومت گؤستردی. همین ایل ایستپاناکئرتده بیر نئچه آذربایجانلی قتله یئتیریلدی.
گونئی قافقازین ایکی دؤولتی آراسینداکی موناقیشه ۱۹۸۸-جی ایلده، ائرمنیستانین آذربایجانا اراضی ادعالاری شکلینده باشلاییب. آذربایجان ۲۰% اراضیسی – کئچمیش داغلیق قاراباغ موختار ویلایتی و اونا یاخین ۷ اینضیباطی رایون ائرمنیستان سلاحلی قوهلرینین ایشغالی آلتیندادیر. ۱۹۹۴-جی ایلین ماییندا طرفلر آراسیندا آتشکس ایمضالانیب و روسیه، فرانسه و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کیمی دؤولتلرین بیرجه باشلیق ائتدیگی آتَت-این (ATƏT) مینسک قروپونون واسیطهچیلیگی آلتیندا باشلانیلان باریش دانیشیقلاری هله ده اوغورسوز شکیلده داوام ائدیر. ایشغال آلتیندا اولان آذربایجان اراضیلرینین قئید-شرطسیز بوشالدیلماسی حاقدا بیرلشمیش میللتلر تهلوکه سیزلیک (ب.م.ت) شوراسی طرفیندن قبول ائدیلمیش دؤرد سؤزلشمه ائرمنیستان طرفیندن ایجرا ائدیلممیش اولاراق قالیر. ساواش ایللرینده آذربایجانا بؤیوک مادی و معنوی ضرر دَیمیش، چوخو گوناهسیز دینج ساکین اولان ۳۰ مین آذربایجانلی ائرمنیلر طرفیندن قتل ائدیلمیش، بیر میلیونا یاخین اینسان قاچقین و زوراکی کؤچکونه چئوریلمیشدیر. ایشغال ائدیلمیش اراضیلرده ۶۰۰ مکتب، ۶۵ پئشه مکتبی و ۷۰۰ ساغلیق مرکزی، ائرمنیستان سلاحلی قوهلری طرفیندن داغیدیلیب.
ائرمنی تورپاق گنیشلندیرمه سی[دَییشدیر]
۱۹۸۵-جی ایلده میخاییل قورباچوف شوروی سوسیالیست جوهموریتلری بیرلیگی نین کوممونیست پارتیسی مرکزی کومیتهسینین باش کاتیبی وظیفهسینه سئچیلندن سونرا آذربایجانلیلارا قارشی ائرمنی تورپاق گنیشلندیرمه سی نؤوبتی مرحلهسی باشلاییر. آرتیق ۱۹۸۷-جی ایلین سونلاریندان اعتباراً ائرمنیستان شوروی جومهوریتی نین باشکندی ایروان شهرینده داغلیق قاراباغ موختار ویلایتینین ائرمنیستانا بیرلشدیریلمهسی طلبلری ایله کوتلوی آکسیالارا باشلانیلیر. عئینی زاماندا، ایستر شوروی ائرمنیلری، ایسترهسه ده خاریجدکی ائرمنی دیاسپورو طرفیندن میاتسومون حیاتا کئچیریلمهسی اۆچون چالیشقان ایدئولوژی حاضرلیق حیاتا کئچیریلیر. قورباچوفون موشاویری شوروی اقتصادچی عالیمی آکادمیک آ. آقانبئکیان "هومانیتئ" قزئتینه ۱۹۸۷-جی ایلین اوکتوبر آییندا وئردیگی موصاحیبهده، داغلیق قاراباغ موختار ویلایتینین سانکی آذربایجانلا دئییل، محض ائرمنیستانلا داها سیخ تاریخی، اقتصادی-تصرروفات ایلیشکیلرینه مالیک اولماسینی بیلدیرهرک، موختار ویلایتین ائرمنیستانا بیرلشدیریلمهسی بیاناتی ایله چیخیش ائدیر. بو دؤنم هم ده، ائرمنیلرین شووینست-میللتچیلیگینه خیدمت ائدن قاراباغ و کرونک قوروملارینین فعالیتی، "ضیالی" پردهسینه بورونموش سیلوا کاپوتیکیان، زوری بالایان و ... شخصلرین بو ایستیقامتده جانفشانلیغی ایله کاراکتئریزه اولونور.
آذربایجانلیلارین ائرمنیستاندان کوتلَوی شکیلده ائشیگه چیخاردیلمالاری[دَییشدیر]
۱۹۸۸-جی ایلین ژانویه آییندان اعتبارن، شوروی-نین یوکسک اؤندرلیگینین حیمایتی ایله آرخالانان ائرمنیلر ائرمنیستان ش.ج-ده یاشایان تورکلرین تاریخی تورپاقلاریندان کوتلوی دئپورتونا باشلاییرلار. ائرمنیستاندان قووولان آذربایجان تورکلری نین بیرینجی دالغاسی ۱۹۸۸-جی ژانویه نین ۲۵-ده آذربایجانا یئتیشیر. ۱۹۸۸-جی ایل فوریه نین ۱۹-دان اعتباراً ایرواندا کوتلوی ییغینتیلار باشلانیر. میتینگ قاتیلیمچیلاری "ائرمنیستانی تورکلردن تمیزلمهلی!"، "ائرمنیستان یالنیز ائرمنیلر اۆچوندور!" کیمی شوعارلار ایرهلی سوروردولر. میتینگلرین اۆچونجو گونو ایرواندا ساغلام قالمیش تکجه مسجید بیناسی (۲۰-جی یوز ایل اوللرینده شهرده ۸ مسجید اولموشدور) و آذربایجانلی اورتا مکتبی، ج. جاببارلی آدینا ایروان آذربایجانلی درام تئاترینین لوازیمی یاندیریلدی. ایرواندا بو حادیثهلره قارشی اعتراضینی بیلدیرن آذربایجانلیلارین ائولرینه اود ووردولار. ائرمنی میللتچیلری اۆچون ائرمنیستاندا ان مونبیت بؤلگه لرده یاشایان ۲۰۰ میندن آرتیق آذربایجانلیلاری اورادان چیخارماق قاراباغ مسئلهسینی چؤزمک قدر واجیب ایدی. بو پروسس ۱۹۸۹-جو ایلده باشا چاتدیریلیر، همین ایللر عرضینده ۲۲۰۰۰۰-دن چوخ تورک ائرمنیستاندان ائشیگه چیخارتماغا معروض قالیر.
سومقاییت اولایلاری[دَییشدیر]
"سومقاییت قیرغینلاری" پروقرامینین آپاریجیلاریندان ان فعالینین ۱۹۵۹-جو ایلده آنادان اولموش ادوارد روبئرتوویچ قریقوریان آدیندا ائرمنی ایدی. اؤلدورولن ۲۶ ائرمنیدن ۶ نفری اونون پایینا دوشوردو. اولایدن ۱۰ گون اؤنجه، سومقاییتین بوتون امانت کاسسالاریندان ائرمنیلرین اؤز امانتلرینی کوتلوی شکیلده گؤتورمهلری، قیرغینلاردان ویدئو چکیلمه سی اۆچون ائرمنی اوپراتورلارینین اولجهدن حادیثهلرین پلانلی شکیلده تؤردیلجیی یئرلرده اؤزلرینه خلوتی چکیلیش موقعیتی سئچمهلری، ایکی گوندن سونرا همین ویدئولارین مونتاژ ائدیلیب بوتون دونیانی دولاشدیریلماسی، "سومقاییت قوربانلاری"نین خاطرهسینی "ابدیلشدیرمک" اۆچون اولجهدن حاضیرلانمیش آبیدهنین درحال خانکندی نده (ایستپاناکئرتده) قویولماسی و بو کیمی فاکتلار ثبوت ائدیر کی، بوتون بونلار ائرمنیلری، ائلهجه ده دونیا توپلومونو آذربایجان خالقینا قارشی آیاغا قالدیرماق، اونون "وحشی" اوبرازینی یاراتماق مقصدینی گودموشدور. سومقاییت قیرغینلارینین فعال تشکیلاتچیلاریندان ائرمنی اوهانیانین، سامویلوف و پاولوفسکینین آدلاری ایسه اوزون مدت متبوعاتدان گیزلی ساخلانمیشدی. سونرالار لئوون تئر-پئتروسیان اؤز دانیشیقلارینین بیرینده دئمیشدی کی: سومقاییت اولایلاریندان سونرا آذربایجان خالقی شوک وضعیتینه دوشموشدو. اگر اؤلکه اؤندرلیگی بو مقامدان ایستیفاده ائدیب د.ق.م.و-نین ائرمنیستانا بیرلشدیریلمهسی حاقیندا قرار چیخارسایدیز آذربایجان خالقی بونا اعتراض ائده بیلمهیهجکدی." بو سؤزلر آیدین ثبوت ائدیر کی، سومقاییت فاجعهسی ائرمنیلره اؤز آیریمچیلیق آکسیالارینی و قاراباغی ایشغالینی حیاتا کئچیرمکدن اؤترو لازیم اولموشدور.
ساواشین باشلانماسی[دَییشدیر]
- ۱۹۸۹-جو ایلین ایکینجی یاریسیندان اعتبارن شوروی قیرمیز اوردوسوندان قالان حربی دستهیه آرخالانان ائرمنی سیلاحلی بیرلشمهلرینین داغلیق قاراباغ موختار ویلایتینین آذربایجانلیلار مسکونلاشمیش یاشاییش منطقهلرینه و موختلیف نقلیات واسطهلرینه سالدیرما باشلاییرلار.
- ۱۹۸۸-جی ایلده داغلیق قاراباغدا ائرمنیلرین کومپاکت یاشادیغی یاشاییش منطقهلریندن آذربایجانلیلار قووولماغا باشلاییر. همین ایلین سپتامبر آییندا داغلیق قاراباغین ان بؤیوک یاشاییش منطقهسی اولان خانکندیدن بوتون آذربایجانلیلار، شوشادان ایسه ائرمنیلر قووولور.
- ۱۹۸۸-جی ایل سپتامبرین ۲۱-ده قاراباغدا اؤزل ایداره رئژیمی اعلان اولونور. نووامبر آییندا آذربایجانلیلارین ائرمنیستاندان کوتلوی شکیلده ائشیگه چیخارتماق تشکیل اولونور. بونا جاواب اولاراق باکیدا کوتلوی میتینقلر کئچیریلیر. ۱۹۸۸-جی ایلده ائرمنیستاندا کوتلوی داغینتیلارا سبب اولان ایسپیتاک زلزهلهسی باش وئریر. قاراباغدا اؤزل ایداره کومیتهسی تشکیل اولونور، اونون باشچیسی ایسه موسکودان تعیین اولونان آرکادی وولسکی ایدی. نوامبر آییندا همین کومیته بوراخیلیر. ۱۹۸۹-جو ایل جولای آیینین ۲۹-دا ائرمنیستان اراضیسینده آذربایجاندان گئدن قاتارلارا اولان هوجوملار نتیجهسینده ائرمنیستانلا آذربایجان آراسیندا دمیر یولو ایلگیسی کسیلیر. ائرمنیستان طرفیندن آذربایجانین ناخچیوان موختار رئسپوبلیکاسینین تجریدینه باشلانیلیر. بونون اوزینده آذربایجان ش.ج. ائرمنیستانین بلوکادایا آلینماسی بارهده قرار قبول ائدیر. بو قرار ائرمنیستان ایقتیصادیاتینا آغیر ضربه وورور، بئله کی، ائرمنیستانا گلن ماللارین ۲/۳-سی آذربایجان اراضیسیندن کئچیردی. دسامبر آیینین ۱-ده ائرمنیستان سسر-نین یوکسک شوروی قانونسوز شکیلده "داغلیق قاراباغ موختار ویلایتی"نین ائرمنیستان ش.ج-یه بیرلشدیریلمهسی حاقیندا" قرار قبول ائتدی.
- ۱۹۹۰-جی ایلده ائرمنیستان آچیق شکیلده آذربایجانا قارشی ایشغالچیلیق فعالیتینه ایستارت وئردی. ۱۹۹۰-جی ایلین مارسین ۲۴-ده ائرمنیلر قازاخ رایونونون باغانیس آیریم کندینی ایشغال ائدیرلر. ایشغال نتیجهسینده ۱۰ نفر آذربایجانلی اؤلدورولور، ۱۰۰-دن چوخ ائو یاندیریلیب و کندین ساغ قالان اهالیسی اؤز تورپاقلاریندان قووولوب. ۱۹۹۰-جی ایل ژانویه آییندا باکییا شوروی قوشونلاری یئریدیلیر، قانلی ژانویه گئجهسینده ۱۰۰-دن چوخ اینسان اؤلدورولور. ۲۰ ژانویه ده آیاز موتللیبوف آذربایجان کوممونیست پارتیسینین باشچیسی تعیین اولونور، ایکینجی کاتیب ویکتور پولیانیچکو ایسه داغلیق قاراباغی ایداره ائدن اؤزل تمثیلچی سی کیمی اورا گؤندریلیر. جولای آیینین ۲۵-ده شوروی رهبرلیگی داغلیق قاراباغداکی بوتون قانونسوز سیلاحلی بیرلشمهلرین سیلاح بوراخماق امرینی وئریر.
- ۱۹۹۱-جی ایلین اولینده ائرمنیلرین قازاخ و گؤیگؤل رایونلارینا اولان سالدیریلاری اینتئنسیولشدی. ائرمنی سیلاحلی قولدور دستهلری آذربایجانلیلارین یاشادیغی کندلره داها تئز-تئز هوجوم ائدهرک اونلاری یاندیریر، دینج اهالینی گوللـهلییردیلر. بونا جاواب اولاراق آذربایجان خ.ت.پ.د-سی همین رایونلاردا ائرمنی سیلاحلیلارینا قارشی چایکند عملیاتینی حیاتا کئچیریر.
- ائرمنیستانین ایشغالچیلیق سیاستینی پردهلمک مقصدیله ۱۹۹۱-جی ایل سپتامبر آیینین ۲-ده ائرمنی آیریمچیلاری آذربایجان جومهوریتی نین داغلیق قاراباغ رایونوندا قانونسوز اولاراق "داغلیق قاراباغ جومهوریتی"نین قورولماسینی بیان ائتدیلر.
- سپتامبر آیینین ۲۳-ده ائرمنیستان و آذربایجان جومهور باشقانلارینین روسیه نین ژلزنووودسک شهرینده روسیه و قازاقیستان جومهور باشقانلارینین واسیطهچیلیگی ایله گؤروشو کئچیریلدی. گؤروش زامانی جومهور باشقانلاری موناقیشهنین باریش یولو ایله چؤزومونه گؤره راضیلیغا گلدیلر. الده اولونموش راضیلاشمایا باخمایاراق، ائرمنی حربی بیرلشمهلری خوجاوند و هادروت رایونلاری اراضیسینده آذربایجانلی اهالییه قارشی کوتلوی سالدیریلارا باشلادیلار. سونوجدا بو بؤلگه لرین تورکلر یاشایان کندلرینین چوخو ایشغال اولوندو، آذربایجانلی اهالی ایسه گوجله اؤز تورپاقلارینی تَرک ائتمک مجبوریتی قارشیسیندا قالدی. نوامبرین ۲۰-ده قاراکند گؤیونده باریش دانیشیقلاری اۆچون قاراباغا گئدن و ایچریسینده آذربایجان، روسیه و قازاخیستانین حکومت نمایندهلرینین اولدوغو هلیکوپتئر وورولور. بونا جاواب اولاراق نووامبرین ۲۰-ده آرتیق موستقیل اولان آذربایجان مجلیسی داغلیق قاراباغین موختار ایستاتوسونو لغو ائدیر و ایستپاناکئرت شهرینین آدینی خانکندینه دییشدیریر.
ساواشین اکتیو دورومو[دَییشدیر]
ساواشین ایلک گونلریندهجه آذربایجان و ائرمنیستان قارشیلیقلی هوجوما کئچیر. ۱۹۹۲-جی ایل ژانویه ۲۶-دا یئنی قورولموش آذربایجان اوردوسو شوشا یاخینلیغیندا داشاَلتی عملیاتینی کئچیریر و مغلوب اولور. فوریه آییندا ائرمنیلر روس قوشونلاری ایله برابر قاراباغدا هوجوما کئچهرک بیر نئچه کندی توتور، فئوریهنین ۲۶-دا ایسه خوجالینی اله کئچیرهرک دینج اهالییه قارشی قیرغین تؤرهدیرلر. ۹ مئی ده ائرمنیلر شوشانی، ۱۸ مئی ده ایسه لاچین شهرینی ایشغال ائدیرلر. ۷ ژوئن ابلفضل ائلچیبَی آذربایجان جومهور باشقانی سئچیلیر، بوندان درحال سونرا ژوئنین ۱۲-ده آذربایجان اوردوسو جبههده هوجوما کئچیر. هوجوم نتیجهسینده آذربایجانلیلار تئزلیکله شاومیان رایونونو، یولون ۴-ده ایسه آغدَره نی اله کئچیریرلر. سپتامبر آیینین ۱-ده آذربایجان اوردوسو سیرخاوند کندینی ایشغالدان آزاد ائدیر، بو زامان آرتیق داغلیق قاراباغین اراضیسینین یاریسی آذربایجان اوردوسونون نظارتی آلتیندا ایدی. بوندان سونرا روسیه ائرمنیلره ائتدیگی یاردیملارین هجمینی آرتیرماغا باشلاییر، اوکتوبرون ۲۴-ده ایسه آمریکا کونقرئسی آذربایجانا دؤولت یاردیمینی قاداغان ائدن ۹۰۷-جی دوزلیشی قبول ائدیر. بؤیوک دؤولتلرین ائرمنیستانا ائتدیگی آرخادورما تئزلیکله اؤز بهرهسینی وئریر.
شوشا شهرینین ایشغالی[دَییشدیر]
مارس آیینین ۲-ده آذربایجان جومهوریتی بیرلشمیش میللتلر قورومونون عوضوو سئچیلدی. مارس آیینین ۱۱-ده آوروپا شوراسی ناظیرلر کومیتهسی آذربایجان جومهوریتی نین داغلیق قاراباغ منطقه ده دینج اهالییه قارشی باش وئرمیش زوراکیلیق آکتلارینی پیسلَیَن بیاناتلا چیخیش ائتدی. مارس آیینین ۲۴-ده آ.تَ.م-این آرخا دورماسی ایله داغلیق قاراباغ موناقیشهسی ایله باغلی توپلانتیسی چاغیریلماسی قرارا آلینیر. مئی آیینین ۷-ده ائرمنیستان و آذربایجان دؤولت باشچیلارینین موناقیشهنین نیظاملانماسی ایله ایلگیلی ایرانین واسیطهچیلیگی ایله تهراندا گؤروشو کئچیریلیر. گؤروشون سونوندا دؤولت باشچیلاری کومونیک ایمضالاییرلار. بو کومونیک ایمضالاناندان تئزلیکله سونرا مئی آیینین ۸-ده ائرمنی حربی بیرلشمهلری طرفیندن شوشا شهری ایشغال اولونور. مئی آیینین ۱۷-ده ایسه موناقیشهنین نیظاملانماسی ایله باغلی موختلیف سویَهلرده دانیشیقلارین داوام ائتدیگی بیر واختدا ائرمنی حربی بیرلشمهلری لاچین شهرینی ده ایشغال ائتدیلر.
آذربایجان اوردوسونون ۱۹۹۲-جی ایل یای عملیاتلاری[دَییشدیر]
۱۹۹۲-جی ایله قدر ائرمنیستان جومهوریتی نین میلّی اوردوسو وار ایکن آذربایجان حاکمیتینین میلّی اوردو ایشینه سویوق باخماسی سونوجوندا ائرمنیلر آذربایجان تورپاقلارینین %۵-اینی ایشغال ائتمیشدیر. ۱ ژوئن ۱۹۹۲-جی ایلده ائلچیبَی جومهور باشقانی سئچیلمیش و بو اَرَفهده آذربایجان اوردوسو هوجوما کئچمیشدیر. ۱۹۹۲-جی ایلین ۱۲ ژوئنینده آشاغی آغجاکند، ۷ یولدا آغدَرَه اولماق اوزره ایشغال ائدیلمیش تورپاقلارین %۳،۵-ی گئری آلینمیشدیر.
ائرمنیستان ایشغالچیلیق ساواشی[دَییشدیر]
سپتامبر آیینین ۱۹-دا ائرمنیستان و آذربایجان مدافیعه باخانلاری(وزیرلری) روسیه نین سوچی شهرینده حربی عملیاتلارین دایاندیریلماسی ایله باغلی راضیلاشما الده ائتدیلر. همین ایل دسامبر آییندا بو راضیلاشمانی پوزان ائرمنیستان طرفی آذربایجان جومهوریتی نین زنگیلان رایونونون ۸ کندینی ایشغال ائتدی.
۱۹۹۳-جو ایل آوریل آیینین ۳-ده ائرمنی حربی بیرلشمهلری طرفیندن آذربایجان جومهوریتی نین کَلبَجَر بؤلمه سینی ایشغال اولوندو. آوریل آیینین ۶-دا ب.م.ت تهلوکهسیزلیک شوراسینین باشچیسی کلبجر رایونون ایشغالینی پیسلَیَن بیانات وئردی. آوریل آیینین ۱۵-ده ایسه آوروپا شوراسی ناظیرلر کومیتهسی موناقیشهنین کسکینلشمهسی ایله باغلی بیاننامه ایله چیخیش ائتدی. آوریل آیینین ۱۵-ده ایسه آوروپا شوراسینین ناظیرلر کومیتهسی داغلیق قاراباغدا موناقیشه وضعیتینین گرگینلشمهسی ایله باغی بیانات قبول ائتدی. آوریل آیینین ۲۵-۲۹-دا ایسلام توپلانتیسی قورومو (اسلامی کنفرانس تشکیلاتی) آذربایجان جومهوریتی نین اراضیلرینین ایشغالینی پیسلهین قطعنامه قبول ائتدی. آوریل آیینین ۳۰-دا ایسه ب.م.ت تهلوکهسیزلیک شوراسی آذربایجان جومهوریتی نین کلبجر و دیگر ایشغال اولونموش رایونلاریندان بوتون ایشغالچی قووَهلرین فیالفور چیخاریلماسی طلبینی اؤزونده عکس ائتدیرن ۸۲۲ سایلی قطعنامه قبول ائتدی.
جولای آیینین ۲۳-ده ائرمنی حربی بیرلشمهلری آذربایجان جومهوریتی نین آغدام رایونونو ایشغال ائتدیلر. یول آیینین ۲۹-دا ب.م.ت تهلوکهسیزلیک شوراسی ایشغالیچی گوجلرین قئید شرطسیز و فیالفور ایشغال اولونموش آغدام و آیری اراضیلردن چیخاریلماسی طلبینی اؤزونده عکس ائتدیرن ۸۵۳ سایلی قتنامه قبول ائتدی. آوقوست آیینین ۱۸-ده ایسه ب.م.ت تهلوکهسیزلیک شوراسینین باشچیسی مووافیق طلبلری اؤزونده عکس ائتدیرن بیاناتلا چیخیش ائتدی. ب.م.ت و آ.تَ.ت-این اویاریلارینا باخمایاراق، آوقوست آیینین ۲۳-۲۶-دا فیضولی و جبراییل، ائله بو آیین ۳۱-ده ایسه قوبادلی رایونو ائرمنیستان سیلاحلی قوهلری طرفیندن ایشغال اولوندو.
اوکتوبر آیینین ۱۴-ده ب.م.ت-نین تهلوکهسیزلیک شوراسی ایشغالچی قووَه لرین ضبط اولونموش اراضیلردن چیخاریلماسی طلبینی اؤزونده ایفاده ائدن، آردیجیل ۸۷۴ سایلی قطعنامه قبول ائتدی. اوکتوبر آیینین ۲۸-نووامبر آیینین ۱-ی آرالیغیندا هورادیز قصبهسی و زنگیلان شهری ایشغال ائدیلدی. نووامبر آیینین ۱۱-ده ایشغال اولونموش اراضیلرین فیالفور آزاد اولونماسی طلبینی عکس ائتدیرن ب.م.ت تهلوکهسیزلیک شوراسینین نؤوبتی، ۸۸۴ سایلی قتنامهسی قبول ائدیلدی.
۱۹۹۴-جو ایل ژانویه آیینین ۱۰-۱۱-ده قوزئی آتلانتیک سؤزلَشمهسی قورومو (ناتو) عوضو دؤولت و حکومت باشچیلاری طرفیندن اراضی الده ائدیلمهسینده گوج ایستیفادهسینی پیسلَیَن، همده، منطقه ده باریش و ثباتین قورولماسی، امکداشلیغینگلیشدیریلمَسی اۆچون آرنملی اهمیت کسب ائدن آذربایجان، گورجوستان و ائرمنیستانین اؤزگور ثباتی(sovereignty)، موستقیللیگی و اراضی بوتؤولوگونه سایغی ایفاده ائدن بیاننامه قبول ائدیلدی.
ائله بو ایل آوریل آیینین ۱۵-ده م.د.ب عوضو دؤولتلرینین اؤزگور ثباتی(sovereignty)، اراضی بوتؤولوگو و سینیرلارینین توخونولمازلیغینا حؤرمتی ایفاده ائدن تشکیلاتین بیاننامهسی قبول اولوندو. ائرمنیستان م.د.ب-نین عوضوو اولان و بو بیاننامهیه قوشولمایان تکجه دؤولت اولدو. بیشکئک پروتوکولو ایمضالاندیقدان (۱۰.۰۵.۱۹۹۴) سونرا، مئی آیینین ۱۲-ده جبهه چیزگی سینده (خطینده) آتَشکَسه گؤره راضیلاشما قووَه یه میندی.
سونوج[دَییشدیر]
ائرمنیستان حربی تجاووزو نتیجهسینده آذربایجان جومهوریتی نین داغلیق قاراباغ اراضیسی و اونون اطرافینداکی ۷ رایونو ایشغال آلتینا دوشموشدور.
- ۱۹۸۸–۱۹۹۳-جی ایللرده آذربایجانین ۱۲۲۴۶.۶ km² اراضیسی ایشغال ائدیلمیشدیر
۲۶ نووامبر ۱۹۹۱-جی ایل تاریخینه دَک اولان اینضیباطی اراضی بؤلگوسونه اساساً:
- ناخچیوان موختار شوروی سوسیالیست جومهوریتی نین ایلیچ رایونونون کرکی کندی (۱۹ km²) ۱۸ و ۱۹ ژانویه ۱۹۹۰-جی ایلده ایشغال اولونموشدور.
- قازاخ بؤلگه سی نین ایچینده اولان ۷ کند ایشغال اولونموشدور: ایشغال تاریخی – ۲۴ مارس ۱۹۹۰-جی ایل-۱۴ یون ۱۹۹۲-جی ایل، ایشغال اولونان اراضی ۷۷ ک.م.².
- داغلیق قاراباغ م.و.: ایشغال تاریخی – ۱۹۸۸-۱۹۹۳-جو ایللر، اراضیسی ۴۳۸۸ km² (شوشا رایونو-۲۸۹ km²، خانکندی شهری-۸ km²، عسگران رایونو-۹۲۸ km²، خوجاوند رایونو-۷۷۹ km²، آغدره رایونو-۱۷۰۵ km²، هادروت رایونو-۶۷۹ km²); اراضیسینین ۴۰۸۸ km²-ی ائرمنی ایشغالی آلتیندا، ۳۰۰ km²-ی (آغدره رایونونون ۱۰۸.۵ km²-ی، خوجاوند رایونونون ۱۹۱.۵ km²-ی) ایسه آذربایجان جومهوریتی نین نظارتی آلتیندادیر.
- لاچین رایونو: ایشغال تاریخی – ۱۸ مای ۱۹۹۲-جی ایل، اراضیسی – ۱۸۳۵ km²; اراضیسی بوتونلوکله ایشغال اولونموشدور.
- کلبجر رایونو: ایشغال تاریخی – ۲ آوریل ۱۹۹۳-جو ایل، اراضیسی – ۱۹۳۶ km²; اراضیسی بوتونلوکله ایشغال اولونموشدور.
- آغدام رایونو: ایشغال تاریخی – ۲۳ یول ۱۹۹۳-جو ایل، اراضیسی – ۱۰۹۴ km²; اراضیسینین ۸۴۶.۸ km²-ی ائرمنی ایشغالی آلتیندا، ۲۴۷.۲ km²-ی ایسه آذربایجان جومهوریتی نین نظارتی آلتیندادیر.
- جبراییل رایونو: ایشغال تاریخی – ۲۳ آوقوست ۱۹۹۳-جو ایل، اراضیسی – ۱۰۴۹.۸ km²; جوجوق مرجانلی کندی ایستیثنا اولماقلا بوتون یاشاییش منطقهلری ایشغال اولونموشدور.
- فضولی رایونو: ایشغال تاریخی – ۲۳ آوقوست ۱۹۹۳-جو ایل، اراضیسی – ۱۳۸۶ km²; اراضیسینین یاخلاشیق ۸۸۶ km²-ی ائرمنی ایشغالی آلتیندا، ۵۰۰ km²-ی ایسه آذربایجان جومهوریتی نین نظارتی آلتیندادیر.
- قوبادلی رایونو: ایشغال تاریخی – ۳۱ آوقوست ۱۹۹۳-جو ایل، اراضیسی – ۸۰۲ km²; اراضیسی بوتونلوکله ایشغال اولونموشدور.
- زنگیلان رایونو: ایشغال تاریخی – ۳۰ اوکتوبر ۱۹۹۳-جو ایل، اراضیسی – ۷۰۷ km²; اراضیسی بوتونلوکله ایشغال اولونموشدور.
بو حربی تجاووز سونوجوندا آذربایجان اراضیلرینین ۱۴.۱۴%-ی ایشغال ائدیلمیش، ۲۰ میندن چوخ اینسان قَتله یئتیریلمیش، ۵۰ میندن آرتیق آدام یارالانمیش و شیکست اولموشدور. بیر میلیوندان آرتیق اینسان قاچقین و زوراکی کؤچکون شرایطینده یاشاماقدادیر.
آذربایجان جومهوریتینه دَیَن مادی ضرر[دَییشدیر]
ایشغال نتیجهسینده آذربایجان جومهوریتی عاید جمعی اوزونلوغو ۲۵ مین ک.م. اولان ماشین یولو، یئنه جمعی اوزونلوغو ۳۹۸۴ م اولان ۱۶۰ کؤرپو، ۱۴،۵ مین ک.م. اوزونلوغوندا الکتریک خطی، ۲۵۰۰ الکتریک ترانسفورماتورو، ۲ مین ک.م. قاز بورو (لوله سی) خطی، ۱۶۰ سو دئپوسو، ۳۴-دن چوخ قاز داغیتیم دوراغی ، ائرمنی ایشغالچیلار طرفیندن داغیدیلمیشدیر.
ایشغال ائدیلمیش بؤلگهلرده جمعی ۱۴۰ مین موحصصیلین(اؤیرنجی نین) اوخودوغو اولان ۶۰۰ اوخول، ۵۳ مین اؤیرنجی نین تحصیل آدلیغی ۶۵ پئشه مکتبی، ۲ یوکسک اؤیرنیم قورومو محو ائدیلیب. ۷۰۰ ساغلیق اوجاغی، بو باغلامدا ۸۰۰ نفرلیک مریضخانا، پولی کلینیکالار، دوغوم ائولری، آپتئک بینالاری، اورژانس یاردیم مریضخانالاری داغیتیلمیشتیر. ساغلیق خیدمتینه دَیَن عمومی اقتصادی زیان ۱،۲ میلیارد دولارا یاخیندیر.
آذربایجانا عایید ۹۰۳ دؤولت قئیدیاتیندا اولان، ۱۵۰۰ دؤولت قئیدیاتیندا اولمایان تاریخ و مدنیت عابدهلری، مینلرجه اثرین قوروندوغو ۲۶ موزه، ۸ رسیم سرگیسی، ۴،۶ میلیون کیتاب و الیازما ساخلانان ۹۲۷ کیتابائوی، ۸۵ اینجه صنعت اوخولو، ۲۰ مدنیت سارایی، ۴ دؤولت تئاتری ائرمنیلر طرفیندن ایشغال ائدیلیب. آذربایجاندا پروفئسیونال موسیقی سنتینین اساسینی قویان موسیقیچی بولبولون، موسیقیچی و رسسام میر مؤحسون نووابین خاطیره موزئیی تالان ائدیلیب. خوجالیداکی "دایروی معبد"(۱۳۵۶-۱۳۵۷) و "توربه"-نین (۱۴-جی یوز ایل) عاقیبتی معلوم دئییل.
ساواش سونوجوندا آذربایجان جومهوریتی توپلام ۲۲ میلیارد آمریکا دولار مبلغینده زیانا معروض قالیب.
موناقیشه دؤنمینده سیویل اهالی یه قارشی تؤره دیلمیش جینایتلر و سوی قیریملار[دَییشدیر]
قوقارک قیرغینی[دَییشدیر]
۱۹۸۸-جی ایلین نوامبر آییندا ائرمنیستانین قوقارک رایونوندا ائرمنیلر طرفیندن ۱۵ نفر یاندیریلاراق ۲۱ آذربایجانلی اؤلدورولموشدور.
قاراکند فاجیعه سی[دَییشدیر]
۱۹۹۱-جی ایل نوامبر آیینین ۲۰-ده خوجاوند رایونونون قاراکند کندی یاخینلیغیندا ائرمنی تئررورچولاری آذربایجان، روسیه و قازاخستانی تمثیل ائدن بیر قروپ یوکسک وظیفهلی دؤولت مامورو و ژورنالیستی آپاران "می-۸" وئرتولیوتونو گوللَلَدیلر. نتیجهده ۲۲ نفر تانینمیش دؤولت، ایجتیتماعی و حربی خادیم قتله یئتیریلدی.
خوجالی سوی قیریمی[دَییشدیر]
اؤزل یازی: خوجالی سویقیریمی
۱۹۹۲-جی ایل فوریه آیینین ۲۵ و ۲۶ سیندا ائرمنی سیلاحلی بیرلشمهلری خانکندیده یئرلشن روسیه یه اؤزل ۳۶۶-جی آلایین ایله آذربایجانلیلار یاشایان خوجالی شهرینه هوجوم ائدهرک دینج اهالییه قارشی خصوصی قددارلیقلا موشایعت اولونان سوی قیریم آکتینی حیاتا کئچیردیلر. بو فاجعه نتیجهسینده ۶۱۳ دینج ساکین قتله یئتیریلمیش، ۴۸۷ نفر یارالانمیش، ۱۲۷۵ نفر ایسه اسیر گؤتورولموشدور. اونلاردان بیر چوخو اسیرلیکدن قاییتمامیش و سونراکی طالعیینه گؤره ده هر هانسی معلومات یوخدور. ۳۶۶-جی آلای خانکندیدن چیخاریلدیقدان سونرا بو حربی حیصصهیه مخصوص اولان سیلاحلی تئکنیکانین اؤنملی حیصّهسی ائرمنی آیریمچیلارینا وئریلدی.
آغدابان سوی قیریمی[دَییشدیر]
۱۹۹۲-جی ایلین آوریل آیینین ۸-ده ائرمنی ایشغالچیلاری کلبجرین آغدابان کندینه هوجوم ائدهرک ۶۷ نفری قتل ائتمیش، ۱۷ کند ساکینی دیری دیری یاندیرمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ https://web.archive.org/web/20200829225457/https://presidentruo.org/leonid-tibilov-pozdravil-bako-saakyana-s-25-j-godovshhinoj-obrazovaniya-nagorno-karabaxskoj-respubliki/print/
- ^ بِرِت بنسون، ساختار امنیت بینالمللی:اتحاد، بازدارندگی و مخاطرات اخلاقی.انتشارات دانشگاه کمبریج، سال 2012 میلادی. شابک:۹۷۸۱۱۰۷۰۲۷۲۴۴
- ^ میزان و تأثیر استراتژیک، بخارست:دانشگاه دفاع ملی رومانی، مرکز مطالعات دفاع و پشتیبانی تحقیقات استراتژیک. سال۲۰۱۰. ص. ۳۵
- ^ شابلون:Web kaynağı
- ^ Chufrin, Gennadij Illarionovič (2001). The Security of the Caspian Sea Region. Oxford: Oxford University Press. p. 270. ISBN 9780199250202.
- ^ Herszenhorn, David M. (5 June 2012). "Iran and Azerbaijan, Already Wary Neighbors, Find Even Less to Agree On". The New York Times. Retrieved 17 June 2013.
- ^ {{{باشلیق}}}.
- ^ Cooley, Unholy Wars: Afghanistan, America and International Terrorism. London: Pluto Press. ISBN 0-7453-1917-3.
- ^ Griffin, Nicholas, Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam, University of Chicago Press, Chicago, 2004, pp. 185–186. ISBN 0-226-30859-6.
- ^ ریچارد دکمجیان و سیومنیان هووان، آبهای آشفته: ژئوپولیتیک منطقه خزر، صفحه ۱۲۵، سال ۲۰۰۳ میلادی، شابک:9781860649226
- ^ آلکساندر مورینسون:امنیت در خاورمیانه و مطالعات سیاسی، اکتبر ۲۰۱۴ میلادی
- ^ آزادیان ادموند:در گذر تاریخ:دیدگاهها، مصاحبهها و مقالات در مسائل مربوط به ارمنستان،انتشارات:دانشگاه وین استیت، صفحه ۱۷۳، شابک:۹۷۸۰۸۱۴۳۲۹۱۶۰
- ^ شیرین هانتر:اسلام در روسیه: سیاست هویت و تأمین امنیت، سال ۲۰۰۴ میلادی، صفحه:۳۴۹، شابک:۰۷۶۵۶۱۲۸۲۸
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
ReferenceBوارد نشدهاست
- ^ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
ReferenceAوارد نشدهاست
- ^ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ایوانیس چارالامپیدیس: مزدوران و شبکههای تروریستی در آذربایجان، مسکو سال 2013 میلادی
- ^ هایک دمویان:ترکیه و بحران قرهباغ:شرح مختصر، به زبان انگلیسی و روسی انتشارت ایروان صفحه:226 سال 2006 میلادی
- ^ زیبیگنیو برژینسکی، روسیه و کشورهای مستقل مشترکالمنافع: اسناد، دادهها، و تجزیه و تحلیل، صفحه ۶۱۶ میلادی، سال:۱۹۹۷ میلادی،انتشارات:ام ای شارپ، شابک:۹۷۸۱۵۶۳۲۴۶۳۷۱
- ^ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
ReferenceCوارد نشدهاست
- ^ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ ۲۰٫۳ آرسن شاه ناظاروف:قرهباغ کوهستانی: حقایق علیه دروغ
- ^ تقاطع و تعارض: امنیت و سیاست خارجی در قفقاز و آسیای مرکزی، سال ۱۹۹۹ میلادی، صفحه:۲۹۷، شابک:۰–۴۱۵–۹۲۲۷۳–۹
- ^ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ کارینه اوهانیان و زارما ولیخانووا:بررسی: قرهباغ: مفقودین در عملیات جنگی - زنده یا مرده؟، سال 12 می 2004 میلادی
- ^ برنامه اوپسالا تبادل اطلاعات، جمهوری قرهباغ کوهستانی - غیر نظامیان، مشاهدات، ۲۰۱۳–۰۵–۰۳
- ^ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ هانس هایدر، زنگ خطر در جنگ سرد، مقالهای در روزنامه اطریشی وینر سایتونگ،2 ژانویه 2013 میلادی


text:
کیتاب رفیمیزده نهلر وار؟ (۱)
تانیتدیران: سحر بارانی
سویون آیاق سسی (شعر توپلوسو)
سهراب سپهری
فارسجادان ترجمه ائدن: مسیآغا محمدی
[باکی- ۵۲۵-جی قزئت یایینلاری]
حاضیرلایان: سعید موغانلی
گرافیست: سعید شیخبیگلو
انتشارات تکدرخت-تهران-۱۳۹۴-قیش
قطع: رقعی/ تیراژ: ۱۰۰۰
قیمت: ۸۰۰۰ تومان
سهراب سپهرینی اؤزل فلسفه و دوشونجه سایاغی ایلا تانیمایان یوخدور. شعرلرینده اذانی یئل دالغالارین قولاغینا اوخویور، پنجرهلرین اورک دؤیونتوسویله دستناماز آلیر، گاه قوزو دونونا گیریر گاه قیزیل گول، دیلی اؤزونه اؤزل، دونیاسی بام باشقادیر.
کلمهلری اینجی تکین دوزوب داش قاش صاندیقچاسی کیمی گؤزللیک و باها بیچیلمز بیر وارلیقدیر شعرلری، اوخوجونون آیاغینی یئردن اوزوب قاپیسی سادهجه شاعیرین کؤکسوندن آچیلان بیر دونیایا آپاریر.
بو دنیادا هر شئی یئنی آنلام داشییر، کلمهلر قاریشیب یئنیدن دوغولور، قاوراملار پوزولور، فورمالار دَییشیلیر و سونوندا دوزنسیزلیک ایچینده آخیجی و گؤزل بیر دوزنله قارشی قارشییا گلیریک.
سهراب سپهری کیمسهیه عاید اولمایان و هر کسه عایید اولان بیر دیلله دانیشیر. شاعیر دئییل سانکی، تَپ تزه آنلاملار تانریسیدیر.
«سویون آیاق سسی» «سهراب سپهری»نین سئچیلمیش شعرلرینین چئویریسیدیر. باکی دولت اونیوئرسیتهسینین دیلچیلیک و شرقشناسلیق اوستادی، مسیحآغامحمدینین فارسجادان ترجمه ائتدییی و ۵۲۵-جی قزئتین یایینائوی طرفیندن نشر ائتدییی بو کیتاب، شاعیر و یازار سعید موغانلینین چالیشماسی ایلا یایینلانماغا حاضیرلانیب و «تکدرخت» یایین ائوینین امکداشلیغی ایله یایینلانمیشدیر.
سئوگی و تانری (شعر توپلوسو)
سئوینج پروانه
کؤچوروب، حاضیرلایان: سعید موغانلی
[باکیدا آلاتوران نشریاتی چاپینین اوزوندن]
گرافیست: حامد قلینسب
ناشر: نخبگان، تهران، ۱۳۹۴
قطع: رقعی/ تیراژ: ۱۰۰۰
قیمت: ۸۰۰۰ تومان
شعر سئوگیدن یارانیر، سئوگی قادین بارماقلاریندان.
قادین دیلی پامبیقدان یوموشاق پیچاقدان کسکین اولار. دونیانین أن دویغولو أن حساس یانیدیر قادین. اونو آنلاماق اوچون، ایچ دونیاسینا آیاق باسمالیسان.
سئوگی و تانری بیر قادینی، ایچ دونیاسینی، دویغولارینی یاشادیغی سئوگیلر سئوینجلر و زورلوقلاری دورو و آخیجی بیر دیلده اوخوجویا چاتدیرماغی باشاریر.
قادین اولماق و بوتون قارشیلاشدیغی تبعیضلره رغمن آیاق اوسته دورماغا هیمت ائلهمک، بو یولدا مبارزه آپارماق (کیشیسل) مردسالار بیر توپلومدا چالیشماق، سئوه بیلمک و حتی رویا قوروب آرخاسیجا گئتمهیین آرین و کسکین روایتیدیر.
بوتون کلیشهلر و گونده مینلر دؤنه اوز- اوزه گلدیییمیز قادینسال قونولارلا سیل باشدان، گؤزل و ائتگیلهییجی شعرلر یازیب، گاه غملرله آغلاداجاق قدر کؤورهلدیب گاه سئوینجلرله اوخوجونون الینی توتوب خیال دونیاسینا آپاریر.
شاعر قیوراق دیلی ایله نه دئمک ایستهدیینی تماما چاتدیرماغی و دوشونجه گؤزللییی ایله ده یاشادیغی بوتون گونجل اولایلاری شعره تؤکوب قلمه آلماغی باشارمیشدیر. کند دونیاسی، ایلک سئوگی، مدرسه و اونیوئرسیته هیجانلاری، آنالیق دویغوسو چالیشما حیاتیندا یاشانان چاتیشما و دارتیشمالار اینجه و درین و بعضا شوخ بیر دیلده شعر قونوسودور.
باکی نشریاتیندا و شعر محفللرینده امضاسی بیر چوخ ادبیاتچیلارا تانیش اولان، سئوینج پروانه قاراباسانلیقدا قادین سسیدیر.
رامیز روشن دئمیشکن «قادین سسی اولمایاندا، ادبیات، هنر داغیلاجاق.»
سئوینج خانیم پروانهنین «سئوگی و تانری» کیتابی، شاعر-ژورنالیست سایین سعید موغانلینین اهتمامی ایله یایینلانماغا حاضیرلانیب و نخبگان یایین ائوی واسیطهسی ایله یایینلانمیشدیر.
آرزی ایله قمبر دستانی (بیر اوسطوره و دستاندان، آلتی فرقلی ریوایت)
[کرکوک، آنادولو، طوزخورماتو، هئشتری و کلیس ریوایتلری و اوستاد حبیب ساهرین حاضیرلادیغی ریوایت]
تدوین، تصحیح و اتک یازیلار: دوکتور حسن جعفرزاده
چاپا حاضیرلایان: سعید موغانلی
گرافیست: آیخان تبریزلی
ناشر: نخبگان یایینائوی
تهران- ۱۳۹۴- قیش
قطع: رقعی/ تیراژ: ۱۰۰۰
قیمت: ۸۰۰۰ تومان
ائل ناغیللاریمیز دیلدن دیله گزن و اورهکلره اوسطورهلهشن، خالق اینانجلاری و عنعنهلریدیر.
ایکی سئوگیلی، ایکی گؤنول قاپدیرمیش گنج، ایکی طالحسیز سئوگی قوشو.
اسکی زامانلاردا کورسو باشینین اولمازسا اولمازی، بؤیوک آنا و بؤیوک آتالارین ناغیللاری، حئکایهلر و اؤیکولری ایدی. چوخ زامان وصال شیرینلیگی ایله سونلانیردی ناغیللار و بعضاً ده آیریلیق آجیسی ایلا دلی قانلی اوغوللاری و دویغوسال قیزلاری کدرلندیریردی.
آرزو و قمبر، آتا-بابالاردان میراث قالان شیفاهی ادبیات و کولتوروموردور. اسکی زامانلارین یاشام سایاغی، دوستلوقلار، کینه کدرلر، عایله بیرلییی، بؤیوک چلره حؤرمت… و س، بو ناغیلدا آپ-آیدین گؤز اؤنونه آلینیر. آرزو – قمبر روایتلره گؤره عمی اوغلو-عمی قیزیدیرلار، داها اوشاق یاشلاریندا بیر-بیرلرینه وورولورلار و بو سئوگی گؤزل دویغو دولو آنلار یاشادیر هم ایکی سئوگیلییه و هم اوخوجویا و دینلهییجییه. اما سونو ووصال اولورمو؟؟
آرزو -قمبر ناغیلی ایکی شیدا بولبولون باشلاریندان کئچن اولایلاردیر.
بو ناغیل اورتادوغو داستانلارینین دیلدن دیله کئچیب و ائولرده روایت اولان أن یاییغین ناغیلیدیر.
آرزو قمبر ناغیلی بیر نئچه روایتله او جمله چدن، کرکوک، آنادولو، طوزخورماتو، هئشتری و کیلیس روایتلری و سونوندا اوستاد میر حبیب ساهر روایتی ایله، دکتر حسن م.جعفرزاده تدوین و تصحیح ائدیب، سعید موغانلینین چالیشمالاری ایلا چاپا حاضیرلانیب و آیخان تبریزلی گرافیستلیگی ایله ۱۳۹۴ده، تهراندا نخبگان یایینائوی طرفیندن یایینلانمیشدیر.
تالانچیلار (حئکایه توپلوسو)
حبیب ساهر
ساهمانلاییب، حاضیرلایانلار: دوکتور حسن جعفرزاده – سعید موغانلی
انتشارات نخبگان-تهران-۱۳۹۴
گرافیست: سعید شیخبیگلو
قطع: رقعی/ تیراژ: ۱۰۰۰
قیمت: ۱۰٫۰۰۰ تومان
تورک و فارس ادبیاتیندا آچیق- سربست شعر، ایلک اؤنجه اونون اثرلرییله شعر دونیامیزا یول آچدی.
نیمادان اؤنجه فارسجادا سربست شعر یازدی و تورک ادبیات ساحهسینده اؤزونه یئنی یول آییردی.
آدی اؤیرتمنلیکله آنیلان شاعر-یازار «حبیب ساهر» دوغوردان دا کلمهلری سئحیرلهییب، شعرده و حئکایهده دینلهندیرمهیی باشاریردی.
تالانچیلار، اوستاد حبیب ساهرین قیسا حئکایه، خاطره و یادداشتلارینین توپلوسودور.
آدینی یازیلارین بیریندن آلان بو کیتاب، حبیب ساهرین ادبیاتیمیزدا آیاق ایزی و آذربایجان حئکایه دونیاسینا تایسیز بیر پای کیمیدیر. تالانچیلار حبیب ساهرین اؤز ال یازماسیایلا خاطیرهلر، حئکایهلر و شخصی یادداشتلاریدیر.
گوجلو دیل و ریوایت ایله اوخوجودا درین ائتگی بوراخان تالانچیلارین ال یازمالاری سایین فردی توسطی ایله اوخونوب، دوکتور حسن جعفرزاده جنابلارینین چالیشیغی ایلا تدوین و ایضاحلانمیش و هابئله شاعر-ناشر و ژورنالیست سعید بی موغانلی واسیطهسی ایله یایینا حاضیرلانیب و ایلک دؤنه نخبگان یایین ائوی آراجیلیغی ایلا تهراندا ۱۳۹۴ ایلینده یایینلانمیشدیر.
دیلیمیزین نثر تاریخچهسینی اوخوماق و آراشدیرماق ایستهین بوتون ادبیاتچیلاریمیزا بو اثرین مطالعهسی توصیه اولونور.


text:
اولوسلارآراسی ایش تشکیلاتی
اۇلوسلارآراسی ایش تشکیلاتی - امک موناسیبتلرینی تنظیم ائدن ب م ت-نین ایختیصاصلاشمیش قوروملاریندان بیری.
اۇلوسلارآراسی امک تشکیلاتی بیرینجی دونیا محاربهسیندن سوْنرا 1919-جو ایلده کئچیریلن صولح کونفرانسینین یئکون سندینه اساساً یارادیلمیشدیر. 1946-جی ایلدن ب م ت-نین ایلک ایختیصاصلاشمیش تاسیساتدر.
اۇلوسلارآراسی امک تشکیلاتی سوسیال اقتصادی حقوقلاری مۆدافیعه ائدن نفوذلو اۇلوسلارآراسی تشکیلاتدیر. اۇلوسلارآراسی امک تشکیلاتی-این م ب ت-نین دیگر ایختیصاصلاشمیش تاسیساتلاردان اساس فرقی اوندا اوچ طرفلی تمسیلچیلیین اولماسیدیر. هم حؤکومتلرین، هم ایشچیلرین، هم ده ایشه گتورولنلرین نمایندهلری بئینلخالق امک تشکیلاتی-این بوتون دیرئکتیو اورقانلاریندا تمسیل اولونموشدور. بئلهلیکله، ایشچیلر اؤز نمایندهلری واسطهسی ایله اۇلوسلارآراسی امک تشکیلاتی-این کونوئنسیا و توصیهلرینین قبول ائدیلمهسینده ایشتیراک ائدیرلر.
اۇلوسلارآراسی امک تشکیلاتی-این عالی اورقانی ایلده بیر دفعه چاغیریلان اۇلوسلارآراسی امک کونفرانسیدیر. کونفرانسلاراراسی دؤورده اۇلوسلارآراسی امک تشکیلاتی-این سیاستینی حیاتا کئچیرن سئچکیلی اینظیباتی شورادیر. بت-این دایمی فعالیتینده اوْلان کاتیبلیی بئتنلخالق امک بوروسودور. اونون همچینین باشقا ایستوروکتورلاری، ساحه کومیتهلری و قروپلاری دا فعالیت گؤستریر.
اۇلوسلارآراسی امک تشکیلاتی-این کونفرانسی امک سفئراسینا دایر اۇلوسلارآراسی نورماتیو سندلرین قبولو دا باغلیدیر. بۇ سندلر کونوئنسیالار و توصیهلر شکلینده اولور. بت کونفرانسی، هابئله ایشتیراکچی دؤولتلرین تقدیم ائتدیکلری معروضهلره اساساً اؤلکهلرین قوشولدوقلاری کونوئنسیالارا عمل ائتمهلرینه نظارت ائدیر. بئلهلیکله سوسیال-اقتصادی حقوقلار اوزره ان نفوذلو اۇلوسلارآراسی تشکیلات اوْلان بت-این اساس وظیفهسی امک سفئراسیندا اۇلوسلارآراسی نورمالار حاضرلاماق و اونلارا ایشتیراکچی دؤولتلر طرفیندن عمل اولونماسینا نظارتی حیاتا کئچیرمکدیر. بت-این منزیل -قرارگاهی ژنودهدیر، ایسوئچره.


text:
خسرو (اشکانی)
خسرو ایگیرمی دؤردونجو ارشک، (م.۱۳۰-۱۰۸)
پادیشاهلیقدَییشدیر
پاووکر اؤلندن سونرا اونون اوغلانلاری یاشجا کیچیک اولدوقلاری اۆچون پارت آغساققاللاری شوراسی پاووکرین قارداشی خسرونو اونون یئرینه شاه تعیین ائتدیلر.
بو دوور عومومیتله پارت دؤولتی ضعیفلهییر و روم ایمپیراتورو تراژان، ایسکندر کیمی سیحون و سیند چایلارینا چاماق هوسینه دوشور [۱].
قایناقلاردَییشدیر
- ^ زهتابی, محمدتقی (۱۳۸۲). ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، ایکینجی جیلد:اسکند دؤوروندن ایسلاما قدر. تبریز: نشر اختر. آیاسبیان: ۹-۳۷-۶۷۵۶-۹۶۴.


text:
تاریخ و کوروش!
تاریخ مسئله سی رومان یازماق و افسانه توخوماق دئییل، تاریخده باش وئرمیش اولای و اتفاقلاری یازیلی اولاراق گلجک نسله ایلتمک و تحویل وئرمک ساییلار. بو باخیمدان بوگون ایران ممالیکی محروسه سی اوزره فارس مدنیت راسیستلری و ایستعمار یانچیلاری نین کوروش دئیه حئکایه توخوماقلاری، توخوتماقلاری و محمدرضا شاه زامانیندا خاریجی محفللره پول وئره رک تاریخ آدینا داستان یازدیرماقلاری تاریخچیلیک باخیمیندان کئچرسیز و واقعیتلر ایله اوست اوسته دوشمز ایستعمارچیلیق ملزمه سی ساییلار. مسئله نین هانکی آشاما و مرحله ده آخین ائتدیگینی باشا دوشمک اوچون خاریجی عامیللر واسیطه سی ایله فارس ملیتچیلیگی و فارسلیق مفکوره سی نین ایران ممالیکی محروسه سی اوزره حاکیم اولماسیندان اؤنجه هر هانکی بیر تاریخ کتابیندا گؤنجللشمیش کوروش و هخامنشلر اوزره تاریخ قایناغی نین اولمادیغیدیر. فارس ایستعمار یانچیلاری سؤیکندیگی "هخامنشلر" توراتداکی افسانه لردن یولا چیخیلاراق آلمان یهود اجماعسی طرفیندن بیر سیاست اولاراق اسراعیل و فلسطین مسئله سینده عرب دونیاسینا قارشین فارسلیغی بیر اویونچاق کیمی قوللانماق فاکتی ساییلار. گونوموزده کورد مسئله سینی بیر داها اسراعیل طرفیندن ایستر سوریه و ایسترسه ده عراق علیهینه قوللانماسینا و بؤلگه-ده عربلیگه قارشین یئنی بیر اورتاق تاپماغا چالیشدیغینا تانیق اولدوق. دئمک، جمهوری ایسلامی نین اسراعیل ایله باریشماز بیر موضعده یئر آلماسی اسراعیل دؤلتچیلیگینی فلسطین مسئله سینده اوزاق وعده لی یئنی بیر اورتاق بولماسینا دوشوندورموش کورد مسئله سی اولدو. بو گؤرونن کنده بلدچی لازیم اولمادیغینا باخمایاراق فارس مدنیت راسیستلری بو خیالی کوروشو بیر بشر حاقلاری طرفداری دئیه اوتانمادان قلمه آلارلار. یئری گلمیشکن سوروشولمالیدیر:
- سلفلری و کئچمیشلری نین بشر حاقلاری طرفداری اولدوقلارینی و اؤزلرینی او کئچمیشدکیلرین خلفی ادعا ائدنلر، نه اوچون ایران ممالیکی محروسه سینده فارسلیق چاتیسی آلتیندا یوزده یئتمیش فارس اولمایان ملی توپلوملارین اؤز دیل و مدنیتلرینی یاشاتماق حاقینی اونلاردان آلاراق بو ملی توپلوملاری فارسلاتماغا چالیشارلار؟
اوستکی ایضاحی نظره آلاراق فارس مدنیت راسیستلریندن بیری اولان جلال ایجادی نین نظری کوروش اوزره دقت چکیجی ساییلار، اوخویوروق:
"کوروش بزرگ یا کورش به مدت سی سال، در بین سالهای ۵۵۹ تا ۵۲۹ پیش از میلاد، بر نواحی گستردهای از آسیا پادشاهی می کرده است. او از مادری مادی و پدری پارسی متولد شده است. آغاز پادشاهی او در انشان (فارس) و خوزستان، فتح هگمتانه و اتحاد ماد و پارس، فتح پارت و ارمنستان و لیدی، فتح بابل و آزادی یهودیان از رویدادهای برجسته دوران کورش است"[1].
اوسته گؤروندوگو کیمی خوروسون قویروغو "آزادی یهودیان" ائشیگه وورماغا باشلار. دئمک، بئلنچی تاریخ ماهیتلی ملزمه لر هر هانکی بیر دؤلتچیلیک مسئله لرینه آراچ و وسیله اولاراق توپلومتانیما (جامعه شناسلیق) آلانلاریندا تانینمیش "بیزیم قوروپ، بیزیم توپلوم و او بیری قوروپ، او بیری توپلوم" اساسیندا اورتایا قویولموش سیاست اساسلی یازیلمیش ایستعمارچیلیق تئوریلری نی کؤلگه آلتیندا توماق سیاستینه خدمت ائدر. بو اساسدا دا یهودیلیکده مقدس مقام کیمی تانینمیش "خاخام" آدیندان یولا چیخیلاراق اویدورولموش فارس شاهلیق سیلسیله سینه ده "خاخامنش/ هخامنش (خاخام طبع، خاخام طبیعت)" آدی وئریلمیش. توپلومتانیما (جامعه شناسلیق) بیلیمینده قوروپلار آراسیندا گلیشمکده اولان حرکت و دینامیسم نظره آلیناراق بئلنچی گؤتوروشمک (یاخشیلیغیی اؤز قوروپونا نسبت وئرمک و پیسلیگی باشقالارینا و دوشمنلره نسبت وئرمک) مسئله لری دریندن اینجه لنمیش و آیدینلیغا قاویشدیریلمیش اولار. جلال ایجادیدن گئنه ده اوخویوروق:
"... کوروش بدون شک، نه تنها هدایتگری برجسته بود که امپراتور بزرگ را بنیان گذاشت، بلکه بنیانگذار فرهنگ و تمدن شهری هخامنشی نیز بود"[2].
بشر تاریخینده چوخلو مدنیتلر قورولوپ و داغیلدیقلارینا باخمیاراق او مدنیتلرین قالیقلارینی بوگونکو آرخئلوژلر (باستان شناسلار) تاپاراق بلیرلشدیرمگه و بونلارین هانکی دیل و مدنیتلره عایید اولماسی دوغرولتوسوندا دوشونجه و فیکیر اولوشدورماغا چالیشمیشلار. بو اساسدا هخامنشلر (خاخام طبعلر) دؤنمینه عایید هر هانکی بیر شهر یوخسا کند قالینتی سی بیر تاریخی فاکت دئیه گونوموزده ایشیق اوزو گؤرموش دئییل. دیل باخیمدان ایسه او دؤنمده کی ماتئریاللارین ایلام مدنیتنه عایید اولدوغو و هخامنیشلردن هرهانکی بیر دیل ملزمه سی بیر مدنیت فاکتی اولاراق گونوموزه چاتمیش دئییل. بو قالنتی سی یوخ شهرلر و یوخ مدنیت ایله کوروش هانکی "فرهنگ و تمدن شهری" اساسینی قویموش سورقو سوآلی دا بیر سورقو اولاراق فارس مدنیت راسیستلرینه آدرئسلنمیش اولار. جلال ایجادی گئنه ده یازار:
"از آنجا که بنا بر نظر مورخان یونانی پارسیها متعصب نبودند، کوروش به سرعت فراگیری از ملتهای زیر فرمان را آموخت. یکی از سندهایی که از کوروش برجای مانده، استوانهای به طول ۲۲٫۵ سانتیمتر و عرض ۱۱ سانتیمتر از جنس خاک رس با نوشتهای ۴۵ سطری به زبان بابلی است که امروزه در بخش ایران باستان بریتیش لندن نگهداری می شود. .... برخی مورخان این متن را نشان آغازین در احترام به حقوق بشر دانسته اند. در سال ۱۹۷۱ میلادی سازمان ملل استوانهٔ کوروش را به همهٔ زبانهای رسمی این نهاد منتشر کرد و بدلی از این استوانه در مقر سازمان ملل مستقر نمود."[3].
اوسته کی ادعانی اساس گؤتوردوکده بو خیالی کوروش و هخامنیشلر (خاخام طبیعتلر) هانکی بیلیم ساحه سینده باشاریق الده ائتمیشلر. بو دا او زامانکی توپلوملارین بیلیم و عئلم ساحه سیندن اولدوقچا اوزاق اولدوقلارینی نظره آلدیقدا اولدوقچا گولونج و مسخره بیر گؤروش ساییلار. تاریخ اینجه صنعت خادیمی، Klaus Gallas آلمانیانین Weimer شهرینده آلمان – ایران مدنیت فئستیوالینا حاضیرلادیغی West-Östlicher Divan", Start: Sommer 2009 آدلی کیتابیندا بو مسئله نی آچیقلیغا قاویشدیرمیش. Klaus Gallas کوروشا نسبت وئریلمیش بویورقدا باش وئرمیش توتارسیزلیق و باشاریقسیزلیغی اورتایا قویموش. گیلاوس قاللاس آچیقجا فارس ایستعمار یانچیلاری نین متقلب اولدوقلارینی اورتایا قویموش. کیلاوس قاللاسا گؤره دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی اولدوقجا بؤیوک بیر یانلیشلیغا یول وئرمیش. بو اساسدا دونیادا تانینمیش آلمان SPIEGEL درگیسی نین دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتینا بو دوغرولتودا باش وورماسینا باخمایاراق آدی چکیلن تشکیلات بو مسئله نی آچیقلیغا قاویشدیرماقدان بیله بویون قاچیرمیش، داها دوغروسو توپوردوگونو یالاماق ایستمه میش. اوسته لیک او زامانکی "کؤرفز" یوخسا "خلیج" قیراغیندا کی "پرس" یوخسا "پرت" دئیه آدلانمیش دؤلت بوگونکو فارس دیل و مدنیتی ایله هر هانکی بیر ایلگی و ایلیشکسی اولمامیش. بوگونکو فارس دیل و مدنیتی ایلک غزنه لی و سونرا سلجوق تورکلری واسیطه سی و اونلارین آتلاری نین اوزنگیسینده بیر دیوان دیلی دئیه ایران ممالیکی محروسه سینده گتیریلمیش دیل ساییلار. جلال ایجادی-دن اوخویوروق:
"تاریخ باستان ایران توسط اسلامگرایان و ایدئولوژی های چپ مورد تحریف و بی توجهی قرار گرفت. جمهوری اسلامی همیشه با این تاریخ ضدیت داشته است و چپگرایان توجه به این تاریخ را معادل «شوینیسم و ناسیونالیسم» تلقی کرده اند. این ایدئولوژی ها در اساس مخالفت خود را با تاریخ ایرانیان و منافع ایرانیان نشان می دهند"[4].
فارس ادبیاتیندا هر هانکی بیر ایز و اثری اولمایان دیل و مدنیتی هر هانکی عاقل و معقول انسان نئجه ایران باستان دئیه فارسلیغا عایید توتابیلر مسئله سی اؤزو ده سؤز قونوسو اولمالیدیر. دئمک، فارس ایستعمارچیلیغی اساس توتولدوقدا و فارسلیغا برائت قازاندیرماق اوچون بلکه ده بوتون دونیاداکی مدنیتلری فارسلیغین بیر پارچاسی دئیه قلمه آلماغا چالیشانلار وار. بو دوغرولتودا فارس مدنیت راسیستی جهانگیر مظهری آمریکا قاره سی نین بیرینجی بولوجولاری نین هخامنشلر اولدوغونو ادعا ائتمیش، اوخویوروق:
" «تا کتابم که در آن شرح کشف خود را شواهد کافی آورده ام، چاپ نشود، نمی توانم چیزی اعلام کنم.» او مدعی است که در جست وجو هایش نشانه ها و شواهدی یافته که ثابت می کند درست بعد از شکست داریوش سوم از اسکندر و فروپاشی امپراتوری هخامنشی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد، بسیاری از ایرانیان پراکنده شدند و آنها که به آمریکای مرکزی راه یافتند امپراتوری های دیگری بنیان نهادند و در واقع، آنان قبل از کریستف کلمب این قاره را کشف کرده اند! او واکنش دنیای غرب را نسبت به این ادعا می داند. هرچند که می گوید برایش اصلاً اهمیتی ندارد. سپس با عصبانیت به اهدای یک اطلس جغرافیایی در همین اواخر به ملکه انگلستان اشاره می کند که در آن کلمه فارس را از خلیج فارس پاک کرده و فقط به کلمه خلیج اکتفا کرده اند و می گوید: «انتظار تشویق و تکریم ندارم چون چیزی در کشف من به نفع آنها نیست شاید دوست داشته باشند دزدان دریایی تاجرنمای اسپانیولی- ایتالیایی کاشف قاره شان باشند تا دریانوردان غیور ایرانی»"[5].
آفتاب آنلاین جهانگیر مظهری نین اؤز یالانلارینا ایناندیغیندان یولا چیخاراق اونو سورقولار، اوخویوروق:
" پس نظر شما این است که ایرانی ها از ناحیه تنگه پاناما به آمریکا رسیدند.
ـ خیر، آنها ابتدا به السالوادر رسیدند ولی بعدها، با کندن آبراه داریان، کوهستان بلند سییرانوادا را دور زدند و به طرف پرو و برزیل رفتند. نظر دیگری هم وجود دارد مبنی بر اینکه ورود به آمریکا با گذشتن از سیبری از ناحیه باب برینگ در نزدیکی آلاسکا انجام گرفت. در این ناحیه است که کوهستان انادیر، رود انادیر، شهر انادیر و خلیج انادیر داریم. این اسامی همگی ردپای آنها را از قاره ای به قاره دیگر به اعتقاد من، انادیر مثل کوبا و باکو برگرفته از دارین و منسوب به حکومت ایرانی است. در پاناما کوه دارین، خلیج دارین، رود دارین و شهر دارین وجود دارد که الان هم به همین نام هستند"[6].
آفتاب آنلاین مسئله نی بیر آز داها دیرماندیراراق جهانگیر مظهریدن سوروشار:
"▪ زمان مشخصی برای آغاز این دریانوردی ها وجود دارد؟
ـ رفت وآمد میان جزایر اقیانوس آرام و آمریکای مرکزی از دیرباز عادی بوده، ولی نخستین بار ایرانیانی که نتوانستند بعد از فروپاشی امپراتوری هخامنشی خود را به ناوگان بزرگ و دست نخورده خود در دریای سرخ و خلیج فارس برسانند (۳۳۰ پیش از میلاد) از شمال اقیانوس هند گذشتند و از لابه لای جزایر اقیانوس آرام خود را به سواحل السالوادر در جنوب آمریکای مرکزی رساندند هرودوت سرنشینان کشتی ها را در لشکرکشی خشایار شاه ۲۴۱ هزار نفر می شمارد. بسیاری از این کشتی ها فقط آذوقه و نیازهای روزمره نیروی دریایی را حمل می کردند. برخی از آنها نیز غرق شدند. باستان شناسان در کشفیات اخیرشان، در ته دریای مدیترانه و شمال اقیانوس هند کشتی هایی پیدا کرده اند که بشکه های شراب و کلاهخود در آنها یافت شده است و از روی کلاهخودها حدس زده اند که دست کم یکی از کشتی های یافت شده در اقیانوس باید ایرانی باشد. به یاد داشته باشیم که وقتی صحبت از نیروی دریایی می کنیم، منظور ۴ یا ۵ کشتی معمولی نیست. برای حمله به آتن ناوگان مجهزی لازم بود. به نوشته هرودت، در زمان خشایار شاه ۱۲۰۷ کشتی مجهز جنگی از راه کانال سوئز وارد دریای مدیترانه شده بودند. هدایت کشتی ها عموماً به عهده فنیقی ها بود. آنها در جنگ با آتن ۳۰۰ کشتی به نفع ایران وارد جنگ کرده بودند"[7].
بئله بیر خیالاتچیلیغی گؤز اؤنونه آلاراق هر هانکی بیر مسلماندان یوخسا سولچودان فارسلیق ایله ایلگی و ایلیشکسی اولمایان فارس باستانگرایچی اولمانی گؤزلمک اؤزو ده خیالاتچیلیق ساییلار. جلال ایجادی گئنه ده یازمیش:
"... در کشور ما مطالعات تاریخ هخامنشیان به یک رشته علمی و دانشگاهی مستقل و برحسته تبدیل نشد و این امر کمبود بزرگی است. خوشبختانه مورخان یونان باستان و مورخان غرب مانند «پی یر بریان» مددکار ما بوده اند و به تاریخ ما خدمت بزرگی کرده اند. (جلال ایجادی 29/10/2017)"[8].
اوسته ایشاره اولدوغو کیمی فارسلیق ایله ایلگی و ایلیشکیسی اولمایان بیر اورتام و دؤلتچیلیک اوزره فارسلیقدا هر هانکی بیر قایناق بولونماز . بئله لیکله بو آلانلاردا فارس دؤلتچیلیگی نین اؤزونو یورماسی دا بیر ابطاللیق ساییلار. بو داورانیش قارانلیقدا بیر فیلی لمس ائتمگه چالیشماق مسئله سینی خاطیرلاتمیش اولار. بو فیل لمس اولوندوغو یئرینه گؤره هر هانکی بیر نسنه و اشیایا بنزدیلمیش اولدوغونا باخمایاراق و بنزتمکلر گئرچکلیک و واقعیت ایله اوست اوسته دوشمز.
[1] جلال ایجادی، ما حق نداریم تاریخ یک سرزمین را حذف کنیم، یکشنبه, اکتبر 29, 2017: http://www.iranglobal.info/node/62852
[2] جلال ایجادی، باخ اورادا.
[3] جلال ایجادی، باخ اورادا.
[4] جلال ایجادی، باخ اورادا.
[5] آفتاب آنلاین، گفت وگو با دکتر جهانگیر مظهری، هخامنشیان کاشف قاره آمریکا سه شنبه ۷ اسفند ۱۳۸۶: http://www.aftabir.com/articles/view/applied_sciences/geograohy_history/c12c1204031030p1.php/%D9%87%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D9%81-%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7
[6] آفتاب آنلاین، گفت وگو با دکتر جهانگیر مظهری، باخ اورادا.
[7] آفتاب آنلاین، گفت وگو با دکتر جهانگیر مظهری، باخ اورادا.
[8] جلال ایجادی، باخ اورادا
ایشیق سؤنمز، 29.10.2017