text:
تۆرکمنیستان یاپیق بینالاردا و ساواش صونغاتی بۇیونچا آسیا اۇیونلارینا طایارلانیار
تۆرکمنیستان شو ییل آسیا داقی یاپیق بینالار و ساواش صونغاتی بۇیونچا اۇیونلارینا یر ایه چیلیگینی ادر
۵-نجی آسیا یاپیق بینالاردا و ساواش صونغاتی بۇیونچا اۇیونلاری نینگ باشلاماغینا سانلیجا گۆن قالدی.
تۆرکمنیستان شو ییل آسیا داقی یاپیق بینالار و ساواش صونغاتی بۇیونچا اۇیونلارینا یر ایه چیلیگینی ادر.
تۆرکمنیستان ینگ تۆرکیه دأکی ایلچیحاناسی شو اۇیونلار بیلن باغلانشیقلی آنکارادا ماصلاحات گچیردی.
ماصلاحاتا کؤپ سانلی تۆرک رسمی ماقام بیلن مجلیس وکیلی قاتناشدی.
تۆرکمنیستان ینگ تۆرکیه دأکی باش ایلچیسی ایشان قولی آمانلیف تۆرکمنیستان ینگ آسیا اۇیونلاری اۆچین طایار بۇلاندیغینی آیتدی.
آمانلیف، تۆرکمنیستان ینگ جمهورباشلیغی قوربان قولی بردی محمدووینگ استراتژیک اؤنگدن گؤرۆجیلیگی بیلن دورموشا گچیریلیأن ایشلرینگ نتیجه سینده تۆرکمنیستان ینگ حالقارا درجه سیندأکی اسپورت چأره لرینه یر ایه چیلیگینی ادیپ، دۆنیأده اؤز میناسیپ اۇرنونی ایه له یأندیگینه اۆنس چکدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


c: text/html

text:
الک قلبیر
الک قلبیر
احد فرهمندی
نئچه ایلدیر، آیدین فیکیر گؤزل ال ایشلری گؤرن بیر هنرمند ایله تانیش اولموشام. درین قاوراملی، انسانی دوشونمهیه یؤلندن، تاختادان تایسیز تابلولار قاییران سئوملی بیر انساندیر. بیر گون توکانیندا بو صنعته ساری چکیلمگینین ندنینی سوروشدوم. دئدی: «ماجراسی اوزوندور، دانیشسام باشآغریسی توتارسان.»
دئدیم: یوخ، یوخ! دانیشساز چوخ سئوینرم.
او یاشلی صنتعکار بئله سؤزه باشلادی:
«اونبئش ایل بوندان قاباق امکلی اوْلدوم. قانادیم یوخ ایدی اوچام. نئچه گون اوّل، ایشدن آزاد اولماق هیجانیندان گئجه یاریسینا کیمی یوخوم توتموردو. سحرلر ده گون اوتاغین اورتاسینا یاییلانا کیمی یاتیردیم. اؤزـ اؤزومه دئییردیم: «بیر بئله راحاتلیغین کئیفینی نئجه چیخارداجاغام؟»
بیرـ ایکی آی بئله سوردو. امکلیلیک نَمرینین باشینا دا، آروادین ال آچیقلیغی ایله بیر تَهر داش سالدیق. یانی ائوین باشا گلیب، بیتمهین لازم اولان اشیالاری ایله، قیزین جئهیزینین قالان ـ قولانی آلیندی، اوستهلیک هله نئچه توکاندان دا قسط ایله آلیناجاقلار آلدیق، آیلیغیمین اوچدن بیری ده قسطلارا قوربان گئتمگه باشلادی. گئتـگده پولسوزلوق قارا اوزونو گؤستریردی. هر گون نئچه دؤنه آروادینان سؤزلشیب، دالاشیردیق. هر ساعت باشی بیزیم دالاشماغیمیز، ائوده اولان اوشاقلاری دا بئزیکدیریب، جانا گتیرمیشدی. «الک قلبیر» سؤزو آروادین آغزیندان دوشمور. بیر گون سؤز آراسی دئدی:
ـ نییه گون اورتایا کیمی یاتیب، یوخونون توخومونو توتورسان، قالخ آیاغا گئت شهری الک ولک ائله، اؤزونه بیر ایش تاپ دا!
من ده اونون سؤزونه دوزگون جواب تاپا بیلمهیب دئدیم:
آی آرواد «منیم الهییم الهنیب، قلبیریم سولانیب» اوتوز ایل ادارهده یازی ـ پوزودان سووای بیر ایش اؤیرنمهمیشم کی، بیر ده بو یاشدا کیم منه بیر ایش وئرر. گئدیرم ایش دالیسجا، دئییرلر: «ایشلهیه بیلسَیدین ادارهدن سنی بوشلامازدیلار. سنین الهیین الهنیب، دهنین دارتیلیب، گئت اؤز باشینین چارهسی قیل.»
آرواد گؤزلرینی منه برلدیب قیشقیردی:
ـ الکچینین قیل وئرهنی کیمی اوتور ائوده، آجیندان دیشینین کیرینی سور.
حیرص باغیرساغیمی کسیردی، بیر سؤز دئیه بیلمهدیم. اصلینده آرواد دا ائله یئرسیز دانیشمیردی. آخی ائویمیزین گلیری آز، قوناقـ قرهسی، چوخ ایدی، بیر یاندان دا باهالیق آدامین آمانینی کسیردی.
سحر تئزدن یوخودان دوروب، ایش دالیسجا شهری بو باشدان ـ او باشا آیاقدان سالیردیم. تاپدیغیم ایشلرین هئچ بیرینین عهدهسیندن گلن دئییلدیم. شهردن ۳۰ کیلومتر اوزاقلیقدا بیر داشـ قوم شرکتینین قوروقچولوغو، یئنی تیکلمگه باشلایان بیر تیکینتینین گؤزتچیلیگی، بنگاهدا مشتریلره چای وئرمک، آژانسدا مسافر داشیماق و بئله، بئله سینیرلریمی پوزان ایشلر. آخشاملار الیم آیاغیمدان اوزون ائوه قاییدیردیم. آرواد سولقون بنیزلریمی گؤردوکده هر زادی آنلاییردی. داها سورغو ـ جوابی گرکلی گؤرموردو. اما ائوده اوباشـ بوباشا گئدنده دیل اوجو دئیینمهسی کسیلمیردی:
ـ فیکیرلشمهدن اکیبـ تؤکوب، اَتییمه، بیلمیر بو قلبیر گؤزلرینن نئینیییم. الله جانیمی آل، یاخام قورتولسون بو قارا گونلوکدن.
بئلهلیکله هر گون دؤنهـ دؤنه ادارهیه گئتدیگیم گونلرین حسرتینی چکیردیم. امکلی اولماغیمدان قاتـ قات پئشمانم ایدیم. بیر گون محلهنین پارکیندا اوتورموشدوم، الینده نئچه الکـ قلبیر اولان یاشلی بیر کیشی گلدی اوتوردو یانیمدا. یوخسوللوق یازیق کیشینین اوزـ گؤزوندن یاغیردی. یاشاییشین آغیر گونلرینه آردیجیل قاتلاشماق دریسینی بوزوشدورموشدو. آلنیندا سسسیز باغیران قیریشلار کتابـ کتاب نیسگیلینی آنلادیردی.
اورکیانانلیقلا آریق الیندن یاپیشیب سوروشدوم:
ـ عمی آدین نهدی؟
ـ بارات
ـ بازارین نئجهدی؟
هئیسیز گؤزلرینی گؤزلریمه تیکیب: «آ قارداش بازار هاردئیدی؟ آغیریسی کسیلمهین بو قیچلاریمینان شَهَری آیاقدان سالیرام، آنجاق گونده ایکی اوچونن چوخونو ساتانمیرام، اونون قازانجی دا یاوان چؤرَییمی گؤرمور» دئدی.
«نه یاخشی خالقا لازیم اولا آیری بیر زادلار ساتمیسان؟» دئیه سوروشدوم.
جیبیندن سیقار پاکاتینی چیخاردیب، سیقارلاردان بیرینی گؤیرمیش دوداقلارین آراسینا قویوب، آلیشدیردی. درین بیر نفس ووروب، آجیسینی اوداندان سونرا، اوز ـ گؤزو توستونون اورتاسیندا بیر آن دومانلیق گؤروندو. منه ساری باخیب دئدی:
ـ آتاـ بابام عؤمور بویو الک قلبیر قاییران اولوب، من ده بو ایشی اولاردان اؤرگشمیشم، ائله پئشهم بودی. آیری ایش الیمدن گلمیر. بولاری ائوده قاییریرام، چیخاردیب بیرـ بیر ساتیرام.
ـ نه یاخشی بئله زادلاری ساتان توکانچیلارا ساتمیسان.
ـ آی بئناوا هارداسان سن، اولار ائله پولا آلیللار هئچ اؤز خرجینی اؤدهمیر.
کیشی سیقارینا بیر نفس ده ووروب، توستوسونو هاوایا بوراخاندان سونرا «سن نه ایشه باخیرسان؟» دئیه سوروشدو.
الیمی الکلرینی بیرینین اوستونه قویوب دئدیم:
ـ «الهییب، الهییب کپگینه قاتیرام.» امکلی اولموشام گونومو اویانـ بویاندا بوشونا سووورام.
ـ ائله بیل یاخشی آداما بنزیرسن، گل ائویمی سنه تانتیدیریم، سحردن ناهارا ائوده الکـ قلبیر قاییرارام، آرواد اؤلوب، اوشاقلاردا کؤچوب گئدیب، ایل ده بیر دفه گلمزلر یانیما، ائوده تکم. داریخاندا گل یانیما، خوسانلاشیب گونوموز کئچیردک. من ده داریخمییم. دئییب، نارین ـ نارین گولدو.
بیر آز دا داغدانـ باغدان، روزگارین چتین اؤتمهسیندن دانیشیب، آیریلدیق.
ایکی گون سونرا سحر باشی بارات عمینین ائوینه گئتدیم. کؤهنه دامـ داشینین گیریشینده دیرکـ پردیندن باسدیرمیش کؤهنه بیر دام، اونون ایش یئری ایدی. کؤنول آچیقلیغی ایله منی قارشیلادی، ایچری کئچدیم ایش یئرینده بوللو، شیریقـ شیریق نازیک تاختالار، چئشیدلی سیم تورلار هابئله ایش یاراقلاری وار ایدی. کیچک اودون مانقالین اوستونده، قارالمیش چایدانی قایناییردی. تاختالارین آراسیندا منه یئر آچدی. اوتوردوم. یاواشـ یاواش سؤزـ صحبتیمیز قیزیشدی. بارات عمی دانیشاـ دانیشا یوخاری باجاریقلا کئچمیش گونلر سویا سالمیش تاختالاری بیر یئکه قابدان گؤتورب، اوجـ اوجا چاتدیریب، میخلایاندان سونرا بیر طرفه دوزوردو. اللری تیترهسه ده اما ایشینی یاخشی گؤروردو. او گون بارات عمی آجی چایلا پنیر چؤرگینه منی قوناق ائتدی. ایکیمیزده بیرـ بیریمیزین تانیشلیغیندان سئوینیردیک.
هر واخت داریخاندا الیمده بیر زاد آلیب باراتعمینین ایش یئرینه گئدیردیم. کیشی منی گؤرنده گؤزلری گولوردو. هر دن ده بعضی ساده ایشلرده اونا یاردیم ائدیردیم.
بیر گون گولهـ گوله منه دئدی:
ـ بیلیرم بو ایش ائله ده چؤرکلی بیر ایش دئییل، اما گل بونلارین قاییرماغی اؤیرن، باشین قاریشسین.
باراتعمینین الک ـ قلبیر قاییرماسینا دقت یئترمیشدیم، نظریمه ائله ده چتین بیر ایش گلمیردی. کیشینین سؤزونو قبول ائتدیم، آز بیر زامان شاییرد کیمی اونا یاردیم ائتدیم، ایشین قیلیغینی، پوفونو اؤیرنندن سونرا، داها اؤزم تکلیکده الک ـ قلبیر قاییرا بیلیردیم. بارات عمی چوخ سئوینیردی، احوال روحیهسی دَییشیب، جوانلاشمیش کیمی گؤرونوردو. من ده اونون بئله حالا دوشمهسیندن اولدوقجا فرحلنیردیم.
بیر گون ایشلهیهـ ایشلهیه فیکیرلشیب اؤزـ اؤزومه: «آخی آخماق کیشی بونه ایشدی باشلامیسان، سندن چوخ قاباق بو ایشه باشلاییب، ایللر بویو عؤمرون، جانین بو یولدا قویان آدام، گؤزونون قارشیسیندا آجیندان اؤلور، هله سن ایندی مشقه دوشوبسن بو یولدان پول چیخارداسان» دئییردیم.
نئچه گون بو فیکیر ذهنیمده آت چاپدیریب، احوالیمی پوزموشدو. بو ایشدن قازاندیغیم آز پول دا آروادی راضی سالمیردی. آردیجیل دئیینمهلرینین آراسیندا لاغا قویموش بیر لحن ایله:
ـ سن کی الک ـ قلبیرچی اولموسان، بیرینی ده اؤزونه قاییر، عاغیلنی اله، سرـ سفئه فیکیرلری باشیندان آردیب، قیراغا تؤک، آدام اوزولو یاشا دا!
آروادین بو سؤزو منی هویوخدوروب، درین فیکره دالدیردی. چوخلو گؤتورـ قوی ائدندن سونرا، باشا دوشدوم کی یاشاییشین بوتون مادی غیرمادی وارلیقلاری بیرـ بیر النسه، آییرد ائدیلیب، زیبیلریندن آیریلسا، انسان آز چتینلکلرله قارشیلاشار. چالیشدیم هر گون یاشاییشیمین بیر قونوسونو الهییب، زیبللرینی قیراغا آتام. اؤنجه آرواد لاغا قویان قونودان باشلادیم، یاراماز، بئینمی دولدوران زیرـ زیبیل فیکرلرله دوشونجهلری قیراغا قویماغا چالیشدیم. بو یولدا چوخلو چتینلک چکسم ده، فیکیرلریم آریندیقجا باشقا قونولارین زیبللرینی الهمگی منه راحاتلاتدی. او اوزدن، یولداشلاریمی، قوهوملاریمی، قونشولاریمی، گؤروشلریمی و بوللوـ بوللو یاشاییشیما عاید اولانلاری الک ـ قلبیر ائتمگه باشلادیم.
بیر گون باراتعمی ایله بو فیکریمه گؤره دانیشیردیم، کیشی دئدی: گؤزل فیکردی، اما داها مندن سوووشوب، «الهییم النیب، قلبیریم گؤیده فیرلانیر.» بوگون صاباحدی عؤمرومون قیراغینی قَتلهییب، دینمزـ سؤلهمز چولـ پالازیمی ییغیشدیریب، گئدم قبر ائوینه.
ـ آی کیشی بونلار نه سؤزدو دئییرسن. سن هله یاشامالیسان! بیر فیکریم وار دئسم گولرسن.
ـ هله دئ گؤرک بلکه گولمهلی اولمادی.
بیر آز وارـ گل ائدیب دئدیم:
ـ گل بو الکـ قلبیرلری او قدر کیچیک قاییراق بیر کیچک تابلودا یئرلشسین.
عاغیللی آدام سفئه آداما باخان کیمی بیرآز منه باخدی، سونرا قاققا چکیب گولدو:
ـ دوغرو دئیبلر «آتی آتین یانینا باغلاسان، هم رنگ اولماسا دا هم خوی اولار.» اؤز آرامیزدی، کیشی بو آرواد سنی یامان سئفیهلدیب ها! آخی الکـ قلبیردن ده تَبلو قاییرارلار.
ـ بارات عمی سن بیر دالیسان قولاق آس، ائشیت گؤر نه دئییرم.
ـ هن دئ گؤرک داها نه گولمهلی سؤزون وار.
ـ من فیکیرلشدیم روزگارین چتینلیکلری بیزیم خالقیمیزین باشینی ائله قاتیب، بیر آن دا بئله اؤزلرینه فیکیرلشه بیلمیرلر. دئدیم الکـ قلبیر تابلو اولسا، آلتیندا دا بیر سؤز یازیلسا، خالق آلیب ائوینه وورار، هئچ اولماسا هر دن بیر گؤزو اونا ساتاشار یاشاییشیندا بعضی زادلاری الکـ قلبیر ائتمگه ال قاتار.
بارات عمی منه فیکیرلیـ فیکیرلی باخیب سوروشدو:
ـ مثلا نمنه یازیلسین.
بئله یازیلسین: «یاشاییشدا گرکن هر بیر زادینی الکـ قلبیر ائت، راحات یاشا» دئدیم.
کیشی بیرآز یئره باخیب، سونرا باشینی قالدیریب: «نه بیلیم والهم» دئدی.
او گوندن بارات عمی ایله الکـ قلبیر تابلوسو قاییرماغا باشلادیق. بیر ایکی هفته واختیمیزی توتدو، اما داها گؤز اوخشایان، اورهیه یاتان تابلولار الیمیزدن چیخدی. یاواشـ یاواش مشتریسی ده تاپلدی، یاخشی دا قازانیردیق، هم آرواد مندن راضی دوشموشدو، هم ده بارات عمی دؤیون قارین یئمک یئیردی.»
***
صنعتکار دوستومون سؤزلری بیتمیشدی من هله ده، گؤزلریمی اونون مهربان، صفالی اوزوندن چکه بیلمیردیم.
اورتالیغا لذّتلی بیر سسسیزلیک چؤکموشدو. اؤزومه گلیب. «ایندی باراتعمی سنله ایشلهییر؟» دئیه سوروشدوم.
ـ یوخ داها اونون گؤزلری ایشیقدان دوشوب، بیر ایش گؤره بیلمیر. او آلیزلایاندان سونرا بو توکانی اجاره ائتدیم، بورادا ایشلهییرم، گؤردویون کیمی، باشقا تابلولار دا قاییریرام، شوکور اولسون گلیری پیس دئییل. هر گون سحرباشی بیر ده توکانی باغلایاندان سونرا گئدیب، برات عمییه باش چکرم، ایشلرینی یئر به یئر ائدیب، ائوه دؤنرم.
آیاغا قالخیب، تابلولاریندان بیرینی آلدیم، باغریما باسیب، ائوه گتیردیم.
ایندی او تابلو اوتاغیمین ان قیمتلی بیر بزَییدی، هر زامان بیر دَیرلی نسنه کیمی گؤزومون اؤنونده پارلاماقدادی.
اوندان گوج آلیب، عؤمرومون گونلرینی الهییرم، عؤمرومون قیمتینه بیر یئره توپلان زیبیل کیمی انگل زادلاری قیراغا آتمیشام. آرینیب منه قالانلاری؛ اورهییمین درینلیگینده یئرلشن، یاشاییشیما اومودو وئرن، ایشلریمده منه آرتیق گوج باغیشلایان، جانسیرداشیم اولان «سئوگیم»، دیرلی، درین فیکرلی دوستلاریمدان «اؤیرندیکلریم»، هابئله اونلارلا کئچیردیگیم «آنلار»، آزـ چوخ یازیب ـ یاراتدیغیم «یازیلار»، بیر ده بوللو کتابلاردان آلدیغیم «بیلگیلر»دیلر.
آرتیق بو ایشه آلیشمیشام، هر گون فیکیرله دوشونجهلریمی الهمکدهیم، الهدیکجه داها دا یونگوللشیرم.
سون
تبریزـ ۲۳/۲/۱۳۹۵

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تئودور هولم نلسون
تئودور هولم نلسون (اینگیلیسجه: Ted Nelson) بیلیم اینسان. ۱۷ ژوئن ۱۹۳۷ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. تئودور هولم نلسون سوارثمور کالجیینده درس اوْخویوب. نلسون فیلسوف و جامیعه آراشتیرانی میش نلسون بیلگی یوخسا معلومات تکنولوژیسینین اونجوسیدیر( pioneer of information technology)
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ted Nelson»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تئودور هولم نلسون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دلی
محمد ملکنژاد
قبریستان قالابالیق ایدی. گلنلر کیم گئدنلر کیم، بللی دئییلدی. ارشهخانلارین بولندگولارینین سسی بئیینه قورا چکیردی. قبریستان دا جنازه دفن ائدنلر کیمی گئجیکیب دئیه تلهسیردی. هایهوی سسی ایله توزاناق بوروموشدو قبریستانی.
لا اله الالله دئیه دئیه اوچ دفعه گؤتورقویدان سونرا چاتدیغیندا جنازهنی قبره قویدولار. باشآلتی تورپاغینی هامارلاییب کفهنین باغینی تلغین تؤرهنینه آچیردیلار. جنازهنین اوزونو گؤرجیین دوداقلاریم قاچدی. قمی تزه پالتار موبارک.
صوبح چاغی ایمامزادا اوستونده دوروب چؤل یولداشیمین یولونو گؤزلهمگ هر گؤنکو ایشیم ایدی. اوجا سس ایله چاغیراردیم «قمی.. قمی..»، «گلیرم عمی..» دئییب. آیاقلارینی یئره دویه دویه سسیمین هنیرتیسی ایله گلیب منی تاپاردی. قنبر هندهوریندکی آداملاردان سووای هئچ نهیی بیربیریندن آییرانمازدی. او گون مال داوار اویناغیندان یارانان، هوروکولتوده، زینغیرو سسینده، توزاناق ایچینده «قمی قمی..» چاغیریشیما آغلاماغی ایله جاواب وئریب گلن دوستوم باشقا بیر حالدا ایدی. ایللیک اَینینده اولان جیرجیندا پالتاری بؤوهنه بلهشیب قورد دیدمیش قویون کیمی دیدیک دیدیک اولموشدو. اوزوندن قان آخیردی. «عمی ی ی ی، اینک، سوت، فاطیش، اییهی داداش، طؤیله، ویردی، اییهی..». آغلایا آغلایا، بیره چالمیش بوی بوخونون سؤکوردو.
-«قمی نه اولوب؟»
فاطیش قمینین چؤل دسترخانی الینده دئیینه دئیینه اؤزونو بیزه چاتیردی.
-«قویوب گئدن بو اییید اؤلموشو یانینا چکسین، بلکه یاخام قوتولا.. دئمیشم گئت اینحلری آییر ساغیم، یوخ اولموش، ماللاری گتیریب دولدوروب ائوه.»
قنبر فاطیشی گؤرن کیمی قاچا قاچا «عمی ی ی، اینح، سوت، طؤوله..» دئییردی.
«آرخون یئره گلن گونو گؤرئیدیم بیرجه.. گه آلا زههرووی یوخ اولموش» دئیه دستیرخانی آتیب گئری دؤندو.
فاطیش دئیینه دئیینه گئدیردی. قنبر ایچینی چکه چکه «عمییی طؤوله، سوت، اینح، فاطیش..» دئییردی.
«اصمع و افهم یا قنبر ابن فاطمه.. ناره و جنّته حق..» تؤرهنه گلن قوجالار کنارگوشهده یئر تاپیب اوتورموشدولار. قادینلار آغلاشیردی. قبرین کیناریندا دورانلارین کیمسهلری چوخدان گؤرمهدییی دوستلاری ایله گؤروشوب حال احوال ائدیردیلر. سو، خورما پایلایانلار ایسه گزیشیردیلر. «عثناعشر امام مفترض الطاعه حق..» عرشهخان اوخودوقجا بیریسی جنازَنی سیلکهلهییردی. «اللهُ ربّی.. محمد رسول الله نبییّ.. علی ابن ابیطالب و حسن و حسین امامی..» جماعتدن آیریلاراق سیغار آلیشدیریب یولا دوشدوم. سیغار توسدولهییردی، ارشه خان اوخویوردو. «علی ابن حسین و محمد ابن علی و علی ابن محمد…»
مسجیده گیردیییمده قنبری گؤردوم چایخانا ایله گیریش قاپی آراسیندا باشماقلار اوسته اوتوروب نئچه جاوان باشینا ییغیلمیش. مسجید سایخاش ایدی. باشماقخانادا لامپا توسدولهییردی. چایخانانین ائللیک سماوریندن بوغ قالخیردی. میرعظیم آغا سؤیوش وئره وئره زنبوریلری یاندیریردی. بؤیورلری قیزارمیش اودون پونجو هرره چکیردی. من ایسینیردیم. قمی ایماملاری ساییردی. «سئی کاظیم، قره آغا میرزه علی توک گتیریب شورباسین یئدیک، ممد باقیر سئی کاظیم، کربلا ایمام حسین» لامپا توسدولهییردی. بوغ قالخیردی. مسجید ایشیغلانیردی. قنبر ساییردی.. سئی کاظیم، قره آغا…
مجلیسه گیریبچیخان جماعتی حاجی قیبلعلینین «مرحومون حقینده اوخویاق سوره المبارکته الفاحته» سسی آلقیشلاییردی. دعا سونلاریندا چئوریلن صلواتلارین، قادینلارین اوخشامالارینین اوجا سسی کوچهدن ائشیدیلیردی. عزا یییهلریندن بیر آغ ساققاللی مجلیسین گیریشینده دوروب گلیب گئدن قوناقلارین وئردییی باشساغلیغیندا اونلارایله دیلآغیز ائدیب توققالاشیردی. مجلیس آراسی گزیشده اولانلار، قوناقلارا چای ایله خورما تعارف ائدیب، احترام ایله کاغاذ دستمال وئریردیلر. قورآن پایلایانین یانیجا گزن جاوان قوناقلارا گولاب سپیردی. قاپینین ساغ سولوندا اونلارجا الی قوینوندا قارا کوینکلی دورموش، عزادان چیخانلاردان باش ساغلیغی ایستهکلی ایدیلر. قلم کاغاذ الده بیریسی خرج چکنلردن پول قبول ائدیردی.
گوناورتا ایستیسی ایدی، بیچینچیلر اوودوقلارینی یئییب باغ گؤلگهلرینه سیخیلیب یاتمیشدیلار. حئیوان سووارماقدان قاییدمیشدیم. آتام سسلهدی. «آ قاداسین آلدیغیم گل ناهاریوی یئ» خورجون اوسته اوتوردوم. آتام منه توتدوغو اوودوغو ایسلادیردی. «اوغلوم به نییه کئجیکدوز.. حئیوانلاریمیز سو ایشدی؟» «ایشدیلر.. احمد عمی نین داناسی ایشمهدی.. یولدا کی یئریمیر» دئدیم.
یئریمی سهمانلاماغا، سو سنَحلرینه سؤیکهندیییمده، کؤلگهندیریک باغلاری ییرغالاندی. اوودوغون ایچینه قیلپین توشدو. قاشیغلا ییب قیلپینی آتا آتا «هانسی داناسی؟.. حتمن ساری قیسیر اَمن.. هه؟!» «بلی» قاشیغی اوودوق لیهنینه بوراخیب «ناهاریوی یئ» دئییب دوردو.
زمی قونشوموز احمد عمینین ناهاردان سونرا ایشی اولموشدو طیبابت.
«چر یئمیشه اوخشاییر گؤبهیینه دوز سورتون»..
«دالاغ اولوب دالاغین کسون»..
«یوخ بابا ککیره یئمیشه اوخشور شیرین بییان سووو ایچیردون»..
گؤبهیینه دوز سورتدولر، شیرینبییان ایچیرتدیلر، بیز ایله دالاغینی کسدیردیلر ده… قیسیر اَمننین حالی دوزلمدن خارابلاشدی. گون باتان چاغی بیچینچیلر ایشدن ال چکمدن اؤنجه قنبر قیسیر اَمنی کنده ساری سوردو.
یارین صوب ایمامزادا اوسته چوخ چاغیریب گؤزلهدیم، آمما قمی گلمهدی. فاطیش خانیم باشقا سوز دانیشمادان مال داوارلارینی گتیریب «بولاریدا آپار» دئیب قاییتدی. زمییه چاتیغیمدا دا احمد عمینی گؤرمهدیم. گؤن یاغلانمیش ایدی. قنبرین آغلاما سسینی ائشیتدیم. احمد عمی وورا- وورا گتیریردی. آنلادیم کی کئچن گئجه قیسیر اَمن کنده چاتا بیلمهدن یولدا کسیلیب. قارانلیقدا قنبر یییه سیزلیکدن آزاراق گئجهنی چؤلده قالیب.
قورآن سسی گلیردی. مسجیدین اؤنونده آیری آیری شهرلرین نومرسینده رحبرح مودئل به مودئل ماشینلار دایانمیشدی. جاماعات مسچیده گئتمکده ایدی. قادینلی کیشیلی، جاوانلی قوجالی. بیربیرلرینی چوخدان گؤرمهین دوسلار گؤروشوب، حال احوال ائدیب، توققالاشیردیلار. آزاجیق مسجیده قالان چؤل یولداشیمین ختمینه گلن مشترک یوالداشیمیز، زئیدی، سیغنال چالیب ال قوزاییب کئچدی. مسچید قاباغینا چاتاراق باشقا مشترک یولداشیمیز، قدیر، آناسینین الیندن یاپیشمیش گلیردیلر. «خوش گؤردوک سریه خالا، شادلیغا گلهسیز انشالله» دئیه قدیر ایله اؤپوشدوک.
«شاد اولاسان بالا. شادلیغوزا گلک انشالله..»
آنامین حالینی سوران زامان زیدی ماشینینی پارک ائدیب بیزه چاتدی. سریه خالایا «الله رحمت ائلهسین شادلیغا تویا گلهسیز اینشالله» دئدی.
«انشالله انشاا…»
«شادلیقدی بالا.. راحات اولدو بو دونیانین هممی غممیننن..»
چلییینه دایاناراق گئده گئده «دونیا اهلی دئییلدی رحمتلیک.. بئییش قوشویدی اوشدو گئتدی.. آمما..»، سوسودو. «ائوین ییخیلسین دنیا.. ای وای.. دونیا دونیا..»
فیکره دالدیم.
اوشاقلارین اینجییی، قارداشیندان یئدییی کوتکلر، سورکلی آج اولان قارنی، اؤلندن سونرا گئیدیی تزه پالتار.. گئجهلر یاتدیغی طؤیله، آیلارلا سو گؤرمهین بیت بیرهدن دائم سوکدویو بؤی بوخونو..
گؤردویو گولمهلی ایشلرینه دوداغیم قاچمش ایدی.
«هارداسان؟ نه یه گولوسن؟.. قدیرین گؤیچک ننهسینه..» دومسوکلهییب دئدی زئیدی.
«حاجی بایرامین قاشیغینا گولور» دئدی قدیر.
اوچوموزده گولرک مسجیده ساری یولللاندیق. قاپینین ساق سؤلوندا دوروب باش ساغلیقی ایستهینلرین اوزانیب حیهطی دولانیب ایچهری قاپییادک چاتمیش صفی کئچیب بیر قیرقدا اوتوردوق. حاج قیبلعلینین ایستهدییی فاتحهلرینین سونداکی صلواتلار قورآن سسینه قاریشیردی. گؤزلرین گزیشینده تانیشلار بیربیرینه باش اییب اوزاقدان سلام لاشیردی. ایکی دوستومون اورتاسیندا اوتوردوغوما هردن بیریسینه ساری دؤنوردوم. چای پایلایان سوووشوب دالیسیجا خورماچی گلدی. حالواچی، گولابچی، سوندا قوران پایلایان رد اولدو. قدیر بیزه ساری اییلمیشکن خورمانی الینده گورسهدیب «رحمتلی گؤرهسن هئچ خورما بیلدی ندی؟!..». «هئش یازیخ قاریندولوسو چؤرک یییه بیلدیکی خورما بیله نهدی..» دئدی زئیدی. قدیر باشینی بولایاراق خورمانی نلبهکییه آتیب ساکیتجه اؤنده بیر نوقطایا زیللهندی.
پناه چرچیسی، اوجا سئیید، اوچ ائششک یوکلویو شنگینی آچیب الوان سرگی سرمشدی. دمیر یاریم آرشین الینده سرگی آراسی حرکت ائدیر، مشتریلره قیمت دئییب، ایکی اوغلو ساتدیغی جینسلرین پولونو آلیردی. قادینلار چوخلو الوان قوماشلارین اوشاقلار ایسه یئمهلیلرین باشینا ییغیشمیش ایدیلار. سسلر اوجالیردی..
«آغا بو قیرمیزی گوللو پارچا نئچه؟..»
آرشینی اوزاداراق «آغون قوربان بو بئشوردی.. تزه چیخیب جاوان مالیدی سیزه یاراماز.. دونلیق ایستهسون..» بیر خارا توپونی گتیریر «اوجوز همی ده سیزه اویغوندو..»
«بو اوتوما دور اوینا، جاوان مالی سیزه اویغوندور ایکی قیران..»
«یورغان اوزونه بو یاخشیدیر.. آغون قوربان بیر قیران اؤن شایی..»
«میتغال اوچون بئز آپار..»
«آغون قوربان اولار چویوندو.. دستی ییرمی بئش قیران.. قورو، چای نیک، اوچ فینجانی وار..»
اوشاق آناسینین الینی چکهرک، «ننه شکر چؤرهیی آل..» دئییر. باشقاسی ایسه آناسینین الیندن ایکی اللی یاپیشیب آتلییب دوشه دوشه، یالوارما لحنی ایله، آناسینی سیلکهلهییب «گه باخ.. قندی خوروز.. خورمالارا.. ساققیزدا وار..» آرواد قولونو سیلکه لییب اوشاغین الیندن الینی قورتاریب «نه خبروندی.. آزاجیق دؤز آلاجییام.. کولشدن سالدون منی..» اوشاق هوژم ایله یئره اوتوروب الینی سرگینین یئمهلی اولان سمتینه توتوب آیاقلارینی یئره سورته سورته «نوغول..»، «ویرغینی ویرلمیش دئدیم کی دؤز آلاجییام» دئیه اوشاغا هجوم ائلهدی. اوشاق آغلایا آغلایا قاچیب سرگیدن آرالی دوروب «قنبره باخ هئچ نه آلمادان داراشیب گؤیلی ایستییننن یئییر، سن هئشداد آلمیسان منه..». باخیشلار اوشاغین الی گؤرسهدن سمته چؤندو. قنبر اوتورموش، یئمهلیلردن خیمیرتدهییردی. خورمانی چردهیی، ساققیزی پوچاتی ایلا، نوغولو شکرچؤرهیینه قاتیب چئینهییردی. آغزینین سویو جؤوجولَریندن آخیب یئمهلیلر اوسته تؤکولوردو..
آرامیزا چؤکن سوکوت ارشهخانین قوتاردیغی افراددان سونرا ایستهدییی فاتحهیهدک اوزاندی. ایلهشنلردن بیرآزی فاتحه قوتاریب قوتارمامیش آیاغا قالخیب گئتمهیه باشلادیلار. احمد عمی چلییینه دایانیب قاپی آغزیندا باش ساغلیقی وئرنلرله گؤروشور دیل آغیز ائدیردی. جاماعات احمد عمی ایله گؤروشمهیه گؤره صف باغلامیشدی.
«الله رحمت ائله سین.. آخیر غموز اولسون..»
«الله صبر وئرسین»..
«گؤروب گؤره جه یوز اولسون.. باشوز ساق اولسون..»
احمد عمی جاماعاتا جاواب، تکجه بیر مضمونلو جوملهنی تیکرار ائدیردی.
«سیز الله حالال ائلییون.. اینجیمیش اولارسوز.. حالال ائلییون اینجیدیب سیزی..»
صف یئریدیکجه قولاقلاریم سسلهنیردی.
اینجیمیش.. اینجیدیب..
توستونو سینهمه آلیب گؤیه پیلهدیم. توستو ایله برابر سسلر اوزاقلاشیردی، من گئدیردیم.
اینجیمیش.. اینجیدیب..


text:
هانس فون اوبر شلپین
هانس فون اوبر شلپین (اینگیلیسجه: Hans von Euler-Chelpin) سوئدلی بیلیم اینسانی. ۱۵ فوریه ۱۸۷۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۱ ایل عومر ائلهایب و ۶ نوْوامبر ۱۹۶۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. هانس فون اوبر شلپین هومبولت برلین بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Hans von Euler-Chelpin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هانس فون اوبر شلپین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
داها 7 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب
ترورلا موباریزه چرچیوهسینده داها 7 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب.
تورکیه سلاحلی قوهلرینین و میللی کشفیات تشکیلاتینین (میت) کووردیناسیونو ایله حیاتا کئچیریلن هاوا عملیاتی نتیجهسینده عراق-ین قوزیی یندهکی قارا بؤلگهسینده آشکارلانان بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا عضوو 7 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب.
میللی ساوونما ناظیرلیگینین موضوع ایله باغلی آچیقلاماسیندا "تورکیه سلاحلی قوهلری و میت-ین کووردیناسیونو فعالیتی نتیجهسینده عراق-ین قوزیی یندهکی قارا بؤلگهسینده ترور تشکیلاتینین عضوو اولان 7 پ.کا.کا ترورچوسو آشکار ائدیلدی و هاوا عملیاتی ایله ضررسیزلشدیریلدی" ایفادهلری یئر آلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
آفاد پاکیستانا 26 مین چادیر گؤندریب
تورکیه ایچ ایشلر ناظیرلیگینین طبیعی فلاکت و فوق العاده حاللار آژانسی (آفاد) پاکیستان-دا داشقین قوربانلاری اوچون ایندییهدک 26 مین چادیر و 400 میندن چوخ قیدا و تمیزلیک باغلاماسی پایلاییب.
ایسراییل عسگرلری بیر فیلیسطین-لینی اؤلدوروب
فیلیسطین ساغلیق ناظیرلیگیندن وئریلن یازیلی آچیقلامادا ایسراییل عسگرلرینین جنینه باسقین زامانی بیر فیلیسطین-لینی باشیندان ووراراق اؤلدوردوگو بیلدیریلیب.
قیرمیزی کتگوریده یئر آلان تروریست ضررسیزلشدیریلدی
تورکیهدهکی اورمان یانغینی ائیلملریندن سوروملو اولان پک پکاکا/کاجکالی صاباح اوغور، میت طرفیندن سوریهنین حلب شهرینه گئچیریلهن عملیاتلا ضررسیزلشدیریلدی


text:
۱۷ نفر اؤلدو
اؤلوملره؛ ییخیلان آغاجلار، دیوارلار و ائولرین سبب اولدوغونو قید ائتدی
هیندیستانین قوزئیینده فیرتینا سببی ایله ۱۷ نفر اؤلدو.
هیندوستان تایمزدا یئر آلان خبره گؤره، اؤلکهنین قوزئیینده اوتار پرادش ایالتینده شدتلی فیرتینا سببی ایله سون ۲۴ ساعاتدا ۱۱ نفر ده یارالاندی.
فیرتینانین ساعاتداکی سرعتینین ۱۰۰ کیلومتره چاتدیغینی، اؤلوملره؛ ییخیلان آغاجلار، دیوارلار و ائولرین سبب اولدوغونو قید ائتدی.
مئتئورولوژی قوروموندان وئریلن آچیقلامادا، فیرتینانین داوام ائدجیی بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایلدیریملار آدانی ایشیقلاندیریر
ایسپانیانین منورکا آداسیندا باش وئرهن فیرتینا سیراسیندا گؤی اۆزو آردیجیل ایلدیریم چاخمالاری ایله ایشیقلاندی
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی


text:
یامی خاقان
يامی خاقان - چین تیتولو ایله 意利珍豆启民可汗 - مۆدریک، سؤزو هر يئرده کئچن، اؤنده گئدن خاقان - شرقی گؤی تورک خاقانلیغینین ایلک خاقانیدیر. تۇلان خاقانین تاختا کئچمهسیندن سوْنرا شیمالا کؤچهرک شرقی گؤي تورک خاقانلیغینین شرق بؤلگهسینی ایداره ائدن خاقانین عۆنوانی اوْلان "تۇلی خاقان" (تؤلیس-قایان) عنوانینی ایستیفاده ائتمهيه باشلادی. سۇی سۆلالهسینه هئيت گؤندرهرک قێزلاریيلا ائولنمک ایستهيینجه بۇنا قارشی چێخان تۇلان خاقان ایله آراسیندا آنلاشیلمازلیق ياشاندی. 597-جی ایلده شرقی گؤي تورکون بؤلونمهسینی ایستهين سۇی ایمپئراتوْرو وئن اؤز قێزلاریندان شاهزاده آنی اره وئردی. 599-جۇ ایلده تۇلان خاقان، غربی گؤی تورک خاقانی تاردوش خاقان ایله اتفاق قۇروب يامی خاقانا هۆجوم ائتدی. مغلوب اوْلان يامی بئش آتلی ایله چینه سێغیندی. وئن، شاهزاده آنینین اؤلموش اوْلماسیندان دوْلايی باشقا بیر شاهزادهسی اوْلان يیچئنق ایله ائولندیردی. 609-جۇ ایلده خستهلیکدن اؤلدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yami xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
سؤیلهین: مشدی زینال (۷۰ یاشیندا- حیدرکانلی کندیندن)
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. آللاهدان سووای هئچ کیم یوخ ایدی. کی بیر ار و آرواد بیر ویلایتده یاشاییردیلار . بو کیشی چوخ زحمتکش, تلاشلی و اورهیی تونوک بیر آدام ایدی. آروادینی دا چوخ – چوخ ایستیردی. آرواد کیشیسینی چوخ ایستهمیردی و آدیدا سرینهایدی. بو آرواد او قدر بو کیشیه کنایه ویریردی کی دئییردی سنین عاغلین یوخدو، بیر شئی بیلمیرسن و او قدر بو کیشییه دئیینیردی کی بو کیشی بیلدیینی ده الدن وئرمیشدی و قوجالیردی و دیشلرینی ده یاش- یاش الدن وئریردی.
بیرگون کیشی گئتمیشدی یئرلرین اکسین. چوخ یورغون ایدی. آخشام چاغی چؤلدن گلدی ائوه. بو آرواد بیر آز قورو چؤرهک گتیردی قویدو بونون قاباغینا. اما بو کیشی چوخ عصبانی اولدی دئدی آی بی مروت من بیر بئله ایشلهییرم و دیشم ده یوخدو، آخی من بو قورو چؤرهیی نه تهری یئییم.؟ منیم اکدیگیم- بیچدیگیم چوخ یاخشی بوغدادیر بو چؤرهیی ائله بیل قرهجهدن پیشیرمیسن. چوخدا قره و برکدی. او واخت آرواد دئییر اصلا سن دانیشما. خوشوم گلمیر. کیشی چوخ عصبانی اولور ایستیر کی آروادینی دؤیسون. آرواد دئیر کی منیم گوناهیم دئییل کی چؤرهگیمیز بئله اولور و اینکلریمیزین سودی خراب اولور. سنین باجین بغداددا بیزیم ائویمیزین برهکتین قاچیردیبدی. کیشی عصبانی اولور بیر آز یول آذوقهسی گؤتورور یوللانیر بغدادا. بیر آی- ایکی آی طول چکیر یئتیشیر باجیسینا. خبر آپاریرلار کی موشتولوق وئر نئچه ایلردن سونرا قارداشین گلیر سنی گؤره. کیشینین باجیسی چوخ خوشحال اولور، دورور گئدیر قارداشینین پیشوازینا. تا کی یئتیشیر قارداشینا. قارداشی بونو سالیر آغاجین آلتینا کی سن او ایشی نییه گؤروبسن کی منیم ائویمین برکتی قاچسین! باجیسی آغلایا آغلایا سوروشورکی آی قارداش باشیوا دولانیم آخی منیم گوناهیم ندیر؟ دئییر سنه دئدیم کی او ایشی نییه گؤرمیسن منیم ائویمین برکتی و اینکلریمیزین سودو خراب اولوبدی. جاماحات ییغیشیر و اوضاعنی گؤرور. اما کیشینین باجیسی چوخ هوشیار ایدی. دئییر قارداش بو سؤزی سنه کیم دئییر؟ دئییر منیم آروادیم. دئییر:یورولوبسان کئچ گئدک ائوه اوردا دانیشاق. گلیرلر ائوه.
بو کیشینین باجیسی اولان محله ده بیر دوعا یازان وار ایدی, گئجه اونی ائولرینه چاغیریر حال قضیهنی بونا دئییر. بو درویش دئییر آی کیشی سنین آروادین سنه کلک ویریبدی. سنین آروادینین اویناشی واردیر. سنین ائوینین برکتی یئریندهدیر و اینکلرینده سودی خراب دئییل. او اونلاری اؤزو اویناشیلن یئییر، سنه ده آرتیق قیر-مقیردی دان وئریر کی مریضلهییپ اؤلهسن.
کیشی بیرآز فیکیرله شیر دئییر من بس نه ائلهییم؟. منه بیر یول گؤستر. بو درویش کیشی بونا دئییرکی من سنه بیر دوعا یازارام و سنه بیرده چئپیش وئرم او چئپیشین آدی حاخ چئپیشیم و حوخ چئپیشیم دی. بو چئپیش ده چوخلو حیکمت واردی. سن بو چئپیشدن هرنه ایستهسن اولار. قضیه ده قورتاراندا گؤررسن چئپیشده دوشدو یولا گلدی.
کیشی بیر ایکی گوندن سونرا باجیسیندان قدردانیق ائلر گویلون آلار. درویشدن ده تشکور ائدر، باربندلین جمعلر، چئپیشیده گؤتورر دوشر یولا. اوز ولایتینه طرف یوللانیر، گلیر یولدا چوخ آجییر، اوتورور دئییر حاخ چپیشیم حوخ چپیشیم منه بیر دست یاخچی لباس باشماق پاپاخ و بیر دست آروادیما لباس باشماخ و بارماق اوزویو و بیردادا آجمیشام یاغچی بیر قوزولو پیلاو اول چئپیشیم. کیشی گوردو بلی بیر سوفرا آچیلدی بو ایستهدیگی طعام و وسایللار و لباسلار یون به یونلن حاضیر آمادا اولدو. کیشی اولده بیرشوکر ائلر و خوشحال اولور قوزولو پیلاودا یئیر وسایللاری دا گؤتورور یولا دوشنده گؤرور چپیشده هوپبیلدی یولا دوشدی بونین یانینا. داها کیشی مطمئن اولدی کی ایش ده حوققا یوخدو. شاد خورامان گلدی بیر موددتدن سونرا یئتیشدی ائوینه. آروادا چوخلی ساوقات گتیرمیشدی پالتاردان قیزیلدان باشماقدان…….
آروادا دئییر آی آرواد سن دوز دئییرسن من گئتدیم باجیمی دا اؤلدوردوم برکت قاییتدی ائوه. ایندی بیر چئپیش آلیپ گئتیرمیشم داها سن زحمته دوشمیئسن هرنه یئماق ایچماق ایستهسک حاضیر اولاجاق. داها هئچ غم و غصه اولمییاجاق. بیر نئچه دفعه ده امتحان ائدرلر حاضیر اولار یئمک و ایچمک, اما بیرگون کیشی گئدیر ائشیگه زمیلرینه باغینا باش ویرسین او واخت بو آروادین اویناشی دئییر واختی کی سن دوز دئیرسن ناهار چاغیدی بو چئپیشدن بیر یاغچی شوربا و ایستی چؤرهک ایسته، ویراخ بیر گئینه. آرواد دئییر حاخ چئپیشیم حوخ چئپیشیم بیر یاغچی شوربا و ایستی چؤرهک اول چئپیشیم. او زامان چئپیش مسخره حالتینده دئییر یه یه ائلمه. آرواد عصبانی اولور. چئپیشه بیر اوخلاو ویریر, اوخلاو پاپیشیر چئپیشه, آرواددا اوخلاوا. آروادین اویناشی توللانیر آروادی قوجاقلاییرکی چئکسین چئپیشدن آرالاسین, اویناشدا یاپیشیر آروادا.
او زامان آروادین قونشو آروادی باشینی یویوردی. قیزین یوللور بو آروادا کی بیر یومورتا وئرسین باشیمی یویورام. قیز گئدیر صحنهنی گؤرور. آرواد دئییر آی قیز تئز اول بو کیشینی چک دالیا, تا قیز گلیر کیشینی دالدان قوجاقلیر. قیزدا یاپیشیر کیشیه. او زامان قونشو آروادی کی قیز یوللامیشدی کی گلسین ایکی دانا یومورتا آلسین، قیز یوبانمیشدی آرواد یاپیشدی قیزینا. قضادان همان زمان بیر درویش قاپیلاردان کؤمکلیک ییغیردی کی ماجرانی گؤرور کی بوردا بیر نئچه نفر یاپیشیبدی بیر- بیرینه. اما آخیرداکی بیرگؤزهل خانیم باشی آچیق و بدنی ده آغ -آپباغ ائله بیر مایادی. بو طرفه باخیر او طرفه باخیر گؤرورکی بیرکس یوخدی. گلیر آروادی قوجاقلیر کی بدنیندن بیر اؤپوش گؤتورسین, اما درویشین آغزی یاپیشیر آروادین بدنینه.
اما سیزه کیمنن دئییم ائو ییئهسی ایشدن گلیر ائوه, ماجرانی گؤرور, چوخ آراملیقلا الینی اوزونو یویور, چاریقلارینی چیخاردیر, بیر آز استراحت ائدیر. سونرا دورور دهرهنی گؤتورور دئییر حاخ چئپیشیم گوناهسیزلاری آت, گوناهلیلاری توت. چئپیشیم چئپیش هامینی بوشلور, اما آروادی و اویناشی ساخلیر. درویش, قیز, قونشی آروادی قاچیرلار و اما کیشی بوردا دهرهنی چئکیر آروادی اویناشی قول – بود دوغراییر و اؤلدورور. وسایلینی گؤتورور دئییر حاخ چئپیشیم و حوخ چئپیشیم منی بغدادا قوی چئپیشیم. بیر آزدان سونرا کیشی گؤزونو آچیر گؤرور بغداددا دیر.


text:
`پیام` نتیجه لر
ینگی لیکلر [59]
- ایردوغان بویوک بریتانیا قرالیچه سی نینگ وفاتی مناسبتی بیلن قیغوداشلیک بیلدیردی
- ایردوغان 30 اگست ظفر بیره می مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- فواد اوکتای ۲۳- اپریل ملی حاکمیت و باله لر بیره می مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- کویت تامانیدن تورکیه اوچون بیردملیک و قیغوداشلیک بیلدیریلدی
- جمهوررئیس ایردوغان شهید تورک اوقیتووچی حقیده پیام ترقتدی
- جمهوررئیس ایردوغان جهان اطراف- محیط کونی مناسبتی بیلن پیام ترقتدی
- ایردوغان دنیا بیلله شوولریده یوتوق قازانگن جمناستیکچیلرنی مهمان قیلیب تبریکله دی
- جمهوررئیس ایردوغان نوروز مناسبتی بیلن پیام ترقتدی
- جو بایدن نینگ امریکا گه بارماقچی بولگن مهاجر لر گه پیامی
- ایردوغان انسان حقلری کونی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- جمهور باشلیغی ایردوغان دنیا معیوبلر کونی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- ایردوغان: اسلامدن راحتسیز بولگنلر اوزلری یراتگن بحرانلرنی بهانه قیلیب هجوم قیلماقده
- جمهوررئیس ایردوغان مهم بیر پیام ترقتدی
- فخرالدین آلتون: بیر ملت, ایککی دولت
- اردوغان: بیز, سیز یوته آله دیگن لقمه ایمس میز
- ایردوغان ظفر بیره می مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- جمهوررئیس اردوغان ایاصوفیه مسجدی حقیده پیام ترقتدی
- فیسبوک ترامپ نینگ پیام لری نی اوچیردی
- ایردوغان ایشچیلر و محنت کونی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- امریکا قوشمه ایالتلری تشقی ایشلر وزیری مایک پمپیئو رمضان آیی مناسبتی بیلن بیر پیام ترقتدی


text:
مرحوم رضا براهینینین آذربایجانا او قدر ربطی وارکی، ساعدینین، جواد مجابینین، بهمن فرسینین ربطی وار. حتی بیراز دا ایرهلی گئدیرم، بیر چوخ انسانلار بو تحلیلله چیخیش ائدیرلرکی، براهنی تورکجه یازماسا دا، آذربایجان محیطینی یازمیشدیر. بو قاعده ایله ده ائتنیک اولاراق کورد اولان یاشار کمال دا تورکیه ده، آنادولوداکی کوردلرین حیاتینی تورک دیلینده تصویره چکمیشدیر. یاشار کمالین کورد ادبیاتینا نه قدر ربطی وارسا، براهنینین ده تورک ادبیاتینا او قدر دخلی واردیر. آنجاق یاشار کمالی تورک ادبیاتینین ایچینده، براهینی ده فارس ادبیاتینا عایددیر. عباس معروفی مشهور رومانی«سمفونی مردگان» اردبیلده باش اولان حیاتلاری روایت ائدیر. آنجاق عباس معروفی بیر فارس اولاراق، فارس دیلی یازیچیسیدیر.
۲_ رضا براهینی «زبان مادریم را قورت دادم» کیمی سمبولیک بیر جملهنی هر یئرده تکرارلاییر، اوندان بیر تروما کیمی دانیشیر. حالبوکی مرحوم وجودی تروما کیمی دئدیی وضعیته هئچ بیر ایش گؤرمور. گویا زبان مادری دئدییی ادبیاتدان و دیلدن باشقا بیر شئیدیر. آنادیلی مسئلهسینده، بوینوندا اولان مسئولیتی آیری گروهلارین باشینا آتیر. براهنی تورکیهده تحصیل آلیب یاشامیشدیر. اگر تورکجهنی بیلیردیسه، نیه او دیلده یازماییب و تلویزیون و قورولتایداکی شعارلارلا اؤزونو ارضا ائدیب، اگر بیلمیردیسه، اؤز دئدیگی کیمی ان پروبلماتیک مضوعسونون نیه دالیسینی توتوب و اؤیرهنمه ییبدیر؟ اگر بو دیلی باشارمیردیسا، هانسی تخصصه دایاناراق تورکجهنی فارسجا ایله قیاسلاییب، توتوتشدوروب، فارس دیلینین تورک دیلیندن داها گؤزل، داها گوجلو اولدوغونو ادعا ائدیر. بیر ده کی اؤز دیلینی اؤیرنمهیه نیه چالیشماییب؟ ایندی بیزیم دیلیمیزده بو قدر انسان یازیر، بونلارین هئچ بیریسی تورکجهنی رسمی تحصیلدن اؤیرنمهمیشلر.
۳_ شجریان اؤلمهمیشدن قاباق دئسهیدیکی کئشگه ایراندا آیری اتنیکلرینده موسیقیسینده ایفا ائتسهیدیم، او شجریانین نیسگیلیدیر. ائتنیک موسیقی سینه باغلیلیغی و ارتباطی دئییل. براهینی آسمیلاسیونون قاباغیندا دیز چؤکموش، اؤز دئدییی سلطه دیلینه مغلوب گلمیش بیر یازیچیدیر. اؤزو دئیریکی من سهو ائدیب سیزین دیلینیزده«فارس» یازمیشام. براهنی آذربایجان یازیسینا عبرت سمبولودور. اؤزگلشمه، بیگانهلیک و اودوزماغین سمبولودور.
براهنینی ان چوخ سلطنت طلبلر چیرپیردی، اونا حملهلر ائدیردیلر. بو بیزی آلداتمامالیدیر. اونلار براهنینی آن چوخ سولچولوغو، ایران انقلابی طرفدارلیغی و آیت الله خمینی_یه یازدیغی نامه سینه گؤره اوندان نفرت ائدیرلر. آذربایجانچیلیغینا گؤره دئییل.
بیزدهکی سولچو باخیش دا بوندان استفاده ائدیر و عمومی ذهنیتی ائله جایدیریرکی گویا براهنی آذربایجانین سمبولودور اونا گؤره اونا نفرت هجمهسی یارانیر. حالبوکی سببلر تمامن آیریدیر. بیر ده بو سول باخیشین براهنیله یاناشماسیندا صیرف رومانتیک، شاعرانه، سمبولیزه اولموش متنلر وار. بو یاناشمادا بیر قورخو وار. براهنی ایله گئرچک بیر یاناشما قورخوسو. بو رومانتیک یاناشمالاردان بیر نوعو براهینینی بیر فرد اولاراق نیسگیل نمونهسی گؤسترمکدیر. رضا براهنی بیر عمر غربین امکاناتی ایچینده یاشایییب فارسجا بؤیوک اثرلر یارادیب. حیاتی چوخ دا نیسگیللی ساییلماز. ایراندا یاشانیلان نورمال عؤموردن ده چوخ یاشایییبدیر. آنجاق کلاسیک سول رفتاری اولان بو رومانتیک و فردی نیسگیلی اورتایا سرگیلمک اونون اجتماعی ساحهسینه توخونماقدان قورخماق، اؤرت_باس ائلهمکدیر.
دومان اردم


text:
گۆناهسېز أللر / بهروز صدیق (شعر) گۆلۆردۆن اوچوردو یوواسېندان گؤيرچین یاشامېردېم اؤلۆمچۆن. گؤڲ اۆزۆنۆ قوشلار بزهییردی اۆرهڲیمی سن ایندی؛ یارپاقلارېن آغنادېغې واغامېندا کالاوامېن کاندارېندا کهیلدهییب سنی پایېزلانېرام سنی، اوزاقلاشدېغېم وطنی. …Read More »
اینانمادېغېم اینسانلېق / اکرم درستی (شعر)
اینانمادېغېم اینسانلېق / اکرم درستی (شعر) گؤزۆنده کیچیک و آنلامسېز اۏلان ماجرادا بیلمهدیڲین هر شئی آنلامسېز دېر هر شئیین قورتولدوغو نؤقطه دیر بۏشلوغون باشلادېغې سطیر هر نهیی بیلمهڲین بدلی دیر …Read More »
دارېخمالارېم بیر داها یاشلاندې / آیهان میانالې (آنېلار)
دارېخمالارېم بیر داها یاشلاندې / آیهان میانالې (آنېلار) سَحَرین لاپ اۏغلان چاغېندا، دان اولدوزو یئرین باختېنې سؤکمزدن، إویمیزدهکی هاوایا قالخان های-کۆی سَسی یئددی قۏنشو اۏیانا گئدیب چاتمېشدې. شهرام دۏداقلارېنې …Read More »
آنالېق / سودابه فرضی (چئوری قېسا حیکایه)
آنالېق / سودابه فرضی (چئوری قېسا حیکایه) 🔁 چئویرن: آیهان میانالې 🎤 سسلَندیرن: مینا پورحیدر آپارتمانېن تمیزلیڲینه هر هفته ۴-۵ یاشلې قېزې ایله گلَن، گنج بیر قادېن دېر…. بو گۆن …Read More »
قارا قوزو / آقوستۏ مۏنتئرۏسۏ (چئوری قېسا حیکایه / آیهان میانالې)
قارا قوزو / آقوستۏ مۏنتئررۏسۏ (چئوری قېسا حیکایه / آیهان میانالې) نئچه ایل بوندان قاباق، ایراقسانمېش یورددا یاشایان بیر قارا قوزونو گۆللـهیه باغلایېب، اؤلدۆردۆلر. یۆز ایل سۏنرا إتدیکلریندن …Read More »
تۏرپاق اؤلکهسی / سیما نعمتی (شعر)
تۏرپJune 26, 2021اق اؤلکهسی / سیما نعمتی (شعر) کالاشنیکۏف (کلاشینکف) سانجېلېب هر آددېمدا آغاجلارېن گؤودهسینده گیزلهنن سیلااااح قۏرخوسوندا شۆبههلَنیر سئوینج! گلن-گئدن سسینده دیکسینیر گلیب، گئدن دینج خیاللارېن سفئح دۆشۆنجهسی باشماغېنا …Read More »
فۆضولی / علی کریم (شعر)
فۆضولی / علی کریم (شعر) دۆنیا سنی قۏجالتدې یاشېدېن اۏلسون دئیه گؤمۆلدۆ دردین یئره، اوجالدې آهېن گؤڲه. درده شریک – درد اؤزۆ، سۆکوت – سوالا جاواب. قرانیت داغلار بئله، گتیرمزدی …Read More »
قایناقسېز قایناقلار / آیهان میانالې (کؤشه یازې)
قایناقسېز قایناقلار / آیهان میانالې (کؤشه یازې) “آدام، آدَم، Adam” سؤزجۆڲۆنۆن کؤکۆ تۆرکیجـه دیر و بونو ایثباتلاماق دا چۏخ چتین بیر ایش دَڲیل. تأسّۆف’له بیزدن اؤنجه نه یازېلېبسا، قایناق سانېلېب …Read More »
داناولارین هدییهسی / قادیر جعفری (مقاله)
داناولارین هدییهسی / قادیر جعفری (مقاله) دیل، قانونلا برابر داناولارین هدییهلریلهمی باشلاییر یوخسا هدییهلره وئریلن عیبرت آلیجی آنلامسیز گئجه شیفرهلری ایله؟ لاکاندان آلدیغمیز بو باشلیغا ویرژیلین «من یونانلیلاردان، هدییه گتیردیکلرینده …Read More »
بیلینج آلتېما قاچېردېم / امین حاجیلو (شعر)
بیلینج آلتېما قاچېردېم / امین حاجیلو (شعر) بیر: سنی یازدېم دوست گئدر آیاق یالنېزلېغې قولاغېم کیمی داشېیېرام آرتېق یالنېزلېغې گؤزلریم کیمی داشېیېرام یالنېزلېغې آغزېم کیمی داشېیېرام سونرا یئنه من اۏلورام باشقا …Read More »


text:
بیرینجی بربر ساواشی
بیرینجی بربر ساواشی (اینگیلیسجه: First Barbary War) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.بربر ساواشلارینین بیر قیسمیدیر. آرالیق دنیزی و طرابلس یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو آمریکا غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«First Barbary War»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بیرینجی بربر ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اولدوزلا ایشیم یوخ، سایارام بنده دولاری
سایدیقجا توکنمیر، گئنه اولموش گئجه، یاری
«مستکبر»ایدیم، سونرا آدیم اولدو «مُرفّه»
آد تعیین ائدیبلر داها «سرمایهگذار»ی
البته منی چوخلو حمایت ائلهین وار
بول قدرتی، کئچگین سؤزو، هر امریده جاری
یوخسول اورهیی سینسادا، سینسین، نه غمیم وار؟
قیمتلری برک- برک قورویاق سینمایا باری
سینسین فقیرین دام- دیرهیی، قول- قیچی، نئیلیم؟
ماتم توتارام کؤینهییمین سینسا آهاری
ویلام- ساراییم اولسون آباد اؤلکهده، بسدیر
غم یوخ آتامیندا خراب اولموشسا مزاری
یاتمیش هامی، بیر من اویاغام، بیردهکی بختیم
قوربان اولوم اؤز بختیمهکی، چوخدو چیخاری
من موز تپهرم قارنیما، نارگیل، آناناس- زاد
پولسوزدا سوخا قوی گؤزونه، تاپسا خیاری
طاووس دوشونو، خاویاری مئیل ائدهرم من
خلقینده یاوان سنگک اولور شام، یا ناهاری
من ائوده «جگوزی»، «سونا»، «استخر» قاییررام
ائل تشنه قالار، قالخسا سویون نیرخی یوخاری
بیر پوللویا، مین یوخسول اولوب قوربان ازلدن
احسنت اوناکی، دونیادا قویموش بو قراری
سایسیر «زر» اولار، چوخلودا «زور» بوللودا «تزویر»
اوندا بشرین بخت اولار عالمده شکاری
«آرش»ده دوروب، بانلاسا، تئز خیخلا، سسین کس
قینقیت گئده، آلچاقدیر اونون چونکی دیواری
اولدوزلا ایشیم یوخ، سایارام بنده دولاری


text:
آباد
- مشخصات
- مجموعه: سؤزلوک
- منتشر شده در شنبه, 29 تیر 1392 19:24
- تعداد بازدید: 1827
آباد a:ba:t - 1. سِر. آبادان1. 2. ییٛقیٛلمان – یوُمروُلمان قالان، زیان یِتمهدیک، ضایالانمادیٛق، بیتین. حأضیر کؤنه اوْبانیٛنگ آباد جاییٛندان بیباد جایلاریٛ کؤپدی. (آ. قوْوشوُت، کؤپِتداغیٛنگ اِتِگینده). باردیٛ اِگنیمیزده اِل یالیٛ دِری، یوْقدیٛ اوْل اِلهنجینگ بیر آباد یِری (نوُریٛآنّاقیٛلیٛچ، سایلانان اثرلِر). 3 تِرتیبه سالنان، رجهلی اِدیلِن، بِزِلِن، قوُرنالان. آباد اِتسین دوْغانمیٛز اؤیۆنگ (ح. پوْمما، سایلانان اثرلِر). مِن سِنی سایلایان ایشچی دِپوُتات، شَهریم گۆنساییٛن قوْی بوْلسوُن آباد (ر. عَلی). 4. گؤچـ. م. اَخلاق تایدان آراسسا، بوْزوُلمادیٛق (آدم حقدا).


text:
سوریه ده حربی عملیات اویوشتیریلدی
بیر قطار تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی
سوریه نینگ شمالیده گی فرات قلقانی و تینچلیک بولاغی منطقه لریده تحریکی اوق اوزگن و هجوم تشبثی گه قول اورگن بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکا/وای پی جی منسوبی 9 ته تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیردی.
تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده،
"قهرمان قوراللی کوچلریمیز، تروریزم گه قرشی کوره شنی سوریه نینگ شمالیده یوتوقلی و قرارلی بیر شکلده آلیب بارماقده. فرات قلقانی و تینچلیک بولاغی منطقه لریده تحریکی اوق اوزگن و هجوم تشبثی گه قول اورگن بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکا/وای پی جی منسوبی 9 ته تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیردی." دییلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
سوریه ده روس حربی اوچاقلری قاچقینلر کمپی گه هجوم اویوشتیردی
تورکیه افراطی اسرائیل لیک لرنینگ مسجدالاقصی گه باستیریب کیرگن لیگی نی قاره له دی
اوشبو توغریده تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
أردوُغان تأزه رفرم بوقچاسی باراسیندا چیقیش اتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی بو یرده برن بیاناتیندا، یوردی اۆچین هر گۆن تأزه ایشلر آلیپ باریاندیقلارینی بیلدیردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی و عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ باشلیغی رجب طیب أردوُغان تأزه اؤزگِردیلیش (رفرم) بوقچاسی نینگ قوُلایدا تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسینه هؤدۆرلِنجهکدیگینی آیتدی.
أردوُغان عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ مجلیس توُپاری نینگ ماصلاحاتیندا،
"میللتیمیزه ماغلومات برهنیمیزده، بو رفرم تکلیپلری نینگ یوردومیزی 2023-نجی ییلا و سوُنگراسینا آلیپ بارجاق دۆیپلی و أهمیتلی زاتلارا ایه بوُلاندیغینی گؤرجهکدیر" دیدی.
أردوُغان تأزه گؤرنۆشلی کروناویروس (کووید- 19) اۆچین واکسن اتابی نینگ گینگهدیلجکدیگینی و اینگ قیسغا واغتدا واکسن ینگ بۆتین توُپارلارا بریلجکدیگینی نیغتادی.
"بیزینگ اینگ اولی گۆن ترتیبیمیز میللیتیمیزیگ گۆن ترتیپلریدیر" دیه ن أردوُغان شیله دوُوام اتدی:
"سانجیم اتابی بیلن تأزه بیر اتابا گچیلدی. ایندی 10 میلیون دُز واکسن گتیردیک. دۆنیأده کؤپ سانلی اؤسِندیگینی پیکیر ادیأن یورت واکسن تاپیپ بیلمه یأر. بیزینگ ایلالاشیغیمیز بیلن، 50 میلیون دُز واکسن دن 10 میلیونینی آلدیق"
أردوُغان سوُنگ بوُلسا گؤنی اِفیردن عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ مرکز اداراسیندان، ارزینجان، ارزروم 7-نجی عاداتی کنگره سینه قاتناشدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی بو یرده برن بیاناتیندا، یوردی اۆچین هر گۆن تأزه ایشلر آلیپ باریاندیقلارینی بیلدیردی و
"اۆلکأمیزی، بؤلگأمیزی و دۆنیأنی نأحیللی حوُوپسوزراق، بای راق یاغدایا گتیریپ بیلریس دییپ بو مسئله بارادا اوُیلانیاریس" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه بیلن لیبی انرژی پوداغیندا بیله لیکده ایشلهشِر
تۆرک سیاسی توُپاری لیبی ده دۆرلی ایشدشلری بیلن دوشوشیق گچیردی
بأش ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیه ترورچیلارا قارشی توتان یرلی یاغدایدا ادن گؤرهشینه دوُوام ادیأر
اوکراینادان 7 غاللا گأمیسی یوُلا دۆشدی
اوکراینانینگ اسکله لریندن ینه 7 غاللا گأمیسی تۆرکیأ دوُغری یوُلا چیقدی


text:
سوریه نینگ شمالیده بیر قطار تروریست جنگری تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی
اوشبوتروریست جنگریلرنینگ تورکیه قوراللی کوچلری تامانیدن تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلگن لیگی بیلدیریلدی
سوریه نینگ شمالیده بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکا/وای پی جی منسوبی 6 ته تروریست جنگری تورکیه قوراللی کوچلری تامانیدن تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی.
تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده شولرگه اورین بیریلدی:
" سوریه نینگ شمالیدن ماردین ولایتیده گی چیگره خطیمیزگه تحریکی اوق اوزگن بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکا/وای پی جی منسوبی 6 ته تروریست جنگری تورکیه قوراللی کوچلری تامانیدن تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلدی." دیب ایتیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه افراطی اسرائیل لیک لرنینگ مسجدالاقصی گه باستیریب کیرگن لیگی نی قاره له دی
اوشبو توغریده تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
جری پاریس
جری پاریس (اینگیلیسجه: Jerry Paris) آمریکالی فیلم یؤنئتمنی و اوْیونچو. ۲۵ ژولای ۱۹۲۵ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۰ ایل عؤمر ائلهییب و ۳۱ مارس ۱۹۸۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی نیویورک بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1949–86 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jerry Paris»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جری پاریس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گونش ایلی ۱۳۶۴ ینجی ایللردن ائله ادبیات هوسکارلاری ایله دوشوب – چیخیب اونلارین بیر سیرالاری ایله ده یاخیندان اولموشام. اصلا یادیما گلمیر کی بیر کیمسه بو گونه قدر اوستاد حبیب فرشبافین آدی گلنده اوندان چیرگین بیر سؤز یا خاطیره دیلینه گتیره. هامیلار ائله اوستادین آدی گلنده بیر تهر سلام – صلواتلا اونو یاد ائتمیشلر. معالاسف من بو اوجسوز – بوجاقسیز وادییه آیاق قویان ایلدن تقریباٌ بیر ایل اول، یعنی ۱۳۶۳ اونجو ایل اوستاد فرشباف تهرانا انتقال تاپمیشدیر.
حبیب آقا فرشباف گونش ایلی ۱۳۲۳ ایلینین گول – گولو دیندیرن یاز فصلینین اردیبهشت آییندا تاریخ له یاشید اولان تبریزین صفالی و باغ – باغاتلی محلهلرینین بیریسی اولان باغ مئشه ده آنادان اولوب، ائله گنج چاغلاریندان ذکالی بیریسی کیمی تانینیب، او دؤورون مفکورهلی انسانلاری ایله اوتوروب دوروماغی سبب اولموشدور کی، حبیبآقانین دا گؤزو آچیلیب و ائله چوخ ائرته چاغلاری یاخشینی – پیسدن سئچسین. بو یازیچی و شاعیریمیز اوزو بیر یئرده اوزوندن بئله ذکر ائدیر: «دیپلوما قدر تحصیل آلدیم. سونرا معلم آدی ایله قاراداغا یوللاندیم. اون ایلدن آرتیق قاراداغ کندلرینده قالدیم. اؤیرندیکلریمدن قات – قات آرتیق قاراداغلیلاردان اؤیرندیم. دؤنه – دؤنه دونیا گؤرموش آنالارین، آت بئلینده عؤمور سورموش بالالارین مجلسینده اولدوم. اونلارین سؤزلرینی، نیسگیللرینی قلمه آلدیم. بونلار آدیما شاعیر دئدیلر. »
بو آلچاق کؤنول اینسان همهشه اوشاقلا اوشاق اولوب، بؤیوکله ده بؤیوک اولار. بلکه ده ائله بونا گؤره دیر کی اونون سئورلرینین سایینا گونو گوندن آرتار. ۵۰ ایلدن یوخاری اؤیرتمنلییه باخان اوستاد حبیب فرشباف بوگون ثمرلی عؤمور – گونونون ۷۰ینجی پیللهسینده دایانیب، یئتمیش ایل گئریده قالان آجیلی – شیرینلی سوووشان عؤمرونه شاهید اولاندا گؤره سن بو دؤنه نه آرزیلیر؟ منجه او یئنه دئییر کی، اگر یوز دؤنه ده دوغولوب، اؤلم، یئنه دونیایا گلم، سؤزسوز یئنه معلملیک پئشهسین اؤزومه سئچهرم. معصوم اوشاقلارلا اولماغین لذتین ائله حبیب فرشباف کیمی آزاده انسانلار منیم کیمیلرده تئز باشادوشرلر .
نزاکتلی دوستوموز، شرافتلی بیر انسان اولدوقدان دولایی، گؤزل ناثر و گؤرکملی بیر شاعیر ده اولموشدور. سؤزلریمیزه آیدین آیت آنادیلیمیزده کی دؤورو مطبوعاتیمیزلا اونون بو گونه قدر گون ایشیغینا چیخادیریلمیش ایکی کیتابیدیر کی اونلاری دا بورادا تانیتماق داها یئرلی اولار. اوستاد فرشبافین ایلک کیتابی « دان یئری » دیر کی انقلابدان سونرا ائله شاعیرین دوغولدوغو یئرده نشر اولوب، آز بیر زاماندا نسخهلری توکنمیشدیر. داها سونرا ایسه «قاراداغ کندلرینده» آدلی کیتابی نشر اولونور .آنجاق بو نشردن سونرا نه سببلره گوره شاعیر داها کیتاب نشر ائتمکدن واز کئچیب، یالنیز اوخوماغا داها آرتیق رغبت گؤسترمیشدیر. اونون چاپ اولان اثرلری آذری درگیسی، آذرتورک، کولتور و… کیمی دیرلی مطبوعاتیمیزدا دؤنه – دؤنه نشر اولا بیلمیشلر. سونرالار شاعیریمیزین ان یاخین امکداشی یاخود آرخاداشی سانیلان دوقتور مرتضی مجدفرین تشویقلری نتیجه وئریب، اوستادین اوشاقلاریمیزا عاید بیر شعر دفتری ده چوخ گؤزل کیفیتده نشر اولابیلدی. ماراقلی دیر کی همین اثرین قابیغینین طرحین ائله اوستادین باجاریقلی و هنرمند قیزی وقار خانیم طراحلیق ائتمیشدیر. اوستاد فرشبافین هله اوندان بیر اثرلرینین چاپینا شاهید اولان بیر سیرا باشقا اؤلکهلرده یاشاسالاردا، اللرینه دوشمک هامان، باغیرلارینا باسیب حتی اونلارا عاید بیر سیرا یازیلاردا یازمیشلار. بو یازیلارین بیر سیراسینی گؤره بیلمهسک ده، خوشبختلیکله بیر قیسمینین اوخوماغینا توفیق تاپا بیلمیشیک.
بو بؤیوک انسانین تواضعکارلیغی سبب اولموشدور کی دؤنه – دؤنه ایستهدیگیم خواهیشلر داشا دیسینلر! من اوندان تکرار ایستهمیشدیم کی اؤز خاطیرهلرین قلمه آلسین. داها دوغروسو دیلیمده توک بیتمیشدیر. آنجاق او همهشه بویورموشدو: «من هارا بؤیوکلردن یازماق هارا !! » دوغروسو اوستاد اگر همت ائدیب صمد بهرنگی، بهروز دهقانی، مناف فلکی، علیرضا نابدل ایله اولان آنلارین یازسالار، چاغداش تاریخیمیزده کی سیاسی– اجتماعی بوشلوغون بیر قدری آزالاجاقدیر.
۱۳۷۳ اوچونجو ایل اوستادین ۵۰ یاشی و ۳۰ ایل معلملیگی عزیزلنیر. هابئله اون ایل سونراسی دا ائله ۶۰ یاشا دولماسی عزیزلنیر. ۱۳۹۰ ینجی ایل تکرار اونون اوشاقلارا عاید چالیشمالاری ۳۰۰ دن چوخ اوشاقلارین حضورو ایله عزیزلنیر. بیر ایل سونرا بو شاعیریمیزین «اوشاق نغمهلری» کیتابی اوشاق باغچالاری، کودکستان و دبستان اوشاقلاری ایچون شعر مجموعهسی «پیشگامان پژوهش مدار » نشری سیراسیندا ۳۶ صحیفه ده اعلا کیفیتده، اوستادین قیزینین رساملیقلاری و طراحلیقلاری اساسدا نشر اولونور. کؤنلوم ایستر بورادا همین دفتردن بیر شعری تقدیم ائدم:
سلام وئردیم آتاما من
آتام دئدی: قیزیم گلدین؟
سؤیله گؤروم نه اؤیرندین؟
دئدیم، آتا بیر قولاق آس
فارسلار دئییر اوراغا داس
اؤیرنمیشم الیف ب یی
اوخویورام من هر شئیی
بو بابا دیر باخ بو دا آب
بو آت، بو دیش، بو دا جوراب
اؤیرنمیشم بخش ائتمهیی
دئییرسنسه دئ هر نهیی
اللریم له پارچالارام
سسلرینی من سایارام
سسلر دیجک قولاغیما
گتیرهرم بارماغیما
آتام دئدی: « بو آلمانی
بیر پارچالا گؤروم هانی ؟»
آلمالاری گؤرن چاغی
گتیردیم من تئز پیچاغی
بونو گؤرجک آتام گولدو
ائله گولدو، ائله گولدو
گؤزلریندن یاش تؤکولدو
دئدی : قیزیم کیلاسدا سن
ائله بئله بخش ائدیرسن؟
اؤز یئریمده دایاندیم من
آتامدان برک اوتاندیم من .
سؤزومون سونوندا حبیبآقا فرشبافین، آذربایجاندا اوز وئرن دهشتلی زلزلهده کی زحمتلرینی ده اونوتماق ایستهمیرم. او، آیین یاریدان چوخون زلزله ویرمیش یئرلرده اولوب هنرمندلری و باشقا خیر آداملاری توپلاماقلا، زلزله گؤرموشلره توختاقلیق وئرمک ده بؤیوک رول اوینامیشدیر. بو کیمی شریف انسانا اوزون عؤمورله توام جان ساغلاملیغی آرزیلیرام.
۱- اوشاق نغمهلری، حبیب فرشباف آقایی – تهران، پیشگامان پژوهش مدار ۱۳۹۱
۲- یارین اوشاقلار قروپو، بئشینجی سایی، تبریز، ایل بایرامی ۱۳۹۲ –اوستاد حبیب فرشباف کیم دیر ؟ سالار ترابی
۳- A4 بویوندا « اوشاقلار باغچاسی » عنوانلی بیر شعر دفتری گویا چاپ اولانماییب و ماراقلانانلار اوز سلیقهلری ایله بو دفتری توپلامیشلار. دوستوم محمد الفت ین کیتابخاناسیندا بو کیتابا راستلاشدیم. دئمک همین کیتابین یوزه دوخسان فایزی ائله بیرینجی قایناقدا آدین چکدییمیز کیتابا داخیل ائدیلمیشلر.


text:
سودان-دا داشقینلار نتیجهسینده اؤلنلرین سایی آرتیب
سودان-دا داشقینلار نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 136 نفره چاتیب.
سودان-دا داشقینلار نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 136 نفره چاتیب.
سپتامبرین 4-ده داشقینلاردا 112 نفرین اؤلدوگونو، 4 میندن چوخ ائوین داغیلدیغینی بیلدیریلیب. پایتاخت خارطوم-داکی اولوسلار آراسی هاوا لیمانی پیس هاوا شرایطی ایله علاقهدار همین گون ایشینی بیر نئچه ساعتلیق قیسمن دایاندیرماق مجبوریتینده قالیب.
می آییندا باشلایان لئیسان یاغیشلاری بوتون شهرلری سو آلتیندا قویوب، مینلرله اینسان ائولرینی ترک ائدیب. طبیعی فلاکتدن ان چوخ نگر ال نیل، قوزیی کردفان، الجزیره، گونئی کردفان، ایالتلری ضرر چکیب.
ایلگیلیلی خبرلر
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق
اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
جمهورباشقانی، سون ۲۰ ایلده تحصیلین یاییغینلاشدیریلماسی، تحصیلده کیفیتینین آرتیریلماسی و برابر ایمکانلارین تامین ائدیلمهسی ایستیقامتینده تاریخی آددیملار آتدیقلارینی سؤیلهدی


text:
قصه یوسف
خواجه علی خوارزمی
تصحیح: محمدعلی نقدی
ناشر: تبریز / نشر اختر
وزیری /
قیمت: ۳۰۰۰۰ تومن
آذربایجان ادبیاتی خراساندان باشلاییب آنادولویا قدر اوزانیر. دوغروسو بودور کی خراسان شاعیرلری¬نین دیلی ده دیلچی لر طرفیندن آذری تورکجه سی تانینیر و آذربایجان ادبیاتیندا چوخلو شاعیرلریمیز خراساندان باش قووزامیشلار. خواجه علی خوارزمی ده خراساندان گلن شاعیریمیزدیر. خواجه علی خوارزمی¬نین بؤیوک اثری یوسف و زلیخادیر. یوسف و زلیخا داستانی اسلامدان اؤنجه ده تانینمیش بیر داستان-ایدی و قرآن دا احسن القصص آدلانیر. بو داستان آذربایجان ادبیاتیندا چوخلو شاعیرلر طرفیندن نظمه چکیلمیش و تورک دیلینده چوخلو مثنوی لر یازیلمیشدیر. ایلک منظومه¬نی یازان خواجه علی خوارزمی اولموشدور کی اونون الیازمالاری بوگون دونیا کتابخانالاری نین بزه یی اولموشدور. خوشحاللیقلا دئمه¬لی¬یم بو اثر کئچن ایل تبریزده چاپ اولدو. بو اثر ۶۰۹جو ایلده قورتارمیش و داها اؤنملی بوراسی¬دیر کی اونون شهر فورماسی دؤردلوک لردن عبارتدیر یعنی هم هیجا وزنینذه (۱۱ هیجالی) و هم دؤردلوک اولموشدور. یوسف و زلیخا ۲۵۰۰ بیتدن عبارتدیر و بو دؤردلوکلرله باشلاییر:
مصر ایچره اولو ملیک واریدی
آنون آدی ملیک ابن دوغور ایدی
دوغوراوغلو اولو ملیک بیر دوش گؤردی
معبره تائیلینی سورور ایمدی.
معبره آیدیر: بوگون بیر دوش گؤردوم
دوشوم ایچره کنعانه وارور ایدوم
عاد قویوسو تگرا سینده یئدور ایدوم
گون حقیقت گؤیدن یئره ائنر ایمدی. . .
گؤرورسونوز کی بو دؤردلوکلرده اوچ مصرع بیر قافیه ده و دؤردونجو مصرع قاباقداکی دؤردلوکله بیر قافیه و ردیفده دیر.
خواجه علی ابن خلیل الخوارزمی نین یاشاییشی حاققیندا چوخ آز معلومات واردیر و بیز اونون اؤز اثریندن یاشاییشینی چیخارا بیلریک. بو اثردن آلدیغیمیز معلومات بونو گؤسته ریر کی اونون آدی علی اولموش، خراساندا یاشامیش، چوخلو مسلمان اؤلکه لری گزمیش، آنادیلینده شعرلریله شهرت قازانمیشدیر. یوسف و زلیخا اثرینی ده ۶۰۹ جی ایلده قوجا چاغلاریندا یازمیشدیر. بئله لیکله حسن اوغلو ۶جی عصرده یاشامیش و عزتلی بیر عؤمور سورموش و حؤرمتله قارشیلانمیش بیر انسان اولموشدور.
***


text:
سئوگی تارلاسی…
سینا سیفی
یاتیپ هامی گئجهدی, تک اویاق منم و اؤزوم
سینیق قلمله دئییر دردین، آغلاییر کؤنلوم
نه دردی وار نه غمی, باش آتیب یاتیب تانری
گئجهیله دفتری مین یول واراقلاییر کؤنلوم
زامان یئلی آپاران گونلرین یازینتیسینی
واراقلار ایچره گزیر هئی سوراغلاییر کؤنلوم
یادیندادی او گئجه؟ سئرچه لرده شاهیدیدی
سنین او عهدینه، ایندی قان آغلاییرکؤنلوم
گونشله باش- باشا قویموش خیالدا هر گئجهنی
حاییفلار، ایندی قارانلیق قوجاقلاییر کؤنلوم
نه اکمیشایدی اوشاقلیقدا سئوگی تارلاسینا
کی ایندی یانقیلی حسرت اوراقلاییر کؤنلوم…!؟
خیاو ۱۳۸۹


text:
«عاشیقلار بیرلیگی»نین قزوین شعبهسی یاراندی
ایران عاشیقلار بیرلیگینین تشبثی ایله قزوین اوستانیندا عاشیقلار بیرلیگینین شعبهسی یاراندی. قزوین، تاکستان، بوئینزهرا، الوند و آبیک عاشیقلارینین اشتراکی ایله کئچیریلن ییغینجاقدا و ایران عاشیقلار بیرلیگینین صدری عاشیق سلجوق شهبازی و آبیک مدنیت ادارهسینین رئیسی کریمالله زرگرین حضوروندا قزوین عاشیقلاری بیرلیگینین باشچیسی و بیرلیگین فعالیت مرکزی تعیین ائدیلدی. بو ییغینجاقدا اشتراکچیلارین سئچیمیله عاشیق احمد شهبازی(سهندآوالی) شعبهنین صدری، آبیک شهری بیرلیگین فعالیت مرکزی، ناصر شهبازی ایران عاشیقلار بیرلیگی صدرینین نمایندهسی، و عاشیق عباس احمدی، عآشیق محرم ممییژاد و عاشیق حسین شهبازی قزوین عاشیقلار بیرلیگینین اداره هیاتیینه سئچیلدیلر. بو ییغینجاقدان الیمیزه چاتان شکیللری «ایشیق» سایتینین اوخوجولارینا تقدیم ائدیریک. شکیللری و ییغینجاغین خبرینی جناب ناصر شهبازی سایتیمیزا گؤندریبدیر.


text:
دونیا سندن کیملر کئچدی
«ادبیات سئونلر گروهو»
تاسوفلرینن آلدیغیمیز قارا خبر اساسیندا «سیفالله اکبری» ادبیات سئونلر گروهونون سئویملی اویهسی بوتون عؤمورون زحمتکشلرین سعادتی یولوندا حصر ائلهین ائل وورغونو، وطن وورغونو، آزادلیق عسگری، قلم خادیمی آرزولاری یئرین آلمادان واختسیز- وعدهسیز بیزدن آیریلدی.
ادبیات سئونلر بو دردلی، یاندیریجی آیریلیغی وطنیمیزین زحمتکشلرینه، آذربایجان خالقینا، اکبری عایلهسینه، بوتون دوستلارینا، قوهوم – اقرباسینا باش ساغلیغی وئریر. اینانیریق «سیفالله اکبری»نین شرفلی آدی، اونودولماز خاطیرهسی آزادلیق اوغروندا چالیشانلارین ایلک سیراسیندا گئدهجک.
«ادبیات سئونلر گروهو»
۱۹/ ۱۰/۹۶


text:
«تانیش افسر»ین یارادیجیلیغینا بیر باخیش
افراسیاب نورالهی
ایضاح:
بو یازینی، شاعرین دوسلاری طرفیندن، تهران ادبی انجمنلر او جملهدن «صابر»، «دده قوربانی» و «نباتی» انجمنلری طرفیندن «آچار» کیتابینین آیین(۹۶/۴/۲۷) ایییرمی یئتدیسی آق تورپاق- اشراق مدنیت ائوینده کئچیریلهجک تقدیمات مراسیمی اوچون حاضیرلامیشدیم. آما تاسفلر اولسون کی، صحتی ایله علاقه ده اولان پرابلئملر اوزوندن بو تقدیمات باش توتمادی و بو گون گؤزهل شاعیریمیز تانیش افسر آرتیق آرامیزدا یوخدور. تانریدان بو گؤزهل شاعیریمیزه رحمت دیلهییر و دوسلارینین، عائلهسینین و قلم اهالیسنین باشلاری ساغ اولسون دئییریک..
تانیش افسرین یارادیجیلیغینی اوخورکن، اؤزهللیکله ده «آچار» کیتابینی اوخورکن ایکی اینجه مقام دیققتیمی چوخ چکدی؛
۱_ تانیش افسرین قلیبلی فورمالاردا یازما قاطعیتی(بوراسی یالنیز تانیش افسر اوچون دئییل و عمومیتله بو سایاق یازان هر کس اوچوندور)
۲_ تانیش افسرین یارادیجیلیق میسیاسی
بیرینجیسی(تانیش افسرین قلیبلی فورمالاردا یازما قاطعیتی) باره ده:
بیلیرسینیزکی، سربست شعر میدانا گلدیکدن سونرا، قلیبلی فورمادا یازان شاعیرلر طرفیندن و عمومیتله قلیبلی فورما طرفدارلاری طرفیندن بیر سیرا سورغولار، تپکیلر و حتی قارشی دورمالار و اندیشهلنمهلر اولدو و حالادا وار.. و واختیلا دارتیشیلدی، سؤز صحبته سبب اولدو و قلم صاحیبلری، منتقیدلر و داهیلر طرفیندن بیر سیرا آچیقلامالارا و دیرلندیرمهلره ده اولدو.
بیلیرسینیزکی، او تای آذربایجان سربست شعرین بانیسی بؤیوک رسول رضا اولوب. رسول رضانین چوخلو فیکیرلری، سؤز صحبتی و دیرلندیرمهلری وار بو حاقدا. بیر ییرده رسول رضا بو مووضوعدان صحبت ائدرکن، “بویوک ادبیات”دان صحبت آپاریر. رسول رضا بؤیوک ادبیات آدی آلتیندا آشیق العسگرین “چرشنبه گونونده چشمه باشیندا” شعرینی گتیریرکی، بیر کلاسیک قوشمادی؛ اورادا فضولینین “شب هجران”ی وار کی، بیر غزلدی و علی کریمین “داش” شعری وار کی، نمونه وی سربست شعرلریمیزدندیر. یعنی رسول رضا دئمک ایستهییر؛ بیر اثر اولوملو و توتوملو اولدوقدان سونرا آرتیق بو قوشمادی، غزلدی یا هانسیسا بیر سربست شعردیر آرتیق اؤنمی یوخدور.
من تانیش افسری اوخورکن، اونون کیتابیندا ائله اثرلره راسلادیم کی، اولاری اوخورکن، گرچکدن اونودوردوم کی، بونلار قلیبلی فورمادا یازیلیبلار.
نه دئمک ایستهییرم؟!
دئمک ایستهییرم؛ سانکی تانیش افسر واختیلا بو قلیبلی فورما و سربست مسالهسینی اؤز قارشیسینا قویوب، دوشونوب، آراییب، آختاریب و معین جاوابلامالاریدا اولوبدور اؤزو اوچون و بو مسالهنی واختیلا اؤزونده حل ائلهییب و اوز استعدادینی دا نظرده آلاراق قاطعیتله قلیبلی فورمادا یازماغا داوام ائدیب هئچ ده سربست اندیشهسی اولمادان.. و بو موفق اثرلرده ائله اونا گؤرهدی. اؤرنک اوچون بیر ایکی بند او اثرلردن گتیریرم؛
“گورموش ایدیم قویون کیمی سوروسون
گورنمیردیم مدت ایدی بیریسین
گوروم منیم آیاقلاریم قوروسون
بیر یووادان ایکی کهلیک اوچورتدوم
(کهلیک شعریندن)
یا
“سازین حله دریلمهمیش گولو وار
یئتمیش ایکی تورکو هاوا دیلی وار
یوردوموزون سوسوز اورمو گولو وار
روحانی چال بلکه روحوم دینجله
)روحانی شعریندن(
یا “اولوم”دویغوسو حاقدا شعری؛
“اولوم گوزلدی
یئرینه دوشسه
هئچ کیم اینجیمز
ورینه دوشسه
ائلهسی ده وار
یاشاییر ناچار
باغرینا باسار
گیرینه دوشسه
پوزدورار دمی
آرتیرار قمی
بو تانیش کیمی
بیرینه دوشسه” و سایره…
ایکینجیسی(تانیش افسرین یارادیجیلیق میسیاسی) باره ده:
کلاسیک تنقید تورونده، صنعت اثری دئییل، داحا چوخ صنعتچی دیققت مرکزینه آلیناردی. یعنی کیمدی؟ خاراکتئرلری باره ده، سونرا یاشاییشی و بیر سیرا اوزهل خصوصیتلری باره ده اینجهلهمهلر آپاریلاردی..
آما مدرن تنقید تورلرینده، آرتیق صنعتچی دئییل، صنعت اثرلری دیققت مرکزینه آلینیر. یعنی، بیزه، جمعیته وئردیکلری باره ده، ندن بحث ائتدییی باره ده، پیاملاری، مئساژلاری باره ده و عمومیتله صنعت اثرلرینین آماجلاری دیققته آلینیر.
من تانیش افسرین یارادیجیلیغینی اوخورکن ده، ائله بو آچیدان یاناشدیم و چوخ اینتئرئسان و ایلگینج بیر یئره چاتدیم!.. اودا بو کی، من تانیش افسرین هانسی اثرینی دیققته آلدیمسا، اوخودومسا، او شعر منه تانیش افسرین اوزونو آنلاتدی!..
تانیش افسرین اینسان سئورلیینی، طبیعت سئورلیینی، وطن سئورلیینی، تانیش افسرین اینسانلیق قایغیلارینی، طبیعت قایغیلارینی و سئوگی و دوست قایغیلارینی آنلاتدی منه..
تانیش افسرین یارادیجیلیغی عمومیتله بو موضوعلاری ترنم ائدیر و بو موضوعلاری آشیلاییر..
بئله باخاندا یعنی بو گونکو دونیانین بو تور قایغیلاردان یوخسون اولدوغو بیر حالدا، بو تور قایغیلارین یئرینین گوروندویو بیر واختدا بلکه تانیش افسر ان دوغرو یولو توتموش و ان دوغروسونو یاپمیشدیر. عشق اولسون بو صمیمیته و عشق اولسون قاراداغلاریمیزا بو کیمی شاعیرلر و بویوکلر یئتیردییی اوچون.. روحو شاد اولسون.
۹۶/۴/۲۲
متن ده ایشاره اولونان شعرلره مراجعت ائتمک ایسته ینلر اوچون؛
چرشنبه گونونده، چشمه باشیندا
گؤزوم بیر آلاگؤز خانیما دوشدو.
آتدی موژگان اوخون، کئچدی سینه مدن
قاداسی، بالاسی جانیما دوشدو.
ایشارت ائیله دیم، دردیمی بیلدی
هم چوخ گؤزل ایدی، هم اهل دیلدی
قاشینی بولادی، گؤزوندن گولدو.
گولنده قاداسی قانیما دوشدو.
علسگرم هر علمدن حالییام
دئدیم سن طبیبسن, من یارالییام.
دئدی نیشانلییام، اؤزگه مالییام
سیندی قول- قانادیم یانیما دوشدو.
(عاشیق علسگر)
منی جاندان اوساندیردی ، جفادان یار اوسانمازمی؟
فلکلر یاندی آهیم دان ، مرادیم شمعی یانماز می ؟
هامی بیمارینا جانان ، دوای درد ائده ر احسان
نئچون قیلماز منه درمان ، منی بیمار سانمازمی ؟
شب هجران یانار جانیم ، تؤکر قان چشم گریانیم
اویادیر خلقی افغانیم ، قرا بختیم اویانمازمی ؟
گل رخسارینه قارشی ، گؤزومدن قانلی آخار سو
حبیبیم فصل گول دور بو آخارسولار بولانمازمی ؟
غمیم پئنهان توتاردیم من ، دئدیلر یاره قیل روشن
دئسم او بی وفا بیلمم اینانارمی ، اینانمازمی ؟
دئییلدیم من سنه مایل ، سن ائتدین عقلیمی زایل
منه طعن ائیله ین غافیل ، سنی گؤرجه ک اوتانمازمی؟
فضولی رند و شیدادیر ، همیشه خلقه رسوادی
سوروشون کی نه سودادیر ، بو سودادان یورولمازمی ؟
(فضولی)
یاری چیلپاق قدیم اینسان
دوشمنینه بیر داش آتدی..
قانا باتدی.
داش دوشمه دی آمما یئره
اوچوب گئتدی افقلردن افقلره
دئمه یین کی، داش یوخ اولدو
داش چئوریلیب بیر اوخ اولدو؛
اولدو قیلنج؛ گولله؛ مرمی
دایانمادی فیکیر کیمی
آتوم کیمی…
مئردییانی قیریق قیریق
آرزولاری ذره ذره
اوکئانی پارچا پارچا ائدیب کئچدی..
همین او داش،
ایندی یئنه دایانماییر
اوچور هارا؟
او نئترون، الکترون،
دونوب نهلر، نهلر اولور..
آلوو اولور، اولوم اولور، زهر اولور
ائی هم عصریم،
حقیقتین قان قارداشی
دایاندیرماق اولمازمی؟ -دئی؛
یاری چیلپاق، یاری وحشی
قدیم اینسان آتان داشی؟؟!!.
(علی کریم)


text: حبیب ساهیر چاغداش آذربایجان شئعری نین مدرن بؤلومونو قوران گؤرکملی شاعیریمیزین نئچه – نئچه شئعر دفتری چاپ اولموش و سونرا اونون بوتون شئعرلری ده بیر یئرده توپلاناراق چاپ اولموشدور. بئله کتابلارین حاضیرلانماسی چاغداش ادبیاتیمیز اوچون گره کلی ایشلردندیر. بوتون شئعرلری توپلاناراق ادبی آراشدیرمالارا یول آچیلیر و گنج شاعیرلریمیز ده بو شئعرلری بیر یئرده الده ائده رک اوخوماغینی ال ده ائدیرلر. بو دؤنه نوراله پور شریف، حبیب ساهیرین شئعرلرینی توپلاییب و ده یرلی بیر کتاب کیمی اوخوجولارا تقدیم ائتمیشدیر. کتاب ۴۶۰ صفحه ده حاضیرلانمیش و نباتی و آذرتورک یایین ائولری طرفیندن یاییلمیشدیر. کتاب ساده فورمدا یاییلیرسا دا چوخ گؤزَل و اوخوناقلی حرفلرله دوزولموشدور.


text:
تبریز دؤوره سینده «اینچه دره» آدیندا بیر کند وار. بو کندین اهلیندن بیری دئییردی :
منیم یوز اون یاشیندا بیرآتام وار . دئیر : قدیم زامان دؤرد گون دال با دال کنده یاغمور یاغدی.
داغین باشیندا بیر بؤیوک قایا وار ایدی. یاغمور بو قایانین آلتین شوملاتدی و قایا دیغیرلانیب گلیب یولو توتدو. جماعت ییغیشار ، نئچه کندیر و سئجیم گتیریب بیر اوجلارینی داشا و بیر اوجلارینی دا مال – حئیوانا باغلاییب سوررلر.
ایپ لر دوام گتیرمه ییب قیریلار و داش یئریندن ترپنمز. هر نه ائیلیه یرلر چاره اولماز ، کند اهلیندن بیری دئیر: فیلان کندده بیر بد نظر وار ، گئدین اونو گتیرین. بیر گوجلو شام ائششگی وار ایدی ، اونو مینیر و گئدیب بد نظری گتیررلر.
بد نظر داشا باخیب دئیر : پح ، نه بؤیوک داشدیر !!!
داش آرادان پارچالانیب ایکی بؤلونر. بیر پارچاسی اویانا ، بیر پارچاسی بویانا دوشر.
داشین تیکه لرین چکیب یولو آچارلار .
قایناق : ائل بیلگی ثروتیمیز ، یازان : علی ظفرخواه ، انتشارات یاران ، دیجیتال یایینجیلیک : ائل اوبا


text:
نه قدر عشقیمیز، ای گول، بئله پنهان اولاجاق؟
آشکار ائیلهمهیینجهاورگیم قان اولاجاق
نه قدر اوزونون حسرتین عاشیق چکسین
نه زامان وصلینه بس یئتمگه ایمکان اولاجاق؟
بس هاچان رحم ائده جک بولبول بیچاره یه گول
نه قدر بس او فقیرین ایشی افغان اولاجاق؟
عشقدن باشقا نه درد اولسا، یئنه چاره سی وار
آیریلیق دردینه، بیلمم، نئجه درمان اولاجاق
اؤز خوشوملا او قارا زولفه اسیر اولدوم اؤزوم
بیلمه دیم، خاطیریم عشقینده پریشان اولاجاق؟!
سن گؤتور مسجیدی، زاهید، بیزه میخانه نی وئر
کیم بو ایشده گؤرک آخیردا پشیمان اولاجاق؟!
هله، واحد، مئیه میل ائیلمه، قوی گَلسین او گول
یارسیز یئرده مئی ایچمک بیزه نقصان اولاجاق


text:
قادئلئق سیستمی (رسمی مذهب اویغولاماسئ)
حانفی مذهبینین یایغئنلاشماسئنئ ساغلایان أن اؤنملی فاکتؤر؛ رسمی مذهب اویغولاماسئ نەدنییلە تاطبیق أدیلن “قادئلئق سیستمی” اۇلموشتور. آما مذهبین یایغئنلاشماسئنئ ساغلایان بو سیستم عاینئ زاماندا چلیشکیلی فتوالارئن دا سببی اۇلموشتور. عابباسی حالیفەسی هارون رشید، أبو حانیفەنین طالبەلریندن أبو یوسوفو “قادئلقودات (باش قادئ)” اۇلاراق تاعیین أتمیش وە أبو یوسوف اۇن آلتئ یئل بۇیونجا بو گؤرەودە قالمئشتئر.
داحا دا اؤنملیسی بو دؤنمدە أبو حانیفەنین همن همن تۆم اؤگرنجیلری، اۇ گۆنکۆ ایسلام جۇغرافیاسئنئن موحتلیف بؤلگەلرینە “قادئ” اۇلاراق تاعیین أدیلمیشتیر. بؤیلەجە عئراق بؤلگەسیندە تئسسۆس أدن حانفی مذهبی، تاعیین أدیلن بو قادئلار سایەسیندە ایسلام جۇغرافیاسئنئن گنلینە تاشئنمئشتئر. مذهبین آنادۇلو، بالقانلارا وە اۇرتا آسیایا دۇغرو یایئلماسئندا مۆسلۆمان اۇلدوقلارئ ایلک آندان ایعتیبارن مذهبی حانفی تۆرکلر دە (سلچوقلولار وە عۇثمانلئلار) اؤنملی رۇل اۆستلنمیشتیر.
آنجاق بو دوروم (مذهبین یایغئنلاشماسئ) باعضئ اؤنملی پرۇبلملری دە برابریندە گتیرمیشتیر. چۆنکۆ آرتان ایحتیاج نەدنییلە تۆم قادئلارئن مۆجتهید حوقوقچو اۇلما شارطئ (بللی بیر دؤنمدن سۇنرا) ساغلانامامئشتئر. اۇیسا أبو یوسوفون قادئلقوداتلئغئندان سۇنرا بللی بیر دؤنمە قادار تاعیین أدیلن تۆم قادئلار؛ “فئقهی ایجتیهاد” وەیا “تاحریج درەجەسیندە” قاورامئش حوقوقچولاردان سچیلمیشتی.
دۇلایئسئیلا بو قادئلار، هم حانفی فئقهئنئن تدوینیندە هم دە مذهبین گلیشمەسیندە؛ گرک راوی گرکسە بؤلگەلردە گؤرەو یاپان ایلک نسیلدەکی بو مۆجتهید قادئلار؛ هم بو بؤلگەلردەکی حوقوقی گلەنک وە ایستیقرارئن عئراق فئقئە (حانفی) أکۇلۆ چرچوەسیندە تەسیس أدیلمەسینی هم دە بؤلگەسل شارط وە اویغولامالاردان قایناقلانان فارقلئ گؤرۆشلرین حانفی فئقهئنا داحیل أدیلمەسینی ساغلادئلار. یاعنی حانفی فئقهئ (دۇکترینی) فارقلئ گؤرۆشلردن أتکیلنن بو قادئلار سایەسیندە ینی باقئش آچئلارئ قازاندئ. نە وار کی بو أتکیلشیم، بللی بیر آشامادان سۇنرا قاچئنئلماز اۇلاراق آنا ایلکەلردن ساپمالارا وە چلیشکیلی فتوالارا دا یۇل آچتئ.
بورادا هیجری 3-نجۆ یۆزیئلئن ایلک یارئسئندان سۇنرا اۆلکە سئنئرلارئنئن حئزلئجا گنیشلەمەسی وە آرتان ایحتیاج قارشئسئندا تۆم قادئلارئن مۆجتهید حوقوقچو اۇلما شارطئنئن ساغلاناماماسئ وە مجبورن مۆجتهید اۇلمایان قادئلارئن دا تاعیین أدیلمەسی چلیشکیلی فتوالارئن وریلمەسیندە اؤنملی بیر رۇل اۇینامئش اۇلمالئدئر. چۆنکۆ بو دوروم هم تاقلیدین تاصویب أدیلمەسینە هم دە موحتلیف حاطالارا (حاطالئ فتوالارا) نەدن اۇلدو. زیرا ینی بؤلگەلردە قارشئلاشئلان ینی سۇرونلار باعضئ ینی فتوالارئ وە /وەیا باعضئ فتوالارئن دگیشتیریلمەسینی زۇرونلو قئلدئ. بو ینی فتوالار، فارقلئ گؤرۆشلرین أتکیسی آلتئندا وە حانفی اوصوللری أسنتیلەرک وریلمیش اۇلابیلەجگی گیبی حانفی اوصوللرینە آیقئرئ ایلکەلر دیققاتە آلئناراق دا (بونلارئ آیئرت أدەمەین قادئلار طارافئندان) وریلمیش اۇلابیلیر.
نیتەکیم قایناقلار، حانفی اوصولۆنۆن بۇشلوقلارئنئن سۇنرادان وە فارقلئ أگیلیملردەکی اوصول عالیملری طارافئندان (مثەلا فوروعدا حانفی، عاقیدەدە موعتزیلی وەیا فوروعدا حانفی، اوصولدە مورجیئی، زەیدی وەیا شیعی عالیملرجە) وە کندی أگیلیملری دۇغرولتوسوندا دۇلدورولدوغونو بیلدیرمکتەدیر. نتیجەدە ألیمیزدەکی قایناقلار بو شکیلدەکی (بۇشلوقلارئ آصلن حانفی اۇلمایان عالیملر طارافئندان دۇلدورولموش اوصوللرلە وریلن) فتوالاردان مۆتشککیلدیر. حانفی قایناقلاردا أبو حانیفەنین ایلکەلرینە آیقئرئ فتوالارئن یر آلماسئ بو گرکچەلرە دایاندئرئلابیلیر.
أهلی رەی وە أهلی حادیث تارتئشمالارئ
أبو حانیفە، قورئانا موحالیف بولدوغو حادیثلری رددەتمیشتیر (بونلارئن نبییە ایسناد أدیلەمەیەجگینی سؤیلەمیشتیر). آما آصئل اؤنملی اۇلان اۇنون قورئانا موحالیف بولدوغو حادیثی تثبیت أدرکن قوللاندئغئ ایلکەلردیر (بیز اۇنون بو چۇق اؤنملی ایلکەلرینین گؤرمزدن گلیندیگینی دۆشۆنۆیۇروز). أبو حانیفە، سادەجە قورئانا لافظن آیقئرئ اۇلان حادیثلری دگیل، قورئاندا بولونمایان حۆکۆملری ایچرن (قورئانئن بیلدیرمەدیگی بیلدیرن) حادیثلری دە قورئانا موحالیف قابول أتمیشتیر. بؤیلە اۇلونجا دا بیرچۇق ایمام طارافئندان قورئانا موحالیف بولونمایان حادیثلر، أبو حانیفە طارافئندان قورئانا موحالیف بولونموشتور.
ذاتن “أهلی حادیث” دە اۇنو بو نەدنلە قئنامئش وە أبو حانیفەنین اؤنجۆلۆگۆنۆ یاپتئغئ “أهلی رەی” طارافتارلارئنئ؛ “سۆننت دۆشمانئ وە بیدعات أهلی” گیبی آغئر ایفادەلرلە ألشتیریلمیشلردیر. مثەلا أهلی حادیثین اؤنجۆلریندن اۇلان أوزاعی (اؤلۆم؛ 774/157)، أبو حانیفە ایچین شؤیلە دەمیشتیر: “بیز أبو حانیفەیی رەی (کندی گؤرۆشۆ) ایلە حۆکۆم وردیگیندن دۇلایئ عایئبلامئیۇروز. زیرا بیز دە رەی ایلە حۆکۆم ورمکتەییز. بیز اۇنو کندیسینە حادیث اولاشتئغئ حالدە باشقا بیر گؤرۆشلە حادیثە موحالفت أتتیگیندن دۇلایئ قئنئیۇروز.”
بیر دیگر اؤنملی أهلی حادیث اۇلان آحمد بین حانبلین (اؤلۆم؛ 857/241)، أبو حانیفە وە تاعقیبچیلری ایچین سؤیلەدیگی شو سؤزلر ایسە چۇق داحا آغئردئر: “اۇنلار (أبو حانیفە وە تاعقیبچیلری) بیدعاتچی وە ساپئقتئرلار، سۆننتە وە أثرە (حادیثە) دۆشماندئرلار، حادیثلری ایبتال أدیپ رسولوللاها قارشئ چئقارلار. أبو حانیفە وە اۇنون گیبی دۆشۆننلری ایمام وە اۇنلارئن دینینی دین أدیننلر؛ اۇنلار، رسولوللاهئن حادیثلرینی، آصحابئنئن یۇلونو ترک أدیپ أبو حانیفە وە طارافتارلارئنئن یۇلونا تابیع اۇلموشلاردئر.
أبو حانیفەنین بو سؤزلری حاق أتمەدیگی آچئقتئر. چۆنکۆ آحمد بین حانبل، بو سؤزلری ایلە أبو حانیفە وە تاعقیبچیلری ایچین؛ “رسولوللاها وە سۆننتینە قارشئ چئقان وە رسولوللاهئن دینیندن دگیل، باشقا بیر دینە (أبو حانیفەنین دینینە) منسوب اۇلان کیمسەلر” دەمکتەدیر. نە وار کی أبو حانیفەیە یاپئلان سالدئرئلار سادەجە بو سؤزلرلە قالمامئش، اۇنون حادیثلرە یاقلاشئمئنئ ألشتیرن اۇنلارجا کیتاب وە رددیە دە یازئلمئشتئر.
مثەلا ایمام بوحاری؛ “باعضئ اینسانلار، اینسانلاردان بیری” تاعبیرینی قوللاناراق أبو حانیفەیە ایعتیراضلاردا بولونموشتور. طالبەسی ایمام موحاممدی شیددتلە ألشتیردیگی “جهمیەدن” سایمئشتئر. ایبنی أبی شەیبە، “أل-موصاننف” آدلئ أثریندە أبو حانیفەیی ألشتیرمک اۆزرە “کتاب الرد علی أبی حنیفة” ایسمییلە بیر باب آچمئش وە 125 مسئلەدە أبو حانیفەنین نبیدن گلن حادیثلرە موحالفت أتتیگینی سؤیلەمیشتیر. بونو ایثبات أتمک ایچین دە 485 ریوایر ناقلەتمیشتیر. بو 125 مسئلەنین وە أبو حانیفەنین قابول أتمەدیگی 485 حادیثین نەلر اۇلدوغو “موحاددیثلر ناظارئندا أبو حانیفە” ایسیملی کیتابتا تاصنیف أدیلمیشتیر.
اۇ حالدە شو سۇرویو سۇرمامئز گرکییۇر؛ أبو حانیفەنین حادیثلر قۇنوسونداکی یاقلاشئمئ (ایلکەلری) بو قادار نت وە آچئق ایکن، ناسئل اۇلویۇر دا أبو حانیفەنین رددەتتیگی (قورئانا موحالیف بولدوغو) یۆزلرجە حادیث حانفی قایناقلارئنداکی فتوالارا دایاناق اۇلابیلمیشتیر؟
دەمک کی، أبو حانیفەیە یؤنلتیلن بو آغئر ألشتیریلر أبو حانیفەیی دگیل آما سۇنراکی حانفی ایماملارئ أتکیلەمیش وە فتوالار دا بو دۇغرولتودا وریلمیشتیر. موحتملن، أهلی حادیثین أهلی رەیە یؤنلتتیگی باعضئ ایتهاملار، اؤزللیکلە دە “رسولوللاە وە سۆننت دۆشمانئ” گیبی آغئر نیتەلەمەلر، أبو حانیفەدن سۇنرا گلن حانفی ایماملارئ أتکیلەمیش وە اۇنلارئ أهلی حادیثین دلیللری ایلە (کی بونلارئن بیر بؤلۆمۆ أبو حانیفەنین رددەتتیگی حادیثلردیر) فتوا ورمەیە سەوق أتمیشتیر.
عاکسی حالدە أبو حانیفەنین بو آچئق ایلکەلرینە راغمن اۇنو رددەتتیگی حادیثلرین حانفی قایناقلارئنداکی فتوالارا دایاناق اۇلماسئ باشقا شکیلدە ایضاح أدیلەمز. بونونلا بیرلیکتە هیجری ایکینجی وە اۆچۆنجۆ عاصئردا یاشانان سیاسی اۇلایلار، بو اۇلایلارا باغلئ گلیشن تارتئشمالار، مذهب تاعاصصوبو وە سیاسی طارافگیرلیکلر گیبی حوصوصلار دا بو دورومو (ساورولمایئ) کؤرۆکلەمیش اۇلابیلیر.
سۇنوچ
گۆنۆمۆزدەکی حانفیلر ایلە أبو حانیفە آراسئندا تئۇریک وە پراتیک آچئدان اؤنملی فارقلئلئقلار بولونماقتادئر. دۇلایئسئیلا أبو حانیفەنین گۆنۆمۆزدەکی حانفیلر گیبی بیر “حانفی” اۇلمادئغئ وەیا گۆنۆمۆزدەکی حانفیلرین أبو حانیفەنین پشیندن گیتمەدیگی (أبو حانیفەنین مذهبیندن اۇلمادئغئ) سؤیلنەبیلیر. زیرا حانفی قایناقلارئندا یر آلان وە حانفیلرین ایعتیبار أتتیگی فتوالارئن اؤنملی بیر بؤلۆمۆ، أبو حانیفەنین ایلکەلریندن داحا چۇق اۇنو ألشتیرنلرین (أهلی حادیثین) ایلکەلرینە دایانئیۇر.
اۇ حالدە گۆنۆمۆزدەکی حانفیلرین أبو حانیفەنین مذهبیندن داحا چۇق “شافیعی-مالیکی-عانبلی” قارئشئمئ ملز بیر مذهبە منسوب اۇلدوقلارئ سؤیلنەبیلیر. بیزیم ایچین اؤنملی اۇلان بیر فتوانئن (اۇنا وەیا بونا دگیل) طابیعی کی قورئانا دایانئیۇر اۇلماسئدئر. آما أبو حانیفەنین ایلکەلری بیزە گؤرە قورئانلا موطابئق اۇلدوغو ایچین (اؤزللیکلە دە حادیثلر قۇنوسونداکی یاقلاشئمئ) اۇنون بو ایلکەلرینە موحالیف فتوالار قورئانا دا موحالیف دەمکتیر.
بو باقئمدان کندیسینی أبو حانیفەنین تاعقیبچیسی اۇلاراق گؤرنلر تابیع اۇلدوقلارئ فتوالارئن أبو حانیفەیە عائید اۇلوپ اۇلمادئغئنئ وە داحا دا اؤنملیسی بونلارئن قورئانلا موطابئق اۇلوپ اۇلمادئغئنئ گؤزدن گچیرملیدیرلر.
دۇکتۇر ذکی بایراقتار


text:
ایرانده انقلاب محافظلری نینگ بیر منصبداری آتیب اولدیریلدی
سوئ قصد ایتیب اولدیریلگن لیگی بیلدیریلدی
ایران نینگ پایتختی تهرانده انقلاب محافظلری اردوسی منسوبی بیر نفر منصبدار سوئ قصد ایتیب اولدیریلدی.
ایران انقلاب محافظلری اردوسی تامانیدن بیریلگن بیاناتده منصبدار صیاد خدایی گه اویی نینگ یقینیده بیر جایده قوراللی هجوم اویوشتیریلگن لیگی بیلدیریلدی.
شونده ی بولیب 2 نفر هجومچی نینگ موترسایکل آرقه لی کیلیب اوق اوزگن لیگی عاقبتده باشیدن اورولیب اولدیریلگن لیگی قید ایتیلدی.
خدایی نینگ سوریه ده انقلاب محافطلری اردوسی چوکاتیده وظیفه اجرا ایتگن لیگی معلوم قیلیندی.


text:
علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی 17
کئچمیش دانیشیقدا علی شریعتی نین گؤروشونو ملیت و فاشیسم اوزره اله آلاراق اونون فارس مدنیت راسیستی اولدوغونو اورتایا قویدوق. بو دانیشیقدا ایسه اونون ملتلر آراسی مذهب اوزره یازدیغی گؤروشلردن یولاچیخاراق تاریخده باش وئرمیش بعضی حادیثه لردن عبرت درسی آلماغین و شیعه لیگی فارسلیقلا بیر آرادا یئریتمک ایستگی نین روم کلیساسی نسخه سی نین کوپیسی اولدوغو اوزره گؤروش یئریتمگه و بو مسئله نی گؤتور قوی ائتمگه چالیشاجاییق.
علی شریعتی ایرانیت آنلاییشینی "تشیع علوی" دئیه شیعه لیک ایله توجیه ائتمک اوچون ملتلر آراسی دین و مذهب آنلاییشی دئیه روم کلیساسی نین مسیحیت آنلاییشی نی نقد ائتمگه چالیشدیغینا باخمایاراق بو مسئله نین سونوچ و نتیجه سینی هر هانکی مصلحت اوزوندن اورتایا قویماق ایستمه میش. اونون بو گؤروشلرینی ماناها ائده رک دینی سیاسته وسیله ائتمک علیهینه گؤروشلریمیزی اورتایا قویماق و خالقی دین اینانجلاری اساسیندا سیاسته وسیله اولماقدان اوزاق دورماق و یایینماق دوغرو و دوزگون اولار دئیه چالیشاجاییق. علی شریعتی روم کلیساسی نین مذهب آنلاییشی اوزره یازمیش، اوخویوروق:
"مذهبی انترناسیونالیسم: تاریخده هئچ بیر قودرت - ایستر خریستیان (مسیحی)، ایسترسه ده باشقا اینانجلار اولسون- مسیحیت قدر قان تؤکمه میش. تعجب ائدیجی بوراسیدیر! بو قدرت تاریخده قان تؤکمکدن نفرت ائدن، حتی دوشمنی نین قانینی بیله تؤکمدن چکینن و نفرت ائدن بیر شخصه بو حؤکومت ائتمک قدرتی نسبت وئریلمیش. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق بو اینانیلماز ضدیتلی مقام حیاتا کئچمیش. نه اوچون؟ کلیسا اؤزونو یئر اوزونده الله-ین سلطنت نماینده سی و انسانلاری قویونلار اولاراق بیر قویون سوروسو کیمی بیر چوبانین (پاپاز و پاپین) اختیارینا قویموش. بو اساسدا خریستیان و مسیحی اولمایانلار آدی چکیلن سوروده یئر آلیرمیش. آنجاق خریستیان و مسیحی اولانلار و چوبانا (پاپا) بویون اگمه گنلر ده سورودن آیریلدیقلاری اوچون باشلاری کسیلیرمیش و اؤلومه محکوم اولورموشلار. هئچ بیر مملکتین انسانی اؤز یاشام بیچیمینی و یاشام شکلینی اؤزو سئچمک حاقینا مالیک دئییلمیش. بو تور و بئله بیر سئچیمی کلیسا عیسا مسیح طرفیندن بلیرلمیش و معین ائتمیش ایمیش. ملتلرین اؤزلرینه حاکیم اولماق حاقلاری یوخ ایمیش. دئمک، حکومتی کلیسا عیسا مسیح طرفیندن خالقا اعمال ائتدیگی اوچون هئچ بیر ملی توپلومدا، هئچ بیر کسین اؤز اوشاغی ایله اؤز دیلینده دانیشماق و اونو اؤز دیلینده تربیت ائتمک حاقی یوخ ایمیش. لاتین دیلی الله دیلی ساییلارمیش. هر هانکی بیر مملکتین خریستیانلاری رسمی ساییلان انجیل کتابینی اؤز دیللرینه چئویرمک و اونو اؤز دیللرینده یایماق بیله قویون سوروسوندن آیریلماق ساییلارمیش"[i].
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی خریستیان و مسیحیت آدینا روم کلیساسی نین یارامازلیق و ایستعمارچیلیق آنلاییشلاری اوزره بارماق قویماغا چالیشمیش. کئچمیش دانیشیقلاردا دا اشاره اولدوغو کیمی فارسلیق اوچون "ایرانیت" و "تشیع علوی" بیر ایستعمارچیلیق آنلاییشی تکلیف ائتمیش. بئله لیکله شیعه لیگی فارسلیغا وسیله ائتمیش شخصلر، او جومله-دن علی شریعتی نین اوغلو، احسان شریعتی، رحیمپور ازغدی و حسین اقبالیلر فارسچانی اسلامیتین ایکینجی دین دیلی دئیه قلمه آلمیشلار. فارسچادا هر هانکی بیر آیه اسلامیت دونیاسی اوچون نازیل اولمادیغینی نظره آلارساق، هر هانکی بیر دیلده سونرادان عادی شخصلر طرفیندن مذهبی متینلرین یازیلماسی اساسیندا او دیللری دین و مذهب دیلی آدلاندیرمانین دا یانلیش اولدوغونو داها دا راحات درک ائده بیله ریک. بو دوغرولتودا احسان شریعتیدن اوخویوروق:
"احسان شریعتی، علامه طباطبایی بیلیک یوردوندا چیخیش ائدرکن فارسچانی اسلامیتین ایکینجی دیلی قلمه آلدی و فارسچانی اسلامیتین اصیل مدنیتی نی یایماق و اسلامیت معارفی ایله تانیش اولماق اوچون اولدوقچا فایدالیدیر دئدی"[ii]. رحیمپور ازغدی، شورای عالی انقلاب فرهنگی نین عضوی دئمیش، اوخویوروق:
"رحیم پور ازغدی فارسچانی اسلامیتین اکینجی دیلی قلمه آلاراق داوام ائتدی... اسلام فارس دیلی ایله مختلیف مملکتلره گیرمیش. دئمک، بیر چوخ مملکتلرده فارسچا حاکیم ایمیش. ... (ازغدی داوام ائتمیش) مین ایل بوندان اؤنجه اندونزیده شیعه حکومتی قورولموش. او مملکتده بوگون ده بیر شهرده محرم آییندا عزادارلیق ائدرلر. اندونزیده اوچ میلیون سنی سید وار"[iii].
اوسته کی رحیم پور ازغدی نین ادعاسی نین ترسینه اولاراق فارس حاکیمیتچیلیگی هر هانکی بیر مملکته حاکیم اولمامیش و اورانی مسلمان ائتمه میش. تورک غزنه لیلر و سلجوقلولارین عربلردن سونرا اسلامیتین یاییلماسیندا اولدوقچا بؤیوک سهملری اولماسینا باخمایاراق اونلارین قوشون دیللری تورکچه، بیلیم و دین دیللری عربچه اولموش، یالنیز فارسچانی دیوان دیلی اولاراق قوللانمیشلار. اندونزیده شیعه حؤکومتی موضوعسونا گلدیکده بو دا فارس ایستعمارچیلیغی نین خولیاچیلیق مفکوره سینه اساسلانلار. اندونزی میلادین اونونجو عصرینده عرب تاجیرلری طرفیندن مسلمانلاشماغا باشلامیش. سونرا عرب عالیملری عرب دیلی و مدنیتی نی اندونزی-یه آپاراراق بو مملکتین مسلمانلاشماسینا یول آچمیشلار. 250 میللیوندان آرتیق نفوسو اولان اندونزی نین 191 میلیون نفرینی مسلمانلار اولوشدورار. بو 191 میلیون جمعیتدن یالنیز 100،000 نفر شیعه لیگی تمثیل ائدن احمدیه سئکتینه باغلی ساییلارلار. دئمک، رحیمپور ازغدی نین اندونزی اوچون یایدیغی 3 میلیون سنی سید نفوسونا مالیک اولماسی ادعاسی دا شیعه لیک تاریخینه کؤلگه سالمیش بیر مقام ساییلار. حسین اقبالی، جمهوری اسلامی نین سودانداکی سفیری ده آرتیرمیش:
"فارسچا اسلام دونیاسی نین ایکینجی دیلی ساییلار. بوتون دونیا مسلمانلاری بو دیلی اؤیرنمه لیدیرلر. بئله لیکله اونون گوجلو مدنیتیندن و قدیم ادبیاتیندان فایدالانابیلرلر... دیل انسانین بدنینده بیر نفس کیمیدیر. انسان دیل زمینه-سینده گوجلو اولارسا، اونون فایداسی انسانین معنوی دونیاسینا دا توخونار"[iv]. حسین اقبالی نین بو عوامفریب دانیشقلارینا لبیک دئیه بیر سودانلی عبدالله ابوقٌرون آدلی بیریسی ایران قرآن خبرگزاریسی نین یازدیغینا گؤره دئمیش:
"من فارسچا درس کیلاسلارینا قاتیلماما افتخار ائدیر، .... آخرتده بهشته گئدرکن پیغمبرین صحابه سی اولان سلمان فارسی ایله فارسچا کئف احوال ائتمگی آرزو ائدیرم"[v].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارسلیق اساسیندا بهشته گئتمک و اورادا کیملر ایله فارسچا گؤروشمک شانسی دا دولاییلی اولاراق فارس اولمایان توپلوملارا آشیلانار و تزریق اولونار. دئمک، علی شریعتی روم کلیساسی نین ایستعمارچیلیق سیاستینی آچیقلارکن ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارسلیغا تابع توتولموش ملی توپلوملارین آجیناجاقلی دوروم و وضعیتلرینی "شیعه لیک و ایرانیت (فرهنگ ایرانی)" دئیه فارسلیق اساسیندا باسدیرمازسایمش، اسلام آدینا فارس حؤکومتی تبعیض سیاستی نی ده قاباغا آپارابیلمز و فارس دیلی نی ایسلام دیلی دئیه قلمه آلمازمیش. علی شریعتیدن اوخویوروق:
"آوروپادا یئنی و مودئرن عصرین باشلانماسی اورتاچاغ و قرون وسطی نین چؤکوشو اوچون اورادا آز مطرح اولموش ملی حرکتلرین باشلانماسی ساییلارمیش. بو دوشونجه حرکتی و عئلمی رنسانس، عقل حؤکومتی کاتولیک کلیساسی نین بین المللچیلیگی نی سیاست مئیدانلاریندا قیریب داغیتمیش. بو حرکتلردن یئنی آوروپا ملتلری او جومله-دن انگلیس، فرانسه، آلمان و اسپانیا و باشقا .. ملتلر جانلانماغا باشلاراق روم کلیساسی قارشیسیندا مستقیل اولموشلار. اونلار اؤز ملی حؤکومتلرینی روم کلیساسی نین یئرینه اوتورتموشلار. بو حرکتلرین روم کلیساسی حؤکومتی قارشیسینداکی شعاری خالق ایراده سینی تمثیل و تجلی ائدن لائیک حاکیمیتچیلیک آنلاییشی اولموش. بو اساسدا روم کلیساسی نین سیاستی نین ترسینه اولاراق لائیک مدرسه لر قورولموش. او مدرسه لرده هر ملتین تاریخی، مدنیتی، فلسفه، عئلم و دینی اولمایان ادبیات دا درس وئریلمگه باشلامیش. اوسته لیک هر ملتین اؤز دیل و مدنیتی اساس گؤتوروله رک اوشاقلار اؤز دیللرینده تربیت اولونماغا باشلامیشلار. بئله لیکله لاتین دیلی نین انحصارچیلیغینا، دیل و مدنیت ایستعمارچیلیغینا سون قویولموش. بئله لیکله انجیل کتابی هر ملتین دیلینده ترجمه اولاراق انسانلار لاتینجه نی الله دیلی قلمه آلان روم کلیساسی نین خشن و متعصب سیاستیندن اوزاق اؤز دیل و مدنیتلرینی ده یاشاتماق شانسی نی قازانمیشلار. روم کلیساسی لاتینجه نی الله دیلی قلمه آلماسینا باخمایاراق حضرت مسیح اؤزو لاتینجه بیلمیرمیش. "مسیحین دونیا حؤکومتی" اللهین مقدس کتابی عبری دیلینده یازیلمیش. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق روم چئزار امپراتورلوغونون لاتین دیل و مدنیتی اساسیندا ملتلری اسارته چکدیگینی و آدینی لاتین مدنیتی نین یایماسی قویدوغونو دونیادا گؤرمز بیر شخص اولمامیش."[vi]
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی بیر فارس مدنیت راسیستی اولاراق روم کلیساسی نین چیرکین و ایستعمارچی سیاستینی غرب ادبیاتیندان فارس ادبیاتینا داشیار و تزانسفئر ائده رک روم کلیساسی نین هامان کثیف ایستعمارچیلیق سیاستی نسخه سینی "ایرانیت" و "تشیع علوی" دئیه فارسلیغا و فارس حاکیمیتچیلیگه آشیلاماغا و تزریق ائتمگه چالیشمیش. دئمک، علی شریعتی نین بو یاناشماسی اؤزلوگونده یاخشی گؤرونمه سینه باخمایاراق اونون هدفی دین آنلاییشی دئیه دینی سیاست، انسانلارین گونجل اجتماعی یاشاییشلاریندان آییرد ائتمک و لائییلیک ایله دینچیلیک مقوله سینی آییرد ائتمک دئییل، فارسلیق اوچون یئنی بیر ایدئولوژی اورتایا قویماق منظور اولونموش. دئمک، آوروپاداکی دینی سیاسته وسیله ائتمیش کلیسالاردان و دین خادیمی اولان مارتین لوتئر کیمی دین خادیملری نین روم کلیساسی نین بو چیرکین سیاستلری ایله مخالفت ائتمه سیندن، اوزاق دورماسیندان و اؤز دیل و مدنیتی و ملتی یانیندا یئر آلماسی نی وورقولامادان بو مسئله یه آیدینلیق گتیرمک اولماز. دئمک، علی شریعتی "شیعه لیک" یئرینه اویدورما "تشیع علوی" ایفاده سی نی اورتایا قویموش. بئله لیکله سنتی شیعه لیک دئیه "صفویلیک" قارشیسیندا بیر قالخان یاراتماق اوچون " فاطمه فاطمه است، پدر مادر ما متهم هستیم" آدلی خیال ماهیتلی متینلری کتاب حالینا گتیرمیش. آنجاق فارس باستانگرایلیق و خولیاچیلیق مفکوره سینه توتولموش توپلوملارا توپلوم تانیما و جامعه شناسلیق باخیمیندان یاشایاجاق بیر انسان توپلولوغو آنلاییشی تئوریزه ائتمه میش. علی شریعتی بیر جامعه شناس اولاراق 20 اینجی عصرده انسان توپلولوغو رسالتینی درک ائتمزکن 15 اینجی عصرده آلماندا کشیش اولموش مارتین لوتئر بو بیر دین خادیمی اولاراق بو انسانلیق رسالتینی درک ائتمیش. کئچمیش دانیشیقلاردا دا اشاره ائتدیگیمیز دک ایستر شیعه لیگین سنتی روحانیتی و ایسترسه ده تئوکراتیک روحانیتی نین علی شریعتی علیهینه توتدوقلاری ایرادلار اونون اساسا بیلمدیگی دین زمینه لرینده فارسلیق اوچون خاص بیر ایدئولوژی یاراتماق و ایسلامیتدن فارسلیق اوچون خاص بیر اوخونوش و قرائت اورتایا قویماق اولموش. علی شریعتی نین بو آنلاییشی "تشیع علوی" و "فرهنگ ایرانی (فارس دیلی)" دئیه تاریخده کی هیند چایی و اورتا آسیا آراسیندا یئرلشمیش "آریانا، ایرانوئژ" آنلاییشی دئییل، بوگونکو سیاسی "ایران ممالیکی محروسه سی" یوخسا "فارس ایمپراتورلوغو" آنلاییشی نی ساسانیلره و دولاییلی اولاراق زردوشتلوگه باغلاماق اولموش. دئمک، علی شریعتی بعضیلری خیال ائتدیکلری کیمی توپلومو اصلاح ائدن بیر مصلح یوخسا رئفورماتور اولمامیش.
یئری گلمیشکن آلمانیانین دین مسیحی خادیمی مارتین لوتئرین (1459–1530) روم کلیساسی نین خلافلارینی خالقا تانیش ائتمه سی و خالقی اؤز دیلی و مدنیتی نی اساس گؤتوره رک دینی اینانجلارینا دا صاحاب چیخماسی اوزره بیلگی وئرک. مارتین لوتر الهیات اوخودوقدان سونرا روم کلیساسی و اونا باغلی اولموش کشیشلرین بعضی چیرکین عمل و داورانیشلاری ایله تانیش اولموش. مارتین لوتئرین گلدیگی قناعته اساسا بیر چوخ کشیشلر خیریستیانلارا و مسیحیلره آخرت وعده سی وئررکن اؤزلری بو کئچری و فانی دونیادا پول و ثروت توپلاماق ایله مشغول اولورموشلار. کشیشلر خالقی عوام اله سالاراق اؤزلرینی یئر اوزونده الله-ین یوخسا عیسی مسیحین ولیسی قلمه آلیرمیشلار. بئله لیکله عوام انسانلاردان پول آلاراق اونلار اوچون الله یانیندا شفاء طلب ائدیر و بو اساسدا انسانلارا گوناهلاری باغیشلانماسی اوچون سند ساتیر و اونلارین بهشته گئتمه سی نی یالاندان تضمین ائدیرمیشلر. مارتین لوتئر بو یالان ماهیتلی ادعالاری 95 ماده بیچیمینده تنظیم ائده رک اونو یاشادیغی شهرده بؤیوک کیلیسانین قاپیسیندان آسمیش. مارتین لوتئری بو داورانیش و حرکته زورلایان کیلیسانین مسیحیت آدینا چیرکین حرکتلری و خالقین تحمیق ائدیلمه سینی هضم ائده بیلمه مه سی اولموش. مارتین لوتئره گؤره کاتولیک کیلیساسی نین اصل وظیفه سی، مؤمینلری مسیحیتدن اوزاقلاتماق دئییل، عیسی مسیح و مسیحیتین اونودولموش آیینلرینی مسیحی توپلوما اؤیرتمه لی اولمالی ایمیش. بئله لیکله موقعیتلری و گلیرلری خطره دوشموش آوروپاداکی کشیشلر رومداکی کاتولیک کلیساسی آدرئسینه مکتوبلار عنوانلاراق مارتین لوتئر علیهینه شکایت ائتمگه باشلامیشلار. بو گلیشمه نین آردیندان روم پاپی مارتین لتئری روما چاغیراراق اونو کافر اعلام ائده جگی ایله قورخوتموش. مارتین لوتئر ایسه رومداکی پاپین هده قورخوسونو گؤز آردی ائده رک پاپین یازدیغی مکتوبو گؤرمزدن گلمیش. بعضیلرینه گؤره او مکتوبو یاندیراراق پاپین دا الله یاراتدیغی بیر انسان اولدوغونو آچیق مکتوبلا اجتماعیته بیلدیرمیش. اوسته لیک هانکی حق و حقوق اساسیندا پاپ الله بنده لری نین کافر یوخسا مؤمین اولدوغو اوزره قضاوت ائده بیله جگی اوزره یاشادیغی توپلومداکی خالقین اؤز دیلی ایله سورقو و سوآل آلتینا چکمگه باشلامیش. آنجاق محلده رومداکی پاپا باغلی اولموش بعضی کشیشلردن چکینه رک گیزلی یاشاماغا داوام ائتمیش. مارتین لوتئر گیزلی یاشاماغا داوام ائدرکن او زامانا دک روم پاپی طرفیندن لاتینجه-دن آیری بیر دیله چئویرلمه سی و ترجمه سی یاساق اولموش و گوناه ساییلمیش انجیل کتابینی بیرینجی دفعه اولاراق عبرین دیلیندن آلمان دیلینه ترجمه ائتمیش. بو سارسیلماز و قورخماز ادبی و مدنی حرکت رومداکی پاپین کاذب اولوشدوردوغو قدرتی نی چالیشا چکه رک اونا قارشین خالق ایچینده مئیدان اوخوتموش. بئله لیکله روم کلیساسی و اونا باغلی اولان کلیسالار طرفیندن الله کلامی دئیه لاتین دیلی انحصاریندا ساخلانیلمیش انجیل کتابی باشقا دیللره ترجمه اولونماغا باشلانمیش. دئمک، مارتین لوتئر مسیحیت دونیاسینداکی خالقلاری باشدا آلمان ملی و مذهبی توپلومونو جهالت و خرافاتدا ساخلاماقدان قورتارماغا باشارمیش. مارتین لوتئر 15 اینجی عصر انجیل کتابی نی لاتینجه-دن چئک دیلینه ترجمه ائتمیش روحانی یان هوس Jan Hus (1371- 1415) آدلی کشیشین روم کلیساسی طرفیندن "جادیجی (جادوگر) تؤهمتی ایله اودا آتیلاراق اؤلدورولدوگوندن ده خبری وار ایمیش. دئمک، یان هوس دا روم کلیساسی نین عوام فریبلیگی قارشیسیندا دایاندیغی و اونا دور دئدیگی اوچون اون بئشینجی یوز ایل میلاددا اودا چکیلمیش. مارتین لوتئر بئله بیر ریسکی گؤز اؤنونه آلاراق انجیل کتابینی لاتینجه-دن دئییل، اونون قدیم و اصل نسخه سی اولان قدیم عئبری و آرامی دیلیندن؛ یئنی و جدید نسخه سینی قدیم یونان دیللریندن آلمان دیلینه چئویرمگه اقدام ائتمیش. بئله لیکه اؤز دیل و مدنیتلرینی درک ائتمیش باشقا آلمان الهیاتچیلار و کشیشلر ده مارتین لوتئره قوشولاراق 1522 اینجی میلاد ایلینده اینجیل کتابی بیرینجی دفعه اولاراق چاپ اولموش. بو کتاب سونرا بیر داها گؤزدن کئچیریله رک 1534-اونجو ایل آلمان خلقی نین انجیل کتابی دئیه چاپ اولونموش. 1545 اینجی ایل بو کتاب بیر داها تصحیح اولاراق "بیبلیا دؤیچ (Biblia Deudsch) آلمان اینجیلی" باشلیغی و عنوانی آلتیندا چاپ اولموش. انجیل کتابی نین آلمان دیلینده چاپ اولماسی و بو کتابین آلمان بؤلگه لری و بگلیکلرینده یاییلماسی ایله مارتین لوتئر یازماغا تشیث ائتدیگی انجیل کتابی نین دیلی، یوکسک آلمان ادبیات دیلی قلمه آلینماغا باشلامیش. بئله لیکله اورتا چاغدا (قرون وسطادا) آلمان و اسکاندیناویداکی اؤلکه لرده فرانسه و لاتین مدنیت ایستعمارچیلیغی علیهینه باشلانمیش "پان ژئرمانیسم" حرکتینه ده ساغالماز بیر یارا و ضربه وورولاراق "آوروپا ملتللری" آنلاییشی اورتایا قویولموش. بئله لیکله مارتین لوتئر یازدیغی انجیل متنی یوکسک آلمان دیلی (Hochdeutsch ) دئیه خالق طرفیندن ده قبول ائدیلمیش. آلماندا مارتین لوتئر (Martin Luther)، ایسوئچ-ده هولدریش چیوینقلی (Huldrych Zwingli) و یوهانئس کالوین (Johannes Calvin) آدلی آلمان دیللی کئشیشلرین کیلیسانی رئفورما زورلامالاری آوروپادا مذهبی سرحدلرین چکیلمه سینه (1517 - 1648)یول آچارکن بونون آردینجا پیرویس (Preuss) و هابسبورگ (Habsburg) شاهلیغی (اؤتریش ایمپراتورلوغو) آراسیندا شِلیسلیش (schleslich) اوغروندا ملیت فرقی و ملی منافع دئیه ساواشا ندن و باعث اولموش[vii]. بو ساواشین سونوچ و نتیجه سی پان ژئرمانیسم حرکتینه ایکینجی و داها ساغالماز ضربه ایندیرمیش[viii]. فرانسه بورژوازی انقلابیندان (1789) سونرا فرانسه مدنیت ایستعمارچیلیغی، ناپلئون بناپارت باشدا اولماقلا قونشو قودرتلر علیهینه ائتلاف ساواشلاری آچدیغی آرتیق آوروپا تاریخی ایله ایلگیله ننلر اوچون بللی اولموش. ناپلئون آلمان بگلیکلرینه 1806 اینجی ایلین یولی آییندا روم ایمپراتورلوغونا قارشی قویمالاری دوروموندا اونلارا کونفئدراسیون قوراجاق بیر آلمان دؤلتی یاراتما ایمکانی تانییاجاغینی تکلیف ائتمه سی[ix] روم ایمپراتورلوغونون بؤلگه ده تکلنمه سینه یول آچمیش. بئله لیکله 1806 اینجی ایلین آقوست آییندا روم ایمپراتوروKaiser Franz II. حاکیمتدن واز کئچمک زوروندا قالاراق روم ایمپراتورلوغو اؤزلوگونده داغیلارکن ناپلئونون آلمان دؤلتلری و بگلیکلرینه کونفئدراسیون تکلیفی ده اؤزونو دوغروتمایاراق پان ژئرمانیسم اومودو و آرزوسو دا ایفلاسا اوغرامیش[x]. بیلیندیگی کیمی پان ژئرمانیسم حرکتی باشدا آلمانلار اولاراق آوروپاداکی بوتون ژئرمن خالقلاری نین بیر ملت اولدوقلارینی یئدک چکرمیش. آلمانلار اؤز دیللرینده یازیلمیش انجیل کتابلارینا ساریلدیقدان سونرا و آلمان دیلینه تمکین ائتدیکدن سونرا پان ژئرمن حرکتینه ساغالماز بیر ضربه وورولموش. اوسته ایضاح ائدیلدیگی کیمی علی شریعتی نین آوروپادان آلدیغی درسلر ایستعمارچیلیق علیهینه اولموش هر هانکی بیر مدنیت درسی دئییل، فارس ایستعمارچیلیغی و حاکیمیتچیلیگی اوچون باشقا بیر ایستعمارچیلیق آنلاییشی اورتایا قویماق اولموش. علی شریعتی "تشیع علوی و تشیع صفوی" کتابیندا فارسلیق اوچون یئنی بیر "شیعه لیک" آنلاییشی منظور ائتمیش. بو آنلاییشا اساسن صفویلر ایران ممالیکی محروسه سینده شیعه لیگی رسمی مذهب ائتدیکلرینه باخمایاراق شیعه لیگین اوز قاراسی ساییلمیشلار، اوخویوروق:
"بو کتابی، تاریخین قارانلیق دؤوره لرینده افتخاری و بؤیوک سئچیمی علی یولو و علی مکتبی و علی ولایتی اولان، ملتیمه تقدیم ائدیرم. اونلار هامیدان آرتیق صفوی شیعه لیگی نین قربانی اولموشلار"[xi].
کئچمیش دانیشیقدا اشاره ائتدیگیمیز دک علی شریعتی صفویلر حاکیمیتینی ایرانیت باخیمیندان ساسانیلره دویونلرکن اوسته گؤروندوگو کیمی خالق توپلومونو صفوی شیعه لیگی نین قربانی قلمه آلار. دئمک، بعضیلرینه گؤره صفویلرین گئریجیل و مرتجع دئیه قلمه آلینماسینا باخمایاراق علی شریعتی صفویلرین شیعه لیگی رسمی مملکت مذهبی ائتمه سینی اؤزونده هضم ائده بیلمدیگی اوچون "تشیع علوی" آدی نین دالیندا گیزلنمگه و تورکلوگو وورماغا و دوشمن کیمی هدف آلماغا چالیشدیغی اورتایا چیخار. علی شریعتی روم کلیساسی نین لاتین دیلی و مدنیتینی داشیمایان مختلیف ملی توپلوملار اوزره وحشیلیکلرینی مسیحیت آدینا نقد ائدرکن نه اوچون اسلامیت آدینا آیری سئچکیلیگی[xii] گؤرمزدن گله رک پهلوی شاهلیغی زامانیندا تورک و عرب دیل و مدنیتلرینه دیوان توتولماسی اوزره بیر جومله بیله یازماق ایستمه میش؟ اوسته لیک بیر داها ایران ممالیکی محروسه سینده کی مختلیف ملی توپلوملارا فارسلیق و شیعه لیک اساسیندا "هویت ایرانی و اسلامی" آنلاییشی نی بیر دؤلتچیلیک تئوریسی دئیه اورتایا قویموش. علی شریعتی نین بو گؤروشلری یئنی بیر تاپینتی دئییل، فارس ایستعمارچیلیغی نین تملی نی قویموش محمود افشار یزدی ده فاشیستلیک گؤروشلرینی "نژاد ایرانی" دئیه تئوریزه ائتمیش، اوخویوروق:
"امروزه وقتی گفته شود "ملت ایران" مقصود تمام مردمی است که از نژاد ایرانی در ایران یا خارج از آن توطن دارند. باستثنای ارامنه و یهودیها و البته خاریجیهای مقیم ایران".[xiii]
اوسته گؤروندوگو کیمی فارسلیق مقوله سی آد اولاراق "نژاد ایرانی" قلمه آلینارکن هند – فارس دیل قوروپو ایله ایلگی و علاقه سی اولمایان تورک و عرب ائتنیکلری ده شیعه اولدوقلاری اوچون "نژاد ایرانی" قلمه آلینمیش. دئمک، علی شریعیتی "باز شناسی هویت ایرانی – اسلامی" کتابی نی اورتایا قویماقلا فارسلیق اوچون اؤزل و خاص بیر شیعه لیک مودئلی اورتایا قویاراق بیر داها ایران ممالیکی محروسه سینده کی دؤلتچیلیک نظام و انتظامی نی فارس ایستعمارچیلیغی و شیعه لیک اساسیندا تانیملاماغا چالیشمیش.
ایشیق سؤنمز، 15.10.2018
[i] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 166.
[ii] سعیده خان احمدی، زبان فارسی، زبان دوم اسلام است، تاریخ: ۱۳۸۵/۱۰/۳۰ : https://www.cgie.org.ir/fa/news/1016-زبان-فارسی،-زبان-دوم-اسلام-است
[iii] خبرگزاری بین المللی قرآن، رحیم پور ازغدی، فارسی زبان دوم اسلام است، تاریخ: ۱۷ دی ۱۳۹۵: http://www.iqna.ir/fa/news/3560076/زبان-فارسی-زبان-دوم-اسلام-است
[iv] خبرگزاری بین المللی قرآن، شرق آسیا، فارسی زبان دوم جهان اسلام است، تاریخ ۱۴ دی ۱۳۹۰: http://iqna.ir/fa/news/2251017/فارسی-زبان-دوم-جهان-اسلام-است
[vi] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 165 - 168
[vii] Schlesische Kriege: http://de.wikipedia.org/wiki/Schlesische_Kriege
[viii] Edith Simon: Great Ages of Man: The Reformation. Time-Life Books, 1966, ISBN 0-662-27820-8, S. 120–121.
[ix] O zaman onaltı Alman Bəyliyi və Dövləti var imiş.
[x] Koalitionskriege: http://de.wikipedia.org/wiki/Koalitionskriege
[xi] باخ علی شریعتی، تشیع علوی و تشیع صفوی، مجموعه آثار (9)، انتشارات تبیان، ص. 4.
[xii] متمم قانون اساسی، اصل اول، مذهب رسمی ایران اسلام و طریقة حقه جعفریه اثنی عشریه است باید پادشاه ایران دارا و مروج این مذهب باشد. مورخ 14 ذیالقعدة الحرام 1324.
[xiii] محمود افشار یزدی، آینده، جلد دوم، تهران، چاپ دوم 1351؛ مسئله ملی و وحدت ملی ایران، صحیفه 562- 561.


text:
ایکی غاللا گأمیسی اوکراینادان چیقدی
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی، غاللا گتیریأن ایکی گأمی نینگ اوکراینادان چیقاندیغینی بیلدیردی
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی، غاللا گتیریأن ایکی گأمی نینگ اوکراینادان چیقاندیغینی بیلدیردی.
تکیرداغ ولایاتینا 3 مۆنگ 50 تن بوغدای گتیریأن بلیز بایداقلی سارمووسکی گأمیسی چرنومورسک دان و ایرانا 60 مۆنگ تن مکگه جؤوِن گتیریأن مارشال آدالاری نینگ بایداغینی داقان استار لورا آدلی گأمی یوژنی شهریندن یوُلا چیقدی.
دِگیشلی حابارلار
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ


text:
ایسلام، “زامانئن وە شارطلارئن” اینصافئنا ترک أدیلمەملیدیر. دینی زامانئن وە شارطلارئن رنگینە بۆرۆنمک صورتییلە سونمایا چالئشماق، ایسلاما “یالان سؤیلتمەیە” چالئشماقتان فارقسئزدئر.
ایسلام زامانئن اؤنۆنە، شارطلارئن اؤنۆنە ایلک کز چئقان نەوظوهور بیر دین دگیلدیر کی، اۇنون زامان وە شارطلار قارشئسئندا حاشا بیر عاجزی وەیا بیر قوشقوسو بولونموش اۇلسون. چاغداش دگر سیستملرینین یاردئمئیلا آللاها وە ایسلاما یۇل آراماق، آللاهئن وە ایسلامئن بۆتۆن زامانلار ایچین ایندیردیگی بۆتۆن آراچلارئن بوگۆن گچرسیز اۇلدوغونا ایعتیقاد أتمک آنلامئنا گلەبیلیر.
آللاهئن دینینین مۇدرن دگر سیستملری طارافئندان آقلانمایا ایحتیاجئ بولونماماقتادئر. کۆفرە قارشئ ایمانئ ساوونمانئن دا کندینە اؤزگۆ بیر یۇلو واردئر. کۆفرۆن ایعتیبار أتتیگی یۇللارلا ایمان ساوونولاماز. کۆفرۆن تاقدیس أتمیش بولوندوغو نۇرملارلا ایمان، آچئقلاناماز. کۆفرۆن ایعتیبار أتتیگی یۇللار وە قابول أتتیگی نۇرملار، کۆفۆر سیستملرینین ایشلەیشیندە قوللانئلابیلەجک یۇللار وە نۇرملاردئر.
بونلارئ بیر ایمان سیستمینی قورماق اۆزرە قوللانماق بو ایمان سیستمینین وازگچیلمز دایاناقلارئندان حابرسیز بولونماق آنلامئنا گلیر. مۇدرن دگر سیستملرینی تەوحیدی بیلینجین رهبرلیگی آلتئندا سۆرکلی اۇلاراق سۇرغولاماق گیبی تەوحیدی بیر سۇروملولوق دورورکن بونون تام ترسی بیر طاورئ سچەرک مۇدرن دیسیپلینلر طارافئندان یارغئلانماماق ایچین بو سیستملرە عائید یؤنتملری بنیمسەمک، “تەوحیدی آحلاقلا” باغداشتئرئلماسئ مۆمکۆن اۇلمایان بیر توتومدور.
مۇدرن کۆلتۆرۆن وە کۆلتۆر قوروملارئنئن سالدئرغان وە باغناز پۇلیتیکالارئنا قارشئ دورماق وە بونلارئن آلچالتئجئ تەثیرلریندن قورتولماق ایچین موواححیدلرین حالن گرگی گیبی قوللانمادئقلارئ “سایئسئز راببانی آراچ” بولونماقتادئر. بونلارئن راببانی سئنئرلار ایچریسیندە قوللانئلماسئ حالیندە آللاە طارافئندان “قارشئلئقلار وریلەجگی” موحاققاقتئر. مۇدرن دۆشۆنجە سیستملری، کندی حایات گؤرۆشلرینی مۆسلۆمانلار بنیمسەمەدیگی سۆرەجە مۆسلۆمانلارئ دئشلامایا دوام أدەجکتیر.
تەوحیدی آچئدان یاقلاشئلدئغئندا، گۆنۆمۆزدەکی أگەمن حایات طارزئنئن مۆسلۆمانلار طارافئندان قابولۆ مۆمکۆن دگیلدیر. گۆنۆمۆزدەکی حایات طارزئ دا قابول أدیلەبیلەجک یگانە حایات طارزئ دگیلدیر. مۇدرن دۆنیا گؤرۆشلری، مۇدرن حایات طارزئنئن سۇنسوزا دک سۆرەجک بیر حایات طارزئ اۇلدوغونو ساوونماقتادئر. چاغداش پرۇپاگاندا قوروملارئ دا بو حایات طارزئنئن موطلاق آنلامدا پایلاشئلماسئ گرکتیگینی وورغولاماقتادئر. مۆسلۆمانلار دا چۇغونلوقلا بو پرۇپاگاندالارئن أتکیسی آلتئندا قالئیۇر اۇلمالئلار کی، ایسلامی بیر حایات طارزئنئن وۆجود بولماسئ دۇغرولتوسوندا “کؤکتنجی بیر طاوئر” سرگیلەمییۇرلار.
هر شەیدن اؤنجە بیلینمەسی گرکن عاقائیدی بیر ایلکەیی بورادا اؤنملە حاطئرلاماق وە حاطئرلاتماق گرکمکتەدیر. ایسلام؛ “بۆتۆن دۆنیایئ” ینی باشتان قورابیلەجک، بۆتۆن دۆنیایئ ینی باشتان دگیشتیرمەیە وە کندی دگرلرینە گؤرە تانظیم أتمەیە گۆچ یتیرەبیلەجک بیر قووتتیر. بو گرچگە اینانمایانئن هر دورومدا “ایمانئنئ ینیلەمەسی” گرکەجکتیر. ایسلام، بو گرچگە بۆتۆن بیر وارلئغئیلا “اینانانلارئن ألیندە” حایات بولماقتادئر، حایات بولاجاقتئر.
بیر مۆمین، بۆتۆن بیر وارلئغئنئ بو گرچگە “تسلیم” أتمەدیکچە مۇدرن أفسانەلرین توتساقلئغئندان قورتولاماز. بیر مۆمینین، سۆرکلی بیر روح وە أیلم دینامیزمی قازانماسئ، آنجاق بو گرچگی بۆتۆن ملەکەلرییلە یاشاتماسئ حالیندە مۆمکۆن اۇلاجاقتئر. اینسانئن مۇدرن یاشاما بیچیمی دئشئندا دا یاشانابیلیر بیر حایاتئن وارلئغئندان سۇنونا قادار أمین اۇلابیلمەسی ایچین ایمانئنئ یترلی ماعریفت بیلگیلرییلە تجهیز أتمەسی گرکەجکتیر.
گۆنۆمۆزدە مۆسلۆمانلارئن ذیهنی وە روحی بۆتۆن فۇنکسیۇنلارئ “باسقئ آلتئندا” توتولماقتادئر. مۆمینلرین، ایمانلارئنئن گرکلرینی یرینە گتیرمەلری؛ “سیستملی بیر شکیلدە أنگللنمکتەدیر“. مۇدرن وە اولوسال ستانداردلارا اویغون بیر تۆر مۆسلۆمانلئق گلیشتیریلمیش وە بو مۆسلۆمانلئق یئغئنلارا قابول أتتیریلمیشتیر. مۇدرن وە اولوسال ستانداردلارا آیقئرئ مۆسلۆمانلئقسا، هم یاسالار قاتئندا هم قامواۇیو قاتئندا سوچ سایئلمئشتئر.
مۆسلۆمانلار ایچین سۆرکلی “تهدید آلتئندا بیر دینی حایات” دۆشۆنۆلەمز. هر موواححیدین بوگۆن قارشئ قارشئیا بولونولان تهدیدی برطاراف أتمەسی ایچین یالنئزجا “آللاهئن رنگینە بۆرۆنمەسی” یترلی اۇلاجاقتئر. آللاە کندی رنگینە بۆرۆنن تۇپلولوقلارا یاردئم اۆزرینە یاردئم، برەکت اۆزرینە برەکت گؤندرمکتەدیر. “کندیسینی آللاها آدایانلار” ایچین بۆتۆن بیر یریۆزۆندە آصلا بیر تهدید وە باسقئدان سؤز أدیلەمز.
بوگۆن مۆسلۆمانلارئن ایسلامی ایلگیلرینی دە نە یازئق کی أمپریالیست گۆچلر تاعیین وە تثبیت أتمکتەدیرلر. أمپریالیزم، سیستملی اۇلاراق مۆسلۆمان حالقلارئن بیلینچسیزلیگینی بسلەمکتەدیر. بوگۆن همن بۆتۆن دۆنیادا، مۆسلۆمانلارئن بولوندوغو هر یردە أمپریالیست پرۇپاگاندا مرکزلری “گلەنکسل دینی دویارلئغئ” آیاقتا توتماق ایچین بۆیۆک چابالار حارجارکن “کؤکتنجی تەوحید دویارلئغئ“، یئغئنلار قاتئندا قارالاماقتا، تەوحیدی دویارلئغئ سسلندیرمە وە یاشاتما ساواشئمئ ورن مۆسلۆمانلار، چشیتلی آلچالتئجئ یافتالارلا یافتالانماقتادئر.
یاقین درەجەسیندە بیلملی وە أمین اۇلمالئیئز کی آقلانماق دوروموندا اۇلان آللاهئن عازیز دینی ایسلام دگیل، بۆتۆن دۆنیا گؤرۆشلری، ایدئۇلۇژیلر، بیلیم وە فلسفە آقئملارئدئر. بۆتۆن بونلارئن کندی بۆنیەلریندە گیدەرک درینلشن، گنیشلەین، آمان ورمز سۇرونلارئ وە آچمازلارئ بولونماقتادئر. بو نەدنلەدیر کی شیمدییە قادار دۇقونولمازلئقلارئ اۇلان بۆتۆن دۆنیا گؤرۆشلری، ایدئۇلۇژیلر، بیلیم وە فلسفە آقئملارئ ایچین شیمدی آلترناتیف دیسیپلینلر آرانماقتادئر. بونلارسئز دا بیر دۆنیانئن پکآعلا مۆمکۆن اۇلاجاغئ ائصرارلا قۇنوشولماقتادئر.
بیر فارقلا کی، آلترناتیف دیسیپلینلری دە یینە “کافیرلر” کندی آرالارئندا تارتئشماقتادئرلار. بو آرادا همن قایدەدەلیم کی ایسلام، هیچبیر بشری دیسیپلینین آلترناتیفی دگیلدیر. “ایسلام”، بۆتۆن زامانلارئن، بۆتۆن بیر کائیناتئن وە بۆتۆن بیر اینسانلئغئن قورتولوشو ایچین ایندیریلمیش یگانە أکسیکسیز بیر “ایمان مانظومەسیدیر”. بو گرچک، هر وسیلەیلە کندیسینی قانئتلارکن، بو گرچگین دئشئندا چاغداش دیسیپلینلرین شمسیەسی آلتئندا ایسلاما بیر یۇل آرایانلار، سۇنو حۆسرانلا بیتن بیر یۇلجولوغا چئقمئش بولونماقتادئر. أگەمنلرین یؤنتملرینی قوللانماق، أگەمنلرین گؤنلۆنۆ قازانماق ایچیندیر.
آللاهئن تاقدیرینی قازانماق ایچین آللاهئن قۇیموش بولوندوغو یۇل وە یؤنتملرە باشوورماق گرکیر. دینین دیلییلە قۇنوشان بیر تۇپلولوق ایچین “راحمت” واردئر. دینین دیلیندن مورادئمئز، دینین اؤگۆتلەدیگی یۇل وە یؤنتملردیر. نەرەدە وە حانگی شارطلار آلتئندا بولونورساق بولونالئم، قابوللریمیزی تەوحیدی بیر زمینە اۇتورتماق سۇروملولوغویلا قارشئ قارشئیایئز. قارشئ قارشئیا بولوندوغوموز هر اۇلغو، حانگی باغلامدا اۇلورسا اۇلسون، تەوحیدی آنلامدا ألشتیرل بیر دگرلندیرمەیە تابیع توتولماق زۇروندادئر. ایسلامئن هر زامان بۆتۆن بشری اۇلغولارئ وە دیسیپلینلری یارغئلامایا گۆچ یتیرەجگینی بیلمک بیر ایمان بۇرجودور.
بۆتۆن زامانلارئن وە دوروملارئن بیلگیسی ایسلامئن بۆنیەسیندەدیر. بو نەدنلە اۇنون، کیمی زامانلاردا وە دوروملاردا کیمی قوشقولارا، کیمی چارەسیزلیکلرە دۆشمەسی ضاعاف بلیرتیلری گؤسترمەسی طابیعاتئنا آیقئرئدئر. قوشقویا قاپئلان، چارەسیزلیگە دۆشن وە ضاعاف بلیرتیسی گؤسترنلر مۆسلۆمانلاردئر، یۇقسا حاشا ایسلام دگیل. ایسلامئ بۆتۆن عونصورلارئیلا وە کسین حاطلارئیلا سچمە گۆجۆنۆ گؤسترەمەین مۆسلۆمانلار، زامان زامان دا اۇلسا بو تۆر آچمازلارا دۆشمکتەدیر.
قوشقولار، چارەسیزلیکلر وە ضاعافلار داحا چۇق “مۇدرن دگر سیستملرینین” بۆیۆسۆندن قایناقلانماقتادئر. مۇدرن دگر سیستملری ألییلە سۇرونلارئنئ چؤزۆملەمیش بیر تک مۇدرن تۇپلوم اؤرنگی گؤستریلەمز. بیر تۇپلومون یالنئزجا أکۇنۇمیک سۇرونلارئنئ چؤزمک اۇ تۇپلومون بۆتۆن سۇرونلارئنئن چؤزۆلدۆگۆ آنلامئنا گلمەملیدیر. أکۇنۇمی، بیر تۇپلومو آیاقتا توتان عونصورلاردان سادەجە بیر تانەسیدیر. مۇدرن تۇپلوملار، اینسانئن سۇرونلارئنا چؤزۆم آرارکن یالنئزجا أکۇنۇمیک گرکسینمەلرین قارشئلانماسئنئ آماچلاماقتادئر. ذیهنی وە روحی دگرلردن سۇیوتلانمئش بیر تۇپلومون زنگینلیگی هیچبیر شەی ایفادە أتمەمکتەدیر. چاغداش تۇپلوملارئن گیدەرک یۇغونلاشان مۆزمین راحاتسئزلئقلارئ اینسانئ ایگرندیرەجک اؤلچۆدە درینلشمکتەدیر.
بو باقئمدان مۆسلۆمانلار، ایسلامئ سؤزۆنۆ أتتیگیمیز مۇدرن دگر سیستملری قارشئلئغئندا ساتمامالئدئر. بیر موواححیدین ایکی دۆنیایئ، بیربیریندن تامامن فارقلئ ایکی دۆنیایئ بیرلیکتە یاشاماسئ وە بونلارئ بۆتۆنلشتیرمەیە چالئشماسئ دۆشۆنۆلەمز. هر تۆر جاهیلی دگر سیستمینە قارشئ اۇنورلو بیر ساواشئم وریلمک ایستنییۇرسا ایسلامئن گرچگینە دؤنمک وە اۇنونلا بولوشماق گرکمکتەدیر. أزیلمیشلیگین، حۇرلانمئشلئغئن، اۆچۆنجۆ صئنئف یورتتاش سایئلمانئن آلچالتئجئ پسیکۇلۇژیسیندن سئیرئلماق ایستنییۇرسا باشوورولاجاق یؤنتم، تاریحی وە جۇغرافی دۇگماتیزمی آتلایاراق، قاومی وە گلەنکسل دۇگماتیزمی آتلایاراق، هر تۆر مۇدرن أفسانەنین اۇلوشتوردوغو چاغداش دۇگماتیزمی آتلایاراق، آللاهئن عازیز دینینین باشلانغئچتاکی دورو وە برراق سولارئنا آچئلماق اۇلاجاقتئر.
یریۆزۆندەکی وارلئق شارطئنئ، آللاهئن آدئنئ وە حۆکمۆنۆ یۆجلتمە ایلکەسینە باغلایان بۆتۆن موواححیدلرین، بۆتۆن بیر یریۆزۆندە قارشئ قارشئیا بولوندوغوموز مۇرال وە فیزیکی سالدئرئلارا قارشئ سسلرینی اۇلابیلدیگینجە یۆکسلتمەلری، تەوحیدی بیر بۆتۆنلۆگۆ ساغلامالارئ، ایچینە دۇغدوغوموز هر آندا، بیر کز داحا، بین کز داحا سۇنسوزا دک، راحمان وە راحیم اۇلان راببیمیزی، اۇنون آدئنئ وە حۆکمۆنۆ “تسبیح وە تنزیە أتمەسی” وازگچیلمز بیر عیبادتتیر.
تسبیح وە تنزیە؛ عاینئ زاماندا داورانئشلارئن دا شیعارئ اۇلاجاقتئر. شرفلی ایسلام دینینین تابیع توتولدوغو هر تۆر جاهیلی مۆداحالەیە تانئق اۇلان وە نە یازئق کی بونلارئ یالنئزجا سەیرەدنلر اۇلاراق راببیمیزین قاتئنا وارالئم، تەوبە وە سجدە أدەلیم.
آللاهئن هر بیریمیزی یۆکۆملۆ قئلدئغئ، هرحانگی بیر طاورئ سرگیلەیەمەمکتن قایناقلانان بیر “ذیللتی” بۆتۆن بیر درینلیگییلە دویمامئز گرکمکتەدیر. ذیللتی گرگی گیبی دویمایانلار “عیززتین” نە بۆیۆک بیر ماظهاریەت اۇلدوغونو تاقدیر أدەمزلر.
شانئ یۆجە راببیمیزین وە اۇنون پایلاشئلماز، بؤلۆنمز، وازگچیلمز، آرتما وە أکسیلمە قابول أتمز حۆکمۆنۆ گرگی گیبی یۆرکلریمیزە وە ذیهینلریمیزە ناقئش ناقئش ایشلەمەمیز، ایسلامئ آصلی کیملیگییلە، آصلی اؤزللیکلرییلە تانئمامئزلا قابیل اۇلاجاقتئر.
“آمنتۆیۆ” یالنئزجا دیللردە تکرار أدیلمک اۆزرە دگیل، ذیهینلردە، گؤنۆللردە وە داورانئشلاردا تکرار أدیلمک اۆزرە قوشانمامئز، اۆزریمیزە یۆکلنن بیر وجیبەدیر. “آمنتۆیۆ” حایاتئنئن وازگچیلمز ایلکەلری اۇلاراق سۇموتلاشتئرانلار ایچین هیچبیر دورومدا ذیللتە قاتلانماق یۇقتور. راببیمیز راضئ وە حۇشنود اۇلدوغو یۇللارئ بۆتۆن قۇلایلئقلارئیلا اؤنۆمۆزە آچمئش، جاهیلی وە شەیطانی یۇللارئ ایسە قاپاتمئش بولونماقتادئر. دیللریمیزدەکی ایقرارئ، داورانئشلارئمئزداکی ایقرارلا بۆتۆنلشتیرەمییۇرساق بیلەلیم کی آمنتۆ، سۇیوت بیر اینانئش مانظومەسی اۇلاراق قالاجاقتئر.
کیملیگینی بیر “آمنتۆ” بیلینجییلە یۇغوران، داورانئشلارئنئ بیر آمنتۆ بیلینجییلە دۆزنلەین، حایاتئن هر صافحاسئندا ایلیشکیلرینی بیر آمنتۆ دویارلئغئیلا بلیرلەین موواححیدلردیر کی اۇنلار، آللاهئن نیعمتلرینە حاق قازانمئشلاردئر.
آتاسۇی مۆفتۆاۇغلو
دۆشۆنۆر-یازار