text:
محمد باقر خالخاللی
آغا میرزه محمدباغیر خالخاللی (ملا محمد باقر خلخالی، دوغوم ایلی.1829م/1246ه.ق.، وفات ایلی. 1901م/1316ه.ق.) - آذربایجانین خالخال بؤلگه سینه تابع اوْلان آقکند کاغیزکونان بؤلومونون (ایندی میانا بؤلگه سینه تابع دیر) قارابولاق کندیدنده دونیایا گلیب. قارابولاق کندیدنده اونو میرزه باغیر چاغیریرمیشلار. شاعیرین بۇ گونوموزه جمعی بیر اثری "ثعلبیه" (تولکو) گلیب چاتیب. ثعلبیه تبریز، تهران، باکی و ایستانبول دا دفعه لرجه یاییملانمیشدیر و تورک دیلی نین شاه اثرلریندن ساییلیر. اونون آیری اثرلرینین مؤوجود اوْلدوغو حاقدا هئچ بیر قایناقدا ایطلاعات یوخدور.
محمد باقر خالخاللینین یاشاییشینا گؤره ده آز معلومات وار. بۇ معلوماتلار دا اساساً اونون اثریندن آلینمیشدیر. اثردن بئله بیلینیر کی، او ناصیرالدین شاهین دؤورونده - هیجری تاریخی ایله 1310-جو ایله "ثعلبیه"نی یازیب قورتاریب. شاعیر بۇ اثرینی نظمله یازیب. اثری "تولکونون ناغیلی" دا سایماق اولار. تولکو حاقّیندا دانیشماقلا خالخاللی چوْخ درین فلسفی، معنوی، معیشت موشکوللرینه توخونور. "ثعلبیه"ده او، دئمک ایستدیکلرینین او دؤورون ساوادسیز جاماعاتی باشا دوشسون دئیه چوْخ ساده دیلله ایفاده ائدیر. اثرده صرف تولکونون حیکایه سی اونون اوندا بیری قدردیر. اثر اساساً اؤیودلر و نصیحتلردن عبارتدیر.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
"ثعلبیه"دن
(کیتابین گیریشیندن)
عواموالناسه یازدیم بۇ کیتابی.
بو وجهی اونلارا قیلدیم خیطابی.
دئییب چوْخ مضحکه، قیلدیم ظرافت،
اونون ضیمنینده یازدیم هم نصیحت.
نئچون کی، خلقه هقق آجی گلوبدور،
زرافت سؤزلری شیرین اوْلوبدور.
قاریشدیردیم ایکیسین گلدی هاله،
یئتیشدی مونتهایی-ائتیداله.
بو اوزرومدن سورا گر مردی-بدخاه
ترروز ائیلیه الهؤکمو لیللاه.
*** (نسرددین شاه قاجار حاقدا)
بیهمدیللاه، کیتابی-"سلبیه"
تامام اوْلدو اجب شیرین قزیه.
زامانی-ناسیرددین شاهی-قاجار،
شهنشاهی-جاهانگیرو جاهاندار.
منه یوخدور یولو شاهی ائدیم مده،
نئچون کی، قورخورام مدهیم اولا قده.
وه لاکین شاهیمیز چوْخ یاخشی شهدیر.
خیلافت بورجونه رخشنده مهدیر.
اونون اهدینده آسوده دولاننیق،
ادالت کؤلگسینده دالدالاننیق....
خودایا، دایمی قیل تاجو تختین،
بولند ائت هیممتی تک جاهو بختین.
اؤزون، اوغلانلارین، اهلو ایالین،
هامی نؤکرلرین، جاهین، جالالین
همیشه بۇ جاهاندا پایدار ائت،
اونون بدخاهینا برپایی-دار ائت....
خبر آلسا بیری آدیمی بیلفرز،
اؤزوم اؤز آدیمی قوی ائیلییم ارز.
فونونی-مریفتدن خالیم من،
مهممد باغیری-"خالخالیم" من.
بو فردی-آخیرین نزمی-ساوابی
بیان ائیلیبدی تاریخی-کیتابی.
***
بلی، هئیرتدی بۇ چرخین قراری،
بیلینمز ایشدی چرخین کارو باری.
بیریسینه مویسسر نازو نئمت،
بیریسی آج چکر یوز مین مزللت.
بیریسی چیگریگیب یاغلی پولوودان،
بیریسی دویماییبدیر نانی-جوودان.
بیریسینین یاغار دؤولت باشیندان،
بیریسی گؤرمییب بیر پول یاشیندان.
بیریسی باشه قویموش تاجی-شاهی،
بیریسی باشاچیق، یوخدور کولاهی،
بیری نؤوکر، بیریسی خان اوْلوبدور،
بیری ریت، بیری سلطان اوْلوبدور.
بیری دایم چالار چنگو چغانه،
بیریسی نئی کیمی گلمیش فغانه.
بیرینین آغزی گولمکدن ییغیشماز،
بیریسی دردو مؤهنتدن گؤز آچماز.
بیرینین منزیلی قسرول-گیرامه،
بیری هسرت قالیب بیر هیسلی-دامه.
بیری آتلاس تومان گئیمیش داماغلی،
بیرینین بئز تومانی وار یاماقلی.
بیرینین گؤزلری قاره، قلمقاش،
یازیب گویا قلمله دستی-نققاش.
بیریسی کؤک، دئیرسن پروریدیر،
بیریسی بیر سوموکدور، بیر دریدیر.
بیریسینین سؤزو مات ائتمیش اقلی،
بیری یازمیش منیم تک "تولکو" نقلی.
فقیرین فقری، مونیم جاهو مالی
سلاهول-کوللدور حالی، مالی.
دوشه دؤولت فقیرو پست الینه،
قیلیج گویا دوشوبدور مست الینه.
اگر مونیم کیشی اولسایدی زادی،
توتاردی آلمی شررو فسادی.
بونو چون آنلادین، ائی مردی-آگاه،
هامی ایشلردهدی الهؤکمو لیللاه.
اگر ناخوش اولورسان، قدرینی بیل،
بالام، سبر ائیله، آچما شیکویه دیل.
مرز عئینی-سلاهیندیر بۇ یئرده،
دوشونمورسن گؤزونده واردی پرده.
آتا اؤولادینی بیسرفه وورماز،
نیهالین باغبان بیهوده قیرماز.
سنه خالیق آتادان مئهریباندیر،
دوشوبسن اؤزگه فیکره نه گوماندیر.
خودادن گلسه بیر جزعی-موسیبت،
الینده یا دیلینده وار شیکایت.
بلادن اینجیمه، ائی کربهلای،
بویورموش "البهلاو لیلوهلای".
بلا وئرسه سنه اوز، اولما مشوم،
نه یاخشی سؤز دئییب مجنونی-مهموم:
اگر با دیگرانش بود مئیلی،
چئرا زرفی-مرا بشکست لئیلی.
قرز، الله ایشینده قیلما ایراد،--
کی، ایرادین اولور منادا ایلهاد.
***
(یاخشی آرواد حاقیندا)
بیری واردیر هیاسی وار، حجابی،
ائشیکده اوزده روبندو نیقابی،
ارینه قول کیمی ائیلر ایتات،
اره تات، خوداونده ایبادت.
اؤزون ساخلار کیشیسینه داماغلی،
اونون یعنیندا دورماز قاشقاباقلی. کیشی بیلمز اریندن باشقا هاشا—کی، بیر نامهرمه قیلسین تاماشا. کیشی ائوده اوْلان واختی بزکلی، گئیر تازه لیباسینی توزکلی، سفر ائتسه اری، سیلکر پالاسین، هامان سات گئیر کؤهنه لیباسین. گؤزونه سورمه چکمز، زینت ائتمز، ائوینده ایلشر، قونشویا گئتمز. قناتله کئچیردر روزیگارین، گئجه-گوندوز چکر ار اینتیزارین. ننم اولسون بۇ جور اؤورت تاپیلسا، نه یاخشیدیر هامی ائولرده اولسا!... بو جور اؤورت تاپیلسا، یوخ قوسوری، بونا اؤورت دئمه، هوریدیر، هوری... ...وفالی اؤورتین هئچ قیمتی یوخ، وفاسیز اولسا، باتسین گؤزونه اوخ. وفالی اؤورتین باس اؤپ گؤزوندن، سنه هر نه دئسه، چیخما سؤزوندن. وفالی اؤورته قیلما خیانت، الیندن هر نه گلسه، قیل ایانت. *** (پیس آرواد حاقیندا) بو، چرخی-بیوفادیر، وئر تلاغین، بوشا گئتسین، ائویندن کس آیاغین. بونو آنلا کی، آخیر سنده دورماز، وفاسی یوخ، هیاسی یوخ، اوتانماز. دولانما سن اونون دؤورو برینه، یالانچیدیر، اینانما سؤزلرینه. بو، تمکین ائتمهدی هئچ پادشاهه، بو، تسلیم اولمادی هئچ اهلی-جاهه. لجوج اولسان، تلاغین وئرمسن سن، بوشار آخیر سنی اول بیوفا زن. تلاق ائیلر کیشی گر همسرینی، بو ملونه بوشار اما ارینی. تلاقین وئر، اؤزون چک بیر کناره، بدل قیل شورزاری لالزاره. *** (چوخاروادلیلیق حاقیندا) سنه بیر سؤز دئییم، دیللنمه، قارداش، ایالین اوستونه ائولنمه، قارداش! نئچون کیم، گؤرمدیم من، ائی وفادار، ایکیؤورتلی اولسون مردی-دیندار. آوام اولسا خوسوسن واموسیبت، یقین قالماز الینده دینو میلّت.... گونو آلسان گونون قاره ائدرسن، اؤزون هر ایشدن آواره ائدرسن. نه یاخشی سؤز دئدی اول آدی گولزار: موسلمانلار، گونوم یوخدور گونوم وار. (آرواد آلماغین شرطلری حاقیندا) اوزاندی سؤز کی، قیلدی خلقی خسته، قلم، دورما، یئیین گئت متلب اوسته. دئییم بیر سؤز، سنه مندن وسیت، اگر اؤورت آلیرسان، ائیله دیققت. گرک لازیم اولا اؤورتده دؤرد زاد، قبول ائیله سؤزومو، ائی نیکوزاد! بیری ایسمت کی، اوْلموش روکنی-ازم، ایکیمجیسی مهببت، ائی موززم! اوچومجوسو اولا خوشخو خلیقه، اولا دؤردومجوسو ساهیبسلیقه. بو دؤرد وسف ایله گر هوسن اولسا مقدور، یقین ائیله اولور نورون الا نور. *** (ائیش-ایشرت هوسکارلاری حاقیندا) بلی، واللاه دئییل رسم فوتوووت، جاوانمردیو اینسافو موروووت—کی، ائتسین شخس اهلینی فراموش، اؤزو ایشرت شرابین ائیلسین نوش. ایالین یاندیرا ناری-فراقه، چکه باشین، گئده گؤزدن قیراقه. نه اؤولاد آنلییان، نه قومو قارداش، نه آتا وار، نه آنا، یارو یولداش. اؤز اؤزباشین همیشه خوش کئچیر ده، ولی اهلینه جامی-قم ایچیر ده. فراهم ائیلینده آشو نانی، فراموش ائیلیه هر آشینانی. اؤزو کئف ائیلیه زؤوقو سفاده، قویا اهلینی مین دردو بلاده. *** (سئوگیلی حاقیندا) بلی، مشوقدن عشق اهلی دویماز، مهببت هسبین الدن اؤلسه، قویماز. دولار مشوق ایله جیسمو رکو پوست، اولور آشیق فنا، قالماز مگر دوست. دئییل مشوقدن بیر لهزه خالی، اولور مشوق ایله دایم خیالی. *** (آجگؤزلر حاقیندا) اودور بایس کی، دونیانی توتانلار، توتوب دونیانی، اوقبانی آتانلار همیشه جهد ائدر، هرگیز یورولماز، گئجه-گوندوز ییغار دونیانی، دویماز. گزر دایم، دولانار داغو داشی، دیر داشدان-داشا مین دفه باشی. ییغار دونیالاری ائیلر خزینه، خیال ائیلر او دمده اؤز-اؤزونه، دئیر:--بیهددو افزون دؤولتیم وار، قاباقدا خوش گونوم وار، لززتیم وار. مونققش منزیلیم، یاخشی اوتاغیم، سفالی منزریم، گولگشتو باغیم، جلالیم، شؤوکتیم، شانیم، اساسیم، منالیم، ایززتیم، فاخیر لیباسیم، کنیزیم، نؤوکریم، خیدمتگوزاریم، گؤزلجه دیلبریم، مهوش نیگاریم. گئدینجه گاه اوتاغه گاهی باغه تفننون ائیلرم، گللم داماغه. خیال ائتمز قاباغیندا اجل وار، قزایی-خالیقی ایززو جلال وار. اجل بیردن قویار بیر اوخ کامانه، اوخا ائیلر او بدبختی نیشانه. چکر زور ایله یایی کینسیندن، گلیر پرران کئچر اوخ سینسیندن. آلیر الدن هامی مالو منالین، گدالر تک ائدر آشوفته حالین. چکر آلی ایمارتدن مزاره، اولور قبر ایچره یولداش مورو ماره. بلی، واللاهی دونیا بیوفادیر، جاهانین باغی بیزؤوقو سفادیر. ازیزیم، سن کی، دونیانی گؤرورسن، نه بؤیله سن اؤزونو اؤلدورورسن؟! یقین ائیله اؤلنده گئج [وه] یا تئز، سنین حاقیندی ائودن بیرجه توپ بئز. گؤزوم، آلدانما بۇ مالو مناله، تللوق توت خودایی-لایزاله. *** (آجگؤز تولکو حاقیندا) خیالیندا تویوق نقشین چکیردی، باخیب اول نقشه، گؤز یاشین تؤکوردی. یوخوسونا اگر گلسیدی جوجه، اویانمازدی یوخودان تا اؤلونجه. کئچردی گؤیلره آهو فوسوسی، ائشیتسیدی اگر بانگی-خوروسی... ...باخیب گؤردو اورک دورماز، پیریلدار، باغیرساقلار آجیندان هئی جیریلدار. قویوب باشین دیز اوسته، اوْلدو خاموش، نیگاری فیکریلن اوْلدو هماغوش. خیال ائیلردی اؤز دردینه درمان، بو فیکره چولغانیب قالمیشدی هئیران—کی، ناگه قئیبدن قووزاندی بیر سس—کی، ائی سرگشتوو مغمومو بیکس، گرک آقیل اوْلان قیلسین تلاشین، گرکدیر آنلاسین راهی-ماشین. اوتورماقدان دخی یوخ چاروو سود، دئییل، البتته، بابی-ریزق مسدود. *** (تولکونون آروادینین تولکویه دئدیکلری) خولاسه، تولکونون بیکس ایالی بو قملی قیسسلردن اوْلدو حالی. موسیبت آتشینه دوشدو، یاندی، یئتیشدی باشینا بیرجه دولاندی. الیندن، گاه آیاغیندان اؤپوردی، دالینجا گؤزلریندن سو سپیردی. دئییردی: ائی منیم آواره یاریم، آماندیر، گئتمه، ائی بیچاره یاریم! گوزارین چون دوشر هر رهگوزردن، سنه چوْخ قورخورام من بد نزردن. منه چون ائیلییبسن یاخشی ارلیک، دابان آلتیندا یاندیررام اوزرلیک. اوزرلیک یاندیریب گؤز-گؤز ائدیردی، تؤکوب گؤز یاشینی هردم دئییردی: اوزرلیک، یان، اوزرلیک سن هواسن، هزاران درده درمانسان، دواسن. اوزرلیک، یان، توتون وئر قان قوووشسون، قادا بوندان، بلا بوندان سوووشسون. *** (تولکونون خوروزا دئدیکلری) دئدی تولکو:--خیالین گئتمسین کج—کی، من هئچ کیمسه ایلن ائتمرم لج. تؤکوب پول، خرج ائدیب من هاجی اوْلدوم، خودایا شوکر مردی-ناجی اوْلدوم. خلاییقلر منه هاجی دئییرلر، مگر هاجی اوْلانلار ظلم ائدیرلر؟ اگر ظلم ائیلسه هاجی بیرینه، اونا ملون دئیین هاجی یئرینه. زیارت ائیلیین بئیتول-هرامی، خیلاف ائتسه، قویون آدین هرامی. سفا تهسیل ائدن سیو سفادن، گرکدیر گؤز یوما جؤورو جفادن. *** (آز دانیشماغین خئیری حاقیندا) بلی، دیلدن گلیر باشین بلاسی، قمی، دردی، بلاسی، موبتلاسی. دانیشماقلیق گوموشدن اولسا، بیللاه، قیزیلداندیر سوکوت، ائی مرد، آگاه! دئیر باش لال اولارسان راهتم من، اؤزوم آسوده، هم بیزهمتم من. ایکیدیر چون قولاغین، بیر دیلین وار، ائشیت ایککی، دانیش بیر، ائی وفادار. *** (قزاوو-قدر حاقیندا) بلی، بیللاه، قزادن قاچماق اولماز، دوگون چالسا مشیت آچماق اولماز. کیمی گؤردون کی، قورتولدو قزادن، اؤزون چکدی کناره ماجرادن، گلن وقتی قزا قوش دامی گؤرمز، گؤزونو کور ائدر انجامی گؤرمز. قزا گلسه ائدر ابله تبیبی، سفیه ائیلر قزا مردی-لبیبی. *** تلاش ائیله دولانسین کاروبارین، اوْلوب کاسیب هبیبی کیردگارین، اگرچی خالیقین روزیرهساندیر، تلاش ائتمک تریقی-آقیلاندیر. او کسلر کیم، جاهاندا ایشلمزلر، چؤرک هرگیز دویونجا دیشلمزلر. بو آلم آلمی-اسباب اوْلوبدور، بو آلمده الیبوش آج قالیبدور. ازیزیم، اولماسا سیو تلاشین، دوزولمز ایستی آشین، آغ لاواشین. اوتورما منزیلینده، ائی نیکونام، دئییب رازیقدیر الله، توتما آرام، تلاشین ائیله تا روزین یئتیشسین، بونو ترک ائیلمه تا اؤمر کئچسین. *** بلی، جانیم، چی دونیاوو چی اوقبا، تلاشین اولماسا، اولماز موهییا. اگر اوقبایه واردیر ائتیقادین، گرک قبره گئده هر گونده زادین. چکرسن دوققوز آی زهمت، فیراوان—کی، خوش کئچسین سنه اوچ آی زیمیستان. مگر بیر قیشجا یوخ فردایی-اوقبا، دئییل بیر هیسلی دامجا زیللی-توبا؟! تلاش ائیله، دئییل وقتی-تننی—کی، لئیسد-دینه قتن بیتتمننی. الینده گؤرمورم بیر زاد املدن، آماندیر، دورما، گئتدی فورست الدن.... تلاشین ائیله، اول امرینده جازیم، منیم ارز ائتمییم داخی نه لازیم. *** کی، ائی یاران، بۇ سؤزده یوخدور اینکار—کی، اللهین ایکی یئرده ائوی وار. بیریسینین بیناسی سنگو گیلدیر، بیری نوری-ایلاهی، آدی "دیل"دیر. بو ایکی ائو ایچینده، ائی موززم، اوْلوبدور قلب بئیتول-لاهی-ازم. بونا شاهید هدیسی-ماوو میننی، ازیزیم، اهلی اولسان ائیله منی. بویورموش ینی خللاقی-موهئیمین، منه منزیلدی قلبی-ابدی-مؤمن. دئمه، جانیم، اورک بیر پارچا اتدیر، مهللی-نوری-شمسی-مریفتدیر. اورک میراتی-نوری-لمیزلدیر، اورک میشکاتی-میسباهی-ازلدیر. اورک گر زینده اولسا، زیندسن سن، اؤلوم یوخدور سنه، پایندسن سن. گؤزون بیر نؤقتسیدیر منبهی-نور، اگر گئتسه بۇ نؤقته، گؤز قالیر کور. اورک بیر چئشمی-باتیندیر بدنده، بو گؤز لازیمدی سالیک یول گئدنده. اورک سالسان اله گر، ائی برادر، تاپارسان بیل سوابی-هججی-اکبر.... *** (ساوادسیز عالیملر حاقیندا) بلی، عالیم اولان عامل گرکدیر، اوموری-شرده کامیل گرکدیر. چو عالیم گئتمیه اؤز بیلدیگینه، یقینن ائتیقادی یوخدو دینه. آدین موللا قویوب سوزدورمه قاشین، امل لازیمدی، چوْخ اویناتما باشین. اؤزون "لاتکولو" حؤکمون اوخورسان، یئتیمین مالینی یئکجا اودورسان. همیشه قریبه دیققت توتارسان، الینه دوشسه قورد کیمی اودارسان. ماشو کاربارین ایشودندیر، هامی خوردو خوراکین ریشودندیر. امل دیوارینین آلتین اویوبسان، ایشین بو، آدینی عالیم قویوبسان. دئییل لاییق سنه عالیم دئسینلر، یئری واردیر سنه ظالم دئسینلر. امل یوخسا، شریتده دولانما، آدین قاضی قویوب چوْخ قازیلانما. شریت اهلیسن، اللهی آتما، گؤزلجه دینووی دونیایا ساتما.... اگر عالیم یئسه بیر شوبههلی مال، هرامه مئیل ائدر، بیشوبهه، جوههال. اگر عالیم یئیه مالی-هرامی، بو شیوه کافیر ائیلر چوْخ آوامی. او عالیم کیم، ائدر دونیایا ایقبال، وبالین بوینوما، چؤندر اونا دال. گؤزوم، تقوا یولون توت، تاپ سادت، اؤلنده سندن ایسترلر ایبادت. چالارلار باشینا بۇ نهوو سرفی، خبر آلمازلار ایسمو فئلو هرفی. *** (ادب حاقیندا) بلی، سرمایئیی-ایززت ادبدیر، نیشانی-ایززتو ریفت ادبدیر. گؤزوم، سن لاف اورما چوْخ نسبدن، نسبدن ال گؤتور، دم وور ادبدن. نجیب ائیلر ادب هر نانجیبی، ادب سلطان ائدر مردی-ادیبی. ادبدن بندهلیک یئتمیش کماله، ادب خوشدور خودایی-لایزاله. گوناه ائتسن خودایه بیدبسن، یقین موستؤوجیبی-قهرو قزبسن. ادبله پئیرویگی-انبیا قیل، خیلاف ائتمه خوداونده، هیا قیل. *** (ظلم و ظالم حاقیندا) بلی، قارداش، چو هققون-ناسدیر ظلم، سوروری-سینیه خنناسدیر ظلم. اودور بایس اوْلوب شررول-ماسی، اولان ظلمو اونون یوخدور خلاصی. گؤزوم، ظلم ائیلمه هئچ بینوایه، دوشرسن مؤهنتو دردو بلایه.... داغیلمیش زولمدن چوْخ دودمانلار، خراب اوْلموش نه آلی خانیمانلار. *** (آز یئمک، چوْخ یئمک حاقیندا) بلی، قارنین توخ اولسا، ائی فلکجاه، یقین ائیلر سنی، البتته، گومراه. ائدر آجلیق سنی بیللاه کامیل، اوْلوبدور چوْخ یئمک رسمی-اوامیل. اوغول، چوْخ تیخما، گل کئچ بۇ سیفتدن، اؤزون آج ساخلا، تا دول مریفتدن. اوْلوبدور چوْخ یئمکدن بیسسویه، مرزلر زاهیریه، باتینیه. بالام، تا بورنووا کیمی تیخیبسان، قیزیبسان، شیوئیی-هقدن چیخیبسان. همیشه طالبی-رسمی-کمال اول، اوروج توت، آج دولان، تا نور ایلن دول. قارین دولسا، قیزیب "دن، دن" دئیرسن، او واختا دینو ایمانی یئیرسن. *** (جزا حاقیندا) بلی، دونیا ائوینده هر نه آفات گله گر باشینا اوْلموش موکافات. نه گلسه باشینا گؤر اؤز گؤزوندن، موشخخس بیل، اؤزوندندیر، اؤزوندن. اوتورسا اؤز توکو اوستونده هر کس، توکو ترپنمز اسلا، ائی موقددس. یئتیمی اینجیدیب سالما فغانه، یئتیم ائیلر اوشاقلارین زمانه. گؤزوم، البتته، اینجیتمه فقیری، اولورسان بیر قوینین دستگیری. اگر ردد ائتمسن رددی-مزالیم، اونو سندن آلیر بیر گوجلو حاکم، ازیزیم، احتیاطین قویما الدن، همیشه قورخ موکافاتی-املدن. جهننم اهلی آبی-کؤوسر ایچمز—کی، هر کیم آرپا اکسه، بوغدا بیچمز. ایبادت یوخسا، ساللانما بئهیشته، آیاقلارین چولاقدی، چیخما گشته. ایتات ائتمییبن اومما زهمت، جهننمدیر یئرین، گئت، وئرمه زهمت. *** (قوناقپرورلیک حاقیندا) گؤزوم یاغین یئدیرسم گر قوناغه، یقینن خوشدو مین قئیریل-هماقه. قوناق گلسه، گلیر روزی دالینجا، نه روزی، فتهی-فیروزی دالینجا. خوداوندا، بهققی-آلی-ایسمت، قوناقدان هئچ کیمی ائتمه خجالت. نه خوش زاددیر ازیز ائتمک قوناغی، قاباغینا قویاسان قایغاناغی. آچاسان خیدمتینده آغ لاواشی، چاناغنا دولدوراسان یارما آشی. *** (جاوانلیق حاقیندا) بلی، بیللاه، قنیمتدیر جاوانلیق، جاوانلیقدا اولورموش کامرانلیق. اگر مقسودون اولسا مالو دؤولت وه یا قسدین ایتاتدیر ایبادت. جاوانلیق مؤوسومونده ائیله تهسیل، الیندن هر نه گلسه، ائیله تجیل.... جاوانلیقدا قازان، ییغ مالو دؤولت، قوجالیق مؤوسومی قیل ایستیراهت. *** اولور جوجه یومورتا ایچره گویا، دئییر: نه یاخشی منزیلدیر، خودایا، بو ارزیمی ائشیت، یا رب، دیلیمدن، بو یاخشی منزیلی آلما الیمدن. اجب منزیلدی، بیر زیبا اوتاقدیر، یئری، دیواری، سقفی جومله آغدیر. اگر هر یانه دؤنسم، ووستی وار. بو جور منزیلده قالماق لززتی وار. دئیه بیلمم کی، ائی بیچاره جوجه، فراستدن اوْلان آواره جوجه، تججوبدور سنین بۇ ائتیقادین، دئییل هاسیل، بۇ دار یئرده مورادین. ندن بؤیله بۇ زولمتده قالیبسان، بو قوخموش منزیله اونسون سالیبسان. دوروب بۇ پرددن چیخ، ائیله پرواز، اوچوب اول یارو یولداشینلا دمساز. تلاش ائیله، قابیقدان چیخ کناره، گوزر قیل باغو دشتو لالزاره. نه یاخشی چئشملر، باغلار گؤررسن، گولوستانلار، اوجا داغلار گؤررسن. گلیب پروازه چک بیر خوش ترانه، تاماشا قیل زمینو آسیمانه. بو دونیا، ائی اوغول، اوقبا یعنیندا یومورتا کیمیدیر دونیا یعنیندا.


c: text/html

text:
بارسیلوناده لیونل میسی ریکارد اورنه تدی
بارسیلونا اوز میزبانلیگیده 1-1 برابرگه قالدی
اسپانیا 1 – فوتبال لیگی (لالیگا) نینگ 24 هفته بیله شوویده بارسیلونا اوز استدیومیده کادیز بیلن 1-1 برابرگه قالدی.
بارسیلونانینگ گولینی بیلله شوونینگ 2 – دقیقه سیده پینالتیدن لیونل میسی اوردی و بیرینچی میدان 1-0 بیلن اداغگه ییتدی.
بیراق ایککینچی میدانده کادیز 88 – دقیقه ده الکس فرناندیز اورگن گول بیلن 1-1 برابرلیک قولگه کیریتدی و مسابقه یکونلندی.
لالیگاده بیر مسابقه سی کم بولگن بارسیلونا 47 نمره گه ایککینچی ریئال مادرید 52، بیرینچی اورینده گی اتلاتیکو مادرید 55 نمره گه ییتدی.
لیونل میسی لالیگا تاریخیده 506 مرته بارسیلونا کییمی کییب 505 مرته بو کییم نی کییگن چاوی هرناندیزنی اوتیب کیتدی و ینگی ریکارد اورنه تدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اسپانیا لیگی باشقرووی پاریس سن جرمن بیلن منچستر سیتینی قاره لب شکایت ایتدی
بو جماعه لرنی کوپ پول خرجت قیلیب بازارنی بوزگن لیگی بیلن عیبله ماقده
تورکیه – لیتوانیا ملی تیرمه فوتبال جماعه لری اوچره شدی
تورکیه ملی تیرمه فوتبال جماعه سی اوز رقیبی گه قرشی غلبه قازاندی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ظهیرالدین محمد بابر تولدی نینگ 529 ییللیگی مناسبتی بیلن
زمان خواندن: (تعداد واژه ها: )
بـــابــر نــا مــه
بـَرحـیـات شـاه اثــر
"بابرنامه" آتی بیلن شهرت قازانگن ظهیرالدین محمد بابرشاه نینگ اثری 16 عصرده تورکی تیل نینگ چغتایچه شیوه سی (اوزبیک تیلیده) یازیلگن قیمتلی کتابدیر. بابر اوشبو اثرده دولتگه اساس سالیش و ماوراؤالنهرده تیموریلر دولتیدن قالگن ساحه لرنی سقلش یولیده الیب بارگن برچه سعی و حرکتلری، جهاد و اوروشلری، شونینگدیک لودیلرگه قرشی اوروشده اولرنی مغلوبیتگه اوچرتگندن کیین، هندوستانده تیموری دولتیدن قالگن نی قیته دن تیکلب، اونگه ینگی حیات بغیشلشگه موفق بولگنی حقیده یازه دی.
بابر اوزی نینگ کینگ ساحه لی دولتی حدودیده جایلشگن و کوپینچه اولرنی فتوحات جریانیده یقیندن اوز کوزی بیلن کورگن مهم شهرلر جمله دن فرغانه، کابل، بخارا، سمرقند و هندوستان شهرلری نینگ تاریخی، جغرافیه سی و مدنیتی حقیده، ایشانرلی و دقیق معلوماتلر بیره دی.
بابر بو کتابینی عمرینیگ آخرگی ییللریده، جوده کوپ آغیر محنت و مشقتلرنی باشدن کیچیریب ییریک سیاست اربابی وفیلسوف شاعر صفتیده کمالگه ییتگندن کیین بیتیب توگتگن.
بابرنامه ده ذکر ایتیلیشیچه اوشبو اثر تورلی اسملر: "وقایع"، "وقایع نامه"، "واقعیات بابری"، "وقایع نامۀ پادشاهی"، "بابریه" و فارسچه ترجمه سیده "توزوک بابری" نامی بیلن اتلیب کیلگن، لیکن اینگ مشهورنامی "بابرنامه" بولگن.
بابر اوز خاطره لرینی هیچ قنداق مقدمه و تمهیدسیز، 12 یاشیده فرغانه تختیگه اولتیرگنی واقعه سی بیلن باشلب، وفاتیدن بیر ییل آلدین گه چه یعنی 1494 دن 1529 میلادی ییلیگه چه اونی یازیب توگه ته دی.
کتاب مترجملری تاکیدلشلریچه، بابر اوشبو کتابنی "تاریخ" وبعضا ایسه "وقایع" صفتیده معرفی قیلیب، اوندن مقصد حقایقنی ذکر ایتیش دیب ایتگن.
کتاب بابرنینگ یوکسک ثقافت وتفکرایگه سی بولگن حالده، عالی اخلاق و یوکسک انسانی فضیلتلر اونده مجسم بیر عجایب انسان ایکنلیگیدن دلالت بیره دی.
مشهور تورکشناس عالم وامبیری ایتیشییچه بوتون تورکی وفارسی ادبیاتده، بابرنامه کبی کوپ واقعه لرنی قمرب آلگن کتاب موجود ایمس. شونینگدیک بابر شناس عالملر فکریچه بابرنامه دنیا مقیاسیده بیر پادشاه تامانیدن، اوتو بیوگرفی- اوز ترجمۀ حالی بوییچه یازیلگن یگانه کتابدیر. بابر اوز اثریده بیر انسیکلوپیدیست یعنی قاموسی عالم صفتیده اوز عصری نینگ سیاسی، اداری، حربی توزوملری، عصرنینگ اجتماعی وضعیتی، عرف و عادتلری، شونیگدیک هر منطقه نینگ اقلیمی،حیوانلری و اوسیملیکلری حقیده، دقیق و ایشانرلی معلوماتلر بیره دی.
مصرلیک مشهور تاریخچی و تورکشناس عالم دوکتور ماجده مخلوف یازیشیچه" بابرنامه 16 عصر باشلریده اورته آسیا منطقه سی نینگ اجتماعی و مدنی تاریخینی اورگنیش اوچون اساسی منبع حسابلنه دی. او حکومت دیوانلری و ییغیلیشلرده و اوروشگه شیلنیش وقتیده تورکلر و مغللرگه خاص بولگن اودوملرنی، اولر نینگ خلق و اطواری وکییه دیگن لباسلری، دوالنیش اصوللری حقیده باربار گپیریب اوته دی. شو دورده تورکلرنینگ عادتلریدن بیلیب آلدیک که اولرنینگ اینگ یخشی کوره دیگن آوقتلریدن آت نینگ گوشتی و اینگ یخشی کوره دیگن میوه لریدن قاوون و اوزوم ایکن".
شونینگدیک بابر افغان قبیله لری بیلن دوستانه مناسبت اورنه تیب، مشهوریوسفزی قبیله سی باشلیغی ملک منصورقیزی بی بی مبا رکه بیلن اویلنه دی. گلبدن بیگم بابرنینگ قیزی همایون نامه ده یازیشیچه سرایده او "افغا نی آغاچه" نامی بیلن اتلر ایکن. بابر بیرینچی بولیب افغان قبیله لری یشیدیگن حدودلرینی جیوگرافیک وایکولوژیک خصوصیتلرینی، شونینگدیک اولرنینگ فولکلور، دنیاقرشلری وعرف- عادتلرینی بابرنامه ده قید ایتیب اوتگن. شونینگ اوچون اونی افغانشناسلیک بیلیمی نینگ اساسچیسی دیسک مبالغه بولمیدی.
بابر حیاتی حقیده کتته کتاب یازگن و انگلیس تیلیگه بابرنامه نینگ مترجملریدن بیری ویلیام ارسکین اونینگ حقیده بیلدیرگن فکر لریگه کوره او بابرنینگ شخصیتینی روم نینگ بویوک سرکرده سی جولیوس سزار بیلن سالشتیریب کورگنده، سزارده گی برچه عالی خصوصیتلر بابرشاه ده موجود ایکن، لیکن بابرده گی ایریم فضیلتلر سزارده موجود ایمس ایکن. مثلا بابر اقتدارلی سلطانلیگی بیلن بیرگه، شاعر، یازوچی، مورخ، منقد، عالم وحربی ستراتیژیک هم بولگن و بو خصوصیتلری بیلن جولیوس سزاردن بیر سرو گردن بلندراق تورگن.
ارسکین یازگنیدیک "بابرنینگ برچه فکر و قرشلری بوتونلی طبیعی بولیب ، اولرده هیچ قنداق تکلف وتصنع موجود ایمس. هر بیر نرسه نی آچیق و صداقت بیلن بیان ایته دی. یازیش اسلوبی ساده و انیق لیگی اوچون یورککه اولتیره دی و قرشلری نافذ وعمیق".
"بابرنامه" نینگ اوزبیکستانده سونگی چیرایلی ونفیس نشری"بابر نامیده گی خلق ارا جمغرمه" تامانیدن، اوشبو اثرگه چیزیلگن 31 قطعه رنگلی میناتورلربیلن علیشیر نوایی ادبیات موزیمی دیرکتری، تنیقلی عالم فیلالوژی فنلری دوکتوری پروفیسور سعید بیک حسنوف یازگن عالمانه مقدمه بیلن تاشکینتده گی " شرق " نشریات- مطبعه اکسیه دارلیک کمپانیه سی باسمه خانه سیده 2002 ییل
چاپ ایتیلگن. مقدمه ده تاکید لنیشیچه، اوشبو کتاب دنیانینگ تورلی تیللریده 20 دن زیاد نام آستیده باسیلیب چیققن ایکن. او نینگ آخرگی ترجمه سی جاپان تیلیده جاپانلیک بابرشناس عالمه ایجی مانو آرقه لی عملگه آشیریلیب، اوزبیکچه متنی بیلن بیرگه 3 جلد ده نشر ایتیلگن.


text:
`تورکیه کروناویروس بیلیم کینگشی` نتیجه لر
ینگی لیکلر [5378]
- تورکیه نینگ آنتالیا شهری گه تورت میلیون دن آرتیق توریست کیلدی
- تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
- تورکیه نینگ توریزم مرکز لریدن بیری بولگن پموق قلعه گه کیلگن توریست سانی آرتدی
- تورکیه ده بیر قطار قاچقین قوتقریب آلیندی
- اردوغان: سویدن تورکیه دن قاچیب بارگن 73 نفر ترورچی نی بیز گه تاپشیره دی
- مکرون تورکیه نینگ سویدن و فینلندنینگ ناتو اعضالیگی نی قوللب – قوتله گنیدن خرسند ایکن لیگینی ایتدی
- سویدن باش وزیری تورکیه بیلن بولیب اوتگن کیلیشوونی یوز فایز قوللب – قوتله گن لیکلرینی ایتدی
- تورکیه بیلن اوکراین تشقی ایش لر وزیرلری اوزارا سوزلشوو اوتکزدی
- تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
- جو بایدن: تورکیه گه اف- 16 اوروش اوچاق لری نی ساتیشی میز کیره ک
- تورکیه نینگ صادرات میزانی آرتدی
- جمهوررئیس اردوغان اتریش باش وزیری نهامر بیلن اوچره شدی
- تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
- جمهوررئیس اردوغان بعضی رهبر لر بیلن اوچره شدی
- ناتو رهبر لر ییغیلیشی باشله دی
- زلنسکی: روسیه نینگ بیرلشگن ملتلر تشکیلاتیده گی حق لریدن محروم قیلینیشی کیره ک
- اردوغان مکرون بیلن اوچره شدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- اسپانیاده بولیب اوتگن جلسه ده تورکیه خواهله گن نرسه نی قولگه کیریتیش گه موفق بولدی
- تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
- کرونا ویروس توغریسیده گی جومباق ییچیلماقده
- تورکیه بویوک ملت مجلسی نینگ آچیلیشی نینگ یوزینچی ییل لیگی
- نیمه اوچون تورکیه گه کیلدیم؟
- تورکیه باش وزیری طبیعت نینگ بغریده
- تورکیه دن تصویری خبر لر
- تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیری سویدن لیک وزیر گه عکس العمل کورستدی
- تورکیه دن اوزبیک تیلیده قیسقه تصویری خبر لر
- جگرن محمد شفیق "فوزی" بیلن قیلینگن مصاحبه
- تورکیه ده کریسمس مراسمی اوتکزیلدی
- تورکیه ده قیش باشله دی
- تورکیه نینگ ماردین ولایتی
- تورکیه نیمه اوچون سوریه گه بارگن؟
- تورکیه نینگ ماردین شهری حقیده قیسقه معلومات
- تورکیه قاره دینگیزده 135 میلیارد متر مکعب گاز تاپدی
- تورکیه گه کیلیاتگن توریست سانی آرتیب بارماقده
- عفرینده تورک بیراغی
- تورکیه نینگ سوریه عملیاتی نینگ تورتینچی کونی
- دنیا نینگ 7 عجایبی دن بیری بولگن آرتمیس معبدی نینگ هم اورین آلگن انتیک اَفَس شهری
- تورکیه کرونا ویروس گه قرشی ایملش بوییچه الگو بیر اولکه
- تورکیه نینگ 10 مهم توریزم مرکزی توغریسیده ویدیو تصویر
- مطبوعات خلاصه لری ۱۲.۰۴.۲۰۲۲
- مطبوعات خلاصه لری ۱۴.۰۴.۲۰۲۲
- تورکیه مطبوعاتیدن خلاصه لر ۰۸.۰۲.۱۴۰۱
- تورکیه - یونان اورته سیده گی بحران
- تورکیه نینگ سیسی رادیوسی نینگ جمعه کونگی نشراتی
- تورکیه مطبوعاتیدن خلاصه لر 05.02.1401
- تورکیه ده توریزم؛ سلیمیه جامع مسجدی
- تورکیه نینگ سیسی رادیوسی ایشتتیریش لری ۱۱.۰۴.۲۰۲۲
- ایشیتتریش لری میز ۰۸.۰۲.۱۴۰۱
- اوزبیک تیلیده خبر لر 31.05.2022
- تورکیه مطبوعاتیدن خلاصه لر ۱۱.۰۴.۲۰۲۲
- چیت ایل تورکلری و قرینداش جماعه لر YTB چیت ایلده کروناویروس قرنطینیده گی وطنداشلرنی یالغیز قویمه یدی
- چیت ایل تورکلری و قرینداش جماعه لر YTB چیت ایلده کروناویروس قرنطینیده گی وطنداشلرنی یالغیز قویمه یدی
- تورکیه بیلن امریکا عملیاتی اورته سیده گی فرق
- اوزبیکستان جمهوررئیسی شوکت میرضیایف تورکیه گه تشریف بویوردی
- تورکیه نینگ یقینیده گی ترورچیلر مرکزی: عفرین
- تورکیه نینگ عفرین عملیاتی بوییچه سونگگی وضعیت
- تورکیه سویدن بیلن مسابقه اوتکزه دی
- تورکیه حقیده اقتصادی بیر معلومات
- تورکیه ده تحصیل امکانیتی
- تورکیه نینگ یاردم لریگه تیگیشلی انفوگرافیک معلومات
- تورکیه چیگره لری ترورچی لردن تصفیه ایتیلدی
- تورکیه نینگ چیگره دن تشقری عملیاتی
- تورکیه افریقا بیلن همکارلیک بوییچه قرارلی
- تورکیه ده غلبه بیره می قیزغین کوتیب آلیندی
- تورکیه جمهوریتی توقسان ییتتی یاش گه تولدی
- تورکیه دیجیتال ینگیلیک لرنی جدی روشده کوزه تیب بارماقده
- تورکیه نینگ افریقا تشبثی اوز ثمره سی نی بیرماقده
- تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان
- تورکیه گه کیلیاتگن سیاحلر سانی کونساین آرتیب بارماقده
- عکس گالریسی: عفرین تورک اردوسی نینگ کنترولیگه اوتدی


text:
حدیقة السعدا
حدیقة السعداء ـ ملا محمد فضولینین کربلا اولایی قونوسوندا یازدیغی منثور ـ منظوم اثری.
بو اثرده فضولی ملا حسین کاشفینین روضة الشهداء کیتابیندان ائتگیلهنیبدیر.
حدیقة السعدا نثر ایله یازیلیب و هر موناسیبته گؤره فضولی اؤز شعرلیندن نثرلری آرا یئر وئریبدیر.
بو اثر عمومن پیغمبر اهل-بیتینه عاییددیر؛ و آذربایجانین فنی و مسجع نثرینین ان بؤیوک اؤرنکلریندن ساییلیر.
باشلانیشی[دَییشدیر]
حدیقة السعدا بۇ عبارتلرله باشلانیر:
«رب اشرح لی صدری و یسرلی امری و احلل عقدةً من لسانی یفقهوه قولی
یارب ده عشقینده بنی شیدا قل ٭ احکام عباداتین بنا اجرا قیل
نظارهٔ صنعنده گؤزوم بینا قیل ٭ اوصاف حبیبنده دیلیم گویا قیل
حضرت ملک متعال مقتدر و منعم و منتقم و متکبر عظم سلطانه و اعز شانه کتاب واجب التکریم …».
نظم حدیقة السعداء[دَییشدیر]
فضولینین حدیقة السعداسی، عثمانلی شاعری اوْلان کاتبزاده شهرتلی، بقائی دارندهوی ملاطی رومی (م. ۱۲۰۰هـ/۱۷۸۵م) طرفیندن نظمه چکیلمیش دیر. بۇ اثردن بیر نۆسخه قاهره بیلیم یوردوندا ساخلانیلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- قره بلوط، معجم التاریخ التراث الاسلامی فی مکتبات العالم: ج۱، ص۷۴۱.


text:
رادوسلاف کوواچ
رادوسلاف کوواچ (اینگیلیسجه: Radoslav Kováč) (دوْغوم:۲۷ نوامبر ۱۹۷۹ (۴۲ یاش) Šumperk) بیر فوتبالیست. چک جومهوریتی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رادوسلاف کوواچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایسپارتا پراق کولوبونون اویونچولاری
- ایسپارتاک مسکو کولوبونون اویونچولاری
- وستهام یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- بازل کولوبونون اویونچولاری
- ایسلوان لیبرتس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری


text:
شعر : رضا کاظمی #اردبیلی
#محاوره ای
#گورَسَن
گورَسَن سَن ده مَنیم تَک
مَنی هی یادَه سالارسان
مَن کیمین سَندَه هَر آخشام
اوتلانیب تامام یانارسان
گورَسَن سَنین ده مَن تَک
گوزلَرین گون دَه قان آغلار
دَردو غم یئرین سالیب هی
اورَگوی هَر گئجه داغلار
گورَسَن سَن دَه مَنیم تَک
عشق فَراقیندا یانارسان
خاطیراتدا چالیخلانیب
نَفَسوی چَتین آلارسان
گورَسَن سَنین ده مَن
اولوبدی بزم فراق هر ایکی دل آرایه
بیله وصییت ائدردی خانم اومولایه
اونون وصیتی قلب امامی داغلاردی
همان وصییته مولا اوزیده آغلاردی
اگر چه وقت آزیدی چوخلی سوز لر ایتدی بیان
نئچه سینی اولارین شعرده ایلورم عنوان
گجه زمانی منی غسل ایله اوزن ایوده
منیم بوسوزلریمی قو یما سن قالایئرده
ایلکه غسل ایلدین سن گجه مزاره آپار
اوزون نمازیمی قیل قاز گیلان بوزاره مزار
دئیو بله اوغلان اوشاقی یتیم اولار آتادان
اولار یتیمه بلی قیز عیالیده آنادان
دئدی کی : منقلی قوش! سوفره نی ده باغدا دؤشه!سونرا اگلشدی چمنده کبابی چکدی شیشه!باغی وَه! چَن گؤتوروب توستولر اوندا ایتمیش!دؤزها دؤز! شیشلری دوُزلا کی کباب دادلی پیشهگیزله نیبدیر ساچیوین یاش مئشه سینده مین شئربو گؤزه ل تئلده او شئرلر باغیریر یا کی مئشه؟!یئل اسیر لاپ تازا کسمیش بو یاغیش؛ یاشدی چمننَفَس آل وئر! کبابی قوی چؤره یه چک او دیشه!آغاج اوسته دییه سن قوش سئویره م یاری!» اوخورآییق اول! ریشه نی بیرده ن گؤره سن قیردی تئشهاؤز ایشینده ن چکه


text:
ت.ر.ت-نین اوره تیمی اولان فیلملر ایستانبول فیلم فستیوالیندا 5 موکافاتا لاییق گؤرولوب
تورکیه رادیو تلویزیون قورومونون (ت.ر.ت) بیرگه اوره تیمی اولان فیلملر ایستانبول مدنیت و اینجه صنعت وقفی (İKSV) طرفیندن تشکیل ائدیلن 41-جی ایستانبول فیلم فستیوالیندا 5 موکافاتا لاییق گؤرولوب.
تورکیه رادیو تلویزیون قورومونون (ت.ر.ت) بیرگه اوره تیمی اولان فیلملر ایستانبول مدنیت و اینجه صنعت وقفی (İKSV) طرفیندن تشکیل ائدیلن 41-جی ایستانبول فیلم فستیوالیندا 5 موکافاتا لاییق گؤرولوب.
ت.ر.ت-نین وئردیگی معلوماتا گؤره، 8-19 آوریل تاریخلری آراسیندا سینماسئورلرله گؤروشن "41. ایستانبول فیلم فستیوالی"نین میللی یاریشما بؤلمهسینده یاریشان ت.ر.ت-نین اورتاق اوره تیمی اولان Klondike" " "ان یاخشی فیلم" و " ان یاخشی گورونتولو یونتمن" موکافاتلارینا لاییق گؤرولوب.
اوکراینا-روسیا سرحدینده یاشایان ایرا آدلی حامله قادینین کندینین عیرقچی قروپلار طرفیندن محاصرهیه آلینماسینا باخمایاراق ائویندن چیخماماسیندان بحث ائدن Klondike" " فیلمی "قیزیل لاله" باش موکافاتینی قازانیب.
گئجهیه قاتیلا بیلمهین یونتمن مارینا ار قورباچ موکافاتدان سونرا گؤندردیگی مئساژدا فیلمی اوشاقلارین حیاتی اوچون موباریزه آپاران اوکراینالی قادینلارا حصر ائتدیکلرینی ایفاده ائدهرک، مدنیت و توریزم ناظیرلیگی و ت.ر.ت-یه دستکلرینه گؤره تشککور ائدیب.
فستیوالین صنایع بؤلمهسینده "کؤرپوده گؤروشلر"، ت.ر.ت-نین اورتاق اوره تیمی اولان "دووشان امپراتورلوغو" و "بارس" فیلمی 3 موکافاتا لاییق گؤرولوب.
یونتمنی (کارگردان) سیف الدین توکماک، یاپیمجیسی (تهیه کننده) زینپ کورای اولان "دووشان امپراتورلوغو" فیلمی مونتاژ مرحلهسیندهکی لاییحهلرین یاریشدیغی "ایش داوام ائدیر" کاتقوری سینده "بؤیوک موکافات" و "فولی موکافاتی"نی آلیب.
یونتمن اورچون کؤکسال، یاپیمجی سینان کئسووانین اولدوغو "بارس" فیلمی "گورسل دیزاین موکافاتی"نا لاییق گؤرولوب.
فستیوالین صنایع بؤلمهسی اولان "کؤرپوده گؤروشلر"ین فیلم اینکیشافی "کاتقوری سینده یاریشان 13 لاییحهدن بیری هر ایل اولدوغو کیمی بو ایل ده "ت.ر.ت خصوصی موکافاتی"نا لاییق گؤرولوب.
بو ایل آوریلین 14-16-دا کئچیریلن "کؤرپوده گؤروشلر"ین "فیلم اینکیشافی" کاتقوری سینده یونتمنی آلیجان دورباش، یاپیمجیسی ایپک اردن اولان "Lo-Fi" لاییحهسی "ترت خصوصی موکافاتی"نی قازانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
پاموققالایا یاریم میلیوندان چوخ توریست گلدی
گئچهن ایلین ژانویه-ژوئن دؤورونده آغ تراورتنلری گؤرمهیه ۲۵۰ مین ۱۵۸ قوناق گلرکهن بو ایلین عینی دؤورونده بو رقم یوزده ۱۴۱ آرتیشلا ۶۰۴ مین ۳۳ نفره یوکسلدی
جونیت آرکین وفات ائتدی
"تورک سینماسینین دگرلی اویونچوسو سایین جونیت آرکین، اۆرهگینین دورماسی سببی ایله گتیریلدیگی خستهخانادا بوتون یئنیدن جانلاندیرما چابالارینا باخمایاراق حیاتینی ایتیردی"
سکو چؤکدو، ۴ نفر اؤلدو
اؤکوز دؤیوشو میدانیندا سکونون بیر بؤلومونون چؤکمهسی نتیجهسینده ان آز ۴ نفر اؤلدو


text:
پوزیتیو پیسخولوژی
حیاتیم بویونجا تانیدیغیم بوتون اینسانلارا تشککور ائدیرهم. کیمیسی گلیشی ایله، کیمیسی ایسه گئدیشی ایله حیاتیمی گؤزللشدیردییی اوچون اونلارا میننتدارام.
هر زامان اطرافیندا سنین ائتدیین حرکتی بَیهنمهیهن و دَستکلهمهیهن اینسانلار اولاجاق. بو عادی حالدیر. اونوتما کی، یالنیز پیشیک بالالاری هر کسین خوشونا گلیر.
ائوینیزدن لازیمسیز اشیالاری، بئینینیزدن لازیمسیز فیکیرلری، حیاتینیزدان ایسه لازیمسیز اینسانلاری چیخارماغی اونوتمایین.
اگر ایشلرینیز یولوندا گئتمیرسه، اوندا سیز یولونوزو دییشین.
تجروبه حیاتین ان یاخشی معلمیدیر. هر شئیی آسان دیلده ایضاح ائدن، لاکین قارشیلیغیندا چوخ مواجیب طلب ائدن بیر معلم.
اگر بیر سهوی دوزلتمک مومکوندورسه، دئمک کی، سن هله هئچ بیر سهو ائتمهمیسهن.
کیمسه سیزی دانلادیقدا، سیزدن اینجیدیکده و یا سیزه هیرسلندیکده، اصلا اونا بنزر هیسسلرله قارشیلیق وئرمهیین. عکسینه، بوتون بونلارین قارشیلیغیندا همین اینسانلارا موثبت انرژی بخش ائدین.
یاشادیغینیز حیات سیزی قانع ائتمهیهنه و بو حیاتدان ایستهدیینیزی آلمایانا قدر گئری چکیلمهیین.
کئفینیزی پوزماق ایستمزدیم اما منیم حیاتیمدا هر شئی قایدااسیندادیر!
آیاغیم دیرمیغا دیهنده بودرهییب اؤزومو ایتیرمک اوزینه اونون اوزرینده آسانلیقلا دایانماغی، حتی رقص ائتمهیی اؤیرنمیشهم.
جاوان قالماغین سیرری: اَن کیچیک شئیلره بئله سئوینین و وئردیینیز دَیَره لاییق اولمایان هئچ بیر اینسان اوچون اؤزونوزو فدا ائتمهیین.
رادیو کایزن
دانیشان: ایلقار موذن زاده


text:
تورکیه افغانستان گه یاردم یوباردی
اوشبو توغریده تورکیه قیزیل یریم آی جمعیتی تامانیدن بیانات بیریلدی
تورکیه جمهوریتی قیزیل یریم آی جمعیتی, پکتیکا ولایتیده یوز بیرگن 5,9 ریشترلیک زلزله دن تاثیرلنگن 500 عایله گه غذایی مواد یوباردی.
قیزیل یریم آی جمعیتی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, اوشبو اداره نینگ منطقه ده گی تیم لری نینگ زلزله دن تاثیرلنگن کیشی لر گه یاردم ییتکزیب بیریش اوچون فعالیت گه باشله گن لیگی بیلدیریلدی.
اوشبو تیم لر تامانیدن 500 عایله گه غذایی مواد یوباریلگن لیگی بیلدیریلگن بیاناتده, حادثه محلی گه ییتیب باریشی آرتیدن خوددی شوو غذایی مواد نی ترقه ته باشله یدیگن تیم لرنینگ منطقه ده گی ضرورت لر نینگ انیقله نیشی بوییچه کینگ کولملی بیر فعالیت یوریته دیگن لیگی معلوم قیلیندی.
بیاناتده, انیقله نه دیگن ضرورت لر دایره سیده یاردم لرنینگ ییتیشتیریلیب بیریلیشی اوچون فعالیت لرنینگ دوام ایته دیگن لیگی بیلدیریلدی.
اوشبو زلزله عاقبتیده بیر مینگ دن آرتیق کیشی حیاتی نی یوقاتدی.


text:
تاموورث، یئنی گونئی ولز
تاموورث اینگیلیسجه: Tamworthاوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانینین یئنی اینگیلیس بؤلگهسینده یئرلَشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۴۷,۵۹۵ نفر جمعیتی واردیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ اوسترالیا بؤلگهسل جمعیت بؤیومهسی: ۲۰۰۹ - ۲۰۱۰ (اینگیلیسجه). Australian Bureau of Statistics (31 March 2011). یوخلانیلیب 23 August 2011.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tamworth,_New_South_Wales»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۶ مئی ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تاموورث، یئنی گونئی ولز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پاکستان نینگ بلوچستان ایالتیده پارتلش یوز بیردی
اوشبو حادثه عاقبتیده بیر کیشی جان بیردی و بیش نفر ایسه یره لندی
پاکستان نینگ بلوچستان ایالتیده خوفسیزلیک کوچلری نینگ موتری نینگ اوتیاتگن پیتده یول چیککه سی گه اورنه تیلگن بمب نینگ پارتلب کیتیشی عاقبتیده بیر پولیس جان بیررایکن, بیش نفر ایسه یره دار بولدی.
خوددی شوو حادثه باش وزیر عمران نینگ کویته شهری گه سفر قیلگن پیتده یوز بیردی. حادثه محلی کویته شهریدن 75 کیلومترلیک بیر مسافه ده اورین آلماقده.
حاضرچه هیچ بیر کیشی یاکه گروه اوشبو حمله نینگ مسئولیتی نی اوز بوینی گه آلمه گن.


text:
اویان نیوز: لاتین آمریکادان بالکانلارا ۵۸ اؤلکهدن ۳و جمهورباشقانی، ۳۹و باخان سویهسینده یوزلرله قاتیلیمجی
آوراسیا جوغرافیاسی قلوبال بحرانی فورصته چئویرمک آختاریشیندا.
سیاستچیلر، فیکیر رهبرلری، عالیم و سیویل تشکیلاتلاری رهبرلری.
لاتین آمریکادان بالکانلارا ۵۸ اؤلکهدن ۳و جمهورباشقانی، ۳۹و باخان سویهسینده یوزلرله قاتیلیمجی.
آوراسیایا ایستیقامت وئرن آدلار دونن ایستانبولداکی ۱۶. آوراسیا ایقتیصاد ذیروهسینده گؤروشدو.
تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین باشقانی جمیل چیچک، ایجلاسین آچیلیشیندا امکداشلیق چاغیریشی ائدهرک بونلاری سؤیلهدی:
“کئچمیشدکی چاتیشمالاردان و بؤلونمهنین لازیملی درسلری چیخارمامیز و امکداشلیغی و دایانیشمامیزی اینکیشاف ائتدیرمگیمیز ضروریدیر. قلوبال ایقتیصاددا زامان زامان یاشانان مالی بحرانلار بؤلگهمیزده میدانا گلن سیاسی چالخانتیلار بیزی قورخوتمامالی، بحرانلاردان ده باریش، ثابتلیک و گلیشمه ایستیقامتینده یئنی ایمکانلار اورتایا قویمالیییق. نتیجهده بوتون بو بؤلگه اورتاق جوغرافیامیزدیر. گوونلیگین، ریفاهین و امین-آمانلیغین قورونماسی دا اورتاق مسئولیتیمیزدیر. “
ماکئدوندایا گئورگی ایوانوو ده،
“اقتصادی بحران بوتون دونیا اوچون جدی بیر پروبلئم. اما منجه امکداشلیق ایچینده اولساق، بو بحرانی نییه فورصته چئویرمییک؟” دئدی.
آلبانیا جمهور باشقانی بوژار نیشانی ده،
“اؤلکهنیز پروبلمسیز بئله اولسا، اطرافینیزدا یاشانان اقتصادی بحران و ترور کیمی چتینلیکلر، گئج-تئز سیزی ده اضافه ائدیر.اونا گؤره بو جور پروبلملره قارشی امکداشلیق قاچینیلماز.” دئیه دانیشدی.
کوسووو جمهور باشقانی عاطیفه جاهجاگا ایسه،
“بیز هله چوخ گنج بیر اؤلکهییک و تورکیه کیمی بیر نومونهدن هم اقتصادی گلیشمه، هم ده دموکراسی ساحهسینده نومونه آلا بیلهجگیمیز چوخ شئی وار.” دئدی.
ت رت


text:
اویان نیوز: اینگیلتره باش باخان کؤمکچیسی نیک کلگ، بو گون “یوکسک ریسکلی اؤلکهلردن اینگیلترهیه گلهجک زیارتچیلرین، اؤلکهدن آیریلارکن اونلارا گئری وئریلمک عذره دئپوزیت آلیناجاغینی” ائشیتدیردی.
کلگ آچیقلاماسیندا، داخیلی ایشلر باخانلیغیدان ایلین سونونا قدر بو تطبیقی سیناغینی ایستهدی. دئپوزیتونون اؤلکهلرین ریسک درجهسینه گؤره مین ایسترلینقدن (تخمینن ۲ مین ۸۰۰ تورک لیرهسی) باشلایاراق آرتماسی گؤزلنیلیر.
اینگیلترهدکی کوالیسیون حکومتی، ۲۰۱۰-جی ایلده وظیفهیه گلدیگیندن بو یانا قاچقین سایسینی یوز مینلری اون مینه سالماق و غیری-قانونی کؤچو قارشیسینی آلماق اوچون ویزا تطبیقلرینی چوخاتدیغینی.
ت رت


text:
فرانسه اردوسی مالی ده تینچ اهالینی اولدیریش بیلن عیبلنماقده
مالی ده آو اوچون کیتگن آلتی نفر اولدیریلگن
فرانسیز بارخانه عملیاتی گه باغلیق کوچلرنینگ مالی نینگ شمال – شرقیده اویوشتیرگن عملیاتده 6 نفر تینچ اهالی نی اولدیرگن لیگی ادعا ایتیلدی.
بارخانه اوپراسیونیدن بیریلگن یازمه بیاناتده ایندلمانه منطقه سی گه 60 کیلومتر مصافه ده گی بیر ساحه ده تروریست جنگریلرگه قره ته عملیات اویوشتیرگن لیگی بیلدیریلدی.
بیاناتده حادثه بیلن تیگیشلی تلفات سانی حقیده معلومات بیریلمه دی، بیراق 3 ته موترسایکل نینگ یوق قیلینگن لیگی قید ایتیلدی.
محلی مطبوعاتده اورین آلگن خبرلرده ایسه بو هجوم عاقبتیده آو اوچون بارگن 6 ته یاش – ییگیت نینگ اولدیریلگن لیگی فرانسه نینگ تینچ اهالینی آماج قرار بیرگن لیگی ادعا ایتیلدی.
شاهدلرنینگ افاده لریگه تیانگن خبرلرده فرانسه اردوسی نینگ "قوراللی تروریستلر" دیب اته گن کیشیلرنینگ یاشلری نینگ 15 الی 20 آره سیده 6 ته یاش – ایگیت ایکن لیگی معلوم قیلیندی.
بو یاش – ایگیتلرنینگ هوا عملیاتی اویوشتیریلگن منطقه گه 3 ته موتر سایکل و میلتیق آرقه لی تاووشقان و ککلیک آولش اوچون کیلگن لیگی بیلدیریلدی.
مالیده جایلشگن فرانسیز اردوسی جنوری آییده هم شونقه بیر عیبلاوگه دوچ قالگندی.


text:
ایراندا گیروو بحرانی: ان آز ۴ نفر اؤلدو
"ایلامداکی مستضعفلر وقفینده، داها اؤنجه بو وقفده چالیشان و ایشدن قووولان بیر شخص سحر ساعاتلاریندا وقف چالیشانلارینی گیروو آلدی"
ایرانین ایلام شهرینده مستضعفلر وقفی اسکی بیر چالیشانینین یاراتدیغی گیروو بحرانیندا ۴ نفر اؤلدو، ۵ نفر یارالاندی.
تسنیم خبر آژانسینین خبرینه گؤره، ایلام پلیس ادارهسینین رئیس یاردیمچیسی فرزاد یاسمی حادثه ایله باغلی بیلگی وئردی.
یاسمی، "ایلامداکی مستضعفلر وقفینده، داها اؤنجه بو وقفده چالیشان و ایشدن قووولان بیر شخص سحر ساعاتلاریندا وقف چالیشانلارینی گیروو آلدی. سالدیرقان سلاحلا آتیش ائدرک ۳ نفری اؤلدوردو، ۵ نفری یارالادی. سونرا دا انتیحار ائتدی" دئدی.
یاسمی، یارالیلاردان بعضیلرینین وضعیتینین آغیر اولدوغونو بیلدیردی.
ایران لیدئری علی خامنهاییه باغلی مستضعفلر وقفی اؤلکهده املاک، بانکچیلیق و سیغورتا کیمی تیجاری و اقتصادی فعالیتلر یئریدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
افغانیستان زلزلهسینده اؤلنلرین ساییسی آرتدی
زلزله نتیجهسینده ۳ مینه یاخین ائو داغیلدی و یا جدی زیان گؤردو
۱۸ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
سوریهده سالدیرییا حاضیرلاشان ۱۸ پکاکا/یپگ تروریستینین باشاریلی عملیاتلارلا ضررسیزلشدیریلدیگی بیلدیریلدی
میت، سلیمانیهده بیر تروریستی داها ضررسیزلشدیردی
تروریست دئلال عزیزاوغلو، میللی استخبارات تشکیلاتینین عراقین قوزئییندهکی سلیمانیه شهرینده تشکیل ائتدیگی عملیاتلا ائتکیسیز حالا گتیریلدی


text:
باتی سوندای
{{Infobox settlement | name = باتی سوندای | native_name =Nusa Tenggara Barat | native_name_lang = | settlement_type = | image_skyline = باتی سوندای (اینگیلیسجه: West Nusa Tenggara) اندونزی دا یئرلشیب. و ۱۹۷۰۸٫۷۹ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ان سوْن نفوس ساییمی اساسیندا ۴۷۰۲۳۸۹ نفر دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«West Nusa Tenggara»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده باتی سوندای گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سو ایيئسی
سۇ ایيئسی - میفوْلوْژیده سۇيون قوْرويوجو رۇحو. مۆختلیف تۆرک دیللرینده سۇو (سۇب، سۇغ، سێو) ایيئسی اوْلاراق دا بیلینر. مغوللار اۇسان (اۇهان) ائزئن اوْلاراق آدلاندیریرلار.
خصوصيتلری[دَییشدیر]
هر سۇيون بیر ایيئسی (یَسی - صاحیبی) واردیر. هامیسی سۇلاردا ياشايیرلار. اینسانلارا ضرر وئرمزلر. جسمسیز وارلیقلاردیر. آغ گئيیملر گئيینرلر. سۇلاری قوْرويارلار. قۇش و ایلان جیلدینه گیره بیلرلر. ياشادیقلاری سۇيون درینلیکلریندهکی بؤيوک بیر قايانین آلتیندا اوْلان کئچیددن گیریلن بیر سارايدا ياشايارلار. بعضیلری دنیز قێزی کیمی بالیق قۇيروقلودورلار. ماویه چالان بیر رنگلری واردیر. اطرافلاریندا اۆزن و ایشیلدايان ماوی رنگلی بالیقلارلا تصویر ائدیلیرلر. بعضا بۇينوزلو اوْلاراق تصویر ائدیلیر. ساچسیز، ساققالسیز بیر وارلیقدیر. بۇرادا نظرده تۇتولان داها چوْخ سۇ قايناقلارینین قوْرويوجو رۇحودور. اوْنون خاصيتینی آنلايا آز قالا غئيری-مۆمکونموش. هئچ گؤزلهنیلمهين بیر آندا سۇيو دالقالاندیریب سۇ آنبارلارینی يۇيا بیلر، حئیوانلارین، اینسانلارین بوْغولوب اؤلمهسینه سبب اوْلا بیلرمیش. سۇ سوْناسی / سۇ سۇناسی اوْلاراق بیلینن ياری بالیق ياری قێز اوْلان بیر جانلینین داش اۆزرینده اوْتوردوغونو گؤرولر. تاتار میفوْلوْژیسینده سۇ آتاسی، سۇ ایيئسی و سۇ آناسی بعضا تک بیر وارلیغا وئریلن مۆختلیف آدلار اوْلدوغو مۆشاهیده ائدیلیر. لاکین آرالارینداکی ان اهمیتلی فرق، سۇ ایيئسینین يالنیز معين بیر سۇ قايناغینا باغلی اوْلماسیدیر. سۇ آناسی و سۇ آتاسی ایسه بۆتون سۇ قايناقلارینین صاحبیدیر و ایستهدیگینین يانینا گئده بیلر. سۇ ایيهلرینی بۇ قايناقلاری قوْروماق اۆزره سۇ آنا و سۇ آتا گؤندریر.
اؤغوز ایيئسی[دَییشدیر]
اؤغوز ایيئسی - تۆرک و مرکزی آسيا خالق اینانجیندا آخار سۇ رۇحودور. سۇ ایيئسی ایله بنزر خۆصوصيتلر داشیيان و اوْنا چوْخ ياخین اوْلان بیر وارلیقدیر. حتی کیمی گؤروشلره گؤره عئینی جانلیدیر. اؤز ایيئسی اوْلاراق دا بیلینر. آخار (آکار) ایيئسی و يا آخارسو ایيئسی تعبیری ده ایستیفاده ائدیلر. چاي ایيئسی و دره ایيئسی ده بنزر بیر معنا وئرر. هر آخار سۇ اۆچون فرقلی بیر ایيئ واردیر. ياشلی قادین قێلیغیندادیر. چايلاردا، درهلرده ياشايیر. کؤرپودن کئچرکن سۇيا ناظرلره حیرصلنر و باشینی چئویرر. اوْ آدام دا سۇيا دۆشر و بعضا بوْغولور. سۇلارین چیرکلهدیلمهسی اوْنو چوْخ اۆزر. سۇيا چیرکلی شئيلر تؤکنلرین باشینا بلالار گتیریر. سۇ کنارلاریندا ياشايیر. بضا قۇراقلیق و خستهلیک گتیرر. ایلک دفعه سۇ دوْلدورماغا گئدن بیر گلین اؤزونه ساچی وئریر. دمیر پۇل آتیلا بیلر. و يا سۇداکی جانلیلاری بسلهمهسی اۆچون پئندیر، چؤکلک، چؤرک تؤکوله بیلر. اینسانلاری آياقلاریندان تۇتوب سۇيا چکر. بعضا اصلینده چوْخ داياز اوْلان بیر يئرده اینسانلار اوْنلارلا قۇلاج درینلیيه باتارلار. داغینیق ساچلاری واردیر. اؤغوز سؤزو، آخار سۇ دئمکدیر. اؤز اوْلاراق دا ایستیفاده ائدیلر. اؤز سؤزو عئینی زاماندا بیر وارلیغین اساس عنصرو دئمکدیر کی، سۇ بۆتون جانلیلارین تمل عنصرلاردان بلکه ده ان اهمیتلیسیدیر.
مقدس سۇلار[دَییشدیر]
مقدس کۇروْرتلارا تۆرک خالق اینانجیندا عومومیتله "چئرمیک" آدی وئریلر و بۇرالارین دا ایيئلر طرفیندن قوْروندوغونا اینانیلار. بۇ يئرلر عومومیتله ایستی سۇ قايناغی شکلیندهدیر. چوْخ واخت بیر داغین باشیندا، چارهسیز بیر خستهلیيه تۇتولدوغو اۆچون اؤلومه ترک ائدیلن بیر گنج، يارالی قۇردلارین يادا چؤل ایتلرینین مقدس بیر سۇيا يا دا پالچیغا گیردیگینی و ياخشیلاشدیغینی گؤرهرک اؤزو ده عئینی شئيی ائدر و اۆچ گۆن اۆچ گئجه اوْ سۇدا و يا پالچیقدا قالدیقدان سوْنرا ساغلام اوْلاراق چێخار. سۇيون و يا ایستینین (اوْدون) مقدسلیگینی بیر آرايا گتیرن يئرلردیر. حتی چوْخ واخت آغاجلیق، داغلیق بؤلگهلرده تاپیلماسی بۇ مکانلارا قارشی مثبت و رۇحی معنادا تأثیری آرتیرار. بعضا بۇ سۇ قايناقلارینا ياخین يئرلرده بیر ارهنین تۆربهسی تاپیلار. خستهلیکله امتحان ائدیلن بۇ مقدس اینسانا ياخشیلاشماسی اۆچون تانری طرفیندن گؤندریلدیگی ده دۆشونولور. چئرمیک سؤزو، سۇيون توْپلاندیغی يئر دئمکدیر. ادعا ائدیلدیگی کیمی ارمنیجه دئيیلدیر. ارمنیجهيه تۆرکجهدن کئچمیشدیر. چؤر کؤکو تۆرکجهده و مغولجادا يئر ایله علاقه دار معنالار داشیيار.
ائتیموْلوْژی[دَییشدیر]
(سۇ / سۇو / سۇب) کؤکوندن تؤرهمیشدیر. نوْرمال شرطلرده مايع حالدا اوْلان، ایچیله بیلن آخیجی مادّه. سۇ مجازی يارادیلیش و خاصيت معناسی دا وئرر. "بۇ آدامین سۇنونا گئت،" سؤزونده اوْلدوغو کیمی.
ائشیگه باغلانتی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Su iyesi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)


text:
نوخود چوخورو(اویون)
نوخود چوخورو — آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
نوروز بایرامی و دیگر ائل شنلیکلرینده اوشاقلار طرفیندن اوینانیلان اویونلاردان بیریدیر. بو ماراقلی اویون ائو شراییطینده کئچیریلیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بؤیوک بیر سینی تمیز و نارین قوملا دولدورولوب، اوزهری هامارلانیر. سینینی دؤورهسی بویونجا بیر- بیرینین یانیندا، قومون اوستونده کیچیک چوخورلار قازیلیر... هر چوخورا یئددی عدد نوخود سالینیر. اویونچولار جوت-جوت نوخودلاری چوخورلارا سالارکن بئله بیر شعیر دئییرلر:
تای جوتوم (بیرینجی جوت)
تایلار جوتوم (یکینجی جوت)
آلاجا مَتَک( اوچونجو جوت)
دالینجا کؤتک (بیر تک)
اویوندا اوچ و اوچدن آرتیق اویونچو ایشتیراک ائده بیلر. اویونچولاردان بیری پایینا دوشن چوخورلاردان بیرینین نوخودلارینی ساعات عقربی ایستیقامتی اوزره قونشو چوخورلارا بیر- بیر سالیر. نؤوبه ایله ایکینجی و اوچونجو اویونچونو دا بونو تکرار ائدیر. کیمین آخرینجی نوخودو اویونچولارین چوخورونداکی تک سایدا (1،3،5) اولان نوخودلارین اوزهرینه دوشورسه، او اویونو اودموش حساب اولور. بو قایدا ایله اویون داوام ائدیر.
قایناق[دَییشدیر]
• نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.140.


text:
فتؤ: گلوبال دؤنۆکلیک تۇری
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
۲۰۱۶-نجی ییلینگ ۱۵-نجی ایولیندا فت الله چی ترور قوراماسی نینگ (فتؤ) ۲۵۱ آدامینگ شهیت بۇلماغینا و مۆنگلرچه رایاتیمیزینگ یارالانماغینا سبأپ بۇلان آغدارلیشیق سینانشیغی نینگ قورالانینا ۳ ییل بۇلدی. تۆرکیأنینگ حۇوپسوزلیق، رازوِدکا (اطلاعات- استخبارات)، قاضیهت یالی أهلی استراتژیک قورامالارینا گیزلینلیک بیلن اۇرناشان فتؤ آغضالاری گؤزهگچیلیگینه آلان قورامالارینی، دؤولتینگ اوچارلارینی، تانکلارینی پیدالانیپ میللتیمیزی، مجلیسی، جمهورباشلیق کمپلکسینی بمبالاپ، آغدارلیشیق اتمأگه سینانشیپدی. واغتینگ گچمه کی بیلن فتؤنینگ تۆرکیه و دۆنیأ اۆچین نأحیللی حۇوپ عمله گتیریأندیگینه حاص قۇوی گؤز یتیریلیأر. فتؤنینگ گلوبال درجه ده عمله گتیریأن حۇوپی و اۇنگا قارشی گؤرۆلمه لی چأره لر بارادا دوروپ گچمه ک ایسله یأریس.
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
فتؤنینگ گلوبال تاراپی و اۇنونگ حأضیرکی یاغدایی
تۆرکیه یالی اساسلاندیریجی دؤولتلر گلوبال قدراتلاریلار تاراپیندان یالنگیز قۇیولمایار. آلمانیا حأضیرکی واغتدا ایکینجی جاهان اورشوندان سۇنگ اؤزۆنه گؤرکِزیلن اولغام و رژیم بیلن دۇلاندیریلیار. فتؤ سۇویق اورشدان سۇنگ تۆرکیه اۆچین دؤره دیلن تأزه حۇسسارچیلیق اولغامیدیر.تۆرکیأنینگ جغرافیاسی و تاریحی چونگقلیغی سبأپلی تۆرکیأ بریلیأن أهمیت گؤز اؤنگۆنده توتولاندا فتؤ تۆرکیأنینگ اۆستی بیلن دؤره دیلن بؤلگه له یین حۇسسارلیق تاسلاماسیدیر. اؤزۆنی گیزله مه کدأکی، ایسله ندیک حأصیه ته ایه بۇلوپ گیدن یوردونداقی اولغامی اله گچیرمه کدأکی اۆستۆنلیگی گؤز اؤنگۆنده توتولاندا فتؤ گلوبال حۇسسارچیلیق قوراماسینا اؤورۆلدی.
۱۵-نجی ایولینگ ۳-نجی ییلیندا فتؤنینگ قوتاریپ قوتارماندیغی سؤزلری ادیلیأر. اؤزۆنی گیزله مأگه و آداملاری آلداتماغا اساسالانیان ترور قوراماسی بارادا آنیق بیر زات آیتماق قین. اِمما ایندی ماقصادی گؤرۆلِندیگی اۆچین فتؤنینگ تۆرکیه ده قوراماچیلیقلی حرکت مۆمکینچیلیگی آزالدی. تۆرکیه ده ایندی فتؤ آرتیقماچ گۆیجه ایه دأل. فتؤ موندان سۇنگ تۆرکیه ده قوراماچیلیقلی حرکت مۆمکینچیلیگی تایدان دأل، آغضالاری نینگ شخصی ترور مۆمکینچیلیکلری تایدان اولی حۇوپ بۇلوپ دوریار.
بیان ادیشیمیز یالی تۆرکیه یالی یورتلار المیداما گؤزه گچیلیک آستیندا توتولماق ایسله نر. شۇل سبأپلی تأزه حۇسسارچیلیق فاکتورلاری حؤکمۆنده تأزه فتؤ أحتیماللیقلاری المیداما یۆزه چیقیپ بیلر.
فتؤ اساسان گلوبال صاحانادا اولی حۇوپ بۇلماغیندا قالیار
فتؤ، پ. ک. ک و داعش یالی قورامالار گلوبال گۆیچلر اۆچین عملیان قورامالاریدیر. دؤوره باپ (مغاصیر) دۆنیأده اوروشلارینگ گؤرنۆشی اۆیتگهدی. بیولوژیک اورشلار، ژنتیگی اؤزگِردیلن مؤر- مؤجهکلر هم تأزه گؤرنۆشلی اوروشلارینگ فاکتورلاریندان کأبیری. پ. ک. ک و داعش بیلن دنگِشدیریلنده ژنتیگی اؤزگِردیلن قوراما حؤکمۆنده فتؤ حاص گۆیچلی قورامادیر. چۆنکی ۱۵۰-دن قۇوراق یوردا یۇقاشدیریلدی. شۇل چأکده قۇلداو بریأن حۇوپسوزلیق قوللوقلاری فتؤنی اؤزلری اۆچین عملیاتی قوراما یالی قابول ادیأرلر. اؤندۆریلن بیولوژیک مؤر- مؤجه کلردن تاپاووتلیلیقدا دینگه بیر طبیغاتا دأل، باران یورتلاری نینگ مرکزینده، حۇوپسوزلیق، استخبارات، قاضیه ت و بیله کی استراتژیک قورامالاریندا ایشجِنگ توتو مایه له یأرلر.
بیله کی تاراپدان یرله شیأن یورتلارینگ اساسی کؤپلۆگینده حاقیقی یۆزی بیلن تانالمایار. فتؤ-نی جمغیتچیلیک، دینی قوراماسی حؤکمۆنده قابول ادیأرلر. شۇل یورتلار بیولوژیک مؤر- مؤجِهکلر یا دا انجاملار یالی فتؤنینگ باشغا یورتلار بیلن یرله شیأن یورتلارینا قارشی ماغلومات بریأندیگینی بیلمه یأندیرلر.
تۆرکیه تایدان بۇلسا اۆستۆنلیکسیز سینانشیقلاریندان سۇگرا تۆرکیأ قارشی چپچی، پ. ک. ک، ارمنی تؤوِرهکلِر بیلن حیذماتداشلیق ادیلیپ زییان یتیرمأگه سینانشیارلار.
نأمه لر ادیلمه لی؟
گلوبال درجه ده: فتؤ بیلن ایشله یأن یورتلارینگ حۇوپسوزلیق قوللوقلاری فتؤ دؤنۆکلیک ماقصاتناماسی نینگ اؤزلری بیلن اوتغاشیقلی ایشله جِکدیگینی پیکیر ادیپ بیلرلر. فتؤدن پیدالانیاندیقلارینی پیکیر ادیپ بیلرلر. اِمما فتؤ اؤزۆندن پیدالانیان یورتلارینگ حۇوپسوزلیق قوللوقلاری اۆچین هم حۇوپ بۇلوپ بیلر. ماشغالالارینا، یوردونا، جمغیتینه وِپاسی بۇلمادیق ترور قوراماسی نینگ شۇل یورتلارا وپالی بۇلماغینا قاراشماق حاقیقاتا باپ گلرمی؟
تۆرکیه ۲۰۱۶-نجی ییلینگ ۱۵-نجی ایولیندا بۆتین دۆنیأ آغدارلیشیغا قارشی نأحیللی گؤره شیلمه لی، دموکراسی، میللی ایغتیار، آزاتلیقلار و جمغیتچیلیک نأحیللی قۇرالمالی، بولاری نوسغاوی گؤرنۆشده گؤرکِزدی. تۆرکیه بیرلشن میللتلر قوراماسی، اوروپا گنگه شی و بیله کی حالقارا قورامالارا دموکراسی، جمغیتچیلیک قورامالاری و آزاتلیقلاری قۇراماغی ماقصات ادینیأن رسمی یا دا جمغیتچیلیک قورامالاری بیلن شۇل تجریبه سینی بؤلۆشمه ک اۆچین حیذماتداشلیق اتمه لی. بو اوغوردا دگیشلی قورامالار بیلن بیله لیکده ماقصاتناما طایارلامالی.
قاهریمان مجلیس بۇلان تۆرکیأنینگ مجلیسی هر ییل گلوبال درجه ده "۱۵-نجی ایول میللی ایغتیار" بایراقلارینی برمه لی.
ایش آلیپ باریان یورتلار بۇیونچا: تۆرکیه فتؤنینگ دگیشلی یورتلارداقی اساسا ندا مغاریف پوداغینداقی ایشلرینه قارشی ایشجنگ تاغاللا ادیأر. اِمما یتیلن سپگیتده فتؤ ایش آلیپ باریان کؤپ سانلی یوردوندا کؤپ سانلی استراتژیک یرلری گؤزه گچیلیگینه آلیپدیر، کأبیر یورتلارا دۇلولیغینا گؤزه گچیلیک ادیأر. اۇلار دۆشۆنمه یأن هم بۇلسالار باشدان گچیریأن حۇوپلارینا گؤز یتیرمه کلری اۆچین ادیلیأن تاغاللالارا اۆزنۆکسیز دۇوام اتدیریلمه لی.
دؤولت، حۇوپسوزلیق و دؤولت ادارالاری درجه سینده: جمهورباشلیغیمیز فتؤ قارشی گؤره شی گۆیچلی دۇوام اتدیریأر. بیله کی دؤولت ادارالاریمیز هم دگیشلی قورامالارینا فتؤنینگ تۆرکیه اۆچین دأل، اساسان اؤزلری اۆچین حۇوپ عمله گتیریأندیگی بارادا گینگیشله یین ماغلومات برمه لی.
بیلیم یورتلاری/ عیلمی بارلاغ قورامالاری/ آیدینگ پیکیرلیلر: تۆرکیأنینگ یتن سپگیدینه قارامازدان عاداتی بیر آدامینگ کولت قورامانینگ ایچینده نأحیللی مانقوردا اؤورۆلیأندیگی، یۇیولان اینانچ بیلن أهلی اربِتلیگی ادیپ بیلیأن آداما نأحیللی اؤورۆلیأندیگی نینگ تاپغیرلاری هنیزم اؤوره نیلمه دی. قوراما بیلن قاتناشیق ادنلر اۆچین آنتی ویروس ماقصاتناماسی دۆزمه ک باشارتمادی. دؤولتلرینگ یۇقاری اۇقوو جایلاری، عیلمی بارلاغلار قورامالاری، عالیملار و روحانیلار شۇل ماقصاتنامانی دۆزمه ک اۆچین بیله لیکده ایشله شمه لی. تۆرکیه بیلیم یورتلاری و عیلمی بارلاغ قورامالاری اساس ندا فتؤنینگ ایشجنگ بۇلان یورتلارینداقی دگیشلی ادارالار بیلن بیله لیکده حابارنامالار طایارلاپ، ایشجنگ ماصلاحاتلار گچیریپ، تجریبه آلیشیپ بیلر.اساسان دا آیدینگ پیکیرلیلرینگ وکیللری، عاداتی رایاتلار فتؤنینگ نأحیللی رایاتدیغینی قۇوی سِلجِرمه لی. فتؤ بارادا دۆشۆندیریش ایشلرینه شرط دؤره دیلمه لی.
مدیا/ ماغلومات بریش/ وغظ ادیش ایشلری: اساسان دا بیزینگ یالی جمغیتلر یاتدان چیقارماغا مِیللی. شیله پاجیغالارینگ قایتالانمازلیغی، تجریبه لرینگ گلجک نسیللره یتیریلمه گی اۆچین ایش آلینیپ باریلمالی. شۇل چأکده اینگ کؤپ شهیدینگ بۇلان یرلرینده فتؤ دؤنۆکلیک موزه لری آچیلمالی. گؤچمه فتؤ دؤنۆکلیک سرگیلری آچیلمالی. شۇل موزه لرده و سرگیلرده رایاتلارینگ شۇل گۆن ادن قاهریمانلیقلاری، اۇلارینگ عؤمۆر بیانی، حصوصی قۇشلاری، قارینداشلاری نینگ قاراییشلاری سرگیله نمه لی. سرگیلر داشاری ویورتلاردا دا اچیلمالی.
تۆرکیه فتؤ مسئله سینده آغیر ییتگیلر چکیپ، شهیتلر بریپ، تاریحی نینگ اینگ بیر میسگینسۇقار ترور قوراماسینا قارشی اولی هۆشگأرلیک دؤرهتدی. شۇل حۇوپی اؤز یوردی اۆچین اساسان اۇرتادان آییردی.
تۆرکیه اؤز چکن آغیر ییتگیلرینی باشغا یورتلارینگ چکمه گینی، اؤزۆنه ادیلن دؤنۆکلیگینگ اۇلارا هم ادیلمه گینی ایسله مه یأر. شۇل اوغوردا تاغاللا ادیأر. تۆرکیأنینگ تاغاللالاری نینگ دۇستلاری و دگیشلی یورتلار تاراپیندان آغیر ییتگیلر چکیلمأنقا گؤرۆلمه گینی طاما ادیأرین.
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقادینگیز
دِگیشلی حابارلار
فواد اوکتای: اژه دنگیزیندأکی آدالار یازاغسیزلاشدیریلمالیدیر
دمیرقازیق قبرس تۆرک جمهوریتینده رسمی ساپاردا بوُلان اوکتای ارسان تاتار بیلن اؤزآرا دوشوشیغیندان سوُنگرا بیانات بردی
چاووش اوُغلی: ایسرائیل – تۆرکیه آراسیندا ایلچی بِللهمهک اۆچین ایش باشلاتدیق
چاووش اوُغلی فلسطین مسئله سینده تۆرکیأنینگ ایکی دؤولت چؤزگۆدینی قوُلدایاندیغینی آیتدی


text:
دونیادا کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 2 میلیون 476 مینی کئچیب
دونیادا یئنی نوع کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی آرتماقدا داوام ائدیر.
دونیا میقیاسیندا یئنی نوع کوروناویروسدان اؤلنلرین سایی 2 میلیون 478 مین 170-ی کئچیب. انفکسیونا یولوخانلارین سایی 111 میلیون 962 مینی، ویروسدان معالیجه اولوناراق ساغالانلارین سایی دا 87 میلیون 331 مینی اؤتوب.
هیندوستان-دا سون 24 ساعات عرضینده اپیدمی سببیله 72 نفر اؤلوب، 13 مین 704 نفرده ایسه ویروس قئیده آلینیب. اؤلکهده اینسان ایتکیسی 156 مین 411-ا، یولوخما سایی ایسه 11 میلیون 4 مین 795-ا یوکسلیب.
ویروس قایناقلی اینسان ایتکیسینین 510 مین 91 اولدوغو اپیدمینین مرکزی امریکا-دا یولوخمالارین سایی 28 میلیون 718 مین 433-و کئچیب.
اینگیلتره-ده سون 24 ساعات عرضینده ویروس سببیندن 215 اؤلوم و 9 مین 834 یئنی یولوخما قئیده آلینیب. اؤلکهده اؤلنلرین سایی 120 مین 580، ویروسا یولوخانلارین سایی ایسه 4 میلیون 115 مین 509 اولوب.
ایتالیا-دا اپیدمی سببیله سون 24 ساعات عرضینده 232 نفرین اؤلومو ایله اپیدمی قوربانلارینین سایی 95 مین 718 نفره یوکسلیب. یولوخما حاللارینین سایی ایسه 13 مین 452 آرتاراق 2 میلیون 809 مین 246 نفره چاتیب
ایلگیلیلی خبرلر
جانسون اینگیلتره-دهکی اعتصابی "دهشتلی بیر دوشونجه" اولاراق دیرلندیریب
بوریس جانسون امک حاقلارینین آرتیریلماسی ایله باغلی راضیلاشمایا چاغیریب.
پوتین قلوبال اقتصادی بحراندان چیخیش یولو تکلیف ائدیب
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین بریجس اؤلکهلرینین 14-جو ایجلاسیندا ویدئوباغلانتی واسیطهسیله چیخیش ائدیب.
مولداوی و اوکراینا-یا "نامیزد اؤلکه" ایستاتوسو وئریلیب
آوروپا بیرلیگینه عضو اولان اؤلکهلرین لیدئرلری اوکراینا و مولداوی-یه "نامیزد اؤلکه" ایستاتوسونون وئریلمهسی بارهده قرار قبول ائدیبلر.


text:
آندره لوئیز موریرا
آندره لوئیز موریرا (اینگیلیسجه: André Luiz Moreira) (دوْغوم:۱۴ نوامبر ۱۹۷۴ (۴۷ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آندره لوئیز موریرا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- سائو پائولو کولوبونون اویونچولاری
- فلومیننزه کولوبونون اویونچولاری
- اولمپیک مارسی کولوبونون اویونچولاری
- پاریسن ژرمن کولوبونون اویونچولاری
- تنریف کولوبونون اویونچولاری
- کورینتیانس کولوبونون اویونچولاری
- آژاکسیو کولوبونون اویونچولاری
- سنخوزه ارثکوئیکز کولوبونون اویونچولاری


text:
دراقان مردا
دراقان مردا (اینگیلیسجه: Dragan Mrđa) (دوْغوم:۲۳ ژانویهٔ ۱۹۸۴ (۳۸ یاش) Vršac) بیر فوتبالیست. صربیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دراقان مردا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- فرشاس دوغوملولار
- ستاره سرخ بلقراد کولوبونون اویونچولاری
- زولته وارخم کولوبونون اویونچولاری
- خیمکی کولوبونون اویونچولاری
- وویوودینا کولوبونون اویونچولاری
- سیون کولوبونون اویونچولاری
- بلژیکدهکی صربیستانلی غوربتچیلر
- روسیهدهکی صربیستانلی غوربتچیلر
- سوئیسدهکی صربیستانلی غوربتچیلر
- ژاپونداکی صربیستانلی غوربتچیلر
- ایسلوونیدهکی صربیستانلی غوربتچیلر
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
اویان نیوز: «کیمی آلدادیرلار؟»
بو گون وفات ائدن موسلوم گورسسله باغلی ابراهیم تاتلیسس شوک آچیقلاما یاییب. «قافقازینفو»نون معلوماتینا گؤره، او، بابانین بیر هفته اول اؤلدویونو ادعا ائدیب. همین آچیقلامانی سیزه تقدیم ائدیریک:
«سسناری عینیله خستخانانین پلانلاشدیردیغی کیمی اولدو. بابا اونسوزدا بیر هفته اول وفات ائتمیشدی. بوندان منجئرینین ده منیم ده خبری وار ایدی . حتی خستخانانین حکیملریندن بیری یاخینلاریمدان بیرینه دئییب کی، بابا اؤلوب، اما عائلهسینه دئیه بیلمیریک، اونا گؤره ده جیهازلارا باغلی ساخلانیلیب. حکیملر کیمی آلدادیرلار؟ بابانین بیین اؤلومو بیر هفته اؤنجه باش وئرمیشدی. بو خبری دونن سهییه ناظریمیزه، سزن آکسو و حولیا آوشارا دا دئمیشم. اونون اؤلومو اورک چاتیشمازلیغی، آغجیر خستهلیگی-فیلان دئییل. رسما رئانیماسییادا اورقانیزمینه دوشدویو میکروبدان اؤلوب. دونن سهییه ناظریمیزه بابانین یاشادیغی بارهسینده دئییلن آچیقلامالارین یالان اولدوغونو، اؤلدویو خبرینی ایسه صاباح (بو گون) وئرهجکلرینی دئمیشدیم. ائله ده اولدو».
قافقازینفو


text:
May 1, 2018
آذربایجان (تورک ) آیدینی کیمدیر؟
محمد آزادگر
مئهران بی باهارلی «هر آزهربايجانلي آيدين، آزهربايجان آيديني دئيیلدی“ باشلیغی آلتیندا بیر یازی نشر ائدیب کی دئمک اولار اونون «ايران توركونون میلت لشمه» مانیفستی دیر. قیساجادا اولموش اولسا بویازی یه توخونماق ایستردیم.
مئهران بی باهارلی یازیر:
« تورك قلهم صاحيبلهرينين هله ده اٶز انتئلئكتوئل ياراديجيليق و اثهرلهريني كٶنوللو اولاراق و تكجه فارسجا يازيب ياراتماسي، اونلارين -بيلهرهك يا دا بيلمهيهرهك- پان ايرانيست سيياسي گٶروشلهره باغليليقلاري، اٶزلهريني پان ايرانيسم ائتگيسيندهن قورتاراماديقلاري آنلامينا گلير.»
مئهران بی ین وئردیگی حؤکم اساسیندا آذربایجانین قلم صاحیب لرینین یازدیغی سؤزون مضمونو یوخ بلکه یازدیغی دیل اؤنم داشیییر. یعنی اگر بیر یازیچی نه قدر ده اینسان حقلرینه قارشی چیخا و یا راسیستی دوشونجه نی تبلیغ ائده و یاخود دینی دؤولتین و ایسلام جمهوری سینین سیاستلرین میللی حرکتین ایچینده یوروتسه بئله، او یازیچی تورک آیدینیدیر!
مئهران بی ین نظرینده یوزلرآذربایجان ضییالیسی کی اینسان حقلریندن، اجتماعی عدالتدن و آذربایجان خلقینین منافعینن مودافیعه ائدیرلر و اونلار شاعیر، رومان یازان و یا علمی و سیاسی مقاله یازانلار کی دردلری آذربایجان خلقینین دردیدیر و اثرلری اساسدا آذربایجانا ایختیصاص وئریلیب، چون فارس دیلینده اثرلرین یارادیب لار؛« فارسلاشميش توركلهر» و« پان ايرانيست» دیرلر!
منه بئله گلیر مئهران بی یا پان ایرانیستین آنلامین باشا دوشمور، یاخود ایسته میر باشا دوشسون! پان نین و پان ایرانیستین سیاسی ادبیاتدا کونکرت آنلامی وار.
فارسجا یازیلاری، هم تورکلر( سؤز میلیونلار تورکدن گئدیر) اوخویورهم ده ایراندا یاشایان باشقا خلق لر. میللی مسئله نی ایراندا چؤزمگه و میللی ظولمو آرادان قالدیرماغا آذربایجان میللی حرکتین و آذربایجان آیدینی نین باخیشلارین و فیکیرلرین نه تکجه میللی ظولمه معروض قالمیش میللت لر بلکه فارسلاردا ائشیتمه لیدیرلر.
مئهران بی داها بیر آددیم ایره لی آتیر:
«من بير آدديم ايلهري آتيب، كٶنوللو و تكجه فارسجا ياراتما و بونا قوشوت (موازي) اولاراق كٶنوللو توركجه ياراتمامانين، توركلهر آراسيندا گيزلي پان ايرانيستلهري تانيما و آييرت ائتمهنين ان كسين و ان ساغلام ايپ اوجلاريندان بيري اولدوغونو ساولاييرام (ايدديعا ائديرهم)».
یعنی مئهران بی یه گؤره بیر آذربایجانلی تورکجه ده یازسا هله معلوم دئییل کی او پان ایرانیست دیر یا یوخ؛ مئهران بی اونو موعایینه ائتملی دیر گؤرسون او کؤنوللو تورکجه یازیب یا یوخ؛ چون تورکلرین آراسیندا گیزلی پان ایرانیست لرین تانینماسی نین و آیییرد ائتمه سینین ایپ اوجی اونون الینده دیر!!
دوغرودان مئهران باهارلی اؤزو حققینده نه دوشونور، اؤزونو نئجه دگرلندیریر! مئهران بی ین بو ایددیعالاری آذربایجان میللی حرکتینده ولی فقیه بازلیقدان بئش چومچه ده یوخاری دیر!
مئهران بی ین بو ایددیعا سی گؤستریر کی بو بی نه قدر آذربایجانین میللی مسئله سینه مسئولیت سیز یاناشیر.
دوغرودان آذربایجانلی یازیچیلاری نین چوغونلوغی کؤنوللو فارسجا یازیرلار؟ گرچکدن بئله دیر می؟ ایراندا شاه دؤنمینده (من بورادا چوخ کئچمیشه گئتمک ایسته میرم . نظریم میللی حؤکومتین یئنیلمه سیندن بویانا دیر) و یاخود ایران ایسلام جمهوریسی دؤنمینده دیل آزادلیغی وار اولوب مو کی آذربایجانلی یازیچیلار اؤز آنا دیللرینده یازسینلار؟
البته ایسلام جمهورییتی دؤنه مینده بیر پارا آذربایجان تورکجه سینده درگی، سؤزلوگ و قرامر، شعر و... نشر اولونوب. مئهران بی ین فیکرینجه بونلار تورکجه اثر یاراتماغا کیفایت ائدرمی؟ فرض ائلییه ک یازیچیلاریمیز تورکجه یازدیلار، بو یازیلاری کیم اوخویاجاق؟ یازیچی یازیر کی یازیلاری اوخونسون و اوخوجودا تاثیر بوراخسین. یازی اوخونمازسا نه یه لازیمدیر؟
حتا دوکتور جواد هیئت، "مقایسه اللغتین کیتابینین" (وارلیق درگی سینین اؤزل سایی) مقدمه سینده تورکلرین تورکی سوادلارینین اولدوقجا آز اولدوغونا تاکید ائدیر. او بو حقده یازیر: « در کشور ما که مهد شعر و ادب پارسی است، علیرغم وجود میلیونها ترک، تعداد کسانی که سواد ترکی دارند بسیار اندک اند.
البته این مسئله تازگی ندارد. سالها و شاید قرنهاست که زبان فارسی مورد علاقه و طبع آزمائی همه ایرانیان بوده و مردم این مرز و بوم، فارس و ترک، کرد و عرب حتی ترکمن و بلوچ به زبان فارسی تحصیل و تدریس کرده و احساسات و افکار خود را به این زبان بازگو کرده اند».
حسن بی راشدی، « ترکان و بررسی تاریخ، زبان وهویت آنها در ایران» نین مقدمه سینده یازیر: ایلک اؤنجه کیتابی دوغما دیلیمیزده یعنی آذربایجان تورکجه سینده یازماق ایسته دیم ، لاکن دیلیمیزین مکتب لرده رسمی شکیلده درس وئریلمه مه سی و حتی ایسلامی انقلابین غلبه سیندن 27 ایله یاخین کئچمه سینه رغما، آنا یاسانین (اساس قانونون) 15-
جی ماده سی نین ایجرا اولماماسی، یعنی فارس اولمایان دیللرین مکتب لرده تدریس اولماماسی سببیندن، دوغما دیلیمیزده آز عده نین اوخوما ایمکانینی و اوخوجولاریمیزین فارس دیلینده تحصیل آلدیغیینی و بو دیلده یازیب- اوخوماغا عادت ائتدیکلرینی گؤز اؤنونه آلاراق هله لیک کیتابی فارس دیلینده یازدیم».
« تورك قلهم صاحيبلهري اٶز انتئلئكتوئل ياراديجيليق » لارینی اوزامان یارادابیلر کی آذربایجانلی لارین میللی حکومتی اولسون (اؤز مقدراتلارین اؤزلری تعیین ائده بیلسینلر). ایراندا آذربایجان تورکجه سی فارس دیلی کیمی رسمی دیل اولسون و دؤولتین حمایه سینده اولسون و خلق اؤز دیلینده تحصیل آلابیلسین. ایندی بیلدیگیمیز کیمی بیزیم دیلیمیز یاساق دیر و اؤز آنادیلینده یازیچیلاریمیز اولدوقجا آز و نادیر دیر.
بیرمملکتده کی اینسانین اؤز دیلی قداغان دیر و اؤز آنا دیلینین حققینده بئله دانيشماغين موجازاتی وار و یوز ایله یاخیندیر کی پهلوی رژیمی و ایسلام جمهوری رژیمی آذربایجان تورک دیلینی تاپدالایب - ازیب و تورک دیلینین یئرینه زور ايله فارس دیلین آذربایجانلیلارین بوغازینا سوخوب، نئجه بو دیلین یازیچیلاری (استثنا لاری کنارا بوراخاق) وجودا گله بیلر؟
طبيعى دیر کی بیر سیرا اینسانلا ر اؤزلری زحمت چکیب و اؤز یانیندا بو دیلی اؤيرنيبلر. بو اؤزو چوخ دگرلی دیر. بو اینسانلارا سایقیمیز اولمالیدیر. لاکن دیلی اؤيرنمگه امکانات لازیمدیر. بو ايش دؤولتين وظيفه سيدير.. تورک دیلی آذربایجان دا اوشاق باغچاسیندان توتموش مدرسه لرده وعالی مکتبلرده ایجباری دیل اولمالیدیر. آذربایجان ميللی حرکتین ین اساس هدفلریندن بیری ده آذربایجان تورکجه سینین رسمی و دؤلت دیلی اولماسی دیر! بونودا بورادا قئید ائتمه لیم کی، هامینین ایمکانی یوخدور گئدیب باکیدا و یا تورکیه ده تورک دیلین اؤيره نسين.
البته ایسلام جمهوریسی بؤيوک ایمکاناتا مالیک دیر.او اؤز آداملارینی تورک ديللى اؤلکه لره گؤندریر و بو « گؤندريلميش آداملارين» تورک دیلینى موکمل اؤيرنمه لرينه ایمکانلار یارادیر! و يا خود بیر پارا باکیدا و یا تورکیه ده ياشاييب، آذربايجان و تورکیه تورکجه سينى ياخشى بیلن گونئیلی نی، اؤز قوللوقچوسو کيمى ساتين آلا بيلیر!
مئهران بی یازیر:
«بيزيم بوگون ايچيميزده بولوندوغوموز قوشوللار، الجهزاييرده (الجزائرده) ييرمينجي يوز ايلده فيرانسيز حاكيمييهتي آلتيندا ايكهن عرهبجه يازيب و ياراداراق سٶمورگه ياشاميندان قورتولما ساواشيمي (موباريزهسي) وئرهن عرهب خالقي و آيدينلارينين قوشوللارينا بنزهيير.»
مئهران بی یانلیش فاکت لارا دایانیر و واقعیت لری جعل ائدیر! بیرینجی، الجزایرلی لر تکجه «عرب دیلینده یازیب – یارادماق» اوچون موبارزه ائتمیردیلر، بلکه وطن لری الجزایری فرانسا ایستعماریندان قورتارماق اوچون موباریزه ائدیردیلر. ایکینجی، الجزایرین «سٶمورگه ياشاميندان قورتولما ساواشيمي (موباريزهسي) » نین دونیا مقیاسیندا تانیمیش موباریزی و گؤرکملی تمثیل چی سی "فرانس فانون" اثرلرین فرانسیز دیلینده یازیردی. اوچونجو، الجزایر ایستقلال الده ائدندن سونرادا اوزون ایللر فرانسا دیلی هله رسمی دیل کیمی الجزایر ده قولانیلیردی و ایندی ده فرانسا دیلی ایکینجی دیل حئساب اولونور.
فرانسا استعمارینا قارشی موباریزه آپاران "آلبر ممی"، "امه سزر" و "فرانس فانون" اثرلرین ایستعمارچی نین دیلینده یعنی، فرانسیز دیلینده یازیبلار! بو آفریقا آیدینلارینا فرانسا پانی دئمک اولارمی؟ بو آیدین لارین موبارزه سی بیرینجی نوبه ده وطن لرین فرانسا ایستعماریندان قورتارماق ایدی. وطن مستعمره ایسه، اورادا دیل آزادلیغیندان سؤز گئده بیلر می؟ آنا وطن آزاد اولمالیدیر کی آنا دیل آزاد اولسون. دیل آزاد اولورسا اوندا « قلهم صاحيبلهري اٶز انتئلئكتوئل ياراديجيليق» لارینی، چوخ یوکسه ک سوییه ده یارادا بیلرلر.
مئهران بی یازیر:
«بيزيم دوروم حتتا اونلاردان (الجزایرلردن ) داها چوخ، دونيا اوزه رينه سپهلهنميش جوووت (يهودي) خالقينين اون دوققوزونجو يوز ايلده عيبريجه اطرافيندا ميللهتلهشمهسينه بنزهرليك گٶستهرير.»
بیزیم دوروموموزهئچ جوره یهودیلرین اون دوققوزونجو يوز ايللرینه اوخشارلیغی یوخدور.(بلکه ده مئهران بئی تورک شیعه سین علم ائتمکله ایستیرآذربایجانلیلارا بیر دین قوراشدیرسین تا بیزی یهودیلره بنزتسین!)
بونو هامی یاخشی بیلیر کی یهودی لرده دین (کلیمی) ایله ائتنیسیته (قومیت) بیرلشیب. عیبری دیلی اسرائیل دؤولتی تشکیل تاپاندان سونرا یهودی لرین و اسرائیل دؤولتینین رسمی دیلی اولور. یهودیلرین بیر بؤیوک قیسمی "یئدیش" دیلینی (دوغو آوروپایا و بالکانا سپه له نمیش خزر یهودی لرینین دیلی ) قولانیردیلار. اسرائیل دؤولتینین تشکیلیندن اؤنجه ، عمومییتله یهودی لر یاشادیقلاری اؤلکه نین دیلین قولانیردیلار. عیبری دیلی دونیایا سپه لنمیش یهودی لرین ایچینده مهجور دیل ایدی . اسرائیل دؤولتی تشکیل تاپمادان اؤنجه یهودی لرین نه مشترک دیللری وارایدی و نه وطن لری و نه مشترک گئچمیشلری اولموشدور. ( آذربایجانلیلارین مشترک دیل لری، کونکرت وطن لری و مشترک گئچمیشلری وار و...)
عیبری دیلی آنجاق دین خادیملری نین ایشلتدیگی دیل ایدی. تئودرهرتسل- ین (صهیونیسمین آتاسی) «یهودی لرین دؤولتی» (یهودی دؤولتی) کیتابینی 1896 نجی ایلده لایپزیک ده آلمان دیلینده یایینلاندی. بونودا بورادا قئید ائتمه لییم کی هرتسل نه عیبری و نه یئدیش دیللرینی بیلمزایدی. .
اسرائیل دولتی تشکیل تاپاندان سونرا عیبری دیلی یهودیلرین رسمی دیلی اولدی. عیبری دیلی یهود میللتینی یاراتمادی، ترسینه، اسرائیل (یهود) دولتی عیبری دیلینین تکامولونه، گلیشمه سینه و یهودی لر آراسیندا یاییلماسینا زمین یاراتدی.
مئهران بی یازیر:
«بوگون ايران توركونون ده ميللهتلهشمه؛ و فارس سٶمورگهچيلييي، يوخ ائديلمه و سيليملهنمهيه (حذف ائديلمهيه) قارشي صاحيب اولدوغو ان اٶنهملي سيلاح، توركجه يازيب ياراتماسيدير».
منجه ده آذربایجان تورکجه سینده یازیب یاراتماغین اهمیتی وار، و اهمیتینی ده دانان یوخدور. او دیل بیزیم کیملیگیمیز، هویتیمیزدیر. آنجاق اونو اساس پرنسیپ گؤتورمک و تورکجه یازمانی «ميللهتلهشمه» آنلامیندا گتیرمک و آذربایجان میللی آزادلیق حرکتینی تورکجه یازماغا باغلاماق، میللی مسئله نی ترس باشا دوشمک دیر و یانلیش سیاست دیر. منجه آذربایجانلیلار بیر میللت دیرلر، دولت سیز میللت. بومیللت اؤز مقدراتی نی الینه آلماق اوچون یوکسه ک میللی شعورا مالیک اولمالیدیر. کوتله ملی شعورا مالک اولماق اوچون اؤز حقوقی ایله تانیش اولمالی دیر و بیلمه لی دیر کی اونون ملی حقوقونو دانان و تاپدالایان ایران ایسلام جمهوری سی دیر!
ایراندا یاشایان آذربایجان تورکی هانسی دیلی یاخشی اوخویوب، یازا بیلیر و باشا دوشور؟ طبیعی دیر فارس دیلین. ایراندا اوتوز میلیونا یاخین تورک وار. بونون یوزده نئچه سی تورک دیلین زور چکمه دن اوخویابیلیر. آذربایجان تورکجه سینده یایینلانان کیتابلارین تیراژی گوستریر کی تورک دیلینده اوخویانلارین سایی چوخ آزدیر. دوکتور هئیت دئمیشکن: «تعداد کسانی که سواد ترکی دارند بسیار اندک اند» و حسن بی راشدی نین دیلی ایله دئسه ک «دوغما دیلیمیزده آز عده نین اوخوما ایمکانینی » نظرده توتساق ؛ هانسی دیلده آذربایجان آیدینی سؤزونو و دردینی آذربایجان تورکونون قولاغینا چاتدیرا بیلر؟
ایندیکی شرایط ده، تکجه تورک دیلینده یازماق پرنسیپ اولورسا - بیله رک و یا بیلمیه رک - میللی مسئله نی آذربایجاندا انحرافا چکه ر و دوامیندا آذربایجانلیلارین ملی دولتی نین قورولماسینی دالی سالار.
مئهران بی ین یازیلارینین بؤیوک حجمی فارس دیلینده دیر! مئهران بی اگر اؤز سؤزونه صادیقدیرسه : «تورکجه یازیب یاراتما تورک میللتینی یاراتما و یاشاتمادیر» و «فارس سٶمورگهچيلييي يوخ و حذف ائتمکدیر»، نه اوچون یازیلارینی تکجه تورک دیلینده یازمیر؟ نه دن اؤز اینانجینا جیدی یاناشمیر! قالدی کی اونون تورکی یازیلاری آذربایجان تورکجه سی یوخ، تورکیه تورکجه سی دیر!
مئهران بی چون احتمال وئریردی کی بئله بیر سورغو قاباغا گلسین ، اؤنجه دن جاوابین حاضیرلایب: کؤنوللو فارسجا یازمامیشام، مجبورن فارسجا تبلیغ ائتمیشم! البته مئهران بی یه خاطیرلاتماق گرکیرکی، بی: سن کی اینانیرسان «تورکجه یازیب یاراتما تورک میللتینی یاراتما و یاشاتمادیر» و «فارس سٶمورگهچيلييي يوخ و حذف ائتمکدیر» او زامان مجبورن فارسجا تبلیغ ائتمگه ده ضرورت یوخدور!
مئهران بی یازیر:
« سون دٶنهملهرده كورد خالقي و اٶزهلليكله عراق و توركييهلي كورد آيدينلاري آراسيندا بديعي، بيليمسهل و انتئلئكتوئل يازيلاريني كوردجهنين ديشيندا توركجه، فارسجا و عرهبجه يازيب يارادان كوردلهره قارشي قيناما (ائعتيراض) و پيروتئست سسلهري يوكسهلمهكدهدير».
اولا بیلسین کوردلرین ایچینده ده مئهران بی کیمی - بئش اوچ نفر- تاپیلسین! الله خیرائله سین!
عراق کوردی ایله تورکیه ده یاشایان کوردون چوخ جهتدن اؤزللیکله، کورد دیلینی ایشلتمکده و او دیلده ادبی، علمی و سیاسی ادبیات یاراتماقدا یئردن گؤیه دک فرقی وار. عراقدا مختلیف دؤنملرده کورد دیلی آزاد اولوب. ادبی، بدیعی و.. اثرلر یارادیلیب. عراق کوردجه سی نین تاثیری بوتون کوردوستاندا دانیلمازدیر.. البته عراق کوردلری عرب دیلینده ده سیاسی و بدیعی ادبیات یارادیبلار.
تورکیه کوردلرینه گلدیکده ؛ اونلارین ادبی ،علمی و سیاسی ادبیاتی اساسا تورک دیلینده اولوب. عراق کوردلرینین دورومونو تورکیه کوردلری ایله یان یانا قویماق اولماز!
تورکیه ده کورد آیدینلارینین و ائله جه ده پ. کا.کا – نین سیاسی ادبیاتی عمومیتله تورکجه دیر، عبداله اوجالان اثرلرین تورک دیلینده یازیب و سونرا باشقا دیللره ترجمه اولونوب. تورکجه یازماق، کورد میللتینین قورتولوش حرکتینی تورکیه ده ضعیف لندیریب می؟ من ائشیتمه میشم تورکیه کوردلریندن کیمسه تاپیلا پ.ک.ک و عبداله اوجالانی و یا باشقا بیر کوردی تورک دیلینده یازدیقلاری اوچون پان تورکیست آدلاندیرا!
کوردستان دمکرات حیزبی و کومله نین و باشقا کوردستان سیاسی تشکیلاتلارین سیاسی ادبیاتی عمومییتله فارس دیلینده دیر.. من بیله نی ایراندا هئچ بیر کورد، کورد آیدینینی فارس دیلینده یازدیغی اوچون پان ایرانیست آدلاندیرماییب.
اگر مئهران بی ین بو حؤکمونو کی هر آذربایجان آیدینی کی فارس دیلینده یازیر پان ایرانیست دیر جیدی توتساق اوندا بو منطیق ایله تورکیه کوردلری کی تورکجه یازیرلار باشدا عبداله اوجالان اولماقلا پان تورکیست دیرلر!! و ایران کوردلری ده پان ایرانیست دیرلر!!
فارس دیلی هر حالدا ایراندا عملا ایرتیباطی دیل رولو اویناییر. بیز بو دیل ایله نه تکجه فارسلارلا بلکه فارس اولمایان میللت لرله ده کی بیز آذربایجانلی لار کیمی میللی ظولمه معروض دیرلار دیالوگ قورا بیلیریک. فارس دیلینده ایندیلیک یازیب اوخوماماق عملده بیز آذربایجانلیلاری و ایراندا یاشایان تورکلری کور و دیلسیز ساخلاماق دئمک دیر.
هر هانسی بیر دیل کی بیزیم خالقین ملی شعورونون گوجلنمه سینده و سیاسی لشمه سینده یاردیمجی اولسا قوللانمالییق. البته اؤز آنادیلیمیزده یازیچیلالاریمیز یازا بیلیرلرسه حتمن یازمالیدیرلار، نئجه کی بوگونه د ک چوخ چتین شرایطلرده ده یازیب و یارادیب لار.
آنجاق اونوتمامالییق کی آذربایجان آیدینی نین و ائله جه ده سیاسی تشکیلاتلارینین اساس وظیفه سی خلقینی، میللتینی آییلدیب و اونلاری میللی حقلرینین الده ائتمه سینه و اؤزموقدراتلارینی اؤز اللرینه آلماغا سفریر ائتمکدیر. مئهران بی باهارلی نین یوخاریدا توخوندوغوم فیکیرلری آذربایجان میللی فعاللارینی سیاسی فعالیتده منفعل قیلماقدا و اونون ایراندا یاشایان خلق لرله ایرتیباط باغلارینی قوپارماغا خیدمت ائله مکد ن باشقا بیر معناسی یوخدور.


text:
QUŞ TARİXİNDƏN
آلا قارقا بیر چوخ یئرده و اؤزونه افتخار بیله رک سسینی بوغازینا ییغیب درینلریندن قارقار... قار قار... ائده رک "بوش یئره قارا قارقا ایله قوهوموملوق ائتمه میشم" دئییردی. قارا قارقانین ایسه آلا قارقایا ائیله ده چوخ سایغیسی یوخ ایدی، اونو اؤزوندن آشاغیدا و بیلگیسیز بیر قوش اولاراق دگرلندیرردی، هر زامان اونون اؤز یئرینی توتماغا چالیشدیغینی حس ائدرک اونا قارشی قیسقانچلیغینین یانیندا اونو آلچاقلاماغدان و یئری گلدیگینده اونا "سن چوخ قاغیلداما، سن هئچ بیر شئی بیلمزسن، بیر شئی لر اؤیرنمیشسنسه ده آنجاق منیم سایمده اولوب، یوخسا سن ایکی ائشگین آرپاسینی بئیله بؤله بیلمز ایدین" دئیر و اونون اؤزوندن یوخاری قالخماسنین قاباغینا چیخاردی. بوتون بونلارین یاینیندا بیر ده قارا قارقا ایله آلا قارقانین آرالاریندا، یالنیز آیری قوشلارا گؤرستمک اوچون بئیله اولسا دا، بیر صمیمت وار ایدی. بیر بیرلرینی "قارا جان"، "آلا جان" چاغیراردیلار.
"قوش" تاریخینین بیرینجی ایلینده بیر گوز(پائیز) سحری آلا قارقا یوخودان اویانیب گؤزلرینی اوغوشدوردوقدان سونرا قارا قارقانی اوجا چینار آغاجینین قوزئییه ساری گؤگرمیش ان اوجا قولونون زیروه سینده اوتوردوغونو، آنجاق چوخ پکر و حوصله سیز اولدوغونو گؤرونجه اونون یانینا یاخینلاشیب اونون اوتوردوغو قولون آشاغیسینداکی قولا قونوب و "سحرین خیر اولسون قاراجان" دئیه قاغیلدادی. قارا ایسه هئچ بو دونیادا دگیل کیمی ایدی. آلانین سسینی ائشیتمهمیش کیمی ایدی. بلکه ده اونا "درین فیکیرلرده یم، منیم فیکریمی پوزما" دئیه افاده لنمک ایسده ییردی. آنجاق آلا داها اوجا بیر سس ایله قاغیلدایینجا قارا سول گؤزونون یانی ایله باخاراق آجی بیر قاغیلتی دا "اوتور، سحری تئزدن فیکریمی پوزما" دئیه باغیردی و اوزاق اوفوقلارا گؤز تیکرک دالغیینلیغیندا درینلشدی. آلا قارقا داها دا ماراقلاناراق "یوخسا قارا مندن گیزلین بیر شئی لر تاپیب" دئیه دوشونرک قارا قارقانین اتوردوغو قولون استونه آتلاندی. آنجاق هر زامان اونون قیزلیجه لرینی کشف ائتمک ایسته دیگینده قارشیلاشدیغی کیمی، بو یول دا اونون دیمدیک ووروشو ایله قارشیلاشدی. قارا قارقا وار گوجو ایله آلا قارقانین باشیندان بیر دیمدیک ووراراق اونون اوستونه قاغیلدادی "یوزلرجه یول سنه دئمیشم منین اوتوردوغوم بوداغا قونما، سن هر زامان مندن بیر بوداغ آشاغیدا اوتورمالیسان، باش قارقا منم......" آلا قارقا بیر آشاغیداکی بوداغین استونه آتلاییب، یالواریرجاسینا سوروشدو "آخی بیلمیرم سحری تئزدن سنه نه اولوب، نئیه پکرسن" قارا قارقا درین بیر آه چکیب، باشینی توولادی و اوزون اوزون قار قار چکرک آنلاتدی، "بوردان دوروب باخیرام، قوزیئ دئنیزده، بیر آدادا قوشلار ییغیلیب، بیر ییغینجاق قورورلار، بیرلیکده اؤتمک و بیربیرلریندن جه جه وورماق اؤیرنمک ایسته ییرلر، بلکه ده سونرالاری بیرلیکده اوچاجاق و بیرلیکده سبته ییغاجاقلار...".
آلا قارقا ماراقدان چاتلاییردی، قارا قارقانین اوتوردوغو بوداغا چیخیب اونون کیمی اوزاقدان گؤرونن آدادا قوشلارین یغیلدیغینی گؤرمک ایسته ییردی. آنجاق قارا قارقانین اجازه سی اولمادان یئریندن تئرپنه بیلمیردی. بوندان دا اؤتری بئیله اجازه سیز حرکتلری خاطیرینه هر یول قارا قارقانین دیمدیک ووروشو ایله باشیندا بیر یارا بیراخیلدیغینی و یاراسی توخدادیقدان سونرا یاراینین یئرینه آرتیق لئلک چیخمادیغی اوچون باشی بوتون لئلکسیز قالدیغینی دا یاخچی بیلیردی. بئیله جه قازاندیغی تجربه ده چوخ محمکلشمیشدی و قارا قارقانین اوتوردوغو بوداغا آتلانماقدان چوخ قورخوردو. بوتون بونلارا قارشی ایستگیندن آسیلی اولمادان بیر قار قار قار چیخدی ایچیندن "ایسته ییرسن گئدیم یوولارینی داغیدیم" دئیه قاغیلدادی. قارا قارقا ایسه یوخاریدان باخاراق "سن اوتور یئرینده، من دئیه نه قولاق آس، بیر آز زامان لازیمدیر، واقتیندا من سنه نه ائده جگینی دئیه جگم" دئیه قاغیلدادی و گئنه اوزاق اوفوقا گؤز تیکرک اؤز ایچینده قیغیلداماغا داوام ائتدی، "منسیز... هن...؟، منه مصلحتلشمه میش یغینجاق قوروبلار... هن...؟ بونلار منیم کیم اولدوغومو هله بیلمیرلر... من قوشلارین قوشو، قارقالارین ان قاراسی،.....منیم آتام دونیانین ان قارا قارقاسی ایدی، اونون اوستونه قارا قارقا گئلیب گئتمه میشدی. بوتون دونیا قوشلارینین باشی منم... ایندی ایکی اوچ قانادی قیسسا قوش منه خبر وئرمهمیش یغینجاق قوروبلار هن؟ اونلارا گؤستره رم، اونلارین، ییغینجاغینی پوزارام، آنجاق بیر آز زامان لازیمدیر، بیر آز صبیرلی اولمالییام...
آلا قارقا گئنه ماراقلاندی، قار قار قار... دئدی، یالوارریرجاسینا سوروشدو، "قارا جان، نه گؤرورسن، منه ده آنلاد، هانسی قوشلار وار اوردا؟" قارا قارقا یوخاریدان باخاراق "قوجا بیر طاووس وار، آمما قوجالیغینا قارشین چوخ رنگلی و ساغدیر، قویروغونو آچدیغیندا گونشین گؤزو قاماشیر." دئدی. آلا قارقا یالتاقلاناراق " اونون یئرینه بیز اوتورمالی ایدیک، بیز وارکن نئجه باشقا بیر قوش، قوش ییغینجاغینا باشچیلیق ائده بیلر...؟" دئدی ایسه ده قارا قارقا گئنه اونو باشیندان گوجلو بیر دیمدیک ووردو و باشینا چیغیردی، "بیز یوخ... من ...، بئش یوز یول دئمیشم سنه... من ... من ... من". آلا قارقا قانادینین اوجو ایله لئلکسیز باشینین یاراسینی اؤرته رک گئنه یالتاقلاندی، "باغیشلا قاراجان گئنه سهو اولدو. بیز یوخ من... من ... من...". قارا قارقا داها دا غضبلنرک بو یول ساغ آیاغینین دیرناقلارینی بیر یئره ییغیب، ائله جه آلا قارقانین باشینا بیر قاپاز ووراراق قاغیلدادی "آخماق، سن یوخ،... من... من... من". آلا قارقا سول قانادینین اوجو ایله باشینداکی ایکینجی یارانی اؤرته رک "چوخ باغیشلا، قاراجان، گئنه سهو اولدو. من یوخ، سن... سن... سن" دئیه یاواشجا قیغیلدادی. قارا قارقا گئنه اوفوقلارا گؤز تیکرک اؤز اؤزونه قیغییلداندی، "آهان، قناری ده اوردادیر... ساری بیر قناری..."
قوش تاریخینین گونلری، آیلاری اؤتوردو. قوش ییغیناغی گئت گئده داها دا رنگلنیردی، سیره، طوظی، بیلدیرچین، ساری کوئنک و نئچه نئچه رنگلی و گؤزل اؤتن قوشلار. قارا قارقا ایسه اؤزونو داها دا چوخ یالنیز و کیمسه سیز حس ائدیردی و یولداشلیق ائتدیگی بیر تک آلا قارقادان اورگی داریخیردی. بیر چوخ زامان گلیب قوشلار آداسینین دؤره سینده اوچوب، قار قار ائدیردی و اؤزونون نه قدر گؤزل سسی اولدوغونا فخر ساتیردی. قوشلاردان هئچ بیرینین اونون گلیب – گئتدیگینی و قاغیلتیسینی اؤنمسه مه دیگینی گؤرونجه قارا قارقا داها دا آجیقلانیردی و داها دا اوجا قاغیلداییردی. آنجاق گئنه ده اؤزونه بیر تای تاپابیلمیردی قوش آداسیندا.
قوش تاریخینین بیرینجی ایلینین یای آیلاریندا قارا قارقا آرتیق چوخ صبیرسیزلندی،"دئیه سن منی اؤنمسه ین یوخدور... ایندی من بونلارا گؤستره رم... دئیه قیغیلداندی اؤز ایچینده و قوش آداسینین قیراغیندا بیر سؤگود آغاجینین توم بوداغلارینین اورتاسیندا گیزلنهرک قوش لارین اؤتوشلرینه قولاق آسماغا باشلادی. هر قوش اؤزو بیلدیگی کیمی اؤتوردو، کیمسه کیمسه نین اؤتوشونه توخونموردو، آمما هر قوش اوبیری قوشلارین اؤتوشونو دینله ییر و لذت آپاریردی. قنارینین اؤتوشلرینین ایچینده بیردن بیر "ق" سسی چیخینجا قارا قارقا گیزلندیگی سؤگود آغاجینین بوتاقلارینین ایچیندن چیخیب قناریینین اوستونه یوگوردو. "منه باخ... "ق" دئمک ایله منی می قصد ائدیرسن؟" دئیه قاغیلدادی. قناری "جورت جورت جورت ... من سنی تانیمیرام، سنین بوردا یئرین یوخدور. چیخ گئت ایشیوه" دئدی. قارا قارقا داها دا اوجا قاغیلدادی ""ق" منیم آدیمین باشی دیر، سن بیلمیرسن من قارقایام...". قناری گئنه او ملایم سسی ایله "من نه ایله ییم سن قارقاسان، قارقا ایسن چیخ گئت آیری یئرده قاغیلدا..." دئدی. قارقا ایسه قنارینین آغزیندان چیخان هر "ق" نی اؤزونه صاحب چیخیر و داها دا غضبلنیر دی، "منه باخ! سینین بوغازینی ییرتارام ها... بو قدر "ق" دئیه اؤتمه" قناری بیر آز ساغینا سولونا باخدی. قوش آداسیندا اونون ایله فیکیر یولداشلیغی ائدن چوخ قوش وار ایدی، آنجاق هئج بیریسی یاخینا گلمه دیلر. بیر پاراسی دا قارا قارقا ایله اوز به اوز اولماماق اوچون اوچوب اوزاقلاشدیلار. قناری اؤزونون قارا قارقا قارشیسیندا یالنیز بیراخیلدیغینی گؤردو، آنجاق هئچ قورخوسو یوخ ایدی. سسینی داها دا اوجالتدی،"منه باخ قارقا... هر "ق" سنه خطاب دگیل، من "ق" دئییرایسم دئیرم. سنه ده هئچ مربوط اولان دگیل ایستر ایسم مین یول "ق"، "ق"، "ق" دئییرم. "ق" قجله دیر، "ق" قمری دیر، "ق" قیرقی دیر......سن کیمسن کی "ق" دئییلنده اؤزونو میدانا آتیرسان؟ بو دئیش توخوشا قوشلاردان بیر نئچه سی سوگود آغاجینین یانینا گلدیلر و اوزاقدان باخماغا باشلادیلار. قناری بیر اونلارا باخدی، بیر قارا قارقا یا. قوشلاردان بیر نئچه سی اؤز آرالاریندا جیک جیک جیک ائتمه گه باشلادیلار، "قناری حقلی دیر. هر "ق" قارا قارقا دئمک دگیلدیر" آنجاق هئج بیریسی قنارییه یان چیخماق اوچون قارا قارقایا کسین بیر قارشیلیق وئرمه دی. قارا قارقا ایسه اؤزونو میداندا تک اؤتن قوش گؤردو و قا نادلارینی چیرپا چیرپا قنارینین استونه یوگوروب دیمدیگی ایله اونون قانادینی یارالادی. آیری قوشلار دا بئیله گؤرونجه اوچوب گئتدیلر و یارالی قناری نی یالنیز بیراخدیلار.
او گون قوش تاریخینده قارا بیر گون ایدی. قناری اؤزونون یولداشلاری طرفیندن قارقا قارشیسیندا یالنیز بیراخیلدیغینی گؤرونجه یولداشلاریندان سینیخدی، اوندان سونرا آرتیق قاباقکیلار کیمی شوق ایله اؤتموردو. قارا قارقا ایسه اؤزونه آیاق یئری تاپمیش کیمی گئدیب آلا قارقانی دا گئتیردی. آلا قارقا ایله قارا قارقا سؤگود آغاجینین سیخ بوداغلاری آراسیندا گیزلندیلر و اؤز آرالاریندا صحبتله شه صحبتله شه قوش آداسیندا اولوب کئچنلری گؤزدن کئچیریر و اؤزلرینی اورتایا آتماق اوچون فرصت آختاریردیلار. "گؤردون آلا، من سنه دئئیردیم ته لسمه، من بیر یول تاپارام..."، "بله، قاراجان من سنین چوخ آغیللی اولدوغووا ایمان گئتیرمیشم. سن هر باجادان گیره بیلرسن" ،"دئمک کی هر زامان منی دینله یه جکسن، سن هئچ بیر شئی دئمه، من سنی قاباغا سالاجاغام، سن قاباقدا گئدهجکسن، آنجاق هر زامان قولاغین منده اولسون"، "باش اوسته قاراجان"... بیر نئچه آی کئچدیکدن سونرا، بیر سحر تئزدن قارا قارقا دیمدیگی ایله یاواشجا آلا قارقانین باشینا ووراراق اونو یوخودان اویاتدی، "سوسس... سسین چیخماسین، بیر شئیلر ائیشیدیرم. قوشلار یاخیندا بیر یئره یغیشیب بیرلیکده اؤته جکلر، من ده یاواشجا بوردان بو بوداغلارین آراسیندان قاغیلدایا قاغیلدایا اونلارا قاریشاجاغام، آمما سن هله سس چیخاتما. دور من اؤزوموزه یئر آچیم، سونرا... آلا قارقا، یاری یوخولو ایکن قارا قارقانین بیئله بیر خبری هاردان آلدیغینا حیران اولدو، چکینه رک یاواشجا قیغیلدادی "هاردان بیلیرسن؟" قارا قارقا گئنه غضبلندی، "سن قاریشما، منیم بیلدیکلریمی سن یوز ایل سونرا دا بیله بیلمهزسن" آلا قارقا گئنه چاره نی یالتاقلیقدا گؤردو،" باش اوسته قارا جان..."
بیر نئچه گون سونرا قوشلاربؤیوک سوگود آغاجینین کؤلگه سینده ییغیشیب بیرلیکده اؤتمه گه باشلادیلار. قارا قارقا یاواش یاواش سوگود آغاجینین سیخ بوداغلاری آراسیندان سوزه سوزه ائشیگه چیخدی و اوزاقدان قوشلارین اؤتوشلرینی دینله مه گه باشلادی. قوشلاردان بیر پاراسی اونو گؤردولر. آنجاق اونون چاغیریلمامیش بیر قوناق کیمی اوزاقدان اوتوروب دینله مه سینه گؤز یومدولار. قارقا بو فرصتدن استفاده ائدیب یاواشجا بیر "قیغ" دئدی "من بوردان اوزاقدان سیزین اؤتوشلرینیزی دینله سم، سیزی اینجیتمیرم کی؟" دئیه یالتاقلاندی. قوشلار ادبسیزلیک اولماسین دئیه "اولسون، اوردان اوزاقدان اوتوروب دینله یه بیلرسن" دئدیلر. بیلدیرچین اعتراض اولاراق قیققیلداماغا باشلادی، قیقیق.. قیققیق... قیقیقیق... قارقانی من تانییرام... قارقانی من تانییرام... قوشلار یا بیلدیرچینین اعتراضینی ائشیتمه دیلر، یا دا اؤنمسه مه دیلر... آنجاق قارا قارقا بو اعتراضدان چوخ غضبلنمیشدی. گئجه لری ایلان ووران یاتسا دا او یاتابیلمیردی. اؤز اؤزونه دگئینیردی، "منه اعتراض ائدن ده اولور، منی یاخیندان تانییریمش بیرقانادی قیسسا قوش، من اونا گؤسته ررم...".نئچه گون سونرا تصادف اثری توربا بولبولونه راست گلدیگینده زهرینی اونا توکموشدو، "منه باخ، او بیلدیرچینه خبر وئر، اونو آختاریرام، توتسام دریسینی سویاجاغام...
قوش تاریخینین ایکینجی ایلینده، بیر سونراکی بیرلیکده اؤئتمه گونونده قارا قارقا آرتیق گیزلنمه ده ن، چکینمه دن، اوتانمادان آلا قارقانی دا یانیندا گئتیرمیشدی، و هامیدان دا داها اوجا سس ایله قاغیلداماغا چالیشیردی"اؤتن قوش من دگیل ایسم، مندن باشقا کیمدیر بوردا اؤته بیلن؟؟؟؟؟" ، "بیزه، دئملی منه و منیم آلا یولداشیما، بو توپلومون یوخاری باشیندان خاص بیر یئر آییرمانیزی ایسته ییرم...
قارا قارقا آلا قارقانین قولاغینا فیسیلدادی: "گؤردون...؟ سن منه قولاق وئر، ایندی سوگود آغاجینین باش بوداغینا قون اورادان ذیلله مه گه باشلا. نه قدر ائده بیلیرسن چوخ ذیلله... بو بیزیم تاریخیمیز اولاجاق. اوبیری قوشلار بورایا ذیلله میرلر. بیر نئچه واقت سونرا " بورا اصلینده بیزیم آدامیزدیر دئیه حق قازاناجاغیق". "باخین بو آدادا بیزیم ذیلیمیزدن باشقا بیر ذیل یوخدور" دئیه جه ییک و ... بو آدادا ان ائسگی ذیل بیزیم ذیلیمیزدیر دئیه اثباتلایاجاغیق" .آلا قارقا سئویندیگندن اؤزونو ساخلایابیلمه دی و "او زامان بو آدانین باش قوشو بیز اولاجاغیق" دئدی. قارا قارقا ایسه گئنه غضبلندی، "آخماق بیز یوخ، من... من... من".
قناری ایسه بیر یاندان قارقالارین بو قدر اوزسوزلوگونه بیر یاندان دا اوبیری قوشلارین قیدسیزلیگینه دایانابیلمه میشدی و چوخدان اوچوب اورالاردان اوزاقلاشمیشدی.


text:
.
تبریز کانالیندا برنامهلرین آدینین بیر فرمولی وار: سحرلر، ناهارلار، آخشاملار، گئجهلر. بولار هامیسی بیر طرفه، گئجهلر برنامهسینین اؤزونون بیر مخصوص فرمولی وار: بیردانا شیت مجری، یانیندا بیر نفر پارازیت یوللویان کی آرادا بیر گلر بیراز دوشابلانار، آدی دا هوشو دان، مش ایسماییل دان، مش قدرتدن زاتدان اولار. هردم ده تاماشاچیلارین نئچهسین چاغیرارلار قاباخدا سفئهلهدرلر کی دیلخوشلوخ چیخسین. اولان یورولمادیز بو برنامهلردن؟
.
طرف مریخه روبات گؤندریر، اوردان فیلم گؤتورور، اوتورورلار پخش مستقیم مریخه باخیرلار هئش ارتباطلاری دا کسیلمیر. بوردا دا تبریز کانالیندا اوتورارسان بئش دیقه توپا باخاسان، ایشین لاپ او حساس یئرینده گؤررسن بیر نفر موتورونان گلیر! آدام دییهر بس ممد ابراهیمی F14 دن یئنیب، آتیلیب موتورا مئیداندا ویراژ وئریر. سورا گؤررسن مجری گلدی: عزیز و حؤرمتلی تاماشاچیلار، ارتباطیمیز کسیلدی، بیراز موتورسواری صحنهلرینه باخین، ارتباط برقرار اولماغینان گئداخ استادیوما! یا دا کارشوناس برنامهنی دانیشدیرار: «در ۱۰ دقیقه ایبتیدایی بازی بازیکونان تیراکتور حمله ائلهدیلر، در ۱۰ دقیقه بعدی بازیکونان حریف ... بلی عزیز وحؤرمتلی تاماشاچیلار، ارتباط گلدی گئداخ استادیوما». گئده ***دیز آغزیمیزی!
.
فوتبال گزارشی ده کی آیری عالمدی. بیر زمان معصومیان اؤزونه گؤره بیر پدیده ساییلاردی: «جدال بر سر یک توپ گرد»، «توپ رو مشایعت میکنه»، «یه شوت بیهدف و توی دروازه»! سورالار تازا پدیدهلریمیز گلدی کی دا آد وئرمیرم، آما بوردان موشتابا ساعیه سلام گؤندریرم، تبریز کانالیندا بیر اونون خاطیرین ایسترم.
.
تبریز کانالی اؤزو کی هئش، او میکروفونوندا دا نم نمنه وار کی هر کیمه توتسان اؤز دیلین ایتیریر هئش بللی اولمور فارسی دانیشیر یا تورکی دانیشیر. طرف گئدیب کندده سوروشور: بو اوتلاری نیه یاندیریبسیز؟ جواب وئریر: «به خاطرِ حیواناتلاردان اؤتورئ». اولان اؤز دیلیوی دانیش دا، بیز هاواخ بوجور قیرجاناروخ؟!
.


text:
اندونزیده سونامی: 168 نفر اؤلو، 745 نفر یارالی
میللی آفت ایداره آژانسی سؤزچوسو سوتوپو پوروو نوگروهو، ائتدیگی آچیقلامادا، سوماترا و جاوا آداسی آراسینداکی سوندا بوغازیندا میدانا گلن سونامی 168 نفرین اؤلدوگونو ایفاده ائتدی
اندونزینین سوندا بوغازیندا سونامی ایله باغلی 168 نفر اؤلدو، 745 نفر یارالانیب.
میللی آفت ایداره آژانسی (BNPB) سؤزچوسو سوتوپو پوروو نوگروهو، ائتدیگی آچیقلامادا، سوماترا و جاوا آداسی آراسینداکی سوندا بوغازیندا میدانا گلن سونامی 168 نفرین اؤلدوگونو ایفاده ائتدی.
745 یارالی و 20 نفرین ایتکین اولدوغو معلوماتینی پایلاشان نوگروهو، پاندنگلانگ بؤلگهسیندکی بانتنین، سونامیدن ان چوخ تأثیرلنن یئر اولدوغونو سؤیلهدی.
نوگروهو، بؤلگه ایچینده 430 ائو و 9 اوتلین یانیندا 10 گمینین ضرر گؤردوگو معلوماتینا چاتدیقلارینی قئید ائتدی.
بؤلگهدکی آناک کراکاتاو (کراکاتا-ونون اوشاغی) یانارداغینداکی سون پارتلامالارین سونامی سبب اولموش اولا بیلهجگینی ایفاده ائدیلدی.
اندونزی متئورولوژی، ایقلیم و ژئوفیزیک تشکیلاتی (بمکگ) ایسه خالقا، بوغاز اطرافینداکی ساحل خطینی فعالیت ائدیلممهسی خبردارلیغی ائتدی.
یئرلی مئدیادا، بؤلگهده فعالیت اولان آناک کراکاتا-و یانارداغینداکی پارتلامالارین آردیندان یئنی آی سببیله عبارت اولان قابارما-چکیلمه حادثهسی و سو آلتینداکی سوروشمه، سونامی تئتیکلمیش اولا بیلهجگی ایفاده ائدیلدی.
سونامی تاثیرلندیگی بؤلگهلرده گئنیش مقیاسلی آختارما قورتارما ایشلری داوام ائدرکن، ساحل شریدیندکی بیر چوخ توریستیک ساحهنین سونامیدن منفی تاثیرلنمهسی سببیله اؤلو ساییسینین آرتماسیندان ناراحاتلیق ائدیلیر.
آناک کراکاتا-و وولکانینین فعالیتی آرتدیقدا، سپتامبر آییندا بؤلگهده ان یوکسک ایکینجی سویهلی هیجان وئریلدی.
28 سپتامبردا سولاوسی آداسینداکی پالو کؤرفزینده میدانا گلن 7.5 بؤیوکلوگوندکی زلزله و آردیندان عبارت اولان سونامی، 2 میندن چوخ نفر اؤلورکن، 1500لرده یاخین نفرین ایتکین اولدوغو آچیقلانمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایراندا زلزله
۵،۵ بؤیوکلوگوندهکی زلزلهنین ووردوغو زیانی معین ائتمک اوچون بؤلگهیه قروپلارین گؤندریلدیگی آچیقلاندی
میمون چیچگی بلژیکده ده گؤرولدو
ایلک دفعه ۷ میده اینگیلترهده گؤرولهن میمون چیچگی ویروسو سون ۲ هفتهده آوروپانین ۷ اؤلکهسینه یاییلدی
تهراندا اوخوللار بو گون ده تعطیل ائدیلدی
هاوا چیرکلیلیگینین یوکسک سویهلرده اولماسی سببی ایله دونن تهران ایالتینده بوتون اوخول، اداره و اونیوئرسیتهلر تعطیل ائدیلمیشدی


text:
عراق پارلامئنتی صدرینین ایقامتگاهینا راکت آتیلیب: 2 یارالی وار
عراق پارلامئنتینین صدری محمد الحلبوسینین ایقامتگاهینین یئرلشدیگی انبارین گرمه ائلچه سینه راکت هوجومو نتیجهسینده 2 سیویل یارالانیب.
عراق پارلامئنتینین صدری محمد الحلبوسینین ایقامتگاهینین یئرلشدیگی الانبارین گرمه ائلچه سینه راکت هوجومو نتیجهسینده 2 سیویل یارالانیب.
عراق حکومتینین تهلوکهسیزلیک مئدیا شبکهسیندن وئریلن آچیقلامادا "مجلیس صدری الحلبوسینین دوغولدوغو کرمه ائلچه سینه 3 راکتله ترور هوجومو تشکیل ائدیلیب. هوجوم زامانی یولدان کئچن 2 سیویل شخص یونگول شکیلده یارالانیب" ایفادهسیندن ایستیفاده ائدیلیب.
یئرلی مطبوعاتین معلوماتینا گؤره، راکتلردن بیری الحلبوسینین ایقامتگاهی یاخینلیغیندا دوشوب.
عراق-ین عالی فدرال محکمهسی ژانویهنین 9-دا مجلیس صدری سئچکیلرینین غیری-قانونی اولدوغو سببیله ائدیلن اعتراضی رد ائدیب.
الحلبوسینین نامیزد اولدوغو پرزیدنت سئچکیلرینده ایرانا یاخین شیعه قروپلاری ایشتیراک ائتمهییب.
ایلگیلیلی خبرلر
اوکراینا: سون بیر گونده ۴۰۰ روس عسگری اؤلدورولدو
اوکراینا ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن یازیلی آچیقلامادا، سون گونده روسیا اوردوسوندان ۴۰۰ عسگرین داها اؤلدورولدوگو وورغولاندی
ایران بصره کؤرفزینده بیر گمییه ال قویدو
سپاه اوردوسونون بصره کؤرفزینده ۵۵۰ مین لیتر قاچاق یاناجاق داشییان خاریجی بیر گمی معین ائتدیگی و گمییه ال قویدوغو آچیقلاندی
ایراندا گیروو بحرانی: ان آز ۴ نفر اؤلدو
"ایلامداکی مستضعفلر وقفینده، داها اؤنجه بو وقفده چالیشان و ایشدن قووولان بیر شخص سحر ساعاتلاریندا وقف چالیشانلارینی گیروو آلدی"


text:
جوانلیق
گنجلیک یا دا جوانلیق — اینسان یا حئیوان یا بیتگیلرین ان گوجلو زمانی. بیر بیتگی یا حئیوان یا اینسان اؤز یاشامیندا باشدا اوشاق اولار سوندا گۆجلو و جوان اولار، سون ایللرده قوجالیب و قاری اولار. اینسان ۲۰ یاشدان ۴۰ یاشاجاق جوان آدلانیر.
تورکجه سؤزلوک جوان یانی چووان ، چووماق کوکوندن.[قایناق گؤسترین]
چووان یا یئرین گئدن و یئرین ایش گورن و تئز تئز بیر ایشلری گورن اولار. چووان گوجلو و نفسلی بیر کیمسه اولاراق.
ادبیات[دَییشدیر]
نئچه یئرده جوانلیق خام و بیلمئز بیر اینسانا آد وئریلیب
جوانلیقدا بیلمه دیم
بیلنده گوره بیلمه دیم
نئچه یئرده جوانلیق بیر افتخار و یاخشی بیر نعمت سایلیر
بیر نعمتیدی بیلمئزیدی جوانلیق نئجه قالماز
رستم اولاسان دائمی میدان سنه قالماز[قایناق گؤسترین]


text:
آتیلان ماسکلار گئری دؤنوشور
بؤیوک بیر چئوره چیرکلیلیگی ایله اقتصادی ایتکییه سبب اولان ماسکلار اوچون تایواندان گؤزل بیر گئری دؤنوشوم فورمولو گلدی
آتیلان ماسکلار شارژ آلتی قالیبلارینا دؤنوشور.
یئنی نسیل کوروناویروس پاندمیسی ایله حیاتین بیر پارچاسی حالینا گلن و بؤیوک بیر چئوره چیرکلیلیگی ایله اقتصادی ایتکییه سبب اولان ماسکلار اوچون تایواندان گؤزل بیر گئری دؤنوشوم فورمولو گلدی.
تایوانین یئنی تایپه شهرینده اولان مینیویز آتیق لابراتوروندا، سالقینا قارشی ایستیفاده ائدیلهن اوز ماسکلاری، سیمسیز تلفن شارژ آلتی قالیبلارینا دؤنوشور.
پروژهنین معماری، لابراتورون قوروجولاریندان آرتور هوانگ، ماسکلاری راحات بیر ایشلمدن گئچیرهرک میلیونلارجا آتیغی چئورهنی چیرکلتمکدن قورتاریر.
ایلگیلیلی خبرلر
ایراندا زلزله
۵،۵ بؤیوکلوگوندهکی زلزلهنین ووردوغو زیانی معین ائتمک اوچون بؤلگهیه قروپلارین گؤندریلدیگی آچیقلاندی
میمون چیچگی بلژیکده ده گؤرولدو
ایلک دفعه ۷ میده اینگیلترهده گؤرولهن میمون چیچگی ویروسو سون ۲ هفتهده آوروپانین ۷ اؤلکهسینه یاییلدی
تهراندا اوخوللار بو گون ده تعطیل ائدیلدی
هاوا چیرکلیلیگینین یوکسک سویهلرده اولماسی سببی ایله دونن تهران ایالتینده بوتون اوخول، اداره و اونیوئرسیتهلر تعطیل ائدیلمیشدی


text:
قونداق-قونداق(اویون)
قوُنداق–قوُنداق — آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر مؤوسوملرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
قونداق–قونداق اویونونو هله ایندیکی توپلارین مؤوجود اولمادیغی دؤورلرده اویناییردیلار. هله او زامان ایندیکی توپلار کوس آدلاندیریلیردی. حاضیردا اصل توپلا اوینانیلان بئله اویونلاری "ایشلتدی" و یا "اورتاداقالدی" آدلاندیریرلار.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
10-15 اویونچو ییغیلیب دؤوره ووروب یئرده اَیلشیرلر. بو شرطله کی، قونشو اویونچولار آراسیندا آزی 1 متر مسافه قالسین. ایکی چوخا و یا بیر یورغانی بوکوب کوْس (توپ) حالینا سالیر و کندیرله باغلاییرلار. بیر نفر اورتادا دایانیر. اویونا نظارت ائدن حاکیم کوْسو (توپو) اویونچولارا آتیر و بئلهلیکله، اویون باشلانیر. اورتادا دایانان اویونچو کوْسو (توپو) یئرده اوتوران اویونچولارین الیندن آلماغا چالیشیر. اونلار ایسه بیر-بیرینه اؤتورورلر. اورتادا اولان اویونچو کوْسو (توپو) کیمدن آلا بیلیرسه، اونونلا یئرینی دَییشیر. موعاصیر ایدمان نؤوعلرینین چوخوندا بئله ترکیبلی مشق اویونلاری کئچیریلیر.
قایناق[دَییشدیر]
- آینا اوشاق انسکلوپدیاسی، ایدمان گوج و گؤزللیک. باکی، "آینا مطبوع ائوی". 2004. ص.88.


text:
اویان نیوزا اؤزل: آذربایجان مدنی فعالی عبدالله صدوقی(گونتای) تبریزده توتوقلاندی.
اویان نیوزون خبر قایناقلاریندان آلدیقی خبره گؤره، بازار ائرته سی گونو ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۲ آذربایجان مدنی فعالی عبدالله صدوقی(گونتای) تبریزده توتوقلاندی. ایطیلاعات مامورلاری بو آذربایجان مدنی فعالین شخصی ائوینه گئده رک توتوقلاییبیلار.
بو مدنی فعالین توتوقلانما سببی و ساخلانیلان یئری هله لیک بللی دییل
دئییلمه لیدیر کی عبدالله صدوقی(گونتای) بوندان قاباقدا بیر نئچه سفر کیملیک دَیه رلری فعالییت لری اوچون مامورلار طرفیندن توتوقلانیب و سورقو سوالا چکیلیبدیر. خاطیرلاتیلمالیدیر کی عبدالله صدوقی ۲۹ آذربایجان فعالی ایله بیرلیکده ۲ شهریور ۱۳۹۰ تبریزین قوم تپه محله سینده ده توتوقلانمیشدی.
اویان نیوزو قایناق گؤستره رک بو خبر پایلاشیمیندا بیر معذرت یوخدور


text:
اردوغاندان آل نهیانین وفاتی سببی ایله باشساغلیغی
"بیرلشمیش عرب امیرلیکلری لیدئری آل نهیان اوزون مدتدیر داوام ائدن خستهلیکدن اذیت چکیردی. بو گون ایسه وفات ائتدی. قبری نورلا دولسون"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان وفات ائدن بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینین جمهورباشقانی خلیفه بن زاید آل نهیانا اللهدان رحمت دیلهدی.
جمهورباشقانی اردوغان ایستانبولدا گوندمله باغلی مطبوعات منسوبلارینین سواللارینی جاوابلاندیردی.
اردوغان آل نهیانین اؤلومو ایله باغلی،
"بیرلشمیش عرب امیرلیکلری لیدئری آل نهیان اوزون مدتدیر داوام ائدن خستهلیکدن اذیت چکیردی. بو گون ایسه وفات ائتدی. قبری نورلا دولسون" دئدی.
بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینین رسمی خبر آژانسی، باشقانلیق ایشلری باخانلیغینا ایستیناداً ۷۴ یاشلی آل نهیانین دونیاسینی دییشدیگینی آچیقلادی.
اؤلکهده ۴۰ گونلوک رسمی یاس اعلان ائدیلدیگی و بایراقلارین یارییا قدر ائندیریلهجگی، دؤولت ایدارهلری و دیگر یئرلرده ایسه ایشلرین ۳ گون مدتینه دوردورولاجاغی بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: یپگنی ندن ترور هؤرگوتو اولاراق قبول ائتمیرسینیز؟
" باشدا آلمانیا اولماقلا سوئدین ده فرانسانین دا هامیسیندا بو ترور هؤرگوتلری هر جور گؤستری ائدیر"
اردوغان: دنگه سیاستی یورودوروک
جمهورباشقانی اردوغان، یئنی بیر دۆنیا ساواشینین چیخماسینین نه بؤلگهیه، نه ده دۆنیایا فایداسینین اولاجاغینی دیله گتیردی.
کلمبیا پرزیدنتی تورکیه-یه گلهجک
کلمبیا پرزیدنتی ایوان دوکه مارکز جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانین دعوتی ایله تورکیه-یه سفر ائدجک.


text:
فولکلوروموزدان «جیکجیک خانێم»
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی، آللّهدان باشقا هیچ کیم یوْخ ایدی. بیر گۇن جیکجیک خانێم قارا تیکان چَـپَرینین اۆسته قوْنۇپ، چێک چێک ائده ائده بۇ تیکاندان اوْ بیری تیکانا آتێلێپ اوْینایێردێ. قارێ ننه دا قاپێدا تندیر اوْدلایێردی. بیردن جیکجیک خانێمێن آیاغێنا بیر تیکان باتدێ. جیکجیک خانێم باشلادێ آغلاماغا.
قارێ ننه دئدی:
– آی جیکجیک خانێم، نییه آغلاییرسان؟
جیکجیک خانێم جواب وئردی:
– آی قارێ ننه، آیاغێما تیکان باتێپ، گَـل بۇنۇ چیخارت.
قارێ گلیپ سئرچهنین آیاغێنێن تیکانێنێ چێخاردێپ، آتدێ تندیره…
بیر آز گئچندن سوْنرا جیکجیک خانێم بیر اوْ یانا- بیر بۇ یانا اۇچۇپ، دئدی:
– قارێ ننه، منیم تیکانێمێ وئر اؤزۆمه!
قارێ ننه جواب وئردی:
– هاردان آلێم؟ آتدێم تندیره، یاندێ.
جیکجیک خانێم:
– منه نه!! تیکانێمێ وئریرسن وئر، وئرمهییرسن چؤرگینی گؤتۆرۆپ قاچاجاغام.
قارێ قالدی معطل…جیکجیک خانێم دا اوْ یانا اۇچدۇ، بۇ یانا اۇچدۇ، شێغێیێپ قارێنین بیر چؤرگین گؤتۆرۆپ، قاچدێ.
گؤینَن گئدیردی، گؤردۆ بیر چوْبان قوْیۇن ساغێر. قوْندۇ یئره. باشلادێ یاواش- یاواش چوْبانا دوْغرۇ گلمَگه. چوْبانا یاخینلاشێپ، دئدی:
– برکتلی اوْلسون، چوْبان قارداش! آل سنه بیر ایستی چؤرک گتیرمیشم، دوْغرا سۆده، یئه.
چوْبان سئوینیپ چؤرگی آلێپ، دوْغرادێ چاناغێنا، اۆستۆنه ده بیر آز سۆد تؤکۆپ باشلادێ یئمَگه. جیکجیک خانێمێ دا چاغێرێپ، دئدی:
– جیکجیک باجێ، گَـل سن ده یئه.
جیکجیک خانێم جواب وئردی:
– من توْخام، یئمیرم، ساغ اوْل.
چوْبان چؤرگی یییپ قوْرتاراندان سوْنرا جیکجیک خانێم دئدی:
– چوْبان قارداش، داها بۇندان آرتێق دۇرا بیلمرم. چؤرگیمی وئر، گئدیرم.
چوْبان دئدی:
– چؤرگی هاردان آلێم؟ یئدیم چێخدێ گئتدی!
جیکجیک خانێم دئدی:
– منه نه؟ نیه یئدین چؤرگیمی. وئریرسن وئر، یوْخسا، قوْیۇنۇنۇن بیریسینی گؤتۆرۆپ، قاچاجاغام.
چوْبان جواب وئردی:
– بالام، منده نه گناه وار؟ سن اؤزۆن چؤرگی وئردین کی یئه، من ده یئدیم. سندن گۆج ایله آلمادێم کی…
جیکجیک خانێم دئدی:
– بۇنا باخ، بۇنا! سن مندن گۆج ایله چؤرک آلا بیلردین؟ بیر دۇر گؤر سنین باشێنا نه اوْیۇن گتیرهجم؟
جیکجیک خانێم بیر اوْ یانا اۇچدۇ، بیر بۇ یانا اۇچدۇ، چوْبانێن بیر یاخشێ کؤک قوْیۇنۇنۇ جایناغێنا وۇرۇپ، گؤتۆردۆ قاچدێ. چوْبان قالدێ آغلایا- آغلایا کی، آخشام دَدم منی اؤلدۆرَجک.
جیکجیک خانێم دا آیاغێندا قوْیۇن اۇچۇردۇ، گؤردۇ کی، بیر دسته آتلێ یوْل ایله گئدیر. اوْنلارا یاخێنلاشێپ، دئدی:
– آی قارداشلار، هارا گئدیرسینیز؟
اوْنلار دا جواب وئردیلر:
– جیکجیک خانێم، گئدیریک پادشاها گلین گتیرک.
جیکجیک خانێم سئوینیپ، اؤزۆن یئتیردی پادشاهێن قاپێسێنا، قوْیۇنۇ قۇللۇقچۇلارا وئریپ، دئدی:
– پادشاهێن توْیۇنا گتیردیم.
اؤزۆ ده گیریپ اوْتۇردۇ اوْتاقدا. قۇللۇقچۇلار قوْیۇنۇ کسیپ بیر یاخشێ بوْزباش بیشیردیلر، گتیریپ قوْناقلارا پایلادێلار. جماعت قاضیسی ایله جیکجیک خانێما دا بیر قابدا چؤرک قوْیدۇلار. قاضی تئز- تئز یییپ، جیکجیک خانێمی آج قوْیدۇ. جیکجیک خانێم دا آجێغا دۆشۆپ، پادشاها دئدی:
– منیم قوْیۇنۇمۇ یئدینیز! من ده گئدیپ عوضینده بۇ ساعت گلینینی گؤتۆرۆپ، قاچاجاغام.
جیکجیک خانێم او قدر گؤزلهدی کی، گلین دروازهدن ایچری گیرن کیمی سوْخۇلۇپ آتێن اۆستۆندن گلینی آلێپ، قاچدێ. پادشاه دا بیر باشێنا دؤیۆپ، بیر گؤزۆنه دؤیۆپ، قالدێ آغلایا- آغلایا.
جیکجیک خانێم گلینی گؤتۆرۆپ، قاچیرتدێ. قاچدێ- قاچدێ، گلدی بیر آغاجێن یانێنا، گؤردۆ کی، آشیق آغاجێن کؤلگهسینده اوْتۇرۇپ، ساز چالێر. دئدی:
– سلام آی آشیق قارداش! گَـل من گلینیمی وئریم سنه، سن ده سازێنێ وئر منه!
آشیق گلینی گؤتۆرۆپ، گئتدی. جیکجیک خانێم دا سازی آلێپ، اوْتۇردۇ بیر فێندێق آغاجیێنین کؤلگهسینده باشلادێ یاواش- یاواش سازی دێنقێلداتماغا…
جیکجیک خانێم دییردی:
تیکان وئردیم، چؤرک آلدیم.
سازێم دێنقێر، دێنقێر، دێنقێر.
چؤرک وئردیم، قوْیۇن آلدێم
سازێم دێنقێر، دێنقێر، دێنقێر.
قوْیۇن وئردیم، گلین آلدێم.
سازێم دێنقێر، دێنقێر، دێنقێر.
گلینی وئردیم، بیر ساز آلدێم.
سازێم دێنقێر، دێنقێر، دێنقێر.
بیردن آغاجدان بیر فێندێق دۆشدوْ سئـرچهنین باشێنا، سئـرچه خانێم دا اوْرداجا اؤلدو.
قایناق: manera.az


text:
شارل لوی آلفونس لاوران
حیاتی[دَییشدیر]
گؤرکهملی فرانسه عالیمی، حکیم، پروتیستولوژی، اپیدمیولوژی و فرانسه اکزوتیک پاتولوژی جمعیتینین بانیسی شارل لوی آلفونس لاوران پاریسده حربیچی و حکیم عائلهسینده آنادان اولموشدور. اونون آتاسی حربی حکیم موفتتیشی وظیفهسینده ایشلمیشدیر. آتاسینین یولونو داوام ائتدیرهن لاوران ایستراسبورقدا ایمپراتور حربی-طیب مکتبینه داخیل اولموش، ۱۸۶۷-جی ایلده حکیم دیپلومو آلمیشدیر. گنج لاوران فرانسه -پروسسیا محاربهسینده حربی حکیم کیمی خیدمت ائتمیشدیر. او، ۱۸۷۵-جی ایلده یازدیغی بیر علمی اثرینده مالاریا خستلیینی آراشدیرمیشدیر. بۇ خستهلیک همین ایللر فرانسه دا گئنیش یاییلماسا دا، الجزایرده قوللوق ائدن فرانسه عسگرلری اۆچون تهلوکه منبیی ایدی. بونا گؤره اونو مالاریا خستلیینین یارانماسینین سببلرینی آراشدیرماق اۆچون الجزایره گؤندرمیشدیلر. بئلهلیکله، لاوران آپاردیغی آراشدیرمالار نتیجهسینده بۇ گون طیب بیلیمینده پلازمودیلر (بیرهوجئیرهلی حئیوانلار - قان پارازیتلری) کیمی تانینان مالاریا میکروبونون کشفینه نایل اولموشدور. بونونلا طیب تاریخینده ایلک دفعه مالاریا خستلیینه سببین باکتریالار دئییل، ایبتیدایلر - بیرهوجئیرهلی حئیوانلار اوْلدوغونو ثبوتا یئتیرمیشدیر. لاکین اونون کشفینه دؤرد ایل یا ائتیناسیز یاناشیلمیش، یا دا اینکار ائدیلمیشدیر. چونکی علم آداملارینین اکثریتی لاورانین ایبتیدایلرین قاندا مؤوجود اولا بیلمهسی نظریهسی ایله رازیلاشمیردیلار. ۱۸۸۴-جو ایلدهن وال-دئ-قراس حربی-طیب مکتبینده حربی-طیب اوزره پروْفسور وظیفهسینده چالیشدیغی ۱۰ ایل عرضینده اونون پلازمودیلر نظریهسی، ائلجه ده مالاریا و ایبتیدایلر اوزرینده آپاردیغی ایشلر او قدر گئنیش تانینماغا باشلانمیشدی کی، فرانسه علملر آکادمیسی لاورانی چوْخ نفوذلو برئانا اؤدولی ایله تلتیف ائتمک قرارینا گلمیشدی. لاکین فرانسه حربی حکیملرینین اونون نظریهسینین هقیقیلیینه اینانمامالاری عالیمین علمی فعالیتینین ایمکانلارینی محدودلاشدیریردی. وال-دئ-قراسدا خیدمت واختی بیتدیکدن سوْنرا علمی تجروبه آپارماق اۆچون لابوراتوریا آلا بیلمهمهسی سببیندن ۱۸۹۶-جی ایلده اوردودان ترخیص اولوناراق پاستئر اینستیتوتونا داخیل اولموشدور. او بۇ اینستیتوتدا ایبتیدایلرین عمله گتیردیی دیگر خستهلیکلری ده تدقیق ائتمک ایمکانی و واختی قازانمیشدی. همین دؤورده اونون اثرلرینین اساس حیصّه سی تریپانوسوملارا (سئ-سئ میلچیی ایله یاییلاراق اینسان اورقانیزمینده «شرق یاراسی» آدلانان یوخو خستلیینین تؤردیجیسیدیر) - ایبتیدایلره حصر اولونموشدور. تریپانوسوملارین تؤرتدیی خستهلیکلر اساساً تروپیک قورشاقدا موشاهیده اولونسا دا، پاستئر اینستیتوتونداکی شرایط لاورانا حئیوانلارین صونعی شکیلده یولوخماسینی تشکیل ائدرک اونلار اوزرینده آراشدیرما آپارماغا ایمکان وئریردی. مالاریا خستلیینی آراشدیرانلارین سایی آرتدیقجا، خستهلرین قانیندا بۇ جور ایبتیدای پارازیتلرین مؤوجود اولماسینی اینکار ائدن حربی و مولکی حکیملرین سایی آزالیردی. نهایت، ۱۸۸۵-جی ایلده لاورانین کشفی هامی طرفیندن قبول اولوندو. ۱۹۰۷-جی ایلده او، «بیرهوجئیرهلی حئیوانلار و یا ایبتیدایلرین خستهلیکلرده رولو اوزرینده آراشدیرمالارینا گؤره» فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل اؤدولینی آلمیشدیر. لاکین سوئد کرالی ۲-جی اوسکارین اؤلومو ایله علاقه دار اؤدوللاندیرما مراسیمی کئچیریلممیشدیر. بۇ مراسیم اۆچون هازیرلادیغی نیطقده لاوران اؤزونون علمی ایشلری و ایدئیالارینین تصدیقینه قدر کئچدیی موباریزه یولونو قیساجا بئله ایفاده ائتمیشدیر: «من دورمادان اینسان و حئیوان اورقانیزمینده ایبتدایی پارازیتلری تدقیق ائتمکله بۇ ساحهیه بؤیوک تؤفحه وئرمیشهم». لاوران نوبل اؤدولیندان الده ائتدیی وسایت حسابینا پاستئر اینستیتوتوندا تروپیک طیب لابوراتوریاسی آچمیشدیر. گؤرکهملی عالیم اؤز ایشینه او قدر باغلی، صبیرلی اینسان ایدی کی، آغیر خسته اوْلدوغو واختلاردا بئله آراشدیرمالاردان کناردا قالماق ایستهمیردی. آلفونس لاوران نوبل اؤدولیندان باشقا، جنر لندن اپیدمیولوژی جمعیتینین مدالی (۱۹۰۲) ایله تلتیف اولونموش، موسکو بئینلخالق طیب کوْنقره سینین اؤدولینا (۱۹۰۶) لایق گؤرولموشدور. همچینین، فرانسه علملر آکادمیسینین و طیب علملری آکادمیسینین، لندن کرال جمعیتی، بؤیوک بریتانیا و ایرلندییا پاتولوقلار، ادینبورق کرال حکیملری، لندن حکیم و جرراهلاری جمعیتلرینین عضوو اولموشدور.