text:
فلسفه یه دوغرو(9) اوشونولموش- دوشونولموش
یازان: علیرضا نصیرزاده بکرآباد
هویوخورسان! هویوخدورورسان....توکلرین بیز-بیزاولور.جانینا اوشوتمه دوشور:
بیر شئی دوشونورسن،بیرشئی لری دوشونورسن...داداندیدقلارینا-آلیشدیقلارینا بوتون قارشی اولان بیر شئی دوشونورسن.
زنجیرلر شوللاشیر،ایپ لر قیریلیر،بیلینمه ین اوجسوز- بوجاقسیز بیر گله جک آچیلیر قارشیندا.
گئچمیش: دار- دودوک،
گله جک: گئن- گئنیش...آچیق!گئچمیشدن گئچیرسن سوووشورسان،گله جکدن قورخورسان- دوروخورسان:
بلکه قاییدیب قاچیرسان گئچمیشین شیب شیرینلیگینه یادا ایندینین چالخانتیلاریندا اویناتیلیرسان – فیرلاتیلیرسان...
آیاقلارین یئرده - تورپاقدا،باشین هاوادا...گؤیلون او اوجا داغلاردا- بولوتلاردا.
گئچمیش بللی،ایندی دردلی،گله جک چنلی – دومانلی.
گئچمیشینن-گله جه گین آراسیندا قالیرسان،گاه سیخیلیرسان،گاه چکیلیب آچیلیرسان....اوقدرکی ایکییه بؤلونوب پارچالانیرسان:
بیر تایین گئچمیشده قالیر
بیر تایین گله جکده
گئچمیشینه داریخیرسان،حسرتله نیب اوزولورسن.دینجلیک دن- گوونلیک دن قیریلدیغینا نئی کیمی سیزلاییرسان- اوخشاییرسان،ناغیل لار- شئرلر قوشورسان.
آمماگئچمیش گلیر-شوملاییر قالیرسان آلتیندا،
بو یوکو نه داشییا بیلیرسن نه آتا بیلیرسن.
گئچمیش سانکی آنانین قارانلیق آمما دینجلی-گوونلی قارنی دیر،کؤرپه لیگینده لاپ اوشاقلیغیندا اونون بونون قوجاغیندا- قولتوغوندا- کوره یینده سورومسوز سورومسوز ییئییب- ایچیب آتیلماغین- اویناماغین دیر.
ایندینین –بؤیوکلوغون زورلوغو،الینده داشیدیقلارینین آغیرلیغی،چیگنینده –بئلینده کیلرین آغیرلیغی،دیلینده کی لرین چتین لیگی آچیلمامازلیغی سنین اینجه خه یالارینی گئچمیشین دینجلیگینه- گوونلیگینه –شیرینلیگیه هؤرور- هؤروکلویور...
فلسفه یه دوغرو:چیخاریش و آییریش فلسفه سی....6
فلسفه یه دوغرو:عاغیللی اینسان؛آچیق دونیانین شاهی- کیرالی دیر...۷-۸
کلاسهای آزاد آموزش فلسفه در تبریز
سومین دوره (تابستان) کلاسهای آموزش فلسفه
پس از برگزاری موفقیت آمیز دورههای آزاد آموزش فلسفه موسسه فرهنگی هنری اندیشه سبز آذر برای ترم تابستانی دورههای زیر را برگزار میکند: سرفصلهای دوره:
دکتر مسعود امید:
۱. فلسفه فلسفه (چیستی فلسفه) ۲. تحلیل منطقی (منطق) ۳. فلسفه شناخت (معرفت شناسی) در فلسفه اسلامی ۴. فلسفه اخلاق
دکتر جلال پیکانی:
۵. معرفت شناسی ۶. مدرنیته و مدرنیسم ۷. کلیات تاریخ فلسفه ۸. فلسفه هنر و زیباییشناسی
تلفن: ۵۵۳۵۱۴۴ - 09144172466
زمان مراجعه: همه روزه ساعت ۱۷ تا ۱۹ (بهغیر از روزهای تعطیل)
محل ثبتنام و تشکیل کلاسها:
تبریز، خ امام، روبروی خ تربیت، اول کوچه یوشاری، گالری فجر
زیستن در عاریت
مصطفی ملکیان
هایدگر، فیلسوف اگزیستانسیالیست معروف آلمانی، در کتاب معروف خود، (هستی و زمان) که شاهکار اوست، بحثی را در باب وضع زندگی اکثر قریب به اتفاق ما آدمیان پیش کشیده است و قصد دارد با ترسیم این وضع، نشان دهد اکثر ما آدمیان زندگی عاریتی داریم. هایدگر می گوید: "هر کدام از شما در زندگی خود تامل کنید و ببینید آیا این سه خصیصه ای که من می گویم در زندگی تان هست یا نه. صادقانه پیش خودتان مقر باشید که زندگی عاریتی می کنید، نه زندگی اصیل". بعد می گوید: همه ما آدمیان، کمابیش این سه خصیصه را داریم:
خصیصه اول، این است که ما به وراجی و یاوه گویی مبتلا شده ایم.
وراجی چه نوع سخنی است؟سخنی است که در آن، "خودِ سخن گفتن مهم است نه محتوای سخن". این که می گویند در شب نشینی ها وراجی می کنیم، یعنی چه؟ یعنی اصلاً مهم نیست چه می گوییم، مهم این است که داریم "چیزی"می گوییم. به تعبیری، خود حرف زدن – موضوعیت پیدا کرده، در حالی که باید طریقیت داشته باشد و از طریق سخن گفتن، چیزی انتقال یابد. در واقع، ما دایماً در زندگی خودمان جمله ها، گزاره ها و باورهایی را از دسته ای می گیریم و به دسته دیگری انتقال می دهیم (انتقال اطلاعات ناآزموده از دیگران به من و از من به دیگران) .
زندگی اصیل یا عاریتی؟
هیچگاه دکه خودتان را به خاطر سوپر مارکت دیگران تعطیل نکنید.
مصطفي ملكيان استاد فلسفه
من بارها گفته ام - چون از حقایقی است که همیشه باید گفت، چرا که بعد از شنیدن این حقایق دوباره خوابمان میبرد و باز هم باید کسی آن را متذکر شود که هیچگاه دکه خودتان را به خاطر سوپر مارکت دیگران تعطیل نکنید. اگر ابن سینا انسان بزرگی بوده است و سوپرمارکت عظیم فکری - فرهنگی داشته است، خوب داشته باشد؛ ما هم زیر این راه پله ها یک دکهای داریم، چهار تا قوطی بغل هم گذاشتهایم و مقداری هم نخود و لوبیا در آنها ریختهایم. ما نباید درِ این دکه را ببندیم. البته نمیگوییم که ابن سینا سوپرمارکت خود را ببندد ولی شاید کسی جنس مورد نظر خود را در سوپرمارکت او پیدا نکرد و از ما خرید. البته انتظار نداریم که همه عالم و آدم سراغ دکه ما بیایند چرا که تا ابنسینا هست، کسی سراغ ما نمیآید، ولی بالاخره اگر کسی هم آمد دکه ما باز است. بنابراین هروقت که دکه خودتان را به خاطر اینکه کنار شما یک سوپرمارکت باز شده، بستید زندگی عاریتی دارید نه زندگی اصیل. مگر همین فلاسفه بزرگ ما نیستند که یکی از ادلههایی که برای زندگی پس از مرگ آوردهاند چنین است:
صلاح الدين خليلوو
كوچوره ن: علي دهقاني آذر
البتته، سوالدان سواللار چيخير: "فلسفه دئديکده بيز نه يي نظرده توتوروق؟"، ياخود "بيزه هانسي فلسفه لازيم دئييل؟" و نهايت، "بيزه هانسي فلسفه لازيمدير؟"
بيز هله اؤزوموز اوچون حقيقي فلسفه ايله آذربايجاندا فورمالاشميش "فلسفه" آنلاييشي آراسيندا فرقي آيدينلاشديرماليييق. چونکي چاغداش ايجتيماعي شعووردا و کيو-ده فلسفه دونيادا قبول اولوندوغوندان خئيلي فرقلي معنادا ايشله ديلير. ائل ديلينده فلسفه آز قالا مودريکليگين، حاضيرجاوابليغين ائکويوالئنتي کيمي باشا دوشولور.
آشيق، درويش، آغ ساققال مودريکليگي...
"فلسفه" -ندير؛ بونو بيلمه ديکده اونون بير بزک کيمي، ائپيتئت (صفت) کيمي، تعريفلي سؤز کيمي ايستيفاده ائديلمه سي طبيعي حالدير. آذربايجاندا، نه يازيق کي، "فلسفه" سؤزو اوزون ايللردن بري محض بو معنادا ايشله ديلير.
فلسفه نين يوخلوغو و يا "فلسفه يوخسوللوغو" ايستر-ايسته مز اونون قورو آدي نين بزکلي اشيا کيمي بازارا چيخاريلماسينا و گلنه-گئدنه چوخ اوجوز قييمته ساتيلماسينا سبب اولور.
بحران علوم انساني
نقد پيشنهاد حذف رشته فلسفه از مقطع كارشناسي
حميد طالب زاده: سخنان احمدي نادقيق است
گروه انديشه: انتشار مصاحبه دکتر احمد احمدي در پايگاه اطلاع رساني دبيرخانه شوراي انقلاب فرهنگي در تاريخ پنجم مرداد [کد خبر: 714091] با عنوان «نبايد همه مشکلات را به گردن علوم انساني انداخت/ بايد در مديريت ها هم تحول ايجاد کنيم»، بار ديگر بحران علوم انساني در دانشگاه هاي ايران را نشان داد. اگرچه بحران علوم انساني در ايران همواره در يک طرح تکراري اجرا شده، اما هربار به دنبال هدفي مشخص بوده و هست. جدال بر سر سنت يا تجدد، معرفت محوري يا هويت سازي، مساله محوري يا معناسازي و از همه مهم تر دعواي بازار و دانشگاه، اين بحران را هميشه زنده نگاه داشته است؛ دکتر احمدي، عضو کارگروه تحول و ارتقاي علوم انساني و دبير شوراي انقلاب فرهنگي در رابطه با عملکرد کارگروه شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني گفت وگو کرده است؛ گفت وگويي که دامنه بحران علوم انساني را در اين سال ها به فلسفه کشاند؛ به عبارت بهتر کانون بحران را فلسفه قرار داد. ايشان با بيان اينکه «بايد به دنبال تربيت استاد و تاليف کتاب ها باشيم» تاکيد کرد: «اگر هم در رشته اي نياز به تغييرات احساس مي شود بايد پيگير آن باشيم. براي مثال درخصوص رشته فلسفه بايد بگويم که ما سعي داريم ورودي به اين رشته از مقطع کارشناسي ارشد به بالاصورت گيرد.»
خئيير و شرين او تاييندا
فردريش نيچه
حاضيرلايان: علي دهقاني آذر
...دئموکراتيک حرکاتدا يالنيز سياسي تشکيلاتين دوشکونلوگو فورماسيني دئييل، هم ده اينسانين دوشکونلوگو فورماسيني، يعني اونون اورتابابليق درجه سينه ائنديريلديگيني، دير-قييمتدن دوشدويونو گؤرن بيزلر نه ائتمه ليگيک؟..
... جمعيتين تاريخينده خسته بير يومشالما، ظريفلشمه مقاملاري اولور کي، بو زامان جمعييت اؤز دوشمنينه، جينايتکارا طرفدار چيخير و بونو اولدوقجا جيدي و ناموسلا ائدير. بعضي حاللاردا او، جزا وئرمه يه عدالتسيزليک کيمي باخير — ايناملا سؤيله مک اولار کي، "جزا" و "جزالانديرماق وظيفه سي" باره ده کي آنلاييشلارين اؤزو اونا معنوي آغريلار وئرير، اوندا قورخو، واهيمه حيسسي اويادير. "مگر جانيني ضررسيزلشديرمک بس ائتمزمي؟ داها جزا وئرمک نه اوچون؟ جزا کي دهشتدير!"— بو سواللا دا سورو اخلاقي، قورخاقليق اخلاقي سون قراريني وئرميش اولور. اگر عوموميتله تهلوکه نين اؤزونو، قورخونون سببيني محو ائتمک مومکون اولسايدي، او زامان بو اخلاقين اؤزو ده محو اولاردي — او، داها گرک اولمازدي، اؤز-اؤزونو لازيمسيز حساب ائدردي! موعاصير آوروپالي نين ويجدانيني آراشديران شخص اونون ويجداني نين مينلرله اخلاق چالاريندا و ان خلوت گوشه لرينده عئيني بير ايمپئراتيوي — سورو هورکوسو ايمپئراتيويني تاپميش اولار: "کاش هاچانسا ائله بير دؤور يئتيشسين کي، داها هئچ ندن قورخماق لازيم گلمه سين". همين او "هاچانسا" يا جاناتما و يول حاضيردا آوروپادا "ترققي" آدلانديريلير.
کؤچورن:همت شهبازی
مؤللیفین اؤلومو
رولان بارت* – چئویرن: جاوانشیر یوسیفلی
بالزاک «ساررازین» نووئللاسیندا قادین پالتاری گئیینمیش خدیم کیشی حاققیندا دانیشارکن بئله بیر جومله ایشلهدیر: «و ائله اصیل قادین ایدی، قفیلدن باش قالدیران قورخو حیسسی، آنلاشیلماز شیلتاقلیقلاری، اینستینکتیو هیجانلاری، سببسیز قابالیغی، حریصلییی و بیر ده فسونکار، اینجه حیسلری ایله بیرگه…» بو سؤزلری دئین کیمدی بئله؟ بلکه قادینلیباسی آلتیندا خدیمی سئزمهمهیه چالیشان نووئل قهرمانی؟ یا بلکه اؤز شخصی تجروبهسیندن قادین حاققیندا فیکیر یورودن بالزاک – فرد؟ یاخود قادین ناتوراسی باره ده حؤکم سورَن ادبی تصوورلری ایزلهین یازیچی بالزاک؟ بلکه عموم بشری حکمتدی بو؟ کیم بیلیر؟! رومانتیک پسیخولوژی اووقاتین تظاهورودورمو بو؟ نهدیرسه، بیز اونو هئچ وعده بیله بیلمیهجهییک، بئله بیر سببدن کی، محض آدینا یازی دئدیییمیزده سس، منبع، مأخذ باره ده هر جور آنلاییش، سادهجه گؤمولور! یازی – بلیرسیزلیین، غئیری-یئکجینسلیین، ایکی معنالیلیغین ائله بیر مکانیدیر کی، بورادا بیزیم سوبیئکتیولییمیزین ایزلری یوخ اولور. بو، ائله بیر آغ-قارا لابیرینتیدیر کی، هر جور اؤزونه بنزرلیک و ایلک نؤوبه ده یازان آدامین جیسمانی نشانهسی ایتیب گئدیر.
يازيچی نين اؤلومو: اوخوجو دؤنمی
ایواز طاها
بير يئره توپلانميش ثروتين مرکزيني سوسياليزم داغيتدی، دئموکراسی ايسه اوست اوسته قالانميش قدرتين مرکزيني. بونو لويي آلتوسئر دئيير: بيز مارکس – دان بويانا اؤيرنميشيک کي، اينسانين ذهني، يادا اونون اقتصادی – سياسي – فلسفي «من»ـي تاريخين مرکزی دئييل. آيدينلانما فيلسوفلارینين و هئگل – ين عکسينه اولاراق، بونو باشا دوشموشوک کي، تاريخين مرکزی يوخدور. تاريخ ائله بير قورولوش دور کي، يانليش ايدئولوژيک بيلیک اولمايان يئرده، اونون مرکزی اولمور.
تاريخين مرکزی يوخدورسا، اينسانين سرت و ده ييشمز کيمليگي داغيلير، يازيچي نين متنين اوزه رينده توتاليتئر حؤکمرانيليغي دئوريلير. مولليفين اؤلومو و يازيچينين تپهسي اوسته يئره قاپانماسي، اونون ايسته يي ايله باش وئرمهدی. بو گئديش اينسانلیق تاريخينده بؤيوک قالاباليق نتيجهسينده و مرکزلرين داغيلماسي سونوجوندا گئرچکلشدی. سياست، اقتصاد، من، تاريخ، ديل و مولليف، بونلارين هاميسي نين مرکزی داغيلدی و يا لاخلادی. بو داغيديجيليغين قهرمانلاری بونلار ايدی:
مارکس – دان توتموش، نيچه، فرويد، فئردينان دو سؤسور و روس فورماليست لرينه دک؛ قورولوشچولاردان توتموش پُستمدرنيستلره دک. دوغرودور، مولليفين رولونون آزالماسي، و اوخوجونون اؤنم قازانماسي، فورماليست لردن باشلاياراق آرتماغا باشلادی، آمما دیکانستراکشین مکتبينده مرکزلرين داغيلماسي ايله ايدی کي، بو تماميله گئرچکلشدی. مرکزلرين داغيلماسي دوشونجه¬سي آردينجا «مولليفين اؤلومو» نظريه سينين اؤزه ييني ساده ديلده آچيقلامادان، اونون خيرداليق لارينا کئچمک اولماياجاق.
کلاسيک ادبياتدا، اوخوجويا يالنيز توکه ديجي [مصرفکننده] کيمي باخيليردی. متن يازيچي نين بئينيندن بيرباشا اوخوجونون بئينينه داشينيردی. متنين بيرجه آنلامي واريدی، او دا يازيچي نين ذهنيتينده يارانيردی. يازيچي توتاليتئر حؤکومت لر کيمي متنه و متنين اساسلانديغي آنلاما حؤکم سوروردو. اوخوجو، متنه تابع اولان ساده بير توکهديجي ايدی. بونون فلسفي کؤکلری واريدی. ائله بير فلسفي باخيشا داياناراق، اينسان بئيني بئله تانينيردی: عمل و آنلام قاياغي. مطلق گئرچک ليک بو ذهنيتدن جوشوردو. ياراديجي ذهنيتي نين اؤنمي نين کؤکلری آلمان ايدئآليزمينده يئرله شير.
مدرن لیگین باشلانغیجی
یازان: علی آکای
کؤچورن: همت شهبازی
هابئرماس «مدرن لیین فلسفی سؤیلمی ( گفتمان )» آدلی کیتابیندا « فوکو، باتایل و دئریدا»نی یئنی قورولوشچو ( نئو استروکتورالیست) اولاراق تنقید ائدیر. ایلک اولاراق «هئگئل»ین ایشلتدییی بیر سؤزجوک اولان « مدرنیته »، هابئرماسین دوشونجه سینده تاریخی بیر باغلامدا ایشله نیلمیشدیر. بو ایسه، انگلستان دا «یئنی زامان لار» و عینی زاماندا فرانسادا « مدرن چاغ» آنلامیندا ایشله نیلمیشدیر. بو آشاغی یوخاری 1800 جو ایل لری چئوره ییر. او تاریخ لرده ایسه مدرنیته کئچمیش اولان 300 ایلی قاپساماقدایدی. یئنی دونیانین دوزه لیشی، رونئسانس و رئفورم ( بوتون بونلار1500 جی ایللری چئوره ین اولای لاردیر) یعنی اورتاچاغ ایله مدرن زامانلار آراسینداکی تاریخی کؤرپونو چئوره ییر. هئگئل عینی شکیلده بو مدرن سؤزجویونو، خیریستیان ژئرمانیک دونیاسینی آچیقلاماق اوچون ایشله دیر کی بو دا اسکی یونان – روم ایله باغلی دیر. گؤروندویو کیمی، مدرن سؤزجویو تاریخی اوزانتیسی بللی اولمایان آمما مکانی آوروپا بؤلگه سی اولاراق بلله نن بیر یئری قاپساماقدادیر. بیر چین مدنیتی و یا هیندوستان و یا شرق بیلیمی اوچون «مدرن لیک» سؤزجویو ایشله نیلمکده دیر. اسکی و اورتاچاغ سونونون علاوه ائدیلمه سی آنجاق مدرن زامانلار مدرن لیین یئنه خیریستیانلیقدا ایشله نیلن آنلامی، غرب دونیاسی ایچینده گله جه یین آنلامینی داشیماقدادیر، یعنی تانری نین سون موحاکیمه سیندن سونرا گلن زامان «مدرن زامان» دیر، هئگئل «روحون گؤرونتو بیلیمی» نین (نمود شناسی) اؤن سؤزونده، ایچینده اولدوغوموز زامانی، بیر زامان روحو اولدوغونو وورغولایاراق زامانیمیزین بیر کئچید دؤنمی اولدوغونو بللندیریر.
فلسفه یه دوغرو(7-8)
عاغیللی اینسان؛آچیق دونیانین شاهی- کیرالی دیر.
علیرضا نصیرزاده بکرآباد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(7)
آییریشدا،چیخیشدا،چیخاریشدا: زورلانیرسان.
بیریاندان قالیش،بیر یاندان چیخیش هوه سی سنی پارچالاییر...اورتادان ایکییه بؤلونورسن.
داریشلیقدان-دارلیقدان- قارانلیقدان،گئنیشلیگه-آچیقلیغا-ایشیقلیغا دوغرو...
بیرینه دادانیب سان-آلیشیب سان،بیرینه هوسله نیب سن...آمما قورخونج-دهشتلی بیرینه!
همشه سانکی تازا- یئنی،قورخولو- دهشتلی-اؤزگه اولور!
هوه سین اولسادا؛اوره ک دؤیونتون-چیرپینتین- قورخونتون وار- البتته!
گئنیشلیک: گئن- گئن گئنه لیر قارشیندا...
آچیقلیق: آچیلیر بیر فاحیشه کیمی ....آچیلا قالیر قارشیندا
آمما سن آتیلیرسان...دوز دوشورسن بیرینین قوینونا!
سن بوراخیلمیش،
سن آتیلمیش،
سن فیرلاتیلمیش...
آنانین دؤشونه سوواشیرسان.
سیغینیرسان- گووه نیرسن قوجاقلارا.
اؤیونورسن آتا بابالارینا.اویویورسان- مورگوله ییرسن شیب –شیرین لایلایلارا-نازلامالارا.
ناغیللاردا یاتیب قالیرسان...
سوروشدوغون سورغو-سوآللارا : همشه جاوابلار حاضیر- سهمان.
هؤروکله نیب- زنجیر له نیب قالیرسان آتابابالارین اویدوردوغو- بویوردوغو جاوابلاردا.
آییریشین- چیخاریشین داها چتین اولور سنین.
مکتبه گئدنده،آغلاییرسان- سیتقاییرسان،قورخوب-قاییدیب قاچیرسان.
عسگرلیگه گئدنده،گئده بیلمیرسن،اره گئدنده گؤزلریندن یاش تؤکولور،ظولوم-ظولوم آغلاییرسان....
آییریشین-چیخاریشین،چتین اولور سنین.
فلسفه یه آلیشماغین-قوشولماغین داها چتین اولور سنین.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(8)
آلا قارانلیق بوجاقلاردان-اوجاقلاردان؛فلسفه سنی ایشیم- ایشیم ایشیلدایان ایشیقلیغا چیخاردیر.
گئنیش بیر گؤرونتو،گئن- گئن گئنه لیر قارشیندا...
دار گؤزلرین خورتلاییر- چیخیر کلله نه!
بئینین آچیلیر اولور: آچیق بئیین!
گؤزلرین آچلیر اولور: آچیق گؤز!
قوجاغین آچیلیر اولور: آچیق قویون...
بیرآچیق دونیایا،قویونا،گؤزه،بئیینه...آیاق قویورسان،
سن بو آچیق دونیانین شاهی- کیرالی سان...عاغیللی اینسان، دوشون....
بو دوشوک دونیادا.
فلسفه نه یی،نئجه،نه اوچون اؤيرهنير
نیازی و دیلاره مهدی
حاضيرلايانلار:
همت شهبازي – رامين جبارلي
فلسفه حاققيندا ايلکين صؤحبتلرده هميشه بو «فلسفه» آدينين هارادان گلمهسي حاققيندا سوراق وئرمهيي هامي اؤزونه بورج بيلير. بيز ده بو قايداني پوزماياق: «فيلو-سوفييا» يونان سؤزودور. «سوفييا» حكمت دئمکدير، «فيلو» ايسه سئومک. دئمهلي، «فيلوسوفييا» حكمتي سئومک آنلاميني وئرير. «فلسفه» ايسه اورتاچاغ مسلمان عاليملرينين بو يونان سؤزونو عرب ديلينه اويغون دئمهلريندن يارانيب.
دئييرلر کي، بيرينجي دفعه پيفاقور اؤزونو «فيلوسوف» آدلانديريب و بونونلا دئمک ايستهييب کي، من اؤز يئريمي بيليرم، بيليرم کي، حكمت يالنيز تانري بيلیییدير، منده اولا بيلمز. من آنجاق حكمتي سئوه بيلرم.
«فلسفه» سؤزونون حكمتله باغلي اولماسي اينديکي چاغدا فلسفهنين نه اولدوغونو آنلاماق اوچون ديريني ساخلاييب، يا يوخ؟ بو سورونو دوشونک.
فيلوسوفلار، فلسفي مکتبلر وار کي، اساسن، انسانين اؤزونو، ياشاييشيني نئجه قورماسي مسئلهسينه باغلانيرلار. نهيي آنلاماق ايستهسهلر ده – ايستهيير بولودلاري، ايستهيير حئیوانلار عالميني، ايستهيير کوسموسو، - هاميسيني يؤنلديرلر انسانين اؤزونو بيلمه، دونيادا ياشاما، داورانما مسئلهسينه. ائله حكمت ده ياشاماق گئديشينده راستيميزا چيخان سورنلاري (پروبلئملري) يا چؤزمک، يا دا معناسيز سايماق باجاريغي اوچون گرکلي بيليکلره دئييلير. حكمت بيليجيسي مودريک آدام (اسکي تورکلر بونا «بيلگ» دئييرديلر، يعني بيلگين) آيي-اولدوزو بيلدییی اوچون مودريک دئييل، بوندان اؤزو اوچون، آداملار اوچون عيبرتلر، اؤرنکلر چيخارديغي اوچون بيلگهدير. اونسککيز یوز ایلین اينگيليس فيلوسوفو دئيويد هيوم مودريکلییی بئله يوزانلاردان ايدي.
آنجاق فلسفهني علمي دوشونوش، علمي گئرچکلرين (حقیقتلرين) چرچيوهلرينه سالانلار دا وار. و اونلار اوچون، آرتيق، حكمتي سئومک هله اصل فلسفه دئييل.
علم و فلسفه
اونلار اوچون بيليک، وارليق حاققيندا حقيقتلر (گئرچکلر) ان اؤنجه اؤزو-اؤزلويونده، انسانا دخلي اولمادان ديرليدير و فلسفه بو يؤنومده آختاريشلاردا اولماليدير.
سوالي يئنه تکرار ائدک: فلسفه نهيي اؤيرهنير؟
کامو و اينسانين قييامي
ابولحسن ریاضی
چئوير ن: مسيح آغا محمدي/ كؤچورن : همت شهبازي
آلبر کامو (1913-1960) «طاعون»، «يابانچي»، «سقوط»، «کاليقولا»، «سيزيف حاققيندا ميف» کيمي اثرلرينده موعاصير اينسانين وضعيتيندن، اونون چکديگي عذاب و ايضطيرابلاردان گئنيش صؤحبت آچميشدير. «طاعون»دا دسته-دسته محوه سوروکله نن اينسانلار، اؤلوم قورخوسو و حيات عشقي ايله يوغرولموش موناسيبت لر تصوير ائديلير. «يابانچي»دا قهرمان اويون قايدالارينا اويغون شکيلده داورانا بيلمه ديگي اوچون محوه محکومدور. او، ياشاديغي جمعيته ياددير. همين جمعيتده شخصيتين حرکت وئريجي قووه سي نئگاتيو بير حقيقتدير کي، اونسوز اينسانين اؤزو و دونيا اوزرينده غلبه چالماسي باش توتان ايش دئييل. بونا گؤره ده اثرين قهرماني راحاتليق نامينه سسسيز-سميرسيز اؤلومو سئچمه لي اولور. او، نه سوسيال عدالت سيزلييي پيسله يير، نه ده اونونلا مباريزه آپارير؛ او يالنيز تنهاليغي اؤز وضعيتينه اويغون بيلير.
سيزيف هم داخيلينده کي ائحتيراس، هم ده چکديگي عذاب باخيميندان آبسورد (پوچ گرا) قهرمانيدير. او، دايم بير داشي داغين زيروه سينه قالديرير، زيروه يه چاتديقدا ايسه داش يئني دن آشاغي ديغيرلانير. بو، هميشه عبث، بيهوده و اوميدسيز بير ايشي تکرار ائتمه يين لابودلويونو آنلاماقدان دوغان دهشتلي بير جزادير. «سيزيف حاققيندا ميف» اينتيحار باره ده صؤحبتله باشلايير، قييام مؤضوعسو اطرافيندا بحث له قورتارير.
کامو امين دير کي، فيلوسوف اولماق اوچون موطلق يازيچي اولماق لازيمدير. يئني وارليغين معناسيني آختاران اينسان عمللي-باشلي موعاصير حياتين ايچيندن کئچمه ليدير. کامونون فيکرينجه، همين مسئله نين قويولوشو اوچون زامان و مکان چرچيوه سينده اولان ايدراک ضروريدير. اونا گؤره ده فلسفه يازيچيليغا مؤحتاجدير. کامونون موعاصيري اولان اينسان هر شئيي قيريب-سينديرميش، قورتولموش و قييام ائتميش بير اينساندير. دئمه لي، بئله بير اينسانلا ياشاماق و صيرف داخيلي سوبيئکتيولييه دئييل، ظاهيري اوبيئکتيولييه ماليک بير رئالليغي آراشديرماق لازيمدير.
"بوز ايچينده ياشاماقدير- فلسفه…"
حاضيرلايان: ائلمين حسنلي
كوچوره ن: علي دهقاني آذر
هم ان چوخ سئويلن، هم ده ان چوخ نيفرت ائديلن فيلوسوفلاردان بيري اولان فريئدريجه ويلهئلم نيچه (فريدريك ويلهئلم نيچه) 1844-جو ايلين 15 اوکتيابريندا رؤکئنده، پروسيادا آنادان اولموشدور. اونون آنادان اولدوغو گون پروسيا کرالي 4-نجي فريدريك ويلهلمين تاختا چيخديغي گونله عئيني واختا تصادوف ائدير. اوغلونون آنادان اولدوغو گونون بئله بير خوش تاريخي مقاما تصادوف ائتمه سيندن سئوينن آتاسي اونا کرالين آديني وئرميشدي. "منيم دوغوم گونومون تاريخي حاديثه ايله اوست-اوسته دوشمه سي نين بير اوستونلوگو واردي. منيم اوشاق اولدوغوم بوتون ايللرده آد گونلريم ائل شنليکلري ايله عئيني واختا دوشوردو." -نيچه اؤز اوشاقليق ايللري نين بير مقاميني بئله خاطيرلايير.
او، پوريتان موحيطينده بؤيوموش، ائرکن ياشلاريندان فلسفه يه، موسيقييه و ادبياتا ماراق گؤسترميشدير. گنج طلبه اولاراق، نيچه کلاسيک فيلولوگيياني اؤيرنميشدي و ايگيرمي دؤرد ياشيندا بازئل اونيوئرسيته سينده پروفئسور وظيفه سيني توتموشدور.
نيچه نين گؤروشلرينه سوقراطدان اؤنجه کي فيلوسوفلار، هئراکليت و ستويکلر تاثير گؤسترميشدير.
نيچه نين دوشونجه سينده و بوتون حياتيندا اساس دؤنوش نؤقطه سيندن بيري اونون شوپئنهاورين "دونيا، ايراده و تصوور کيمي" اثري ايله تانيشليغيندان سونرا باش وئرميشدير. نيچه سونرالار يازيردي: "منه ائله گلدي کي، شوپئنهاور بو کيتابي شخصا مندن اؤترو يازميشدير، شخصا منه عونوانلانميشدير. من اونون ائنتوزيازميني (قيزغينليق-شووق و ذووق)ني حيسس ائديرديم، منه ائله گليردي کي، اونو اؤز قارشيمدا گؤرورم. اونون هر بير سطري ايمتيناع، اينکار، ايستئفا چاغيريشي ايله مؤحکم قيشقيريردي. من بورادا خسته ليک و شفاني، سورگونو و سيغيناجاغي، جهنمي و جنّتي گؤردوم."
مودئرنيته ایله پست مودئرنیته
(مودئرنيته پارادوکس تؤره دير)
تقی قیصری
" مودئرن " ، " مودئرنيته " و " مودئرنيسم " کيمی کلمه لر بيزيم ادبی ، فلسفی و فرهنگی حياتيميزدا مطرح اولدوغونا گؤره لازيمه قَدَر آراشديرما طلب ائدير . دانيشيقلاردا ، خصوصاً ادبيات حوزه سينده ، ايستَر ايستَمَز مودئرنيته دن صحبت آچيلير . گنج يازيچيلار ، شاعرلر يئنی ليک آرديندا ، ادبياتی واونون تاريخينی دوشونمک ايستييرلر . بو آختاريشدا " مودئرنيسم " و " مودئرنيته " ايله راستلاشماق ، قاچينماز بير حادثه دير . بو قيسسا باخيشدا ، مودئرنيته حادثه سينی تاريخی باخيمدان ايزلـَمَيه چاليشيريق .
اروپا ديللرينده مودئرن لغتی ، يئنی ، چاغداش و يا چاغسل معنالاريندا ايشله نيليب دير. لاکين مودئرنيته اؤز گئنيش معناسيندا بو لغتلره سيغيشما ييب ، تاريخ ، فلسفه ، هنر ، جامعه شناسليق ، ادبيات و فيکير حوزه لرينده مخصوص بير دؤره نين دوشونجه لرينی داشييير . مودئرن دنيا باخيمی ، اؤزونه معين قايدالار و دوشونجه لرله معنا قازا نيب دير . بو معنالار ، بئش يوزايله ياخين ، اورتا عصرلرين اصولونون قارشيسيندا دايانديقدا يارانميشدير .
مودئرن باخيش ، يئنی عصرين باخيشی و بوعصرين مناسبتلرينين مناديسی دير . يئنی عصر، اورتا عصرين سنّتی و جزمی دوشونجه لرينین برابرينده دايانيب و اونلاری ويران ائتديکده هويّت تاپير . بو تاريخی دؤره نی ، 16 نجی عصردَن ايزلـَمَک اولار . کئپلر ، کوپرنيک و گاليله کيميلردن سونرا ، تجربی علمين گوجو ، سنّتی و جزمی باخمين چاتيشمامازليغينا اوستون گـَلدی . علم ، عاغيل و تجربه، زامانين مادی و معنوی ايستَکلرينه تام گوجله جاواب وئريب و بئله ليکله يئنی عصرين ياراتديغی قايدالاری ياشامين بوتون بؤلگه لرينه سرايت وئرير .
فلسفه یه دوغرو
(۶) چیخاریش و آییریش فلسفه سی....
علیرضا نصیرزاده بکرآباد:
فلسفه سنی آنانین دینج- ساکیت قوینوننان و قارنیننان ائشیگه چیخاردیر...
یئرین ایستی- یوموشاق،قارنین توخ! ایسته دیگین حاضیر- سهمان!
نایرانچیلیق یوخ! گوونده سن...قاچماغا- سیغینماغا یئرین وار: دینج – ساکیت...
آنانین قارنیندا...بیر ببه، بالالیغین ایچینده ته پیک له سین- سونجوخلاسین...هئچ نه یین قئیدینده دئییل! آتیلسین- دوشسون هئچ نه یین اوموروندا دئییل!
سانکی بیر جنتده دیر او... هرنه سهمان- حاضیر،گوونلی- ساکیت- دینج- ایستی – یوموشاق...
فلسفه ، سن-به به نی بوردان ائشیگه چیخاردیر...
بو داریشلیق- قارانلیق(آمما ایستی- دینج) دونیادان آییریر...
چیخاریش- آییریش فلسفه سی...
آغری لا،سانجی لا،دیره نیش له، دایانیش لا دولو چیخاریش- آییریش...
هله هاراسی دیر!؟
گؤزلرین قاماشاجاق- قاییدیب قاچاجاقسان او دونیایا:
آنانین قوجاغینا-آتانین قوینونا...هله ده ده لیک لرین وار- نه نه لیک لرین وار...
فلسفه یارانماغا - فلسفه یاراتماغا ایشین چوخ زوردور سنین!
فلسفه یه دوغرو...
علیرضا نصیرزاده بکرآباد:
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1)
هر نه دن دویورسان،هرنه دن دولورسان....سیغینیرسان فلسفه یه! فلسفه سانکی بیر اوجاق دیر،بیر پیردیر،بیر بوجاق دیر...اوردا آغلایاسان،سیتقایاسان،هؤنکوره سن،یالواریب –یاخاراسان...دخیل دوشوب قالاسان،آنجاق توختاییب-توختانیب دوراسان.
یوخ!فلسفه بیر اوجاق دئییل؛دایانیب ابدی قالاسان،دوروب دخیل دوشه سن.
فلسفه یئریش دیر،حرکت دیر،گئدیش دیر...فلسفه ده باغلانماق یوخ!دورماق یوخ!سیغیشیب-قیسیلیب بوجاقلاردا-اوجاقلاردا قالیش یوخ!دوروش یوخ!دایانیش یوخ!یالواریش یوخ!باشیوا دولانیم،قوربان کسیم،قادان آلیم یوخ....
فلسفه ده ابدی لیک سوروشما وار...آختاریشما و گئدیشمه....
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(2)
گئدیش-آختاریش فلسفه سی:
سون سوز بیر چالیشما-قاچیشما...
یاشاییش لا آیاق بیر،چییین-چییینه گئده بیلن بیر فلسفه.یاشاییش لا قوجاقلاشان،جانلاشان-آیاقلاشان بیر فلسفه...
ده لی- دولو،آخیجی،ده ییشن،جانلی یاشاییشلا،اؤلومله،یوخ لا،آجی لا،بوغونتو-سیخینتی لا،هده –هربه و دهشت له،اوموت و آرزیلا،دوغوش-اولوش – اؤلوش و سئویشله آیاقلاشان ده لی – دولو،قیپ قیرمیزی جانلی بیر فلسفه.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(3)
فلسفه داوا-درمان دیرمی؟
فلسفه یه سیغینیب داوا-درمان آختارماق مومکونمو؟
فلسفه هانکی دردی-آغری نی توختادیر؟
فلسفه نه یه توختاخلیق وئریر؟
....یوخلادیر؟آللادیر؟آزدیریر؟کئفلندیریر؟اویدورور؟مورگولندیریر؟
دویدورور؟دولدورور؟بوشالدیر...؟
پس نه مه نه؟
فلسفه دال با دال سوروشان-سوروشولان سؤال-سورغولاردیر...
فلسفه سون سوز،اوجسوز-بوجاقسیز اؤیرنمه-بیلمه و آختارما سئوگی سی دیر...
فلسفه دورمادان- دایانمادان-اویمادان؛ سوروشما،بیلمه و آختارما دیر!
بو بیر دوشونجه و دوشونمه یؤنتمی دیر- و بیر داورانما و یاشانما طرزی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(4)
فلسفه یه سیغینیرسان...بو مومکون مو؟بو دوغرو مو؟
فلسفه ده سیغیناجاق بیر یئر وارمی؟دایاناجاق،سؤیکه نه جک و قورتاراجاق بیر یئر وارمی؟
یوخ.....
فلسفه،اوجاق دئییل دخیل دوشه سن،قوربان کسیب-نذیر وئریب ایسته گینی آلاسان.
فلسفه کؤهول،ماغارا و بوجاق دئییل سیغیناسان ایچین گئچه...اوره یین ایشیقلانا گئرچه یه واراسان...سونرا گلیب بوتون اینسانلارین الیندن توتوب بو قارانلیق-بولانلیق دونیادان ایشیقلار دونیاسینا آپاراسان و قورتاراسان...
فلسفه پیر دئییل اوره یینین مطلبینی اوردان آلاسان.
فلسفه دین دئییل گؤیدن دوشه اوره یینین لاپ اورتاسینا.
فلسفه اینسانین،اینسانلار آراسیندا،توپلومدا یاراتدیغی بیر دوشونجه،داورانما و یاشانما طرزی دیر.
فلسفه اینسانلار یاراتدیغی بیر اورون دور- محصول دور.
فلسفه اینسانلارلا ایلگیلی،آیریلارلا موناسیبتده و توپلوم ایچینده یارانار، اوجاقدا-بوجاقدا-کؤهولده-ماغارادا-مئشه ده یوخ!
فلسفه گؤیدن گلن بیر قوتسال سووقت دئییل بلکه فلسفه یئرده اینسانلار یاراتدیغی بیر یولدور- یؤنتم دیر...
بو یولدا؛ یاهالما وار...یاوالما وار...آزما وار...دوشمه وار...قالخما وار...گلیشمه وار...گئرچه یه یاخینلاشما وار...
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
گؤردوکلرو،اوخودوقلارو،ائشیتدیکلرو،آلیشدیقلارو هامیسینا بیر سققه وورور....
هامسینین قاباغیندا بیر سورغو-سوال یارادیر؟
هرنه یه ایلیشیر- ایلیشدیریر،هئچ نه یه سیغیشمیر،هئچ نه یه سیغینمیر...
ایپه-ساپا گلمیر...بو ائلدن آلاهی فلسفه!
دوزه نه گلمیر،دوزوم- دوزوم دوزولمور...آخیر- دایانمادان،دورانلارین خوشونا گلمیر،دایانانلارین خطرینه ده ییر...
کؤهنه دایاقلاری ییخیر-سارسیدیر...گؤرورسن: ده به ریلیر بئینین! چیخیر یئریندن کللن!
سوروشورسان: کلله سالان – بئیین سالان یوخدور؟
سینیغینا،چاتینا،جیریغینا باخان یوخدور...؟
اپریمیش- سولموش ،کار- شیل-چولاق-کافتار-دیشی چوروموش سارالمیش بیر چیرکین-چوپور قوجالمیش فلسفه قویولور قاباغینا....
بویور:
عربلشمیش-پاسلامیش-قاتیشمیش-دؤنموش....اولموش بیر دؤنوک فلسفه!
قاچان،جانلانان،جانلادان فلسفه.......اولموش چیرکین-کافتار...
کلله سالان-بئیین قویان فلسفه...
بوردا
قوخلامیش،قارغینمیش،قارقیمیش،قوغولموش،سولموش....فلسفه.
ژاک دئرریدا
یازان: گون تای
یاشامی و دوشونجه لری نین اولوشومو
دئرریدا'نین ائتکینلیگی یالنیزجا فلسفه یله سینیرلی اولمامیشدی.اؤزللیکله '60'لاردان سونرا یوغونلاشان سییاسال قونژونکتور ایچینده ایرکچیلیک قارشیتی حرکتلرده یئر آلدیغی، فرانسا'داکی جه زاییر'لی موهاجیرلرین حاقلارینی دستکله دیگی و آیریجا سویوک ساواش دؤنمی چئکوسلاواکیا'سی نین موحالیف حرکتلرینی دستکله دیگی و بو نئدئندن 1982 ییلیندا عینی اولکئده توتوکلانمیش اولدوغو بیلینمکده دیر. کؤرفئز ساواشی سیراسیندا ایسه آلمان فیلوسوف ژورگئن هابئرماس'لا بیرلیکده فرانکفورتر آللگئمئینئ'ده قلمه آلدیقلاری بیر یازیدا، دونیا ائنتئلئکتوئللرینی آ ب د'نین عیراق'ا قارشی گیریشدیگی سالدیرییا طاویر آلمایا و آوروپا'نین دونیاداکی یئرینی یئنیدن تانیملامایا گیریشدیگی بیلینیر.
پاریس'ده ائکوله نورماله سوپئریئور'ده و سوربوننه اونیوئرسیتئسی'نده اوخودو. 1970'لردن ایتیبارن پاریس و آبد'ده کی ژوهنس هوپکینس، یاله، هاروارد، کالیفورنییا اونیوئرسیتئلرینده آکادئمیک کارییئرینی سوردوردو.گلیشدیردیگی یؤنته م و قاوراملار ائدئبییات الشدیریسیندن سوسیولوژییه، کیملیک سورونوندان فلسفه یه بوتون دوشونسل آلانلاردا ائتکیسینی گؤستردی و سارسیجی سونوچلارا یول آچتی.
بیرینجی بؤلوم: توپلوموموز و توپلومداکی هر شئی پوزولموشدور.
بونجا دییشیکلیکلر قارشیسیندا اینسانلار یالنیزجا حرکتسیز موشاهیدهچی دئییل، عینی زاماندا دییشیکلیکلرین اورهتیمینده (تولیدینده) یاردیمجی ائلئمانلاردیرلار. بو، پوزولموشلوق (فاسدلیک) دئییل، دینامیزمدیر. توپلوملاردا گلیشمه و گئریلمهنین ائلئمانلارینی قاوراماغا باشلاییریق. یالنیز توپلومسال یئنیلنمه بوتونلوکله فردلره باغلیدیر، فردلرین ایسه، گونوموزده چئشیدلی سورونلاری (پروبلئملری) واردیر. توپلوم یئنیلنمهیی باجارماق ایستهسه، قابیلیتلی اینسانلار اوچون اویغون بیر آتموسفئر، موناسیب قوشوللار یاراتمالیدیر. عینی زاماندا توپلوم، یئنیلنمه یئتهنهیینه صاحیب اولان اینسانلاری یئتیشدیرمک مجبوریتیندهدیر. گنج قالمانین أسنکلیینی(انعطافلیلیغینی) و اؤیرنمکـگلیشمک یئتهنهیینی قورودوغوموزدا یئنیلنمه گئدیشی دوام ائدهجکدیر.
19ـجو یوزایللییین تانینمیش آکتیورلاریندان ای.آ. سوتئرن (E.A.Sothern)، کیچیک بیر اوشاغین اؤزوندن داها بؤیوک اوشاقلارین آراسیندا اویناماق اوچون قاتیلماق ایستهییشینه شاهید اولور. اوشاق، آرالارینا اونو قبول ائتمزلر دئیه دوشونور. او بیری اوشاقلار ائولرینه دؤنمهیه باشلادیقلاریندا، "سوتئرن" (Sothern) نشئه ایله، "هئی، پردهنین آرخاسینا ساخلاناق، بیزی گؤرمهسینلر!" دئیینجه، آرخاداشی کدرلی بیر شکیلده، "گؤروب هیچ سایماسالار نئجه ؟ " دئیهر. هر سوسیال تشکیلاتین دیققته آلماسی گرکن بیر ایلکه (اصل) واردیر. توپلوملارین و گروپلارین یئنیلنمهسی انسانلارین بو ایشی جیددی توتمالاریندان آسیلی دیر.
http://www.azerbaijans.com/content_644_tr.html
(Öl. H.558\1191)
Müellifin tam adı Ebu'l Fütûh Şihâbu'l-Hakki ve'l-Milleti ve'd- Din Yahya b. Habeş b. Emîrek es-Sühreverdî el-Maktul'dur. Yazar günümüzde Tahran ile Tebriz arasında Zincân şehrine yakın bir yerleşim olan Sühreverd'de doğmuştur. Derûnî hayatındaki açılımları sebebiyle Ebu'l Fütûh; dini ve felsefi bilgisinin yüksekliğinden dolayı Şihâb yıldızı; Sühreverd'de doğduğu için Sühreverdî; öldürülerek yaşamı sona erdiği için el- Maktûl olarak almıştır. El-Maktul mahlası, aynı aileden gelen ve çağdaşı olan Şihabeddin Ömer Sühreverdi'den ayrı tutulması için de zikredilir.
Eğitimini tamamladıktan sonra Şirvan, Azerbaycan illerinde bulunan yazar sonra Anadolu coğrafyasında yaşamaya başlamıştır. Mardin, Diyarbakır ve Konya'da çeşitli sürelerde ikamet eden Sühreverdi, Diyarbakır'da Diyarbakır emiri Karaarslan b. Davud b. Artuk için Elvâhu'l- İmâdiyye adlı eseri telif etti. Sühreverdi kendisine öğrenci olan Nâsıruddin Berkyaruk Şah için de Pertev-Nâme adlı eseri yazdı. Konya'da II. Kılıç Arslan ve saray çevresi bir süre Sühreverdi'yi Konya'da ağırladılar.
Sühreverdi'nin açık sözlü tutumu, bâtıni doktrinleri açıklamada gösterdiği tedbirsizlik, tartışmalarda rakiplerini alt etmesi, ulema arasında ona kin besleyen bir grubun oluşmasına neden oldu. Halep fakihleri bir mazbata düzenleyerek Sühreverdî'nin katline karar verdiler ve 587/1191 senesinde bu karar uygulandılar. Sühreverdî'nin öldürüldüğünde elli yaşında olduğu söylense de aslında o, öldürüldüğünde otuz altı yaşındaydı. Kırkın üzerinde eser veren Sühreverdî, Anadolu'da altı eser yazmıştır.
Eserleri
Hikmetu'l İşrâk (Kayseri'de Kutbeddin Şirazi tarafından şerhedildi), Pertev-Nâme (Erzincan ve Tokat'ta yazıldı), Risâle-i Safir-i Simurg, Bustânu'Kulûb (Kayseri'de yazıldı), el-Elvâhu'l İmâdiyye (Diyarbakır'da yazıldı, Selçuklular devrinde Farsçaya tercüme edildi), Heyâkilu'n Nûr (Farsça ve Türkçeye tercüme edildi).
http://www.anadoluselcuklumimarisi.com/
افلاطونون کؤهولو
علیرضا نصیرزاده بکرآباد:
افلاطونون فلسفه سینده بو دونیا کولگه دیر.بیر گئرچک،ثابیت و دوغرو دونیانین کؤلگه سی دیر. بو دونیا سو کیمی آخیر، دورمادان گئدیر- ده ییشیلیر ،
بو دونیادا گؤردوکلریمیز، کؤلگه!
بیلدیکلریمیز، گومان دیر!
افلاطون بو دونیانی بیر قارانلیق کؤهوله بنزه دیر و دئییرکی:
بیر قارانلیق کؤهول دوشونون،اینسانلار دوغولدوغو زاماندان اوردا ال لری،قول لاری و بویون لاری زنجیرده، هئچ یانا دؤننن مه دن – چؤننن مه دن اوزلری کؤهولون دووارینا، کوره ک لری کؤهولون آغزینا ساری دیر.
کؤهولون گیریشنده یانان اوددان بیز آز ایشیق گلیر،کؤهولون ائشیگین دن گئچن حئیوان لارین،شئی لرین کؤلگه لری دوشور کؤهولون دووارلارینا، اینسان لار آنادان اولاندان گؤردوکلری و دؤنه دؤنه گؤردوکلری بو کؤلگه لری حقیقت و گئرچک سانیرلار.آمما بولار تکجه کؤلگه دیرلر. حتتا بو زیندانی لرین بیری زنجیرلری قیریب گئتسه کؤهولدن ائشییه و گئرچه یی اؤیرنسه: یانی کؤهول بیر قارانلیق زیندان دیر و اینسانلار الی –قولو باغلی زیندانی لردیلر و گؤردوکلری و بیلدیکلری کؤلگه،یوخو و گومان دیر! آنجاق او قاییدیب- گلیب بو گئرچه یی کؤهولون ایچینده کی لره دئسه نه اولار؟ کیمسه اینانماز شاید اونو اؤلدوره لر و یوخ ائلییه لر....
کؤهول یا ماغارا: بو دوغال-طبیعی دونیادیر کی زینداننان عیبارتدیر.گیریشیندن بیر آزاراق ایشیق گلیر آمما قارانلیق بیر یئردیر.
زیندانی لر: بو دونیادا یاشایان اینسانلاریدیلار.آنادان اولاندان بری اللری-قوللاری و بویونلاری زیجیرلره باغلیدیرلار.
زنجیرلر:دؤنه-دؤنه و تیکرارن گؤردوکلریمیز و قبول ائتدیگیمیز عادت-عنعنه لرکی زنجیرکیمی بیزی باغلاییب بیریئره و قویمور بیز اؤز قارانلیق کؤهولوموزدن چیخیب ایشیق دونیاسیندا گئرچه یی تانییاق و آنلایاق.
زنجیرلری قیران بیر زیندانی: فیلسوف ائلییه بیلر عادت و عنعنه دن چیخا ائشییه و بوتون زنجیرلری قیرا و گئرچه یی آنلایا و حتتا گلیب او گئرچه یی کؤهولون ایچینده کی زیندانی لره دییه آمما اونودا شاید سقراط کیمی توتوب اؤلدوره لر نییه کی زیندانی لر گؤزلرین آچیب هرنه یی اوجور گؤروبلر و قبول ائدیبلر و کیمسه اولارا دئسه ایشتباهداسیز شاید مین جور تؤهمت و اینجیمه یینن اوز به اوز اولالار.
افلاطونون کؤهولونون آنلامی، یورومو، اؤنمی و ائتگیسی
افلاطون کؤهول بنزتمه سین ان آدلیم کیتابیندا(پولوتییا- دؤولت یا جمهوریده) گتیریب.جمهوری ده سورو عدالت نه دیر؟ و کیم گره ک حاکیمت ده اولا؟ گؤستریرکی افلاطون سیاستدن و سیاست فلسفه سیندن دانیشیر و کؤهول بنزتمه سیده بو سورولار لا باغلی لیغی وار.
بونا ایشاره ائتمه لییم کی افلاطونون فلسفه سی دن اوست- اوسته ایکی اؤنملی یوروم وار:
1-دینی- عیرفانی یوروم 2- سیاسی یوروم
ایسلاما و مسیحیته باغلی اولان فیلسوفلار و دوشونورلر اورتا عصیرده افلاطوندان بیرعیرفانی- دینی یوروملار اورتا قویموشلار.آمما چاغداش فیلسوفلار،غربده افلاطوندان داها چوخ سیاسی یوروملار ائتمیش لر.
مسیحیته و بیر چوخ عیرفانا،تصووفا باغلی اولانلار بو دونیانی بیر زیندان بیلیرلر و اینسانلاریدا زیندانی سانیرلار و بوردان قورتاریب قاچاماغا بیر یول آختاریرلار و یا بوردان قورتارماغا بیرینی گؤزله ییرلر...گلیب اولاری بو زینداننان نجات وئرسین.
افلاطون پولوتییا کیتابیندا کیم گره ک حاکمیتده اولا سوروسونون جاوابیندا دئییرکی:
فیلسوف گره ک حکومت ائلییه.نییه کی او اؤز چالیشماسینین سونوجوندا ائلییه بیلر بوتون زنجیرلری قیریب گئتسن کؤهولدن ائشییه و گئرچگی و دوغرونو آنلاسین و گلیب کؤهولون ایچینده کی لره آنلاتسین.پس فیلسوف گئرچگی بیلدیگی اوچون گره ک حاکمیتده اولسون. ...
یازان:
اسلاووی ژیژئک (21 مارس 1949 لیووبلیانا، سلووئنیا)، سلووئن مارکسیست سوسیولوق (جامعهشناس)، فیلوسوف و کولتور تنقیدچیسی (منتقد فرهنگی) دیر.
لیوبلیانا، سلووئنیادا (او تاریخده یوگوسلاوییا-نین بیر پارچاسی ایدی) دونیایا گلدی. فلسفه دوکتوراسینی لیوبلیانا-دا آلدی و پاریس بیلییوردوندا پسیکانالیز (روانکاوی) تحصیلی آلدی. غرب اؤلکهلری طرفیندن سایقی گؤرمهسیندن اؤتورو، سوسیالیست یوگوسلاوییادا چوخ باسقییا معروض قالمادیغینی بیلدیریر. 1990 ایلینده سلووئنیا جمهوریتی باشقانلیغی اوچون سلووئنیا لیبئرال دئموکرات پارتیسینین کاندیدی ایدی.
ژیژئک پوپولئر کولتورون(فرهنگ عامه) یئنیدن اوخونماسیندا ژاک لاکا-نین چالیشمالارینی ایستیفاده ائتمکله مشهوردور. بو فیکیرلری ده احتوا ائدن سایسیز مؤوضوعلاردا یازمیشدیر: ایدئولوژی، کؤکهندینچیلیک (بنیادگرایی)، خوشگؤرو، پولیتیک دوغرولوق، کورهسللشمه( جهانی سازی)، اؤزنهللیک، اینسان حاقلاری، لنین، میت، اینتئرنئت، پوستمودئرنیزم، چوخکولتورلولوک (چندفرهنگ گرایی)، پوست- مارکسیزم، دئیوید لینک و آلفرئد هیچکاک. دوشونورون سئودییی و اؤنردییی فیلملر "هئرو"دان توتموش، " قورخونج ایوان"ا قدر چئشیدلیلیک گؤسترمکدهدیر. چاغداش فلسفهده گؤرمزلیکدن گله بیلمهیهجک قدر اهمیتلی بیر آددیر.
ساووندوغو ایدئولوژی
ژیژئک-ین ایدئولوژیسی اؤزونه اؤزگو (منحصر بفرد) بیر ماتئریالیزمدیر. دیالئکتیک ماتئریالیزم گلهنهیی ایچینده قورام (نظریه) یارادارکن، دوشونجهنین وار اولان سیستئملری ایچهریسیندهکی داوامسیزلیقلاری و تضادلارینا وورغولایاراق، اونتولوژی(هستی شناسی) و ائپیستئمولوژی (معرفتشناسی)نین چاغداش قوراملاری (نظریهلری) ایله باغلانتیلار قورور. دئلؤز و آلئن بادیو کیمی، ژیژئک هم بیلینجین (شعورون) ماتئریالیست تملینه هم ده دوشونجهنین "اؤزهرکلیک(خودمختارلیق) و یارارلیلیغینا" صاحیب چیخان بیر قورام (نظریه) دیله گتیریر.
ژیژئک-ین سون کیتابی، « The Parallax View»، ایندیه قدرکی ان درین اونتولوژیک یوروملاما (تفسیر هستی شناختی) چالیشماسیدیر.
یازان:
ایواز طاها
بيليمين٭ باشليجا اؤزهللييي «عينيت»دير. بو نه دئمکدير؟
انگليسجه ojectivity دئييلن بير سؤز وار. بونا رسمي ديلده «اوْبيئکتيوليک» دئييلير، فارسجادا ايسه «عينيت». هر کس بللي مئتودلا بير مسئلهني چؤزمک ايستهيرکن، باشقا انسانلارين چاتديغي نتيجهيه چاتيرسا عينيته قوْووشموش اوْلور. آيريآيري يئرلرده، هانسي زاماندا اوْلورسا اوْلسون، کيمسه سويون نئچه درجهده قايناديغيني يوْخلاماق ايستهسه، «يوٍز» درجه ايله قارشيلاشاجاق. بو «عينيت» دئمکدير. عينيت اصطلاحينين قارشيسيندا «ذهنيت»subjectivity اصطلاحي واردير. آذربايجان جمهوريتينده بونون قارشيليغي اوْلاراق، روسجادان گلمه «سوبيئکتيوليک» دئييميندن فايدالانيرلار. بو ايکي دئييمين کؤکوٍ «سوبيئکت/اوْبيئکت» و يا «ذهن/عين»ـه گئديب چيخير.
حرفي آنلامدا obyekt «شئي، عين» دئمکدير، subyekt ايسه «ذهن». فلسفي متنلرده سوژهنين باشليجا آنلامي «تانييان فاعل»دير، اوْبژهنين آنلامي ايسه «تانينان شئي، ذهنين ديشينداکي اشيالار»دير. داها ساده دئسک، دنياني اوْبژه کيمي نظره آلماق اوْلار، انسانين ذهنيني ايسه سوژه کيمي.
غرب دوٍشونجهسينده بو ايکي دئييمين باشليجا اؤنمي واردير. بيز ديليميزده اوْنلارين دقيق قارشيليغي اوْلاراق بللي بير دئييمدن يارارلانماقدا چتينليک چکيريک. بو چتينليک اوْرادان ايرهلي گلير کي، غربين سيناديغي انسانـطبيعت قارشي دورماسي، يا دا انسانـچئوره ايکيلييي هئچواخت بيزده باش وئرمهميشدير. ايييرمينجي يوٍزايللييين اوْرتالاريندا گؤروٍن شهريارلا هايدگرين دانيشيق چالاري نه قدهر بيربيريندن سئچيلير. شهريار هله ده طبيعتين قوجاغيندا ياتماق ايستهيير، طبيعت ايسه اوْنون بئينينده. آمما هايدگر اوٍچون انسان اوْ قدهر چئورهدن اوزاقلاشيب کي، طبيعت انسانين مداخله آراجينا چئوريليب، انسان ايسه تئکنولوژينين توتالغاسينا [ابزارينا]. بونون اوٍچون، بيز هله ده سوژه/اوْبژه ايکيلييينين چاغيني ياشاماديغيميزدان اوْنلارين ديليميزده قارشيليغي اوْلماييب.
بوٍتون بونلارا باخماياراق هلهليک توٍرکلرين قوْندارديغي ايکي تئرميني بهيهنيريک: «سوژهنين» يئرينه اؤزنه öznə، «اوْبژهنين» يئرينه ايسه نسنه nəsnə اصطلاحيني.
اؤزنه، بيلينجي [شعورو]، دويومو و خيال گوٍجو اوْلان وارليغا دئييلير. بعضي فيلوسوفلارا گؤره، اؤزنه ديش دونيايا ضد اوْلان فرددير. (اؤزنه، ديلچيليک باخيميندان آنادوْلو توٍرکجهسينده «فاعل» سؤزونون قارشيليغي کيمي ده ايشلهنير.)
آغيرليغي، حجمي، بوْياسي و مادهسي اوْلان هر توٍرلو جانسيز وارليق نسنهدير. نسنه همان شئيدير. هابئله، نسنه اؤزنهنين ديشيندا قالان هر موضوع و فردين انساني گؤروشوندن باغيمسيز اوْلان وارليقدير. (نسنه ديلچيليکده «تمامليق» [مفعول] دئمکدير.)
٭ “بيليم” اصطلاحيني تجربي علمين، يعني science سؤزوٍنون قارشيليغي کيمي ايشلهديرم.
____________
بو “باش سؤز” بوندان اؤنجه “نئجه یازاق” کیتابیمدا گئتمیشدیر.
حاضیرلایان:ایواز طاها
T. : idrak Lat.: perceptio İng.: perception Fr.: perception Alm.: Wahrnehmung
آلقی گئرچکلییین بسیط آنلامدا اینسان بئینینده یانسیماسی[انعکاسی]دیر.
فلسفی باخیمدان ایسه، هانسیسا نسنهیه دیققتی یؤنهلدهرک دویولار یولو ایله اونون بیلیجینه وارماق اوچون فعال سورهجدیر. هر بیر نسنه دویولار آراجیلیغی ایله آلقیلانسا دا، آلقی دویوسال ایزلهنیملردن داها آرتیق بیر شئیدیر. بئله کی، کانتا گؤره، ماهیت و رئاللیق آلقی فعالیتی ایله باغلیدیر و آلقی سورهجینده اؤزنهنین یارادیجی رولو واردیر. بو اولمادان دویوملاری بیلینجه اؤتورمک باش توتا بیلمز. اؤزنهنین بو رولو او قدهر قاباریقدیر کی، آلقینین اؤزو بئله آلقی قونوسو اولا بیلر.* هر بیر آلقیدا “آلقی اولایی”، آلقی ایچیمی” و “آلقی نسنهسی” آییرد ائدیلیر. آلقیلار ایکی یئره بؤلونور: دیشآلقی: دیشدونیاداکی نسنهلره یؤنهلن، اونلارلا ایلیشکیلی اولان آلقی؛ ایچ آلقی: ایچدونیانین گئرچکلیکلری (روحسال دوروملار، روحسال ائدیملر، روحسال ایچیملر).
دیالئکتیک ماتئریالیزمه گؤره، آلقی اینسان دیشینداکی نسنل [عینی] عالمین اونون دویوم عضولرینه، بئینینه ائتکیسیندن یارانان انعکاس سورهجیدیر. اینسانلار آلقی گئدیشینده ألده ائدیلن حقیقتلرین آراجیلیغی ایله عالمی درک ائدیر، یئری گلدیکده ایسه اونو اؤز دیلکلرینه اویغون دییشدیریر.**
_______________
* فلسفهده وارلیق بارهسینده تعلیم اونتولوژی آدلانیر، آلقی بارهسینده تعلیم ایسه ائپیستئمولوژی [رسمی دیلده: قنوسئولوگییا].
** بو، مارکسین مشهور سؤزوندن آلینمیشدیر: بوندان اؤنجه فیلوسوفلار دونیانی آلقیلاماغا چالیشیردیلار، بوندان بئله بیز اونو دییشدیرمهیه چالیشاجاغیق.
سؤزلوک:
دیش آلقی: ادرک خارجی / سورج: فرآیند، پروسه / گئدیش: فرایند، پروسه / آراج: واسیطه /نسنل: اوبیئکتیو، عینی / ایچیم: مضمون، content /ائدیم: کردار.
بؤیوک کتاب او کتاب دیر کی، اوخونوب قورتاردیقدان سونرا یئنیدن باشلانیر، اوخوجوسونو هر اوخونوشدا یئنی یول آیریجلارینا گتیریر، قاتباقات آچیلیر.
مارتین هایدگئر (1889-1976) ایگیرمینجی یوزایلده ان چوخ کتابی چاپ اولموش مؤلف دیر. اونون اؤزونون 1973-نجو ایلده حاضیرلادیغی لیستده کتابلارینین سایی یوز جلد گوستریلمیشدیر. بو تقریبا اوتوز مین صفحه دئمکدیر. اونون فعال یارادیجیلیق دؤورو نه آز، نه چوخ آلتمیش ایله (1912-1970) یاخیندیر.
بو مقالهده آلمان متفکری هایدگئر-ین فلسفی قاورامی یوخ، اونون اساسا کتاب آنلاییشی ایله ایلگیلی گوروشلرینه توخونولاجاق؛ او جملهدن اونون نئجه اوخوماسیندان، مطالعهده اساسا کیملره اوستونلوک وئرمهسیندن، نئجه کتابلار یازماسیندان، کتابلارینین نئجه اولماغینی ایستمهسیندن، بونلاردان علاوه دیلیندن، اسلوبوندان و س...سؤز آچیلاجاقدیر.
انسان اؤنجه اوخوماغی، سونرا یازماغی اؤیرنمیشدیر. انسانلار اول گوی اوسونو اوخویوب اقلیمی بئلیرلهمیش، اولدوزلارین دوزولوشونو اوخویوب، یؤنو آختاریب تاپمیش، ایزلری و لپیرلری اوخویوب اُوون یئرینی دقیقلشدیرمیش، یا خود دا تهلکهدن یایینا بیلمیشدیر. بو تاریخی مقامین، مجاری ده اولسا، چوخ ماراقلی معناسی اوندان عبارتدیر کی، انسان اوخومادان یازا بیلمهمیشدیر و بیلمز.
اوشو-نون فلسفهسی
حاضیرلایان:
سوسن نوادهرضی
سن جوابلاری ازبرلهییرسن، آما حیات هئچ واخت عینی سوالی تکرارلامیر.
*اونوتما! نه زمان کی، سئچیم قارشیسیندا قالسان، او زمان بیلینمهیهنی، ریسکلی، تهلکهلی و گووهنسیز اولانینی سئچ. اوندا هئچ واخت زیان گورمزسن.
*سئو و داها آرتیق سئو، آجی چک و داها آرتیق آجی چک، بوتؤولوکده سئو و بوتؤولوکده آجی چک. چونکی صاف اولمایان قیزیل بیله بو یوللا آتشدن کئچهرک صاف قیزیلا چئوریلیر.
*بیرینین سهوی اوزوندن اؤزونو جزالاندیرماق آحماقجا بیر آددیم دیر.
*بوگون، موجود اولان هر شئی دیر؛ ایندی سنین وار اولدوغون، هر زمان وار اولاجاغین یگانه زمان دیر. یاشاماق ایستهییرسنسه، یا ایندی اولاجاقع یا دا هئچ واخت اولمایاجاق.
*ائگو(اؤز) بیر بوز داغی دیر. اونو اَریت. اونو درین بیر سئوگینین ایچینده اَریت، بئلهلیکله او یوخ اولسون و سن، اقیانوسون پارچاسی حالینا گل.
* جسور دئییلسنسه، صمیمی اولا بیلمزسن. جسور دئییلسنسه، سئوه بیلمزسن. جسور دئییلسنسه، گووهنه بیلمزسن. جسور دئییلسنسه، حقیقتین آردینجا گئده بیلمزسن. بو سببدن ایلک اول جسارت گلر و دیگرلری اونو ایزلهیر.
*هر زمان نه وارسا اونو گؤر. تلسمه. بیر شئیی یانلیش آنلاماقدانسا، آنلاماماق داها مقبول دور.
*یاشام کیچیک شئیلردن اولوشار. سن سئورسنسه، اونلار بؤیوک اولارلار.
*اونوتما، بئیین بیر قول اولاراق چوخ یاخشی بیر قولدور. چوخ ایشینه یارا. آما بیر صاحب اولاراق تهلکهلیدیر و بوتون یاشامینی زهرلهیر.
*نه فرقی وار کیم گوجلو، کیم عاغیللی، کیم گؤزل، کیم وارلی دیر؟ سونوجدا اؤنملی اولان، انسان خوشبخت دیر می یا یوخ.
*خوشبختلیک سیزین اولدوغونوز یئرده دیر، سیز هارداسینیزسا، خوشبختلیک ده اوردادیر. او سیزی چئورهلهییر و او، طبیعی قاورام دیر. او هاوا کیمی، سما کیمی دیر.
*اورهگی ایله باغلانتیسینی ایتیرمیش انسانا تجربهلی دئییلیر.
*مندن ده باشقالاری کیمی استفاده ائتمک ایستهییردیلر، آنجاق اؤنجهدن اؤزوم اوچون کشف ائتدیم کی، منی جنته ایتهلهسهلر بیله، راضی اولمایاجام. اؤز ایستهییمله جهنمه گئتمهیه بیله راضییام. ان آزیندان بو منیم سئچیمیم دیر.
قایناق:
http://www.anlam.biz/?p=16828
آیدین علیزاده
کوچورن:
علی دهقانی آذر
آنجاق اؤدولون اولماماسي، يا دا آز اولماسي فلسفه چيليک ائتمک، يازين يازماق اوچون انگل اولا بيلرمي؟ ائوت، نووه فيزيکاسي آلانيندا چاليشان بيلگي نين اوجرتسيز، پاراسيز ايشله مز. رياضياتچي دا داريخديريجي سايلار اوزرينده پاراسيز ايشله مز. آنجاق فلسفه چي نين اونا پول-پارا وئريلمه سه فلسفه چيليک ائتمه مه سي دئييمي چوخ گولمه لي و آنلاشيلمازدير. بو نئجه اولا بيلر؟ آخي، فلسفه بير روحي دورومدور، بيلگه ليکدير، آردي-آراسي کسيلمه يه ن دوشونجه لره، ياراديجيليغا چاغيريشدير. دوغرولوقدا، فلسفه اينسان اورگي نين ايچيندن چيخير، ماددي ايستکلردن آسيلي اولا بيلمز. هر کس، دوغرولوقدا فلسفه چيديرسه، اونا پارا وئريلسه ده وئريلمه سه ده، دوشونه رک يازيب-يارادير، اورژينال دوشونجه لر ايره لي سورور، هاميني ايلگيلنديره رک يئنيليک وئرير. بونو ائتميرسه، دئمه لي فلسفه چي دئييل.
بيلگه ليکله اينجه دوشونجه، پارانين خيشيلتيسي ايله چيخا، خيشيلتيسيز ايسه چيخمايا بيلمز. اؤزونو فلسفه چي آدلانديران کس، پارانين اولوب-اولماماسيندان آسيلي اولماياراق، درين و هر کسي ايلگيلنديرن آکتوال، ائلجه ده اورژينال يازينلار يازميرسا، دئمه لي دوغرولوقدا او فلسفه چي دئييل، دئمه لي اونون روح يوکسکليگي يوخدور. اونا ياخشي پارا وئريلسه بئله، هئچ بير ديرلي يازين يازا بيلمز، بيلگه دوشونجه اورتاليغا قويا بيلمز. او آنجاق بونو ائده جگيني سؤزده دئيير، بو بوش سؤيلنتيدن باشقا بير شئي دئييلدير. دوغرولوقدا او کس فلسفه چي دئييلدير، اونون بو آدي داشيماق اوچون دوغادان وئريلميش اؤزلليگي، دوشونجه دورومو يوخدور.


c: text/html

text:
دوشنبه 1391/06/20
وئبلاگین آرشیویندن سئچدیییم ایکی غزل
یورولمورسان او قانلی تیغی سیلمکدن
ومن هر گون سنه قوربان کسیلمکدن
قانیرسان ایندی قان احساسیمی ای گول
نه یه لازیم اولند ه ن سونرابیلمکدن
سنی من ترک ائدم ترک ائتمه ره م حتی
بو سئوگیله سوکولسم ایلمک ایلمکدن
سیز اینسان آدلانانلارسیز اینانین کی
قورو داش جانلانار سئومک سئویلمکدن
آغاجدان "رندی" سن اوفتاده لیک اویر ن
گتیرسن بارشان آرتار اییلمکدن
عبدالله صمدی "رندی ماکویی"
خان چوبان چال نئیی یای داغ داشا ائللر سوزونو
سارالارحسرتینی دالغالی سئللرسوزونو
چال عاشیق سن ائلیمین سینه ده کی نیسگیلی سن
سویله سین زخمه له نن سازداکی تئللر سوزونو
ائلیمین وارلیغی تاریخ بویو پارلاق گورونور
یاداسالدیقجاحقیقت ایته ن ایللرسوزونو
ظولمه قارشی دایانان سرداری آلقیشلایاراق
اونودولماز دئیه ازبرله دی دیللرسوزونو
ایمه باش اوزگه یه ائل دردینی گل سویله "ووقار"
قوی اورکلرده یاشاتسین بو نسیللر سوزونو
۱۳۷۲
پنجشنبه 1391/06/02
حق هو
آزربایجانیمیزین یامان گونلریدیر و "جانیمیزا دولوب مین درد مین قادا". اوره ییمدن نه لر کئچدیینی یالنیز آغلایا بیلیرم خیالیمدا مین بیر نیسگیل یاراسی ،مین بیر یازیلمامیش شئعیر . گزدییم یئرلرین خاطیره سی یاشادیغیم تورپاغین آغیر - آغیر ...
نه دئییم من توتولور دیل ده ،دوداق دا

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ائلیمیز، بیر-بیرینین بیلگیسین اؤلچمك ایله مشغول اولدوقلاری اوچون بیر- بیره تاپماجا دئیه رلر. آشاغیدا سیز عزیز اوخوجولاریمیز اوچون نئچه تاپماجانی گتیرمیشیك. اونلاری اوخویوب، جاواب لارینی دوشونون. بیلمه دیگینیز زامان، جاوابلارا باخین.
1ـ آرابا گئدر ایزی یوخ، یانار، یانار، كؤزو یوخ؟
2ـ چؤلده داغدی، پامبیق لیقدا آغدی، ائوه گلر، سویا دؤنر؟
3ـ بیری گئدر گلمز، بیری یاتار دورماز؟
4ـ او نه دیر، ایشیغی وار، ایستی سی یوخ؟
5ـ آغاجین توتماق اولماز، عطیریندن دویماق اولماز؟
6ـ بیر تندیریم وار، ایكی چؤرك توتور؟
7ـ بیر دامیم وار، تك دیركلی؟
8ـ گوندوز یاتار یووادا، گئجه گزر، اوبادا؟
9ـ نه ائوده دی، نه چؤلده، نه یئرده دی، نه گؤی ده؟
10ـ او نه دی، یئتمیش ایكی دیل بیلیر؟
11. الیم ایله اكه رم، دیلیم ایله بیچه رم؟
12. آخشام آچیلار، سحر ییغیلار؟
13ـ آچماز، اوچماز، یئره دوشسه، بئلی سینماز؟
14ـ بیر دامیم وار، قاپیسی یوخ؟
15ـ من گئدیرم، اودا گئدیر؟
تاپماجالارین جاوابی، یازینین آردیندا
تاپماجالارین جاوابی
1.گونش
2. قار
3. توستو – كول
4. آی
5. قیزیل گول
6. گیرده كان (جئویز)
7. گؤبه لك
8. گئجه قوشو (یاراسا)
9. پنجره
10ـ ساز
11.یازی
12. یورغان- دؤشك
13. یارپاق
14. قارپیز
15. كؤلگه
قایناق:خاطیره لر دوراغی


text:
şimşək şəhbazinin türkcə şerləri
هاوا دومان حالیم توتغون کوچه - کوچه یاغیش یاغیر شهریمیزه... نه بیلیم بلکه ده هئچ یاغیش دئییل! گؤیلر بیر میللتین دردین آغلاییر؟!!! گؤی اوزره توتولان قارا بولوتلار اینان اوره گیمین آهی دیر منیم... گؤیلره قالخیب دیر آهیم ، آمانیم یاغان او یاغیشلار گؤز یاشلاریمدیر دردیمی - آهیمی گؤیلر آغلاییر! ائلیم چون چه کدیگیم دردلریم آخی یئره سیغیشمادان گؤیلره قالخمیش گؤیلر مظلوملارین آهین آغلاییر...
هاوا دومان
حالیم توتغون
کوچه - کوچه یاغیش یاغیر شهریمیزه...
نه بیلیم بلکه ده هئچ یاغیش دئییل!
گؤیلر بیر میللتین دردین آغلاییر؟!!!
گؤی اوزره توتولان
قارا بولوتلار
اینان اوره گیمین آهی دیر
منیم...
گؤیلره قالخیب دیر آهیم ، آمانیم
یاغان او یاغیشلار گؤز یاشلاریمدیر
دردیمی - آهیمی گؤیلر آغلاییر!
ائلیم چون چه کدیگیم دردلریم آخی
یئره سیغیشمادان گؤیلره قالخمیش
گؤیلر مظلوملارین آهین آغلاییر...


text:
عکس:سعید شکاری
حیدربابا اوغلون گئتدی دا گلمز
داها بیرده منله دانیشیب گولمز
شعر لریندن روحلار پروازا گلمـــــز
یومولدی او غملی باخان گوزلــــری
قورتولدی او شیرین-شیرین سوزلری
گوزیاشی سئل کیمی گوزوندن آخماز
کونلومه اود ووروب یاندیریب یاخماز
اومحزون باخیشین یادیمدان چیخماز
اوره گینده بیر گیزلی اود واریدی
همان اوددان عزیز جانین اریدی
اوائله داغ دیرکی یاراسی بیتمز
چکر محبتی اوره کدن گئتمــــــز
مین اوغولدان هئچ نه ده اونا یئتمز
حیدربابا بو دردی کیمه دئمک
اوزون ایللر گره ک دردو غم یئمک
کتاب «سئوگی یولچولاری» اثری از حسین واحدی روزنامه نگار،وبلاگ نویس و طنزپرداز جوان اورمیه ای به چاپ رسید و به بازار عرضه شد.
برای خرید اینترنتی و یا آشنایی بیشتر از این اثر لطفا اینجا کلیک کنید
سوسوز قویو سو دولدورسا سولانماز دولماغیندان دولماماغی یاخشیـــــــدیر ایشی دوشسه دوستو یادا سالانین سالماغیندان سالملاماغی یاخشیدیر پاییز اولسا رنگی سولار یارپیزیــــــــن دادی قالماز قیشا قالان قارپیزیــــــــن پیس آروادین پیس اوغولون پیس قیزین اولماغیندان اولماماغی یاخشیدیـــــــر اوزگه یئردن بیر شاه قیزی آلماخـــــــدان اؤزکندیمین چیت تومانی یاخشیدیـــر چوخ دانیشسان فایداسی یوخ یالانین فرقی ندیر نامردینن ایلانیــــــــــــــــن موغاماتی باجارمامیش چالانیــــــــــن چالماغیندان چالماماغی یاخشیدیـــر ای "سید" آغا غم آغارتدی باشیـــــوی فلک قوربتلره آتدی داشیـــــــــــــوی سن اولنده یارین یولسا باشیــــــنی یولماغیندان یولماماغی یاخشیدیـــر
سوسوز قویو سو دولدورسا سولانماز
دولماغیندان دولماماغی یاخشیـــــــدیر
ایشی دوشسه دوستو یادا سالانین
سالماغیندان سالملاماغی یاخشیدیر
پاییز اولسا رنگی سولار یارپیزیــــــــن
دادی قالماز قیشا قالان قارپیزیــــــــن
پیس آروادین پیس اوغولون پیس قیزین
اولماغیندان اولماماغی یاخشیدیـــــــر
اوزگه یئردن بیر شاه قیزی آلماخـــــــدان
اؤزکندیمین چیت تومانی یاخشیدیـــر
چوخ دانیشسان فایداسی یوخ یالانین
فرقی ندیر نامردینن ایلانیــــــــــــــــن
موغاماتی باجارمامیش چالانیــــــــــن
چالماغیندان چالماماغی یاخشیدیـــر
ای "سید" آغا غم آغارتدی باشیـــــوی
فلک قوربتلره آتدی داشیـــــــــــــوی
سن اولنده یارین یولسا باشیــــــنی
یولماغیندان یولماماغی یاخشیدیـــر
ائله ناز ایله گئتمهده سن،
آپاریرلار بیزه سنی.
کوزهنی الیندن آللام،
قولومو بوینونا ساللام،
آی قیز، سنی اوزوم آللام،
آخ، دی دور، گل آماندیر، اؤللم،
سئوگیلیم، یاماندیر، اؤللم.
کوزنه ایپک دوزرم،
عشقینله چوللر گزرم،
سنسیز من نئجه دؤزرم،
آخ، دی دور، گل آماندیر، اؤللم،
سئوگیلیم، یاماندیر، اؤللم.
چیلله گئجهسی میلاد تاریخی ایله دئکابرین 21-دن 22-ا کئچن گئجهدیر. بو گئجه اساسن گونئی آزربایجاندا، قوزئی آزربایجان، تورکییهده و ایراندا قئید ائدیلیر. بو گئجهده قار یاغماسی چوخلو سئوینجه سبب اولور. همین گئجه عائله
عضولری، قوهوم، دوست، تانیش صمیمییتله بیر یئره ییغیشیر و ایلین ان اوزون
گئجهسینی مئیوه و چوخلو شیرنیات یئمکله قئید ائدیرلر. بو گئجهنین ان اهمیتلی آتریبوتلاریندان بیری قارپیزدیر. اهالی
قارپیز یئییر کی، سویوغا یوخ دئسین. بئله کی، هر عاییله همین گئجه موتلق
بیر قارپیز آلمالیدیر. اگر یئنی ائولننلر وارسا اونلارا دا والیدئینلری
طرفیندن قارپیز هدیه وئریلیر. بو گئجه آزربایجانین ان دوغما، قدیمی و یئگانه گئجه بایرامیدیر. جویز
(قوز) هالواسی، هویج (کؤک) هالواسی، پاخلاوا (باقلوا)، توخوم
(سئمیچکا)(توم) و مئیوهلر و دیگر شیرنیاتلار دا بو گئجهده سوفرهده
اولمالیدیر. آزربایجان كندلرینده و شهرلرینده بو گئجهاوچون چئشیدلی عادت – عنعنهلر
موجوددور. كورسو دوورونو ییغیلیماق، فامیلین بویوگلرینین ائولری گئتمك،
گئجهلر "تاپماجالار" و "بایاتیلا" سویلهمك بو گئجهنین
عادت-عنعنهلریندندیرلر. هر حالدا "چیلله قارپیزی" یئمك بو گئجهنین تمل
عادتیدیر. قیش فصلینین ان اوزون سورن بؤیوک چیللهسی اؤز قار توفانینا، سویوق و
دوندوروجو شاختاسینا گؤره ائل آراسیندا قاراقیش دا آدلانیر. بؤیوک
چیللهنین باشلاندیغی گونو، یعنی 22 دئکابری بزن چیلله بایرامی دا
آدلاندیرمیشلار. همین گونون گئجهسی ایلین ان اوزون گئجهسی اولدوغوندان
بونا چیلله گئجهسی ده دئییلمیشدیر. چیلله گئجهسینین آخشامی آداملار
قیشدان قورخمادیقلارینی نوماییش ائتدیرمک اوچون تونقاللار یاندیریر،
اودون اوستوندن هوپپانیر، تونقالین اطرافیندا رقص ائدیر، اهیلنجهلی
اویونلار، تاماشالار گؤستریرلر. بؤیوک چیللهنین شرفینه هر ائوده آچیلمیش
سوفرهیه جانا ایستیلیک گتیرن دادلی-لذتلی یئمکلر قویولور. بؤیوک چیلله
سوفرهسینین ان ساییلیب-سئچیلن، یایدان محض بو گون اوچون ساخلانیلان
چیلله قارپیزیدیر. خالق بو قارپیزین شانینه سؤز ده قوشوب: قارپیز ائله، قارپیزی، قالیب ایله قارپیزی. بؤیوک چیلله آدییلا دوشوب دیله قارپیزی. دوشوبدو دیله قارپیز. ییغیلیب خورجونلارا، گئدیر یارگیله قارپیز. چیلله قارپیزینی عادتن ائوین بؤیوگو کسیر. او اولجه قارپیزین زوغو اولان
طرفینی دایروی کسیب قابیغی دؤرد حیسهیه بؤلور. اؤزو و دیگر عاییله
عضولری اورکلرینده نیت توتورلار. او همین قابیقلاری یئره آتیر.
قابیقلارین نئجه دوشمهسینی هر کس اوریینده توتدوغو نیتی ایله یوزور.
قارپیزی کسن اونو دیلیملهییر. عائلهنین هر بیر عضوو بو قارپیزدان یئییر.
قونشولارا دا پای گؤندریلیر. چیلله قارپیزینین توملاری ییغیلیب
ساخلانیلیر. ایناما گؤره، چیلله قارپیزینین توملاری آتیلارسا، اوندا
قارشیداکی ایلده محصول بوللوغو اولماز. بؤیوک چیللهنین ان مشهور آیینی،
سؤزسوز کی، سمنی گؤیرتمک و اوندان حالوا بیشیرمکدیر. بو، بیر واخت
دوغرودان-دوغرویا سمنی بایرامی آدلانان بایرامین چوخسایلی مراسیم
آیینلریندن بیریدیر. باهاری چاغیرماق، بونونلا دا طبیعتی یاشیل گؤرمک،
اؤز اکدیگی تاخیلین گؤیرمهسی آرزوسونون صونعی رمزینی یاراتماق تشببوسوندن
ایرهلی گلن سمنی گؤیرتمهیین تاریخی اجدادلاریمیزین ایلکین امک، تصرروفات
حیاتی ایله باغلیدیر. یاشاییشینی، دولاناجاغینی تصرروفات ایلینین –
باهارین، یازین باشلانماسیندا گؤرن اولو اجدادلاریمیز تاخیلی صونعی شکیلده،
یعنی ائو شرایطینده گؤیرتمکله تئز گلمهسینی، بونونلا تورپاغین
اویانماسینی، محصولون جوجریب بؤیومهسی آرزوسونو ایفاده ائتمیشلر. سؤزسوز
کی، بورادا تقلیدی سئحر آکتی آپاریجیلیق تشکیل ائدیر. بو تقلیدی سئحرین
باشا دوشولن معناسی بئلهدیر: "محصولوم، سنی ائوده گؤیرتدیگیم کیمی، اکین
ساحمده، تورپاغیمدا دا بئلهجه گؤیر، بؤیو" خونچانی بهی (داماد)ین عاییلهسی پای اولاراق گلینین ائوینه آپاریر.
خونچانین ایچینده قارپیزدان علاوه حریر و باهالی پارچالار، میوهلر، آجیل و
شیرینیلر گورمك آپاریلیر. عادت اولاراق خونچانین قارپیزی گوزل صورتده
بزهنمهلیدیر. چیله چیخار بایراما بیر آی قالار پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار گئدر باخار گودول ده یارماسینا باخ فلكین گردش و غوغاسینا داش ماكیدا چیلله گئجه سی بو نغمه نی اوخویارلار: آی چیلله ، چیلله قارداش آتین قامچیلا قارداش. بیر گلدین دانیشمادیق، قلبیم آچیلا قارداش قوشا چایدا میاندابدا چیلله آخشامی گون باتاركن اود یاندیریب، اوٍستوندن آتیلارلار . سوْنرادا اوْدو قاریشدیریب ، داغیدیب، بئله اوْخویالار : چیلله قوْودو ،چیلله قوْودو سحر مینجیق ، سحر مینجیق. 40 سحر مینجیق دئدیكده ساباهیسی گون مینجیق – مینجیق یاغیش یاغماسینی آرزیلارلار
ایلین "یاغی" فصلی ساییلان قیش فصلی ایبتیدای تصووور و اعتیقادلاردان
باشلانغیج گؤتورمکله ایندینین اؤزونده ده اوچ خوصوصی چیللهیه بؤلونور.
بیرینجی بویوک چیلله
قیشین باشلانغیج گونوندن، یعنی دئکابرین ایگیرمی ایکیسیندن (چیلله
آیینین 1-ندن) فئورالین اوولیندک (دوندوران آی / بهمنین 10-و) اولان قیرخ
گونلوک واختدیر. بؤیوک چیللهنین یاریسی قدر - ایگیرمی گون اولان و ائل
آراسیندا "قیشین اوغلان چاغی" دا آدلانان کیچیک چیللهنین عومرو فئورالین
ایگیرمی ایکیسینه قدردیر. فئورالین ایگیرمی ایکیسیندن (بایرام آیی
/ایسفندین 1-سی)، ایلین اوزون-قیسالیغیندان آسیلی-اولاراق، مارتین
ایگیرمی، ایگیرمی بیر، ایگیرمی ایکیسینه (آغلار گولر آیی/فروردینین 1-ی)
قدر اولان و بوز آی آدی ایله تانینان موددت ایسه هر بیری یئددی گوندن عبارت دؤرد بالاجا چیللهیه، باشقا سؤزله، چیللهبئچهیه بؤلونور.
یئر کورهسینین قوزئی یاریمکورهسینده، ایلین 365 گونونون ان اوزون گئجهسیدیر. بو گئجه، شمسی ایلینین، دئی آیین باشلانقیج گئجهسی، آذر آیینین سونونجو گئجهسی و 3 آی نووروز بایرامینا قالمیش بیر گئجهدیر.
چیلله گئجهسینین عادت عنعنهلری
چیلله قارپیزی
عزیزیم، چیلله قارپیز،
سویودوجو اولمایان زامانلار بوستانلاری اولانلار، بیر-ایكی یاخچی قارپیزی طاغینین اوستونده ساخلاییب، اوزونه هالاخ و جیویر توكردیلر تا سویوق و حئیوانلاردان اماندا قالسین. بونلاری چیللهگئجهسی اوچون گوتورردیلر. بوگونكو گونده آزربایجان خالقی، قارپیزلارین میناب، دزفول و اهواز شهرلریندن الده ائدیرلر.
خونچا
چیلله گئجهسی اوچون بایاتی
بؤیوک چیلله - آزربایجان میللی تقویمینده قیش آیینین ایلک 40 گون.
ایلین "یاغی" فصلی ساییلان قیش فصلی ایبتیدای تصووور و اعتیقادلاردان باشلانغیج گؤتورمکله ایندینین اؤزونده ده اوچ خوصوصی چیللهیه بؤلونور. بیرینجی بویوک چیلله قیشین باشلانغیج گونوندن، یعنی دئکابرین ایگیرمی ایکیسیندن (چیلله آیینین 1-ندن) فئورالین اوولیندک (دوندوران آی / بهمنین 10-و) اولان قیرخ گونلوک واختدیر. بؤیوک چیللهنین یاریسی قدر - ایگیرمی گون اولان و ائل آراسیندا "قیشین اوغلان چاغی" دا آدلانان کیچیک چیللهنین عومرو فئورالین ایگیرمی ایکیسینه قدردیر. فئورالین ایگیرمی ایکیسیندن (بایرام آیی /ایسفندین 1-سی)، ایلین اوزون-قیسالیغیندان آسیلی-اولاراق، مارتین ایگیرمی، ایگیرمی بیر، ایگیرمی ایکیسینه (آغلار گولر آیی/فروردینین 1-ی) قدر اولان و بوز آی آدی ایله تانینان موددت ایسه هر بیری یئددی گوندن عبارت دؤرد بالاجا چیللهیه، باشقا سؤزله، چیللهبئچهیه بؤلونور.
کیچیک چیلله - آزربایجان میللی تقویمینده قیش آیینین 40-اینجی گونوندن 60-اینجی گونونهجن 20 گون.
میلاد تاریخی ایله دئکابرین 21-دن 22-ا کئچن گئجهدیر. بو گئجه اساسن گونئی آزربایجاندا، قوزئی آزربایجان، تورکییهده و ایراندا قئید ائدیلیر.
بو گئجهده قار یاغماسی چوخلو سئوینجه سبب اولور. همین گئجه عائله عضولری، قوهوم، دوست، تانیش صمیمییتله بیر یئره ییغیشیر و ایلین ان اوزون گئجهسینی مئیوه و چوخلو شیرنیات یئمکله قئید ائدیرلر.
بو گئجهنین ان اهمیتلی آتریبوتلاریندان بیری قارپیزدیر. اهالی قارپیز یئییر کی، سویوغا یوخ دئسین. بئله کی، هر عاییله همین گئجه موتلق بیر قارپیز آلمالیدیر. اگر یئنی ائولننلر وارسا اونلارا دا والیدئینلری طرفیندن قارپیز هدیه وئریلیر.
بو گئجه آزربایجانین ان دوغما، قدیمی و یئگانه گئجه بایرامیدیر. جویز (قوز) هالواسی، هویج (کؤک) هالواسی، پاخلاوا (باقلوا)، توخوم (سئمیچکا)(توم) و مئیوهلر و دیگر شیرنیاتلار دا بو گئجهده سوفرهده اولمالیدیر.
آزربایجان كندلرینده و شهرلرینده بو گئجهاوچون چئشیدلی عادت – عنعنهلر موجوددور. كورسو دوورونو ییغیلیماق، فامیلین بویوگلرینین ائولری گئتمك، گئجهلر "تاپماجالار" و "بایاتیلا" سویلهمك بو گئجهنین عادت-عنعنهلریندندیرلر. هر حالدا "چیلله قارپیزی" یئمك بو گئجهنین تمل عادتیدیر.
قیش فصلینین ان اوزون سورن بؤیوک چیللهسی اؤز قار توفانینا، سویوق و دوندوروجو شاختاسینا گؤره ائل آراسیندا قاراقیش دا آدلانیر. بؤیوک چیللهنین باشلاندیغی گونو، یعنی 22 دئکابری بزن چیلله بایرامی دا آدلاندیرمیشلار. همین گونون گئجهسی ایلین ان اوزون گئجهسی اولدوغوندان بونا چیلله گئجهسی ده دئییلمیشدیر. چیلله گئجهسینین آخشامی آداملار قیشدان قورخمادیقلارینی نوماییش ائتدیرمک اوچون تونقاللار یاندیریر، اودون اوستوندن هوپپانیر، تونقالین اطرافیندا رقص ائدیر، اهیلنجهلی اویونلار، تاماشالار گؤستریرلر. بؤیوک چیللهنین شرفینه هر ائوده آچیلمیش سوفرهیه جانا ایستیلیک گتیرن دادلی-لذتلی یئمکلر قویولور. بؤیوک چیلله سوفرهسینین ان ساییلیب-سئچیلن، یایدان محض بو گون اوچون ساخلانیلان چیلله قارپیزیدیر. خالق بو قارپیزین شانینه سؤز ده قوشوب:
قارپیز ائله، قارپیزی،
قالیب ایله قارپیزی.
بؤیوک چیلله آدییلا
دوشوب دیله قارپیزی.
دوشوبدو دیله قارپیز.
ییغیلیب خورجونلارا،
گئدیر یارگیله قارپیز.
چیلله قارپیزینی عادتن ائوین بؤیوگو کسیر. او اولجه قارپیزین زوغو اولان طرفینی دایروی کسیب قابیغی دؤرد حیسهیه بؤلور. اؤزو و دیگر عاییله عضولری اورکلرینده نیت توتورلار. او همین قابیقلاری یئره آتیر. قابیقلارین نئجه دوشمهسینی هر کس اوریینده توتدوغو نیتی ایله یوزور. قارپیزی کسن اونو دیلیملهییر. عائلهنین هر بیر عضوو بو قارپیزدان یئییر. قونشولارا دا پای گؤندریلیر. چیلله قارپیزینین توملاری ییغیلیب ساخلانیلیر. ایناما گؤره، چیلله قارپیزینین توملاری آتیلارسا، اوندا قارشیداکی ایلده محصول بوللوغو اولماز. بؤیوک چیللهنین ان مشهور آیینی، سؤزسوز کی، سمنی گؤیرتمک و اوندان حالوا بیشیرمکدیر. بو، بیر واخت دوغرودان-دوغرویا سمنی بایرامی آدلانان بایرامین چوخسایلی مراسیم آیینلریندن بیریدیر. باهاری چاغیرماق، بونونلا دا طبیعتی یاشیل گؤرمک، اؤز اکدیگی تاخیلین گؤیرمهسی آرزوسونون صونعی رمزینی یاراتماق تشببوسوندن ایرهلی گلن سمنی گؤیرتمهیین تاریخی اجدادلاریمیزین ایلکین امک، تصرروفات حیاتی ایله باغلیدیر. یاشاییشینی، دولاناجاغینی تصرروفات ایلینین – باهارین، یازین باشلانماسیندا گؤرن اولو اجدادلاریمیز تاخیلی صونعی شکیلده، یعنی ائو شرایطینده گؤیرتمکله تئز گلمهسینی، بونونلا تورپاغین اویانماسینی، محصولون جوجریب بؤیومهسی آرزوسونو ایفاده ائتمیشلر. سؤزسوز کی، بورادا تقلیدی سئحر آکتی آپاریجیلیق تشکیل ائدیر. بو تقلیدی سئحرین باشا دوشولن معناسی بئلهدیر: "محصولوم، سنی ائوده گؤیرتدیگیم کیمی، اکین ساحمده، تورپاغیمدا دا بئلهجه گؤیر، بؤیو"
خونچانی بهی (داماد)ین عاییلهسی پای اولاراق گلینین ائوینه آپاریر. خونچانین ایچینده قارپیزدان علاوه حریر و باهالی پارچالار، میوهلر، آجیل و شیرینیلر گورمك آپاریلیر. عادت اولاراق خونچانین قارپیزی گوزل صورتده بزهنمهلیدیر.
چیله چیخار بایراما بیر آی قالار
پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار
گئدر باخار گودول ده یارماسینا
باخ فلكین گردش و غوغاسینا
داش ماكیدا چیلله گئجه سی بو نغمه نی اوخویارلار:
آی چیلله ، چیلله قارداش
آتین قامچیلا قارداش.
بیر گلدین دانیشمادیق،
قلبیم آچیلا قارداش قوشا چایدا میاندابدا چیلله آخشامی گون باتاركن اود یاندیریب، اوٍستوندن آتیلارلار . سوْنرادا
اوْدو قاریشدیریب ، داغیدیب، بئله اوْخویالار :
چیلله قوْودو ،چیلله قوْودو
سحر مینجیق ، سحر مینجیق. 40
سحر مینجیق دئدیكده ساباهیسی گون مینجیق – مینجیق یاغیش یاغماسینی آرزیلارلار
ایلین "یاغی" فصلی ساییلان قیش فصلی ایبتیدای تصووور و اعتیقادلاردان
باشلانغیج گؤتورمکله ایندینین اؤزونده ده اوچ خوصوصی چیللهیه بؤلونور.
بیرینجی بویوک چیلله
قیشین باشلانغیج گونوندن، یعنی دئکابرین ایگیرمی ایکیسیندن (چیلله
آیینین 1-ندن) فئورالین اوولیندک (دوندوران آی / بهمنین 10-و) اولان قیرخ
گونلوک واختدیر. بؤیوک چیللهنین یاریسی قدر - ایگیرمی گون اولان و ائل
آراسیندا "قیشین اوغلان چاغی" دا آدلانان کیچیک چیللهنین عومرو فئورالین
ایگیرمی ایکیسینه قدردیر. فئورالین ایگیرمی ایکیسیندن (بایرام آیی
/ایسفندین 1-سی)، ایلین اوزون-قیسالیغیندان آسیلی-اولاراق، مارتین
ایگیرمی، ایگیرمی بیر، ایگیرمی ایکیسینه (آغلار گولر آیی/فروردینین 1-ی)
قدر اولان و بوز آی آدی ایله تانینان موددت ایسه هر بیری یئددی گوندن عبارت دؤرد بالاجا چیللهیه، باشقا سؤزله، چیللهبئچهیه بؤلونور.
خلایقدن جفا گؤردوم تماماً بیوفا
گؤردوم
وفاسیز آشنالردن عجائب ماجرا گؤردوم
اولارکی لاف یکرنگی ووروب آخر دو رنگ اولدو
تمام عقربالر عقرب اولدی جانگزا گؤردوم
کیمه بئل باغلادیم قطع اولدو اممیدیم بئلیم سیندی
فقط بیر آشنا عقرباده تک خدا گؤردوم
فقط بیر تخم مرغی ساده و یکرنگ بیلمیشدیم
اونوندا کوینگین رد ایلدیم رنگین دو تا گؤردوم
جهاندا قورخما دشمنن همیشه آشنادن قورخ
نه اینکه اشنانون حیله و مکرین خفا گؤردوم
خلایقدن جفا گؤردوم تماماً بیوفا
گؤردوم
سنه من قوربان اولوم
چوخ سئویرم من سنی سن سعادت
گونشیم بوللو آیم سان منیم سن منیم
آلیم یازیم،سئوگی تایمسان
مهریبان آی گوزلیم سنده منــــــــــــــی سئو
بیر نفر یوخ سنه بنزر سنه اوخشار گولـــــــوم
سنه وار احتیاجیم،احتیاجیــــــــــــــــــــم وار
گئتمه یار هله گئتمه،منی آتیب بئله گئت
دایان سنه سؤزوم وار دایان صبر ائله گئــتمه
نه دئیم کی بیله سن وورولموشام یار سنه
اورگیمده او قدر آرزو دیلک وار سنه
سنه من قوربان اولوم
چوخ سئویرم من سنی
سن سعادت گونشیم بوللو آیم سان منیم
سن منیم آلیم یازیم،سئوگی تایمسان
پرسپولیس0 تیراختور 1
آخرین پست هادانلود آهنگ بسیار زیبا شاد ترکی و فارسی رضا عزیزیان به نام آمان آمان از دست تو..........دوشنبه 13 خرداد 1392


text:
گئجهنین قارانلیغینین آغیرلیغین چیینلرینده حیس ائدیردی. ائله بیل دونیانین آغیرلیغین اونا یوکلهمیشدیلر. قورغوشون دولو هاوا اونا نفس چکمهیی چتینلشدیریردی. هر آددیم گؤتوردوکجه سانکی چیینینده کی یوک بیر آزدا آغیرلاشیردی. دهشتلی آنلارین دؤزولممزلیگی اونو سارسیدیردی. ایندیهدک بو قدهر آیاقلارینین تابسیزلیغینی بیلمهمیشدی. هاراسا گئدیردی اؤزوده بیلمیردی؛ آنجاق ایندی فیکیر- خیال اونا حکم وئریردی.
سانکی گؤزلری باخار کورایمیش. اطرافیندا دولاشانلاری ، کوچهده گلیب- اوتنلریده بئله هئچ گؤرموردو. نه ائدهجهیینی ، هاراسا گئدهجهیینیده آنلامیردی ، آنجاق بو آغیر یوکو بیر یئره داشیماق زوروندایدی. بو فیکیر زولاق- زولاق هاوانی دولاشان بیر سیگارئت توستوسو کیمین اونون ایچهری عالمینی بورویوردو.
هر آددیم آتدیقجا او سانکی اؤزوندن اوزاقلاشیر ، منلییی- کیملییی شوبهه آلتینا دوشوردو. زامان – زامان دوشونهرک ، اوزاقلارا گئدیر ، باشی هرلهنیر ، اویاخلیقلا –یوخو آراسیندا کابوس دولو آنلار کئچیریردی. هردن بیر وار گوجونو آووجلاریندا توپلاییب ، اؤنه آپاریر نسه بیر یئردن توتوب ، وار گوجویله ایستردی کی او یوکون آلتیندان خیلاص اولسون. آمما اونوندا نتیجه سیز اولدوغونو دویوب ، ائتدیی حرکتدن پئشمانچیلیق چکیردی.
گؤزونون اطرافیندا یومشاق بیر یوخلوغون و ایتیرمهنین حیسسینه آلیشیردی. بو ایتیرمه اونون کیپریکلرینی آغیرلاداراق ، قاپاماق زوروندایدی. آمما گؤزلرینین اؤنونده حرکته باشلایان “دومانلی فیرلاماجلار” کیپریکلرینین اؤرتولمهسینه مانعه تؤرهدیردی. هردن بیر دؤنوب ، گئرییه هاراسا اوزاقلارا زیللهنهرک آجیلی- شیرینلی خاطیره آختاریردی. هارداسا بیر خوش خاطیره یادینا سالیر ، نسه اطرافی بوروین “دومانلی فیرلاماجلار” اونو تئز فیکیر – خیالدان یاییندیریردی.
هر ایکی یانیندان آسلانان قوللاری او قدهر آغیرلاشمیشدی کی دیزلرینین تاب گتیرمهسینه گومانی گلمیردی. ائله بو ندندنده بیر یئره ، بیرینه سؤیکنمهیی آرزولاییر کیمی اطرافی سوزدو. یاخینلیقدا ایللر بویو گؤرمهدیگی ، گؤدهسی یوغون پلمهلره اوجالمیش ، تاریخلردن قالمیش بیر چیناری گؤردوکده ، اونا طرف یاخینلاشدی. آغاجا سؤیکنهرک دیزلری تاب گتیرمهدی ، مولاییم سوروشمک حالیندا آغاجین دیبینده تورپاغا سریلدی.
ایندی بیر آز توختامیشدی. او فیرلاماجلاردا یوخ اولموشدو. یاواش-یاواش دان یئری سؤکولوردو. هارداسا اوزاقدان بیر قوش سسی ائشیدیلیردی. دهشتلی گئجهنین اؤتمهسی و گونشین گلمهسینی دوشونوردو. او اوشویهرک ، نسه ایچهریسنده بیرحیسسین قزینماغینی آنیردی. او گونش کیمین یئنیدن دوغولوردو؛ آلیشماغا ، نورساچماغا…
ائلیار پولاد


text:
موحبت عالمی.........
موحبت ؛ عا لمینده شیرین منه ، یار اولار
گونش منیم گوزیمده اونسوزچوخلو؛تاراولار
اورک یارا؛ دیل یارا گوزلریم ، آغلار اولار
یا ر گویلیمی ،آلاندا صفالی ؛ چاغلار اولار
دوداقلاری ؛گولمسه منیم ا یشیم ؛ زار اولار
سینه سینه ؛ ساز آلا عشقیمه ، تیما ر اولار
چیرپیلان اوره گیمه وفا لی، د یلد ا ر اولار
منلن ؛ اوزاق گزمده د یقه سی ، آیلار اولار
میلی کوسئنده یارین آ را د ا ، دیوار اولار
اولسا ؛ موحبت دمی ساغلیق اولا ، واراولار
منی آ پا ر؛ یا نینجا سونسوزاورک خاراولار
میانالی شریف...
تهران /1388......
بیرشیرین یوخو.......
من قایتتیم آ نا توپراقینی گوردیم ،شئکر اولدوم
گوروشوب اوپمده یولداشلاریمی نیشکر اولدوم
گویلیمه کولگه سالان دوستلاریمین بیرنئچه سین
باغریما باسمادا روحوم جالانیب شوله وراولدوم
کونلوم ایستئردی گزم {قا فلا نی} همده {قالانی}
اییی چکدی گتیریبد یر وطنه ، موفتخر اولدوم
گئجه گئتتیم { سرچشمه } با زا ریند ا ، دایانیب
خاطیره میدانینی من گوروبن ، اشگ تر اولدوم
میسگرینلن نه خبر؟اونچون هانی؟نالچین هانی؟
بوش گوروب یئرلرینی من قوزولارتک مئلراولدوم
هاردا{عسگراوغلا نین }؟ {مظفرینلن} نه خبر؟
یادا سالدیم { امنی...} اونلارینان همسفراولدوم
یولو سالدیم مزار اوسته اوخودوم ، فا تحه نی
دومانا باتمیشیدیرچوخلیلاری ،چوخ پئکراولدوم
اون بش ایل چکدی گئلم ،من{ میانا }یوردوموزا
ساچ آغاردی؛عوضینده سونالارتک ائسراولدوم
{شریفین} سئوگیسی؛ البت سئنیمیشسن ،وطنیم
یازبیلیب قیش گونومو،گوروشمده بخته وراولدوم
{میانالی شریف.......1382/میانا}
شانلی سوز..........
اوره گینده گورمیشم، بیر شانلی سوز
روحومی خندان ائدیر بیر نازلی سوز
دادوئریر یازیق جانا، شیرین سوزون
هر نئفس سندن گلیر بیر شادلی سوز
یئل ائسیر؛ طوفان سالیر، اطرافیمه
یاندیریر هرگون منی بیر قانلی سوز
ائلدیریم تک ، کونلومه قالخان چئکیر
جوشدورور افکاریمی، بیردانلی سوز
من جفا ؛ چکد یم خیا لیمد ا گئجه
گویلومه کولکه سالا، بیر دادلی سوز
ا ئلیمین شیرین دیلیجه ، دانیشیب
یازمیشام عشقینده من بیر،آزلی سوز
قان اورکدن ترپئدیر ؛ دوداقلارین
بیرخزان قالدی بیزه ،بیریازلی سوز
{میانالی شریف......1380/عسلویه}
باهاریه...
نوروزین موژده سی گلدی ، ایشیمیز تعجیله دوشدو
بیر گوزوم گولدو بیری آغلادی ایش موشکوله دوشدو
پوللیلار آ لدی با زا رد ا ن ، گویلی ا یستئک لرینی
یوخسولین سانجیسی عود ائیله دی، دردی بئله دوشدو
یئنه گوز دئیدی گومانیم ؛ یا و ا ، ا یستا رتی میزا
اولمادی با ش قوتاران ،ایش لریمیز هیند له ، دوشدو
گوزو تیکدیک با ها را ، میوه سی گلسین با زارا
صادیر اولما قد ا د ا، بعضا بیریسی زنبیله ، دوشدو
د ئد یلر ورزش ا ئد ن ، ا ولمیا جا قد یر عمئلی
یو خودان دورما دا هرگون گوزوموز، د نبیله دوشدو
هر گوریشده خالامیز وئردی بیزه ؛ با ل خامانی
اره گئتمکده قیزی ، چوخ آرادا ، فا صیله دوشدو
مید ا نا گلدی نوما یند ه میز ؛ آ لسین را ینی
جانی چیخدی یازیقین سوزلری د یلدن د یله ،دوشدو
مود اولوبدیر چوخو تاخسین بئلینه ، همراهینی
تا لیا خطتیمی سا تد یم ؛ ا یشیم ا یرا نسله دوشدو
{ شریفی } تولادی شیطا ن با لا سی آ د ا خلیا
تا پما د ی قا رپیز آ لا ؛ نامزد لیقی چیللیه دوشدو
{میانالی شریف}
خاطیرلیاندا
گئچمیش گونلردن خاطیر لیا ندا
بیرگوزوم گولئر؛بیرگوزوم آغلار
آ نا ا ولکه سین ، یا دا سا لا ندا
بیراوزوم گولئر؛ بیراوزوم آغلار
یاخینا دور گئل خاطیرلا منی
ال -اله گئزک یا شیل چئمنی
خا طیرلیا ندا گوزل وطنی
بیرایزیم گولئر؛بیرایزیم آغلار
آ چان گولید یر صفا لی باغدا
قارتال اوچاردی سیحرلی چاغدا
فیکیرلئشنده سیکو تلو چا غدا
بیرکوزوم گولئربیرکوزوم آغلار
یار اوزونو...........
منیم آرزومدی گورم بیردئفه دیلبر؛ اوزونو
نه روادیر توتا دیلبر منه ، دائم اوزونو
آچمیسان سن بیرینه پرتو حسنون؛ نه ایچین
ای گوزللر گوزلی ؛ بیرمنه گورست اوزونو
هامی خوشدل کی چالاسازینی عاشیق سینه دن
منده دیلخوش ائشیدم ؛ بیرپارا شیرین سوزونو
باغا یول وئرسه منی ، یار وفا داریم اگر
ایلییب گوللری ، مست ایلییرم سونبو لونو
یاد ائد نه منی یاد ائت ، وطنیمده مارالیم
وطن اولادی سئور؛ باغدا گوره بولبولونو
بیر نظر قیلسا اوره ک غملریمیزباشه چاتار
نه روا دیر آیا حاجت ، سن آچاندا اوزونو
قطره ؛قطره سوگئتیروئرمنه تبدن یانیرام
تب عشقیم سینه داغلار؛آلیشاندا کوزونو
11/12/1391
اولماسین بوش
اولماسین بوش ، اوره گیم سنسیزآنا
توشمئسین کئدر توزو ، شیرین جانا
سنه خاطیردی گونش ، آی یارانیب
جا نی قوربان ا ئد رم یا را د ا نا
سینم ، عشقیندن ا ینا نمام بوشالا
من اوره ک باغلامیشام ؛ مهربانا
گوی گوروبسن بوش اولا آی بابادان
اولدوزوی قاش گوز آتارساز چالانا
حا فظ جاندی ، صفا لی باخیشین
آ نا لار گوزلری قویمام ، سولانا
دعا ا ئیله منی مقصوده چا تیم
اوخو لعنت آنا جان ؛ شر ساتانا
قئلئمیم ناز آ نا لارد ا ن یازا ؛مین
خوشدو عالم بالا بیر سوز قانانا
کوی عشقینده گئزن عا شیقی لر
گئرک هرگون باشینا ، بیردولانا
قالارام آستا نا د ا سن گئلئسن
آتارام ، اوخلاری من اوخ آتانا
آلا گر جانیمی دوست من دییئرم
اولماسین بوش، اوره گیم سنسیز آنا
موحبت کوچه لری
موحبت کوچه سینین یوخ وفاسی
دولوب دور سینیه ، عشقین هواسی
دوشن هر دم یئره اشگ رواندیر
وفاسی یوخ ولی ، واردیر صفاسی
لالا گولدن ا ئشیتد یم بیرشیرین سوز
منی مست ائیلیر بولبول نواسی
سنین آیدین باخیشیندا نه وارمی؟
گورونن ده بیتئر، سینه یا را سی
گئجه میز قاره اولسا غم یوخوموز
نسیم لردن گئلر آ ید ین صداسی
یاغا ا بر موحبت ، گر کویرد ه
بئنوشه گوز آچار دیلده دعا سی


text:
فلکین قانلی الیندن بیر آتیلمیش یئره اَندی
بیر فلاکت آنانین جان شیرسیندن سوتون اَمدی
بو للو نیسگیل شله سین چیگنینه آلدی
تای توشوندان دالی قالدی
ساری گول میثلی سارالدی
گونی تک باغری قارالدی
درد الیندن زارا گلدی
گونی گوندن قارا گلدی
خان چوپانسیز سِلَه تاپشیرسین اوزون ،
یوردوموزا بیر سارا گلدی
بیر وفاسیز یار اَلیندن ،
یارا گلمز سانا گلدی
بیر یازیق قیز جان اَلیندن جانا گلمز جانا گلدی
گئجه چکده الموت دامنه سیندن بورایا درمانا گلدی
بیر آدامسیز سوری آدلی
اَلی باغلی ، دیلی باغلی
سوری کیمدی؟
سوری بیر گولدی ، جهنمده بیتیبدی
سوری بیر دامجدی ، گؤزدن آخاراخ اُوزده ایتیبدیر
سوری یول یولچوسوده ایره یوخ دوزده ایتیبدیر
سوری بیر مرثیه دی اُخشویاراخ سوزده ایتیبدیر
او کونول لرده که ایتمیشدی اَزلدن ، اُودو گؤزدن ده ایتیبدیر
سوری بیر گؤزلری باغلی ، اوزو داغلی ، سؤزی داغلی
اُولوب هاردان هارا باغلی
بُوشلویوب دوغما دیارین ، اُوموب البته یاریندان
اَل اوزوب هر نه واریندان
قؤرخمایب شهریمیزین قیشدا آمانسیز بؤراننان نه قاریندان
گزیر آواره تاپا یاندریجی دردینه چاره ، تاپابیلمیر
چؤخ سویر عشقی باشیندان آتا اما آتا بیلمیر
اُوا باخ اُوچو دالیجا قاچیر اما چاتا بیلمیر
ایشه باخ لیلی دوشوب چؤللره مجنون سراغیندا
شیرین الده تِشه ، داغ پارچالیور فرهاد اوتورموش اتاقیندا
تشنه لب قوم نئجه گور جان وئریر دریا قیراغیندا
گؤزده حسرت یئرینی خوشلیوب ، ابهام دوداغیندا
وارلیغین سؤن اثری آز قالیر ایتسین یاناغیندا
سانکی بیر کؤزودو بورونموش کوله کورلوخ اوجاقیندا
کؤزلنن پیلته کیمین یاغ تؤکنییدی چراغیندا
بوی آتیر رنج باغیندا ، قؤجالیر گنچ چاغیندا
بیر آدامسیز ، سوری آدلی
اَلی باغلی ، دیلی باغلی
سوری جان اُمما ، فلکین یوخدی وفاسی
نَقَدَر یوخدی وفاسی او قدر چوخدی جفاسی
کهنه رقاصه کیمین هر کسنه بیر جوردی اداسی
اُو ایاقدان توشی ایستر ایاقدان سالان اولسون
او تالانمیشلاری ایستر گونی گوندن تالان اولسون
او آتیلمیشلاری ایستر هامیدان چوخ آتان اولسون
او ساتیلمیشلاری ایستر قول ائدر کن ساتان اولسون
نیله مک قورقو بوجوردو فلکین نظمی ازلدن
اولوب اضدادینه باغلی
قره سیز ، آقلار اولانماز
دره سیز ، داغلار اولانماز
اولوسوز ، ساغلار اولانماز
گرک هر بیر گوزه له ، بیر دانا چرکین ده یارانسین
بیره انسین یئره گؤیدن ، بیریده عرشه اوجالسین
بیری چالسین ال ایاق غم دنیزینده
بیری ساحیلده سو ینجیله دایانسین
بیری ذلت پالاسین باشه چکیب یاتسادا
آنجاق بیری نین بختی اویانسین
بیری قویلانسادا نعمت لره
بیری ده قانه بویانسین
بیره آدامسیز ، سوری آدلی
ساچلاریندان دارا باغلی
نیله مک ایش بئله گلمیش ، چُور گلنده گوله گلمیش
کمانین ایگری کمانیندا اولان اوخ آتیلاندا دوزه دئگمیش
دیلسیزین باغرینی دلمیش ایگری قالمیش دوزی ائگمیش
اونا خوشدور بو فلک ائل ساراسین سئللر آپارسین
بلبل حسرت چکرک گول ثمرین یللر آپارسین
قیسی چوللر قویوب لیلی نی محمللر آپارسین
خسروی شیرین ایله ال اله دیرسین
فرهادین قامتین ایگسین
باخاراخ چرخ زمان نشئیه گلسین ، کفه دولسون
سوری لار سولسادا سولسون
بیری باش یولسادا ، یولسون
سیسقا بیر اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ایچینده ، بوسما ظلمته باتماز
داش آتان ، کول باشی قویموش ، داشنی اوزگیه آتماز
سن یتیشسن هدفه ، اوندا فلک ، مقصده چاتماز
داخی افسانه یارانماز
سوری آی باشی بلالی ، زمانین قافلی غزالی
سوری بیر قوشدو خزان آیری سالیبدور یوواسیندان
اَل اوزوبدور آتاسیندان
جوجه دور حیف اولا سوت گورمیوب اصلان آناسیندان
درد وئرن درده سایب ، اما خبر یوخ داواسیندان
آغلیب صدقیاراخ بهره آپارمیر دعاسیندان
بونا قانعدی تنفس ایلیور یار هاواسیندان
او بیر آئینه ده رسام چکیب اوستونه زنگار
اوندا یوخ قدرت گفتار
گِنچ وقتینده ، دل آزار
گؤره سن کیمده خطاکار
گؤره سن کیمده خطاکار


text:
هافمن سیخیشدیرماق بویوروقو
بیلگی سایار ایله وئری بیلیمینده اولان ، هافمن سیخیشدیرماق بویوروقو ، وئریلرین قالارلی سیخیشدیرماغی اۈچۈن ایشلهنیر . بو بویوروقو دئیوید هافمن ، 1952نجی میلادلیق ایلده ماساچوسئت بیلیم یوردوندا یارادیپ دیر .
هافمن بویوروقو وئریلرین کاراکترلرینه ، 8 بیتلیک گؤستری یئرینه بالاجاراق گؤستری وئرمهک ایله اونلارین آز یئر توتماغینا سبب اولور .
هافمن سیخیشدیرماق بویوروقونون آتدیملاری[redaktə]
-
- کاراکتئرلرین یازیدا ایشلهنمهک ساییسین حسابلا
- ایکی یاپ آز ایشلهنهن کاراکتئری سئچ ( دۈگۈنلره باغلانمامیش کاراکتئرلردن )
- ایکی کاراکتئری بیر دۈگۈنه باغلا ، او دۈگۈنۈن یازیدا ایشلهنمهک ساییسین ایکی کاراکتئرین ایشلهنمهک ساییسینین توپلامی توت
- کاراکتئرلر قورتولانجا ایکینجی آتدیما قاییت
- اۈست بویوروقلار قیلیناندان سونرا بیر ایکیلیک آغاج یارانار ، بو آغاجین سول بوتاغلارین 0 ایله ، ساغ بوتاغلارین 1 ایله بهلگیلهندیر
- کاراکتئرلرین یئنی ایکیلیک گؤستریسی 0 ایله 1لری آشاغی دۈگۈندن آغاجین کؤکۈنهجه بیربیرینین یانینا قویماق ایله ئهله گهلهر
قایناقلار[redaktə]
- D.A. Huffman, "A Method for the Construction of Minimum-Redundancy Codes", Proceedings of the I.R.E., September 1952, pp 1098–1102. Huffman's original article.
Bu məqalənin latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə qarşılığı vardır. Bax: Xaffman şifrəsi


text:
گرایلی
گرایلی – هر میصراعیندا سکگیز هیجاسی اولان و بیر نئچه دؤرد میصراعلی بندلردن اولوشان عاشیق شعری دیر. گرایلی نین جیغالی، ساللاما ، ناغاراتلی ، قایتارما ، دیل دؤنمز کیمی شکیللری واردیر.
گرایلی نین باشقا اؤنملی اؤزل لیکلری بونلاردان عیبارتدیر:
- گرایلی نین ان آزی اوچ بندی و معمولا بئش بندی واردیر.
- گرایلی دا قافیه دوزولوشو آشاغیداکی فورمدا اولور:
- سون بندده شعری قوشان شاعیرین ویا عاشیغین آدی گلیر.
گرایلی نین میصراعلاری نین بولگؤسو آشاغیداکی مودلده دیر:
8=4+4
دئمک هر سکگیز هیجالی میصراع ایکی 4 هیجالی کلمه یادا کلمه لردن اولوشموشدور.آنجاق بونو دا قئید ائتمک لازیمدیر کی بؤلگو یاخود تقطیع قایداسی باشقا یوخاریدا سایدیغیمیر قایدالار قدر قاچینیلماز دئییل و عاشیغین میصراعلاردا بؤلگو قایداسینی پوزماغا ایختیاری چاتیر.
اؤرنک[redaktə]
گرایلی شعر فورماسیندان اورنک اوچون عاشیق قوربانی و خسته قاسیمدان ایکی شعر وئریلیر:
بیرینجی اؤرنک : دولانا , دولانا
1 – آلچاق یئردن دومان قالخار
2 – داغی دولانا, دولانا
3 – گؤی اوزونو آلار بولود
4 – ماهی دولانا, دولانا
5 – کیمی آغا , کیمی نؤکر
6 – نؤکر اولان جفا چکر
7 – بولبول آغلار قان یاش توکر
8 – باغی دولانا, دولانا
9 – قوربانی مورادا یئتدی
10 – جانان گلدی بوندان اؤتدو
11 – نوبات گلدی منه یئتدی
ساقی دولانا, دولانا
ایکینجی اؤرنک : سونالار کیمی
1 – نه باخیرسان اوغرون- اوغرون
2 – منه بیگان الر کیمی.
3 – دوروم دولانیم باشینا
4 – شاما پروانا لر کیمی.
5 – دوست قاپیسیندا دوستاغام
6 – تئللرینه چوخ موشتاغام
7 – یار الیندن دویون داغام
8 – داغداکی لالالار کیمی.
9 – خسته قاسیم تیکمه داشلی
10 – گؤنلو غملی, گؤزو یاشلی
11 – گؤلدن اوچدو یاشیل باشلی
12 – سیلکیندی سونالار کیمی.
گؤروندوگو کیمی بو سون گرایلیلارد ادا ایلک بندین 2- جی و 4- جو میصراعلار بیر- بیریله قافیه لنمیشدیر. باشقا بندلرین سون میصراعی دا عینی قافیه ده دوزولموشدور:
داغی دولانا، دولانا / ماهی دولانا، دولانا / باغی دولانا، دولانا / ساقی دولانا، دولانا / بیگانالار کیمی/ پروانالار کیمی/ لالالار کیمی/ سونالار کیمی.
ایلک بندین 1- جی و 3- جو میصراعلاری قافیه باخیمیندان آزاد دیر. باشقا بندلرین ایلکین اوچ میصراعی عینی قافیه ده دیر .
نؤکر/ چکر/ تؤکر , یئتدی/ اؤتدو/ یئتدی
دوستاغام/ موشتاغام / داغام , داشلی/ یاشلی / باشلی.
بؤلگو باخیمیندان گؤروندوگو کیمی ایلک شعرین 9- جو میصراعیندا , هم ده بندلرین سون میصراعلاریندا بؤلگو پوزولموشدور:
قوربانی مو / رادا یئتدی
باغی دولا / نا ، دولانا
سونالار کیمی شعرینده ایسه 2- جی ، 3- جو ، 4- جو ، 5- جی ، 8- جی و 12 – جی میصراعلاردا بؤلگو قایداسی پوزولموشدور
قایناق[redaktə]
- تورک خلق ادبیاتی – یازان: علیرضا صرّافی


text:
بو آپ "غزل ـ۶" عنوانیندا سیز حوءرمتلی اوخوجولارا سونولور . آنجاق بیر سوءز بو غزله گوءره دئمه لییه م : چاپی نوسخه لرین چوخوندا یازیلماییبدیر. و بعضی لر بو غزلی حکیم دن بیلمیرلر. آما بویوک لر بویورولار کی بو شعر حکیمین جاوانلیق چاغیندا یازیلیبدیر نیه کی حکیم جاوانلیقیندا "مغنی" تخلص ائدرمیش . و غزلده بو تخلص ایله قورتاریر.
فلکین غم و بلاسی مگر انتهاسی یوخدور؟
بیر اوتانماز.عار بیلمز.نه دئییم حیاسی یوخدور
بو سپهر دون و ناساز.ستمین ائدیبدیر آغاز
ائله مز حیا.اوتانماز.بیرینه وفاسی یوخدور
ائلیوب منی حواله گنه محنت و ملاله
نئیلیوم ؟بو هرزه بختین منه بیر حماسی یوخدور
ستم و غمی توکنمز.اوءلورمده رحمه گلمز
بو زمانه نین منیم تک غمه مبتلاسی یوخدور
دوتوب اود گنه آلیشما.بئله چوخدا پیس دانیشما
بو سبب:سنینله آخر فلکین آراسی یوخدور
بو سوزی دانیشماز عاقل.اولا گر بلایه قابل
سوءله(سوءیله) هانسی شخص کامل الم و بلاسی یوخدور
منی ده بیر اوءزگه لیلی ائله دی بو چوءلده رسوا
بو بلالی روزگارین من ایله وفاسی یوخدور
یوخ ائدن بیری نصیحت.ائله سین اونا مذمت
مگر ای منیم عزیزیم بو گونون صاباسی یوخدور؟
عجب آنلاماز ایمیش سن.سبیلین آغاردی بیلمه ن
نه جهت بو شوخ و شنگین سنه اعتناسی یوخدور
بو ظریف و شوخ و شیدا.ائله دی خیال گویا
آتیلیبدی باشدا بورکی اوءزونون لباسی یوخدور
دونو قالماییبدی بئلدن.شالی بئش قاریش غزیلدن
آیاقیندا کفش صاغری الینین حناسی یوخدور
بونو بیل بو قدر پولسوز.پلو و پالاس و جولسوز
یئرین اولسا باغ جنت گنه ده جلاسی یوخدور
بئلینی کسیبدی قاتما.دور آیاقه بوردا یاتما
ائله فیکر عوءمر کئچدی گیوون قفاسی یوخدور
ایشین اولدو ناله و آه.گذران دئییل بو بالله
داخی ایسته مه بو عمری گئدیب اول صفاسی یوخدور
ایشیمیز عجب شولوغدور.بیری اهل درد یوخدور
بابا مدرسه گوروبسوز کی اونون خلاسی یوخدور؟
به خصوص اهل قزوین.کسه حق یئر اوسته نسلین
همه نابکار و بی دین بیری نین آتاسی یوخدور
هانی ایندی ملا جعفر؟اونا خصم اولا پیمبر
ائلیوب یقین جزاده . بو عمل جزاسی یوخدور
گله لعنت خدایه.یئته دردی منتهایه
دوشه قیرخ ایکی بلایه.ائشیدم دواسی یوخدور
قوی ایته(ایتسین) سوءزون دانیشما.من اوءلوم گل اوستون آچما
گوءرورن کی سد(سید)نقیبین بو سوءزه رضاسی یوخدور
سن اوءزیوی ائتمه بی عار.سوءزی چوخ اوزاتما قورتار
ائله مه کلامی تکرار.نه چون؟ اقتضاسی یوخدور
بو کدورت و ملاله آلیب ایچ نئچه پیاله
عبث عمری وئرمه باده.بو جهان بقاسی یوخدور
سوءله ساقیا او مهرو.سالا مجلسه هیاهو
هانی مطرب غزل گو؟ نیی نین صداسی یوخدور
تلف اولدو عمر هی هی.دور اولان اوشاقلارا دئی
هانی دنبک و دف و نی؟ نیه بس نواسی یوخدور؟
اولا گوش نه فلک کر.قالا مات چرخ چنبر
دئمه سین کسی "مغنی" سسی نین غناسی یوخدور
منی تک قویمویون


text:
آمد... رفت... افسانه شد برام
“سونای” با دو رویداد قرین شده است: آیا دیگر وقت آن نرسیده که به رسوم خود بازگردیم؟ رسومی که در گذشته ای نه چندان دور،بر گستره گیتی پرده افکنده بود و صدای شادی مردمان آذربایجان بربلندای آسمان طنین افکنده بود. گله جه یی،تورپاغی،سویو،هاواسی،ائلی اوباسی،قارانلیق ائویمه… مقاله به زیان تورکی آذربایجانی سونای،والنتاین آذربایجان سونای گؤجه لرینده ایکی شئی قاباریقدیر. بیرینجی سی “آیین شایین لیق” ،ایکینجی سی “ابدی تیکرارلانان سئوگی”. سون باهار؛آرواش قوشاچایلے *تورک قانداشلار،بو یازینی یایین لوتفن.
شب آخر شهریورماه در آذربایجان،به “سونای” شهرت یافته است. در بسیاری از کشورها روز مخصوصی به نام روزعشق وجو دارد و “سونای”،روز عشق آذربایجان است. این جشن،قدمتی بس طولانی دارد و حتی پیشتر از ظهور اسلام،در جای جای مناطق تورک نشین رواج داشته است.
این روز به نوعی اعتدال پاییزی نامیده میشود.چراکه در “سونای” روزوشب برابر شده و ماه کامل میشود. “سونای” امروزه به ورطه فراموشی دچارشده است.جشنی پرقدمت که امروزه بغیراز چندین روستا،دیگر خریدار ندارد.
کلا در ایران،جشن های باستانی و علل خصوص اقوام غیرفارس،محکوم به فنا و نابودی هستند. رسومی که روزگاری از بزرگ تا کوچک،پیروجوان،زن ومرد،همه و همه اجرایش میکردند…
در “سونای”،دو اسطوره عشق یعنی ماه و خورشید بایکدیگر دیده میشوند.(در افق،زاویه ۱۸۰ درجه) و در این اندک فرصت دیدار،حسرت یکسال دورازهم بودن ماه و خورشید به پایان میرس و این دو معشوق یکدیگر را میبینند.
این رخداد،در “قوجامان آذربایجان ” به صورت سمبولیک به “سونای” یا شب عشق معروف شده است و بسیار عزیز نگاه داشته میشود.
این شب آداب و رسوم خاص خود را دارد.
در روستاها،مردم در میدان اصلی روستا گرد هم درمی آیند و به بازی های خاصی میپردازند.
معروف ترین رسم در این روز، “آواوا” گفتن است. بعد از اینکار،مردم در میدان اصلی شهر به تناول غذای مخصوص میپردازند،سپس رقص های سنتی آذربایجان به اجرا درمی آید و در آخر “سئوگیلی” ها به یکدیگر هدیه میدهند.
از دیگر رسوم این روز،انجام دادن بازیهای آذربایجانی مربوط به ماه است:
همانطوری که گفته شد،یکی از آنها “آواوا” است. “آواوا” ریشه در داستان فولکوریک آذربایجانی دارد، داستان “اصلی-کرم”:
(( اصلی-کرم ناغیلی،بو آیین دوشونجه سین تمثیل ائدیر.اونا گؤره ده اونلار بیربیرلرینه یئتیشنده،”کرم” آلاولانیب،”اصلی” ده دالیسیجا یانیر ))
دیگر باری های مرسوم این شب:
آیا(بازی ترکان سومر) ، آیاز ، آییرد ،شاییرد،آینا ، آذ،الین آیناسینا باخماق،بذره م،باذ،آی شای،شای بای،آیلا،هالای،آیین اویون،آیقیر،سارای،اومای،هارای هاری های بی لر و…
همانطوری کی دیده میشود کلمه “آی” که در زبان تورکی به “ماه” اطلاق میشود،درتمام بازیهای فوق به کار رفته است. ماه،جایگاه ویژه ای در میان تورکان دارد،از بوزقورد گرفته تا پرچم ها و ….
۱٫ “آیین شایین لیق”
۲٫ “ابدی تیکرارلانان سئوگی”
“آیین شایین لیق”،بیشتر مربوط به کشاورزان است. کشاورزانی که محصولات خود را برداشت کرده و خود را آماده زمستانی سرد میکنند.اما امروزه با این نحوه زندگی،دیگر به جز روستاییان آذربایجان،کسانی از این رسم شیرین بهره ای نمی برند.
ولی رسم دوم،همچنان پابرجا بوده و درجای جای آذربایجان زنده است.
حال با وجود چنین رسم دیرینه ای ، در میان زندگی مردمان آذربایجان،آیا میتوان جایگاهی برای والنتاین در نظرگرفت؟!
متأسفانه بله!
والنتاین امروزه جایگاهی بس بزرگ در آذربایجان و جهان دارد. شاید حذف مطلق این رسم از زندگی عاقلانه نباشد و حتی امکان ناپذیر. ولی والنتاین نباید باعث حذف “سونای” شود.
بیزیم آذربایجان کولتوروموز او قدر گئنیش،گؤزل،درین و زنگیندیر،بیز اونو داها چوخ ماراقلا آراشدیریب اؤیرنمه لییک.سونای ان گؤزل دبلرین بیریدیر. سونای عشق سیمگه سیدیر. بیز ده سینه میزده بیر اورک اولدوغونو و او اوره یین ایچینده بیر سئوگیلیمیز اولدوغونو اونوتمایاق. اونوتمایین ساباح اولمایا بیله ریک.
۲٫سونایدا آیلا گونش آدی کئچدییی اوچون هدیه لریمیزین اوستونده اونلاردا بیر شکیل یا نشان اولسون.
۳٫سئوگی و عشقیمیزی هر زامان دیله گتیریب و اونو ایشلریمیزله داورانیشلاریمیزدا گؤرستمه لی ییک. نییه کی یاشام چوخ قیسسادیر و سئوگیلیمیزی سئویندیرمک اوچون ائله چوخ زامان یوخدور.
برادر و خواهر تورک زبانم! فرهنگمان را دریابیم….سونای را دریابیم….
منیم سئوگیلیم ساوالان! گؤزلریمین ایشیغی سنین،سنی یالنیز سنه تاپشیریرام…
زومار آیی نین(شهریور) سون گئجه سی،سونای آدلانیر. بو گون آذربایجان دا سئوگیلی لر گونو ساییلیر. بو گونده اسطوروی سئوگیلی لر(آی ایله گونش) گون باتاندا بیربیرلریله گؤروشورلر.(افق دا ۱۸۰ درجه زاویه ده قرار تاپیرلار) و بو قیسسا گؤروشده آیلا گونشین بیر ایللیک اؤزلمی سونا چاتیر و بو ایکی سئوگیلی بیر آن اولسون بئله حسرت گیده ریرلر.بو اولای دا سمبلیک اولاراق،آذربایجاندا سئوگیلیلر گونو آدلانیب و سایین ساییلیبدیر. کئچمیشده بو گونده اؤزل تؤرنلر کئچیریلدی. کندلرده هرکس اؤزل بیر سسلرله کی اونا “آواوا” دئیردیلر بیربیرلرینی سسله ییب کندین مئیدانینا ییغیشاردیلا ر.اوردا یئمکلر پیشیریلیب اویونلار اویناناردی.سئوگیلی لر بیربیرلرینه هدیه وئرردیلر.بو قونودا باشقا آیرینتی لار اوچون ناصیرمنظوری-نین آواوا کیتابین اوخوماق اولار.
سونای آذربایجان خالقینا عایید اولان بیر عنعنه اولاراق،بیزیم کولتوروموزون زنگینلیین گؤرسه دیر. و اوزدن ده داوا چوخ اورکلره یاتیر. والنتاین باتی ایله مسیحییت سیمگه سی اولدوغو اوچون بیزه چوخ اوزاق اولاراق یابانجی گلیر.
اؤزللیکله تورک کیشیلر کی دویغوسال قونولاردا چوخ آغیرباشلیدیرلار.
بئلنچی قونولاردا داها تئپکیلی اولورلار و اونو خوش قارشیلامیرلار. والنتاین چوخ آنلامی اولسا بئله بیزیم کولتوروموز دئییل. هله سونای کیمی درین آنلاملی و زنگین بیر تاریخی عنعنه سی اولان بیر خالقا والنتاینین هئچ ضرورتی یوخدور.سونای آذربایجانین درین اسکی دبلریندن اولاراق هرکسین ماراقلا ایلگیسین چکیر. من اوره یینده سئوگی قیویلجیملاری اؤلمه میش بیر کیچیک قارداشیز اولاراق،سونای گئجه سی اوچون نئچه اؤنریم وار:
۱٫بیزیم آذربایجان کولتوروموز ان قدر گئنیش،گؤزل،درین و زنگیندیر،بیز اونو داها چوخ ماراقلا آراشدیریب اؤیرنمه لی ییک. سونای ان گؤزل دبلرین بیریدیر. سونای عشق سیمگه سیدیر. بیز ده سینه میزده بیر اورک اولدوغونو و او اوره یین ایچینده بیر سئوگیلیمیز اولدوغونو اونوتمایاق. اونوتمایین ساباح اولمایا بیله ریک.
۲٫سونایدا آیلا گونش آدی کئچدییی اوچون هدیه لریمیزین اوستونده اونلاردا بیر شکیل یا نشان اولسون.
۳٫سئوگی و عشقیمیزی هر زامان دیله گتیریب و اونو ایشلریمیزله داورانیشلاریمیزدا گؤرستمه لی ییک. نییه کی یاشام چوخ قیسسادیر و سئوگیلیمیزی سئویندیرمک اوچون ائله چوخ زامان یوخدور.
آیین شایین لیق اکین چیلر اوچون آنلاملی گونلر دیلر.اکینلر یئردن گؤتورولوب،زومار توپلانیب،اؤزلرینی بیر قاتی قیشا حاضیرلاندیریرلار.ایندیکی یاشامدا شهرلی لشمیش یئرلرده بو آنلامی دوشونمک چتین اولور. آنجاق ایکینجی اؤزللیک یانی ابدی تیکرارلانان سئوگی ایندیکی زاماندان یاخشی آلینیر.
آذربایجانین آیین دوشونجه لی دبلرینین بیر سیرالاری بو گونده یاشاییر،بعضی دبلری ایسه یادیرقانیب دیر. یادیرقانمیش دبلرین یادیرقاماق ندنی،آذربایجان میللتی نین یاشام طرزلرینین چؤنمه سی دیر.بو دؤنم آذربایجان دوشونجه لی کیمسه لرین باسقی آلتیندا اولماسی،قورویوب ساخلایان دؤلت یئریه،پوزوب داغیلدان اؤزگه لشمیش دؤلتین اولماسی آذربایجان میللتینین اولان وارلیقلارین چوخونو گؤزلرده ایتیره بیلدی.
سونای لا والنتاین سئوگیده اورتاق اولدوقلارینا گؤره نظره گلیر بیر-بیرلرینین یئرینه اوتورا بیلرلر. داها دوغروسو سونای دونیالاشمیش والنتاینین یئرینه اوتورماق قابلیتینده دیر. بو ایش آذربایجاندا اوتورا بیلسه ده باشقا یئرلرده اوتورا بیلمیه جک.
عئینی حالدا آذربایجاندا اوتورماغینا بیر دؤلت یاردیمی گره کیر.
اوخشار اولایلاری سرگیلمک اوچون بیربیرلریندن فایدالانمالی ییق.آنجاق بیرینی بیرینین یئرینه قویماق تئپگی یارادار.
سونایی دونیالاشدیران،بو قابلیتیندن باشقا بیر قابلیتی واردیر.اودا تیکرارلانان ابدی دوغا یاپالی بیر سئوگی دیر. ابدی سئوگی ده سئوگیلیلر هئچ زامان بیربیرلرینه یئتیشمه ییب سئوگی هئچ زامان اؤلمز. ابدی له شیب،هر زامان یاشار.
“گون” ایله “آی”کیمی. اونلارین آراسیندا اولان سئوگی بیتیرسه بیز تانیدیغیمیز یاشام بیتر. بیز سونایی آرتیخراق تانیددیرمالییق قانداشلار…
گلجکی،تورپاقی،سویو،هاواسی،ائلی اوباسی قارانلیق ائویمه….منیم سئوگیلیم ساوالان! گؤزلریمین ایشیقی سنین،سنی یالنیز سنه تاپشیریرام…..
آرواش قوشاچایلی
“سونای” با دو رویداد قرین شده است:
آیا دیگر وقت آن نرسیده که به رسوم خود بازگردیم؟ رسومی که در گذشته ای نه چندان دور،بر گستره گیتی پرده افکنده بود و صدای شادی مردمان آذربایجان بربلندای آسمان طنین افکنده بود.
گله جه یی،تورپاغی،سویو،هاواسی،ائلی اوباسی،قارانلیق ائویمه…
مقاله به زیان تورکی آذربایجانی
سونای،والنتاین آذربایجان
سونای گؤجه لرینده ایکی شئی قاباریقدیر. بیرینجی سی “آیین شایین لیق” ،ایکینجی سی “ابدی تیکرارلانان سئوگی”.
سون باهار؛آرواش قوشاچایلے
*تورک قانداشلار،بو یازینی یایین لوتفن.


text:
اورمو گؤلو
نیگار خیاوی
اورمونون شاعیر گؤلونه سونولور!
(1)
اوزانمیشام اوزو قیبلایا
قلبیمده گؤینهشیر گونش، آی، اولدوز،
بیر اوقیانوسجا گؤلون گؤیلو قیر- قیرا دوز
و اؤلوم زیغلی اَینیمده بوز(boz) بیر بولوز
(2)
تئز گتیر اؤزونو آلمالارین آلنینا
تئز یئتیر الینی دالغامین آریقلامیش اوچوغونا
گل ده اوز به اوز اَیلش اوزومون گیلهسیله
هانی بال بولودلار هانی بس گونش
هانی گونشین گوناهی بلکه من ایدیم و بو دوزلار، بو دوزلو اولدوزلار
یا تبریزدن آخینان او سالخیم یاشلی گؤزلر
“دئه کیمی گؤزلر او قارا گؤزلر آی قارا گیلم!”
(3)
گئتمه گیلم! اؤلور گؤیلومون بالیغی دؤنورم قوراقلیغا
گئن گلیر دالغامین اَینینه هؤنکورتومون قالیغی … گئتمه!
آغزیمدا هارای لاختاسی، بوغازیمدا اوقیانوس بیریسی
گئدیر ال -اله نه گؤزل سئوگیلیسیله ایکیسی
وئر بیر-ایکی قورتوم او زهریماردان
قوی قورتاریم اؤلومدن گؤم-گؤی
بولوددان یوخسون بو پلتک گؤی
بولودلاری باشیمدا لاجیوردی بال
بالدیری آغاپپاق ملک، باشیندا شال
باس قوینونا دیلقمی چال نه حال نه حال نه حال
(4)
اییرمیبیر چایین کوشورتوسو آغلیمدا
آغ بیر آغلاشمانین اوغولتوسو ساچیمدا
و تانرینین الی چنهسینین آلتیندا
یا چیرمالانیب سوخولور گؤبهییمه
یا سوچلو بیرین آراییر
کی بوینوم آسیلیر بیرجه اینجه داماردان
یا «راستا کوچه»ده
صف چکیر آستا –آستا بوینو یوغون کلاشینکوفلار
آه منیم شیریم- شیرناق شپهلریم
آه منیم ساحیللریم…
گئری –گئری ایرهلی گئدن اللریم
گئتمه، ال-اله گئدک منی
گئتمه قورتاراق منی بو شعرین الیندن
گئتمه، گئدک…


text:
موغان هارادیر؟
موغان، ایران ایسلام جمهوریتینین قوزئی باتیسی، خزر دنیزینین باتیسیندا اولان 17 مین km2 گئنیشلیگه مالیک اولان بیر بؤلگهدیر. بو بؤلگه قوزئیدن آراز و کور چایلارینا، گونئیدن سالآوات داغلارینا، باتیدان درهاؤرد چایینا، دوغودان خزر دنیزینه باغلانیر.
موغان بؤلگهسی، ایرانلا روس آراسینداکی گولیستان(شوالین 29 -1228 هـ-ق) و تورکمن چای(شوالین 5-1243 هـ-ق) آنلاشمالاریندان سونرا ایکی بؤلومه بولوندو. دوغو و قوزئیدوغو بؤلومو، 11 مین km2دن آرتیق گئنیشلیگی ایله «موغان» یا «میل موغان» آدییلا آذربایجان جومهوریّتینه و باتی و گونئیباتی بؤلومو، 5226 مین km2دن آرتیق گئنیشلیگی ایله ایران آذربایجانینا باغلی اولدو.
میل موغانین اؤنملی شهرلریندن ؛«سالیان» ، «پوشکین-بیله سوار» ، «جلیل آباد-آسترخان» ، «سابیر آباد» و موغانین اؤنملی شهرلریندن ؛ «پارسا آباد» ، «بیلهسوار» و «گئرمی» شهرلرینین آدلارینی چکمک اولار.
موغان بؤلگهسی، 75 کیلومتر خزر دنیزیندن آرالیدیر. بو آرا بعضی یئرلرده 40 کیلومتره یئنیر. بو بؤلگه قوزئی و دوغودان آذربایجان جومهوریتینه، گونئیدن آذربایجان جومهوریتینه و خیاوین ارشه ماحالینا، باتیدان اهر و کلئیبر شهرلرینه(دوغو آذربایجان اوستانینا) یاپیشیقدیر.
موغانین دوغال(طبیعی) سرحدلری قوزئیده آراز چایی، گونئیده سالآوات داغلاری، دوغونون بیر آزی و گونئی دوغودا بولقار(بالها رود) چایی و باتیدا درهاؤرد یا قارا سو چایی اولور.
موغانین 9/5226 km2 گئنیشلیگی وار. آذربایجانین یوزده 7/4 و اردبیل اوستانینین یوزده 1/29 گئنیشلیگی موغانیندیر. بو بؤلگه 1372 گونش ایلیندن اؤنجه دوغو آذربایجان اوستانینین بیر پارچاسی ایدی. 1372 اینجی گونش ایلی آغلار گولر (فروردین) آیینین 22-دن، اردبیل اوستان اولارکن، اونا قوشولدو. بو بؤلگه هلهلیک اوستانین اوچ اؤنملی شهرین؛ پارساآبادی ، بیله سواری و مغان-گئرمینی اؤزونده ساخلاییر. اوستانین مرکزی اولان اردبیلدن سونرا، اونون ایکینجی چوخ جمعیتی اولان شهری پارساآباد بو بؤلگه ده یئرلشیر.
برچسبها: موغان
, گئرمی
, فولکلور دوشرگهسی


text:
دومان اردمین اؤپ اؤلومونو اوخویارکن
نئچه سطیر جیزماقارا!
آیدین آراز
بوگونلر شعریمیزده بیر اولایلارین اولماسینی حیس ائدیرم!۷-۸ایل اؤنجهکی زامانلار کیمی آچیق شعرین
قیتلیغی آزالماقدا!
اَن آزی یاشماق سیرا کیتابلارینین بیر بؤلومو شعر چوخورلاریمی دولدورا بیلیر.
ایلک آددیملاریمیزدیر دئیه آز دا اولموش اولسا اومودلاریمیز آرتیر!آددیملاریمیز گوجلهنیر.
آنجاق بو اولایی کیمسه ائشیتمهییر اؤزوموزدن سونرا! ائشیدیلیرسهده هویوموزا های وئریلمهییر!نه
اولسون!
اؤزوموز سسیمیزدن دیکسینه بیلریک دئییب اؤزومه یاخین وتانیش اولان بیر شاعیرین شعرینه بیر شئیلر
یازماق قرارینا گلدیم.
دومان اردمین "اؤپ اؤلومو" آدلی شعر توپلوسو 87-جی گونش ایلینین اردیبهشت آییندا یاییملاناندان
سونرا آلقیشلی-اعتراضلی سسلرله قارشیلاشدی!یاشماق درگیسینین باش یازاری سعید موغانلینین آلما
قزئتیله دانیشیغینا استناد ائلیهرک بعضی کئچمیش نسلین شاعیرلری و یازیچیلارینین عصبیلشمسینه سبب
اولموش دومانین شعرلری بیر باشقا یئنیچی آدلانان شاعیرلر ،شعرسئورلرین بیر طئیفینین وریندن
آلقیشلاندی!بو پارادوکسیکال رفلئکسلرین اؤزو گؤزل و سئویندیریجیدیر!آنجاق یازی کیمی یازیلیب
آچیقلایانمایانا قدر بو رفلئکسلری جدی و یارارلی حسابلاماق دوزگون دئییلدیر.
بو یازی دا اؤز گؤزلویومدن گؤرونن مسالهلره توخونماق قصدیندهیم.حالبو کی بو یازینی بیر گنج شاعرین
اؤزل باخیشلاری کیمی اوخونماسینی ایستهییرم و بو یازینین اؤزونهده تنقید قاپیلاری تامجا آچیقدیر!
کتابی اله آلماقلا پروفیشینال بیر قابیق(جیلد)طراحلیغییلا اوزلهشیریک!مهیار علیزادهنین ان گؤزل ایشلرینین
بیریسی بو کیتابی آچماغا داها ماراق آرتیریر. او اؤپوشون نمادی اولان دوداق طرحیله اؤلوم سؤزجویونو
سانکی اؤپوشورلر کیمی بیریبیرینه یاخین قویماقلا یئنی بیر گؤزللیک یارالدیبدیر.
کتابین بیر چوخلو شعرلرینی قیسسا و قیپقیسسا شعرلر دولدوروبلار!ایلک صحیفهده "رادیولارین
دالغالاریندا یاشایان بوتون
دلیلره سونولور" جملهسینی اوخوماقلا بیر فرقلی اتحافلا اوزلهشیریک!بلکه بو سطیر ائله اوخوجولارینی
تعیین ائدیر کیمی عادی اولمایان بیر اولایلاردان خبر وئرمکدهدیر!
اورنَک اوچون بو شعر توپلوسوندا منیم باخیشیمدان شعر ساییلان و شعر ساییلمایان ،کاریکلیماتور و ...ایله
اوز-اوزه گله بیلریک.
اوست- اوسته کتابین شعرلری تازا هاوادان حکایت ائدیر.چوخلو قونولاری بیرینجی کره اؤز شعریمیزده بو
کتابین ایچینده گؤره بیلیریک.21-جی یوزایللیین گرگینلی یاشامیندان تؤرنمیش عصبی تیکلردن
توتموش،جینسل عغدهلره قدر کیتابین بیر بؤلوم شعرلرینین تئمینی تشکیل ائتمشدیر! نه گؤزل کی شمع وگول
و پروانهدن بوراخیلمیشیق بو کیتابدا.یاشاسین یاشاسین عبارتلریله سهندین چیچکلریندن،ساوالانین بال
پتک لرینندن و فلانین اوغلو فلانین نوهسییم قونولاریندان فرقلی بیر سوژهلرله راسلاشیریق بورادا
!شهریمیزین تالارلاریندا.جناس یازماق آلقیشلانیرسا و شاعر کومئدیین رولونو اویناییرسا دا هله ده بوگونکی
دردلریمیزی شعرلشدیرمهیه و رئال یاشامیمیزی شعر کاغیذلارینا پیچیلدایان گنجلر تاپیلیر!نه ایسه بئلنچی
شعرلری رسمی شعریمیز کیمی تانییب اونلارا گؤره دانیشماق،یازماق و جدیتله باخماق دهیهرینی وئرمک
ایستهییرم!دومان اردمی سئورک و اونون ایشینی قبول ائدرک اونون کیتابیندا اؤز گوزلویومدن گؤرونن
چاتیشمامازلیقلاری وورغولاماغا داها آرتیق کاغیذ و مرکب ایشلهتمک زوروندایام.
یئددینجی صحیفهده بیرینیجی شعر باشلاماق اوچون گؤزل سئچیلیب.سانکی قراریمیش شاعرین ایلک کتابینین
ایلک شعرینین ایلک سؤزجویو دوغوم و دوغولماق سؤزجویویله باشلانسین!
دوغولدوم
گولدولر/آغلادیم
آنام سئومهدیییم آدی اوخودو قولاغیما
بؤیودوم
-بؤیومک
نه دئمک!
زیندانا دوشدوم
آدیم 125نومرهلی محبوس(7-جی ص)
بو شعر یاخجی باشلانیر ،اعتراض لحنی آغلاماقلا اعلام اولونور و قولاغینا اوخونان آدلا راضیلاشمادیغینی
آچیقجا دئییر!آنجاق بئلنچی باشلانان شعر سانکی آرادا نم نئچه سطیرین ایتیرمیش کیمی بیردن بیره اوزو
آشاغا دوشوب بیتیر!بئله حیس ائدیرم شاعیر شعری سونا چاتدیرماغا تلهسیب وآنانین قوجاغیندان بیردن
زیندانا دوشوب.حالبوکی بو فضانی یاراتماقلا یئر و فضا حاضیرلانمیشیدی شعری باساماق باساماق یئندیریب
سونا وئرمه یه!
بو آرادا دومانین نئچه شعرینده یاشادیغیمیز توپلومون دردلرینی شعاردان اوزاق اولاراق حیس ائدیریک!منجه
دومان بیر نئچه شعرینده تراژدینین سون وئرژنین دوشونوب یازماقلا اوخوجولارینا (همزاد پنداری) فرصتینی
یارالدیر!بلکه ائله همن بو مساله بیر نئچه شعرینی دریندن بَیَندییمه سبب اولور!
مثلاً: تبریزده ایکی میلیون یاریم یالقیز وار/او اوزدن اومودوارام اؤزومه(26-جی ص)
بو ایکی سطیرده مدرنیته ایله سنت آراسیندا بیر توپلومون ایچینده یاشایان گنج نسلین آراسیندا گورونن
ایچسَللیک و فردیته ساری سیغیشماغی گؤروب و یالقیزلیغیمیزی داها آرتیق دوشونورم!ایکینجی بولومونده
شاعر اؤزونه وئردییی ایچی بوش اومودون نه قدر آجی گولومسه مهسینی شعرینده گؤستریر!
هردن بو تراژیک آنلاملار ساتیریک باخیشلارین آلتیندا گیزلیدیرلر.
: من آذربایجانلی بیر ایشسیز سیغورتاسیز (11-جی ص)
........
........
شعرینده یئنه ده تانیش بیر یارادان سؤز آچیلیر آنجاق سسسیز و شعارا چئوریلمهدن!
بونودا دئمک لازیمدیر ائله اورنگ گتیردییم شعرلرین باشقا زنگینلیکلردن اوزاق اولدوغونو اینانیرام!
دومان بعضی صحیفهلرده تامجا بیر تصویرله(ایماژلا) اؤزونو قانع ائدیبدیر .
مثلا:(اوتوبوس صندللرینده تئلفن نومرهلرینی یازان قیزلار) (41-جی ص32-جی شعر)
بعضی صحیفهلرده ده هئچ بیر ادبی پتانسیللردن یارارلانماق ایستهمهییب.
باخین(16-جی صحیفه)ده یازیلیب،:گؤزل قیزجیغازلاری سئومک نهدیر کی/اوغولسان بولوارداکی فاحشهیه وورول!
دوغروسو بو سؤز اوخوجویا خوش گلسهده اوخوجونون ادبی انتظارلارین دولدوروب کیمی
حسابلامامالییق.بو ایکی جملهده نه دیل پتانسیللریندن یارارلانماق،نه اینجه باخیش و نه شعرله ایلگیلی بیر
شئیه راسلاشیریق!
خیاباندا سی..یش قوخوسو/آغاجلار یئنه اؤزلرینی باتیرمیشلار(53-جو ص)
بورادا سئکسدن سوز آچماق نه پورنوگرافی آچیسیندان باخماقدیر نه ائروتیک باخیمدان بیر اولای اوز
وئریبدیر!باخسانیز بورادا تکجه سؤزجوک کی قاباریق دوروب بیزده دیکسینمک سیقناللارین ترپهدیر همن
اورتادان ...لنمیش سوزجوکدور.شاعیر یئنیلییه ال وورماق زوروندا آنجاق نئجه؟یالنیز اجتماعی و
توپلومسال تابولارین سینماسینین لذتینی شعردن بوراخیلان لذت کیمی اوخوجونون جئبینه باسماق اولارمی؟
طبیعی کی بئله لذتلر بیر طیفین ایچینده آلینیرسا یالنیز توپلومون آراسیندا حاصارلانمیش تابولارین سینماسینا
گؤره دیر! بورادا ادبیات و شعرین اوستون یارادیلیشی اوز وئرمهییبدیر.شعرده یئنیچیلیک ائتمک سؤیوش
دئمهمک دئییلدیرسه تکجه سؤیوش دئمکلهده الده اولمایاجاقدیر.بیر باشقا اؤلکهلرده چیلپاقلانما بایرامی
واردیر .اورادا نه سئکس و نه اونا عایید اولان اورگانلار تابو دئیرلر!
اورادا بو شعر اوخونماقلا لذت وئرجکمی اوخوجویا؟یوخسا بو آلینان لذت یالنیز بیر توپلومسال ساختار و
هنجارین سیندیریلماسیندان دوغولور؟! و یارانان بو لذت نه قدر داوام ائدهجک؟! بو تئز کؤهنهلهنن بیر قونو
دئیل می نظرینیزجه؟!
حالبو کی همن شاعر 21-جی و22-جی25-جی26جی و.....39جو و نئچه باشقا شعرده اؤز شاعرلیینی
اثبات ائدیبدیر!
40-جی شعری اوخویوروق:/یوردونا قاییتماغا تلسمهین بیر قارانقوش وارسا /او منم.
ناسیونالیستی حیسلره گؤره و وطنه عایید اولان شعرلره گؤره بو شعر یئپیئنی بیر یئنیلیک داشیییر
دوز هامینین ترسینه آنجاق یوموشاقجاسینا بیر(فرافکنینی) گؤروروک بو شعرده بو اؤزگهلشدیرمه
گؤزلجهسینه یئرینه اوتوروب و ماراق یارادیر .
یاخود(39-جو شعر)"ویترینده کی قورودولموش گؤورچین/انقلاب فیکرینده/بیر گون اوچاجاق"
دوغروسو بیر شعری شعر کیمی قبول ائدنده داها چتیندیر اونون ندنلرین آچیقلاماق نهایسه بو شعرده چوخ
کیچیک بیر فضادا و آز سؤزجوکلرله قورودولموش گوورچینده اولا بیلن اوچوشو بیر انقلاب کیمی
دوشونوب دَیَرلندیرمک شعرسلدیر البته کی قونو سئچمک ده شعرده چوخ اؤنملیدیر نه قدر کی انقلاب
آزادلیق ، سئوگی و حایات انسانلارین ایچینده بؤیوک بیر معنایی دایاغا و آیلینا(هاله) صاحبدیر او قدر ده
عمومی توالتلرین آدلارینین دئیشیلمهسی محلله اوشاقلارینین وَریندن(13-جوص) شعرده یئر توتماغا رای سیز و ماراقسیز سوژه کیمیدیر!
بعضاً دومان یازدیغی کاریکلیماتورو شعر عنوانیندا شعرلرینین قیراغینا قویوب.(مثلا:14-جو صحیفهده کی
کاریکلیماتور)من بیر چوخ قادینی سئویرم بو شهرده/(نه اولسون) بیر چوخ قادین منی سئومیر بو شهرده.
اوسته اوسته دومانین جسارتی و قورخمازلیغی آلقیشا لاییقدیر او" پیشییمین رویاسیندا آتام"(70-جی
صحیفه) شعرینده یئنی بیر روایتدن خبر وئریر.بعضی قیسسالاردا یئنی آچیلاردان باخماغا دعوت ائدیر بیزی!
یئنیلیک یاراتماقدان سرخوشلانیر و تلهسیر! آنجاق چوخ یئیین گئتمکایله دامین او بیری قیراغیندان دوشمه
یه چکیلیر هردن!بو مساله اوزونه ده بیر شئی ائلهمهسه،شعرینی یارالاییر،شعرینی جددیتدن سالماق تهلوکه
سینی یارادیر!او هندوریمیزده اولان دردلری حیس ائدیر! آنجاق یئنیلییه ال تاپماق اوچون محکم و دایاقلی
یولدان کئچمهیی اونوتمامالیدیر!
سون سؤز بوکی بیز بیر نسلین شاعیرلری کیمی اولساق دا بو یارالی کؤلتورون شعر کروانینی یاشاسین -
یاشاسین دئین شعارچیلارین الیندن آلیب تانیمادیغیمیز دره لرین درینلیینه تاپشیرمامالییق!


text:
ابوالفضل ع باشی اوسته امام حسین ع سسله نیر:
علی اکبر حامد - منشور عاشورا جلد سه 197
ای عئشق میناسینده وئره ن جان آتام اوغلو
گلدیم یارالی جانیوه قوربان آتام اوغلو
بو باشدی عمودیله سینیب دورموری قانی
بو قان آپاریبدیر سنی ائی حیدر ثانی
اؤلدوردوله تا سن کیمی بیر شیر ژیانی
قارداشیوه ده ال تاپار عدوان آتام اوغلو
سو مشکویوی قارداش کیم ائدیبدیر بئیله پاره
بو قاندی باشوندان آخیری بئیله عذاره
بو جیسمیدی شام اهلی ووروب بیر بئله یاره
گول پئیکرون ائیلیبدیله شان شان آتام اوغلو
یاده کسیلمیش قولو سالدیقجا یانار دل
بیلمیب بو الین حورمه تینی فرقه-ی-باطل
صد حئیف اولا رحم ائتمه دی بو اللره قاتل
قطع ائیله دی اول ناکس دوران آتام اوغلو
باخماییبدی عدو قابل-ی-حورمت دی بو اللر
دین پئیکرینه بیر ید-ی-قدرتدی بو اللر
محشر گونو اسباب شفاعت دی بو اللر
زهرانین الینده اولو عنوان آتام اوغلو
بو چؤلده سوسوزلوق اودو چوخ دیللری دلدی
از بس کی آغیر قیمته قارداش باشا گلدی
بیر مشک سویون قیمتی آیا ایکی الدی
اوستونده ده باش ایستیری دونان آتام اوغلو
ائی آرخام ائلیم عترتیمین یاوری قارداش
دور قویما کمک سیز من بی لئشکری قارداش
وئردین سویا ال وورماغا بو اللری قارداش
کیم سن تک ائدیب ترک-ی- سر و جان آتام اوغلو
ابوالفضل ع نوحه سی - غمناک
کتاب: منشور عاشورا جلد سوم – ص 206
دور ای سوسوز وئره ن جان، کوی وفاده قارداش
قولسوز دوشوب قالان بو بحر-ی-بلاده قارداش
گلدیم بو بحر غمدن جسمون چکه م کناره
غرق اولموسان گلینجه من ایله ییم نه چاره
گلمه ز الیم الوندان ایمدی دوتام دوباره
گؤرره م الون اولور بو دردیم زیاده قارداش
دریا کیمی تلاطم ائیلیب گروه-ی کافر
غرق ائتدی پاره جیسمون، سئیلاب –ی-تیغ و خنجر
دور ای شکسته کشتی دریاده سالما لنگر
طوفاندی گردباد-ی-غمدن هواده قارداش
سؤز یوخدی حق یولوندا سن اؤز اؤزون آتیبسان
طی-ی-مراحل ائیلیب سر منزیله چاتیبسان
اما منه چتیندی بو نوعیله یاتیبسان
سن سیز گلیبدی گؤگلوم فریاد و داده قارداش
چاره م آزالدی سن سیز سیندی سیندی بئلیم برادر
یاتدی علم پوزولدو اوردو داغیلدی لئشگر
یالقیز اؤزوم بو قدری دوشمن نه یار و یاور
یوخ بیر کسیم یئتیشسین بو چؤلده داده قارداش
سینه زن – حضرت عباس
کاتب اردبیلی – دیوان کاتب جلد دوم – ص 172
تئشنه لر ناله سی قارداش گتیریب جانه منی
وئر اجازه یولا سال جانب-ی-میدانه منی
وار نه باکیم قوشونا یوخدو اگر حد-و-حئساب
الده کسگین قیلیجیم واردی رکابیمده عئقاب
گر شیاطین اولا بو قوم منه تیر –و- شهاب
وئر اجازه یولا سال جانب-ی-میدانه منی
هر قباییلده بیلیرسن آدیمین شؤهره تی وار
دوشمن و دوست بیلیر منده علی صولتی وار
زاده –ی شیر –ی-خدایم قولومون قوّتی وار
وئر اجازه یولا سال جانب-ی-میدانه منی
ائذن وئرسن گئده رم دوشمنیله جنگ ائده رم
حیدرانه قوشونا عرصه گهی تنگ ائده ره م
خون-ی-اعدانی تؤکوب بو چؤلو پررنگ ائده رم
وئر اجازه یولا سال جانب-ی-میدانه منی
گر ایمامیمده ن اولا اذن من-ی-خونجیگره
آچارام آب-ی-فراتین یولونو خئیمه لره
سو یتیرره م بو زامان عترت-ی-خیرالبشره
وئر اجازه یولا سال جانب-ی-میدانه منی
نه روا سو یولونا عترتون حسرتله باخا
اذن وئر عباس عقاب اوسته چیخا
صفلری برهم ائده لئشگری اوست اوسته ییخا
وئر اجازه یولا سال جانب-ی-میدانه منی
طاقتیم یوخدو گؤره م تئشنه علی اصغریمی
ائشیده م العطش عترت-ی-پئیغمبریمی
قویموشام من سو یولوندا ایکی اوزون اللریمی
وئر اجازه یولا سال جانب-ی-میدانه منی
دیوان کاتب جلد دوم – ص 187
ییخیب دوشمنلریم قارداش منی میدان آراسیندا
یئتیش فریادیمه قویما منی عدوان آراسیندا
گل ایندی گؤر علمداری
اولوب قانی سو تک جاری
خیامه سو گتیرمکده نه قدری سعی ائده ر دیم من
نه چاره اولمادی مومکون آلیب اطرافیمی دوشمن
نه قول قالدی نه سو مشکیم، خجالت اولدوم اصغردن
دگیب ازبسکه اوخ جسمیم قالیب پئیکان آراسیندا
سینیب شهپر دوچار اولدوم بو اعدای جفاجویه
قالیبدیر گؤزلریم یولدا باخار حسرتله هر سویه
اوره کده مطلبیم واردور باخام بیرده او مه رویه
گل ایندی قویما عباسی غم-ی-هجران آراسیندا
باغیشلا خئیمه گاهه من گله نمه م سن گل ایمداده
ستمله کسمه گه باشیم اولوب قاتللر آماده
قوشون دریا تک هریاندان گلوب موجه بو صحراده
قالیبدیر زورق-ی-جسمیم اخا طوفان آراسیندا
شکایت ائتمه رم دوشمن ایکی قوللاریمی سالدی
منی بو یاندیریر قارداش سکینه منتظر قالدی
او طفل-ی-مضطرون آخیر سوسوزلوق طاقه تین آلدی
رضایم غیرتیمدن من وئره م جان قان آراسیندا
دیوان کاتب جلد دوم – ص 198
آچ گؤزلرون نظر قیل صاحب-ی-علم ابالفضل
جرات تاپیبدی سن سیز قوم-ی-ظلم ابالفضل
یالقوز گؤروب حسینی آلمیش آرایه دشمن
گول جیسمینه وورارلار تیر و سنان ابالفضل
هانسی لعین ستمله سو مشکون اوخلاییبدیر
عطشان قالیب تماما" اهل-ی-حرم ابالفضل
سیندیردیلار بئلیمی یوخ طاقت –و –توانیم
هجرونده ائیله ییبلر قدّیمی خم ابالفضل
*******
دیوان کاتب – ص 201
سالدیلار قولوم قارداش
ساقیلا سولوم قارداش
تئز گل باشیم اوستونه
قوربانون اولوم قارداش


text:
حیدر بابا دنیا یالان دنیادی
سلیماندان نوحدان قالان دنیادی
اوغول دوغان درده سالان دنیادی
هركیمسیه هر نه وئریب آلیبدی
افلاطوندان بیر قوری اود قالیبدی
حیدر بابا یولوم سنن كج اولدی
عمروم كچدی گلممه دیم گج اولدی
هئچ بیلمه دیم گوزللرون نج اولدی
بیلمزدیم دنگه لروار دونوم وار
ایتگین لیك وار آیرلیق وار ئولوم وار
حیدر بابا یار - یولداشلار دوندولر
بیر - بیر منی چولده قویوب چوندولر
چشمه لریم چراغلاریم سوندولر
یامان یئرده گون دوندی آخشام اولدی
دنیا منه خرابه شام اولدی
آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا
بی وفا حالا که من افتاده ام از پا چرا
:: بازدید از این مطلب : 4426
|
امتیاز مطلب : 0
|
تعداد امتیازدهندگان : 0
|
مجموع امتیاز : 0