text:
سېغېندېم من سنه یاغمورلو گۆنده بولودلا هیملهشیب، سن آغلامېشدېن قاچېردېم گیزلنم من گؤزلرینده ایچینده مین قلم سؤز ساخلامېشدېن بیلیردیم تۏرپاغې هؤرمکدی گؤیلۆن یایېلدېم تۏرپاغا اۏنلا قارېشدېم سولار دا آخدېلار پالچېق یاراتدېن تیکیلدیم؛ عشق ایله من ده بارېشدېم هؤرۆردۆن گاه اۏ تایدان، گاه بو تایدان الینده اۏینایېردېم نازلانېردېم من ایدیم معنالاندېم اللرینده سۏیوق قېشدان کئچرکن یازلانېردېم یاراتدېن گؤزلری تۏرپاق کؤکۆندن گؤرۆردۆم سئوگینی گۆجلۆ الینده هؤرۆردۆن پالچېغې سن ازدیریردین اۏخوردون ماهنېنې شیرین دیلینده…بیشتر بخوانید
آرشیو ها
شئعر / کریم احمدیان (شاهید)
سانجېلدې گؤزۆمه بیر تانېش باخېش گۆلۆشلر دؤشهنیب دۏداقلارېنا گیزلنمک ایستهدی باخېشلارېمدا باخېشېم جالاندې آیاقلارېنا اؤنۆمده بیر سئوگی باخېش گیزلیجه دۏنوبدور سسسیزجه یانېب هر گئجه یازېب دفترینه وئریبدیر منه اۏخویوب بیلمهدیم من یازېق نئجه اللریم دۏنوبدور باخېشلارېم دک اۏ گؤزل سئوگینه هئچ اینانمادېم غریب بیر کۆچه ایدی یاشلې بیر باخېش باخېب باخېشېنا من یانانمادېم اۏخلانمېش قوش کیمی قانادېم سېنېب سوروندوم باغلاردا من یووا تاپام اۆرهڲیم اۏدلانېب تامام یانمادان بو گیزلین سئوگینی…بیشتر بخوانید
شئعر / کریم احمدیان (شاهید)
نق اوزاقلاشدین بولودلاندی قلمیم کاش قالایدین گؤزلرینی چکیدیم باخیشیندا دونیا -دونیا چیچک وار گؤندریدین اورگیمده أکیدیم وورغون- وورغون وورلموشام اؤنونده سورگون- سورگون سورونموشم دالینجان هؤرگو- هؤرگو کاش هؤرولم ساچینا گئتمهگینن من قادانی آلینجان قابارلاندی آیاغلاریم یولوندا گؤی آغلادی یئری اؤپدو دیزلریم دالغالاندیم گؤزلرینده دوغولدوم سن گئتدیگجه قابار_قابار ایزلریم اینانگینان بولاغ کیمی سئوگیمه اوزاق-اوزاق «شاهیده» سن باخیرسان قوشولموسان دورنالارا گئدیرسن بولود-بولود گؤزلریمده شاخیرسان کریم_احمدیان_شاهید د وبررسیکتاببیشتر بخوانید
شئعر / شاهید کریم
حسرتین شکلینی چکنده بیر گۆن آناسیز کؤرپهنی بئشیگینده گؤر ایستهسن داداسان آجیْلیْقلاری کؤلگهسیز انسانی ائشیگینده گؤر کؤورهلیب انسانلار، دۇیغولار کۇسۇب کؤچوبدور زاماندا، یانلیْز قالمیشیْق گۆندۆزۆ آخشاما یالاندان تیکیب یاشاییْش بوْینۇنا قادا سالمیْشیْق گۆن به گۆن اۇجالیر حسرت دۇواری کرپیچلر قیْناییْر یازیْق انسانی قوْجالیر وجدانلار ،قوْجالیر آهلار جالانیر هر زامان دۇیغۇنون قانیْ بو رسمی دئییلدی تقدیره اۇیاق شاختالی سؤزلره،باش اییب دوناق قورخودان آسلاناق، یالان دنیایا قیسسالاق ، هئی یاناق، اوجوز آللاناق اینانجی چکمهگه رسسام تلسمیر…بیشتر بخوانید
شئعر / کریم احمدیان – شاهید
من گئدیم گئتمهگیم یاخشیدیر داها قورخورام اؤزومو باغلایام یئنه گئدیرم گیزلهنم قارا گئجهده سسسیزجه کۆچهده آغلایام یئنه بیر داها گلمهیم گؤرۆش چاغینا سئومهیم پاییزی، یاپراغی، چنی سئومهیم ایچدیگیم سنله چایلاری گئدیرم اونوتسون کاففهلر منی گئتمهگیم یاخشی دی آنلادیم بونو اۇنۇدام کئچمیشی، تاپام اؤزومو اینانام بونا کی منیم دئییل سن آخارلی سولارا ، یازام سؤزومو سئویرم خاطره ن منیمله قالسین گؤزومون یاشینی اولارلا سیلهم یقین بیل آینادا شکلین دؤشهجک هر زمان اؤزۆمه باخدیقجا گیلهم آیریلیق سؤزلوگۆن…بیشتر بخوانید
شئعر / شاهید کریم
بۇراخین بو شهَر دیری دئیلمیش اؤلومون قوخوسو دوتوب هر یئری دئپرملر کوچهده قمار اویناییر شهَری بۇرۇیوب قارا بو سئری یاغیش دا سئومه ییر داها بیزلری کؤچوبدور بۇلودون چیلمه سسی کوچهلر سکوتا بویانیب قالیب اینجیدیر آغ یئلین سرین اسمهسی نه سس وار نه هارای بازاردا بۏم بۏش ماتیشکا ویترینده یالاندان گۆلۆر آلیشلار وئریشلر اۏلوب باشقا شئی شهَرده گۆلۆشلر دوداقدا اؤلۆر اللرده اۇتانیر تیتره ییر اَسیر چانتالار بۏشالیب ،اۆرکلر دۏلوب قارادیر ،سوْیوُقدو،خیاوان ،کوچه نهدنسه انسانلیْق بیر…بیشتر بخوانید
شئعر / شاهید کریم
سن گلنده حیات منه گۆلۆمسهدی! گۆنش منی یئنه دۏغدو ائله بیلدیم کایناتېن تانرېسېیام سن گلنده، دۏداغېمدان گۆلۆش یاغدې یاغمور کیمی چؤل- چمنه حیات وئردین سن گلنده هئچ بیلمهدیم غصه نهدیر، کدر نهدیر؟! هجران قارا یۆکۆن چاتدې یامان قاچدې وصلین منی اوچوروردو قارتال کیمی. سن گلنده ائله چالدېم قۏپوزومو نتلار اؤزۆ اۏینایېردې پردهلرده مضراب ائله چالېنېردې اؤز- اؤزۆنه ماهنې ائله یارانېردې گؤزلرینده، سن گلنده! سن گلیرکن دۏغولموشودوم سنله ایکیز! گؤزۆندیدیم، الیندیدیم خیالېندا ائله…بیشتر بخوانید
شاهید کریم ین تامارزییام کتابینا اؤن سؤز / دؤکتور ح. صدیق
شاهید کریم، چاغداش شعر دۆنیامېزېن گنج نسلینه باغلې اؤزۆنه حؤرمت قازانان سؤز صرافی سایېلېر. اۏ عشق شاعیردیر. معشوقهسی و سئوگیلیسی، جانلې- جسدلی انسان قالبېندا اۏلان بیر گؤزلدیر. لاکن بو گؤزلین داورانېشلاری هئچ عادی انسانلارا اۏخشامېر، یعنی اۏنون کیملیڲی ، تۏپراق ایسی وئرمیر، بو سئوگیلی درین دویغولار مسکنی اۏلان عرفان دۆنیاسېندان گلن بیر غیر مادی وارلېقدېر. اۏ شاعیرین اۆرهڲینه قۏناق گلیر، اۏنون اۆرک یۏللارېنا سو دا سهپیر، اۏ، حتی شاعیری کاینات تانرېسې ، مقامېنا یۆکسلدن بیر…بیشتر بخوانید
نگاهی به اشعار کریم شاهید / دکترکامیل قهرمان اوغلو
شعر را قیام خدایان نوشته اند به آسمان، به کوه، به دریا و به خود خدای یگان، یعنی شعر وارث خدایان است. آسمان را شکافتند وشعر را به زمین هدیه دادند. هنوز که هنوز است تعریف کامل و درد به خوری برای شعر نداده اند و هر جریان ادبی نسبت به شعر، تعریف به خصوصی نسبت به جریان شعری تعریف نموده اند. آری هنری که وسعتش بی نهایت باشد، گسترده باشد، باید هم تعریف ناپذیر…بیشتر بخوانید
شئعر / کریم احمدیان «شاهید»
قارانلیق گئجه ده حزین نغمه می هیچقیریب سسیمی یایدیم دووارا اؤزانیب غمیله بیله بؤلوشدوک دردیمی تاپشیرام یانیق سیغارا هاوادا سویوق دور گزه بیلمیرم دومانلی گئجه دی اؤزوم ایتمیشم ایلغارسیز! سؤزونو سن اونودوبسان سازاق لی سحرده منده بیتمیشم گونشی آپارما اؤشویورم من یادیمدان چیخماییر سرت باخیشلارین گومانیم بیر قالیب گونش ساچماغا گؤتور آپارگینان اؤز ناخیشلارین یادا یوخ، گئدیرسن اؤزون گئت باری سئوگی حورمتی قوی قالسین منه ساخلاییب بسلرم ببگیم کیمین «شاهیدین» نیسگیللی قوی گلسین سنه…بیشتر بخوانید


c: text/html

text:
معرفی کتاب اسماعیل لطفی (یادداشتی بر کتاب «حماسه و محبت در ادبیات شفاهی آذربایجان » نوشتهی علیرضا ذیحق) فولکلور آذربایجان با جاودانگی الفتی دیرین دارد و همچون اقیانوسی عظیم، با امواج سترگ خود، بشریت را از خروشانی عواطف، احساسات، افکار و تخیلاتی سرشار میسازد که سدهها را در نوردیده و به امروز آدمیرسیده است. در این میان پژوهشگران فولکلور آذربایجان همچون ...Read More »
«میرعلی سید سلامت»ین یئنی اثری ایشیق اوزو گؤردو
آذربایجان و تورک اسطورهلری زمینینده اوزون ایللر تدقیق آپاران آذربایجانین تانینمیش اجتماعی شخصیتی و تدقیقاتچیسی «میرعلی سید سلامت»ین یئنی اثری ایشیق اوزو گؤردو. «کتاب دده قورقود(قورد ربالنوعونون گزارشی تانریلار توپلومونا) عنوانیله یاییلان بو کیتاب، ۶۷۱ صحیفهده هلتاک انتشاراتی طرفیندن یاییلمیشدیر. کیتابی ۲۵ مین تومنه تهران، تبریز و آذربایجانین باشقا شهرلرینده آنا دیلینده یاییلان کیتابلاری ساتان کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک مومکوندور. ...Read More »
نمایش “آنتیگونه” ترکی در سالن اصلی تئاتر شهر تبریز
نمایش “آنتیگونه” ترکی در سالن اصلی تئاتر شهر تبریز نمایش تراژدی “آنتیگونه” نوشته ژان آنوی، درامنویس فرانسوی با ترجمه منیره اکبر پوران (اولکر اوجقار) به زبان ترکی آذربایجانی در شهر تبریز به روی صحنه خواهد رفت. ژان آنوی طرح اولیه این درام را در سال ۱۹۴۱ ریخت و یک سال بعد، در سال ۱۹۴۲ میلادی، آن را به انجام رساند. ...Read More »
«دالغا» موسیقی گروهونون ۲۰ ایللیگ یوبلئی تدبیری باکیدا کئچیریلدی
گؤرکملی آذربایجان صنعتکاری اوستاد «عاشیق چنگیز مهدیپور»ون رهبرلیک ائتدیگی «دالغا» موسیقی گروهونون ۲۰ ایللیگ یوبلئی تدبیری آذربایجان جومهوریسینین پایتختی باکی شهرینده کئچیریلدی. یوکسک سویهده کئچیریلن بو تدبیرده دالغا گروهونون عضولری، اوستاد عاشیقلاری و شاعرلرینین ایللر بویو عاشیق صنعتینین انکشافی اوغروندا چکدیگی زحمتلری، اشتراکچیلار و ائلهجهده مجلیس بانیلری طرفیندن دهیرلندیریلمیشدیر. یوبلئی، آذربایجان جومهوریسینین ملت وکیلی «قنیره پاشایئوا»نین رهبرلیک ائتدیگی «آوراسیا بینالخالق ...Read More »
پروفسور «توفیق حاجییئو» وفات ائتدی
پروفسور «توفیق حاجییئو» وفات ائتدی آذربایجان ملی علملر آکادئمیاسینین نسیمیآدینا دیلچیلیک اینستیتوتونون دیرئکتورو آکادئمیک توفیق اسماعیل اوغلو حاجییئو بو گون گؤزلهنیلمز قضا نتیجهسینده وفات ائتمیشدیر. آذربایجان جومهوریسینین ATV تلویزیا کانالینین یایدیغی خبر اساسیندا پروفسور توفیق حاجییئو ۲۷ نویابر ۲۰۱۵-جی ایلده سحر ساعاتلاریندا یاشادیغی ائوین حامامیندا دم گازیندان زهرلنهرک حیاتینی ایتیرمیشدیر. توفیق حاجییئو ۱ مای ۱۹۳۶-جی ایلده جبراییل رایونونون سولطانلی کندینده آنادان ...Read More »
نمایشگاه عکس « چهره های معاصر آذربایجان » در ارومیه افتتاح شد
نمایشگاه عکس « چهرههای معاصر آذربایجان » در ارومیه افتتاح شد نمایشگاه عکس « چهرههای معاصر آذربایجان » از چهارم آذرماه سال جاری به مدت ۱۰ روز به همت حوزه هنری آذربایجان غربی در نگارخانه ارومیه افتتاح شد. در این نمایشگاه تعداد ۴۰ قطعه عکس سیاه و سفید از چهرههای فرهنگی و هنری آذربایجان غربی در رشتههای مختلف از جمله ...Read More »
تاریخ خطهای جهان / دکتر فیروز رفاهی علمداری
عنوان کتاب : تاریخ خطهای جهان پدیدآورنده : یوهانس فریدریش ترجمه: دکتر فیروز رفاهی علمداری ناشر : دنیا چاپ: ۱۳۶۸ زبان : فارسی فرمت: PDF حجم : ۱۲/۵مگا بایت صحیفه: ۴۸۳صفحه کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائندیره بیلرسینیز: http://ishiq.net/wp-content/uploads/Tarixe_Xat1.pdfRead More »
«کتاب دده قورقود»ون درسدن نوسخهسی ساتیشدادیر
«کتاب دده قورقود»ون درسدن نوسخهسی ساتیشدادیر پرویز زارع شاهمرسی طرفیندن ۱۳۹۲ینجی ایلده ۱۵۱ صحیفهده نشره حاضیرلانمیش «کتاب دده قورقود»ون درسدن نوسخهسی ساتیشدادیر. بو دهیرلی اثر «تک درخت» نشریاتی واسطهسیه ۵۰۰ نوسخهده چاپ اولموش و اونو تهران و آذربایجانین شهرلرینده آنا دیللی کیتابلار ساتماقدا فعالیت گؤسترن کیتاب ماغازالاریندان الده ائتمک مومکوندور. پرویز زارع شاهمرسینین کیتابا یازدیغی اؤن سؤزونده اوخویوروق: هر بیر ...Read More »
«رقیه کبیری»نین ایکی کیتابی یاییلاجاقدیر
«رقیه کبیری»نین ایکی کیتابی یاییلاجاقدیر تانینمیش آذربایجان یازیچیسی رقیه خانیم کبیرینین یاخین گونلرده «دونیا قابار چالیب یولداش!» حئکایهلر مجموعهسی و «ساچاغدان آسیلمیش اژدها» خانبالیق سفرنامهسی موغام نشریاتی طرفیندن یاییلاجاقدیر. «دونیا قابار چالیب یولداش!» حئکایهلر مجموعهسینه یازیچینین سون ایللرده یازدیغی حئکایهلر او جوملهدن سایه مقدسینین خاطیرهسینه یازدیغی «آلماندا سینوهه وار؟» حئکایهسیده داخیلدیر. بو حئکایهنین بیر بؤلومونده اوخویوروق: «حامامدا ساچیمیاؤوکهلینده توکلریم بیر ...Read More »
اوستاد هاشم ترلانین خاطیرهسی عزیزلندی
اوستادهاشم ترلانین خاطیرهسی عزیزلندی اونودولماز ملی و مبارز آذربایجان شاعری اوستادهاشیم ترلانین اؤلومونون ایل دؤنومیموناسیبتیله آبان آیینین ۲۹ ینجی گونو (آدینا گون) اوستادین مزاری باشیندا خاطیره ییغینجاغی کئچیریلدی. اوستادهاشیم ترلانین عائلهسی طرفیندن تشکیل ائدیلمیش بو مراسیمده عائله عضولریله برابر، اوستادین قوهوم اقرباسی و ادبی مدنی دوستلاری اشتراک ائتمیش و بیر داها خالقیمیزین سئویملی و اونودولماز شاعرینین خاطیرهسینی عزیزلهدیلر. مراسیمده ادبی ...Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تبریز آذربایجان تئاتری ایلهام رحیملی کؤچورن: احمد عسگرپور- (5) 1917. اشرف يوزباشوو باشدا اولماقلا، تفليسين آپاريجي آكتيورلاري ميرزهعلي عباساوو، ابراهيم اصفهاني، مصطفي مردانوو، پانفيليا تانائيليدي و باشقالاري سنتيابر آييندا تبريزه گليبلر. سنتيابرين 16 دا اوزئيير حاجي بئي اوون، آرشين مال آلان اوپئراسي، اشرف يوز باشوون قورولوشوندا گؤستريليب. تبريزده كي روس – فارس مكتبينين يوخسول شاگردلرينين نفعينه گؤستريلن تاماشادا روللاري مصطفي ...Read More »
تبریز آذربایجان تئاتری/ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور- (4)
تبریز آذربایجان تئاتری ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور- (4) 1911-1913 صدقی روحالله نخجواندان ایران جولفاسینا کئچیب. اورادا گنج ضیالیلارین کؤمکی ایله شهردهکی کرانفولوو تئاتریندا عبدالرحیم بی حقوردییئوین “بختسیز جاوان” فاجعهسینین ژانباتیست مولیرین “زورن طبیب” کومئدیاسی تاماشالارینی گؤستریب. روللارین اکثریتینی یئرلی تئاتر هوسکارلاری اویناییبلار. تاماشالارا روسیانین جولفادا ایشلهین رسمینومایندهلری ده باخیبلار. قاسترول باشا چاتاندان سونرا صدقی روحالله یئرلی هوسکارلارلا بیر نئچه ...Read More »
تبریز آذربایجان تئاتری/ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور- (3)
تبریز آذربایجان تئاتری ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور- (3) تبریز شهریندهکی تئاتر تروپپالاریندا 1909-1941ینجی ایللرده هوسکار آکتیورلاردان مهدیخان شفیعزاده، شیخ حسن چؤرهکچی، دوکتور رحیمخان، عسگر ارژنگی، علعسگرخان، علی اکبر برادران، محمد وهابزاده، افتخار، اسماعیل وهابزاده، سعید مؤیدزاده، خلیل برادری، حاجیخان چلبی، هلال ناصری، جبار باغچهبان، جعفرادیب، اسماعیلخان پیران، حضی اشعری(اووشاری)، حسین فهیمی، میرزه یحیی،هاشمخان امین، علیخان مبصری، محمد رسولی، میرزه ...Read More »
تبریز آذربایجان تئاتری/ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور- (2)
تبریز آذربایجان تئاتری(2) ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور تبریزشهرینده یئرلی تئاتر هوسکارلارینین اوینادیقلاری ایلک تاماشا 1908ینجی ایلده گؤستریلیب. ضیالیلاردان مهدیخان شفیعزاده(شفی ده یازیلیب)، شیخ حسن چورهکچی( چرکچیده یازیلیب) دوکتور رحیمخان، علی اکبر برادران ( برادری کیمیده یازیلیب )، علی عسگرخان، علی اکبرخان باشدا اولماقلا، اون ایکی نفر تاماشا اویناماق تشبثونده اولوبلار. اونلار آداما اون تومن پول قویاراق تاماشانین خرجینی اؤدهمیشلرسه ...Read More »
تبریز آذربایجان تئاتری/ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور- (1)
تبریز آذربایجان تئاتری(1) ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور ایضاح: آذربایجانین گؤرکملی تئاترشناسی نظريهچي عاليم، ايلهام عزیز اوغلو رحيملينین “تبریز آذربایجان تئاتری” کیتابی، تئاتر صنعتیمیزین تاریخی انکشاف تدقیقینی اؤزونه مقصد گؤتورموشدور. بو نسبتا کیچیک حجملی کیتابدا بو گونه قدهر لاییقینجه ایشیق اوزو گؤرمهین تبریز و آذربایجانین باشقا شهرلرینین تئاتر تاریخینین قارانلیق گوشهلری آیدینلاشیبدیر. ایلهام عزیزاوغلو رحیملی 1949-جو ايل سئنتيابرين 8-ینده آذربایجان ...Read More »
زارافات/ آنتوان چخوف – فارسجادان چئویرن: احمد عسگرپور
زارافات آنتوان چخوف فارسجادان چئویرن: احمد عسگرپور گون اورتا چاغی، قیشین کسگین سویوغوندا نادنکا قولوما سؤوکندی. دوداقلاری اوسته تازا گؤیرمیش توکلر بوز باغلامیشدی. بیز بیرلیکده اوجا تپهنین اوستونده دایانمیشیق. دایاندیغیمیز یئردن تپهنین آشاغیسینا قدهر،هامار ائنیش یئری، گونش شاخدیقجا گوزگو کیمیگورسهنیر. بیزه یاخین بیر عنابی بویالی مخمله بورونموش سوروتمه واردی. تمناسیز دئییرم: نادژداپتروونا ، گل بیرلیکده سوروتمه ایله آشاغییا سوروشک. تنها ...Read More »
نقش آذریهای مهاجر در تئاتر خراسان / داوود عسگرپور
نقش آذريهاي مهاجر در تئاتر خراسان داوود عسگرپور 1. زمینه عقيده عقلاي عالم و حکماي بني آدم در اين مسئله که تبديل اوضاع بربريت و تکميل لوازم تمدن و تربيت در هيچ مملکت ممکن نخواهد شد مگر به ايجاد سه چيز که اصول (سيويزيلاسيون) و ترقي و تمدن ميباشد و اگر يکي از آنها قصور داشته باشد تمدن ناقص است. ...Read More »


text:
آلتای داغلاری
آلتای داغلاری (مغولجا: AлTaйH Hypyy، روسجا: AлTaйckиe ropы، چینجه: 阿尔泰山脉) بیر سیلسله داغ دیر. بو طبیعت آورتا آسیادا، دؤرد اؤلکه آرسیندا روسیه، چین، موغولیستان و قازاغیستاندا یئرلشمیشدیر. ایرتیش و اوبی چایلاری بو داغلاردان قایناقلانیر.
آلتای داغلاری شمالغربدن جنوبشرقه دوغرو اوزانان اوچ حیصهدن تشکیل اولونور. بونلار روس، موغول و گوبی آلتایی اولاراق آدلاندیریلیر. توپلام اوزونلوغو ۲٬۱۲۰ کیلومتردیر.
بعضاً آلتای آدینی، کی ایلک دفعه اولاراق قالموق زامانیندا اورتایا چیخمیشدیر، آلتان (قئزیل )موغول کلمهسینه مربوط ائتمیشلر، آمّا یئنه ده بو سؤز ثابیت اولماییبدیر.[۱]
قایناق
- ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Altai". Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.


text:
رزماری گولونون نئجه ده یه رلی اولماغیندان بیلسه ز ، ایسته یه جکسیز اونو باغچازدا یا ائویزده بئجه رده سیز.
رزماری، داواملی و همیشه یاشیل بیتگی لردندیر. بو بیتگی او اؤلکه لرده یاخشی بیتیر کی قیشدا هاوانین ایستیلیگی اون بئش درجه دن اوسته اولور. بوجورلوکله بو نئچه ایللیک بیتگی گره کدیر قیش دا ائوه آپاریلسین.
و اونا گولدان گولو کیمی یئتیشیلسین. بو گولون ائنسیز یارپاقلاری گؤنه اوخشار و قوخوسودا تُند دیر.
دئمه ک اولار ، رزماری تانینمیش بیر ادویه دیر، ات لرده و خوروشلاردا اوندان فایدالانارلار.
بو بیتگی نین یارپاقلاری نین یاغیندان داوا جورله مه کده ایشله ده رلر.
بو بیتگی نین جوجه ر مه سی چوخ یاواش اولور.
توخوملارین ائوده بیر قابدا ، دؤرد یاریم سانت دَرینلیگینده اکه رلر ، جوجه ریب یئددی یاریم سانت قده رینه قالخاندا اونلاری آلتمیش سانت آرا وئرمه کله باغچادا اکه رلر.
بو بیتگی گونه وه ر یئری چوخ سئویر.
هر واخت گؤیلوز ایسته دی بیتگی دن بیر آز که سیب فایدالانین!
آمما گؤزله یین هر سئری، بیتگی نین یوزدن ییرمی پاراسین قیریب گؤتورون! او چاغدا کی بیتگی نین قوللاریندان گؤتورورسوز ، بیتگینی اؤز ایسته دیگیز پئروبا سالین! رزماری نین باغلی لارین هاوالی یئرده آسلایین.
قوللاری قورویاندان سونرا ، یارپاقلاری قوللاردان آییرین!
بو بیتگینی توخوم و پیل وورماق یولو ایله یا کوللارین دیبدن آییرماقیله چوخالتماق اولار.
توخوملاری ائوده ، بیر قابدا ، دؤرد یاریم سانت دَرینلیگینده اکین! ، اوجالیغی یئددی یاریم سانتیمئتیره چاتاندا، آلتمیش سانت آرا وئرمه کله باغچادا یا باغدا یئره گئچین!
رزمارینی یئکه بیتگی نین قارشیندا ( یئکه کیچیک قاریشیق ) اکین! ، بیر بیر لری نین هاواسینا قالخسینلار.
رزماری ، یئر کؤکونون قوردون قاچاق سالار و بال آری سین یانینا چکه ر .
یاواش جوجه رمه ک بو بیتگینی توخوم یولو ایله چوخالتماغی چتینله دیر. توخوم ایله چوخالتماق یولو اوسته شرح وئریلدی. آمما بو بیتگی نین لاپ یاخشی چوخالتماق یولو ، قوللاریندان پیل ( قلمه ) وورماقدیر.
یازین سون چاغلاریندا قوللارین اوجوندان اون بئش سانت اوزونلوغوندا پیل که سیب کؤتوکله ندیریب ، سونرا گونه وه ر یئرده اکه رلر.
بو بیتگی دن آشاغا داکی زادلاردا فایدالانارلار:
عطیر، بزه ک، یئمه ک ، داوا درمان ، صابونلاری عطیرلی ائتمه ک ، پوماد …
رزماری نین تازا قوروموش یارپاقلاریندان، تویوق، بالیق ، قوزو اَتی ، گؤبه لک ، پنیر، یومورتا، یئرآلما، سرکه و بیتگی کره لرین عطیرلندیرمه کده فایدالانارلار.
بو بیتگی نین سئویملی چیچک لری واردیر و ائوده بزه ک اوچون ایشله نیر. بو بیتگی نین ، یاتمیش حالتی اولدوغونا گؤره ، یئره یاییلاندا ، یا دیوار و یا بالکون اوستونه یاییلاندا داهادا گؤزه للیگینه آرتیر.
رزمارینی قوطودادا بئجه رتمه ک اولار.
بو بیتگی نین داوا درمان خاصیتی واردیر.
قایناق: اینترنت/ پارسگرد / فارسجایا
چئویره ن: عارفه خوش نیّت
تورکجه یه چئویره ن: الف.عظیمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
Azerdict saytında “confirmation” sözünün doğma qarşlığını axtardım. Bir çox dillərdən döğmalaşmış kəlmə gəldi amma doğma dildən yadlaşdırılmış heç bir söz gəlmədi:
confirmation: əsas
confirmation: sübut
confirmation: fakt
confirmation: dəlil
confirmation: təsdiq etmə
confirmation: ratifikasiya edilmə
confirmation: təsdiqlənmə
confirmation: təsdiqləmə
confirmation: təsdiq
Sözcüyün anlamları sırasında heç olmasa bunlar da gələ bilərdi:
doğrulama
doğrulanma
sağlamlaşdırma
vurğulama
vurğulanma
onaylama
Dildə başqa dillərlə mədəni mübadiləyə qarşı deyiləm, yabançı sözlərin anarxızminə qarşıyam. Çünki dilin bu qədər calaqlığı düşüncənin çıxılmaz yolda qaldığının göstəricisidir. Azərbaycanda təfəkkür yoxluğunun, eləcə də alğının olğuya üstünlüyünün bir nədənini də bunda axtarmalıyıq. Görən bu yabançılaşdırmanın arxasında inadla dayananlar kimlərdir?
Bu günlərdə “Nurlar” nəşriyyatı “Güney Azərbaycan nəsri” antologiyasını çap etmişdir. Vaqif Sultanlı və İrəc İsmayılın təqdimi və ön sözü ilə yayınlanan antologiyaya başlangıcdan bu günə qədər Azərbaycanın Güneyində yaranmış zəngin bədii nəsr örnəklərindən seçmələr daxil edilmişdir.
Nəfis tərtibatla nəşr edilən kitabda Zeynalabdin Marağayi, Mirzə Əbdürrəhim Talıbov, Seyid Cəfər Pişəvəri, Həmzə Fəthi Xoşginabi, Pənahi Makulu, Həbib Sahir, Gəncəli Səbahi, Səməd Behrəngi, Qulamhüseyn Səidi, Rza Bəraheni, Nasir Mənzuri kimi tanınmış, görkəmli simaları ilə yanaşı, orta və gənc nəsli təmsil edən Əlirza Zihəqq, Əli Daşqın, Ruqiyyə Kəbiri, Eyvaz Taha, Aqşin Ağkəmərli, Səməd Niknam, Güntay Gəncalp, Vali Gözətən, Fəranək Fərid, Küyülü Səid Nəccari, Toğrul Atabay, Həmid Arğış, Valeh Şiri, Məlihə Əzizpur, Ruqiyyə Səfəri, Ulduz Sadiq, Saleh Ətayi, İlqar Müəzzinzadə və b. kimi gənc yazıçıların yaradıcılığı da yer almışdır.
Antologiyaya daxil edilən bədii nəsr örnəkləri janr baxımından rəngarəngdir. Burada hekayə, miniatür, mənsur şeir, memuar, həmçinin romanlardan verilmiş parçalar əksini tapmışdır.
Bütövlükdə Güney Azərbaycanın türk və fars dillərində yaranan bədii örnəklərini əhatə edən antologiyada ayrı-ayrı müəlliflərin fotosu və haqqında yığcam məlumat da verilmişdir. Ədəbi əsərlərin seçimində mümkün qədər bədii və milli dəyər daşıyan örnəklərə üstünlük verilmişdir.
Kitabın nəşri parçalanmış Vətənin diqqətdən kənarda qalan zəngin ədəbi irsinin sistemli şəkildə tanıdılması, Bütöv Azərbaycan bədii nəsrinin canlı mənzərəsinin yaradılması məramına söykənir.
Hazırda ingilis dilinə tərcümə edilən antologiyanın gələn il Amerikada nəşr olunması nəzərdə tutulmuşdur.
Qaynaq
ایلک باخیشدا فلسفهنین یالنیز موطلقلر دوزهلییینده گزیندییی گؤرونور. باشقا سؤزله، بیرچوخلاری فلسفهنین زامانسیزلیغا سارماندیغینی گومان ائدیرلر. لاکین بو یالنیز بیر آرزودور. گئرچک فلسفه أن یاخین زامان و مکانا باغلی سورولارا تپکیلردن باشلانیر. بونون اوچون آلمان مکانینین فلسفه دقیقهسیندن سؤز آچماق اولار، فلسفهنین ایسه آذربایجان دقیقهسی بارهده یالنیز سوسماق اولار. اؤرنهیین، ائرنئست کاسیرئرین “سیمگهسل بیچیملرین فلسفهسی”[1] کیتابی یالنیز آلمان مکانیندا و نازیزم اؤنجهسی بیر زاماندا یازیلا بیلردی. کاسیرئر میفلرده سونرالار فاشیزمه گتیریب چیخاراجاق موتیولری سئزیر. اوزاغا گئتمهیک، بیزده “کیملیک آختاریشی و دیل دئوریمی” باخیمیندان شعر بونجا اؤنم قازانماسایدی، منیم ده ایکی کیتابیم[2] ایشیق اوزو گؤره بیلمزدی. فلسفهنین بو مکانلیلیق و زامانلیلیغی دانیلمازدیر. آشاغیدا آدی چکلیمیش فلسفه آخیملاری دا بونون بیر ثبوتودور. آنجاق فانی و دییشکن یاشامدان تؤرهنن سورولار، یالنیز موطلقلیک و أبدیلیک آختاریشلاری ایله توختاقلیغا قووشور.
آنتیک چاغ:
اینسان اؤزونو هر شئیی قاپسایان بیر بوتؤولویون، یعنی “کوسموس”ون بیر پارچاسی اولاراق قاوراییر. کوسموس’ـا تام گئنل، قاچیلماز و سونسوز بیر یاسا[3] (دوغا یاساسی) حاکیمدیر. بو یاسایا، اینسانلار کیمی تانریلار دا، جانسیز نسنهلر کیمی جانلی وارلیقلار دا عئینی بیچیمده تابعدیرلر. اینسان، “ماکروکوسموس” [عالم الاکبر] قارشیسیندا بیر “میکروکوسموس”دور [عالم الاصغردیر]. اینسانین تینی (اینسان ذهنی، اینسان عاغلی) نسنهلرین، وار-اولوشونو دوزنلهین تمل دوزهن ایلکهسینه (“nous”, “logos”) دایاناراق چالیشیر و اونونلا ائشتوردندیر. بئله اولدوقدا، فلسفهده أن یوکسک آماج، نسنهلرین تانریساللیقلا عینی اولان “اؤز”ونو سئیر ائتمکدیر. (theoria)
اورتاچاغ:
“موطلق آنلام” ائورنده دئییل، اونو یاراداندادیر. بو آنلاما وارماغین بیرجه یولو ائورهنی یارادان تانرییا دویولان اینسانی بیر اینامدیر. تانری ائورهنین یارادیجیسیدیر؛ او ائورهنین ایلک یارادیجیسی، عئینی زاماندا أرهییدیر [غایتیدیر]. آریستوتئلچی تئرمینولوژییه گؤره، تانری هم ائتکین-ندن[4] ، هم ده أرهک-ندن[5]دیر. بو باخیمدان ائورهنین تکباشینا بیر دهیری یوخدور، اونون دهیری ایکینجیلدیر. او، یئتیشهجهییی أرهک باخیمیندان اؤز ایچینده بیر هیئرارشی، عینی حالدا تکمرحلهلی دوزهن ده گؤستریر. بو دوزهن، أن آشاغی اؤگهلردن باشلاییب اینسان اوزهریندن کئچهرک تانرییاجان اوزانیر. اینسان، “تانرینین یئر اوزوندهکی تمثیلچیسیدیر.” اینسان روحو، سون مقامدا تانرییا یؤنهلیکدیر. فلسفه، بو ائورهندهکی بیلگهلیک اولاراق، ایناما دایانان بیلگهلیک یانیندا ایکینجی یئری توتور. او، ایمان و تئولوژی یانیندا آنجاق “تئولوژینین تؤرهمهسی” اولاراق بیر ایشلهوی یئرینه گتیریر. دئمهلی اونون، “ایمانین اؤن اوتاغی”، “ایمانا کئچیش دهلیزی” اولماق کیمی بیر قونومو وار. آمما اورتاچاغین سونلارینا دوغرو فلسفه، تئولوژی ایله گئتدیکجه آرتان بیر قارشیتلیق سجیهسی قازانیر. بونون سونوجو اولاراق، فلسفهنین “عاغیلا دوغرو” ، تئولوژینین ایسه “ایمانا دوغرو” یؤنلدییی آیدینلاشاراق بیر هاچالانما باش وئریر.
یئنی چاغ:
یئنی دوشونجه، گئتدیکجه آرتان بیر شکیلده اینسانی اورتایا گتیریر. دئکارتین تمل اؤنرمهسی بودور: «دوشونورمسه وارام.»[6] بو اؤنرمه، اورتاق بیر فلسفه اولوشدورماق اوچون سؤیکنمهسی گرهکن تمل ایلکهیه چئوریلیر. سونوندا ایسه کانت’ین “کوپئرنیکوس-واری دئوریم”ینده أن یوکسک زیروهیه قالدیریلیر. بونا گؤره، اینسان تینی (عاغیل، ذهن، منلیک) نسنهلره بیرباشا یؤنلمیر، چونکو نسنهلر اینسان آنلیغی اوچون اؤنجه ایشلنمهسی گرهکن ملزمهلر دوروموندادیرلار. باشقا سؤزله، تجروبهلر خام بیچیمده بئینه سیزا بیلمیر، اونلارین ذهن سوزگجیندن کئچمهسی گرهکیر. بیلگی، نسنهلرین ذهنیمیزدهکی دوغرودان جانلانماسی دئییل، ترسینه، آنلیغیمیزین نسنهلره باغلی دویوملامالارین ایشلهمهسینین اورونودور. بونونلا دا فلسفی چئورهنی ایشیقلاندیران “یئنی گونش” دوغور. بو گونش نه یونانلارین “کوسموس”ـو اولور، نه ده اورتاچاغین “تانری”سی؛ یئنی گونش اینسان عاغلیندان باشقا بیر شئی دئییلدیر. اوسچولوق دا، ائمپیریزم ده، بو گلیشیم ایچینده، هر ایکیسی اؤزنهدن باشلایان ایکی آنا آخیما چئوریلیر. بیرینجیسی اؤنجهلیکله اینسانا بیر عاغیل وارلیغی اولاراق باخیر و عاغلی سون باشوورو یئری ساییر. ایکینجیسی اوچون ایسه اینسان بیر دویو وارلیغیدیر و دویوسال تجروبهنی هر تورلو فلسفهنین سؤیکهنهجهیی اورتام سانیر. (بونا گؤره بو آخیم سئنسوالیزم اولاراق دا آنیلیر.) بونونلا دا آلمان ایدئالیزمی، یئنی چاغین سونلاریندا تکرار یونانلارین ماکروکوسموس میکروکوسموس اؤیرهتیسینه قاییدیر. اؤرنهیین هئگئل، بوتون گئرچکلییی بیر “موطلق”ین، یعنی “بؤیوک اینسان”ین و یا اینسانلاشدیریلمیش[7] عاغلین تاریخی آچینلانماسیندا گؤرور. اینسان خمیریندن یوغرولموش بو تانری (دونیا تینی، عاغیل) اؤزونو بیر تاریخی گلیشیم سورهجی اولاراق آنلاییر.
چاغداش فلسفه:
ایدئالیست گؤرونوشونون پارچالانیب داغیلماسییلا چاغداش فلسفهنین باشلادیغی آرتیق دانیلمازدیر. بو فلسفه، سوموت اینسانا، اونون تاریخی یاشامینین درینلیینه و بو یاشامین هر تورلو فنومئنینه یؤنلمک ایستر. اورتاچاغ “تانری”نی تاختا چیخارمیشدی، یئنیچاغ ایسه “تین”ی و “دوشونجه”نی. لاکین چاغداش فلسفه “تین” و “دوشونجه”نی ده تاختیندان ائندیریر. چونکو، آرتیق “تین” و “دوشونجه” یالنیز اینسانی یاشامدا اورتایا چیخان فئنومئنلر اولاراق گؤروله بیلیرلر. اونلار أن اوزاغی آیری آیری مدنیتلرده اورتایا چیخان اوستیاپیلار، اینسانی یاشامین یانسیمالاری اولاراق گؤز اؤنونه آلینا بیلیرلر. بوتون اینسانلیغا ائگئمئن “بیر ایدئیا” یوخدور. بیر “ائورهنسل عاغیل” یئرینه، هر کولتوررون اؤزهللشمیش چئشیدلی “دونیاگؤروشو”، یا دا داها علمی بیر دئییمله، “مئتافیزیکسل سیستئمی” واردیر. بوتون اینسانلیغا عاید “تین”دن سؤز آچماق گرهکیرسه، بو، آنجاق سؤزو گئدن دونیاگؤروشلرینین رقمی بیر توپلامیندان عیبارت اولا بیلر. چاغداش فلسفهنین تمل اؤزهللییی اولاراق بونو دئمک اولار: هر تورلو کولتور فئنومئنی کیمی فلسفه ده “اینسانسایاغی آنلام یاراتمالار”ین اورونودور. بونونلا دا اونون یئتیشدیریلهجهیی أن یاخشی تورپاق «چوغولچو [کثرتگرا] توپلوم» مودئلیدیر.
_____________________
قایناق:
Doğan Özlem, Günümüzde Felsefe Disiplinleri, Ara Yayıncılık.
[1] بو کیتاب 1923-1929-جو ایللرده، آلمان اولوسونون یئنیلگیسی و فلاکتی ایللرینده یازیلمیشدی. The Philosophy of Symbolic Forms
[2] بؤیوک کاسیرئرین قارشیسیندا کیچیک بیر اؤیرنجی اولدوغوم اوچون موقاییسه ائتمک ایستهمیرم، اؤرنک گتیریرم. مقصدیم بیر نئجه دفعه باسیلیمش “شعر وارلیغین ائویدیر” و هله باسیلمامیش “آنجاق شعر، بیر آز دا سئوگی، دوشونجه و سیاست” باشلیقلی کیتابلاردیر.
[3] “nomos physikos”, ‘lex naturalis
[4]ausa efficiens علت فاعلی
[5] causa finalis, علت غایی
[6] cogito ergo sum
[7] آنتروپومورفیزه ائدیلمیش


text:
قارا مجموعه گردآوری دکتر حسین محمدزاده صدیق
اکبر حمیدی علیار
بو کتابین بیرینجی جیلدی1380- نجی گونش ایلی، 176 صحیفه و 9 بؤلومده، چاغلاشدیریلمیش املا ایله ترتیب وئریلیب. کتابین فارسجا یازیلمیش اوچ صحیفهلیك گیریشینده اوستاد صدیق جنابلاری، ایلك اؤنجه 1347- نجی ایلده، حمید آراسلینین بیر اثرینده «قارا مجموعه» آدینا راست گلدیگینی بیلدیرركن، ایللر بویو بو کتابین ایزینه دوشوب طاغوت دؤورونون سونونا قدهر بیر نتیجه آلا بیلمهمهسینی خاطیرلایظر، 1358ده استانبول شهرینده تحصیل آلیب تدقیقات آپاردیقی حالدا اورانین کتابخانالاریندا بیر نئچه رسالهنی، شیخ صفی و اونون مریدلری حاققیندا الینه كئچیریر و هابئله صفی تخلصی ایله یازیلان نئچه شعر دیوانینادا راست گلیر و بونونلا یاناشی تأسفلندیریجی بیر نتیجه ده بو تدقیقاتدان چیخاریر اودا بو كی استانبول شهرینین 400دن آرتیق خطی کتابلار ساخلانیلان کتابخانالاریندا بیر دونیا توركجه متنلر و کتابلار وار كی تورك دونیاسینا یادلاشیب و تانینمامیش قالیب و بو ایشین سببلریندن توركیهده الیفبا دگیشیكلیگی یارانماسینا اشاره ائدیرلر.
آنجاق حؤرمتلی اوستاد 32 ایل قارا مجموعهنین فیكرینی باشیندا دولاندیراندان سونرا 1379دا شیخ صفینین رسالهلرینین بیرینده «سنه قارا مجموعهدن بیر حیصه یازدیم ... » جوملهسینه اوغرادیقدا و دالیسینجا استانبولدان گتیردیگی یادداشلارا مراجعت ائدیب و البویوروق رسالهسینی تاپدیقدا بو سیررین باشینی آچیر و قارا مجموعهنین حقیقتینی كشف ائدیر و نهایت بو نتیجهیه گلیب چاتیر كی قارا مجموعه تركیبینده گلن «قارا» كلمهسی بؤیوك و حجیملی اولماق معناسیندا، قارا مجموعه ایسه بؤیوك مجموعه دئمكدیر كی شیخ صفی زمانی و اوندان سونرا، اونون مریدلری طرفیندن مختلف عرفان و سیر و سلوك موضوعلاریندا نثر و نظم صورتینده یازیلیب بیر یئره توپلانارمیش و بوتون زاویهلر و خانقاهلاردا، حق و حقیقت طالبلرینه تدریس اولارمیش؛ بو حقیقتین كشفیندن سونرا، اوستاد مختلف الیازمالار و چاپ اولموش قایناقلاردا شیخ صفینین شعرلری و اونون آدینا یازیلان رسالهلری و داها دوغروسو، مریدلرینین دیلیندن قلمه آلینان نصیحتلر و گؤستریشلرینی توپلاییب و قارا مجموعه عنوانیندا چاپا یئتیریب، البته بو نتیجهیهده چاتیبلار كی بو توپلولارین قارامجموعه آدلانماسی شیخ صفینین اؤز یازدیقی قارامجموعه آدلی بیر اثرین یارانماسیندان ایرهلی گلیر كی هلهلیك اوندان اثر یوخدور.
و اما بؤلوملر
پروفسور صدیق جنابلاری کتابین اؤن سؤز عونوانلی 1- نجی بؤلومونده شیخ صفینین حیاتی حاققیندا معلومات وئرهركن باشقا یازیچیلارین طرفیندن عنوان اولان غلط معلوماتلاری، ای جوملهدن كسروینین «شیخ صفی و تبارش» آدلی كتابینی آیدین سند و دلیل ایله رد ائدیر و اونون بیر تورك شیعه اولدوغونو، تاریخین شهادتی ایله ثبوته یئتیریر. بو بؤلومون سونوندا اوستاد، شیخین 2 توركجه، 2 فارسجا و 1 عربجه اثرلرینی آد آپاردیقدان سونرا، مختلف دؤولرین املا فورمالارینا و نثر نوعلارینا اشاره ائدركن بو کتابین نثرینی ساده نوع بیلدیریر و نهایت بیر آجی حقیقتیده وورغولاییر كی بیزیم توركجه الیازما کتابلاریمیزدان ایراندا هله یوزده بئشی فهرست اولونماییب قالسین كی چاپ اولا!
2- نجی بؤلومده شیخ صفینین توركجه شعرلری یئرلهشیب و بونا گؤره كی اوستادین دگهرلی تدقیقاتی اساسیندا تذكرهلرده، صفی تخلصی ایله اللییه یاخین شاعیردن آد گئدیب و شیخ صفینین شعرلری قاریشمیش بیر وضعیته گلیب چیخیب، اوستاد بوردا 5 توركجه غزل و قطعه، «ملك» کتابخاناسیندا كی صفی دیوانیندان و 11 غزل، قطعه و روباعی ایسه، تهران دانشگاهی کتابخاناسیندا اولان الیازمادان گتیریبلر و اتك یازیدا متن فرقلری گؤستریلیبدیر.
3- نجو بؤلومده گیلكجه شعرلر، اوستادین مختصر شرحی ایله گلیبلر، بیلدیگینیز كیمی، شیخ صفی، گیلانلی شیخ زاهدین كورهكنی اولوب 20 ایلدن آرتیق اونون یانیندا قالدغقینا گؤره گیلَك دیلینی یاخشیجا اؤیرهنیب بو دیلده شعرده یازیبدیر.
4- نجو بؤلوم فارسجا شعرلردیر كی اوستاد بو شعرلری الیازمالاردان یوخ، بلكه چاپ اولموش قایناقلاردان گؤتوروب و بیر نئچهسینی تذكرهلرده ایزلهیركن باشقا بیر صفیدن اولدوغونو دوشونوبلر و بونا گؤرهده شیخ صفینین فارسجا شعرلرین آییرد ائتمگهخاص بیر تدقیقاتی باشقا عالیملره تكلیف ائدهرك بو بحثدن چوخ اؤترو كئچیبلر.
5- نجی بؤلوم اختصاص تاپیب البویوروق رسالهسینه كی شیخ صفینین مریدلری طرفیندن و عومیتله بؤیوك اوغلو شیخ صدرالدین دیلیندن، سؤال- جواب صورتینده و امّته تعلیم اوچون، 50 حیصهده یازیلیب كی اوستاد بیر نئچه حیصهسینه شاه اسماعیل ختایینین شعرلرینی اویغون اولاراق تفسیر عونوانیندا داخیل ائدیبلر.
6- نجی بؤلوم، الیازمادا البویوروق رسالهسینین ضمیمهسیندن آلینان «یول اهلینه قیلاووز» رسالهسیدیر كی چوخ احتمال وئریبلر شیخ صفینین اؤزو یازیبدیر و بو رسالهده آرتیق ساییلی و عددی تعلیمات گئدیر.
7- نجی بؤلوم مزكی النفوس رسالهسیدیر كی اونا «طریقت فرمانی»دا دئییلیب و اشرف اوغلو عبدالله رومی اونو تدوین ائدیب و اوستاد اونو توركیهده فاخیر ایز طرفیندن نشر ائدیلن بؤلوملردن گؤتوروب و اونو ، بیر یئرینده شیخ صفینین مولوی مثنویسینه یازدیقی شرحدن سؤز گئتمهسینه گؤره چوخ اؤنملی سانیبلار، بو رسالهده بیر نئچه حكایتده داخیلدیر كی سلوك مرتبهلری و مرحلهلرینه اشارهدیر.
8- نجی بؤلوم كؤنول رسالهسیدیر، بو رسالهنین آدی محتواسیندان آلینیب نییه كی بوردا، انسان وجودینده، كؤنولون حق و حقیقت و تانری یا خاص اولدوغونو تأكید ائدیر و كؤنولو هر نهدن بوشالدیب الله محبتینه یئر وئرمهگی طالیبه واجیب گؤرور و هابئله وحدت وجود فلسفهسی بوردا طرح اولونور.
9- نجو و سونونجو بؤلوم صفوةالصّفا رسالهسیدیر كی بو بؤلومون اوّلینده شیخ صفینین اوغلو، شیخ صدرالدیندن بیر سیرا معلومات وئرهركن، اوستاد، بو رسالهنی قارامجموعهنین بیر پارا بؤلوملرینین فارسجا ترجمهسی اولدوغونو قئید ائدیر كی اونو صدرالدینین امری ایله، اردبیللی بزاز اسماعیل اوغلو توكّل یازیب، بو رسالهده بیر نئچه مقدس قرآن آیهلرینین شرح و تفسیری شیخ صفیدن سؤال اولوب و اونون دیلیندن مختصر جوابلار قلمه آلینیب.


text:
آمار
آمار و یا ساییدیم (آنادولو تورکجهسیجه: Statistik ve ya sayıtım) بللی بیر هدف اوچون وئری (معلومات) توپلاما، جدول و قرافیکلر واسیطهسی ایله اؤزتلهمه، سونوجلاری یوروملاما و تحلیل ائتمه، سونوجلارین گۆوَن درجهسینی آچیقلاما، فرقلی و چئشیتلی قوْنولاردا گلهجک اۆچون تخمین ائتمه و بونون کیمی قونولاری قاپسایان بیر بیلیمدیر.
قاپسام (وسعت)[دَییشدیر]
ریاضی ساییدیمی (ریاضی آماری)[دَییشدیر]
ریاضی ساییدیمی (اینگیلیسجه: Mathematical statistics) ریاضینین ساییدیم بیلیمینده اۇیغولاماسی(کاربردی)دیر. بو بؤلوم اؤلکهلره باره اولان حقیقتلرین (اؤلکهلرین ایقتیصادلارینی، یئرلرینی، نیظامی و سیلاحلی قۆوّهلرینی، جمعیت و نوفوسلارینی) توپلاماسی و تحلیلینی قاپساییر.


text:
اینجه صنعت
اینجه صنعت اینسان حیسسه لرین تصویری پروسسی دیر. همچینین ایسته نیلن فعالیت ساحهسینده اینسانین گؤستردییی یوکسک باجاریق ، مهارت ده نظرده توتولور.
اینجه صنعت مدنیتین ترکیب حیسسه سی اولان ایجتیماعی شعار فورماسینین بیر نؤعو دور. اینجه صنعت دینله ییجی و یا تاماشاچی یا اینفورماسی یانین گرافیکا ، و یا موسیقی ، و یا رقص و یا دا بونلارین بیر نئچه سینین توپلومودان عیبارت اولان تئاتر ، بالئت ، کینموتوگرافیا (فارسجا: سینما) ایله وئریلمه اوستالیغی دیر. ادبیات اینفورماسی یانی یازییولو ایله اؤتورمه یه اساسلانان اینجه صنعت نؤعو دور. او مکتوب لارین مؤوجود اولدوغو دؤورده ن بللی دیر. اینجه صنعت اینسانین مدنی فعالیتینه عاید اولدوغوندان اونون کؤکو اینسانلار آراسیندا دیلله کوممونیکاسی یا یاراتدیغی دؤورلره گئدیب چیخیر.سونرالار اینکیشاف نتیجه سینده او سربست مدنی استاتیک پروسسه چئوریله ره ک اؤز صیرف دیلله باغلی ماهیتیندن کنارا چیخیر.
نه یین اینجه صنعت آدلاندیریلماسی بو و یا دیگر جمعیتین اینکیشافی دؤورونده مالیک اولدوغو استئتیک نورما و دیرلندیرمه درجه سیندن آصیلی دیر.


text:
ساسانیلر
ساسانیلر ایراندا ۴۲۷ حۇکومت سورن سلطنت سیلسیلهدیر.[۱۱] بو سیلسیلهنین حۇکومتی ۲۲۴ میلادی دن ۶۵۱-نجی ایلهجن اوْلوبدور.
ساسانیلر ایمپیراتورلوغو – ۲۲۶-جی ایلدن ۶۵۱-نجی ایله قدر مۆعاصیر ایران، عیراق، افقانیستان، پاکیستان، تورکمنیستان و آذربایجان اراضیلرینی احاطه ائتمیش تاریخی دؤولت. سوسان و شوش شهرینده منشألی ساسانیلر سولالهسینین اساسینی ۲۲۶-نجی ایلده 1 اردشیر (آردشیر بابکان) اشکانیلرین سونونجو شاهی اولان V اردوانی مغلوب ائتدیکدن سونرا قویموشدور. بونونلا دا اشکانیلر یا آرشاکیلر سولالهسینین حاکمیّتینه سون قویولموش ساسانیلر دؤولتی یارانمیشدیر.
ایچیندهکیلر
تاریخی
۲۲۴-نجو ایلده اردشیر بابکان اشکانیلر حؤکمداری V آرتابانی مغلوبیته اوغراتدی. بونونلا دا آرشاکیلر سولالهسینین حاکمیّتینه سون قویولدو. ۲۲۶-نجی ایلده ۱-نجی اردشیر (۲۲۶-۲۴۱) اؤزونو کتئسیفون شهرینده ایران شاهنشاهی اعلان ائتدی. حاکمیّت ساسانیلر سولالهسینین الینه کئچدییندن بو دؤولت ده ساسانیلر دؤولتی آدلاندیریلماغا باشلاندی. کتئسیفون شهری مداین آدلاندیریلدی و یئنه ده باشکند شهر اولدو. ساسانیلر روما ایمپیراتورلوغونا قارشی موناسیبتلرده کئچمیش اشکانیلر دؤولتینین سیاستینی داوام ائتدیریردیلر. ۱-نجی اردشیر ائرمنیستان و آذربایجان تورپاقلاریندان باشقا کئچمیش اهمهنی تورپاقلارینی دا بیرلشدیرمیشدی. ضعیفلهمیش کوشان ایمپیراتورلوغو دؤولتینین تورپاقلاری حسابینا اؤز اراضیسینی شرقه طرف داها دا گئنیشلندیرمیشدی. روما ایله شاهنشاه 1 شاپور (۲۴۲-۲۷۲) آراسیندا مسوپوتامییا و ائرمنیستان اوغروندا شدتلی موباریزه رومانین مغلوبیتی ائیله بیتمیشدی. ۱-نجی چاپور قافقازدا، شرقده، اورتا آسیادا اؤز مؤقعلرینی اهمیتلی درجهده مؤحکملندیره بیلمیشدی. لاکین شاپوردان سونرا آرتان داخیلی موباریزهلر ساسانیلر دؤولتینی چوخ ضعیفلهتدی. بونون نتیجهسینده روما ایمپیراتورو کار ایله موباریزهده مغلوب اولاراق ۲۸۳-نجو ایلده موقاویله باغلاندی. ائرمنی چارلیغی ساسانیلرین تأثیریندن چیخدی. 4 عصرده قافقاز آلبانیاسی، مئسوپوتامییا، ائرمنیستانین یاریسی ساسانی ایمپراتورلوغونون ترکیبینه داخیل ائدیلدی.
آلبانیا ۲۶۲-نجی ایلده ساسانیلردن وابسته وضعیته دوشدو. آتروپاتئنا ایسه ۲۲۷-نجی ایلده اونون ویلایتی اولدو. ۵۱۰-نجو ایلده ساسانیلر دؤولتینده ارشکیلر سولالهسینین حاکمیّتینه سون قویولدو. ۱-نجی خوسروو انوشیروانین دؤورونده آلبانیا، آتروپاتئنا و ایبئرییا ساسانی دؤولتینین شیمال مرزبانلیغینا داخیل ائدیلدی. ائرکن اورتا عصرلرده آلبانیادا، چولا، شکی، اوتی، آرساخ، پایتاکاران و س. ویلایتلر وار ایدی. اوتی ویلایتینده برده شهری، شکی و چولا آراسیندا قبهله شهری یئرلشیردی. همین دؤورده دربند هون قاپیلاری و یا دمیر قاپی آدلانیردی. پایتاکاران میل-موغانی، آرساخ ایسه قاراباغین داغلیق حیصّهسینی احاطه ائدیردی.
۳-نجو-۵-نجی عصرلرده ساسانیلر روما ایله مۆحاریبه ائدیردی. ساسانی شاهی ۱-نجی چاپور ۲۶۰-نجی ایلده روما ایمپراتورو والریانی مغلوب ائدرک اسیر آلدی. ۳۵۹-نجو ایلده ساسانیلر آمید دؤیوشونده آلبانیانین کؤمکلیگی ایله رومانی یئنه ده مغلوبیته اوغراتدیلار. ۳۷۱-نجی ایلده روما ایله ساسانیلر آراسیندا دزیراو دؤیوشو باش وئردی. بو دؤیوشده آلبان حؤکمداری اورنایر ساسانیلر طرفیندن ووروشوردو. بو دؤیوشده روما و ائرمنی قوهلری غالیب گلدی.[۱۲]
سوقوطو
ساسانی حؤکمداری ۳-نجو یزدگرد ایصفاهاندان ایمپراتورلوغونون هر طرفینه مکتوبلار گؤندرهرک خالقینی قورتولوش ساواشینا چاغیریردی. ایمپراتورلوغونون موختلیف بؤلگهلرینده آرتیق حربی بیرلشمهلر یارائدیلیردی. بو خبرلری ائشیدن خلیفه عمر ابن خطاب ساسانیلرله دؤیوش اۆچون بؤیوک بیر اوردو توپلادی و بو اوردونون باشینا نئعمان ابن موقررینی تعیین ائتدی. ساسانی اوردوسونا ایسه مشهور سرکرده مردانشاه هؤرموز باشچیلیق ائدیردی.
نعمانی یازیر: "۶۴۲-نجی ایلین یاییندا همدانلا ایصفاهان آراسیندا یئرلشن نهاوند شهری یاخینلیغیندا ۳ گون داوام ائدن میثلی گؤرونمهمیش قانلی دؤیوش باشلادی. بو دؤیوشده قان سو یئرینه آخیردی. او درجهده کی، اینسانلار و آتلار دؤیوش میدانینداکی قان سئلیندن آیاق اۆسته دایانا بیلمیر، سوروشوب ییخیلیردیلار. سایجا چوخ اوستون اولان عرب اوردوسونون غلبهسی ایله بیتن دؤیوشده ۵۰ میندن آرتیق دؤیوشچو هلاک اولدو..."
خیلافت اوردوسو باش کوماندان نئعمان ابن موقررین ده باشدا اولماقلا ۲۰ مینهدک شهید وئرمیشدی. ۳۰ مینهدک ساسانی دؤیوشچوسو محو ائدیلمیشدی.
نعمانی یازیر کی، نهاونددهکی مغلوبیتدن سونرا ساسانی اوردوسو بیر داها اؤزونه گله بیلمهدی و نهنگ ایمپراتورلوغو سرعتله ییخیلماغا باشلادی. آررانلیلار قالالارا قاپاناراق مقاومت گؤسترمهیه باشلادیلار.
زررینکوبون یازدیغینا گؤره، خیلافت تاریخینده نهاوند دؤیوشو "ظفرلر ظفری" آدلاندیریلمیشدی. بئله کی، بو دؤیوشدن سونرا عربلر قدیم و زنگین بیر ایمپراتورلوغو ضبط ائتمیشدیلر. عمر ابن خطاب ۳-نجو اؤزده قوردو مقاومت گؤسترمک اۆچون یئنیدن قوشون توپلاماسینین قارشیسینی آلماق اۆچون عرب اوردوسونا آررانین موختلیف اوستانلارینا یوروشلر ائدرک اهالینی اطاعت آلتینا آلماق و یزدیگرده کؤمک ائتمکدن چکیندیرمهیی امر ائتمیشدی.
خیلافت اوردوسو اردبیلدن خزر بویونجا شیمالا دوغرو حرکت ائدرک موغانا گلدی، آذربایجانین شیمالیندا داها جدی مقاومته راست گلن عربلر سوندا یئرلی اهالی ایله سازیش باغلادی.
تئزلیکله خیلافت اوردوسو ایصفاهانا یاخینلاشدی. ایصفاهان(یهودیه) حاکیمی فدوسفان خالقی قیرغینا وئرمهمک اۆچون قالادان چیخیب عرب کوماندانی عبدالله ابن عبدالله ال-انصاری ایله سازیش باغلایاراق ایصفاهانی دوشمنه تسلیم ائتدی. سازیشه گؤره شهر اهالیسیندن کیم ایستهسه کؤچوب گئدهجک، ایستهمهین ایسه شهرده قالاجاقدی. کؤچوب گئدنلرین داشینماز املاکی ایسه موسلمانلارا وئریلهجکدی.
همدان شهرینین اهالیسی آز سونرا عصیان قالدیردیلار. خلیفه عمر نعیم ابن موقررینه مکتوب یازاراق اؤز اوردوسو ایله همدانا گئتمهیی امر ائتدی. نعیم ۱۲ مین نفرلیک اوردو ایله همدانا یوروش ائتدی. یئنیدن صۆلح موقاویلهسی باغلاندی.
بو حادثهلر باش وئررکن دئیلم، رئی و آذربایجانین دیگر جنوب اوستانلارینین اهالیسی عربلرله ووروشماق اۆچون اؤز قوهلرینی بیرلشدیرهرک ساواشا حاضیرلاشیردیلار. آذربایجان اوردوسونا ایسفندیار فرروخزاد کوماندانلیق ائدیردی. همین واخت بیزانسلیلار دا آذربایجانا کمکه گلمیشدیلر.
۶۴۳-نجو ایلده واجی روز آدلی یئرده تورک و عرب اوردولاری قارشیلاشدیلار. شدتلی ووروشما باش وئردی و دؤیوش خیلافت اوردوسونون غلبهسی ایله بیتدی. واجی روز دؤیوشوندن سونرا عمر ابن خطابین امری ایله نعیم ابن موقررین رئی شهرینی محاصرهیه آلاراق ضبط ائتدی[۱۳].
۳-نجو اؤزده قوردو تعقیب ائتمهیه چالیشان عربلر اونون یئرلشدیی شهرلری ضبط ائتمهیه جهد ائدیردیلر. همدان و رئیین ایشغالیندان سونرا ساسانی شاهینین شیمالا گئدهرک خزر خاقانینین یانیندا سیغیناجاق تاپما احتیمالی دا آرادان قالخمیشدی.
۶۴۲-۶۴۴-نجو ایللرده ایصفاهان، تبریستان، فارس، کیرمان، سیستان و خوراسان اوستانلارینین ایشغالی ایله قدیم و زنگین آرران اؤلکهسی دئمک اولار کی، تماماً خلیفهنین الینه کئچمیش، بئلهجه مؤحتشم ساسانی ایمپیراتورلوغو دا تاریخ صحنهسیندن سیلینیب گئتمیشدی
(قایناق- کیتاپچی).
عمومیتله، عمر ابن خطابین خلیفهلیک مدتی خیلافت تاریخینین ان چوخ ایستیلالارلا یاددا قالان دؤورودور. بئله کی، عیراق، سوریه، اوردون، میصر، گورجوستان، آرران و آذربایجان، همچینین شیمالی آفریقاداکی مملکتلر محض اونون دؤورونده ایشغال ائدیلرک عرب دؤولتینین اراضیسینه داخیل ائدیلدی.
۶۳۹-نجو ایلده خلیفه عمرین امری ایله عتبه ابن فرقد فرات چایی بویونجا شیمال ایستیقامتینده حرکته کئچرک چایین غرب و شرق ساحیللرینی و موصول شهرینی اله کئچیرمیشدی. اورادان شیمال-شرقه ایستیقامت آلان عتبه ابن فرقد آذربایجانین داها ایچ اراضیلرینه داخیل اولموش و اورمیه شهرینی ضبط ائتمیشدی. اورمیه گؤلونون غرب ساحلی ایله شیمالا ایرهلیلهین ایسلام اوردوسو سلماس و خوی شهرلرینی ده اله کئچیرمیشدی.[۱۴]
هله ۶۳۹-نجو ایلده عمر ابن خطاب ساسانی عسگرلرینین هارادا اولورسا اولسون تعقیب اولونماسی و قتله یئتیریلمهسی حاقیندا عرب سرکردهلرینه فرمانلار گؤندرمیشدی. بو امرلره اساساً کوفه و اطرافیندا یئرلشن اوردو حیصّهلری ایصفاهان و رئی ایستیقامتینده هوجوما کئچمیشدیلر[۱۵].
ایستینادلار
- ↑ Book Pahlavi spelling: (ʾylʾnštr')
Inscriptional Pahlavi spelling: 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 (ʾyrʾnštry), 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 (ʾylʾnštry)
فارس دیلی: ایرانشهر
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
wiesehoferوارد نشدهاست
- ↑ CTESIPHON – Encyclopaedia Iranica. Iranicaonline.org. یوْخلانیلیب2013-12-16.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Daryaee 2008, pp. 99-100.
- ↑ Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Vol.1, Ed. Jamie Stokes, (Infobase Publishing, 2009), 601.
- ↑ Chyet, Michael L. (1997). Humanism, Culture, and Language in the Near East: Studies in Honor of Georg Krotkoff. Eisenbrauns, 284. ISBN 978-1-57506-020-0. “In the Middle Persian period (Parthian and Sasanian Empires), Aramaic was the medium of everyday writing, and it provided scripts for writing Middle Persian, Parthian, Sogdian, and Khwarezmian.”
- ↑ First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936 By Brill. 1993. Google Books.
- ↑ Parvaneh Pourshariati, Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran, I.B. Tauris, 2008. (p. 4)
- ↑ (December 2006) «East-West Orientation of Historical Empires». Journal of world-systems research 12 (2). ISSN 1076-156X. یوْخلانیلیب11 September 2016.
- ↑ (1979) «Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.». Social Science History 3 (3/4). DOI:10.2307/1170959. یوْخلانیلیب11 September 2016.
- ↑ http://www.biblesearchers.com/prophecy/daniel/daniel8-1.shtml
- ↑ http://market1ng.ucoz.org/load/2-1-0-13
- ↑ ابن ال اثیر، الکامیل فی التاریخ
- ↑ بلاذری، فتوح البلدان
- ↑ طبری، تاریخ طبری


text:
بیلدیگیمیز کیمی تونول سؤزجویو تون و تان هیجالاریندان اولوشان بیر سؤزجوکدور.
تون تورکجهده قارانلیق و گئجه آنلامیندادیر و اونا قارشی اولان تان ایسه ایشیقلیق و گوندوزو بیلدیریر،
تان دان تونه سؤزونه یاناشدیقدا بو ایکی سؤزجویون آنلامینا واریریق،
تان ایشقلیغین باشلانغیجی و سحر آنلامیندادیر و تون ایسه گئجه و سویوقلوغو یانسیدیر،
«تون به تون» سؤزونه دیققت یئتیردیکجه تون سؤزجویونون آنلامینی داهادا آچیق و آیدین گؤسترمک اولار. اینسانلار کیمسهدن چوخ آجیقلی اولدوقدا «تون به تون» سؤزوجویونو قوللانیرلار،
بوردا ایشلهنیلن «تون» گور و قبیر آنلامین بیلدیریر. أسکی تورکلرین ایناملاریندا اولگئن گؤی تانریسی و یئرلیک یئر تانریسی اؤنملی قاوراملاردان عیبارت اولاراق ایکیلی دونیانی یانسیتماقدادیر گؤی تانریسی ایشقلیق، آریلیق، اولولوق، قوتساللیق، ایستیلیک، دوغرولوق و خئیر سیمگهلرین داشیماقدا و یئرلیک تانریسی ایسه قارانلیق، سویوقلوق، یامانلیق، أکسیکلیک و قورخولوق و شر سیمگه لرین داشیماقدادیر.
تورکلرین دونیا گؤروشونده اینسانلار اؤلدوگو زامان اولو روحلار و گؤی تانریسینین رحمت و یاردیمیندان یارارلانماسالار، گؤمولدوکلری حالدا یئر تانریسینین آجیغی و اینجیکلیگی ایله اوزلشمهلی اولمالی دیر.
تون به تون سؤزوندهکی تون ویا گور بو قارنلیق سویوق و قورخو دولو یئر آلتی دونیاسینی گؤسترمکدهدیر.
تون ایله باغلی باشقا بیر سؤزجویهده یاناشالیم، «تونوک سؤزجویو»؛ بو سؤزجوک بؤیوک عالیم ماحمود کاشغارلینین «دیوان لغت تورک» کیتابیندا قارانلیق، سویوق، گوجسوز، نازیک واینجه آنلامیندا گؤستریلمیشدیر.
«اول» (ül) أکی ایله سوتول و شیتیل و باشقا سؤزجوکلرده ایسه یئر آلماقدادیر و بو أک کؤکون آنلامین داها دا آیدین یانسیتماق اوچون اونلارا قوشولماقدادیر. بئلهلیکله تونول سؤزجویو یئر آلتیندا اولان قارانلیق و دار بیر یئر و یولدان عیبارت اولان تورکجه بیر سؤزجوکدور
سیامک میرزایی-ائوین زیندانی ۲۲ اردبیهشت ۱۳۹۷


text:
رابرت اوپنهایمر
'"رابرت جولیوس اوپن هایمر"' (اینگیلیسجه: Julius Robert Oppenheimer) (۲۲ آوریل ۱۹۰۴ نیویورک–۱۸ فوریه ۱۹۶۷ پرینستون، نیوجرسی)، آمریکالی فیزیک بیلیمچیسی بیر جویوت بوروکلی بیلیم یوردوندا اوستاد اولدو.انریکو فرمی ایله بیرلیکده منهتن پروسه سین قوردو کی اوندا چکیردک بومبو(نوکلوئر بوبمو) دوزنیلیدی.بو پروسه ده او اتوم بومبو قوردو و دونیادا اتوم بومبونون آتاسی سایلدی.
ایچیندهکیلر
یاشامی[دَییشدیر]
۱۹۰۴-ده بیر آلمانلی جویوت (اشکنازی) قونوشودا دونیایا گلدی.اولار آمریکادا نیویورک شهرینده منهتنه کوچموشدولر.آتاسی چوخ دولتلی بیر جویوت کی آل وئر ایشینده ایدی.او ۱۸۸۸ده آلماندان آمریکادا نیویورک شهرینه کوچدو کی چوخلو دولتلی جویوتلر بو شهره گلیردیلر.اونون قارداشی فردریک اوپنهایمر اونا تای فیزیک بیلیمچیسیدی.
علمی و سیاسی یاشامی[دَییشدیر]
باشدا هاروارد بیلیم یوردو نا گئتدی و فیزیک دیلماجلیق ,دوغو اؤلکه لری تانیما وشیمی بیلگیلرین اوخودو.ویلیام پرسی بریجمن آمریکالی فیزیک بیلن اونا باش اوستاد اولدو.سون ایللر کمبریج یونیورسه سینه کوچدو و رادرفوردلا تانیش اولدو.آلماندا گونینگن ده ایکی فیزیک بیلن نیلز بوهر و ادوارد تلر ایله تانیش اولدو.بریتانیالی فیزیک بیلن پاول دیراک اوندان بیر ائوده یاشاییردی.۱۹۲۷ده باش اوستادی ماکس بورن اولاراق دوکترا مدرکین گوتینگنده آلدی.او بورن -اوپنهایمر سایلاری و تولمن -اوینهایمر-ولکوف معادله سینده چالیشدی.آمریکا اؤلکه سینه قایتدی و بروکلی یونیورسه سینده اوستاد اولدو و کالیفورنیا تکنولوژی کمپانی سینده ایشله دی.۱۹۴۰ اینجی ایلده لزلی قوروز آمریکا قوشونو طرفیندن منهتن پروسه سینه باشچی اولدو او چوخلو یونیورسه لردن گوروش ائتدی و ارنست لاورنس قورولارین بروکلی تکنولوژی کمپانی سینده گوردو کی سایکلوتورن ماشینین قورموشدو.قوروز بروکلی ده اوپنهایمر ایله تانیش اولدو.او منهتن پروژه سینده اوپنهامری بیلگیلر باشچی سی ائتدی امما سوسیالیست تانینمیش اولدوغونا گوره قوروز اونو بو باش ائتمک ایچون چوخ چالیشدی و دئیلدی کی اونون سوسیالیست اوماغین بیلندیرمه سینلر.۱۹۴۳دن ۱۹۴۵ ه منهتن پروسه سینده باش اولدو.اولارین باش ایشلری چکیردک بومبو لوس آلاموس شهرینده نیومکزیکو اوستانینده اولموشدو.او ۱۹۴۵ده ساواش بیتمه سینده بروکلی شهرینه قایتدی و۱۹۴۷ ده هایتکنیک قوروسونا باشچی اولدو.۱۹۶۶-نجی ایله جه بو قورودا باش اولدو.۱۹۵۴-اونجو ایلده لویس استراوس آمریکانین چکیردک انرژی باشچی سی، شوروی اولارین ایشلرینه ال آپارماسین و بیر نفر بیلگیلری اولارا دئمسین آنلادی و بونا گؤره اولار اوپنهایمری جاسوس تانیدیلار چۆن سوسیالیست اولماقین بیلیردیلر.بیر آی سوروشماق دان سورا اونو بوتون امنیتی ایشلردن سالیدیلار و اونون ایشلرین اوردودا اوندان آلدیلار.هوکان کاوالیر اونون یولداشی جاسوس اولماغا گوره توتولدو و اوپنهایمر اونو گیزلتمیه گوناهلی بیلیندی.اما جان اف کندی باشباخان اولاندا اونون اۆچون ۱۹۶۳-اونجو ایلده انریکو فرمی جایزه سین وئریلدی.بو جایزه آمریکا دولتینده ان باش نوکلوئر ایشلین درجه دیر.
سینمادا ائتکی سی[دَییشدیر]
1980 اینجی ایلده اوپنهایمر اوچون بیر فیلم دوزلیندی.


text:
پولیمر کیمیاسی
ایچیندهکیلر
عۆمومی معلومات[دَییشدیر]
حاضیردا یۆکسک موْلئکوللو بیرلشملر کیمیاسی بؤیوک سۆرتله اینکیشاف ائدن مۆستقیل علم ساحه لریندن بیریدیر. معاصیر دؤورده اینسان فعالیتینین ائله بیر ساحسی یوْخدور کی، اوْرادا پوْلیمئردن ایستیفاده اوْلونماسین.
پوْلیمئر ماده لر چوْخ قدیم زامانلاردان مؤوجوددور. لاکین، بیر چوْخلاری گۆمان ائدیرلر کی، بۇ ماده لر کیمیاچیلار طرفیندن سۇنی و یا سینتئتیک اۆصوللا آلیناندان سوْنرا معلوم اوْلموشدور. بۇ دۆزگۆن فیکیر دئیلدیر. بئله کی، اۆزوو ماده لرین سینتئتیک اۆصوللا آلینماسینا اوندوکوز عصرین اوللریندن باشلاندیغی حالدا، پوْلیمئر ماده لر 100 مین ایلدن اول ده معلوم اوْلموشدور. اینسانلار یاراندیغی گۆندن بری گۆندلیک حیاتیندا دایما پوْلیمئر ماده لرله علاقه ده اوْلموشدور. بئله کی، آغاجین اساسینی تشکیل ائدن سئللۆلوْز، یۇن، کتان و کندیر لیفلری، گؤن بۇغدا و کارتوْفۇن اساسینی تشکیل ائدن نیشاستا و ... پوْلیمئر ماده لر سیراسینا داخیلدیر. بۆتون بۇنلار همیشه حیات اۆچون ان واجیب وسیله اوْلموشدور.
پوْلیمئر ماده لر طبیعتده اوْلان بۆتون ماده لر کیمی آیری-ایری موْلئکوللاردان، موْلئکوللار ایسه آتوْملاردان تشکیل اوْلونموشدور. لاکین، پوْلیمئر ماده لر اوْنلاری تشکیل ائدن موْلئکوللارین ایریلی و موْلئکول چکیلرینین بؤیوکلویۆ ایله بسیط ماده لردن فرقلنیر. پوْلیمئر ماده لرین موْلئکول چکیسی بسیط ماده لرین موْلئکول چکیسیندن بیر نئچه مین دفیه قدر چوْخ اوْلور. بۇنۇ میثاللارلا گؤسترک: هامیا معلوم اوْلان و هر گۆن ایستیفاده ائتدیمیز خؤرک دوزۇنۇن موْلئکولو بیر نا و بیر جل آتوْموندان، ایچدیمیز سۇیون موْلئکولو ایسه ایکی هیدوژن و بیر اوْ آتوْموندان عیبارتدیر. پوْلیستیرول آدلانان پوْلیمئر ماده نین ترکیبینه ایسه مینلرله آتوْملاری داخیلدیر.
هر هانسی بؤیوک موْلئکولو آدی گؤزله گؤرمک مۆمکون اوْلمۇر. عادتاً موْلئکولون اؤلچوسونو بیلمک اۆچون خۆصوصی اۇزۇنلۇق واحیدی – آنقسترئمدن ایستیفاده ائدیلیر.
انقسترئم سم-ین یۆز میلیوْندا بیریدیر. معیین ائدیلمیشدیر کی، سۇ موْلئکولونۇن اؤلچوسۆ 3 آنقسترئمدیر. حالبۇکی پوْلیمئر ماده اوْلان سئللۆلوْزۇن بیر موْلئکولونۇن اۇزۇنلۇغۇ بۇندان چوْخ-چوْخ آرتیقدیر. مۆقایسه اۆچون دئسک: 10 سم مسافده 175 میلیوْن سۇ موْلئکولو یئرلشدی حالدا، همین مسافده سئللۆلوْزانین 18 مین موْلئکولو یئرلشیر. دئملی، پوْلیمئر ماده لر بسیط ماده لردن ایلک نؤوبده موْلئکوللارینین بؤیوکلویۆ ایله فرقلنیر.
پوْلیمئر سؤزۆ ایکی یۇنان سؤزۆندن عیبارت اوْلوب پوْلی - چوْخ، مئروْس -هیسه دئمکدیر. پوْلیمئردن فرقلی اوْلاراق، کیچیک موْلئکوللاردان تشکیل اوْلونان و پوْلیمئر عمله گتیره بیلن ماده لر، مثلاً، ائتیلئن، آسئتیلئن قازی و س. موْنوْمئر آدلانیرلار (موْنوْ یۇنانجا بیر دئمکدیر). موْنوْمئر ائله بیر حالقادیر کی، اوْندان پوْلیمئرین بۆتون زنجیری قۇرولور. تک-تک کرپیجلر یغیلیب بؤیوک بیر بینانی عمله گتیردی کیمی آیری-ایری موْنوْمئرلر ده یغیلیب (بیرلشیب) پوْلیمئری عمله گتیریر.
موْنوْمئرلرده آیری-ایری موْلئکوللار آراسینداکی رابیطه قۆووسی چوْخ بؤیوک اوْلمۇر. اوْنلار بیر-بیرلریندن آیریلا بیلیر. اوْنا گؤره ده موْنوْمئرلر عادتاً قاز و مایئ حالیندا اوْلور. برک حالدا اوْلان موْنوْمئر ایسه سۇدا و یا باشقا حلئدیجیلرده آسانلیقلا حل اوْلور.
پوْلیمئر ماده لرین خاصهلری موْنوْمئرلردن تامامیله فرقلیدیر.
پوْلیمئرین ماکروْ موْلئکوللاری نه قدر بؤیوک اوْلارسا، اوْنلاری بیر-بیریندن آیرماق دا بیر اوْ قدر چتین اوْلار.
بئله بیرلشملرده موْلئکوللاری آتوْملارا آیرماق اوْنلاری بیر-بیریندن آیرماقدان چوْخ آساندیر. اگر بینا حاققینداکی سؤحبتیمیزی داوام ائتدیرسک، دئمک اوْلار کی، دیوارداکی کرپیجی سیندیرماق اوْنۇ دوردوغۇ یئردن چیخارتماقدان چوْخ آساندیر.
دئملی، پوْلیمئر ماده لرین موْلئکوللاری گیقانت اوْلماقلا برابر پحلوان کیمی گۆجلۆدور. محض بۇنا گؤره ده اوْنلار بۇخارلانمیر و حلئدیجیلرده چوْخ چتین حل اوْلور.
حاضیردا موْلئکول کۆتلسی 5 میندن یۇخاری اوْلان ماده لر یۆکسکموْلئکوللۇ بیرلشملره آید ائدیلیر. موْلئکول کۆتلسینین یۇخاری حددی عادتاً بیر نئچه یۆز مین، بزن ایسه بیر نئچه میلیوْنا چاتیر. یۆکسکموْلئکوللۇ بیرلشملری همچینین پوْلیمئرلر ده آدلاندیریرلار. پوْلیمئرلرین موْلئکوللاری ترکیب و قۇرولۇشجا عئینی اوْلان چوْخلو میقداردا هیسلرین، فراقمئنتلرین بیر-بیری ایله بیرلشمسی یوْلۇ ایله عمله گلیرلر.
یۆکسکموْلئکولو بیرلشملر بیزی احاطه ائدن اطراف مۆحۆتده - جانلی و جانسیز تبیده گئنیش یایلمیشدیر. بۇ ماده لرین تاریخی اینسان جمیتینین تاریخی قدر قدیمدیر، چۆنکی اینسانلار بۇ ماده لرین ترکیبی و قۇرولوشو حاققیندا ان ائلئمئنتار تسووۆره مالیک اوْلمادیقلاری دؤورلرده بئله اوْنلاردان اؤز حیاتی ائحتیاجلاری اۆچون گئنیش میقیاسدا ایستیفاده ائتمیشلر. یۇن، پامبیق، دری، آغاج و س. پوْلیمئر ماتئریاللاری اینسانلارین مۆختلیف تلاباتینی اؤدین واسیطه لر اوْلمۇشلار.
پوْلیمئر ماده لر هم ده بۇ و یا باشقا فوْرمادا جانلی ماتئریانین بیتکی و حئیوانلار آلمینین اساسینی تشکیل ائدیر. بیتکیلرین ترکیبینه داخیل اوْلان پوْلیساخاریدلر، لیقنین، زۆلاللار، پئکتین ماده لری و س. پوْلیمئر ماده لریدیر. زۆلاللار، نۇکلئین تۇرشۇلاری هم ده اینسانلارین و حئیوانلار آلمینین حیاتی پروْسئسلرینی معیین ائدیر. ف. ائنگئلسین تبیرینجه دئسک، «حیات زۆلالی ماده لرین مؤوجودلۇق فوْرماسیدیر». نۇکلئین تۇرشۇلاری اوْرقانیزمده زۆلال سینتئزی و ایرسیتله علاقه دار اوْلان چوْخ مۆرکب پروْسئسلری تنزیم ائدیر.
پوْلیمئرلر جانسیز طبیعتده ده گئنیش یایلمیشدیر. یئر سطحینین اساس هیسی پوْلیمئر شکلینده اوْلان سیلیسیۇم 4-وْکسید و آلمینیۇم اوْکسیددیر.
کوارس، داغ بیللورو، آمئتیست سیلیسۇم 4-وْکسیدین، کوْروند، روبین، ساپفیر ایسه آلمینۇم-وْکسیدین پوْلیمئرلریدیر. طبیعتده راست گلینن آلماز، قرافیت پوْلیمئر حالیندا اوْلان کاربوْندور. یالنیز یئرمی عصرین اوللرینده بۇ ماده لر کیمیوی یوْللا سینتئز ائتمک، حابئله اوْنلارین خاصهلرینی اؤیرنمک ایمکانی یاراندیقدان سوْنرا پوْلیمئرلر مۆستقیل ماده لر شکیلینده آیریلماغا باشلاندی. اساس سبب، پوْلیمئرلرین کیچیک موْلئکوللۇ بیرلشملردن فرقلی اوْلان کوْمپلئکس خاصهلره مالیک اوْلماسیدیر.
بۇ خاصهلردن ان مۆهومۆ، بۆتون پوْلیمئرلرین یۆکسک موْلئکول کۆتلسینه مالیک اوْلمالاریدیر. پوْلیمئرلرین چئویکلیک، فیزیکی حاللاری، محلۇللارین خۆصوصیتلری و س. کیمی پوْلیمئرلرین باشقا خاصهلری اوْنلارین یۆکسک موْلئکول کۆتللرینین فۇنکسیاسی کیمی دیشیر. پوْلیمئرلرین حلوْلما پروْسئسی، پوْلیمئرلرین چوْخ دورو محلۇللاری بئل، آدی اۆزوی بیرلشملرین محلۇلاریندان و حلوْلما پروْسئسیندن فرقلنیر (بؤیوک اؤزلۆلۆیه مالیکدیر). یئرمی عصرین 20-30-جۇ ایللرینده کیمیانین بیر ساحسی اوْلان پوْلیمئر کیمیاسی مۆستقیل علم ساحسینه چئوریلمیه باشلامیشدیر و پوْلیمئرلر حاققیندا کوْللوْید نظریه مئیدانا گلدی. پوْلیمئر محلۇلارینین کوْللوْید محلۇللار کیمی یۆکسک اؤزلۆلۆیه مالیک اوْلماسی، پوْلیمئر ماکروْموْلئکوللارینین اؤلچولرینه گؤره کوْللوْید هیسجیکلره یاخین اوْلماسی اوْنلارا لیوْفیل کوْللوْیدلر کیمی باخیلماسینا اساس وئریردی.
تاریخی[دَییشدیر]
پوْلیمئر کاللوْیدلرین قۇرولوشو حاققیندا ایکی تصور - ک.مئیئر، ق.مارکین میتسئل نظریسی، ق.شتاۇدینگئرین ماکرومولئکولیار نظریسی داها چوْخ یایلمیشدی. 1-جی نظرییه گؤره پوْلیمئرلره چَتین ماکروْموْلئکول دستلریندن عیبارت میتسئللر کیمی باخیلیردی. 2-جی نظریه ایسه اؤز آرالاریندا آسوْسیاسیا ائتمین چوْخ اۇزۇن ماکروْموْلئکوللارین مؤوجود اوْلماسی فیکرینه اساسلانیردی. بۇ مۆلاحیظه لر پوْلیمئر کیمیاسینین فوْرمالاشماسیندا مۆثبت روْل اوْینامیشدی. پوْلیمئرلرین معاصیر قۇرولۇش نظریسینین یارادیلماسیندا بیر چوْخ یئنی پوْلیمئر ماده لر سینتئزی حلئدیجی روْل اوْینادی. 30-جۇ ایللرین اوللرینده ایلک دفه اوْلاراق س.و.لئبئدئوین رحبرلی ایله کئچمیش شوروی-ده سینتئتیک کاۇچۇک آلیندی. آبش-دا اۇ. کاروْزئرس سینتئتیک پوْلیمید ائفیرلرینین ایلک نۆمایندلرینی سینتئز ائتدی. 1953-1954-جۆ ایللرده ک.سیقلئر و ج.ناتتا طرفیندن ستئرئو-مۆنتزم قۇرولوشلو یئنی تیپلی پوْلیمئرلرین سینتئزی یمب- کیمیاسی علمینده یئنی بیر صحیفه آچدی. زۆلاللار و نۆکلئین تۇرشوۇلاری کیمی مۆرکب طبیعی بیوْلوژی پوْلیمئرلرین قۇرولوشونون اؤیرنیلمسی (فیشئر، سئنجئر، توْدد، اۇوْتسوْن، کریک، بئلوْزئرسکی) و اوْنلارین بیر چوْخۇنۇن سینتئز ائدیلمسی یۆکسکموْلئکوللۇ بیرلشملر کیمیاسینین یئنی بؤیوک نایلیتلریندن بیری اوْلدو. بئللیکل، تاریخاً چوْخ قیسا بیر مۆددت ارزینده یۆکس کمولئکوللو بیرلشملر کیمیاسی بؤیوک سۆرتله اینکیشاف ائدرک یئرمی عصرین باشلیجا علم ساحه لریندن بیرینه چئوریلدی.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Album sənsiz Rəhim şəhriyari danlod
آلبوم سنسیز رحیم شهریاری دان چوخ گوزل بیر آلبوم دی
بو آلبومون اوخوماخلارینین آدلاری بونلاردی
oxumaqların adları
سنی هاردا گؤردوم səni harda gördum
عطیر سپین گوللره ətir səpin güllərə
قاچما مندن qaçma məndən
آنام آغلاما Anam ağlama
داغلی اورک dağlı ürək
آذربایجانیم Azərbaycanim
گیلیلی gileyli
عمو اوغلو əmoğlu
شیکایتبم وار şikayətim var
سودان گلن سورمه لی قیز sudan gələn sürməli qız
بو آهنگ لری دانلود ائتماق اوچون آشاغیدا اولان لینکلری اندیرین
mahnıları danlod etmək üçün aşağı keçidləri tikləyin
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: Anam ağlama,Azerbaycanim mp3,azeri mp3,Azərbaycanim mp3,dağlı ürək mp3,qaçma məndən mp3,Rəhim şəhriyarı,sənsiz,sudan gələn sürməli qız mp3,فول آلبوم رحیم شهریاری,موزیک آذری سنی هاردا گؤردوم,موزیکهای ترکی آذری,موسیقی قاچما مندن,آلبوم های رحیم شهریاری,آلبوم سن سیز رحیم شهریاری,آلبوم سنسیز,آهنگ آذربایجان,آهنگ آذربایجانیم,آهنگ داغلی اورک,آهنگ سنسیز,آهنگ سودان گلن سورملی قیز,آهنگ عم اوغلو,آذربایجانی موزیک لر,آذربایجانیم,دانلود موزیک آذربایجانیم,دانلود آلبوم سنسیز رحیم شهریاری,دانلود آهنگ های ترکی آذربایجانی,دانلود آهنگ های رحیم شهریاری,دانلود آهنگ آنام آغلاما,دانلود آهنگ آذری,دانلود آهنگ آذربایجانیم رحیم شهریاری,رحیم شهریاری,سودان گلن سورملی قیز,سودان گلن سورمه لی قیز |


text:
قارتالین تشككورو(اوشاق ناغیلی)
یازار:سید رضا حسینی
بیر قارتال تله یه دوشموشدو.قاناد چالیر،چیرپینیر،تله دن
جانینی قورتارماغا چالیشیردی.یاشلی بیر كیشی اونون بو حالینی گؤره رك اوره یی
یاندی.«یقین اونون دا بالالاری وار»-دئیه دوشوندو و قارتالی تله دن خیلاص ائتدی.قارتال
قاناد چالیب اوچدو.بیر نئچه گون كئچدی.یاشلی بیر كیشی كهنه ائوین كولگه سینده
اوتوروب دینجینی آلیردی.گؤیده اوچان قارتال اوزاقدان خیلاص كارینی
تانیدی.اوچا-اوچا كیشینین پاپاغینی باشیندان گؤتوروب او یئردن اوزاقلاشدی.كیشی
قارتالین دالینجا قاچماغا باشلادی.دوزنیلییه چاتاندا قارتال پاپاغینی یئره
آتدی.ائله بو زامان یئر –گوی تیتره دی.زلزله باش وئردی.كیشی اولجه
قورخدو.سونرا اؤزونه گلیب پاپاغینی یئردن گؤتوردو و دینجلدیی یئره قاییتدی.نه
گؤرسه یاخشی دیر؟ائو اوچوب داغیلمیشدی،داش داش اوسته قالانمیشدی.كیشی باشا دوشدوكی،بو
قارتال واختیله خیلاص ائتدییی قوشدور.ایندی یاخشیلیغین عوضی چیخدی.
سون


text:
مقالهی چهارم «شهریار و ساهر» نام دارد که در این مقاله، دکتر حسین محمدزاده صدیق ضمن آن که برخی توصیههای انتقادآمیز ساهر بر شعر شهریار را آورده، از دوران کودکی و دوستی آنها صحبت کرده است و حتی گفته است که شعر معروف: «شهریارا! بیحبیب خود نمیگردی سفر» را شهریار برای حبیب ساهر سروده است. این مقاله که بعدها در هفتهنامهی سهند چاپ شد، در واقع از سخنرانی ایشان در دانشگاه شهید بهشتی اخذ شده است (1369).
میر حبیب ساهر کیمدیر؟
اونون آتاسی واختیله میانانین «ترک» کندیندن تبریزه کؤچوب، سرخابمحلهسینده یورد سالمیشدی. اؤزو بو حاقدا ئییر
منیم آتام بدوی یمیش، کؤچری،
بیرگون گیریب دروازادان ایچهری،
باغدان سووب آتلانارکن چبری،
قیزیل سولار محلّینده یورد سالمیش،
دوهچی دن گؤزهل ـ گؤیچک قیز آلمیش.
ساهر 1282 ـ نجی شمسی ایلینده تبریزده بادام آغاجلاری گوللنرکن دونیایا گؤز آچمیشدی. اونو، دؤرد ـ بئش یاشلاریندا «سردابا اوستو»نده مکتب خانایا گؤندهرمیشلر. یئدی یاشیندا ایسه «سیدحمزه» بقعهسینین جنبیندهکی مدرسهیه گئتمیشدیر. همین ایل آتاسی اؤلموشدور. ایکی ایل سونرا آناسی اونو «حیدرتکیهسی» مکتبخاناسینا گؤندرمیش و او بورادا شهریار ایله همدرس اولموشدور. همین مکتبخانادا « احسنالمراسلات» و «ابواب الجنان» کیتابلارینی اوخوموشلار. اون ایکی یاشیندا یئنی اصول ایله اداره اولان« مدارس معتمده»یه آد یازدیرمیشدیر و یئنهده شهریار ایله همدرس اولموشدور. همین مدرسهده شرعیات و عربیات ایله یاناشی جغرافیا، علم الاشیاء فرانسیزجا و روس دیلی ده اوخوماغا باشلامیشلار، بو مدرسهده اوچ ایل درس اوخودوقدان سونرا «شئشگیلان» محله سینده یئنی آچیلان «رشدیه» مدرسهسینه وارد اولموشلار. بو مدرسهنی «میرزا حسن رشدیه» آچمیشدیر. بو مدرسهلرین هامیسیندا درسلر تورکجه گئدیردی و فارس دیلی متنلری احتوا ائدهن «فرائد الادب» کتابی و عربجه «مدارج القرائه»ده اوخونوردو.
ساهر همین مدرسهدن سونرا، «مدرسهی مبارکهی محمدیه»یه کئچیر و آلتی ایل سونرا بو مدرسهنی بیتیریر و احتمال که همین ایلده شهریاردان آیریلیر. بیر باش تورکیهیه گئدیر، استانبول دانشکدهسینده «جغرافیا» بؤلومونه آد یازدیریر و اورادان 1313 شمسی ایلینده علمی لیسانس درجهسی آلیر. استانبولدا 7 ایل قالدیقدان سونرا تبریزه گلیر و 1326 نجی ایلده اردبیله، سونرا قزوین و تهرانا سورگون ائدیلیر و 1364 نجی آجی اؤلوم ایلینهدک تهراندا قالیر.
ساهر تورکیهده اؤیرندیگی یئنی شعر شیوهسینی ایرانا گتیریر. ایرانلی فارس شاعری نیما یوشیج اونون تأثیری آلتیندا یئنی اسلوبدا شعر دئمگه باشلاییر. ساهرین خلاقیتی او قدهر نیما یارادیجیلیغیندا اثر باغیشلیر که نیما تورکجه یئنی شعرینی فارسجا تقلید ائتمه جسارتینه مالیک اولور و «شعر نو» دئییلن یئنی اسلوب یارادیر. نیما دفعهلر ساهرین اوستادلیغیندان سؤز ائدهرکن، اوندان جسارت آلماسینادا تأکید ائدیر. تأسفله که ایندیهدک ساهرین بو بؤیوک نقشی اینجهلنمهمیشدیر. ساهر اؤزوده بونو، بیلیرمیش. او بیر یئرده فارسجا شعر نو یازانلارا خیطاب دئییر:
نخست، من ز رخ این عجوز افسونکار،
شبانه پرده گرفتم به خلق بنمودم.
نخست، من بشکستم طلسم عرف قدیم،
به سوی شعر نوینت دریچه بگشودم.
* * *
به سایهها بزدم سایه روشن رنگین،
که سایه بر رخ شعر کهن فرو افکند.
اگرچه کهنهپرستان گریستند به من،
ولیک نسل جوان زد به شعر من لبخند.
و بیر یئرده«فروغ فرخزاد» اخیطاب و اونا نصیحت اولاراق دئییر:
بهل ای خواهر من نغمهی ناموزون را،
که در آن غیر فضاحت هنر و رنگی نیست.
کوش تا همره ما سوی سحر روی آریم،
آن سحرگه که در آن اندُه و دلتنگی نیست.
* * *
هیچ اندیشه نمودی که در این راه هنر،
در جهان غم آشفته چه نقشی داری؟
هیچ اندیشه نمودی که تو هم زن هستی،
همچو زنها ز غم و اندُه بخشی داری؟
* * *
هیچ اندیشه نمودی که یکی شاعرهای،
که ز ابریق هوس خورده و سرمست شود.
در ره آرزوی تلخ و هوسهای زرین،
همچو هرجایی آراسته و پست شود!
* * *
غیر رنگ خود و جز نقش هوسهای گران،
در دل آینهها نقش دگر نادیدی!
هیچ کمرنگی زنهای سیه بخت وطن،
هیچ اطفال گرسنه به سفر نادیدی.
گؤرونور که ساهر یالنیز شهریارا یوخ، نیما، فروغ فرخزاد و باشقا شاعیرلرهده اوستادلیق ائتمیش و اونلاری نصیحت ائتمهدن چکینمهمیشدیر. بعضی دار دوشونجهلی تدقیقاچیلار، ساهرین شهریارا نصیحتلرین و بعضا اعتراضلارینی گوبودجاسینا طرح ائدهرک، گویا اونون شهریار ایله دوشمن اولدوغونو اورتایا آتیرلار، حالبوکه ساهر شهریارین یارادیجیلیغینی سئون، اونون یوکسلمهسینی آرزولایان بیر بؤیوک قارداش کیمی اونونلا دانیشیر ولاکین فروغ فرخزادا خیطاب دئییر:
من از آن شاعره اندرز پذیرم به جهان،
به گنه دامنش آلوده نگردیده هنوز.
راه آن شاعره بسپارم، ناگفته به خلق،
با همه درد بساز و به همه آتش سوز.
* * *
مدح آن شاعره گویم که نکردهست خطا،
در ره حق و عدالت بگذشتهست ز جان.
روز ناگفته به شب، تیره نگفتهست به روز،
به همه دوزخ سوزنده نگفتهست، جنان.
* * *
مدح آن شاعره گویم که نگفتهست به عمر،
دادگر بر کس خونخوار و به نادان دانا.
بهر یک جامهی فاخر، ز پی گوهر و زر،
پیش دزدان نشده تا که کند مدح و ثنا.
* * *
من بر آن شاعره اهدا کنم اشعار نوین،
که زدرد دگران باخبر و آگاه است. . .
سونا قدهر. . .
بئله عصبیّتلی و حسّاس شاعر، شهریار ایله اوز ـ اوزه گلنده، البته بیر دوست و بیر معنوی یوکسکلیک، صاحیبی قارداش کیمی اونا چوخ یومشاق اعتراضلار ائدیر، اونو سئویر، نصیحت ائدیر و دئییر:«باخ شهریار، صهیونیسم باش قالدیرمادادیر!»:
شام چؤلوندن بیرگون گونش چیخاندا،
گؤی فلسطین سرمست یاتان زاماندا.
سیچانلار تک یاواش سسسیزجه خبر،
آج جهودلر دروازادان گیردیلر.
یورد اودلاندی، ویران اولوب تالاندی،
یئرلرینده قارا تورپاق قالاندی.
آیاقلاندی بوستانلیقلار، باخچالار،
مزرعهلر اولدو بوتون تارومار.
بئلهلیکله شهریاری اویالتماق ایستهییر. او بو قصد اوچون «منظوم مکتوب» شعرینی قوشموشدور. بو، بیر منظومه دیر. منظومه دؤرد حصّهدن عیبارتدیر. هر حصّه ایلین بیر فصلینه اختصاص تاپمیشدیر و عمومتیله «حیدربابایا سلام» منظومهسینه جواب اولاراق یازیلمیشدیر، بورادا ، ساهر شهریارا خیطاب دئییرکی «منصور خانی وصف ائتمک عوضینده، خلقین آجیناجاقلی حالینا یانماق لازمدیر.»
بئله یومشاق انتباهلار، اونون «خاطرات» عنوانلی منظومهسیندهده گلیر. همین منظومهده شهریارا خیطاب یازیلمیشدیر و «کؤشن» مجموعهسینه داخیل ائدیلمیشدیر.«کؤشن» کتیابیندا، ساهر، شهریارا عائد بیر چوخ شعر داخیل ائدیبدیر حتّی بیر یئرده اوشاقلیق خاطیرهلریندنده دانیشیر . «ناظم آقا»نین اونون آیاقلارینا و درماسیندان سؤز ائدیر و دوستون محمد حسین شهریارا دئییر:
شیشی یاتسا بیر آز آیاقلاریمین،
سحر گلمهسمده، گلرم آخشام.
کیتابین سونوندا شاه زامانیندا تهراندا غریب یاشاماسیندان گیلئیلهنیر و شهریاری تبریزه دؤنوب گئتمهسینه گؤره سیتایش ائدیر و دئییر:
بو یئرین چیرکیندیر باهاری یایی،
گونشی اودلودور توزلو دور آیی.
بورادا چارپیشار فقر ایله ثروت،
بورادا درویشلیک درین بیر حکمت!
سس سالار بورادا گئجهلر بایقوش،
بورادا ابلیسلر یورد ـ یووا قورموش.
بوراسی بازاردیر، شرف ساتارلار!
قولدورلار حشمته، جاها چاتارلار.
باخچاسی گوللنمز بوردا غئیرتین،
گؤندهرمیش بورایا تانری لعنتین.
همین منظومه ده، ساهرین شهریاری نئجه سئودیگی «یاغماساندا شیمشک چاخیب گورولدا»عنوان احساسلی بیر پارچاسیندا دویولماقدادیر. بو پارچانی اوخویورام:
آخما ایرماق، من ده سنه یولداشام،
گؤتور منی ائله بیل که بیر داشام.
سن داغلارین آغیر یوکون چکرسن،
بولاقلارین سرین سویون ایچرسن.
داش دگیلم، یاپراق قدهر یونگولم،
یولون اوسته دوشن توزلو بیرگولم.
بیر دامجییام بولودلاردان یئنمیشم،
بیر کؤلگهیم کنارینا سینمیشم.
آخما ایرماق، دایان سنا سؤیلهییم،
بودور منیم التماسیم دیلهگیم:
ـ باغلییام من سنین دوغما ائلینه،
وئرمه منی آمان دوشمن الینه.
قانادینا آلیب، گزدیر هریانی،
گؤتور منی، قانادلارین قوربانی.
آلاچیغیم یاندی، گؤردون توستوسون،
یاخلاشمادین، بوغدو منی قارا گون.
هئچ اولمازسا مایاق کیمی پاریلدا،
یاغماساندا، شیمشک چاخیب گورولدا.


text:
پکاکا طرفدارلاری اولای چیخارتدی
گؤستریچیلرین تورکیهنین سوریهنین عفرین بؤلگهسینه یؤنهلیک یئریتدیگی زیتون بوداغی عملیاتی علیهینه شعارلار وئردیکری بیلدیریلدی
آلمانیادا سوسیال دموکرات پارتینین هامبورگ ایالت تشکیلاتی، بؤلوجو ترور هؤرگوتو پ.ی.د/پکاکا طرفدارلاری و آلمان سول قروپلارا منسوب شخصلر طرفیندن باسیلدی.
آلمان مئدیاسی، یئرلی ساعات ایله ۱۶.۳۰دا سوسیال دموکرات پارتینین هامبورگ تشکیلاتی بیناسی اولان کورت شوماخر هاوسا گئدن ترور هؤرگوتو پکاکا طرفدارلارینین، بینایا گیرهرک بیر مدت ائیلم ائتدیگینی یازدی.
گؤستریچیلرین تورکیهنین سوریهنین عفرین بؤلگهسینه یؤنهلیک یئریتدیگی زیتون بوداغی عملیاتی علیهینه شعارلار وئردیکری بیلدیریلدی.
خبرده، بینانین بالکونوندا ترور تشکیلاتی پ.ی.د/پکاکا چاپوتلاری آچان گؤستریچیلرین، هاوایی ترقه یاندیردیقلاری قید ائدیلدی.
آلمان چئویک گوج پلیسینین مداخیلهسی ایله بینانی بوشالدان پ.ی.د/پکاکا طرفدارلاریندان ایکیسی گؤزآلتینا آلیندی، ۴ گؤستریچی حاقیندا دا دعوی آچیلدی.


text:
٢١آذر نئهضتینیندن سونرا- ۱۹۴۵-۱۹۴۶- جی ایللرده
قوروجولوق ایلینده
عصرلردن بری اؤز ملی آزادلیغی اوغروندا مبارزه آپاران آذربایجان خلقی اؤز ایستک و آرزوسونا نائل اولموشدو. آذربایجان خلقی شاهلیق اصول – اداره سینه، داخلی و خارجی مورتعجیلره غالب گلیب، اؤلکه ده اؤز ملی حاکمیتین باشیندا آذربایجانین گؤرکملی اوغلو و آذربایجان دمکرات پارتییاسینین رهبری سید جعفر پیشه وری دورموشدو.
آذربایجان خلقینین ایستکلی اوغلو اؤلکه نی اقتصادی چتینلیکلردن، خلقی کئچمیشین کؤللییندن، ساوادسیزلیغیندان کئچمیشین عذاب- اذیتلریندن خلاص ائتمک اوچون اؤز اوزرینه بؤیوک ایشلر گؤتوردو.
آذربایجان خلقینین گؤرکملی اوغلو- پیشه وری یولداش، آذر نئهضتیندن سونراکی مراجعتلرینده خلقی بیرلییه پارتییانین اطرافیندا سیخ بیرلشمه یه چاغیریردی.
آذربایجان خلقینین انکشافی اوچون، خلقین ملی حقوقونو تعمین ائتمک اوچون پارتییا علیندن گلنی ائدیردی. پارتییانین شعارلاریندان بیرینده:
۱- فعله لره سکیز ساعتلیق ایش گونو، تورپاقسیز کندلیلره تورپاقلارین پایلانماسی.
۲- قادینلارا آزادلیق، قادین آزادلیغی، حقوق برابرلیگی، ساوادسیزلیغین بوتون اؤلکه ده لغو ائدیلمه سی شعارلاری اؤلکهنین هر طرفینه یاییلیردی.
بو شعارلارلا علاقدار خلقین ائتیمادینی قازانمیش پارتییانین سسینه سس وئرهن آذربایجانین قهرمان اوغوللاری اؤلکه نین هر طرفینده اؤز سسلرینی اوجالتماغا باشلادیلار.
بو قوروجولوق ایلینده آذربایجانین بوتون کندلرینده اولدوغو کیمی بیزیم ده یاخین، اوزاق کندلریمیزده بؤیوک ایشلر گؤرولمه یه باشلانمیشدی. ۲۱ آذر نئهضتی غلبه چالان واخت کندلریمیز ده اقتصادی انکشاف جهتدن ایرانین ان گئریده قالمیش کندلری ایله بیر سیرادا دورورموش آذربایجان ملی حکومتینین چاغریشینا قوشولان کندلریمیز کندلرین انکشافی اوچون جانلا- باشلا چالیشماغا باشلادیلار. بوتون اؤلکه ده اولدوغو کیمی بیزیم ده کندلرده تورپاقسیز، آز تورپاقلا کندلیلره تورپاقلار پایلاندی. سوسوز تورپاقلارا سولار چکیلیردی. کندلریمیزده یئنی یوللار چکیلیر، سو بندلری سالینیر، یئنی آرخلار چکیلیر و تاخیل یئرلری، چؤللر، اؤروشلر داش- کسکدن تمیزله نیردی. یئنی کهریزلر سالینیر. کؤهنه لری تمیزلنیب، تزه دن ایشه سالینیر. بعضی کئچیلمز چایلار آرخلار اوزرینده کؤرپولر سالییردی، کندلرده بؤیوک جانلانما وار ایدی. کندلیلرین اوزوندن – گؤزوندن بؤیوک انقلابی غلبه سئوینجی یاغیردی. گلن یاز اکینینه بؤیوک حاضرلیق ایشلری گؤرولوردو. کندلرده تشکیلاتی، تبلیغاتی، تشویقاتی ایشلر آپاریلیردی. بوتون اؤلکه ده اولدوغو کیمی، آذربایجان دمکرات پارتیسی شهرلرده، کندلرده، قصبه لرده، ویلیتلرده اؤز نفوذونو گؤسترمیشدی. پیله چایی محلی کئچمیشده اردبیله، نمینه تابع ائدیلدی. بو دؤورده پیله چایی کندلرینین حؤوزهلری حومه کومیته سیندن نمین ویلایت کومیتهسینه تابع ائدیلدی. کندلریمیزده پارتییا ایشلری لازیمی سوییه ده ایدی. بو دؤورده کندلیلریمیزین پارتییا سیرالارینا چوخلو آخینی وار ایدی. هر کندین فرقه چیلرین حؤوزهلری، ایلک پارتییا تشکیلاتلاری وار ایدی. یاخشی یادیمدادیر ۲۱ آذر نئهضتیندن بیر نئچه آی کئچممیشدی. پیله چایی حومه کومیتهسی یارانمیشدی. بو واخت آتام ۱۲ کندین نظرهلی، خوشاباد و هوشنه بیرلشمیش حؤوزهلرینین ایلک پارتییا تشکیلاتینین و عینی زاماندا پیله چایی حومه کومیتهسینین مسئول ایشچیسی وظیفهسینده چالیشیردی. حؤوزهلرین عضولری آرتدیقجا حومهنین ایشی چوخالیردی. بیر مدتدن سونرا پارتییا عضولرینین سایی داها دا چوخالمیشدی. اودور کی، یوخاری اورقانلار بونو نظره آلاراق، پیله چایی حومه کومیتهسینه یوخاریدان آدام گؤندرمه لی اولدولار. یوخاریدان گؤندریلن ایرشادی پیله چایی حومه کومیتهسینین صدری تعیین ائدیلدی. آذربایجان دمکرات پارتییاسینین مرکزی کومیتهسی خالقلا ایشله یرک، شهرلره، ویلایتلره اؤزونون اینانیلمیش آداملارینی تعیین ائدیردی. بو ارفهده نمین ویلایتی کومیتهسینین صدرلیینه تورنگی آقاکیشینی تعیین ائتمیشدیلر. آتام اوچون شهرلره کند آراسی مسافه داها دا یاخینشلاشمیشدی. باجیسی اوغلونون بو وظیفه ده اولماسی اونو داها دا حرکته گتیرمیشدی. گیزلی آدلا یوخ، آقامی داسی آچیق آدلا ایش آپاریردی. آتام اؤز تصروفاتینین ایشلرینی بیزه تاپشیریب، فرقه تشکیلاتلاریندا قیزغین ایش آپاریردی. او، کندلرینین روحونو اله آلماقدا ماهیر ایدی. هر جور مبارزه اوچون دیندارلارلا دا دیل تاپا بیلیرتدی. کندلی کوتله لری آراسیندا دا هر کندده حؤرمته مالیک ایدی. ایرشادی آتامین بو باجاریغینی گؤروب اوندان ال چکمزدی. خالقین ایچریسیندن چیخمیش بو باجاریقلی آداملار ال- اله وئریب کندلیلر آراسیندا چوخلو ایش آپاریردیلار. فرقه نین بوتون تاپشیریغینی یئرینه یئتیرمه یه چالیشیردیلار. کندلرده ده قادین آزادلیغینی قورویوردولار. ۲۱ آذر نئهضتیندن بیر قدر سونرا قادین آزادلیغی کندلرده، شهرلرده یاییلدی. آذربایجان قادینلار تشکیلاتینین یارانماسی قادینلارین بؤیوک سئوینجینه سبب اولدو. اوزون ایللردن بری اسارتده قالان، دینی عادتلرین قوربانی اولان، دؤرد دیوار آراسیندا قالان، مکتبه، علم و مدنیته بؤیوک احتیاجی اولان کند قادینلارینین قادینلار تشکیلاتینین یارانماسی ایله کندده، کندلریمیزده ده قادینلار تشکیلاتی یاراندی. پیله چایی حومه کومیتهسینین کمگی ایله کندلرده قادینلار تشکیلاتی یاراندی. بو واخت کندیمیزده قادینلار تشکیلاتینا ۲۵ قادین عضو اولموشدو. هوشنه کند قادینلار تشکیلاتینین صدری برزندی سورییا خانیم سئچیلدی. بیر چوخلاری دا اونون کؤمکچیلری اولدو: شاهصنم، شهربانو، روقییه و بیر چوخلاری بیری دیگریندن جسارتلی ایدیلر. ۲۰ ماددهدن عبارت مرامنامه و نیزامنامه لرینی دایم یئرینه یئتیرمه یه جان آتیردیلار. آذربایجاندا قادینلاری ایرلی چکمک اوچون ملی حکومت داها یاخشی ایشلر گؤروردو. قادینلارا کیشیلرله گیزلی سس وئرمه ده اشتراک ائتمک، سئچمه حقوقو، ساوادسیزلیغی لغو ائتمک، سکیز ساعتلیق ایش گونو و کیشیلرله حقوق برابرلیینه قدر وئریلمیدیر.
کریموو (داسی) صیاد آقامی اوغلو
۰۱.۰۵.۲۰۱۸-جی ایل


text:
اصناف اخلاقی یا دا تورکییه-ده بَلیرلهیجی اخلاق
اوزون بير زاماندیر آیدینلار بیر اخلاقی چؤکونتونون یاشاندیغیندان دردلنیرلر. کوٚتلَوی ایلهتیشیمدَکی (رسانههای خبری) دؤزهیسیزلیک، توپلومون هر ساحهسینه سینمیش روٚشوت، پارتیبازلیق، مدرسهلره قدر ائنمیش خشونت، چهتهلشمه (باندبازی)، اوٚچ بئش قیران اوٚچون ایشلنن جینایتلر، اویوشدوروجو باغیملیسی گنجلیک، قادینلارا یؤنهلیک خشونت. باشقا جینسَل ترجیحلرین یاشانماسینا یؤنلهلن سالدیریلار و متناقض بیر شکیلده بو ترجیحلرین یاشانما ایستهگینی اخلاقی یوزلاشما دئیه اله آلان آیدینلار. وئرگیسینی وئرمهیَن سربست ایش اربابلاری. اخلاقی یوزلاشما لیستهمیزه، [دوغال] چئورهنی و او [دوغال] چئورهده یاشایان اینسانلاری [اؤز] منفعتلرینی آرتدیرماق اوٚچون گؤز گؤره گؤره زهرلهمهدن گئچینهنمهین صنایعچیلر ده آرتیریلیر. بو لیستهنی داها دا چارپیچی (قابل توجه) مثاللارلا گئنیشلتمک موٚمکون.
اخلاق، بازار، اصناف، توپلومسال یاپی


text:
«بوغولموش خولیالار» کتابینی اوخورکن
(بوغولموش خولیالار، یوسف بهنمون، 1381.)
ایراندا، «اؤیکۆ» و یا کیچیک حکایه short story یازماق، مشروطیت دؤنمینده و تۆرکلر طرفیندن اولموشدور. جلیل محمد قلیزاده (1310 – 1247 ش.) نین اثرلری، تمامیله دهخدانین یازیلارینا مثبت تأثیر قویموش و اونو بیر کیچیک حکایه یازاری کیمی قاباغا ایتهلهمیشدیر. تا پهلوی حکومتینه قدهر کیچیک حکایه یازما، ایراندا ایکی دیلده: تۆرکجه و فارسجا اولاراق انکشاف ائتمیشدیر. پهلوی استبدادی زمانی، بو صنعتکارلیق، صنعتین باشقا یؤنلری کیمی تعطیل اولموشدور. گرچه 1332 – 1320 ایللری آراسیندا بیر نئچه حکایه حکایان یازان ظهور ائتمیشلر، ولاکن 1332 ش. ایلیندن انقلاب ایللرینه کیمی، یئنهده استبداد و اختناق حکم سورموشدور.
یاخین اوتوز ایلده بیر نئچه گنج استعداد ظهورا گلمیش و حرارتلی جوانلار تۆرکجه کیچیک حکایه یازماغا غیرت و همت گؤسترمیشلر. حتی یاخین ایللرده نثر و کیچیک حکایه یازما ساحهسینده «یاشماق» درگیسی طرفیندن یاریش کئچیریلمیش و سئچیلمیش حکایهلر، مختلف یایین واسطهلری ایله ایشیق اۆزۆ گؤرمۆشدۆر.
یاخین ایللرده دیلیمیزه قازاندیریلان و گئنیش یاییلیب نشر اولان اؤیکۆ مجموعهلریندن بیری دالغین امضاسی ایله شعر و نثر پاراچالاری یازان آقای یوسف بهنمون ـون «بوغولموش خولیالار» کتابیدیر. بو کتابا ایگیرمییزه یاخین کیچیک حکایا سالینمیشدیر.
یازیچی اؤز کیچیک حکایهلری حاققیندا یازیرکی:
« . . . یۆره یئتمیش توپلومسال یاشاییشیمیزدا اۆز وئرن گئرچک اولایلاردیر کی هر دویغو ییهسین گؤورهلدیب، قایغیکش اوخوجولارین دویغو تمللرینی ترپهدهجک.»
دوغروداندا بئلهدیر. احساسلی و اینجه دویغولو یازیچی اطرافیمیزدا اولان اجتماعی حادثهلره دریندن باخمیشدیر. او، حادثهلر ایله اۆز- اوزه دورارکن، اعتناسیز کئچمهمیشدیر. انسانلارین ایچ دۆنیالارینا جومموش، یوخسوللاقلاری تام عیبهجرلیکلری ایله لمس ائتمیش، اجتماعی ظلم و فسادلاری گؤرمۆش، کؤورهلمیش، اینجیمیش و اوجوجونو اؤز حسّیاتینا اورتاق ائتمک اۆچۆن، گئرچکچی بیر اؤیکۆ یازاری کیمی، حادثهنی مهارتلی توصیفلر ایله قلمه آلمیشدیر.
او یاییشی و حیاتی توصیف ائدیر. بو توصیفه ایسه رومانتیک بیر بویادا وئریر. او، بیر طرفدن اؤیکۆنۆن فضاسینی یارادیر و بو فضا یاراتمایا اهمیت وئریر و باشقا طرفدن ایسه پرسوناژلارین و اجتماعی گوجلرین پسیوکولوژیک اؤزهللیکلرینی تقدیم ائدیر.
اونون اؤیکۆلرینین قهرمانلاری، دیللری، دۆشۆنجهلری، رؤیالاری، یوخولاری و داورانیشلاری ایله، یاشاییشین ان آجیناجاقلی گئرچکلری و صحنهلرینی اوخوجو اۆچۆن توصیف ائده بیلن پرسوناژلاردیرلار. «آیاق یالین» اؤیکۆسۆنۆن اساس قهرمانی بیر یئرده اوز- اؤزۆنه بئله دئییر:
« . . . سلطان بیگیم خالا، هله یئتمیش یاشی وارسادا، بئل الینده، کردی تب چئویر ائدیر و باشقالارینا ایش گؤرۆر؛ نییه نوروز عمینی دئمهییم، او قیچینین آخساقلیغینا باخمایاراق، هئچ بیر کیمی اولمادا، اودون یارماق اۆچۆن، بالتا وورور، بیر او قدهر کی اؤلمه دیریلمه عؤمۆر سۆرسۆن . . . » (ص 12)
بو اؤیکۆنۆن سونا چاتا بیلن اوخوجوسو کؤورلمهیه بیلمز. یقین کی او، اؤیکۆنۆن ایکینجی پرسوناژی ایله سسلهنیب دئیهجکدیر:
هر یانا باخیرام، خینوودی، درددی،
بو دردین کدرین سونسوزدو حدّی.
نامرد اۆزۆنه قونماییر غم توزو،
دردی چکنده بو دۆنیادا مرددی.
دالغین امضالی یوسف بهنمون، یوردوموزون یوخسوللارینین قایغیسینا قالان، اجتماعی چکیشمهلر آراسیندا سیخیلاراق، دلیللر آختاران و سببلره دالان بیر فریاددیر، هایدیر، حقلی بیر داعوادیر.
او، اوخوجونو یئنی دۆشۆنجهیه چاغیران بیر یازاردیر. بیزده حکایه یازمانین آیاق توتماماسینین بیر سببیده اودورکی جانلی پرسوناژلار خلق ائده بیلن یازیچیمیز اولمامیشدیر، اولسادا، کیمسه بو ایشی اؤزۆنه اصلی حرفه کیمی سئچمهمیشدیر. آنا دیلینده رومان و یا حکایه یازانلاریمیز آراسیندا بو فنّه دریندن مسلط اولان و نثر یازماغا رغبت گؤسترن یازیچیلار آز اولموشلار. دالغین ایسه، ایندی یئنیچی بیر نثر یازاری کیمی ظهور ائتمکدهدیر. البته اونون نثر ساحهسینده یارادیجیلیغی حاققیندا قطعی و تعیین ائدیجی بیر نظر وئرمک اۆچۆن، بلکه هله تئزدیر. آمما اونون صمیمی و جدّی داورانیشی بو ساحهده دۆشۆنۆب دانیشماغا امکان و میدان آچیر.
او اؤیکۆ یازیر و بونو باجاریقلا باشا چاتدیریر.
اؤیکۆ یازمادا صحنه توصیفی ان مهم بیر مهارتلردن بیری ساییلیر. دالغین توصیفلرینده هم سبک و اسلوب، و همده دیلین تام ظرفیتلریندن استفاده ائتمهده موفق بیر یازیچی حساب ائدیرم:
«. . . تۆکلۆ بؤرکۆنۆ باشیندان آشاغی، قولاقلارینا قدهر ائندیردی، و رئزین قالوشلارین آیاغینا چکیب، اؤزۆنۆ سرت برکیتدی. قاپینی آچیب دیشارا چیخارکن، ایلک آددیمی قارین کؤکسۆنه سوخولدو!» (ص 10)
«بوغولموش خولیالار» کتابیندا نشر اولان «دنیز قوناغی» آدلی یازی، اؤیکۆ یوخ، گؤزل بیر ادبی قطعهدیر. اولدوقجا اویناق و آخیجی لهجه ایله یازیلمیشدیر. همین قطعه بیزه اجازه وئریر دئیک کی دالغینین اؤیکۆلریندهکی دیل، فولکلوریک و یئرلی دئییم و اصطلاحلارین خزنهسی کیمی گؤزۆمۆز اؤنۆندهدیر. همین قطعهده ایشلهنن آشاغیداکی یئرلی سوزلره دقت ائدین:
شاققاناق چکمک (ص 7)
کیریمیش یاناقلار (ص 7)
باشا قووارا چکمک (ص 7)
سوم دالغالار (ص 7)
آغزینا اشگیل اولماق (ص 7)
لپیرن داش (ص 8)
سوم دایانماق (ص 8)
بئله یئرلی سؤزلره، کتابین سونونا قدهر راست گله بیلرسن. اونون کتابی، بیر فولکلور بوخچاسی کیمی بیزیم اۆچۆن دهیَر و قیمت داشیییر.
دالغینین نثری اویناق، گؤزل و تۆرکجهمیزین احتشامین و روانلیغین گوسترن بیر اؤیکۆ نثریدیر:
«. . . کۆچهنین باغرینا آیاقلارین باسدی، هله ایلک قالدیرمانین دؤنگهسیندن اوزاقلاشمامیشدی کی قونشولار اونا توش گلدی . . . » (ص 6)
بورادا جملهلر نه قدهر آهنگدار ایسه، بیر او قدهرده جانلی و اۆرهگه یاتان تشبیهلر و استعارهلر ایله دولموشدور. هر اوخوجونو سحر ائدن و آلدادان کنایهلر و بنزهتمهلر، هر کس یازیچینین قلمینه مفتون ائده بیلر.
دالغینین نثرینده باشقا بیر اؤزهللیکده واردیر. اودا بودورکی یازیجی چیلخا تۆرکجه یازیر و ائله مهارت ایله کی حس ائتمیرسن او بۆتۆن اویکۆ بویو اجنبی سؤز هئچ ایشلتمهمیشدیر. ایشلتدیگی بعضی عربجه و چوخ آز ساییدا اولان فارسجا سؤزلر ایسه، نام دوغمالاشمیش و عادی حیاتیمیزدا ایشلنن سوزجۆکلردیر. بودا یازیچینین رئالیزم و گرچکچیلیگه وئردیگی اؤنمدن قایناقلانیر. آشاغیداکی سطرلری اوخورکن تام دوغمالیق حس ائدیرسن:
«. . . اۆرهگینده سونسوز سیخینتی، الی آیاغیندان اوزون، ائوینه ساری گئری قاییتدی. ایپلیک بؤرکۆنۆ ایکی- اۆچ کره، چوخ سرت سول الینین اووجونا چیرپدی و ساغ الیله چیگینلریندهکی آرا بیر قار دنهلرین سیلکهلهدی و آیاقلارین دؤنه- دؤنه یئره سۆرتمهده ال آتدی شارشاققایا و ایچهری گیرهرکن دونموش باخیشی، مؤو آغاجینین چیلپاق جیلاز داللارظنا ساتاشدی. . . »
اؤیکۆ باشدان سونا قدهر بو سایاق گئدیر. تام دانیشیق دیلی و چیلخا تۆرکجه سؤزلر ایله یازیلمیش صمیمی بیر نثر پارچاسیدیر بو. همین اؤزهللیک یازیچینین نه قدهر دیلیمیزه صداقتلی داورانماسینی گؤستریر.
من بو کیچیک مقالهمده، دالغینین یالنیز بیر کتابینی قیساجا اینجهلیه بیلدیم. اونون بو کتابدان علاوه، «یاشیل دؤزۆم» و «کۆللر کۆلک اتهگینده» آدلی ایکی باشقا اؤیکۆلر مجموعهسی و «هئرهیه قونان گؤیرچینلر» آدلی بیر رومانیدا واردیر.
دالغین شعرده یازیر. «دولاما یوللار» عنوانی ایله بیر شعر مجموعهسیده نشر ائتمیشدیر. من اومید ائدیرم کی دالغین بیزیم چاغداش ادبیاتیمیزدا حکایه و رومان بوشلوغوموزو دولدوراجاقدیر، همده درین مضمونلو اجتماعی دۆشۆنجهلی و فلسفی مفکورهوی اثرلری ایله. بئله اولسون!
دکتر ح. م. صدیق
تبریز- 10/ 7/ 1389


text:
خورخه لوئیس بورخس
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
خورخه لوئیس بورخس (اینگیلیسجه: Jorge Luis Borges) شاعیر ادبیات تنقیدچی و یازیچی - ۲۴ آقوست ۱۸۹۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۶ ایل عومر ائلهییب و ۱۴ ژوئن ۱۹۸۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jorge Luis Borges»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده خورخه لوئیس بورخس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تورکیه ده ایککی افغانستانلیک قاچاقچی اوشلندی
اوشبو کیشی لر مخدره مواد قاچاقچیلری گه قرشی اویوشتیریلگن عملیات دایره سیده اوشلنگن
تورکیه نینگ آقسرای ولایتیده مخدره مواد ساتووچی لری گه قره ته اویوشتیریلگن عملیات نتیجه سیده ایککی نفر افغانستانلیک (46 یاشلی دین م و 23 یاشلی فرهاد) نظارت آستی گه آلیندی.
آقسرای ولایتی امنیه قوماندان لیگی مخدره مواد ساتیاتگن لیک لری ادعا ایتیلیاتگن کیشی لر نی تعقیب ایته باشله دی.
دلیل لرنینگ توپله نیشی آرتیدن خاص تیم, قیلیچ ارسلان محلله سیده بیر وقت نینگ اوزیده ایککی اویگه کیریب, اوشبو اوی لردن توپلم 602 گرام مخدره مواد تاپدی.
فرقلی جای لر گه یاشیریلگن اوشبو مخدره مواد نینگ بیر مقداری ایسه هیروئین دن عبارت.
نظارت آستی گه آلینگن اوشبو کیشی لر محکمه گه جونه تیلدی.


text:
اورتا آسيا تورك لري نين ايلك فايدالانديغي يازي سيستئمي اولموش، اورخون و يا گؤگ تورك الفباسي، گؤك تورك لره باغلي اورخون يازيت لارين دا فايدالانماق دان اؤتورو بو آديله تانينيب.
ايكي يوز ايل ميلاتدان اؤنجه تورك لريله ايشله نيله ن بو الفبا(بويوك هون خانليغي)، 8 يوز ايل ميلاتدان سونرايا قدر گؤك تورك لر آراسين دا يئري واريميش. سونرا لار اويغور، عرب و لاتين الفبالاري بو الفبانين يئرين توتموشدور.
بو الفبانين وارليغين، ياني اورخون داش يازيت لاري نين اولماسين، "تاريخ جهانگشا" آدلي كيتاب دا سؤزو وار. 1721 ميلاد ايلينده بو يازيت لار ايكي آراشديرماچي ايله دونيايا تانيدديريلدي.
بو يازيت لار اورخون، يئني سئي، تالاس، تورپان، آلتاي و قازاقيستان دا گؤرونوب، تاپيليب لار.
آدينيزي اورخون الفباسين دا گؤرمه ك اوچون بوراني تيكله يين!
قايناق: توركجه ويكي پئدييا
قه فه ده یازار اولوب، یازی گؤنده ر مه ک ایستییه ن یولداش لاریمیز بو یاسالاری قبول ائتمه لی دی لر. ایران ایسلام جومهورییتی و آرزوبلاق یاسالاری نا اویغون حرکت ائتمه لی سیز. بلاق دا گرافیک باخیمین دان موشکول یارانماسین دییه، آلتداکی قورال لاری گؤزده توتمالیسیزآردی ...
©2012-13 yasalar qorunur.
yaraşdırma Savaş Qoşaçaylı.


text:
جمهور باشقانی رجب طیب ارطوغان ، یڭی تاصارلانان اونیفورمەلرینی گیین پولیس و بكجیلری قبول ایتدی . جمهور باشقانلغی كلیەسیندە باصینە قپالی گرچكلشن قبولدە ارطوغان ، أمنیت تشكیلاتینڭ فرقلی... تمامینی اوقو
باشباقان بن علی ییلدیریم ، قاتیلدیغی تلویزیون پروغرامیندە خطایه دوشن سوریە صاواش اوچاغینڭ پیلوتی حقندە آلینان قراری آچیقلادی . اذن ویرەجگز ییلدیریم ، تداویسی دوام ایدییور . اعادەسی گبی بر ای... تمامینی اوقو
باشباقان بن علی ییلدیریم ، آراچلرە دە اوچاق و گمیلردەكی گبی قرە قوطو قونولاجغنی آچیقلادی . جمعە نمازی أوڭجەسی اصناف زيارتندە بولونان ییلدیریم ، اخی أوراڭ جامعسی أوڭندە غزتەجیلرلە صحبت ایتدی... تمامینی اوقو
باشباقان بن علی ییلدیریم ، آ.ب.د. باشقان یاردیمجیسی مایق پنجە بر آرایە گلدی . باشباقان ییلدیریم ، آ.ب.د. باشقان یاردیمجیسی پنجە ایلە آلمانیەیی زیارتی قاپسامندە قاتیلدیغی ٥۳ . اولوسلر آراسی م... تمامینی اوقو
جمهور باشقانی رجب طیب ارطوغانڭ ، باشباقان بن علی ییلدیریمی ساعت ۱٥ . ۰۰’دە طربیە كوشكڭده قبول ایتدی . باصینه قپالی اولارق گرچكلشن گوروشمه ساعت ۱٩ . ۳۰’دە صوڭه اردی . ٤ ، ٥ ساعت س... تمامینی اوقو
باشباقان بن علی ییلدیریم ، فكر تپە كندسل دونوشوم پروژەسی تمل آتما تورنینە قاتیلدی . تورن آلانندە گڭیش گوونلك أوڭلمی آلیندی و دیرون صاوار آدی ویریلن بر جهاز دە قوللانیلدی . باشباقان بن علی یی... تمامینی اوقو
باشباقان بن علی ییلدیریم ، دنیانڭ درت بر يانندەكی چیغلقلرە قولاقلریمزی قپاتمادق ، قپاتمایاجغز . چونكە بز مظلوملرڭ امیدی یز ، چونكە بز تركیەیز افادەسنی قوللاندی . ییلدیریم ، دنیا ملتجیلر گونی... تمامینی اوقو
باشباقان بن علی ییلدیریم ، هركس صونو بیلمەلیدر كە ٧٩ میلیون وطنداشیله هر تورلی اهانتی شدتی ، تروری برطرف ایدەجك ، هر تورلی طوزاغی بوزاجق قدرتە صاحبدر تركیە جمهوریتی . شهیدلریمزڭ عزیز خاطرەلر... تمامینی اوقو


text:
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو
20 ژانویه 2018 تاریخینده باشلایان زیتون دالی عملیاتینین معین بیر مرحلهدن سونرا سورعتلندیگی و پ.ک.ک/ی.پ.گ میلیتانلارین تورک سیلاحلی گوجلری و آزاد سوریه اوردوسونا مقاومت گؤسترمدیگی گؤرولوب
ایکینجی دونیا ساواشی سونراسی دؤورده اولوسلار آراسی تشکیلاتلار قلوبال سیاستین اؤنملی آکتورلاری اولماغا باشلادی
اسد رژیمی دمشقین عرب جوغرافیا کیتابلاریندا "یئر جنّتی" آدلاندیریلان ان گؤزل حومهسینه، غوطه بؤلگهسینه آمانسیز سالدیرلارینی داوام ائتدیریر
29 ژانویه 2018 تاریخینده سوریهده داعش ایله موباریزهده سونا گلمهسینین آردیندان روسیا، تورکیه و ایرانین گارانتؤرلوک-ونده سوریه میللی دیالوق کونگرهسی توپلاشدی
آمریکانین سوریهده اولدوغو کیمی، عراق، کؤرفز، تورکیه، ایران کیمی اؤلکهلرده ده چوخلو ایستراتژیلر اوزرینده چالیشدیغی گؤرونور
29-30 ژانویه 2018 تاریخینده مین 393 نماینده و 50 موشاهیدچینین قاتیلیمی ایله روسیانین سوچی شهرینده کئچیریلن سوریه میلّی دیالوق کونگرهسینده یکون مقصد سوریهده سیاسی باریش پروسهسینی باشلادابیلمکدی
عفرین عملیاتی باشلادیقدان سونرا پ.ی.گ نیظامی منسوبلاریلارینین روسیایا قارشی آغیر آچیقلامالارینی گؤردوک. حتی بو آچیقلامالار آراسیندا پ.ی.د ایله اسد آراسیندا آپاریلان دانیشیقلاردا روسیانین آرابولوچولوق ائتدیگینی ده آنلامیش اولدوق
سوریه-تورکیه مرزیندکی عفرینده 8-10 مین آراسیندا تروریست پ.ی.د/پ.ک.کلی تروریست یاشاییر. تورکیهنین عفرینی هدف گؤسترمهسینین آردیندان تروریستلر، سیویل یاشاییس، خندق و سیغیناجاقلاردا گیزلنمهیه باشلادی.
آمریکانین 2003-جی ایلده عراقی هئچ بیر حاقلی اساسا سؤیکنمهیهرک ایشغال ائتمهسیندن بو یانا دولت قوروملاری و اجتماعی نفوذو یئنیدن تسیس ائدیلممیشدیر
مصرده بیر هفته ایچریسینده، نیظامی محکمهلر طرفیندن حاقلاریندا اعدام قراری وئریلن و بوتون محکمه یوللاری قورتاران 19 محکومون جزاسینین ایجرا ائدیلمهسی، گؤزلرین اخوان لیدر هیاتینه چئوریلمهسینه سبب اولوب
ایسرائیلین فیلیسطینلیلره ایللردیر ائتدیگی قانونسوزلوغا و ظلمه هر جور دستک وئرن آمریکا باشقانی ترامپین سفیرلیگینی قودسه داشیما قرارینین، بارزانینین رفراندوم قرارینا بنزر، قازانما احتیمالی آشاغی بیر قومار اولدوغو، اساسیندا عمومی قبول گؤرن بیر اؤنگؤرویدی
آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپ بوتون دونیادان گلن اویاریلارا باخمایاراق قودس شهرینی ایسرائیلین باشکندی اولاراق تانیییب. بو قرارین آردیندان حاضیرکی صدری اولان تورکیهنین چاغیریشی ایله ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی قودس گوندمی ایله ایستانبولدا توپلاندی
آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپ بوتون دونیادان گلن خبردارلیقلارا باخمایاراق قودس شهرینی ایسرائیلین پایتختی اولاراق تانیییب. بیز ده بو هفته بو قراری و بؤلگهیه تأثیرلرینی تحلیل ائدجگیک
سعودی عربیستانیندا آرالاریندا 11 شاهزادهنین ده یئرلشدیگی 30دان چوخ یوکسک سویهلی رهبرین سورپریز بیر امرله نظارته آلینماسی کؤکلو بیر دییشیکلیگین ایشاره بیلرمی؟
روسیا پرزیدنتی پوتینین دعوتی ایله سوچیده تورکیه پرزیدنتی اردوغانلا ایران پرزیدنتی روحانی بیر آرایا گتیرن 22 نوامبر تاریخلی کریتیک ایجلاس بؤلگهده ایلک دفعه تعقیب ائدیلدی
سپتامبر 2014ده ایران دستکلی حوثی عصیانچیلارین حکومته سالدیریلاری ایله باشلایان یمن وطنداش محاربهسی، اوچ ایله یاخینلاشاندا ایله برابر سون ایللرین ان درین اینسانی بحرانینی برابر داشیییر


text:
بایرام گلیر
بايرام گليب يوووخلاشوب اوولره
باهار ياخون لاشوب بيزيم باغلارا
عشقدن دولوب بعضي لرين سينه سي
بعضي لره عشقدن چيخيب داغلارا
خانم لار اولره سیریب سوپوروب
کهنه پالتارلاره کسیب چویروب
یویوب پرده لره قاپودان آسوب
هر ایشینی گوروب گوز یولدا قالوب
بلکه گله اره ، اوغلی ،قارداشی
بلکه گله هر کیمسه سی یولداشی
ینگه ایلده هامو بیر بیر یقیلسین
یقیلسین و کهنه ایلدن آتولسون
کوچه لرده قیشی یلی اسیره
یلی سوزه آدام بورنون کسیره
آما سبزه چیخیب یردن باخوره
یاواش یاواش اوزونه یر آچوره
بو ییل بایرام سیزه مبارک اولسون
گلن باهار سیزه موبارک اولسون
دوشمنلیک لر سینه لردن کسیلسین
دوشمنلیک یرینی دوست لیک لر آلسون
یکشنبه 20 / 12 / 85 محمد کمیجانی
سلام. سيزين ده نووروز بايرامينيز موبارك اولسون. بو گٶزه ل شئعرينيزي مركزي-ساوه-اراك وئبلاقيندا درج ائتديم. آغزينيزا ساغليق!


text: سون گونلره قدر، دونیادا اَن قدیم قامیش قاییقلارین ائرامیزدان اول اوچونجو مین ایللیکده مئزوپوتامییادا یارادیلدیغی بللی ایدی. بؤیوک آذربایجانلی آرخئولوق سهاک جعفرزاده* بو قاییقلارین داها قدیم تصویرینی قوبوستاندا تاپماسی و ائرامیزدان اول -VII-VIمین ایللییه عایید اولدوغونو بیلدیرمیشدیر. بو بونلا دونیادا گمی-تکنه تاریخینین اَن تانینمیش اوزمانی اولان تور هئیئردال (Heyerdahl, AI-3: 1, Spring, 1995 ۱۹۹۵)۶ تانیشمیش و اونو دوغرولامیشدیر "Yunost" ژورنالی تور هئیئرداللا گؤروشدوکدن سونرا: "او، آذربایجاندان حیرتله دؤنموشدور: بلی، حقیقتن بونلار قامیش قاییقلاری (تعریف)، ژئولوگییا(۱) بو تصویرلرین تام تاریخی اَن آزیندان بیزیم ائرادان اول VI. مین ایللییه عایید اولدوغونو گؤستریر.


text:
پرزیدئنت آدمینیستراسییاسینین هومانیتار مسئلهلر اوزره شعبه مدیری وظیفهسیندن آزاد ائدیلن فاطمه عبدوللازادنین قیزی حاقدا ماراقلی معلوماتلار وار.
باکیپوست. آذ-این معلوماتینا گؤره، سابق خانیم مأمورون اؤولادی مریم علکبرلی فرانسادا تانینمیش رسامدیر. م. علکبرلی ۱۹۹۱-جی ایل تولدلودور. او، فرانسانین شارپانتیع آکادمییاسیندا تطبیقی صنعت اوزره عالی مکتبده تحصیل آلیب. مریم یونسکو بین الخالق رساملار اتفاقینین عضوودور. اونون آذربایجان، آلمانییا، فرانسا، روسییا، تورکییه و یونسکو-دا فردی سرگیلری کئچیریلیب.
حتی اونون پاریسده لوور موزئیینده فردی سرگیسی کئچیریلیب. فیسبوک ایستیفادهچیلریندن بیری پایلاشدیغی فوتونون تاریخچهسی حاقدا یازیب کی، رسم "شارپانتییدهکی قادینین پورترئتی» آدلانیر.
اونون سؤزلرینه گؤره، بو رسم ۵-۱۹ مای ۲۰۱۳ تاریخلرینده قبلهده کئچیریلمیش ۳-جو بین الخالق اینجه صنعت سرگیسینده نماییش ائتدیریلیب و موکافاتا لاییق گؤرولوب.
علکبرلی اؤزو همین سرگیده ایشتیراک ائتمدییندن مکافاتی رسام طاهیر سالاهوو ایرلی کئچرک شخصاً اؤزو باکییا گلیب تقدیم ائدجیینه سؤز وئریب.
سالاهوو مریم علکبرلییه تانری قودرتیندن فطری ایستعداد وئریلدیی فیکرینی ایرلی سوروب.
قید ائدک کی، گنج رسام داون سیندروموندان اذیت چکیر.


text:
ریچارد لاورنس ساینق
ریچارد لاورنس ساینق (اینگیلیسجه: Richard Laurence Millington Synge) بیلیم اینسان. ۲۸ اوْکتوبر ۱۹۱۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۹ ایل عومر ائلهییب و ۱۸ اوت ۱۹۹۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ریچارد لاورنس ساینق وینچستر کالجیینده درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard Laurence Millington Synge»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ریچارد لاورنس ساینق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
خاطیرهلی شکیل: کرج ادبی انجومنی ۱۳۶۴(۱۹۸۵) کرج ادبی انجومنی ۱۳۶۴(۱۹۸۵)- سولدان ساغا دورانلار: ۱- ائلدار موغانلی ۲- قافلانتی(مرحوم اولوب) ۳- هریزلی ۴- سلیمان ثالث ۵- حسن ایلدیریم ۶- ائلاوغلو ۷- قادر قوروچایلی ۸- ؟؟؟ سولدان ساغا اوتورانلار: ۹-علیایی(مرحوم اولوب) ۱۰- آذر مازندرانی(مرحوم اولوب) ۱۱- حمیده رئیسزاده سحر ۱۲- تورکاوغلو ۱۳- خیرالله ساپلاق(مرحوم اولوب) ۱۴- بختیار نصرت(مرحوم اولوب) *** عزیز و ...Read More »
خاطیرهلی شکیل: صفرخان و اشرف نورانلی- 1358
خاطیرهلی شکیل: ساغدان سولا: اشرف نورانلی(یازیچی) و صفرخان قهرمانیان – 1358Read More »
خاطیرهلی شکیل: آغساققال اوجاغیندا- تهران- 1389
خاطیرهلی شکیل: آغساققال اوجاغیندا- تهران- 1389 ساغدان سولا: 1- علی پاینده 2- داودی 3- عباس حیدری 4- مجید امین مؤید 5- حسن ایلدیریم 6- ابراهیم دارابی 7- بهروز دولتآبادی(چای اوغلو) 8- ائلدار موغانلی 9- حبیب فرشباف 10- ع.آغ گونئیلی (اوستاد مجید امین مؤیدین ائوی)Read More »
سند: “میرزه علیاکبر صابر”ین ال یازماسی
“میرزه علیاکبر صابر”ین ال یازماسی ساخلانیلان مکان: صابرین ائو موزهیی- آذربایجان جمهوریسی- شیروانRead More »
خاطیرهلی شکیل: شاعرلر گؤروشو- کرج- 1366
خاطیرهلی شکیل: شاعرلر گؤروشو- کرج- 1366 آرخادا دورانلار: ساغدان سولا:1- عاشیق ایمران حیدری 2- کریم گؤنپاپاق(مرحوم اولوب) 3- ؟ 4- محمد فرزانه 5- حسن ایلدیریم 6- روحالله حقبیگی 7- دکتر اکبر بزرگامین(عاشیق جنون) آرادا اوتورانلار: ساغدان سولا: 1- باقری 2- ؟ 3- عباسقلی یحیوی(ائلچی) 4- عمران صلاحی(مرحوم اولوب) 5- کامل حبیبزاده(چیچک) 6-هاشم ترلان 7- عاشیق آران 8- آقازاده علیایی(مرحوم اولوب) 9- ؟ اؤن ...Read More »
خاطیرهلی شکیل: خالق شاعری بالاش آذر اوغلونون یوبلئی مراسیمیندن- 1375
خاطیرهلی شکیل: خالق شاعری بالاش آذر اوغلونون یوبلئی مراسیمیندن- 1375 ساغدان سولا: اوستاد احمد شایا(آلاو)– اوستاد بالاش آذراوغلو– اوستادهاشیم ترلان– اوستاد یحیی شیدا– اوستاد عاشیق حسن اسکندری – شاعر هریزلی(تدبیرین آپاریجیسی) ایضاح: شکیل، خالق شاعری بالاش آذراوغلونون 1375ینجی ایل کرج شهرینده تشکیل ائدیلمیش یوبلئی مراسیمیندندیر. شکیل، ائلدار موغانلینین شخصی آرشیویندن دیر و ایشیق سایتی واسطهسی ایله یاییلیر.Read More »
خاطیرهلی شکیل: اوستاد گنجعلی صباحی- 1367- تبریز
خاطیرهلی شکیل: اوستاد گنجعلی صباحی- 1367- تبریز شکیل، ائلدار موغانلینین شخصی آرشیویندن دیر و ایشیق سایتی واسطهسی ایله یاییلیر.Read More »
خاطیرهلی شکیل: شاعرلر گؤروشو – تبریز 1362
خاطیرهلی شکیل: شاعرلر گؤروشو – تبریز 1362 ساغدان سولا: محمدحسین طهماسبپور(شهرک) – قهرمان خطیبی – فریدون حاصارلی – قافلانتی – سلیمان ثالث – تورکاوغلو – خیرالله حقبیگی(ساپلاق) – آقازاده علیایی(علیا) – آغشین آغکمرلی ایضاح: شکیل شاعر فریدون حاصارلینین ائوینده چکیلیبدیر. شکیلدهکیلردن قافلانتی- ساپلاق و علیا حیاتا گؤز یوموبدولار. شکیل، ائلدار موغانلینین شخصی آرشیویندن دیر و ایشیق سایتی واسطهسی ایله یاییلیر.Read More »
خاطیرهلی شکیل: اوستاد هاشم ترلان- اوستاد یحیی شیدا- اوستاد گنجعلی صباحی
خاطیرهلی شکیل: اوستادهاشم ترلان- اوستاد یحیی شیدا- اوستاد گنجعلی صباحی 1367 – تبریز شکیل، ائلدار موغانلینین شخصی آرشیویندن دیر و ایشیق سایتی واسطهسی ایله یاییلیر.Read More »
اوستاد بهزاد بهزادینین خاطیرهلی شکیللر آلبومی
اوستاد بهزاد بهزادینین خاطیرهلی شکیللر آلبومی اوستاد بهزاد بهزادی ( 9 اسفند 1386 – 2 دی 1306) آذربایجانین اونودولماز اجتماعی- مدنی شخصیتی کیمیگئنیش ضیالی جمعیت حؤرمتینی قازانان و خالقین سعادتی اوغروندا عؤمرونون بؤیوک بیر قیسمینی صرف ائدهن اوستاد بهزاد بهزادی 1306 ینجی ایلین دی آیینین ایکیسینده آستارا شهرینده چوخ حؤرمتلی و ضیالی بیر عائلهده دونیایا گؤز آچیر؛ ابتدایی و اورتا ...Read More »


text:
آوروپا بیرلییی تورکییه یه گؤستریش وئره بیلمز.
آخار.آذ خبر وئریر کی، تورکییه عدلییه ناظیری بکیر بزداغ تویتر حسابیندا یازیب.
"تورکییه علیهینه آددیم آتانلارین سیغیندیغی آوروپا بیرلییی بیزه گؤستریش وئره بیلمز. آوروپا پارلامنتینین قراری پ کا کا، ج ح پ، ح د پ و فتو طرفیندن آلقیشلاندی. لاکین هئچ بیری 53 ایلدیر کی، تورکییه نی قاپیسیندا گوزله ده ن، ایکیلی استاندارد تطبیق ائدن آوروپا بیرلییی و آوروپا پارلامئنتینی قینامادی. حال بو کی سیاسی و ایقتیصادی طلبلری یئرینه یئتیرمه ین اونلارلا اؤلکه آوروپا بیرلیینه عضودور"، ناظیر بیلدیریب.
قید ائدک کی آوروپا پارلامئنتینین تورکییه ایله آوروپا بیرلییی آراسینده 3 اکتیابر 2005-جی ایلدن باشلایان عضولوک مذاکره لرینین موقتی اولاراق دوندورولماسی حاققیندا قرارینین علیهینه 37، لیهینه 479 میللت وکیلی سس وئریب. 107 میللت وکیلی ایسه بیطرف قالیب.


text:
روسییا فئدئراسییاسینین پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین دئکابرین ۲۴-ده آذربایجان پرئزیدئنتی ایلهام علیئوه تئلئفونلا زنگ ائدیب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، معلوماتی آذربایجان پرئزیدئنتینین مطبوعات خیدمتی یاییب.
ولادیمیر پوتین پرئزیدئنت ایلهام علیئوی آد گونو موناسیبتیله تبریک ائدیب، آذربایجان خالقینین فیراوانلیغی و اؤلکهمیزین اینکیشافی نامینه اونا دؤولتچیلیک فعالیتینده اوغورلار، مؤحکم جانساغلیغی آرزولاییب.
دؤولت باشچیسی گؤستریلهن دقته و تبریکه گؤره میننتدارلیغینی بیلدیریب.
پرئزیدئنتلر ایکی اؤلکه آراسیندا ایستراتئژی طرفداشلیغا اساسلانان دوستلوق موناسیبتلرینین بوندان سونرا دا گئنیشلنه جه یینه امینلیکلرینی ایفاده ائدیبلر.
صحبت زامانی ایکی طرفلی علاقهلرین گلهجک اینکیشافینین موختلیف ایستیقامتلری ایله باغلی مسئلهلر موذاکیره اولونوب.


text:
بیز هامیمیز س.س.ر.ی-نین سوقوطوندان تأسفله نیریک.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بونو «ریا نوووستی» آگئنتلیینه آچیقلاماسیندا روسییا کوممونیست پارتییاسینین صدری گئننادی زوقانوو سؤیلهییب.
«سون دؤورلرده «بئشینجی کولون»دان باشقا من هئچ کیمین س.س.ر.ی-نین داغیلماسیندان خوشبخت اولدوغونو گؤرمه میشم. هر کس آنلاییر کی، بوتون بلالار محض بوندان سونرا باشلاییب. بیز س.س.ر.ی-نین داغیلماسینی قبول ائتمیریک. حساب ائدیریک کی، خالقین بؤیوک چوخلوغونون س.س.ر.ی-نین ساخلانیلماسینا سس وئردیی رئفئرئندوم مقدس سنددیر. اومید ائدیریک کی، خالقین قانونی ایسته یی اول-آخیر برپا ائدیلهجک»، - دئیه، او بیلدیریب.


text:
آذربایجان تورکلری
آذربایجان تورکلری یوخسا آذربایجانلیلار[۳] اساساً ایراندا، آذربایجان جومهوریتینده، عراقدا، تورکیه ده، گورجوستاندا، روسیه ده، ائلجه ده بیر سیرا باشقا اؤلکهلرده یاشایان و آنا دیللری آذربایجان تورکجهسی اوْلان تورک خالقی.
۱۸۱۳-جو ایل گولوستان و ۱۸۲۸-جی ایل تورکمنچای موقاویلهسینین نتیجه سینده آذربایجانلیلارین یاشادیغی اساس تورپاقلار ایکی فرقلی اؤلکه آراسیندا بؤلونسه ده، بوگونکو آذربایجانلیلار واحید ائتنیک قوروپ تشکیل ائدیر.[۴]
آذربایجانلیلارین سایی بارهده ستاتیستیکا یونئسکو-نون حساباتی، دیاسپورا ایله ایش اوزره دؤولت کومیتهسینین آپاردیغی آراشدیرمالار، آذربایجانین خاریجی اؤلکهلردهکی سفیرلیکلرینین وئردیگی معلوماتلار و دونیا آذربایجانلیلارینین بیر قورولتایینین حسابات معروضهسی اساسیندا حاضیرلانیب. بعضی بین الخالق تشکیلاتلارین و خاریجی اؤلکهلرده فعالیت گؤسترن قئیری-حوکومت تشکیلاتلارینین حساباتلاریندا ایراندان کؤچموش میقرانتلارین بیر حیصهسینین دیگر میلتلری تمثیل ائتمهلرینه باخمایاراق آذربایجانلی کیمی قئیده آلینماسی آذربایجانلیلارین دقیق سایینی موعینلشدیرمکده چتینلیک یارادیر.
بونا باخمایاراق، دؤولت کومیتهسی حاضیردا آذربایجانین خاریجی اؤلکهلردهکی سفیرلیکلری ایله بیرگه دونیادا یاشایان آذربایجانلیلارین سایینین دقیقلشدیریلمهسی ایستیقامتینده ایش آپاریر. دونیا آذربایجانلیلاری کونقرئسینین (داک) تقدیم ائتدیگی ستاتیستیک معلوماتلار ایسه فرقلیدیر. داک ۶۷ اؤلکهنین تسنیفاتینی آپاریب و اونون معلوماتینا گؤره، ۲۰۰۶-جی ایلین سونونادک دونیا آذربایجانلیلارینین سایی ۵۰ میلیونو کئچیب.[۵]
ایچیندهکیلر
گئچمیشی[دَییشدیر]
قدیم تاریخ[دَییشدیر]
بؤلگهنین و آذربایجانین میلاددان قاباقکی دؤورلرینین تاریخینی اساساً داها چوخ میخی یازیلار، اونلاردا عکس ائتدیریلن ائتنونیم، توپونیم و آنتروپونیملر واسیطهسییله اؤیرنمک مجبورییتینده ییک. البتته ائله همین یازیلاردان چوخ ماراقلی معلومات الده ائدیریک. همین یازیلارا اساساً " آذربایجان تورپاقلارینداکی تورک حاکیمیتی میلاددان قاباق ۴ مین ایل اوللره گئدیب چیخیر. بۇ منبعلرده خوصوصیله آراتتالیلار، قوتلار (قوتتیلر)، لولوبیلر و هورریلر حاقدا معلوماتلار واردیر " ".[۶] منبعلره اساساً آذربایجاندا یارانمیش ایلک تورک دؤولتی، آراتتا (ارات+تا) دؤولتی اولموشدور. آراتتا قدیم آذربایجانین داغلیق اراضیسینه وئریلن آد ایدی. معناسی، سادهجه اولاراق داغ دئمکدیر. شومئر-آککاد مکتب لوغتینده (میلاددان قاباق ۸-جی عصر) همین سؤزدن " آراتتو و آراتو " نومونهلری داغ معناسیندا عکس اولونموشدور ".[۷] داغ سؤزو تاغ، تا، تی، تو فورمالاریندا دا ایشلنمیشدیر. ایندی ده آذربایجاندا قافلانتا (قافلان+تا)، قافلانتی (قافلان+تی) و سایر بئله داغ آدلاری مؤوجوددور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Gall, Timothy L. (ed). Worldmark Encyclopedia of Culture & Daily Life: Vol. ۳ – Asia & Oceania. Cleveland, OH: Eastword Publications Development (۱۹۹۸); pg. ۶۲-۶۴.
- ↑ - Dünya Azərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurası
- ↑ Altstadt, Audrey L. (۱۹۹۲). The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule, Hoover Press, ISBN 0-8179-9182-4, ISBN 978-0-8179-9182-1
- ↑ "Azerbaijani", Encyclopedia Britannica, 2009
- ↑ Ekspress qəzeti
- ↑ Arazoğlu "Müxtəsər Azərbaycan tarixi" Bakı, ۲۰۰۰-ci il, s۱۳
- ↑ "Azərbaycan tarixi" Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı, ۱۹۹۴-ci il, s۷۸


text:
آدلیم یازیچی دان ایپاوجلاری
1. من اولماسایدیم سا ...
“من اولماسایدیم سا، منیم یازدیقلاریمی بیر باشقاسی یازاجاقدی. عینی شئیی هئمینگوای، دوستویئوسکی، بیزیم هامیمیز حاقیندا سؤیلمک اولار. بونا اؤرنک کیمی، شئکسپییئر-ین پییئسلرینین [نمایشنامهلرینین] یازارینا 3 آدای وار. اساس اولان - “هاملئت” و “یای گئجهسینین یوخوسو”دور، اونلاری کیمین یازماسی یوخ”.
“داها اؤنجه دئدیگیم کیمی، یازیچی کسینلیکله اخلاق-فیلان گؤزلهین بیریسی دئییل. اونا هاردان، نه لازیمدیرسا، گؤتورهجک، اؤزو ده بونو آچیق شکیلده ائدهجک، بوینونا دا آلاجاق، چون اومید ائدیر، اورتایا اورتا بیر چیخیم [محصول] قویوب سونراکی نسیل ده اونون یازدیقلاریندان نسه گؤتورهجک، اؤزو ده بو، یازیچییا خوش گلهجک، او بئله اینانیر ، اونون اؤز دهیرلی کئچمیشدن آلدیقلاریندان دا همین مؤلفلر یالنیز سئوینه بیلر”.
3. یئتهنک، دوزنلیلیک، زحمت…
ایشین 100-ده 99-و یئتهنکدیر [استعداد-دیر]… ایشین 100-ده 99-و دوزنلیلیکدیر [انتظام دیر]… ایشین 100-ده 99-و زحمتدیر. یازیچی هئچ زامان یازدیغیندان راضی قالمامالیدیر. هانسیسا ایشی همیشه داها یاخشی گؤرمک اولار. دایم اؤز ایمکانلاریندان داها بؤیوک هدفلره کؤکلن. یالنیز اؤز معاصرلریندن و سلفلریندن اوستون اولماغا جان آتما. اؤزونو اؤتوب کئچمهیه چالیش.
4. مضمون لا اوسلوب
منجه، اوسلوب داها چوخ درجهده ائله مضموندان گلهرک فورمالاشیر. یازیچی بئینینی اوسلوب [سبک] یاراتماقلا چوخ مشغول ائتمهمهلیدیر. اگر ائدهجکسه، یازدیقلاری اوستو بزک، آلتی تزک اولاجاق. گؤز اوخشایاجاق، قولاغا خوش گلهجک، اما مضمونجا دایاز اولاجاق.
5. یازیچی اوخوجو اولمالیدیر…
اوخوماق، اوخوماق، یئنه ده اوخوماق. الینه نه کئچدی اوخو – حتی زیری-زیبیلی، کلاسیکین پیسینی-یاخشیسینی، اوخو، گؤر، بو ایشین چمی نهدیر. لاپ اودونچونون شاگیردی کیمی، باخ، اؤز اوستاندان اؤیرن. اوخو! اوخویوب جانینا هوپدور! سونرا یاز. یاخشی آلیناجاقسا، بیلهجکسن، خاراب اولاجاقسا، پنجرهدن ویزیلدات گئتسین.
6. قارشیسی آلینماز…
بعضن بئله ائشیدیرم، کیملرسه گیلئیلهنیر، “عائله قورماسایدیم، اوشاقلاریم اولماسایدی، یازیچی اولاردیم” دئییر، یا دا کیملرسه بئله شیکایتلنیر، “فیلان ایشدن جانیمی قورتارا بیلسهیدیم، یازیچی اولاردیم”. من بئله شئیلره اینانمیرام. منجه، سن یازمالیسانسا، یازاجاقسان و بونون قارشیسینی هئچ نه آلا بیلمز.
حاضیرلایان: حسین واحدی


text:
آغری کسیجی
آغری کسیجی یا دا ضد درد ،آنالژزیک آغری دیندیرمک و آنالژزیک (آجی ییتیمینه) یوْل آچماق اۆچون ایستیفاده ائدیلن هر جور درمانا وئریلن آد. یونان دیلی آن- (اوْلمادان) و -آلژی (آغری) سؤزلریندن گلیر. آغری کسیجی دواءلر اعصاب سیستمینه ائتکی گؤستریر.
تاریخین ان کؤهنه و اۆزرینده ان چوْخ چالیشیلمیش مسئله لردن بیری دواء ایستیفاده ائدهرک آغری دان خلاص اوْلماقدیر. مرکزی اعصاب سیستمینده حرکت ائدن و آغریلاری دیندیرن دواءلار عمومیتله آغری کسیجی آدلانیر. اینسانلار ان کؤهنه مدنیت چاغلاریندان بری آغرینی دیندیرمک اۆچون بیتکی لردن الده ائتدیکلری ماده لری ایستیفاده ائدیردیلر. ان چوْخ ایستیفاده اوْلونان طبیعی آغریدان تمیزلییجی مادهلر آراسیندا اوْپیوم واردیر. آفیون، یوخو خاشخاشی ین ( یوخو خاشخاشی ) هله یئتیشمَمیش گول لرینین بیچاقلا چیزیلمئسیله سیزان و گونش ین ائتکیسی ایله کاپسولا اۆزرینده قۇرویوب سرتلشن بیر اؤزسویودور. خام آلوودا تخمیناً ۲۳ نؤعو وار آلکالوئید. آلکالوئید فیزیولوژی تاثیر گؤستریر. آفیون نارکوتیک تاثیری ایچیندهکی آلکالوئیدلردن گلیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- دواء شیرکتلرین لیستی
- بیوفارماسی
- دواء کیرلیلیغی
- اؤن دواء
- فارماکولوژی
- کپسول (دواء)
- آنتیبیوتیک
- آنتی سایکوتیک یا ضد روان پریشی
- آنتیدپرسان یا ضد افسردگی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آغری کسیجی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فاضیل شیدا ١٣-جی عصرین سونلاریندا تبریزده مهندس عائله سینده دوغولموشدور. آنادان اولدوغو ایل معلوم دئییل.
فاضیل خان شیدا
یار اؤزو کؤنلون ائده منزلینی شیدانین
فلک هئچ کیمسه نی، یارب، نیگران ائیله مه سین، هئچ کیمی ماییل بیر سرو روان ائیله مه سین،
او چین-چین زلف پرچینین خراجی چین و ماچینه
دَیَن بولبول پرینه دایما گولزارسیز قالسین، سالان عاشیق لری پرگاردن پرگارسیز قالسین.
عجب عشق و عجب سئودا، عجب فاضل، عجب شیدا
عجب حوسن و عجب طالع، عجب شمس و، عجب تابان، عجب قدرت، عجب صانع، عجب خالق، عجب صبحان.
فاضیل خان شیدا
فاضیل شیدا ١٣-جی عصرین سونلاریندا تبریزده مهندس عائله سینده دوغولموشدور. آنادان اولدوغو ایل معلوم دئییل.


text:
تالقانده کتته بیر یانغین حادثه سی یوز بیردی
اوشبو یانغین نینگ قیسقه بیر مدت مابینیده کینگ قولاچ یاییب کیتگن لیگی بیلدیریلدی
افغانستان نینگ شمالیده جایلشگن تخار ولایتی نینگ مرکزی تالقانده قتتیق بیر یانغین حادثه سی یوز بیردی.
اوشبو یانغین عاقبتیده بیر چوب ساتیش سرایی نینگ یانیب کیتگن لیگی معلوم قیلیندی.
شاهد لر یانغین حادثه سی نینگ حاضرگه چه کمیده 50 دُکان نینگ یانیب کیتیشی گه سبب بولگن لیگی نی بیلدیردی.
عینی دمده خودی منه شوو شاهد لر یانغین نینگ اوچیریلمس لیگی تقدیرده, یقین ده گی تعمیر لر و اوی لرنینگ هم یانیب کیتیشی نینگ ممکن ایکن لیگی نی بیلدیرماقده.
اوشبو حادثه نینگ اساسی سببی, تلفاتی و خساره لری حقیده ایسه انیق بیر معلومات موجود ایمس.