text:
اؤن سؤز
بسم اللە الرحمن الرحیم
(اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا)
وارلئقلارئن صاحیبی آللاە، نەیلەرسە گۆزل أیلەر. اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇلدور. حساب گۆنۆنۆن حاکیمیدیر. یالنئز اۇنا قول اۇلور وە یالنئز اۇندان یاردئم ایستەریز. ألچیسی موحاممدە، اۇنون عائیلەسینە وە یۇلوندان گیدنلرە صالات وە سلام اۇلسون.
بیر گلیر؛ مال ساتئشئندان ألدە أدیلیرسە کار، مالئ قوللاندئرمایا قارشئلئق اۇلورسا کیرا، بیر ایشە قارشئلئقسا اۆجرت آدئنئ آلئر. بونلار قارشئلئقلئ رئضایا دایانمالئ وە باطئل یۇللاردان اوزاق اۇلمالئدئر. یۇقسا حوضورسوزلوق چئقار وە چؤکۆش باشلار. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
مۆمینلر! ماللارئنئزئ آرانئزدا باطئل یۇللا دگیل، قارشئلئقلئ رئضایا دایالئ تیجارتلە یەیین! کندینیزی اؤلدۆرمەیین؛ آللاە سیزە قارشئ مرحامتلیدیر. کیم بونو، سئنئرئ آشاراق وە یانلئشا ساپاراق یاپارسا اۇنو بیر آتشە سۇقارئز. بو، آللاها قۇلایدئر. (نیسا سورەسی؛ )
تیجارت، مال وەیا حیذمت ساتئشئ یاپماق، فائیض ایسە بۇرچتان گلیر ألدە أتمکتیر. تیجارت وە فائیض، اینسانلئق تاریحی قادار أسکی اۇلمالئدئر. ایسلام فائیضی باطئل قازانچ یۇلو سایمئش وە یاساقلامئشتئر. بو چالئشما، تیجارت ایلە فائیضی قارشئلاشتئرماق ایچین یاپئلمئشتئر.
کیتاب، 1978’دن بری سایئسئز عیلیم، فیکیر وە ایش آدامئیلا یاپئلان چالئشمالارئن وە حالقتان گلن سۇرولارا وریلن جوابلارئن اۇرتاق اۆرۆنۆدۆر. بو قۇنودا قاتقئسئ اۇلان هرکسە تشککۆر أدریم.
چالئشمامئزئ باشتان سۇنا، دیققاتلە اۇقویاراق گؤردۆگۆ یانلئشلارئ وە فارقلئ یۇروملارئنئ بانا بیلدیرن دگرلی عیلیم آدامئ پرۇف. دۇک. اۇرحان چکر بەیأفندییە تشککۆر أدریم. بو باسقئ، اۇنون تثبیت أتتیگی یانلئشلاردان آرئندئرئلمئشتئر.
غایرت بیزدن، باشارئ آللاەتاندئر.
پرۇف. دۇک. عابدولعازیز بایئندئر
ایستانبول اۆنیورسیتەسی-ایلاهیات فاکۆلتەسی اؤگرتیم اۆیەسی
ایستانبول-شوبات 2016
گیریش
بیریکتیریلن پارایا تاصارروف دەنیر. تاصارروفلارئ، فائیض اؤدەیەرک تۇپلایئپ اۆچۆنجۆ شاحئصلارا فائیضلی بۇرچ ورمە سیستمینە کرەدی سیستمی آدئ وریلیر. چاغداش ژکۇنۇمیلر بونو، فۇن اۇلوشتورمانئن تمل یۇلو گؤرۆرلر. بو ایشی داحا چۇق بانکالار یۆرۆتۆر.
تاصارروفلارئ، اۇرتاقلئقلار یۇلویلا تۇپلایئپ بۆیۆک سرمایەلر اۇلوشتورماق دا مۆمکۆندۆر. بونا اۇرتاقلئق سیستمی دیەبیلیریز.
کرەدی، فائیض گارانتیسییلە آلئنئر. قوللانما سۆرەسی، یاپئلاجاق أکۇنۇمیک فاعالیەتین سۆرەسینە باغلئ اۇلماز.
اۇرتاقلئق سرمایەسینە کار گارانتیسی وریلەمز. قوللانئم سۆرەسی یاپئلاجاق فاعالیەتین سۆرەسینە باغلئدئر.
قوللانئلمایان سرمایەنین قازانجئ اۇلماز. سرمایەدن قازانچ ساغلاماق ایچین، ایش قورماقلا باشلایئپ اۆرتیلن مال وە حیذمتی ساتمایا قادار دوام أدن سایئسئز فاعالیەتین باشارئیلا سۇنوچلانماسئ گرکیر.
داحا سۇنرا 110 لیرا آلماق اۆزرە 100 لیرا ورمک، یاعنی فائیضلی بۇرچ، أکۇنۇمیک فاعالیەت دگیلدیر. أکۇنۇمیک فاعالیەت، آلئنان بۇرجون قوللانئلماسئیلا باشلار. بو فاعالیەتین نە بۇرچلانما سۆرەسی ایچیندە سۇنوچلانماسئ، نە دە کارلا سۇنوچلانماسئ گارانتی أدیلەبیلیر. بو سببلە فائیض یۆکۆ، أکۇنۇمیک فاعالیەتین باشارئسئنئ أنگللەییجی بیر یۆکتۆر.
پارانئن کندیسی، هیچبیر ایحتیاجئ قارشئلاماز. نە یەنیر، نە ایچیلیر، نە دە گییلیر. آما کیمین ألینە گچرسە اۇنون ایحتیاجئنئ قارشئلامانئن واسئطاسئ اۇلور. بو سببلە پارا، دامارداکی قان گیبی دۇلاشئمدا اۇلمالئدئر. دۇلاشئمدا اۇلمایان پارانئن کیمسەیە فایداسئ اۇلماز.
قورئان، بیریکتیرمەیی دگیل؛ اینفاقئ أمرەدر. عارابچادا تۆنلە “نافاق” (النفق). بیر شەیی تۆنلدن گچیرمەیە “اینفاق” (إنفاق) دەنیر. قان، ناسئل دامارلاردان گچیپ وۆجودا یایئلئرسا، گلیر وە ثروت دە اینفاق یۇلویلا، یاعنی حارجاما کاناللارئیلا تۇپلوما یایئلئر.
دۇلاشئمداکی پارا، اوغرادئغئ هر کیشینین ایشینی گؤرۆر. کیمینین بۇرجونو اؤدر، کیمینە مال آلئر، کیمینە اۆرتیم یاپتئرئر، کیمیلری ایچین ایشچی اۆجرتی اۇلور… اۆرتیمی آرتئرئجئ وە ایشسیزلیگی آزالتئجئ أتکی یاپار. فاقاط بو سۆرە ایچیندە اۇ پارانئن میقدارئ نە آرتار نە دە أکسیلیر.
پیاسایا گیرن هر پارا، أکۇنۇمییە حارەکت قازاندئرئر. آما فائیضلی کرەدی اۇلاراق گیررسە حارەکتلیلیک اوزون سۆرمز. چۆنکۆ اۇنو، اؤدەمە گۆنۆندن اؤنجە فائیضی ایلە بیرلیکتە پیاسادان چکمک گرکیر. فائیض، دۇلاشئمداکی پارایئ آزالتاجاغئ ایچین پیاسا أسکی جانلئلئغئنئ دا قایبەدر وە عاجیلن ینی پارایا ایحتیاج اۇلور. اۇ دا فائیضلی اۇلورسا پیاسا گیتتیکچە دارالئر. ایشلم تکرارلاندئقچا کرەدی ایحتیاجئ آرتار وە دۇلاشئمداکی پارا آزالمایا دوام أدر. سۇنوندا چؤکۆش باشلار.
تۇپلومدا گیریشیمجی سایئسئ آزدئر. گری اؤدەیەمەمە ریسکی وە تەمینات گؤسترمە زۇرونلولوغو سببییلە کرەدی آلابیلەجک گیریشیمجی سایئسئ داحا دا آز اۇلور.
بؤیلەجە بیرقاچ کیشی بیر یاندان کرەدی یۇلویلا بۆیۆک بیر سرمایەیە حۆکمەتمەیە باشلار؛ دیگر یاندان دا فائیض یۆکۆ آلتئنا گیررلر. یۆکۆ حالقا تاشئتماق ایچین بۆیۆک ایش یرلری آچئپ رکلام یاپاراق پیاسایئ ألە گچیرمەیە چالئشئرلار. زامانلا کۆچۆک ایش یرلری قاپانئر. تۇپلوم، کرەدی ورنلرلە آلانلار آراسئندا قالئر. آلدئغئ کرەدییی اؤدەیەمەین گیریشیمجیلر بالۇن گیبی سؤنرلر. کرەدی قورولوشلارئ دا بوندان ضارار گؤرۆرلر. أکۇنۇمیک کریز اۇلور، بۆتۆن تۇپلوم سارسئلئر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
مۆمینلر! آللاەتان قۇرقون! أگر اینانمئش کیشیلرسنیز فائیضدن گرییە نە قالدئیسا، بئراقئن! بونو یاپمادئنئز مئ، بیلین کی؛ آللاها وە ألچیسینە قارشئ ساواش حالیندەسینیز. أگر تەوبە أدرسنیز، آنا ماللارئنئز سیزیندیر. نە حاقسئزلئق أدرسینیز، نە دە حاقسئزلئغا اوغرارسئنئز. بۇرچلو، دارلئق ایچیندە ایسە، راحاتا چئقئنجایا قادار بکلەمک گرکیر. باغئشتا بولونمانئز سیزین ایچین داحا حایئرلئدئر. بونو بیر بیلسەیدینیز! (باقارا سورەسی؛ )
تاصارروفلارئن فائیضلی بۇرچ اۇلاراق وریلمەسی اؤتەدن بری بیلینن بیر اویغولامادئر. اؤنجەلری آنجاق بللی بۆیۆکلۆکتە تاصارروفو اۇلانلار فائیضلی بۇرچ ورەبیلیرکن بانکالارئن قورولماسئ ایلە کۆچۆک تاصارروف صاحیبلری دە بۇرچ ورەبیلیر حالە گلمیشلردیر. اۇنلار بۇرجو بانکایا وریرلر، بانکا بو کۆچۆک تاصارروفلارئ بیر آرایا گتیریپ بۆیۆک فۇنلار اۇلوشتورور وە طالب أدنلرە کرەدی اۇلاراق وریر.
کرەدینین بیر مالیەتی واردئر، آدئنا فینانسمان مالیەتی دەنیر. اۆرتیمدن پازارلامایا قادار هر صافحادا فیاتلارا أکلنن بو مالیەت، فیاتلارئ سۆرکلی یۆکسلتیر. کرەدییە اؤدنن فائیض، فینانسمان مالیەتینین آنا سببیدیر. تاصارروف صاحیبینین آلاجاغئ فائیض بوندان دۆشۆک اۇلور. بانکا، کرەدی وردیگی کیشیدن 10% فائیض آلئرسا تاصارروف صاحیبینە %7 وریر. اۆرتیم سۆرجینین تۆم آشامالارئ گؤز اؤنۆنە آلئنئرسا بؤیلە بیر اۇرتامدا فیات آرتئشئ أن آز 10% جیوارئندا اۇلور. تاصارروف صاحیبینین آلاجاغئ فائیض، فیات آرتئشلارئ قارشئسئندا یۇق اۇلدوغو گیبی اۇنون آناپارادان دا قایبئ اۇلور. مثەلا شکرین کیلۇسو 50 قوروش ایکن 7% فائیضلە بانکایا 500 لیرا یاتئران کیشی، دؤنم سۇنوندا بانکادان 535 لیرا آلئر، آما بو أثنادا شکر أن آز 55 قوروشا چئقار. بیر یئل اؤنجە 500 لیرایلا 1000 کیلۇ شکر آلئرکن شیمدی 535 لیرایلا 973 کیلۇ آلابیلیر. بؤیلەجە پاراسئنئن گرچک دگری 3% جیوارئندا قایبۇلموش اۇلور. پاراسئنئ بیر کناردا ساقلایانلارئن قایبئ داحا بۆیۆکتۆر. اۇنلار، ساقلادئقلارئ 500 لیرا ایلە شیمدی 909 کیلۇ شکر آلابیلیرلر. اۇنلارئن قایبئ %9 قاداردئر.
کرەدی قوللانانلار، اؤدەیەجکلری فائیضی، اۇ کرەدی ایلە اۆرتتیکلری مال وە حیذمتلرە أکلەدیکلری گیبی عاینئ اۇراندا بیر مالیەتی دە کندی اؤز سرمایەلری ایلە اۆرتتیکلری مال وە حیذمتلرە أکلەرلر. بونون بیر سببی فئرصات مالیەتیدیر. زیرا پارایئ قوللانما یرینە فائیضە ورمە فئرصاتلارئ واردئر. بو فئرصاتئ قوللانمئش گیبی یاپار، آلابیلەجکلری فائیضی مالیەتلرینە أکلەرلر. بونون بیر باشقا سببی فائیضین دۇغوردوغو أنفلاسیۇنا قارشئ قۇرونما ایحتیاجئدئر. سۇنوچتا فیاتلار سۆرکلی آرتارکن دار وە ثابیت گلیرلیلرین ثروتی حئزلا آزالئر.
کرەدی سیستمی، ثروتین زنگینلرە آقماسئنا یۇل آچار. حالقئن آلئم گۆجۆ سۆرکلی دۆشتۆگۆ ایچین ورەسیە آلما اؤزندیریلیرلر. بیرچۇق کیمسە بۇرجونو اؤدەیەمز حالە گلیر. دۆککانلار مال، بانکالار پارا دۇلو اۇلدوغو حالدە پیاسا دورور وە دارلئق باش گؤستریر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
آللاە فائیضی دارالتئر، صاداقالارئ آرتئرئر. آللاە نانکؤر گۆناهکارلارئن گیچبیرینی سەومز. (باقارا سورەسی؛ )
بو حوصوصو آللاهئن ألچیسی شؤیلە ایفادە أتمیشتیر:
“فائیض گلیری چۇق دا اۇلسا سۇنو دارلئغا دؤنر.” (آحمد بین حانبل)
آیت، صاداقا ایلە فائیضی قارشئلاشتئرماقتادئر. صاداقا، أکۇنۇمیک وە سۇسیال بۆتۆن یاردئملارئن اۇرتاق آدئدئر؛ زکاتئ دا ایچینە آلئر. بو یاردئملار، اۇنو همن حارجایاجاق یرلرە وریلدیگیندن قئسا سۆرەدە پیاسایا گیرر وە قالئجئ بیر جانلئلئق اۇلوشتورور. قۇنویلا ایلگیلی بیر آیت شؤیلەدیر:
ماللارئنئ آللاە یۇلوندا حارجایانلارئن دورومو، یدی باشاق بیتیرن بیر تانەیە بنزەر. هر باشاقتا یۆز تانە واردئر. آللاە، حایرا حارجایانا قات قات وریر. آللاهئن ایمکانلارئ گنیشتیر. هر شەیی بیلیر. (باقارا سورەسی؛ )
پیاسایا پارا سۆرمەنین بیر یۇلو دا موداربە، یاعنی أمک-سرمایە اۇرتاقلئغئدئر. بونون ایچین بیر طاراف سرمایەسینی، دیگر طاراف أمگینی قۇیار. پاراسئ اۇلدوغو حالدە ایشلتەمەینلر، اۇنو ایشلتەجک کیشیلرلە اۇرتاق اۇلورلار. کار، سؤزلشمەیە گؤرە پایلاشئلئر؛ ضارار، سرمایەدن قارشئلانئر. بو دورومدا ایشلتمەجینین ضارارئ، یاپتئغئ ایشتن گلیر ألدە أدەمەمکلە سئنئرلئ قالئر.
موداربە اۇرتاقلئغئنا بانکاجئلئق حیذمتلری یاپما یتکیسینین وریلمەسییلە فائیضسیز بانکالار اۇرتایا چئقمئشتئر. تۆرکیەدە بونلار، باشلانغئچتا “فائیضسیز فینانس قورومو” آدئیلا چالئشمئش، داحا سۇنرا فائیضلی بانکالارلا عاینئ قانونا تابیع قئلئناراق “قاتئلئم بانکاسئ” آدئنئ آلمئشلاردئر. بو قانون اۇنلارا، فائیضلی بانکالارئن یاپتئغئ هر تۆرلۆ ایشلمی یاپما یتکیسی ورمیشتیر. اۇنلاردان فارقلئ اۇلاراق فۇنلارئنئ فائیضسیز اۇلاراق تۇپلارلار، آیرئجا فینانسال کیرالاما وە تیجارت یاپابیلیرلر.
بو قانوندان سۇنرا قاتئلئم بانکالارئ، ایستەرلرسە تامامن فائیضلی، ایستەرلرسە قئسمن فائیضلی وەیا تۆمۆیلە فائیضسیز چالئشما ایمکانئ ألدە أتمیشلردیر. بو ینی یاپئ، اۇنلارئن کیملیکلرینی سۇرغولانئر حالە گتیرمیشتیر. قاتئلئم بانکالارئنئن، بانکاجئلئق حیذمتلری دئشئنداکی تک ایشلری تیجارت اۇلمالئدئر. فینانسال کیرالاما، موداربە، موراباحا وە مۆشارکە ایشلملری تیجاری ایشلملر اۇلدوغو ایچین بونلارئ بیر تۆججار گیبی یاپمالئدئرلار. بو قۇنو ایلریدە ألە آلئناجاقتئر.
تاصارروفلارئ موداربە سرمایەسی اۇلاراق ورمک اؤتەدن بری بیلینن بیر اویغولامادئر. آما اؤنجەلری آنجاق بللی بۆیۆکلۆکتەکی تاصارروف صاحیبلری اۇرتاق بولورکن فائیضسیز بانکالار سایەسیندە کۆچۆک تاصارروف صاحیبلری دە اۇرتاق بولور حالە گلمیشلردیر. بونلار تاصارروفلارئ تۇپلار، بۆیۆک فۇنلار اۇلوشتورورلار.
اۇرتاقلئق سیستمیندە سرمایەیە اؤدنمەسی گرکن بیر بدل اۇلمادئغئندان فینانسمان مالیەتی دە اۇلماز. چۆنکۆ بو سیستمدە تاصارروفتان گلیر ألدە أتمەنین یۇلو، یا اۇنونلا بیر ایش گؤرمک یا دا بیر اۇرتاقلئغا قاتئلماقتئر. سیستم أکۇنۇمیک حایاتا حاکیم اۇلورسا نە فائیضین دۇغوردوغو فئرصات مالیەتی، نە دە سبب اۇلدوغو أنفلاسیۇن اۇلور. فیاتلار، کندی طابیعی سەیری ایچیندە باعضن آرتار، باعضن آزالئر. سرمایە صاحیبلری، اۇرتاقلارئیلا بیرلیکتە بۆیۆر وەیا کۆچۆلۆرلر.
کرەدی سیستمی، تاصارروف صاحیبلرینی أتکیسیز حالە گتیریر. اۇنلارئن نە اۇلوپ بیتتیگی ایلە ایلگیلنمەلری گرکمز. بللی بیر سۆرە پارالارئیلا ایلگییی کسینجە دۇنوقلاشئرلار. بونلارئن یاپاجاغئ شەی بیر ایش یریندە چالئشماقتئر. آلاجاقلارئ اۆجرت وەیا ماعاش بللی اۇلدوغو ایچین ایش یرینین گیدیشاتئ اۇنلارئ ایلگیلندیرمز. اۇنلار اۆجرتلرینی آلئر، ایشلرینە باقارلار. أللریندەکی تاصارروفلار زامانلا أرییپ یۇق اۇلور. اۆجرت وەیا ماعاشلارئ یتمەمەیە باشلار. بۆیۆک کیتلەیی اۇلوشتوران بو اینسانلار کندی ایچینە قاپالئ وە گچیم دردی ایلە اوغراشان کیشیلر حالینە گلیرلر. کندیلرینی سئقان بو گلیشمەلرە تپکی دویارلار. گۆن گچتیکچە تپکیلری آرتار. سۇنوندا موتسوز وە اوموتسوز حالق کیتلەلری اۇرتایا چئقار.
دیگر طارافتان زنگینلر، آرتان ثروتلرینین قابارتتئغئ ایشتاەلارئ یۆزۆندن تاطمین اۇلاماز حالە گلیر؛ سیاسی وە سۇسیال حایاتئ دا یؤنلندیرمە غایرتینە گیررلر. بؤیلەجە بۆتۆن دنگەلر بۇزولور.
اۇرتاقلئق سیستمیندە دە بۆیۆک زنگینلر اۇلور. آنجاق تاصارروف صاحیبلری، اۇرتاقلارئیلا بیرلیکتە بۆیۆدۆگۆ وەیا کۆچۆلدۆگۆ ایچین اۇنلار، أکۇنۇمیک، سیاسی وە سۇسیال گلیشمەلرە قارشئ دویارلئ اۇلورلار. بؤیلەجە، کیمسەنین کیمسەیە یۆک اۇلامادئغئ وە هرکسین، ایشین بیر اوجوندان توتما زۇرونلولوغونو حیسسەتتیگی سربست ایش اۇرتامئ گلیشیر.
کرەدی سیستمی سرمایەیی صاحیبیندن باغئمسئزلاشتئرئر. اۇرتاقلئق سیستمیندە سرمایەنین صاحیبییلە باغلانتئسئ مجبورن دوام أدر. چۆنکۆ بو سیستمدە کیشی، پاراسئنئن عاقئبتینی دۆشۆنمک وە أکۇنۇمینین گیدیشاتئنئ تاعقیب أتمک زۇروندا قالئر. اۇرتاق اۇلمانئن وردیگی سۇروملولوق اۇنو، داحا دیققاتلئ وە أتکیلی حالە گتیریر. چۆنکۆ اۇ، اۇرتاق اۇلاجاغئ کیشیلری تانئمایا وە نە اۇلوپ بیتتیگی ایلە ایلگیلنمەیە ایحتیاج دویار. یۇقسا کار بکلەرکن ضارار أدەبیلیر. بو سۆرچ ایچیندە پیاسایئ اؤگرنیپ ایش آداملئغئ یتەنگی قازانابیلیر.
اۇرتاقلئق سیستمیندە أکۇنۇمیک وە سۇسیال گرگینلیکلر آزالئر، وریملیلیک آرتار. ایش صاحیبلری تۇپلومون گۆونینی قازانماق ایچین غایرت گؤسترمک زۇروندا قالئرلار. بؤیلەجە بیر حوضور وە گۆون اۇرتامئ دۇغار. سیستم، مانطئغئنا گؤرە ایشلەرسە چاغداش تۇپلوملاردا راستلانان اؤلچۆدە چالئشما حایاتئ پرۇبلملری دە اۇلماز.
فائیض یاساغئ، کرەدی سیستمینی ایشلەمز حالە گتیریر. “آللاە آلئم ساتئمئ حلال، فائیضلی ایشلمی حارام قئلمئشتئر.” (باقارا سورەسی؛ ) بو سببلە مۆسلۆمانلار اۇرتاقلئق سیستمینی گلیشتیرمک زۇروندادئرلار.
بیرچۇق کیمسە، آلئم ساتئم ایلە فائیضی عاینئ سایار. بونلار آراداکی فارقا دگیل، بنزەرلیکلرە باقارلار. حالبوکی فارقا باقئپ بونلارئن آیرئ شەیلر اۇلدوغونو گؤرمک گرکیر. بو حوصوص، کیتابئن بیر بؤلۆمۆنۆ اۇلوشتورماقتادئر.
فائیض، قورئانئن أن آغئر یاساقلارئنداندئر. بو یاساغئ آچئقلایان حادیثلر وە فاقیەلرین بونلارلا ایلگیلی ایجتیهادلارئ واردئر. نەیین آللاهئن یاساغئ، نەیین آللاهئن ألچیسینین آچئقلاماسئ، نەیین دە فاقیەلرین ایجتیهادئ اۇلدوغونو بیلمک گرکیر. کیتابتا بو آیئرئما دیققات أدیلمیشتیر.
بو کیتابئن حاضئرلانئشئندا قورئان أساس آلئنمئش وە آلئشئلمئشئن دئشئندا بیر اوصول اویغولانمئشتئر. بو، قورئانئن گؤستردیگی اوصولدۆر.


c: text/html

text:
نبیلردن باحثەدیلن آیتین دوامئندا، رسوللرین اینسانلارا مۆژدە ورمک وە اۇنلارئ اویارماق ایچین گؤندریلدیکلریندن باحثەدیلمکتەدیر. بو، نبی ایلە رسول کلیمەسی آراسئندا بیر ایرتیباط اۇلدوغونو گؤستریر. قۇنونون دوامئندا گؤرۆلەجگی اۆزرە، نبیلیک بیر عونوان رسوللۆک دە بو ماقام اۇلمازسا اۇلماز واصفئدئر. قورئاندا، نبیلرە کیتاب وریلدیگی دە حابر وریلیر.
بیر آیت شؤیلەدیر:
قَالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتَانِيَ الْكِتَابَ وَجَعَلَنِي نَبِيًّا ﴿۳۰﴾ (سورة مریم)
(عیسا:) “بن آللاهئن قولویوم. اۇ بانا کیتابئ وردی وە بنی نبی یاپتئ” دەدی. (مریەم سورەسی؛ 30)
آیتتە، عیسانئن (ع) آغزئندان، کندیسینە کیتاب وریلدیگی وە نبی اۇلاراق گؤندریلدیگی بیلدیریلیر. ذاتن بیر اؤنجەکی آیتتن، عیسایا (ع) دا واحیەدیلدیگی، دۇلایئسئیلا اۇنون دا نبی اۇلدوغونو گؤردۆک. اۇ حالدە نبیلرە واحیەدیلمەسی کندیلرینە کیتاب وریلمەسی آنلامئنا گلیر. نبییی دگرلی قئلان دا بودور.
بیر آیتتە، نبی اۇلدوغو بیلدیریلنلرین، باشقا بیر آیتتە، کندیلرینە کیتاب وریلدیگیندن باحثەدیلەبیلمکتەدیر.
مثەلا شو آیتتە، ایسحاق وە یاعقوبون نبی اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر:
فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَكُلًّا جَعَلْنَا نَبِيًّا ﴿۴۹﴾ (سورة مریم)
نیهایت ایبراهیم اۇنلاردان وە آللاەتان باشقا تاپتئقلارئ شەیلردن اوزاقلاشئپ بیر طارافا چکیلدیگی زامان بیز اۇنا ایسحاق وە یاعقوبو باغئشلادئق وە هر بیرینی نبی یاپتئق. (مریەم سورەسی؛ 49)
أنعام سورەسینین شو آیتلریندە دە نبیلرە کیتاب وریلدیگی گؤرۆلۆیۇر:
وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَيْنَاهَا إِبْرَاهِيمَ عَلَى قَوْمِهِ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَاءُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ ﴿۸۳﴾ وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنَا وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ قَبْلُ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَى وَهَارُونَ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ ﴿۸۴﴾ وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَى وَعِيسَى وَإِلْيَاسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ ﴿۸۵﴾ وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ ﴿۸۶﴾ وَمِنْ آبَائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوَانِهِمْ وَاجْتَبَيْنَاهُمْ وَهَدَيْنَاهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۸۷﴾ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿۸۸﴾ أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ ﴿۸۹﴾ (سورة الأنعام)
83- بو، هدفە گؤتۆرن دلیلیمیزدیر، اۇنو قاومینە قارشئ ایبراهیمە وردیک. قوردوغوموز دۆزنە گؤرە کیمینی درەجە درەجە یۆکسلتیریز. سنین راببین دۇغرو قارار ورندیر وە بیلندیر.
84- بیز اۇنا ایسحاقئ وە یاعقوبو آرماغان أتتیک؛ بونلارا وە اۇنون سۇیوندان گلن داوودا، سۆلەیمانا، أییوبا، یوسوفا، موسایا وە هارونا دۇغرو یۇلو گؤستردیک. داحا اؤنجە نوحا دا دۇغرو یۇلو گؤسترمیشتیک. بیز ایی داورانانلارا ایشتە بؤیلە مۆکافات وریریز.
85- زکریا، یاحیا، عیسا وە ایلیاس؛ بونلارئن حپسی اییلردندی.
86- ایسماعیلی، أل-یسایئ، یونوسو، لوطو؛ بونلاردان هر بیرینی هرکستن اۆستۆن قئلدئق.
87- بابالارئ، سۇیلارئ، قاردشلری؛ اۇنلارئ دا سچتیک، اۇنلارا دۇغرو یۇلو گؤستردیک.
88- بو، آللاهئن یۇلودور، اۇ، دۆزنینە اویان قوللارئنا بو یۇلو گؤستریر. أگر شیرکە دۆشسەلردی، بۆتۆن یاپتئقلارئ بۇشا گیدردی.
89- آدئ گچنلر، کندیلرینە کیتاب، حۆکۆم وە نبیلیک وردیگیمیز کیمسەلردیر. (أنعام سورەسی)
آیتلردە سئراسئیلا شو ایسیملر گچتی: ایبراهیم، ایسحاق، یاعقوب، نوح، داوود، سۆلەیمان، أییوب، یوسوف، موسا، هارون، زکریا، عیسا، ایلیاس، ایسماعیل، أل-یساع، یونوس، لوط. اۇن سکیز ایسیم سایئلدئقتان سۇنرا 87-نجی آیتتە، بونلارئن بابالارئندان، سۇیلارئندان وە قاردشلریندن اۇلوپ دا ایسمی ذیکرەدیلمەینلرە دە عاطئفتا بولونولموشتور. 89-نجو آیتتە دە، یوقارئداکی آیتلردە ذیکری گچن وە کندیلرینە عاطئفتا بولونولانلارئن تامامئنا کیتاب، حۆکۆم (حیکمت) وە نۆبۆووت وریلدیگی بیلدیریلیر.
گلەنکتە دؤرت ایلاهی کیتابئن ایندیگی قابول أدیلیر. رسولوللاها نیسبت أدیلن ریوایتتە؛ آدمە اۇن، شیتە أللی، ایدریسە اۇتوز وە ایبراهیمە اۇن صوحوف اۇلماق اۆزرە یۆز صوحوفون ایندیگی دە ایددیعا أدیلیر. بؤیلەجە تۇپلام سکیز نبییە کیتاب وریلمیش اۇلور. اۇیسا یوقارئداکی آیتلردە، ایبراهیمین (ع) دە ایچیندە بولوندوغو بۆتۆن نبیلرە کیتاب وە حۆکۆم وریلدیگی بیلدیریلیر. نبیلرین، کیتابا گؤرە ورەجکلری حۆکۆم دۇغرو اۇلاجاغئ ایچین اۇنلارا وریلن حۆکۆملە قاصدەدیلن حیکمتتیر.
قۇنونون باشئندا نبییی؛ “دگری آللاە طارافئندان یۆکسلتیلمیش کیشی” اۇلاراق تانئملامئشتئق. نبینین دگرینی یۆکسلتن، آللاەتان واحی آلماسئدئر.
قۇنویلا ایلگیلی بیر آیت شؤیلەدیر:
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ…﴿۱۱۰﴾
دە کی: “بن دە سیزین گیبی اینسانئم، آما بانا؛ ‘ایلاهئنئز تک بیر ایلاە اۇلدوغو’ واحیۇلونویۇر…” (کهف سورەسی؛ 110)
نبییی دیگر اینسانلاردان فارقلئ قئلان، ریسالتلە ایلگیلی اۇلاراق اینسانلارا تبلیغ أدیلمەسی گرکن بیر واحی آلئیۇر اۇلماسئدئر. بو، ایلاهی کیتابتئر. واحی آلماسئ، نبییی چۇق اؤنملی قئلار.
آللاە تعالا، موحاممد (ع) ایلە ایلگیلی اۇلاراق شؤیلە بویورموشتور:
النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ … ﴿۶﴾ (سورة الأحزاب)
بو نبی، مۆمینلر ایچین کندی جانلارئندان دگرلیدیر، أشلری دە آنالارئدئر… (آحزاب سورەسی؛ 6)
نبیلر، آللاهئن قوللارئ آراسئندا سچتیگی کیشیلردیر. حاتتا اۇنلارئن أشلری داحی مۆمینلرین آنالارئدئر. یۆجە آللاە، بو ماقاما گتیردیگی کیشیلر دئشئندا هیچ کیمسەیە نبی دەمەمیشتیر. آما نبیلرە رسول وەیا مۆرسل دەمیشتیر. آیرئجا ایلریدە گچەجگی اۆزرە، رسول کلیمەسی قورئاندا ملکلر وە ریسالتلە ایلگیسی اۇلمایان کیشیلر ایچین دە قوللانئلماقتادئر. سۇنوچ اۇلاراق، قورئانا گؤرە نبی، واحی آلان، دۇلایئسئیلا کندیسینە کیتاب وریلن کیشیدیر.
شؤیلە اۆزتلەیەبیلیریز:
نبی، دگری آللاە طارافئندان یۆکسلتیلمیش کیشیدیر. اۇنون دگرینی یۆکسلتن، کندیسینە ریسالتلە ایلگیلی واحی ایندیریلمیش اۇلماسئدئر. ریسالتلە ایلگیلی واحی ایندیریلن کیشییە کیتاب وریلمیش دەمکتیر.
4- قورئانا گؤرە رسول قاورامئ
قورئاندا؛ “رسول” قاورامئ، هم “ألچی” هم دە “ألچینین تبلیغ أتتیگی شەی” آنلامئندا قوللانئلماقتادئر.
آشاغئداکی شو ایکی آیت آراسئنداکی ایلیشکی، رسول کلیمەسینین ریسالت آنلامئندا قوللانئلدئغئنئ گؤستریر:
وَلَمَّا جَاءَهُمْ كِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ… ﴿۸۹﴾ (سورة البقرة)
گۆنۆ گلدی، آللاە قاتئندان اۇنلارا، أللریندە اۇلانئ دۇغرو سایان بیر کیتاب اولاشتئ… (باقارا سورەسی؛ 89)
وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ… ﴿۱۰۱﴾ (سورة البقرة)
آللاە قاتئندان اۇنلارا، أللریندە اۇلانئ دۇغرو سایان بیر رسول اولاشتئغئندا… (باقارا سورەسی؛ 101)
یوقارئداکی ایکی آیت بیرلیکتە دۆشۆنۆلدۆگۆندە، کیتاب وە رسول کلیمەلرینین عاینئ آنلاما گلدیگی گؤرۆلمکتەدیر. چۆنکۆ اینسانلارا؛ “أللریندە اۇلانئ دۇغرو سایان بیر ألچینین گلمەسی”، آنجاق کیتابلا اۇلور. ألچیلر، کیتابئ تبلیغ أتتیگینە گؤرە، اۇنلارئن گلمەسی، کیتابئن یاعنی ریسالتین گلمەسی آنلامئنا گلیر. آیرئجا پک چۇق آیتتە، رسول وە کیتاب کلیمەلری “نذیر، بشیر، هۆدا وە راحمت” گیبی واصئفلارئ پایلاشماقتادئر.
قورئاندا رسول قاورامئ، “ألچی” آنلامئندا اینسان وە ملکلر ایچین قوللانئلماقتادئر.
یۆجە آللاە شؤیلە بویورماقتادئر:
اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا وَمِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ ﴿۷۵﴾ (سورة الحج)
آللاە ملکلردن دە، اینسانلاردان دا ألچیلر سچر. چۆنکۆ آللاە ایشیتن وە گؤرندیر. (حاج سورەسی؛ 75)
الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ… ﴿۱﴾ (سورة فاطر)
گؤکلری وە یری یاراتان، ملکلری ایکیشر، اۆچەر، دؤردەر قاناتلئ ألچیلر یاپان آللاە، هر شەیی گۆزل یاپار… (فاطئر سورەسی؛ 1)
ایکی آیتتە دە ملکلردن رسول کلیمەسییلە باحثەدر. قورئاندا رسول کلیمەسی جیبریل، اؤلۆم ملکلری، مۆژدە ورن، هلاک حابری گتیرن، عامللری یازان ملکلر ایچین قوللانئلئر. رسول کلیمەسینین حانگی آیتلردە ملکلر ایچین قوللانئلدئغئنئن تثبیتی، مئاللر آچئسئندان اؤنملیدیر.
مثەلا طاها سورەسینین 96-نجئ آیتی شؤیلەدیر:
قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَكَذَلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي ﴿۹۶﴾ (سورة طە)
سامیری دەدی کی: “بن اۇنلارئن گؤرەمەدیکلرینی گؤرمۆش، سنین یۇلونا سئقئ سئقئیا باغلانمئشتئم. آما اۇنو داحا سۇنرا حایاتئمدان چئقاردئم.” (طاها سورەسی؛ 96)
آیتتەکی “رسول” ایفادەسییلە قاصدەدیلنین جیبریل اۇلدوغونا دائیر یۇروملار یاپئلئر. اۇیسا عاینئ سورەنین 84-نجۆ آیتی، 96-نجئ آیتتە گچن رسول کلیمەسییلە قاصدەدیلنین موسا (ع) اۇلدوغونو گؤستریر.
آیت شؤیلەدیر:
قَالَ هُمْ أُولَاءِ عَلَى أَثَرِي وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضَى ﴿۸۴﴾ (سورة طە)
(موسا:) “اۇنلار بنیم یۇلوما گیردیلر، سانا عاجلەیلە گلدیم کی بندن راضئ اۇلاسئن” دەدی. (طاها سورەسی؛ 84)
قورئاندا رسول کلیمەسییلە ملک دگیل، اینسان قاصدەدیلدیگیندە بو رسول، ریسالت دئشئندا بیر اینسانئن بیر اینسانا گؤندردیگی ألچی آنلامئندا قوللانئلابیلمکتەدیر.
مثەلا شو ایکی آیتتە گچن رسول وە مۆرسل کلیمەلری، بیر اینسانئن دیگر بیر اینسانا گؤندردیگی ألچی آنلامئندادئر:
وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ فَلَمَّا جَاءَهُ الرَّسُولُ قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ اللَّاتِي قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ إِنَّ رَبِّي بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌ ﴿۵۰﴾ (سورة یوسف)
کرال دەدی کی: “اۇنو بانا گتیرین!” ألچی گلدیگیندە یوسوف شونلارئ سؤیلەدی: “أفندینە دؤن دە سۇر باقالئم، أللرینی کسن قادئنلار نە بولموشلار؟ بنیم أفندیم (اۇلان آللاە) اۇنلارئن اۇیونلارئنئ بیلیر.” (یوسوف سورەسی؛ 50)
وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ ﴿۳۵﴾ (سورة النمل)
“بن اۇنلارا بیر هدیە گؤندرەجک وە ألچیلرین نە گتیرەجکلرینە باقاجاغئم.” (نمل سورەسی؛ 35)
یینە قورئاندا رسول کلیمەسی، ریسالتلە ایلگیلی بیر واحیە موحاطاب اۇلمایان آنجاق ریسالتی تبلیغ أدن کیشی آنلامئندا دا قوللانئلئر. یاسین سورەسیندە ذیکری گچن مۆرسللرلە؛ نوح، عاد، ثمود، لوط وە أیکە حالقئنئن یالانلادئغئ بیلدیریلن مۆرسللر، بو حالقلارا گؤندریلن نبیلرین، چەورە بؤلگەلرە گؤندردیگی ألچیلر اۇلمالئدئر. رسولوللاە دا چشیتلی یرلرە ألچیلر گؤندرەرک ریسالتین تبلیغ أدیلمەسینی ساغلامئشتئر. رسولوللاهئن موعاذ بین جبلی یمنە گؤندریرکن، اۇنون ایچین قوللاندئغئ ریوایت أدیلن “آللاهئن رسولۆنۆن رسولۆ” ایفادەسی دە دیققات چکیجیدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- یوسوف دەدی کی: “ائصرارلا بنی ألدە أتمەیە چالئشان اۇدور!” قادئنئن عائیلەسیندن بیر بیلیرکیشی شؤیلە گؤرۆش بیلدیردی: “أگر یوسوفون گؤملگی اؤندن یئرتئلمئشسا قادئن دۇغرو سؤیلەمیش، اۇ (یوسوف) ایسە یالانجئلارداندئر.
- آما أگر گؤملگی آرقادان یئرتئلمئشسا، قادئن یالان سؤیلەمیش، اۇ (یوسوف) ایسە دۇغرویو سؤیلەینلردندیر.”
- (بەیی) گؤملگین آرقادان یئرتئلدئغئنئ گؤرۆنجە دەدی کی: “بو، سیز قادئنلارئن بیر اۇیونودور. سیزین اۇیونونوز گرچکتن بۆیۆکتۆر.
- یوسوف! بو قۇنویو قاپات! حانئم! سن دە گۆناهئن ایچین ایستیغفار أت (باغئشلانما دیلە)! چۆنکۆ حاطالئ اۇلان سنسین!”
- شهیردەکی باعضئ قادئنلار شؤیلە دەدی: “وزیرین قارئسئ حیذمتیندەکی گنجی ألدە أتمەیە چالئشئیۇرموش! قارا سەودایا توتولموش. بیز اۇنو گرچکتن آچئق بیر یانئلغئ ایچیندە گؤرۆیۇروز.”
- قادئن، اۇنلارئن دەدیقۇدولارئنئ دویونجا کندیلرینە حابر گؤندردی. اۇنلارا مۆکللف بیر سۇفرا حاضئرلادئ. هر بیرینە بیرەر بئچاق وردی. سۇنرا یوسوفا: “چئق قارشئلارئنا!” دەدی. قادئنلار اۇنو گؤرۆنجە پک یۆجلتتیلر وە أللرینی کستیلر. دەدیلر کی: “آمان آللاهئم! بو بیر اینسان دگیل، بو گرچکتن دگرلی بیر ملک!”
- قادئن دەدی کی: “کندیسی یۆزۆندن بنی قئنادئغئنئز کیشی ایشتە بو! اۇنو ألدە أتمەیی چۇق ایستەدیم، آما اۇ حپ کندینی قۇرودو. یینە دە ایستەدیگیمی یاپمازسا، کسینلیکلە حاپسە آتئلاجاق وە کۆچۆک دۆشنلردن اۇلاجاق.”
- یوسوف دەدی کی: “راببیم! حاپیس بنیم ایچین بونلارئن بنی چاغئردئقلارئ شەیدن داحا اییدیر. قادئنلارئن اۇیونونو بندن ساومازسان اۇنلارا قاپئلئرئم وە جاهیللیک أدنلردن اۇلوروم.”
- راببی دوعاسئنئ قابول أتتی دە قادئنلارئن اۇیونونو اۇندان ساودئ؛ چۆنکۆ اۇ، هر شەیی دینلەین وە بیلندیر.
- بۆتۆن دلیللری گؤردۆکتن سۇنرا، یوسوفو بیر سۆرە ایچین حاپسە آتمالارئ گؤرۆشۆ اؤنە چئقتئ.
- یوسوفلا بیرلیکتە ایکی گنچ داحا حاپسە گیرمیشتی. اۇنلاردان بیری: “بن رۆیامدا ایچکی (یاپماق ایچین بیر شەیلر) سئقتئغئمئ گؤرۆیۇروم.” دیگری دە: “بن دە باشئمئن اۆستۆندە قوشلارئن یەییپ دوردوغو بیر أکمک تاشئدئغئمئ گؤرۆیۇروم.” دەدی. “بیزە بونلارئن یۇرومونو بیلدیریر میسین؟ گؤرۆیۇروز کی سن، گۆزل داورانانلاردانسئن.”
- یوسوف دەدی کی: “سیزە وریلەجک یەمک یانئنئزا گلمەدن اؤنجە ایکینیزین دە رۆیاسئنئن یۇرومونو سیزە موطلاقا بیلدیرەجگیم. بو، راببیمین بانا اؤگرتتیگی شەیلردندیر. بن، آللاها گۆونی اۇلمایان وە آحیرتی یۇق سایان بیر تۇپلولوغون دینی یاشاما بیچیمینە سئرت چەویردیم.
- بن آتالارئم ایبراهیم، ایسحاق وە یاعقوبون دینی یاشاما بیچیمینە اویدوم. بیزیم هرحانگی بیر شەیی آللاها اۇرتاق سایمایا حاققئمئز یۇقتور. بو آللاهئن بیزە وە بۆتۆن اینسانلارا اۇلان لۆطفودور؛ آما اینسانلارئن چۇغو گؤرەولرینی یرینە گتیرمییۇرلار.
- باقئن، حاپیسحانە آرقاداشلارئم! بیربیریندن فارقلئ رابلر می اییدیر، یۇقسا هر شەیی أمری آلتئنا آلمئش اۇلان تک آللاە مئ؟”
- آللاە ایلە آرانئزا قۇیوپ قوللوق أتتیکلرینیز؛ آللاهئن حاققئندا هیچبیر دلیل ایندیرمەدیگی، سادەجە سیزین وە آتالارئنئزئن تاقتئغئ بیرتاقئم ایسیملردیر. حۆکۆم، سادەجە آللاهئندئر. اۇ، سادەجە کندیسینە قوللوق أتمەنیزی أمرەدر. دۇسدۇغرو دین ایشتە بودور. آنجاق اینسانلارئن چۇغو بونو بیمزلر.
- “باقئن حاپیسحانە آرقاداشلارئم! بیرینیز أفندیسینە (راببینە) ایچکی سوناجاق، دیگری ایسە آسئلاجاق، قوشلار دا باشئندان ییەجک. گؤرۆش ایستەدیگینیز قۇنودا (آللاە طارافئندان) بو قارار وریلمیش.”
- یوسوف اۇنلاردان، قورتولاجاغئنا ایناندئغئ کیشییە: “أفندینین (راببینین) یانئندا بندن باحثەت!” دەدی. فاقاط شەیطان أفندیسینە (راببینە) باحثەتمەیی اونوتتوردو دا یوسوف حاپیستە بیرقاچ یئل قالدئ.
- بیر گۆن کرال دەدی کی: “بن رۆیامدا یدی تانە بسیلی اینک گؤرۆیۇروم. اۇنلارئ یدی ضایئف اینک یییۇر. بیر دە یدی یشیل باشاق وە باشقا قورو باشاقلار… أی ایلری گلنلر! رۆیا یۇروملامایئ بیلییۇرسانئز، رۆیام حاققئندا بانا ساغلام بیر گؤرۆش بیلدیرین.”
- دەدیلر کی: “قارماقارئشئق دۆشلر… بیز بو گیبی دۆشلرین یۇرومونو بیلن کیشیلر دگیلیز.”
- یوسوفون ایکی حاپیسحانە آرقاداشئندان قورتولانئ اوزونجا بیر سۆرەدن سۇنرا یوسوفو حاطئرلادئ دا دەدی کی: “بن سیزە بو رۆیانئن ناسئل چئقاجاغئنئ بیلدیرەجگیم؛ بنی گؤندرین!”
- (حاپیسحانەیە گلدی وە دەدی کی:) “یوسوف! أی اؤزۆ سؤزۆ دۇغرو کیشی! رۆیادا یدی بسیلی اینگی، یدی ضایئف اینک یییۇر. بیر دە یدی یشیل باشاق وە باشقا قورو باشاقلار گؤرۆلۆیۇر. بو رۆیا حاققئندا بیزە ساغلام بیر گؤرۆش بیلدیر دە، اۇ اینسانلارا دؤنەبیلەییم؛ بلکی اۇنلار سنین دگرینی اؤگرنیرلر.”
- یوسوف دەدی کی: “پشپشە یدی یئل أکیپ بیچەجکسینیز. بیچتیکلرینیزدن، ییەجگینیز آز بیر میقدار دئشئنداکینی باشاغئندان بئراقئن!
- سۇنرا بونون آردئندان پک سئقئنتئلئ یدی یئل گلەجک، ساقلادئغئنئز آز بیر قئسئم دئشئندا اؤنجەدن بیریکتیردیگینیز هر شەیی یەییپ تۆکتەجکلر.
- سۇنرا بونون آردئندان اینسانلار بۇل یاغمورا قاووشتورولاجاق، اۇ یئل (اۆرۆنلری) سئقئپ (حایوانلارئ) ساغاجاقلار.”
- کرال دەدی کی: “اۇنو بانا گتیرین!” ألچی یوسوفون یانئنا گلینجە (یوسوف) شونلارئ سؤیلەدی: “أفندینە (راببینە) دؤن دە سۇر باقالئم، أللرینی کسن اۇ قادئنلارئن دردی نەیمیش؟ بنیم راببیم (صاحیبیم) اۇنلارئن اۇیونلارئنئ بیلیر.”


text:
اهنگ ترکی کیمی اغلادرسان دونیا
- 14 مارس 2021
- آهنگ ، متن آهنگ
- 1,994
- بدون نظر
دانلود آهنگ جدید پونهان پیریو به نام کیمی آغلادیرسان دنیا
دانلود اهنگ ترکی غمگین کیمی آغلادیرسان دنیا
متن آهنگ کیمی آغلادیرسان دنیا
کیمی آغلادیرسان کیمی گولدورورسن دنیا
کیمی یاشادیرسان کیمی اولدورورسن دنیا
وار جفان سنین یوخ وفان سنین سویله نیلییرسن دنیا
گولون اوز باغینان آیری سالیرسان دنیا
پروانه نین چراغینان نیشان ایلییرسن دنیا
وار جفان سنین یوخ وفان سنین سویله نیلییرسن دنیا
سونلری آییردین اویاره یارت اتدین دنیا
دوستو دوستونا سن دشمان اتدین دنیا
وار جفان سنین یوخ وفان سنین سویله نیلییرسن دنیا


text:
ایکی شئعیر، بیر اوخونوش
کیان خیاو
۱ ) قبریستان: نادر الهی
قبریستان
تاماشالی سرگی
کیتاب- کیتاب، درگی- درگی
جیلیدلر
بایاتیلی، آغیلی
اولدو- اؤلدو ناغیلی
آی ( آللاه! )
گؤرهسن بو ( یازیق! ) لار
گؤیدن دوشن آلما پایینی یئدیلر؟
بیرینی اوخویورام اؤترگی
-( یاشار ! )
اون سککیز باهار
داها هئچ بیر زاد اوخونمور
نه یامان الدن دوشوب بو قبیر داشی
گؤرهسن یاغیش دؤیوب
یا آناسینین گؤز یاشی؟!
۲ ) قبیر داشینین کیتابی (کتاب ِ سنگ ِ مزار): اورحان ولی (۱۹۱۴- ۱۹۵۰ –ایستانبول)
هئچ بیر شئیدن چکمهدی دونیادا
میخچادان چکدییی قدر
حتّی چیرکین یارادیلدیغیندان بئله
او قدر متأثر دئییلدی.
قونداراسی وورمادیغی زامانلاردا
آنمازدی آمما ( آللاه! ) ین آدینی
گوناهکار دا ساییلمازدی
( یازیق! ) اولدو ( سولئیمان! ) افندییه!
بو شئعیرلرین ایکیسی ده قبریستان، قبیر و اؤلویله باغلیدیر. ایکیسی ده عادی بیر اینسانین مزاردا اولدوغونو یانسیتماغا چالیشیر. نادیر ایلاهینین شئعیری “یاشار” آدلی بیر اؤلو و اورحان ولینین شئعیری “سولئیمان” آدلی بیر اؤلونون آنلاتیسی (روایتی) دیر. هم ده بو شئعیرلرین ایکیسینده ده “آللاه” و “یازیق” سؤزجویو ایشلهنیب. بیر شئعیرده شاعیر اؤز اوزونو آللاها توتوب قبیرلرین یوخسا دا قبیرده یاتانلارین قایغیلارینی نئجه چکدییینی آنلادیر. نادیر ده بوردا قبیرده یاتان اؤلونو- “یاشار”ی آنلاتمیر و قولایجا اؤزونو قایغی چکن بیر شاعیر کیمی گؤستهریر. بیر شئعیرده ایسه شاعیر اؤزونو باشقاسینین قایغیسینی چکن بیر شاعیر کیمی آپارمیر، اوزونو ده آللاها توتمور. اورحان ولی ده بو شئعیرده اؤزونو بیر شاعیر کیمی دئییل، محض اؤلونون- “سولئیمان” ین آللاهلا موناسیبتینی و گئنللیکله دونیا گؤروشونو آنلادیر.
بیر شئعیر دوشونولهرک اوخونان شئعیرلر قونوموندا دئییل و اولا بیلسین کیمی (بعضی) اؤزگون ادبیاتچیلار بیر اؤزگون اوخوجو کیمی بو شئعیری اوخودوغو و ائشیتدیییندن هئچ بیر دادا وارماسین. چون، بیر شئعیر و گئنللیکله بیر متیندن آلینان ائستئتیک داد (حظّ- لذّت)، ایمگهلم- ین (تصویرگری- نین) سوزگجیندن کئچدیکدن سونرا اورتایا چیخیر. نادیرین بو شئعیرینده “باهار” دان باشقا گؤزه گلیم بیر ایمگه یوخدور. اوستهلیک بو شئعیرین سون اوچ دیزهسی گئرچکده بیر چئشید “اینسانین ذئهینسل اورهتکنلییی” دیر. دئمک، شاعیر گئرچکده بو سورولاری اؤز ذئهنینده اورهدیر (یارادیر) و اوخوجویا چاتدیریر. شئعیردهکی آنلامی دا بیر باشا اوخوجویا آشیلاییر. بو شئعیرده قونو قولایجا شاعیرین اؤترگی بیر دویغوسودور. بوردا “یاشار” ین اون سککیز یاشلی اولماسیندان باشقا، هئچ بیر دوروشو، باخیشی، داورانیشی و دونیا گؤروشو سؤیلهنیب آنلادیلمیر. چون، کؤکونده شئعیرین قونوسو قبیرین ایچینده یاتان اؤلو دئییل و نادیر، قولایجا اؤز شاعیرسی دویغولارینی و بوردا دا بیر قبیر داشیندان نئجه دویغولاندیغینی سؤیلهییر. اویسا بیر شئعیر ده اؤزوندن اله گلهجک آنلامی اوخوجویا آشیلامیر. دئمک، اونون شاعیرینین آراجییلا واریلاجاق آنلام اوخوجویا آشیلانمیر. اورحان ولینین یازدیغی بو شئعیرین قونوسو بیر قبیر داشیندان قولایجا دویغولانماسی دئییل ده قبیرین ایچینده یاتان اؤلونون- “سولئیمان” ین دورومو، باخیشی، داورانیشی، آللاهلا موناسیبتی و بوتونلوکله دونیا گؤروشودور. و اورحان ولی بونو آز، اؤز، گؤزل بیر شئعیر دیلییله کیچیک بیر حجیمده بؤیوک بیر آنلاتییا چئویره بیلیب. فقط نهدنسه شئعیرلردهکی اؤلولر شاعیرلرین “یازیق” لاریدیرلار! سانیلیر بو ایکی شئعیرده اؤز دیریلییینده دونیا گؤروشونه واران اؤلو ده “یازیق” دیر، وارمایان اؤلو ده! ایندی نییه؟ بو اؤزو بیر بؤیوک دارتیشما قونوسو اولا بیلر.
اورحان ولی ۱۹۴۰- ۱۹۵۰ ایللرینده شئعیری وزن، اویاق (قافیه) و باشقا اویهلردن آریندیرمیش اولدوغونو گؤستهریب و بونو بیر قورام اولاراق یازین (ادبیات) اوخوجولارینا “قبیر داشینین کیتابی – کتاب ِ سنگ ِ مزار” دا آچیقلاییب. اورحان ولینین او قورامیندان ۷۰ ایله یاخین کئچیب، آنجاق هله ده نادیر ایلاهی – سربست شئعیرلرینده ده بئله – آیاق- اویاقدان اولدوقجا یارارلانیر و یئنه ده وزنله اولدوقجا اوغراشیر. نادیرین بو شئعیریندهکی اویاقلارا باخاق:
سرگی- درگی- اؤترگی ، آغیلی- ناغیلی ، یاشار- باهار ، قبیر داشی- گؤز یاشی.
کیمی شئعیرلر وزن و قافیهسییله شئعیر آدلانسا دا، دیلی تام بیر دوز یازی (نثر) دیلیدیر. چون، هر شئیی اوخوجویا ایضاح ائدیر. اویسا همن اورحان ولی دئمیشکن: “شئعیرین ایضاحا تحممولو یوخدور.”
بؤیلهلیکله بو گونون شئعیری گرهک ده بیر آز آنلامی قاپالی شئعیر اولسون و شاعیرین نه سؤیلهدییی چوخ دا هامی اوچون بللی اولماسین. اوستهلیک بیر شاعیرین نه سؤیلهدیییندن چوخ، اونو نئجه سؤیلهمهسی اؤنملیدیر. باشقا دئییشله، بیر شئعیرده نه دئمکدنسه، اونو نئجه دئمک داها چوخ اؤنم داشیییر. بونو اونوتمایاق: یئنی سؤز دئمک و سؤزو یئنیجه دئمک!…
۸/ ۱/ ۱۳۹۶


text:
خوزه فرانسیسکو مولینا
خوزه فرانسیسکو مولینا (اینگیلیسجه: José Francisco Molina) (دوْغوم:۸ اوت ۱۹۷۰ (۵۲ یاش) والنسیا) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ایسپانیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده خوزه فرانسیسکو مولینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- فوتبال قولرلری
- والنسیا کولوبونون اویونچولاری
- ویارئال کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مادرید کولوبونون اویونچولاری
- دپورتیوو لاکرونیا کولوبونون اویونچولاری
- لوانته کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۹۶ اویونچولاری
- ۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۰ اویونچولاری


text:
قارا باسدی رؤیالاریمیزی… «مهسا عبدالعلیزاده»نین عزیز خاطیرهسینه
ایلقار مؤذنزاده
نئچه آی ایدی هر گون خبرین ایزلهییب دوعا ائدیردیک کی، کُمادان آییلیب بیر داها حیاتا قاییداجاق. نه نذیرلر و نه دوعالار کی اورهییمیزدن کئچمهدی. اومودلاریمیز اوگون داها آرتیق جانلاندی کی، ائوه گلدی. هر گون سوراقلاشدیق و یاخجیلاشیر دئدیلر. ساغالماسی بیزه بایراملیق اولاجاقدی. بیر ائل شنلییی و گؤزلر گولهجکدی. اولمادی. آییلمادی. اوچ آی چکدی یوخوسو و یوخودا گؤردویو آجی دونیامیزدان قاییتماماغی اوستون بیلدی بلکهده. ایکی رول پایلاشیلدی آرامیزدا، بیز یوخو اولدوق اونا و او بیزی یاتدی، بیزیم دردیمیزی یوخو گؤردو. چوخ سسلهدیک بالیشینین اوستونده، آمما اوچ آی چکدی.
کابوس اولدو گونلریمیز، قارا باسدی رؤیالاریمیزی و بیر سَتَلجم درد اولدو یوخلوغو. هر گون خاطیرهدن سوروشدوق ساغالماسین. -گؤزلرین دهبردیر، دئدی؛ باشین چئویریر سسه طرف. آمما آییلمادی کابوسدان هر آنی بیر خاطیره اولان مهسا.
نئچه شعری یازیلیب، نئچه اؤیکوسو سؤیلهنهجکدی مهسانین؟ یازمادیدا، دئمهدی. اولمادیدا. سوسدو. بایراملیق اولمادی ساغالماسینین شنلییی. بیر غم اولدو، چیلندی اورهییمیزه بایراملیق، حسرت اولوب گؤزوموزدن آخدی و خبرین ائشیتدیییمز لحظه، درد اولوب آلنیمیزا سیچرادی. بوندان سونرا آچیلمامیش بیر چیچهیین حسرتیدیر کی، اورهییمیزین یئددیسین سوفرهسینده ایستیکان ایچینده قالاجاق. یادی و آنیلاریدیر، شعرلری و ناغیللاریدیر، حسرتیدیر، خاطیرهسیدیر کی قالاجاق…
۷ فروردین ۱۳۹۸


text:
ایراندا پاتلاما
محمد قنبری، زاهدان شهر مرکزینده ۲ ال یاپیمی بومبانین پاتلادیغینی و گوونلیک گوجلرینین حادثه یئرینه سؤوق ائدیلدیگینی بیلدیردی
ایرانین گونئی دوغوسونداکی سیستان و بلوچستان ایالتینین مرکزی زاهدان شهرینده دونن ۲ ال یاپیمی پاتلاییجینین پاتلادیلماسی نتیجهسینده ۳ گوونلیک گؤرهولیسی یارالاندی.
سیستان و بلوچستان ایالتی انتظامی گۆجلر رئیسی محمد قنبری، ایران دؤولت تلویزیونوندا یئر آلان آچیقلاماسیندا زاهدان شهر مرکزینده ۲ ال یاپیمی بومبانین پاتلادیغینی و گوونلیک گوجلرینین حادثه یئرینه سؤوق ائدیلدیگینی بیلدیردی.
قنبری، یئرلی ساعاتلا ۲۰.۳۰دا میدانا گلن پاتلامادا ۳ گوونلیک گؤرهولیسینین یارالاندیغینی بیلدیردی.
حادثهیه دایر داها چوخ معلومات پایلاشیلمادی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران دؤولت تلویزیونو: اؤلو ساییسی آچیقلاناجاق
"تأسف کی، بو حادثهلر زامانی پلیس ده داخیل اولماقلا ۲۶ نفر حیاتینی ایتیردی"
سوریه سولاریندان اؤلن کؤچمن ساییسی آرتدی
آختارما قورتارما ایشلری نتیجهسینده ایندیه دک ۷۱ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی
سوریه سولاریندا فاجعه
آرالاریندا فیلیسطین، لینان و سوریه وطنداشلارینین اولدوغو ۳۴ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی


text:
بیزیم اوشاقلیق زامانی رسانهلر، ارتباطی وساییل آزیدی. چوخ ائولرده تئلویزیون یوخویدی. بعضی ائولرده بیر سینیق رادیو اولاردی؛ اونودا نه اینکی فرستنده زاد گوجسوزییدی، داییم پارازیت بوراخاردی و اخباردان زاددان چوخ کوشولتو ائشیدردیک. خوب، ایندی دئییرسیز بئله بیر وضعیتنن میللتین تفرئحی نجور اولاردی.
عرض ائلهییم او زامان میللت گونوزلر کوچهده یا توکانلارین، قفهلرین قاباغیندا اؤزلرین گونه وئرردیلر و ان بؤیوک سیاسی- اجتماعی، عائیلهوی مسائلی ائله بو گونهورلرده دانیشیب حل و فصل ائلردیلر. چونکو میللت اوندا قیرخ قات والانلی پردهنین دالیندا گیزلهنیب منیم کیمین گونشدن یازمازدیلار. آخشاملار دا قونشو- قوهوم بیربیرینین ائوینه گئدیب گئجه یاریسیناجا هر دره دن دانیشیب گولردیلر. اوندا بو زهریمار کامپیوتر، گوشی، تلگرام یوخویدو کی میللت اوشاغ بؤیوک باغا کیمین تپیله ایچینه.
بیردنهده اوشاقلیق تفرئحلریمیزدن بیر مشهور کئفلی وارییدی شهریمیزده. ائوی تیکیلن شارابی گؤردو نه بیر ایکی گیلاس ایچه، ائله کوپونده چیمیردی، لول کئفلهنیردی. بیر یول خبر گلیردی فلانکس سبزه مئیداندا کئفلهنیب آرخا توشوب. بیز اوشاقلار اتی کسیلمیش کیمین قاچاردیق باخماقا. او ائششک کیمین آرخدا آغناردی، جماعاتدا باخاردی. دای بتر تفرئحمیز وارییدی.
بیردنهده تفرئحلریمیزدن پهلوانا باخماقیدی. جماعت اوسته اوسته دوراردی پهلوان مئیدان اوخویاندا. پهلواندا میللتی چوخ گؤروب اؤزوندن چیخیب گاه ماشین سینهسیندن کئچیردردی؛ گاه زینجیر قیراردی؛ گاه مجمعی جیراردی. و آمما لااااپ بؤیوک تفرئحیمیز اگر بیلسهنیز نه اییدی؟ قونشولارین ساواشماسی. قدیملر نه اینکی جاماعاتین بیربیریله چوخ ارتباطی وارییدی چوخدا پیرتلاشیب، ساواشیردیلار. ایندی کیمین دئییلدی کی آپارتمانین بیر طبقهسینده قونشونون بیری لاپ اؤلسون باشقالارین خبری اولمور.
بعلی؛ گونلرین بیر گونو یای گونون بیری، ناهاری تزه یئمیشیک، هره بیر یئرده هرلهنیب استراحت ائلیریک؛ لاپبادان های قوپدو. دیک آتیلدیق نه اولوب؟ هرهمیز تای دئیشیک باشماقدان زاددان گئییب قاچدیق کوچهیه. ائیییی کوچه دوز شبئه مئیدانیدی. ننهم بیریندن سوروشدو: آی باجی نه اولوب؟
– نه اولاجاق؛ گولتاج شاصنمین بیر دسته تویوغ جوجه، غاز، هشترخانینا ددت وئریب اؤلدوروب.
ننه م: ویییی باشیما خئیر. نئجه کی باجی؟
– گویا شاصنمین تویوغ جوجه سی هئی گئدیرمیشلر گولتاجین حیطینه. اورانی سیچیب میردارلاییرمیشلار هله هئچ. گولتاجیندا تویوغ جوجهسینین دن دوشون الیندن آلیب تؤکورمیشلر قارینلارینا. گولتاج نئچه دؤنه شاصنمه اخطار وئریب تویوغ جوجهنی ییغشدیر؛ گویا صنم بو قولاغدان آلیب او بیریسیندن وئریب ائشیگه؛ گولتاج دا حیرصیندن یازیغ حیوانلارا ددت تؤکوب اؤلدوروب . ایندی صنم جسدلری ییغیب تلیسه گئدیر دادگاها شیکایته.
بیز اوشاقلاردا قونشونون ائو جورلاماقا تؤکولن داشلارین اوستونده اوتورمیشیق شئیطانجا بو شیرین ماجرایا قولاق آسیریق. بیر یول «ددان» -یولداشیمیزین بیری- دئدی: اوشاقلار بیلیرسیز نه قئیراق؟ بیز سس سسه: نه ؟!
– دیرناغیمیزی بیر بیرینه سورتک دئیهک: هامی ساواشا/ من تاماشا. اوندا داوا بیتمز، کئف ائلهریک.
ایندی سیز فیکیر وئرین اوندا بیزیم نئجه کئفیسازلیغیمیزا هله الیمیزده بیر سورمادان زاددان اولسایدی داوا لاپ یاپیشاردی.
آغا دیرناقلاریمیزی سورتهرک بویلانیب باخیریق گؤرکملی تییاتر صحنهسینه. شاهصنم خالا چیگینیده بیر تلیس اؤلو تویوق جوجه مئیدان اوخویور. عفت کلامین کامیلن الدن وئریب؛ آغزیندان چیخانی گولتاجین دالیجا چیغیریر. بو حئینیده بیرده گؤردوک گولتاجین کریم آددا بوغو بورما لات، لوطو اوغلو جماعتی سؤکه- سؤکه گلدی مئیدانا. شاصنم خالانین الینده کی تلیسی آلدی؛ زوربا زورونان نئچه دؤنه باشینا توولاییب تولازلادی. غریبه منظره اولموشدو. ددتله قوخوموش حئیوانلار سپهلندی کوچه اوزونو. لئش، لئشه دایانیب. گونده کی وورور لاپ قوخویورلار. شاصنم خالادا بو دؤنه هر یئردن الی اوزولموش ددتلی قوشلارین بیر بیر باسیب باغرینا نئجه ظولوم- ظولوم آغلاییر. هردنده قارقیش ائله ییر:« جییارین یانسین کریم/ ننهن ماتمینده اوتورسون کریم/ نئجه صنمین ائوین ییخدیز/ کومهنیز داغیلسین/ ائویز ییخیلسین».
هله گولتاج دا؛ معرکه قوروب آروادلارا آند آمان ایچیرکی شاصنم قارا یاخیر؛ من حئیوانلارینا ددت تؤکمهمیشم. بیزده گولوروک:« به گؤره سن بو قوخویان ددت اییی هاوادان گلیرمی؟!»
خیلاصه بتر گونلریمیز تفرئحلریمیز وارییدی. ایندی آساییش چوخالسادا قدیمده اولان او دیلخوشلوقلار یوخدو. ماشینی یاشام آداملاریدا اورهگی سویوق ماشین سایاق ائلهییب. صوبحدن آخشاما قاش قاباقلی ائله چیرپینیر؛ نهایتده « الی خمیر/ قارنی آج». دوغرودان هارا گئدیر اینسان؟!. پس قینامایین افروزون اوشاقلیغی همشه کی حسرتیدیر. هله لیک.
بیزیم اوشاقلیق زامانی رسانهلر، ارتباطی وساییل آزیدی. چوخ ائولرده تئلویزیون یوخویدی. بعضی ائولرده بیر سینیق رادیو اولاردی؛ اونودا نه اینکی فرستنده زاد گوجسوزییدی، داییم پارازیت بوراخاردی و اخباردان زاددان چوخ کوشولتو ائشیدردیک. خوب، ایندی دئییرسیز بئله بیر وضعیتنن میللتین تفرئحی نجور اولاردی.


text:
قیش
ایسته میرلر سلامین آلماغا باش قاوزاماغی
گؤروشمه گه یولداشلارینان
باشلار بویونلاردا
گؤز گؤره بیلمیر آیاق آلتین
زیویلداقدیر یئر
قارانلیق دیر یول
ال اوزادسان کیمه ساری
کونول سیز چیخارار قوینوندان ال
کی سازاقلی دیر سویوق
نفس کی کؤکسون تندیریندن چیخیر
اولور قارا بولود
دووار چکیر گؤز قاباغیندا
نفس کی بئله دیر ، دای نه گؤزلورسن
گؤزوندن اوزاق- یاخین یولداشلاردان.
منی دیریلدن ایگید
کوینگی چیرکین قوجا ترسام
اینانیلماز سویوق دور هاوا
نفسین ایستی، اوره گین شن
سلامیمی سن آل، گئل آچ قاپینی
بو منم هر گئجه¬ ن قوناغی، اوره¬ گی دولموش د¬لی
بو منم داش آلتیندا قالمیش الی
بو منم یارانیشین پیس یامانی، قولای ماهنیسی
نه زنگ دن، نه روم دانام، ساده جه بیر انسانام
آچ،گئل آچ قاپینی، دولودور اؤره¬ ک
قاپیدا یئل کیمی اسن، آیلار، ایللر قوناغین دیر
دولو یوخدور، اؤلو یوخدور
بیر سس ائشیدیرسن سه
قیش سسی دیر، دیش سسی دیر.
گلمیشم بو گئجه بورجومو وئریم
بورجومو وئریم، خرجیمی وئریم
نه دئییرسن گئج اولدو، گئجه کئچدی، سحر اولدو
گویده قیزارانتی سحردن دگیل آلدانما
قولاق قیزارماسی، قیشین سیلله سی¬دیر بو
و بوزلارین ساللانماسی، اؤلو دور یوقسا دیری دیر
اؤلوم توزو باسمیش
قارانلیغین قالین تابوتی ایچینده گیزلنمیشلر
یاندیر می چیراغین، بیردیر گئجه ،گوندوز
ایسته میرلر سلامین آلماغا باش قاوزاماغی
بوغونوقدور هاوا
قاپیلار باغلی، اللر گیزلی، باشلار بویونلاردا
نفسلر بولود، اؤره¬ ک لر یورقون، دردلی
آغاجلار بوزلا بزه نمیش اؤلولر
یئر اؤلگون، یاپیشمیش یئره گوی
توزا باتمیش آی ، گون.
قیش دیر.
- مهدی اخوان ثالث¬ین زمستان شعرینین ترجمه سیدیر
ترحمه: اصغر علمی


text:
سلام عرض ائدیرم عزیز و حؤرمتلی مدیراتورلار، سئویملی اوستادیم دوکتور ضیا صدر جنابلارینا و بوتون بو اوتاقدا اولان عالی جنابلارا. آقالار و خانیملارا!
بو هفته دن دیلیمیزین گؤزه للیکلری و اؤزه للیکلری عنوانی آلتیندا دانیشیقلاریمیز باشلاییب و ۲۰ جلسه یه قدر تدوین اولونموش سؤزوموز وار. آرزیم بودور بورادا دانیشیقلار فایدالی اولسون. بیزیم آنادیلیمیز تورکجه دیر دئمه لییم کی بورادا دیلیمیزین علمی بحثلریندن دانیشیلاجاق و چالیشاجاغام علم چرچوواسیندان ائشیکده سؤز اولماسین. بیزیم دیلیمیز نه قدر زنگین اولورسا دا، تاسوفله مدرسه لریمیز، اونیوئرسیتهلریمیز، هابئله علمی اورگانلاریمیزین اولمادیغیندان، دیلیمیزین گؤزه للیکلری و اؤزه للیکلری، خالقیمیزا باسدیریلی و تانینمامیش بیر موضوع ساییلیر.
من چالیشاجاغام هر جوره افراطچی تعصبدن اوزاق، علمی باخیشلا بو قونویا توخونام و دیلیمیزین گوجو، گؤزه للیگی و فعالیت دایره سینی آچیقلایام. بورادا تورک دیلینین مشخصاتی بحثینده باشقا دیللرله ده توتوشدورماق لازیم گلیر؛ آنجاق بو توتوشدورما او معنادا دئییلدیر کی بیر دیلی باشقا دیللردن افضل و یا آلچاقلاتما معناسیندا الده توتاق؛ دیلچی لیکده تطبیقی شیوه، دیللرین امکانلارینی آچیقلاماق اوچون لازیم گلیر؛ آنجاق بونو بیلمهلیییک کی تامام دیللر – حتا او دیل کی یئر کوره سینین ان اوجقاریندا داغلار دالیندا قالان تکجه نئچه کیشی نین دانیشیق وسیله سی اولموش اولورسا دا، اونون حؤرمتی و ده یه ری ساخلانیلمالیدیر. بورادا بیر مثال دئییرم بلکه ده بیر باشقا دانیشیغیمدا ایشلتمیشدیم. آنجاق اؤنملی اولدوغو اوچون تکرارلاماسی فایدالی دیر. ۱۳۶۴جو ایلده هوپی دیلی آدیندا سون دانیشان کیشی فوت ائتدی. بونون قارشیندا تامام دیلچی لر عزاگونو اعلان ائتدیلر، چونکی بشریتدن بیر قاتار دایاندی. دیل اصلینده بیر لوکوموتیودیر کی دالیندا واگونلاری چکیر و بو واگونلارین هر بیرینده بیر فرهنگ و کولتور آپاریلمادادیر: بیری ادبیات، بیری عنعنهلر و دبلر، بیری شعر و داستان، او بیری اخلاق، فلسفه و سؤزون قیسساسی – انسان وارلیغینی آپاریر. لوکوموتیو دایانیرسا قاتار دایانیر و تاریخ، ادبیات، فلسفه، بوتون فرهنگ دایانیر. بعلی دیلچی لر هر بیر دیله – حتا دانیشانی بیر کیشی اولورسا بئله باخیرلار و هر بیر دیلی بشریت تاریخینین بؤیوک خزینهسی سانیرلار. تاسوفلر کی بیزیم وطنده ۴۰ میلیون انسانین دیلینه هله ده کی وار خور باخانلار آز دئییلدیر. اصلینده بونلارین انسانیتله دوشمنچی لیکلری وار. بونلار انسانلیقدان اوزاق اولان کیمسه لردیرلر.
بیز بورادا تامام دیللری سئومک و اونلارا حؤرمت قویماغی ایزله ییریک. دیللری بیری – بیریله توتوشدورورساق دا، اونلارین گؤزه للیکلری و گوجلرینی، مختلف یؤنلرینی آچیقلاماق ایسته ییریک. مومکوندور بیر دیل واژه لر – سؤزجوک میدانی گئنیش اولماسین، آما دئییم – اصطلاحلار آلانی بوللولوقلا اولسون. بیر دیل مومکوندور فلسفه ده گوجلو اولماسین آما فولکولورو داها گوجلو اولسون. ویا دانیشانلارینین ساییسی آز اولاراق، ادبی اثرلری نین ساییسی داها چوخ اولسون. دیللرین هامیسی گؤزل، سئویملی و انسانلار اوچون اولدوغونا گؤره عزیز و حؤرمتله توخونماغا شایان دیرلار.
بورادا ۷ دیلی توتوشدوراجاغام، آما ساده صورتده و هامی نین تحصیلی و معلوماتی نظرده آلیناراق چالیشاجاغام عمومی بحث لر و هامی استفاده ائده بیلهجک اولسون -دئیه چوخ تخصصی ساحه لره داخیل اولمایاجاغام. بورادا تورکجه میزدن علاوه، فارسیجا، عربجه، انگلیسجه، آلمانجا، فرانسیزجا و اسپرانتو دیللری حاققیندا دانیشیقلاریمیز اولاجاق و اونلاردان ساده مثاللار گتیره جه یم. هر حالدا آرزیلاییرام بو دانیشیقلار فایدالی اولسون و عئینی حالدا هر جوره انتقاد، اؤنهری و ایستک اولورسا دا، بویورون تا بحث لریمیز درده ده ین و یارارلی اولماغینا چالیشمیش اولاق.
دیل اینسان و جمعیتین تکامُل مرحلهسینده اورتایا چیخان بیر سوسیال فئنومندیر. اساساً سوسیال حادثهلری ایکی اساس نوعا بؤلمک اولار:
بیر سیرا فنومن یا پدیدهلر، تاریخی تکامل زمانی اورتایا چیخدیقلاری کیمی، باشقا بیر نقطهده ده تاریخی احتیاجلارینین بیتمهسیندن سونرا اهمیتی آزالیر. دیگر قروپ جمعیتین آرتان تئندئنسیاسی ایله اینکیشاف ائدیر و نتیجهده قانونا تابع اولان واحد بیر سیستئم الده ائدیر. فئنومنین بو آزالماسینین و یا تکامولونون سببی، بیرینجی کاتئقوریالی فئنومئنلر، اینسانین جاهیللیگی دؤورونده احتیاجلارینی اؤدهمک اوچون اورتایا چیخیر و سببی بیلینمهین حادثهلره حق قازاندیرماق اوچون استفاده ائدیلیر. مثلا ابتدایی انسان یارغیشین، توفانین نهدن وجودا گلدیگینی بیلمه ییر و اونا بیر تانریچا یارادیردی. بو سببلر معلوم اولدوقدا، بو حادثهلر وارولوش سببلرینی ایتیریرلر. خرافهلر بو سیاق فنومنلردیر. آنجاق ایکینجی کاتئقوریاداکی فئنومئنلر اینسانین تکامولو ایله آرتان احتیاجلاری اؤده ییر، مثلن دیل. اینسانین اطرافداکی اینسانلارلا اونسیتینین اساس واسطهسی دیلدیر و دیل اینسان و جمعیتین انکیشافی ایله انکیشاف ائدهجکدیر.
ایندی اؤلکهمیزین اکثریت دیلی اولان و اسلام دونیاسینین اوچ بؤیوک دیلیندن بیری اولان تورک دیلی، بوگونکو دونیانین جانلی دیللری آراسیندا یئر توتور. شوبهه سیز، دیلچی لیکده بیر دیلی مذاکره ائتمک، ائتنیک و میللی حیسلری تأمین ائتمک اوچون دئییل، گلهجکده اوندان دوزگون شکیلده استیفاده معناسیندادیر. دیل بوتون اجتماعی مسئلهلرده، علمده، تئخنولوگیادا، ادبیاتدا و صنعتده اشتیراک ائدن بیر سوسیال فنومندیر. حیاتیمیزدا هر بیر مساله دیل ایله ایضاح اولونور و اینسانین دوشونجه و حسینین ان اساس اونسیت واسطهسی و ایفادهسی دیل ایله مومکوندور. بو سببدن، بوتون ساحهلرده اینسانا کؤمکچی اولان بو واسطهنین داها یاخشی باشا دوشولمهسی و داها دقیق سئچیلمهسی اوچون، کور و میللی ائتنیک حسلر کنارا قویولمالی و بیلیکله داورانیلمالیدیر. ضعیف طرفلرینی گؤرمک و گوجلو طرفلرینی اؤلچمکدیر. مقصدیمیز بو گوجلو و ضعیف طرفلری گؤسترمکدیر؛ دیگر طرفدن، مقصدیمیز هئچ بیر حالدا باشقا دیللری رد ائتمک و آلچالتماق اوچون دیللری قارشیلاشدیرماق دئییل.
بورادا تورک دیلینین قابیلیتلرینی ایفاده ائتمک اوچون دانیشاجاغیق، چونکی تورک دیلی و ادبیاتی، تاریخ بویو دوشونجه طرزی و دؤوروموزون تکامولونده اهمیتلی رولو اولموشدور. تورک دیلی و ادبیاتی، ۵۷جی ایلین اولایلارینین غلبهسی سایهسینده یئنی بیر حیات تاپدی و بوگون جمعیتیمیزده اؤز یئرینی تاپمادادیر. اونا گؤره ده بو دیلین جمعیتیمیزدهکی موقعی و امکانلارینا ماراق وار.
تورک دیلی تدقیقاتلارینین بو ساحهسینده آرتیق متخصصلر و دیلچیلر طرفیندن مکمل مقاله و رسالهلر موجوددور. تورک تاریخی و تورک لغتینده چوخ دیرلی و ماراقلی کتابلار وار، آنجاق بو کتابلار یالنیز بیر دیلده آپاریلان بیر آراشدیرمادیر. بورادا سؤز موضوسو، قراماتیکا، کومپوزیسیا، تلفظ، سس دییشیکلیگی، چیخارما، اینکیشاف تاریخی کیمی بوتون واجیب مقاملارا توخونماغا چالیشیر. . . ساده، آیدین و اویغون بیر اوسلوبدا تقدیم ائتمک ایسته ییریک.
خوشبختلیکدن سون ایللرده دیلچیلیک علمی چوخ بؤیوموش و فایدالی کتابلار یازیلمیش و یا ترجومه ائدیلمیشدیر. بورادا استیناد ائتدیگیم اوخوجو، عمومیتله آنا دیلینین نئجه اولدوغونو و نئجه اینکیشاف ائتدیگینی اؤیرنمک ایستهین بیر طلبه و یا اوخوجودور. بو سببله بونونلا آکادئمیک و چوخ دقتله مشغول اولماغا چالیشاجاغام.
من سؤزو اوزاتمادان و حاشیه سؤزلره گیریشمه دن دیلیمیز حاققیندا دانیشماغی باشلاماق ایسته ییرم. بللی دیر دیل گئنیش بیر قونودور و اونون مختلف ساحه لرده مختلف عنوانلارلا آراشدیرماق اولار. بونا گؤره ان آزی بو ییغینجاقلارین ۲۰ جلسه سینی سیزلره سؤز وئریرم و اینانیرام کی هله ۲۰ جلسه ده بلکه دیلیمیزین تکجه نئچه ساحه سی ایله تانیش اولاجاغیق؛ چونکی دیلیمیزین گؤزه للیگی و اؤزه للیگی داها آرتیق و داها گئنیشدیر. من یانیرام او سارساق آداملارا کی فیکر ائدیرلر تورک دیلی و ادبیاتینی ۲ واحیدله بیلیم یوزدلاریندا تدریسه کیفایت ائده ر. آنجاق بو بئینی کیچیک لر گؤره جکلر کی بیزیم دیلیمیز، تاریخیمیز، ادبیاتیمیزی تکجه سرفصل لری اونلار باشدان باشا ادبیاتلاریندا آرتیق اولور. اولسون کی منیم بو سؤزومه بوگون اعتراضلار دا اولسون، آنجاق نئچه جلسه دؤزندن سونرا ایشین گئنیشلیگی و زنگینلیگی بیلینه جکدیر. اون دا گؤره جکلر کی دیل حاققیندا، اؤزه للیکله تورک دیلی حاققیندا نه قدر یانلیش فیکیرده یمیشلر. بلکه اوتانیب اؤزلرینه گلسینلر.
دیللرین نوعلری
بوگون دیلیمیزین اؤزهللیکلری حاققیندا دانیشیرام. مساله داها آیدین اولماق اوچون بورادا نئچه دیل حاققیندا دانیشماق لازیمدیر. ایندی گلک تورک دیلینین اؤزهللیکلرینه.
هر دیلین اؤز قایدا – قانونلاری واردیر، هر بیر دیل بو قایدا – قانونلارلا تانینیر. ایلک اؤنجه دئمک لازیمدیر کی دیلیمیز التصاقی دیللردن ساییلیر. التصاقی یا پیوندی و یا اگلوتیناتیو – یاپیشقان دیللردن ساییلیر.
بو گون دیللر قورولوش باخیمیندان نوعلره بؤلونور. بو بؤلگو داها چوخ دیللرین قورولوشونا اساسلانیر. دیلچیلیک علمی، تخمینا یوز ایللیک تاریخه مالیکدیر، البته دیللر و دیلچی لیک، علم آداملاری طرفیندن عصرلر بویو دوشونولموش، آنجاق تمل موضوعلارلا یالنیز ایگیرمینجی عصرده علمی اولاراق مستقیل شکیلده قورولموشدور؛ آنجاق بیلیریک کی، متفکرلر ائرامیزدان اوّل دیللری اؤیرنمیش و اونلاردا اولان فرقلری باشا دوشموشلر. بو عالیملر آراسیندا م. اؤ. ۵۰۰جو ایلده سانسکریت دیلینی اؤیرهنن و مختلیف یوللارلا تحلیل ائدن بیر هند عالیمی “پانینی” آدیندا بیر عالیمدیر. عرب دونیاسیندا دا سیبویه، “الکتاب فی النحو” یازاراق سامی: عرب و عبرانی دیللرینی اؤیرنمیشدیر. فردیناندو سوسورون اثرلری دیلچیلیک اولماسا دا، دیلین دقتله اؤیرنیلمهسینی ضروری حساب ائتدیب و آراشدیرمالاریندان دیرلی نتیجهلر وئرمیشدیر.
ایلک باشدان دیلیمیزین ماراقلیلاریلا تانیش اولماق گره کیر. دیلیمیز چوخلو عالیم لر، دیل اوزمانلاری طرفیندن آلقیشلانمیش، تکجه آلقیشلاماق یوخ، بلکه اونون گؤزه للیگی، گوجو و گئنیشلیگی قارشیندا دیزه چؤکوب اؤز حیرتلرینی باسدیرمامیشلار.
تورک دیلی حاققیندا بیلگین لرین نظرلری نه دیر:
بیرینجی نظر: پیامبر اسلام حضرت محمد مصطفی (ص)
“تعلموا لسان الترک فان لهم ملکا طوالا”.
یعنی تورک دیلینی اؤیره نین چونکی تورکلرین حکومت دوزانی اوزون اولاجاقدیر.
بو حدیثه محمود کاشغری دن علاوه، عبدالعزیز ابن محمد نسفی ده مریم سوره سی نین تفسیرینده بو حدیثه اشاره ائدیر. عزیزالدین نسفی جلال الدین خوارزمشاهین ساراییندا اولوردو.
ایکی: من مولر (Man Muller)
تورکجه نی دقتله آراشدیراندا، انسان عاغلینین یاراتدیغی بیر معجزه ایله اوز – اوزه گلیریک.
اوچ: هرمن وامبری (Herman Vambery)
تورک دیلی نین یئری، گؤزه للیک و اولقونلوق باخیمیندان عربجه دن داها یوکسک دیر.
هرمن ومبری باز می گوید:
تورک دیلی سانکی ماهیر دیلچی لر طرفیندن یارانیب دوزه لینه رک انسان اختیاریندا قویولموشدور. تورک دیلی نین گرامری او قدر قایدالی و دوزگون و مکمل دیر کی بو فیکیر ذهنه بئله گلیر کی بیر فرهنگستان حیمایه سی آلتیندا ماهیر دیلچی لر طرفیندن یارانمیشدیر.
یئنه همین دیلچی عالیم ۱۹جو عصرده اوزون سفرلرینده تورک دیلی نین یایغینلیغینی گؤره رک دئییر: هربیر کس بالکاندان مانچوری یه سفر ائتمک ایسته ییرسه تکجه تورک دیلینی بیلیرسه کیفایت ائدر، چونکی بو گئنیش جغرافیادا ای یایغین دیل، تورکجه دیر.
دؤرد: خانم نیکیتا هایدن زبانشناس نامی آلمانی و عضو مؤسسه اروپائی یوروتوم:
انسان بئله بیر دیلین یاراتماسینا قادر اولاماز، یا فضایی بیر وارلیقلار بو دیلی خلق ائتمیش، یا الله تعالی پیغمبرلرینه بو عالی ایلگی وسیله سینی هدیه ائتمیشدیر.
بئش: جان پری (John Perry)، آدلیم مورخ:
عربجه نین اسلام تبلیغی ساحه سینده فارسیجانین اوزه رینده ائتکی بوراخدیغینی قبول ائدرسک، تعجب ائتمه یین کی تورک دیلی شیعه نی تبلیغ ائده رک فارسیجا اوزه رینده داها درین ائتکی بوراخمیشدیر.
آلتی: A.M.T مؤسسه سی اروپا و آمریکانین گؤرکملی دیلچی لری رهبرلیگی آلتین دا اولاراق ۲۰۰۲جی ایلده گزارش وئردی:
۲۰% واژگان انگلیسی ، ۴۰% واژگان ایتالیائی ، ۱۷% واژگان آلمانی و ۱۰% از واژگان فرانسیزجا تورک دیلیندن سؤزجوکلر وام آلمیشلار.
یئددی: علی پاشا صالح حقوقدان و نویسنده نامی کرد دیللی یازار:
سومرلر و هیتیت لری یارادانلار تورک اولموشلار و بشریت ایلک اؤنجه تورکجه قونوشموشدور و دونیا دیللری نین چوخلو سؤزجوکلری تورکجه اولموشدور.
سگگیز: آبرت سورل (Albert Sorel)، مورخ فرانسوی
دنیادا هله ده کی وار ایکی معما حل اولمامیش قالیر: بیری جغرافیادا قطب لار، بلیری ده تاریخده: تورکلر.
دوققوز: فریتز هومل، سومر شناس آلمانی
هومل ایلک اؤنجه سومر دیلینی آلتای دیللریندن بیله رک ۱۸۸۴جو ایلده سومر ایله تورک دیلینی توتوشدوردو، ۳۵۰ سؤزجویو تاپاراق، اونلارین یاردیمیلا سومردن قالان کتیبه لری اوخودو و ادعا ائتدی کی تورک طایفالاری ۷۰۰۰ ایل بوندان اؤنجه اورتا آسیادان حرکت ائدیب و ایکی چای آراسیندا گلیب و سومر مدنیتینی یاراتدیلار. سومر دیلی نین قالارغی لاری گؤسته ریر کی او مین ایللرده تورک دیلی واریمیش.
سون نظر هرودوتا باغلانیر: ۲۵۰۰ ایل بوندان اؤنجه هرودوت یازیر:
۱۰۰۰ ایل قاباقدان – بوگون اولار ۳۵۰۰ ایل بوندان قاباق، ساسپیرلر آراز چایی نین کناریندا یاشاییردیلار. اونلار تورک دیللی ایدیلر.
بو عنوان آلتیندا ان آزی ۲۰ جلسه قورولمالی دیر. آشاغیداکی عنوانلار دانیشیلاجاقدیر. بو دانیشیقلاردا، عئینی حالدا تورک دیلیمیز دونیانین باشقا دیللری: انگلیسجه، فرانسیزجا، آلمانجا، ایتالیانجا، عربجه، فارسیجا و باشقا دیللرله توتوشدورولاجاقدیر.
۱ – دیلیمیزین اؤزهللیکلری
۲ – دیلیمیزینگؤزه للیکلری
۳ – دونیادا بیر دیل اولمالیدیر؟
۴ – دیللرین توتوشدورماسی
۵ – دیلچیلیک و تورک دیلی
۶ – دیللرین کؤکو
۷ – دیلیمیزین بشریته نه خدمتی اولا بیلر؟
۸ – دیلیمیز و فولکولوروموز
۹ – دیلیمیزین قایناقلاری
۱۰ – دیل و موسیقی ایلگیلری
۱۱ – دیلیمیزده فلسفه و حکمت
۱۲ – دیلیمیز هارایا گئدیر؟
۱۳ – دیلیمیزده سؤزجوک و جمله قورولوشو
۱۴ – نه اوچون دیلیمیزین فرهنگستانی اولمالیدیر؟
۱۵ – دیلیمیزین گلیشمهسی
۱۶ – دونیادا دیللر اوچون علمی مؤسسهلر، مجلهلر و باشقا اورگانلار


text:
ادوارد مورقان فورستر
ادوارد مورقان فورستر (اینگیلیسجه: E. M. Forster) بریتانیالی یازیچی - .۱ ژانویه ۱۸۷۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۱ ایل عومر ائلهییب و ۷ ژوئن ۱۹۷۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«E. M. Forster»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ادوارد مورقان فورستر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باسات تپه گؤزو اؤلدوردویو بوْیو دده قوْرقود کیتابینین درسدن نۆسخهسی اساسیندا اوْن ایکی بوْیدان بیریدیر.
اوْغوزلارین اۆستونه دۆشمن گلیر. آروز قوْجا دا قاچارکن اوْغلو باساتی سالیر. اوْغلانی بیر آسلان گؤتوروب بسلهایر.
اۇشاق تدریجاً بؤیویور. ائوینه چاغیریرلار، گلیر؛ آما یئنه آسلانین یانینا گئدیر. بۇ آرادا بیر چوْبان سۇ کناریندا گؤردویو گؤزل پری قێزی ایله بیرلیکده اوْلار. پری قێزی بۇ بیرلشمهدن بیر اۇشاق دۆنیایا گتیریر؛ آمّا بۇ اۇشاق بیر جاناواردیر، سامانلیقدا بؤیویور و توسعه ائدیر. بؤیودوکجه بؤیویور و دئو قدر اوْلور. بۇ مخلوقون باشیندا یالنیز بیر گؤز وار و بۇ اۆزدن تپه گؤز دئییلمیشدیر. تپه گؤز، نه وئرسهلر یئییر؛ آما دوْیمور. داغلارا چێخیر، حرامی اوْلور. هر گۆن اوْنلارجا حئیوان و اینسان یئییر. بۇنون اۆزرینه دده قوْرقودو چاغیریرلار و تپه گؤزه مشقتده راضیلاشماق ایستهایرلر. تپه گؤز، هر گۆن بئش یۆز قوْیونلا ایکی نفر اینسانا راضی اوْلور.
اوْ واخت باسات، عایلهلرین فریادلارینی ائشیدیر و سوْروشور. دلیلین اؤیرنندن سوْنرا تپه گؤز ایله دؤیوشمهیه گئدیر. دؤیوشده تپه گؤزون گؤزونه قێزدیریجی شیشی سانجاراق اوْنو اؤلدورور و خالقی تپه گؤزون الیندن قۇرتاریر.
بوْیداکی شخصیتلر[دَییشدیر]
آروز اوْغلو باسات و تپه گؤز دده قوْرقود کیتابینین سگگیزینجی بوْیونون اساس شخصیتلریدیرلر.
آروز اوْغلو باسات[دَییشدیر]
باساتین اوْغوز ائلی کؤچرکن دۆشوب آسلان الی ایله بؤیومهسی دده قوْرقود کیتابیندا بئله تصویر اوْلوبدور:[۱][۲][۳][۴][۵]
بیر-بیری ایله ساواشاندا تپه گؤز باساتین کیم اوْلدوغو سوْروسا قاباغیندا بۇنلاری ائشیدیر:
تپه گؤزون آتا آناسی[دَییشدیر]
تپه گؤزون آتاسی اۇروزون چوْبانی، قوْنور قوْجا ساری چوْبان، آناسی پری قێزیدیر:[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]
تپه گؤزون دۆنیایا گلمهسی[دَییشدیر]
داستاندا تپه گؤزون اوْبیری اینسانلار کیمی دوْغولدوغو یوْخ یۇمورتدایا بنزر بیر ات توْپلوسونون ایچیندن چیخماسی بللی اوْلور. چوْبان گلن ایل بولاغین باشینا گلدیگی زامان یئنهده قوْیون هۆرکور. چوْبان ایرهلی گئدیب بیر ات توْپلوسو گوْرور. پری گلیب دئییر امانتیندیر. چوْبان قوْرخوب ساپاندی ایله اوْنو وۇرور ولی ات توْپلوسو یئکهلیر چوْبان قوْرخوب قاچیر. اوْ زامان بایاندور خان ایگیدلری ایله بیرلیکده گزمهیه چیخمیشلار، اوْنو گؤرورلر، وۇردوقجا ات توْپلوسو بؤیویورموش نهایت کی:
تپه گؤزون داورانیشی[دَییشدیر]
تپه گؤز بؤیودوکجه اوْ بیری اۇشاقلارین بارماغین، بۇرنون و… یئمهگه باشلادی. نهایت اوْغوز ایچیندن قۇوالاندی، آناسی پری اوْنا بیر اۆزوک وئردی اۆزوک سایهسینده بدنینه اوْخ باتماسین قیلینج کسمهسین. نهایت تپه گؤز حرامی اوْلدو. اوْغوزدان آدام یئمهگه باشلادی. اوْغوز ییغیلیب اۆزهرینه گلدی. تپه گؤز گؤروب غضبلندی. بیر آغاجی یئریندن قوپارتدی، آتیب اللی-آتمیش آدام هلاک ائیلهدی. آلپلار باشی قازانا ضربه ووردو دۆنیا باشینا دار اوْلدو. قازانین قارداشی قارا گۆنه تپه گؤز الینده زبون اوْلدو و… و نهایتکی آروز اوْغلو باسات اوْنو مغلوب ائدرک اؤلدوردو.
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Basat'ın Tepegöz'ü Öldürmesi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- ^ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه).
- ^ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۵۷–۱۵۸.
- ^ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۱۰۹.
- ^ اسماعیلزاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بینالمللی المهدی, ۱۹۷–۲۰۰. آیاسبیان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
- ^ محسنی, عزیز (۱۳۸۱). دده قورقود (تورکجه). انتشارات تابان, ۲۰۰–۲۰۱.
- ^
- ^
- ^ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه), ۲۱۴–۲۱۵.
- ^ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۵۸.
- ^ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۱۰۹–۱۱۰.
- ^ اسماعیلزاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بینالمللی المهدی, ۲۰۱–۲۰۲. آیاسبیان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
- ^ محسنی, عزیز (۱۳۸۱). دده قورقود (تورکجه). انتشارات تابان, ۲۰۱.
- ^
- ^


text:
دئدیم بس اینترنتین شوخلوغو توتوب. منی ایشیق سایتینین یئرینه آیری بیر مجازخانایا آزدیریب.
امما – ایشیق، آذربایجان ادبیاتی و اینجه صنعت سایتی- باشلیغینی گؤردویومده، دوغرو آدرسه باغلاندیغیمی بیلدیم. گؤزونوز همیشه خوش گون گؤرسون. گؤردویومه اینانماق بیر آزجا چتین ایش ایدی. شکیللر دالبادال دَییشیلیردی. فریبا «خدی» ایله گئدیردی، فرانک گلیردی، فرانک «بنزریش»له گئدیردی، ملیحه گلیردی، ملیحه «اورادا تک کیشی وار»لا گئدیردی، روقییه گلیردی، روقییه «جنس دوم کدام جغرافیا»یلا گئدیردی، روحانگیر گلیردی، روحانگیز «آتش بازلیق» لا گئدیردی…
قفیلدن، ۱۳۵۷ینجی ایلینده، تلویزیون ادارهسینین تصروف گونلری یادیما دوشدو. بیردن بیره هر شئی دَییشمیشدی. هر گون گؤردویوموز، ساچلاری کوپ، ۵ سانت اوزانمیش مصنویی کیپریکلری ایله خانم آپاریجی، یئرینی وئرمیشدی استرسلی، سسی تیترهین جوان بیر کیشییه. بیرینجی دفعهایدی تلویزیوندان بئله بیر اتفاق گؤرونوردو. ایندی دئیهسن روزگار ترسه دولانمیشدی. ایشیق سایتیندا بونجا قادینی بیر یئرده گؤرونجه، دئدیم بس یازیچی، شاعیر قادینلار ایشیق سایتینی تصروف ائدیبلر!!!
ندنسه بو قادینلارین شکیللرینی گلدی- گئدر حالیندا گؤردویومده ایچیم قاینادی. چکه بیلمهدیم. توکدن دیرناغا قیسقانجلیغا بوروندوم: «پس منیم شکیلیم هانی؟». آز قالا ایشیق سایتینین مودورونه زنگ آچیب، دئییم: « آی قارداش! منیم جدّیمین سو دا الی یوخدی؟ اکیز تایی قادین دئییل؟ یوخسا اکیز تایینین یازیلارینی قادین حاقلاری، ۸ مارس اوچون لاییق بیر یازی حسابلامیسیز؟»
هر حالدا اؤزومو ساخلادیم. اما ندنسه قیسقانجلیق من ده او قدر انرژی هدره وئرمیشدی کی، آجیمدان اورهییم کئچینیردی. قالخیب، اکیز تایی یازیسین یازمادان اوّل زیتون یاغیایلا، ساریسی زعفران رنگینه چالار، ایکی مارکدار یومورتانی بدنه وورودوم. سونرا بیر دولو لیوان سوتول چایی دؤرد- بئش دَنه کیشمیشله هؤرتولدهدیب، گیلئیلی- گیلئلی یازماغا باشلادیم. یازی قورتولاندان سونرا اؤز اؤزومه دئدیم: « من ده او چیندیر قئییشلردهنم هاااا…شکیلیم ایشیق سایتینین گلدی- گئدرلرینین ایچینده اولماسادا اولماسین، آلـلاه بو قلمی منه چوخ گؤرمهسین. شکیل دی داااا، بیر آن گلر، بیر آن دا گئدر…»
۹۲.۱۲.۱۶
.


text:
سلیمان سوُیلو تۆرکیه دأکی ترورچیلیق بیلن گؤرهش حاقیندا ماغلومات بردی
تۆرکیأنینگ ایچری ایشلر وزیری ترورچیلیق بیلن گؤرهش حاقیندا ماغلومات بردی
تۆرکیأنینگ ایچری ایشلر وزیری سلیمان سوُیلو تۆرکیه ده شو واغتا چنلی 767 سانی یوُقاری درجه لی ترورچی نینگ تأثیرسیز یاغدایا گتیرلندیگینی آیتدی.
سوُیلو تۆرکیأنینگ ایچرسینده دینگه 124 ترورچی نینگ قالاندیغینی و بولارینگ 11-12 سانیسی نینگ آیاقدا دوروپ بیلمهیأندیگینی بیلدیردی.
تۆرک وزیر 2022-نجی ییلینگ باشیندان بأری پ. ک. ک نینگ 36 یوُقاری درجه لی رورچیسی نینگ تۆرکیأنینگ ایچرسینده تأثیرسیز یاغدایا گتیرلندیگینی نیغتادی.
سلیمان سوُیلو آمریکانینگ 3 ییلدا پ. ک. ک/ پ. ی. د ترور قوراماسینا 2 میلیارد دلار کؤمِک برندیگینی ده سؤزلرینه قوُشدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: بیز ایقدیصادی تایدان دوُغری یوُلدادیرس
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان، تۆرکیأنینگ قینچیلیقلارینگ اۆستهسیندن گلیأندیگینی آیتدی
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی


text:
اویان نیوز:
پورفسور زهتابی نی تانیماق و تانیملاماق ساده جه بیر انسانی تانیماق و تانیملاماق دئیل. بوتون مادی ومعنوی وارلیغی یوخ ائدیلمک ایسته نن ،آسیمیله ائدیلن و تحقیره اوغرایان بیر میللتین مجادیله سینی و دوروشونو دا تانیملاماقدیر. دقتور زهتابی نی تانیماق اوچون چئشیدلی یونلردن و چئشیدلی یونتم لر ایله مسئله یاناشماق اولار. دوقتور زهتابی نی داها دوزگون تانیماق اوچون دوقتورون مجادیله شکلی و ائیلم سللیگیندن یولا چیخاراق اونو تانیملاماق بو یونتم لردن بیری اولار بیلر. بو آختاریشدا دوقتور زهتابی نی یئنی دن بولماغین(کشف ائتمک) یانیندا، اؤزوموزو ده (میلت اولاراق) گؤرمک ممکوندور. چونکو دوقتورون تیمثالیند ا، یئنیلمه میش(تام یئنیلمه میش) ،دیرنجی سیندیریلامامیش، شؤوونیزمه هه دئمه میش بیر میللتی گؤره بیلیریک.
دقتورون یاشام حیکایه سی اصلینده بیر ملیتین یاشام حکایه سیدیر. دوقتورون یاشام حیکایه سی ,ایلکین انسان حاقلارینی الده ائتمک، اوزونو یونتمک و دونیا اولسولاری آراسیندا حق ائلدیگی یئری آلا بیلمک اوچون آیاقلانیب مجادله وئره ن بیرمیلتین حیکایسی. بو حاق ایستکلری یولوندا اؤلدرولن، سورگون اولان، دوستاق اولان بیر میلله تین حیکایسی دیر. حاق ایسته مک اوچون گنج یاشدا آیاقلانماق، بونون اوچون سورگون لرده یاشماغا مجبور قالماق، دوستاقلار و زورلا چالیشما کمپ لری و سون اولاراق وحشیجه اؤلدورلمه. بو ساده جه دوقتورون باشینا گئلمز. میلیونلارجا آذربایجان تورکو بو یولو گئدر. ایستر بو سورگون یئری تهران اولسون و یا هر هانسی فارس شهری و یا باکی (اسکی سئویتلر بیرلیگی) , ایران ایچینده یاشانان سورگون گونلو گؤرونسه ده، ایش اوچون گورونسه ده، بونو اساس دلیلی آذربایجانلینی حاق ایستگیندن گئری دوندرمک اوچون اولموشدور و اولماقدادیر.
دوقتورون یاشامینی ایزله یرک بیر شاواشا، بیر حاق آلما ساواشینا، بیر ائشتلیک ساواشینا نئجه باشلاندیغینی نئجه یئنیلگیه اوغرادیغینی و نئجه یئنیدن بو یئنیلیگینین کولریندن دوغلودوغونو چوخ راحت گؤره بیلریک. بو اینسانین یاشامینی ایزله یره ک بو دوغوشون نئجه اولدوغونو گؤره بیلریک.
دوقتور یاشادیغی تجربه و د نه ییم لردن حرکت ائده رک. ایستر ایران ،ایستر دوغو اؤلکه لری نین چوخوندا توپلومسال ده ییشیملر و دئوریم لرده کی باشاریسیزلیقلارین تملینده، اؤلکه آیدین لاری نین و دئوریمچیلرینین یاشادیقلاری اؤلکه لرین گئرچک لیک لردن اوزاق اولمالارینا باغلایردی. توپلومسال بیلینجین، حاق بیلینجینین یوخلوغونا باغلاییردی. یانی اینسانلارحاقلارینی تانیمازلار. اینسانلارین حاقلارینی دین و سیاسی گوجو الینده توتانلار تانیملارلار. بو حاق اورتیمی هر گون گوج و گوج و گوج مرکزینین اورقانیک آیدینی، دین آدامی اولانلار آراجلیغی ایله یئنیدن اوره تیلر(تـولید اولار).
دیگر طرفدن ایسه بو اؤلکه لرده کی آیدین و بوروکراتلارین تاسارلادیق لاری(پیلان لادیق لاری) توپلوم اوگولری( مودل لری)، یا باتیدان یاریم- یامالاق بیر تقلید و یادا دونیادان قوپوق ایچه قاپالی بیر توپلوم اولگوسودور. دوقتور بونلاردان یولا چیخاراق ائوره نسه لیک ایله یئره للیگی(محلی) قایناشدیرا بیلن ، تئوریک بیلگیلری یاشادیغی مکانلا اویقونلاشدیرا بیلن بیر ضیالی تیپینی ساوونماقدا ایدی.
او بو بیلینج ین آنا کوکونو دیل و تاریخ بیلینجی اولاراق گورودو.
دوقتورو ساده جه بیر دیلچی و بیر تاریخچی کیمی کاراکتریزه ائتمک ،چرچیوه لندیرمک یالنیش اولار.
او دیلچلیک و تاریخچلیک ایله یاناشی اوز توپلومونو آیدینیدی.
آیدین هر زامان ساده جه بیر آددیم کوتله دن اؤنده حرکت ائتمه لی دیر،چونکو حرکت لرینده تعجیل ائده نلری کوتله باشا دوشمه یه بیلیر دئین: زهتابی اؤزوده هر زامان بئله بیر چیزگی یی ایزله میشدیر. نه کوتله دن اونلارجا کیلومتره اؤنده قاچان، کوتله ده ن خبر سیز، قوپوق، نه ده کوتله نین کوتله سه لینده بوغولان بیر آیدین. دوقتورون یاشام حیکایه سی گئرچک بیر قهرامانلیق حیکایه سی ایدی.آذربایجان دمکرات فرقه سینین گنجلر قولوندا فعالیته باشلادیغی گوندن اؤلدورلدویو گونه قدر. یاشی نین ایره لیله میش چاغلاریندا بئله ساعات لارجا اتوبوس لاردا او شهردن بو شهره، او کتدن بو کنده گئدره ک انسان لاری آیدین لاتماق و بیلگی لندیرمک اوچون هئچ یورولمادان اوسانمادان فیزیکی عمرونون سونونا قدر چالیشدی . بو یورلمادان، ایددیعاسیز و دوغرو یونتم سونوجو گلیشدیردییی آلترناتیو اؤیره تیم سیستئمینی و آلترناتیو اونیورسیته سینی گونئی آذربایجانین هر یئرینه یایدی.
دوقتورزهتابی نین بو قدر اینانیلماز باشاریلارینی ساغلایان (مومکون قیلان). اونون بیلیم سل یئته نه یی نین(استعداد) یانیندا هر زامان باشقالاری نین گؤروشونو دینله ین،ا ؤنمسه ین ، دیرلندیرن، اؤزونو و اؤز دوشونجه لرینی سورغولایا بیلن ، گؤزده ن کئچیره بیلن بیری اولماسیندان قایناقلانیردی. بونلارین یانیندا دوقتورون اؤز ائلیشدیری (اؤزونو تنقید ائتمک)، اؤز دونیاسینی یئنیلیه بیلمک جسارتی وچالیشقانلیغی گئرچکدن اینانیلماز سوییه ده ایدی. اونو اوزون ائلشدیرمه ده کی جسارتی او قدر چوخویدو کی اونون بعضی دوستلار بئله اونو اوزونو بئله یوکسک سس ایله ائلشدیرمه سینی قالیدرا بیلمیردیلر.
دوقتور ان کسکین ان ائتکین مجادله سیلاحی نی معاریفچلیک اولاراق گؤرودو. چونکو معاریف چیلیک له دوناتیلمیش(مجهز اولموش) بیلینجلی یوردداشلاردان اولوشان بیر اؤلکه ده، توپلومسال، سیاسی و دیگر ساحه لرده کی قوروم و قورولوشلارین اؤزه لیک ایله دئولت قوروم لاری نین بوتون عمل لری دانیشیب- دارتیشیب مباحثه وتنقید ائدیلیرو بئله لیکله توپلومدا هر جور سؤمورو(استثمار)،آیریمچیلیق، حاقسیزلیق سو اوزونه چیخار و اینسانلار غیر دموکراتیک اولقولاری و قوروم لاری راحاتلیق لا تانییب قارشی قویا بیلیرلر، یانی سایدام (شفاف) بیرتوپلوم اورتایا چیخار.
هر دئولت سیاسال، ائکونومیک، سوسیال و کولتورل اولقولارین بیرله شمه سیندن دوغماقدادیر. هر دؤولت بو اولقولاری بللی بیر ایدولوژیک سؤیلمه (گفتمان)دایاناراق یاراتمیشدیر و یا یاراتیماغا چالیشیر. سیاسال سیستمه یؤنه لیک بوتون تنقید، اؤنری و مخالفت کاناللاری نین باغلی(قاپالی) اولدوغو ایران کیمی توپلوم لاردا دئولتین رسمی سؤیلمی(گفتمان) دیشینداکی سؤیلمه لری سیاست سویلم ایله دیله گتیرمک هارداسا ایمکانسیزدیر. بوردادیر کی معاریف چیلیک حرکت لری رسمی اؤیر ه تیه(آموزش)رسمی ایدئولوژیه قارشی بیر آلترناتیو اؤیره تی یاراتماق اوچون بیر یول- یؤندم اولاراق اؤنم قازانیلار.
زهتابی بونو آچیق گؤره بیلن آز ساییدا اینسانلاردان بیریدی. ائله اونا گؤره ده بوتون گوجونو آیدنلاتما و معاریف چلیگه قویماقدایدی.
دوقتور زهتابی کیملیکسیزلشدیریلمک ایسته نیلن، یوخ ائدیلمک ایسته نیلن، اینسان ییغینی( انسان سوروسو) حالینه گتیریلمک ایسته نیلن، اؤز کیملییی دئییل، بیر باشقاسینا زورلا بنزه تیلمه ک ایسته نیلن و هویتسیزلشدیریلمک ایسته نیلن بیر میللتین آیدینی اولدوغونو چوخ یاخشی بیلردی. ائله بونون اوچون ده بوتون اثرلرینده، بوتون چالیشمالاریندا آغیرلیغی هویت مسئله سینه ویرمکده دیدی. او بو هویت سیزله شدیریلمه یه قارشی معاریفچی لییی أن ائتگین قارشی قویما شکلی اولاراق اؤنمسه یردی. میللتین هویتینی، اؤز منلیگینی قازانماق و اینکیشاف ائتیرمک اوچون کولتورل و سوسیال چالیشمالارا آغیرلیق وئرردی. او بیلردی کی بیریسل(فردی) منیلگین ان اؤنملی اؤیه و عنصرلریندن بیری دیل و اولوسال بیلینجدیر.
او بیلردی کی منلیگیندن یوخسون بوراخیلان، منلیگی باشقالاشان انسان دیکتاتورلارین ماشاسی و ایدولوژیلرین سورغولامایان عسگری اولاجاقدیر. اونا گؤره ده او آیدنلانمانین ایلک آدیمینی دیل و تاریخ بیلینجینده گؤرودو. چونکی معاریف چیلیک، سیویل توپلومون(جامعه مدنی) قورولماسیندا أن اؤنملی آراجدیر .نئجه کی سیویل توپلوم سؤز بیر خالق ائگه مه نلی ییندن (حاکمیتیندن)، بیلینجلی بیر توپلومدان سؤز ائتمک مومکون دئییل.
سیویل توپلوم و سیویل توپلوم قورولوشلارینی قوراما بیلمه میش، کوتله لرینی بیلینجلی حاله گتیره بیلمه میش بیر توپلومدا، توپلومسال ده ییشمه دن، دئوریمدن سؤز ائدیله بیلمز. بئله بیر توپلومدا آرتیق ده یشیم و دئوریمدن دئییل، شورشدن سؤز ائتمک مومکوندور .شورش ایسه زوربالیغا(خشونته)دایاندیغی اوچون اونون دوغوراجاغی و گتیرجه یی سیستم ده خشونتی، زوربالیغی ایچه ره جکدیر. بئله لیکه له بیر زوربالیق دؤنگوسو(چرخه سی)اولوشاجاقدیر. بئله بیر توپلومدان هئچ بیر زامان باروت و قان قوخوسو اسکیک اولمایاجاقدیر. بوتون ده ییشیم لراینتیقام ودوشمانلیق دؤنگوسونو(چرخه) یئنیدن اورته جکدیر.
منجه دوقتور زهتابی نین أن مهتشم و عئینی حالدا اینانیلماز درجه ده ائتگین اولان اثری گئجه گوندوزونو قویاراق یاراتغی آلترناتیواؤیرتیم و آلترناتیو اؤنیورسته سی ایدی. کیمسه اینانمیردی کی او ائولرده، ایش یئرلرینده بئش آلتی گنجی یغیب دیل و تاریخ ائیتیمی وئره رک ایرانین او باسقیچی و عیرقچی رژیمینه قارشی ان ائتگین مجادیله شکلی نی اویقولاییر. آمما اونو قوردوغو آلترناتیو ائیتیم سیستیمی و آلترناتیو اونیورسته سی گئدره ک یاییلدی و اوز سونجلارینی دا دوغوردو.
اونو بو تمللی چالیشمالاری و اورتایا قویدوغو یؤنتم آذربایجان میللی حرکتی نین بینؤوره لرینی ساغلام یئره باسماسیندا ومیللی حرکت اوچون دمکراتیک آنلاییشلی میللی کادرولار یئتیشدیرمده کی اهمییتی گون کئچدیکجه داها یاخشی گؤرونمکده دیر.
دیلی نی، تاریخی نی ، کولتورونو اؤیرنمه سی، یئنیدن اورتمه سی (باز تولید ائتمک) یاساقلانمیش، هر شئی ساختالاشدیریلمیش. بوتون معنوی وارلیغی خیخ(ایرگنمه لی) اعلان ائدیلمیش بیر میللتین، شووونیزم ایله کیرله نمیش، میردارلانمیش رسمی ائیتیم سیستیمینه قارشی، قورولان آلترناتیو اونیورسته نین درس کیلاس لاری آذربایجان اوچون بیر اویانیش ایدی. بو آلترناتیو اونیورسته و ائیتیم سیستمی وحشی فارس شووونیزمینه قارشی بیر مدنی و بیلنج دیرنیشیدی.
اوز جهالت و چرکین عیرقچلیقیندا بوغولموش و او توپاراقلاردا یاشایانلاری بو جهالتین ماشاسی و بئینی بوش عسگرلری یاپماق ایسته ین فارس عیرقچلیغینا قارشی آتیلان بو تمل بو گون بام باشقا بیر نقطه ده دیرسه، شوبهه سیز کی زهتابی نین پای دانیلماز و گؤز یومولمازدیر. دوقتور ائشسیز (تایسیز،بنزری اولمایان) جسارتی ایله یانلیش تانیملانان ، بیچیمله ندیریلن و شووونیزمین بیلیم دؤنو گئیدیردییی ایرانداکی تاریخ تئوریسینه وآنلاییشینا ایلک هجوم ائدنلردن و سورغولویانلاردان ایدی.
زهتابی وحی آیه لری کیمی قبول ائدیلن بو تاریخ تئوریسینین نه قدر ایچی بوش تمل لره دایاندغینی اثبات ائتمک ایله قالمایب بلکه ایران تاریخ آنلایشینین یئنیدن سورغولانماسی اوچون بیر یول آچدی.
زهتاینین دیل درسی ساده جه بیر دیلی تکنیک اولاراق اؤیرتمک دئییلدی. اونو دیل کیلاسیندا اوتوران هر اؤیرنجی ایستر- ایستمز تورک دیلینین ادبی وارلیغی ایله، تاریخی سورجی ایله و میلتینین یاشادیغی تاریخی سورج ایله تانیش اولوردو.
ادبیات دونیاسی فارسجا یازان حافظ؛ سعدی؛… . بلکه ده بیر نئچه یابانچی شاعیر و یازاردان اولوشان گونئی آذربایجان گنجی اونون دیل کیلاسیندا اوتوراراق دده قورقوت؛ قوتادغوبیلیک؛ ناظیم حیکمت ؛نباتی ؛گنجعلی صباحی ؛ سهند و… ایله تانیشاراق دونیاسی گئنیشله یردی.
او بیلردی کی گونئی آزربایجان تورکلرین حاقلی مجادیله سی آنجاق بیلینج ایله قازانیلاجاق . او ان بؤیوک سیاستی دیل و تاریخیمیزی اؤیرنمک و اؤیرتمک ده گؤرودو و منجه بو گون بئله بو یؤنتم گونجللیینی قوروماقدادیر.
او بؤیوک اؤیرتمنی هر زمان سایغی ایله آنماقدان قورور دویموشام و دویاجاغام.
یازار: بو یازینی ۲۰۰۸ استانبولدا یازمیشدیم، ۲۰۱۳ ده یئنده ن گوزده ن کئچیره ره ک پایلاشما گره یی دویدوم.
۲۰۱۳ لاهه


text:
“اوغوزنامه” آدی ایله الینیزده اولان اثرده، تورک ائللرینده اسلامدان اؤنجه و اسلامدان سونرا ۲۰۰۰ه قدر آتالار سؤزو توپلانمیشدیر. تورک دیلی آغیر و زنگین شفاهی ادبیاتا مالیک دیر و بو زنگین لیک او قدر آغیردیر کی دونیا عالیم لری اونون قارشیندا باش أیمیشلر. آنجاق بو شفاهی ادبیاتین بیر بؤلومو ده آتالار سؤزلرینه عاییددیر.
بو اثر، بیر الیازمادا یازیلمیشسا دا ۱۳۴۳جو ایله قدر تانینمامیش قالمیش و اونون یازیلما تاریخی ده بللی دئییلدیر. همین ایلده (۱۳۴۳) لنینگراد دولت یونیوئرسیته سی نین کتابخاناسیندان تاپیلاراق چاپا حاضیرلانمیش و یاییلمیشدیر. بیزیم حؤرمتلی یازار و آراشدیریجیمیز محرم پریزاد (سورگون) جنابلاری بو اثری ده یرلی گؤره رک کیریل الیفباسیندان اؤز الیفبامیزا کؤچورموش و یئنی دن یاییلماسینا همت گؤسترمیشلر. بونو دئمک لازیمدیر کی کتابین اصلینی صامت علیزاده چاپ ائتدیرمیش، آنجاق سورگون جنابلاری علمی بیر شیوه و درین باخیشلا کامیللشدیرمیش و گؤزَل – اوخومالی شکلینده یئنی دن حاضیرلاییب، اونا آرتیرمالارلا برابر اوخوجولارا تقدیم ائتمیشدیر. بورادا ۲۰۰۰ آتالار سؤزونو علمی شکیلده آراشدیریب، یئرلی آتالار سؤزو ایله توتوشدوروب، اونلارا شرح هابئله اتک یازیلار آرتیراراق بوگونوموزون یازی قایدالارینا اویغون گتیرمیشدیر. کتابین سونوندا بیر سؤزلوک بؤلومو ده آرتیراراق اوخوجونون الینه ده یرلی بیر قایناق دا وئرمیشدیر. بئله لیکله اوغوزنامه – “اوغوز آتالار سؤزو” عنوانلی کتاب، بیر علمی فولکولوریک اثر کیمی الیمیزه چاتدیریلیبدیر. بو گؤرکملی عالیم دن بوندان اؤنجه “عتبه الحقایق” اثری نین شرحی، آتالار سؤزونون انکشافی، اثرلریله برابر ایکی شعر و نثر اثری نین ده اوخوجوسو اولموشوق: شعرده “هیجران داغی” و نثرده “او سؤزلره گلمز”. بیز بو کتابین اوخوماسینی بوتون اوخوجولاریمیزا توصیه ائدیب، عالیمیمیز اوچون ده ساغلیق، اوزون و شرفلی عؤمور دیله ییریک.


text:
گ- یونوس سورەسینین 38-نجی آیتی
یۇقسا اۇنو اۇ (موحاممد) اویدوردو مو دییۇرلار؟ دە کی: “آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوقلارئنئزدان چاغئرابیلەجگینیز هرکسی چاغئرئن دا اۇنون دنگی بیر سورە گتیرین. صامیمییسنیز یاپارسئنئز. (یونوس سورەسی؛ )
یوقارئداکی آیتتە، قورئانئ موحاممدین (ع) آللاها نیسبت أتتیگینی ایددیعا أدنلرە میثلی بیر سورە گتیرمەلری تکلیف أدیلمکتەدیر. اینسانلارئن، هرحانگی بیر قۇنودا آنلام کۆمەسی اۇلوشتورابیلەجک بیرقاچ جۆملە قورامامالارئنئن سببی نە اۇلابیلیر؟
بونون جوابئ بیر اؤنجەکی آیتتە اۇلابیلیر:
بو قورئان، باشقاسئ طارافئندان اویدورولوپ آللاها مال أدیلمیش دگیلدیر. چۆنکۆ کندیندن اؤنجەکیلری تاصدیق أدر وە اۇ کیتابلارئ دتایلاندئرئر. ایچیندە هرحانگی بیر شۆبهەیە یر یۇقتور وە عالملرین راببی طارافئندان ایندیریلمیشتیر. (یونوس سورەسی؛ )
بنزەر اؤرگۆ باقارا سورەسینین 23-نجۆ آیتیندە دە واردئر:
قولوموزا ایندیردیگیمیز شەیدن شۆبهەنیز وارسا آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوغونوز اولو کیشیلرینیزە یالوارئن دا اۇنداکینە دنک بیر سورە گتیرین! ایددیعانئزدا حاقلئ ایسنیز یاپارسئنئز! (باقارا سورەسی؛ )
اۇلوشتورولاجاق آنلام کۆمەسی سادەجە کندی ایچیندە توتارلئ اۇلمایاجاق، اؤنجەکی کیتابلارلا ایرتیباطلئ اۇلاجاق. اۇنلارئ هم تاصدیق أدەجک هم دە دتایلاندئراجاق. آصلئندا بو، سادەجە آللاهئن اۇلوشتورابیلەجگی بیر شەیی اینسانئن یاپامایاجاغئ آنلامئنا گلییۇر. هیچبیر اۇلوشوم آللاهئن یاراتئشئ گیبی اۇلاماز. اۇنون یرینی توتاماز. تادئنئ وە قۇقوسونو ورن قارئشئملار حاضئرلایابیلیریز آما بیر ألما یاراتامایئز. أللریندەکی کیتابتان هرحانگی بیر قۇنودا چشیتلی آیتلری سئرالایاراق بیر قورئان اۇلوشتورابیلیرلر.
آنجاق بونا سورە دەنەمز. سورە اۇلابیلمەسی ایچین اۇ قۇنودا بیلگی ورن آیتلرین پشپشە اۇقونابیلەجک اینسیجاما صاحیب اۇلمالارئ گرکیر. بونون سئرالاماسئ وە سئنئرلارئنئ اینسان تام اۇلاراق بیلەمەیەجگی ایچین سورە اۇلوشتوراماز. ایچریگینی، تادئنئ، قۇقوسونو، باعضئ ایشلەولرینی قارشئلایان بیر قارئشئم یاپئلابیلیر آما اۇنا هیچ کیمسە ألما دەمز. ألمانئن تاسارئمئ، ایچریگی، ایشلەوی آللاها عائیدتیر. اؤتە یاندان یاراتئلان دیگر وارلئقلارلا هر آچئدان اویوم ایچیندەدیر. نامازدا هرحانگی بیر قۇنودا بیزیم تثبیت أتتیگیمیز آنلام کۆمەلرینی دگیل دە ألیمیزدەکی موصحافتان پشپشە آیتلر، أن آزئندان قئسا سورەلر اۇقویۇر اۇلمامئزئن سببی دە بو اۇلابیلیر.
ه- هود سورەسینین 13-نجۆ آیتی
یۇقسا اۇنو (قورئانئ)، اۇ اویدوردو مو دییۇرلار؟ اۇنلارا دە کی: “ایددیعانئزدا صامیمی ایسنیز، آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوقلارئنئزدان چاغئربیلەجگینیز هرکسی چاغئرئن دا بونون میثلی، اویدورولموش اۇن سورە گتیرین!” (هود سورەسی؛ )
داحا اؤنجە ألە آلدئغئمئز آیتلردە “بیر سورە گتیرین!” دەنیلمکتەیدی. بو آیتتە ایسە اۇن سورەدن باحثەدیلمکتەدیر. بونون سببی نە اۇلابیلیر؟
اؤنجە “بیر سورە گتیرین!” دەنیلمیش اۇلوپ دا، بیر سورە گتیردیکلریندە؛ “بیر سورە گتیردینیز، حایدی اۇن سورە گتیرین!” دەنیلمیش اۇلابیلیر می؟
یاحود بو قۇنودا، یاعنی سورە طالبی ایلە مەیدان اۇقوما حوصوصوندا ایلک اینن آیت “اۇن سورە گتیرین!” دیەن هود سورەسینین 13-نجۆ آیتی اۇلابیلیر می؟ شاید اؤیلە ایسە، اۇ سورە گتیرەمەینلرە، مەیدان اۇقومایئ داحا ایلری بیر سەویەیە تاشئیئپ؛ “اۇن سورە گتیرەمەدینیز، اۇ حالدە بیر سورە گتیرین!” دەنیلمیش اۇلابیلیر می؟ ذاتن مدنی بیر سورە اۇلان باقارانئن 23-نجۆ آیتیندە دە یینە بیر سورە گتیرمەلری تکرار أدیلمیشتیر. بیر نویع، مەیدان اۇقوما حوصوصوندا نسیح گرچکلشمیش دەنەبیلیر می؟
یاحود دا بیر سورە طالبییلە اۇن سورە طالبینین موحاطابلارئ وە ایچریگی آچئسئندان، گتیردیکلری سورەنین اؤنجەکی کیتابلارلا ایرتیباطلئ، یاعنی اۇنلارئ تاصدیق وە تافصیل أدییۇر اۇلماسئ شارطئ قۇشولموش اۇلابیلیر می؟ قالدئ کی بیر سورە طالبیندە بولونولان ایکی آیتتن یونوس سورەسیندەکی آیتین بیر اؤنجەسیندە بو حوصوصتان باحثەدیلمکتەدیر.
سؤز قۇنوسو آیت شؤیلەدیر:
بو قورئان بیریسینین اویدوروپ آللاها مال أتتیگی بیر شەی دگیلدیر. اؤنجەسی ایچین تاصدیق، اۇ کیتاب ایچین آچئقلامادئر. عالملرین راببیندن اۇلدوغو حوصوصوندا هرحانگی بیر شۆبهە بارئندئرماز. (یونوس سورەسی؛ )
بیر سورە گتیریلمەسی طالبیندن باحثەدن دیگر آیت ایسە مدنی بیر سورە اۇلان باقارا سورەسیندە اۇلدوغو ایچین موحاطابلار أهلی کیتابتئر وە عاینئ شارط اۇنلار ایچین دە گچرلی اۇلابیلیر. اۇن سورە گتیرمکتن باحثەدیلن هود سورەسیندە ایسە بو باغلانتئلار آرانمایئپ سادەجە کندی اویدوردوقلارئ اۇن سورەنین بیربیرییلە حاطا ورمەیەجک شکیلدە ایرتیباطلئ اۇلماسئ شارط قۇشولموش اۇلابیلیر می؟ بو قۇنولارداکی مۆذاکرەلر طالبین نو اۇلدوغونون آنلاشئلماسئ حوصوصوندا دۇغرو سۇنوچلارا اولاشئلماسئنئ ساغلایاجاقتئر.
مسئلەیی سۇنلاندئرمادان اؤنجە، قۇنونون آنلاشئلماسئنا قاتقئ ساغلایابیلەجک ایکی آیتە داحا عاطئفتا بولونماق ایستییۇروز. ایلکی قاصاص سورەسینین 49-نجو آیتیدیر.
آیت شؤیلەدیر:
دە کی: “أگر صامیمییسنیز دۇغرو یۇلو، بو ایکیسیندن (تەورات وە قورئاندان) داحا ایی گؤسترن بیر کیتابئ آللاە قاتئندان گتیرین دە اۇنا اویایئم.” (قاصاص سورەسی؛ )
بیر دیگر آیت شؤیلەدیر:
سؤزلرینین آرقاسئندایسالار قورئان گیبی بیر سؤز گتیرسینلر. (طور سورەسی؛ )
سۇنوچ
سورە دەیینجە، فاتیحا سورەسی، تەوبە سورەسی گیبی، ألیمیزدەکی موصحافلارئن 114 بؤلۆمۆندن هر بیری عاقلا گلمکتەدیر. بو آچئدان بیر قوللانئمئن، سورە کلیمەسینین سؤزلۆک آنلامئنا اویغون اۇلمادئغئ سؤیلنەمز. چۆنکۆ سورە، بیر شەیی دیگرلریندن آیئرماق ایچین چیزیلن سئنئرئ ایفادە أدر. آیئرما اؤلچۆتلری یرینە گؤرە دگیشەبیلیر. نیتەکیم قورئانئن 114 بؤلۆمۆندن هر بیرینی دیگریندن آیئران چشیتلی اؤلچۆتلر دیلە گتیریلەبیلیر. مثەلا فاتیحا سورەسی، آللاهئن دینینین تمل ایلکەلرینی أن اؤز بیچیمدە بیلدیریر. یوسوف سورەسی بیر قئصصایئ تۆم آیرئنتئلارئیلا باشتان سۇنا آنلاتئر. آنجاق سورە کلیمەسی قورئاندا بونو آشان بیر قوللانئما صاحیبتیر.
سرینین اؤنجەکی کیتابلارئندا “قورئان” قاورامئ اۆزریندە دورولموشتو. “هرحانگی بیر قۇنوداکی آیتلردن اۇلوشان آنلام کۆمەسی” اۇلاراق تانئملایابیلەجگیمیز “قورئان” ایلە “سورە” قاورامئ آراسئندا بیر ایرتیباط گۆزۆکمکتەدیر. آیتلردەکی قوللانئملارا باقئلئرسا سورەنین، هرحانگی بیر قۇنوداکی آردئشئق آیتلر تۇپلولوغو اۇلدوغو سؤیلنەبیلیر. بو یؤنۆیلە هر سورە بیر قورئاندئر. آنجاق ترسی یاعنی هر قورئانئن سورە اۇلدوغو سؤیلنەمز. چۆنکۆ قورئانئن اۇلوشماسئ ایچین آردئشئق آیتلر شارط دگیلدیر. هرحانگی بیر قۇنودا فارقلئ یرلردن چکیلن آیتلردن قورئانئ اۇلوشتورور آنجاق آردئشئق آیتلر اۇلمادئغئ سۆرەجە سورەدن باحثەدیلەمز. آردئشئق آیتلردن اۇلوشان بیر سورەنین هرحانگی بیر آیتی، بیر باشقا آنلام کۆمەسینین آیتی دە اۇلابیلیر. باقارا سورەسینین ایچیندە “آنلام کۆمەسی” آنلامئندا باشقا سورەلر اۇلابیلیر. بونون یانئ سئرا تک، باشتان سۇنا تک بیر قۇنویلا ایلگیلی آردئشئق آیتلردن اۇلوشان سورەلر دە اۇلابیلیر. یوسوف سورەسی وە قورئانئن اۇتوزونجو جۆزۆندە بولونان قئسا سورەلرین بیرچۇغو گیبی.
سورە قاورامئنئ، هرحانگی بیر قۇنودا پشپشە آیتلردن اۇلوشان کۆمە اۇلاراق آنلامامئز؛ “شونلاردان باحثەدن بیر سورە (سورة أن آمنوا باللە وجاهدوا مع رسولە)”، “بیر حوصوصو اۇرتایا چئقاران بیر سورە (سورة تنبئهم بما فی قلوبهم)”، “ایچیندە شوندان باحثەدیلن بیر سورە (سورة محکمة وذکر فیها القتال)”، “میثلی بیر سورە گتیرین (فأتوا بسورة مثلە)” گیبی ایفادەلرە اویغون دۆشمکتەدیر.
بیتتی


text:
قوزئی آیووای بیلیمیوردو
قوزئی آیووای بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Northern Iowa, فارسجا: دانشگاه آیووای شمالی)آمریکانین سدار فالز، آیووا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. قوزئی آیووای بیلیمیوردو ۱۸۷۶ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Curris 1.jpg
- Hibbs Memorial and Campanile.jpg
- Offense getting to work.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قوزئی آیووای بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اویان نیوز اختصاصیسی : فرانسانین اونده گلن مارکالاریندان هرمس پاریس ۲۰۱۲ پاییز کلکسیاسیندا تبریز آدلی بیر قوماشئنی پیاسایا تانئتی. هرمس پاریس دونیا چانتا و پالتار سکتورونده تانینمیش مارکالارین آراسیندا یئر آلیر. آیرئجا گؤن (دری) و دوخو (پارفؤم) بازارئندا دا اونملی بیر یئره صاحیب اولان هرمس ایلده ۲ میلیارد دولارلیق بیر ساتئش پیاساسینا صاحیبدیر.
یئتکیلیلرین آچیقلاماسئنا گؤره بو قوماشین آدلاندیریلماسینین سببی اؤزریندکی ناخئشلارین تبریز خالچالارینا اولان بنزرلگیدیر.
قوماش تمامی ایله ایپک دن اورتیلمیش و بوتون رنگلرده بازارا سونولموشدور.
بو خبرین یایئن حاققی اویان نیوزا آییتدیر و کوپیالانماسی انجاق قایناق گؤسترمک له مؤمکؤمدؤر.


text:
قورئاندان باقئنجا موحاممد (ع)
آللاهئن ألچیسی موحاممدین (ع) کیملیگینی بیزە أن ساغلئقلئ ورن قایناق قورئاندئر. اؤیلەیسە “سیەر” قورئان مرکزلی اۇقونمالئدئر. آللاە اۇنون حاققئندا شؤیلە بویورماقتادئر:
دە کی: “بن، سادەجە سیزین گیبی بیر بشریم…” (فوصصیلت سورەسی؛ 6) وە (کهف سورەسی؛ 110)
قورئان اۇنون قول وە ألچی اۇلدوغو گرچگی اۆزریندە دورور وە ألبتتە بو چۇق شرفلی وە دگرلی بیر ماقامدئر. اۇ بیزیم نبیمیز وە أن سەودیگیمیز اینساندئر. آنجاق اۇنو اینساناۆستۆ گؤرەمەییز. اۇلاغاناۆستۆ اؤزللیکلرە صاحیب قابول أدرسک؛ اؤنجە اۇنو آللاهئن یانئنا قۇیارئز، سۇنرا دا آللاهئن یرینە.
حض. موحاممدی (ع) ایلاە ظاننەدن تۆم ساپقئنلار ایلک اۇلاراق اۇنو اۇلاغاناۆستۆ قابول أتتیلر. ذاتن بیر کیشییی اینساناۆستۆ قابول أدییۇرسانئز تانرئلاشتئرما سۆرجی باشلامئش دەمکتیر.
قورئانئن آنلاتتئغئ حض. موحاممدی آنلاماق قۇلایدئر. چۆنکۆ قورئاندا حض. موحاممد یالئن وە نت بیر شکیلدە آنلاتئلماقتادئر. دوحا وە اینشیراح سورەلریندە بلیرتیلدیگی گیبی، یتیم ایکن بارئندئرئلان، گرک ثروت، گرکسە واحیین وردیگی بیلگی باقئمئندان فاقیر ایکن زنگینلشتیریلن، بیلمەدیگی هیدایت یۇلونا ایلتیلن، ایچی ایسلاما ائسئندئرئلان وە بلینی بۆکن جاهیلیە حایاتئ سئقئنتئسئندان قورتارئلان، آللاەتان واحی آلان، اۇنو اینسانلارا تبلیغ أتمەسی أمرەدیلن وە تبلیغ أدن، اۇنونلا اویاران وە دۆشمانلئق یاپانلارا قارشئ اۇنونلا مۆجادلە أدن، بو یۇلدا تۆرلۆ تپکیلرلە، دۆشمانلئقلارلا وە زۇرلوقلارلا قارشئلاشان وە حپسینە قارشئ صابرەتمەسی أمرەدیلن، بونون قارشئلئغئندا اۆجرتینی یالنئز آللاەتان بکلەین، کندیسینە اینانمئش کیشیلرلە برابر آچلئق، تهدید وە بۇیکۇتلارا ماعروض قالان، موحالیفلرینین اینانماقتا دیرنمەسی قارشئسئندا زامان زامان ایچی دارالان وە جانئ سئقئلان، آما سۇنوجون باشلادئغئ دورومدان داحا ایی اۇلاجاغئ مۆژدەلنن، یاشادئغئ تۇپلومدان اۆمیدلری آزالئنجا باشقا یرلردە موحاطابلار آرایان، ألی بۇش دؤنۆنجە دە دۆنیاسئ دارالان، اینانمالارئنئ اوماراق مۆشریکلرین اوزلاشما تکلیفلرینە بیر بشر اۇلاراق آرادا بیر قاپئ آرالایئنجا یۆجە آللاەتان سرت اویارئلار آلان، واحیی یامولتماسئ وەیا کندیندن اۇنا بیر شەی قاتئلماسئ حالیندە أن آغئر جزالارلا تهدید أدیلن، ألچیلیک گؤرەوینی یرینە گتیرەبیلمەسی ایچین یرینی یوردونو، آقرابا وە یاقئنلارئنئ بئراقماق زۇروندا قالاراق دگیشیک دین وە اینانچ منسوبلارئنئن آرەناسئ اۇلان بیر مملکتە وە تۇپلوما گؤچ أدن، گلمەسییلە حسابلارئ بۇزولان وە بکلنتیلری سویا دۆشن کیشیلر وە کسیملر طارافئندان سۆرکلی موحالفت، کۇمپلۇ وە دۆشمانلئق گؤرن قالبلرینی بیرلشتیردیگی مۆمینلر طارافئندان هرکستن وە هر شەیدن چۇق سەویلن وە نە پاهاسئنا اۇلورسا اۇلسون ساوونولان، آللاهئن ألچیسی اۇلاراق کندیسینە ایطاعات أدیلن، کیمی زاماندا ایعتیراضلارلا قارشئلاشان، ایعتیراض أدنلری وەیا قارارلارئنئ دگیشتیرن، أشلری وە چۇجوقلارئ اۇلان، ساواشان، یارالانان، دۆشمانئ ینن، ظافرلر قازانان وە صئفئردان باشلایاراق تک باشئنا باشلادئغئ مۆجادلەنین سۇنوندا تبلیغ أتتیگی دینی دەولت وە ایقتیدار یاپان، شانئ دیللرە دستان اۇلان، آما عاینئ زاماندا زۇر آنلار یاشایان، راببینە چۇقچا ایستیغفار أدن، سەودیکلرینین قایبئنا اۆزۆلن، بابا، عائیلە رئیسی، اؤگرتمن، آرقاداش، ایمام، مۆفتۆ، یارغئچ، قۇموتان، دەولت باشقانئ اۇلان وە گؤرەوینی باشارئیلا یرینە گتیرەرک، نیهایت حاستالانئپ اؤلن بیزیم گیبی بیر اینسان!
سۇنوچ
اینسان ایچیندەکی تاپئنما وە قوتساما دویغوسو کندیسینە ایلاە ایجاد أدەبیلەجک قادار گۆچلۆدۆر. بو دویغوسونو آللاها یؤنلندیرمەین کیشیلر، اؤنمسەدیکلری وە کندیلریندن اۆستۆن قابول أتتیکلری کیشی یا دا قوروملارئن قوللارئ اۇلورلار. أسکی-ینی تۆم تۇپلوملاردا لیدر قوتساما عادتی سۇن درەجە یایغئندئر، نسیللر وە چاغلار دگیشمیش آما بو سۇرون هیچ یۇق اۇلمامئشتئر. أهلی کیتابئن یاقالاندئغئ بو حاستالئق، قورئاندا قۇنو أدینیلمیش وە گچمیشین تاقلیدی اۇلاراق نبیلری وە صالیحلری ایلاهلاشتئرمالارئ قئنانمئشتئر.
مۆسلۆمانلارئ زامانلا أهلی کیتابا اؤزنەرک اۇنلارئن عیسا مسیحی (ع) تانرئلاشتئردئقلارئ گیبی موحاممدی (ع) تانرئلاشتئرما یۇلونا گیتمیشلردیر. اؤزللیکلە تاصاووفی چەورەلردە بو ساپما چۇق یایغئندئر. موحاممدین (ع) ائصرارلئ اویارئلارئنا راغمن أندیشە أتتیگی پوتلاشتئرما گرچکلشمیش وە کندیسی، یۇق أتمەیە چالئشتئغئ شیرک سوچونون ماعالأسف نسنەسی اۇلموشتور. عیسایا بنزەر وە اۇنونلا یارئشتئرئلان “اینساناۆستۆ موحاممد” اۆرتیلمیشتیر. موعجیزە وە اۇلاغاناۆستۆلۆک حیکایەلری ایلە اۇرتایا چئقارئلان “أفسانوی موحاممدین”، آللاهئن قولو وە ألچیسی موحاممد (ع) ایلە بیر ایلگیسی یۇقتور.
نبیلری وە صالیحلری ایلاهلاشتئران بو کیمسەلرین آصئل آماچلارئ، أطرافلارئنا تۇپلادئقلارئ اینسانلارئ کندیلرینە قول-کؤلە أدینمکتیر. آللاە، ألچیلرینین بیزلر گیبی قول وە بشر اۇلدوغونو کیتابئندا ایفادە أتمیشتیر (فوصصیلت سورەسی؛ 6) وە (آلی عیمران سورەسی؛ 79).
نبیلری ایلاهلاشتئرانلارئن سؤزلرینی تەویل أتمەمیش، تکفیر أدیپ جهننملیک اۇلدوقلارئنئ آچئقچا سؤیلەمیشتیر (مائیدە سورەسی؛ 73-72).
یینە دین آداملارئنئ کندیلرینە راب أدیننلری قئنامئش وە شیرک ایشلەدیکلرینی ایفادە أتمیشتیر (تەوبە سورەسی؛ 30).
گؤکلردە وە یردە ایسیملری أن یۆجە اۇلان ذات سادەجە آللاەتئر، هر شەیین یؤنتیمی اۇنون ألیندەدیر وە اۇنا دنک /أشیت بیری یا دا اۇرتاغئ یۇقتور (فورقان سورەسی؛ 3-1).


text:
نبیمیز، بدیردە گۆناها گیرمیشتی. گۆناهئنئن باغئشلانماسئ ایچین، مککەیی فتحەتمەسی گرکییۇردو؛ فتحین اؤنجەسیندە شو سورە ایندی:
إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ﴿۱﴾ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا ﴿۲﴾ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا ﴿۳﴾ (سورة النصر)
آللاهئن یاردئمئ گلیپ فتیح گرچکلشیر دە، اینسانلارئن دالغا دالغا آللاهئن دینینە گیردیگینی گؤرۆرسن، هر شەیی گۆزل یاپتئغئ ایچین راببینە یؤنل وە باغئشلانمانئ ایستە. چۆنکۆ اۇ، تەوبەلری قابول أدر. (ناصر سورەسی؛ 3-1)
نبیمیز، اؤنجە یاپتئغئ حاطایئ دۆزلتمیش، سۇنرا باغئشلانما طالبیندە بولونموشتور. بو، سۇن درەجە اؤنملیدیر. بو آیتلر، مۆسلۆمانلارئن حایاتئندا دەوریم یاپاجاق نیتەلیکتەدیر.
دەمک کی، بیلگیسی وە فاضیلتی نە اۇلورسا اۇلسون، هرکس یانئلابیلیر وە یانلئش یاپابیلیر.
دوروم آچئقچا مەیداندا ایکن سیز چۇق آشئرئ گیدییۇر، هیچبیر بیلگی وە بلگەیە دایانمادان ایددیعا أدیپ دورویۇرسونوز! بو باطئل دۆشۆنجەلری ترک أتمزسنیز، یۇلا گلەمزسینیز!..
(23)
ایلهام
“ایلهام“؛ آللاهئن، قولونون قالبینە بیر شەی دۇغورماسئدئر. “سزگی” دە بو آنلامدا قوللانئلئر.
مۆرید: ایلهاما اینانئیۇر موسون؟ هر نە قادار باشقاسئنئ باغلاماسا بیلە، ایلهام واردئر.
بایئندئر: شۆبهەسیز ایلهام واردئر. أگر آللاهئن ایلهامئ اۇلماسا، اینسان اۇغلو ایلرلەیەمز. بۆتۆن عیلمی گلیشمەلر وە کشیفلر، آللاهئن ایلهامئیلا اۇلور. آما ایلهام، شەیحلرە وەیا مۆسلۆمانلارا حاص دگیلدیر. کافیرلر دە ایلهام آلئر.
بو کلیمە، قورئاندان یالنئز بیر یردە گچر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا ﴿۷﴾ فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ﴿۸﴾ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا ﴿۹﴾ وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا ﴿۱۰﴾ (سورة الشمس)
نفسە، کؤتۆلۆگۆنۆ وە اییلیگینی ایلهام أدنە یمین اۇلسون، کندینی گلیشتیرن اومدوغونو ألدە أدر. کندینی پیس ایشلرە سۇقان دا قایبەدر. (شمس سورەسی؛ 10-7)
آ- عیصیانکارلئغئ ایلهام
عیصیانکارلئق، کیشینین آللاها، اینسانلارا وەیا کندینە قارشئ یانلئش داورانئشئدئر. بؤیلە بیری، ایچیندە حوضورسوزلوق دویار. بونا ایچ سئقئنتئسئ وەیا ویجدان عاذابئ دەنیر.
یوسوفو (ع) زۆلەیحادان اوزاقلاشتئران بورهان، آللاهئن ایلهامئدئر:
وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَا أَنْ رَأَى بُرْهَانَ رَبِّهِ … ﴿۲۴﴾ (سورة یوسف)
قادئن اۇنو چۇق ایستییۇردو. راببینین بورهانئنئ گؤرمەسەیدی، یوسوف دا ایستەردی… (یوسوف سورەسی؛ 24)
گۆناە، اینسان دۇغاسئنا ترستیر؛ اؤنجە یاپماق ایستەمز. بو سئرادا آللاە تعالا اۇنون ایچینە، یاپتئغئنئن یانلئش اۇلدوغونو ایلهام أدر. یینە دە یاپارسا، اۇنا بیر ایچ سئقئنتئسئ ورەرک پیشمانلئق دویمایا تشویق أدر.
بو، مۆسلۆمان اۇلمایان اینسانلاردا دا اۇلور. نبیمیزە أذیەت أدن أبو جهیل، أبو لهب، أبو سۆفیان، ولید بین موغیرە، ناضر بین حاریث، اۆمەییە بین حالف وە عاص بین وائیل بیر آرایا گلدی وە دەدیلر کی:
“حاج زامانئندا عاراب هەیئتلری، گلیپ بیزە موحاممد حاققئندا سۇرو سۇرویۇرلار؛ بیربیریمیزە بیر باشقا جواب ورییۇروز. بیریمیز دلی، دیگریمیز کاهین، بیر باشقامئز دا شاعیردیر، دییۇر. جوابلارئن فارقلئ اۇلماسئندان دۇلایئ عارابلار، بونلارئن حپسینین یانلئش اۇلدوغو سۇنوجونو چئقارئیۇر. گلین، موحاممدە بیر تک ایسیم ورمک اۆزرە آنلاشالئم.
بیریسی: “اۇ شاعیردیر،” دەدی. ولید بین موغیرە: “بن عوبەید بین أل-أبراص وە اۆمەییە بین أبیس-سالتئن شیعیرلرینی دینلەدیم، بونون سؤزۆ اۇنلارئنکینە بنزەمییۇر،” دەدی.
بیر باشقاسئ: “اۇ کاهیندیر،” دەدی. ولید: “کاهین کیمە دەرلر؟” دییە سۇردو. “باعضن دۇغرو، باعضن دە یالان سؤیلەین کیمسەدیر،” دەدیلر. ولید دەدی کی: “موحاممد آصلا یالان سؤیلەمەمیشتیر.”
بیری دە: “اۇ دلیدیر،” دەدی. ولید: “دلی کیمە دەرلر؟” دییە سۇردو. “اینسانلارئ قۇرقوتان کیشییە،” دەدیلر. ولید: “شیمدییە قادار موحاممدلە کیمسە قۇرقوتولمامئشتئر.” دەدی.
سۇنرا ولید قالقتئ، أوینە گیتتی. هرکس: “ولید بین موغیرە دین دگیشتیردی،” دەدی. أبو جهیل، همن اۇنون یانئنا گیتتی وە دەدی کی: “سنین نەیین وار؟ ایشتە، قورەیش سانا یاردئم تۇپلادئ. اۇنلار سنین ایحتیاج ایچینە دۆشۆپ، دینینی دگیشتیردیگین قاناعاتیندەلر!” ولید دەدی کی: “بنیم اۇنا ایحتیاجئم یۇق، آما موحاممد حاققئندا دۆشۆندۆم؛ “اۇ سیحیربازدئر” دییۇروم. چۆنکۆ سیحیرباز، بابا ایلە اۇغولون، قاردش ایلە قاردشین، قارئ ایلە قۇجانئن آراسئنئ آیئرئر.
سۇنرا اۇنا سیحیرباز لاقابئ تاقماق ایچین آنلاشتئلار. چئقئپ مککەدە یۆکسک سسلە باغئردئلار. حالق تۇپلو حالدەیدی، دەدیلر کی: “موحاممد گرچکتن سیحیربازدئر،” بو سؤز حالق آراسئندا یانقئلاندئ. بو سؤز نبیمیزە چۇق آغئر گلدی. أوینە دؤندۆ وە اۆزرینی ألبیسەیلە اؤرتتۆ. بونون اۆزرینە شو آیتلر ایندی:
إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ ﴿۱۸﴾ فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ﴿۱۹﴾ ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ﴿۲۰﴾ ثُمَّ نَظَرَ ﴿۲۱﴾ ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ ﴿۲۲﴾ ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ ﴿۲۳﴾ فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ ﴿۲۴﴾ إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ ﴿۲۵﴾ (سورة المدثر)
اۇ دۆشۆندۆ، اؤلچتۆ بیچتی. گبرەسیجە نە اؤلچمە بیچمەیدی اۇ! آە قاهرۇلاسئجا، نە بیچیم اؤلچمە بیچمەیدی اۇ! سۇنرا باقتئ. سۇنرا قاشلارئنئ چاتتئ وە صورت آستئ. سۇنرا گری دؤندۆ، بۆیۆکلندی دە شؤیلە دەدی: بو اۇلسا اۇلسا اۆستۆن بیر سیحیر اۇلور. اۇلسا اۇلسا بیر اینسان سؤزۆ اۇلور. (مۆددثثیر سورەسی؛ 25-18)
قورئاندا آنلاتئلان وە نبیمیز طارافئندان اویغولانان شکلییلە مۆسلۆمانلئق، اینسان دۇغاسئیلا تام بیر اویوم ایچیندەدیر. وارلئقلارئ یاراتان، اۇنلارداکی اۇلوشوم، گلیشیم وە دگیشیمین ایلکە وە قانونلارئنئ قۇیان آللاەتئر. دین، اۇ قانونلارئن یاراتئجئ طارافئندان یازئیا گچیریلمیش شکلیدیر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۳۰﴾ (سورة الروم)
سن یۆزۆنۆ دۇسدۇغرو بو دینە، آللاهئن فئطراتئنا چەویر. اۇ، اینسانلارئ اۇنا گؤرە یاراتمئشتئر. آللاهئن یاراتتئغئنئن یرینی توتاجاق بیر شەی یۇقتور. ایشتە ساغلام دین، بو دیندیر. آما اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمزلر. (روم سورەسی؛ 30)
دۇغرو دین، آللاهئن طابیعاتتا یاراتتئغئ قانونلارئن اینسان حایاتئنا یانسئیان قئسمئ اۇلدوغو ایچین، اۇنا قارشئ چئقان سئقئنتئیا دۆشر:
رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ ﴿۲﴾ (سورة الحجر)
کندیلرینی دۇغرولارا قاپاتانلار (کافیرلر) زامان زامان، کشکە بیز دە اۇنا تسلیم اۇلسایدئق (مۆسلۆمان اۇلسایدئق)، دییە آرزو أدرلر. (حیجر سورەسی؛ 2)
بو یۆزدن کافیرلر، حپ قوشقو ایچیندە اۇلورلار:
لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ … ﴿۱۱۰﴾ (سورة التوبة)
قوردوقلارئ بینا، قالبلری پارچالانئنجایا قادار ایچلریندن چئقمایان بیر شۆبهە قایناغئ اۇلمایا دوام أدر… (تەوبە سورەسی؛ 110)
بو، آللاهئن اۇنلارا اۇلان مرحامتیندندیر. کیمیلری بو سایەدە عاقئللارئنئ باشلارئنا آلئر وە گیردیکلری یانلئش یۇلدان وازگچرلر.
گۆناەتان سۇنرا اۇلوشان ویجدان عاذابئ کیشییی پیشمانلئغا، ایلهام دا تەوبەیە یؤنلتیر. ایشتە آللاهئن مرحامتینین بۆیۆکلۆگۆ!
ب- تاقوایئ ایلهام
تاقوا، قۇرونماق دەمکتیر. کیشی، آللاها قارشئ، اینسانلارا قارشئ وە کندینە قارشئ یانلئش یاپمازسا دۆنیادا سوچلانماقتان، آحیرتتە دە جهننم عاذابئندان قۇرونور. گۆناەتان قاچئنمانئن وە ثوابا یؤنلمەنین سۇنوجو بودور. ایشتە بو نشئە، آللاهئن ایلهامئدئر. وابئصا بین ماعبد دییۇر کی:
“موحاممدە (ص) گیتتیم: ‘اییلیکتن وە گۆناەتان سۇرماق ایچین می گلدین’ دەدی. سۇنرا پارماقلارئنئ بیر آرایا گتیریپ گؤگسۆنە ووردو وە اۆچ کرە شؤیلە دەدی: ‘نفسینە دانئش، قالبینە دانئش وابئصا! اییلیک، نفسین یاتئشتئغئ، قالبین یاتئشتئغئ شەیدیر. گۆناە دا، ایچە دۇقونان وە گؤگۆستە ترددۆد دۇغوران شەیدیر. ایستەرسە اینسانلار سانا فتوا ورمیش، یاپتئغئنئ اویغون بولماش اۇلسونلار!” (داریمی)
نبیمیزین بیر سؤزۆ دە شؤیلەدیر:
“سنی شۆبهەلندیرن شەیی بئراق، شۆبهەلندیرمەینە گچ. چۆنکۆ دۇغرولوق ایچ حوضورو وریر؛ یالان دا شۆبهە وە ترددۆد دۇغورور.” (تیرمیذی)
ایچە دۇغان هر شەی، شەیطان وسوسەسی دە اۇلابیلیر. چۆنکۆ شەیطان؛ “اینسانلارا وسوسە ورن، اۇنلارئن ایچینی قارئشتئران” (ناس سورەسی؛ 5) بیر وارلئقتئر. شەیطان، آللاەتان قئیامت گۆنۆنە قادار یاشاما سؤزۆ آلئنجا شؤیلە دەمیشتی:
قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۱۶﴾ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ ﴿۱۷﴾ قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ ﴿۱۸﴾ (سورة الأعراف)
مادم بنی یانلئش یۇلا سۇقتون؛ بن دە سنین دۇغرو یۇلونون اۆستۆنە اۇنلار ایچین اۇتوراجاغئما یمین أدریم. سۇنرا اؤنلریندن، آرقالارئندان، ساغلارئندان وە سۇللارئندان سۇقولاجاغئم. گؤرەجکسین، اۇنلارئن چۇغو سانا تشککۆر أتمەیەجکتیر. آللاە دەدی کی: “چکیل اۇرادان؛ یریلمیش وە قۇوولموش اۇلاراق! حلا اۇنلاردان بیری سانا اویسون، جهننمی سیزینلە دۇلدوراجائما یمین أدریم” (آعراف سورەسی؛ 18-16)
شەیطان، بو یتکییلە ألچیلر دە داحیل هرکسە سۇقولور وە اۇنلارئ یانلئش داورانئشلارا یؤنلتمەیە چالئشئر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿۵۲﴾ (سورة الحج)
(أی موحاممد!) سندن اؤنجە دە ألچی وەیا نبی اۇلاراق گؤندردیگیمیز کیمسەلردن حانگیسی بیر قورغو قورسا، شەیطانلار اۇنون قورغوسونا موطلاقا بیر شەیلر قارئشتئرمئشتئر. آرقاسئندان آللاە، شەیطانلارئن قارئشتئردئغئنئ گیدرمیش؛ سۇنرا دا آیتلرینی (ذیهینلردە) اییجە پکیشتیرمیشتیر. آللاە بیلیر، دۇغرو قارار وریر. (حاج سورەسی؛ 52)
ایلهام ایلە وسوسەیی آیئرابیلمک ایچین ایچیمیزە گلن هر شەیی، آللاهئن أمیر وە یاساقلارئ یؤنۆندن دنتلەمەمیز گرکیر. یۇقسا بیرچۇقلارئ گیبی شەیطانئن أمرینە گیرر، کندیمیزە ایلهام گلدیگینی ظاننەدریز.
ایشتە “نفسی مۆلهمە” بودور. مۆمین-کافیر، هرکسین نفسی، نفسی مۆلهمەدیر. آللاە اۇنا، عیصیانکارلئغئنئ وە تاقواسئنئ ایلهام أدر.
مۆرید: عیصیانکارلئق وە تاقوا دئشئندا بیر ایلهام اۇلماز مئ؟
بایئندئر: ألبتتە اۇلور. آللاە، اینسانئن قالبینە بیرچۇق شەی دۇغورور. بو قۇنو ایلە ایلگیلی آیتلر واحی بؤلۆمۆندە گچمیشتی. اۇ دا مۆمین وە کافیر آیرئمئ اۇلمادان هر اینساندا اۇلور. شاعیرلر وە بولوش صاحیبلری، بونا اؤرنک وریلەبیلیر.


text:
یونسکو
یونسکو بیر عومومی تشکیلاتین آدی دیر.
یونسکو[دَییشدیر]
'یونسکو' (UNESCO — United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) – علم، تحصیل و مدنیت اوزره بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی.
تشکیلات 16 نویابر 1945-جی ایلده یارادیلمیشدیر، مرکزی قرارگاهی فرانسه نین باشکندی پاریسده یئرلشمیشدیر. تشکیلاتین ترکیبینه دونیانین موختلیف حیصه لرینده یئرلشمیش 67 بورو و آلت بؤلمهلر داخیلدیر.
یونئسکو-نون نیظامنامهسی 1945-جی ایلده لندن کونفرانسیندا قبول ائدیلمیش، 4 نویابر 1946-جی ایلده قوووهیه مینمیشدیر. حال-حاضیردا تشکیلاتین 191 اؤلکه عوضوودور.
یونئسکو-نون اساس مقصدی – عیرقیندن، جینسیندن، دیلیندن و دینیندن آسیلی اولمایاراق تحصیل، علم و مدنیت ساحهلری اوزره خالقلارین امکداشلیغینی گئنیشلندیرمک یولو ایله صولحون و تهلوکهسیزلیگین مؤحکملنمهسینه کؤمک ائتمکدیر.
1972-جی ایلده یونئسکو طرفیندن "عوموم دونیا مدنی و طبیعی ایرثین قورونماسی حاقیندا کونوئنسییا" قبول ائدیلمیشدیر.
بو تشکیلاتین نیظامنامهسی 1945-جی ایلین نویابر آییندا لندنده 44 اؤلکهنین نومایندهلرینین قاتیلدیقلاری ییغینجاقدا قبول ائدیلمیشدیر. تورکیه، بو سنهدی ایمضالایان ایلک ایییرمی دؤولت آراسیندادیر (یونئسکو نیظامنامهسی، تورکیهده 20 مای 1946 تاریخلی و 4895 سایلی قانونلا تصدیق ائدیلمیشدیر).
مرکزی پاریسده اولان و عومومی کونفرانس، ایجرا شوراسی،کاتیبلیک اولماقلا اوچ عالی اورقانی اولان یونئسکو تحصیل، علم و مدنیت ساحه لریندهکی مقصدلرینی، اؤزونه عوضو اولان هر دؤولتده قورولان میللی کومیسیالار واسیطهسیله رئاللاشدیرماغا چالیشیر.
عومومی کونفرانس[دَییشدیر]
عوضو دؤولتلرین نومایندهلریندن عیبارت اولان عومومی کونفرانس 1946-1953-جی ایللر آراسیندا حالیندا هر ایل، 1954-جی ایلدن بری ایکی ایلده بیر توپلاشیر. بو واختا قدر 26 عومومی کونفرانس کئچیریلمیشدیر.
عومومی کونفرانس، تشکیلاتین ان صلاحیتلی اورقانی اولاراق ایجرا شوراسی عوضولرینی و باش دیرئکتورو سئچیر، یونئسکو-نون ایش پروقراملارینی قبول ائدیر و بودجهنی تصدیق ائدیر.
ایجرا شوراسی[دَییشدیر]
یونئسکو ایجرا شوراسی عومومی کونفرانسا قاتیلان و حؤکومتلرین طرفیندن آدای گؤستریلن نومایندهلر آراسیندان دؤرد ایل اۆچون 58 عوضودن عیبارت سئچیلیر.
کاتیبلیک[دَییشدیر]
عومومی کونفرانس طرفیندن آلتی ایل اۆچون سئچیلن باش دیرئکتورون رهبرلیگی آلتیندا یونئسکو کاتیبلیگی تحصیل، علم، مدنیت و اونسیت ساحه لرینه سوروملودور.
کاتیبلیگین باشلیجا وضیفهسی، ایکی ایللیک یونئسکو پروقراملارینین تطبیق اولونماسی اۆچون بوتون لازیمی تئکنیکی ایشلری گؤرمک و تدبیرلری تشکیل ائتمکدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- بیرلشمیش میلتلر قورومو
- یونسکو
- Organizations established in 1945
- Conservation and restoration organizations
- Heritage organizations
- International cultural organizations
- International educational organizations
- International scientific organizations
- Lists of organizations based in France
- Organizations based in Paris
- United Nations Development Group
- United Nations specialized agencies
- France and the United Nations
- ۱۹۴۵ - جی ایلینده فرانسه اؤلکهسینده یارانانلار


text:
`مصطفی وارانک` نتیجهلر
حابارلار [63]
- مصطفی شن توُپ مجاریستان دا
- تۆرکیأنینگ مجلیسی نینگ تأزه ییلی باشلایار
- تۆرکیأنینگ مجلیسی نینگ تأزه ییلی باشلایار
- أردوُغان مصطفی قارادایی-نی قابول اتدی
- شن توُپ: ترور قوراماسی، دهوک داقی هۆجۆمی قورادی
- مصطفی شن توُپ آذربایجان دا
- تۆرک پارلمانلاری نینگ باشلیقلاری قیرغیزیستان دا دوشوشدی
- تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسی نینگ باشلیغی اوُرازا بایرامینی قوتلادی
- تۆرکیأنینگ مجلیسی نینگ باشلیغی بوسنیا ساپار قورادی
- تۆرکیأنینگ پارلمانی نینگ یوُلباشچیسی گۆرجیستان دا
- شن توُپ کوزوونینگ اساسلاندیریلان گۆنۆنی قوتلادی
- تۆرکیأنینگ مجلیسی نینگ باشلیغی ایران اسلام جمهوریتی نینگ گۆنۆنی قوتلادی
- تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی کریمه نینگ تاتار توُپاری بیلن دوشوشدی
- شن توُپ آتاتۆرک ینگ آیریلان گۆنی باراسیندا بیانات بردی
- شو گۆن آتاتۆرک-ینگ آرادان چیقان گۆنی
- الکاظمی: اؤیۆمه هۆجۆم ادنلرینگ کیم بوُلاندیغینی بیلیأریس
- تۆرکیه ایلکینجی یرلی دیشلی قوطیسینی اؤندۆردی
- مصطفی شن توُپ ایتالیادا
- تۆرکیه بیلن قیرغیزیستان آراسیندا تکنولوژی پوداغیندا شرطناما قوُل چکیشیلدی
- شنتوُپ پاچکو بیلن دوشوشدی


text:
کولردو
کولردو (ایسپانجا: Culleredo) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و لاکرونیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۶۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۴۶۴۰ نفر و اهالی سیخلیغی ۳۸۹٫۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Extreme values for A Coruña Aeropuerto. AEMET.es. یوْخلانیلیب2 November 2017.
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Culleredo»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کولردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سیغینماجیلار یاردیملاشما مرکزی- گونئی آذربایجان، سیغینماجی لار و کورونا ویروسو ایله علاقه دار بیلدیریسی
سیغینماجیلار یاردیملاشما مرکزی- گونئی آذربایجان، سیغینماجی لار و کورونا ویروسو ایله علاقه دار بیلدیریسی
سون زامان لاردا چین اؤلکه سینده ن دونیا گئنه لینه یاییلان کورونا ویروس خسته لیگی اینسان حیاتی نی بیر چوخ یئرلرده زور دورومدا بوراخمیش دوروموندادیر، او جومله ده ن ویروس ده ن قایناقلانان خسته لیکلر و اؤلوم فاجیعه لری و کورونا دان قایناقلانان اکونومیک زورلوقلار.
ترکیه جمهوریتینده مارت آیینین 11.جی گونونده ایلک کورونا ویروس خسته سی گؤرولدو و او تاریخده ن بو گونه ده ک هر گون یئنی خسته لر و نه یازیقکی 10 لارجا اینسان وفات ائتدی.
تورکیه جمهوریتی دولتی بیر تاخیم یاساق لار گتیره رک ویروسون داها چوخ یایلماسینین اؤنون آلماسی اوچون اؤنله م لر آلدی و باشقا اؤلکه لری نظرده آلاراق باشاریلیدا اولدو، آمما تورک خالقی یانی سیرا بیر تاخیم سورونلار ایله قارشی-قارشی یا گلدی او جومله ده ن اکونومیک سیخینتی و ایشسیزلیکلر چوخالدی. بیر چوخ ایش یئری دؤولتین گتیردیغی یاساقلاردان دولایی ایش یئرلرین گئچیجی اولاراق قاپاتماق زوروندا قالدی ویا ایشچی چیخارماق مجبوریتینده قالدی.
حال حاضیردا تورکیه ده یاشاماقدا اولان گونئی آذربایجانلی سویداشلاریمیز- فیکیرداشلاریمیز ایشسیزلیک و اکونومیک سورونلاری ایله قارشی قارشی یا گلمه ک دوروموندادیرلار ، و نه یازیق کی بو ویروس دان دولایی حتی بعضی تورکیه جمهوریتی وطن داشلاری بیله ایشسیز قالمیشلار .
هر کس اوچون آیدین دیر کی تورکیه جمهوریتینده نقدر یابانجی سیغینماجی وار و هر تک تکی اوچون سوسیال یاردیم ائتمک گؤزه ل تورکیه میز اوچون زور اولا بیلر، اونا گؤره ده بعضاً گونئیلی سویداشلاریمیزا بو سوسیال یاردیم حاققی تانینمیر اودا سوریه لی گوچمن لرینین ساییلارینین چوخ اولماسیندان قایناقلانا بیلر.
بو دورومدا داها اؤنجه تورکیه ده سیغینماجی اولوب و تورکیه اکونومیک دوروموندان خبردار اولان سویداشلاریمیز کی حال حاضیردا باشقا بیر اؤلکه یه گئدیبلر و ایقتیصادی دوروملاری یئرینده دیر چوخ آز بیر مقدار مالی یاردیم ائتمک له بو زور گونلری آتلاتماق اوچون هم تورکیه ده یاشایان سیغینماجی دوروموندا اولان سویداشلاریمیزا بیر اومود و هم قارداش تورکیه میزه یانلاریندا اولدوغوموزو بیلدیرمه ک ایچین.
آز دا اولموش اولسا یاردیم گونده ره ره ک بو آجیلی گونلری بیرلیک ده آتلادا بیلریک.
سیغینماجیلار یاردیملاشما مرکزی- گونئی آذربایجان 2017.جی ایلینده ن بری بیر چوخ گونئی آذربایجانلی سیغینماجی لارا هئچ بیر قارشیلیق گؤزله نتیسی اولمادان بللی بیر مقداردا یاردیملار ائتمیشیک و بوتون یاردیملاری بلگه لر و سند لر ایله سوسیال کاناللاریمیزدان یاردیم گؤندردیغیمیز شخصین کیملیگین گیزلی قالما شرطی ایله پایلاشمیشیق. بو گؤره وی لایقی ایله یئرینه گتیرمه ک اوچون سون درجه تیتیز چابالاییریق. اومود ائدیریک کی داها گوجلو اولاراق سویداشلاریمیزین یانیندا اولاق و خالقیمیزین قارشیسینا آلنی آچیق چیخا بیلک.
سایغیلاریمیز ایله : سیغینماجیلار یاردیملاشما مرکزی- گونئی آذربایجان یؤنتیمی