text:
`اوکراینا` نتیجهلر
خبرلر [23]
- پسکوو: "روسیا اوکراینادان تاخیل اوغورلاماییب"
- بمت اوکراینادان آوروپایا سیغینان سیویل لرین سایینی آچیقلاییب
- روسیا اوردوسونون اوکرایناداکی عملیاتلاری
- چاووش اوغلو ایله فرانسالی همکاری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- روسیا-دان حربی بیرلشمه لرینین عملیات لاری ایله باغلی آچیقلاما
- مولود چاووش اوغلو پورتوقالیالی همکاری ایله گوورشوب
- روسیا-دان حربی بیرلشمه لرینین عملیات لاری ایله باغلی آچیقلاما
- اوکراینا-داکی حادثهلر نتیجهسینده 139 اوشاق اؤلوبسین
- ناتو-نون اوکراینا ایله باغلی فوق العاده ایجلاسی کئچیریلیر
- روسیا ناتو-نون اوکراینادا باریش گوجو قوهلرینین یئرلشدیریلمهسی احتیمالینا منفی باخیر
- ولادیمیر پوتین و نفتالی بنت آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- تورکیه و اندونزیا خاریجی ایشلر ناظیرلری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- خامنه ای :"اوکراینا امریکانین قربانی اولدو"
- حولوصی آکار اوکراینالی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- اوکراینادان مولدووایا کئچیدلر باشلادی
- حولوصی آکارلا اوکراینالی همکاری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- تورکیه خاریجی ایشلر ناظیرلیگی اوکرایناداکی وطنداشلارینا چاغیریش ائدیب
- آوروپا شوراسی رسمیلری اوکرایناداکی وضعیتدن درین ناراحاتلیق دویور
- امریکا اوکرایناداکی سفیرلیگینی لویو-یا کؤچورور
- ماریو دراگی ایله ولادیمیر پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب


c: text/html

text:
قاضی اوغلو
ائل اوبا – یوزو آی پارچاسی گیبی اولان امام حسنین اوغلو صاواش میدانینا اندی.
و سعد اوغلو عسکرلریله صواشماغا باشلادی گنج قاسم اولاردان بیر نئچه نفری ئولدوردو. داها صونرا دوشمان عسکرلرینین بیریسی ، قاسیمین باشینی بیر قیلیج وورماغیلا یاردی .
قاسم یئره دوشتو جانینی اللها ویردی
امام حسین بیر ییلدیریم گیبی میدانا اندی ، یارالی اولدوغو حالدا یاراسینی آرامایان بیر آسلان گیبی ده دوشمان اوردوسونا هجوم ایتدی.
قاسیمی ئولدوره ن ظالمی ئولدوردو.
امام حسین علیه السلام گنج قاسیمین باشی اوستونده دوردوغو حالدا بویوردو :
« سنی ئولدوره ن جماعت اللهین رحمتینده ن اوزاغ اولسون . اللها آند اولسون ای قارداش اوغلو ، عمینی چاغیردیغندا جواب ویرمه مه غی و یا جوابینین سنه بیر فایداسی اولماماغی ، عموجانا چوخ آغیر گلیر. اللها آند اولسون بو سه س دوشمانی چوخ ، و یاردیمچیسی قالمامیش کیمسه نین سه سیدیر.»
داها صونرا قاسمی یارالی باغرینا باسیب قالدیردی شهیدلرین چادیری اوگونه گه تیردی. علی اکبرین یاسی بیتمه ده ن قاسم ایچین اهل بیتین آروادلاری قیزلاری بیر یاس قوروب سازلادیلار آغلادیلار یوز باشلارینا چالدیلار ……….
من بو دنیادا نه یلیریم جانیم وارکه ن
یارینین حق منبری قانیمدان جان صوراجاغ
یه شه رده ریم هر زمان هر ییری قانیم وارکه ن
آرخامدا گله ن گونلر بو یولدان قان صوراجاغ
قایناق : کربلا اولایلاری – یازان : قاضی اوغلو – عربجه مقرم مقتلینده ن سه چمه لر

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
توماس ادوارد لورنس
توماس ادوارد لورنس (اینگیلیسجه :Thomas Edward Lawrence) (دوغوم ۱۶ اوت ۱۸۸۸–۱۹ مه ۱۹۳۵) اینگیلیسلی دیپلومات یازیچی، سیاستچی، اوردو باشچیسی و تاریخ بیلن ایدی.
بیرینجی دونیا ساواشیندا عرب باشچیلارینا اینگیلیس طرفیندن یاردیم اولدو. عثمانلی دؤولتینه قارشی دوروب و عربلری بو دؤولته قارشی ائتدی.
عرب دیلین اؤیرئندی و حجاز شاهی شریف حسین نین درباریندا دیپلومات اولدو. بو زاماندا عثمانلی دؤولتی اوروپادا آلمان ایله ال بیر اولموشدور و اینگلیس ایله ساواشیردی. لورنس عربلری عثمانلی دؤولتی نین ضیدینه عوصیان ائتمگه تحریک ائتدی.
لورنس و کوردوستان[دَییشدیر]
لورنس کوردلری آذربایجان قارشیسنا چیخاتدی و سیمیتقو اؤلومونه یئنی دن لورنس کوردلری تحریک ائتمگه چالیشیردی و اورمیه شهرینه گلدی.آذربایجان اوردوسو اونو اورمیه نین آمریکالیلار مدرسه سینده تانیییب و توتولدولار. لورنس تهرانا گؤندریلدی و تهراندا اینگیلیس طرفدارلاری اونو بوراخدیلار.[قایناق گؤسترین]


text:
اشتاینمایر، اشپیگل درگیسینه وئردیگی رپورتاژدا، روسیا’نین اوکراینا’یا آچدیغی ساواشا و بوچا’دا یاشانانلارا ایلیشکین دگرلندیرمهده بولوندو. درگینین “پوتین’ین عسکرلری گؤرونوشه گؤره اوکراینا’دا قورخونج ساواش سوچلاری ایشلهدی. پوتین و لاوروف لاهه’دهکی ساواش...
روسیا’نین اوکراینا ایشغالی ۴۴-جو گونونه گیردی. اوکراینا دئولت دمیریوللاری کراماتورسک ترهن (قطار) ایستاسیونونون روس روکئتی ایله وورولدوغونو آچیقلادی. سالدیریدا ان آز ۳۰ نفرین اؤلدویو آچیقلانیرکن ۱۰۰ نفر ده یارالاندی. دئولت...
ناتو گنل سئکرئتئری یئنس ایستولتئنبئرگ: اگر ساواش اوزانارسا، اوکراینا داها فاضلا ضرر گؤرهجک. پوتین بو تراژئدییه سون وئرمهلی. ناتو گنل سئکرئتئری ژئنس ایستولتئنبئرگ، ناتو خاریجی ایشلری باخانلاری توپلانتیسی’نین ایکینجی گونونون...
بئلاروس گنلقورمای باشقانی (رئیس ستاد کل ارتش) ایستعفا ائتدی ادعاسی! عسگرلر روس صفلرینده ساواشماغی ردد ائتدی بئلاروس گنلقورمای باشقانی ویکتور گولئویجه’این ایستعفاسینی سوندوغو و روسیا’نین اوکراینا’نی ایشغالینی دستکلهیهمیهجگینی ادعا ائتدیگی...
روسیا دئولئت باشقانی ولادیمیر پوتین، ‘(اوکراینا ساواشی) اؤزهل عسگری حرکات تقویمه و پلانا اویغون اولاراق ایرهلیلهییر. بلیرلهنن بوتون گؤرهولر باشارییلا تاماملانیر.’ دئدی. پوتین، روسیا گووهنلیک (شوراسی) یئتکیلیلریله یاپدیغی توپلانتیدا، روسیا-اوکراینا...


text:
بئله گئتسه دییهسن هاممی سخندان اولاجاق،
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
سؤیلهییر راوی، دونن نیطقه چیخیب شاه نوهسی،
بویوروب میللته رهبردی او تا وار نفسی؛
یئللهدیر تئللرینی بایراغینین تیترهمهسی،
بئله گئتسه دییهسن هاممی سخندان اولاجاق،
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
تشکیلاتلانمادادیر دوز اوتوز ایل تک نفری،
آرزوسو گؤزده قالیبدیر هله چاتمیر ظفری،
سئچه بیلمیر بیر عؤمور یئرکؤکودن گولبهسری
گل کی ظن ائیلهییر او دهرده لقمان اولاجاق،
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
فخریله تاج شهنشاهینی قویموش باشینا،
باخماق اولمور غضبیندن سوزولن گؤز قاشینا؛
وای او گوندن کی بیر آنلیق یوخالیقدان قاشینا
آییلیب ناز یوخودان حالی پریشان اولاجاق،
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
سالماق اولماز تورا زنجیرده یوز ایل ساخلانانی،
راضی ائتمک نئجه مومکون اورهیی داغلانانی!
یوخلاماق یالنیش اولاربیر داها چون یوخلانانی،
مایماغین آرزوسو وار کی یئنه سولطان اولاجاق،
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
هله ده تاریخ اونوتماز او پالاندوز ریضانی،
اوغلونون دؤورو یازیق میللتیمین آخدی قانی؛
نئچه مینلر جاوانین چون بئگوناه چیخدی جانی
آیاغین باسسا بو ایرانه قانا قان اولاجاق،
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
ائیلهییر تاریخیمیز نیفرت او قولدور کؤپهگه،
تاریخی تحریف اوچون یانکی چاغیردی کؤمهگه؛
او قاری فیکر ائلهییر میللته اولموش ملهکه،
یئتیشه گر ایاغی ایرانا پئشمان اولاجاق
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
چالماسین اؤز سازینی کیمسه اؤزهل ماهوارادان،
آی جماعت چالیشین تفرقه گئتسین آرادان!
بیرلیگیز اولماسا پئشمان اولاجاقسیز سورادان،
اتحادسیز بو وطن دائمی ویران اولاجاق،
هاوایا یومروق آتان میرزه قلمدان اولاجاق.
شهریور ۹۹


text:
پاتختی میزین اوستونده دیجیتالی قیرمیزی رنگده شومارهلری اولان ساعات دودودود دودودود دییب منی یوخودان اویالدا. اویانام الیمی اوزالدام ساعاتین دویمهسین وورام سسی کسیله. دوروب تختین قیراغیندا اوتورام، اینیمده بیردانا فقط قره شورت اولا، قارنیم سیکس پک، بدن سوتول!
اوزومه بیرآز تیراش ژلی وورام. ژیلتی گؤتورم باشلیام تیراشا. ژیلت ده لاپ ایتی وقتی، اوزده زویوب گئده، نه کی ۵۰۰ سئری ایشلتدیغیم ژیلت کی چهدیخجان اوزومون نکوارینا هولا قوشا. تیراشدان سورا حولهنی گؤتورم اوزومده کف اولا اولا سیلم گئتسین! اوغلان من بوگون بوردا بو ایشی گؤرسم، او حوله میندار ساییلار، یا گرح آتاخ زیبیل قابینا یا دا بیر درجه تخفیفینن حولهنین آدی اولار جیندا فقط در دووار سیلماغا ایشلهنر! سورا دوش توتام چیخام.
اوتاقدا ایشقابی آچام، ایچینده ردیفینن دوزولموش کت شالوارلار بیر طرفده، اوتولی قوطو کیمی کؤینحلر بیر طرفده، رنگ به رنگ کراواتلار بیر طرفده. پالتارلاریمی گؤتورم گییهم: قره کت شالوار، آغ کؤینح. کراواتیمی گؤتورم اوتاقدان چیخام. ائو دوبلکس، کراواتیمی باغلیا باغلیا پیلهلردن یئنم اشاغا. بو اؤزو بؤیوح بیر هونردی ها، چون ایندی آیدان ایلدن بیر تویدا زاتدا ایستهسم کراوات باغلیام، ۵ نفرده منه گرح کؤمح گله آخیرده بیر ایری بویروخ کراوات باغلیا بیلم.
خانیم اشاغا طبقهده میزین اوستونده صوبحانهنی دؤشهمیش اولا. گوله گوله دییه قودمورنینگ مایک! اوشاخدا مدرسه پالتارلارین گییب صوبحانهسین ییه ییه دییه: های ددی! من گئچم اوزوندن اؤپم. صوبحانه میزیندن، او بئله یئمهلی آراسیندان الیمی آتام پورتاغال سویون گؤتورم بیر قورتوم ایچم قویام میزین اوستونه دییهم: آی ام لئیت! خانیم کیفیمی گتیره، قاپی آغزیندا منی اؤپه بای بای ائلیهم چیخام ائودن.
ائشیهده هر یئر چمن، ائوین دؤرد دؤرهسی شمشادلار هامیسی بیر بویدا، قونشونون قیزی ایتین چیخاردیب دولاندیرماغا، اوننان بیر میرتلاشام، سورا ایتین ناز ائلیهم، ایت ده منه هاپ هاپ ائلیه، سورا قویروغون اوینادا، او طرفدن بیردانا اوغلان دوچرخه اوستونده گله روزنامه گتیره، اونودا آلام اوخویا اوخویا آتیلام شاسی بلند ماشینیما و آسفالتی شوشه کیمی صاف اولان، هر یئری اوجا بویلو آغاجلارینان دولو اولان خیاواندا یاواش یاواش صحنهدن چیخام!


text:
— آتا، من اوچون یئللنجک آسیرسان؟
کیشی سکسهنیب لاپبادان ایکینجی قات اجاره ائولرینین ایوانینا باخدی.
اؤزونو ایتیردی. اللری اسیب، بیر یوماق ایپ الیندن دوشدو. باخیشینی بیر آن آلتی یاشلی قیزیندان قاچیریب، قابارلی الینین دالی ایله گؤزلرینده کی گیلهلنمیش یاشی سیلدی.
قَهَر بوغازینی کَسیردی. بیر شیکیل اؤزونو توپارلاییب یئنیدن یوخاری باخدی:
— ه….هه، سنه یئللنجک آسیردیم بانو چیچهییم، نه تئز یوخودان اویانمیسان بیردَنَم؟!
قیزین ساریشین یومشاجیق ساچلاری سحر یئلینده، آغ اوزونده اویناقلاییردی.
ماوی گؤزلری گؤیو، گؤزلرینده کی قیغیلجیملار اولدوزلاری یاریشا چاغیریردی. اوشاق بیر پارچا یاشام ایدی.
کیشی سان کی بیرینجی دفعه گؤرهن کیمی قیزین اوزونه دونوخموشدو.
او نهدن ایندییه کیمی تانریدان بخش اولان بو گؤزل- گؤیچک، ساغلام وارلیقی گؤرمهمیشدی؟! یوخسا اوندان اعتیناسیز کئچمیشدی؟!
دوغرو کی او یاشامین سَرت اوزوندن بئزمیشدی، چیر- چینقیللاردا یئریمک آیاقلارینی یارالاییب، اونو طاقتدن سالمیشدی.
باهالیق، ایشسیزلیک، پولسوزلوق، ائو صاحیبینین شماتتلی سؤزلری، آرواد- اوشاق شرمندهلیگی، بیر جیلیز گؤودهده داها نه قَدَر طاقت اولار کی؟!
نه واخت ایدی سینیرلاری پوزولموشدو. گئجهلر فیکیردن، غوصصهدن یاتا بیلمیردی. پولسوزلوقدان عصب دوختورونا دا گئده بیلمیردی.
چوخ فیکیرلشیب اؤزونو خلاص ائتمک ایستهییردی. بونا گؤره ده ایپ حاضیرلیغی گؤرموشدو. بو گون عائیلهسی آییلمامیشدان قاباق اؤزونو گیلانار آغاجی ندان آساجاقدی، بیر کرهلیک یاشامین هممی- غمیندن قورتاراجاقدی.
آمما قیزینین گؤرونوشو اَل- قولونو سوستالتدی.
— «من آخماق هئچ مندن سونرا عائیلهمین باشینا نه گلهجهیینه فیکیرلشمهمیشم؟!
بو کؤرپه مندن سونرا نئجه اولاجاقمی؟!
او یازیق قادینی مگر سئوگی دولو اورهکله کنددن قاچیرمادیم می؟!
اونو خوشبخت ائتمهیه سؤز وئرمهدیم می؟!
کیشی ده بو قدر آلاخ- بولاخ، ایرادهسیز اولار؟!
من هله گنجم، قوللاریمین شیر کیمی گوجو وار. شوکورلر اولسون، عائیلهمین چورهیینی داشدان بئله چیخارا بیلهرم».
اؤزونده یئنی بیر گوج حیس ائدیب،
قیزینا یئللنجک آسدی. سونرا ایسه اونلا باش- باشا قویسون دییه، بئلینده کی قالین کئش قاییشی آچدی. او قاییشی، آغیر داشلار، کرپیجلر، یوکلر بئلینی سَرپمهسین دییه، ایش واختی بئلینه باغلاییردی.
کئش قاییشی دا او بیری آغاجا دوگونلهییب ایکی اللی یاپیشیب، قیزینا ساری هوووو…. هووووو… دییه یئللندی.
قیز دؤرد گؤز آتاسینین اویونبازلیغینا حئیرتله باخیردی.
بالاجا اللرینی آغزینا توتوب، نارین- نارین گولوردو.
دهلیزین قاپیسینی آچیب:
— آنا…. آنا…. گَل باخ، آتام “هورومچک کیشی” اولوب…. آتام “هورومچک کیشی” اولوب…–چیغیریردی.
کیشی یئللهنرکن اورهکلهنیب:
— آتان کیچیجیک گولوشلرینه قوربان چیچهییم،– دئییردی. بلکه یاریم ساعات دلیبازلیغی داوام ائتدی. اؤزونو ده گولمک توتموشدو.
سونرا آشاغی ائندی.
— من تزه چورهک آلماغا گئدیرم. آنانا دئه سماوری یاندیرسین. قالانینا دا آللاه کریم دیر. الینی آغزینا آپاریب قیزینا ساری شیپ- شیرین بیر اؤپوجوک گؤندردی.
قیز آتاسینین “آللاه نئجه کریم دیر” دئدیگینی دوشونمهدی، آمما کیچیک آددیملارلا، سئوینجک، آناسینی اویاتماق اوچون ائوه ساری قاچدی.
یول اوزونو گؤزونده دونیا سانکی تزهلنمیشدی. قارانلیق اورهییندن کؤچوب اومود گونشی کؤکسونده پارلاییردی. داغی داغ اوستونه قویماغا قادیر اولدوغونو سانیردی.
ایندی ده هردن او سحرده کی آخماق یانا تصمیمی یادینا دوشنده، اؤزونو دانلاییر، هم ده دلیجه اویونبازلیغینی خاطیرلایارکن گولومسهییر.
او دوشونوب، حیات بیر صاف یول دئییل، چالا- چوخورو، ائنیش- یوخوشو دانیلماز دیر. آمما یاشام او قَدَر گوزلدیر کی یاشاماغا و یاشاتماغا دَیَر.
بیزلر یارانمیشیق سا، هر نمنهنین رغمینه، تانری، آناطبیعت بیزیم وارلیغیمیزی ایستهییب، بو وارلیغی زدهلمک بؤیوک سوچدور. هر موشکوله اؤلومدن باشقا چاره وار. یالنیز اؤلوم چارهسیز دیر.
سحرخیاوی


text:
ایستامبول ینگ کؤپریلری پأکیستان ینگ بایداغی نینگ رنگینه بۆرهندی
فاتح سلطان محمت و یاووز سلطان سلیم کؤپرۆلری "پأکیستان ینگ میللی گۆنی" میناسیبتی بیلن پأکیستان ینگ بایداغی نینگ رنکلرینه بۆره ندی
ایستامبول داقی فاتح سلطان محمت و یاووز سلطان سلیم کؤپرۆلری "23-نجی مارت پأکیستان ینگ میللی گۆنی" میناسیبتی بیلن پأکیستان ینگ بایداغی نینگ رنکلرینه بۆره ندی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: سوئد ترورچیلاری تۆرکیأ قایتارار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی ناتونینگ ماصلاحاتی باراسیندا بیانات بردی
أردوُغان آلمانیا، هلند، اسپانیا و اتریش ینگ یوُلباشچیلاری بیلن دوشوشدی
دمیرقازیق سوریه ده 29 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی ترورچیلیغا قارشی توتان یرلی یاغدایدا ایش آلیپ بارماغا دوُوام ادیأر


text:
قاضی اوغلو
ائل اوبا – حضرت زینب علیها سلام ، بوکولموشیں بیل، قورو دیل آغیزلا، قیرغین و صوصوز یوره گله قارده شی مظلوملارین افندیسی امام حسینین پارچالانمیش بدنینین یانینا گلدی، غم دولو بیر سه سله، حسرت دولو بیر یوره گله سانکی بویله چاغیردی:
ای علی، ای اسلامین قوجامان و قاهرامان پهلوانی ، یگیت بابام، بو حسیندیر باشی که سیک قانا بویانمیش. بولاردا قیزلریندیر، هاراسان اولموشلار.
ای زهرا ای مظلوم انام بو سه وگیلی اوغلوندور اولاردا عباس، اکبر، قاسم علی اصغر دیر قانا به لنمیشلر، بولاردا قیزلریندیر اسیر ایدیلمیشلر.
ای محمد بو سه وگیلی حسینیندیر باشی که سیلمش، بوحسینیندیر حرام زاده لرین قیلی جیله صوصوز ئوزو و – اصحابی ئولدورولمش ، امان بو بلاده ن… امان بو غم ده ن بو کیمسه سیزلیغده ن بو ده ربه داغینلیغدان بوچتین گونده ن.
سانکی قوجام محمدین ، بابام علینین انام زهرانین عمیلریم حمزه و جعفر طیارین دنیادان گوچ توغلری گونلره به نزیری بوگون…
زینب علیها سلام بوحالدا بیر قارانتی گوردوغونده سانکی بویله دیدی:
ای یاشمانان آل قان ایله
سن کیمسه ن بو صحرا دا
قارده شیمی که سه نده لر
یوخویدون کربلا دا!
ای افندیم نه ایستیرسه ن
اوتانما سویله منه؟
قارده شیمین تمیز قانی
به نزیری والله سنه
گر حسینی آختاریرسان
میزراق اوستونده باشی
فراتین ده قیراغیندا
قولسوز ییگید قارداشی!
بیز علی نین قیزلرییغ
نه قارده ش وار نه بابا
اوشاغلارین صوصوزلوغو
آغلادیر داغی داشی
داها صونرا کربلانین ییگید قیزی زینب سلام الله علیها مدینه یه گیده ن بیر یولچویا سانکی بویله سویله دی:
مدینه یه گیده ن یولچو چاغیر آنام زهرانی
سویله اسیر ایله دیلر زینب ، رباب لیلانی
سویله حسینین ، باشینی صوصوز که ستیلر صوصوز
سؤت ئه مه رین اوخلانماغی آغلاتدی کربلانی
اللرینی باغلی گوردوم سویله قیزین زینبین
اغلادیغجا بیر خسته گنج آغلادیردی هر یانی
سویله عباس. قاسم، اکبر پارچا پارچا ایدیلدی
یتیملرین داد فریادی داغلادی هر انسانی
قایناق : کربلا اولایلاری – یازان : قاضی اوغلو – عربجه مقرم مقتلینده ن سه چمه لر


text:
ماندئلا غریبه شخصیت ایدی. او، بعضی اوتوپیک اوخوللارین “بیکتین اینسان” آدلاندیردیقلاری وارلیغین اؤرنهیی ایدی؛ سوموت، پارلاق و جانلی اؤرنک. نیفرت آلووو و قودرت توتقوسوندان کئچمهسن گئرچک اینسانلیغا قوووشا بیلمزسن! 28 ایل اؤز آماجلاری اوغروندا آپارتاید رژیمینین دوستاغی اولموش آدلیم بیر اؤندهرین، اؤز موخالیفلرینه قارشی قانلی دیوان توتماسی گؤزلهنیلمز اولمازدی. بونا اونون هم حاققی چاتیردی، هم یئترینجه مشروعیتی واردی. آغلارین وحشیلیکلرینه معروض قالمیش قارا دریلی کوتله بونو ایستهییردی، آپارتاید رئژیمینین اولوسلار آراسی روسوایلیغی دا بونا برائت قازاندیریردی. آمما ماندئلا باریش، سئوگی و باغیش یولونا گئتدی. ماندئلا یئر-گؤی آدینا دانیشان بیر چوخ اؤندهرلره باخمایاراق نه ائتسه یاخشیدی؟ بوتون نیفرتلریندن واز کئچدی، اونا اؤلوم جزاسی کسیلمهسینی ایستهمیش پروکورورلا [دادستانلا] اوتوروب یئمک ده یئدی. سونرا دا گوج کورسوسونو بوراخدی.
بونا خیرداجا، هایکولو، مقامسئوهر اینسانلارین گوجو یئتمز؛ بوداـواری چکینگنلیک سیمگهسی اولان ژان پول ایستر کی، واتیکان عظمتینی آرخادا قویسون. ماندلا ایستر کی، بوتون دوشمنلره نیفرت یوخ باغیش یاغدیرسین؛ آغلی قارالی بوتون اینسانلار رحمت یاغیشیندا ایسلانسین. عین القضاتی آنیرام: اؤتن گئجه سئوگی یاغمیشدی، یئر ایسلانمیشدی.
بونلاری قولایجا سؤیلهمک اولار، آمما نیفرتدن یاخا قورتارماق و گوج کورسوسوندن کؤنوللوجه چکینمک همیشه قولای دئییل، بعضن اؤلومه بویون قویماق قدهر چتین گؤرونور. ماندئلا اؤنمی، ماندئلا بؤیوکلویو بوندایدی. بونلارسیز اؤزگورلویون گور سسی، باریش سیمگهسی اولا بیلمهیهجکدی ماندئلا.
سارسینتی و حوزنله ماندئلانین آدی اؤنونده باش أییرم.
2013.12.06


text:
۳ عسگریمیز شهید اولدو
"پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده تروریستلرله چیخان چاتیشمادا ۳ قهرمان سلاحداشیمیز شهید اولموش، ۴ قهرمان سلاحداشیمیز دا یارالانمیشدیر"
تورک سلاحلی گۆجلری طرفیندن عراقین قوزئیینده حیاتا گئچیردیگی پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده تروریستلرله چاتیشما نتیجهسینده ۳ عسگر شهید اولدو، ۴ عسگر ایسه یارالاندی.
میللی ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن یازیلی آچیقلامادا،
"۲۴ می ۲۰۲۲ تاریخینده پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده تروریستلرله چیخان چاتیشمادا ۳ قهرمان سلاحداشیمیز شهید اولموش، ۴ قهرمان سلاحداشیمیز دا یارالانمیش و خستهخانایا چاتدیریلاراق معالیجهلرینه باشلانمیشدیر.
بیزلره درین بیر آجی و حوزون یاشادان بو حادثهده حیاتینی ایتیرهن شهیدلریمیزه اللهدان رحمت، کدرلی عائلهلرینه، تورک سلاحلی گوجلرینه و اصیل میللتیمیزه باشساغلیغی و دؤزوم، یارالی پرسنلیمیزه ایسه عاجیل شفالار دیلهییریک.
ایلگیلیلی خبرلر
ائتکیسیز حالا گتیریلن ایکی تروریستدن بیری آختاریلانلار لیستینده
تروریستین ضررسیزلشدیریلمهسی ایله سییرتین پرواری ائلچهسی دوغان کندی اطرافیندا تروریستلر طرفیندن یئرلشدیریلن ال یاپیمی پاتلاییجینین پاتلاماسی نتیجهسینده شهید اولان اوزمان چاووش ارجان اؤزجانین قانی یئرده قالمادی
حولوصی آکار بن والاس ایله گؤروشوب
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار پایتاخت آنکارادا رسمی سفرده اولان اینگیلترهنین ساوونما ناظیری بن والاس ایله گؤروشوب.
بمت تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب
بمت افغانیستانا یاردیملارینا گؤره تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب.


text:
دونن آخشام اوغوز تی وی نین ۱۸۰ درجه پروگرامیندا «آذربایجان شهیدی کیمدیر؟» عنوانی آلتیندا مصاحبه ده ، ایکی قیمتلی ، یاخیندان گوروب تانیش اولدوغوم سوی داشیمین چوخ اونملی بیر موضوع حقینده کی مباحثه لرینی ایزله دیم، و کامرانی بئی و بوتون اوغوز تی وی ائمک داشلارینا بوایله فایدالی و یون وئریجی پروگراملاری حاضیرلادیقلاری اوچون منت دارلیغیمی بیلدیرمه لیم .
عزیز سویداشلار، آزادلیق سئور اینسانلار!
بو دوستلارین صداقت، وطن سئورلیک، و اوره کلرینین آزادلیق اوچون چارپدیقلارینا هئچ بیر شبهه م یوخ ، هر ایکیسی ایللر بویو میللی حرکت ده ائمک وئره ن عزیز قارداشیمدیلار!
اما طبیعی اولاراق اوراداکی تارتیشما و اورتایا قویولان موضوع ایستر–ایسته مز بوتون آذربایجانلیلاری و اوزللیک ایله میللی فعاللاری ایلگیلندیردیغی اوچون منی ده بو قونودا بیرنئچه مسئله یه آچیقلیق گئتیرمه یه مجبور ائتدی!
منیم بیلدیغیم و اینادیغیم دوشونجه ده ، بیراولکه نین اونجو و آیدینی ، و اوزللیک ایله ایشغال، آسیمیلاسیون، خرافه و سومورو آلتیندا اولان میللتین ضیالیلاری چالیشمالیدیرلار ،میللتلرینی آیدینلاتاراق یانلیش بیلگی ، خرافه و آسیمیلاسیون سیاستلری کی اونلارا ایللر بویو دیکته اولونوب و یانلیشی دوغرو گوردوغو دوشونجه لری میللتین بینیندن سیلیب آزادلیق ، عیدالت و انسان حاقلری مفکوره سینی اونلارا وئره ره ک ، قورتولوش و قیام اوچون حاضیرلاسینلار، یوخسا اونلارین دوشوندوک لرینی دوغرو گوروب و خالقین ایستک لری دوغرولتوسوندا حرکت ائتسه لر، آیدین و اونجو یوخ ساده جه پوپولیست سیاست یوروتن و …سیاستچی اولورلار.
۱-عزیز دیره نیش کادرلاریندان اولان «مجید آراز» بئی «ملا حسنی» ، «قاضی پور» و رئژیم عسگرلرینه میللت!!! طرفیندن قهرمان عنوانی وئریلدیغی اوچون ؛اونلاردا عینی عنوان و القابی قولانمالارینی دوغری گوروب وسونرا سانکی تبریز و اردبیللی وگونئی آذربایجانین باشقا بولگه لرینده یاشایانلار بونو درک ائده بیلمزلر دیه بیر ایمادا بولوندی ! (خوشبختانه کاظیم بئی کی بو مفکوره یه تام قارشی دیر اوزو باتی آذربایجانین قوشا چای شهریندندی ، بو سوز و ادعانی مطلقا سوال آلتینا آلیر) حال بو کی بودوستوموز بیرتشکیلات منصوبی اولاراق بو خطایه دوشمه مه لیدیر. دوشمنین آماجی پهلوی ایله باشلایب و بو رئژیم ایله دوام ائتدیرن بیرسیاستی وار ایدی و او تبریزلی ایله اردبیلینی ، اورومیه ایله …. یعنی تورکلری بیربیرینه سالاراق بیرلیک و برابرلییمیزه ضرر وئرماق ایدی !
و بوگونه قده ر میللی حرکت ده ،باشاری ایله یوروتولن سیاست ایسه بو اویونو بوزماق و بیرلییمیزی ساغلاماق اولموشدور!
باتی آذربایجان ایله دوغونو سانکی ایلکه لر و دوشونجه لری فرقلی گوسترمک تاکتیک سل یوخ بلکه استراتژیک بیرخطا سایلیر!
۲- گونئی آذربایجان ، ایستر باتی آذربایجان ، ایستر دیگر بولگه لر یعنی اردبیل، زنگان ، قزوین ، قوم و…. ولایت لری نین آماجی و ایلکه لری عینی دیر و شهرلر و بولگه لریمیزی آیری آیری گوسترمک و بیربیرلرینین سانکی دردلری آیری و آنلاماقدا زورلوق چکدیک لری ، منجه حرکته و او حرکتی تمثیل ائدن تشکیلاتلاردان بیریسی اولان «دیره نیش»ه ضرر دن سونرا فایداسی اولماز!
۳- تورکمن صحرا ، احواز و … جنایتلرینی یارادان، یونه تن و اجرا ائده ن فارس ایرقچی ، سوزده ایسلامچی دوشونجه اولموش و اورایا گونده ریلن رئژیمین جنایتکار قوه لرینده ، بوتون ایران آدلانان میللت لر و او زینداندا یاشایان شخصلر ایشتراک ائتمیش و بونو بیر میللی حرکتین فعالی وسیاسی تشکیلاتینا منصوب اولان شخص، ساده جه تبریزلیلر اولاراق گوسترمه سی نه تاریخی آچیدان گئرچک لیک پایی وار ونه تورکمن سوی داشلار و عرب قارداشلاریمیز ایله وئردیغیمیز مشترک ایرقچی-ایشغالچی رئژیم ایله مباریزه یه فایداسی اولور! بو سندسیز ادعا ساده جه ایرقچی فارسلارا وئریلن بیرآتو اولا بیلیر! امید ائدیرم بو ساده جه جانلی یاینین گئتیردیغی گئرگین لیک ایله دیله گئتیریلمیش بیر یانلیش سوزاولسون ، نه باخیش آچیسی.
۴- مجید بئی تورکییه دن مثال گه تیریب و کوردلرین سیلاحلی قوه لرینین ۱۰۰۰۰۰ نفره اولاشماسینی حقلی اولاراق خطر گورور اما بیر نئچه نقطه یه دیققت ائتمه میشلر:
آ) کورد لر ایللر بویو عراقین ؛ تورکییه نین، سورییه نین و ایران آدلانان زندانین ،اردولاریندا یوز مینلرجه عسگری و سوبایی وار ایدی آما اونلاری کوردوستان و میللتینین قورتاریجیسی اولاراق گورمه یب و اوز میللی سیلاحلی قووه لرین یاراتدیلار، عراق و سورییه ده، ده نگه لر دئیشیرکن اونلارین بیربولومو بو سیلاحلی قووه لره قاتیلدیلار!
ب) کورد لر هئچ بیرزامان دولته چالیشان سویداشلارین، اوزلریندن گورمه یب و امانسیز اونلاری ایله مجادیله ائدیبلر ، حتی اونلاری آشاغالماق اوچون «جاش» آدی تاخمیش و خطاب الیرلر! ( جذب و اونلارین ایچینده نقوذ ائتمک باشقا بیر موضوع دیر)
؛کوی قوروجولارین صرف تورک دولتی ایله بیرلیک ده حرکت ائتدیک لری اوچون اولدورور و تورک اوردوسو ایچینده کی کورد عسگرلرکی داعش ایله مبارزه ده جان وئریللر بئله شهید دئمه میر و دئمزده!
۵- میللی حرکت آدی و ماهییتیندن ده آنلاشیلیرکی ، صینیف سل ، دین سل و… بیر داوا دئیل و قورتولوش و اوز مقددراتینی اوز الینه آلانا قده ر بوتون طیف لری ایچینده باریندیران بیر حرکتدیر، طبیعی اولاراق رئژیمین بوتون اورگانلاریندا و اوزللیک ایله حربی قوه لرده وظیفه لی تورکلر، و ایرانچی تشکیلاتلاردا فعالیت ائدن هر بیر سوی داشیمیزی آسیمیلاسیون سیاستیندن قورتارماق و اونلاری میللی مفکوره ایله تانیشدیریب و حرکته جذب ائتمک مجادیله میزین واز کئچیلمز ایلکه سیدیر ، اما رئژیم و ایرانچی تشکیلاتلاردا ایرقچی سیاسته قوللوق ائدن و وطن و میللتینه خیانت ائدن مانقورت لاری اوزوموزدن گورمک یانلیش و چئلیشکیلی بیر سیاست دیر.
امید ائدیرم بو دوستوموز اوردو و سپاه ین ایچینده کی تورک لری میللی حرکته قازاندیرماق ایله اونلارین جنایت لرینی و ایرقچیلیغین عمرونون اوزاماسینداکی مخرب نقش لرینیین آراسینداکی فرقلیغا واقیف دیر.
سایقیلار ایله
آیدین مارالانلی


text:
اوردو بالیق
اوردو بالیق یا قارابالاساغو (اویغورجا: ئوردۇ بالىق؛ چینجه: 窝鲁朵八里، آنلامی: اویغور تانهو قالاسی) اویغور خاقانلیغی و گؤکتورک خانلیغینین پایتختی. گونوموزده اوردو بالیق یئری اورخون وادیسینده دیر.
حاقّیندادَییشدیر
اوردو بالیق، اويغور خاقانليغينين آيني پايتاختيني مودافيعه ائدن قالا. اويغور خاقانليغينين پايتاختي او دؤورده موباليک ده آدلانان اوردو-باليق آدلي شهر اولموشدور.
قالا اوردو دئييلن بير بورجدن عيبارت ايدي. بو بورج ايسه باليق دئييلن ايکينجي بير بورجون داخيلينده ايدي. بو قالا سيستئمينه ده اوردو-باليق دئييلير. اوردو-آليق سادجه تورکلرده ايستيفاده اولونان قالا سيتيليدير.
کئچميش تورک ديللرينده باليق (بلق، بلخ) قالا شهر[۱] معناسيندا ايشلهنيردي.
آیریجا باخدَییشدیر
قایناقدَییشدیر
- ^ تورک دیلی قورومو، دیوان لغات الترک وئری تابانی TDK Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanı[دائمی اولو باغلانتیلی].


text:
یارکند
یارکَند (اویغور تورکجه سینده: یهکهن، چین دیلینده: 莎车县) دوغو تورکیستان دا یئرله شن بیر ولایت.
بو شهرده (۲۰۰۳ ایلی نوفوس قایناقلارینا دایاناراق) ۳۷۳٬۴۹۲ نفر یاشاماقدادیر. یارکند تکلهمکان چؤلونون گونئی قیراغیندا اولاراق٬ کاشغر اوستانینین اون بیر ولایتیندن اولان بیری دیر.
یارکند اسکی زامان لاردا٬ ایپک یولونون گونئیینده یئر آلان٬ بودا خانلیق لاریندان بیریسی نین باشکندی اولموشدور.
گونوموزده کی یارکندین اهالیسی اویغور تورکلری دیر. یارکندین اکینه جک یئرلرینده٬ بوغدا، پامبیق، نار، آمرود، اریک و گیرده کان بئجه ریلیر. اینک و قویون یارکندین اساس ساخلانیلان حئیوانلاری دیر. بو شهرین طبیعی قاینالاریندان، نفت، قاز، میس، قیزیل، بوکسیت، گرانیت و داش کومور چیخاریلیر.
تاریخ[دَییشدیر]
یارکند اونونجو عصیردن اعتیبارن قاراخانلی لار الینه کئچیب، ایسلاما قوجاق آچدی. اوندان بئله اهالیسی موسلمان اولدولار.
یارکندین آدی اون بیرینجی عصیردن بئله، یازیلاردا تانیماقدا دیر. یارکند، یار (تورکجه ده قایا و دره) و کند (تورکجه ده کند و شهر) کلمه لریندن یارانان، قایالی شهر آنلامیندا اولاراق ، تورکجه آددیر.


text:
مقدمه کتاب « سخاوتلی عمر »
پایگاه خبری اولکامیز – محمد قربان قربان گلدی اف شاعر ترکمنستانی چند روز پیش درگذشت. به همین مناسبت حبیب الله نیازی ساعی فعال فرهنگ و ادبیات ترکمن متن ذیل را به سایت اولکامیز ارسال نموده است. لازم به ذکر است کتاب سخاوتلی عمر اثر شاعر ترکمنستانی به کوشش فرهاد قاضی و احمد آتابای منتشر گردید. در مقدمه کتاب به قلم فرهاد قاضی چنین آمده است :
سؤز باشی
حورماتلی ایلدِشلر؛
اِلینگیزدأکی کتاب، تورکمنستانینگ بالقان ولایتینده یاشایان مشهور شاهیر و یازیجی سی مأممت قربان گلدی قربانوف نگ اثرلری نینگ بیری دور.
یازیجی دان بو کتابدان باشغا، صونغات اوسسادلار حاقدا” موقام لی عمرلر ۲۰۱۳نجی ییل دا ” ینه ده ” یۆرکده بِسلأنیم واطان “دیین قوشغولار ییغیندیسی چاپ اِدیلیأر.
بولاردان باشغادا ۵۰ دِن قاوی راق قوشغی و ماتال لاری تورکمنستانینگ ” ادبیات و صونغات ” – ” زامان ” و بِیله کی قازیات لاریندا چاپ بولاندیر.
۱۳۹۴ نجی شمسی ییلدا شاهیرینگ ” چاندی بیلینگ ” ناغمالاری ” آدلی قوشغولار ییغیندیسی، اوسساد قربان صحت بدخشانینگ زحمتی بیلن تاییارلانیب، ایرانینگ مختومقلی فراغی نشریاتیندا چاپدان چیقدی.
” سخاوتلی عُمر ” کتابینگ تورکمنستاندا لاتین خطیندا چاپ بولان نسخه سینی حورماتلی مأممت قربان آقا مانگا ایران خطینا گِچریب، چاپ بولماق اۆچین تابشیردی.
مِنده شاهیر احمد آتابای نگ کمکی بیلن شی کتابی عرب الیب – بی أ گِچیریب، تایپا بِریب، ویرایش ادیب، تاییارلاب چاپا یِتیردیم.
بو کتابدا ۱۹ نجی عاصرینگ اورتالاریندان ۲۰ نجی عاصرینگ باشلارینا چِنلی یاشاب گِچن، ساخی لیقدا، جومارتلیقدا، رحمدار لیقدا اؤزونی تانادان حاتم طائی حاصیتلی ” حاجی پارسی ” نینگ یاشاییشی حاقدا گۆررونگ گِچیار.
اِلینگیزدأکی کتابدا قیمماتلی مغلومات لار، سؤز بایلیق لاردان، آتالار نقل دان و قدیم دأب دستور لاردان حاییرلانیب بیلرسینگیز، سیز حورماتلی اوقیجی لارا شی کتابی اوقیماغی تابشیریارین.
سؤزیمینگ سونگیندا حبیب آقا نیازی ساعی دان شو کتابینگ تایپ اوغروندا چِکن زحمتی اوچین قدردانلیق بیلدیریارین.
فرهاد قاضی


text:
مدرسه مهندسی تندن نیویورک بیلیمیوردو
مدرسه مهندسی تندن نیویورک بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: New York University Tandon School of Engineering, فارسجا: مدرسه مهندسی تندن دانشگاه نیویورک)آمریکانین بروکلین شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. خوصوصی و اؤزل اؤیرهتیم قۇرومودیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- NYU Tandon School of Engineering.jpg
- Wunsch Building.jpg
- NYU Tandon Starbucks.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مدرسه مهندسی تندن نیویورک بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پالما ده مایورکا
پالما ده مایورکا (ایسپانجا: Palma, Majorca) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۲۰۸٫۶۳ کیلومتر موربّع دیر. ۱۳ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۴۰۱۲۷۰ نفر دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
- Tribuna.estadi.balear.JPG
- File:Bombers de palma.JPG
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Palma (Mallorca)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پالما ده مایورکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا دانیشیغی:تۆرکجه کیبورد
یاریمآرا[دَییشدیر]
دئییرم بونون یاریم فاصیله سی هانسیسیدیر؟--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۵۷ (UTC)
@Ebrahimi-amir:کنترل+شیفت+۲ یا دا ذ+شیفت--Koroğlu (دانیشیق) ۱۵ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۰۶ (UTC)
- یاشا @Koroğlu: بَی. قوی تست ائدیم. یاریمفاصیله اولکیسی وورمادی. یاریمڭفاصیله. بودا وورمادی. یوخ تاسسوفله ایشله میرلر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۶ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۳:۰۱ (UTC)
- من بۇردا یاریم فاصیله نی تاپدیم. ! کلیدینین سوْل طرفینده. شیف + دئدیگیمی کلید.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۵:۵۸ (UTC)
کیبورددا دَییشدیرمه[دَییشدیر]
ایشلدن:AlperTeo ، ایشلدن:Hqoumb، ایشلدن:Altinx، ایشلدن:Potkal ، ایشلدن:Arslanteginghazi، ایشلدن:Arjanizary، ایشلدن:اکتای، ایشلدن:E THP، ایشلدن:Goonooz، ایشلدن:Ilğım، ایشلدن:Hekim qasim oglu، ایشلدن:Qarqushu و... حؤرمتلی ویکیداشلار؛ هامینیزا سلاملار. بیلدیگینیز کیمی کیبورددا تعریفلنن ؽ حرفی دۆز ایشلهمیر. بیرده کی بعضی حرفلری داها یاخشی یئرده یئرلشدیرمک اوْلار. دۆزدور ایندی من همین کیبوردلار اوْن بارماق تایپ ائتمهگه عادت ائتمیشم آنجاق نظره گلیر کی ئ - ۇ-ۆ-وْ حرفلرین (دؤرددنه چوْخ ایشلهنن حرفلر-بیرینده سیز آرتیرا بیلرسینیز) یئرین عرب الیفباسیندا اوْلان و بیزیم دیلده آز ایشلهنن ض-ص-ث-ظ-ط (بئش دنه آز ایشلهنن عرب حرفلری) ایله عوض ائتمک اوْلار. همده یاریمآرانیدا شیفت-فاصیله ایله تعریف ائتمک اوْلار. --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۰۹ (UTC)
- سایین Ebrahimi-amir شیفت+فاصیله: MKLC پروگرامی فاصیله (Space) کلیدینه آیری کاراکترین تعریف اولماغین ایجازه وئرمیر (حتی Ctrl و Shift ایله ترکیب اولسادا).
- منجه «ۇ-ۆ-وْ» کاراکترلری: دوستلار عادت ائلدیکلرینه گؤره، یئرینده قالسین اما شیفسیز، یانی: «ض» یئرینه «ۇ» ،«ص» یئرینه «ۆ» و «ث» یئرینه «وْ» اولسون و «ص،ض و ث» حرفلری شیف ایله یازیلسین.
- بو آرا دا «ذ» حرفینده اونوتمایین کی آز ایشلنندیر.
- و «ؤ-ئ-ؽ» کاراکترلری: «ذ،ظ،ط» کلیدلریله یازماق اولار یانی «ؤ-ئ-ؽ» کاراکترلری «ظ-ط-ذ» کلیدلرینده تعریف اولا و «ظ-ط-ذ» کاراکترلری شیف ایله یازیلا.
- آیریجا «~» کاراکتری بو کیبورددا تعریف اولماییب، بونودا کلیدلرین بیرین شیف ایله ترکیب ائده بیلریک. AlperTeo (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۳۷ (UTC)
- دوستلار بو قونودا آرتیق دانیشما یوخ، کیبورد مسالهسی حل اولوب؟؟ AlperTeo (دانیشیق) ۳ ژانویه ۲۰۱۶، ساعت ۰۷:۱۶ (UTC)
یاناشی[دَییشدیر]
- یاناشی--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۴۶ (UTC)
- یاناشی-- AlperTeo (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۳۷ (UTC)
یانسیز[دَییشدیر]
- یانسیز--Arjanizary (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۵۰ (UTC)
- یانسیز--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۴۶ (UTC)
قارشی[دَییشدیر]
- قارشی
آچیقلاما:[دَییشدیر]
- آچیقلاما: حؤرمتلی ویکیداشیمیز AlperTeo کیبوردون تنظیماتیندا بیزه یاردیم ائدهجکدیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۷ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۶:۱۵ (UTC)
موبایل اوچون کیبورد وارمی؟[دَییشدیر]
بو کیبورد تکجه ویندوز اوچوندور؟ یوخسا موبایل اوچونده ایشلنه بیلر؟ Emir-ebrahimi (دانیشیق) ۷ نوْوامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۴۳ (UTC)


text:
دمیرقازیق عیراق دا بیر تۆرک عسگری شهیت بوُلدی
میللی قوُرانماق وزیرلیگی شهیدینگ آدی نینگ رمضان گؤک بوُلاندیغینی بیلدیردی
عیراغینگ دمیرقازیغیندا پنچه- کیلیت حرکتینده بیر تۆرک عسگری شهیت بوُلدی.
میللی قوُرانماق وزیرلیگی شهیدینگ آدی نینگ رمضان گؤک بوُلاندیغینی بیلدیردی.
میللی قوُرانماق وزیری خلوصی آقار قینانچ حاطیندا "قاهریمان یاراغداشیمیز رمضان گؤک شو گۆن شهیت بوُلاندیر. قاهریمان شهیدیمیزه اؤز آدیمدان و میللی قوُرانماق وزیرلیگی نینگ آدیندان آلله دان رحمت، غوصصالی ماشغالاسی و آصیل میللتیمیزه بوُلسا دویغوداشلیق بیلدیریأرین" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه یاشاییجی سانی تایدان دۆنیأنینگ 18-نجی یوردی
تۆرکیأنینگ یاشاییجیلاری نینگ سانی 84 میلیون 680 مۆنگ 273 آدام
تۆرکیهدن داشاری یورتلارا آلتی آیدا 10.8 میلیارد دلار کؤینک ساتیلدی
ایزمیرده کؤپ سانلی بوُسغون دنگیزدن چیقاریلدی
تۆرکیأنینگ دنگیزیاقا گۆیچلری، دنگیزینگ اوُرتاسیندا قالان بوُسغونلاری حالاص اتدی


text:
فلسفه
فلسفه سؤزونون اصلی (فیلوسوفیا) philosophia یونانجا دیر و ایکی آیری سؤزدن عیبارتدیر. "فیلو" philo سئوگی معناسیندا گلیر؛ "سوفیا" ایسه sophia "بیلگهلیک" (مودریکلیک) آنلامیندادیر. "فیلوسوفیا"بیلگه لیک سئوگیسی دئمکدیر. "فیلوسوفوس (فیلوسوف) دا، "بیلگه لیگی سئون" ،"معلوماتی آختاران و اونا چاتماق ایستهین" اینسانا دئییلیر. "فیلوسوف" آدینی ایلک دفعه پیتاقورس (فیثاغورس) ایشلتمیشدیر. اؤزونه "بیلگه " یئرینه بیلگهلیک سئودالیسی دئمیشدیر. دیگر اینسانلارا وئریلن بیلگه، ذکالی، اوستاد کیمی عونوانلاردانسا؛ آنجاق بیلگهلیک سئودالیسی اولدوغونو سؤیلهمیشدیر. فیلوسوف، بیلگه اولماما تواضع کارلیغینی گؤسترن شخصدیر.


text:
داها باشلادیم طاهره خانیمگیلی ایزلهمهیه. طاهره خانیمین ایکی قیزی وارایدی, بیر اوغلو. اونلارین ائولری دربندین دیبینده ایدی, بیزیمکی دربندین ایکینجی دؤنومونده. اونون اوچون هر وقت طاهره خانیمین اوغلو کوچهدن کئچنده, پنجرهدن اونا گؤز گزدیرردیم. نئچه یول گؤزو منه ساتاشمیشدی. باشین یوخاری توتاندا. چکیلردیم, گؤزونه گؤرونمهیم. باخیب دا, اونو داواخاناچیلارلا توتوشدوراردیم. چوخ فیکیرلشردیم«گؤرن هانسینا بنزیر؟» آغزی- بورنو بیرینه, بویو- بوخونو بیرینه, شستلی جوان اولوب, اوزونه کیشی شیققی قوندوقجا دا آیریسینا اوخشاردی…
بو سؤزو ائشیدندن بری, ایینه ووردوردوغوموز داواخانادان, اوشونمهیه باشلادیم, چکیندیم اوردان. آراکسدینین دالیندا, دووار دیبینده کی تختین اوستونده اوزاندیقدا, اورایا آسیلان گیرده تابلودا, جاما دولاشان ایلان جانلاناردی, گؤزومون قاباغیندا. سوزولوب منه ساری گلردی. آنامین چادراسیندان برک یاپیشاردیم. دئیردی به ایینهدن قورخورام. «بو دا تازا چیخدی! اَره وئرمهلی اولور بالا- بالا, ایندی- ایندی, اوشاق اَداسی گتیریر.» دئیردی ائوده.
او داواخاناچی بوغو بورما بیر کیشیایدی. دؤکتوردن چوخ بیزیم قصابا بنزردی- طاهره خانیمین اوغلونا دا هئچ بنزهمزدی- کوچه باشینا قالمیش قصابا. بلکه ده قارداشیمیشلار. اَتی ائله شاققالاردی, چاپاجاغی ووراردی سوموکلو اته, سوموک ایکییه بؤلونردی, گاهدان دا اوغولاردی…« آخی بونلاردان اونا نه؟» طاهره خانیمین اوغلونون بیغلاری نازیک ایدی. اینجه بیر اوغلان ایدی. «یانی بیری سونرا بئله کوبودلاشا بیلر, گؤره سن؟»
بیر یول دربندین ایکینجی تینین چؤننده, لاپ اوز به گؤز چیخدیق. بیر آن دونوب, قالدیق. پاییزین توتوق هاوالی گونلرینین بیرایدی. او گون گؤزلرینه باخدیم. آلاگؤزودو! نه طاهره خانیم آلا گؤزودو, نه اَری, نه داواخاناچیلار…! بلکه گئیدیی بال بویا یاغمورلوق گؤزلرینده عکس اولموشدو. آما یتی- یاز ایدی بیرداها گؤزلرینه فیکیر وئرنده, توخلاشمیشدی. قونورا چالیردی! طاهره خانیمین گؤزلری کیمی. اَرینین گؤزلری کیمی.
هله بیرگون جلیل آغانین داواخاناسیندان پامبیق آلاندا, گؤردوم او دا گلدی, چکیلیب قیراغا, نوبهمی وئردیم باشقاسینا. دایانیب, دانیشارکن گؤز تیکدیم اونلارا. «یوخ, جلیل آغایا بنزهمیردی.» آما گولنده ایکیسینین ده زنخدانی چوخورا دوشوب, اورهیه یاتیم ائلیردی اونلاری. بیلمیرم او گون نه ایشلری وارایدی, بئله خوش- بئشلشیردیلر. آما بیردن دؤنوب گؤزو منه ساتاشاندا, دوروخسولاندی. اوزلرینین گؤرونوشو بیر- بیرینه چالیردی…من داها گؤزومو بیلهلریندن آییرمادیم. او دا گاهدان دؤنوب منه باخیردی. آخیردا جلیل آغا دیله گلدی «خانیم سیز نه ایستهدیز؟» اونوتموشدوم نه یه گلمیشم. جلیل آغا شککه دوشوب ده, دؤنوب طاهره خانیمین اوغلونا باخدی. او دا باشین آشاغی سالدی.
گونلرین بیر گونونده, طاهره خانیم, باجیسی دوغاندان سونرا قوناقلیق وئرمیشدی. بیزی ده چاغیردی. دازالاق کؤرپه, کیشیلرین چوخونا بنزیردی, ددهسیندن سووای! ددهسینین باشی توم ایدی- قارا”, فر,توم. اوشاغین باشی سئیرک, قوش توکو کیمی اوچاناق, اؤزوده ساریمتیل ایدی.اوشاغی هره بیرینه بنزهدندن سونرا, دئدیلر اوشاق مین هاوایا چالار, سونرا اؤزو اولار. بیر سویو بونا بنزر, بیر سویو او بیرینه…آخیردا اؤزونه بنزر!
ایش لاپ چتین اولموشدو. ائپودو فیکیریم اؤز خیاوانیمیزین داواخاناچیلاریندان سووای, او بیری خیاوانینکیلارا دا گئدیردی. بیرزاد آلماق باهاناسینا گئتدیم بیرینه…گؤردوم دانیشاندا دوداقلاری گیردهلهنیر. ایندی گل بیر یول طاهره خانیمین اوغلون دانیشدیر, یا دانیشاندا دوداقلارینا گؤز تیک! بیر آخشام اوستو, ساعاتی سوروشدوم اوندان. دئدی: دؤرد. اؤزومو دانلادیم. بللیدی دا دؤرد دئینده دوداق گیرده لنر…نئچه هفته سونرا آخشام سککیز- زادایدی. دئدیم: باغیشلایین ساعاتیم دالییا قالیر…«خواهیش ائلیرم» دئییب سککیزه بیر ربع قالیری-نی ائله دئدی, دوداقلاری قاباغا گلیب, گیردهلهنرک. دوداقلاری دولغون ایدی, اونون دوداقلارینا تای. «آی, اؤزودی, تاپدیم» دئدیم…«آنجاق او کوله کیشیدن بئله اوجا بوی بیر اوغلان؟!» فکری آتیلدی ذهنیمه, قویمادی تاپدیغیمدان اؤونم!
بیلدیم آنام مجمعینی ایسلاق گؤردوکده حیرص باغیرساغینی کسهجک. چایلار دا سویوموش اولاردی. هرنه ایسه کئچدیم اوتاغا.
طاهره خانیم منی اوغلونا ایستیردی!«اصلینده اوغلان اؤزو سیزین قیزی بَیهنیب» دئدیلر. منده باشیما خئییر دئدیم, اورهییمده. ال- آیاق ایتیردییمدن بیرزاد اوخودو, یازیق اوغلان. ایندی دئییب به سئوینجک دوشموشم…کیریخلیغیم اوندان چوخ ایمیش آنجاق کی, ائله تومدو.
جوابیم اونا باها باشا گلدی. سینیخدی. اوندان بری, داها باشیمی آشاغی سالاردیم, راستلاشاندا. باشیمی یئره تیکردیم. اصلینده آز قالا اؤزوم ده یئره گیرم. اودا باخیب, سووشاردی…
***
ایللر اؤتموشدو بیر داها اونو گؤردوکده. توک- باشی آغارمیشدی. بو یول یئریمده میخلانیب, قالدیم. توک- باشینین آغلیغیندان یوخ, بنزریشیندن!
«آی آی آی, بئله ده ایش اولار؟» دئدیم. «آدام دا, آداما بو قدر بنزر؟»
طاهره خانیمین اوغلو او الدن گلیردی, من بو الدن او اله کئچیردیم خط کشلیک اوستونده. منی گؤروب, دایانیب, سونرا کئچدی.
«عکسلرین گؤرموشدوم. نئچه ایل قاباق, بیر یول دا اؤزو گلمیشدی. سینیخمیش, توک- باشی آغارمیش بیر کیشی ایدی. دوز طاهره خانیمین اوغلونونو ایندیسینه بنزیردی, دوز!» بو سؤزو دوشونرکن, چیراغ آچدی من قالدیم آرادا, دالیدان اونا باخا- باخا.
آز قالدی قالام ماشین آلتیندا. ماشینلارین سیگنال سسینه دؤندو. منی گؤرجک قاییتدی گلدی منه ساری, قولومدان یاپیشدی آپاردی او اله منی. یوخ جوابیم, اونا آغیر گلمیش ایمیش, منی بو حالدا گؤردوکده بئله, اؤزونو ساخلاشدیریب, هئچ زاد سوروشماسین.
عقله گلمز بیرزاد دوغرولموشدو خیاوانین آراسیندا. ایستهدییمی تاپمیشدیم. آنجاق…
چوخدان ایدی داواخاناچیلاردان یاخام قورتولموشدو…
آنجاق بونو چؤزمک اونلاردان دا چتین اولدو. طاهره خانیمین اوغلو عئینی بیزیم اَبی دایی اولموشدو.
آنامدان ائشیتمیشدیم «اَبی دایین بیر قیزی سئوردی, وئرمه دیلر, کؤکوندن مملکتی بوراخدی,چیخدی گئتدی.» دئیه. داها بو سفر آنامدان سوروشدوم ابی دایینین سئودیی قیزین آدین. اوّل میننا-میننا دوشدو, سونرا دئدی: -طاهره! هویوخ قالدیم…
بئینیمی چوخ یوروب, حئساب گئتدیکدن سونرا, گؤردوم آخی اوندا کی اَبی دایی بوردا دئییلمیش…
«یانی سئومکدن بنزرلیک یارانا بیلر؟!»
یا «بلکه ده سئویب, چاتماماق, آداملاری بیر- بیرلرینه بئله بنزه در!»
یئنه من قالدیم, همی سوچلو, همی جوابسیز!


text:
`أرطوغرول غازی` نتیجهلر
حابارلار [41]
- غازی آنتپ ده بیر اؤیده تاپیلان تاریحی موزائیکلار موزه ده سِرگیلهنِر
- ابراهیم ارن ت. ر. ت نینگ تأزه یایلملاری نینگ اۆنسلری اؤزۆنه چکِندیگینی آیتدی
- تۆرکیه سوریأنینگ سرحدینده تانک ایبردی
- تۆرک سریاللاری اۇوغانیستان دا رکورد قۇیدی
- تۆرک گأمیسی بلغاریستان ینگ وارنا اسکله سینه باردی
- أرطوغرول غازی نینگ یاشاییشی بارادا عاراپ دیلینده کیتاپ چاپ ادیلدی
- حالقارا گاستروآنتپ فستیوالی گچیریلر
- تۆرکیه هرات دا وکیلچیلیک آچیار
- شو گۆن آتاتۆرک ینگ آرادان چیقان گۆنی
- زئوگما بۆتین دۆنیأ تانادیلیار
- تۆرکیأنینگ ایلکینجی زئولوژی و طبیغات موزه سی
- شو کۆیزه ۳۷۰۰ ییلدان بأری گۆلیأر
- بینالی ییلدیریم کیلیس شأهِرینده
- عاراپلار تۆرک تاریحی باراسینداقی سریالی دؤرأن حالایار
- تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی غازی آنتپ شأهِرینه ساپار قورادی
- دۆنیأده تانالان اۇیونچی و فوتبالچیلار تۆرکیهده چکیلن سریال اۆچین اۇینایار
- عیراقلی تۆرکمن بۇسغونلار قاهرامان ماراشدا
- غازی آنتپده بیر ترورچی اؤلدۆریلدی
- غازی آنتپ ده چاقنیشیق بۇلدی
- فنرباغچه گالاتاسرای تۇپارینی ینگدی


text:
دونیا سندن کیملر کئچدی
»ادبیات سئونلر گروهو«
تاسسوفلهلرله عزیز دوستوموز آذربایجان خالقینین موباریز اوغلو یازیچی، مترجم اوستاد ولی رحیمزاده بیزدن آیریلدی.
ولی رحیمزاده ۱۳۱۰نجو ایلده اهرده موباریز بیر عاییلهده دونیایا گؤز آچدی. اوستادین گنج یاشلاری آذربایجان خالقینین طالعینده پارلاق بیر اولدوز کیمیپارلایان ۲۱ آذر نهضتی ایله اوست اوسته دوشدو. ۱۶ یاشیندان بو نهضته قوشولدو و بو سببدن ۱۳۲۵نجی ایلدن ۱۳۲۷نجی ایله قدهر خرم آبادین بدرآبادینا سورگون ائدیلیر.
اوستاد ولی رحیم زاده بوتون عؤمرونو یورولمادان اوز خالقینین سعادتی اوغروندا صرف ائلدی. ۱۳۴۹نجی ایلدن وطندن کؤچمک مجبوریتینده قالدی. ۲۴ ایل غوربتده یاشایان ولی رحیمزاده ۱۳۷۴نجی ایلده وطنه قاییدیر و ادبی مدنی ایشلرله مشغول اولور.
خالقیمیزین سئویملی اوغلوندان بیزه یادیگار قالان اثرلر:
چاپ اولموشلار:
۱- ایکی جیلدلیک آذربایجان عاشیقلاری وائل شاعیرلری – اهلیمان آخوندوفون اثرینین کؤچورمهسی- نشر دنیای نو – ۱۳۹۰
چاپا حاضیرلانانلار:
۱- شیخ محمد خیابانینین تاریخی رومانی – عباس پناهی ماکوئینین اثرینین فاسجایا ترجومهسی
۲- ستارخان ۳ جیلدلیک تاریخی رومانی – عباس پناهی ماکویینین اثرینین فارسجایا ترجومهسی
۳- اؤلولر- جلیل محمدقلیزادنین اثرینین فارسجایا ترجومهسی
۴- آتالار سؤزی- ابولقاسم حسینزادهنین اثرینین فارسجایا ترجومهسی
۵- تاریخ تئاتر تبریز- الهام رحیملینین اثرینین فارسجایا ترجومهسی
۶- بایاتیلار توپلوسو
۷- سالهای بیم و امید (یادماندههای تبعید) – خاطرات شخصی
ادبیات سئونلر گروهو بو آجی ایتگینی رحیمزاده عاییلهلرینه، اوستادین یولداشلارینا، قلمداشلارینا، قوهوم -اقرباسی خصوصی ایله حیات یولداشی مهری خانیما باش ساغلیغی وئریر.
»ادبیات سئونلر گروهو«
۱۳۹۶/۱۱/۲۰


text:
بعضاً چوخ اوزاقلاردا یاشایان بیری…/ پینار شاکر
بعضا چوخ اوزاقداکی بیر شهرین هاوا دورومونو ایزلرسن. بوگون قار یاغیر، هاوا سویوق اولاجاق. قالین گئیینسه باری دییَرسن. یا، بوگون یاغیش یاغیر، گؤره سن ائشیک ده می؟ ائشیک ده اولسا باشینا توتاجاق چتری وارمی؟ دییه تدیرگین له شرسن، و او آن یاغیش آلتیندا ایسلانسا بئله بیرلیکده قول قولا ایسلانماغی دیله یرسن، و بیر آه چکیب ایسلانسا ،سویوق دَیسه ،خسته لَسه، یالنیز باشینا، نه ائده جک ؟
اونا کیم باخاجاق؟
کیم آجیلی آش پیشیریب یئدیرده جک؟
بعضا چوخ اوزاقداکی بیر شهرین اینسانلارینی سئوَرسن و او شَهَرین جُغرافیاسینی ،دیلینی،کولتورونو آراشدیریب ازبر ائدَرسن.
بعضا چوخ اوزاقلاردا یاشایان بیری قولاغینین دیبینده کی اینسانلاردان داها چوخ یاخین اولار اوره گینه، اونونلا ساعاتلارجا یازیشماغی آرزولایارسان.
سوسیال شبکه لرده اَن سون نه زمان گؤروندو دییه باخارسان.
بو تئزلیکده گؤروندو یازارسا، ندن منه بیر شئی یازمادی ؟
ندن کئفیمی سوروشمادی؟
دییه فیکیرلره دالارسان. اینستاقیٰرامدا دفعه لرجه گؤردویون شکیل لرینی دفعه لرجه یئنی دن ایزلرسن.
اونا یازیلان کامنت لری گودرسن.
اونا کامنت یازانلارین یا اونون فالوو ائتدیگی اینسانلارین حایاتی ایله بئله ماراقلانارسان، و کیملیک لرینی آراشدیرارسان و اَن اؤنملی سی قیسقانارسان.
بعضا چوخ اوزاقداکی بیر شهرین زامانی ایله یاتیب دورارسان، و او شهرین یئمه ک وعده لرینده یئمه یه باشلارسان، سوفرانی سوسله یَن یئمَک لر بئله او شهرین یئمَک لرینی یانسیلار.
بعضا چوخ اوزاقداکی بیرینین دوشونجه لرینی، ایدئولوژلرینی منیمسه یَرسن، اونون اوخودوغو کیتابلاری اوخویارسان، اونون فیکیرلَرینی ساوونارسان. اونون هوبی لرینه ماراقلانارسان، فلسفه سئوسه، فلسفه بهانه سی ایله یازیشیب، سفسطه لر قوشارسان. بعضاسادَجه چوخ اوزاقلاردا یاشایان بیری آنلایار سنی، باشا دوشَر سفسطه لرینی.
بعضا چوخ اوزاقلاردا یاشایان بیری حایاتینی قاپسایان بوتون بعضا لر اولار.
بعضا چوخ اوزاقلاردا یاشیان بیری هر شئیین اولار او هر شئی اونون اَن چوخ سئودیگی و سنین بوز دولابیندا هر زامان حاضیر اولان کئیک دن ، دانیشدیغیندا اونون ان چوخ ایشلتدیگی تیکه لردن . یوخو پروقراملارینین اونون یاشادیغی شهرین گونشینه اویدوغوندان توتدو هرکسی اونون آدیلا سسلَمَیه و هرکسله اونون حاقیندا دانیشماغا قدر گئدر.
بعضا بیر باخارسان عئینی زاماندا بیر شهرده یاشاییب، باشقا بیر شهرده سه نفس آلیرسان، یا چوخ اوزاقلاردا یاشایان بیرینین حایاتینی یاشاییرسان، آرانیزدا اولانلارین بیر آدی اولماسا بیله سن سنی سئون اینسانلارلا دانیشدیغیندا یا باشقا بیرینی یوخولاریندا گؤردویونده اونا خیانت ائتدیگینی دوشونرسن یا او، او اوزاقلاردا بیرینین الینی توتارسا یا الینی بیرینین چیینینه قویارسا، سنه خیانت ائدیر دییه حیس ائدرسن.
بعضا بوتون حایاتینی قاپسایان بو بعضا لرین ندنی اولان بیرینین قارشیسیندا نه ائده جَگینی اونودارسان ،گولدویو زامان گولَرسن ،آغلادیغی زامان دا هیچقیرا_هیچقیرا آغلارسان، و اوزامان سادجه بیر شهرده یاشاییب، باشقا بیر شهرده نفس آلماق اولمور سانکی، عئینی زاماندا ایکی بدنده عئینی دویغولاری حیس ائتمک کیمی بیر شئی …
و بعضا چوخ اوزاقلاردا یاشایان بیری،
تکجه
بعضا لرین یا هر شئیین
یوخ،
سن اولور
سن….
یازار : پینار شاکر


text:
کئچمیش
کئچمیش یا دا گئچمیش، زامانین مۆعیّن بیر نۆقطهسیندن اؤنجه باش وئرمیش بۆتون حادیثهلرین مجموعوسودور[۱]. کئچمیش ایندیکی و گلهجک زامانلا ضیدّیّت تشکیل ائدیر، لاکین اونو مۆعیّن ائدیر. کئچمیشین آنلاییشی اینسان مۆشاهیدهچیلرینین زامانی حیسّ ائتدیگی خطّی وضعییتدن ایرهلی گلیر، حافیظه و خاطیرلاما واسیطهسییله الده ائدیلیر. بوندان علاوه، یازی دیلی یاراناندان بری اینسانلار کئچمیشی قئید ائتمیشدیر[۲]. «کئچمیش» سؤزونون ایلک معلوم اولان ایستیفادهسی ۱۴-جو عصرده اولموشدور؛ او، "کئچمک، کئچیب گئتمک" سؤزوندن گؤتورولموشدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ past (web article). Dictionary.com.
- ^ Christian, David. Record Keeping and History: How We Chronicle the Past (web article). Khan Academy.


text:
آمریکا هیپرسونیک سلاح سینادی
سس سرعتینین ۵ قات اۆستونه چیخاراق هیپرسونیک اؤزللیک گؤسترن سلاح، باشاری ایله تست ائدیلدی
آمریکا، حربی هاوا گوجلری کوموتانلیغی سس سرعتینین ۵ قاتینا چاتابیلن هیپرسونیک سلاحی سینادیقلارینی آچیقلادی.
هاوا گوجلریندن وئریلهن یازیلی آچیقلامادا،
"آمریکا حربی هاوا گوجلرینین ب-۵۲ح تیپی استراتوفورترس اوچاغی ۱۴ میده گونئی کالیفورنیا ساحللرینده آگم-۱۸۳آ هاوادان آتیلان عاجل موداخیله سلاحینی (ARRW) اوغورلا آتدی" ایفادهلرینه یئر وئریلدی.
سلاح اوچاقدان آیریلدیقدان سونرا، سورعتلندیریجیسینین ایشه دۆشدوگو و گؤزلهنیلهن سس سرعتینین ۵ قات اۆستونه چیخاراق هیپرسونیک اؤزللیک گؤستردیگینه توخونولان آچیقلامادا، تستین بؤیوک بیر باشاری اولدوغونا وورغو ائدیلدی.
سؤزوگئدن سلاح لاکهید مارتین شیرکتی طرفیندن حاضیرلانمیش و یوکسک سرعتله حساس هدفلری وورماق اوچون طرح ائدیلمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
دنیزلیده ۸ میلیون ایللیک فسیللر تاپیلدی
تاپیلان فسیللر آراسیندا؛ فیل، کرگدن، زرافه، آت، آنتیلوپ، جیران، سیرتلان و قاریشقا یئیهن کیمی حیوانلارا عاید اولدوغو دۆشونولن قالیقلار وار
چین اوزایا یئنی بیر اویدو گؤندردی
۳ عدد "یائوگان-۳۵" اویدوسو، سیچوان ایالتیندهکی شیچانگ مرکزیندن آتیلدی
تورک سیهاسی یئنی رکورد قیردی
آخینچی ب مودل سیها، ۱۳ مین ۷۱۶ متر یوکسکلیکده اوچاراق اوچونجو دفعه اولوسال هاواچیلیق رکوردونو قیردی


text:
اکینچیلیک
اکینچیلیک یا دا تاریم و یا زراعت، بیتکیسل و حئیوانسال محصوللارین اورهتیلمهسی، اونلارین کالیته و وئریملرینین یوکسلیتمهسی، بو اورونلارین یویقون قوشوللاردا موحافیظهسی، ایشلنیب دَیرلندیرمهسی و ساتیشا وئریلمهسی اله آلان بیلیم دالیدیر. دیگر بیر ایفاده ایله اینسان بسینی اولا بیلهجک و اکونومیک دَیری اولان هر طورلو بیتکیسل-حیوانسال محصولون باخیم، بسلمه، یئتیشدیرمه، قوروما و مکانیزماسیون فعالیّتلرینین تامامی ایله دورگون سولاردا و یا اؤزل آلانلاردا یاپیلان بالیقچیلیق فعالیّتلرینین تومودور.
بو بیلیم دالی(شاخهسی) علمی بیلگی نین یانی سیرا اؤزل یئتهنک و اؤنسزی گرکتیریر.[۱] یویغولامالی بیر بیلیم دالی اولوب، آماجی اینسانلارین یارارینا اکونومیک دَیرلر الده ائتمکدیر.[۲]
بیرده باخدَییشدیر
*دامدارلیک (حئیوانچیلیک)
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Bibilgi.com Archived 2009-10-11 at the Wayback Machine. - Tarım hakkında ansiklopedik bir bilgi.
- ^ Mustafa Kemal Üniversitesi - Tarım hakkındaki temel bilgiler.


text:
«یوخ، یازا بیلمیرم، ایندی اولماز، خواهیش ائدیرم. بوراخین منیم اوچون تامامیله اؤلسون. یوخسا، داها اؤنجه، ۶۰ یاشینداکی بو جاوان، بو ساریشین اؤکوز، نه دوستاغین، نه خستهلیین، نه یاشین ائتکیلهیه بیلدییی بو اینسان ایچیمده تپتزه یاشادیقجا هئچ بیر شئی یازا بیلمیرم. ایندی اولماز. داها سونرا، سؤز وئریرم سیزه یازاجاغام. حتتا، بو ژورنالدا، داها باشقا بیر قونو اوزهرینده، اؤلوموندن یوخ، یاشامیندان دانیشاجاغام. Pentecote yortuسو اوچون صحیفه دوزومونه گئدرکن شنبه سحری، ساتین آلدیغیم “زنامیا” ژورنالینین سون سایینی دا آپارمیشدیم. ژورنالدا ناظیمین، “Les Romantiques” “رومانتیکلر” آدلی رومانینین سون بؤلومو واردی. یورتو اثناسیندا هر کس اونون دئییل پاپا ۲۳ ژوئن اؤلومونو گؤزلهییردی هر ساعات رادیولارینین باشیندا و بازار ائرتهسی سحر چاغی هله یاشاییردی. ناظیمه گلینجه، هئچ بیر شئی بیزی خبردار ائتمهمیشدی. جان وئرمهدی. بئله آیاقدا بیر نردیوانی چیخارکن غفلتن اؤلدو. یاشایارکن اؤلدو. بیر آغاج کیمی آشدی. بوراخین دای منیم اوچون تامامیله اؤلسون. او زامان یازارام ژورنالینیزا اوزون اوزون. منیم اوچون، باشقالاری اوچون، نه آنلام داشیدیغینی بورادا یازارام. بلکه گلن آی، یازا قدر ایجازه وئرین منه. اییولا قدر ایجازه وئرین. بوندان ۱۸ ایل اؤنجه دوستاقدا بؤیوک تورک سوفیسی مؤولانا جلال الدین یا دا ایرانلی عمرخیام کیمی روباعی فورماسیندا یازدیغی بو دؤرد میصراع بیر کاهین اولماقدان چیخدیقلارینی آنلاداجاق قدر واخت وئرین منه.
“فاصیله ” – دئیه جک بیزه بیر گون طبیعت آنامیز،-
” گولمک، آغلاماق بیتدی یاوروم ”
” و تکرار اوجسوز-بوجاقسیز باشلایاجاق ” :
” گؤرمهین، دانیشمایان، دوشونمه ین حیات… ”
یورتو”نون بازار ائرتهسی گونو، سحرین چؤکوشوندن بیر ایکی ساعات سونرا، تئلئفون. ناظیم. ائی اؤلوم، ایندیکی واختدا نه ده سورعتلی گئدیرسن! ایکی ساعات بئله کئچمهدن بوتون آوروپانی کئچمیش منی آختارمیش “یوئلینئس”لرین ائوینده تاپمیش، اورهییمی ایشلهمیشدین. ائی اؤلوم. تئلئفوندا گلن، گؤرونمهین، دوشونولمهین، داها بیر سؤزدن، بیر آددان باشقا بیر شئی اولمایان اؤلوم و یوخ دئییرم. ناظیم اولماز. بعلی. او ناظیم… تا اؤزو، باشقاسی دئییل. بوتون اینسانلار کیمی او دا. و شعریندهکیلردن بیر اوشاغی آنسیدیم:
رجب دامدان دوشر کیمی قاریشییدی سؤزه :
“حربه گیردیین زامان، بیر گاوور (غئیری-مسلمان) اؤلدوروب
بیر قورتوم ایچرسنسه قانینی
قورخو قالمازمیش. ”
من اونون قانیندان بیر داملا ایچمهیهجهیم. دانیشمایان… اوجسوز-بوجاقسیز یاشام… ناظیم، سندن منه ایلک ۱۹۳۴′ده دانیشدیلار، سن دوستاقدایدین، او زامان بیر شئیلر یازا بیلدیم. دوستلوغوموز ۳۰ ایل داوام ائتمهیهجکدی. نه قدر آز، ۳۰ ایل. ۱۹۵۰′ده، بیزلر، یعنی تورک خالقی، دونیانین هر کونجونده کی شاعیرلر سنی دوستاقدان قورتاردیغیمیز زامان، بیر ۱۴ اییول گونو دومدوز حیاتین ایچینه دالدیم. آمما بو ایل، صبیرسیزلییندن، اییولو گؤزلهیه بیلمهدین… دوستاقدان آزاد ۱۳ ایل، یا دا بونا یاخین بیر شئی، قیرخسککیزیندن آلتمیشبیرینه قدر، گؤزل بیر حیات بو. ۱۳ ایل، چوخ شئی. دوستاقدان ائشیکده اؤلدون سن. بو دا چوخ شئی. چونکی اؤلدون. بو فیکیره آلیشدیراجاغیق اؤزوموزو. اینسان منظرهلرینی سنسیز خیال ائتمهیه چالیشاجاغیق… سنین دئییمینله، منظرهنی بو آغاج اولمادان خیال ائتمهیه چالیشاجاغیق. اوجسوز-بوجاقسیز حیاتی… ”
۶ اییون ۱۹۶۳
تورکجهیه چئویرن : بئرتان اوناران
دیلیمیزه اویغونلاشدیران: همت شهبازی


text:
آذربایجاندا یئنیدن گوجلو زلزله باش وئرمیشدیر
رسمی خبر آزانسلارینین یایدیغی خبر اساسیندا اسفند آیینین دؤردونجو گونو آذربایجانین غرب حصهسینده بیر گونده ایکی گوجلو زلزله باش وئرمیشدیر. بیرینجی زلزله سحر چاغی ساعات ۹/۲۲ رادهلرینده ۵/۷ ریشتر مقیاسیندا «قطور» ماحالیندا، ایکینجیسی ایسه همن گون آخشام چاغی ساعات ۱۹/۳۰ رادهلرینده ۵/۹ ریشتر مقیاسیندا «سلماس» ماحالینین «زرآباد» بؤلگهسینده باش وئرمیشدیر. زلزله اورمو، تبریز، مرند، اوسکو، سلماس، چایپارا، ماکی، سهند شهرلرینده و تورکیهنین «وان» بؤلگهسینده ده حیس اولونموشدور.
آذربایجانین «خوی» ولایتینده باش وئرن بو ایکی زلزلهده یوزلر انسان یارالانمیش، ایلک معلوماتلارا اساسن ۵۰دن چوخ کندده ۳۰۰۰دن آرتیق کند ائولری ۵۰دن ۱۰۰فایزا قدهر خارابا قالمیش، الکتریک و تلفن شبکهلری جدی خسارت گؤرموش، اهالینین یوزلر مال- قاراسی تلف اولموشدور. زلزلهدن سونراکی ترپنیشلر دفعهلرله اوز وئرمیش و اهالینین قورخوسونا سبب اولموشدور. «قطور» شهری، «مخین»، «کوتان آباد»، «بلجوک»، «گرناویک»، «رازی»، «یوسف آباد»، «حبش»، «گردیک»، «حصار»، «هندوان»، «زرآباد»، «چالیان»، «بورش خواران»، «روایان»، «میرعؤمر» و «گرماویچ» کندلری ان چوخ ضرر گؤرموش کندلر سیراسیندادیرلار.
«ایشیق» سایتی اؤز امکداشلاری آدیندان بو طبیعی فلاکتی ضرر گؤرموش وطنداشلاریمیزا، یاخینلارینی ایتیرن عائلهلره و بوتون آذربایجان خالقینا باش ساغلیغی وئریر و اؤزونو بو عموم ملی ماتمده اورتاق بیلیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۰۵/۱۲/۱۳۹۸


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۷
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۶۰۵— تبریز ياخینلیغینداکی صۇفیان دؤيوشونده شاه عباس-ین قوْشونو عوْثمانلی قوْشونونو مغلوب ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۷— رۇسیهده اوْکتوبر حربی چئوریلیشی باش وئردی و لنین-ین رهبرلیگی ایله بوْلشویکلر حاکمیتی اله آلدیلار.
- ۱۹۲۰— تۆرک قوْشونلاری گۆمرونو تۇتدو.
- ۱۹۴۴— فرانکلین رۇزولت دؤردونجو دفعه آبش رئیس جومهورو سئچیلدی.
- ۱۹۴۹— نفت داشلاریندا ایلک نفت چێخاریلدی.
- ۲۰۰۰— اۇروپا شۇراسی ناظیرلر کوْمیتهسینین ۱۰۷-جی جلسهسینده (۷-۹ نوْوامبر) "آذربایجانین اۇروپا شۇراسینا عضو اوْلماغا دعوت ائدیلمهسی" آدلی ۱۴ سايلی قطعنامه قبول ائدیلمیشدیر.


text:
اردوغان بروکسلده اوروپالی تورک دموکراتلار بیرلیگی نین میتینگی
اردوغان، بلژیکدن اوّل گئتدیگی فرانسانین استراسبورگ شهرینده ایسه "میلیونلارلا نفس ترورا قارشی تک سئس" میتینگینه قاتیلدی
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، عدالتین تاسیسی اوچون حیاتا کئچیریلن موباریزهنین بوندان سونرا دا گرک اؤلکه ایچینده، گرک دونیانین هر یئرینده عینی قطعیتله داوام ائدهجگینی سؤیلهدی.
اردوغان، بلژیکژین باشکندی بروکسلدکی استفان میدانیندا اوروپالی تورک دموکراتلار بیرلیگینین(UETD) ائدیلن 'بیرلیک، حضور، سئوگی، باریش میتینگینه قاتیلدی.
تورکیهده 2 میلیون سوریهلی و عراقلی سیغیناجاق آختاران اینسانلار اولدوغونو ایفاده ائدن جمهورباشقانی اردوغان، اوروپانین تامامیندایسا 250 مین جیواریندا سیغیناجاق آختاران اینسان اولدوغونو سؤیلهدی. اردوغان، سیغینماجیلارا ائدیلن خرجلمهنین 7،5 میلیارد دولار اولدوغونو، دونیادان گلن دستگین ایسه 419 میلیون دولار اولدوغونو قید ائدهرک؛
- "هارادا قالدی اینسان حاقلاری بیاننامهسی" دئدی.
اردوغان، بلژیکدن اوّل گئتدیگی فرانسانین استراسبورگ شهرینده ایسه "میلیونلارلا نفس ترورا قارشی تک سئس" میتینگینه قاتیلدی.
اردوغان، بورادا ائتدیگی دانیشمادا؛
- ' میللتیمیزین آراسینا آیریلیق سوخولماسینا ایجازه وئرمیهجگیک "دئدی.
چیخیشی بویونجا بیرلیک و برابرلیک مساژلاری وئرن جمهورباشقانی؛
- "اورکلریمیز یئنه کوتلوی وورور. وورماغا دا داوام ائدهجک. میللتیمیزه آتیلن گوللهلرین بیرلیگیمیزی قارداشلیغیمیزه آتیلدیغینی بیلیریک. بو اویونو پوزاجاغی. "دئدی.
تورکیهنین، یالنیز تروریستله دئییل، ترورا قارشی دا موباریزه ائتدیگینی ایفاده ائدن اردوغان؛
- "بیزیم پروبلمیمیز منیم کورد قارداشلاریمیزلا دئییل، بیزیم پروبلمیمیز ترورلهدیر، تروریستلدیر" شکلینده دانیشدی.
تورکیه اوزرینده کیمسهنین بیر عملیاتا گیرهمهیهجگینی وورغولایان اردوغان؛
- "بیز بو اؤلکهنی چاپولجولاردان آلمادیق سویغونچولارا دا بوراخماریق." ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
غرب دونیاسینا ترورا قارشی بیرلیکده موباریزه چاغیریشی ائدن اردوغان،
- "بیرلیکده موباریزه ائدیلدیگینده یالنیز چوخ داها اعتبارلی بیر تورکیهیه دئییل عینی زاماندا چوخ داها اعتبارلی بیر اوروپایا، چوخ داها اعتبارلی بیر دونیایا قوووشاجاغیق." دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، یهودی وطنداشلاری تبریک ائتدی
"مختلیف اینانجلارا منسوب وطنداشلاریمیزین عصرلر بویو باریش و دینجلیک ایچینده بیر آرادا یاشاییر اولماسی اؤلکهمیزی هر زامان گوجلو قیلان ان اؤنملی اؤزللیکلردن بیریدیر"
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی
بیرلشمیش میللتلردن تۆرکیهیه تشکر
آنتونیو گوترش، روسیا ایله اوکراینا آراسیندا ۲۰۰دن چوخ ساواش اسیرینین دییشیمیندهکی رولو ندنی ایله تۆرکیهیه تشکر ائتدی


text:
عقیل اوغلو مسلیمین شهادتی
سونرا زیاد اوغلو امر ائتدی مسلیمی دارالاماره سارایینین دامینین اوستونده باشینی کسيب نعشینی یئره آتسینلار.
ایش بو یئره گلدیکده جناب مسلم اشعث اوغلونا دئدی: آللاها آند اولسون هرگاه منه آمان وئرمه سئیدین تسلیم اولمازدیم. دور قیلینجینی گؤتور منی مدافعه ائت.
چونکی من سنين آمانیندایام ، اشعث اوغلو گلیب ، حمران اوغلو بکیرین مسلیمی قیلینج ایله وورماغینی ، مسلیمین ایسه اونو نه کئيفيتده اؤلدورمگینی هابئله مسلیمه آمان وئرمک مجبوریتینده قالماغینی زیاد اوغلونا دئدی.
زیاد اوغلو ، «سن کیمسن کی آمان وئره سن؟» دئیه آرتیردی: بیز سنی مسلیمه آمان وئرمگه یوخسا توتوب گتیرمگه می گوندردیک؟ اشعث اوغلو دینمدی.
سونرا زیاد اوغلو مسلیمین قیلینجلا ووردوغو آدامی ایسته ییب امر ائتدی کی ، مسلیمی آپاریب سارایین دامینین اوستونده بوینونو وورسون.
بكير احمری اونو داما چیخاردار کن اوحضرت اوجا سسله الله اكبر دئییر ، استغفار ائدیر ، صلوات گوندرير و دئییردی:
ایلاهی بیزله بونلارین آراسیندا حوکم ائت گیلن. بونلار بیزی آلدادیب یالان ساتیب و ذلیل ائتدیلر. نهایت بکیر احمری اونو آپاریب بوینونو ووروب جنازه سینی دامدان یئره آتدی قاییداندان سونرا زیاد اوغلو ، «مسلیمی اؤلدوردونمو ؟» دئیه سوردو. بلی ، اؤلدوردوم دئدی.
زیاد اوغلو سوردو : مسلیمی داما چيخارار کن نه دئییردی؟
بكير : الله اكبر سبحان الله استغفرالله دئییردی. اونو اؤلدورمک ایستدیکده ایسه دئییردی: الاهی بیزله بونلارین آراسينداسن حؤکم انت. بونلار بیزی آلدادیب یالان ساتیب اولدوردولر من اونا یاخينا گل دئدیم. بیر قیلینج ووردوم کار کسمدی ایکینجیینده باشینی بد نیندن آییریب اولدوردوم.
سونرا جناب مسلیمین باشینی زیاد اوغلونا گتیردیلر.
دیگر طرفدن سعد اوغلو ، زیاد اوغلونا بیلیرسنمی؟ مسلیم منه نه دئمیشدی؟ دئدی . سونرا مسلیمین گیزلی وصیتینی اونا دئدی.
زیاد اوغلو دئدی: بو او دئمکدیر کی ، امین کیمسه خیانت ائتمز، لاکین بعضا خائن آدامین یانیندا دا امانت قویارلار ، وصيته گلدیکده بیز مانعیچلیک تورتمیه جی ییک نه ایسته ییر سنسه اونو ائت گیلن ، حسین حاققيندا دئملی یم
کی ، بیزیمله ایشی اولمازسا اونونلا ایشیمیز اولماياجاقدير. مسلمین جنازه سینه گلدیکده اونو اؤلدورموشوک نه ائدیر سنسه ائت.
عوروه اوغلو هانینین شهادتی
حضرت مسلمین شهادتیندن سونرا زیاد اوغلو ، هانی نی اولدورمه مک خصوصوندا اشعث اوغلونا وئردیگی سؤزونه وفا ائتمدي (قيد ائتملی ییک کی، اشعث اوغلو هانی نی ائودن گتیرنده هانی طایفاسی دوشمنچیلیک ائتمه سین دئیه زیاد اوغلو اونو اؤلدورمه ییب اشعث اوغلونا هدیه ائده جگینه سؤزن وئرمیشدی.) بوتون بونلارا باخمایاراق زیاد اوغلو اونو بازارا چیخاریب بوینونو وورماغا امر وئردی.
نهایت هانی نی قولو باغلى حالدا بازارا گتیردیلر. او یاردیم تاپماق اوچون هارای چکیردی: چاتین دادیما ای مذحج طایفاسی! بوگون مذحج طایفاسیندان بورادا یوخدور مو؟ هاردادیر مذحج؟
سونرا کؤمکچی بیر کیمسه گورمه دیکده الینین بیرینی ایپدن چیخاریب دئدی: آدام اؤزونو قوروماق اوچون آغاجدان بیچاقدان داش دان ، سومو کدن زاددان یوخدرو مو؟
جماعت تؤکولوب قوللارینی برک باغلاديلار و «بوینونو اوزاد » دئدیلر.
هانی – بو ایشه سخاوتلی دئییلم و اؤزومو اؤلدورمکده سیزه یاردیم ائتمرم. دئدی زیاد اوغلونون رشید آدلی تورک غلامی ایره لی گئدیب بوینونا بیر قیلینج ووردو کار کسه بیلمدی.
هانی دئدی: آللاها دوغرودور قاییدیش. الهی سنین رحمتینه و رضايتينه دؤنورم. او ملعون ایکنیجی ضربه نی ووروب هانی نی اؤلدوردو (اونون باشینی زیاد اوغلو اوچون آپارديلار.)
اونلاردان سونرا شهيد اولانلار
زیاد اوغلو مسلیمی و هانی نی اؤلدوردوکدن سونرا شهاب اوغلو كثيرين حبسه سالدیغی عبد الاعلى الكلبی نی چاغیرتدیریب ، احوالينی منه دانيش دئدی.
کلبی، آللاه کؤمگین اولسون دئدی چیخدیم گؤرم جماعت نه ائدير ، شهاب اوغلو كثير منی یاخالادی. زیاد اوغلو اونون آند ایچمگینی ایستدی.
او آند ایچمدی. زیاد اوغلو «آپارین» دئدی « جبانة السبيع محله سینده بوینونو وورون.» جلادلار اونوندا بوینونو ووردولار.
سونرا جناب مسلیمه یاردیم ائتمک ایستدیگینه گؤره حبسه آلینان عمارة صلخب ازدی نی گتیردیلر.
زیاد اوغلو، «هانسی طایفادانسان ؟» دئیه سوردو ؟
عماره، «ازد طایفاسيندانام»، دئدی.
زیاد اوغلو اونوندا اؤز طایفاسی آراسیندا بوینونون وورولماسینا امر ائتدی. بئله لیکله اونوندا بوینو وورولدو.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
۱۱ ژانویه
۱۱ ژانویه:
- ۱۰۵۵ - تئودورا٬ بیزانس ایمپیراتورلوغونون تختینه اوْتوردو. مقدونیهلیلر خاندانینین سوْن شاهی اوْلاجاق ایدی.
- ۱۴۵۴ - بؤیوک ایستانبول یانغینی.
- ۱۸۶۱ - آلاباما٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.
- ۱۸۷۸ - سۆد ایلک دفعه شۆشهلنهرک ساتیلدی.
- ۱۸۸۵ - لورد کرزن٬ اینگیلیس سیاستچیسی٬ ۱۹۰۵-۱۸۹۸ آراسیندا هیندوستان گئنل والیسی و ۱۹۲۴-۱۹۱۹ آراسیندا بیرلشمیش شاهلیق خاریجی ایش باخانی٬ آنادان اوْلدو.
- ۱۹۰۵ - مصطفی کمال ساواش آکادمیسیندن قۇرمای یۆزباشی اوْلاراق مأذون اوْلدو.
- ۱۹۲۱ - بیرینجی اینؤنۆ ساواشینین سوْنو. یۇنان قوْشونلاری گئری چکیلدی.
- ۱۹۲۷ - تۆرکیه جومهوریتی ایله آلمان آراسیندا تیجارت و ایقامت آندلاشمالاری ایمضالاندی.
- ۱۹۲۹ - تۆرکیهده اسکی یازیلی کیتابلاری یئنی حرفلره چئویرمک اۆچون دیل انجۆمنی بۆنیهسینده بیر کومیسیون قۇرولدو.
- ۱۹۴۳ - قیزیل اوْردو٬ ایستالینقراد مۆحاصیرهسینی قیردی.
- ۱۹۶۹ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ساغلیق باخانی لوتر تری٬ جیغالانین ساغلیغا ضررلی اوْلا بیلهجگینه داییر ایلک راپورتو یایینلادی.
- ۱۹۷۲ - دوْغو پاکیستان٬ بنقلادش اوْلدو.
- ۱۹۹۹ - تۆرکیه جومهوریتینین ۵۶-جی دؤولتی قۇرولدو؛ دموکراتیک سوْل حزب آزینلیق دؤولتی.


text:
دونیادا کوروناویروسا یولوخانلارین سایی 580 میلیونو کئچیب
بو بارهده دونیا ساغلیق تشکیلاتینین گوندهلیک راپوروندا دئییلیر.
دونیادا کوروناویروسا یولوخانلارین سایی 580 میلیونو کئچیب
بو بارهده دونیا ساغلیق تشکیلاتینین گوندهلیک راپوروندا دئییلیر.
معلوماتا اساساً، حاضیرکی دؤوردک کوروناویروسا 581 میلیون 686 مین 197 نفر یولوخوب. اونلاردان 6 میلیون 410 مین 961 نفری وفات ائدیب.
قئید ائدک کی، دونیا ساغلیق تشکیلاتینین راپورو یالنیز رسمی گؤستریجیلر اساسیندا حاضیرلانیر.
ایلگیلیلی خبرلر
ایلدیریملار آدانی ایشیقلاندیریر
ایسپانیانین منورکا آداسیندا باش وئرهن فیرتینا سیراسیندا گؤی اۆزو آردیجیل ایلدیریم چاخمالاری ایله ایشیقلاندی
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی


text:
(14)
غایبئ بیلمک
“غایب”، دویولاردان اوزاق اۇلان وە کیشینین حاققئندا بیلگیسی اۇلمایان شەیە دەنیر.
آللاەتان باشقاسئنئن بیلەمەیەجگی شەیلرە “غایبئ موطلاق” دەنیر. فاقاط بیریلرینین دە بیلدیگینە غایبئ موطلاق دەنمز. مثەلا ایچینیزدە اۇلانئ بن بیلمم، آما سیز بیلیرسینیز. اۇ، بانا گؤرە غایب اۇلور؛ سیزە گؤرە اۇلماز.
شەیحلر، غایبئ بیلدیکلرینی ایددیعا أدرلر. حاتتا قئیامتین نە زامان قۇپاجاغئنئ، یارئن نە اۇلاجاغئنئ وە نەرەدە اؤلەجگینی بیلدیگینی سؤیلەینلر بیلە واردئر. شیمدی بو قۇنودا قورئانئن ناسئل هیچە سایئلدئغئنا بیر اؤرنک ورەلیم.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ ﴿۳۴﴾ (سورة لقمان)
قئیامت واقتی ایلە ایلگیلی بیلگی، آللاها عائیدتیر. یاغمورو اۇ ایندیریر، راحیملردە بولونانئ اۇ بیلیر. هیچ کیمسە یارئن نە قازاناجاغئنئ بیلەمز. هیچ کیمسە نەرەدە اؤلەجگینی اؤلەجگینی بیلەمز. آللاە شۆبهەسیز بیلندیر، هر شەیدن حابرداردئر. (لۇقمان سورەسی؛ 34)
قۇنویلا ایلگیلی اۇلاراق آحمد بین أل-مۆبارک، شەیحی عابدولعازیز أد-دبباغا سۇرار:
-أفندیم، ظاهیر عالیملریندن حادیثچیلر وە باشقالارئ قورئاندا لۇقمان سورەسیندە گچن غایبلا ایلگیلی بش شەیی، آللاهئن ألچیسی (ص) أفندیمیزین بیلیپ بیلەمەدیگی قۇنوسوندا ایحتیلاف أتمیشلردیر.
شؤیلە جواب وریر:
-غایبلا ایلگیلی بو بش شەی، ناسئل آللاهئن ألچیسی (ص) أفندیمیزە مجهول قالئر؟ اۇنون اۆممتیندن تاصارروفا یتکیلی بیرینین تاصارروفتا بولونابیلمەسی ایچین، موطلاقا بو بش شەیی بیلمەسی گرکیر.
بونلارا گؤرە یوقارئداکی آیتین بیر دگری یۇقتور. شیمدی دە شو آیتلرە باقالئم:
يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۱۸۷﴾ (سورة الأعراف)
سانا قئیامت ساعاتینی سۇرویۇرلار؛ نە زامان باستئرئپ قالاجاق دییە! دە کی: “اۇنون بیلگیسی سادەجە راببیمدەدیر. واقتی گلینجە، اۇنو آچئقلایاجاق اۇلان اۇدور. آغئرلئغئ، گؤکلرین وە یرین اۆستۆنە چؤکمۆشتۆر. سیزە گلیشی آنسئزئن اۇلاجاقتئر.” سانکی حابرین وارمئش گیبی سانا سۇرویۇرلار. دە کی: “اۇنون بیلگیسی سادەجە آللاە قاتئندادئر. آما اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمزلر.” (آعراف سورەسی؛ 187)
يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا ﴿۴۲﴾ فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْرَاهَا ﴿۴۳﴾ إِلَى رَبِّكَ مُنْتَهَاهَا ﴿۴۴﴾ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرُ مَنْ يَخْشَاهَا ﴿۴۵﴾ (سورة النازعات)
سانا قئیامتین ساعاتینی سۇرویۇرلار، نە زامان باستئرئپ قالاجاق دییە! سن نەرەدە، اۇنو بیلمک نەرەدە! اۇنون بیلگیسی راببینین قاتئندادئر. سن، سادەجە بؤیلە بیر گۆندن قۇرقانئ اویارئرسئن. (نازیعات سورەسی؛ 45-42)
عابدولعازیز أد-دبباغ گیبی، کندینی قورئانئن اۆستۆندە گؤرن ساپئقلارئن سؤزلرینی بورایا آلماق ایستەمزدیم؛ آما نە یازئق کی، مۆسلۆمانلارئن اینانچلارئ بو گیبی سؤزلرلە کیرلتیلمکتەدیر.
اؤگرنجی ایکن، حاسان باصری چانتایئن مئالینی اۇقوردوم. اۇرادا عابدولعازیز أ-دبباغئن “أل-ایبریز” آدلئ کیتابئندان آلئنتئ یاپئلاراق، باعضئ آیتلر آچئقلانماقتادئر. بو سببلە أل-ایبریز، اۇقوماق ایستەدیگیم کیتابلار آراسئنا گیرمیشتی.
کیتابئ، جلال یئلدئرئمئن یاپتئغئ ترجۆمەدن اۇقودوم. اۇنا گؤرە أل-ایبریز؛ “… عاینئ قۇنوداکی دیگر أثرلر آراسئندا، قاتقئسئز وە قارارسئز وە قارئشئقسئز آتئلان نیتەلیگیندەدیر. چۆنکۆ عابدولعازیز أد-دبباغ، کمال درەجەسیندە بۆیۆک بیر ولیدیر. عیلیم آداملارئنئ شاشئرتان، عاقئللارا دورغونلوق ورن، تاصاووف أربابئنئ حایرتە دۆشۆرن لدۆننی بیر عیلمە وە عیرفانا صاحیبتیر. اۇ، بو کیتابتا رسولوللاە (ص) أفندیمیزین یۆجە روحویلا یاپتئغئ گؤرۆشمەلری، میثال وە ملەکوت عالمیندەکی گؤزلملرینی پردە پردە سرگیلەمکتەدیر…
میثال عالمی، رۆیا عالمی آنلامئنا گلیر. ملەکوت عالمی ایسە، ملکلرین وە روحلارئن بولوندوغو وە دویولارلا آلغئلانامایان عالم آنلامئندادئر. هر ایکیسینە بیردن غایب عالمی دەنەبیلیر. بو، پلاتۇنون ایدەلر عالمی آنلایئشئنئن تاصاووفا یانسئماسئدئر. بیر کیشی، میثال وە ملەکوت عالمیندە گؤزلملردە بولونامایاجاغئ گیبی، آللاهئن ألچیسینین روحویلا دا قۇنوشاماز.
قورئانا تابان تابانا ضئد ایددیعالارلا دۇلو أل-ایبریزی، جلال یئلدئرئم گیبی ایل مۆفتۆلۆگۆ یاپمئش وە قورئان تفسیری یازمئش بیرینین ساوونماسئ وە قوتسانماسئ نە کؤتۆدۆر!
اۇقومایئ چۇق ایستەدیگیم کیتابئن، قورئانا آچئقچا آیقئرئ سؤزلری بیر ماعریفت سایماسئنا مئ یانایئم؛ یۇقسا قورئانئ کریمی تفسیر أدن کیشیلرین، قورئانئ گؤز آردئ أدن چیرکین سؤزلرلە دۇلو بیر کیتابئ قوتساللاشتئرماسئنا مئ؟
مۆسلۆمانلار، بوگۆنکۆ حالە دوروپ دورورکن گلمەدیلر ألبت.
شیمدی غایب ایلە ایلگیلی گؤرۆشمەیە گچەلیم.
شەیح أفندی: أولیائوللاە اینسانئن قالبیندن گچنی بیلمەسی حاقتئر وە واقیعدیر؛ بونو کشفی ضامیر، کشف ما فیل-قولوب دەرلر. بیرچۇق تاصاووف کیتابئندا، أولیا قاورامئنئن ترجۆمەیی حالیندە میثاللری بۇل بۇل واردئر. باتئلئ عالیملر داحی، بونا بنزەر اۇلاغان اۆستۆ اۇلایلارئ بیلیمسل اۇلاراق تثبیت أتمیشلردیر.
ایچینی اۇقوماق، تلەپاتی، ماعلوم اۇلماق، گیبی ایسیملرلە حالقئمئز دا بیلیر. بن حۇجامدان بونون پک چۇق میثالینی گؤردۆم، یاشادئم.
بیزە سورەیی أنعامئن 50-نجی آیتینی دلیل گتیرمەیە قالقئشئیۇرسونوز! سن، هم دە فتوا کۇمیسیۇنوندا واظیفەلیسین. حایرت أتتیم! هم آجئدئم، هم دە عایئبلادئم دۇغروسو! ایسلامی عیلیملر آرتئق بو قادار گریلەدی می دییە تئسسۆف أتتیم!
بو، شریعاتا آیقئرئ دگیلدیر. مشهور قوربئ نوافیل حادیثیندە یۆجە نبیمیز، آللاە تعالانئن: “اۇ عابید وە زاهید قولومو سەودیگیم زامان اۇنون گؤرن گؤزۆ، ایشیتن قولاغئ، سؤیلەین دیلی، توتان ألی، یۆرۆین آیاغئ اۇلوروم؛ بنیملە گؤرۆر، بنیملە ایشیتیر، بنیملە سؤیلەر، بنیملە توتار، بنیملە یۆرۆر.” بویوردوغونو بیلدیرییۇر یا، ایشتە اۇ حالدیر!
بایئندئر: ایسلامی عیلیملر بو قادار دا گریلەدی می دییە تئسسۆف أتمەنیزدە حاقلئسئنئز. ایسلامی عیلیملرین قایبۇلوپ، یرینە حورافەلرین گچتیگینی بانا سیز اؤگرتمیش اۇلدونوز.
شەیحینیز محمت زاهید قۇتقو، “أهلی سۆننت عاقائیدی” آدلئ کیتابئندا، کیشییی کافیر أدن سؤزلری وە حاللری سایارکن شونلارئ یازئیۇر:
« “غایبئ بیلییۇروم،” ایددیعاسئندا بولونانئ تاصدیق أیلەین؛
“بن چالئنان ماللارئ بیلیریم،” دیەن؛
“بانا جینلر حابر وریر،” دیەن وە اۇنون بو سؤزۆنۆ تاصدیق أیلەینلر (کافیر اۇلورلار). زیرا غایبئ نە اینس (اینسان) بیلیر، نە جین بیلیر. بیلعاکیس یالنئز جنابئ حاق بیلیر. »
دەمک کی، شەیحینیزە گؤرە؛ “أولیائوللاهئن اینسانئن قالبیندن گچنی بیلمەسی حاقتئر وە واقیعدیر” سؤزۆنۆ سؤیلەین کافیر اۇلور.
{کشیف قۇنوسو آشاغئدا گلەجکتیر.}
شەیح أفندی: سن، غایب کلیمەسینین آنلامئنئ وە غایبئن چشیتلرینی بیلمەدن قۇنوشویۇرسون! موێلاق غایبئ، آنجاق آللاە (ج) بیلیر؛ بیلدیرمزسە نبیلر دە، أولیائوللاە دا بیلەمز؛ آما راببۆل-عالمین بیلدیریرسە، هر شەی بیلینیر، سؤیلنیر. بیر کیمسەنین قالبیندەکی، ذیهنیندەکی، نیەتیندە، ایچیندە ساقلادئغئ شەی غایبئ موطلاق دگیلدیر، بیلینەبیلیر، عادتا اۇقونابیلیر.
بایئندئر: آللاەتان باشقاسئنئن بیلەمەیەجگی شەیلر غایبئ موطلاقتئر. بیر شەیی آللاهئن دئشئندا بیر باشقاسئ دا بیلییۇرسا، اۇ غایبئ موطلاق اۇلماز. مثەلا ایچینیزدن نە گچتیگینی بن بیلمم، آما سیز بیلیرسینیز.
مۆنافئقلارئن قالبلریندە اۇلان غایبئ موطلاق دگیلدیر؛ اۇنلار کندی ایچلرینی بیلیرلر. آما آیت، موحاممدین (ص) اۇنلارئن قالبلریندە اۇلانئ بیلەمەدیگینی ایفادە أدییۇر:
وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ ﴿۱۰۱﴾ (سورة التوبة)
چەورەنیزدەکی چؤل عارابلارئندان وە مدینە حالقئندان، مۆنافئقلئقتا اوزمان کیشیلر واردئر. اۇنلارئ سن بیلمزسین، بیز بیلیریز. اۇنلارئ ایکی دفعا عادابا اوغراتاجاغئز. سۇنرا دا بۆیۆک بیر عاذابا ایتیلەجکلردیر. (تەوبە سورەسی؛ 101)


text:
خیلافت
عرب خیلافتی خیلافته باشچیلیق ائدن شخص خلیفه آدلانیر. محمدین وفاتیندان ۱۳. یوز ایل موغول یوروشونه قدر عرب دۆنیاسیندا رسمی دؤولتچیلیک ایداره اۆصولو کیمی ایشلهنمیش، داها سوْنرالار ایسه بیر سیرا موسلمان دؤولتلرینده سیاسی ایدولوژی معناسینی داشیمیشدیر.
خیلافت آنلاییشیدَییشدیر
خیلافت دۆشونجهسی داها چوْخ ایسلامین سونی قانادیندا قبول ائدیلمیشدیر. شیعه قانادی سونی قانادین قبول ائتدیی خیلافت ایداره اۆصولونو تانیمیر و اوْنا عکس اوْلاراق ایمامت دینی دؤولتچیلیک دۆشونجهسینی قبول ائدیر، باخمایاراق کی، بئله بیر دینی دؤولتچیلیک ایدارهسی تاریخده اوْلمامیشدیر. خلیفه ایلک اوّل سئچکی اساسیندا تعیین ائدیلسهده، امویلر حاکمیّته گلدیکدن سوْنرا سلطنت شکلینی آلمیشدیر. عباسیلر سولالهسینین ۱۰. یوز ایلده ضعیفلمهسینه قدر دؤولته باشچیلیق ائدن خلیفهلر داها سوْنرا ایسلام دۆنیاسیندا روحانی رهبر روْلونا مالیک اوْلموشلار.
تاریخیدَییشدیر
۶۳۲-جی ایلده محمد وفات ائتدی. اوْ وفات ائدندن سوْنرا عرب فتحلری گئنیشلندی. عربلرین ساواش فتحلرینین اۇغورلارینا سبب اوْلان عامیللر ایچریسینده بیزانس ایله ایران آراسیندا اۇزون ایللر گئدن ساواشلر هر ایکی طرفین ضعیفلمهسی، عرب قوشونلاریندا دؤیوشچولرین، اؤزل ایله هیزله حرکت ائدن سوواریلرین سایینین چوْخلوغو، اساساً ده بیزانس و ایران اهالیسینین آغیر وئرگیلردن آزاد اوْلماق اۆچون داها عدالتلی دؤولتچیلیک و سوسیال سیاست یورودن موسلمانلارا خیلاسکار کیمی باخاراق، اوْنلارین طرفینه کئچمهسی تاریخچیلرین دیقّتیندن یایینمامیشدیر.
خلیفه ابو بکر (۶۳۲-۶۳۴)، عمر بن خطاب (۶۳۴-۶۴۴)، عوثمان (۶۴۴-۶۵۶) دؤورونده فوتوحات ساواشلری گئنیشلندی. بیرینجی خلیفه و محمد پیغمبرین واریثی ابو-بکرین دؤورونده سوریه و ایرانین فتحینه باشلاندی. عمر سوریه، عیراق و میصریین فتحینی باشا چاتدیردی. ۶۳۶-جی ایلده باش وئرن یرموق دؤیوشونده بیزانس، ۶۳۸-جی ایلده قادیسیه یاخینلیغیندا ایران قوشونو مغلوب اوْلدو. خلیفه عمرین دؤورونده ایسلام دینی ایرانا، سوریهیا، میصره و لیویانین تاریخی ویلایتی بنقازییه یاییلدی. عمرین واختیندا تشکول تاپماغا باشلامیش عرب موسلمان ایمپراتورلوغونون بۆتون اساس اینضیباطی-حۆقوقی تسیساتلاری و ایلک نؤوبهده اوْنون وئرگی-روسوم سیستمی مویینلشدیریلهرک قانونیلشدیریلمیشدیر. ۶۳۸-جی ایلده قودس ایلحاق ائدیلهرک موسلمان شهرینه چئوریلدی. ۶۴۲-جی ایلده ناهاوند ووروشماسیندا موسلمانلار ساسانی ایمپراتورلوغوسینی چتین دۇرومه سالدیلار. ایرانین باشکندی مداین ۴ آی محاصرهده قالدی. مداین (کتسفون) ۶۵۲-جی ایلده توتولدو و ساسانیلر دؤولتینه سوْن قویولدو.
عرب خیلافتینین ۲-جی دؤورو ۶۶۱-۷۵۰-جی ایللری ایحاطه ائدیر. ۶۶۱-جی ایلده ۴-جو راشیدی خلیفه ساییلان علی ابن ابو طالب کوفهده ناماز قیلارکن خواریجیلر طرفیندن اؤلدورولدو. داها سوْنرا حاکمیّته اوْنون اوْغلو حسن گلدی. بیر نئچه سببه گؤره حسن ابن علی چوْخ کچممیش حاکمیّتی معاویه ابن ابو-سوفیانا تهفیل وئردی. بۇندان سوْنرا خیلافت ایداره اۆصولوندا سئچکی سیستمی آتادان اوْغولا واریثلیک سیستمینه دییشدی و مواوییه حاکمیّته اوْغلو یزید واریث تعیین ائتدی. بۇ سولاله امویلر سولالهسی آدلانیردی. بۇ سولالهنین دؤورونده خیلافتین باشکندی مدینهدن شام (دمشق) شهرینه کؤچورولدو.
اومویلر خیلافتیدَییشدیر
امویلر دؤورونده موسلمان فتحلری داها دا گئنیشلندی. ۸-جی عصرین اوّللرینده عربلر شیمالی آفریقانی توتدولار. ۷۱۱-جی ایلده عرب سرکردهسی تاریق اؤز اوْردوسو ایله آفریقا و آوروپا آراسینداکی بوغازی کچیب ایسپانیایا داخیل اوْلدو. بوراداکی اوْست-قوت کراللیغینی مغلوب ائتدی. بۇ بوغاز تاریقین آدی ایله جبللوتاریق آدلانیر. عربلر ۷۳۲-جی ایلده پواتیه شهری یاخینلیغیندا فرانکلارا مغلوب اوْلدولار و آوروپانین مرکزینه ایرلیلهیه بیلمهدیلر. ایسلام اوْردوسو قافقاز و مرکزی آسیانی ۸-جی عصرین اوّلینده توتدو، ۷۱۲-جی ایلده چینه و هیند چایینا گدیب چیخدی. بئلهلیکله، ۷-جی عصر و ۸-جی عصرین ۱-جی یاریسیندا آتلانتیک اوقیانوسیندان هیندوستان و چینه قدر اۇزانان گئنیش بیر اراضینی ایحاطه ائدن عرب دؤولتی یاراندی. بۇ دؤولت خیلافت آدلانیردی.
عرب خیلافتینین اراضیسی امیرلیکلردن (ویلایتلردن) عبارت ایدی. ویلایتلرین ایداره اوْلونماسی امیرلره (جانیشینلره) تاپشیریلیردی. دؤولت دیلی عرب دیلی ایدی. خیلافتده گوموش دیرهم و قیزیل دینارلارلا آلور ائتمک و وئرگی ورمک اوْلاردی. قانون قارشیسیندا بۆتون موسلمانلار برابر ایدی. آنجاق وارلیلار چوْخ، یوخسوللار آز وئرگی وریردیلر. عرب خیلافتینده فودالیزم قورولوشونون میدانا گلمهسینین خۆصیّتلری آشاغیداکیلاردیر: توْرپاق دؤولت مولکیتی ایدی، خلیفه تعیین ائتدیی جانیشینلره خیدمتلری عوضینده ایقتا وریردی، وابسته کندلیلر وئرگی اؤدییردیلر. بۇ وئرگی خلیفهنین خزینهسینه داخیل اوْلوردو.
عربلر آیری-آیری شخصلری، عائلهلری، بوتؤو طایفه لری ایشغال اتدیکلری اراضیلره کؤچوروردولر. بۇرادا اوْنلارین آماچلاری:
- دؤولت تقاود آلان آداملاری بورایا کؤچورمکله دؤولت خزینهسینی بۇ آداملاردان آزاد ائدیردیلر.
- اؤزلرینه بۇرادا اتنیک دایاق یارادیردیلار.
عباسی خلافتیدَییشدیر
عرب خیلافتینین عباسیلر دؤورو ۷۵۰-۱۲۵۸-جی ایللری ایحاطه ائدیر. عباسیلر ۷۵۰-جی ایلده کوفه مسجیدینده امویلرین سونونجو نمایندهسی مروانی قوهوملاری ایله اعدام ائتدیلر و حاکمیّته گلدیلر. اوْنلار ۷۶۲-جی ایلده بغداد شهرینین اساسینی قوْیدولار و باشکندی دمشقدن باغدادا کؤچوردولر. اله بۇنا گؤره ده بۇ دؤولت باغداد خیلافتی آدلانیر. آرتیق ۹-جو عصرین اوْرتالاریندا باغداد ۴ مین هکتار ساحهنی ایحاطه ائدیردی، دۆنیانین ان بؤیوک شهری ایدی. باغداددان ۱۲۰km شیمالدا خلیفه اۆچون ایقامتگاه تیکیلدی و بۇ ایقامتگاه سامیره آدلاندی. خیلافتده تیجارت چوْخ اینکیشاف ائتمیش دی. تکجه دمشقده ۴۰ بازار وار ایدی. بورا خیلافتین تیجارت مرکزلریندن بیری ایدی. ایپک یولو یئنیدن جانلاندی. هیندوستان و شرقی آفریقادان گلن ماللار سوویشه، اوْرادان دا الکزاندریا ، (رومانی)یه، داها سوْنرا اوروپایا آپاریلیردی.
ایشغال ائدیلمیش اؤلکهلرده عرب زولمو خالق عۆصیانلارینا سبب اوْلوردو. بۇ عۆصیانلارین سببلری بۇنلاردیر:
- ایری فوداللار اوْلان جانیشینلرین (امیرلرین) موستقیللییینین آرتماسی.
- خالقلارین آزادلیق موباریزهسی.
۸-جی عصرین ۷۰-۸۰-جی ایللرینده مرکزی آسیادا عرب ظلمونه و فودال اسارتینه قارشی موقننانین باشچیلیغی آلتیندا عۆصیان باش وئردی. اوْنون اصل آدی هاشیم ابن حاکم ایدی. عۆصیان ۷۸۳-۷۸۵-جی ایللرده یاتیریلدی. موقننا اله کچیب آلچالماماق اۆچون اؤزونو اؤلدوردو. بابکین باشچیلیغی آلتیندا اوْلان عۆصیان عرب خیلافتینی زیفلتدی. عرب اوْردوسوندا تورکلرین نفوذو گئتدیکجه آرتیردی. بۇنون بیر سببی خلیفه مؤتسیمین (۸۳۳-۸۴۲) آناسینین تورک قیزی اوْلماسی ایدی. اوْ، گنجلیینده تورکوستاندا اوْلموش و بۇرادا تورکلرین دؤیوش مهارتینین شاهیدی اوْلموشدو. گؤرکملی سرکرده آفشین، ابو ساج و باشقالاری تورک ایدیلر. تورکلرین اعتیبارلی اوْلماسی اوْنلارین نفوذونو یوکسلدیردی. مثلاً، تولون سولالهسینین اساسینی قوْیان تولون بوخارادا وئرگی عوضینه آلینان بیر دؤیوشچو ایدی. اوْنون اوْغلو احمد-ابن تولون میصرده اوّل جانیشین کؤمکچیسی، سوْنرا جانیشین اوْلموشدو. میصر تاریخچیلری اوْنون دؤورونو میصرین قیزیل دؤورو آدلاندیرمیشلار.
۸-جی عصردن باشلایاراق عرب خیلافتی تنززول ائتدی. ۸-جی عصرین اوْرتالاریندا ایسپانیادا کورداوفا خیلافتی یاراندی. عرب خیلافتی پارچالاندی. خلیفهنین الینده قالان توْرپاقلار باغداد خیلافتینه داخیل اوْلدو. ۹-جو عصرده باغداد خیلافتی داغیلدی. میصر، اورتا آسیا، ایران و افغانیستان اوْندان آیریلدی. باغداد خیلافتینین ترکیبینده آنجاق بینالنهرین قالدی. بئلهلیکله، ایری فوداللارین گوجلنمهسی و خالق عۆصیانلاری نتیجهسینده عرب خیلافتی سوقوطا اۇغرادی. موغوللارین ۱۲۵۸-جی ایلده بغدادی اله کئچیرمهلریندن سوْنرا، خیلافتین مرکزی میصرده مملوک سولالهسینین نظارتینه کئچمیشدیر.
کورداوفا خیلافتیدَییشدیر
فاطمی خلافتیدَییشدیر
عثمانلی ایمپیراتورلوغودَییشدیر
۱۶. یوز ایلده ایسه عثمانلی یاووز سلطان سلیمین مملوک دؤولتینه سوْن قویماسی ایله سونونجو عرب خلیفهسینی ۳-جو موتوککیلی ایستانبولا گتیردی و پیغمبرین خلیفهنین آنجاق قوریش طایفهسیندان بیرین اوْلا بیلجیی حاقیندا حدیثینه باخمایاراق اوْنو آیاسوفیا مسجیدینده سلیمی خلیفه اعلان ائتمهیه مجبور ائتدی. ۱۹۲۴-جو ایلین ۳ مارسیندا تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین قراری ایله خیلافت رسمی اوْلاراق لغو ائدیلمیشدیر.
خیلافتده ایقتصادیاتدَییشدیر
عباسیلرین حاکمیّتینین ایلک ایللرینده (۸-۹-جو عصرلر) ایران و اورتا آسیا فوداللاری اؤزل مؤقعیه مالیک ایدیلر. عرب زدگانلاری ایسه گئتدیکجه اؤز مؤقع و ایمتیازلارینی ایتیریردیلر. خیلافتین اساس محصولدار قوهلری وابسته کندلیلر، اساس اۆرتیم (تولید) ساحهسی صونعی سۇوارما یا اساسلانان اکینچیلیک ایدی. مالدارلیق دا مؤهوم اهمیت کسب ائدیردی. خیلافتده اساس توْرپاق مولکیت فوْرماسی مولک ایدی. عرب دیلینده "مولکیت" مالیکانه دمکدیر. مولک صاحیبی مرکزی حؤکومت قارشیسیندا ایجباری خیدمت و یا موکللفیت داشیمیردی. مولک شرطی توْرپاق دا ساییلمیردی. بۇنا گؤره ده سربست اوْلاراق ساتیلا، گیروو قویولا، باغیشلانا و یا ایرسن کچه بیلردی. ایقتا توْرپاق صاحیبلییی ده گئنیش یاییلمیشدی. بۇ، خیدمت موقابیلینده فوداللارا وئریلمیش شرطی اوْلاراق مولکیت ایدی. ایقتا توْرپاقلاری دؤولت توْرپاقلاری حساب ائدیلسه ده، ۹-جو یوزیللیکده فاکتیکی اوْلاراق فودال شخصی توْرپاق مولکیتینه چوریلمیشدی. ایقتا توْرپاقلاریندا وئرگیلرین توپلانماسی و اوْنلارین ایداره اوْلونماسی ایقتادارلارین الینده توپلانمیشدی. ایقتا دؤورونده میدانا گلن وقف، عربجه دینی و یا خیرییه آماچ ایله دؤولتین و یاخود آیری-آیری وطنداشلارین کؤنوللو باغیشلادیغی داشینان و داشینماز املاکا دییلیردی. وقف اوْلونموش توْرپاق ساتیلا و یا باغیشلانا بیلمزدی.
توْرپاق وئرگیسی اوْلان خراج دا گئنیش یاییلمیشدی. خراج پول و یا ناتورا شکلینده توپلانیردی. خراج بعضاً بۆتون توْرپاق وئرگیلرینین جمعی اوْلوردو. جیزیه وئرگیسی ده خیلافت دؤورونده یاییلمیشدی. بۇ وئرگی غیری-موسلمان اهالیدن اوْردودا خیدمت اتمدیکلرینین موقابیلیندن اوْنلاردان آلینان وئرگی نؤعو ایدی. جیزیه آنجاق نفرلردن آلینیردی و اساساً پول ایله اؤدنیلیردی. بۇندان باشقا خیلافتده دینی وئرگیلر اوْلان زکات، خومس و تیتره ده آلینیردی. زکات شریعت قانونو ایله املاک و گلیر اۆزرینه قویولان وئرگیدیر. بۇ وئرگی ایجمانین احتیاجلارینا صرف اوْلونور و یوخسول موسلمانلار آراسیندا بؤلوشدورولوردو. زکاتین عادی مبلغی ایللیک گلیرین ۲،۵%-نی تشکیل ائدیر. بونو عائله باشچیسی اؤدییردی. خومس (و یا خومس) مۆختلیف مولکیت و قنیمت نؤعلریندن (قازانجادان، دفینهلردن، ساواش قنیمتلردن) خزینهیه اؤدنیلیردی. فیتره ایسه عائلهنین هر بیر یاشلی عضووندن اوروجلوقندا اوْروجلوق اوْلان گۆن آلینیر و پایلانیردی. بۇ وئرگی نؤعو آنجاق وارلی شهرلیلردن آلینیردی. خیلافتده شهر اهالیسی خیردا تیجارتله علاقه دار اوْلان مۆختلیف پشهلرله مشغول ایدی. توخوجولوق، بزک و زرگرلیک ماللاری اۆرتیم (تولید)ی، دمیر امالی یۆکسک درجهده اینکیشاف ائتمیش دی. صنعتکارلیق و تیجارتین گئنیشلنمهسی شهرلرین اینکیشاف ائتمهسینه کؤمک ائدیردی. بغداد و قاهیره مؤهوم صنعتکارلیق و مدنیت مرکزلری ایدی. خاریجی تیجاارتی وارلی تاجیرلر آپاریردیلار. ۸-جی عصرین سوْنوندا عرب و ایران دنیز سییاهلاری اندونزی و مالاییا دنیز ساحللرینه، سوْنرا ایسه سینقاپور بوغازی ایله بؤیوک اوقیانوسا چیخاراق، چینله تیجارت ائدیردیلر. قوانشژوو (کانتون) شهرینده خیلافتدن گلن موسلمان تاجیرلرینین محلهسی وار ایدی. شرقی اوروپا خالقلاری ایله ده دایمی تیجارت علاقهلری یارادیلمیشدی. خیلافتده فودال جمعیتینین کاراکتریک جهتی بۇرادا گۆجلو قولدارلیق-پاتریارخال قایدالارین اۇزون مدت قالماسی ایدی. قول امییندن گئنیش ایستیفاده اوْلونوردو.
عرب خیلافتینده توْرپاق صاحیبلییینین آشاغیداکی فوْرمالاری واردی:
- خلیفه و دؤولته مخصوص مولکلر — بورادان گلن گلیر خزینهیه گدیردی.
- مولک — یئرلی فوداللارا مخصوص ایدی.
- ایقتا — خیدمت عوضینه وئریلن توْرپاقلار.
- وقف — دینی موسسیسهلره مخصوص توْرپاقلار.
- ایجما توْرپاقلاری — کندلرین اکین یئری، اوْتلاقلار، بیچنکلر، قبریستانلیق و س.
خیلافت دؤورونده آشاغیداکی وئرگیلر آلینیردی:
- خراج — توْرپاق وئرگیسی (محصوللا توْرپاغی اوْلانلاردان آلینیردی).
- جیزیه — جان وئرگیسی. غیری-موسلمان نفرلردن آلینیردی.
آشاغیداکی دینی وئرگیلر آلینیردی.
خیلافتده مدنیتدَییشدیر
اوّللر مدنیتین اینکیشاف سوییهسینه گؤره عربلر اسارت آلتینا آلینمیش خالقلارین اکثریتیندن چوْخ-چوْخ آشاغیدا دوروردولار. لاکین عربلر یاواش-یاواش بۇ خالقلارین علم و اینجه صنعت ساحهسیندهکی موفقیّتلرینی منیمسهدیلر. خیلافتین ترکیبینده یۆکسک اینکیشاف ائتمیش قدیم مدنیتی اوْلان میصر، سوریه، فیلیسطین، مسوپوتومییا، اورتا آسیا کیمی چوْخ اؤلکهلر داخیل ایدی. عرب دیلی بۇ اؤلکهلرده گئنیش یاییلدی. محکمه ایشلری بۇ دیلده آپاریلیر، مکتبلرده بۇ دیل اؤیردیلیردی. عرب دیلی ادبیات و علم دیلینه چوریلمیشدی. سوریه، ایران و اوْرتا آسیانین بیر چوْخ عالیم و یازیچیلاری اؤز اثرلرینی بۇ دیلده یازیردیلار. بئلهلیکله، خیلافتین مدنیتینی تکجه عربلر دییل، خیلافتین ترکیبینه داخیل اوْلان بۆتون خالقلار یارادیردیلار. چیفتلیک (مزرعه) ساحهسیندهکی اۇغورلار مدنیتین اینکیشافینا کؤمک ائدیردی. سوواریلان توْرپاقلارا آرپا و بۇغدا سپیر، اوْرادا خورما و شکر قامیشی یتیشدیریردیلر. آسیانین باشقا اؤلکهلریندن عربلر پامبیق و چلتیک، پورتاغال و لیمون گتیریب اکدیلر. ماهیر صنعتکارلار پامبیق و یوندان یونگول و داواملی پارچالار توخویوردولار. ایران اؤز خالچالاری ایله مشهور ایدی. سوریهدا ایپک پارچالار توخونور، شوشه قابلار هازیرلانیردی.سوریانین سیلاح اۇستالاری بۆتون دۆنیادا شؤهرت قازانمیشدیلار. دمشق پولادیندان حاضیرلانمیش قیلینجلاری و زیرهلی گییملری بۆتون اؤلکهلرین جنگاورلری یۆکسک قیمتلندیریردیلر. عرب تاجیرلری چوْخ گئنیش اراضیده تیجارت ائدیردیلر. اوْنلار بورکولو صحرالاری و اۇجا داغلاری آشاراق چیندن ایپک و قاب-قاجاق گتیریردیلر. دنیز یوْلو ایله هیندوستاندان مۆختلیف پارچالار و قیمتلی داش-قاشلار گتیریلیردی. عرب تاجیرلری تئز-تئز آوروپایا دا گدیردیلر.
خیلافتده ریاضیات، نوجوم، جوغرافیا کیمی علملر اۇغورلا اینکیشاف ائدیردی. بؤیوک شهرلرده عالی مکتبلر آچیلیردی. باغداددا یونان عالیملرینین الیازیلاریندان عبارت کیتابخانا آچیلمیشدی. بۇ کیتابخانانی "مودرویکلیک خزینهسی" آدلاندیریردیلار. اقلیدسین هندسهیه عایید اثرلری، هیند آسترونوملاری و ریاضیاتچیلارینین آراشدیرمالاری عرب ریاضیاتچیلارینا معلوم ایدی. اوْنلار جبر (عربجه "الجبر" – حساب) علمینین اساسینی قوْیدولار، هیند رقملریندن ایستیفاده ائتمهیه باشلادیلار. سوْنرادا بۇ رقملری عربلردن آوروپالیلار اؤیرندیلر. ایندیدک آوروپادا بۇ رقملری "عرب رقملری" آدلاندیریرلار. باغداد و دمشق شهرلرینده رصدخانالار آچیلدی. آسترونوملار مورکّب آلتلردن ایستیفاده ائدهرک یئر کورهسینین تخمینی بؤیوکلویونو حسابلایا بیلدیلر. اوْنلار سمادا گؤزله اؤرونن اۇلدوزلارین دۇرومینی تصویر ائدیردیلر. اوْرتا آسیا عالیمی بیرونی یئرین گونش اطرافیندا فیرلانماسی ادّعاسینی ایرلی سورموشدو، اوْ زامان اۆچون بۇ داهیانه فرضیه حساب اوْلونوردو. عربلر جوغرافیایا بؤیوک شرافت گؤستریردیلر. بونو بئله بیر آتالار سؤزو ثبوت ائدیر "کیم علم نامینه سیاهته چیخیرسا، جننت قاپیلاری اوْنون اۆزونه آچیقدیر." جوغرافیاشوناسلار یالنیز باشقا اؤلکهلر حاقیندا کیتابلار اوْخوماقلا کیفایتلنمیر، اؤزلری همین اؤلکهلرده اوْلماغا جان آتیر، حیاتلارینی تهلوکه قارشیسیندا قویاراق اۇزاق اؤلکهلره سیاهته چیخیردیلار. عرب سییاهلاری خیلافت اؤلکهلرینی، هیندوستانی، چینی تصویر ائتمیش ، آفریقانین و شرقی اوروپانین لاپ ایچریلرینه گدیب چیخمیشدیلار. اوْنلار اؤزلرینه معلوم اوْلان اؤلکهلرین و دنیزلرین خریطهلرینی چکمیشدیلر. خیلافتده طبابت اۇغورلا اینکیشاف ائدیردی. اوْرتا آسیادا بؤیوک عالیم ابن سینا (۹۸۰-۱۰۳۷) یاشاییردی. آوروپادا اوْنو آویسننا آدلاندیریردیلار. ابن سینا تبیب کیمی اؤزلله بؤیوک شؤهرت قازانمیشدی. اوْ، اؤزوندن اوّل هئچ کسین آییرد ائده بیلمدیی بیر چوْخ نوخوشلوقلرین علامتلرینی تصویر ائتمیش دی. اوْنو یوزدن چوْخ علمی اثری واردی. شرقده اوْنو "عالیملرین باشچیسی" آدلاندیریردیلار.
خیلافتده ادبیاتدَییشدیر
تاجیرلر و ساربانلار باشقا اؤلکهلردن قیمتلی ماللار گتیرمکله یاناشی، همین اؤلکهلر بارهده قریبه ناغیللار دا دانیشیردیلار. بۇ ناغیللار خلیفه و ایانلارین سارایلاریندا، بازارلاردا، کوچهلرده، باغدادین اولرینده دانیشیلیردی. وارلیلار معجزهلی سیاهتلر و ماجرالار بارهده ناغیللار دینلمیی خوشلاییردیلار. بۇ ناغیللار اساسیندا سوْنرالار بۆتون دۆنیادا مشهور اوْلان ناغیل توْپلوسو – مین بیر گئجه ناغیللاری یارادیلدی. عرب شاعرلری اؤز شعرلرینده کؤچریلرین معیشتینی و ساواش قهرمانلیق هونرلرینی ترننوم ائدیردیلر. شعر ساحهسینده ایراندا و اوْرتا آسیادا اؤزلله بؤیوک اۇغورلار قازانیلمیشدی. بۇرادا شاعرلر اؤز اثرلرینی آدیتین تاجیک-فارس دیللرینده یازیردیلار. ان مشهور شاعرلردن بیری فردوسی ایدی. اوْ، شاهنامه شعرلری اۆزرینده ۳۰ ایلدن چوْخ ایشلمیشدی. بۇ پومادا ایران خالقینین ایشغالچیلارا قارشی موباریزهسی تصویر اوْلونور، افسانوی قهرمانلارین ایگیدلیکلری ترننوم ائدیلیردی.
خیلافتده اینجه صنعتدَییشدیر
خیلافتده اینجه صنعتین بۆتون نؤعلریندن ان چوْخ اینکیشاف ائدنی معمارلیق ایدی. معمارلار خلیفهلر اۆچون گؤزل سارایلار، توربهلر و قالالار تیکیردیلر. قرانادادا (ایسپانیا) یئرلشن عرب حاکملرینین سارایی الهامبرا بۆتون دۆنیادا مشهوردور. خیلافت معمارلاری هم ده مسجیدلر تیکیردیلر. مسجید بیناسی عادتاً دؤردکونج اوْلور، اۆزرینده گۆنبز اۇجالیردی. مسجیدین هاسارلاری ایچریسینده بؤیوک هئیأتی، هئیأتده ایسه حوووضو اوْلوردو. حوووضون دؤورهسینده چوْخلو سوتونلاری اوْلان ایوان، اوْنا یاپیشیق ایسه بؤیوک سالون تیکیلیردی. موسلمانلار بۇ سالونا ناماز اۆچون توْپلاشیرلار. مسجیدین یانیندا اۇجا قولله اوْلان میناره اۇجالدیلیردی. بۇ مینارهدن دیندارلاری نامازا دعوت ائتمک اۆچون اذان اوْخویورلار. خیلافت دؤورونده تیکیلیلرده داش اؤزرینده اوْیما ناخیشلارلا، کاشی ایله، دیوارلاردا و دؤشمهلرده موزایکلار یاراتماقلا زنگین بزک وورولوردو. بینالارین دیوارلاری ایسه مورکّب شبکه ناخیشلارلا بزدیلیردی. اوْیما شبکه ناخیش و الوان تصویرلر اله حیس اوْیادیردی کی، سانکی همین دیوارلار آغیر داشلاردان هؤرولممیشدیر. ایسلام دینی اینسان و حئیوانلارین شکلینی چکمیی قاداغان ائدیردی. بۇنا گؤره ده خیلافت اؤلکهلرینده اوْرتا عصرلرین ایلک یوز ایللرینده هیکلتاراشلیق و رسّاملیق، دئمک اوْلار اینکیشاف ائتمهدی. سوْنرالار ایسه کیتابلاردا خالق حیاتیندان گؤتورولموش صحنهلری، خلیفه سارایینداکی حادیثهلری، معجزهلی حئیوانلاری و قوشلاری اوْلان اۇزاق اؤلکهلری تصویر ائدن مینیاتورلر وئریلمهیه باشلاندی.


text:
`توریزم` نتیجهلر
خبرلر [139]
- ایستانبول یول آییندا 1 میلیون 759 مین 506 خاریجی توریستی قوناق ائدیب
- بو ایل تورکیه-نی زیارت ائدن خاریجی توریستلرین سایی اهمیتلی درجهده آرتیب
- تۆرکیهنین توریزم گلیرلری یوزده ۱۹۰ آرتدی
- ایستانبول: آوروپانین ان یاخشی توریزم مقصدی
- شاماخی، تۆرک دونیاسی توریزم باشکندی سئچیلدی
- تورکیهنین توریزم گلیرلری آرتدی
- کاپادوکیاداکی موزه و تاریخی یئرلری زیارت ائدنلرین سایی آرتیب
- گاسترونومی توریزم درنگی مسکوا-دا نومایندهلیک آچیب
- تورکیهنین توریزم گلیری آرتدی
- ایستانبول، آوروپانین ان یاخشی توریزم مرکزلرینه آدای
- تورکیهنین توریزم گلیری آچیقلاندی
- تورکیه-نین طبیعی و تاریخی زنگینلیگینین یئر آلدیغی یئنی تانیتیم فیلمی تقدیم اولوندو
- تورکیه 25 میلیون توریست قارشیلایاجاق
- چاووشاوغلو: گؤروشمهلره حاضیریق
- تورکیه-یه بو ایلین ایلک 3 آییندا 2 میلیون 689 مین توریست گلیب
- تورکیه-یه گلن توریست سایی آچیقلانیب
- اوکراینا دؤولت باشقانی تورکیهیه گلیر
- تورکیه ایله آذربایجاندان ایش بیرلیگی
- اؤزبکستان، بعضی اؤلکه وطنداشلارینا ویزاسیز سفر حاقی تانیدی
- چاووش اوغلو:"آلمانیا تورکیه-یه سیاحت محدودیتینی بیر داها نظردن کئچیرمهلیدیر"


text:
۱۹۳۱ (میلادی)
میلادی ۱۹۳۱-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْتوز بیرینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۹ دسامبر - ایسپانیادا ایکینجی جۆمهوریت یارادیلیب.
- ۲۴ آقوست - فرانسه و شوروی ایتیفاقی آراسیندا بیطرفلیک موقاویلهسی ایمضالانیر.
- ۲۲ اوْکتوبر - آمریکالی مافیا رهبری آل کاپون مالیات وئرمهمهسینه گؤره ۱۱ ایل حبس جزاسی آلمیشدیر.
- ۱۸ نوْوامبر - ژاپون قوْشونلاری مانچورینی ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۲ اوْکتوبر - ریودوژانیرونون رمزی ساییلان «ناجی عیسی» موجسمهسینین آچیلیشی اولدو.
- ۱۱ اوْکتوبر - شورویده فردی تیجارت کامیل لغو ائدیلدی.
- ۱ مئی - نیویورکدا ایمپاییر ایستئیت بیناسی خیدمته گیردی.


text:
`آمریکا` نتیجهلر
حابارلار [797]
- تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، آمریکانینگ توتومینی تانقیت اتدی
- آمریکا 2023-نجی ییلدا قابول اتجک بوُسغون سانینی 125 مۆنگ بیلن چأکلِندیردی
- أردوُغان: آمریکانینگ کؤمِکلری یونان-ی حالاص اتمهز
- أردوُغان سنترال پارکدا گزدی
- آمریکادا اوچار پاجیغاسی بوُلدی
- آمریکادا یاراغلی هۆجۆمده 3 آدام اؤلدی
- اف بی آی پلیسی ترامپینگ اؤیۆنه گیردی
- نانسی پلوسی تایوان دا
- ایمن الظواهری آمریکا تاراپیندان اؤلدۆریلدی
- تۆرک بوکسچی لهستانلی بأسدِهشینی ینگدی
- تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری ژوئن آییندا 18.7 گؤتریم یوُقارلادی
- آمریکادا یاراغلی هۆجۆمده ایکی آدام اؤلدی
- سیا: اوکراینادا 15 مۆنگ روس عسگری اؤلدی
- آمریکا سومالی نینگ جوبا بؤلگهسینه هوُوا هۆجۆمینی قورادی
- آمریکادا ایکی اوچار چاقیشدی
- تۆرکیه آمریکادا ادیلن یاراغلی هۆجۆم سبأپلی دویغوداشلیق بیلدیردی
- ایلینویز دا یاراغلی هۆجۆمده 6 آدام اؤلدی
- أردوُغان بایدن بیلن دوشوشدی
- ناتونینگ یوُلباشچیلاری نینگ ماصلاحاتی باشلادی
- آمریکا روسیادان آلتین آلماغی دوروزدی
- آمریکادا دارتغینلیق دوُوام ادیأر
- آمریکانینگ کنگره مجلیسینه گیریلدی
- آنتیفا بیلن پرود بوُیز اورشدی
- آمریکادا یاراغلار، آشاچیلیق و دارتغینلیق
- آمریکالیلار واشنگتن ینگ ترورچیلیغا قۇلداو برمهگینی ایسله مه یأر
- ویدئو: فتؤ ترور قوراماسی آمریکادا نأمه ادیأر
- آمریکادا قارا آننا گۆنی
- آمریکادا قار آغدی، اولاغلار دارغاندی
- اوُقیانوسا قوُنان اوچار
- آمریکالی پلیسلار پنجاپلیلارینگ توُیونا قاتناشدی!
- تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، ترامپ بیلن دوشوشدی
- آمریکادا ترن پاجیغاسی
- أردۇغان: قدس مسئله سی اسلام دۆنیأسینینگ قیزیل چیزیغیدیر
- آمریکادا پلیس آشاگۆیچ اولانماغا دوُوام ادیأر
- تکزاس دا تۆوهلهی
- آمریکادا دارتغینلیق دوُوام ادیأر
- فلورانس توپانی: ۱۷ آدام اؤلدی
- آمریکانینگ ارمنی مسئله سیندأکی قاراییشی نینگ آرقاسیندا نأمه بار؟
- اوکرانیا چال بۆرگۆدی ایسلهمهیأر
- آمریکانینگ ترور قوراماسینا برن یاراغلاری
- آمریکانینگ حؤکۆمت قورامالاری یاپیلدی
- حیتاییینگ الیندأکی آمریکانینگ اوراق قرضهسی
- آمریکادا تۆرک اؤیی آچیلدی
- وتو حاقی بیلن یؤنهکی رایاتلارا ظلم ادیلیأر
- دۆنیأ ترامپینگ ایران قارارینا نأحیللی قارادی؟


text:
ایقلیم بحرانی آوروپایا آغیر ضربه ووردو: ایستی دالغالاری داها دا شدتلنهجک
دونیا ایقلیم بحرانی ایله باغلی قیرمیزی خبردارلیق وئرمهیه داوام ائدرکن، آوروپا بیرلیگی ایقلیم متخصص لرینی ناراحات ائدهجک یئنی معلوماتلار درج ائدیب.
دونیا ایقلیم بحرانی ایله باغلی قیرمیزی خبردارلیق وئرمهیه داوام ائدرکن، آوروپا بیرلیگی ایقلیم متخصص لرینی ناراحات ائدهجک یئنی معلوماتلار درج ائدیب.
بیرلیگین “کوپئرنیک” دونیا موشاهیده پروقرامی 2022-جی ایلین ایلک 7 آییندا گؤرولن مئشه یانغینلارینین سایینین سون 15 ایلین اورتا گؤستریجیسیندن 4 دفعه چوخ اولدوغونو آچیقلاییب.
آچیقلامادا ژانویه – جولای آیلاریندا 1926 مئشه یانغینینین قئیده آلیندیغی، 2006-2021-جی ایللرده اورتا حسابلا ایلده 520 یانغین اولدوغو قئید ائدیلیب.
آوروپا بو ایل گؤرونمهمیش ایستی دالغاسی ایله موباریزه آپاریر. ایسپانیا، ایتالیا، پورتوقالیا، یونانیستان، فرانسا و آلمانیادا مینلرله هکتار اراضی کول اولوب.
ایقلیم متخصصلرینین فیکرینجه، بشریتین یاراتدیغی ایقلیم بحرانی سببیندن حدیندن آرتیق ایستی دالغالاری داها تئز-تئز و شدتلنهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
ایلدیریملار آدانی ایشیقلاندیریر
ایسپانیانین منورکا آداسیندا باش وئرهن فیرتینا سیراسیندا گؤی اۆزو آردیجیل ایلدیریم چاخمالاری ایله ایشیقلاندی
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی