text:
موسکوا طلبهلری دونهن تورکییهده قتله یئتیریلهن سفیر آندرئی کارلووون خاطرهسینی یاد ائتمک اوچون خاریجی ایشلر ناظیرلیینین قارشیسینا گوللر دوزهجکلر.
آخار . آذ «ریا نوووستی»یه ایستینادن خبر وئریر کی، بو حاقدا تدبیر تشکیلاتچیلاری معلومات وئریبلر:
«گنجلر روسییانین تورکییهدهکی فؤوق العاده و سلاحیتلی سفیری آندرئی کارلووون اؤلدورولمهسیندن چوخ کدرلنیرلر. بو گون خاریجی ایشلر ناظیری بیناسی قارشیسیندا کئچیریلهجک ماتم آکسییاسیندا گنجلر مرحوم دیپلوماتی آناجاق و تئرروریزمه قارشی بیرلشمک شوعارلاری ایله چیخیش ائدجکلر».


c: text/html

text:
قئورق الکساندر پیک
قئورق الکساندر پیک (اینگیلیسجه: Georg Alexander Pick) اوتریشلی بیلیم اینسانی. ۱۰ آقوست ۱۸۵۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۲ ایل عومر ائلهییب و ۲۶ ژوئیه ۱۹۴۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. قئورق الکساندر پیک وین بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کارلف بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Georg Alexander Pick»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قئورق الکساندر پیک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
خالامین اری جوان اؤلدو ، خالام اؤز ارینه اورک سئوگیسی وار ایدی .
او اوزدن اره گئتمکدن داها چکینیردی . اما بیزیم کند ده مگر قویارلار آدام اؤز سئودیگی کیمی یاشاسین ، هر یئریندن دوران خالاما ائلچی دوروردو .
بیری دئییردی آی قیز ، من سنی قیزلیق زامانیندان ، بولاق باشیندا سو کوزه سینی چیگنینده داشیار کن گؤروب ، بیر کؤنول یوخ مین کؤنول عاشیغین اولموشام . داها اؤزگویه سؤز وئرمه .
بیری خالامین یاپا ، یاپماغین گؤروب ، گیزلیندن عاشیق اولموشوموش . خالامین اری اؤلندن سونرا ، گیزلی سیرین ، داها گیزلتمیردی .
اوزون سؤزون قیساسی ، خالامین سؤزو دیللرده گزیردی.
آخی اولدن بیزیم کندده ، دول آروادین مشتریسی قیزدان چوخ اولاردی.
آنجاق یازیق کیشی نین قیرخی چیخیب چیخمازدان، ائلچی لر خالامین قاپیسنین، دابانلیغین، دابانلیغیندان چیخاردیردیلار.
اما خالام دا ایکی ایاغین بیر باشماغا سوخموشدو. نوح دئییردی ، پیامبر دئمیردی.
آنجاق گونلر هفته لر سووشدو گویا خالامین دا عده سی سووشموشدو.
بیرگون گؤردوک کند اهلی مصلی یا چیخیب، الده قاشیق، چومچه، الله دان یاغیش دیله ییردیلر .
اما او ایل ده سانکی یاغیشین ملائکه سی بیزیم کنددن کوسموش ایدی. اصلا بیزیم کندی اونوتموش ایدی.
کند اهلی مصلادان دؤنه دؤنه ، کندین یوخاری تنگه سینده ، «فاطما »ننه یه راست گلدیللر .
فاطما ننه سوروشدو: اوشاقلار ! هاردان گلیرسیز ؟
مصلی یا چیخانلار دئدیلر: چیخمیشدیق مصلایا شاید اللاهین رحمی گلسین بیزلره ، آخی زمی – کوشن سوسوزوندان یانیر .
آیدین بولاغی ، شکربولاغی ، دادلی بولاق، میرزا ابراهیم بولاغی، قوروماقدادیر.
فاطما ننه نه آلدی ، نه ساتدی دئدی :
– نه زامانا قده ر کی سید قیزی ائلچی لرینه هه جوابی وئرمه ییب، خیر و برکت و یاغیش بو کنده گلمز .
«منیم یوزدن آرتیق یاشیم وار، دده بابامدان ائشیتمیشم کی هر کندده دول آرواد اولسا، اورادان خیر و برکت قاچار .»
ائله بو سؤز بیر دقیقه نین عرضینده، شکر بولاغی کندین بورودو.
داها منیم خالام کند اهلی نین گؤزونده چیبان کیمی گؤرونوردو. هرکسین چؤره گی تندیره کوت گئدیردی، خالامدان گؤروردولر. نه باشیزی آغریدیم هامی بوتون فلاکت لرین، خالامین دول اولماغیندان گؤرور دولر.
ملا احد ائله قارشی کندین کدخداسی ایدی. یئله قارشی کندیندن، قیز بسدی خانیم ایله ائولنمیشدی، اونا علاوه بیزیم کنددن بیر آرواد آلمیشدی، ۵۰ دن آرتیق سنّی وار ایدی . ایکی آروادی اولدوغونا رغما، منیم ده خالاما دا مشتری چیخدی.
خالام اورگی یارالی، گؤزو قان یاشلی، کندین مشاطه لرینین الینده ایدی.
او گئجه سانکی گویون بولودلاریدا ، خالامین حالینا آغلاییردی .
هر یئری سئل سویو گؤتورموشدو .
آخی کندیمیزده دول آرواد قالمامیشدی .
حمید احمد زاده
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
الکترومغناطیس مئیدانی
الکترومغناطیس مئیدانی فیزیکال بیر مئیدان دیر. بو مئیدان سورعتی دییشکن الکتریک ذرّهلردن تؤرنیر. بو مئیدان الکتریک مئیدانی و مغناطیس مئیدانینین ترکیبیندن یارانیر. ماکسول موعادیلهلری الکترومغناطیس مئیدانینین نئجه یارانماسی و دییشمهسینی توضیح وئریر. ایشیق بیر الکترومغناطیس میدانی اولاراق الکترومغناطیس مئیدانی کیمی 300 مین کیلومتر ثانیه ده سورعتی واردیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Electromagnetic_field»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (19 نووامبر 2015 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آذربایجان دیلینین اورفوقرافییا لوغتی پروقرام فورماسیندا
بو کیچیک پروقرامدا راحتجه سؤزلری آختارا بیلرسز و یا ایسته سه نیز سؤزلری خاص فورمادا فیلتر ائده بیلرسیز
بو پروقرامی حاضیرلاماق آماجی اودور کی اگر بیر سؤزون یازیلیشیندا شکینیز وار یا دوزون بیلمیرسیز بورادا اؤیرنه بیلرسیز.
هله لیک بو پروقرام لاتین الیفباسیندا حاضیرلانیبدیر ،یاخین گله جک ده تانری نین یاردیملا عرب الیفباسیندا حاضیرلاییب و ائندیرمه بوراخاجاییق
اگر بیلگی سایارینیزدا Microsoft .NET Framework Version 2.0 قوشولو دئییل بورادان ائندیره بیلرسیز.
qaynaq :
494.361 - dc 21
AZEAzərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti. Bakı, "Lider nəşriyyat",
2004, 728 səh.
Buraxılışa məsul: Əziz Güləliyev
Redaktor: Qərib Qarannı
Texniki redaktor: Rövşən Ağayev
Tərtibatçı-rəssam: Nərgiz Əliyeva
Kompyuter səhifələyicisi: Alianna Duxanina
Korrektorlar: Bətul Eyvazlı
Zeynəb Əmirəliyeva
Gülzaman Qurbanova
دیلچیلیگین اساس بؤلمهلریندن بیری اوْلان فوْنئتیکادا دانیشیق سسلری اؤیرهنیلیر. آهنگ قانونو، هئجا و وۇرغو دا فوْنئتیکانین مؤوزولارینا داخیلدیر.
دانیشارکن تلفّوظ ائتدیگیمیز سسلر دانیشیق سسلری آدلانیر. بۇ سسلر دانیشیق عضولرینین کؤمیی ایله یارانیر. دوْداقلار، دیل و سس تئللری دانیشیق سسلرینین یارانماسیندا داها فعال ایشتیراک ائدیر. دانیشیق سسلرینی تلفّوظ ائدیر و ائشیدیریک. یازیدا اوْنلار حرفلرله ایشاره اوْلونور. حرفلری ایسه گؤرور و یازیریق. سسلری حرفلردن فرقلندیرمک اۆچون درسلیک کیتابلاریندا اوْنلار بؤیوک مؤتریزه ایچریسینده وئریلیر. مثلا: [آ]
دانیشیق سسلری فرقلی خۆصوصیتلرینه گؤره ایکی نؤوه بؤلونور: سایتلر، سامیتل
سایتلر آغیز بوْشلوغوندا سربست و مانعسیزتلفُوز اوْلونور. بۇنا گؤره ده اوْنلار آیدین شکیلده و آوازلاسسلهنیر. سایتلرین داها بیر خۆصوصیتی هئجا عمله گتیرمهسیدیر.
سامیتلرین تلفّوظونده ایسه آغیز بوْشلوغوندا مۆختلیف مانعهلر اوْلور.
سایتلرین بؤلگوسو
دیلیمیزده 9 سایت سس وار: [آ a]، [ائ e]، [ه ə]، [ای i]، [اێ ı]، [اوْ o]، [اؤ ö]، [اۇ u]، [اۆ ü]. یارانما وضعیتینه گؤره سایتلرین آشاغیداکی اۆچ بؤلگوسو وار.
1. دیلین آرخا و اؤن حیصهسینده دئییلمهسینه (دیلین اۆفوقو وضعیتینه) گؤره:
قالین سایتلر: [آ a]، [اێ ı]، [اوْ o]، [اۇ u]
اینجه سایتلر: [ائ e]، [ای i]، [ه ə]، [اؤ ö]، [اۆ ü]
2. دیلین اۆست داماغا دوْغرو یۇخاری قالخماسی و نیسبتا آشاغی ائنمهسی وضعیتینه (دیلین شاقولی وضعیتینه) گؤره:
قاپالی سایتلر: [اێ]، [ای]، [اۇ]، [اۆ]
آچیق سایتلر: [آ]، [ائ]، [ه-]، [اوْ]، [اؤ]
قاپالی سایتلرین تلفّوظونده آلت چنه یۇخارییا دوْغرو قالخیر و آغیز بوْشلوغو دارالیر. (بۇنا گؤره ده اوْنلارا دار سایتلر ده دئییلیر). بۇ سایتلری آسان یاددا ساخلاماق اۆچون دیلیمیزدهکی دؤرد جۆر یازیلان شکیلچیلری (-چی، -چی، -چۇ، چۆ،-لێق،-لیک،-لۇق، -لۆک و س) یاددا ساخلاماق لازیمدیر. بئله شکیلچیلرین ترکیبینده قاپالی سایتلر ایشتیراک ائدیر. آچیق سایتلرین تلفّوظونده ایسه آلت چنه آشاغی دۆشور و آغیز بوْشلوغو گئنهلیر. (بۇنا گؤره ده اوْنلارا گئن سایتلر ده دئییلیر).
3. دوْداقلارین وضعیتینه گؤره:
دوْداقلانان سایتلر [اوْ]، [اؤ]، [اۇ]، [اۆ]
دوْداقلانمایانسایتلر: [آ]، [ائ]، [ه]، [اێ]، [ای].
دوْداقلانان سایتلرین تلفّوظونده دوْداقلار بیر قدر ایرهلییه گلیر و دایروی شکیل آلیر. دوْداقلانمایان سایتلرین تلفّوظونده ایسه بۇ حال باش وئرمیر.
سایت سسلرین نؤولرینی آشاغیداکی جدولده داها آیدین شکیلده گؤرمک اوْلار:
جدولدن گؤروندویو کیمی، هر بیر سایتین اۆچ نؤوع وار. مثلا: [آ] سایتی قالین، آچیق، دوْداقلانمایان؛ [اۆ] سایتی اینجه، قاپالی، دوْداقلاناندیر.
بعضی سایتلرین اۇزون تلفّوظو
دیلیمیزده، اساساً، عرب منشألی بیر سێرا سؤزلر وار کی، اوْنلاردا بعضی سایتلر بیر قدر اۇزون تلفّوظ اوْلونور.
مثلا: عاریف، عالیم، صابیر، شیکایت، افسانه سؤزلریندهکی [آ:] سسی؛ اعتبار، اعلان، نعمت سؤزلریندهکی [ائ:] سسی؛ مٶعجزه،، شؤله، معتبر سؤزلریندهکی [اؤ:] سسی؛ معنا، بعضی، تتیل سؤزلریندهکی [ه:] سسی اۇزون تلفّوظ اوْلونور. گوْروندویو کیمی، [ائ]، [ائ]، [اؤ] سایتلرینین اۇزون تلفّوظ ائدیلدیگینی بیلدیرمک اۆچون یازیدا چوْخ واخت بۇ سایتلردن سوْنرا آپوْستروْف(چیخاریلیب) ایشارهسی قوْیولور.
بئزی سؤزلرده [ای]، [اۇ] و [اوْ] سایتلری ده اۇزون تلفّوظ اوْلونور. مثلا: وثیقه، حقیقت، زینت سؤزلرینده [ای] سایتی؛ فۆضولی، مۇسیقی، خۆصوصی سؤزلرینده [اۇ] سایتی اۇزون تلفّوظ اوْلونور. دوْوشان، سوْنرا، دوْوغا، لوْوغا و س. کیمی سؤزلرده [اوْ] سایتی اۇزون تلفّوظ اوْلونور. بئله سؤزلرده اوْ حرفیندن سوْنرا گلن و سامیتی (بضا ده ن سامیتی) تلفّوظده دۆشور [دوْ:وشان]، [سوْ:را]، [لوْ:غا] عینی حال تؤوبه، لؤوبر، بنؤوشه و س. کیمی سؤزلرین تلفّوظونده ده باش وئریر: [تؤ:به]، [ل:.بر]، [به:نؤوشه].
دیلیمیزدهکی [1] و [اۆ] سایتلری ایسه اۇزون تلفّوظ اوْلونمور.
قوْشا سایتلی سؤزلرین یازیلیشی و تلفّوظو
دیلیمیزده بعضی سؤزلر وار کی، اوْنلاردا ایکی سایت سسی ایفاده ائدن حرفلر یاناشی گلیر. بئله سؤزلر قوْشاسایتلی سؤزلر آدلانیر. قوْشاسایتلی سؤزلرین چوْخونون یازیلیشی و تلفّوظو فرقلهنیر. بۇ آشاغیداکی قایدادا اوْلور
1. عینی جینسلی قوْشا سایتلری ایفاده ائدن ایکی حرف بیر اۇزون سایت کیمی تلفّوظ اوْلونور. مثلا: ساعت — [سا:ت]، معاش- [ما:ش]، جاماعت — [جاما:ت]، تأسف — [ته:سسوف]، متبه — [متبه:]، بدیی- [بدی:]، طبیعی — [تبی:] و س.
2. ترکیبینده آ ای ai، ائ ای ei، ای ائ ie، (بضا ده ای اوْ io، ای ا ia، ائ ه eə، ائ ا ea) حرف بیرلشمهلری اوْلان سؤزلر بۇ سایتلر آراسینا ی سامیتی علاوه اوْلونماقلا تلفّوظ ائدیلیر. مثلا: عائله [آییله]، دایما — [داییما]، ضعیف — [ضییف]، سیده — [سییده]، طبیعت — [طبییت]، مۆدافعه — [مۆدافییه]، رادیوْ — [رادییوْ]، دیالوْق — [دییالوْق]، ایاشه — [اییاشه]، مانعه — [مانییه].
3. ترکیبینده ه ا، اۆ ا، اۆ ه حرف بیرلشمهلری اوْلان سؤزلرده بیرینجی سایت دیَیشیلیر، ایکینجیسی ایسه بیر قدر اۇزون تلفّوظ ائدیلیر. مثلا: سعادت — [ساادت]، فعالیات — [فا:لییت]، مۆاوین [ماوی]، مۆعالیجه — [مالیجه]، مۆعیین — [میین]، مۆعللیم — [مَللیم] و س.
قئید 1: الیاغا، عمی اوْغلو الیاچیق، باجی اوْغلو، دایی اوْغلو، خالا اوْغلو، باشیاچیق و س. کیمی قوْشاسایتلی مۆرککب سؤزلرین تلفّوظونده ده یاناشی گلن سایتلردن بیرینجیسی دئییلمیر، لاکین ایکینجیسی اۇزون تلفّوظ اوْلونمور:الیاغا — [الاغا، عمی اوْغلو — [عموْغلو]، الیاچیق — [الاچیخ]، باجی اوْغلو — [باجی اوْغلو]، خالا اوْغلو — [خال اوْغلو] و س.
قئید 2: شۆار، شجاعت، مجموعه، سۇال، مطبوعات، سئانس، براعت، شۆرا، ریایت و س. کیمی قوْشاسایتلی سؤزلرده بۇنلارین هئچ بیری باش وئرمیر.
آهنگ قانونو
آهنگ قانونو دیلیمیزین اساس فوْنئتیک قانونودور. سؤزده قالین و اینجه سایتلرین آهنگینه، بیر-بیرینی ایزلهمهسینه آهنگ قانونو دئییلیر.
آهنگ قانونونا گؤره سؤز قالین سایتلی هئجا ایله باشلاییرسا، سوْنراکی هئجالار دا قالین سایتلی اوْلور. مثلا: یا+زی+چی+لار. عینی حال اینجه سایتله باشلانان سؤزلره ده عایددیر. مثلا: ه-کین-چی-له-ری-میز. اصل آذربایجان سؤزلری آهنگ قانونونا تابع اوْلور(ایشیق، ایلان، ایلغیم، اینام، ایراق، ایلخی، ایلدیریم، ایلیق، ایشارتی و س. کیمی بیر نئچه سؤز استثنادیر). بیر چوْخ آلینما سؤزلرده ایسه آهنگ قانونو پوْزولور. مثلا: عالیم، وفا، کیتاب، دۆنیا، بۆروْ و س.
آهنگ قانونو کؤک و شکیلچی آراسیندا داها مؤحکم و ثابت (دیَیشمز) اوْلور. بئله کی، هر هانسی بیر سؤزه اؤز دیلیمیزه مخصوص شکیلچی آرتیرساق، اوْ، حؤکمن سؤزون سوْن هئجاسینین آهنگینه اۇیوشمالیدیر. مثلا: کی-تاب+دا، تی-یا-ر+چی+لر و س.
قئید: اصل آذربایجان سؤزلریندن عبارت اوْلان بعضی مۆرککب سؤزلرده ده آهنگ قانونو پوْزولور. مثلا:دوقوسو، قۇشوزومو، گۆنه باخان، گۆنای، آیبهنیز و س.
هئجا
تلفّوظ زامانی سؤزون آسانلیقلا بؤلونن حیصهلرینه هئجا دئییلیر.مثلا: و-طن، آ-زاد-لێق، دیل-چی-لیک و س. هئجانین اساسیندا سایتلر دایانیر. سؤزده نئچه سایت سس وارسا، اوْ قدر ده هئجا اوْلور. هئجا بیر سایتدن ده عبارت اوْلور. مثلا: آ-نا، اۆ-رک، ما-آ-ریف و س. سؤزو سطردن ستره کئچیررکن بیر حرفدن عبارت اوْلان هئجانی سترین سوْنوندا ساخلاماق و یا یئنی ستره کئچیرمک اوْلماز.
وۇرغو
سؤزده هئجالاردان بیرینین اوْ بیرینه نیسبتن داها قۆوتلی دئییلمهسی وۇرغو آدلانیر. اۆزرینه وۇرغو دۆشن هئجا وۇرغولو هئجا آدلانیر. دیلیمیزدهکی سؤزلرین چوْخوندا وۇرغو سوْن هئجاداکی سایت سسین اۆزرینه دۆشور. مثلا: آذربایجان، آزادلیق، ایستیقلالیت و س. بایاق، دۆنن، بیلدیر، نییه، نئجه، سا`نکی، آنجاق و س. کیمی اصل آذربایجان سؤزلرینده، ائلئجه ده اۆستونلوک درجهسینده اوْلان صیفتلرده: (گؤمگؤی، ساپساری، قۇپقورو و س.) وۇرغونون ایلک هئجانین اۆزرینه دۆشمهسی استثنادیر.
بعضی سؤزلرده وۇرغونون یئرینی دیَیشمهسی ایله معنا دا فرقلهنیر. مثلا: آلین (ایسیم — بدن عضوو) – آلین (فعل)، گۆلدور (چیچکدیر) –گولدور (فعل)، دیمدیک (ایسیم) — دیمدیک (صیفت) و س.
سؤزده وۇرغونون یئرینی مۆعیین ائتمک اۆچون سؤزو هئجایا آییرمادان وۇرغونو اول بیرینجی هئجانین، سوْنرا ایکینجی، داها سوْنرا ایسه اۆچونجو هئجانین اۆزرینده دئمک لازیمدیر. مثلا: ق`رنفیل، قر`نفیل، قرنفی`ل آیدیندیر کی، بۇ سؤزده وۇرغو سوْنونجو هئجانین اۆزرینه دۆشور.
قئید: یۇخاریدا قئید اوْلوندوغو کیمی دیلیمیزدهکی بعضی سؤزلرده اۇزون تلفّوظ اوْلونان سایتلر واردیر. مثلا: عادیل، صابیر، لاقئید،حکیم، مئمار، معنا، شؤله و س. بۇ سؤزلرین هامیسیندا وۇرغو سوْنونجو هئجایا دۆشور. دئمهلی، سایتین اۇزون تلفّوظ اوْلونماسی هئچ ده اوْ دئمک دئییل، همین هئجا وۇرغولو اوْلمالیدیر. نادیر حاللاردا ایسه اۇزون سایتلی هئجا ایله وۇرغولو هئجا اۆست-اۆسته دۆشور. مثلا:سوْنرا — [سوْ:را]، بعضی- [به:زی] و س.
سؤزلرین دۆزگون دئییلیش قایدالارینی اوْرفوْئپییا، دۆزگون یازیلیش قایدالارینی ایسه اوْرفوْقرافییا اؤیرهنیر. اوْرفوْئپییا لۆغتینده سؤزلرین دۆزگون تلفّوظ شکیللری، اوْرفوْقرافییا لۆغتینده ایسه دۆزگون یازیلیش فوْرمالاری وئریلیر.
شاگیرد اولمامیش موعللیم اولمایاق!
دیلیمزده رسمی ائییتیم(تحصیل) آلما ایمکانی اولمادیغینا رغمن، دیلمیزی اؤیرهنیب باشقالارینا دا اؤیرتمک بیزه بورجدور.
آنجاق بیریسینه دیل اؤیرتمه یین بیرینجی شرطی قایدالاری دقیق بیلیب منیمسهمکدیر.چوخلاری هله ده تورکجه نی دانیشدیقلاری کیمی یازماغی دوشونورلر. یعنی بوتون دیللرده رسمیته تانینان ایستاندارد طرزی تورکجه ده رسمیته تانیمیر یا اصلا اونون لوزومونو حیس ائتمیرلر. طبیعی کی بیر دیلین بوتون دانیشانلاری اونو دانیشدیقلاری و شیفاهی طرزده یازسالار گئت-گئده بیر بیرلری نین یازیلارینی باشا دوشمکده چتینلییه اوغرایاجاقلار. او اوزدن شهردن شهره فرقلی اولان گؤزل دئییملر(لهجه لر) رسمی و ایستاندارد یازینی انگلله مه سین دئیه، بیر سیرا اورتاق قایدالاری گرزله مهییمیز گرهکیر. بو قایدالاری دیلچیلر، اسکی متنلردن ال ده ائدیب اوزون سوره تدقیقاتین سونوجو کیمی بیزه تقدیم ائتمیشلر. ایندی بو تدقیقاتا گوونیب یازاندا اونون سونوجلارینی گؤز اؤنونه آلماق بیزیم ایشیمیز!
دیلیمیزده گؤزلهنیلمکلری گرکن نئچه اساس قایدا:
1-صامیت(سس سیز) و صایت(سسلی) سسلر
2-صایتلرده ، قالین و اینجه اولماغی
3-بعضی صایتلر هارادا دَییشیلر
4-مصدر (آنا سؤز) کی چوخ یئرده یانلیش اولور مثلا:
آذربایجان تورکجه سینده سس قایداسی نا گؤره (اینجه یا قالین)ماق و مک ایله مصدر دوزه لر آمما هر کس اؤز سلقه سیله مصدر دوزلتدیر.اؤرنک :«دئ» فعلی نین سون حرف اینجه اولماغا گؤره مصدری دئمک اولار ، بونو چوخ یئرده دئماق یا دئماخ یازیرلار و حتی بونون اوستونده بحث ائدیرلر کی هانکی سی دوزدور.
5-فعل لرین صرفی کی چوخ یئرده یانلیش یازیلیر.
و...
و چوخ یانلیشلار کی یازیلاردا گئدیر کی بورادا اونلاری سایماق اولماز.
بوتون بونلاری واخت قویوب بیر ایکی کیتاب اوخوماقلا اؤیرنمک اولار
دیلیمیزی دوز یازیب اوخوماغی هر کسه واجیبدیر و اونلارا کی ایسته ییرلر باشقالارینا تورکجه اؤیرتسینلر هر شئی واجیب و اؤنملی دیر
چون بیز دیلمیزین قایدالارین دوزگون بیلمه سک و باشقالارینا یانلیش اؤیرتسک دیلمیزین آردان گئتمه ینه چوخ یاردیم ائتمیشیک تا اینکیشافینا.
وایندی نت ده چوخلو کیتاب تاپماق اولار کی دیل قایدالارین دوز اؤیره دیرلر و اونلارین یانلیشی چوخ آزدیر
بیزده سیزده نئچه قایناق وئریریک تا ایسته سز بونلارداندا فایدالانا بیلرسیز
1-آموزش زبان ترکی آذربایجانی(با خط عربی و لاتین به صورت تکمیلی) یازار:علی محمدی
2-تورک دیلی- یازی قوراللاری(تهران سمیناری،پورفسور جواد هیئت سمینار باشقانی)
ائندیر(دانلود)
3.آذری درگیسینین 16و 17-جی سای اولاراق تقدیم اولان «دستور زبان آذربایجانی»،1386
جوملهنین تسنیفی
آذربایجان دیلینده جومله بیر نئچه جهتدن، بیر نئچه پرینسیپ اساسیندا تسنیف ائدیلیر. بونلارین بیر قیسمی عومومی کاراکتئر داشیییر، هر جور قورولوش خصوصیتلرینه مالیک اولان جوملهلری احاطه ائدیر (مثلا، جوملهنین مقصد و اینتوناسییایا، قورولوشونا، موداللیغا گؤره تسنیفی)، بیر قیسمی ایسه (ترکیبه، یعنی باش عضولره گؤره، ایکینجی درجهلی عضولرین ایشتیراک ائدیب-ائتمهمهسینه گؤره و س.) یالنیز ساده جوملهلره عایددیر. لاکین بوتون تسنیف پرینسیپلری عومومیلیکده ستروکتور-سئمانتیک جهته اساسلانیر، یعنی بوتون حاللاردا جوملهنین معنا و قورولوش خصوصیتلری نظره آلینیر.
منطیقی-سینتاکتیک عضولنمه ایمکانلارینا گؤره جوملهنین تسنیفی. بو پرینسیپه اساساً ایشلتدیگیمیز بوتون جوملهلر ایکی قروپا آیریلیر:
عضولنن جوملهلر؛
عضولنمهین جوملهلر.
فیکرین اساس ایفاده واسطهلری عضولنن جوملهلردیر. عضولنمهین جوملهلر ده یالنیز عضولنن جوملهلرین کؤمیی ایله (بعضا ده سیتواسییا ایله) معنا ایفاده ائدیر. مثلا، آیریلیقدا گؤتورولن ' بلی' جوملهسی هئچ بیر کونکرئت معنا ایفاده ائتمیر. یالنیز متن شرایطی بو جور جوملهلره کونکرئت مظمون وئره بیلیر: -ائوه گئدهجکسینیزمی؟ - بلی.
ساده و مورککب جوملهلرین بوندان سونراکی بوتون نؤولری، بوتون تسنیف پرینسیپلری عضولنن جوملهلره عایددیر. عضولنمهین جوملهلرین ایسه یالنیز ایکی نؤع واردیر: سؤز-جوملهلر، ووکاتیو جوملهلر.
جوملهنین مقصد و اینتوناسییایا گؤره تسنیفی. هر بیر جومله موعیین مقصدله ایشلهدیلیر. اینسانین نورمال دانیشیق مقصدی اوچ ایستیقامتده اولور: معلومات وئرمه، سوروشوب-اؤیرنمه، تاکید-طلب. بو اوچ جهت شیفاهی نیطقده اینتوناسییانین کؤمیی ایله موعیینلشیر: مقصد اینتوناسییانی دوغورور، اینتوناسییا ایسه مقصدین گؤستریجیسینه چئوریلیر. اونا گؤره ده جوملهنین ' فونکسیونال تسنیفی' حساب اولونان بو تسنیفده هم مقصد، هم ده اینتوناسییا نظره آلینیر؛ مثلا: معلم گلیر. معلم گلیر؟ معلم گلسین.
جومله
جومله و اونون علامتلری
جومله دیلین داخیلی قانونلاری اساسیندا فورمالاشان و بیتمیش فیکیر ایفاده ائدن سینتاکتیک واحیددیر. جومله فیکیر موبادیلهسی و ان موهوم اونسیت واسطهسیدیر.
جومله هر بیر دیلین اؤز داخیلی قانونلاری اساسیندا فورمالاشیر. آذربایجان دیلی آققلوتیناتیو دیللردن اولدوغو اوچون بو دیلده حال شکیلچیلری و فعلین تسریف فورمالاری جوملهنین قورولماسیندا موهوم رول اویناییر: سؤزلر موختلیف شکیلده دیَیشهرک علاقهلهنیر و دانیشانین مقصدیندن آسیلی اولاراق جوملهنین لازیمی شکیلده فورمالاشماسینا سبب اولور. دیلین داخیلی قانونلاری دئدیکده، جوملهده ایفاده اولونان مودال موناسیبت، خبرده اؤزونو گؤسترن پرئدیکاتیولیک علامتلری و شیفاهی نیطقده دیلین اؤزونهمخسوس سجیوی اینتوناسییا خصوصیتلری احاطه اولونور.
پارانتز ایچنده گؤستریلن حرفلر آنجاق عرب کؤکلو سؤزلرده و بعضاً فارسجا سؤزلرده یازیلیر، میثال اوچون:
ظالیم ، اذیّت ، ضربه ، ثوریّا ، صاباح ، صولح ،حوریّت ، مدّاح ، صراف ،گوذشت
کیتابین آدی : آذربایجان تورکجه سینین دیل بیلگی سی
کیتابین آدی فارسجا : آموزش زبان ترکی آذربایجانی(با خط عربی و لاتین به صورت تکمیلی)
یازان : علی محمدی
اولچوسو : 1 مگا بایت
الیفبا : عرب الیفباسی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صفحه لرین سایی : 211 صفحه
ایندیر(دانلود)
یازان : تهران سمینار(پورفسور جواد هیئت سمینارین باشقانی)
اولچوسو : 578 کیلو بایت
الیفبا : عرب الیفباسی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صفحه لرین سایی : 29 صفحه


text:
۱۳۹۱ آبان ۱۹, جمعه
جیلولوق و ارمنی لیق فاجعه سی اورمو 1918-فیلم
گچه ن گون آبان آیینین 17سی ، گوناذ تی وی نین جانلی یایینی 1918(1296هجری) ودونیالیق بیرینجی ساواش اسناسیندا یاشانان جیلولوق - ارمنی لیق بلواسی و آزربایجان تورک - موسلمان خالقی نین سوی قیریما حصر اولونموش دور.
یاخلاشیق 2 ساعات زامان دا ،بو بلوا و بو بویوک سوی قیریمین اثرلری ، گدیشاتی و اورمو شهرینده 15خورداد (مهر) مدرسه نین ده اسکی قره صاندیق آدلانان توپ لو مزارین تاپیلماسی و بو توپلو مزارین میراث فرهنگی و آموزش و پرورش طرفیندن ایمحا اولونماسی بررسی اولوب و تاماشاچیلارین بو ایرتیباط دا سورولارینا جاواب وریلدی. بو پروگرام جاواد ایسماعیل بیلی طرفیندن ایداره اولوب و تایماز اورمو تاریخی جهت دن بو اولایلاری دیه رله ندیردی. همچنین بیر چوخ شکیل و اوزل تاریخی سه نه دلی فیلم بو وقایع دن یاییملاندی.بو پروقرامین ویدیو لارین ایکی بولوم ده اشاغیداکی لینک لردن تاماشا ائده بیله رسینیز:


text:
دوکتور هئیت کیملیییمیزدن ساغلام بیر اوخونوش
تاریخلر دوزگون یادیمدا قالماز. 1380 اولمالییدی. دوکتور هئیتله قیسا گؤروشوموز اولدو[1] وارلیق دفترینده. بیز نه سوراجاغیمیزی بیلمیردیک. بیر ایکی کلیشه سؤال سوردوق. اما فضولی دئمیشکن "دؤولت دیدار" میسر اولموشدو. دوکتورون اوتاغیندان چیخاندا هالدا فضولینین شکیلی وارایدی. شکیله باخدیغیمیزی دویدوقدا بیر عجیب نشئهایله دئدی: فضولیدیر. بوردا دا بیر شکیل چکک کیمیمیز دئدی. منیم گؤزلریم یومولو دوشدو شکیلده. شکیللردن منه ده گؤندرین، باش اوسته دئدیک. سونرالار دوکتورون بیر موصاحیبهسینده فضولییه گؤره هئچ یئرده اوخومادیغیم بیر جومله اوخودوم: من فضولینین لیلی مجنونونو اوخویاندا روحوم گؤیلره یوکسهلیب، اورادا آغلارام.
هئچ زامان گؤروش تکرار اولمادی. کئچن ایل آرزیلاریمدان بیریسی بو ایدی: دوکتور قوتادغو بیلیک اوتوروملارینا گلیب باشیمیزا ال چکه. بونو محمدرضا[2]یا دا دئدیم.
بیلمیرم دوکتور هیئت نه قدر قوتادغو بیلیک اوخویوب، اما او شاه اثرین سطیرلرینده اونو گؤرمک چتین دئییل. او اوسسال آلانین قهرمانلاریندان بیری ده دوکتور هئیت دئییل می؟ گرچکدن من قوتادغو بیلیک اوخویاندا اورادا شخصیتلرین آغیر اکابیر اخلاقلی داورانیشلارینی، پالتارلارینین اوتو خطینی، نجابتلرینی، آریلیقلارینی آیدینجا گؤرهرم و دوکتور هیئت یادیما دوشر. آی ایشیغیندا "آی تولدی" سعادت اولاراق گزیشنده قدرت ایله اخلاق ساراییندا، من دوکتور هئیتی گؤرهرم.
دوکتور جواد هیئته گؤره چوخلاری یازیبلار، رضا براهنیدن توت باتی تورکولوقلارینا کیمی. اما منه گلدیکده دوکتور هئیت بیزیم کیمیلیییمیزدن ساغلام اوخونوش وئرن بیر اینساندیر. اومورام فلک بیزیمیله مهربان داورانا و بیتمهیه بو ساغلام اوخونوشون سطیرلری.
-
- 14/07/12


text:
مولود چاووش اوغلو، ناتو گنل سکرتری ینس استولتنبرگ ایله گؤروشدو
ناتو-دان بیلدیریبلر کی، گؤروشمهده خاریجی ایشلر ناظیرلری توپلانتیسینین گوندمینه یاناشی، اؤتن آی نوروژده رئاللاشان Trident Javelin مانورون اله آلیندیغی بیلدیریلدی
ناتو خاریجی ایشلر ناظیرلری توپلانتیسی اوچون بلژیکین باشکندی بروکسلده یئرلشن خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو، گنل سکرتر ینس استولتنبرگ ایله بیر آرایا گلدی.
ناتو-دان بیلدیریبلر کی، گؤروشمهده خاریجی ایشلر ناظیرلری توپلانتیسینین گوندمینه یاناشی، اؤتن آی نوروژده رئاللاشان Trident Javelin مانورون اله آلیندیغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، باش کاتیب استولتنبرگین، سبب اولونان اینجیکلیک گؤره عذر ایستمک اوچون پرزیدنت رجب طیب اردوغان و خاریجی ایشلر ناظیری چاووش اوغلو ایله دانیشدیغی خاطیرلادیلاراق،
گنل کاتیب گؤروشمهده ناتو نیظامی مقاملارینین حادثه و باش وئرنلرین تکرارلانماماسی اوچون گؤرولمهسی لازیم اولان تدبیرلری آراشدیردیغینی آچیق شکیلده ایفاده ائدیب". قیمتلندیرمهسینه یئر وئریلیب.
خاریجی ایشلر ناظری چاووش اوغلو، نوروژلی همکاری آن ماری اریکسن سورید ایله ده بیر آرایا گلیب.
توپلانتی سونوندا تورک ژورنالیستلره دانیشان سورید،
مسلکداشیملا یاخشی بیر گؤروشمه کئچیردیک. ایکیطرفلی علاقهلری، گؤچمن و تورکیهنین بؤلگهدکی وضعیتی یاخشیلاشدیرماق اوچون ائتدیکلرینی موذاکیره ائتدیک". دئدی.
نوروژدکی ناتو مانوروندا باش وئرن حادثه ده قیمتلندیردیکلرینی قید ائدن سورید،
ناتو بونا چوخ سرعتلی بیر شکیلده جواب وئرمیشدی، نوروژ ده ائله. بو پروبلمی گئریده بوراخدیغیمیزا اینانیرام". دئیه دانیشدی.
سوریده، ناتو-نون حاضیردا آپاردیغی سوروشدورما باشقا، یئنی اینکیشافین اولمادیغی، گلن هفته مسئلهیه دایر یئنیلمیین ائدیلهجگینی سؤزلرینه علاوه ائدیب.
پرزیدنت اردوغان، نوروژده رئاللاشان Trident Javelin مانورو زامانی دوشمن پانئلی قیسمینه اؤزونون آدی و آتاتورکون شکلینین یئرلشدیریلمهسینه اعتراض گؤسترهرک،
بو خبر گلدیکده باش قرارگاه رئیسیمیز و آوروپا بیرلیگیندن مسئول ناظریمیز، اونلار دا کانادا یولوندایدی، بیزی آرادیلار. بئله کی، بئله بیر وضعیت وار. بو مانور دا ناتو مانورو. 40 دنه عسگریمیز وار، بیز ایندی بو عسگریمیزی چکمه قراری وئردیک، چکیریک دئدیلر. دئدیک کی، البته، هئچ دورمایین تئز. او هدفلر قالدیریلسا بئله، 40 عسگریمیزی سرعتله اورادان چکین. بئله بیر اتفاق، بئله بیر موتتفیقلیک اولماز". ایفادهلرینی ایشلتمیشدی.
نوروژ اصیللی باش کاتیب، حادثهنین ائشیدیلمهسی ایله ناتو آدیندان تورکیهدن عذر ایستهین آچیقلاما وئردیکدن سونرا پرزیدنت اردوغانی آرایاراق عذر ایستمیشدی.


text:
روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین روسییانین تورکییهده قتله یئتیریلمیش سفیری آندرئی کارلووا اؤلوموندن سونرا «روسییا قهرمانی» آدینین وئریلمهسی حاقدا فرمان ایمضالاییب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، کارلوو روسییانین تورکییهدهکی فؤوق العاده و صلاحیتلی سفیری پوستوندا دایم دؤزوملولوک و جسارت نوماییش ائتدیردیینه و اؤلکهنین خاریجی سیاست کورسونون حیاتا کئچیرمهسینه وئردیی بؤیوک تؤحفهلره گؤره تلطیف اولونوب.
خاطیرلاداق کی، دئکابرین ۱۹-او آخشام ساعتلاریندا آنکاراداکی معاصر اینجه صنعت مرکزینده کئچیریلهن «روسییا تورکلرین گؤزو ایله» سرگیسینده چیخیشی زامانی تورکییهنین بو اؤلکهدهکی سفیری کارلوو قتله یئتیریلیب. حادثهنی تؤرهدن چئویک پولیس آلایینین ظابیطی مؤولود مرد آلتینداش پولیسلر طرفیندن ضررسیزله شدیریلیب.


text:
تأثیر تبریزی
میرزا محسن تأثیر تبریزی (؟-؟)— 17 عصرین ایکینجی ياریسی – اوْن سککیز عصرین اوللرینده ياشامیش مۆقتهدیر آذربایجان شاعیری.
ایچیندهکیلر
حیاتی[دَییشدیر]
میرزه محسن تأثیر تبریزی اوْن يئددی عصرین ایکینجی ياریسی – اوْن سککیز عصرین اوللرینده ياشامیش مۆقتهدیر آذربایجان شاعریدیر. اوْنون حیات و يارادیجیلیغی کیفايت قدر آراشدیریلمامیش، اثرلری اليازما شکلینده قالمیشدیر. شاعرین تهراناێن سیپهسالار آلی مدرسهسی کیتابخاناسیندا ساخلانان اليازماسی اساسیندا 1359 ایلینده حسین محمدزاده صدیق طرفیندن یئنی یول نشریهسینده اونون شعرلری ایلک دفعه چاپ ائدیلدی. سوْنرا بو شعرلر 1390 ایلینده همین تدقیقاتچی طرفیندن «ترکیسرایان عصر صائب تبریزی» کیتابیندا بیر داها نشر ائدیلدی.[۱] قوزئی آذربایجاندا ایسه تأثیرین آذربایجان دیلیندهکی لیریک شعرلری ایلک دفعه اوْلاراق “نۇرلان” نشریاتی طرفیندن چاپدان چێخمیشدیر.[۲] فیلوْلوْگیيا عۆذره فلسفه دوْکتوْرو پاشا کریموْو اۇن نشره حاضیرلادیغی “تأثیر تبریزی. تۆرکجه شعرلری” کیتابینا مۆلیفین آنادیللی لیریکاسی حاقیندا اؤن سؤز، متنین ترانسفوْنئلیتئراسیياسی و اليازمانین فوْتوْفاکسیمیلئسی داخیل ائدیلمیشدیر.
حسین محمدزاده صدیق ین نظرینده تأثیر اؤز ادبی یارادیجیلیغیندا صائب تبریزی دن ائتکیلنمیشدیر. یئنهده بو عالیم دئییر کی:«تأثیر تبریزینین حجملی تورکجه دیوانی ایتمیشدیر و الیمزده اولان تورکجه شعرلر اونون تورک شعرینده صائب تأثیری آلتیغیندا اولدوغونو گؤستریر.»[۳] تأثیر تبریزینین فارسجا دیوانینی امین پاشا صالح تصحیح و چاپ ائتمیشدیر.
يارادیجیلیغی[دَییشدیر]
بیر مدت سارايدا مۆستؤوفی اوْلموش میرزه مؤهسون تأثیر تبریزینین دیوانی وار کی، بۇردا تۆرکجه قزللردن باشقا، تۆرک دیلینده قسیده، مثنوی و دیگر شعرلر ده واردیر. همین شعرلرین آشاغیدا وئریلن باشلیقلاریندان آيدین اوْلور کی، شاه سۆلئيمانین (1666-1694) و شاه سۇلطان حسینین (1694-1722) زامانیندا تۆرکجه ملیکوش-شۆرالیق وظیفهسی ده فاکتیکی اوْلاراق بۇ شاعرین اؤهدهسینه دۆشوبموش: - قۆدرتلی، مۆقدس و اۇلو حؤکمدار شاه سۆلئيمان اس-صفوینین مدحینه حصر ائدیلمیش و اوْنون شرفلی نظرینه تقدیم اوْلونموش تۆرکجه قسیده؛ - شاه سۇلطان حسین ال-مۇسوینین تاختا چێخدیغی تاریخه حصر ائدیلمیش و اوْنون نۇرلو نظرینه تقدیم اوْلونموش تۆرکجه قسیده؛ - جنّتمکان حؤکمدارا عرض اوْلونموش تۆرکجه ترجیبند؛ - يۆکسک امره اساساً يازیلمیش و عرض اوْلونموش تۆرکجه بايرام مثنویسی؛ - شاهزاده سۇلطان اکبر ابن اؤورنگزیبین گلیشینه حصر ائدیلمیش و اوْنون مۆبارک نظرینه تقدیم اوْلوناراق بَيهنیلمیش تۆرکجه قزل.
شعرلریندن نمونهلر[دَییشدیر]
حسین محمدزاده صدیق ین تصحیحی ایله نشر اولان تأثیرین دیوانیندان وئریلن آشاغیداکی اؤرنک اونون صائب تبریزی و فضولی دن تبعیت ائتدیگینی گؤستریر:
یاری باطل ائیلهدی لعنت سنین عرفانېنا،
ای رقیب آخر نئچون رحم ائیلهمزسن جانېنا.
دین و دل هر کیمده گؤردۆ، ظلمۆنن تاراج ائدر،
دۏغرودو هر کیم ألی اڲری دهڲر مژگانېنا.
اۏل گۆل بیخار ایلن سودای نسبتدیر خطا،
نئچون ای گۆل دستهسی بئل باغلایېبسان قانېنا.
نرگسستان اۏلموسان اهل نظر اقبالېنا،
بسکی نرگسلر تیکیب گؤز نرگس فتّانېنا.
اۏل گۆل رخساردان چوگان خطدور آشکار،
یا خضردیر مایل اۏلموش چشمهی حئیوانېنا.
ووردو اؤزۆن داغا ـ داشا هر زمان آب حیات،
ائتسه تا جانېن فدا، فرصت چاتې جولانېنا.
تا سنینلن سئودیڲیم گرم اختلاط اۏلموش رقیب ـ
غیرت ایله یانارام هر گاه گلسم یانېنا.
گرچی هر محفلده اۏلدون شمع بزم اختلاط،
دۏغرودان گر کئچمهسن لایق دڲیلدی شأنینا.
تاپمادې تأثیر کویوندا ایتینجه اعتبار،
هر قدر آرتېق تضرع ائیلهدی دربانېنا.
دکتر ح. م. صدیق دئییر:
«تأثیر در دیوان ترکی خود نیز از صائب تأثیر پذیرفته است و حتی برخی از اشعار او را جواب گفته است. چنان که غزل به مطلع:
مه گیزلهدی اوز چهرهی خندانینی گؤرگج،
جیران سئویشیب نرگس فتانینی گؤرگج.
را در پاسخ اين غزل صائب سروده است:
الدن چیخارام زلف پریشانینی گؤرگج،
هوشدان گئدهرم سرو خرامانینی گؤرگج.
و در اقتفای این غزل از فضولی:
منیم تک هیچ کیم زار و پریشان اولماسین یارب!
اسیر درد عشق و داغ هجران اولماسین یارب!
گوید:
منیم تک هئچ کیمین احوالی درهم اولماسین یارب،
غریب و بیکس و بییار و همدم اولماسین یارب!
در جای دیگر فضولی گوید:
خط رخسارین ائدر لطفده ریحان ایله بحث،
حسن صورتده جمالین گل خندان ایله بحث.
و تأثیر در جواب او گوید:
نه عجب لعلین ائدهر غنچهی خندان ایله بحث،
یئتیشهر ائتسه رُخون یوسف کنعان ایله بحث.
در سرودن غزل به مطلع:
پستهدن بیر آغزی واردیر نقل و حلوا تک لذیذ،
ایکی أمجک، نعمت خوان مسیحا تک لذیذ.
غزل زیر از فضولی را سرمشق قرار داده است:
ای مذاق جانا جورون شهد و شکر تک لذیذ،
دم به دم زهر غمین قند مکرر تک لذیذ.
همچنین در غزل:
بیتیردیم حاجتیم، گؤردوم، گؤتوردوم أل دعالاردان،
گؤزل مقصود ایمیش بیمدعالیق مدّعالاردان.
به اين غزل از فضولی نظر داشته است:
کرم قیل کسمه ساقی التفاتین بینوالاردان،
الیندن گلدیگی خیری دریغ ائتمه گدالاردان. »[۴]
ایستینادلار[دَییشدیر]
تۇرخان گنجهلی: اصفهانداکی صفوی سارايیندا تۆرک دیلینین مؤوقئيی
همچینین باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- ↑ http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=2099567&pageStatus=2&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author
- ↑ نیاز به منبع
- ↑ محمدزاده صدیق، حسین. ترکی سرایان عصر صائب تبریزی، تهران، تکدرخت، 1389، ص 20.
- ↑ محمدزاده صدیق، حسین. ترکی سرایان عصر صائب تبریزی، تهران، تکدرخت، 1389، ص 15.


text:
امریکا قوشمه ایالت لری حربی لری، اوچ مینگ دن آرتیق طالبان جنگچیلری سقله نیب کیلگن بگرام قماقخانه نظارتینی افغانستان دولتیگه تاپشیریگن. 6 یوز افغان جنگریلر و 50 خارجی عصیان کارلر امریکا تمانیدن سقله نیب کیلماقده.
میلادی 2014 نچی ییل ناتو کوچلری افغانستاننی ترک ایتیشیدن آلدین بیرچه قماقخانه لر مسوولیتی نی افغانلرگه تاپشیریش کیلیشوی دایره سیده عملگه آشیریلگن.
افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی، مملکت ایچکی ایشلر وملی مدافعه زیرلیگی، همده ملی خوفسیزلیک اداره سیگه سنبله آیی نینگ 20-سیده بگرام قماقخانه سی نینگ مسوولیتینی امریکالیکلردن آلیش اوچون بویروغ بیرگن.
بگرام قماقخانه سیده سقله نیب کیله یاتگن لر نینگ اکثریتی افغان و خارجی کوچلر قرشی سیده یولگه قویگن عصیانچیلیک فعالیت لر عیبلنگنلردن عبارت.
ایندی ایسه مذکور قماقخانه نینگ مسوولیتینی مدافعه وزیرلیگی چوکاتیده گی قریب اوچ مینگ حربی پولیس اوز ضمه سیگه آلگن.
بگرام قماقخانه سی نینگ مسوولیتی آله یاتگن مسوولی همده حربی پولیس قوماندانی غلام فاروق گه کوره، قماققه آلینگن آلتی یوز محبوس یقین زمانده امریکا لیک لر تمانیدن افغانلرگه تاپشیریله دی.
"ینه آلتی یوز دن آرتیق کیشی کی کیلیشو دن کیین خوف سیزلیک کوچلری میز خارجی لر بیلن بیرگه اوشله ب آلگن لر، یقین کیله جکده بیزگه تاپشیریله دی. عین زمانده ینه بیر قنچه خارجی محبوس لر هم امریکالیک لر نظارتی آستیده محبوس بولیب بار. اما بیزگه تاپشیریلمه گن. بو مسئله اوچون بیزنینگ یوقاری مرتبه لی خادم لریمیز نینگ بویروغی گه کوته میز. کیین هر نرسه کی ایتسه لر اوشنده ی قیله میز. بو خارجی محبوس لر سانی هم 50 کیشی دیر".
بگرام قماقخانه سی اوتمیشده محبوس لرگه نامقبول مناسبت قیلینگنی باره سیده گی قطار عیبلاولر مرکزیگه ایلنگن ایدی.
افغانستانده کینگ کولمده فساد موجود لیگی، همده افغان کوچلری مملکتده گی قماقخانه لری نینگ یخشی سقله آلمس لیگی هم اینگ مهم تنقید لردن حسابلنیب کیلگن.
اوتگنی ییلیده قریب 500 محبوس قندهار قماقخانه سیدن قاچیش گه موفق بولگن ایدیلر. ایندی بولسه مملکت اردو کوچلری نینگ رییسی شیرمحمد کریمی ایسه، افغان کوچلری قماق خانه لرنینگ خوف سیزلیگینی تامینلشگه قادر بولگنی نی ایته دی.
" هر قنچه کی بیز مسوولیت لرنی اوز ضمه میز گه آلسک مردمی میز هم خرسند بولیب بیزگه ایشانچ لری کوپه یه دی. باشقه مسوولیت لر یانیده بیز انه بو قماقخانه مسوولیتی نی هم آلدیک. بیز بو مسوولیت نی نیچه ییل خارجی لر بیلن قوشمه ایشله ب پرسونلیمیز تعلیم آستیدن اوتیب اوز ضمه میز گه آلدیک. ایندی بیزنینگ کوچلریمیز بو وظیفه لرنی بجریشگه یکه لیکگه قادر بولگن".
بگرام قماقخانه سی نینگ قدیمکی مسوولی امریکا لیک حربی رابرت تراداش مذکور قماقخانه نینگ مسوولیتی نی افغانلرگه تاپشیریش ریجه سی انچه قیین چیلیک لر بیلن بیرگه بولگنی نی تیلگه آله دی.
"بو بویوک و خوفلی بیر وظیفه ایدی، و هر ایکله تمانگه نهایی فیصله گه ایریشیش اوچون قیین چیلیک لرنی توغدیرگن ایدی. ملی اردو عسکرلری! سیزنینگ آلتی آی لیک وظیفه لریز سیزلرنی عزتلی ایکنلیک لریزنی کورستدی. وظیفه لریزنی یخشی بجردیزلر و همکار و رهبر لریزنینگ حرمتیگه سزوار بولدیزلر".
جمهور رییس حامد کرزی، بگرام نظارتی افغانلر قولیگه اوتگنی نی آلقیشله گن. عین زمانده کرزی نینگ سیاسی رقیب لری هم مذکور قماقخانه افغانلر قولیگه توشیشیدن خرسند لیک کورستگن بولسه لر ده لیکن، مملکت ده عاید بولگن فساد و افغان کوچلری نینگ ظرفیتی آزلیگی دن شکایت قیله دیلر.
کرزی نینگ سیاسی رقیبی داکتر عبدالله عبدالله:
" تأسف بیلن دولت نینگ ظرفیتیده قیینچلیک لر بار، اوتمیش لرده بیز محبوس لرنینگ قاچیشیگه گواه بولگن میز قماقخانه لردن. جنایتچیلرنینگ آزاد ایتیلیشینی ایسته میمن. اما هر حالده، بیز مسوولیت لرنینگ افغانلر آلیشیگه طرفدار میز. اما مسوولیت لر بیلن بجریلسین. دولت مردم گه ایشانچ بیرماقچی بوله دی، بو ایشانچ بیریشی صداقت بیلن بیرگه بولیشی کیره ک".
" پروان حبس مرکزی" نامی بیلن معلوم بگرام قماقخانه سی، پایتخت کابل شمالیدن 40 چقیریم اوزاقده جایلشگن.
اوتمیش ده محبوس لرگه نامقبول مناسبت قیلینگنی باره سیده گی ماجرالر باعث بگرام" افغانستان نینگ گوانتاناموسی" صفتیده تعریفلنه دی.
میلادی 2010 نچی ییل آپریل آییده بی بی سی آلیب بارگن تدقیقاتلر نتیجه سیده بگرامده گی یشیرین بنالرده محبوس لر تحقیرلنگنی باره سیده گی حاللر انیقلنگن ایدی.
امریکا ایسه، مخفی حبس خانه لر فعالیت یوریتگنی باره سیده گی عیبلاولرنی رد ایتیب کیلگن.
میلادی 2012 نچی ییل نینگ نوامبریده افغانستان حکومتی هم امیرکا قوراللی کوچلرینی محبوس لرگه نامقبول مناسبت قیلگنیده عیبله گن ایدی.
بیر آی اوتیب، بگرامده گی امریکا حربی لری قرآن کریمنی یاقیشگنی افغانستان بویلب بیر نیچه کونلیک ناراضلیک چیقیشلری و قاتل لیکلرگه سبب بولگن ایدی.


text: بویون 11 آیلیق قیزیم اولدون....بو آی ایکی دیشین واریدی...گچن آی کی آپ دمیشدین ایندیده آ بابابابا...جیز عوضی چیز...قوقو (قوش) کلمسین بوغازیندا غوغو دیییسن...گل عوضی اه...منه ده نه نه نه نه اوجووی یوموب آچیسان و گل گل سسلیسن....عینکی ایستیسن باشیوا ویراسان...موبایل الینده اولاندا دیینده آیسل الووو قولاغیوا آپاریسان....موزیکال اویناتمالیلاری سویوسن.....هردم دیزین اوستونده ایاغا دوروسان...قیشلاریمنان یاپیشیب ایاغا دوروسان سوروشاندا قوقی هانی؟؟پنجره نی گورسدیسن....آیسلین عکسی هانی؟؟ تلفونون باطری هانی؟؟ مامان هانی؟؟جیززا هانی؟؟گورسدیسن بتر قیدیغین گلیر سسلی گولماغا باشلیسان (آیسل قیدی قیدی) بای بای اورگشمیسن...بالا اوشاقلاری گورن...


text:
ایکی دقیقه، نئچه دقیقهدیر؟
دوکتور جئری
آخشام چاغی، ائلباغیندا اوستاد دفترینی گؤردوم. اون- اون بئش گون ایدی بیلهسیندن ایز-توز یوخ ایدی. رنگی بیرآز آغاران کیمی ایدی.
- اوستاد هارالارداسان؟! نه گؤرونورسن، نه تئلئفونا جاواب وئریرسن! دولانماغا گئتمیشدین؟!- دئیه سوروشدوم.
الیمی سیخاراق دئدی:
- آذربایجانین میللی قهرمانی بابکین دوغوم گونو مناسیبتینه، بابک قالاسینا گئدهجک ایدیک آنجاق اولمادی!
دوداقلاریمی بوزدوم:
- نییه؟!!..
اوستاد اوزونتو ایله باشینی توولادی:
- گئدیشیمیزه بیر گون قالان، آدییوخ ایدارهسیندن زنگ ووروب دئدیلر: سیز ایله ایکی دقیقه ایشیمیز وار؛ گلین بورایا. ماتدیم-ماتدیم بو واختسیز زنگه فیکیرلشنده، آرتیردیلار: گلمهیه وسیلهنیز وار یوخسا چووال گؤندهرک؟
- سونرا نئجه اولدو؟!!
- هئچ؛ دونن بیزی بوراخدیلار!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار!
دوکتور جئری
سووئتلر بیرلیگی چؤکمگه باشلایاندا، اوتایلی بو تایلی آذربایجانلیلار آرازین ایکی ساحیلینه توپلاشیب ووصال ماهنیلارینی سس-سسه وئریب اوخویاندا، بیزیم قلئیچی مورتوض اؤزونو چایا ووروب اوتایا گئچدی. چوخلو آختاریشلاردان سونرا، ایللر اوزونو، آیری دوشموش خاللی-تئللی خالاسینی تاپدی. گؤز یاشلاری آخیشیب داشاندا، خالا-بالا ساریشیب قوْووشاندا، قاپی-قونشو "ایسلام اؤلکهسیندن بیری گلیب" دئیه خبردار اولوب خالانین ائوینه دولوشدولار. سالام-صالاوات ایله قلئیچی مورتوضو یئنی آچیلمیش مچیدلرینه گؤتوروب، قاداغا قویولموش دینلری حاققیندا سورغو-سوالا باشلادیلار. آلنی مؤهور گؤرمهمیش قلئیچی مورتوض چتین دورومدا قالمیشدی. ددهلیگی شیخ آغانین آبیری گئتمهسین دئیه ناچارلیقدان یالاندان-دوغرودان بیر شئیلر قوشوشدوروب سورغولاری بیر تورلو جاوابلاندیرماغا چالیشدی. سیرا خالاسی ارینه یئتیشدی. شانسدان اوتایلی خالاسی ارینین آدی، بو تایداکی خالاسی ارینین آدی کیمی کئفلی ایسکندر ایدی! کئفلی ایسکندر بتر ایچن ایدی. اؤزونه بیر چیخیش یولو آختاریردی. ادب-ارکانلا گلیب قلئیچی مورتوض قاباغیندا اوتوروب سوروشدو:
- بورادا دئییرلر؛ چاخیر ایچنین نامازی آللاه درگاهیندا قبول اولماز. منده ایچمگی ترگیده بیلمیرم. بونون بیر چیخیش یولو وارمی؟!
قلئیچی مورتوض باش بارماغینی گیژگاهینا قویوب بیرآز فیکیرلشندن سونرا جاواب وئردی:
- ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار. سن ائلهیه بیلرسن سرخوشلوق باشیندان چیخاندا تؤوبه ائلهییب نامازینی قیلاسان، نامازدان سونرا گئنه ایچه بیلرسن!!
کئفلی ایسکندر سایغی ایله الینی دوشونه باسیب،" منه دئییردیلر ایچمه، دوزونو سیز دئییرسیز، شوکورلر اولسون کی یولو وار ایمیش!"دئینده، قلئیچی مورتوض آرتیردی:
- هله بو بیر شئی دئییل کی! من اوتایداکی خالام ارینی ایکی کره ده مکّهیه گؤندرمیشم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ان بؤیوک یالان هانسیدیر؟!
دوکتور جئری
داناباش کندینین میللت وکیللری، ایبیش ایله قیبیش رستوراندا یئییب ایچدیکدن سونرا گارسونو چاغیریب دئدیلر:
- بیز مرج باغلامیشیق هر هانکیمیز ان بؤیوک یالانی سؤیلهسه، میزین حسابینی او بیریسی اؤدهیهجک. بو اوزدن سیزدن ایستهییریک بیزیم آرامیزدا قضاوت ائلهیهسینیز.
گارسون گولومسهیهرک راضیلیغینی بیلدیردیکده، ایبیش دئدی:
- بیز مجلیسده بیر لایحه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده اورمو گؤلو فلاکتلی دورومدان قورتولوب اسکی حالینا قاییداجاق.
بونون آردینجا قیبیش سؤزه باشلادی:
- بیزده مجلیسده بیر لایجه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده آذربایجانلیلارین میللی-مدنی حاقلاری وئریلیب مدرسهلرده تورکجه اوخوتدورولسون.
گارسون بیر ایبیشین، بیر قیبیش اوزونه باخدی. میللت وکیللری ماراقلا گؤزلرینی گارسونون آغزینا تیکدیلر. گارسون میزین حسابینی الینده بوزوشدوره رک دئدی:
- ایکینیزده منده قوناقسینیز!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
گروگان
دوکتور جئری
آغیر تیخاج ایدی. نه ایرهلییه گئتمک اولوردو، نهده گئری قاییتماغا یول وار ایدی. یوزلر ماشین یانا-یانا، دال-دالا حرکتسیز دایانمیشدی. سیقناللارین سسی گئت گئده اوجالماقدا ایدی..
"روز شعر و ادب زبان فارسی (روز شعر و ادب ایران-ی سابیق!)" گونو اوستاد شهریاری آغیرلاماق اوچون "بنیاد ادب و هنر آذربایجان (فرهنگستان زبان ترکی-ی سابیق!)"-ا قوناق چاغیریلمیشدیم. ایندیسه بیر ساعاتدان چوخ ایدی تیخاجدا اللریمی فرمانا تاپدایاراق گؤزلهییردیم. آرتیق گئج قالمیشدیم. تؤرن ایندی باشلامیش اولمالیایدی. کیسمه یولون نییه کسیلدیگینی بیلمیردی. بیردن گؤزوم قارشی طرفدن- ماشینلارین آراسیندان گلن بیر گنج اوغلانا ایلیشدی. ماشینین شوشهسینی ائندیریب اونو سسلهدیم. اوغلان یاخینلاشینجا قاباقدا نه اولدوغونو سوروشدوم. اوغلان تؤوشویه-تؤوشویه دئدی:
- تئروریستلر یولون باشیندا، "فرهنگستان زبان فارسی" باشقانینی گروگان توتوبلار. اونلار دئییرلر یوز میلیون وئرمهسهلر بنزین تؤکوب باشقانی یاندیراجاقلار!
جوشغولاندیم:
- اورتالاما هر ماشینا نه قدر یئتیشر؟!.. وئرهک ده یولو آچسینلار.. خالقین ایشی-گوجو وار!...
گنج اوغلان بارماقلاری ایله گؤسترهرک یانیتلادی:
- ایکی لیتر !!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
موللا نصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلرینده
دوکتور جئری
شئیخیمیز جومهور باشقانی سئچکیلرینه آدای اولاندا آذربایجان میللتینه سسلندی:
- من کرامت صاحبییم، منه رأی وئرسهنیز لال قالمیش دیلینیزی آچاجاغام!
موللا نصرالدین آیاغا قالخدی:
- سیز کرامت صاحیبیسینیزسه، شئونیستلرین دیلینی لال ائلهیین!
جومهور باشقانی سئچکیلرینده، موللا نصرالدین دفتر آچیب شئیخیمیزی چای-شیرنی ایله تبلیغ ائدیردی. شئیخیمیز سئچکیلری قازاندیقدا خالق موللانین یانینا گئدیب سوروشدولار:
- ایندیکی شئیخیمیز جومهور باشقانی اولوبدور بیزیم آنادیلیمیزه گؤره نه ایشلر گؤرهجکدیر؟
یانیتدا موللا اؤکوتمه ووروب آغلاماغا باشلادی سونرا بیر آزدان قاققاناق چکیب گولدو.
چاش-باش اولان خالق موللانین آغلاییب گولمهسینین ندنینی سوروشدولار:
- آغلادیغیم بوندان اؤترودور؛ سیز عواملار بیلمیرسیز شئیخیمیز آنادیلی مسئلهسینه گؤره نه ایشلر گؤرهجکدیر. گولدوگوم ده بوندان اؤترودور؛ من اؤزومده بیلمیرم !
موللا نصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلرینین ایکینجی دؤورهسینده ده شئیخیمیزی تبلیغ ائتمیشدی. سونوجلار بللی اولونجا موخبیرلر موللانین باشینا ییغیشدیلار:
- موللا! سیز ایکی دؤورهدیر شئیخیمیزین یانداشی اولوب سئچکیلری قازانماسیندا بؤیوک روْل اویناییبسیز. سوروشا بیلریک؛ کئچن دؤوره جومهور باشقانی سیزین هانسی ایستکلرینیزی یئرینه یئتیریب بو دؤورهده ایسه سیزین ایستگینیز جومهور باشقانیندان نه اولاجاقدیر؟
موللا میللتین سئچکیلره قاتیلماسیندان درین مینتدارلیغینی بیلدیرهرک آچیقلادی:
- کئچن دؤوره بیز جومهور باشقانیندان "فرهنگستان زبان ترکی" ایستهمیشدیک، باشقانیمیز ساغ اولسون، بیزیم بو ایستگیمیزی " بنیاد فرهنگ و هنر آذربایجان" -نی آچماقلا یئرینه یئتیردی!!
موخبیرلرین بیری تلسدی:
- بو دؤوردهکی ایستگینیزدن دانیشین؟!
موللا گولومسهدی:
- بو دؤوره سایغیلی جومهور باشقانیمیزدان "بنیاد فرهنگ و هنر آذربایجان"- نین باغلاماسینی ایستهیهجهییک!
سئچکیلردن سونرا موللا نصرالدین یوخودا گؤرور:جومهور باشقانی ایستهییر "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئره آنجاق او آیاق دیرهییب اوستهلیک اولاراق اورمو گؤلونون قورتارماسینی دا ایستهییر. بو چکیش-بکیشده بیردن موللا یوخودان اویانیب گؤرور هئچ خبر یوخدو. تئز گؤزلرینی یومور:
- عیبی یوخدور "آنادیلینده مدرسه" حاققینی وئرسهنیز ده گؤرهر»!!
جومهور باشقانی سئچکیلرینده موللا نصرالدین بارماغینی سیلکهلهیرک میللتی اویاریر:
- بیلیرسینیز شئیخیمیزه رأی وئرمهسهنیز نه اولاجاق؟!!
میللت قورخویا دوشوب شئیخیمیزه رأی وئردیکدن سونرا موللانین یانینا گلیرلر:
- موللا!.. شئیخیمیزه رأی وئرمهسهایدیک نه اولاجاق ایدی؟!!
موللا سویوق قانلیلیقلا دئییر:
- هئچ! شئیخیمیز چیخمایاجاق ایدی!!
موللانصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلری اؤنجهسی میللته دانیشیردی:
- دونن شئیخیمیزین اؤزل نومایندهسی یانیما گلمیشدی. باشقانیمیز، آذربایجان میللتینه ایکی بؤیوک وعده وئریبدیر!
میللت ماراقلاندی:
- نه وعدهلری؟!
موللا اؤزونتو ایله میزیلدادی:
- واللاه بیرینجی وعده نومایندهنین یادیندان چیخمیشدی، ایکینجیسی ایسه منیم یادیمدان چیخدی!!
سئچکیلرین سونوجو بللی اولاندان سونرا موللا نصرالدین شئیخمیزین یانینا گئدیب دئدی:
- سایغیلی باشقانیمیز! گئجه یوخودا گؤردوم سیز بیزه "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئریبسینیز!!
شئیخیمیز ساققالی تومارلایا- تومارلایا دئدی:
- موللا! من سیزه سؤز وئریرم بو دؤرد ایلده حیمایهنیزی مندن اسیرگهمهسهنیز بو حاققی سیزدن گئری آلمایام.
گئجه یاریسی موللا نصرالدین تلهسیک آروادینی یوخودان اویاتدی:
- آرواد تئز اول منیم گؤزلوگومو گتیر!
آرواد شاشیردی:
- موللا گئجهنین بو واختی گؤزلوگو نئیلهییرسن؟!
موللا گؤزلرینی آچمادان دئدی:
- یوخوودا گؤروردوم جومهور باشقانی بیزه "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئریر آنجاق قارانلیقدا اوچ-دؤرد نفر اونو دؤورهلهییب قویمورلار. ایستهییرم گؤروم بو کؤپک اوغلانلاری کیملردیرلر...
شئیخیمیز جومهور باشقانی سئچکیلرینی قازاندیقدان سونرا، یانداشی موللا نصرالدینی اؤزل ایختیارلارلا اورمو گولونون قورتارماسینا گؤرهولندیریر. موللا نئچه یوز مین نفر دالیجا سالیب قوروموش اورمو گؤلونه آپاراراق کاظیم خان داشینین باشیندان سسلنیر:
- گؤلو بو دورومدان قورتارماق اوچون ایکی رکعت یاغیش نامازی قیلمالیییق. ریجا ائدیریم ایش-ایشدن گئچمهمیش تئز دستماز آلیب نامازا باشلایاق.
خالق دستماز آلیب سیرا-سیرا موللانین دالینا دوزولوب ناماز قیلماغا باشلایینجا گؤرورلر موللا بیر آیاغینی یوخاری قالدیریب.
نامازدان سونرا چاش-باش اولان خالق، موللادان بو ایشینین سببینی سوروشورلار:
- من هامیدان سونرا دستماز آلدیغیم اوچون گؤلون سویو چاتمادی سول آیاغیما مسح چکیم بونا گؤره نامازیمیز باطیل اولماسین دئیه آیاغیمی یوخاری قوْوزامیشدیم.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
پاییمیزی آلدیق!
دوکتور جئری
اوستاد دفتری آغری قزئتینی ماسانین اوستونه چیرپاراق قیشقیردی:
- دوز یازیب دا!!...
دینلهینلر چاش-باش بیربیرلرینین اوزونه باخدیلار.
- جومهور باشقانینین قؤوملر و مذهبلر ایشلری حاقدا آدادیغی باش یاردیمچیسی شئیخ یونسی، کئچن دؤرد ایلده آذربایجان میللتینین تاپدالانمیش حاقلارینین یئنیدن الده ائتمهسی اوچون نه ایشلر گؤرموش؟.. اوخوللاردا تورک دیلینین اوخوتدورماسینا گؤره هانسی آددیملاری آتمیش؟ تورک دیلی قورومونون آچیلیشی اوچون نه ائتمیش؟ تورک میللتینی تحقیر ائدن ماهیصفتلر، پیلتهلر کیمی دلخکلرین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی اؤنلملری آلمیش؟ رادیو-تئلئویزیون پروگراملاریندا، درسلیک کیتابلاریندا، رسمی درگی-قزئتلرده تورک میللتینی کوچومسهین، تاریخ-کولتورونو ساپدیران، دوشونولموش سییاستین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی گیریشیملرده بولونموش؟!.....
اوستاد دفتری ساییب- سایماقدا ایکن قلئیچی مورتوض قاپیلاری بیربیرینه تاپدایاراق تلهسیک ایچری گیردی:
- نه اوتورموسونوز گلین پایینیزی آلین!
- نه پایی؟!- اوتورانلار سئوینجک بیر آغیزدان سسلندیلر.
قلئیچی مورتوض تؤوشویه- تؤوشویه :
- عزرائیل بالا پایلاییر؛ تئز گلین بالا پایینیزی آلین؛ گؤرمورسونوزمو مملکتیمیزین جاماعاتی گئت-گئدده قوجالیب الدن دوشمکده دیر؟!!- دئدی.
اوتورانلارین آراسیندان موللا نصرالدین آیاغا قالخدی:
- آی مورتوض بگ! گئت عزرائیله دئگینن: سن بیزیم بالالاریمیزا دگمه، بیز سنین وئردیگین بالانی ایستهمیریک!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
حداد عادیلین تبریز سفری
دوکتور جئری
آذربایجان میللتینین کولتورل سورونلارینی بیلدیرمک آماجی ایله، بایرام تعطیللرینده فارس دیلی قورومونون باشقانی اوستاد حداد عادیل تبریزه قوناق چاغیریلمیشدی. اوستادی ائتکیلهییب آنادیلی- تورکجهدن یازیب-اوخوما قاداغاسینی قالدیرماق اوچون قوجامان سهند داغینین کؤکسونده، بیر آغاجلیقدان اوخونا بیلهجک حرفلرله قورآن کریمدن بیر آیه یازدیریلمیشدی:
یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ
سونوندا، اوستاد حداد عادیل آذربایجانین گؤزل-گؤیچک گؤرونتولرینی سئیر ائده-ائده پرشیا ماشینی ایله تبریزین آلا قاپیسیدان ایچری گیردی. قاباقجادان قیرمیزی خالچا سالینیب خالق اللریندهکی بایراقلاری یئلهیهرک دؤزومسوزلوکله گؤزلهمکده ایدی. اوستاد ماشیندان ائندیکده ایکی بالاجا قیز رسمی و غئیری رسمی دیلینده خوش گلدین دئدیلر. سونرا زورنا-قاوال چالینیب اوستاد شهر باشچیلارینین قاباغیندان سان گئچدی. قارشیلاما تؤرهنی بیتجک اوستاد شهرین یئددی اولدوزلو پارس هوْتئلینه گؤتورولدو. هوْتئلده اوستادی ایلک قارشیلایانلار موخبیرلر اولدولار. ایلک سورغو "سسسیز تبریز" قزئتی وریندن سوروشولدو:
- اوستاد! تبریزه گلنده، داغین اوزهرینده یازیلمیش قورآن آیهسینه گؤره فیکرینیزی بیلدیره بیلرسینیزمی؟
حداد عادیل گؤزلوگونون اوستوندن موخبیرین گؤزلرینه دیک باخا-باخا دئدی:
- من داغ-ماغ گؤرمهدیم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قاشینما
دوکتور جئری
دونن اوستاد مانقورتزاده مطبه گلمیشدی. رنگ-روفو ساپ-ساری اولموشدو:
- دوکتور! دادیما چات اؤلدوم!- دئیه زاریلدادی.
اوتوراجاق بویور ائتدیکدن سونرا سوروشدوم:
- دئ گؤروم نهیین دیر اوستاد؟!
ساپ-ساری رنگی قیزارماغا باشلادی. باشینی آشاغی سالاراق:
- یانیم قاشانیر دوکتور! – دئییب آرتیردی:
- دوکتور! قاشیرام قانیم چیخیر، قاشامیرام جانیم چیخیر!
- نه واختدان قاشینتی توتوبسان؟
- چوخداندیر دوکتور! آنجاق سون واختلاردا قاشینتیم دؤزولمز اولوب!...
- قاشینتیز سورکلی(مداوم) دیر یوخسا آرالیقلی؟!
- یوخ دوکتور.. مداویم دئییل هردن توتور، هردن بواخیر؟!
- یاخشی بئله ایسه دئ گؤروم قاشینتیز نه زامان توتور، نه زامان بوراخیر؟
اوستاد مانقورتزاده باشینی قووزادی:
- دوکتور!!
"زبان رسمی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آنادیلی" آدی گلنده قاشانیرام!
"پارس" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورک" آدی گلنده قاشانیرام!
"آذری" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " تورکی" آدی گلنده قاشانیرام!
"خلیج همیشگی" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " اورمو گؤلو" آدی گلنده قاشانیرام!
"محمود افشارلار" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " جاواد هئیتلر" آدی گلنده قاشانیرام!
"ارمنستان" آدی گلنده خوش-خوش اولورام " آذربایجان" آدی گلنده قاشانیرام!
"کوروش، داریوش" آدی گلنده خوش-خوش ....
سؤزونو کسدیم:
- گئچین تخته، موعاینه ائدیم- دئدیم.
اوزو قویلو تختین اوستونه اوزاندی. باش بارماغیمله تومانینی آشاغی چکیب اوتوراغینا چیراغ سالدیم:
- اوستاد!! اوتوراغیزین باشینا نه ایش گتیریبسیز؟!!
یئریندن داشلاندی؛ نیگران-نیگران اوزومه باخدی:
- یعنی دئییرسیز، ایش ایشدن گئچیب دوکتور!.. هئچ بیر ایش گؤرمک اولماز؟
اوزونتو ایله دئدیم:
- بیرآزجیق تئز گلسهیدیز، یاغ- یاخی ایله سیزی درمان ائده بیلردیم آنجاق ایندی گرهک بیر فوق تخصص دوکتورا موراجیعه ائدهسیز...
- سوراغیزدا یاخشی بیر دوکتور وارمی، منی اونون یانینا گؤندهرهسیز؟!
باشیملا "هه" دئیهرک میزین چکمهسیندن بیر ویزیت کارتی چیخاردیب بیلهسینه اوزاتدیم. اوستاد مانقورتزاده تشکور دولو باخیشلاری ایله کارتی آلیب اوخدو:
- پروفئسور دوکتور ساری قولو خان
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بیزیمکی، سیزینکی
دوکتور جئری
اؤلکهده قؤوملر آراسیندا میللی باریشی، دایانیشمانی گوجلندیرمک اوچون شیخ حسن جومهو باشقانلیغی اوتوراجاغیندا اوتوروب-اوتورالی آنایاسانین آسیلی قالمیش اون بئشینجی، ییرمینجی ماددهلرینی یورولوگه گتیرمکدن اؤترو شیخ علینی اؤزونه اؤزل دانیشمان سئچدی. دانیشمان ایلک آددیمدا بوتون قؤوملرین تمثیلچیلرینی حوضورونا قبول ائدهرک فیکر آلیش-وئریشینه باشلادی. تمثیلچیلر منصوب اولدوقلاری قؤوملرین چتینلیکلریندن دانیشاراق دانیشماندان چؤزوم یولو ایستهدیلر.
باشدا بلوچ خالقینین تمثیلچیسی موللا عؤمر سؤزه باشلادی:
- شیخ آغا!.. بیزیم شهرلرده ایش یوخدور.. گنجلریمیز ایشسیزدیرلر بیز نئیلهملیییک؟
شیخ علی گولومسهدی:
- نئیلهیهجکسیز، گلین بیزیم شهرلرده ایشلهیین!
تورکمن قؤومونون تمثیلچیسی محمد قوجق آیاغا قالخدی:
- شیخ!! بیز اوشاقلاریمیزا، محمد قیلیچ، قاریاغدی، محمد آراز، آی جامال، گول ایستهرم، کیمی قوشا آد قویوروق ایندیسه سیجللی ایدارهسی بونا قاداغا قویوب بیز نئیلهملیییک؟
شیخ ساققالینی تومارلادی:
- سیجللی ایدارهسی قویمورسا قوشا آد قویاسیز، بیزیم آدلاری قویون..چوخدا گؤزلدیرلر؛ کوروش، داریوش، ماردوش...
بختیاری قؤومونون تمثیلچیسی کاک موراد گیلئیلندی:
- تئلئویزیوندا بیزیم میللی گئیم - پالتارلاریمیز لاغا قویولور...
شیخ سؤزونو کسدی:
- بیزیم پالتارلاریمیزی گئیین!!
سیرا آذربایجان میللتینین تمثیلچیسی اوستاد دفتری یئتیشدی:
- شیخ آغا!.. بیز مدرسهلرده اؤز آنادیلمیزده یازیب-اوخوماق ایستهییریک آنجاق بیر سورو شئوینیست بو حاق ایستهییمیزین قاباغیندا انگل تؤرهدیرلر، سیزجه بیز نئیلهملیییک؟
شیخ ایری-ایری اوستاد دفترینی سوزهرک دئیندی:
- انگل تؤرهدیرلرسه، بیزیم دیلده یازیب- اوخویون؛ چوخدا شیرین دیر!!
اوستاد دفتری یئرینه اوتورونجا قئلیچی مورتوض یئریندن قالخدی:
- شیخ آغا!.. اؤنجه سیزدن موشکولریمیزی بیر-بیر حل ائتدیگیز اوچون تشکور ائدیرم. منیمده بیر موشکولوم واردیر اونوندا یولونا قویساز اولدوقجا مینتدار اولارام .
بو سؤزلر شیخ علینین خوشونا گلدی:
- بویورون.. بویورون!
قلئیچی مورتوضون دیشلرینی آغارتدی:
-شیخ آغا!.. اللی یاشیم وار هله ائولنمهمیشم، گئجهلری یوخوم گلمیر؛ دئییرسیز نئیلهملییم!!
.........
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بالاخانیمدان سوروش!!
دوکتور جئری
اوستاد دفتری دئیینمه توتموشدو. کیمسهیه ماجال وئرمهدن ویر-ویر تؤکوردو:
- نییه اؤلکه بودجهسینین چوخونو مرکز اؤزونه گؤتورور؟... نییه ایش یئرلرمیزین چوخو فارسستاندادیر؟...نییه تلویزیون کاناللاریمیزین، یوزه دوخسان دوققوزو رسمی دیلین خدمتیندهدیر؟... نییه مدرسهلریمیزده تکجه فارس میللتینینین دیلی اوخونور؟.. نییه معدنلریمیز آذربایجاندان داشینیر؟...نییه بئیین- بیلکلریمیز تئهرانا کؤچورلر؟...نییه یوکسک ماعاشلار رئیسلر اوچوندور؟..نییه ...
نییهلری کسمهسه ایدیم اوستاد دفترینین سورغولاری بیتمهیهجکدی:
- دایان...دایان اوستاد!.. نییهلرینین جاوابینی بیلمک ایستهییرسن؟!
باشی ایله "هه" دئدی.
- گئت بالاخانیمدان سوروش!!
اوستاد دفتری آغیز- دوداغینی اگیشدیردی:
- بالا خانیم داها کیمدیر؟!!
- بالا خانیم قونشوموزدور؛ شیخ آغانین آروادی دیر..!!
هامی شاشقین-شاشقین منه باخینجا سوردوردوم:
- بیزیم بیر نردیوانمیز وار ایدی، یئری قاپینین دالی ایدی! قونشولاردان کیمسهیه نردیوان گرهک اولاندا گلیب آپارار، ایشینی گؤرندن سونرا گتیریب گئنه قاپینین دالینا قویاردی. سیراغا گون پاییز هیسی تؤکمکده ایدیک. نردیوان گرهک اولدو. قاپینین دالیندا دئییلدی!.. آرواد آغادان سوروشدوم:
- نردیوان هانی؟
چگینلرینی سیلکهلهییب:
- خبریم یوخدو!.. بیرآیدان چوخدور قاپینین دالیندا دئییل!- دئدی.
- گئت گؤر قونشولارین هانکیسی آپاریب گتیرمهییب؟!
یاریم ساعات سونرا الی بوش قاییتدی:
- قونشولارین هئچ بیرینده دئییلدی!
آجیقلاندیم:
- اولمایا بو میراتا قالمیش قاناد چیخاردیب اوچوب گئدیب گؤیلره؟!!..
بو آرادا اوغلوم جیرتدان قاپیدان گیردی ایچری.
- اده نردویواندان خبری یوخدور؟!
- بالاخانیم آپاریب!!
بالاخانیمگیلین ائولری دال کوچهدیر. آرواد آغایا باخدیم. اوزونو چئویردی اویانا. دال کوچهیه گئتمهمیشدی.
- جیرتدان بالام! تئز گئت نردویوانی آل گتیر، پول وئرهجگم دوندورما آلاسان هاااا...
بویون قاچیردی:
- گئدنمهرم... شیخ آغادان قورخورام!!
توز- تورپاق ایچینده اؤوزوم بالاخانیم گیله یولللاندیم. قاپیلاری یاریم آچیق ایدی. نردیوان قاپینین دالیندا ایدی!..زنگی چالدیم. ایچریدن بالاخانیم سسلندی:
- کیمسن؟!
قاپینی آرالادیم:
- حاجی خانیم منم!..گلمیشم نردیوانی آپارام.
بالاخانیم یاشماغینی آغیزینا چکیب دئدی:
- عیبی یوخدور آپار آنجاق ایشینی گؤرندن سونرا تئز گتیر قوی یئرینه!
گولمهگیم توتدو:
- حاجی خانیم! ائله بیل نردیوان بیزیمکی دیر هاااا...
بالاخانیم قاشلارینی چاتدی:
- سیزینکی اولسون دا... بیزه سیزدن چوخ لازیم اولور!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خبر: "طرح نو" قزئتی تورکلری یامانلادی، مش اسماعیل توتوقلاندی!
دوکتور جئری
دونن مأمورلار محلّهیه تؤکولوشوب قونشوموز مش اسماعیلی توتوقلاییب آپاردیلار. مش اسماعیل بئش ایل بوندان قاباقدا پانتورکیستلیک اتهامینا گؤره یاخالانمیشدی. دئییلنلره گؤره، او، توران اؤلکهسینین جاسوسو اولوب "طرح نو" قزئتینین علئیهینه اولان گؤستریلرده، اغتشاشلاردا الی واردیر....
بئش ایل بوندان قاباق مش اسماعیلین ایلک توتوقلانماسینین ماجراسینی یازمیشدیق، خاطیرلاتماق اوچون یئنه حوضورلارینیزا سونماق ایستهییریک:
مش اسماعیل نئجه پان تورکیست اولدو؟
دوکتور جئری
مش اسماعیلی محللهده هامی تانیر. سحر آلا قارانلیقدان ائودن چیخیب آخشام قاش قارالاندا ائوینه قاییدار. اوزون ایللردیر؛ اسکیمیش یوک ماشینیلا بیرگه روزگارین ایستی- سویوغونو، چؤل - باییردا چکمکده دیر. ایندی اونو یالنیز تویلاردا توی بیگی ، یاسلاردا ایسه چای-سماور تزگاهی نین دولاندیریجیسی کیمی گؤرمک اولور آنجاق کئچمیشده، یایلاری بیر نئچه یول قاپی قونشونو ماشینینا دولدوروب اورمو گؤلونه آپاراردی. اورمو گؤلو مش اسماعیلین هر شئی ایدی. اوزمکدن دویمازدی . یورولاندا ایسه زیغ- چامورا قویلانیب شیرین خاطیره لریندن دانیشیب گولدورردی؛ هردنسه اوخویوب هامینی شنلندیره ردی.
مش اسماعیل بؤیوک-کیچیگین سئویملیسی دیر محلله ده . بونا گؤره اونون توتولما خبری هامینی سارسیتدی. محللهیه ولوله دوشدو. دئییلنلره گؤره، مش اسماعیل پان تورکیست لیک اتیهامینا گؤره یاخالانیب آدی یوخ ایدارهسینه آپاریلمیشدی. مش اسماعیلی ائشیگه چیخارتماق اوچون آغ ساققاللار سفربر اولدو. اولمایان- قالمایان یئرلره باش وورولدو. بو چابالامالار بیر آی سونرا سونوجلانیب مش اسماعیل یوز الی میلیونلوق وثیقه ایله آزاد اولدو. بیر قوطو شیرینی باغلاییب شامدان سونرا آتاملا گؤروشنه گئتدیک. ماراقدان ایچیم ایچیمی یئییردی. گؤره سن مش اسماعیلی نه اوچون توتموشدولار؟ بیلدیری می داغیدیب؟ کیتاب- درگی می یاییب؟ یووو..خ ، مش اسماعیل آدینی زورلا یازیر ! بو اولا بیلمز. کامیونچولوغودا تراختورچولوغونون گونوسودور! اولمایا اورمو گؤلونه گؤره بیر شئی دانیشیبدا الینه ایش وئریب؟ هه! بئله اولمالی دیر. آناسینین قیرخیندا سؤز اورمو گؤلونون قوروماسیندا دوشنده او ، "اورمو گؤلونون قورماسی آنامین اؤلوموندن منه آغیر گلیر " دئمیشدی. بو فیکرلرده مش اسماعیل ائوینه یئتیشدیک. اوتاق قوهوم- قونشو ایله دولو ایدی. ایچری گئچدیکده ، مش اسماعیل آیاغا قالخیب بیز ایله اؤپوشوب گؤروشدو. ساتاشاراق:- مش اسماعیل، ماشاآللاه بتر کؤکلمیسشن!- دئدیم.
قیققیلدایا- قیققیلدایا:- "یوخ بابا ، کؤکهلن یئرین آدی زینداندیر؛ من گئدن یئرده آدام آریقلار، گؤمورسن تومان اگنیمدن دوشور!" دئدی. هامی گولوشدو.
شیرنیلر یئییلدی. چایلار ایچیلدی. قوناقلارین بیری، " مش اسماعیل نئجه اولدو توتولدوز؟" دئینجه مش اسماعیلین آلینی قیریشلاندی. سیگارینین کؤتویونو کول قابینا باساراق ،"هامینی برق توتاندا بیزیده جین چیراغی توتدو" دئیه سؤزه باشلادی مش اسماعیل: - او گون ناهار چاغی آریغین-یورغون ائوه گلیردیم خیاباندا آغیر تیخاج وار ایدی. ماشینلار یاواش- یاواش گئدیردیلر. قاباغیمداکی پرشیا ماشینی بیردن تورموزا باسینجا دالدان اونا توخوندوم. آشاغی آتلاندیم. ائله بیر شئی اولمامیشدی. پرشیاداکی لاردا ائندیلر. دؤرد گنج اوغلان ایدیلار. ساغ الیمی دوشومه قویوب بیر آز اگیلهرک:- باغیشلایین تقصیر منده ایدی، خسارتیز نئچه اولسا حاضیرام وئریم- دئدیم. کئچی ساققاللی پرشیانین سوروجوسو حیرصلی – حیرصلی قیشقیردی:
- ای بر پدرت لعنت افراسیاب!
" ائله بیل ،منی بیر آیریسی ایله یانلیش توتموش " دئدیم اؤز- اؤزومه سونرا:
- ببخشید آغا من افراسیاب نیستم ایسمی من مش اسماعیل است.
گئچی ساققال اوغلان سایمازیانا :
- تورو نمی گم جد اعلایتونو میگم – دئدی سونرا دا بیر ایکی دنه کیفیر سؤز افراسیابین بؤیرونه دوگونلهدی.
چاش- باش قالمیشدیم. اوغلانین نه دئدیگینی ایچ ائلهیه بیلمیردیم. بیرآز دوشوندوم . بیردن هیندی فیلیملرده کی کیمی قاییتدیم اوتوز- اوتوزبئش ایل قاباغا. شاه زامانی، اورمو رادیوسوندا شاکری آدلی بیریسی هر آخشام شاهنامه نین ناغیللارینی دئیردی. بو ناغیللاری چوخ خوشلادیغیمدان هر گون اونلارا قولاق آساردیم. بیردن سانکی یاتمیش ایدیم ، اویاندیم. بو ناغیللاردا افراسیاب تورکلرین شاهی، بؤیوگو ایدی. بونو خاطیرلایینجا قانیم بئنیمه داشلاندی. گؤزلریمی یوموب آغزیمی آچدیم:
-اولان روستمین آغزینی سـ...
اونون آروادینی ...
اونون دده سی نین سومویونو....
سهرابین قانینا ایشیییم، اونون نوشداروسونا سیچیم...
گنجلر یامانلاری ائشیدجک اوستومه یومولدولار.فیرلانان یومورق اولدو آتیلان تپیک. مامورلار اوزومه بیبرلی اسپری فیشقیراندا اؤزومه گلدیم. یولدان گئچنلر، دؤرد فارسین بیر یاشلی تورکله ووروشدوغونو گؤرونجه ساواشا قاتیشاراق گنجلری دؤیوب پرشیانی دارما- داغین ائتمیشدیلر. بیزی پولیس ایداره سینه آپاردیلار.گتیرمزلیکدن پولیس ایدارهسینین رئیسی، روستم و گنجلرله همشهری چیخدی! نه باشیزی آغریدیم. پولیس ایدارهسینده حلل اولا بیلن پرونده نی، "بو موضویا یئتیشمک بیزیم صلاحیبتیمیزده دئییل" دئیه آدی یوخ ایداره سینه گؤندردیلر....
مش اسماعیل یئنه سیگار آلیشدیردی. قوناقلارین بیری دؤزمهییب، " اورادا نه اولدو؟" دئیه سوروشدو. مش اسماعیل توستونو بورنون دلیکلریندن ائیشیگه بورولایاراق سؤزونون آردینی توتدو:
- هئچ اورادا پوخو قویدوق سبده. مملکتده، تورکلرله فارسلارین آراسینی وورماق ، ایغتیشاش سالماق گوناهینی، بیلدیگیز کیمی بوینوما قویدولار، خولاصه پان تورکیست دئییلن شئیین کوت - شالوارینی اگنیمه بیچدیلر. یولداشلار ساغ اولسونلار اونلارین کؤمگی ایله ضامینه بوراخیلدیم. پرونده نی دادیگاها گؤندهرهجکلر. گؤرهک دادیگاه نه حوکم وئریر. هله هله گؤزلهملیییک...
واخت گئچمیشدی. قوناقلار آیاغا قالخیب دیل-آغیز ائدهرک مش اسماعیللا ساغ اوللاشدیلار. هامیدان سونرا من چیخدیم . قاپی آغزیندا مش اسماعیل دان سوروشدوم:
- مش اسماعیل بو آرادا گوناهلی کیمدیر؛ نییه باشیمیزا بو اویونلار گلیر؟
مش اسماعیل الینی چیگنیمه قویوب گولومسهیرک دئدی:
- گوناهلارین هامیسی سازمانی میللین بوینونا دیر! چومچه قازانا دگنده بو کؤپک اوغلولار تئز بیر قطعنامه چیخاردیرلار آنجاق نئچه مین ایللیک ایران - توران ساواشینا بیرجه دنه بئله اولسون قطعنامه صادیر ائلهمهییبلر هم بیزیم جانیمیز قورتولسون هم بو فارسلارین!
1391/1/14
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری ندیر؟!
دوکتور جئری
جومهور باشقانلیغی دؤرهسینین بیتمهسی یاخینلاشینجا جومهور باشقانی آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری ایله تانیشیب گلن دؤورده قوللانماق اوچون اؤزل یاردیمچیسینی تبریزه گؤندریر.
یاردیمچی تبریزه چاتدیقدا، "شهرین آتار داماری آیدینلاردیر"دئیه دوشونهرک دوز-دوغرو بیلمیوردونا گئدیب اؤیرنجیلردن آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلریندن سوروشور. اؤیرنجیلر اوْی بیرلیگی ایله دئییرلر:
- آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری آنادیللری تورکجهنین اوخوللاردا اوخوتدورماسیدیر.
یاردیمچی گؤرهوینی باشاری ایله سونا چاتدیریغینی ساناراق بیلم یوردوندان چیخیر. بازاردان سور-سووقاتدان آلدیقدان سونرا تهرانا قایتیتماغی شونورکن شهرین اورتاسیندا بوشو-بوشونا گزیشن بیر سورو گنجه توش گلیر. اؤز-اؤزونه دئییر:
- بورایاجان گلمیشم، یاخیشسی بودور، بونلارداندا باشلیجا ایستکلریندن سوروشام.
گنجلر بیر نئچهسی دئییرلر:
- بیزیم باشلیجا ایستهییمیز ائولنمکدیر! دؤولتدن ایستهییریک ائولنمه ایشینی قولایلاشدیرسین هامی ائولنه بیلیسین!
یاردیمچی فیکره دالیر:
- دوز دئییرلر، ان باشلیجا ایستک ائولنمک دیر قوشقوسوز!.. بیر میللت تؤرهمهسه آنادیلی ده ائر- گئج آرادان گئدهجک...
یاردیمچی اؤزونه گلیر. بیری دؤشونه تاپداییردی:
- یوخ..آغا! بیزه ائولنمکدن قاباق ایش گرهکدیر... ایش- گوج اولماسا بیز ائویمیزی نه ایله گئچیندیرهجهییک؟!
یاردیمچی الینی گؤزونون اوستونه باساراق:
- گؤزوم اوسته... دؤولتده چاتدیرام سیزین باشلیجا ایستهیینیز ایشدیر.. سیزه ایش وئرسین!- دئییب گوجلوکله اؤزونو گنجلرین الیندن قورتاریر.
یاردیمچی اوچ- دؤرد ساعات شهرده دولاشیب جاماعاتدان سورغو- سوال ائدندن سونرا یورولور؛ بیر یئرده اوتورب دینجلمک اورگیندن گئچیرکن گؤزو چمنلرین اوستونه آغنامیش بیر نئچه کیشییه ایلیشیر. یاخیشلاشیر؛ سالام وئریب یانلاریندا اگلشیر، ایش- گوجلریندن سوروشور. کیشیلر یوکبوشالداندیرلار. یاردیمچی باشلیجا ایستکلریندن سوروشور.
ان یاشلیسی:
- قویسونلار بیز بورادا بیر نفس آلاق!- دئیر- دئمز بارماغی ایله الینده چوماق طرفلرینه گلن چمن مامورونو گؤسترهرک یولداشلارینا سسلهنیر:
- دورون قاچین...گلدی!!
ایشیچیلر قاچا-قاچدا، اؤزل یاردیمچی جیبیندن موبایلینی چیخاردیب جومهور باشقانینا بیر مئساژ گؤندریر:
- آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری بودور: ایستهییرلر نفس آلسینلار!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آذربایجان مسئلهسینده سعدی شیرازینین روْلو
دوكتور جئری
ایران ایسلام دئوریمیندن سونرا، آذربایجان توركلرینین میلّی - اینسانی حاقّلارینی الده ائده بیلمهدیكلرینین ندنینی آراشدیردیقدا، اؤنجهلری بونو پهلوی دؤنمیندن بعضی سوروملولارین بئیینلرده تورتالانیب قالمیش شوْوئنیستی دوشونجهلرله باغلی بیلیردیم آنجاق سون واختلاردا اینجهلهمهلریم سونوجا واریب سوچسوز اینسانلارین بابالینی یودوغومدان پئشمانلیق دویدوم. آنلادیم؛ آذربایجان توركلرینین میلّی ایستكلرینین یولونا شاتیر اوزادان بونلار یوخ، بلكه شئیخ مصلحالدین سعدی شیرازی ایمیش!
سعدی شیرازی كیمدیر؟
سعدی شیرازی، اورتاچاغ فارس ادبیاتینین أن گؤركملی شاعیر، یازیچی، دوشونورلریندن اولوب اونون گولوستان كیتابی، اسكیدن بری، مكتبخانالاردا، قوتسال قورآن كیتابی ایله یاناشی اؤیرهدیلیب اؤیودلو سؤزلری توپلومدا اویقولانماغا چالیشیلمیشدیر. ایراندا، گولوستان كیتابینا اینانلارا سعدی اویومجولاری دئییلیر....
اولا بیلر سوروشاسانیز؛ سعدی شیرازینین نه ایلیشكیسی وار آذربایجان مسئلهسینه؟!...
آچیقلاییرام:
فارس تاریخینده سوركلی ادبسیز، بیر كیشیدن دانیشیلیب. بو كیشی ادب اولماق اوچون، اون ایل رضاشاهین تورمهلرینده دوستاق اولوب ایكینجی دونیا ساواشی سیراسیندا آزادلیغا بوراخیلاراق تبریزه گئدیب آذربایجان میلّی حؤكومتینی قورموشدو. بو پیس كیشینین آدی سئیید جعفر پیشهوری ایدی.
پیشهوری بیر ایللیك حؤكومتی سورهسینده، ایران اؤلكهسینه یاراشمایان چوخ پیس ایشلره ال وورموشدو. اؤرنك اولاراق او:
- ایران چرچیوهسینده اؤزأرك آذربایجان حؤكومتی یاراتمیشدی.
- توركجهنی آذربایجانین دؤولت دیلی اعلان ائتمیشدیر.
- آذربایجانا میلّی مجلیس، میلّی اوردو، میلّی پول یاراتمیشدی
- مدرسهلرده آنادیلینین اوخونماسینی ایجباری ائلهمیشدی.
- خالیصه یئرلری كندلیلرین آراسیندا بؤلوشدورموشدو.
- آذربایجان موسیقی، تئاتر، ادبیاتینی یئنیدن دیرچلتمیشدی.
- آذربایجان میلّی اونیورسیتهسینین تملینی قویموشدو.
- وئرگیلری آذربایجانا خرجلهییب تهرانا گؤندرمهمیشدی.
- آذربایجان كند- شهرلرینین آوادانلیغینا چالیشمیشدیر.
- توركجه درگی - قزئتلر بوراخمیشدی.
- قادینلارین كیشیلرله برابر سس وئرمه حوقوقونو رسمیّیته تانیمیشدی.
- ایران آنایاساسیندا آسیلی قالان ایالتی - ویلایتی انجمنلری قانونونو یورولوگه سالمیشدی.
......
سعدی شیرازینین اویومجولاری پیشهورینین بو پیس ایشلرینی گؤردوكده دریندن سارسینتی گئچریب اؤزولموشلر. اونلار ال - اله وئرهرك (دونن دوست، بو گون دوشمن) آمریكانین یاردیمی ایله آذربایجانا سالدیریب اؤلدورهنی اؤلدوروب، اؤلدورمهینی دیدرگین یاخود سورگون ائلهمیشلر. اونلار، پیشهورینین پیس ایشلرینین ائتكیسینی نئجه آذربایجاندان سیلهجكلرینی ده دوشونموشلر آنجاق عاغیللاری بیر یئره چاتمایینجا گولوستان كیتابیندان فال آچمیشلار:
بیلگه لوقماندان، " ادبی كیمدن اؤیرندین؟ " دئیه سوروشدوقدا، "ادبسیزلردن اؤیرندیم" دئمیشدی."بئلهكی، بونلارین نهلری منه خوش گلمهدیسه اونلاری ائتمكدن چكیندیم".
سعدی اویومجولاری فاللارینا چیخان اؤیكونو اوخودوقدا سئوینجدن چیرتیك چالا- چالا پیشهورینین پیس ایشلرینی آذربایجاندان سیلمهیه باشلاییب قالاق-قالاق یاندیریلان كیتاب تونقالینین باشیندا آند ایچمیشلر؛ سونسوزادك آذربایجانی پیشهورینین گؤردوكلری پیس ایشلردن اوزاق ساخلاسینلار.
Azərbaycan məsələsində Sədi Şirazinın rolu
Dr.Jery
Iran islam devrimindən sonra, Azərbaycan türklərinin milli - insani haqqlarını əldə edə bilmədiklərinin nədənini araşdırdıqda, öncələri bunu Pəhləvi dönmindən bəzi sorumluların beyinlərdə tortalanıb qalmış şovenisti düşüncələrlə bağlı bilirdim ancaq son vaxtlarda incələmələrim sonuca varıb suçsuz insanların babalını yuduğumdan peşmanlıq duydum. anladım; Azərbaycan Türklərinin milli istəklərinin yoluna şatır uzadan bunlar yox bəlkə şeyx Müsləhəddin Sədi Sirazi imiş!
گؤنده ر بؤلوم لر: ساتیریك یازیلار
آذربایجان ائلادبیاتیندان بیر ناغیل: یاغسادا، یاغماسادا
دوكتور جئری
بیرینین وار ایدی، بیرینین یوْخ ایدی! بیر قادین وار ایدی. قادینین بیر اوْغلۇ ایكی قیزی وار ایدی. قیزلاری نئچه آی ایدی، اۇزاقائلده ایكی قارداشا اره گئتمیشدیلر؛ بؤیۆگو اكینچییه كیچیگی ایسه كۆزهچییه. بیر گۆن قادین اوْغلۇنۇ یانینا چاغیریب دئدی:
- اوْغلۇم! ایندی آلتی آیدان چوخدور باجیلارین اۇزاق ائله اره گئدیبلر؛ بیز ایسه هلهلیك اوْنلاردان بیر سالیق تۇتمامیشیق. سندن ایستهییرم گئدیب سوْراقلاشاسان، گؤرهسن؛ باجیلارین آغگۆن اوْلۇبلارمی یا یوْخ؟
اوْغلان ساغ الینی ساغ گۆزۆنۆن اۆسته قوْیۇب سوْر-سوْوقاتدان ایكی بۇخچا باغلاییب اۇزاقائله یوْلا دۇشدۇ. آز گئتدی، چوْخ گئتدی، دره تپه دۆز گئتدی، سوْنۇندا اۇزاق ائله یئتیشدی. اؤنجه بؤیۆك باجینین ائوینه گئتدی. باجیسی بیر دری، بیر سۇمۇك اوْلمۇشدۇ. اوْغلان كئف-احوالیندان سوْرۇشدۇ. باجیسی باشینی اۆزۆنتۆ ایله ترپهدیب دئدی:
- آی قارداش نه كئفی.. نه احوالی؟.. اریم اكینچیدیر، یاغیش یاغاندا دئییر؛ گۆلۆر؛ دانیشیر. آللاه ائلهمهمیش یاغیش یاغمایاندا، اكینهجكلری قۇرۇیۇر، بۇ اۆزدن حیرصدن گلیب منی آتیر یۇمۇرۇق تپیگین آلتینا!...
اوْغلان بؤیۆك باجیسی ایله ساغاوْللاشیب كیچیك باجیسیگیله گئدیر. باجینین رنگی سارالیب سوْلمۇشدۇ. احوالاتی سوْرۇشدۇقدا باجیسی گؤز یاشلارینی آخیدا- آخیدا دئییر:
- اریم كۆزهچیدیر.. هاوا گۆنشلی اوْلاندا، دئییر؛ گۆلۆر؛ دانیشیر. آللاه ائلهمهمیش هاوا یاغیشلی اوْلاندا، كۆزهلری كوْرلانیر، بۇ اۆزدن حیرصدن گلیب منی آتیر یۇمۇرۇق تپیگین آلتینا!..
اوْغلان باجیلارینین دۇرۇمۇنۇ اؤیرهنیب آناسینین یانینا قاییتدیقدا دئییر:
- آناجان! یاغیش یاغسادا، یاغماسادا باجیلاریمین گۆنلری قارادیر!
اوْ گۆندن، اۇلۇسۇمۇز(میلّتیمیز) سؤز سؤزه گلنده دئیَر:
- اؤلكه تحریملرده اوْلسادا، اوْلماسادا ....
- نفتین بوْشكاسی یۆز دوْلار اولسادا، اوْلماسادا....
- فیلانكس رئیس اوْلسادا، اوْلماسدا...
- دؤولتین خزینهسی دوْلو اولسادا، اولماسادا...
........
بوْرادا باجیلارین ناغیلی سوْنا ائردی. گؤیدن اۆچ آلما دۆشسهده، دۆشمهسهده اۇلۇسۇمۇزۇن اؤیكۆسو هله-هله سۆرمكدهدیر...
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آذربایجانی جانباز!
دوكتور جئری
دؤولتی گؤستریلرده وئریلن بیر شعار چوخ دوشوندوروجودور: آذربایجانی
جانباز. گؤرونور ایران دؤولتچی لری تاریخ بویو، آذربایجانین باشینا نه لر
گلدیگینیدن خبرسیز دئییل دیرلر. بللی دیر؛ اونلار، آذربایجانین توركمانچای وگلستان
آنلاشمالاریندا باشینین كسیلدیگیندن،
دربند، بورچالی، گؤیچه، زنگه زور و... قولاقلاری نین اوزولدوگوندن، قاراباغدا
گؤزونون اویولدوغوندان، پهلوی دؤنمیندن باشلایاراق بدنی نین شاققا- شاققا،
بؤلوندوگوندن اورمو گؤلونده یارالارینا دوز باسیلدیغیندان، بو پارامپارچا و
عضولرینی الدن وئرمیش اؤلكه یه جانباز لقبی وئرمیشلر. دؤولت آذربایجانین جانباز
اولدوغونو بیلیر آنجاق گؤره سن میللتیمیزده آذربایجانین یوزده نئچه جانباز
اولدوغونو بیلیرمی؟....
قورخودان، هر زامان
دؤولتی گؤستریلره قاتیلاراق خالقلا بیرگه آذربایجانی جانباز شعاری وئریرم. یوخ!
ایشیمین الدن وئرمه سیندن قورخمورام(ایشیم دؤولتی دئییل). گؤزلره سوخولماقدا ایسته
میرم(دؤولتی ایشلرده گؤزوم یوخدور). قورخورام بیر گون بو دؤولتی گؤستریلرده هامی
بیردن سسلنسینلر : آذربایجان مفقود الاثر و یاخود آذربایجان شهید! ..قولاغیم سسده
دیر. برك قورخورام....
گؤنده ر بؤلوم لر: ساتیریك یازیلار


text:
دده قورقود بیر کتابدیر . . .
م. کریمی
دده قورقود کتابی آذربایجان ادبیاتی نین شاه اثری اولاراق، اونون حاققیندا دونیادا آراشدیرمالار و اینجهلهمهلر چوخ اولورسا دا، ایراندا یوخ حدّینده دیر. هله بو کتابین یازییا آلیندیغی باره ده هئچ بیر یازی گؤرمه میشیک. گاهدان دده قورقودو یازیلی ادبیاتدان و گاهدان شفاهی ادبیاتدان ساییریق. اگر شفاهی ادبیاتدان ساییلیر، نییه بس آدی "کتاب" قویولموشدور؟
آذربایجان ادبیاتیندان دانیشاندا، دده قورقود کتابیندان دانیشماماق اولماز؛ ایستر شفاهی ادبیات و ایسترسه ده یازیلی ادبیاتدا دده قورقود کتابی نین اؤز یئری واردیر. بو ده یرلی ادبیات آبیده سی، همیشه بیر کتاب کیمی آدلانمیشدیر. همیشه یازیب و اوخوموشوق: "کتابِ دده قورقود". بیر اثر، کتاب آدلاندیقدا اونون یازیلی اولماسینا تاکید اولونور. بئله اولورسا بو اثری یازیلی ادبیاتیمیزدا سایماغیمیز گره کلی دیر. دده قورقود بیر کتاب دیر. دوغرودور کی دده قورقود کتابیندا اولان سیمالاری، بویلاریندا اوز وئرمیش اولایلاری مختلف شفاهی ادبیاتیمیزدا، افسانه لرده و ناغیللاردا دا گؤروروک. چوخلو ناغیللار و دستانلاردا اونون ائتکیلرینی تاپماق مومکوندور. دده قورقود حادثه لرینه بنزه ر اولایلار و سیمالارلا تاریخ آلانیندا اوز اوزه گلمک اولور. بو اولایلارین و سیمالارین ایزلرینی تاریخیمیزده تاپماق اولار.
شبهه یوخدور کی دده قورقود بویلاری اسلامدان اؤنجه بیر دوره یه باغلی دیر. بورادا اوز وئره ن حادثه لر و تانیتدیریلان سیمالار، اوسطوره دورانینا عایددیلر. قهرمانلار، خارق العاده قوه لر و سیمالارین اشتراکی او جمله دن دلی دومرولون عزرائیل ایله ساواشی، تپه گؤزون یارانیشی و بیر سیرا قهرمانلاردان اوز وئره ن ایشلر غیر عادی، دوغالدان اوزاق و اینانیلماز بیر حادثه لردیر و اوسطوره لره باغلی اولدوغو هئچ شوبهه یاراتمیر. باشقا طرفدن بو اون ایکی بوی، بیر – بیرینه باغلی دیرلار و بیر اؤلکه ده – هر نه قده ر گئنیش اولورسا دا - اوز وئریر. قهرمانلار بیر نئچه بویدا عینی صورتده واردیرلار و بیر ملت و بیر اؤلکه دن سؤز گئدیر. داها آرتیرماق لازیمدیر کی دده قورقود کتابی نین اشتراکچی خالقینی، بیر کؤچهری ملت یوخ، بلکه یئرلی و اکینچی، عینی حالدا داوار ساخلایان بیر دورومدا گؤروروک. گؤردویوموز بامسی بیرک 16 ایل یاد اؤلکه لره گئدیب و 16 ایلدن سونرا وطنه دؤندوکده، خالقینی همان یئرلرده تاپیر. اگر بو ملت کؤچری اولسایدی، 16 ایلدن سونرا اؤز ائلینی تاپا بیلردی می؟ آنجاق دده قورقود داستانلاریندان آذربایجان قوخوسو گلیر و بوگون ده آذربایجانیمیزین هر یئرینده، هر بوجاغیندان دده قورقود ایسی و قوخوسو گلیر. بو قونویا باشقا بیر یئرده توخوناجاغام.
بیز بورادا دده قورقود اثرینی بیر کتاب کیمی اوخوموشوق و بورادا اونا بیر کتاب کیمی ده توخونماق ایسته ییریک. دده قورقود کتابی نین بیر نئچه الیازماسی دونیادا تانینمیشدیر. آنجاق اونون یازیلما تاریخی هاچاندیر؟ الیمیزده اولان الیازمالار 15 – 16جی یوز ایللرده یازیلمیشدیر، داها دوزگون دئسک کؤچورولموش و یا استنساخ اولموشدور. ایندی دئمه لی ییک هارادان کؤچورولموش و یا هانسی بیر کتابین اوزوندن کؤچورولموشدور؟ بلکه، هئچ ده شفاهی اولمامیش و آغیزلاردان توپلانمامیش، بلکه بیر کتاب اوزوندن یازیلمیشدیر؟. ایندی بو ادعانین ایزلرینی تاریخده تاپمالیییق.
اسلامین ایلک یوزایللرینده یازیلان تاریخ طبری و تاریخ یعقوبی - عربجه یازیلان- اثرلرینده، اوغوزخان داستانی کامل صورتده و دوزگون اولاراق گلمیشدیر. بو ایکی کتاب، اوغوزخان داستانی و تاریخینی چوخ گؤزه ل و دوزگون اولاراق یازییا آلمیشدیر. اونون قایناغی هاردادیر؟ آنجاق اوغوزنامه لر واریمیش! یوز ایللر سونرا جامع التواریخ کتابی، رشیدالدین فضل اله همدانی بو اوغوزنامه لرین ان دوزگون قایناغینی الده ائتمیش و چوخ اطرافلی بو داستانلارا توخونموشدور. البتده تاریخی قایناقلارین چوخوندا اوغوزخان حاققیندا اطرافلی یازیلار واردیر. دده قورقود کتابی اؤزو بیزیم اوچون معتبر بیر قایناقدیر. آنجاق بونون الیمیزده اولان یازیلی و مکمل نسخه سی سونرالار کؤچورولموش و "کتاب دده قورقود من لسان اوغوزان" عنوانیله الیمیزه چاتمیشدیر.
دده قورقود کتابیندا، دده قورقود سیماسی تانیتدیریلیر. او، پیغمبر زمانیندا یاشامیش و 295 ایل ده عؤمور سورموشدور. سون تدقیقلر گؤسته ریر کی ساسانی شاهی انوشیروانین (531 – 579 م) وزیری "بزرگمهر"ین یانیندا بیر اوغوزنامه دن آد آپاریلیر کی اونو یازیب دوزه ن "اولوخان بیتیکچی" اولموشدور. پروفسور نظامی خودیف "آذربایجان ادبی دیلی تاریخی"[1] کتابیندا هئچ بیر قایناق گؤسترمه دن، بو کتابدان بیر نئچه صفحه متن گتیریب و اونون دیلینی اینجه له ییر. بو دیل، اثرین اسلامدان اؤنجه یازیلدیغینی ایناندیریر و گؤسته ریر کی نه قده ر "اورخون" و "یئنی سئی" کتیبه لرینه یاخین بیر دیلدیر.
ایکینجی قایناقدان دانیشاندا عباسی خلیفه لریندن اولان هارون الرشید(763 – 809 م) زمانینا اشاره اولور و دده قورقود اثری نین عربجه یه چئوریلمه سیندن دانیشیلیر. بو معلوماتی، بیز "ابوبکر عبداله الدواداری" نین "دررالتیجان" کتابیندان آلیریق. ابوبکر عبداله الدواداری بیر نئچه کتابین یازاری دیر، او جمله دن "کنزالدرر و جامع الغرر"، "دررالتیجان"، "غرر تواریخ الزمان" اثرلرینی آد آپارماق اولار. الدواداری بو کتابی 709 قمریده یازمیش و 628 قمری ایلینین حادثه لرینه اشاره ائده رک، ایکی کتابدان آد آپاریر: بیری "اولوخان بیتیکچی" یازان اوغوزنامه و ایکینجی هارون الرشید زمانیندا اولان اوغوزنامه کی دده قورقودون آدی دا گلمیشدیر. الدواداری بو ایکینجی کتابی اؤزو گؤرموش و اونون تورکجه دن فارسجا و عربجه یه ترجمه سیندن دانیشیر و یازیر کی "جبرئیل بن بختیشوع" هارون الرشیدین سارای دیلماجی بو اثری عربجه یه ترجمه ائتمیشدیر. بو اثرین اصل نسخه سی ابومسلم خراسانی خزینه سینده اولدوغونو دا اونوتمور. الدواداری نین وئردیگی معلومات اساسیندا بو کتابدا اولوغ داغ، آلتون خان، اولو آی آناجی، منقبه چوجوق ارسلان و . . . دان دانیشیلیر و دباکوز (همان تپه گؤز) احوالاتینا دا اشاره ائدیر. الدواداری 767ق / 1335م دا وفات ائتمیش و کتابیندا اوغوزخان و دده قورقود حاققیندا معلومات وئرمیشدی.
"جامع التواریخ" کتابی چوخ آیدین صورتده یازیر کی تورک و مغول سارایلاریندا تاریخی قایناقلار – اوغوزنامه لر حؤرمتله ساخلانیلیر و سارایدا همیشه بیر سیرا تاریخ بیلنلر و نقاللار سایغی ایله حفظ اولونورلار. هئچ شوبهه یوخدور کی رشیدالدینین الی بو قایناقلارا چاتمیش و کتابیندا اونلاردا گؤزل بهره آلمیشدیر[2]. باشقا تاریخی قایناق "شجره التراکمه" کتابی دیر کی "ابولغازی بهادر خان" یازمیش و معتبر بیر اثر کیمی تاریخده ده یرلنمیشدیر[3]. پروفسور محرم ارگین 16جی عصرین مورخی "بایبورتلو عثمان"دان آد گتیریب و دده قورقود حاققیندا وئردیگی معلوماتدان استفاده ائدیر[4]. باشقا بیر کتاب "کلمات اوغوزنامه المشهور به آتالار سؤزی" دیر کی 14 – 16 عصرده یازیلمیش و دده قورقود کتابی نین ایلک صفحه لرینده اولان نصیحتلر، کلاملار و باشقا ضرب المثللر توپلانمیشدیر. عثمانلی سارایی نین تاریخچیسی اولان "منجم باشی" دا اؤز کتابیندا دده قورقوددان آد آپارمیش و اونون داستانلارینا اشاره ائتمیشدیر[5]. هابئله "تاریخ جدید" یا "مرآت جهان" آدیندا باشقا بیر قایناقدان دا آد آپارماق اولار کی 1000ق / 1592 م تاریخیندا یازیلمیش و اوغوزخان و دده قورقود داستانلارینا اشاره ائتمیشدیر. م. ارگین بیر نئچه قایناغا دا اشاره ائدیر، او جمله دن "شرف نامه" آدلی اثرین "شرفحان" طرفیندن یازیلدیغی و پترزبورگدا 1860جی ایلده چاپ اولدوغونو دا گؤسته ریر[6].
اوستده آدلارینی گتیردیگیمیز قایناقلاردان آلماق اولور کی اوغورنامه لر تاریخ بویو سارایلاردا ساخلانیلمیش و اوخونورموش. ایندی بونلار هارالاردا قالمیش، گله جک آراشتیرمالار بللندیره جکدیر. بو، اؤزو بیزیم ادیبلریمیزین بوینوندا اولان بؤیوک بیر گیرودور. بئله لیکله، دده قورقودون کتابی 15 – 16 یوزایللرده یازیلمامیش، بلکه اوزو کؤچورولموشدور. ایراندا دده قورقود کتابی دؤنه لر چاپ اولموش و فارسیجایا دا دؤنه لرله چئوریلمیشدیر. آنجاق بیز بو داستانلاری آشیقلاردان ائشیتمه میشیک، ائشیتسک ده اونلارا یاخین و اونلارا بنزه ین داستانلار اولموشلاردیر. بیز، دده قورقود ایله بیر کتاب کیمی تانیش اولموشوق و الیمیزه گلن، بیزه تانیتدیریلان الیازما نسخه سی ده 500 ایل بوندان اؤنجه یه عایددیر. شوبهه ائتمیریک کی بو داستانلار یوزایللر اوندان اؤنجه – یانی 1000 ایل اؤنجه یازییا آلینمیش، آنجاق بو الیازمالار دا سونرالار ادبیات دونیاسینا تانینمیشدیر. بونو آرتیرماق ایستردیم کی چوخ نگرانچیلیق یئری یوخدور؛ بیلدیگیمیز کیمی، حتا ایران ادبیاتی نین بؤیوک شاعیرلری نین دیوانلاری دا سونرالار، حتا یوز – ایکی یوز ایل بوندان اؤنجه تانیتدیریلمیشدیر. ولی بوگون بوتون الیازمالار اوزه چیخیر و ایشیق اوزو گؤرور.
ایندی تاریخه دؤنوب، دده قورقود کتابیندا اولان قهرمانلارین سیماسینی تاریخدن آختارماق ایسته ییریک. بیزجه، دده قورقود اؤزو بو کتابین یازاری دیر. کتاب دا اونون آدینا – دده قورقود کتابی اولموشدور. هر داستانین و یا هر بویون سونوندا، داستان سونا چاتاراق دده قورقود میدانا گلیر، قهرمانا آد وئریر، قهرمانی اؤیور و بوی بویلور. دئمک اولار بئله بیر بؤیوک صنعتکار بو کتابی یازمادا دا باجاریقلی اولا بیلیر. آنجاق ابوالغازی دا دده قورقودو بیر شاعیر کیمی تانیتدیریر و او، شجره التراکمه کتابیندا قازان خان حاققیندا بیر مدحیه نی گتیریب و دده قورقودو بیر شاعیر کیمی معرفی ائدیر. او بئله یازیر: "سالور قازان سالور قایی قورقود آتا ایله بیر زاماندایدی. قورقود آتانین سالور قازان آلپی مدح ائدیب، سؤیله دیگی منظومه بودور: - بورادا 7 بندلی بیر منظومه نی ده گتیریر".[7]
بئله لیکله، ابوالغازی، دده قورقودو وزیر و مشاوردن علاوه، بیر شاعیر و یازار کیمی ده تانیتدیریر. بئله اولورسا، اؤز آدینا اولان کتابین یازاری دا ائله اؤزو اولموشدور. تاریخی قایناقلاردا دده قورقود حاققیندا معلومات توپلاماق ساده دیر. ایلک اؤنجه دده قورقود کتابی نین اؤن سؤزو، بلکه ده لازیمی قده ر آیدینلاندیریجی دیر. بو اؤن سؤزده بئله یازیلیر: "رسول علیه السلامین زمانینا یاخین بایات بویوندان قورقوت آتا دیرلر بیر ار قوپدو. اوغوزین اول کیشی تمام بیلیجیسی ایدی. نه دیرسه اولاردی. غیبدن دورلو خبر سؤیلردی. حق تعالی اونون گؤگلونه الهام ائده ردی".
بیر نئجه سطیر آشاغیدا یئنه گلیر: قورقوت آتا اوغوز قومی نین مشکلینی حل ائده ردی، هر نه ایش اولسا قورقوت آتایا تانیشمایینجا ایشله مزلردی. هرنه کی بویورسا قبول ائده رلردی. سؤزون توتوب تمام ائده لرلردی.[8]
ادبی آراشدیرمالاریمیزدا بیر زمانلار، دده قورقود بیر افسانه وی و اوسطوره وی سیما کیمی تانینیردی، اونون تاریخی شخصیتی قبول اولونموردو. آنجاق بو آراشدیرمالارین گلیشمه سینده، یاواش – یاواش یئنی قایناقلار الده ائدیلدیکجه، اونون تاریخی سیماسی اوزه چیخدی و حتا قبری ده تانیندی. دده قورقوددان علاوه، قازان خان، بورلا خاتون و باشقا قهرمانلارین دا قبیرلری تانیندی. بوگون بو قبیرلر خالق طرفیندن زیارت اولونوب و اونلارین واقعی انسان اولدوقلاری شوبهه یاراتمیر. پروفسور محرم ارگین 16جی عصرین مورخی بایبورتلو عثمانین یازیلارینا آرخالانیب یازیر: "قازان خان بیگلرله کعبه یه گئدیب رسوللا گؤروشدولر. رسول الله دده قورقودو شیخ تعیین ائتدی.[9]ارگین همان فاکته گؤره یازیر کی "جام جم آیین" مؤلفی سؤیله ییر کی اوغوزخانی قازان خان چوخ مؤمن آدام اولدوغوندان قورقود دده نی مدینه یه گؤندرمیشدی و پیغمبرله گؤروشدن سونرا اوغوز طایفاسینا اسلامیتی اؤیرتمه گه تعیین ائدیلن سلمان فارسی ایله بیرگه او گئری دؤنموشدو".[10]
بونونلا بیر بالاجا فرقلی اولان معلوماتی شجره التراکمه دن آلیریق. بورادا بئله یازیلیر: "بوتون اوغوز ائلی توپلانیب قایی خالقیندان اینال یاوی نی پادشاه یاپدیلار. وزیری قورقود آتا ایدی. قورقود آتا هر نه دئسه اینال یاوی اونون سؤزوندن چیخمازدی. قورقود آتانین کرامت لری چوخ ایدی. ایکی یوز دوخسان بئش ایل عؤمور سوردو. اوچ پادشاها وزیر اولدو".[11]
بورادا اینال یاویدان باشلایاراق بیر – بیر شاهلارین آدلارینی گتیریب و هر بیری نین شاهلیق ایللرینی ده سایی ایله یازیر. او جمله دن: اینال یاوی 8 ایل حکومت ائدیر، دویلو قایی 30 ایل، ایرک خان 35 ایل، تومان خان 20 ایل، قانلی یاوی 90 ایل، موریاوی 75 ایل، قاراخان 40 ایل، بوغراخان 90 ایل، قوزو تگین 40 ایل، ارسلان 70 ایل، ایل تگین 15 ایل، اسلی خان 3 ایل، شعبان خان 20 ایل، بوراخان 8 ایل، علی تگین 30 ایل و سونرا ملکشاه ایش اوسته گلیر. بیلدیگیمیز کیمی ملکشاه سلجوقی آلتینجی یوزایلین باشلاریندا شاهلیغا چاتیر. شجره نین سایدیغی شاهلار دا 500 ایله یاخین شاهلیق ائتمیشلر. بئله لیکله، اینال یاوی 500 ایل ملکشاهدان اؤنجه شاه اولموشدور. ملکشاهدان 500 ایل اؤنجه، پیغمبر زامانینا چاتیریق. پس اینال یاوی و اونون وزیری دده قورقود پیغمبر زامانیندا اولموشلار.
البتده ابوالغازی اؤزو ده دئییر کی : "من تاریخی گونلوک اولایلارلا بیلمه ییرم".[12] اونا گؤره ده کتابین باشقا یئرلرینده بونا مخالف سؤزلر ده گلیر، او جمله دن یازیر: "قازان خان بیزیم پیغمبردن اوچ یوز ایل سونرا ایدی. قوجالیق چاغیندا مکه یه گئدیب حاجی اولوب گلدی. سالور قایی قورقود آتا ایله بیر زاماندایدی".[13] یئنه باشقا بیر یئرده اوغورجوق- قازان خانین دوشمنیندن سؤز آچاراق، ساچاقلی نین قاچیرماسی و قازان خانین ائوی نین یغمالانماسیندان دانیشاراق، اوغورجوقدان اؤز زامانینا قده ر 600 ایل آرا اولدوغوندان یازیر.[14] ابولغازی نین بو باره ده یازدیغی تاریخی اولای، دده قورقود کتابی نین ایکینجی بویونون حادثه لری دیر و ابولغازی ایکی یئرده (ص 55 و 85 ده) اونا اشاره ائدیر.
قازان خاندان علاوه، باییندیرخان، بوکدوز امن ده تاریخی قایناقلاردا گلمیشلردیر، همین شجره التراکمه و جامع التواریخده بونلاری اوخویا بیلرسینیز. باییندیرخان اوغوز ائلی نین حکمداری کیمی تانینیر. اونون 90 مین لیک اوردوسو وار. دده قورقود دا اونون وزیری دیر. باییندیرخان دده قورقودون بیر نئجه داستانیندا اشتراک ائدیر و بیر شاه کیمی دورومدا دایانیر. شجره ده باییندیری بئله تانیتدیریر. محرم ارگین و بارتولد اؤز آراشدیرمالاریندا، باییندیردان علاوه، بوکدوز امن دن ده، تاریخی سیما کیمی بحث ائدیرلر.[15] یئنه همین قایناقلاردا قازان خان ایله برابر پیغمبر زیاریتینه گئده ن بوکدوز امن اولموشدور.[16]
بئله لیکله دده قورقود و دده قورقود کتابی نین قهرمانلاری – قازان خان، باییندیرخان، بوکدوز امن و باشقالاری، پیغمبر زامانیندا یاشامیش و تاریخی سیمالار اولموشلار. دده قورقود کتابی دا بیر اوغوزنامه سایاغی تاریخی قایناقدیر. بئله اولورسا نییه دده قورقود کتابی، حداقل شجره التراکمه کیمی تاریخی بیر قایناق اولماسین؟ ایندی بو قایناغی دریندن آراشدیرما و اونون تاریخی سندلرینی تاریخه استناد ائده رک اینجه له مک بوینوموزدا اولان بیر وظیفه دیر. هله اونون تاریخی سیمالاری اوسطوره لرله قاریشماسی دا یئنی بیر آراشدیرمالار قونوسودور. گله جکده نه قده ر آغیر ایشلرین اولدوغونو دوشونمک لازیم!.
[1] پروفسور نظامی خودیف، آذربایجان ادبی دیلی تاریخی، کؤچورن حسین شرقی، تهران، انتشارات راستان، 1374.
[2] رشیدالدین فضل اله همدانی، جامع التواریخ، دکتر بهمن کریمی، تهران، دو جلد، 1364.
[3] ابوالغازی بهادرخان، شجره التراکمه، ترجمه ترکی و فارسی، ترجمه: م. کریمی، تهران، 1389.
[4] مجله تاریخ، استانبول، نمره 10 و 11، 1998.
[5] علی بیگ زاده، کتاب دده قورقود، کؤچوره ن: نوید محمدی، تبریز، 1389، ص 12.
[6] همان، ص14.
[7] اوبوالغازی بهادرخان، شجره التراکمه، ترجمه م. کریمی، تهران، 1388، پینار، ص 81.
[8] دده قورقود کتابی، ص 29.
[9] علم الدین علی بیگ زاده، کتاب دده قورقود، کؤچوره ن: نوید محمدی، تبریز، 1389، ص21.
[10] همان، ص 22.
[11] شجره . . .، همان، ص 56.
[12] همان، ص 54
[13] همان، ص 80.
[14] همان، ص 81.
[15] علم الدین علی بیگ زاده، همان، ص 33.
[16] همان، ص42.
گؤنده ر بؤلوم لر: دده قورقود بیر کتابدیر


text:
اوغوز تی وی:بو گون ابوالفضل ائلچی بی ین دوغوم گونودور.سؤز سوز کی ائلچی بی آزربایجانین و تورک تاریخینده بایراقلاشمیش بیر شخصیت و اؤندردیر. او قوزئی آزربایجانیمیزین هم ایستیقلال رهبری هم ایلک دئموکرات پرئزیدئنتی همده بوتؤو آزربایجان یولونون اولو یول بایی دیر. ائلچی بی بو گونکی دونیادا دئموکراتیک بیر آزربایجانین میلی تمل لر اساسیندا قورولان دؤولتچی لیک معماری و رهبری دیر. اونون میلی دوشونجه سی سایه سینده آزربایجان میلی آزادلیق حرکاتی اؤز قورولوش شکلینی تاپیب و روس_سووئت ایمپئریاسینا قارشی باش قالدیراراق آزربایجان_تورک کیملیک و بیلینجی اساسیندا یئنی دن و گلیشمیش بیر شکیلده دونیادا وار اولدوغونو ثبوت ائتدی. ابوالفضل ائلچی بی ین دوشونجه سی و سیاسی خطینده میلی لیک و دئموکراسی وحدته چاتیب و یئنی بیر دؤولتچی لیک مئتودونو اورتایا قویاراق گلیشمیش بیر آزربایجان و گوجلو بیر وطنداش جمعیتی مودئلینی اینشا ائتمه یه باجاردی. اونون دوشونجه سینده میلیتچی لیک فاشیزم یوخ، یئنی لیک و میلی لییین بایراقچیسی و قوروجوسو اولاراق تانیتدیریلیب و میلی حیاتین تملی کیمی معرفی اولوندو. میلی بیرلیک، میلی بوتؤولوک، میلی آزادلیق و دئموکراتیک بیر دؤولتچی لیک اونون آزربایجانا بوراخدیغی میراث دیر. ابوالفضل ائلچی بی ین دوشونجه و داورانیشیندا تورکچولوک و آزربایجانچی لیق وحدت تشکیل ائده رک هم میلت دوشونجه سی، همده دؤولت پروقرامینین تملینی تشکیل ائدیب و یول خریطه سی ایله میلی آماجا چئوریلدی. ائله بوناگؤره ده پارچالانمیش آزربایجان تورک دونیاسینی بیرلشدیره بیلمزدی، بؤیوک توران اوچون بوتؤو، دئموکراتیک، مدرن، گوجلو و چاغداش بیر آزربایجان گره کلی ایدی. بی بو یول و دوشونجه_آماجین دوشونجه سل و سیاسال تمللرینی حاضیرلاییب و آزربایجان تورک میلتینه سوندو، ائلچی بی عؤمرونون سونونا قدر بو یولون و بو دوشونجه نین اوغروندا موباریزه آپاریب و اونو سیستئملی بیر شکیلده تبیین و تشکیلاتلاشدیرماغا چالیشدی. نه یازیق کی آمانسیز خسته لیک و واختسیز اؤلوم ائلچی بیه بوتؤو آزربایجان آماجینی گئرچکلشدیرمه یه و حیاتا کئچیرمه یه فرصت وئرمه دی. آما بونا باخمایاراق او بوتؤو، موستقیل، دئموکراتیک و تورک بیر آزربایجانین تمللرینی تئوریک و معنوی اولاراق حاضیرلاییب و بوگونکی نسله میراث بوراخماغا موفق اولدو. بو گونکی نسله ایسه اونون ایدئاللارینی گئرچکلشدیرمک قالیر. چونکی ائلچی بی ین دوغرو و میلی یولوندان چاشماق، اؤزگه لره و قولدورلارا تسلیم اولوب و میلت اولاراق محو اولماق دئمکدیر.
آیدینلیق


text:
رقه (سوریه)
ب رقه عربجه الرقه سوریه ده بیر شهر قوزئی دوغو طرفده [۱] .رققه اوستانینین باشکندی.فرات چایلاقیندا.[۲][۳]
اسکیده[دَییشدیر]
سولوکو چاغیندا 244جی میلاددان قاباق ایلده بو شهر بنا اولوب.سون ایللر بیزانس ایمپیراتورلوغو بو شهری توتدی هابئله سوسان تورکلر(ساسانیلر) 542جی میلادی ایلده بو سامی شهری داغیتدیلار.جاستینین بیزانس ایمپراطوری بو شهری یئنی دن سامی ارمنیلر و سریانی لر اوچون بنا ائتدی.نصرانیلرین باشکندی و مرکزی اولوردو و بیزانس ایمپراطوری بو ایللر بو شهری اورتودوکس سریانیلر و ارمنیلر اوچون قورموشدو و ساخلیردی.هابئله ایسلام چاغیندا 796 دان 809جی ایللرده هارون الرشید بو شهری باشکند ائتدی .علیبن ابی طالب و معاویه بن ابوسوفیان قوشونلاری رقه چولونده صفین ساواشیندا بیر بیرنه یورودولر.
فوتولار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Syria Military Shows Strain in a War It Wasn’t Built to Fight, The New York Times
- ↑ آثار البلاد و اخبار العباد،قزوينى
- ↑ ، بیبیسی فارسی


text:
بو نوع بیتگی اصلده آسیا بیتگی لریندندیر. یارپاقلاری یئکه بیضی ، اوجو بیز و توکلوجه لی و یاشیل رنگینده دیر . بو بیتگی نین شاتونلاری اوجا و قیرمیزی رنگ ده ، تولکو قویروغونا اوخشاردیر. آکالیف بوتون فصل لرده گوله گئده ر . آنجاق یازدا و یای دا گوللری چوخ اولار.
بو بیتگینی ائوده ساخلاماق بیر آز موشگولدور . اونون یارپاقلاری چوخ واختلار تؤکوله ر ، اونا گؤره چوخ ائوده ساخلاماق اولماز.
معمولاً گره کدیر ساقه نین باشیندا جوجه ره نی داللاماق تا بؤیورده کی گؤزلری آچیلیب ایشله سین.
بو نوع بیتگی متوسّط ایشیق ، ایستی هاوا ، شئهلی تورپاق و بیر آز شئهلی هاوا ایسته ر . تورپاغی گره کدیر تورش اولماسین و قلیائی یئری سئویر.
بو بیتگی اوچون کود لازیمدیر. هر لئتیر سویا ایکی گرم کود هر ایکی هفته دن بیر یول ( بایرام آییندان یایین سونونا دک ) . بو بیتگی چوخ کؤتوکلو گوللردندیر و آذوت کودونا چوخ نیازی واردیر.
گره کدیر ایلده ایکی دؤنه گولدانی دَییشیلسین، یوخسا کؤتوک گولدانی دولدورار و گولون یارپاقلاری سارالار.
بو گول اوچون یاخشی تورپاق قاریشیقی بئله دیر:
اوچ اؤلچو یارپاق تورپاغی ، بیر اؤلچو تورب ، ایکی اؤلچو قوم و بیر اؤلچو چوروموش پئهئن.
بو گولون چوخالتماق یولو:
آکالیف تئز یئکه لن بیتگی دیر و تئزلیکله پیرپیتلاشیق حالتده قول بوداق آتیب اوجالیر. ائله مه ک اولار گولو تیپه سالماق اوچون اونو داللاییب چوخالتماق.
بو بیتگی نین لاپ یاخشی گول وئره ن چاغی یاز فصلی دیر و بو زامان چوخالتماق زامانی دیر. ساقه نین باشیندان پیل کسه رلر یا ساقه نین فیراقلاریندان چیخان کیچیک قوللاری دابانی ایله بیر پیل ووروب ، اونلاری کؤتوکلندیره ن هورمونا باسیب ، هر بیر پیلی بیر گولدانا ( کومپوست ایچینده ) اکه رلر. پیل لری ییرمی درجه ایستی ده ساخلارلار ، کؤتوکله نندن سونرا اونلاری آزجا یئکه گولدانا کئچه رلر.
قایناق: اینترنت / گل و گیاه آپارتمانی – چئویره ن: الف. عظیمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
افغانستان سیلاولر مستقل کمیسیونی جمهوررییسلیک و لایتلر کینگشی سیلاولری اوچون آواز بیریش کارتلری و الکترونیکی تذکره لر بیرخیل اعتبار گه ایگه ایکنینی ایتگن.
سیلاولر کمیسیون نینگ ایتیشچه، حکومت و دنیا همجمعیتی کارت آلیش شرایطی گه ماس شخصلرگه ینگی کارت ترقه تیشینی قبول قیلگن.
بوندن آلدین اوشبو ایککی ریجه ده، کمیسیون حکومت دن آواز بیریش کارتلری اورنیگه الکتروینکی تذکره لردن ایش آلینیشی نی سوره گن ایدی. اما حکومت اوشبو ایککی ریجه نی بودجه یوقلیگی سبب رد ایتگن ایدی.
بیرلشگن ملتلرتشکیلاتی هم سیلاولر شیرایطی و احتیاجلیک لرنی تیکشریش اوچون بیرگروه هیات نی کابلگه یوبارگن.
اوتگن بیرنیچه آی ایچیده آواز بیریش کارتلر نینگ اورنیگه، الکترونیک تذکره لردن فایده له نیشی افغانستان حکومتی و سیلاو مستقل کمیسیونی ارا بحث لر دوام ایتگن ایدی.
افغانستان حکومتی الکترونیکی تذکره لر ترقه تیلیشی کته خرجت کوتاریشی باعث بو ریجه نی قبول قیلمه گن ایدی. مستقل سیلاولر کمیسیون نینگ دارالانشا رییسی ضیا والحق امرخیل مطبوعات انجمنیده الکترونیکی تذکره ینگی ترقه تیله جک کارت و ایسکی آواز بیریش کارتلری بیلن بیرخیل اعتبار گه ایگه بولگنینی اورغوله دی:"الکترونیکی تذکره گه ایگه بولگن شخصلر ایسه سلاولرگه بی ملال حصه قوشه آله دیلر. اولرنینگ تذکره لری اعتبارگه ایگه، اوچینچی ریجه باره سیده هم کیلیشیلگن خلق ارا جمعیت فکری هم اوگه نیلگن، یعنی ینگی کارت ترقه تیش اوچون هم هیچ قندی قینچلیک یوق، تولیق حمایتنی قولگه کیریتگن میز."
سیلاولر مستقل کمیسیون مسوللریگه کوره، ینگی آواز بیریش کارتلرینی ترقه تیش اوچون ییگیرمه میلیون امریکا لیک دالر خرجت صرفه نیله دی. اوشبو کارتلر، مهاجرت دن قیتگن شخصلر همده قانونی یاشینی بیتیرگن کیشلرگه ترقه تیله دی.
شونگه علاوه، مستقل سیلاولر کمیسیونی خوفسیزلیک مسله سی کیله جک سیلاولر اوچون اساسی موضوع بولگنینی اورغوله دی. احمد زی جنابلری امنیت تامین له نیش اوچون تیگیشلی اداره لرنی اعتبار قره تیشگه چیقیردی:"کارت ترقه تیش سیلاولرنی شفاف بولیب اوتیشینی یوزده یوز تضمین قیله آلمیدی، یریم فایز دن از رای بیروچیلر نیچه مرکز گه باریب رای بیریشگن، لیکن اساسی قینچلیک امنیت مسله سی دیر اگر امنیت تامین بولمه گونگه قدر قلاب کارلیک لرگه کتته زمینه یره ته دی."
بیرلشگن تشکیلاتی سیلاولر کمسیونی نی همکارلیک قیلیش و سیلالر شرایط لرینی کوریب چیقیش اوچون بیرگروه هیات نی کابلگه یوبارگن. اوشبو تشکیلات نینگ کابلده گی سوزچیسی نیلاب مبارز هیات افغانستان مستقل سیلاولر کیمسیون نینگ ایسته گی اساسیده کیلگنینی اورغولب بوحقده شونده ی دیدی:"بو هیات ایسه سیلاولر اوچون کیره کلی بولگن احتیاج مندلیک لرنی کوریب چیقه دی، یعنی قندی یاردم لر بولیشی و قندی شرایط لر موجود لیگی اوندن کیین مذکور هیات سیلاولر خصوصیده بولگن تکلیف لرینی آلغه سوره دیلر. دیدی خانم نیلاب مبارز.
مستقل سیلاولرکمیسیون مسووللری نینگ ایتیشچه، ییتتی مینگ آواز بیریش مرکزلر رویخطی خوفسیزلیک کوچلریگه کیله سی آیللرده تاپشریله دی.اوتگن سیلاولرده یوزبیرگن قلابکارلیک لرگه قولی بارلیگی ادعا ایتیلگن مستقل سیلاولر کمیسیون نینگ اون مینگ وقتینچه لیک ایشچیلری قیته ایشگه آیلنمسلیگی گه قرار آلینگن.


text:
مرصاد العباد و سیاست
مرصاد العباد کیتابینین سون بؤلومو فایدالی بیر سیاستنامهدیر. شخصن کیتابین بو بؤلوموندن چوخ فایدالاندیم. قوتادغو بیلیکله تطبیق ائدن اولسا گؤزل سونوجلار اورتایا چیخا بیلر. بو کیتابی اوخویارکن بیرینجی دؤنه بیر شئی ایلگیمی چکیب، منه آچیقلاندی . بئله متنلرده گئنل اولاراق حؤکم و مولکدن سؤز کئچنده بیرینجی سیرادا بنی اسرائیل پیغمبر – خاقانلاریندان آد چکیلیر. قوتادغو بیلیکده ایسه تقریبن بئله دئییل و اورادا تورک بیلریندن سؤز گئدیر.
سلیمان و داوودون بئله کیتابلاردا قاباریلماسینین کؤکو قرآنا قاییدیر. چون کی قرآن بو ایکی پیغمبری پادشاه اولاراق قلمه وئریبدیر. قوتادغو بیلیکده ایسه بئله آدلارین آز گلمهسی و اونلارین یئرینه تورک بیلرینه استناد ائدیلدیگی، تورک سارایلاری ایچینده مدون بیر سیاست اورتامینین وارلیغینین گؤسترگهسی اولا بیلر.
مرصاد العبادین سیاسته عایید بؤلومونده یانیلماسامسا اسکی ایران شاهلاریندان آد گلمهییبدیر. بونون دا ندهنی بو کیتابین عرفانی بیر کیتاب اولدوغو و سیاسته تام قرآنی آچیدان باخدیغیدیر.
بو کیتابدا سیاسی تئرمینلرین ایچینده سلطان، خاقان کیمی تئرمینلره راست گلیریک. بو ایکی بئیت ده موطلق واز کئچیلیر بئیتلر دئییل:
هر کجا شهریست اقطاع منست
گر بایران گر به توران میروم
صدهزاران ترک دارم در ضمیر
هر کجا خواهم چو سلطان میروم. (مرصاد العباد، ص 234)
سانکی او زامان ایرانلا توراندا سلطان اولماغا تورک (عسگر)لرین آراسیندا اولماق قاچیلماز بیر ایشیمیش.
ی س:
مرصاد العبادین کامیل آدی: مرصاد العباد من المبدء الی المعاد.
بو کیتابین ظاهرا یایقین تصحیحی محمد امین ریاحینین تصحیحیدیر. آنجاق منیم الیمده اولان نسخه نعمت اللهی درویشلریندن اولان حسین الحسینی النعمة اللهی ملقب بشمس العرفا-نین تصحیحیدیر. ایلگینج اولان بو کی او زامان نعمت اللهی سلسلهسینین ساوادلی خانیملاریندان بیر نئچهسی بو بیلگین درویشدن بو اثرین تصحیح ائتمهسینی رجاء ائدیرلر.
-
- 14/05/30


text:
آمریکا دؤولت دپارتامئنتی آمریکالی توریستلری خاریجی اؤلکهلره سفر زامانی تهلوکهسیزلیک ریسکلری حاقیندا معلوماتلاندیرماق اوچون یئنی سیستئم ایشه سالیب.
رئپورت خبر وئریر کی، بو سیستئمی یاراتماقدا مقصد آمریکا وطنداشلارینین اؤلکه خاریجینده مدافعهسینی گوجلهندیرمکدیر.
آذربایجان تهلوکهسیزلییه تهدید باخیمیندان ایکینجی کاتگورییا اؤلکهلر سیاهیسینا داخیل ائدیلیب.
یئنی سیستمده دونیا اؤلکهلری سیاحتین تهلوکهسیزلیگی باخیمیندان دؤرد کاتقورییایا بؤلونور:
۱-جی کاتگورییا - عادی احتیاط تدبیرلری کیفایتدیر؛
۲-جی کاتگورییا - اؤلکهیه سفر زامانی سون درجه احتیاطلی اولون؛
۳-جو کاتگورییا - بو اؤلکهیه سیاحت ائتمکله باغلی قرارینیزی یئنیدن نظردن کئچیرین؛
۴-جو کاتگورییا - بو اؤلکهیه سیاهت ائتمیین.
قئید ائدک کی، بؤلونمه شرطیدیر و مجبوری یوخ، توصیه کاراکتری داشیییر.
سیستمین سایتیندا قید اولونوب کی، آذربایجان تور ریسکی ایله علاقدار اؤلکهلرین ایکینجی کاتگورییاسینا داخیل ائدیلیب. آمریکا دؤولت دپارتامئنتی همچینین موناقیشه ایله علاقدار اولاراق وطنداشلارینا آذربایجانین داغلیق قاراباغ بؤلگهسینه سفره گئتممیی توصیه ائدیر.


text:
تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (36)
قارداشلیق و استراتژیک اورتاقلیق: تورکیه - آدربایجان
۱۴ ژانویه ۱۹۹۲-جی ایل تاریخینده آذربایجان ایله تورکیه آراسیندا ایمضالانان دیپلوماتیک ایلیشکیلرین قورولماسینا دایر آندلاشمانین اوزریندن ایگیرمی آلتی ایل گئچدی. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا تورکیه - آذربایجان ایلیشکیلرینی و بؤلگهیه تاثیرلرینی تحلیل ائدجییک.
قاراتکین اونیورسیتهسی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپکین قونو ایله باغلی دگرلندیرمهسینی سونوروق.
...
تورکیه جمهوریتی، ۳۰ آگوست ۱۹۹۱ تاریخینده موستقیللیینی اعلان ائدن آذربایجان جمهوریتینی ۹ نوامبر ۱۹۹۱ده تانییان ایلک دؤولت اولدو. تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا دیپلوماتیک ایلیشکیلر ۱۴ ژانویه ۱۹۹۲ده قورولدو. ایکیلی ایلیشکیلرین داها دا مؤحکملندیریلمهسی مقصدیله ۲۰۱۰-جی ایلده دؤولت باشچیلاری سویهسینده یوکسک سویهلی ایستراتئژیک امکداشلیق شوراسی مکانیزمی قورولدو. آذربایجان ایله قورولان تورکیه-آذربایجان-گورجوستان، تورکیه-آذربایجان-ایران و تورکیه-آذربایجان-تورکمنیستان اوچلو توپلانتیلاری، بؤلگهسل ثابتلیک، باریش و ریفاها قاتقی وئرهن اؤنملی مکانیزملر.
خزر دنیزی انرژی رزرولرینین دونیا بازارینا چیخاریلماسینی نظرده توتان "باکی-تفلیس-جئیهان خام نفت کمری" و "باکی-تفلیس-ارزوروم گاز کمری" پروژهلرینین حیاتا گئچیریلمهسی آذربایجان و تورکیه آراسیندا قارداشلیق ایستراتژیک اورتاقلیغا گئدن یولدا اؤنملی آددیم. ایکی اؤلکه آراسیندا تیجارت دؤورییهسی ۵ میلیارد دلار حجمینده. ایکی اؤلکهنین هدفی، ۲۰۲۳-جی ایلده تیجارت حجمینی ۱۵ میلیارد دلار اولاراق حیاتا گئچیرمک.
قارشیلیقلی اعتیماد و همریلیک اساسیندا فورمالاشان آذربایجان-تورکیه ایلیشکیلری اولوسلارآراسی پلاتفورملاردا دا سورور. هر ایکی دؤولت بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی، آوروپا تهلوکهسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتی، آوروپا شوراسی، قارا دنیز اقتصادی امکداشلیق تشکیلاتی، تورک شوراسی و ایسلام امکداشلیق تشکیلاتیندا اوغورلو بیر امکداشلیق نوماییش ائتدیریر.
آذربایجان و تورکیه آراسیندا حربی امکداشلیق چرچیوهسینده، ایکی اؤلکه سلاحلی گوجلری آراسیندا ایش بیرلیگینین اینکیشاف ائتدیریلمهسی مقصدیله موختلیف واختلاردا مانورلار گئچیریلیر. سون اولاراق ۲۰۱۷-جی ایلین می آیینین اولینده باکی یاخینلیغیندا حربی تحعلیم ساحهسینده حیاتا گئچیریلهن مانوردا مین عسگر، ۸۰ تانک و زرهلی ماشین، ۶۰ توپ، ۱۲ ام آی-۳۵ و ام آی -۱۷ ساواش و نقلیات هلیکوپترلری و هاوا ساوونما سیستملری یئر آلدی. مانور، ۵ میه قدر داوام ائدیب و اوغورلا نتیجهلهندی.
آذربایجانین تورکیه کیمی تورکلرین اوغوز بویوندان اولماسی، تاریخی پروسه ایچریسینده بیرلیکده عینی تورپاقلاردا یاشاماغین گتیردیی گئچمیش بیرلیگی و جوغرافی یاخینلیق تورکیهنین آذربایجان ایله داها یاخین بیر دیالوق قورماسینی آسانلاشدیریر. تورکیهنین آذربایجانلا ایلیشکیلری چوخ اؤلچولو و ایستراتژیک سویهده. ایکی اؤلکه دؤولت باشچیلارینین وظیفهیه گلدیکدن سونرا و سمبولیک اؤنمی اولان پروسهلرین آردیندان دیگر اؤلکهیه اؤنجهلیکلی اولاراق سفر ائتمهسی عنعنهسی مؤوجود. تورکیه-آذربایجان ایکیلی ایلیشکیلری بؤلگهده ثابتلیک و باریشین یارادیلماسینی ایستییر. ایکی اؤلکهنین ایلیشکیلری هر هانسی بیر اؤلکهیه تهلوکه یاراتمیر. تورکیه - آذربایجان ایلیشکیلری "ایستراتژیک اورتاقلیق" آنلاییشینی تام قارشیلاییر. ایکی اؤلکه آراسیندا ۲۶ ایل کیمی قیسا بیر مدتده الده ائدیلمیش اوغور و باغلانما، سارسیلماز اولان قارداشلیق باغینین بیر گؤستریجیسی.
تورکیه داغلیق قاراباغ پروبلئمینین آذربایجانین اتورپاق بوتؤولویو و اگمنلیگی چرچیوهسینده، باریش یولو ایله حل اولونماسی اوچون سعی گؤستریر. بو چرچیوهده، آتتین مینسک قروپونون بیر عضوو اولاراق، گیریشیملرینی داوام ائتدیریر و اؤزللیکله جبهه خطینده و آذربایجان-ارمنیستان سرحدینین معین کسیملرینده باش وئرهن شدتلی چاتیشمالار و جان ایتکیلری ارتهسینده راحاتسیزلیقلارینی و موذاکیرهلره سرعت وئریلمهسی یؤنوندهکی چاغیریشینی هر فورصتده دیله گتیریر. تأسف کی، مینسک اوچلوسو بورادا هله ده قرارلی بیر آددیم آتمایاراق پروسهنی اوزادیر. بورادا وئریلمیش اولوسلارآراسی قرارلار اولماسینا باخمایاراق، بو پروسهنین بئله گؤزلتمه تاکتیکلری ایله اوزادیلماسی کدر وئریجی. هر شئیه رغما؛ داغلیق قاراباغ موناقیشهسینین آذربایجانین تورپاق بوتؤولویو داخیلینده باریش یولو ایله حل ائدیلمهسی مسئلهسینده تورکیهنین آذربایجانا دستیی داوام ائدجکدیر.
ایکی اؤلکهنین ایستراتژیک امکداشلیغیندا ساوونما چوخ بؤیوک اؤنم کسب ائدیر. بوندان باشقا، انرژی مسئلهسی ده ایکی اؤلکه آراسیندا چوخ بؤیوک اؤنم داشیییر. آرتیق قلوبال بیر پروژه حالینا گلن ترانس آنادولو طبیعی گاز بورو خطی پروژهسی آددیملاری سرعتله آتیلیر. ترانس آنادولونون تامامیله حیاتا گئچمهسیله بیرلیکده آذربایجان ایله تورکیهنین قونومو و بؤلگهنین ایستراتژیک اؤنمی چوخ داها چوخ آرتاجاق.
۱۴ اکتبر ۱۹۲۱ده آذربایجانین آنکارا نمایندهسی ابراهیم آبیلووون اعتیمادنامهسینی تقدیم ائتدیگی توپلانتیدا مصطفی کمال آتاتورکون: "آذربایجانین سئوینجی سئوینجیمیز، کدری کدریمیز" سؤزلری اون ایللر سونرا حیدر علییئو طرفیندن "بیز بیر میللت، ایکی دؤولتیک" سؤزو ایله قارشیلیق گؤردو. حاضردا تورکیه ایله آذربایجان آراسینداکی ایلیشکیلرین ایستراتژیک اؤنمی تاناپ، باکی-تفلیس-قارس دمیر یولو و دیگر پروژهلرله داها دا آرتیر. بو ایستیقامتده عزم، قرارلیلیق و سیاسی ایراده هر ایکی اؤلکهده ده مؤوجود. بو مقامدا رجب طیب اردوغان و ایلهام علییئو کیمی گوجلو لیدئرلر هر ایکی اؤلکه اوچون ده بؤیوک بیر شانس. ایلیشکیلر نورمال گئدیشینده سورمهیه داوام ائدرسه هر ایکی اؤلکه ده بیرلیکده هدفلرینده موفقیتلی اولماغا یاخین گؤرونور.
...
قاراتکین اونیورسیتهسی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپکین قونو ایله باغلی دگرلندیرمهسینی سوندوق.


text:
افغانستانده اوزبیک تیلیده نشرات بیره یاتگن تلویزیون کاناللر سانی آرتماقده
سونگی نیچه آی جریانیده اوزبیک تیلیده یایین بیره یاتگن تورت تلویزیون رسمی شکلده فعالیت رخصتینی آلیب، هنوزگه قدر اوچته سی اوز نشرات لرینی باشله گن.
مذکور تلویزیون کاناللری سیاسی و بیر قنچه تاجر لر تمانیدن ایجاد ایتیلگن.
"باتور" تلویزیونی جنرال عبدالرشید دوستم نینگ اوغلی نی اسمیگه فعالیت گه باشله ب قمرگه هم چیقگن. شو نینگ جوزجان حاکمی محمد عالم ساعی گه تیگیشلی "بیرلیک" تلویزیونی هم تخاردن فعالیتینی باشلگن.
باشقه تماندن "الماس" تلویزیونی مزاردن فعالیت گه باشله گن و "آی" تلویزیونی ایسه یقین کیله جکده باشله ماقچی بولگن.
اوزبیک تیلی افغانستان باش قانونی ده رسمی شکلده کیریتیلیشی بیلن، بو تیلده رادیو و تلویزیون لر یایین بیریش فعالیت لری هم کون سایین کوپه یماقده.
افغانستان نینگ اون ولایتیده اوزبیک و تورکمن لر مذکور تلویزیون کاناللری نی تماشا قیله دیلر. حاضر یالغیز "باتور" تلویزیونی ماهواره گه چیقگن. و قالگن ینه اوچ تلویزیون مسووللری، یقینده سونی یولداش آرقه لی یایین بیریشنی ایتماقده لر.
الماس تلویزیونی نینگ رییسی انجنیر نظیف صالحی، مذکور تلویزیون نی ایجاد ایتگنی دن اساسی مقصد اوزبیک لر مدنیتی گه اوز حصه سیگه خذمت قیلیش دیب معلوم قیله دی.
صالحی جنابلری بو مقصدی اوچون اوزبیکستان دولتی، افغانستان اوزبیک لری نینگ تلویزیون لریده یاردم بیریشی نی ایسته ماقده.
اوزبیک تیلیده نشرات بیره یاتگن رسانه لر اینیقسه تلویزیون لر گه مسلکی و ملکه لی ژورنالیست لر یوق لیگی باعث، مردم هم اوزبیکستان کاناللری نینگ کوپراق تماشا قیله دیلر.
ینگی دن ایجاد ایتیلیب اوزبیک و فارسی تیلیده نشرات بیرماقچی بولگن "آی" تلویزیونی نینگ باشلیغ لریدن محمد عالم کوهکن گه کوره، خود شو ملکه لی و مسلکی ژورنالیست لر آزلیگی باعث، برچه افغانستان تلویزیون لری جمله دن اوزبیک تلویزیون لری قیینچلیک لر بیلن یوزمه یوز.
کوهکن جنابلری بیر قنچه استعدادلی یاشلر اوزبیکستان گه جونه تیلیب اوز ملکه لرینی آشیرگن بیر حالده، جاری قیین چیلیک نینگ برطرف بولیشگه امید بیلدیره دی.
طالبان گروهی آغدریلیشیدن سونگ ، افغانستانده آیینه تلویزیون بیرینچی خصوصی تلویزیون صفتیده اوزبیک و فارس تیلیده برنامه لر ترقه تدی. کیین ملی تلویزیونی یانیده، آریانا، آرزو، نور، و راه فردا تلویزیون لری هم اوزبیک تیلیده ینگی لیک لر و بیر قنچه برنامه لرنی ترقه تیشگه باشله دیلر و بو جریان هنوز هم دوام ایتماقده.
باشقه تماندن اوزبیک یازوچی و ژورنالیست عزیز الله ارال هم ینگی دن فعالیت نی باشله گن اوزبیک تلویزیون لری، اوزبیک و تورکمن خلقی تیلی و مدنیتی نینگ رواجلنتیریشگه کتته حصه قوشیشی ممکن لیگی اوستیده تاکید له یدی.
هرچند اوزبیکستان تلویزیون لری اوزبیک تیلیده قوشیق لر، فلم و سریاللر شونینگ دیک تاریخی و ادبی مستند لرنینگ ایشله ب چیقاریشیده افغانستان تلویزیون لریگه قرگنده انچه ظرفیت لرگه ایگه اما شونده ی بولسه هم مذکور مملکتده گی تلویزیون لرگه سوز ایرکین لیگی یوق لیگی ایتیله دی. ایریم ایش بیلرمان کیشلر اوزبیک تیلیده یایین بیره یاتگن تلویزیون کانللری نینگ حاضرگی فعالیت لری کینگه یشی بیلن، بوساحه ده ایش قابلیتیگه ایگه بولگن ملکه لی ایشچیلر سانی کوپه ییب حتی کی اوزلری فلم و تاریخی حجت لی برنامه لر ایشله ب چیقاریشیده امید بیلدیره دی.


text:
امریکا حربی لری بگرام قماقخانه سیده گی خوفلی محبوس لرنی قوییب یوباریش بویروغی بیریلگنی نی تنقید قیلگن
امریکا حربی لری بگرام قماقخانه سیده گی خوف لی بولگنی ایتیلگن 88محبوسدن 37ته سینی قوییب یوباره یلیشی باره سیده بیریلگن بویروغ نی قتیق تنقید قیلگن وقماق دن قوییب یوباریله دیگن لربوکیشی لرنی امنیت نی بوزیشگه تهدیدساله دیگن لردیب معلوم قیلگن.
بگرام قماقخانه سیدن طالب لرگه اعضا بولگن گه عیبله نیب قماققه آلینگن 650محبوس آزادایتیلیشی آرتیدن، ناتو وامریکا تمانیدن قماقده گی 88محبوس خوفلی بولگنی ایتیلیب افغانستان دولتی اولرنی قوییب یوبارمسلیگی طلب قیلینگن ایدی.
امریکا حربی لری تمانیدن چیقریلگن بیاناتده دولت نظری آستیده بولگن عبدالشکور دادرس باشچیلیگیده بولگن اداره 88محبوس دن 37کیشی نی قوییب یوباریلیش بویروغی بیریلگنی یازیلگن.
بوکیشی لرنی قوییب یوباریلیشی امنیت بوزیشگه یول آچه دی دیب ایتیلگن.
امریکا حربی لری بیاناتیده تیکشیرووچی کمیسیون تیگیشلی اداره لرگه شریک قیلمسدن محبوس لرنی قوییب یوباریشی قانون حاکمیت تاپیشی گه توسیق بولگنی ایتیلگن.
امریکا حربی لری کوره بو88محبوسدن 40فایزی هجوم لرگه توغریدن - توغری حصه قوشیب نتیجه ده افغانستان امنیتی کوچلری وبو مملکت وطنداشلریدن 57کیشی اولیب یاره له نیشگه مسوول بولگن. و30فایزی هم امریکا حربی لریگه هجوم قیلگنی عاقبتده امریکا حربی لری دن 60کیشی نی هلاک وتن جراحتی آلیشگه سبب بولگن.
امریکا حربی لری نینگ معلوم قیلیش لریچه، امریکا قوشمه ایالاتی بومحبوس لرنینگ هربیری باره سیده کوپلب حجت تیارله گن.
مذکور محبوس لر خصوصیده اعتبارلی حجت لربولگن بونده ی قرارآلینیشی افغانستان قانونی نی آیاغ آستی قیلیش دیب وبولر دوسیه لری تولیق صورتده ملی خوف سیزلیک وباش قاره لاوچی اداره سی تاماندن تیکشیریلیشی لازم لیگی هم تاکیدلنگن.
امریکا حربی لری نینگ معلوم قیلیشیچه بگرام ده گی محبوس لر دوسیه لرینی تیکشیرووچی کمیسیون خوفلی محبوس لرنی قوییب یوباریلیشی افغان لرحیاتلری نی تهدیدسالیشی ایتیلگن .
امریکا حربی لری نینگ ادعا قیلیشیچه قوییب یوباریلیشی کوتیله یاتگن 37محبوسدن 17کیشی سی قول بامبی تیارلش اوچته سی هجوم لرگه حصه قوشیب 11دولت کوچلری اولیب یاره له نیشیگه ضامن بولگن، وباشقه 4ته سی هم هجوم گه قتنه شیب اتفاق کوچلریدن 42کیشی نی هلاک ویره لنتیرگن.
بو کیشی لرنی آزاد ایتیلیشی افغانستان دولتی واتفاق داش لری علاقه لری نی جنجالی مساله گه ایله نیشی ایسه یقینده حامد کرزی تاماندن بگرام طالب لرتیارلش مرکزی بولگنی نی تیل گه آلینیب بونی یاپیش نیتیده بولگنی بیلدیریشی آرتیدن یوزه گه چیقماقده.
افغانستان جمهور رئیسی بوندن ایکی کون آلدین خبری ییغنده بگرام گه گناه سیز اهالی کیلتیریلیب کیین قیناق واهانت بولگن لری سبب دولت وتوپراق لریگه قرشی بوله یدیلردیب ایتگن ایدی.
شونینگ دیک افغانستان جمهور رئیسی حامد کرزی :" شبهه سیز ایریم قماقده گی لر مجرم، اولرنی فرق بیره میز، هیچ زمان افغانستان قماقخانه سی افغانستان خلقی قماقخانه سی بولیشی گه رخصت بیرمه یمیز، امریکا اوز مقصدلری سبب افغانستان خلقی نی قماققه تشلب اولرنی اوز مملکتی گه قرشی تورغیزه دی" دییدی او
بوندن آلدین ایریم منبع لر بگرام دن آزاد ایتیلگن کیشی لردن بیر قطارلری قیته طالبان صفیگه قوشیلیب وایریم هجوم لرگه اشتراک قیلگن لری ایتیلگن ایدی.
بیراق کرزی جنابلری بو سوزلرنی غرب نینگ تبلیغی دیب تیل گه آلگن ایدی.
کابل شمالیده جایلشگن بگرام هوا قونالغه سی یانیده جایلشگن بگرام قماخانه سی امریکا حربی لری تمانیدن قوریلیب، ترورچیلیک عمللریگه قولی بولگن لربونده سقلنه دی. اما بوقماقخانه مسوولیتی جاری ییل نینگ بهار فصلیده افغانستان دولتی گه تاپشیریلدی.