text:
ایسلام تاریخینده محرم آیی عزا آیی آدلانیبدیر. نییه کی بو آیدا آللهین گؤندریلمیشی ، یئرین گؤیون عزیزی، محمد حضرتلری نین (ص) اوشاقلارینا ظولم اولدو. بو آیدا لعنتلیک ابوسفیانین تؤره مه لری اسکی دن قالمیش کینلری نین اوستون آچیب سون ضربه نی وورماقا قول قاناد آچدیلار. حیله کار معاویه نین اوغلو یزید ایسته ییردی اؤز شیطانی نقشه لرین بیر حالدا یئرینه قویسون کی هئچ کیم شک ائتمه سین کی بئله بیر آغیر ظولم اونون طرفیندن دیر. آنجاق چالیشیردی کوفه نین باشچیسی ابن زیادی گوناهکار تانیتدیرسین. بو ساحه ده دؤزوم قایناغی و خانیملار خانیمی ، زینب (س) حضرتلری نین آییقلیغی حیله کار یزیدین تفکری نقشه لرین لووا وئردی. و ها بئله ایمام سجاد حضرتلری و ایمام باقر حضرتلریده بو فرهنگین دیری قالماغیندا و حقیقتی آچیب یایماقدا قورتولماز چالیشیقلار ائتمیشلر.
آنجاق یاخشی دئییبلر کی ظولم یئرده قالماز و مظلومین آهی بیرگون ظالیمی ییخار. سونرالار مختار قیامی باشلانیر ، ظالیملر بیر بیر اؤز جزاسینا یئتیشیرلر. ایندی ده کی گؤروروک یزیدین آدی گلنده هامی لعنت اوخویور آمما ایمام حسین (ع) ین آدی سانی آرایا گلنده هامی اونا محبّتین یئنی له دیب و اونون ایلقاریندان – کیشی لیگیندن دئییر. بیزیم محرم آیینداکی عزالاریمیز اورکدن قاینایان بیر دویغودور. بیز ایمام حسین حضرتلرین اورک یولو ایله تانی ییب اونا ارادت باغلامیشیق. اونا گؤره هر ایل محرم آییندا کربلا قهرمانلارین یاد ائتمک بیزه تکلیف ساییلیر. بو ساحه ده ایسته ییرم شهرمیزده اولان بیر پارا گؤرکملی مراسیملری خاطیرلایام. البته بونودا عرض ائتمه لی یم کی بو مراسیملر آذربایجانین او بیری شهرلرینده و کندلرینده ده اوز وئریر، آنجاق شاید سلیقه لر بیر آز فرقلی اولا.
او مراسیملر بونلاردان عبارتدیر:
۱ – طشت گذاری (عزا باشلاماق)
محرم آیینا اوچ دؤرد گون قالمیش عزا دسته لری قارا پرچملری ائشیگه چیخاردیب و میدانلارا،مسجدلره و چوخ گؤزه گلمیش عمومی یئرلره قارا پارچا چکمگله خلقی محرم عزاسی نین باشلانماغینا آگاه ائدرلر. « طشت گذاری » مراسیمی اردبیل و زنجان کیمی شهرلرده ده کامیل صورتده انجام تاپیر. آنجاق عزا دسته لری قاره گئییب ، ییغیشیب عزاخانه یه زنجیر و سینه ووروب کربلا رثاسیندا اوخویوب آغلایارلار. ایچی دولو سوایله بیر طشتی آرایا قویوب نوحه دئییب و او طشته باخدیقجا کربلانین مصیبتلری اورکده تازالانار ، نییه کی طشت، وفالی ابوالفضل حضرتلری نین مشکین و فراتین آخار سویون یادیمیزا سالیر. اودور کی بو مراسیمین باشلانیشیندا چوخلو ، کربلانین قهرمان علمداری ابوالفضل حضرتلریندن اوخویارلار. ابوالفضل العباس حضرتلری نین قوخمامازلیغی، ایستگی،باب الحوائجلیگی ، اورک یوخالیغی و «سقّا» اولماغی دیللر ازبری دیر. بعضی لر بو مراسیمده طشتین سویوندان ایچیب نذیر دییه رلر. چوخ یاخشی مراسیمدیر. هم اورک یاندیراندیر همده کی شور یارادیب محرم عزالارینا آماده اولماغا داوام وئریر.
۲ – شاخسئی ( شاه حسین )
« شاخسئی » واژه سی کی بیزیم ائلیمیزده دیللره دوشوبدور « شاه حسین » عبارتیندن مشتق دیر. ایسته ییبلر ارادتین چوخلوغوندان، ایمام حسین حضرتلری نین بؤیوک و باش بیر شخص اولماغین دونیایا اعلان ائتسینلر. آنجاق بو دَب چوخ قدیم زامانلاردان واریمیش. بئله دیر کی محرم آیی نین اولیندن تاسوعا گئجه سینه قدَر ، هر گئجه هیئتلر و دسته لر ائشیگه چیخیب سینه ووروب نوحه دییه رلر. آمما بو مراسیمین خاص گؤزللیکلریندن ، آغاج اله گؤتوروب و حماسی طبیل چالماقدیر. بوندان قدیم ، آغاق یئرینه شمشیر گؤتوررمیشلر و ایندی امنییّته گؤره بو ایشدن بری اولوبلار. شاخسئی مراسیمینده « آغاج » قیام علامتی و طبل دؤیوش دن بیر ایزدیر. بو بیر اعتراض حؤکمونده دیر کی های سالیرلار: آی عالم بیلین کی دونیادا بئله بیر ظولملر انجام تاپیبدیر. نئجه ظولم؟ تانری نین بؤیوک پیغمبری نین اوشاقلارین کربلا چؤلونده قانا بله ییبلر. دسته نین قاباغیندا عزا علملرین آپارارلار ، آداملار دسته لرده دوزولوب شور ایله ، طبلین ریتمی ایله اللرین ترپه دیب سس سه وئره رلر. شاخسئی ین تانینمیش آنا عبارتلریندن بونلار دیر: حیدر حیدر ، صفدر…….حیدر صفدر.
علی علی ….یاحسین، یاحسین. شاخسئی ( شاه حسین )، واخسئی ( وای حسین ). بعضی هیئتلر ائشیگه چیخمازلار. مسجدین ایچینده بو مراسیمی دوتارلار. اوندا ایمکان اولمایان صورتده طبیل و آغاجداندان فایدالانمازلار. الی یالین اوتدوق یئری یا آیاق اوسته دسته دسته یئرییب گاه سینه ووروب گاه زنجیر ووروب گاهداندا دیزلرینه چیرپیب اوجا سس ایله دییه رلر: علی مدد ، حیدر صفدر…. شاخصی مراسیملرینده چوخلو حماسی نوحه لر اوخونار، آنجاق تاسوعایا یاخینلاشدیقجا سؤزلر یاندیریجی اولار.
۳ – تاسوعا گونو
تاسوعا گونو، محرمین دوققوزو ، صبح چاغی عزا مراسیمی داوام تاپار. چوخ آداملار احسان وئریب ، دسته لرده شربت، خورما ، سوت و آیری یئمه لی پایلارلار. تاسوعا گونو بازار تعطیل اولوب ، اوردا بؤیوک سینه دسته لری نوحه دئمکله دولانارلار. آنجاق بو گونو ابوالفضل حضرتلرینه اختصاص وئریبلر. اودور کی چوخلو او حضرتی یاد ائدیب ، کربلانین عطشلری اوچون اوخشاما دییه رلر. بو گونون مثلی چوخ یاندریجی گوندور. بو گونده ایمام حسینین بالالارینا سو یولو آچیلمادی و سوسوزلوق قیامت ائتدی. بو گونده ابوالفضل حضرتلری نین غمی چوخ اولموشدور. او کی سودان سؤز آچیریق معناسی بو دگیل کی ایمام حسین حضرتلری (ع) سو دعواسی ائدیردی بلکه بو دوشمنین اوره گینین برکلیگی ، ناکیشیلیگی و هابئله ظولمون حدّدن آشماغین نیشان وئریر. اودور کی مصیبتدیر. یوخسا هاممی بیلیر کی ایمام حسین حضرتلری سودان اؤترو نامرده بویون ایمه دی و اونون سورغوسو آزادلیق و عدالت پیامی دیر. او قانی نین تؤکولمه یین ، ابن زیاد کیمی نامرده بویون اَگیب یزید تکی تولکو ایله بیعت ائتمکدن افضل بیلدی.
۴ – عاشورا گونو
بئلنچی بیر گونده چوخلو ائولرده و مسجدلرده احسان وئررلر. سینه و زنجیر دسته لری صبحانه نی مئیل ائدندن سونرا خیاوانا – کوچه یه چیخیب کربلا مصیبتی حاققیندا عزایه داوام وئررلر. ناهار اذانی یئتنده بیر نفر نوحه اوخویانلاردان نیسگیللی سس ایله اذان وئره ر سونرا ناماز قیلماقا باشلارلار. اگر ائشیکده ناماز قیلماغا ایمکان اولماسا مسجده یا ائوه گئدیب نامازی اوردا قیلارلار. آمما نه یاخشیدیر کی جماعت ایله اولسون. چوخلو دعوت اولموش دسته لر ناهارا احسان وئرن یئرلرده حاضیر اولوب و ناهاردان سونرا گئجه نین بیر واختینا قدَر کربلا شهیدلرینه شام غریبان دوتوب قتلگاهدان اوخویارلار. آنجاق بئلنچی مراسیمده شمع یاندیرماق شام غریبان دوتانلارا خاص دویغو باغیشلاییر.
۵ – شبیه
شبئه چیخارتما مراسیمی ( شبیه خوانی ) شهرین بعضی یئرلرینده و بعضی کندلرده ، تاثیر قویان بیر حضوری مرثیه کیمی آدلانمیشدیر. عاشورا واقعه سین تئاتر سبکینده اجرا ائتمکدیر. بئله بیر مراسیم میدان کیمی آچیق بیر یئرده کی تاماشاچیلار دوره ووروبلار انجام تاپار . ایمام حسینین آداملاری نین نقشین اوینایانلار یاشیل پالتار گئییب و یزیدین طرفی نین نقشین اوینایانلار قیرمیزی گییه رلر.
۶ – سیره
ایمامین اوچونون آردیجا ، دسته لر آزی هفته ده بیر گون حسینییه لرده یا مسجدلرده یادا ائولرده دولانارکن اربعینه دک ، کربلا عزاسین دیری ساخلارلار. چوخلو هیئتلرده ایلی باشاباش ، هفته ده بیر گون ، بو مراسیمی ائو به ائو دولاندیرارلار . آنجاق هر هفته بیر ائوده سینه ووروب کربلادن یاد ائدیب و ها بئله آزادلیق درسی و احکام درسیندن فایدالانماق بو چالیشیقین پایی دیر ، چوخ یئرلرده قرآن درسی ایله ده توأم اولدوقدا مجلس داها آرتیق ماراقلانار. بئله بیر دولانیشا « سیره » دئییریک.
التماس دعا واریمدیر.
یازان : الف. عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


c: text/html

text:
اوتوزیئددینجى درس
تام اولمایان یاناشما
مصدرین ایسمه یاناشماسى
دیلیمیزده مصدرین ایسمه یاناشماسینا آز راست گلیریک، بو ایسه مصدرین تام ایسیملشمهسیندن ایرهلى گلیر. بو یاناشمادا مصدرله ایسیم ایکینجى نوع تعیینى سؤز بیرلشمهسى یارادیب و مصدر اونون بیرینجى طرفى اولور. مثلا:
"اونون هله اوخوماق واختى ایدى."
بورادا "اوخوماق" مصدرى "واخت" سؤزۆنه یاناشیب اونا تابع اولوبدور.
ایسیملر باشقا ایسیملره قوشما ایله یاناشا بیلدیگى حالدا (آیدین کیمى گنج) مصدرلر قوشما ایله ایسیملره آز یاناشا بیلیرلر. مثلا: چالماق کیمى هۆنرى وار. یازماق کیمى ایشى وار.
تام یاناشمانین ایحاطه داییرهسى یوخاریدا و کئچمیش درسلرده گؤستردیگیمیز کیمى بیتمیر. یوخاریدا وئریلمیش میثاللارین هامیسیندا ایکینجى طرف ایسیمدیر. تام یاناشما ایلگیلى بیرلشمهلرده تابع ائدن طرف (ایکینجى طرف) اکثر حاللاردا ایسیم اولور، آنجاق باشقا نیطق حیصهلرى ده اولا بیلر. ایسیمدن سونرا بو جهتدن صیفت دیقتى جلب ائدیر.
1. صیفت: تام یاناشما ایلگیسینده تابع ائدن ایکینجى طرف صیفت اولاندا تابع اولان بیرینجى طرف ظرف اولور. مثلا: "چوخ یاخشى ایش گؤرۆر" جۆملهسینین "چوخ یاخشى" بیرلشمهسى تام یاناشما اولماقلا ایکینجى طرفى صیفت و بیرینجى طرفى ظرفدیر، چۆنکى ظرف هم فعلین علامتینى، هم ده صیفتین علامتین بیلدیره بیلیر. میثاللار:
"شکینسکى رولوندا چوخ ضعیف ایدى. گؤرۆرمۆسۆنۆز نه قدر گؤزل گؤرۆنۆر؟"
میثالدا ظرف اولان "چوخ" و "نه قدر" سؤزلرى صیفت اولان "ضعیف" و "گؤزل" سؤزلرینه یاناشیب اونلارلا یاناشما ایلگیسى یاراتمیشلار.
2. دیلیمیزده تام یاناشمانین ایکینجى طرفى صیفت اولاندا، بیرینجى طرفین ایسیم اولماسى حالینا دا راست گلیریک. مثلا:
"قان رنگلى اودلارا دؤنۆب باخدى کى، گۆجسۆز آیاقلارى یئردن اۆزۆلسون."
بورادا "قان رنگلى" بیرلشمهسینده یاناشما ایلگیسى وار و اوندا تابع ائدن صیفت (رنگلى) و تابع اولان ایسیم دیر (قان).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۱۹۹۴ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۴-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان دؤردونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ نوْوامبر - آلمان فیزیکلری یئنی کیمیوی اِلِمِنت سینتز ائدهرک یاشادیقلاری شهرین شرفینه اوْنو "دارمشتادیوم" آدلاندیرمیشلار.
- ۶ سپتامبر - آذربایجان جومهوریتی قمر آدالاری ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۵ مارس - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی٬ بوسنییه تۆرک عسگری گؤندریلمهسینی قبول ائتدی.
- ۳۱ دسامبر - بیرینجی چئچئن ساواشی باشلاندی.
- ۲۸ نوْوامبر - نوْروژلیلر رفراندومدا اوروپا بیرلیگینه قاتیلماغین لاییحهسینه سس وئرمیشلر.
- ۲۸ فوریه - قۇزئی آتلانتیک آندلاشماسی تاریخینین ایلک هۆجۇمونو صربلره قارشی گئرچکلشدیردی.
- ۲۶ اوْکتوبر - ایوردانییا و اوردون ۴۶ ایللیک موناقیشهدن سوْنرا صولح موقاویلهسی ایمضالادیلار.
- ۲۴ دسامبر - جومهوریت خالق حزبی و سوسیال دموکراتیک خالقچی حزبی بیرلشمه قراری آلدی.
- ۲۳ آوریل - قاقاووزیا قۇرولدو.
- ۲۲ آوریل - ریچارد نیکسون اؤلدو (دوْغوم ۱۹۱۳).
- ۲۰ سپتامبر - باکیدا عصرین موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.
- ۱۵ آقوست - آذربایجان جومهوریتی سنگاپور ایله دیپلوماتیک ایلگی قورموشدور.
- ۱۴ اوْکتوبر - یاسر عرفات، شیمون پرس و ایسحاق رابینه نوبل صولح جاییزهسی وئریلدی.
- ۱۳ نوْوامبر - سوئد رفراندوم یوْلو ایله اۇروپا بیرلیگینه قبول ائدیلمیشدیر.
- ۱۱ دسامبر - روس قوْشونو چئچئنیستانا گیردی. بیرینجی چئچئنیستان ساواشی باشلاندی.
- ۱۰ نوْوامبر - عراق کۇوئيت-ین مۆستقیللیگینی تانیيیر.
- ۱۰ نوْوامبر - اوروپا شۇراسی پارلمان آسسامبلئياسی آذربایجان-ارمنیستان جبههسینده آتشکسین الده ائدیلمهسی ایله باغلی ممنونلوغونو بیلدیرن ۱۰۴۷سايلی قطعنامهنی قبول ائدیبدیر.
- ۱ دسامبر - آذربایجان جومهوریتی آنقوْلا ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.


text:
لنین اولماسایدی، روسییا آوسترییا-ماجاریستان ایمپراتورلوغونون تالعیینی یاشایاجاقدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ایسرایلین «ناتیو" خصوصی خیدمت اورگانینین کئچمیش لیدری یاکوو کئدمی دئییب.
«تاریخین یئنیدن یازیلماسینا و عابدهلرین محو ائدیلمهسینه قارشییام. بو دوغرو دئییل. خالق تاریخینه و اؤزونه حؤرمت ائتمهلیدیر. آتالاریمیزین تاریخده یازدیقلاری او جور ده قالمالیدیر.
۱۹۱۷-جی ایل روسییا سیاسی الیتاسینین تنزل ایدی. فورال-اوکتیابر اینقیلابلاری آراسینداکی دؤنمدن صحبت گئدیر. لئنین اولماسایدی، اوکتیابر اینقیلابی دا اولمایاجاقدی. اگر اوکتیابر اینقیلابیندان سونراکی پروسئسلر ده اولماسایدی، روسییا آوسترییا-ماجارسیتان ایمپرییاسینین دورومونا دوشهجکدی»، - کئدمی بیلدیریب.


text:
آفریقا
آفریقا، اوروپا قارّهسینین جونوبوندا واقع اوْلان بیر قارّهنین آدی دیر. اۆزاؤلچوسو ۲۹٬۲ میلیون km²، آدلارلا بیرلیکده ۳۰٬۳ میلیون km²-دیر. ائکواتوْر اوْنۇ شرطی اوْلاراق ایکی حیصهیه بؤلۆر.
ایچیندهکیلر
آفریقانین آدی[دَییشدیر]
«آفریقا» سؤزۆ قارهنین شیمال-شرقینده یاشامیش «آفریقی» طایفهسیندان گؤتۆرۆلۆب.
آفریقا بیلگیلری[دَییشدیر]
دونیانین ان اۇزۇن چایی، دونیانین ان اۇزۇن شیرینسۇلۇ گؤلۆ، شرقی یاریم کورهسینین ان بوْل سۇلۇ چایی، قۇرۇدا یئر قابیغینین ان اۇزۇن چاتی (صدف)، دونیانین ان ایستی یئری، دونیانین ان بؤیۆک قۇراق بیر یئری، بۇ قیطاعدیر. اوْنۇ آوروپادان جبل الطاریق بوْغازی و آرالیق دنیزی، آسیادان آرالیق دنیزی، سوئز کانالی، قیرمیزی دنیز، باب المندب بوْغازی، عدن خلیجی آییریر. ائکواتوْر خطی و صیفیرینجی مدار بۇ قیطاعدان کئچدییینه گؤره اوْ، ۴ یاریم کورهده یئرلهشیبدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
آفریقا قارهسی اینسانین ایلک یاشاییش یئریدیر. بۇ قارهده اسکی اینسان فوسیللری تاپیلیب و بۇ فوسیللرین قیدمتی ۷ میلیون ایل تخمین ائدیلیر. XIX عصرین ۷۰-جی ایللرینه قدر آوروپادان گلن مۆهاجیرلر آفریقا قطاعسینین جنوب حیصهسینده – کاپ مۆستملکهسینده و قوْنشۇ بۇر جومهوریلرینده، الجزایرین شیمال بخشلرینده ان یاخشی توْرپاقلاری تۇتمۇشدۇلار. اوْ زامان آفریقا اراضیسینین یوزده ۱۱ قدری کاپیتالیست دؤلتلرینه منشور ایدی. اونلارین سیلاحلی ائکسپئدیسییالاری ساحیل بوْیۇ راوْینلارا آرخالاناراق، قطاعنین ایچریلرینه سوْخۇلۇر، اهالینی تالان ائدیر و ساغلام کیشیلری تۇتۇب قۇل کیمی ان چوْخ لاتین آمئریکاسینا گؤندریردیلر. اوْن میلیونلارلا چوْخ قووهتلی و گنج آداملارین ایتیریلمسی آفریقا خالقلارینی گۆجدن سالدی، اونلارین مۆستملکهچیلره قارشی موقاویمتینی ضعیفلهتدی. XIX عصرین آخیرینجی ۲۰ ایلی عرضینده مۆستملکهچیلر قطاع اراضیسینین داها یوزده ۸۰ ایشغال ائدرک، اوْنۇن بؤلۆشدۆرۆلمسینی اساساً باشا چاتدیردیلار. مۆستملکهچیلر هر یئرده سوْن درجه شیددتلی، قیزغین موقاویمته راست گلیردیلر. آفریقالیلارین باشلیجا قووهسینی سینانمیش دؤیۆشچۆلر تشکیل ائدیردیلر. یالنیز بیر پارا طایفه باشچیلاری آوروپالیلارا خیدمت گؤسترمیه باشلادی. موقاویمتین اساس فوْرماسی سیلاحلی موباریزه ایدی. اهالی توْرپاقلاری ایشغال ائدیلمسینه، زوْرلا مسیحیلشدیرمه، خاریجیی تیجارتچیلره، تضمیناتلارین و وئرگیلرین اؤدنیلمسینه، امک مۆکللیفیتینه قارشی موقاویمت گؤستریردیلر. XX عصرین اولینهدک آفریقا اراضیسینین یوزده ۳۴-نو ایشغال ائتمیش اوْلان فرانسه مۆستملکهچیلرینه قارشی شیددتلی موباریزه آپاریلیردی. تونیس اهالیسی فرانسه پروْتئکتوْراتینین اعلان ائدیلمسینه قارشی عۆصیانلا جواب وئردی. مۆستملکهچیلرین قوْشۇنلاری عۆسیانچیلارین پیس سیلاحلانماسیندان و ضعیف تشکیل اولونماسیندان، هابئله فئوْدال عیانلارینین خیانتیندن ایستیفاده ائدرک اوْنۇ یاتیردیلار. ۸۰-جی ایللرده غربی آفریقا خالقلاری فرانسیز قوْشۇنلارینا قارشی چیخیشا باشلادیلار. بۇ چیخیشلارا فرانسیزلارین «سۇدان بوْناپارتی» آدلاندیردیقلاری ایستعدادلی سرکرده ساموْری تۇره باشچیلیق ائدیردی. ساموْرینین رهبرلییی آلتیندا آفریقالیلار ۱۸ ایل سیلاحلی موباریزه آپاردیلار. فرانسه نین قوْشۇنلارینین سیلاحلانما جهتدن اۆستۆنلۆیۆ و آمان سیزلیغی ۱۲۷۷ شمسی ایلده ساموْرینی تسلیم اوْلماغا مجبور ائتدی. فرانسه ماقاداسکارای اؤزۆنۆن پروْتئکتوْراتی اعلان ائتدیکده بۇ اؤلکهنین اهالیسی غصبکارلارا تابع اوْلماق ایستمدی. قانلی جزا تدبیرلرینه، خالقلارین بیر-بیرینین اۆزرینه سالیشدیریلماسینا و یئرلی عیانلارین پولا اله آلینماسینا باخمایاراق، ۹۰-جی ایللرده موقاویمت کۆتلهوی شکیل آلمیشدی. آیری-آیری ماحاللاردا عۆسیانلار قالخیر، پارتیزان موحاریبهسی آپاریلیردی.
جوغرافیا[دَییشدیر]
آفریقا قارهسی شیمالدان اروپا و دوغودان آسیا قارهسیله قونشودور. سوئز کانالی بۇ قارهنی آسیا قارهسیندن آییرمیشدیر.
آفریقا قیطعهسینین اؤلکهلری[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0


text:
تورکجه سیز «مهر»ی، نه جور من سئویم!
یازار: حسین مسلمی، مونترال
مهر آیی، ترانه سینی اوخویاراق گلمکده دیر و مدرسه لریمیز یوزه یاخین گئچمیشده کی سنه لر کیمی، بو سنه ده قاپیلارینی تورکجه یه آچمیاجاقلار. مرحوم میرزا حسن رشدیه، بو کؤک قیران و نابرابرلیک گتیرن کولتور اکسیکلیگینی بیلسه ایدی اگر، او قدر زحمتلر و چکمه چکیشلری چاغداش مدرسه آچماق مقصدی ایله هئچ واخت جانینا آلمازدی و میللتیمیزی اسکی مکتب سیستمی ایله اؤز حالینه بوراخیردی کی جاندان عزیز اولان موللالار ایله سَر و وَر و زیر و زِبَر دگیشتیرسین و ابجَد و هوَز آنلاییشینا توفیق تاپسین و هابئله آلچاقلار الی ایله دؤگولوب تبریزدن تهرانا و سونرالار تهراندان دا کلات نادریه سورگون دوشمه سینی ده قارشیلامازدی!
بیزیم کولتورل و فرهنگی موشکولوموز، اگر فقط دیلیمیزین مدرسه لره قدغن اولماسی اولسایدی، بیر جوره «بئغ آلتی» دیشلریمیزی بیر بیرینه سیخاراق بئله بللی یا بللی اولمایان دوداقلارین اوچماسی ایله گئچیرته بیلیردیک! آمما منه حق وئرین کی اویونجاق اولدوغوموز یالنیز بو مسئله ده بیتمه میشدیر.
وئرگیسینی (مالیاتینی) دؤولتینه اؤده ین و اونا اَن وفالی اولاراق اؤزونو گؤسترن بیر میللت غالباً، فرهنگی نین و دیلی نین قدغن اولماسی یوخ، اوغرادیغی اًن کوچوک بیر اویغونسوزلوغونا دایاناماز و هر بیر نقصان یا اویغونسوزلوغو آرادان گؤتورمک اوچون، آلاجاق اینسانلار کیمی هر جوره بیر اعتراضا اؤزونه حق وئریر؛ مثلا بوردا گؤردوگوموز کبک-لیلر کیمی، مدرسه لرین دوره سینی آلماغا و یا بو قدر ده جورأت گؤسترمه دن، اولا بیلیرکی اَن آزی دیشلرینی بیربیره سیخیب قیرچیلمه یه حقی وار.
بو اکسیکلیگه یوز ایل بویو دؤزن بیر میللت، بلکه بو سنه ده دؤزدو. آمما میللتیمیزین یالنیز دیلینین اؤیرنمه سی اکسیک دگیل کی! نه دیر او باشقا پروبلملر کی میللتین بیر پارچاسی آنلاییب آنلامادان اونلارا دؤزوب و بیر پارچاسی دا دؤزنمیر؟ اَن آزی قیرخ ایلدیر کی بو دیلین اؤیرتمه سینه - هارالاردا و کیملره - بیرفیکیرلی اولمامیشاق! بئله بیر اوزون سوره ن چتین موشکوله قارشی، پیشنهاد وئریریک کی مسئله نین اؤزونو سیلمک اَن راحات راه حل دیر و لذا اوشاقلاریمیزین تورکجه اوخوماق یازماغیندان وازگئچیریک و اعلام ائدیریک کی دیلیمیز اؤیرتیم سیستمینه گیرمکدن استعفا ائتمیش! آمما اوردانکی بیز وئرگی اؤده میشیز و منیم عسگرلیک زمانیندا ایصفاهاندا چالیشدیغیم بیر تابلو دوزتمه دوکانینداکی اوستاد و دوکان اییه سی نین دئدیگینه گؤره هر شئیدن گئچمک اولور اللا پولدان ، او وئردیگیمیز پولون قارشیسیندا بیر نئچه باشقا استدعامیز و خواهشیمیز وار!
1. اوردانکی فارسجا، بیزیم ایکینجی میللی دیلیمیزدیر و اونون انکشافیندا بؤیوک شهریاریمیز و یوزلرجه شاعرلریمیز و یازارلاریمیز جان آتمیشلار؛ استدعا ائدیریک کی سؤز تاریخ و ادبیاتا گلینجه، شاعرلریمیزین شعرلریندن و یازارلاریمیزین اثرلریندن ده اؤلکه نین اؤیرنجی اوشاقلارینا خصوصاً بیزیم هابئله ذهنلری یاخشی چالیشمیان ایکی دیللی اوشاقلارا!، نمونه لر وئریلسین و ایضاحات دا وئریلسین کی مثلا بو شعر، فضولی نین فارسجا سؤیله دیگی شعریندن بیر نمونه دیر و بو جناب فضولی نین تورکجه ده یا خود عربجه ده یازدیغی و یاراتدیغی آیری اثرلری ده وار و بو تدبیر ایله اؤلکه نین اوشاقلارینی تشویق ائتسینلرکی یاد دیللرین اؤیرنمه سینده (مثلا دانشگاهلاریمیزدا ارائه اولونان سواحیلی یا اردوجا دا!) او قدر چالیشسینلارکی بیر ادبی اثر یاراتماغا نائل اولماغی باشارسینلار!
2. اوردانکی اؤلکه نین پادیشاهلارینین آنا دیللری، مین بئش یوز ایلدن بری یوز ایل اؤنجه یه قدر عمدتاً بوگونکو میللی دیل دگیلمیش و بونا رغماً اؤلکه یی، دیل و فرهنگ باخیمیندان ساق سالم بو سون یوز ایلده اونون اصلی وارثلرینه! بوراخمیشلار، خواهیش ائدیریک کی سیاستمدارلاریمیزین آنا دیللری یاد و یابانجی اولسون (ترجیحا اینگلیزجه، فرانسیزجا یا روسجا و بیزه گلینجه فارسجا) بلکه کؤلتور پروبلملری ملتیمیز یاخاسینی بوراخسین!
3. اوردانکی بیزیم تاریخیمیزده سلجوقلو امیر ارسلان نامدار وار و بو امیر ارسلان ایگیرمی مین عسگر ایله ایکی یوز مینلیک روم اردوسونو یئنمیش و قیصری ده اسیر توتموش و دیلی بوگونکو «میللی دیل!» اولمادیغینا گؤره کفایته قدر اوندان تجلیل ائتمه میشیک، استدعامیز وار اونون قبرینی تاپیب اوردا اونا دیل کورسو قویوب آنادیلینی بیلدیگیمیز میللی دیله چئویریب و اونو بیر تاریخی و واقعی قهرمان اولاراق میللتیمیزه و خصوصاً اوشاقلاریمیزا تانیتدیرسینلار؛ مثلا سلجوقلارین پایتاختی ایصفاهان اولدوغونا گؤره ایصفاهاندا یوخ، بو اوستانین بوئین و میاندشت یا چادگان کیمی کوچوک بیر شهرینده بو افسانه لره گئچن سولطاندان بیر مجسمه تیکدیرسینلر.
4. اوردانکی هامیسی، میللتدن توت دؤولته قدر یا «سوهان حاج حسین»دن توت «گوگل-ه» قدر و یا خود، کاناداداکی وطنداشلاریمیز قوروه قوروه سمبل آختارماغا جان آتیر و گاه واقعیتده اونو تاپمادان افسانوی منبعلردن «آرش»! کیمی قهرمان سمبللار سئچیب ایستیفاده ائتمه یه چاره سیز قالیر، استدعا ائدیریک کی «جلال الدین خوارزمشاه-ا» یئنیدن بیر شناسنامه وئریب آدینی ایرج، آناسی آدینی رکسانا و باباسی آدینی خسرو قویسونلار و اونون واقعیتده اولان قهرمانلیغینی اوشاقلاریمیزا یاشاتسینلار!
5. اوردانکی غزنوی سلطان محمود، شاعرلرین آغزینی جواهر ایله دولدورورموش و او شاعرلر، سلطانین آنادیلینده یوخ، بلکه فارسجا شعر سؤیلرمیشلر، پیشنهادیمیز بودور کی تبریزده ده میللت طرفیندن بیر انجمن قورولوب، تورک اولمیان فارسجا یازارلارا تبریز، آذربایجان و ایرانین تورک میللتی آدینا جایزه لر وئریلسین!(زین العابدین تقی یوف کیمی)
6. اوردانکی بیزیم چاغیمیز موسیقی چاغیدیر و مملکتیمیزین و اورتا دوغونون (خاور میانه) ایلک اؤنملی موسیقی شوناسلاری (ابونصر فارابی، صفی الدین ارموی، عبدالقادر مراغه ای و ...) تصادفاً تورک و علی الاطلاق یابانجی! ایمیشلار، استدعامیز وار اونلارین یاشاملارینی نوت و موسیقی دیلینده یازیب مملکتین پایتاختیندا، میللی ارکسترا-یلا چالدیرسینلار و بدیع بیر رسمی توپلانتیدا اونلارا ایران میللییتینی تقدیم ائتسینلر!
استدعا ائدیریک کی همن بو مراسیمی، آنادیلی فارسجا اولمویان پادیشاهلار و سردارلاریمیزا دا قوروب اَن آزی کانادا-نین «ملاله یوسفزای-ا» Malala Yousafzai وئردیگی فخری میللییت کیمی، بو افتیخاری او اکسیک! آداملاردان اسیرگه مه سینلر!
7. اوردانکی، مملکتین ایندیکی دوروموندا پادیشاهلاردان دئمک ملال دوغوراجاق، استدعامیز بودورکی صفوی باش سلسله سی و ایرانین یئنیدن قوروجوسو و شیعه مذهبینین یاییندیریجیسی «ایسماعیل ختایی»دن و اونون یاراتدیغی باشقا شاه اثرلریندن مثلا تورکجه شعر دیوانیندان دانیشسینلار و یالنیز بو 14 یاشیندا کی استثنائی شاها، 14 معصومون آدینی و برکتینی نظره آلاراق، 14 سئچیلمیش آیری شاهین تمثیلی اولاراق، یوخاریدا اشاره ائتدیگیم مراسیمی قورسونلار!
8. اوردانکی بیلدیگینیز کیمی، استبداد و دیکتاتورلوق مذموم و نفرت ائدیجی بیر مودورلوق سیستمی ایمیش و اونو قالدیرماق اوچون، تهران، اصفهان، کرمانشاه، یزد، کرمان، خوزستان و ... خلقی، رشادتلر گؤسترمیش و آدلی - سانلی آدلارینی تاریخیمیزین زرین صحیفه لرینده مشروطه سرداری و سالاری ائتمیشلر! پیشنهادیمیز بودورکی ایرانین تورک میللتی خصوصاً آذربایجان-لیلار و علی الخصوص تبریز خلقی، او قهرمان و شرفلی میللتیمیزین تلاش ائتدیکلری و جان باغیشلامالاری نین قارشیسیندا اونلارا بئسله ین بؤیوک بیر حؤرمت و «بیرلیک»! سمبلی اولاراق، دیللریندن و فرهنگلریندن وازگئچسینلر و بیزیم بؤلگه ده کی افوس قصبه سینین اهالیسی کیمی مچیدلره گئدیب فارسجا دانیشماغا و یازیب یاراتماغا آند ایچسینلر!
یوخاریدا قئید ائتدیگیمیز یاخین و یا اوزاق گئچمیشیمیزدن تاایندیه قدر فرهنگی-تاریخی حق سیزلیکلره، چوخ چوخ راست گلیریک بو سبب دن:
اوردانکی: باغیشلاماق بویوکلره یاراشیر؛ استدعا ائدیریک کی بئله بیر یوموشاق و اینجه حق سیزلیکلره ده دایانیب دؤزسونلر و سببی کیملر یا نه لر اولموشسادا آختارمادان اونلاری باغیشلاسینلار و باغیشلاماغا دلیل تاپمادیغی تقدیرده، بو گلن مهر آیی، آذربایجان آدینا، «تورکجه بیزیم میللی دیلیمیزدیر» شعاری ایله اوشاقلارینی مدرسه لره گؤندرسینلر! البته بونو آذربایجان-لیلارا دئمیرم اونلار سنه لردیر وظیفه لرینی یئرینه یئتیریبلر! تهران-لیلارا، ایصفاهان-لیلارا و.... سؤیله ییرم (مگر دونیا تَرسَه گئتمیر!)
قبریم اوسته گلر اولسوز، منه بیر ساز گتیرین/ حمد و رحمان یئرینه، شور ایله شهناز گتیرین
فاتیحه ایسته میرم، اؤزگه دیلیندن بزارام/ اؤز دیلیمده، منه روح اوخشایان آواز گتیرین


text:
حامید و ناغیللاری
حامید و ناغیللاری :D
دونن آتام و قارداشیملا بیرلیکده چؤلوموزده ایشلهییردیک، او "بوببو و بالالارینین" ناغیلینا تای بیز ده هر یئره گئتسک بیر سورو چؤزولمهمیش مسئلهلریمیزدن دانیشماغا باشلاریق و یازیلمامیش گؤرَو یاسامیزی یئرینه یئتیرمک آماجیلا هر کسیله دارتیشماغا گیریب بحث ائدهریک!
آنجاق من ده آتاملا بیرلیکده اولدوغومدا گؤره، اونونلا گوندهکی کیمی باشلامیشدیم بحثه و "نیه"لری بیر بیریسینین اوجونا دویونلهمهیه! ائله همین حالدا آتاما 2050دن بیر ساو (مئساژ) گلدی؛
آتام باشلادی اوجا سسیله هؤججولهیه هؤججولهیه اوخوماغا:
" آموزش تورکی آذربایجانی
Türkcə yazaq
Türkcə oxuyaq
و ... "
ایشی بیلجک تئز موبایلینی جیبینه یئرلشدیرهرک ؛ " اوغلان بو همراه اوولهده نفوذ ائلهییبسیز ها!" دئدی !
من ایسه آز گتیرمهییب قاققیلدایاراق؛ "هله هاراسیدی ایشیمیزین اوولیدی " دئدیم!
(بیر ایل اؤنجهیه عایید دیر)
-
- ۹۴/۰۲/۰۱


text:
شولگره ـ دره صوف یولیده اوچ نفر یولاوچی اوغیرلنگن
بو اوچ نفر اوتگن کونی سمنگان ولایتی دره صوف تومنی دن مزارشریف تمان کیله یاتگن بیر چاغده، بلخ ولایتی شولگره تومنی یولی آقمیده ناتنیش قوراللی شخصلر تمانیدن اوغیرلنگن. اوغیرلنگن لرقه ییرده لیگی وانیق کیم تاماندن نیمه مقصد بیلن آلیب کیتیلگنی معلوم ایمس. بلخ امنیه قوماندانلیگی سرپرستی عبدالرزاق قادری نینگ بی بی سی گه ایتیشیچه، مذکور شخصلردن بیری تاش کومیر تاجری بولگن واولر قنده ی گروه لر تمانیدن اوغیرلنگنی هنوز معلوم ایمس. او اوغیرلنگن شخصلرنی آزاد ایتیش اوچون عملیات باشلنگنیدن خبر بیردی. اما بلخ ولایتی شولگره تومنی حاکمی سراج الدین عابد، اوغیرلنگن شخصلر بیش نفر تینچ اهالی بولیب، شولگره ـ دره صوف قتناو یولیده ناتنیش قوراللی شخصلر تمانیدن آلیب کیتیلگنینی ایتگن. ایتیلیشیچه، یولاوچیلرنی اوغیرله گن قوراللی شخصلر محلی پولیس کییمیده بولگن. عین حالده، مزارشریف شهریده اوتگن کونی افغانستان تشقی ایشلروزیرلیگی نینگ شمالده گی ملاقات اداره سی مسوولی عزیزاحمد ناتنیش قوراللی شخصلر تمانیدن آتیب اولدیریلدی. پولیس هنوزگچه بو حادثه ده بیرارته نی عیبلب قولگه آلمه گن و قتل حادثه سببلری هم انیقلنمه گن. بلخ ولاتیده قتل و آدم اوغیرلش حاللری اوتگن ییلده کوپ صادر ایتیلگنی ایتیله دی. سونگی ایچکی ایشلر وزیرلیگی بیر قطار ولایتلرده آدم اوغیرلش حاللری آلدی آلینیشی اوچون مخصوص کمیسیون ایجاد ایتگن. بوندن بیر آی آلدین غزنی ده اوغیرلنگن 31 یولاوچی نینگ تقدیری حقیده هنوزگچه هیچ قنده ی معلومات موجود ایمس. دولت هم اوغیرلنگنلرنی آزاد ایتیش اوچون جدی چاره کوریب چیقمه گن.


text:
ایستی فصلین ایچکیسی؛ شووَرَن
ایستی فصلین ایچکیسی؛ شووَرَن
مجازلاری ایستی اولانلار اوچون شووَرَن اَن یاخشی ایچکیدیر. شووَرَن قارا جیگری سرینلهدر.
شووَرَنین شربت شکلینده ایچیلمهسی داها یاخشی اولار. شربتی بیر آز سو، گولاب و بال ایله دوزلدین. شکر وورولاندا شووَرَنین دادی پیسلهشر.
شووَرَن دری خستهلیکلری آکنه و اگزما اوچونده فایدالیدیر. بونون اوچون شووَرَنی داغ سویا تؤکون و سرینلهشندن سونرا ایچین.
ایستی هاوادا قالانلار اوچون شووَرَن یاخشی بیر شئیدیر و ایستی وورماغین قاباغینی آلار. بو مادهنین مصرفینده محدودیّت یوخدور یعنی مثلاً بیر لیوان سویا 5 قاشیق شووَرَن قاتا بیلرسیز.
شووَرَن آغری کسیجی دئییل آما معده موشکوللری اولانلار اونو نانه عراغیایله قاتیب ایچسهلر فایدالی اولار.


text:
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۱۵: سوریه، دوما و شیمیایی هۆجۆم بارادا
شیمیایی هۆجۆم کیمینگ ایشی بۇلوپ بیلر
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسئله بۇیونچا سینینی اۇقایارسینگیز.
سوریأنینگ پایتاغتی دمشق ینگ گۆن دۇغار غوطه اترابی نینگ دوما اتراپچاسیندا تأزه بیر شیمیایی هۆجۆمینگ قورالاندیغی دۆنیأ مطبوغاتیندا حابار بریلدی. هۆجۆمده قینانساغام اساسی بؤلهگی چاغالاردان و زنانالاردان عیبارات بۇلان کؤپ سانلی آدام جان بردی. بریلن ایلکینجی بیان نامالارا گؤرأ میشسا (اعصاب) گازی نینگ اولانیلاندیغینا اۆنس چکیلیأر. اورشونگ باشیندان بأری محالیفلارینگ گؤزهگچیلیگینده بۇلان گۆن دۇغار غوطه اترابی حؤکۆمتینگ سۇنگقی واغتلارداقی اساسی نیشاناسی. بیرنأچه آیدان بأری اتراپ بمبالانیار، حاسساحانالار، مکدپلر، متجیتلر یالی جمغیتچیلیک جایلاری یومرولیار.
پایتاغت دمشق دأکی یرلهشیشی تایدان حؤکۆمته گؤنۆدن قۇرقی سالیان استراتژیک أهمیته ایه بۇلان گۆن دوغار غوطه شأهِرینی آلماق و محالیفلاری آرادان آییرماق حؤکۆمت اۆچین اؤرأن مؤهۆم. اورشونگ باشیندان بأری ۷ ییللاپ قاباو آستیندا بۇلان گۆن دۇغار غوطه سۇنگقی تاپغیردا تۆرکیه بیلن روسیانینگ ایلالاشماغی بیلن ایش یۆزۆنه گچیریلن آستانا گپله شیکلرینده چاقنیشیقسیز زۇلاقلاردان بیری حؤکمۆنده ایغلان ادیلیپدی. اِمما حؤکۆمت و اۇنی قۇلدایان روسیا بیلن ایران بؤلگه دأکی ترور قورامالارینی باهان ادیپ، بؤلگأنی نیشانا آلماغا باشلادی. آغیر بمباردیمانلاردان سۇنگ بؤلگه دأکی محالیفلار هم سۇنگقی دؤوۆرده روسیانینگ تؤوِللاچیلیق اتمهگینده بۇیون اگمأگه و سوریأنینگ دمیرقازیغینا تاراپ گؤچۆریلمأگه باشلاندی.
ایلاتیتگ گؤچۆریلمهگی بیلن گۆن دۇغار غوطه دأکی دوما شأهِرچه سیب جیش الاسلام ینگ گؤزهگچیلیگینده قالدی. جیش الاسلام بیلن حؤکۆمتینگ وکیللری نینگ آراسینداقی گپله شیکلرده روسیا تؤوِللاچیلیق اتدی. روسیا بیلن قازانیلان ایلالاشیغا لاییقلیقدا جیش السلام اتراپدا پلیس گۆیجی حؤکمۆنده ترتیب دۆزگۆن یۇلا قۇیمالیدی. اِمما شۇل ایلالاشیق سوریأنینگ حؤکۆمتی تاراپیندان قابول ادیلمهدی. جیش الاسلامینگ دومادان چیقماغی قابول اتمهزلیگی سبأپلی گپله شیکلر بس ادیلدی. شۇل گۆنلرده ده دوما شیمیایی هۆجۆم قورالدی. شیمیایی یاراغ بیلن قورالان هۆجۆم سبأپلی آسودا ایلاتدان کؤپ سانلی آدام جان بردی. جیش الاسلام هم شیمیایی هۆجۆمدن سۇنگ سوریأنینگ دمیرقازیغینا گؤچمهگی قابول اتمأگه مجبور بۇلدی.
بیر تاراپدان دومادا قالماغینگ قیمماتی شیمیایی هۆجۆمدن سۇنگ حاص هم آغیرلاشدی. بیله کی تاراپدان شیمیایی هۆجۆمدن سۇنگ آسودا ایلات قۇرقدی و ایلاتینگ قۇرقماغی سبأپلی جیش الاسلام گؤچمهک بارادا ایلالاشمالی بۇلدی.
سوریأنینگ حؤکۆمتی شیمیایی هۆجۆم بیلن دمشق ینگ مرکزیندأکی محالیفلارینگ مرکزی نینگ گؤچۆریلمهگینی قازاندی.
اگر ایلالاشمادیق بۇلسادی دومانی آلماق اۆچین قورالجاق حاربی حرکتینگ نتیجه سی اؤرأن آغیر بۇلاردی. دوما اتراپچاسیندا جیش الاسلام ینگ اوزاق مؤهلِتدن بأإری قۇرانیش حاطی قوراندیغی، یاراغ آممبارلاریندا کؤپ سانلی اۇق- دأری نینگ و آغیر یاراغلاری نینگ باردیغی مألیمدی. شیله ده سوریه لی محالیفلارینگ ساناویندا جیش الاسلام حاربی مۆمکینچیلیگی بیلن طایارلانیاردی.
اساسی بؤله گی اۇزالقی قشون عسگرلریندن عمله گلیأن جیش الاسلام ینگ دومادا قاباو آستینداقی قۇرانیشی حؤکۆمت اۆچین قیمماتا دۆشردی. شیله لیکده دوما منگزش درعا شأهرینی آلماق اۆچین حؤکۆمت بیرنأچه آی دۇوام ادن حاربی اۇپراسیا قورامالی بۇلوپدی. حؤکۆمتینگ قوراندیغی آیدیلان شیمیایی هۆجۆم شیله آغیر نتیجه لری آزالتدی و قیسغا واغتدا نتیجه بردی. شیمیایی یاراغ اولانماق انسان پرورلیک یؤرهلگهلرینه باپ گلمه یأن هم بۇلسا سۇنگقی هۆجۆم حؤکۆمت اۆچین ینگیش معناسینی آنگلادیار.
سوریأنینگ حؤکۆمتی نینگ شیمیایی یاراغ اولانماغی نینگ نتیجه سی حالقارا درجه سینده قارشیلیق دؤرتمأن حالاتیندا حؤکۆمت اۆچین قیمماتی اینگ پِس چؤزگۆتدیگینی آیتماق یالنگیش بۇلماسا گِرِک. اورشونگ باشلاندان بأری ۲۱۵ گِزِک شیمیایی یاراغ اولانان سوریه حؤکۆمتی حالقارا جمغیتچیلیگی نینگ اۆنسسۆزلیگیندن پیدالانیپ، یانگاداندان شۇل یۇلا یۆز توتاندیغی اؤنگه سۆرۆلیأر.
آیراتین هم دیپلماتیک تایدان بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ حۇوپسوزلیق گنگه شینده روسیانینگ قۇلداوینا بیل باغلایان اسد حؤکۆمتی حاربی تایدان دا روسیا تاراپیندان قۇرالیاندیاغینی ناظاردا توتوپ شیله یۇلا باش قۇشان بۇلسا گِرک. آدامکأرچیلیک قیمماتلیقلارینی بیر قیرا قۇیلان و حالقارا جمغیتچیلیگی نینگ پروای سیز بۇلان شرطلرینده سوریأنینگ حؤکۆمتی تایدان دوما اۆچین اینگ یرلیکلی چؤزگۆدینگ شیمیایی هۆجۆمدیگینی آیدیپ بیلریس.


text:
۱۹۷۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۵ دسامبر - شوروی و افغانیستان آراسیندا ۲۰ ایللیک دوْستلوق مۆقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.
- ۲۷ دسامبر - ایسپانیادا ۴۰ ایل سۆرن دیکتاتورلوق رژیمینین آردیندان دموکراسی گئچدی.
- ۲۷ اوْکتوبر - مصر رئیسجومهورو انور سادات و ایسرائیل باش ناظیری مناخم بگین کمپ-دیوید راضیلاشمالارینا گؤره نوبل صولح جاییزهسینه لاییق گؤرولدولر.
- ۲۶ نوْوامبر - ایراندا روحانیلر اهالینی پهلوی رِژیمینه قارشی اعتیصابا چاغیریب و اؤلکه ایفلیج وضعیتینه گلمیشدیر.
- ۲۶ آقوست - بیرینجی ایوانن پاول روم اؤلکهسینین پاپاسی سئچیلمیشدیر.
- ۱۶ سپتامبر - ایرانین طبس شهرینده باش وئرن زلزله ۱۵ مین آدامین اؤلومونه سبب اولدو.
- ۱۶ دسامبر - چین خالق جومهوریسی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرولموشدور.
- ۱۶ اوْکتوبر - تاریخده ایلک اسلاو و ۱۵۲۳-جو ایلدن بری روملی اولمایان ایلک شخص روم پاپی سئچلدی.


text:
مزار شریفده بیر کیشی اوز خاتینی نی آتیب اولدیردی
قاچیب کیتگن قاتل خوفسیزلیک کوچلری تامانیدن قیدیریلماقده
توناوکون (یکشبنه) آقشام بلخ ولایتی مرکزی مزار شریف شهریده یاش بیر عیال اوز ایری تامانیدن آتیب اولدیریلدی.
بلخ والی لیگی حامد اسمی گه ایگه بیر کیشی نینگ مزار شریف شهری بابه قمبر کوچه سیده اوز خاتینی نی آتیب اولدیرگن لیگی نی بیلدیردی.
حادثه آرتیدن قاچیب کیتگن اوشبو قاتل نینگ خوفسیزلیک کوچلری تامانیدن قیدیریلیاتگن لیگی معلوم قیلیندی.
خوددی شوو حادثه نینگ جزئیاتی حقیده ایسه حاضرچه انیق بیر معلومات موجود ایمس.


text:
بلوچ دیلی
بلوچ دیلی ،بلوچ دیلی(بلوچی)بلوچ خالقی نین دانیشیلان دیلی دیر.
ایچیندهکیلر
بلوچی[دَییشدیر]
بلوچی (بلوچ دیلی) فارسجا، کوردجه، تالیشجه و تاتجا ایله هیند_آوروپا دیل عائیله سینین ایرانی دیللری قولونو تشکیل ائدیر[۱]. بو دیل ائتنولوگا گؤره اوچ بوداغا بؤلونور[۲]:
شرقی بلوچی: پاکیستان اؤلکه سینده بلوچیستان اوستانینین شیمالیندا، سند و پنجاب اوستانلاریندا و هابئله هیندوستان دا دانیشیلیر. ۱،۸۰۰،۰۰۰ دانیشانی واردیر.
جنوبی بلوچی: ایران، عومّان، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، و پاکیستانین بلوچیستان اوستانینین جنوبوندا، سند و کراچی اوستانلاریندا یاشان بلوچلارین دیلی دیر. توپلام ۳،۴۰۵،۰۰۰ دانیشانی واردیر کی ۱،۷۷۰،۰۰۰ نفری پاکیستاندا یاشاییرلار. ساحیل بلوچیسی، کئچی، و مکرانی دیالئکتلرینه مالیکدیر.
غربی بلوچی: ایران، افقانیستان، تورکمنیستان، تاجیکیستان، و پاکیستانین بلوچیستان اوستانینین شیمالیندا، سند و کراچی اوستانلاریندا یاشان بلوچلارین دیلی دیر. توپلام ١،٨٠٣،٠٠٠ دانیشانی واردیر کی ١،١٢٠،٠٠٠ نفری پاکیستاندا یاشاییرلار. لاشاری، رخشانی، و سراوانی دیالکتلرینه مالیک دیر. غربی بلوچ دیلی چوخ میقداردا فارسجادان تاثیر آلمیش، آمّا اونونلا قارشیلیقلی آنلاشیما مالیک دئییلدیر.
بلوچلارین سایی[دَییشدیر]
بلوچلارین سایی ١٠ میلیون نفره قدر تخمین اولونور، آمّا بو هئچ ده قطعی دئییلدیر.
یازی سیستمی[دَییشدیر]
اون دوققوزونجو عصرده بلوچ دیلی اوچون اردو خطی اساسیندا الیفبا یارادیلمیش و بوگونه قدر اینکیشاف ائتمیشدیر.


text:
بوباغین بولبولو بیرده ن بیره لال اولدو نه ده ن ؟
قوزقونا قارقایا جولانه مجال اولدو نه ده ن ؟
شانلی یازکسمیش ایدی قاره قیشین بوز نفسین
یازا چیخمیش صونالارغرق ملال اولدو نه ده ن ؟
هانکی صرصر الی پرپر ائله دی گول چیچگی
بوبرومندآغاجین میوه سی کال اولدو نه ده ن ؟
بیز کی جان جان دئمه دیک اولکه ده قان قان دئینه
سئوگی منظومه سی حال اهلینه قال اولدو نه ده ن ؟
می ای انگوری سوزوم یوخ کی حرام ایدی بیزه
انسانین قانی نی نوش ائتمه ک حلال اولدو نه ده ن ؟
بیزبیلردیک کی دوغولماز یئنی ده ن رستم زال
یوردون حراجه قویان رستم زال اولدو نه ده ن ؟
ایسته دیک سیره چیخاق ماوی سمالرده بیرآن
سیندی قول یاندی قاناد سیرمحال اولدو نه ده ن ؟
آی کیمین آیدین ایدی (عاصمه) ناحق ایله حق
پس حقین قامت موزونو هلال اولدو نه ده ن ؟


text:
اورکلیک
اورَکلیک (لاتین الیفبادا. Ürəklik ، اینگیلیسجه. Artificial cardiac pacemaker قیساجا. Pacemaker، آنادولو تورکجه سینده. Kalp pili) اورک (قلب) ریتمینی تنظیملَمَک اوچون طیببی جیهاز دیر. برادیکاردیالی، آتریوونتریکولیار بلوکادالی، ضعیف سینوس دوگونلو مریضلرین اورک وورغولارینین نیظاملانماسی اوچون ایشلنیر.
مکانیزم و قوللانیمی[دَییشدیر]
اورَک اؤز یاراتدیغی الکتریکسل اویاریلارلا چالیشان بیر اورقاندیر. نورمال بیر اورکده الکتریکسل اویاریلار ساغ آتریومدا (ساغ قولاقچیق) تاپیلان سینواتریال نود آدی وئریلن بیر بؤلگه دن باشلاتیلاراق ایلَتی سیستمی آراجیلیغی ایله بوتون اورک قاسی(ماهیچه سی) هوجره لرینه ایلَتیلمکده و اورگین بللی سورعت سینیرلاری ایچرسینده ریتمیک کاسیلماسی ساغلانماقدادیر.
اورکده کی بو الکتریکسل اویاریلارین تولیدینده و/و یا ایلتیمینده میدانا گلجک هرهانکی بیر پوزولما نورمال اورک قاسیلمالارینی انگللَیَرَک مریضلیکلره - آریتمیلَره نَدَن اولماقدادیر. میدانا گلن مریضلیکلر سونوجو اورک ووجودون احتیاجی اولان قانی یئتَرلی میقداردا پومپالایا بیلمز و باییلما(هوشدان گئتمک)، باش دؤنمَسی، یورغونلوق، سَرسَملیک حالی، چارپینتی کیمی شیکایتلر اورتا یا گلیر. اورگین یتَرلی الکتریکسل اویارینی اولوشدوراماماسی و / و یا بوتون اورک دوخوسونا یئترلی شکیلده چاتدیراماماسی دوروموندا یئترلی الکتریکسل اویارینی اولوشدورماق اوچون قوللانیلان جیهازلارا اورَکلیک دئییلیر. اورکلیکلری گئچیجی و قالیجی پیللر اولاراق ایکیی یه بؤلمک اولار. "گئچیجی اورکلیکلر"(موقتی اورکلیکلر) عاجیل شرایطده قوللانیلماق اوچون دیزاین ائدیلمیشکن "قالیجی اورکلیکلری"(دائمی اورکلیکلری) سورَکلی قوللانیم اوچون طراحلیق اولموشلار.
اورکلیکلری الکتریکسل اویاری وئرن بیر ژنراتور و اورَتیلَن (تولید اولان) بو الکتریکسل اویارینی اورک دوخوسونا ایلَتیلمَسینی ساغلایان الکترود تئلدَن (سیم) اولوشماقدادیرلار. قالیجی اورکلیکلرین اویارینی اورَتَن ژنراتورلاری گونوموزده 12،5-15،5 گ.ر. آغیرلیغیندا اولوپ لیتیوم ایچَریکلی باتریلار داشیماقدادیر. بو باتریالار ووجوددا ساغ و یا سول گؤغوس دوواری ایچینه، قارین ایچینه قونولابیلمکده دیر. ژنراتوردا اورتیلن الکتریکسل اویارینی اورک دوخوسونا داشییان الکترود تئلین بیر اوجو ژنراتورا باغلی اولوپ آیری وجودا قان دامارلاری ایچیندن گئچیریلرک اورگین آتریومو و یا ونتریکولو ایچینه یئرلشدیریلمکده دیر. گیریشیم قولایلیغی و داها آز تراوماتیک اولماسی ندنی ایله الکترود اورگین ساغ اوتاقجیقلارینا (دوشوک باسینچلی کثیف قان پومپلایان اوتاقجیقلار) یئرلشدیریلیر. نادیر ده اولسا، بعضی دوروملاردا الکترود جرراحی اولاراق دوغرودان اورگین ائشیک دوخوسونا (اپیکاردیوم) تیکیلرک ده قوللانیلابیلیر. تاخیلان قالیجی اورکلیگین چالیشما سورعتی مریضین احتیاجینا گؤره ائشیکدن آیارلانابیلمکده دیر.
قالیجی اورکلیکلری نین سورعتی نین ثابت اولدوغو تیپلریندن باشقا اؤزللیکله اوشاق یا دا آکتیو یاشام سورَن مریضلرده، مریضین متابولیک گرکسینیمه باغلی اولاراق سورعتینی اؤزلوگوندن آرتیریب آزالدان میقدارا آداپتیوه اولاراق آدلاندیریلان تیپلری ده واردیر. قاس آکتیویته سی، مینوته ونتیلاتیون کیمی، آکتیویته ایله دوغرودان ایلیشکیلی پارامترلری اؤلچه بیلن سنسورلاری اولان بو پیللر، بللی بیر آلگوریتما گؤره بو وئریگی قوللاناراق اورک سورعتینی دَیییشدیریرلر.
اورک ایچینده یئرلشن اوتاقجیقلاردان اساس اولاراق پومپ گؤرَوینی گؤرَن اوتاقجیقلار قارینجیقلار (وئنتریکول) دیر. بو ندنله الکترود اؤنجه لیکله قارینجیغا یئرلشدیریلیر. آنجاق قولاقچیقلارین (آتریوم) توپلام قان آخیمینا اولان یاخلاشیق اولاراق %25-30 لوک قاتقیدان دا یارارلانماق ، سینواتریال نودئو ایزلَیَرَک بونا گؤره سیرالی اولاراق قارینجیقلار دا اویاریلماق ایستَنیرسه، هم قارینجیق هم ده قولاقچیقلارا الکترودلار یئرلشدیریلیر. بو جور پیللر دئ دوال چَمبر (قوشا اوتاقجیقلی) اورکلیگی اولاراق آدلاندیریلیر.
مریضین اورکلیگی نه قدر گَرَکسینیم دویدوغونا، مریضلیگینه، پیلین اؤزللیکلَری و چئورَسَل فاکتورلارا باغلی دَییشمکله بیرلیکده پیللرین اورتالاما عؤمرو 5-10 ایل آراسیندا دیر، ژنراتور ایچینده کی الکترونیک سیستم کؤلگه سینده بللی آرالیقلارلا دوزَلن پیل کونتروللاری سیراسیندا جیهاز اورتالاما نه قدر عؤمرونون قالدیغینی گؤسترمکده و بو شکیلده زامانیندا ژنراتور دَییشیمی اولونور. گونوموزده ایلده یاخلاشیق اولاراق 6.000.000 مریضه قالیجی اورکلیگی تاخیلماقتادیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجهسی ویکی پدیاسی


text:
۲۴ نوْوامبر
۲۴ نوْوامبر:
- ۱۶۴۲ - هولندلی سیّاح آبل تاسمان اوسترالیا اطرافیندا آدالار قروپونو کشف ائدیب. بۇ یئرلر اوْنون شرفینه تاسمانیا آدالاری آدلاندیریلیب.
- ۱۸۵۹ - چارلز داروینین «نوْعلارین کؤکو» کیتابی یاییملانیب. کیتابین ایلک تیتراژی بیر گۆنده ساتیلیب.
- ۱۹۲۸ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی غازی مصطفی کمالا «باش اؤیرتمن» درجهسی وئریب.
- ۱۹۳۴ - سوْیآد قانونو قبول ائدیلدیکدن سوْنرا تۆرکیه جۆمهور باشقانی مصطفی کمالا «آتاتۆرک» آدی وئریلیب.
- ۱۹۴۵ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی رسماً ایشه باشلاییب.
- ۱۹۶۱ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی اتومی سیلاحیندان ایستیفادهنی قاداغان ائدن قطعنامه قبول ائدیب.
- ۱۹۶۹ - آمریکا و شوروی اتومی سیلاحینی یایماماق حاقّیندا آنلاشما ایمضالاییب.


text:
بوگون میللی- دئمکراتیک حرکات فئدرالیزمی اؤزونه فیکیر پروفیلی کیمی تانیتدیرمالیدی، ایستقلالییتی یوخ
بی بی سی نین پرگار پروقیرامیندان سونرا گینه ده فئدرالیزیم - ایستیقلالیت قونوسونا بیر دؤنوش
آشاغی دا بو ایکی یازینی اوخورسونوز؛
سون گونلرده فورصت اولدو بی بی سی نین هویت طلبی ایله ایلگیلی پروقرامینا باخابیلدیم. اؤنجه لیک له بو پروقرامین فایدالی اولدوغونو دوشونورم نییه کی سونوندا ایران توپلومونا آزربایجانین گئرچکلری نین بیر قیسمتینی یانسیتدی. هم سیمین خانیم و هم ده صالح بی گؤزل چیخیش ائتدیلر حال بوکی اوچونجو قوناق چوخ گوجلو بیر آدام دئییلدی و تقریبا پروقرامدا کؤلگه ده قالدی.
ایستیقلالییت دوشونجه سینی نه قدر بوگونکی گئرچکلریمیزدن اوزاق اولدوغونو قاباقجالار چوخ دانیشمیشیق. ذاتا هر آزربایجانلی تورک، ایچینده ایستیقلال و باغیمیسیزلیغی بئجردیر و سیز و من ده بوندان مستثنی دئییلیک آما گؤزل گؤزل دانیشماقلا گئرچک سیاست و اونون چتینلیکلری فرقلی بیر مسئله دیر. تاسوفله صالح بئی و یولداشلاری (سیاسی جهتدن ایندیدن آزربایجانین ایستیقلالینا دوشونن لر) آزربایجانین جیددی مسئله لرینه جواب وئرمیرلر و حتی دانیشمیرلار.
یونوس بئی، سیزجه بوگون بیزباغیمسیز آزربایجانین سرحدلرینی قورویوب امنیتینی تامین ائده بیلریک می؟
باغیمیسیز آزربایجانی اکونومی آچیسیندان یؤنته بیله جه ییک می؟
یئنی نسلی اجتماعی، ائییتیم، ساغلیق، ایش و ... جهتیندن تامین ائده بیله جه ییک می؟
باغیمسیز آزربایجان دا منطقه چی لیک و طایفاچیلیق ( تبریزچی لیک، اورمیه چی لیک، اردبیل چی لیک و....) تمایوللارینی نئجه دوزگون مدیریت ائده جه ییک؟ بونلار گئرچکلردیرلر. آمما ایندی اورتاق دوشمانیمیز اولدوغو اوچون چوخ گؤزه گلمیر. و اونلارجا بئله اساسی سوآل لار وئره بیلیریک.
آمما بو پروقیرام اؤز نوعوندا سیزین و آزربایجانین ایچینده بیرچوخ اینسانین ایستدیگی دموکراتیک، متعادل میللی فعالیت، اؤز مقدراتینی تعیین ائتمه رسمیته تانیان بیر فدرالیسم جبهه سینی تقویت ائلیردی. منجه بیز بو دورومدان فایدالانمالی ییق.
یونس شاملی:
بی بی سی نین پرگار پروقیرامیندا "هویت طلب لیق لا ایلگیلی" فیکیرلرینیزله راضی یام. بو پروقیرام بیرطرفدن گونئی آزربایجان دا گئدن میللی- دئمکراتیک حرکات آچی سیندان و بیر باشقا طرفدن تورک خالقی نین ایستک لری، ایکی فرقلی دوشونجه (فئدرالیزم و استقلالییت) آچیسین دان، فارس و یا غیرتورک اجتماعیاتینا داشیماسی یؤنده ن فایدالی بیر پروقیرام ایدی.
البته کی بیر سیاسی حرکاتین طالعی بیر و یا نئچه تیلویزیا پروقیرامی ایله تعیین اولونماز. آمما بو طورلو پروقیرملار ایستر- اسیته مز او حرکاتین گئدیشاتینا مثبت تاثیر ائدیر. بو پروقیراملارین سایسی نین آرتماسی، البته کی بیزیم خالقیمیز اوچون اؤنملی و تاثیر ائدیجی دیر.
پرگار پروقیرامی "هویت طلب لیق لا ایلگیلی" تورک خالقینا، گونئی آزربایجان دا و عموم ایران دا، تورک لره ایکی دوشونجه، ایکی یول، ایکی ایستراتئژی دن سؤز آچدی.
بیرینجی سی؛ ایران دا چوخ میللت لی لیک اساسیندا فئدراتیو و دئموکراتیک بیر جمهوریت ین قورولماسی یولو ایدی. او فئدرالیزم ده گونئی آزربایجان دا یاشایان اینسان لار و یا وطن داشلار، او بؤلگه نین ایداره اتئمه حاقینا مالک اولمالیدیرلار. نئجه کی باشقا خالق لار (کورد، بلوچ، عرب، لر و...)، و او جمله ده فارس خالقی دا آدین چکدیم شیوه ده اؤز بؤلگه لرینین (فارس یا فارسستان) ایداره ائتمه حاقینا مالیک اولمالیدیرلار.
ایکینجی سی؛ گونئی آزربایجان ایران دان آیریلیب اؤز ایستیقلالیتی الده ائتمه مفکوره سی ایدی.
سوآل بودور کی، بو ایکی دوشونجه نین، ایکی ایستراتئژی نین و ایکی یولون،
بیر- بوگونکو گونئی آزربایجانین گرچک لرین گؤره ره ک،
ایکی- تورک- آزربایجانین میللی- دئمکراتیک حرکاتین حقیقت لری (سیاسی گوجو و...) ایله تانیش اولاراق،
اوچ- ایرانین دئولت و کامواویون دا (افکار عمومی سینده) اولان سیاست و فیکیری نظره آلاراق
دؤرد- بین الخالق و اورتادوغودان موجود اولان شرایطی گؤره رک
هانکی سی بوگون گونئی آزربایجان و ایران دا یاشایان تورک خالقینین دئموکراتیک حاقلارینی الده ائتمک اوچون اویقون و اولوملو بیر یول و یا بیر ایستراتئژی دیر؟
1- ایستیقلالیت گونئی آزربایجانا ایقون بیر طلب دیر می؟
تاسفله، قئید ائتملییم کی، بوگون تورک- آزربایجان فعاللاری آراسیندا حیسسییاتا، عصبییته و حتی ایفراط چی دیله دایاناراق یولا چیخانلار آز دئیرلر. آمما میلیونلار تورک اینسانی بوگون گونئی آزربایجان دا و حتی ایرانین باشقا بؤلگه لرینده یاشایان تورک لر، میللی و مدنی حاقلارینی الده ائتمک اوچون اه ن آز خرجلی (هزینه لی) یولو ترجیع ائدیرلر و میللتیمیزین اسارت دن قورتولوشو اوچون اه ن اویقون یوللاری سئچمه یه چالیشیرلار. دئموکراتیک و چوخ میللت لی بیر فئدراتیو جمهوریت ایسته یی بوگون، هم مادی و هم معنوی جهت دن بیزیم میللتین دورومو ایله اویقون دور. ایستیقلالیت شعاری بوگون هم بیزیم خالقین حرکاتینین یولون اوزالدیر و هم ده میللتیمیزین بوگونکو دوروموندا اونا داها آرتیق و لازیم اولمویان مادی ومعنوی ضررلر وئریر. بو سؤزومون معناسی ایستیقلالیت له بیر مفکوره اولاراق ضد اولماق دئیر. بیزیم فعالاریمیز و اؤنده گئدنلریمیز، ایستیقلالیت یولون گئدن میللت لردن اؤیره نمه یه چالیشیب، اونلاردان تجربه و درس آلمالی دیرلار. آزربایجان جمهوریتی (قوزئی ده) چوخ گؤزل بیر اؤرنک دیر. قوزئی ده، اوزون سوییئت بیرلیگی دئورینده ایستیقلالیت سؤز قونوسو دئیردی. حتتا سوییئتین داغیلماسی عرفه سینده بئله ایستیقلالیت سؤزقونوسو دئیردی. خالقمیزین قوزئی ده کی بؤلومو، 1918جی ایلده کی ایستقلالیتی ایتیره ندن سونرا، 70 ایلدن آرتیق بیرغیردئموکراتیک و سؤمورگه چی فدراتیو سیستیمی ایله ایداره اولدو. بو 70 کسور ایلده خالقمیزین بیر پارچاسی اورادا چکدیگی چتینلیک لرینه باخمییاراق، آزربایجان رئسپوبلیکاسینی یاشاتدی و او عرفه ده هر طرفلی دئولت اورقانلاری، ائکونومی، مئدیا، صنعت و سایره ساحه لرده هم بیر وارلیق کیمی و هم گئنیش سیاسی تجربه یه دایاناراق، سوییئت ین داغیلماق عرفه سینده و باشقا جمهوریت لرین ایستیقلالیت شعارلاری ایله برابر، مئیدان حرکاتیندا، ایستیقلالیت شعارینا یاخینلاشدی و او زامانین قوشوللاری، سوییئتین ایچری و بین الخالق چتینلیک لری ایله برابر، قیسسا بیر زاماندا قوزئی آزربایجانی ایستیقلالییته سورکله دی و ایستقلالیت شعاری سون گونلرده مئیدانا چیخدی. بیر میللتین ایستیقلالییتی شعار وئرمک له الده اولونماز. گؤنئی آزربایجانین دورومو بوگون، هئچ بیر آچی دان، ایستقلالیت شعاری وئرمه یه ایقون دئیر. نه خالقمیزین حاضیرلیغی، نه حرکاتیمیزین گلیشمه سی و نه ایران دئولتینده بؤحران و نه بین الخالق اورقانلارین ایستیقلالییته قارشی اولمالاری و... ایستیقلالیت شعارینا قارشیدیرلار.
یازینیزدا وئردینیز سوآللار (امنیتی جهت دن، ائکونومی باخیمدان، سوسیال، ساغلیق و ائتیم آچی سیندان و...) چوخ جیددی سوآلار و گونئی آزربایجان دا میللتیمیزی آغیرچتینلیک له قارشی قارشی قویان سورونلاردیر. بو سوآلار بیزیم اینسانلاریمیزی آزربایجان دا ماراقلاندیریر. هر کس اؤزونی بو سوالار قارشیسیندا جاوابسیز تاپابیلیر و هر بیر جاوابسیز سوآل ایله، میللی- دئموکراتیک حرکاتیمیز ضعیفله ییر. قیسسا جا دئسم، بیزیم حرکاتیمیزین دورومو بوگون، ایستیقلالییت شعارینی نظره آلیرساق، سیاسی تشکیلات باخیمیندان، سیویل قوروملار یؤنوندن، سیاسی فیکر گلیشمه آچی سیندان، لازیمی سویه ده سیاسی گوجه مالیک اولماق جهتیدن، بیر میللت اولاراق خالقیمیز آراسیندا میللی دیل و کولتور گلیشمه سیندن و حتتا بؤلگه سل و بین الخالق گوجلر باخیش آچی سیندان چوخلو آخساقلیقلارلا قارشی قارشیا دورور. باشقا دئیش له، بوگون بیز (تورک لر) نه بیر میللت اولاراق (تورک میللتی) و نه بیر میللی- دئمکراتیک حرکات اولاراق بیر دئولت (نه فدرال و نه ده موستقیل) برپا ائتمه شرایطینده دئیریک. چون کو ائله بیر دئولتین (فدرال و یا مستقیل) قورولما گوجونه مالیک دئیریک.
یوخاریدا قئید ائتدییم موجود شرایط و گونئی آزربایجان دا میللی- دئمکراتیک حرکات دئولت قورما گوجونه مالیک اولمامادیغینی نظره آلیرساق، باشقا بیر سوآل مئیدانا چیخیر. اودا بو کی، اگر گونئی آزربایجان دا شرایط فئدرال یا موستقیل بیر دئولتین برپا اولماسینا اویقون دئیر، فئدرالیزم و ایستیقلالیت شعارلارینین وئریلمه سینین نه معناسی واردیر؟ بو آچیدان فعالاریمیز طرفیندن دئولتچیلیک طلب ائتمک پارادوکسال بیر گلیشمیه اویقون گلیر. آمما منجه سیاسی طلبین اولماسی بیزیم میللتین اؤنجولری طرفیندن بیر گرک دیر و وئرلن سیاسی شعارلار پارادوکسال بیر گلیشمه نی گؤسترمیر. آمما هر کیمسیه بیر ایکی جیددی سوآل یارالدیر. نه اوچون تورک- آزربایجان میللی دئمکراتیک حرکاتی بو ضعیف دوروموندا سیاسی طلبده (دئولتچیلیک) بولونور؟ اگرسه هر بیر اسیر میللتین قورتولوشو اوچون سیاسی طلب دوغال بیر حاق کیمی میئدانا قویولمالیدیر، اوندا هانکی سیاسی طلب (فئدرالیزیم یا ایستیقلالیت) بیزیم حرکاتیمیز بوگونکو شرایطی ایله ایقون بیر طلب دیر؟
2- نه اوچون بوگون فئدرالیزمی میللی حرکاتین فیکیر پروفیلی کیمی تانیت مالییق، ایستقلالیتی یوخ؟
یوخاریدا قئید ائتدیم شرایط، و گونئی آزربایجان دا گئدن سیاسی حرکاتین دئولت قورما دوروموندا اولماماسینا باخمییاراق، چوخ دان بری فئدرالیزم سؤزو، فئدرالیزم طلبی، و البته کی بیزیم ایسته دیمیز فئدرالیزیم فورماسی مئیدانا قویولموشدور و بیزیم قلم صاحیب لری طرفیندن تورک خالقی نین اؤز مقدراتینی تعیین ائتمه یه اویقون بیر فئدرال فورماسی اینجه لنمیشدیر. نه اوچون اوزون زامان دان بری فئدرالیزم طلبی و او حاقیندا یازیشمالار دوام ائتمیشدیر؟
ایستیقلاچیلار فئدرالچیلارا تنقیدجه یاناشاندا، نه اوچون ایستیقلالی یوخ فئدرالیزمی سئچیرسیز، دئیرلر. گویا "فئدرالیزم" و "ایستیقلالیت" بشقاب دا بیزه تقدیم اولور و بیز او شرایط ده فئدرالیزمی سئچیریک!! البته کی بئله دوشونورسک، فئدرال سئچیمی گؤلونج گلیر. آمما گرچکچی اولورساق بیلمه لییک کی کیمسه "فئدرالیسم" و یا "ایستیقلالیتی" بشقابا قویوب بیزه تقدیم ائتمیر؟ حتی بیزه آنا دیلی حاقیندان ایستفاده ائتمه یه بئله ایمکان وئرمیرلر. بو طورلو طلب لرین (فئدرالیسم و یا ایستیقلال) هر بیرینی الده ائتمک اوچون اوزون زامان، چوخ گئنیش موباریزه و بین الخالق قوره لرینین اولوملو باخیشی اه ن اؤنملی رولو اوینورلار. میللتیمیز اؤز طالعی نی تعیین ائتمک حاقی، وئریلمه لی دئیر، آلینمالی دیر. بو حق الده ائتمک اوچون اوزون دیرنیش، گئنیش مجادیله، چوخلو ایتگی، اینسانلاریمیزین درین اوزونتولری، سوسیال، ائکونومیک و سیاسی باخیمدان آغیرلیق لار و حتی چوخلاریندا سارسیلمالار اولمادان بیر میللت اؤز آماجینا واراماز. سئچدیمیز یول دؤزوم طلب ائدیر. دیرنیش ایسته ییر، چتین لیک لره دؤزوم طلب ائدیر. قیزلاریمیزی/ اوغولاریمیزی زیندان، ایشکنجه و حتی اؤلوم گؤزله ییر. باخین کی اؤز مقدراتینی تعیین ائمه یه مجادیله وئرن میللت لر نه ظولوملرله قارشیلاشمیشدیرلار؟ ائله بو ده یرلی تجربه لر بوگون بیزیم یول سئچیمه میزده ائتگیسی اولمالیدیر. سوآل بودور کی، نه اوچون گونئی آزربایجانین بو گونکو شرایط ینده فئدرالیزمی حرکاتیمیزا بیرسیاسی طلب پروفیلی کیمی تانیتدیرمانی ایقون گؤرورم، آمما ایستیقلالیتی یوخ؟
یوخاریداکی سوالین جاوابی نی آشاغیداکی اوچ بندده قئید ائدیرم؛
بیر: بیرعصره (100 ایله) یاخین دیر کی "ایران بوتوولویو" پروپاقانداسی ایران کامواویوندا، حتی تورک توپلوموندا (گونئی آزربایجان و عمومیتله ایران دا یاشایان تورکلر آراسیندا) گئنیش واسیطه ایله یایلمیش و کؤک سالمیشدیر. بو پروپاقاندا بیزیم حرکاتیمیزلا چوخ درین علاقه سی واردیر. بیزیم سیاسی اینسالاریمیز و تشکیلاتلاریمیز بو مسئله ایله نئجه یاناشمالیدیرلار؟ رئآکسیا فورماسیندا، یا آکسیا فورماسیندا؟ میللی- دئمکراتیک حرکاتیمیز هانکی شیوه ایله 100 ایللیک بیر کؤک سالمیش انگل دن (مانع دن) آشیب، گئچمه لی دیر؟
حرکاتیمیزین قئید ائتدییم ضعیف دوروموندا، ایستیقلالیت شعاری، حرکاتیمیزا قابا بیر انگل یارادیر. ایستیقلالیت شعاری حرکاتیمیزین ایلکین آشامالاریندا "اؤلکه بوتوولویونه" قارشی دورماق اوچون، عمومیتله ایران کامواویون و گونئی آزربایجاندا بیر گئنیش بؤلومون عمومی افکاری ضدیت موقعینه سوروکله ییر و غیرلازیم چلیشگیه چکیر و دئمکراتیک میللی حاقلارین یایلماسینا جیددی انگل تؤره دیر. باشقا طرفدن ایستیقلالیت شعاری ایرانین دولت اورقانلاریندا دا چوخ آغیر و داها باسقینا دایانان سیاستین آپارماسینا شرایط یارالدیر. ایستیقلالیت شعاری بیر باشقا یؤندن، یعنی میللی آیدینلیغی الده ائدن اینسانلاریمیزین فعالیتینه جیددی پروبئلم تؤره دیر. ایستیقلالیت شعاری آلتیندا فعالاریمیزدان کیمسه اؤز فیکیریندن مدافعه ائتمه ایمکانی تاپابیلمیر و یا میللی حقوقلاری الده ائتمک اوچون اویقون بیر شرایط یارادابیلمیر. بوگون گونئی آزربایجان دا ایستیقلالیته اینانان فعالاریمیزا، توپلومدا، اؤلکه بوتؤولویو مفکوره سی کامواویوندا، آچیقجاسینا ایستیقلالیت دن مدافعه ائتمه ایمکانی وئریلمه مه دیینه گؤره فئدراتیو فیکیره تظاهر ائدیرلر. بو او دئمک دیر کی، باسقی شرایطینه باخمییاراق بوگون هم گونئی آزربایجاندا و هم ایرانین باشقا بؤلگه لرینده فئدراتیو بیر سیستیمدن، کامواویوندا (عمومی افکاردا) آچیقجاسینا مدافعه ائتمک ایمکانی واردیر. بو ایمکان عمومی افکار دا میللی و دئموکراتیک حاقلارین یایلماسینا چوخ گئنیش شرایط یارالدیر.
ایکی: ایران بیرلشمیش میللترلین عضو اولاراق، بین الخالق حقوق آچی سیندان او اؤلکه نین " بوتوولویو" قورونمالی سانیر. بین الخالق حقوق بیزیم حرکاتیمیزا چوخ جیددی بیر رول اوینویان فنومن دیر. بین الخالق حقوق بیزیم فعالاریمیزی ایستراتئژی سئچمه لرینده (فئدرال/ایستقلال) اؤنملی بیر سینیر کیمی تانینمالیدیر. چون کو، بین الخالق حقوق بیزیم حرکاتیمیزین فعالیتلرینه بین الخالق اورقانلاردا زمین یارالدیر. عین حالدا او اورقانلارین قرارلاری هر زامان (مثبت و یا منفی) بیزیم خالقیمیزین طالعین ائتگیلییه جک بیر موقعده دورور. بونا گؤره بیز حرکاتیمیزا ایستراتئژی سئچمه سینده، نه بین الخالق حقوقو و نه بین الخالق اورقانلاری گؤرمه مزلیکدن گله بیلمه ریک.
تورک- آزربایجان میللی- دئمکراتیک حرکاتین، سیاسی ایراده سین، بیر سیاسی پروژه کیمی مئیدانا قویماق اوچون، داخیلی و یا بین الخالق حقوقا دایاناجاغ اساسلارا احتیاجی واردیر. بین الخالق حقوقا دایاناراق(هر میللت اؤز مقدراتینی تعیین ائتمک حاقینا مالیک دیر) میللی ایراده نی گؤسته رمک اوچون، سیاسی طلب لریمیز، بین الخالق حقوقو نظره آلاراق، بوگون ایرانین اؤلکه بؤتوولویونه دیققت یئتیرمه لیدیر. "فئدرال جمهوریت" او سیاسی دئولت چرچواسیدیر کی بیزیم خالقین میللی حاقلاری اؤلکه ایچینده تامین اولماسینا زمین یارالدیر. فئدرال بیر دئولت قورولوشوندا، بین الخالق حقوق یؤندن گونئی آزربایجان اراضی سینده، گونئی آزربایجان دئولتینین برپا اولماسی اویقون سانیلیر. فئدرالیزیم چرچواسیندا "ایران بؤتوولولویو" سؤز قونوسو دئیر. خالقیمیزین میللی حاقلاری و آزربایجان اراضی سینده دئولتیمیزین قورلولماسی سؤز قونوسدور. دیققت ائدین کی بو شیوه دوشونوشده هم بین الخالق حقوق آچیسیندان، عین حالدا گونئی ده و عموم ایران دا کامواویون انگلیندن آشیب گئچمک اوچون شرایط یارانیر.
آمما ایستقلالیت شعاری بین الخالق حقوقونا قارشی دیر. بوگون هرکس بیلیرکی بین الخالق اورقانلار، یئنی سینیرلارین یارادیلماسی ایله موخالیف دیرلر و اساس دا بئله فیکیری اولان شخص لری و تشکیلات لاری گوروش اوچون قبول ائتمیرلر. بیزیم ایستیقلالچیلاریمیز، عمومیتله بین الخالق اورقانلارا یئتیشنده فئدرالیست اولماق مجبوریتنده قالیرلار! ایستیقلاچی دوستلارمیزین بو تورلو یاناشمالاری، اؤزلویونده ایستیقلالیت شعارینین وئریلمه سینین یالنیشلیغینا بیر ثبوتدور.
اوچ: فئدرالیزیم، سون ایلرین، باشقا اؤلکه لرده باش وئرن ایچ ساواشلارین آجی تجربه لرینه دایاناراق، خالق لارا ، او جمله دن تورک خالقینا داها اویقون و آز خرجلی (آز هزینه لی) بیر یول سایلیر.
"ایستیقلالیت" توپلومدا گنج و آز کسیمی ائتگی آلتینا آلابیلسه ده، آمما بوگونکو تورک توپلموندا و حتی غیرتورک توپلوموندادا گئنیش واسیطه ده، شیدته، رئآکسیالارا، چلیشگییه (ضدیته)، گرگینلییه، حتی حرکاتین ایزوله اولماسینا سبب اولابیلیر. دیققتله باخیرساق بو فاکتلارین ایزلرین توپلومداکی رئآکسیالاردا و حتی حرکات ایچینده اولان فعالار آراسیندا گؤره بیله ریک.
بویازیدا ایضاح ائتدییم کیمی، بوگون فئدرال و یا ایستیقلال شعارلاری، بو شعارلارین گرچکلشمه سی اوچون یوخ، (چون اونا شرایط یوخدور) بلکه یالنیز و یالنیز کامواویونو (عمومی افکاری) دئیشمک و اونا مثبت تاثیر قویماق اوچون دور. باشقا دئیشله، فئدرال و ایستیقلال سؤزلری بوگون یالنیز پروپاقاندا واسیطه سیدیرلر و بو طلب لرین دیله گلمه سینده بوگون یالنیز کامواویونا (عمومی افکارا) تاثیر قویماق ساحه سینده دوشونمه لییک، باشقا آلاندا یوخ.
سونوج اولاراق، بو یازی، فئدرال و ایستیقلال موباحیثه سینه بیر دؤنوش کیمی اولدو. منجه بو قونولارا توخونماق هم لازیم و هم گرک لی دیر. بو یازیدا سیاسی شعارین یئرلی اولوب- اولماماسینین منفعت لری و ضررلریندن دانیشدیق. بو قونولاردا دانیشماق هم فعالاریمیز اوچون و هم معاریفلشدیرمه پرورسئسینه سرعت وئرمک اوچون فایدالیدیر.
2015/07/19


text:
میهمان طالیپلار تۇموس ساپاقلاری اۆچین تۆرکیأ گلدی
میهمان اقووچیلار هم تۆرک دیلینی اؤورهنیأر هم ده تۆرک مدنیتی و صونغاتی بیلن تانیشیار.
۱۱۸ یورتدان ۱۰۰۰ سانی اۇقووچی تۆرکچه تۇموس کورسلاری اۆچین تۆرکیأ گلدی.
میهمان طالیپلار هم تۆرک دیلینی اؤورهنیأر هم ده تۆرک مدنیتی و صونغاتی بیلن تانیشیار.
یونس امره انستیتوسینا میهمان بۇلوپ تۆرکیأ گلن اۇقووچیلار، بیر آیدا تۆرکیأنینگ ۲۸ ولایاتیندا تۆرکچه اؤورهنِر.
شو ییل تۇموس کورسلاری ۹-نجی گِزِک گچیریلیأر.
تۆرکچه تۇموس اۇقووینا گلن طالیپلار تۆرک مدنیتی، صونغاتی، تاریحی و دیلی باراسیندا اؤز تجریبه لرینی پایلاشار و تۆرکیأنینگ طبیغی، تاریحی و مدنی اثرلرینی تاناتماق اۆچین بیری بیری بیلن یاریشار.


text:
سئیحون
سیحون و یا سیردریا ( قازاقجا:Cыpдapия)، (اؤزبکجه:Sirdaryo)،(تاجیکجه:Cиpдapë ) اورتا آسیادا بیر چای دیر .جیحون چاییلا بیرلیکده تاریخی ماورالنهر منطقهسین اوْلوشتورلار.
آدلاری[دَییشدیر]
اورتا قرنلر، ایسلامی منبعلرده بو چای سیحون آدیلا بحث ائدیلیر.و جنّتدهکی دؤرد چایلاردان بیری دیر. اوغوزلار یینجۆ ۆگۆز (اینجی نهری) و قدیم تۆرکلر ده بو چایا یئنچۆ ۆگۆز دییردیلر.[۱]
قایناقلاری[دَییشدیر]
چای تانری داغلاری (اویغورجا:تانگری تاغ) (چینجه:天山 تیان شان) اورتا آسیادا بؤیوک داغ سیستملریندن بیرینی اوْلوشتوران سیراداغلاردان ایکی قول آلاراق وجودا گلر. قایناقلاری گۆنوموز قیرقیزیستاندان اولان نارین نهری ایله قارادریا آدلاریداکی چایلاردیر و فرگانا وادیسینده بیرلشرک سیحونو اوْلوشتورور.اوْزونلوغو ۲۲۱۲ اوْلان چای آرال گؤلونه تؤکولور.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیا
- ↑ Amanjolov, 2002, sayfa 153; Malov, 1951, sayfa 34, 41; DTS, sayfa 269


text:
سعودی عربستان، لبنان و حریری نینگ استفاسی
سیاسی تحلیل
بحران نینگ آوازه سی سعودی عربستان و لبنان تامانیدن
سعودی عربستانده فسادگه قرشی کوره ش بهانه سی بیلن باشلنگن یوقاری مرتبه لیکلرنی اوشلش و لبنان باش وزیری سعد حریری نینگ سعودی عربستان سفری جریانیده استفا ایتیشی دقتلرنی بو ایککی اولکه گه جلب ایتدی. بیز هم پروگرامده بو موضوعلرنی هر تامانلمه تیکیشیریب چیقه میز.
منه ایندی شو توغریده آتاترک عالی بیلیم یورتی خلق ارا علاقه لر بولیمی اسیستانت لریدن دوکتور جمیل دوغاچ ایپک نینگ یازووینی تقدیم ایته میز.
سعودی عربستانده 11 ته سی شهزاده 30 دن آرتیق یوقاری مرتبه لی اداره چی نظارتگه آلیندیلر. باشقه تاماندن ریاض گه تورلی اوچره شوولر اوچون بارگن لبنان باش وزیری سعد حریری (اوزیگه قرشی حزب الله نینگ بیر پلان ریجه له گنینی سبب کورستیب) استفا قیلدی. حریری ایراننی لبنانگه حزب الله آرقه لی حاکم بولیش گه حرکت قیلیب تورگنی بیلن عیبله ماقده. حزب الله نینگ حمایه سی بیلن باش وزیرلیک مقامی گه اولتیرگن حریری نینگ ایران منطقوی فعالیتلریدن ایندی خبردار بولگندیک بیانات بیریشی البته قیزیق بیر حادثه دیر. بو وضعیت حزب الله تامانیدن ادعا ایتیلگن "حریری سعودی عربستان تامانیدن زوروانلیک بیلن استفاع ایتدیریلدی" دیگن ادعانی کوچلی قیلماقده. بو اوزگریشلرنینگ آرتیدن منظقه بیلن علاقه ده بولگن هر بیر کیشی نینگ کله سیگه "ریاض بیلن تهران آره سیده گی بحران لبنان آرقه لی قیزغین اوروشگه ایلنیشی ممکن می؟" دیگن سوال خلق بوله دی. البته بولر یوز بیرگنده اورته شرق اوچون بیر فلاکت روی بیرگن بوله دی. لیکن منطقه ده وضعیت بو شکلده دوام ایتگنده هم هر بیر احتمال نینگ یوز بیریشی ممکن.
لبنانده 1930 – ییللرده فرانسزلر تامانیدن ایجاد ایتیلگن سیاسی ساختارگه کوره، جمهور رئیس مارونی عیسوی لردن، باش وزیر سنی مسلمانلردن، مجلس باشلیغی ایسه شیعی مسلمانلردن انتخاب قیلینماقده. لبنان نینگ بو مغلق سیاسی ساختاری، اولکه نی تشقی مداخله لرگه مساعد قیلیب قویگن. بناً بیر قطار غربی اولکه لر، سعودی عربستان و ایران، لبنان نینگ ایچکی ساختاریگه هم مداخله قیلیشی ممکن. ایران حزب الله نی واسطه اوله راق استفاده ایتماقده. سعودی عربستان ایسه حریری عائله سی آرقه لی اوزیگه جایگاه اجره تماقچی.
منطقه سوریه بحرانی بیلن تیگیشلی ایکن، لبنان اونچه لیک دقتلرنی جلب ایتمه یدی. لیکن سونگی ینگی لیکلرگه قره ب دقتلر ایچکی اوروشدن چرچه گن لبنانگه جلب بولماقده. سوریه ده یوز بیرگن حادثه لر ایران نینگ ساحه سینی وسعت بیریشی گه باعث بولدی. بو وسعت بیریش نینگ لبنانده گی انعکاسی ایسه حزب الله دیر. ایران سوریه ده ایجاد ایتماقچی بولگن ساحه سینی لبنانده حزب الله آرقه لی کوپ آلدیندن ایجاد ایتگن. اسرائیل ایسه حزب الله نینگ سوریه ده مصروف بولیب قالگنی اوچون بیراز ممنون. لیکن سوریه جهتیدن بیر معما هم بار. اوشبو معما: سوریه ده یوز بیرگنلر حزب الله نی کوپراق قوی قیلدی. باشقه تاماندن آلدیندن اسرائیل فقط حزب الله دن تهدید آلگنینی کورماقده ایکن، ایندی یانیده ایران تامانیدن جهت بیریلگن اون مینگلب جنگری موجود.
سعودی عربستان ایچیده یوز بیرگن ینگیلیکلر ایچکی سیاست و اقتصادی پنجره سیدن بهالندیرگنلر هم بار. بونگه کوره، سعودی عربستان؛ ایران و حزب الله گه مخالف بیاناتلرنی ایچکریده گی کوچ مجادله سی اوچون استفاده قیلماقده. لیکن سعودی عربستان نینگ لبنان گه قره ته اوروش تهدیدلری محمد بن سلمان نینگ اوز کوچینی اثباتلش اوچون یوز بیره دیگن بیر توقنه شووگه باعث بوله دی. سعودی عربستان، سوریه، قطر و یمنده عملی قیلگن سیاست نینگ اورته شرقده عسکری حرکت گه باعث بوله دیگن ترجیح گه قره ب باریشی نینگ ممکن ایکن لیگینی کورستماقده.
تورکیه، سعودی عربستانده یوز بیرگنلرگه سعودی عربستان نینگ ایچکی مسئله سی دیب قره یدی. باشقه تاماندن سعودی عربستان هم قطر بحرانی و شمالی عراقده گی رفراندوم گه قیلگن حمایه سی نینگ آرتیدن انقره بیلن مناسبتینی توزه تمه گن. بیراق مناسبتنی یمان حالت گه کیلتیرووچی بیر حرکت هم قیلمه دی. احتمالاً ایککی اولکه هم لبنان اطرافیده گی ینگی لیکلرنینگ مناسبتلریگه مستقیم تاثیر قالدیرمس لیگینی اویله ماقده لر. لبنانده یوز بیره دیگن بیر توقنه شوو، خزب الله نینگ سوریه ده گی موجودیتینی کمه یتیریش گه سبب بوله دی. بو هم بشارالاسد اداره سینی ضعیف قیله دی. حزب الله نینگ صحنه دن چیقیب کیتیشی سوریه نینگ تورکیه گه قره ته احتیاجینی کوپراق قیله دی. بو تورکیه نینگ ترور تشکیلاتی PKK/YPG گه قرشی کوره شده بیر فرصت یراتیشی ممکن. لبنانده گی احتمالی بیر توقنه شووده، امریکا قوشمه ایالتلری و اونینگ متفقلری نینگ سوریه ده PKK/YPG گه قره ته عملیاتگه قرشی حمله قیلیشلری کوپ قیین بوله دی. عین دمده ایران بیلن روسیه نینگ سوریه ده تورکیه گه ضرورتی نینگ کوپراق بولیشی توازننی تورکیه نینگ منفعتی گه ایلنتیریشی ممکن. البته بو احتمال لبنان اطرافیده گی وضعیت بیلن علاقه سی بار. سعودی عربستان لبنان نینگ جاییده، یینه قطرگه علاقه کورستسه بو تورکیه – سعودی عربستان مناستی گه بحران اوله راق انعکاس قیلیشی ممکن.
سعودی عربستان فسادگه قرشی کوره ش آتی آستیده باشله تیلگن جریان و حریری نینگ استفا ایتیشی اورته شرقده ینگی بیر جریاننی اشاره قیلماقده. یوز بیرگنلر سعودی عربستانده اقتدار اوزگریشیدن عبارت بولمه گن بیر معمادن عبارت. سعودی عربستانده گی اقتدار اوزگریشی اورته شرقده ینگی بیر توقنه شوو زمینه سی یراتیشی ممکن. بو خواهی – نخواهی تورکیه گه هم تاثیر قالدیره دی. لبنانده گی تورکمن موجودیتینی هم دقت گه آلگنده، احتمالاً تورک دیپلوماسیسی بی طرفانه بیر سیاستنی تعقیب ایته دی و ایککی تاماننی توقنه شوودن اوزاق توتیش اوچون حرکت قیله دی. نتیجه ده بو بحران نینگ دوامی تورکیه اوچون فرصت هم تهدید هم ایجاد ایتیشی ممکن. تورک دیپلوماسیسی احتمالاً شونگه قره ب حرکت قیله دی.


text:
اوغوز تی وی:بؤیوک تانری نین آدی ایله
اورمو و سولدوز شهرلری نین غیرتلی و شرفلی اهالیسی و دیه رلی ملی- مدنی فعاللارینا مراجعت عزیز و شرفلی یورتداشلار! بو گون آذربایجانیمیز حساس و خطرلی بیر بُرهه و آشامانی آشماقدادیر. بیلدیگینیز کیمی، گلن گونلرده اؤلکه سویه سینده سئچگیلر گئچیریله جکدیر.( جمهور باشقانلیغی و شهر شورالاری سئچگیسی) بو آرا آذربایجان و آذربایجانلیلار اوچون ان اؤنملی، اولان غربی آذربایجاندا اورمو و سولدوز شهر شورالاری نین سئچگیلری دیر. بو شهرلرده خاص بیر دوروم حاکم دیر. بعضی گیزلی و مرموز اللرله اوًنه سورولن بللی جریانلار، غربی آذربایجان و اوًزللیکله سؤزو گئدن بو ایکی شهرده دوغما و ازلی- ابدی اولان توپراقلاریمیزا دیش قیجیردیبلار. وارلیغیمیز قدر دَیه ر داشییان، هابئله استراتئژیک اهمیّته مالیک اولان بو ایکی شهره طمع گؤزو ایله باخیرلار. بو بللی جریانلار انتخابات فضاسی چرچیوه سینده، ایسته ییرلر ملّی- مدنی فعاللاریمیزین انسجامسیز و داغینیق دورومدا چالیشمالاریندان فایدالاناراق اؤز چیرکین ایستکلرین دوغرولدالار. اونلار بو شوم و بوروشوق اویونلارلا سولدوز و اورومو شهرلرینده هر بیر وسیله ایله او جمله دن باشقا شهرلرین رأی لرینی قایناغی بللی اولمایان پوللارین گوجونه، بو شهرلره گتیریب، دوننه دک ایشله مک آدینا قوناق و کؤچگون اولان، آنجاق بوگون توپراق ادعاسینا دوشَن بعضی کورد قروپلاری، بو چیرکین شیوه لرله اؤز کاندیدالارینی غالب ائتمه یه چالیشیرلار و ایسته ییرلر بئله گوًسترلرکی، اورمو و یا سولدوز شهری نین اهالیسی اونلارین کاندیدالارینا رأی وئریبلر. بو اومودلا کی، او شهرلرین ائتنیک ترکیبینی ایسته دیکلری کیمی گؤسترسینلر. بو گون هر بیر اورمولو و سولدوزلو سویداشیمیزا، اؤزللیکله ملی- مدنی فعاللاریمیزا، ملّی بیر گؤرَودیر، تام آییقلیق ایله بیر آرایا گلیب تاریخی بیر اتحادی سرگییه قویاراق، لازم و گرکن ایشلرله، آذربایجانین گؤز ببگی اولان دیه رلی و عزیز شهرلریمیزی قوروسونلار. بو گون لازم دیر ال- اله وئره رک، بو مرموز اللر و جریانلارین توطئه لرینی سیندیریب، میدانی بیر قازانج الده ائده رک،آجی سونوجلار اونلارین اؤزلرینه قایتاریلا ! بورادا تام سایغی و حؤرمتله بو ایکی شهریمیزده چالیشان دَیه رلی ملّی- مدنی فعاللاریمیزا اوز توتوب مراجعت ائده رک، بو عزیز مُبارزلریمیزی بیرلیگه دعوت ائدیریک! بو گون لازم دیر بوتون فردی و گروهی اختلافلاریمیزی قیراغا قویوب، هامیمیز ال- اله، چیین- چیینه بیرلیگه دوغرو حرکت ائدیب و اؤزل اولاراق اورمو و سولدوز شهرلری شورالاری نین سئچگیلرینده جدیتله فعالیت ائده ک! گلین گوجلو و بیرگه داوراناراق اجازه وئرمه یک اؤزگه لر توپراغیمیزا خور گؤزله باخسینلار! بیز اؤز و ملّی وجدانیمیزین و آذربایجانین گله جک نسیللری قارشیسیندا مسئولوق! دیه رلی میللی – مدنی فعاللاریمیزدان تام سایغی ایله و آذربایجان آدینا دعوت ائدیریک گوذشت و فداکارلیقلا عمل ائدیب و ملّی منافعیمیز اوغروندا سرعتله و ان قیسا بیر زاماندا حاضر کاندیدالار آراسیندان و باجاریقلی انسانلاریمیزدان واحد بیر لیست حاضرلاییب اورمو و سولدوز شهرلری نین اهالیسینه تانیتدیرسینلار! چوخ سایلی عزیز کاندیدالاریمیزدان دا خواهیش ائدیریک اؤز گوذشتلری ایله بو ایشده ملّی- مدنی فعاللاریمیزا کؤمکچی اولسونلار! البته تام اعتذار ایله بیلدیرمه لیییک سایغیلی و دیه رلی ملّی- مدنی فعاللاریمیز هر بیر دلیله گؤره بو ایکی شهرده راضیلاشیب، واحد بیر نتیجه یه چاتا بیلمه سه لر، بیز آذربایجانیمیزی و استراتئژیک اهمیته مالک اولان شهرلریمیزی آرتیق طمع لیک ائدن اؤزگه لرین خطریندن قوروماق اوچون امکان چرچیوه سینده, حاضیر کاندیدالارین آراسیندان و اورتا سویه لی بیر لیستدن حمایه ائتمک مجبوریتینده قالاجاییق ! بوردا ائلیمیزین دولغون شفاهی ادبیاتیندان فایدالانیب سؤزوموزه سون قویوروق: ائلین گوجو، سئلین گوجو ائل بیر اولسا، داغ اوینادار یئریندن !
حسن دمیرچی
حسن راشدی
عباس لیسانی
اکبر آزاد


text:
اوکراینادا یاشایان ائرمنی فعال آرام کاراپئتیان ائرمنیستانلا آذربایجان آراسیندا سوله تشببوسلرینه دستک وئرهن باکی دئکلاراسییاسینا ایمضا آتیب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، حاقین . آذ سایتینا موصاحیبه وئرهن کاراپئتیان ایکی خالقین بیرلشمهسینه و قاراباغ محاربهسینین فسادلارینین آرادان قالدیریلماسینا سئرژ سرکیسیان رئژیمینین مانع اولدوغونو بیلدیریب. آکتیویست آذربایجان و ائرمنیستان پرئزیدئنتلرینی تئزلیکله قاراباغ کونفلیکتینی حل ائتمهیه چاغیریب.
کاراپئتیان قاراباغ کونفلیکتینین آذربایجانین اراضی بوتؤولویو چرچیوهسینده حل ائدیلمهلی اولدوغونو بیلدیریب.
قئید ائدک کی، کاراپئتیان باکی سوله پلاتفورماسینی دستکلهیهن آلتینجی ائرمنی فعالدیر. بوندان اؤنجه باکی دئکلاراسییاسینی واهئ آوئتیان، سوزان جاگینیان، واهان مارتیروسیان، آرمئن ویرابیان، لوسینئ نئرسیسیان دستکلهییبلر. ویرابیان باکی سوله پلاتفورماسینی مدافعه ائتدیکدن آز سونرا ائرمنیستان حقوق محافظه اورگانلاری اونون عائیلهسینی تهدید ائتمهیه باشلاییب. اصلن آذربایجاندان، خانکندیندن اولان نئرسیسیان ایسه قاراباغی آذربایجان تورپاغی آدلاندیردیقدان سونرا قوندارما رئژیمین خصوصی خیدمت اورگانلاری طرفیندن حبس ائدیلیب.


text:
بریتانییانین کئچمیش باش ناظری مارقارت تاچر ۱۹۹۰-جی ایلده عراق قوهلرینین کویتی ایشغالی زامانی عراق پرزیدنتی صدام حسینه قارشی کیمیوی سلاح دا ایستیفاده ائتمیی پلانلاشدیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «فایننشل تایمز» قزئتی مرکزی کشفیات ایدارهسینین تام مخفی گریفی اوزریندن گؤتورولموش سندلره اساساً یاییب.
درج ائدیلن سندده صلاحیتلری سونا چاتماغا یاخین اولان تاچرین غرب و عرب اؤلکهلرینی صدام حسینه قارشی تشکیلاتلاندیرماغا چالیشدیغی گؤستریلیب. همین دؤورده عراق اوردوسو یالنیز اوچونجو بیر سلاحلی قوهنین ایشغال اولونموش اراضیلردن اونلاری سیخیشدیریب چیخارماق جهدی اولاجاغی زامان کیمیوی سلاحدان ایستیفاده ائتمهیه حاضیرلاشیب. بونو گؤرن مارگارت تاچر اوخشار جواب تدبیرلرینی گؤرمهیه قرار وئریب.
۱۹۹۰-جی ایلین اوکتیابریندا آمریکانین مدافعه ناظری دیک چینی ایله گؤروشو زامانی تاچر اونا «بیز بیلملیگیک کی، جاواب تدبیرلری هانسی فورمادا اولاجاق» سؤزلرینی سؤیلییر. داها سونرا تاچر صداما قارشی خصوصی کیمیوی سلاحدان ایستیفاده اولونماسی گرکدیینی وورغولاییر. چینی امریکا پرزیدنتی جورج بوشون کیمیوی سلاحلارا خصوصی نیفرتی اولدوغونو دئیرک، تاچری بو فیکریندن داشیندیریر.


text:
۱۹۹۰ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۰-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسانونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ نوْوامبر - مری روْبینسون ایرلندین ایلک قادین جومهور باشقانی اوْلموشدور.
- ۳ دسامبر - ت.ر.تنین تِلئگۆن آدلی یایینی باشلادی.
- ۳ اوْکتوبر - اوروپادا عادی سیلاحلارین آزالدیلماسینا گؤره، شوروی-آمریکا سازیشی ایمضالانمیشدیر.
- ۲۲ نوْوامبر - ۱۱ ایللیک حاکمیتدن سوْنرا بؤيوک بریتانیيانین باش ناظری مارقارئت تاچئر ایستئفا وئرمیشدیر.
- ۲۱ مارس - نامبیا٬ گۆنئی آفریقادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۲۰ ژانویه - قارا ژانویه (Qara Yanvar، قارا ژانویه) چؤکمک دوروموندا اولان شوروینین قیزیل اوردوسو میخاییل قورباچوفون امری ایله، آذربایجان جومهوریتینین باشکندی باکیدا خالقا سالدیریب ۱۳۷ نفری اؤلدوردو، و بئلهلیکله قارا ژانویه فاجیعهسی یاراندی.
- ۲۰ دسامبر - شوروی خاریجی ایشلر ناظیری گؤزلنیلمهدن استعفا وئرمیشدیر.
- ۲ مارس - نلسون ماندلا٬ آفریقا میلّی کونقرهسی باشوزیرلیگینه سئچیلدی.
- ۲ آقوست - عیراق کوئیت اراضیلرینه سوخولموشدور.
- ۱۸ مارس - آلمان یئنیدن بیرلشمهسی: آلمان دموکراتیک جۆمهۇریتینین کئچیرتدیگی سئچیملردن سوْنرا٬ آلمان دموْکراتیک جۆمهۇریتی و آلمان فدرال جۆمهۇریتی بیرلشدی.
- ۱۷ نوْوامبر - شوروی عالی شوراسی میخاییل قوْرباچوْفا حاکیمیّتینی یئنیدن تشکیل ائتمک صلاحیّتی وئرمیشدیر.
- ۱۶ دسامبر - ژان-برتراند آریستید هایتینین دموْکراتیک يوْللا حاکمیته گلن ایلک جومهور باشقانی اوْلموشدور.
- ۱۵ دسامبر - قیرقیزیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۱۲ ژانویه - سوْوئت اتفاقینین رهبری میخایل قورباچوفون ویلنوسه سفری زامانی اوْرادا ۳۰۰۰۰۰ نفر مۆستقیللیک طلبی ایله تظاهورات کئچیریب.
- ۱۲ ژانویه - رۇمانی ایلک شرقی آوروْپا اؤلکهسی اوْلاراق کوْممونیست حیزبین قاداغان ائدیب.
- ۱۰ ژانویه - تایم ایله وارنیر شیرکتلری بیرلشهرک «تایم وارنیر» آدینی آلدی.
- ۱ دسامبر - لا- مانش بوْغازی آلتیندا تۇنل قازان فرانسه و بؤيوک بریتانيا قازماچیلاری بیر-بیری ایله گؤروشورلر.


text:
سونی اینتلکتین اینکیشافی اینسانلیغین تالعیی اوچون تهدید کسب ائده بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «دیلی میل» قزئتینه آچیقلاماسیندا بریتانییالی فیزیک ایستیون هاوکینگ سؤیلهییب.
«قورخورام کی، صونعی اینتلکت اینسانلیغی تام دییشسین. اگر بو گون اینسانلار کامپوتر ویروسو حاضرلایا بیلیرلرسه، گلهجکده اونلار اؤزونو تکمیللشدیره بیلن صونعی اینتلکت ده حاضرلایا بیلرلر. بو، یئنی حیات فورماسی اولاجاق. افکتیولیک آنلاییشی روبوتلارین اینسانلاردان آزاد اولماسی ایستیینی فورمالاشدیرا بیلر. اگر حتی بو باش وئرمهسه بئله، اینسانلار اؤزلری اؤز جینسلرینی یوخ ائتمک ریسکی یاراداجاقلار. بیز گئری دؤنولمهسی مومکون اولمایان خطی کئچمیشیک. یئر بیزیم اوچون آرتیق دارلیق تشکیل ائدیر. اهالی بؤیوک تمپله آرتیر و بیز اؤزوموزو محو ائتمک ریسکی ایله اوز-اوزییک»، – دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه «تسلا موتورز»ون رهبری ایلون ماسک دا صونعی اینتلکتین ۳-جو دونیا محاربهسینه سبب اولاجاغینی آچیقلامیشدی.


text:
تورکییهنین قندیلده تشکیل ائتدیی عملیاتا پشمرگه قوهلری ده جلب اولونا بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییهلی اکسپرت عبدالله آغار دئییب.
تورکییهنین ایچینده ۶۰۰ کندین اولدوغو ۲۵۰۰ کوادرات کیلومترلیک اراضینی نظارته آلماق ایستدیینی بیلدیرن آغار بو عملیات زامانی آنکارانین آسو کیمی بیر دستکچیسی اولماماسی سببیندن اراضییه علاوه قوهلرین جلب اولونماسینین قاچیلماز اولدوغونو سؤیلهییب. آغارین سؤزلرینه گؤره، پ کا کا-نین کؤلگهسینده ایتن پشمرگه قوهلری تورکییه ایله برابر حرکت ائدرک، تارازلیق یاراتماق نیتیندهدیر.
«پ کا کا-نین سورییا و عراقدا یاراتدیغی یئنی تهدید تورکییهنی بئله بیر حربی عملیاتا وادار ائتدی. تورکییه شرقده و غربده بوینوزون اوجلارینی توتور، محاصرهیه آلیر. بوندان سونراکی مرحلهده بو محاصرهنین ایچینده تورکییهنین نماییش ائتدیرجیی حربی حملهلر و بو حربی حملهلرله برابر اورتایا چیخاجاق بین الخالق موناسیبتلر و دیپلماتییا ساواشلاری یاشاناجاق»، - اکسپرت بیلدیریب.


text:
گوندم آنالیز: 29
تورکیهنین اینسانی یاردیم و قاچقین سیاستی
تورکیهنین انیسانی یاردیم و قاچقین سیاستی دونیادا بیرینجی سیرادا یئر آلاراق هر کسه اینسانلیق درسی وئریر.
تورکیه بیر طرفدن ان چوخ اینسانی یاردیم ائدن اؤلکه اولاراق پایلاشمانین نئجه ائدیلمهسینی دونیایا گؤستریر، دیگر طرفدن اوزده "اینسان حاقلاری" دئین قالیب لارین آرخاسیندا گیزلنن اؤلکهلردن فرقلی اولاراق سؤزده دئییل، عملده ده اینسانا اینسان دیری وئرمهنین نئجه اولدوغونو گؤستریر. تورکیهنین ان چوخ قاچقین ساخلایان اؤلکه اولماسی دا چارهسیزه موناسیبتین فرقینی نوماییش ائتدیریر.
قلوبال اینسانی یاردیم 2017 راپورونا گؤره، تورکیه کئچن ایل ان چوخ اینسانی یاردیم ائدن اؤلکه اولدو. "ان سخاوتلی اؤلکه" ساییلان تورکیه میللی گلیرینین 0،85 فایزینه اویغون گلن اینسانی یاردیملاری رئاللاشدیردی. میللی گلیره اویغون تورکیهدن سونرا ان چوخ اینسانی یاردیم ائدن اؤلکهلر ایسه 0،17 فایزله لوگزامبورگ و نروژ اولوب.
اینگیلتره مرکزلی اینکیشاف تشببوسلری تشکیلاتینین راپورونا گؤره، تورکیه کئچن ایل 8،07 میلیارد دولارلیق مالیه ایله دونیادا ان چوخ اینسانی یاردیم ائدن اؤلکه موضعینه گلدی. تورکیهدن سونرا 6،68 میلیارد دولار ایله امریکادیر. اما امریکانین حیاتا کئچیردیگی اینسانی یاردیم میللی گلیره نیسبتن 0،04 فایزدیر. اوندان سونرا ایسه ان چوخ اینسانی یاردیمی 2،52 میلیارد دولارلا آلمانیا ائدیب.
اینسانی یاردیمدا اؤنده اولماسی تورکیهنین اینسانا دیر وئرن خاریجی سیاست آنلاییشینین بیر عکسیدیر. اینسان حاقلاری و دموکراسی طرفدارلاری اولدوقلارینی ادعا ائدن اؤلکهلرین اینسانی یاردیمدا تورکیهدن چوخ گئریده قالماسی اونلارین ادعالارینین حقیقتی عکس ائتدیرمدیگینی گؤستریر. اینسانی یاردیم مسئلهسینده آچیق آشکار دونیا بیرینجیسی اولماسی تورکیهنین اینسان حاقلارینا سؤزده دئییل، عملده دیر وئردیگینی ثبوت ائدیر.
اینسانی یاردیما علاوه اولاراق، تورکیهنین، عینی زاماندا دونیادا ان چوخ قاچقینی بیرلشدیرن اؤلکه اولماسی اونون بو فرقینی ده اورتایا قویور. 3 میلیون یاریم قاچقینا ائو صاحبلیگی ائدن تورکیه هم ده هومانیست و ویجدانلی موناسیبتیله سئچیلیر. دونیادا عرقچیلیگین آرتدیغی، قاچقینلارا سرت سیاستین تطبیق ائدیلدیگی، دیدرگینلرین دنیزلرده بوغولماسی کیمی اورک آغریدان حادثهلرین باش وئردیگی بیر دؤورده تورکیهنین موناسیبتی اینسانلیق آدینا شرف وئریر.
تورکیهده آرتان قاچقین اهالی سایینا باخمایاراق، اؤلکهده سیاسی غیری -ثابتلیک یوخدور، عرقچیلیک یوخدور، کیم علیهینه سؤز یاراتماغا چالیشارسا دا، هئچ بیری حقیقتی عکس ائتدیرممیش اولاجاق.
آوروپا بیرلیگی و امریکاداکی قاچقین بحرانی اصلینده عرقچیلیک و خاریجی دوشمنچیلیگی بحرانیدیر. مسئلن، آلمانیا حکومتیندکی قارداش پارتی لر اولاراق سئچکیلره بیرگه گیرن خریستیان دموکراتلار و خریستیان سوسیالیستلر پارتی لرینین وحدتی قاچقینلارا قارشی داها سرت سیاست طلب ائتدیکلری اوچون یارانیب. 550 میلیوندان چوخ اهالییه مالیک آوروپا بیرلیگینین اراضیسینه تورکیهدکی قاچقین سایینین 3-ده 1-ی قدر قاچقین گلمهسی بوتون بیرلیگده بؤیوک بیر بحرانا یول آچدی و آوروپا اؤلکهلری آراسینداکی طرفداشلیغی تهلوکهیه آتدی:
آوروپا بیرلیگی اؤلکهلرینده حدیندن آرتیق ساغچی پارتیلرین سسلری آرتدی، ایکینجی و اوچونجو ان بؤیوک سیاسی پارتی حالینا گلدی.
تورکیهده ایسه بوتون آوروپا بیرلیگیندن 3 قات آرتیق قاچقین اولسا دا، قاچقین بحرانی باش وئرمهییب. چونکی باشدا پرزیدنت رجب طیب اردوغان اولماقلا، تورکیه حکومتی قاچقینلارا اینسانی موناسیبتی ان یوکسک شکیلده گؤسترمهیه چالیشیر و بونو ائدیر.
تورکیهنین گوندمینه دایر تحلیل پروقرامینین نوبتی بؤلومونده سیاست، ایقتیصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون امکداشی جان آجونون " تورکیهنین اینسانی یاردیم و قاچقین سیاستی " باشلیقلی آنالیتیک یازیسینی تقدیم ائتدیک.


text:
ویلدانه شعباناوا علیائوا / ویلدانه اؤزکان, 14.02.2016روسیانین باتی-قارشیدی (ضد-غربی) سییاستلرینده تورکییه نئجه قونوملاندیریلماقدادیر؟
تئون آ. وان دایک, 21.11.2004سویچو سؤیلم
فرحناز امیری, 31.07.2010ایراندا آلتئرناتیو خبرچیلیک تجروبهلری
آرتوم دینج, 13.03.2011ایران-دا مرکزیتچی گوجلر و فارسلاشدیرما قارشیدی تورکلر: آماجلار و ادعالار
حسن گول محمد, 01.01.2011ایسلام اؤنجهسی ایران و آذربایجانداکی سیاسی اوتوریتهلر آراسیندا ضدلشن گوج ایلیشکیلری
آیسل کاراهان/ قاراخان, 25.10.2010کوتله داورانیشی قوراملاری/ نظرییهلری
آغالار ممداو, 24.10.2010مئنتالیتئتیمیزین دیسفونکسییوناللیغی (ذهنیتیمیزین ترس ایشلَوسللیگی)
حسین خروشی عیسالو, 17.11.2010بیر اینسان-چئوره فلاکتی اولاراق اورومیه گؤلونون قوروما سورهجی
گونوموزده اینسانلار دوغولدوقلاری آندان اعتبارن، دگیشیک مسئلهلرله دولو بیر گرچکلیک اورتامینا گؤزلرینی آچماقدادیرلار. بوگون دونیانین بیرچوخ یئرینده اینسانلار؛ دگیشیک کولتورل، قومی، دینی، طبقاتی و جینسیت منسوبیتلری یا دا کیملیکلری سببیله زوراکیلیغا، باسقییا و آیریمچیلیغا معروض قالماقدادیرلار.
ایسلام جومهوریتی خبر آژانسینا (ایرنایا) عایید ایران قزئتینین 22 اردیبهشت 1385 تاریخلی یایینیندا، «بؤجکلرین بیزلری بؤجکلشدیرمهمهسی اوچون نه ائدک؟» باشلیقلی رسیملی گۆلدۆرۆجو بیر اؤیکو یایینلاندی. بو رسیملی حکایهده جیزیلان اینسان کاراکتئری، قارشیسینداکی بؤجهیه فارسجا سسلهنیر. بؤجک ایسه اونا تورکجه جواب وئریر و حکایه، بؤجکلردن قورتولما یوللارینین انلادیمی ایله سوردورولور. ایراندا میلیونلارجا تورک بو اولایی بیر "آشاغیلاما" و "دیشلاما" (ترد ائتمه) داورانیشی اولاراق دگرلندیردی. اونلار اؤز اعتراضلارینی بیلدیرمک و بو ایشین مسببلرینین قینانماسی و جزالاندیریلماسی اوچون چئشیدلی کند و شهرلرده -آغیر هزینهسینه باخمایاراق- قیناما گؤستریلری گئرچکلشدیردیلر.
در این شماره ١٤ خبر، ٩ تحلیل و تفسیر، ٥ مقاله و ٢ کتاب در رابطه با سیاستهای فارسیسازی در ایران امروز معرفی میگردد.
Tebriz, İran
Durum, 0 °C


text:
هیندیستانین شیمالیندا یئرلشن بهرچ بؤلگسیندهکی میمونلارلا دولو کاتارناقات مشهسینده قیز اوشاغی تاپیلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، پلیس طرفیندن تاپیلان قیز خسته خانایا یئرلشدیریلیب. حکیملر قیزین بدنینده جدی یارالارین اولدوغونو بیلدیریبلر.
اونون کؤرپهلیکدن میمونلارلا قالدیغی دوشونولور.
۸ یاشی اولدوغو احتیمال ائدیلن قیز دانیشا بیلمیر، اینسانلاری گؤردوکده قاچیر و میمون کیمی ال-قول حرکتلری ائدیر.
ایکی آیدیر داوام ائدن معالیجهلر نتیجهسینده او، یمک یمیی اؤیرنیب.
حاضردا اونون میمونلارلا نه زاماندان بری یاشادیغی و والیدینلرینین کیملیگی حاقدا آختاریشلار داوام ائدیر.


text:
تحریم یوخسا اؤلوم؟!
دوکتور جئری
تحریملر باشلایاندان، ایقتیصادی دوروموموز آغیرلاشیب چتینلیکله باشیمیزی دولاندیرا بیلیردیک. بیر گون قلئیچی مورتوض منی بیر قیراغا چکهرک،" ایستهییرسن اؤزونو بو فلاکتدن قورتاراسان؟" دئیه سوروشدو. سئوینجک،"چیخیش یولو اولسا، نییه ایستهمیرم!"دئدیم. الینی چیگنیمه قویوب دوز گؤزلریمین ایچینه باخاراق، "گل اؤلکهدن قاچاق یوخسا قیتلیق گلسه، باشدا سنین کیمی، منیم کیمی السیز-آیاقسیزلار اؤلهجکدیر" دئدی. اونون اؤنرگهسینه قارشی چیخسامدا، آوروپادا چکهجگیمیز کئفلردن دانیشاندا قوللاریم یانیما دوشدو. او، سؤزلرینین آردیندا آرتیردی: "آدام قاچاقچیلاری ایله دانیشمیشام. اونلار، بیزی بیر گمینین آمباریندا گیزلهدیب آوروپایا آپاراجاقلار".
اوچ گون سونرا، قاش قارالاندا لیماندا قلئیچی مورتوضون یولونو گؤزلهییردیم. هاندان-گئجدن تاپلیب گلدی. یانیندا ددهلیگی شیخ آغانی دا گتیرمیشدی! یاواشجا قولاغینا پیچیلدادیم:" بونو نمنهیه گتیرمیسن؟". آجیقلی-آجیقلی، "من ددهلیکسیز بیر یئره گئتمهرم!"دئدی. بیر ساعاتدان قاچاقچیلار دا گلیب چیخدیلار. بیزی قاییقلا بیر قوجامان گمییه گؤتوردولر. یئددی-سککیز گون امن-آمانلیق ایچینده یولچولوغوموز سوردو آنجاق بیر گون بیردن-بیره گمی چالخالانماغا باشلادی. یوخاریدان چیغیر-باغیر سسلری ائشیدیلیردی. سانکی فیرتانا اولموشدو. گمی بیرده چالخالاناندا، آراسیندا گیزلندیگیمیز یوکلر اوزهریمیزه چؤکدو.
گؤزلریمیزی آچدیغیمیزدا اؤزوموزو بیر آدادا گؤردوک. ساحیلین قوملاری اوستونه سرهلنمیش دورومدایدیق. آیاغا قالخدیق. یان-یؤرهده بیزدن باشقا کیمسه گؤرونموردو. شیخ آغا اللرینی گؤیه قووزاییب،"آللاه بیزه رحم ائلهییب. ائلهبیل تکجه بیز قورتولموشوق."دئدی. قلئیچی مورتوض بارماغی ایله اوزاغی گؤستهرهرک،"اورادا بیر مئشهلیک وار. گئدک اورایا. بلکه بیزه یاردیمجی اولان بیری تاپیلا."دئدی. آرغین-یورغون، آج-سوسوز اؤزوموزو مئشهلیگه چاتدیردیق. مئشهده کیمسه یوخ ایدی. تکجه قورد-قوش سسی ائشیدیلیردی. ایستهدیم دئییم،"ائلهبیل آدا بوشدور" دئیه بیلمهدیم. آغاجلارین باشیندان سککیز-دوققوز لوت کیشی باشیمیزا تؤکولوشوب جیدالارینی اورک-بؤیرهگیمیزه دایادیلار. آدا، وحشی آداملارین آداسی ایدی. وحشیلر هلهله ایله بیزی قبیله بؤیوگونون یانینا آپاردیلار. باشچی، هئیوهره بیر کیشی ایدی. بئلینه باغلادیغی اوت-علفدن باشقا اگنینده بیر گئییم یوخ ایدی. بیزی باشدان آیاغا سوزه-سوزه دئدی:
- گؤرونور اویغار بیر اینسانلارسیز! سیز بیلمیرسیز اؤزگهلرین تورپاغینی باسماق اولماز.
من الیمی دؤشومه باسیب سالام وئرهرک دئدیم:
- دوغرو بویورورسوز قوربان. بیزیم ایکی مین بئش یوز ایللیک اویغارلیغیمیز وار. بیز چوخ فرهنگلی بیر اینسانلاریق آنجاق بیز سیزین تورپاقلاریزی باسماق ایستهمهمیشک. تکجه گمیمیز باتیب دا ایستهمهدن بورایا دوشموشوک. سیزدن ریجا ائدیریک بیزه یاردیم ائدهسیز بو آدادان گئدک.
قبیله باشچیسی قاققاناق چکیب گولدو:
- بیزیم آدایا ایذینسیز آیاق باسان موطلق جزالاندیریلمالیدیر. آنجاق سیز اویغار، قاناجاقلی بیر اینسانلار اولدوغوز اوچون جزانی سئچمکده آزادسیز.
یالوار- یاخارا باشلادیم:
- قوربان باشقا بیر یولو یوخدور؟!
قبیله باشچیسی اؤفکهلندی:
- یوخ!..
چارهسیز قالاراق دئدیم:
- قوربان! هله جزالاریز نمنهدیر؟
قبیله باشچیسی گولومسوندو:
- تحریم و اؤلوم. هانسینی ایستهییرسیز سئچین.
قلئیچی مورتوض اورتایا آتیلدی:
- من تحریمی سئچیرم. بیز تحریمه اؤیرشمیشیک.
قبیله باشچیسی ایکی بوینو یوغون کیشییه ایشمار ائلهدی. کیشلر قلئیچی مورتوضون قوللاریندان یاپیشیب مئیدانین اورتاسینا آپاردیلار. یوزلر وحشی آدام میدانین چئورهسینه ییغیشیب باخیردیلار. کیشیلرین بیری وحشیلیکله ال آتیب قلئیچینین شالوارینی آیاغیندان چیخارتدی. اوبیریسی ایسه..
شیخ آغا دؤزه بیلمهدی:
- سیزکی بونون باشینا پیس ایش گتیریرسیز؟!- دئیه قیشقیردی.
قبیله باشچیسی گولدو:
- بیز بونا تحریم ائلهمک دئییریک، سیز نه دئییرسیز؟!
بو دانیشقلاردا ایدی. قلئیچی گلیب یانیمیزدا دایاندی. پؤرتموشدو. قبیله باشچیسی اوزونو منه توتدو.
- سن هانسینی سئچیرسن؟
تکلیفیمی بیلمک اوچون شیخ آغایا باخدیم. گؤزونو آغارتدی. بیرآز دوشوندوکدن سونرا دئدیم:
- اؤلمهیهجگم کی!..منی ده تحریم ائلهیین!
بیرآزدان منده پؤرتولموش حالدا گلیب قلئیچی مورتوضون یانیندا دایاندیم. سیرا شیخ آغایا یئتیشمیشدی. قبیله باشچیسی یئنه سوروشدو:
- سیز هانسینی سئچیرسیز؟!
شیخ آغا دؤشونو قاباغا وئرهرک قیشقیردی:
- من شرفلی اؤلومو، بو رذالته، آلچاقلیغا ترجیح وئریرم. اؤلدورون منی...
قلئیچی مورتوض، "شیخ آغا!.."دئیه باغیراراق هؤنکور-هؤنکور آغلاماغا باشلادی. گؤزلریم آجیشدی. اوتانجیمدان باشیمی آشاغی سالدیم. قبیلهنین باشچیسی بو کز دؤرد-بئش دئو کیشییه گؤز ائلهیهرک بویروق وئردی:
- شیخ آغانی اؤلونجهیه قدر تحریم ائلهیین.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خوش خبر، پیس خبر
دوکتور جئری
نوه ائوه قاییدینجا، دوغرو بؤیوک باباسینین اوتاغینا گئتدی.
- بؤیوک بابا! ایکی خبریم وار؛ بیری خوش، بیری پیس. قاباقجا هانسی دئییم؟!
بؤیوک بابا گولومسوندو:
- خوش خبری دئ گؤرهک!
نوه جوشقولاندی:
- سوپر مارکئتده جومهور باشقانینی گؤردوم!
- یوخ بابا!.. خوش حالینا اولسون! هله، پیس خبرین ندیر؟!
نوه باشینی آشاغی سالدی:
- تاپشیرمیشدین "ایزی لایف" آلیم ها!!... سون بستهنی او آلدی..
ایزی لایف: قوجالار پوشکی
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قلئیچی مورتوضون قویونو
دوکتور جئری
امنیت شوراسینین ایران علئیهینه اولان تحریملری باشلایاندان، قلئیچی مورتوض ایشینی الدن وئریب یوخسوللوغا-داریشلیغا دوشموشدو. اؤنجهلر، کوچه-بازاردان کاغیذ-کارتوْن ییغماقلا ائوینی بیر تورلو گئچیندیره بیلیردی آنجاق سون آیلاردا اللر چوخالدیقدا گوندهلیک چؤرهک پولونو بئله، چتینلیکله چیخاردا بیلیردی. اومودونو هر یئردن اوزَن مورتوض، بیر گون جاماعات نامازیندان سونرا اؤزونو مچیدین موللاسی حاج آغا نیظاما یاناشدیریب سیزیلدایا-سیزیلدایا آغیر دوروموندان دانیشاراق اوندان یاردیم دیلهدی. حاج آغا الینی مورتوض چیگنینه قویوب آتاجاسینا دئدی:
- اوغلوم! گوناهلارین هامیسی اؤزونده دیر! سن نییه بوشو- بوشونا شهرین کوچه-بازاریندا واختینی سورتوب زیبیل قابیلاری آختاریرسان؟! نییه اؤز کندیمیزده "اقتصاد مقاومتی"-یه باشلامیرسان؟!...
قلئیچی مورتوض حاج آغانین سؤزلرینی کسدی:
- حاج آغا اقتصاد مقاومتی نمنهدیر؟؟
حاج آغا نیظام ساققالینی تومارلاییب سؤزلرینه آیدینلیق وئردی:
- اقتصاد مقاومتی یعنی آزاجیق بیر سرمایه ایله بؤیوک بیر ایشی باشلایاسان!
- نئجه یعنی آغا!.. هئچ باشا دوشمورم؟ بیرآز بونو ایچ ائلهیه بیلرسن؟ آخی منیم ساوادیم کسمیر!!
- باخ! میثال اوچون: سن باشلانیشدا ائلهیه بیلرسن مثلا بیر قویون آلسان...
- آلدیم!
- قویون بئش آلتی آی سونرا بیر بالا دوغوب اولاجاق ایکی!
- اولدو ایکی!
- آلتی آی سونرا سنین قویونونلا بالاسی گئنه هرهسی بیر بالا دوغوب اولاجاقلار دؤرد.
- اولدولار دؤرد!
- ایکینجی ایل سنین دؤرد قویونون اولاجاق سککیز سونرا اون آلتی، سونرا اوتوز ایکی...
- بو حئسابلا اوچ- دؤرد ایچینده یوز قیرخ- یوز اللی باش قویونا صاحاب اولوب بؤیوک بیر چودار اولاجاغام!
موللا گولومسهدی:
- نئجه دئییرسن ائلهدیر!.. گؤردون یوخسوللوغون داشینی آتماق نه قدر راحاتدیر. بونا دئیرلر:اقتصاد مقاومتی!
سئوینجیدن قلئیچی مورتوضون چیچکلری چاتلاماقدا ایدی. حاج آغانین اللینی برکدن سیخیب آیاغا قالخدی آنجاق تئز کور-پئشمان یئره اوتوردو:
- آغا!..آخی منیم بیرجه دنه قویون آلماغا بئله پولوم یوخدور!
حاج آغا گوله-گوله جیبندن بیر تیکه کاغیذ چیخاردیب اوزهرینده نسه یازیقدان سونرا قلئیچی مورتوضا اوزاتدی:
- گئت شیخالاسلام قرض الحسنه مؤسسهسیندن آز بهرهلی بیر وام گؤتور..
قلئیچی مورتوض آغانین الینی اؤپهرک کاغیذی آلیب مچیددن چیخدی.
***
قلئیچی مورتوض قرض الحسنه وامینا قیسیر بیر قویون آلدی. ترس آوا کندینین یوخاری باشیندا شیخ آغانین یاخشی بیر قوچو وار ایدی. بو قوچ هر قویونا آتلانیردی ائکیز بالا دوغوردو. قلئیچی مورتوض بونو ائشیتجک سئویجیندن قاناد چیخارتدی سانکی. بو حئسابلا اوچ- دؤرد ایلین ایچینده اوچ – دؤرد یوز قویونو اولاجاقدی!
قلئیچی مورتوض قویونو ال آراباسینا میندیریب یولا دوشدو. شیخ آغانین ائوینه چاتیب کئف- احوالدان سونرا دئدی:
- آغا!.. سیزین قوچوزون تعریفینی ائشیتدیم. قویونومو گتیردیم خیدمتلرینه!!
شیخ آغا، قلئیچینی ایچرییه بویور ائدهرک دئدی:
- اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا، قوچون آتلانماغینا اون مین تومن گرهک وئرهسن ها!!
قلئیچی مورتوض الینی گؤزونون اوستونه باسینجا شیخ آغا سؤزو باشقا یئره چکدی:
- اوغلوم مورتوض! دوغوشدان مشدی خانیم نئیلهییر؟! اونودا گتیرهردین بیر آز بیزیم اوشاقلار ایله دانیشیب حؤوصلهسی آچیلاردی دا!
قلئیچینین رنگی قیزاردی:
- آنام دا سالام یئتیریر... اینشاالله سونرالار موزاحیم اولاریق!
بونلار دانیشدیقلاریندا قوچ ایشینی بیتیرمیشدی. قلئیچی مورتوض تکرار قویونو آربایا میندیریب یولا دوشَنده شیخ آغادان سوروشدو:
- آغا! من هارادان بیلیم قویون بوغاز اولوبدور؟.. اولماییبدیر؟!
- صاباح صوبح کومه گیرنده باخ قویون یاتمیشسا بوغازدیر، یوخ.. آیاق اوسته دورموشسا بوغاز دئییل!
*
ائرتهسی گون، قلئیچی مورتوض تئز یوخودان اویانیب هیجانلا کومه ساری قاچدی. باخدی گؤردو: قویون آیاق اوسته دیر!
- واخ.. توتماییب!- دئیه قلئیچی الینی دیزینه تاپدادی. آروادی خوُیلو خانیم دئدی:
- اولماسا بیر یولدا آپار!
قلئیچی مورتوض یئنه قویونو آرابایا میندیریب یولا دوشدو. شیخ آغا قویونو قوچون یانینا اؤتورمهدن دئدی:
- اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا، بوکز قوچون آتلانماغینا گرهک ییرمی مین تومن وئرهسن!!
قلئیچی مورتوض راضی اولدو.
ائرتهسی گون، یئنه قلئیچی مورتوض تئزدن کومه گیردیکده گؤردو: قویون یئنه آیاق اوستهدیر! اؤفکهلهنیب آغاج ایله قویون وورماق ایستهینده آروادی خوُیلو خانیم آرا گئچیب:
- اینشاالله بو کز توتار!- دئیه قلئیچینی قانع ائلهدی تکرار قویونو قوچون یانینا آپارسین.
قلئیچی یئنه قویونو آرابایا میندیریب آپاردی آنجاق بو سفر شیخ آغا،" اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا..." دئیه اوتوز مین تومن ایستهدی. چارا یوخ ایدی...
صاباح قلئیچی مورتوض اویاندیقدا اومودسوز- اومودسوز آروادینا دئدی:
- دور، گئت باخ گؤر قویون نه حالدادیر؟.. یاتیب یا آیاق اوستهدیر؟!!
خویلو خانیم گئدیب، باخیب گلدی:
- قویون نه یاتیب نه ده آیاق اوستهدیر؛ آرابایا مینیب سنی گؤزلهییر!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
١٣٩۷- جی نوروز بایرامی مناسیبتیله
آذربایجان دئموکرات فیرقهسی مرکزی کمیتهسینین تبریکی
عزیز وطنداشلار!
نووروز شنلیگی یاز فصلینین باشلانغیجی اولاراق ایراندا یاشایان خالقلارین بیرلیک، همرأیلیک و هابئله مشترک مدنیت تاریخینین رمزی ساییلیر. آذربایجان دئموکرات فیرقهسینین مرکزی کمیتهسی بو میللی بایرام مناسیبتیله هامینیزی تبریک ائدیر.
ایراندا یاشایان خالقلار مین ایللر اؤنجهدن بیرلیک و همرأیلیک سیموولو اولاراق نوروز مراسیمینی خصوصی قئید ائتمکله بو بایرامی عزیز توتورلار.
آتا-بابالاریمیزین ایناملارینا اساساً نوروز طبیعتین اویانیشی، حیاتین یئنیلشمهسی، ایش و فعالیتین باشلانغیجی، دوغوش و چیچکلنمک دئمکدیر. نوروز دونموش و سؤنوک فصلین سونو، یئنیلنمه و چیچکلنمه دؤورون باشلانغیجینین موژدهسینی وئرن گون دئمکدیر. نوروز پیسلیک و چیرکینلییه قارشی مبارزه گونودور.
بو اینام اساساً بوتون تاریخ بویو نوروز مراسیمی گوجلو بیرلیک و همرأیلیک یارادان بیر قوهدیر. بو اینام و داورانیشلارا اساساً اینسانلار آراسیندا بو گون صلح، محبت یارادان و اومیدوئریجی گون ساییلیر. نوروز سئوینج و شنلییه قارشی اولان شیطانلارلا کسکین مبارزه آپارماغی اینسانلارا وعد ائدیر. نوروز دوداقلاردا گولوشون چیچکلنمهسی و وطنداشلارین خوشبخت اولماسی گونودور.
بو مقدس و میللی نوروز بایرامی تاریخیمیزین تلاتوملو انیش-یوخوشوندا خالقلاریمیز طرفیندن قورونوب ساخلانیلدی. نوروزلا دوشمنچیلیک ائدن قوهلرین گوجلو اولمالارینا باخمایاراق، اؤلکه اهالیسی بو اسکی میللی بایرامی یاشاتماقدا کسکین مقاومت گؤستردیلر. میللی و تاریخ کیملیگیمیزین سیموولو اولان بو نوروز بایرامینین یاشاماسی همین مبارزهلرین نتیجهسیدیر.
بو گون نوروز اومید و یئنیلیگین کؤهنهلییه غلبهسی ساییلاراق، یئنی بیر یاشاییشین باشلانغیجیندان خبر وئریر. بیر وطنداش کیمی هامیمیز بو اسکی میللی-مدنی بایرامی دؤورون قارا و شیطان صفت قوهلریندن قورویوب ساخلامالیییق.
گلهجک شنگونلر آرزوسو ایله، نوروز بایرامینیز مبارک اولسون!
آذربایجان دئموکرات فیرقهسی مرکزی کمیتهسی
نوروز ١٣٩۷


text:
سون خبرلر
پروقراملار
تورکیه
اردوغان: چیخدی گئتدی دئیهرک قاپادیلابیلمز
"بیز، حادثهنین آیدینلانماسی اوچون اوزریمیزه دوشهنی ائدیریک. یعنی دؤرد بیر قولدان ایشی تعقیب ائدیریک"
۲۰ نفر ایفاده وئردی
سوروشدورما چرچیوهسینده، آرالاریندا خارجیلرین ده اولدوغو ۲۵ نفرین داها ایفادهسینین آلیندیغی اؤیرنیلدی
تورک دونیاسی
چاووش اوغلو:"تورکیه و قوزیی قیبریس-ین حاقلارینی هئچ کسه وئرمریک"
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو قیبریس-دا ساده جه موذاکیرهیه باشلاماق اوچون یئنیدن ماسایا اوتورمانین معناسینین اولمادیغینی بیلدیردی.
کرکوکده بیر هفتهده ایکینجی پاتلاما
آنا جادهده پارک حالینداکی بومبا یوکلو بیر ماشین اوزاقدان پاتلادیلدی
کرکوکده چاتیشما
پلیس گوجلری کرکوکون حویجه ائلچهسینده ترور هؤرگوتو داعش عضوو تروریستلر ایله چاتیشمایا گیردی
بؤلگه
خالق صاندیق باشیندا
۸ میلیون ۸۰۰ مین سئچیجینین اولدوغو اؤلکهده، ۲ مین ۵۵۸ میلت وکیلی نامیزدی یاریشیر
عربستان، قاشیقچینین اؤلدورولدوگونو اعتراف ائتدی
حادثه ایله باغلانتیلی ۱۸ عربستان وطنداشینین گؤزآلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی
دونیا
عربیستان یانلیسی حسابلار باغلاندی
انبیسی، قونونون بازار گونو ان چوخ دانیشیلانلار آراسینا گیرمهسی اوزرینه شبههلی حسابلارین لیستهسینی تویتره بیلدیرمیشدی
بیرلشمیش میلتلردن قاشیقچی آچیقلاماسی
باش کاتیب سؤزچوسو استفان دوژاریک، قاشیقچینین اؤلومونون دوغرولانماسینین آردیندان مؤوضوع ایله باغلی یازیلی آچیقلاما وئردی
فرانسادا مینلرله امکلی اعتراضا قالخدی
فرانسادا 9 سندیکا و 6 درنگین چاغیریشی ایله مینلرله امکلی اعتراض یوروشونه چیخیب.
اقتصاد
تورکیه-ده دولارین مزننهسی 5،7 لیردن آشاغی دوشوب
بو گون سحر ساعات لاریندان تورکیه-ده امریکا دولارینین مزننهسی 5،7 لیردن آشاغی دوشوب.
صنایع اوره تیمی آرتدی
صنایع اوره تیمی آوقوست آییندا کئچن ایلین مووافیق دوورو ایله موقاییسهده 1،7% آرتیب.
ایدمان
"قالاتاسارای" فاتح تریم ایله موقاویلهنین مودتینی اوزاتدی
تورکیه-نین "قالاتاسارای" کلوبو مربیسی فاتح تریم ایله موقاویلهنین مودتینی اوزادیب.
کولتور و صنعت
ت.ر.ت ایلین ان یاخشی خاریجی یاییم تشکیلاتی سئچیلدی
تورکیه رادیو تلویزیون قورومو (ت.ر.ت) آذربایجان-دا ایلین ان یاخشی خاریجی یاییم تشکیلاتی سئچیلدی.
آنکارادا مالکوم ایکس جادهسی
یئنی تیکیلن آمریکا ائلچیلیگینین یئرلشدیگی جادهنین آدی "مالکوم ایکس" اولدو
بیلیم و تکنولوژی
تورک بیلیم اینسانی اویرنجیلره ناسادان سسلندی
امریکانین هاواجیلیک و اوزای آژانسیندا (ناسا) ایشلهین تورک علم آدامی دوقتور اوموت ییلدیز ساکاریا اونیورسیتهسی طرفیندن تشکیل اولونان کنفرانسا ویدئو-کنفرانسلا قوشولدو.
اردوغان: تورکیه ده قبول ائتمهیهجک
"دونیانین هئچ بیر دموکراتیک اؤلکهسینده ترور تبلیغاتی ائتمک، فیکیر و دوشونجه اؤزگورلوگو اولاراق قبول ائدیلمیر"
ساغلیق و چئوره
قاتار،۵۰دن چوخ انسانی ازدی گئچدی
عکس ایستیقامتدن گلن باشقا بیر قاتارین قاچیش یولونو باغلاماسی سببیله چوخ ساییدا انسان قاتارین آلتیندا قالدی
ماجاریستان-دا ائوسیز اینسانلارین کوچهده یاشاماسینی قاداغان ائدیبلر
ماجاریستان-دا قوهیه مینن قانونا اساساً، ائوسیز وطنداشلارین کوچهده یاشاماسی قاداغان ائدیلیب.


text:
مک کریستال قندهار وضعیتینی تیکشره دی
ناتو کوچلری نینگ افغانستانده کی عمومی قوماندان جنرال ستنلی مک کریستال یقینده عملیات یولگه قویلیشی کوتیله یاتگن قندهار ولایتی نینگ وضعیتینی تیکشریش اوچون اوشبو ولایتده سفرقیلگن،ناتوکوچلریگه کوره قندهار ولایتیده یولگه قویلیشی ریجه لنگن حربی عملیات نینگ انیق تاریخی معلوم ایمس ،
اما اوشبو کوچلرایسه قندهار ولایتی نینگ بعضی منطقه لر، وضعیتینی نظارتگه آلیش اوچون حرکتلر بولیب کیله یاتگنینی اورغوله ماقده.
عینی حالده ایساف کوچلری نینگ سوزچیلریدن بیری اوچ خارجی عسکر نینگ جنوبی حدودلرده هلاک بولگنینی معلوم قیلگ.
بو ایککی عسکردن بیری قرمه قرشی اوریش وبیری هم یول چیککه سیده اورنه تیلگن ماین پارتلش عاقبتیده قربان بولگنی تاکیدلنگن.
شو اساسده ناتوکوچلری اوتگن قرق سکیز ساعتده اینگ آغر تلفات کورگن.
افغانستان دولتی طالبلر واسلامی حزب باشلیغی گلبدین حکمتیار بیلن مذاکره قیلیش یولیدن ارتیب باره یاتگن ناقرارلیک لرگه نقطه قویشنی الغه سورماقده .
شوندی ایکن ناتوکوچلری بویوک حربی عملیات نینگ قندهارولایتیده یولگه قویلیشینی ایتیب کیلماقده.
ژنرال استنلی مک کریستال، قندهار ولایتیده یولگه قویلیشی کوتیله یاتگن عملیات نینگ حربی نطقه نظردن فوق العاده اهمیتگه ایگه ایکنینی اورغوله گن.
شونگه قوشیمچه قیلیب ناتوباشلیغی قندهار عملیاتی نینگ یخشی تدبیر بیلن یولگه قویلشینی ایتگن.
شونینگ دیک جنرال ستنلی مک کریستال اوشبو حدودلرده عملیات یولگه قویلشدن اساسی مقصد امنیت نینگ توله تامین لش واهالیگه یاردم ایتکزیش دیه فکر بیلدریب بو ایشانچ نینگ قندهار اهالیسگه بیلدریش مهم لیگینی تاکیدله گن.
قندهار طالبان حاکمیتی دوریده، اوشبو گروه نینگ مهم واساسی مرکزلردن بیری بولیب طالبلر حکومتی آغدریلشدن سونگ هم اوشبو ولایت نینگ ایریم حدودلرده طالبلر قوراللی لری فعالیت سوریب کیلماقده.
ناتوکوچلری قندهار ولایتی نینگ بوتون منطقه لرینی نظارت آستیده آلیش ناتوکوچلری نینگ افغانستانده بولگن ماموریتی نینگ موفقیتی اوچون اوته اهمیتلی دیب اورغوله گن.