text:
عاریف کسکین-دن گونوموز ایله باغلی دورد اؤنملی یازی
نه زامانا قدر سکوت ائده جه ییک؟
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
مرکزیتچی گوچلر نه قدر دموکراتلار؟
هر میللی فعالین بیرینجی وظیفهسی ندیر؟
یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشدیغی اوچون یئنی صحیفهیه کئچملیگیک. دورودوغوموز یئرده آددیملاریمیزی سایماقدان وازکئچملیگیک ایندی. بیزیم اوچون ایرانداکی مسئلهلر یاشیل حرکاتینی آشیب. یئنی صحیفه آچیلماق اوزره. ایران رژیمینین اؤمرونون اوزونلوغو و قیسالیغی گوندمده. بیزیم اساسی مسئله و سوالیمیز “ ایران رژیمی نه زامان قدر دوام ائده بیلر” سورونسالی/پروبلماتیگی و بو ایستیقامتده” بیز نئیلمه لیگیک” مسئلهسی اولمالیدیر.
عاریف کسکین-دن گونوموز ایله باغلی اوچ اؤنملی یازی
نه زامانا قدر سکوت ائده جه ییک؟
گونئی آزربایجان میللی حرکاتینین یاشیل حرکاتی و ایران اژیمی آراسینداکی چاتیشمایا/توققوشمایا یؤنهلیک مؤوقعیی هم سئویندیریجی هم ده نیگران-ائدیجیدیر. سئویندیریجی یانی بودور کی، میللی حرکاتیمیز اؤز ایلکه/اوصول و دوغرو دوروشوندا ایصرار ائدیر. بوتون یالتاقلیق و حده-قورخولارا بویون ایمیر. اؤز بیلدیگی و ایناندیغی دوغرو یولدا گئدیر. نیگران-ائدیجی طرف بودور کی میللی حرکاتیمیز بو مسئلهیه تک آلترناتیفلی/سئچنکلی یاناشیر. میللی حرکاتیمیز بو مسئلهیه “یاشیل حرکاتینا قاتیلیب-قاتیلماما” ایکیلمی ایله باخیر. بو ایکیلمی آشاجاق و اؤز حرکات و مانورا قابیلیتینی آرتیرارجاق آلترناتیفلرین آختاریشیندا دئییل. بو چرچوهده نیگران-ائدیجی ایکینجی مسئله ده اودور کی، میللی حرکاتیمیز یاشیل حرکاتینی جدییه آلمیر. 2009-داکی حالت-ی روحییه ایله مسئلهیه باخیر. “2009-دا نتیجه آلابیلمدیگی اوچون بوگونده آلابیلمز” فیکیرلر سسلندیریلیر.
بو باخیش آچیسی ایندی خطالیدیر. چونکی ایندیکی مرحلهده هم ایران ایچیندکی شرطلر دئییشمیش هم رگیوندا/منطقهده و هم ده دونیادا شرطلر فرقل اولموشدور. یاشیل حرکاتی و ایران رژیمی آراسینداکی چکیشمه قیسا سورهلی و آسانلیقلا حل اولونجاق مسئله اولماقدان چیخمیش و رژیمین ایچ ترازلیغینی پوزموشدور. مسئله ائله جدیدیر کی ایندی هم ایرانین اؤز ایچینده هم ده دونیادا ایسلام جومهوریتینین دئوریلمسی/سرنیگونیسی مباحیثه ائدیلیر. حال-حاضیرداکی شرایطده گونئی آذربایجان میللی حرکاتی “یاشیل حرکاتینا قاتیلیب-قاتیلماما” ایکیلنمینی بیر طرفه آتمالیدیر. بو مباحیسهلر بیزی ایچیندن چیخیلماسی چتین اولان بیری مدار-ی بسته(قیسا دؤنگو) ایچینه سوخور. بو مباحیثهلر بیزیم اؤز میللی ایستراتژیمیزی گلیشدیرمهیه مانع اولار. منه گؤره بو مباحیثهلرین دؤورو بیتیب آرتیق. چونکی آرتیق بیزیم یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشیب.
یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشدیغی اوچون یئنی صحیفهیه کئچملیگیک. دورودوغوموز یئرده آددیملاریمیزی سایماقدان وازکئچملیگیک ایندی. بیزیم اوچون ایرانداکی مسئلهلر یاشیل حرکاتینی آشیب. یئنی صحیفه آچیلماق اوزره. ایران رژیمینین اؤمرونون اوزونلوغو و قیسالیغی گوندمده. بیزیم اساسی مسئله و سوالیمیز “ ایران رژیمی نه زامان قدر دوام ائده بیلر” سورونسالی/پروبلماتیگی و بو ایستیقامتده” بیز نئیلمه لیگیک” مسئلهسی اولمالیدیر.
ایندیکی شرایطده بیر-نئچه آددیم ایلرله مه لیگیک. اساسی ایستراتژیلریمیزی گلیشدیرمهیه باشالامیالیییق. حاضرلیقسیز یاخالانماق ایستمیریکسه و آزربایجانداکی حادثهلر بیزیم الیمیزدن و کونترولوموزدن چیخماسینی ایستمیریکسه یعنی دؤنم اوچون ایستراتژیلریمی گلیشدیرملیگیک.
بیز، 2009-دان بری اؤنه سوردوگوموز “اوچونجو جبهه” مدلینی مباحیثهیه آچمالیییق. اوچونجو جبههنین آچیلماسینا فیکری و عاطیفی/دویغوسال اولاراق اؤزوموزو حاضیرلامالیییق. اوچونجی جبهه مودهلینین دارتیشیلما زامانی گلیب. “نه زامانا قدر سوکوت ائلیه جه ییک”، “اوچونجو جبههنین آچیلما زامانی گلیب-چاتیب یا یوخ” و “ اوچونجو جبهه آچیلیرسا نلر اولابیلر” و بنزری سوللارین جوابلانماسی زامانی گلیب چاتیبدیر.
———————————————————————————————-
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی ایراندا فعالیت ائدن مرکزیتچی بوتون گروپلار، تشکیلاتلار، شخصیتلر و آخیملار طرفیندن قبول ائدیلمیر. میللی حرکاتیمیزی نه لیبراللار قبول ائدیر نه ده مارکسیستلر. نه ایسلامجیلار قبول ائدیر نه لائیکلر. نه جومهوریتچیلر قبول ائدیر نه شاهچیلار. نه حاکیمیت قبول ائدیر نه ده موخالیفت. اونلارا گؤره میللی حرکاتین اصالتی یوخدور. کؤکسوز، منحریف، شیشیردیلمیش و سوسیال بازاسی اولمایان مارژینال آخیمدیر. اوستهلیک تورکییه و قوزئی آذربایجانین ماشالاری ساییلیرلار. اونلارا گؤره ایران رژیمی اؤز موخالیفتینی پارچالماق اوچون میللی حرکاتی یاراتمیش و دستکلمکدهدیر.
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
میللی حرکاتین منفی ایماژین طبیعی و نورمال دئییل. بو ایماژین یارانماسیندا چئشیدلی فاکتؤرلرین دخالتی وار. بو منفی ایماژین یارانماسیندا میللی حرکاتیمیزین اؤزونون ده اؤنملی رولو اولدوغونو سؤیلیه بیلریک. چونکی بیزیم مرکزیتچی گوچلره باخیشیمیز هر آزامان آغ-قارا منطیقی ایله اولوبدور. “اونلارا نه ائدرسک دئییشمزلر” دئمیشیک. اؤزوموزو اونلاردان ائله آییرمیشیق کی اونلارلا دانیشماغی و موزاکره ائتمه یی میللی ایلکهلرین پوزولماسی اولاراق گؤروروک اؤزوموز و اونلارین آراسینا بؤیوک دووار هؤرموشوک. ائله کی ایندی بیزه قارشی بلوک شکیلده قارشی جبههده دوروبلار.
بو مسئله ده بیزیم خطالاریمیز اولسا دا بو ایشین تعیین ائدیجی عاملی بیزلر دئییلیک. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین قارشیلاشدیغی بو پروبلئم، اصلینده فارس میللیتچیلیگینین تورکلوگه قارشی آچتیغی ساواشین فرقلی شکیلده تظاهرودور. ایرانداکی سیاسی جریانلارین ایدولوژیک تمایوللرینین فرقلیلیینه باخمایاراق هامیسی فارس میللیتچیلیگینین انتلکتول شرایطینده یئتیشیرلر. فارس میللیتچیلیگینین تمل وارساییملارینی بدیهیات کیمین قبول ائدیب اونلاری سورغولاماق احتیاجی حیسس ائتمهدن اؤز ایدولوژیک دوروشلارینی شکیللندیریرلر. فارس میللیتچیلیگی بوتون فرقلی ایدولوژیلرین تمل ایسکلتینی تشکیل ائدیر. ایرانین پروبلئمی آچیق شکیلده “ من میللیتچییم” دین گروپلار دئییل. چونکی فارس میللیتچیلیگی ایندی اؤرتوک/پنهانی شکیلده اؤز وارلیغیمی سوردورور.
فارس میللیتچیلرینین بوتون چالیشمالارینین آچیق ویا گیزلی هدفی، آذربایجانی تورکلوکدن آیریشدیراراق اونو آذری تئوریسی چرچوهسینده ایرانلیلیق ایچینده اریتیلهجک شکیلده دؤنوشتورمک (ایستیحاله) و اهلیلشدیرمک اولموشدور. فارس میللیتچیلیگی یوز ایله یاخیندیر دؤولتین بوتون کولتورل، سیاسی، ایقتیصادی، ایداری، حربی و دیپلوماتیک ایمکانلارینی آذربایجانی دؤنوشدورمه ایستیقامتینده سفربر ائتمیشدیر. نئجه کی ایرانین بوتون انتئلکتول ایمکانلاری بو چرچئوه شکیللنمیشدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی ایران تاریخینده ایلک اولاراق بوتون بو چالیشمالارا قارشی چیخاراق و اونلارین بدیهیات اولاراق گؤسترمهیه چالیشدیقلاری آرگومانلاری سورقولامایا باشلامیشدیر. آذربایجانلیلارین تورک میللتینین بیر پارچاسی اولدوغونو و آذربایجانین اؤزونه مخصوص دیلی، کولتورو و عنعنهسی اولدوغونو دیله گتیرمیشدیر. بو ایدعالار ایرانین انتلئکتول فضاسیندا خیانتله اتهاملاندیریلاجاق قدر یابانجی دوشونجهلردیر. اونلار “بو فیکیرلر هاردان چیخدی؟” دئییرلر. فارس و ایران مفهوملاری اونلارین ذهنینده ائله اینیلشیب کی او داشلامیش اؤن یارغیلاری/پیش داوریلری سیندیرماق ایستهین هر ادعا تهلیکهلیدیر، خیانتدیر و بیگانهلرین کومپلوسودور/توطئهسیدیر . حالبو کی، چاغداش ایران تاریخینی اوخویانلار بیلیر کی اصلینده فارس میللیتچیلیگی یابانجیلارین پروژهسیدیر. اینگیلتره ، آمریکا، یهودی سرمایهسی و عمومیتله قربین آکادمیک و سیاسی فعالیتینین محصولودور.
مرکزیتچی گوچلر نه قدر دموکراتلار؟
بیزه قارشی سرگیلنن منفی دوروشون آلتیندا اؤرتوک/پنهانی فارس میللیتچیلیگی یاتیر. مرکزیتچی گوچلرین بو تفککوردن اوزاقلاشماسی اونلارین دوشونجهلرینین دموکراتیکلشمهسی و لیبراللشمسیله مومکون اولاجاقدیر. اونلار دموکراسینی درونیلشتیرمیی باشارارلارسا بو پروبلمدن اوزاقلاشا بیلرلر. دموکراتیک رژیملرده دینی، مذهبی، اتنیک، جینسیت، سینفی و بنزری بوتون فرقلیلیکلر قانون طرفیندن تأمینات آلتینا آلینیر. بوگون کاناداد داخیل بیر چوخ باتیلی اؤلکهلرده رژیملر اؤزلرینی ائتنیک کیملیکلردن آریندیریلار/تمیزلییر. دؤولتلر دین، مذهب و جینسیت وب. مسئله لرده طرفسیز اولدوغو کیمین ائتنیسیته و کولتورل کیملیکلر مسئلهلرینده ده طرفسیز اولمالیدیر. “ایران فقط فارسلاریندیر” سؤزونو هچ بیر تاریخی سندله ایضاح ائتمک مومکون اولمادیغی کیمین بو دوشونجه نی هئچ بیر دموکراتیک ایلکه ایله ده آچیقلاماق مومکون دئییل. “سن تورک دئییلسن آذری سن” سؤزو هچ بیر دموکراتیک پرنسیپله اویوشماز. دئموکراتیک رژیملر آسیمیلاسیونجو رژیملر دئییللر، تام ترسینه آسیمیلاسیونو انگللهین رژیملردیرلر. اگر بوگون ایراندا 35 میلیونا یاخین اینسانلار اؤزلرینی تورک اولاراق آدلاندیریرلارسا اونلار تورکدورلر. اونلارا دؤولتلر “سن تورک دئییلسن آذری سن” دییه بیلمز. بو تور ایستکلر دموکراتیک پرنسیپلره مغاییر اولدوغو کیمین اینسان حاقلارینین دا چییننمهسی دئمکدیر. آذری تئوریسی ایثاباتلانماسی زور و ایمکانسیز اولان تاریخی اویدورما اولدوغونو بیلیریک. بو تاریخی اویدورمانین دوغرو اولدوغونو دا قبول ادئرسک بیزیم طلبلریمیز و ایستکلریمیز ده هئچ بیر تأثیر قویماز. توتالیم کی، بیز کئچمیشده احمد کسرینین ادعا ائتدیگیمیز شکیلده آذری اولموشوق. بو تاریخی ادعا بوگون هچ بیر معنا/آنلام ایفاده ائتمیر. چونکی اساس و میار اولان منیم بوگونومدور. من ایندی اؤزومو تورک اولاراق بیلیرم و تورکچه دانیشیرام. ایران آدلانان جوغرافیایا هم ایسلام دینی هم شیعهلیک چوخ سونرا گلیب. اوندا هم ایسلامی هم شیعهلیگی یاساقلاماق لازیمدیر. “ایسلامی بوراخیب اسکی دینیمیزه دؤنمهمیز لازیمدیر” دئمک گرکیر. چاغداش تاریخیمیزده بونلاری دئدینیز و آنتی ایسلام سیاستینیز تئوکراتیک/توتالیتر رژیمین اورتایا چیخماسییلا نتیجهلندی. آنجاق ایندی اینسانلارین دین و مذهبلریله ایشینیز یوخ. ان آزی بو مسئله ده راسیونل(عقلانی) و دموکراتیک باخیشا یئتیشدیگینیز مثبت دورومدور. بوگونکو چاغداش دموکراسیلردن تجروبه ائتدیگیمیز کیمین تاریخی هچ بیر ایدعایلا دموکرتایک حاقلاری باستیرماق اولماز. تاریخ فاکتؤرو اینسان حاقلارینی تعطیل ائتمز. مرکزیتچیلر هم تاریخیمیزی تحریف ائدیرلر و تحریف ائتدیکلری یالان تاریخ آنلاییشینا دایاناراق طبیعی حاقلاریمیزی الیمیزدن آلیرلار.
ایراندا 35 میلیونا یاخین تورک یاشاییر. بو اینسانلار اوچون پروژه و برنامهنیز ندیر؟. اونلارین دیلینی، تاریخینی و کولتورلرینی نه زامانا قدر اینکار ائدجکسینیز؟ . 35 میلیون اینسانین نیه اؤز دیللرینده مدرهسهسی یوخدور؟ نیه قزته، تو و رادیوسو یوخدور؟. بو سواللار و طلبلر هله مینیمال ایستکلریدیر. تورکلرین مینیمال ایستکلرینی قبول ائتمهین اؤزونو نجه دموکرات حساب ائدبیلر کی؟.
مرکزیتچی گوچلرین دموکراسینی یاریمچیلیق اؤیرندیکلرینه دایر باشقا بیر اؤرنک داها وئریم. دموکراتیک اؤلکهلرده دینی، مذهبی، جینسی،صینفی وب. اولغولار اطرافیندا هم سیاسی هم مدنی پلاندا تشکیلاتلانماق سربستدیر. اینسانلار اؤز دیل، تاریخ و مدنیتلرینی قوروماق اوچون تشکیلاتلانما حاقلاری واردیر. دؤولتین ان اؤنملی گؤروی بو تشکیلاتلارین امنیتینی تامین اتمکدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتی، ایران ایچیندکی یاشایان آذربایجان تورکلرینین سیاسی آخیملارینین بیریسیدیر. بو حرکت بوگون ده وار اولدوغو کیمین ایران ایسلام جومهوریتی دئوریلسه ده یئنه ده وار اولاجاقدیر. بو حرکتین ایستک و طلبلرینی قبول ائتمهیه بیلرسینیز، آنجاق اونو یاساقلاماق، یوخ ائتمک و سیاسی خریطهدن سیلیب آتمایا حاقینیز یوخدور. اونو یوخ ائتمک اوچون بو قدر اخلاق دیشی یالان، ایفتیرا، شانتاژ و پسیخولوژی اوپراسیونلارا تشببوس ائتمک فاشیزان داوارنیشدان باشقا بیر شئی دئییل. بو تور گیریشیملرین دموکراسی و اینسان حاقلارییلا اویوشمایاجاغی آشیکاردیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین سیاسی قدرینی فقط آذربایجانلیلار تعیین ائدبیلر. مرکزیتچیلر دموکراسینین فقط شیرین طرفی اولدوغونو دوشونورلر. آنجاق دموکراسینین چوخ آجی طرفلری ده وار. ایسته مه دیگینیز و به ین مه دیگینیز تشکیلاتلار حاکیمیته گلر و ایللرجه گئتمهیه ده بیلرلر. دموکراسی نتیجهسی بللی اولمایان آنجاق قورالی بللی اولان بیر اویوندور. اؤلچو و اساس میللتین ایرادهسی ایسه و او دا دموکراتیک سئچیملرله تظاهر ائدیرسه و بو قورالی هامیمیز قبول ائدیریک سه، اوندا دموکراتیک اولقونلوغا/بولوغا چاتمیشیق دئمکدیر. قرب دموکراسیسینین اساس چیخیش تلوراسن اولدوغو بیلینیر. باتیلیلار دین ساواشلارینی انگللمک یوللارینی آختاریرکن تلورانس، لیبرالیزیم، دموکراسی و اینسان حاقلاری مفهوملارینا گلیب چاتیبلار. باتی دموکراسینی دینی، کولتورل، ائتنیک و مذهبی فرقلیلیکلری تأمینات آلتینا آلماق اوچون کشف ائدیبدیر. بیز ده باتیدان اؤیرنملیگیک.
مرکزیتچی گوچلر اؤزلرینی دموکراسی حواریسی و بیزی ده انگل اولاراق گؤستریرلر. آنجاق بیلمهلیدیرلر کی اونلارا دموکراسینی بیز اؤیرتتیگیمیز اوچون دموکراسینین نه اولدوغونو اونلاردان دا یاخشی بیلیریک. بیز اونلارا “فارس میللیتچی سؤیلمی ایله دموکراسی اولماز” دئییریک. ایراندا ایستیبدادی یوخ ائتمک ایسته ییرکسه گلین اونو اورتایا چیخاران بوتون دوشونجه، ایدولوژی و قوروم/قورولوشلاری ییخاق. ایستیبدادی اورتن/تولید ائدن و اونو بسلهین عامللر اولدوغو سورهجه ایستیبداد یئنه گلهجک. فرقلی گئییم، رنگ، دیل و گفتمانلا/سؤیلمله گلهجک. مرکزیتچیلر یاپیسال/ساختاری دئییشیم ایستمیرلر. اونلار ایستیبدادی/دیکتاتورلوغو اورتایا چیخاران سوسیال، کولتورل، ایقتیصادی و سیاسی یاپیلارین/ساختارلارین دئییشمهسینی ایستمیرلر. بیزیم اساس دردیمیز و مسئلهمیز بودور.
“هر بیر میللی فعال بیر میسیونر” ایستراتژیسی
مرکزیتچیلر حاقسیز اولدوقلاری حالدا حاقلی گؤرسنیرلر. چونکی هر زامان اولدوغو کیمین بوگون ده دونیانین بؤیوک گوچلر اونلارین آرخاسیندادیر. اونلارین الینده چوخ چشیدلی تبلیغات و تأثیر قویما ایمکانلاری وار. اونلارین بیزیم علیه یمیزده یایدیقلاری ایفتیرالار زامان ایچینده بیزه ضرر وئرمهیه باشلایاجاق. بو ایفتیرالارین بیزه ضرری چوخ بؤیوک اولابیلر. دونیا ایچتیمایتی ایله علاقهلریمیزی زدلیبیلر. بین الخالق تشکیلاتلارلا موناسبتیمیزی منفی لشدیربیلر. دونیانین بؤیوک گوچلرینی بیزیم دوشمنیمیزه چئویربیلر. آذربایجان-تورک میللتیله اولان موناسبتیمیزه زیان وئره بیلر.
بیز ایفتیرالارینین قاباغینی ایندیدن آلابیلمزسک چوخ چتینلیکلرله اوزلشجه ییک. بو ایفتیرالارلا بیرلیکده ساواشمالیییق. هر کس اؤز ایمکان دایرهسینده معاریفلندیرمه ایشی ایله مشقول اولمالیدیر. حقیقتلری هم میللتیمیزه هم دونیایا آنلاتمالیییق. دونیایا حقیقتی آنلاتماق اوچون تلویزیونا چیخماق لازیم دئییل. ایش یئریندکی اینسانلارا، دوستلارمیزا، قوهوم–قرابالاریمیزا و کیمینله دانیشابیلیرکسه دانیشمالیییق. ایندی “میسیونر” اولما زاماندیر. آذربایجان-تورک میللتینین “میسیونرلری” اولاراق اؤز فیکیر و ایستکلریمیزی دونیایا چاتدیرمالیییق.
———————————————————————————————–
هر میللی فعالین بیرینجی وظیفهسی ندیر؟
گونئی آذربایجاندا گرچک سیاسی گوچ کیمدیر؟ گونئی آذربایجان میللی حرکاتی گونئی آذربایجان سیاسی حیاتینا حاکم سیاسی حرکت اولاراق ادعا ائدبیلریکمی؟. ایران ایچیندکی آذربایجان تورکلرینین سیاسی داورانیش/رفتارلاریندا اؤز میللی کیملیک و هوویتلری نه قدر تأثیر قویور؟. یاشیل حرکاتی و ایران رژیمی چاتیشماسی/توققوشماسیندا سسسیز قالان آذربایجانین بو سیاسی رفتارینی اونون میللی بیلینچ/شعورو اساسیندا آنالیز ائتمهیه نه قدر حاقیمیز واردیر؟ بو آنالیزلری هانسی اجتیماعی، سیاسی و ایقتیصادی فاکتلارا دایاندیریریق؟ ایران ایچیندکی آذربایجان تورکلری ایران سیاسی حیاتینداکی اصلی و اساسی تضادی/چلیشکینی نه اولاراق گؤرورلر؟ اونلارین گؤزونده میللی مسئله اساسی مسئله دیرمی؟ میللی مسئله اونلارین اساسی مسئلهسی اولدوغونو هاردان بیلیریک؟ آذربایجان تورکلرینین میللی شعورو “فارس میللیتچیلیگی اولمادان ایراندا دموکراسی اولماز” دیهجک قدر یوکسلیب می؟ نیه دایاناراق ادعا ائدیریک کی آذربایجانین بیرینجی مسئلهسی اونون میللی مسئلهسیدیر و ایقتیصادی، سوسیال و سیاسی مسئلهلری ایکینجی درجهلی اولاراق گؤرور؟ باشقا بیر سؤزله، گونئی آذربایجاندا یاشایان تورکلری نه قدر تانییریق؟ اوغروندا موباریزه ائله دیگیمیز آذربایجان تورکلری حاقیندا قاپساییجی تحلیل/آنالیزمیز وارمی؟.
یوخاریداکی سواللار سیزه شاشیردیجی گلبیلر. آنجاق او سواللارا جواب وئرمهین سیاسی حرکتین نتیجه آلماسی او قدر ده آسان دئییل. بیز نتیجه آلماق ایستییریکسه اؤز میللیتهمیزی یاخشی تانیمالیییق. میللی حرکاتیمیزین گوجونو، ایمکانلارینی و سینیرلیقلیلارینی (محدودیت) یاخشی بیلمه لیگیک. آذربایجانین شهر و کندلرینده نه قدر نفوذوموز اولدوغونو دوغرو اؤلچمه لیگیک. هانسی اجتیماعی/سوسیال صینیفلارین بیزیمله اولدوغونو دوغرو تشخیص ائتمه لیگیک. آذربایجانین اؤز میللی کیملیک و هوویتی یولوندا نه قدر فداکارلیک ائلمه قاپاسیته/ظرفیتی اولدوغونو اوبجکتیف اولاراق دیرلندیرمه لیگیک. آذربایجان-تورک میللتینین بیزدن نه گؤزلدیگینی و اونلارا نه وئرمهمیز گرکدیگینی دقتله آراشدیرمالیییق.
یوخاریدا بلیرتدیگیم مسئلهلری نه قدر دقته آلیریق؟. دوغروسونو سؤیلمک گرکیرسه دقته آلمیریق. “ بابام دئدی کؤر دئدی هر گلنه وور دئدی” منطیقیله موباریزه اولماز. میللتینی تانیمایان سیاسی حرکت- نه قدر نیتی یاخشی اولارسا دا اولسون- اؤز میللتینی فلاکته آپاریب چیخاردار. گلینن نوقطهده اؤز میللتیمیزی هر طرفلی تانیمایا احتیاجیمیز وار. بعضیلرمیز “ بیز تانییریق” دئیه بیلرلر، آنجاق، اونلارا دا دئمهلییم کی تاسوفله تانیمیریق. بیزیم هله ده گونئی آذربایجانین ایقتیصادی ایمکان و محدودیتلری حاقیندا سامباللی و ال ایله توتولور تحلیلیمیز یوخدور. بیزیم هله ده اؤز ایچیمیزدکی مذهبی آزلیقلاریمیز(اهل-ی حق و سنیلر) حاقیندا نه ایستاتیستیک(آماری)فعالیتیمیز وار نه ده اونلارلا نئجه رفتار ادجییمیز حاقیندا دموکراتیک برنامهمیز وار. تاسوفله بو لیستنی سونسوزا قدر اوزاتماق مومکوندور .
دئیه بیلرسینیز کی بو ایشلر متخصصلرین ساحهسی اولدوغو اوچون بونلار آراشدیرماجیلارین گؤرویدیر. اون دا من ده سوروشارام کی بس سیاستچیلر نه ایشه یارارلار؟ بیزیم سیاسی تشکیلاتلاریمیزین ایشی ندیر؟. منه گؤره گونئی آذربایجان میللی حرکاتینداکی تشکیلاتلار اؤز گؤرولرینی یئرینه گتیرمیرلر. بوتون بو مسئلهلری ایشیقلاندیرماق اوچون کولئکتیف(جمعی) چالیشمایا احتیاج واردیر. کولئکتیف فعالیتلر ده تشکیلاتلارین گؤرویدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی نتیجه آلماق ایستییرسه اؤز میللتینی و او میللتین ایچیندکی نفوذ و محدودیتلرینی تانیمالیدیر. اوستهلیک هر زاماندا گؤزلری ده او اینسانلارین اوستونده اولمالیدیر. اونلارین درد، سئوینچ، اومود، آرزو و قورخولارینی یاخشی بیلمهلیدیر . بیز اؤز میللتیمیزی گؤزلمله ملیگیک، موشاهیده آلتیندا توتمالیییق. بیزیم گؤزلمیمیز پولیس و گوونلیکچی گؤزلمیندن فرقلی اولمالی و آنالیزجی گؤزویله باخمالیییق. بیزیم گؤزلمیمیزین نسنهسی (مفعول-ی شناساییسی) میللتیمیزین کولئکتیف تمایوللری، آرزولاری، قورخولاری و گلهجک اوچون دوشونجهلری اولمالیدیر. بیز اؤز میللتیمیزین فارس میللیتچیلیگیندن، ایرانچیلیقدان، مرکزیتچی گوچلردن و مرکزیتچی سیاسی آخیملاردان نه اندازه ده قوپوب-قوپمادیغینی بیلمه لیگیک و بو مسئله نی ده هر زامان گؤزلم آلتینا آلمالیییق.
بو ایشلر تشکیلاتلارین وظیفهسی اولدوغو حالدا اونلارین بو ایستیقامتده فعالیت ائتمه نیتلری یوخدور. گؤرولدوگو کیمین مسولیت فردلرین اوستونه دوشور. بو ایش اوچون میللی فعاللار اؤزلرینی یئتیشدیرمهلیدیرلر. سیاست، سوسیولوژی، ایقتیصاد، پسیخولوژی (روانشناسی) و بین الخالق علاقهلر حاقیندا چیخان کیتاب و مقالهلری اوخوماق گرکیر. زاماینیمیز آزدیر. “هر کس اؤزونون مسئولودور” ایلک/پرنسیپیله عمل ائدهرک آراشدیرما و اوخوما فعالیتیمیزی باشلامالیییق. کیتاب، مقاله و کیچیک یازی اولاسا ده بله اوخوماغین اؤزو ده بیر موباریزه اولدوغونا اینانمالیییق. آراشدیرماق اؤزو ده موبریزهنین اؤنملی پارچاسیدیر. بو ایستیقامتده هر کس اؤزونو یئتیشدیرمکله مسئول اولدوغونون بیلینجینده اولمالیدیر. بیز اؤز تئوریک بیلگیمیزی ایلرلتمه لیگیک و بونونلا برابر اؤز میللی ساحهمیز (گونئی آذربایجان) حاقیندا دا چوخ یؤنلو و اوبجئکتیف بیلگی و معلوماتلارا صاحب اولمالیییق. بیزیم میللی حرکاتیمیزدا ضیالی یوخدور دئییلر. ضیالی گؤیدن زنبیلله دوشومور کی. ضیالیلار گئجه-گوندوز اوخویاراق یئتیشیرلر. اینسانلارین چوخو اؤز حیاتلارییلا مشغول اولارکن اونلار اوخویورلار. او قدر اوخویور و دوشونورلر کی اونلارین دا “روحلاری ترله ییر”.
ایران رژیمی اوچوروما دوغرو گئدرکن گونئی آذربایجان دا یاواش یاواش عصیانا حاضیرلاشیر. بیز اؤزموزو حاضیرلاساق دا حاضیرلاماساق دا آذربایجان عصیان ائدهجک. آذربایجانین عصیانی بیزیم ایستک و ایرادهمیزدن موستقیل اولاراق گرچکلشهجک. آذربایجان بیزی گؤزلمهیهجک. گونئی آذربایجان عصیان ائتدیگی زامان اونو میللی حرکاتیمیز رهبرلیک ائتمهلی و ائدبیلمهلیدیر.
اونا گؤره گونئی آذربایجانی تانیمالیییق. اونو درینلمهسینه اؤیرنمه لیگیک. تمایوللرینی بیلمه لیگیک. اونا گؤره سؤزومو ینه ده تکرارلاییرام: هر بیر گونئی آذربایجان میللی فعالی اؤزونو سیاسی متخصص کیمین یئتیشدیرمهلی. بو “مومکون دئییل” دئمه یین. مومکوندور. ائتدیگیمیز هر تور تنبللیک و ضعییفلیک میللتیمیزین ضررینه اولدوغونون بیلینجینده اولمالیییق. تنبللیگی بوراخمالی و یولا قویولمالیییق. آتالاریمیز “گؤز قورخاقدیر آیاق ایسه ایگید ” دئییبلر.
یازیلار عاریف کسکین-ین فیس بوک صحیفه سیندن آلینمیش و اؤیرنجی سیته سی امکداشلاری طرفیندن کؤچورولموشدور.
Ne zamana qeder sukut edeceyik? / Arif Keskin
Güney Azrbaycan Milli herekatının Yaşıl Herekatı ve İran ejimi arasındaki çatışmaya/toqquşmaya yönelik mövgeyi hem sevindirici hem de nigaran-edicidir. Sevindirici yanı budur ki, milli herekatımız öz ilke/usul ve doğru duruşunda israr edir. Bütün yaltaqlıq ve hede-qorxulara boyun eymir. Öz bildiyi ve inandığı doğru yolda gedir. Nigaran-edici teref budur ki milli herekatımız bu mseleye tek alternatifli/seçenekli yanaşır. Milli herekatımız bu meseleye “Yaşıl Herekatına qatılıb-qatılmama” ikilemi ile baxır. Bu ikilemi aşacaq ve öz herekat ve manevra qabileytini artırarcaq alternatiflerin axtarışında deyil. Bu çerçevede Nigaran-edici ikinci mesele de odur ki, milli herkatımız Yaşıl Herekatını ciddiye almır. 2009-daki halet-e ruhiye ile mseleye baxır. “2009-da netice alabilmediyi üçün bugünde alabilmez” fikirler seslendirilir.
Bu baxış açısı indi xetalıdır. Çünki indiki merhelede hem İran içindeki şertler deyişmiş hem regiyonda/menteqede ve hem de dünyada şertler ferql olmuşdur. Yaşıl Herekatı ve iran rejimi arasındaki çekişme qısa süreli ve asanlıqla hell oluncaq mesele olmaqdan çıxmış ve rejimin iç terazlığını pozmuşdur. Mesele ele ciddidir ki indi hem İranın öz içinde hem de dünayda İslam cumhuriyetinin devrilmesi/sernigunisi mubahise edilir. Hal-hazırdaki şeraitde Güney Azerbaycan milli herekatı “yaşıl herekatına qatılıb-qatılmama” ikilenmini bir terefe atmalıdır. Bu mubahiseler bizi içinden çıxılması çetin olan biri medar-e beste(qısı döngü) içine soxur. Bu mubahiseler bizim öz milli stratejimizi gelişdirmeye mani olar. Mene göre bu mubahiselerin dövrü bitib artq. Çünki artıq bizim Yaşıl Herekatıyla eyni sefde olmağımız imkansızlaşıb.
Yaşıl Herekatıyla eyni sefde olmağımız imkansızlaşdığı üçün yeni sehifeye geçmeliyik. Duruduğumuz yerde addımlarımızı saymaqdan vazgçmeliyik indi. Bizim üçün İrandaki meseleler Yaşıl Herekatını aşıb. Yeni sehife açılmaq üzere. İran rejiminin ömrünün uzunluğu ve qısalığı gündemde. Bizim esasi mesele ve sualımız “ iran rejimi ne zaman qeder devam edebiler” sorunsalı/problematiyi ve bu istiqametde” biz neylemeliyik” mselesi olmalıdır.
İndiki şeraitde bir-neçe addım ilerlemeliyik. Esası stratejilerimizi gelişdirmeye başalamyalıyıq. Hazırlıqsız yaxalanmaq istemirikse ve Azerbaycandaki hadiseler bizim elimizden ve kontrolumuzden çıxmasını istemirikse yeni dönem üçün stratejilerimi gelişdirmeliyik.
Biz, 2009-dan beri öne sürdüyümüz “Üçüncü Cebhe” modelimini mubahiseye açmalıyıq. Üçüncü Cebhenin açılmasına fikri ve atifi/duyqusal olaraq özümüzü hazırlamalıyıq. Üçünci Cebhe modelinin dartışılma zamanı gelib. “Ne zamana qeder sukut eleyeceyik”, “Üçünci Cebhenin açılma zamanı gelib-çatıb ya yox” ve “ Üçüncü Cebhe açılırsa neler olabiler” ve benzeri sulların cevablanması zamanı gelib çatıbdır.
Arif Keskin
فارس حاکیمیتی اوغروندا قارشی دورما و ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللیتلرین اؤز میللی کیملیک و منلیکلرینی یاشادا بیلمک مسئله سی
بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان دیل و مدنیت صاحابلاری اؤزلری ایستمدن فارس ایستعمارچیلیغینا تابع توتولدوقلاری اوچون اونلارین ایستعمارچیلیق مقوله دن آزاد اولمالاری دا فارس حاکیمیت و مخالیفتینی دولاییلی یوللار ایله بیر یانا بوراخاراق ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللیتلر مسئله سینی اورتایا قویاراراق آشامالی (مرحله لی) بیچیمده فارس ایستعمارچیلیغینا سون قویماق اولار دئیه دوشونمه لی ییک. بو گؤروشو آنلاشیلار بیچیمده قاوراماق اوچون اوزرینده دوراقلاماق داها دا مقصده اویقون گؤرونور دئیه دوشونوروم. فارس ایستعمارچیلیق حاکیمیتی فارس اولمایان ائتنوسلارین شهر، کند و ولایتلرینده فارس دیل و مدنیتی اساسیندا ایداره چیلیک سیستیمینی دیکلده رک بو خالقلارین ایستر مادی یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلارینا و ایسترسه ده معنوی و ذهینلرینه حوکوم سورمه نی و بوتوپلوملاری تاریخ سورجینده فارسلیق باتلاغیندا فارس ائدره رک بیر میللی وارلیق اولاراق یوخ ائتمه نی اؤزو اوچون قاچینماز بیر هدف دئیه نظره آلمیشدیر. قاچینماز دئدیکده فارس دیل و مدنیتی نین قیسیرلیغی و صنعت باجاریغی باخیمیندان فارس توپلومونون یوخسول اولماسی نظرده توتولار. فارس ایستعمارچیلیغی اینگلیس ایستعمارچیلیغی کیمی زنگین دیل، مدنیت و آنا صنعته صاحاب اولموشسایدی، اینگیلیستان کیمی ایشغال آلتیندا توتدوغو تورپاقلاردان آشامالی (مرحله لی) گئری اوتورمانی نظره آلاردی. فارس ایستعمارچیلیق حاکیمیتی و اونا پوزیسیون آدلانان فارس تشکیلاتلاری و فارس مدنیت راسیستلری فارس ایستعمارچیلیق نیتلرینی فارس دیل و مدنیتی و صنتعچیلیگی اوزریندن دولاییلی بیچیمده بو ممالیکی محروسه ده کی فارس اولمایان توپلوملار علیهینه یئریده بیلمه دیکلری اوچون فارسلار دا میللی و دئموکراتیک توپلوما یییه اولسونلار دوشونجه سینی قاورایابیلمه یه رک فارس ایستعمارچیلیغینا توتولموش ممالیکی محروسه نی فارسلیق اساسیندا انسانلیق مقوله سی حؤکوم سوره بیله جک بیر مملکت بیله ائده بیلمه یه جک گؤرونرلر. ائله اوندان یانا دا دوننکی اعدام ائدیجی حاکیمیت باشچیلاری (میرحسین) و اونون جمهور باشقانلاری (هاشمی رفسنجانی بهرمانی و سید محمد خاتمی یزدی) و مجلیس باشقانی (مهدی کروبی) نی اوزلرینه بیر الک کیمی توتاراق دئموکراتیک ایران خیالی ایله اؤزلرینی آلداتماغا چالیشارلار. دئمک، فارس ایستعمارچیلیق سیاستی آذربایجان مشروطه حرکاتی یئنیلگه یه اوغرادیقدان سونرا ائتنیک آذربایجان باشدا اولماقلا باشقا ائتنوسلارا حاکیم کسیلمکله بو ممالیکی محروسه ده کی فارس اولمایان دیل و مدنیت صاحابلارینی یوخلوغا اوغراتمانی فارسچی آخینلار و فارس مدنیت راسیستلری اؤزلری اوچون یاشاما شانسی دئیه نظره آلمیش گؤرونرلر. ائله اوندان یانا دا بو ذاتلار ایچ مسئله لری حل ائتمک یئرینه فرضی و خاریجی دوشمنلر اورتایا آتماغا چالیشارلار. بو فرضی دوشمنلر بیر چوخ زامان «تورک و عرب» دئیه قلمه آلینار. بئله لیکله ده دورمادان «پان عربیسم و پان تورکیسم!!» بیر قورخو وسیله سی دئیه، خوخو کیمی فارس مدنیت راسیستلگینده اریمیش و فارس حئیرانلیغینا وورولموشلار واسیطه سی فارس اولمایان توپلوملارا یئریلدیلمیش اولار. فارس مدنیت راسیستلیگی و ایستعمارچیلیغینی آذربایجان آدینا نماینده لیک ائدن محفللردن بیری ده «جنبش آذربایجان برای تمامیت ارضی ایران» آدلی محفل ساییلار. بو محفل کئچمیشده کی فارس سلطنت حاکیمیتی نین قالیقلاری و بیر سیرا آشیرای (اولترا) فارس مدنیت راسیستلیگینه اساسلانمیش زرتشت ستوده، لهراسب زینالی، سیروس آموزگار…. و باشقالارینی ایچرمکده دیر. بو محفل ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورکلرین میللی وارلیقلارینی داناراق اونلاری تورک دئییل، فارسلیق اساسیندا «آذری» قلمه آلاراق ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورکلرین میللی دیللرینی پارسی دئیه آلار. بو محفلین اینتئرنئت سیته سی نی لهراسب زینالی ایداره ائدر، اورادا اوخویوروق :
«ما براین باوریم که ایران ، خانه مشترک ملت ایران است. این ملت واحد علاوه بر داشتن زبان مشترک و ملی «پارسی » به زبان ها ولهجه های گوناگون سخن می گوید»[1].
بو ذاتلار بو شیادلیغا ال آتارکن افسانه کیمی آنیلان «پرس، پئرس، پرت» ایمپراتورلوق آدینی هندوستان و سونرا افغانستاندان تورک شاهلاری واسیطه سی ایله ایران ممالیکی محروسه سینه گتیریلمیش «دری فارسی» دیلی نین آدینا دویونلمکله فارسلاری بو ممالیکی محروسه نین اصل صاحیبلری باشقا دیل و مدنیت صاحابلارینی ایسه خاریجی عنصر دئیه قلمه آلار و اوسته لیک جمهوری ایسلامی فارس سیستیمی نین سازمان امنیت ایداره چیلیگینه آذربایجان میللی حرکتینی باسقی آلتینا آلماسی اوچون خط وئرمگه چالیشارلار، اوخویوروق:
» پیش از این نیز طی یک پیش بینی عنوان کرده بودم، پانترکان در تمامی سطوح، در حال جسارت هایی بی پروا هستند که هر روز شاهد صحنه هایی از آن هستیم. …. مسئولین امر به ویژه در حوزه های فرهنگ، مانند وزارت ارشاد و آموزش عالی در سال های گذشته با بی تفاوتی وسهل انگاری به هشدار دلسوزانی مانند پرفسور عنایت اله رضا، دکتر داریوش همایون و دکتر پرویز ورجاوند … عنایت نکرده و اجازه دادند ماشین رسانه ای پانترکیسم در قالب چاپ نشریه، کتاب، جزوه، CD، و برگزاری همایش، نشست و کنسرت های متعدد موسیقی، ساختمان باوری را پی ریزی نمایند که بر مبنای آن برخی جوانان ساده و خام ِفرودست روستایی و شهری و همچنین برخی دانشجویان آذربایجانی کم سواد و زودباور، برای خود هویتی تورک گرا متصور شوند و در بیان بهتر، خود را ترکانی بدانند که در سرزمین ایران ماوا دارند، و در بیانی دیگر، ضمن جدا پنداشتن هویت خود از هویت ایرانیان و جدایی از آن، خویشتن را با ترکان عالم هم هویت و حتی هم نژاد بدانند. متاسفانه علیرغم هشدار بی شمار دلسوزان ایران دوست، پانترکیستها در حاشیه امنیتی مشکوک و شگفت انگیز! سرگرم ِ فعالیت های بسیار مخرب خود و مغزشویی برخی جوانان ِ آذربایجانی شده و می شوند. نشریات رنگانگی مانند نوید آذربایجان، امید زنجان، وارلیق، توپراق، گونش،… و کتاب های انبوه … کنسرت های موسیقی فراوان تجزیه طلبان، رسانه اینترنتی و وبلاگ ها و سایت های شرم آور پانترکیستها در سالهای اخیر چنان هجمه ای به تاریخ ایران، تمدن درخشانش، مفاخر تاریخی و ادبی ِ بی مانندش مانند کورش، داریوش، فردوسی، … و حتی مفاخر معاصر ایران مانند افشار و غیره و همچنین پرچم ایران و هویت ایرانی روا داشته اند که در تاریخ هیچ سرزمینی سابقه ندارد. در نهایت افسوس حتی آذربایجانی های حاضر در بدنه ی نظام جمهوری اسلامی، علیه این وطن فروشان سخنی ولو به انتقاد نگشاییده اند«[2].
اوسته کی مقاملاری نظره آلدیقدا اؤزونو آذربایجانلی قلمه آلان بئلنچی ذاتلار آغاج قوردونا بنزرلر. هر آغاجی اؤز ایچیندن ییمگه چالیشان قورد کیمی بو فارس مدنیت راسیستلیک محفلی ده آذربایجان دوشسمنلری ایله ال بیر اولاراق بیر یاندان آذربایجان میللتینی و میللی حرکتینی تحقیثر ائتمگه و باسقی آلتیندا توتدورماغا چالیشار، باشقا یاندان آذربایجانین میللی وارلیغینی یوخ ائتمگه چالیشان فارس ایستعمارچی شخص و محفل باشچیلارینی اؤمک (مدح ائتمک) ایله اؤز یالتاقلیغینی اورتایا قویموش اولار. اوسته کی تحقیر ائدیجی و دوشمن بالتاسینا ساپ اولما ماهیتلی گؤروش یالنیز کئچمیش نئچه ایلده آذربایجان میللی کیملیگی و منلیگی علیهینه بو فارس مدنیت راسیستلیگی محفلی نین طرفیندن یئریدیلمیش بیر اؤرنک ساییلار. بیلیندیگی کیمی بو ذاتلار بوگون فارسلیق حرکتی دئیه قلمه آلینمیش محمد خاتمی و علی اکبرب هاشمی رفسنجانی نین عباسی آلتینا سیغیناراق «یاشیل حرکت» دئیه حاکیمیتی فارسلیق عباسی نین آلتیندان فارس کیراواتلیلارا تحویل آلماق اوچون دری قابیقدان چیخار، اوسته لیک آذربایجان آدینا خالق اجتماعیتینی آلداتماغا چالیشارلار. بونلارا باخمایاراق آذربایجان میللتی اؤز تورک میللی منلیگی و کیملیگینی درک ائتدیگی و میللی مسئله نی یالنیز فارس حاکیمیتلری و فارس مدنیت راسیستلری قیسیتلاماغا چالیشدیقلاری بؤلگه لره (شرق و غرب آذربایجانا) دئیلل، بوتون ائتنیک گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا میللی مسئله نی اورتایا قویدوغو اوچون بو ذاتلار آرتیق گلنلیک ائده رک آذربایجان میللی مسئله سینی، آذربایجانین میللی مسئله سی دئییل، بیر قوم و عشیرت مسئله سی کیمی ایران ممالیکی محروسه سی نین بوتون بؤلگه لرینه نیسبت وئرمگه چالیشارلار. گئنه همانکی سیته دن پ شهباز ایمضاسی ایله اوخویوروق:
» آیا شما می دانید بزرگترین شهر آذری نشین دنیا کجاست ؟؟ پس گوش هایتان را باز کنید تا این حقایق را بشنوید. بزرگترین شهر آذری نشین نه تبریز است و نه باکو بلکه تهران است . قوم آذری در تمامی نقاط دیگر ایران از قدیم وندیم بدلایل گوناگون سیاسی و اجتماعی واقتصادی حضور تاریخی تعیین کننده پیدا نموده اند. تنها تهران نیست که آذری ها حضور دارند بلکه در اصفهان و شیراز و خوزستان و مخصوصا در آبادان و مشهد و گیلان و مازندران و…..استقرار دارند . می دانید معنی و مفهوم این حضور قدرتمندانه چیست؟؟ آقای جواد هیات نمی شود شما را آدم بی اطلاعی فرض کرد پس این حالت می ماند که از دایره انصاف و عقل خارج شده اید. این توضیح را برای شما نمی دهم بلکه برای کسانی میدهم که شما فریبشان می دهید»[3].
اوسته گؤروندوگو کیمی بو قوم آدلاندیردیقلاری آذربایجانین تورک میللتی یالنیز ائتنیک آذربایجان تورپاقلاری (ری- تهران، همدان و قارا کیلیسا) ایچریسینده کی بؤلگه لرده دئییل، بوتون ایران ممالیکی محروسه سینی سارمیش بیر میللت ساییلار. بونلارا باخمایاراق آذربایجانلیلار خوراسان ولایتینده کی (خوراسان تورکلری) و فارس ولایتلرینده کی (قاشقای تورکلری) نین ده میللی حاقلارا صاحیب اولماسیندان یانا اولدوقلارینا و تاریخ بویو ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم کسیلمه لرینه باخمایاراق بوگون هئچ بیر فارس و عرب بؤلگه لریدن اؤزلرینه پای اووماق ایسته مز. دئمک ایمپراتورلوقلار دؤنمی چوخدان کئچمیش.
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس ایستعمارچیلیغی و فارس مدنیت راسیستلیگی مفکوره سی دموکلاس قیلینجی کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده فارس اولمایان اتنوسلارین باشلاری نین اوزرینده اسه رک اونلارا خوش گون گؤرمک اولاناق و ایمکانی وئره جک دئییل. بئله بیر دورومدا آتالار یاخشی دئمیشلر: ایلانین آغینا دا لعنت، قاراسینا دا! دئمک، ایصلاحاتچی موسوی، کروبی سینه ده لعنت، فارس مدنیت راسیستی ساییلان لهراسب زینالی، سیروس آموزگار، زرتشت ستوده، اؤزونو کمونیست کلمه آلان فرخ نگهدار و شرکاء، اؤزونو حزب دمکراتیک مردم ایران مسئولو آدلاندیران بابک امیر خسروی و شرکاء هامیسینا لعنت. اونلار منسوب اولدوقلاری خالقالارینا کؤرک چئویردیکلری و دوز چؤرک یئییب قاب قاجاق سیندیردیقلاری هامیسینا لعنت!!
قایناقلار:
[1] لهراسب زینالی: منشورواهداف جنبش آذربایجان برای دموکراسی و یکپارچگی ایران: http://www.iranazar.net
[2] لهراسب زینالی، چالش میان دو هویت ایرانی و ترکی در عصر کنونی: http://www.iranazar.net/index.php?option=com_content&view=article&id=5364:2010-09-18-09-22-15&catid=36:2009-05-18-13-58-43&Itemid=61
[3] پ. شهباز، مرزهای آذربایجان کجاست: http://www.iranazar.net/index.php?option=com_content&view=article&id=8405:2011-02-19-09-18-33&catid=51:2009-06-26-21-44-12&Itemid=83
ایشیق سؤنمز 20.02.2011
21 Fevral, Dünya Anadili Günü Haqqında Ortaq Bildiri / 21 فورال، دونیا آنادیلی گونو حاقّیندا اورتاق بیلدیری
21 Fevral, Dünya Anadili Günü Haqqında Ortaq Bildiri
Güney Azərbaycan və İranda Azərbaycan türkcəsi rəsmi dil olsun!
İyirmi birinci əsərin əvvəlindən etibarən birləşəmiş milltlər təşkilatının aldığı qərar üzərə 21 fevəral dünya anadili günü adlanmış və bütün ölkələrdə bayram kimi qeyd olunur.
Rasist rejimin üzümüzə çəkib, bağladığı kor pəncərəsinə rağmən anadilinin bu bayram havası, nəhayət Təbriz fəallarının qeyərti ilə 2004-cü ildə keçirilən samballı bir qurultayda ölkəmizə daşındı, həmin qurultayın çox imzalı qətnaməsi milli hərkatın qızıl səhifələrindən biri kimi Yunesko və BMT-yə sunuldu və o gündən etibarən hər il 21 fevəral (yaxud isfəndin ikısındə) həm Azərbaycan, həm də diyazporamız tərəfindən xarıcı ölkələrdə sürəkli qeydə alınmağa başladı, anadili gününə aid çeşitli mərasimlərimiz bir daha hərəkatımızın nəqədər demokrat və mədəni olmasını dünyaya sübut etməkdədir.
Bununla belə anadil bayramına can və dildən qatılan millətimiz, hələ də dil haqlarına yiyələnəməmiş, hələ də tapdaqlar altında əzilməkədədir. İran islam cümhüriyyəti ana yasasının 15-ci maddəsində Fars olmayan millətlərin anadilləri və ədəbiyyatlarının məktəblərdə rəsmi dillə yanaşı, oxunulması maniəsiz sayılsa da, nə tək dövlət orqanları bunun doğrültüsünda heç bir atdım atmır, hətta milli dərnəklər və şəxslərin könüllü çabalarına belə əngəl olurlar. Beləlikə, dövlət orqanları bilrəkdən, Azərbaycan Türklərini səssizcə əridib, itirməyə çalışır.
Biz İran islam cümhüryyəti rəjiminin ölkədə Fars olmayan millətlərin dillərinə qoyduğu qanunsuz qadağanı məhküm edib, bu siyasəti qeyri insani və qeyri mədəni olduğundan qınayıb, İranda Türk nüfusunun sayısına əsaslanaraq, Azərbaycan türkcəsinin rəsmi dövlət dili olmasını istəyirik!
Dünya anadili günü ərəfəsində bu bayramı, dil haqlarından yoxəsün qalan bütün insanlara, xəsüsilə də Azərbaycan qəhrəman milltinə təbrik edir, hamını (ələlxüsus insan haqları örgütləri və demokrat şəxsiyyətləri) ölkədə dil qadağası əleyhinə etiraz səslərini ucaltmağa və bu yasaqların aradan qaldırılmasında başlanan hərəkətə yardımcı olmağa çağırırıq.
20 Fevral 2011 – 1 İsfənd 1389
Azərbaycan Demokrasi Ocağı
Dünya Azərbaycanlılar Konqresi / DAK
Güney Azerbaycan İnsan Haqları Təşkilatı – Danimarka
Güney Azərbaycan Demokrat partiyası / GADP
Güney Azərbaycan Milli Oyanış Hərəkatı / GAMOH
———————————————————————–
21 فورال، دونیا آنادیلی گونو حاقّیندا اورتاق بیلدیری
گونئی آزربایجان و ایراندا آزربایجان تورکجه سی رسمی دیل اولسون!
اییرمیبیرینجی عصرین اوّلیندن اعتیبارا بيرلشميش میلّتلر تشكيلاتینین آلدیغی قرار اوزره 21 فئورال دونیا آنادیلی گونو آدلانمیش و بوتون اؤلکهلرده بایرام کیمی قئید اولونور.
راسیست رژیمین اوزوموزه چکیب، باغلادیغی کور پنجرهسینه راغما آنادیلینین بو بایرام هاواسی، نهایت تبریز فعاللارینین غئیرتییله 2004-جو ایلده کئچیریلن سامباللی بیر قورولتایدا اؤلکهمیزه داشیندی، همین قورولتایین چوخ ایمضالی قطعنامهسی میلّی حرکتین قیزیل صحیفهلریندن بیری کیمی یونسکو و بئ.ام.تئیه سونولدو و او گوندن اعتیبارا هر ایل 21 فئورال (یاخود ایسفندین ایکیسینده) هم آذربایجان، هم ده دیازپورامیز طرفیندن خاریجی اؤلکهلرده سورکلی قئیده آلینماغا باشلادی، آنادیلی گونونه عایید چئشیتلی مراسیملریمیز بیر داها حرکتیمیزین نهقدر دموکرات و مدنی اولماسینی دونیایا ثبوت ائتمکدهدیر.
بونونلا بئله آنادیل بایرامینا جان و دیلدن قاتیلان میلّتیمیز هله ده دیل حاقلارینا یییهلنمهمیش، هله ده تاپداقلار آلتیندا ازیلمکدهدیر. ايران ایسلام جمهوریتی آنا ياساسينين 15-جی مادهسینده فارس اولمايان میلّتلرين آناديللری و ادبیاتلارینین مکتبلرده رسمی دیلله یاناشی، اوخونولماسی مانیعهسیز ساییلسا دا، نه تک دؤولت اورقانلاری بونون دوغرولتوسوندا هئچ بیر آتدیم آتمیر، حتی میلَلی درنکلر و شخصلرین کؤنوللو چابالارینا بئله انگل اولورلار. بئلهلیکه، دؤلت اورقانلاري بیلرکدن، آذربایجان تورکلرینی سسسیزجه اریدیب، ایتیرمگه چالیشیر.
بیز ایران اسلام جمهوریتی رژیمی نین اؤلکه ده فارس اولمایان میللت لرین دیللرینه قویدوغو قانونسوز قاداغانی محکوم ائدیب، بو سیاستی غیری اینسانی و غیری مدنی اولدوغوندان قیناییب، ایراندا تورک نوفوسونون سایی سینا اساسلاناراق، آذربایجان تورکجه سینین رسمی دوولت دیلی اولماسینی ایسته ییریک!
دونیا آنادیلی گونو عرفهسینده بو بایرامی، دیل حاقلاریندان یوخسون قالان بوتون اینسانلارا، خصوصیله ده آذربایجان قهرمان میلّتینه تبریک ائدیر، هامینی (علیالخصوص اینسان حاقلاری اؤرگوتلری و دوموکرات شخصیتلری) اؤلکهده دیل قاداغاسی علیهینه اعتراض سسلرینی اوجالتماغا و بو یاساقلارین آرادان قالدیریلماسیندا باشلانان حرکته یاردیمجی اولماغا چاغیریریق.
20 فئورال 2011- 1 ایسفند 1389
آزربایجان دموکراسی اوجاغی
دونیا آذربایجانلیلار کونقرئسی (داک)
گونئی آذربایجان اینسان حاقلاری تشکیلاتی – دانیمارک
گونئی آذربایجان دمکرات پارتیاسی (گادپ)
گونئی آذربایجان میللی اویانیش حرکاتی
دموکراسیخواهی با طعم نژادپرستی / به مناسبت روز جهانی زبان مادری
ابوذر آذران
چرا دموکراسیخواهی ایرانی، نازا و ناکام است؟ چرا نمیتوان برای جریانهای دموکراسیخواهی دهههای اخیر پایتخت، کارنامه موفقی تصویر کرد؟ دیکتاتوری هرچه هم تمامعیار باشد نمیتواند علت تامۀ این بدفرجامی باشد. به نظر میرسد ناکامی عمیق دموکراسیخواهی ایرانی، از یک سو ریشه در نگرشهای غیردموکراتیک دموکراسی خواهان دارد و از دیگرسو به رفتارهای غیراخلاقی آزادیخواهان برمیگردد؟
دموکراسیخواهان ایرانی گویا، دموکراسی را میخواهند بدون اینکه کمترین تمایلی برای پایبندی به اخلاق دموکراتیک داشته باشند. دموکراسی نمیتواند در فضایی پای گیرد که در آن بیاخلاقی، فساد اقتصادی، نژادپرستی و ژنوساید فرهنگی؛ رفتار عادی دموکراسی خواهان باشد. چگونه می توان نژادپرست بود و شعار دموکراسیخواهی داد؟ بنیادگرایان طالبانی همانقدر نمیتواند دموکرات باشد که پانآریانیست ایرانی.
سبزهایی که اینک خود را آزادیخواهترین مبارزان جهان میخوانند و حتی دیگرآزادیخواهان جهان را دنبالهروی خود میدانند، اگرچه برای دفاع از حقوق انسانی و مدنی خود، قابل ستایش و تحسین هستند، اما؛ بهدلیل دفاع جانانه از ایدهئولوژی پانآریانیستی و وجود نگرشهای نژادپرستانه در بکگراند فکری این جنبش و همچنین عدم شفافیت درباره ژنوساید ظالمانۀ فرهنگی در آزربایجان، مستحق نکوهش، برائت و البته هشدارند.
بیاعتنایی سبزها به نسلکشی فرهنگی در آزربایجان و سکوت تلخ آنان در برابر فجایعی که در آزربایجان جاری است، روی نازلتر قضیه است، حقیقت تلخ آن است که بخش بزرگی از سبزها عمیقا به ایدهئولوژی غیرانسانی پانآریانیستی اعتقاد دارند و ایران را سرزمین ابدی و موعود قوم پرشیا می دانند.
از بین بردن «دیگری» و پاسداشت «خودی»، خوی فاشیستی نژادپرستان است رفتاری که سیاست «نژاد برتر آریا» از سالیان دور تا امروز در همه صحنههای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بوده است و متاسفانه هماکنون نیز در نهاد جنبشی بنام سبز جا خوش کرده است. با برخی از سبزها که حرف میزنم هیچ نشانهای بر حداقل برائت آنان از گذشتگان خود نمیبینم.
باستانگرایی خرافی، آدمی را چنان مسخ میکند که غیرازخود، هیچ نمیبیند و سبزها متاسفانه چنین شدهاند. سبزهایی که حاضر نیستند کوچکترین صدای نژاد دیگر را بشنوند و کمترین حقی برای احراز هویتی متفاوت برای آزربایجانیها قائل نیستند و هر چه را که حقیقت حقوق بشری است، نفی میکنند، چگونه میتوانند با آرمانهای دموکراتیک خو بگیرند و دیکتاتوری را براندازند؟
اگر جنبش سبز، جنبشی است برای آزادی خلق فارس از یوغ ستم؛ درود بر اینان. ولی اگر جبش سبز، جنبشی است برای تحقق آرمان آریانیسم فروهر؛ اف بر اینان. متاسفانه کسانی بر حلقه رهبری سبزها قرار گرفتهاند که از بیخ منکر حقوق مدنی آزربایجانیها هستند. انکار حتی ظالمانه تر از سرکوب است. وقتی انکار میشوی، انگار قتلعام شدهای.
اگر سبز همچون گذشتگان بر اندیشه پانآریانیستی بچرخد، نمیتواند جنبش موفقی باشد و نمیتواند نام بلند آزادیخواهی بر خود بنهد. چنبش سبز تنها زمانی میتواند مدعی دموکراسی و آزادی باشد که از هرگونه نژادپرستی و برتری جویی تبری جوید و حق را در همه ابعاد برای همه نژادها یکسان بخواهد. همراهی با نژادپرستی، پاشنه آشیل و نقطه هزیمت جنبش سبز است اگر نتواند راه خود را جدا کند و خود را از هیتلریسم منزه بدارد، فروخواهد ریخت.
نژادپرستی، غیراخلاقیترین رفتار رسوخ کرده در نهاد جنبش سبز است. در ظاهر مدرن و زیباییهای فربیناک جنبش سبز، بی اخلاقی های فراوانی نهفته است جنبش پیش از آنکه به جایی برسد، باید به نقد بی رحمانه خود بپردازد چه، با ضعفها ناکام و نافرجام و یا بدفرجام خواهد بود. یا شکست خورده و به زباله خودهد رفت و یا در صورت سقوط توتالیتاریسم در اثر ضعف، قدرتیافتن چنین جنبشی بدون پاکسازی اخلاقی، میتواند فاجعه بیافریند.
کسانی که به جنبش سبز میپیوندند باید پیش از هر زمان دیگر، مسائل را دقیقتر و عمیقتر دنبال کنند. پیوستن به جنبش سبز برای آرمان رهایی و آزادی، کار بزرگ مجاهدانهای است، اما؛ باید به این هشدار و نگرانی دقت کرد که با توجه به ویژگی بالقوۀ نژادپرستی در جنبش سیز، ظهور فاشیسم نژادی و امپراطوری رایش سوم میتواند آرمان آزادی را به سرابی خونین بدل کند.
این نوشته تند است اما تندتر از رفتار نژادپرستانه برخی از دوستان سبز نیست. باید هرگونه آزادیخواهی را ستود از جمله تلاش برای آزادی انسان را نژادپرستی و هرگونه آزادیستیزی را نکوهش کرد از جمله جهاد برای انکار هویت یک نژاد. نمیتوان منکر تلاش جانانه سبزها شد و نمیتوان نژادپرستی و بیاخلاقی نهادینهشده در آن را نادیده انگاشت.
آزربایجان میترسد دیکتاتوری از در برود و از پنجره بازآید. برای آزربایچان بسی سختتر خواهد بود که کسانی بر عرصه قدرت آیند که بیش از حاکمان فعلی به تمرکز حکومتی و اجرای سیاستهای یکسانسازی قومی اعتقاد دارند. آزربایجان نگران است نگران حکمرانی نژادپرستانی که هماکنون حتی در دوران سخت مبارزه، هویت آزربایجان را انکار میکنند.
جنبشی که اکنون زیر ضربات باتوم و سرنیزه جاضر نیست حقوق مدنی آزربایجان را به رسمیت بشناسد، اوضاع زمان زمامداریاش معلوم است. اگر سبز خود را هماکنون پاکسازی نکند، نژادپرستی پانآریانیستی جایگزین بنیادگرایی مذهبی میشود و فاجعهای به مقیاس هیتلرریشتر، همۀ ایران فرامیگیرد.
بخش بزرگی از سبزها که پشت سر اطلاعیهها، روانۀ خیابانها میشوند، ناخواسته در هژمونی نژادپرستی قرار دارند از اینان تنها یک سوال دارم آیا رنجی بنام بیگانگی با زبان مادری را می فهمید؟ آیا می دانید آزادی پیش از جای دیگری در قلب و مغز انسان اهمیت مییابد و انسان آزربایجانی حتی در جان و ذهن خود نیز آزاد نیست چون هویت، زبان، فلکلور، فرهنگ و موسیقی نژاد دیگری بر او تحمیل شده است؟
بخش کوچک سبزها که متاسفانه بخشی از هستههای اصلی و حلقههای رهبری جنبش را تشکیل میدهند، آگاهانه به ستایش نژاد خویش مشغولاند و بخش بزرگی از فعالیتهای روزانۀ خود را صرف خدمت به پانآریانیسم می کنند. اینان بصورت کاملا ارادی، حقیقت را انکار میکنند و همچنان بر «راه مقدس راسیسم» پای میفشارند. اینان دلالان آزادیاند اگر به قدرت برسند، برای تحقق رویای پانآریانیسم، دست به هر کاری ازجمله نسلکشی خواهند زد آنان چکمه های نفرت خواهند پوشید و آزربایجان را غرق خون خواهند کرد همچنانکه بزرگانشان در دهۀ بیست کردند.
پینوشت: این نوشته، تنها نقدی تند بر جنبش سبز است امیدوارم خاطر دوستان سبزی که برای آزادی هزینه میدهند، نرنجد و امیدوارم نژادپرستانی که مخاطب مستقیم این نوشته بودند بدانند که جهان روزی چهره واقعی و کریه شما را پشت ظاهر زیبا و افسونگرتان خواهد دید و خواهد دید که چقدر پست و حقیر هستید. از کاشت تخم کین بازگردید آیا میخواهید دوباره چندین دهه برای فهم پلشتی شما هدر رود؟


c: text/html

text:
مولانا جلالالدین رومی
مولانا جلالالدین محمد رومی ایسلام دونیاسینین بؤیوک عاریف و متصوف و شاعیر.
یاشام
مولانا، ۱۲۰۷ میلادی ایلینده بلخ شهرینده دونیایا گؤز آچیب و اوشاقلیق چاغلاریندا، آتاسی سلطان بهاءالدین ولدله، آناتولییه کؤچوب قونیه شهرینده یئرلشیب و یاشایش سوردوروب. آتاسی بؤیوک عالیم و بؤیوک متصوفلریندن دیر کی سلطان محمد خوارزمشاه دان اینجیدیگیندن بلخ شهریندن کؤچمگه مجبور قالمیشدیر. بیر نئچه یئری گزدیکدن سوْنرا قونیه شهرینده مسکن توتموش.
جلال الدین ین اورتمنلیقینی اوسلنن آتاسی؛ اوْلدوکدن سوْنرا، ترمذی آدلی بیر بویوک اوستادین تعلیمنین قراریندا حلب و دمیشق شهرلرینده تحصیل سوردورموشدور. اورنجیلیک دونمینی بیتیردیکدن سوْنرا اوزی بیر بویوک اورتمن و موعلیم اولدی.
۶۲۴ هجری ایلینده «شمس تبریزی» ایله قارشیلاشیب بیر بویوک اینقلاب و سئودایا سوروکلندیکدن سوْنرا چوْخلی ماجرادان سوْنرا شعروشاعیرلیقا اوز قویوب دونیاسینی عشق یارادماقا آداییب اوزونی اویله یوکسک و یوجه زیرویه اولاشدیردی کی دئماق اولار کیمسه اونون یاراددیجیلیقینا اولاشا بیلممیش. اونا تای هیچ کیمسه اوندان اونجه و سوْنرا بویله سینه عشق و سئودانی آنلادیب؛ سوزلریله بیرناخیش تک چیزممیش، کیمسه مولانا تک گوی قوبسینه بویله عشق سوزیله یئرده کی اورکلری یاخین ائدمییب؛ بویلسی بیر یوجه تخت قورامامیش دیر.
آدلیم مولانایا گوره هرنه یازیلا گئنه آز سایلا بیلر، بویوک قلملر و باشاریلی یازارلار بۇ ساحده باشارسیز قالارکن بیزیم حدیمیزه دوشمز کی بۇ کونودا قلم ووروب و بویوک شاعیردن سوز یازاق و اونی آنلادماقا چالیشاق.
مولانانین فارسجا شعرلرینه راجع بوگونه قدر چوْخلی معظم اوستادلارو تدقیقات چیلار و یازارلار چوْخلی کیتابلار و مقاله لر و بیتکلر یازیبلار. اما تاسف بودورکی مولانانین تورکجه و تورک یازدیقلارینا گوره بوگونه دک چوْخ آز و هیچ قدر سایلان یازی اوزلیکله ایراندا یازی و چالیشما واردی.
مقبرهسی قونیه شهریندهدیر.
تورکجه شعرلری
مولانانی دیوانیندا بۇ گون ان آز ۲۰۰ بیت اصیل و دۆزگون تۆرک شعری بولونماقدادیر؛ بۇ آرادا دیوانلارینین بیر چوْخ یئرینده ده چوْخلو تورکجه سؤزجوک بولماق مومکوندور. ایشلنیلن تورکجه سؤزجوکلری اصیل بیر تورک اولمایان آدامین طرفیندن ایشلدیلمکلری چوْخ چتین و مومکونسوز گؤرونور، نیه کی بو سؤزلرین چوْخو اسکی تورکجه دیلیندن اوْلدوقلارینا گؤره باشاریکلی بیر تورک طرفیندن ایشلدیلمگی مومکوندور.
دشمن نیم ارچند که دشمن رویم
اصلم ترک است اگر چه هندی گویم
قایناقلار
- تاریخ دیرین تورکهای ایران. نشر اختر، تبریز: ۲۰۱۲، ص۱۵۸.
- آذربایجان تورکجهسینین ادبیاتی
- کیمسهلر
- صوفی شاعیرلر
- مولانا جلالالدین رومی
- ۱۲۰۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۲۷۳-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- Iranian Sufis
- Iranian Sunni Muslims
- Islamic philosophers
- Persian philosophers
- Persian spiritual writers
- Medieval Persian people
- Burials in Turkey
- Persian-language writers
- Persian-language poets
- Mevlevi Order
- 13th-century writers
- 13th-century philosophers
- Medieval poets
- Mystic poets
- People of the Sultanate of Rum
- Sufism
- 13th-century Iranian people
- Seljuq-period poets
- 13th-century Persian poets
- Persian writers
- 13th-century Islamic religious leaders
- Iranian Sufi saints

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
خستهخانایا ائدیلن موشک سالدیریسیندا بیر کؤرپه اؤلدو
ولودیمیر زلنسکی سوسیال مئدیا حسابیندان وولنیانسک خستهخاناسینین دوغوم شعبهسینه دوشهن موشک نتیجهسینده بیر کؤرپهنین اؤلدوگونو آچیقلادی
اوکراینانین وولنیانسک شهرینده بیر خستهخانایا ائدیلن موشکلی سالدیری نتیجهسینده بیر کؤرپه اؤلدو، چوخ ساییدا اینسان ییخینتیلار آلتیندا قالدی.
اوکراینا دؤولت باشقانی ولودیمیر زلنسکی سوسیال مئدیا حسابیندان وولنیانسک خستهخاناسینین دوغوم شعبهسینه دوشهن موشک نتیجهسینده بیر کؤرپهنین اؤلدوگونو آچیقلادی.
زلنسکی، بیر قادینین یارالاندیغینی و ییخینتیلار آراسیندا هله ده اینسانلارین اولدوغونو بیلدیردی.
بومبالاما نتیجهسینده بؤیوک اؤلچوده ییخیلان بینادا باش وئرهن یانغین، یانغین سؤندورهنلر طرفیندن سؤندورولدو.
ایلگیلیلی خبرلر
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
پکاکا عضوو ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"شهیدلریمیز اوچون، میللتیمیز اوچون، بو عزیز وطن اوچون یورولمادان موباریزهیه داوام"
القریشی اؤلدورولدو
"ابو الحسن الهاشمی القریشینین اکتبر آیینین اورتالاریندا اؤلومو، داعشه بیر باشقا ضربه ووردو"


text:
امریکا و چین ساوونما ناظیرلری گوروشوب
گؤروش ایکی ناظیرین ژوئن آییندا سینگاپوردا کئچیریلن شانگری-لا دیالوق ساوونما فوروموندان سونرا بو ایل ایکینجی تکبتک گؤروشو اولوب.
امریکانین ساوونما ناظیری لوید آستین و چین ساوونما ناظیری ژنرال وی فینگی گونئی-دوغو آسیا میللتلری بیرلیگینین (آسه آن) گئنیش لنمیش ساوونما ناظیرلری توپلانتیسی اوچون گئتدیکلری کامبوجانین سیم ریپ شهرینده گؤروشوبلر.
گؤروش ایکی ناظیرین ژوئن آییندا سینگاپوردا کئچیریلن شانگری-لا دیالوق ساوونما فوروموندان سونرا بو ایل ایکینجی تکبتک گؤروشو اولوب.
امریکا ساوونما ناظیرلیگینین سؤزچوسو پت رایدر گؤروشله باغلی وئردیگی آچیقلامادا بیلدیریب: "لوید آستین چین حربی ماشینلارینین هیند-ساکیت اقیانوس بؤلگهسینده آرتان تهلوکهلی حرکتلریندن ناراحاتلیغینی ایفاده ائدیب. بئله کی، چین اوچاق لارینین تهلوکهلی داورانیشی بؤلگهده قضا ریسکینی آرتیریب. ایستراتژی ریسکلری آزالتماق و عملیات تهلوکهسیزلیگینی تامین ائتمک اوچون دیالوقا احتیاج وار".
سؤزوگئدن گؤروشله باغلی چین طرفی هلهلیک آچیقلاما وئرمهییب.
خاطیرلاداق کی، ایکی اؤلکهنین ساوونما ناظیرلرینین گؤروشو اؤتن هفته اندونزیادا کئچیریلن گ-20 ایجلاسی چرچیوهسینده امریکا و چین باشچیلارینین گؤروشوندن سونرا اولوب. گؤروش زامانی امریکا پرزیدنتی جو بایدن چین-لی همکاری شی جین پینگه بیلدیریب کی، ایکی اؤلکه آراسیندا رقابتین موناقیشهیه چئوریلممهسی اوچون ایله تیشیم کاناللاری آچیق ساخلانیلمالیدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"


text:
روح بیلیمی باخیشیندان فاناتیزم- درویش اوغلو
فاناتیزم، چاغیمیزدا خسته اولاراق تانینان “اجبار شخصیت تیپی” نه یاخین، آیری بیر شخصیت تیپینین دوشونجه سیستمی دیر. آدیندان دا آنلاشیلدیغی کیمی “اجبار شخصیت تیپینین” فیکیر، دوشونجه و ترپنیشی دویغولاریندان یوخ، بللی اجبارلاردان قایناقلانیر. “فاناتیک شخصیت تیپی” ایسه “اجبار شخصیت تیپی”ندن داها دا آغیر و دویغودان یوخسول شرطلر آلتیندا گلیشدیگی اوچون، دویغولارینین بؤیوک بؤلومو یوخ ائدیلدیگی کیمی، آینا سلولارینین دا چوخونلوغو ائلمینی (عملکردینی) ایتیریب و یوخ اولدوغوندان، اؤز وارلیغینا قارشی هئچ بیر دویغوسو اولمادیغینین یانیندا آیری انسان و یا حیوانلار قارشیسیندا دا دویغوسوزدور. عمومی شکیلده فاناتیک شخصیت تیپینی آیدینلاتماق و آچیقلاماق اوچون، اؤنجه لیک ایله بو شخصت تیپینین فاناتیک مسلمان کولتورو ایچینده کی گلیشمه سینی آنلاتماغا چالیشدیقدان سونرا، گؤرونورده (ظاهراً) هئچ بیر دین ایله ارتباطی اولمایان تیپ لرینی و بو شخصیت تیپلرینین هامیسینین کؤکونون عینی گلیشیم پروسه سینه و عینی دوشونجه سیستمینه دایاندیغینی آچیقلاماغا چالیشاجاغام.
فاناتیک مسلمان کولتورو ایچینده گَلیشن شخصیت تیپی
فاناتیک مسلمان توپلومونون دگر اولچولری “آتا ارکیللیک” و “کلمه” یه دایانماقدادیر. باشدا قران اولماق اوزره، حدیثلر، روایتلر، مثاللار، رساله لر و سونوندا دین مرجعلرینین بویوردوقلاری توپلومون دگر اؤلچولرینی بَلیرلَمکده دیر.
آئیله ایچی ارتباطلار، دئملی بیر کیشینین آروادی ایله، بیر آروادین اری ایله، بیر آتانین اوشاغی ایله، بیر قیز اوشاغینین قارداشی ایله بیر اوغلان اوشاغینین باجیسی ایله ارتباطی، عاطفی و دویغوسال کؤکوندن آیریلیب، کلمه لر و بویوروقلار اساسیندا تنظیم اولونور. بیر آتانین قیزینی، بیر آنانین اوغلونو هانسی اؤلچوده سئویب، باغرینا باسابیلمه سی، هانسی یاشا قدر سئویب، باغرینا باسابیلمه سی، اؤز دویغولاری طرفیندن یوخ، بللی حکملرده قویولان اؤلچولره گؤره تنظیم اولور. باجی – قارداشلار آراسیندا دا عینی حکم لر سورَر. دار آنلامدا، آتا، آنا، اوشاق، باجی قارداشدان اولوشان آئیله ده اولدوغو کیمی گئنیش آنلامدا، عمی، دای، عمی اوغلو، عمی قیزی، خالا، عمه، خالا اوغلو، بیبی اوغلو و ….دان اولوشان گئنیش آئیله ده ایسه انسانین طبیعی دویغولارینا دایانان ارتباط شکیللری داها ائرکن و داها سیخی بیر شکیلده حکملر و بویوروقلار طرفیندن عیارلانیب، چرچوه لشدیریلیر. بونون یانیندا، بئله بیر آئله ده آتوریتر بیر سیستم ایشله مکده دیر. باشدا آتا اولماق اوزره، یاش اولاراق داها بؤیوک اولان اوغلان اوشاقلارینین اؤزلریندن کیچیکلر اوستونه بیر آوتوریته گوجو اعمال ائتمکلری، طبیعی شکیلده وار اولان گوج ایشلَتمه ایستَگینین یانیندا بیر ده توپلومون عمومی دگر اؤلچولریندن قایناقلانیر. ائوده بیرینجی سؤز صاحیبی آتا دیر. آتانین امرلری، ایستکلری و گؤزلَنتیلری، غیر معقول اولسالار بئله، آئیله نین اوبیری عضولری اوستونه زورلا یوکله نیرلر. آنانین و قیز اوشاقلارینین اونسوز دا سؤز حقلری یوخدور. دئملی توپلومون عمومی دگر اؤلچولری (اسلام دینینین قایدا – قانونلاری) قادینا و قیز اوشاغینا اؤز وارلیغینی اثباتلاما و اؤزونه حق تانیماسینا یول وئرمه ییر. بو شرطلر آلتیندا آتا آئیله ده مطلق سؤز صاحیبی نقشینی گؤتورور و امیرلرینی و ایستکلرینی آئیله نین اوبیری عضولرینه یوکله مکده توپلومون کلمه یه دایالی، دونوق، متحجر و دگیشمز عمومی دگر اؤلچولرینه دایانیر.
بئله بیر آئیله ده بؤیوتولن اوشاق کیچیک یاشلاریندان باشلایاراق اؤزوندن بؤیوکلرین امیرلرینی اوتوماتیک اولاراق یئرینه گتیرمگه زورلانیر و بو امیرلرین نه قدر معقول، نه قدر آغیلدان اوزاق اولدوغونو دگرلندیرمَگه حاق، اجازه و ماجال تاپابیلمیر. بو پروسه اوشاغین یاشامیندا بللی بیر زامان دؤرونده یوخ، هر زامان، هرگون، هر ساعات و هر ثانیه ایچینده وار اولان ، ائشیکدن یوکلنَن و اوشاغین اؤز دویغو و ایستکلری نین آخاریندا اولمایان ، اون بئش – اون آلتی ایل بویونجا آرالیقسیز کئچن بیر پروسه دیر. اوشاغین طبیعی اولاراق وار اولان آختاریجیلیغی (کنجکاولیغی) وگونلوک یاشامیندا قارشیلاشدیغی اولایلاردا ندن – سونوج (علت – معلولی) ارتباطینی قورابیلمه گه چالیشماسی و بو باره ده کی سورولاری “سن بیلمیزسن، سنه مربوط دگیل، سن هله اوشاقسان، چوخ دانیشما، دئیلَنی دینله، اوشاق آغزیندان بؤیوک دانیشماز” کیمی جوالار ایله کورالتیلیب ایشدن دوشور.
اوشاق، اطرافیندا اولوب – کئچنلری آنلاییب تجزیه – تحلیل ائده بیله جک یاشا چاتمادان اؤنجه بئله، اؤزونون دویغو و ایستکلری ایله هئچ ده باغداشمایان بیر سورو ائیلَم و ایشلَمَ معروض قالیر. دئملی پاک – میندار آییریمینا دایانان تمیزلیک ائیلَم و ایشلَملری. بو ائیلم و ایشلملر اثناسیندا آنانین و یا اونون وظیفه سینی گؤرَن شخصین پاک – میندار آییریمینا دایانان قورخو و اضطرابلاری اوشاغین طبیعی دویغولارینین یئرنه ایشله ییب، و اونون سونراکی یاشامیندا اساس بَلیرلَییجی (تعیین کننده) فاکتورا دؤنوشور. زیگموند فروید اجبار شخصیتینین اولوشومونون (تشکیلینین) بو دؤنمه دایاندیغینی آچیقلامیشسا دا، بو آچیقلاما منیم فیکریمجه یئترسیزدیر. فاناتیک مسلمان بیر آنانین و یا آتانین واس واسی لیغی، زامان آخیمیندا بو دؤنمم ایله قورتولمور. واس واسی بیر آنا عؤمور بویو واس واسی دیر، و عؤمور بویو اوشاغینی واس واسیلیغی ایله شکنجه ائتمکده دوام ائده جک. دئملی اجبار شخصیت تیپینین تشکیلی اوشاغین یاشامینداکی بللی بیر دؤنم ایله خلاصه ائدیله بیلمز. بو گلیشمه (تکامل) اون – اون بئش ایل بویونجا دوام ائتمکده دیر.
بیلینجلی (آگاهانه) دیل اؤیگرنمه پروسه سی باشلایینجا اوشاغا، یئنه اؤز دویغو و ایستکلری ایله باغداشمایان، انتزاعی، یالنیز سؤز و کلمه یه دایانان، مفهوملار آنلاتیلیر و بونلاری اؤیگرنمه سی ایسته نیلیر:
آتا: اوغول اصول دینینی اؤیگرن، اصول دین بئش دیر.
اوشاق: اصول دین نه دیر؟
آتا: دینیمیزن اصوللاری دیر
اوشاق: دین نه دیر؟
آتا: بیزیم دینیمیز اسلام دیر.
اوشاق: من آنلامادیم بیزیم نه ییمیز اسلام دیر.
آتا: دینیمز.
اوشاق: آخی منه دئمدین کی دین نه دیر.
آتا: چوخ دانیشما، دئدیگیمه قولاق آس و اؤیگرن!
بئله مفهوملار و قاوراملار اوشاغین ایستگینده اولمادان، اؤز دویغو و ایستکلری ایله هئچ بیر ایلیشکیسی اولمادان زور و اجبار ایله اونون بئینینه یئرلشدیریلیر. تمیزلیک و واسواسیلیق باره سینده اولدوغو کیمی، اوشاغین بئینینین بو انتزاعی و آنلاشیلماز مفهوملار ایله دولدورولماسی بللی بیر دؤنمه خلاصه اولمور. فاناتیک مسلمان بیر آتا – آنا عؤمور بویونجا اوشاغین بئنینی، اونون ایستک و دویغولارینی گؤز اؤنونده توتمادان، زور، اجبار، هده – قورخو و حتی کؤتک ایله، بئله انتزاعی و اوشاق اوچون آنلاشیلماز مفهوملار ایله دولدورماقدا دوام ائدیرلر.
دانیشیق دیلی عربجه اولمایان توپلوملاردا یاشایان بیر اوشاق، بو انتزاعی و آنلاشیلماز قاوراملارین اؤیگرنمه سینده ایکی قاتلی چتینلک ایله قارشی قارشیا قالیر. اوشاغا بو قاوراملاری اؤیگردن اؤزو ده بونلارین آنلاملارینی بیلمه دیگی اوچون، آچیقلاماق و ایضاح ائتمک یئرینه ایشلتدیگی تک یول آنجاق و آنجاق زور و اجباردان عبارت دیر. دانیشیق دیلی عربجه اولمایان بیر توپلومدا اوشاغا قرآن اوخوماغین، یوخسا ناماز قیلماغین اؤیگرتیلمه پروسه سینی نویروفیزیولوژی و نویرواینفورماتیک باخیشیندان گؤزدن کئچیردیگیمیزده اوشاغین بئنینده یارادیلان فورمولون آنجاق آشاغیداکی کیمی اولوشابیلمه سینی تجسم ائتمک چتین دگیل دیر:
قول هوه الله احد = زور و اجبار
بئله جه انسان بئنینین طبیعتینده اولان آزاد تداعی (آسوتسیاتسیون) ایشلَمی (ساخت و پرداخت اطلاعات) اوشاقلیق چاغیندان باشلایاراق اوز طبیعی و آزاد آخیمیندان جایدیریلیب و کلمه لره دایانان بللی حؤکم لره دایاندیریلیر. دئملی اوشاغین دوشونمه و فیکیرلشمه گوجو اونون هانسی موضوع اوستونده نه جور دوشونوب و نه تَهر فیکیرلشمه اجازه سی اولوب اولمادیغی ایله محدود اولور.
دین قایدا قوراللاری یالنیز تداعی بویوتوندا (بُعد) یوخ، عینی زاماندا موتوریک (حرکتی) بویوتوندا دا ایشلنمکده (ساخت و پرداخت اولماقدا) دیرلار. دئملی اوشاق بارماغینین قانادیغیندا قانین مینداراولدوغوندان قورخو و اضظراب ایله بو بارماغی هئچ بیر یئره سورتمه مه سی اوچون بئنینین موتوریک بؤلگه سینده بللی بیر ائیلم آپارمالی دیر. الینی قیچلارینین آراسینا یاخینلاشدیرمامالی دیر، بللی ساعاتلاردا بللی سؤزلری تکرار ائدرک بللی حرکتلر ائتمه لی دیر. اوشاغین بئنینین بوتون ایگیرمی دؤرت ساعات ایچریسینده تداعی و موتوریک بؤلوملری بللی حؤکم لر، بللی اجبارلار، بللی قاداغانلار و بونلار ایله باغلی قورخو، اضطراب و نیگارانچیلیق ایله مشغول اولور.
بو پروسه ایچریسینده، بئنین ان اؤنملی ائیلَمی (عملکردی) کورالیب، ترسه ایشله مگه باشلاییر. بئنین (یالنیز انسان بئینی دگیل، بوتون جانلیلاردا اولان بئینین) بیرینجی و ان اؤنملی ائیلمی اورگانیزما ایله ائشیک دونیا آراسیندا بیر تعادل ساغلاماق دیر. دئملی اورگانیزمین یاشامینی ساغلاماق اوچون ائشیک دونیادا وار اولان خطرلی یاخود لذت سیز موقعیت لردن قاچماق، اورگانیزمین ساغلیغینا فایدالی اولان، یاخود لذت لی اولان موقعیتلری آختارماق دیر. فاناتیک مسلمان بیر توپلوم ایچینده، فاناتیک مسلمان بیر آئیله ده بؤیویَن اوشاغین بئینی ایسه بو بیرینجیل ائیلَمینیین یئرینی زامان ایله ایکینجیل بیر ائیلَمه بیراخاراق، آنجاق کلمه لره دایالی پارامترلردن حرکت ائدرک دوشونمه یه زورلانیر و بللی امیر و حکم لردن، بللی قاداغانلاردان حرکت ائدرک ایشله مگه مجبور قالیر. داها سونراکی زامانلاردا آنجاق کلمه لره و حؤکملره دایالی دوشونجه دن باشقا بیر دوشونجه سیستمی تانیمیر. یئیَجک، یوخسا ایچجک بیر شئیه (بیولوژیک سیستمین اساس دویغولاری) قارشی توتومو بو یئیَجگین عطری، دادی و طراوتی نین جذبه سی طرفیندن یوخ، اونون “حرام” یوخسا “حلال” سؤزو ایله یوکلَنمیش اولدوغو طرفیندن بلیرلنیر. قارشی جینسدن بیر انسان ایله دانیشماق، مصاحبت و یولداشلیق ارتباطی ایسه یئنه بو انسانین دویغولاری ایله یوخ، “محرم” یوخسا “نامحرم” سؤزو ایله یوکلنمیش اولدوغونا باغلانیر. بوتون وارلیقدا ان گوجلو اولان “آنالیق دویغوسو” بئله کلمه لر و سؤزلر ایله کورالتیلابیلیر. اوغلونون، یوخسا قیزینین اؤلدورولمه سینه “کافر” اولدوغو اوچون گؤز یومان و دویغوسوز قالان آنالار گؤرولموشدور. اوغلونو “شهید” اولماق اوچون گولّه قاباغینا گؤندرن آنالار دا آز دگیل دیر. اؤز باجیسینی “ناموسوموزا” توخوندون دئیه قمه ایله تیکه – پارچا ائدرک اؤلدورن گنج اوغلانلاردا آز گؤرونمه میشدیر. فاناتیک بیر توپلومون تربیت شکلینین انسان بئنینین بیرینجیل اِئیلَملرینی (فونکتسیونلارینی) سیلیب اونون یئرینه کلمه لره دایالی ایشله مه گه مجبور ائتدیگینی گؤسترن بو مثاللاری یوزلره قدر سایماق مومکون دور.
بو پروسه یالنیز آئیله ایچینده یوخ، بونون یانیندا بیر ده آئیله ائشیگینده سوروب گئتمکده دیر. دئملی بوتون توپلومدا وار اولان دوشونمک پالامترلری، اینانجلار، توپلومسال عنعنه لر و مراسم لر ده بیر انسانین اؤیگرندیکلری و آئیله ایچینده آلدیغی تربیت ایله دوگونله دیگی تجربه لرین ییغیلماسی دیر. بوتون بونلار بیر انساینین شخصیتینین اولوشوموندا و گلیشیمینده رول اویناییر.
ایستر آئیله ایچینده، ایستر آئیله ائشیگینده، دئملی بوتون توپلومدا اولسون، دین و توپلوم نورملارینا اویماق، ، قایدا – قانونو اجرا ائتمک قارشیسیندا وئریلن انعام و تشویق، دین و توپلوم نورملارینا اویماماق، قایدا قانونو اجرا ائتمَمَک قارشیسیندا کسیلن جزا و جرم ایله ائش دگر دگیلدیر. اون اوچ، اون دؤرت یاشلاریندا بیر جوان هرگون پاک – مینداری رعایت ائدیب، نامازنی قیلیب، آلله آ شکر ائتمه سی قارشیسیندا اوبژکتیو اولاراق، دئملی اتی، دریسی و دویغولاری ایله آلغیلایابیله جگی بیر انعام آلماز. دین قایدا قوراللارینا اویماق قارشیسیندا آلدیغی انعام یالنیز اؤلدوکدن سونرا بهشته گئتمه وعده سیندن عبارت اولابیلر. بو وعده بئله گؤردگو هر ایش اوچون یوخ، آنجاق چوخ نادر اولاراق خاص بیر موقعیتده، آیدین و آچیق، اؤزونو اؤزلشدیره بیله جگی شکیلده قولاغینا چاتار. بونون قارشیلیغیندا ایسه قایدا قانونا اویمادیغی، دین حکم لرینی اجرا ائدمه دیگی هر سفرینده چوخ شدتلی بیر شکیلده جزالاندیریلار و هده – قورخویا تابع توتولار. دئملی بیر یول ناماز قیلمازسا، قارشی جنسدن بیریسی ایله ساده بیر گؤروشمک ایسته سه، یوخسا بونا بنزر بیر گوناه ایش گؤرسه، اؤلدوکدن سونرا جهندمده یاندیریلاجاغی هده – قورخوسوندان علاوه بیر ده اوبژکتیو اولاراق، اتی، دریسی و بوتون دویغولاری ایله حس ائدجگی بیر جزالاندیریلماغا تابع توتولار.
مدرسه چاغی باشلایینجا اوشاق ائودن ائشیکده کی گئنیش توپلومدا دین قایدا قوراللارینا اویمایانلارین نئجه شدتلی و قورخونج بیر شکیلده جزالاندیریلدیقلارینی، توپلوم ایچینده شاللاقلاندیقلارینی، بارماق و یا ال کسیلمه سینی، انسانین ایپه چلیکلرک اؤلدورولمه سینی و بونا بنزر قورخونج اولایلاری داها یاخیندان ائشیدیب و گؤرمه گه باشلاییر. بئله جه اوشاغین اوگونه قدر ذهنینه یئرلشدیریلمیش حکم لر بیر قات داها قورخو و اضطراب ایله یوکلنیب و عینی زاماندا بیر آددیم داها انتزاعی لشدیریلیرلرک بیرئیسل یاشامیندان، ملموسلوقدان چیخیب، عمومی لشدیریلیر. آئیله ایچینده کی زور و اجبار و جزالاندیرما عینی زاماندا باخیجی و قورویوجو اولان بیر شخص طرفیندن، آتا، آنا، یوخسا آیری بیر یاخین انسان طرفیندن اعمال ائدیلدیگینه قارشین، عموم توپلوم داکی جزالاندیریلما قورخوسو قورویوجو اولمایان، یالنیز و یالنیز خشونت و اؤلوم تهلکه سی ساچان وارلیقلار طرفیندن اعمال ائدیلیر.
کوچه ده خیاواندا اجرا اولونان جزالاندیرمالارین ائشیدیلمه سی و یا مشاهده سی آراجیلغی ایله یارانان قورخو، اوجالتیجی (بلندگو) لاردان یاییلان قورخو ساچان بللی سؤزلرین سسلندیریلمه سی ایله، (الله اکبر سسلری، قرآن آیه لری) هورولدوگونون یانیندا کوتلوی (جمعی) قورخو و طرفیندن آرتیلیریلیر و نئچه قاتینا چاتیر. کولکتیو دویغو اؤزو اؤز باشینا فرد ده نفوذ ائده بیلجک بیر گؤرونگه (فنومن) دیر. جمعی دویغو بؤیوک و گوجلو آخان بیر چای کیمی ایسه، فرد او چایین ایچینده کی بیر دامجی کیمی دیر. فرد، اؤز اختیاریندا اولمادان بو بؤیوک چایین آخینتیسیا قاتیلیب گئدر. فاناتیک بیر توپلومدا، فاناتیک بیر آئیله ده یئتیشدیریلمیش سکگیز- دوققوز یاشلارینداکی اوشاغین بئنینده قورخو و اضطراب آئیله ایچینده اولدوغو کیمی آئیله ائشیگینده ده کلمه لره باغلی بللی حکم لر ایله سمبوللاشیر. بئله بیر اوشاق گونون بیرینده خیاواندا بیر انسانین “اوغورلوق” ائتدیگی اوچون بارماغینین، یوخسا الینین کسیلدیگینی، “نامشروع” جنسی ارتباطی اولدوغو اوچون شاللاقلاندیغینی، یوخسا داشلاندیغینی، آیری بیر گوناه ایش گؤردوگو اوچون آسیلدیغینی ائشیدیب گؤردوگونده، بئله بیر اولای اثناسیندا یارانان کولکتیو قورخونو بیرئسللشدیریب، (فردیلشدیریب) اؤزونو شاللاقلانان، داشلانان، یوخسا آسیلان انسان ایله اؤزدشلشدیریر. نویرواینفورماتیک باخشیندان باخارساق اوشاغین بئنینده بئله بیر فورمول یارانیر:
حکم لره قارشی گلمک = بوشکیلده جزالاندیریلماق
بئله جه، بئله بیر توپلومدا یاشایان و فاناتیک تربیت آلتیندا بؤیوتولن بیر انسان عؤمرونون ایلک اون – اون بئش ایلینده هر گون، هر ساعات و هر دقیقه بئله قورخولار ایچینده یاشادیغی اوچون، بئینینه یئرلشدیریلمیش حکم لر مطلق لیک قازانیر. دوشونجه گئنیشلیگی (وسعتی) بئنینه یئرلشدیریلمیش حکم لر طرفیندن محدود اولور و حکم لر بیر “گرک” ایله یوغرولور. و یوخاریداکی فورمول بو شکلیه دؤنوشور:
گرک حکم لری اجرا ائدم.
حکم لر نه لردن اولوشوب؟ حکم لر یالنیز کلمه لردن اولوشب. حکم لر ائیلم (عمل) اجباری و جزالاندیریلما قورخوسو ایله یوکلنمیش کلمه لردیر: ثواب، گوناه، حرام، حلال، محرم، نامحرم، واجب، ناموس، مسلمان، کافر و …….
فاناتیک مسلمان توپلومدا یاشایان انسانین بئینینین، یاشامینین ایلک اون بئش ایلینده، بئله کلمه لر ایله محصور اولونما پروسه سینین یانیندا ایکینجی بیر تجسمی و تصوری پروسه ده گئتمکده دیر. بو حکم لر بللی آدلار ایله تداعی ائدیلمکده دیر. آلله، محمد، علی، عمر، ابوبکر، حسین، و ……. اوشاغین بئینی کلمه لر ایله و کلمه لره دایانان توصیفات ایله بو کلمه لردن تجسملر یارادیب، گؤرمه دیگی، لمس ائتمدیگی، قوخوسونو حس ائتدمه دیگی، محبتینی و یا خشیمینی دریسی ایله حس ائتمدیگی، قیسساجاسی بو اوشاغین یاشامیندا ان کیچیک وارلیغی اولمایان شخص لر یارادیر. بو شخص لره، بو شخص لر باره سینده تعریف اولان صفت لر یاپیشدیریرد. ایکی قونشو آیئله نین بیریسینین شیعه، بیریسینین سنی اولدوغونو فیکیرلشک. دئملی یان یانا یاپیشمیش ایکی ائوده بؤیویَن، عینی مدرسه یه گئدن و عینی کلاسدا اوتوران ایکی اوشاغین ذهنینده میثال اولاراق “علی” سؤزوندن یارادیلان ایکی باغداشمایان شخصیت یاشاییر. بیر اوشاغین ذهنینده اولان “علی” رشید، صداقتلی، یتیم سئون، حق، ظلمه قارشی، عدالت گتیرن و….بونا بنزر صفتلری اولان بیر شخصیت اولدوغونا قارشین اوبیری اوشاغین ذهنینده یارادیلمیش “علی” ناحق، جعل ائدن، نادان، کلک باز، و …..کیمی صفتلری اولان بیر شخصیت اولور. عینی گؤرونگه (فنومن) آیری آدلار ایله ده تداعی اولابیلر، “عمر” “حسین” و ….بو ایکی اوشاقدان هئچ بیریسینین، او ذهنینده یارادیلمیش “علی” شخصینی گؤرمه دیگی، لمس ائتمدیگی، محبتینه ویا خشمینه معروض قالمادیغی، قیسساجا بو ایکی اوشاغین وارلیغیندا “علی” آدیندا بیر شخصین هئچ بیر نقشی اولمادیغی آیدین دیر. کلمه یه دایالی حکم لرین مطلق لیک قازاندیغی کیمی، کلمه لر ایله بئینده یارادیلمیش بئله شخصلره ده بیر مطلق لیک صفتی وئریلیر. بونون یانیندا اوشاغین دویغولاری دا بو کلمه لر اطرافیندا پولاریزه اولونور (قطبی لشیر). دئملی سئوگی، محبت، عشق، شادلیق، غم و بوتون دویغولار بو کلمه لر اطرافیندا پولاریزه اولور. “علی” نین اؤزو و دوستو اولوملو (مثبت) دویغولار ایله، “علی” نین دوشمانی ایسه اولومسوز (منفی) دویغولار ایله تداعی اولونور. عینی گؤرونگه “عمر”، “مهدی” و ….کلمه لری ایله ده ارتباطدا دا عینی پروسه نی کئچیردیر.
کئچنلرده آئیله کؤکونو یاخشی تانیدیغیم گنج بیر فاناتیک ایله گؤروشدوگومده، “حسین کیمی رشید، شهامتلی و صادق بیر پیشوام اولدوغونا چوخ افتخار ائدیرم” دئدی. بیر آز فیکیرلشدیکدن سونرا، “اوغول، سنین بؤیوک آتانین آدی نه دیر؟” دئیه سوروشدوم. بؤیوک آتاسینین آدینی بیلیردی. “اوغول، بؤیوک آتانین آتاسینین آدی نه ایدی؟” اونون دا آدینی بیلیردی. “اوغول، بؤیوک آتانین آتاسینین آتاسینین آدی نه ایدی؟” سوروسونو، “بیلمیرم” ایله جوابلاندیردی. “اوغول، بؤیوک آتانین آتاسی باره سینده نه لر بیلیرسن؟ هاردا یاشاردی؟ نه ایش ایله مشغول ایدی؟ هانسی خصوصیتلری وار ایدی؟” دئیه سورومون جوابیندا، “بیلمیرم، بیلسم ده منیم اوچون بیر اؤنمی یوخدور” دئدی. “آفرین اوغول، یوز ایل اؤنجه یاشامیش و سنین، قارداشلارینین، باجیلارینین، عمی اوغلانلارینین، عمی قیزیلارینین کؤکو اولان، سنین شخصی نسلیوین کئچمیش حلقه لریندن اولان بؤیوک آتانین آتاسینین خصوصیتلرینی بیلمیرسن، بیلسن بئله، اؤنملی دگیل، دئییرسن، آنجاق مین اوچ یوز ایل اؤنجه یاشامیش بیر انسانین خصوصیتیلرینی بیلیرسن، و بو خصوصیتلره ده افتخار ائدیرسن! سینین تجسم و تخیل گؤجووه قوربان کسمَلی یم” دئدیم.
بو اوشاغین حسین آدیندا رشید، شهامتلی و صادق بیر پیشواسی اولدوغونا افتخار ائدیگینین و بونون یانیندا بؤیوک آتاسینین آتاسیندان ان کیچیک بیر بیلگیسی اولمادیغینین ندنی آیدین دیر. بیر تک “عاشورا” گونونده، حسین باره سینده کلمه لر ایله ذهنینه یئرلشدیریلن بیلگیلر وبو کلمه لره یوکلَنَن دویغوسال یوکلر، اون آلتی – اون یئددی ایللیک عؤمرونده بؤیوک آتاسینین آتاسی باره سینده آلدیغی بیلگیلر و بو بیلگیلرایله ارتباطداکی دویغوسال یوکون نئچه مین قاتی دیر.
بو آرادا کولکتیو (جمعی) بیلینجین و کولکتیو دویغونون رولونا چوخ دقت ائتمه لییک. کولکتیو بیلینج و کولکتیو دیوغو آخان بیر چای کیمی ایسه، بیرئی (فرد) بو چایین ایچینه دوشموش بیر یاغیش دامجیسی کیمی دیر. بیر “عاشورا” گونونده بو اوشاغین قولاغینا یئتیشن “حسین” کلمه سی یوزلرجه و مینلرجه انسانین عینی دویغولاری ایله بیرلیکده ذهنینده یئر ائتمکده یر.
ایندی فانانک دوشونجه نی تانیملاماق (تعریف ائتمک) مومکوندور: فاناتیک دوشونجه سیستمی مطلق لشدیریلمیش بللی کلمه لردن (حکم لردن) و بللی (تخیلی) شخصلرین مطلق لیگیندن و مقدصلیگیندن حرکت ائدن و بو کلمه لرین و مقدصلیکلرین چارچوه سینده محصور قالان بیر دوشونجه سیستمی دیر.
ایستر فاناتیک شیعه توپلوموندا، ایستر فاناتیک سنی توپلوموندا، ایستر فاناتیک کاتولیک، یوخسا فاناتیک پروتستان توپلوموندا، ایستر فاناتیک بودیست توپلوموندا، ایستر فاناتیک یهودی توپلوموندا اولسون، ایستر گؤرونورده (ظاهراً) هئچ بیر دینی اولمایان فاناتیک توپلومدا اولسون، فاناتیزمین دایاندیغی ایکی اصلی آیاغی بللی حکم لرین و بللی (تخیلی) شخص لرین مطلق لیگی دیر. بو ایکی مطقلیگین، زور، اجبار و قورخو آلتیندا مطلقلیک قازاندیقلاری یوخاریدا آچیقلاندی. فاناتیک شیعه توپلومدا “علی” سؤزونو اولومسوز (منفی) بیر صفت ایله تداعی ائتمک اورگانیزم اوچون بؤیوک بیر خطر اولدوغوندان، چولون اورتاسیندا بیر پلنگ ایله قارشیلامشاقدان داها بؤیوک بیر قورخونون قایناغی دیر. هر حکم و هر (تخیلی) شخصه قارشی گلمک، حکمو اجرا ائتمه مک، یوخسا او شخصین بویوروقلارینا اویماماق دا عینی اؤلچوده قورخو یارادیجی دیر. فاناتیک شخصیت، ذهنی بئله کلمه لر، و بو کلمه لرین یاراتدیغی قورخو ایله محصور اولونموش بیر انسان دیر. دووارلاری قورخودان اولوشموش بیر توتساق (زندان) دا یاشاییر. دوشونمک و رفتارینین حرکت نقطه سی، طبیعی دویغولاری یوخ، یاشامینین هر لحظه سینده قاباغینا چیخان بو قورخولاردیر.
فاناتیک بیر توپلومدا یاشایان بیر بیرئین یاشامینین هر ساحه سی بللی حکم لر طرفیندن قایدا قورالا باغلاندیغی کیمی ایکی جینسین، دئملی ارکک ایله قادینین، ارتباطی دا، ان سیخی شکیلده بو قایدا قورالارا و حکم لره باغلانیر. جوان اوغلان ایله جوان قیزین آراسیندا قورخو کرپیچلریندن هورولموش بیر دووار چکیلیر. یالنیز انساندا دگیل، بوتون جانلیلاردا اولان ان گوجلو یاشام انرژیسی اولان جینسی انرژی بو قورخو دوواری ایله محصور اولوب، کلمه لر ایله قویولموش حکملره یوکلنیر و بونلارای گوجلندیریر. بو گؤرونگه نی ویلهلم رایش، “فاشیزمین اجتماعی آنلاییشی”
„Massenpsychologie des Faschismus“
آدلی کیتابندا آچیق و آیدین بیر شکیلده توضیح ائدیبدیر.
آنجاق ویلهم رایش جینسللیگی دار آنلامدا آنلاییب و جینسللیگین داها گئنیش یانی اولان دری ارتباطی نین رولونو آنلاتماییبدیر. دری ارتباطی (ارتباط جلدی) انسانین ان گئنیش و ان اینجه ارتباطی دیر. دری انسان وجودوندا اولان ان گئنیش و ان آیرینتیلی دویغولاری اولان آلغیلاما اورگانی دیر. اطرافیمیزدا اولان دونیانی یالنیز گؤرمک، ائشیتمک ، اییلَمک و دادماق ایله یوخ، داها گئنیش بیر آلغیلاما اورگانی اولان دریمیز ایله آنلاییریق. آنسانلار آراسی ارتباطدا دا دری ان بؤیوک رولو اویناماقدادیر. آنادان دوغولدوقدان سونرا آنا ایله ارتباطیمیزی آنجاق دری توخونماسی ایله قورویوب، و بئله جه یاشام گوجو قازانیریق. دری توخونماسی (ارتباط جلدی) اولمایان کیچیک بیر اوشاق بیر نئچه هفته ایچینده یاشام گوجونو ایتیریب اؤلور. یالنیز اوشاق اوچون دگیل، بؤیوکرده ده، دری ارتباطی اولمایان انسانلار آنلاشیلماز و علاجسیز خسته لیکلره توتولارلار. قدیم زامانلار بئله بیر خسته نی ساغالتماق اوچون اونو تازا سویولموش قویون دریسینه بوکردیلر.
فاناتیک مسلمان بیر توپلومدا گلیشَن اوشاغین، اون بئش – اون آلتی یاشلارینا یئتیشینجه جینسل دویغولاری (ان اؤنملی سی دری ارتباطی ایستگی) باش گؤسترمه گه باشلادیغی زاماندان سونرا ان بؤیوک چتینلیکلری باشلاییر. جینسل دویغوسونو مهار ائتمه لی دیر. جینسل دویغونون ظاهره چیخماسی شاللاقلانماق، داشا باسیلماق و اؤلدولمک قورخوسو ایله یوکلو دور. تازا جاوانین (ایستر قیز اولسون، ایستر اوغلان) جینسل دویغولارینی مهار ائتمک اوچون الینه وئریلمیش وسیله ایسه گئنه کلمه یه دایانان حکم لر و بو حکم لر ایله باغلی قورخولاردیر. بو شکیلده، جینسل انرژی، داها اؤنجه دن بئیینه یوکلنمیش کلمه یه دایالی حکملرین و بو حکملر ایله باغلی قورخولارین گوجلنمه سی یولوندا ایشلنیلیر.
فاناتیک مسلمان بیر توپلومدا بؤیویَن بیر جوان اون یئددی – اون سکگیز یاشلارینا چاتدیقدان سونرا، جنسی انرژیسینی حکم لرین و خیالی شخص لرین گوجلندیریلمه سی یولوندا ایشلتمه گه باشلادیقدان سونرا فاناتیک شخصیتین اولوشوم (تشکیل) پروسه سی قورتولموشدور. بوندان سونرا بو شخصیت آنجاق فاناتیکلیگینین گئت گئده داها سیخیلاشماسی، داها آغیرلاشماسی جهتینده اولوشومونا (تکامولونه) ادامه وئرجکدیر.
بو یازینین سونراکی بؤلوملرینده فاناتیک شخصیتین سونراکی گلیشیمینی و شکیللرینی آنلاتماغا چالیشاجاغام.
———————————————————————————————————————————————-


text:
منیم ده بیر آدیم گلسین دیلیزه
همت شهبازی
(حیدربابانین ایکی بندینه اؤزل باخیش)
حیدربابا، سنون اوزون آغ اولسون !
دؤرت بیر یانون بولاغ اولسون باغ اولسون !
بیزدن سورا سنون باشون ساغ اولسون !
دونیا قضو-قدر، اؤلوم-ایتیمدى
دونیا بویى اوغولسوزدى، یئتیمدى
حیدربابا، یولوم سنن کج اولدى
عؤمروم کئچدى، گلممه دیم، گئج اولدى
هئچ بیلمه دیم گؤزللرون نئج اولدى
بیلمزیدیم دؤنگه لر وار، دؤنوم وار
ایتگین لیک وار، آیریلیق وار، اوْلوم وار
بو ایکی بندده، حیدربابانین بیر چوخ بندلرینین عکسینه اولاراق سوژئتلیک (روایت) یوخدور. شهریار روایتدن قیریلاراق اؤزونون شخصی مؤوقعینی بعضی قونولار حاقدا بیلدیریر. حیدربابانین بندلرینده عومومیتله گئرچکلیکلر اولدوغو کیمی کؤچورولور. بونلار هئچ بیر کیمسه یه غئیرعادی اولمایاراق تانیشدیر. بو ایکی بندده بیر چوخلارینی دوشوندورن “اؤلوم” مسئله سی شهریاری دا دوشوندورور.
اؤلوم مسئله سی اسکی ادبیاتدان ایندییه دک چوخلارینی دوشوندورن بیر آنلاییشدیر: “گیلگمیش”ده “انکیدو”نون اؤلومو، دوستو گیلگمیشی، “دده قورقود”دا عزرائیل لا “دلی دومرول”ون ماجراسی و دلی دومرول “اؤلومو” بیر ماددی اشیا کیمی قاوراماسی، صوفیزمین اؤلوم قونوسونا تجریدی یاناشماسی. بونلارین آراسیندا دلی دومرولون اؤلومدن سئزدییی مقصد مادده سل لیک داشیدیغی اوچون باشقالاریندان سئچیلیر و یئنی چاغ موقعینه یاخینلاشیر. بوردا اؤلومون قارشیسیندا عصیانچی روحلا یئنیلمه مزلیک وار. گیلگمیش پوچلوغا یؤنه لن ایلکین اینساندیر سونونجولار ایسه نیهیلیست لردیر.
بعضی لری ایسه اؤلوم قارشیسیندا نه نیهیلیست و نه ده عصیانچی دیلار. بونلار صوفیزمه باغلی اولان قضوقدرچی لردیر (تقدیر گرایان). شهریار بو سیرایا داخیل اولور. اونون اؤلوم و یاشام حاقدا ایره لی سوردویو باخیش عرفاندان قایناقلانان عنعنه وی (سنتی) باخیشدیر. اؤلومه بیر قضوقدر اولاراق اونون قارشیسیندا تسلیم اولماق و یئنیلمک. بو باخیش دونیانین فانی اولدوغونو اونون دوشونجه سینه یورودور. بو ایسه نیهیلیست چی لیین ان دوشگون دورومودور. چونکو اونلار دا کسین لیکله دونیانین پوچلوغونو سئزیرلر. صوفیزمده و ائله جه ده شهریارین فیکرینده هم دونیانی ایکی اللی توتماق وار، هم ده اونو فانی بیلمک. هئچ بیریسیندن ال اوزمه دن هم دونیانی ایسته ییر، هم ده اونو فانی بیلیر:
” حیدر بابا دونیا یالان دونیادیر “
چاغداش شعرده، شاعیر یاراتدیغی دوشونجه ساحه سینده مسئولیت داشییر. اونون توپلومون گئدیشاتیندا اشتیراک ائتدیینی گؤروروک. ال-قولو باغلی دئییل. تسلیم اولونمازدیر. شهریاردا ایسه، عنعنه وی دوشونجه یه دایاناراق اؤزونو تسلیم ائتمک پیرینسیپی وار.
ایفاده طرزی بو ایکی بندده، کانکرئت لیکله دئییلیر. داها دوغروسو فورماسی رئاللیق داشیییر. مضمون ایسه تجرید اولونان غئیرماددی موهوم بیر مضموندور. “حیدربابا سنون اوزون آغ اولسون” کیمی مصراعلار هئچ بیر بدیعی لیک اولمادان رئال مؤقع دن چیخیش ائدیر. کلمه لر اولدوغو آنلامی داشییر. حال بو کی “دونیا قضوقدر اؤلوم ایتیمدی ” سؤزو چوخ قاموساللیق (کوللولوک) داشییان بیر مضموندور. دونیانی اؤلوم ایتیم بیلمه ین کیمسه لر اوندان لذت آلیب یاشاماغا جان آتانلار دا واردیر. بئله لیکله بو بندلرده کلمه لر اؤز آنلامیندان سونرا، باشقا آنلام داشیمیر. حال بو کی شعرین ذاتیندا مجازی لیک اولمالی دیر. شعر “جمال ثریا” دئمیشکن “کلمه اوزره یارانیرسا” اؤزو کلمه نین رئال آنلامینی دَییشدیریر. اونا یئنی کاراکتئر، یئنی آنلام وئریر. بونونلا، اوخوجو گئرچک بیر اوزایدان (فضا) خیالی بیر اوزایا کؤچور و اورادا یئنی بیر چئوره یارادیر. حیدربابادا ایسه ادبیاتین بدیعی اوزو یوخدور. گئرچکلیک اولدوغو کیمی روایت اولونور. کلمه لر کاراکتئرلشمیر.
نوستالژیک اوزگونلوک، بو ایکی بنده حاکیمدیر. اونون روحونو چئوره ین بو نوستالژی، یاشاییشینی نئتراللاشدیریر (خنثی ائدیر). بندلرده اینسانی حرکته گتیرن، دویغولاندیران فاکتور یوخدور. صنعتله (هنر) یاشاییش اوزبه اوز دورمورلار. بیربیرینی دییشدیره بیلمیرلر. ائتکی بوراخمیرلار. ائله بونا گؤره هئچ بیریسی کامیل لشمیر. بندلرین یاشاییشدان اولان آنلاییشی، کئچمیشلرده تجروبه و سیناقدان کئچمیش. بونا گؤره ده، اونو قاوراییب گوندملشدیرن دیل ده ائله کئچمیشی قاوراییر. بورادا چاغداش توپلومون کاراکتئری، کئچمیشی ایزله ین قارا سئودالی (خولیاوی) آلینتی لارلا اوست باسدیر ائدیلیر. بئله اولان حالدا، توپلوم و یا شخصی کاراکتئرین هانسی اؤزللیینی قاباردان و یاخود دا اوجالدان بیر شعرله راستلاشا بیلمیریک. بونا گؤره بو ایکی بندین مضمونو، کئچمیشلره عایید اولان قالین قاییم ایچه رییی (محتوا) چئوره ییر و اینساندا روحسوز آنلار یاشادیر. شاعیر هم اسکی شعرین ایچه ریک ایلکه لریندن (اوصوللار) یارارلانیر، هم ده کئچمیشه قاییدیر. حتتا بو ایلکه لردن یئنی ایلکه لر آلانیندا دا استیفاده ائتمه یه جهد ائتمیر.


text:
ساسانیلر
ساسانیلر ایراندا ۴۲۷ ایل حۇکومت سورن سلطنت سیلسیلهدیر.[۱] بو سیلسیلهنین حۇکومتی ۲۲۴ میلادی دن ۶۵۱-نجی ایلهجن اوْلوبدور.
ساسانیلر ایمپیراتورلوغو – ۲۲۶-جی ایلدن ۶۵۱-نجی ایله قدر مۆعاصیر ایران، عیراق، افغانیستان، پاکیستان، تورکمنیستان و آذربایجان اراضیلرینی ایحاطه ائتمیش تاریخی بیر دؤولتایمیش. سوسان و شوش شهرینده منشألی ساسانیلر سولالهسینین اساسینی ۲۲۶-نجی ایلده اردشیر بابکان (بیرینجی آردشیر بابکان) اشکانیلرین سونونجو شاهی اولان V اردوانی مغلوب ائتدیکدن سونرا قویموشدور. بونونلا دا اشکانیلر یا آرشاکیلر سولالهسینین حاکمیّتینه سون قویولموش ساسانیلر دؤولتی یارانمیشدیر.
تاریخی
۲۲۴-نجو ایلده اردشیر بابکان اشکانیلر حؤکمداری V آرتابانی مغلوبیته اوغراتدی. بونونلا دا آرشاکیلر سولالهسینین حاکمیّتینه سون قویولدو. ۲۲۶-نجی ایلده ۱-نجی اردشیر (۲۲۶-۲۴۱) اؤزونو کتئسیفون شهرینده ایران شاهنشاهی اعلان ائتدی. حاکمیّت ساسانیلر سولالهسینین الینه کئچدییندن بو دؤولت ده ساسانیلر دؤولتی آدلاندیریلماغا باشلاندی. کتئسیفون شهری مداین آدلاندیریلدی و یئنه ده باشکند شهر اولدو. ساسانیلر روما ایمپیراتورلوغونا قارشی موناسیبتلرده کئچمیش اشکانیلر دؤولتینین سیاستینی داوام ائتدیریردیلر. ۱-نجی اردشیر ائرمنیستان و آذربایجان تورپاقلاریندان باشقا کئچمیش اهمهنی تورپاقلارینی دا بیرلشدیرمیشدی. ضعیفلهمیش کوشان ایمپیراتورلوغو دؤولتینین تورپاقلاری حسابینا اؤز اراضیسینی شرقه طرف داها دا گئنیشلندیرمیشدی. روما ایله شاهنشاه 1 شاپور (۲۴۲-۲۷۲) آراسیندا مسوپوتامییا و ائرمنیستان اوغروندا شدتلی موباریزه رومانین مغلوبیتی ائیله بیتمیشدی. ۱-نجی چاپور قافقازدا، شرقده، اورتا آسیادا اؤز مؤقعلرینی اهمیتلی درجهده مؤحکملندیره بیلمیشدی. لاکین شاپوردان سونرا آرتان داخیلی موباریزهلر ساسانیلر دؤولتینی چوخ ضعیفلهتدی. بونون نتیجهسینده روما ایمپیراتورو کار ایله موباریزهده مغلوب اولاراق ۲۸۳-نجو ایلده موقاویله باغلاندی. ائرمنی چارلیغی ساسانیلرین تأثیریندن چیخدی. 4 عصرده قافقاز آلبانیاسی، مئسوپوتامییا، ائرمنیستانین یاریسی ساسانی ایمپراتورلوغونون ترکیبینه داخیل ائدیلدی.
آلبانیا ۲۶۲-نجی ایلده ساسانیلردن وابسته وضعیته دوشدو. آتروپاتئنا ایسه ۲۲۷-نجی ایلده اونون ویلایتی اولدو. ۵۱۰-نجو ایلده ساسانیلر دؤولتینده ارشکیلر سولالهسینین حاکمیّتینه سون قویولدو. ۱-نجی خوسروو انوشیروانین دؤورونده آلبانیا، آتروپاتئنا و ایبئرییا ساسانی دؤولتینین شیمال مرزبانلیغینا داخیل ائدیلدی. ائرکن اورتا عصرلرده آلبانیادا، چولا، شکی، اوتی، آرساخ، پایتاکاران و س. ویلایتلر وار ایدی. اوتی ویلایتینده برده شهری، شکی و چولا آراسیندا قبهله شهری یئرلشیردی. همین دؤورده دربند هون قاپیلاری و یا دمیر قاپی آدلانیردی. پایتاکاران میل-موغانی، آرساخ ایسه قاراباغین داغلیق حیصّهسینی ایحاطه ائدیردی.
۳-نجو-۵-نجی عصرلرده ساسانیلر روما ایله مۆحاریبه ائدیردی. ساسانی شاهی ۱-نجی چاپور ۲۶۰-نجی ایلده روما ایمپراتورو والریانی مغلوب ائدرک اسیر آلدی. ۳۵۹-نجو ایلده ساسانیلر آمید دؤیوشونده آلبانیانین کؤمکلیگی ایله رومانی یئنه ده مغلوبیته اوغراتدیلار. ۳۷۱-نجی ایلده روما ایله ساسانیلر آراسیندا دزیراو دؤیوشو باش وئردی. بو دؤیوشده آلبان حؤکمداری اورنایر ساسانیلر طرفیندن ووروشوردو. بو دؤیوشده روما و ائرمنی قوهلری غالیب گلدی.[۲]
دؤولتین ییٛخیلیشی
ساسانی حؤکمداری ۳-نجو یزدگرد ایصفاهاندان ایمپراتورلوغونون هر طرفینه مکتوبلار گؤندرهرک خالقینی قورتولوش ساواشینا چاغیریردی. ایمپراتورلوغونون موختلیف بؤلگهلرینده آرتیق حربی بیرلشمهلر یارائدیلیردی. بو خبرلری ائشیدن خلیفه عمر ابن خطاب ساسانیلرله دؤیوش اۆچون بؤیوک بیر اوردو توپلادی و بو اوردونون باشینا نئعمان ابن موقررینی تعیین ائتدی. ساسانی اوردوسونا ایسه مشهور سرکرده مردانشاه هؤرموز باشچیلیق ائدیردی.
نعمانی یازیر: "۶۴۲-نجی ایلین یاییندا همدانلا ایصفاهان آراسیندا یئرلشن نهاوند شهری یاخینلیغیندا ۳ گون داوام ائدن میثلی گؤرونمهمیش قانلی دؤیوش باشلادی. بو دؤیوشده قان سو یئرینه آخیردی. او درجهده کی، اینسانلار و آتلار دؤیوش میدانینداکی قان سئلیندن آیاق اۆسته دایانا بیلمیر، سوروشوب ییخیلیردیلار. سایجا چوخ اوستون اولان عرب اوردوسونون غلبهسی ایله بیتن دؤیوشده ۵۰ میندن آرتیق دؤیوشچو هلاک اولدو..."
خیلافت اوردوسو باش کوماندان نئعمان ابن موقررین ده باشدا اولماقلا ۲۰ مینهدک شهید وئرمیشدی. ۳۰ مینهدک ساسانی دؤیوشچوسو محو ائدیلمیشدی.
نعمانی یازیر کی، نهاونددهکی مغلوبیتدن سونرا ساسانی اوردوسو بیر داها اؤزونه گله بیلمهدی و نهنگ ایمپراتورلوغو سۆرعتله ییخیلماغا باشلادی. آررانلیلار قالالارا قاپاناراق مقاومت گؤسترمهیه باشلادیلار.
زررینکوبون یازدیغینا گؤره، خیلافت تاریخینده نهاوند دؤیوشو "ظفرلر ظفری" آدلاندیریلمیشدی. بئله کی، بو دؤیوشدن سونرا عربلر قدیم و زنگین بیر ایمپراتورلوغو ضبط ائتمیشدیلر. عمر ابن خطاب ۳-نجو اؤزده قوردو مقاومت گؤسترمک اۆچون یئنیدن قوشون توپلاماسینین قارشیسینی آلماق اۆچون عرب اوردوسونا آررانین موختلیف اوستانلارینا یوروشلر ائدرک اهالینی اطاعت آلتینا آلماق و یزدیگرده کؤمک ائتمکدن چکیندیرمهیی امر ائتمیشدی.
خیلافت اوردوسو اردبیلدن خزر بویونجا شیمالا دوغرو حرکت ائدرک موغانا گلدی، آذربایجانین شیمالیندا داها جدی مقاومته راست گلن عربلر سوندا یئرلی اهالی ایله سازیش باغلادی.
تئزلیکله خیلافت اوردوسو ایصفاهانا یاخینلاشدی. ایصفاهان(یهودیه) حاکیمی فدوسفان خالقی قیرغینا وئرمهمک اۆچون قالادان چیخیب عرب کوماندانی عبدالله ابن عبدالله ال-انصاری ایله سازیش باغلایاراق ایصفاهانی دوشمنه تسلیم ائتدی. سازیشه گؤره شهر اهالیسیندن کیم ایستهسه کؤچوب گئدهجک، ایستهمهین ایسه شهرده قالاجاقدی. کؤچوب گئدنلرین داشینماز املاکی ایسه موسلمانلارا وئریلهجکدی.
همدان شهرینین اهالیسی آز سونرا عصیان قالدیردیلار. خلیفه عمر نعیم ابن موقررینه مکتوب یازاراق اؤز اوردوسو ایله همدانا گئتمهیی امر ائتدی. نعیم ۱۲ مین نفرلیک اوردو ایله همدانا یوروش ائتدی. یئنیدن صۆلح موقاویلهسی باغلاندی.
بو حادثهلر باش وئررکن دئیلم، رئی و آذربایجانین دیگر جنوب اوستانلارینین اهالیسی عربلرله ووروشماق اۆچون اؤز قوهلرینی بیرلشدیرهرک ساواشا حاضیرلاشیردیلار. آذربایجان اوردوسونا ایسفندیار فرروخزاد کوماندانلیق ائدیردی. همین واخت بیزانسلیلار دا آذربایجانا کمکه گلمیشدیلر.
۶۴۳-نجو ایلده واجی روز آدلی یئرده تورک و عرب اوردولاری قارشیلاشدیلار. شدتلی ووروشما باش وئردی و دؤیوش خیلافت اوردوسونون غلبهسی ایله بیتدی. واجی روز دؤیوشوندن سونرا عمر ابن خطابین امری ایله نعیم ابن موقررین رئی شهرینی محاصرهیه آلاراق ضبط ائتدی[۳].
۳-نجو اؤزده قوردو تعقیب ائتمهیه چالیشان عربلر اونون یئرلشدیی شهرلری ضبط ائتمهیه جهد ائدیردیلر. همدان و رئیین ایشغالیندان سونرا ساسانی شاهینین شیمالا گئدهرک خزر خاقانینین یانیندا سیغیناجاق تاپما احتیمالی دا آرادان قالخمیشدی.
۶۴۲-۶۴۴-نجو ایللرده ایصفاهان، تبریستان، فارس، کیرمان، سیستان و خوراسان اوستانلارینین ایشغالی ایله قدیم و زنگین آرران اؤلکهسی دئمک اولار کی، تماماً خلیفهنین الینه کئچمیش، بئلهجه مؤحتشم ساسانی ایمپیراتورلوغو دا تاریخ صحنهسیندن سیلینیب گئتمیشدی.[قایناق گؤسترین] (قایناق- کیتاپچی).
عومومیتله، عمر ابن خطابین خلیفهلیک مدتی خیلافت تاریخینین ان چوخ ایستیلالارلا یاددا قالان دؤورودور. بئله کی، عیراق، سوریه، اوردون، میصر، گورجوستان، آرران و آذربایجان، همچینین شیمالی آفریقاداکی مملکتلر محض اونون دؤورونده ایشغال ائدیلرک عرب دؤولتینین اراضیسینه داخیل ائدیلدی.
۶۳۹-نجو ایلده خلیفه عمرین امری ایله عتبه ابن فرقد فرات چایی بویونجا شیمال ایستیقامتینده حرکته کئچرک چایین غرب و شرق ساحیللرینی و موصول شهرینی اله کئچیرمیشدی. اورادان شیمال-شرقه ایستیقامت آلان عتبه ابن فرقد آذربایجانین داها ایچ اراضیلرینه داخیل اولموش و اورمیه شهرینی ضبط ائتمیشدی. اورمیه گؤلونون غرب ساحلی ایله شیمالا ایرهلیلهین ایسلام اوردوسو سلماس و خوی شهرلرینی ده اله کئچیرمیشدی.[۴]
هله ۶۳۹-نجو ایلده عمر ابن خطاب ساسانی عسگرلرینین هارادا اولورسا اولسون تعقیب اولونماسی و قتله یئتیریلمهسی حاقیندا عرب سرکردهلرینه فرمانلار گؤندرمیشدی. بو امرلره اساساً کوفه و اطرافیندا یئرلشن اوردو حیصّهلری ایصفاهان و رئی ایستیقامتینده هوجوما کئچمیشدیلر[۵].
آیریجا باخ
- بیرینجی گؤیتورک-ساسانی ساواشی
- ایکینجی گؤیتورک-ساسانی ساواشی
- خزر-ساسانی ساواشی
- آذربایجان ساسانیلر دؤورونده
- قافقاز آلبانیاسی
گؤرونتولر
خاریجی کئچیدلر
قایناقلار
- ^ http://www.biblesearchers.com/prophecy/daniel/daniel8-1.shtml
- ^ http://market1ng.ucoz.org/load/2-1-0-13
- ^ ابن ال اثیر، الکامیل فی التاریخ
- ^ بلاذری، فتوح البلدان
- ^ طبری، تاریخ طبری
اتکیازی
- ویکیپديا:قایناغا احتیاجی اولان مقالهلر
- تاریخی دؤولتلر
- ساسانیلر
- ایراندا تاریخی سیلسیلهلر
- Sasanian Empire
- Superpowers
- Ancient history of Iraq
- Medieval Iraq
- Ancient Anatolia
- States in medieval Anatolia
- آبخازیانین تاریخی
- داغیستانین تاریخی
- Ancient history of Georgia (country)
- Medieval Georgia (country)
- Ancient history of Afghanistan
- Ancient history of Pakistan
- History of Central Asia
- Ancient Syria
- History of the Levant
- Iranian empires
- Ancient Armenia
- 6th century in Armenia
- 7th century in Armenia
- Ancient history of Azerbaijan
- 224 establishments
- 651 disestablishments
- Countries in ancient Africa
- Former empires
- States and territories established in the 220s


text:
یولداشلیق
یولداشلیق یا دوستلوق هر بیر کسین ایسته نیلَن یاش دؤورونو ایحاطه ائدن حیسدیر. دوْستلوغو گوجلندیرن، ضعیفلهدن سببلر اوْلور. دوْستلار ۲ جور اوْلور:
- پیس گۆنون دوْستو.
- یاخشی گۆنون دوْستو.
دوستلوغون فوْرمالاری[دَییشدیر]
- یاخین دوْست – تئز-تئز گؤروشدویون، ان چوْخ اعتبار اتدیین، ایناندیغین و عئینی داورانیشی اوْندان گؤزلهدیین اینسان.
- باشقا دوْست – خوشلادیغین، تئز-تئز گؤروشدویون، تانیشدان یاخین، اما دوْست سایمادیغین بیر آدام.
- یوْلداش – گؤروشمک اۆچون اوْ قدر ده جان آتمادیغین آدام.
- سیرداش - سیرلری ساخلایان دوْست، هئچ کیمه دئمهیَن.


text:
سپیده قلیان اوین حبسخاناسینین ۲۰۹-جو بندینه کؤچورولدو
ایران وایر-اوچ گون اؤنجه باجیسینین اهوازداکی ائوینده ۳۰-دان چوخ گوونلیک گوجونون سالدیریسینا معروض قالدیقدان سونرا حبس ائدیلن و عائلهسی هارا کؤچورولدویوندن خبرسیز اولان سپیده قلیان، اوین حبسخاناسینین ۲۰۹-جو بندینه کؤچورولدو.
۲۲ مهر ۱۴۰۰ جوما آخشامی، اینسان حوقوقلاری اوزره وکیل “امیر رئیسیان” بو خبری اؤز توییتر صفحهسینده آچیقلادی: “بیر ساعت اؤنجه سپیده قلیان ایکی گون خبرسیزلیکدن سونرا عائلهیه زنگ ووراراق اهوازدان بوشهره، بوشهردن تهرانا و اوین حبسخاناسینا (۲۰۹-جو بنده) آپاریلدیغینی سؤیلهدی. “گؤرونن، بو کؤچورمه یئنی بیر پرونده اوچون (بوشهر حبسخاناسینداکی قادین محبوسلارین دورومو ایله باغلی ایفشاسی) ایستینطاق و دیندیریلمه اوچون ایدی.”
جناب رئیسیان، خسته مرخصیسینه گؤندریلدیکدن بیر نئچه گون سونرا توییترده یازدیغی بوشهر حبسخاناسیندا قادین محبوسلارین چوخ پیس دورومدا اولماسی ایله باغلی سپیده قلیانین آچیقلامالارینا ایستیناد ائدیر.
بو توییتده خانیم قلیان بوشهر حبسخاناسینی “اونودولموش جهنم” آدلاندیردی و یازدی: “بو بنددهکی قادین محکوملار قادین و محبوس اولدوقلاری اوچون ان قدار ایشگنجهلر و اینسانلیقدان کنار شرطلر آلتیندا ساخلانیلیر.”
بو افشالاردان سونرا بوشهر ایالتیندهکی جزاچکمه مودیرلیگی خانیم قلیاندان شیکایت ائتدی. بوشهر عومومی و اینقیلاب ساوجیلیغینین ۲-جی شؤبهسی طرفیندن قئیده آلینان بو شیکایته گؤره، سپیده قلیان “بیلگیسایار اوزریندن یالان بیلگی یایماق” و “رژیمه قارشی تبلیغات فعالیتی” ایله گوناهلاندیریلدی.
خانیم قلیان، ۳۰-دان چوخ گوونلیک گوجونون سالدیریسینا معروض قالدیقدان سونرا، ۱۹ مهر بازار ائرتهسی آخشامی حبس اولوندو و او واختدان عائلهسینه هارادا اولدوغو بارهده بیلگی وئریلمهدی.


text:
بیرگون بیر قیز آنا- آتا سی ایله ساحیله گئتدیلر. او قیز سویا یاخینلاشاندا دالغانین اونا ساری گلدییینی گؤردو. او دالغانین اونو قوودوغونو ساندی اونا گؤره قاچدی. آمما سونرا دایاندی و دالغانین اوستونه باغیردی. او زامان دالغا آرخایا دوغرو گئدیب، قیز دا اونون سسیندن قورخدوغونو ساندی. قوملارا اوتوروب حیرسله دنیزه باخدی او آندا دالغا اونا ساری گلدی. او دالغانین اوستونه باغیردی آما دالغا قورخمادی. قیز بیر آندا اونونلا دوست اولدوغونو دوشوندو و اونا ساری گئتدی و اونا ساریلدی. گؤردو کی یئکه بیر دالغا اونون اوستونه توکولور. ا.و زامان ایسلاندی آما گؤردو کی دالغا اونا هدیه وئریب( دنیز اولدوزو، صدف،…)
چوخ سئویندی اما گئتمک واختیندا اونا گوله- گوله دئدی: دالغا! سن بوگون منی چوخ ائیلندیردین، سنی چوخ سئویرم!
ایضاح: بو حیکایه نی کوره لی «سوزی لی» آدلی بیر نقاشین چکدیی نقاشیلرینه باخاراق یازمیشام.


text:
اورانوس عملیاتی
اورانوس عملیاتی (اینگیلیسجه: Operation Uranus) آلمان و شوروی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.ایستالینقراد دؤیوشونین بیر قیسمیدیر. ولقوقراد یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو شوروی غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Glantz & House 1995, səh. 134
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ Bergström 2007, səh. 88
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Operation Uranus»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اورانوس عملیاتی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بیلگه قوتلوق خان
بیلگه قۇتلوق تئنقری خاقان — ایکینجی گؤی تورک خاقانلیغینین آلتینجی خاقانی، بیلگه خاقانین ایکینجی اوْغلو.
حاکمیتی[دَییشدیر]
قارداشینین واختسیز اؤلوموندن سوْنرا تاختا گلمیشدی، کیچیک اوْلدوغوندان اساس حاکمیت آناسیندا ایدی. خاقانین گۆجو آزالیر، طایفالار ایمپئریيادان آيریلیردی.بؤيوک هۇن ایمپئراتوْرلوغو داغیلدیقدان سوْنرا مرکزی آسیا، آلتای و بؤيوک چؤل اراذیلرینده ياشايان تۆرکلر ژۇژان دؤولتیینین اسارتی آلتینا دۆشدولر. خاقان غرب شادینی اؤلدورسهده، شرقین شادی پان کۆل تئگین عصیانا باشلامیشدی. خاقانی دئویرن شاد، قێسا زاماندا اؤزوده اؤلدورولموشدو. ایمپئریيا بۇنونلا پارچالانمیش، قارلوقلار و اۇيغورلار مۆستقیل اوْلموشدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bilgə Qutluq xan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
شعریمیزین اوزاق یولچولوقلاریندان
(علی جوادپورون بیر شعری اوزره)
افراسیاب نورالهی
“آتلار یاریشینا،
منیم تک باخسایدین
گولمهلیدیر هر شئیی!
بیر بیرینی کئچدیلر یاریش آتلاری
بیر بیرینی بیچدیلر یاریش آتلاری
آز قالا اوچدولار یاریش آتلاری
چاپانلار آپاردی موکافاتلاری..!”
اصلینده، آغلیمدا اولان و بو قونو اوچون اوزهرینده دایاناجاغیم شعر، هئچ بو دئییلدیر! البت باشاریسیز، فیلان اولدوغو اوچون دئییل، بلکه ترسینه؛ اولدوقجا باشاریلی و اولدوقجا پاپیلیار اولدوغو اوچون ندنسه واز کئچیلمز کیمی گلدی منه! سانکی “منی خاطیرلامادان، منی بیر داها دوشونمهدن، مندن کئچمهدن، کئچهمزسن-دئدی” منه! همده منه! علی جوادپورا بو قدر یاخین اولان بیرینه! و منه بئله گلینجه، هر کسه بئله گلهجهیینی، ایندیدن دوشونهلیم-دئدیم. بئلهلیکله هم شعرین، هم اوخوجونون، همده، شاعرینده حاققینی وئرمیش اولاریم داها دوغروسو…
اصلینده بیر او قدرده مرکب بیر شعر دئییلدیر؛ هئچ اولماسا دیل، ترکیب و قورولوش آچیسیندان. اولدوقجا بسیط، ساده همده گئرچک یانا بیر شعردیر و یازیلینجا بلکه بیر او قدر زور اولمامیشدا دئیه بیلریک، بئله باخاندا. سادهجه اولاراق، هر کسین گؤردویو و هئچ کیمینده گؤره بیلمهدییی بیر شئی! همده اؤیله بیر شئی کی؛ بیر دفعه اولدومو؟ در حال مینلر، میلیونلار دؤنه اولموش کیمی گلیر آداما!
باشاریلی اولوشلار چوخ باشارارسا، حالی، بیرده گلهجهیی ضبط ائتمیش اولور. بو اؤیله بیر باشاری کی؛ یالنیز حالی، گلهجهیی دئییل، همن کئچمیشیده ضبط ائتمیشدیر. یانی توم زامانلارین شعری. سانکی هر کس یوکلویمیش بونا! آما دوغمورموش، دوغامیرمیش! آما بیلمیرمیش.! ائشیدینجه در حال دوغور. در حال بیلیر.همده بللیسیز بیر زامانین یوکلولویو، گبهلییی سؤز قونوسو… ائشیتمهیینجه هئچ نه یوخدور. ائشیدینجه هرنه واردیر. ائشیتدینمی، دویدونمو؟ بیر توحاف اولورسان! بیر یئرینی دییشیرسن! سانکی بوتون وجودون بیر توحاف اولور. و بیر کئیف و بیر حظ کی؛ هر کس یالنیز یاشایینجا دویار، او قدر!…
آما اوزهرینده دایاناجاغیمیز شعر، داها دوغروسو، سئحیرینه دالاجاغیمیز شعر؛
“چاتین دوهلریمی من کؤچمک ایستهییرم”دیر.
اصلینده، بو آن علی جوادپورون بیر چوخ شعری وار آغلیمدا. هرهسینینده اؤز دادی، اؤز تامی، اؤز سئحیری. هامیسیدا ازبریم. هر هانسینی ایستهسم، بو آن الیمدن توتاجاغیما و بیرگه بو یولجولوغا واراجاغیمیزا هئچ شبههم یوخدور. آما بو شعرین یئری منده آیری! و ندنلرینه گلرسک؛ ندنسه، هپ سورولارلا باشلاماق ایستهدیم هر زامان، بونو دوشونونجه؟! و لاپ ایلک –ندن دوه-دئدیم؟! دوغروسو ندن دوه؟! ندن شاعر مس دوهنی سئچمیشدیر؟!
بیلدینیز کیمی، دوه اوزاق و آغیر یولجولوقلارین و آجلیغا، سوسوزلوغا دؤزوملولویون تمثیلچیسیدیر. دئملی شاعر اوزاق و آغیر بیر یولجولوغا قرار وئرمیشدیر.همده بیر داها قاییتماماق اوزره دئییل، بیر داها قاییتماق اوزره. و او اوزدنده، “کؤچ” و “کؤچمک” ایفادهسینی سئچمیشدیر. بیلدیینیز کیمی، “کؤچ” و “کؤچمک”، مدام یئر دییشدیرمک و یئر دییشدیریرکنده، مدام توخوم سپمک و فیکیر سپمک وده بؤیلهسینه، کؤچه کؤچه دؤنوب بیر داها سپدیین توخوملارین و فیکیرلرین گؤیردیینی و یئشردیینی گؤرمک دئمکدیر. و ندن شاعر باشقا “فعل”لری دئییل، یالنیز “امر” فعلینی، یعنی، “چاتین” فعلینی قوللانمیشدیر دئیینجه ایسه، البت آرخاسیندا نه کیمی بیر فیکیرلر اولدوغونودا دوشونمهیه بیلمزسن!
اورتادا بیر “یوک” اولدوغو کسین. آما ناسیل بیر یوک کی، بو؛ سوروملوسو یالنیزجا شاعرده دئییلدیر و جمعییتینده سوروملو اولدوغو سورولور. یوخسا بیریسی اؤز سوروملولوغوندا اولان یوکونو، ناسیلدا باشقالارینین داشیماسینا امر ائده بیلرکی؟!
آما ندن جمعیت سوروملو اولا اولا اؤز سوروملولوغوندان بویون قاچیریر؟ داها دوغروسو، ناسیل بیر یوک کی، بو؟!
بورادا، ایکی احتیمال سؤز قونوسو اولا بیلیر؛ بیرینجیسی، جمعیت بو یوکو بیلمیر. او اوزدنده، هئچ فرقینده دئییلدیر.ایکینجیسی، بیلیر آما منیمسهمکدن و داشیماقدان قورخور. آما سؤز قونوسو “فرد” دئییل، “جمعیت” اولونجا، هر ایکی احتیمالیندا اولدوغونو امینلیکله دوشونمک اولور. دئملی، جمعیتین بیر طیفی اصلا بیلمیر بو یوکو. او بیر طیفی بیلیر آما منیمسهمکدن و یئیهلنمکدن قورخور. و بیر طیفیده آرتیق منیمسهمیش، یئیهلنمیش و آرتیق گؤرهولنمیشدیر. و بونلار همن شاعرلر و اونلارلا یاناشی و چیین چیینه گئدن باشقا باشقا آیدینلار و ضیالیلاردیرلار.
هر حالدا بونلارین هامیسینی گؤرهن، دویان و درک ائلهین شاعر آنلاماق، صبر ائتمک، ایش گؤرمک و بیر کلمهده دئسک، قاتلاشماق زوروندادیر وده آنلاتماق زوروندا؛ همده پؤئتیک بیر دیلله. سؤز قونوسو اولان بو شعرده، بو میصراعدا اصلینده، بئله بیر چابانین بیر پوئتیک بلیریدیر.
آما ناسیل بیر یوک کی بو؟!
بو سورویا هر کسدن اؤنجه شاعر واقیفدیر. بونا سؤز یوخ. و بو شعری دئیینجهده، نه کیمی بیر گؤرهوین آلتیندا اولدوغونودا یئنه هر کسدن یاخشی بیلدیینهده سؤز اولا بیلمز. آما بیزه گلینجه، منه بئله گلیر کی؛ توم شعره وارمادان، بو سورویو جاوابلاماق بیر آز زور اولا بیلیر. او اوزدن ده بو آرا توم شعری بیر داها اوخوماغی و دوشونمهیی یئرینده و یئترلی گؤرورم(شعرین هامیسی بو یازینین آخیریندا وئریلیبدیر). آما اوندان اونجه، یئری گلمیشکن ایکی قونویودا اؤزهللیکله بلیرتمک ایستیرم؛
۱-بلکه بو آچیقلامادان سونرا، سیزلره بئله گلرکی، شاعر آیلارلا اوتوروب، دوشونوب و نهلره قاتلاشیب و سونوندا بئله بیر میصراعنی یاراتمیشدیر! توم شعری دئسهنیز بلکه دوغرو اولار. توم شعر یازیلینجا بئله بیر زحمتلری و چابالاری طلب ائدیر.آما بو کیمی شاهمیصراعلار بلکه یاراندیغیندان بیر آن اؤنجه هئچ یوخ ایمیش! بلکهده دئییل، کسینلیکله یوخ ایمیش و بونو هامی شاعرلر باشدا فیضولی اولماقلا تصدیق ائدیر(هردم یوخدان وار اولور سؤز) و بو اصلینده گئرچک بیر سؤزون و گئرچک بیر شاعرین اؤزونون و سؤزونون بیر سئحیر و معجیزه اولدوغوندان باشقا بیر شئی دئییلدیر. و نه یازیق کی، بو گون هر الینه قلم آلان، باشقا آلانلاردا اولدوغو کیمی، بورانیدا کیرلتمیش و گئرچک شاعری، عینی حالدا جمعیتیده زور دورومدا بوراخمیشدیر…
۲-بو شعری بهیندییم ندنلردن بیریسیده، بیر تورلو شاعرین اؤزونون پوئیتیک بیر تصویری اولدوغودور. مثلا، بئله سیخینتیلی و قیسینتیلی دوروملار هامی دؤورلرده اولدوغو کیمی بو دؤوردهده واردیر و هر دؤورون شاعر و یازارلارینی آراشدیرارسانسا اگر، اثرلرینده بئله بیر نقطهیه، بئله بیر یئره یعنی آلینمادیقلاری بیر یئره، داها دوغروسو گوجلری دوشمهدیی بیر نقطهیه گلیب چاتینجا، اؤنجه کوسکونلوکدن، سونراایسه، انزوایا و اینتیحارا چکیلدیکلریندن صحبت گئدیر و حتی بعضا گئرچک حیاتلاریندادا اینتیحارا یول وئردیکلری گؤرونور. بو ایسه بو اثرین هم اؤزونده، همده شاعرینده یوخدور. حتی بئله بیر شئیین هئچ آغلینا گلمهدییده دویولور و ائله او اوزدنده، کؤچمهیی و سفری سئچیر و کؤچمهیین، سفرین و یئر دییشدیرمهیین توم زامانلاردا اولدوغو کیمی، بو گونوموزدهده نه کیمی بیر رولا و اهمییته مالیک اولدوغو اورتادا و آپآچیقدیر….
آما توم شعره گلینجه؛
-شعر باشدان آیاغا، باشاریلی بیر شکیلده پلانلاشمیش بیر خیطابه کیمی گلیر آداما! همده پوئتیک بیر دیلده؛ یعنی عینی حالدا کی، بیر خیطابه کیمی آردیجیللیقلا داوام ائدیر، بیر شعر کیمیده هئچ نهییندن قالمیر. پوئتیک ایفادهلر، اوبرازلار نه قدر یئرینه دوشموشسه، منطیقی ارتباطلاردا بیر او قدر اؤزونو دوغرولتموشدور.
-عینی حالداکی تونج و عضلهلیدیر، بیر او قدرده گؤزهللیینی و تمیزلیینی قورویوب ساخلامیشدیر.
-حالال و بول محصولدور.
-شعرین نهدن بحث ائتدیینه گؤره، هم هایقیریش وار، هم دعوت. هم کیشیلیک، غرور وار، هم اینجه روح. هم قیناق وار ، هم عذر؛ همده اؤیله بیر عذر کی، قیناقدان بئتر.
-جمعیتی یؤنهته بیلمهدیینی گؤرونجه، اؤزوده قوشولوب اونلارا، یانلیشلیغا دوغرو یؤنهتیلمهییر؛ داها دوغروسو، او توخویانلاری اییرمهییر.
-جمعیتی هم ترک ائدیر هم ائتمیر. داها دوغروسو ترک ائده ائده، ائتمیر، ائتمک ایستمیر! بو او دئمکدیر کی، چوخ بؤیوک بیر اوستالیقلا ائتدییی حرکتیندن، بیر قیغیلجیم کیمی، بیر شوک کیمی یارارلانیر؛ بئلهکی، اصلینده هئچ گئتمک ایستمیر آما گئتمکدن صحبت سالیر. گئتمهیی ایله قورخودور. بیلگیسیزلیک و قورخو نه قدر جمعیتی شاعره یاخین دورماغا قویماسادا، بیر او قدرده شاعردن اوزاق دورمایاجاقلارینی اؤنجهدن بیلیر و دوروما گؤره دوغرو بیر قرار وئریر. یعنی هم بیلگیلندیرمک، دوشوندورمک همده جسارت اویاتماق…
و گلیر شعرین تام اورتاسیندا یعنی دؤردونجو بندینده، یوکونون نه اولدوغونو آچیقلاییر و اورتایا قویور و “چینیمده آذربایجان ، قولتوغومدا آنا دیل” دئییر…
سن دئمه دوه، کاروان و … بونلارین هامیسی، بو گون یئرده قالمیش “آذربایجان” و “آنا دیل” یوکلرینین عادی جمعیت طرفیندن آنلاشیلا بیلهجهیی تعبیر فورمالاریمیش.
سن دئمه بونلار یوک دئییل، ائله بو میللتین، بو جمعییتین اؤزلریایمیش. و بورادادیرکی، بوتون سورولار بیر آندا جاوابلانیر و جمعییتین اؤزوندن قاچا قاچا، قاچا بیلمهدیی و شاعرین کؤچه کؤچه، کؤچه بیلمهدییی تام ندنلریله اورتایا چیخیر.
گئجی تئزی وار. جمعیت اؤزوایله، اؤز ماهییتیله بوتوو اولاجاق . آنجاق اؤنجهده دئدییم کیمی، شاعر چوخ بؤیوک بیر اوستالیقلا جمعیتین یاشادیغی دوروما گؤره چوخ دوغرو بیر قرار وئریر و “چیینیمده آذربایجان، قولتوغومدا آنادیل” سؤزوندن سونرا درحال “گئییرم ایینیمه گونشدن دون گئییرم ” دئییر و اؤزونو میثال وورور و بونونلادا جمعییتین اؤنونده نه کیمی بیر افق سرگیلهدیینیده یئترینجه و گریینجه باشارمیش اولور…
سوندا آرتیق بیر عنعنه حالینا دوغرو گئتمیش کیمی سیزی صحبت آپاردیغیمیز بو شعرله باش باشا بوراخیرام:
مین اوزلو دونیانیزلا، منکی باریشانمیرام
کؤنلومدن گؤیلر کئچیر، چتین دایانام، دورام
قویمایین بوندان آرتیق سیزی اینجیدم، یورام
دینلهیین بیر کؤنلومو، گؤرون نهلر دئییرم
چاتین دوهلریمی، من کؤچمک ایستهییرم
گؤرونور بؤیله گئتسه، آخیر قودورار دونیا
شیل اولار، آخساقلایار، دایانار، دورار دونیا
یورار، اؤزونو یورار، بیزیده یورار دونیا
او توخویانلاری من نییه گرک ایییرم
چاتین دوهلریمی، من کؤچمک ایستهییرم
داریشیب دونیانیندا قایاسین، داشین یئدیز
غمین سئوینج آدلی سیز ائکیز قارداشین یئدیز
نئچه نئچه کؤرپهنین یئدیز گؤز یاشین، یئدیز
گؤر کیمین کؤمهیینه من کیمی سسلهییرم
چاتین دوهلریمی من کؤچمک ایستهییرم
دیریکن اؤلدورولن دیریل وارلیغیم، دیریل
اوزولورم گؤرنده یاناغیندا یاشی، سیل
چینیمده آذربایجان، قولتوغومدا آنادیل
گئییرم ایینیمه گونشدن دون گئییرم
چاتین دوهلریمی من کؤچمک ایستهییرم
وارلیغیمی اودماغا، هرهنیز بیر اژدها
گئدیم گؤرمهسین سیزی، گؤرمهسین گؤزوم داها
بیر گئجهلیک یولوم وار، چاتاجاغام صاباحا
باغیشلایین دییهسن خطرینیزه دهییرم
چاتین دوهلریمی من کؤچمک ایستهییرم
آسلانیب اتهییندن، اتهییندن خیالین
من گئدیم سیزلر قالین، قالین دونیازلا قالین
مینین بوینونا اونون، اونو بوینوزا آلین
نه بوینونا مینیرم، نه بوینومو ایییرم
چاتین دوهلریمی من کؤچمک ایستهییرم
۲۰/۲/۹۳


text:
`جمهورباشقانلیغی سئچیملری` نتیجهلر
خبرلر [21]
- فخرالدین آلتون، آپا خبر آژانسینین سواللارینی جاوابلادی
- اردوغاندان آدایلیق آچیقلاماسی
- تورکیه عسگرینین، آذربایجانداکی وظیفه مدتی ۱ ایل اوزادیلدی
- اؤزبکیستاندا جمهورباشقانلیغی سئچیمی
- گؤکبی هلیکوپتری تست ائدیلدی
- روحانی، خالقدان صاندیغا گئتمهلرینی ایستهدی
- ایراندا ائدیلهجک جمهورباشقانلیغی سئچیمینه باغلی سورغو
- ۵۹۲ نفردن یالنیز ۷ نفره نامیزدلیک ایجازهسی چیخدی
- قیرقیزیستان جمهورباشقانلیغی سیستمینه گئچدی
- تونیس جمهور باشقانلیغی سئچیمینده ایکینجی تور
- پاکیستان سئچیملریند عمرانخان لیدرلیغیندکی پارتی اؤنده
- جمهورباشقانلیغیندان 15 ژوئیه یوروشونه دعوت
- قیرقیزیستانین یئنی جمهورباشقانی بللی اولدو
- قرقیزیستاندا جمهورباشقانلیغی سئچیمی
- تورکیه جمهورباشقانلیغی سمفونی اورکستری رومانی فتح ائتدی
- کالین:" بو حادثه تورکیه-نین توتدوغو موقعین نه قدر دوغرو اولدوغونو اورتایا قویدو"
- "تورکیه، آوروپا و دارالان افق لر"
- ناظیرلر کابینهسی بوگون جمهورباشقانلیغیندا توپلاناجاق
- آمریکادا روس هکرلر موضوعسو گوندمی سارسیتماغا داوام ائدیر
- تورکیهده دموکراسی نؤبهسی دوننده داوام ائتدی


text:
کمالالدین بهزاد
کمالالدین بهزاد (1455-1536) — شرقین گؤرکملی اوستاد رساملاریندان بیری، صفویلر سارای کیتابخاناسی نین رئیسی.[۱]
یاشاییشی[دَییشدیر]
بهزاد تئیموریلرین پایتاختی و دؤورونون موهوم تیجارت، ایقتیصادی و مدنی مرکزی اولان هراتدا (ایندیکی افغانیستاندا) دوغولموش و حیاتینین چوخ حیصهسینی بورادا کئچیرمیشدیر. یئتیم قالان رسام اؤنملی بیر رسام اولان میرک نقاشدان تحصیل آلمیش و علیشیر نوایینین شاگیردی اولموشدور. هراتدا ان بؤیوک حامیلری تئیموری سولطانی حسین بایقارا (او، 1469-1506-جی ایللرده تاختدا ایدی) و اطرافینداکی دیگر امیرلر ایدی. هراتین فتحیندن سونرا صفوی شاهی1. اسماعیل طرفیندن تبریزده آپاریلمیش و اورادا سولطانین اعمالاتخاناسی نین مودیری کیمی سونراکی صفوی رساملیغی نین اینکیشافینا موهوم تاثیر گؤسترمیشدیر.
اوچ حؤکمدارین ساراییندا یاشامیش بهزاد، شاه اسماعیلین حاکیمیتی زامانی داها چوخ شؤهرت قازانمیشدیر.
شاه اسماعیل ختایینین ایستعدادلی صنعت آداملارینا نئجه یوکسک قیمت وئردیگینی اون آلتینجی عصر بغداد صنعتشوناسلاریندان مصطفی چلبی علینین 1578-جی ایلده یازدیغی " مناقب هنروران " آدلی اثرینده گؤرمک اولار. مؤلیف گؤستریر کی، شاه اسماعیل 1514-جو ایلده 1. سلطان سلیم ایله موحاریبهدن بیر قدر اوّل، مشهور رسام بهزاد و اؤز شخصی سارای خطاطی محمود نیشاپورینی دوشمن الینه اسیر دوشمهسینلر دئیه، اونلارین سالامات ساخلانماسی باره ده تدبیر گؤرموشدور. بو تاریخی حقیقت حاقیندا شاه اسماعیلین دیلیندن دئییلمیش سؤزلرین سادهلشدیریلمیش شکلینی میثال گتیریریک:
" ...سلطان سلیم شاه اسماعیل ایله چالدیران صحراسیندا یاخین بیر مسافهده ایدی... " کیم بیلیر، بلکه موحاریبه ده اؤلدوم و یا مملکتیمده غارت و قاریشیقلیق باش وئردی " ، - دئیهرک، سلطان سلیم خان رومینین الینه اسیر دوشمهمک اوچون اوّل شاه محمود نژادی و ایکینجیسی میثیلسیز اوستاد رسام بهزادی بیر ماغارادا گیزلتمیشدی. و " سیزین حیفظینیزی آللاها تاپشیردیم" دئییب موحاریبهیه گئتمیشدی. اول زامان کی، موحاریبه ده مغلوب اولوب گئرییه قاییتدی، جوملهدن اول یوخاریدا آدلاری ذیکر اولونانلاری تاپماق اوچون همین محلّهیه واریب دیقتله آختاردی. وقتاکی اونلاری گیزلین ساخلادیغی یئرده تاپدی، آللاها چوخ شوکور ائتدی. "
اوزون مودت صفوی شاهلاری نین ساراییندا فعالیت گؤسترن کمالالدین بهزاد شاه اسماعیل ختایینین ان چوخ حؤرمت بسلهدیگی صنعتکارلاردان ایدی. بهزادین یارادیجیلیغینا شاه اسماعیل یوکسک قییمت وئریردی و اونا گؤره ده محض شاهین اؤزو رسامی سارایا دعوت ائتمیشدی.
بهزاد 1535-جی ایلده وفات ائتمیش و مزاری هرات شهرینین شیمالینداکی مختار داغیندا قویولموشدور. بهزادین هئیکلی تبریزده کی ایکی کمال توربهسینده اوجالدیلیب .
قالری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ДeHHиke Б. ЖиBoпиcb ИpaHa. M., 1938
- Kaзи AxMeд. TpakTaT o kaллиrpaфax и xyдoжHиkax. M. — Л., 1947
- MacTepa иckyccTB oб иckyccTBe, T. I, M., 1965
- KилbчeBckaя Э. ДBa пopTpeTa KeMaлeTдиHa Бexзaдa. B cб. "CokpoBищa иckyccTBa cTpaH Aзии и Aфpиkи" Bыпyck I, M., 1975
- ПyлaдoB y. KeMaлeддиH Бexзaд. ДyшaHбe. 1978.
- ПoляkoBa E. A., PaxиMoBa З. И. MиHиaTюpa и лиTepaTypa BocToka. TaшkeHT. 1987.
- AkиMyшkиH O.Ф., "ЛereHдa o xyдoжHиke Бexзaдe и kaллиrpaфe MaxMyдe Hишaпypи" B kH. "CpeдHeBekoBый ИpaH. KyлbTypa, иcTopия, филoлorия" CПб. Hayka. 2004
- AkиMyшkиH O.Ф., "ЗaMeTkи k биorpaфии KaMaл aд-ДиHa Бexзaдa" B kH. "CpeдHeBekoBый ИpaH. KyлbTypa, иcTopия, филoлorия" CПб. Hayka. 2004
- O.F. Akimushkin. Arabic-script sources on Kamal al-Din Behzad. Manuscript Orientalia. Vol.7 2 June. Thesa, St. Petersburg. 2001.
- Basil Gray. Persian Painting. Skira. 1961
- E. Bahari. Bihzad. Master Of Persian Painting. London — N-Y. 1997
اتک یازی[دَییشدیر]
- ^ Xələfov A.A. Azərbaycanda kitabxana işinin tarixi: Dərslik. 2 hissədə. I hissə. Bakı: Bakı Universiteti Nəşriyyatı, 2004, 328 s.