text:
تورکیه-نین "روکتسان" شیرکتی محصوللارینین بیر حیسهسینی بنگلادشه صادر ائدهجک
تورکیه-نین ساوونما صنایعسی کومیتهسینین صدری اسماعیل دمیر "روکتسان" شیرکتینین محصوللارینین بیر حیسهسینین بنگلادشه صادر ائدیلهجگینی آچیقلاییب.
تورکیه-نین ساوونما صنایعسی کومیتهسینین صدری اسماعیل دمیر "روکتسان" شیرکتینین محصوللارینین بیر حیسهسینین بنگلادشه صادر ائدیلهجگینی آچیقلاییب.
تورکیه-نین ساوونما صنایعسی کومیتهسینین صدری اسماعیل دمیر "روکتسان" (راکت صنایع و تیجارت آنونیم شیرکتی) محصوللارینین بیر حیسهسینین بنگلادشه صادر ائدیلهجگینی آچیقلاییب.
اسماعیل دمیر توییتر حسابیندان ائتدیگی پایلاشیمدا تورکیه ساوونما صنایعسینین اؤز باجاریقلارینی دونیایا چاتدیرماغا داوام ائتدیگینی وورغولایاراق، "بنگلادش ایله ایمصالادیغیمیز دؤولتدن-دؤولته (G2G) امکداشلیق آنلاشماسی سندی چرچیوهسینده موختلیف "روکتسان" محصوللاری اوچون صادرات موقاویلهسی باغلاندی. دایانماق یوخدور، یولا داوام" دئییب.
ایلگیلیلی خبرلر
"عملیات ائتمهسیدیک، سوریهنین تورپاق بوتؤولوگو اولمازدی"
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو، سوریهده بؤلوجو ترور هؤرگوتو عنصورلارینا قارشی اولاسی عملیاتلا باغلی دانیشدی
"ترور هؤرگوتونو دستکلهیهنلرین ایکی اۆزلولوگونه دؤزمریک"
اردوغان: هئچ کیمسه تورکیهنین گوونیک و دینجلیک چنبرینی گئنیشلتمه آماجلی حربی عملیاتلاریندان راحاتسیز اولماسین
یارالی تۆرک عسگری شهید اولدو
بؤلوجو ترور هؤرگوتو عضولرین طرفیندن ائدیلن ساتاشما آتیشی سونوجو یارالاناراق خستهخانایا آپاریلان خیل ابراهیم ییغیتین بوتون موداخیلهلره باخمایاراق شهید اولدوغو بیلدیریلدی


c: text/html

text:
جوراب
جؤراب کاموا یادا ایپلیکدن توخونان ایاق پالتاری و گئییمی دیر.
اسکی[دَییشدیر]
قار اوستونده یئریماق اۆچون چوخلوجا ایاق گئیمی قؤشولوب.هابئله چکمه یا پوتون و گیت یا قیش باغی و اوزون قیشلی باشماقلار و جورابلار اسکی چاغدان توخونوب دیر.جوراب سویوق هاوادا و قار اوستونده یوریماق اۆچون گییلیب و سون ایللر دونیادا چوخلوجا نوعو پایلاشیب.
اوروپادا باشدا یونانی لر جوراب گییب و میصرده و چینده و آیریجا اؤلکه لرده جوراب توخونوب و گئیلیب دیر.
اوزون قیشلی جوراب[دَییشدیر]
آذربایجاندا اوزون قیشلی جورابلار قیش فصلینده چوخلو گئیلردیر.قار یاغاندا و سویوق هاوادا و شخته ده اوزون قیشلی جورابلار گئیلیر.
گؤن و دری دن و کاموادان ایپلیکدن قالین جورابلار توخونار و بو گون مجلیسلرده نایلون و ساپ جورابلار گئیلیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
`ناسا` نتیجهلر
خبرلر [83]
- اوریون کپسولو ایله یئنیدن ارتباط قورولدو
- ناسا، گۆنشین یئنی فوتوگرافینی پایلاشدی
- ناسانین ان گوجلو راکتی اوزایا آتیلدی
- دارت، ۱۱ میلیون کیلومتر اوزاقداکی گزهگنی ووردو
- استارلینک اویدولارینین ساییسی ۲ مین ۹۵۷ اولدو
- ناسا اوفولاری آراشدیراجاق
- کرو-۴، اوزای مرکزینه باغلاندی
- مارسدا سس سرعتی دۆنیایا گؤره داها یاواشدیر
- قیزیلدیزا گؤندریلن آراج پوزولدو
- اوزای آراجی، گؤیداشینین یولونو دییشدیرمک اوچون آتیلاجاق
- آسترونوتلار اوزایدا بیبر بئجردی
- ناسانین اوزای آراجیندا اورحان پاموکدان آلینتی و تورک آتالار سؤزو
- آسترونوتلاردان اوزیدا پیتزا ضیافتی
- ناسا، مارسین پانورامیک گؤرونتولرینی یاییملادی
- آیدا قورولاجاق ایلک کلونیلرین فیلمی یایینلاندی
- ایستانبول پارلاییرسان!
- وان گؤلو فوتوگرافی یاریفینالا قالدی
- وان گؤلو ناسانین شکیل یاریشماسیندا
- اوزایا گئدن ایلک توریستلر
- یئره 3 آستروئید یاخینلاشیر
- دونیانین ان آیدین گؤرونتولری
- اوزایدا یورویوش
- نترون اولدوزلارینین توققوشماسی انیمیشنی
- ناسانین فیرتینا گؤرونتولری
- اوزایدان تورکیه
- پلوتونون گؤرونتولری
- ناسا قاپیلارینی زیارتچیلره آچدی
- دارت، ۱۱ میلیون کیلومتر اوزاقداکی گزهگنی ووردو
- مارسدا فیرتینا
- آسترونوتلار اوزایدا پیتزا پیشیریب یئدی
- ناسا-نین سون اینسان روبوتو
- ناسا ایستانبولون اوزایدان چکیلن فوتولارینی یایدی


text:
۳۱ مارس
۳۱ مارس:
- ۱۷۷۴ - آمریکا ایستیقلال ساواشی: بؤیوک بریتانیا حؤکومتی بوستون٬ ماساچوست بندرینی باغلاتدی.
- ۱۸۶۶ - ایسپانیالی گمی شیلینین والپاریسو بندرینی بوْمبالادی.
- ۱۸۴۸ - مارقارت و کئیت فوکس ایکی باجی٬ روحلار دۆنیاسییلا ایرتیباط قۇردوقلارینی ایدّیعا ائدهرک٬ ایلک حرفهای مدیوملار اوْلدو.
- ۱۸۸۹ - پاریسده٬ ۱۷۸۹ فرانسه اینقیلابینین ۱۰۰-جۆ ایلدؤنومو اۆچون٬ قوستاو ایفلین دۆزلتدیگی ایفل بورجو آچیلدی.
- ۱۹۰۹ - آر.ام.اس تایتانیکین دۆزلتمهسینه باشلاندی.
- ۱۹۰۱ - اوتریش-ماجاریستان باشکوْنسولو امیل جلینک٬ دؤرد سیلندرلی اوتوموبیلینی آلیب آدینا قیزی «مرسدس»ین آدینی وئردی.
- ۱۹۱۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ ویرجین آدالارینین بیر بؤلومونو دانمارکدان ۲۵ میلیون دولارا آلدی.
- ۱۹۱۸ - یاز ساعاتی اۇیغولاماسی٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده ایلک دفعه اۇیغولانمایا باشلاندی.
- ۱۹۲۱ - ایکینجی اینؤنو ساواشیندا٬ تۆرک اوْردوسونون قارشی هۆجۇمو باشلادی.
- ۱۹۲۳ - لوْزان آندلاشماسی: لندنده توْپلانان اعتیلاف دؤولتری ائلچیلری٬ تۆرکیهنین ۸ مارسداکی نامهسینه جاواب وئرهرک٬ لندنده گؤروشمهلری سۆردورمهیه چاغیردیلار.
- ۱۹۶۴ - برزیلده کودتا اوْلدو.
- ۱۹۶۵ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ ویئتناما ۳٫۵۰۰ دنیز پیاداسی گؤندرهرک ایستی ساواشا گیردی.
- ۱۹۷۹ - مالتداکی سوْن اینگیلیس بیرلیکلری ده آدادان چکیلدی.


text:
تورآتان
تؤرآتان یوخسا هورومچک (اینگیلیسجه: Spider) سوموکسوز اتجیللردن. ایکی بؤلومده تنه سی وار. سگگیز ایاق قاناتسیز و دیشسیز حئیواندیر. تؤرآتانلار بؤلومونده. بو بؤلومده چوخلو قوت قوش اولور اولاردان عقرب یا سانجا و کنه و اولارا تای حئیوانلار واردی.تؤر توخوماق بو حئیواندا ارثی بیر استعداد اولور و توراتان بو ایشی اوز ژنلرینده ساخلایب و اوشاقلارینا وئریر. بیر جور تؤرآتان بؤوه آدلانیر کی چوخلو سمیلی و خطرلیدی. قره بؤوه نین سمی و سیدنی ده قئف تؤراتان بؤوه سملری چوخ خطرلی اولور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Currently valid spider genera and species". World Spider Catalog. Natural History Museum Bern. Retrieved 2016-12-19.


text:
علییئو: تورکیهنین دستگینی اومود ائدیریک
"قارداشیم رجب طیب اردوغانین شوشایا گرچکلشدیرهجگی سفر چرچیوهسینده تورکیهدن هدیه اولاراق تکلیف ائدیلهن اوخولون تملینین آتیلماسی اؤن گؤرولور"
آذربایجان جمهور باشقانی ایلهام علییئو، ارمنستان ایشغالیندان قورتاریلان تورپاقلاردا مسلک اوخوللارینین قورولماسی لازیم اولدوغونو ایفاده ائدرک،
"تورکیهنین دستگینی اومود ائدیریک" دئدی.
ایلهام علییئو، گؤروشمهلر اوچون آذربایجانا گئدن ملی ائییتیم باخای ضیا سلجوغو قبول ائتدی.
علییئو، قبولدا ائتدیگی دانیشمادا، دیگر ساحهلرده اولدوغو کیمی تحصیل آلانیندا دا تورکیه ایله آذربایجان آراسینداکی ایلیشکیلرین سرعتله گلیشدیگینی ایفاده ائتدی.
ارمنی ایشغالیندان قورتاریلان شهرلرین پلانلارینین حاضرلانماقدا اولدوغونو وورغولایان علییئو،
"پلانلاردا اوخوللارین تیکمی ده وار. قارداشیم رجب طیب اردوغانین شوشایا گرچکلشدیرهجگی سفر چرچیوهسینده تورکیهدن هدیه اولاراق تکلیف ائدیلهن اوخولون تملینین آتیلماسی اؤن گؤرولور" دئدی.
علییئو، تحصیل آلانیندا جدی اصلاحاتلار ائتدیکلرینه دقت چکهرک،
"تورکیهنین تجروبهسی بیزیم اوچون چوخ اؤنملیدیر" ایفادهسینی ایشلتدی.
علییئو، تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا مسلک ائییتیمی ایله باغلی ایشلرین داوام ائتمهسیندن سئوینج دویدوغونو وورغولادی.
ضیا سلجوق دا،
"تحصیلین گلیشدیریلمهسی، گلهجهیه اوچون پروقراملار قونوسوندا قونومداشیملا لازیم اولاندان چوخونو ائدریک. هئچ قایغینیز اولماسین" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووشاوغلو: باتی تراکیا تۆرکلرینی یالنیز بوراخمایاجاغیق
"یونانیستان لوزان آنلاشماسینی و سویداشلاریمیزین تمل اینسان حاقلارینی پوزماقدا اصرارلیدیر"
تورکیه ایله قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی بیرگه آختاریش-قورتارما تعلیمی کئچیریب
تورکیه ایچ ایشلر ناظیرلیگینین طبیعی فلاکت و فوق العاده حاللار آژانسی (آفاد) و قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی سیویل ساوونما تشکیلاتی بیرگه آختاریش-قورتارما تعلیمی کئچیریب.
"تۆرک دۆنیاسی یئنیدن بیرلشیر"
"قاراباغ ظفری، تۆرک دۆنیاسینا استراتژیک ایمکان و قابلیتلریمیزی بیرلشدیرسک نهلر باشارابیلهجگیمیزی گؤسترهن چوخ اؤنملی بیرغورور، اومود قایناغی اولدو"


text:
واز کئچین بو سئودا’دان! / محمد رحمانیفر
دۏخسان ایلدن آرتیق دیر، بو اؤلکهده تۆرکجهنی آرادان آپارماق آماجی ایله بۆتۆن گۆجۆنۆزۆ بیر یئره ییغیبسینیز. آنجاق، بوگۆنه دک، نه تک’جه بو یۏلدا هئچ بیر اوغور قازانا بیلمهییبسینیز، بلکه سیزین چالیشمالارینیزین ترسینه، بو دیل گۆنۆ-گۆندن داها آرتیق چیچکلنمکده، داها آرتیق گلیشمکدهدیر.
اینانین سیز هئچ زامان بو غیر-اینسانی آماجینیزا چاتمایاجاقسینیز. بیرآز دۆشۆنسهنیز، بو سئودا’دان واز کئچرسینیز. بو هم سیزین خئیرینیزه دیر، هم ده بیزیم! بیزیم دیلیمیز اؤلهسی بیر دیل دَگیل! نه سیز، نه ده هئچ کیمسه بو دیلی اؤلدۆره بیلمهیهجکدیر. بونو سینادینیز دا، سۏنوجونو گؤردۆنۆز ده! واز کئچین بو قارا سئودا’دان، یۏخ’سا بو سیزه چۏخا باخاجاق دیر!
بونو دا بیلین: بیز هئچ بیر دیلین دۆشمنی دَگیلیک! بیزیم ایستهگیمیز بۆتۆن دیللرین اؤز یئرینده اۏتورماسی دیر. آنجاق، سیزین یانلیش سیاستلرینیزین سۏنوجو اۏلاراق، بوگۆن چۏخلاری فارسجایا حتی فارسلارا نیفرت’له باخیرلار. بونون دا سوچلوسو سیزسینیز. هن، سیز آذربایجاندا نیفرت شیتیللری أکدینیز. یۏخ’سا تاریخ بۏیو سیزین دیلینیزی، حتّی سیزین اؤزونوزدن داها آرتیق بیز قۏروموشوق.
سیز فارسجانی قۏروماق ماهناسی ایله بیزیم دیلیمیزی آرادان آپارماغا چالیشماسایدینیز، بلکه إله بوگۆن ده کئچمیشلردهکی کیمی، هر ایکی دیل ده، آذربایجاندا چیچکلنمکده ایدی!


text:
اوشو
چاندرا موْهان راجنیش اوْشو - ۱۱ دسامبر ۱۹۳۱ - ۱۹ ژانویه ۱۹۹۰.
حیاتی[دَییشدیر]
اوْشو ۱۹۳۱-جی ایلین ۱۱ دسامبریندا هیندوستانین مادهیا پرادِش اوستانیندهکی کۇچوادا کندینده آنادان اوْلموشدور. اۇشاقلیق ایللریندن عیبارتاً٬ باشقالاری طرفیندن وئریلن معلوماتلار و اینانجیلاری الده ائتمکدنسه٬ حقیقتی اؤزو آختارماق قرارینا گلمیشدیر. ۲۱ یاشیندا بیلیم یۇرد تحصیلینی تاماملاییب جلالپور بیلیم یۇردوندا اۇزون ایللر فلسفه درسی دئدی.
عئینی زاماندا دا بۆتون هیندوستانی گزیب دانیشمالار ائتدی٬ ایجتیماعی بحثلرده مۆحافیظهکار دینی لیبِرلره مئیدان اوْخودو٬ سۆنّتی اینانجیلاری سوْرغولادی و حیاتین بۆتون صحنهلرینده اینسانلارلا بیر آرایا گلدی. اوْ٬ اؤزونو گرچک بیر واراوْلوشچو اوْلاراق آدلاندیرمیشدیر. اینانج سیستِملرینی و مۆعاصیر اینسان پسیکولوژیاسینی آنلاماق اۆچون اۆفۆقونو گئنیشلندیره بیلهجک تاپا بیلدیگی هر شئیی اوْخودو.
۱۹۶۰-جی ایللرین سوْنو اوْشو آرتیق اؤز دینامیک مِدیتئیشِنینی تکمیللشدیرمگه باشلامیشدی. مِدیتئیشنین اوْ راحات دۆشونجهلرسیز کشف ائده بیلمگی اۇمود ائده بیلمهسی اۆچون اوّلجه کئچمیشین موْداسی کئچمیش اۆصۇللارین و گۆنوموزون مۆعاصیر حیاتین گتیردیگی سیخینتیلارین آغیرلیغی آلتیندا ازیلن اینسانین چوْخ درین بیر روحی تمیزلنمه دؤورهسیندن کئچمهسینین شرط اوْلدوغو دئمیشدیر.
۱۹۷۰-جی ایللرین اوّللرینده ایلک اوْلاراق غربلی گنجلر اوْشودان خبردار اوْلماغا باشلادیلار. ۱۹۷۴-جۆ ایلده هیندوستانین پۇنه شهرینین اطرافیندا بیر «توْپلوم» قۇرولدو. باشلانغیجدا غربدن گلن تک-تۆک گنجلر گئتدیکجه چوْخالدی. اوْشو اینسان شۆعورونون قاباقلاماسینین بۆتون ایستیقامتلری حاقّیندا مۆحاضیرهلر دئدی. مۆعاصیر اینسانین روحی آختاریشلاری اۆچون واجیب اوْلان شئیلرین اساسینی فیکری آنلاییش ایچینده دئییل٬ شخصی واراوْلوش تجرۆبهسی ایله سۆزدو.
«من تمامی ایله یئپ-یئنی مذهبی شۆعورونون باشلانغیجییام»٬ «منی کئچمیشله ایلگیلندیرمهیین اوْنو خاطیرلاماغا حتّی دَیمز» دئمیش. یاخین اؤیرنجیلرینه و دۆنیانین هر یئریندهکی ایزلهیَنلرینه ائدیگی مۆحاضیرهلر ۳۰-دان چۆخ دیله ترجۆمه اوْلونوب٬ ۶۰۰-دن چوْخ کیتاب شکلینده یاییملانیبدیر.
خاریجی باغلانتیلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oşo (Çandra Mohan Racniş)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ریموند کوپا
ریموند کوپا (اینگیلیسجه: Raymond Kopa) (دوْغوم:۱۳ اکتبر ۱۹۳۱ Nœux-les-Mines) بیر فوتبالیست. فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. پله طرفیندن "یاشایان اَن یاخشی ۱۰۰ فۇتبالیست"دن بیری اوْلاراق سئچیلهرک "فیفا ۱۰۰" لیستینده یئر آلیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ریموند کوپا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۳۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۱۷-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- انژه کولوبونون اویونچولاری
- ایستاد رنس کولوبونون اویونچولاری
- رئال مادرید کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۵۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۵۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
دده
ائلیار پولاد
نه دئییم دده، ائلین- اوبانین تالانماسیندان؟ یاغیلارین تورپاغیمیزا باسقین ائتمهسیندن؟ نه دئییم نهدن دانشیم دده، داها ائلیمیزین اوجا داغلاریندا تونقال قالانمیر.
یادیندادیر دهده بیر تونقال یاس علامتی ایدی. ائلین عادتینه گورا اوجا داغدا بیر تونقال یانارسا بیلینردی کی ائلده – اوبادا ایتگی باش وئریب. ایکی تونقال، اوندا ائل باشا دوشردی کی طوی- بایرام و شنلیک وار .ایر اوچ تونقال یانارسا، هامی بیلردی کی، یاغیلار ائل – اوبا و تورپاغمیزا باسقین ائدیر. اودور کی هامی بیرلیکده تورپاغی ،ائل -اوبانی قوروماغا سفربر اولوب، وار گوجلریله یاغیلاری یورددان – اؤلکهدن قوومایینجا راحات اولمازدیلار.
هه دده مدنیت و یئنیلشمه، او اسکی عادت و عنعنهلریمیزی گئریده قویاراق، ایندی بیر افسانهیه دؤنوب. ایندیکی یئنییئتمه و گنجلریمیز تونقال گؤرمهدیکده اونون سیرلرینیده آنلامیرلار.
نه دئییم، نهدن سؤیلهییم دده، یادیندادیر “قازیلیغ” داغی؟ ائل عادتینه گورا “قازیلیغ”-داغی قیز-گلینلریمیزین”قایناتا”سی ایدی. اودور کی قیز-گلینلریمیز او داغا باخماقدان اؤنجه اوربند توتاردیلار. اونا گورادا او داغ همشه، لاپ ایلین قیش مؤوسوموندهده گؤرمهلی اولاردی. ایلین یاز فصلینده قیزیللی لالهیه بورونهرک، قیپ-قیرمیزی قیزاراردی و اونون اوزهرینده بیتن هر بیتگی بیر دردین درمانی اولاردی. آما ایندی قیز-گلینلریمیز اوربند توتمور . بلکه ده اونا گورا “قازیلیغ” داغی بوم- بوز کؤوشنه دؤنوب و اوزهرینده هئچ بیر بیتگی بیتمیر.
هه دده دردیم دئشیلیب. بوتون اؤلکهنی گزه سن بیر قوپوز ، اوزان تاپماق اولماز. یادیندادیر: ائلده هر بیر ایگیت هونر گؤرسهده ایدی، ائلین اوزانی ائل ییغینجاق و شنلیکلرینده قوپوز چالیب، ماهنی اوخویا- اوخویا او ایگیده لایقینجه یئنی بیر آد وئرردی و ائل – اوبا بوتونلیکله اونلاری آلقیشلاردی. هه دده ایندی نه اوزان وار، نه ده ایگیت.
هه دده یادیندادیر ؟ “آلپ آروز” او ساتقین نامرد؟ ایندی ده اونون الیندن یاخامیز قورتارماییب، یئنه”آلپ آروز”-
” قیپچاق ملیک” له بیرلیکده اوستوموزه قوشون چکیب. یئنه “بئیرک”لر دوستاقدا چورویور. یادیندادیر “قاراجا –چوبان” ؟ ایندی اونلارین نسلیندن بیرینی ده بئله آختارسان تاپا بیلمزسن.
نه دئییم دده ائل- اوبادا ایتگی چوخدور. بلکه ائله اونا گورادیر کی بیر تونقال یئرینه، گرهک مینلرجه تونقال قالاغ ائده سن کی، اونون دا معناسی یاشانمیر. دده سندن سونرا ائلیمیزین باشینا چوخ مصیبتلر گلدی. دفعهلرله یاغی دوشمن هیجوم ائدیب ائل-اوبانی تالان قویدو. ایگیدلری- ارنلری اؤلدورهرک، قیز- گلینلری اسیر آپاردی.
هه دده بو تورپاغین هر قاریشی بیر ایگیدین مزاریدی. تورپاغی قوروماق گرهک. نئجه کی دئمیشدین:” ایر تورپاغی یاغیلاردان قوروماسان، اکیب بیچمهینه و یا اکیب بیچمهسن یاغیلاردان قوروماغینا دیمز.” نه مصلحت گورورسن دده ؟ قالخیرام او اوجا داغین باشینا ، اوچ تونقال قالایام . بلکه ….
۱۰/۶/۸۶


text:
یئرلی ـ یاتاقلی، اورهیی اوخشایان یازیلار، شکیللر مهیهر قویور اوردان ائشییه چیخسین. بیر یئرده اوتورسا دا تاققا ـ تاق بوردان وورور، اوردان چیخیر.
ایچ ـ ایچه تزه تزه دونیالاردا دولانماقدان یورولمازدی. ایندی هردن فیکیرلهشیر، هردن بیرده داریخیر. آستا ایشلهینده ایستهییر چیخسین ائشییه. تزه دونیالاری دولانماق مهیهر بوندان سورعتلی اولا بیلر می؟ اؤزـ اؤزونه دئییر. داها بونا کؤهنهلیردی اونلاردا.
بیر آز دؤزور، داها حؤوصلهسی چکمیر. تاققا ـ تاق گئتدییی یوللاری قاییدیر. چوخ کئچمز بیر تاقایله اؤزوم ده او یئرلره گئدیب گزه بیلرم، دئییب، کؤکس اؤتوردو. مجازی دونیاسیندان ائشییه چیخیب ـ چیخمامیش گئرچک دونیاسیایله اوزـ اوزه گلیر. نئچه یاریمچیق ایش دهییر گؤزونه، ایکی دونیاسینیدا قاتیب قاریشدیریب، ایش ایچینده ایش گؤرور، سیلان ذهنی بس دهییردی، سیلان ایش ـ گوج ده بیر یاندان تاپیلمیشدی. بیر ایشی قورتارمامیش او بیری ایشی باشلامازدی، ایندیلر حؤوصلهسی توتمور، یا یادیندان چیخیر، بیلمیر؛ بلکه ده ایکی دونیانی یاریمچیق گزمهسینه گؤره هر نهیی یاریمچیق قویوردو.
اورهیی تزهدن توتولور، هندهورینده هر نه وار دا، یوخ دا، هامی واردی دا، یوخدی دا. تزهلیک ده نه اورا گئده بیلیر، نه بوردا قالا بیلیر. بلکه ده اوچونجو دونیا گلیب ایکیسینی بیرلشدیره بیلئیدی. بس هامی نئجه ایکی دونیاسینی دا راحاتچیلیقلا دولاندیریردی؟ نه جور ائیلهیه بیلردی؟ سؤزلر، شکیللر، آداملار، هر زاد مجازی دونیادا بیر جور گؤرسنیردی، گئرچک دونیادا بیر آیری جور، هرهسی فرقلی دورومدایدی، گاهدان دا بیربیرینین ترسینه، کیمسهنی هانسی دونیاسیله دوشونمهلیدی، بیلمیردی داها. مهیهر اؤزونو بیلیردی؟
بلکه ده مجازی دونیا ایچرسیایدی، گئرچک دونیا ائشیکی، یا دا عکسینه؟ بیلمیردی. ذهن ده کی بوجور بیر زادلاری آییرد ائیلهیه بیلمزایدی. هر حالدا بیر جور، ایکی جورلوق داریخدیریر بونو.
وایبرین جورولتوسونو داریخماسینین ایچیندن ائشیدیر. سؤز دانیشماغا چاغیریرلار. بترده سؤز دانیشانیدی. او گون بیر یئرده ایستهدیلر دانیشسین، یئکه سؤزلردن باشلادی، ایکی کلمه دئدی، دالیسین گتیرنمهدی. بلکه ده وایبرده اولسون. اوندا یازاردی سؤز یازماغا گؤزلهییریک.
ائله بیل دوننایدی، مکتبین بیرینجی گونونده آناسی اونون توکلرینی دم اسب ائلهمیشدی؛ بتر اوتانیرمیش، دئییرمیش بس لوت دی! بوتوو یولو بویون ـ بوغازینی اللریایله اؤرتموشدو. صینیفده ده معلمین نهلر دئدییینی بیلمهمیشدی. بیر اللری اولموشدو، بیرده بویون ـ بوغازی. دئکولته گلین دونونو نه جور گییهجاغایدی؟ لاپ آزی اون ـ اون بئش دانا ال ایستهییردی بویون ـ بوغازینی، سینه ـ باجاسینی اؤرتماغا. گولومسهدی، ایکی نسیل کئچیر او گوندن آی کیو، ایندی بیر تاقایله هر نه دهییشیلیر، اؤز اؤزونه دوشوندو.
مجازی دونیادا دا هر ایشین گؤره بیلیردی، دانیشیق، گؤروش، دوستلوق، آل ـ وئر، یازی ـ پوزو، … داها قوهوم قارداشینی دا چوخ اوردا گؤروردو.
یئنه حؤوصلهدن چیخدی. بیر تاقایله مجازی دونیاسینا قاییتدی. بلکه ده سؤز دانیشما اوردا اولدو. دوغرودان دا بیلمهدی سؤز دانیشما هانسی دونیادا اولاجاق؟ هر یئرده اولسادا، ایستهییردی بیلسین، یالنیز سؤزلر ائشیدیلهجک یوخسا سسلرده؟ ائله سؤز دئییر کی، دانیشیقدا مهیهر سسلر ائشیدیلمیشدی، قالا یازماقدا؟
گؤرهسن تکجه لایک یییهجک یا کامنت ده قویولاجاق؟ بو کی سؤز دانیشانی، یازانی دهییردی، اؤزونو آفلاین گؤستریب، ساکیتجهسینه سؤزلره باخاجاغیدی.
یئرلی ـ یاتاقلی، اورهیی اوخشایان یازیلار، شکیللر مهیهر قویور اوردان ائشییه چیخسین. بیر یئرده اوتورسا دا تاققا ـ تاق بوردان وورور، اوردان چیخیر.


text:
اورخون یئنیسئی کیتابهسینین شمال جهتی/ نجیب عاصیم/ چئویرن: همت شهبازی
کیتابهنی اوخویان و آچیقلایان: نجیب عاصیم
آذربایجان تورکجهسینه چئویرن: همت شهبازی
گیریش
ادبیاتیمیزدا اؤنملی یئر توتان اسکی یازیلی آبیدهلردن اولان، اورخون یئنی سئی کیتابهلرینین بیر بؤلومونون اصیل متنی و اونون بو گونکو دیلیمیزه اویغونلاشدیراراق وئریرم. چالیشمیشام قدیم کلمهلره قارشیلیق اولاراق بو گونوموزون ان یاخین کلمهلرینی سئچیب هر سطرین اؤنونده گتیرم.(سیراایله گلَن سایلار، کیتابهده اولان سطیرلری گؤستریر) —- چئویرن
×××
۱) … آبیرله آلوشوتوتوق (۱) بیرله سونگوشمیش اَرین قوپ اؤلورمیش. آبین باریقین بوزوپ سوسین قوپ کلورتیمیز(۲) کولتیگن ییتی اوتوز یاشینگا(۳) قارلوق بودون ارور بارور(۴) اریکلی یاغی بولدی. تاماغ ایدوق باشدا سونگوشدیمیز.
۱) … ایله، آلوشوتوتوق [قومی] ایله محاریبه ائتمیش، ارَنلرینی بوتون اؤلدورموش [ایدی]. ائولرینی، بینالارینی ییخیب عسگرلرینین هامیسینی گتیردیک. کول تکینین اییرمی یئددی یاشیندا قارلوق قومی گوجلو و مستقل دوشمن اولدو. تاماغ [آددیر] مقدس تپهده محاریبه ائتدیک.
۲) [کول]تیگن اول سونگوشده اوتوز یاشایور(۵) ارتی. آلپ شالچی آقین(۶) بینیپ اوپلایو تکدی ائکی اَریگ(۷) اودیشرو سانچدی قارلوغ اؤلورتیمیز، آز بودون یاغی بولتی. قارا کؤلته سونگوشدیمیز. کولتیگن بیر قیرق یاشایور ارتی. آلپ شالچی آقین
۲) کولتیکن او محاریبهده اوتوز یاشیندا ایدی. جسور شالچی آتینا مینیب فیرلایاراق یوروش ائتدی. ایکی دؤیوشجونو بیر بیرینین آردینجا سونگولهدی. قارلوغ ( قومونو) اؤلدوردوک، آز اولان بو قوم دوشمن اولدو. قارا گؤلده محاریبه ائتدیک. کولتیکن اوتوز بیر یاشیندا ایدی. جسور شالچی آغ آتینا
۳) بینیپ اوپلایو تگدی. آزا التَبَریگ توتدی. آز بودون آندا یوق بولتی. اچیم قاغان ایلی قاماشیغ(۸) بولتوقیندا، بودون اؤلوگ ایکلیک(۹) بولتوقیندا ایزگیل بودون بیرله سونگوشدیمیز. کولتیگن آلپ شالچی آقین بینیپ
۳) مینیب فیرلایاراق یوروش ائتدی. آزلارین ائلتبَرینی توتدو. آز اولان قوم اورادا محو اولدو. خان عمی مین ائلی ضعیفله دیینه گؤره، خلق اؤلوم حالیندا، خسته لییی اولدوقدا ایزگیل قومی ایله محاریبه ائتدیک. کولتیکن جسور شالچی آتینا مینیب،
۴) [اوپلایو تگدی]. اول آت آندا توشـ [ـدی] ایزگیل بودون اؤلتی. توقوز اوغوز بودون کَنتو بودونیم ارتی. تنگری، ییر بولغاقین(۱۰) اوچون یاغی بولتی. بیر ییلقابیش یولی سونگوشدیمیز ائنگیلگی(۱۱) توغو بالیقدا سونگوشدیمیز.
۴) فیرلایاراق یوروش ائتدی. او آت اورادا اؤلدو، ایزگیل قومی محو اولدو. دوققوز اوغوز [قبیله] ائلی اؤز ائلیم ایدی. گؤی یئر قاریشدیغی اوچون [اونلار بیزه] دوشمن اولدو. بیر ایلده بئش دفعه ووروشدوق. ان اول توغو شهرینده ووروشدوق.
۵) کولتیگن آزمان آقیغ بینیپ اوپلایو تگدی. آلتی اریگ سانچدی. سونگوشیسینده ییتینچ اریگ قیلینچلادی. ائکینتی قوشلیغاقادا اوغوز بیرله سونگوشدیمیز. کولتیگن آز یاغیزین بینیپ اوپلایو تَکیب بیر اریگ سانچدی.
۵) کولتیکن آزغین آتینا مینیب فیرلایاراق یوروش ائتدی. آلتی دؤیوشجونو سونگوله دی عسگر خلقی ایچینده یئددینجی دؤیوشجونو قیلینجلادی. ایکینجی [دفعه] قوشلیغاقادا اوغوزلارلا ووروشدوق. کولتیکن آغ آزغین آتینا مینیب یوروش ائدهرک بیر دؤیوشجونو سونگوله دی(نیزه له دی) .
۶) توقوز ارین گیرو(۱۲) توقیدی(۱۳). اوغوز بودون آندا اؤلتی. اوچونچ یول … ـنده اوغوز بیرله سونگوشدیمیز. کولتیگن آزمان آقیغ بینیپ تگدی. سانچدی. سوسین(۱۴) سانچدیمیز، ایلین آتیمیز، تورتونچ چوش باشیندا سونگوشدیمیز. تورک
۶) دوققوز دؤیوشجونو چئویریب چارپدی. اوغوز ائلی اوردا اؤلدو. اوچونجو دفعه یول…ـدا اوغوزلارلا ووروشدوق. کولتیکن آغ آزغین آتینا مینیب یوروش ائتدی. سونگوله دی. قوشونلارینی سونگوله دیک ائلینی ضبط ائتدیک. دؤردونجو [دفعه] چوش [ایرماغی] باشیندا ووروشدوق. تورک
۷) بودون آزاق قاماشدی(۱۵) یابلاق(۱۶) بو …(۱۷) بیری یه اوزمیش ارمیش. سوسین کولتیگن آغیتیپ، تونگرا بیر اوغوش آلپاغو اون اریگ تونگاتیگن(۱۸) یوغیندا اکیریپ اؤلورتیمیز. بیشینچ اَزکنتی قازیندا(۱۹) اوغوز بیرله سونگوشدیمیز. کولتیگن
۷) ائلی آیاقلارینی ضعیفله دی. قورخاق اولدو، بو … بری یه تقدم ائتمیش ایدی. قوشونونو کولتیکن داغیدیب، تونگرا [ائلینه منسوب] بیر سویلو آلپاغو [آدلی آدامی] اون دؤیوشجونو تونگاتیکینین دفنینده چئویریب اؤلدوردوک بئشینجی [دفعه] ازکنتی [محل] یانیندا اوغوزلارلا ووروشدوق. کولتیکن
۸ ) آز(۲۰) یاغیزین بینیپ تگدی. ائکی اریگ(۲۱) سانچدی. بالیققا بارمادی. اوغوز آندا اؤلورتیمیز. قورغو(۲۲) ییشساپ(۲۳) یازیسی(۲۴) اوغوزغارو سو تاشیقدیمیز. کولتیگن بگ باشلایو قیتمیز(۲۵). اوغوز یاغی اوردوغ باسدی. کولتیگن
۸ ) آغ آزغین آتینا مینیب یوروش ائتدی. ایکی دؤیوشجونو سونگوله دی. شهره گئتمه دی. اوغوزلاری اورادا اؤلدوردوک. قالانی فتح ائدیب یازدا اوغوزلارین آرخاسی سیرا قوشون چکدیک. کولتیکن بَیین باشچیلیغی ایله یوخاری چیخدیق اوغوزلار دوشمن اولدوقلاری حالدا اوردونو باسدیلار.
۹) اؤگسیز(۲۶) آقین بینیپ توقوز ارین سانچدی اوردوغ بیرمهدی. اؤگیم قاتون اولایو(۲۷) اؤگله دیم، اَکَله ریم(۲۸)، کلینگونون، قونچویلاریم بونچا یَمه تیریکی(۲۹) کونگ بولتاچی(۳۰) ارتی. اؤلوگی(۳۱) یورتدا(۳۲) یولتا یاتو قالتاچی ارتیکیز.
۹) اؤکسوز ( یئتیم) [آدلی] آتینا مینیب دوققوز دؤیوشجونو سونگوله دی. قوشونو تسلیم ائتمه دی. قادین آنام قاووشوب، بؤیوک آنالاریم، باجیلاریم، گلینیم، آروادلاریم بو قدَر خلق بوتون دیریلر اؤلهجک ایدی، اؤلنلرینیز چادیردا، یولدا یاتیب قالاجاق ایدینیز.
۱۰) کولتیگن یوق ارسَر(۳۳)، قوپ اؤلتهچی ارتیکیز. اینیم کولتیگن کَرگک(۳۴) بولتی. اؤزیم ساقیندیم(۳۵)، کؤرور کؤزیم کؤرمز تگ، بیلیر بیلیگیم(۳۶) بیلمز تگ بولتی، اؤزیم ساقیندیم اؤد(۳۷) تنگری یاسار(۳۸) کیشی اوغلی قوپ اؤلکهلی تیریمیش
۱۰) کولتیکن اولماسایدی هامینیز اؤلهجک ایدینیز. کیچیک قارداشیم کولتیکن اؤلدو. اؤزوم سیخیلدیم: گؤره ن گؤزوم گؤرمز کیمی، دوشونن باشیم دوشونمز کیمی اولدو، اؤزوم سیخیلدیم. زامانی [طالعی] تانری تنظیم ائده ر. انسان اوغلو اؤلوم اوزره دیری دیر.
۱۱) آنچا ساقیندیم، کؤزده یاش کَلسَر، آتی ده(۳۹) کؤگولته سیغیب(۴۰) کَلسَر، یاندورو ساقیندیم. قاتیغدی ساقیندیم. ائکی شاد اولایو، آرقا کونیم۰۴۱) اوغلانیم، بکلریم، بودونیم کؤزی قاشی یابلاق بولتاچی تیپ ساقیندیمیز یوغچی، سیغیتچی، قیتای، تاتابی بودون باشلایو
۱۱) او قدَر سیخیلدیم گؤزومه یاش گلدی، جسمیمه، کؤنلومه سیخینتی [غم غصه] گلدی، تکرار سیخیلدیم [کدرلندیم] چوخ کدرلندیم. ایکی شاد [وزیر] برابر [اولدوغو حالدا] آرخامجا گلَن اوزاق قوهوملاریم، ائولادیم، بَیلریم، ائلین گؤزو، قاشی الدن گئتدی دئیه سیخیلدیق. آغلار قالان ختای، تاتابی ائللرینه باشچی لیق ائتمهیه
۱۲) اودار سنگون کلتی. تابغاچ قاغاندا(۴۲) ایسییلیکی کلتی. بیر تومن آغی(۴۳) آلتون کومیش کرگکسیز(۴۴) کلورتی(۴۵) تورکس قاغاندا بؤلَن کلتی. قوری یا(۴۶) کون باتسیقیداقی سغد، بَرچلر(۴۷)، اوچ قیریق بودوندا تنگسنگون اوغیل تارقان کلتی.
۱۲) اودار سنکسون گلدی. چین خانلیغیندان ایسییلیک [آددیر] گلدی. اونمین آقچا قیزیل، گوموش، تؤحفهلر گتیردی. تورکس [تیبت] خانلیغیندان بؤلن گلدی. گئری ده گون باتیسیندا سوغد، ایرانلیلار اوتوز اوچ اولوس ائللریندن تنگسنگون اوغلو تارخان گلدی.
۱۳) اونوق(۴۸) اوغلیم تورگس قاغاندا ماقراچ تامغاچی(۴۹) اوغوز بیلگه تامغاچی کلتی، قیرقیز قاغاندا تاردوش(۵۰) اینچامور کلتی. بارماق ایتگوچی بَدیز(۵۱) یاراتیغما(۵۲) بیتک(۵۳) تاش ایتگوچی تابغاچ قاغان چانقانی چنگسنگون کلتی.
۱۳) عزیز اوغلوم تورکس خانلیغی طرفیندن ماقراچ دامغاچی [مؤهوردار]، اوغوز [ائلینین] بیلیجی دامغاچیسی گلدی، قیرقیز خانلیغی طرفیندن تاردوش [ائلینه منسوب] اینچامور گلدی. معمار، بَزَک ووران، داش اوزرینده یازی یازان چین خانلیغی طرفیندن چانقانی چنگسنگون گلدی.
نجیب عاصیمین آچیقلامالاری:
۱ . توتوق: اسیر، “آلوشو”: “آلماق”دان اولا بیلرسه ده بو کلمهنین بیر قوم آدی اولماسی مومکوندور.
۲. یوخاریدا بیر شخص غایبین و احتمالا گؤره کولتکینین آتیندان بحث اولونارکن بوردا یازان اؤزونو ده قاتاراق جمع متکلم صیغهسی ایشلهدیبدیر.
۳. یعنی کولتیکن ۲۷ یاشیندا ایکن
۴. “اَرور”: فعل اسنادینین مضارعی اولوب ایشلهنیر و “بارور”: واریر دئمک اولوب. بو ترکیب “مستقل و گوجلو” آنلامیندا ایشلهنیبدیر.
۵. اوتوز یاشیندا ایدی دئیهجک یئرینه، اوتوز یاشاییر دئییر.
۶. موصوفو، مقدردیر ؛ اصلینده “آق آتین”دیر.
۷. “رادلوف” بو ترکیب یئرینه “کیرو” کلمهسینی قبول ائدیرسه ده “بیریکی” داها اویغوندور.
۸. “قاماشیغ”: قاماشمیش بوندان دیر، مجازا ضعیفله میش .
۹. “ایک”: خستهلیک و ادات نسبت له “ایکلیک” یعنی خستهلیکلی.
۱۰. یئر گؤی بولانیب قاریشدیغی اوچون
۱۱. بو لغتی رادلوف (سیلیک) اوخویوب یئنه بئله ترجمه ائدیر. حال بو کی بئله بیر لغت یوخدور. «تامسون” ایسه بو سؤزو “ان ایلکی” اوخویور.
۱۲. رادلوف “کیرو” و تکرار دئیه ترجمه ائدیر. “تامسون” “گیرمک” دن بیلهرک “چئویرمکله” دئیه ترجمه ائدیر.
۱۳. توقیماق: بیزیم “توخونماغین” عینیسی دیر. چارپماق .
۱۴. اوغوز ائلی ایله باغلیدیر، اوغوز عسگری دئمکدیر.
۱۵. قاماشدی: “آیاغی یورولدو” دئیهجک یئرینه “آیاغینی یوردو” دئییر.
۱۶. یابلاق: بورادا قورخاق معناسیندا دئییل، ضعیفلهمک معناسیندادیر. یاخود غرب تورکجهسینده کی “یاوی” دان گیزلنمک، قاچماق معناسیندادیر.
۱۷. یولماق: اولماق دان بیر صیغه اولاجاغی آنلاشیلیر.
۱۸. بو ترکیب آددیرسا بوندان علاوه “توکان” بؤیوک و معظم دئمکدیر.
۱۹. تامسون “ازکنتی قدرده” بو ترکیبی محل آدی بیلیر. “قادیندا” صورتینده قبول اولونورسا بیزجه “قیتینده” یئرینه و یا “تنده” معناسیندا اولماسی مومکوندور.
۲۰. تامسون بونو “یاغیز” لغتی ایله برابر اولاراق “آت” آدی کیمی قبول ائدیرسه ده، بیزجه “آزغین” معناسینی ایفاده ائدیر.
۲۱. بونو رادلوف “کیرو” اوخویورسادا تامسون – ون “ایکی اریگ” اوخوماسی داها یاخشی دیر .
۲۲. تامسون “قورغان” اوخویور. ایندی ده چیغتای دیلینده ایشلهنیر. اوستونده ده “آمغا” کلمهسینی قالانین آدی اولاراق سؤیلهییر.
۲۳. تامسون “قیشلا” یعنی قیشلاییب کیمی اوخویور. رادلوف ایسه آچیق دئمک اولان “ایشساماق” دان بیلیر.
۲۴. بونو “اووه” دئیه ترجمه ائتمک یانلیش دیز. تامسون “یازینه” شکلینده اوخویور.
۲۵. قیتماق و یا “قیدماق”: یوخاری چیخماق.
۲۶. آناسیز یعنی یئتیم دئمک ایسه ده بورادا “آتین” آدی دیر.
۲۷. اولاماق: قاووشماق. بورادا داخیل اولدوغو حالدا .
۲۸. “اوکه، اوکی آنا، اکه، اَچه” بؤیوک باجی دئمکدیر.
۲۹. “تیریمک” دیری اولماق، یاشاماق و “تیریکی”: یاشایان .
۳۰. بولتاچی: اولیجی معناسیندا صیفت اولوب فعل اسنادی ایله برابر “گله جه یی” ایفاده ائدیر.
۳۱. اولوک: اؤلو
۳۲. یورت: چادیر و مسکن معناسیندادیر.
۳۳. یوق ایسه: اولمایایدی.
۳۴. اجلی ایله اؤلدو.
۳۵. ساقینماق: کدَرلنمک
۳۶. بیلیک: دوشونجه، ادراک
۳۷. زامان، واخت، “اؤدولوک”: موقت، اؤته ری
۳۸. یاساماق: دوزه لتمک، تنظیم ائتمک، قانون و نظام دئمک اولان “یساغ” کلمهسی بوندان دیر.
۳۹. رادلوف “آته” یعنی جسمه دئیه ترجمه ائدیر بو معنادا “دی” حرفی مناسبت سیز اولور و بیرده “ده” کی قالین “د” ایله یازیلمیشدیر کی “آتی” ایله بیر کلمه اولا بیلمز و تامسون “اتی” کلمهسینی چوخ دئیه ترجمه ائدیرسه “ده” حرفینی حل ائده بیلمیر.
۴۰. ساقیتماق اسم مصدر دیر.
۴۱. “کون”: ائل، خلق معناسیندا ایندی ده “آنا دولو” دا ایشلهنیر. “ایل کون” دئییلیر. “آرقا” آردینجا اولان توابع دئمک دیر.
۴۲. ““ده” حرفی “دن” و طرفیندن معناسیله ایشلنمهسی غریبه دیر.
۴۳. “آق” دان آقچا دئمکدیر.
۴۴. لازیمی اولمایان تؤحفهلر و هدیهلر.
۴۵. “کلمک”: فعلینین متعدیسی “کلتورمک” دیر.
۴۶. “قوری”: گئری
۴۷. پارسیلر، ایرانیلر
۴۸. سئوگیلی و عزیز دئمک دیر. آنجاق “اونوق اوغول” سئوگیلی اوغول یئرینه “کوره کَن” دئمک دیر. چونکو “تورکس خان” اوغلو یوخ، “کوره کهنی” ایدی.
۴۹. تمغا: دامغا، مؤهور
۵۰. بورادا صیفت اولوب بو خلقه منسوب دئمک دیر.
۵۱. بَزَمک ایله مناسبتی اولان “بَدیز” کلمهسی “بزَک” دئمک دیر.
۵۲. بیر نووع اسم فاعل اولدوغو آنلاشیلیر.
۵۳. بیتمک: یازماق، – بیتیک: یازیلی، مکتوب


text:
خاریجی ایشلر ناظرلیگینین تورک وطنداشلارینا خبردارلیق ائتدی
آمریکانین فلوریدا ایالتی ساحللرینده اؤز تأثیرینی گؤسترن "ماریا" قاسیرغاسی جنوب دوغرو ایرلیلییر.
آمریکانین فلوریدا ایالتی ساحللرینده اؤز تأثیرینی گؤسترن "ماریا" قاسیرغاسی جنوب دوغرو ایرلیلییر.
قاسیرغا ویرجینیا و پورتو-ریکو آدالاری بؤلگهسینده تأثیرلی اولماغا باشلاییب.
تورکیهنین خاریجی ایشلر ناظیرلیگی تورک وطنداشلارینا مجبور اولمادیقدا بؤلگهیه سیاحت ائتمهمهلری بارهده خبردارلیق ائتدی.
خبردارلیقدا دئییلیب: بؤلگهده اولان تورک وطنداشلاری یئرلی رسمیلرله یاناشی، هاوانا، سانتو دومینگو، کاراکاس و واشینگتن سفیرلیکلری ایله میامی باش کونسوللوغونون خبردارلیقلارینی دا تعقیب ائتسینلر.
ایلگیلیلی خبرلر
جمهور باشقانی اردوغان تورکیه ایش وئرن سندیکالاری کنفدراسیونونون ایجلاسیندا چیخیش ائدیب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان پایتاخت آنکارادا تورکیه ایش وئرن سندیکالاری کنفدراسیونونون (TİSK) ایجلاسیندا چیخیش ائدیب.
پ.کا.کا-نین سیغیناجاق یئرلری و تعلیم دوشرگهسی محو ائدیلیب
تونجلی شهرینده پ.کا.کا-نین سیغیناجاق یئرلری و تعلیم دوشرگهسی محو ائدیلیبç
چاووش اوغلو:"یونانیستان ترک-سلاح ائدیلمیش آدالارین ایستاتوسونو پوزماغا سون قویمالیدیر"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو رومینیانین خاریجی ایشلر ناظیری بوگدان اورسکو ایله ناظیرلیکدهکی گؤروشوندن سونرا پایتاخت آنکارادا تشکیل ائدیلن بیرگه مطبوعات کنفرانسیندا چیخیش ائدیب.


text:
سیاسی فلسفه
سیاسی فلسفه - فلسفه و سیاسی علمین قووشاغیندا یئرلشن، سیاسته، سیاسی دَیرلره، سیاسی گئرچکلیگین ماهیتینه و سیاسی آنالیزین ایلکین اینتللکتوال شرطلرینه دایر فیکیرلری اؤیرنن علم ساحهسیدیر.
سیاسی فلسفهنین تدقیق ائتدیگی مؤوضولارا سیاست، آزادلیق، عدالت، مولکیت، حوقوقلار، قانونلار و صلاحیت صاحیبلری طرفیندن حوقوقی بازانین گوجلندیریلمهسی عاییددیر. اونلار ندیرلر، اونلارا نهیه گؤره (بعضاً عومومیتله) احتیاج وار، سیاسی گوجو لِگیتیم(مشروع) ائدن ندیر و او هانسی حوقوقلار و آزادلیقلاری قورومالیدیر و نییه، بو هانسی فورمادا اولمالیدیر و نییه، قانونلار ندیر، اگر وارسا، وطنداشلارین لِگیتیم(مشروع) حؤکومت قارشیسیندا عؤهدهلیکلری ندیر و اگر مومکونسه، بو عؤهدهلیکلردن نه زامان ایمتیناع ائتمک اولار. ساده دیلله دئسک، "سیاسی فلسفه" ترمینی دئدیکده فلسفهنین تکنیکی فنلرینه عایید اولماسی حؤکماً اولمایان، سیاست حاقیندا عومومی باخیشلارا و یا اسپسیفیک إتیکایا( اؤزل اخلاقا)، سیاسی اینانجا و یا یاناشمایا ایستیناد ائدیلیر.[۱]
باشقا سؤزله، سیاسی فلسفه سیاسی حادیثهلرین و پروسهلرین ماهیتینی، اونلارین قارشیلیقلی تاثیرینی آراشدیریر. اونون پردمتینه سیاست ایله حاکیمیتین قارشیلیقلی علاقهلری، اونون مادّی و ایدئال فورمالاری – دؤولت، وطنداش جمعیتی، سیاسی شوعور و دیگر پروبلملر داخیلدیر.
یوخاریدا قئید ائدیلدیگی کیمی بو علم فلسفه ایله سیاسی علمین قووشاغیندا یارانان ساحهدیر. او، سیاست دونیاسینین معنوی و دونیا گؤروشو سپکیلرینی اؤیرهنیر. دیگر طرفدن سیاست اینسانلارین دونیاگؤروشو، نورماتیو دیر کاراکترلی اساسلارینین فورمالاشدیغی فعالیت ساحهسی اولدوغوندان سیاسی فلسفهده جمعیتین سیاسی سیستمی و تشکیلینین پرینسیپلرینی تحلیل ائدیر.
سیاست فلسفهسینین تدقیقات ساحهسی – سیاسی موناسیبتلر اوزرینده قورولان سیاسی ایدئیالار و اینستیتوتلاردیر. سوسیال – سیاسی فیکیر فلسفهنین ترکیب حیصهسی کیمی اوزون مودت عرضینده اساساً حوقوق و دؤولت حاقینداکی ایدئیا و نظریهلر چرچیوهسینده اؤیره نیلیردی. موعاصیر دؤورده سیاست فلسفهسی سیاسی پروسهلری ایزلهییر، تحلیل ائدیر، سیاسی حادیثهلره جمعیتدهکی دیگر سوسیال حادیثهلرله علاقه و قارشیلیقلی تاثیرده یاناشیر.
تاریخی دؤورلردن هر بیری موعین مدنیت تیپینین آپاریجی مؤوقعیی ایله سجیهلندیریله بیلدیگی کیمی موعین سیاسی فلسفه تیپینین اوستونلوگو ایله ده کاراکتریزه اولونا بیلر. مدنیتلرین هر بیر تاریخی تیپی اونون سیاسی اینستینکتلرینی راسیوناللاشدیرا بیلن و قانونیلشدیره بیلن سیاسی دوکترینالارین مئیدانا چیخماسینی شرطلندیریر. اگر اکینچی حیات طرزی زمینینده فورمالاشان ایجماع مدنیتیندن کومونیستیک سیاسی فلسفه دوغولورسا، اگر جنگاور مدنیتیندن تیرانیک سیاسی فلسفه دوغولورسا، اگر شهر مدنیتیندن دموکراتیک سیاسی فلسفه دوغولورسا، زادگان مدنیتی آریستوکراتیک سیاسی فلسفهنی تؤره دیر.
دؤولت، مارکسیزمین حساب ائتدیگی کیمی، مولکیته مالیک اولان صینفین مولکیتدن محروم اولان صینیف اوزرینده، کوبود دئییلسه، وارلینین کاسیب اوزرینده حؤکمرانلیق آپاراتی کیمی مئیدانا گلمهمیشدیر. وارلیلیق و کاسیبلیق اصلینده بیر تاریخی فاکت کیمی یالنیز دؤولت یاراندیقدان سونرا مئیدانا گلمیشدیر. وارلانمانین واسیطهسی کیمی ایسه محض دؤولت چیخیش ائتمیشدیر. دؤولتین واسیطهچیلیگی اولمادان آیری-آیری فردلرین وارلانماسی پراکتیک اولاراق مومکون دئییلدیر.
دؤولت، آنارشیزمین گومان ائتدیگی کیمی، حؤکمرانلیغین و کؤلهلیگین یارانماسی ایله مئیدانا گلمهمیشدیر. دؤولت اصلینده کؤلهلیکدن یارانمیر، کؤلهلیگی یارادیر.
دؤولتین ایلکین فورماسیندا هئچ بیر حاکیمیت مؤوجود دئییلدیر. چونکی بورادا ایراده صاحیبلری و ایجراچیلار – حؤکمدارلار و تبعهلر - یوخدور، هئچ کس باشقا بیریسینین ایرادهسینین حیاتا کئچمه واسیطهسی دئییلدیر. ایلکین دؤولت حیمایه دؤولتیدیر، حاکیمیت دؤولتی دئییلدیر.
دؤولت اینسانلارین بیر قیسمینین دیگر قیسمی اوزرینده حؤکمرانلیق ائتمهسینه دئییل، اینسانلارین بیر قیسمینی دیگر قیسمینین تجاووزوندن خیلاص ائتمگه تعیناتلیدیر. ایلکین دؤولت حاکیمیت اورقانلارینین یارادیلماسی ایله دئییل، اهالینین عدالتسیزلیکدن، زوراکیلیقدان، ظولمدن، محواولمادان و آزغینلیقدان خیلاص ائدیلمهسی ایله یارانیر. دؤولتین باشلیجا و ازهلی علامتی ائله بو خیلاصکارلیق آکتیدیر. همین خیلاصکارلیق آکتینین حیاتا کئچدیگی هر بیر حالدا دؤولت مؤوجوددور.
اینسانلاردا خوصوصی بیر سیاسی حیسّ واردیر. اینسان دؤولتین مؤوجودلوغونو دا محض بو حیسّین واسیطهسیله دویور. هر بیر اینسان دیگرلرینین تجاووزوندن موحافیظه اولونورسا، یالنیز بو حالدا دؤولتین مؤوجودلوغو حیسّ اولونور.
سوسیال حیاتین دؤولت استروکتورونون ایختیراعسی اینسان ذکاسینین ان گؤرکملی نایلیتلریندندیر. سوسیال حیات اوچون دؤولتین اهمیتی عومومیتله حیات اوچون تهلوکهسیزلیگین اهمیتی قدردیر. سیاسی ماهیتین ایلکین تاریخی تجسسومو دؤولتین حیمایه سیستمی اولماسیندادیر. اینسانلار دؤولتین وارلیغینی یالنیز آزغینلیقدان و تجاووزدن موحافیظه اولوندوقلاری حالدا حیسّ ائدیرلر.
قایناق[دَییشدیر]
- Adil Əsədov. Siyasətin fəlsəfəsi. Bakı, Nafta-press, 2001, 307s. (ikinci nəşr: Bakı, Təknur, 2010, 416 s.)
- Siyasət sosial hadisədir
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Hampton, Jean (1997). Political philosophy Archived 2014-09-26 at the Wayback Machine.. səh. xiii. ISBN 0-8133-0858-6. Charles Blattberg, who defines politics as "responding to conflict with dialogue," suggests that political philosophies offer philosophical accounts of that dialogue. See his "Political Philosophies and Political Ideologies". SSRN 1755117. in Patriotic Elaborations: Essays in Practical Philosophy, Montreal and Kingston: McGill-Queen's University Press, 2009.


text:
گۆزگۆ / مۆباریز جعفرلی (حیکایه)
قفیل سَکسَکه ایچینده اۏیانماق ایستهدی، گؤزۆ قارانلېغا آلېشمادېغېندان اۏتاقداکې أشیالارې آیېرد إلهیه بیلمهدی، تامام آیېلمامېشدې، فَهمَن چالېشېردې کی، آیاغا دورسون، چۆنکی واهیمهلنمیشدی، آنجاق یادېنا سالا بیلمیردی گؤردۆڲۆ یوخونو. نه اۏ یانلېق ایدی، نه بو یانلېق. اؤلۆمۆن قارداشې اۏنو قوجاغېندان بوراخمېردې، اۏ ایسه وار گۆجۆ ایله مۆقاویمَت گؤرسَتمهڲینده ایدی، لاکین گئت-گئده قۆوّهسی تۆکهنیردی، نهایت، بَدَنی سوستالدې، گؤزلری تزهدن یومولدو. یئنه باش ووردو اۆزۆ اۏ طرفه. برییه دؤنمک اۆچۆن کنار کؤمهڲه إحتیاج واردې. یا ساعاتېن زنگی چالېنمالې’یدې، یا تئلئفۏنون سَسی عالَمی باشېنا گؤتۆرمهلییدی، یا دا آللاه إلهمهمیش زلزله-فیلان اۏلمالې’یدې. آما زامان ساکیت آخماغېندا ایدی. قیسمت بئله’یمیش، اۏ، یارېمچېق یوخوسونو باشا وورمالې، تاماملامالې، اوپ-اوزون، سۏنو گؤرۆنمهڲن یۏلو آخېراجان گئتمهلی’یمیش. ایلک اؤنجه ماشېندا، بۏزومتول آسفالت’لا، سۏنرا پای-پییادا اۏتسوز-قانقالسېز قوپ-قورو چؤللۆک’له… اۏ، هارا یۏل آلمېشدې، نییه گئدیردی، إو باشېندا اۏنو نه گؤزلهییردی؟ یوخو اؤزۆ ده آچېلاجاق صاباحلار کیمی سیرّی-خودادې. یوخو، واقئعه اؤرگشدیڲیمیز یاشام طرزیندن هم غلیظدی، هم ده درین…
هر سَحَر اۏیانېب عئینی قادېنې یانېندا گؤرمَک چۏخ یۏروجودو. اۆستهگل عئینی ایش-گۆج، أنیستیتونون آودیتۏرییالارېندا اۏخودوغو مۆحاضیرهلر. عئینی اؤرگتمَن یۏلداشلارې، ایللر اؤتدۆکجه تزهلنمهڲن، کؤهنه کیتابلاردان أزبرلهدیڲی تکرارلاما… چئویر تاتې، وور تاتې…” نهلر آرزېلادېم، نهلر قازاندېم…” إله گۆناهېن، سَهوین، مۆعَمّانېن أن بؤیۆڲۆ بوردا گیزلَنیب؛ دۆنیایا قازانج دالېنجا گلمک ایستهڲینده… إلهبیل، دۏغرودان-دۏغرویا نه ایسه قازانماق اۏلارمېش. گؤرهسن کیم قۏیوب بو آنلامسېز آلېش-وئریشین أساسېنې؟ قوملوقدا عیمارت، جاه-جلال قورماق عئشقینه بیرینجی کیم دۆشۆب؟ دۆنیا مالې ایله أبَدیيَّت قازانماق خۆلیاسې کیمین عاغلېنا گلیب؟ فیرعۏندان دا اۏ یانا گئدیب چېخېر… آدم-حوّا دؤورۆنه… هابیل’له قابیلین اؤلۆم-دیریم ساواشېنا… قارقانېن اؤلدۆرۆلمۆش ایلک آدم اؤولادېنې تۏرپاغا باسدېرماغېن یۏلونو گؤرسَتمهسینه. شئیطان اؤز ایشینی نه تئز گؤرمۆشدۆ، خودایا! بو داوادا، بو اۏیوندا تانرې اؤزۆنهبنزر یاراتدېغېنا طرفکئشلیک إلهسه’یدی، میزان-ترهزی پۏزولاردې. آما قۏوولموشلارې اؤزباشېنا بوراخماق دا اۏلمازدې. بئلهجه، پئیغمبَرلره إحتیاج یاراندې. یئره مۆقَدَّس کیتابلار گؤندریلدی. عصرلر اؤتۆشدۆ، گلیب چاتدېق سۏن سېرایا، تَنَزّۆل دؤورۆنه، چئوره قاپانماغا یاخېنلاشېر، یئنیدن داش دؤورۆنه قایېتماق اۆچۆن میلیۏن ایللر کئچمهلی’یدی. اۏیونون، بؤیۆک مرجین آخېراخېرې’یدې، عاغېل اؤلچۆسۆ ایله درک إلهمک مۆشکۆل اۏلان اۏیونون سۏنو. غالیب-مغلوب مسألهسی بیزلیک دَڲیلدی، شرط کسیلنده ده بیزیم رأییمیزی سۏروشان اۏلمامېشدې. زنجیرواری اۏلاراق بیز ده عؤهدهمیزه دۆشهنی باشا ووروب إستافئتی اؤزۆمۆزدن سۏنراکېلارا اؤتۆرمهلی’یدیک. ألبتّه، باجاردېغېمېز قَدَر. بۏیوموزدان یوخارې توللانا بیلمَزدیک کی! بختیمیزه یازېلانې یئرینه یئتیریب دۆنیا آدلې گۆزگۆدن آنیجه بۏیلاناراق یۏلوموزا داوام إلهدیک.یوخو ایله آیېقلېغېن آراسېندا وار-گل إلهییب آخېردا طالئعی ایله بارېشان أنیستیتو اؤرگتمَنی، باشېنې گیزلین سایسېز- حئسابسېز اۏرتاباب عئلم آداملارېندان بیری هله ده گۆزگۆیه باخېردې. همین گۆزگۆده تکجه اؤزۆنۆ گؤرمۆردۆ، بۆتۆن نسیل-نجابتینین صورتی آردېجېللېق’لا گؤزۆنۆن قاباغېندا جانلانېردې. غریبه بوراسې’یدې کې، اؤزۆندن سۏنرا هئچ کیمی گؤرمۆردۆ گۆزگۆده. اۏ، سۏنونجو ایدی. بس اۏغلو؟ مَنطیق’له سۏنرا اۏغلونون عکسی گؤرۆنمهلی’یدی. قفیل عاغلېنا گلَن فیکیردن یوخودامې، آیېقلېقدامې تۆکلری بیز-بیز اۏلدو، بیر آنلېغا نَفَسی کسیلدی، آز قالا جانېنې تاپشېراجاقدې.”ایلاهی، ایپ قېرېلېب، اۏ، منیم اۏغلوم دَڲیل. منیم اؤولادېم یۏخدو…” دئمهلی، خیانت… عصرلر بۏیو تکرار-تکرار باش وئرَن، بیر-بیرینی عَوَضلهیَن قادېن خیانتی. تاریخ حقیقتن تکرار اۏلونورموش. گؤرهسن آروادې اۏنا کیمین’له خیانت إلهییرمیش؟ دۆزدۆ، اۏ اؤزۆ ده آز آشېن دوزو دَڲیلدی، اینتهاسې، ایش اؤولاد، اوشاق مسألهسینه گئدیب چېخمېردې. هئچ واخت ایمکان وئرمزدې بونا. إله بیر شئی اۏلسایدې اؤزۆندن سۏنرا گۆزگۆده آیرې سیما گؤرَردی. اؤز داوامچېسېنې، اؤز اۏخشارېنې… آما بؤیۆدۆب یئکه کیشی إلهدیڲی اۏنا قطعیَّن بنزهمیردی. بو دا بئله! قادېنلارا اینانماق سفئحلیکدی. آروادېن پیسی پیسدی، یاخشېسېنېن ذاتېنا لعنت! ایللر بۏیو چالېش-ووروش، قازان، آخېردا دا قال قورو یورددا. دئمه، اؤزگه تؤرهمهسینی بؤیۆدۆرسنمیش، نسلینین سۏنونجوسوسانمېش. والسّلام، سَندَن سۏنرا نؤقطه قۏیولور. گؤرهسن، بَرکه دورسایدې آروادې نه دئیهجَکدی؟ یَقین بۏینونا آلمایاجاقدې. نئجه ثوبوت إلهیه بیلَردی؟ یوخودا فیلان مسأله منه عیان اۏلوب… بلکه آروادې قېزېل-قېرمېزې اۏنون اۆزۆنه دایاناجاقدې کی، یاخشې إلهمیشم، لاپ بئله ألیمین ایچیندن گلیب، سن یۆزۆ ایله یاخېنلېق إلهمیسن، من ده بیری ایله باشبیر اۏلموشام؟! بیری ایله؟.. کیم سایېب سییاهیلامېشدې زیناکارلارې؟ بیر، یا یۆز فرقی یۏخدو، آروادې اۏنو بارماغېنا دۏلامېشدې. کیشی ایله قادېنې عئینیلَشدیریب بیر ترهزییـه قۏیماق دۆزگۆن دَڲیل آخې… کیشی آرېدې، گۆلدن-گۆله قۏنوب شیره چکمهسی قباحَت دَڲیل. قادېن’سا اؤز “آرېسېنې” گؤزلهمهلیدی، “آرېسېنا” صادیق قالمالېدې. آدام یوخودا یا تاماشاچېدې، یا آکتۏر. هر زامان گؤزگؤرۆنمَز رئژیسسۏرون أمرلرینی یئرینه یئتیریر. یاشامدا بئله صبرلی دَڲیلدی. اۏنو آلداتمېشدېلار، اۏ ایسه ساکیتجه اۏلوب کئچنلری گؤتۆر-قۏی إلهییردی. اۏغلونون، داها دۏغروسو، بؤیۆتدۆڲۆ اۏغلانېن تَوَلّۆدۆنۆ نظره آلېب بو خیانتین تخمینی واختېنې بیلمک مۆمکۆندۆ. لاکین نهاۏلسون؟ سۏنرا؟ گؤرهسن، آروادې هانسې یوسیفجامالا بند اۏلموشدو؟ آروادېنا اینانمېشدې هر زامان، اۏنو آیدان آرې، سودان دورو سانمېشدې. آما شۆبههیه نهدن گؤز قاباغېندایدې. سادهجه بیر آز دیققتلی اۏلماق لازېم ایدی. بؤیۆتدۆڲۆ اۏغلان اۏنا ذرّهجه بنزهمیردی. سارېشېندې، گؤزلری ده گؤم-گؤی. ایندییهجن فیکیر وئرمهدیڲی بو دئتاللار اوزاقدان آداما “گل-گل” دئییردی. بس اۏنون، عئلملر نامزدینین بۏش باشې هاردایدې؟ اؤرگنچیلردن رۆشوَت یېغماغا قارېشمېشدې؟ هردنبیر باشېنې قالدېرېب یان-یؤورهیه باخسایدې آنلایاردې مسألهنی. بونا شکّ-شۆبهه یۏخدو. اۏغورلوق’لا آیاغېسۆرۆشکنلیڲین قېرخ گۆن عؤمرۆ وار. ایندیسه قاطار گئدیب… گؤرهسن اۏ، بؤیۆتدۆڲۆ اۏغلانېن آتاسېنې تانېیېردېمې؟ چۏخ گۆمان کی… اۏ آدام آیدان-زاددان گلمهمیشدی. أن آزې بؤیۆتدۆڲۆ اۏغلانېن آتاسې اۏنو گؤرمۆشدۆ. ایندی دردینی کیمه دئیهسن، چېخېش یۏلونو هاردا آختاراسان؟ بؤیۆتدۆڲۆ اۏغلان نیشانلې ایدی. بئش-اۏن گۆنه تۏیو اۏلاجاقدې. بلکه اۏغلانېن آتاسې تۏیا گلیب بیر بوجاقدا اۏتوراجاقدې، یاواش-یاواش ایچگی ووروب کئفلنهجَکدی، قۏل گؤتۆرۆب اۏینایاجاقدې و اۆرهڲینده اۏنا، “تۏی یییهسینه” گۆلهجَکدی؟ بلکه لاپ دملَشیب اۏنون یاخاسېندان یاپېشاراق قَهقَهه چکهجکدی، دَلی، وحشی قَهقَهه ایله دئییلن کلمهلر تۏیداکېلارې دۏندېراجاقدې: “بو تۏی سَنین اۏغلونون دَڲیل، منیم اۏغلوموندو…” عاغلېنا گلنلردن إله رؤیاداجا أتی اۆرپَشدی. اۏیاق اۏلسایدې، بلکه ده اۆرهڲی دایاناردې. یوخودا اؤلمک اۏنا گؤره خۏشدو کی، اۏنسوز دا آز قالا اؤلۆمۆن ایچیندهسن، داها ایرهلی-گئری وار-گل إلهمهڲه لۆزوم یۏخدو، تکجه عزرائیل گلمیر، یاتان دا سؤوق-دۏغال اۏنا دۏغرو آددېم آتېر. آلدادېلان’لا آلدادان بیر یاتاقدا یاتمېشدې، آلدادېلان اۏیاناندا خیانتکارې یاتاغېندا، یانېندا گؤرهجکدی. قۏنشو اۏتاقداسا مایاسې خیانتدن یۏغرولانېن خۏرولتوسو عالَمی گؤتۆرمۆشدۆ. اۏ، إله اوشاقلېقدان ” باشېندان یئکه” خۏرولدایېردې. بیر آرا اۏنو حکیمه ده آپارمېشدې. إله بیلیردی اوشاغېن بورون-بۏغازېندا آرتېق أت وار، اۏنا گؤره راحات نفس آلمېر. حکیمسه دئمیشدی کی، هر شئی، داها دۏغروسو، اوشاغېن بورون-بۏغازې قایداسېندادې، خۏرولداماغېنا گلینجه، بونون زیانې یۏخدو. اۏلا بیلسین ایرثیدی… “اۏلا بیلسین ایرثیدی…” اۏ واخت بو کلمهلری وئجینه آلمامېشدې، حکیمین: “بونون زیانې یۏخدو،”- دئمهسیندن إله سئوینجک اۏلموشدو کی، داها درینه گئتمهمیشدی. ایندیسه إله یوخوداجا باشې ساعات کیمی ایشلهییردی؛ آخې اۏ دا، آروادې دا قوزو کیمی ساکیت یاتېردې. دئمهلی، اوشاق أصل آتاسېنا اۏخشامېشدې. بئله’یدیسه، اۏنو إله خۏرولداماغېندان تانېماق اۏلاردې. ألبتّه، بو دریادا بالېق سئوداسې’یدې. سودا بۏغولان سامان چؤپۆندن یاپېشار، آلدادېلان دا نهدنسه یاپېشېب قامَتینی دۆزَلتمک، دیکلمک ایستهییردی، آما باشا دۆشۆردۆ کی، بو داوا چۏخدان اودوزولوب، ایندی هارا أل آتسایدې، هانسې یۏلا اۆز توتسایدې هئچ نه دَڲیشمهیهجکدی، اۏلان اۏلموشدو، تۏربا دۏلموشدو. کاش اؤلهنهجن آلدادېلدېغېنې آنلامایایدې. گؤزۆیومولو یاشاماق جان راحاتلېغې’یمېش. حقیقتی بیلمهڲی نهیی دَڲیشدی کی؟.. اۆرَک آغرېسې و تلاش’لا بو فانی دۆنیادا تامام-کامال تک-یالقېز قالدېغېنې حیسّ إلهدی. سۏنرا؟ کیمین’له، نئجه مۆباریزه آپاراسان؟ نئچه ایللیک نذیر-نیازدان، داوا-درماندان سۏنرا آروادې اوشاغا قالمېشدې. آی-های! بو آللاه پایې یۏخ، تانرېنېن ایستئهزاسې ایمیش. نییه؟ نهدنی؟ یارادان گیزلینلری مقامې یئتیشمهمیش آچمېر. یاخېنداکې ایشارهلری باشا دۆشمهڲه هر کسین کرامتی چاتمېر. یالنېز دایازداکېلارې آنلایا-آنلایا، اۏخویا-اۏخویا درینه گئتمک مۆمکۆندۆ. یۏخ’سا باتارسان! نئجه کی، اۏ، باتېردې، اۏ، بۏغولوردو. آلدادېلانېن اؤز اؤولادې اۏلمایاجاقدې. بونا نه یاشې، نه ده گۆج-قۆوّهسی ایمکان وئریردی. اۏنون اؤلۆمۆ و سۏن! آما کیم بئله آمیرانه حؤکم وئره بیلَر؟ هر شئیی یئرلی-یاتاقلې گؤتۆر-قۏی إلهمک لازېمدې. بلکه أساس مسأله حقیقتی تاپماق یۏخ، داها درینده گیزلَتمکدی؟ ایندی ده اؤزۆنۆ آلداتمالې’یدې؟ اؤزۆنۆ هئچ نهدن خبرسیز گؤرسَتمهلی’یدی؟ إله حقیقت وار کی، یالاندان زیانلېدې. اۏ، آدېنا ” حؤرمَت” دئییلن چۏخ حاقّ آلمېشدې، دئیهسن، ایندی ده حاقّ وئرمه مقامې یئتیشیردی. هئچ کس بۆتۆن عؤمرۆ بۏیو یالنېز و یالنېز غلبه قازانمېر. قازانج’لا ایتکی أکیزدی. یۏخ’سا ترهزی أڲیلر. اۏ، کئچمیشینی ایتیرمیشدی، گلهجهڲی دومان ایچینده’یدی. آنجاق بوندان سۏنرا هانسې گلهجکدن صؤحبَت گئده بیلَردی؟ گلهجَک اؤزۆ ده کئچیب گئتمیشدی. یوخودا زامان اؤلچۆسۆ بیر-بیرینه قارېشېر. یوخو گؤرَن یاتدېغېنې آنلایېب ایستهدیڲی مقامدا اۏیانا بیلسه’یدی، اینسان رؤیانې ایداره إلهمک گۆجۆنه مالیک اۏلاردې. بو دا اینسانلارېن قانادلانماسې آنلامېنا گَلردی. یوخو بیر قېراغا، آداملار آغلې باشېندا اۏلان دملرده اۏیانېشلارېنې دۆز-عمللی ایداره إلهیه بیلمیرلر. نهیی ایسه تاپماق اۆچۆن آرایېب-آختارماقدان دا أفضَل بیرجه شئیی اونوتماماق لازېمدې؛ گؤڲلرین ایرادهسی اۏلمازدان هئچ نه تاپمایاجاقسان. تاپېنتې کیمی گؤرۆنن باشالدادېجې ایلغېمدې. نئجه کی، اۏ، بؤیۆتدۆڲۆنۆن آتاسېنې تاپا بیلمهیهجکدی. نه یوخودا، نه ده سۏنرا… إله اؤزۆنۆ بیلمهمزلیڲه ووروب آخېراجان آتا رۏلونو اۏیناماق أن باشآغرېسېز، داوا-شاواسېز، ساکیت چېخېش یۏلویدو. یا دا هئچ اۏیانمایېب هر شئیی فلهڲین ایختییارېنا بوراخماق… اۏنسوز دا ایکیآیاقلېلارېن جیدّ-جهد’له گیزلَتمهڲه چالېشدېغې سیرلر گؤڲلرده آچېلاجاق. أن یاخشې چېخېش یۏلو یوخودان اۆزۆ اۏ طرفه آدداماقدې. سۏنراسېنا آللاه کریمدی…


text:
بیزیم ائوده گلهرک ائتدین اقامت اوتوز ایل
سن منه، منده سنه، ائیلهدیک عادت اوتوز ایل
قاش- قاباق ساللاما، آرواد! نه گوناه صاحیبییم؟
ائتمیشم تکجه سنه چوخلو اذیت اوتوز ایل!
اوتوز ایلدیر گلیریم اللی اولوب، خرجیم یوز
ائتمیسن دایماً هر شئیده قناعت اوتوز ایل!
بیر چؤرهک- پالتاریمیز اولمادی، بیر شادلیغمیز
بیرده کی گؤرمهمیسن مئیوه، دویو، ات اوتوز ایل
بئله زادلاردان اؤتر انسان اریندن اینجیر؟
گاه گیلئیلیک ائلهیر، گاهدا شیکایت اوتوز ایل؟!
گؤزهلیم! آجلیغا، چیلپاقلیغا دؤز، چال- اوینا
ائتمیسن، بیرده ائله بوللو محبت اوتوز ایل
بوتون ایشلر دوزهلر، وعده وئریب مسووللار
گرهک آنجاق اولا بیزلردهده طاقت اوتوز ایل
داها بوندان بئله، بیزلر اوتوز ایلده دؤزسک
یاغار اوندان سورا گؤیدن یئره نعمت اوتوز ایل
بیزه دؤولت چوخ اوجوز قیمته بیر ائو وئرهجک
دؤز بو مسکن وزیری ائتسین عمارت اوتوز ایل
اوتوز ایل سونرا گلر سوفرایا نفتین پولو دا
سونراسی بلکه رفاهدا اولا قیسمت اوتوز ایل
وار یادیندا، سنه من ائلچی گلن گونده دئدیم:
«بیزه گل، تا گؤرهسن بوللو سعادت اوتوز ایل»؟
بوشلا او وعدهلری، ایندی قولاق وئر سؤزومه
خواهیشیم وار وئرهسن بندهیه مهلت اوتوز ایل
اوتوز ایلده داها دؤز، وعدهم اگر چیخدی یالان
اوخو اوندان سورادا باعثه لعنت اوتوز ایل
یوخدور «آرش»ده مقام، تک اوتانان بیر اوزو وار
اودوکی احساس ائدیب چوخلو خجالت اوتوز ایل
بیزیم ائوده گلهرک ائتدین اقامت اوتوز ایل
یک پاسخ
-
دایانماسین قلم
یورولماسین یازان اللر
گوزلیدی
ساغ اولون


text:
رانیوویروس
سویوق دئیمه ویروسو یا دا رانیوویروس (بیلگی آدی: Rhinovirus) — رانیوویروس 33-35 درجه ده چوخالار و اینساندا عوفونترین چوخونا عامیلدیر.سویوق دئرمه نین اصل عامیلی دیر.
33-35 درجه ده یاشاماغا گؤره بوروندا و بوغازدا چوخالار و بدنی نوخوش ائلر.بو ویروس 1956جی ایلده بیلیندی و اینگلیستانین اوشاقلار مریض خاناسیندا میلی طبابت تدقیاتچیلار شوراسی اونو تاپدی.
سویوق دئرمه بورون و بوغاز عوفونتی دیر و بونا گوره چوخ تئزراق سرایت ائدر.بو ویروس یوزه 30-80 سویوق دئرمه لرین عامیلی اولا بیلر.پیکورناویروس گروهوندادیر و 99 جوره سویوق دئرمه ویروسی تاپیلیب.بو ویروس آیرجا ویروسلار ایله اینسانین سویوق دئرمه سینه سببدیر.بو ویروسلاردان کروناویروس و اینسان پارا آنفلوآنزاویروسی، اینسان تنفس سنسیشالی ویروسی ، آدنوویروس، اینتروویروس، و متاپنوموویروس اولابیلر.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۱۳
۱۳ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۱۳/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ آذر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ آذر/رویدادلار
- ۱۸۰۸ - ناپلئون مادرید شهرینی تۇتموشدور.
- ۱۸۹۷ - روس اوْردوسو پورت-آرتورو ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۶۳ - معمر قذافینین حاکیمیّتی اله آلماسیندان سوْنرا٬ بریتانیا قوْشونو لیبیدن گئتمیشدیر.
- ۱۹۷۴ - مالتا جۆمهۇریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۸۳ - تۇرقوت اؤزال تۆرکیهنین ۴۵-جی حؤکومتینی قۇرموشدور.
- ۱۹۹۶ - کوفی عنان بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی باش کاتیبی سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۰ - جورج بوش آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ۴۳-جۆ جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۳ - صدام حسین گیزلندیگی تکریت شهرینده تۇتولموشدور.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ آذر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ آذر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ آذر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ آذر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ آذر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۲۷
۲۷ ژوئن: تورکمن کولتور و صنعت و ماگتیموقلی پیراگی ساخسی گونی (تورکمنیستان)
.جیبوتی باغیمسیزلیخ گونی
.آمریکادا هلن کلر گونی
.مولتی ایرقلیغ گونی برزیلده، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ تیر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ذیالقعده/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ تیر/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ژوئن/رویدادلار
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ذیالقعده/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ تیر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ژوئن/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ذیالقعده/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ تیر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ژوئن/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ تیر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ تیر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ تیر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېران: آیهان میانالې،
علی و نینۏ / قوربان سعید
بیرینجی بؤلۆم…
باکې’داکې روس امپراطور هومانیتار گیمنازییاسېنېن اۆچۆنجۆ صینفینده اۏخویارکن بیز قېرخ اؤرگنچی ایدیک. اۏنلاردان اۏتوزو مۆسلمان، دؤردۆ إرمنی، ایکیسی پۏلیاک، اۆچۆ فیرقنت، بیری ایسه روس ایدی. گۆنۆن ایکینجی یارېسېندا جۏغرافیا دَرسی کئچیردیک. اۏ گۆنهجن ایچیمیزده شَهَریمیزین سۏن دَرَجه ماراقلې جۏغرافی دورومونا دیققت إدَن اۏلمامېشدې. لاکین ایندی پرۏفئسۏر سانین گۆجسۆز سَسی’یله بیزه شَهَریمیزین جۏغرافی دورومونو باشا سالېردې. بیز، ساکیتجه اۏتوروب اۏنون دئدیکلرینه دیققت’له قولاق آسېردېق. “اوروپانېن دۏغو سرحَدلری قوزئیده بوزلو قوزئی اۏقیانوسوندان، باتېدا آتلانتیک اۏقیانوسوندان، گۆنئیده دا آرالېق دَنیزیندن کئچیر. اوروپانېن دۏغو سرحَدی ایسه روس ایمپئرییاسېنېن ایچیندن، اورال سېرا داغلارې بۏیونجا آشاغې، خزر دَنیزیندن و قافقازدان کئچیر. بعضی عالیملر قافقاز داغلارېنېن گۆنئیندهکی بؤلگهنی آسیایا عایید إدیرلر. باشقا عالیملر ایسه بو بؤلگهنی مدَنی جَهَتدن اینکیشاف إتدیڲی اۆچۆن اوروپایا عایید إدیرلر. اوشاقلار، دئمک ایستهییرم کی، شَهَریمیزین قاباقجېل اوروپایا مې، یۏخ’سا گئریده قالمېش آسیایامې عایید اۏلاجاغېنې بَلیرمیش إتمک سیزین مؤوقئعینیزدن آسېلې دېر”. اؤرگتمَنیمیزین اؤزۆندن راضې حالدا گۆلۆمسهمهسی بیلینیردی.
کۆرهڲیمیزه بیردن بیره آغېر سۏرغو یۆکۆنۆن قۏیولماسې بیزده چاشقېنلېق یاراتدې. بو سوالا جاواب وئرمک اۆچۆن بؤیۆک ذکا طلب اۏلونوردو.
سۏنرا أن آرخا سېرادا اۏتوران مممد حئیدر ألینی قالدېرېب دئدی:
“جناب پرۏفئسۏر، بیز آسیادا قالماق ایستهییریک”. صینیفده بَرک قَهقَهه قۏپدو. مممد حئیدر ایکینجی ایل ایدی کی، اۆچۆنجۆ صینیفده اۏخویوردو. باکې آسیا طرفینده قالدېغې مؤهلَتده مممد حئیدرین ده اۆچۆنجۆ صینیفده بیر ایل داها اۏخوماسې لابۆد ایدی. چۆنکی، ماعاریف ناظیرلیڲینین قرارېنا أساسن روسییهنین آسیا بؤلگهسیندهکی یئرلی اؤرگنچیلره عئینی صینیفده کئفلری ایستهدیکلری قَدَر قالماق ایجازهسی وئریلیردی. روس اۏرتا مکتب اؤرگتمنلرینین قېزېلې ساپلا ایشلَنمیش اونیفۏرماسېنې گئیمیش پرۏفئسۏر ثانین آلنېنې قېرېشدېرېب: “دئمک مممد حئیدر، سن آسیادا قالماق ایستهییرسَن؟ بیر چۏخ قاباغا. دئ گؤرۆم فیکرینی أساسلاندېرا بیلرسنمی؟ مممد حئیدر قېزارمېش حالدا قاباغا چېخدې، لاکین بیر شئی دئیه بیلمهدی. اۏنون آغزې آچېق، آلنې قېرېشمېش، باخېشلارې ایسه آنلامسېز ایدی. مممد حئیدرین آخماق سایاغې دوروموندان دؤرد إرمنی، ایکی پۏلیاک، اۆچ فیرقهنت و بیر روس سۏن دَرَجه حظّ آلدېقلارې آندا، من ألیمی قالدېرېب دئدیم کی:
-جناب پرۏفئسۏر، من ده آسیادا قالماق ایستَردیم؟
-علی خان شیروانشیر! سن ده می؟ یاخشې چېخ قاباغا باخاق – پرۏفئسۏر ثانین آلت دۏداغېنې قاباغا اوزادېب، اۏنو خزر دَنیزی ساحیللرینه قَدَر گتیرمیش طالئعینه لعنتلر یاغدېردې. سۏنرا اؤسکۆرۆب، غرور’لا دئدی: – هئچ اۏلماسا سن اؤز فیکرینی سؤیلهیه بیلرسنمی؟”
-بَلی، اۏنا گؤره کی، آسیانې سئویرَم.
-سئویرسن، إیله می؟ یاخشې، سن حقیقتن گئری قالمېش اؤلکهلرده اۏلموسانمې؟ میثال اۆچۆن تئهراندا؟
-بَلی اۏلموشام؟ کئچن یاز اۏرادایدېم؟
-یاخشې، إله ایسه اۏرادا هئچ اوروپا مدنیيَّتینین بؤیۆک ناییلییَّتلریندن بیرینی گؤردۆنمۆ؟ مثَلَن اۏتۏمۏبیل گؤردۆنمۆ؟
-بَلی گؤردۆم، اؤزۆ ده لاپ بؤیۆڲۆنۆ. یانې اۏتوز نفردن آرتېق آدام توتان اوتوبوسلارې گؤردۆم. بو اوتوبوسلار شَهَر ایچینده ایشلهمیرلر. اۏنلار آنجاق بیر شَهَردن اۏ بیری شَهَره ایشلهییرلر.
-بو دفعه اۏ گؤردۆکلرین اوتوبوس دېر، اۏتۏمۏبیل دَڲیل. اۏنلارې دا ایراندا دَمیریۏلو اۏلمادېغې اۆچۆن ایستیفاده إدیرلر. بونا “گئری قالمېشېق” دئیَرلر. اۏتور یئریوه، شیروانشیر.
صینیفدهکی اۏتوز مۆسلمانېن کئیفلرینه تۏخانان یۏخ ایدی. اۏنلارېن منه یؤنَلمیش باخېشلارېندان نه دۆشۆندۆکلری بللی’یدی. پرۏفئسۏر سانین عصبیلَشمهدی. اۏنا اؤرگنچیلرینی أصل اوروپالې کیمی یئتیشدیرمک وظیفهسی تاپشېرېلمېشدې.
پرۏفئسۏر سانین بیردن بیره سۏروشدو:
– یاخشې، سیزلردن بئرلینه گئدن اۏلوبمو؟
فیرقنت مایکۏو ألینی قالدېردې و کیچیک یاشلارېندا بئرلین’ده اۏلدوغونو سؤیلهدی. اۏرادا یئرآلتېندان دَمیر یۏلو کئچیردی. اۏ، چۏخ گۆرۆلتۆلۆ بیر تونئل دوراغېنې و آناسېنېن اۏنا حاضېرلادېغې قاخاج دۏنوز أتی ایله چؤرهڲی یاخشې خاطېرلایېردې. اۏنون خاطېرلادېغې بیز مۆسلمان اؤرگنچیلرینی یامان غضبلَندیرمیشدی. قاخاج دۏنوز أتینین خاطېرلانماسې اؤرگنچیلردن سئیید موصطافانېن اۆرهڲینی بولاندېردې و حتتا اۏنون صینیفدن چېخماسېنا ایجازه وئریلدی. بونون’لا دا باکېنېن جۏغرافی دورومو حاققېندا مۆباحیثه ده بو شکیلده سۏنا یئتدی.
زنگ چالېندې. پرۏفئسۏر ثانین یۆنگۆلجه نفس آلدې و صینیفدن چېخدې. بیز قېرخ اؤرگنچی ده اۏنون آرخاسېنجا صینفی ترک إتدیک. بو بؤیۆک تَنَفّۆس ایدی. بؤیۆک تَنَفّۆسده اۆچ گؤرۆلهسی تدبیریمیز وار ایدی: تدبیرلـردن بیری حَیَطه قاچېب قۏنشولوقداکې رئالنې مکتبین اؤرگنچیلرینین اونیفۏرمالارېنداکې دۆڲمهلرین و کۏکاردلارېنېن قېزېلې اۏلدوقلارې اۆچۆن اۏنلارې دؤڲمکدن عیبارت ایدی. چۆنکی، بیزیم اونیفۏرمالارېمېزېن دۆڲمهلری و کۏکاردلارې گۆمۆشۆ ایدی. ایکینجی تدبیر، آذربایجانلېلارېن تۆرک دیلینده بَرکدن دانېشماقلارېندان عیبارت ایدی. چۆنکی روسلار تۆرک دیلینی بیلمهدیکلرینه گؤره، اۏ دیلده دانېشماغې مکتبده قاداغان إتمیشدیلر. اۆچۆنجۆ تدبیر ایسه کۆچهنین اۏ بیری تایېنا کئچیب مۆقَدَّس کرالیچه تامارا قېز لیتسئیینه گئتمکدن عیبارت ایدی.
بو دفعه من قېز لیسهسینه گئتمهڲی قرارا آلدېم.
قېزلار قار کیمی تمیز، آغ دؤشلۆکلۆ ماوی اونیفۏرما دۏنلارېنې گئیمیش، ایکی-ایکی، اۆچ-اۆچ باغچادا گزیشیردیلر. خالام قېزې آیشه منی گؤرۆب أل إلهدی. اۏ، نینۏ کیپیانی ایله أل-أله وئریب گزیشیردی. نینۏ دۆنیانېن أن گؤزَل قېزلارېندان بیری ایدی.
من سۏن جۏغرافیا دَرسینده اؤرگتمَنیم’له آسیایا منصوب اۏلدوغوموز بارهده مۆباحیثهمی قېزلارا سؤیلهدیکده دۆنیانېن أن گؤزَل قېزلارېندان بیری اۏلان نینۏ بورنونون اوجوندان یئره باخېب، دئدی:
-علی خان سن دۆز دئمیرسن. شۆکۆر آللاها کی، بیز اوروپادا یاشایېرېق. آسیادا یاشاسایدېق من گَرَک دۏغولدوغوم گۆندن چادرا اؤرته’یدیم، سن ده منیم اۆزۆمۆ گؤرمَزدین.
من مغلوب اۏلدوغومو باشا دۆشدۆم. دۏغرو سؤزه نه دئمک اۏلار؟ گرچکدن باکېنېن قرارسېز تیکیلمیش جۏغرافی دورومو کؤلگهسینده ده دۆنیانېن أن گؤزَل گؤزلرینه باخا بیلیردیم.
قېزلاردان آیرېلدېم. اۏ گۆن مکتبه داها گئتمهدیم. شَهَری دۏلاشېب دَوهلره تاماشا إتدیم، دَنیزه باخدېم. اوروپا ایله آسیانې و نینۏنون سۏن دَرَجه گؤزَل گؤزلرینی یادا سالېب فیکره دالدېم.
ایچیمه بیر کَدَر چؤکمۆشدۆ.
آرادا اۆزۆ ایله أللری جۆذام خستهلیڲیندن چۆرۆمۆش بیر دیلنچی منه یاخېنلاشدې. اۏنا ساداغا وئردیم، ألیمی اؤپمک ایستهدی، لاکین اۏنون حالې منی اۏ قَدَر اۆرکۆتمۆشدۆ کی، ایرگَنهرک ألیمی چکدیم. بیر آز سۏنرا ایسه زاواللېنې تحقیر إتمیش اۏلدوغومو دۆشۆندۆم. سَهویمی دۆزَلتمک اۆچۆن دۆز ایکی ساعات شَهَری ألک-وَلَک إدیب اۏنو آختاردېم. لاکین اۏنو تاپمادېم. اۏندان سۏنرا ویجدان عذابې چکهرَک إوه طرف گئتدیم.
بۆتۆن بو أحوالاتلاردان بئش ایل کئچمیشدی. بو ایللر عرضینده چۏخ شئیلر باش وئرمیشدی. بیزه یئنی بیر مۆدۆر تعیین اۏلونموشدو. گیمنازییا اؤرگنچیلرینین دؤڲۆلمهسی قطعی قاداغان اۏلدوغو حالدا، یئنی مۆدۆر ایکیده بیر یاخامېزدان توتوب بیزی سیلکهلمکدن حظّ آلېردې.
همین بئش ایل عرضینده شریعَت اؤرگتمَنیمیز، بیزه مۆسلمان اۏلاراق دۆنیایا گلمک ایمکانې وئردیڲی اۆچۆن آللاهېن بیزه بؤیۆک نئعمت بخش إتمیش اۏلدوغونو ایضاح إتمیشدی. صینفیمیزه ایکی إرمنی و بیر روس اؤرگنچی گلمیشدی. ایکی مۆسلمان اؤرگنچی ایسه مکتبی ترک إتمیشدی. اۏنلاردان بیری اۏخوماغې بوراخېب اۏن آلتې یاشېندا إولَنمیش، باشقاسې ایسه مکتب تعطیلی زامانې قان داواسېنېن قوربانې اۏلموشدو.
من علی خان شیروانشیر ده، بو بئش ایل عرضینده اۆچ دفعه داغېستاندا، ایکی دفعه تیفلیسده، بیر دفعه کیسلۏوۏدسکدا، بیر دفعه ده ایرانداکې عمیمین یانېندا اۏلدوم. بیر دفعه ده گئروندییوم ایله گئرودیوییوم آراسېنداکې فرقلی بیلمهدیڲیم اۆچۆن آز قالا صینیفده قالمېشدېم.
آتام بو بارهده مسجیددهکی ایمام’لا دانېشماق اۆچۆن اۏنون یانېنا گئتدی. ایمام اۏنو دینلهدیکدن سۏنرا لاتېن دیلی ایله علاقهدار قۏپارېلان بو های-کۆیۆن آنلامسېز، بۏش شئی اۏلدوغونو بیلیردی. سۏنرا تۆرک، ایران، روس مئدال و نیشانلارېنېن هامېسېنې یاخاسېنا تاخېب، دایرئکتۏرون یانېنا گئتدی. آتام مکتبین لابراتوارلارېنا جۆربهجۆر جیهاز و لوازیماتلار هديه إدیردی. اۏنون کؤلگهسینده صینیفدن صینفه کئچیردیم. بو آرادا مکتبده اؤرگنچیلرین ایکی گۆلـله ایله دۏلدورولموش تاپانچا ایله مکتبه گلمهلرینین قطعی قاداغان اۏلدوغونو بیلدیرَن بیر إعلان آسېلدې. نهایت، کئچنبئش ایل عرضینده شَهَره تئلئفۏن خطی چکیلدی و ایکی یئنی کینۏ-تئاتر آچېلدې. نینۏ کیپیانی ایسه هله ده دۆنیانېن أن گؤزَل قېزلارېندان بیری اۏلاراق قالماقدا ایدی.
مکتبلرده دَرسلرین قورتارماسېنا آز قالېردې. یای تعطیلینه چېخماغېمېزا جمعی بیر هفته قالمېشدې. من إوده اۏتوروب، لاتېن کورسلارېنا گئتمهڲیمین آنلامسېز اۏلدوغونو دۆشۆنۆردۆم. إویمیزین ایکینجی مرتبهسیندهکی اۏتاق چۏخ خۏشوما گلیردی. دووارلار تمامَن بوخارا، ایصفاهان و کشهان خالېلارې ایله بزهدیلمیشدی. بو خالېلارېن ناخېشلارې باغچالار، گؤللر، مئشه و چایلارېن تصویری’له دۏلو ایدی. چۆنکی، خالېلارې تۏخویانلار بۆتۆن مئشهلری، گؤللری اؤز گؤزلری ایله گؤرمۆشدۆلر. تصادۆفی آدام اۏ خالېلارېن اۆزهریندهکی ناخېشلارېن نه اۏلدوغونو بیلمَزدی.
خالېلارا اۏ رنگلری وئره بیلمک اۆچۆن چۏخ اوزاق چؤللرین کؤچهری طایفالارېنېن قادېنلارې یابانې تیکانلې کۏللوقلار آراسېندان مین جۆر اۏت تۏپلایاردې. سۏنرا اینجه اوزون بارماقلارې ایله اۏ اۏتلارې سېخاراق اۏنلاردان شیره چېخاردېردېلار. شیرهنی قارېشدېراراق ظریف رنگلر یارادېردېلار. بو گؤزَل رنگلرین سیرّی یۆز ایللر قَدَر قدیمدیر. چۏخ زامان بیر صنعت أثرینین تاماملانماسې اۆچۆن تۏخوجو اۏن ایلدن آرتېق أمک صرف إدَردی. اۏندان سۏنرا خالېنېن اۆستۆنده اۏو و دؤڲۆشهن جنگاورلر صحنهسینی تصویر إدَن سیرلی رمزلر و ایشارهلر تۏخانار، قېراقلارېندا ایسه فیردۏوسینین بیر بئیتی و یاخود سعدینین بیر بیلگه کلامې تۏخانمېش بو صنعت أثری دوواردان آسېلې دېر. اۏنلارجا خالې دووارا وورولدوغو و یئره سریلدیڲی اۆچۆن اۏتاق قارانلېق گؤرۆنۆردۆ. اۏتاقدا آلچاق بیر دیوان، صدف’له ایشلَنمیش ایکی کتیل، بیر چۏخ پوف یاستېق و بونلارېن آرالارېندا دا سۏن دَرَجه گَرَکسیز بیر یېغېن کیمیا و ههنده’سه کیتابلارې واردې. بو کیتابلارې باغلایېب إوین هامار دامېنا چېخدېم. اۏرادان باخاندا اؤز دۆنیامې لاپ آچېق گؤره بیلیردیم: ایچهریشهر قالاسېنېن قالا دووارلارې ایله بایېر قاپېسېنېن گیریشینده عَرَبجه یازېلار اۏلان سارایېن خارابالېقلارېنې گؤزدن کئچیرتدیم… قېورېم عَرَب ساچلارېنا بنزَر کۆچهلر’له دَوهلر گئدیردی. دَوهلرین آیاق بیلَکلری اۏ قَدَر اینجه ایدی کی، آدام اۏنلارې تومارلاماق ایستهییردی. اؤن طرفده ده أفسانهوی قېز قالاسېنېن یان-یؤورهسینده توریستلر دۏلاشېردې. قالانېن آرخاسېندا باخېشلارې تامامن دؤنۆک قورقوشون رنگلی، آنلاشېلماز خزر دَنیزی یئرلَشیردی. اۏنون دا آرخاسېندا کسگین قایالېقلار’لا کۏللوقلار اوزانېب گئدیردی. بو مَنظَره دۆنیانېن أن گؤزَل مَنظَرهسی ایدی.
من دۆز دَنیزی، دۆز یاستې چؤلۆ و اۏنلارېن آراسېنا گیرمیش بو قدیم شَهَری چۏخ سئویردیم. بورایا نفت آختارماغا گلیب، بَلیرمیش واختدان سۏنرا وارلانان آداملار سَس-کۆیلۆ صحرانې سئومهدیکلری اۆچۆن بورادان چېخېب گئدیردیلـر.
نؤکر چای گتیردی. اۏنو قورتوم-قورتوم ایچه-ایچه بوراخېلېش سېناقلارېنې دۆشۆندۆردۆم. اؤزۆمۆ ذرّه قَدَر اۏ خۆصوصدا اۆزمۆردۆم. نئجه اۏلسا کئچهجکدیم. کسیلسهیدیم ده ناراحاتچېلېغېم یۏخ ایدی. مزون اۏلمایېب بیر ایل داها اۏخوماق مجبورییَتینده قالمالې اۏلسام دا، فابریکا-زاوۏدلارېمېزدا چالېشان ایشچیلر تنبللیڲیمه دَڲیل، هر حالدا اؤزۆمۆ بیر چئشید بو عئلم مرکزیندن قۏپارېب قورتارمادېغېما حؤرمَت إدهجکدیلر. گرچکدن ده مکتبی ترک إتمک پیس بیر ایش اۏلاجاقدې. گۆمۆشۆ دۆڲمهلی، پاقۏنلو و کۏکاردلې بۏز اؤرگنچی اونیفۏرمام سۏن دَرَجه شېقدېر. مۆلکی پالتارلارې گئیدیڲیم زامان اؤزۆمۆ دۏغرودان دا ناراحات حیسّ إدیردیم. لاکین من مۆلکی پالتارې چۏخ گئیمهڲهجهیم. یالنېز بیر یای.
سۏنرا دا… مۏسکۏداکې لازارئو آدېنا دۏغو دیللری أنیستیتونونا گئدهجکدیم. بونا قرار وئرمیشدیم، چۆنکی اۏرایا گئدنده روسلاردان چۏخ-چۏخ ایرهلیده اۏلاجاقدېم. منیم اۆچۆن آسان اۏلان خاریجی دیللری اؤرگنمک ایشی روسلار اۆچۆن سۏن دَرَجه چتین اۏلدوغونو تا اوشاقلېقدان بیلیردیم. اۆستهلیک لازارئو أنیستیتونو اؤرگنچیلرینین اونیفۏرماسې دا بۆتۆن اونیفۏرمالارېن أن گؤزهلی ایدی. بو اونیفۏرما آل قېرمېزې پئنجَک، قېزېلې یاخالېق، قېزېل سویونا چکیلمیش خنجر، عادی گۆنلرده بئله تاخېلماسېنا ایجازه وئریلن یومشاق ألجکلردهن عیبارت ایدی. اؤرگنچیلرین اونیفۏرما گئیمهسی مۆطلَق لازېم ایدی، یۏخ’سا روسلار بیزه حؤرمَت إتمَزدیلر. روسلارېن حؤرمَتینی قازانماسام نینۏ منه أره گئتمز. نینۏنون مسیحی اۏلماسېنا باخمایاراق اۏنون ایله مۆطلَق إولنمهلی ایدیم. گۆرجۆ قادېنلارې دۆنیانېن أن گؤزَل قادېنلارېدېر. أڲر نینۏ منی ایستهمه’سه، نه إتمهلییم؟ اۏ زامان بیر نئچه ایگید گنجی یانېما سالېب اۏنو قاچېرمالېیام. نینۏنو آتېمېن ترکینه آلېب ایران سرحَدلرینی آشاراق تئهرانا آپارمالېیام. اۏرادا دا نینۏ منه تسلیم اۏلاجاقدې. چۆنکی اۏنون باشقا چارهسی یۏخ دېر!
باکې’داکې إویمیزین دامېندان یان-یؤورهنی سئیر إدَرکن یاشام چۏخ گؤزَل و ساده گؤرۆنۆردۆ.
نؤکریمیز کریم چیڲنیمه تۏخاندې. “واخت دېر” دئدی. آیاغا قالخدېم.
حقیقتن ده واخت چاتمېشدې.
اۆفۆقده، نارگین آداسېنېن آرخا طرفینده اۆزَن بیر گمی گؤرۆنۆردۆ. مسیحی پُستونون گتیردیڲی و تئلئقراف دئییلن کیچیکجیک کاغېذ پارچاسېنېن اۆزهریندهکی یازېلارا اینانماق اۏلسا ایدی اۏ زامان عمیم، اۆچ آروادې و ایکی قوللوقچوسو ایله بیرلیکده همین گمیده اۏلمالې ایدیلر. اۏنلارې قارشېلاماغا گئتمهلی ایدیم. تلهسیک پیللهکنلردن آشاغې إندیم. فایتۏنا مینیب، سَسلی-کۆیلۆ لیمانا یۏللاندېم.
عمیم گرچکدن حؤرمَتلی بیر کیشی ایدی. ایران شاهې نصرالدّین بؤیۆکلۆک گؤرسهدهرَک اۏنا “امپراطورلوق شیری” فخری آدېنې وئرمیشدی. همین گۆندن بری ده کیمسهنین عمیمه باشقا بیر شکیلده مۆراجیعت إتمهسینه ایذن وئریلمیردی. اۏنون اۆچ آروادې، چۏخلو نؤکرلری، تئهراندا بیر سارایې و مازنداراندا دا اوجسوز-بوجاقسېز تۏرپاق ساحهلری و مالیکانهلری واردې. آروادلارېندان أن جاوانې زئینبین خسته اۏلدوغونا گؤره اۏ باکې’یا گلیردی. زئینبین اۏن سککیز یاشې هله تامام اۏلمامېشدې. عمیم اۏنو اۏ بیری آروادلارېندان چۏخ ایستهییردی. یازېق زئینبین اوشاغې اۏلموردو. عمیم ده نسلینی داوام إتدیرمک اۆچۆن اۏندان بیر اۏغلان اوشاغې ایستهییردی. زئینبه نه کربَلا درویشلرینین طیلسیملری، نه مشهدلی بیلیجیلرین اۏوسونلارې، نه ده عئشق صنعتینده تجرۆبهلی تئهران قۏجا قارېلارېنېن خئیری دَڲمیشدی. حتتا بو مَقصَد’له همهدانا دا گئتمیشدیلر. اۏرادا قېرمېزې داشدان یۏنولموش سیرلی باخېشې اۏلان بؤیۆک بیر شیر هئیکَلی واردې. کیم بیلیر بو هئیکَل نه زامانسا هانسې اونودولموش کراللار طرفیندن قۏیولموشدور. عصرلردن بری قادېنلار کاروان کۆتلهسی حالېندا اۏنو زییارَت إدیردیلر. شیرین قۏجامان صیفَتینی اؤپۆر، سۏنرا دا حامیله اۏلوب آنا اۏلاجاقلارې گۆنلری اومود’لا گؤزلهمهڲه باشلایاردېلار. زاواللې زئینبه اۏ شیری زییارَت إتمک ده بیر فایدا وئرمهمیشدی. اۏنا گؤره ده اۏنلار ایندی باکې’یا گلیردیلـر. اۏنلار بوراداکې حکیملرین عظمتیندن کؤمَک اوموردولار. زاواللې عمیم باکې’یا گلرکن یاشلې و سئومهدیڲی آروادلارېنې دا گتیرمک مجبورییَتینده قالمېشدې. چۆنکی دَب بئله أمر إدیردی: “بیر، ایکی، اۆچ، حتتا دؤرد آرواد آلا بیلَرسن. آما اۏنلارېن هامېسېنا برابر مۆناسیبت بسلهمک شرطی’له”. آروادلارا عئینی مۆناسیبت ایسه باکې’یا گلرکن هامېسېنې یانېندا آپارماق دئمک دیر. قانونا گؤره بونلارېن منیم’له هئچ بیر ایلگیسی یۏخ ایدی. قادېن قیسمینین یئری سارایېن ایچی ساکیتلیڲیدیر: یانې ایچ حیصّهسی دیر. أدبلی کیشی قادېنلار’لا دانېشماز، اۏنلارېن آرخاسېنجا قاچماز و اۏنلارا سلام دا یۏللامازدې. قادېن قیسمی کیشینین سادهجه کؤلگهسی دیر. حتتا کیشیلر اۏ کؤلگهده اؤزلرینی خۏشبخت حیسّ إدیرلر. بو دا دۏغرو و عاغېللې بیر ایش دیر. بیزیم مملکتده بیر سؤز واردې: “یومورتادا قېل، قادېندا عاغېل” اۏلماز. آغلې باشېندا اۏلمایان یارانمېشلار دا داییمی نظارَتده اۏلمالې دېرلار کی، اؤزلرینین و یان-یؤورهلریندهکېلارېن باشلارېنا بَلا گتیرمهسینلر. منجه، بو چۏخ عاغېللې قایدا دېر.
کیچیک گمی کؤرپۆیه یان آلدې. سینهلری تۆکلۆ، دَنیزچیلر گمیدن کؤرپۆیه نردیوان إندیردیلر. گمیدهکی سرنیشینلر: روسلار، إرمنیلر، یهودیلر تۏرپاغا آیاق باسماغا إله تلهسیردیلر کی، إله بیل هر دقیقه اۏنلار اۆچۆن قیمَتلی ایدی. عمیم گمیدن هله چېخمېردې. اۏ، هر زامان دئیَردی کی، “تلهسیک ایش شئیطان اېشی دیر”. آنجاق گمیدهکی بۆتۆن سرنیشینلر گمینی ترک إدَندَن سۏنرا “امپراطورلوق شیری”نین یاراشېقلې گؤودهسی گؤیرتهده گؤرۆندۆ. اۏنون أڲنینده ایپک یاخالې بیر پالتار، باشېندا قارا رنگلی بالاجا بیر خز پاپاق، آیاقلارېندا ایسه یۆنگۆل باشماقلار وار ایدی. اۏنون سېخ-تۆکلۆ ساققالې ایله دېرناقلارې خېنالې ایدی. بو عادت مین ایل أوّل ایمان حۆسئینین حاقّ دینی اوغروندا تؤکمۆش اۏلدوغو قانېن خاطیرهسینی آنماق علامتی ایدی. عمیمین یۏرقون بالاجا گؤزلری واردې، یاواش-یاواش حرکت إلهییردی. اۏنون آردېنجا هَیَجانلارې آچېقجا دویولان، تپهدَن دېرناغا قَدَر قارا چارشابلارا بۆرۆنمۆش، عمیمین آروادلارې گلیردیلـر. اۏنلارېن دالېنجا دا خدیماغالار گلیردیلـر. خدیماغالاردان بیری عاغېللې سیمایا مالیک ایدی. اېکینجیسینین صیفَتی قوروموش بیر کرتنکلهنی آندېرېردې، اۆچۆنجۆسۆ ایسه بالاجابۏی، آما اؤز آغاسېنېن ناموسو و شَرَفینین قارۏوولچوسو اۏلماقدان غرورلانان بیر آدام ایدی.
عمیم یاواش-یاواش نردیواندان إندی. من اۏنو قوجاقلادېم و إحتیرام’لا اۏنون سۏل چیڲنینی اؤپدۆم – أصلینده خالق آراسېندا بئله بیر شئیه إحتیاج یۏخ ایدی. آروادلارېنا دا هئچ گؤزاوجو دا باخمادېم. بیز فایتۏنا میندیک. عمیمین آروادلارې ایله خدیماغالارې قاپالې فایتۏنلار’لا بیزیم آرخامېزجا گلیردیلـر. دستهمیزین مؤحتشَم گؤرۆنمهسی اۆچۆن باکې أهلی عمیمین زنگینلیک و عظمتینه حئیران قالسېن دئیه فایتۏنا ساحیل یۏلوندان سۆرمهسی اۆچۆن فایتۏنچویا أمر وئردیم.
نینۏ دا بولواردا دایانېب، گۆلر گؤزلری ایله منه باخېردې. عمیم ایسه عالیجَنابلېق’لا ساققالېنې سېغاللایاراق شَهَرده تزه نه خبر اۏلدوغونو سۏروشدو. من اۏنا یئنی بیر خبر اۏلمادېغېنې دئدیم. چۆنکی وظیفهمین صؤحبَته خېردا لازېمسېز خبرلر’له باشلاماق و گرچکدن لازېملې اۏلان خبرلره داها سۏنرا کئچمهلی اۏلدوغونو بیلیردیم. “داداش بَڲ کئچن هفته آخوندزادهنی پېچاقلایاراق اؤلدۆردۆ. آخوندزاده سککیز ایل قاباق داداش بَڲین آروادېنې قاچېردېغې اۆچۆن تهلۆکهنین هله سۏووشمادېغېنې بیله-بیله شَهَره قایېتمېشدې. آخوندزاده، شَهَره قایېدان گۆن پېچاقلاندې. ایندی پۏلیس داداش بَڲی آختارېر. آما اۏنو پۏلیس تاپا بیلمهیهجک. باخمایاراق کی، هامې داداش بَڲین مردکاندا اۏلدوغونو بیلیردی.
چۆنکی آغلې باشېندا اۏلان کیشیلر داداش بَڲین چۏخ دۆز حرکت إتمیش اۏلدوغونو سؤیلهییرلر.
عمیم سؤزلریمی باشې ایله تصدیقلهییب دئدی:
– بَلی، داداش بَڲ دۆز إتمیشدیر.
داها نه یئنی خبرلر واردېر؟ بَلی، روسلار بیبیهئیبتده یئنی نفت یاتاقلارې تاپمېشلار. دَنیزین بیر قیسمینی تمیزلهییب نفت آختارېشېنا باشلاماق اۆچۆن نۏبئل فیرماسې بؤیۆک بیرپ آلمان ماشېنې گتیرتمیشدیلر. عمیم حئیرَت ایچینده ایدی: “آللاه، آللاه!” دئیهرَک اۆزگۆن بیر طرزده دۏداقلارېنې ترپَتدی.
– إویمیزده ایسه هر شئی اؤز قایداسېندا دېر. آللاه ایذن وئرسه بیر هفتهیه قَدَر گیمنازییانې بیتیرهجهڲم” – دئدیم.
دانېشماغا داوام إتدیم، یاشلې عمیم ده منی دیققت’له دینلهدی. نهایت فایتۏنوموز إویمیزه یاخېنلاشاندا من گؤزلریمی یان طرفه زیللهییب سؤزآراسې دئدیم:
“روسییهدن باکې’یا آدلې-سانلې بیر حکیم گلیب. دئییرلر کی، اۏ، چۏخ زنگین بیلیڲه مالیک دیر. آدامېن اۆزۆنه باخان کیمی اۏنون کئچمیشینی و حال حاضېرداکې دورومونو خبر وئریر.
دارېخدېغې اۆچۆن عمیمین گؤزلری یارې قاپالې ایدی. تامامی’یله لاقئید طرزده عمیم اۏ بیلگه حکیمین آدېنې سۏروشدو. منیم سؤیلهدیکلریمدن عمیمین مندن چۏخ ممنون قالمېش اۏلدوغونو آنلادېم. چۆنکی بۆتۆن بونلار بیزده أخلاقېن و عالیجَناب تربییهنین علامتلری سایېلېردې.


text:
ایزمیرده حالقارا صونغات فستیوالی باشلایار
حالقارا ایزمیر فستیوالی نینگ ۳۲-نجیسی ۲۶-نجی مای دا باشلار
ایزمیرینگ مدنیت و تعلیم قوراماسی تاراپیندان گچیریلیأن حالقارا ایزمیر فستیوالی نینگ ۳۲-نجیسی ۲۶-نجی مای دا باشلار.
احمد عدنان صونغات مرکزینده گچیریلجک آچیلیش دابارادان سۇنگ عزیز شوخاکیمووینگ یۇلباشچیلیغیندا تکفن فیلارمونی ارکستری صاحنا آلار.
بو ارکسترده انگلیس ویولونچی چارلی سیم چایکووسکی نینگ ر ماژور اثرینی چالار.
بیله کی تاراپدان ایزمیرده شو ییل اۆچۆنجیسی گچیریلیأن ایزمیر حالقارا ادبیات فستیوالیندا ۴ قاره دن ۹ یوردونگ شاهیر و یازیجیلاری قاتناشِار.
بو فستیوال ۲۷-نجی مای تاریحینا چنلی دۇوام ادر.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: برزیلیا 2- صربیستان 0
بۆتین دۆنیأ فوتبال یاریشیندا سامباچیلار صربیستان ینگ فوتبال توُپارینی 2-0 حاسابی بیلن ینگدی
ابراهیم قالین شهیت موغاللیملار اۆچین آیدیم آیتدی
قالین 24-نجی نوُیابر موغاللیملار گۆنی اۆچین ماغوسا لیمانی آیدیمینی یانگاداندان اوُقادی


text:
روس توریستلار گۆیزده ده تۆرکیأنی سؤییأر
۲۰۱۸-نجی ییلینگ آحیرینا چنلی ۶ میلیون روس سیاحاتچی نینگ تۆرکیأ گلمه گینه قاراشلیلیار
تۆرکیأ شو ییل میلیونلارچا روس توریست گلدی.
شو ییلینگ گۆیزۆنده تۆرکیأ گلمهک ایسله یأن روس سیاحاتچیلارینگ سانی ۴۰ گؤتریم یۇقارلادی.
یانوار- سنتیابر آرالیغیندا ۱۱.۱ میلیون سیاحاتچی آنتالیا باریپ گؤردی.
شو توریستلارینگ ۳۸.۸۳ گؤتریمی روسیادان گلدی.
۲۰۱۸-نجی ییلینگ آحیرینا چنلی ۶ میلیون روس سیاحاتچی نینگ تۆرکیأ گلمه گینه قاراشلیلیار.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: پرتغال سوُنگراقی اِتابا آدینی یازدیردی
ایکی اوُیوندان 6 بال آلیپ بیلن پرتغال 16 توُپارینگ آراسیندا آدینی یازدیردی
شو ییل 1120 تاریحی اثر تۆرکیأ قایتاریلدی
2022-نجی ییلینگ باشیندان بأری 1120 تاریحی اثر تۆرکیأ قایتاریلدی


text:
وارلیق
وارلیق (لاتین تورکجه: Varlıq) ایراندا تورک دیلی و ادبیاتی موضوعسوندا یاییملانان درگی.
تانیتدیرما[دَییشدیر]
وارلیق درگیسی 1979-جو ایلدن اعتیبارا تهراندا پروفسور دوکتور جواد هیئتین مودورلویونده و ۱۳۹۴-جو ایلدن اعتبارا آنکارادا محمدرضا هیئتین مودورلویونده چیخان تورکجه - فارسجا ایکی دیللی بیر نشریه دیر. درگیده تورکجه دیلی، ادبیاتی، تاریخی و کولتورونه عاید مقاله و آراشدیرمالارا یئر وئریلمیشدیر. وارلیق درگیسینین اساس هدفی اوزون ایللر آنا دیلیندن، ادبیاتیندان، کولتوروندن محروم ائدیلن تورک خالقینی گئچمیشی، تاریخی، دیلی و ادبیاتی ایله تانیش ائتمک و اونلارا میلی شعور آشیلاماق اولموشدور. درگی، ایزلهدیگی دوغرو سیاست نتیجهسینده قیسا بیر زاماندا آذربایجان (گونئی و قوزئی) و ایران تورکلرینین کؤنلونده یئر آچمیش، میلی کیملیگینی منیمسهین یئنی بیر نسلین یئتیشمهسینده اؤنملی رول اوینامیشدیر.
وارلیق درگیسی پروفسور دوکتور جواد هیئتین وفاتیندان سونرا محمدرضا هیئت طرفیندن نشرینی داوام ائتدیرمکده دیر.
درگی یازارلار هیئتی[دَییشدیر]
درگینین یازارلار هیئتی، دوکتور جواد هیئتدن باشقا دوکتور حمید نطقی، دوکتور محمدعلی فرزانه، حسن مجیدزاده ساوالان، کریم مشروطهچی سؤنمز، تیمور پیرهاشمی، صمد سردارینیا، منظوری خامنه، پروفسور حمید محمدزاده، پروفسور غلامحسین بیگدلی، علی کمالی، اسماعیل هادی، محمدرضا هیئت و دیگرلریندن تشکیل اولونموشدور. محمدرضا هیئت عئینی زاماندا درگی نین یازی ایشلری مودورو و رداکتورودور.
آیریجا باخ[دَییشدیر]
- وارلیق سایتی Archived 2020-12-25 at the Wayback Machine.


text:
“هیئت” دیره نیشین شیرین دیلى – م. لوایى
- توضیحات
- منتشر شده در پنج شنبه, 23 مرداد 1393 13:42
تبریز مکتبینین قوجامان نسلی بیزیمله بیره ر – بیره ر ویداعلاشیر. آیرلیق، حسرت، هیجان، یارادیلیش نسلی.
پروفسور هئیت “وارلیق” ایله بو مکتبین دیل قونوسونو قانادلاندیردی.
وارلیق دیله قاییدیش دئییل دیر دیله قاتیلیم ایدی.
پروفسور نطقی لر، محمدعلی فرزانه لر بیر یئرده توپلانیب دیله آخدیلار. قونو بیر نسلین بیر نوقطه ده توپلانیب ادبی تاریخیمیزه مکتوب ایزلر بوراخماسی دیر. هئیت – ین نسلی گنج چاغلاریندا ایران سلطنت یاسالارینین ظولمو آلتیندا تورکجه یازیب یاراتمادا چوخ ظولم لره معروض قالمیشدی. اونلار شاهدان سونرا وارلیغی یایمادا هم ادبی، همده سیاسال دوشونجه لرینی بیزیم اوچون اینشا ائتدیلر. وارلیق سیاسال مانیفئست دئییل آمما سیاسال ائتگی دیر. ایران آدلی یئرده باشقا دیللرین یازیلیب اوخونماسی ایستر- ایسته مز بیر سیاسال قونویا چئوریلیب. بونو فارس فاشیست لری بو آشامایا گتیریبلر.
هئیت -ین تاریخسل متن لری وارلیغین باشقا بیر قونوسو ایدی. تورک تاریخینی اوخوماق.
وارلیق تاریخی یازیردی.
اؤرنه یین رحمتلیک صمد سردارنیا، رحیم رئیس نیا کیمی اینسانلاریمیز مشروطه تاریخینین ان کیچیک دئتایلارینی، اولایلارینی ترسیم ائدیبلر. بیر شئیین یئری بوش گؤرونور. مشروطه دئورینده اولایلارین تاریخسل، سیاسال آنالیزینه یئر وئریلمه ییب. بو هئچ کسین سوچو دئییل. بلکه ده دئسپوتیزمین هر دؤوره عایید اولان سیاستلرینین قارشیسیندا توتولان قرار لار بعضی قونولاری بوش بوراخیر. بلکه ده ادبییاتلا تاریخه گؤمولن سیاست، سیاستیمیزین اؤزو ایدی.
هئیت – له یئنی نسلین اورتاسیندا بیر دییالوق یاراندی:
”سیاسال کولتور یا ایسه کولتورل سیاست”
بو تارتیشمانین ایچیندن چئشیدلی داورانیشلار، تئوریلر، قوروپلار اورتایا چیخدی. اؤنملی اولان باشلانغیج ایدی.
اصلینده بو گون او تارتیشمانین ایچیندن بیر چوخ شئی دیشاری چیخیب اؤز یئرینده اوتوروب. سیاسال تشکیلاتلار، ادبی انجومن لر، تاریخسل یازیلار، فلسفی متن لر …
هئیت فارس فاشیزمینین سیاسال سالدیری لارینین اؤنونده تام بیر کولتورل باخیش ایدی. اونون فلسفه سینده دیل – کولتور – ده ییشدیریجی دیر.
کولتور ده ییشدیریجی دیر یا سیاست؟ بیزیم ایچیمیزده اولان چئشیدلی لیک بو سورودان قایناقلانیر. هئیت کولتور ده ییشدیریجی دیر دئیه ن قوروپا عاییددیر.
سیاست ده ییشدیریجی دیر دئیه ن یئنی نسیل اؤزونو هئیت – ین ده ییشدیرجی بیلدیی کولتورونه بورجلودور.
پارالئل یولجولوقلاردان سؤز گئتمیر بلکه یوللارین ائوریمیندن دانیشیرام. بو ائوریم هر ایکی تئورینین صاحیب لرینه آسیلی دیر.
شرقده سیاست دئوریم لرین دیلی ، کولتور ایسه دیللرین دئوریمی دیر. بو آچیدان باخاندا هئیت دیلین دئوریمی دیر منجه.
پروفسور هئیت فاشیزمین آجی دیلینین قارشیسیندا دیره نیشین شیرین دیلی دیر.
یازار: محمد رضا لوایى ( آرازنیوز-ا اوزل


text:
ادیوالدو مارتینز فونسکا
ادیوالدو مارتینز فونسکا (اینگیلیسجه: Edivaldo Martins Fonseca) (دوْغوم:۱۳ آوریل ۱۹۶۲ Volta Redonda) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ادیوالدو مارتینز فونسکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۹۳-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- ووته ردونده دوغوملولار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- اتلتیکو مینیرو کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- سائو پائولو کولوبونون اویونچولاری
- قامبا اوساکا کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۸۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری