text:
آنا
سنه دونیا دئسه م ، دونیا اینجییه ر
اؤزون دونیا بویو ، دونیاسان آنا
سن سیز یئتیم قالار تورپاقدا داش دا
بوتون کائناتا آناسان آنا
هردن دوشونجه لی عالم اولورسان
ناخلف ائولادا ظالیم اولورسان
هردن چشمه سن ، معناسان آنا
ایسته رم کی سندن قاباق اؤلوم من
قوی چکیم سنین یولوندا جفانی من
اؤزون چال بالا نا لای – لایی آنا
بئله تئز قوجالما آنا آماندی
آغارمیش ساچلارین نه پریشاندی
عشقین طراوتلی ، قلبین جاواندی
ساچینا یاخاسان حنانی آنا
گل ای بئیله منیم جانیمی ایسته
کمکه گلرم لاپ سون نفس ده
سن ده عکس اولونا یاخجی دا پیس ده
لکه گؤتورمه ین آیناسان آنا
آنا آنا جان آنا ، هارداسان وفاداریم
آنا آنا جان آنا گل منیم وفاداریم
نئجه مهربان دی نئجه عزیز دی
نئجه رحیم لی دی آنا اوره یی
سیندیرسان سن اونی بیل کی نادان سان
سیزلایان کاغاذدی آنا اوره یی
بؤیودور بالاسین چتین قاطاردا
هم یازین همی ده بوراندا قارداپ
آنا آنا جان آنا هارداسان وفاداریم
آنا آناجان آنا گل منیم وفاداریم
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | منیم آنام,گوزل آنام,آنا,آنالار,تورکی شعر


c: text/html

text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
تورک دیلینین تاریخی
تورک دیلی التصاقی دیللر قؤروپونا منسوب اولوقدان. سومئر- ایلام دیلی ایله بیر کؤکدن اؤلدوغونا گوره بو دیلین تاریخی 7000 ایله چاتیر.
سومئر لر دؤنیا بشریتینه ایلک تمدونی هدیه ائتمیشلر. اونلار ایلک دفعه یازی خطینی اختراع ائتمیشلر.سومئر ایلک دفعه بیر ایلی دؤرد فصله هر فصلی آؤچ ایا هر ایی 30 گونه هر گونو24 ساعاتا وهر ساعاتی 60 دقیقه یه بو لموشلر.
بئش مین ایل میلاددان قاباق ایستفاده ائتدیگیمیز تورک دیلی اراسیندا مورفولوژی(قورولوش) اورتاقلیغیندان علاوه چوخلو سوزلر وکلمه لر هر ایکی دیلده بیر جور وبیر معنادا ایشله نیر.
سومئر- ایلام و ماننا دؤورلرینه عاید اولان التصاقی دیللری “پروتو تورک ” دیللری ادلاندیرارساق1970-جی ایلده قازاغیستاندا”ائسیک” منطقه سینده بیر شاهزاده قبیریندن تاپیلان گوموش تاباقدا ایکی سطیرلیک تورک یازیسی ” اسکی تورک” دیلی نین تاریخینی 2500 ایله اپاریب چیخاردیر. لاکین میلادی یازیلان ” یئنی سئی ” و735-731-جی میلادی ایللری اراسندا یازیلان اورخون کتیبه کری تورکلرین اوزلرینه عاید وهئچ بیر خطدن ایقتباس ائتمه میش خطی- ایله یازیلان موکمّل دیل تاریخلرینی1500 ایل اونجه یه مالیک ائدیر.
“اورخون” کتیبه لری اورخون چایی اطرافیندا تاپیلدیغینا گوره بو ادلا تانینمیشدیر. اورخون کتیبه لری گوک تورک ایمپراتورلاری نین قبیر داشی دیر وبو کتیبه لرده گوک تورک ایمپراتولوغون حاکیمیتی وسیاستی باره ده موختلیف معلومات وئریلمیشدیر.
دونیا دیلچی عالیملری نین باخمیندان اورخون کتیبه لری الیفباسی تورکلرین ایختراع ائتدییی اوز الیفبالاری دیر وباشقا بیر دیلدن ایقتباس اولما میشدیر.
تورکلر سونرالار تورک قولوندان اولان اویغوز الیفباسی ایله ده یازمیشلار لاکین مسلمان اولدوقدان سونرا اوز دیللرینی یازماغا
فارسلار کیمی عرب الیفباسیندان ایستفاده ائتمیشلر.
تورک دیلینده عرب الیفباسی ایله یازیلمیش ایلک و ان اونملی اثردن “دیوان لغات الترک ” اثری دیر بو اثر 465-جی ه.ق ایلینده و950 ایل قاباق تورک عالیمی محمود کاشغری طرفیندن یازیلمیش و عربلره تورک دیلینی اویرتمک اوچون حاضیرلانمیشدیر.
“دیوان لغات الترک ” کیتابی بویوک بیر دایره المعارف دیر چونکی بو کیتابدا تورک طایفلاری تورک دیلی نین لوغت دستور و قیرامئردان علاوه بو دیلین موختلیف لهجه لری اتا ـ بابا مثلری وچئشیتلی فولکور نمونه لری باره ده گئنیش معلومات واورنکلر وئریلمیشدیر. هیجری بئشینجی قرندن بو گونه قدر عرب الیفباسیندان ایستیفاده ائده رک تورک دیلینده چوخلو و گورکملی اثرلردن یارانمیشدیرکی اذربایجان تورکجه سینده یازیلان نثر اثرلردن دونیا شوهرتلی “دده قورقود ” کیتابیندان علاوه سکگیزینجی هجری قمری ده یازیلان ” صحاح العجم ” کیتابی اونملی اثرلردن دیر.
شعر اثرلردن ایسه حسن اوغلو- نصیر باکویی – قاضی برهان الدین – قاضی ضریر – حبیبی – نسیمی- ختایی-نباتی-صراف – صابیر دیوانی وباشقا اثرلره ایشاره ائتمک اولار.
تورکلر هانسی زاماندان ونییه لاتین الیفباسی ایله یازما غا باشلامیشلار؟
دؤققوز سسسلیسی اولان دیلیمیزین یازیلماسینا عرب کوکلو الیفبا یئترسیزدیر چونکی عرب حرفلرینده دیلیمییزین دوققوز سسلیسینه یالنیز اوچ حرف واوچ ایشاره وار وقالان اوچ سسلی یه هئچ بیر حرف واشاره یوخدور.
“A/U/i/a/E/O “
“Oّ/ uّ/I “
ؤ”ا/و/ئ/-َ –ِ -ُ ً
باشقا طرفدن ایسه عرب دیلینه مخصوص اولان سکگیز حرفین “ص-ض-ط-ظ-ع-ذ-ح-ث” تورک دیلینده تلفوظو عربلر کیمی دئییلدیرلاکین تورک دیلیعرب کوکلو الیفباایله یازیلاندا عربدن الینمیش سوزلر عرب دیلینده یازیلدیغی کیمی یازیلمالیدیرکی بو مسله بویوک چتین لیکلره سبب اولور.
مثلا عرب دیلیندن النمیش ثابت سوز دیلیمیزده سابیت کیمی سسله نیر امما اونو ثابت کیمی یازماغا مجبور اولان مکتب اوشاقلاری بویوک مانیعه لره راست گلیرلر!
ائله بو مسئله لری ارادان قالدیریب قانونلو تورک دیلینی راحات واسان یازماق اوچون ایلک دفعه 1928-جی ایل تورکیه ده سونرایسا1929-جو ایل شمالی اذربایجاندا دیلمیزین یازیلماسی عرب الیفباسیندان لاتین الیفباسینا کئچمیشدیر .
کئچمیش شوروی رهبری استالین تورک میلت لری اراسیندا فاصیله یاراتماق اؤچون 1939-جو ایلدن شوروی بیرلیگینده بوتون تورک دیللی جمهوریتلری اؤ جومله دن اذربایجانی کریل و
یا سیریلیک الیفباسی ایله یازماغا مجبور ائتمیشدیر لاکین1991-جی ایل شوروی حکومتی داغلیب تورک جمهوریتلری مؤستقیل اولدوقدان سونرا یئنه بو جمهوریتلر لاتین الیفباسینا کئچمیشلر.
ایندی تورک میلت لری اراسیندا یالنیز جنوبی اذربایجان (ایران)
اویغوز(چین)و کرکوک (عراق) تورکللری عرب کوکلو تورک الیفباسی و قالان یئددی موستقیل – جمهوریتلری( تورکیه – قبرس – اذربایجان-قازاغیستان-اوزبکیستان- تورکمنیستان وقیرقیزیستان) دیللرینی
لاتین الیفباسی ایله یازیرلار.
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri Etiketlənmiş: | آذربایجان,تورک دیلی,تورک دیلینین تاریخی,تورکون دیلی,تاریخ زبان ترکی,تاریخچه زبان ترکی آذربایجان

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بؤلگه
1960.جی ایللرده اینشا ائدیلن تهرانین سمبولیک یاپیلاریندان پلاسکو بیناسینین یانغین سونراسی چؤکمهسی سببیله سوروشدورما باشلادیلدی
بینانین چؤکمهسی اوزرینه، اولدوغو کوچه ترافیکه قاپادیلدی، او بؤلگهدهکی تورک ائلچیلیگی ده بوشالدیلدی
سوریهنین قوزیینده کی ترور هدفلرینه یونلیک داوام ائدن فیرات قالخانی عملیاتینین 149-جو گونونده، 18 تروریست یوخ ائدیلدی.
قوم یوکلو کامیون ایله 3 ایله 12 یاشلارینداکی اؤیرنجیلری داشییان سرویسین چارپیشماسی نتیجهسینده، ان آز 24 اوشاق دا یارالاندی
ایاچاس مارکیت آنالیز شیرکتینین آچیقلادیغی بیلگیلر، 18 مین مربع کیلومتر تورپاق ایتیرن ترور هؤرگوتونون الینده 60 مین مربع کیلومترلیک بیر بؤلگه قالدیغینی اورتایا قویدو
تورک سلاحلی گوجلریندن وئریلن آچیقلامادا، روس یئتکیلیلرله قورولان ایشبیرلیگی نتیجهسینده، روسیا هاوا گوجلرینه عاید ساواش اوچاقلارینین البابین گونئییندهکی داعش هدفلرینه هاوا سالدیریسی حیاتا گئچیردیگی بیلدیریلدی
عملیاتینین 148.جی گونونده، ترور هؤرگوتو داعش منسوبو 17 تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
قازاخیستان خاریجی ایشلر ناظیرلیگی آستانادا کئچیریلهجک سوریه گؤروشلری اوچون تامامیله حاضر اولدوغونو آچیقلادی.
تورکیه سلاحلی گوجلری طرفیندن سوریه-نین شیمالینداکی ترور هدفلرینه قارشی داوام ائدن "فرات قالخانی" عملیاتینین 147-جی گونونده ترور تشکیلاتی داعش عضوو 20 تروریست یوخ ائدیلدی.
امنیت قایناقلاریندان آلینان معلوماتا گؤره، هویتی هله بللی اولمایان بیر قروپ، آسیوت ایله وادی الجدید اوستان مرزی یاخینینداکی بیر امنیت کونترول نقطهسینی هدف آلاراق گمین قوردو
اؤزگور سوریه اوردوسو ائتدیگی آچیقلامادا،"آستانایا گئدهجک اولان فراکسیونلارین گؤروشهجگی ایلک موضوع آتشکس و رژیم طرفیندن حیاتا کئچیریلن پوزونتولار" دئدی


text:
افغانستان وایران اورته سیده باورواعتمادقیلیش اره گه کیلیش لیگی کیره ک دیر
افغانستان حکومتی اوزتشقی سیاست لری یوزیدن کوشش قیله دی که ، قوشنی لری ، منطقه ودنیابوییده کی وخاص شکل ده اسلامی دنیابوییده کی اولکه لری بیلن ارتباط لرنی آماده قیلسه بوهمه اولکه لرنینگ قوشمه فایده سی تحقق تاپیش اوچون مشترک همکارلیگ قیلیش میکانیزم اورته گه کیلسه وبو کونکی عصرده قوشنی وباشقه اولکه لرگه حتمی و ضروری بیله دی افغانستان نینگ ملی حاکمیتی وایرکین لیگی نی اسرش یولیده اوزکوشش لرنی بجرسه، وشوندی شوپلله باشقه اولکه لرنی ایچکی ایشلریگه قول اوریش لیگ لروفایده آلیش لیگ لراداغگه یتوشگن دیر، واونی اورنیگه یخشی دوست لیگ ارتباط لروهمکارلیگ قیلیش لیگ لروبیربیراولریگه اعتمادقیلیش لیگ وباورقیلیش ارزش لریگه حرمت قیلیش لیگ کوپ بیرکیره ک لیک اش دورباشقه اولکه لرنینگ ایچکی ایشلریگه قول اوریش لیگ وبواولکه لرنینگ یشاوچی لرییگه قین چیلیک تاپیش لیگ واوزهدف لرنی قولگه کیتریش لیگ اوچون سوونی لایقه لتب بلیق توتیش لیگ لردوروشوندی ایش لرمنطقه ودنیابوییده کی اولکه لرنینگ آلدین کیتیش لیگ لریگه قین چیلیک تاپیش لیگ لردور،
افغانستان خلق لری بوسونگگی اوتیزییل کی اوریش لر جریانیده شوندی قول اوریش لیگ لربیلن دوچ بولیب قالگن ایدی وشوپلله افغانستان خلق اراجامعه سی نینگ آرقه داش لیگ قیلیش برکت لیگ لرنی قولگه کیتریش لیگ سبب لری اوچون ملی صلاحیت لیگ حکومتی ونظامی باردور، قوشمه ملت لرسازمانی وباشقه بیرقنچه خلق اراومنطقه ده کی سازمان لرنی عضویت لیگ لرنی قولگه کیترگن دیرهر بیر قوانچ لیگ وغم لیگ حادثه ده منطقه ودنیابوییده کی اولکه لری بیلن اوزنی شریک بیله دی قوشنی اولکه لرافغانستان نینگ تشقی پالیسی سیده کتته وبیرینچی رولی باردیر، تروریست لرویراق لیگ لرنه یلغوزافغانستان گه وشوندی قوشنی لرگه ومنطقه ودنیابوییده کی اولکه لریگه زیان شتوشتره دی وهمه اولکه لرنینگ اونی قرشی سیگه قوشمه مبارزه قیلیش لیگ لرنی ایستیدی، شوندی افغانستان اوزنی قوشنی لرنی، منطقه ودنیابوییده کی اولکه لرینینگ تشقی سیاست لرنی حرمت ایته دی شوندی ایران هم افغانستان نینگ کون باترقوشنی لریدن دیر، افغانستان حکومتی متعهددیرکه خوفسیزلیگ وتینچ لیگ همکارلیگ قیلیش لیگ چوکاتیده ایران بیلن یاردم ایتسه واونی بیلن آلدینکی همه قرشی لیگ لرنی حل قیلسه ،افغانستان خلق لری ایران دن قدردانلیک قیله دیلر، که اوریش جریانی ده ملیون لرچه افغان لرگه اوزاولکه سیده ایش قیلیش لیگ زمینه سی نی تینگ قیلگن دیروشوندی ایران تمانیدن ایریم ایریم بولم لرده افغان لریکه بیرقنچه قین چیلیک لرتاپلیب وایران نینگ آبادقیلیش اوچون اواولکه تمانیگه باریش وختیده بیرقنچه لری اوزجان لرنی قول دن بیریب شهیدبولگن دورلرشوندی افغانستان نینگ آلدین کیتیش لیگ وخوفسیزلیگ تامین بولیش قرشی سیگه بیرقنچه قین چیلیک لرتاپیش اوچون بیرقنچه گروه لربیلن همکارلیگ قیلیش لیگی وبوهمه بی باورقیلیش لیگ لرنینگ اورته دن یقاتیش اوچون قوشمه بیرلش لیگ لرکیره ک دیروشوهدف اوچون افغانستان جمهوررئیسی محمداشرف غنی ایران جمهوررئیسی اورین باسری حرمت لیگ شریعتمداری بیلن اوچره شیب بوقین چیلیک لرنینگ ایتگن دیراوبودورکه ایران ایچکی ایشلروزیری قوشمه همکارلیگ قیلیش لیگ لراوستریش اوچون کمیسیون تعین بولگن وافغانستان وزیرلرنینگ بیرته سی هم بوکمیسیون گه تانیتیلگن دیر، ایستکیمیزبودورکه بوکمیسیون ایران بیلن بیرلیگ فضانی اورته گه کیترسه لر، کتته ایستکیمیزبودورکه باشقه قول اوریش لیگ لراداغگه یتوشسه که ایران افغانستان گه وافغانستان ایران گه ضرورت لیگ لری باردیریخشی سی بودورکه قوشمه ضرورت لیگ لریخشی فضاده بجریلسه.


text:
علی محمد خلفی زنگیر-گئرمی
دویغو دونیاسیندا بوتون گؤزللیکلر باهار و یاز دونیاسیندا آرانیب آختاریلیر، عؤمروموزون خوش چاغلارینی اونون یازی دئیه خاطیرلاییریق، بولبول سئودیگی آل- الوان گوللری یازدا آرزیلاییر. بئله آنلاردا هئچ قیشدان سؤز گئتمیر.
نییه قیشدان دا سؤز گئدیر، آمما بوتون ظلمو، دهشتی، قارانلیغی و خوشا گلمز دوروملاری وصف ائتمک ایستهینده قیشلا یاناشی گتیریریک.
بوتون بونلارا باخمایاراق، موغانیمیزدا او بیری فصیللر کیمی قیشین دا اؤزونه اؤزگو گؤزللیگی و آدلی- سانلی چاغلاری و گونلری واردیر. عمومیتله گؤزل ادبیات و فولکلوروموزون چوخونو دا دئمسک بیر قیسمی بو فصلین شرایطی اوجباتیندان گونلرینی ائوده و اوجاق قیراغیندا کئچیرمهلی اولان آتا-بابالاریمیز و آنا-باجیلاریمیزین اوزون صحبتیندن یارانیبدیر. ایندی ده مدرن (Modern) حیاتین الینه یاخا وئرمهین یوردداشلاریمیز قیشین قارلی و شاختالی گئجه-گونوزونده اوجاق قیراغیندا اوتوراراق ناغیل، تاپماجا، یاهالتماجا، چئشیدلی اویونلار و ... دئیهرک قیشین آجی شاختاسینی شیرینلهدیرلر.
قیشین هئچ آد قویولمامیش گونلری یوخدور. او بیری فصیللر کیمی قیشین چیلله (دی)، دوندوران (بهمن) و بایرام آیی (اسفند) آدلی اوچ آیی واردیر. آی بؤلوموندن باشقا، قیشین آیری بؤلوملری ده واردیر. ایلک 40 گونونه «بؤیوک چیله» دئییرلر. منجه پاییزین سون گونونون آخشامی، قیشین بیرینجی آیینین و بؤیوک چیللهنین آدییلا باغلی «چیلله گئجهسی» آدلانیر.
آتا-بابالاریمیزین دئدیگینه گؤره، چیلله گئجهسی ان اسکی چاغلاردان بیزیم بؤلگهده بایرام اولاراق قوتلانیر. بو گئجه ایلین ان اوزون گئجهسیدیر. پاییزین و قیشین باشقا گئجهلریندن آیری اولاراق بو آخشامدا بایرام یئمهیی ده اولور. قارپیز، بورانی، قوز، قووورغا، قووود و باشقا یئرلی یئمهلیلر بو آخشامدا یئییلیر. قیشدا دا باغ- بوستان مئیوهلریندن تاپسینلار دئیه، یایدا دؤیون چاغی (خارمان آخیری) اونلاردان بیر آز گؤتوروب سامانلیقدا، سامانین آراسیندا باسدیریردیلار و چیلله گئجهسی و آیری سویوق گئجهلرده اونلاری گؤتوروب یئییردیلر.
بؤیوک چیللهدن سونرا، 20 گون کیچیک چیلله اولور. کیچیک چیلله، بؤیوک چیللهدن سویوق اولور. دئییرلر کیچیک چیلله، بؤیوک چیللهیه دئییب گل یئرلریمیزی (واختیمیزی) دَییشک، بؤیوک چیلله باخماییب. کیچیک چیلله دئییب «من سنین یئرینده اولسایدیم قیز-گلینلرین اللرینی سو سنگینده و قاریلارین اللرینی اون چووالیندا و خمیر تاباغیندا دوندوراردیم.»
بؤیوک چیللهنین سون دؤرد گونو و کیچیک چیللهنین ایلک اوچ یا دؤرت گونو خیدیر/خیزیر*، چیر-چیر یا چار-چار آدلانیر. بو یئددی یا سککیز گونون ایچینده اولان آدینا آخشامینا «خیدیر بایرامی» دئییرلر. خیدیرلا باغلی آتالاریمیز دئییرلر: «خیدیر گیردی قیش گیردی، خیدیر چیخدی قیش چیخدی». «یاشیللیق، گونش و یازین ایستیسی ایله ایلگیلی اولان خیزیر (خیدیر-ع.خ) تورک خالقلاری آراسیندا، اؤزللیکله آذربایجانلیلاردا قوتسال ساییلیر و یولجولارین، کیمسهسیزلرین و چتینلیکده اولانلارین یاردیمجیسی اولور.» (2. س133)
خیدیر بایرامی ائولرده قووود یئییلیر (دارتیلمیش قووورغانین اونونا قووود دئییرلر). قووود او آخشامدا ایندی ده یئییلیر، قند یا شکرله شیرینلشمیش سووا دا قاتیلاراق یئییلیر.
خیدیرین بایرامینین واختینی باشقا گونده اولدوغونو دا دئینلر واردیر. «کیچیک چیللهدن اون گون سونرا خیدیر نبی بایرامی کئچیریرلر. قووود چکیرلر، خشیل بیشیریرلر. بیر قاب قووود گؤتوروب قویورلار ائشییه. قووودو الکله یاخشی سیغاللاییب هامارلاییرلار کی خیدیر نبینین چَلیگینین ایزی دوشسون. خیدیر نبی چلیگینی قووودا باسسا، ائو-ائشییه برکت گلر. خیدیر نبی ده بیر قاب قووودو آپاریب زمییه سپرلر کی تاخیل بول اولسون.» (1. س61)
بو دبلر بوتونلوکله بیزده ده وار، آمما زامانی فرقلیدیر. بیزلرده ده قووودو نیّت ائدیب قاپی-باجا آغیزینا یوخسا بوش اوتاغین تاخچاسینا قویورلار. خیدیر نبینین الینین ایزی قووودون اوستونه دوشرسه، نیت ییهسینین دیلهیی یئرینه یئتر و او ائوه خئییر برکت گلر.
بونلارلا قیشین ایکی آیی اؤتوب گئدیر. اوچونجو آی (بایرام آیی) باشلانیر. بایرام آیینین ایلک یئددی گونو چیللهبئچه آدلانیر. چیللهبئچهنین ایلک آخشامی کوردوغلو1* آدلانیر. دئییرلر: کیچیک چیللهنین سون گونو کورداوغلو اووا چیخمیش ایمیش. داغلارا قالخیب اوردا گئجیکیر و ائوه قاییدا بیلمیر، اولدوغو یئرده یاتیب قالیر. قار یاغیر و یئرده قالمیش کورداوغلونون اوستونو اؤرتور. ائوده آتاسی دئییر: آرواد اوغلوموز ایندییه کیمی اؤلمهسه، داها اؤلمز اوتوردوغوم یئر قیزدی. او آخشام گئجه یارینی کئچنده دوغرون بوغ یئره ائنیر و یئر ایسینیر. دونماق اوزره اولان کورداوغلو اؤلومدن قورتاریر. یئری گلمیشکن دئمهلیییک کی دوغروم بوغ یئره ائنمهدن اؤنجه گون دوشن چاغلار یئرین سویو گؤیه دوغرو بوغلانیر، او بوغا اوغرون بوغ دئییرلر.
چیللهبئچهنین آردینجا قاری چیللهسی باشلانیر. دئییرلر دوهلر قیشین سویوغوندا قیزیر (جوتلشیر). اسکی چاغلاردا یاشایان بیر قارینین دوهلری قیشین سویوغو آز اولدوغوندان قیزمیر. دوهلری قیزماق اوچون قاریننه تانریدان سویوق هاوا ایستهییر و تانری اونا گؤره اوچ گون سویوق هاوا اولوشدورور. بو اوچ گونون سازاقلی و قارلی- پوسوک2لو هاواسی اولور.
قاری چیللهسیندن سونرا اونیئددی گون وعده باشلانیر. وعده چاغی، تانینمیش و آدلیم وعده یئلی آدیندا بیر یئل اسیر. وعده یئلی قیشین آجیسینی، دوزلرین و داغلارین اوزوندن سیلیب آپاریر و بالا-بالا یئری دیرچلدیب اوندا یاتمیش بیتگیلرین و جانلیلارین اویانماسینی هارایلاییر. داغلاردا قیشین یاتیر قارلاری اریییب سئله دؤنوب درهلرده آخیر، قوشلارین جوککولتولری و اوخومالاری اوزاقدان یاخیندان دویولور، اینسانلار هم اوزده هم ایچده، دوغا و طبیعتده یاراناجاق بؤیوک بیر دئوریمی گؤزلهییرلر. بو دئوریم یئرین اویانیشی و یازین گلمهسیدیر.
بو اونیئددی گونون ایچینده مئه-له گرمیج، یئددی گون یئرده و یئددی گون گؤیده وروشورلار. هر هانسی بیریسی گوج گلسه، قارشیدان گلن ایل اونون کیمی اولاجاق. مئه-له گرمیجین قارشیلاشماسیندا بو دانیشیقلار اولور:
گرمیج دئییر؛
«چیخارام نیر اوستیننن ائیلهرم توتون3
قویمهرم ایشدییه (ایشلهیه) گنجه-نون جوتون
کول سپهرم ایروانا مرنده»
مئه دئییر؛
«باغروودان مئیدان داغین گؤزدهرم (گؤزلهرم)
بیر گئجهده آرالیغی دوزدهرم (دوزلهرم)
قاررانقوج1 اولان یئرده زنجان چایین بیزدارام2
قیردوررام (قیردیرارام) کاهرالان3 دا آت- قتیر (قاتیر)، داوار
گئتمگ اولماز کاهرالان دا وینده4»
وعده دن سونرا قیشین قالان اوچ گونو آلاچالپوو آدلانیر. بو چاغ هاوا بعضاً قیزیر، بعضاً سویور، بعضاً یاغیر و بعضاً ده قارلاییر. بعضاً مئه گلیر و بعضاً گرمیج دییر. دئمهلی ایش- ایشدن کئچیب، بو چالیشمالارلا قیش هئچ ایش گؤره بیلمز، آتالار دئمیشکن؛ «دالدان آتیلان داش توپوغا دَیَر». آرتیق قیش قوتاریب و یاز گلیب چاتیب.
قیشلا باغلی آتالار سؤزو:
- قیش گئدر اوزو قارالیق کؤموره قالار.
- قیلینج کیمی قیش گلیر.
- قیشین گؤزو کور اولار.
- قیشدان سوروشورلار هارداسان؟ دئییر: اوشاقلارین جانیندا.
- قیش اولماسا یاز اولماز، قار اولماسا بار اولماز.
- یایدا کؤلگه خوش، قیشدا چووال بوش.
- یاز گتیرر، قیش گؤتورر.
- یاز یاپان، قیش قاپان.
- یازدا چالان، قیشدا اوینار.
- یازین شئهی، قیشین قاری حیات باری.
- عاغیللی کیشی قیشین قئیدینه یایدا قالار.
- دونیا یاز ایکن قیش تداروکونه باخ!
- هر قیشین بیر یازی وار.
- مالی قیروو اؤلدورر، قیشین آدی بدنامدیر.
- یاز گئتدی، قیش گلدی، وای تیترهمک دردی.
- یازدا آرپا یئین آت، قیشدا اتینی تؤکمز.
- یازدا اوینایار، گولر، قیشدا آجیندان اؤلر.
____________________________
*«قیشدا طبیعتین اؤلمهسی اینامی آذربایجاندا و آذریلرین [آذربایجانلیلارین] یاشادیقلاری بیر چوخ یئرلرده ایندی ده قالیر. ارمنستانین آذربایجانلیلار یاشایان آغبابا (ایندی کی آماسیا) بؤلگهسینده بئله بیر اینام وار کی، قیشدا قوروغلو (بونا بیر چوخ یئرلرده خیزیر دا دئییرلر.) قایادا قیشلاییر. پاییزدا سویوقلار دوشن کیمی دئییرلرکی، قوروغلو (خیزیر) اؤلدو. یاز گلمهیه باشلار – باشلاماز یئر یوموشالارکن دئییرلرکی، قوروغلو (خیزیر) اؤلمهییب، نفسی گلیر و ائللیکله چؤله چیخیب اوزلرینی قایا طرفه توتاراق «مئدئ» دئیه اونو چاغیریرلار. «مئدئ» تورک دیللرینده «علامت»، «بلگه» دئمکدیر. «مئدئ» دئمکله خیزیرین//قوروغلونون علامتی، بلگهسینی – ایستهیینی چاغیریرمیشلار.(2- س.436-437)
قایناق:
1. -آجال اوغلو، عاریف. اساطیرلر، افسانه و روایتلر/ باکی.(pdf)
2. –سئییدوو، میرعلی. قام-شامان. کؤچورن صمد چایلی. اختر یایین ائوی. 2000. 183س
3. – رحمانی، سالامت. گئرمینین پرمئییر کندی ساکینی. 1944 دوغوملو.
4. – زارعی، هزر. گرمینین آلازار کندی ساکینی. 1895 دوغوملو (مرحوم- 2003 ایلده موصاحیبه آلینمیشدیر )
5. – زارعی، محمد - گرمینین آلازار کندی ساکینی. 1950 دوغوملو
1 – کورد سؤزو تورک بویلاریندان بیرینین آدیدیر. کورد اوغلو بیر عاشیق هاواسیبیرده چوخ کند آدیدیر. .(ارک سؤزلویو ص1660)
2 - پوسوک: قیشین مئهلی هاواسیندا، چؤلده اولان هر شئیین اؤزللیکله اوتلارین و آغاجلارین اوستونه قونان سولارین بوزلاماسی)
2 - بوزلارام، دوندورارام.
3 - اردبیلین اسکی کندلریندن بیری ایدی کی ایندی شهرین بیر محله سی دیر.
:: برچسبها:
علی محمد خلفی,
گئرمی,
گرمی


text:
آد قویما دب لری
هر بیر اینسان چیخارینا گؤره اؤزونه یاراشان آد قازاناردی ،بئله لیكله گؤرونور كی هر كیمین آدی اونون شخصیتین گؤرسدن دیر . تورك لر ایلك هم ده قارشیلیق سیز ایسلام دینینی قبول ائدنلردن اولدوقلاری اوچون بوتون اؤز عادت - عنعنه لرینه ایسلامی اینانجلارا قاتاراق اونلاری یاشاتمیشلار .
هر میللتین وارلیغی ، تاریخی ، عادت - عنعنه لرینی یالنیز آدلارلا تانیماق اولا بیلر . بونلاردا آد قونوسو اجتماعی ، سیاسی یاشاییشادا اولاركن اؤز اؤنمینی ادبیات ، مدنیت باشقا ساحه لرده قورویوب ساخلاییر.
اسكی تورك لر اوشاق لارینا آد قویماغی چوخ اؤنملی سایاردیلار . اوشاغین آدی ایله ائلین یازیسی آراسیندا بیر باغلیلیق اولدوغونا ، سانكی اوشاغین آدی اونون روحو كیمی بیر شئی ساییلدیغینا اینانیلاردی . آد قویمایا اسكی تورك لرده تؤرهن توتولاردی . هر اوشاغین دونیایا گؤز آچماسی او عائیله یه ، سونسوز سئوینج باغیشلار . بو سئوینجله باغلی اولان بیر سیرا عادت - عنعنه لریمیز اولاردی بو مراسیملردن بیر پارا سینین ایزلری ایندی ده گؤزه دیمك ده دیر . اونلارین بیری اوشاغین ایكی آدلیلیغی دیر . اسكی توركلرین ایناملارینا گؤره اوشاغی ، كیچیك یاشلاریندا عائله وریندن بیر آد وئریلیب سونرالار بویا - باشا چاتدیغیندا آد قازانیلمالی ایدی .
هر بیر اینسان چیخارینا گؤره اؤزونه یاراشان آد قازاناردی ، بئله لیكله گؤرونور كی هر كیمین آدی اونون شخصیتین گؤرسدن دیر . تورك لر ایلك هم ده قارشیلیق سیز ایسلام دینینی ایلك قبول ائدنلردن اولدوقلاری اوچون بوتون اؤز عادت - عنعنه لرینه ایسلامی اینانجلارا قاتاراق اونلاری یاشاتمیشلار. آذربایجان اؤزللیك له تبریز شهرینده بئله بیر رسم واردیر كی بوتون اوغلان اوشاقلاری نین آدی محمد ، قیز اوشاقلاری نین آدی فاطیمه قویولار سونرا عائله وریندن گؤزل - یاراشیقلی بیر آد سئچیلر . آد قویما دبی قدیم چوخ طنطنه لی - رسمی كئچیریلردی . اوشاق اولدوقدان سونرا 10- اونجو گون طایفانین بویوكلری قوناق چاغریلیب آد قویما توتولاردی . بوتون قوناقلار بیر آرایا ییغیشدیقدان سونرا اوشاغی آناسی ، ائوین ، ائلین آغ ساققال یا آغ بیرچیی نین قوجاغینا وئریب اودا اوشاغین ساغ قولاغینا اذان ، سول قولاغینادا ایقامه اوخویوب آدین قولاغینا دئیردی . آدین سئچیلمه سینده ده بیر پارا رسمیلر واریدی . بیرینجی بوكی چالیشلاردی آدلار گؤزل هم ده آنلاملی سئچیلسینلر . تكجه اوشاغین كیچیكلی یی گؤز اؤنونه آلینمازدی . ایكینجی سی عائیله نین بؤیوكلرینین آدلارینی یاشاتماغا اوشاغین بؤیوك آتاسی یا اوشاغین بؤیوك آناسی نین آدی سئچیلردی . بئله لیكله چالیشیلاردی بؤیوكلرین آدلاری همه شه دیری قالسین . بو آد قوروماق رسمینی ائوین ،عائیله نین كیچیك اوغلو اؤز اوشاغینا قویمالیدی . اگر بیر ائوده بؤیوك ائولاد ایسته سه یدی اوشاغینا بؤیوك آتا یا بؤیوك آناسی نین آدین قویسون گرك كیچیك قارداشینا پای آلیب اوندان آدی آلایدی.
اوشاغین آدی قورآندان یا دوغولدوغو گونه باغلی سئچیرلردی . اوشاغین آدی اوغلان طایفاسی وریندن وئریلیب ، قیز عائله سی چوخ آز ، آد قویمالارا قاتیلاردیلار.
اوشاغین قولاقلارینا اذان - ایقامه اوخودوقدان سونرا اوشاغین آدین دئییب دئیردیلر : آدین من وئردیم ،یاشین تاری وئرسین . سونرا ساغ طرفدن قوناقلار بیر - بیر اوشاغی قوجاقلارینا آلیب دئیردیلر : ال اوشاغی ، وئر اوشاغی ، تاری ساخلاسین بو اوشاغی یا آتالی - آنالی اولاسان ، آللاه الیزده - اووجوزدا ساخلاسین .
ائلین آغ بیرچكلری ، اوشاغی قوجاقلارینا آلیب اوزوندن اؤپوب آدین دئییب دئیردیلر : كؤرپه نی وئر بیرمنه اؤپوم اونو دویونجا ؛ آرزیم بودورهمه شه ؛ یاشایاسان آدینجا .
ان سون اوشاق آناسینا چاتاندا هامی اوشاغین آدین اونا تبریك دئییب ؛ آتالی - آنالی اولوب روزوسو بول اولماسین دئیردیلر . اوشاغی گؤزدن قورماق اوچون آد قویولدوقدان سونرا بؤركونه یا پالتارینا گؤزمینجیغی یا پنجه الا بیر( پنج تن آل عبا ) یازیلی قیزل یا گوموش پلاك سانجاردیلار . قوناقلار شنلیك ائدیب یئمك وئریلردی سونرا قوناقلار هره سی بیر آلقیش دئییب اوشاغا اوزون عؤمورلر دیلردیلر . بو آلقیشلار بوجوردو : آدی ایله بویوسون ، بویوك اوغلان یا قیز اولاسان ، گون او گون اولسون تویوندا سوزه - سوزه اویناییم .
هر عائله دوشونجه - اینانجلارینا گؤره اوشاغینا آد سئچر . چوخ آدام اوشاغینا ایگید بابالاری نین ، ائل قهرمانلاری نین یا یوردونون آدلیم كیشی لری نین آدین سئچیب قویاردیلار .


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دری سین سویدولا گؤز باخدی ،دیلی آخ دئمه دی
بیر گئجه آسدیلار آسلانلاری دان قیشقیردی ،
قورقوشوملار سینه سینده گول آچان قیشقیردی ،
زالی لار سوردولا دؤرت دؤره دن اندیشه لرین ،
قدد و قامت یئره دوشدوکجه آذان قیشقیردی ،
قیزلارین ناله سی قووزاندی بولودلار دؤشونه ،
هاوالار شاققیدی گؤردوم ساوالان قیشقیردی ،
قارالیقلاردا قارانلیق تؤره دن بایقوشلار ،
چاپدیلار آیه لر اوستونده ، قرآن قیشقیردی ،
بیری نین قیش تایاسین دامدا گامیشلار (جامیشلار ) سؤکدو ،
بیر آریق توخلو آجیندان باجادان قیشقیردی ،
گئجه بیر واقت بئله سونجولدو تیکانلار دؤشونه ،
وای دئیر کن دوداغین یومدو تیکان قیشقیردی ،
هر گئجه هر یئنی بیر بابکه نئشتر دگدی ،
آت گؤلوندن قارا قاشقا اوجادان قیشقیردی ،
داغلارین شیهه سی آز قالدی یئری شاققالاسین ،
قولاغیم باتدی دئدیم یئر گؤی الان قیشقیردی ،
سازی سیندیردیلا آل ماهنی لارین قوینوندا ،
هر سازین توزلو تئلیندن مین اوزان قیشقیردی ،
دری سین سویدولا گؤز باخدی ،دیلی آخ دئمه دی ،
سویولان گولدو او بیر لحظه سویان قیشقیردی ،
ایسته دیم شعری عروض ایله یازام بیر کلمه ،
قیشقیریق سالدی یاپیشدی هیجادان قیشقیردی ،
شاعیر : استاد هوشنگ جعفری
Filed under: استاد هوشنگ جعفری,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | هوشنگ جعفری,هوشنگ جعفری نین شعرلری,استاد هوشنگ جعفری,اشعار هوشنگ جعفری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,شعرهای استاد جعفری


text:
سئوگیلی جانانه،کونول
اویما هرزولفی قارا،سئوگیلی جانانه،کونول
بووفاسیزلارائدرلر سنی دیوانه ، کونول
مومکون اؤلدوقجا چالیش یانمایاسان عشق اؤدونا
شمع دَن گورنه چکیر هر گئجه پروانه ، کونول
سَن هله عشق کمندینده اسیر اؤلمامیسان
اؤیما مجنون کیمی هرزولفِ پریشانه کونول
گولده اؤلسایدی وفا،خاریله یار اؤلمازیدی
بولبولون آهی یاییلمازدی گولوستانه،کونول
آشنا اؤلماق عبث دیر بو پری چهره لره
یئنه بیرگون اؤلاجاقلار سنه بیگانه ،کونول
سئودیین اؤلسا زولیخای زامان،سن یوسیف
فکرائدیب سالدیرا جاقدیرسنی زندانه،کونول
واحیدین عومروبوتون نازلی گوزه للرله گئچیب
بو حقیقت سوزو ظن ائیلمه افسانه، کونول
شاعیر : علی آقا واحد
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,علی آقا واحد Etiketlənmiş: | کونول,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,جانانه,سئوگیلی,علی آقا واحید,علی آقا واحد,علی آقا واحدین شعرلری


text:
ساواش
دونن گئجه قاتار ایله "روم" دان چیخان یولچولار، سحره قدر"فابرییانو" آدلی كیچیك بیر دوراقدا قالمالی ایدیلر، بلكه صاباح یئنه بالاجا كؤهنه بیر قاتارلا "سالمونا" یا گئدیب و اصلی قاتار ایله سفرلرینه داوام ائتسینلر.
گون چیخاركم، اؤنجه كی گئجه ایچینده بئش نفر یاتان، ایكینجی درجه لی و توستولو بیر فایطوندان، پوتا بیر آرواد چیخیب، اونو - بونو ایته له یركن، آچیلمیش بیر بوقچا كیمی، قاتارا میندی. آرخاسیندا نفسدن دوشموش و سیزیلدایا - سیزیلدایا، بالاجا و آریق بیر كیشی گلدی. اوزو آغ-آپپاق، بالاجا و ایشیقلی گؤزلری ایسه اوتانجاق گؤرونوردو.
سونوندا بیر صندل تاپاركن، خانیمینا یاردیم ائتمه یه و یئر وئرمكلرینه گؤره هامی یا ساغ اول دئدی. سونرا خانیما اوز چئویریب و پالتوسون یاخالارینی آشاغی چكمك ایسته دی، اونا گؤره ادبله سوروشدو:
-"یاخشی سان عزیزیم؟"
جاواب یئرینه آرواد یاخاسینی گؤزلرینه قدر یوخاری قاوزادی، ائله بیل اؤزونو گیزلتمك ایسته ییردی. كیشی آجی گولومسه ییب و دیل دوداغینین آراسیندا دئدی: "یالان دونیا."
سونرا گركلی بیلیب، خانیمین داورانیشینا گؤره هامیدان عذر ایسته ییب و ایگیرمی یاشلی تكجه اوغلان لارینین، ساواشا گئتدییینی بیلدیردی. اوغلان، اونلارین تكجه اوشاقلاریدی و اونلار عؤمورلرینی اونون تربیه سی اوزره قویوبلار، حتا سالمونادا كی ائو-ائشیكلرینی ساتیب و اوغلان لارینین درس اوخودوغونا گؤره روما گئدیبلر. سونرا اوغلان كؤنوللو اولاراق آلتی آی جبهه یه گئتمه مك شرطی یله ساواشا گئدیب، بونلارا باخمایاراق بیردن - بیره تئلگراف آلیبلاركی او ایسته ییر جبهه یه گئتسین و اونلاردان اوچ گونه قدر گلیب و اونو یولا سالماقلارینی ایسته ییب.آرواد گئن پالتوسونون ایچینده قایناشیب-ترپشیر و جاناوار كیمی فیریلداییردی، بئله سانیردی كی ارینین سؤزلری او بیری یولچولارلا عئینی دورومدا اولماقلارینا باخمایاراق، هئچ توكلرینی ده ترپتمه ییر. دیققتله سؤزلره قولاق آسان یولچولارین بیری دئدی:
-" گرك تانری یا چوخ شوكر ائده سیز كی اونو ایندی جبهه یه یوللاییرلار. منیم كی ساواشین ایلك گونو اورایا یوللانیلیب. ایكی دفعه ده یارالانیب آنجاق قاییدیب یئنه گئدیب."
باشقا بیر یولچو دئدی:" منی نییه دئمیرسن؟ منیم ایكی اوغلوم و قارداشیمین اوچ اوغلو اوردادیلار. كیشی بیردن - بیره دئدی: اولا بیلر، آنجاق بو بیزیم بیرجه دنه اوشاغیمیزدی."
-"نه فرقی وار كی؟ بلكه سیز اونو چوخ عزیز - شیردان بؤیودوبسوز. آنجاق باشقا اوشاغیز اولسایدی اوندا اونو دا او تهر سئوردیز. آنالیق محبّتی چؤرك دئییل كی كسیب، اوشاق لارین آراسیندا بؤلمك اولا. آتا محبتینی اوشاق لارینین هامیسینا بیر قدر یئتیرر و اونلاری بیر گؤزله گؤرر، ایستر بیر اوشاق اولا، ایستر اون اوشاق. ایندی ده كی من اوشاق لاریما گرره راحاتسیزام، هئچ بیرینه یاری - یاری غم یئمیرم ..."
اوتانجاق كیشی بیر آه چكرك دئدی: "دوزدو ... دوزدو. آنجاق اگر بیر آتانین ایكی اوغلو دا جبهه ده اولسا -اینشاللاه كی سیز او جور دئییل سیز - اونلارین بیری اؤلسه، یئنه بیر اوغلو واركی اورَیی اونا خوش اولسون ... آنجاق من نئجه ..."
او بیری یولچون دئدی:" بلی، اوغلان لارین بیری اؤلسه، آدام او بیرسینین عشقینه یاشار، آمما بیر دنه اوغلون اولسا، اودا جبهه ده اؤلورسه، آتا دا اؤلر و بدبختلییینه سون قویار. بو ایكی دورومون هانسی یاخشی دیر؟ ایندی بیلدیز من نئجه نارحاتام؟"
پوتا، آل - یاناق و گؤزلری قیزارمییش باشقا بیر یولچو دئدی: "اؤتورون بو سر-سفئه سؤلری. نفسی دارلمیشدی. بره لمیش گؤزلرینده، آغیر بیر سینیرلیلیق گؤرونوردو، و اینسانا بئله گلیردی كی اونون آریق بدنینین بو عصبی لشمه یه تابی یوخدور.
ایكی دوشموش دیشینی گؤسترمه مَیه چالیشان آدام، الینی آغزینین اؤنونه توتوب و یئنه دئدی: لاپ بوشونا دانیشیرسیزها، بیز اونلاردان یارارلانماق اوچون اونلاری دونیایا گتیرمیشیك؟"
ایكی باشقا یولچو اونا باخیردیلار. اوشاغی ساواشین ایلك گونلریندن جبهه ده اولان یولچو آه چكیب دئدی: "دوز دئییرسن. اونلار تكجه بیزیم دئییل لركی. اونلار اؤلكه میزیندیلر ..."
پوتا یولچو دئدی: "یئنه بوشونا دانیشدین كی! باخ گؤروم، بیز اونلاری دونیایا گتیرنده هئچ بو اؤلكه نی دوشونوردوك؟ اوشاقلاریمیز اونا گؤره دونیایا گلیبلركی ... بیلیرسیزده. آخی گرك دونیایا گلیردیلر، اونلار دونیایا گلركن بیزیم یاشاییشیمیزی بیزدن آلیبلار. دوغروسو بودو. بیز اونلارینیق، آمما اونلار بیزیم دئییل لر. ایگیرمی یاشلارینا آیاق باسار - باسماز، دوز بیزیم ایگیرمی یاشلی زامانیمیزكی اولورلار. بیزیم ده آتا - آنامیز واریدی، اونلاردان سونرا چوخلو شئیلر ده واریدی ... قیزلار، سیگار، جاوانلیق، یئنی یولداشلیق لار ... و اؤلكه، البته بیز ایگیرمی یاشیندا اولاندا آتا - آنا بیزه قارشی چیخسایدی دا، بیز نه ایشلر كی گؤرمزدیك. ایندی اؤلكه میزی یئنه سئویردیك، آنجاق اوشاقلاریمزی اوندان چوخ. بوردا گوجلو بیری واردی كی اوغلونون یئرینه جبهه یه گئتمك ایسته مه یه؟"
هامی سس سیز - سمیرسیز تكجه باشلارینی ییرغالادیلار.
پوتا كیشی داوام ائتدی:" بس نه یه بیز گرك ایگیرمی یاشلی اوشاقلاریمیزی آنلامایاق؟
اونلارین باشلاریندا اولان یئوگیلری، بو یاشدا عاغیلا سیغان دئییلمی؟ البته من یاخشی اوشاقلاری دئییرم ها. حتی بیزه اولان سئوگیلریندن ده ایره لی؟ اونلار بئله جه گرك اولمویارلار؟ اونلار بیره گرك ترپشمه یی باشارمایان بیر قوجا كیمی باخمایارلار؟ بیر یورد وارسا، بیر اؤلكه وارسا، چؤرك كیمی هامیمیز گرك اوندان یئیه ك، گرك بیری گئدیب، اونو قورویا. اوغلان لاریمیز ایگیرمی یاشا دولاركن گئدیرلر، اونلار گؤز یاشی ایسته میرلر، اؤلسسه لرده، سئویملی و سئوینجلی اؤلورلر - البته یئنه یاخشی اوغلانلاردان دانیشیرام ها - ایندی اگر بیری جاوانكن، یاشاییشین یوروجو و آجی گونلرین گؤرمه میش اؤله ...داها بیز اونا نه ایسته یه بیلریك؟ كیمسه گرك آغلامایا. هامی گرك گوله، منیم كیمی ... هئچ اولماسا تانری یا شوكر ائده - منیم كیمی - چون اوغلوم ارلمه میشدن اؤنجه، منه مكتوب گؤندریب، یازمیشدی كی یاشاییشینین سونا چاتماغینا چوخ یسئوینیر، چون ایسته دیی كیمی اولور، اونا گؤره من قارا پالتار گئیمه میشم ..."
اوجادان قهقهه چكیب گولدو، آنجاق قهقهه سی گولوشدن چوخ آغلاییشا بنزه ییردی. سونرا، ساریشین كوتونو هامی یا گؤسترركن اویان - بویان ائتدی. آغارمیش دوداقلاریف دوشموش دیشلرینین اوزرینده تیتره ییردی، گؤزلر نملی ایدی و بیر نقطه یه اویموشدو.
هامی دئدی:" ائله دیر ... ائله دیر."
بوجاغا سیغینمیش قادین، اوتوروب، قولاق آسیردی. كئچمیش اوچ آیینین ایچینده، ارینین و یولداش لارینین سؤلریندن سریندیرجی بیر معنا دویماغی چوخ ایسته میشدی.
ائله بیر دوشونوروجو معنا كی، بیر قادینین نه تهر اوغلونو جبهه دن اؤلومه، بلكه ده تهلوكه لی یاشاییشا یوللاریا بیله جی یینی آندیرا بیلر، آنجاق ائشیتدییی سؤزلردن بیر شئی آنلایا بیلمه میشدی ... اؤزونه بیر غم اورتاغی تاپمایاركن، بو درد اؤنو لاپ سارسیدیردی.
آنجاق ایندی بیر یولچونون سؤزلری، اؤنو سئویندیریب اؤزنه آلمیشدی. بیردن - بیره باشقا آداملارین پیس دوشونمه مكلرینی آنلادی، بلكه او اؤزو پیس دوشونوردو و باشارا بیلمیردی اؤزونو آغلامادان اوشاقلارینی جبهه یه بلكه ده اؤلومه گؤندرن آتا آنالارین دویغوسونو آنلاسین. باشینی قاوزادی، اوتوردوغو بوجاقدان اؤنونه اییلید تا پوتا كیشینین اوغلونون، قهرمان كیمی وطن لریندن و شاهلاریندان اؤترو اؤلومونون ناغیلینا قولاق آسسین. بئله سانیردی تانیمادیغی بیر دونیادا آددیم آتیر، رؤیادا گؤدویو دونیادا، اؤزگه بیر دونیادا و یولچولارین كیشیه دئییلن قوتلامالارین ائشیدركن، سئوینیردی.
سونرا ائله بیل، بیدن او یابانجی رؤیادان اویاندی، اوزونو قوجا كیشی یه ساری توتوب دئدی:" دو ... دو ... دوغرودان اوغلوزاؤلوب؟"
هامی اونا بخدی. قوجا كیشی ده دؤنوب، اویموش بره نمیش بوم - بوز نملی گؤزلریله اونا باخیب، ایسته دی جاواب وئرسین، آنجاق ائله بیل كلمه لر قاچیردیلار. اویموش گؤزلریله اونا باخدی، ائله بیل بو یئرسیز سورغویلا دوغرودان دا اوغلونون اؤلوب و همیشه لیك اوندان آیریلدیغینی آنلادی. اوز - گؤزو بوزولدو، حالی دَییشلدی؛ سونرا تله سیك جیبیندن بیر دسمال چیخاریب، هامینین گؤزونون اؤنونده اوركدن آه چكیب هؤنكور - هؤنكور آغلادی.
لوئیجی پیراندئللو
ساواش
دونیا حئكایه لری
چئویرن: رضا حسینی


text:
قورد پسیكولوژیسی و توركلر
قورد پسیكولوژیسی و توركلر
جئیهون بایراملی
بو گون دونیادا قوردلا باغلی چوخلو میقداردا یئر آدی، عادت-عنعنه لر، مراسیملر واردیر كی، بو دا قوردون اینسان یادداشیندا اؤزونه یئر توتماسینی، بو نادیر جانلی نین حقیقتن جسارت، مردلیك، دوزگونلوك، همچنین، آزادلیق سیموولو اولماسینی گؤستریر. اگر آمئریكادا یاشایان ماییا طایفالاری بو گون ده قوردا سیتاییش ائدیرسه، رومانین سیموولو كیمی قورد قبول ائدیلیرسه، دئمك، قوردلار هئچ ده اینسانلارا ضرر وئرن یوخ، عكسینه، دونیامیزی اَیریلیكلردن تمیزله مك كیمی تانری میسسییاسینی اؤز اوزرینه گؤتورموش بیر جانلیدیرلار. اودور كی، قوردلارین اینسان دوشونجه سی ایله قبول ائدیلن موثبت جهتلرینی سادالاماق، بیر نؤوع دونیامیزی قوردلارین وارلیغینا ایناندیرماق ایستردیك. هر حالدا، آذربایجان توركلری نین خیلاص، آزادلیق، قورتولوش رمزی ساییلان قورد توتئمی هر كسدن اؤنجه بیزلره عزیزدیر. تصادوفی دئییل كی، جمعی توركلرین خاراكتئریك خوصوصیتلری نین بیر چوخو قورد پسیكولوژیسی اوزرینده قورولوب و هارداسا اونو خاطیرلادیر. قوردون هانسی خوصوصیتلری شوعوورلو اینسانین داورانیشینا یاخیندیر؟ بو سوال تكجه موعاصیر دؤورون علم آداملارینی دئییل، هامینی دوشوندورور. ایلك نؤوبه ده قئید ائدك كی،
1. قورد یئگانه ییرتیجی حئیواندیر كی، اونو اهلی لشدیرمك مومكون دئییل. قدیم آذربایجان تورك ائل مثلینده دئییلیر: " قوردو نه قدر اهلی لشدیرسن، گؤزو یئنه مئشه یه باخاجاق " .
2. ایلك قئیدیمیز ایسه اؤزو ایله آشاغیداكی منطیقی نتیجه نی گتیریر: قورد هر زامان آزادلیغا جان آتیر، اونو قفسده ابدی ساخلاماق، زنجیرله مك مومكون دئییل. قوردون ائوی مئشه لر اولدوغو اوچون او هر هانسی بیر ایمكان دوشونجه قفسینی داغیدیب اؤزونو " ائو " اینه چاتدیراجاق. چونكی او اؤزونو یالنیز اؤز ائوینده سربست، آزاد حیسس ائدیر.
3. قوردلار هر زامان سورو ایله عؤمور سورورلر. اووا گئدركن، بالالارینی یئم و یئنی یاشاییش یئرلری ایله تامین ائتمك ایستركن، عئینی زاماندا، دیگر ییرتیجیلاردان اؤز ائوینی، بالالارینی قورویاركن قورد هئچ زامان تكباشینا حركت ائتمیر. سورو اونون اوچون كوللئكتیو اؤزونومودافیعه كاراكتئری داشیییر. قورد قوردلوغو ایله درك ائدیر كی، تك الدن سس چیخماز و یالنیز اؤز نؤوعوندن اولانلا بیرلشدیكده قورد اؤزوندن قات-قات گوجلو اولان ایسته نیلن جانلینی محو ائتمك ایقتیداریندا اولور. هر هانسی بیر كوتلوی كنار تاثیر اولان زامان قورد اولاماقلا اؤز نؤووندن اولانلاری بیرلشمه یه سسله ییر.
4. قورد طبیعتده كی غئیری-كامیل اولان هر شئیه قارشی دؤزومسوزلوگو ایله سئچیلیر. خسته لیك منبعیی اولان هر بیر شئیی داغیتماغا حاضیردیر. محض بو جهتینه گؤره قوردلار " طبیعتین ان صادیق اؤولادی " آدلانیرلار. حتّی یئنی دوغولموش بالاسی نین شیكست یاخود ضعیف اولدوغونو گؤرونجه قورد اونو پارچالاییب دیگر بالالارینا یئدیردیر. بو باخیمدان قوردلار ان ساغلام جانلیلاردان ساییلیرلار. قویون سوروسونه سوخولان زامان قورد ایلك نؤوبه ده خسته، ضعیف قویونلاری " قارالاییر " . قوردلارین پارچالادیغی حئیوانلارین اكثریتی اوزرینده آپاریلمیش تدقیقاتلار گؤستریب كی، اونلارین تقریبن 90%-ای خسته، شیكست، ضعیف یاخود جمعیته یارارلی اولمایان جانلیلاردیر.
5. قوردو هئچ نه ایله قورخوتماق مومكون دئییل. قوربانی نین اوزرینه هوجوم ائدركن قورد ایلك نؤوبه ده اونون گؤزلرینه باخماغا و بئله لیكله ده قارشیسینداكی نین قورخوب-قورخمادیغینی، همچنین، اونا قارشی دوشمن مؤوقئعده دوروب-دورمادیغینی دقیق لشدیریر. اگر اونون قارشیسینداكی جانلی (فرق ائتمز بو جانلی حئیواندیر یوخسا اینسان) اؤزونو ایتیره رك قورخویا دوچار اولورسا، دئمك، قورد اونو ضررسیزلشدیره جك. و همچنین، اگر همین جانلی قورددان قورخمورسا و اوسته لیك ده اونا قارشی عكس حمله یه حاضیرلاشیرسا، بو دا قوردون گؤزوندن یایینمیر. قورد بئله سی ایله " كیشی كیمی " ووروشماغا حاضیردیر و بو دؤیوشده گوجلو اولان دا غلبه چالاجاق. یئگانه چیخیش یولو قورددان قورخمادیغینی و عئینی زاماندا، اونا قارشی حمله ائتمك ایستمه دیگینی گؤسترمكدیر. بو زامان همین جانلی قوردون اؤزونه مخصوس اولارتیسینی (تانرییا موراجیعت) ائشیده جك و قوردون ساكیتجه چكیلیب گئتمه سی نین شاهیدی اولاجاق. هر حالدا، موشاهیده لر دئییلنلری تام تصدیقله ییر. قدیمده آذربایجان كیشیسی غئیری-عادی قورخمازلیق، ایگیدلیك گؤستریب هامیدان سئچیلركن اونا بئله دئیردیلر: " سن لاپ قورد اورگی یئییبسن " .
6. قورد عاییله سینه، ائوینه صادیقدیر. بالالاری نین، " خانیم " ی نین یولوندا جانینی قوربان وئرمه یه حاضیردیر. دیشیسی اؤلن قورد عؤمرونون سونونا قدر باشقا بیر دیشی ایله " ائولنمیر " . بو جور یالنیز حیات طرزی قوردلارا یالقوزاق آدی نین دا وئریلمه سینه سبب اولوب. بونونلا بئله، قئید ائتمك لازیمدیر كی، یالقوزاق عادی قورددان داها تهلوكه لیدیر، چونكی غضبلندیكده حیاتین و طبیعتین قانونلاری اونون وئجینه اولمور. بدبین تصورات اویادان بو تیپ قوردلار جانی قدر سئودیگی عاییله سی نین " داغیلماسی " نی، اؤولادلاری نین، دیشیسی نین اؤلمه سینی گؤردوكده بلكه ده بوندان سونرا حیاتدا نه اوچون یاشادیغینی آنلامیر و " ساغلام دوشونجه " یه موناسیبتده لاقئیدلشیر. بوردان دا آیدین اولور كی، عاییله قورد اوچون اوغروندا اؤزونو فدا ائتمه لی اولدوغو بیر اوبیئكتدیر.
7. قوردون آزادلیق سئون جانلی اولدوغونو اونون داها بیر خوصوصیتی ثوبوت ائدیر: پنجه سی تله یه دوشن قورد اؤز پنجه سینی دیشلری ایله دیدیب-داغیداراق اؤزونو تله دن قورتاریر.
8. تانرییا سئوگی قوردون قانیندادیر. اوزو هر زامان تانرییا دوغرو اولان قورد آغزینی گؤیه توتوب اولادیقدا بئله گؤزلرینی یومور، بیر نؤوع " داخیلن صافلاشیر " و " تانرییا مخصوص اولدوغونو " گؤستریر. قورد هر زامان یوكسك زیروه لری سئویر، بلكه ده بو تانرییا داها یاخین اولماق ایستگیندن ایره لی گلیر. هر حالدا، هانسیسا بیر تپه نین اوستونده غورورلا دایانمیش و گؤیلره باخان قورد تصویری توركلرین اساس سیمووللاریندان بیری حساب ائدیلیر.
9. قوردلار كوتلوی شكیلده اولایاركن هئچ بیر جانلی اونلارا یاخین دوشه بیلمز. بو، اونلاری تانرییا عیبادتدن آییرماق؟ دئمكدیر و اونلار بونونلا هئچ واخت راضیلاشمیرلار.
10. قورد ان چوخ قاریشیق " نیكاح " دان دونیایا گلن جانلیلارا نیفرت ائدیر. قان تمیزلیگی قورد اوچون ان واجیب عامیللردن بیریدیر و قورد بو باخیمدان هیبرید جانلیلاری، علی الخصوص دا قاتیری، چاققالی، كافتاری بیر نؤوع " طبیعتین سهوی " ساییر.
11. دیشیسینی باشقا بیر ائركك حئیوانلا گؤرن قورد اؤز دیشیسینی پارچا-پارچا ائدیر، دیگر ائركك جانلییا ایسه چكیلیب گئتمه یه ایمكان وئریر. همین ائركك جانلی قوردون گؤزونون دوشمنیدیرسه، دئمه لی، او دا قوردون غضبیندن قورتولا بیلمیه جك.
12. یاشادیغی اراضییه، عاییله سینه، اؤز نؤوعوندن اولان دیگر قوردا تجاووز ائدیلركن غضبلی قوردون قارشیسینی هئچ بیر جانلی آلا بیلمیر، حتّی آسلان بئله قیصاص حیسسی ایله حركت ائدن قورددان چكینه رك قاچیر.
13. سورو ایله اوودان دؤنركن، دوشمن سایدیقلاری جانلیلارین اوزرینه گئدركن و س. سورودن گئری قالان قوردو " دسته رهبری " پارچالاییر كی، رقیبین " اسیرینه چئوریلمه سین " . بو میثاللارین سایینی ایسته نیلن قدر آرتیرماق اولار.
سادالادیغیمیز بوتون خوصوصیتلر قوردون اینسانا بنزر بیر شكیلده، اینستینكتیو فورمادا حركت ائتمه سینی تصدیق ائدیر. تورك سویو هله مین ایللر اؤنجه اؤزونه سیموول سئچدیگی قوردون بیر سیرا موثبت كئیفیتلرینی اؤزونده جمعلشدیریب. یوخاریدا سادالادیغیمیز خوصوصیتلرین بؤیوك اكثریتینه آذربایجان و آنادولو توركلری نین، هابئله، توركمنلرین پسیكولوژیسیندا راست گله بیلریك. توركلر هر زامان آزاد و سربست اولماغا، اؤز دؤولتینه، عاییله سینه صادیق قالماغا، كوللئكتیوین رایی ایله حسابلاشماغا، دار گونده اؤزونو كوللئكتیوین بیر عوضوو كیمی گؤرمه یه اوستونلوك وئریبلر. توركلر او درجه ده قورخماز اولوبلار كی، ایسلامین 2-جی خلیفه سی عؤمر اونلار حاقیندا بئله دئییب: " توركو یارالادینسا، حؤكمن اونون ایشینی بیتیر. عكس تقدیرده او الینه دوشن ایلك ایمكاندا گئری قاییداجاق و سیزه او زامان آمان اولمایاجاق. اونلار گئری چكیلمگی، اودوزماغی قبول ائتمیرلر " . سونونجو دینی اینسانلارا تلقین ائدن حضرتی-محمد ایسه عربلره خطابن بونلاری سؤیله ییب: " توركلر سیزه توخونانادك اونلارا توخونمایین. " بو گون بوتون دونیایا آیدیندیر كی، ایسلامی بیر دین كیمی یاشادان دا محض توركلر اولوبلار. ایسلام دینی محض اونلارین حسابینا اؤزونو قورویوب ساخلاییب. ایسلاما آی پارانی دا ایلك دفعه توركلر علاوه ائدیبلر. آی پارانین بیر سیموول كیمی قبول ائدیلمه سی ایسه بوز قورد افسانه سی ایله سیخ باغلیدیر. تانری نین اینسانلارا گؤندردیگی سونونجو دینین خیلاصكاری كیمی توركلر اؤزلری نین " تانری میلتی " اولدوقلارینی دفعه لرله ثوبوت ائدیبلر. اودور كی، تانرییا تاپینان بوز قورد سیموولو هر زامان توركلرله دیر و اونلاری بیر-بیریندن آییرماق مومكون دئییل.
كؤچورن: عباس ائلچین


text:
اورمو گؤلو
نیگار خیاوی
اورمونون شاعیر گؤلونه سونولور!
(1)
اوزانمیشام اوزو قیبلایا
قلبیمده گؤینهشیر گونش، آی، اولدوز،
بیر اوقیانوسجا گؤلون گؤیلو قیر- قیرا دوز
و اؤلوم زیغلی اَینیمده بوز(boz) بیر بولوز
(2)
تئز گتیر اؤزونو آلمالارین آلنینا
تئز یئتیر الینی دالغامین آریقلامیش اوچوغونا
گل ده اوز به اوز اَیلش اوزومون گیلهسیله
هانی بال بولودلار هانی بس گونش
هانی گونشین گوناهی بلکه من ایدیم و بو دوزلار، بو دوزلو اولدوزلار
یا تبریزدن آخینان او سالخیم یاشلی گؤزلر
“دئه کیمی گؤزلر او قارا گؤزلر آی قارا گیلم!”
(3)
گئتمه گیلم! اؤلور گؤیلومون بالیغی دؤنورم قوراقلیغا
گئن گلیر دالغامین اَینینه هؤنکورتومون قالیغی … گئتمه!
آغزیمدا هارای لاختاسی، بوغازیمدا اوقیانوس بیریسی
گئدیر ال -اله نه گؤزل سئوگیلیسیله ایکیسی
وئر بیر-ایکی قورتوم او زهریماردان
قوی قورتاریم اؤلومدن گؤم-گؤی
بولوددان یوخسون بو پلتک گؤی
بولودلاری باشیمدا لاجیوردی بال
بالدیری آغاپپاق ملک، باشیندا شال
باس قوینونا دیلقمی چال نه حال نه حال نه حال
(4)
اییرمیبیر چایین کوشورتوسو آغلیمدا
آغ بیر آغلاشمانین اوغولتوسو ساچیمدا
و تانرینین الی چنهسینین آلتیندا
یا چیرمالانیب سوخولور گؤبهییمه
یا سوچلو بیرین آراییر
کی بوینوم آسیلیر بیرجه اینجه داماردان
یا «راستا کوچه»ده
صف چکیر آستا –آستا بوینو یوغون کلاشینکوفلار
آه منیم شیریم- شیرناق شپهلریم
آه منیم ساحیللریم…
گئری –گئری ایرهلی گئدن اللریم
گئتمه، ال-اله گئدک منی
گئتمه قورتاراق منی بو شعرین الیندن
گئتمه، گئدک…


text:
دۆنیأ بانکینینگ تۆرکیأنینگ ایقدیصادی اؤسۆشی حاقینداقی چاقلاماسی
تۆرکیأنینگ ایقدیصادیهتی اؤسمأگه دۇوام ادر
دۆنیأ بانکی تۆرکیأنینگ ۲۰۱۷-نجی و ۲۰۱۸-نجی ییلداقی ایقدیصادی اؤسۆشی حاقینداقی چاقلاماسینی چاپ اتدی.
دۆنیأ بانکی، گلوبال ایقدیصادی قاراشمالاری نینگ ۲۰۱۷-نجی ییلی نینگ یانوارینداقی سانینی چاپ اتدی.
دۆنیأ بانکی تۆرکیأنینگ ایقدیصادی تایدان ۲۰۱۷-نجی ییلدا ۳ گؤتریم، ۲۰۱۸-نجی ییلدا ۳.۵ گؤتریم و ۲۰۱۹-نجی ییلدا بۇلسا ۳.۷ گؤتریم اؤسجِکدیگینی بیلدیریأر.
شۇل قوراما ۲۰۱۶-نجی ییلدا تۆرکیأنینگ ایقدیصادیهتی نینگ بۆتین قینچیلیقلارا قارامازدان ۲.۵ گؤتریم اؤسِندیگینی نیغتادی.
دۆنیأ بانکی نینگ گؤرکِزیجیلرینه گؤرأ اؤتن ییل ۲.۳ گؤتریم اؤسۆش ادن گلوبال ایقدیصادیهت شو ییل ۲.۷ اؤسِر.


text:
« آیریلیق »
« آیریلیق »
نازلی یار عشق اودونا بیرده آلیشدیم
یئنه جانان لا کوسوب غم له باریشدیم
بیرده او دورنا گؤزون گؤرمگینه جانلا چالیشدیم
یئنه ده قان لا قاریشدیم
یئنه کؤنلوم نه اولوبدور توتولوبسان
هانسی لیلا سایاغا مجنون اولوبسان ، وورولوبسان
ندی دردین نیه بس قانلا دولوبسان؟
یار تک ، سنده اورک ، آتما منی
بیر خومارگؤز مارالین قایغی سینا ساتما منی
سنده جانان کیمی آلداتما منی
غم ایله ، ماتم ایله قاتما منی
یئتر آغلاتما منی .
نه اولار سنده بیرآز مهر و محبت گؤره سن.
دیل بیلن یارین اولا ، شوق ایله نازین چکه سن.
یار سنین یارین اولا ، او قارا زولفون هؤره سن.
بو قدر آغلاماییب بیر گوله سن.
دونن آخشام یئنه گئتدیم گؤرم او نازلی یاری
وعده وئرمیشدی گله بیرده باری
نئجه اود ووردو منه او گؤروشون اینتیظاری
گلمه یین گئتمه یه قاتدی دلی کؤنلوم نیگاری
بیرده باخدی اوزومه ایسته دی گئتسین
دؤزمه دی سؤزلریمی کامیل ائشیتسین
نه اولوردو او منیم حالیمی بیلسین .
بیر قدم گوتدو چاغیردیم :
نه اولور گئتمییه سن
منی ترک ائتمیه سن
دؤندو باخدیم اوزونه
دوشدو یالوارماغا دیل ، آغلاماغا گؤز
گئتمه بیر دؤز
سنه یالوارمیرام ، آمما
بونو یالوارماق حئسابلا
اوخ اولوب باغریما باتما
منی آتما .
دؤندو تحقیر ایله باخدی
غم اوخون قلبیمه تاخدی
کؤنلومو اودلادی یاخدی
دئدی : آخیر نه دئییم باشقا یاریم وار
سنه من سؤز وئره بیلمم ، اؤزومون سؤز وئرنیم وار
نه یامان وئردی جواب او سؤزومه
بیر زامان چیخدیم اؤزومدن ، یئنه گلدیم اؤزومه
اوندا بیلدیم کی گئدیبدیر او گوزل یاریم الیمدن
نئجه اینصاف ائلدی او آییران جانی تنیمدن
ایکی ال بیر باشیم اولدو
ائله بیل یوز یاشیم اولدو
بوغازیم توتدو قهر، باتدی سسیم
ائله بیل کی کسیلیردی نفسیم.
اودا باخماقلا منه گؤزلری دولدو
سارالیب هئیوا کیمی ، گول کیمی سولدو.
آغلادیق هر ایکیمیز یاش توکنینجه
بو صداقتلی سئوینجه
گؤزو آغلار سسی سیزلاردیله گلدی
سانکی بی دین ، دینه گلدی
دئدی ، سن هر نه دئمیشدینسه ایناندیم
سنی مجنون کیمی ساندیم
سنی یاندیرماغا یاندیم
چوخ اوتاندیم ،
من سنین عشقینه لاییق دئییلم
بیه مندن سورا گؤز قاره سی یوخدور ،
آیریلیق دیر یولوموز
چاره سی یوخدور.
بو سؤزایله گئدرک آتدی منی
غم ایله ، نیسگیل ایله قاتدی منی
آخ نئجه آغلاتدی منی.
یاندی قلبیم اودونا ، توستوسونه عشقه بوغولدو
وئردیگیم قول شرف سیندی اوغولدو
گلدی یورغون سره لندی
گؤزلریندن یاش الندی.
توتدو اوز تانریا ، قیشقیردی ، باغیردی :
هئچ کیمین سئوگیسینی باشقاسینا یار ائله مه
بیر طبیبه ایکی کس کونلونی بیمار ائله مه
منی بوندان دا بؤیوک درده گرفتار ائله مه.
آغلاماقدان دا یورولدو
سیلدی گؤز یاشلارینی سوسدو بوغولدو
آچدی غم دفترینی قان ایله یازدی :
منی هئچ کیمسه اینانماز
سؤزومو دردیمی قانماز
دوشر عاشیق اودا البت
هئچ کیم آنجاق ، بئله یانماز.


text:
چیچک سویی کسل لیگی وتداوی سی
چیچک بیرویروسی کسل لیک بولیب یاش باله لر کوپراق بوکسل لیک گه چلینه دی لرکیم چیچک نی اورته گه کیتیره دیگن عمل گه varicella zoster دییله دی .اوشبومرض گه بیربارچلینگن لردایمی معافیت تاپه دی لر.
بعضی چاغ لرده چلینگن لرجانی ده چیچک کسل لیگی نینگ ویروسی قالگن بولیب اوشه چلینگن کیشی لرقرریگن چاغی ده اوشه ویروسی ینه ده فعالیت گه باشله یدی .وzoster glesherps کلنیکی کورنیش لرگه سبب چی بوله دی.اوشبوکسل لیک نینگ عاملی دم آلیش سیستمی نینگ چیقیندی لری ده باربولیب، آغیزسویی دن هم تشقری گه چیقه دی .ویوقیشه دی وییگرمه تورت ساعت دن قیرق سکیزساعت گچه یوقیشیش کوچیگه ایگه دیر.
کورینیش وبیلگی لری:
چیچک سویی کسل لیگی vesicles chicken pox دن عبارت بولیب exanthema اوچ کون دن آلتی کونګچه اورته ګه کیله دیږ کوپراق قیل یاهم ساچ کوکره دیگن بدن حصه لری ده اوسه دی.
اوشبوکسل لیک کلنیک لرده تداوی بولیب اونینگ ویروسی تخنیک آرقه لی تیکیشلی انتی جن لرده تاپیله دی.اوشبوکسل لیک ساغلام باله لرده اونچه لیگ کوزگه کوریلمیدی کوپراق ایچیم لیک ایچیش فایده لی دور. پاراستامول ایسیق حرارتی نی کنترول قیله دی واسپرین توصیه قیلینمیدی. تیری نینگ خارشی نی قالدیریش اوچون aclaminelotio توصیه قیلینه دی .شوکبی diohenhgdramine شربتی هم تیری نینگ خارشی نی آرام قیلیب باله نی آرام اوخله ته دی.


text:
رمضان گلدی
رمضان گلدی جماعت گینه سلمان اولاجاق
دین اسلام اوجالوب خلق مسلمان اولاجاق
گله جاق غیرته فاسق اولاجاق اهل تمیز
ائتدیقی معصیته جمله پشیمان اولاجاق
بزنوب خار مغیلان گیره جاق گل دونونا
نخل سنجد دوزه لوب سرو خرامان اولاجاق
مسجدون تاخجاسی حسرت قالاجاق مهر اوزونه
هره بیر مهر تاپوپ بنده ی یزدان اولاجاق
بیر محرمده چیخوب شاهقلی بیگ مسجددن
بیرده بو آیدا گلوب داخل ایوان اولاجاق
اون بیر آییدور یومویوبدور گ...یار قلی بیگ
ایمدی حمامه گئدوب شاد و خرامان اولاجاق.......
قولاقین دورد ائلیوب ماللیا آغزین آچاجاق
باشینی سیلکه لیوب واله و حیران اولاجاق
آلاجاق منبرین اطرافینی پولسوز لوطیلار
پوللولار گلسه ده بیر گوشه ده پنهان اولاجاق
هر کیمین خوش سسی وار دامدا مناجات ائده جاق
آچیلوب حنجره سی بلبل خوشخوان اولاجاق
بی طهارت بالالار که دانیشانمور سؤزونی
اولاجاق خلقه مؤذن عجب عنوان اولاجاق
ه اوچ ائودن بیری لازیمدی چیخوب وئرسین اذان
بختی قارا خروسین قیمتی ارزان اولاجاق
آی قوتولجاق باتاجاق جمله نفسلر هاموسی
نه اذانچی نه مناجتچی نه قرآن اولاجاق
اوروجون میل ائلینلر گئده جاقلار سفره
گزه جاق هر یانی زوار خراسان اولاجاق
قوتولور ماه مبارک عمودان گلدی خبر
بیست هفتم گئجه سی وارد تهران اولاجاق
او آداملار که وئرولر تومنی بیر قرانا
سره لرده گئجه لر قاری قرآن اولاجاق
چکه جاق رشوه پولینان پلوی دوری لره
آتاسین یاده سالوب مایل احسان اولاجاق
بش قرانلوق اته قادر دگی بیچاره کاسب
یدیگی سوزمه قاتق ایچدیگی آیران اولاجاق
ترک عادت ائده جک مشدینون اخلاقین عوض
خشگه بیر مطلبه احوالی پریشان اولاجاق
خرمگس تک گلنه نیش ویروب اینجیده جاق
گله جک تنگه دیلیندن هامی ترسان اولاجاق
دولاجاق مسجد و محراب جماعت سوری تک
الده تسبیح هامی عابد دوران اولاجاق
بینوا واعظ شهرین بوغازی یرتیلاجاق
مجلس موعظه ازبسکه فراوان اولاجاق
قره کوللوک۱ قوتولوب جان باسا جان باشقاپانا۲
نفسی تنگه دوشوب خسته و نالان اولاجاق
قویاجاقدور هره بیر شیشه ی کوچک جیبینه
بش قران عطره وئریب دسته ی حیران اولاجاق
باتیروب ملچینی هر دم چکه جاق بیغلارینا
بیر حنا خونچاسینا قویمالی گلدان اولاجاق
بعضی افطارین آچوب جان باساجاق قهوه لره
باشی نقله قیزیشوب تا که اوباشدان اولاجاق
کبلائی توبه ائدوبور یاغا پی قاتمیاجاق
مشهدی ایلدیگی ظلمه پشیمان اولاجاق
هر کس اوز بد عملیندن ائدجک استغفار
نور ایمانیله هر قلب چراغان اولاجاق
اتحادیله علی نوکری زهرا کنیزی
گله جاق مسجده یر کثرت و طغیان اولاجاق
گله جاق دسته به دسته باجیلار موعیظیه
مسجدین هر طرفی روضه ی رضوان اولاجاق
کودری چادرا باشیندا مانیکور باشماقیلان
فر قویوب تللرینه فتنه ی دوران اولاجاق
گزه جاق کوچه لری هاردا گوراخ مرثیه وار
سوخولوب هر ائوه هر سمته شتابان اولاجاق
بعضی قیزلار که نه الله نه پیمبر تانییوب
آیری یرلرده گزوب مرثیه عنوان اولاجاق
آنالار هر بیری بیر دونبک آلوب قولتوقونا
ونگه ونگیله گلوب اوردا نوا خوان اولاجاق
ایشییوب کورپه اوشاقلار باتاجاخ فرش حصیر
گله جاق تنگه ملکلرده گربزان اولاجاق
چکه جاقلار آرادان پرده که عورت کیشنون
آراسیندا او همان پرده نگهبان اولاجاق
او طرفده کیشیلر باشه ووروب آغلیاجاق
بو طرفده باجیلار گل کیمی خندان اولاجاق
سالاجاقدور اله ملت هره بیر کهنه بیاض
ظاهرا بنده ی پاکیزه ی سبحان اولاجاق
ائله که چیخدی اوروجلوق گئده جاق اوز ایشینه
گینه اولکی کیمی مرشد شیطان اولاجاق
ییه جاق مال یتیمی آچاجاق ظلم الینی
قیزادوب صورتینی مثل بادمجان اولاجاق
پاکدور حسابی داداشون غم یمه سین
ائله یومجاق گوزینی داخل رضوان اولاجاق
قورخ او گوندن کسه آمالوی مقراض اجل
سینون اوسته ملک الموت نمایان اولاجاق
یار و یولداش قویاجاق تک داشین آلتیندا سنی
قبر ایچینده بدنون خاکیله یکسان اولاجاق
عدل مستنطقی سندن آلاجاق توضیحات
حی و قهار ائلین عدلیله دیوان اولاجاق
یدیگون نفع ربالر گله جاق بورنوندان
لیره لر هر بیری آتش سوزان اولاجاق
ییغدیقون ثروتی تقسیم ائده جکدور ورثه
خانمون اوزگییه همخوابه ی جانان اولاجاق
هئچ گناه اولماسا بسدور بیزه بو صوم و صلوِِِة
بو عبادت دولانوب بیزلره عصیان اولاجاق
وای او شخصه که کتابین وئرلر صول الینه
باخوب اوز نامه ی اعمالینه گریان اولاجاق
خوش او اشخاصلرین حالینه یوم العرصات
که شفاعتچی لری شاه شهیدان اولاجاق
نقدر ساغدی «کریمی » یازاجاق شعر و غزل
سؤزی هر عصریده هر شهریده هعلان اولاجاق
داخی بوندان بویانا شعر دوشر قیمتدن
هر یریندن دوران عالمده غزلخوان اولاجاق
هر الف بی اوخویان شاعر اولوب بانلایاجاق
هامی دیوانه اولوب صاحب دیوان اولاجاق
بار الها بیزه سن لطف ائله توفیق عمل
اولماسا خالص عمل درده نه درمان اولاجاق
یتیش امدادیمیزه جان یتیشنده دوداقا
اوندا که جان قفس تن ده هراسان اولاجاق
---------------------------------------------
۱-نام مسجدی در مراغه
۲- نام مسجدی در مراغه
منبع وبسایت عباس حسین پور


text:
جلیل محمدقولوزاده و میللی ایدئیا
جلیل محمدقولوزاده و میللی ایدئیا
سونا ولییئوا
فیلولوگییا اوزره فلسفه دوكتورو
19. عصرین سونو 20. عصرین اوللری آذربایجانین بدیعی-ائستئتیك و ایجتیماعی فیكیرینده میللی اویانیش، اؤزونودرك، ایستیقلال دوشونجهلرینین جوجرمهسی پروسئسلرینین رئنئسانس دؤورو حساب اولونور. میرزه جلیلین همین دؤورده ادبی-ایجتیماعی موحیطه گلیشی ایله بو پروسئس داها دا سورعتلنمیش و میللی ایدئیا گئتدیكجه كوتلویلهشهرك مینلرله اینسانین فیكیر دونیاسینا حاكیم كسیلمیشدیر.
سؤز و صنعت تاریخینده او شخصلر كوریفئیلیك زیروهسینه اوجالا بیلیر كی، اونلار خالقین، میللتین و جمعیتین سیویل اینكیشافینا، منسوب اولدوغونو دؤولتین بین الخالق آرئنادا ساییلیب-سئچیلمهسینه اؤز فعالیتلری ایله ایستیقامت وئریب بو پروسئسده فعال ایشتیراك ائدیرلر. آذربایجان ادبیاتینا ایستیقلال دوشونجهسی گتیرن میرزه جلیل ایلك گوندن ادبی-ائستئتیك موحیطده آذربایجانچیلیق ایدئولوگییاسینین بانیسی كیمی چیخیش ائدهرك وطنین، دیلین، میللتین، دونیا ترققیسینه قوشولوب، ساییلیب-سئچیلمهسی ایدئیاسینی یارادیجیلیغینین اساس دئویزی كیمی قبول ائتدی. الینه قلم آلدیغی گوندن عؤمرونون سونونادك میللی ایستیقلال اوغروندا موباریزهنی مسلك كیمی، ایدئیا موباریزهسی كیمی قبول ائدن میرزه جلیل اؤزونون داهی تفككوروندن سوزولن نورون ضییاسیندا موستقیل آذربایجانین وارلیغینین اوزاقدان دا اولسا آیدینجا گؤروردو. 20. عصرین اوللرینده هم داخیلی، همده روسییا و قافقاز حؤكومت دایرهلرینین تعقیبلریندن بیر آن بئله یاخا قورتارا بیلمهین بؤیوك ایجتیماعی خادیم و سؤز اوستادی نه ادبیاتدا، نهدهكی، ایجتیماعی فعالیتینده آذربایجان خالقینین میللی اویانیشی، ترققیسی و دیرچلیشی، همچنین موستقیللیگی اوغروندا موباریزهنی نینكی دایاندیرمامیش، حتّی اؤز دوشونجهلرینین توپلوسوندان یارانمیش بیر حراكاتین اؤندری كیمی اطرافیندا دؤورونون تحصیلی، آچیق فیكیرلی شخصلرینی بئله بیرلشدیره بیلمیشدی.
دؤورونون ادبی-بدیعی، ایجتیماعی فعالیت مئیدانیندا یوكسك ائنئرژی و میللی تعصوبكئشلیك فعالیتی گؤسترن میرزه جلیل محض بو ایللرده زمانهسینین اینكیشاف پروسئسلرینین احتییاجیندان دوغان " موللا نصرالدین " ژورنالینی یاراتدی. آذربایجان ادبیاتیندا میللت دیلین جفاكئشلیگینه، وطن سئوگیسینه بو گون بئله آلتئرناتیوی اولمایان بو ژورنال بؤیوك ایدئیا مكتبی كیمی عصرین اوللرینده آذربایجانین وطنداش ضیالیلارینی، موترققی كیمی فیكیرلی سؤز و ایدئیا مسلكداشلارینی اؤز اطرافیندا بیرلشدیریردی.
20. عصرین اوللرینده آذربایجان ادبیاتینا یئنی نثر اوسلوبو، یئنی دیل (هامینین باشا دوشهجگی ساده بیر دیل) گتیرن، ایجتیماعی-سیاسی، ادبی-مدنی اینتیباها اؤز گلیشی ایله ایكیقات اینتیباهلیق روحو بخش ائدن " موللا نصرالدین" هم ده آزادلیق، دئموكراتییا، ترققی اوغروندا موباریزهنین زیروه تریبوناسینا چئوریلدی.
ژورنالین نشری ایله هم ده آذربایجان ادبیاتینین میللی مطبوعاتیمیزین تاریخینده ایلك دفعه كوتلوی اوخوجو آودیتورییاسی اوچون مخصوصی كسَر و اوپئراتیو تاثیری ایله سئچیلن ژانر-ساتیریك مطبوعات ژانری تاریخه وثیقه آلدی.
بوتون فعالیتینده موترققیلیك دویولان ج.محمدقولوزادهنی نینكی دؤورونون ادبی-بدیعی موحیطینده، همچنین آذربایجانین ایجتیماعی فیكری و فعالیت تاریخینده بؤیوك دئموكرات آدلاندیرساق هئچ ده سهو ائتمریك. بو گون آذربایجاندا دئموكراتییانین اینكیشاف ائتدیگی بیر زاماندا بؤیوك ایدئولوق و نثر اوستادینین دئموكراتیك فیكری و ایدئیالارینین واختیله نه قدر اوزاقگؤرنلیكله یازدیغینین شاهیدی اولوروق. اونون عصرین اوللرینده ایجتیماعی فیكره تلقین ائتدیگی و تحلیل ائتدیگی " فیرقهلر دعاواسی " ، " آزادی ویجدان " ، " تزه پارتیلر " و س. مسلهلر آذربایجاندا عومومبشری، سیویل اهمیت كسب ائدن چوخپارتییالی سیستئم، اینسان حاقلاری، كونستیتوسییا حوقوقلاری، دئموكراتیك سئچكی عنعنهسی حاقیندا سؤیلهدیگی یئتكین، بؤیوك اهمیت كسب ائدن فیكیرلر بو گون ده اؤز آكتواللیغینی ایتیرمهمیشدیر.
میرزه جلیل " جومهوریت " مقالهسی آذربایجان دؤولتچیلیگی اوچون سیویل جمعیت، دؤولتچیلیك و رئسپوبلیكا قورولوشو حاقیندا آلتئرناتیوی اولمایان، همیشه موعاصیر اولان اصل تاریخی سنددیر. او چوخ ساده و دولغون بیر دیلله یازیردی: " جومهوریت، یعنی رئسپوبلیكا ائله بیر حؤكومته دئییلیر كی، اورادا مملكتین ایدارهسی جاماعاتین اؤز عؤهدهسینده و ایختییاریندادیر. نئجه كی، مثلا، فیرنگیستان، ایسوئچره و غئیریلری كیمی " .
جومهوریت اوصولونا گؤره مملكتین ایدارهسی جاماعاتین اؤز ایختییاریندادیر. جاماعات دئدیكلری وطنین صاحیبیدیر. دخی هئچ كسین ایختییاری یوخ كی، اؤزونه پادشاه آدی قویوب، میللتین راییندن كنار مملكت ایشینه قاریشسین.
...مملكت ریسینه پرئزیدئنت دئییلیر.
...جومهوریت ایدارهسینین سئچكیسینین دؤرد واجیب شرطلری وار.
...بو شرطلری اولینجیسی عومومیلیكدیر؛ یعنی، مملكتده یاشایان نوفوذون جمعیسی سئچكیده ایشتیراك ائتمهلیدیر، ... ایكینجیسی سئچكینین موساوی اولماسیدیر، یعنی سسلرین برابرلیگی، ...اوچونجوسو سئچكینین دوزبدوزلوگودور، ...دؤردونجوسو سئچكینین گیزلی اولماغیدیر، ...وطنداشلار! جومهوریت ایدارهسینین بیر زینیتی واردیر كی، او دا تامام آزادلیقدیر. بو آزادلیق دا نئچه قیسیمدیر.
اولن اعتیقاد آزادلیغی؛
ایكینجی ییغینجاق آزادلیغی؛
اوچونجو بیرلشمك آزادلیغی؛
دؤردونجو جار ائتمك؛
بئشینجی دانیشماق؛
آلتینجی پارتییالار دوزلتمك؛
یئددینجی دیلبیر اولوب، همتدبیر اولماقدیر.
بودور جومهوریتین ان واجیب شرطلری!
پروفئسسور ی.قارایئو " نثرین و صحنهنین آغری یادداشی " مقالهسینده میرزه جلیل آذربایجانچیلیق و دؤولتچیلیك ایدئیاسینا تام آیدینلیق گتیرهرك قئید ائدیردی: " رهبر توتدوغو میللی دؤولت قورولوشونون تیپی خالق حاكیمیتینه اساسلانان دئموكراتیك سووئرئن رئسپوبلیكا قورولوشو ایدی. بو رئسپوبلیكانین پئرسپئكتیو فعالیت پروقرامینین ایسه او، اوچ اساس تركیب حیصهسینی میللی دؤولت، خالق حاكیمیتی، تورپاق ایصلاحاتی-كیمی تصوور ائدیردی. بئلهجه میرزه جلیل آیری-آیری مقالهلرله یاناشی، " موللا نصرالدین" ژورنالی ایله دؤولتچیلیك و وطنداشلیق اؤلچوسونون بوتؤو تعلیمینی اؤزونده بیرلشدیرهرك آذربایجان خالقینین ترققیسینه دوغرو یول باشلایان میللی ایستیقلال ادبیاتینین، ایستیقلال موباریزهسینین هم ده پوبلیسیستیكانین اؤندری كیمی اؤلچوسوز قییمته لاییقدیر. میرزه جلیل ایستیقلال ادبیاتی ایله بیرگه ایستیقلال مئیدانی اولان " موللا نصرالدین" ژورنالی هم ده فداكارلیق، میللی غئیرت مكتبی ایدی. بو مكتب شخصی منفعتدن چیخیش ائدنلری دئییل، بوغازدان یوخاری خالق، وطن دئییب قیشقیرانلارین و یا كورسو دعاواسیندا خاریجی دؤولتلره آگئنتلیك ائدنلرین، وطنی لازیم گلنده قویوب قاچانلارین تریبوناسی دئییل، یورد، خالق، همچنین میللی دؤولتچیلیك ایدئیالارینین تبلیغی اوچون موجاهیدلیك مكتبیدیر " .
میرزه جلیل تواضؤكارجاسینا بو حاقدا بئله دئییردی: " موللا نصرالدین" منیم عزیز یولداشلاریمین اثرلرینین مجموعهسیدیر كی، من ده اونلارین آغساققالییام " . بو ژورنالین ایشیق اوزو گؤروب یاشاماسینا ماددی كؤمك الینی اوزادان، معاریفسئوئر م.علسگر، ع.نظمی، م.صابیر، م.صیدقی، او.شمئرلینق، ی.پوتتئر، ع.عظیمزاده و باشقا غئیرتلی ضیالیلاری، آذربایجان خالقینین دیگر ان قاباقجیل دوشونجه صاحیبلری و ساده اینسانلاری ژورنال اطرافیندا بیرلشمیشدیلر. بو ضیالیلارین فعالیتین آذربایجان خالقی، دؤولتچیلیگی و مدنیتی یاشادیقجا هر بیریمیز اوچون گوونج و اؤیود یئری اولاراق قالاجاقدیر.
میرزه جلیلین میللتین ترققیسی یولوندا بؤیوك ایدئولوق اولدوغو هم ده، اطرافینداكی ضیالی و غئیری-ضیالینی اؤز سویییهسینه، اوجالیغینا قالدیرماغی ایله اؤلچولور. مثلا، ژورنالین ایلك نشرلرینین ماددی خرجینی اؤز اوزرینه گؤتورن مشدی علسگر آدلی بیر وطنپرور اینسان بؤیوك ادیبین ایشیقلی ایدئیالارینا ایناناراق، اوزاقگؤرنلیكله مطبوعاتا، معاریفه، یاتیریم قویماقلا خالقین میللی ترققیسی ایشینه اؤز تؤهفهسینی وئرمیشدیر. اصلینده میرزه جلیلین اطرافیندا توپلانمیش یوزلرله بئله وطنپرور اؤلكهسینین دردینی یوكسك غئیرتله چكهرك اونون ترققیسینه اؤز تؤهوهلرینی وئرمهیه حاضیر ایدی. 1921-جی ایلدی " موللا نصرالدین" ژورنالیندا درج اولونان " میللت " آدلی مقالهسینده میرزه جلیل بئله وطنپرورلرین فیكرینی عومومیلشدیرهرك اورك آغریسی ایله خالقینین یاتمیش سیاسی شوعورونا طبیل چالیر، دونیا خالقلارینین ایستیقلال موباریزهسینده درس آلاراق میللتینی اؤزونه بیر گون آغلاماغا چاغیریردی:
" او یئرده كی، لوغت كیتابیندا گرك یازیلاردا " میللت " ، اورادا " میللت " عوضینه یازیلیب " شخصی " ، او یئرده كی، سؤز دوشونجه گرك میللت سؤزو دانیشیلا اورادا " اشخاص " لفظی ایستعمال اولونور... فیرنگیستان میللتپرستلیگی سایهسینده یئر اوزونده چوخ-چوخ میللتلر تربییه اولوندو، میللتچیلیك و آزادیخاهلیق بایراغی جمعی مملكتلره سیرایت ائلهدی: اونلارین سایهسینده بیز ده یونگولواری حركته گلدیك " .
گؤروندویو كیمی، غئیرت یانغیسیندان سوزولوب، عاغلی سوزگجیندن كئچن دردلرین، پروبلئملرین یولو بؤیوك ایدئولوق طرفیندن اوستالیقلا گؤستریلیردی. " هر شئیدن اول میللتین جهالت گیردابیندان چیخماسی اوچون بوتون اؤلكهده معاریف ایشی یوكسك سویییه ده اینكیشاف ائتدیریلمهلیدیر. " معاریف " جهالت و عواملیغین اوزرینه اؤز ضییاسینی برقرار ائدرسه، قیسا بیر زاماندا بوتون میللت بونون خئیرینی گؤرر... " میرزه جلیل دئییردی.
میللتین سیویل اینكیشافی اونون تحصیل و معاریف ایشینی دوزگون و یوكسك سویییهده قورماسیندان آسیلیدیر. " اؤلولر " دن باشلایان، میللت جهالت دردینه آغی دئین میرزه جلیل ایسگندرین " بو قوللاردا روستم پهلوان كیمی قوووت اولسایدی " - ایفادهسی ایله خالقینین عقیل پوتئنسیالینین گوجو اولاجاغی یئرده " ایصفاهان لوطولارینین مئیدان سولاماسینا یئر قالمایاجاغینی " سؤیلهییردی.
میرزه جلیل حساب ائدیردی كی، علمسیزلیك، معاریفسیزلیك، میللتی خورافاتین قولونا چئویریر، " معنوی اؤلولوك " سویییهسینه سالیر. گؤركملی ادبیاتشوناس یاشار قارایئو " آذربایجان ادبیاتی 19-20 یوز ایللیكلر " اثرینده یازیر: " معنوی اؤلولوك " تنقیدی رئالیزمین، میرزه جلیل رئالیزمینین اساس موبتداسینا چئوریلدی. بو واختا قدر هله هئچ كس میللته و خالقا سؤیلهنن " اؤلولر " خطابی ایله صنعت صحنهسینه گلمهمیشدی. هم ده بو خطاب تصادوفی ائپیزود، اؤتری بیر هایقیرتی دئییلدی: بوتونلوكده بو ساتیرا، بو نثر محض میللتین دیریلیگی نامینه میللته سؤیلهنن " اؤلولر " خطابینین داوامی ایدی و میللت ایلك دفعه ایدی كی، اونا " اؤلولر " خطابی ایله كورسویه قالخان غریبه ، " عجایب " ناطیقه قولاق كسیلیردی. محض میللتین نامینه میللته سؤیلهنن " اؤلولر " خطابی اصلینده اونا دهشتلی بیر ائلانی عشق ایدی.هله بؤیوك بیر نیطقین مونولوقونون اولی ایدی: " سیزی دئییب گلمیشم، ائی منیم موسلمان قارداشلاریم! " - خطابدا گولن، هم ده گولدویونه گوونن بیر ائستئتیك موناسیبتین مورككبلیگینی حیسس ائتمهمك غئیری-مومكوندور. لاكین بو مورككبلیك هم ده ضیدیت علامتی دئییلدیر.یالنیز " گوله-گوله آغلاماق " یوخ، هم " گوله-گوله سئومك " اوصولو ایدی. " اؤلولر " شوبههسیز بورادا شیشیرتمه ده وار. لاكین بو عئیبجرلیگین دوغوردوغو كدرین، اورك یانغیسینی، ناراحات معنوی، اخلاقی طوغیانی، رئاكسییانی داها فریادلی ائتمك پرینسیپدیر " .
میرزه جلیل خالقین، میللتین ایستیقلال قازانماسینین یولونو دا علمده، معاریفده گؤروردو. اونون " دلی ییغینجاغی " اثری میللی معاریفین میللی ترققینین قارشیسین سدد چكن عونصورلردن قورتولوشا اصل چاغیریش ایدی. اثرده مؤلیف علمین ضییاسینین ضعیف اولدوغو یئرده غئیرتلی عاغیللیلارین دوشونجهلرینین دلیلیك كیمی قارشیلاناراق خالقین دیلینی، میللی-پسیخولوژی عادت-عنعنهسینی بیلمهین حضرتی اشرف و لالبوز كیمیلرینین الینده اویونجاغا چئوریلدیگینی اوركآغریسی ایله قلمه آلیر.
علمسیز، معاریفدن محروم اولانلارین دردلرینی دوشونهرك 1930-جو ایلده " موللا نصرالدین" ژورنالیندا میرزه جلیل یازیردی: " منی بیر قیسیم اوشاقلارین فیكری آلمیشدیر. او دا ساققاللی اوشاقلاردیر. من ساققالی اوشاقلار او شخصلره دئییرم كی، 30-40 یاشا چاتیبلار آدلارینی یازماغا عاجیزدیلر. خولاصه، بو بیساواد یولداشلار اؤزلرینی گولونج بیر حالتده بوراخیرلار. من قوجا موللا نصرالدینه منیم نصیحتینی ائشیتسهلر جیدی، بو ساعات، بو دقیقه و بو ثانیهنین ایچینده اللرینه كیتاب، قلم آلیب بالاجا اوشاقلار كیمی ساواد اخذ ائلمهیه باشلایارلار... بئلهلیكله، اونلار هم مملكته خیدمت ائلمهیه، قابیل اولارلار، هم اؤزلرینی گولونج حالتدن چیخارارلار " .
میرزه جلیلین قلمه آلدیغی كوتلوی علمسیزلیگین فونوندا اوستا زئینال اوبرازی خاراكتئر اعتیباری ایله نه قدر موطیع، خورافات تعلیمینین قولودورسا، ائلجه ده ائرمنی كوپهسینین سویوندا موردارلانان و پالتار یودوروب چیلپاق اوتوردوغو مسلهیهدك داخیلن بدبخت و كاسیبدیر.
مؤلیفین " قوربانعلی بَی " حئكایهسینده كی قوربانعلی بی اوبرازی دا اصلینده بیلیكدن اوزاق، جیلیز، منن كاسیب بیر جاهیلدیر.و یاخود آجی-آجی دردی چكیلن هموطنلرین اوخشاری " ائششگین ایتمكلیگی " پووئستینده كی محمدحسن عمی قدر ائله خودایار بی ده آجیناجاقلی و میسكین گؤرونور. میرزه جلیلین فیكرینه گؤره، اساس بلا میللی شوعورون، یوكسك معاریفین اولماماسیندان دوغور. او دوشونور كی، یوكسك اینتئللئكت و دونیا گؤروشونون قارشیسیندا عواملیق و جهالت یوخا چیخا بیلر. بونلارین اولمادیغی یئرده " قوزو " حئكایهسینده كی كیمی، خان دا هئچ خان دئییل، اونون عاغلی و فراستی ده كبلهمحمدحوسئینین تاماهی و حیلهگرلیگی ایله عئینی چكییه مالیكدیر. یاخود دا " روس قیزی " حئكایهسینده " Xristos vaskres " ایفادهسینین آخاریندا باشینی ایتیریب میسكینلهشن " poşol k çortu " " هدیهسی " آلان مشدی قولامحوسئین ده میرزه جلیلین اورك آغریسی ایله تصویر ائتدیگی ساوادسیز، معاریفسیز هموطنلریندندیر.
میرزه جلیلین باخیشیندا تحصیل آلماق، علمه یییهلنمك سون مقامدا وطنه، میللته خیدمت عقیدهسی ایله تاماملانمیرسا، بو دا جاهیللیك كیمی بیر شئیدیر. " آنامین كیتابی " اثریندهمؤلیف دئمك ایستهییر كی، اوخوماق، سؤزده " اینتیللیگئنتلیك " قازانماق هله وطنداش اولماق دئمك دئییل. اثرده عبدولعظیمین 3 اوغلونون صمد واحیدین، میرزه محمدعلینین، روستمین ایران، توركییه و روس دؤولتینده تحصیل آلماسی، بو خالقلارین علمینی اؤیرنمهسی ایله غئیرت و تپری آراسیندا جیدی اویغونسوزلوق اولدوغو دیقته چاتدیریلیر. مؤلیف گؤستریر كی، اصلینده بو لووغا، تحصیللی اوغوللار خالقین دردینه، دؤولتین سییاستینه بیگانه، میسكین اینتیللیگئنتلردیر. او، روستم بَیین اؤز دیلی ایله اونلاری بئله خاراكتئریزه ائدیر: " مرحابا، عبدولعظیمین اوغلانلارینا! ماشاللاه، بیری پئتئربورقدا اوچ علم، تحصیل آلیب، بیری ایستانبولدا، بیری ده نجفالاشرفده. اوچو دهماشاللاه ،اوخویوب عالیم اولوب. آما بوندان سونرا آغیزلاریندان سؤیلنهجك كی، هامان اوچ عالیمین بیری خوسوف-كوسوف دوعاسی یازیر، بیری مفاعلون، فعولون، بیری ده واللاه، من اؤزومده هئچ باشا دوشمورم كی، من نهچییم؟ " .
ج.محمدقولوزادهنین ضیالی و غئیری-ضیالییا دا، كیچیك صنعت و پئشه صاحیبلرینه ده، ائودار قادینا دا آرزولادیغی بیرینجی نصیحت ایلك نؤوبه ده عاغیل و ایدراكی غئیرتله بیرلشدیرمك، بیگانهلیكدن اوزاق دورماق تؤوصیهسیدیر. چوخ قیسا و ییغجام فیكیرلری كاریكاتورالاریندا " موللا نصرالدین" ژورنالینین موختلیف ایدئیالی مسلهلره هیجانلی موناسیبتی ده محض میللی تعصوبكئشلیك و میللی غئیرت حیسی آشیلاییردی. " قاراباغ و زنگهزور آغالاری " ، " سخاوتلی آغالار " و یا " وورونوز پئیسریندن، قووونوز بو ایتی حَیَطدن، آخماق یالاندان دئییر آجام " ، " میللتی بیچارهنین دردینی چكمكدن اریییب چؤپه دؤندوم آی آللاه! " رئپلیكالی اثرلری درین معنا و تحلیل یوكونه مالیك تاریخی اثرلر ایدی.
میرزه جلیلین 20. عصرین اوللرینده توخوندوغو عوموم-میللی پروبلئملر آذربایجان خالقینین طالعیینه مسئول اولان رهبرلرین اونوتقانلیغی سببیندن سونرالار دا دفعهلرله تكرار اولونموشدور. " موللا نصرالدین"-ده ده تصویر اولونان بیر رسمده تورپاغی آلینان، ائویندن، یوردوندان دیدرگین دوشموش جاوان قادین ایكی كؤرپهسی ایله سوفره باشیندا یئییب-ایچن، باشقا میللتین قادینی ایله اَیلنن هارین كیشیلره ال چالیب دیلهنیر. " كیشی " بیر الی ایله میللتین دیلنن دیدرگینینه بیادب ایشاره گؤستریر، او بیری ایله بیرگه اَیلندیكلری قادینا یوزلوك اوزادیر... باخ بو ایدی میرزه جلیلین اورگینی شیشیردن، اونو یاندیریب-یاخان.
بئلجه، میرزه جلیل دئمیشكن، میللی دردلرین اوستونده لاقئیدلیك، بیگانهلیك اَیلَشنده فاجیعه باش وئریر، اودوزان ایسه خالق و وطن اولور. بلی ایتن تورپاغین، ایتیریلن معنویاتین سببی لاقئیدلیكله سؤیلهنن " منه نه؟ " پرینسیپی ایله باشلاییر. تورپاغا، خالقا قاندان، قلبدن دئییل، یالنیز سؤزده، باغلیلیغین آرخاسیندا ایسه ایلدن-ایله ایتیردیگیمیز تورپاقلار، ایتیریلن ناموس و معنویات دایانیر. بیگانهلیگین، لاقئیدلیگین جزاسی یئنی ایتكی، نتیجه چیخارماماغین سببی ایسه یئنی دیدرگینلیكدیر.بو گون دونیادا باشیمیزا گلنلره اوخشار نه فلسطین، نه قونشو چئچئن تجروبهسینه بویلانماق بئله ایستمهین ایتكی صاحیبلرینه سؤز قالمیر دئمهیه. یا دا میللت، خالقا دئییب هارای سالان، هارینلیغیندان كؤك ووجودونو ترپهده بیلمهین سؤز پهلوانی و یا میللتین ایمكانلیسینا نه دئیهسن؟ بو شخص سؤزده میللت، خالق دئییب، عوضینده بو گون بیر شهید بالاسینین كؤنلونو آلمایان، بیر قاچقین-كؤچكونه ال توتمایان و یا تورپاق، یورد موجاهیدلیگینی ائشیتمك ایستهمهین میسكین وارلیقدیر.
میرزه جلیل بوتون بو مسلهلره داها جیدی یاناشاراق نینكی خالقین معاریفلنمه مسلهسینده آذربایجانین ضیالیلار اوردوسونو اؤز اطرافیندا بیرلشدیرمیشدی، همچنین باشقا خالقلارین نومایندهلری ایله ده بؤیوك شخصی دوستلوق موناسیبتلری یاراداراق، اؤز ایدئیالارینین تبلیغاتچیسینا چئویره بیلمیشدی. مثلا، او.شمئرلینقین و یا ی. پوتتئرین آذربایجان مطبوعاتی و معاریفینه خیدمتلرینی هئچ بیر دَیر اؤلچوسو ایله اؤلچمك اولماز. ادبی علاقهلرین شخصی دوستلوق زمینینده یوكسك شكیلده اینكیشاف ائتمهسیندن ایدی كی، ج.محمدقولوزادهنین خالقی اوچون چولغاشان سئوگیسی یوكسك قییمتلندیرن اوسكار چوخ واخت " موللا نصرالدین" اوچون كاریكاتورالاری پولسوز و یا نیسیه چكردی. 1926-جی ایلده یازدیغی " خاطیراتیم " آدلی مئمواریندا میرزه جلیل شمئرلینق حاقیندا سؤیله ییردی: " بیزیم بیرینجی ایشیمیز و وظیفهمیز گؤزوموزون قاباغیندا درین یوخودا اولان ایسلام میللتی (آذربایجانچیلیق -س.و.) ایدی. و بیرینجی نؤوبه ده عزیز و نادیر ووجود اولان شمئرلینق نقاشیمیزدان ایلتیماس ائتدیك كی، بیزیم بختی قارا شرقین یاتمیش میللتینین غفلت یوخوسونون اؤز اوستادانه فیرچاسی ایله تصویر ائتسین و عیسوی تاریخینین 1906-جی ایلده آپرئل آیینین 7-دن صحنهیی اینتیشارا قویولان بیرینجی " موللا نصرالدین "-این باش صحیفهسینده شیرین یوخودا یاتان میللتلرین تصویری همین تصویردیر كی، وارلیغی بیزیم اوچون ان قییمتلی اولان سمئرلینق نقاشیمیز اؤز مهارتلی قلمی ایله اونون همین تاریخده یاراتدی " .
میرزه جلیل موختلیف مدنیتلرین و مفكوروی جریانلارین قوووشدوغو بیر زاماندا بوتون ضیالی نسله اؤرنك اولاراق موحافیظهكارلیق و نوواتورلوق كئیفیتلرینین اینكیشاف ائتدیرمگین مدنی ایرثه، ایجتیماعی ترققییه داهییانه یاناشماغین، آذربایجان دیلینه بؤیوك سئوگینین، دیلین اینكیشافینا بؤیوك خیدمتینین هامی اوچون موقدس نومونهسینی موعینلشدیرمیشدیر. او، اؤزونون 1908-جی ایلده یازدیغی " دیل " مقالهسینده قئید ائدیردی كی، " جناب موللا نصرالدین" من بیلیرم كی، شخص گرك اؤز دیلینده دانیشسین و اؤز دیلینده یازسین. آما من موسلمان حوروفاتی ایله یازی-پوزو ائلهمگی دخیل بیلمرره ترگیتدیم و بونا ایكیفا ائلمهییب ائولادیما دا نصیحت ائده جگم كی، موسلمان دیلی اوچون تزه بیر حورافات ایجاد اولونمایینجا موسلمانجا بیر كلمه سؤز ده یازیلماسین " .
گؤروندویو كیمی، دیلین اینكیشافی ایله كیفایتلنمهین میرزه جلیل الیفبانین ترققیسی و یئنیلشمهسی ایدئیاسینین دا اؤندری كیمی چیخیش ائدیردی.
او، همچنین دیلین طالعیینی، پروبلئملرینی وطنین غئیرتلی اؤولادلارینا حواله ائتمك ایشینی ده بؤیوك وطنداشلیقلا ایجتیماعی موزاكیرهیه چیخارماق ایستهییردی. ادیب " یئنی ایبتیدای مكتبده آذربایجان دیلی " مقالهسینده یازیردی كی، چوخ میلیونلوق آذربایجانلی اهالینین آنا دیلینین موقددراتینی حواله ائتمك اولماز. دؤولت مكتبینده آذربایجان دیلینین قویولوشو مسلهسینین بیرینجی درجهلی مسلهدیر و میللتین بوتون دوشونن اینسانلاری بو ایشه جلب اولونمالیدیر " .
میرزه جلیل دایم ضیالی وطنداش مؤوقئعییندن چیخیش ائدهرك، میللی-معنوی دَیرلره، دوغما دیله و میللی ایرثه قلبن باغلیلیغینی ثوبوت ائتمیشدیر. او یاراتدیغی " موللا نصرالدین " ژورنالینا میللی فورما، میللی مضمون وئرهرك، ایلك دفعه خالقا اؤز دوغما دیلینده-آذربایجان دیلیندهموراجیعت ائدهرك دئییردی:
" سیزی دئییب گلمیشم، ائی منیم موسلمان قارداشلاریم.او كسلری دئییب گلمیشم كی، منیم صؤحبتیمی خوشلاماییب بعضی بهانهلره مندن گئدیرلر. مثلا، فالا باخدیرماغا، ایت بوغوشدورماغا، درویش ناغیلینا قولاق آسماغا، غئیری-واجیب عمللره " ...
منی گرك باغیشلایاسینیز، ائی منیم تورك قارداشلاریم. " من سیزینله توركون آنا دیلی ایله دانیشیرام. من اونو بیلیرم كی، تورك دیلینده دانیشماق عیبدیر، شخصین علمینین آزلیغینا دلالت ائدیر، آما هردنبیر كئچمیش گونلری یاد ائتمك لازیمدیر. او گونلری كی، آنامیز بئشیكده ییرغالایا-ییرغالایان سیزه تورك دیلینده لای-لای دئییردی " .
میرزه جلیل آذربایجان دیلینه اؤزونون كونكرئت یادداقالان موناسیبتینی " موللا نصرالدین" ده درج ائتدیگی آذربایجان مقالهسینده بئله ایفاده ائدیردی.
" منیم آنام كیمدیر؟ "
اؤز-اؤزومه جاواب وئریرم كی،
منیم آنام رحمتلیك زؤهره باجی ایدی.
دیلیم نه دیلیدیر؟
آذربایجان دیلیدیر.
یعنی وطنین هارادیر؟
آذربایجان ویلایتیدیر. دئمك نینكی دیلیمین آدی تورك-آذربایجان دیلیدیر، بئلهمعلوم اولوب كی، وطنیمده آذربایجان ویلایتیدیر....
دیله، كؤكه، میللی-معنوی دَیرلره باغلیلیغیم وطنه، تورپاغا عولوی سئوگینی بؤیوك داستانی كیمی قییمتلندیریلن بو مقاله زامانین بوتون دولایلاریندا موعاصیر اولاراق قالاجاق.
میللتین سیویل اینكیشافی، معاریفین یوكسلمهسی، وطنداشلارین حوقوقلارینین قورونماسی و اؤلكهنین موستقیللیك قازانماسی آمالی ایله یاشایان میرزه جلیل ایستر اؤلمز اثرلرین، ایسترسهده، آذربایجان تاریخی داستانی اولان " موللا نصرالدین" ژورنالیندا دایم بؤیوك ایدئولوق كیمی چیخیش ائدیردی. او، معاریفین، علمین و ایجتیماعی-سیاسی شوعورون یئتكین اولدوغو یئردن ایستیقلال موباریزهسینین یولونو داها دا آیدین گؤروردو و آذربایجانی آوروپا ایلهموقاییسه ائدهرك یازیردی كی، آوروپا اؤلكهلرینده كی موباریزه عنعنهلری تاریخی میللی یئتكینلیگین نتیجهسیدیر. میرزه جلیل " وطن یولوندا فدا اولماغا حاضیر اولان " پولیاكلاری، 1848-جی ایل اینقیلابی زامانی پاریس كوچهلرینده " آزادلیق شعئیرلری اوخویانلاری " ، ائلزاس-لوتارینگییانین وطنپرورلرینی، اینگیلیس، بولقار و نوروئچ " حوریتپرست " خانیملارینی، قیرمیزی بایراق گؤتوروب یاشاسین معاریف و پوچ اولسون جهالت " ،- دئین ایسپانییالیلاری، " حوریت "-ای پای كیمی باشا دوشن هموطنلرینه نومونه گؤستریردی.
ادیبین " ایراندا حوریت " حئكایهسی محض عواملیغین و كوتلوگون بؤیوك ایدئاللار اوزرینده یاراتدیغی آجی گولوش ایدی. قارداشینین " ایراندان بورا حوریت گلر " سوالینا-پرینیسه، ایران اوزاق یئر دئییل كی، گلمهسین - جاوابینی وئریر.
زامانین بوتون دولایلاریندان سیاسی كوتلوك و عواملیق معاریفسیزلیگین بلاسیندان ایرهلی گلدیگی حالدا، بو گون بعضاً عالی تحصیل، دوكتور، پروفئسور، داها نه تیتوللار داشییان، موخالیفتده منملیك زیروهسینده دوران، اؤزونون سیاسی عقیدهسیندن و عاغلیندان آرتیق ایدیعالارا دوشوب، دئموكراتییانی، " ایران حوریتینه " بنزهدن، اونو اؤزباشنالیق كیمی باشا دوشن شخصلره میرزه جلیل گؤروندویو كیمی، اؤز سؤزون هله عصرین اوللرینده دئمیشدیر.
موستقیل رئسپوبلیكانین دئموكراتییاسی اونون میللی و وطنداش ماراقلارینین قورونماسینین، قانونلارین عالیلیگینه حؤرمت ائتمهسینین، اینسان حوقوقلارینی تانیماغین قارانتیدیرسا، میرزه جلیل گؤستردیگی كیمی، بو گون ده بیزیم بعضی هموطنلریمیز پرینیسهلرین، كربلایی محمدعلیلرین سویییهسیندن اوزاق گئتمیر.
حوریتی، دئموكراتییانی پایلامیرلار - خالق سییاست یئتكینلیگین زیروهسینده اونا نایل اولور و اونون اویونجاغا چئوریلمهسینه یول وئرمیر. میرزه جلیل الینه قلم آلدیغی گوندن ایستر " موللا نصرالدین"-دكی كیچیك شكیلآلتی رئپلیكالاردا، ایسترسه ده، حئكایه، پووئست و درام اثرلرینده سیویل، دئموكراتیك موناسیبتلرین و میللی ماراقلارین ایستیقلال موجاهیدی سویییهسینه یوكسله بیلدی. شخصی منافعلری اونوداراق بؤیوك آزادلیق ایدئیالاری ایله یاشادیغی معنالی عؤمرونو خالقینی اینكیشاف ائتدیریب، میللی دیرچهلیشی یوكسلتمهیه، وطن، یورد موجاهیدلری یئتیشدیرمهیه حصر ائتدی.
میرزه جلیل بؤیوك و اوزاقگؤرن ایدئولوق كیمی گؤستردیگی فیكیرلری بو گون اؤیرهنیلمهسی ضروری اولان ایدئیالار سیستئمیدیر. عصرین اولینده او، آذربایجان دؤولتینین بین الخالق موناسیبتلر سیستئمینه قاتمالی و میللی سرحدلرین قورونوب ساخلانماسی، داخیلی ایجتیماعی-سیاسی پروسئسلره باشقا دؤولتلرین موداخیلهسینه یول وئرمهمك، بوتون عالمده باش وئرن حادیثهلره سیویل نورمالارا اویغون موناسیبت بیلدیرمك مسلهسینین یوللارینی دا آیدین گؤستریردی. او، اؤز فیكیرلرینین تبلیغی اوچون " موللا نصرالدین"-ای بیر فعالیت مئیدانینا چئویرمیشدی. ایچینده سونسوز میللی غئیرتین چوغلاشدیغی میرزه جلیل، ایستر دؤولت داخیلی موناسیبتلری، ایسترسه ده خاریجی قوووهلرین تاثیریندن قالیب چیخماق اوچون میللی همرأیلیگی، ایدئیا بیرلیگینی، بوتؤولوك پرینسیپلرینی قورویوب اینكیشاف ائتدیریلمهیین واجیبلیگینی و اساس شرطلرینی گؤستریردی. تصادوفی دئییل كی، او، 1905-جی ایل میللی آزادلیق حركاتلارینا قوشولاراق آذربایجانین منافعیینه خیدمت ائتمگی، بو اینقیلابدان اؤز خالقینین منافعیی نامینه بهرهلنمگی هر بیر آذربایجانلی اوچون بورج و چار روسییانین قافقاز آذربایجانین نه ائتدیگی ائله ایرانین جنوبی آذربایجانا ائتدیكلری ایله عئینیلشدیرهرك آذربایجان ضیالیلارینی همرأیلیك گؤسترمهیه چاغیریردی.
میرزه جلیل او دؤورده باش آلیب گئدن ائرمنی آزغینلیغینا جاواب وئرمهیه، حادیثهلری دوزگون قییمتلندیرمهیه، لازیمی آندا سفربر اولماغا، عاغیلین و گوجون موسلّّحلیگینه نایل اولماغا، بو حادیثهلردن اول اؤز ایچیمیزده بیزه هر مسله ده مئیدان اوخویان ائرمنییه باخیب ترققی ائتمهیه چاغیریردی.
" موللا نصرالدین" ژورنالیندا تصویر اولونموش " ائرمنی و موسلمان قیرائتخاناسی " رئپلیكالی صحنه ایله تانیش اولاركن اینسان ایستر-ایستهمز پسیخولوژی سارسینتی كئچیریر. موسلمان قیرائتخاناسی بوم-بوشدور. اوخونولاسی نه وارسا اوستونده سیچانلار گزیشیر. ائرمنی قیرائتخاناسیندا ایسه اوخوجو الیندن بوش یئر یوخدور. فرق یوخدور اوخوماغا ییغیشیبلار، یا باشقا مسله اوچون. ان آزی بیر یئرده دیرلر. فیكیر، ایدئیا بیرلیگینده همرأیلیك گؤستریرلر. آدام بئله بیر تصورات یارانیر كی، بیر واختلار باكیدا ائرمنی كیلسهسینه عیبادت آدی ایله ییغیشانلار هم عصرین اولینین، هم ده بوگونكو خوجالی سویقیریمینین و تورپاق دیدرگینلیگیمیزین منفور پلانلارینی ائله او واختدان اؤز تورپاقلاریمیزداجا حاضیرلاییرمیشلار. اونوتقانلیق، لاقئیدلیك میللی یادداش ضعیفلیگی، یئرسیز گوزشت، لاییق اولمایان خالقا ائدیلن حؤرمت ایمتییازلاری اؤز مغلوبیتیمیزهمرحله -مرحله گتیرن یولا چئوریلمیشدیر.
" موللا نصرالدین" این آجی-آجی گولدویو ایكینجی بیر عصرده باكیدا ائرمنی اوشاقلاری پارتالاردا اَیلشهرك درس كئچدیكلری حالدا، موسلمان اوشاقلارینا، بئله یاراماز! دئیهرك، پالاز اوسته، دیزینین اوستونه ده یازی یازان اوشاقلارا- " آفرین، باخ، بئله " - دئین " موللا نصرالدین" یئنه میللی اینكیشاف فرقلیگینده اودوزان آذربایجان میللتینی موباریزهیه چاغیریردی. میرزه جلیل تاریخین بوتون صحیفهلرینده ائرمنی-موسلمان موناسیبتلرینده آییق اولماغی، چوماغی الدن قویماماغی تؤوصیه ائدیردی. یئنه " موللا نصرالدین" ژورنالینین درج اولونان نؤمرهسینین بیرینده، میللی آذربایجان اورنامئنتی تاختین و موتككهنین اوستونده اَیلشن، ووجودوندان هارینلیق تؤكولن بیر ائرمنی حیله گرجهسینه باخاراق دئییر: " مندن اولسا آغایئوی ایروانا قویماریق، رعیت خاراب ائدیر " .
تورپاقلاریمیزدا-تاختیمیزدا اَیلشدیردیگیمیز بو آزغین ائرمنی نه یه اعتیراض ائدیر؟ آچیق فیكیرلی آذربایجانلی ضیالیمیزین ایروانا گئتمهسینه! گؤروندویو كیمی، غربی آزربایجاندا گله جكده مؤوجود اولا بیلهجك پروبلئملری، اوستونلوگون ائرمنی طرفینه كئچه بیلهجگینی، تورپاقلاریمیزا صاحیب چیخا بیلمهمگیمیزی، بو تورپاغین ایتیریلهجگی قورخوسو ایله هیجان طبیلینی میرزه جلیل هله او واخت چالیردی. 1917-جی ایلین 14 سئنتیابر آییندا ائرمنی-موسلمان موناسیبتلرینین كسكینلشدیگی زامان حمیده خانیم یازدیغی مكتوبوندا میرزه جلیلین بو تاریخی حادیثهیه بؤیوك وطنداش موناسیبتینین شاهیدی اولوروق. او یازیردی كی، " یاخین گونلرده عسگرانا تورك قوشونلارینین هوجومو گؤزلهنیلیر.اونلارا كؤمك اوچون بو گون آتلیلارین سییاههسی توتولور. من گلمیشم الیمدن گلن كؤمگی گؤستریم و قوشونلارلا بیرگه هوجومدا ایشتیراك ائلهییم. بو گون آغدامادا دئییرلر كی، شوشادا آجلیقدیر. دونن، بو گون آغداما دالبادال تورك قوشونلاری گلیر. آخماق ائرمنیلر دوغرودانمی موقاویمت گؤستره جكلر؟ " .
گؤروندویو كیمی، میرزه جلیل عسگران و خانلار كندی حادیثهلرینده دؤیوشلرده ایشتیراك ائدهرك اؤزونون وطنه اؤولادلیق بورجونو عسگر كیمی ده یئرینه یئتیرمیشدی...
بین الخالق عالمده آوروپا ایمپئریالیزمی و آذربایجانا موناسیبت سییاستینه ده میرزه جلیل دایم اوزاقگؤرن ایدئولوق كیمی یاناشمیشدیر. او قئید ائدیردی كی، باكیدا ان آزی نئفتی ایله غربین گؤز دیكدیگی مملكت اولارق قالاجاق. میرزه اؤز پوبلیسیست اثرلرینده یازیردی كی، غرب ایمپئریالیزمی مظلوم شرقی غفلتده ساخلاماق اوچون " توربا-توربا قیزیل " صرف ائدیر. اینگیلتره جاهانگیرلری بیر گون و بیر ساعات اولماییب كی، ایرانی، تورانی، افقانیستانی، توركییه و عربیستانی و خولاصهیی-كلام، نه باشینیزی آغریدیم، بیشوعور شرقده بیر گوشه قالماییب كی، اینگیلیس دیپلوماتلاری اورایا صاحیب اولماق اوچون فساد بارماقلارینی اوزادیب، بؤیوك-بؤیوك فیتنه و بدبختلیك تؤرتمهسینلر.
غربدن گلن " مدنیت " تبلیغاتینین بول آخاریندا آذربایجان میللتینه میللی معنوی دَیرلری قورویوب ساخلاماق، میللی ایرثه موحافیظهكار مؤوقئعدن یاناشماق تؤوصیه ائدیردی. " شرقین " قارانلیغینی داغیداراق یئرینده آوروپا مدنیتی قوراق " - دئینلردن فرقلی اولاراق، او بوتون دونیا خالقلاری ایچریسینده اؤزونون اخلاقی دَیرلری ایله اوجادا دایانان آذربایجان جمعیتینی بئله یونگول مدنی تجاووزه معروض قالماماغا چاغیریردی.
میرزه جلیل اؤزونهمخصوص مودریكلیكله هموطنلرینی آییلدیردی. " سن (غربی نظرده توتوردو) صاباح میصیری، هیندی، عربیستانی، آفریكانی قاریشدیرارسان، آما اؤزون اوچون منفعت آپارارسان، آما من سنه جورأتله دئییرم، سن غفلت یوخوسونداسان. او سببه كی، سعدی دئییردی: " بیر مئشهنی سن خالی حساب ائتمه. چونكی اورادا شایت پلنگی یاتمیش اولار. سن ایندی اونلاری یوخودان اویادیرسان.
ج.محمدقولوزاده بوتون یارادیجیلیغی بویو، خوصوصیله " موللا نصرالدین" ژورنالی واسیطهسیله خالقینا امین-آمانلیق آرزولایاراق دونیادا صولح و آساییشدن گؤزل نه اولا بیلر، - دئییردی. او، خالقین، وطنین بین الخالق تجاووزدن قورونماسی اوچون گوجلو دؤولتین، كسرلی، عاغیللی، ایتی سیاستلی دؤولت رهبرلرینین، حقیقت، بوتؤو عقیدهلی سیویل بیر خالقین آرزوسویلا فعالیت گؤستریردی.
بو گون آذربایجان میرزه جلیلین ایدئیا و آرزولارینین اوجالیغیندا دوران سووئرئن، موستقیل دؤولتدیر. بو دؤولت میللی ایرثه، میللی ثروتلره موحافیظهكار مؤوقئعیی ساخلایاراق، دونیانین علمی-تئخنیكی، مدنی ترققیسینه قوشولماق ایستیقامتینده جیدی آددیملار آتیر، دونیوی اؤلكه كیمی فعالیت گؤستریر. خاریجی عالمله هرطرفلی علاقه قورولوب. آذربایجاندا 100-دن چوخ خاریجی دؤولتین سفیرلیگی فعالیت گؤستریر. آما میرزه جلیلین " موللا نصرالدین" ژورنالینین 12 آوقوست 1907-جی ایل ساییندا درج اولونان " لاییحهیی صولح عومومی مجلیسده " دئییلدیگی كیمی:- " دونیا خالقلارینین بیر سیرا دؤولتلرینین ییغیشدیغی بین الخالق مجلیسده هر دؤولت اساس ایدئیانی اونوداراق اؤزونون عوموم دؤولت منافعییندن چیخیش ائدیر- اؤز منفعتینی اورتایا قویور.
آمئریكا وكیلی:
آغالار، من تكلیف ائدیرم بویوراسینیز، داها واختی بالونلارلا اود یاغدیرماغا ایختییاریمیز اولسون یا یوخ.
بئلچیكا وكیلی:
من خواهیش ائدیرم، داوا گمیسی ساخلاماغا هر دؤولت اوچون عومومی حدد قویولسون. آلمانییا، آمئریكا، آنقلییا، فرانسا قوووهیی بحریاتینی آرتیریر.
عوثمانلی وكیلی:
پاریسده و میصیرده توركجه و عربجه چیخان قزئتلر هئی یازیرلار كی، بیزیم داوایا یارارلی گمیمیز یوخدور.
ایران وكیلی:
هامینیز بورادا ایكن سیزدن خواهیش ائدیریك بیزیم مملكتده اولان سفیرلرینیزه دئیین كی، بیزیمله گؤروشنده الجكلرینی چیخارماسینلار.
بو عیبرتآمیز مقالهسینده آذربایجان دیپلوماتییاسینا همیشه آییق-ساییق اولماق تؤوصیهسینی وصیت ائدن میرزه جلیل سانكی خالقیمیزین دوشدویو بوگونكو گونو بؤیوك اوزاقگؤرنلیكله دویوردو. بو گون آذربایجان دؤولتی ایتیردیگی تورپاقلارین آتت-این مینسك قروپو، بمت، آوروپا شوراسی، بؤیوك دؤولتلر و س. طرفیندن صولحه قایتاریلماسینا اومید بسلسه ده، گونو-گوندن اوزانان حلّ مسلهسینده هر دؤولت اؤزونه صرف ائدن آسپئكتدن چیخیش ائدیر. اودوزان، ایتیرن ایسه بیزیم خالقدیر، آذربایجاندیر.
ج.محمدقولوزاده ایرثی موعاصیر دؤولتچیلیك ایدئیالارینین یوكسلمهسینده همیشه اؤرنك اولاراق قالاجاق. ایستر بینالخالق موناسیبتلرده، ایستر سیویل دؤولتچیلیك پرینسیپلرینین اینكیشاف ائتدیریلمهسینده، میللی معنوی دَیرلرین قورونوب ساخلانماسیندا، آذربایجان دیلینین اینكیشاف ائتمهسی پروسئسینده و س. عوموممیللی مسلهلرده میرزه جلیل یارادیجیلیغی، خوصوصیله " موللا نصرالدین" ایرثی همیشه تاریخی سالنامه كیمی ایستیناد یئری اولاجاق.
ج.محمدقولوزاده تكجه كلاسسیك ادبیاتچی، گؤركملی پوبلیسیست، ساتیریك ژورنالیستیكانین بانیسی كیمی دئییل، هم ده وطنداش و جمعیت موناسیبتلرینین، میللی دؤولتچیلیك پروبلئملرینین، آذربایجانچیلیغین اصل گؤركملی ایدئولوقو كیمی تاریخده قالاجاق.
ج.محمدقولوزاده اؤزونون بؤیوك معنوی ایرسی ایله، خوصوصیله " موللا نصرالدین" ژورنالی ایله آذربایجان خالقی اوچون همیشه اؤیرهنیلمهسی و نظره آلینماسی واجیب اولان، دونهنین، بو گونون، صاباحین میللی دوشونجه و فعالیت تاریخینی یاراتمیشدیر.
كؤچورن: عباس ائلچین


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آذربایجانین بؤیوک شاعيری بختیار واهابزاده، “منیم آنام” شعرینده بئله دئییر:
منیم آنام
ساوادسیزدیر
آدینی دا یازا بیلمیر
منیم آنام
آنجاق منه
سای اؤیردیب
آی اؤیردیب
ایل اؤیردیب
ان واجیبی دیل اؤیردیب
منیم آنام
بو دیل ایله تانیمیشام
هم سئوینجی
هم ده غمی
بو دیل ایله یاراتمیشام
هر شعریمی
هر نغمه می،
یوخ من هئچم
من یالانام
کیتاب کیتاب سؤزلریمین
مؤلفی : منیم آنام
شاعیر : بختیار وهاب زاده
MƏNİM ANAM
Mənim Anam
Savadsızdır
Adını da yaza bilmir
Mənim anam
Ancaq mənə
Say öyrədib
Ay öyrədib
İl öyrədib
Ən vacibi dil öyrədib
Mənim anam
Bu dil ilə tanımışam
Həm sevinci
Həm də qəmi
Bu dil ilə yaratmışam
Hər şerimi, hər nəğməmi,
Yox mən heçəm, mən yalanam
Kitab kitab sözlərimin
Müəllifi: Mənim anam
Bəxtiyar Vahabzadə
Menim Anam
Savadsızdır
Adını da yaza bilmir
Menim anam…
Ancak mene
Say öğredib
Ay öğredib
İl öğredib
En vacibi dil öğredib
Menim anam.
Bu dil ile tanımışam
Hem sevinci
Hem de gamı
Bu dil yaratmışam
Her şiirimi
Her nağmemi,
Yoh men heçem
Men yalanam
Kitap kitap sözlerimin
Müellifi Menim anam
Şair : Bahtiyar Vahapzade
شاعرین نه دئدیگینی بؤیوک اؤلچوده آنلادینیز؛ اما بئله قیساجا بیر داها دئسه ک، شاعیر دئییر کی: اوخوما بیلمیر، آدینی دا یازا بیلمیر منیم آنام. آنجاق منه، سای سایماغی، آیلاری و ایللری اؤیرتدی. ان اؤنملی سی، دیلیمی اؤیرتدی. من بو دیل ایله سئوینجی و کدری تانیدیم. من بو دیل ایله شعریمی و موسیقیمی میدانا گتیردیم. اصلینده من بیر هئچیم، من یالانیم. یازدیغیم بو قدر کیتابین گئرچک صاحیبی منیم آنامدیر. منیم دویغولاریمی و فیکیرلریمی گؤرسه دن، واهابزاده نین بو شعرینده ترننوم ائدیلمیش. اونسوز دا آنامیزدان اؤیرندیگیمیز دیله “آنا دیلی” دئمیشیک. نه خوش بیر سؤزدور بو. بوندان گؤزل بیر شرح اولارمی؟ آنا دیل، آنامیزدان اؤیرندیگیمیز دیلدیر. سون ایللرده آرتیق آنامین دیلیندن چوخ اوزاقدایام. اونون سسی کیمی سس، اونون سؤزو کیمی سؤز، اونون اوره گی کیمی اوره ک آختاریرام بلکه ده. اونون “قاداسین آلدیغیم” دئییشیندکی ایستیلیک، دینلدیگیم بو قدر اوزون سؤزلرین ایچریسینده یوخ. اونون سؤیلدیگی سؤزلری اینسانلار یا بیلمیرلر آرتیق یا دا ایستیفاده ائتمک ایستمیرلر. اونون دمین یئرینه “بایاخ تان” دئییشی، کئچن ایل یئرینه “بیلدیر” دئییشی، داها نه طرفیندن گؤزل سؤزلر دئییلمیر آرتیق. منیم مملکتیمین مؤحترم اینسانلاری آنالارینین دانیشدیقلاری کیمی دانیشماق ایستمیرلر. چونکی بو دیلدن اوتانیرلار. سونوندا بو گون هر کسین دؤرد نالا گئتدیگی بو دوغال اولمایان دیل(1) ، اصلینه ماراقلی اولمایان اینسانلار یارادیر. اؤزونه سؤزونه گووه نیلمز بیر کوتله اینسان… منیم آنام، آناسینا “آبا” دئیردی. منیم آنام ناراحات اولدومو “سیدا” دئیردی. منیم آنام منه گلن بوتون قایغینی، دردی، گوناهی گؤتورمک اوچون “قادامی گؤتورر”، اوغرومدا قوربان اولاردی. منیم آنام منی نیننیلرله یاتیردار، ناغیللارلا بؤیودردی. منیم آنام تورک اوشاغی تورکو بئله دئییب تورکو دینلدیردی. منیم آنام، یالنیز دیل اؤیرتمز، عادتی، ناموسو، ویجدانی، عدالتی، اخلاقی دا اؤیردردی. منیم آنام، “آدی گؤزل، اؤزو گؤزل محمد” دئیه ایلاهیلری گؤزیاشلاری ایله دینلر و دینلدیردی. آلنینین سجدهسیز، آغیزین دعاسیز اولمایاجاغینی گؤسترردی. منیم آنام، جئهیز ساندیغیندا تورک بایراغی داشییار، تورک عسگری گؤردومو اؤز ائولادیندان بیر فرق گؤرمه یه رک ساریلار، عسگرلریمیزه خئییر-دوعالاری ائدردی. بیزیم آنالاریمیز، خلیل ایبراهیم برکتیله برکتلندیردیکلری سوفرهلرینی هر کسه آچار، وارلیغی دا یوخلوغو دا چوخ یاخشی بیلردیلر. بیزیم آنالاریمیز “حالال سودون” نه اولدوغونو بیلر و هر واخت “حالال سود اممیشی” آختاراردیلار. بیزیم آنالاریمیز تورکجه نی دوغال شکلیده دانیشار، سؤزو، اؤزلریندکی کیمی دوم دوز سؤیلیردیلر. ایندی منیم آنامین دیلینی گؤبود و مدنیتسیز بیلن لر، بیر آینا گؤتوروب اؤزلرینه باخسینلار. اگر بو دیلی اونوتسان، اؤز آنانی اونوتموش کیمی اولارسان. اگر بو دیلی اونوتسان، گئرچک دئییل خیال کیمی اولارسان. اگر بو دیلی اونوتسان، اؤزون دئییل باشقاسی کیمی اولارسان.
آنامین بو گؤزل دیللری
خوشدور، قاداسین آلدیغیم
بو دیلی اونودوب گئتمک
بوشدور، قاداسین آلدیغیم
بو سؤزلریم سنه واردی
هر کس بیر شئیلر گؤتوردو
سنین اوزون نیه قاراردی؟
کوسمه، قاداسین آلدیغیم
ائرجیس(2) دن اسن یئللر
اطرافیندا دسته گوللر
آنان سنه نه لر سؤیله ر
دینله، قاداسین آلدیغیم
(آذربایجانین مشهور شاعری بختیار واهابزاده 1925-جی ایلده شکی ده دوغولدو و 13 فئورال 2009 تاریخینده ده وفات ائتدی. الله رحمت ائتسین. تورک دونیاسی، چوخ بؤیوک بیر شاعیرینی ایتیردی. بوتون تورک دونیاسینین باشی ساغ اولسون.)
اتك يازي:
1- yapmacık dil
2- آغ دنیزین یانیندا اولان سونموش و اسکی ده یانار اولان بیر داغ.
Filed under: بختیار وهاب زاده,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | baxtıyar vahabzadə,bəxtiyar vahabzadə,bəxtiyar vəhabzadə,menim Anam,mənim Anam bəxtiyar vahabzadə,منیم آنام,وهاب زاده,آنا دیلی,آنا دیلیم,آذربایجان شعرلری,بختیار وهاب زاده,بختیار وهاب زاده نین تورکی شعرلری,بختیار واهاب زاده,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعرلر,دیل,دیلیم,زندگی نامه بختیار وهاب زاده


text:
اؤیرنجی سسی: سایین ملیحه خانیم ایلک اؤنجه بیزه آییردیغینیز زامان اوچون درین تشککورلریمیزی بیلدیریریک. هر نه دن اؤنجه ریجا ائدیریک کی اوخوجولاریمیز سیزی داهادا آرتیق تانیسینلار دئیه اؤز کئچمیشینیزله باغلی اؤزه للیک له ادبی، کولتورل و سییاسی فعالیت لرینیزدن اوخوجولاریمیزی ...متن کامل »
دوشونسل سؤیله شی
-
اؤیرنجی سسی دوشرگه سی نین ملیحه خانیم عزیزپور ایله سؤیله شی سی
اؤیرنجی سسی: سایین ملیحه خانیم ایلک اؤنجه بیزه آییردیغینیز زامان اوچون درین تشککورلریمیزی بیلدیریریک...
-
مصاحبه ی سایت اؤیرنجی سسی با آقای موسی برزین خلیفه لو
اؤیرنجی سسی: قبل از آغاز به طرح سؤالات، سایت اؤیرنجی سسی از جنابعالی جهت اختصاص زمان برای این مصاحبه...
-
اؤیرنجی سسی نین اومود بی ائورن ایله آپاردیغی سؤیله شی
اؤیرنجی سسی: سایین اومود بی ایلک اؤنجه بیزه آییردیغینیز واخت اوچون تشکرلریمیزی بیلدیریریک. اؤیرنجی س...
-
اؤیرنجی سسی دوشرگه سی نین توغرول آتابای ایله سؤیله شی سی
اؤیرنجی سسی: اولوسچولوق سؤیلمینده ان اؤنملی قاوراملاردان بیری میللی کیملیک قاورامی دیر. میللی کیملیک...
مصاحبه ی سایت اؤیرنجی سسی با آقای موسی برزین خلیفه لو
اؤیرنجی سسی: قبل از آغاز به طرح سؤالات، سایت اؤیرنجی سسی از جنابعالی جهت اختصاص زمان برای این مصاحبه تشکر می نماید. سایت اؤیرنجی سسی با اعتقاد به لزوم پلورالیزم فکری در توسعه ی گفتمان حرکت ملی آزربایجان، سلسله مصاحبه ...متن کامل »
اؤیرنجی سسی نین اومود بی ائورن ایله آپاردیغی سؤیله شی
اؤیرنجی سسی: سایین اومود بی ایلک اؤنجه بیزه آییردیغینیز واخت اوچون تشکرلریمیزی بیلدیریریک. اؤیرنجی سسی اولاراق گونئی آزربایجان میللی حرکتی چرچئوه سینده بو فیکیر آخیمی نین داهادا گلیشمه سی اوچون کئچمیش و ایندی ده قاتقی دا بولونان میللی فعاللارین دوشونجه ...متن کامل »
اؤیرنجی سسی دوشرگه سی نین توغرول آتابای ایله سؤیله شی سی
اؤیرنجی سسی: اولوسچولوق سؤیلمینده ان اؤنملی قاوراملاردان بیری میللی کیملیک قاورامی دیر. میللی کیملیک قاورامی نین نئجه تانیملانماسی میللی حرکت لرین ماهیتین آنلاتیر. اؤیرنجی سسی دوشرگه سی مختلیف میللی فعاللار ایله بو قاورام حاقدا و اونون قورامسال تمل لری اوزه ره ...متن کامل »


text:
جیک جیک خانیم
اوشاقلار اوچون ناغیل :
جیک جیک خانیم
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی، بیر سئرچه وار ایدی. آدی جیک-جیک خانیم ایدی. بیر گون جیک-جیک خانیم بو قاراتیکان کولوندان، او بیرینه قونوب جیک-جیک ائله ییردی.
بیردن جیک-جیک خانیمین آیاغینا تیکان باتدی، نه قدر اللشدی، چیخارا بیلمه دی. گؤزلری نین یاشینی تؤکوب آغلاماغا باشلادی.
قاری ننه اونو گؤروب سوروشدو:
-آی جیک-جیک خانیم، نازلی خانیم، مزه لی خانیم، نییه آغلاییرسان؟
جیک-جیک خانیم آغلایا-آغلایا قاری ننه یه جاواب وئردی:
-آی قاری ننه، آیاغیما تیکان باتیب، قاناییب، گل چیخارت!
قاری ننه جیک-جیک خانیمین آیاغیندان تیکانی چیخاریب تندیره آتدی.
جیک-جیک خانیمین کئفی دورولدو. بیر او یانا، بیر بو یانا اوچوب دئدی:
-قاری ننه، منیم تیکانیمی قایتار!
قاری ننه دئدی:
-هارادان آلیم، آتدیم تندیره، یاندی.
جیک-جیک خانیم دئدی:
-منه نه بورج، تیکانیمی وئر! وئرمه سه ن، چؤرگینی گؤتوروب قاچارام.
قاری ننه گولدو.
جیک-جیک خانیم او یانا اوچدو، بو یانا اوچدو، قاری ننه نین چؤرگینی گؤتوروب قاچدی.
جیک-جیک خانیم گؤی ایله اوچوردو، گؤردو یئرده بیر چوبان قویون ساغیر. یئره قوندو، چوبانا طرف گلیب دئدی:
-برکتلی اولسون، چوبان قارداش! چؤرک گتیرمیشم، آل، سوده دوغرا، یئ!
چوبان چؤرگی آلدی، چاناغینا دوغرادی، اوستونه ده سود تؤکوب دئدی:
-جیک-جیک خانیم، نازلی خانیم، مزه لی خانیم، گل سن ده یئ.
جیک-جیک خانیم جاواب وئردی:
-من توخام، یئمیرم، اؤزون یئ.
چوبان چؤرگی یئییب قورتاردی.
جیک-جیک خانیم قانادلارینی یئلله دیب دئدی:
-آی چوبان قارداش، منیم چؤرگیمی وئر، گئدیرم.
چوبان دئدی:
-چؤرگینی هارادان آلیم؟ یئدیم، گئتدی.
جیک-جیک خانیم دئدی:
-منه نه بورج یئدین. چؤرگیمی وئر، یوخسا قویونونو گؤتوروب قاچارام!
چوبان گولوب دئدی:
-آی جیک-جیک خانیم، نازلی خانیم، منده نه گوناه وار کی، قویونومو آپاراسان؟ چؤرگی اؤزون وئردین، من نه دئدیم.
جیک-جیک خانیم دئدی:
-گؤر ایندی سنین باشینا نه اویون گتیره جگم؟
جیک-جیک خانیم او یانا اوچدو، بو یانا اوچدو، چوبانین قویونونو گؤتوروب قاچدی. چوبان قیشقیرماغا باشلادی:
-آی آمان، آغام منی اؤلدوره جک!
جیک-جیک خانیم جایناغیندا قویون اوچوردو، گؤردو کی، بیر دسته آتلی گلیر، اونلارا یاخینلاشیب سوروشدو:
-آی قارداشلار، هارا گئدیرسینیز؟
آتلیلار جاواب وئردیلر:
-جیک-جیک خانیم، نازلی خانیم، گئدیریک پادشاها گلین گتیرک.
جیک-جیک خانیم اوچوب پادشاهین قاپیسینا قوندو، قویونو خیدمتچیلره وئریب دئدی:
-آلین، پادشاهین تویونا گتیرمیشم.
جیک-جیک خانیم ایچری گیریب یوخاری باشدا اَیلشدی.
خیدمتچیلر قویونو کسیب، کاباب بیشیردیلر، قوناقلارا پایلادیلار.
قازی ایله جیک-جیک خانیما دا بیر قابدا کاباب قویدولار. قازی تئز-تئز یئییب جیک-جیک خانیمی آج قویدو.
جیک-جیک آجیغا دوشوب پادشاها دئدی:
-منیم قویونومو وئر!
دئدیلر:
-قویونو یئمیشیک، قورتاریب گئدیب.
جیک-جیک خانیم دئدی:
-اونو-بونو بیلمیرم، قویونومو وئریرسینیز، وئرین، وئرمیرسینیز، گلینینیزی آپاراجاغام!
هامی گولدو.
جیک-جیک اوچوب چپرین اوستونه قوندو، گؤزله دی.
گلینی زورنا-بالابان چالا-چالا گتیردیلر. جیک-جیک خانیم او یانا اوچدو، بو یانا اوچدو، گلینی آتین اوستوندن آلیب قاچدی.
پادشاه بیر باشینا دؤیدو، بیر گؤزونه، آغلادی.
جیک-جیک خانیم گلینی هوندور بیر آغاجین دیبینده یئره قویدو، گؤردو کی، آغاجین کؤلگه سینده بیر آشیق ساز چالیر.
جیک-جیک خانیم دئدی:
-سالام علئیکوم، آی آشیق قارداش، گل گلینی وئریم سنه، سن ده سازی وئر منه.
آشیق سئوینیب دئدی:
-آی جیک-جیک خانیم، نازلی خانیم، مزه لی خانیم، سندن من هئچ بیر شئی اسیرگه مرم. آل سازی!
جیک-جیک خانیم سازی آلدی، گلینی وئردی.
آشیق گلینی گؤتوروب ائوینه آپاردی. جیک-جیک خانیم آغاجین گؤلگه سینده اوتوروب، سازی دینقیلداتماغا باشلادی.
تیکان وئردیم، چؤرک آلدیم،
دینقیل سازیم، دینقیل سازیم.
چؤرک وئردیم، قویون آلدیم،
دینقیل سازیم، دینقیل سازیم.
قویونو وئردیم، گلین آلدیم،
دینقیل سازیم، دینقیل سازیم.
گلینی وئردیم، بیر ساز آلدیم،
دینقیل سازیم، دینقیل سازیم.
ائله او گوندن بری جیک-جیک خانیم عؤمرونو ساز چالا-چالا، توی-ناغارا ایله کئچیریر.
کؤچورن :عباس ائلچین


text:
گوندمده فرانسانین مینسک قروپو ائش باشقانلیغیندان چیخاریلماسی وار.
بوندان باشقا آذربایجاندا بو گون خطبهلردن موسلمانلارا بیرلیک و بارابرلیک مئساژی وئریلدی.
آذربایجانلیلار ایستهدی.
آوروپا تهلوکهسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتی اؤزل نمایندهسی فردریک مورفی نی باکییا گؤندردی.
مورفی، باکیدا یوکسک دوزه ی حکومت نمایندهلری ایله گؤروشهجک.
ماسایا، فرانسانین آ.ت.اَ.ت مینسک قروپو ائش باشقانلیغیندان چیخاریلماسی قویولاجاق.
باکیدا فرانسایا اولان تپکی ایسه سرعت کسمهدن داوام ائدیر.
آذربایجانلی قادینلار دا اوتانج قانونونا قئیدسیز قالمادی.
آلتی قادین مطبوعات کونفرانسی دوزه نله دی.
بیر مکتوب حاضرلاناراق فرانسا سناتوسو و فرانسا ائلچیلیگینه گؤندریلدی.
آذربایجانداکی فرانسیز ائلچیلیگینین قارشیسی یئنه بوش قالمادی.
باکی پلیس تشکیلاتینین "آکسیالارا ایجازه وئریلمهیهجک" آچیقلاماسینا باخمایاراق اعتراضلار داوام ائتدی.
بوتؤو آذربایجان گنجلیک قوللاری ساحل مئتروسوندان فرانسا ائلچیلیگینین اؤنونه قدر گئدیب تپکیلرینی دیله گتیردی.
آذربایجانداکی مسجیدلرین خطبهلریندن ده بیرلیک و برابرلیک مئساژی وئریلدی.
سون گونلرده تورک دونیاسینا قارشی آپاریلان منفی سیاست قارشیسیندا تک یومروق، تک اورک اولونماسی ایسته نیلدی.
برچسب ها: تورک دونیاسی، اذربایجان بیرلیگی، تورک بیرلیگی، تک یومروق تک اورک،


text:
سید محمد ابراهیمی- گئرمی
یاشلیلاریمیز اسکیدن بئله دئمیشلر:
بیر چوبان چوخ سوسوز ایمیش، تانریدان ایستهییر اونا سرین سو یئتیرسین، چوبان آند ایچیر «منه سو یئتیرسن سورولریمین قویونلاریندان یئددیسینی قوربان کَسرم». آللاهین امری ایله یئردن بولاغ جوشور، چوبان دویونجا اوندان ایچیر. سورونو اوتارماغا داغلارا ساری آپاریر. داغین اوجا بیر یئرینده دینجلمهیه اوتورور و ایچدیگی آند یادینا دوشور. او کوفر ائلهییر و سورودن قوربان کسمک یئرینه، باشیندان یئددی بیت تاپیب اؤلدورور و «بودا سنین قوربانین» دئییر. چوبان، بئله ائتدیگی حالدا آللاه ساریسیندان قارغانیر و سورولری ایله بیرلیکده قورویوب داشا دؤنور.
منبع:ائل بیلیمی - ویژه استان اردبیل
من اوشاقلیقدان بو سؤزلری بؤیوکلردن ائشیدمیشدیم. کئچمیش تاریخیمیزه چوخ ماراقلی اولدوغوم اوچون نئچه ایل قاباق گئدیب او داشی گؤرموشدوم، آنجاق هشتادیئددینجی ایلین یاز فصلینین آغلارگولر آییندا یولداشلارین نئچهسی ایله بیرلیکده یئنه اورادا اولدوم. داش چوبان یئنه ماراقلی و گؤرکملی حالدا دایانمیشدی، سان کی ائله سورولری گؤزلهییردی. منیم اوشاقلیق چاغیمداکی آغساققاللارین چوخو، ابدیّته قوووشسالاردا، چوبان داشینا باخدیقجا اونلارین ناغیل ائتدیگی سؤزلر بیرـ بیر گؤزومون اؤنوندن کئچیردی.
داش چوبان اؤزو اینانجلاردا بئله یاشاسادا، موغانین تاریخیندن بیر پارچاسینی اؤزونده یاشادیر. بو داش دونیادا «مئنهیر[1]» آدی ایله تانینان داشلار سیراسیندادیر.
منجه بو داشلارین دونیادا «مگالی تیک» آدی ایله تانینان تمددونه عایید اولماسینی احتمال ائتمک اولار. مگالی تیک یا یئکه داشلار تمددونو دونیانین داش دؤورونه عایید اولان بیر تمددوندور. بو تمددون تاریخ باخیمیندان آذربایجاندا «هوری»لر چاغینا گئدیب چیخیر. آذربایجاندا مگالی تیک ساحهسینده دانیشان آرخئولوقلار (باستانشناسلار) بو تمددونون ایزلرینین، موغانین داغلیق یئرلرینده اولما احتمالیندان سؤز آچیبلار.
داش چوبان آدی ایله تانینان بو اسکی آبیده گئرمی شهری، ایزمارا، قوزلو (اوغوزلو)، اینی و چهلَی(Çələy) کندلری آراسیندا، دؤرد یانیندا تاریخدن ایزلر قالمیش بیر یئرده یئرلهشیر. اونون بیر کیلومتر قوزئینده و بیر کیلومتر گونئینده آدلیم دئو قالاسی و اینی قالاسی، دوغوسوندا ایسه قوزلو کندی اسکی تاریخی اثرلری ایله (اوچ داش ماغاراسی، ایکی تاریخی تپه، عرب سنگری و آغیل یئری آدی ایله تانینان ایکی قالا و ...) یئرلهشیر. آنجاق بونلارین هامیسیندان اؤنملیسی قوزلو و اینی کندلرینین آراسیندا یئرلهشن اسکی «دیگه بر» یا «سووداب»(Sovdab) شهریدیر. بو شهرین یئر سالدیغی اؤروش ایندی اکین یئری کیمی استفاده اولونسادا، شهرین ایزی هله ده قالیر. داش چوبان آبیدهسی بعضیلرینین فیکرینجه دیگهبر یا سووداب شهرینین زیارتگاهی کیمی بیر آبیده دیر و بو یونولموش داشلار چوخ اسکی چاغلارا عاییددیر.
داش چوبان آبیدهسی ایزمارا ایله گئرمی آراسیندا، گونئیدن- قوزئیه چکیلن سیرا داغین گونئی اوجوندا یئرلشیر. بورا اینی ده «گؤدوله» و باشقا چئوره کندلرده «داش چوبان»، «چوبان داش»، «داشا دؤنموش چوبان» یا «داشا دؤنن» کیمی آدلانیر. تأسفله، بورا دا باشقا تاریخی یئرلریمیز کیمی، یئر آلتی اشیالار آختارانلارین (بیلمهدن اؤز تاریخینی آرادان آپارماغا اؤزگهلر الیله ایشه توتولانلارین) واسیطهسی ایله قازیلیبدیر.
[1] - مئنهیر فیرانسیز سؤزو اولوب (مئن= داش، هیر= اوزون) اوزون داش آنلامیندا (معناسیندا) ایشله نیر. آذربایجاندا چوبان داشی آدی ایله مشهور اولان بئله آبیدهلره داغ و داغ اتهیی زونالاردا راست گلمک اولور». (آذربایجان اینجه صنعتی؛ ریضایئو، ص 26
:: برچسبها:


text:
آراشدیرماجی- یازار: علیمحمد خلفی زنگئر
ایلین اونایکینجی آیی موغانین چوخلو یئرلرینده، ایندی ده بایرام آیی آدلانیر. بو آیدا، دؤرد چرشنبه، حیاتین دؤرد اؤنملی اؤیهلری(سو، اود، یئل، تورپاق) ایله باغلانیب و اونلارا گؤره چئشیدلی دبلر، تؤرنلر(مراسم) و رسملر یارانمیشدیر.
مومکوندور کئچمیشده اودا، سویا، یئله و تورپاغا سایقی، باشقا اینانج(اعتقاد) و تاپینما(عبادت) اوستونده اولوب. زامان سورجینده بو اینانج(اعتقاد) و تاپینما یئرینی باشقالاری ایله دَییشسه ده، او اؤیهلره(عناصر) سایقی و اونلارلا باغلی دبلر، تؤرنلر اؤزونو اولدوغو کیمین یا بیر آز دییشیک بیچیمده قورویوب(حفظ ائدیب) ساخلامیشدیر. اؤرنک اوچون؛ آزربایجاندا ایسلامدان اؤنجه، قام- شامانلیق یا باشقا یوکوم اینانجی ایله یاشایان تورکلر، اودو قوتسال سانیب و اونا تاپینیرمیشلار، او چاغلار بو اینانجلا باغلی تورلو-تورلو(فرقلی- فرقلی) دبلر، آیینلر و اینانجلار یارانمیشدیر، آما ایندی بیزیم خالقین دینی، شامان دینی اولماسا دا، او چاغلارداکی کیمی اودا تاپینماسالار دا، اونونلا باغلی دبلرین، هله ده ایزلری قالیر.
اسکی اینسانا تاپینماق ایلنجه دئییلدی. او آدام اوچون اؤلوم-دیریم مسئلهسی ایدی. او، یئنیلمز، گوجلو و قورویوجو و یارادان اولان بیرینی آختاریردی کی، یامان گونونده اونا سیغینا، هئچ اولماسا اونون آجیغینا توش گلمهیه. اونا گؤره دوغال یارانیشدا، هر بیر «نسنه»ده بو اؤزللیکلری گؤروردو، گؤزدن قاچیرماییب، اونا سیغینیردی.
یارانیشین فلسفهسینی بیلمهین آدام، سیرلی بیر دونیا ایچینده اؤزونو آرخاسیز گؤروردو. دوغال گوجلرین، ندنینی و نه ایستهدییینی بیلمیردی. ایلدیریم نییه شاخیییر؟ قاسیرغا نییه قوپور؟ یئل ندن گوجلو اسیر؟ یئر نییه ترپهنیر؟ آلوو نییه یاشیل مئشهلری و حیاتی یاندیریر؟ و.... اینسان بئله بیر اولایلارین ایچینده، اؤزونو قورویوب ساخلاماغا چالیشیردی. بو گوجلری جانلی سانیردی. اونلارین بیر دیلهیی و ایسته یی اولماسینی دوشونوردو. اونا گؤره بیرینه یالواریردی، باشقا بیرینه، بزهنیب اؤزونو گوجلو گؤسترمک ایستهییردی، بیرینه قوربان کسیردی، بیرینه آیین-اویون قوروب تؤرن ساغلاییردی و سونوندا بیرینه تاپینیردی.
ایلین سون آیینداکی «هر بير چرشنبه، طبيعتين بير اؤیه(عنصر)سي ايله علاقهلنديريلميش و بئله ليكله اجدادلاريميزين اسكي تصوورلرينده ايل آخيري چرشنبهلر يارانيب، قوتساللاشدیریلمیشدیر.
اسكي اينانجلارا گؤره، بو چرشنبهلرين هر بيرينده طبيعتين دؤرد اؤیهسیندن بيري ديريلميش، بديعي تفكورده انسان جيلدينده تصور ائديلن هر بير چرشنبه ايله باغلي خالق بؤيوك شنليك و مراسیملر دوزلتميشدير.
ميللي يادداشدا "ايل آخير چرشنبهلر" كيمي ياشايان بو چرشنبهلرين هر بيري حاققيندا ائل آراسيندا بير - بيريندن بويالي آيين، اعتقاد، اينانج، ميف، افسانه و روايتلر يارانميش، ابتیدايي بديعي تفكورون نمونهلري كيمي، اونلار (ايل آخير چرشنبهلر) خالقين شفاهي يادداشيندا ابديليك ياشاميشدير. ايل آخير چرشنبهلرله باغلي بؤيوك بير قيسم اسكي اعتقادلار، آداملاري چوخ پيس و ضررلي عادت و نيتلردن اوغورلوقدان، رياكارليقدان، اخلاقسيزليقدان، تكبردن، پاخيلليقدان، باشقاسينين وارداتينا[وار دؤولتینه] گؤز ديكمكدن چكينديرميش، اونو حلال زحمته چاغيرميش، آداملاردا امهيه، توپراغا درين محبت آشيلاميشدير. نوروز آيين و اعتقادلاريندا عدالته،خوشلوغا، رحمه بؤيوك احترام وار.»1
اسكي اينانجلارا گؤره، بو چرشنبهلرين هر بيرينده طبيعتين دؤرد اؤیهسیندن بيري ديريلميش، بديعي تفكورده انسان جيلدينده تصور ائديلن هر بير چرشنبه ايله باغلي خالق بؤيوك شنليك و مراسیملر دوزلتميشدير.
بوتونلوكده، ايلین سون چرشنبهلرينین هر بيري، آتا- بابالاريميزين مین ایللر بویو یاشادیغی، قوتسال اینانجلار و دويغولاري ايله باغلی اولدوغو اوچون، بو گون، اونلاري اؤز دوننيميز و كئچميشيميز كیمي بيلمهيه و قورویوب یاشاتماغا بورجلويوق.
کئچمیشده، دؤرد اؤیه دؤرد چرشنبه ده اؤزل بیچیمده، دبلر و آیینلر ایچینده آتا- بابالاریمیزین اَلی ایله تام اینام و اینانجلا یاشاسا دا، ایندی بو دبلر چوخ یئرده بوتونلوکله ایلین سون چرشنبهسینه توپلانیب و چوخ گؤزل سئوینج و شنلیکلر ایچینده، آرادا ایناملا و آرادا دا ایلنجه کیمی یئرینه یئتیریلیر. (سون چاغلاردا اونودولماقدادیر)
چرشنبه آخشامیندان اؤنجه اونون گلمهسی اوچون بیر نئچه ایشلر گؤرولور:
-تکه اویناتما دبی: تکه اویناتما چرشنبهلره باغلی دئییل، بایرام آیینین ایچینده اولدوغونا گؤره بورادا یازماق ایستهدیک.
«کئچي اونقونونا(توتم) اينام چوخ تورك ديللي خالقلارين ميتولوژیسينده، افسانهوي ناغيللاريندا اؤز عكسيني تاپميشدير...کئچي تورك ديللي خالقلاردا يازين بليرتيسيدير. محض بونا گؤره ده بير چوخ تورك ديللي خالقلاردا، ائلهجه ده آذرباجانليلاردا کئچي يازي گتيرن گونشله ، اونون بليرتيسي اودلا بيرگه ياد ائديلير... يازين گلمهسي مراسيمينده يازي آچيقدان – آچيغا[آچیق-آیدین] تمثيل ائدير و کئچي – ياز، قيشين بليرتيسي کوسا ايله موباریزه آپارير آذربايجانليلاردا «کوسا – کوسا» اويون – مراسيم تاماشاسي بئله بير موباریزهيه حصر اولونموشدور.»2
بیرده بونو دئمک اولار کی، کئچی قیش دیرگیسی(حئیوانی) دئییل و قیشین سویوغونا دؤزومو لاپ آز اولور. مال- داوارین ایچینده کئچینی تئز سویوق وورور. حتی بیری تئز اوشوینده "کئچی کیمین نه تئز سویوق وورور سنی" سؤزو ده دئییلیر. اونا گؤره کئچی اؤزونو قاباغا آتیب تکه کیمین بزهنیب قیشی و سویوغو قووماغا و یازین گلیشینه جان آتیب اللرده اویناییر.
تکه کئچینین ائرکهیینه دئییلیر. اونا بنزر بیر اویونجاق دوزلدیب و اؤزل بیچیمده اونا گئییم گئیدیریب، ساپ قوشوب، بایراما بیر نئچه گون قالمیش تکه اویناتما دبی آدیلا اوینادیلیر.