text:
پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسینینگ حاقیقی یۆزی
آدامزات حقوغیندان سؤز ادن گۆیچلر، ترورچی تۇپارا نأمه اۆچین قۇلداو بریأر؟
پ. ی. د/ ی. پ. گ آدام حقوقلارینی باسغیلاماغا دۇوام ادیأر
پ. ک. ک / ک. ج. ک قوراماسی دؤرهدیلن گۆنۆندن بأری گۆن دۇغار و گۆن اۇرتا گۆن دۇغار آناتولی دا یاشایان رایاتلارینگ باسیش آرقالی و جانینا قاصت اتمهک آرقالی اؤزلرینه تابین بۇلماغی اۆچین یؤریته استراتژی آلیپ باریار. قورامانینگ سوریه دأکی بؤله گی پ. ی. د/ ی. پ. گ هم سوریه ده ادیل شۇل استراتژینی آلیپ باریار.
پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسی بؤلگه ده یکه اؤزی حؤکۆم سۆرمهک ماقصادی بیلن کۆرتلر، عاراپلار، تۆرکمنلر و یزیدیلر یالی بیله کی اتنیک جمغیتلره قارشی اتنیکی صاپلاییش بیلن بیرلیکده آدامزات جنایاتینی ادیأر. یۇقاردا آدی آغزالیان باسغیلامالار حالقارا آدام حقوقلاری تاراپیندان بِللیگه آلینیار و بو مسئله بۇیونچا حابارنامالار طایارلانیار. ترور قوراماسی پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ ظلمی سبأپلی حالق یرینی یوردونی ترک ادیپ باشغا یرلره گؤچمهلی بۇلدی. پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ ظلمیندان قاچانلار تۆرکیأنینگ سوریه لیلر اۆچین آلیپ باریان آچیق قاپیلار سیاساتینا لاییقلیقدا اینامدار یورت حؤکمۆنده تۆرکیأنی سایلاپ آلدیلار.
پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ ادن جنایاتلارینا و آدام حقوقلارینی باسغیلایاندیغینا قارامازدان داعش تۇپارینا قارشی گؤرهش باهاناسی بیلن ترور قوراماسینا قۇلداو بریأن داشاری گۆیچلر آدی آغزالیان باسغیلامالاری گؤرمهدیکسیریأر. ترور قوراماسی داعشه قارشی کؤرهش باهاناسی بیلن بریلن یاراغ و اۇق دأری کؤمگی نینگ اساسی بؤلهگی بؤلگه ده یاشایان کۆرت، عاراپ و تۆرکمنلر یالی بیله کی حالقارا قارشی اولانیلیار.
موصل اۆچین سوریه آدام حقوقلاری قوراماسی تاراپیندان ۲۰۱۶-نجی ییلینگ یانوار (ژانویه) آییندا چاپ ادیلن حابارنامادا پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ گؤزهگچیلیگی آستینداقی شأهِرلرده اتنیکی صاپلاییش ادیلیأندیگی، حالقینگ اللرینه یاراغ آلماغا یادا گؤچمأگه زۇرلانیاندیغی نیغتالیار.
حابارنامانینگ چاپ ادیلن گۆنۆنه چنلی ۵۱-ی چاغا، ۴۳-ی زنانا و ظلم سبأپلی اؤلِن ۱۶ آدام بیلن بیرلیکده آسودا ایلاتدان آزیندان ۴۰۷ آدامینگ پ. ی. د/ ی. پ. گ تاراپیندان اؤلدۆریلندیگی بِللیگه آلینیپدیر.
آدام حقوقلاری قوراماسینینگ ۲۰۱۴-نجی ییلینگ ایون آییندا چاپ ادن "Under Kurdish Rule: Abuses in PYD-Run Enclawes of Syria" آدلی حابارناماسیندا هم، پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسی نینگ سیاسی تایدان اؤزۆنه بأسدِهش گؤریأن آداملارینی ییغی- ییغیدان ضامون آلیناندیغی و اؤلدۆریلندیکلری نیغتالیار. حابارنامادا پ. ی. د – نینگ قارشیداشی محالیف پارتیا بۇلان سوریأنینگ کۆرت دموکراتیک پارتیاسی پ. د. ک. س نینگ آغضالارینا اربت دارالاندیغی و هیچ حیلی سبأپسیز توسساغ ادیلندیگی بِللهنیلیأر.
پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ اتنیکی صاپلاییش ادیأندیگینی و آدام حقوقلارینی باسغیلاماغینی ثبوت ادیأن کأبیر میثاللار؛
اپوزیسیونلارینگ جانینا قاصت ادیلمهگی
سوریأنینگ هایسیدیر بیر قورامانینگ دؤرهدیلمهگینه روغصات برمه یأن ترور قوراماسی پ. ی. د/ ی. پ. گ اپوزیسیونلارینگ جانینا قاصت ادیأر.
ترور قوراماسی پ. ی. د/ ی. پ. گ اپوزسیونلارینگ حانینا قاصت اتمأگه ۲۰۱۱-نجی ییلینگ اکتیابر آییندا سوریهدأکی اپوزیسیونلار کۆرتلردن عیبارات گلجگینگ پارتیاسی نینگ یۇلباشچیسی میشل تمون ینگ حانینا قاصت اتمهک بیلن باشلایار. اسده تابینلیقداقی گۆیچلر بیلن بیرلیکده حرکت ادیأندیگی گؤرلِن ترور قوراماسی نینگ قاصت ادیلشیکلری بؤلگه دأکی کۆرتلرینگ قارشیلیغینا سبأپ بۇلیار.
پ. ی. د/ پ. ک. ک نینگ شۇل قاصت ادیلشیگیندن سۇنگ محالیفلارا قارشی قورایان هۆجۆملری دۇوام ادیأر. اولی تیره طایپاردان بیری نینگ یۇلباشچیسی عبدالله بدرو بیلن سوریه کۆرتلری دموکراتیک جبیسلیک پارتیاسی نینگ حلب دن جۇغاپکأر یۇلباشچیسی شهرزاد حاج رشید ترور قوراماسی تاراپیندان اؤدۆریلیأر.
موندان باشغادا سوریه کۆردیستان دموکرات پارتیاسی نینگ باشلیغی صلاح بدرالدین ترور قوراماسی نینگ باسیشی سبأپلی آلمانیانینگ اۆستی بیلن اربیل شأهِرینه قاچیار.
سوریه ده ساواشدان اؤنگ ۱۲ کۆرت تۇپار بار بۇلسا، حأضیر دینگه پ. ک. ک/ پ. ی. د قالدی.
یۆزمۆنگلرچه کۆرت باسیش سبأپلی پ. ک. ک/ پ. ی. د نینگ گؤزهگچیلیغی آستینداقی شأهِرلردن گؤچمهلی بۇلدی. سوریه لی ۳۵۰ مۆنگ کۆرت تۆرکیأ گلدی و تۆرکیهده یاشاماغا دۇوام ادیأر.
موندان باشغا دا عموده ده ۲۰۱۳-نجی ییلینگ ۲۷-نجی ایون یندا پ. ی. د/ ی. پ. گ قوراماسینا قارشی قورالان یؤریشده پ. ی. د/ ی. پ. گ- أ آغضا ترورچیلارینگ پروتستچیلارا قارشی اۇد آچماغی سبأپلی ۳ گۆنده ۸ آدام اؤلدی. شۇل یؤریشلرده یکیتی پارتیاسینا آغضا ۵۰ آدام پ. ی. د/ ی. پ. گ تاراپیندان ی. پ. گ نینگ مرکزینه آلیپ گیدیلدی و ینجیلدی.
توسساغ ادیلنلرینگ یادا ساقلانانلارینگ آدام حقوقلاری باسغیلاندی
ترور قوراماسی نینگ پلیس قوللوغی حؤکمۆنده آدلاندیریلان آسایش هم آدام حقوقلارینی باسغیلاندیغی آدام حقوقلارینی قۇرایجی قورامالار تاراپیندان بِللیگه آلیندی.
ساقلانان یادا توسساغ ادیلن شخصلارا اربِت دارالدی و اۇلارا ظلم ادیلدی، اۇلارینگ کأبیری نینگ توسساغلیقدا اؤلِندیگی آنیقلاندی. HRW-نینگ حابارناماسینا گؤرأ، عفرین ده ساقلانان حنان حمدوش، بیرنأچه واغت سۇنگ اؤدۆریلیپدیر، اِمما پ. ی. د/ ی. پ. گ تارزاپیندان کله سینی دیوارا اوراندیغی سبأپلی اؤلِندیگی اؤنگه سۆرۆلیپدیر. ۲۰۱۴-نجی ییلینگ فورال آییندا سرکانیه شأهِرینده باشدان گچیریلن واقادا بۇلسا ۲۴ یاشینداقی روشن آتاش پ. ی. د تاراپیندان اؤلدۆریلیپدیر.
حابارناما گؤرأ، ۲۰۱۲- ۲۰۱۴-نجی ییللارینگ آرالیغیندا پ. ی. د/ ی. پ. گ-أ قارشی توتوم آلیپ باراندیقلاری سبأپلی بؤلگهده باشدان گچیریلن ۹ جنایاتینگ و درکسیز ییتمه واقاسی نینگ جۇغاپکأرینینگ پ. ی. د/ ی. پ. گ بۇلاندیغی باراسیندا هیچ شک یۇقدیر.
زنانالار و چاغالارا قارشی ادیلن ظلم
ترور قوراماسی پ. ی. د/ ی. پ. گ سوریه ده اله گچیرلن شأهِرلرده حأکیمیتینی قوراپ ساقلاماق ماقصادی بیلن اساسان زنانالارا و چاغالارا باسیش ادیأر.
پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ بو باسیشی سوریه آدام حقوقلاری قوراماسی نینگ ۲۰۱۶-نجی ییلینگ یانوار آیینداقی حابارناماسیندا هم یر آلیار. دگیشلی حابارنامادا ۲۰۱۱- ۲۰۱۶-نجی ییلارینگ آرالیغیندا ۴۲ زنانانینگ پ. ی. د/ ی. پ. گ-أ آغضا ترورچیلار تاراپیندان اؤلدۆریلندیگی نیغتالیار. شۇل زنانالاردان حلب ینگ سیقول اۇباسیندا یاشایان نبیه الصلاح ۲۰۱۵-نجی ییلینگ ۱۴-نجی آگوستیندا پ. ی. د/ ی. پ. گ- لی ترورچیلار تاراپیندان رقه – تل عبید یۇلونینگ اوغروندا ۳ گۆلـله بیلن آتیلیپ اؤلدۆریلیأر.
حابارنامادا ۵۸ یاشینداقی طرفه خلیل الحسودینگ هم آدامسینی اؤلدۆرن پ. ی. د/ ی. پ. گ-لیلاردان گیزلِنمأگه چالیشیارقا اؤیۆنده اؤلدۆریلندیگی نیغتالیار. موندان باشغا دا دگیشلی حابارناما گؤرأ، پ. ی. د/ ی. پ. گ ۲۰۱۴-نجی ییلینگ یانوار آییندان ۲۰۱۵-نجی ییلینگ اکتیابر آیینا چنلی حسکه، قامیشلی، عفرین یالی شأهِرلرده "مجبوری قشون قوللوغی" آدی بیلن ۸۸ زنانا ساقلانیپدیر.
اتنیکی صاپلاییش و حالقی زۇر بیلن گؤچۆرمهک
پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسی نینگ تأثیرلی بۇلان شأهِرلرینده عاراپلار و تۆرکمنلر بیلن بیرلیکده سریانی و ارمنی یالی اتنیکی تۇپارلار یاشایار.
اله گچیرلن یرلرینده اؤز حأکیمیهتینی گۆیچلِندیرمأگه سینانشان ترور قوراماسی شۇل شأهِرلرده یاشایان حالقینگ باشغا یرلره گؤچمه گی اۆچین باسیش ادیأر. کأبیر یرلری ییقیپ دموگرافیک قورلوشینی اۆیتگِهدیأر.
سوریه آدام حقوقلاری قوراماسی نینگ حابارناماسیندا حسکه ده ۱۰۰-ِه قۇلای تۆرکمن ماشغالانینگ ظلم و باسیشا سزه ور بۇلاندیغی نیغتالیار. تۆرکمنلر ایلکی یوردونگ باشغا یرلرینه گؤچمه لی بۇلیار، سۇنگ بۇلسا دیسهنگ آغیر شرطلرده تۆرکیأ گلیأر.
سوریه آدام حقوقلاری قوراماسی تاراپیندان ۲۰۱۶-نجی ییلدا طایارلانان حابارنامادا پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ یاشاییش یرلرینه گیریپ حالقی تالاندیغی، کۆرت ایلاتینگ یاشامایان شأهِرلرینده اتنیکی صاپلاییش ادندیگی، اؤیلرینگ یاقیلیپ ییقیلاندیغی و انسانلارا باشغا یرلره گؤچمهکلری اۆچین باسیش ادیلندیگی بِللهنیلیأر.
حابارناما گؤرأ، اساسی بؤلهگی عاراپ، اۇن مۆگلرچه آدام پ. ی. د/ ی. پ. گ تاراپیندان باشغا یرلره گؤچۆریلیأر. اؤیلری ییقیلیار. شۇل آکسیالارینگ رم شرطناماسی نینگ ۸-نجی مادداسینا لاییقلیقدا حاربی جنایات، آدمزادا قارشی ادیلن جنایات و حالقارا آدام حقوقلاری نینگ باسغیلانماغی مانیسینی آنگلادیاندیغینا اۆنس چکیلیأر.
حابارناما گؤرأ ۹ یاشاییش یری دۇلولیغینا ییقیلیپدیر و یاشاییجیلاری یرینی یوردونی ترک اتمهلی بۇلوپدیر. ۱۹ اۇبا یۇق ادیلیپدیر. ایسلهنمهیأن آداملار شۇل یرلردن سۆرگۆن ادیلیپدیر. موندان باشغا دا پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسی اله گچیرن اۇبالاریندا اتنیکی صاپلاییش ادیپدیر. حالقا حمله آتیپدیر و ظلم آرقالی کۆرت بۇلمایان ایلاتی باشغا یرلره گؤچۆریپدیر. سوریه آدام حقوقلاری قوراماسی تاراپیندان طایارلانان حابارناما گؤرأ آزیندان ۴۹ یردن اۇن مۆنگرلرچه آدام سۆرگۆن ادیلیپدیر.
پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسی ۲۰۱۵-نجی ییلینگ ۲۶-نجی مای ییندا حسکه اترابی نینگ گۆن اۇرتاسیندا یرله شیأن ۲۶-دان قۇوراق اۇبادا یاشایان حالقا اۇبالاری ترک اتمه ک اۆچین ۲۴ ساغاتلیق مؤهلِت بریپدیر. شۇل اۇبالاردان بیرینده یاشایان شایادینگ آیتماغینا گؤرأ، پ. ی. د/ ی. پ. گ-أ آغضا ترورچیلارینگ اۇبا گلمهکلری بیلن بیرلیکده عاراپلارا قارشی توتوم آلیپ باریپدیر و تۇسلاما کۆردیستان دا عاراپلارا و تۆرکمنلره یرینگ یۇقدیغی آیدیلیپدیر و بیرنأچه اؤی ترورچیلار تاراپیندان ییقیلیپدیر.
حابارنامادا یر آلان باشغا بیر میثال بۇلسا ۲۰۱۵-نجی ییلینگ فورال آییندا باشدان گچیریلیأر.
واقا حسکه ده ۱۰۰ تۆرکمن ماشغالانینگ توسساغ ادیلمهگی و ماشغالا آغضالارینا ظلم ادیلمهگی بیلن آراباغلانشیقلی. آدی آغزالیان ماشغالالار اؤیلرینی ترک ادیپ تۆرکیأ گلدی. حالقارا گۆنأ گچیلشیک قوراماسی نینگ ۲۰۱۵-نجی ییلینگ اکتیابر آییندا شایاتلارینگ دۆشۆندیریشینه و عملی همرا آرقالی آلینان ویدئو یازغیلارا اساسلانیان "گیدره باشغا یریم یۇق" آدلی حابارناماسیندا هم ترور قوراماسی پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ ادن جنایاتلارینی، اتنیکی صاپلاییشلارینی سۆرگۆنلرینی گؤرکِزیأر.
حابارنامادا تل خمیس شأهِرینده یرله شیأن عاراپ اۇباسی حسینیه ده اؤیلری ییقیلان اۇبالار بیلن گچیریلن گۆررۆنگدِشلیکلره هم یر بریلیپدیر. حابارنامادا شیله هم اۇبانینگ ۲۰۱۴-نجی ییلینگ ایون آییندا و ۲۰۱۵-نجی ییلینگ ایون آیینداقی یاغدایلارینی گؤرکِزیأن هملی همرا (ماهواره) آرقالی دۆشۆرلن فتوصوراتلارا یر بریلیپدیر. فتو صوراتلار ۲۲۵ اؤیلی اۇبانینگ ۱ ییلدا ۹۴ گؤتریمی نینگ ییقیلاندیغینی دینگه ۱۴ جایینگ اؤز دورقونی قۇراپ ساقلایاندیغینی گؤرکِزیأر.
حالقارا گۆنأ گچیلشیک قوراماسی نینگ هۆنأرمنی لما فقیه " پ. ی. د/ ی. پ. گ آسودا ایلاتینگ اؤیلرینی و اۇبالارینی دۇلولیغینا ییقیپ یوموریار، یاشاییجیلاری نینگ یرینی یوردونی ترک اتمهکلری اۆچین باسیش ادیأر، حالقارا حقوق قادالارینی باسغیلایار" دیدی.
چاغا ساواشچیلار
پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسی سوریه ده قوران ترورچیلیقلاری هۆجۆملری نتیجه سینده اله گچیرلن شأهِلرینده کؤپ سانلی چاغانینگ الینه یاراغ بریپ اۇلاری چاقنیشیقلاردا اؤنگ حاتاردا ساواشدیردی.
حالقارا شرطنامالاردا میثال اۆچین ۱۹۴۹-نجی ییلدا باغلاشیلان ساواش دؤورۆنده آسودا ایلاتینگ قۇرالماغی باراداقی ژنو شرطناماسیندا، ۱۹۸۹-نجی ییلدا باغلاشیلان بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ چاغالارینگ حاق حقوقلاری شرطناماسیندا بِللهنیشی یالی چاغالارینگ ساواشدیریلماغی قاداغان. اِمما پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ بو قاداغانچیلیغا قارامازدان چاغالاری ساواشدیریاندیغی حالقارا قورامالارینگ حابارناماسیندا نیغتالیار.
بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ چأگینده ایش آلیپ باریان حالقارا قاراشسیز سوریه عیلمی بارلاغ کمیسیونی نینگ ۲۰۱۳-نجی ییلینگ ۱۶-نجی آگوستیبندا چاپ ادن حابارناماسیندا عفرین و حسکه اتراپچاریندا پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ ۱۲-نجی یاشینداقی قیزلاری و اۇغلانلاری ساواشدیریاندیغی یاتلادیلیار.
بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ سوریه دأکی چاغالار و یاراغلی چاقنیشیقلار آتلی حابارناماسیندا حسکه اترابیندا ۱۴-۱۷ یاش آرالیغینداقی چاغالارینگ ترور قوراماسی نینگ حاتاریندا ساواشیاندیقلاری نیغتالیار.
آمریکانینگ ۲۰۱۶-نجی ییلینگ ایون آییندا چاپ ادن انسان سؤوداسی حابارناماسیندا، پ. ی. د/ ی. پ. گ ترور قوراماسینی ۱۵ یاشینا یتمهدیک قیزجاغازلاری و اۇغلانجیقلاری ترور قوراماسی نینگ آغضاسی حؤکمۆنده اۇلارا حاربی ساپاق برلندیگی یاتلادیلیار.
شۇل حابارناما گؤرأ، ۲۰۱۵-نجی ییلینگ آپرل آییندا عفرین ده ترور قوراماسی تاراپیندان ۱۶ یاشینداقی قیزجاغاز ماشغالالاری نینگ نأراضیلیغینا قارامازدان پ. ی. د/ ی. پ. گ تاراپیندان ضامون آلینیپدیر.
آدام حقوقلاری قوراماسی نینگ ۲۰۱۴-نجی ییلدا چاپ ادن "کۆرت دۇلانشیغی آستیندا" آدلی حابارنامادا پ. ی. د/ ی. پ. گ نینگ ۱۸ یاشینا یتمهدیک چاغالاری قورامانینگ آغضاسی حؤکمۆنده ساواشدیراندیغی یاتلادیلیار.
آدام حقوقلاری قوراماسی نینگ چاغا ساواشچیلار بارادا ۵۹ چاغادان عیبارات یؤریته ساناوی نینگ باردیغی و آدی آغزالیان چاغالاردان ۱۰-ی نینگ ۱۵ یاشیندان کیچیدیگی نیغتالیار.


c: text/html

text:
– ترجمه ادیپ تاییارلان: یاشار نیازی
– ترکمنستانینگ معلومات مرکزیندن آلیندی
مختومقلی فراغی
(۱۷۳۳ – ۱۷۸۳)
عمومی معلومات:
اول اؤز حالقینینگ آزاتلیغینی وه اؤزباشداقلیغینی آرزو ادن، حلق آراسیندا بییک سؤیگأ میناسیپ بولان کلاسیکدیر.
مختومقلی اؤزونینگ دوردأنه دؤرهدیجیلیگی بیلن آدامکأرچیلیگینگ اینگ قاوی صوراتلارینینگ وصف ادیپ، اولومسیلیک ادیأنلری، تکِببیرلیگی (تکبّر)، شهراتپارازلاری(شهرتپرست)، حرصیدونیألری (حرص) رحمسیز حالق کوپچولیگینه حاص یاقینلاشدیریار. اول ادبیاتینگ دیلی، تماتیکاسی جهتدن گؤنیدن – گؤنی حلقینگ جومموشینه (جنبشینه) آرالاشیار، اونونگ ضروریتلیکلریندن اوغور آلیار.
عمری:
تورکمن حلقینینگ بییک اوغلی مختومقلی فراغی گوکلنگ تورکمنلریندندیر. اول تخمینا، ۱۷۳۳-نجی ییلدا گورگن دریاسینینگ بویوندا، آجیقاوشان دیان یرده انهدن دوغولیار. اول عمرونینگ کوپوسینی اترک، گورگن (گرگان)، قارریقالا سبیتلرینده گچیریپدیر. شاهیر «عألم بیلگیلیدیر» دیهن شیغریندا:
یاز گلر، واغت-دا گیدره، قافلاتا چیقمیش گوزلریم.
آچایین دیسم آییلماز، نه آغیر یوکولیدیر؛
بیلمهیین سورانلارا آیدینگ، بو قاریپ آدیمیز:
آصلی-گرکز، یوردی-اترک، آدی-مختومقلیدیر
دیییپ، اؤز آدینی وه نیرهدندیگینی، کیملردندیگینی آیدیار. مختومقلی فراغی باشلانقیچ تربیأنی قاقاسی دؤولتمحمد آزادیدان آلیار. اول بو بارادا: “علم اؤوردن اسسات (استاد)-قبلام پدریم”- دیییپ یازیار. مختومقلی ایلکی اوبا مکدبینده اوقایار. اونونگ ایلکینجی موغاللیمینا (معلم) نیازصالح دییر اکنلر.
مختومقلی اؤرأن ذهینلی وه ییتی آقیللی (عقل) بولوپدیر. اول دورلی کیتاپلاری چاقداناشا کوپ وه ارگینسیز اوقاپدیر. مختومقلی یاش واغتی قاقاسیندان، اجهسیندن وه اوبانینگ قارری آداملاریندان کوپ-کوپ حالق روایاتلاری، قوشغی –قازاللاری (غزل)، ارتکی وه ناقیللاری هوهس بیلن دینگلهیأر اکن. اول قاقاسی دؤولتمحمد آزادینینگ دؤرهدن اثرینینگ کوپوسینی یاتدان اؤورنیپدیر. مختومقلینینگ ذهینلیلیگینه، اوقوا هوهسلیلیگینه گؤز یتیرن دؤولتمحمد اونونگ یلیملی آدام بولوپ یتیشمهگینینگ آلاداسینی ادیپدیر. XVIII عصردا اترک، آحال، ماری سبیتلرینده (ثبتلریندن) گؤیچلی مدرسهلر بولماندیر. شونونگ، شول واقت گؤیچلی حساب ادیلن ادریس بابانینگ مدرسهسینه اوقوا ایبریأر. مختومقلی بو مدرسهده بیرنأچه واقت اوقایار. سونگرا اول بخارا گیدیذر. بخارادا “گؤگلداش” آتلی مدرسه اوقوا گیریار وه اوندا ایکی ییل اوقایار. شاهیر شول مدرسهده درس بریان سیریالی تورکمن نوری کاظم ابن بهر بیلن هم تانیشیار وه اونونگ بیلن دوستلاشیار. امما مدرسهدأکی تالیپلارینگ ترتیپ-دوزگونونینگ بوزوقلیغی اساسی بیلیمی خیواداقی “شیرقاضی” مدرسهسینده آلیار. اول “شیرقاضی” مدرسهسینده اوچ ییل اوقایار. مدرسهده بریلیأن درسلرینگ داشیندان هم گوندوغورینگ گؤرنوکلی شاهیرلاری: نظامینینگ، نسیمینینگ، فضولینینگ، نوایینینگ وه باشغالارینگ اثرلرینی ایرگینسیز اوقایار. اول مدرسهده اوقایانلاینگ آراسیندا اؤزونی دررو تانادیپ، ذهینلی تالیپلاینگ حاطارنا قوشولیار. اوقوینگ ایلکینجی ییلیندا مختومقلی تالیپلارینگ حالیپاسی بولیار. شونگقی ییلدا بولسا، موغاللیم (معلم) اؤزی یوق واقتی درس گچیرمهگی-ده مختومقلی-آ اینانیار اکنی. مختومقلی اؤز دؤورونینگاینگ بیلیملی وه دوشونجهلی آدامی بولوپ یتیشیپدیر.
مختومقلی جهانکشده آدام بولوپدیر. دونیأنینگ کوپ یرلرینه صیاحت اتمک دویغوسی اوندا یاشلیقدا دؤرهیأر. بو صیاحاتلار شاهیرینگ دونیأقارایشینی گینگهلدیپدیر مختومقلی اوغلان اوقاتماقدان باشغا تانیمال زرگأر بولوپدیر وه کوموشدن، آلتیندان دورلی بزگ شایلارینی یاساپدیر. مختومقلینینگ ماشغالا یاغدایی جدللی مثلهلرینگ بیری بولوپ دوریار. قوشغیلاینا اساسلانیپ، اونونگ منگلی دیهن قیزی سؤیهندیگینی، یؤنه کأبیر سبأبلره گؤرأ آلیپ بیلمأندیردیگی حاقدا عالملار نتیجأ گلیذرلر. مختومقلی آققیز دیهن ینگنگهسی داقیلیار. اوندان ایکی اوغول بولوپ، اولار هم یاشلیقدا یوغالیارلار. شاهیر اوغوللارینینگ اؤلومینه قینانیپ، ایزلامایان بولارمی، مبتلا قیلدی، اثرلری دورهدیپدیر. مختومقلی اؤرأن پاراساتلی، گپه چپر، مأرهکه سویهن آدامدیر. اول اؤزونینگ قووی حأصیتلری بیلن حالقا گؤرِلده گؤرکزیپدیر، عقل-پایخاصی بیلن کوپ آداملاری تربیتلأپدیر.
مختومقلی، تخمینا، ۱۷۸۳-نجی ییلدا آتاساری دییلیأن چشمأنینگ بویوندا، سونگیداغینگ یانیندا آرادان چیقیار. اونی قاقاسینینگ یانیندا “قارری ملا” قونامچیلیغیندا جایلاپدیرلار.
دؤرهدیجیلیگی:
مختومقلی دؤرهدیجیلیک ایشینه یاشقا باشلاپدی. قوشغی دوزمکده کوپ زادی قاقاسی دؤولتمحمد آزادیدان اؤورهنیپدیر. مختومقلی قوشغیلارینی کوپچیلیگینگ اؤیشن یرینده، توی –میلیسلر اوقاپ بریپ، آداملاری قهریمانچیلیغا، آر –نامیسلی، حوشگأر بولماقلیغا چاغیریپدیر. اونونگ ایلهام چشمهسی حالق وه اونونگ گؤزهرانی (گذران) بولوپدیر.
شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگی دورلی تمالاردا بولان کوپ سانلی شیغیرلاردان وه پوئمالاردان عباراتدیر. اونونگ اؤز قولیازمالاری بیزه گلیپ یتمأندیر. مختومقلی کوپ شیغیرلارینی پیراغی لاقامی بیلن دوزوپدیر. اونونگ دؤرهدیجیلیگی XVIII عصر تورکمن دورموشینی اؤرنمأگه اؤرأن کوپ ماتریال بریأر. مختومقلینینگ شیغیرلاری، اساسا، واطانچیلیق، قهرمانچیلیق، اؤوت-نصیحات، سوتسیال-دنگسیزلیک، ایکی-لیریکی، دوستلیق بارادا گومانیستیک ایدهیانلاری اؤنگه سوریأر.
دورموشی قوشغیلاری:
بییک عقلدار مختومقلینینگ دؤرهدیجیلیگینده دورموشی قوشغولار اساسی اورونلارینگ بارینی ایهلهیأر، اول چیلیم چکمک، ناس آتماق، اوغورلیق، ناحاق قان دوکمک یالی پیس حاصیتلره قارشی گؤرش آلیپ باریپدیر. اؤزونینگ قوشغیلاریندا (کیلی-کال بولار، دؤیشینه دگمز، چیلیمکش، ناسآتان) اولاری رحمسیز یازغاریپدیر. شول گؤرشده چپر دیلی یاراغ حؤکمونده اولانیپدیر. مختومقلی یامان حاصیتلری یازغارماق بیلن اربتلیکلری دینی دوشونجهلرینگ اوستی گؤرِشمک تماسینی ادبیاتدا گینگ موچبرده ایشلأن وه پروپاغیندیرلأن شاهیردیر.
اؤووت-نصیحت حاصیتلی قوشغیلاری:
شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگینده آداملاردا اونگات حاصیتلری تربیهلِمکده اولی اورنی اؤووت-نصیحت حاصیتلی شیغیرلار توتیار. بو تمادان مختومقلی «جانینا دگمز»، «دوراسینگ گلر»، «یؤر بیلأنی»، «ایل یاغشی»، «زور بولار»، «بولار سن»، «آیریلما»، یالی اونلارچا شیغیر یازیپدیر. شاهیر بو قوشغیلاریندا دؤوردشلرینه آصیللی تربیه برمک، اولارینگ مرت، آر-نامیسلی بولماقلارینی نصیحت ادیپ، بینامیس، نامارتلاری یانگسا آلیپدیر. شاهیر اونگات حاصیتلری اوندأنه، یاراماز حاصیتلری یازغاراندا، واغیز-نصیحت اتمک تأریندن پیدالانیار. مختومقلی اونگات-قیلیق حاصیتلر آدامینگ بزهگی دیییپ دوشونیپدیر.
سوسیال-دنگسیزلیک تماسی:
مختومقلینینگ دورهدیجیلیگینده سوسیال – دنگسیزلیک مسلهسی دؤیپلی ایشلهنن تمالارینگ بیریدیر. اونونگ بو تمادا یازان اثرلرینه «سالار قشون آنگلاماز»، «قاچا باشلادی»، «اؤتوپ بارادیر»، «یات بولار»، «ایل گؤزلأر»، «کأره دؤندی»، « قولدا باری بولماسا»، «آجاپ اییام گلمهدی» یالی شیغیرلار دگیشلیدیر.
واطانچیلیق، قهریمانچیلیق لیریکاسی:
واطانچی شاهیر مختومقلینینگ قهریمانچیلیق، ایل-یورت، آغزیبیرلیک، بیرلشمک حاقینداقی شیغیرلار اونونگ دؤرهدیجیلیگینه اینگ گؤرنوکلی اورونلارینگ بیرینی ایهلسیأر. بو تمادا مختومقلی «تورکمنینگ»، «یلی گؤرگنینگ»، «دپه نهدیر، دوز نهدیر»، «اؤنگی –آردی بیلینمز»، «دؤکر بولدیق یاشیمیز»، «گیدیجی بولما»، «گؤزلأر من»، «باشی گرکدیر»، «مرت بولماز»، یالی بیرنأچه قوشغیلار دؤرهدیپدیر. مختومقلی حاقیقی واطانچی حوکمونده تورکمن یوردینا، اونونگ گؤزل طبیغاتینا، بایلیغینا، باتیر ییگیتلرینه قوانیپدیر.
مختومقلی داغینیق یاشان تورکمن طایپالارینگ بیرلشدیرمک بیلن یوردینگ اؤزباشداقلیغینی، حالقینگ آسودا یاشاماغینی قازانماق بولار دیهن نیّتجه گلیپدیر. بو ایدهیا شاهیرینگ «تورکمنینگ»، «دؤکر بولدیق یاشیمیز»، «تورکمن بیناسی»، یالی شیغیرلاریندا اؤز بیانینی تاپیپدیر.
مختومقلینینگ واطانچیلیق، قاهریمانچیلیق تمادا یازان اثرلری تاریخی تایدان آنیقلیغی، تحقیق مانیسی، چپر اوبرازلارا بایلیغی بیلن-ده تاپاوات لایار.
سؤیگی لیریکاسی:
مختومقلی شاهیر دوستلیق، سؤیگی تماسیندان هم بیرتوپار قوشغی یازیپدیر. بو تمادان اونونگ «گؤزل سن»، «گؤلزاردان آیریلدیم»، «اویات ایلهییر»، «بو دردی»، «بویلارینگا»، «دوراسینگ گلر»، یالی انچهمه قوشغیلاری بار.
مختومقلی ایشکی-لیریکی (عشقی) تمادا یازان قوشغیلاریندا اؤز سؤیگولیسی منگلی بیلن باغلانیشیقلی پروگرهسسیو پیکیرلری اؤنگه سوریأر. شاهیر آیال-قیزلاری ساتماق، داقیلماق وه کؤپ آیاللیلیق یالی زیانلی دسسورلارا (دستور) قارشی دوروپدیر. شو باباتدا شاهیر گومانیستیک پیکیرلری اؤنگه سوروپدیر.
مختومقلینینگ پوئزیاسینینگ دیلی وه چپرچیلیگی:
مختومقلی ادبی دیلی حالق مدنیّتینگ اؤسمهگینینگ، حوکمأنی شرتلرینینگ بیری حساپلاپدیر. اول بو ایشی اهلی حالق ایشی دیییپ دوشونیپدیر. مختومقلی ادبیاتینینگ حالق دوشنوکلی بولماغی اوغروندا گؤرهشیپ، چپرچیلیک سریشدهسینی اؤز اثرلرینده اؤرأن یرلیکلی اولانیپدیر.
اونونگ شیغیرلاریندا حالقا دوشنوکسیز پیکیرلره، آراپ-پارس سوزلرینه سِیرهک دوشولیار. بو بولسا اونونگ قوشغیلارینینگ هوس بیلن اوقاماغینا سبأپ بولیار. مختومقلی حالقینگ دیلینه دایانماق بیلن، اوندان دیلهوارلیغی وه سادالیغی اؤرهنیپدیر. شاهیر دیلی اؤسوش وه گؤرش قورالی حوکمومنده اولانیپدیر. مختومقلی متافورالاری، کاپییالاری، اولالتما یالی چپرچیلیک سریشدهلرینگ گینگدن اولانیلماغی، شاهیرینگ قوشغیلارینینگ چپرچیلیگی وه اوبرازلیغینی آرتدیریپدیر.
مختومقلی، قاریپلارینگ گؤزیاشی
داغلاری یاندیرار، ارهدر داشی.
شاهیرینگ دؤرتلهمه فورماسینداقی قوشغیلارینینگ کؤپیسی اون بیر هم سکیز بوغونلی سطرلردن عبارات. مختومقلینینگ دورتلهمه فورماسیندا یازان اثرلرینده کاپیا (قافیه)، ردیف قوشغینینگ بیرینجی بندینده دورلی هیلی اولانیلیپدیر.
بالا سسین دینگلأر، آسیپ قولاغینگ، (آ)
دؤکه-دؤکه گؤزیاشینگ بولاغین، (آ)
بیر جرن آلدیرسا الدن اوولاغین (آ)
مألی-مألی گؤزلهمیهن بولارمی (ب).
شاهیرینگ بأشلهمه وه آلتیلما فورماداقی شیغیرلاری، اساسا، ۱۴-۱۵ بوغونلی بولوپ، قافیا وه ردیف تایدان هم منگزشدیر.
مختومقلینینگ میللی تورکمن ادبیاتینی اؤسدورمکدأکی رولی:
بییک شاهیر مختومقلینینگ اثرلری دورموشینگ دورلی-دورلی تاراپلارینی اؤز ایچینه آلیار. مختومقلینینگ دؤرهدیجیلیگینی اؤرأن اونگات بیلیأن، گوندوغاری اؤورهنیجی ا. ا. برتلس اونی «جمشیدینگ جامی»، بیلن دنگیشدیریأر. جمشیدینگ جامی یالی، مختومقلینینگ دؤرهدیجیلیگیندن هم اسلأن زادینگی، بیلمک ایشلهیأن مسلأنی تاپماق بولیار. مختومقلی تورکمن کلاسیکی ادبیاتینی دونیأ اوقوجیلارنا تانادان گنیال شاهیردیر.
مختومقلی تورکمن شاهیرلارینگ کوپیسینینگ حالیپاسیدیر. مختومقلی اؤز دؤوردشلرینه وه اؤزوندن سونگقی یتیشن شاهیرلارینگ دؤرهدیجیلیگینه اولی تأثیر ادیپدیر. بو تأثیر، ایلایتا-دا ذلیلینینگ، سرکرده شاهیر سیدینینگ، کمینهأنینگ، ملانفسینگ مأتاجینینگ دؤرهدیجیلیگینده گؤرونیأر. مختومقلی شاهیر قارا قالپاقلارینگ بییک شاهیری بردیمراد بردی (۱۹۰۰ – ۱۸۲۷) هم حالیپاسی حاساپلاپدیر. اول بو بارادا «ایزلاردیممن» دیهن شیغیریندا شیله یازیار:
مختومقلینی من اوقاپ،
سؤزلرینی من توقاپ.
کمی بارمی برینگ جوغاپ؟
شول شاهیری ایزلاردیم من.
مختومقلی وه حالق دؤرهدیجیلیگی:
مختومقلینینگ اثرلری تورکمنلرینگ اؤرأن بای حالق دؤرهدیجیلیگی هم-ده گوندوغارینگ یازوولی ادبیاتی بیلن آیریلماز باغلانیشیقلیدیر. شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگینینگ فولکلور بیلن باغلانیشیقلی بولماغی اونونگ اثرلرینینگ حاص-دا قیمماتینی آرتدیریار. واغت گچدیگیچه، شاهیرینگ آفوریزملری حالق ایچینده فولکلورلاشیپ گیدیپدیر:
اشیدِن دنگ بولماز، گؤرن گؤز بیله…
آغزآلالیق آغیر ایله یاراشماز
هر یامان سؤز – یؤرک بولار.
قاوونینگ قوویسین شاغال ایر دیرلر
چاغیرلان یره بار، اوتور-دا تورما،
چاغیریلمادیق یره بارما، گؤرونمه…
حات –دا ایلات شولار یالی سطرلری آیداندا، اونی کیمینگ دورهدیجیلیگینه گؤزی یتمهسه-ده، «مختومقلی آیدیپدیر» دییأر. بییک سؤز اوسسادی مختومقلینینگ پوئزیاسی xix عصرینگ اورتالاریندا اورتا آزیا، روسیه، اروپا حالقلارینینگ آراسینداقی مطبوعاتدا گؤرنیپ باشلایار. اونونگ اثرلری کؤپ آلیملاینگ، صیاحاتچیلارینگ اونسینی چکیپدیر. شاهیرینگ ترجمهحالی باراداقی مقالا بیلن بیرنأچه قوشغیسینی گؤرنوکلی اسلاویان عالیمی وه صیاحاتچیسی «حودزکو ۱۸۴۲ – ییلدا» چاپ اتدیریأر. عالملار «آ. وامبری»، «و. و. بارتولد»، «ای. ای. برتلس»، «ل . ن. ساموئیلویچ»، «ل. کلیمویچ» وه باشغالار شاهیرینگ دؤرهدیجیلیگینه اولی باها بریپ اؤورنیأرلر. تورکمن ادبیاتچیلاریندان «ب. آ. قارریهو»، «ق. او. چاریهو»، «ب. کربابایهو»، «م. کؤسایهو»، «ز. ب. محمدوا» داغیلار مختومقلینینگ اثرلرینی توپلاماقدا وه چاپ اتمکده بیرنأچه ایشلری گچیردیلر.
۱۹۲۶، ۱۹۴۰، ۱۹۴۲ – نجی ییللاردا شاهیرینگ اثرلر ییغیندیسی چاپدان چیقدی. ۱۹۴۷-نجی ییلدا هودوژنیک آ. حاجیهو مختومقلینینگ صوراتینی دؤرهتدی. شاهیرینگ آدی تورکمن دؤلت یونیورسیتهتینه وه اینگ اولی کؤچأ حورماتلانیپ داقیلدی. آشغاباتدا (عشق آباد) یرلهشن شاهیرینگ یادیگأرلیگینینگ یانیندا هر ییل پوئزیا بایرامچیلیغی گچیریلیأر.
کتاب سالغیلاری:
مختومقلی. ۱۹۵۹-نجی ییلدا بایمحمد قارریهو تاراپیندان چاپ ادیلدی.
چشمهلر:
۱٫ تورکمن ادبیاتی. ۷-نجی کلاس.
۲٫ ویکیپدیا: ارکین انسیکلوپدیاسی.
منبع:
مارقوش ترکمن صحرا
شرکت بازرگانی و گردشگری
www.margush.ir
Tel: 0172 – 222 12 280172 – 222 12 28
TelFax: 0172 – 229 14 490172 – 229 14 49
Mobile: 0939 229 14 49
استفاده از مطالب سایت با قید منبع مانعی ندارد.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
هئرمئنوتیک
ناصر مرقاتی
ناصر مرقاتی
- هئرمئنوتیک
هرزامان بوآلمان پوستونون نیشانین گؤرورم، بیلمیرم نه دن (هئرمئس) دوشور یادیما. هئچ بیلمیرم اونوندا الینده بئله بیر شئیپور واریمیش یوخسا یوخ؟ اولوب اولماماسی اؤنملی دئییل. سؤز بوردادیر کی، شئیپورلا هئرمئسین یاخین بیر ایلگیسی وار.
هئرمئس ائشیدیب گلیر.
ـ آه هئرمئس، هئرمئس نه دن بؤیله قوجالدین سن؟!
هئرمئس گیلئی لی:
ـ یوخ، یوخ قوجالمامیشام هله.
دوغورداندا یامان قوجالمیشدی او. تانریلارین ( اولـمپ )دن گؤندردیکلری، عشق نامه لری ، قورخونج حربه ـ زوربالاری، اؤیود ونصیحتلی سؤزلری و گیزلین ـ پاچ توطئه کارلیقلارینین مکتوبلاری، اونو آیاقدان سالمیشدی. هله مکتوبلار اؤز یئرینده قالسین، مکتوبدا یازیلمیش سؤزلری؛ تانری سؤزو عنوانیندا، آچیب ـ آغارتما، یوروب و یوزما دا ائله کیچیک بیرایش دئییلدی.
اونون سارساققالی درماندا آغارمامیشدی. او مکتوبلارین طمطراقلی سؤزلرین، یئکه ـ یئکه، بؤیوش وئرمک لرین، ان درین، ان گیزلی ایچ سؤزلرین فانی بشره چاتدیریب واونلار اوچون خیردالی ییب معنا ائدیردی. آنجاق بو سون زامانلاردا، مکتوبلار گئدیب چاتمیردی. خبرلر داها دئییلمیردی. تانریلارین سؤزو و بویوروقلاری، یوروب ـ یوزولموردی. دئمک ایت یییه سین تانیمیردی. هـرکی ـ هـرکیلیک هـریانی بوروموشدو. عالمین پوستی قاریشمیشدی.
تانری لار ایله شیب چوخ دانیشیب ـ دارتیشمادان سورا بئله قراره گـلدیلر کی: هئرمئنوتیکی، الدن دوشموش هئرمئسدن آلیب و ( روح القودوس ) جنابینا وئرسینلر. وبئله لیکله هئرمئنوتیک اولمپ داغیندان، گؤیلره قالخدی.
آوریل 2003 پوتسدام


text:
علیرضا ذیحق بوگون آذربایجان ادبیاتی ساحه سینده گؤرکملی شخصیتلرین اؤنونده گئده ن بیر سیمادیر. او، حیکایه چی، فولکولور توپلایان، شاعیر، یازار، دیلماج، آراشدیریجی و ایکی دیللی بیر یازاردیر. او داستان یازیر، رومان یازیر، ترجمه ائدیر، ادبی نقد یازاراق اثرلری آراشدیریر، فولکولور توپلاییر و ادبیات ساحه سینده آراشدیرمالار و درین ادبی تحقیقلر ایره لی آپاریر، یازیچیلار و صنعتکارلارلا دانیشیقلار آپاریر و هر حالدا چالیشقان بیر ادیب کیمی دورمادان چالیشیر. عئینی حالدا چوخ اوره یه یاتان، پام دویغولو، یومشاق خویلو و یوشکسک شخصیته مالیک بیر انساندیر. او بوللو کتابلار و اثرلر یازمیش و چوخلو ساحه لرده قلم وورموشدور. بوگونه قدر ادبیات ساحه سینده بؤیوک مسئولیتلری بوینونا آلمیش و یئترلی حالدا یئرینه یئتیرمیشدیر. او ۱۳۳۸جی ایلده خوی شهرینده آنادان اولموش و ۱۳۵۲جی ایللردن ادبی فعالیته باشلایاراق آردیبجیل شکیلده بو ساحه ده دورمادان چالیشمیشدیر. اونون مقاله لری، حیکایه لری و مختلف یازیلاری ایرانین باشا – باشیندا یاییلان ده یرلی و مختلف درگیلرده چاپ اولموشدور. بو سطیرلرین یازاری ذیحق امضاسی ایله چوخلو یازیلاری وارلیق، آذری، دده قورقود، اولکر، انقلاب یولوندا، صاحب، دیلماج، نوید آذربایجان، اورین خوی، ائل بیلیمی و باشقا درگیلرده اوخوموش و لذت دویموشام. بوندان علاوه بیر نئچه درگینین باش یازاری کیمی ده چالیشمیشدیر او جمله دن انقلابین ایلک ایللرینده تبریزده یاییلان “دده قورقود” نشریه سینین (۱۳۵۹دان ۱۳۶۱ ایللرینده) اصلی مدیری و باش یازاری سوروملولوغونو عهده سینه آلمیشدیر. ایللردیر کی یئنی مدیالار – اینترنت کیمی، اورتایا گلدیکده، مدرن صورتده اؤز چالیشمالارینا یئنی بیر صورت وئرمیش و چالیشیر.
اونون یازیلاریندا، اؤزه للیکله حیکایه لرینده تخیّل، دوشونجه، گؤزل یازی صنعتی گؤز اؤنونده جانلانیر و ماهیر بیر رسّام کیمی روایتلری ایضاح ائده رک، داستاندا اولان شخصیتلرین وارلیغینی بیر ماهیر روانشناس کیمی آچیقلاییر. باشینی آشاغی سالیب هئچ بیر ادعا ائتمهدن یازیب – یارادیر و ادبیاتیمیزی زنگینلشدیریر. عئینی حالدا یئنی قلم صاجیبلرینین قلملرینی ایتیلتمه یه چالیشاراق تزه یازارلار تربیه ائدیر. او ادعاسیز، اوره یی ادبیاتا چیرپینان یازار کیمی، ادبی آراشدیرمالاریلا چوخلو یازارلارین الیندن توتوب یوکسک یئره چاتدیرماقدا یاردیمچی اولور.
خوی شهری، ادبیات ساحه سینده اؤزَل بیر دوروم توتور. بو شهرین فولکولورونو یازانلار آز اولمامیشدیر. بو یازارلاردان آد آپارماق ایسترسک ایلک نؤوبه ده علیرضا نابدل – اوختای تخلوصلو شاعیری آد چکمه گیمیز گره کیر. اوختای، چاغداش مدرن شعریمیزین باشلانغیج دورومونو یاراداراق ان گؤزَل نمونه لری ده یازمیشدیر. او، ۱۳۴۰جی ایللرده خوی شهرینده معلم اولاراق، خالق کولتورو ایله ماراقلانمیش و خوی ناغیللارینی توپلاماغا ایلک آددیملاری گؤتورموشدور. اوختای خوی شفاهی خلق ادبیاتی حقینده یازیلارینی تهراندا یاییلان “کتاب کوچه” و “کتاب هفته” درگیلرینده یازماغا جان آتمیش و یایماغینی باشاریجیلیقلا ایره لی آپارمیشدیر. اوختای اؤزوندن علاوه بیر سیرا شاگیردلرینی ده بو زمینه ده یازماغا تربیه ائتمیش، او جمله دن ناصر احمدی کیمی فورلکولور توپلاییجی بیر یازاری تربیه ائتمیشدیر. ناصر احمدی سونرالار “تورک بایاتیلاری” عنوانلی اثرینی بو تربیه لر کؤلگه سینده توپلامیشدیر.
خوی شهری فولکولور ساحه سینده باشقا یازارلاری میدانا گتیرمیشدیر. اونلاردان آد چکمک بیر ادبی تکلیف دیر و علیرضا ذیحق اؤز اثرینین اؤن سؤزونده گؤزَل بیر تواضع ایله اونلاردان سایغی ایله آد چکمیشدیر. بونلاردان” علی ظفرخواه نئچه – نئچه فولکولور اثرلرین یازاریدیر و بوگون آذربایجان فولکولور توپلاما ساحه سینده ده یرلی اثرلرین صاحیبیدیر.
پرویز یکانی زارع ده باشقا بیر گؤرکملی یازاریمیزدیر کی اونون ۱۳۸۰ ایلینده یایدیغی “آذربایجان شفاهی ائل ادبیاتی” کتاب، بیر یازارین لازیمی قدر خدمت گؤستردیگینه یئتر.
آنجاق علیرضا ذیحق مختلف ساحه لرده یازیلارینی تانیتدیرماق ان آز بیر ایش اولا بیلر. ایندی بو عالیجنابین اثرلرینه اؤته ری بیر باخیشیمیز اولمالیدیر:
۱ – آشیق ادبیاتی ساحه سی
علیرضا ذیحق آشیق ادبیاتینین ماراقلیلاریندان اولاراق، خوش شهرینین آشیقلاریلا یاخیندان دوستلوق ائتمیش و آذربایجان آشیق ادبیاتینا تانیتدیرمیشدیر. اونون “خوی آشیقلاری” عنوانلی اثری ۱۳۸۲جی ایلده چاپ اولوب یاییلمیشدیر. ذیحق بو اثرینده ۲۴ خوی شهری و اونون اطرافیندا یاشاییب – یارادان آشیقلار ایله دانیشیر، اونلارین یاشاییشلارینی توپلاییر، شعرلریندن ده نمونه لر گؤستهریر. بورادا تانیتدیریلان آشیقلارین بیر سیراسی قوجامان آشیقلار و بیر سیراسی ده گنج آشیقلار اولموشلار؛ آنجاق ذیحق بو صنعتکارلاری لاییقیجه تانیتدیرماغی باشارمیشدیر. بو کتاب آز حجملی اولاراق آذربایجان آشیق ادبیاتینا یئنی تاثیر بوراخمیش و آشیق ادبیاتیمیزی زنگین لشدیرمیشدیر.
ذیحق آشیق ادبیاتی ساحه سینده نئچه اثرین یازاری اولموشدور او جمله دن:
غلام حیدر داستانی
صیدی داستانی
احمد ایله عدالت داستانی
شاه اسماعیل داستانی
و . . .
آشیق داستانلاریندان گؤزل نمونه لر وئرمیشدیر.
شاه اسماعیل داستانی
آشیق ادبیاتیمیزین اؤنملی داستانلاریندان بیری شاه اسماعیل داستانیدیر. بو داستان ائپیک – محبت داستانلاریندان یا داها دوغرو رومانسلارینداندیر. بورادا قهرمان، اؤز سئوگیسینه چاتماق اوچون قیلینجدان دا یارارلانیر. او سئوگی یولوندا چوخلو چتینلیکلرله اوز – اوزه گلیر و اؤز یهادرلیغی اوزره اونلارا غلبه چالیب، نهایتده سئودیگینه چاتیر. آنجاق بیز بو اثرده بو داستانین خوی واریانتی ایله اوز به اوز اولوروق. ذیحق جنابلاری بو داستانی اؤز ادبی شیوه سیله یازیرسا دا، آشیقلارین روایت قورماسیندان ائشیگه چیخمیر و ادبی دیل ایله آشیق دیلینی قاریشدیریر و گؤزل بیر اثر یارادیر. داستاندا اولان گؤزل دئییملر، خوش سؤزلر و روایت فورمالاری داها گؤزل اولموشدور.
شاه اسماعیل داستانی آشیق داستانلاری آراسیندا اؤنملی یئر آلماقدادیر و ذیحق خوی واریانتینی باجاریقلا بو خزینهمیزه هدیه وئرمیشدیر. داستاندا گئده ن شعرلر گؤزل، آخیجی و یئرلی یئرینده اوخونور. داستانین گئدیشی ده اوخوجونو اؤز آردیجا چکیر.
داستان قندهار شهریندن باشلانیر و اورادا بیتیر. شاه اسماعیل هله شاهزادا اولدوغو زامان بیر سئوگیه دوشور و سئوگیسینه چاتارکن شاهلیغی دا الده ائدیر. شاه اسماعیل بورادا باشقا واریانتلار کیمی عرب زنگی ایله ده ساواشیر و نهایت اونون شخصیتی ده آیدینلاشدیقدا اوخوجونو حیرتده قویور. عرب زنگی آذربایجان قادین سیمالاری آراسیندا اؤزونه مخصوص بیر یئر قازانمیشدیر. او شاه اسماعیل ایله ساواشیر، آنجاق اونا یئنیلدیکده دوست اولور و قهرمانی اؤز سئوگیسینه چاتماق اوچون یاردیمچی اولور. داستانین سون صحنه لری افسانه له شیر و شاهزادا اؤز اؤلکه سینه دؤندوکده، وزیر اونون آتاسینین یئرینده، شاهلیق تختینده اوتوردوغونو گؤرور. وزیر اونو توتساق ائدهرک گؤزلرینی کور ائدیر. بورادا گؤیرچینلر اونون گؤز داواسینی گتیریب وئریرلر و نهایتده شاه اسماعیلین گؤزو گؤره ر اولور و وزیری آرادان قالدیریب و شاهلیق تختینده اوتورور. شاه اسماعیل بو چتین لیک لرین هامیسینی اؤز جسارتی و لیاقتی ایله برابر، عرب زنگی یاردیمی و دوغال اوستو قووه لرینین یاردیمی ایله آرخادا قویور و مرادینا چاتیر.
سازلی – سؤزلو شاه اسماعیل داستانینین مختلف شهرلرده چئشیدلی واریانتلاری موجوددور. بورادا خوی واریانتی ایله تانیش اولوروق. ذیحق بو اثری ۱۳۷۹جو ایلده یایماغا نایل اولموشدور.
۲ – ناغیللار
آذربایجان ادبیاتیندا ناغیللارین گئنیش بیر دونیاسی وار. فولکولورون بیر ژانری دا ناغیللاردیر و علیرضا ذیحق بو ساحهده چالیشمادان دایانمامیش و اؤز آناسی ایله ده بو یارادیجیلیقدا پایلاشمیشدیر. او مختلف درگیلرده خوی ناغیللارینی توپلامیش و یازمیشدیر، آنجاق “خوی ناغیللاری“ عنوانلی کتابی، ناغیلین یوکسک ماهیتلی بیر اثر اولدوغونو ثبوتا یئتیریر. خوی ناغیللاری کتابی ۱۳۹۰جی ایلده چاپ اولوب یاییلمیشدیر. بورادا اؤز رحمتلیک آناسی – علویه خانیمین دیلیندن ائشیدیب و اونلاری دوزگون بیر سویّه ده کاغاذ اوسته گتیرمیشدیر و بئله لیکله اؤز آناسینی دا دیریلیک و اؤلمزلیک دونیاسینا آرتیرمیشدیر.
بو اثرین ده یرلی بیر یؤنو بودور کی ذیحق روایتلره صادق قالاراق بیر امانت کیمی اونلارا توخونور. آناسینین عینی تلفظ و دانیشیق شیوه سینی ساخلاییر و دیل حقینده آراشدیرمالارا گؤزل نمونه لر و علمی فاکتلار وئریر. بو اثر بو یؤندن دوغرودان – دوغروسونا ادبی و قالارقی بیر کتابدیر.
خوی ناغیللاریندا ۲۱ ناغیلی اوخویوروق. بورادا بیر چوخلو ناغیللار بوتون آذربایجان اراضیسینده تانینمیش ناعیللار دا واردیر و بیز بورادا خوی واریانتلاری ایله تانیش اولوروق.
بونو دا آرتیرماق لازیمدیر کی ناغیللار تکجه بو کتابلاردا اولانلارلا بیتمیر و ذیحق جنابلاری اونلارجا باشقا ناغیللاری توپلاییب و مختلف درگیلرده یایمیشدیر. اونلارین هامیسی بیر یئره توپلانیرسا گئنیش حجملی بیر کتاب اولور.
۳ – رومان و حیکایه
علیرضا ذیحق رومان ساحه سینده ده گؤزل رومانچیدیر. او جملهدن “آیاقلانمیش قارلار“بیر گؤزل اؤرنکدیر. بورادا یازارین دیلی شعریله نثر آراسیندا دولانیر و هر اوخوجودا بیر درین دویغو یارادیر. داستان آذربایجان ملی حکومت یارادان ایللرده اوز وئریر و قهرمانلارین عشق ایله خالق یولوندا قهرمانلیقلار گؤستردیکلرینی آچیقلاییر. داستان مارال ایله آلیش سئوگیسی ایله باشلانیرسا، داستان بویو بو سئوگی خالق سئوگیسی و خالق آزادلیغی سئوگیسیله شدتله نیز. قهرمان تکجه اؤزونه گؤره یوخ، بلکه ائلی و وطنی اوچون، دوزگون بیر انسان کیمی فداکارلیقلا داورانیر و نهایتده جانینی اؤز آرزولاری و مرامی اوغروندا فدا ائدیر.
ذیحق بو گؤزل رومانی ایکی دیلده یازمیشدیر. آنجاق گؤزللیگی ده بوراسیندادیر کی هر ایکی دیلده یازارین دیلی چوخ شیرین، آخیجی و اورهیه یاتان اولاراق، شعره یاخین بیر دیلدیر. اوخوجو یازارین دیل گؤزه للیگینی دویور و کتابی اله آلدیقدا، بیتمه یینجه یئره قویماییر. بو رومان بلکی ده چاغداش داستانلاریمیز آراسیندا اؤزَل و گؤزَل بیر نمونه ساییلیر. یازار بو اثرینی ۱۳۷۴جو ایلده یازیب بیتیرمیشسه ده ۱۳۹۳جو ایلده چاپینا نایل اولموشدور.
ملی وارلیغین سئوگیسی، آزادلیق انسانی نه قدر بؤیوده بیلدیگینی و نه قدر فداکارلیق مایه سینی دیرچلده بیلدیگینی بورادا گؤروروق. اونون رفتاری خالق ایله نه قدر انسانی، محبتله دولو، آنجاق اجنبیلره قارسی نفرت و کین ایله دولودور. صفدر قوچی کیمی خائن کیمسه لرله نئجه آجی اولور، آنجاق ژانت – بیر مسیحی قیزین قوجا آناسی ایله نه قدر مهربان داورانیشی اولور!؟ همین زماندا شاه رژیمینه باغلی ساتقینلارین و بیگانه سئورلرین جنایتلرینی ده آچیقلاییر. آنجاق داستانیین موضوعونو اوستو باسدیریلی ساخلاییریق بلکه اوخوجو اؤزو اونو اوخوماقلا داها آرتیق لذت دویسون.
ذیحق ین قیسا حیکایه لری ده اوخومالی و گؤزلدیرلر. اونون حیکایه لرینده خالق یاشاییشی ایله تانیش اولوروق. بو حیکایه لرده گاهدان بالاجا بیر اولای حیکایه نین قونوسو اولور، گاهدان بیر دوشونجه و بیر تصویر داستانا چئوریلیر. هر حالدا اونون حیکایه لری چاغداش ادبیاتیمیزین زنگین یؤنلرینی یارادیر.
ذیحق چئویرمه ساحه سینده ده چالیشقان بیر یازار کیمی چالیشیر. “سعادت نامه” عنوانی آلتیندا چاغداش ایران فارس یازیچیلارین داستانلارینی (محمدعلی جمالزاده، صادق هدایت، جلال آلاحمد، غلامحسین ساعدی، محمد بهارلو، علی آرام، میترا الیاتی، میترا داور، فرشته نوبخت) تورکجه یه چئویرمیش و یایمیشدیر.
۴ – آراشدیرمالار
ادبی آراشدیرما و یا نقد ادبی ده ذیحق جنابلارینین باشقا یارادیجیلیق ساحه لریندن بیریدیر. او، ییغینجاقلار قورموش، ادبی جلسه لر دوزنلهمیش و اؤز فیکیرلرینی اوخوجولارلا پایلاشمیشدیر. درگیلرده یاییلان آراشدیرمالار اساسیندا اونون شیوه سیله تانیش اولموشام. مخصوصن خوی شاعیرلری و خوی یازارلارینین اثرلرینی دویغولو و تشویقلی بیر دیل ایله آراشدیریر، او جملهدن خویون دهیرلی یازاری رقیه خانیم کبیرینین اثرلرینه چوخلو نقدلر یازمیش؛ آنجاق ائله بیل یازارین الیندن توتماق و اونا داها دوزگون یول گؤسترمک اونون بوینوندا اولان بیر تکلیفدیر و او تامام خوی یازارلارینا یول گؤسته ریجیدیر. بورادا ذیحق بیر باشاریلی یازار کیمی گؤرونمکده دیر. او ادبیاتیمیزین و دیلیمیزین زنگیلشمه سینه چالیشیر. شوبهه یوخدور کی خالقیمیز دا اونو تانییاراق هئچ بیر زامان اونو اونوتماییب خدمتلرینی یاددان چیخارمایاجاقدیر. ذیحق جنابلارینا اوزون عؤمور، ساغلام جان و یئنی باشاریلار دیله ییرم.


text:
۱۷ نوْوامبر
۱۷ نوْوامبر :
- ۱۸۷۷ - روسیه اوْردوسو قارصا حمله ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۳ - پاناما کانالی گمیلر اۆچون آچیلمیشدیر.
- ۱۹۱۴ - محمدعلیشاه اوْردوسونا قارشی تبریز مشروطهچیلرینه باشچیلیق ائتمیش اوْلان ستارخان اؤلموشدور.
- ۱۹۱۸ - اینگیلیس قوْشونو انزلیدن باکییا گیرمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - سیبیری شوروینین ترکیبینه قاتیلمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - سوْنونجو عثمانلی سۇلطانی ایستانبولدان گئتمیشدیر.
- ۱۹۴۱ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینده «جیپ» مارکالی اوتوموبیل استحصالینا باشلانیلمیشدیر.
- ۱۹۸۸ - بینظیر بوتو پاکیستانین باش ناظیری سئچیلمیشدیر. بونونلا دا اوْ٬ تاریخه مۆسلمان دؤولتینده ایلک باش ناظیر کیمی دۆشوب.
- ۱۹۸۹ - پراگدا پوْلیس اؤیرنجیلرین نۆماییشینی داغیدیب. بۇنونلا دا چکاوسلوواکیده «مخملی اینقیلاب» باشلامیشدیر.
- ۱۹۹۰ - شوروی عالی شوراسی میخاییل قوْرباچوْفا حاکیمیّتینی یئنیدن تشکیل ائتمک صلاحیّتی وئرمیشدیر.
- ۱۹۸۷ - آذربایجان جۆمهوریتینده یئرلشن قاراگؤل دؤولت طبیعت قوْروغو یارانمیشدیر. قوْروق حاضیردا ارمنیستانین ایشغالی آلتیندادیر.
- ۱۹۸۸ - آذربایجاندا میلّی دیریلیش گۆنو.


text:
آمئریکا نفت حاصیلاتی ساحهسینده بو ایلین سونو لیدر اولا بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو اینفورماسییا بین الخالق انرگتیکا آگنتلیینین حساباتیندا یئر آلیب. حساباتا اساساً، کئچهن ایلین نویابریندا آمئریکادا نفت حاصیلاتی گوندهلیک ۸۴۶ مین باررئله چاتیب:
«بو تئمپله آمئریکا تئزلیکله سعودییه عربیستانینی کئچهجک. ایلین سونوندا ایسه واشینگتون روسییانی کئچهرک دونیا لیدری اولا بیلر. دونیا نفت حاصیلاتی ساحهسینده ایلین اولینده موشاهیده ائدیلهن سیتواسییا آمئریکاداکی ایلک سلانس نفت حاصیلاتی دالغاسی دؤورونو خاطیرلادیر. او زامان نفت قیمتلرینین یوکسک اولماسیندان ایستیفاده ائدن سلانس نفت ایستحصالچیلاری بؤیوک اوغورلار الده ائتدیلر و نتیجهده آپاریجی نفت ایستحصالچیلارینی ۲۰۱۴-جو ایلده اؤز سیاستلرینی دییشدیرمهیه مجبور قویدولار».


text:
قاشقای تورکجهسی
قاشقای تورکجهسی — ایراندا یاخلاشیق ۱،۵ میلیون قاشقای تورکلرینین دانیشدیغی و اوغوز دیل قروپونا عایید تورک دیلی بیر دیلدیر. قاشقای دیلی آذربایجان دیلینه چوخ یاخیندیر و بعضی حاللاردا حتی بو دیلین لهجهلریندن بیری کیمی قبول ائدیلیر.[۱]
ایراندا ۱۹۸۲-جی ایلده آپاریلان سیاهییا آلمانین نتیجهلرینه گؤره ۲۰۰,۰۰۰ آدام بو دیلین اونون آنا دیلی اولدوغونو قئید ائتمیشدیر. ۲۰۱۴-جی ایلده آپاریلان آراشدیرما نتیجهسینده تخمیناً ۹۴۹٬۰۰۰ آدامین (بورادا یالنیز کؤچری حیات طرزی سورن قاشقایلار نظره آلینمیشدیر) قاشقای دیلینده دانیشدیغی احتیمال اولونموشدور.[۱]


text:
Oct 12, 2014
آذربایجان موغاملاری دؤردونجو بؤلوم : «راست موغامی (2)» فرهاد جعفری
فرهاد جعفری
دیلکش(Dilkeş) : دیلکش شور موغامینا منسوبدور. بو شؤعبه یه راست موغامیندا 19 –ینجی عصیرین موغام جدوللرینده و هم ده م 1925 – ینجی ایلده عوزئییر حاجی بیگلی نین رهبرلیگی آلتیندا کئچیریلن موسیقی چی لر توپلانتی سیندا قرارا آلینان موغام لار پروقرامیندا راست گلمیریک. سونرالار احمد باکیخانووون تدریس پروقرامیندا دا بو شؤعبه راست ترکیبینده گتیریلمه میشدیر. 20 –ینجی عصیرده دیلکش راست موغامیندا او جومله دن تارزن بهرام منصوروون ایفاسیندا مؤوجود اولموش اولسا دا ، یالنیز م 1984 ده پئداقوق ، سالیم آغایئو اونو تدریس پروقرامینا داخیل ائتدی.
کوردو(Kürdü) : کوردو بیر گوشه اولاراق راست موغامیندا دیلکشدن سونرا ایفا اولونان نؤوبتی موغام گوشه سی دیر. کوردو بوندان اؤنجه شاهناز موغامیندا ایفا اولونوردو و بونا گؤره ده بو قیسا موغاما کوردو شاهناز دئییلیردی. کوردو ده دیلکش کیمی 20 – ینجی عصیرده راست موغامینا داخیل ائدیلمیشدی ، بهرام منصوروون نوتا کؤچورولموش راست موغامیندا کوردو-یه ده راست گلیریک. دیلکش و کوردونون ایفاسی نتیجه سینده مؤوقتی اولاراق راست موغامیندان شور موغامینا کئچید آلینیر. ایفاچی کوردونون ایفاسیندان سونرا ولایتی ده ایاق ائدرک راستا قاییتمالی دیر.
شیکسته فارس(Şikəstə Fars) : ایفاچی کوردودن سونرا شیکسته فارس شؤعبه سی نین ایفاسی ایله راستدان بو دفعه سئگاه موغامینا کئچیر. بوتون شیکسته لر ، سئگاه لادی اساسیندا یارانمیش دیر. شیکسته لر ایلک دفعه اولاراق آشیق موسیقی سینده یاییلمیش و سونرالار ضربی موغام لار شکلینده ایفا اولونموش و نهایتده بونلارلا یاناشی سربست بحرده ده ایفا اولونموشلار.
شیکسته ؛ فارس سؤزو اولموش و سینیق ، سینمیش ، اورگی سینمیش آنلامی داشیییر. بو مفهوم شیکسته لرین احوال و روحیه سی ایله اویغون گلیر ، بئله کی شیکسته لر حوزنلو اولورلار. شیکسته فارس دا کئچمیشده ضربی موغام لار سیراسیندا اولموش آنجاق زمان کئچدیکجه بو موغام شؤعبه سی سربست بحرلی موغاملار شکلینه دوشموشدور. شیکسته فارس شؤعبه سی راست موغامیندان علاوه بیر چوخ موغام لاردا او جومله دن سئگاه ، شور ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، بایاتی قاجار ، راهاب و... ده ایفا اولونماقدادیر آنجاق شکسته فارس ؛ سئگاهین دوغما شؤعبه سی دیر. بو شؤعبه آدلارینی چکدیگیمیز موغاملاردا عینی صورتده ایفا اولونمور. بلکه اونون بو موغاملاردا ایفا ائدیلدیگی یئری / پرده سی فرقلی دیر. هم ده هر بیر موغامین احوال و روحیه سینه اویغون اولاراق ایفا ائدیلیر. بؤتوولوکده بو موغاملارین هر بیری اؤزونه مخصوص شیکسته فارس واریانتینا مالیک دیر. واخت ایله زولفو آدی گوزلوو ان گوزل شیکسته فارس ایفاچی سی اولموشدور. اونون راست و ماهور هیندی موغاملاریندا ایفا ائتدیگی یانیقلی شیکسته فارس آذربایجان موغام ایفاچیلغی تاریخینده تکرار اولونمایان حادثه لرکیمی قئید اولونموشدور.
گاهدان بعضی لری شیکسته فارس ایله یاخین مئلودی لره مالیک اولان خوجسته(Xocəstə) شؤعبه سینی آییرماق ایسته میرلر حال بو کی بونلارین مئلودیک باخیمیندان اوخشارلیق لارینا باخمایاراق هر بیری موستقیل بیر شؤعبه دیر. خوجسته ؛ خوشبخت ، اوغورلو دئمکدیر. خوجسته بعضی واختلار شیکسته فارس یئرینه ایفا اولونور.
موبرّیقه/ موبرّیغه (Mübərriqə) : شیکسته فارس و عیراق شؤعبه لری آراسیندا ایفا اولونان گوشه لردن دن بیری سی موبریقه دیر. بو گوشه اصلینده مبرقع اولموش و قدیم 12 موغامدان بیری سی اولان ، راست موغامی نین بیر شؤعبه سی اولموشدور. آنجاق بوگونلوکده راست موغامی ، اورتا ماهور دا و س موغاملار دا شیکسته فارسدان سونرا بیر گوشه کیمی ایفا اولونور و داها دوغروسو سئگاه لادی ایله بیرلشمیش و شیکسته فارس شؤعبه سی نین ایاغی ساییلیر.
موبریقه اصلینده عربجه مُبَرقَع(Mobərqə) دن آلینمیشدیر و نیقابلی ، اوزو اؤرتولو آنلامی نی داشیییر ، آنجاق زمان کئچدیکجه تورکلشمیش و آذربایجان تورکجه سی نین قایدالارینا اویغون دگیشیک لره معروض قالاراق ، موبریغه شکلینه دوشموشدو. آنجاق بونلارا باخمایاراق چوخ لاری اونو عربجه برق ، ایشیق و پارلاقلیق مفهومونا باغلاماق ایسته ییرلر. اونلارین فیکریجه بو سؤزجوک اصلینده موبریقه اولموش و مبرقع سؤزجوگونون تورکلشمیشی دگیل دیر.
خاوران (Xavəran) : شیکسته فارسدان سونرا ایفا اولونان ایکینجی گوشه خاوران آدلانیر. خاوران گوشه سی ده قدیم موسیقی ده گوشه لر سیراسیندا اولموشدور. 19 – ینجی و 20 –ینجی عصیرلرین موسیقی جدوللرینده خاوران راست موغامی داخیلینده گتیریلیردی. بوندان علاوه خاوران بوگون بایاتی شیراز موغامیندا دا ایفا اولونماقدادیر.
خاوران سؤزجوگونون منشایی حاققیندا ایکی فیکیر سؤیله نیلمیشدیر. بیری سی دؤرد جوغرافی جهتدن بیری سی اولان شرق ، دوغو دئمک دیر. ایکینجی سی ده «موغامات و ابراهیم پیغمبر» آدلی کیتابا اساسلاناراق خوارن (Xəvarən) = خواریق (خاریقه لر = اعجازکار ، فوق طبیعی ایش لر، پارا نورمال) اولموشدور.
عیراق/عراق (Əraq/İraq) : موبریقه و خاوراندان سونرا راستین نؤوبتی حیصه لری ، اونون زیل شؤعبه لری : عیراق ، پنجگاه و راک دیر. بو گون راستین بیر شؤعبه سی اولان عیراق ، واخت ایله قدیم 12 موغامدان بیری سی اولموشدور. عیراق یا عراق سؤزو جور به جور آنلاملاری داشیییر. او جومله دن آسیانین غربینده یئرلشن عیراق مملکتی نین آدی اولوبدور. واخت ایله ایکی عیراق – عیراق عجم و عیراق عرب مملکتلری– مؤوجود اولموشدور. عیراق یا ایراق تورک دیللرینده او جومله دن آذربایجان تورکجه سینده اوزاق دئمکدیر. میثال : «جاندان ایراق» تعبیرینده اوزاق آنلامیندا ایشلنمیشدیر. عیراقین باشقا آنلامی عربجه تار دئمکدیر.
عیراق شؤعبه سی جوشقونلوق ، مردلیک ، ایگیدلیک احوال و روحیه سینی داشییر. ایفاچی عیراقین ایفاسینا باشلادیقداآواز یا داها دقیقلشسک زنگوله لر له باشلامالی دیر. بوندان سونرا موسیقی نی سؤز ایله ایفا داوام ائتدیریر. عیراق شؤعبه سی نین راست موغامیندا اؤنملی یئری اولدوق ایله برابر باشقا موغاملاردا او جومله دن ماهور هیندی و راهابدا دا ایفا اولونور.
پنجگاه(Pəncgah) : پنجگاه ان قدیم دؤورلردن بوگونه قدر راست موغامی نین بیر شؤعبه سی اولموش ، ائله بونا گؤره ده بعضی خالقلارین موسیقی سینده راست موغامی ، راست پنجگاه آدلانیر. پنجگاه ایکی سؤزدن پنج ؛ فارسجا بئش و گاه ( یئر و مکان) دان عمله گلن سؤزجوکدور. بوتؤولوکده پنجگاه ؛ بئشینجی یئر یا مؤوقئع دئمکدیر. بونلارا باخمایاراق بو مفهومون بو شؤعبه ایله هئچ ایلگی سی اولمامیش و اونون یالنیز آدی پنجگاه (بئشینجی مؤوقع) دیر. بعضی لری نین فیکریجه بو بئشینجی یئر ایفاده سی پنجگاهین راستدا بئشینجی شؤعبه اولدوغونو یئتیریر. حال بوکی بوندان اؤنجه ایشاره اولوندوغو کیمی پنجگاه ان قدیم چاغلاردان موبریقه ایله بیرلیکده راستین بیر شؤعبه سی اولموشدور. بورادا بیر سورغویا راست گلیریک ، ائله ده راست موغامی نین قدیم دؤورلرده وور - توت ایکی شؤعبه یه مالیک اولدوغو زماندا ، پنجگاه نئجه بئشینجی یئری توتمالی دیر ؟
پنجگاه دا راستین زیل شؤعبه لریندن بیری سی دیر آنجاق عیراق لا قیاس اولوندوقدا ، پنجگاه اولدوقجا حوزنلو و کؤورَک سجیه له نیر. پنجگاهین مئلودی سی راست-ین تملی/ مایه سی ، عوشاق و حسینی شؤعبه لر و گوشه لرینه بنزه ییر ، آنجاق پنجگاه بونلارین عکسینه اولاراق ، زیلده ایفا اولونور.
راک (Rak): عیراق و پنجگاه شؤعبه لریندن علاوه راست موغامی نین زیل حیصه لریندن بیری سی و داها دوغروسو ان زیل حیصه سی راک گوشه سی دیر. بو گوشه پنجگاهدان سونرا گلن نؤوبتی گوشه دیر. راک سؤزو عربجه اساس ، دیرک و دایاق آنلامینی ایفاده ائدیر. کئچمیشده موختلیف راک شوعبه لری اولموشدور. 1970 – ینجی ایللرده بهرام منصوروون ایفاسیندان نوتا کؤچورلن ماهور هیندی موغامیندا کشمیر راکی ، عبدالله راکی و هیندی راکی و ها بئله راست موغامیندا خوسروانی راک-ینا راست گلیریک. بو گوشه 1925 – ینجی ایلده کئچیریلن موسیقیچی لر توپلانتی سیندا خوراسانی راک آدی ایله قبول اولونموشدور. آنجاق بوگون راست موغامیندا تکجه راک آدلانیر. راک گوشه سینی بو آد ایله تار ایفاچی سی ، کامیل احمدوو راست موغامیندا یئرلشدیرمیشدی.
قرایی (Qərayi)– راستا اَیاق : راستین زیل شؤعبه لری و گوشه لری نین ایفاسیندان سونرا ، موغامی زیلدین بمه ائندیرمک و اوندان سونرا تمله (مایه) قاییتماق لازیمدیر. بو پروسئس قرایی شؤعبه سی نین ایفاسی واسیطه سی ایله اولمالی دیر . بونا گؤره کی قرایی بم پرده لرده اوخونور. قرایی راستین سون شؤعبه سی دیر.
قرایی سؤزونون حاققیندا ایندی یه قدر هئچ موسیقی شوناس یا عالیم معین فیکیر سؤیلمه میشدیر. بئله کی بونون آدیندان بئله بللی اولور، تورک سؤزو اولموش و قارا یا قره سؤزجوک ایله علاقه دار دیر و اونون عربلشدیریلمه سی و یا فارسلاشدیرماسی احتمالی چوخ دا تصادوفی دگیل ، کئچمیشده قاراباغ و قاراجاداغ سؤزلری ده بو کیمی دگیشیک لره معروض قالاراق قراباغ و قراجه داغ شکلینده ایشلنیلیردی. آذربایجان تورکجه سینده قرا سؤزجوکو واسیطه سی ایله قارا رنگی ، بؤیوکلوک و موحتششملیک ایفاده اولونور. بونلاردان علاوه قارا سؤزو اوغوز تایفالاری نین عنعنه لرینده جوغرافی جهت لری و داها دقیق دئسک قوزئی یا شیمال یئرینه ایشلنیلیردی. آنجاق بو شؤعبه نین هانسی علته گؤره قارا ایله ایلگی ده اولماسی هله ده بللی دگیل.
قرایی شؤعبه سی نین اؤنملی خاصیتی اونون ایفاسیندا موسیقی آخینی نین گئتدیکجه زیلدن بمه دوغرو گئتمگینده دیر. نهایتده بئله لیکله تمله (مایه) کئچید آلینیر و تمله ایاق ائتمکله راست موغامی نین ایفاسی سونا چاتیر. قرایی شؤعبه سی راستدان علاوه بیر نئچه موغامدا او جمله دن ماهور هیندی و راهابدا مؤوجود دور.
راست موغامی شؤعبه لری نین تحلیلینده ایکی مساله قاباریق شکیلده اؤزونو گؤستریر : 1- بو موغامین شؤعبه لری نین آدلاری لوغت باخیمیندان یاری عرب منشالی و یاری تورک منشالی یا فارس منشالی سؤزلردن عیبارت دیر. بو دا عرب ، تورک و فارس دیل لری نین تاریخده بیری بیری ایله یاناشی یاشاماسی و بیری سی نین باشقاسینا اوستونلوگو اولماماسی دئمک دیر. 2- لاد باخیمیندان دا بو شؤعبه لر و گوشه لردن : ویلایتی ، دیلکش و کوردو شور لادیندان ، شیکسته فارس و موبریقه سئگاه لادیندان اولموش ، تکجه پنجگاه و راستین تملی راست لادینا باغلی دیرلار و ها بئله اؤنجه ایشاره اولوندوغو کیمی عیراق ، عوشاق و حسینی ده کئچمیشده موستقیل موغام اولموش اولسالاردا ، بو گون راست موغامیندا شؤعبه و گوشه اهمیتینی داشییرلار. قرایی و راک سونرادان بو موغاما قاریشمیشلار و داها دوغروسو سونرادان «راست»لاشمیشلار. بوتون بونلاری نظرده آلماقلا نئجه دئمک اولار کی راست موغامی ان قدیم چاغلاردان بو گونه قدر دگیشیلمز قالیر ؟! بو سووال اوندا یئرسیز اولا بیلردی کی باشقا موغاملار دا تاریخ بویو بو دگیشیک لیک لره معروض قالماسین. آنجاق خاطیرلاتماق لازیم دیر کی بوتون موغام لاریمیزین بو دگیشیکلیک لردن اوزاق قالا بیلمدیگی نی نظرده آلاراق دئمک اولار کی راست موغامی دا باشقا موغاملار لا قیاس اولوندوقدا راست موغامی اونلارا نیسبت تاریخی دؤورلرین حادیثه لریندن اؤزونو چوخراق قورویوب ساخلایا بیلمیشدیر. حال بو کی بوگون بوتون موغاملار – اساس موغا ملاردان توتموش ، قیسا و ضربی موغاملارا قدر- کئچمیشده موغام شؤعبه و گوشه اهمیتینی داشیمیشلار و تکجه راست و نوا موغامی ان قدیمدن بو گونه دک اوز موغاملیغینی قورویوب ساخلایا بیلمیشلر. بئله کی شور ، بایاتی شیراز ، هومایون ، چاهارگاه ، سئگاه و باشقا موغاملار تاریخ بویو موغام شؤعبه لری و یا گوشه لری اولموشلار. ایندی ایسه آرتیق موغام شکلینه دوشموشلر.
راست کئچمیشده 12 موغامدان بیری سی اولموشسا دا ، بو گون ده یئتدی اساس موغامدان بیری سی دیر. او نئچه یوز ایل بوندان اؤنجه موغاملار سیراسیندا بیرینجی اولسا دا ، ایندی ده بیرینجی یئری توتماقدادیر. بونلاردان علاوه راست ؛ قدیم موسیقی نین بیر نئچه شؤعبه سی نی اوز ترکیبینه داخیل ائدرک ، اونلاری قورویوب ساخلاییب. او جومله دن پنجگاه شؤعبه سی و هم ده موختلیف موغاملاری ، شؤعبه لری و گوشه لری او جومله دن عیراق ، حسینی ، عوشاق و... اؤز ایچینده اریتمیشدیر و اونلارا راست لادینا مخصوص اولان احوال و روحیه نی وئرمیشدیر. بؤتوولوکده راست موغامی کیشیلیک ، مردانه لیک ، ایگیدلیک سجیه لرینی اؤزونده جمعلشدیریر. بو احوال و روحیه هر زامان آذربایجانین موختلیف خواننده لری ایستر کیشیلر و ایسترسه ده قادین لارین سسینده تمثیل اولونور. باخمایاراق کی آذربایجان خواننده لری دؤنه – دؤنه بو موغاما موراجیعت ائتمیشلر و ائدیرلر آنجاق آذربایجان موغام تاریخینده راست موغامی نین ان ماهیر ایفاچی لاری زولفی آدی گؤزلوو ، حاجی بابا حسینوو و یعقوب محمدوو اولموشدور.آذربایجاندا زولفی آدی گؤزلوو بو موغامین ان مهارتلی ایفاچی سی اولموش و اونون ایفاسی بیرینجی یئری توتور. حاجی بابا حسینوو زولفو مکتبی نین داوامچی سی اولاراق زولفو دن سونرا بو موغامین ایفاسیندا ان شهرتلی مغنی ایدی. حاجی بابا حسینوو و یعقوب محمدوو ؛ دفعه لرله بو موغاما موراجیعت ائتمیشلر و هر بیری فرقلی یول ایله اؤز مؤهورلرینی بو موغاما وورموشلار. خاطیرلاتماق لازیمدیر کی راست موغامی بوتون موغاملارین آناسی ساییلیر ، بو موغام بوتون شرق خالق لاری نین موسیقی سینده مؤوجوددور.بو موغام عرب مملکتلری موسیقی سینده «رست» و فارس (ایران) موسیقی سینده «راست پنجگاه» کیمی تانینمیشدیر.
قایناقلار
زهراب اوو، رامیز (1388) موغامات آذربایجان ، تبریز.
بابایئو عاریف (1994) راست دستگاهي و اوْنون خواننده ياراديجيليغيندا ايفاسينا داير مئتوديك تؤوصييهلر ، باکی.
میرزایئو ، ذاکیر (2010) راست موغامی (موغام فنی اوزره مئتودیک وساییط) ، باکی.
موسازاده ، رافیق (-) راست موغامی ، باکی.
قابیسسانلی ، شاکیر (2010 ) موغامات و ابراهیم پیغمبر ، باکی.نواب ، میر محسن (1989) کشف الحقایق مثنوی ، باکی.


text:
گونئی آذربایجان درگیلری
تبریزده ایلک مطبعه نین قورولماسینین (سربی چاپ 1196 گونش ایلی – 1233 قمری؛ داش باسماسی 1203 شمسی-1240 قمری)، عمومیته ایران مطبوعاتینین یاییمیندا بؤیوک رولو اوْلموشدور.[۱][۲]
ایچیندهکیلر
گونئی آذربایجان قزئتلری نین تاریخی[دَییشدیر]
1228 -اینجی ایلدن 1300-اونجو ایله قدر[دَییشدیر]
گونئی آذربایجانین ایلک قزئتی، "زارزاریت باهرا" (ایشیقلیق شوعاسی) ایمیش. بو درگی 1265 [۳] (بعضی قایناقلاردا 1267 ه.ق [۱][۲][۴]) ایلینده نشره باشلاییر. 1260-اینجی ایللرینین سونوندا قزئتلرین سایی 7 قزئته چاتیر. 1270 –اینجی ایللرده بونلارین سایی 9 قزئتدیر و بوتونلوکله مشروطه فرمانی اعلان اولان زاماناجان 14 قزئت گونئی آذربایجاندا یاییلیبمیش.
مشروطه اینقیلابیندان (1284 شمسی، 14 جمادی الثانی 1324 قمری) قزئتلرین یاییلماسی گئنیش میقیاسدا آرتیر و اونلارین سایی 1280 –اینجی ایللرده 84 قزئت و 1284 –دونجو ایلدن 1300 ایلینهجن 90 قزئته آرتیر.[۲]
رضاخان زامانی[دَییشدیر]
رضاخانین حکومتی زامانیندا، ایستیبدادین گئنیشلشمهسیله قزئتلرین سایی آزالیر. 1300-اونجو ایلدن 1320 یهجن بوتونلوکده 23 قزئت یاییلیر و 1310-اونجو ایللرینین سونلاریندا ان آشاغی حددینه یانی 5 قزئته یئنیر.[۲]
1320-دن 1332-اینجی ایله قدر[دَییشدیر]
ایکینجی دونیا موحاریبهسیندن سونرا موتتفیقلر ایرانا گیریب و ریضاشاه ایشدن کانارا قویولور. بو تاریخدن قزئت یایماق بویوک سورعتله گئنیشلشیر. گونئی آذربایجاندا یاییلان درگیلر 1320-اینجی ایللرده 84 و 1320 دن 1332 ایللری آراسیندا 110 قزئته آرتیر. بو دووره آذربایجان درگیلرینین ان اوغورلو دوورلریندیر.[۲]
1332-دن 1375-ه قدر[دَییشدیر]
1325-اینجی ایلده، گونئی آزبایجانین ایشقالیندان سونرا و همچینین دوکتور موصددیقین نخستوزیرلییندن سونرا درگیلرین یاییلماسی دایاندیریلیر و بیر روکود وضعیت حاکیم اولور. 1332-اینجی ایلدن 1357 –اینجی ایلهقدر قزئتلرین سایی ان آشاغی حدده یئنیر بئله کی 1340-ایللرده گونئیده تکجه بیر دنه یئنی درگی ایشه باشلاییر و بوتونلوکده بو 1332 –اینجی ایلدن 1357-اینجی ایلهجن بوتون یایلمیش درگیلرین سایی 7 دنهدیر.[۲]
1375-دن 1376-اینجی ایله قدر[دَییشدیر]
ایسلام اینقیلابیندان سونرا (1357-اینجی ایل) یئنیدن قزئت یایماق گئنیشلنیر و 1357-اینجی ایلدن 1361-اینجی ایلهجن 30 قزئت گونئی آذربایجان یاییلیر. 1361-اینجی ایلدن آزادلیقلار آزالیر و 1360-اینجی ایللرده تکجه 15 قزئته یاییلماغا ایجازه وئریلیر. بوتونلوکده 1361-اینجی ایلدن 1376-اینجی ایلهجن 22 دنه یئنی قزئت یاییلیرمیش.
1376-اینجی ایلدن 1380-اینجی ایلهجن یئنیدن آزادلیقلار گئنیشلشیر و دورد ایل عرضینده 21 یئنی قزئت یاییلماغا باشلاییر.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ آذربایجان خاستگاه روزنامه نگاری نوین در ایران
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ بررسی اجمالی تاریخ روزنامههای آذربایجان از 1230 تا 1380، موسی مجیدی، کتابداری، دفتر 37 1380
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان بررسی عنوان یک کتاب، سید فرید قاسمی، رسانه، سال هفتم شماره چهارم، ص 111
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان، سعید جلیلی، انتشارات مهد آزادی، تبریز 1375


text:
Nov 30, 2015
اجتماعی مازوشیزم
درویش اوغلو
بو یازینی یازماغا مجبور اولدوغومون ندنینی و بو یازی یاییلدیقدان سونرا نه کیمی اولاسی (احتمالی) تهمتلره، ائتیکت وورلماغا (برچسب لره) و قینانماغا معروض قالاجاغیمی، یازینین سونوندا آچیقلایاجاغام.
بیر توپلوم بیرئیلردن (فردلردن) اولوشور. آنجاق بیر توپلومو بیر میلت شکلینه سالان فاکتور یالنیر اونون چوخ ساییدا بیرئیدن اولوشماسی دگیل، بو بیرئیلر آراسیندا اورتاق اولان بیر پارا فاکتورلارین وارلیغی دیر. دونیانین بیر جفرافی بؤلگه سینده یوز مین ایتالیالی ،یوزمین چک، یوزمین پرتقاللی، یوزمن لهستانلی، یوز مین افغان، یوز مین ترکیه لی، یوزمین چینلی و .....بیر یئره ییغیشیب، بیر آرادا یاشاسالار، بیر جامعه تشکیل وئردیکلرینین یانیندا، بیر ملت تشکیل وئرمیش اولمازلار.بیر میلتی میلت ائدن او ملتی اولوشدوان بیرئلر آراسیندا اورتاق دگرلریر. بو دگرلر، اورتاقلاشا قاباغا آپاریلان اقتصاد، دیل، دین، کولتور، اینانج، تعلق دویغوسو و بیر سیرا آیری پسیکولوژیک اؤزللیکلردیر. بو فاکتورلارین بیر چوخونون اوستونده دانیشلیب، یازلیبدر. بو یازیدا من آنجاق سون فاکتورو، دئملی بیر میلتی، بیر توپلومو (توپلوم و میللت سؤزلرینی ائش آنلاملی ایشلدیرم) اولوشدوران بیرئی لر آراسیندا اولان پسیکولوژیک اؤزللیکلر اوستونده دایاناجاغام.
هر توپلومدا حاکم اولان بیر پارا سوسیال پسیکولوژیک اؤزللیکلر گؤزه دگر. بو اؤزللیکلری او توپلوما متعلق بیرئی لرین چوخونلوغوندا گؤرمک مومکوندور. آنجاق بو، بیر توپلومو اولوشدوران بیرئیلرین هامیسیندا و عینی اؤلچوده عینی اؤزللیکلرین اولماسی گرکدیگی دئمک دئگیلدیر. آلمان توپلومونون سوسیال پسیکولوژیک اؤزللیکلریندن بیری قانونچولوق و قایداچیلیقدیر. آلمانلیلارین بیر چوخوندا بو اؤزللیگی گؤرمک مومکوندور. خیاواندا یئریرکن، ترافیک ایشیغی قیرمیزی ایسه، هئچ بیر یاندان ماشین گلمه دیگینه قارشین قیرمیزی چیراقدا دوروب، چیراغین یاشیل اولماسینی گؤزلَینلری آلماندا یاشایانلار گوروبلر. آنجاق یوخاریدا دئدیگیم کیمی بو، آلمانلارین هامیسی و عینی اؤلچوده قایدا قانونچودورلار، دئمک دگیلدیر. خیر، آلمانلیلارین ایچینده ده اجتماعی نورملارا و قانون قایدایا اویمایانلار، اجتماعی نورملاری و قانون قایدانی پوزانلار دا واردیر.
ایتالیا توپلومونون سوسیال پسیکولوژیک اؤزللیکلریندن بیری، مزاحچیلیق، و طنز دیر. ایتالیالیلاردان بیر چوخو سؤزونو بو کولتوره اؤزگو بیر مزاح و طنز شکلینده آنلاتار.
امریکا توپلومونون سوسیال پسیکولوژیک اؤزللیکلریندن بیری استیلاچیلیق دویغوسودور. امریکالیلارین بیر چوخو، دونیانین بوتونو اؤز مالی کیمی گؤرر. "بیزیم نفتیمیز عرب تورپاغینین آلتیندا نه گزیر" دئیه بیر مثل وار امریکالیلارین ایچینده.
بیر پارا توپلوملاردا، بو آرادا، فارس و گونئی آذربایجان توپلوموندا گؤزه ووران سوسیال پسیکولوژیک اؤزللیکلردن بیریسی مازوشیزم دیر.
مازوشیزم و سوسیال مازوشیزم نه دئمکدیر.
روح بیلیمینده (پسیکولوژی) ده بیرئسل (فردی) مازوشیزم انسان وارلیغیندا اولان و طبیعی شکلینده ایچدن ائشیگه ساری بیر آگرسینون ائشیگه ساری یول تاپابیلمه دیگیندن بیرئین اؤزونه دؤنوشو و اؤزونو،اؤز اینجیتمه، اسگیکلیک دویغوسو، دگرسیزلیک دویغوسو و بو دویغولاردان ایلری گلن، قوجلویه باش ایگمه، اؤزونو ساوونابیللمه، گوجلونو ایده آلیزه ائتمه و هدفسیز یالتاقلیک شکلینده بیر تئرپنیش (رفتار) شکلینده گؤرون بیر شخصیت اؤزللیگی دیر. دئملی بیر انسان اوشاقلیغیندان باشلایاراق، حدیندن آرتیق ایته لَیجی، رد ائدیجی، آلچاقلاییجی و اؤنمسمز بیر محیطده یاشارسا، ایستکلرینی اؤز گوجونون اِعمالی ایله اله گئتیرمک یولوندا اومودسوزلاشارسا، ایستکلرینی یالوارماقلا، مظلوملوق گؤستریسی ایله، اؤزونو حقیر گؤسترمکله، اؤزونو ایجیتمکله، گوجلویه یالتاقلیق ائتمک ایله اله گئتیرمه یولونو سئچه بیلر. بئله بیر یولو سئچمک ایله اؤز ایستکلرینه چاتابیلن بیر انسان، زامان ایله بو تئرپنیشی اؤزونه یاشام استراتژی سی ائده بیلر. اوزون زاماندا بو یاشام استراتژیسی او انسانین شخصیت اؤزللیگینه دؤنوشه بیلر و بئله جه "مازوشیست شخصیت" اورتایا گله بیلر. مازوشیزم، بیر شخصیت اؤزللیگی اولدوقدان سونرا آرتیق هر زامان و هر یئرده وار اولان بیر دیوغو و هر زاما و هر یئزده اؤزونو گؤسترن بیر تئرپَنیش شکلینه دؤنوشه بیلر. (بو نئچه سطیرده آنلاتیلان بو موضوع اوخویان اوچون آنلاشیلماز ایسه، بو موضوع نون یوزلرجه صفحه آچیقلانماسی و آنلاتیلماسی گرکن بیر موضوع اولدوغوندان دیر. بو موضوع نون آیدینجا آچیقلانماسی و آنلاتیلماسی بو قیسسا یازینین چرچوه سینه سیغماز)
بیرئیسل اولاراق گؤرونن بیر پسیکولوژیک اؤزللیک، اؤزونو توپلومسال اولاراق دا گؤستره بیلر. دئملی بیر توپلومو اولوشدوران بیرئیلرده اؤز اینانج، اؤز گوجونه دایانابیلمه اؤزللیگی، عصیان و حاکمه باش قالدیرماق ایله ایستکلرینه یئتیشمکدن اومودسوزلاشمیشلیق، حاکم بیر پسیکولوژیک اؤزللیک شکلینه گلمیش ایسه، بو اؤزللیک اؤزونو، استقلال دویغوسونون اسگیکلیگینده، باغلیلیق (وابسته گی) ائیلیمی، مظلوملوق دویغوسوندا، آیریلارینی اؤزونه حاکم ائتمک ایستگینده، اؤزونه یوخ، آیریلارینا دایانماق ایستگینده و اؤزونو یوخ، اؤزگه لری ایئده آلیزه ائمک ائیلیمینده (تمایل)، قضا و قدر قارشیسینا محکوملوق دیوغوسو و .... گؤستره بیلر. بئله بیر اؤزللک اؤزونو او توپلومون دیلینده، کولتورونده، مذهبینده، سیاستینده و یاشام فلسفه سینده گؤستره بیلر. و بئله جه او توپلومون بارز و حاکم سوسیال پسیکوژیک اؤزللیگی شکلینده گؤرونه بیلر.
خالق دیلی و محاوره ده:
بیر آلمانلیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، "یاخچیام، یاخچی دگیلم، پیس دئگیلم، اؤزون نه جورسن؟" کیمی بیر جواب وئرر
بیر ایتالیالیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، او دا آلمانلینین دئدیکلریندن بیریسینی دئیر، یاخود ایتالیا توپلومونا خاص بیر مزاح ایله، "مطبینیز هاردادیر؟" دئیه سوروشابیلر.
بیر گوزئی آذربایجانلی دان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، او دا گئنه یوخاریدا ساییلان جوابلاردان بیریسینی وئرر.
بیر فارس ویا گونئی آذربایجانلیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، "نوکرم، کیچیگم، خاک پاتم، مخلصم، زیر سایه شما..." و.... بو سایاقدان سؤزلر دئیر. دئملی بیر یاندان اؤزونو تحقیر ائدرکن، اؤزونون دگرسیز، گوجسوز، خسته حال، یالواریش دولوسو، گؤستررکن، اوبیر یاندان دا سوروشانا یالتاقلیق بیلدیرن، اونو اوجالارا قاوزایان، دئملی ایده آلیزه ائدن دئیملر.
شعر و ادبیاتدا:
مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید
که ز انفاس خوشش بوی کسی می آید.
.....................................
یار دارد سر آزردن حافظ یاران
شاهبازی به شکار مگسی می آید.
بنشسته ام من بر درت تا بوک برجوشد وفا
باشد که بگشائی دری گویی که برخیز اندرآ
.............................................
ای بر درت خیل و حشم بیرون خرام ای محتشم
زیرا که سرمست و خوشم زان چشم مست دلربا
(جلال الدین رومی)
اولدوز سایاراق گؤزلمیشم هر گئجه یاری
گج گلمه ده دیر یار یئنه اولموش گئجه یاری
................................................
یاتمیش هامی بیر اللاه اویاقدیر داها بیر من
مندن آشاغی کیمسه یوخ اوندان دا یوخاری
محمد حسین شهریار
دئگیلسن چوْخدان، ائی گردون، جاهان سئیرینده یوْلداشیم،
نوْلا خم اوْلسا قددین، سندن آرتیقدیر منیم یاشیم.
ترازویی-عیاری-مؤهنتم بازاری-عشق ایچره،
گؤزوم هر دم دوْلوب، مین داشه هر سات دگر باشیم.
سیریشکیم آل، باغریم پاره، بیر کۇهی-بلایم کیم،
همیشه لالوو لعل ایله رنگیندیر ایچیم، داشیم.
منه مانند بیر دیوانه صۇرت باغلاماز، گۇیا،
قلم سێندیردی تصویریم چکندن سوْنرا نقاشیم.
فۆضولی، خازینی-گنجی-وفایم، اوْل سببدندیر،
گۆهرلر تؤکدو ایسراف ایله بۇ چشمی-گۆهرپاشیم.
محمد فضولی
بونلار آنجاق بیر – ایکی سئچیلمیش نمونه دیر. ادبیاتیمیز بئله دئیملر ایله دولودور. اصولاً منظوم ادبیاتیمیزین بؤیوک بؤلومو بئله دئیملردن اولوشور.
سوزو قیسسالتاجاق اولورسام: ایستر کئچمیشیمزده، ایستر بوگونوموزده سوسیال مازوشیزم بیزیم کولتوروموزن آیریلماز بیر پارچاسی اولموشدور. بو فنومنین تاریخی کؤکلرینی آختارماق بو قیسسا یازینین چرچوه سینه سیغماز و اؤزو اؤز باشینا بؤیوک بیر آراشدیرما گرکدیرن بیر ساحه دیر.
بو یازینی نئیه یازیرام؟
سون زامانلاردا خارج ده یاشایان آذربایجان میللی فعاللاریمیزین بیر پاراسیندان ائشیتدیگیم یوروملار و استراتژیک پلانلارمنی بئله بیر یازینی قلمه آلماغا مجبور ائتدی: بیر پارا "سیاسی" لریمیزدن "فدرال دؤلت قورماق ایسته ییریک، مستقل آذربایجان قورماق ایسته ییریک، بوتؤو آذربایجان قورماق ایسته ییریک، بؤیوک آذربایجان قورماق ایسته ییریک، بؤیوک تورک دونیاسی قورماق ایسته ییریک و ..... کمی سؤزلر ائشیتدیگیمده، چوخ وورقولادیغیم بیر اینانجیمی دیله گتیررم، "ان گوجلو سیلاحیمیز دیلیمیزدیر"، "دیلیمیزی اؤزوموز اؤیگرنملی ییک"، "دیلیمیزی بیلیمسللشدیریب، حقوقی، سیاسی، تکنیک، اقتصادیی ، فلسفی دیل سئویه سینه یئتیرملییک" بو اینانجیما قارشی آلدیغیم جوابلاردان بیر پاراسی بونلاردیر:
مدرسه میز یوخدور کی
دؤلتیمیز یوخدورکی
بو دوستلارمین بئله بیر سؤزونه ایللردن بری ذهنیمده دولانان بیر جوابیم وار:
ساباح سحر، خیالی بیر دونیادا، خیالی بیر "آذربایجان دؤلتی" قورلدو.
بو توپلومدا یوزده نئچه نفر آنادیلینده یازیب اوخوماق باشاریر؟ گؤنئی آذربایجاندا یاشایان گؤرکملی یازیچیلارمیزین بیر نئچه سی ایله بو باره ده یازیشدیم. "داش چاتلاسا، یوزده بیر" دئدیلر.
نفوسونون یوزده بیری آنا دیلینی یازیب اوخویابیلن بیر توپلومو نه جور اداره ائدجکسن؟
بو یوزده بیر یازیب اوخماق بیلنلرین، یازیب اوخوماق قابیلیتی آنجاق "شعر" و "ناغیل" حدینده دیر. سنین خیالی گونئی آذربایجان دؤلتینده، مدرسه لرده (دئملی ایلک مدرسه ده، اورتا سئویه ده و یوخاری سوئیه مدرسه لرده) درس وئرمک اوچون لازیم اولان کیتابلاری کیم یازاجاق، ویا آیری دیللردن چئویرجک؟ آنا دیلینی آنجاق شعر و ناغیل حدینده باشاران یوزده بیر می؟
اونیورسته لرینده درس وئریلمه سی گرکن کیتابلاری کیم یازاجاق، یوخسا آیری دیللردن چوئیرجک؟
مدرسه لرده درس وئرجک اولان (دئملی آنادیلیمیزی علمی شکیلده باشاران) نئچه نفر معلمین وار؟
نئچه نفر آنا دیلیمیزده اونیورسیته لریمیزده درس وئره بیلجک انسان وار؟
حقوق دیلینی بیلن وارمی؟ دئملی آنادیلیمزده حقوق کیتابلارمیزی، قانونلاریمیزی، محکمه یازیشمالاریمیزی، اداره لر آراسی یازیشمالاری، بیلن وار می؟ اقتصاد و تجارت ساحه سینده کی یازیشمالاریمیزی کیم قاباغا آپاراجاق؟
بیلیم دونیاسینین هر بؤلومونون اؤزونه گؤره اؤزل دیلی، اؤزل ترمینولوژی سی وار. فیزیک ترمینولوژی سینی آنادیلمیزده یاراتدین می؟ شیمی ده؟ اقتصاددا؟ حقوق دا؟ اینفورماتیک ده، نجومدا؟ سوسیولوژی ده؟ طب ده؟ پسیکولوژی ده؟ ریاضیات دا؟ تکنیک ده؟ الکترونیک ده؟ و ...............؟ منیم بیلدیگیمه گؤره بئله انسانلاریمیز یوخدور. سون بیر ایل ایچینده بیلیم دونیاسنا یاخین اولان جوانلاریمزدان بیر نئچه سی "بیلیم سسی" آدیندا بیر اینترنت صفحه سی قویوبللار. بو جوانلارین گؤردوگو ایش بؤیوک تقدیره لایق دیر. آنادیلیمیزده یارادیلان بیلیمسل اثرلر ایندیه قدر آنجاق بوقدر دیر( اولابیلسین کی منیم بیلگیم آزدیر، بیلیم ساحه سینده آنادیلیمزده یازیلمیش، یوخسا آیری دیللردن چوئریلمیش بیر اثر وارسا منه ده گؤسترین)
بیر "سیاسی" یولداشدان ائشیتدیگیم جوابدان آیاغیم یئره یاپیشدی: گوزئی آذربایجاندا بونلارین هامیسی وار، ترکیه ده ده داها گلیشمیش شکیلده وار.
آغیلیمدان چوخ قولای و دئیلمه مه لی شئلر کئچدی. آنجاق دیله گتیره بیلمه دیم. دئملی بو یولداشین ذهنینده کی "گؤنئی آذربایجان" دؤلتینده بوتون بیلیم ساحه لری، اؤیگرتیم – ائیتیم، سیاست، حقوق، اقتصاد و تجارت، قیسساجاسی توپلومون بوتون شاه دامارلاری گوزئی آذربایجان و یا تورکیه طرفیندن اداره اولوناجاق. ذهنیمدن یوخاریدا یازدیغیم فیکیلر کئچمه گه باشلادی:
منجه بئله فیکیلرشن انساندا اؤز اینانج یوخدور. اؤزونه ایناناجاغی، اؤز آیاقلاری اوستونده دورماغا چالیشاجاغی یئرده، اؤزوندن داها قدرتلی بیلدیگی، اؤزوندن داها بؤیوک بیر قدرته دایانماق ایسته یر. بونون آدینا من سوسیال مازوشیزم دئیرم. بو بیر اجتماعی خسته لیک دیر.
بو یازینی اوخویان یولداشلاردان بیر پاراسی منه اولاسی (احتمالی) تهمتلر ووراجاقلار، برچسب لر یاپیشدیراجاقلار:
بابا، طرف مائویست دیر!
تورک دوشمانی دیر!
اصلینده ایرانچی دیر، سؤزونو بوروشدورب بئله دییر!
آذری لردن دیر.
حتماً آروادی فارس دیر!
و...............
هرکس نه دئسه، اونون ذهنینده من اویام. آنجاق اؤز دویغولاریما و اؤز بیلینجیمه مراجعه ائتدیگیمده، آیری بیر آدامین چئیگنه دیگی چؤرگی آغزیما قویابیلمرم. چؤرک یئمک ایسته سم، اؤزوم گرک چئگنه یم.
بوتون دوستلارا، یولداشلارا، دیلداشلارا ساغلیق و باشاری دیلگی ایله
درویش اوغلو


text:
داعش کرکوک کندلرینی یئرله بیر ائتدی
"عراقدا داعشین ان چوخ ضرر وئردیی بؤلگه ۳ ایلدیر الینده توتدوغو کرکوکون گونئیی"
عراقین کرکوک شهرینین گونئیینده، ترور هؤرگوتو داعش، ۲۰۱۴.جو ایلدن بو یانا ۱۱۶ کندی تخریب ائتدی.
کرکوک والیسی راکان سعید،
"داعش، کرکوکده ۲۰۱۴-۲۰۱۷-جی ایللرده ۱۱۶ کندی یئرله بیر ائتدی" دئدی.
مینلرجه کندلینین هله ده کرکوک شهر مرکزینین یاخینلیغیندا اینشا ائدیلن چادیر شهرلرده یاشادیغینی بیلدیرن سعید، عراقدا داعشین ان چوخ ضرر وئردیی بؤلگهنین ۳ ایلدیر الینده توتدوغو کرکوکون گونئیی اولدوغونا دقت چکدی.
اونلارجا کندین ایشیق، سو، کانالیزاسیون، تحصیل و ساغلیق خیدمتیندن محروم اولدوغونو وورغولایان سعید،
"کندلیلر ائولرینه قاییتمیر. آلت یاپیسی تامامیله محو ائدیلن کندلرین یئنیدن یاپیلمادان وطنداشلارین قاییتماسی امکانسیز گؤرونور. یئنیدن قورما اوچون ده مطلق صورتده دؤولتین دستگینه احتیاج وار" دئیه دانیشدی.


text:
انتشار کتاب “بیاض گئجهلر” اثر داستایوفسکی به کوشش نویسنده اورمیهای
انتشار کتاب “بیاض گئجهلر” اثر داستایوفسکی به کوشش نویسنده اورمیهای
کتاب "بیاض گئجهلر" اثر فیودور داستایفسکی با ترجمه یوسف عظیمزاده و به کوشش (از الفبای کیریل) حسین واحدی نویسنده اورمیهای توسط انتشارات بوتا منتشر شد.
به گزارش یول پرس، این کتاب سومین اثر حسین واحدی بعد کتابهای “سئوگی یولچولاری” و یابانچی (اثر آلبر کامو) میباشد.
علاقهمندان میتوانند با مراجعه به کتابفروشی دورنا واقع در اورمیه، خیابان امام، روبهروی بانک صادرات، پاساژ میرداماد، طبقه پایین نسبت به تهیه این کتب اقدام نمایند.
«یابانچی» رومانینی بو آدرسلردن آلا بیلرسینیز
تئلفون: ۰۴۴ – ۳۲۲۲۱۷۷۶
ایمیل: butanashr@gmail.com
ساتیش یئرلری:
اورمیه: خ ارشاد، داخل کتابخانه مرکزی اورمیه، نمایشگاه دایمی کتاب حمید واحدی
اورمیه: خ استادان، نبش کوی ۱۷ – شهر کتاب ۳۳۴۷۵۷۵۷ -۰۴۴
اورمیه: چهارراه مدنی (سیروس) – اول مدنی ۲ – کتابفروشی حامد ۳۲۲۳۴۷۹۴ – ۰۴۴
اورمیه: خ مافی-ساحلی، خ پرواز، بعد از خ نیانیش، کتابفروشی مهدی
زنجان: کتابفروشی هیدجی: چهارراه انقلاب، باشگاه کوچهسی، پاساژ کسری، طبقه اول، پلاک۴۳
تبریز: کتابفروشی انور؛ فلکه دانشگاه تبریز – برج بلور – همکف حیاط ۰۴۱۳۳۲۵۱۸۴۱تبریز: قراملک، خ نهضت (روبروی میوه فروشی سر افراز)، کتابفروشی نسوان، علی طالعی
دهرین حؤرمتله - حسین واحدی
یابانچی رومانی اوچون، اورمیهده مراسیم کئچیریلدی
بو مراسیم، تحکیه درنهیینین عضولری و بیر نئچه اورمولو یازیچی و ژورنالیستین حضورو ایله کئچیریلدی. مراسیمده تحکیهنین مدیری اولان محمد صبحدل جنابلاری یابانچی رومانی حاققیندا و مترجم حاققیندا قیسا بیر چیخیش ائلهدی.
مراسیمین داوامیندا یابانچینین ترجمه ائدنی، حسین واحدی جنابلاری دا، کیتاب حاققیندا اؤز فیکیرلرینی و نظرلرینی پایلاشدی. بو مراسیم، ایکی حیکایهنین اوخونوب نظر پایلاشماسیندان سونرا سونا چاتدی.
قارتال (حیکایهلر مجموعهسی) - گنجعلی صباحی
قارتال (حیکایهلر مجموعهسی) /گنجعلی صباحی
قارتال (حیکایهلر مجموعهسی)
گنجعلی صباحی
عنوان: قارتال (حیکایهلر مجموعهسی)
مولف: گنجعلی صباحی
ناشر: فرزانه
دیل: آذربایجان تورکجهسی
رسمالخط:عرب الیفباسی
نشر تاریخی: 1357
فرمت: PDF
حجم: 38/4مگابایت
صحیفه:176صحیفه
کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائتدیره بیلرسینیز
قایناق: ایشیق سایتی
Bayramınız mübarək olsun بایرامینیز مبارک اولسون
گلن گونلرینیز خئیرلی - برکتلی اولسون انشاالله
Gələn günləriniz xeyirli - bərəkətli olsin İnşallah
«یابانچی»، حسین واحدینین ترجمهسیله کیتاب بازاریندا
دیلمان – آلدیغیمیز بیلگیلره گؤره، آدلیم یازیچی آلبر کامونون، تأثیرلی و تانینمیش اثرلریندن اولان «The Stranger» رومانی، اورمیهلی گنج یازیچی حسین واحدی طرفیندن «یابانچی» آدی ایله تورکجهیه چئوریلیب، کیتاب بازاریندا یاییلدی.
آدرس: اورمیه، میدان شهدا (بالوو دروازاسی)، خ حافظ ۲، مجتمع تجاری آذربایجان، انتشارات بوتا
تئلفون: ۰۴۴ – ۳۲۲۲۱۷۷۶
ایمیل: butanashr@gmail.com
ساتیش یئرلری:
اورمیه: خ ارشاد، کتابخانه مرکزی اورمیه، نمایشگاه دایمی کتاب حمید واحدی
اورمیه: خ استادان، نبش کوی 17 - شهر کتاب 33475757 - 044
اورمیه: چهارراه مدنی (سیروس) - اول مدنی 2 - کتابفروشی حامد 32234794 - 044
زنجان: کتابفروشی هیدجی، چهارراه انقلاب، باشگاه کوچهسی، پاساژ کسری، طبقه اول، پلاک 43
تبریز:
تهران:
اردبیل:
ایمیل یولو ایله ده تاپشیریق وئره بیلرسینیز: huseynvahedi@gmail.com
قایناق: dilman.net
ماهنی درگیسینین ایلک ساییسی یاییلدی
ماهنی درگیسینین ایلک ساییسی یاییلدی
تورکجه-فارسجا اولان «ماهنی» درگیسینین ایلک ساییسی یاییلدی.
بو درگی، غربی آذربایجان، شرقی آذربایجان، زنجان و اردبیل اوستانلاریندا یاییلاجاقدیر. درگینین ایلک ساییسینین اصلی موضوعسو «آذربایجانین طنز ادبیاتی»نا مخصوصدور. بونون یانیندا مختلف ادبی، اجتماعی و کولتورل یازیلار تورکجه و فارسجا دیللرینده یئرلهشیبدیر.
نشریهنین مسئول مدیری، اورمیهلی ژورنالیست خانیم «ندا عبدی»-دیر و جناب «بهرنگ منتخبی» ایسه مدیرین معاونی و اجرایی مدیر عنوانیندا فعالیت ائدیر. فارسجا بؤلومونون باش یازاری جناب «حامد عطایی» و تورکجه بؤلومونون باش یازاری ایسه جناب «حسین واحدی»-دیرلر. بونلارین یانیندا اورمیهنین و آیری شهرلردن اولان دهیرلی یازیچیلار و آراشدیرماچیلار او جملهدن «احمد اسدی»، «مهران محمودی»، «آیدین بابائی»، «داوود حیدرخانی»، «علیرضا میرزائی»، «طاهره نوید آرین» و… فعالیت ائدیرلر.
درگینین ایلک ساییسیندا طنز ادبیاتیمیزا دایر پروندهنین یانیندا بو یازیلاری دا اوخویا بیلرسینیز:
- مصاحبه با اسماعیل حیدری
– طنازی در اوج بلا و مصیبت
– برای هر کسی یک روز عاشوراست
– مصاحبه با استاد کریمی مراغهای
– خندهای به قیمت از دست دادن یک فرهنگ
- ائل سئودی، کیم ائلین عشقینه یازدی (به یاد عمران صلاحی)
- هابیل علییئو
– ظرافت سؤزلری شیرین اولوبدور
– حیکایهلر
– آذربایجان ادبیاتیندا طنز
و …
ماهنی درگیسی ۵۰۰۰ مین تومن قیمت ایله ساتیلاجاق و اومید ائدیریک دهیرلی خالقیمیز اؤز حمایهلری ایله نشریهنین داواملی اولماسینا کؤمک اولالار.
ماهنی درگیسینه یازی گؤندرمک یا دا ایلگی قورماق اوچون بو ایمیل ایله ارتباط قورا بیلرسینیز: mahni.azar@gmail.com
قایناقلار:
ishiq.net
bilimsesi.com
/خبرین سونو/
بیاض گئجهلر/یاخیندا...
::: «بیاض گئجه لر» رومانیندان قیسا بیر کهسیت ...
... یوخودان اویاناندا منه ائله گلدی کی، چوخدان تانیش اولدوغوم، هارادا ایسه دینلهدیییم، لاکن اونوتدوغوم گؤزل بیر موسیقینی یئنیدن خیالیمدا ائشیدیرم. منه ائله گلدی کی، بو موسیقی بوتون عؤمروم بویو اورهییمده اسیر اولوب قالمیش، آزادلیغا چیخماغا یول آختارمیش و یالنیز ایندی... 🌺🌺
بیاض گئجهلر
فیودور داستایفسکی
روسجادان چئویرن: یوسف عظیمزاده
حاضیرلایان: حسین واحدی
عسگرین فیکیرلری (حیکایه)
عسگرین فیکیرلری
یازار: آلئکساندر قرین
حاضیرلایان: حسین واحدی
بوتون گئجهنی گؤزومو یوممامیشدیم.
سؤزون دوزو، قورخموردوم، آنجاق ایندییهدک سنگرده دالدالانیب اوزونو گؤرمهدیییم دوشمنله آتیشماقدان بوسبوتون فرقلی اولان، اونونلا بیرباشا اوز-اوزه گلهجهییمی دوشوننده بَرک هیجانلانیردیم.
ایندیدن او آنلاردا هانسی دویغولاری کئچیرهجهییمی بیلمَک ایستهییردیم...
بودور، تنگنفس، توفنگیمین اوجونا برکیتدیییم سونگونو [سرنیزهنی] ایرهلی یؤنهلدیب، منیمکی کیمی ایتی سونگوسونو اوستومه توشلایاراق قاچیب گلن دوشمنه ساری جومورام... بیز قارشیلاشیب توققوشوروق...
آنجاق منیم یازیق تخیّلومو بوندان او یانا گئده بیلمیر، اورهییم ایسه آنلاشیلمازلیق ایچینده قالیب سیخیلیردی.
هاوا ایشیقلاناندا های-کویلو دؤیوش حاضرلیغی باشا چاتدی و بیز بوینوزلاشاجاغیمیز آنین گلیب چیخاجاغینی گؤزلمهیه باشلادیق.
اؤنجه سیرالاریمیزی دوزلدیب، سنگرده دالدالاناراق دوشمنله آتیشدیق، داها سونرا بیزیم توپلار دوشمنی مرمی یاغیشینا توتاندان سونرا، دوشمن سنگرلرینه سونگو ایله هجوم ائلهمک امری وئریلدی.
«دایی جان پاپیل» تئاتری اورمیهده
«دایی جان پاپیل» تئاتری اورمیهده
«دایی جان پاپیل» تئاتری اورمیهده
«علی صابر رضایی»نین باشچیلیق ائتدیگی
«راد» تئاتر قروپو طرفیندن حاضیرلانان «دایی جان پاپیل» نوماییشی یاخین
گلهجکده اورمو شهرینده تاماشایا قویولاجاقدیر.
قروپون یایدیغی پروگرام اساسیندا، ساتیرا مضمونلو اولان «دایی جان پاپیل» نوماییشی دی آیینین ۲۷-سیندن بهمن آیینین ۶-سینادک هر گون ساعات ۶-دا، اورمونون آپادانا بولواریندا یئرلشن «فرهنگی هنری» مجتمعسینده اجرا اولاجاقدیر.
بو نوماییش احسان عارف، کیوان نصراللهپور، عمران پورخلیل، حسین حمیدی، رویا جلیلی، ژاله رشیدی، زینب قلینژاد، علیرضا تقیزاده، سالار تیموری، نازیلا کریمپور، صدیقه مقدم و محمد خیرخواهین امکداشلیغیایله حاضیرلانیب و اونون موسیقی ایشلرینی شایان برازش اؤز عهدهسینه گؤتورموشدور. نوماییشین بدیعی رهبری اورمو شهرینین تانینمیش صنعتکاری «علی صابر رضایی»دیر.
امکداشیمیز «حسین واحدی» بو حاقدا یازیر:
آذربایجانین فخر ائدیجی شهری اولان اورمیهده، ۱۳۳۳-جو ایلده دونیایا گلن، «علی صابر رضایی»، بو شهرده بویا-باشا چاتیب، حقوق قولوندا، تهران بیلیمیوردوندا درسینی بیتیریب. درسین یانیندا، اینجهصنعت دونیاسیندا دا فعالیت گؤستهریب، بیر چوخ پییئس (نمایشنامه) یازاراق، اثرلرینین بیر چوخونو دا اؤزو یؤنتمنلیک ائدیبدیر. رضاییدن بو گونه کیمی ۱۵ جیلیددن چوخ، پییئس، کیتاب اولاراق، فارسجا و تورکجه دیللرینده ایشیق اوزو گؤروبدور. اونلاردان: «کابوسهای آقای پاک سرشت»، «در محاکمهی یک مجرم»، «تولد یک حباب»، «موش کور»، «اسکندر مقدونی در ایران»، «ماجرای درخت نارون»، «جام آخر»، «رویای پشت بام»، «فرار از سایهها»، «اندر حکایت آدمها و موشها»، «بازیهای توقف ممنوع و رویای دیگر» فارسجا اولاراق و «اصلی ایله کرم»، «ملک محمد و آدی یوخ اوغلان»، «گول آغا»، «اوتوبوس ایستگاهی» و «سونا خاتین و کیم گؤردو کیم گؤرمهدی» و… پییئسلرینی تورکجه اولاراق آد چکمک اولار.
اومید ائدیلیر، بو طنز تئاتردان دوزگون استقبال اولونسون. بوندان اؤنجه ده، بیر نئچه تورکجه و فارسجا تئاتر، رضایی، جنابلارینین یازدیغی پییئسلردن و آیری یؤنتمن و صنعتکارلاردان اورمیه ده اجرا اولوبدور. اینشاللاه گلن گونلرده چالیشاجاییق بو قروپون تمرینلریندن ده گؤرونتولر حاضیرلایاق.
قایناق: ishiq.net


text:
حافیظ شیرازی
حافیظ شیرازی (فارسجا:خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدّین محمد شیرازی) اوندؤردجو عصر ایران شاعری و صوفیسی. یازدیغی غزللر دۆشونجه و محبّتین مدحینه گؤره شرق ادبیاتینین ان گؤزل اینجه لریندن ساییلیر. حافیظ شعرلرینده حتی چاغداش سوررالیزمین المنتلرینه ده راست گلمک اوْلار.
حیاتی[دَییشدیر]
حافیظین شخصی حیاتی حاقیندا چوْخ آز معلومات وار. معلومدور کی، شاعر ۱۳۱۰-۱۳۳۷-جی ایللر آراسیندا شیراز شهرینده کؤمورچو تاجیر عائلهسینده آنادان اوْلوب. آتاسیز بؤیوین حافیظین شاعرلیک ایستعدادی اؤزونو چوْخ ارکن یاشلاریندا بیروزه وئریب و اوْ، شعرلرینه گؤره خالق آراسیندا حؤرمت قازاناراق امیر سارایینین شاعری تعیین ائدیلیب. لاکین یازدیغی شعرلره گؤره دیندارلار طرفیندن تضییقلره معروض قالان شاعر اوّلجه ایصفاهانا، سوْنرا ایسه یزده قاچماغا مجبور اوْلوب. بیر نچه ایلدن سوْنرا حافیظ شیرازا قاییدیب و یارادیجیلغینا داوام ادیب.
حافیظ شعرلرینده درین و آبستراکت فلسفی فیکیرلر ایفاده ائدیر. شاعر دۆنیانی تئز-تئز "ویرانه" بیر یئره بنزهدیر، اینسان حیاتینی خیالی و آلدادیجی بیر دؤور ساییر. اوْندان بیر عصر اوّل یاشامیش سعدی شیرازیدن فرقلی اوْلاراق، حافیظ شعرلرینی بیر مجمویه – دیوانا توپلامامیشدیر. بۇنا گؤره ده حافیظین یازدیغی غزللرین دقیق سایی معلوم دییل (اوْنلارین سایینین ۵۷۳-۹۹۴ آراسیندا اوْلماسی احتیمال ائدیلیر).


text:
مانونا، ویسکانسین
مانونا، ویسکانسین (اینگیلیسجه: Monona, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۸٫۶۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۷۵۳۳ نفر و اهالی سیخلیغی ۸۹۲٫۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۶۸ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مانونا، ویسکانسین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Monona, Wisconsin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
پاییزین سون آیینین اورتا گونلرینین بیری ایدی. بئش مرتبه لی ایداره نین ایکینجی طبقه سینین اوتاقلارینین بیرینده، ایشچی سحر باشیندان ماساسی آرخاسیندا اوتوروب، گونده کیمی اؤنونده کی بیلگی سایاردا دوموک ایدی. حسن، کامپیوترین ساعاتی 11-ی سوووشدوقدا، گئچن گونلر کیمی اینترنت اکسپلورری ایجرا ائدیب، قولانیجی آدیلا رمزینی ووروب اینترنتی آچدی. مرکزدن یؤنتیلن، ارز مظننه سی یایان سایتلارین بعضیسینه باش چکه رک، دولارین یئنیلنمیش قیمتیندن خبر تاپدی. آردینجا، قارشیندا اوتوران اوتاقداشینی خیطاب ائدیب، کدرلی-کدرلی یابانجی پارالارین باهالاشماسیندان گیلئیلندی. حسنه تای کامپیوترینده مشغول اولان قاراشین تیمور، باشینی قووزاییب ایناملا سؤیله دی: "بئله گئتسه بیزیم آیلیقلاریمیز لاپ هئچ اولاجاقلار!! هر بیر شئی دولارلا باهالاشیر، آنجاق بیزیم آیلیغیمیز یوخ! بیزیمده کی گلیریمیز فقط آیلیغیمیزدی! بیز گونو-گوندن کاسیبلاییریق، فیشارلارادا بیز دوشه جه ییک! حسن منیم نظریمه بو چاغدا هر کیمین پولو اولسا گره ک تئزلیکله دولارا یادا قیزیلا چئویره!" حسن تیمورو حاقلایاراق سول الیله گؤزلوگونو دوزلدیب، یئنیدن گؤزلرینی مانیتورداکی قیمتلره زیلله دی. اونلارین باشقا ایکی اوتاقداشلاریدا وار ایدی، بیری حسنین ساغ طرفینده، بیریسیده تیمورون سول طرفینده اوتوروردو. آنجاق او چاغدا هئچ بیری یئرلرینده گؤرونموردولر. بیرده قئید ائتمک لازیمدیر کی، بو بؤیوک ایداره اون بئش آی قاباغاجان مرکزی دؤولته باغلی ایدی، آمما او زامانلاردان مرکزین بیر اؤزه ل شیرکتینه باغلانیرکن اؤزللشمیشدی. حسن اینترنتده گزه-گزه دئدی: "تیمور هم اوتاقلاریمیز چوخداندی اوتاقدان چیخیبلارها! گؤره سن هاردا قالیبلار؟!" تیمور گولومسه یرک جواب وئردی: "حتما ایندی ایداره نین هانسی اوتاغیندا دولاردان دانیشیرلار!! ایداره یوخ، تبریز یوخ، بلکه بیر اؤلکه بو گونلر دولارلا ماراقلی اولوب!" حسن بو سفر یاهومئیلینی یوخلاماغا باشلادی. نئچه تازا ایمئیل گؤزه چارپیردیلار. ایمئیللرین چوخودا دولارلا قیزیل آل-وئرینده چالیشان سایتلار طرفیندن گلمیشدیلر. آمما، حسنه بوگون چوخ غریبه بیر ایمئیلده یئتیشمیشدی! یوکسک لیسانسی اولاراق اورتا سویه ده انگیلیرجه بیلن حسن، بیلگی سایارداکی سؤزلوکدن فایدالاناراق، دیققتله ییغجام ایمئیلی اوخوماغا باشلاییب، قونوسوندان باش چیخارتماغا چالیشدی. یازیلمیشدی، بو ایمئیلین یییه سی بوروکسئلده گئچیرلن 1000000 دولارلیق لاتارینین اودوجوسو اولوبدور! اؤدولو الده ائتمک اوچونده، بانکلارین بیرینده حئساب آچمالی و اونون شوماره سی ایله مبلغینی، هابئله سیرالانمیش تانیتیم بلگه لری ایمئیلله گؤندرمه لیدیر. بوتون مدرکلری گؤندرمک اوچون ایکی هفته فورصتی وار، یوخسا اؤدول الدن چیخاجاقدیر. مکتوبون آخیرینادا لاتارینین سوروملوسو جورج تیلور قول قویموشدو. حسن، ایمئیلی ساکیت-ساکیت دؤنه-دؤنه اوخودو. سونرا یئریندن دوروب یاواش-یاواش ساغ طرفه ساری گئتدی. پنجره دن اوزاقلارا باخاراق بیر-ایکی دقیقه فیکیرلشدی. قاپییا ساری دؤنوب، اللرینی دالیسینا قویاراق، پنجره ایله قاپی آراسینداکی آلاندا قدم وورا-وورا مسئله نی سالیب چیخدی. دیبده، قونونو تیمورلا اورتایا قویماق ایسته دی. آنجاق باشقا اوتاقداشلاری قاپیدان گلیب، اودا یئرینده ایله شیرکن هله لیک تلسمه مه یینی دوشوندو. حسن نه قدر فیکیرلشیردی، ائله بیر لاتاریدا شیرکت ائله مه سی یادینا گلمیردی. او آرا-سیرا یابانجی سایتلارا باش چکیردی، آمما دئییلن لاتارینی هئچ خاطیرلامیردی. اؤزونو سورغولاییردی: "بس منیم ایمئیل آدرسیمی نه جور اله گتیریبلر اونلار!؟ بلکه من ائله شیرکت ائتدیگیمی اونوتموشام ائله!؟" حسن آرخایین اولسون دئیه، ائله او ساعات تیلور جنابلارینا دؤرد-بئش سطرلیک ساده بیر جواب یازیب، سوروملودان قونونو دوغرولاماسینی دیله دی. سوندادا مکتوبون "گؤندر" دوگمه سینی کلیک ائتدی. اؤنملی مکتوب حتما یئتیشسین دئیه، اونو بیر دفعه ده همن آداما گؤندردی. بئله گؤزلنیلمز یازیشمانین آردیندان، حسن یاریم ساعاتدان یاریم ساعاتا اینترنته باش ووروب، مئیلینده تیلورون یانیت مئساژینی یوخلادی. ساعات 15-ه جن، ایداره تعطیل اولان زامانا یاخین، یانیت آختارمانی دوام ائله دی، آنجاق گؤزله دیگینی گؤرمه دی.
حسن، قارا سامسونئت کیفی الینده اولاراق فیکیرلی-فیکیرلی ایداره دن چیخدی. گئدیب، پرایدینی ایشله دیب ایدراه نین پارکینگیندن چیخارتدی و 15دقیقه چکمه دن راهنماییدان یاغچیان شهرجیگینه چاتدی. موجتمعلرینه گلیب، پیلوتدا، آرابانی همیشه کی یئرینده پارک ائتدی. کیفینی گؤتوروب ماشیندان اندی. پیلله لرله اوول طبقه یه چیخیب، اؤز آپارتومانینا دوغرو یئریدی. اونون گلمه سینی پنجره ن گؤرموش، بالا قیزی آنالی قاپینی آچدی و آجیخمیش کیشی گونده کی کیمی آروادی فاطیمه نین میطباخدا ناهار حاضیرلاماسینی گؤردو. ایچری گیرنده ائله قوناق اوتاغی ایدی. ساغ طرفه گئدندن آتا-آنانین یاتاق اوتاغی و سول طرفده ده قیزلارین اوتاقلاری اولوردو. ... او هفته ایکیسی گئجه سی، حسن بؤیوک قیزی مارالین لپتابینی اوچ دفعه الینه آلیب، ائودن اینترنته گئده رک تیلورون یانیتینی آرادی. آمما بوروکسئلدن هئچ بیر خبر یوخ ایدی! کیشی، ائوده نه قدر عادی داورانماغا چالیشسادا، فاطیمه اونو گونده کیندن فرقلی گؤروب شام باشیندا سببینی سوروشدو. ارده بئله یانیتلادی: "ایداره ده بیر اهمیتلی ایشیم یارمچیلیق قالیب، فیکریم اونا گؤره مشغولدو!! ایشیمه گؤره بیر نفرین ایمئیلینیده گؤزله ییرم!" هر حالدا، حسن او گئجه یاتاغیندا اؤدوله گؤره جور به جور خیاللار ائدیب، سحره جن دوز-عمللی یاتا بیلمه دی.
حسن، هفته اوچو سحر تئزدن یئریندن دوروب ایشه گئتمگه حاضیرلاشیب، آپارتومانیندان چیخدی. تله سیک آراباسینا ساری گئتدی. ایشلتدیکدن سونرا، گوزگوده، تعججوبله گؤزلوگو گؤزونه تاخمادیغینی گؤردو! حسن، ایداره یه گئدندن بری ایلک دفعه اولاراق عینکسیز ائویندن چیخیبمیشدیغینی آنلادی!! ایشچی تازادان ائوه دؤنوب عینکینی گؤتوروب تاخدی. او بوگون گونده کیندن یاریم ساعات تئز ایداره یه طرف یولا دوشدو. ایشچی، ایش اوتاغینا یئتیریب، عجله ایله اؤز ماساسی آرخاسینا گئچیب کامپیوترینی ایشلتدی و ویندوز صفحه سی گلرکن، اینترنت اکسپلورری ایجرا ائدیب، رمزینی ووروب اینترنته گئتدی. او چاغدا اوتاقداشلارینین هئچ بیری هله گلمه میشدیلر. حسن، یاهومئیلینه گئدیب تیلورین یانیتینی گؤرونجه، هیجانلاناراق مکتوب اوستونده کلیک ائتدی، آردینجادا یازینی ایضطرابلی-ایضطرابلی اوخوماغا باشلادی. تیلورون جوابی لاپ ائله اولوملو ایدی! دئمک، حسن دوغرودان 1000000 دولار اؤدولو قازانمیشدیر! اؤدول اودوجوسو اولدوقجا هیجانلانیب، یئرینده اوتورا بیلمه دی. آیاغا قالخیب سئوینه-سئوینه ایکی-اوچ دقیقه او یانا-بو یانا یئریدی. سونرا پنجره قاباغیندا دایانیب، ائشیگه باخاراق یاخشی-یاخشی خیاللار ائتدی. آردیندان ماساسی آرخاسینا دؤنوب، بیلگی سایارین حئساب ماشینیندا اؤدول مبلغینی دونن دیرینه ضرب ائدیب تومنه چئویردی! اونون گؤزلری بؤیویوب، آز قالدی آغزی اییله!! چونکو عاغیلا سیغمازجاسینا واریمی بیردن-بیره اون برابر آرتیردی! قوهوم-تانیشلاریندا بئله بیر پوللو آدام تانیمیردی. یوزلر نفر چالیشان ایدالرینده ده تکجه اوچ-دؤرد باش مودورلری ائله پوللو اولا بیلردیلر، قالانلاری یوخ! ایشچیلرین چوخونون تکجه بیر آپارتومانی وار ایدی، اونودا بانکلاردان وام گؤتوره رک مین موصیبتله آلمیشدیلار. بونون اوچونده بو آی باشی گودن اینسانلار همیشه شوکرلرلر ائدیردیلر! چونکو ائوسیز اولاراق ایجاره اوتورماق شولوغ تبریزده چوخ آغیر وضعیت ایدی. بونونلا بئله ایشچیلر اینانمیشدیلار، وام گؤتورمه دن هئچ بیر ایشچی نه ائو آلا بیلر، نه ده ائوینی ده ییشدیره بیلر! قیرخ ایکی یاشلی، ایکی اوشاغی اولان حسنده، سکگیز ایل ایدی کی، ایکی اوتاقلی، یوز مئتیرجه ساحه سی اولان بیر آپارتوماندا یاشاییردی. او، مسکن بانکیندا پول یاتیرتمیشدی و ایسته ییردی اوول فورصتده وام گؤتوروب، ایندیکی ائوینی ساتدیقدان سونرا، بیر آز گئنیش اولان اوچ اوتاقلی بیر آپارتومان آلسین! ایسته ییردی، آلدیغی آپارتومان داها موجتمعده اولماسین!! نییه کی، دؤولت مامورلاری اوچ دؤنه موجتمعلرینه تؤکولوب بوتون اویدو بوشقابلارینی داملاردان آپارمیشدیلار! دیبده ده حسن باشقالارینا تای مجبور اولموشدو، بوشقابی قویسون بالا بالکونونا! بیرده ایسته میردی، پیلوت اوستو، قوزئی طرف و اوول طبقه اولماسین! چونکو بو وضعیتده اولان ایندیکی آپارتومانی قیشدا برک-برک سویوخ اولوردو. بونگاهلارا باش ووراندا، بونو ساتیب اونو آلماق اوچون 60 میلیون تومن پولونون آز اولدوغونو گؤروردو. آنجاق، دئیه سن اؤدول ایشچینین یاشاییشینین دؤنوش نوقطه سی اولاجاق ایدی! هر نه ایسه، حسنین اوتاقداشلاری واختیندا گلیب، اونو تکلیکدن چیخاردیب، فیکیرلریندن بیر آز آییردیلار.
ایرمی ایل سابیقه سی اولان حسن بوراجان دولار آل-وئرینه گیریشمه میشدی، بونونلا بئله بو باره ده بئش یاش اوندان بؤیوک و سابیقه لی اولان تیموردان گره کن بیلگیلری آلا بیلردی. حسن، او گون اؤدولو قونوسونو هی اندردی، هی دؤندردی. نهایتده، ائوینه گئتمه میشدن قاباق تیمورو بیر قیراغا چاغیریب، قونونو اونو آچیقلایاراق نظرینی سوروشدو. تیمور سؤیله دی: "گئت ائوده مشورت ائله، منیمده الیمدن بیر ایش گلسه اسیرگه مه رم! آنجاق پول الووا گلمه یینجه یقین ائله مه!!" حسن ائوینه گلیب، ناهار یئمه میشدن قاباق اؤنملی خبری یاواشجا فاطیمه یه ده دئدی و اونودا اؤزو کیمی چئشیدلی فیکیرلره سالدی. گئجه چاغی ایسه، نئچه یاخین آدامینا زنگ آچیب، مکتوبدان خبر وئره رک صلاح-مشورت ائتدی. بعضیلری، یوزه-یوزه اویدورمادیر و شییادلار سنین پوللارینی بیر تهر بانکدان چیخارتماق نییتینده دیرلر، دئدیلر! بعضیلریده، آییق-آییق گئت قاباغا گؤر نئجه اولور دئدیلر! ایکی گوروپدا دئدیکلرینه ائیشتدیکلریندن اؤرنکلر گتیردیلر. بئله لیکله، حسنین اؤدول خبری تئزلیکله هر یئره یاییلدی.
او گونلر، هم امکداشلاری، همده قوهوملاری حسنه داها آرتیق محببت ائدیردیلر. یاخینیندان سوووشان هر بیر تانیش، گولومسه یرک حالینی سوروشوردو. دوغرودان، حسن ائله بیل همن حسن دئییلدی!
ایکی گون فورصتی قالیردی کی، نهایت حسن یاشاییشینین ان چتین قرارینی وئردی. او گئجه تیلویزیون آچیق اولان قوناق اوتاغیندا، ار-آرواد بیر طرفده، قیزلاردا قارشی طرفده اوتورموشدولار. او چاغدا کیشی قرارینی دیققتله قولان آسان حیات یولداشینا آچیقلادی و هانسی یؤندملرله پوللو اولاجاقلارینی آیدینلاتدی. آنجاق بئله ایشلردن قورخان خانیم اؤزئت بیر جواب وئردی: "من سنه هئچ بیر سؤز دئمیرم!! آنجاق اؤز باشووادا بیر ایش گؤرمه، هر قدم گؤتورنده حتما یولداشلارووونان مشورت ائله!!" قادین بو سؤزو دئدیکده، دوروب قارشی طرفه گئچیب تیلویزیونا باخاراق فیکیرلره گئتدی. فاطیمه نین تک هدفی عاییله لرینین موتلو اولماسی ایدی، اودا پولسوز اولموردو! آرواد اون سکگیز ایل قاباقدان بو یانا، ائولیلیکدن بری، ارینین جیبینده دوز-عمللی بیر پارا اولدوغونو خاطیرلامیردی. اونون بیر دفعه ده بئله زیرکلیک ائده بیلمه سی یادینا گلمیردی! ایللر، هامیسی بیر-بیرینه اوخشار ایدی. تکجه، کیشینین تقویمی ایلده تازالانیردی! کیشی یئنی آلدیغی تقویمده اؤنملی شئیلری قئید ائدیردی. بونونلا بئله، بو تقویملرده قئید اولان خوشاگلیم خاطیره لر چوخ آز ایدیلار، آمما کیشینین اونا-بونا ضامین اولدوغو، جور به جو وام قیسطلارینین یئتیشمه لری، هابئله بیریندن بورج آلیب یادا بورج وئرمه تاریخلری، بول-بول گؤزه چارپیردیلار. کیشی، کؤهنه تقویملرین هئچ بیرینی او یانا آتماییب، هامیسینی ساغ-سالیم تقویم قوطوسوندا ساخلاییردی. تقویملردن علاوه، او قوطودا، "اوغلان ایسته ییرسینیز یا قیز؟" آدلی بیر کیتابیدا چوخدان بری گیزلدیردی! حسن مارال اولاندان دؤرد ایل سونرا ایدی کی، بیر باشقا اوشاغیدا عاییله یه آرتیرماق ایسته میشدی و بو سفر اوغلان دونیایا گلسین دئیه، او کیتابی آلمیشدیر! ار-آرواد کیتابی اوخویوب بیلگیلندیکدن سونرا، باشاردیقجا تلاشلارینی ائتمیشدیلر! بونا باخمایاراق آخیردا آنالی دوغولموشدور!! هر حالدا، حسن اوولدن بو کیتابی قیزلارین اوتاغینداکی کیتابخانالارینا قویماقدان چکینیردی! البتده، ایشچی آغا هئچ بیر کاغاذی ائشیگه آتمیردی، بیر گون درده ده یه بیلر دئیه چانتادا-کارتوندا ساخلاییردی. گونده لیک درده ده یه بیله جک شئیلریده سامسونئتینه ییغیردی. گئچمیشی بئله خاطیرلادیقدا، فاطیمه قیزلارینین درسلرینه یئتیشمگه باشلادی. حسن ایسه، گئچیب یاتاق اوتاغیندان کیملیک بلگه سیله بیر تعداد باشقا مدرکلری گتیریب کیفینه قویدو.
حسن، سحری سوروملوسونون اوتاغینا گئدیب ساعاتلیق مورخصلیک آلدی. سامسونئت کیفینی گؤتوروب ایداره دن ائشیگه یوللاندی. خییاوان قیراغیندا، ایلک گلن تاکسییا "آبرسان!" دئییب میندی. حسن، آبرسان یاخینلاریندا یئرلشن مسکن بانکینا گئدیب، مسکن وامی آلماق اوچون ایکی ایلدن بری بالا-بالا یاتیردیغی پوللاری، بیر یوللوق بانکدان چیخارتماق ایسته دی. بئله اولونجادا یوخاری ایمتییازی اولان حئسابی قاپانیردی، یالنیز آزجا فاییز وئریردیلر. ایسته دیگینی بانک ایشچیسینه سؤیله دیکده او دئدی کی، حئسابینی باغلاما، پولون فقط ایکی آیدا قالسا 20 میلیونا یاخین وام گؤتوره بیلرسن! حسن آنجاق بونا راضی اولمادی و بئله جه، 12 میلیون تومندن چوخ مبلغی اولان بانکلار آراسی بیر چکی، بانکدان آلیب سامسونئتینین زیپلی یئرینه قویدو. آلدیغی چکی ایداره لرینین یاخینیندا یئرلشن میللی بانکا آپاریب، آیلیغی تؤکولن جاری حئسابینا یاتیرتدی. بانکلاردا ایشلرینی گؤرن حسن، ساعات 10 حودودوندا ایش یئرینه قاییدیب، فیکرلی-فیکیرلی ایشینه مشغول اولدو. ساعات 11 اولاندا ایسه، اینترنته گئدیب دولارین بوگونکو مظننه سینی بیلیب، تیمورادا سؤیله دی. سونرا ایکیسیده گئیینیب حاضیرلاشدیلار.
سامسونئت گؤتورموش، قارا کاپشنلی، اورتا بوی حسن و قهوه ای خوت-شالوارلی، آلچاق بوی تیمور سوروملولاریندان مورخصلیک آلیب ایداره دن چیخدیلار. خییاوان قیراغینا گلیب، تاکسییا "دارایی آغیزی!" دئییب میندیلر. سؤزون دوغروسو، حسن بیر ساعات قاباق جاری حئسابینا یاتیردان تومنلری، دارایی آغیزی طرفلرینده آمریکا دولارینا تبدیل ائتمک ایسته ییردی. او چاغلار، دولارلا قیزیل گونده باهالاشیردیلار. قیزیل اؤزوده دولارین قیمتینین یوکسلمه سیندان دولایی اوسته گئدیردی. باشقا اؤلکه لرده دولارلا قیزیلین دیری بیر-بیرینین ترسینه اولوردو، آنجاق ندنسه بو اؤلکه ده ایکیسی بیرگه باهالاشیردیلار! باهالاشدیقدادا هله-هله یئنمیردیلر! حسنگیل یئتیشنده، دارایی آغزی قییملداییردی. دولارچیلار دایانمادان، "دولار! دولار!" سسله ییردیلر. اورالاردان گئچن هر کیمسه ده سانکی دولارلا ماراقلی ایدی! ائله بیل هامی ایسته ییردی، بیر-بیریندن پول قوپارتسین! هابئله، یاخینلارداکی صرافی توکانلاری دوپ-دولو ایدیلار. حسن ایله تیمور، اوزون ساچلی-اوزون پالتوولو، دووار دیبینده دایانان بیر دولارچینی ماراقلاناراق گؤردولر و مصلحتلشیب دولارچییا یاخینلاشدیلار. تیمور دولارین قیمتینی اوزون پالتوولو کیشیدن سوروشدو. کیشیده، "1420 تومن!" دئییب، بیر تیمور، بیرده حسنه باخا-باخا سؤیله دی: "قردش سیز داها بیرده بو قیمته دولار گؤره بیلمه سیز ها!! گلین سیزین هر نه قدر پولوز وار وئرین منه، منده 1420 تومندن سیزه دولار وئریم!" حسنگیل آنجاق او قیمتی یوخاری بیلیب، دولاری 1418 تومنه ایسته ییب، ایندی گلنده او قیمتده اولدوغونو وورغولادیلار. بئله لیکله دولارچییلا راضیلاشمادیقدا اوندان آیریلدیلار. هم دارایی آغزینداکی باشقا آل-وئرچیلر، همده صرافلار، اوزون پالتوولودان بیر آزدا یوخاری دئییردیلر. بو دورومدا تله سن ایشچیلر مشورت ائدیب، آل-وئر ائتمه دن فیکرلی-فیکیرلی ایداره لرینه دؤندولر. ایداره ده، اونلار تاسوفله نرک دولارین 1422-ا یوکسلدیگینه شاهید اولدولار.
آخشام باشی، حسن ایله تیمور قرارلاشیب یئنه درایی آغزینا گئتدیلر. اونلار سحرکی اوزون پالتوولونو اورالاردا آختاردیلار، آنجاق تاپا بیلمه دیلر. دارایی آغزی ایله صراف توکانلاری یئنه شولوغ ایدی، آمما سحرکی تکینده دئییلدی. خئیلک سورغو-جواب ائتدیکدن سونرا، اونلار ان آشاغی قیمت دئین صراف توکانینا گئچیب، 12 میلیون حودودوندا دولار ایسته دیکلرینی سؤیله دیلر و بیر آزدا چکیش-برکیش ائدیب، صرافی هر دولاری 1428تومندن حئسابلاماسینا راضی سالدیلار. صراف، حسنگیلین گؤزو اؤنونده رقملری اؤزونون حئساب ماشینینا سالدیقدا، پوللاریلا 8400 دولار آلا بیله جکلرینه وورغو یاپدی. سونرا حئساب ماشینین موشتریلره وئره رک، "اؤزوزده بیر حئسابلایین!" دئدی. صراف دولارلاری ساییب حاضیرلادی، آردینجادا موشتریلرین بانک کارتلارینی ایسته دی. او، حسنین میللی بانک کارتینی آلدیقدا کارت اوخویانینا چکدی و موشترینین حئسابیندان 12 میلیون تومنه یاخین اولان مبلغی اؤز حئسابینا گؤندریب، کارت اوخویاندا چاپ اولان، عملی گؤسترن پیتیکی کسدی. پیتیکی، سایدیغی 84 دانا 100 دولارلیغین اوستونه قویوب، بیرگه اونلارا تقدیم ائتدی. دولارلاری بیر دفعه تیمور سایدی، بیر دفعه ده حسن ساییب، سونرا دیرلی کاغاذلاری سامسونئتین زیپلی یئرینه یئرلشدیردی. موشتریلر، "ساغ اولون، اللریز آغریماسین!" دئییب توکاندان چیخاندا، صراف دئدی: "یئنه دولار لازیمیز اولسا، یئنه گلین اؤز توکانیزدی! بو وضعیتده آدام گره ک بوگونون ایشینی صاباحا قویمایا قالا! آرخایین اولون صاباح یئنه باهالاشاجاق، دولارین دایانماسی یوخدو!" گولومسه ین موشتریلر یئنه تشککور ائتدیلر. اونلار اوزاقلاشمامیش، صراف حسنی سسله ییب سامسونئتدن چوخ-چوخ برک یاپیشماغینین گره کلی اولدوغونو تاپیشیردی.
حسن راهنمایی طرفلرینده امکداشی تیموردان بوللو تشککور ائدیب ساغ اوللاشدی. دایانان یاغچیان تاکسیلارینا ساری گلیب، لاپ قاباقداکینا میندی. هاوا لاپ قارانلیقلاشمیشدی کی، کیشی سامسونئت کیفینی الینده سیخا-سیخا ائوه یئتیشیب زنگی باسدی. قاپینی آچان فاطیمه و قاباغینا قاچیب گلن قیزلاریلا سلاملاشیب کئف-احواللاشدی. سونرا بیر تیل اؤزونون یاتاق اوتاغینا گئتدی. قیزلار قوناق اوتاغیندا باخدیقلاری، اویدودان یاییملانان تورکیه فیلمینین آردینی توتارکن، فاطیمه ارینین دالیسیجا گئتدی. حسن، پالتارلارینی ده ییشیب، گئچیب تخت اوستونده اوتوردو. دولارلاری کیفدن چیخاردیب، بیر دؤنه ده سایدی. بیر دفعه ده موبایلینین حئساب ماشینیندا آل-وئری حئسابلاییب پیتیکله توتوشدوردو. سونرا دولارلاری حئیران-حئیران آیاق اوسته دایانیب اونو ایزله ین خانیما وئریب، "بیرده سن سای خانیم، من لاپ موطمئن اولوم هشتاد دؤرد دانادی!!" دئدی. خانیم سایدیقدا، "دوزدو!" دئدی. حسن دولارلاردان 200 دولار آییریب، سامسونئتین زیپلی یئرینه قویدو. سونرا آیاغا قالخیب، تخت یانینداکی بالاجا ماسانی گؤتوروب کومودون یانینا قویدو. آردیندان ماسانین اوزرینه چیخیب، کومودون یوخاری طبقه سینده یئر آلان تقویم قوطوسونو گؤتوردو و اونو ائهمال گتیریب تخت اوستونه قویدو. اوتوروب، 8200 دولار بسته سی ایله پیتیکی کاغاذلادی و قوطونو آچیب کاغاذلادیغینی تقویملرله کیتابین اورتاسیندا باسدیردی. دوروب قوطونو گؤتوروب، بو سفر یوخاری طبقه نین لاپ دیب طرفینه ایته له دی. یئره اندیکده، بو ایلین تقویمینی سامسونئتدن گؤتوروب، صرافین آدیلا نئچه دولار آلدیغینی اوندا قئید ائله دی. ایشی قورتولوب آیاغا قالخان کیشی، خانیما بیر سیرا توصیه لر ائتدی. سوندادا ایکیسی بیرگه قوناق اوتاغینا گلدیلر. او گئجه، اویدو کاناللاریندا دولارین اینانیلماز یوکسلمه سیندن دانیشیردیلار. حسن ایله فاطیمه ده صؤحبتلره دیققتله قولاق آسیردیلار.
صاباحیسی گون، حسن یئنه مورخصلیک آلدی. بو سفر گئدیب آبرسان طرفلرینده یئرلشن توسعه صادرات بانکیندا 200 دولار مبلغ ایله بیر ارزی حئساب آچدی. یوبانماداندا ایداره یه قاییتدی. ساعات 11-ده اینترنتده دولارین قیمتی تازالاناندا اولموشدو: 1435 تومن! حسنده ایلک دفعه اولاراق دولارین باهالاشماسینا خاطیر سئویندی! ناهاردان سونرا، اؤدول اودوجوسو تیلور ایسته میش بلگه لرین هامیسینی دیققتله حاضیرلاییب، لاتاری سوروملوسونا ایکی دفعه ایمئیل ائتدی. آردیندان، یئنه ده ساعاتدان ساعاتا اؤدولدن، هابئله دولارین باهالاشماسیندان خبر آرادی.
آی باشینا یاخین اولان، ایشچیلرین آیلیق فیشلری چاپ اولان گون، حسن اصلا آییلیغینین نئچه اولدوغونا باخمادی! چونکو نظرینه آییلیغی اولدوقجا دیرسیز ایدی!! او، ایداره ده ده-ائوده ده تکجه اؤدول ایله دولارا فیکیرلشیب خیاللارا گئدیردی. او گون حسن 1000000 دولار اؤدولو الینده حیسس ائدیب، شاه کئفی چکیردی! او گئجه ده تبریزین ولیعصر محلله سینده بیر گؤرکملی حیط آلیب یاشادیغینی یوخودا گؤروردو.
بلگه لری یوللایاندان بیر گون سونرا، تیلور جواب وئردی کی، سنین مدرکلرین بوتونلوکله تصدیق اولوندولار، آنجاق اؤدولو گؤندرمک اوچون، سن گره ک اوولده 100 دولار اولان هزینه سینی بیزیم قئید اولان حئسابیمیزا گؤنده ره سن! مکتوبدا دولارین گلمه سیندن یوخ، گئتمه سیندن سؤز اولماسینی گؤررکن، ایشچینین اوره گی یامان-یامان تیتره دی!! ائله بیل، بیردنده اونو گؤیدن یئره چیرپدیلار! نئچه لحظه دئدی بس، سکته ائله دی! هر حالدا، ایشه شک ائدن حسن چوخ-چوخ اوزگون اولاراق بیر-ایکی ساعات هئچ کیمه، هئچ بیر سؤز دئیه بیلمه دی. تئز-تئز آیاق اوسته دوروب باشینی آشاغی سالاراق، اوتاقدا او یانا-بو یانا گئتدی. هردنده اوتاقدان ائشیگه گئدیب فیکیرلشدی. دیبده، فیکیرلرینی توپارلاییب، تیلفون ائده رک یاخینلاریلا آرام-آرام مشورت ائتدی. بعضیلری دئدیلر، ائله بیر پول دئییل، اونو یوللا گؤر نئجه اولور! بعضیلریده دئدیلر، ائله 100 دولاری ایسته ییرلر الیندن چیخاردالار! قاللاشلار 1000 نفرین باشینا بئله بؤرک قویسالار گؤر نه قدر پول اولار!! سحردن ائشیگه گئتمیش تیمور اوتاغا قاییدیب مسئله نی آنلادیقدا، حسنه بیر آز توختاقلیق وئریب تاپیشیردی: "تیلورا یاز منیم ایجازه مله پوللاردان 100 دولار گؤتورون، قالانینی منه یوللایین!!" حسن ایسه، تیمورون فیکرینی عاغیللی بیلیب، او دئدیگی سایاق ناراحات-ناراحات بیر مکتوب داها یازدی. مکتوبون جوابیدا ائله او گون یئتیشدی. تیلور یازمیشدی، اؤدول بوتؤو اولدوقدا بیز اونو اصلا پارچالایا بیلمه ریک! سن تئزلیکله 100 دولاری گره ک یوللایاسان، یوخسا اودوجوسو اولماغین هئچ اولاجاق!! ... حسنین اوره گیندن گلمه دی او پولو گؤندرسین، بئله جه ده اؤدول مسئله سی یاواش-یاواش سون بولدو. هابئله، حسن گئدیب 200 دولارینی بانکدان چیخاردیب، گتیریب ائوینده کیلرین یانینا قویدو.
ائوینده دولار گیزله دن حسن، گونده قیمتدن خبرلر آختاریردی. باهالاشما گؤرنده، سئوینیب او قیمتله دولارلارینی حئسابلاییردی! ایکی ایل یاریم، حسن بو ایشلری دواملی اولاراق تیکرار ائتدی. بعضیلری دئییردیلر، دؤولت هر نفره آیدا وئردیگی 45500 تومنلیک یارانه نی داها یئتیره بیلمه ییر! باشقا گلیر یئریده یوخدور، مخلوغون یارانه سینی وئرمک اوچون، دولاری بئله جه باهالاداراق تومن ییغیر!! هاچان ایسته ییرسه ده، یئنه آزالدا بیلر! بعضیلرده دئییردیلر ایپ دؤولتین الیندن چوخدان چیخیب، دولارین قیمتی 10000 تومندن یوخاری قووزاناجاقدیر! او چاغلار، دولارین باهالاشماسینین قارشیسینی آلماق اوچون، دؤولت بعضی-بعضی سوموت قرارلار وئردی. ارز قیمتینی جانلی یایان سایتلاری فیلتر ائله دی! موجاز و غیر موجاز صرافلار سیرالادی. دولاری ائوده ساخلاماغی سوچ حئسابلاییب، اونو بانکلاردان چیخارتماغی یاساق ائتدی. موبادیله ای دولار یارادیب بعضیلرینه وئردی. دؤولت دئییردی، الینیزده کی دولارلاری ساتین بانکلارا، اؤزوده موبادیله ای قیمتله! اودا کی آزاد قیمتدن چوخ آشاغییا اولوردو!! بیرده کی، بانکلاردا موددتلی تومن ساخلامانین فاییزینی آرتیردی. دؤولت، باهالاشمانین اصلی سببی اولان آداملاری مرکزده یاخالامیشیق دئدی. آنجاق، بو ایشلر چوخ فایدا وئرمه ییب آزاد ارز چوخ واختلار باهالاشدی. حسن، دولارین 4000 تومنی گئچدیگینی گؤرنده، تیلورون دوغرودان اونا بیر جور اؤدول گؤندردیگینی دوشونوب اؤز-اؤزونه دئدی: "ایمئیل یاخشی واخت منی دبرتدی ها!! دولار 6000 تومنه یئتیشسه آپارتومانیمی ساتیب منطقه ده موجتمعده اولمایان اوچ اوتاقلی بیر آپارتومان آلارام! اؤزوده وام گؤتورمه دن، بورجا دوشمه دن! وام گؤتورسئیدیم 20 میلیونا 30 میلیوندان چوخ اؤده یه جک ایدیم، آیدادا آییلیغیمین اؤنملی دیرینی اون ایلدن چوخ وئره جک ایدیم!" حسن بیر طرفدنده قورخوردو، اوغرو گلیب دولارلارینی آپارا، هئچ بیر محکمه یه ده شیکایت ائده بیلمه ییب یارقیچی تاپیلمایا! چونکو بعضی زامانلار، دولاردان سؤز آچماق بئله یاساق کیمی ایدی. ایداره ده، داها کیمسه قدیم کیمی آشکارجاسینا دولاردان دانیشمیردی. حسنی امن-آمانلیغی پوزان تانیییب دوستاغا باسا بیلردیلر. ایشینیده الدن وئره بیلردی. حسن دیبده دولارلاردان یورولدو و ایسته ییردی، اونلاری ساتیب آپارتومان آلماغا گیریشه. تیمور، یئنه حسنین یاردیمینا گلیب، ایکیسی بو سفر دولارلاری آپاریب درایی آغزیندا ساتدیلار. هر دولاری 3280 تومنه و 27 میلیون تومندن چوخ اولدو!
آنجاق، آپارتومانین قیمتیده ترپنمیشدی! بونگاهلارا باش ووراندا، یاغچیاندا، مجتمعده اولمایان بیر بابت اوچ اوتاقلی آپارتومانین قیمتی لاپ آز 320 میلیون تومن ایدی. حسنین آپارتومانینادا 200 میلیونا ایسته ییردیلر. دئمک، لاپ آزی 120 میلیون تومن پولو گره ک اولایدی! دئدیلر، ایندی بانکلار یاخشی مسکن وامی وئریر، آپار الینده کی پوللاری بیر موددت بانکلاردا یاتیردیب وام گؤتور! حسن حئسابلایاندا، واملارین قیسطلاری اونون آلدیغی آیلیقدان آرتیق اولوردو!! اؤزللشمه دن سونرا، آیلیقلار ایلده فقط بایرامدا چوخالدیلار. دئمک، ایشچیلرین آیلیغی دولارلا قاباغا گئتمه ییب، ایلده فقط 12-10 فاییز آرتدی. هابئله، یارانه ده ییشیلمز قالدی. بئله لیکله، حسن داها بیر پول ییغانمادی. هر نه ایسه، حسن یا گره ک پوللارینی بانکا قویایدی، یادا گره ک آپارتومانین قاپی-پنجره سی ایله ایسیتمه سیستیمینه خرج قویوب اورادا قالیب گئچینئیدی. ائوده، فاطیمه هی اونو دانلاییب دئییردی: "کیشی عؤمروودا بیر دفعه ایسته دین زیرکلیک ائله یه سن، اودا بئله اولدو!!" ایداره ده، تیمور شوخلوقجاسینا سؤیله ییردی: "کارمند بیر شئیی آلا بیلسه، اوندا یعنی او شئی دیردن دوشوب!! سنین دولارلاریندا ائله اولدولار!!"


text:
سکینه یئنه راضی لاشمادی.
_نه اولسون کی اؤلوبلر… بیز دانیشمیشیق کی من اؤلمه یه جه یم. منه گولله آتمامیسینیز کی!
دوشمن بو دفه قهقهه چکدی. باشینی ییرغالایاراق جیر سسله دئدی:
_ آی های! بیز آتوم بومباسی آتمیشیق ائی! باخ اورا لاپ سنگرین یانینا، گرک سنده اؤلسن.
سکینه حیرصلندی. یئریندن قالخدی. کوکلا الیندن دوشدو.
او، تئز کوکلانی گؤتوروب توزا بولانمیش ساری ساچلارینی تمیزله دی.
یوخ، دئدی بیز اوولجه دن دانیشمیشیق کی من اؤلمه یه جه یم.
جیغاللیق سن ائله ییرسن! آرایا سوکوت چؤکدو. باشقا بیر دوشمن قاباغا گلیب آوتوماتینی «اؤزو ایشلییهن توفنگ» بیر نئچه دفه گؤیه بوشالتدی.
_یاخشی، دئدی _ قوی سن دئین اولسون. آمما آتوم بومباسی پارتلایاندا رادیوآکتیو شوعاعلار اولور. آدامی کور ائله ییر…
«رادیو آکتیو شوعاع» ایفاده سی دئیه سن هئچ کس باشا دوشمه دی. آوتوماتلی دوشمان هامی نین اونا تعججوبله باخدیغینی گؤروب کیپریکلرینی قیرپتدی٬ اودقونا اودقونا باشا سالدی:
نه دی… آتام دئییر کی، آتوم بومباسی پارتلایاندا رادیوآکتیو شوعاعلار اولور. آدامی کور ائله ی…
سکینه یئنه باشینی تولاییب عیناد کارلیقلا سؤزونون اوستونده دوردو.
_یوخ٬ دئدی _ جیغاللیق ائله مه یین!
بو دفه باشقا بیر دوشمن دیله گلدی:
_ یاخشی، ایسته میرسن ایسته مه…آمما سنین اوچ اوغلون اؤلوب آخی. گرک سن دلی اولاسان!
سکینه آنی بیر ترددود دن سونرا راضی اولدو.
او، سلیقه ایله دارانمیش ساچلاریندان قیرمیزی لئنتی آچدی.
ساچلارینی داغیدیب. چیینینه تؤکدو، دلی اولدو. دوشمنلر «اوراا» دئیه قیشقیریب یئره دوشدولر و هاراسا قاچدیلار.
بالالارینی ایتیرمیش آنا یئنه لای لای چالماغا باشلادی:
لای لای دئدیم یاتاسان
قیزیل گوله باتاسان…
سونرا پیچیلتی ایله دئدی:
_باخ، قارداشلارین اؤلوب. داها گلمه یه جکلر.آتوم بومباسیندان اؤلوبلر. ایندی سن منیم بیرجه بالامسان. منیم ایندی هئچ کسیم یوخدور. تکجه سن قالمیسان. گؤرورسن آنان دلی اولوب. ایندی گرک آنانین سؤزونه قولاق آساسان… چوخ آغلامایاسان. بو ساعات گئده_جه ییک ائوه. سنه شیرین قوغال وئرمه جه یم. سونرادا قارداشلارینی باسدیراجاییق… یاخشی؟… هه، ایندی گئده ک.
سکینه آیاغا قالخدی، کوکلاسینی دا قالدیردی.
لاکین کوکلانین گؤزلری آچیلمادی. ایچینده ائله چینگیلده ییردی، دئیه سن قیریلمیشدی. سکینه اونو سیلکهلهدی، بیر نئچه دفه اییب قالدیردی. لاکین گولزارین گؤزلری یومولو قالدی.
آنا ایچینی چکیب آغلادی٬ قیشقیردی.
_آچ دا گؤزلرینی!
گولزار گؤزلرینی آچمادی. اوچ قارداشین بیر باجیسی سکینه نین سون بئشییی کور اولموشدو.
سون.
یازار: #یوسوفصمداوغلو
کؤچوروب، اویغونلاشدیران:#تانسو_خیاوی


text:
1374جی گونش ایلی، اردیبهشت آیی، 19-جو گون. یازدی تاریخی آزربایجانین ایگید اؤیرنجیلری. "سن بیر تورکله ائولهنیرمیسین؟" سورغوسو، ان دوغرو شکیلده یانیتلاندی! ایللر بویو تحقیرلره معروض قالمیش بیر میللتین اولادلاری مئیدانا چیخیر "هارای هاری من تورکم" سلوقانلاریلا تیترهدیر ایران شوونیست رئژیمین پایالارینی.
او تاریخی گوندن 23 ایل کئچسهده، داوام ائدیر ساواش، داوام ائدیر میللتچیلیک. هر زامان تاریخ یازیر، حماسهلر یارادیر، میللتین طالئعی اوغروندا جان وئرمهگه حاضیر اولان آزربایجان اؤیرنجی حرکاتی ایران رئژیمین بوتون باسغیلارینا رغمن بیر آدیم گئری آتمادان ساواشدان واز کئچمهدن دایانیب، دایانیر، دایاناجاق، حالا آیاقدا، دیمدیک آیاقدا.
زامان گلیر امنیتی ندنلردن دولایی داها گیزلی شکیلده چالیشیر، گرکیرسه ده هرنهیی گؤزه آلیر آچیقجا آکسییالارا باشلاییر، توتساق وئریر ایشکنجهلر آلیر، ستادیوملاردا "گونئی آزربایجان ایران دئییل" پلاکارینی دالغالاندیریر. بودور وطن سئوداسی، بودور میللی حرکتین جان پارچاسی، اؤیرنجی حرکاتی.
100 ایل کیملیگی دانیلان، ثروتی طالانان، توپراغی پارچالانان میللتین "حاققیمی آلاجاغام" سسینی کیمسه باسدیرابیلمهز. آزربایجان تورک میللتین ایرادهسینی تمثیل ائدهن گونئی آزربایجان میللی حرکتی گوجونو دفعهلرجه سرگیلهییر، چیچکلهنیر سایاگلمز مینلرجه قهرمانلار یئتیشدیرمیشدیر. کیمی تانینمیش آغ ساققال، کیمی آدی بللی اولمایان گیزلیجه چالیشان. آنجاق، هامی بیر اورهک، بیر جان، ییغیشیبدیر آنا وطنی قوروماق اوچون آزربایجان. میللتین آزادلیغی اوچون بوتون چتینلیکلهری جانا آلیر، یولون سونونا قدر واردیرلار. بو توپراقدا زامان گلیر یالنیز بیر "میللی فعال" بئله دیری قالیبدیرسا، اومود واردیر دئمکدیر، میللتچیلیک بایراغی یئنیلمه میشدیر.
آندیمیزدیر: ساواش، آلنیمیزا یازیلیب.
آزربایجان اؤیرنجی گونو، قوتلو اولسون.
آزربایجان اؤیرنجی حرکاتی- آذوح
19 اردیبهشت 1397