text:
"خاخام انشان (خاخامنشیان)" و اونلاری دیلی
"خاخام انشان (خاخامنشیان)" شاهلیغی
بابل دؤلتیندن قالمیش "نبونید" داش یازیسیندا کوروش اؤزونو "انشان" شاهی آدلاندیریلمیش، اورادا اوخویوروق: "آستیاک شاهی، حکومتی نین آلتی ایللیگینده قوشونو اَنشان شاهی ساییلان کوروشون اوستونه هوجوم ائتمگه سفربر ائتدی. قوشون ایسه آستیاک شاهی نین اؤزونو حاکیمتدن دئویره رک حاکیمیتی کوروشا تسلیم ائتدی". جغرافی باخیمدان "اَنشان" بوگونکو فارس ولایتی نین قوزئی گونباتان (شمالغربی) بؤلگه سی ساییلارمیش. فارس مدنیت راسیستلری نین "مادر سلیمان" قبرینه آد وئردیکلری پاسارگاددا ایلامی خط ایله یازیلمیش یازیتدا (کتیبه) دا کوروش اؤزونو خاخامانشان (> خاخام + انشان) شاهی آدلاندیرمیش[i]. کوروشدان سونرا حاکیمیته گلمیشلر ده سیلسیله شاهلار اولاراق اؤزلرینی خاخامانشان ( خاخام انشان) شاهی آدلاندیرمیشلار. تاریخده کوروش او زامانکی یهودیلرین دین خادیملری نین (خاخاملارین) مالینا آرخالاناراق بابل دؤلتی نی ییخماسی و بابلده دوتساق و اسیر دوشموش یهودیلری آزاد ائتمه سی ایستر یالان، ایسترسه ده دوغرو "خاخام انشان" شاهلیغی اوزره یهود اجماعسی طرفیندن تاریخ دئیه یازیلمیش کتابلاردا اؤز عکسینی تاپمیش گؤرونر. مسئله بئله اولدوقدا کوروش قوردوغو حاکیمیتی "انشان" آدلاندیرارکن، یهود اجماعسی طرفیندن خاخاملارین ائتدیگی کؤمگی نظره آلاراق یازیلمیش کتابلار "خاخام انشان" یازماقلاری یئرینده اولموش. آنجاق هر هانکی مصلحتلر اوزوندن بو کلمه نی بوگونکو فارس دیلینه اویقونلاداراق "هخامنشان/ هخامنشیان" یازدیقلاری، یوخسا سونرادان فارسچایا ترجمه اولدوغو گئنه ده آنلاشیلار. بو باخیمدان "هخامنشان" کلمه سی بیر مرکب کلمه اولدوغونو و او زامانکی بابل دؤلتی علیهینه قورولموش اتفاقی دا نظره آلارساق، بو کلمه آدی چکیلن ایکی گوجو تمثیل ائتدیگی آدلاردان اورتایا گلمه سی ده طبیعی گؤرونر. بئله لیکله بو کلمه نین یهود اجماعسی طرفیندن اورتایا آتیلدیغی قبوللوق گؤرر. بئله لیکله بو کلمه نین فارسلاشماسی ایله قورولوشونو نظره آلارساق، کلمه نین آییرد ائدیلمه سی و آچیقلیغا قاویشدیرلماسی داها دا راحات اؤز عکسینی تاپار:
خاخام + انشان = خاخامَنشان.
"خاخامَنشان" کلمه سی نین فارس بیچیمینه دوشدوگونو قبول ائدرسک، بئله اولموش:
خاخامَنشان *< خخامَنشان < خخامَنشیان < هخامنشیان.
"خاخام انشان (خاخامنشیان)" دیلی
"خاخام انشان"ا (هخامنشلره) نسبت وئریلن دیلده تک (مفرد)، جمع و ایکیلیک (دوآل)، جنسیت تانیملایان حرف (حرف تعریف برای مؤنث، مذکر و خنثی) و جمله-ده آلتی حالتلر (آدلیق، یییه لیک، یؤنلوک، تأثیرلیک، آیریلماق، یئرلیک) وار ایمیش. اوسته لیک جنسیت بلیرلمک هند ژئرمن دیللری کیمی آددان اؤنجه و قاباقجا دئییل، ایسلاو دیللری دک بیر اَک و پسوند اولاراق آدا یاپیشارمیش. یئری گلمیشکن مختلیف حالتلرده آدا اکلنمیش اکلری (پسوندلری) جدول بیچیمینده سرگیلمگه چالیشاق:
بوگونکو فارسچا اؤز تاریخینه دایاراناراق "خاخام انشان" دیلی نین ترسینه اولاراق ایکیلیک (دو آل) آد و حالتلرده اک و پسوند تانیماز. جومله-ده کی دوروم و حالت باخیمیندان دا فارسچا ایله خاخام انشان دیلی اوست اوسته دوشمز. اوسته لیک (بعلاوه) خاخام انشان دیلینده "یییه لیک (مالکیت)" ایله یؤنلوک (مفعول بی واسطله) بیر بیرلریندن آییرد ائدیلمز، بو حالت ده فارسچا ایله اوست اوسته دوشمز. خاخام انشان دیلینده "چیخیشلیق (Ablativ) ایله "فاعیللیک (Substantiv) آد + ایله" بیربیرلریندن آییرد ائدیلمز. بو حالت ده فارسچا ایله اوست اوسته دوشمز. فارسچادا جنسیت یوخسا حرف تعریف دئیه بیر آنلاییش اولمازکن، خاخام انشان دیلینده اوچ جنسیت و حرف تعریف وار. جنسیت تانیملاماق حرفی یئرینه یالنیز اکلر و پسوندلر آدلارا "آرتیکل یوخسا حرف تعریف" دئیه آرتیریلارمیش. بو بنزرلیک بوگون یانلیز ایسلاو دیللری ایله "خاخام انشان" دیلی آراسیندا وار گؤرونر. اوندان یانا دا "خاخام انشان دیلینی ایسلاو دیل قوروپونا باغلی دئیه قلمه آلاراق خاخام انشانلاری بیر ایسلاو دیللی خالق اولدوغونو ادعا ائدنلر وار. دئمک، دیل توپولوژیسی باخیمیندان بوگونکو فارسچانی "خاخام انشان" دیلی نین قالیغی دئیه قلمه آلماق جاهیللیک و شیادلیق ساییلار[ii].
ایشیق سؤنمز، 21.01.2018
[i] Bu ləqəb Yəhudilərin din xadimi kimi tanınmış „Xaxam“ önvanı və „Anşan“ dövlət adının birləşməsiylə ortaya qoyulan ad olmalıdır.
[ii] Die Altpersische Sprache)* : https://de.wikipedia.org/wiki/Altpersische_Sprache
· Altpersisch anlayışı dil və mədəniyət əsaslı deyil, Yunan ədəbiyatından bir sünnət olaraq Avrupalılara miras qalmış bir anlayış sayılar.


c: text/html

text:
“هاشیم ترلان”ین آنا یوردو شاعر اوغلونو عزیزلهدی
جوما گونو آذر آیینین یئددینجی گونو ساعات ۱۰دان ۱۲یه قدهر ملی و مبارز شاعریمیز هاشیم ترلانین خاطیرهسی بیر چوخ هموطنلریمیزین اشتراکیایله، آذربایجانین “مهروان” ماحالینین “زنجیل آباد” کندیندهده عزیزلندی.
شاعرین عائیلهسی و قوهوملارینین تشبثیایله تشکیل ائدیلن بو عزیزلمه مراسیمینده تبریز، هریس، مهروان، ساراب و اهر شهرلریندن، ائلهجهده اطراف کندلردن شاعرین تانیشلاری و یارادیجیلیغینین هوسکارلاری اشتراک ائتمیشدیر. عینی حالدا آذربایجان شاعر و یازیچیلارینین بیر گروهودا بو مجلیسه قاتیلیب و خالقیمیزین شرفلی اوغلونون خاطیرهسینه شعرلر اوخویوب و خاطیرهلر سؤیلهدیلر. مجلیسده تانینمیش آذربایجان شاعری و اجتماعی شخصیتی “سلیمان ثالث” اوستاد ترلانلا آرالاریندا اولان منظوم مکتوبلارینین بیرینی اوخویوب، سونرا شاعر “هریزلی” اوستادین شخصیتی و یارادیجیلیغی بارهده قیسا دانیشیب و خالق شاعری صمد وورغونون بیر شعریایله اوستادین خاطیرهسینی عزیزلهدی. بو مراسیمدن الیمیزه چاتان اطرافی معلوماتی و یاخود شکیللری عزیز اوخوجولارا چاتدیراجاغیق.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اوکراینا: روس اوردوسوندان ۱۲ میندن چوخ عسگر اؤلدورولدو
اوکراینا باش قرارگاه باشقانلیغی، روس اوردوسونون ۲۴ فوریه-۱۰ مارسداکی ایتکینلری ایله باغلی بیلگیلر پایلاشدی
اوکراینایا سالدیران روس اوردوسونون ۳۳۵ تانک، ۴۹ اوچاق و ۸۱ هلیکوپتری وورولدو.
اوکراینا باش قرارگاه باشقانلیغی، روس اوردوسونون ۲۴ فوریه-۱۰ مارسداکی ایتکینلری ایله باغلی بیلگیلر پایلاشدی.
بونا گؤره، اوکراینایا سالدیران روس اوردوسوندان ۱۲ میندن چوخ عسگر اؤلدورولدو، روسلارا عاید ۴۹ اوچاق، ۸۱ هلیکوپتر، ۳۳۵ تانک، ۱۱۰۵ زرهلی واسطه، ۱۲۳ توپ، ۵۶ راکت آتار سیستمی و ۲۹ هاوا ساوونما سیستمی یوخ ائدیلدی.
روس گوجلری آیریجا سون ۱۵ گونده اوکراینادا ۵۲۶ آراج، ۳ یونگول سرعت گمیسی، ۶۰ یاناجاق واسطهسی و ۷ اینسانسیز هاوا آراجی ایتیردی.
روس عسگرلری ۲۴ فوریهده اوکراینایا سالدیری باشلاتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
روسیادا اوخولا سلاحلی سالدیری
سالدیریدا آرالاریندا اوشاقلارین دا اولدوغو ۱۳ نفر حیاتینی ایتیردی، ۲۱ نفر یارالاندی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"قهرمان تورک سلاحلی گوجلریمیز سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی موباریزهنی ائتکیلی و قرارلی شکیلده داوام ائتدیریر"
ایرانداکی گؤستریلرده۲۰ یاشلی حدیث نجفی اؤلدورولدو
گۆونلیک گوجلرینین ائتدیگی آتیش نتیجهسینه بدنینین موختلیف یئرلریندن یارالانان ۲۰ یاشلی حدیث نجفی خستهخانایا آپاریلدیقدان سونرا یاشامینی ایتیردی


text:
استولتنبرگ: "ناتو موداخیلهیه دئییل، یاردیما حاضیردیر"
ناتو باش کاتیبی ینس استولتنبرگ لیبی-ده کی سیاسی غیری -ثابتلیکله باغلی ناتو-نون موداخیلهیه دئییل، یاردیما حاضیر اولدوغونو سؤیلهدی.
ناتو باش کاتیبی ینس استولتنبرگ لیبی-ده کی سیاسی غیری -ثابتلیکله باغلی ناتو-نون موداخیلهیه دئییل، یاردیما حاضیر اولدوغونو سؤیلهدی.
ناتو باش کاتیبی ینس استولتنبرگ ایتالیانین پایتاختی روما-دا کئچیریلن MED – آغ دنیزی دیالوق فوروموندا ایشتیراک ائتدی.
فورومدا چیخیش ائدن استولتنبرگ: "عراق و افغانیستان-داکی تجروبهلریمیزدن آلدیغیمیز درس اولجهدن تدبیر آلماق موداخیله ائتمکدن داها یاخشی اولدوغونو گؤستردی. ناتو-نون اؤز قوهلری ایله موداخیله ائتمهسیندنسه، اؤلکهلرین اؤز ثابتلیکلرینی تامین ائدهجک یئرلی قوهلره تعلیم کئچمهسی داها مقصده اویغوندور" دئدی.
"ترور تشکیلاتی داعشه قارشی موباریزهده ایلک سیرالاردا اولان اردوسونون قرارلیلیغی و جسارتینه گؤره عراق-ا تشککور ائدیرم" دئین باش کاتیب عراق-ین ترور تشکیلاتی داعشه قارشی موباریزهسینین هر کس اوچون اهمیتلی اولدوغونو بیلدیردی.
استولتنبرگ داعش ایله علاقهدار بونلاری سؤیلهدی: "ترور تشکیلاتی داعش مغلوب ائدیلمهسیدی و بیر دؤولت قورماغا نایل اولسایدی، خالق اوزرینده اوزون مودتلی تأثیری اولاجاقدی و عینی زاماندا، هامیمیزا دا گوجلو بیر شکیلده تأثیر ائدهجکدی. چونکی اؤلکهلریمیزه هوجوم ائتمک اوچون لازیم اولان فینانسمانی تامین ائتمک و اورگانیزه اولماق اوچون بیر پایگاها صاحیب اولاجاقدی".
ناتو-نون عراق-داکی یئرلی قوهلرین تعلیم میسیونونا داوام ائدجگینی ایفاده ائدن باش کاتیب ترور تشکیلاتی داعش-ین گئری قاییتما احتیمالینین قارشیسینی آلماق و تهلوکهسیزلیک قوهلرینین گوجونو آرتیرماق اوچون عراق-دا قالاجاقلارینی قئید ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگیندن ایرانا چاغری
"ایرانین اعتراضلاری زوراکیلیقلا یاسدیرماغی عاجیل اولاراق دوردورماسینی و اینترنت ایله سربست بیلگی آخیشینی تامین ائتمهسینی گؤزلهییریک"
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق


text:
اویان نیوز : تورک مهندسلری، توبیتاکین دستگی ایل “ایلک سویوتماسیز مینیاتور قیزیل اؤتهسی کامئرا” گلیشدیردی
تورک مهندسلری، توبیتاکین دستگی ایل “ایلک سویوتماسیز مینیاتور قیزیل اؤتهسی کامئرا” گلیشدیردی.
تاخیلدیغی آراجلاری، یایایا/پیادهلره چارپماماق اوچون اتوماتیک اولاراق دوردوراجاق، جیب تلفنلارینا گئجه گؤروشو ایمکانی ساغلایاجاق کامئرالار اوچون یورددیشیندان سیفاریش آلیندی. اورتادوغو تکنیک اونیورسیتهسی آکادمیسینلری طرفیندن تورکیهده ایلک دفعه گلیشدیریلن سویوتماسیز مینیاتور قیزیل اؤتهسی کامئرا، بنزرلریندن ۱۰ قات داها اوجوزا اوردیلدی. ساوونما صنایعی دیشیندا قوللانیما آچیلان قیزیل اؤتهسی کامئرالارین، ان یایقین قوللانیم آلانینین اتومبیللر و جیب تلفنلاری اولماسی گؤزلنیلیر.
آراجلارا یئرلشدیریلهجک قیزیل اؤتهسی کامئرایلا آراجلارین یایالارا چارپماماق اوچون اتوماتیک اولاراق دورابیلهجگی و اؤلومجول قضا ساییلاریندا دا بؤیوک دوشوش اولاجاغی بلیرتیلدی. اورونون قیمتینین باهالی اولماسی سببیله عمومیتله ساوونما صنایعینده قوللانیلان قیزیل اؤتهسی کامئرالار توبیتاک دستکلی “مینیاتور قیزیل اؤتهسی کامئرا مودولو گلیشدیریلمهسی” پروژهسی ایله راحتلیقلا هر آلاندا قوللانیلابیلهجک.
ت.ر.ت. تورکی


text:
ایشیق سؤنمزین آزادلیق رادیوسو یایینیندا "تحصیل آلماق" اوزره دانیشیغی، دانیشیقچی: علیرضا قولونجو.
ایراندا فارس اولمایان ائتنیکلرین تحصیل آلما دورومو نئجه-دیر؟
بیلیندیگی کیمی مهر آیی نین بیری، فارس تحصیل سیستیمی نین باشلاندیغی گون ساییلار. هر ایل مهر آیی نین بیرینه یاخینلاشدیقجا فارس دیل لی اوشاقلار و اونلارین آتا و آنالاری سئوینج ایله مدرسه-نین باشلانیشینی قارشیلاماغا حاضیرلاشارکن یوزده آلتمیش و آلتمیش بئش آراسیندا فارس اولمایان میللی توپلوملارا باغلی اولان انسانلار، او جومله-دن گونئی آذربایجان تورک اوشاقلاری و اونلارین آتا و آنالاری فارسلیق اساسیندا مدرسه لرین آچیلیشینا دوغرو کؤنولسوزلوک و مئییلسیزلیک ایله گون سایارلار. دئمک، مهر آیی نین باشلانیشی بوگونکو ایراندا بیر معنالی قارشیلانماز. حاکیم فارس دیل و مدنیتینه باغلی اولانلار و اؤزلرینی فارسلیق ایله ایضاح ائدنلر سئوینج گونلری دئیه مهر آیی نین گلیشینی "مهرگان بایرامی (جشن مهرگان) دئیه بایرام توتارکن فارس اولمایان میللی توپلوملار "مهر آیی نی" اؤز میللی منلیک و کیملیکلریندن قوپماق و اؤزگلشمگین باشلانیش آیی دئیه قلمه آلارلار. بو اؤزگلشمک دیل و مدنیت بیلینجیندن یوخسول انسانلار اوچون درک ائدیلمز اولسا دا، اؤز دیل و مدنیتی نین اؤنم و اهمیتی درک ائتمیش انسانلارا اولدوقجا آغیر و سارسیدیجی ساییلار.
دئمک، آذربایجان تورک آیدینی مهر آیی نین باشلانیشی نی بایرام ائتمه لی دئییل، نه اوچون میرزاحسن روشدیه نین تبریزده تورک دیلینده باشلاتدیغی "وطن دیلی" دئیه درسلیک کتابلاری، تاریخی گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا یاییلماق شانسی نی تاپابیلمدیگینی و تورک دیل و مدنیتینه یاساق قویولما مسئله لرینی گؤتور قوی ائتمه لیدیر. بو مسئله لری گؤتور قوی ائتمک ایسترکن بیر آز تاریخه دؤنمه میز لازیم گؤرونر. آذربایجان مشروطه حرکاتی نین یئنیلمه سی نتیجه سینده میرزا فتحعلی آخوندزاده و میرزاآقاخان کیرمانیلر واسیطه سی ایله یئنی آنلاییشدا توخومو سپیلمیش "ایرانیت" مفکوره سی "فارسلیق" باشلیغی آلتیندا تورک قاجار ممالکی محروسه سینده یاییلماغا باشلامیش. فارس دیلی نین تورک شاهلاری درباریندا دیوان دیلی اولماسی و یازیلی تورک دیل بیلینجی نین آذربایجان تورک ائلیتینده دوشوک اولماسی فارس اولمایان ائتنیکلری، او جومله-دن آذربایجان تورکلرینی فارسلیق قارشیسیندا تسلیم ائتمیش دورومدا قویموش.
بئله لیکله قاجار حاکیمیتی ایشدن اوزاقلاشمادان قاجار حاکیمیتی طرفیندن آوروپایا گؤندریلمیش اؤیرنجیلر، باشلاریندا آذربایجان، تورک اؤیرنجیلری فارسلیق اساسیندا ادبی محفللر، اؤرنک اولاراق "ایرانشهر" درگیسی حسین کاظیم زاده تبریزی باشچیلیغی ایله و "فرهنگیستان" تقی ارانی امکداشلیغی و "کاوه" سیدحسن تقی زاده باشلیغی ایله او زامان عثمانلی ایمپراتورلوغوندا دیرچلمگه باشلایان تورکلوک و آذربایجان تورکلوگو علیهینه ادبی آلاندا ساواش آچماغا و آذربایجان تورکلرینی اؤز کیملیکلریندن و تورکلوکدن آریندیرماغا باشلامیشلار.
ایران ممالیکی محروسه سی نین ایچینده ایسه رضاخان آشاما آشاما و یاواش یاواش حاکیمیت چئوریلیشینه قول چکه رک قاجار شاهلیق حاکیمیتینی فارس ائلیتی و فارس مفکوره لی محمدعلی فروغی و محمود افشار یزدی لیلر واسیطه سی ایله فارسلیق حاکیمیتینه دؤندرمیش و تبدیل ائتمیشلر. فارس ائلیتی بیر دیل، بیر مدنیت، بیر بایراق و بیر مملکت دئیه ایران ممالیکی محروسه سینی فارسلیق انحیصارینا و ایستعمارچیلیغینا کئچیرمیشلر. او گوندن باشلایاراق فارس حاکیمیتی هر هانکی بیر دیل و مدنیت آزادلیغینی فارس حاکیمیتی اوچون بیر تهلوکه دئیه قلمه آلمیش و آلماقدادیر.
آذربایجان دیلی نین تحصیل سیستیمینده قاداغا اولماسی داها نه قدر سوره بیلر؟
هر هانکی بیر دیل و مدنیته یاساق و قاداغا قویولماسی و اونون قالدیریب، قالدیریلمادیغی او دیل و مدنیته منسوب اولان انسانلارین اؤز دیل و مدنیتلرینه اؤنم و اهمیت وئره جکلریندن آسیلی اولان بیر یاناشما ساییلار. دئمک گونئی آذربایجان تورکلری اؤز دیل و مدنیتلری نین قایقیسینا قالماق ایستمزسه لر، اونلارا فارس حاکیمیتی و ایستعمارچیلیغی طرفیندن دیل و مدنیت آزادلیغی دئیه بیر سوغات وئریلمه گه جکدیر. بو باخیمدان گونئی آذربایجان تورکلری نین دیل و مدنیت آزادلیقلاری او توپلومون انسانلاری نین اؤز دیل و مدنیتلرینه وئره جگی اؤنم و اهیمیتیندن آسیلی اولاجاق ساییلار.
آنادیلینده تحصیلین اولمادیغی هانکی مسئله لره سبب اولابیلر؟
آنا دیلی دئدیکده بو مسئله نی ایکی بؤلومه آییرماق لازیم:
بیرینجی- هر هانکی بیر شهرده یوخسا ولایتده کی مهاجیر بیریسی نین اوشاغی نین اؤز دیلینده اؤیرنیم و تعلیم آلماسی. بو مسئله بیر چوخ آوروپا مملکتلرینده هر هانکی بیر شهرده بیر دیلده اوخوماق ایستگن اوشاق سایی نین اون- اون بئشه چیخدیغی دورومدا معاریف ایداره سی بو اوشاقلار اوچون اؤیرنیم وساییطی آییرمالی اولار.
ایکینجی- یئرلی خالقین اؤز آنادیلینده اؤیرنیم و تعلیم حاققیندان محروم ائدیلمه سی. یئرلی خالیقین اؤز آنادیلینده تعلیم آلابیلمدیگی ایسه یالنیز تعلیم و تربیت مسئله سی ایله نقطه لنمگه رک یئرلی خالقی اریتمک و آسیمیله ائتمک و اونلارین میللی توپراقلارینی حاکیم میللت داییره لری طرفیندن مستملکه اولماسینا یول آچار. بوگون فارس معاریفلیک ایداره سی و اونون ایداره چیلیک سیستیمی ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان توپلوملاری فارسلیقدا اریتمک و بو توپلوملاری فارسلاتماق ایله اونلارا منسوب اولدوغو توپراقلاردا فارس ایستعمارچیلیغینا اساس یاراتماغا چالیشار.
آنا دیلینده تحصیل سیستیمی اولمایان توپلوملاردا انسانلاردان اؤزونه اطمینان و گوونجه آلیناراق شخص قول و کؤله بیچیمینه دوشموش اولار. بو اؤزونه اطمینان و گوونجین ایتیریلمه سی اوشاقلارین اؤزگه دیلده تحصیل آلماغا باشلادیغی گوندن حیاتا کئچمگه و اوشاقلاری روحی خسته لیکلره دوچار ائتمیش اولار. مستملکه چیلیک سیاستینه معروض قالمیش توپلومون دیل و مدنیت بیلینجلی انسانلاری میللی تئرورا اوغرادیقلاری نی باشا دوشدوکلری اوچون حاکیم دیل و مدنیت قارشیسندا اؤزلرینی راحات حیس ائتمزلر. بو ناراحاتلیق مسئله سی بو انسانلارین جانینا اوتوراراق اونلاری مور (موریانه) کیمی یئمگه، یوخسا اؤزلریندن بیر عکس العمل وئردیرمگه زورلار. بو دا بیر چوخ حاللاردا بو انسانلارین توتساق، سورگون اولمالارینا و مهاجیرت ائتمکلرینه یول آچار.
آنا دیلینده تحصیل آلمایان اوشاقلار تحصیلده نئجه مسئله-لر یاشارلار؟
آنا دیلینده تحصیل آلمایان اوشاقلارین بیر چوخو تحصیل مطرح اولدوقدا جانلارینا قورخو دوشه رک مدرسه لردن قاچمانی درسه قاتیلماغا اوستون توتارلار. درس اوخوماغا مجبور اولدوقدا بیله کؤنوللو اولمادیقلاری اوچون یاخشی نمره آلابیلمزلر. بیر چوخلاری درس اوخویوب قورتاردیقدان سونرا دا ازبرچی اولوب نمره آلدیقلاری اوچون یاخشی ناطیق اولابیلمزلر. یئری گلمیشکن آنادیلینده تحصیل آلیب و آلمایان ایکی توپلومو قارشیلاشدیراق:
-آنادیلی انسانین شخصی و جمعی کیملیگی نین تمل و بینوره سی ساییلدیغی اوچون انسان آنا دیلی ایله "اؤز اولار" "وطن صاحیبی" ساییلار. اؤزوندن سوروشدوقدا کیمم؟ هانکی ملته باغلییام؟ آنادیلی بئیینده جانلانار. بئله لیکله، انسان آنادیلیندن باشقا بیر وارلیغا دوشونه بیلمز. انسان اؤزو ایله دانیشارکن آنادیلینده دانیشار. آنادیلی یوخسا آنادیلی کیمی قبول ائتدیگی دیل ایله اؤزونو وطن صاحابی بیلر و وطنلی قالار. انسانین وارلیغی و کیملیگی آنادیلی ایله یایقینلاشار و گئنیشله نر. انسان آنادیلینده اوخودوقچا، آنادیلینی باشا دوشدوکچه داها دا وطنینه باغلی اولاراق اؤز کؤکونه باغلانار. بئله لیلکه انسان مملکتی نین مدنیتی نی آنادیلی ایله امه رک اؤزونو آزیغالاندیرلار (غیدالاندیرار) و دیری ساخلایار. انسان آنا دیلی ایله غورور دویار، چیچکلنر و گول آچار.
-آنادیلی یاساق اولدوغو و یازیلیب اوخونمادیغی دورومدا مسئله اوسته سایدیقلاریمیزین ترسیه ایشله یه رک انسان اؤزونو کیملیکسیز، وطنسیز، دیلسیز، کؤکسوز و یاراماز بیر موجود کیمی اؤزگه لشمیش هر هانکی بیر دیل و مدنیتین خدمتینه آلینمیش قول حئساب ائدر.
اوشاقلار و توپلومون اؤزوندن علاوه دیلین تحصیل ائدیلمدیگی دیلین اؤزونه نئجه ضربه-لر وورولابیلر؟
بیر چوخلاری دیلی بیر وسیله دئیه، قلمه آلدیقلارینا باخمایاراق دیل اؤزلوگونده بیر جانلی موجود ساییلار. دیل انسانلارین بئیینینده کی دوشونمک سیستیمی ایله اؤز قابلیتینی ایستر سؤز داغارچیغی و ایسترسه ده ایفاده ائتمک باخیمیندان گلیشدیرر. دئمک، اوخونوب یازیلمایان دیللرین اؤلومو، اونلارا حاکیم اولموش، دیل و مدنیت طرفیندن ایمضالانمیش مقامدا یئر آلار. بیر خرچنگ و ساراطان توتموش انسان داوا و درمانسیز اؤز حالینا بوراخیلدیغی کیمی اوخونوب و یازیلماقدان محروم ائدیلمیش دیل ده، بو دیله منسوب اولان انسانلار حاکیم دیل و مدنیت واسیطه سی ایله اریتمک سیاستینه معروض قالدیقلاری اوچون و اونلارین آنادیللری باشسیز قالدیغی اوچون یوخلوغا محکوم ساییلار. بئله لیه دورمادان حاکیم دیل و مدنیت ایستر اؤیرنیم سیستیمی و ایسترسه ده یایین و باسین اورقانلاری واسیطه سی ایله بو دیل و مدنیت صاحابلاری نین اوستونه دوشه رک اونلاری اؤز دیل و مدنیتلریندن اوزاقلاشدیرماغا چالیشار. بئله لیکله آیری سئچگیلیگه معروض قالمیش دیل و مدنیت باشسیز قالدیغی اوچون زامان آخاریندا یوخلوغا اوغرایار. بو دا فاجیعه لی بیر مقام و انسانلیغین اوز قاراسی ساییلار.
آنا دیلی ایله باغلی روحانی ده وعدینه خلاف چیخدی، بوندان سونراکی آتیلاجاق آددیملار نه اولابیلر. تکلیفینیز نه-دیر؟
جمهوری ایسلامی ایران- فارس حاکیمیتی و نیظامی نین قورولوشو گونوندن بو نیظام و انتظامین ایداره چی شخصلری باشدا حسن روحانی و اونون کابینه سی، او جومله-دن علی یونسی اولدوغو اوچون بئلنچی اؤزلرینی ایمامزادا آدلاندیرانلاردان پای اومماق دا یئرسیز ساییلاردی. گؤروندوگو کیمی حاکیمیت سیستیمی نین نه اولدوغونو باشا دوشمدیکده انسانلار اؤزلرینی بیر اویونجاق دورومونا دوشورموش وسیله ساییلارلار. دئمک، ایران ممالیکی محروسه سینده کی دیل و مدنیتلری یاساق اولموشلار اؤزونو جمهوری ایسلامی ایران آدلاندیرمیش نیظام و اینتظامین آدی ایله طرف دئییل، فارس حاکیمیتچیلیک سیستیمی ایله طرف گؤرمه لیدیر. بو نیظامین باشیندا دونن فارس شاهلیغی، بوگون فارس شئیخلیگی اوتورماسینا باخمایاراق نیظامین نه اولدوغونو باشا دوشمزسک، صاباح دا مفکوره باخیمیندان فارس کیراواتلی و چیلپاق پان ایرانیست بیریسی اوتورا بیلر دئیه دوشونمه لیییک.
هر هانکی بیر دیل و مدنیته یاساق و قاداغا قویولماسی و اونون قالدیریب، قالدیریلمادیغی او دیل و مدنیته منسوب اولان انسانلارین اؤز دیل و مدنیتلرینه اؤنم و اهمیت وئره جکلریندن آسیلی اولان بیر یاناشما ساییلار. دئمک گونئی آذربایجان تورکلری اؤز دیل و مدنیتلری نین قایقیسینا قالماق ایستمزسه لر، اونلارا فارس حاکیمیتی و ایستعمارچیلیغی طرفیندن دیل و مدنیت آزادلیغی دئیه بیر سوغات وئریلمه گه جکدیر. بو باخیمدان گونئی آذربایجان تورکلری نین دیل و مدنیت آزادلیقلاری او توپلومون انسانلاری نین اؤز دیل و مدنیتلرینه وئره جگی اؤنم و اهیمیتیندن آسیلی اولاجاق ساییلار.
بو دورومدا چیخیش یولو نه-دیر مسئله سینه گلدیکده ایلک آشاما و مرحله-ده انسانلاریمیزی دینلی و دینسیز دئیه ایدئولوژیلره بؤلوشدورمه-دن اؤز دیل و مدنیتیمیز اساسیندا باشا سالمالیییق. بئله لیکله گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا یاشایان تورکلر ایستر کندلر و ایسترسه ده شهرلرده مدنی درنک و انجمنلر یاراتماقلا بیر میللی توپلوم اولاراق مدنی، اجتماعی و اقتصادی ایستکلرینی زامان آخاریندا سیاسی مجرالارا داشیماغا و تشکیلاتلانماغا چالیشمالیدیرلار. مدنی و سیاسی باخیمدان تشکیلاتلانمادان فارس ایستعمارچیلیق سیستیمینه دوزنسیز و تشکیلاتسیز شخصلر اولاراق قارشی قویماق ایمکانسیز ساییلار. دئمک، گونئی آذربایجان توپلومو بیر جمع اولاراق اؤزونو حرکته گتیرمک آشاما و مرحله-سینه گیردیکدن سونرا دونیاداکی باشقا میللتلر و میللیتلرین ده تجربه-لریندن فایدالانماغی یئرلی ساییلار. بو مسئله ده کاوسووا آلبانلاری نین ده دیل و مدنیت اوغرونداکی باشاریقلی تجربه لریندن ایستیفاده ائتمک یئرلی ساییلار. بیلیندیگی کیمی کئچمیش یوقوسلاویده کی صئرب حاکیمیتی ده فارس حاکیمیتی کیمی کاسووا آلبانلارینا مدرسه-لرده اؤز دیللرینده اوخوماق شانسی وئرمک ایستمیردی. کاسووا آلبانلاری صئرب مدرسه-لرینه اوشاقلارینی گؤندرمه یه رک اؤز ائولرینده اوشاقلارینا آلبان دیلینی اؤیرتمگه باشلادیلار. سونراکی سیاسی گلیشمه لر ایسه، کاسووا آلبانلاری نین مستقیل دؤلت اولماقلارینا یول آچدی. دئمک، اؤزونو قانمازلیغا ووران نیظام و انتظام مسئوللاری ایله منفی موباریزه آپارماق و اونلارین سازی ایله اویناماماق دا بیر چیخیش یولو ساییلار.
ایشیق سؤنمز، 17.09.2014
3;ر تمایز و تقابل با زبان فارسی در نظر گرفت زیرا آن ها پایه های زبان فارسی اند. البته من از این مطلب نمیخواهم نتیجه بگیرم که زبان ترکی بماهو زبان، زبان ناقصی است زیرا خودم بهعنوان یک ترک زبان، هر روز از آن استفاده میکنم؛ بلکه منظورم این است که ترکزبانان ایران همواره به فارسی اندیشیده اند و بنابراین «نوعی اندیشیدن» ترکی در ایران وجود ندارد"[xiv].
دئمک، بیری نین قول اولماسی و ساتیلماسی هئچ زامان منسوب اولدوغو توپلومو قول دئیه ساتماغا برائت قازاندیرابیلمز. بو باخیمدان چاره سیزلیک باخیمیندان پیس یولا دوشموش هر هانکی بیر اخلاق پوزونتوسونا اوغرامیش بیریسی بئلنچی میللی کیملیگی و منلیگینه کورک چئویرمیش راسیست و فاشیستلردن داها دا تؤره لی و فایدالی ساییلار. دئمک، پوزقون بیریسی یالنیز اؤز جیسمینی ساتماسینا باخمایاراق مدنیت راسیستی منسوب اولدوغو میللی توپلومو و اونون میللی و مدنی دگرلرینی، یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلارینی ایستعمار گوجلری واسیطه سی ایله سؤمورولمه سینه شراییط یاراتماغا قاتقیدا بولونار و توپلومو مدنیت سوی قیریمینا اوغراتماقدا ایستعمارچی گوجلر ایله ایش بیرلیگی ائدر و یاریشماغا چالیشار. مصفطی نصیری فارس مدنیت راسیستلیگی مقوله سینی توجیه ائدرکن یازار:
"شاید یک تبریزی با یک کردستانی به دو زبان سخن بگویند اما بدون کوچک ترین تردیدی، هیچگونه اختلاف و تمایز فرهنگی میان آنها نیست. زبان ترکی و هکذا همه زبانهای دیگر در مقام اندیشیدن، تعابیر فرهنگی خود را از زبان فارسی - عربی وام گرفته و می گیرد. شما اگر به اشعار ترکی شاعرانی مثل واحد تبریزی، فضولی و شهریار و .... مراجعه کنید، این نکته را به وضوح می بینید که تمام تصاویر شعری آنها در اکثر موارد عینا همان تعابیر و صور فارسی - عربی و در موارد معدود نیز ترجمه تعابیر فارسی - عربی است"[xv].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس مدنیت راسیستلیگی اساسیندا مصطفی نصیری ذهنیت باخیمیندان اؤزونه اویقون هر هانکی بیر تورک یوخسا کورد کؤکنلی بیر شخص اوزره حؤکوم وئرمگه چالیشار و عربجه نین تورک دیلی اوزره بؤیوک اتکی و تأثیریندن سؤز آچارکن تورک و عرب دیللری نین فارس دیلی و مدنیتی اوزره نه اؤلچوده تأثیر ائتدیکلرینی گؤز آردی ائتمیش مقامدا یئر آلار. دئمک، دیل مقوله سی تحصیل اساسلی ماهیت قازانابیلمه سینه باخمایاراق هر هانکی دیلین اؤزونه گؤره سؤز ایفاده سی و قابیلیتی وار. اؤرک اولاراق:
دئمک، اوسته کی تورکچه اگلم و فعللرین یئرینه فارسچادا "زدن، خوردن، انداختن" ماهیتلی یاردیمجی فعللر ایله قونداریلمیش ایفاده لر تؤرتمک تورک دیلی نین قایداسینا اساسلانمیش دئییل. فارس مدنیت راسیستلری بوگون ائتدیگی خطانین تملینی منوچهر مرتضوی آدلی بیر آزقین، "بنیاد موقوفات محمود افشار یزدی" طرفیندن مجانی یایینلاتدیغی "زبان باستان آذربایجان" آدلی کتابیندا فارس سینتاکسیندا آختاریب تاپماق اولار. بو باخیمدان فارس مدنیت راسیستلری نین فارسچادان چئوریلمیش "ییخیلماق" یئرینه: یئره دگمک (زمین خوردن)؛ "آلداتماق" یئرینه: اله سالماق ( کسی را به دست انداختن) و بو کیمی ..." ایفاده لر تورکچه ماهیتلی اولمادیقلارینا باخمایاراق تورکچه نین ایلاستیک و اویوملو بیر دیل اولدوغونون گؤرونتوسو ساییلار. فارسچا تحصیل آلمیش انسانلار، بعضی دوروم و حاللاردا بیلینج آلتی اولاراق آنا دیلی نین اتکی و تأثیریندن اوزاقلانابیلمه یه رک "غلط" فارسچا دانیشماغا زورلارنار، اؤرنک اولاراق:
"برای اینکه سنی گؤروم گلدیم بورا (تورکچه: سنی گؤرمک اوچون بورایا گلدیم)- آمدم اینجا که، ترا ببینم".
اتک یازیلار:
[i] ایشیق سؤنمز، ایرانویچ یوخسا ائران وئژ (پامیر): http://www.isiqsonmaz.com/54.htm
[ii] ایشیق سؤنمز، ایران دؤلتی و ایران دیل قوروپو آدی نین اورتایا آتیلماسی: http://www.isiqsonmaz.com/Seite269.htm
[iii] ایشیق سؤنمز، آذربایجان مشروطه حرکاتی نین یئنیلمه سی نین سونوچ و نتیجه سی اولاراق فارس ایستعمارچیلیغینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite257.htm
[iv] مصطفی نصیری، ایران و انیران، http://fararu.com/fa/news/253431/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
[v] ناصر فکوهی، «فتیله»ای که نباید شعله شود : http://fararu.com/fa/news/252840
[vi] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
[vii] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
[viii] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
[ix] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
[x] اکبر عبدی آدلی فارس مدنیت راسیستی منظور اولونار.
[xi] ناصر فکوهی، «فتیله»ای که نباید شعله شود : http://fararu.com/fa/news/252840
[xii] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
[xiii] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
[xiv] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
[xv] باخ اوسته، مصطفی نصیری، ایران و انیران.
ایشیق سؤنمز، 23.11.2015


text:
رئیسی، هر زامان انسان حاقلارینی ساووندوغونو ادعا ائتدی
ایرانین ۸.جی جمهورباشقانی اولاراق سئچیلهن رئیسی، باشکند تهراندا یئرلی و خاریجی ژورنالیستلرین ایشتیراکییلا تشکیل ائتدیگی مطبوعات کنفرانسیندا ایچ و دیش سیاستله باغلی دانیشدی
ایراندا ۱۸ ژوئنده ائدیلهن جمهورباشقانلیغی سئچیملرینی قازانان محافظهکار ابراهیم رئیسی، اؤز حکومتینده خاریجی سیاستین نوکلئر آنلاشما ایله محدود اولمایاجاغینی سؤیلهدی.
ایرانین ۸.جی جمهورباشقانی اولاراق سئچیلهن رئیسی، باشکند تهراندا یئرلی و خار...
-
-
06.10.2022
-
06.10.2022
-
-
06.10.2022

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
بش جیلدیده_ ٤١٣٦ صفحه
یئغان- یازان: محمدعلی تاج احمدی
بهزاد بهزادی «تورکوسؤزلوک ترتیباتی حاققیندا گؤستریشلر» آدلی مقاله سینده ( آذری فصلنامه شماره ٢٢ پاییز ١٣٩٣) یازیر: «١٣٦١نجی ایله قدهرآذربایجان دیلینه گؤره لوغت کیتابئ ایراندا یوخوموزایدی…بیز آذربایجان دیلینه عاید سؤزلوک حسرتینده چتین لیک لرکئچیردیک.». بو حسرت کؤهنه حسرت دیر!
اینقلابدان بیر نئچه ایل سونرا ، بیر نئچه سؤزلوک وقرامرکیتابلاری ایراندا نشر اولوندی. من بعضی لرینی گورموشم، چوخ ده ییرلی ایشلردیر.
بوآرادا بهزاد بهزادی نین آذربایجان دیللینه ومدنییتینه چوخ بویوک خدمتلری اولوب.
کئچن ایل محمد علی تاج احمدینین، «آذربایجان دیلینده سؤزلوک» آدلئ، مؤحتشم بیر کیتابئ ایراندان اِشیکده چاپ اُلوندو. چون ایراندا بوسؤزلوکون نشرینه ایمکان وئریلمهدی.
اوروپا اولکه لرینده بئله بیر سؤزلوک لرین تیراژی چوخ آز اُلدوغو ایله، چاپی دا چوخ باها باشا گلهر. اوسته لیک، اوروپادان ایرانا کیتاب گؤندهرمک ده چوخ راحات ایش دئیل. شوبهه سیز یازان ایسترمیش سؤزلویو آذربایجاندا یاییلسین و اوخونسون. نهایت، سؤزلوک ترکیه ده چاپ اولونور. تاسفله ایرانا تیرهک آپارماق کیتاب آپارماقدان راحاند ایش دیر. اُنوآپاران فئسقئردئب نِشهلنه بیلهر، بونو آپاران ارشاد اُلونمالئ اُلار. ایندی کرونانئن برکتیندهن اوروپایا چاتدئرماق اوزو ده بیر جّدی مسئله اولور، چوخلی چتین لیکلر قاباغا گلیر. ائله بو اساسدادا سؤزلویون ناشیرینه وساتیش یئرینه قطعییّت وئریلمیر!
بیر خلقین میللی حقوقو اولمازسا، ائله بیزیم گونوموزه قالار. اورنک اوچون گؤتوره ک بهزاد بهزادی و یا باشقالارینی کی تک اللی لاپ آز ایمکانلارئ ایله آغئر چتینلیکلر ایچینده بویوک بیر ایشه ال ووروبلار؛ ایراندا آذربایجان دیلینده سؤزلوک لرترتیب ائدیبلر!
یازان، آذربایجان دیلینده سؤزلویون باش سؤزونده «آلن رِی»، فرانسا دیلینین تاریخی سؤزلویونو یازانین دیلیندهن نقل ائدیر: «سؤزلوک یازماق دلیلیک دیر. آمما بو دلیلیگی کِچمیش آشئقلار، شاعیرلر، عالیملر و یازئچئلارئن سایئقلاماسئ بیر آز تُختادئر و یونگوللدیر». بوایفاده ایراندا آذربایجان دیلینده سؤزلوک یازانلارا چوخ راق شامیل دیر. البته کی هر بیر بویوک ایشده معیّن درجه ده دلیلیک گره کیر! سؤزلوک یئغئب ترتیب ائتمک اوچون آنا دیلینه بویوک سئوگی اولمالئ دیر.
یازان بو سؤزلوکون قایناقلاری حاققیندا یازیر: « بو سؤزلوک یازیلی قایناقلار اوزه رینه قورولوبدور.اونو یازماق اوچون ایشله نن قایناقلاری اوچ یئره بولمک اولار: الیف- آذربایجان دیلی وتورک کوکلو سؤزلره گؤره قایناقلار؛ ب- عرب وفارس سؤزلری اوچون قایناقلار؛ پ- ژرمانیک، لاتین، یونان دیل لرینده ن گلن ُسؤزلره گؤره اولان قایناقلار کی اساسا آلمان، اینگلیس وفرانسا دیلینده اولان کیتالار اولوبلار.»
یازان بو آذربایجان دیلینده سؤزلویویئغئب وترتیبی اوچون اوتوز (٣٠) آذربایجان دیلی وتورک کوکلو سؤزلوکلر منبعی گؤرسدیر: آذربایجان دیلینین ایضاحلی لغتی؛ اوروج اوف وباشقالاری (دورد جیلدده) دن توتموش تبریزده نشر اولونموش اسماعیل جعفرزاده آذربایجان تورکجه سی سؤزلویو(ارک) تبریز١٣٨٥، و فرهنگ ترکی- فارسی شاهمرسی؛ تبریز١٣٨٧.کیتابلارئنئ آد آپارئر.
یازان اُتوز ایل، ساغدان، سُلدان، کیتابلارد ان و کیتابخانالاردان آختارئب تاپدئغئ ، یِری دوشنده گِدیب سُروشدوغو و آلدئغئ جوابي ات داش اِلهمهلی اُلوب . نییه؟ سؤز هر یاندان گلمیش اُلسا، اهیری اسگیکی دوزو اهیریسی یازانئن بُینونادئ. اُنا گؤره یازئر:
« هِچ سؤزلویو بیرده ن بیره، اؤزونده ن قاباقکئلارئن یاردئمئ اُلمادان یازماق اُلماز. اُنا گؤره ده هر بیر سُرادان یازئلان سؤزلوک ایستهر ایستهمز قاباقکئلارئن یازئسئندان و تجروبهسیندهن دادمالئ و گلهجک اوچون اؤزونده
ساخلامالئ دئر. تورک دیللرینین ایلک بؤیوک سؤزلوک یازما تشبّثو ماحمود کاشغرینین بؤیوک اثری دیوان لغات الترک ایله باشلانئر. بوندان سُنرا بیر نِچه سؤزلوک آیرئ آیرئ زمانلاردا یازئلسا دا اُنلارئن لاپ آدلئمئ میرزه مهدی خان استرآبادئنئن سنگلاخ آدلئ اثری دیر. بو ایکی اثردهن باشقا یازئلمئش و سنگلاخدان سُنرا آرایا گلنلر بونلاردان فایدالانمالئ اُلوبلار.
آمما نظملی ایش بو میداندا ۱۹نجو یوز ایللیگین بُیوندا یِرینه یِتیریلمیشدیر و ۲۰ نجی یوزایللیک اُنلارئ داها درینلتمهیه و داها یاخچئلاشدئرماغا سارئ چکمیشدیر. قایناقلار بؤلومونده یازئلان آدلار بونو گؤرسدیر کی، بو سؤزلوک ده هامئ کیمی اُنلارئن باغئندان گول درمهیه چالئشمئشدئر.»
یازان باش سؤزده دیلیمیزین کؤکونه ده ایشاره ائدیر: « دیلچی لرین دوشوندویونه گؤره تورکونو دؤرد بؤیوک قُلا آیئرماق اُلار: شومال شرق (سیبیر)؛ شومال غرب (قئپچاق)؛ جنوب شرق (اویقور)؛ جنوب غرب (اُغوز). بونا گؤره ده آذربایجان دیلی اُغوز دیل لرینین ان غربی بؤلومونده ن اُلان بیر دیل دیر. بو بؤلومده اُ جومله ده ن کؤچوب گِتمیش عثمانلئ دیلی نین یِرینده اُتوران تورکجه ده واردئر. تورکمن دیلی ده اُغوزون شرقی بؤلومونده یِرلشیر. تورکو دیل لری چُخ بؤیوک بیر قورشاقدا (گون چئخاندا سیبیر «اُخُتسک» دنیزی، گون باتاندا «آدریاتیک» دنیزینه، شومالدا «بوزلو اوقیانوسدان» باشلانئب جنوبدا «خلیج فارس» قئراغئنا جان) یایئلماسئ، و ایندی ۳۵ دیلی اؤزونده یِرلشدیرمه سی ایله بِله، بیر سئرا عمومی کاراکترلرده تاریخی و قورولوش اُرتاقلئغئ واردئر. بو دیل لرین عمومی خصلت لرینده ن اُنلارئن التصاقی اُلدوغو، سس اویقونلوغو ایله تانئنان و قرامر جینسی اُلمایان اُلدوقلارئ دئر.
ان قدیم زمانلاردان بو گونه کیمی تورک دیل لری آشاغئدا آدلارئ چکیلن الیف بِی لرله یازئلئبدئر :
-کؤک تورک یازئسئ،
-اویقور یازئسئ،
-سُغدیان یازئسئ،
-براهمی یازئسئ،
-اسلامدان سُنرا عره ب الیف بِیی ایله یازئلان بو دیل لرین بیر پاراسئ ۱۹۲۰نجی ایل لرده ن لاتین یازئسئ ایله، و بیر پاراسئ ۱۹۳۰لاردان ۱۹۹۰لارا کیمی سیریلیک (کیریل) یازئسئ ایله یازئلئبلار کی، اُندان بویانا لاتین الیف بِیی ایشله دیبلر.»
یازان باش سؤزده یازئ و یازئلئش تهری حاققیندا یازیر:« ایندی ایشله تدیگیمیز الیف بِیین ان بؤیوک چاتئشمازلئغئ حره که لرین باشلئجا، مستقل ایشاره ایله گؤرسدیلمه مه سی دیر. آذربایجان دیلینین دُققوز سسلی (صائیت) سسینی (فُنِمینی) گؤرستمک اوچون آنجاق ایکی حرف (ا- و) الده اُلدوغونا گؤره یازئ و اُخو ایشی اُلدوقجا چتین لشیر. بِله نچی بیر حالدا دیلی و یازئنئ حرفلرله یُخ، بوتون سؤزلرله یازئب اؤرگنمکده ن چتین بُیون قاچئرتماق اُلار.
بو مسأله ایندیکی و بو گون تاپئلان بیر سؤز دگیل. هِچ اُلماسا میرزه فتحعلی آخوندزادهدهن بویانا بوتون یازئ ایله ایشی اُلان دوشوننلر بو مطلبه یاناشئبلار. آمما چُخ اللشمهلردهن آز بره گؤتوره بیلیبلر، اُنا گؤره کی، الدهکی الیف بِیین چئخارئنئ «ا» و «و» حرفلرینین آلتئنا و اوستونه قاناد، نقطه، ایشاره قُیماقلا آرتئرماغئن دا بیر دایانان یِری وار و بو یِر ده چُخ تِز چاتئر.
هله بو، سسلی دُققوز حرفین تکلیکده گؤرستمهیین چتینلیکلرینه بیر ایشاره دیر. همین سسلیلری سؤزلرین ایچینده (باشدا، آرادا، دیبده) ایشه سالاندا چتینلیکلر داها دا آرتئر.»
یازان بو چتینلیکلری نظر آلاراق یازیر: « الیف بِیی بیردهن بوراخئب آیرئ یازئیا اوز قُیماق تکجه بیر و یا بیر نِچه یازئچئنئن ایشی دگیل. بو سببدهن ده، هره اؤز دوشونجهسینه گؤره، و هامئ سؤزسوز، بو نایِتیک الیف بِیین چئخارئنئ آرتئرماق اوچون بیر پارا ایشلر گؤرور کی، کؤکلو بیر چاره تاپئلمادئغئ اوچون، هلهلیک اُلسا دا، اؤزونه چئخئش یُلو سایئر. بو سؤزلوک ده بو دبدهن اوزاق قالا بیلمهییبدیر.»
اُ یئغئب – ترتیب ائتدیگی سؤزلوک حاقدا یازیر: «سؤزلوکده دانئشئق دیلینده و آیرئ آیرئ لهجه لرده ایشلهنن سؤزلر گلمیشسه ده، اُنون ایلکین وظیفهسی بو سؤزلرین هامئسئنئ بیر یِرده ایشلهنن کیمی گتیرمک دهییل. آنجاق ادهبی دیل و دیلین گنیش عمومی سؤزلرینی بو سؤزلوکده تاپماغئ اوما بیلمک اُلار. اُنا گؤره ده بورادا حسن اُغلو، قاضی بورهان، نسیمی دن بری، شهریارئن گونونه کیمی ادهبی دیلده ایشلهنن سؤزلر، ختایی، فضولی.... ایشلهتمیش سؤزلر (ایستهر اؤز دیلیمیزده، ایستهرسه ده آیرئ دیللردهن، عرهب، فارس سؤزلری ایلک یِرده) اُلدوقجا گتیریلیب و آیدئنلاشدئرئلئب دئر.»
«آذربایجان دیلینین ایضاحلی لوغتی» ٤٤٠٠٠ گیریش سؤزده ن عبارت دیر. حالبوکی آذربایجان دیلینده سؤزلویون ٩٤٠٠٠ گیریش سؤزدهن آرتیق لوغتی وار اُنا گؤرهکی، بو ایضاحلئ دان سُرا یازئلئب و اُنون بوتون سؤز خز انهسیندهن فایدالانئب . بو او دئمک دیر کی بو سؤزلوک باکی دا نشر اولونان٤ جیلدلیک «آذربایجان دیلینین ایضاحلی لوغتی» ایله مقایسه ده ایکی برابرده ن ده آرتئق لوغت احتیوا ائدیر. دئمک اگر بو سؤزلوک لاتین الیف باسی ایله چاپ اولونا؛ ٩ جیلدلیک سؤزلوک اولار! منجه بو سؤزلوک بوگونه قده ر ایراندا و آذربایجان جمهوریسینده نشر اولونان بوتون سؤزلوکلرده ن کامیل راق دیر.
بو سؤزلوکده اِتیمولُژی باخیمدان باشقا سؤزلوکلرله بیرپارا تفاووتلر گؤزه چارپار. اورنک: « آتش» سؤزو: «آذربایجان دیلینین ایضاحلی لغتی» نده بیر فارس سؤز کیمی وِریلیبدیر. بو سؤزلوک ده سوریانی بیر سؤز کیمی وِریلیر.
کیتابئ یازان، سؤزلرین کؤکونه گلدیکده اُلارئ بو تهر ایرهلی سورور و یازیر: «سؤزلوک آیرئ دیللردهن آلئنان سؤزلرین اِتیمولُژی (کؤکونو تاپما) مسألهسینی بِله حّل اِدیب کی، اُنون هانسئ دیل یُلو ایله بیزه چاتماسئنا باخمایاراق، باشاردئقجا، اُ دیله هاردان گِتمهسینی گؤزده توتا؛ بِله کی، مثلاً اینگلیس یا فرانسا دیلیندهن گلن سؤزون کؤکو یونان یا لاتین اُلسا، دا اُنو اینگلیس یا فرانسا کؤکوندهن یُخ، یونان یا لاتین کؤکوندهن سایا. هابِله عرهب فارس سؤزلری؛ مثلاً آمین سؤزو بیزه عرهبدهن گلمیش اُلسا دا، سؤزون کؤکو عبری دیلینده اُلدوغونا گؤره، اتیمولژودا عبری سؤزو بیلدیریلیب؛ یا آتش سؤزو بیزیم ادهبیاتئمئزا فارس دیلی یُلو ایله گلسه ده، کؤکو سوریانی اُلماسئنا گؤره، سوریانی بیر سؤز کیمی وِریلیبدیر.»
یازان سؤزلویون گیریشینده شاهید یا مثل گتیرمه باره ده یازیر:« سؤزون دُغرولوغونو و اُنون نِجه ایشلنمهسینی گؤرستمک دوشونجهسی، شاهید گتیرمهیی گرهکلی اِتمهسه ده، شاهیدین اُلماسئ چُخ فایدالئ بیر کؤمک سایئلا بیلهر؛ ایللاه دا چُخ معنالئ سؤزلرده، معنالارئن اینجهلیگینی یِتیرمک اوچون قاچئلماز بیر یاردئم کیمی گؤزده توتولمالئ دئر. اُنا گؤره ده، باشاردئقجا شاعیرلر، یازئچئلار آشئقلار، بایاتئلار... دان گؤتورولموش شاهیدلری سؤزلویون هر یِرینده گؤرمک اُلار و بورادا هِچ بیر آیرئ سِچگیلیک اُلمایئب، کؤچموش یا دیری، آدلئم یا آز تانئنمئش آداملاردان شاهیدلر وِریلیبدیر.»( تصادوفی اولاراق سؤزلویو ورق لیرنده گوزوم زینه- زینه سؤزونه دوشدو: [زینه- زینه ظر.آز- آز، ایشگه جه سینه. آخسان دا بولاق تک سن زینه- زینه؛ بیل کی بو آخئشئن اثر سیز قالماز- موغانلی.)
یازان باش سؤزده سؤزلوک یازماق باره ده بیر جّدی مسئله یه ده ایشاره ائدیر:« سؤزلوک ادهبی دیلده ایشلهنن سؤزلردهن باشقا، دانئشئقدا دانئشئلان، هامئنئن دوشوندویو بیر پارا کندچیلیک، صنعتکارلئق سؤزلری، ایندیکی یاشایئشدا ایشلهنن هاجاتلار، کِچمیشده ایشلنمیش بِله هاجاتلارلا یاناشئ، هامئنئن دوشونمه دیگی، آمما بیلیگین، تکنیکین بو و یا آیرئ ساحهسینده ایشله نن سؤزلری ده اؤزونده یِرلشدیِریبدیر. بولارئن یانئندا بیزه بللی اُلان و بیز تاپا بیلن یِرلی سؤزلر - یامان یُغوزدان سووای- گتیریلیبدیر. حتّا باشاردئغئمئزا گؤره لاپ ایشگه بیر دسته نین ایشلتدیگی سؤزلر یا آیرئ سؤزله بیزه «راستا کوچه دیلی» آدئ ایله تانئش سؤزلر و سؤز اینجه لیک لری ده وِریلیبدیر.»
یازان سؤزلوکون گیریشینده یازیر: « بو سؤزلوک آشاغئدا یازئلان ایشلری یِرینه یِتیرمک اوچون یازئلمئشدئر.
الیف- سؤزلرین دوزگون ایشلتمه سی تهرینی چاتدئرماق؛
ب- اُلارئن قرامرجه نه اُلدوغونو بیلدیرمک؛
پ- اُلارئن یا معنالارئنئن ایشلندیگی یِری و چرچوواسئنئ گؤرستمک؛
ت- اُلارئن معنا و آنلایئشلارئنئ آیدئنلاتماق اوچون هر بیر یاندان (شاعیر، یازئچئ، آشئق، بایاتئ، آتالار سؤزو، مثل، نغیل...) گؤتورولموش شاهید یا مثل گتیرمه.»
منجه سؤزلوک عهده سینه گؤتوردویو ایشلری یرینه یتیریب وسؤزلرین «معنا و آنلایئشلارئنئ آیدئنلاتماق اوچون» کیفایت قده ر شاهید ومثال گتیریب. اورنک اوچون بورادا «توتماق» سؤزونه ایشاره ائتمک اولار: توتماق سؤزونون قاباغیندا 29چئشیدلی معنالارلا تانیش اولوروق وبونلارین هر بیرینه بیر مثال ویا شاهید گتیریلیبدیر: بیرینجی معنا (الی یا ال لری ایله بیر زاددان یاپئشماق. حاجی، سیجیمی آتئرئق توت- آخوندزاده) و29نجی معنا ( گؤتورمک، استقامت آلماق. اِل لرین گؤردویو ایشده، یا توتوب گِتدیگی یُولدا چُخ یاخئندان نظرین وار.حاللاج اوغلو.) البته«توتماق» سؤزونون مجازی معنالاری دا وئریلیر: ( کیره لمک، کرایه اله مک، اجاره یه توتماق، پول وِریب هله لیک استفاده اوچون گؤتورمک. تاکسی توتماق. یاخین یرده بیر اتاق توتماق.)
بوسؤزلوک ده، یوزلر آذربایجان شاعیر و ویازارلارین یازئلارئندان اوجومله دن معاصیر گونئی آذربایجان شاعر ویازارلارین یازئلارئندان شاهید گتیریلیب . اورنک اوچون: آذراُغلو، بالاش ؛آشئق حسین جوان ؛آشئق قشَم ؛ اوسگویی، مرضیه (دالغا) ؛ امینی، مفتون ؛ بهره نگی، صمد ؛ بی ریا، محمد ؛ تبریزی، علی ؛ ترابی، علی اکبر (حاللاج اُغلو) ؛ توده، علی؛ جاوادزاده، میرجعفر؛ جاوید، سلام اوللاه؛ جمیلی، اسماعیل؛ درفشی، مظفر؛ دهقانی، بهروز؛ شهریار، محمدحسین ؛ شیدا، یحیی؛ صابری، عباس؛ قاراچُرلو، بولود (سهند) ؛کاتبی، حسینقولو (جُشقون)؛ کریمی مراغه یی، حسین ؛گولگون، مدینه؛ مشروطه چی، کریم ؛ ؛ نابدل، علیرضا (اُکتای) ؛ ناصری، هیلال ؛ هادی، اسماعیل و...
بو مؤحتشم سؤزلوک چوخ گؤزه ل و موحکم جیلدلنیب (صحافی اولوب) وجیلدین گؤی رنگی ده چوخ گؤزه اوخشایاندیر!
محمد علی تاج احمدی بو بویوک سؤزلویو
« آنامئزا، بیزه سِوگیسینه واورتدیگی دیل اوچون و بوتون آنالارئمئزا»
و
« تاریخین اُیناق یری، آذربایجانین چئرپئنان اوره یی ؛ تبریز شهرینه » اتحاف ائدیر!
محمدآزادگر- ١١ نوامبر ۲۰۲۰ ( ۲1 آبان ٩٩)


text:
دوز زامانیندا
دوز زامانیندا(اینگیلیس جه:Just in Time و یا قیساجا: JIT)، اورتیمی(فارسجا: تولید، English:Production, Türkçe:Üretim) و وئریملیلیغی آرتیرماق اۆچون گلیشتیریلن ائنوانتئر (فارسجا: موجودی، [۱]Türkçe: Envanter, English: Inventory) ایستراتئژی سی دیر. بوتون اورتیمه باغلی اولان ایشلرین موستقیم هزینه لرینی(ٍEnglish: in-progress cost) و بونا باغلی اولان دیگر هزینه لری ان آزا دوشورمک هدف ایله زامان معیارلارینی ده گوز اونون ده توتان اورتیم نوعو دور. ژاپن قایناقلی اولان بو اورتیم نوعو، ایلک اولاراقهئنری فورد طرفیندن ماشین اورتمک اۆچون ایستیفاده ائدیلیب دیر. بو ایستراتئژی اورتیم زامانیندا بیر سونراکی ایشین(فعالیتین) اورتیمی نی ده گوز اونونده توتاراق ایش سیراسی نی(نوبتی نی) بللی ائدر. بو ایستراتئژی نین دیگر اوزللیک لریندن بیری ائنوانتئر (فارسجا: موجودی، Türkçe: Envanter, English: Inventory) سه وییه (سطح) اینی ان دوشوک میقدار دا توتماق دیر. قیساجا JIT ایحتیاج قدر طلبی، یوخاری کیفیت له، آرتیق سیز و بیر آن اونجه اورتمک و ایسته دیغی زامان دوغرو یئره داشیماقدیر.


text:
یانیندا دلبریمین اعتباریم اولماسادا،
یئنه غمین چکرم ، غمگساریم اولما سادا.
بدنده یاری جانیم قالماییب، گئدیب یاریم،
گرک دؤزوم غم – هیجرانه، یاریم اولماسادا.
گونوم کی، تار اولوب اول زولف اليندن، ای تاری،
ترنم ائیله، سنی تاری، تاریم اولماسادا.
اوزون خیالی بسیمدیر بهشت – کؤیوندا،
یوز ایل خیالیما گلمز، باهاریم اولماسادا.
لبینله مست گؤزون هر دوشنده خاطیریمه،
شرابه رغبیتم آرتیر، خؤماریم اولماسادا.
منیم بیر آهیم ایله شمعلر یانیر گئجه لر،
توخونما، شعله عشقم ، شراریم اولماسادا.
کمند – زولفله ، واحد ، اؤزوم شیکار اولدوم ،
منیم او آهو باخیشلی شیکاریم اولماسادا.


text:
ساعید نورسی سؤزۆندە شؤیلە دوام أدییۇر: “من شجرة مبارکة = برەکتلی بیر آغاچتان” جۆملەسیندەکی بیرینجی “ت” (آچئق تا)؛ “ة” (قاپالئ تا)؛ ایکینجی “ة” (قاپالئ تا) ایسە واقئف یری اۇلدوغوندان “ه” سایئلسا وە “شجرة”دەکی تنوین “ن” سایئلسا 1311 أدر.
بو، رسائیلین-نور یازارئنئن، ریسالتۆن-نورون مۆبارک قوتسی آغاجئ قورئانئن باساماقلارئ اۇلان “عاراب دیلینی” اۇقومایا باشلادئغئ تاریحە تامئ تامئنا ایشارت أدر.
“تاریحچەیی حایاتئنا” گؤرە اۇ، هیجری 1290’دا دۇغموشتور. دەمک کی، 20 یاشئندا “عارابچا” اۇقومایا باشلامئشتئر. حالبوکی اۇ، 14 یاشئندا ایکن دەورینین أن بۆیۆک عالیملریندن اۇلدوغونو ایددیعا أتمکتەدیر.
ساعید نورسی دییۇر کی:
{“یکاد زیتها یضیء ولو لم تمسسە نار نور = آتش دگمەسە بیلە، یاغئ ائشئق ساچار گیبیدیر.” نور جۆملەسی، ایشارت أدر کی، رسائیلین-نور مۆئللیفی دە آتشسیز یانار.
عیلیم ألدە أتمک ایچین ماصرافا وە درس سئقئنتئسئنا ایحتیاج دویمادان کندی کندینە نورلانئر، عالیم اۇلور.
أوت، بو موعجیزەلی جۆملەنین اۆچ ایشارتی واردئر؛ ایکیسی ألکتریگە وە رسائیلین-نورا یاپتئغئ ایشارتتیر؛ بونلار بیرر گرچکتیر. اۆچۆنجۆسۆ دە مۆئللیف حاققئندادئر؛ اۇ دا تۆمۆیلە گرچکتیر. تاریحچەیی حایاتئ اۇقویانلار وە همشهریلری بیلیرلر کی؛ مدرسە اوصولۆنە گؤرە “ایظهار” کیتابئندان سۇنرا اۇنبش سنە درس آلماقلا اۇقونان کیتابلارئ، رسائیلین-نور مۆئللیفی یالنئز اۆچ آیدا اۇقوموشتور.
آیتین اۇ جۆملەسی جیفری وە أبجدی اویوملا هم ألکتریگین کشفینین یاقئنلئغئنئ، هم رسائیلین-نورون اۇرتایا چئقماسئنئ، هم دە مۆئللیفینین دۇغومونو ایشارت یۇلویلا حابر وریر. آیرئجا بیر موعجیزە پارئلتئسئ داحا گؤستریر.
شؤیلە کی؛ “یکاد زیتها یضیء = یاغئ ائشئق ساچار گیبیدیر” جۆملەسینین ماقامئ 1279’دور.
“ولو لم تمسسە نار نور = اۇنا آتش دگمەسە بیلە“. نور بؤلۆمۆ ایسە، ایکی تنوین ایکی “نون” سایئلئرسا 1284 أدر. بؤیلەجە هم ألکتریگین یایغئنلاشماسئنئن یاقئن اۇلدوغونو، هم رسائیلین-نورون یاقئنلئغئنئ، هم اۇندؤرت سنە سۇنرا مۆئللیفینین دۇغومونو “یکاد = نەردەیسە” قودسی کلیمەسییلە ماعنن ایشارت أدر. جیفر ایلە دە تامئ تامئنا عاینئ تاریحە اویوم گؤستریر.
بیلیندیگی گیبی ضایئف وە اینجە ایپلر بیرلشتیکچە قووتلشیر، قۇپماز بیر حالات اۇلور. بیر سئررا گؤرە، بو آیتین بو ایشارتلری بیربیرینە قووت وە دستک وریر. اویوم تام اۇلمازسا دا تام حۆکمۆندە اۇلور وە ایشارتی، دلالت درەجەسینە چئقار. } (شوعاعلار)
ساعید نورسی، ایستەدیگی راقامئ ألدە أتمک ایچین جۆملەلری پارچالادئغئ گیبی حارەکەلری دە حارف سایماقتادئر.
آما بورادا اؤنملی بیر بیلگی اۇرتایا چئقماقتادئر. ساعید نورسی، 1279’دان 14 سنە سۇنرا دۆنیایا گلدیگینی سؤیلەمکتەدیر. بونا گؤرە اۇنون دۇغوم تاریحی هیجری 1293 یئلئدئر. کندی أل یازئسئ ایلە یازئپ شەیحۆل-ایسلاملئغا وردیگی اؤزگچمیشیندە دە بو تاریح واردئر. بو سببلە تاریحچەیی حایاتئنداکی 1290 تاریحی یانلئشتئر.
“ریسالەیی نورلار“، باشتان آشاغئ یوقارئداکیلرە بنزەر اؤوگۆلرلە دۇلودور.
اۇنلاردان بیری دە شودور:
ساعید نورسی ایستانبولدا ایکن، “کیم نە ایستەرسە سۇرسون” دییە، اۇلاغاناۆستۆ بیر ایعلاندا بولونموش، بونون اۆزرینە اۇ زامانئن مشهور عالیم وە عاللامەلری، اۇنون اۇداسئنا قافیلەلر حالیندە گلمیش، هر چشیت عیلمە وە فارقلئ قۇنولارا دائیر أن قارماشئق، أن چؤزۆمسۆز سۇرولارئ سۇرموش، ساعید نورسی بو سۇرولارئ هیچ دوراقلامادان، دۇغرو اۇلاراق جوابلاندئرمئشتئر.
نەدنسە کندینە قافیلەلر حالیندە گلن مشهور عالیم وە عاللامەلردن بیر تانەسینین کیم اۇلدوغوندان باحثەتمییۇر وە وردیگی جوابلاردان بیر تانەسینین بیلە نە اۇلدوغونو سؤیلەمییۇر.
د- ریسالەیی نورلارئن یازئمئنا ایشارتلر
ساعید نورسی دییۇر کی:
“باشتاکی آیت، ریسالەئین-نورون آدئنا ایشارت أتتیگی گیبی، یازئلما وە اۇلغونلاشما تاریحینە دە تامئ تامئنا ایشارت أتمکتەدیر. “کمشکاة فیها مصباح المصباح فی زجاجة = ایچیندە ائشئق بولونان بیر قاندیل یوواسئ گیبیدیر. اۇ ائشئق، بیر جام ایچیندەدیر” جۆملەسیندە، “کمشکاة”دەکی تنوین واقئف یری اۇلمادئغئندان “نون” سایئلسا وە “فی زجاجة” واقئف یری اۇلمادئغئندان “ه”، “ة” (تا) سایئلسا 1349 أدر. بو راقام، رسائیلین-نورون أن نورانی جۆزلرینین یازئلما وە اۇلغونلاشما زامانئ اۇلان 1349 تاریحینە تامئ تامئنا ایشارت أتمکتەدیر.”
ساعید نورسی، ایستەدیگی راقاما اولاشابیلمک ایچین بورادا دا آیتین جۆملە یاپئسئنئ بۇزویۇر، سۇنرا “ة = تا” حارفینی بیر یردە حارەکەسییلە برابر 450، ایکینجی یردە 5 سایئیۇر.
بورادا دیققاتی چکن بیر باشقا حوصوص شودور:
بیرینجی بؤلۆمۆن 1-نجی جۆملەسیندە “کمشکاة” کلیمەسینین باشئنداکی “ک” حارفینی قالدئرمئش وە سادەجە “مشکاة فیها مصباح = ایچیندە ائشئق بولونان بیر قاندیل یوواسئ” اۆزریندە حساب یاپاراق آیتین ریسالتۆن-نورا ایشارت أتتیگینی سؤیلەمیش، “ة = تا” حارفینین حارەکەسینی حسابا قاتمامئشتئ. یاعنی بورادا 450 راقام دگری وردیگی حارفی اۇرادا 400 سایمئش، 20 راقام دگری وردیگی “ک” حارفینی دیققاتە آلمامئشتئ.
ساعید نورسی سؤزلرینە شؤیلە دوام أدییۇر:
“المصباح فی زجاجة الزجاجة کأنها کوکب دری = اۇ ائشئق بیر جام ایچیندەدیر. اۇ جام، سانکی اینجی گیبی بیر یئلدئزدئر.” جۆملەسی 1345 أدر. بو راقام، رسائیلین-نورون یایئلماسئ، شؤهرت بولماسئ وە پارلاماسئ تاریحینە تامئ تامئنا اویغون دۆشر. چۆنکۆ شددەلی “ر” ایکی “ر”؛ شددەلی “ن” ایکی “ن”؛ شددەلی “ز”، آصلئ ایعتیبارئیلا بیر “ل”، بیر “ز” وە بیرینجی “زجاجة” واقئف اۇلدوغوندان اۇراداکی “ه”، “ة” (تا)، ایکینجیسی واقئف اۇلمادئغئندان “ة” (تا) سایئلئر. “المصباح فی زجاجة = اۇ ائشئق بیر جام ایچیندەدیر” جۆملەسینی بیر اؤنجەکی پاراگرافتا بیر باشقا ماقصادلا دگرلندیرمەیە آلمئشتئ.
سۇنرا سؤزلرینە شؤیلە دوام أدییۇر:
“أگر شددەلی “ز”، ایکی “ز” سایئلسا اۇ واقیت 1322 أدر. بو دا ریسالەئین-نور یازارئنئن، نور کیتابلارئ ایلە ایلگیلی حاضئرلئغا باشلادئغئ تاریحە تامئ تامئنا اویغون دۆشمکتەدیر.
اؤنجەکی پاراگرافتا، شددەلی “ز”، آصلئ ایعتیبارئیلا بیر “ل”، بیر “ز” سایئلسا دیەرک 37 راقام دگری وردیگی حارفلرە، بورادا 14 راقام دگری ورەرک ایستەدیگی سۇنوجا اولاشمایا چالئشمئشتئر.
أ- ریسالەیی نورلارئن دگرینە ایشارتلر
ساعید نورسی دییۇر کی:
قورئان ایلە بو قادار آنلاملئ وە چۇق یؤنلۆ اویوم، ایتتیفاقلا گؤستریر کی، بونلار یالنئز بیر أمارە، بیر ایشارت دگیل، بلکی قووتلی بیر دلالتتیر. بلکی قورئانئن، هم ألکتریگە هم دە رسائیلین-نورا اۇلان ماعنوی ایلگیسینی آچئقچا اۇرتایا قۇیماقتادئر.
بو آیتین ماعنوی اینجەلیکلریندن بیری دە شودور: موعجیزەلی بیر غایب حابری ایلە ألکتریگی وە ریسالەیی نورو حابر وردیگی گیبی بو ایکیسینین اۇرتایا چئقئش زامانلارئنئ وە اۇندان سۇنرا مەیدانا گلەجک گلیشمەلری وە بو ایکیسینین اۇلاغاناۆستۆ دوروملارئنئ دا چۇق گۆزل گؤسترمکتەدیر.
مثەلا “لا شرقیة ولا غربیة زیتونة = دۇغودا دا باتئدا دا اۇلمایان بیر زەیتین” جۆملەسی شونو سؤیلەر: “ألکتریگین قئیمتلی متاعئ، نە دۇغودان نە دە باتئدان ایدحال أدیلمیشتیر. اۇ یوقارئدان، هاوا بۇشلوغوندان، راحمت حازینەسیندن، گؤکلردن اینر؛ هر یرین مالئدئر. اۇنو باشقا یردە آرامایا لۆزوم یۇقتور. ماعنوی بیر ألکتریک اۇلان رسائیلین-نور دا عاینئ شکیلدە، نە دۇغونون کۆلتۆرۆندن وە عیلیملریندن نە دە باتئنئن فلسفە وە فن بیلیملریندن گلمیش بیر مال وە اۇنلاردان ایقتیباس أدیلمیش بیر نوردور. آما سماوی اۇلان قورئانئن، دۇغو وە باتئنئن اۆزریندە اۇلان عارشتاکی یۆکسک یریندن آلئنمئشتئر.”
اؤنجە، باطئل بیر یۇللا آیتتن چئقاردئغئ ایشارتلرە قووتلی دلالتلر دەدی. سۇنرا دا موعجیزەلی بیر غایب حابری ألە گچیردیگی ایددیعاسئیلا ألکتریگین وە کندی کیتابلارئنئن اۇلاغاناۆستۆ اۇلدوغونو وورغولادئ.
ساعید نورسی ألکتریگین ناسئل اۆرتیلدیگینی بیلمەدیگی ایچین اۇنون هاوا بۇشلوغوندان گلدیگینی؛ کندی کیتابئنئن دا عاینئ شکیلدە گؤکتن گلدیگینی ایددیعا أدەرک اۇنون قورئاندان دگیل، قورئانئن آلئندئغئ عارشتان آلئندئغئ سؤیلۆیۇر. اۇنون بو ایددیعاسئ، یوقارئداکی ایددیعالارئیلا تام بیر بۆتۆنلۆک اۇلوشتورویۇر.
اۇنا گؤرە ریسالەیی نورلار قورئانئن آلئندئغئ یردن آلئنمئشتئر. اۇرادان داحا اؤنجە آلئنمئش اۇلان قورئان، نۇرمال اۇلاراق اۇ ینی کیتابئ وە اۇنو تبلیغ أدەجک کیشییی حابر ورەجگیندن ساعید نورسی قورغوسونو بو تمل اۆزرینە اۇتورویۇر.
ف- ریسالەیی نورلارئ اۇقویانلارا ایشارتلر
ساعید نورسی، طالبەلرینی دە اونوتمایئپ آیتتن اۇنلارا دا پای چئقارمئشتئر.
دییۇر کی؛
“یکاد زیتها یضیء ولو لم تمسسە نار نور = آتش دگمەسە بیلە، یاغئ ائشئق ساچار گیبیدیر” جۆملەسی ایشارت أدر کی: هیجری 13-نجۆ وە 14-نجۆ عاصئردا تاواندان آسئلان لامبالار آتشسیز یانارلار، آتش دۇقونمادان پارلارلار. اۇنون زامانئ یاقئندئر، یاعنی 1280 تاریحینە یاقئندئر. بو جۆملە ایلە ألکتریگین اۇلاغاناۆستۆ دورومونا وە گلەجگینە ایشارتلە آچئقلاما یاپئلدئغئ گیبی، ماعنوی بیر ألکتریک اۇلان رسائیلین-نور دا غایت یۆکسک وە درین بیر عیلیم اۇلدوغو حالدە، اؤگرنیم ماصرافئنا، درسە چالئشمایا، باشقا حۇجالاردان درس گؤرمەیە وە حۇجالارئن آغزئندان اؤگرنمەیە ایحتیاج قالمادان هرکس درەجەسینە گؤرە اۇ یۆکسک عیلیملری، مشاققات آتشینە لۆزوم قالمادان آنلایابیلیر، کندی کندینە ایستیفادە أدر، آراشتئرماجئ وە گرچکچی بیر عیلیم آدامئ اۇلابیلیر.”
ساعید نورسی بیر باشقا یردە شؤیلە دییۇر:
“بیر سنە بو ریسالەلری وە بو درسلری آنلایاراق وە قابول أدەرک اۇقویان؛ بو زامانئن اؤنملی وە گرچکچی بیر عالیمی اۇلابیلیر.
أگر آنلاماسا بیلە ریسالەیی نور شاگیردلرینین بیر ماعنوی کیشیلیگی اۇلدوغو ایچین اۇ کیشیلیک شۆبهەسیز بو زامانئن بیر عالیمیدیر.”
ساعید نورسییە گؤرە ریسالەیی نور، قورئانئن یۆزدن فاضلا طئلسئملارئنئ، موعاممالارئنئ چؤزن وە اۇرتایا چئقاران أن عینادچئ دینسیزلری سوستوروپ چارەسیز حالدە بئراقان بیر کیتابتئر. اۇنون طئلسئم وە موعامما دەدیگی، یوقارئداکی ایفادەلری اۇلمالئدئر.
داحا چۇق شیعیرلرین وە بۆیۆجۆلرین باشووردوغو جیفر یۇلویلا، حارفلرلە سایئلار آراسئندا ایلیشکی قوراراق باعضئ ایشارتلرە اولاشمایا چالئشماق وە اۇنلارئ آیتین بیر حۆکمۆ گیبی گؤسترمک، گرچکتن چۇق آغئر بیر وبال آلتئنا گیرمکتیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورویۇر:
وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ﴿۷۸﴾ (سورة آل عمران)
اۇنلاردان بیر قئسمئ کیتابئ دیللرینە دۇلارلار کی، سؤزلرینی کیتابتان ساناسئنئز، آما کیتابتان دگیلدیر. اۆستەلیک: “اۇ آللاە قاتئنداندئر” دەرلر، حالبوکی آللاە قاتئندان دگیلدیر. اۇنلار بو یالانئ آللاها قارشئ، بیلە بیلە سؤیلەرلر. (آلی عیمران سورەسی؛ 78)
آیرئجا ریسالەیی نورلارئن أن عینادچئ فیلۇزۇفلارئ سوستوردوغو وە بینلرجە عالیمی حایران بئراقتئغئ ایددیعا أدیلیر آما بونلاردان هیچبیرینین کیملیگیندن باحثەدیلمز.
کشکە اۇنلاردان بیرر کیشینین آدئنئ وە اۇنلارئ حانگی بیلگیلرییلە سوستوروپ حایران بئراقتئقلارئنئ دا یازسالاردئ، بؤیلەجە بیزە دە بیر دگرلندیرمە ایمکانئ ورمیش اۇلورلاردئ.
آصلئندا ایسیم دە ورییۇرلار آما عاصئرلار اؤنجە اؤلمۆش فیلۇزۇفلارئن ایسمینی أن مشهور ایسلام فیلۇزۇفلارئندان “ایبنی سینا، فارابی وە ایبنی رۆشدە” ریسالەیی نورون عیلمی قودرتینی گؤسترمک مۆمکۆن اۇلسایدئ، اۇنلار همن دیز چؤکۆپ ریسالەیی نوردان درس آلئرلاردئ.
بیتتی
پرۇف. دۇک.
عابدولعازیز بایئندئر


text:
هارا گئدیر میللی حرکتیمیز ( ایکینجی بولوم )- یاشار گونئیلی
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 08 تیر 1393 19:20
یاخلاشیق 2 ایل بوندان اؤنجه " هارا گئدیر میللی حرکتیمیز " باشلیغیندا بیر یازیم اولموشدور ، ایکینجی بؤلومو اوخومادان ، اوخوجولاردان ایسته ییم بودور کی بیرنجی یازینی ( * ) دیقتله اوخوسونلار .
کئچن یازیمی قارشیما قویوب باخاندا و کئچمیش 2 ایلین اولایلارینی دیقتله آنالیز ائدنده بونودوشونورم کی 1 اینجی یازیدا هر نه ایی اؤن گؤرموشدوم بیره بیر دوغرو چیخمیشدیر .
اؤن گؤردویوم قوروملار توقوشمالاری ، پارچالانمالار و ها بئله حرکتیمیزین سوسقونلوغا گئدیلمه سی بیله مالاسف تمامیله سونوجلانمیشدیر .
ایندی ایسه ایکینجی یازینی 2 ایل دن سونرا یازماقی دوشونور و قراره گلیرم کی یازام .
ارنوموزده ، اولان سورجده نه لر اولاجاق و نه لر اولا بیلیر و نه قدر تدبیرلر آلمالییک :
بئله دوشونورم کی روحاً و جسماً یورقونلانمیش جرکتچیلر آرتیق کئچمیشدن درسلر چیخارمیش اولاجاقلار . اونلار دوشونجک لر کی هر شئی اونلارین دوزنلدیگی کیچیک دونیادا گرچکلنمیر ، اونلارآنلایاجاقلار کی اونلاری توقوشدوران اختلافلی قونولار آرتیق بیر یانا بوراخیلمالی و بوتون قوروملار مجبوراً بیرلشمسلرده اَن آزی ایش بیرلیگینه دوغرو حرکت ائتملیدیرلر . میللی تشکیلاتلار بونو آنلایاجاقلار کی تشکیلاتی دئدیکلری منفعت لردن داها میللی دیرلری اؤنه چیخاریب و مستقل دوشونجه لی گوجلر ایله اوزلاشمالیدیلار .
اونلار آنلایاجاقلار کی آرتیق دونیا ، بایکوت و شانتاژ ائتمه دونیاسی دئیل اونلار آنلامیش اولوبلار کی آرتیق قارشیلاریندا میلی منفعتلری اوستون توتان مستقیل بیر طیف وار .
منجه بو آرادا یئری بوش گؤرسنن " اوزلاشدیریجی ( هماهنگی ) شورا " یارانا بیلر . بو آددیم بیرینجی تدبیرلردن اولمالیدیر و اومارام کی بو ایش اولاجاقدی .
سونرا میللی قوروملار کئچمیشدکی هر طورلو پیسلیکلر و بیر بیرینه یاپدیقی شانتاژلاری اونوتمالیدیرلار بو مسئله نین اوزاتیلماسی دردیمیزی گونی گوندن بؤیوتور و یانلیز واحید دوشمنیمیزه قازانج وئریر .
هله بو مرحله یه انشالله چاتسین اؤلمه سم قالسام سونرا 3 جی بؤلومو قلمه آلارام .
یاشار شانلی گونئیلی
آتبریز
7/4/1393
( * ) :


text:
أگیتیمین نیهایی هدفلرینین نە اۇلماسئ گرکتیگی سۇروسو، أگیتیم آلانئنداکی بلکی دە أن جان آلئجئ سۇرودور. دۆنیا چاپئندا، أگیتیم فاعالیەتلرینە عاقئل آلماز بۇیوتتا قایناق وە أمک حارجاندئغئ اۇرتادادئر. عاجابا بو قایناقلار وە أمکلر نیهایی اۇلاراق حانگی آماجا حیذمت أتملیدیر؟ بو سۇرونون دۇغرو جوابئ آنجاق اینسانلا ایلگیلی ساغلئقلئ بیر باقئش آچئسئنا صاحیب اۇلوناراق بولونابیلیر. بو باقئش آچئسئ دا اؤنجەلیکلە، اینسانئن یاراتئجئسئ اۇلان “آللاە تعالانئن کیتابئندان” ألدە أدیلملیدیر.
أگیتیمین نیهایی هدفلرینین نە اۇلماسئ گرکتیگی سۇروسو، أگیتیم آلانئنداکی بلکی دە أن جان آلئجئ سۇرودور. أگیتیمین، پۇلیتیکا، پرۇگرام، ایچریک، یؤنتم، اؤلچمە وە ایدارە بۇیوتلارئ بو سۇرویا گؤرە شکیللنیر. اۆلکەلردە، أگیتیم سیستملری بو سۇرویا وریلن جوابلارا گؤرە اۇلوشتورولور.
گۆنۆمۆزدە، دۆنیا چاپئندا، أگیتیم فاعالیەتلرینە عاقئل آلماز بۇیوتتا قایناق وە أمک حارجانماقتادئر. عاجابا بو قایناقلار وە أمکلر نیهایتیندە حانگی آماجا حیذمت أتملیدیر؟ أگیتیمین أورنسل هدفلری تانئملانابیلیر می؟
أگیتیمین نیهایی هدفلرینین نە اۇلماسئ گرکتیگی سۇروسونا وریلەجک جواب، ألبتتە کی جواب ورنین اینسانا باقئشئنا گؤرە دگیشەجکتیر. اینسانئن بو دۆنیادا نەدن وار اۇلدوغو، یاشامئندا آماچلارئنئن نەلر اۇلماسئ گرکتیگی، اؤلدۆکتن سۇنرا اۇنا نە اۇلاجاغئ گیبی قۇنولارداکی گؤرۆشلر، تاریح بۇیونجا أگیتیم آنلایئشلارئنئ شکیللندیرمیشتیر وە شکیللندیرەجکتیر.
هم باتئلئ، هم دۇغولو فلسفەجیلر وە دین آداملارئ، تاریح بۇیونجا بو قۇنولار اۆزریندە تارتئشمئشلاردئر. بونونلا برابر بیز، اینسانئ وە بو دۆنیادا بولونما غایەسینی، اؤنجەلیکلە، اۇنو یاراتاندان اؤگرنمک گرکتیگینی دۆشۆنۆیۇروز. بو یۆزدن بو یازئدا، اینسانلا ایلگیلی تمل سۇرولارا “قورئانئ کریمدن” جوابلار بولمایا چالئشاجاغئز. أورنسل، فئطراتا اویغون بیر أگیتیم آنلایئشئنئن نیهایی هدفلری آنجاق اینسانلا ایلگیلی تمل سۇرولار جوابلاندئقتان سۇنرا تانئملانابیلیر.
اینسان اۇغلونون دۆنیادا بولونما سببی
آللاە تعالانئن، اینسان دا داحیل اۇلماق اۆزرە، تۆم وارلئقلارئ یاراتئرکن بیر آماچ گؤزتتیگینی، آشاغئداکی آیتلردن آنلئیۇروز:
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ ﴿۱۶﴾ لَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْوًا لَاتَّخَذْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فَاعِلِينَ ﴿۱۷﴾ (سورة الأنبیاء)
گؤگۆ، یری وە ایکیسینین آراسئنداکیلری اۇیون اۇلسون دییە یاراتمادئق. کندیمیزە أگلنجە آراسایدئق اۇنو کندی قاتئمئزدا اۇلوشتوروردوق. یاپساق بؤیلە یاپاردئق. (أنبیا سورەسی؛ 16-17)
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ ﴿۳۸﴾ مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۳۹﴾ (سورة الدخان)
گؤکلری، یری وە آرالارئندا اۇلانلارئ، اۇیون اۇلسون دییە یاراتمادئق. بیز بۆتۆن بونلارئ جیددی بیر قارارلا یاراتتئق آما اۇنلارئن چۇغو بونو بیلمزلر. (دوحان سورەسی؛ 39-38)
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ ﴿۲۷﴾ (سورة ص)
اۇ گؤگۆ، یری وە ایکیسینین آراسئنداکیلری بۇشونا یاراتمادئق. بو، نانکؤرلرین قورونتوسودور. اۇ نانکؤرلرین، آتشتن چکەجکلری وار. (صاد سورەسی؛ 27)
عاقلا گلن ایلک سۇرو: “پکی بو آماچ نە اۇلابیلیر؟” سۇروسونا آشاغئداکی آیتلر جواب ورمکتەدیر:
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا … ﴿۷﴾ (سورة هود)
گؤکلری وە یری آلتئ گۆندە یاراتمئش اۇلان آللاەتئر. بونو، سیزی زۇرلو بیر ایمتیحاندان گچیرمک وە حانگینیزین داحا ایی داوراناجاغئنئ بلیرلەمک ایچین یاپمئشتئر… (هود سورەسی؛ 7)
وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿۲۲﴾ (سورة الجاثیة)
آللاە، گؤکلری وە یری حاقلئ آماچ ایچین یاراتتئ. بونو، هرکسە چالئشماسئنئن قارشئلئغئنئن وریلەجگی ایمتیحان سببی اۇلسون وە کیمسەیە دە حاقسئزلئق یاپئلماسئن دییە بؤیلە یاپتئ. (جاثیە سورەسی؛ 22)
الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ ﴿۲﴾ (سورة الملک)
اؤلۆمۆ وە حایاتئ یاراتان اۇدور. بونلارئ؛ حانگینیز داحا گۆزل ایش یاپاجاق دییە سیزی یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیرمک ایچین یاراتمئشتئر. (مۆلک سورەسی؛ 2)
یوقارئداکی آیتلردن، آللاه تعالانئن اینسانلارئ دۆنیادا یاشاتما سببینین، “ایمتیحان أتمک” اۇلدوغونو، کائیناتئن دا بو ایمتیحانئن وریلەجگی بیر “ایمتیحان یری” اۇلاراق یاراتئلدئغئنئ کسین اۇلاراق آنلئیۇروز. بونونلا برابر، آللاە تعالانئن “ایمتیحاندان” تام اۇلاراق نە قاصدەتتیگینین دیگر آیتلرلە آچئقلانماسئنا ایحتیاج واردئر.
بونونلا ایلگیلی اۇلاراق، اؤنجەلیکلە آشاغئداکی آیت اؤنملیدیر:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ﴿۵۶﴾ (سورة الذاریات)
جینلری وە اینسانلارئ، قوللوغو سادەجە بانا یاپسئنلار دییە یاراتتئم. (ذاریات سورەسی؛ 56)
بو آیتتن، اینسانئن ورەجگی ایمتیحانئن “یالنئز آللاها قوللوق” اۆزرینە اۇلاجاغئ آنلاشئلئر. آیرئجا سادەجە اینسان اۇغلونون دگیل، جینلرین دە بیزیم گیبی ایمتیحانا تابیع اۇلدوغونو آنلارئز.
بونونلا برابر “قوللوغون یالنئزجا آللاها یاپئلماسئ” ایلە نە قاصدەدیلمکتەدیر؟ هر وارلئق، آللاهئن قولو اۇلدوغونا گؤرە، اینسانلارئن وە جینلرین آللاها قوللوق قۇنوسوندا، دیگر وارلئقلارا گؤرە بیر فارقلئلئغئنئن اۇلماسئ گرکتیگی آنلاشئلماقتادئر.
آشاغئداکی آیتلر بو گؤرۆشۆ دستکلەر:
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا ﴿۴۴﴾ (سورة الإسراء)
یدی گؤک، یریۆزۆ وە بونلارئن ایچیندەکی هرکس آللاهئ تسبیح أدر. هر شەیی گؤزل یاپماسئنا قارشئلئق “اۇنا” قوللوق أتمەین تک وارلئق یۇقتور آما اوُنلارئن بو تسبیحلرینی سیز قاورایامازسئنئز. (ایسرا سورەسی؛ 44)
وَلَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَنْ عِنْدَهُ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَلَا يَسْتَحْسِرُونَ ﴿۱۹﴾ (سورة الأنبیاء)
گؤکلردە وە یردە کیم وارسا حپسی “اۇنوندور”. “اۇنون” قاتئنداکیلر “اۇنا” عیبادت حوصوصوندا کیبیرلنمزلر. قوللوقتان اوسانمازلار. (أنبیا سورەسی؛ 19)
أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ ﴿۸۳﴾ (سورة آل عمران)
آللاهئن دینیندن باشقا بیر دین می آرئیۇرلار؟ اۇیسا گؤکلردە وە یردە کیم وارسا، ایستەیەرک وەیا ایستەمەیەرک اۇنا تسلیم اۇلموشتور. (آلی عیمران سورەسی؛ 83)
یوقارئداکی آیتلرە گؤرە تۆم وارلئقلار تارتئشماسئز بیر شکیلدە آللاهئن قولودور. اؤتە یاندان، قوللوغون ماهیەتی آچئسئندان، اینسان وە جینلرلە دیگر وارلئقلار آراسئندا بیر فارقلئلئق اۇلدوغو گؤرۆلمکتەدیر. اینسانلار وە جینلر دئشئنداکی وارلئقلارئن آللاها یاپتئغئ قوللوغون، مجبوری بیر قوللوق اۇلدوغو آنلاشئلماقتادئر. بو سببلە اینسان وە جینلر دئشئنداکی وارلئقلار ایمتیحانا تابیع دگیللردیر. بو تۆر وارلئقلارئن، اینسانلارئن ایحتیاجلارئنئ قارشئلامالارئ وە ایمتیحانلارئندا رۇل اۇینامالارئ ایچین یاراتئلدئقلارئنئ آنلئیۇروز:
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۲۹﴾ (سورة البقرة)
یردە اۇلان هر شەیی “سیزین ایچین” یاراتان “اۇدور”. سۇنرا گؤگە یؤنلدی وە اۇنلارئ یدی گؤک اۇلاراق دۆزنلەدی. هر شەیی بیلن “اۇدور”. (باقارا سورەسی؛ 29)
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ﴿۲۲﴾ (سورة البقرة)
“سیزین ایچین” یریۆزۆنۆ دایالئ دؤشەلی، گؤگۆ دە بینا گیبی یاپان اۇدور. سیزە رئزئق اۇلسون دییە گؤکتن سو ایندیریر دە اۇنونلا چشیت چشیت اۆرۆنلر چئقارئر. اؤیلەیسە بیلە بیلە، آللاها بنزەر نیتەلیکتە وارلئقلار اویدورمایئن. (باقارا سورەسی؛ 22)
اینسانئن دیگر وارلئقلاردان فارقئ
اؤیلەیسە، آللاە تعالانئن اینسانلاردان بکلەدیگی قوللوقتان نە آنلامالئیئز؟ بونون ایچین اؤنجەلیکلە اینسانئن دیگر وارلئقلاردان فارقئنئ بیلمک گرکیر. اینسانئن دیگر وارلئقلاردان تمل فارقئ اۇنون روحو وە روحونون قازاندئردئغئ اؤزللیکلردیر.
اینسانا آننە قارنئندا ایکن اۆفلنن روح، اینسانا دینلەمە، گؤرمە وە گؤرۆپ دینلەدیکلرینە گؤرە ترجیح یاپابیلمە اؤزللیکلرینی وریر. دیگر وارلئقلاردا بو “ترجیح أدەبیلمە” اؤزللیگی بولونمادئغئ ایچین، اۇنلارئ “مجبوری قول” اۇلاراق تانئملامامئز دا بؤیلەجە یرینە اۇتورور. اینسانئن ترجیح یاپمادا اؤزگۆر بئراقئلان بیر وارلئق اۇلدوغو ایچین کندیسینە راببی (صاحیبی) طارافئندان وریلن أمیرلری دینلەمەیی ترجیح أتمەیەبیلیر.
بورادان یۇلا چئقارساق، اینسانئن آللاها قوللوغونو “آللاهئن أمیرلرینی گؤنۆللۆ اۇلاراق یرینە گتیرمەیی ترجیح أتمک”، یالنئز آللاها قوللوغو ایسە “هر شەیدن اؤنجە آللاهئن أمیرلرینی یرینە گتیرمەیی ترجیح أتمک” اۇلاراق تانئملایابیلیریز.
بو دۆنیاداکی ایمتیحانئمئز دا، ذاتن یاشامئمئزدا بو ترجیحلری یاپئپ یاپمادئغئمئزئن سئنانماسئندان عیبارتتیر.
اینسانئن ایحتیاجلارئ وە قوللوق
اینسان، آللاها قوللوق أتمەیی ترجیح أتسە دە، أتمەسە دە، دۆنیا اۆزریندە یاپتئغئ هر فاعالیەت ایحتیاجلارئنئ قارشئلاماق ایچیندیر. بۆتۆن أکۇنۇمیک فاعالیەتلر اینسانئن ایحتیاجلارئنئ قارشئلاماق ایچین یاپئلئر. دەولتلر تملدە بونون ایچین قورولور.
قورئانئ کریمدن تثبیت أدەبیلدیگیمیز قادارئیلا اینسانئن ایحتیاجلارئنئن باعضئلارئ شو شکیلدەدیر: سو، یەمە-ایچمە، گیینمە، سۆسلنمە، بیلگی-عیلیم، أولیلیک، گۆونلیک، هیدایت، دۇغا شارطلارئندان قۇرونما، زۇر دوروملاردان قورتارئلما، گۆناەلارئن باغئشلانماسئ، عادالت، قوتسال کیتابئن آچئقلانماسئ، حلال وە حاراملارئن بیلینمەسی، تارتئشئلان قۇنولارئن آچئغا قاووشتورولماسئ…
اینسان ایچین دۆنیادا أن حایاتی مسئلە، ایحتیاجلارئنئن قارشئلانماسئدئر. بو یۆزدن، اینسانئن اۆنجەلیکلە بۆتۆن ایحتیاجلارئنئ قارشئلایان وارلئغا سایغئ دویماسئ، اۇندان چکینمەسی وە اؤنجەلیکلە اۇنون ایستکلرینی یرینە گتیرمەیە چالئشماسئ قادار دۇغال بیر شەی اۇلاماز. بو یۆزدن، اینسانئن آللاە دئشئندا بیر وارلئقتان ایحتیاجلارئنئ قارشئلاماسئنئ بکلەمەسی، ایلک اؤنجە کندیسیندە بولونان بیلگیلرلە چلیشیر. آللاەتان باشقاسئنا قوللوغو، “ایحتیاجلارئنئ آللاەتان باشقا بیر وارلئغئن قارشئلادئغئ یانئلغئسئنا قاپئلما وە اۇنا گؤرە داورانما” اۇلاراق تانئملایابیلیریز.
ایبراهیم (ع) پوتلاردان مدد اومان تۇپلومونا آشاغئداکی سؤزلری سؤیلەیەرک، اۇنلارئ بونو یاپمامالارئ قۇنوسوندا اویارمایا چالئشمئشتئ:
فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِينَ ﴿۷۷﴾ الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ ﴿۷۸﴾ وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ ﴿۷۹﴾ وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ ﴿۸۰﴾ وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ ﴿۸۱﴾ وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ ﴿۸۲﴾ (سورة الشعراء)
قوللوق أتتیکلرینیزدن، وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) دئشئندا قالانلار بنیم ایچین بیرر دۆشماندئر. چۆنکۆ بنی یاراتان، بانا دۇغرو یۇلو گؤسترن وارلئقلارئن راببیدیر. بنی یەدیرن وە ایچیرن “اۇدور”. حاستالاندئغئمدا بانا “اۇ” شیفا وریر. بنی اؤلدۆرەجک، سۇنرا دا تکرار حایات ورەجکتیر. حساب ورمە گۆنۆ یانلئش داورانئشلارئم ایچین دورومومو دۆزلتمەسینی، باغئشلاماسئنئ بکلەدیگیم دە “اۇدور”. (شوعارا سورەسی؛ 82-77)


text:
پکاکالی ۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"تورک سلاحلی گوجلریمیز تروریستله موباریزهسینی ائتکین شکیلده و عزمله داوام ائتدیریر"
عراقین قوزئیینده حیاتا گکئچیریلهن "پنجه-کیلید عملیاتی" بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا عضوو ۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا،
"تروریست هارادادیرسا، هدف ده اوردادیر. تورک سلاحلی گوجلریمیز تروریستله موباریزهسینی ائتکین شکیلده و عزمله داوام ائتدیریر. عراقین قوزئیینده اوغورلا حیاتا گئچیریلهن "پنجه-کیلید" عملیاتی بؤلگهسینده ۴ پکاکا تروریستی ائتکیسیز حالا گتیریلدی" ایفادهسی ایشلهدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
میت-دن عملیات: قولدورباشی ضررسیزلشدیریلدی
یونانیستان ساحللرینده قاییق قضاسی نتیجهسینده آزی 15 کوچمن حیاتینی ایتیریب
یونانیستانین میدیللی آداسی یاخینلیغیندا مهاجیرلری داشییان قاییغین قضایا اوغراماسی نتیجهسینده ان آزی 15 نفر هلاک اولوب.
ایران-دا اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان نوماییشلر 19-جو گونونده داوام ائدرکن اعتراض لارا لیسه(دبیرستان) شاگیردلری قاتیلماسی دقت چکیر.


text:
`ینس استولتنبرگ` نتیجهلر
خبرلر [51]
- ینس استولتنبرگ ت.ر.ت-یه موصاحیبه وئردی
- ناتونون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ تورکیهیه گلیر
- اردوغان ناتو باش کاتیبی ینس ایستولتنبرگ ایله تلفوندا گؤروشوب
- اردوغان ناتو باش کاتیبی ینس ایستولتنبرگ ایله تلفوندا گؤروشوب
- ینس استولتنبرگ-ین سلاحیت مودتی 2 ایل اوزادیلدی
- مولود چاووش اوغلو، ناتو گنل سکرتری ینس استولتنبرگ ایله گؤروشدو
- نورالدین جانیلی ینس استولتنبرگ و جیمز ماتیس ایله گؤروشدو
- جیمیز ماتیس و ینس استولتنبرگ افغانیستان-دا
- ینس استولتنبرگنین " د گاردین" قزئتینده مقالهسی یاییملاندی
- بینالی ییلدیریم، ناتو-نون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ'ی قبول ائتدی
- ناتو-نون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ، تورکیه گلیر


text:
۱- اون و بال
بیر نفر اون و بال آلمیشدی، مئشهیه گئدیردی.
سوروشدولارکی: «اوردا نه ایشین وار؟»
مئشهده آیی توتماغا گئدیرم.
سوروشدولار: «نییه بال آپاریرسان؟»
دئدی: «آیینـین، بالدان خوشو گلیر. بیر آز بال قویاجاغام آغاجین اوٍستوٍنه، بیر آز دا یاخاجاغام آغاجین تنهسینه.»
سوروشدولار: «یاخشی، نه اولسون؟ منظورون ندیر؟»
دئدی: «آیی بال یئمک اوٍچوٍن، آغاجا دیرماشاجاق. ائله کی، بالی یئدی، کئفلی- کئفلی آغاجدان ائنهجک، اوندا بال بدنینه یاخیلاجاق.»
سوروشدولار: «پس او اونو نه اوٍچوٍن آپاریرسان؟»
دئدی: «اونو دا تؤکهجییم آغاجین دیبینه. آیی، ائله کی، آغاجدان ائندی، دوٍشهجک اونون اوٍستوٍنه، باشدان آیاغا اون اولاجاق. سونرا دوروب گئدهجک ائوه. من ده دالیسیجا. یئکه- زیرپی آیی ائوه گیرندن سونرا، گئدهجک آینانین قاباغیندا دایاناجاق، اؤزوٍنه باخاجاق، گؤرهجک باشدان آیاغا آغ-آپباق اولوب. ائله بیلهجک کی قوٍطب آییسیدیر. دئیهجک: «من کی قوٍطب آییسییام، بوردا نه قاییریرام». یوٍکوٍن چاتاجاق گئدهجک قوٍطبا. من ده دالیسیجا. ائله کی، یئتیشدی قوٍطبا، بدنی دوناجاق، داها حرکت ائلهیه بیلمهیهجک، اوندا من ده یئتیشیب اونو شیکار ائدهجگم.»
ایندی من بیلمیرم بو کیمین حئکایهسیدیر. اگر سیز بیلیرسیز بیزی ده جریاندا قویون.
۲- عمّهنین ائوی
بیر موٍددتدیر تهرانین اطرافیندا، شهرجیکلرین بیرینده یاشایـیریق. بیر قوراضا ماشینیمیز وار، اونونلا اؤزوٍموٍزوٍ تهرانا یئتیریریک. بیر گوٍن بیر مؤحترم آغا شهرجگین باشیندا دایانمیش ایدی، منیم قاباغیمی کسدی. خاهیش ائلهدی کی، اونو اوتوبوس دایاناجاغیناجان یئتیرم. اونو یئتیردیم دایاناجاغا، دایاندیم کی، یئنه
دئدی: «ائلهیه بیلرم بیر آز آشاغیلیق دا ائنم؟»
دئدیم: «خاهیش ائلیرم.»
یولون آراسیندا سوروشدو: «سیز چارراهین باشیناجان دا گئدیرسیز؟»
دئدیم: «هن.»
دئدیم: «پس من ده اورایاجان سیزینله گلیرم.»
دئدیم: «خاهیش ائلیرم.»
چارراها کی، یئتیشدیک، سوروشدو: «تهرانسرین» «سه راهینا» دا گئدیرسینیز؟»
دئدیم: «چوٍن مئیدان-ی آزادییه گئدیرم، ایستر- ایستهمز او اورادان کئچهجم.»
دئدی: «نه یاخشی، پس من ده سیزله مئیدان-ی آزادییه گلیرم.»
سونرا سامسونئت کیفینی آچدی، بیر کیتاب چیخارتدی و چوخ راحات باشلادی اوخوماغا. آزادی مئیدانـینا کی، یئتیشدیم، دایاندیم کی، طرف دوٍشسوٍن. پولیس گلدی بئش مین توٍمن منی جریمه ائلهدی. مئیداندا دایانماق یاساق ایدی. یولا دوٍشدوٍم.
مؤحترم آقا سوروشدو: «بوردان هارا گئدهجکسیز؟»
دئدیم: «عمّهمین ائوینه.»
دئدی: «سوروشا بیلرم عمّهزین ائوی هایاندادیر؟»
۳- سیاست
بیری دئدی: «سیاسته گیرمه».
دئدیم: «بیز سیاسته گیرمیریک، سیاست بیزه گیریر!»


text:
ادبیاتیمیزدا اؤز ساده و صمیمی شعرلری و «لاله» تخلصی ایله تانینان تبریزلی شاعر رقیه خانیم علیقلیان یازدیغی لایلالاردان عبارت «هر گئجه بیر لایلا» عنوانلی یئنی کیتابینی نشر ائتمیشدیر. کیتابا ۳۶۵ لایلا داخیلدیر و «ییلاق قلم» انتشاراتی طرفیندن یاییلیبدیر. مولف کیتابینین مقدمهسینده بئله یازیبدیر:
«من بو اثری یاراتدیم کی یوردومون آنالاری اؤز اورهیه یاتیم، احساسلی سسلریله عزیز کؤرپهلرینه زمزمه ائتسینلر. چون کؤرپهیه لای- لای دئمک هر آنانین بورجودور. نئجه کی بیلیریک لای- لایلار آنالارا بیر الهام منبعی اولوب، بالاسینی باغرینا باسیب، اؤز حیسلرین لای- لای فورماسیندا کؤرپهسینه ایفاده ائدیر. یعنی بو احساسلی سؤزلرینی سوتونه قاتیب، بالاسینا وئریر. بو کیتاب ۳۶۵دانا لای- لایا شامیل اولور و بیر ایل بویوندا آنالار و بالالارا یولداشدیر. هر گئجه آنالار بالالارین باغرینا باسیب عشقلی و شیرین سؤزلرله اونسیت قورا بیلرلر. اَن بؤیوک آرزیم بودورکی منیم بو کیچیک ادبیات ساحه سینده یازدیغیم سؤزلر حؤرمتلی آنالارین خوشلارینا گلیب و بَینمیش اولالار.


text:
قوشچی
قوشچو (آذربایجان تۆرکجهسینده:قوشچو یاخود دا قوردچو) اورمیه بؤلگهسینین شهرلریندن بیری اولاراق انزل بولومون مرکزی دیر ۱۳۸۵ جی شمسی ایلین آمارلاری اساسیندا ۲٬۹۴۳ نفرجمعیتی واریمیش قوشچو شهرین خالقی بوتونلوکله آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار. بو شهر کامیون لارین سایی باخیمیندان آذربایجاندا بیر اؤنملی شهر ساییلیر.
سوقتلر[دَییشدیر]
قوشچو باتی آذربایجاندا دا بادام و قوز باخیمیندان بیرینجی منطقه ساییلیر و بۇ شهرده اوزومون موختلیف نؤعلری (قیرمیزی، آق، قارا و ساری) بسلنرک،قوشچونون یئمیشی ایسه چوخ مرغوبدور.
تاریخی و گورملی یئرلر[دَییشدیر]
شهرین تکجه تاریخی اوْلان بیناسی قوشچولو کاظیم خانین ائوی دیر کی ۱۰۰ ایلدن آرتیق کئچمیشه صاحابدیر اوندان سوْنرا بیر آیری اثرلری تاسوفلر اولسون تخریب اوْلوب بۇ جوملهدن گونبز یا دا اوجاق آدلی بیر مقبره واریمیش. قوشچونون داها گؤرملی یئرلریندن باری موجتمعسی دیر کی قوشچونون یاخینلغیندا یئرلشیبدیر.
آدلیم لار[دَییشدیر]
- قوشچولو کاظیم خان
- شهید صمد قنبری قوشچی (باتی آذربایجانین بیرینجی شهیدی ایران و عراق ساواشیندا)
- قوشچولو محمدعلی مهرک (کامیونو آذربایجانین باتیسینا گتیردی)


text:
دونیا سندن کیملر کئچدی!
آذربایجان ادبی- مدنی درنکلرینین اوستاد “هاشیم ترلان”ین ایتگیسیایله باغلی بیاننامهسی
باشین ساغ اولسون آذربایجان!
آذربایجانین گؤرکملی شاعری، ادبی- مدنی اوجاقلارمیزین قوجامان و پارلاق سیماسی، “شاعرلر مجلسی”نین نیشانهسی، معاصر شعریمیزین آغ ساققالی اوستاد هاشیم ترلان ابدی اولاراق دونیایا گؤز یومدو.
اوستاد هاشیم ترلان، آذربایجانین بؤیوک شاعری صمد ورغونون خئیر دوعاسی ایله شعر دونیاسینا قدم قویدو و ۸۰ ایله یاخین آنادیللی شعرمیزین سئویملی سیماسی کیمی قلم چالدی؛ خالقمیزین ائنیشلی-یوخوشلو تاریخینده، آغلی-قارالی گونلری یاشادی؛ آنجاق توتدوغو شرفلی یولوندان گئری دؤنمهدی. شاهلیق اصول-ادارهسینین قانلی– قادالی گونلرینده بئله وطن سسلی، آزادلیق هوسلی شعرلری ایله، آذربایجانین، ایرانین آزادلیق و عدالت نغمهلرینی اؤتدو. شعرمیزین، ادبیاتمیزین، مدنیتمیزین یوکسلیشی و چیچکلنمهسی اوغروندا عؤمرونو وئردی؛ دوستاقلاردا بئله اومیدینی، اینامینی ایتیرمهدی.
اوستاد ترلان، تکجه ادبی یارادیجیلیقلا دئییل، عینی حالدا ادبی- مدنی اوجاقلارمیزین قورولماسیندا، ادبی محفللرین یارانماسیندادا یاخیندان اشتراک ائتمیشدیر. “شاعرلر مجلسی”، “دوستلار گؤروشو” و انقلابدان سونرا “آذربایجان انجومنی”، “آذربایجان یازیچیلار و شاعرلر جمعیتی” و بوگون ادبیات ساحهسینده فعالیت گؤسترن “صابر” و “ساهر” ادبی درنکلرینین ایلک قوروجولاریندان و چالیشقان عضولریندن اولموشدور. او بونلارلا کفایتلنمهمیش، مطبوعات ساحهسیندهده یورولمادان چالیشمیشدیر. هله ایلک شعرلری “وطنیولوندا”، “آذربایجان”، “یئنیشرق” و باشقا مطبوعات صحیفهلرینده چاپ اولارکن، اونلارین بیر چوخوایله یاخیندان امکداشلیق ائتمیشدیر؛ “بشیرآینده”، “بشریت” روزنامهلرینین ادارهسینده فعالیت گؤسترمیشدیر. انقلابدان سونرا بیر چوخ مجله و روزنامهلرله یاخین امکداشلیق ائتمیش؛ “یولداش”، “گونش” و “آذری” مجلهلرینین یازیچیلار هئیتینین عضوو اولموشدور.
اوستاد ترلان مدنیتمیزین، ادبیاتمیزین، بیر سؤزله ملی وارلیغمیزین یوکسلیشی اوغروندا قورولان قورولتایلاردا، ییغینجاقلاردا، ملی شنلیکلرمیزده، آغیرلاما، آنما مراسیملرینده آچیق اورهکله بیر آغ ساققال کیمی چیخیش ائتمیشدیر.
اوستاد ترلانین شعرلری سانکی دؤورونون آیناسیدیر. اؤلکهمیزده، دونیادا باش وئرهن حادثهلر اونون اثرلرینده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. دونیا خالقلارینین آزادلیق و عدالت اوغروندا مبارزهسی وطنمیزین اجتماعی حیاتی، مقدراتی اونون یارادیجیلیغینین باش موضوعلارینداندیر.
دونیا سویقونچولارینین تحریکی ایله وطنمیزه هجوم ائدهن صدام رژیمی و بونون آردیندا تؤرهنن فاجعهلری، قهرمانلیقلاری او شعرلرینده ترنم ائتدی. خوزستان چؤللری، خورمالیقلاری، ایگیدلرمیزین دؤیوشو، ایرانین قورونماسی اوستاد ترلانین شعرلرینین آلوولو دیلی ایله افاده ائدیلمیشدیر.
اوستاد ترلانین اوزون یارادیجیلیق ایللرینده خالقمیزا میراث قویوب گئتمیش شعرلری، پوئمالاری، خاطرهلری، ادبیاتمیزین دیرلی اثرلریندندیر. او جملهدن: “آلوولو شعرلر”، “دورنالار قاییداندا”، وطندن وطنه”، “یولچو یولوندا گرهک”، “ذیروهده گونش” و … ، “گوموشو پئنجک” (آجیلی، شیرینلی خاطرهلر) و ….
اوستاد ترلان ادبی اجتماعیاتمیز طرفیندن لایقینجه عزیزلنمیشدیر؛ اونون ۶۵ ایللیگی تبریزده،۷۰، ۷۵، ۸۰ و ۸۵ ایللیگی تهراندا و باکیدا طنطنهلی صورتده قید اولونموشدور. نه یازیق کی ۹۰ ایللیگی مختلف سببلره گوره باش توتمادی.
دیرلی شاعرمیزین ایتگیسی خالقمیز و ادبیاتمیز اوچون آغیر اولسادا، آنجاق اینانیریق کی اوندان یادگار قالان اثرلر اوزون ایللر یاشایاجاقدیر. بیز گؤرکملی شاعرین قلمداشلاری و دوستلاری، اوستادین اؤلومو ساریدان، وطنمیزین ادبیاتچیلارینا، آذربایجان خالقینا، اونون حؤرمتلی عائلهسینه، ادبی-مدنی درنکلره باشینیز ساغ اولسون!، خاطیرهنه عشق اولسون اوستاد ترلان! دئییریک.
- صابر ادبی انجومنی
- ساهر ادبی مدنی درنهیی
- ایشیق ادبیات و اینجهصنعت سایتی
- یاشماق ادبی-بدیعی گروپو
- ائل بیلیمی موسسهسی
- گونئی مدنیت اوجاغی
- نباتی ادبی انجومنی
- شیدا ادبی انجومنی
- قاراداغ ادبی انجومنی
- ارسباران انجومنی
- ماکولولار انجومنی
- مارال ادبی انجومنی
- آذربایجان انجومنی کرج
- دده قوربانی انجومنی
- فرزانه نشریاتی
- خدا آفرین، سارای، وارلیق، آذری مجلهلرینین یازیچیلاری هئیتی.
- آذربایجانین بیر سیرا ادبی- اجتماعی شخصیتلری
۳۰ آبان ۱۳۹۳


text:
جانی ده بیازی
جانی ده بیازی (اینگیلیسجه: Gianni De Biasi) (دوْغوم:۱۶ ژوئن ۱۹۵۶ (۶۶ یاش) سارمده) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جانی ده بیازی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- Articles with WorldCat-VIAF identifiers
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برشا کولوبونون اویونچولاری
- اینتر میلان کولوبونون اویونچولاری
- دلفینو پسکارا کولوبونون اویونچولاری
- ترویزو کولوبونون اویونچولاری
- ویچنزا کولوبونون اویونچولاری
- ایتالیا فوتبولچیلاری


text:
میلی بیرلیک (کیتاب)
" میلّی بیرلیک" — محمد امین رسولزادهنین آذربایجان ایستیقلالچیلیغی فیکرینی آشیلایان، میلّی دؤولتین برپاسی اوغروندا یازیلان مقالهلر توپلوسو.
یارادیلماسیدَییشدیر
م.ا.رسولزاده بولشویزم دؤورونده آذربایجاندا یئریدیلن ایدئیالارین تورک میلّتینین، آذربایجانلیلارین حیاتینا، میلّی روحونا یاد اولدوغونو گؤسترمک اوچون «میلّی تسانود» آدلی ایدئولوژی یاراتمیشدیر. او عرب سؤزو «تَسَانُد»و اوروپا دئییمینجه «سولیداریزم» کیمی وئرمیشدیر. «میلّی تسانود» ایدئولوژیسینین اساسلاری بولشویکلرین آذربایجاندا قیرغینلار، سورگونلر، رِپرسیالارکی «کومونیزم» قوردوقلاری ایللرده یارادیلمیشدیر. میلّی ایدئولوق کیمی بورجونو بیلن محمدامین بیگ اوروپادا یاییلان لیبرالیزم، کومونیزم و باشقا نظریهلری آراشدیراراق، آذربایجاندا یاغیلارین یئریتدیگی، میلّی روحا یاد ایدئیالارین یوخ، آنجاق «میلّی تسانود» ایدئولوژیسینین یاییلماسینی دوزگون سایمیشدیر:[۱]
" «مادام کی، میلّیتچیییک، دئییریک؛ مادام کی، میلّی دؤولت ایستیقلالینی مودافیعه ائدیریک، او حالدا بیزیم اوچون نه کوسموپولیت لیبرالیزمه و نه ده کومونیزمه تحمّول (یؤنلمه) جایز (دوزگون، اویغون) اولا بیلمز. بیزجه، مودافیعه ائدیلهجک یگانه سوسیال سیستم میلّی تسانود سیستمیدیر». «نه فردی حورّیّتله شخصی مولکیّتین موطلقیتیندن دوغان کاپیتالیست آنارشیسی ایله سرمایه ایستیبدادی، نه ده اینسانلاری منلیگیندن چیخاراراق بیر کؤله و ماشین حالینا گتیرن کومونیزم اسارتی! نه موطلق لیبرالیزم، نه ده موطلق کوللکتیویزم! او حالدا: ایکیسینی تألیف (اوزلاشدیران) ائدن سولیداریزم — تسانود. م.ا.رسولزاده"
میلّی بیرلیگین ایدئولوژیسیدَییشدیر
م.ا. رسولزادهنین اساسلارینی یاراتدیغی «میلّی تسانود» ایدئولوژیسینده اِتاتیزم(دؤولتچیلیک) پرینسیپی گوجلودور. او دؤنمده شرقده اتاتیزمه دایانان ایدئولوژی و ایداره ائتمه دوزگون بیر سیاست ایدی. مصطفی کمال آتاتورک ده تورکیه جومهوریتینده اتاتیزمی اوغورلا تطبیق ائتمیشدیر. بو پرینسیپلر چاغداش آذربایجان جومهوریتی اوچون ده اؤنملیدیر. آذربایجانی روس-ائرمنی-ماسون بولشویکلرینین الیندن قورتارماغا، قوروماغا چالیشان، آمّا الی قلمدن، یوکسک ایدئولوژی دوشونجهدن، سیاسی کونفرانسلار کئچیرمکدن باشقا بیر شئیه یئتمهین محمد امین بیگ دئییردی: دیلی، مدنیتی، دینی، اخلاقی، روحی-معنوی عالمی - میلّتی بیر اولان آذربایجاندا کومونیزم ایدئولوژیسینه یئر اولا بیلمز! بورادا آنجاق میلّی بیرلیک، میلّی همرأیلیک ایدئولوژیسی کئچرلی، باشاریلی اولا بیلر! میلّی بیرلیک دوشونجهسی چاغداش آذربایجان جومهوریتینده ده آذربایجانچیلیق ایدئولوژیسینین تورکچولوک، ایسلامچیلیق، چاغداشلیق ایدئیالارینی کؤکلشدیرن باغدیر. محمد امین رسولزاده آذربایجاندا کومونیزم یایان یاغیلارا دئییردی: «حؤکومت دئمک، لنینین تعبیرینجه، حدّی ذاتیندا (اؤزلوگونده) بیر صینفین دیگر صینیفلری ازمک و اؤزونه تابع ائتمک اوچون قورموش اولدوغو جبر ماشینیندان باشقا بیر شئی دئییلدیر. بونون اوچون ده مارکسا گؤره، فهلهنین نه وطنی وار، نه ده میلّتی. وطن و میلّت حیسسیندن محروم اولان بو یئنی اینسانلار زومرهسی - پرولتاریات - «بورژوا دیکتاتورلوقلارینی» دئویرهرک، اؤز حاکیمیتینی قوراجاق و تدریجله بوتون صینیفلری اورتادان قالدیراراق صینیفسیز و تضادسیز بیر جمعیت یاراداجاق»سا، بو، اینسانلیغین فاجیعهسی اولاجاقدیر! [۲]
مقاله و آراشدیرمالاردَییشدیر
«میلّی بیرلیک» کیتابینداکی آذربایجان باغی ایله باغلانمیش آشاغیداکیلار کیمی مقاله و آراشدیرمالاری یئر آلمیشدی:
- میلّت اولماق عزمی؛
- میلّتچیلیک پاتریوتیزم؛
- میلّی بیرلیک؛
- میلّی اخلاق؛
- اسکی و یئنی نسیل؛
- یانلیش ترمین قوللانمایاق؛
- قیسیلمایان بیر سس؛
- دموکراسی و سووئتلر؛
- اورتاقلی بیر گون؛
- قورخودان " ایصلاحات " ؛
- روسیه کؤلهلیگینده؛
- آذربایجاندا روس موستملکهچیلیک سیاستی
میلّت اولماق عزمیدَییشدیر
میلّت آنلامینی ایفاده اوچون دیلیمیزده ایکی سؤز واردیر: میلّیت و میلّت. بونلاردان بیرینجیسی لیسانی (دیلی)، دینی، عیرقی، قؤومی، تاریخی، جوغرافی، ایقتیصادی و سیاسی عامیللرین تاثیری ایله مئیدانا گلن اِتنیک بیر توپلولوغو ایفاده ائدر. ایکینجیسی ایسه بو توپلولوقدا دوغان عومومی بیر ایرادهنی آنلادیر. جوزپه ماتزینینین معروف تعریفینه گؤره، میلّت: «تورپاغین، منشأیین، اخلاق ایله عادتلرین و لیسانین بیرلیگیندن دولایی، حیاتیندا و ایجتیماعی ویجدانیندا آنلاشما و اورتاقلیق یاراتمیش بیر اینسان توپلولوغونا» دئییلیر. امیل دورکیمین نظرینده ایسه: «اِتنیک عامیللر و یاخود سادهجه تاریخی سببلرله عئینی قانونلار آلتیندا یاشاماق و تک بیر دؤولت قورماق ایستهین اینسان توپلولوغونا میلّت دئییلیر». دموکراتیک آذربایجان توپلولوغوندا بو میلّت اولماق ایرادهسی، سؤزون عصریمیزدهکی مدنی معناسی ایله 28 مئی ایستیقلال حادیثهسی و بیاننامه سیله تأسیس (یاراندی) ائتدی. 32 ایلدن بری دونیا تاریخینین ان قورخونج بیر ایستیلاسی آلتیندا بولونماسینا، ان آمانسیز توتالیتار بیر رژیمین محکومو اولماسینا رغماً، آذربایجان توپلولوغو بو ایرادهیه صادیق قالدیغینی هر فورصتده ایظهار ائتمکده، میلّیت دؤوروندن چیخاراق میلّت اولدوغونو، 28 مئی فیکرینه باغلیلیغینی هر واسیطه ایله ایثبات ائتمکده دیر.[۳]
میلّتچیلیک - پاتریوتیزمدَییشدیر
آذربایجانین ایجتیماعی-سیاسی فیکرینده میلّتچیلیک و میلّیتچیلیک آنلاملارینین فرقی چوخلارینا تام آیدین دئییلدیر. محمد امین رسولزاده بولشویکلرین یوردوموزون ان دَیرلی اینسانلارینی «میلّتچی» دامغاسی ایله اؤلدوردوگو ایللرده تورک دیلینده کی میلّتچی آنلامینین اوروپاداکی پاتریوتیزم ترمینینین قارشیلیغی اولوب، پاتریوتیزمین تاریخ بویو، ائلهجه ده 20. یوزایللیکده ده بوتون دونیادا ان شرفلی بیر ایجتیماعی-سیاسی پروسه اولدوغونو دئیهرک، دونیا ایجتیماعی فیکرینی بو مسلهیه یؤنلتمگه چالیشیردی. محمد امین بیگ یازیردی: «بیر میلّتچی، هر شئیدن اول ایستیقلال دعاواسیندا اولان بیر وطنچی - بیر پاتریوتدور» و «اوروپالیلارین پاتریوت ترمینیله ایفاده ائتدیکلری آنلام، بیزیم میلّتچی سؤزو ایله آنلاتماق ایستهدیگیمیز آنلامین عئینیدیر. بو، اوروپالیلارین ناسیونالیزم سؤزو ایله دئدیکلری میلّیتچیلیکدن تامامیله باشقا بیر شئیدیر». محمد امین رسولزاده «میلّتچیلیک - پاتریوتیزم» مقالهسینده بو مسلهنی داها گئنیش آچیقلامیشدیر: «میلّتین، دؤولت اولماق عزمینده ایصرار ائدن بیر میلّیت اولدوغو بیلگین سوسیولوقلار طرفیندن کشف و تعریف ائدیلمیشدیر. بونو بیز، کئچن ساییمیزدا قئید ائتدیک. بیر میلّتچینین وطن آنلاییشی، جوغرافی معناداکی وطنی موستقیل بیر دؤولت حالینا گتیرمک ایستمهسیدیر. بیر میلّتچی، هر شئیدن اوّل ایستیقلال دعاواسیندا اولان بیر وطنچی - بیر پاتریوتدور... ناسیونالیزم غربی اوروپا دموکراسی آنلاییشینجا، تجاووزچو و عومومی ترقّی یولونا گیرمک ایستمهین، دونیانین سئیریندن (گئدیشیندن) آیریلمیش بیر گئریلیک حرکتیدیر. حالبوکی پاتریوتیزم بیر میلّتین اؤز موقدّراتینا شخصاً اؤزونون حاکیم اولماسی و اؤزونهمخصوص میلّی بیر دؤولت قورماسی حرکاتیدیر، بو ایسه بوتون دونیانی بوروین ترقّی حرکاتینین بیر پارچاسی، دموکراتیک بیر حرکاتدیر. تاریخی موعین شرطلرین تاثیریله میلّیت حالیندان میلّت حالینا گلن توپلولوقلارین موستقیل بیر دؤولت قورماق و یا ایستیلایا اوغرایان وطنلرینین ایستیقلالینی گئری آلماق اوغروندا موجادیله ائدنلره موطلق اوروپا تِرمینلریله بیر آد لازیمسا، بونلارا میلّیتچی ناسیونالیست دئییل، میلّتچی پاتریوت، حرکاتلارینا دا میلّیتچیلیک ناسیونالیزم دئییل، میلّتچیلیک پاتریوتیزم دئمک لازیمدیر!».[۴]
میلّی بیرلیکدَییشدیر
م.ا.رسولزاده 1952-جی ایلین اوکتوبروندا آنکارادا یاییملادیغی «آذربایجان» درگیسینده کی «میلّی بیرلیک» مقالهسینده یازیردی: «میلّتچیلیک فیکرینه اینانانلارین ایلک وظیفهسی «میلّی بیرلیک»ی موحافیظه ائتمکدیر. بو، میلّتچیلیک فیکرینین اساسی و تملیدیر. اینترناسیونالیست و کوسموپولیت نظریهلرله اورتایا آتیلان مارکسیزم، کومونیزم و آنارشیزم کیمی دوکترینلرین اصیل غایهسی میلّی بیرلیک و بوتونلوگو سارسماق، پارچالاماق و پوزماقدیر». نه یازیق کی، بو موشترک تورک کولتورو تاریخین مرحمتسیز سئیری (گئدیشی) نتیجهسینده بیر-بیریندن اوزاق، موختلیف ساحهلره داغیلمیشدیر. موشترک دوشمن ده، بو آیری-آیری تورک کولتور پارچالارینی بیر-بیریندن اوزاقلاشدیرماق و بیر-بیرینه یابانچی قیلماق اوچون الیندن گلن هر شئیی ائتمیش و هله ده دورمادان ائتمکدهدیر. ایندی، بو دوروم قارشیسیندا تورک گنجلیگینه دوشن اصیل وظیفه ، بو اوجسوز-بوجاقسیز تورک کولتورونه بوتون اؤزللیکلریله تانیماق، اؤیرنمک، سئومک، منیمسمهلی و تانیتماقدیر.[۵]
میلّی اخلاقدَییشدیر
بشر توپلولوغوندا فردلر اوچون اولدوغو کیمی، میلّتلر اوچون ده موعیّن و ثابیت بیر تاقیم اخلاق قایدالاری واردیر. فردلردن اینسان توپلولوغو دوروست اولمالارینی، دوغرو سؤیلمهلرینی، حیله و تزویره (یالانا) باش وورمامالارینی، ایچلریله دیشلارینین بیر اولماسینی، باشقالارینین حاق و حورّیّتلرینه تجاووز ائتمهمهلرینی، دوست و موخالیفلرینین فیکیرلرینه سایغی گؤسترمهلرینی، غیبت و ایفتیرادان ساقینمالارینی، حیرص (سونسوز آرزو)، کین و خودبینلیک کیمی کؤتو حیسلره اسیر اولمامالارینی، تربیه و نزاکتدن آیریلمامالارینی، وطن و میلّتلرینه باغلی قالمالارینی، یوردداشلارینا اعظمی (بؤیوک) یاردیمدا بولونمالارینی، مملکت قانون و نیظاملارینا سون درجه رعایتکار اولمالارینی، یوردون ریفاه و سعادتینه دورمادان چالیشمالارینی، عاییله و اقرابالیق باغلارینی قوتسال سایمالارینی، اؤولادلارینی وطنه خئییرلی اولاجاق شکیلده یئتیشدیرمهلرینی، یورد و میلّتله ایلگیلی ایشلرده بؤیوک فداکارلیق گؤسترمهلرینی طلب ائتمکدهدیر.
بونلاری عئینیله ائدنلره جمعیت اخلاق و سجیه صاحیبی بیر اینسان، وطنپرور، موکمّل بیر وطنداش، موشفیق بیر آتا و میلّی قهرمان کیمی ایضافه ائدر. عکسینی ایشلهینلره میلّی توپلولوغون ائنینده-سونوندا نه کیمی دامغالار ووراجاغی دا معلومدور! بوتون بو عومدهلره رعایت ائدن میلّتلره اینسانلیق جامعهسی ایرهلی، کولتورلو، سجیهلی، زینده (ساغلام) و ایستیقبالی گلهجگی پارلاق میلّتلر دئیه قیمت وئریر. عکس یولو توتانلارا بشر توپلولوغو دا، تاریخ ده چؤکموش، چوروموش و اؤلومه محکوم میلّتلر دامغاسینی وورورلار. تاریخ بویونجا میلّی دؤولت قورماغا و یاشاتماغا مووفّق اولموش و اون سالمیش میلّتلر، هم اخلاق و سجیهلری اعتیباری ایله ساغلام اولان و ساغلام قالمیش میلّتلردیر. اخلاق و فضیلت فردلری یوکسلتدیگی کیمی، اونو داشییان میلّته قارشی دونیا ایجتیماعی فیکرینین بسلهیهجگی اعتیبار و اعتیمادی دا گئت-گئده یوکسلده و آرتیرا بیلیر و بئلهجه میلّی دعاوانین تحقّوقونو (گئرچکلشمهسینی) بیر خئیلی قولایلاشدیریر. سجیهسی دوزگون و ساغلام بیر میلّت گلهجگیندن امین اولا بیلیر. چونکی میلّی ساحهدکی هر مووفّقیتین باشی و اساس شرطی میلّی فضیلتدیر.[۶]
اسکی و یئنی نسیلدَییشدیر
اینسان اؤولادی یاورو اولاراق دونیایا دوغولار، آتا و آناسینین حیمایهسی آلتیندا بؤیویوب یئتیشهرک گنجلیک، اولغونلوق، یاشلیلیق و ایختیارلیق مرحلهلرینی آشدیقدان سونرا یئرینی و ائدیندیگی تجروبهلری یئنی نسله بوراخاراق داری بقایا (سونسوزلوغا) اینتیقال ائدر. بیر میلّتین یئنی نسلی اسکیسینه نظرن داها آز کولتورلو و داها آز تجروبهلی اولورسا، او میلّتین وارلیغی و گلهجگی تهلوکهیه معروض قالا بیلیر. البته، یئنی نسیل اسکیلرین کؤتو احتیراسلارینی هئچ بیر صورتله تواروث ائتمهملی و بونلاری حقیر (دَیرسیز) گؤرمه فضیلتینی اؤز روحوندا دایم قووّتلندیرملیدیر. گنجلیگین تک شوعاری میلّته فراغاتلا و تمیز بیر قلبله خیدمت اولمالیدیر. بئله بیر گنجلیگی اولان میلّت، حالیندان و ایستیقبالیندان (گلهجگیندن) تامامیله امین اولا بیلیر.[۷]
یانلیش تِرمین قوللانمایاقدَییشدیر
چاغداش مدنیته آیاق اویدورماغا معطوف (یؤنلمیش) ایصلاحات حرکتینه بیزده غربلیلشمک و اوروپالیلاشماق آدی وئریلمکدهدیر. گئری قالمیش شرق مملکتلرینی «غرب مدنیتین» اولاشدیرماق یولوندا رادیکال اوصوللارا باش ووران میلّی تورک اینقیلابینین ایدئولوژیسینی ایشلهینلر شرق مدنیتی و غرب مدنیتی دئیه ایکییه آیریلان مدنیت آنلاملارینی قارشیلاشدیرارکن اساسلی بیر خطایا دوشور، یانلیش تِرمین قوللانیرلار. میلّی تورک دئوریمی شرقی آتیر، غربی توتورموش، شرق مدنیت دَییشدیریرمیش، غرب مدنیتینی آلماق تاریخی ضرورتمیش و سایره...
حالبوکی سوی تفسیرلره محل وئرمهدن بیر بوتون اولاراق اله آلینان دونیا مدنیتینی شرقه و غربه آییرمادان اوفقی دئییل شاقولی آیریلیقلاریندان بحث ائتمک داها دوغرو و داها معقولدور (عاغلاباتاندیر). میلّتچی تورکیه بوگونکو گنج شرقلیلره اؤرنک اولاراق ائتدیگی دئوریم حملهسیله شرقدن سییریلیب غربه قاتیلمیر، گئری اورتاچاغ سویهدن چیخاراق ایرهلی چاغداش سویهیه یوکسَلیر.[۸]
قیسیلمایان بیر سسدَییشدیر
م.ا.رسولزاده بو مقالهسینی تورکیه جومهوریت حؤکومتینین قراری ایله ایستانبولدا نشر ائدیلن «اودلو یورد»، «آذری-تورک»، «یئنی تورکوستان» مجموعهلریله «بیلدیریش» قزئتینین باغلانماسیندان تأسوف حیسّی کئچیرهرک یازمیشدیر: " میلّی آذربایجان ایستیقلال دعاواسینین سسی! - بودور بیزه هیجان وئرن بیر نیدا!... بو گون برلیندن ائشیتدیگینیز بو سس، اون ایله یاخین بیر مودّتدن بری ایستامبولدان گلیردی و نه قدر طبیعی ایدی. گنج بیر تورک وطنینین، ایستیلایا اوغرامیش بیر تورک میلّتینین غصب ائدیلمیش حاقینی و حاق ائتمیش (قازاندیغی) ایستیقلالینی مودافیعه ائتمک اوزره، تورکجه اولاراق اینتیشار ائدن بیر نشره، ایلتیجا (سیغینماق) اوچون قارداش تورکیهدن ده موناسیب بیر یئر تصوّور اولونا بیلیرمیدی؟!... یابانچی روس ایستیلاسینین قیزیل تررورو آلتیندا بوغوجو بیر تأسوفله اوخوناجاق بو مقالهنین آذربایجانلی موجاهیدلرده دوغوراجاغی تأثیر، بو سطیرلری یازارکن بیزی چوخ دوشوندورور. حئیرت دولو گؤزلری گؤروروک سوروشور: مگرسنه اولموش؟!... تورکیه جومهوریت حؤکومتینین قراری ایله ایستانبولدا نشر ائدیلن «اودلو یورد»، «آذری-تورک»، «یئنی تورکوستان» مجموعهلریله «بیلدیریش» قزئتی قاپانمیشدیر... - خئییر، اولا بیلمز! مومکون دئییل. پسیکولوژی، منطیقی بیر اینکار! - فقط، یازیق. واقعه مئیداندا. حقیقت بوتون چیلپاقلیغی ایله مؤوجود...آجی مؤوجودیت!... بیزی حئیرتلر ایچریسینده بوراخان بو حقیقته ایندی دوشمن سئوینیر. " [۹]
دموکراسی و سووئتلردَییشدیر
روسیه ایمپریالیزمینین هر هانکی رنگده اولورسا اولسون بولوندوغو جبهه هئچ بیر زامان روسیه اسارتینده کی میلّتلرین اولدوغو بیرلشمیش بیر جبهه اولا بیلمز! جهانین خطرلی و اندیشهلی گونلر ایچریسینده اولدوغونو بیز ده تقدیر ائدیریک. دونیانین چیخاجاق یئنی حرب تهلوکهسی قارشیسیندا دویدوغو ایضطیرابی، شوبههسیز، بیز ده دویوروق؛ فقط، روس ایستیلاسی ایله کومونیزم دیکتاتورلوغونون نه اولدوغونو شخصاً اوزهریمیزده ائدیلن قانلی و وحشتلی تجروبهلر نتیجهسینده چوخ بؤیوک آجیلارلا دویدوغوموزدان، نه صولحون، نه ده حورّیّتین روسیه قووّتی و کومونیزمله ائتلاف (اوزلاشما) صورتیله مودافیعه ائدیلمهیهجگینی دخی ایکی دفعه ایکی دؤرد ائدر کیمی، موحقق (قطعی) بیلیریک. [۱۰]اونونون اوچوندور کی، یولوموز آیدین و تاکتیکیمیز آشکاردیر. دموکراسی - ایدئولوژیمیز، سووئتلرسه - دوشمنیمیزدیر.
اورتاقلی بیر گوندَییشدیر
«آذربایجان ایستیقلالچیلیغینین کؤکو آذربایجان تورکونون روس تزاریزمینه قارشی داوام ائتدیردیگی میلّی کولتور اوغرونداکی موجادیلهدیر». بو موجادیلهنی او، یالنیز باشینا دئییل، اونونلا عئینی بلایا موبتلا اولان دیگر تورک ائللریله برابر اولاراق داوام ائتدیریردی. 1905-جی ایلده نیجنیده اینتیقال (کئچیریلن) ائدن «موسلمان ایتیفاقی» کونقرسینده آذربایجان تمثیلچیلری فعال صورتده ایشتیراک ائلهمیش؛ 1917-جی ایلده موسکو کونقرسینده دخی آذربایجانلیلارین چوخ موهوم روللاری اولموشدو. تزاریزمه قارشی موجادیلهلرینده آذربایجان تورکلری قیریم، قازان و تورکوستان تورکلریله اورتاق چالیشمیشلار. میلّی مدنیت خوصوصیاتینین روس تجاووزوندن موحافیظهسینه یؤنلمیش موجادیلهده روسیه موسلمانلاری بیرلیکده حرکت ائلهمیش، کار و زیانا دایما شریک اولموشلار». «28 مئی 1918-جی ایلده اعلان اولونان آذربایجان ایستیقلالی، 1917-جی ایلین مئیینده موسکودا مونأکید «عومومروسیه موسلمانلاری قورولتایی»ندا اعلان اولونان میلّی-محلّی موختاریت پرینسیپینین تکامولوندن باشقا بیر شئی دئییلدی». «آذربایجان ایستیقلالچیلیغی روسیه اسارتینده کی تورک ائللری ایستیقلالچیلیغینین پیشداری (اؤنجولو) ایدی. بو اعتیبارلا 28 مئی یالنیز آذربایجان ایستیقلالچیلاری نظرینده دئییل، روسیه اسارتینه قارشی قیام ائدن بوتون تورک ائللری نظرینده ده مؤحترم بیر جیدال (دعاوا) گونودور».[۱۱]
قورخودان " ایصلاحات "دَییشدیر
موسکودان «ایصلاحات» خبری گلدی. سووئتلر ایتیفاقی کونقرسینده موهوم بیر قرار آلینمیشدیر: بوندان سونرا سووئت سئچکیلری موساوی، دوغرو و گیزلی اولاراق کئچیریلهجکمیش. دئمک کی، ایندیلیک نظری اولاراق [چونکی یئنی سئچکیلر بیر نئچه ایل سونرا کئچیریلهجک] بیر طرفدن کؤیلو ایله شهر فهلهسی آراسینداکی سیاسی موساواتسیزلیق قالخاجاق، دیگر طرفدن ده هر کؤیلو ایله فهله بئش-آلتی واسیطهیه احتیاج قالمادان دؤولتین ان بؤیوک کونقرسینه اؤز دِلِگهلرینی دوغرودان-دوغرویا گؤندرهجکدیر و عئینی زاماندا رأیینی هر کسدن ساخلی و گیزلی اولاراق وئره بیلهجکدیر.
قیزیل اوردونون شؤهرت حیرصی (سونسوز آرزو) داشییان کوماندانلاریندان بیر قیسمینی حرکته گتیرهجک سووئت "وطنچیلیگی"نین قیزیل ایستیبداد آلتیندا ازیلن میلّتلرده ده نیفرت، اعتیمادسیزلیق عئینی حیسّی اویاراجاغینا کیم اینانیر؟!...
اون یئددی ایلدن بری تطبیق ائتدیگی ظولم و سویغونچولوق سیستمیله سووئت حؤکومتی، کؤیلو کوتلهسی اوزرینده و میلّی اؤلکهلرده او قدر درین بیر نیفرت، اعتیمادسیزلیق و اؤزونه قارشی اؤلچوسوز بیر کین حیسّی اویاتمیشدیر کی، بو کیمی حیلهلرله اونلاری آلداداراق، اؤز ایستیبدادی اوغروندا شوعورلو اولاراق قوربان حالینا گتیرمک ایمکانینا اینانماق اوچون، سووئتلر حسابینا چوخ نیکبین اولماق لازیم؟!...[۱۲]
روسیه کؤلهلیگیندهدَییشدیر
قافقازلی موحریرلردن بیری روس ایمپریالیزمینی ترویج (دستکلهین) ائدن ائرمنی سیاسیلرینه چوخ یئرینده بیر ایسیم وئرمیشدیر - روس ایمپریالیزمینین کؤنوللولری! بئلهلرینه بیزجه، عئینی حاق و عئینی مووفّقیتله «روسیهنین کؤلهلری» دئمک ده جایزدیر (دوزگوندور). میلّتلریندن زیاده اؤز ذؤوق و منفعتلری اوچون حرکت ائدن ائرمنی سیاستچیلریندن بیر قیسمی میلّتداشلارینی برابر یاشاماق مجبوریتینده اولدوغو قونشولاری علئیهینده ماجراچییانا چیخمازلارا سؤوق ائتمکدن ساقینیلیرسا، بیزجه، اؤز عیرقداشلاری حسابینا چوخ عاغیللی و چوخ اهمیتلی بیر حرکتده بولونموش اولورلار!...[۱۳]
آذربایجاندا روس موستملکهچیلیک سیاستیدَییشدیر
سووئت علملر آکادمیسینین تزار دؤورو و ایدارهسینه عایید اولاراق نشر ائتدیگی آرشیو ماتریاللاری آراسیندا تاریخیمیزین او دؤورونو ایشیقلاندیران چوخ موهوم ماتریاللار نشر ائدیلمیشدیر. اساسیندا اوچ جیلددن عیبارت اولوب، «روس ایمپریالیزمینین آذربایجاندا 1820-دن 1860-آ قدر سورن کولونی (موستملکهچیلیک) سیاستی»نه عایید اولان آرشیو ماتریال و وثیقهلرینین ایلک جیلدی سسری علملر آکادمیسینین تاریخ اینستیتوتو طرفیندن «سووئتلر ایتیفاقی میلّتلرینین تاریخی» سِریسینه داخیل اولاراق 1936-جی ایلده نشر ائدیلمیشدیر. «فئودال موناسیبتلری و موستملکهچیلیک رژیمی»نی ایشیقلاندیران بو جیلددن سونرا گلهجک جیلدلرده کیتابین موقدّیمهسیندن گؤرولدوگو کیمی، «آذربایجاندا میلّی موستملکهچیلیک حرکاتلاری» ایله «آذربایجاندا تیجارت و صنایع تاریخینه عایید ماتریاللار» درج اولوناجاقمیش، لاکین بو جیلدلر حاقیندا هئچ بیر خبر اولماماسینی م.ا.رسولزاده بو مقالهسینده دیله گتیریر. مقاله ده م.ا. رسولزاده میلّتی روس موستملکهچیلیک رژیمینی ایشیقلاندیران بو سندلرله یاخیندان تانیش ائدیب.[۱۴]
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
اتک یازیلاردَییشدیر
- ^ Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Milli Birlik. Bakı. “Çıraq” nəşriyyatı, 2009. 176 səh.
- ^ Faiq Qəzənfər oğlu Ələkbərov. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin dünyagörüşü. Bakı, “Elm”, 2007, - 270 səh.
- ^ “Azərbaycan”, il 1, sayı 5, 1 avqust 1952, Ankara.
- ^ “Azərbaycan”, il 1, sayı 6, sentyabr 1952, Ankara.
- ^ “Azərbaycan”, il 1, sayı 12, 1 mart 1952, Ankara.
- ^ “Azərbaycan”, il 1, sayı 11, fevral 1953, Ankara.
- ^ “Azərbaycan”, il 1, sayı 12, mart 1953, Ankara.
- ^ “Azərbaycan”, il 1, sayı 8, noyabr 1952, Ankara.
- ^ “İstiqlal”, sayı 1, 10 yanvar 1932, Berlin.
- ^ “İstiqlal”, 20 mart 1933, Berlin.
- ^ “İstiqlal”, 15 iyun 1933, Berlin
- ^ “Qurtuluş”, sayı 4, fevral 1935, Berlin.
- ^ “Odlu yurd” , il 1, sayı 10, dekabr 1929, İstanbul.
- ^ Vətən diləyi”, sayı 1-2, oktyabr-noyabr 1937, Berlin


text:
- “راحمان چۇجوق أدیندی.” دەدیلر. بو اۇنا یاقئشتئرئلاماز! آصلئندا اۇنلار، ایکرام گؤرمۆش قوللاردئر.
- اۇنون سؤزۆندن اؤنۆنە گچمزلر؛ حپ اۇنون أمرییلە حارەکت أدرلر.
- اۇنلارئن اؤنلریندە اۇلانئ دا، آرقالارئندا قالانئ دا آللاە بیلیر. اۇنون راضئ اۇلدوغو کیشیدن باشقاسئنا شفاعات أدەمزلر (دستک ورەمزلر). اۇنلار، اۇنون قۇرقوسوندان تیترەرلر.
- اۇنلاردان هر کیم: “بن آللاە ایلە آرانئزدا بیر ایلاهئم” دەرسە، اۇنو جهننم ایلە جزالاندئرئرئز. بو یانلئشئ یاپانلارئ ایشتە بؤیلە جزالاندئرئرئز.
- کافیرلیک أدنلر گؤرمەدیلر می؛ گؤکلر وە یر بۆتۆن حالیندەیدی، اۇنلارئ آیئردئق وە هر جانلئ وارلئغئ سودان یاراتتئق. حالا اینانمایاجاقلار مئ؟
- یر قابوغو اۇنلارئ سارسماسئن دییە یردە ثابیت داغلار اۇلوشتوردوق. هدفلەدیکلری یرە اولاشسئنلار دییە دە گنیش یۇللار اۇلوشتوردوق.
- گؤکیۆزۆنۆ دە قۇرونموش بیر تاوان یاپتئق. آما اۇنلار گؤگۆن آیتلریندن /گؤسترگەلریندن یۆز چەویرییۇرلار.
- گجەیی، گۆندۆزۆ، گۆنشی وە آیئ یاراتان اۇدور. هر بیری بیر یؤرۆنگەدە آقئپ گیدر.
- سندن اؤنجە هیچبیر بشری اؤلۆمسۆز یاپمادئق. سن اؤلۆرسن، اۇنلار اؤلۆمسۆز مۆ اۇلاجاقلار!
- هر جانلئ اؤلۆمۆ تاداجاقتئر. سیزی ایمتیحان ایچین؛ شرلە دە، حایئرلا دا زۇر بیر دنەمەدن گچیرەجگیز. (سۇنوندا) حوضوروموزا چئقارئلاجاقسئنئز.
- اۇ کافیرلر سنی گؤردۆکلریندە: “ایلاەلارئنئزا دیل اوزاتان بو مو؟” دیەرک سادەجە حافیفە آلئرلار. اۇنلار راحمانئن ذیکرینی /کیتابئنئ گؤرمزلیکتە دیرنن کیمسەلردیر.
- اینسان عاجلەجی بیر یاپئدا یاراتئلمئشتئر. سیزە آیتلریمی گؤسترەجگیم. بندن بونو همن ایستەمەیین!
- اۇنلار شؤیلە دەرلر: “دۆرۆستسنیز، سؤیلەیین بو واعاد نە زامان؟”
- کافیرلیک أدنلر، اۇ آتشی یۆزلریندن وە سئرتلارئندان ساوامایاجاقلارئ، یاردئم دا گؤرەمەیەجکلری زامانئ کشکە بیلسەلر!
- آصلئندا اۇ، هیچ بکلەمەدیکلری بیر آندا گلەجک وە اۇنلارئ شاشئرتاجاقتئر. اۇنو نە گری چەویرەبیلەجکلر، نە دە کندیلرینە سۆرە وریلەجکتیر.
- سندن اؤنجە گلن ألچیلر دە موطلاقا حافیفە آلئنمئشلاردئ. سۇنوندا اۇنونلا آلای أدنلری، حافیفە آلدئقلارئ شەی قوشاتئوردی.
- اۇنلارا دە کی: “سیز، گجە گۆندۆز راحمانا قارشئ کیم قۇرویابیلیر!” آصلئندا اۇنلار، (سندن دگیل) راببینین (صاحیبینین) ذیکریندن /کیتابئندان یۆز چەویرییۇرلار.
- یۇقسا اۇنلارئ بیزە قارشئ قۇرویاجاق ایلاەلار مئ وار؟ اۇنلارئن (ایلاە ساندئقلارئنئن)، کندیلرینە بیر فایدا ساغلامایا گۆچلری یتمز، بیزدن بیر یاقئنلئق دا گؤرەمزلر.
- حالبوکی اۇنلارا وە آتالارئنا راحات بیر حایات یاشاتتئق؛ حاتتا عؤمۆرلری کندیلرینە اوزون بیلە گلدی. شیمدی گؤرمۆیۇرلار مئ؛ یورتلارئنا گلییۇر، چنبری سۆرکلی دارالتئیۇروز. بو دورومدا اۇنلار مئ بیزە غالیب گلەجکلر!
- دە کی: “بن سادەجە سیزی واحییلە اویارئیۇروم.” آما اۇ ساغئرلار، اویارئلدئقلارئندا چاغرئیا قولاق ورمزلر کی!
- اۇنلارا، راببینین عاذابئندان کۆچۆک بیر شەی دۇقونسا همن شؤیلە دەرلر: “وای حالیمیزە! بیز یانلئشلار ایچیندەیدیک.”
- قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆ حاسساس ترازیلر قورارئز؛ کیمسەیە هیچبیر شکیلدە حاقسئزلئق أدیلمز. یاپتئقلارئ بیر حاردال دانەسی آغئرلئغئندا دا اۇلسا، اۇنو اۇرایا گتیریریز. حساب گؤرۆجۆ اۇلاراق بیز یتریز.
- موسا ایلە هارونا، حاق ایلە باطئلئ آیئران؛ یانلئشلاردان قۇرونانلارئن اؤنلرینی آیدئنلاتان وە عاقئلدا توتمالارئ گرکن بیلگیلری ایچرن کیتابئ وردیک.
- کندیلرینی یانلئشلاردان قۇرویانلار؛ ایچتن ایچە راببیندن چکینن وە حساب ورمە ساعاتیندن دۇلایئ اۆرپرن کیمسەلردیر.
- بو قورئان، عاقئلدا توتولماسئ گرکن چۇق فایدالئ بیر بیلگیدیر. اۇنو بیز ایندیردیک. شیمدی سیز بونو اینکار مئ أدییۇرسونوز؟


text:
ناتونون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ تورکیهیه گلیر
ناتونون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ 16 آوریلده تورکیهیه رسمی سفر ائدهجک.
ناتونون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ 16 آوریلده تورکیهیه رسمی سفر ائدهجک.
دیپلوماتیک منبعلردن وئریلن معلوماتا گؤره، استولتنبرگ جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان، سلاحلی قوهلرین باش قرارگاه رئیسی خلوصی آکار، خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو و مودافعه ناظیری نورالدین جانیکلی ایله گؤروشهجک.
گؤروشلرده تورکیه-ناتو موناسیبتلری، تورکیه سلاحلی قوهلرینین سوریه-نین عفرین بؤلگهسینده حیاتا کئچیردیگی"زیتون دالی"، ترورلا موباریزه، 2018-جی ایل بروکسل ذیروه سینه حاضرلیقلاری و بولگه سل مسئلهلرین موذاکیرهسی گؤزلنیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
روسیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتیندان (بمت) روسیا گوبرهسینین و تاخیلینین صادراتینا مانعهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون تدبیر گؤرمهسینی ایستهییب.
آوروپا بیرلیگی روسیایا قارشی سککیزینجی تحریم لر پاکتینی آچیقلاییب
آوروپا بیرلیگی لیدئرلری بیلدیریب کی، "روسیانین ایشغال ائتدیگی اراضیلرده ساختا رفرندوملار کئچیرمهسی غیری-قانونی تورپاق قوپارماق و اولوسلار آراسی سویهده تانینمیش سرحدلری گوج یولو ایله دییشدیرمک جهدیدیر".
فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.


text:
ایوو جیمادان مکتوبلار
ایوو جیمادان مکتوبلار (اینگیلیسجه: Letters from Iwo Jima, تورکیه تورکجهسی: Iwo Jima'dan Mektuplar, فارسجا: نامههایی از ایوو جیما) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده ژاپون دیلی و اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. فیلمین موسیقیسین کایل ایستوود یارادیب. ۲۰۰۶ میلادی ایلینده ۴ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ LETTERS FROM IWO JIMA (15). British Board of Film Classification (January 2, 2007). یوْخلانیلیبOctober 12, 2015.
- ^ Letters from Iwo Jima. یوْخلانیلیبJuly 5, 2009.
قارداش پروژهلرده ایوو جیمادان مکتوبلار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
خارجیلره ائو ساتیشلاری آرتدی
تورکیهده آوریل آییندا ائو ساتیشلاری بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۳۸،۸ آرتاراق ۱۳۳ مین ۵۸ اولدو
تورکیهده خارجیلره ائو ساتیشلاری آوریل آییندا بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۵۸،۱ آرتدی.
تورکیه استاتیستیک قورومونون (تویک) بیلگیلرینه گؤره، تورکیهده آوریل آییندا ائو ساتیشلاری بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۳۸،۸ آرتاراق ۱۳۳ مین ۵۸ اولدو.
خاریجیلره ائو ساتیشی ایسه آوریل آییندا بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۵۸،۱ آرتاراق ۶ مین ۴۴۷ اولدو.
خارجیلره ائو ساتیشیندا ایلک سیرانی ۲ مین ۵۶۴ ائو ساتیشی ایله ایستانبول آلدی. ایستانبولو، سیرا ایله ۱۹۷۰ ائو ساتیشی ایله آنتالیا، ۳۳۳ ائو ساتیشی ایله باشکند آنکارا ایزلهدی.
ژانویه-آوریل دؤنمینده خارجیلره ائو ساتیشی بیر اؤنجهکی ایلین عینی دؤورونه گؤره یوزده ۴۸،۹ آرتاراق ۲۰ مین ۷۹۱ اولدو.
اؤلکه میللیتینه گؤره ان چوخ ائو ساتیشی روسیا وطنداشلارینا ائدیلدی. آوریل آییندا روسیا وطنداشلاری تورکیهدن ۱۱۵۲ ائو آلدیلار. روسیا وطنداشلارینی، ۹۰۵ ائو ایله ایران و ۷۱۴ ائو ایله عراق وطنداشلاری ایزلهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین ماشین صادراتی آرتدی
ماشینقاییرما صنایعینین صادراتی ژانویه-می دؤنمینده سربست بؤلگهلر داخیل ائدیلدیگینده ۱۰،۱ میلیارد دلارا چاتدی
فیچ، تورکیه اقتصادی اوچون بؤیومه تخمینینی یوکسلتدی
تورک اقتصادینین بو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده گؤزلهنیلهندن چوخ داها یاخشی اولدوغو بیلدیریلدی


text:
میانمار-دا توققوشمالار باشلایاندان بری اؤلنلرین سایی 510-ا چاتیب
میانماردا فوریهنین 1-دن بری اعتراضچیلارلا تهلوکهسیزلیک قوهلری آراسیندا باش وئرن توققوشمالاردا اؤلنلرین سایی 510-ا چاتیب.
میانماردا فوریهنین 1-دن بری اعتراضچیلارلا تهلوکهسیزلیک قوهلری آراسیندا باش وئرن توققوشمالاردا اؤلنلرین سایی 510-ا چاتیب.
بو بارهده میانمار-داکی سیاسی محبوسلارا یاردیم درنگینین راپوروندا بیلدیریلیب.
حسابلامالارا گؤره، حربچیلر حاکمیته گلدیکدن سونرا اعتراض آکسیالارینا سرت باسقی گؤستریلیر: "مارسین 29-دا 51 نفرین اؤلومو تصدیقلنیب، اونلاردان 14-و 29-37 یاش آرالیغیندادیر".
قئید ائدیلیب کی، بو گوندک 2574 نفر حبس ائدیلیب: "حاضیردا 37 محبوس حبس جزاسینا محکوم ائدیلیب. داها 120 نوماییشچی اوچون حبس قراری چیخاریلیب. بازار ارتهسی 20-دن چوخ آدامین نظارته آلینیب".
مارسین 27-دن میانمار هاوا قوهلرینه عایید اوچاق لارین کارن ایالتینه ضربهلر ائندیرمهسی نتیجهسینده یئددی کنددن، تخمینن 10 مین ساکین ائولرینی ترک ائتمک مجبوریتینده قالیب.
ایلگیلیلی خبرلر
جانسون اینگیلتره-دهکی اعتصابی "دهشتلی بیر دوشونجه" اولاراق دیرلندیریب
بوریس جانسون امک حاقلارینین آرتیریلماسی ایله باغلی راضیلاشمایا چاغیریب.
پوتین قلوبال اقتصادی بحراندان چیخیش یولو تکلیف ائدیب
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین بریجس اؤلکهلرینین 14-جو ایجلاسیندا ویدئوباغلانتی واسیطهسیله چیخیش ائدیب.
مولداوی و اوکراینا-یا "نامیزد اؤلکه" ایستاتوسو وئریلیب
آوروپا بیرلیگینه عضو اولان اؤلکهلرین لیدئرلری اوکراینا و مولداوی-یه "نامیزد اؤلکه" ایستاتوسونون وئریلمهسی بارهده قرار قبول ائدیبلر.