text:
رضاءالدین فخرالدین
رضاءالدین فخرالدین آدی ایله مشهور اولان فخرالدین اوغلو رضاءالدین، (۱۸۵۹-۱۹۳۶ میلادی)، دین خادیمی، گؤرکملی تاتار و باشقیر یازیچی-معاریفچیسی، عالیم-شرقشوناس، مفتی و قاضی.
حیاتی[دَییشدیر]
رضاءالدین فخرالدین میلادی ۱۸۵۹-جو ایلین ژانویه آیینین اون اۆچونده، تاتاریستانین سامار بؤلگهسینین کیچوچات کندینده آنادان اولموشدور. آتاسی فخرالدین سیف الدین اوغلو او کندین امامی ایدی. رضاءالدین بیرینجی درسلری بئش آلتی یاشدا ایکن آناسیندان آلدی. ۱۸۶۷-جی ایلین کوزوندن ۱۸۶۷-جی ایلین یازینا قدر غلمان کریمی یانیندا چیستای مدرسهسینده تحصیل آلمیشدیر. غلمان حضرت مینگلی بای کندینه امام اولماق سببلی رضاءالدین فخرالدین ۱۸۶۹-جو ایلده یاخینراق اولان چیرشیلی کندینین مدرسهسینه گئدیب ابتدایی تحصیلینین قالانینی آلدی. اورادا مدرسهنین یوخاری صنفلرینه گئچهرک کیچیک صنفلرینه تربیه وئرمک وظیفهسینی ده بوینونا آلدی. او ۱۸۸۹-جو ایلین یازیناجا چیرشیلی مدرسهسینده چالیشیب چوخلو کیمسهلره درس وئردی.
رضاءالدین فخرالدین ۱۸۸۶-جی ایلده قازانا سفر قیلیب، زمانینین اولو تاریخچیسی و دین عالیمی شهابالدین مرجانی ایله گؤروشدو. اوندان سونرا ۱۸۸۷-جی ایلین ژوئن آییندا اوفا شهرینده امتحاندا شرکت ائتمکله امام خطیبلیک شهادتنامهسی آلدی. عین ایلده رضاءالدین فخرالدین بیرینجی کیتابینی عرب دیلینین نحوی اوزره یازیب، نشر ائتدی. میلادی ۱۸۸۸-جی ایلین یاییندا پترزبورگا گئدیب ایکی آی اورادا یاشادی. بو چاغدا زمانین آدلیم و تانینمیش اسلام فلسفهچیسی جمالالدین افغانی ایله گؤروشدو. ایگیدلیک چاغیندا گؤروشدویو آدلیم کیمسهلر اونون دوشونجهسینده بؤیوک تأثیر بوراخدی. رضاءالدین فخرالدین، شهابالدین مرجانی، جمالالدین افغانی و اسماعیل بی قاسپیرالینی اؤز معنوی استادلاری آدلاندیراردی.
۱۸۸۹ و ۱۸۹۱-جی ایللر آراسیندا ایلبک کندینده اماملیق و تدریس ائدیب، ۱۸۹۱-جی ایلده آخوندلوق درجهسینه چاتدی. او ایلدن اوفا شهرینده شرع محکمهسینده قاضیلیک وظیفهسینه باشلاییب، ۱۹۰۶-جی ایلهجه بو وظیفهده چالیشمایا دوام ائتدی. اوفایا گلمکله رضاءالدین فخرالدین ایجاد ساحهسینده چالیشماسینی آرتیریب، بیر بیر «تربیهلی بالا»، «تربیهلی آنا» و «شاگیردلیک آدابی» کیمی درسلیکلر، «سلیمه یا کی عفّت» و «اسماء یا کی عمل و جزاء» کیمی ادبی اثرلر و «آثار» کیمی تاریخی کتابلاری نشر ائتدی. رضاءالدین ۱۹۰۷-جی ایلهجه جمعا ایگیرمی دوققوز ادبی، تاریخی، علمی و دینی اثرلر نشر ائتدی و اثرلرینین چوخو قیسا زماندا دؤردونجو یا بئشینجی مرتبهیهجه باسیلدی. رضاءالدین فخرالدین قاضیلیک وظیفهسینده امانتلی خیدمتی اۆچون و یاراتدیغی اثرلر اۆچون یالنیز اوفا و قازان شهرلرینده یوخ، بوتون روسیه مسلمانلار و تورکلری خاطیرینده رضا قاضی آدی ایله شهرتلندی و اولو مرتبه قازاندی.
اورنبورگ شهرینده چیخمایا باشلایان وقت جریدهسی ناشیرلری (شاکیر و ذاکیر رامییئولر) و موحرّیری (فاتیح کریمی)ـنین چاغیرماسی ایله رضا قاضی اوفادان اورنبورگا گئدیب، وقت جریدهسینین ادراهسینده ایشه باشلادی. او زمانلار ۱۹۰۷-جی ایلین دسامبر آییندا رامییئو قارداشلاری یئنی بیر تاتار تورکجهسی مجلهسینین جوازینی آلمیشدیلار. بو یئنی مجله «شورا» آدی و رضاءالدین فخرالدین باش موحرّیرلیگی ایله ۱۹۰۸-جی ایلین ژانویهسینده نشره باشلادی. اون ایل دوامیندا نشر اولان «شورا» مجلهسینده دین، دیل، علم و تاریخ اوزره چوخلو مقالهلر یاییلدی و تورک-تاتار دیل و ادبیاتینا بؤیوک اثر قویدو. رضاءالدین فخرالدین مجلهده چالیشدیغی ایللر یئنی کیتابلار نشر ائتمهیه دوام ائتدی و اورنبورگ شهرینین حسینیه مدرسهسینده ده درس وئردی.
شوروی بیرلیگی قورولاندان سونرا، «شورا» مجلهسی ایشینین دایاندیریلماسی ایله برابر، ۱۹۱۸-جی ایلین یازیندا رضاءالدین عائلهسییله بیرلیکده اوفا شهرینه قاییدیب، اورادا دینیّه نظارتینده قاضییلیک وظیفهسینده ایشینه دوام ائتدی. ۱۹۲۱-جی ایلین دسامبر آیینین آلتیسیندا دینی نظارت مفتیسی عالمجان بارودی وفات اولغاچ، مفتیلیک وظیفهسینی بوینونا آلدی. ۱۹۲۳-جو ایلین جولای آیینین ایگیرمی اۆچوندن ده رسمی شکلده وفاتیناجا مفتیلیک وظیفهسینده اولدو. شوروی دؤورونده حاکمیت رسمیتله اؤزونو دین قارشیسیندا بیلمک سببلی رضاءالدین فخرالدین و اونون کیمیلرین چالیشمالاری داها چتینلشمیشیدی.
رضاءالدین فخرالدین ۱۹۳۶-جی ایلین آوریل آیینین اون ایکیسینده اوفا شهرینده وفات ائتدی و شهرین مسلمانلار سینلهسینده قویلانیلدی. شوروی دؤولتینین دین ایله ساواشما سیاستلری اۆچون رضاءالدین فخرالدین چوخلو اتهاملارلا یوزلشدی، ائیله کی آدینی سؤیلهمک ده باشقالاری اتهام ایله یوزلشدیریردی. بونا گؤره ده آز آز اونون آدی اونوتولدو، لکن ۱۹۶۰-ایللرینده یئنه آدی جریدهلرده یازیلیب، اثرلری اوخوندو. گونوموزده رضاءالدین فخرالدین اثرلری مسلمان تورک ملّتی اۆچون بیر الهام قایناغی ساییلیر.
تورک دیلینده اثرلری[دَییشدیر]
- آثار: دارالکتب سایتیندا ایکینجی جیلد باغلانتیسی
- آداب تعلیم: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- آقمنلا
- ابن بطوطهنڭ دشت قپچاقده سیاحتی
- ابن تیمیه
- ابن عربی: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- شیخ زین الله: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی Archived 2019-07-20 at the Wayback Machine.
- ابوالعلاء المعری: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- احمد بای: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- احمد مدحت افندی (ولادتی ۱۸۴۴، وفاتی ۱۹۱۲ده): دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- اسلاملر حقنده حکومت تدبیرلری
- اسماء یا کی عمل و جزاء: تاتار الکترونیک کیتابخاناسیندا باغلانتیسی (کیریل الیفباسییله) Archived 2019-07-22 at the Wayback Machine.
- اسماعیل سیاحتی
- الاعتبار
- امام غزالی: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- اهل عیال (قز بالالر و خاتونلر اۆچون کرک اولان ادبلرنی بیان ایلمش بر رسالهدر): دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- تربیهلی آنا
- تربیهلی بالا: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- تربیهلی خاتون: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- جوامع الکلم = منتخب جامع الصغیر: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- جوامع الکلم شرحی: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- دینی و اجتماعی مسئلهلر: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- رحمت الهیّه مسئلهسی: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- انتقاد
- سعید
- سلیمه یا کی عفت (غافل بن عبدالله تخلصی ایله): دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- شاکردلک آدابی = شاکردلک آدهبی: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- شورانڭ تل یاریشی: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- عائله: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- عبادت نسوان
- عقیده: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- قرآن و طباعت: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- کتاب التصریف
- کتب سته و مؤلفلری: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- محمد علیه السلام: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- مشهور خاتونلر: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- مطالعه: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- مقدمة التحریر المصفّی و التحبیر الموفّی فی تسهیل تقسیم ترکة المتوفّی
- مکتب و زکات: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- مناصب دینیه: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- نصیحت: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- تنظیمات: دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- رحلة المرجانی (رضاءالدین فخرالدین چالیشماسی ایله نشر اولوب): دارالکتب سایتیندا باغلانتیسی
- شورا مجلهسی: دارالکتب سایتیندا شورا مجلهسینین آرشیوی
اثرلرینه یازیلمیش ردیهلر[دَییشدیر]
- عدالت الهیه مسئلهسی در = رد رحمت الهیه لرضاءالدین
قایناقلار[دَییشدیر]
- تاتار تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«رضاءالدین فخرالدین»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ جولای ۲۰۱۹ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- تاتار کیتابی، قازان: تاتارستان کیتاپ نشریاتی، 2013، ص139. Tatar KИTAБЫ, KaзaH: TaTapcTaH KиTaп HəшpияTы, 2013, c139.


c: text/html

text:
چین ده اویوشتیریلگن هجوم عاقبتیده کوپلب کیشی اولدی و یره لندی
پولیس اوشبو توغریده اجتماعی ترماق آرقه لی بیانات بیردی
چین نینگ جیانشی منطقه سیده باله لر باغچه سیده پیچاقلی هجوم عاقبتیده 3 کیشی جان بیررایکن, 6 نفر ایسه یره لندی.
پولیس نینگ اجتماعی ترماق آرقه لی بیرگن بیاناتی گه کوره, قلپاق کییب ماسک تقیب آلگن بیر کیشی, خصوصی بیر باله لر باغچه سی گه باسیب کیردی.
اوچ کیشی نی اولدیریب 6 نفر نی یره له گن 48 یاشلی مظنون نینگ قاچیب کیتگن لیگی بیلدیریلدی.
پولیس تامانیدن بیریلگن بیاناتده, "خوفسیزلیک کوچ لری اوشبو مظنون نی اوشلش اوچون برچه سعی و حرکت لر نی قیلماقده" دییه قید ایتیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه تشقی ایشلر وزیری یونان نی قتّیق قاره له دی
اوکراین جمهور باشلیغی زلنسکی روس کوچلری نینگ اولکه سیگه قره ته اونلب راکت اورگنیدن خبر بیردی
بولردن انچه سی نینگ اوکراین کوچلری تامانیدن یوق قیلیب تشلنگن لیگینی افاده ایتدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اوتتیزته دن کوپراق عیال لر هرات ولایتی نینگ بانک خون جادهسی ده بیر بازارچه آتی نی پرنسس قویدی لر.
اوشبو بازارچه دهگی ساتوچی لر عیال بولیب خاتین لر اوچون اینیقسه بولگن متاع لر اوشبو بازارچه ده ساتیله دی.
اوشبو بازارچه نینگ ساتیغچی لریدن بیری ۳۴ یاشر فریده نینگ ایتیشیچه او بیش کیشی گه نان کیتیرر بولیب اوزی بیلن بیرگه ایککی ته عیال نی هم ایش گه اوتکز گندیر: اونینگ کوپیتیریشیچه اوزی نینگ ینگی وظیفه سی دوام بیرماقچی و باشقه عیال لرنی هم منه شوندهی ابتکارلی عمل لرگه تشویق قیلهمن. دیدی فریده خانم.
پرنسس بازارچه سی هرات شهریدهگی خدیجه الکبرا بازارچه سیدن کیینگی ایککینچی بازار چه دیر.


text:
ایران-دا داها 6،4 مین نفر کوروناویروسا یولوخوب، 79 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق،معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگینین سؤزچوسو سیما سادات لاری دئییب.
ایران-دا اؤتن گون عرضینده 6 مین 420 نفر کوروناویروسا (کووید-19) یولوخوب.
بونو ایرانین ساغلیق،معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگینین سؤزچوسو سیما سادات لاری دئییب.
سیما سادات لارینین سؤزلرینه گؤره، بونونلا دا ایران-دا بو ویروسا یولوخانلارین سایی 1 میلیون 385 مین 706 نفره چاتیب. ویروس داشیییجیلاریندان 4 مین 038 نفرین وضعیتی آغیردیر.
ناظیرلیک رسمیسی دئییب کی، ایران-دا اؤتن 24 ساعات عرضینده 79 نفر کوروناویروسدان اؤلوب. بئلهلیکله ایران-دا بو ویروسدان اؤلنلرین سایی 57 مین 560 نفره یوکسلیب.
سادات لاری قئید ائدیب کی، ایران-دا ایندییهدک 1 میلیون 177 مین 367 نفر کوروناویروسدان ساغالیب، 9،01 میلیوندان چوخ تشخیص تستی حیاتا کئچیریلیب.
ایرانین شهرلری کوروناویروسا یولوخمادا 18 رایون نارینجی، 154 رایون ساری، 276 رایون ایسه ماوی زونا حساب اولونور.
ایلگیلیلی خبرلر
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی


text:
"تروریستلری هینلرینه باسدیرماغا داوام ائدیریک"
عراقین قوزئییندهکی خاکورکدا معین ائدیلهن ۳ پکاکالی تروریست هاوا عملیاتی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی
عراقین قوزئیینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا منسوبو ۳ تروریست ضررسیز حالا گتیریلدی.
ملی ساوونما باخانلیغیندان وئریلن آچیقلامادا،
"تروریستلری هینلرینه باسدیرماغا داوام ائدیریک. عراقین قوزئییندهکی خاکورکدا معین ائدیلهن ۳ پکاکالی تروریست هاوا عملیاتی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی. شهیدلریمیزین قانینی یئرده بوراخمادیق، بوراخمایاجاغیق. تروریستلرین بوتون هینلرینی یئرله بیر ائتمهیی داوام ائتدیرهجییک" ایفادهسی ایشلهدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
دونتسک شهرینه ائدیلن هوجومدا 3 نفر اؤلوب
روسیانین ایلحاق ائتدیگی دونتسک شهرینه ائدیلن هوجومدا 3 نفر اؤلوب، 14 نفر یارالانیب.
رئیسی: اعتراضلارا قولاق آسماق لازیمدیر
"اعتراض مثبت، عصیان ییخیجیدیر. اعتراضلارا قولاق آسماق لازیمدیر"
ایسراییل قوهلری نابلس-دا کؤهنه شهر اراضیسینی محاصرهیه آلیب
ایسراییل قوهلری ایشغال آلتینداکی اوردون چایینین باتی ساحلیندهکی نابلس-دا کؤهنه شهرین اراضیسینی محاصرهیه آلیب.


text:
ایشبارا تئریش خاقان
ایشبارا تئریش تۇنقا خاقان - قارداشی نیشا تۇلو خاقاندان سوْنرا تاختا گلمیشدی. حاکمیته گلدیکدن سوْنرا ایلک ایشی تان سۆلالهسی ایله دوْست علاقهلری قۇرماق اوْلدو. نیشیبیلر تۇلولار آراسینداکی مۆباریزهدن بئزن خاقان اوْنلارین هرهسینی 5 آيماکا بؤلدو. لاکین بۇ يئنیلیک گۆجلنمکدن چوْخ ضعیفلهمهيه آپاردی. طایفالار عصیان ائتدی. چین اوْردوسو قاریشیقلیقدان فايدالاناراق خاقانی اؤلدوردو. اؤلوموندن سوْنرا خاقانلیق اۆچ يئره بؤلوندو، نۇشیبیلرین دستک ایله يئرینه شرقده خاللیق ایشبارا يابقو خاقان کئچدی، غربده ایسه تۇلولارین دستکلهدیگی اصلن شرقی گؤی تورک خاقانلیغیندان اوْلان ایللیگ خاقانین اوْغلو يۆکوک شاد حاکمیته گلدی، بۇندان بیر نئچه ایل سوْنرا خزر خاقانی ایربیس شئکوی خاقان دا اؤزونو غربی گؤی تورک خاقانی اعلان ائتدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İşbara Teriş xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مایکل مکقلینچی
مایکل مکقلینچی (اینگیلیسجه: Michael McGlinchey) (دوْغوم:۷ ژانویهٔ ۱۹۸۷ (۳۵ یاش) Wellington) بیر فوتبالیست. سنترال کوئست مارینرز فوتبال کولوبو و ایسکاتلند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مایکل مکقلینچی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سلتیک کولوبونون اویونچولاری
- مادرول کولوبونون اویونچولاری
- سنترال کوئست مارینرز کولوبونون اویونچولاری
- ولینقتون فونیکس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۷ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری


text:
سیراوی رایانی خیلاص ائتمک (فیلم، ۱۹۹۸)
سیراوی رایانی خیلاص ائتمک (اینگیلیسجه: Saving Private Ryan, تورکیه تورکجهسی: Er Ryan'ı Kurtarmak, فارسجا: نجات سرباز رایان) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده ایتالیا دیلی و اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فیلم. فیلمین باش روْللارینی تام سایزمور، مت دیمون، ادوارد برنز، تام هنکس جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین جان ویلیامز یارادیب. ۱۹۹۸ میلادی ایلینده ۱۱ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۵ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- CimetièreUS allées.jpg
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Saving Private Ryan". Box Office Mojo. Retrieved September 5, 2008.
قارداش پروژهلرده سیراوی رایانی خیلاص ائتمک (فیلم، ۱۹۹۸) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ساچلاریندان آسیلی ، اؤز ساچینی یوْلدو قادین
آچمامیش غنچه کیمین گول باغیندا سوْلدو قادین
اوتانیر غیرت اؤزو قارشینا چیخسین قادینین
چون کی غیرت یوْلوندا یئنیلمهین قوْلدو قادین
دیکتاتورلار اؤلکهسینده اوْلدو حقّین باغیران
کسدیلر بوْغازینی اؤز ایچینه دوْلدو قادین
یوْلو آزادلیغا دوْغرو , چون شرف ارکانیدیر
حق یوْلوندا دوروبان غیرتایلن بوْلدو قادین
آزادلیق- عدالتله- میللی حکومت قورولور
سپر ائتمیش سینهسین گولّهلره اؤلدو قادین
توْولایا بیلمهدی بیر عمر حدیثایله بیزی
بیر حدیثایله بیر آندا قهرمان اوْلدو قادین
ایچیرم آند« آتابهی» من آنامین ساچلارینا
حق یوْلوندا اؤلهجم ،بلکه اوْ گون گولدو قادین!
#Atabəy 📋 ۱۴۰۱/۷/۱۲


text:
کاستلاتسو بورمیدا
کاستلاتسو بورمیدا (ایتالیاجا: Castellazzo Bormida) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۶۳۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۰۴ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011". Retrieved 16 مارس 2019.
- ^ "Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018". Retrieved 16 مارس 2019.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Castellazzo Bormida»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کاستلاتسو بورمیدا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نوبار ننهمین یومورتالاری
نریمان ناظیم
کئچن گئجه نوبار ننهم یئنهده یوخوما گلمیشدی. همان گئییم- کئچیمده. همیشه اولدوغو کیمی. آغ آپباق چارقادین چکیب چنهسینین آلتیندا سانجاقلامیشدی. گؤزو ایشیم- ایشیم ایشیلداییردی. سانکی یئنیجه گؤز یاشینین گؤلونده یویونموشدو. آی شافاقلی اوزونده یانان یاناقلار یای آلماسینی یادا سالیردی. چارقاد آلتیندان قیزاران خینالی ساچی قیریشمیش آلنینا ایشیق ساچیردی. نوبار ننه همیشهکی کیمیایدی.
نوبار ننه سینیق ائوین دیرهگیایدی. بیر آن آیاغی آلتینا گلمزدی. بیر لحظه سوپورگه الیندن دوشمزدی. تویوقلارینی آد با آد سسلردی. او، تویوقلاریندا دیلین بیلردی. اولارینان ائلجه دانیشاردی کی آدام دئیردی حتما تویوقلار دا نوبار ننهنین دیلینی باشا دوشورلر. گاهدان یومورتاسی کسیلن تویوقلاری دانلاییب، دانسایاردی: – “آی جانی یانمیش! یئییب یاتماقدا اولدو ایش؟! غیرتیوه نه گلدی؟ هانی به سنین یومورتان؟ هه؟”
نوبار ننهنین پای آلماغینی کیمسه گؤرمهمیشدی. هامی اونون الینه باخاردی. یون جوراب، ناخیشلی الجک، چیل بئچه، پپیللی فریک… او هر شئیدن چوخ اورهییندن پای وئرردی. بونلاریلا بئله نوبار ننهنین یومورتالارینین آیری بیر حیکایهسی وار: هر هانسی یئرده ایشیم دویونه دوشنده، اونون یومورتاسیایله آچیلاردی. میدادیم، دفتریم ایتنده، داواتیم سیناندا، جوهریم قورتاراندا، او زامان کی آنام “پول یوخدو، جانین چیخسین موغایات اول”- دئیه منه آجیقلاناردی، نوبار ننه اشارهایله منی چاغیراردی: “آلا آپار وئر مولکعلییه آل گتیر!”- دئیه یومورتانی اووجوما باساردی. نوبار ننهمین یومورتالاری منه هر شئیایدی: ایگده، کیشمیش، بادام، لبلبی، کاغاذ، قلم، …..
کئچن گئجه نوبار ننهم یئنهده یوخوما گلمیشدی. الینده بیر کاسا یومورتا گتیرمیشدی. سانکی نوبار ننهم بیلیرمیش کی منیم ایندیکی دویونوم بیر یومورتاایله آچیلان دویون دئییل. او بوتون یومورتالارینی منه گتیرمیشدی. نوبار ننه هر شئیی بیلردی. هر شئیی دویاردی
قیش ۱۳۷۸


text:
ایشلدن دانیشیغی:شریف مردی
سلام, شریف مردی. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلمیسینیز.
باشلامازدان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلماغینیزی توْصیه ائدیریک:
- یارانان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلری بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیزلیک و غرضسیزلیک اوْلماسینا دقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سۇاللارینیزی کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپماسانیزسا، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیررک سۇاللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلین یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیرندن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سۇال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا 4 تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- موْضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۴:۴۸ (UTC)
سلامدَییشدیر
سلام. ایستهدیم سیزه یورولماسین دئییب و سیزه تانریدان ساغلیق ایستهیم. چالیشقان قالین. --Arjanizary (دانیشیق) ۲۶ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۲۷ (UTC)


text:
آذربایجان موغاملاری(یئددینجی بؤلوم- بایاتی قاجار موغامی)
فرهاد جعفری
بایاتی قاجار (Bayati Qacar):راست عاییلهسینین نؤوبتی عوضوو بایاتی قاجاردیر. بایاتی قاجار ایکی حیصهدن عیبارتدیر: بایاتی و قاجار. بایاتی؛ آذربایجان فولکلور ادبیاتینین بیر نمونهسینه دئییلیر. بو سؤزون آنلامی بوگونه قدر قطعیتله بللی اولماییب، آنجاق بیر چوخلاری بو سؤزو بایات سؤزوندن آلینمیش بیر سؤز کیمی قئید ائدیرلر. آذربایجانین بؤیوک فولکلور شناسی اوستاد م.ع. فرزانهنین فیکرینجه بایاتی سؤزو؛ چوخ احتمال آذربایجاندا موختلیف دؤورلرده کؤچری شکلینده یاشایان بایات بویونا (اوغوزون ۲۴ قبیلهسیندن بیری) منسوبدور. او باشقا بویلار او جوملهدن افشاری و گرایلی آدلارینین آذربایجان خالق موسیقیسینده اولدوغو اوچون بو احتمالین گوجلو شکیلده یقین اولدوغونا اینانیر. بایات سؤزو بیر چوخ آنلاملاری داشییر. او جوملهدن: لوغت باخیمندان وارلی، مؤحتشم دئمکدیر. بو تئرمین تکجه بایاتی قاجار موغامیندا یوخ، بلکه ده بیر چوخ موغاملاریمیزدا ایشلنمکدهدیر؛ بایاتی تورک، بایاتی عجم، بایاتی شیراز، بایاتی اصفهان، قاتار بایاتی، بایاتی کورد و… کیمی. ایکینجی حیصه «قاجار» سؤزو ده تورک بویلارینین و داها دقیق دئسک قیزیلباش قبیلهلرینین بیریسی و ایراندا و هابئله آذربایجاندا بیر تاریخی سولالهنین آدیدیر. اوست اوسته بو ترکیبین آنلامی قاجارین یا قاجارلارین بایاتیسی دئمکدیر. بایاتی قاجار؛ جنوبی آذربایجاندا بایاتی تورک کیمی شؤهرت تاپمیشدیر. بو موغام اورتا ماهوردان دا زیلده و داها دوغروسو سی بئ مول پردهسینده ایفا اولونور.
بایاتی قاجار؛ چوخ قدیم تاریخه مالیک اولمایان بیر موغامدیر. قدیم موسیقی جدوللرینده بایات یا بایاتی آدلی موسیقی حیصهسی اولموشسادا، آنجاق بللی دگیل کی بو بایاتی؛ بایاتی قاجاردیر یوخسا اوسته ایشاره اولوندوغو باشقا بایاتیلارین هانسینا ایشاره ائدیر. ۱۱ینجی ه.ق / ۱۷ – ینجی م عصرینه عایید اولان بهجتالروح آدلی موسیقی رسالهسینده شعبه اهمیتینی داشییان و «حدی» و «چاهارگاه » آدلی ایکی گوشهنی اؤزونده جمعلشدیرن بایاتی سؤزونه راست گلیریک. ها بئله میر محسن نوابین وضوح الارقام آدلی اثرینده بایاتی بیر شعبه کیمی گؤستریلمیشدیر، آنجاق اونون کشفالحقایق مثنوی آدلی باشقا اثرینده آیریجا اولاراق هم بایاتی قاجار هم ده بایاتی تورک، بایاتی، بایاتی کورد و بایاتی شیراز آدلارینا راست گلیریک. بایاتی قاجار؛ سون زامانلاردا، داها دوغروسو ۱۹ و ۲۰ – ینجی عصیرلرین موسیقی جدوللرینده آرتیق بیر موغام کیمی تانینمیشدیر. تارچی میرزه فرج رضایئو بو موغامی آشاغیداکی شعبهلر و گوشهلر ایله گؤسترمیشدیر: بایاتی قاجار، بایاتی تورک، قاتار، بایاتی، چوبان بایاتی، حیجاز، گبری، شکسته فارس. ۱۹۲۵ – ینجی ایلده عوزئییر حاجی بیگلینین رهبرلیگی آلتیندا تشکیل اولونان موسیقی توپلانتیسیندا بو موغاما راست گلمیریک. آنجاق احمد باکیخانوو-ون پروقرامیندا بو حیصهلرله: مایه، حسینی، شیکسته فارس، زیل زابول، بایاتی قاجارا ایاق و ۲۰ –ینجی عصیرین ایکینجی یاریسیندا یاشایان تارزن؛ کامیل احمدوو-ون پروقرامیندا آشاغیداکی شعبهلر و گوشهلر مؤوجود دور: برداشت، مایه، حسینی، شیکسته فارس، زیل بایاتی قاجار، زمین خارا، دوگاه، روح الارواح، ماورالنهر، شاه ختایی، بایاتی قاجارا ایاق. بو پروقراملاری بیر ییری ایله قیاس ائتدیکده گؤروروک کی بو گون بایاتی قاجاردا ایفا اولونان شعبهلر و گوشهلر تکجه کامیل احمدوو-ون ایفاسی ایله اوست اوسته دوشور. حال بو کی بوگونکو ایفا ایله میرزه فرجین پروقرامی آراسیندا تکجه بایاتی قاجار و شیکسته فارس شعبهلرینده و احمد باکیخانوو – ون ایفاسی ایله قیاس اولوندوقدا: مایه، حسینی، شیکسته فارس، بایاتی قاجارا ایاق شعبهلر و گوشهلرینده اوخشارلیق گورونور. نهایتده بو گون آذربایجاندا بایاتی قاجار موغامی بو شعبهلر و گوشهلرله ایفا اولونور: برداشت، مایه، حسینی، شیکسته فارس، زیل بایاتی قاجار، زمین خارا، دوگاه، روح الارواح، ماورالنهر، شاه ختایی، بایاتی قاجارا ایاق.
برداشت (Bərdaş)- گیریش: بایاتی قاجارین برداشتی راست کیمی نوروز رونده آدلانیر. آنجاق بایاتی قاجار برداشتی راستین عکسینه اولاراق چوخ قیسا، سؤز واسیطهسی ایله یوخ بلکه آواز ایله ایفا اولونور، حال بو کی راستین برداشتیندا موغنی غزل اوخومالیدیر. بونلارین موسیقیسی ده بیری بیریندن فرقلیدیر. بئله کی بونلارین تکجه آدلاری عئینیدیر. راستین برداشتی عیراق شعبهسینه اساسلانیرسا و اوندان راست موغامینین قوخوسو گلیرسه، بایاتی قاجارین برداشتی؛ بایاتی قاجار احوال و روحیهسینی خاطیرلادیر و اونون موسیقیسی ده معین قدر زیل بایاتی قاجارا بنزه ییر. بو آد عئینیلیگی گاهدان باشقا موغاملار دا گؤرونور. میثال اوچون راهاب و شوشتر ده برداشت امیری اوستونده اولور. بو اونو گؤستریر کی بو موغاملار بیر لادا منسوبدورلار. بورادا دا بایاتی قاجار؛ راست عاییلهسینه عایید اولدوغو اوچون، اونون برداشتی راست برداشتی ایله عئینی آددادیر.
مایه (Mayə) – تَمَل: باشقا موغاملاردا اولدغو کیمی بایاتی قاجار موغامیندا دا اساس شعبه مایه / تملدیر. داها دوغروسو تاریخ بویو بو موغامین مایهسی اونون باشقا شعبهلری و گوشهلرینی اؤز اطرافینا توپلامیش و بایاتی قاجار موغامی بورادان اورتایا گلمیشدیر. بایاتی قاجارین مایهسی معین قدر حوزونلو دور و گویا بیر چاغیریش کیمیدیر و دینله ییجینی دوشونمه گه چاغیریر. بو چاغیریش احوال و روحیهسی بو موغاما ائله بیر خاصیت وئرمیشدیر کی اونون شعبهلری و گوشهلری، دینی موسیقی ده او جوملهدن نوحه، مرثیه، آذان و موناجات کیمی دینی موسیقیلرده گئنیش یایلمیشدیر. خاطیرلاتماق لازیمدیر کی گونئی آذربایجاندا و ها بئله ایراندا و بوتون ایسلام دونیاسیندا شؤهرت قازانان اردبیللی حاج رحیم موذن-ین وئردیگی آذان؛ بایاتی قاجار موغامی اوسته و داها دقیق دئسک اونون باشلانیش جوملهلری/قورآن کریمین «توکلت علی الحی الذی …» آیهسی/ بو موغامین مایهسی اساسیندا و آذانین اؤزو بایاتی قاجار، دوگاه و شور موغاملاریندا ایفا اولونان «روح الارواح » گوشهسی اساسیندا قورولموشدور. بئله لیکله بورادا بو موغامین چاغیریش احوال و روحیهسی ایسلام شریعتینین عنعنهلریندن اولان آذان [آذان ایسه ناماز قیلما اوچون، چاغریش دئمکدیر] ایله بیرلشهرک، حاج رحیم موذنین بو آذانینی ابدی و قالارقی بیر اثره چئویرمیشدی.
حسینی(Hüseyni): بوندان اؤنجه راست و ماهور هیندی موغاملاریندا حسینی حاققیندا اطرافلی معلومات وئریلمیشدیر. حسینی بیر گوشه اولاراق راست عاییلهسینه منسوب اولان بوتون موغاملاردا – راست، ماهور هیندی، اورتا ماهور، بایاتی قاجار و دوگاه – ایفا اولونور. بایاتی قاجارین مایهسی بیتمهدن اؤنجه ایفاچی؛ حسینی گوشهسینه کئچمه لی و بو گوشه ده معین قدر گزیشدیکدن سونرا بایاتی قاجارین مایهسینه ایاق وئرمه لیدیر. سونرا ایسه رنگ چالینمالیدیر.
شیکسته فارس (Şikəstə Fars): شیکسته فارس سئگاه موغامینا منسوبدور و اونون دوغما یئری سئگاه لادیدیر، آنجاق بیر چوخ موغاملاردا ایفا اولونور. شیکسته فارس شوعبهسینین ایفاسی ایله ایفاچی مؤوقتی اولاراق سئگاه موغامینا داخیل اولور و بایاتی قاجار مایهسینه کئچید آلماقلا بو شوعبهدن چیخیر. شیکسته فارسین بایاتی قاجار موغامیندا ایفا اولونماسی بو موغاما داها دا حوزن و کدر وئریر. شیکسته فارسدان علاوه گاهدان موبریقه ده اونون آردینجا ایفا اولونور. خاطیرلاتماق لازیمدیر کی شیکسته فارس دا راست عاییلهسینینین بوتون موغاملاریندا ایفا اولونور.
زیل بایاتی قاجار (Zil Bayatı Qacar): آذربایجان موغاملاریندا موعین قدر شوعبهلر وار کی آذربایجاندا موغام صنعتینین انکشافی نتیجهسینده ووجودا گلمیشلر. او جوملهدن بیر پارا شوعبهلری آد آپارماق لار کی موعین موغامین مایهسی اساسیندا قورولموش و داها دوغروسو بو شعبهلر مایهنین زیلده تکراریدیر. او جوملهدن زیل بایاتی قاجار، زیل بایاتی شیراز، زیل زابول، زیل شاهناز، زیل قاتار، زیل سئگاه. بو شعبهلر بیر نئچه جهتدن موغامین مایهسی ایله سئچیلیر. بیر: آدیندان بللی اولدوغو کیمی زیل پردهلرده ایفا اولونورلار، حال بو کی موغامین مایهسی عمومیتله بمده ایفا اولونور. ایکی: مایه یهنیسبت سورعتله و قیسا شکیلده ایفا اولونور. ایندی ایسه بو اوزللیکلر زیل بایاتی قاجاردا دا مووجوددور. بئله لیکله زیل بایاتی قاجارین موسیقیسی مایهنین عیئنیدیر ، آنجاق ایشاره اولوندوغو کیمی معین قدر سورعتله، جَلد و ها بئله اختصارلا ایفا اولونور.
زمین خارا (Zəminxara): زیل بایاتی قاجارین ایفاسیندان سونرا ایفاچی اونا ایاق ائدرک زمین خارا شوعبهسینه دوشور. زمین خارا لوغت باخیمیندان ایکی حیصهدن عیبارتدیر: زمین = یئر و خارا = تیکان. اوست اوسته تیکانلی یئر آنلامینی داشییر. زمین خارا دینی مراسیملرده ان چوخ ایفا اولونان شوعبهلردن بیریدیر. اونا گؤره بیر شوعبه کیمی چوخلو شؤهرت قازانمیشدیر. حتی حال حاضیردا بو شوعبه ایله تانینان بیر نئچه تصنیف مؤوجوددور.
دوگاه (Dugah): زمین خارادان سونرا دوگاه ایفا اولونور. دوگاه بایاتی قاجاردان علاوه شور موغامیندا دا بیر شعبه کیمی ایفا اولونور و عئین حالدا راست عاییلهسینه منسوب اولان موستقیل بیر موغامین آدیدیر. دوگاه فارس سؤزو اولموش و لوغت باخیمیندان دو = ایکی، گاه: یئر، اوست اوستده ایکینجی یئر دئمکدیر. آنجاق بو هئچ ده بو دئمک دگیل کی بو گون آدلاری فارس یا عرب اولان سؤزلر فارس خالقینا یا فارس موسیقیسینه عاییددیرلر، بلکه کئچمیشده موغام آدلاری اوچ دیل اساسیندا – عربجه – فارسجا و تورکجه یارانمیشدیر. قدیم موسیقی ده بئله بیر بولونتولر اولموشدورسا آنجاق ایندی داها اونلارین تکجه آدی مؤروجوددور. بو آدلار ایله بو موغاملارین خاصیتلری همیشه اویغون دگیل، بلکه تام فرقلیدیر. باشقا سؤزله دئسک حال حاضیردا دوگاه، سه گاه، چارگاه و پنجگاه کیمی موغاملاری تکجه موغام آدلاریدیر. بوندان باشقا او آدلارلا، موغاملارین آراسیندا هئچ بیر ایلگی یوخدور.
روح الارواح (Ruh_ül_ərvah): دوگاه شعبهسینین ایچینده بیر نئچه گوشه ده ایفا اولونور، روح الارواح اونلاردان بیریسیدیر. روح الارواح؛ شور، بایاتی قاجار و دوگاه موغاملاریندا ایفا اولونور. او عرب دیلینده روحلار روحو دئمکدیر.آنجاق باشقا بیر پارا موغام آدلاری کیمی اونون دا بئله آدلاندیرماسینین سببی بورایا قدر هله ده بللی اولماییب.
ماورالنهر(Mavəra_ü_nəhr): بو گوشه ده، دوگاه شوعبهسینین ایچینده ایفا اولونور، ماورالنهر؛ بایاتی قاجار موغامیندا ایکی یئرده ایفا اولونور. بیر دوگاه شعبهسینین ایچینده و روح الارواح و شاه ختایی گوشهلری آراسیندا، بیر ده ایسه شاه ختایی گوشهسیندن سونرا، بو گوشهلره بیر اَیاق کیمی ایفا اولونور. ماورالنهر قدیم تورکوستاندا بیر ولایت آدی اولموش و آنلامی «چایین او طرفی»دیر. چایدان مقصد جئیحون چاییدیر. قدیم ماورالنهر ولایتی بو گون قازاخیستان، قیرغیزیستان، اؤزبکیستان و تاجیکیستان مملکتلری آراسیندا بؤلونموشدور. ماورالنهر دوگاه موغامیندا دا ایفا اولونور.
شاه ختایی (Şah Xətayi): شاه ختایی؛ بایاتی قاجار موغامینین سون گوشهسیدیر. شاه ختایی؛ آدیندان بللی اولدوغو کیمی آذربایجاندا و ایراندا ایکی عصیردن چوخ سورن صفویلر حؤکومتینین قوروجوسو؛ شاه اسماعیل-ین شعر تخلوصودور. بوتون موغاملارین شعبهلری و گوشهلری آراسیندا راست عاییلهسینه منسوب اولان موغاملار و اونلارین شعبهلری، گوشهلری و حتی اَیاقلاری کیمی بیری بیرینه بنزر باشقا موغام حیصهلری یوخدور. ایفاچی؛ اورتا ماهور، ماهور هیندی، راست، بایاتی قاجار، دوگاه، قاتار و هئیراتی موغاملارینین اَیاقلارینی بیری بیری ایله قاریشیق سالمامالیدیر. بو بنزرلیکلر بایاتی قاجار و دوگاه موغاملاری آراسیندا داها چوخ گورونور. عئین حالدا بایاتی قاجار موغامینین اؤز گوشهلری و شوعبهلری آراسیندا اوخشارلیقلار داها دا چوخدور. اونا گؤره ایفاچی بونلارین ایفاسیندا ان چوخ دیقتله یاناشمالیدیر.
بایاتی قاجارا ایاق: ایفاچی شاه ختایی گوشهسینین ایفاسیندان سونرا بیر داها ماورالنهر گوشهسینه قاییتمالی و بئله لیکله بو گوشهلره ایاق وئرمه لیدیر. سونرا ایسه عنعنه یه صادیق قالاراق، موغاما ایاق وئرمک مقصدی ایله بایاتی قاجارین مایهسینه قاییتمالی و مایه ده گزیشدیکدن سونرا موغامین ایفاسینا یئکون وورمالیدیر. بایاتی قاجارین یوخاری داکی شوعبهلر و گوشهلریندن علاوه؛ واخت ایله متعلیم عمی و آغا خان عبد اله یئو طرفیندن ده باشقا شعبهلر و گوشهلر او جوملهدن عوشاق، سارنج، سئگاه و عیراق ایفا اولونموشدور.
بایاتی قاجار موغامینی تحلیل ائتدیکده گؤرونور کی او باشقا موغاملار لا قیاس اولوندوقدا: بو موغام یئنی بیر موغام اولموش و ائله ده اوزون تاریخی یوخدور. قوزئی آذربایجاندا ساوئتلر دؤنمینده حؤکومت طرفیندن دینی مضمونلار داشییان موسیقیلرین ایفاسینا سون قویما مقصد ایله دوگاه موغامینین ایفاسی محدودلاشدیریلمیش و حتی چوخ زامانلار یاساق ائدیلمیشدیر. بورادا احمد باکیخانوو کیمی بؤیوک موسیقی خادیملرینین چالیشماسی نتیجهسینده دوگاه موغامیندا یاساق ائدیلن گوشهلر و شعبهلر بایاتی قاجارا علاوه ائدیلمیش و بایاتی قاجار موغامی اونلاری اؤزونده توپلایاراق بوگونکو شکیله دوشموشدور. بئله لیکله بایاتی قاجارین شوعبهلر و گوشهلرینین بیر چوخو ایلک اؤنجه دوگاهدا اولموش و ایندی ایسه بایاتی قاجار ترکیبینده ایفا ائدیلیر.
بایاتی قاجار موغامینین ایفاچیلاری سای باخیمیندان بارماق ساییندان آرتیق اولمامیشدیر. حال حاضیردا جبار قاریاغدی اوغلو و شکیلی علسگر-دن بایاتی قاجار، مجید بهبودوو- دان زمین خارا، آسلان صفروو-دان شاه ختایی کیمی قیسا سس یازیلاری مؤوجوددورسا،آنجاق بایاتی قاجاری ایلک دفعه اولاراق بیر موغام کیمی هانسی ایفاچی طرفیندن و نه زامان ایفا اولونودوغو هله ده بللی دگیل. ایگیرمینجی عصیرین ایکینجی یاریسیندا اونون اوستالیقلا ایفاچیسی متعلیم متعلیموو اولموشدور. حال حاضیردا اونون ایفاسیندان ایکی موختلیف ایفا الیمیزه گلیب چاتمیش و اونون باشقا سس یازیسی بو گون تانینمیش تارزن واله رحیموو-ون آرشیوینده قورونوب ساخلانیلیر. متعلیم عمی ایفالارینین بیرینده بایاتی قاجاری آشاغیداکی شوعبهلر و گوشهلر ایله ایفا ائتمیشدیر: « مایه، حسینی ، شیکسته فارس، موبریقه، عیراق، دوگاه، زیل بایاتی قاجار، زمین خارا، دوگاه، ماورالنهر، سارنج، شاه ختایی، ماورالنهر، بایاتی قاجار- اَیاق ».
بایاتی قاجار موغامینی متعلیم عمیدن سونرا قولو عسگروو و باکیر هاشیموو مهارتله اوخوموشلار. بو موغام قولو عسگروو –ون رئپرتووارینا اؤزل یئر توتموش و او دفعهلرله بو موغاما موراجیعت ائتمیشدیر. او ایفالارینین بیریسینین سونوندا «بیر قوش گلیر بربردن» آدلی گؤزل خالق ماهنیسینی دا ایفا ائتمیش و بو موغامین ایفاسینا داها دا گوزللیک وئرمیشدیر. حال حاضیردا آذربایجاندا بایاتی قاجار موغامینین یگانه ایفاچیسی بؤیوک موغنی آغاخان عبدالله یئودیر. آغا خان عبدالله یئو بو موغامی یئنی نفسلرله، اوزونه مخصوص اولان بیر اوسلوب ایله و داها گئنیش شکیلده ایفا ائتمیشدیر. بو قلم صاحیبی بو گونه قدر آغاخان عبدال یئو-دن دؤرد موختلیف ایفا دینله میشدیر کی هر بیری باشقاسیندان فرقلی و چئشیدلی شکیلده ایفا اولونوشدور. آغا خان عبداله یئو بو موغامی او قدر گئنیش شکیلده ایفا ائتمیشدیر کی اوندان بو گون ۴۴ دقیقه لیک اوزونلوغوندا بایاتی قاجار ایفاسی مووجوددور. بو موغامین اینسترومنتال ایفا دا ان مهارتلی ایفاچیسی کامانچادا، بؤیوک کامان اوستاسی هابیل علیئوو، تاردا ایسه وامیق محمد علی یئو اولموشدور.
قایناقلار:
زهرابوو رامیز (۱۳۸۸): موغامات آذربایجان، ترجمه مجید تیموری فر، تبریز.
عبد المومن بن صفی الدین (۱۳۴۶): رساله موسیقی بهجت الروح، ترجمه محمد تقی مایلی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
فرزانه، م . ع (۱۳۹۱): آذربایجان خلق ادبیاتیندان بایاتیلار، سکگیزینجی نشر، تهران، اندیشه نو.
مراغه ای، عبدالقادر بن غیبی حافظ (۲۵۳۶): مقاصد الالحان، به اهتمام تقی بینش، چاپ دوم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.


text:
اویان نیوز : بولقاریستان تورکلری، کوچهلره زورلا آد دگیشدیرمه سیراسیندا اؤلدورولنلرین آدلارینین وئریلمهسینی ایستهییر
بولقاریستان تورکلری، کوچهلره زورلا آد دگیشدیرمه سیراسیندا اؤلدورولنلرین آدلارینین وئریلمهسینی ایستهییر.
بولقاریستان عدالت فدراسیونو باشقانی سئزگین مؤمن، قیرجاعلی ائلینه باغلی کیرکووو و مستانلی ائلچهلرینین بلدیه باشقانلارینا مکتوب گؤندردی.
مکتوبدا، ۱۹۸۴.جی ایلده باشلادیلان سلاح گوجو ایله آد دگیشدیرمه سیراسیندا باسقیلارا قارشی گلدیکلری اوچون ایکی ائلچهده اؤلدورولن ۱۱ تورکون آدینین کوچهلره وئریلمهسی طلب ائدیلهرک “آدلارینی، دینینی، تورکلوگونو و اینسانلیق اونورونو ازدیرمهمک اوچون حیاتلارینی وئرنلرین آنیسینی یاشاتماق ایستهییریک” دئییلدی.
ت ر ت تورکی


text:
ذیروهلر یولچوسو
گونتای گنجالپ
( تبریزده هر کسین سایقی دویدوغو، دونیانین بیر چوخ هوندور داغلارینا یوکسلمیش اونلو داغچی “حسین حراستی” هر طرفی قارلا ساریلمیش هیمالییانین ان اوجا ذیروهسینی فتح ائتمک ایسترکن، دوشموش و حیاتینی ایتیرمیشدیر…)
***
۱
اؤزگور روح
ووجودونون درینلیگیندن گلن بیر سس اونو بلیرسیزلییه، سونسوزلوغا چاغیریردی. باشلانغیجی و سونو گؤرونمهین یوللار اونون ایچینده بیر- بیرینه دولاشمیش، روحونا ساریلمیشدی.
داغلارین بوینونا ساریلا- ساریلا ذیروهیه دیرماشان سرت کئچیدلی یوللارین سیرلی چاغریشلاری رؤیالارینا، یوخوسونا گیریردی. داغلار، اولو روحو داریسقاللیقدان قورتارما میسسیونو ایله یوکلنمیشدی. داغ باشیندان سئل اولوب آخیشان جاذیبهلر روحونو ایشغال ائتمیشدی.
عشق، قوتسالجا ایشغال اولونما دئمکدیر. عشق، باغلاناراق اؤزگورلویه اولاشماقدیر. هر کس اؤز میقدارینجا سئور؛ بیری آبی حیاتی (دیریلیک سویونو)، بیری سئوگیلینی، بیری ده …”هر کسین عالمده میقدارینجادیر طبعینده مئیل
من لبی جانانیمی، خیضر آبی حئیوانین سئور” (فضولی)
سئوگی، اونونلا یاشاماق و اونسوز یاشایا بیلمهمکدیر. داغلارسیز یاشایا بیلمیردی. سئوگی، روحون اؤزگورلویه اوزانان یولودور. ایچریدن دومانلیغی، قارانلیغی و آنلاشیلمازلیغی دفع ائدن، روحو اینانجلا اؤزدئشلشدیریب، اومودلارا، موتلولوقلارا قوووشدوران سئوگیدیر. داغلارین جاذیبهسی ووجودونا دولموش، اونو سیغمازلیق بیلینجینه اردیرمیشدی. قلبیندن بئینینه عشق ایلدیریمی چاخمیشدی. بئینینده حئیرت دوغوران سیرلر گؤرونموشدو. باشیندا داغ هاواسی وار ایدی. دوشلرینده (düş- خیال) داغلار دولاشیردی. داغلار اؤز آرخاداشینی، اؤزگور روحو چاغیریردی.
۲
حرکت
اؤزگور و موتلو روح درهنین دیبیندن باشی قارلی ذیروهیه باخدی. گونش ذیروهده دورموش، ایشینلاری اؤزگور روحو، کؤلگهلی، درین و دالغین درهلردن همن ذیروهیه دوغرو یوکسلمهیه چاغیریردی. گؤیلرده داغینیق پلمهلر اؤزگور روحون سئودالی ایرادهسینه حئیرت ائدیردی.
قایالیقلار فتح ائدیلدیکجه یوکسکلیکلرده یاشاماق عشقی یورغونلوغونو اونوتدوروردو. ذیروهیه دوغرو یوکسلدیکجه، اؤز ایچینده ده یوکسلیردی. یوکسلیش بیر روح حالیدیر. او روح حالی اینسان وارلیغیندا حرکته کئچمزسه، داغلاری فتح ائتمک، ذیروهلره یوکسلمک مومکون اولماز. اینسانین ایچ دونیاسینی گئنیشلهدن یوکسلیش دویغوسودور. ایچینده یوکسکلیک دویغوسو داشییانلار دایما داغلارا وارمیشلار، داغلار دا اونلاری چاغیرمیشدیر، چاغیراجاقدیر.
کئچیلمز یارغانا، اوچوروما راستلاندی. دیرناقلاری سویولموشدو، آنجاق آغری حیسس ائتمیردی. اولو ایستک و یوکسک هدف اوغروندا مرکزلشن ایراده کیچیک آغریلاری دویولماز ائتمیشدی. گئرییه دؤنوب باخدی، درهلرین دیبی گؤرونموردو. “درینلیکلره باخمازلار” کیمی بیر سؤز ائشیتمیشدی، چونکو درینلیکلرین جاذیبهسی وار. درینلیکلر گؤزو آخیدار، درینلیکلر جذب ائدر.
درینلیکلر اونو جذب ائتمهدی، ائده بیلمهدی، چونکو اونون روحوندا یالنیز یوکسکلیکلرین جاذیبهسی وار ایدی. ذیروه یه یوکسلیش ایرادهسی درهلرین جاذیبهسیندن اوستون ایدی.
بیر آز کناردا، بؤیوک قایانین اوستونده اوتورموش بیر قارتال سسسیزجه اونون دیرمانیشینا باخیردی. اؤزگور روحون گؤزو قارتالا ساتاشدی و:
“ذیروهیه گئدیرم، بیر آز سرتلیکله راستلانمیشام، آنجاق کئچهجهیم ” ، – دئدی.
قارتال اوزون- اوزون اونو سئیر ائتدی، سونرادا قییها چکیب اؤزونو اوچوشا توللادی. ذیروهلر یولچوسو قایادان ساللاق حالدا قارتالین اوچوشونو سئیر ائدیردی.
سویولموش دیرناقلارینین قانی قوللاریندان بوینونا طرف آخیردی. داغداغان کولوندان یاپیشیب اوچورومو کئچدی. دینجینی آلماق اوچون آزجیق اوتوروب، بیر ماهنی زومزومه ائتمهیه باشلادی:
بیر سئودایا کؤنول وئردیم
آلدی، آپاردی روحومو
دولاشدیردی دونیالاری
داغلارا وئردی کؤنلومو
عشق ایچیمده چاغلار منیم
بو کئچیلمز یوللار منیم
اسکی دوستوم داغلار منیم
آلدی، آپاردی روحومو
داغلارداکی گیزلین گیزلر
اؤزگور روحلاری هپ ایزلر
اؤزلهدیگیم گیزلی ایزلر
آلدی، آپاردی روحومو.
۳
ذیروهده
ذیروهلر سونسوز گؤیلره ان یاخین مکاندیر. ذیروهلرین ووقاری، اونون سویونون، کؤکونون یئرین ان درینلیکلرینده اولماسی اوزوندندیر. ذیروهلر سویلودورلار. ذیروهلر و ذیروهلره یوکسلنلر. ذیروهلره یوکسلنلر ذیروهنین ائحتیشامی، ووقاری ایله اؤزدئشله شیرلر.
ایچ دونیاسینین درینلیگی، سویلولوغو ایله کایناتین سونسوزلوغونو بیرلشدیرن ذیروهلر یولچوسو، سونسوز بیر موتلولوق ایچریسینده “ذیروهلر” آدیندا بیر شرقی سؤیلهییردی:
موقدس مکاندیر، موقدس مکان
یوکسلیش معناسین آندیریر هر آن
یئرین ایچ قاتیندا کؤک سالدیغیندان
هر زامان جاواندیر قوجا ذیروهلر
گئجه لر اولدوزلا، آیلا گؤروشر
گوندوز گؤیلر قیزی گونله اؤپوشر
سئوینجی دریله، دوزله بؤلوشر
داغلارین باش تاجی هاچا ذیروهلر
قاپ- قارا بولودلار سیخلاشان زامان
شیمشکلر غضبین دویدو یاخیندان
دوزلری، چؤللری ساراندا دومان
ساچینا دن دوشن اوجا ذیروهلر.
ایلدیریملارین غضبی ایله ایچ-ایچه اولاراق برکییَن و یوکسلن ذیروهلر. ذیروه یئر دئییلدیر، گؤیون آلتیدیر. ذیروهلردن یوکسکده دوران گؤیلردیر. گؤیلرین سیرلرینی دویما آشاماسیدیر ذیروهلر.
گؤیلرده پلمهلرین یئرینی آلان بوز بولودلار بیر- بیرینه دوغرو سورونوردو. بولودلارین کینلی، غضبلی و ایلدیریم دوغوران سورتوشمهلری باشلامیشدی. ذیروهلی داغین بئلینین اورتاسینا بیر نئچه قورخونج سسلی ایلدیریم شیغیدی. داغین بئلی سینمادی، آنجاق اوزون ایللر بویونجا ذیروه لرده اوست-اوسته قالانیب برکییَن قارین و قار بوزلارینین بئلی قیریلدی. چیغ(بهمن)، گورهاگورلا دیبی گؤرونمهین درهلره دوغرو یووارلانیردی.
ذیروهلر یولچوسونون آیاغی سوروشدو و چیغلا بیر یئرده درهنین دیبینه یووارلاندی…
بوغازینا قدر قارین آلتیندا قالمیش ذیروهلر یولچوسونون سؤنمکده، قاپانماقدا اولان گؤزلری ذیروهیه دیکیلمیشدی، بیر آز اؤنجه فتح ائتدیگی ذیروهیه. توفاندان سونرا هر طرفی سارمیش بیاض سسسیزلیک ایچریسیندن داغلار بیر پیچیلتی دویدو:
بدنیمی ترک ائدن روح،
دره لرده توتما قرار،
مندن آیریلیب گئدن روح،
یوکسل، اوردا، ذیروه ده قال.
ذیروه لر یولچوسونون سون نفهسی ذیروهیه دوغرو دومانلانیردی…
یای-۲۰۰۱-باکی


text:
اویان نیوز: بو گون تورکییهنین بؤیوک صنعتچیسی باریش مانچونون دوغوم گونودور. اونون ۷۰ یاشی تامام اولور.
«قافقازینفو» باریش مانچونون چوخ سئویلهن ماهنیلاریندان بیری «گولپئمبئ»نی ۷۰ ایللیک یوبیلئیی موناسیبتی ایله اوخوجولارا تقدیم ائدیر.
سئن گولونجئ گوللئر آچار گولپئمبئ
بولبوللئر سئنی سؤیلئر بیز دینلئردیک گولپئمبئ
سئن گئلینجئ باهار گئلیر گولپئمبئ
دئرئلئر سئنی چاغلار سئوینیردیک گولپئمبئ
گوز یاغمورلارییلا بیر گون گؤچتون گیتتین سئن اینانامادیک گولپئمبئ
بیزیم ایللئر سئسسیز، بیزیم ایللئر سئنسیز اولامادی گولپئمبئ
دوداغیمدا سون بیر تورکو گولپئمبئ
حالا هئپ سئنی سؤیلئر سئنی چاغیریر گولپئمبئ
گوز یاغمورلارییلا بیر گون گؤچتون گیتتین اینانامادیک گولپئمبئ
بیزیم ایللئر سئسسیز بیزیم ایللئر سئنسیز اولامادی گولپئمبئ
گؤزلئریمدئ سون بیر بولوت گولپئمبئ
حالا هئپ سئنی آرار سئنی بئکلئر گولپئمبئ
دوداغیمدا سون بیر تورکو گولپئمبئ
حالا هئپ سئنی سؤیلئر سئنی چاغیریر گولپئمبئ
http://www.youtube.com/watch?v=WAvfzTjtl_g&feature=player_embedded
قافقاز اینفو


text:
اویان نیوز: ۲۱ فورال بئینلخالق آنا دیلی گونو موناسیبتیله کئچیریلهن تدبیرده اوزرینده “ایران آذربایجانلیلارینین حقوقلارینی دستکلیین”، “سیاسی محبوسلاری آزاد ائدین” سؤزلری یازیلمیش پلاکاتلار قالدیریلیب، “ایران یالنیز فارسلارین دئییل” کیمی شوعارلار سسلندیریلیب.
تدبیر زامانی اوخونولار بیاناتدا دئییلیر کی، ایران فارسلارلا برابر آذربایجانلیلار، کوردلر، بلوچلار، لرلار، تورکمن و دیگر خالقلارا وطندیر. “ایرانین ان بؤیوک ائتنیک قروپو اولان تورکلر ایران اهالیسینین اوچده بیر (اویان نیوز: ایکیده بیر) هیسه سیسینی تشکیل ائدیر. ایرانین آذربایجانلی اینسان حقوقلاری مدافعهچیلری یاساقلانان آنا دیلینده تحصیل اوغروندا موباریزه آپاریر، باخمایاراق کی، ایران کونستیتوسییاسی هر بیر دیلده سربست تحصیل حقوقولارینی تامین ائدیلیر،” دیه بیاناتدا بیلدیریلیر.
سندده دئییلیر کی، ایرانین حاضیرکی رژیمی سابیق پهلوی رژیمی کیمی غیری-فارس قروپلاری فوندامنتال حقوقلاریندان محروم ائدیب. یرلی مطبوعات، ایدارهچیلیک و رسمی سندلشدیرمهلرین آذربایجان تورکجهسینده آپاریلماسی قاداغان ائدیلیب.
تدبیر ایشتیراکچیلاری آراسیندا آذربایجانلیلارا دستیینی نوماییش ائتدیرن آمریکالیلار دا اولوب. آماندا داتریچ آذربایجان-آ ب ش شبکهسینین نمایندهسیدیر: “من بو گون بورایا ایران آذربایجانلیلارینین تعقیب و تضییقلره معروض قالماسی، آنا دیلده تدریس آلا بییلمهمهسی، اوشاقلارینا تورک آدلاری وئره بیلمهمهسینه آ ب ش دؤولت دپارتامئنتیندن دیپلوماتیک یوللاری واسطهسی ایله دقتلری جلب ائتمک اوچون گلمیشم،” دئیه او بیلدیریب.
بینلخالق آنا دیلی گونو ۱۹۹۹-جو ایلین نویابریندا یونسکو-نون باش کونفرانسیندا اعلان ائدیلیب و ۲۰۰۰-جی ایلین فورال آییندان اعتباراً هر ایل دیلچیلیک، مدنی موختلیفلیک و چوخدیللیلیگی تبلیغ ائتمک اوچون قئید ائدیلیر.
آمریکا سسی


text:
اوتوموبیل لاستیکی
اوتوموبیل لاستیکی یوخسا اوتوموبیل تکری اینگیلیس اینگیلیسجه (Tyre) آمریکا اینگیلیسجه (Tire) بیر اۆزۆک ماده لر دیر کی تکرین دؤورون توتور. قدیم تایر لرین یانیدا تیوب دا ایشلنر دی آما ایندی تایر لرین چوخو تیوب لس دیر لر. تایر لر دوغام یاشام اوچون تهلوکه لی دیر لر اؤزللیکله تایر فاکتورلاری هاوا نی بولاشدیریر لار.
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- National Highway Traffic Safety Adm "Tire Safety" Brochure
- U.S. Government tire rating and maintenance site.
شابلون:Tires شابلون:Rubber شابلون:Automotive handling شابلون:Powertrain شابلون:CarDesign nav


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
T əriflər olsun Sənə, Ya Rəbb mənim Allahım! و وریرهم سینین یا آدینا کی، اونو هچ کاس لاییقینج تانیا بیلمه ییب، ماهئیهتینی هچ کیم دیرک اد بیلمه ییب; سهنی و وریرهم، وهیینین چشمسی و ئلامهتللرینین گؤنهشی اولان کیسه - منیم اورهیمی سئنین میهه ببتینین و سئنین زیکرینین ایزین. سونرا اونو سئنین ئن بیوک دیریانا قوووشدور، تا کی، اوندان سئنین هیکمتینین دیریلیک سولاری و سئنین تئریفینین و القیشینین صف ففووارلری چاغلاسین.
منیم بینیمین ئزالاری سئنین بیرلییین شهادت وریر و خوبیمین توکلری سئنین هوکمرانلیق و ئازمتینین گؤچونو بیان ادیر. سئنین فزل قاپیندا من موتی و تام ایتائتکارلیقلا دورموشام و سئنین کهرامتینین ئتئیندین یاپیشمیم، باکسلاریمی سئنین بی.
ای mənim Allahim به، əzəmətinin böyüklüyünə yaraşan şeyləri mənə qismət eylə، gücləndirici fəzlinlə mənə kömək و همکاران، Sənin Əmrini elə təşviq edim کی، ölülər qəbirdən qalxsın və Sənə tərəf yürüsünlər، tamamilə Sənə təvəkkül etsinlər və nəzərlərini Sənin Əmrinin üfüqünə və Vəhyinin məşriqinə diksinlər.
Sən، həqiqətən، Qüdrət Sahibi، Ən Uca، Hər Şeyi Bilən و Ən Hikmətlisən.
-بهاءالله
الهی تید دوالاری
4. ürəyimi سئنین زیکرینین خزینهسی ایله
الهی تید دوالاری


text:
١٢شهریور مراجعتنامه سینین نشری ایله باغلی آذربایجان دمکرات فرقه سینین بیاناتی
عزیز هموطنلر
٧٠ ایل اول داغیدیجی دنیا مهاربه سینی گئریده بوراخاراق، فاشیزمین مغلوبیتیندن سونرا بیر چوخ ئولکه لرین خالقلاری فورصت تاپاراق محاربه نین داغینتیلاری اوزه رینده اؤزلری اوچون مستقل، آزاد و آباد مملکت قورماغا باشلادیلار. بو اؤلکه لر کیمی بیزیم اؤلکه ده بو شرایطدن استفاده ائتدی. دیکتاتور رضا شاه حکومتی دؤوریلدیکده اؤلکه ده نسبی دموکراتیک فضانین آچیلماسی وطن سئور، مترقی پارتیا و جمعیتلره ده فعالیت امکانی یاراتدی. آزادلیق سئور، وطن پرور و مترقی قوه لر بوتون گوجلرینی سفربر ائده رک، خالقی تشکیلاتلاندیرماقلا سیاسی – اقتصادی، اجتماعی انکشافدان گئری قالمیش اؤلکه نی خلاص ائتمک ایسته ییردیلر. بو مقصده نایل اولماق اوچون ملی – سیاسی، مدنی پارتیا و تشکیلاتلارین یارادیلماسی گونون واجیب مسئله سینه چئوریلدی. حاکمیت داخلی مرتجع قوه لرین، مولکه دارلارین، بیر قروپ روحانی و بازار آداملارینین ارتجاع جبهه سینده دوروب، دیره نیشلرینه باخمایاراق، زحمتکشلرین، ضیالیلارین هابئله اورتا طبقه لرین اکثریتی سیاسی و صنفی تشکیلاتلارا قوشولدولار.
کئچمیشده آذربایجاندا ملی- سیاسی و صنفی تجربه سی چوخ اولدوغوندان ا رضا شاه دیکتاتوراسی دؤورونون توره تدییی فسادلارا قارشی مبارزه عزمی آذربایجان خالقیندا داها دا یوکسک ایدی. بو استقامتده سید جعفر پیشه ورینین رهبرلیی آلتیندا مترقی و آزادلیق سئور قوه لر قرارا گلدیلر کی، بو منطقه ده بیر داها آزادلیق بایراغی دالغالاندیرسینلار. ستار خان، باقر خان، حیدر عمواوغلو و شیخ محمد خیابانی داوامچیلاری ١٣٢٤- جو ایل شهریورین ١٢- ده (٣ سنتیابر ١٩٤٥) خالقین ایستک و آرزولارینی گرچکلشدیرمک اوچون بیر یئره توپلاشیب تشکیلات یاراتماغا قرار ویردیلر. بو ییغینجاق ١٢ شهریور مراجعتنامه سینین نشری ایله نتیجه لندی. دئمک اولار کی، ١٢ شهریور مراجعتنامه سی عمومی شکیلده آذربایجان خالقینین ایستک و آرزولارینی بیان ائدیردی. آذربایجان خالقینین و اؤلکه نین دموکراتیک قوه لرین اکثریتی بو مراجعتنامه نی مدافعه ائدیردیلر.
مراجعتنامه نین نشری مرکزی دؤولتین مأمورلاری و ارتجاع قوه لری طرفیندن منفی قارشیلاندی، بو بیانات اؤز مقصدینه چاتماسین دئیه، اونلار هر جور پوزوجولوق فعالیتینه ال آتدیلار. لاکین بونا باخمایاراق بیر آی چکمه دن، یعنی ایلین مهر آینیندا ٢٤٧ نماینده دن عبارت آذربایجان دموکرات فرقه سینین ایلک قورولتایی تبریزین فردوسی بناسینین سالانوندا تشکیل اولوندو. قورولتای گئنیش مذاکره دن سونرا آذربایجان دموکرات فرقه سینین نظامنامه و پروقرامینی تصدیق ایتدی. همچنین قورولتایدا ٤١ نفردن عبارت مرکزی کمیته نین عضولری سچیلدی. سید جعفر پیشه وری آدف- نین صدری سچیلدی.
بئله لیکله ١٣٢٤- جو ایل آذر آیینین ٢١- ده (12 دکابر ١٩٤٥) آذربایجان ملی حکومتی رسمی شکیلده اؤز ایشینه باشلادی. آذربایجان ملی حکومتی مرکزین بوتون پوزوجولوق فعالیتلرینه باخمایاراق قیصا مدت عرضینده آذربایجاندا اقتصادی، اجتماعی و مدنی ساحه لرده چوخلو اصلاحاتلار حیاتا کئچیردی. او جمله دن:
- ارباب- رعیت مناسبنلرینده کوکلو اصلاحات آپاریلدی. خالصه (دؤولت) تورپاقلاری، حرکاتا قارشی و آذربایجانی ترک ائدن بویوک ملکه دارلارین تورپاقلاری پولسوز کندلیلر آراسیندا بولوشدورولدو. توخوم، سو و باشقا اکین وسائطینی آلماق اؤچون یوخسول کندلیلره کرئدیت(وام) وئرمک مقصدیله یئنی «فلاحت بانک» (آقرار بانکی) یارادیلدی. سووارماق اوچون فیرمالار یارادیلدی. آذربایجان دموکرات فرقه سینین رهبرلی یی ایله آذربایجان خالقی گئنیش شکیلده یوللارین، شهرلرین و کندلرین آبادلاشدیریلماسینا باشلادیلار. ایشسیزلیگه قارشی جدی تدبیرلر پلانی حاضرلاندی. کئچمیش و اسکی زاوودلار برپا اولوناراق فعالیته باشلادی. یئنی موسسه و فابریکلر یارادیلدی. بوتون یئرلرده صحیه شعبه لری یارادیلدی.
آنا دیلینین رسمی دؤولت دیلی اولماسی ایله آذربایجانین مدنیتینه و تحصیلینه گئنیش امکان یاراندی. مکتبلرین آرتماسی، اونیورسیتئتین تآسیس اولونماسی، مطبوعاتین گئنیش فعالیتی، رادیو شیرکتینین یارادیلماسی، چاپخانالارین تشکیلی، او جمله دن«آذربایجان چاپخاناسی» اینجه صنت اداره سینین یارادیلماسی، تآتر و فلارمونییانین تشکیلی، ملی آنسانبللارین تشکیلی، هابئله «آذربایجان شاعرلر مجلسی» نین یارادیلماسی و سایره. گؤرولن مهم ایشلردن نمونه لردیر.
- آذربایجاندا ایلک دفعه کیشی – قادین برابر حقوقلوغو رسمیته تانیندی. قادینلار سئچیب – سئچیلمک حقوقو قازاندیلار. سیاسی و اجتماعی فعالیت حقوقونا یییه لندیلر
. بو حیرت ائدیجی دموکراتیک ده ییشیکلیکلر هامینین دقتینی اؤزونه جلب ایتدی. حتی قوام السلطنه دؤولتی ١٣٢٥- جی ایل اوردیبهشت آینین ٢- ده تصدیق ائتدییی ٧- ماده لیک مقاویله ده عتراف ائده رک یازیر: او منطقه نین اصلاحاتی دقتیمیزی اؤزونه جلب ائتمیشدیر.»
غیرتلی آذربایجان اؤولادلاری !
بو مراجعتنامه نشریندن ٧٠ ایل کئچیر. مراجعتنامه ده یازیلان مدعالار آذربایجان خالقینین اسکی ایستک و آرزولاریندان ایلهام آلاراق، سید جعفر پیشه وری نین رهبرلی یی ایله یئنی حرکاتین باشلانغیجینا سبب اولدو. بو مراجعتنامه خاص دونیا گؤروشو اساسیندا و مودروکجه سینه یازیلدیغی اوچون اونو حاضرلایانلارین اوزاقگؤرنلیکلرینه دلالت ائدیردی. بو مراجعتنامه ده استقلال، آزادلیق، ملی حاکمیت حقوقو و ایرانین اراضی بوتؤولویو اساس مسئله اولاراق قید ائدیلمیشدیر. همچنین مراجعتنامه ده ارتجاعیا سون قویماق، استبداد و مستملکه چیلی یه قارشی مبارزه آپارماق دا مهم موضولاردان بیری کیمی اؤز عکسینی تاپمیشدی. همین مسئله آذربایجان ضیالیلاری، آزادلیق¬سئورلرینین و زحمتکشلرینین ایستکلریندن دوغموشدور. «ایرانا دموکراتیا و آذربایجانا مختاریت» شعاری آذربایجان خالقینی اؤلکه نین باشقا خالقلاری ایله بیرلشدیره رک، اونلاری بیرگه مبارزه یه دعوت ائدیردی.
رضا شاهین قاچماسییلا اؤلکه ده نسبی شکیلده دموکراتیک فضا یاراندی. بئله بیر شرایطده پیشه وری سلاحداشلاری ایله بیرلیکده اؤلکه ده دموکراتیانی و آذربایجاندا ایسه ملی حاکمیت حقوقونو برپا ائتمک اوچون ملی – آزادلیق بایراغینی اله آلاراق اؤن جبهه ده مبارزه یه باشلادی. آذربایجان انقلابچیلاری مشروطه و خیابانی حرکاتینین هدفلرینی گرچکلشدیرمکده قرارلی ائدیلر. آذربایجان دموکرات فرقه سینین دموکراتیک پروقرامی بوتون ارتجاعقووه لری طرفیندن کین، نیفرت و دشمنچیلیکله قارشیلاندی. ارتجاع جبهه سی بوتون گوجو ایله بو مختار دؤولتین آپاردیغی دموکراتیک اصلاحاتلارا مانع اولماقلا برابر، اؤلکه نین باشقا یئرلرینه یاییلماسینین قارشیسینی آلماغا چالیشدی. بو یولدا مختلف حیله لره ال آتدی. آمریکا و انگیلترنین ال آلتیلاری آذربایجان دموکرات فرقه سینی سپاراتچیلیقدا اتهام ایتدیلر. خانلار و ارتجاع قوه لری آذربایجانین شهر، کندلرینده قتل، غارته باشلادیلار. مرکزی دؤولت خادیملری پوزوجولوق فعالیتی ایله مشغول اولدولار. آذربایجاندا آبادلیق ایشلرینین قارشیسینی آلماق مقصدیله مرکزی دؤولت آذربایجان بانکلاریندا اولان بوتون نقد پوللاری بوشالداراق، تهرانا گوندردی. بو حیله و پوزوجولوقلارا باخمایاراق یئنه ده آذربایجان ملی حکومتی قیصا بیر مدتده مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و مدنی ساحه لرده بؤیوک ایشلر گؤرمه یه نایل اولدو. ٧٠ ایل کئچمه سینه باخمایاراق هله ده بو اصلاحاتلارین بیر قیسمی او دؤوروندن یادیگار اولاراق قالماقدادیر. بو ایسه بیر چوخلاری طرفیندن تقدیر اولونور.
آزادلیق¬سئور و دموکراتیک قوه لر!
١٢شهریور مراجعتنامه سینین نشریندن ٧٠ ایل کئچمه سینه باخمایاراق، هله ده بو بیاناتین مدعالارینین بؤیوک بیر قیسمی ایجرا اولونمامیشدیر. ١٣٥٧- جی ایلین (١٩٧٩فورال) بهمن انقلابی پهلوی رژیمینه سون قویدو. بو انقلابین غلبه سینده آذربایجان خالقینین بؤیوک و تعیین ائدیجی رولو اولموشدور. دیکتاتورا رژیمینین دئوریلمه سیله اؤلکه ده دموکراتیا و آزادلیغین برقرار اولماسی گؤزله¬نیلدی¬یی اوچون گمان ائدیردی کی، آزادلیغین تأمین اولماسیلا ایران خالقلاری دا اؤز ملی حاکمیتلرینی قورماق حقوقونا نایل اولاجاقلار. اما انقلاب و اونون مقصدلرینه قارشی اولان ارتجاع قوه لری قدرتی اله آلماقلا خالقین هدف لری بیر – بیرینین دالیجا گؤز آردینا آلیندی. انقلابی مدافعه ائدن پارتیا و تشکیلاتلار داغیدیلاراق، سیردان چیخاریلیب و فعالیتلری قاداغان اولوندو. سیاسی، صینفی تشکیلاتلارین رهبر و کادرلارینین اکثریتی توتولاراق حبس ائدیلدیلر. اسلام جمهوریتینین حبسخانالاری بشر تاریخینین ان قورخونج زیندانلارینا چئوریلدی. خالقین حقوق، آزادلیقلارینی مدافعه ائدن قادین و کیشیلر شکنجه ائدیله رک اعدام اولوندولار. بو فاجعه دونیا اجتماعیتی طرفیندن «ملی فاجعه» آدلاندیریلدی. بونا باخمایاراق، رژیمین شکنجه مکانیزمی خالقین مبارزه عزمینی قیرا بیلمه دی. آزادلیق و اجتماعی عدالته نایل اولماق مقصدیله قادینلار، گنجلر، زحمتکشلر و سایرقووه لر اؤز مبارزه لرینی دوام ایئتدیردیلر. بونولا یاناشی، اؤلکه ده یاشایان ملتلر ده تاپدالانمیش حقوقلارینین برپاسی اوچون مجادله لرینین وسعتینی گنیشلندیردیلر.
اؤلکه نین ائله بیر بحرانلی و خاص شرایطینده بیز ١٢ شهریور بیاناتینین نشرینین ٧٠- جی ایلدونومونو قارشیلاییریق. اوزون ایللر مناقشه و صرف اولان آغیر، داغیدیجی خرجلردن سونرا نهایت کی، ٥+١ اؤلکه لر (آمریکا، انگلتره، روسیه، فرانسا، چین و آلمانیا) ایله نؤوه سازیشی امضالاندی. بو راضیلاشما ائله بیر وضعیتده امضالاندی کی، اؤلکه نی محاربه و آغیر بحران کابوسو تهدید ائدیردی. بئله بیر شرایطین یارانما احتمالی اؤلکه اجتماعیتینی دهشته سالمیشدی. اونا گؤره ده اؤلکه اهالیسی طرفیندن بو سازیش آلقیشلاندی. اهالی گؤزله ییر کی، بو راضیلاشما دونیا اجتماعیتی ایله مناقشه یه سون قویماقلا یاناشی، اؤلکه نین اؤلومجول اقتصادیاتینین دیرچلمه سینه کمک ائتسین. البته اهالی طرفیندن بئله بیر نگرانچیلیق دا مشاهده اولماقدادیر. اولمایا پرده آرخاسی سازیشلر اؤلکه نین استقلال و ملی حاکمیتینه داها دا زیان وورسون. چونکی، امپریالیست دؤولتلر، باشدا آمریکا اولماقلا، بوتون دونیا اؤلکه لرینین اهالیسینه، او جمله دن ایران اهالیسینه یوخو گؤرموشلر. یعنی اونلارین داها دا یوخسوللاشماسینا پلان جیزمیشلار.
ایران اسلام رژیمی بوتون بو ایللر عرضینده اؤز داخلی بحرانلارینی سرحددن کنار، خصوصیله غرب اؤلکه لرینین اقتصادی سانکسیالاری ایله علاقه لندیرمه یه چالیشیب. اما آذربایجان دموکرات فرقه سی اؤلکه ده اولان بوتون بحرانلارینین سببینی بیرینجی نؤوبه ده «ولایتی - مطلقه»، اونون باجاریقسیزلیغی و کارروپسیایا بولاشمین بوروکراتیک ستوروکتور بحرانی درینلشدیریبدیر. بو اوزدن ده اگر استبداد ستروکتورو ده¬ییشمزسه و خالقین اؤز مقدراتینی تعیین ائتمک ده رولو آرتمازسا، سانکسیالارین گؤتورولمه سی یاخود غرب اؤلکه لری ایله مناسبتلرین عادیلشمه سی بو بحرانین حللینده اوغورلو اولمایاجاق.
آذربایجان دموکرات فرقه سی مرکزی کمیته سی
شهریور ١٣٩٤ (سنتیابر ٢٠١٥)


text:
۱۴ سپتامبر
۱۴ سپتامبر: ناپلئون اوردوسو موسکویا داخیل اوْلموشدور؛ وینده اوپک فعالیته باشلامیشدیر.
۱۸۱۲ — ناپلئون اوردوسو موسکویا داخیل اوْلموشدور.
۱۸۲۹ — ادیرنه صولحو ایمضالانمیش، روسیه-عثمانلی مۆحاریبهسی سوْنا چاتمیشدیر.
۱۸۵۳ — تورکیه ایله روسیه آراسیندا کریم مۆحاریبهسی باشلامیشدیر.
۱۸۶۷ — مارکسین "کاپیتال" اثرینین ایلک جیلدی نشر اوْلموشدور.
۱۹۲۰ — جنوبی آذربایجانا ایرانین ترکیبینده گئنیش موختاریت وئریلمهسی اۆچون موباریزه آپارمیش اینقیلابچی شیخ محمد خیابانی وفات ائتمیشدیر.
۱۹۶۰ — وینده اوپک فعالیته باشلامیشدیر.
۲۰۰۶ — ایستانبولدا تورکدیللی دؤولتلرین خوصوصی سرویس اورقانلاری رهبرلرینین کونفرانسی کئچیریلمیشدیر.


text:
ایراندان تهدید: یئرله بیر ائدریک
"نوکلئر سلاح اورتمک، الده ائتمک و یا ایستیفاده ائتمک دئیه بیر بؤلوموموز یوخ"
ایران، اسرائیل طرفیندن تشکیل ائدیلهجک هر هانسی بیر سالدیریدا تلآویو و حیفانی ووراماقلا تهدید ائتدی.
ایران دؤولت تلویزیونو، باش قرارگاه سؤزچوسو ابوالفضل شکارچینین اسرائیل باش قرارگاه باشقانی آویو کوخاوینین سالدیری تهدیدلرینه جاواب وئردیگینی آچیقلادی.
اسرائیلین تهدیدلرینی "پسیکولوژیک ساواش" و یا "یانیلقی" اولاراق دگرلندیردیکلرینی ایفاده ائدن شکارچی،
"ان کیچیک خطالاریندا هم ایرانا سالدیری اوچون حاضیرلادیقلاری موشک مرکزلرینی ووراریق هم ده ممکن اولان ان قیسا مدتده حیفا و تلآویوی ده یئرله بیر ائدریک" دئدی.
ایرانین نوکلئر پروگرامینین تامامیله باریشجیل اولدوغونو سؤیلهیهن شکارچی،
"بونو صهیونیست رژیم اوچون دئییل، بوتون دونیا اوچون سؤیلهییریک. هم آیتالله علی خامنهاینین فتواسیندا هم ده ایرانین ساوونما دکترینینده نوکلئر سلاح اورتمک، الده ائتمک و یا ایستیفاده ائتمک دئیه بیر بؤلوموموز یوخ" دئیه دانیشدی.
شکارچی، "ایرانی و تورپاقلارینی تأثیرلی شکیلده مدافعه ائتمه گوجوموز وار" دئدی.
گئچن گون اسرائیل باش قرارگاه باشقانی کوخاوی بیر کنفرانسداکی چیخیشیندا، ایرانین نوکلئر پروگرامینین قارشیسینی آلماق اوچون اوردویا یئنی عملیات پلانلاری حاضیرلاما امری وئردیگینی آچیقلامیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایراندا بعضی بؤلگهلره قار یاغدی
اردبیل ویلایتینین بعضی بؤلگهلریندهکی اوخول اؤنجهسی و ایبتیدای اوخوللارین باغلاندیغی آچیقلاندی
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی


text:
الهی شاهداول ئوزون؛ من آغلیرام بالام گولور…
یواش یواش یومور گوزون؛ من آغلیرام بالام گولور!
آتیبدی حرمله اوخون کمانی؛ سالدی چینینه
الیمده بنزدی بالام یارالی؛ بیر گورچینه…
سالار ئولونجه بو یارا ربابی؛ غم کمندینه
آناسی اولدورور اوزون؛ من آغلیرام بالام گولور!
چکوب آناسی آلتی آی بو؛ نازدانه نازینی
یتوردی کربلایه؛ تا آنا ئوز امتیازینی….
نجه آتار قماتینی؛ نجه اوپر بوغازینی
دیسم چتیندی اوخ سوزون؛ من آغلرام بالام گولور!
من اوغلومی گتیرمیشم؛ نگاریمه فدا ایدم
گرک عزیزیمون قانون؛ گویه سپوب دعا ایدم!
که تا تمام عالمی؛ بو عشقه آشنا ایدم
دیم بلالره دوزون؛ من آغلرام بالام گولور…
نه سو ویریبدی حرمله؛ نه ده ترحم ایلدی…
چمنده باغبانیله گلی؛ تجسم ایلدی
ایشیتدی فاطمه سسین؛ بالام تبسم ایلدی
بهشته دوندریب یوزون؛ من آغلیرام بالام گولور!
من آغلرام بو علته آناسنون؛ منتظر قالوب…
بالام گولور بونا گوره بهشتین؛ عطرینی آلوب
حرم قوشی قاناد چالوب ؛قولونی بوینوما سالوب
گوروبدی عشقینی گوزوم؛ من آغلرام بالام گولور!
آناسی تیکمدی گوزون؛ جهاندا سیر امیدینه…
بالاسی گیتدی یاره لی؛ شهید عشق دینینه…
ئوزی گوزونی باغلادی؛ کفن بیچیب شهیدینه
دیدی بالامنان ال اوزوم؛ من آغلرام بالام گولور!


text:
محمد صادق نائبی ، آذربایجان یازیچیسی، شاعیر، ژورنالیست، دیلچی دیر
یاشاییشی
محمدصادق نائبی ۱۳۵۲ نین خردادینین ۳۰ وندا میانا شهرینده آنادان دوغولدو. ۱۳۷۰ ده دیپلمون ریاضی ده ، ۱۳۷۶ دا لیسانسین مکانیک رشته سینده و ۱۳۷۸ده یوکسک لیسانسین مکانیک رشته سینده آلمیش دیر. نائبی ۱۳۸۴ دن ایندیه قدر میانا شهرینین سایبری خبرلرینین کؤکون قویوب و صدای میانه آدیندا سایتی ۶۰ میندن آرتیق خبر و یوزلرجه یازیچیسی و مینلرجه باخیشی وار دیر.
علمی چالیشماسی
نائبی، بیر موهندیس اولاراق و صنعتده ایشله یه رک، دوکتور حسین محمدزاده صدیقین اؤزل اؤیرنجیسی اوْلوب ایللر بویو او اوستاددان تورک دیلی و ادبیاتین اؤیرنمیش و اونون اوزه رینده ۲۰ جیلد کیتاب بوتون آذربایجان و میانانین دیلی و تاریخی حاققیندا یازمیش دیر.
نائبی دن یاییلان و یازیلان کیتابلار تۆرکجه نین اسکی یازیلارین چاغداشلاما، تؤرک سؤزلرینین کؤک بیلیمی، میانا شهرینین تاریخی، جغرافیسی، آدلیملاری، فولکلوری و بیر نئچه شعر کیتابلاری دیر.
ایلک دفعه تورک دیلینین ایلک دیوانی، قوتادغو بیلیگی اویغور تورکجهسیندن، آذربایجانجایا چئویرمهسی، شیخ صفیالدین اردبیلی نین نئچه رسالهسینی چاغداشلاماسی و صفوه الصفا رساله سین یئنیدن چاغداشلاماسی، فارسی دیلینده اوْلان تۆرکجه سؤزلرین اتیمولوژی سی، تؤرکجه سؤزلری شعر اوزهرینده فارسجایا چئویرمهسی، تورک دیلینین گرامئرینی اون آلنی درسلیکده یا بیر ترم ده اؤیرتمهسی، نائبینین اؤزل ایشلریندن ساییلیر.
اثرلریندن
مشاهیر و مفاخر میانه
تاریخ و جغرافیای میانه
آموزش گرامر زبان ترکی آذربایجانی
میانه؛ پیرامون تاریخ، جغرافیا، آثار باستانی و ...
قوتادغو بیلیک
واژگان زبان ترکی در پارسی
نصاب صادق
قارا مجموعه از منظر واژهشناسی
قارا مجموعه ۲
رسالات کهن: رساله کؤنول
چنلی تئل
رسالات کهن: رساله البویوروق
دکتر صدیقین دیل بیلیم درسلیگی
رسالات کهن: رساله یول اهلینه قیلاووز
زنجان لوحهلری
ثعلبیه
شعرلر
سوره حمد


text:
موناکو فوتبال کولوبو
موناکو فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: AS Monaco FC) بیر فوتبال کولوبودور. Ligue 1 دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۱۸٬۵۲۳ نفرلیک ایکینجی لویی ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Conn, David. "Monaco have plenty of money and ambition but not many supporters". The Guardian.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«AS Monaco FC»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده موناکو فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
"ترت وورلد فوروم"دا ایقلیم بحرانی ایله مبارزه یوللاری دارتیشیلدی
"پرزیدنت رجب طیب اردوغانین پاریس ایقلیم آنلاشماسینین اونایلاماسی ایله باغلی آچیقلاماسی چوخ اؤنملی ایدی"
اینگیلتره خاریجی ایشلر باخانلیغی ایقلیم دییشیکلیگی اؤزل نمایندهسی نیک بریج "گوج و پارادوکس: ۲۱.جی عصرده بؤیوک استراتژینی آنلاماق" قونوسوندا تشکیل ائدیلهن "ترت وورلد فوروم ۲۰۲۱"ده "استراتژیک تهدید اولاراق ایقلیم و قلوبال ساغلاملیق بحرانلاری" باشلیقلی اوتورومدا،
"تورکیه چوخ اؤنملی بیر اقتصاددیر. هم ده آشاغی و صیفیر کربن اورهتهبیلمهسی باخیمیندان دا اؤنملی بیر اؤلکهدیر" دئدی.
ترت وورلدون آپاریجیسی راشل روبلهنین سونومو ایله گئچیریلهن اوتوروما اینگیلتره خاریجی ایشلر باخانلیغینین ایقلیم دییشیکلیگی اؤزل نمایندهسی نیک بریج، هلندین خاریجی ایشلر باخانلیغینین گئچمیش استراتژیک سیاست مشاویری و ائکولوگ یازار آلکساندر وئربک، پرینستون اونیوئرسیتهسینده وظیفهلی پروفسور روبرت او. کوهانه، دونیا ساغلیق تشکیلاتینین اجتماعی ساغلیق و ائکولوژی اوفیسینین مودورو ماریا نیرا، آفریقا خستهلیکلری کنترل و اؤنلمه مرکزلرینین مودورو جان ن. نکنگاسونگ و قلوبال انستیتوسونون مودورو جاناتان پاتز ویسکونسین-مادیسون قاتیلدی.
اینگیلترهنین ایقلیم دییشیکلیگی اؤزل نمایندهسی بریج نوامبر آییندا اسکاتلندین گلاسکو شهرینده گئچیریلهجک بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین ایقلیم دییشیکلیگی کنفرانسیندا بیر آرایا گلهجک حکومتلرین پاریس ایقلیم آنلاشماسی چرچیوهسینده عهدهلیکلرینی آرتیراجاقلارینی، اؤزللیکله ان حساس اؤلکهلره وئریلهجک دستگین مذاکیره اولوناجاغینی وورغولادی.
بریج تورکیهنین پاریس ایقلیم آنلاشماسینی اونایلاماسینی دگرلندیرهرک، "پرزیدنت رجب طیب اردوغانین پاریس ایقلیم آنلاشماسینین اونایلاماسی ایله باغلی آچیقلاماسی چوخ اؤنملی ایدی. باشقا سؤزله، ۲۰۵۳.جو ایله قدر کربن خنثی اولما تعهدو، سون درجه اؤنملی آددیملاردیر. تورکیه چوخ اؤنملی بیر اقتصاددیر. آشاغی کربن و صیفیر کربن اورهتیم قابیلیتی باخیمیندان دا اؤنملی بیر اؤلکهدیر. حاضردا آوروپا اؤلکهلرینین یاشیل استراتژیلری وار. تورکیه اقتصادینین دا بو گئچیشی دستکلدیگینی گؤرمک چوخ گؤزل" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی
آوروپادا یای مؤوسومونده ایستی هاوادان اؤلنلرین سایی آچیقلانیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین (اوست) آوروپا مودیری هانس کلوگه آوروپادا ایستی هاوا دالغالاری ایله باغلی ایستاتیستیکلری پایلاشیب.


text:
رستوراندا یانغین
ایلکین بیلگیلره گؤره، بو فاجعه نتیجهسینده ۱۷ نفر اؤلدو، ۳ نفر یارالاندی
چینین چانگچون شهرینده بیر رستوراندا باش وئرهن یانغیندا ایلکین بیلگیلره گؤره، ۱۷ نفر اؤلدو، ۳ نفر یارالاندی.
چینین قوزئی دوغوسونداکی جیلین ایالتینین چانگچون شهرینین صنایع بؤلگهسینده بیر رستوراندا یئرلی ساعاتلا ۱۲.۴۰دا یانغین باش وئردی.
حادثه یئرینه یانغینسؤندورهن و ساغلیق اکیپلری گؤندریلدی. یانغینسؤندورمه تیملری آلووولاری سؤندورمک اوچون بؤیوک چابا گؤستردی.
ایلکین بیلگیلره گؤره، بو فاجعه نتیجهسینده ۱۷ نفر اؤلدو، ۳ نفر یارالاندی.
یارالیلار خستهخانایا آپاریلارکن، رستوران مودورونون گؤزآلتینا آلیندیغی، یانغینین سببینین آراشدیریلدیغی بیلگیسی پایلاشیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی


text:
امیر مردانی آمئریکا سسی ایله موصاحیبه سی: مئدیامیز گوجلو دئییل
علیرضا قولونجو
24.08.2013
گونئیلی فال، سابیق سیاسی مهبوس و گونئی آذربایجان اؤیرنجی حرکاتی (آزوه) وئب صحیفهسینین رئداکتورو امیر مردانی آمئریکانین سسینه موصاحیبهده ایران آذربایجانی ایله باغلی خبر یایماغین چتینلیکلری، خبر ساحهسینده فعالیت گؤسترن میللی فاللارین اوزلشدیگی باسقیلار و حاضردا آذربایجان وئب صحیفهلرینین خبر یاییمی ساریدان چاتیشمازلیقلاری حاقدا دانیشیب.
امیر مردانینین سؤزلرینه گؤره، گونئی آذربایجاندا باش وئرن حادثهلرله باغلی خبر یایان بیر چوخ میللی فال فعالیتلری اوزوندن تعقیب، هبس و دیگر تضییقلره معروض قالیرلار. او، بو خوسوسدا اؤزو و آزوه آدینا فعالیت گؤسترن دیگر دوستلارینین باشینا گلنلره ایشاره ائدیب.
جناب مردانی دئییر کی، ایران کیمی توتالیتار جمعیتلرده مئدیا ساحهسینده چالیشان مدنی فاللار جدی باسقیلارلا اوزلشیر. “2006-جی ایلین مای آییندا باش وئرن کوتلوی اعتراضلاردا سولدوز، اورمییه، تبریز و خیاو شهرلرینده بیر چوخ میللی فاللیمیز شهید اولدو. آنجاق بیزیم گوجلو مئدیامیز اولمادیغی اوچون او خبرلری دوزگون شکیلده یایا بیلمدیک. ایرانلی قروپلارین مئدیاسی بیزیم خبرلری یایماق یئرینه بویکوت ائتمهیه چالیشدی و بونو قیسمن باجاردی.”
2006-جی ایلین مای آییندا باش وئرن کوتلوی اعتراضلاردا سولدوز، اورمییه، تبریز و خیاو شهرلرینده بیر چوخ میللی فاللیمیز شهید اولدو. آنجاق بیزیم گوجلو مئدیامیز اولمادیغی اوچون او خبرلری دوزگون شکیلده یایا بیلمدیک.
حاضردا ایسوئچده یاشایان فال همچینین آذربایجان وئب صحیفهلری ایله باغلی بعضی چاتیشمازلیقلار حاقیندا فیکیر بیان ائدیب: “گونئی آذربایجاندا مئدیا و خبر یایما فعالیتی هم حرکاتین اؤمرو هم ده بو ساحهده فعالیت گؤسترنلرین یاش و تجروبهسی باخیمیندان چوخ گنجدیر.”
جناب مردانینین فیکرینجه، ایراندا آذربایجان تورکلری، خصوصیلر اونلارین سیاسی مهبوسلاری ایله باغلی خبرلری یایماقدا دقیقلیک و دوغرولوق سرعت مسئلهسیندن داها اؤنملیدیر.
http://www.amerikaninsesi.org/content/article/1735556.html


text:
اؤزچولوک اینگیلیسجه essentialism قارشیلیغیدیر. اطراف گئرچکهلییه بئله بیر باخیشدا، هر شئیین سرت بیر ذاتی اولدوغو گومان ائدیلیر. اؤرنهیین، اؤزچولر اینسان طبیعتینین بللی ذاتی اؤزللیکلری اولدوغونا اینانیرلار. ذات هر بیر نسنهنین ائله خوصوصیتلرینه دئییلیر کی، یوخا چیخدیقدا نسنه ده یوخا چیخمالیدیر.
باشقا دئییشله دئسک، اؤزچولوک فلسفه ده بللی نؤوعه داخیل وارلیغین او نؤوعه عاید کئیفیتلر و یا اؤزللیکلره مالیک اولدوغونو ادعا ائدن بیر باخیشدیر. اؤزچولوک بللی بیر گروپلا باغلی بللی اؤزللیکلری گروپون بوتونونه عاید ائدیر. اؤرنهیین، آگرئسسیولییی اینسان ماهیتینین آیریلماز آیرینتیسی کیمی تعریف ائدنلره گؤره، یاخشیـیامان تجروبهلریندن آسیلی اولمایاراق اینسانین همیشه آگرئسسیو داورانماغا حاضیرلیغی واردیر.
ذات نسنهنین ائله بیر اؤزهللیییدیر کی، اونون وارلیغی همین اؤزهللیکدن آسیلیدیر. او اؤزهللیک یوخا چیخدیقدا نسنه ده یوخا چیخاجاق. و یا ذات قاورامین ائله بیر آیرینتیسیدیر کی، اونو نظره آلمادان او قاورام اؤز آنلامینی ایتیرهجک.
اؤرنهیین، فلسفهده اینسان ناطیق [دانیشان و دوشونن] حئیوان کیمی تانیتدیریلیر. یعنی اینسانی اینسان ائدن اؤزهللیک، ناطیقلیکدیر. سیز ناطیقلییی اوندان آلیرسانیز حئوانلیغی داوام ائدهر، آمما اینسانلیغی یوخا چیخار. دیل اؤزچولری أرسطودان گلمه ایدئیانی دیله ده آشیلاییرلار. بوردان ایستر-ایستهمز بئله بیر نتیجه چیخیر: «سؤزلرین دییشمز آنلامی وار.» آنجاق اؤزچولرین بو باخیشی یانلیشدیر. چونکی بو کیمی تانیملاردا زورونلولوق [ضرورت] یوخدور، بیر نؤوع اوزلاشما واردیر. اینسانین باشقا طرزده تعریف اولونا بیلهجهیینی دانماغا هئچ بیر ترجیح یوخدور. هئچ بیر آنلامین هئچ بیر لفظله ذاتی ایلگیسی یوخدور. داها ساده دئسک، اؤزچولویه رغمن، نسنهلر دییشمز ذاتین و یا ثابیت حقیقتین داشیییجیسی دئییللر.
آنلامین دییشمزلییی باخیمیندان دا اؤزچولوک پروبئلماتیکدیر. تؤز [En. substance, Az. substansiya, فا: جوهر] آنلاییشینین تاریخدن یوخا چیخماسی ایله ایندی اؤزچو باخیشا توتالیتاریسم قایناغی کیمی باخیلیر. مسئله دیل آلانیندا داها حیاتیدیر. دئدیم کی، اؤزچو باخشیدا هر بیر نسنه، هر بیر فئنومئن و هر بیر اولای اوچون سرت اؤزهیین اولدوغو فرض ائدیلیر. بو ایسه، هانسیسا سؤزون او بیری سؤزدن آسیلی اولمایاراق کونکرئت آنلام داشیماسی کیمی دیله یانسیییر. لاکین بئلهجه دوشونمک، دیله بایاغی باخیشدان قایناقلانیر. حالبوکی، دیلین دییشکن، آخار و گلیشن ماهیتی اولدوغو اوزوندن سؤزجوکلرین تاریخن ثابیت آنلامی یوخدور. ألبته گئنیش اوخوجو کوتلهسی ایله دیالوگ ماراغیندان دولایی قونونو ایلکل [ابتدایی] شکیلده آنلادیرام. یوخسا سؤسوردن، ایکینجی ویتگئنیشتایندان، دئریدادان و گئنللیکله آنالیتیک فلسفهدن سونرا آرتیق هئچ بیر آنلامی پوزیتیو بیچیمده سؤزجوکلرده تثبیت ائتمک اولمور. سؤسوره گؤره، دیل دیفئرئنسیال [افتراقی differential] بیر سیستئمدیر. یعنی ایملرین/ایشارهلرین اؤزهرک وارلیغی و یا گئرچک اؤزهیی یوخدور. معین ایشاره او بیری ایشارهیه سؤیکنمهدن تانیملانا بیلمز. “ایکی” رقمی “بیر” و “اوچ” رقملری سایهسینده وارلیق قازانیر، آنلامی چاتدیرماقدا دا اونلارا مؤحتاجدیر.


text:
۱۹۰۹ (میلادی)
میلادی ۱۹۰۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۳۱ مارس - آر.ام.اس تایتانیکین دۆزلتمهسینه باشلاندی.
- ۲۸ نوْوامبر - فرانسه حؤکومتی دوْغوش کئچیرن قادینلارا ۸ هفته اؤدنیشسیز مزونیّت حۆقۇقو وئرمیشدیر.
- ۲۵ سپتامبر - فرانسهده دونیادا ایلک دفعه اولاراق گؤی حمل و نقل نوماییشگاهی آچیلیر
- ۲ دسامبر - فرانسهلی بارون چاتیرز٬ عثمانلیداکی ایلک اۇچاق گؤستریشینی کئچیردی.
- ۱۷ ژانویه - فنرباخچا ایله قالاتاسارای ایلک دفعه قارشیلاشدی: ف.ب ۰٬ ق.س ۲.
- ۱۶ مارس - آلمان فۇتبال تاخیمی تاریخینین ان فرقلی اۇتوزماسینی اینگیلیس قارشیسیندا آلدی: ۹-۰


text:
تورکمن خالقینا یاردیم!
آزربایجان دئموکراتیک بیرلیک یندن چاغری
سون نئچه گونون عرفه سینده گئنیش یاغیشلار گلستان ایالتینده و تورکمن صحرادا آغیر سئللره یول آچمیش و یخیچی بیر ائتگیسی اولموشدور. گنبدکاووس، آغ قلا، گمیشان و بعضی کندلر و اه کین زه می لری، باغ باغات، صنایع زیانلار گؤرموشدورلر. بعضی یئرلری ایکی متر دن آرتیق سو باسمیشدیر.تورکمن خالقی بو یاغیشلاردان جیدی جه زیان آلمیشدیر. اوشاق لار، یاشلی لار و خسته لر هر کس دن چوخ بو سئل باسمادان زیان گؤرمک ده دیرلر.
دئولت اورقانلاری تورکمن صحرایا لازیمی یاردیم ائتمه میش و خالقین گؤزلنتی لرین قارشیلامامیشدیر. ایران رئژیمی نین بؤلگه ده داغیدیجی سیاست لری اساسیندا حئسابسیز، کیتابسیز باراژ دوزلتمه لری بوگونون فلاکتینین یارانماسیندا جیددی رولو واردیر.
قارداش خالق اولان تورکمن لر بو آغیرآنلاردا یاردیم اومورلار. تورک خالقی بیرینجی درجه ده تورکمن قارداش لارینین یاردیمینا اؤزن گؤسترمه لیدیرلر.
تورک خالقی گونئی آزربایجان دان و تورک کانتون لاری، خوراسان، قاشقای و اصفهان دا و
عمومیت ده تامام ایران دان تورکمن قارداشلاریمیزین یاردیمینا گئتمه لی و اونلارین بو چتین گونلرده یانلاریندا اولمالیدیرلار.
بیز، آزربایجان دئموکراتیک بیرلییک، بو آغیر گونده تورکمن قارداشلاریمیزا
اه لیمیزدن گلن کمک لری اسیر گه مه مه لییک.
یاشاسین تورک و تورکمن قارداشلیغی
آزربایجان دئموکراتیک بیرلییی- بیرلیک
2019-03-22


text:
`روس قشونی` نتیجهلر
حابارلار [211]
- اوکراینا: ۲۶ مۆنگ ۳۵۰ روس عسگری اؤلدی
- اوکراینا: 25 مۆنگ 150 روس عسگری اؤلدۆریلدی
- اوکراینا: روس قشونی نینگ 24 مۆنگ 700 عسگری اؤلدی
- آمریکا آلتی روس عسگری نینگ باشینا بایراق بِللهدی
- اوکراینا: روس قشونی نینگ 22 مۆنگ 100 عسگری اؤلدۆریلدی
- روس قشونی اوکراینانینگ گۆن دوُغارینی کنترل آستینا آلماق اۆچین تاغاللا ادیأر
- اوکراینا: یوردومیزدا 90 مۆنگ روس عسگری بار
- اوکراینا: یوردومیزدا 90 مۆنگ روس عسگری بار
- اوکراینا: ۲۰ مۆنگ ۳۰۰ روس عسگری اؤلدی
- تۆرک قشونی دمیرقازیق عیراق دا ترورچیلارا قارشی حرکت باشلاتدی
- اوکراینا: ۱۹ مۆنگ ۸۰۰ روس عسگری اؤلدۆریلدی
- اوکراینا: روس قشونی نینگ کیف شهرینه هۆجۆملرینده ۷۲۰ یؤنهکی رایات اؤلدی
- اوکراینا: روس قشونی کراماتورسک دا قطار دورالغاسینی اوردی
- اوکراینا: روس قشونی نینگ ۱۸۹۰۰ عسگری اؤلدۆریلدی
- یونان 12 روس دیپلماتینی قوُودی
- فرانسیا و آلمانیا کؤپ سانلی روس دیپلماتینی یورتلاریندان قوُویار
- اوکراینانینگ قشونی نینگ "کیف شهرینی دوُلولیغینا آزات ادندیگی" بیلدیریلدی
- اوکراینا: روس قشونی ۱۵ قونالغانی یوُق اتدی
- اوکراین- روس دوشوشیقلاری تۆرکیه ده باشلادی
- تۆرک قشونی پأکیستان ینگ قشونی نینگ دابارالارینا قاتناشدی


text:
زهر دادلی شاعر («توحید نامور» یئنی بیر شاعر)
بهروز صدیقی
گونئی شعرینه یئنی بیر شاعر گلیب«توحید نامور»آدلی. بو سطیرلرین یازاری «توحید»ی ایلک آددیملاریندان تانییر. «صنعتلرین ان قانلیسی شاعر لیک»یوردوندا آتدیغی آددیملاردان، و اونون ادبی چاباسینین«روشن»قفهسیندن تانیغیدیر.
موغان ادبیاتی بیر باخیمدان فارس ادبیاتینین۴۰-جی ایللرده شاعرلری و یازارلاری توپلانان «ریویرا» و «نادری»قفهسیندن درین اوخشارلیقلاری یاشامیش دئسک هئچ ده یئرسیز دئییل بلکه. ۷۰جی ایللرده «روشن»قفهسینده بوتون وجودونو شعره بلشدیرمیش هر چیلغین بیر شاعره ان آزیندان ایکی اوچ فینجان شعیر پای دوشوردو. او گونلرین بارلی و دهیرلی توپلانتیلاریندان «سید جلیل، دادمان، بابک، عاریف، ارسطو، اسماعیل، بصیر، آصف شهرین دام – دوواریندان سانکی شعیر و سؤز یاغماسینا تانرینین ان صادیق ائلچیلریدیلر.
توحید ده شعره وورغون کیمی بو ییغینجاقدان اؤز پایینا دوشنی بؤیوک ماراقلا درده بویلوسینه-سینه توپلاییب و داها مؤحکم آددیملاماغا اؤزونده گوج توپلاییردی.
منیم فیکریمجه «کامال عبدالله»نین «رامیز روشن» حاققیندا قلمه آلدیغی بیر یازی بیزیم آدینی چکدییمیز گنج و استعدادلی شاعریمیز توحید اوچون ده یاراشاندیر: «رامیز روشن بوتون اصیل استعداد صاحیبلری کیمی چاپ اولونماغا آسان یوللا گلیب چیخمادی. اودا اؤز تجروبهسیله «یئفتوشونکونون»مشهور مصراعلارینداکی بو حقیقتی بیر داها تصدیقلدی. استعدادا کؤمک ائله، یول گؤستر، استعدادسیز اونسوز دا یول تاپاجاق.»
توحیدین یارادیجیلیغیندا منه ماراقلی گلن بیر قونودا وار. اودا بو کی قوزئی آذربایجان کینوسوندا ابدیلشمیش کاراکترلری یئرلی و یئترلی و چوخ ماهرانه بیر اسلوبدا اؤز یارادیجیلیغیندا یئر وئره بیلمیشدیر.
اؤلوم
یئکهپر
قورخونج
و قاتیل گؤرکمینده بیر کیشی دئییل تانییب
گیزلهنهسن اوندان
بعضن تاخار ماسکاسینی
گؤزل
و گؤیچک بیر قیزین دا
اؤلوم
اصلینده «قورد جبراییل»دیر
«فتاح دایی» اوبرازیندا(آرخادان ضربه کینوسوندان)
یا:
ائله بیل هومایدان کئچیب بوداغدا
«جالال»ی اؤلدورن«گارای»آم ایندی(یئددی اوغول ایسترم کینوسوندان)
یا:
شعیر یازماق
دینامیت قویولموش داغدا
ایت بورنو چیچکلری درمکدیر
اؤنجه گرهک ایچینده
دجل بیر«ایسماییل»دوغاسان. (اؤگئی آنا کینوسوندان)
یوخ. تانری مرحمتیله یوخدان وار اولان انسانین دوشونجهسیندهسیلینمز ایز قویان بو قونو شاعرین اولو شهریارین شهریمیزین«دیلغیر بیر مئیدانچایا»قویولموش هئیکلینه اعتراض علامتی اولاراق هئیکلتراشا یوخ دئمکله مئفیکلشمیش و ال چاتماز شاعریمیز شهریارین وار اولماغینی جسورجاسینادیلهمیشدیر و فاغیر گؤرونوشو بئینمیرم دئمکله شاعری داغ لاردان اوجا گؤرمهیی ایستهمیشدیر.
. . .دیلغیر بیر مئیدانچایا
سنیسیغیشدیردیلار
شهریار!
هئیکلین اؤزونه اؤزگه، بیزه یاد
اینجیمه سؤزومدن ای اولو اوستاد
اؤزونده بیر عصرین دردین عکس ائدهن
گوزگونو گؤزونده گؤرمورم سنین
هئیکلین اؤزوندن وئرمهییر سوراغ
بیر شاعر اولاراق
منی قانع ائتمیر بئله طمطراق
هاردادیر
هانی او هئیکل تراش
دئیین کی بو ایشی من بینمیرم
فاغیر گؤزونوشو من بینمیرم
هانی ساچلاریندا بیر عصرین قاری
داغدان اوجا یارات سن شهریاری
بو شعرین منیم خوشوما گلن و اورهییمدن تیکان چیخاران جهتی اونون ائپیک و حماسهلیدیلیدی. بو شعری دینلهدیک ده سانکی سوزجوکلری خاشابلاییرسان قاباقدا اولان آغیر بیر دویوشچون یاراقلانماغا.
آتا بابالاریمیزدان قانیمیزا و جانیمیزا هوپموش بیر گؤزل دئییم وار: تورپاغین ایتیرن بیر عؤمور آغلار، عزیزین ایتیرن بیر ایل. قاراباغ فاجیعهسی بو یوردون و تورپاغین وورغونلاری اوچون قاسناق باغلامایان بیر یارادیر. قاراباغ حاقدا الی قلم توتان بوتون شاعرلریمیز بو آغرینی، آجینی آزاراق دا اولسا شعیرلرینده تصویره چکمهیین اونوتمامیشدیلار هئچ زامان. آمما توحیدین قلمیندن قوپان بو نیسگیل منجه چوخ فرقلی و ایرینن بیر یارادیر. هر سؤزجوک دویونلنمیش بیر یوموروقدیر. هر سطیر آغیر و چیخیلماز بیر قایادیر. شاعر قاراباغ شعرینده حیرصیندن ،غضبیندن تئلویزیونو سیندیرماق ایستهییر و بو ایشیله بو دؤزولمز یارانی همیشهلیک گؤم- گؤی ساخلاماق!
. . . ایشکنجه اولونور سسی بولبولون
هر ائوه آچیلان کانال شو بورو
ایندی گل اؤزونو اؤزوندن قورو
باخیرکن حیرصیندن آز قالا آدام
سیندیرماق ایستهییر تئلویزیورو.
چونکو بو یارا اونودولورسا اؤزون اؤز الینله کئچمیشینی، کیملیینی و حتتا گلهجهیینی ده اونوتموش اولورسان.
«قاری دوشمانین پاییز الی دهیمیش» بو تورپاغین یاراسینی و آجیسینی قطعیتله دئیه بیلرم کی چوخ آز شاعر بو درجهده ائتگیلی و یانقیلی یازا بیلمیشدیر
بو دردین سونو یوخدور
دردین اووسونو یوخدور
اون بیر باش عایلهنین
سانادیم اونو یوخدو!
بیلمیرم هانسیسا بیر یازاردان هارداسا بئله بیر سؤز یادیمدا قالمیش: بیر شاعری تکجه اونون اوزون شعری ثبوته یئتیره بیلر. منجه توحید قاراباغ آدلی شعریله بیزیم موقاویمت شعیرلریمیز سیراسیندا اؤن سیرادا گئدنلردن و قالارقی سسلردن ساییلاجاقدیر. شاعر باشقا بیر قیسا شعرینده بو یارانی بؤیلهجه آنیمسامیشدی.
کؤرپه مئییت تاپیلیب
«هورادیز»دن یوخاری
بیر آز باشدان آشاغی
بیر آز دیزدن یوخاری!.
“سئوگی بیر نووع قالارقیلیق مانیفستیدیر «آلن بدیو»دئمیش. سئوگیدن باشلامایان کیمسه هچ واخت فلسفهنین وارلیغینا وارا بیلمز دییر افلاطون. سئوگی فیلسوفو آلن بدیو «سئوگینین اویمهسی» کیتابیندا سئوگیدن هاوادار چیخیر و بو چاغین اینسانلارین سئومکدن قورخمامامازلیغا و چکینمهمهیه هارالاییر؛ و آرتور رمبونون فیکرینه سؤیکنیر کی سئوگینی یئنیدن یاراتمالیسان. بو توپلونون یازاری دا لیریک شعیرلره اؤز کیتابیندا یترینجهسینه یئر آییرمیشدیر. آجلیق فلاکت ایشسیزلیک و دوشمانچیلیقلا دولو و گونو گوندن داها شیدتلشهرک دونیامیزی چیرکابلارا طرف یؤنلدن بو آجی ندنلری و بونلاردان تؤرهننلری تکی سئوگی و محبتین ینیلمز گوجویله گوجلندیرمهیی دوشونورک سئومهیی داش داشیماق کیمی آغیر بیر ایش بیله-بیله بیر گئجهلیکده اولورسا داواسیز شاواسیز اؤزونو بدن جومهورتینه پریزیدنت سئچمکله ایجینین هورهین ایتینی سوسدورماقدیلهمیش.
شاعرین «میانمار »شعرینه نظر سالدیقدا شاعرین دونیادا گئدن فاجیعهلره لاقئید قالمادیغینی یاخشیجاسینا گؤره بیلهریک.
سنی تانییرام میانمارلیسان
سنی تئلویزیادا گؤستریردیلر
گؤرورم
درد ساری یامان وارلیسان
ییغیشیب، دردیندن درد دریردیلر
کیمسه کورهیینه ووروب سوووشدو
کئچمیش اولسون دئییب تسللی وئردی
کیمسه باریشمادی. . .
کیمسه باریشدی:
بوتون اینسانلارین سونو قبیردی.
آجیندان آغزینی آچمیش بو تورپاق
یقین سئوینهجک بو یاوانلیـغا
داغیلمیش داخمانین یوخ کانداریندان
اوچ مئییت گئدهجک قبریستانلیغا
اوچ مئییت دئییرم بو گون، اوچ مئییت
دونن دئییب گولن اوچ اوشاق ایدی
بیری قارا ساچلی، بیری قونور گؤز
بیریسه یاناغی آغ آپباق ایدی
بو قانسیز اؤلومه، سویوققانلیغا
باخدیقجا آدامین دونور گؤزلری
آه! اؤلوم نه قانیر آغ بنیز ندیر
آه! اؤلوم نه قانیر قونور گؤزلری. . . .
غریبسن، تنهاسان بو یئر اوزونده
سندن گؤی اوزونده بیرجه آه قالیب
آللاهی سوووشوب نه گزیر آهین؟
آهیندان آشاغی بیر آللاه قالیب. . . .
گؤرورم درد ساری یامان وارلیسان
ییغیشیب ،دردیندن درد دریردیلر
سنی تانییرام میانمارلیسان
سنی تئلویزیادا گؤستریردیلر.
شاعر اؤز اینسانی بورجو بیلهرک بشریتین بوتون آغری و آجیلارلا قارشیلاشدیغی دردلری اؤزونونکو سایاراق دونیامیزی چیرکینلیگه طرف یؤنلدنلره قارشی چیخاراق یازیر:
بو اللر ال اولسا کرکی چیخماسا
آصلان بیلدییمیز تولکو چیخماسا
دونیایا آدامین چیرکی چیخماسا
بو دونیا تر-تمیز قالار ایلاهی.
توحیدی هردن بؤیوک شاعریمیز«رامیز روشن»له حیسیات و دیل باخیمیندان بیر چوخ دوستلار یاخین بیلیرلر. منجه توحیدین یارادیجیلیغینی دریندن ایزلهینده بونو دوشونمک اولور کی بو هئچ ده بیز ساندیغیمیز کیمی دئییل. اولورسادا نئجه ده خوش و سئویندیریجی. ائله بیر شاعردن ائتگیلنرک اؤزونو یازماق و یاراتماق.
آه نرگیز باخیشلی
چلتیک قوخولو قیز
هله ده دوداقلاریندا
بؤرتیکان
تامسینیرمی کولکلر؟
تاپشیر
تور توتسون
پنجرهلری آتان
غروب آرپا بوغدالیغیندا
دادینی پایلاشیر
آغجا قانادلار
یارین
«قیام»مئیدانچاسیندا
توتالیتار
باخیش باتوملاریلا
یاتیریلاجاق
عصیانکارغورورون
و
«جامع»مسجیدینین اؤنونده
داش سکیلردن
توپوقلارینا دیرهنهجک
تانری قوللارینین
آتئیست گؤزلری
آه نرگیز باخیشلی
چلتیک قوخولو قیز
یاری اویاق
یاری
یوخولو قیز.


text:
بوین سیتی، میشیقان
بوین سیتی، میشیقان (اینگیلیسجه: Boyne City, Michigan) آمریکانین میشیقان ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۴٫۰۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۷۳۵ نفر دیر. بۇ شهر ۱۸۱ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بوین سیتی، میشیقان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Boyne City, Michigan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
قهوه
قهوه (اینگیلیسجه: Coffee) ☕ چای کیمین بیر اکین محصولو دور. آما قهونی چوخ ایستی و نمیشگنلیک یرده اکیرلر اؤرنک برزیل و گونی دوغو آسیا و آفریقا نین بعضی یرلرینده.
گئچمیشی[دَییشدیر]
قهوه نی ایچمک شکیل ده ایلک عثمانلی تورکلر (گلجک ده تورک قهوه سی اولاراق) و سورا اوروپالی لار (ایتالیا دا کاپوچینو اکسپرسو و...) ایران تورکلری ده قاجار خاندانین اؤزل قهوه سی وارمیش.
قهوه عادتی[دَییشدیر]
قهوه نین چای کیمین کافئینی وار بو کافئین اینسان لاری قهوه طرفه چکیر.
ان چوخ قهوه ایچیلن اؤلکه لر[دَییشدیر]
ان چوخ قهوه ایچن اؤلکه لر ایسکاندیناوی اؤلکه لری و هولند دیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Souza, Richard M. (2008) Plant-Parasitic Nematodes of Coffee. Springer. p. 3. ISBN 978-1-4020-8720-2
- ^ Weinberg & Bealer 2001, صفحهلر 3–4


text:
« عیان »[1] نین نخیر[2] حئکایه سی
بو سؤز ( عیان ین نخیریəYƏNİN NƏXİRİ ) ) بیر مثل اولاراق ایللر بویی سالماس دا و اونون چئوره سینده دیللر ازبری اولموش و بیزیم زمانه میزه قدر گلیب چاتمیشدیر . آمما گؤره ن بو حئکایه هاردان آرایا گلمیش و اونون گئرچیی نه دیر ؟ دئمه لی سالماس و اونون هنده ورینده اولان کند لر، گئچمیش زامانلاردان بری ، ایرانلا عثمانلی آراسیندا بیر سرحدی شَهر موقعیتی داشیمیش ، و مرز آراسی گئت گل ، و آلیش وئریش اولدوقدا ، چوخلی اولایلاردا باش وئرمیش دیر . ائله بو حئکایه ده اوردان قایناقلانیر: آز قالا یوز ایل بوندان اوول، آنایوردی آذربایجانیمیزدا، خان خانلیق شرایطینده اولان قاجار حکومت نین گوجسوزلوغوندن تؤرنمیش آمانسیزلیقدان کوردلوق ، جیلولوق ، روسلوق ، تؤرنمیش و بو قاچاقوشلوق و چاپقین چلیق ، ایللر بویی خلقمیزی فقره ، فلاکته ، اوغراتمیش ، و سونوجدا آژلیق ، قیطلیق ، یوخسوللوق ، خلقیمیزی الدن آمانا گئتیریب وقارا گونلره سورموشدور . بئله اولدوقدا ، آذربایجانین هر طرفینده باش قالدیران قولدورالار ، دره بیگلر ، قره سورانلار ، ائله جه کورد باشچی سی « سمیتقو »[3] ، آسوری جیلولارین دین باشقانی « مارشیمون » ، ائرمنی دیغالارین باش کوماندانی« آندرانیک و پطروس ایللو » کیمی جنایتکارلار ، قاجار سولاله سی حکومتی نین یاوالیغیندان بهره لنرک ، آوروپا استعماریلا ال آلتی بیرلشیب ، اونلارین الیله آذربایجانی میزی بؤلمک آماجیله، سوی قیریمی تؤرتمیش و مینلرجه ناحاق قانلار تؤکموش و آماناگلمیش خلقی ائو – ائشیگیندن دیدرگین سالمیشسلار .
قارا استعمار یوز ایللرجه بوردا و بو تورپاقدا یاشییان یئرلی کورد ، تورک ، ائرمنی ، آسوری لارین دینی و کولتورل فرقینی قابارتاراق ، کوتله نین آراسیندا عداوت توخومی اکیب ، یالانچی وعده لرله اونلارا باش بیرلیک و استقلال وعده سی وئردیکده ، سننی - شیعه ، ائرمنی- مسلمان ، کورد - تورک اختلافی آدیلا ، بیربیرین جانینا سالیب ، اویونچاق کیمی اویناتمیشلار . آنجاق اؤز مراملارینا چاتدیقدا، اونلاری اؤزباشینا بوراخیب گئتمیشلر . بو اولایلار (1285 - 1304 نجی ایللرده ) یئرلی تورک- مسلمان خلقی نین ان آغیر و یامان گونلری اولوب ؛ گناه سیز اینسانلار ناحاق قانا بئلشمیش ، آرادا اؤلکه میزین دگرلی معدن ماتریال لاری ، او جمله دن یئرآلتی معدنلری و نفت انرژی سین تالامیش لار.[4]
بو دهشتلی و قورخونج ایللر، ان آزی ایگیرمی ( 20 ) ایل سوره سینده ، کیمسه خلقمیزین آجی - آغریسین و هارایین ائشیتمه دن ، قان اوتموش و چاره سیز لیقدن و سسی بیر یئره چاتمادان بئله ، سوسموش دور . چونکی ساتقین حاکیم دایره لر، بو جماعتین آجی طالعین گؤرمکدن گؤز قاچیرمیش و اونون قایغی سیندا اولمامیش لار. بئله لیکده اورمو، سالماس ، خوی ، کؤهنه شهر واطراف کندلر ، دفعه لر له کورد ، ائرمنی ، روس قوشونی طرفیندن باسقین و تالانا معروض قالمیش و خلقین وار یوخی دفعه لرله الدن گئتمیش و خلق یامان گونلرده چابالامیش دیر. دئمک « عه ین » بیر کند اولاراق کورد لرین ایاق آلتیندا ، داها چوخ ، تالان تاراشا و چال چاپا ، معروض قالیب زیان گؤرموشدور . دده بابا لارین دئدیگینه گؤره ، تکجه رضا خان « تخته چیخاندان سونرا » آزا چوخ امین امانلیق یارانیب ، خلقین گون -گوذرانی خوش اولماسا دا ، آرتیق تعرض و تجاووز آزالیب و میللت راحاتلانمیش دیر . عه یه نین نخیر حئکایه سی ده بو دؤوره عاید دیر دئمه لی عه ین ده یئرلی نخیرچی اولمادان ( نا امنلیق اوزوندن بئله ! ) بیرکورد سویلی آدام ، نخیرچی سئچیلیر و هرگون کندین مال قاراسین چؤله چیخاریب اوتاریر؛ و آخشام چاغی کنده قایتاریب ، ائو صاحابینا تحویل وئریر . بو نخیرچی ده نئچه یاراماز کاراکترلر اولموشدو.ر : ائله کی توپال اولاراق ، چوخ ال ایاقلی اولمامیش ، و ائله جه ، سحر لر نخیری گاهدان گئژ یا تئز چؤله چیخاریب ، تئله جه گئژ یا تئز کنده قایتارار ، و دان اؤوره ، وقت وعده سی بئللی اولمادان ، مال صاحابین بئزیشدیررمیش . چونکی ساغین مالین نه واقت گلمه سی ، ساغیلماسی ، راحاتلانماسی بئله معلوم اولمور، و ائو قادینی زحمته و درد سره دوشور . بو بیر یاندا قالسین ، هله اؤزو ده دیک باش اولدوقدا ، کیمسه اونا اعتراض ائلرسه سرت جاوابلار وئرر : « اوزوزبیلر سیز! آرتیق کنده بیر نخیر چی گؤرون ! منیمکی بئله دی! ناخیردی گئژ گلر ! تئز گلر ! گئجیکر ، یوبانار ... » دییه جواب قایتارار! دئمه لی یالواریب یاخارماق ، آغیز آغیزا وئرمک ده اونا کار وئرمز، و یالنیز همیشه کی دئدیگی سؤز آغزیندا ویرد اولاراق : « نخیردی بیرگون تئز گلر! بیر گون گئژ گلر، بیرگون هئچ گلمز! » . اوسسته لیک سؤز اوزانسا بئله ، کوسر و مال قارانی چؤله چیخارماز ، و گاهدان بیرده « ناسازام ! » دییه ناخیری هئچ چؤله آپارماز! بئله بیر عناد لا مال قارا ، بیرباش ائوده قالیب و بیر شیئ یئمه یینجه ، آج قالار و او گونی سود وئرمز ، و بئله اولدوقدا کند اوشاغی یاوان یاشیل قالیب ، سیخینتی چکر، و بو دا بیرباشقا درد سر اولار . دئمک بو ایشین چاره سی اولماز و سؤز لربیر یئره چاتماز؛ و بو سؤزلر بره بیتیرمز؛ ائله هامی تنگه گلر و الدن بیر زاد گلمه یینجه ، اونی باشینا بیراخار . ( البته بو وضعیت گون آشیری شرایط ده ، امین - آمان سیزلیقدان و یوخسوللوقدان آسیلی اولاراق ،کیمسه بیری نین مال - حیوانینا عهده دار اولمویوب و نخیرچیلیغی بوینوناآلماز و کندلی مجبور اولدوقدا ، هله لیک اونونلا یوللاشیب گئچینرو بو زحمته دؤزر ) . آرتیق کاش بئله قالسا یدی دیی گونلرین بیرگونونده ، همیشه کی کیمی نخیر چوله چیخیر ، امما آخشام اولدوقدا مال قارا گئجیکیر و ائوه گلمیر. بیر ساعات ، ایکی ساعات گئچیر، قاش قارالیر، کندین چراخلاری یانیر، هله نخیر دن خبر اولمور . گئجیشمه سینلر دییه ، کؤرپه اوشاقلار شاملارین یه ییب یاتیر، یئنه نخیرگلمیر . هامی ناراحات ، نیگران ، نخیردن نه قارالتی ، نه بیر سس اولمور. آخی ! نخیر نه قدرگئجیکسه یدی بئله ، بو قدرده یوبانماییب ، شام اییه نه قدر گلمیش اولاردی ! کیمسه نگرانلیقدان اوتورا بیلمیر والیندن بیر شیئ گلمه یینجه ، اویان بویانا قاچیر و هر طرفه داربینیر؛ کند اهلی هره بیر طرفه قاچیر! ائله جه داش اَغیل ، خان یولی ، اوچ تپه دیبلری ، بولمورم چیر چیره ، قبرستانلیق دیبی ، گؤل باشی ، خرمن اوستی ... داها یئر قالمیرکی باخماسینلار ! آمما هیچ طرفدن سس صدا ، ایزتوز گؤرونمور ! بالا بالا دان اولدوزی چیخیر، شفق آتیر هاوا ایشیقله نیر ، آمما نخیردن خبر یوخ ! آرواد کیشی هامی حول و لایا دوشور ! گؤره سن الله بو نه قضا قدردی ! بو یارامازآدام نخیری هارا آپاردی ! هارا گئت دی ، هاردا قالدی ، باشینا نه گلدی ، قورد- قوش داغیت دی ، اوغری آپاردی ، نولدی ؟ ! کیمسه باش چیخار میر! یاواش یاواش هامی اینانیرکی بئله دگیل و مال قارانین باشیندا بیر قضو قدر وار ! دئمک نخیر قره یازین قاری تک اَریییب ، یوخ اولور .قارا قیش! قارا گونلر ! نئجه دییرلر« گوریاش ،کفن یاش ! » هامی یوخسول ، هامو قره گونده ! کیمسه ده گون گوذران یوخ ، قیش گونی بیر زاد یوخ ! زاواللی کندلی ، اولایین گئرچکینه دوشوننده ، آزقالا کورکلری تیتره ییب توکلری بیز بیز اولور ! یاواش یاواش کند اهلی نخیرچی نین گاهدان بیر دئدیگی سؤزو باشا دوشور کی دییرمیش : « جانیم نخیردی تئز گلر ! گئژ گلر! بیر گون ده هئچ گلمز!.. » دئمک سؤزون اصلی ده بو یوموش ! آرتیق نخیر تالانا گئدرو نخیرچی مال قارانین باشینا چول اؤرترو خلقین وار یوخی تالان اولار... و کند اوشاغی نین روزوسو کسیلر ... !
نه ایسه چوخ سورالار بولونرکی بیرکورد اربابی ، نخیرچیله ال بیر اولاراق اونی آلداتیر و تکلیف ائلیرکی بیرلیکده نخیری تالاییب و مال قارانی اوغورلاسین لار . ناخیرچی نین دا بو سؤز عقلینه باتار . دئمک بیر گون قرار لاشیب ، نخیرچؤله چیخارکن ، سورونو داغ یولی ایله سینیردن آشیریب عثمانلی ( تورکیه ) ماحالینا آپاریب و اورا ( وان شهرینده ) چاتدیقدا ، در حال حیوان لاری دگر- دئمزینه ساتیب ساوویب یئر به یئر ائلرو بئله لیکله بیر یاخشی پول الده ائدیب ، و بورا دؤنمه دن همیشه لیک اوردا ساکن اولور.
بابالار دئمیشکن « ایتگین مال چوخ پیس اولار ! » دوغوردان دا آدامین گؤزی ایتیگین مالین دالیجا قالارو دائم گؤزی آختارار. گونلرآیلارگئچسه ده ، زاواللی مال صاحابلاری ، نئجه دییرلر« مال گئدر بیر یانا ، ایمان گئدر مین یانا ! » هله اونی ایزلر و گمانی گئدن یئره باش چکر . ائله او اداره بو اداره ، او قاپی بو قاپی ، حکومته کاغاذ ویریب ، امید سیز اولمادان تاپیلماسینا اینانار ! آخی مال قارا اونون حیاتینا بیر دایاق - دیرک کیمی دیر، چونکی اونون اتین سودون اییر ، جوته[5] قوشار ، شوخوم سورر ، ایشه آپارار... نه ایسه جماعات نه قدر آختارسا دا بیریئردن خبراولماز ، هامو کور- پئشمان و الی قولتوق قالار . ایندی حال حاضردا ، نه آغارانتی وار یئمگه ، نه آت وار مینمگه ، نه ائششک وار پالان قویماغا ، نه اؤکوز وار جوته گئده ، نه کل وارکؤتن چکه ! نئجه دییللر هامونون قارا گونی قابلانار- قالار !
هله آیلار گئچسه ده ، سورو تالانا گئتسه ده ، مال قارانین حسرتی ، آجیسی یاددان گئتمز و کندلی اونون دردیله آجینار و قره گونونه آغلار ! دوغرودان دا نه ائله مک ! گون گوذران آغیر ، زمانه خاراب ، کیمسه ده بیر زاد یوخ ،گلیر یوخ ، هامی الی بوش– جیبی بوش ! هرکس فلاکت ده یاشار و گونی گوندن ده پیس اولار . اودور کی هرکس هر یئرده ، توی بایرامدا ، یاس دا – یارا دا ، اوتوروب - دوردوقدا ، هر سؤزون- صحبتین سونی ، ایستر ایسته مز اونون مال قاراسینا باغلانیر و دئدیکجه قیزیشیب ،کرم کیمین آلیشیر یانیر و کیمسه اودونی سؤندوره بیلمیر ! دئمک یوخسول بیر عائله ده ، بیر مالین اؤنمی و دگری _ آللاها ناخوش گئتمه سین دییه – بیر اوغولدان ، قیزدان یا خود اوشاقدان اوستون اولور؛ چونکی – آللاه ائله مه دن - اوشاق الده ن گئدرسه اونی دوغورولدا بیلر،آمما بویامان گونده مال قارانی الده ائله مک هئچ ده مومکن دگیل ! ائله کی بو یوخ گونده کیمسه اونا اعتبارائلییب ال توتماز و دادینا چاتماز ، و کیمسه ده بئله وارکار ، پول - پارا اولماز کی اونون یئرینه بیر شیی آلیب قویسون . آرتیق خلقین مین دردی بیر بیره قاوشار و گونی گوندن یامان گلر ...
هله سؤز بوردا قالسین دییه ! گولمه جه دالیدا دی ! دئمک او گونلراؤتوب گئچیر. ایندیسه محرم آیی گلیب جاتیر . وطنی میزین هر یئرینده اولدوغو کیمی ، بوآی بیر موللا کنده ( عه ینه ) گلیر و عادت اوزیله مچید قورولور و کند اهلی محرم آیینا گؤره امامین یاس تؤره نینه حاضرلانیر . همیشه اولدوغو کیمی موللا منبره گئدر ، بیر مقدمه دئییب سونرا کربلا واقعه سینه اشاره ائلر ، امام لاریمیزین باشینا گلن بلالردن ، او جمله دن امام حسین علیه السلامین شهادت ایندن ، زینب خانمین شام مصیبتیندن ، مسلومون بالالاری نین اسارت ینن ، سؤز آچار و ذکر مصیبت ائلرو سوندا بیر روضه اوخویار و بیر دوعا یلا مجلیس ختم اولوب ، قورتارار .دئمک عَین ده ده بو تؤره ن باشا گئدر . آما سؤز بوردا کی کیمسه ماللا نین سؤزونه قولاق وئرمز. جماعات - نئجه دییللر- اؤز ایچینه باخار . ماللا نه قدر روضه اوخویوب مرثیه دئسه ده ، کیمسه آغلاماز و گؤزوندن بیردامجی یاش بئله چیخماز . او گون مللا منبری قورتارار ، آشاغا ائنر ، مچید ختم اولار . ایکینجی گئجه یئنه جماعات مچیده توپلانار ، موللا منبره گئدر بیر مقدمه دییر ، ذکر مصیبت ائلر ، آما ، کیمسه باش قالدیریب ، کلمه بئله سوزلرینه قولاق آسماز! هامی ساکیت دیزلرین قوجاقلار و آنلی قیریشقلی ، قاش قاباقلی ، هوروت هوروت اونون اوزونه باخار ، و کلمه اولسون بئله ، دینیب دانیشماز ! سانکی دام - دووارلا دانیشیب و بولارینان اولمازکیمی ! او گئجه ده موللا مینبردن انیب مجلیس ختم اولار و هامو داغلیب ائولرینه گئدر . اوچونجو و دؤردونجو گون ده بئله اولار ! موللا نه قدر محرم آیی نین واقعه سیندن و اماملاردان دانیشیب اوخشارسا ، و نه قدر یانیقلی سؤزلر دئسه ده ، کیمسه آغلاماز و گوزوندن بیر دامجی یاش بئله آخیتماز . هامو بوز – بوز آشاغادان یوخاری موللا یا باخار و سوسار . یئنه مچید سس سیز- سمیر سیز قورتارار . آنجاق موللا اؤز یانیندا برک خاراب اولورسادا هله بیر سؤز دئمز ...
آرتیق بو داورانیشلار موللانی یامانجا دوشوندورر و اؤز اؤزونه دییر : گؤره سن الله بو جماعات نه بیچیم آدام دی ؟یا خود بونون سببی و سیرری نه دیرکی بئله بیرمجلیس ده هامی سوسور ، مات مات باخیر ؟ اؤزونه ده باخدیقدا ، بیر یانلیش گؤرمز ! چونکی بو اونون ایش پئشه سی و صنعتی دی ! اونلاردان ایراق ! دوشونر : اولماسین بوآداملار دیندن ترسه ، بیر ملحد دیلر !؟ یوخسا نه دیلر! ؟ موللا بونا قاتلاشمایاراق ، بو سؤزی بیر تانیش آداملا آرایا قویار و تعجوبونی بیلدیرر و گیلئله نرکی والله ! من هر مچیده گئتسم و بئله روضه اوخوسام ، مؤمین لری لاپ قان آغلاتارام ! آمما ندنسه سوزلریم بو جماعته هئچ کار سالمیر ! اولمویا بونلار منیم دیلیمی باشار دوشمور!؟ یوخسا بیله شیئلره ایناملاری یوخدور ؟ ! او آدام بوسؤزلری ائشیتدیکده ، کند احوالاتین و اونلارین نه قدر الله آدامی و مومن اولماسین دئییب دانیشار ، لاکن اونلارین پیس وضعیتین و بورا کیمین دفعه لرجه- اورانین تالان وئرمه سین و سیخینتی لرین - آچیب آغارتار و احوالاتی دییر ؛ و نهایت ده اونا تاپشیریق وئررکی ، بوندان سورا منبره گئتدینجه ، اوول بیر بالاجا کندین نخیر احوالاتین، ایتیب باتماسین دان بیر قدر سؤز آچیب ، و صونرا تسلی اولاراق بیر سؤزلر دئسین ! بلکه بو جماعتین اوره گی یوموشانسین و مبارک آیدا آخرت فیکرینه قالسینلار !
موللا قضیه نین نه اولدوغون ائشیتدیکده ، اونلارین آغیر دردین و آجیسین آنلار . بو بیرسی گئجه منبره گئتدیکده ، آزاچوخ مقدمه دن صونرا ، بیر باشا نخیردن سؤز آچیر و خلقین موصیبتن و وار یوخی الدن گئتمه سینه اشاره ائلیر و بو ایشی آللاهین بیر قضو قدری کیمی قیمت لندیرر! و نهایت اونلارا جان ساغلیغی آرزولاییب و مال قارانین قادا - بلا اولوب گئتمه سین دئییر و الله دان خئییر- برکت ایستیر . دئمک بو سؤزلر آرایا گلینجه ، دونموش جماعات قولاقلارین قیرپار . سانکی کهنه دردلری دئشیلیب و نیسگیل لری نین اوستی آچیلسین دییه ! هرکس اؤزآجیلارین یادینا سالیب و کربلا موصیبتی نین یئرینه ، اؤز قره – قوری گونونه و بدبخت لیغینه دوشونر . آغلاماغا باشلار !
ائله کیمی ساری اینه یی نین یاغلی سود وئرمه سیندن دئییب آغلار ، کیمی آلا دانا نین یئرده سؤکونمه سیندن ، یا خود گؤزل گؤزلریندن دئییب حیفسله نر ، کیمی اؤکوزونون جوته [6]گئتمه سیندن دئییب ، دیزینه چالار ، کیمی ایسه هله بیزوو [7] آناسین گؤرمه دیکده نیسگیللی باخیشلارین دیله گئتیریب ، کؤوره لیب آغلار ! و بئله لیک له هؤنکورتی سسی گؤیه اوجالار و نئجه دییه للر دوغوردان داکربلا کسیلر! موللا مات قالینجا احوالاتی گؤروب ، اونلارین احوالینا یانیب یاخیلار! وکؤورلر! ائله کی اؤزون توتمادان ، اونلارلا بیرگه سس – سسه وئرر وچوخ اوجادان : « ایلده بیر یول تالان وئرن عه ین وای ! » دییه باغیرار! و اونلارین اوره گین لاپ قانا چئویریرر و نیسگیل لرینه داغ قویار ! و بئله لیک له ایتمیش مال قارانین عزاسین دوتارو مچید دوغوردان دا یاس مجلسینه دؤنر .
آرتیق او گئجه دن سونرا موللا ایشین اوجون تاپار، و هر گئجه منبره گئدرکن ، آزچوخ اماملاردان سؤز- سوو دئسه ده ، بیر باش اورانین نخیریندن و کندین تالان وئرمه سیندن سؤز آچیب دردله شر و بئله لیکله جماعت آرتیق اؤز دردینه – چورونا آغلار . او واقت دان بری ، او کند ده و ائل ایچینده بو بیر عادت و عنعنه اولار و ایللر بویی دوام ائدر . دئمه لی کیمسه بیر موللا اورا گئدرسه ، آرا – سیرا نخیر دن و مال قارادان سؤز آچیب و اونلاری آغلاتار .
من بو حکایه نی دفعه لر له رحمتلی آتام و آنام دان ائشیدیب و اوردا - بوردا دیللر ازبری اولدوقدا بئله گؤرموشدوم . آنام بو حکایه نی قول قانادلی دئدیکده چوخ آجی حالدا گولر ؛ و گولونجه بئله آغلاردی . دئمه لی خلقین یامان گون – گوذرانی و آجی طالعیندن کدرلنیب کؤوره لردی و ایندیکی اولان امین – آمانلیغا شوکورلرائلردی . هله 1341 نجی ایللرده ، گونئی ماحا لیندا بیر اؤیرتمن اولدوغومدا ، بیر ائو صاحبیندن ده بو مثلی ائشیت میشدیم . اوردا بیریاشلی آدام توی ائوینده منه دئمیشدیر : « آغا معللیم واللاه بیزلربورادا ، تزه جه بئله بیر توی تاباق گؤروروک ! چوخدان بری ائولرده بئله شئیلر اولمازدی ! چونکی کورد ، ائرمنی ، جیلو ، روس قاچاقلاری بیزلری تالاییب ، قیریب داغیداردی و کیمسه نین ائوینده بیریئنی یئتمه یابیر گنج اولمازدی کی ائولنیب توی ائله سین ! » .
هله بیرگون حیات یولداشیمین آتاسی ، اؤز باشماق ساتان توکانیندا بیر موللانی منه گوستررک : « باخ ! بوآدام همان عه یه نین نخیر اوغوروسونون اوغلودور » دییه ، اسلام انقلابیندان صونرا ایرانا دونموش و بیرکورد کندینده ساکین اولدوغون دئمیشدیر . دئمه لی اونون اوغلو ایسلام انقلابیندان سونرا ایرانا دؤنموش ، و بوردا « گئورآوا » آدلی بیرکورد کندینده ساکین اولموشدور . وقتیله گئچن ایل اردیبهشت آیی 1383 نجو ایل تورکیه ده وان ( WAN ) شهرینده دعوتلی اولدوغوم ائوده ، بیزیم گؤروشوموزه گلن ائو صاحبی نین دوستی - احمد آقا آدلی بیرآدام - بو حکایه نی ائشیدیب و اوردا ایکن سؤز گلیشی بیزه تعریفله میشدیر. دئمک « عه ین نخیری » نین مثلی : « بیر شیئی این ایتیب باتماسی ، کوکلی دیبلی یوخ اولماسی ، قاییتماماسی ، یا خود اله گلمه مک معناسی » دئمک دیر !
ع. ا. غفوری نیا – سلماس
آموزش پرورش اداره سی تقاعدی
16/3/1384
[1] « عیان » سالماس دا بیر کند آدی دی ، خلق آراسیندا دیللر ازبری ( عه ین Əyən آدلانیر)
2 - نخیر Nəxir سؤزی : ائله همان سورو ( چوخلی مال - حئیوان توپلوسو ) دئمک دیر. مثل اوچون بیرکندین داوار سوروسو یا آت سورو سوکیمی ) .
[3] - سمیتقو کوردلوق زمانی اونلارین آتلی باشچی سی و کوماندانی اولموشدور
[4] - باخ « تاریخ 18 ساله آذربایجان – احمد کسروی » و باشقا یازیلمیش یئرلی تاریخ کیتابلاری او جمله دن سالماس ، خوی تاریخلری و سایره ... )
[5] - جوت = بیر شخوم ائله مک نسنه سی دیر
6 – یئری شوخوم ائلی ین بیر وسیله دیر
[7] - اینه یین بالاسی دئمک دیر
مطالب مشابه :
اوخشاما
ادبیات مرثیه ای ترکی از و جنوب آذربایجان و ایلات و به زبان ترکی روضه می خوانند
مرثیه در آذربایجان
اوخشاما را مناسب روضة نوحه، مرثیه و عزاداری ترکی مرثیه آذربایجان
سیر ادبیات ترکی
كمكم باید ملّت آذربایجان غزل ترکی پیش از اشاره به مرثیة آتیلا میکند که به
اشعار ترکی وفارسی در باره ای عید غدیر خم وحضرت علی(ع)
دانلود مداحی ترکی و اشعاروتصاویرمذهبی اوْخشاما. روضه ای ترکی. روضه ای حضرت رقیه
بزرگترین منبع اشعار مذهبی www.emam8.com/ اشعار مذهبی ، اشعار فارسی ، اشعار حسینی،دانلود مداحی،شعر م
مداحی های حاج محمد کریمی و دیگر مداحان، مولودی متن ، روضه مرثیه ترکی آذربایجان
یارالاندێم ای شه-ی-کربـلا اؤلـۆرهم هـراییمـه گـل بابا
در مورد روضه ی حضرت مـــداح بزرگ آذربایجان متن نوحه های ترکی . علی اکبر(ع) مرثیه
« عیان »[1] نین نخیر[2] حئکایه سی
ماللا نه قدر روضه اوخویوب مرثیه دئسه ده ، کیمسه تاریخ 18 ساله آذربایجان ترکی آذربایجانی
مختصر تاریخ سلماس قسمت اول
غارهای منطقه سلماس و آذربایجان خود را پر از مراسم روضه و مرثیه ترکی چیپ
برچسب :
اوخشاما مرثیه ترکی روضه آذربایجان


text:
قالین: تورکیه آمریکایا قارشیلیق وئرجک
"جو بایدنین بو قورخونج آچیقلاماسی سون درجه عدالتسیز بیر آچیقلاما"
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو ابراهیم قالین،
آمریکا باشقانی جو بایدنین ۱۹۱۵ حادثهلرینی "سویقیریم" اولاراق تانیملاماسینا تورکیهنین قارشیلیق وئرجگینی ایفاده ائتدی.
اینگیلیس خبر آژانسی رویترزه دانیشان ابراهیم قالین،
"جو بایدنین بو قورخونج آچیقلاماسی سون درجه عدالتسیز بیر آچیقلاما. تامامیله رد ائدیریک، قیناییریق. آچیقلاما تاریخی گئرچکلرله ده دستکلنمیر. حقوقی بیر تملی یوخ" دئدی.
تورکیهنین سؤز قونوسو آچیقلامایا زامان ایچینده جاواب وئرجگینی بیلدیرن قالین،
"اؤنوموزدهکی گون و آیلاردا، فرقلی شکیل، نؤوع و درجهلرده بیر جاواب وئریلهجک" ایفادهلرینی ایشلتدی.
آچیقلامانین سیاسی اولاراق دا مسئولیتسیز بیر آچیقلاما اولدوغونو سؤیلهیهن قالین،
"سیاسی اولاراق باخساق، بو مسئولیتسیزجه و یاپیجی اولمایان بیر آچیقلاما. قاراباغین قورتاریلماسیندان (اکتبر ۲۰۲۰) سونرا ارمنیستان ایله نورماللاشما گیریشیملری داخیل، تورکیهنین ایچینده اولدوغو هئچ بیر سورهجه قاتقیسی دا یوخ. طبیعی کی تورکیه-آمریکا ایلیشکیلرینه ده تأثیری اولاجاق" دئیه دانیشدی.
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو، ۲۰۰۵ده جمهورباشقانی اردوغانین آرشیولری آچاراق اورتاق بیر کمیتهنین بو قونونو آراشدیرما تکلیفینی خاطیرلاتدی.
ارمنیستان طرفینین بو چاغیریشا، اؤز ادعالارینی بوشا چیخاراجاغینی بیلدیکلری اوچون جاواب وئرمهدیگینی وورغولایان قالین، تورکیهنین بو آچیقلامایا جاواب وئرمهیه داوام ائدجگینی وورغولادی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: یانلیشلاری اولسا، لازیم اولانی ائدریک
"بو تروریستلر گلدی گلدی، گلمهسه، لازیم اولان نه ایسه اونو قوروملاریمیز و بیریملریمیز واسطهسی ایله ائتمهیه داوام ائدجییک"
اردوغان: سوئد ۷۳ تروریستی بیزه گؤندرهجک
جمهورباشقانی، سوئدین، ۷۳ تروریستی تورکیهیه قایتاراجاغینی بیلدیردی
اردوغان، ناتو ذیروهسینده لیدئرلره ترورلا باغلی ویدئو ایزلتدی
"بیر چوخ آوروپالی متفیق تۆرکیهنین میللی گۆونلیگی و تۆرک وطنداشلارینین حیاتینی تهدید ائدن ترور هؤرگوتو پکاکا و اونون تؤرهمهلرینه بیرباشا و یا دولایی یول ایله سیاسی، مادی و سلاح دستگی وئرمهیه داوام ائدیر"


text:
تورکیهیه ۴ آیدا ۹ میلیونا یاخین توریست گلدی
تورکیهیه ان چوخ توریست گؤندرهن اؤلکهلر سیرالاماسیندا، آلمانیا بیرینجی، بولغاریستان ایکینجی، ایران ایسه اوچونجو سیرادا یئر آلدی
بو ایلین ژانویه-آوریل دؤنمینده تورکیهیه ۸ میلیون ۸۸۵ مین ۸۷۶ قوناق گلدی.
مدنیت و توریزم باخانلیغیندان وئریلهن بیلگیلره گؤره، ۲۰۲۲.جی ایلین ایلک ۴ آییندا اؤلکهیه گلن توریستلرین ۷ میلیون ۴۷۷ مین ۴۷سینی خارجیلر اولوشدورورکن، یورددیشیندا یاشایان وطنداشلارین ساییسی ایسه ۱ میلیون ۴۰۸ مین ۸۲۹ نفر اولدو.
سؤزوگئدن دؤورده قوناق گلن خاریجی توریستلرین ساییسی، اؤتن ایلین عینی دؤورو ایله مقایسده یوزده ۱۷۲،۵۱ آرتدی.
تورکیهیه ان چوخ توریست گؤندرهن اؤلکهلر سیرالاماسیندا، ایلین ۴ آییندا، اؤتن ایلین عینی دؤورونه گؤره آلمانیا یوزده ۳۳۹،۸۱ آرتیشلا بیرینجی، بولغاریستان یوزده ۳۲۵،۵۵ آرتیشلا ایکینجی، ایران ایسه یوزده ۲۳۶،۷۷ آرتیشلا اوچونجو سیرادا یئر آلدی.
ایرانی سیرایلا روسیا و اینگیلتره ایزلهدی.
تورکییهیه آوریل آییندا گلن خاریجی توریست ساییسی ایسه اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۲۲۵،۵۹ آرتاراق ۲ میلیون ۵۷۴ مین ۴۲۳ اولدو.
آوریل آییندا ان چوخ توریست گؤندرهن اؤلکهلر سیرالاماسیندا آلمانیا اؤتن ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۶۳۰،۳۴ آرتیشلا بیرینجی، بولغاریستان یوزده ۴۴۲،۰۴ آرتیشلا ایکینجی، اینگیلتره ایسه یوزده ۱۴۴۶،۸۳ آرتیشلا اوچونجو سیرادا یئر آلدی.
اینگیلترهنی ایران و روسیا ایزلهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پاموققالایا یاریم میلیوندان چوخ توریست گلدی
گئچهن ایلین ژانویه-ژوئن دؤورونده آغ تراورتنلری گؤرمهیه ۲۵۰ مین ۱۵۸ قوناق گلرکهن بو ایلین عینی دؤورونده بو رقم یوزده ۱۴۱ آرتیشلا ۶۰۴ مین ۳۳ نفره یوکسلدی
جونیت آرکین وفات ائتدی
"تورک سینماسینین دگرلی اویونچوسو سایین جونیت آرکین، اۆرهگینین دورماسی سببی ایله گتیریلدیگی خستهخانادا بوتون یئنیدن جانلاندیرما چابالارینا باخمایاراق حیاتینی ایتیردی"
سکو چؤکدو، ۴ نفر اؤلدو
اؤکوز دؤیوشو میدانیندا سکونون بیر بؤلومونون چؤکمهسی نتیجهسینده ان آز ۴ نفر اؤلدو


text:
قاسم انوار
شاه قاسیم انوار (1356-1434) - گؤرکملی شاعر و صۇفی فیلوْسوْف.
حیاتی[دَییشدیر]
سئیّد علی بن هارون بن ابولقاسیم حسینی تبریزی (1356-1434) زمانهسینین ادبی عالمینده “قاسیم”، “قاسیمی”، “قاسیمی-انوار” تخلوصلری ایله تانینمیشدی. قاسیمی-انوار گنج ایکن شیخ صدرددین اردبیلینین مۆریدلریندن اوْلموش، صۇفی ایدئیالارینا عؤمرونون سوْنونادک صادق قالمیشدیر. اوْ، تقریباً بۆتون عؤمرونو مۆختلیف یاخین و اوْرتا شرق اؤلکه لرینده کئچیرمیش، کامیل مۆرشید کیمی اؤزونه خئیلی مۆرید توْپلامیشدی. گیلان ویلایتی، قزوین، هرات، بلخ، سمرقند شهرلری قاسیمی انوارین یاشادیغی، ادبی-فلسفی فعالیت گؤستردیگی، صۇفی تبلیغاتی ایله مشغول اوْلدوغو مکانلارداندیر. شاعر هراتدا اوْلارکن امیر تئیمور و اوْنون اوْغلو شاهروخ طرفیندن حؤرمتله قارشیلانمیش، لاکین یئرلی دین خادیملرینین طلبی و شاهروخون اوْغلو بایسونقورون خواهیشی ایله هراتی ترک ائدهرک سمرقنده گئتمیشدی. بۇرادا اوْ، بیر مودت مشهور دؤولت خادیمی، عالیم اۇلوغ بَیین حیمایهسینده یاشامیش، سوْنرا ایسه خوْراسانا قاییداراق عبدالرحمان جامینین وطنی اوْلان جاجرود کندینده مسکن سالمیش، عؤمرونون سوْنونادک بۇرادا یاشامیش، صۇفی ایدئیالارینین تبلیغی ایله مشغول اوْلموشدور. عبدالرحمان جامینین یازدیغینا گؤره، شاه قاسیم انوارین مۆریدلری ایسلام دینی احکاملارینا اعتیناسیز یاناشیر و برابرلیشدیریجی جمعیت ایدئیالاری یاییردیلار.
قاسیمی انوار همین کندده وفات ائتمیش و اوْرادا دفن اوْلونموشدور.28 اۇلوغ بَی اوْنون قبری اۆزرینده عظمتلی تۆربه تیکدیردی و بۇ عابده علم، فلسفه، ادبیات خادیملرینین زیارت اوْبیئکتینه چئوریلدی.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
شاه قاسیم انوار آذربایجان ادبی مۆحیطینده عمادالدین نسیمی عنعنهلرینه صادق قالان، بۇ عنعنهلری یاشادان مۆتفککیر-شاعر کیمی مشهورلاشمیشدی. شاه قاسیم انوار بیر سێرا قزللرینی هم آذربایجان، هم ده فارس دیللریندن ایستیفاده ائتمکله یازاراق، سانکی بۇ ادبی حادیثهنین سیمووْلیک فوْرماسینی یاراتماق ایستهمیشدیر.
انوارین ایستر دیوانیندا توْپلانان فارس و آذربایجان دیلینده یازدیغی شعرلر، ایسترسه ده "انیس العاریفین" اثری ماهیت اعتباریله صیرف اۆرفانی-فلسفی مظمون داشیییر. دؤرونون سۇلطانلاریندان قوْرخمایان شاعر اؤز شعرلرینده، همچینین صۇفی تعلیمینده اینسانلاری قارداشلیغا و برابرلییه چاغیریردی. شاعرین ادبی ایرثی فارس و آذربایجان (تۆرک) دیللریندهدیر.
اوْنون “انیسو العاشقین” (“عاشقلرین دوْستو”)، “توجه نامه” (“دقت کیتابی”)، “سۇال-جواب”، “ریساله وۆجود” (“وارلیغا داییر ریساله”) اثرلری ده معلومدور. قاسیمی انوارین کۆلیاتی غزللریندن، فلسفی مظموندا یازیلمیش مثنویلردن عبارتدیر. رۆبایلریندن بیرینه نظر یئتیرمکله اوْنون اوْبیئکتیو عالمه گئرچکچی مۆناسیبتینین شاهیدی اوْلوروق:


text:
اوکراین روس حربیسی نینگ تلفاتی حقیده یازمه روشده معلومات بیردی
بیرکونده روس اردوسی نینگ 400 حربیسی اولگن
اوکراین سونگگی بیر کونده روس اردوسی نینگ 400 حربیسی نینگ اولگن لیگینی بیلدیردی.
اوکراین قوراللی کوچلر قومندانلیگی تامانیدن بیریلگن یازمه بیاناتده اوروش باشله گن 24 فبروریدن بوگونگچه روس اردوسی نینگ 28 مینگ 300 نفر حربی، 202 ته اوچاق، 167 ته تیک اوچر و 1 مینگ 251 ته تانک، 3 مینگ 43 ته زره واسطه، 586 توپ، 199 ته راکت تیزیمی و 91 ته هوا مدافعه تیزیمی نینگ اوکراین تامانیدن یوق قیلینگن لیگی بیلدیریلدی. بیاناتده سونگگی بیر کونده روس اردوسی نینگ 400 حربیسی نینگ اولگن لیگی تاکییدلندی.
روس کوچلری نینگ 2 مینگ 137 ته واسطه، 13 ته کیمه و کم سرعتلی قَییق بیلن بیر قطارده 441 ته هیداوچیسیز هوا واسطه سی و 43 ته خاص تجهیزاتینی قولدن بیرگن لیگی شونده ی بولیب روسلر تامانیدن آتیلگن 102 ته راکت نینگ هم اوکراین هوا مدافعه تیزیمی تامانیدن اوریب خنثی قیلینگن لیگی قید ایتیلدی.
روسیه مدافعه وزیرلیگیدن 25 مارچ تاریخیده بیریلگن بیاناتده 1 مینگ 351 نفر روس حربیسی نینگ اولگن لیگی بیلدیریلگندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه تامانیدن امریکا قوشمه ایالتلری گه قیغوداشلیک بیلدیریلدی
مستقللیک کونینی نشانلش پروگراملریده قوراللی هجوم اویوشتیریلگندی