text:
ایراندا تورک دیلی نین یاییم دایرهسی
ایراندا تورک دیلینین یاییم دایرهسی
حسن راشدی 20 بهمن ۱۳۹۴
آچیقلاما : بو مقاله ایلک دفعه یئنی" وارلیق " درگیسینین ایکینجی نومرهسینده ( پاییز 1394) چاپ اولموشدور
ایران کثیرالمله بیر اؤلکه اولاراق بورادا یاشایان اینسانلار چئشیتلی دیل و لهجه لرده دانیشیرلار ؛ لاکین بو اؤلکهده ان چوخ دانیشیلان دیل تورکجه ایله فارسجادیر .
فارس دیلی ایرانین رسمی ، دولتی و تحصیل دیلی اولدوقدا بو دیلین استفاده دایرهسی گونوگوندن گئنیشلنمکده و فارس اولمایان باشقا دیللرین دانیشیلما و استفاده مئیدانی هرگون او بیریسی گونه نسبت دارالماقدادیر .
کئچمیشده دیل یالنیز ارتباط واسطهسی کیمی اولسادا میلادی 19 جو یوز ایللیگین سونلاری و 20 جی یوز ایللگین اوللریندن دیل و اونون کئچمیش و معاصیر ادبیات و مدنیّتی او دیلده دانیشان میلّتین هویتی و کیملیگی کیمی اؤزنو گؤسترمیشدیر .
1309 جو هجری شمسی ایلیندن و رضاخانین دستوری ایله ایراندا عموم تحصیل دیلی یالنیز فارس دیلی اعلان و باشقا دیللرین مکتب - مدرسه لرده تحصیلی یاساق اولدوقدا فارس دیلی ایران چرچیوهسینده داها چوخ گئنیشلنمهیه و گلیشمهیه باشلامیش و باشقا دیللر، اؤزللیکله آذربایجان تورکجهسینین رسمی دایره لرده و رسمی سندلرده استفاده اولماماسی و حتی ابتدایی مکتبلرده و درس زامانی فارسجا بیلمهین کیچیک اوشاقلارین طرفیندن دانیشیلماسی یاساق اولاراق دانیشانلارا جزا وئریلمهسی بو دیلین استفاده دایرهسینی دارالتماغا طرف گتیریب چیخارمیشدیر.
1335 جی هجری شمسی ایلدن ایندیه قدَر ایراندا هر ۱۰ ایلدن بیر توتولان رسمی دؤلت ساییمیندا بو اؤلکهده یاشایان اینسانلارین آیلیق گلیریندن توتدو ، نه قدَر ساوادلارینین اولماسی ، یاشادیقلاری مسکنین صاحیبی و یا مستاجری اولمالاری ، یاشایش و بهداشت هزینهلری ، کند اهالیسینین اکین یئرلرینین مساحتی ، مال - حیوانلارینین تعدادی و باشقا موضوعلار اوزهرینده آمار مامورلاری طرفیندن اهالیدن سورغولار اولدوغو زامان (1) اونلاردان نه دیلده دانیشدیقلاری و آتا - آنالارینین دیللری نین نه اولدوغوندان هئچ زامان سوروشولمادیغینا گؤره ایراندا دانیشیلان دیللرین سایی رسمی ساییمدا و دؤلت آماریندا بللی اولمامیشدیر .
لاکین فارس دیلی رسمی و دؤلت دیلی اولدوقدا و تهران و کرج کیمی شهرلرینی داها چوخ فارس دیللی شهر حساب ائتدیگیمیزده ۱۳۷۲ جی ایل بهمن آییندا تبریزین " فروغ آزادی " روزنامهسی تهرانین " همشهری " روزنامه سینین یازدیغینا استناد ائدهرک یازمیشدیر :
" تهرانین ۳/۵ ( بئشدن اوچ ) اهالیسی تورکدور و اؤلکه نفوسونون [ایرانین] ۳/۷ ( یئددی دن اوچو ) تورک دیللی دیر " .
عین حالدا دوکتور علی اکبر صالحی کئچمیش رئیس جمهور محمود احمدی نژادین خارجی ایشلر وزیری ۱۳۹۰-جی ایل و دی آیینین ۲۸ ینده تورکیه سَفَرینده اؤز مسلکداشی اولان و تورکیه نین ایندیکی باش وزیری و او زامانکی خارجی ایشلر وزیری اولان احمد داوود اوغلو ایله گؤروشونده دئمیشدیر :
" ایکی اؤلکهنین [ ایرانلا تورکیه نین ] ارتباطی چوخ یاخشی دیر و ایرانین %۴۰ (یوزده قیرخ) یاخین نفوسو تورکجه دانیشیرلار ، بو مسئله ایکی اؤلکه آراسیندا گوجلو ارتباط یاراتماغا یاخشی سبب دیر ." (2)
محرم پور باقر " توپلومسال بیلیملری " (علوم اجتماعی، گرایش جامعه شناسی) اوزره یوکسک لیسانس اؤیرهنجیسی اولدوغو زامان اؤز تئزینی " تهران تورکلرینین کیملیک دورومو " اوزهرینده یازمیش و 1391 جی هجری شمسی ایلینین قیش موسمینده اوندان مدافعه ائتمیش و یوکسک قیمت ایله قبول اولموشدور .
محرم پور باقر بو تئزینده یازیر :
" اؤلکهده [ ایراندا] مهاجر یوللایان اوستانلارا دقت ائتمیش اولساق ، ماراقلی دیر کی ، چئشیتلی سیاسی، اجتماعی ، جغرافیایی ، اؤزللیکله اقتصادی دلیللره گؤره تهران مهاجرلرینین %20 ( یوزده ایگیرمیسینی ) یالنیز شرقی آذربایجان اوستانینین مهاجرلری تشکیل ائدیرلر.
سون 50 ایل ایچینده هر ایل تهرانا ان چوخ مهاجرت ائدن اینسانلار شرقی آذربایجان اوستانیندان اولموش و بو مهاجرلرین سایی 1345 جی ایلده تقریبا 101مین نفردن 1365 جی ایلده 224 مین نفره یوکسلمیش و نهایتده 1385 جی ایل و اردبیل اوستانی شرقی آذربایجان اوستانیندان آیریلیب مستقل اوستان اولاندان سونرا بو رقم 153 مین نفر اولموشدور ، یعنی ایران اوستانلاری آراسیندا شرقی آذربایجان ان چوخ مهاجر یوللایان اوستانا چئوریلمیش و بیرینجی یئری قازانمیشدیر ! "
ایرانین " ثبت احوال " ادارهسی هر ایل مهاجرت مسئلهسی ایله باغلی بوتون اوستانلاردان مهاجرت ائدن اینسانلارین سایینی اعلان ائدیر ؛ بو ادارهنین وئردیگی 1388جی هجری شمسی ایل بیلگیسی اساسیندا شرقی آذربایجان اوستانیندا یالنیز تبریز ، عجب شیر و اسکو شهرستانلارینی استثنا ائدهرک بو ایالتین باشقا شهرستانلاری مهاجر یوللایان شهرستانلار اولموشلار .(3)
بو بیلگی اساسیندا 1388 جی ایل ، میانا شهرستانی (شهر ، بخش و کندلری) 40 مین 44 نفر ، سراب شهرستانی 35 مین 563 نفر و بوستانآباد شهرستانی 26مین 828 نفر ایله اوستانین ان چوخ مهاجر یوللایان شهرستانلارینی تشکیل ائتمیشلر(4).
ایرانین 1365 جی ایل رسمی دؤلت ساییمی اساسیندا شرقی آذربایجان اوستانینا 39 مین نفر حدودوندا مهاجر گلمیش و اونون قارشیسیندا 260 مین نفر حدودوندا بو اوستاندان مهاجرت ائتمیشلر و بو اوستانین مهاجرت جدولی منفی 2۲0 مین نفردن چوخ اولموشدور .
عین حالدا ایرانین آمار ادارهسینین وئردیگی بیلگی یه گؤره 1385 جی ایل شرقی آذربایجان اوستانینین مهاجرت جدولی منفی 250 مین نفر اولموش و مهاجرت باخیمیندان ایران اوستانلارینین ان باشیندا دایانمیشدیر . ماراقلیدیر بو اوستاندان مهاجرت ائدنلرین بؤیوک بیر بؤلومو تهران شهری و اونون اطراف شهرجیکلرینه کؤچموشلر .
مهاجرت باخیمدان ، 1385جی ایلده ایکینجی روتبهنی اردبیل اوستانی و اوچونجو روتبهنی کند ساکینلرینین یوزده81 نی (%81) و اوستان ساکینلرینین یوزده 59 نی (% 59) تورک دیللیلر تشکیل ائدن همدان اوستانی (5)، دؤردونجو روتبهنی غربی آذربایجان و نهایتده آمار ادارهسینین مختلیف ساییملاری اساسیندا بئشیجی روتبهنیده تورک دیللی زنجان اوستانی قازانمیشدیر!"(6)
بو گون ایرانین سیاسی سرحد چرچیوهسینده تورک دیللی اینسانلارین یاشادیغی یئرلر ، آدلارینی چکدیگیمیز و ان چوخ مهاجر یوللایان اوستانلار سیراسیندا دایانان شرقی و غربی آذربایجان ، اردبیل، زنجان و همدان اوستانلاریندان علاوه قزوین ، مرکزی (اراک) ، البرز (کرج) اوستانلارینین شهر و کندلرینده و یاپیشیقلی بیر اراضیده اکثریت حالدا یاشایان تورکلردن علاوه بؤیوک ، اؤزل و کثیرالقوم شهر اولان تهران شهری و اطراف شهرجیکلر ، قوم (قم) اوستانی، اصفهان اوستانینین فریدن منطقه سی ، چهارمحال و بختیاری اوستانین نین "سامان" آدلی شهر و کندلری ، فارس اوستانینین قشقایی ائللری ، گولوستان اوستانینین بؤیوک بیر حیصهسی یعنی تورکمنلر ، شمالی خوراسان اوستانینین اکثر شهر و کندلری ، ایرانین شمال شهرلریندن حساب اولاراق یئرلی ساکینلرینین مطلق اکثریتی تورک دیللی اولان لاکین گیلان اوستانیندا یئرلهشن آستارا و هشتپر شهرلری ، کرمان و حتی بوشِهر کیمی شهرلرین اؤنملی شهر و کند اهالی ساکینلرینین دانیشدیقلاری دیل آذربایجان تورکجه سی ، قشقایی ، تورکمن و خوراسان تورکجهسی دیر .
هله آد آپاردیغیمیز بو اوستان و شهرلردن علاوه چوخلو آذربایجانلیلار و باشقا تورک دیللی اینسانلار ایشلری ایله باغلی ایرانین بوتون شهرلرینده ، حتی سیستان و بلوچستان اوستانیندا بئله چوخلو سایدا یاشاماقدادیرلار .
بوگون ایران اؤلکهسینین سیاسی سینیرلاری ایچینده یئرلهشن و تورک دیلینین آذربایجان لهجهسینده دانیشانلارین اراضی محدودهسی تاریخی آذربایجان محدودهسیندن فرقلی دئییلدیر؛ تاریخی آذربایجانین سینیری ۳۵۲ هجری قمری و یا باشقا سؤزله دئسَک ۱۰۸۴ ایل بوندان قاباق و ایلک دری دیلینده یازیلمیش " بلعمی " تاریخینده گونئیدن " همدان " شهریندن توتاراق ابهَر- زنجانی کئچیب قوزئیده بو گونکو آذربایجان جمهوریّتینین قوزئی دوغوسوندا ( شمال شرقینده ) یئرلهشن داغستان مختار جمهوریّتینین "دربند " شهرینه قدر اوزانیردیسا (7) بو گونده بو اراضی محدودهسینده تورک دیللی و آذربایجان هویتلی اینسانلار یاشاماقدادیرلار .
دئمهلی سیاسی سینیرلار مختلیف تاریخی حادثهلر نتیجه سینده دگیشیرسه ائتنیکی و فرهنگی سینیرلار اؤز سرحدلرینی ساخلاماقدادیر. طبیعی کی، قوزئی آذربایجان مستقل اولدوقدا اونون بوگونکو سیاسی سینیرلاریدا بللی دیر ، بیزیم هدفیمیز ایران چرچیوه سینده و تورک دیلینده دانیشان اینسانلارین یاشادیقلاری منطقهلرین محدودهسینی گؤسترمکدیر.
ایرانین سیاسی سینیرلاری چرچیوهسینده ، تورک دیللی اینسانلارین یاشادیقلاری اراضی محدودهسینی تعیین ائتمک اوچون معین فاکتورلاری نظرده آلماق لازیمدیر ، بو فاکتورلارین ان اؤنملیسی ائتنیک فاکتورودور .
یعنی رضاخان حاکمیت باشینا گلمهمیشدن قاباق و آسیمیلاسیون سیاستی فارس اولمایان و ایران چرچیوهسینده یاشایان ائتنیکلر علیهینه یورودولمهدن اؤنجه اکثریتی تورک دیلینده دانیشان و یاپیشیقلی اراضینی تشکیل ائدن منطقهلر آذربایجان اراضیسی ساییلیردی .
۱۲۸۵ جی هجری شمسی ایلده مشروطه حکومتی برقرار اولدوقدان سونرا " ایالتلر و ولایتلر " قانونو اجرایا گئتدیکده ایران دؤرد ایالت و ۱۲ ولایته بؤلوندو ؛ ایالت لردن تشکیل تاپان بؤلگهلر بونلار ایدی :
۱ - آذربایجان ۲ - فارس و بنادر ۳ - خراسان و سیستان ۴ - کرمان و بلوچستان
بو بؤلگوده آذربایجان ایالتی مهم ایالتلرین بیری ساییلاراق ایرانین شمال غرب و مرکز منطقهلرینی اؤز ایچینه آلیردی.
رضاخان زامانیندا و ۱۳۱۶ جی هجری شمسی ایل ، ایران مملکتی بیرینجیدن توتدو اونونجویا قَدَر ۱۰ آدسیز اوستانلارا بؤلوندو ، بو بؤلگوده تبریز اوچونجو و اورمیه دؤردونجو اوستانین مرکزلری اولدو ؛ بونونلا بئله اردبیل ، زنجان ، قزوین ، همدان و ساوه شهرلری تبریز مرکزلی اولان اوچونجو اوستاندا یئرلهشیردی.
بو گونده ایراندا تورک دیللی اراضیلری تانیماق اوچون شهرلر یوخ ، شهرلر اطرافیندا و منطقه کندلرینده یاشایانلارین دانیشدیقلاری دیل اساس توتولمالی دیر ، چونکو ائتنیکی سرحد شهرلرده ( همدان ، اراک ، ساوه ، تهران ، کرج ، قزوین کیمی ) آسیمیلاسیون پروسسهسی گوجلو اولدوقدا اطراف کندلردن کؤچوب بو شهرلرده یاشایان و تورک عائلهلریندن دونیایا گلیب آنا دیللری یئرینه داها چوخ رسمی و تحصیل دیلی اولان فارس دیلینده دانیشانلارین سایی گونو گوندن آرتدیقدا حقیقی ائتنیک محدودهسی سرحد شهرلرده بللی دئییلدیر.
منجه ۱۳۲۸-۱۳29 جی هجری شمسی ایلینده ایرانین " ستاد ارتش " نشریاتی طرفیندن و ایرانین سابق " ارتش ستادی نین جغرافیایی دایره " سی نین رئیسی ژنرال حسینعلی رزم آرا نین چالیشماسی ایله چاپ اولان "فرهنگ جغرافیایی ایران " ( آبادیها ) آدلی مجموعهنی قایناق سئچیب ۱۳۵۱ جی هجری شمسی ایل مرداد آییندا دوکتور محمود پناهیان ( تبریزی ) طرفیندن خارجده چاپ اولان ۴ جیلدلیک " فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین " آدلی (8) کیتابین، گونئی آذربایجان و ایرانین باشقا بؤلگه لرینده یاشایان تورک لرین یاشادیقلاری یئرلرینین محدودهسینی تعیین ائتمکده اؤنملی رولو اولا بیلر . چونکو باشقا قایناقلارلا مقایسه اولدوقدا بو مجموعه ارتش طرفیندن حاضیرلانیب بو سیستیمده استفادهیه وئریلدیگی اوچون یقین کی، امنیّتی جهتدن دوزگون بیلگییه مالیک اولماسی اساس توتولموشدور .
بو مجموعهده بو گون کوردوستان اوستانیندا یئرلهشَن بیجار شهرینین ۱۳۵ ، همدان شهرینین ۴۵۲، اراک شهرینین ۳۳۴ ، ساوه شهرینین ۲۲۴، قزوین شهرینین ۴۴۱ و تهران شهرینین ۲۰۹ کندینده یاشایانلار تورک دیللیدیرلر ؛ بو بیر حالدادیر کی ، مرکزی آذربایجان شهرلریندن اولان و تورک دیلیندن باشقا آیری بیر دیلده دانیشان کند اهالیسی اولمایان سراب شهرینین ۱۷۸، میانا شهرینین ۲۸۹ و خیاو (مشکین شهر ) شهرینین ۳۲۷ کندی وار.(9)
یعنی قوزئی جهتی داش ماکی - بازرگان شهرلری و موغان تارلالاریندان توتوب اردبیل ، تبریز ، اورمو ، زنجان شهرلرینی کئچیب گونئی سینیرلاری بیجار، همدان ، اراک و ساوهدن توتدو گونئی دوغودان تهران ، کرج و قزوین شهرلریندن داوام ائدیب بو گونده اهالیسی تام تورک دیلینده دانیشان منجیل شهرینی کئچیب شرقدن گیلان اوستانیندا یئرلهشن رضوانشهر ، هشتپر - آستارا شهرلری آذربایجان تورکجهسینده دانیشان اینسانلارین یاشادیقلاری یاپیشیقلی اراضی تاریخی آذربایجان اراضیسی آدلانیر .
تاریخی آذربایجان اراضیسی اسکندر حاکمیتیندن بو گونه کیمی مشخص بیر چرچیوه ده و معیّن بیر جغرافیادا و چوخ دگیشمهدن قورونوب ساخلانیلمیشدیر . اسلام حاکمیتی عرفه سینده گونئیدن همدان شهریندن توتوب قوزئیدن خَزَرلر دربندینه قدر اوزانان اراضییه آذربایجان دئییلمیشدیر .
۳۵۲ هجری قمری ایلینده ایلک فارس ( دری ) دیلینده یازیلان " بلعمی " تاریخ کیتابیندا آذربایجان محدوده سی " خبر گشادن آذربایگان و دربند خزران " آدی آلتیندا بئله گؤستریلمیشدیر:
" ...همدان سرحددیندن توتوب ، اَبهَر و زنگان شهرلریندن کئچیب سونو خَزَرلر "دربند" ینه چاتان اراضی ایچینده نه قَدَر شهر وارسا آذربایجان شهرلری آدلانیر ." (10)
حمداله مستوفی قزوینی ( ۶۸۰-۷۵۰ هجری قمری ) "نزهت القلوب" کیتابیندا آذربایجان محدودهسینی بئله یازیر :
" آذربایجان دوققوز توماندیر و ایگیرمی یئددی شهری وار ، مملکتین اکثر بؤلگهلرینده هاوا سویوق یالنیز بعضی بؤلگهلرینده ملایم دیر ، اونون حدودو عراق عجم [ بوگونکو اراک ، خمین ، اصفهان منطقه لری ] ،موغان ، گورجوستان ، ارمن و کوردوستان بؤلگهلرینه یاپیشیر ؛ اوزونلوغو " باکویه "دن خلخالا قَدَر ۹۵ آغاج (فرسخ) و ائنی " بجروان " دان [ آراز چایی گونئیینده و موغان بؤلگه سینده یئرله شن اسکی شهرلردن ] " سیپان " [ بوگونکو تورکیه نین وان گؤلونون قوزئیینده ] شهرینه قَدَر ۵۵ آغاج دیر. (11)
پییترو دله واله (۱۵۸۶ - ۱۶۵۲ میلادی) ایتالیالی سیاح ، ۱۶۱۵ جی میلادی ایلیندن شاه عباس دربارینا گلمیش و ۶ ایل صفوی دربایندا قالمیشدیر ؛ او ، شاه عباس اوردوسو ایله بیرلیکده مازندراندان قزوین شهرینه گلدیکی زامان یول اوستونده " فیروز کوه " شهرینه چاتدیقدا سونرالار اؤز دوستو " م. اسکیاپینو"ا یازدیغی مکتوبوندا بئله ایضاح ائدیر :
" ... فیروز کوه مثلث شکیلده اولاراق اوچ ایالتین سینیریدیر ؛ یعنی اونون بیر طرفینده عراق [سیاحین منظورو عراق عجم و یا همان اراک، خمین، اصفهان منطقه سی دیر ] و باشقا طرفینده مازندران دایانیر ، اگر یانیلماسام اسکی آذربایجان سرحدّیده بورادان قزوین شهرینه طرف گئدن یولدان باشلانیر ......بو یوللار چوخ اوچوروم و خطرلیدیر ، بو داغلیق منطقه منجه آذربایجاندیر و یا آذربایجان سرحدّیدیر ... داغلیق منطقهدن و چوخلو کند و قصبهلردن کئچندن سونرا " گیلیارد" آدلی بؤیوک بیر کنده چاتیب اوچ ساعات اورادا استراحت ائتدیک و گون چیخان کیمی داش کؤرپوسوندن " جاجرود " چایینا چاتدیق ... بالاخره ۱۰-۱۲ آغاج داها یول گئدیب چهارشنبه گونو ژوئن آیینین آلتیسیندا [ ۱۶۱۵ میلادی ] آرغین - یورغون تهران شهرینه چاتدیق."
او سفرنامهسینین داوامیندا و قزوین شهرینه چاتدیقدان سونرا یازیر :
"... ایتالیالیلارین یانلیشجا دئدیکلری " کازبین " شهری یوخ ، قزوین شهری بؤیوک شهردیر و امپراتورون پایتختی و آذربایجانین بؤیوک بیر حیصهسیدیر ..." (12)
بو تاریخی فاکتدا حتی آذربایجانین جنوب شرق سینیری و یا باشقا سؤزله دئسَک تورکلرین یاشادیقلاری یاپیشیقلی بوتوو اراضیسی بوگونکو تهران شهرینیده کئچیب فیروزکوه شهرینه قدر اوزانیر ، چونکو دوکتور پناهیانین ۴ جیلدلیک " فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین " کیتابیندادا تهران شهری نین ۲۰۹ کندی او جملهدن رودهن - بومهن منطقه لری تورک دیللی اولدوقدان علاوه تهرانین شرق طرفینده یئرلهشن دماوند شهرینینده ۲۸ کندی تورک دیللی دیر.
تورکلرین ایران سینیرلاری ایچینده یاشادیقلاری کندلرین بوتون مشخصاتی ، او جمله دن : کندین آدی ، نفوس تعدادی ، دیللرینین تورک، و یا تورک - فارس اولماسی ( تورکلرله فارسلارین بیر کندده یاشامالاری و یا تورکلرین فارسجا دانیشا بیلدیکلری) ، اهالی نین معیشت طرزی ، مذهبلری ، سولارینین نئجه تامین اولماسی ، اکین نوعلاری ، هاواسینین ایستی و یا سویوق اولماسی، یولونون اسفالت، قوم و یا تورپاق اولماسی ، ماشین گئدن و یا مالیولو اولماسی ، اصلی جاده ایله نه قدر فاصلهسی ، هانسی قصبه و شهره تابع اولماسی و باشقا مشخصه لری دقّتله آدینی چکدیگیمیز " فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین " کیتابیندا چوخ دقیق شکیلده آراشدیریلاراق وئریلمیشدیر.
مثلا 1328- 29هجری شمسی ایلینده تهران کندلریندن ساییلاراق بو گون تهران شهرینین محله لریندن بیری حساب اولان " مجیدیه" کندینین مشخصاتی بو کیتابدا بئله آچیقلانمیشدیر :
" مجیدیه " - ده ، جز بخش شمیران شهرستان تهران ، 8 کیلومتر جنوب خاور تجریش ، دامنه - سردسیر ، سکنه 120 [نفر] ، [مذهب ] شیعه ، [زبان] فارسی ، ترکی ؛ آب از قنات ، شغل : کارگری در کارخانه آبجو سازی ، تلفن و برق دارد ، کارخانه آبجو سازی مجیدیه در این محل و کارگران این کارخانه جزء سکنه این ده منظور شد . راه ماشین رو است .(13 )
( " مجیدیه " - کند ، تهران شهرینین شمیران بخشینه [قصبه سینه]باغلی، تجریشین 8 کیلومتر گونئی دوغوسو، [داغ] اتهیی، سویوقلوق ، 120[نفر] ساکینلی، شیعه[مذهبلی ]، [دیل] فارسجا، تورکجه، سویو، قناتدان ،ایش: آبجو ( آرپاسویو- بیره) کارخاناسی ایشچیسی، تئلفون و الکتریک ایشیغی وار......یول، ماشین گئدَن.)
بو کیتابدا ایرانین بوتون منطقهلرینده تورک دیللی کندلرین آدلاری بوتون مشخصه لری و نفوس سایلاری ایله بیرلیکده وئریلیب . بو کتابین دؤردونجو و سونونجو جیلدینده یازیلیب :
ایرانین باشاباشیندا 10119 ( اون مین یوز اون دوققوز ) تورک ساکینلی کندینده ، 5,184,847 نفر ( بئش میلیون یوزسکسن دؤرد مین سگگیزیوز قیرخ یئددی ) نفر یاشاییر .
بیز بو مقالهده 6353 شرقی و غربی آذربایجان ، اردبیل و زنجان اوستانلاری کندلرینی استثنا ائده رک باشقا اوستانلارین شهرلرینده یئرلهشن تورک دیللی کندلرین تعدادلارینی بو کیتابین سونوندا گلدیکی کیمی بورادا گتیرمکله مقالهمیزه سون قویوب ایرانین یالنیز سیستان- بلوچستان اوستانیندان باشقا ، آیری اوستانلارینین تقریبا هامیسیندا تورک اینسانلارینین یوز ایللر و بلکهده مین ایللر بویو اؤز کندلرینده یاشادیقلارینی گؤز قاباغیندا سَرگیلهمک ایستهییریک.
شهرستانآدی تورک دیللی کند تعدادی شهرستان آدی تورک دیللی کند تعدادی
................. .................... .................. ......................
تهران 209 کند شهرضا 19 کند
قزوین 441 // شهرکرد 30 //
اراک 334 // فریدن 82 //
ساوه 224 // بیجار 135 //
دماوند 28 // تویسرکان 9 //
قم 17 // شاه آباد[اسلام آباد] 2 //
محلات 12 // کرمانشاه 8 //
طوالش (هشتپر ) 68 // همدان 452 //
رشت 39 // اهواز 5 //
بندر انزلی 10 // خرم آباد 65 //
فومن 4 // آباده 65 //
لاهیجان 4 // بوشهر 57 //
آمل 2 // شیراز 29 //
ساری 7 // فسا 47 //
شاهرود 15 // فیروزآباد (فارس) 12 //
گرگان 107 // کازرون 53 //
نوشهر 1 // سیرجان (14) 4 //
سنندج 83 // درگز 99 //
اصفهان 7 // سبزوار 109 //
لار 10 // بجنورد 193 //
مشهد 25 // قوچان 330 //
نیشابور 46 //
بو کندلرین نفوس سایی و باشقا یاشاییش امکانلاری حاقدا ( اکینلری ، مالدارلیق و ....) مکمّل بیلگی بو کیتابدا خیردالیقلاری ایله وئریلمیشدیر.
سون
................................................................................................................................
(1 ) "سالنامه آماری کشور " 1369 جو ایل ، انتشار تاریخی : دی آیی 1370 چاپ : " چاپخانه مرکز آمار ایران " و باشقا ایللرین آمار کیتابی
(2) پایگاه اطلاع رسانی دولت ، خبر کُدو : ۲۱۰۷۱۵ ، مخایره زامانی : ۲۸دی/۱۳۹۰ ساعت ۱۶:۳۹
(3) نصرنیوز، 1390 جی ایل
(4) همان قایناق
(5) 1389 جو هجری شمسی ایل ساییمی؛ مسئول اورگان: " شورای فرهنگ عمومی " "همدان " اوستان آماری
(6) 1390 جی ایلین مهاجرت ساییمی چوخ قاریشق و احتملا آذربایجان شهرلرینین مهاجر ساییسینی آز گؤسترمک اوچون اولموشدور . بو تناقض " مرکز آمار ایران " سیته سینده مشاهده اولور.
"(7) فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین " دوکتور محمود پناهیان ، بیرینجی جیلد ، ۵ جی صحیفه ( مقدمه ) ، چاپ ایلی مرداد آیی ۱۳۵۱ هجری شمسی (منبع تحقیق " فرهنگ جغرافیایی ایران از انتشارات ستاد ارتش ، سال ۱۳۲۸ - ۱۳۳۲)
" آذربایجان در سیر تاریخ ایران " ، رحیم رئیس نیا ، اوچونجو جیلد ، ص ۳۶۵ ، چاپ تاریخی ۱۳۷۹ شمسی ، انتشارات مبنا / تاریخ نامه ، بیرینجی جیلد ، ص ۵۲۹
(8) "فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین " دوکتور محمود پناهیان ، بیرینجی جیلد ، ۵ جی صحیفه ( مقدمه )
(9) "فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین " دوکتور محمود پناهیان ، دؤردونجو جیلد ، مرداد آیی ۱۳۵۱ هجری شمسی ۳۷2 جی صحیفه
" (10) آذربایجان در سیر تاریخ ایران " ، رحیم رئیس نیا ، اوچونجو جیلد ، ص ۳۶۵ ، چاپ تاریخی ۱۳۷۹ شمسی ، انتشارات مبنا / تاریخ نامه ، بیرینجی جیلد ، ص ۵۲۹
، "(11) " نزهت القلوب " ص : 75 مؤلف : حمداله مستوفی ، گای لیسترنج " تلاشی ایله تهراندا " دنیای کتاب " نشریاتی طرفیندن ۱۳۶۲ جی ایل نشر ائدیلمیشدیر .
(12) پییترو دله واله سفرنامه سی ، فارسجایا ترجمه محمود بهفروزی بیریجی جیلد ۷۰۴ ، ۷۰۵، 709 جو صحیفه ، چاپ ایلی 1380 شمسی تهران ، قطره نشریاتی
(13) " فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین " بیریجی جیلد، 40 جی صحیفه
(14) رضاخان دؤرونده چاپ اولان "جغرافیای انسانی " آدلی کیتابدا کرمان اوستانینین پیچاقچی و افشار ائللری نین تورک دیللی نفوسو بو رادا گلن سایدان داها چوخ گؤستریلمیشدیر ؛ بو او معنادیر کی، بورادا یاشایان تورکلر بو مدت ایچینده شهرلره کؤچموش و اقلیت حالیندا اولدوقلاری اوچون فارس دیللی کرمان شهری و باشقا شهرلرده فارسلاشمیش و یا فارسلاشماقدادیرلار ..


c: text/html

text:
بیر شانجان، بیر آسلان- (بیر یئنی کیتابا اؤتری بیر باخیش)
مرتضی مجدفر
بو گونلر حؤرمتلی یازیچی، تدقیقاتچی و آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت خادمی «عبدالعلی مجازی» طرفیندن، بیر محتشم کیتاب ائلیمیزه تقدیم اولموشدور. بو کیتاب تورکجه، فارسجا یازیلمیش 650 صحیفهلیک بیر منوگرافی دیر. مؤلف اؤز اثرینده گونئی ماحالینین فولکلور و ادبیاتینی گئنیش و اطرافلی آیدینلادیر. او آنا یوردو «شانجان» کندینه اولان علاقهنی، بو کیتابین آدلانماسیندا دا اونوتمور و کیتابی نین آدینی « شانجان (فولکلور و ادبیات)- بر اساس مونوگرافی منطقۀ گونئی» قویور. دئمک دوز دور کی کیتاب عمومیتله گونئی ماحالینا عایید دیر، آنجاق یازیچی نین شانجانلی اولدوغونا گؤره، کیتابین بیر چوخ صحیفهلری شانجان حاققیندا دیر.
کیتابدا گونئی ماحالی حاققیندا هر نهیی گؤرمک و اوخوماق ممکن دور. ایللر بویو ادبی مجلسلرده آسلان آدی ایله اؤزونو تانیتدیران و حؤرمته لاییق قوجامان تدقیقاتچی، یازیچی و شاعریمیز عبدالعلی مجازی، بو کیتابدا شانجانین آدینی دیللره سالیب، گؤیلره قاوزاییب و سسلندیرمیشدی، دئمک ایندی هامی گونئیلیلر، بیرلیکده دئیه بیلرلر:« بیر شانجان، بیر آسلان!»
بو کیتاب فولکلور و ادبیات حاققیندا ایشلهینلره بیر اؤرنگ اولا بیلر. مؤلف، کیتابینی اون ایکی بؤلومه تقسیم ائدیبدیر. بؤلوملردن قاباق دا نئچه مقدمهنی و ایضاحی گؤروروک. دکتر حسین محمدزاده صدیق. ح.م. گونئیلی، رحیم کاویان مقدمه یازانلارین بیر نئچهسی دیرلر. سونرا اون ایکی بؤلوم بئله بؤلونور:
1. گونئی منطقهسیندن جغرافی و اقتصادی بیر تحقیق.
2. آذربایجان، گونئی و شانجان فولکلوروندان اؤرنک. بو بؤلوم چوخ اطرافلی دیر و بوتون فولکلور و دبلریمیزی آراشدیریر و نمونهلر وئریر.
3. شانجانین اجتماعی و طبیعی جغرافیاسیندان بیر تحقیق. بو بؤلومده، مؤلف شانجانین وجه تسمیهسی، کوچهلری، آبیدهلری، یئر آدلاری، آغاجلاری، عمومی ایشلری و پئشهلری، ائل طبابتی، ساخلامالاری، اؤلچولری، هفته بازار گونلری و… حاقدا، فارسجا- تورکجه مقالهلرده بیر چوخ معلومات وئریر. بو بؤلوم، کیتابین دؤرددن بیرینی تشکیل ائدیر.
4. شانجان و شانجانلیلارا اختصاص وئریلن شعرلر. بو بؤلومده شاعرین اؤز یئرلیلرینه سؤیلهدیگی شعرلرله اوز- اوزه دوروروق.
5. مؤلفین عمومی شعرلری.
6. دوستلارلا دانیشیقلار. بو بؤلومده شاعرین مشاعرهلری وئریلمیشدیر.
7. گونئی ادبیات تاریخیندن اؤرنک. مؤلفین دگرلی ایشلریندن بیری، بو بؤلوم دور. بورادا او گونئی ماحالینین قدرتلی یازیچی، شاعر و محققلری او جملهدن پروفسور زهتابی، عاشیق قشم، عبدالکریم منظوری خامنه، پروفسور مبارز علیزاده، حسین محمدخانی، رحیم کاویان، عاشیق احد ملکی علیشاه و… ترجمه حاللاری و اثرلریندن نمونه لر وئریر.
8. شانجانین معاصر هنر وادبیات تاریخیندن نمونه. بو بؤلومده، مؤلف اؤز کندینده بویا- باشا چاتان بیر چوخ چاغداش ادبیات و اینجه صنعت خادملری و فعاللاری حاققیندا معلومات وئریر و اونلارین ایشلریندن نمونهلر گتیریر.
9. غمنامه. بو بؤلومده، عبدالعلی مجازینی، شاعرلیک پالتاریندا گؤروروک. او بورادا اؤلوب، آرامیزدان کؤچن شاعر- یازیچیلار، همده اونلا گزیب – دولاشان وطنداشلارین اؤلومونده دئدیگی شعرلردن نمونهلر و محرم عزادارلیغی حاققیندا ایضاحلار وئریر. بیر ده بیر چوخ باشقا شاعرلرین غملی شعرلریندن اؤرنگلر گؤستریر.
10. منابع و ماخذ.
11. آدلار (فهرست اعلام)
12. شکیللر.
بو کیتاب مین نسخهده، تهرانداکی اندیشهنو انتشاراتی توسطیله، اونبئشمین تومن قیمتله بوراخیلمیشدیر. کیتابی اَلده ائتمک اوچون 66427371-021 و 09123875906 نمرهلری ایله تماس توتماق اولار.
آسلان شعر آدی ایله تانینان عبدالعلی مجازینین بو کیتابی، اوخومالی، ورق وورمالی و گزمهلی بیر کیتاب دیر. بو کیتاب دوز دورکی قالیندیر، آنجاق منه قالان دا اولاجاقدیر. آذربایجانیمیزین دؤرد بیر یانیندا یاشایان هوسکارلار، اؤز اورهک سؤزلرینی بیریئره ییغیب، دیگر آذربایجانلیلارا چاتدیرماقدا، مجازینین کیتابینی اوخویوب، اوندان اؤرنکلر آلا بیلرلر.
ایکی ایل سونرا، عبدالعلی مجازی 80 یاشیندا اولاجاقدیر. من ایکی ایل قاباقدان، اونون 80 ایللیگینی آلقیشلاییرام و اومید ائدیرم او ، ایللر بویو یاشاسین و یئنه ده یازیب- یاراتسین.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یاشاسا ترکمن ایلیمیز یاشار ترکمن دیلیمیز
عزیز ترکمن دوغونلام اوزی اتاقینگیزا خوش گلدینگیز آیدیارین
مختومقلی ایشانینگ دوردانه سوزلاری ،که هر بیری دورمیشیمیزی قاوی صورات دا یوریدماگ اوچین بیر درس بیزا
1.بیر بی وفا یارا گولیب باقانگدان
شیرین جانینگ عشق اودینا یاقانگدان
یاد ایل لارده آیرا چلیق چکانگدان
اورسه،سوکسه،خورلاسا هم ایل یخشی
2.دوسینگی اگمه،نفعیندان قالماسین
دشمانینگ اگلامه،سرینگ بیلماسین
3.مرد چیقار مهمانا ،گولار یوزبیلان
نامرد اوزین گیزلار مهمان یولوقسه
4.مختومقلی سوزینگ حقدر
حق سوزه تن برن یوقدور
5.غریب لیق بر آجل،آدم اولدیرمز
اولدیر مسه ده،دیری لیکده گولدیرمز
6.چاغیر لان یره بار اوتیرده تورمه
چاغیریلمادیق یره بارمه گورنمه
7.ایت هم آریق لیقینی،قورده بیلدیرمز
البته دشمانه سیاست یخشی.


text:
بولاق درنهیین شعر اوتورومو بیر آی بایرام تعطیللریندن سونرا بیر داها
قورولدو. بو اوتورمودا خییوو شهرینین آدلیم و گؤزل شاعیرلری او جوملهدن کامیل قهرماناوغلو، یعقوب نیکزاد، یحیی حمیدزاده، نجیبه رستماوغلو، پروین
قاسمی، ایرج امامی و ایلقار موذنزاده اؤز گؤزل شعرلریله خاطیرهلی بیر
گون یاراتدیلار. بو جلسهدن یاخشی استقبال اولدوغونا باخاراق، جلسه اوچ
ساعات دان آرتیق اوزونا چکدی. آرتیرمالیدیر کی بو جلسهنین اؤزل قوناغی
سایین رسول آرانلی ایدی. آرانلی جینابلاری موغاندان گلمیشدی و بو خاطیرهلی
مراسیمین کچیریلمهسینده ائتکیلی اولدو.
آرتیرمالیدیر بو اوتورمدا سایینلار:
مهسا ابراهیمی، زهرا شاه حسینی، وحید بیگعلیزاده، نوید احمدزاده، جامد
نکتهسنج، علی بدلی، مهسا عبدالعلیزاده، خانم مهدیزاده باشقا عزیزلر ده
گؤزل شعرلرینی اوخودولار


text:
یمنین تعز شهرینده تحریمین قالدیرماسیندا راضیلاشما تامین ائدیلدی
یمنین تعز شهرینده حوثیلر ایله پرزیدنتی عبدالربو منصور هادی طرفداری خالق مقاومت گوجلری (HDG) آراسیندا آتشکسه اویما و شهردکی تحریمی قیسمن قالدیرما موضوعسوندا راضیلاشما تامین ائدیلدی.
تحریمین قالدیریلماسی، صنعا-تعز و هودئیده-تعز آنا یولونون آچیلماسی، خالقین و تیجارت ماللارینین دولاشیمینا مانع اولونماماسی موضوعسوندا راضیلاشدی
یمنین تعز شهرینده حوثیلر ایله پرزیدنتی عبدالربو منصور هادی طرفداری خالق مقاومت گوجلری (HDG) آراسیندا آتشکسه اویما و شهردکی تحریمی قیسمن قالدیرما موضوعسوندا راضیلاشما تامین ائدیلدی.
تعزدکی آتشکسین تطبیق ایزلمه کومیتهسی، حوثیلر و خالق مقاومت گوجلری گوجلریله بیر آرایا گلدی.
طرفلر آتشکسه رعایت ائتمک، بوتون نیظامی فعالیتلرین دایاندیریلماسی، آیلاردان بری تطبیق اولونان تحریمین قالدیریلماسی، صنعا-تعز و هودئیده-تعز آنا یولونون آچیلماسی، خالقین و تیجارت ماللارینین دولاشیمینا مانع اولونماماسی موضوعسوندا راضیلاشدی.
تعز، بیر ایلدن چوخ بیر مدتدیر میللی اوردو و خالق مقاومت گوجلری بیرلیکلری ایله حوثیلر و کئچمیش پرزیدنتی علی عبدالله صالح آراسیندا یاشانان چاتیشمالارا صحنه اولور.
یمنده، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (BM) کونترولوندا ۱۸ آوریلده کویتده کئچیریلمهسی پلانلاشدیریلان مذاکیرهلر اوّلی کئچن هفته بازار گئجه یاریسی اجرایه گیرن آتشکس بیر چوخ دفعه پوزونتو ائدیلدی.


text:
بو شعری یازان جیناب عبدالهی دان چوخلو تشککور ائدیرم اللری آغریماسین چوخ سئویندیم و یورقونلوغوم چیخدی
دوزلو اوغلان
سن دوز دوزانین دوزونا چوخداندی باتیب سان
سمنان دوزونی شعرینه اوول ده قاتیب سان
طوطی شكرستاندا یاتیب يوخلامياندا
گوندوز گئجه دوزداغلارینین اوسته ياتیب سان
آللاه سنی چوخ گؤرميه بو آزر ائلینه
آز ياشدا بويوك آرزونا حتمندی چاتیب سان
دويمور بو جماعت نه قدر ثروتی اولسا
اوز زحمتینی میللته مجانی ساتیب سان
شيتلر خورگي شيت پيشیریب شيتده يئینده
هر نه پيشرنده اونا چوخلی دوز آتیب سان
شاعیر : طاها (غلامعلی) عبدالهی درآباد
قایناق :
وئبلاق درآباد
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | وحید شکرزاده,وحید شکرزاده معروف به دوزلو اوغلان,گوزل شعر,تورکی شعر,تورکجه شعر,توزلو اوغلان,دوزلو اوغلان,دوزلو اغلان,دوزلی اوغلان,شعر ترکی در وصف دوزلو اوغلان,شعر دوزله اوغلان


text:
سالام لار و سایقیلار عزیز هم وطن لر
من اورمو لو تایماز
بوگون دن اعتبارن من ده دیگر گوناز رادیو چالیشانلاریلا بیر گه خیدمتینیزدیم . اینترنت له تانیشیب ایستیفاده ائدنلر بیلیرلر کی آرتیق بیر نچه ایلدیر اورمو آزربایجانین قلبیدیر وبلوگو واسیطه سیله چالیشمیشام ادبیات ، کولتور و تاریخ ساحه سینده بیلگی و نوقطه نظرلریمی هم وطن لریمله پایلاشام ، بو یولدا چوخلی سایت لار او جومله دن اویرنجی ، تبریز سسی ، جنوبی آزربایجان تلویزیونو( گوناز تی وی) ،گوناز رادیو، گوناز پورت ، سانا نیوز ، قورتولوش ، میللی حرکت ، دمکراسی اجاقی و بیر چوخ سایت لار و بلوگ لار منه یاردیمجی اولوبلار تا دوشونجه لریمی سیزلز له پایلاشام کی تک به ته کین دن تشکر ائدیرم. منجه تاریخ بیر ناغیل کیمی شیرین اولدوقونا رغمن ، گلجه ییمیزین آیدین لاییجی چیراغی دیر. ادبیات ، تاریخ و تاریخین سیرین بیلمه دن گونوموزون سیاسی ، ایشتیمایی ، فرهنگی و حتی اقتصادی اولایلارین چوزوب ، دقیق و عینی حالدا علمی و بیلیم سل تحلیلین یاپا بیلمه ریک . چوخ دیرلی یونه تیجیله ریمیز جنوبی آزربایجانین رادیو و تلویزیونوندا ، او جومله دن جناب اوبالی و جاواد بی اسماعیللی و عزیز دوستلاریم جنابلار بهروز لیسانلی و سیامک بابانژاد رادیودا بو گونه کیمین بو میسیونو یورودوبلر و گوزل چالیشمالار یاپیبلار کی تقدیره شایان دیر. بو گون دن اعتیبارن منده بو مجموعه نین بیر امک داشی اولاراق سیزین خیدمتینیزده یم . آپاردیقیم پروقراملاردا ، اله بو دوغرولتودا اولاجاق و تاریخ ، ادبیات ، میلی و تاریخی شخصیت لر، حکیم لر و خصوصن باتی آزربایجانا یونه لیک پروگراملار حاضیرلایاجاقام . لوطفا اوز نوقطه نظرلرینیزی منیمله پایلاشین . بو منظورا، الیه بیله رسینیز دیرک اورمو آزه ربایجانین قلبیدیر وب لوگونا و یا urmulutaymaz@gmail.com و یا leysan_eloglu@yahoo.com و یا گوناز رادیو نون فیس بوک صفحه سینه باش ووراسینیز.سیزین یولونوزو ماراخلا گوزله ییرم.رادیوموزون فرکانسی بوندان عیبارت دیر: قیستا دالقا;SW)7610KH)باند 41
من اورمولو تایماز، من سیزینله یم ،سیزده منیم له اولون


text:
ائرمنیستان رئژیمی فاشیزمه پرستیش ائدیر
ائرمنیستان رئژیمی فاشیزمه پرستیش ائدیر
آللاهوئردی مئهدییئو
خئیلی واختدیر کی، ائرمنیستاندا بیر تمایول اؤزونو آچیق-آیدین بوروزه وئریر: ایروانداکی حاکیم رئژیم اؤلکهده داوام ائدن سوسیال-ایقتیصادی بؤحران ایچینده چاپالایان جمعیتین چوخسایلی پروبلئملرینه چاره تاپا بیلمهدیگیندن ایجتیماعیتین دیقتینی باشقا ایستیقامته یؤنلتمهیه و بئلهلیکله، خالقین حیدّتیندن قورتولماغا جهد ائدیر.
اؤزو ده بو جور سیاسی رئژیملرین دارا دوشنده یئنی ایدئیا آختاریشینا چیخماسی تزه دئییل. ایستر تاریخده، ایسترسه ده موعاصیر دؤورده بئله "تجروبه"لر یئترینجهدیر.
لاکین ائرمنیستان ایقتیداری یئنی "میلّی ایدئیا" آختاریشیندا تامامیله فرقلی، هئچ کیمین تصوور ائده بیلمیهجگی یول سئچمیشدیر: 71 ایل اول تاریخین زیبیللیگینه آتیلمیش فاشیزمی دیرچلتمک، نازییستلره حاق قازاندیرماق و اونلارین حربی جینایتلرینی قهرمانلیق کیمی قلمه وئریب تبلیغ ائتمک! ایلک باخیشدان آغلاسیغماز گؤرونه بیلر. آما فاکت فاکتلیغیندا قالیر: ائرمنیستان هم ائرمنی خالقی، هم ده بشریت اوچون سون درجه تهلوکهلی اولان فاشیزمه پرستیش یولو سئچیب.
ایروان رئژیمی ائرمنیلر اوچون یئنی "میلّی ایدئیا"نی یایماق اوچون هیتلئریزمله چییین-چییینه اینسانلیغا قارشی سایسیز-حسابسیز جینایتلر تؤرتمیش "قهرمان"لار اورتایا چیخاریر، اونلاری مشهورلاشدیرماق اوچون هر واسیطهیه ال آتیر. اونلاردان بیری ده نژدئ/ Njde لقبلی بدنام گئنئرال قارئگین یئگیشئویچ تئر-آروتیونیاندیر/ Qaregin Yegişeviç Ter-Arutyunyan (1886-1955). بو منفور "قهرمان"این "شوجاعت"لری بارهده چوخ دانیشماق اولار. قیساسی، ائرمنی میلتچی ایدئولوگییاسینین بانیسی، داشناکسوتیون پارتییاسینین عوضوو نژدئنین بوتون فعالیتی گوناهسیز اینسانلاری قانینا غلتان ائتمکدن عیبارت اولوب. او هله 1912-جی ایلده بولقاریستانا گئدیب تایقولاق آندرانیکله بیرلیکده ائرمنی باندیت دستهسی تشکیل ائدهرک گویا بالکان خالقلارینین آزادلیغی اوغروندا سیلاحلی موباریزهیه قوشولور. اصلینده ایسه سیاسی آوانتوریست کیمی آد چیخارمیش داشناک نژدئنی بالکانلارین طالعیی ماراقالاندیرمیردی. او، سادهجه اولاراق، بالکان موحاریبهسیندن اؤزونون و منسوب اولدوغو داشناکسوتیون پارتییاسینین مقصدلری نامینه پول توپلاییر و سادلؤوح ائرمنیلری قیزیشدیریب سفربر ائتمهیه چالیشیردی. نژدئ حتّی شخصی ماراقلاری نامینه "قارداش" صئربلره قارشی ووروشماقدان چکینمیردی. لاکین بالکان "جفاکئش"ینین پلانلاری ایفشا اولوندو و او، بولقاریستانی ترک ائتمک مجبوریتینده قالدی.
قافقازا قاییدان نژدئ بیرینجی دونیا موحاریبهسی ایللرینده روس چار اوردوسونون ترکیبینده تورکییهیه قارشی ووروشور. "غربی ائرمنیستان"ای آزادلیغا چیخارا بیلمهین نژدئ 1918-جی ایلده وئدیباساردا، آردینجا زنگزوردا پئیدا اولور. یئگانه وظیفهسی آذربایجانلیلاری بو اراضیلردن تمیزلهمک ایدی. عومومیتله، همین ایللر نژدئ و دیگر ائرمنی جللادلارینین دستهلری ناخچیوان، گؤیچه، زنگزور و قاراباغدا آذربایجانلی اهالینی کوتلوی شکیلده قیرماقلا مشغول اولور.
ائرمنیستان سووئتلشدیکدن سونرا نژدئ ایرانا قاچیر، اورادان ایسه فرانسایا، سونرا آمئریکایا اوز توتور. بورادا داشناکلاردان دستک آلا بیلمهدیگیندن پاریسه قاییدیر، بورادا دا طرفدار تاپا بیلمیر و بولقاریستانا گلیر. نهایت، نژدئ اؤزونه یئنی موتتفیق تاپیر. بو، آلمانییادا حاکیمیته گلمیش نازییست رئژیمیدیر. نژدئ هله 1934-جو ایلده آلمان فاشیستلری ایله تماس یاراتماق اوچون هیتلئره موراجیعت ائتمیشدی. ایکینجی دونیا موحاریبهسی باشلایاندان سونرا نژدئنین و دیگر ائرمنی گئنئرالینین - درو/ Dro لقبلی دراستامات کانایانین/Drastamat Kanayan فاشیستلرله امکداشلیغی سیخلاشیر. اونلارین رهبرلیک ائتدیکلری ائرمنی لئگیونو آلمان فاشیستلرینین ایشغال ائتدیکلری اراضیلرده تؤرهدیلن قیرغینلاردا فعال ایشتیراک ائدیر. تاریخی فاکتلار ثوبوت ائدیر کی، ائرمنی فاشیستلری اوکراینا و پولشادا، هیتلئرچیلرین اسیر دوشرگهلرینده اون مینلرله آدامی قتله یئتیرمیش، یهودیلره و نازیست ایدئولوگییاسینین هدف گؤتوردویو دیگر میلتلرین نومایندهلرینه قارشی دهشتلی جینایتلر تؤرتمیشلر. ائرمنی لئگیونونون اؤزونون حساباتیندا تکجه غربی کریمدا 20 میندن چوخ دینج ساکینین اؤلدورولدویو تصدیقلهنیر.
گئنئرال نژدئ 1944-جو ایلده بولقاریستان اراضیسینه داخیل اولان سووئت اوردوسونون الینه کئچیر. قانایچن ائرمنی فاشیستی تؤرهتدیگی جینایتلره گؤره حبس اولونوب 25 ایل مودتینه آزادلیقدان محروم ائدیلیر. سونرالار ائرمنی میلتچیلرینین اونا برائت آلماق جهدلری ردّ ائدیلیر و "قهرمان" 1957-جی ایلده روسییانین ولادیمیر شهریندهکی حبسخانادا اؤلور...
ایندی ائرمنیستان ایقتیداری الی اونمینلرله گوناهسیز آدامین قانینا باتمیش بو حربی جانییه یئنی دون بیچمهیه چالیشیر - گویا نژدئ اصل ائرمنی وطنپروریدیر، اونون "ایدئیا"لاری هله ده آکتوالدیر و س. آنجاق ائرمنی میلتچیلری نژدئ و درونون وئرماختلا علاقه لرینین اوستوندن سوکوتلا کئچیرلر، چونکی بو "قهرمان"لارین آلمان نازیستلری ایله سیخ ایشبیرلیگی دانیلماز فاکتدیر.
اؤزو ده ائرمنیستاندا فاشیزم تبلیغاتی چوخدان گئدیر. 1956-جی ایلده اؤلموش درونون جسدینین قالیقلارینی 2000-جی ایلده آمئریکادان گتیریب ائرمنیستاندا دفن ائتمیشلر. ایروان کوچهلریندن بیری اونون آدینی داشیییر. دیگر فاشیسته - نژدئیه ایسه خوصوصی دیقت یئتیریلیر. ائرمنیستان پایتاختیندا مئیدانلاردان بیرینه و مئترو ستانسییاسینا اونون آدی وئریلمیشدیر. نژدئنین، ائلجه ده درونون شرفینه خاطیره سیکّهلری کسیلمیشدیر. دهشت دوغوران حال اودور کی، "نژدئیزم" آدی آلتیندا عیرقچی ایدئولوگییا ائرمنیستاندا اورتا و عالی مکتب پروقراملارینا داخیل ائدیلمیشدیر و گنج نسیل بو روحدا تربییه ائدیلیر.
کئچن آیین 28-ده ایروان داها بیر "فاشیست طنطنهسی"نین شاهیدی اولدو. ائرمنیستان پرئزیدئنتی سئرژ سارکیسیانین ایشتیراکی ایله شهرین مرکزینده نازیست جانیسی نژدئنین هئیکلی آچیلدی. بو، فاشیزم قوربانلارینین خاطیرهسینی نؤوبتی دفعه تحقیر ائتمکدن باشقا بیر شئی دئییلدی.
ائرمنیلرین فاشیزم تبلیغاتی تکجه ائرمنیستانلا محدودلاشمیر. روسییاداکی ائرمنی ایجماعسی هر ایل نژدئنین ولادیمیردهکی قبرینی نوماییشکارانه شکیلده زیارت ائدیر، ائرمنی فاشیستی یاد ائدیر. اؤتن ایل ایجماع قبرین اوستونده خاطیره کومپلئکسی اوجالتماق ایستهمیش، لاکین آذربایجان موحاریبه وئتئرانلارینین روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتینه موراجیعتیندن سونرا بو جهدین قارشیسی آلینمیشدی. 2013-جو ایلده ائرمنیستاندا چکیلمیش "قارئگین نژدئ" فیلمی ایندی روسییادا دا نوماییش ائتدیریلیر.
غریبه منظرهدیر. اؤتن ایلین مارتیندا BMT باش آسسامبلئیاسی "نازیزمین قهرمانلاشدیریلماسی، عیرقچیلیک، عیرقی آیری-سئچکیلیک، کسئنوفوبییا و اونونلا باغلی اولان دؤزومسوزلوگون تشویقینه خیدمت ائدن نئونازیزم و اونون دیگر نؤوعلرینه قارشی موباریزه" آدلی قطعنامه قبول ائتمیشدیر. سندین 4-جو بندینده قئید اولونور کی، BMT باش آسسامبلئیاسی "نازیزم حرکاتینین، نئوناسیزمین و "Vaffen SS" تشکیلاتینین کئچمیش عوضولرینین هر هانسی فورمادا مشهورلاشدیریلماسی، او جوملهدن آبیدهلر و مئموریاللار اوجالدیلماسی، نازیست کئچمیشین، نازیزم حرکاتینین و نئونازیزمین اوزه چیخاریلماسی مقصدیله کوتلوی نوماییشلر کئچیریلمهسی، عئینی زاماندا، آنتی هیتلئر کوالیسییاسینا قارشی موباریزه آپارمیش و نازیزم حرکاتی ایله امکداشلیق ائتمیش بئله شخصلرین میلّی آزادلیق حرکاتلارینین ایشتیراکچیلاری ائلان ائدیلمهسی و یا ائلان ائتمک جهدلری واسیطهسیله مشهورلاشدیریلماسینا گؤره درین ناراحاتلیغینی ایفاده ائدیر". اؤزو ده BMT باش آسسامبلئیاسینین بو قطعنامهسی روسییانین تشببوثو ایله قبول اولونموشدور. هرچند، رسمی موسکوا دفعهلرله ایکینجی دونیا موحاریبهسینین نتیجهلرینی یئنیدن یازماق و تحریف ائتمهیین یول وئریلمز اولدوغونو بیان ائتمیشدیر. تعجوب دوغوران اودور کی، روسییا حاکیمیت اورقانلاری اؤلکهده نئونازیزم تظاهورلرینین قارشیسینی قطعیتله آلدیغی حالدا ائرمنی ایجماعسینین فاشیزم تبلیغاتینا موناسیبتده تاثیرلی تدبیر گؤرمور. حالبوکی آلمان نازیزمی و اونون نژدئ کیمی ال آلتیلاری اوزرینده غلبه کئچمیش سسری-نین بوتون خالقلارینین بیرلیگی سایهسینده الده ائدیلمیشدیر. میلیونلارلا قهرمانین حیاتی باهاسینا باشا گلمیش بو تاریخی غلبهیه ائرمنی فاشیست ایدئولوگییاسینین کؤلگه سالماسی ان آزی تأسوف دوغورور.
ائرمنیستانداکی حاکیم رئژیمه گلینجه، اونون "نژدئیزم"ه یووارلانماسی ائله ده غریبه گؤرونمور. واختیله سارکیسیان خوجالی سویقیریمینی تؤرتدیکدن سونرا دئییردی: "خوجالی حادیثهسینهدک آذربایجانلیلار فیکیرلشیردیلر کی، بیز مولکی اهالییه ال قالدیرمایاجاغیق - بیز بو ستئرئوتیپی داغیدا بیلدیک". ایندی سارکیسیان باشقا بیر ستئرئوتیپی داغیدیر - فاشیست ایدئولوگییاسینا مئیدان آچیر. بو ایسه او دئمکدیر کی، سارکیسیان نژدئ و درو کیمی جینایتکار اجدادلارینین یولو ایله گئدیر. آما ایروانداکی میلتچی-فاشیست رئژیمین باشچیسی یادیندان چیخاریر کی، هر ایکی "میلّی قهرمان"نین طالعیی هامییا معلومدور.
Newtimes.az
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
استاد رحیم منزوی اردبیلی دن 18 گؤزل نوحه:
پی دی اف فرمتده دانلود ائدین- ٢۵٣ کیلوبایت
بۇرا نئینوادی زینب، بۇ مکان نواسیز اوْلماز
آدێ کربلا اوْلان یئر، بیلیرهم بلاسیز اوْلماز
بــۇ بـلا چـؤلــۆ، حسینــه ابــدی وطـنــدی زیـنـب
آغاران ساچۇن بۇ چؤلده، من اۆچۆن کفندی زینب
سجدهگاه-ی-عئشقه سالدۇن، قانلێ جانـمازی قارداش
نـه بـابـام قێلێـب، نـه جددیم، سن قێلان نمازی قارداش
گؤز تیکیبدیر سنه قارداش، دم-ی-خنجر ده باشێـم
تئــز یئتیــش دادیمـه قــوْیما، قالا اللـــهرده باشێم
قـوْی ائـدیـم نظـر دوْیـۇنجا، بئله مه جماله قارداش
اوْخۇیۇم «و اِن یَکاد»ی، سوْرا گئت جیداله قارداش
بالام اوْخلانێب، الیمده سپه-ی-ظلامه یا ربّ
نـه یـۆزیلـه بــۇ بـالانێ، آپـارێم خییامـه یا ربّ
قـوْیـارام مـزاره اصغـر سنــی تا قییامت اوْلسۇن
بوْغازۇن بیچیلدی باری، بدنون سلامت اوْلسۇن
اوْد یاپێشدێ سینهمه، لبلروندان اصغریم
بوْشلا دؤشلهریم، اؤپۆم اللروندان اصغریم
ای غۆنچه دهن لایلای، پئکانی امهن لایلای
قبری ننـهدهن گیـزلیـن، قوْنداغـێ کفن لایلای
سن آت اۆسته پای-ی-پییاده من
نــه قــدهر قـاچێـم دایـانێــم بـابـا
سنـی عمّهمیـن جانـی بیر دایان
بــاشــۇوا گلیــم دوْلانێــم بــابــا
قێزێم ایستیرهم سیزی ترک ائدهم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
منی چوْخ یۇباتما گرهک گئدهم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
اؤلۆب اکبریـم آمـانـدێر، بابـا کارزاره گئتمـه
منی باشۇوا دوْلاندێر، اؤلۆرهم کناره گئتمه
ای خاندان-ی-عیصمته، زهرای ثانی زینبیم
آخر وداعیمدیر چاغێر، آل-ی-عبانی زینبیم
سرعتله اوْلما عازم-ی-مئیدان حسینیم صبر ائله
جانیم گئدهن یوْللارۇوا، قۇربان حسینیم صبر ائله
اکبریم گلینجه اؤلسهم دفنیمی یۇباندێر عمّه
نعشیمی آلێب ال اۆسته، باشێنه دوْلاندێر عمّه
گئتـدون بـابـا اومـمیدیـلـه قـارداش دالـسێـجـا
تؤکدۆم من اۆرهک قانێنێ، گؤز یاش دالسێجـا
گئتدی عمون سکینه جان، قانه بوْیاندێ گلمهدی
وئردیگی اؤز سۇ قولونا، سندهن اۇتاندێ گلمهدی
قوْشۇن خئیمییه دوْلدۇ گرهک نئیلییه زینب
قاچێر تلّیده دردین حسینه دییه زینب
بۇرا نئینوادی زینب – قوْشار: استاد رحیم منزوی اردبیلی
بۇرا نئینوادی زینب، بۇ مکان نواسیز اوْلماز
آدێ کربلا اوْلان یئر، بیلیرهم بلاسیز اوْلماز
بۇ زمین-ی-پاکه قانێم وئرهر آیرێ بیر اثرلر
سوْرا قانلێ تُربَتیمدهن گۆل-ی-آرزو درهرلر
اؤپۆب ال به ال جاهاندا، اوْنۇ تُحفه گؤندهرهرلر
اوْلا هر مریضه قیسمت، مرض-ی-شفاسیز اوْلماز
من اؤزۆم خلیل-ی-عئشقم، بۇرادۇر مینای-ی-عئشقیم
اوْ فرات-ی-زَمزَمیمدیر، بۇ مکان صفای-ی-عئشقیم
بۇ گۆل اۆزلۆ اکبر اوْغلۇم، اوْلاجاق فدای-ی-عئشقیم
کی خلیل اوْلان میناسیز، بۇ مینا فداسیز اوْلماز
بۇ مکاندا سن قوْناقسان، منیم اصل-ی-مسکنیمدیر
بیلیرهم ندیر حدودی، هارا عئین-ی-مدفنیمدیر
باخ اوْ تلّ سندهن اؤترۆ، بۇ چۇخۇر مکان منیمدیر
هارا سالک-ی-طریقت، گئده رهنماسیز اوْلماز
اوْ فراتی کی گؤرۆبسن، بیزه گؤرسهدیر سییاهه
منی سسلهییر یئتیرسوْن، سؤزۆنۆ بۇ بیپناهه
کی گلین بیر آز سۇیۇمدان، آپارۇن اوْ خئیمهگاهه
دوْلانار موباح اوْلان سۇ، ستم-وْ-جفاسیز اوْلماز
اۇجالێب سسی فراتین، ولی خئیلی باکنایه
سۇیۇنۇ تعاریف ایستیر، ائده سۆد امهر بالایه
کی گل ایچ نقدر ایچیرسن، سوْرا ائیلهمه گیلایه
قدهغهن اوْلاندا گلسهن، بوْغازۇن یاراسێز اوْلماز
باجێ من کی شیش جهات-وْ-دوجهانه پادشاهم
گرهک آلتێ گوشه بیر قبر، ائدهلر منه فراهم
اۆرهگیم چوْخ ایستیر اوْردا یاتاق اکبریله باهم
ائله بیر مزاریم اوْلسا، بئله مه لقاسیز اوْلماز
باجێ مندهن اؤترۆ «شئمره» سن اۇجاتما دست-ی-حاجت
منی خنجر آلتدا گؤرسوْن، اوْنا ائیلهمه سماجت
دم-ی-خنجره ال آتما، الۇن ائیلهمه جراحت
ائله نطفهی-ی-زنانین الی چۆن خطاسیز اوْلماز
بۇرا منه وطندی زینب – قوْشار: استاد رحیم منزوی اردبیلی
بــۇ بـلا چـؤلــۆ، حسینــه ابــدی وطـنــدی زیـنـب
آغاران ساچۇن بۇ چؤلده، من اۆچۆن کفندی زینب
من اۆچۆن خبر وئریبدیر بۇ یئری بابام پیمبر
دئییب آدلارێن باشێمدا اوْلاجاق نئچه دلاور
آنادان اوْلان گۆنۆمده منه آغلایێب اوْ سرور
بۇیۇرۇب هایاندێ قبریم، کفنیم ندهندی زینب
بۇ چؤله بابام علینین اوْ زامان دۆشۆب گذاری
گؤتۆرۆبدۆ توْپراقێندان، ائدیب اشک-ی-چشمی جاری
بۇیۇرۇب حسین قانێلا، اوْلۇ بۇ یئر آبیاری
اوْدۇ مو به مو قضیّه، من اۆچۆن عَلَندی زینب
ائله کی سۇ واردێ قانێم اوْلۇ کیمیا بۇ تُربت
کَفنینده کیم گتیرسه، اوْنۇ قبره وقت-ی-رحلت
ملک-ی-عذاب گؤرسه، قایێدێب گئدهر خجالت
یۆزۆ آغ دی کیم بۇ عئشقین، اوْلا پایبندی زینب
چاغێراندا اکبریملهن منی بۇ مینای اعظم
باخێب آغلادێ دالێمجا، باجێ چشم-ی-آب-ی-زمزم
دئدی گئتمه بیوفادن یۆزۆ قاره نهر-ی-علقم
ولی نئیلهییم بۇ امر-ی-حقّ-ی-ذوالمنندی زینب
بۇرا کعبهی-ی-ولادیر، وارێدێر گؤزل رَویه
نه نماز-ی-دست بسته، نه دعای با تقیه
بۇ چۇخۇر یئره نظرگاه، اوْلۇ تلّ زینبیه
باخان عرض ائدهر خدایا، نئجه شیرزن دی زینب
کیمه قبرون اوْلسا گیزلین، ائدهجک یقین سۇراغێن
سنی آختاران گرهکدیر، اؤپه کربلا رواقین
آلاجاق گۆلۆن اؤز عطرین، اگر اییلهسه بۇداغێن
بیلهجک سنینده روحون منه هموطندی زینب
منی کیم زیارت ائدسه، تاپاجاق ره-ی-اصولی
ائله بیل ائدیب زیارت نئچه یوْل بابام رسولی
وئره کیم قسم سنینده آدۇوا آنام بتولی
تاپاجاق شفا آدۇنلا، دل-ی-دردمندی زینب
دئییسهن بابام وۇراردێ اۇجا یئرده خئیمهگاهی
اوْنا بنزهمز حسینین پوْزۇلا، جان جلال-وْ-جاهی
نئیلهسین اوْ شه کی یئتمیش ایکی فرددیر سیپاهی
هله بۇ آز عدهنینده بیری سۆد امهندی زینب
سنه ای بتول-ی-ثانی نه زاماندێ نوکرم من
نقهدهر اۇجالسا شأنیم گینه «منزوی»ترم من
اوْلا کربلا نصیبیم رفقانی سسلهرهم من
دییهرهم بۇ تلّین اۆستۆن الی باشدا اندی زینب
خانێم زینب قارداشێنا نوحه دئییر- شاعر: اوستاد رحیم منزوی اردبیلی
سجدهگاه-ی-عئشقه سالدۇن، قانلێ جانـمازی قارداش
نـه بـابـام قێلێـب، نـه جددیم، سن قێلان نمازی قارداش
ایـمتـحـانیوی گـؤگ اهلـی، گؤرجـهگین نوا ائدیبلهر
خئیـمـهدهن سـن آیرێلانـدا، زینبیـن دوعـا ائدیبلــهر
بــۇ نمـازیــوه ملـهکلــهر، حتمــهن ایقتیـدا ائدیبلـهر
اللـهریـن اؤپـۆب، تاپێـرلار، عالـی ایمتیـازی قارداش
عاشیق ائتسه سجده سن تک، ذوْق اۆزیلـه لا ینــامه
اؤلســهده نمــازی کسمــهز، تــا یئتیــرمییــه تمـامـــه
سجـده ده کســهرله بـاشێـن، ذیکـرینـه وئرهر ایدامــه
یئـرده باشـلاسـا، جیــداده قـۇرتـارێــر نمــازی قارداش
قــان وئــرهر دامـارلارۇنـدان، جـددیمیـز اؤپــهن بوْغــازێن
ســۇ تاپێلمــاسا اوْ قـانـدان، آلسـان آب-ی-دستهمازین
لاجــرم تیــهممــوْم ائتمــهک سێنــدێرێـردێ ایمتیـازیـن
عاشیقیــن سـۇ اوْلمـایانـدا، قاندێ دستهمازی قارداش
یا غفـور اگــهر چـاغێـرسان، حشـریـده بــۇ حنجـهریلهن
دوزهخی خموش ائدهرلـهر، لۆطف-ی-حییئ داوهریلهن
عالهمـی باغێشلادێـرسان، بـۇ کسیلمیـش الـلــهریلـهن
عئـزز-وْ-نـاز اوْلـۇر سراسهر، شـأنـووۇن نییـازی قــارداش
خئیمهلهرده سن کی دۇردۇن، غرق ایدیم بۇ گؤز یاشێمدان
چێخــدێــم ائیلییـــهم حیمایــهت، اؤز یارالــێ قارداشێمدان
کؤینــهگــون سـوْیانـلار آلـدێ، کؤهنه معجـهری باشێمـدان
غـارهت ائتدیلـهر، حـریـم-ی-قوْدس-ی-عئزز-وْ-نازی قارداش
شئمـری سینـهن اۆسته گؤردۆم، حسرهتیم اۆرهکده قالدێ
کئشمهکئش ائدیب یێخێلدێم، بیلمـهم ایش نه یئرده قالدێ
بیـر زامـان باخێب نـه گــؤردۆم، نئیـزه ده سسیـن اۇجالـدێ
آلــدێ ایختییــاری الــدهن، نغمـــهیئ حئـجــازی قــــارداش
بیلمیـرهم نه سؤز دئمیشدی؟ شئمره اوْل حبیب-ی-داوهر
اؤلـــدۆرۆردۆ ال تـــاپــانـــدا، خێــــردا قـێــــزلارێ بـــــرادهر
قـــوْللارێــم قــاباغــا وئـــردیـم، رحمـه گلمــهدی اوْ کافـهر
قمچــی الــده پـرشیکــهستـه، ائتـدی شاهبــازی قارداش
قتلگــاهیــوه باخانـــدا، قلبیــم اوْلــدۇ غۆصصـهدهن قـان
داشــلارێ کنـــاره آتدێــــم، پئیکـــهرون اوْلا نـــۇمــایــان
بیلمــهدیــم ورهقلـهنیبــدیر، جیلـددهن چێخێبـدێ قـۇرآن
زولفیمیله اؤرتۆم ایندی، قوْی بۇ کشف-ی-رازی قارداش
بنی هاشیم آیێ سوْن آنلارێندا قارداشێن سسلهییر
گؤز تیکیبدیر سنه قارداش، دم-ی-خنجر ده باشێـم
تئــز یئتیــش دادیمـه قــوْیما، قالا اللـــهرده باشێم
منـه مـیـن یـاره دَگــه، ائتمـــهرهم البتـه گـیـلـه
قوْلسۇز اوْلسامدا چتین دوشمنه باشێم اگیلـه
قلبیمیـن نذریـدی بـۇ بـاش قـابـاغـۇنـدا کسیلـه
گـل ائـده حاجـت-ی-قلبیمـی، بـرآورده بـاشێـم
گر گۆلۆن شاخهسی صدمه گؤره، خوْش رنگی سوْلا
نــه قـدهر دۆز دۇتــاســان، گـۆل آخێنـار ساغـا سـوْلا
منـه ده صـدمـه یئتیـب، سیّــدی! باشـۇن سـاغ اوْلا
قالمۇرێ شاخێ سێنان گۆل کیمی پئیکهرده باشێم
دئمیرهم قارداشۇوام، عرصه ده سرلئشگهرۇوام
یا الیمده عَلمیم واردێ عَلم پرورووام
منده گر سلطنت-ی-عالم اوْلا نوکرووام
خاکبوس اولمایێب اوْلماز در-ی-دیگر ده باشێم
سن بیلیر سن، سنه قارداش دئمهدیم اؤز باشێما
امر-ی-زهرادی کی زحمت وئریرهم قارداشێما
گل آیاقوندان اؤپۆم قوْی الون السیز باشێما
اوْلا تا آخر-ی-عمرینده نظرکرده باشێم
تاپدێم اوْل گۆنکۆ ولادت من ایا شاه-ی-زمن
اؤز قۇجاغوندا گؤز آچدێم، گۆل-ی-رخساریوه من
نوْلا ایندی یۇمۇلان وقته گؤزۆم سن گلهسن
عرشه ناز ائیلهر اوْل دامن-ی-اطهر ده باشێم
گل خجل ائیلهدی دونیا سویو، سرلئشگهرووی
سربلند ائیله سرافکنده اوْلان نوکرووی
جان دوْداغێمدادێ، پیشواز ائیلیر لبلهرووی
ایستیر عمرین وئره باشه، لب-ی-کوثر ده باشێم
من هُمای شرفم، حئیف سێنێب بال-وْ-پریم
نه الیم وار نه عمودیم، نه بیر آیرێ کَسهریم
کاسهی-ی-سر، کُلَه-ی-جنگیدی، سینهم سیپریم
ایستیرهم دهریده سرمشق اوْلا هر فرده باشێم
گر چه ذیبح اوْلماغا باشێم قاباغۇندا تلهسَر
خنجر-ی-قاتل اسهنده اوْدا شوقیندهن اَسهر
وار نه جلّادیده جرأت، نه ده خنجر ده کسهر
باخما السیزدی چتین ال وئره نامرده باشێم
راضییهم قاتل-ی-بیرحم ائله سنگین دل اوْلا
پردهلی بیر طبق ایچره باشێما حامل اوْلا
قالا بیر حاله باشێم، قان گؤزۆمه حایل اوْلا
گؤرمییه زینبی اغیار آرا بیپرده باشێم
قۇرۇلان وقته حسین! محکمهی-ی-عدل-وْ-جزا
هر شهید اؤز باشێ الده گلهجک حشره اخا
بیر شهید السیز اگر اوْلسا، ندیر چاره شها
من نه نوعی اله آللام صف-ی-محشرده باشێم
ای ابوالفضل لیباسین دئییشیب آل-ی-یزید
جمع ائدیب سفرهی-ی-احسانیله باشێنه مُرید
«منزوی» حقّ دانێشاندا ائلهییر حمله شدید
گوی چوگان تعدّی، اوْلۇب اللــهرده باشێم
حضرت علی اکبر(ع) و رقیّه
قـوْی ائـدیـم نظـر دوْیـۇنجا، بئله مه جماله قارداش
اوْخۇیۇم «و اِن یَکاد»ی، سوْرا گئت جیداله قارداش
اوْخۇسام «و اِن یکاد»ی، اوْلۇسان مصون خطردهن
گؤرۆنۆبدۆ چوْخ کرامت، اوْ کلام-ی-مختصردهن
اثری خواصّی ساخلار، سنی چشم-ی-بدنظردهن
ظفر-وْ-نظر یئتیشمهز، بئله خطّ-وْ-خاله قارداش
یئتیریبدی چوْخ بیلیرسن، سنه مُرغ-ی-دل علاقه
بئله سنده راضی اوْلما، یانام آتش-ی-فراقه
علی ایندیکی گئدیرسن، منی بیرده آل قۇجاغه
اؤپۆم اییلهییم جمالۇن، یئتیشیم ووصاله قارداش
علی نازیمی چکهردۇن، کیمه ایندی ائیلهییم ناز
باجێ قارداشێن آدێلا، اوْلۇ دهریده سرافراز
گئده قارداشێ الیندهن، باجێنێن جلالی اوْلماز
پوْزۇلار جلال-وْ-جاهی، یئتیشهر زواله قارداش
آناما گلیب دوباره، ائله خئیمه ده نیظاره
گؤر اوْنۇ نئجه فراقون، گتیریبدی آه-وْ-زاره
گلیب ایندی وئر تسلّی، اوْ بلاکئشه دوباره
گئدیسهن بیر آز دانێشدێر، اوْنۇ لامحاله قارداش
سفر اۆسته خوْشدۇ قرآن، ائدهسن اگر حماییل
اوْلا مُصحف-ی-پیمبر، سنه هر بلاده حاییل
گؤره وار یانۇندا قرآن، ائده بلکه رحم قاتیل
سنی عفو ائده کتاب-ی-حقّ-ی-لایزاله قارداش
یوْلا دۆشسه هر مسافر، بئله رسمیدێر برادر
سفر اۆسته آغلامازلار، کی مباد اوْلا مکدّر
باجێلار دعا ائدهرلر، دالێسێجا سۇ سپهرلر
سۇ یوْخۇمدۇ ائتمئییم من، نئجه آه-وْ-ناله قارداش
حضرت علی اصغر (ع) نوحهسی
بالام اوْخلانێب، الیمده سپه-ی-ظلامه یا ربّ
نـه یـۆزیلـه بــۇ بـالانێ، آپـارێم خییامـه یا ربّ
گؤرۆنۆبدۆ هانسێ شمسون بئله بیر شهاب الینده؟
سـۆد امــهر بــالا آتــانێــن ائــده پیـــچ-وْ-تـاب الـینده
نئجـه گــؤر خســوفــه یئتـــدی قمـــر آفـتــاب الینـده
بــۇ هـلالیـم ائتــدی سئیـریـن یئتیـریب تمامـه یا ربّ
دَگیب اوْخ ائدیب تهیّه بوْغازێندا یاره-یراه
قوْلۇما گئچیب بوْغازێن، ستمیله یاره-یاره
آپارام اگر خییامه، بئله حلقی یاره-یاره
آناسێ ربابون عمری یئتیشهر تمامه یا ربّ
منی پیر ائدیبدی دوران آلێب اکبری الیمدهن
داخێ وئرمیشهم بۇ چؤلده هامێ یاوهری الیمدهن
الی یوْخ گله ابوالفضل، آلا اصغری الیمدهن
وئره لااقل تسلّّی من-ی-تلخکامه یا ربّ
سپیرهم سمایه قانێن، اوْلا ساق-ی-عرشه زینت
دم-ی-حشر اوْلۇنجا بۇ قان، قالا عرشیده امامت
قۇرۇب عدل دادگاهین، ائدهسن اؤزۆن قضاوت
وئرهسن عذاب-ی-آتش، سپه-ی-لئامه یا ربّ
بوْغازێندا یاره گۆل تک، نئجه گؤر اوْلۇبدۇ خندان
نفسین آلێب وئرهنده، یاراسێ وئریر قێزێل قان
الیم اۆسته شیرخواریم، ال-آیاق چالێر وئریر جان
ائلهییر اثر بۇ حالی، دل-ی-خاصّ-وْ-عامه یا ربّ
نه قدهر منه مصیبت وئره یۆز دؤزۆب دایاننام
نه قدهر منه بۇ لئشگهر وۇرا یاره سهل ساننام
ولی من بۇ شیرخواره، بالاما باخاندا یاننام
دئییرهم ندیر گۆناهی، نئدیب اهل-ی-شامه یا ربّ
دیــل آچـانـــدا احتـجــاجــه، دلــه التهـاب گلـــدی
اۆرهگیم آلێشدێ گؤزدهن، یۆزه اشگ-ی-ناب گلدی
بالاما سۇ ایستهدیم من، اوْخۇلان جواب گلدی
همین اوْخ یئتیردی عهد-ی-اَزلی ختامه یا ربّ
حضرت علی اصغر (س) نوحهسی
قـوْیـارام مـزاره اصغـر سنــی تا قییامت اوْلسۇن
بوْغازۇن بیچیلدی باری، بدنون سلامت اوْلسۇن
بیلیرهم اگر بۇ چؤلده، سنی قوْیماسام مزاره
آت آیاغێ آلتدا نعشون، اوْلار اوْندا پاره-پاره
وۇرۇلار باشۇن جیدایه، یێخێلار ائویم دوباره
دگیلهم ریضا عربده، بئله بدعت عادت اوْلسۇن
اوْخ آتان گؤرۆم شل اوْلسۇن، بۇ قدهر شقاوت اوْلماز
هدف ائیلهییب بوْغازۇن، بئله بیر عداوت اوْلماز
بوْغازۇنداکی یاروْن تک، گؤرۆرهم جراحت اوْلماز
نئجه تاب ائدیم نه نوعی، اۆرگیمده طاقت اوْلسۇن؟
سنیلهن گرهک قوْیام من، اوْ قدهر دوْداق دوْداقه
تؤکۆله سرشگ-ی-چشمیم سؤنه آتش-ی-علاقه
اوْ قدهر اؤپهم گرهک دل، یئته حدّ-ی-اشتیاقه
منه شهد-ی-ناب-ی-مقصد آناوا نیابت اوْلسۇن
شُهدادهن اوْلسۇن اصغر، گرهک عالی امتیازون
اوْدۇر ائیلهرهم زیارت، اؤپهرهم بۇ گۆل بوْغازۇن
قوْیارام یئره جنازوْن، قێلارام اؤزۆم نمازۇن
سنه امتیاز-ی-عالی، منهده عبادت اوْلسۇن
قوْیاجاخلا دفن ائدهنده، سنی سینهمه دۇباره
سنیلهن گرهک یئتهم من، شرف-ی-حضور-ی-یاره
الیم اۆسته من آپاررام، سنی مجلیس-ی-نیگاره
گرهک عاشئقین الینده، گۆل-ی-باطراوت اوْلسۇن
خوْش اوْلار تفاخر ائیلهر، آنالار اوْغۇل سؤزۆندهن
دانێشانمادۇن سن امّا، آناوێن اۆرهک سؤزۆندهن
سنی گؤرسه من گؤرهن تک، گئدهر اوْندا اؤز اؤزۆندهن
اوْدۇ قوْرخۇرام غموندان، آناوا هلاکت اوْلسۇن
آناوێ مذمّت ائتمه، خط-ی-غم چکیب نشاطه
یۆزۆوی خراش ائدیردۇن، قوْیۇب اللرون قماطه
دوْلاشێب قماط بندی، سنی ائیلهییب احاطه
ال-آیاق چالانمێسان تا، سنه مرگ راحت اوْلسۇن
دم-ی-حشر اوْلاندا نعشون، الیم اۆسته ساخلارام من
قانێوێن بهاسین آللام، هامێنێ باغێشلارام من
سنه هر کیم آغلایێیدێر، گرهک اوْندا آختارام من
اوْلارا بۇ پاک قانۇن، سبب-ی-شفاعت اوْلسۇن
ایکی روباعی:
خزان وۇرۇب گۆل تک چمنده سوْلدۇن
بۇلۇت کیمی سپهر-ی-غمده دوْلدۇن
بؤیۆک ننوْن سنی قوْناق چاغێردێ
گئتدۇن بالا مُحسنه یوْلداش اوْلدۇن
×××
توان یوْخدۇ دیلیمده، قدرت یوْخدۇ بئلیمده
گل دادیمه ابوالفضل، بالام قالێب الیمده
غۆصصه یئتیب امامه، طاقت یوْخۇم قییامه
خجالتم سن کیمی، گئدهنمیرهم خییامه
حضرت علی اصغر(ع) و آناسێ رباب
اوْد یاپێشدێ سینهمه، لبلروندان اصغریم
بوْشلا دؤشلهریم، اؤپۆم اللروندان اصغریم
قوْی سارالمێش عارضون سینهمه یاپێشدێرێم
اوْدلۇ یۆز گۆزۆنله، بیر سینهمی آلێشدێرێم
کۆسمه منّتون چکیم، قوْی سنی دانێشدێرێم
لذّت ائلهییم شیرین دیللروندان اصغریم
من نه قدری قلبیمی غۆصصهدهن اوْوۇشدۇرۇم
لبلرون نئجه قۇرۇ دؤشلهریمه یوْوۇشدۇرۇم
صبحهجک گرهک بئله وقتیمی سوْوۇشدۇرۇرم
بلکه صبح اوْلا فرج داوَروندان اصغریم
ایلدهن آرتێق اوْلدۇ بۇ آخرین گئجوْن منه
اوْلمادێ دیلون اوْغۇل یاننام آغلارام سنه
آخ نئجه دییهنمهدۇن چاره، یاندێم آی ننه
حشرهجک یانام گرهک نیسگیلوندان اصغریم
چوْخ اۇزاندێ از قضا، صبح اوْلۇب همان گئجه
گلدی تیر-ی-«حرمله» چاتدێ قالمادێ گئجه
قان ایچینده اصغرین گؤردۆ بینوا نئجه
وای دئدی نه قان سۆزۆر تئللروندان اصغریم
هر گۆل اکدیم ای گۆل! گۆلۆستانه سرمهدیم
یاز گؤرۆب آیاز گؤرۆب بیرجه شاخه درمهدیم
پرپر اوْلدۇ گۆل بالام، مخمل اۆسته سرمهدیم
توشه اخذ ائدهنمهدیم گۆل پروندان اصغریم
هانسێ سۆد امهر یئتیب بئیله نکتهسنجییه
قاتلیله رویرو قوْیدۇ پنجه-پنجهیه
یاخشێ طاقت ائیلهدۇن اوْخ وئرهن شکنجییه
وئر اجازه من اؤپۆم حنجروندان اصغریم
تئشنهلیک آغارتدێ گۆل صورتون ایپک کیمی
باغرێنا باسێب آنوْن هئی سنی اۆرهک کیمی
ایندی قانلێ صورتون رنگ آچێب چیچهک کیمی
گۆل یۆزۆن صفالیدی، پئکروندان اصغریم
باخسا «حرمله» دئدیم قصّهی-ی-درازیوه
نرم اوْلار یاواش-یاواش قلبی سوز-وْ-سازیوه
باغلێ گؤرسه قوْللارۇن آتماز، اوْخ بوْغازێوه
شرم ائدهر اوْ باغلانان شهپروندان اصغریم
روباعیلر:
من ربابم آغلاماقدان دوْیمارام
اؤلۆنجه من بۇ قارهنی سوْیمارام
مدینهنین خانیملارێ دینمهیین
عزالیام باشا حنا قوْیمارام
×××
من ربابم فاطمهنین گلینی
اوّل دئدیم بلالره بلینی
بۇ نیسگیله اؤلۆنجه من آغلارام
اصغریمین باغلامێشدێم الینی
×××
درک ائتمهدیم اشارهوی دوْیۇنجا
اوْخشامادێم اوێخ یارهوی دوْیۇنجا
دیلسیز گئتدۇن سنه دیل اؤرگهتمهدیم
ترپهتمهدیم گهوارهوی دوْیۇنجا
×××
من ربابم دییهرهم دردیمی هر آن بالاما
آغلارام شام-وْ-سحر دیدهسی گیریان بالاما
هر زامان دۆشسه منیم یادیمه هیجران گئجهسی
ائیلهرهم صبحه کیمی ناله-وْ-افغان بالاما
رباب (س) بالاسێن اوْخشایێر:
ای غۆنچه دهن لایلای، پئکانی امهن لایلای
قبری ننـهدهن گیـزلیـن، قوْنداغـێ کفن لایلای
لایلای گؤزهلیم لایلای، شیرین غزهلیم لایلای
یاز گۆنلری گۆل وقتی، سوْلمۇش خزهلیم لایلای
آخر گئجه سینهمده بیر حالدا سارلمێشدۇن
چون شمع-ی-شبستانی یاندۇقجا آزالمێشدۇن
بیلدیم سَحَره خاطیر، جبرا" دیری قالمێشدۇن
بیلمهزدی ندیر دردون سؤیلهردی گؤرهن لایلای
آشفته هواسیله، فکریم کیمی مختلّم
هر آن اؤزۆمۆ تاپسام بیلسهم یئریوی گللهم
بیر آز سۆد امیب، یاتسوْن منده بالا دینجهللـهم
خوْشدۇر دوْیا دلبندون اوْندان دییهسن لایلای
نسبت آنا عئشقینده بیر ذرّه مجاز اوْلماز
قانلێ دوْداغۇن اؤپسهم جان نقدینه آز اوْلماز
کیم بیلمیرهم اؤرگهتدی، سنده بئله ناز اوْلماز
آغلا سسیوه قۇربان چاللام تزهدهن لایلای
ششماههمیله بئش آی گزدیم نئجه داغ داشدا
ال گاه دعادئیدی، گه سینهده گه باشدا
اللیک قوْچ اوْلار قۇربان، هئچ اوْلماسا بیر یاشدا
اللیک یئرینه املیک قۇربان کسیلهن لایلای
هر گۆن نئچه یوْل اوْغلۇم، مندهن سۆد امهردۇن سن
دوْیجاق منه هر لحظه نازیله گۆلردۇن سن
آرتێق سۆدۆ آغزۇندان اطرافه سپهردۇن سن
تئز-تئز سنی اوْخشاردێم قۇربان سنه من لایلای
یادیمه دۆشهر یاروْن هر دم دییهرهم جان-جان
اوْلمادێ سۆدۆم مندهن اوْلدۇن بئله رویگردان
لب تئشنه چێخان جانه، شرمنده ننوْن قۇربان
قوْیدۇن منی چؤللرده یات قبریده سن لایلای
آغ دؤشلۆگ اوْلار طئفله، پاکیزه برازنده
داشلانسا سۆد آغزێندان سالماز لکه روبنده
آغزۇندان آخێب قانۇن ای آهوی-ی-زیبنده
سینوْندا چیچهک بیتمیش خنداندی چمن لایلای
روباعیلر
گئچهن گئجه محنت اوْدۇندا یاندێم
سۇدان اؤترۆ خئیمهلری دوْلاندێم
بختیم کیمی دۇنیا گؤرۆم هئچ اوْلسۇن
دۆشدۆ گؤزۆم گؤزلریوه اۇتاندێم
×××
بۇ دونیانێن وفاسینی گؤرمهدیم
جفا چکدیم صفاسینی گؤرمهدیم
اۆچ شُعبهلی اوْخۇن آدێن ائشیتدیم
بوْغازۇوۇن یاراسێنێ گؤرمهدیم
×××
آیاق دۇتۇب یوْل قاچماغۇن گؤرمهدیم
شیرین-شیرین دانێشماغۇن گورمهدیم
یاننام بالا بۇ نیسگیله اؤلۆنجه
دیلسیز گئتدۇن دیل آچماغۇن گؤرمهدیم
×××
رحم اوْلمادێ بۇ لئشگهر-ی-ستمده
بیر جُرعه سۇ تاپێلمادێ خییَمده
صبحه کیمی گؤز یۇممادۇن سۇسۇزدان
دیرناغۇوۇن ردّی قالێب سینهمده
امام (ع) قێزێ اێلان وداع ائدیر:
سن آت اۆسته پای-ی-پییاده من
نــه قــدهر قـاچێـم دایـانێــم بـابـا
سنـی عمّهمیـن جانـی بیر دایان
بــاشــۇوا گلیــم دوْلانێــم بــابــا
بۇ یوْل اۆسته ایستیرهم اگلهشیب
سنه بیرجه درد-ی-دل ائیلییهم
اؤلۆم ایسته جانێمێ قۇرتارۇم
داخێ سنسیز عالمی نئیلییهم
دئمه گوشوارهمی آلمۇسان
اۆرهگیم سێنێبدی گیلئیلییهم
نه قدهر مصیبته تاب ائدبم
نه قدهر دؤزۆم دایانێم بابا
دایان ایندی قلب-ی-شریفیوی
بۇ یانێقلێ آهیله داغلا گئت
دؤشهنیم آیاغۇوا اؤلمهمیش
باشێم اۆسته اگلهشیب آغلا گئت
گئدیسهن دالونجا باخانمێرام
ائله گؤزلریمی ده باغلا گئت
گؤزۆ باغلێ دۇت الیمی اؤزۆن
باشۇوا دۇرۇب دوْلانێم بابا
باشێمێ اۇجاتمێشێدێ منیم
باباجان بۇ سایهی-ی-رحمتون
هامۇدان علاوه بۇ بیکسه
وارێدێ همیشه محبّتون
منه نسبت ایندی ندهن بئله
آزالێبدێ لطف-وْ-کرامتون
بۇ اَسفلی آیرێلێغێ مگر
نئجه ایندی سهل سانێم بابا
بۇ یوْل اۆسته من اوْتۇرۇم بابا
پوْزۇلان بۇ حالیوه آغلایێم
باشۇوا و یا دوْلانێم سنین
داغێلان جلالیوه آغلایێم
منی آل قۇجاغۇوا یۆز قوْیۇم
سارالان جمالیوه آغلایێم
اوْلا سینوْن اۆسته فدا سنه
یوْرۇلان ضعیفه جانیم بابا
وئر اجازه شئمره گئدیم دئییم
اۆرهگیزده کینهنی اؤلدۆرۆن
نه یانێن شرارهی-ی-دوزَخه
نه ولیّ ذوالمنی اؤلدۆرۆن
سنی گؤرسهدیم قوْشۇنا دئییم
بۇنۇ بوْشلایێن منی اؤلدۆرۆن
علیاصغریم کیمی اوْخلانام
سپهسن سمایه قانێم بابا
سؤزۆمۆ قبول ائله هیجر اوْدۇن
بابا خسته قلبیمه وۇرما سن
قوْی علیّ-ی-اصغریله یاتێم
منی آغلادێب بئله یوْرما سن
گؤتۆر ال دعا ائله قوْی اؤلۆم
منی اصغریمدهن آیێرما سن
دئمهسین هایاندا قالێب منیم
گئجه لایلای چالانێم بابا
بیلیسهن محبّت اسیرییم
آتاسێزلێغا دؤزه بیلمیرهم
منی سن سینوْندا بؤیۆتمۆسن
اتهیوندان ال اۆزه بیلمیرهم
سوْیۇنۇب بۇ شامێن اۇزاق یوْلۇن
من آیاق یالێن گزه بیلمیرهم
گۆلۆ خاره تاپشێرێسان نئجه
دایانێم بۇ اوْددا یانێم بابا
امام (ع) قێزێ اێلان وداع ائدیر:
قێزێم ایستیرهم سیزی ترک ائدهم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
منی چوْخ یۇباتما گرهک گئدهم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
سنیلهن گرهک گئده شامه بۇ
گۆنۆ قاره خاطیری رنجهلر
اؤپهجک بۇ قوْللارێوێ هله
گره-ی-طناب-ی-شکنجهلر
یێخاجاق یزیدی دمشقیده
یئره ذلّتیله بۇ پنجهلر
اوْلاجاق عمارتی مُنهدم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
منی ساقی-ی-ازل ائیلهییب
بئله مست-ی-بزم-ی-الست-ی-حق
بوْغازێم قانێلا مرمّته
یئتیشه گرهکدی شکست-ی-حق
سنی قوْرخما وۇرسا بۇ کوفییان
آلار انتقامیوی دست-ی-حق
آرادا خدا اؤزۆدۆر حَکَم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
آلاسان نتیجه قێزێم گرهک
سن اؤزۆن بۇ قانلێ قییامیدهن
سالاسان بنای-ی-حکومت-ی
اُمَوینی نظم-وْ-نظامیدهن
بۇ بلالی باشێمێ سن گرهک
آلاسان حکومت-ی-شامیدهن
اؤپهسن دوْداغێمێ دمبدم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
هله گئت گؤرۆم قۇرۇسان نئجه
منه بزم-ی-تعزیه شامیده
سنی دیندیرهن گرهک آغلایێب
یانا وای حسین دییه شامیده
ائده لعنت آل-ی-اُمییه
علنی قرا گییه شامیده
وۇرالار هر ائوده قارا علم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
منی چوْخ یۇباتما گئت عمّهوه
بیلیسهن کی خسته مسافرم
نه اؤزۆم سۇ ایچمهگه طالبم
نه ده زنده قالماغا قادرم
ولی سۇ تاپێلسا اگر قێزێم
گینه من گتیرمهگه حاضرم
ائدهرم سۇ فکرینی هر قدهم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
اوْ قێزێن سوْلان یۆزۆنه باخێب
یۆزه سئیل-ی-اشگینی باغلادێ
دیزی اۆسته باشینه ال چکیب
آنا آغلادێ بالا آغلادێ
بالانێن سیلیب گؤزۆنۆن یاشێن
یۆزۆن اؤپدۆ بیرده قۇجاخلادێ
دئدی صبر ائله قێزێم ائتمه غم
سفر اۆسته آغلاما قوْی گئدیم
بیر گؤزل نوحه – آنجاق یارێمچێلێق دێر:
هارا گئدیرسن آی بابا، دالۇنجا آغلێیان گلیر
باشۇندا یاره وار دایان یاراوێ باغلێیان گلیر
دئدی قێزێم نییه منی بئله قاچێب قاباخلادۇن
مسافرم گؤزل بالا منی یوْل اۆسته ساخلادۇن
یارالێیام یارالێنێ گلیب بئله قۇجاخلادۇن
دئدی بابا رباب تک فراقیوه یانان گلیر
الینده قانلێ قوێنداغێ بالاسێ اوْخلانان گلیر
×××
حضرت رقیه (س) باباسێنا سؤیلهییر:
اؤلۆب اکبریـم آمـانـدێر، بابـا کارزاره گئتمـه
منی باشۇوا دوْلاندێر، اؤلۆرهم کناره گئتمه
دؤزه بیلمیرهم من اؤللـهم گئدهسن اگر اۇزاغه
آتا اؤلسه گر یتیمه قێزێ کیم آلار قۇجاغه
گرهک اوْندا قێزلار ایچره باشێمێ سالام آشاقه
بابا جان ترحّم ائت بۇ دل-ی-بیقراره گئتمه
سنیلهن بۇ رزمه گئتدی نئجه راحت اوْلدۇ اصغر
منی ده گل آل قۇجاغه، آپار اوْخلاسۇن بۇ لئشگهر
منی شامێن اهلی سنسیز، بابا الده اؤلدۆرهرلر
چکهر آیرێلێق اوْدۇندان اۆرهگیم شراره گئتمه
گؤرۆرهم قایێتمایێبدێر گئدهن عرصهی-ی-جیداله
اوْدۇر ائیلیرهم بۇ قدری قاباغۇندا آه-وْ-ناله
ائشیدیب فراقۇن عمّهم گؤرۆسن قالێب نه حاله
الی سینهده سرشگین تؤکۆرۆ عذاره گئتمه
بیله شئمر اگر سنین من، قێزۇوام عداوت ائیلهر
آپارێنجا شام-ی-شومه، منی اؤلدۆرهر اوْ کافر
بیزی اوْلسا گر دوباره وطن-وْ-دیاره قَیتهر
بۇ عزالی امّهاتی، ائله فکر-وْ-چاره گئتمه
بئله کی قوْیۇب گئدیرسن بۇ پناهسیز بناتی
دئ گؤرۆم سوار-ی-ناقه کیم ائدهر مخدّراتی
سۇ گتیرمهگه بهانه، ائدیسهن اگر فراتی
سۇ آدێن گتیرمهرهم من، دیلیمه دوباره گئتمه
سنین آی بابا اگرچه اۆرهگۆن دوْیۇبدۇ مندهن
نئیلهسین رقیّهوْن آخر، هله دوْیمئییبدی سندهن
سنین عئش-وْ-التفاتون، آیێرێب منی وطندهن
چکر ایندی داغ-ی-هئجرون دل-ی-داغداره گئتمه
بئله کی شتابیلهن سن، من تک قوْیۇب گئدیرسن
من-ی-زاری اوْلما راضی ائلهسین اسیر دوشمن
قێل اؤزۆن دعا اقلا" سن اؤلۆنجه قوْی اؤلۆم من
غم-ی-هئجرون ائتمهسین تا، منی بخت-ی-قاره گئتمه
روباعیلر – امام (ع) قێزێ رقیّهیه سؤیلهییر:
ایستهکلی رقیّهم غم اوْدۇن جانیمه وۇرما
عطشان بالا گئت خئیمییه یوْل اۆسته اوْتۇرما
زهراء آناما گؤزلرۆن اوْخشار، یاراشێقدا
وار گؤزلییهنیم منله قێزێم گؤز-گؤزه دۇرما
×××
سن تک بالا منده یانێرام غملر الینده
قاتل تلهسیر قتله یالێن خنجر الینده
سن گئتمه دئییرسن بالا اصغر منی سسلهر
زهراده تیکیبدیر یوْلا گؤز معجر الینده
×××
واردۇر هدفیم مقصده گر یئتمهسم اوْلماز
قرآن گئدیر الدهن، سیزی ترک ائتمهسم اوْلماز
افطاره آنام فاطمییه منده قوْناغام
دعوت منه خاطیردی اگر گئتمهسم اوْلماز
حضرت رقیّهنین جاوابی:
سؤز یوْخ بابا زهرا قوْناغێن ساخلاماق اوْلماز
دوشمن سؤیۆنهر، گؤرسه بیزی آغلاماق اوْلماز
چارهم کسیلیب دۇتمۇشام الآن اتهیوندان
چاره یوْلۇنۇ چارهسیزه باغلاماق اوْلماز
حضرت رقیه (س) نوحهسی:
بهار-ی-عُمریمین بابا گؤرهنمهدیم نتیجهسین
آتاسێ اوْلمایان قێزێن علاجی یوْخدۇ نئیلهسین
گئدیب کیمین چیراغێنێن دالێندا قالسێن اؤلمهسین
مینایه گئتمه گل بابا بیزی آپار مدینهیه
گئجهلر اۆز قوْیۇم یاتێم بابا من هانسێ سینهیه
امام (ع) سوْن ویداعدا باجێسێ زینبه خیطاب ائدیر:
ای خاندان-ی-عیصمته، زهرای ثانی زینبیم
آخر وداعیمدیر چاغێر، آل-ی-عبانی زینبیم
سلطانه دونیا تنگ اوْلار، انصار-وْ-یاوهردهن سوْرا
جان-وْ-جهانی نئیلیرهم، شئبه-ی-پیمبردهن سوْرا
من ایچمهرهم دونیا سۇیۇن، شهزاده اکبردهن سوْرا
لب تئشنه جان وئررهم تاپام آب-ی-بقانی زینبیم
دۆزدۆر چوْخ آغلار دهریده، بیکس باجێ قارداشێنا
امّا باجێ سن چوْخ اؤزون غرق ائیلهمه گؤز یاشێنا
الله ریضاسی سن فقط، ال چک رقیّهم باشێنا
ساخلا اؤزون نازیله اوْل نازلێ بالانێ زینبیم
چوْخ آغلایێب آغلاتما سن بۇ دیدهی-ی-خونباریمی
آخر وداعیمدهن اؤزون آگاه ائله قێزلارێمێ
یێغ باشێما باشسێز قالان اطفال-ی-گۆل روخساریمی
ائعلان ائله بۆلبۆللره فصل-ی-خزانی زینبیم
تئز-تئز یانێقلێ آهیلهن گؤینهتمه قلبیم یارهسین
قێزلارێ سسله ایندیدهن ائیله سوْیۇلماق چارهسین
بیربیر سوْیۇندۇر جامهسین، رأفتله آل گوشوارهسین
گئیدیر دوباره اگنینه کؤهنه قبانی زینبیم
باجێ یئتیر پئیغامیمی اؤز عترهتیمه جابهجا
اوْلسۇن اسیر اوْلماغلێغا، آماده آل-ی-مصطفیٰ
من کؤهنه کؤینهک گئیمیشهم سیزده گئیین کؤهنه قبا
قوْیماز بۇ لئشگهر، چادُر-ی-زرّین نیقابی زینبیم
بیرده آماندێر زینبیم باش یوْلما مقتلده منه
شامه گئدهنده باش آچێق لازیمدی اؤز زۆلفۆن سنه
تؤک زۆلفیوی روخساریوه قوْیما جمالون گؤرسهنه
چون مه یۆزۆن ائیلهر خجل شمس-ی-هُدانی زینبیم
سنسن پرستاری باجێ باشسێز قالان اولادیمێن
سنلهندی هر دردسری بۇ عترت-ی-ناشادیمین
شامێن یوْلۇندا جان سنین جان سیّد-ی-سجّادیمین
قوْیما اوْنا ایذا ائده، شئمر-وْ-سنانی زینبیم
دوشمن وۇراندا قێزلارێ قوْللارۇوۇ ائیله سپر
قوْیما اوْلارێ اینجیده، بۇ کوفیان-ی-بد سیَر
شئمرین الینده قمچیسی، گؤرسه رقیّهم غش ائدهر
بیر آه چکسه آغلادار، اهل-ی-سمانی زینبیم
حضرت زینب قارداشێنا جاواب وئریر:
سرعتله اوْلما عازم-ی-مئیدان حسینیم صبر ائله
جانیم گئدهن یوْللارۇوا، قۇربان حسینیم صبر ائله
قارداش بیلیرسن هئجریوه یوْخ قلب-ی-زینبده دؤزۆم
هئجران غمینده تاب ائدیم آیا نه نوعی من دؤزۆم
سن بیل آنام زهرا دایان گئتمه حسینیم وار سؤزۆم
ائتمه بۇ نوعی قلبیمی آلقان حسینیم صبر ائله
لطف ائیله یوْل اۆسته بیرآز وقتۇن یۇباندێر گئت حسین
هر نه سؤزۆن وار زینب-ی-مظلومه آندێر گئت حسین
گل بۇ بلالی زینبی باشه دوْلاندێر گئت حسین
قوْیما دالۇنجا گؤزلری گیریان حسینیم صبر ائله
سؤز یوْخ شماتت منصبی بیر رشتهی-ی-ارزندهدیر
مین نیسگیل امّا گئیدیگۇن بۇ کؤهنه پیراهندهدیر
سلطانه کؤهنه پیرهن، آیا نئجه زیبندهدیر
ائتدی بۇ نیسگیل قلبیمی سوزان حسینیم صبر ائله
یوْلما دئییرسن زۆلفیوی، سس چکمه گلمه شیوهنه
بس نئیلئیوم من بینوا، سن باری بیر فکر ائت منه
چون یئددی قارداشدان بۇ گۆن، گؤز تیکمیشهم من بیر سنه
سنسن اۇمیدی زینبین، الآن حسینیم صبر ائله
ای چشم-ی-حوره توتییا، خاک-ی-قدوم-ی-اطیبون
زهرایه خاطیر صبر ائله بیر لحظه ساخلا مرکبون
خنجر بوْغازۇن اؤپمهمیش قوْی گلسین اؤپسین زینبون
زهرا سؤزۆنده قالماسێن نُقصان حسینیم صبر ائله
تاپشێرمێسان اطفالیوه مهر-وْ-نوازش گؤرسهدیم
سسلیر هامێ بیردهن منی بیلمهم کیمه من سس وئریم
هانسێن آلێم آغۇشیمه، هانسێ بالانێ دیندیریم
بۇ ماجرایه قالمێشام حئیران حسینیم صبر ائله
وئر اذن اؤزۆم سردار اوْلۇم، بۇ جمع-ی-سرگردانه من
نظم-وْ-نظامیلهن چکیم، آلاللهی مئیدانه من
زۆلفۆم الیمده یالواریم، بۇ لئشگهر-ی-عُدوانه من
تا بلکه سندهن ال چکه عُدوان حسینیم صبر ائله
حضرت رقیّه نوحهسی (عمّهسینه سؤیلهییر:)
اکبریم گلینجه اؤلسهم دفنیمی یۇباندێر عمّه
نعشیمی آلێب ال اۆسته، باشێنه دوْلاندێر عمّه
یوْخ سؤزۆم بۇ اؤلمهک عمّه «امر حیّ لم» یزلدی
باجێلار اؤلهنده امّا قارداشێ اوْلا گؤزهلدی
ائیلهیین بیر آزجا تأخیر، بلکه اکبریمده گلدی
کفن-وْ-دفنیمی بیر آز سن ساخلا ال یۇباندێر عمّه
گؤزلرون فداسی اوْللام خستهسن بیبی آز آغلا
اؤلدۆرهر اؤزۆن حَرَملر آز بۇ قلب-ی-زاری داغلا
اللرون قاداسێن آللام گل بۇ گؤزلریمی باغلا
قانلێ اشگیلهن سارالمێش رنگون آز بوْیاندێر عمّه
گرچه قاره گۆن الینده قۇرتارۇر بۇ بختی قاره
وار ولی بیر عمده دردیم، گل سنه ائدیم اشاره
ناگهانی گلسه اکبر، گؤزلریمی آچ دوباره
اکبری منیله بیر آن روبرو دایاندێر عمّه
شئمری سن چاغێرما عمّه قلبیده جراحتیم وار
قوْلدان آچماسێن طنابیم دیلده آیرێ نیّتیم وار
قبره قوْی بۇ حالتیلهن جدّیمه شکایتیم وار
سنده خلقه ظۆلم-ی-شئمری، نطقیویله آندێر عمّه
باشۇن آچما ائتمه ناله، قلبیم اوْلدۇ غۆصصهدهن قان
سن منه آنالێق ائتدۇن جانیوه رقیّه قۇربان
باشێم آلما سینوْن اۆسته، توْپراق اۆسته قوْی وئریم جان
زحمتیمی چوْخ چکیبسهن، آز منی اۇتاندێر عمّه
آغلاما دئمه غریب-ی-بیوطن، رقیّه لایلای
هئچ دیله گتیرمه جیسمی، بیکفن رقیّه لایلای
سسله شئمر-ی-شوم الیندهن، دینجهلهن رقیّه لایلای
قلب-ی-اهل-ی-شامی، آه-ی-آتشیمه یاندێر عمّه
بیسبب دئنهن بۇ غمده قانه گؤز یاشێم دوْلانماز
الده اؤلدۆرۆب بۇ طئفلی شئمر-ی-دون گینه اۇتانماز
قمچیلهر یئرینی امّا گؤرمهیینجه خلق اینانماز
کؤینهگیم چێخارت بۇ خلقی سن اؤزۆن ایناندێر عمّه
رقیّه حالاتی
عمّه بۇ ویرانسراده بیر دُرّ-ی-شاهانهیم من
سیز اگر بئش گۆن قوْناقسۇز بۇردا صاحب خانهیم من
شام قێزلارێ دئییرلر بۇ قێزێن یوْخدۇر آتاسێ
حالینی ائیلیر حکایت گؤزیاشێ کؤهنه لیباسی
نئیلیرهم زردوز رختی، یۆزده رنگ-ی-زرد بسیمدیر
کؤهنه بیر پیراهنیله بۇ قارا معجر بسیمدیر
روباعی
اۆرهک باشێن داغلارام، گه اگلهشیب آغلارام
باشدان آچێب معجری، یارهلریم باغلارم
باشا قارا سالمێشام، دردی جانه آلمێشام
دوشمن وۇرۇب باشێما، یامان گۆنه قالمێشام
سکینه خاتون و حضرت ابوالفضل شهادتی
گئتـدون بـابـا اومـمیدیـلـه قـارداش دالـسێـجـا
تؤکدۆم من اۆرهک قانێنێ، گؤز یاش دالسێجـا
آلدێم اله سۇ جامینی فورا" یوْلا چێخدێم
وئردیم بۇ سۇسۇز قێزلارێلان قوْل-قوْلا چێخدێم
سن گئتدون اؤزۆم قێزلارێ گتدیم یوْلا دۆزدۆم
ائتدیم ایکی صف تئشنهلری ساق-سوْلا دۆزدۆم
سیزدهن باباجان ایستهدیم اوْلا دۆزدۆم
فکر ائتدیم علمداریله یان-یانا گلیرسن
آخر نه بیلیم تک بوْیانێب قانه گلیرسن
باخدێم سارالان رنگیوه، ائتدی منی حالی
قارداشسیزین عالمده بئله رنگی سارالێ
بۇ مشک بۇ پرچم ندی بۇ مرکب-ی-خالی
سالار-ی-حرم، صولت-ی-سرداره نه گلدی
قانلێ عَلَمین گتدون علمداره نه گلدی
گؤررهم پارا مشگینده غم-ی-مُبهمی واردۇر
سوْیۇق ائوی آباد اقلا" نمی واردۇر
بیر جرعهسی اوْلسا آنامون نه غمی واردۇر
تک جرعه سۇ باری قۇرۇیان لبلره بسدی
آنجاق دوْداق ایسلاتسا علی اصغره بسدی
دوْغراندێ عَمومدا مگر اکبر سیاقیندا
دۆشدۆ یانار اوْدلاره اوْدا سۇ سوْراغێندا
قوْیدۇن نییه بس نعشینی دوشمن قاباغێندا
یا پئیکرین اوْل اشجع ناسین گتیرئیدون
یا دفن ائلهییب قانلێ لیباسین گتیرئیدون
وای بختیمه اوممود گۆلۆم گؤر نئجه سوْلدۇ
داشدێ اۆرهگیم قانێ گؤزۆم جامینه دوْلدۇ
آخر نئجه دوْغراندێ کی حملی چتین اوْلدۇ
آت اۆسته گلهنمیردی پییاده گتیرئیدون
نعشین بۆکۆب اکبر تک عباده گتیرئیدون
سنلهن نه دانێشدێ بابا اوْل کان-ی-مُروت
آخر نفسینده سنه ائتدی نه وصیّت
ائیله اوْ وصیّتلریده سن بیزه صُحبت
عؤمر ائتسه وفا، ائتسهک اگر عزم-ی-مدینه
نیسگیل آپاراق سؤزلرینی امّ بنینه
تؤکدۆ بۇ فلک باشیمه خاکستر-ی-ماتم
واضحدی اسیر اوْلماقێمێز اوْلدۇ مُسلّم
وئر قانه باتان پرچمینی ساخلاسێن عمّهم
شاید اوْلا بیر گۆن بۇ بلادان قۇتاراق بیز
قانلێ عَلَمین اوْغلۇنا سوْوقات آپاراق بیز
آتدان اؤزۆ دۆشمۆشدۆ عَموم سن یئتیشهنده
یا سن کؤمک ائتدون اوْنا توْپراغه دۆشهنده
آخر بابا هئچ قوْل بوْیۇن اوْلدۇز گؤرۆشهنده
سروون یێخێلان وقتیده سن ال یئتیریبسهن
یا قانه باتان پرچمی یئردهن گؤتۆرۆبسهن
قلبیم سوْیۇمۇر گؤزدهن آخێر بیر بئله قان یاش
سن وئرسوْن اجازه قاچارام مقتله بیر باش
ال باشدان اۇجالدێب باشێ اۆسته آچارام باش
قانێن یاخارام زۆلفیملهن یۆز گؤزه گۆللـهم
غیرتلی عموملان قوْیارام یۆز-یۆزه گۆللـهم
سنگ-ی-فلکه عُقده اوْلۇب صافی-ی-شیشه
فرصت گزیری سایهلی سروی یێخا تیشه
عبّاس وجودی بیزه سایئیدی همیشه
غرق اوْلدۇ گؤزل شوکتیمیز گؤز یاشێمێزدان
سروون یێخێلێب سایه کسیلدی باشێمێزدان
امام (ع) گؤزل قێزێ سکینه خاتونا جاواب وئریب:
گئتدی عمون سکینه جان، قانه بوْیاندێ گلمهدی
وئردیگی اؤز سۇ قولونا، سندهن اۇتاندێ گلمهدی
زرمده گؤردۆ نظملهن لئشگهر-ی-کفری صف به صف
شطّه گئدیبدی شیر تک، وارث-ی-شحنهی-ی-نجف
نهر فراتی اوّلین حمله ده ائیلهدی هدف
سۇ اله گلدی ایچمهگه نفسی دایاندێ گلمهدی
چێخدێ قۇرۇ دوْداغیلهن بیر سۇلۇ مشگیلهن سۇدان
مکریله کسدی ساق سوْلۇن یاتدێ کمینده کوفیان
چێخماغا نخلزاریدهن دوشمنی وئرمهدی امان
گئتدی سۇ اۆسته اللری، صبری تالاندێ گلمهدی
گؤزدهن علاوه ساخلادێ، مشگین اوْ شیر-ی-جانسپر
چوْخ چالێشێردێ مشگینه سینهسین ائیلییه سپر
حئیف اوْلا قانا دؤندهریب اشگینی ناوک-ی-سهپر
حالینه گؤردۆ مشگینین اشگی رواندی گلمهدی
ایندی گؤزۆمده عؤمرومون بیردی گئجهیله گۆندۆزۆ
بۇپارا مشگیدهن بۆتۆن کشف اوْلۇ مطلبین دۆزۆ
مشگیده اوْلمادێ سۇیۇ گلمهگه گلمهدی یۆزۆ
بوْش الیلهن قَییتمهیی گؤردۆ گیراندی گلمهدی
بیر نفرین الینده کی جنگیده اوْلمادێ کسهر
هر قدهمینده اوْن نفر آتلێ قاباغێنێ کسهر
گؤرمهسه ال حریفده، قانلێلار ال چکهر مگر
کسدیله چون قاباغێنێ، رأیی دوْلاندێ گلمهدی
تن به تن اوْلدۇ روبرو هر کس اوْ پهلوانیلهن
قوْرخمادێ تیریلهن وۇران، وۇردۇ داخێ کمانیلهن
صدمه یئتیبدی باشێنا، گؤزلری دوْلدۇ قانیلهن
گؤز دۇتۇلۇب گؤرهنمهدی، خئیمه هایاندێ گلمهدی
گۆلشن-ی-آرزوده بیر گۆل بیتیرهنمهدیم قێزێم
قالدێ الیم بئلیمده من ال یتیرهنمهدیم قێزێم
بسکی بئلیم شکستیدی تک گتیرهنمهدیم قێزێم
نیکیمی چوْخ سێزێلدادێم قلبیده یاندێ گلمهدی
سرویدی من دئدیم دۆشۆب خول تۆکۆلۆب خول اۆستۆنه
قوْللارێ پیشوازیمه دۆشمۆشدۆ یوْل اۆستۆنه
قوْیدۇ سۇ اشتیاقینه بیر گؤز ایکی قوْل اۆستۆنه
سۇ گینه راضی اوْلمادێ آخدێ جالاندێ گلمهدی
عمّهوه وئر خبر قێزێم نوحه ائدین عزا قۇرۇن
دیلده سۇ آرزوسینه یکسره پُشت-ی-پا وۇرۇن
اؤلدۆ وفالی قارداشێم خئیمهسینی یێغێشدێرون
شهپری شاهبازیمین چوْخ یارلاندێ گلمهدی
قالدێ ستمله یا حسین «منزوی» چوْخ فشاریده
مرجعی یوْخ عدالتون بیر بئله روزگاریده
قلبی یارالێ شیعهلر قالدێلار انتظاریده
قان آلان اوْغلۇوۇن مگر وقتی هاچاندی گلمهدی؟
خئیمهلر تالاندێ گرهک نئیلییه زینب
قوْشۇن خئیمییه دوْلدۇ گرهک نئیلییه زینب
قاچێر تلّیده دردین حسینه دییه زینب
گلیر آتلێ پیاده خیام اۆستۆنه بیر باش
آتێن شئیههسیندهن دۆشۆب لرزهیه داغ داش
غَرض تلّه یئتیشدی آیاق یالێن آچێق باش
حسینین گرهک اوْردا دۇرۇب سسلییه زینب
یۆزۆن مقتله دۇتدۇ اوْب بانوی-ی-گرامی
هارایێنا چاغێردێ نئچه دفعه امامی
حسین هاردا قالێبسان داغێتدێلا خیامی
قَیید خئیمییه قوْیما گله لئشگهر-ی-شامی
کیمی وار گئدیب اوْندان کؤمک ایستییه زینب
باجێ صوتینی قارداش چتین حالیده آلدێ
چێخێب یارهسی یاددان سراسیمه اۇجالدێ
ایکی اللری اۆسته خدایا نئجه قالدێ
یۆزۆ اۆسته سۆرۆندۆ اؤزۆن مقتله سالدێ
حسینین اوْ زامانێن گؤرۆب اؤلمهیه زینب
یۆزۆن لئشگهره دۇتدۇ الین قالخێزێب اوْل شاه
بۇیۇردۇ بۇ سؤزۆمدهن منیم سیز اوْلۇن آگاه
عرب رسمینه رفتار ائدین لئشگهر-ی-گمراه
منی اؤلدۆرۆن اوّل، قالێر خئیمه-وْ-خرگاه
مگر درد ایله دردی دوام ائیلییه زینب
دۇرۇب تلّیده زینب باخێر گؤزلری یاشدێ
گؤرۆب بیردهن اوْ خاتۇن هیاهو اۇجالاشدێ
حصار اوْلدۇ چۇخۇر یئر یاغان نئیزه دی داشدێ
اوْ تلّی نئجه اندی، نئجه مقتله قاشدێ
گلیب بیکس حسینه کؤمک ائیلییه زینب
دئدی لئشگهره یوْخدۇر مگر سیزده مسلمان
نییه یاره وۇرۇرسۇز، گؤرۆرسۆز کی وئریر جان
هوا ایستی قۇم اۆستۆ همی آج همی عطشان
کؤمک یوْخ یارا سایسێز ائدیب غش آپارێب قان
قوْیۇن باری آپارسێن بۇنۇ خئیمییه زینب
حسین خئمییه گئتسین عجب قوْیدۇلار ایداد
گؤرۆب زینب-ی-عُلیا قوْلۇن چێمرادێ جللاد
یۆزۆن قاتله دۇتدۇ دئدی ای ائوی برباد
اَوَل گل منی اؤلدۆر اوْلۇم غۆصصهدهن آزاد
حسینی قێلێج آلتدا باخێب گؤرمییه زینب
بۇ یاره ایله ساغالماز اۇچۇب روحی هاچاندێر
نفَس تنگه دۆشۆبدۆ قالان بیر قۇرۇ جاندێر
یێخێبسان یۆزۆ اۆسته دالی اۆسته دوْلاندێر
بیر آز صبر ائله ظالم الون ساخلا اماندێر
دوْلاندێرسێن اقلا" یۆزۆن قبلییه زینب
ائدیب هلهَله اعراب، قیام ائتدی قیامت
چێخێب خئیمهسرادن بیر عدّه خانێم عورت
یانێندا بالا قێزلار اَنیب تلّی اوْ ساعت
گؤرۆبلهر قوْشۇن ائیلهر حسین قتلینه سرعت
ائدیب قاتیله حمله دفاع ائیلییه زینب


text:
ترکیه ده کودتا موفقیت سیزلیک گه اوچره دی
ترکیه ده کودتا موفقیت سیزلیک گه اوچره دی
ترکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان, ترکیه نینگ بیرلیگی و قرداشلیگی نی تحمل قیله آلمه گن کیشی لرنینگ جولای آیی نینگ 15 نچی کونیده گی اقتدار نی قول گه کریتیش حرکتی نینگ قوراللی بیر تشبث گه ایله نیب کیتگن لیگی نی بیلدیردی. جمهوررئیسی اردوغان, حادثه نینگ یوز بیرگن کیچه ده اوزی تامانیدن قیلینگن چقریق گه ترکیه نینگ همه تامانی نینگ سولاق سالیب میدان لر گه چیقگن لیک لری سببلی فتح الله ترور تشکیلاتی نینگ موفقیت سیزلیک گه دوچ کیلیب قالگن لیگی نی معلوم قیلدی.
اردوغان, "همه میدان لر گه چیقیشیب اولرنینگ توپی بار بولسه بیز نینگ هم ایمانی میز بار دیب کودتاچی لرنینگ مقابلیده توردی. اوشبو یاش قرینداشلری میز نینگ تانک لرنینگ آستی گه باریب یاتیش لری عادی بیر گپ دن عبارت ایمس. خودی منه شوو خصوص ایمان نینگ تشویقیدن عبارت. شونده ی قیلدیلر" دییه قید ایتدی.
ترکیه جمهوریتی پارلمانی نینگ باشلیغی اسماعیل قهرمان هم, ملت نینگ متحد ایکن لیگی نی بیلدیررایکن, کودتاچیلرنینگ جزالنتیریله دیگن لیک لری نی ایسله تیب اوتدی.
قهرمان, "اوشبو وضعیت بیر تروریزم دن عبارت. کودتا موفقیت سیز بولدی. دولت اوشبو کودتا نینگ مسئول لری و ایچکی و تشقی ارتباط لری نی هم کورسه تیب بیره دی. بونده ی بیر ایشنی حقوق دایره سیده عمل گه آشیره دی" دییه قید ایتدی.
ترکیه جمهوریتی باش وزیری بنعلی ییلدیریم ایسه, دموکراسی نی قوریب قالگن ترک ملتی گه اوز منتدارچیلیک لری نی بیلدیریب, اوز سوزلری نی, "وضعیت لری جوده هم یمان ایدی. قوللریدن هر ایش نینگ کیلیشی ممکن ایدی. بیراق, ملت نینگ اوی گه تیگینگن کیشی لرنینگ قوللری نینگ کویه دیگن لیگی نی بیلمس ایدیلر. شونده ی قیلیب 24 ساعت اوتمسدن قوللری کویدی. کودتا قیلگن کیشی لرنینگ هیچ قیسی سی جزاسیز قالمه دی. بوندن کیین هم جزالنتریله دی. ایندی کیله جکده هیچ کیمسه نینگ ملت نینگ اراده سی گه دخالت قیلیشی ممکن ایمس" شکلیده دوام ایتتیردی.


text:
تورکون دیلی
تورکون دیلی تک سئوگیلی ایسته کلی دیل اولماز
اؤزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز
اؤز شعرینی فارسا – عربه قاتماسا شاعیر
شعری اوخویانلار ، ائشیدنلر کسیل اولماز
فارس شاعری چوخ سؤزلرینی بیزدن آپارمیش
« صابیر » کیمی بیر سفره لی شاعیر پخیل اولماز
تورکون مثلی ، فولکلوری دونیادا تک دیر
خان یورقانی ، کند ایچره مثل دیر ، میتیل اولماز
آذر قوشونو ، قیصر رومی اسیر ائتمیش
کسری سؤزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز
پیشمیش کیمی شعرین ده گرک داد دوزو اولسون
کند اهلی بیلرلر کی دوشابسیز خشیل اولماز
سؤزلرده جواهیر کیمی دیر ، اصلی بدلدن
تشخیص وئره ن اولسا بو قدیر زیر – زیبیل اولماز
شاعیر اولابیلمزسن ، آنان دوغماسا شاعیر
مس سن ، آبالام ، هر ساری کؤینک قیزیل اولماز
چوخ قیسسا بوی اولسان اولیسان جن کیمی شئیطان
چوق دا اوزون اولما ، کی اوزوندا عاغیل اولماز
مندن ده نه ظالیم چیخار ، اوغلوم ، نه قیصاص چی
بیر دفعه بونی قان کی ایپکدن قزیل اولماز
آزاد قوی اوغول عشقی طبیعتده بولونسون
داغ – داشدا دوغولموش ده لی جیران حمیل اولماز
انسان اودی دوتسون بو ذلیل خلقین الیندن
الله هی سئوه رسن ، بئله انسان ذلیل اولماز
چوق دا کی سرابین سویی وار یاغ – بالی واردیر
باش عرشه ده چاتدیرسا ، سراب اردبیل اولماز
ملت غمی اولسا ، بو جوجوقلار چؤپه دؤنمه ز
اربابلاریمیزدان دا قارینلار طبیل اولماز
دوز واختا دولار تاختا – طاباق ادویه ایله
اونداکی ننه م سانجیلانار زنجفیل اولماز
بو « شهریار » ین طبعی کیمی چیممه لی چشمه
کوثر اولا بیلسه دئمیرم ، سلسبیل اولماز
۱۳۴۸


text:
آنادیلده تحصیل حسرتی !
(۲۱ فوریه / ۲ اسفند)
آنا دیلینده هله ده تحصیل آرزوسو !
حسن راشدی : 1 / اسفند /1390
منجه گونئی آذربایجانلیلار كیمی ، و بیر اؤلكه نین نسبی اكثریت نفوسونو تشكیل ائدیب لاكین 150 مین نفر نفوسو اولان بیر اقلیت قدری ده آنا دیلده تحصیل آلما حاقّینا مالیك اولماییب و اوزون ایللر بویو دوغما دیلده تحصیل آلما حسرتی ایله یاشاییب و بو آرزویا چاتا بیلمه ین بیر میلّت ، بلكه دونیانین هئچ بیر نقطه سینده تاپماق اولماز!
یعنی دونیادا هئچ كیم اینانا بیلمز 70 میلیونلوق نفوسو اولان بیر اؤلكه ده 35 ، 30 حتی 20 میلیون نفوسا مالیك اولان بیر میلّت ، گئنیش و بیر بیرینه یاپیشیقلی بیر اراضی ده یاشاییب بیر دیل ، بیر مدنیت ، بیر تاریخ ، بیر اینانج و اعتقادلا یاشاسین آمما اؤز دیلینده یوخ باشقا بیر دیلده و كؤكدن اونون دیلی ایله فرقلی اولان بیر دیلده یازیب – اوخوماغا و تحصیل آلماغا مجبور اولاراق اؤز دوغما دیلینده حتی ابتدایی قدرده تحصیل آلماغادا حاقّّی اولماسین !
گؤره سن دونیانین هانسی قانونلارینا دایاناراق بیزیم دیل ، تاریخ ، مدنیت و كولتوروموز اؤز وطنیمیزده و اؤز یوردوموزدا بو قدر مظلوم قالماغا محكومدور ؟
گؤره سن دونیانین یاری نفوسونو تشكیل ائدن و اینسان حیاتیندا ان مقدس و فداكار موجود اولان آنلار فردوسی یانیندا بو قدر تحقیر اولوب :
زن و اژدها هردو در خاك به جهان پاك از این هر دو ناپاك به
كسی كو بود مهتر انجمن كفن بهتر اورا ز فرمان زن
كه را در پس پرده دختر بود اگر تاج دارد بد اختر بود ...
شعرلری ایله آلچاقلانان و توركلره :
كه ای ترك بد گوهر دیو زاد كه چون تو سپهبد به گیتی نباد
تن ترك بد زاد بی جان كنم زخونش دل سنگ مرجان كنم
كه آن ترك بد پیشه و ریمن است كه هم بد نژاد است هم بد تن است
به صد ترك بیچاره بد نژاد كه نام پدرانشان ندارند یاد
منظوم جومله لری ایله توهین ائدن شاعرین شعرلرینی ابتدایی ، اورتا و عالی تحصیل مكانلاریندا اوخویوب و اونا " حكیم ابوالقاسم فردوسی " لقبی وئریب و اونونلا فخر ائتمه یه محكوم اولمالییق بیز ؟
ندن بیز بو قدر نفوسا مالیك اولاراق دونیا شهرتلی و مدرن : " قادینلار اؤنجه ، The ladies first " جومله سینین یازیلماسینی ان آزی مین ایل قاباق " دده قورقود " كیتابیمیزدا گؤره رك جمعیتیمیزین یوزه دوخسان دوققوزو بو كیتابی تانیماسین ؟
گؤره سن نییه گرك بیر اؤلكه ده اونون دیلینده و ان آزی مین ایل قاباق یازیلان و اینسانیت ، شرافت ، محبت ، آتا – آنا و بؤیوكلره سایقی ، قادین حاقلاری ، فداكارلیق و بیر سؤزده اینسانی متن لرله دولو اولان " دده قورقود " آدیندا بیر كیتابدان بیر جومله اولسون بئله درسلیكلریمیزده اولماسین لاكین دربارلار طرفیندن قیزل دینارلی انعامی گوموش درهم لره چئوریلن و وارلیغیمیزی تحقیر ائدن شاعیرلرین یازیلارینی درسلیكریمیزده اوخوماغا و اونا فخر ائتمه یه محكوم اولاق ؟
بیز اگر بو اؤلكه ده یاشاییریقسا ، فارسلاردان چوخ نفوسا مالیك اولمامیزا باخمایاراق فارسلار قدری اؤلكه امكانلاریندان فایدالانماغا حاقّیمیز وار یعنی :
1 - دیلیمیز ایكینجی رسمی و سرتاسری دیل اولاراق فارس دیلی ایله یاناشی ابتدایی دن توتدو بیلیم یوردونون ( دانیشگاهین ) سونونا قدر و بوتون تخصص لرده درس وئریلمه لیدیر
2 - فارس دیلی كیمی دیلیمیزده آكادمی ( فرهنگستان ) آچیلمالی و دیلیمیز یابانجی سؤز و كلمه لردن سیلینمه لی و تورك دیلی نین كؤكلرینه دایاناراق یئنی سؤزجوكلر یارانمالیدیر
3 - سرتاسری رادیو – تلویزیون كاناللاری نین تعدادی مثلا 12 اولورسا ، نفوس چوخلوغو اساسیندا اونون 5-ی فارسجا ، 5- ی توركجه و 2- سی باشقا غیر فارس دیللره حصر ائدیلمه لی و وئرلیش یایمالیدیر
4 - فارس موسیقی سی گلیشمه سینه نظرده توتولان بودجه و اجرالار تورك موسیقی سینه ده نظرده توتولمالی و اجرا اولمالیدیر ، عین حالدا باشقا غیر فارس موسیقی لرینه ده جمعیتلری چوخلوغو اساسیندا اؤنملی یئر وئریلمه لیدیر
5 - دؤلتی بودجه ایله مركزده نشر اولان مطبوعاتین یاریسی تورك دیلینده اولمالیدیر
6 - دؤلت بودجه سی ایله حاضیرلانان سینما و تئاتر فیلم و نمایشلری ایكی دیلده ( توركجه و فارسجا ) اولمالیدیر
7 - مجلیس ده هر ایكی دیلین ( فارسجا و توركجه ) ایشلنمه سی آزاد اولمالیدیر
8 - رسمی و دؤلتی تابلولار هر ایكی دیلده (فارسجا و توركجه ) یازیلمالیدیر
9 - فارس دیلی كیمی تورك دیلینده ده دؤلت بودجه سی ایله سئمینارلار قویولمالی و تورك دیلی اوزمانلاری بو سئمینارلارا دعوت اولمالی و تورك دیلی ساحه سینده آراشدیرمالار آپارمالیدیرلار
10 - دوزگون تاریخیمیز یازیلمالی و مكتب – مدرسه و بیلیم یوردوندا تدریس ائدیلن عیرقچی و آریا یؤنلو نژادپرستانه تاریخ اصلاح اولمالیدیر
11 - بوتون ساحه لرده فارسلار و غیر فارسلار آراسیندا برابر حقوق پروگراملاری نظرده توتولاراق اؤلكه ده دوستلوق ، اینسان سئورلیك و اینسانلارین دیل ، اؤزل اینانج و سوی – كؤكلرینه باخمایاراق سایقی و سئوگی دویغولاری گوجلندیریلمه لیدیر .
بونلارین هامیسینی گؤز اؤنونه آلاراق شاه اسماعیل ختایی (صفوی ) ، بؤیوك شاه و شاعیریمیزین بو وصیتینی ده هئچ زامان اونوتمامالییق :
« اوچ امانت یادگار قالیب اولو بابالاردان بیزه ، « دیلیمیز ، غیرتیمیز ، وطنیمیز ».
و سونوندا 21 فورال /2 اسفند و آنا دیلی گونو مناسبتی ایله بو گؤزل شعر اوخوجولارا تقدیم اولور :
مدرسهده معلّیم
شعر: رسول قربانی مقدم مراغه ای
مدرسهده معلّیم یئنه دؤیدو الیمدن
باجارمادیم فارسینی ایراد توتدو دیلیمدن
دئدیم: « آقا معلّیم! وورما! گؤینهدی الیم
نهدیر آخی گوناهیم؟ توركودور منیم دیلیم »
یاپیشدی قولاغیمدان، دئدی: «بوراخ توركونو !
او قالدی ائوینیزده؛ اونوت گئتسین كؤكونو !
اؤیرنمهسن آب – بابا آچاجاقسان الینی
كؤتك یئیهندن سونرا اونودارسان دیلینی
سنین هاران توركودور؟ آذریسن؛ آذری
كیم اؤیردیبدیر سنه بئله یانلیش سؤزلری؟»
آخدی گؤزومون یاشی تیترهدی دیل – دوداغیم
بئله یالان سؤزلره اینانمادی قولاغیم
آنام منی اویدورماز ؛ آتام منی آلداتماز
بو سؤزلرین هئچ بیری منیم عاغلیما باتماز
نییه منیم آدیمی سوروشماییر اؤزومدن؟
نییه سؤزون دوزونو اوخوماییر گؤزومدن؟
هركس یالان دانیشسا آللاهین دوشمانیدیر
من كی یالان دئمیرم بو اونون یالانیدیر
لایلای دئییبدیر آنام منه بئشیكده توركو
دانیشمیشیق هامیمیز ائوده – ائشیكده توركو
نهدن گرك یازمایاق دیلیمیزی كیتابا ؟
مدرسهده نه اوچون گلمهیك بیز حئسابا ؟
هئچ عاغلیما سیغماییر، نهدیر بونون جاوابی
« سو » یئرینه اوخویام مدرسه میزده « آب »ی
یقین كؤتك یئمزدیم اوخوسایدیم دیلیمی
گؤینرتیدن سیخمازدیم قولتوغوما الیمی
قوی بؤیویوم بیر اؤزوم اولاجاغام معلّیم
اوندا چوخ ایش گؤرهجك بو گون گؤینهین الیم
كیلاسیمدان گلهجك ائلیمیزین اؤز سسی
اولاجاقدیر او زامان توركون ده مدرسهسی !


text:
یاغ ایله شورون قیمتی بیر اولان یئردن قاچ
یاغ ایله شورون قیمتی بیر اولان یئردن قاچ
ائلیمیزده بیر مثل واركی، دئییر: « بیر یئرده كی یاغ ایله شورون قیمتی بیر اولسا، او یئردن قاچ ».
ایندیسه بو مثلین كؤكو باره ده ماراقلی بیر احوالات موجوددور كی، سیزه تقدیم ائدیریك.
دئییر گونلرین بیرینده اؤلكه حكمداری اؤز وزیرینی یانینا چاغیریب، اونا بئله بیر مصلحت وئریر كی، سن قوجالیب، الدن دوشوبسن، ایشه – گوجه یارامیسان، یاخشی بودور كی، مملكتی ترك ائده سن زحمتیوه گوره سنه بیر قوُل ( نوكر ) باغیشلاییرام. وزیر داها بیر سؤز دئمه ییر، بو آدامی گؤتوروب، یولا دوشور. اونلار آز گئدیر، یوز گئدیر، دره – تپه دوز گئدیر، نهایت گلیرلر بیر یئره چاتیرلار، گورورلر كی، بورادا یاغ ایله شورون قیمتی بیردیر. اونا گؤره قولا دئییر:
- گل بوردان گئده ك، بورادا یاغ ایله شورون قیمتی بیر اولدوغونا گؤره بورادا قالماق اولماز.
آنجاق قول قبول ائتمیر. وزیر چوخ دئییر، قول آز ائشیدیر. آخیردا قول وزیری اؤلومله هده له ییر. وزیر اؤز طالعینه باش اییب، بورادا قالماغا راضی اولور. اونلار بو مملكتین باش كندینه ( پایتختینه ) داخل اولورلار. اونلار بو باخیب گؤرورلر، شهرین مركزینده دار آغاجی قورولوب، اورایا چوخلو آدام ییغیشیب، بیرینی ده چكه-چكه آپاریرلار دار آغاجینا، بو آدام آغلایا – آغلایا دئییركی:
- والله منیم گوناهیم یوخدور، من ائوی ائله بیر مرتبه لی تیكیردیم، بونو اوستا اؤزو تیكیب.
بو سؤزو ائشیدن اؤلكه پادشاهی امر وئردیكی، بینانی تیكن اوستانی گتیرسینلر اوستا گرك ایضاح ائله سین كی، ائوی نیه ایكی مرتبه لی تیكیب اوغرودا ییخیلیب، قیچی سینیب، اونا گؤره اوستا جواب وئرمه لی دیر. امر شاه امری ایدی. تئزلیكله اوستا گلیر و اونا دئییرلر كی، سن ائوی نیه ایكی مرتبه لی تیكیبسن، اوغرودا اورایا اوغرولوق ائله مك اوچون گئدیب، ییخیلیب قیچی سینیب. اوستا اونلارین جوابیندا دئییر:
- والله ائوی تیكدیره ن دوز دئییر، او یازق ائله ائوی بیر مرتبه لی تیكدیریردی من باعث اولموشام ائو ایكی مرتبه اولسون.
دئییرلر:
- هَه گناه سنده دیر، گرك دار آغاجینا گئده سن.
اوستا بیر دار آغاجینا باخیر و بیرده اؤلكه باشچیسینا تئز اؤزونو ایتیرمه دن دئییر:
- منیم ده گناهیم یوخدور. بونا باعث فیلانكسین قیزی اولوب، او قیز گونده ایكی دونه گلیب اورادان كئچدی. منده او قیزا باخیب، بیردن گوردوم، ائوی ایكی مرتبه لی قالدیرمیشام.
گئدیرلر قیزی گتیریرلر و قیزا دئییرلر كی، سن او یئردن گونده ایكی دونه كوچیبسن، اوستانین فیكری سنده اولوب ائوی ایكی مرتبه یه قالدیریب، اوغرودا دیواردان آشاندا ییخیلیب قیچی سینیب. گرك اؤلومه گئده سن. قیز دئییر:
- منیم بو ایشده گوناهیم یوخدور، بونون باعثی درزی ( خیاط ) دیر، منیم دونومو نئچه واختدیر تیكیب ، قورتارمیر، من گونده اونون ینینه گئتمه لی اولموشام.
ال اوستو درزینی چاغیریرلار دئییرلر:
گوناهلارین هامیسی سنده دیر، گرك سنی آساق.
بونو دئییب، ایپی كئچیریرلر درزینین بوغازینا. ایپی درزی نین بوغازینا سالیرلار، گورورلر ایپ درزینین بوغازینا یئرلشمیر. چونكی، درزینین بوینو بوتودایمیش، گؤردولر بونو آسماق اولمایاجاق. درزیه دئییرلر:
- بو باخانلارین ایچیندن بیر نفری تاپ سنین یئرینه اونو آساق.
درزی اویان-بویانا باخیب، گؤرور، بیر نفر واركی، اونون یئرینه بونو آسماق یاخشی اولار. بو آدام كیم اولا، همن وزیرایله گلن قول. قولو توتوب، ایپی اونون بوینونا سالماق ایسته ینده وزیر اؤلكه باشچیسینا دئییر:
- اونون یئرینه منی آسین.
حكمدار دئییر كی، بو ایشی نه اوچون گؤرورسن. وزیر دئییر:
- قبله عالم ساغ اولسونو من بیلیرم كی بو اؤلومدن سونرا، او دونیایا گئدیب، ابدی پادشاه اولماق ایسته ییرم.
وزیرین بو سؤزو بو اؤلكه نین باشچی سی بتر توتور. ابدی حكمدارلیق آرزوسو ایله، ایپی وزیردن آلیر كئچیریر ارز بوینونا و دارا چكن آداما دئییر كی ارز ایشینی گؤرسون. گونكی او ایسته ییر بو آسیلماقلا، ابدی حكمدارلیغا چاتسین. امر حكمدار امری ایله تئز یئرینه یئتیریلیر و اؤلكه پادشاهی اوغرونون یئرینه آسیلیر و ابدی پادشاه اولماق طاماحی ایله اؤلور.
وزیر قولا دئییر:
- گؤردون، سنه دئمدیم كی، بوردا یاغ ایله شورون قیمتی بیردی بوردا قالماق اولماز، سن ائله گؤردون كی، اؤلوم بیزیم قاپیمیزی دؤیدو.
دئییرلر:
بو احوالات، وزیری قووان پادشاهین قولاغینا چاتیر، وزیر آغیل ذكاسینا احسن دئییر، اونو یئنی دن وزیرلیگه چاغیریر.
منبع: چاپ اولمامیش ناغیللار.


text:
سویوق داش
سویوق داش
یوسیف صمداوغلو
جیغیرین قیراغینداکی، اوستونه ایشیق دوشنده گوموشدن تؤکولموش کیمی گؤرونن بو هامار داش، واختیله داغلارین باشیندان آخیب چاغلایا-چاغلایا بو یئرلردن کئچن بؤیوک بیر چایدان یادیگار قالمیشدی.
هاوالار یاخشی کئچنده، یاغیش، دومان اولمایاندا، اوغلان هر گئجه مئشهیه گلیر، بو داشین اوستونده اوتوروب پاپیروس یاندیریر، دوشونور، مئشهنین هنیرتیسینه قولاق آسیر.
اونا ائله گلیر کی، گؤیدن اوتلارین، یارپاقلارین اوستونه گؤرونمز داملالار دوشور، پالچالانیب جینگیلدهییر.
بو جینگیلتی اونا یوخودا ائشیتدیگی موسیقینی آندیریر. او، همیشه یوخودا موسیقی ائشیدیر و غریبه –غریبه رنگلر گؤرور. سحرلر بو موسیقینی، رنگلری یادینا سالماق ایستهییر، لاکین هئچ بیر شئی خاطیرلایا بیلمهییب عذاب چکیر...
قیز خیردا و سسسیز آددیملارلا آغاجلارین آراسیندان چیخیب اوغلانا یاناشاندا او، یئریندن قالخیر، سالام وئرمهدن، دینمز-سؤیلهمز پئنجگینی چیخاریب قیزین چیینینه سالیر. قیز همیشه بیله-بیله نازیک پالتاردا گلیر کی، اوغلانین پئنجگینه بورونسون.
بو گئجه قیز گئجیکیر، آی لاپ یوخاری قالخاندا، آغاجلارین کؤلگهلری قیسالاندا گلیر. گلیر و اوزاقدا دایانیر. اوغلان دورور، پئنجگینین دویمهلرینی آچا-آچا قیزا یاناشیر... قیزین اَینیندهکی آغ یون ژاکئتی گؤروب پئنجگینی چیخارمیر، نسه دئمک ایستهییر، آنجاق دئمیر، گئری دؤنوب داشین اوستونده اوتورور. و بیردن اونا ائله گلیر کی، عئینیله یوخودا گؤردوگو کیمی، ایندیجه آغاجلارین آراسیندان قارا بیر دومان قیوریلا-قیوریلا آخیب قیزی آپاراجاق، او ایسه هئچ بیر موقاویمت گؤستره بیلمهییب اوتوردوغو یئردهجه چاپالایاجاق.
خئیلی کئچیر. قیز آغاجا سؤیکهنیب، بوداقلارین آراسیندان گؤیه باخیر. اوغلان باشینی آشاغی سالیب پاپیروسونو چکیر.
ساکیتلیکدیر. هاراداسا، اوزاقلاردا قورباغالار بوش-بوغازلیق ائدیرلر. آیین ایشیغی قوجامان پالیدلارین آراسیندان سوزولوب سانکی اوغلانین آیاقلاری آلتینا آغ تول سرمیشدیر. تئز-تئز کولدان-کولا سیچرایان خیرداجا گئجه کپنکلرینین آغ قانادلاری ایشیلداییر. اوغلانا ائله گلیر کی، بونلار آیین شوعالاریندان قوپوب اوووج-اوووج هاوایا سپلهنن میرواری دنهلریدیر. دئیهسن بیردن مئه اسیر، یوخاریدا، اوغلانین باشی اوستونده یارپاقلار خیشیلداشیر. یارپاقلار تئز ده سوسورلار.
قیز پیچیلداییر:
- اولدوز آخدی...
اوغلان باشا دوشور کی، قیز بو سؤزلری ائله-بئله، یالنیز آراداکی گرگین و داریخدیریجی سوکوتو پوزماق اوچون دئییر. دونن گئجه ده او، اولجه اولدوزدان باشلامیشدی، سونرا اوغلانین جاواب وئرمهدیگینی، باشینی آشاغی سالیب هئی پاپیروس چکدیگینی گؤروب یئرسیز-یئرسیز گولموش و گئدهنه کیمی قوناقلاریندان دانیشمیشدی. بئش-آلتی گون بوندان قاباق آتاسی مدَت موعلیمین کؤهنه دوستونون اوغلو اونلارا قوناق گلمیشدی. قیزین دئدیگینه گؤر، جاوان قوناق بو یاخینلاردا دونیا سیاحتیندن قاییتمیشدی. هر گون ائو یییهلرینی باشینا توپلاییب غریبه –غریبه صؤحبتلر ائلهییردی...
قیز یاخینا گلیب اوغلانلا اوزبهاوز دایانیر.
- نییه دینمیرسن؟
اوغلان باشینی قالدیریر.
- هئچ... سن دانیش گؤرک، قوناغینیز نه دئییر؟
- چوخ شئی. دونیانی دولانیب گلیب. ائله شئیلر دانیشیر کی...
اوغلان قیزین سؤزلرینی یوخ، سسینی دینلهییر. او، همیشه بئله ائدیر. بو سسه قولاق آسا-آسا گؤزلرینی یومور، خیالیندا قیزین صیفتینه باخیر. اونون نازیک قارا قاشلاری وار. گؤزلری همیشه بیر رنگده اولمور، سحرلر توتقون گؤرونور، آخشاملار ایسه ائله بیل ماوی ایشیق ساچیر. اوغلانا ائله گلیر کی، قیزین گؤزلری ایچینده بیر-بیرینین آردینجا سایسیز-حسابسیز اولدوزلار آخیر. دانیشاندا الینی چنهسینه آپاریر، شهادت بارماغینی قاتلاییب آلت دوداغینین اورتاسینا قویور، تئز-تئز گولومسونور. ندن صؤحبت ائدیرسه ائتسین، ائله بیلیرسن کی، ناغیل دانیشیر...
- یئنه منه قولاق آسمیرسان؟ - دئیه قیز سوروشور.
- قولاغیم سندهدیر. - اوغلان گؤزلرینی آچیر. - نه دئییر قوناغینیز؟
- ایتالییادان چوخ دانیشیر. دئییر کی، ایتالیان قیزلاری چوخ گؤزلدیلر، لاپ ملک کیمی. بوتون گونو کافئده اوتوروب لیموناد ایچیرلر. دئییر کی، رومادا غریبه رئستورانلار وار، لوت آروادلار اویناییرلار...
- ائله شئی اولا بیلمز، - دئیه اوغلان باشینی بولاییر. - قوناغینیز یالان دانیشیر.
قیز سسینی اوجالدیب ندنسه حیرصلی-حیرصلی جاواب وئریر:
- یالان-زاد دئمیر. اؤزون بیزده اولسایدین، ائشیدردین. ائه، الغرض، بوتون دئدیکلری ناغیلا بنزهییر.
- بیزیم ناغیللاردا من نه رئستورانا راست گلمیشم، نه ده لوت آروادلارا.
- من عومومیتله دئییرم.
قیز کسیک-کسیک نفس آلیر. اوغلان بیرجه آنلیغا اونو چیلپاق تصوور ائتمک ایستهییر. لاکین اونا ائله گلیر کی، اوتاندیغیندان قولاقلارینین اوجو دا قیزاریر.
قیز سوروشور:
- سن ایستردینمی ایتالییایا گئدهسن؟
- منیم ایتالییادا نه ایشیم وار؟
- ائله-بئله. گزمهیه.
- نییه ایستهمزدیم، پیس اولمازدی.
قیز گزیشمهیه باشلاییر. اونون آیاقلاری آلتیندا قالیب ازیلن یارپاقلارین خیشیلتیسیندان یاخینداکی آغاجین بوداقلاری آراسیندان بیر قوش پیریلتی ایله قالخیب او دقیقه ده یوخ اولور، ائله بیل قارانلیغا داش آتیرلار.
اوغلان دوشونور کی، چوخ زامان بئله اولور. گؤرورسن کی، یاد بیر نفس، ساکیتلیگینی، راحاتلیغینی پوزان گؤزلهنیلمز و یئنی بیر سس سنی یوخودان ائلهییر، یوواندان دیدرگین سالیر، بو بالاجا قوش کیمی بوداغیندان قوپوب قارانلیقدا یوخا چیخیرسان.
- نییه اوتورموسان؟ - دئیه اوغلان تزه پاپیروس چیخاریب یاندیریر. کیبریتین ضعیف ایشیغی آلتیندا داش بیرجه آنلیغا پاریلداییر. سانکی بو سویوق پاریلتی اوغلاندان سوروشور کی، قیزین یئری نییه بوشدور؟ اوغلان قیزا باخیر. - گل اَیلش.
قیز جاواب وئریر:
- داش سویوقدور.
اوغلان فیکیرلشیر کی، اولر قیز ساعاتلارلا داشین اوستونده اوتوروب باشینی اونون چیینینه سؤیکردی. دئیردی کی، بو بیزیم داشیمیزدیر.
- قوناغینیز چوخ قالاجاق؟
- آللاه بیلیر...
- نییه گلیبلر کی؟
قیز ایرهلی یئریییب یئنه اوغلانلا اوزبهوز دایانیر.
- آناسی دئییر کی، اوغلوم ائولنمک فیکرینه دوشوب. اؤزو ده رایون یئریندن قیز آلماق ایستهییر.
- شهرده قیز قحطدیر؟
- دئییر شهر قیزلاری اره گئتمهمیشدن مین فیریلداقدان چیخیرلار.
- غلط ائلهییر!
- غلط-زاد ائلهمیر. دوز دئییر. - قیز گئری دؤنور، یئنه گزیشمگه باشلاییر، سونرا بایاق دوروب گؤیه باخدیغی یئرده دایاناراق آغاجا سؤیکهنیر و سوروشور:
- بیلمیرم سنین نییه اوندان خوشون گلمیر؟
- من دئدیم کی، خوشوم گلمیر؟
قیز جاواب وئرمیر. اوغلان پاپیروسونو یئره توللاییر، تاپدالاییب سؤندورور. سوروشور:
- گؤزآلتیسی وارمی؟
- آللاه بیلیر...
سوسورلار. آیین قاباغیندان بولود کئچیر. اطراف قارانلیقلاشیر. پالیدلارین ایشیلدایان گؤودهلری گؤرونمز اولور. یارپاقلارین تورپاغین اوستونه ناخیشلار وورموش کؤلگهلری ائله بیل بوخارلانیب هاوایا قالخیر. یئنه مئه اسیر، آنجاق بو دفعه مئه ائله بیل اؤتوب کئچمیر، آغاجلارین بوداقلارینا ایلیشیب قالیر.
هاوا سرینلشیر. اوغلان قالخیب پئنجگینی قیزا وئرمک ایستهییر. آنجاق بیردن یادینا دوشور کی، قیزین اَینینده یون ژاکئتی وار.
- یاخشی، قوناغینیز نه صنعتین صاحیبیدیر؟ - دئیه بیر آزدان اوغلان سوکوتو پوزور.
- عئلملر نامیزهدیدیر. ماشینی دا وار...
- صنعتینی سوروشورام.
- دئدیم ده. عئلملر نامیزهدی... - قیزین سسی بیردن-بیره دییشیر، ائله بیل باتمیشدی، ایندی آچیلیر. او، باشینی قالدیریب یئنه بوداقلارین آراسیندان گؤیه باخیر و داوام ائدیر.
- اوخویاندا عئینک تاخیر... قالین-قالین کیتابلار اوخویور. هر گون اوزونو قیرخیر. چوخ مدنی آدامدیر... بیر دفعه بیزیم چایخانایا گئتمیشدی، ائله-بئله، یولو دوشموشدو. قاییداندا دئدی کی، سیزین رایونون کیشیلرینده مدنیت-زاد یوخدور. اللرینی ده یومورلار، هامیسینین الی کیردن قاپقارا قارالیب. دئییر...
اوغلان اؤزونو ساخلایا بیلمیر، قیزین سؤزونو آغزیندا قویور:
- قوناغینیزا دئ کی، او اللردهکی کـیر دئییل، تورپاغین رنگیدیر، - دئییر و اؤزو اؤز سسینه حئیرت ائدیر. او، عؤمرونده قیزلا بئله سرت دانیشمامیشدی.
قیز دانیشمیر، دئیهسن اوغلاندان قورخور. اوغلان ایسه یئنه باشینی آشاغی سالیب، اورگیندهکی یانغینی توستو ایله سؤندورمک ایستهییرمیش کیمی، پاپیروسونو دریندن سومورور. توستو بوغازینی دالاییب ایچری دولاندا او، جییرلرینده خوشاگلمز بیر ایستیلیک حیس ائدیر. نفسی کسیله-کسیله اؤسکورور. همیشه اولدوغو کیمی، ایندی ده قیزین تلهسیک آددیملارلا یاخینا گلهجگینی گؤزلهییر. آنجاق قیز یئریندن ترپنمیر. ائله بیل بو بوغوق اؤسکورگی هئچ ائشیتمیر ده...
اوغلان گوجله سئزیلن بیر ایستئهزا ایله سوروشور:
- قوناغینیز پاپیروس چکیرمی؟
- یوخ.
- نییه؟
- نییهسی یوخدور کی!.. کیشی جانینین قدرینی بیلیر ده.
یئنه سوسورلار.
مئه گئت-گئده گوجلهنیر. یارپاقلارین خیشیلتیسی یئکنسق اوغولتویا چئوریلیر. اوغلانین بورنونا نملی و تانیش بیر ایی دولور. بو، مئشهنین قورتاراجاغیندا آخان چایین ساغ ساحیلینه یاخین، یارییا قدر سویا باتمیش نهنگ قایالارین یان-یؤرهسیندن ساللانان یوسونلارین ایییدیر. «صاباح یاغیش اولاجاق» - دئیه اوغلان دوشونور. چونکی بو کولک یئنه ده اوزاقلاردان، اوفوق بویو اوزانان قارلی داغلارین آرخاسیندان نهنگ، کؤمور کیمی قارا بولودلاری گتیرهجک، یاغیش ان آزی ایکی گون شیرهاشیر تؤکهجک، مئشهنین بو یئرینده پالچیق دیزه چیخاجاقدیر.
قیز ائوده اوتوروب یئنه شهرلی قوناغین ایتالییادان، یونانیستاندان ائتدیگی صؤحبتلری دینلهیهجک، او ایسه سحر آلا-قارانلیقدا دوروب ایشه گئدهجک، درسینی دئییب، شر قاریشان واختی یورغون-آغرین ائوه قاییداجاق، سحردن قالیب سویوموش چایدان بیرجه استکان ایچیب اوزوقویلو چارپایییا سریلهجکدیر. همیشه اولدوغو کیمی، یئنه ده او، کولگین هیددتله پنجرهنین توتقون شوشهلرینه چیرپدیغی ایری یاغیش داملالارینین بوغوق تاپپیلتیسینا قولاق آساجاق، قیللی بوینوندان سالانیب، خشیل کیمی یومشاق تورپاغین اوستونده ایلانسایاغی قیوریلان اوزون، پاسلی زنجیرینی سورویه-سوروی، داشا-کسهیه وورا-وورا، داروازانین، حاصارین اَیری میخلارینا ایلیشدیره-ایلیشدیره ائوین هندورینده اولانان، یازیق-یازیق اولایان قوجا کؤپگین سسی اونو عصبیلشدیرهجکدیر. هر شئیی قاتی دومانا بوروین یاغیشلی هاوانین روطوبتی اونون دا بالاجا اوتاغینا دولوب یورغان-دؤشگی سویوداجاق، کونجده میس قازانین ایچیندهکی چؤرگی یومشالداجاقدیر. او، یالنیز گئجه راحات اولاجاقدیر. یوخودا یئنه موسیقی ائشیدهجک، غریبه –غریبه رنگلر گؤرهجکدیر. گون چیخیب اطرافی ایسیدنده، یوللارین، جیغیرلارین پالچیغی قایساقلانیب قورویاندا، مئشهدن یئنه اوتلارین شیرین قوخوسو قالخاندا گؤرهسن اونلار بیر ده گؤروشهجکلرمی؟..
اوغلان پاپیروس یاندیریر، کیبریتی کنارا توللاییر. کیبریت یانار بؤجک کیمی بیر مودت اوتلارین آراسیندا پارلادیقدان سونرا سؤنور. اوغلان ندنسه گولومسونور. سوروشور:
- دئمک بیزیم رایون قوناغیمیزین خوشونا گلمیر، هه؟
- نییه گلمیر؟.. دئییر چوخ صفالی یئردیر. ایتالییادا بیر آدا وار، لاپ اورا اوخشاییر... - قیز باشیندان یایلیغینی آچیب ساچلارینی دوزلدیر. آیین ایشیغی اونون اوستونه دوشور. اوغلانا ائله گلیر کی، قیزین ساچلارینا سایسیز حسابسیز قیغیلجیملار تؤکولور.
قیز یایلیغینی باشینا باغلاییب گوجله ائشیدیلهجک بیر حالدا کؤکسونو اؤتورور و دیللهنیر:
- آتام دئییر کی، عؤمرونده بئله عاغیللی اوغلان گؤرمهییب. آنام دا اونو یامان تعریفلهییر.
اوغلان یئریندن قالخیر، آنجاق بیرجه آددیم قاباغا آتیب دایانیر. هانسی بیر قووّهسه اونو قیزا یاخینلاشماغا قویمور. سوروشور:
- سنین نئجه، خوشونا گلیرمی؟
- کیم؟
- شهر اوشاغی.
- نه بیلیم... - قیز بیردن سؤزونو کسیر. چونکی هاراداسا، لاپ یاخینلیقدا ایت هورور. اوغلان حیس ائدیر کی، صؤحبتین بو مقامیندا ایتین هورمهسی قیزی سئویندیریر. اوغلان گئری دؤنوب تزهدن اوتورور و باشینی آشاغی سالیر.
اورگی تانیش وورغو ایله دؤیونمگه باشلاییر. آتاسینین جبهه دن قارا خبری گلنده اونون اورگی عئینیله بئله دؤیونموشدو. لاکین او زامان درددن، آغیر ایتکیدن، کیمسهسیزلیکدن دؤیونوردو، بس ایندی ندن؟.. اوغلان هئچ بیر شئی باشا دوشمور. یالنیز فؤوق-طبیعی ایله حیس ائدیر کی، ایندیجه نه ایسه جیدی بر حادیثه باش وئرهجک، دولان بولود بوشالاجاق. او، باشینی قالدیریب قیزا باخیر. کوت بیر اورک آغریسی ایله دوشونور کی، ایندی اونلارین آراسیندا ان آزی مین ایللیک بیر مسافه وار.
- نییه اوتورمورسان؟
- دئدیم ده... داش سویوقدور.
اوغلان یالنیز ایندی حیسئدیر کی، دوغرودان دا، داش سویوقدور. بو سویوقلوقدان اونون بدنی اود توتوب یانیر.
قیز یاخینا گلیر.
- یامان یورولموشام، من گئدیم.
- نییه یورولموسان؟
قیز نسه دئییر، اوغلان هئچ بیر شئی ائشیتمیر.
کولک یوخاریدا، آغاجلارین اوستونده بوغوق-بوغوق اوغولداییر. «صاباح موطلق یاغیش اولاجاق» - دئیه اوغلان دوشونور. یاغیش داشین اطرافینداکی تورپاغی یومشالداجاق، خیردا اوتلارین چوخونو کؤکوندن چیخاریب آپاراجاق، اونون دا، قیزین دا لپیرلرینی یویوب یوخ ائدهجکدیر. بو دومانلی-چیسکینلی هاوادا تصادوفن یولو مئشهدن دوشموش یولچولار، بلکه ده بو یئرده آیاق ساخلاییب دوشونهجکلر کی، بو داشین اوستونده هله هئچ کس اوتورماییب. چونکی هفتهلرله یاغیشین آلتیندا قالان داش یامان سویوق اولور.
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
محبت فروغی-حور- نمین(بولتن ائل بیلیمی -ویژه نمین)
بو ایلین ایلک گونونده (1/1/1390) منصوره تمهیدی آذربایجانین مبارز و دؤزوملو قادینلاریندان بیری حیاتین دَییشدی . منصوره نمین بؤلگهسینین حور کندینده دونیایه گلمیش و ایکینجی بینالخالق محاربهسینده ایللر بویو اؤز حیات یولداشیلا بیرگه متجاوزلر قاباغیندا مبارزیه ال آتمیش و نهایت اوز وطنیندن سورگون اولموشدور. او وطن یولوندا چوخ مصیبتلر چکمهسینه رغما هئچ واقت یورولمامیشدی.
او کئچیردیگی قارا گونلریندن بئله دانیشیردی:
" دشمن حیات یولداشیمی اردبیلده دوستاغا سالمیش و منی اونون گؤروشوندن محروم ائتمیشدی. بؤیوک قیزیم "لاله" آغیر مریضچیلیگه دوچار اولموشدو. اجنبی دشمن اونو کنددن چیخاریب، اردبیل شهرینده حکیمه آپارماغا قویموردو. گئجهنین قارانلیغیندا لالهم جان وئریردی، آما منیم آغلاماغا؛ قونشولاری بئله چاغیرماغا حقیم یوخو ایدی. حتی چیراق یاندیریب، ایشیغیندا اَیلشمگه بئله حقیم یوخ ایدی .
بو حالدا قیزیم لاله جان وئردی و قارانلیقدا دوشمن سربازلاری مشاییعتینده کند قبرستانلیغین آشاغی باشیندا بیر چالا قازیب، لالهمی غسلسیز؛ کفنسیز باسدیردیم. اوندان سونرا سورگونه سورولدوم و ایللر بویو وطنیمدن دیدیرگین دوشدوم؛ قاییدیب گلنده نه قدر آختاردیم لالهمین نم-نیشانسیز قالان مزارینی تاپا بیلمهدیم. بو حسرت ابدیلیک اورگیمده قالدی."
بو اورگی یانیق آنانین دیلیندن بیر بایاتی قالیب کی اونو اوخویاندا گؤزیاشلاری دورمادان یاناغیندان آخاردی :
"ساوالان لالاسیز اولماز
یوللاری چالاسیز اولماز
بو یولا قیچ قویانین
باشی بلاسیز اولماز "
:: برچسبها:
شهرستان نمین,
ائل بیلیمی,
حور,
ساوالان لالاسیز اولماز


text:
اوستاد هوشنگ جعفری دن غزللر:
زنجان تورک شعری و ادبیاتی آذربایجان شعر وادبیاتینین اؤنملی بیر قولودور بوردا مولانا همتی ، مولا محمدهیدجی ، شیخ اسماعیل ذبیحی ،باقر مسکن زنجانی ، امیر خسرو دارای ، تقی فاضلی ، محمد رضا روحانی ، میرزا واسع شهیدی ،دوقتور غولام حوسئین بیگدیلی، حوسئین منزوی ، حوکومه بیلوری ، ماهنی زنجانلی و داها یوزلر شاعیرلر چیخمیشدیر کی بو گؤرکملی شاعیرلرین بیریده گؤزل غزللرین قوشانی شاعیری و رسام هوشنگ جعفری دیر اوستاد جعفری نین غزللری دویغو و دوشونجه و دیل باخیمیندان کلاسیک غزللرین ایزینی ایزلمیر تکجه شکل وقالیب باخیمیندان کئچمش غزللرین اوسلوبوندادیر بو دئدیگیم فرقی بو موعاصیرلیگی غزللری اوخویاندان سونرا تصدیق ائدجک سینیز
کئفلی ،کئفلی ،
گونشدیر الده جامیم کئفلی ،کئفلی ،
اؤزوم کئفلی ، مرامیم کئفلی ،کئفلی ،
ییخیلمام ساقی تئز – تئز تؤک چاخیر دان ،
هله واردیر داوامیم کئفلی ،کئفلی ،
همیشه کئفلییم کئفسیزلر ایچره ،
کئچیر هر صوبح و شامیم کئفلی ،کئفلی ،
اورک وولکان کیمی اود توتدو یاندی ،
آلیشدی پیشدی خامیم کئفلی ،کئفلی ،
ایچیم یاندی آلیشدیم دفتر اوسته ،
آلوولاندی کلامیم کئفلی ،کئفلی ،
سن هر سمته دئسن من سجده قیللام ،
منیم سن سن ایمامیم کئفلی ،کئفلی ،
اگر سندن سووای بیر اؤزگه سیندن ،
خوشوم گلسه حرامیم کئفلی ،کئفلی ،
گولوم هر یئرده سن واردیر اوزاقدان ،
سنه چوخ – چوخ سلامیم کئفلی ،کئفلی ،
بوتون دونیاده عشق اولسون محبت ،
بودور آخیر پیامیم کئفلی ،کئفلی ،
شهریار گئدنده
باخدیم دالیسیجا یار گئدنده ،
بیر یولدا دئدیم باخار گئدنده ،
باخدی قاپیدان کئچنده گولدو ،
بیلمیردی اورک اومار گئدنده ،
باغلاندی دیلیم اورکدن آمما ،
آز قالدی چئکم (چَکم ین زنجان شیوه سی) هاوار گئدنده ،
گئتمه گئدیسن ؟ یاواش – یاواش گئت ،
جانیم بیلی سن چیخار گئدنده ،
دؤندر گؤزونو خومار – خومار باخ ،
قویما منی ده ، خومار گئدنده ،
سن سیزلیگه دوزمگیم چتیندی ،
گل جانیمی آل قوتار گئدنده ،
سندن سورا عشقی نئیلیرم من ،
آل عشقینی ده آپار گئدنده ،
مئهر ایله نوازش ائیله بلکه ،
گول بیتسین اورک ده قار گئدنده ،
من گؤر نه دئییردیم اؤز اؤزوملن ،
قول بوینوما بیر سالار گئدنده ،
بیچاره اورک بولود کیمین دیر ،
گؤردوکجه سنی دولار گئدنده ،
دای « جعفری » بسدی خلعت ،
سؤز اوستادی شهریار گئدنده ،
ایراندا هونر دیلنچی لیک دیر ،
باخما کی تاپار ویقار گئدنده ،
قرآن قیشقیردی
بیر گئجه آسدیلار آسلانلاری دان قیشقیردی ،
قورقوشوملار سینه سینده گول آچان قیشقیردی ،
زالی لار سوردولا دؤرت دؤره دن اندیشه لرین ،
قدد و قامت یئره دوشدوکجه آذان قیشقیردی ،
قیزلارین ناله سی قووزاندی بولودلار دؤشونه ،
هاوالار شاققیدی گؤردوم ساوالان قیشقیردی ،
قارالیقلاردا قارانلیق تؤره دن بایقوشلار ،
چاپدیلار آیه لر اوستونده ، قرآن قیشقیردی ،
بیری نین قیش تایاسین دامدا گامیشلار (جامیشلار ) سؤکدو ،
بیر آریق توخلو آجیندان باجادان قیشقیردی ،
گئجه بیر واقت بئله سونجولدو تیکانلار دؤشونه ،
وای دئیر کن دوداغین یومدو تیکان قیشقیردی ،
هر گئجه هر یئنی بیر بابکه نئشتر دگدی ،
آت گؤلوندن قارا قاشقا اوجادان قیشقیردی ،
داغلارین شیهه سی آز قالدی یئری شاققالاسین ،
قولاغیم باتدی دئدیم یئر گؤی الان قیشقیردی ،
سازی سیندیردیلا آل ماهنی لارین قوینوندا ،
هر سازین توزلو تئلیندن مین اوزان قیشقیردی ،
دری سین سویدولا گؤز باخدی ،دیلی آخ دئمه دی ،
سویولان گولدو او بیر لحظه سویان قیشقیردی ،
ایسته دیم شعری عروض ایله یازام بیر کلمه ،
قیشقیریق سالدی یاپیشدی هیجادان قیشقیردی ،
«نسیمی» نین قانی یام
منه حقارتیلن باخمایین ، غزل کانی یام ،
واراق – واراق داغیلان ائلده ، شعر دیوانی یام ،
منیم ویقاریمی گئت ، چیلله خانه دن خبر آل ،
اخی فرج کیمی یم ، منده عشق سولطانی یام ،
یاشیل چمنده بیتن ، سینه داغلی بیر لا لایام ،
«فضولی» نغمه سی یم من ، «نسیمی» نین قانی یام ،
اولار کی عاشق دلخسته دیر ، تانیللا منی ،
بو اؤلکه ده اؤلن عاشیقلرین ، چیخان جانی یام ،
آری کیمی دولانین گوللر اوسته ، بار گتیرین ،
آنام دیلی شیره دیر ، من او شیره نین شانی یام ،
بو فخردیر منه تورکو ائلیمدی ، تورکو دیلیم ،
منم بسیمدی فقط ، سهروردینی تانی یام ،
بیر حقی باتمیش ائلین سینه داغلی شاعیری یم ،
غزلچی « جعفری » یم ، اؤلکه مین آدی سانی یام ،
Filed under: استاد هوشنگ جعفری,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | قرآن قیشقیردی,نسیمی نین قانی یام,هوشنگ جعفری,هوشگ جعفری نین شعرلری,کفلی کفلی,آذربایجان شعرلری,اوستاد جعفری,اشعار هوشنگ جعفری,تورکی شعر,جعفری,شهریار گئدنده,شعرهای ترکی استاد هوشنگ جعفری


text:
ایردوغان: فلسطین دعواسیگه صاحب چیقیش مسلمانلرنینگ مشترک دعواسی دیر
جمهور رئیس ایردوغان استانبول ده قدوس سمپوزیمیده صحبت عملگه آشیردی.
ایردوغان: فلسطین دعواسیگه صاحب چیقیش مسلمانلرنینگ مشترک دعواسی دیر
جمهور رئیس ایردوغان استانبول ده قدوس سمپوزیمیده صحبت عملگه آشیردی.
جمهور رئیس نینگ مذکور صحبتدین بعضی بیر جمله لر قوییده گیچه:
ایلک قبله میز مسجد اقصی گه صاحب چیقیش یالغیزگینه مشت لری و قوللریده گی تاشلریدن ایریم هیچ بیر قورالگه ایگه بولمه گن فلسطین لیک باله لرنینگ وظیفه سی ایمس دیر. فلسطین دعواسیگه صاحب چیقیش، قدوس دن محافظه ایتیش برچه مسلمانلرنینگ مشترک دعواسی دیر.
بیزنینگ توقع میز، فلسطین لیکلرگه باسغیچ عملگه آشیریلمس لیگی، قاله عین دمده تاریخی اوله رتاق اوزلریگه مربوط بولگن توپراق لرنینگ اعاده ایتیلیشی اوچون آدیم لرنینگ تیزلیکده آتیلیشی دیر.
مادی معنوی اوله راق قدوس نی یالغیز باشیگه قویمس لیگیمیز کیره ک. بیز بوگونگچه قدوس اوچون عملگه آشیرگن همکارلیگیمیزنی دوام ایتدیره میز. فلسطین نی ایاق اوستیگه توتیش اوچون، مسجد اقصی نینگ مقدس لیگینی محافظه ایتیش اوچون کوچیمیز باریچه کوره شیب فعالیت آلیب باره میز.
فلسطین ده هر کون دوام ایتیب تورگن باسغیچ و ظلم تیزیمی موجود. بو عدالت سیزلیک دنیانینگ کوزی نینگ آلدیده یریم عصردن بیری دوام ایتماقده.
1 ملیارد 700 ملیون اسلام عالمی نینگ یوراکینی یره له گن بو وضعیت اوزگرمه گنده دائیمی حضورنینگ برقرار بولیشی ممکن ایمس. انچه مسئله نینگ سببی نینگ بوجایده گی حادثه ایکن لیگی آشکاردیر.
1948 نچی ییل دن بیری باسغیچ، کوچیریش و تبعیض سیاستی دوام ایتیب تورگن. فلسطین مسئله سیگه بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ خوفسیزلیک شوراسی تامانیدن اهمیت بیریلمه گن لیگینی اویله ی من.
اورته شرق نینگ قلبیده گی بو یاره تدوای ایتیلمه ی منطقه نینگ حضور و سکونت گه ایریشیشی ممکن ایمس.
یقین پیتده یوز بیرگن آذان تارتیشوولرینی خطرناک دیب ایته من. بو حادثه یالغیزگینه فلسطین لیکلرنی ایمس، برچه مسلمانلرنی رنجیده قیلماقده. بو توغریده خواطرلریمیزنی، بو کبی بیر لایحه نینگ قانونی لشیشی بیلن قنده ی خطرناک نتیجه لر یوز بیررلیگینی اسرائیل لیک اداره چیلرگه ایتدیک.
اورته شرق ده دائیمی تینچ لیک اوچون یگانه یول 1967 نچی ییل چیگره سی تعیین ایتیلگن و پایتختی قدوس بولگن مستقل و حکمران بیر فلسطین دولتی نینگ قوریلیشی دیر. خودی شو اوچون خلق ارا جماعت نینگ فلسطین گه بیرگن همکارلیگینی کوپراق قیلیشی کیره ک.
شو پیله سوریه ده تقریباً 1 ملیون انسان اولگن و اولیم حادثه لری دوام ایتیب تورگن. باله، خاتین-قیز ایرککلر اولماقده. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی قیرگه قالدی نیمه قیله دی؟ صبر- صبر دیب طاقت قیلالمه دیک آخر آزاد سوریه اردوسی بیلن سوریه گه باریب کیریش گه مجبور بولیب قالدیک. اسدنینگ حکمران لیگینی نهائی قیلیش اوچون او جایگه باریب کیردیک. عدالت نی تاسیس ایتیش اوچون اوجایده میز.
ایککینچی دنیا حربی شرایطی ایچیده ایجاد ایتیلگن بیر بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک شوراسی بار. ایندی شرایط گه اوزگریشلر یوز بیردی. هم قاره لردن اوجایده نماینده لیک قیلیشی تأمین ایتیلیشی کیره ک، همده دنیاده گی برچه اعتقاد گروه لریدن اوجایده نماینده لیک قیلینیشی کیره ک. اگر بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی عدالت نی تأمین ایتماقچی بولسه بو شکلده بولیشی ممکن. بیراق بو وضعیت ده مین بیرلشگن ملتلر تشکیلاتیدن عدالت کوتمه ی من.
15 نچی جولایده ملتیم مودرن قوراللرنینگ انسانگه تأثیر قالدیرمه گن لیگینی کورستدیلر. نیمه اوچون؟ اولر شهادت تامان باردیلر. 248 کیشینی شهید بیردیک. 2 مینگ 193 کیشی غازیمیز بار. اما الحمدالله او فتو دیب ایتیلگن ترور تشکیلاتی بو اولکه ده آماجی گه ییتیب بارالمه دی، بارالمه یدی.