text:
قوزئی آذربایجان سینئماسی
ایلکین دؤور
آذربایجان کینو (ْسینئما) صنعتینین تاریخی 1898-جی ایل آوقوستون 2-دن باشلاییر. ایلک فیلملر فوتوقراف و ناثیر آلئکساندر میشون طرفیندن چکیلمیش خرونیکا سوژئتلری ( " بیبیهئیبتده نئفت فونتانی یانغینی " ، " بالاخانیدا نئفت فونتانی " ، " شهر باغیندا خالق گزینتیسی " ، " قافقاز رقصی " و س.) و بیر بدیعی کینوسوژئتدن ( " ایلیشدین " ) عیبارت ایدی. 1915-جی ایلده قافقازدا پیرونئ قارداشلارینین آچدیغی سهمدار جمعیتلری (تیجارت ائولری) طرفیندن باکی، تیفلیس، ایروان شهرلرینده پروکات کونتورلاری یارادیلمیشدیر. 1915-جی ایلده آدی چکیلن جمعیت نئفت صنایعچیلرینین پولو ایله ایبراهیم بی موسابیووون " نئفت و میلیونلار سلطنتینده " رومانی اساسیندا عئینی آدلی ایلک آذربایجان بدیعی فیلمینین چکیلیشینه باشلادی. فیلمی چکمک اوجون پئتئربورقدان رئژیسسور بوریس سوئتلوو دعوت اولونموشدور. طبیعت منظرهلری باکیدا و اطراف کندلرده، پاویلیونلا باغلی صحنهلر ایسه تیفلیسده چکیلیردی. فیلمده لوطفعلی بی رولونو حوسئین عربلینسکی اوینامیشدیر. 1916-جی ایلده باکیدا اوزئییر حاجیبیووون " آرشین مال آلان " اوپئرئتتاسی اساسیندا ایلک آذربایجان کینوکومئدییاسی چکیلدی. 1919-جو ایلده ایسه آذربایجانین موستقیللیگینین ایلدؤنومو موناسیبتیله " طنطنه " آدلی تاممئتراژلی فیلم ائکرانلاردا نوماییش ائتدیریلدی. 1920-جی ایللر 1923-جو ایلده آذربایجان فوتو-کینو ایداره سی (AFKİ) تاسیس اولوندو. AFKİ آیری-آیری صاحیبکارلارین فوتو، کینوتئاتر و پروکات کونتورلارین میلّیلشدیریلمهسی و بیرلشدیریلمهسی تدبیرلرینی حیاتا کئچیریردی. او زامانلار AFKİ-نین نزدینده باکیدا " طیاره " ، " ائدیسون " ، " میلیون " ، " لادیا " ، " معدنچی " و س.کینوتئاترلار دا وار ایدی. 1924-جو ایلده AFKİ ایکیسئرییالی " قیز قالاسی افسانهسی " (رئژیسسور و.و. واللیوزئک) آدلی بدیعی فیلمی ائکرانلارا چیخاردی. ائتنوقرافیک جهتدن ماراقلی اولان بو فیلمده مؤلیفلر شرق ائکزوتیکاسیندان قاچا بیلمهمیشدیلر. آذربایجاندا میلّی رئژیسسور و آکتیور کادرلاری حاضیرلاماق اوچون 1925 ایلده ش.ماحمودبیووون تشببوثو ایله AFKİ-نین نزدینده ستودییا تشکیل ائدیلدی. ج.جاببارلی، م.میکاییلوو، ا.طاهیروو و باشقالاری بورادا اوخوموشدولار. فیلملرین بدیعی کئیفیتینی یوکسلتمک، میلّی کادرلارین اینکیشافینا کؤمک مقصدیله باکییا و.ای.پودووکین، ای.آ.سئوچئنکو، ن.م.شئنقئلایا، م.ائ.چیاورئلی کیمی مشهور کینورئژیسسورلاری، ائلجه ده ق.م.لئمدئق، و.ر. لئمکئ، آ.و.قالپئرین، ای.س.فرولوو، ا.م.فلدمان، ل.ل.کوسماتوو، و.م.شنئیدئر و باشقا کینووپئراتورلار دعوت اولونموش، ج.جاببارلی، آ.م.شریفزاده و باشقالاری کینو یارادیجیلیغی ایشینه جلب ائدیلمیشدیلر. AFKİ سونرالار " آز دؤولت کینو " (1926-1930)، " آذرکینو " (1930-1933)، " آزفیلم " (1933)، " آزدؤولت سنایئسی " (1934)، " آذرفیلم " (1935-1940)، " باکی کینوستودییاسی " (1941-1959) کیمی آدلار داشیمیشدیر، 1961-جی ایلدن ج.جاببارلی آدینا " آذربایجانفیلم " کینوستودییاسی آدلانیر. خورافات و جهالته قارشی موباریزه، اینقیلاب، قادین آزادلیغی اؤتن عصرین 20-جی ایللرینده آذربایجان کینوسونون اساس مؤوضوسو ایدی. " بیسمیللاه " (1925، رئژیسسورلار آ.م.شریفزاده، آ.والووو)، " وولکان اوزرینده ائو " (1929، رئژیسسور آ.ای.بئک-نازاروو، " ائرمنیکینو " ایله بیرق)، " حاجی قارا " (1929، رئژیسسور آ.م.شریفزاده) کیمی کینو اثرلری، ائلجه ده اؤز آزادلیغی اوغروندا موباریزه آپاران آذربایجان قادینی اوبرازینی بدیعی و رئال شکیلده ایفاده ائدن " سئویل " (1929، رئژیسسور آ.ای.بئک-نازاروو) همین دؤورده یارادیلمیش اوغورلو فیلملردندیر. ییرمینجی عصرین 20-جی ایللرینده باکیدا یئرلی اوپئراتورلار و خاریجی کینو شیرکتلرینین نومایندهلری طرفیندن شهرین حیاتیندان، نئفت معدنلریندن بحث ائدن کینوخرونیکالار و سندلی فیلملر چکیلیردی. 1920 ایلده " باکیدا 9 قیزیل اوردونون رسمی کئچیدی " آدلی ایلک خرونیکا کینوژورنالی چکیلمیشدیر. همین ایل " شرق خالقلارینین بیرینجی قورولتایی " خرونیکا فیلمی ده یارادیلدی. سونراکی ایللرده موعین حادیثهلرله باغلی کینورئپورتاژلار حاضیرلاندی: " سووئت آذربایجانینین 3-جو ایلدؤنومو " (1923)، " سوراخانی نئفت معدنلرینده یانغین " (1923) " نریمان نریمانووون دفنی " (1925)، " م.فرونزئنین باکییا گلمهسی " (1925) و س. سندلی فیلملرله یاناشی، علمی-کوتلوی فیلملرین ده ایستحصالینا باشلانیلدی. 1925-جی ایلده رئژیسسور آ.م.شریفزاده رئسپوبلیکانین مدنی و ایقتیصادی حیاتیندان بحث ائدن " آذربایجانا سیاحت " فیلمینین چکیلیشینی باشا چاتدیردی. 20-جی ایللرده آذربایجان کینوسوندا تاریخی-سندلی فیلملرله یاناشی، تاماشاچیلاری گنج رئسپوبلیکانین تصروفات و مدنی حیاتینداکی نایلیتلری ایله تانیش ائدن " آذربایجان ائکرانی " کینوژورنالی (ایلده 4-5 نؤمره) بوراخیلماغا باشلاندی. بو ایللر آذربایجان سندلی کینوسوندا م.میکاییلوو، آ.آ.لیتوینوو، آ.آ.ماکووسکی کیمی ایستعدادلی رئژیسسورلار، و.پ.لئمکئ، آ.والوووی، آ.تولچان، ای.س.تارتاکووسکی، ای.س.موناکوو کیمی اوپئراتورلار چالیشیردیلار. 30 ایللرده بو ساحهده ب.و.پومیانسکی، س.بدلوو، و.یئرئمئیئو، ا.حسنوو، ا.علی اکبر اوو و ب. فعالیته باشلادیلار. بو صنعتکارلارین فیلملرینده ایلک بئشیللیکلرده رئسپوبلیکانین حیاتی، کولخوز قوروجولوغو، مدنیت ساحهسینده کی اوغورلار، نئفت صنایعسینین یئنی تئخنیکا ایله تجهیز و س. عکسینی تاپمیشدی. سندلی فیلمین ایمکانلاری داخیلینده بیتکین اینسان اوبرازی یارادیلماسی ساحه سینده کی جهدلر او دؤورون بدیعی نایلیتلریندندیر.
1930 - 40-جی ایللر
30-جو ایللرین اولرینده مؤوضوسو موعاصیر حیاتدان آلینمیش، معیشتی بدیعی شکیلده تصویر ائدن، ائلجه ده تاریخی-اینقیلابی مؤوضولو فیلملر چکیلیردی: " لطیف " ، " عیصمت " (1930، 1934، رئژیسسور م.میکاییلوو)، " آلماز " و " یئنی هوریزونت " (1936، 1940، رئژیسسورلار آ.قولییئو، ق.م.براقینسکی)، " باکیلیلار " (1938، رئژیسسور و.و.تورین)، " کندلیلر " (1940، رئژیسسور س.مردانوو) و س. آذربایجان کینوسو 1935-1988-جی ایللرده.
سسلی دؤور
1935-جی ایلده " آذرفیلم " این موسکوانین " مئژرایپرومفیلم " کینوستودییاسی ایله بیرگه یاراتدیغی " ماوی دنیزین ساهیلینده " (رئژیسسور ب.و.بارنئت) بدیعی فیلمی ایله آذربایجاندا سسلی کینو اثرلرینین ایستحصالینا باشلانیلدی. فیلمده باش روللاردا گؤرکملی سووئت کینواکتیورلاری ل.ن.سوئردلین، ن.آ.کریوچکوو، و.آ.کوزمینا و باشقالاری چکیلمیشلر. 1936-1941-جی ایللرده ائکرانلارا 10-دان چوخ سسلی فیلم بوراخیلمیشدیر. ایکینجی دونیا موحاریبهسی ایللرینده قهرمان دؤیوشچولر کامال قاسیموو و بختییار کریمووا حصر اولونموش " وطن اوغلو " و " بختییار " (1941،1942، رئژیسسور آ.قولییئو) کینونووئللالاری، م.ف.آخوندووون حیات و فعالیتینه دایر " صبوحی " (1942، رئژیسسورلار آ.ای.بئک-نازاروو، ر.تهماسیب)، واحید سوژئت خطی ایله باغلی اوچ کینونووئللادان عیبارت " بیر عاییله " (1943، رئژیسسورلار ق.و.آلئکساندروو، ر.تهماسیب، م.میکاییلوو)، موحاریبه دؤورونده دنیزچیلرین گؤستردیکلری ایگیدلیکلره حصر اولونموش " سوآلتی قاییق ت-9 " (1943، رئژیسسور آ.ایوانوو) بدیعی فیلملری چکیلمیشدیر. 1945-جی ایلده او.حاجیبیووون " آرشین مال آلان " موسیقیلی کومئدییاسی یئنیدن ائکرانلاشدیریلدی. رئژیسسورلار ر.تهماسیب و ن.لئششئنکو میلّی کولوریتی و خالق یومورونو ساخلاماقلا پارلاق رئالیست کینوکومئدییا یارادا بیلمیشدیلر. فیلم کئچمیش سسری-ده، ائلجه ده دونیانین بیر چوخ اؤلکه سینده اوغورلا نوماییش ائتدیریلمیشدیر. " آرشین مال آلان " فیلمینه گؤره رئژیسسورلار ر.تهماسیب و ن.لئششئنکو، بستهکار او.حاجیبیوو، آکتیورلاردان ر.بئهبودوو، ل.بدیربیلی، ا.حوسئینزاده، م.کلنترلی و ل.آبدوللایئو 1946-جی ایلده سسری دؤولت موکافاتینا لاییق گؤرولدولر.
آذربایجان کینوسو 1950-جی ایللرده
1940-جی ایللرین سونو 50-جی ایللرین اوللرینده " باکی کینوستودییاسی "نین اساس ایستیقامتی بدیعی-سندلی و پوبلیسیستیک فیلملرین چکیلمهسینه یؤنلدیلمیش، بو دؤورده یالنیز " فتعلی خان " (1947، رئژیسسور و.ای.دزیقان، 1959 ایلده ائکرانا بوراخیلمیشدیر) و " باکینین ایشیقلاری " (1950، رئژیسسورلار ای.و.خئیفیتس، آ.ق.زارخی و ر.تهماسیب) بدیعی فیلملری چکیلمیشدیر. 50-جی ایللرده ائکراندا فهله و کولخوزچولارین، موختلیف پئشه صاحیبلرینین امگی و حیاتی اؤز عکسینی تاپدی ( " قیزمار گونش آلتیندا " (1957، رئژیسسور ل.صفروو)، " قارا داشلار " (1958، رئژیسسور آ.قولییئو)، " کؤلگهلر سورونور " (1958، رئژیسسورلار ای.افندییئو و ش.شئیخوو)، " اونون بؤیوک اورگی " (1959، رئژیسسور ه.ایبراهیموو)، " حقیقی دوست " (1959، ت.تاغیزاده)، " اونو باغیشلاماق اولارمی؟ " (1960، رئژیسسور ر.تهماسیب)، " بیزیم کوچه " (1961، رئژیسسور ه.آتاکیشییئو)، " بؤیوک دایاق " (1962، رئژیسسور ه.ایسماییلوو)، " تئلئفونچو قیز " ، " بئله آدا دا واردیر " (1962، 1963، رئژیسسور ا.سئییدبیلی)، " اؤگئی آنا " (1959، رئژیسسور ا.ایسماییلوو). " باکی کینوستودییاسی " ندا موختلیف مؤوضولاردا فیلملر یارادیلمیشدیر. 1957-جی ایلده چکیلمیش " بیر محللهلی ایکی اوغلان " (رئژیسسورلار ا.ایبراهیموو و ای.و.قورین، اوپئراتورلار م.م.پیلیخینا و ر.اوجاقوو، بستهکار ق.قارایئو) فیلمی شرق اؤلکهلریندن بیرینده خالقین آزادلیق و دئموکراتییا اوغروندا موباریزه سیندن بحث ائدیر. جسور پارتیزان مئهدی حوسئینزاده یه حصر ائدیلمیش " اوزاق ساحیللرده " (1958، رئژیسسورت.تاغیزاده) فیلمی ایسه آذربایجانین، ائلجه ده کئچمیش سووئت کینوسونون نایلیتلریندندیر.
آذربایجان کینوسو 60-جی ایللرده
60-جی ایللرین اولریندن آذربایجاندا رنگلی فیلملرین چکیلیشی گئنیشلندیریلدی. " کوراوغلو " (1960، رئژیسسور ا.سئییدزاده) بدیعی فیلمی آذربایجان گئنیشئکرانلی رنگلی کینوسونون ایلک نومونه سیدیر. " سحر " (1961، رئژیسسور آ.قولییئو) فیلمی باکیدا 1905-1907-جی ایللر اینقیلابی حادیثهلریندن صؤحبت آچیر. " ماهنی بئله یارانیر " (1959،رئژیسسورلار ر.تهماسیب و م.میکاییلوو) فیلمی داغیستانین خالق شاعیری سولئیمان ستالسکییه حصر ائدیلمیشدیر. " محبت داستانی " (1961،رئژیسسور ل.صفروو) " لئیلی و مجنون " مؤوضولاری اساسیندا چکیلمیشدیر. " آرشین مال آلان " فیلمیندن اعتیبارن آذربایجان کینوسوندا موسیقیلی کومئدییا ژانرینا مئیل گوجلنمیشدی. " گؤروش " (1955، رئژیسسور ت.تاغیزاده)، " سئویملی ماهنی " ( " بختییار " ، 1955، رئژیسسور ل.صفروو، باش رولدا ر.بئهبودوو)، " او اولماسین، بو اولسون " (1965، رئژیسسور ا.سئییدزاده)، " رومئو منیم قونشومدور " (1963، رئژیسسور ش.ماهمودبیوو)، " احمد هارادادیر؟ " (1964، رئژیسسور آ.ایسگندروو)، " اولدوز " (1964، رئژیسسور آ.قولییئو)، " آرشین مال آلان " (1965، رئژیسسور ت.تاغیزاده)، " قاینانا " (1978، رئژیسسور ه.سئییدزاده) و س. فیلملرده بو عنعنه داوام ائتدیریلمیشدیر.
آذربایجان کینوسو 70-جی ایللرده
70-جی ایللرده " اوشاقلیغین سون گئجهسی " ، " گون کئچدی " (1969،1971،رئژیسسور آ.بابایئو)، " باش موصاحیبه " ، " وار اولون، قیزلار " (1971،1973، رئژیسسور ائ.قولییئو)، " حیات بیزی سیناییر " (1971، رئژیسسور ش.ماحمودبیوو)، " خوشبختلیک قایغیلاری " (1976، ه.سئییدبیلی) و س. فیلملری گؤستمک اولار.
70-جی ایللرین سونرالاریندا و 80-جی ایللرده آذربایجان کینوسوندا معنوی-اخلاقی پروبلئملره دیقت داها دا آرتمیشدیر. سسئناریچی ر.ایبراهیمبیوولا رئژیسسور ر.اوجاقووون فیلملرینده مورکّب پسیخولوژی وضعیتلر، اصل اینسان لیاقتی ایله علاقه دار موشاهیده لر، خودبینلیک، سرتلیک، مرحمتسیزلییه قارشی اعتیراض کیمی مؤوضولارا مئیل گوجلودور (( " ایستینطاق " ، 1979،14-جو عوموم ایتّیفاق کینوفئستیوالینین باش موکافاتی، دوشنبه،1980؛ سسری دؤولت موکافاتی ،1981)، " باغلی قاپی " (1981)، " پارک " (1983)، " اؤزگه حیات " (1987)، " اؤلسم، باغیشلا " (1988)). همین مؤوضولار " دئ کی، منی سئویرسن " (1977، رئژیسسور م.ایبراهیمبیوو)، " بیزی باغیشلایین " (1979، رئژیسسور آ.بابایئو)، " گوموشو فورقون " (1982) ، " شئیطان گؤز قاباغیندا " (1987، رئژیسسور ق.میرقاسیموو، 21-جی عوموم ایتیفاق کینوفئستیوالینین موکافاتی، باکی،1988)، " آنین ستروکتورو " ، " ایشگوزار صفر " (1982، رئژیسسور ر.ایسماییلوو)، " بابامین باباسینین باباسی " ، " باغ مؤوسومو " (1985، رئژیسسور ت.تاغیزاده)، " ایلیق دنیزده بوز پارچاسی " (1983، رئژیسسور ی.س.قوسمان)، " گوموش گؤل افسانهسی " ، " بورولغان " ، " تخریبات " (1984، 1986، 1989، رئژیسسور ائ.قولییئو) فیلملرینده یئنی جهتلردن آچیلمیشدیر. " یاراماز " 1988، رئژیسسور و.موستافایئو) فیلمینده خاراکتئر دئفورماسییاسی موعاصیر بدیعی ایفاده واسیطهلری، ساتیریک بویالارلا تصویر ائدیلمیشدیر. فیلم اؤلکه میزده و خاریجده بؤیوک ماراق دوغورموشدور.
آذربایجان کینوسوندا تاریخی-اینقیلابی ژانر
60-80-جی ایللرده تاریخی-اینقیلابی ژانردا بیر سیرا ماراقلی، اوریژینال فیلملر چکیلمیشدیر. " موسفیلم " کینوستودییاسی ایله بیرگه یارادیلمیش ن.نریمانووون فعالیتیندن بحث ائدن " اولدوزلار سؤنمور " (1971، رئژیسسور ه.ایبراهیموو) فیلمی بو باخیمدان دیقتهلاییقدیر. س.وورغونون " کومسومول پوئماسی "نین موتیولری اوزره چکیلمیش " یئددی اوغول ایستهرم " (1970، رئژیسسور ت.تاغیزاده؛ آذربایجان لئنین کومسومولو موکافاتی ، 1970) فیلمی 20-جی ایللرین کومسومولچولارینا حصر اولونموشدور. یوکسک ایدئیالیلیق، وطنداشلیق موتیولری ایله کینئماتوقرافییانین ایفاده واسیطهلرینین اویارلیغی، گؤزل آکتیور اویونو بو فیلمین موهوم مزیتلریندندیر. " سمت کولگی " (1973، رئژیسسور ائ.قولییئو) فیلمی آذربایجان کینوسونون تاریخینده خاریجی اؤلکه (چئخوسلوواکییا) ستودییاسی ایله بیرگه یارادیلمیش ایلک اثردیر، " آخیرینجی آشیریم " (1971، رئژیسسور ک.روستمبیوو)، " قاتیر محمد " (1974، رئژیسسور ر.اوجاقوو) فیلملرینده سووئت حاکیمیتینین ایلک ایللرینده آذربایجان کندینده گئدن صینفی موباریزه دن بحث اولونور. " سئوینج بوختاسی " (1977، رئژیسسور آ.بابایئو؛ آذربایجان سسر دؤولت موکافاتی، 1978)، " او بیریگون گئجه یاریسی " (1981، رئژیسسور آ.بابایئو؛ آذربایجان سسر دؤولت موکافاتی، 1986)، " آتلاری یهرلهین " (1983، رئژیسسور ا.تورابوو، آذربایجان سسر دؤولت موکافاتی، 1986)، " ایشارهنی دنیزدن گؤزلهیین " (1986، رئژیسسور ج.میرزهیئو) فیلملری ده تاریخی مؤوضولاردادیر.
" نسیمی " (1973، رئژیسسور ا.سئییدبیلی، 7-جی عوموم ایتیفاق کینوفئستیوالینین ان یاخشی تاریخی فیلم اوچون موکافاتی، 1975) فیلمینده فئودال دونیاسینین حاقسیزلیقلارینا قارشی چیخان شاعیرین حیاتی و او دؤورون سوسیال و اخلاقی پروبلئملری عکسینی تاپمیشدیر. " دده قورقود " (1975، رئژیسسور ت.تاغیزاد) فیلمی پوئتیکلیگی ایله فرقلهنیر. " بابک " (1979، رئژیسسور ائ.قولییئو) فیلمینده دوققوزنجو عصر آذربایجان سرکردهسی بابکین باشچیلیغی ایله خیلافته قارشی خالقین موباریزه سی تصویر ائدیلمیشدیر. " نیظامی " (1982، رئژیسسور ائ.قولییئو) فیلمینده ن.گنجوینین، " غم پنجره سی " (1986، رئژیسسور آنار) فیلمینده ایسه ج.ممممدقولوزادهنین اوبرازی جانلاندیریلمیشدیر.
آذربایجان بدیعی تئلئویزییا فیلملریندن " آد گونو " (1977، رئژیسسور ر.اوجاقوو،8-جی عوموم ایتیفاق تئلئویزییا فیلملر فئورالینین 1-جی موکافاتی، باکی، 1979، آذربایجان سسر دؤولت موکافاتی، 1980) خوصوصیله فرقلهنیر. " دانتئنین یوبیلئیی " ، " تکجه آدانی اؤزونله آپارا بیلمزسن " ، " اؤتن ایلین سون گئجه سی " (1978، 1980، 1983، رئژیسسور گ.عظیمزاده) " بیلمک ایسته ییرم " (1980، رئژیسسور ق.میرقاسیموو) و س. بدیعی فیلملر ده آذربایجان تئلئویزییاسینین ایستحصالیدیر. " اوزئییر حاجیبیوو. اوزون عؤمرون آککوردلاری " (1981، رئژیسسور آنار) تئلئویزییا فیلمی گئنیش آرخیو ماتئریاللاری اساسیندا یارادیلمیشدیر.
بعضی فیلملرده ایکینجی دونیا موحاریبه سی مؤوضوسو عکسینی تاپمیشدیر: " بیزیم جبیش موعلّیم " (1970، رئژیسسور ه.سئییدبیلی)، " باکیدا کولکلر اسیر " (1974، رئژیسسور م.داداشوو)، " توتک سسی " (1975، رئژیسسور ر.اوجاقوو) و س. " شریکلی چؤرک " (1969، رئژیسسور ش.ماهمودبیوو؛ آذربایجان سسر دؤولت موکافاتی، 1969) فیلمینده موحاریبهنین سون آیلاریندا باکینین حیاتی خوصوصی صمیمیلیکله تصویر اولونور. رئژیسسور ر.ایسماییلووون " من سیزی حیاتیمدان آرتیق سئویردیم " (1985) فیلمی سووئت ایتتیفاقی قهرمانی هَزی آسلانووا حصر ائدیلمیشدیر.
آذربایجان کینوسوندا اوشاق فیلملرینین ایستحصالینا دا موهوم اهمیت وئریلیر: ( " بیر قالانین سیرری " ، " سِحرلی خالات " ، " قریب جینلر اؤلکهسینده " (1959، 1964، 1987، رئژیسسور ه.آتاکیشییئو)، " شیرین ائودن گئتمهسی " (1978، رئژیسسور ر.ایسماییلوو)، " من ماهنی قوشورام " ، " عذابلی یوللارلا " ، " موسیقی موعلیمی " (1979، 1982، 1983، رئژیسسور ت.ایسماییلوو)، " گمی ساعاتینین سیرری " (1982، رئژیسسور ر.شابانوو)، " ایسماییل بیین موجروسو " (1983، رئژیسسور گ.عظیمزاده) و س.)
1989-جو ایلده ایلک فانتاستیک آذربایجان بدیعی فیلمی ( " علاقه " ، رئژیسسور چ.زئینالوو) یارادیلمیشدیر .
کؤچورن: عباس ائلچین


c: text/html

text:
زئینب پاشا ۱۹-جو عصرین آخیرلاریندا تبریزده «تنبکی عصیانی»نین رهبری اولوب. او، ۱۹-جو عصرین آخیرلاریندا قیرخ تبریزلی خانیملا بیرگه فئودال قایدا-قانونلارینین چرچیوهسیندن چیخاراق داخیلی و خاریجی ایستیسمارا قارشی قورخمادان حربی موباریزهیه باشلاییب.
آخار. آذ ظریف قهرهمان زئینب پاشا حاقدا اولان معلوماتی تقدیم ائدیر:
«بی بی شاه زئینب»، «اون باشی زئینب» لقبلری ایله تانینان زئینب پاشا تبریزین عمی زئینددین محلهسینده کندلی عائلهسینده آنادان اولوب.
ساده حیات کئچیرهن زئینب پاشانین حیاتینین رژی جریانیندان قاباقکی دؤورو حاقدا هئچ بیر معلومات یوخدور. رژی جریانی زئینب خانیمی پاشایا چئویریب. ۱۸۹۱-جی ایل مارتین ۹-دا ناصیرالدین شاه قاجار بوتون ایراندا توتون آلماق، ساتماق و اعمال ائتمک اوچون اینگیلیسلره کونسئسییا وئریلمهسی بارهده موقاویله ایمضالاییب و بونون موقابیلینده شیرکت الده ائدجیی قازانجدان ایلده ایران حکومتینه جزعی بیر مبلغی — ۱۵ مین فونت ایستئرلینگی اؤدمیی عهدهسینه گؤتوروب. بونا جاواب اولاراق، ۱۸۹۱-جی ایل آوگوستون ۱۹-دا تبریز اهالیسینین بؤیوک اکثریتینین ایمضاسی ایله شاها گؤندریلهن پئتیسییادا توتون و تنبکی انحصارینین لغو ائدیلمهسی طلب اولونوب. حادثهیه ایلک اولاراق تبریز رئاکسییا وئریب. تبریز بازاری باغلادیلیب، ۲۰ مین آدام سلاحلاناراق حرکاتا قارشی باش وئره بیلهجک هر هانسی حادثهیه مقاومت گؤسترمک اوچون حاضر وضعیتده دایانیب. شاها تئلئگراف گؤندرهرک بو ایشدهن واز کئچمهسی بیلدیریلیب. ۱ نئچه گون سونرا دؤولت مأمورلاری بازاری زور گوجونه آچدیریبلار. ۱-۲ ساعت کئچمهییب کی، بیر گروپ قادین الینده سلاح، باشیندا لچک بازارا گلیب بازاری سلاح گوجونه باغلاداراق کوچهلرده یوخا چیخیب. اونلارا زئینب پاشا رهبرلیک ائدیب. دؤولت مأمورلاری قادینلارین قاباغیندا آجیز قالیب و بازار یئنیدن باغلادیلیب.
او دؤورون شاعرلریندن بیری زئینب پاشا و اونون یولداشلاری حاقیندا بئله دئییر:
حؤکم ائیلدی زئینب پاشا
جمله اناسول-فراشا
سیز بازاری باسین داشا
دینیی یاغلاییم گلیم
پاتاوامی باغلاییم گلیم.
خالقین موباریزهسی قارشیسیندا ناصرالدین شاه اؤز قراریندان گئری چکیلیب. لاکین قادینلار سلاحلارینی یئره قویماییبلار.
زئینب پاشا خالقی مباریزهیه چاغیران نیطقلر ائدیب. چیخیشلارینین بیرینده کیشیلردن اعتراض سسی ائشیدن بو موباریز قادین اوزونو اونلارا توتاراق بئله دئییب:
«اگر سیز کیشیلرین ظلمکارلارلا موباریزه ائتمهیه جوراتینیز یوخدورسا، قورخورسونوزسا، آلین بو لچیی سیز باغلایین. بیز ناموسوموزو، مالیمیزی، وطنیمیزی اؤزوموز قورویاریق. بوندان سونرا کیشی و کیشیلیکدن دانیشمایین. بیز سیزین عوضینیزه ده ووروشاریق».
بو سؤزلری سؤیلدیکدن سونرا زئینب پاشا لچیینی چیخاریب کیشیلره طرف آتیب و هامینین تعجب دولو باخیشلاری آلتیندا یوخا چیخیب.
او گونلرده وارلیلار قیتلیقدان ایستیفاده ائدرک ارزاق ماللارینی آنبارلاردا ییغیب احتیاط ساخلایاردیلار. زئینب پاشا اونلارین یئرینی اؤیرنیب، محصوللاری اوجوز قیمته خالقا ساتاراق پولونو مال صاحبینه قایتاریب. خالقین مؤحتکیرلره قارشی چیخدیغینی گؤرهن حکومت ماراغا قوشونلارینی تبریزه چاغیریب. سلاحلی مباریزهده بیر کیشی و بئش قادین اؤلدورولوب. بعضی روحانیلر ده قادینلارا قوشولاراق روسییا کونسوللوغونا ییغیلیب.
«چؤرک-چؤرک» شعاری قاجارلار علیهینه سیاسی شعارا چئوریلیب.
زئینب پاشانین موهوم ایشلریندن بیری ده تبریز والیسینین آنبارینی خالقین اوزونه آچماسی اولوب. قاریشیقلیقدا ۳۰ نفر اؤلدورولوب.
چوخ تأسف کی، زئینب پاشانین بو حادثهدن سونراکی حیاتی حاقیندا هئچ بیر معلومات یوخدور. آذربایجانین موباریز قادینلاری آراسیندا اؤز دست-خطتی اولان زئینب پاشا اؤز دؤورونده و سونراکی دؤورلرده بیر چوخ شاعر و یازیچیلارین اثرلرینه مؤوضو اولوب. اونون قهرهمانلیغی حاقیندا چوخ یازیلیب و بوندان سونرا دا یازیلاجاق.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آذربایجان دیلینین دیگر دیالئکت و لهجه لرینده اولدوغو کیمی، تبریز دیالئکتینده ده قیسالما حادثه سی یالنیز قاپالی صائتلرده اؤزونو گؤستریر. بوحادثه سؤزون مختلف حجالاریندا وورغوسوزلوقلا علاقدار یارانیر.
ێ: چێراخ، ق ێفیل، ف ێریخ (خراب)، آقاشدار ێمیز، قیز ێمیز، داش ێیاخ...
ی: کیلید، پیلو، تیکان، فیکیر، ییییریخ، گلیریخ، دیییریخ، چیلیس "خسیس"
ۏ: خ ۏروش، ب ۏلوز(پالتار آدی)،بوینوز،ب روخ (دؤنگه)، اوت ۏ راخ، ق ریم..
و: تومن، کوون "دوه نین بئلینده کی حاچا"، توفح، بولخ،دویون، سؤیودون...
بورون صائتلری
بورون صائتلری صغیر "ن" و سونور "ن" سسلرینین دوشمسی نتیجه سینده یارانیر. بو صائتلرین ایشلنمه سینه گؤره دیالئکت و لهجه لریمیز بیر-بیریندن فرقلنیر.تبریز دیالئکتینده ده بورون صائتلری آز نظره چارپیر.
آ- بو سسی ایکینجی شخص منسوبیت شکیلچیسی قبول ائتمیش اسملرین یؤنلوک حالیندا گؤرمک اولار. مثلا: جانوآ، یادوآ، ده دوآ، باشوآ...
ێ- منسوبیت فورماسینین ایکینجی شخص جمعینده سونور "ن" سسینین دوشمه سی ایله علاقدار بوروندا تلفض اولونان "ێ" سسی عمله گلیر: مثلا:اوشاق ێ ز، قارداش ێز، باج ێز...
ٲ- بوروندا دئییلن سسینه ایکینجی شخص منسوبیت شکیلچیسی قبول ائتمیش اسملرین یؤنلوک حالیندا و فعلین شرط شکلینین ایکینجی شخص جمعینده راست گلمک ممکندور.مثلا:
بولسز، یئروه، نظرووه، ائله سز...
و- بو سس منسوبیت شکیلچیلی سؤزلرده واونلارین حاللانماسیندا مشاهده اولونور.مثلا: ماشینوز، اوقلاننارو، ...
ی- منسوبیت فورماسینین ایکینجی شخص جمعینده سونور "ن" سسی دوشور و اؤزوندن سونرا گلن "ی" سسینه بورونلوق خصوصیتی وئریر. مثلا: الیز، خاطیریز، ائویز، ایشیز، کؤمییز


text:
تورکیه لیک ژورنالیستلر بخاراگه سفر قیلدیلر
تورکيه عامهوي اخبارات واسطهلری خادملری شرق گوهری بولگن قدیمي بخارا گه باریب زیارت قیلدیلر
«افراسياب» سرعتلی ریل بیلن سمرقنددن کیلگن مهمانلرنی «بخارا» تیمیر یول استیشنیده بخارا ولایتی حاکمی نینگ توریزمنی رواجلنتیریش مسألهلری بوییچه اورین باسری شهرياراوف و بیر قطار اداره چیلر کوتیب آلدی.
تورکيه لیک ژورنالیستلر رئیس جمهور شوکت میرضیایف نینگ جاري ییل 25-26-اکتوبر کونلری تورکيه جمهوریتیگه رسمی سفری چاغیده ایریشیلگن اوز ارا کیلیشووگه اساسن اوزبیکستانگه باردی.
تورکيه عامهوي اخبارات واسطهلری خادملری شرق گوهری بولگن قدیمي بخارا نینگ دنیاگه مشهور تاریخي-معماري یادگارلیکلری سیره سیگه کیرووچی مناره یی کلان، مسجد کلان، پایی کلان همده لب حوض مجموعهلری، اسماعیل ساماني و باشقه دقّتگه سزاوار جایلرینی تماشا قیلدی.
اوزبیکستان نینگ قدیمي شهرلری، اینیقسه، بخارا حقیده کوپ اوقیگنمیز، ایشیتگنمیز، – دییدی «ینگی بیرلیک» گزیته سی مخبری موسی علی اوغلی. – بو ییرگه کیلیش کوپچیلیگیمیز نینگ آرزویمیز ایدی. منه، قدیم شهردهمیز. یادگارلیکلری، مهماندوست آدملری، عموماً، برچه سی حیرتلنرلی. مین و همکسبلریم بخاراگه سفر تأثراتلریمیزنی مطبوعاتیمیز صحیفهلری و تلویزیون کورستوولرده حکایه قیله میز. بو تورکيهده اوزبیکستانگه قیزیقیشنی ینه ده آشیره دی. دیمک، سیاحلر سانی کوپه یه دی.
مهمانلر بهاوالدین نقشبند یادگارلیک مجتمع سیده هم بولیب، بویوک اجدادیمیز قبرینی زیارت قیلدی. اوشبو مسکننی آباد ایتیش و اونی تبرُک زیارتگاهگه ایلنتیریش بارهسیده عملگه آشیریلگن ایشلر مهمانلرده کتّه تأثرات قالدیردی.
تورکيه ده نقشبنديه طریقتی، اونینگ ایزگو غایه سی یخشی بیلینه دی، دیب ایته دی خبرنگار مِحمد عمر قیلیچ. بیز بهاوالدین نقشبند حضرتلری قبرینی زیارت قیلدیک. بوندهی مقّدس جایلر کیشی روحینی یینگیل قیلهدی، انساننی ایزگو ایشلرگه اونده یدی. مین بخاراگه ینه کیلیب، بو قوتلوغ زمینده یشب اوتگن عبدالخالق غیجدوواني، خواجه عارف ماه تابان، محمد بابای سماسي، سعید امیر کلال کبی نقشبند بابامیز نینگ استاذلری قبرلرینی زیارت قیلیشنی کونگلیمگه جای قیلدیم.


text:
ریجه لشتریلگن ییریک انتحاری هجوملر خنثی ایتیلدی
افغانستان استخبارات مسووللری ییریک انتحاری هجوملرنی ریجه لشترگن بیش عصیانچی نی پارتلاوچی ماده بیلن قولگه آلینگنیدن خبربیردی.
افغانستان اسخبارات اداره سی قولگه کیرتیلگن اون مینگ کیلوگرام پارتلاوچی ماده پاکستان جاسوسلیک اداره سی بیلن علاقه دار، شخص لر بویوروغی اساسده کابل گه آلیب کیلینگنینی ادعا قیلدی.
عینی حالده افغانستان ملی استخبارت اداره سی بو حادثه گه عیبدار اوچ پاکستان لیک وایککی افغانستان لیک عصیانچی توتقینگه کیرتیلگنیدن خبربیردی.
افغانستان ملی استخبارات رسمیلرگه کوره، قولگه کیرتیلگن اون مینگ کیلو گرام پارتلاوچی ماده، کچالو یوک لنگن یوک موتریده جایلشتریلگن ایکن، اوشبو موتر پاکستاندن یوک لنگن بولیب پایخت کابل گه کیریب کیلنگیدن سونگ اسخبارات خادملری تمانیدن توتیلگن.
افغانستان ملی اسخبارات اداره سی نینگ سوزچیلردن شفیق الله طاهری بوحقده شوندی معلومات بیردی."قولگه آلینگن بیش عصیانچی دستلبکی تحقیقات نتیجه سیده اوز جرم لرگه اعتراف قیلدیلر ، همده اولر اوزاق پیتلردن بیری پاکستان لیک و افغانستانلیک طالبلر گروهی بیلن علاقه دار ایکن، عینی حالده نور افضل و محمد عمر پاکستانلیک طالبلر نینگ مهم ادملری بولیب، پاکستان نینگ جاسوس لیک اداره سی بیلن علاقه دار ایکن، آنه شو ایککی شخص بویوروغی اساسیده جان آغا ناملی طالبلر نینگ مهم قوماندانلریدن بیری هینو تور موتریده جایلشتریلگن پارتلاوچی ماده نی کابل گه الیب کیلگن ایکن موتر بیلن بیرگه کابل شهریدن قولگه آلیندی."
اسخبارات مسووللری، قولگه آلینگن شخص لر پارتلوچی ماده لردن فایده له نیب، کابل شهریده قطار هجوم لرنی اویتشریش نتیده ایکنینی ایتدی.
یوک تاشووچی موتردن ییریک پارتلوچی ماده نینگ کابل شهریدن قولگه کیریتیلیشی تورلی خیل تنقید لرگه سبب بولگن، همده یوک تاشووچی موترآرقه لی پارتلوچی ماده نینگ آلیب کیلینیشینی الدینی الیش انچه قیند ایکنی ایتله دی بیراق، حربی مسله لر بویچه بیلمدان عطا محمد خان، بوکبی حالت لرنی آلدینی آلیش اوچون یوک تاشووچی موترلرنی چیگره دن اوته یاتگن پیتی جدی تیکشریلیشی اساسی چاره تدبیر دیب فکر بیلدیره دی.
باشقه تماندن افغانستان ملی اسخبارات اداره سی قورال وانتحاری جلیقه لربیلن بیلن جهازلنگن اوچ عصیانچینی توتیلگنیدن خبربیردی.
اداره مسووللریگه کوره بوشخص لر ایسه افغانستان جمهورریسی نینگ ایککینچی اورین باسری محمد کریم خلیلی نی ترور قیلیش نی ریجه لشتیرگن ایکن. اسختبارات اداره سی نینگ بیرگن معلومات لری اساسیده بو اوچ عصیانچی افغانستانلیک بولیب، حقانی گروهی آدم لری بولگن.
سونگی پیتلرده افغانستان ده هوا اسیشی بیلن عصیانچیلر فعالیتی هم تورلی منطقه لر و بویوک شهرلرده کوچیگن.
اوتگن هفته یکشنبه کونی ینگل وآغیر قورال لربیلن جهازلنگن اوتزدن ارتیق عصیانچی پایتخت کابل قوشمیچه بیرنیچه ولایت ده موافق لشتریلگن هجوم لرنی اویشتیردی.


text:
ریگادا کئچیریلن بیزنئس فورومونون اساس قایهسی یئنی یاتیریملارین آذربایجانا جلب اولونماسیدیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا اقتصادچی ناطیق جعفرلی سؤیلهییب. او، بالتیکیانی اؤلکهلره معین ساحهلرده جدی ایخراجات پوتنسیالیمیزین اولدوغونو قئید ائدیب:
«آذربایجانین بالتیکیانی اؤلکهلره کند تصروفاتی محصوللاریندان توتموش نفت-کیمیا ساحهسینه قدر، ایخراجات پوتنسیالی وار. اما بونون حیاتا کئچیریلمهسی اوچون علاوه تدبیرلر گؤرولمهلیدیر. شیمال-جنوب دمیریول لاییحهسی ایشه دوشمهلیدیر. بو لاییحهده ایرانین لیمان شهرلریندن بالتیکیانی اؤلکهلرین لیمان شهرلرینه قدر دمیریول ختتی چکیلهجک. روسییا- اوکراینا، یا دا بئلاروس-اوکراینا اراضیسیندن کئچمکله بو لاییحه حیاتا کئچیریلهجک. دمیریول حاضر اولدوقدان سونرا تیجارت علاقهلرینین گوجلندیریلمهسی اوچون یوللار آختاریلیر. آذربایجانین اساس ایخراجات محصوللاری نئفت، نئفت محصوللاری و قازدیر. بو ساحهده ایسه بالتیکیانی اؤلکهلر بیزیم موشتریلریمیز دئییل، اونا گؤره تیجارت دؤورییهسی آشاغی سوییهدهدیر».
اقتصادچی سؤزوگئدن مسئلهده ماراقلاریمیزین اساساً نلره یؤنلدیلمهسینی بئله شرح ائدیب:
«بیزیم بو مسئلهده ماراغیمیز بئلهدیر کی، بالتیکیانی اؤلکهلردن آذربایجانا حاضر محصوللار دئییل، یئنی تئخنولوگییالار و یاتیریملار گلسین. بو فورومون اساس قایهسی یئنی یاتیریملارین آذربایجانا جلب اولونماسیدیر. چونکی تئخنولوژی اولاراق بالتیکیانی اؤلکهلر اوستون دورومدادیرلار و یئنی تئخنولوگییالار، یئنی یاتیریملارلا آذربایجانا گلمهلری اؤلکهمیزده یئنی ایش یئرلرینین یارانماسینا، ایستئهسال ساحهلرینین آرتماسینا سبب اولاجاق. دوشونورهم کی، بالتیکیانی اؤلکهلر ایله آذربایجان آراسیندا بئله فوروملارین، کونتاکتلارین اولماسی چوخ یاخشی حالدیر. همین اؤلکهلر آوروپا بیرلیینه داخیل اولدوغو اوچون بئله فوروملار آذربایجان و آوروپا بیرلیگی آراسیندا موناسیبتلرین مؤهکهملهنمهسینه، گئنیشلهنمهسینه ده خیدمت ائدیر».
ائکسپئرت آذربایجانین لاتوییا، ائلجه ده دیگر بالتیکیانی اؤلکهلرله داها سیخ علاقهلرینین فایدالارینی وورغولاییب:
«آذربایجاندان اساساً آقرار سئکتور و نئفت-کیمیا محصوللاری ایخراج ائدیله بیلر. نئفتدن آلینان محصوللاردان معین یاغلارین، مازوت و عضوی کیمیادان آلینان محصوللارین ایخراجاتی اولا بیلر.
بالتیکیانی اؤلکهلردن آرتیق آذربایجانا کند تصروفاتی محصوللارینین بعضیلری ایخراج ائدیلیر. سود محصوللاریندان توتموش ات محصوللارینا قدر ایخراجات وار. اما بیز همین محصوللارین اؤز اؤلکهمیزده ایستئهسالینا چالیشیریق. بو، هم اوجوز باشا گلر، هم ده یئنی تئخنولوگییالار اؤلکهمیزه گتیریلهرک یئنی ایش یئرلرینین یارانماسینا سبب اولار».
قئید ائدک کی، آذربایجان پرئزیدئنتی ایلهام الیئو ایولون ۱۷-ده ریقادا لاتوییا-آذربایجان بیزنئس فوروموندا ایشتیراک ائدیب.


text:
تورکییهنین دیاربکیر ایالتینین بیسمیل محلیندا آپاریلان قازینتیلار زامانی آرخیولوگلار قادین و اوشاغین ۱۷ تیسباغا ایله بیرلیکده دفن ائدیلدیی ۲۵۰۰ ایللیک مزار آشکار ائدیبلر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده تورکییه مطبوعاتی اینفورماسییا یاییب.
آرخیولوگلار ۴۵-۵۵ یاشلی قادین و ۶ یاشلی اوشاغین دفن اولوندوغو مزاردا دجله چایی حوزهسینده یاشایان نؤعه عایید ۱۷ تیسباغانین اولماسینا تعجوبلنیبلر.
یومشاق قابیقلاری و تجاووزکار داورانیشلاری ایله فرقلنن تیسباغالار قدیم دؤورلرده یئمک اوچون ایستیفاده اولونوب، آنجاق هله ده همین حیوانلارین مزارا هانسی مقصدله قویولماسی بارهده دقیق فیکیر سؤیلهمک مومکون اولماییب.
وئرسییالاردان بیرینه گؤره، اوزرینده هئچ بیر زوراکیلیق ایزلری اولمایان جسدلرین یانینا تیسباغالار هدییه اولاراق قویولوب. دیگر بیر وئرسییایا گؤره ایسه قدیم دؤورده تیسباغالار بو دونیادان سونراکی حیاتا بلدچی ساییلدیغی اوچون اینسانلارلا بیرلیکده دفن اولونوب.


text:
ضرورت اولدوغو حالدا اس-۴۰۰ راکت کومپلکسلریندن ایستیفاده ائتمهیه حاضیریق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغان «حریت»ه آچیقلاماسیندا دئییب.
«بیز اس-۴۰۰-لری آنباردا ساخلاماق اوچون آلمیریق. ضرورت اولدوغو حالدا درحال ایستیفاده ائدجییک. بو، مدافعه سیستمیدیر. اگر ایستیفاده ائتمیجییکسه، بس اونلار نیه لازیمدیر؟» - دئیه دؤولت باشچیسی بیلدیریب.
پرزیدنت خاطیرلادیب کی، آنکارا بیر نئچه ایل بونا بنزر سیستملری واشینگتندان ایستهییب، لاکین آمریکا کنگرسی اونلارین تورکییهیه ساتیشینا قاداغا قویوب.


text:
آمریکانین هدفی ایداره اولونان خاوس یاراتماقدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا مطبوعاتینا موصاحیبهسینده روسییا فدراسییا شوراسینین سناتورو فرانس کلینتسئویچ دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، آمریکانین مقصدی بونون کؤمکلیگی ایله روسییاداکی سیتواسییانی دستابیلیزاسییا ائتمک، بورادا آلینمایاجاغی حالدا ایسه دیگر اؤلکهلری هدف سئچمکدیر:
«بو متودیکا آرتیق آمریکالیلار طرفیندن فرقلی اؤلکهلرده فرقلی تکنولوگییالارلا سیناقدان کئچیریلیب. اوکراینا و گورجوستاندا ایستکلرینه چاتدیلار، اما ارمنیستاندا ایستدیکلری سنارینی گئرچکلشدیره بیلمهدیلر».


text:
دونالد ترامپ ۹ آیلیق فعالیتینین نتیجهلرینه گؤره، سون ۷۰ ایلده آمئریکا پرزیدنتلری آراسیندا ان آشاغی رئیتینگه صاحب پرزیدنت اولوب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، «واشینگتون پوست» قزئتی و آبج تئلئکانالینین کئچیردیی سورغولارین نتیجهلری اکسپئرتلره بو فیکری سسلهندیرمهیه ایمکان وئریب.
آمئریکا پرزیدنتینین فعالیتینی یالنیز رسپوندئنتلرین ۳۷ فایزی دستکلدیی حالدا، ۵۹ فایز سورغو ایشتیراکچیسی اؤلکه باشچیسیندان ناراضیلیغینی ایفاده ائدیب. ترامپین سلفلری ایسه عینی دؤور عرضینده ۵۱ فایزدن (جیممی کارتئر) ۸۹ فایزه (اوغول جورج بوش) قدر رسپوندئنتلرین دسته یینی قازانا بیلیب.
سورغودا ایشتیراک ائدنلرین تخمیناً اوچده ایکیسی حاضیرکی پرزیدنتین دئمک اولار کی، فعالیت مدتینده هئچنه ائتمه دیینی و یا چوخ آز شئی ائده بیلدیینی سؤیلهییب. وطنداشلارین یاریدان چوخو ایسه ترامپ دؤورونده آمئریکاین ضعیفلدیی فیکرینی مدافعه ائدیب. آمئریکالیلار همچینین دونالد ترامپی سئچکی اؤنجهسی وعدلرینی توتماماقدا (۵۵ فایز) اتهام ائدیبلر.
قئید ائدک کی، سورغو اوکتیابرین ۲۹-دان نویابرین ایلک گونونه قدر مینلرله آمئریکا وطنداشی آراسیندا کئچیریلیب.


text:
ايشيق سٶنمز:
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده گونئی تورکمنلر گؤز آردی ائدیلرسه، بو ممالیکی محروسه ده کی تورک ائتنوسو تورکولوژی اوجاقلاریندا "آذربایجان تورکلری" دئیه تانینمیش. ائتنولوژی اوجاقلاری دا تورکولوژلار طرفیندن یازیلمیش دیل و ادبیاتلار اساسیندا ایران ممالیکی محروسه سینده کی و تورکیه نین شرقینده کی "تورک" ائتنوسونو "آذربایجان تورکلری، آذربایجانلیلار" دئیه تانیمیشلار. بئله لیکله ده ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک انسانلاری اؤزلرینی شخص اولاراق قونشو خالقلار ایله ایلیشگی و رابیطه ده "تورک" قلمه آلماقلارینا باخمایاراق دونیاداکی سیاست آلانیندا دا بیر مستقیل سیاسی و اجتماعی ائتنیک توپلوم دئیه مستقیل بیر آد باشلیغی آلتیندا تقدیم ائتمه لیدیر[i]. بو باخیمدان مهران بهارلی بگین سورقو-جاواب بیچیمینده قلمه آلدیغی یئنی گؤروشلری دیققت چکیجی گؤرونر، اوخویوروق:
"س- همانطور که میدانید، امروزه یک جنبش گسترده اجتماعی و سیاسی در آزربايجان ظهور و بروز دارد که تحت عنوان حرکت ملی آزربايجان یا حرکت ملی – دمکراتیک آزربايجان صورتبندی می شود. نظر شما در باره اين صورت بندي چيست؟ آیا صفت "ملی" در عنوان حرکت تنها از تاکید بر شعارها و مطالبات ملی گرایانه و ناسیونالیستی ناشی میشود، یا به این دلیل است که این حرکت در گستره ملی و با پایگاه اجتماعی سراسری در میان ترکان حضور دارد؟
نخست آنكه من با صورتبندي "حركت ملي آزربايجان" موافق نيستم، زيرا دادن هويت اتنيك-ملي به نام آزربايجان را- مانند آنچه توسط روسيه استالينيست انجام داد، نادرست مي دانم. آزربايجان، هويتي جغرافيائي و در مورد جمهوري آزربايجان، هويتي شهروندي است و دادن بار اتنيك-ملي بدان نادرست است (در اينمورد در سوال مربوط به "آزربايجانچيليق" توضيح خواهم داد). من مايلم اين حركت را به اختصار "حركت ملي ترك" و به طور تفصيلي "حركت ملي دمكراتيك ترك –آزربايجان" بنامم"[ii].
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی تاریخده تورک دیللرینی صینیفلاندیرارکن آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشان تورک توپلولوقلارینی "آذربایجان" آدی ایله ایضاح ائتمگه چالیشماغی یوزئف ایستالینه نسبت وئرمک گئرچکلیک ایله اوست اوسته دوشمز[iii].
دئمک، آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشان تورک توپلولوقلارینی "آدئربیدژانسکی، آذربایجانیش، آذربایجانی، آذربایجانلی" آدلاندیرما مسئله سی بیر چوخلاری او جومله دن مهران بهاری بگ فرض ائتدیگی کیمی یوزئف استالین و روسیه ایستعمارچیلیغی گؤروشونه اساسلانمیش بیر قاورام دئییل، بو آد بیلیم آچیسیندان یئترسیز ده اولسا، دیل اؤزللیگینه اساسلانمیش بیر دیلچیلیک مقوله سی ساییلار. سیاست دئییل، دیلچیلیک آچیسیندان ائتنیک آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاقدا یاشایان تورکلر سونرادان او تورپاقلارا گئتمیش آذربایجانلیلار دئییل، یالنیز آذربایجاندا دانیشیلان تورکچه نین اؤزللیکلرینی داشییان یئرلی تورکلر ساییلار. بو یاناشما یالنیز ایران ممالیکی محروسه سینده کی، آذربایجان تورکچه سینده دانیشان تورک توپلولوقلاری اوچون دئییل، کئچمیشده هیند و ایران ممالیکی محروسه سی تورپاقلاریندا یاشایان"فارسلار، اوردولار، کوردلر، نوریستانلیلار، بنگلادیشلیلر، نئپاللیلار، سئری لانکالیلار و ..." اوچون ده کئچرلی ساییلار. 1836 اینجی ایل [iv]Christian Lassen آدی کئچن دیللره بیر آد سئچمک اوچون سغد دیلینده کی Ērān کلمه سیندن یولا چیخاراراق اونلاری "ایران دیللری، Iranische Sprachen, Iranian Languages, иpaHckиe Языkи" دئیه قلمه آلمیش. دئمک، دیلچیلیک آچیسیندان آذربایجان دیلی دئییلدیکده جغرافی منسبویتدن آسیلی اولمایاراق دونیانین هر بیر دؤرت بوچاغیندا آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشیلان آغیز و لهجه آذربایجان تورکچه سی نین قوللاری ساییلمالیدیر. بو دوروم و وضعیت اوسته گؤروندوگو کیمی"ایران دیللری" دئییمی و آدی اوچون ده کئچرلی ساییلار. دئمک، هر هانکی بیر دیل و مدنیت صاحابلاری نین دوشونورلری و سیاستچیلری زامانیندا اؤز دیل و مدنیتلرینه آرخالانیب اؤز کیملیکلرینی دونیا اجتماعیتینه اولدوغو کیمی تانیتماسالار، دونیاداکی بیلیم اوجاقلاری اؤزلرینه داها آرتیق زحمت وئرمگه رک بو دیل و مدنیتلر اؤزلری اوچون آنلاشیلار اولسون دئیه هر هانکی بیر تاریخی دئییمی او دیللر اوچون سئچه رک اونو زامان آخاریندا تانیتمالی اولارلار. مهران بهارلی "گونئی آذربایجان میللی حرکتی" آدینا داییر یازیر:
" واژه "ترك" در اين تعبير اشاره به هويت اتنيكي-ملي كه اين حركت ملي اختصاص به او دارد است. حركت ملي ترك، حركتي مربوط به ائتنوس-ملت ترك است. هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران نيز سخن گفته مي شود، منظور صرفا كساني هستند كه خود را ترك مي نامند و زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي توركيك تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و يا "اقليت ملي قزاق" است، هر چند هر سه آنها مللي توركيك اند. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي "توركيك" خويشاوند، اما جداگانه اند"[v].
اوسته مهران بهارلی بگین "تورک" کلمه سی اوزره یوروم "تعبیر" مسئله سینه گلدیکده بیلیندگی کیمی سیاسی کلمه و دئییملر اولدوقجا دقیق اولمالی و آرا قاریشیقلیغا یول آچمامالیدیر. دئمک، بوگون دونیا دؤلتلری و دیلچیلیک آلانلاریندا "تورک" کلمه سی نی یالنیز تورکیه تورکلری اوچون قبول اولموش بیر آد دئیه قبول ائدرسک، بیر داها بو "تعبیر" ماهیتلی "تورک" کلمه سینی بیر سیاسی و اجتماعی دئییم کیمی هر هانکی باشقا بیر تورک خالقی اوچون قابارتماغا چالیشماق آرا قاریشیقلیغا یول آچماز می؟ گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی بگ دیلده ده قبول ائتمزسه، بوگون دیلچیلیک آچیسیندان آذربایجان تورکچه سی نین لهجه لرینی "تورک" تعبیری ایله اورتایا آتمیش مقامدا یئر آلار. بئله لیکله ده ایستر میللی بیلینجی گلیشمکده اولان و ایسترسه ده فارس ایستعماری وورموشلار (فارسلیق حئیرانلاری) آراسیندا آنلاشمازلیغا یول آچاراق ایران ممالکی محروسه سینده کی تورک توپلولوقلارینی بیربیرلرینه یاخینلاتما دئییل، بو توپلولوقلار آراسیندا یاناشما باخیمیندان قارشی دورماغا یول آچمیش اولار. مهران بهارلی گئنه ده یازیر:
"س- اينروزها اصطلاح "ملت آزربايجان" در ادبيات سياسي بكار مي رود. ريشه اين اصطلاح چيست و چه ارتباطي با روند ملت شوندگي و سياستهاي استعماري دارد؟
بر خلاف كردان و ارمنيان و گرجيان و .... ساكن در ايران و منطقه كه بدرستي صرف "كرد"، "ارمني" و يا "گرجي" بودن را - فارغ از محل سكونت و لهجه و مذهب- محور و اساس تعريف هويت ملي-اتنيكي و عمل سياسي خود قرار داده اند؛ عده اي از نخبگان منسوب به تركان ساكن در شمال غرب ايران و يا تركان آزربايجاني وابسته به ايدئولوژي آزربايجانگرائي استالينيستي، به جاي محور قرار دادن هويت اتنيكي "ترك" و "ملت ترك" ساكن در ايران، در تعريف هويت ملي-اتنيكي و فعاليتهاي سياسي خود، منطقه و هويت جغرافيائي را محور قرار داده و در نتيجه به پديده اي غيرواقعي بنام "ملت آزربايجان" رسيده اند. اين وارونه بيني و اشتباه در تعريف هويت ملي-اتنيكي خود، ريشه در بحران هويت در ميان اينگونه روشنفكران ترك آزربايجاني و ايراني دارد. همچنين ناشي از متاثر شدن آنها بدرجات مختلف از قوم تراشي و فرافكنيهاي پان ايرانيستها (پان ايرانيسم خجالتي)، سياست ملت سازي استعماري روسيه - شوروي (آزربايجانگرائي استالينيستي) دولتهاي غربي و نگرشها و ترمينولوژي نادرست بسياري از مراكز تركيه و بويژه جمهوري آزربايجان به هويت ملي تركان ساكن در ايران است"[vi].
اوسته گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی موختلیف آچیدان یاناشماقلا دوشونجه چلیشگه سی ایله اوز اوزه قالدیغی نی اورتایا قویموش اولار. او بیر یاندان ایران ممالیکی محروسه سینده تاریخی آذربایجان مملکتی دئیه قلمه آلینمیش تورپاقلاری "شمال غرب ایران" آدلاندیرار[vii]، بئله لیکله ده آذربایجان مملکتینه اساسلانمیش "آذربایجان ملتی" نی "گئرچکلیکدن اوزاق (غیر واقعی)" آدلاندیرار، بیر یاندان دا دونیاداکی مودئرن میللت اولما مسئله سینی روسیه ایستعمارچیلیغینا نسبت وئره رکن یانلیش دئییملرین تورکیه و آذربایجان جمهوریتلری طرفیندن گونئی آذربایجان میللی حرکتینه آشیلاندیغینی (متأثر شدن) ایددعا ائدر. مهران بهارلی بگ "آذربایجان ملتی" اوزره بعضی گؤروشلرین یانی سیرا ایددعالار اؤنه سوره رک ایسته دیگی سونوچ و نتیجه نی آلماغا جالیشمیش. یئری گلمیشکن اونلاری ایرده لمگه چالیشاق، اوخویوروق:
"س-ارزيابي شما از جنبه هاي سياسي كاربرد اصطلاح "ملت آزربايجان" چيست؟
.... دوما ملت آزربايجان، اگر به معني ملت-دولت باشد و بدون داشتن معني اتنيك، صرفا مي تواند در مورد مردم جمهوري آزربايجان و به معني همه شهروندان اين كشور فارغ از منسوبيت ملي آنها بكار رود. اما در ايران و آزربايجان جنوبي، به سبب وجود نداشتن دولت آزربايجان جنوبي، فعلا صحبت از پديده ملت-دولت و نتيجتا ملت آزربايجان بي معني است"[viii].
دیل و مدنیت اساسیندا دوشوندوکده آذربایجان تورکلری نین میللی آدلانلاریندان آسیلی اولمایاراق بو دیل و مدنیت صاحابلاری نین بیر میللی وارلیق اولدوقلارینی سورقو و قوشقو آلتینا آلماق هئچ ده خوش گؤرونمز. دیل بیلیمینده آذربایجانلی آنلاییشی بعضیلری قیسیتلاماغا چالیشدیقلاری وطنداشلیق دئییل، دیلچیلیک آچیسیندان بیر میللی کیملیک مقوله سینی ده اؤزونده باریندیرمیش بیر آنلاییش ساییلار. بو آنلاییش هر هانکی بیر آذربایجان فاناتیکی نین دئییل، دیل بیلیمی، اؤزللیکله تورکولوژی اوجاقلاری طرفیندن قبول اولموش و ائتنولوژی اوجاقلاریندا دا قبوللوق گؤرمکده اولان بیر گؤروش ساییلار. بو اساسدا ائتنیک و بیرلشیک آذربایجان تورپاقلاریندان[ix] قیراقدا و اوزاقدا هر هانکی آذربایجان دیلینه اویقون دانیشان تورک توپلومو آذربایجان ملتینه منسوب بیر میللی توپلوم ساییلار. "ملت" و "دؤلت" مقوله لری، ایکی بیربیرلریندن آیری قونو و موضوعلار اولدوقلاری اوچون بونلار اوزره بورادا دئیینمک یئرسیز گؤرونر. مهران بهارلی اوچونجو یوروموندا یازمیش:
"سوما بكار برندگان تعبير ملت آزربايجان، آنرا در معني اتنيكي و براي ناميدن ملت ترك ساكن در آزربايجان بكار مي برند. اينگونه كاربرد به لحاظ مفهومي نادرست و بسيار مساله دار است. زيرا خلط كردن مفاهيم جداگانه منسوبيت جغرافيائي و شهروندي با هويت اتنيك و ملي است. آزربايجاني نام مليت و يا گروه اتنيكي-ملي نيست، مجموعه افرادي است كه در منطقه اي به نام آزربايجان و يا كشور آزربايجان ساكنند و يا به اين دو منسوبند. اين افراد مي توانند داراي مليتهاي گوناگون مانند ترك، فارس، كرد، تالش، تات، ارمني، آسوري، يهودي و .... باشند، چنانچه هستند. در تاريخ نيز هرگز ملت و ائتنوسي به نام ملت آزربايجان وجود نداشته است. آنچه وجود داشته و دارد ترك و هويت ملي-اتنيكي ترك است. ترك، و نه آزربايجان، نام گروه اتنيكي-ملي ملت ما در ايران و آزربايجان است. سکونت تركها در آزربايجان، ایران، خاورمیانه و یا آسیا، ملیت آنها را از ترک به ملتهاي جعلی ملت آزربايجان، ملت ایران، ملت خاورمیانه و یا ملت آسیا تغییر نمی دهد. در ايران بخش اعظم آزربايجانيها ترك و بخش اعظم تركها آزربايجاني اند. اما در ايران نه همه آزربايجانيها ترك اند و نه همه تركها آزربايجاني. از اينرو "آزربايجاني" (آزهربايجانلي) و "ترك" را نمي توان هم معني و مترادف شمرد ويا به جاي يكديگر بكار برد.
چهارما آزربايجاني را نمي توان هم به معني نام مشترك شهروندي-منسوبيت جغرافيائي و هم به معني نام اتنيك-ملي گروه خاصي بكار برد. در غير اين صورت مفاهيم غريبي مانند "آزربايجاني آزربايجاني" (يعني تركان ساكن در آزربايجان) و "آزربايجاني غير آزربايجاني" (يعني غيرتركهاي ساكن در آزربايجان، و يا ترك ساكن در خارج آزربايجان) بوجود مي آيند"[x].
اوسته ایشاره اولدوغو کیمی آذربایجانلی آنلاییشی یالنیز تورپاق منسوبیتی دئییل، میللی کیملیک یوکونو اؤزونه باریندیرمیش بیر دئییم اولموش. بو آنلاییشا اساسن ائتنیک آذربایجان تورپاقلاریندا شخص اؤزونو باشقا ائتنیک قوروپلاردان آییرد ائتمه سی اوچون "تورک"، آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاقدا "آذربایجان تورکو" یوخسا "آذربایجانلی" قلمه آلماسی ائتنیک آذربایجان تورپاقلارینداکی هر هانکی بیر ائتنیک قوروپون ائتنیک منسوبیتی ایله ضدییت اولوشدورماز.
تورکلرین آذربایجان، ایران ممالیکی محروسه سی نین باشقا ایالت و ولایتلری، اورتادوغو (خاورمیانه) و اورتاآسیادا یاشامالاری هر هانکی بیر میللی حرکت ایله ایلگیلی دئییل، بو مسئله دیل و مدنیت باغلاری آچیسیندان تورک ائتنوسلاری آراسیندا اله آلینمالیدیر. گؤروندوگو کیمی کیلاسیک "تورک" کلمه سیندن آشیری یاپیشدیقدا نئجه بیر باشاریقسیز شخص کیمی نئهیلیستلیگه یووارلانمیش اولاریق. سانیرام مهران بهارلی بگ ده آذربایجان تورکلری اوچون بو دورومو آرزو ائتمز. مهران بهارلی بگ گئنه ده یازیر:
" پنجما در هويت ملي آزربايجاني، خبري از هويت ملي تركي نيست. كاربرد نام "آزربايجاني" به جاي نام ملي-اتنيك "ترك"ها و اختصاص دادن اين نام بدانها، به اندازه كاربرد نام "ايراني" به جاي نام ملي-اتنيك "فارس"ها و يا "عراقي" به جاي نام ملي-اتنيك "عرب"هاي عراق، و با هر توجيهي كاري مهمل است. تعبير "ملت آزربايجان" همانقدر معنيدار، مجاز، مقبول، انساني و قابل دفاع است كه تعبير "ملت ايران"[xi].
اوسته کی پاراقرافی نظره آلدیقدا مؤللیف سؤز گورشدیرر مقامدا یئر آلار. او بیر یاندان آذربایجان میللی منسوبیتی نی جغرافیا آچیسیندان ایضاح ائتمک ایسترکن، دیلچیلیک آچیسیندان "آذربایجان" آدی ایله دویونلنمیش "آذربایجان تورکچه سی"نی گؤزدن یاییندیرمیش اولار. باشقا یاندان گئرچک آنلام و معنادا فارس ایمپراتورلوغو (ایران ممالیکی محروسه سی) حاکیمیتلرینه تابع توتولموش اسیر میللتلری، "ایران ملتی" باشلیغی آلتیندا "فارس ملتی" سطحینه قالدیرمیش اولار. بئله لیکله ده ایستعمار و مستعمره قونوموندا (وضعیت، موقعیت جغرافایی) اولان ایکی موختلیف توپلومو قارشیلاشدیرارکن یانلیشلیغا یول وئرر (قیاس مع الفارق).
انسانلیق (انسانی) مقوله سی ایسه هر هانکی بیر میللی و شخصی کیملیک آدی ایله ایضاح ائدیلمیش و ائدیله جک دئییل، داورانیش مسئله سیدیر[xii]. دئمک، میللی حاکیمیت قورماق و میللتی اؤز گلجه گینه حاکیم ائتمک ایسترکن هر هانکی بیر ایدآلیست کیمی یالنیز کاغیذ اوزرینده اخلاق درسی دئیه دوشونجه و فیکیر یئریتمک یئترلی دئییل، دونیاداکی سیاست آخیشینی و دونیا اجتماعیتی نین ده گؤروش و نظرلرینی دیققته آلمالی ییق. مهران بهارلی بگ یازمیش:
"ششما تعبير ملت آزربايجان به معني اتنيكي، مترادف با تجزيه كردن گروه اتنيكي ترك پراكنده در قفقاز و برخي از نقاط خاورميانه (عراق) و پاره هاي خلق ترك ساكن در گوشه و كنار ايران و آنها را اقوام و ملتهاي جداگانه اي شمردن بوده و نامگذاري-تدبيري استعماري و به شدت دشمنانه است. زيرا تمام اين گروهها بويژه گروههاي ترك ساكن در ايران فارغ از استان محل سكونت، لهجه تركي و يا طائفه شان، همه بخشي از ائتنوس، خلق و ملت واحدي ميباشند و نام ملي و تاريخي اين ملت، اتنوس و خلق نيز تنها و تنها "ترك"، بدون هيچ صفت و پيشوند و پسوند جغرافيائي (از قبيل ترك ايران، ترك آزربايجان، ترك آزربايجان جنوبي) ميباشد"[xiii].
اوسته قالین بلیرلنمیش جمله نی نظره آلدیقدا بئله بیر بؤیوک جغرافی بؤلگده داغینیق تورک توپلولوقلاری اوچون "تورک" آدی باشلیغی آلتیندا میللی حاکیمیت قورماق وعده سی وئرمک بیر دولچا یوغورت ایله بؤیوک بیر دنیزی "آیران"ا چئویرمک آرزوسونو توپلوما آشیلاماغا بنزر. بیر گون بیریسی الینده بیر دولچا یوغورت ایله دنیز قیراغینا گئدرکن بیری ایله اوزله شر، سالام و احوالدان سونرا، بونلارین آراسیندا ایلگینج بیر دانیشیق اولار، ائیشیدیریک:
خئییر اولا، هارا بئله؟
بو دولچا یوغورت ایله قارشیداکی دنیزی آیرانلاماق ایستیرم.
آی قارداش، او بؤیوکلوکده دنیز، بو آز یوغورت ایله آیران اولاجاق دئییل.
دوز دئییرسن، اولماز، آنجاق اولارسا، اولار ها!!! تاریخی بیر ایش اولار!!
دئمک، ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اسارتینه توتولموش تورک توپلومونون سیاسی میللی مجادیله سی داغینیق دورومدا اؤز باشلارینی قوروماغا چالیشان بیرئیلرین و فردلرین مسئله سی دئییل، ییغیناق و کومپاکت بیچیمده ایران ممالیکی محروسه سینده فارس اسارتینه توتولموش و تشکیلاتلانماق ایراده سینده اولان تورک توپلولوقلاری نین مسئله سیدیر. بو دا اورتا دوغو و هر هانکی بیر اوجقار ولایتلرده کی تورکلر ایله میللی آد اورتاقلیغی اساسیندا دئییل، گرک ده اولماسین. مهران بهارلی بگ یازیر:
"هفتما در اين مقطع كه مبارزه تركان ساكن در ايران، به عنوان يك ملت و گروه ملي-اتنيكي براي احقاق حقوق ملي خود در جريان بوده و شتاب گرفته است و نامه اخير آيت الله منتظري نيز نمونه اي از آغاز انعكاس مثبت و مقبوليت مبارزه خلق ترك در ميان نخبگان فارس مي باشد، مطرح كردن بحث آزربايجاني و خراساني و قشقائي و سنقري و فريدني و همداني و ساوه اي و ... و پررنگ كردن خصوصيات لهجه اي و محلي و قبيله اي و ... زيرگروههاي ملت ترك، رفتاري انحرافي است و در راستاي تجزيه و شقه شقه كردن ملت ترك ساكن در ايران بر اساس لهجه و جغرافيا و قبيله و ... است و فقط به نفع نيروهاي سركوب و سياست انكار و امحاء مي باشد. شايسته است فعالان سياسي ترك با دوري از سطحي نگري و يا حداقل با پيروي از قواعد منطق فرمال، از آلت دست شدن اينگونه سياستهاي ضدملي بپرهيزند"[xiv].
ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان توپلوملار فارس ایستعمارچیلیغی ایله اوزلشدیکلری و فارس ایستعمارچیلیق سیستیمی فارس حاکیم داییره لری و اونون ایلیتی طرفیندن فارس اولمایان ائتنوسلارا یوکلندیگی اوچون فارس آیدین کسیمیندن پای اومماق خالقی اوسماقلاندیراراق کئچمیش یانلیش یوللارا سوروکلمیش اولار. آذربایجان میللی مسئله سی هر هانکی بیر شهر، کند و بؤلگه اساسیندا دئییل، ائتنیک و بیرلشیک آذربایجان تورپاقلاری و آذربایجان دیل و مدنیتی اساسیندا ایلری آپاریلیر و آپاریلمالیدیر. قاشقای و خوراسان تورکلری ده گونئی آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاق اولدوقلارینا باخمایاراق دانیشدیقلاری آذربایجان تورکچه سینی اساس گؤتوره رک قاشقاییستان و ساییره آدلار باشلیغی آلتیندا میللی ساواشلاری نی اؤنه آپارارکن ائتنیک گونئی آذربایجانلا دایانیشما ایچریسینده اولمالیدیرلار. مهران بهارلی بگ اؤزونه سورقو- جاواب اولاراق یازیر:
"س-شما ادعا كرده ايد كه تعبير "ملت آزربايجان" در تناقض با حقوق بشر است. پايه اين ادعا چيست؟
... آزربايجاني ناميدن يك گروه ملي ساكن در آزربايجان (تركها) و اختصاص دادن آزربايجاني بودن به تركها، به معني نفي آزربايجاني بودن گروههاي ملي ديگر ساكن در آزربايجان و يا آزربايجاني غليظتر بودن تركها و آزربايجاني رقيقتر بودن غيرتركهاي آزربايجان است و اين رفتاري شونيستي است. آيا كسي نظر تاتهاي ساكن در آزربايجان كه به اندازه تركهاي ساكن در آن آزربايجاني اند را در باره تخصيص نام فراملي مشترك آزربايجاني به عنوان نام هويتي اتنيكي-ملي خاص براي تركهاي آزربايجان جويا شده است؟ و يا به چه دليل زبان تركي رايج در آزربايجان، زبان آزربايجاني است اما زبان تاتي رايج در آزربايجان زبان آزربايجاني نيست؟ وانگاه، در يك جامعه چندمليتي (مانند آزربايجان)، گروه غالب ملي (يعني تركها) را با نام مشترك فراملي اي كه به همه گروههاي ملي آن جامعه تعلق دارد (آزربايجاني) ناميدن، رفتاري نژادپرستانه است. .."[xv].
کئچمیش یازیلاردا دا ایشاره اولدوغو کیمی آذربایجان تورکچه سینده دانیشان تورک توپلولوقلارینا aзepбиджaHckий (آذربایجانلی) و بو توپلولوقلار طرفیندن دانیشیلان دیله Aserbaidschanisch(آذربایجانچا) آدی نین وئریلمه سی، ایستر هر هانکی بیر فاناتیک آذربایجان تورکو، یوخسا دا روس و فارس ایستعمارچیلیغی طرفیندن دئییل، آوروپادکی بیلیم اوجاقلاری طرفیندن وئریلمیش آد ساییلار. بو مسئله بیر چوخلاری خیال ائتدیکلری تورک دوشمنچیلیگی اساسیندا دئییل، دیل بیلیمی نین گلیشمه سی ایله تورک دیللری داها کئچمیشده کی کیمی چاغاتایجا و عثمانلیجا ادبیات دیلی اساسیندا دئییل، دانیشیلان دیللر اساسیندا آدلانیلمیشلار. ائله بو اساسدا تاتلار اوزون کئچمیشدن آذربایجان تورپاقلاریندا یاشامالارینا باخمایاراق دیللری تورک دیل قوروپونا عایید اولمادیغی اوچون دیلچیلیک آچیسیندان ایران دیل قوروپوندا یئر آلمیش ائتنیک آزینلیق ساییلارلار. بو مسئله آذربایجان تورپاقلاریندا یاشایان باشقا ائتنیک آزینلیقلار اوچون ده کئچرلی ساییلار. بو ائتنیک آزینلیقلارین ائتنیک منسوبیتلری نظره آلینار و اونلارا اؤز ائتنیک کیملیکلرینی بیر آزلیق اولاراق یاشاتماق حاققی وئریلرسه، هانکی شوونیستلیکدن سؤز گئده ر مسئله سینه مهران بهارلی جاواب وئرمه لیدیر. ترس دورومدا اوینورام، اوینامیرام دئمکله ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک توپلولوقلاری نین میللی مسئله لرینه حلل یولو تاپماق ایمکانسیز اولاراق کاغیذ جیزما- قارا ائتمکدن باشقا هئچ بیر توتارلی ایش گؤرمک اولماز. مهران باهارلی بگ گئنه ده یازیر:
"س-آزربايجان اتنيك كه شما در آثارتان بكار مي بريد آيا در تناقض با نداشتن هويت اتنيك مفهوم آزربايجان نيست؟
دادن هويت اتنيك به آزربايجان همان نگرشي است كه اصطلاحا به تركي "ايستالينيست آزهربايجانچيليق" (آزربايجانگرائي استالنيست) ناميده مي شود و تعبير "ملت آزربايجان" تنها يك نتيجه منطقي آن و نوك اين كوه يخ است. ايدئولوژي "ايستالينيست آزهربايجانچيليق" و يا آزربايجانگرائي استالينيست، نگرشي دمكراتيك نيست، ائتنوكراتيك است. رژيمي آنتي دمكراتيك است كه خواهان برقراري حاكميت اتنيك خود بر سرزميني چندمليتي است. از اين منظر، هويت ملي-اتنيكي آزربايجاني چيزي مانند هويت ملي-اتنيكي ايراني است كه در حال تحميل شدن بر همه ملتها و اقليتهاي ملي ساكن در آزربايجان است كه از هم اكنون باعث بروز نارضايتي در ميان گروههاي اتنيك غيرترك ساكن آزربايجان از قبيل كرد، فارس، تالش، تات و ... شده است. "آزربايجان ائنتيك" راهي براي اجتناب از اين ائتنوكراسي است"[xvi].
اوسته گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی بگ، باشقالارینا آنتی دئموکرات دامغاسی وورماغا چالیشدیغینا باخمایاراق "ائتنیک (خالقا عایید)" یونانجا "ائتنوس (خالق)" کلمه سینی بلکه ده پوپولیست کمونیستلر کیمی خالقلار یئرینه قلمه آلاراق "ائتنیک آذربایجان (آذربایجان ائتنیک)" کلمه سینی بیر چوخلاری خیال ائتدیکلری آذربایجان تورکلری نین یئرینه دئییل، آذربایجانداکی میللتلر یئرینه ایشلتمیش اولار. ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک ائتنوسونون کئچمیشده اؤز کیملیگینه قئیدسیز قالدیغینی نظره آلاراق بیلگی سایار و اینتئرنئت چاغیندا مهران بهارلی بگین تورکلوک مقوله سینه بئله بیر نوستالوژیک بیچیمده یاناشماسی ایران ممالیکی محروسه سینده تورک توپلولوقلاری نین هانکی یارالارینا ملحم قویابیلر موضوعسو اؤزو ده هر بیر ساغلام دوشونجه لی انسانی دوشوندورمه لیدیر.
[i] ایشیق سؤنمز، آذربایجان تورک ملتی یوخسا آذربایجان ملتی: http://isiqsonmaz.com/Seite%20300.htm
[i] ایشیق سؤنمز، آذربایجان تورک ملتی یوخسا آذربایجان ملتی: http://isiqsonmaz.com/Seite%20300.htm
[ii] مهران بهاری، سؤزوموز،Saturday, July 21, 2012: http://sozumuz.blogspot.de/2012/07/blog-post_5312.html
[iii] T. Makarov, Tatarskaya grammatika kavkazskogo narečiya, Tiflis 1848, S. 38, və Hermann Vambery, Das Türkenvolk in seinen ethnologischen und ethnographischen Beziehungen, Dresden, 1885. Karl Foy, Azerbaidschanische Studien mit einer Charakteristik des Südtürkischen. MSOS (W), Bd. 6 (1903), S. 127-177. Helmut Ritter, Aserbaidschanische Texte zur nordpersischen Volkskunde. Der Islam, Bd. 11 (1921), S. 181.
[iv] Christian Lassen 1800 اینجی ایل نوروئژین بئرگئن شهرینده دوینایا گؤز آچمیش. حقوقچو آتاسی، نیکولای کیریستیان وئندیلبؤ لاسئن اؤلدوکدن سونرا آناسی، فئرئدئریککئ الیزابئت فریش ایله بیرلیکده 1819 اونجو ایل دانمارکین آلتونا شهرینه داشینمیش. آلمانیانین هایبدئلبئرگ و بون شهرلرینده اونیوئرسیته اؤیرنیمینی باشاچاتدیرمیش. Christian Lassen سانسکریت دیلینی August Wilhelm von Schlegel آدلی اوستاددان اؤیرنمیش. 1830 اینجی ایل Christian Lassen سانسکریت دیلینده آوروپادا بیرینجی پروفسورلوق درجه سی آلمیش، 1840 اینجی ایل اسکی هیند دیلی و ادبیاتی نین پروفسورو اولموش، 1841 اینجی ایل کوپئنهاک اونیوئرسیته سینده آدلیم (مشهور) بیر پروفئسور اولموش، 1876 اینجی ایل آلمانیانین بون شهرینده اؤلموش.
[v] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[vi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[vii] آنادولونون شرقیندن یولا چیخاراق ایران ممالیکی محروسه سی نی قاراقویونلولاردان تحویل آلان آق قویونلو باشچیلاریندان اوزون حسن آق قویونلویا یازیلمیش مکتوبلارین بیرینده اوخویوروق: "...ملاقات بر وجه احسن روان باد اعلام میدارد که بفیض فضل ملک متعال تعالی شانه مهمات اهتمامی بر حسب مرام اولیاء دولت مسیر است و بعنایت الله سبحانه و تعالی بهیچ وجه از وجوه در اینجا نگرانی نماند و مملکت آذربیجان و عراق عرب و عجم و فارس و کرمان تا هرموز و سیستان و خراسان مسخر گشت اکنون بمبارکی و طالع سعد عنان عزیمت بدان دیار معطوف فرمودیم و قرامان خانه مقام اینجانب است و جدائی نیست انشالله تعالی (Qaynaq: Mehmet Şefik Keçik, Briefe und Urkunden aus der Kanzlei Uzun Ḥasan, Freiburg, 1976, Urkunde 21, S. 250.)
[viii] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[ix] گونئی آذربایجان توپراقلاری، قاراکیلیسا و موغانشهر (پارساباد) ایکی قوشا و بیر-بیرلرینی کسمز (موازی) خطلرین باشلانیشی دئیه گؤز اؤنونه آلارساق، بو ایکی خططین ائشیگینده، آنجاق بو خطلره یاپیشیق تورکلر یاشایان توپراقلار دا ایران ممالیکی محروسه سی نین قلبینه دوغرو (مرکزی استان) بیتیشیک تورک ائتنوسو یاشایان توپراقلار اولدوقلاری اوچون، بوتون بو توپراقلارداکی بیتیشیک شهر و کندلری، گونئی آذربایجان توپراقلاری دئیه حئساب ائتمه لی ییک.
[x] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xii] آذربایجان تورکلری نین میللی و شخص کیملیک آدلاری اوزره باخ: ایشیق سؤنمز: آذری یوخسا آذربایجان تورکو، آذربایجان ملتی و ائتنیک گونئی آذربایجان توپراقلاری: http://isiqsonmaz.com/Seite%20299.htm
[xiii] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xiv] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xv] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xvi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 09.08.2012


text:
اوشاغین جینسینین تعیینینه گؤره معایینهنین آپاریلماسینین و جینسی منصوبیته گؤره حامیله لیین صنعی پوزولماسینین قاداغان اولونماسی گیزلی آبورتلارین سایینی آرتیراجاق. بعضیلری قونشو اؤلکهلرده آبورت ائتدیرهجک، بعضیلری تانیشلارینا ائتدیرهجک. بونون اوچون هر زامان وورغولامیشام کی، قاداغالاری معاریفلندیرمه ایشلری آپارمادان قبول ائتمک دوزگون دئییل.
بو سؤزلری آخار. آذ-ا آچیقلاماسیندا سوسیولوق احمد قشم اوغلو دئییب. او بیلدیریب کی، اوغلانلارین سایینین چوخالماسی پروبلم یاراتمایاجاق:
«سون واختلار سؤز-صحبت وار ایدی کی، اوغلانلار چوخ دوغولور، قیزلاری ایسه آبورت ائدیرلر. هر زامان دئمیشم کی، اوغلانلارین چوخ دوغولماسی هئچ بیر پروبلم یاراتمیر. چونکی اوغلانلار چوخ واخت اؤلکهدن خاریجه گئدیر و بونا گؤره اونلارین سایی آزالیر. اوغلانلارین چوخ دوغولماسی دموگرافیق جهتدن چوخ یاخشی حالدیر. بو گؤستریجی معنوی جهتدن قورخولو بیر ایستاتیستیکا ایدی کی، اینسانلار اؤز قیز اؤولادلارینی قتل ائدیرلر. بو اینسانلاردا معنوی ضربهیه، دینسیزلییه، عینی زاماندا خوشا گلمهیهن پسیخولوژی آشینمالارا سبب اولور. اونا گؤره ده طبیعی کی، بونون قارشیسی آلینمالی ایدی.
۸ کیشیدن بیری ائولهنمک اوچون قیز چاتیشمازلیغی پروبلمی ایله اوزلشهجک خبری اساسسیز ایدی. بئله شیلر اولمایاجاق. عکسینه، اوغلانلار خاریجی اؤلکهلره گئدن زامان قیزلار چوخ قالیر و پروبلم یارانیر».
سوسیولوق قید ائدیب کی، قیز اؤولادینین دوغولماسینا گؤره بوشانمالارین باش وئرمهسی حاللاری خیلی آزالیب:
«بونا گؤره ده حساب ائدیرهم کی، حامیله لیین صونعی پوزولماسینین قاداغان ائدیلمهسی بوشانمالارا تأثیر ائتمهیهجک. اونسوز دا قیز اؤولادینین دوغولماسینا گؤره بوشانما احتیمالی اولان شخصلر آبورت اوچون موختلیف یوللار آختاریب تاپاجاق».
قید ائدک کی، «رپرودوکتیو ساغلاملیغین قورونماسی حاقیندا» قانون لاییحهسینه اساساً، اؤلکهمیزده جینس ایله باغلی ارثی خستهلیکلرین کئچمه احتیمالی یوکسک اولدوغو حاللار استثنا اولماقلا، اوشاغین جینسینین تعیینینه گؤره معایینهنین آپاریلماسی و جینسی منصوبیته گؤره حامیله لیین صونعی پوزولماسی (سلکتیو آبورت) قاداغان اولونور.


text:
ارمنیستانین شیمال-جنوب آوتوماگیسترالینین تیکینتیسی دایاندیریلا بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «ژاماناک» قزئتی یاییب.
«حکومت آرتیق آنلاییب کی، بین الخالق تشکیلاتلار بو لاییحه اوچون بیر داها کرئدیت آییرمایاجاقلار. ایندی اساس مسئله اینوئستور آختاریشیدیر»، – دئیه او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، شیمال-جنوب لاییحهسی ایرانی قارا دنیزله بیرلشدیرمک اوچون نظرده توتولوب. بو لاییحه سایهسینده ایرانی قارا دنیزله بیرلشدیرهن کؤهنه یول ۲ دفعهدن چوخ قیسالدیلمیش اولاجاق.
ارمنیستان بو یولون تیکیلیشی اوچون ۲۰۰۹-جو ایلده آسییا اینکیشاف بانکیندان کرئدیت آلیب. ماراقلی مقام اودور کی، یولون تیکیلیشینه ۲۰۱۲-جی ایلده باشلانیلیب. ایروان تیکینتینین ۲۰۱۶-جی ایلده باشا چاتاجاغینی بیلدیرسه ده، وعدینه عمل ائتمهییب.


text:
آذربایجانلی صنعتچی نوید مثمیر ۱۹۷۹-جو ایلده ماراغا شهرینده آنادان اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، او، داها چوخ ساز موسیقی آلتینده سسلندیردیی گؤزل ایفالاری ایله تانینیر.
تکجه آذربایجان و ایراندا یوخ، تورکییهده، ائلجه ده دونیانین بیر چوخ اؤلکهلرینده تانینان نوید مثمیر تصووف و خالق موسیقیسیندن بهرهلنهرک فرقلی یارادیجیلیق نمونهلری اورتایا قویور.
او، عمادالدین نسیمی، محمد فضولی، سید عظیم شیروانی کیمی بؤیوک صنعتکارلارین شعیرلرینه ماهنی بستهلهییب.
اونون شاعر مفتون امینینین سؤزلرینه بستهلهییب اوخودوغو ماهنیلاردان بیرینی تقدیم ائدیریک:
غمین قوربانی تبریز، یئللی تبریز،
آلوولو، ایلدیریملی، سئللی تبریز،
نه قانلار قایناییب سندن، اولوب داش
بئیله کی، عینالیندان بللی تبریز.
بوتون دونیالارین دردین قانار داغ،
سوال ائتسن، سوکوت ایله دانار داغ.
سهندین اوستو قاردیر، آلتی قاندیر
بو جوشغون دردیندن بیر گون یانار داغ.
قاناد آچسام، بو گون دونیا منیمدیر،
بولاقدان توتدو تا دریا منیمدیر.
آییق گز، ایستی ال، وازگئچمه واردان
کی، سون گون تکجه بیر رؤیا منیمدیر.
ایچک بو جامی اوزلر آغلیغییلا،
قیزارداق رنگی عشقین ساغلیغییلا.
سویوق دونیانی باسمیشدیر و لاکین
نه غم واردیر اورکلر داغلیغییلا.
شعر: مفتون امینی
موسیقی: نوید مثمیر


text:
فوتبال بوییچه افغانستان ملی تیرمه جماعه سی گروه باسقیچ سره لش بیلله شوولری نینگ دستلبکی اوچره شوویده سریلانکالیک رقیبلرینی 1:0 حسابیده مغلوب ایتدی.
افغانستانلیک هجومچی بیلال آرزو مذکور اوچره شوونینگ قهرمانیگه ایلندی. بلال بیرینچی بولیم نینگ سونگی دقیقه لریده (45 دقیقه) کیریتگن یگانه توپ اویین تقدیرینی حل قیلدی.
سریلانکا مغلوب ایتیش آرتیدن افغانستانلیک فوتبالچیلر دوشنبه کونی مغلوستانلیک رقیبلریگه قرشی میدانگه توشیشه دی.
2006 ییلیده ستارت آلگن آسیا فوتبال کانفدراسیونی کوباگی بو ییل بیشینچی بار اوتکزیلماقده.
خلق ارا فوتبال تورنری کانفدراسیونی گه مذکور مملکت لر فوتبال درجه سینی آشیریش ایکنی ایتیله دی.
گروه باسقیچ بیلله شوولریده آسیا قطعه سیدن بولگن 20 جماعه بیش گروه بولینیب، اوز سره لش باسقیچ بیلله شوولرینی باشلشماقده.
نوبتده گی باسقیچگه ایسه، گروه غالبلری و ینه ایککینچی اوریننی ایگلله گن ایککی نفری بیلن جمع 7 ملی تیرمه جماعه چیقیشه دی.
( او-اِف-کی) چقیروو کوباگی و مرکزی آسیا
یریم فاینل اوزبیکستان ملی تیرمه جماعه سی آسیا کوباگیده قید ایتگن اینگ یوقاری نتیجه دیر.
آسیا کانفدراسیونی چقیروو کوباگیده مرکزی آسیا منطقه سیدن قرغیزیستان "رواجلنه یاتگن اعضالر" تصنیفیگه کیریشسه- ده، تاجیکستان و تورکمنستان هم اشتراک ایتیب کیلیشه دی.
تاجیکستان 2006 ییلده تورنر غالبیگه ایلنگن بولسه، تورکمنستان ایککی بار2-0 اورین و قیرغیزستان بیر بار اوچینچی اوریننی قولگه کیریتیشگه موفق بولگن.
شوییل فبروری آیی نینگ 6 نچی سیده ( او-اِف-کی) نینگ رواجلنگن اعضالر" ترکیبیده بولگن اوزبیکستان 2015 نچی ییلگی آسیا کوباگی گروه باسقیچ سره لش بیلله شوولرینی باشله گن و اوز میدانیده هانگ کانگ بیلن دورنگ(0:0) نتیجه قید ایتگن ایدی.
اوزبیکستان فوتبالچیلر نوبتده گی بیلله شوولرینی 22 مارچ کونی سفرده بیرلشگن عرب امریکالیک لرگه قرشی اوتکزیشه دی.
یریم فاینل اوزبیکستان ملی تیرمه جماعه سی آسیا کوباگیده قید ایتگن اینگ یوقاری نتیجه دیر.
اوزبیکستانلیک فوتبالچیلر2011 نچی ییلده قطرده بولیب اوتگن اویینلرده قطعه ینگ اینگ زور تورت جماعه سی سفرلریگه کیریشگه موفق بولگن ایدی.
بو کبی نتیجه نی حاضرچه بیرار بیر مرکزی آسیا دولتی تکرارلشگه موفق بولگن ایمس.
له آس گه جونب کیتیشلریدن اول افغانستان ملی تیرمه جماعه سی باش مربی سی یوسف کارگر حاضرلیکلری اعلی درجه ده ایکنی نی بیان قیلگن ایدی.
اساس سالینگن 2006 نچی ییلدن بویان اشتراک ایتیب کیله یاتگن ایسه- ده، اوچ اون ییل دیر که اوروشلر گردابیده قاله یاتگن افغانستان هلیچه آسیا فوتبال کانفدراسیونی کوباگیده یوکسک نتیجه قید ایتمه گن.
اما گروه باسقیچ بیلله شوولریده قوشنی قیرغیزستان نی ایککی بار یینگیشگه موفق بولگن.
2008 نچی ییلگی آسیا کانفدراسیونی چقیروو کوباگیده دستلبکی باسقیچ سره لش بیلله شوولریده اوز گروهیده غالب چیقیب، نوبتده گی باسقیچگه چیقگن، بیراق هندوستان، تاجکستان و تورکمنستان گه یینگیلیب، آرتگه قیتیشگه مجبور بولگن ایدی.


text:
الکتروشیمی
الکتروشیمی — الکترولیتلرین الکتریک جریانینی کچیرمهسی پروسسلرینی، حرکتلی یونلاری اوْلان برک و مایع جیسیملرین حجم، سطح خاصهلرینی تدقیق ائدن فیزیکی شیمینین بؤلمهسیدیر.[۱] بۇ علم ۱۹-جو عصرین اوّلینده ایلک اۇزون موددتلی تأثیر ائدن ثابت الکتریک جریانی منبعی یارادیلارکهن میدانا گلمیشدیر. لاکین الکتروشیمینین حقیقی نظری اساسی ۱۹-جو عصرین ۸۰-جی ایللرینده میدانا گلمیش ائلکترولیتیک دیسسوسیاسییا نظریهسی اوْلدو. جریانین کیمیوی قایناقلرینده الکتریک حرکت قوهسی مادهلرین کیمیوی قارشیلیقلی تأثیری زامانی یارانیر. جریانین ایلک کیمیوی قایناقلری سربست حالدا بیر سیرا کیمیوی المنتلرین (ناتریوم، کالیوم، کلسیوم و س.) کشفینه و آلینماسینا کؤمک ائتدی. سوْنرالار آیدینلاشدی کی، الکتریک جریانینین کمکی ایله نَینکی یالنیز بسیت، هم ده مورکّب مادهلری کیمیوی تئپکینین سرعتینی گئنیش اینتروالدا دییشمکله فاصیلهسیز آلماق اوْلار.
ایچیندهکیلر
- ۱ تاریخی
- ۲ الکتریک جریانی
- ۳ الکترولیت
- ۴ الکترولیز
- ۵ باتاریالاردا ائلکترولیز
- ۶ فارادیین الکترولیز قانونلاری
- ۷ الکتریک خاناسی
- ۸ الکتروکیمیوی المنت
- ۹ کورروزییا
- ۱۰ نرنست تنلیگی
- ۱۱ خصوصیّت
- ۱۲ محلوللاردا الکتریک کچیرمه
- ۱۳ الکتروکیمیوی سیستملر
- ۱۴ تطبیقی
- ۱۵ عالیملر
تاریخی[دَییشدیر]
۱۶-جی عصر[دَییشدیر]
۱۶-جی عصرده الکتریکین یاواش-یاواش باشا دوشولمهیه باشلاندیغی عصر اوْلموشدور. بۇ عصرده، اینگیلیس عالیمی ویلیام گیلبرت ۱۷ ایل بویونجا ماقنیت و الکتریک اۆزرینه چالیشمیش و بۇ ایشلری اوْنا "مغناطیسی خاصیّتنین آتاسی" اۆنوانینی قازاندیرمیشدیر. گیلبرت، ماقنیتلرین اۆرتیم (تولید)ی و گوجلندیریلمهسی اۆزرینه فرقلی یوْللار کشف ائتمیشدیر. سورتونمه قوهسی اۆزرینده چالیشاراق ایستاتیک الکتریک چیخاران ایلک الکتریک گنراتورونو اینکیشاف ائتدیردی
17-جی عصر[دَییشدیر]
۱۷۰۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا، فرانسه شیمیچی شارل فرانسوا دوفئ عینی یوکلرین بیر-بیرینی ایتتیی، ضد یوکلرین بیر-بیرینی چکدیی ایکی نؤع فرقلی ایستاتیک الکتریکین وارلیغینی کشف ائتدی.
شارل کولون یوکلنمیش جیسیملرین، هم ده ماقنیتلرین قوتبلرینین قارشیلیقلی تأثیرینی اؤیرنمیش، سورتونمه قوهلرینی تدقیق ائتمیشدیر. ۱۷۸۵-جی ایلده ایسه شارل کولون "کولون قانونونو" کشف ائدیر. ایتالیا حکیمی و آناتومییا متخصصی لویجی قالوانی ۱۷۹۱-جی ایلده یازدیغی اثرینده شابلون:الکتریکین عضله حرکتلرینه تأثیری اۆزرینه شرحلر) کیمیوی تئپکیلر و الکتریک آراسیندا بیر کؤرپو قوراراق الکتروشیمینین یارادیلیشینی ائتدی.
۱۸۰۰-جی ایلده اینگیلیس شیمیچیلاری ویلیام نیکولسون و یوهان ریتتر سویو ائلکترولیز یولویلا هیدروژن و اوکسیژنه آییرماغی باجاردیلار.
19-جی عصر[دَییشدیر]
۱۸۱۰-جو ایلده ویلیام هید اۇوللاستون، قالوانیک پیلی داها دا اینکیشاف ائتدیریلمیشدیر. هامپری دوینین ائلکترولیز اۆزرینئ ائتدیی چالیشمالار، بسیط ائلکترولیتیک هوجیرهلرده حاضیرلانان الکتریکین یوکلو مادهلر آراسینداکی کیمیوی تئپکینین و کیمیوی باغلانمانین بیر فاکتی اوْلدوغونو گؤستردی.
۱۸۲۰-جی ایلده هانس ائرستد الکتریک آخیمینین ماقنیتیک اثریسینی کشف ائتدی. آندره ماری آمپر ائرستدین چالیشمالارینی تکرارلادی و ریاضی دوستورونو کشف ائتدی. ۱۸۲۱-جی ایلده ائستون اصیللی آلمان فیزیکی توماس یوهانن سیبک ایکی فرقلی دمیرین یرلرینده ایستیلیک فرقی اوْلدوغوندا، ائلکتریکلشدیریلمیش بیر آچیغا چیکمامیش یاراندیغینی گؤستردی.
۱۸۰۰-جی ایللر اینگیلیس شیمیچیلاری ویلیام نیکولسون و یوهانن ریتتر سویو ائلکترولیز یولو ایله هیدروژن و اوکسیژنه ائتمیی باجاردیلار. قیسا مدت سوْنرا ریتتر، الکترو-اؤرتمه پروسسینی کشف ائتدی و ائلکترولیتیک بیر پروسسده اؤرتولهن دمیر ایله چیخاریلان اوکسیژن میقدارینین ائلکترودلار آراسینداکی مسافهیه باغلی اوْلدوغونو مۆشاهیده ائتدی.[۲]
۱۸۱۰-جی ایلده ویلیام هید اۇوللاستون قالوانیک باتاریانی داها دا اینکیشاف ائتدیردی. هامپری دوینین ائلکترولیز اۆزرینه ائتدیی ایشلر، ساده ائلکترولیتیک هوجیرهلرده چیخاریلان الکتریکین ضد یوکلو مادهلر آراسینداکی کیمیوی تئپکینین و کیمیوی باغلانمانین بیر نتیجهسی اوْلدوغونو گؤستردی.
ویلیام قروو ایلک یاناجاق المنتینی ۱۸۳۹-جو ایلده چیخاردی. ۱۸۴۶-جی ایلده ویلهلم وبر الکترو-دینامومتری ایجاد ائدیر. ۱۸۶۶-جی ایلده جورج لسلانش ایندیکی واختدا بۆتون دونیادا مشهور اوْلاراق ایستیفاده ائدیلن سینک-کربون پیلتهسینین ایلک قاباقجیلی قبول ائدیله بیلهجک المنتینین پاتنتینی(ایختراع ثبتی) (ایختیراعچییا ایختیراعسینا گؤره تقدیم اوْلونان سند) آلدی.
۱۸۹۴-جو ایلده فریدریخ اوْستوالد اوْرقانیک تورشولارینین الکتریک کچیریجیلیگی و ائلکترولیتیک پارچالانماسی اۆزرینه ائتدیی ایشلرینی تماملادی. والتر هرمان نرنست ۱۸۸۸-جی ایلده آخینی چیخاران کیمیوی تئپکینین سربست انرژیسینین نجه هسابلاناجاغینی آچیقلایان و ایندیکی واختدا نرنست تنلیگی اوْلاراق بیلینهن برابرلیگی میدانا گتیردی. ۱۸۹۸-جو ایلده فریتس هابر، ائلکترولیتیک پروسسلری کاتوت آچیغا چیکمامیشی ثابت اوْلدوقدا بللی ردوکسییا محصوللارینین میدانا گله بیلجیینی گؤستردی.
20 جی عصر[دَییشدیر]
- ۱۹۰۲-جی ایل: "الکتروشیمی جمعیتی" یارادیلدی.[۳]
- ۱۹۴۹-جو ایل: "بینلخالق الکتروشیمی جمعیتی" یارادیلدی.[۴]
- ۱۹۵۹-جو ایل: یاروسلاو قیرووسکی پولیاروقرافییانی ایختیراع ائتدیینه گؤره نوبل اؤدولی آلیر.[۵][۶]
الکتریک جریانی[دَییشدیر]
شابلون:ماین الکتریک جریانی – یوکلو زررجیکلرین نیظاملی (ایستیقامتلنمیش) حرکتینه دئییلیر. الکتریک جریانینین مؤوجود اوْلماسی اۆچون ضروری شرطلر آشاغیداکیلاردیر:
- یوکلو زررجیکلر
- الکتریک ساحهسی
- ناقیلین اۇجلاریندا آچیغا چیکمامیشلار فرقی
الکتریک جریانینین آشاغیداکی تأثیرلری واردیر:
- ایستیلیک تأثیری (ایفراتکچیریجیلرده ایستیلیک آیریلمیر)؛
- کیمیوی تأثیر (آنجاق الکترولیتلرده مۆشاهیده اوْلونور)؛
- ماقنیت تأثیرلری ( بۆتون ناقیللرده مۆشاهیده اوْلونور).
ائلکتروتلاردان جریان کچیریرلر. بۇ زامان ائلترولیتده باش ورهن حادثهنی محض شیمینین "الکتروشیمی" بؤلمهسی اؤیرنیر.
الکترولیت[دَییشدیر]
شابلون:ماین الکترولیتلر - حل ائتدیکده و یا اریتدیکده الکتریک جریانینی کچیرهن مادهلردیر. اوْنداکی گئدن پروسسلری "الکتروشیمی" بؤلمهسی اؤیرنیر. سودا محلوللاری و یا ارینتیلری الکتریک جریانینی کچیرمهیهن مادهلر غیری-الکترولیتلر آدلانیر. الکتریک جریانی وریلدیکده موثبت و منفی یوکلرین حرکتی باش وریر، اوْنلار اؤزونو بیرینجی نؤع کچیریجی اوْلان حرکت ائدن الکترون قازینا اوْخشادیر.
الکترولیتلر یالنیز محلولدا، اوْنلاردان بیر نچهسی ایسه اریتدیکده الکتریک جریانینی کچیریر. کریستاللیک (برک) حالدا اوْنلار الکتریک جریانینی چوْخ پیس کئچیریر و یا هچ کچیرمیر. تیپیک الکترولیتلره مثال اوْلاراق ناتریوم-خلوریدی گؤسترمک اوْلار.
الکترولیتلره تورشولار، اساسلار و دۇزلار عاییددیر. سودا حل ائدن زامان اوْنلار یونلارینا دیسسوسیاسییا ائدیر. یونلارین عمله گلمهسی غیری-الکترولیتلرله مؤ قایسهده الکترولیتلرین خصوصی خاصهیه مالیک اوْلماسینی گؤستریر.
الکترولیز[دَییشدیر]
الکترولیز - الکتریک جریانیندان کچدیکدن سوْنرا الکترودلاردا ایکینجی تئپکیلردان یارانان حل اوْلونموش مادهلرین آیریلماسینی تامین ائدن فیزیکی-کیمیوی پروسسدیر. الکتریک قایناقنین اوْلماسینی طلب ائدیر. ائلکترولیز الکترولیتدن الکتریک جریانی کچهن زامان ائلکترودلار اۆزرینده ماده توْپلانماسینا دئییلیر. الکترولیت الکتریک جریانی کچیرهن دۇز،تورشو و قلوی محلولونا دئییلیر. الکترولیتیک دیسسوسیاسییا سودا نیترال موْلکوللارین پارچالانماسی زامانی منفی و موثبت یونلارین عمله گلمهسینه دئییلیر.
باتاریالاردا ائلکترولیز[دَییشدیر]
قورو باتاریا[دَییشدیر]
جیوهلی باتاریا[دَییشدیر]
قورغوشون باتاریاسی[دَییشدیر]
یاناجاق باتاریاسی[دَییشدیر]
فارادیین الکترولیز قانونلاری[دَییشدیر]
بیرینجی[دَییشدیر]
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
- (5)
- (Faradeyin birinci qanunu)
اکینجی قانون[دَییشدیر]
تورش موحیط[دَییشدیر]
Nəhayət, bu reaksiya digər reaksiyadakı elektronlarla tutuşdurularaq yazılır:
قلوی موحیط[دَییشدیر]
Nəhayət, bu reaksiya digər reaksiyadakı elektronlarla tutuşdurularaq yazılır:
Elektrokimya
Nəhayət, bu reaksiya digər reaksiyadakı elektronlarla tutuşdurularaq yazılır:
الکتریک خاناسی[دَییشدیر]
الکتریک خاناسی - الکترولیت دؤورهسینه قوشولان ۲ قایناق ائلکتروددان عبارت اوْلان ائلکتروکیمیوی تئپکیلری تامین ائدن ائلکتروکیمیوی مکانیزممدیر. ائلکترولیزده ایستیفاده اوْلونور. ایلک دفعه بۇ قورغو XVIII عصرده لویجی قالوانی و آلسساندرو وولتا طرفیندن ایختیراع ائیدلمیشدیر. قورغودان فیزیکی مودللشدیرمهده ایستیفاده ائدیلیر. چوْخ واختی بۇ قورغو ایله ائلکترود حادثهلری اؤیرنیلیر. ائلکترود ۲ جور اوْلور: کاتود و آنود.
الکتروکیمیوی المنت[دَییشدیر]
بیر ائلکتروشیمیسال هلمنت، اؤزباشینا اینکیشاف ائدن بیر اوْکسیدلشمه-ردوکسییا تئپکیسینی اوْرتایا چیخاردیغی انرژیدن الکتریک جریانی چیخارا بیلهن بیر جیهازدیر. بۇ جور بیر المنت لویجی قالوانی و آلسساندرو وولتایا ایتهافن قالوانیک هوجیره و یا وولتانیک هوجیره اوْلاراق دا بیلینیر. هر ایکی علم آدامی XVIII عصرین سوْنلاریندا کیمیوی تئپکیلر و الکتریک جریانی ایله علاقه دار بیر چوْخ تجروبه ائتمیشلر. قالوانیک المنتده آنود اوْکسیدلشدیریجینین، کاتود ایسه ردوکسیادیجینین راللاشدیغی ائلکترود اوْلاراق تعیین اوْلونار.
قالوانیک المنتدهکی دمیرلار فرقلی یاری-هوجیره تئپکیلرا گؤره چؤزوندوغو اۆچون فرقلی حل اوْلما سرعتلرینه ساهیبدیرلر و بۇ دا هر دمیر ایله الکترولیت آراسیندا فرقلی ائلکترود آچیغا چیکمامیشی میدانا گلمهسینه سبب اوْلار. اگر ایکی دمیر آراسیندا الکتریک بیر علاقه (مثلاً، بیر تلله) الده ائدیلسه، دمیرلار آراسیندا الکتریک آخیشی راللاشار.
الکترودلار سینک و میس اوْلان و سیراسییلا سینک سولفات و میس سولفات محلوللاریندا بیر ائلکتروکیمیسال هوجیره دانیل المنتی اوْلاراق بیلینیر.
آنود آیریلیشیندا موثبت یوکلرین ییغیلماسینی اؤنجهلهمک اۆچون، دۇز کؤرپوسو آدی وئریلن و بیر الکترولیت ایله دوْلدورولموش بیر اۇ-توبو ترس چوریلهرک المنتی یرلشدیریلیر. بئلهجه، یونلارین آخیشی و الکتریک جریانی اۆرتیم (تولید)ی تامین ائدیلمیش اوْلور.
بیر وولتمتر واسطهسیله آنود و کاتود آراسینداکی آچیغا چیکمامیش اؤلچوله بیلر. ائلکتروکیمیوی المنتی آچیغا چیکمامیشی عینی زاماندا ائلکتروموتور قوت و یا ائهم (الکتریک حرکت قوهسی) اوْلاراق دا آدلاندیریلار. الکترونلارین ائلکتروکیمیوی المنتده ایزلدیی یولو ایفاده ائتمک مقصدیله بیر هوجیره دیاقرامی چکیلر. مثلاً، دانیل ائلمنتیوچون هوجیره دیاقرامی بۇ شکیلدهدیر:
اوّل، آنوددا اوْکسیدلشهن دمیرین (زن) ردوکسیالانمیش فوْرماسی یازیلیر. بۇ فوْرما اوْکسیدلشمیش فوْرماسیندا (زن-اوْکسیدلشمه درجهسی:۲+)، فازالار آراسینداکی سرحدی ایفاده ائدن شاقولی بیر خط ایله آیریلیر. جوت شاقولی خط، المنتدهکی دۇز کؤرپوسونون ایشارلییر. نهایت، کاتوددا ردوکسیالانمیش دمیرین اوْکسیدلشمیش فوْرماسی و ینه بیر شاقولی خط سوْنراسیندا دا ردوکسیالانمیش فوْرماسی یازیلیر.
کورروزییا[دَییشدیر]
کورروزییا - اطراف موحیط نتیجهسینده دمیرلارین پاسلانماسیدیر. آشاغیداکی دمیر ائلمنتینین پاسلانمااسی وریلمیشدیر:
نرنست تنلیگی[دَییشدیر]
نرنست تنلیگی - اوْکسیدلشمه-ردوکسییا تئپکیسینین فعّال مادهلرله علاقهسینی یارادیر. بۇ تنلیک آشاغیداکی کیمیدیر:
خصوصیّت[دَییشدیر]
ائلکتروکیمیوی پروسسلر بیر نچه مرحلهدن عبارتدیر: دیففوزییا، الکتریک ساحهسینین تأثیری آلتیندا یوکلو ذراتین میقراسییاسی (یرینی دییشمهسی)، ماده نین یوکونون و کۆتلهسینین (یون شکلینده) کؤچورولمهسی.
الکتروشیمی آنالیتیک شیمیدا مادهلرین تدقیقی اۆصوللاریندا ان گئنیش تطبیق اوْلونان پولیاروقرافییا اۆصولونو وردی. تدقیق اوْلونان ماده نین کیفیت و کیمیوی ترکیبی جریانین گۆجونون جیوه دامجیسی ائلکترودونون آچیغا چیکمامیشیندان وابستهلیغینا گؤره بللی ائدیلیر. پولیاروقرافییا یوْللارینین مواسیرلشدیریلمهسی بیر میللیلیتر محلولداکی قاریشیق شکلینده اوْلان ماده نی ۱۰–۱۰ ق ترتیبینده تعیین ائتمهیه ایمکان وریر.
قالوانیک المنتلرده الکتریک حرکت قوهسینین (ائ.ه.ق.) اؤلچولمهسینده ایستیفاده ائدیلن ائلکتروکیمیوی یوْللار تئپکیلرین مکانیزممینی، ترمودینامیکاسینی و کینتیکاسینی اؤیرهنمهیه ایمکان وریر. صنایعده الکتروشیمینین کمکی ایله سودا، قلوی دمیرلار، آلومینیوم و بۇ کیمی مؤهوم محصوللارین اۆرتیم (تولید)ی اۆصوللارینین اساسلاری ایشلنیلمیشدیر. الوان و نادر دمیرلارین قاریشیقلاردان تمیزلهنمهسینده ائلکتروکیمیوی رافیندیلمه (تمیزلهمه) اۆصوللاری گئنیش تطبیق ائدیلیر. ائلکتروسینتزین کمکی ایله ینی کیمیوی محصوللار آلیرلار. بیزیم دؤوروموزده اورقانیک سینتز ساحهسینده الکتروشیمی قارشیسیندا بؤیوک ایمکانلار آچیلیر. بئله کی، الکتریک جریانی واسطهسیله چوْخلو اورقانیک دیمرلر و پوْلیمرلر آلینمیشدیر. الکتروشیمینین هم ده ایکی اساس اۆصولو دمیرلارین کورروزییاسینا قارشی موباریزهده کؤمک ائدیر:
- قالوانیک اؤرتوک املگتیرمه
- کاتود و آنود مدافعهسی.
محلوللاردا الکتریک کچیرمه[دَییشدیر]
محلوللارین الکتریک کچیریجیلیگی حل اوْلان مادهلرین و هللدیجینین تبیتهیندن، محلولون قاتیلیغیندان، تِمپراتوردان و س.-دن وابستهدیر. محلوللار ایکینجی نؤع ناقیللردیر. بونلاردا الکتریک کچیریجیلیینی یونلار تامین ائلییرلر. خصوصی و مولیار الکتریک کچیریجیلیکلری فرقلندیریلیر. ساحهلری ۱ م۲ اوْلوب، بیر-بیریندن ۱ م مسافهده پارالل یرلشمیش ائلکترودلار آراسینداکی محلولون الکتریک کچیریجیلیینه خصوصی الکتریک کچیریجیلیگی دئییلیر و æ ایله ایشاره اوْلونور. خصوصی الکتریک کچیریجیلیگی خصوصی مقاومتین ترس قیمتیدیر. تِمپراتور آرتدیقجا æ آرتیر. بۇ اوْنونلا ایضاح اوْلونور کی، تِمپراتور آرتدیقجا یونلارین هیدراتلاشما درجهسی و هللدیجینین اؤزلولویو آزالیر. مولیار الکتریک کچیریجیلیگی بیر-بیریندن ۱ م مسافهده پارالل یرلشدیریلمیش و ایچریسینده ۱ مول حل اوْلان ماده اوْلان محلولون الکتریک کچیریجیلیگیدیر.
الکتروکیمیوی سیستملر[دَییشدیر]
ائنرژینین کیمیوی و الکتریک فوْرمالارینین قارشیلیقلی چوریلمهسی باش ورهن سیستملره الکتروکیمیوی سیستملر و یا دؤورهلر دئییلیر. اگر ائلکتروکیمیوی سیستملرده الکتریک انرژیسی کیمیوی انرژییه چوریلیرسه، بۇ سیستملره ائلکترولیزیور دئییلیر. کیمیوی انرژینین الکتریک انرژیسینه چوریلدیی سیستملره جریانین کیمیوی قایناقلری و یا قالوانیک المنت دئییلیر. الکتروکیمیوی سیستملر ۳ اساس حیصّه دن عبارت اوْلورلار:
- یون کچیریجیلیینه مالیک اوْلان محلول و یا ارینتی الکترولیت آدلانیر.
- الکترولیته سالینمیش دمیرلیک لؤوهه الکترود آدلانیر. ائلکترودلار الکترولیتله یون و یا الکترون مۆبادیلهسینده اوْلورلار.
- ائلکترودلاری بیرلشدیرهن و اوْنلار آراسیندا الکترونلارین اؤتورولمهسینی تامین ائدن دمیرلیک ناقیللره خاریجی دؤوره دئییلیر.
ائلکتروزیوردا «-» یوکلو الکترودا کاتود، «+» یوکلو الکترودا آنود دئییلیر. قالوانیک المنتده«+» یوکلو الکترودا کاتود، «-» یوکلو الکترودا آنود دئییلیر. هر ایکی حالدا کاتودون سطحینده ردوکسییا پروسسی، آنودون سطحینده اوْکسیدلشمه پروسسی باش وریر. واحید موثبت یوکون دؤوره بویونجا تام دؤور ائتمهسی اۆچون گؤرولمهسی لازیم گلن ایشه الکتریک حرکت قوهسی (ائ.ه.ق.) دئییلیر و ائ ایله ایشاره اوْلونور. آیدیندیر کی، ائ.ه.ق.-نی الکتریک قوهلری یارادا بیلمز.
تطبیقی[دَییشدیر]
الکتروشیمی تکنیک و معیشته جریانین چوْخلو قایناقلرینی – قالوانیک المنتلری (باتاریالاری)، باطریلاری، یاناجاق المنتلرینی ورمیشدیر. اۇزونموددتلی تأثیره مالیک المنتلری قلوی الکترولیت و سینک آنوددان حازیرلاییرلار. کاتود رولونو میسین، مانقانین و جیوهنین اوْکسیدلری اوْیناییر. باطریلاردان ان موهومو قورغوشون باطریودور (الکترولیت – سولفات تورشوسو، ائلکترودلار ایسه قورغوشون و قورغوشون-دیوکسیددیر: پبو۲). قورغوشون باطریلاردان آوتوموبیللرده ایستیفاده ائدیلیر. یاناجاق المنتلری – آنود راگنتی کیمی برک، مایع و قاز یاناجاقدان ایستیفاده ائدیلن قالوانیک المنتلردیر.[۷][۸][۹][۱۰]
عالیملر[دَییشدیر]
Vilhelm Yohan Ritter (1804)
- ↑ [۱]
- ↑ جهارلس کنیگهت (ائد.)
- ↑ ائجس هیستوری جنتر
- ↑ wیللیام ل. ماسترتون، ججیلئ ن. هورلی جهمیستری: پرینجیپلس و راجتیونس، جنگاگئ لارنینگ (۲۰۰۸) ایٛسبن ۰-۴۹۵-۱۲۶۷۱-۳ پ. ۳۷۹
- ↑ تهئ نوبل پریزئ ین جهمیستری ۱۹۴۸ آرنه تیسلیوس، nobelprize.org
- ↑ تهئ ایٛنترناتیونال سوجیتی اوْف ائلجتروجهمیستری
- ↑ "ائلجترونیج آلجوهول براته آنالیزرس". جرایگ مدیجال دیستریبوتیون، ایٛنج. پریدوبلژنو ۰۴.۰۶.۲۰۱۰.
- ↑ KHиra "ЭлekTpoxиMия"، روسسیان ژوورنال اوْف ائلجتروجهمیستری، ایٛسسن ۰۴۲۴-۸۵۷۰
- ↑ paздeл физичeckoй xиMии ЭлekTpoxиMия یوخلانیلیب: ۱ اۇکتوبر ۲۰۱۴
- ↑ ЭлekTpoxиMия یوخلانیلیب: ۱ اۇکتوبر ۲۰۱۴


text:
کویت اؤز وطنداشلارینی درحال لیوانی (لبنان) ترک ائتمهیه چاغیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، کویت خاریجی ایشلر ناظرلیگی بو آددیمی لیوانداکی وضعیتله علاقدار آتیلان احتیاط تدبیری آدلاندیریب.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه سعودییه عربیستانی اؤز وطنداشلارینی لیوانی ترک ائتمهیه چاغیرمیشدی.
لیوانین باش ناظری سعید حریری ایرانین اونا قارشی سوء-قصد حاضرلاماسینی سبب گؤسترهرک، سعودییه عربیستانیندا ایستعفا قرارینی آچیقلامیشدی. لیوان مطبوعاتی ایسه حریرینین سعودییه عربیستانیندا حکومت عضولری طرفیندن گیروو گؤتورولدویونو یازمیشدی.


text:
فیلیسطین طرفی ایله صولح دانیشیقلارینا باشلاماق اوچون ایسرایل باش ناظری بنیامین نتانیاهو شرطلر ایرلی سوروب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، نتانیاهو صولح دانیشیقلاری آپارماق اوچون فیلیسطینین ایسرائیلین یهودی دؤلتی اولماسینی، همچینین ایسرائیلین ایوردانییا چاییندان آرالیق دنیزینه قدر اولان تورپاقلارداکی حاکمیتینی قبول ائتمهلی اولدوغونو بیان ائدیب.
ایسرایلین بو ایکی شرطدن هئچ بیرینی گذشته گئتمیجیینی دئیهن نتانیاهو ایسرائیل-فیلیسطین موناقیشهسینده یاشاییش مسکهنلرینین اینشاسینین اساس مسئله اولمادیغینی قید ائدیب.


text:
أردۇغان آمریکالی شرکتلرینگ یۇلباشچیلاری بیلن دوشوشدی
أردۇغان تۆرکیأنینگ آیدینگ گلجگی بۇلجاقدیغینی آیتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان آمریکان شرکتلری نینگ تۆرکیه دأکی یۇلباشچیلارینی قابول اتدی.
قابول ادیلشیکده بیانات برن أردۇغان،
"آمریکا بیلن استراتژیک حیذماتداشلیغیمیزینگ بۆتین واقالارا قارامازدان مایاقۇیوم و سؤودا بیلن یۇقارلاجاقدیغینا و گۆیچلِهنجِکدیگینه اینانیارین" دیدی.
۲ ساغات ۴۰ داقیقا دۇوام ادن دوشوشیقدا تۆرکیأنینگ صناغات و تکنولوژی وزیری مصطفی وارانک، سؤودا وزیری روحسار پک جان و عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ باشلیغی نینگ اۇرونباساری لطفی الوان دا باردی.
بو گنگه شینگ بیری بیریلرینی تاماغا پورصات دؤرهتجِکدیگینی آیدان اردوغان وظیپه ده بۇلان ۱۶ ییل بۇیونچا گنگهشمأگه اؤرأن أهمیت برندیکلرینی یاتلاتدی.
رجب طیب اردوغان شیله دۇوام اتدی:
"قاپیمیز همیشه سیزه آچیقدیر شیله ده دۇوام ادر. اؤزۆم، وزیر دۇستلاریم، گنگهشچیلریم و بیله کی لرینگ قاپیسی همیشه آچیق. سیز، بؤلگه ده بولان بۆتین دارتغینلیقلارا، چاقنیشیقلارا و دورنوقسیزلیقلارا قارامازدان تۆرکیأننینگ نأمه لر ادیپ بیلیأندیگینی اؤرأن قۇوی بیلیأرسینگیز. شو واغتقی قینچیلیق دا بیزینگ اۆستهسیندن گلیپ بیلمهجِگیمیز قینچیلیق دألدیر. گؤرهرسینگیز تۆرکیأنینگ گلجگی اؤرأن آیدینگ بۇلجاقدیر"


text:
روسییا گورجوستانلا کونستروکتیو دیالوگ قورمالیدیر.
آخار. آزذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری گورجستان پرزیدنتی گئورگی مارقولاشویلی روسییا خاریجی ایشلر ناظیری سرگئی لاورووون آبخازییا سفرینه مناسیبت بیلدیررکن دئییب.
«خاریجی اؤلکهنین رسمیسی یالنیز گورجستان حکومتینین ایجازهسی ایله آبخازییایا سفر ائده بیلر. عکس حالدا، بو، بین الخالق حقوق نورمالارینین جدی شکیلده پوزولماسیدیر»، - ناظر بیلدیریب.
قید ائدک کی، روسییا خاریجی ایشلر ناظیری سرگی لاورووون بو گون سئپاراتچی آبخازییایا ایکی گونلوک سفری باشلاییر. تیفلیس بونا قدر بیر نئچه دفعه بو سفره رسمی اعتراضینی بیلدیریب.


text:
اوغوزتی وی: دونیا آنا دیلی گونو ایله باغلی گونئی آزربایجاندا اوشاقلارا آنا دیلیمیزده کیتاب وجوزوه لر یاییلدی.
الده ائتدیگیمیز بیلگیلره گؤره، تبریزده آنا دیلی گونو ایله باغلی کؤرپه اوشاقلارا آزربایجان تورکجهسینده یازیلمیش ناغیل و شعر کیتابلاری، میللی قهرمانلاریمیز و شاعرلریمیز شکیللری، عینی زاماندا ناغیللاردان عبارت جوزوه لر پایلانیلیب.
ایران رئژیمی ایشغال آلتیندا ساخلادیغی گونئی آزربایجان تورکلرینین دیل لری و میللی حاقلارینی اللریندن آلینسا دا، میللتیمیز آنا دیلی و میللی حاقلار اوغروندا موباریزه نی موختیف فورمالاردا داوام ائتدیریر.
This slideshow requires JavaScript.


text:
اوشاقلارین سالدیرقانلیغینی آغیز سویونون آنالیزی ایله تشخیص وئرمک
اوشاقلارین سالدیرقانلیغینی آغیز سویونون آنالیزی ایله تشخیص وئرمک
آغیز سویونون آنالیزی اوغلان اوشاقلارینین سالدیرقان اولوب اولمادیقلارینی تشخیص وئرمگه کؤمک ائلیه بیلر. «سینسیناتی» مریضخاناسینین طیبّی آراشدیرمالار مورکزینین موطالیعهلرینه گؤره آغیز سویونداکی هورمونلارین غیلظتی ایله اوشاقلارین سالدیرقانلیغینین آراسیندا رابیطه وار.
موحقیقلر 7 - 9 یاشلاریندا اولان اون یئددی اوشاغین آغیز سویوندان نمونه گؤتوروبلر. بو اوشاقلارین روحی موراقیبتلره احتیاجلاری اولدوقلاری مریضخانا طرفیندن تأیید اولموشدو.
بو نمونهلری اوچ؛ تستوسترون، دهیرواپیاندروسترون و کورتیزول هورمونلاری سطحینده آنالیز اولوندو.
موحقیقلر گؤردولر اوشاقلارین سالدیرقانلیغینین حدّی بو هورمونلارین اندازهسی ایله رابیطهلیدیر. اونلار سالیم و ناخوش اولمایان اوشاقلارین آغیز سولاریندا آنالیز ائلهدیلر. اله گلن نتیجه بو مسألهنی تأیید ائلهدی.
بو موحقیقلر اینانیرلار آغیز سویونون واختیندا و دقیق آنالیزینین آیری فایدالاریدا اولا بیلر. اونلارین نظرینه، آغیز سویونون هورمونلارینی آنالیز ائلهمک ناخوشلارین درمانی اوچون طبیبلره کؤمک ائلیه بیلر.


text:
ایران عیراق ساواشی
ایران-عیراق ساواشی (فارسجا:دفاع مقدّس،جنگ تحمیلی) (عربجه:قادسيّة صدّام،حرب الخليج الأولى)، ۱۹۸۰-۱۹۸۸ ایللری آراسیندا ایران و عیراق آراسیندا باش وئرن ساواشدیر. تقریباً بیر میلیون اینسانین اؤلومونه، ۱۰۰۰ میلیارد آمریکا دوْلاری خیسارت و هر ایکی اؤلکهده ده آغیر ضررلره یوْل آچمیشدیر. ۱۹۸۰ ایلینده عیراقین ایرانا حملهسی ایله ۲۰-جی عصرین ان اۇزون ساواشی باشلامیش اوْلدو. عیراق بۇ ساواشین قیسا مۆدّتلی اوْلاجاغی و تئزلیکله نتیجه وئرجگینی دۆشونوردو. ساواشین اوّللرینده عیراق اۆستونلوگه صاحیب اوْلسادا داها سوْنرا وضعیّت دییشدی، عیراقین غرب اؤلکهلریندن آلینان کؤمکلرینه رغماً ساواشدا اۆستونلوک زامانلا ایرانین الینه کئچدی. عیراق و ایران ساوشی اثناسیندا عرب اؤلکهلری ایرانی اؤزلری اۆچون تهدید بیلدیکلرینه گؤره٬ عیراقین یانیندا یئر آلدیلار. عرب اؤلکهلرینین ایچینده فقط سوریه ایراندان حیمایته قالخدی.


text:
اوغوز تی وی: ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی پارلامئنتلر اتفاقی (ای ت پی) و دیالوق و امکداشلیق اوغروندا ایسلام امکداشلیغی تشکیلاتی گنجلر فورومو ( گنجلر فورومو) خوجالی سویقیریمی ۲۵-جی ایلدؤنومونده بیرگه فعالیتلرین حیاتا کئچیریلمهسی تاپشیریلیب.
باش کووردیناتورولیلا علیوا طرفیندن ایرلی سورولموش «خوجالییا عدالت» بئینلخالق اینفورماسییا کامپانییاسینا یوکسک قیمت وئرمکله، بو ایل خوجالی قتل عامینین ۲۵-جی ایلدؤنومونده ۵۴ اؤلکهنین پارلامئنتینی جدی سیاسی-حقوقی امکداشلیقدا تدبیرلرین حیاتا کئچیریلمهسینه چاغیریلیب.
فاجعهدن ۲۵ ایل کئچمهسینه باخمایاراق خوجالی سویقیریمی دونیانین ویجدانینی سیزیلدادان بیر یارا اولاراق قالیر و دونیا ایجتیمایتی سویقیریم تشکیلاتچیلارینین مسولیته جلب ائدیلمهسینده قرارلیدیر.
قئید ائدک کی، «خوجالییا عدالت» بئینلخالق معلوماتلاندیرما کامپانییاسی ۲۰۰۹-جو ایلده حیدرعلیو فوندونون ویتسئ-پرئزیدئنتی، گنجلر فورومونون مدنیتلراراسی دیالوق اوزره باش کووردیناتورو لئیلا علیوانین تشببوسو ایله باشلامیش و حال-حاضردا ۵۰-دن آرتیق اؤلکهده حیاتا کئچیریلمکدهدیر.


text:
ایلغیم
ایلغیم (لاتین الیفبادا. ılğım ،اینگیلیسجه: Mirage ؛ فارسجا: سراب) آتموسفئرده ایشیق ساچلاری نین سینماسیندان یارانان، و چؤللرده راحاتجا گؤرونه بیلَن اوپتیک یانیلمادیر. اوزاقداکی بر جیسمه باخاراق ائله بیل سو اوزونده گؤزه چارپیر؛ گؤرونَن تصویر جیسم آلیندا 180 درجه ترسینه اولور. ایلغیم، یالقین، پوساریک آدلاری ایله ده تانینار.
ایلغیم بیر اوپتیک طبیعی حادیثه دیر. قیساجا، اوزاق جیسملرین گؤرونوشو ، ایشیق ساچلاری نین بوکولمه سی ایله ، اصلینده اولمادیقلاری بیر یئرده گؤرونمَسیدیر. توهم ترسینه، ایلغیم بیر طبیعی حادیثه دیر. کامئرا ایله ده چکمک اولار. گؤزلَمچی نین موقعیتینده یارانان هر هانکی بیر اوپتیک وسیله، بو ایشیق حادیثهسینی تاماشا ائدَبیلر.


text:
من چین لیدری سی سزینپیندن خواهیش ائتدیم کی، شیمالی کوریا لیدری کیم چئن اینه آمریکانین تکجه طیارهداشییانلارینین یوخ، هم ده آتوم سوآلتی قاییقلارینین اولدوغونو دا چاتدیرسین.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «فوکس بیزنس» تلویزییاسینا مصاحیبهسینده آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ سؤیلهییب.
«کیم چن این بؤیوک سهوه یول وئریر. شیمالی کورئیا کیمی اؤلکهیه نووه سلاحینا صاحب اولماق ایمکانی وئریلمهمهلیدیر. من شیمالی کورئیا ایله باغلی پلانلاریمی گیزلی توتورام»، – دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، آمریکا بیر مدت اؤنجه جنوبی کورئیایا «کارل وینسون» طیارهداشییان گمیسینی گؤندریب و شخصی هئیته دؤیوش حاضرلیغی امری وئریب.


text:
2015-جی ایل عرضینده دونییا اؤلکه لری نین حربی خرجلری 1.676 تریلیون دللار اولوب.
آخار.آذ خبر وئریر کی, بو اینفورماسییا ستوکهلم بین اَلخالق اینیستوتونون حاضیرلادیغی حساباتدا یئر آلیب. حساباتا اَساسا, بیر ایل عرضینده دونیانین حربی خرجلری 1% و یا 1.66 میلسارد دللار آرتیب. بو, حربی خرجلر دونیانین عومومی داخیلی محصولونون 2.3%-نی تشکیل ائدیر.
2015-جی ایلده ده دونیادا اَن بؤیوک حربی خرجلره آمئریکا بیرلشمیش شیتاتلاری صاحیبدیر. واشینگتونون پایینا دونیانین حربی خرجلرینین 36% دوشور. اوندان سونراکی یئرلری ایسه چین, سعودی عربیستانی و روسییا توتور.


text:
ارمنیستانین اکس-پرزیدنتی سئرژ سرکیسیان ایتالییادا ۱۰ گون دینجلدیکدن سونرا آناسینا باش چکمک بهانهسی ایله داغلیق قاراباغا گلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ارمنیستانین کئچمیش پرزیدنتی سئرژ سرکیسیانین داغلیق قاراباغا سفرینی شرح ائدن پولیتولوق الخان شاهینوغلو دئییب.
او قئید ائدیب کی، سرکیسیانین ایکی واریانتی وار:
«او یا حبس تهلوکهسی قارشیسیندا اوزون مدت ارمنیستانا قاییتمایاراق داغلیق قاراباغدا قالاجاق، یا دا ارمنیستانین باش پروکورورونون طلبی ایله روبئرت کؤچریان کیمی ایروانا قاییدیب سورغو-سوال ائدیلدیکدن سونرا هبسخانایا یوللاناجاق. سرکیسیان بیرینجی واریانتا اوستونلوک وئررسه، اوندا باش ناظر نیکول پاشینیانا قارشی آچیق ساواشا باشلامالی اولاجاق. آنجاق بو واریانتلا قاراباغداکی سئپاراتچیلارین حاضیرکی ایدارهچیلری راضیلاشمایاجاق. چونکی قاراباغ سئپاراتچیلاری سرکیسیانی قوروسا و ایروانا تحویل وئرمهسه، پاشینیان دا قاراباغ سئپاراتچیلارینی قورومایاجاغی ایله اونلاری هدهلهیه بیلر. اونا گؤره ده سئپاراتچیلار اوچون مثبت قرار او اولار کی، سئرژ سرکیسیان آناسینین یانیندا چوخ قالمایاراق ایروانا یوللانسین».
قید ائدک کی، ارمنیستانین کئچمیش پرزیدنتی سرژ سرکیسیان ایتالییادان ارمنیستانا قاییدیب.
سرکیسیانین ایرواندان بیرباشا آذربایجانین ایشغال آلتیندان اولان خانکندی شهرینه گلدیی و آرتیق ۳ گوندور خانکندیده اولدوغو بیلدیریلیر.


text:
الکول
الکوللر - کربون آتومونا بیرباشا -اوْه قروپونون باغلی اوْلدوغو اورقانیک مادهلره وئریلن عۆمومی آد. عۆمومی فورموللاری CnH2n+1OH اوْلان مونو الکوللر، الکوللرین اؤنملی بیر صینفیدیر. بونلاردان اتانول (C2H5OH) الکولی مشروبات ایچکیلرده مؤوجود اوْلان نؤعدور. عومومیتله مشروب ایچکیلردهکی الکول سؤزو ایله اتانول نظرده توتولور، هانسی کی ینی اۆرتیم (تولید) اوْلونموش پیوهده اتانولون فایز نیسبتی %۳ - %۵ آراسیندا ، شرابدا ایسه %۱۲ - %۱۵ آراسیندا اوْلور.[۱]
متانول[دَییشدیر]
صاف متانول ۶۴،۶ ℃ درجهده قاینایان آخیجی بیر مایع اوْلوب، پارلاق اوْلمایان ماوی آلوولا یانیر. چوْخ آز میقداردا بئله متانول جانلی اوْرگانیزم اۆچون زهرلیدیر.
اتانول[دَییشدیر]
اتانول اینسان بدهنینده سینتز اوْلونا بیلن یگانه ایسپیرت (الکول) نؤعودور. متانول زهرلنمهلرینده پادزهر (زهرلنمهیه قارشی واسطه) اوْلاراق ایستیفاده ائدیلیر. صنایعده اۆرتیم (تولید)ی آشاغیداکی تئپکی اۆزره آپاریلیر.
CH2=CH2+H2O → CH3-CH2-OH
ایستینادلار[دَییشدیر]
—آریز اهمدخانلی - ۱۱:۵۱، ۱۷ مئی ۲۰۱۵


text:
نیسگیللر ایچینده چابالیر سئوگیلی تبریز
بختی قارالیب، سؤزلر اولوبدور اؤلو سنسیز
حسرتلره یوخدور داها چوخ تاب و توانی
قورخوم بودو جان اوسته دوشه شاهگؤلو سنسیز
جمیلی
قوربت ده قورو گول كیمى سیزلار سوسوزوندان
آرزى باغیمیز سانما گله حاصیله سنسیز
تبریز دادیمى دادلى قیلان نیسگیل اولاندان
یورغون اورهییمدیر دوشور الدن اله سنسیز
عومرون یازى آرزیله شورا گلسه ده تئل- تئل
حسرتله غمیندیر چیخاریر هئى زیله سنسیز
گوندوز گونومو آیریلیغین آلسا دا مندن
رویامدا وصالدیر دولانان ال- اله سنسیز
س. رضی
دوشلر گئجهلر غملری حسرتله قوجاقلار
بیلمم نیه فیکریم اولو دیوانه ندنسیز
هر ائتدیگینه هر سؤزونه پولچوک ائدیرلر
دؤزمور اورهییم بیر بئله بهتانه ندنسیز
اؤزگورلویو رویادا دا گؤرمک قاداغاندیر
چیرپیر اؤزونو آرزولار هر یانه ندنسیز
حاقسیزلیغا حاق قوربان ائدیرلر بو دیاردا
سورما نیه ایمان گلیر عصیانه ندنسیز
اسماعیل جمیلی:
ساییلى گونلره سیغمازسادا سایسیز غمیمیز
یئنى دونیادا یئنیلمز سؤزوموز واردیر هله
قار قیروودا گول آچان آرزى یازیندا گولوموز
باغلانان یوللارا گؤزلر گؤزوموز واردیر هله
یازلانان قونچهلهنن قیشدا قلندر قلمین
بیز قیلان بیزلرى اؤلمز اؤزوموز واردیر هله
سئوگیمیز سئوگیلیمیز وورغون اورهكلرده یاشار
ساوالان تك سینهمیزده كؤزوموز واردیر هله
س. رضی:
سو سپیر کؤنلومه سؤزلر کی اومود واردیر هله
آیلار- ایللر اؤتر اولدو، نیه بیتمیر هلهلر؟
قورشالیرسان کی هله گول وئرهجک اکدیگیمیز
دؤزورم، یول دؤیورم، منزیله یئتمیر هلهلر
توم آغاجلار کاغاذ اولسا، توم قامیشلار دا قلم،
بو ائلین نیسگیلینی چکمهیه چاتمیر هلهلر
هله ده زیروهده قار، باشدا دوماندیر ساوالان
اورکده اود داشیساق دا، باشیمیزدان هله اؤتمور هلهلر


text:
ب ام ت-نین منزیل-قرارگاهی قارشیسیندا ایولون ۴-ده ارمنیستانین سلاحلی قوهلری طرفیندن فضولی رایونونون آلخانلی کندینی آتشه توتماسی نتیجهسینده صاحبه آللاهوئردیئوا و اونون ایکی یاشلی نوهسی زهرا قولیئوانین هلاک اولماسی، همچینین سرویناز قولیئوانین آغیر یارالانماسی ایله علاقدار اعتراض آکسییاسی کئچیریلیب.
دیاسپورلا ایش اوزره دؤولت کومیتهسیندن آخار.آذ-آ بیلدیریلیب کی، آذربایجانین ب ام ت یانیندا دایمی نمایندلیینین تشکیل ائتدیی آکسییایا نیو-یورک شهرینده فعالیت گؤسترهن "آذربایجان نیویورک آسسوجیاتیون"، "آزربایجانی آمریکان ومن آسوساشیون اوف نیویورک" و دیگر تشکیلاتلارین فعاللاری ایشتیراک ائدیبلر.
آکسییا ایشتیراکچیلاری ارمنیستانین ایشغالچی اؤلکه اولدوغونو عکس ائتدیرن، هابئله آزیاشلی ز. قولیئوانین مییتینین مئدیادا یاییلمیش فوتوشکیللردن عبارت ترانسپارانتلاری اطرافدا ییغیلان اجنبی دیپلماتلارا نماییش ائتدیریب، «من زهرایام!»، «زهرایا عدالت!»، «ارمنی ترورونو قینایین»، «ارمنیستان اوشاق قاتیلیدیر!»، «ارمنیستان سویقیریمی گناهکاریدیر!» شعارلارینی سسلندیریبلر.
آکسییادا حادثه ایله باغلی اجنبیلره بوکلتلر پایلانیلیب، اطرافلی معلومات وئریلیب، چیخیشلار ائدیلیب.


text:
ایولون ۴-ده ارمنیستان سلاحلی قوهلرینین آذربایجانین فضولی رایونونون آلخانلی کندینین ملکی اهالیسینی آتشه توتماسی، قولیئوا صاحبه و اونون ایکی یاشلی نوهسی قولیئوا زهرانین هلاک اولماسی بارهده آوروپا آذربایجان جمعیتینین سورغوسونا بؤیوک بریتانییا پارلامئنتینین عضولری - لورد کیلکلونئی، بارونئسسا زاهیده منسور، مارک مئنزیئس موناسیبت بیلدیریبلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، لورد کیلکلونئی آلخانلی اولایینی سرت شکیلده تنقید ائدرک بونلاری دئییب:
«من رگیوندا دفعهلرله سفرده اولموشام و مناقیشهنین حل یولونون دیپلماتیک اولا بیلجییندن امینم. تماس خطینده باش وئرن ایستهنیلن اینسان تلفاتی تأسف حسی دوغورور. لاکین ایکی اینسانین اؤلومو ایله نتیجهلنن دینج ساکینلرین قصداً هدفه آلینماسی منفور حرکتدیر».
بارونسا زاهده منصور ایستهنیلن اینسان تلفاتینین فاجعه اولدوغونو، آزیاشلی اوشاغین قتله یئتیریلمهسینین ایسه دؤزولمز اولدوغونو بیلدیریب.
مارک منزیس ارمنیلرین رگیوندا صولح دانیشیقلارینی پوزدوغونو وورغولاییب:
«رگیوندا یاشایان اینسانلارین بؤیوک اکثریتی مناقیشهنین صولح یولو ایله حلینی ایستییر. ایکی یاشلی اوشاغین و اونون ننهسینین قتله یئتیریلمهسی صولح دانیشیقلارین پوزولماسینا یؤنلمیش بیر آددیمدیر».