c: text/html

text:
أردم اویغان:
اۇرادا بو تاقئم شەیلرە قارشئ سسلر یۆکسلییۇر مو؟
100 بین سترلینە دۇکتۇرا
مۆجتبا شنتۆرک:
طابیعی کی جیددی درەجەدە آکادمیک چەورەلردن یازئلار اۇقویۇروز. اؤنجەلیکلە شونو سؤیلەمک لازئم: بللی اۆنیورسیتەلری وار. شو آندا 160-150 قادار اۆنیورسیتەلری وار. بونلار آراسئندا سادەجە یابانجئ اؤگرنجیلری قابول أدن، بیر نویع تیجاری قورولوشلار گیبی چالئشان ویکیپدی کۆلتۆرۆ دیەبیلەجگیمیز، قئسا قئسا، اؤزت قۇنولاردا ماستئر وە دۇکتۇرا یاپتئرئیۇرلار. مثەلا هنۆز گچنلردە بیر یاقئنئمئزا “سۆت اۆرتیمی وە سۆت داغئتئمئ” قۇنوسوندا ماستئر یاپتئرئلدئ. آبارتمئیۇروم، 35 صایفالئق، بنیم دە اینجەلەمە فئرصاتئ بولدوغوم بیر تز. دۇکتۇرا تزلری دە بونلاردان چۇق فارقلئ دگیل. اؤزللیکلە سۇسیال بیلیملر ایچین سؤیلۆیۇروم، مثەلا آکسفۇرد گیبی چۇق اؤزللری حاریج بونو تامامن بیر تیجاری متاع اۇلاراق گؤرۆیۇرلار. بیر دە طابیعی کی کۆلتۆر أمپریالیزمی اۇلدوغو ایچین پاکیستاندان، بانگلادشتن، اوزاق دۇغودان اینسانلارا بیرتاقئم درەجەلر ورەبیلمک ایچین! بونلار اۆلکەلرینە دؤندۆکلریندە چۇق دا یۆکسک درەجەدە ماعاش آلئیۇرلار. یۆکسک بیر رۆتبەیە، ماقاما گلەبیلدیکلری ایچین. همن سؤیلەمک لازئم بیر دۇکتۇرانئن مالیەتی شو آن یاقلاشئق یۆز بین سترلین.
أردم اویغان:
اینگیلترەیە گیدیپ دۇکتۇرا آلماق ایستەین بیری یۆز بین سترلین می ورییۇر؟
مۆجتبا شنتۆرک:
بو أن آز. طئب گیبی آلانلاردا بو چۇق چۇق داحا فاضلا اۇلویۇر. چۆنکۆ سیز اؤگرنجی گؤندرییۇرسونوز، اؤگرنجینین دیگر ماصرافلارئ دا وار. بۆتۆن بونلارا باقتئغئنئز زامان أن آز یۆز بین پۇند. طئب گیبی آلانلاردا یئللئغئ ییرمی بش بین پۇندا چئقئیۇر سادەجە اۇقول اۆجرتی.
أردم اویغان:
اۇ زامان سیز اؤنجە اینگیلیز أگیتیم سیستمی گیبی بیر مارکا اۇلوشتورویۇرسونوز. جب تلەفۇنو گیبی. بیریسی عاینئ تلەفۇنو یاپسا اۆچ یۆز لیرایا ساتاماز آما اؤبۆرۆنە اۆچ بین لیرایا قویروغا گیریلییۇر.
موصطافا آرسلان:
بوراداکی دۆزنی اینگیلترە اۆزریندن قۇنوشویۇرسونوز. بونو باتئ اۇلاراق ألە آلاجاق اۇلساق دا سانئرئم دورومون چۇق فارقلئ اۇلمادئغئنئ گؤرەبیلەجگیز. ینی بیر شەی سؤیلەیەمەمە، بیر بینانئن اۆزرینە آرتئق ینی بیر قات چئقئلاماماسئ پۇزیسیۇنوندا. دیگر اۆلکەلر یاعنی بورایا اؤگرنجی گؤندرن اۆلکەلر بونون فارقئندا مئ؟ نتیجەدە یۆز بین پۇند دەدیگینیز پارایئ اینسانلار کندیلری قارشئلایامازلار. بیریلری بونلارا دستک اۇلور. یا بیر قوروم یا دا دەولتین وردیگی بورسلار شکلیندە. دەدیگینیز گیبی بو آداما بو یاتئرئمئ یاپتئقتان سۇنرا اۇ آدامئ آلئپ بیر یرە قۇیماق زۇرونداسئنئز. سۇنرا نییە گؤندردین؟ بونجا ماصرافئ نییە یاپتئن؟ دییە سۇرارلار آداما. بیزلر یاعنی تۆرکیەدەکی یاپئلار بو دورومون وەیا بو چۆرۆمەنین فارقئندا مئیئز؟
مۆجتبا شنتۆرک:
بن بونا اۇقتای سیناناۇغلو حۇجانئن کیتابئندان یاقلاشایئم. بوندان یئللار اؤنجە اۇقتای حۇجا، 1949 یئلئندا، عیصمت اینؤنۆ زامانئندا، تۆرکیە دەولتی ایلە آبد.’نین بیر آنلاشما یاپتئغئنئ سؤیلۆیۇر. یۆکسک اؤگرتیمدە سکیز کیشیلیک بیر قوروم اۇلوشتورولویۇر. آنقاراداکی آمەریکا بۆیۆک ألچیسینین اۇیو ایکی اۇی اۇلاراق قابول أدیلییۇر وە تامامن آمەریکان أمپریالیزمینە وە سیستمینە اویغون بیر اۆنیورسیتەلر آراسئ آنلاشما یاپئلئیۇر. اۆزریندن 60 سنە گچمیش.
تۆرکیە ماعالأسف باتئیا سادەجە اؤگرنجی گؤندرن، آما بونون سۇنوجو اۇلاراق هرحانگی بیر بیلیمسل قاتقئ، بۆیۆک بیر فایدا ساغلامایان سۆرچ یاشامئشتئر. بو سؤیلەدیکلریم سادەجە بنیم قاناعاتلریم دگیل، چۇق فارقلئ أگیتیم سیستملریندن گلن آرقاداشلارئن دا دۆشۆنجەلری فارقلئ دگیل. بونلارئن ایچریسیندە طئب دۇکتۇرلارئ وار، مۆهندیسلر وار، بیلگیسایار حۇجالارئ وار، میکرۇ ألکتریک اوزمانلارئ وار، حوقوقچولار وار، پسیکۇلۇگلار وار. بیزیم دە لۇندرادا بؤیلە عیلمی بیر چەورەمیز وار وە هر هافتا أگیتیم سۆرچلری ایعتیبارئیلا اؤزللیکلە أیلۆل آیئندان مایئس آیئنا قادار سۆرکلی تۇپلانتئلار یاپارئز. اۇرتاق قاناعاتی سؤیلۆیۇروم. بو أگیتیم سۆرچلری بیزدە باتئیلا دیرسک تماسئ اۇلوشتورابیلەجک اینسانلار یتیشتیرمەدن اؤتەیە گیتمییۇر.
بورایئ لۆطفن دیققاتە آلئنئز. باتئلئلار، تۆرکیە ایلە ایلیشکیلری سؤز قۇنوسو اۇلدوغو زامان موحاطاب آلاجاقلارئ، دیرسک تماسئ قورابیلەجکلری، اینگیلیزجەیی قارشئلئقلئ اۇلاراق آنلایابیلەجک سەویەدە اۇلان کادرۇلار قازانئیۇرلار. مثەلا چین دە روسیا دا اؤگرنجی گؤندرییۇر. چین، نۆفوس ایعتیبارئیلا باتئیا أن فاضلا اؤگرنجی گؤندرن اۆلکەلر آراسئندادئر. یینە دە نۆفوسونا گؤرە تۆرکیە بیر نومارادئر. تۆرکیەدن اؤزل اۇلاناقلارئیلا دا گیدنلر واردئر کی، بونلارا باقئلدئغئ زامان اۆلکەمیزدە قۇرقونچ درەجەدە بیر باتئ حایرانلئغئ اۇلدوغونو، پلاتۇنیک بیر باقئش آچئسئنئن وارلئغئنئ ماعالأسف گؤرەبیلییۇروز.
أردم اویغان:
بونلارئن عاجابا پۇزیتیف بیلیملر، سۇسیال بیلیملر گیبی بیر اۇرانئ وار مئ؟ نە قادارئ سۇسیال بیلیملر؟ نە قادارئ مۆهندیسلیک آلانئندادئر؟
مۆجتبا شنتۆرک:
داحا زیادە فن بیلیملری آدئ آلتئندا گیدییۇرلار. فاقاط سیزە بیر موقایسە اۇلسون دییە سؤیلۆیۇروم. بیر یاقئنئمئن دا قاتقئسئیلا بیذذات، یاعنی شاحصئ گؤرەرک یاپمئش اۇلدوغوموز بیر قۇنوشمادان ناقلەدییۇروم. مثەلا چینلیلردن 70-1960 نسلی دەدیگیمیز قوشاق، گتیریلیپ دە اینگیلترەدە، فرانسادا، آلمانیادا أگیتیم گؤردۆکتن سۇنرا شو آندا چیندە، اوزاق دۇغوداکی چۇق بۆیۆک شیرکتلرین قوروجولارئ اۇلدولار. بونلار آوروپایئ، آمەریکایئ دەورە دئشئ بئراقان چۇق بۆیۆک قورولوشلار قوردولار. شونو سۇرغولاماق لازئم. بؤیلە بیر اۇرتامدا تۆرکیە نەدن حالا 2016 یئلئندا بیر اۇتۇمۇبیل یاپابیلیر میییز تارتئشماسئ ایچینە گیرییۇر. حالبوکی بیز بیلییۇروز کی راحمتلی أرباقان حۇجانئن 1950’لی یئللاردا گۆمۆش مۇتۇر پرۇژەسی واردئ، دوام أدییۇردو.
بیرتاقئم أللر اۇ پرۇژەیی بیر شکیلدە قاپاتتئ وە اۆستۆنۆ تامامن بیر داحا آچئلماماق اۆزرە اؤرتتۆ. بانا اؤیلە گلییۇر کی، لۆطفن ماعذور گؤرۆن، سانکی بیریلری تۆرکیەیی بیلیم وە تکنۇلۇژیدە باغئملئ قئلئپ، سادەجە پازار اۇلاراق، مارکتین أن اؤنملی مۆشتریسی اۇلاراق گؤرمک ایستییۇر. بن بؤیلە دۆشۆنۆیۇروم. فاقاط اؤزللیکلە فن بیلیملریندە، صاناییع، بیلیم وە تکنۇلۇژیدە اوزاق دۇغو اۆلکەلری بیزدن فرساح فرساح ایلری گیتتیلر. بونون چۇق جیددی درەجەدە تاحلیل أدیلمەسی لازئم. تکلیفلر قۇنوسوندا سؤیلەیەجگیم شەیلردن بیر تانەسی شو اۇلابیلیر: بیر دفعا تۆرکیەدە کسینلیکلە اولوسلارآراسئ اۆنیورسیتەلرین قورولماسئ لازئم. تۆرکیەنین اؤگرنجی قابول أدن مرکز اۇلماسئ لازئم. سۇسیال آلانلاردا، سیاسال آلانلاردا، أگیتیم کۆلتۆر آلانلارئندا حاتتا فن وە بیلیم آلانلارئندا دا بیرتاقئم پارتنرلر اۇلوشتوراراق ژاپۇنیادان کانادایا قادار حۇجالار گتیریلەرک جیددی آنلامدا أنستیتۆلر اۇلوشتورولماسئ لازئم.
موصطافا آرسلان:
باحثەتتیگینیز اۇلومسوزلوقلارلا ایلگیلی نوری دمیرآغ حیکایەلری، دەوریم آرابالارئ گیبی بیر سۆرۆ بیر شەی سؤیلنەبیلیر. بن شونو مراق أتتیم. دەدینیز کی، باتئدا بو ایشلر تیجاریلشتی، اینسانلار گؤسترمەلیک دۇکتۇرا، ماستئر وب. یاپئیۇر. بیر دە باتئنئن کندی ایچیندە، آصلئندا دیگر اۆلکەلرە چۇق ورمک ایستەمەدیگی وە درین بیلگینین اۆرتیلدیگینی نۇقطالارئ وار آصلئندا. غالیبا اۆچۆنجۆ دۆنیادان سایدئقلارئنئ اۇرالارا یاناشتئرمئیۇرلار. پکی بو قاصدئ دلیپ دە اۇرالارا گیدەبیلمە ایمکانئ هیچ می یۇق؟ یا دا بونلارئ یاپانلار وار مئ؟ سۇنوچتا آداملارئن بیلیمدە مەیدانا گتیردیکلری بیر اۆستۆنلۆکلری وار. بو اۆنیورسیتەلرە گیرمک تۆرکلر ایچین مسئەلە چۇق مو ایمکانسئز وەیا زۇر؟
مۆجتبا شنتۆرک:
70’لی یئللاردان سۇنرا آرتئق اۆنیورسیتەلردن زیادە أنستیتۆلر وە 80’لردن سۇنرا أنستیتۆلری دە ترک أدیپ شیرکتلشمە یؤنۆنە گیدیلمیشتیر. شیرکتلشمەدە فیلترە أدەرک سچیجی اۇلونویۇر. آیرئجا کۇنترۇل یاپئلان شاحئصلارئن 5 سنە 10 سنە سیزینلە چالئشماسئ تاعاههۆد أدیلمیش اۇلویۇر. بو آمەریکادا دا شو آندا چیندە دە آوروپادا دا بؤیلە. آرتئق اۇ اینسانلار سیزین ایچین اۆرتمەیە باشلئیۇرلار. یاعنی قالقئپ دا یابانجئ اۆلکەدن گلن بیر اینسانا سیز هر شەیینیزی آچئپ بۆتۆن بیلگیسییلە کۆلتۆرۆیلە صانعاتئیلا أستتیگییلە ورمییۇرسونوز. سؤیلەدیگیم گیبی اۆنیورسیەلردە گنل اۇلاراق آنسیکلۇپدیک بیلگیلر وریلمکتەدیر.
سۇسیال بیلیملردە بؤیلە اۇلدوغو گیبی فن بیلیملریندە دە بو بؤیلەدیر. مثەلا آلمانیادا ایلری تکنۇلۇژی اۆرۆنۆ طئببی جیهازلار، أن اوفاق بیر بیلگی دئشارئیا سئزماسئن دییە چۇق اؤزل گۆونلیک سیستملری آلتئندا، قاپالئ بیر سیستم ایچریسیندە یاپئلئیۇرموش. نەدن؟! چۆنکۆ بیلیم بؤیلە بیر شەی. تۆرکیەدە ماکینە کیمیا أنستیتۆسۆنۆن یاپمئش اۇلدوغو بیر سیلاحئ حاطئرلارسئنئز. بیر یتکیلی، سئرلارئ بیرقاچ میلیۇن دۇلارا ساتارکن یاقالانمئشتئ. آوروپادا بؤیلە بیر قایئدسئزلئق گؤرەمزسینیز. چۆنکۆ اۇرالار چۇق اؤزل یرلردیر. اینگیلترەدە دە بو بؤیلەدیر.
موصطافا آرسلان:
گنل مسئەلەیی آنلادئق گیبی گلییۇر. بن شونو مراق أدییۇروم. فیزیک کیمیا وب. پۇزیتیف بیلیملردە اۇراداکی تکامۆل، گلیشمە بیر شکیلدە گؤرۆلۆیۇر. بیر هدف قۇیابیلیرسینیز. سۇسیال بیلیملردە بو ناسئل گلیشییۇر؟ اؤزللیکلە ایلاهیات آلانئندا ناسئل بیر پرۇفیل گؤرۆیۇروز؟ باتئدان بورایا باقئلدئغئندا وەیا بورادان باتئیا باقئلدئغئندا ناسئل بیر دوروم وار؟ بیزیم اۇراداکی ایلاهیاتچئلارئمئزئن دورومو نەدیر؟
پاپازدان أبو حانیفە دۇکتۇراسئ
مۆجتبا شنتۆرک:
سیزە بیر اؤرنک ورەییم؛ 90’لئ یئللارئن سۇنویدو، غالیبا 98’دی. لۇندرادایدئق بیر آرقاداش چەورەسی ایلە تانئشتئم. بونلار تۆرکیەدن، ایلاهیات آلانئندا لیسانساۆستۆ أگیتیم ایچین گلمیشلردی. بن دە اۇ زامان لۇندرادا ایسلام فلسفەسی اۇقویۇردوم. سۇن صئنئفئندایدئم. بیر تانەسی ایلە قۇنوشورکن؛ “بن مارمارا ایلاهیاتتان گلدیم. منچستردە ایلاهیات دۇکتۇراسئ یاپئیۇروم” دەدی. دۇکتۇرا قۇنوسونو سۇردوم؛ “أبو حانیفەنین فئقئە اوصولۆ حاققئندا دۇکتۇرا یاپئیۇروم” دەدی. اینانئلاجاق گیبی دگیلدی. حانی مئصئردا اۇلسا سوعودی عارابیستاندا اۇلسا نەیسە. أبو حانیفەنین فئقئە اوصولۆ حاققئندا اینگیلترەدە ناسئل اۇلور دا دۇکتۇرا یاپئلئر؟ کندی حۇجام واردئ، أزهردە پرۇفسؤردۆ. لۇندرادا ایسلام أنستیتۆسۆندە درس ورییۇردو. دیگر بیر حۇجام اۇلان ذکی بدەوی ایدی، اۇنلارئن یانئندا 4.5 سنە چالئشتئم. بو دورومو حۇجاما آنلاتئنجا، حایرتلر ایچریسیندە؛ “اۇ دۇکتۇرایئ یاپتئران شاحئص پاپازدئر” دەدی. “پازار گۆنلری آیین یاپار. کندیسییلە چۇق دا تارتئشتئم. سیز ناسئل اۇلور دا هم پاپازلئق یاپئیۇرسون، هم پاپاز اۇلاراق سانا بو یتکییی، بە بیلگییی کیم ورییۇر دا أبو حانیفە گیبی اؤنملی بیر مذهب ایمامئ حاققئندا وە اۇنون فئقئە اوصولۆ حاققئندا دۇکتۇرا یاپتئرئیۇرسون؟” دییە تارتئشتئغئنئ آنلاتتئ.
بن بونا چۇق شاشئرمئشتئم آچئقچاسئ، فاقاط باقتئم کی سادەجە اۇ آرقاداشئمئز دگیل داحا بیرچۇقلارئ، حادیث آلانئندا تفسیر آلانئندا ایسکۇچیادا، لۇندرادا دۇکتۇرا پرۇگراملارئ یۆرۆتۆیۇرلار. داحا سۇنرا گؤردۆک کی بو سادەجە کۆلتۆرل بیر حادیثە دگیل، دینی بیر پرۇژە… اینگیلیزلرین کندی هوەسلرینە گؤرە دینی دە یؤنلندیرمەیە چالئشتئقلارئنئ آنلادئق. مثەلا 19-نجو یۆزیئلئن اۇرتالارئندا، بیزیم دە هنۆز باتئیا آچئلما سۆرجیمیزدە اۇلان تارتئشمالاردان بیر تانەسی، بو باتئلئ اۆنیورسیتەلردە شارقیات آراشتئرما قوروملارئندا ایسلام آراشتئرئلدئ. مثەلا تانظیمات دؤنمینین أن اؤنملی اۇلایلارئندان سایئلان نامئق کمالئن یازدئغئ “رنان مۆدافاعانامەسی” واردئر. اۇرادا؛ “ایسلام گلیشمەیە أنگلدیر، ایسلام گریجی بیر دیندیر” دەنیلییۇردو. اۇ تارتئشمالار چرچوەسیندە عادتا کۇپی پەیست گیبی بنزەری تارتئشمالار حالن دوام أتتیریلییۇر.
حالن ایسلام اۆزریندە موعاظظام بیر اؤپراسیۇن یاپئلمایا چالئشئلماقتادئر. سادەجە تۆرکیەدن گلن اؤگرنجیلر ایچین دگیل اۇرتادۇغودان، آفریقادان وە دیگر مۆسلۆمان اۆلکەلردن گلن بۆتۆن اؤگرنجیلر اۆزریندە کندی میسیۇنلارئنئ، کندی ایدئۇلۇژیلرینی بنیمستن بیر دینی آنلایئش ایلری سۆرۆلمکتەدیر. بو فاعالیەتلر وە آچئلئملار کلاسیک آنلامدا صوفیزم اۆزریندن یۆرۆتۆلۆیۇر. بونو أرکن دؤنمدە سەیید حۆسەینین لۇندرادا گؤرەو آلماسئندان بو یانا گؤرمکتەییز. یاقلاشئق 30 سنەدن بری اینگیلترەدە، اؤزللیکلە قورئان-سۆننت یرینە صوفیزمی اؤن پلانا چئقاران بیر چەورە واردئر. بو سادەجە تاصاووف وە کلاسیک صوفیزم دە دگیلدیر. تاطبیقاتئ اۇلمایان یاعنی ناماز قئلمایان، اۇروچ توتمایان، زکات ورمەین، حاججا گیتمەین، سادەجە گؤنۆلدە دۆشۆنجە قالمئش بیر ایسلام آنلایئشئنئ یرلشتیرمە مسئەلەسیدیر.
أردم اویغان:
بنیم آصئل شاشئردئغئم شو؛ اینگیلترە بیر سیستم قورموش وە بونو پارایا چەویرییۇر. “سیز گلین، هرحانگی بیر قۇنودا، ایلاهیات دا داحیل اۇلماق اۆزرە دۇکتۇرا یاپئن، بلگە ورەجگیم، اۇنون قارشئلئغئندا پارامئ آلاجاغئم” دییۇر. پکی بیز بونو ناسئل آچئقلئیۇروز؟
مۆجتبا شنتۆرک:
پارا وردیگین بلگە گلدیگین اۆلکەدە چۇق ایش یاپاجاق.
أردم اویغان:
چۇق ایش یاپاجاق! بۆتۆن دۆنیادا گچەجک مثەلا. بو بلگەیە طالیب اۇلان بیر مۆسلۆمان اۆلکەسیندن قالقئپ گیدن اۆستەلیک دۇکتۇرا یاپما سەویەسینە گلمیش بیری ناسئل اۇلور دا اینگیلترەدە بیر پاپازدان أبو حانیفە حاققئندا دۇکتۇرا یاپما سەویەسینە گلیر، بو یەمی ناسئل یوتار! بیر آکادمیسیەن بونا ناسئل قانئیۇر؟ آصئل شاشئرئلماسئ گرکن اۇنو طالب أدنین دورومو. بورادا دەدیگینیز گیبی أل-أزهر، ایستانبول، سوعودی عارابیستان، عئراق دورورکن، ایمام أبو حانیفەنین کندی یتیشتیگی یرلر دورورکن، ناسئل گیدیپ دە آوروپادا بیر پاپازدان بو دۇکتۇرایئ یاپمایا طالیب اۇلونور؟
مۆجتبا شنتۆرک:
بو قۇنودا کندی حۇجالارئملا اۇ زامان قۇنوشموشتوم. اۇ زامان سؤیلەدیکلری شەی شویدو: “بو بیر کۆلتۆر أمپریالیزمی. حاتتا بو قۇنودا؛ آوروپا ایسلامئ بیر بریتیش ایسلام اۇلوشتورما پرۇژەسیدیر.” دییۇرلاردئ. نەدیر بو؟ أطرافئنئ کندیلرینین بلیرلەیەجگی، کندی آنلادئقلارئ آنلامداکی دمۇکراسی ایلە کندی آنلادئقلارئ دینی یاشانتئیلا اویوملو بیر آنلایئشلا دینلرە ینی بیر فۇرمات آتما، شکیل ورمە پرۇژەسی. سیز بونا ایستەرسنیز رؤنسانس یا دا فارقلئ ایسیملر آدئ آلتئندا سؤیلەیین. بو أپەیجە تارتئشئلدئ، سۇن زامانلاردا سۆرئال بیر آکادمیسیەن طارافئندان آوروپا ایسلامئ قاورامئ اۇرتایا چئقارئلدئ. تۆرک ایسلامئ وار، هیند-پاکیستان ایسلامئ وار؛ اۇ دا دییۇر کی نەدن بیر آوروپا ایسلامئ دا اۇلماسئن؟! نەدیر بو آوروپا ایسلامئنئن قایناقلارئ؟ بیر دفعا تاطبیقات اۇلمایاجاق، سۇرون چئقارتمایاجاق. بو چۇق آچئق بیر شکیلدە اویغولانئیۇر.
موصطافا آرسلان:
جومعادان جومعایا بلکی.
مۆجتبا شنتۆرک:
جومعادان جومعایا، بلکی دە بایرامدان بایراما… آصئل دردلری سۇسیال حایاتتا کندیلرینین چرچوەلەدیگی دین آنلایئشئنئ أتکین قئلماق، اۇ قابول أدەمەدیکلری اویغولامالئ دینی بیر شکیلدە بایپاس أدیپ، آدئنا دا سەوگی دینی دەدیکلری فلسفەیی یرلشتیرمک.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“اولوم حق دیر”سه، اولمزدیر اوره کلرده یاشار شاعیر،
ائل ایله بیر گه قالماقلا قالار شعرین قوشار شاعیر.
اولوم شاعیر الینده اولدورولموش بیر فنا شئی دیر،
قانادلانمیش، زمان حددین، بو تاریخی، آشار شاعیر.
یاشار هر بیر اوره کده، گول وئره ر ائللر جنانیندا،
یاهالماز حقی تاپماقدا، گمان ائتمه چاشار شاعیر.
مقامی، حشمتی سایماز، تمل سیز شهرتی، سوز سوز،
گوزه ل بیر هرزه دلبر تک، آلیبدیرسا بو شار شاعیر.
ظولوم گوردوکده بو انسان، قالانماز داش کیمی سس سیز،
اوزو وولکان، سوزو اودلو، یانار، قاینار، داشار شاعیر.
گوزه ل انسانلاری، عشقی، وفانی، شن ائلی گورجک،
اوره کلنمیش سئوینجینده ن، “عاشیقلار” تک جوشار شاعیر.
دئمه اولماز “صلابت له لطافت” بیر اوره ک ایچره،
داغ اولدوقدا، لطافتده باغ ایله باغلاشار شاعیر.
تموچین لر بو دونیایا گوز آچدیقدا اولوبدورلر،
خیال ائتمه قارا طالع چونر، یا آغ لاشار شاعیر!
قودورقان قورد اولان ظالیم، دونوب املیک قوزو اولماز،
جهالت خسته سی آمما باخیلسا ساغلاشار شاعیر!
سویو قدورسا هنر لر عالمی علم عالمی آنجاق،
امیدین کسمه انساندان، قیزیشدیر، داغلاشار شاعیر!
یئنی دونیا، یئنی انسان یاراتماق بیر رسالت دیر،
“باشارمام” سویله مه “حاللاج”، یارات شاعیر، باشار شاعیر!
پروفسور دکتر علی اکبر ترابی (حاللاج اوغلو)


text:
آشاغی تاریم بؤلومو
آشاغی تاریم بؤلومو (فارسجا:بخش طارم سفلی) قزوین اوستانینین شومالغربینده یئرلشیبدیر و مرکزی سیردان شهریدیر.
اهالیدَییشدیر
بو بؤلومون اهالیسی ۲۰۱۶ ایلینین ساییمینا گؤره ۲۵،۱۶۰ نفریمیش کی تورکدورلر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار.[۱][۲][۳][۴]
اکین اورونلریدَییشدیر
بو بؤلومده سنگان کندینین ناری و زیتونو چوخ آدلیمدیر.تاریم آذربایجانین زیتون مئیوهسینین مرکزی ساییلیر و اورتادوغودا دا اونون زیتینی ایستکلی و آدلیمدیر.سوغان ، بوغدا ، تاخیل ، گاوالی ، توت ، اریک و... بؤلومون آیری اکین و باغ اورونلری سایا گلیرلر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ [۱]
- ^ Camicəm online
- ^ İrannəma
- ^ [۲][دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران:۱۳۸۳ خ.


text:
Dec 17, 2013
21 آذر نهضتی و ادبیاتیمیز
احد واحدی
آذربایجان ادبیاتی، مشروطه انقلابی ایله یاناشی بیر تکامل پروسه سی گئچیرمیشدیر؛ بو پروسه نین بیرجهتی، ملی عنعنه لریمیزی یاشاتماق، دیگر طرفی، خلقیمیزین دموکراتیک ایستکلرینی مطالبه ائتمکدن عبارتدیر! یعنی آذربایجان ادبیاتی اؤز بدیعی افاده سیله، جامعه نین ملی خصوصیتلرینی داشییاراق، دموکراتیک ایستکلرینی ترنم ائتمیشدیر. دیل آزادلیغی، فرهنگ آزادلیغی، وطن پرورلیکله برابر، دموکراتیک طلبلر ، بیزیم ادبیاتین باش موضوعلارینی تشکیل ائتمیشدیر؛ بو ادبیات، مستبد و مرتجع قوه لری افشاء ائتمه کدن بئله بیرآن غفلت ائتمه میشدیر.
مشروطه انقلابینین طبیعی دوامی، خیابانی حرکتینه چاتسادا، بو حرکت آذربایجاندا، بیر ملی لشمه پروسه سینی جدی شکلده باشلانیشینی احتواء ائدیر؛ یعنی بیرینجی دفعه اولاراق سراسری ایستکلردن باشقا، آذربایجانا دایر ایستکلر ده، بیر عنصر کیمی بو حرکتده اؤزرنو گؤستریر.
رضاشاه حاکمیتینین قارا ایللرینده، آذربایجان دیلی و ادبیاتی، اؤلوم یاتاغینا دوشور. نظامی لر، خاقانی لر، نسیمی لر و فضولی لر یئتیره ن بو زنگین دیلده، شعر، نثر، تئاتر حتی نوحهکتابلاینین نشری قدغن اولور، هیچ روزنامه و مجله آذربایجان دیلینده منتشر اولمور. و آسیمیلاسیون سیاستی نتیجه سینده، بو گؤزه ل دیل ائولرده، اوتاقلاردا حبس اولونور؛ بونلارا باخمایاراق آذربایجان دیلی و ادبیاتی هر بیر کیچیک امکان تاپدیقدا، اؤزونو گؤسته ره رک، انکشاف ائتمیشدیر، مثال اوچون بو قارا ایللرده، یالنیز آذربایجاندا منتشر اولان “خاورِ نو”، “جودت” و “ستارهء آذربایجان” کیمی نسبتا” دموکرات نشریه لرین، صحیفه لرینده، آذربایجان دیلینده شعر و مقاله چاپ اولونموشدور.
ایکینجی دنیا محاربه سی زمانی، متفق لر ایرانا گلیرکن، رضاشاه ایرانی ترک ائتمک مجبوریتینده اولور و نهایت ایراندا بیر دموکراتیک نسیم اسمه گه باشلاییر. دموکراتیک بیر فضادا، آذربایجانین ملی ایستکلری کورکتله شیر. او گونلرده، “آذربایجان” و “وطن یولوندا” نشریه لری، آذربایجان خلقینین دیلینه ـ معنویاتینا مناسبتینه گؤره، آذربایجان خلقینه مثبت تأثیر قویموشدی؛ بو تأثیرین آلتیندا، آذربایجانین مترقی شاعر، یازیچی لاری، جدی شکلده فعالیته باشلامیش و اؤز دوامیندا، تشکیلاتلانماغا دوغرو، دیه رلی آتدیملار آتمیشلار. همین “وطن یولوندا” نشریه سینین جنبینده یارانان “شاعرلر مجلسی” بیر ادبی ییغینجاق کیمی بوتون ترقی پرور شاعر و یازیچی لاری اؤز دؤره سینه توپلاییر! آذربایجان ملی حکومتی تشکیل تاپاندان سونرا ” شاعر لرمجلسی”- نین یئرینده و اونون مؤثر عضولرینین جدی امکداشلیغی ایله ” آذربایجان شاعیرلر و یازیچیلار جمعیتی” یارانیر. بو “جمعیت” او زمانکی ادبی محیطین سرعتله انکشاف ائتدیگینی و گنیشله ندیگینی آیدینجاسینا نشان وئریر! “جمعیت” آز مدت ایچینده، جدی تشکیلاتلانماغا دوغرو، اؤز شعبه لرینی اردبیل، ارومیه، اهر، سراب و زنجان کیمی شهرلرده دایر ائدیب و “گونش” ژورنالینی، جمعیتین اورگانی کیمی نشر ائله ییر.
طبیعی بیر حال ایدی کی، ۲۱ آذر نهضتی اؤزویله سیاسی آزادلیقلار ایله برابر، دیل و کولتور آزادلیغی دا گتیرسین؛ جنوبی آذربایجانین مادی حیاتیندااولدوغو کیمی، معنوی حیاتیندا دا بؤیوک تأثیر بوراخان بو علامتدار حادثه، هر شئی دن اول، باغلانان دیللرین آچیلماسینا سبب اولدو. یئنی کتابلار ایله برابر، آذربایجان دیلینده یئنی روزنامه لر و مجله لر نشره باشلادی. “گونش”، “دموکرات”، “آذر”، “جودت”، “یئنی شرق”، “آذربایجان اولدوزو”، “آزاد ملت”، “غلبه”، “فدایی”، “جوانلار”، “ارومیه”، “َ، “شفق”، “مدنیت”، “معارف” و… آنا دیلینده نشر اولاراق، آذربایجان خلقینین حسنِ رغبتینی قازانمیش و بو حجمده انا دیلینده مطبوعاتین نشری، ملی وارلیغیمیزا ییه لنمه ده و ادبیاتیمیزین انکشافیندا، جدی رول اوینامیشدیر.
بو نشریه لرین ایچینده، البته کی “آذربایجان” روزنامه سی، اؤزرنه مخصوص و نمونه وی گونده لیک کیمی بؤیوک اهمیته مالکدیر. “آذربایجان” همی اهالی یه گونده لیک ژورنالیستی خدمت لری اوچون، همی ملی ـ دموکراتیک ادبیاتین انکشافیندا، همی ملی حکومتین سیاستینی بیان ائتمه ده، همی ده دموکرات ژورنالیستلر و ادبیاتچی لار یئتیشدیرمه گده، بؤیوک رولی اولموشدور. آذربایجان مدنیتی و خلقی، بو روزنامه نین بئله دیه رلی ایشلری اوستالیقلا یئرینه یئتیرمکده، هر شئی دن اول، س. ج. پیشه وری نین رهبرلیک رولونا بورجلودور! پیشه وری بیر پئشه کار ژورنالیست اولدوغو اوچون، روزنامه نین اکثر باش مقاله لرینی اؤزو یازمیش و اونون سون نسخه سینی، چاپخانایا گئتمه دن اؤنجه، گؤزدن گئچیریب و چاپا بوراخمیشدیر!
خلقیمیزین تاریخینده پارلاق بیر صحیفه کیمی پارلایان ۲۱ آذر، حکومتی تثبیت ائده رک، مدنیتین مختلف ساحه لرینده، بؤیوک قدملرین آتماسینا سبب اولدو. ۲۱ آذر حرکتینی یارادانلار و اونا باشچیلیق ائله ین س.ج.پیشه وری بیلیردیلر کی، مدنیتین دیریلیب و اجتماعی حیاتدا، جدی رول اویناماسی، هر شئی دن اول دیلین دوغرو ـ دوزگون انکشاف ائتمه سیندن آسیلی دیر.
دموکراتیک شرایط جامعه نین هر ساحه سینده اولدوغو کیمی، دیل و ادبیات ساحه سینده ده بؤیوک امکانلارین یارانماسینا سبب اولدو! ملی حکومتین تثبیت اولماسی ایله، ادبیاتیمیزدا، بیر چیچکلنمه دؤرو باشلانیر! بو ادبیات، علمی دوشونجه نی، ساغلام فکری، قاباقجیل دنیا گؤروشونو شاعرلرین و یازیچی لارین اثرلریله تصویر ائله ییر! او هر شئی دن اول، انسان اوره گینین یوکسک حسلرینی، خلقین معنوی حیاتینی و انسانی مقصدلرینی ترنم ائدیر! بو عالی هدفلر، شاعری و یازیچی نی بؤیوک اثرلرین یاراتماسینا روحلاندیریر! ۲۱ آذرین تأثیری آلتدا، شاعر و یازیچی لاریمیزین، قدرتلی استعدادلارینی، دوشونجه رنگارنگلیگینی و گنیش اوفوقلارینی گؤرمک، هئچ ده چتین بیر ایش دگیل! بوگون شاعر و یازیچی لاریمیزین بیر قسمی، یارادیجلیق قابلیتلریله، اوتایلی ـ بوتایلی آذربایجاندا تانینمیش صنعتکارلاردان دیرلار. خلقه حرمت، حقیقتی بیان ائتمک، تمیز و صاف دویغولاری سؤیله مک، وطن سئوگیسینه باغلانماق بیزیم صنعتکارلارین اَن گؤزه ل خاصیتلریندن ساییلیر و همین بو حس لر، سینه دن قوپان آلو کیمی، اونلارین صنعت عالمینی ده ایشیقلاندیریر. اونلارین اثرلرینده، خلقین مبارزه سی، آرزولاری، دردلری و احتیاجلاری، اؤز عکس صداسینی تاپمیشدیر!
باغلی دیللرین آچیلماسی سبب اولدو، آنا دیلینده یئنی کتابلار نشر اولسونلار. بو نثر و شعر کتابلارینین اساس موضوعلارینی، خلقین آزادلیق اوغروندا مبارزه سی، وطن سئورلیک و ارتجاع و خرافاتین افشاءسی تشکیل ائدیر. قیسا مدت ایچینده، ادبیاتین مختلف ژانرلاریندا، چوخ دیه رلی اثرلر میدانا گلدی! دقته لایقدیر کی، همان بیر ایلین ایچینده ادبیات ساحه سینده یئتیشن نسلین جدی تأثیری، هله بوگونده ادبیاتیمیزی احاطه ائتمیشدیر. بهمن انقلابی عرفَه سینه کیمی، ادبیاتیمیزین اَن گؤزه ل اولدوزلاری، ائله ملی حکومتین یادگارلاریندان عبارتدیر. او تایدا یارادیجلیغا دوام ائدن “بالاش آذراوغلی”، “علی توده”، “مدینه گلگون”، “عاشیق حسین جوان”، “سهراب طاهر”، “حمزه فتحی”، “حمید محمد زاده” شاعر و یازیچی لاریمیز، بیزیم آذربایجانین فاجعه لی حیاتینی، اجتماعی چاتیشمامازلیغلارینی و اونلارا قارشی کسکین مبارزه لرینی عکس ائتدیردیمکده، چوخ جدی و دیه رلی رول اوینامیشلار! بونونلا برابر وطنیمیزده قالان، مهاجرته گئتمه ین، زندانا، سورگونه، تحقیره دوزه ن، بعضا” ایللرله قاچاق و گیزلی یاشایان صنعتکارلاریمیزدا، اؤز دواملی فعالیتلریله، ادبیاتیمیزی چتین بیر شرایطده یاشادیب و اونون انکشاف یولونو آچمیشلار! شاعر و یازیچی لاریمیزدان مرحوم محمدعلی فرزانه، ب. ق. سهند، قوجامان هاشم ترلان، مظفر درفشی، یحیی شیدا و باشقالاری حقیقتا” ادبیاتیمیزی اوره ک قانلاریلا سووارمیشلار!
اؤز اجتماعی و همچنین طنز شعریله مشهور اولان محمد بیریا، هله ملی حکومت یارانمامیشدان قاباق اؤز مبارزه سینی بئله آچیقلامیشدی:
دیدیکجه بوگون نیزه سی ظلمون کوره گیمدن
نفرتله قوپور ظالمه لعنت اوره گیمدن.
لعنت بیزی پامال ائدن آلچاقلارا لعنت،
لعنت قارا زندانلارا، شاللاقلارا لعنت!
لعنت ستم و جور و فلاکتلره لعنت،
لعنت تؤره ین قانلی جنایتلره لعنت!
مبارزه شعرینی بئله سلیس یازماق، او صنعتکارین قلمیندن چیخا بیلر کی، دؤیوش میدانلاریندا، بیر مبارز کیمی اشتراک ائتمیش اولسون! هله ۱۳۲۰ ده بالاش آذراوغلی بئله یازیر:
من اَییلیب حاکمه اللریندن اؤپمه دیم،
شعریمی چیچک کیمی آیاقلارا سپمه دیم،
نه عاجز بیر بنده یم، نه ساتیلمیش بیر قولام،
نه سارای مداحییام درگاهلاردان قووولام،
من ائللرین اوغلویام، ائللر بؤیوتموش منی،
شعریم ائلدن آلیبدیر بو الهامی، قوه نی،
من نه شمع، نه پروانه، نه رباب شاعری یم،
آزادلیغین جارچی سی، انقلاب شاعری یم!
او فریدون ابراهیمی یه حصر ائله دیگی بیر شعرینده، یازیر کی:
بهار گئجه سی دیر… هر طرف سس سیز،
یاتیر انقلابلار اوجاغی تبریز…
یاتیر قهرمانلار بؤیوتموش شهر،
یاتیر ائله بیل که، جبهه ده عسگر ـ
دؤیوشلردن سونرا دینجه لیر بیرآن…
چونکی صاباح یئنه سؤکولمه میش دان،
دشمنله اوز ـ اوزه دوراجاق شهر،
هله قاباقدادیر مبارزه لر…
وطندن کؤچمک مجبوریتینده قالان، قاراداغین “اوچ قارداشلار” داغینا، “وطن امانتی ـ ائل امانتی” دئیه، قیزینی تاپشیران “عاشیق حسین جوان”، بئله دئییر:
من گئدیره م سعادتین دالیجا
عزیز قیزیم مندن سونرا آغلاما،
نفسیم گلینجه، تا وورولونجا
یئتیشره م بیر دیاره ، آغلاما!
قلبین تمیز اولسون، اوره گین آچیق،
دوستا حرمت بسله، دشمنه آجیق،
سؤیلمه هئچ کسه، چیلپاغیق، آجیق،
آهین چیخسا یولوتلارا، آغلاما!
۲۱ آذر نهضتی خلق آراسیندا ائله حرمت قازانمیشدی کی، هر صنفدن هر طبقه دن ملت اونا قوشولموش و یارادیجلیق ساحه سینده، اوندان الهام آلمیشدی. اؤز یانیقلی نوحه لریله آذربایجان اجتماعیاتیندا، مشهور اولان حاجی حسین صحاف، ملی حکومته اتحاف ائله دیگی و عین حالدا صابره نظیره شکلینده سؤیله دیگی بیر شعرینده بئله یازیر:
وقت خوش، نیّت گؤزه ل، مقصود خوش، هنگام خوش،
دؤور خوش، تدبیر خوش، آمال خوش، ایّام خوش،
هئیتی محبوبوموز خوش، صبح خوشدور، شام خوش،
آچ گؤزون ای شانلی ملت، یاخشی فرصت وقتیدیر!
خلق شاعری بولوت قره چورلو (سهند)، پهلوی رژیمینین قان اوتدوران دؤرونده، دیلیمیزین نه درجه یاساق اولماسینی، بئله ایضاح ائتمیشدیر:
طالعیمه سن باخ!
دوشونجه لریم یاساق،
دویغولاریم یاساق،
گئچمیشدن سؤز آچماغیم یاساق
گله جگیمدن دانیشماغیم یاساق،
آتا ـ بابامین آدین چکمه گیم یاساف،
آنامدان آد آپارماغیم یاساق!
…بیلیرسن؟
آنادان دوغولاندان بئله
اؤزوم بیلمه یه ـ بیلمه یه
دیل آچیب دانیشدیغیم دیلده
دانیشماغیم دا یاساق ایمیش، یاساق!
سؤزومه مبارز شاعریمیز، عین حالدا، “اسیر ائللرین شاعری” اولان حبیب ساهرین خزان شعرینین بیر پارچاسیلا سون وئریره م:
بیر خزاندا،
پارلاق قیزیل گونش دوغدو.
بیر خزاندا،
بولوت گلیب گونو بوغدو…
آنلایارکن خزانلاری،
زمان بیزی قووالادی…
گلدی زمان، گئجدی زمان…
آیری دوشدوک یوردوموزدان.
حسرت قالدیق
سرین ـ سرین بولاقلارا،
گؤل ـ چیچکلی اوتلاقلار.ا
زمان گئچدی بیز قورودوق،
سوسوز قالان آغاجلار تک.
طراوتدن سالدی بیزی،
بیلمم غربت؟ یوخسا فلک؟!!
آذر ۱۳۸۹


text:
تورک دیلی نین ایراندا مین ایللیک افتخار سندی دکتر محمدرضا کریمی مقدمه الادب کتابی، اسلام دونیاسی¬نین بؤیوک عالیملریندن و دین ساحه¬سینده بیلگین¬لریندن بیری اولان جارالله زمخشری-نین اثری¬دیر. او، مؤمن بیر مسلمان اولاراق، اسلامین گلیشمه¬سینه چالیشان و درین معلوماتی اولان بیر دوشونردیر. اسلام دونیاسیندا جارالله زمخشری قرآن تفسیری اولان الکشاف کتابیله مشهوردور. ابولقاسم محمود بن عمر ابن احمد زمخشری الخوارزمی، – “امام الدنیا”، “علاّمه جارالله”، “فخر خوارزم”، “استادالعرب و العجم” و “صاحب الکشّاف” لقب¬لریله تانینیر. اونون…بیشتر بخوانید
آرشیو ها
ویژگیهای زبانی و ادبی مردم خمسه در دوره قاجاریان
نوشته: دکتر محمدرضا باغبان کریمی چکیده: برای تبیین ویژگی زبان و ادبیات منطقه، اشاره به دوره های دورتر را نیز میطلبد. لذا باید اندکی از زمانِ مورد بحث جلوتر رفت. زبان مردم زنگان دیرینهای کهن دارد که هنوز مورد مناقشه بین ادیبان و مورخان است، اما مواد ادبی در دسترس، نشان از قدمتی کهن دارد که البته موضوع این مقال نیست. زبان و مواد ادبی، محصولِ صرفِ این دوره نیست. زبان مردم دارای مشخصات متفاوتی…بیشتر بخوانید
“دئمه سم اؤللم” / م. کریمی
بوگون بورادا ییغیشمیشیق اوستاد بابایی نین دئمه سم اؤللم کتابی نین آچیلیش مراسینده سؤزلریمیزی پایلاشاق. شوبهه سیز عباس بابایی تکجه زنگانین یوخ، بلکه آذربایجانین و ایرانین گؤرکملی شاعیرلری آراسیندا اؤزونه گؤزل یئر آییرمیشدیر. اونون ۴ شعر دفترلری نین اوخوجوسو اولموشوق. عباس بابایی قوجامانه و یئتگین بیر شاعیر ایدی. او ۱۳۴۴جو ایلدن شعرلرینی ایرانین اوگونکو ده یرلی درگی لری اولان روشنفکر، چاپار، فردوسی، صدا و . . . چاپ ائتدیریب و ۱۳۵۰جی ایلده چراغ و چاه…بیشتر بخوانید
تاریخ گؤگ تورک / م. کریمی
گؤگ تورکها، سلسلهای از هونها هستند که در قرن پنجم با نام تورک وارد صحنه ی جهانی شده و فرهنگ و تمدنی را پایه گذاری کردند که امروز بخشی از فرهنگ و ادبیات آذربایجان نیز شمرده می شود، زیرا این امپراتوری تا آذربایجان کشیده شده بود. در اين امپراتوري بزرگ صنايعي چون معدنكاوي و آهنگري رشد كرده بود و آهنگران براي ارتش خود اسلحه ميساختند و از آن در مقابل دشمنان براي دفاع از…بیشتر بخوانید
آلتون یاروق / م. کریمی
آلتون یاروق تورک ادبیاتیندا ایلکین کتابلاردان ساییلیر. بو کتاب اصلینده “بودا” دینی اوچون ان مقدس بیر کتابدیر. اوندا بودا دینینین اصوللاری، عنعنه لری و دوعالاری یازیلمیشدیر. آلتون یارون اونونجو یوزایلین (میلادی) ایلک یاریسیندا تورکجه یه چئوریلمیشدیر. بو کتابین اصلی سانسکریت اولاراق ۸جی یوزایلده چینجه یه چئوریلدی و اونونجو یوزایلده تورک عالیمی “شینگو شئلی توتونگ” الیله تورکجه یه چئوریلدی. آنجاق بو چئویری، ائله گؤزل و ادبی اولموشدور کی بیر چوخلو عالیم و ادیب لر اونون…بیشتر بخوانید
انتخاب یک زبان بین المللی
۳ انتخاب یک زبان بین المللی داشتن یک زبان برای مردم کل جهان، آرزوی بسیاری از مردم، از ایام کهن تا امروز بوده است و این آرزو، هنوز در بین برخی از مردم وجود دارد که: ای کاش همه ی مردم جهان به یک زبان سخن می گفتند! بد نیست به افسانه ی برج بابل اشاره کنیم که تصور مردم را در بارهی چگونگی پیدایش زبانهای مختلف بیان میکند: در این داستان، نمرود…بیشتر بخوانید
دیللرین نوع لری – ۲
بوگون دیلیمیزین اؤزه للیک لری حاققیندا دانیشاجاغام. مساله داها آیدین اولماق اوچون بورادا نئچه دیل حاققیندا دانیشماق لازیمدیر. ایندی گلک تورک دیلی نین اؤزه للیک لرینه. هر دیلین اؤز قایدا – قانونلاری واردیر، هر بیر دیل بو قایدا – قانونلارلا تانینیر. ایلک اؤنجه دئمک لازیمدیر کی دیلیمیز التصاقی دیللردن ساییلیر. التصاقی یا پیوندی و یا اگلوتیناتیو – یاپیشقان دیللردن ساییلیر. بو گون دیللر قورولوش باخیمیندان نوعلره بؤلونور. بو بؤلگو داها چوخ دیللرین قورولوشونا اساسلانیر. دیلچیلیک…بیشتر بخوانید
آذربایجاندا اسلام اؤنجه سی تورک دولت لری – ۲
هون امپریاسی ۲۲۰ ایل میلاددان اؤنجه باشلامیش و ۲۱۶ میلادا قدر اوزانمیشدیر. هوندان سونرا آسیادا اوچ تورک دولتی بیر زماندا یاشاییر تابقاچلار ۳۸۶جی ایلده تاریخده گؤرونورلر و ۵۳۴ ایلینه قدر حکومت سورورلر. اونلارلا برابر ژوان ژوانلار یاخود آکون لار – آخونلار، آوارلار و یا هفتالیتلر آدلاناراق حکومت سورورلر و آردیجا گؤگ تورکلر میدانا گلیر. ژوان ژوانلارین بؤیوک سرداری اولان بومین خان، شاهین قیزینا ائلچی اولور آما شاه بونا راضی اولماییر. بومین خان دا عصیان ائده…بیشتر بخوانید
غزنه لی لر ساراییندا تورک دیلی
حکومت غزنویان حکومتی، ایران تاریخینده پارلاق بیر دورانیدیر. سلطان محمود آتاسی ایله برابر ساواشلاردا اشتراک ائتمیش و ساواش هنرلرینی اؤیرنمیشدیر. سبکتگین بوتون ساواش هنرلرینی اونا اؤیرتمیشدیر. مدرسه اؤیرتیملرینی ده ابونصر حسن – حنفی رهبرلریندن اؤیرهنیر. محمود قرآنی اؤیره نیب و اونون مشاوره لریندن یارارلانیر.[۱] سلطان محمود عرب دیلینی یاخشی اؤیرنمیشدیر[۲]. فارس دیلیندن ده او قدر بیلیردی کی راحت دانیشیب – اوخویوردو و شاعیرلرین یازدیقلارینی دوشونوردو. سلطان مسعود دا مدرسه اؤیرهتیملرینی مکمل اؤیرنمیش و فارسی…بیشتر بخوانید
آذربایجاندا اسلام اؤنجه سی اورک دولت لری – ۱ / م. کریمی
تورک توپلوقلاری بوگون یئر کورهسینین باشا باشینا یاییلمیشدیر. دئمک اولار بوگون هئچ بیر خالق تورکلر کیمی دُنیادا یاییلمامیشدیر. شُبهه سیز بو یاییلما چوخلو کؤچلردن حاصل اولموش و بیر سیرا نهدنلره گؤره اؤز آنایوردلاریندان کؤچوب و باشقا یئرلری ده اؤزلرینه وطن سئچمیشلر. بو کؤچلرین نه دنی هم اقتصادی – اکونومیک و هم سیاسی اولموشدور. سیاسی نهدنلری بئله سیرالاماق اولا: بوی آراسی مجادله لر چین باسقیسی موغول باسقیسی او بیری طرفدن اقتصادی نهدنلری ده بئله سایماق اولار:…بیشتر بخوانید


text:
کارل-فین شوروی سوسیالیست جومهوریتی
کارل-فین شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Karelo-Finnish Soviet Socialist Republic، فارسجا: جمهوری سوسیالیستی کارلو-فنلاند شوروی، عربجه: الجمهورية الكريلية - الفنلندية السوفيتية الاشتراكية، فرانسهجه: République socialiste soviétique carélo-finnoise، آلمانجا: Karelo-Finnische Sozialistische Sowjetrepublik، ایتالیاجا: Repubblica Socialista Sovietica Carelo-Finlandese، روسجا: Kapeлo-ФиHckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka) اورآسیادا بیر اسکی دؤولت. کارل-فین شوروی سوسیالیست جومهوریتی 1940 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1956 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
کاترین منسفیلد
کاترین منسفیلد (اینگیلیسجه: Katherine Mansfield) بریتانیالی یازیچی - .۱۴ اوْکتوبر ۱۸۸۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۴ ایل عومر ائلهایب و ۰۹ ژانویه ۱۹۲۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Katherine Mansfield»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کاترین منسفیلد گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۹۸۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۸۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ نوْوامبر - جورج بوش آمریکا باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۷ دسامبر - ائرمنیستان قۇزئیینده باش وئرن گۆجلو زلزله نتیجهسینده لنیناکان٬ کیروواکان و ایسپیتاک شهرلری باتمیشدیر. رسمی قایناقلارا گؤره اؤلنلرین سایی ۲۵٫۰۰۰ نفری کئچیب. طبیعی فلاکت زوناسینا ایلک کؤمک آذربایجاندان گلیب.
- ۲۷ فوریه - ائرمنیلر سومقاییت شهرینده ایغتیشاش تؤرتدیلر.
- ۲۷ فوریه - ایران و عیراق آراسیندا «شهرلرین ساواشی» یئنیدن باشلاندی.
- ۲۵ دسامبر - ائرمنیستاندان ۲۵۰ میندن چوْخ تۆرکون ائشیگه اؤتورولمهسی باشا چاتدیریلدی.
- ۲۰ آقوست - ۸ ایل داوام ائدن ایران-عراق موحاریبهسی باشا چاتدی.
- ۲ مارس - آذربایجاندا ائرمنیلرله تۆرکلرین ساواشمالاریندان سوْنرا شوروی بیرلیگی آذربایجانا عسگری بیرلیکلر یوْللادی٬ خیاوانا چیخما یاساغی قوْندو.
- ۲ دسامبر - بینظیر بوتو٬ پاکیستان باش وزیری اوْلاراق آند ایچدی.
- ۱۷ نوْوامبر - بینظیر بوتو پاکیستانین باش ناظیری سئچیلمیشدیر. بونونلا دا اوْ٬ تاریخه مۆسلمان دؤولتینده ایلک باش ناظیر کیمی دۆشوب.
- ۱۷ نوْوامبر - آذربایجاندا میلّی دیریلیش گۆنو.
- ۱۷ سپتامبر - سئولدا ۲۴-جو یای اولمپیک اویونلارینین آچیلیشی اولموشدور.
- ۱۶ مارس - حلبچه شیمیایی بوْمبالانماسی.
- ۱۰ دسامبر - تۆرکیهده ایلک قاراجیگر نقلی عملیاتی ائدیلدی.
- ۱ اوْکتوبر - شوروی میلی فوتبال تیمی برزیل میلی فوتبال تیمینی ۲:۱ حسابی ایله مغلوب ائدرک، اولمپیک قهرمانی اولدو.


text:
یوسف خاص حاجب
یوسف خاص حاجیب بؤیۈک تۈرک شاعیری 412نجی ه.ق ایلینده بالاساغون شهرینده آنادان اولدی . یوسف خاص حاجیب دۈنیادا قوتادغو بیلیک اثری ایله تانیلیر .[۱]
یاشاییش[دَییشدیر]
ئهللی ایل بالاساغون تۈرکلرینین ایسلام گتیرمسیندن سونرا 412نجی ه.ق ایلینده او شهرده یوسف آدلی بیر اوغلان آنادان اولدی . اوشاقلیقدا تۈرکجه ، عربجه ، سغدجا و دریجهنی اؤگرندی و ابن سینانین عربجه اثرلرین اوخودو . ئهللی یاشیندا قوتادغو بیلیکی یازیپ 495نجی ه.ق ایلیندن اؤنجه الله رحمتینه گئتدی .
قوتادغو بیلیک[دَییشدیر]
یوسف خاص حاجیب اللی یاشیندا 462نجی ه.ق ایلینده قوتادغو بیلیک مثنویسین کاشغرده یازدی ، اونو تاوغاچ بوغرا خان ابوعلی حسن ، سلیمان ارسلان خان اوغلونا تقدیم ائتدی . بؤیۈک قاراخانلی خاقانی بۇ مثنوینین دهیهرین آنلیییپ یوسفی آغیرلادی و اونو خاص حاجیبلیق مقامینا یئتیردی .
بو مثنوی ، یوسف خاص حاجیبین یونان فلسفهسی ، ایسلام دۈنیاسینین فارابی ، ابن سینا و الکندی کیمی عالیملری ایله تانیشلیغین بهلگیلندیریر .
یوسف خاص حاجیب قوتادغو بیلیکده اینسانلار بیلیگین اۈچ یئره بؤلۈر :
- آویچغا سؤزۈ (آتالار سؤزۈ )
- بیلیگلیک سؤزۈ
- شاعیر سؤزۈ
یوسف اؤز اثرینده اینسانلاری اینسانلیق فضیلتلرینه چاغیریپ بۇ یئددی فضیلتی اینسانلیق یولونون قیلاووزو تانیییر :
- قوتی (دۈزلۈک)
- ائدگو (یاخجیلیق)
- بیلیگلیک
- اوقوشلوق (دۈشۈنجه)
- اوس
- سریملیگ (دؤزۈم)
- آقی (ارکنلیک)
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ برگزیده متون نظم ترکی ، دکتر صدیق ، نشراختر ص 22


text:
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 13.03.2019
صاباح: "لاتینلرین تورکیهیه ایلگیسی توک هاوا یوللارینی اوچوردو"
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 13.03.2019
حریت: "تورکیه، گلیر قروپو یوکسک اولان روس توریستلر اوچون داها جلب ائدیجی اولاجاق"
گلیر قروپو یوکسک اولان روسلارین آوروپا یئرینه، تورکیه ترجیح ائتمهلری اوچون ایشلره سرعت وئریلیب. تورکیهدکی بیر چوخ تشکیلاتدا روسیا شرف قوناغی اولاجاق. روسیادان ایستانبولا علاوه اولاراق دیگر مرکزلردن ائدیلن طریفهلی اوچاق سفرلرینده ده بیزنس کلاس اویغولاماسینا کئچیلهجک. توریزم مسلک لیسهلرینده روس دیلی مجبوری دیل قاپسامینها اولونوب.
وطن: "TANAPدان گلن گاز 4 میلیارد متر مکعبه چاتاجاق"
آذربایجان گازینی تورکیه اوزریندن آوروپایا ترانسفر ائدن ترانس آنادولو طبیعی گاز بورو خطی (TANAP) ایله 30 ژوئن 2018 ایله 28 فوریه 2019 آراسیندا تورکیهیه جمعی 1 میلیارد 250 میلیون متر مکعب گاز گؤندریلیب، خطدن ژؤئن آیینین سونونا قدر 2 میلیارد متر مکعب، 2019-جی ایلی سونونا قدر 4 میلیارد متر مکعب گاز تحویل ائدیلیب. اولاجاق. پروژهنین تیکینتی زامانی یئنی جانلی نوعلرینه ده راست گلیندی. 10 یئنی جانلی نوعوندان 9و حیوان بیری ده بیتکی. بوندان باشقا ایشلرده 154یئنی آرکولوژی ساحه کشف ائدیلدی.
صاباح: "لاتینلرین تورکیهیه ایلگیسی توک هاوا یوللارینی اوچوردو"
تورکیهیه کئچن ایل گلن لاتین آمریکالی ساییسی 2017-جی ایله نیسبتن یوزده 59 آرتیملا 252 مینه چیخدی. ان چوخ گلنلر ایسه یوزده 58 آرتیملا 78 مین 691 ایله برزیل وطنداشلاریندان یاراندی. آرتیم مئیلی بو ایل ده داوام ائدرکن خصوصیله، اینانج توریزمی اوچون اینکیشافلار، تورک هاوا یوللارینین دا لاتین اؤلکهلریندن داشیدیغی یولجو ساییسینی داها دا آرتیریب. توک هاوا یوللاری اؤتن ایل بو بازاردا یوزده 6.5 آرتیملا 403 مین، بو ایلین ژانویه و فورال دؤورونده ایسه یوزده 21.1 آرتیملا 70 مین 679 یولجو داشیییب.
یئنی شفق: "کندیر اوچون اؤزل گوبره/کود اینکیشاف ائتدیریلدی"
گوبره کارخانالاری تورک آنونیم شیرکتی گوبرهتاش، یئنیلیکچی محصوللار اینکیشاف ائتدیرمگی داوام ائتدیریر. سون دؤورده اؤلکهمیزده اورهتیم ساحهسی گئنیشلندیریلمهسینه ایزین وئریلمهسی گوندمه گلن اصلاح ائدیلمیش صنایع کندیر بیتکیسی اوچون خصوصی بیر بازا گوبرهسی اینکیشاف ائتدیریلدی. عینی زاماندا تورکیهنین اهمیتلی یئرآلتی ثروتلریندن بور ائلمنتی ده ایچهرن گوبره، کندیر اکینچیلیگینده احتیاج دویولان بیتکی قیدا ائلمنتلرینی دوزگون نیسبتده قارشیلایاراق یوکسک ثمره آرتیمی تامین ائدیر.
خبر تورک: "مئدیپول باشاکشهیر ساوونماسی آوروپادا ذیروهده"
تورونجو-لاجوردلی تیم سوپر لیگ و آوروپانین 5 بؤیوک لیگی نظره آلدیقدا ان آز قول یئمه حسابلاماسینا مالیک تیم حالیندا. 25 اویوندا قالاسیندا یالنیز 12 قول گؤرن ایستانبول قروپو، 0.48لیک قول یئمه حسابلاماسی ایله دقتی چکدی. مئدیپول باشاکشهیر ان یاخین اورتالامایا مالیک تیم ایسه اینگیلتره پرمیر لیگده ایکینجی سیرادا اولان و 30 اویوندا قالاسیندا 17 قولا ایجازه وئرهرک 0.56لیک اورتالامانی توتدوران لیورپول.
6
اوسترالیا کاردینالی پله حبس جزاسی
ملبورندا خیدمت ائتدیگی دؤورده کیلسه کوروسوندا ایکی اوغلان اوشاغا جینسی سالدیریدان یارغیلانان اسکی واتیکان ایقتیصاد ناظیری و اوسترالیا کاردینالی جورج پله، 6 ایل حبس جزاسی وئریلیب.
اوسترالیانین ملبورن شهرینده 1996-2001-جی ایللرده باش پیسکوپوسلوق ائتدیگی دؤورده 13 یاشلی ایکی اوغلان اوشاغا جینسی سالدیریدا اولماقدان مونصیفلر هیاتینین تقصیرلی بیلدیگی 77 یاشلی کاردینال جورج پلین قرار محکمه ایجلاسی، ملبورن بؤلگه محکمهسینده گؤرولوب.
تلویزیونلاردان جانلی یاییملانان محکمه پروسهسی اثناسیندا پله ضرر گؤرنلرین سنه اینامی وار ایدی سن مقامینی ایستیفاده ائدهرک بو اعتیمادی سوی-ایستیفاده ائتدین ایفادهلرینی ایستیفاده ائدن حاکم پتر کیدد، کاردینالا 6 ایل حبس جزاسی وئردی.
کاتولیک دونیاسیندا اوشاقلارا قارشی جینایتلردن ان یوکسک سویهدکی اینسان کیمی حبسخانایا گؤندریلن پل، ژئون 2019دا اوست، اوچ ایل سککیز آی سونرا ایسه کفیل ایستهیهبیلهجک.
محکمه اؤنونده قرارین آچیقلانماسینی جیب تلفونلاریندان جانلی ایزلهین و زامان زامان رومانتیک آنلار یاشایان جینسی سالدیری ضرر گؤرنلر، سئوینجه بوغولوب. قراری آلقیشلایاراق قارشیلایان ضرر گؤرنلر و یاخینلاری پلین حبسخانایا گؤندریلمهسینی چوخ معنالی اولدوغونو وورغولاییب.
چیخان قراری هیجانلا قارشیلادیغینی قئید ائدن ضرر گؤرنلردن روب هوز،
"منجه، چوخ گؤزل، هانسی مقامدا اولسالار دا اوشاقلاری جینسی تجاووز ائدنلرین قورتولمایاجاغینا دایر بوتون دونیایا گوجلو بیر مساژ وئردی. اگر اوشاقلارا قارشی جینایت ایشلرسنیز موطلق توتولوب و جزالاندیریلیرسینیز. "دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه مطبوعاتی 13 دسامبر 2019
تورکیه مطبوعاتیندا بو گون درج اولونان بعضی خبرلرین خلاصه سینی تقدیم ائدیریک.
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 11.12.2019
بورسا ایستانبول دونن 109 مین 378 پوئنه قدر یوکسهلهرک 20 آیین رکوردونو قیردی


text:
یانقتسه چایی
یانقتسه چایی (اینگیلیسجه: Yangtze، فارسجا: رود یانگتسه، آلمانجا: Jangtsekiang، ایتالیاجا: Yangzi Jiang، عربجه: يانغتسي، روسجا: ЯHцзы) اۇزونلوغو۶۳۰۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن یانقتسه چاییندان ثانییهده ۳۰۱۶۶ متر مکعب سۇ آخیر. و دوْغو چین دنیزینا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یانقتسه چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yangtze»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
روس توریست لر ترکیه دن جای ریزرف قیلیش گه باشله دیلر
کوپ سانده توریست نینگ سیاحت اوچون کیلیشی کوتیلماقده
روس توریست لر ترکیه دن جای ریزرف قیلیش گه باشله دیلر
ترکیه گه عموماً جون، جولای و اگست آیلریده کیلگن روس توریستلر بو ییل وقتراق کیله دیلر. وقتراق جای اجره تیش پروسه سی کوپه لگن. کوپراق انتالیا ترجیح ایتیلماقده. 2014 – 2015 ییل لرده 4.5 ملیون دن آرتیق روس توریست کیلگن ایدی. بو ییل شو پیله یالغیزگینه انتالیا اوچون 4 ملیون بولگن.
علاقه لی ینگی لیکلر
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی ییتتی نفر ترورچی یوق قیلیندی
اوشبو ترورچی لرنینگ ترورچیلیک هجومی اوچون تیارگرلیک اوتکزیاتگن لیگی انیقلندی


text:
الویس پریسلی
الویس آارون پریسلی اینگیلیسجه: Elvis Aaron Presley، (دوغوم: ۸ ژانویه ۱۹۳۵ – اؤلوم: ۱۶ آوقوست ۱۹۷۷) — آمریکالی اوخویان(موغنّی) و آرتیست. اؤلوموندن اوتوز ایلدن آرتیق واخت کئچمهسینه باخمایاراق الویس پریسلی بو گون ده دونیانین ان مشهور و تانینمیش اوخویانلاری سیراسیندادیر. موغنّی کیمی اونون رئکوردلارینی (کاسئت ساتیشی، یانداش کوتلهسی و ...) حتی ایندی ده دونیانین ان تانینمیش ائسترادا اوخویانلاری یالنیز اؤزلرینین ان شیرین یوخولاریندا "تزهلهیه" بیلیرلر. او، بوتون دونیادا بو گون ده راک اند رول سولطانی کیمی یاد ائدیلیر.
اوشاقلیق و دلی قانلیلیق دؤنمی (۱۹۳۵ - ۱۹۵۳)[دَییشدیر]
اوشاقلیق ایللری[دَییشدیر]
الویس پریسلی 1935-جی ایل ژانویه آیینین ۸-ده آمریکانین میسیسیپی اوستانی نین توپئلو شهرینده، وئرنون و قلَدیس پریسلی لرین عاییلهسینده آنادان اولوب (الویس والیدئینلرینین هله آنادان اولمادان جئس قارون آدی وئردیکلری اکیز قارداشینی دوغولدوغو گون ایتیریب). پریسلی لر عاییلهسی کاسیبلیق ایچینده یاشاییب. عاییلهنین دورومو گلهجک موغنّینین آتاسی ۱۹۳۸-جی ایلده قوندارما چئک دوزلتمکده اتهام ائدیلهرک توتوقلانان دان سونرا داها دا آغیرلاشیب (آتاسی ایکی ایل حبس خانادا یاتیب). اوشاقلیقدان موسیقی و دین الویسین روحونا حاکم کسیلیب، کیلسایا باش چکمک و کیلیسا خوروندا اوخوماق اونون اۆچون یئرینه یئتیریلمهسی واجیب یاشام قانونلاردان بیری اولوب. آناسی اوغلونون داورانیشلارینا اؤمرو بویو خصوصی دقت یئتیریب و بؤیوکلره حؤرمت ائتمیین واجیب اولدوغونو بیر جور قانون کیمی اونون بئینینه یئریدیب. الویس ۴۲ ایللیک یاشامیندا بو قانونو هئچ واخت پوزماییب.
11 یاشی تامام اولان گون گلهجک "راک اند رول کرالی" گیتار "هدیه" آلیب. دیرناق آراسی هدیه اونا گؤره کی، بو گیتارا گؤره او اؤز بیسیکلتی(قوشا تَکَری) ایله ویدالاشمالی اولوب. یقین ائله همین گون دونیادا بیسیکلتی ایتیرن بیر اوشاق "اؤلوب"، عوضینده ایسه بشر تاریخینین ان داهی موغنّیلریندن بیری – الویس پریسلی دونیایا گلیب. بو هدیه نی آلاندان بیر نئچه آی سونرا الویس هر ایل کئچیریلن اوستان موسیقی یاریشماسیندا "Old Shep" (قوجا چوبان) خالق ماهنیسینین ایفاسینا گؤره اؤدوله لاییق گؤرولوب.
ممفیس ده[دَییشدیر]
۱۹۴۸-جی ایلین سپتامبریندا پریسلیلر عائلهسی عاییله باشچیسینین – الویسین آتاسینین تئزلیکله اؤزونه ایش تاپاجاغی اومیدیله ممفیسه (تنسی اوستانی) کؤچور. ممفیسده الویس چاغداش موسیقی ایله داها دریندن ماراقلانماغا باشلاییر، رادیودا کانترینی، عنعنوی ائسترادانی، ائلهجه ده آفریقا(زنجی) موسیقیسینی (بلوز، بوقی-ووقی، ریتم اند بلوز) دینلَییر. او، هم ده ممفیسین بیل-ایستریت محلهلرینه تئز-تئز باش چکیر، بورادا قارادریلی بلوزمنلرین ایفاسینا قولاق آسیر (تصادۆفی دئییل کی، بی بی کینق اینگیلیسجه: Bi Bi Kinq پریسلینی هله یئنییئتمهلیک دؤوروندن تانیییردی)، زنجیلرین ماغازالاریندان گئییملر آلیر. حتی سونرالار دا اونون گئییمینده زنجی گئییم اوسلوبو آچیق-آیدین نظره چارپیردی.
۱۹۵۳-جو ایلده مکتبی بیتیرن ۱۸ یاشلی الویس ایشه دوزلیر و یوک ماشینی سوروجوسو ایشلمهیه باشلاییر. محض بو دؤورده او، سئم فیللیپسه مخصوص سس یازما ایستودیاسینا باش چکمک و گیتارینین موشاییتی ایله توپلام سککیز دولارا بیر نئچه ماهنی یازدیرماق قرارینا گلیر. بیر نوسخهده، والین ایکی اوزونه یازیلمیش "My Happiness" و "Thats When My Heartache Begins" ماهنیلاری الویسین آناسینا آد گونو هدیهسی اولور. بو واخت او، آرتیق موسیقیچی اولاجاغینا قطعی آرخایین ایدی. تکجه هانسی ژانردا اوخویاجاغینی – قوسپئل و یا کیلیسا هیمنلری، یوخسا کانتری ایفا ائدجَگینی اؤزو اۆچون هله معیینلشدیرممیشدی. الویس بونا قدر حتی کلوبدا و بیر نئچه کوْنسرتده ده چیخیش ائتمیشدی. فیللیپسین ایستودیاسینین کاتیبی پریسلینین اونا ماراقلی گؤرونن گؤستریجیلرینی اؤزو اۆچون قئید ائدیر ("ایفانیز هانسی موغنّینین ایفاسینا داها یاخیندیر" سورغوسونا پریسلی او واخت "ائله بیر موغنّی یوخدور!" جاوابینی وئریر). الویس فیللیپس فیرماسینا (فیرمانین او دؤورده اساساً آفریقا و قارا دریلیلر موسیقیسی یازان اؤز سون رئجوردس ایستودیاسی واردی) موغنّی لازیم اولدوقدا اونا زنگ ائتمهلرینی ایسته ییر. بوندان سونرا او ایش آلاجاغی اومیدیله دفعهلرله ایستودیانین قاپیسینین اؤنونده دورور (1954-جو ایلده الویس اؤزو اۆچون داها بیر وال یازدیریر).
سان رکوردز دا یازدیردیغی واللار (۱۹۵۴-۱۹۵۵)[دَییشدیر]
دوغرو دور (That’s All Right)[دَییشدیر]
۱۹۵۴-جو ایلین یونوندا سئم فیللیپس سان رکوردز اۆچون بیر نئچه ماهنی یازماق فیکرینه دوشور. بو مقصدله او، تانیدیغی گیتاراچی ایسکوتتی مورو و کونتراباسچی بیلل بلئیکی ایستودیایا دعوت ائدیر. ووکالچی آختارارکن سئم اؤز کاتیبینین مصلحتی ایله الویس پریسلینی سیناقدان کئچیرمک قرارینا گلیر. اولجه اورک آچان هئچ بیر شئی آلینمیر. بونونلا بئله ایستودیادا بئش هفته عرضینده مشقلر داوام ائدیر. یولون 5-ده موسیقیچیلر "I Love You Because" باللادیسینین یازیلیشیندان سونراکی فاسیله زامانی "Thats All Right (Mama)" ماهنیسینی ایفا ائتمهیه باشلاییرلار. بو، آرتور کروداپین بلوز ایستیلینده کومپوزیسیاسی ایدی. اما پریسلی، مور و بلئک اونو تامامیله فرقلی بیر ریتمده ایفا ائدیرلر. ایستودیادا اولان فیللیپس ماهنینی ائشیدر-ائشیتمز موسیقیچیلردن ایفا ائتدیکلری بو ماهنینین نه ماهنی اولدوغونو سوروشور. موسیقیچیلر هئچ اؤزلری ده نه ایفا ائتدیکلرینی بیلمدیکلرینی بویونلارینا آلیرلار. فیللیپس اونلارین ماهنینی یئنیدن ایفا ائتمهلرینی ایستییر و اونو والا یازیر. بونون آردینجا عئینیله بو جور ایفادا بیلل مونرونون "Blue Moon Of Kentucky" هیتی والا کؤچورولور. بونونلا دا سئم فیللیپسین و پریسلینین اؤزونون دایانمادان آختاردیقلاری همین موسیقی یارانیر.
بیرینجی سیقناللار و چیخیشلار[دَییشدیر]
"بوتونلوکله دوزدور (That’s All Right)" (آرخا طرفینده "Blue Moon Of Kentucky") اوخوماقلا 1954-جو ایل جولای 19-دا ایشیق اوزو گؤردو و ممفیس رادیولاریندا آردیجیل سسلندیریلمهسی کؤلگه سینده ایگیرمی مین نوسخه ایله ساتیلدی. ایلک سینقلین فورمولاسینا اویغون (بیر اوزونده بلوز، دیگر اوزونده کانتری) بیر ایل عرضینده "Good Rockin Tonight / I Dont Care If The Sun Dont Shine" (سپتامبر، 1954)، "Milkcow Blues Boogie / You Are A Heartbreaker" (ژانویه، 1955)، "Baby, Lets Play House / I Am Left, You Are Right, She Is Gone" (آوریل، 1955)، "I Forgot To Remember To Forgot / Mystery Train" (آوقوست، 1955) سینقللاری ایشیق اوزو گؤردو. بوتون بو ماهنیلار موغنّینین استعدادی نی بیر آنلاملی شکیلده اونایلاماقلا یاناشی، اؤز گلیشدیرمه سینه گؤره الویس پریسلینین محض سان رکوردز داکی ایشلرینه بورجلو اولان روک-اند-رولون کلاسیک نومونهلرینه چئوریلدیلر. قئید ائتمک لازیمدیر کی، موغنّینین ایلک واللارینداکی ماهنیلار روک-ن-رولل آدلاندیریلمیردی (بو تئرمین او دؤورده نادیر حاللاردا ایشلدیلیردی). اونلار کانترینین یئنی طرز کیمی دیَرلندیریلیردی. بونا گؤره الویس پریسلی یه او ایللرده "Hillbilly Cat" ( "هیللبیللی" – کانترینین کؤهنلمیش آدلاریندان بیری) لقبی وئریلمیشدی. پریسلینین ایلک دؤنملرده اوخودوغو ماهنیلار او دؤورون رادیو دینلییجیلرینده چاشقینلیق یاراتمیشدی. اونلار ماهنینی آغ دریلی موغنّینین و یا زنجینین اوخودوغونو موعین ائده بیلمیردیلر (او زامانلار ایرقی آیریسئچکیلیک آمریکانین گونئی اوستانلرینده آدی یاشاییش نورماسی ایدی). ماهنینین ژانری دا آنلاشیلماز ایدی (کوتلوی ماهنیلار عصرین اولیندن آیدین طرزده کاتئقوریالارا بؤلونموشدو). محض آمریکا مدنیتینین بوتون ائلئمئنتلرینین بو جور سینتئزی الویس پریسلینین بؤیوک قوللوقلاریندان ساییلیر.
1954-جو ایلدن پریسلی، مور و بلکین (آفیسلاردا اونلار بیرلیکده "Blue Moon Boys" آدلانیردیلار) ایلک بیرگه چیخیشلاری باشلاییر. همین ایلین سپتامبریندا نشویل شهرینده مشهور "Grand Ole Opry" رادیو کوْنسرتیندکی اوغورسوزلوغا باخمایاراق "Blue Moon Boys"اون چیخیشلاری اوغورلا، یوکسهلن چیزگی اوزره داوام ائدیردی. اونلار گونئیه، اؤزللیکله ده تگزاس اوستانینه تئز-تئز قاسترول سفرلرینه یوللانیردیلار. هردن سان رکوردزون پارلاماقدا اولان اولدوزلاری جانی کئش و کارل پئرکینسده اونلارا قوشولوردولار. 1954-جو ایلین اوکتوبر آییندان موسیقیچیلر "Louisiana Hayride" جومه ائرته سی رادیو کوْنسرتلرینین دایمی ایشتیراکچیسینا چئوریلیرلر. بو زامان پریسلینین دایانمادان اومباسینی ییرغالاییب ائموسیونال طرزده ال-قول آتماسی و بدن حرکتلری ائتمهسیندن عبارت خوروقرافیک صحنه داورانیشی یارانیر. بو داورانیش کوتلنی حدسیز درجهده جوشدوروردو.
بو چیخیشلار، ائلهجه ده یئنی سینقللار موغنّینین شؤهرتینین اولجه بو بؤلگهده، 1955-جی ایلده ایسه بوتون اؤلکهده آرتماسینا سبب اولور ("I Forgot To Remember To Forget" سینقلی "بیلبورد" ژورنالینین کانتری کاتئقوریاسی اوزره کئچیریلن هیت-پارادیندا 1-جی یئری توتور). پریسلینین اوغورو او واخت کانتری اولدوزو هئنک سنوونو حیمایت ائدن ایشباز گونئیلی پولکوونیک تام پارکئرین دیقتینی جلب ائدیر. پارکئر ایشلرینی ایداره ائتمک اۆچون 1955-جی ایلین آوقوستوندا موغنّی ایله موقاویله ایمضالامامیشدان اول، یاخلاشیق بیر ایل عرضینده پریسلینین چالیشماسینی دیققتله ایزلییر (دوزدور، موقاویله ایمضالاناندان سونرا دا پریسلینین قاباقکی ایمپرئساریوسو باب نیل بیر ایل فورمال اولاراق اونون مودورو ساییلیر). پارکئر سان رکوردزون ایمکانلارینین محدود اولدوغونو یاخشی آنلاییردی و بو سببدن داها ایری شیرکتلره چیخیش آختاریردی. سوندا، "RCA Records" موغنّی ایله ماراقلانماغا باشلاییر و 1955-جی ایل نووامبرین 20-ده پریسلی ایله سؤزلشمه ایمضالاییر ("آر سی ای" تئزلیکله ترپنیب پریسلینین بونا قدر یازدیردیغی بوتون ماهنیلارین کاتالوقونو سان رکوردزدان 40000 دولار آلیر. بو پولون 5000 دولاری شخصاً پریسلییه چاتیر).
راک اند رولون کرالی (۱۹۵۶)[دَییشدیر]
تلویزیون چیخیشلاری و یئنی ماهنیلار[دَییشدیر]
۱۹۵۶-جی ایل الویس پریسلی یه تکجه آمریکادا دئییل، هم ده بوتون دونیادا شؤهرت قازاندیرماقلا اونون تالئیینده دؤنوش ایلینه چئوریلدی. پریسلینین "رجا"-دا یازدیردیغی ایلک سینقلی دویغوسال بلوز کومپوزیسیاسی "هئارتبرئاک هوتئل" اولدو. ماهنینین بونا قدر سون رئجوردسدا یازیلان ماهنیلارلا هئچ بیر اوخشارلیغی یوخ ایدی. بو، اولجه "رجا" رهبرلیگینی ناراهات ائدیردی. اما اونلارین اندیشهلری ابس ایدی: سینقل هیت-پاراددا 1-جی یئری توتدو و میلیون نوسخهدن چوخ ساتیلدی. بونون آردینجا "بلوئ سوئدئ سهوئس" و "I Want یوو، I نئئد یوو، I لووئ یوو" سینقللاری و سسیازما تاریخینده ایلک دفعه اولاراق ساتیشدا میلیون نوسخه حدینی آشان "الویس پرئسلئی" آلبومو ایشیق اوزو گؤردو. ائله آمریکانی شوکا سالان و موغنّییه مینلرله آمریکالی یئنییئتمهنین سئوگیسینی قازاندیران تئلئویزیا چیخیشلاری دا بو دؤوره تصادف ائدیر. گنج الویسین موسیقیسی، گئییم طرزی، سهنه حرکتلری و اؤزونو آپارماسی – بوتون بونلار آدی کانتری ایفاچیلارینین، ائلهجه ده سیناترا کیمی ائسترادا موغنّیلرینین موسیقیسینه، داورانیشلارینا بنزمیردی. بو واخت پریسلیده وولقارلیق، ایستئدادسیزلیق گؤرن یاشلی نسیل بؤیوک های-کوی قوپاردی (خصوصیله، میلتون بئرلین الویسین ۱۹۵۶-جی ایلین یونوندا ایلک دفعه "هووند دوگ" ماهنیسینی اوخودوغو تئلئشووسو نئقاتیو رئاکسیا دوغوردو). بو، الویسین عصیانچی ایمیجینی فورمالاشدیردی. هالبوکی موغنّی اؤزونو هئچ واخت عصیانچی سایمیردی و اونون بوتون حرکتلری طبیعی ایدی. او، نئجه وارسا ائلیدی. بونا گؤره ده او سئویلیردی. بونا مثال کیمی اولجه پریسلییه اونون شووسوندا یئر اولمادیغینی، سونرالار ایسه موغنّینی بیر نئچه وئریلیش دالبادال دعوت ائدیب جانلی ائفیرده الویس پریسلینین "دوغرودان دا آلیجناب بیریسی اولدوغونو" سؤیلهین تئلئویزیا آپاریجیسی ائد ساللیوانی گؤسترمک اولار.
۱۹۵۶-جی ایلین یاییندا "Hound Dog / Dont Be Cruel" اوخوماقلی، پاییزیندا ایسه موغنّینین ایکینجی آلبومو – "الویس" ایشیق اوزو گؤرور و اونلارین هر ایکیسی هیت-پاراددا ۱-جی یئری توتور. بو دؤورده آرتیق خاریجده واللار بوراخان پریسلی دونیا شؤهرتی قازانمیشدی (پریسلی همیشه ان ایستابیل اوغورلاری بؤیوک بریتانیادا و آلمانیادا قازانیب). اوْکتوبردا آمریکانین "واریئتئ" ژورنالی پریسلینی "روک-ن-روللون کرالی" اعلان ائدیر. بو واختدان اعتباراً پولکوونیک توم پارکئر الویس پریسلینین یئگانه ایمپرئساریوسو اولور.
پولکوونیک تام پارکر[دَییشدیر]
پارکئر شوو-بیزنئسده کیفایت قدر حؤرمتلی و جدی آداملاردان ایدی. اؤزونون اولجه ان اساس، سونرالار ایسه یئگانه موشتریسی – الویس پریسلی اۆچون او بوتون دانیشیقلاردان ماکسیموم خئییر الده ائتمهیه چالیشیردی و چوخ واخت رازیلاشمالاردان الده اولونان قازانجین هجمینه گؤره رئکوردلارا ایمضا آتیردی. پریسلی ایله پولکوونیک آراسیندا ایمضالانان موقاویلهیه اساساً قازانجین ۵۰٪-ی شخصاً الویسه چاتیر، ۵۰٪-ی ایسه پارکئرین کونتورونون حسابینا کؤچورولوردو. پولکوونیک پریسلینین موسیقیلرینه و شخصی حیاتینا قاریشمیردی. اونون تسرروفات فالیتینه هئچ بیر محدودیت قویولمامیشدی. بعضی ادعالارا گؤره پریسلی پارکئرین مالیه ایشلرینه نظارت ائتمدیگینه گؤره میلیونلار ایتیریرمیش. بوندان باشقا گلیرین بؤیوک حیسهسیندن وئرگی وئریلمیرمیش. موغنّینین وفاتیندان سونرا اونون واریسلرینین بونونلا باغلی خئیلی پروبلئملری یارانمیشدی. توم پارکئر تاریخده ایلک دفعه اوزرینه الویس پریسلینین پورترئتلری هکک اولونان و یا سادهجه آدی یازیلان قلملری، گیتارالاری، ساعتلاری، تقویملری، گئییملری لیسئنزیالاشدیرماقلا پوپولیار موسیقی ایفاچیسی آتریبوتیکاسینین کوتلوی ایستئهسالینا باشلامیشدیر.
چوخ ایللر سونرا معلوم اولموشدور کی، توم پارکئر ۱۹۲۰-جی ایللرین سونلاریندا هوللاندیادان آبش-آ غئیری-قانونی یوللارلا گلمیش، اصل آدی آندرئاس کورنئلیوس وان کویک اولان موهاجیر ایمیش، پولکوونیک روتبهسینی ایسه او، ۱۹۴۸-جی ایلده "آلمیشدیر". الویسین ساغلیغیندا بو فاکتلار هئچ واخت آچیقلانمامیشدی.
فیلملرده اوخوماق و عسگرلیک (1956 - 1959)[دَییشدیر]
بیرینجی فیلملر[دَییشدیر]
الویس پریسلینین موسیقیدکی اوغورلاری اونون قارشیسیندا هوللیوودون یوللارینی آچیردی. توم پارکئر یوبانمادان بو فورستدن ایستیفاده ائدیب 20ته جئنتوری فوخ و پاراموونت ایستودیالاری ایله موقاویلهلر ایمزالاییر. پریسلینین ایشتیراکی ایله چکیلن ایلک فیلم، پرئمیئراسی 1956-جی ایلین 15 نووامبریندا باش توتان "منی نوازیشله سئو" اولور. بو فیلمده پریسلی ایکینجی درجهلی رول اویناییردی و یالنیز دؤرد قیسا ماهنی ایفا ائدیردی. اما فیلم نوماییش اولونان هفته میلیونلارلا تاماشاچی محض اونا تاماشا ائتمک اۆچون کینوتئاترلارا آخیشیردی. الویسین چوخدانکی آکتیور اولماق آرزوسو آخیر کی، گئرچکلشیر. 1957-جی ایلده نوماییش اولونان کیمی کوممئرسیا اوغورو قازانان داها ایکی فیلم – "سنی سئومک" و "هبسخانا تالئیی" ائکرانلارا چیخیر.
داخیلن پریسلی اؤز بوتلری – جئیمس دین و مارلون براندونون دراماتیک روللارینا بنزر روللاردا چکیلمهیه جان آتیردی. اما بیر موسیقیچی کیمی اونون اوغورلاری کینوستودیالارا اونا قهرمانین ماهنی اوخودوغو، بونونلا دا پرستیشکارلارینین آرزولارینی گئرچکلشدیردیگی فیلملرده داها "یونگول" روللار وئرمهیه وادار ائدیردی. پریسلینین دؤردونجو – "کینق کرئول" (1958) فیلمی اونون اؤز آرتیستلیک قابیلیتینی نوماییش ائتدیره بیلدیگی ان اوغورلو فیلملریندن ساییلیر. اولجه اونون بو فیلمدکی رولو جئیمس دین اۆچون نظرده توتولموشدو. پریسلینین ایلک فیلملرینین ماهنیلاری یوکسک کئیفیته مالیک ایدی و اونون سسیازما ایستودیالاریندا یازدیردیغی ماهنیلاردان هئچ نیله گئری قالمیردی. 1957-1959-جو ایللرده پارالئل اولاراق موغنّینین هیت-پارادلاردا 1-جی یئرلری توتان سینقللاری: "توو موجه"، "آلل سهووک اوپ"، "دونت"، "آ بیگ هونک او لووئ" و س. ایشیق اوزو گؤروردو.
عسگرلیک و ممفیس مافیاسی[دَییشدیر]
۱۹۵۸-جی ایل مارس آیینین ۲۴-ده الویس پریسلی ۱۹۵۶-جی ایلدن موغنّینی اؤز سیرالارینا جلب ائتمهیه چالیشان آبش اوردوسوندا حربی خیدمته چاغریلیر. پریسلینین حربی خیدمته یوللانماسی خبری اؤلکه گنجلری آراسیندا اعتراضلار دوغورور. اوردونون و پرزیدنتین اونوانینا موغنّینین حربی خیدمتدن آزاد اولونماسی طلبلری اولان مکتوبلار گؤندریلیر. اما بو قارشیلیقلی خئییر گتیرن بیر ایش ایدی. پریسلی بونونلا اؤلکهنین داها گئنیش طبقهلری آراسیندا اؤز شؤهرتینی آرتیرا (هالبوکی او داخیلن کاریئراسینین تاماملاناجاغینا گؤره ناراهاتلیق کئچیریردی)، اوردو ایسه حربی خیدمتین نفوذونو یوکسلتمکله اؤز سیرالارینا یئنی-یئنی گنجلر جلب ائده بیلردی. ۱۹۵۸-جی ایلین سونلاریندا پریسلینی غربی آلمانیایا، فرانکفورت یاخینلیغینداکی فریدبرق شهرینه یوللاییرلار. آنجاق بوندان اول موغنّینین شخصی حیاتیندا فاجعه باش وئریر. آوقوست آیینین ۱۴-ده ممفیسده اونون آناسی وفات ائدیر.
اوردودا پریسلی دیگر سیراوی عسگرلرله بیرلیکده آدی وظیفهلری یئرینه یئتیریردی. بونونلا بئله اؤزونون بوش واختلارینی او، باشقا عسگرلردن فرقلی اولاراق داها "ماراقلی" کئچیریردی: پاریسین کابارئلرینه باش چکیر، ایتالیایا سفر ائدیر، اوتوموبیللر آلیردی (بو دؤورده او، یالنیز بیر دفعه ۱۹۵۸-جی ایلین یونوندا سسیازما ایستودیاسیندا ماهنی یازدیریر). پریسلی آمریکادان بورا گتیردیگی دوستلاری ایله آیری اوتاقدا قالیردی. سونرالار دوستلاردان و قوهوملاردان عبارت بو آیریلماز کامپانیا مطبوعاتدا "مئمفیس مافیاسی" آدلاندیریلیر. "مافیانین" بعضی عضولری الویسی هله مکتب ایللریندن، بعضیلری ایسه اوردودا خیدمت کئچدیگی دؤورلردن تانیییردیلار. گئت-گئده "مئمفیس مافیاسی"نین اؤزیی فورمالاشیردی و بو "مافیا"یا واختاشیری یئنی-یئنی عضولر قبول اولونوردو. اونلار سونراکی حیاتی بویو گئجه و گوندوز پریسلینین یعنیندا اولموش، موختلیف فونکسیالار – جانگودن، لاکئی، کوْنسرت پرومووتئری، موسیقیچی و ان نهایت سادهجه، موغنّینین اونلارسیز کئچینه بیلمدیگی دوستلاری وظیفهلرینی یئرینه یئتیرمیشلر. محض بو دوستلاری آلمانیاداکی مجلیسلردن بیرینده الویسی سونرالار اونون حیاتیندا واجیب یئرلردن بیرینی توتاجاق 14 یاشلی پریسسیللا بولیئ ایله تانیش ائتمیشلر.
فیلم صنایعی نین اسیری (۱۹۶۰-۱۹۶۸)[دَییشدیر]
عسگرلیکدن سونرا[دَییشدیر]
۱۹۶۰-جی ایل مارس آیینین ۳-ده الویس پریسلی آمریکایا قاییدیر و اوردودان تلخیس ائدیلیر. بونون آردینجا درحال ایستودیادا ماهنیلار یازدیرماغا باشلاییر – ۱۹۵۸-جی ایلین یونوندان او هئچ بیر ماهنی یازدیرمامیشدی. بو فالیتینین نتیجهسی اونون بیر آی سونرا ایشیق اوزو گؤرن، هیت-پاراددا 2-جی یئر توتان و ان یاخشی آلبوملاریندان بیری ساییلان "الویس ایس باجک" آلبومو اولور. آوروپادان الویس اؤزو ایله بیرگه اینگیلیس دیلینده اوخودوغو نئوپولیتان ماهنیلاری گتیریر ("او سولئ میو"، "سوررئنتو"، "لا پالوما"). ۱۹۶۰-جی ایل عرضینده هیت-پارادلاردا بیرینجی یئره یوکسهلن "ایستوجک اون یوو"، "ایتس Now اور نئوئر" ("او سولئ میو") و "آرئ یوو لونئسومئ تونیگهت" سینقللاری دینلییجیلرین ایختیارینا وئریلیر. بو روک-ن-رولل دئییلدی; فرئنک سیناترانین تئلئویزیا وئریلیشینده چیخیش ائتمکله اؤز پرستیشکارلارینی شوکا سالان پریسلینین تکجه موسیقیسینین دئییل، ایمیجینین ده دییشدیگی هامییا آیدین اولور. ایندی اونون ماهنیلاری روک-ن-رولل سئونلردن داها چوخ آدی ائسترادا دینلییجیلرینه اونوانلانمیشدی. بوندان باشقا توم پارکئرین پلانینا گؤره پریسلی سونراکی فالیتینی داها گلیرلی ساحه اولان کینویا ایستیقامتلندیرمهلی ایدی. پارکئرین بو پلانی حیاتا کئچیریلیر. پریسلی کوْنسرتلرده چیخیشلارینا آرا وئریر. اما کینو سایهسینده اونو ایلده بیر نئچه دفعه بوتون دونیادا میلیونلارلا اینسان گؤره بیلردی.
عسگرلیکدن گئری دؤندوکدن سونرا پریسلینین چکیلدیگی ایلک فیلم آمریکالی چاغیریشچی-تانکچینین آلمانیادا حربی خیدمت کئچمهسیندن بحث ائدن "عسگر بلوزو" فیلمی اولور. منفی ریلره باخمایاراق بو فیلم ۱۹۶۰-جی ایلده ان چوخ گلیر گتیرن فیلملردن بیرینه چئوریلیر. فیلمین ۱۲ ماهنیدان عبارت موسیقی موشایتی ده بؤیوک اوغور قازانیر. فیلمین قازاندیغی اوغور پارکئرده و پریسلینین اؤزونده سئچیلن یولون دوزگون اولدوغونا عمینلیک یارادیر. بونون آردینجا کینوستودیانین پریسلینی آدی بدیی کینو فورماتینا سیغیشدیرماق جهدلری اولان "شؤلهلنن اولدوز" و "Wild این تهئ جوونتری" فیلملری ائکرانلارا چیخیر (بو سببدن فیلملرین هئچ بیرینده دئمک اولار کی، ماهنی سسلنمیر). اما بو فیلملری کوممئرسیا ایفلاسی گؤزلییردی. بوندان سونرا یئنیدن موسیقیلی-کومئدیا ژانرینا قاییتماق قرارا آلینیر. بونون نتیجهسی ۲۰-جی یوز ایلین ۶۰-جی ایللرینده آبش-دا ان چوخ گلیر گتیرن و پریسلینین سونراکی کینو فالیتینی بیردفهلیک مویینلشدیرن "ماوی هاوای" (۱۹۶۱) فیلمی اولور.
"ماوی هاوای"این اوغورو پریسلینین موغنّیلیک فالیتینه ده تأثیر ائدیر: او هوللیوود موسیقیسی اولمایان ماهنیلار یازدیرماغا دئمک اولار کی، سون قویور: ۱۹۶۰-۱۹۶۸-جی ایللر عرضینده اونون آدی ماهنیلاردان عبارت جمعی 5 آلبومو ایشیق اوزو گؤرور (اونلاردان ایکیسی قوسپئل ماهنیلاری ایدی). عکسینه، کینولاردا ایفا ائتدیگی ماهنیلاردان عبارت آلبوملارین سایی ایسه 20-یه چاتیر.
فیلملردکی موعیین صحنهلره اویغونلاشدیریلدیقلارینا گؤره الویس پریسلینین ۲۰-جی یوز ایلین ۶۰-جی ایللرده ایفا ائتدیگی کینو ماهنیلارینین اکثریتی ایستیلیستیک باخیمدان محدودلاشدیریلیب. فیلملرین سوژئتی پریسلینین ۱۰-۱۲ ماهنی اوخویا بیلمهسی اۆچون مووافیق قایدادا قورولوردو; بونونلا برابر موغنّییه ائکزوتیک روللار وئریلیردی: او گاه ایدمانچی-آوتوسوروجو، گاه هیندو، گاه گیروو گؤتورولموش عرب، گاه دبده اولان فوتوقراف، گاه تانکچی، گاه بوکسچو، گاه کووبوی و س. روللارینی اویناییردی. پئشکار کینو آکتیورلار و کینو آکتریسالار بیر قایدا اولاراق مشهورلوقدا پریسلیدن گئری قالیردیلار. فیلملرین سسئناریلری خصوصی اولاراق موغنّی اۆچون یازیلیردی. بونولا بئله بعضی فیلملرده پریسلیله یاناشی هوللیوودون تانینمیش اولدوزلاری – چارلز برونسون، آنن-مارقارئت، نئنسی سیناترا، اورسولا آندرئسس، آنجئلا لانسبئری، مئری تایلئر-مور رول آلیردیلار. حتی کورت راسسئل ده هله اوشاق اولارکن پریسلینین فیلملریندن بیرینده کیچیک ائپیزوددا گؤزه دییر. پریسلینین فیلملرینده عادتن قهرمانی قیزلار اهاته ائدیردی، عئینی زاماندا اوشاقلارین چکیلدیگی صحنهلر فیلملره داخیل ائدیلیردی. بو کینولار بوتون عائلهنین تاماشا ائتمهسی اۆچون نظرده توتولان فیلملر کاتئقوریاسیندان ایدی.
پریسیلا[دَییشدیر]
۱۹۶۳-جو ایلین مارسیندا پریسلینین مالیکانهسینه – قرئیسلئنده پریسسیللا بولیئنی گتیریرلر. پریسسیللا ایله پریسلی آلمانیانی ترک ائتدیگی واختدان مونتزم اولاراق علاقه ساخلاییردی. اونلارین هر ایکیسینین والیدئینلرینین رازیلاشماسینا اساساً گوندهلیک اولاراق شخصی کاتولیک مکتبینه گئدجیینه مانعهچیلیک تؤردیلممهسی شرتیله ۱۷ یاشلی پریسسیللانین قرئیسلئندده قالماسینا راضیلیق وئریلیر. بو واخت موختلیف فیلملرده چکیلن پریسلی بوتون واختینی هوللیووددا و "مئمفیس مافیاسی" ایله بیرگه تشکیل ائتدیگی ائیش-ایشرت مجلیسلرینده کئچیریر. ۱۹۶۶-جی ایلین سونلاریندا پریسلی والیدئینلرینین و پولکوونیکین تضییقی نتیجهسینده آخیر کی، پریسسیللایا ائولنمک تکلیف ائدیر. توی ۱۹۶۷-جی ایل مای آیینین 1-ده اولور. ایلک دؤورلر پریسلی عائله حیاتیندان بؤیوک زؤوق آلیر. اما بو، چوخ چکمیر. ۱۹۶۸-جی ایلین فئوریهسینده قیزی لیزا-ماری دونیایا گلندن سونرا او، پریسسیللادان اوزاقلاشماغا باشلاییر و چوخ کئچمیر کی، اؤز اوولکی حیات طرزینه قاییدیر.
بیتلز" ایله گؤروش[دَییشدیر]
۲۰-جی یوز ایلین ۶۰-جی ایللرینین سونوندا "بیتلومانیا" دا آمریکا یاشام طرزینین بیر حیسهسینه چئوریلیر. 1964-جو ایلین اوللرینده آمریکایا ایلک گلیشلری زامانی پریسلی جانلی یاییما تئلئقرام گؤندرمکله "تهئ بئاتلئس" قروپونو سالاملاییر. همین واختدان "لیوئرپوللو دؤردلوگو" و اونلارین گنجلیگینین بوتونو گؤروشدورمک اۆچون چوخلو جهدلر ائدیلیر. نهایت، 1965-جی ایل آوقوست آیینین 27-ده پریسلینین کالیفورنیاداکی ائوینده اونلارین گؤروشو باش توتور. تدبیر مخفی شرایطده کئچیریلیر: نه بیر شکیل چکمهیه، نه هر هانسیسا معلومات یایماغا ایجازه وئریلیر. موسیقیچیلر بیر-بیرلرینه هدیهلر باغیشلایاندان سونرا باشلاری گیتارا چالماغا قاریشیر (او دؤورده پریسلینین باس-گیتارادان عمللی-باشلی باش چیخارا بیلمهسی "تهئ بئاتلئس" قروپونون عضولرینین تعجبونه سبب اولور).
پریسلی ایله گؤروش "The Beatles"دا درین ائتکیلر و تاثرات اویادیر. صمیمی ماراغینا و قوناقپرورلیگینه باخمایاراق پریسلی بو گؤروشله باغلی قاریشیق هیسسلر کئچیریر: بونونلا بئله محض "تهئ بئاتلئس" پریسلی موسیقیسینین اؤز اوولکی شؤهرتینی ایتیرمهسینین غئیری-ایختیاری سببکاری اولور. سونرالار پریسلی آمریکا الئیهینه اولان هر شئیین منبیی کیمی باخدیغی هیپپی مدنیتینه و اونون موسیقیسینه اولان نیفرتینی "تهئ بئاتلئس"این اوزرینه یؤنلدیر (آنجاق بو اونا اؤز کوْنسرتلرینده "تهئ بئاتلئس"این ماهنیلارینی ایفا ائتمهیه مانع اولمور).
فیلم ده اویناماق ایشلرینین سونو[دَییشدیر]
چکیلمهیه داوام ائتدیگی یئکرنگ فیلملر (او، ایلده اوچ فیلمده اویناییردی) آرتیق 1967-جی ایلده الویس پریسلینی بوغازا ییغیر. آنجاق باغلانان موقاویلهلری پوزماق او قدر ده آسان ایش دئییلدی. بونونلا بئله او، بو موقاویلهلری پوزماغی اساس پروبلئم سایمیردی. مسئله بوراسیندایدی کی، او واخت روک-موسیقی دییشیب تانینماز حالا دوشموشدو، بریتانیانین اونلارلا "ایشغالچی" قروپو اؤزلری ماهنیلار بستلییر، اؤزلری بو ماهنیلاری ایفا ائدیر و اوخویوردولار. ایندی موسیقی سانایئسینده اونلار سؤز صاحبی ایدیلر. پریسلی دئمک اولار کی، میداندان تامامیله سیخیشدیریلیب چیخاریلمیشدی (اونون سینقللاری آخیرینجی دفعه 1962-جی ایلده هیت-پارادلاردا 1-جی یئر توتموشدو). بئله اولان حالدا کینو ماهنیلاری ایستاندارتیندان فرقلی یئنی سسلنمه تاپماق لازیم ایدی. 1967-جی ایلین سونو-1968-جی ایلین اولیندن باشلایاراق پریسلی کانتری ایستیلینده سینقللار یازدیریر ("گویتار مان" (1967)، "او.س.مالئ" (1968)). بونونلا دا او آرتیق کؤهنلمیش موسیقی اوسلوبو ایله ویدالاشیر. اما اونون کاریئراسیندا اصل چئوریلیش 1968-جی ایلین یاییندا باش وئریر.
قاییدیش (۱۹۶۸-۱۹۶۹)[دَییشدیر]
ان بی سی ده کی تلویزیون شو (گؤستری)[دَییشدیر]
1968-جی ایلین اوللرینده توم پارکئرین آغلینا پریسلینین تئلئویزیادا چیخیشلارینی تشکیل ائتمک ایدئیاسی گلدی; لاییهه بیر نئچه اننوی ماهنی ایفا ائدهجک موغنّی ایله بیرلیکده کئچیریلن بایرام آخشامی کیمی نظرده توتولوردو. اما پارکئرین بو سسئناریسی گئرچکلشدیریلممیش قالدی. نبج پرودوسسئری ایستیو بیندئر پریسلیده "White جهریستماس" ایفا ائتمکدن داها چوخ نه ایسه داها رادیکال و ماراقلی بیر شئی نوماییش ائتدیرمک ایستیینین اولدوغونو درحال سئزدی. نتیجهده بیر نئچه فراقمئنتدن – جئم-سئیشندان، سهنه چیخیشلاریندان و تئاتر قورولوشلاریندان عبارت رنگارنگ شوو دوزنلندی. ایسکوتتی مور دا داخیل اولماقلا کؤهنه دوستلاری ایله بیرلیکده وئردیگی جئم-سئیشن پریسلیده کوتله قارشیسیندا "جانلی" چیخیش ائتمک هوهسی اویاتدی و اونو اؤز موسیقیسینین باشلانغیج نقطهسینه – بلوزلارا و روک-ن-روللا قایتاردی. چکیلیشلر 1968-جی ایلین 27-30 یونوندا آپاریلیردی. "روک-ن-رولل پارشاهی"نین ایمیجینه تامامیله اویغون گلن قارا دریدن پالتار گئیینمیش موغنّی اؤزونون کؤهنه هیتلرینی ("هئارتبرئاک هوتئل"، "بلوئ سوئدئ سهوئس"، "آلل سهووک اوپ"، یئنی کومپوزیسیالارینی ("گویتار مان"، "بیگ بوسس مان"، "مئموریئس") و س. ایفا ائتدی. شوونون کولیمیناسیا نقطهسی سوسیال چاغیریش پافوسویلا زنگین "ایف I جان درئام" آدلی سونونجو ماهنی اولدو (ماهنینین ائله همین ایل ایشیق اوزو گؤرن سینقلی میلیون نوسخیله ساتیلدی). بو اوسلوب پریسلی اۆچون سجیوی دئییلدی. شوو 1968-جی ایل دسامبرین 3-ده نبج کانالی ایله نوماییش ائتدیریلدی، تنقیدچیلر طرفیندن خئیلی تعریفه لاییق گؤرولدو و او دؤورده "روک-ن-رولل پادشاهی"نین اوستوندن آرتیق خط چکمیش گئنیش کوتلهنین دقتینی یئنیدن اونا یؤنلتدی. موغنّی 1966-جی ایلین سونوندان گئت-گئده اونا داها آز گلیر گتیرن فیلملرده چکیلمهیه ده داوام ائدیردی. اما بو فیلملرده او، ماهنی اوخوماغا دئمک اولار کی، تامامیله سون قویموشدو. پریسلینین کینو کاریئراسی بویو چکیلدیگی 31-جی و سونونجو بدیی فیلمی "کاراکتئرین دییشمهسی" (1969) فیلمی اولدو. بو فیلمده او، شهرین کاسیب مهلهلرینده ایشلهین هکیم رولونو اویناییردی. رول هئچ ده کومئدیک رول دئییلدی. 1969-جو ایلده پریسلی بیردفهلیک هوللیووددان ممفیسدکی مالیکانهسینه – قرئیسلئنده گئری دؤنور.
یئنه ممفیسده[دَییشدیر]
ان بی سی-دَکی تئلئشوو الویسه یئنی موسیقی فورماتی آختاریشلارینداکی اینامینی اؤزونه قایتاریر. 1969-جو ایلین بوتون قیشینی او پرودوسسئر چیپس مومان ایله بیرلیکده ممفیسدکی "آمئریجان ایستودیوس"دا ماهنیلار یازدیریر. بونون نتیجهسی کیمی ائله همین ایل اونون ایکی آلبومو – "فروم الویس این مئمپهیس" و "باجک این مئمپهیس" ایشیق اوزو گؤرور. بو آلبوملار موغنّینین اؤمرو بویو یازدیردیغی آلبوملارین ان یاخشیلاریندان ساییلیر. موسیقئیده اینقیلابا سبب اولماسالار دا، تنقیدچیلر بو ایکی آلبومو ایفا یئنیلیگینه گؤره پریسلینین سون رئجوردسدا یازدیردیغی واللارلا موقاییسه ائدیرلر. بونو یئنی سینقللارین 1969-جو ایلین هیت-پارادلاریندا یوکسک یئرلر توتماسی بیر داها ثبوت ائدیر ("In The Ghetto"، "Suspicious Minds" و "آغلاما (Don't cry)").
کوْنسرت چالیشمالاری نین باشلانماسی (1969-1973)[دَییشدیر]
لاس وقاس[دَییشدیر]
ان بی سی-ده نوماییش ائتدیریلن شوودان سونرا پریسلینین یئنیدن کوتله قارشیسیندا چیخیشلارا باشلاماسی قرارا آلیندی. موغنّی حتی دونیا تورنئسینه چیخاجاغینی دا اعلان ائتدی. کوْنسرت پولیقونو کیمی XX عصرین 60-جی ایللرینده تکجه قومارخانالاری ایله دئییل، هم ده موسیقی بیزنئسینین مرکزی اولاراق تانینان لاس-وئقاس سئچیلیر. بورادا موغنّیلر بیر قایدا اولاراق مئهمانخانالارلا بیر آیلیق جیخیش موقاویلهلری ایمزالاییردیلار.[منبع گؤسترین]
لاس-وقاسدا پریسلینین تئز-تئز باش چکدیگی ایلنجه گئجهلری تشکیل اولونوردو. "یاشاسین لاس-وئقاس" (1964) فیلمینین چکیلیشلری ده بورادا آپاریلیردی. توم پارکئر لاس-وئقاسین بوتون ایری ایش آداملارینی تانیییردی. بیر سؤزله ایلک کوْنسرتلرین کئچیریلمهسی اۆچون لاس-وئقاسدان یاخشی یئر اولا بیلمزدی. اوستهلیک، پریسلینین قارشیسیندا 1960-جی ایللرده لاس-وئقاسین مئهمانخانالاریندا چیخیش ائدن و چوخ اوغورلو بیر شکیلده سسلنمهلری ائسترادا اورکئسترینین ایشتیراکی ایله داها دا زنگینلشدیریلن روک-ن-رولل ایله اننوی پوپ-باللادالارین سینتئزینی یاراتمیش بریتانیالی توم جونس کیمی نومونه واردی. پریسلی ده اؤزو اۆچون محض بو فورماتی سئچمیشدی.
1969-جو ایل یول آیینین 31-ده موغنّی لاس-وئقاسین "اینتئرناسیونال" مئهمانخاناسیندا گئنیش کوتله قارشیسیندا 8 ایل داوام ائدهجک کوْنسرتلر سیلسیلهسیندن اولان ایلک کوْنسرتینین آچیلیشینی ائدیر. مؤوسومی موقاویلهنین شرطلرینه اساساً پریسلی بو مئهمانخانادا هر ایلین آوقوست و فئوریه آیلاریندا گونده ایکی کوْنسرت وئرمکله 5 ایل عرضینده چیخیش ائتملیدی (موقاویله مدتی سانرالار اوزادیلمیشدی). اونون بو چیخیشی حاقدا مطبوعاتدا چوخلو سایدا موسبت فیکیرلر سؤیلنیلیر و بونون آردینجا کوْنسرتین موسیقی آلبوملاری ایشیق اوزو گؤرور ("الویس این پئرسون آت تهئ اینتئرناتیونال هوتئل" (1969)، "اون ایستاگئ" (1970)).[منبع گؤسترین]
چوخ کئچمیر کی، پریسلی اؤز سهنه اوبرازینی تاپیر. 1970-جی ایل فئوریه آیینین یئنی مؤوسومونده او شخصی مودئلیئرینین تیکدیگی گؤزقاماشدیران آغ کوستیوم-کومبینئزوندا سهنهیه چیخیر. هر مؤوسومده و کوْنسرتده الویس اۆچون بزن ایسترازلارلا بزهدیلن و یا قیزیلی ایپلرله ایلمهلنن موختلیف رنگلی، بیچیملی چوخلو سایدا یئنی کوستیوم حاضرلانیردی. بونونلا بئله الویسین محض 1970-جی ایلین فئوریه آیینداکی ایمیجی ایندینین اؤزونده ده اونون ان چوخ تانینان و تقلید ائدیلن اوبرازیدیر. دؤردونجو مؤوسومدن اعتباراً (1971-جی ایلین فئوریهسیندن) پریسلینین بوتون کوْنسرتلری ریخارد ایشتراوسون اؤزونون "زردوشت بئله دئمیشدیر" موسیقیلی پوئماسینا یازدیغی اووئرتوراسی ایله آچیلیر "ماوی هاوای" فیلمیندن اولان "جانت هئلپ فاللینگ این لووئ" ماهنیسی ایله تاماملانیردی (هله 1969-جو ایلدن). سونونجو میسرالاری اوخویان کیمی موغنّی بارابانین و تروبالارین قولاقباتیریجی سدالاری آلتیندا تلم-تلسیک سهننی ترک ائدیر و درحال چیخیب گئدیردی. یاریم دقیقهدن سونرا کونفئرانسیئ اعلان ائدیردی: "الویس ائله ایندیجه بینانی ترک ائتدی". بو فورمولا پریسلی طرفیندن دئمک اولار کی، آیینه چئوریلمیشدی. و او، اؤزونون 1969-1977-جی ایللر آراسینداکی کوْنسرت فالیتی دؤورونده همیشه بو آیینه عمل ائتمیشدیر.
یئنی لاییحه لر[دَییشدیر]
1970-جی ایلین یاییندا پریسلی حاقیندا ایلک سندلی فیلمین ("مسئله بو جور ایدی" – "تهاتس تهئ Way ایت ایس") چکیلیشلری گئدیر. فیلم ائله همین ایلین نووامبریندا کینوتئاترلاردا نوماییش ائتدیریلیر. تاماشاچیلار پریسلینین نئجه یئنی ماهنیلار یازدیغینین، مشق ائتدیگینین، لاس-وئقاس سهنهسینده اوخودوغونون شاهیدی اولورلار. همین ایلین یاییندا یازیلان و فیلمده یازیلما پروسسینین مویین حیسهلری نوماییش ائتدیریلن ماهنیلار موغنّینین سونراکی آلبوملارینا ("تهاتس تهئ Way ایت ایس" (1970)، "الویس جوونتری" (1971)) داخیل ائدیلیر. بونلار اساساً پوپ-باللادالار و کانتری-هیتلر ایدی. 1971-جی ایلین مارس-یون آیلاریندا یازیلان و 1971-1973-جو ایللرده ایشیق اوزو گؤرن آلبوملاردا ("Wonderful World اوف جهریستماس"، "هئ تووجهئد مئ"، "الویس Now"، "الویس") یئر آلان ماهنیلاری یازدیردیقدان سونرا پریسلینین سسیازما ایستودیالاریندا فاسیلهسیز فالیتینه دئمک اولار کی، تامامیله سون قویولور. همین دؤوردن اعتباراً او، دوبللاردان مینیموم ایستیفاده ائتمکله یالنیز خیردا-پارا موسیقی پارچالاری یازدیریر. موغنّی آرتیق کوْنسرتلرینده یازیلان ماهنیلارینی بیرباشا آلبوملارینا داخیل ائتمهیه باشلاییر. بو پریسلی یارادیجیلیغینین آپاریجی ایستیقامتینه چئوریلیر. "بورنینگ لووئ" (1972) پریسلینین ساغلیغیندا آمریکا هیت-پارادینین یوکسک یئرلریندن بیرینی (2-جی یئر) توتان سونونجو سینقلی اولور. پریسلی بؤیوک بریتانیادا آمریکاداکیندان داها ایستابیل اوغورلار قازانیر. اونون سینقللاری بوردا چوخ واخت آبش-دا توتدوقلاری یئردن دایا یوکسک پیللهلره قالخیرلار.
1972-جی ایلین نووامبریندا همین ایلین یازیندا آمریکا تورنئسی زامانی چکیلن "الویس قاستروللاردا" آدلی یئنی سندلی فیلم ائکرانلارا چیخدی. فیلم پروکاتا بوراخیلدیغی ایلک هفتهده یاریم میلیون دوللار گلیر گتیردی و "قیزیل قلوبوس" موکافاتینا تقدیم ائدیلدی. بوندان سونرا پریسلی دفعهلرله بیان ائتدیگی کیمی یئنه ده دونیا تورنئسینه چیخماق فیکرینین اولدوغونو آچیقلادی. اما بو پلان گئرچکلشدیریلممیش قالدی (بعضی ادعالارا گؤره بو پلانین باش توتماماسینا پریسلینین ایمپرئساریوسونون دولاشیق موهاجیر ایستاتوسونا گؤره خاریجی پاسپورت آلا بیلممهسی سبب اولوب.).
بونونلا بئله هاوایدا میسلی گؤرونممیش بیر شوو – "آلوها فروم Hawaii" حاضرلاندی. 1973-جو ایلین 14 ژانویهسینده هونولولوداکی کوْنسرتین پئیک واسطهسیله یاییمی تخمینی حسابلامالارا گؤره بوتون دونیادا بیر میلیارددان چوخ تاماشاچینی ائکران قارشیسینا توپلادی. تئکنیکی مسئلهلر اوجباتیندان موغنّینین هونولولوداکی چیخیشی آبش-این اؤزونده یالنیز آوریل آییندا نوماییش ائتدیریلدی. مایدا ایسه کوْنسرتین ایکی آلبوما کؤچورولموش ویدئو یازیسی آمریکا هیت-پارادیندا 1-جی یئری توتدو (بو، موغنّینین ساغلیغیندا آمریکا هیت-پارادیندا توتدوغو سونونجو بیرینجی یئر ایدی).
هاوایداکی حاضرلیق کوْنسرتینین و اساس کوْنسرتین بیلئتلرینده قیمت گؤستریلممیشدی – هر بیر تاماشاچی بیلئتی اؤزو ایستدیگی قیمته آلا بیلردی; پریسلی کوْنسرتدن قازاندیغی پولو هونولولوداکی کوی لینین خرچنگله موباریزه فوندونون حسابینا کؤچوردو. ساغلیغیندا پریسلینین خئیریهچیلیک فالیتی دئمک اولار کی، ایشیقلاندیریلمیردی. بونونلا بئله او هر ایل مئمفیسین 50 خئیریه چمیتینه مین دوللار هجمینده چئک گؤندریردی; خئیریه کوْنسرتلری تشکیل ائدیردی، دوستلارینین، قوهوملارینین، بزن ایسه هئچ تانیمادیغی آداملارین بورجلارینی اؤدییردی. خئیریهچیلیک فالیتی ایله مشغول اولماقلا یاناشی پریسلی هدیهلر باغیشلاماغی دا سئویردی: اونون دوستلارینین دئمک اولار کی، هامیسی اوندان اوتوموبیل هدیه آلمیشدیلار (حتی بیر دفعه او 14 لیموزین آلیب اونلاری درحال پایلامیشدی; بیر نئچه دفعه او هئچ تانیمادیغی آداملارا اوتوموبیل هدیه ائتمیشدی). الویس ائلهجه ده منزیللر آلیب هدیه ائدیر، دوستلارینین توی مجلیسلرینین خرجلرینی بوینونا گؤتورور، کوممونال و س. بورجلارینی اؤدییردی. کوْنسرتلرینین بیرینده او بارماغیندان دیری تخمیناً یئددی مین دوللار اولان اوزوگونو چیخاریب اونو تاماشاچیلار آراسیندان تانیمادیغی بیر نفره باغیشلامیشدی. دوستلاری ایله بیرگه او دفعهلرله گئجه یاریسی آوتوسالونلاردا، زرگرلیک ماغازالاریندا پئیدا اولوردو; بزن هانسیسا کینوتئاتری و یا آتتراکسیون پارکینی بوتون گئجهلیک اؤزو و "مئمفیس مافیاسی" اۆچون باغلاتدیریردی.
یاشامی نین سون ایللری (1973-1977)[دَییشدیر]
ساغلاملیغی ایله باغلی یارانان سورونلار[دَییشدیر]
هاوایداکی کوْنسرتیندن بیر نئچه هفته سونرا پریسلی لاس-وئقاسدا 8 ایل دالبادال وئردیگی کوْنسرتلر سیلسیلهسینی داوام ائتدیریر. اما بو واخت ایلک دفعه موغنّی بیر سیرا کوْنسرتلرینی تخیره سالمالی اولور. ساغلاملیغی ایله باغلی ایللرله اوست-اوسته ییغیلان پروبلئملر اؤزونو بوروزه وئرمهیه باشلاییر. نئچه ایل ایدی کی، پریسلی هکیملرین اونا یازدیغی درمانلاردان آسیلی وضعیته دوشموشدو. بو درمانلار اونون اۆچون آرتیق نارکوتیکه چئوریلمیشدی. هر شئی اوردودا اولدوغو دؤورلردن باشلامیشدی. موسیقیچی و اونون اطرافینداکیلار گئجهلر یوخولارینی داغیتماقدان اؤترو درمان قبول ائدیردیلر. سونرا عکسینه، او، یوخویا گئتمک اۆچون درمان قبول ائتمهیه باشلاییر. آسیلیلیق پریسلی اوردودان ائیش-ایشرت مجلیسلری، گئجه حیاتی ایله مشهور اولان هوللیوودا قاییداندان سونرا داها دا گوجلنیر. هوللیووددا الویس هم ده فیلملرده چکیلمک، کوْنسرتلرده چیخیش ائتمک اۆچون فورماسینی قورویوب ساخلاماقدان اؤترو چکی آزالدان درمانلار قبول ائدیر. لاس-وئقاسداکی چیخیشلارینین سیخ قرافیکی ده اونا (گونورتا و گئجیاریسی اولماقلا 4 هفته عرضینده گونده ایکی کوْنسرت) طبیعی شکیلده یورغونلوغونو چیخارماغا ایمکان وئرمیر: او، چیخیشلارداکی جوشغودان سونرا اؤزونه گلمک، بونون آردینجا یئنیدن گومراهلاشماق اۆچون درمان قبول ائتمهلی اولور.[منبع گؤسترین]
بوتون بونلارین نتیجهسی اولاراق پریسلی 70-جی ایللرین اوللرینده آرتیق تامامیله درمانلاردان آسیلی وضعیته دوشموشدو. موغنّینین اورقانیزمی گئت-گئده بو "درمان هوجومو" قارشیسیندا آجیز قالیردی. اوستهلیک، 1970-جی ایلین مارسیندا الویسین سول گؤزونده قلاوکوما دا آشکار ائدیلمیشدی (اونا گؤره او، قارا شوشهلی ائینک تاخیردی). اونون بو دؤورده مدهسی ایله ده باغلی پروبلئملری واردی. خستهلیکلری اوزوندن پریسلینین کوْنسرتلری تئز-تئز تخیره سالینیر (خصوصیله ده لاس-وئقاسداکی اوزوجو مؤوسومدن سونراکی کوْنسرتلر); 1973-جو ایلین اوْکتوبریندا پریسلی ایلک دفعه خستهخانایا دوشور و بورادا اورقانیزمینین تمیزلنمهسی اۆچون اوزون مدتلی کورس کئچیر; 1975-1977-جی اییلرده موغنّی داها بیر نئچه دفعه خستهخانادا موالیجه آلمالی اولور. اونو قئید ائتمک لازیمدیر کی، موغنّی اؤزو بو درمانلاری نارکوتیک سایمیردی. بئله کی، اونلار اونو موالیجه ائدن هکیملرین رئسئپتلری اساسیندا اونا وئریلیردی. بو سببدن پریسلی پروبلئمین موشکوللوگونو آنلایا و اونو هلل ائتمهیه چالیشا بیلمزدی. بونون اوزینده او، قبول ائتدیگی درمانلاری قاریشدیریب و یا دوزاسینی چوخ ائدیب اؤزونه زیان وورماماق اۆچون اونلارین تیببی خاراکتئریستیکاسینی دقتله اؤیرنمهیه اوستونلوک وئریردی. درمانلارلا بو جور یوکلنمه پریسلینین گوندهلیک حیاتینا اؤز تأثیرینی گؤستریر: اوندا هر شئیدن شوبهلنمه هیسسی گوجلنیر: مالیکانهسینین اوتاقلاریندا اونا هر آن محافظهچیلرله علاقه یاراتماق ایمکانی وئرن "اینتئرجوم" تئلئکوممونیکاسیا سیستمی، ائلهجه ده بوتون مولک بویو ایزلمه کامئرالاری قوراشدیریلیر. بوندان باشقا موغنّینین رئژیمی تامامیله دییشیر. قرئیسلئنددکی و قالدیغی مئهمانخانالارداکی اوتاقلار همیشه آلاقارانلیق اولور، کوندیسیونئرلر واسطهسیله یاتاق اوتاغیندا دایم هاوا اونون دؤزه بیلدیگی ان سون حده قدر سویودولور (مئهمانخانا نؤمرهلرینین اوتاقلارینین پنجرهلرینه ده گونش ایشیغی و ایستی هاوا کئچمهسین دئیه فولقا یاپیشدیریلیر). پریسلی سهرلر یوخویا گئدیر، گونون ایکینجی یاریسیندا اویانیردی. اونون یاخین اطرافینین – "مئمفیس مافیاسی"نین دا گوندهلیک رئژیمی ائینن بو جور ایدی (2006-جی ایلده قرئیسلئندده پریسلینین گئجه حیاتینا هسر اولونان "الویس آفتئر دارک" سرگیسی کئچیریلمیشدیر).
شخصی یاشاییشی[دَییشدیر]
قیزی آنادان اولاندان سونرا پریسلی پریسسیللادان آیریلیب اؤز اوولکی حیات طرزینه قاییدیر. 1970-جی ایلین نووامبریندا موغنّی ایلک دفعه ژورنالیستلره عائلهسیندکی چتینلیکلردن بحث ائدیر. بوندان بیر ایل سونرا ایسه پریسسیللا اؤز کاراتئ معلمی ایله بیرگه یاشاماغی ترجییه ائتدیگینی بیلدیریر. اونلارین بوشانماسی رسمن 1972-جی ایلین یولوندا قانونیلشدیریلیر و 1973-جو ایلین اوْکتوبریندا یئکون هللینی تاپیر. لیزا-ماری آناسی ایله بیرگه قالیر، اما تئز-تئز بیر نئچه هفتهلیک قرئیسلئنده گلیر. کئچمیش ارینین سویادینی اؤزونده ساخلایان پریسسیللا مودا دونیاسینا باش وورور، سونرالار ایسه آکتریسا اولور (اونون ان مشهور روللاری "داللاس" سریالیندا و "لوت تاپانچا" فیلمینده اوینادیغی روللاردیر). پریسسیللایا ماراغینی ایتیرمهسینه باخمایاراق بوشانما فاکتینین اؤزو پریسلینی ازیر و او اؤزونو خیانت قوربانی کیمی هیسس ائتمهیه باشلاییر. اونون بو دئپرئسسیاسی او دؤورده آیریلیق مؤوزوسوندا یازدیردیغی باللادالاردا ("Always اون میند"، "سئپاراتئ Ways"، "تاکئ گوود جارئ اوف هئر" و س.) هیسس اولونور.[منبع گؤسترین]
1972-جی ایلین یولوندان پریسلینین حیاتیندا یئنی رفیقهسی – لیندا تومپسون پئیدا اولور. لیندا ائله همین ایلین سپتامبریندا قرئیسلئنده کؤچور و پریسلینین سایسیز-حسابسیز خیانتلرینه باخمایاراق 1976-جی ایله قدر اوندان آیریلمیر. 1976-جی ایلدن اؤمرونون سونونا قدر موغنّینین رفیقهسی جینجئر اولدئن اولور.
کوْنسرتلری[دَییشدیر]
بوتون بو پروبلئملره باخمایاراق الویس یورولمادان سهنهده چیخیشلارینی داوام ائتدیریردی: 1969-1977-جی ایللر عرضینده او، آبش-دا تخمیناً 1100 کوْنسرت وئرمیشدیر. اونون لاس-وئقاسداکی مؤوسومی شوولاری اوولکی تئمپینی ایتیرممیشدی. اما گؤرونور، بو شوولار ایلک ایکی-اوچ ایلدن سونرا موغنّینین اؤزو اۆچون ماراقسیزلاشمیشدی. بو، اؤزونو اونون لاس-وئقاسداکی سونراکی چیخیشلاری زامانی آیدین بوروزه وئریردی. پریسلی تئز-تلسیک بیر-ایکی یئنی ماهنی علاوه ائتدیگی و اساساً کؤهنه هیتلریندن عبارت رئپئرتوارینی اوخویوردو. بونونلا بئله او گئت-گئده بؤیوک هوسله بو کوْنسرتلرینده موختلیف سجیهلی مونولوقلار (بریللیانت آلماسییلا باغلی حکایهدن توتموش اینجیل حاقینداکی موهاکیمهلرینه قدر) سؤیلییردی. کوْنسرتلرین کئیفیتی بوتونلوکله موغنّینین اهوال-روهیهسیندن آسیلی اولوردو. 1976-جی ایلده لاس-وئقاسدا باغلانان مؤوسومی موقاویله پوزولور (بوندان سونرا پریسلی بورادا تکجه بیر دفعه – 1976-جی ایلین دسامبریندا کؤنوللو اساسلارلا چیخیش ائدیر). پریسلینین ماهنیلاری گئت-گئده هیت-پارادلاردا داها آز-آز یئر آلماسینا باخمایاراق، اونون کوْنسرتلرینده همیشه آنشلاق اولوردو. بو سببدن مطبوعاتدا تئز-تئز اونون چیخیشلاری حاقدا منفی ریلر یازیلسا دا، اونون ایستنیلن تورنئسی اوغورلا باشا چاتیردی. بونون نتیجهسینده پریسلی مادی و پسیخولوژی باخیمدان بیر-بیرینی اوز ائدن قاسترول سفرلریندن تامامیله آسیلی وضعیته دوشموشدو. بو قاستروللار ایسه چوخ واخت اونون دینجلمک ایمکانلارینی الیندن آلیردی.
یئنی آلبوملار[دَییشدیر]
XX عصرین 70-جی ایللرینین اورتالاریندا "رجا"دا پریسلینین ایستودیا سسیازمالاریندان "سویودوغو" آیدین اولدو. 1969-1971-جی ایللردکی داواملی ایستودیا سسیازمالاریندان سونرا موغنّی یئنی ماهنیلارین یازیلماسی آردیجیللیغینی کسکین آزالتدی. اونون سسیازما ایستودیالارینداکی سئسسیالارینین واختی دا مینیموما ائندیریلدی: الویس یالنیز کیچیک بیر قروپون موشایتی ایله اوخویوردو (اورکئسترین چالغیسی سونرادان ماهنینین اوزرینه یازیلیردی)، دوبللارین سایی مینیموم ایدی، موغنّی ماهنی یازیلیشینی یاریدا کسمک اۆچون علینه دوشن ان کیچیک بهانهدن ایستیفاده ائدیردی.[منبع گؤسترین]
بوتون بونلار "رجا"نی موغنّینی مارکئتلشدیرمک اۆچون یئنی یوللار آختارماغا وادار ائتدی. مجموهلرین، کوْنسرتلرین، وال کوللئکسیالارینین بونا قدر سجیوی اولمایان چوخسایلی ایستئهسالینا باشلانیلدی. یئنی ایستودیا ماهنی یازیلاری آرد-آردا تاخچالارا دوزولموش قالیردی و اونلار یالنیز پریسلینین یئنی نسه یازدیرماق ایستدیگی معلوم اولاندا و یا یئنی واللارین قیتلیغی آچیق-آیدین هیسس ائدیلنده یادا دوشوردو. 1973-1975-جی ایللرده اساساً پوپ-باللادالاردان و کانتری اوسلوبوندا ماهنیلاردان عبارت اولان "رایسئد اون روجک" (1973)، "گوود تیمئس" (1974)، "پرومیسئد لاند" (1975)، "تودای" (1975) آلبوملاری ایشیق اوزو گؤرور.[منبع گؤسترین]
نهایت، 1976-جی ایلین فئوریهسینده "رجا" پریسلینین ائودن چیخمادان ماهنی یازدیرا بیلمهسی اۆچون اؤز داشینان ایستودیاسینی قرئیسلئنده گتیریر (بو واختاجان آرتیق اونون آلبوملاریندان بیری "رایسئد اون روجک" آنولوژی شکیلده موغنّینین کالیفورنیاداکی ائوینده یازیلمیشدی). بونون نتیجهسی اولاراق یئنی سینقللارا چئوریلن و گورولتولو آدلا آدلاندیریلان "فروم الویس پرئسلئی بوولئوارد، مئمپهیس، تئننئسسئئ (رئجوردئد لیوئ)" (1976-جی ایلده قرئیسلئندین اوستونده یئرلشدیگی شوسسئنین بیر حیسهسینین آدی دییشدیریلیب الویس پریسلینین بولواری قویولموشدو) آلبومونا داخیل ائدیلن 12 ماهنی آرایا-عرصهیه گلدی. اما بو اوغورلو تجروبنی مونتزم حالا چئویرمک مۆمکون اولمادی: قرئیسلئندده اوْکتوبر آییندا یئنه بو جور ماهنی یازیلیشینا جمعی دؤرد ماهنی یازیلاندان سونرا سون قویولدو.[منبع گؤسترین]
1977-جی ایلین فئوریهسینده الویسی "رجا" ایستودیاسیندا یئنی آلبومون یازیلماسینا راضی سالماق مۆمکون اولور. موغنّی تییاره ایله نشویلله اوچور، اما بوغازینین آغریدیغینی بهانه ائدیب ایستودیایا گلمیر; بیر یئره ییغیشان موسیقیچیلر الاجسیزلیقدان داغیلیشیرلار. بوندان سونرا پریسلینین پرودوسسئری فئلتون جارویس 1976-جی ایلده ائودکی سسیازمالاردان قالان بوتون ماتئریالی (6 ماهنی) بیر یئره توپلاییب، آخیرینجی کوْنسرتلردن اولان ماهنی یازیلارینی اونلارا علاوه ائدیب آلبوم بوراخماق قرارینا گلیر. بئلهلیکله ده 1977-جی ایلین یونوندا الویس پریسلینین سونونجو – "Moody Blue" آلبومو ایشیق اوزو گؤرور.
سونونجو قاستروللاری[دَییشدیر]
1977-جی ایلین قیشیندا الویس پریسلی بوتون آمریکا بویو سیلسیله قاستروللاردا اولور. آوریلده خستهخانایا دوشدوگونه گؤره اونون قاستروللارینا گؤزلنیلمهدن آرا وئریلیر. مئمفیس خستهخاناسینی ترک ائدندن سونرا پریسلی یئنیدن بیر-بیرینین آردینجا مینی-تورنئلره چیخیر. محض بو دؤورده توم پارکئر "سی-بی-ائس" ایله موغنّینین کوْنسرت پروقراملاریندان حاضرلانان یئنی تئلئشوونون چکیلیشلریله باغلی دانیشیقلار آپاریر. ایلک سیناق چکیلیشلرینی ائدن رئژیسسورلاری پریسلینین چیخیشلاری هئیرتلندیریر: اونلار اؤز قارشیلاریندا لنگ حرکت ائدن، اساساً لاقئیید-لاقئیید اوخویان، اوزوندن خسته اولدوغو درحال دویولان بیر موغنّی گؤرورلر. بونونلا بئله چکیلیشلرین 1977-جی ایل یون آیینین 19-دا اوماهادا آپاریلماسی قرارا آلینیر. چیخیش چوخ سؤنوک اولور و کوتلوی تئلئشویا آز اویغون گلیر. اما بونو یونون 21-ده راپید-سیتیده اولان ایکینجی کوْنسرت آز-چوخ کومپئنساسیا ائدیر. بو کوْنسرتده پریسلینین یاخشی-اهوال روهیهده اولدوغو، انرژیسینین آشیب-داشدیغی درحال نظره چارپیردی. بلکه ده، پریسلی بو کوْنسرتلردن بیر مدت سونرا وفات ائتمسیدی، اونون بو چیخیشلاری هئچ واخت نوماییش ائتدیریلمهیهجکدی: "الویس کوْنسرتده" تئلئشووسو 1977-جی ایلین اوْکتوبریندا تئلئویزیادا یاییملاناندان سونرا پریسلینین شیرکتی "روک-ن-رولل پادشاهی"نین ایمیجینه کیو طرفیندن زربه وورولا بیلجیینی اساس گتیرهرک بو چکیلیشلرین ویدئویا کؤچورولمهسینه قارشی اولدوغونو دفعهلرله بیان ائدیب. پریسلی یونون 26-دا ایندیاناپولیسدکی چیخیشینی بیتیریب قرئیسلئنده قاییدیر. بورادا او همیشکی کیمی بوش-بئکار واخت کئچیریب آوقوستون 17-نه تعیین اولونان یئنی قاسترول سفری ارفهسینده دینجینی آلیر. اؤمرونون سون آیلاریندا محافظهچیلری رئد و سوننی وئستلرین و دئوید قئبلئرین بیرگه یازدیقلاری، 1977-جی ایلی یولوندا ایشیق اوزو گؤرن "نه اولوب، الویس؟" کیتابینین نشریندن سونرا پریسلینین اهوال-روهیهسی همیشه پیس اولوب. پریسلی اونلاری کیتاب نشر اولونمامیشدان بیر ایل قاباق ایشدن قوووبموش (رئد و سوننی وئستلر پریسلینین اونو هله مکتب ایللریندن تانییان ان کؤهنه و یاخین دوستلاری ایدیلر; اونلارین ایشدن چیخاریلماسینا سبب موغنّینین اوغلونون حسابینا حددن آرتیق چوخ آدامین چؤرک یئدیگینی دوشونن آتاسی اولوب). کیتابدا "روک-ن-رولل پادشاهی"نین اونون بوتون دونیادا میلیونلارلا پرستیشکارینی شوکا سالان گوندهلیک حیاتینین تفررواتلاری یئر آلمیشدی (بورادا ایندییه قدر جامااتدان گیزلی ساخلانیلان – پریسلینین مئهمانخانالاردا تشکیل ائتدیگی آقرئسسیو ائیش-ایشرت مجلیسلریندن، نارکوتیک مادّهلردن آسیلیلیغیندان، خستهجهسینه هر شئیدن شوبهلنمییندن و س. سؤز آچیلیردی). الویس بونو اؤزونه قارشی خیانت حساب ائدیب دئپرئسسیایا دوشور.
اؤلومو[دَییشدیر]
1977-جی ایل آوقوستون 15-ی پریسلی همیشکی کیمی مالیکانهسینه گئجه یاریدان خئیلی کئچمیش قاییتدی. بو دفعه او، دیش هکیمینین یعنیندان ائوه گئری دؤنوردو. گئجنی ایکی گوندن سونرا نظرده توتولان قاسترول سفری، محافظهچیلرینین یازدیقلاری کیتاب، یئنی رفیقهسی – جینجئر اولدئن ایله نیشان مراسیمینین تشکیلیله باغلی موزاکیرهلر آپارماقلا کئچیردی. سهره یاخین الویس یوخویا گئتمک اۆچون ساکیتلشدیریجی درمانلار ایچدی. اما گؤرونور، بو اونا بس ائتممیشدی. بیر نئچه ساعت سونرا هله ده یاتا بیلمدیگینی گؤرن موغنّی یئنه یوخو درمانی قبول ائدیر. اؤمرونده سونونجو دفعه... بوندان سونرا او تمتهراقلی واننا اوتاغیندا علینه کیتاب آلیب اوخوماغا باشلاییر. آوقوستون 16-سی گونورتا ساعت 2-یه یاخین یوخودان آییلان اولدئن الویسی یعنیندا تاپمیر. واننا اوتاغینا یوللانان جینجئر پریسلینین دؤشمهیه سریلیب نفس آلمادیغینی گؤرور. درحال "تجیلی یاردیم" چاغیریلیر. الویسی رئانیماسیایا چاتدیریرلار. اما بوتون بونلارین ابس اولدوغونو هامی اولجهدن بیلیر. گونورتا ساعت دؤردده موغنّینین وفات ائتدیگی رسمن اعلان اولونور. سبب کیمی اورک چاتیشمامازلیغی گؤستریلیر. اما سونراکی موایینهلر اونون وفاتینا محض موختلیف درمان پرئپاراتلارینی قاریشدیریب ایچمهسینین سبب اولدوغونو اوزه چیخاریر. بونونلا بئله موایینه یاریگیزلی صورتده آپاریلدیغیندان سونرالار الویسین اؤلومونون موختلیف وئرسیالاری میدانا گلیر. بو وئرسیالاردان بیری پریسلینین اؤلومونون "اویون" اولدوغو، اونون هئچ ده وفات ائتمدیگی ایله باغلییدی. الویس پریسلینین اؤلوم خبری یاییلاندان سونرا قرئیسلئندین هاسارلاری قارشیسینا اونون مینلرله پرستیشکاری توپلاشماغا باشلاییر.[منبع گؤسترین]
"روک-ن-رولل پادشاهی" آوقوستون 18-ی قبیریستانلیقدا دفن اولونور. اما دفندن بیر نئچه آی کئچمیش موغنّینین بیر دسته پرستیشکاری اؤز کومیرلرینین حقیقتاً اؤلدوگونه عمین اولماق اۆچون اونون قبرینی "آچماغا" جهد گؤستریرلر. بو حادثهدن سونرا الویسین قبری قرئیسلئنده کؤچورولور.
اؤلوموندن سونرا گلن آدلیملیق[دَییشدیر]
الویس پریسلی آرتیق 30 ایلدن چوخدور کی، دونیا موسیقیسینین ان مشهور شخصیتلریندن بیری اولاراق قالیر. آمریکادا اونون شؤهرتی بو گون ده پرزیدنتلرین و ایدمانچیلارین شؤهرتینه برابر توتولور. اونونلا باغلی زارافاتلار، آسسوسیاسیالار، ائیهاملار، آچیق پارودیالار و س. آمریکا ایلنجه سنایئسینین آیریلماز حیسهسینه چئوریلیب. پریسلینین هیاتییلا بیرباشا و یا دولاییسییلا علاقهلی اولان چوخلو سایدا بدیی فیلملر و تئلئویزیا فیلملری چکیلیب، سایسیز-حسابسیز کیتاب چاپ ائدیلیب (ائنسیکلوپئدیالار و کولیناریا کیتابلاری دا داخیل اولماقلا). بوتون دونیادا پریسلینین تقلیدچیلرینین سایی گونو-گوندن چوخالیر (اؤزو ده اونلار، اساساً پریسلینین داها چوخ تانینان اوبرازینی – XX عصرین 70-جی ایللرینین پریسلیسینی تقلید ائدیرلر). اونون مالیکانهسی – قرئیسلئند آبش-دا آغ ائودن سونرا اینسانلارین ان چوخ گؤرمهیه جان آتدیقلاری یئردیر (ایلده 600 مین آدام بورادا اولور).[منبع گؤسترین]
الویس پریسلینین کاسسئتلرینین و دیسکلرینین ایستئهسالی و ساتیشی ایللر کئچسه ده آزالماق بیلمیر. واختاشیری پریسلینی هیت-پارادلارین زیروهسینه یوکسلدن ایری میقیاسلی مارکئتینق کامپانیالاری کئچیریلیر (دود-لری و یا یئنی سینقللاری ایشیق اوزو گؤرور). 2002-جی ایلدن پریسلینین ماهنیلارینین رقس رئمیکسلری ("آ لیتتلئ لئسس جونوئرساتیون" (2002; رئمیکس ژونکیئ خل)، "روببئرنئجکین" (2004; رئمیکس پول اوکئنفولد)) "رسمی" شکیلده بوراخیلیر. 1999-جو ایلده بمگ یالنیز پریسلینین موسیقی محصوللارینین ایستئهسالی اوزره ایختیساسلاشان یئنی لئیبل – Follow تهات درئام تسیس ائدیب.[منبع گؤسترین]
پریسلیله باغلی بوتون مسئلهلره الویس پرئسلئی ائنتئرپریسئس شیرکتی رهبرلیک ائدیر. "الویس" و "الویس پریسلی" آدلارینین کوممئرسیا مقصدی ایله ایستیفاده ائتمه حقوقلاری بو شیرکته مخصوصدور. شیرکت قیسمن پریسسیللانین و لیزا-ماری پریسلینین نظارتی آلتیندادیر. لیزا-ماری پریسلی ده موغنّیدیر و اونون ایکی آلبومو ایشیق اوزو گؤروب.
الویس ساغدیر؟[دَییشدیر]
پریسلینین اؤلوموندن بیر آز کئچمه دن سونرا اونون ساغ اولماسی ایله باغلی شایهلر یاییلیر. اونون دفنیندن بیر آی کئچمیش قبرینین اوستونون آچیلماسینا جهد گؤستریلیر. بیر نئچه پرستیشکاری موغنّینین حقیقتاً ده اؤلدوگونه عمین اولماق اۆچون قبری آچماق ایستییر. XX عصرین 80-جی ایللرینین سونوندا مطبوعاتدا پریسلینین اؤلوموندن سونراکی "حیاتی" ایله باغلی مقالهلر درج اولونور: بو مقالهلرده موغنّینین اونون جانینی بوغازینا ییغان شوو-بیزنئس عالمیندن آیریلماق و روحی حیات یاشاماق (پریسلی دوغرودان دا اؤمرونون سون ایللرینده روحی راحتلیق آختاریشیندا اولوب) اۆچون قصداً اؤزونو "اؤلدوردوگو" قئید ائدیلیر; دیگر بیر وئرسیایا گؤره پریسلی نارکوتیک آسیلیلیقدان یاخا قورتارماقدان، اوزون مدتلی موالیجه آلماقدان اؤترو سهنهدن اوزاقلاشیب، اما واختی علیندن بوراخیب و بو سببدن سهنهیه قاییدا بیلمهییب. 1977-جی ایلدکی یالانچی اؤلومله باغلی بو فیکیر آشاغیداکی بیر نئچه فاکتا اساسلانیر: اؤلومون سببلرینین تیببی تدقیقینین گیزلی ساخلانیلماسی; موغنّینین مئییتینین شکلینین اولماماسی; باش داشینا اونون ایکینجی آدینین دییشیلمیش شکیلده هکک اولونماسی (ادعایا گؤره پریسلی بونونلا اؤلمدیگینه ایشاره ووروب); و البته کی، میلیونلارلا پرستیشکارین کومیرلرینین بئله واختیندان اول گؤزلنیلمز اؤلومونو پسیخولوژی جهتدن قبول ائتممهسی ایستیی. بو فیکرین مؤهکملنمهسینه پریسلینی موختلیف دؤورلرده پلانئتین موختلیف یئرلرینده گؤردوکلرینی ادعا ائدن اینسانلارین دئدیکلری ده سبب اولوب. زامان کئچدیکجه موغنّینین "اؤلومدن سونراکی حیاتی" ایله باغلی بئله فیکیرلر، چوخ واخت ایرونیک چالار داشیسا بئله، پریسلی میفولوگیاسینین آیریلماز ترکیب حیسهسینه چئوریلیب. 1991-جی ایلده لوس-آنجئلئس قزئتلریندن بیری "ساغ" پریسلی ایله گؤروش حاقیندا قالماقالا سبب اولان یازی درج ائدیب. 2006-جی ایلده آمریکا کیو-لرینده گویا 1977-جی یوخ، XX عصرین 90-جی ایللرینده وفات ائدن پریسلینین "گیزلی حیاتی"ندان بحث ائدن حکایه چاپ اولونوب.
موسیقی وئرگیلری[دَییشدیر]
- دونیا بویو پریسلینین میللیارد نوسخهدن چوخ واللاری (کاسسئت و دیسکلری) ساتیلیب (آلیشین 60%-دن چوخو آمریکانین پایینا دوشور). اونو بو باخیمدان یالنیز تهئ بئاتلئس آرخادا قویا بیلیب.
- آمریکادا پریسلی نین قیزیل، پلاتین و یا مولتیپلاتین ایستاتوسو قازانان 150 آلبومو وار. اونلاردان 10-او هیت-پارادلاردا 1-جی یئره یوکسلیب.
- ماهنیلاری "بیللبورد" هیت-پارادینین ان چوخ "قیزیل یوزلوگونه" دوشن موغنّی (149 ماهنی) پریسلیدی. اونلاردان 40-ای بیرینجی اونلوقدا اولوب، 18-ی ایسه 1-جی یئری توتوب.
- پریسلی روحی موسیقی نومیناسیاسی اوزره اوچ "قرئممی" موکافاتی آلیب (1967-جی ایلده "How گرئات تهوو آرت"، 1971-جی ایلده "هئ تووجهئد مئ" آلبوملارینا و 1974-جو ایلده "How گرئات تهوو آرت" ماهنیسینین کوْنسرت وئرسیاسینا گؤره).
موسیقی فاکتلار[دَییشدیر]
- آنادان اولارکن الویسه اؤلو دوغولموش قارداشی قارونون آدینا اویغون ایکینجی آد – آرون آدی وئریلیر. اما اونون باش داشیندا بو آد آتاسینین تکیدی ایله "آارون" کیمی قئید اولونور. چونکی الویس اؤمرو بویو آدینین اینجیلدکی یازیلیشینا اوستونلوک وئرمیش و اؤمرونون سونلاریندا آدینی رسمن دییشمک فیکرینده اولموشدور. اونون شیرکتینین حاضردا ایستیفاده ائتدیگی آد – الویس آارون پریسلیدیر. بونونلا بئله الویس همیشه اؤز آدینی بیر "آ" هرفی ایله یازارمیش. اونون بوتون رسمی سندلرینده – مسئلن، دوغوم حاقیندا شهادتنامهسینده آدی بیر "آ" ایله یازیلیب. آنجاق بو شهادتنامهده ده سونرالار والیدئینلرینین تکیدی ایله دوزلیش آپاریلمیش و موغنّینین آدی ایکی "آ" هرفی ایله قئید اولونموشدور.
- پریسلینین آناسی "سنی سئومک" (1957) فیلمینده کوتلوی سهنهده چکیلمیشدیر. اونون اؤلوموندن سونرا پریسلی بیر دفعه ده اولسون بو فیلمه باخمامیشدیر.
- پریسلی بوتون اؤمرو بویو یالنیز بیر دفعه "سووتهئرن ماید دووگهنوتس"اون رئکلام رولیکینده چکیلمیشدیر. رولیک 1954-جو ایلده نوماییش ائتدیریلمیشدیر.
- پریسلی عؤمور بویو جدی دراماتیک کینوفیلملرده چکیلمک ایستیینده اولموشدور. او، بئله فیلملرده چکیلمهیه تکلیفلر ده آلمیشدیر. اما بو تکلیفلر همیشه اونون "باشبیلنلری" طرفیندن رد ائدیلمیشدیر – "وئستساید حکایهی" (1961; تونی رولوندا ریچارد بئیمئروینامیشدیر); "گئجیکمیش بلوز" (1962; بوببی داررین رول آلمیشدیر)، "گنجلیگین شیرین سسلی قوشو" (1962; رول پول نیومانا قیسمت اولموشدور)، "اولدوزون دوغولماسی" (1975; رولو کریس کریستوفئرسون آلمیشدیر).
- او، آنادانگلمه ساریشین ایدی. اما "منی نوازیشله سئو" (1956) فیلمیندن سونرا ساچلارینی قارا رنگه بویادیر (بعضی معلوماتلارا گؤره او بونونلا اؤزونو سئویملی موغنّیلری ماریو لانتس و دین مارتینه بنزتمک ایستییرمیش).
* پریسلی دفعهلرله آمریکا اؤندرلری ایله گؤروشموشدور: 1966-جی ایلین فئوریه آییندا "ایسپینووت" فیلمینین چکیلیشلری زامانی لیندون جونسون پریسلییه باش چکیر; 1970-جی ایلین دسامبریندا پریسلی ویتسئ-پرزیدنت آقنیو، سونرا ایسه آغ ائوده ریچارد نیکسون ایله گؤروشور. الویس هم ده، فتب-نین ائلهجه ده موختلیف پولیس دئپارتامئنتلرینین فخری عضوو اولموشدور. ائله نیکسونلا گؤروشون تشببوسو ده موغنّینین نارکوتیکلرله موباریزه اوزره فته ظابطی روتبهسی آلماسی اۆچون اونون اؤزو و فته طرفیندن ایرهلی سورولموشدور. بو گؤروشه "الویس نیکسونو قارشیلاییر" فیلمی هسر اولونوب. 1976-1977-جی ایللرده پریسلی پرزیدنت جیممی کارتئرین عائلهسی ایله اونسیتده اولموش، شخصاً اونون اؤزو ایله تئلئفونلا دانیشمیشدیر. بوندان باشقا بو یاخینلارا قدر آبش-این دؤولت کاتیبی وظیفهسینی توتان گئنئرال کولین پاوئلل قربی آلمانیادا خیدمتده اولارکن پریسلی ایله گؤروشموشدور.
- چوخلاری پریسلینین شرفینه الویس آدلاندیریلمیشلار. مسئلن، فیقورلو کونکیسورمه اوزره دونیا چئمپیوناتلارینین اوچقات قالیبی الویس ایستویکایا الویس آدینی اونون موغنّینین پرستیشکاری اولان آناسی قویموشدور. بریتانیالی الویس کوستئللو کاریئراسینین باشلانغیجیندا تانینماق اۆچون اؤزونه پریسلی آدینی گؤتورموشدور.
- فوربئس ژورنالینین یازدیغینا گؤره الویس بو گون دونیانین وفات ائتمیش مشهور اینسانلاری آراسیندا ان وارلیلارینداندیر.
- 2004-جو ایلین دسامبریندا ائبای اینتئرنئت آوکسیونوندا اوئید جونس آدلی بیر نفر پریسلینین اؤزونون 1977-جی ایلدکی سون کوْنسرتلریندن بیری زامانی ایستکاندان ایچدیگی سودان اوچ چای قاشیغی قدر ساتیب. سو 455 دوللارا آلینیب. بیر هفتهدن سونرا جونس ائله همین اینتئرنئت-آوکسیونا ایستکانین شکلینی چیخاریب. شکیل 3000 دوللارا ساتیلیب. حاضردا او، "الویس جوپ" آدلی تورنئلر تشکیل ائدیر. تورنئنین پریسلینین فیللیپینلی تقلیدچیسی طرفیندن ایفا اولونان ائینیادلی ماهنیسی دا وار.
- پریسلی کاراتئ اوزره قارا کمر صاحبی اولوب. او، چوخلو مشقلر ائدیر و یاخشی کاراتئچی ساییلیرمیش. "کؤرپه قاللاهئد" فیلمینده پریسلی دوبلیورسوز الیله کرپیجلری ایکییه بؤلورموش. اما بو واخت بارماغینی سیندیردیغینا گؤره تأسفلر اولسون کی، بو ائپیزودلار فیلمه دوشمهییب.
- پریسلینین 1973-جو ایل ژانویه آیینین 14-ده هونولولودا(هاوایی باشکندی) وئردیگی کوْنسرت اویدو (ساتلایت) واسطهسیله دونیانین 40 اؤلکهسینه یاییملانیب. بو، دونیا تاریخینده ایلک بئله کوْنسرت ایدی.
پریسلی نین خالق آراسیندا قالدیغی سئوینجی[دَییشدیر]
- کورت راسسئل پریسلینین 1963-جو ایلده ائکرانلاشدیردیغی "بو، اومومدونیا سرگیسینده باش وئریب" فیلمینده ائپیزوددا چکیلیب. موغنّینین اؤلوموندن سونرا راسسئل پریسلی حاقیندا چکیلن ایلک بیوقرافیک فیلمده – "الویس"ده (1978) اونون رولونو اویناییب. 2001-جی ایلده "قرئیسلئنده قدر 3000 میل" تریللئری ائکرانلارا چیخیب. بو فیلمده پریسلینین جیلدینه گیرمیش قولدورلار رولونو کئوین کوستنئر و ائله همین کورت راسسئل اویناییبلار.
- نیکولاس کئیج ده پریسلینین پرستیشکارلارینداندیر. او، دئوید لینچین پریسلینین فیلملرینین بیر نؤو پستیشی (تقلیدی) اولان "اورکلری وحشی" (1990) فیلمینده چکیلیب. "لاس-وئقاسدا بال آیی" (1992) فیلمینین فینال سهنهسینده کئیج لاس-وئقاسا پریسلینین کوستیوموندا، اونون تقلیدچیلرینین اهاتهسینده گلیر. بوندان باشقا کئیج 2002-2004-جو ایللرده "روک-ن-رولل پادشاهی"نین قیزی – لیزا ماری پریسلی ایله ائولی اولوب.
- جیم جارموش 1989-جو ایلده مئمفیس و پریسلی مؤوزوسونو عکس ائتدیرن، بیر نئچه سوررئالیست حکایهدن عبارت اولان "سیرلی قاتار" فیلمینی چکیب.
- دیسنئی ایستودیاسینین "لیلو و ایستیچ" (2002) آدلی جیزگی فیلمینده موغنّینین اؤزونون ایشتیراک ائتدیگی بیر نئچه فیلمی گؤتوردوکده اونون داها چوخ ماهنیلاری سسلنیر.
- آمریکادا اؤزلرینی قریملهییب پریسلییه اوخشادان و سؤرف-روک ایفا ائدن رئد الویسئس آدلی روس روک قروپو وار.
- پریسلینین ایلک آلبومونون اوز قابیغینی جلاسه پانک قروپو اؤزونون "لوندون جاللینگ" (1979) و کانادالی موغنّی کئی دی لانق اؤزونون "رئینتارناتیون" (2006) آلبوملارینی بوراخارکن "اوغورلاییبلار". ائینن بو جور الویسین 1959-جو ایل آلبومونون (50 000 000 فانس جانت بئ Wrong) اوز قابیغی بون ژووی، تهئ فالل و س. قروپلارین آنتولوگیا آلبومونون "اوزونو بزهییب".
- 1989-جو ایلده لئنینقراددا (ایندیکی سانکت-پئتئربورق) "سئکرئت" قروپونون موسیقیچیلری طرفیندن "روک-ن-رولل پادشاهی" روک-تاماشاسی نوماییش ائتدیریلیب.
- آکتور تامی لی جونسون "قارا گئییملی آداملار" (1997) فیلمینده الویسله باغلی دئدیکلری آفوریزمه چئوریلیب. اویلل سمیتین "الویس چوخدان اؤلوب" دئمهسینه او، "الویس اؤلمهییب، او سادهجه ائوینه اوچوب-گئدیب" جاوابینی وئریر و بونونلا دا الویسین یاد پلانئتلی اولدوغونا ایشاره ائدیر.
- 2007-جی ایلده سجووتئر قروپو بلوودهووند گانگ ایله بیرلیکده "تهئ سهیت تهات کیللئد الویس" ماهنیسینی یازدیریب. ماهنی سجووتئر قروپونون تهئ اولتیماتئ آورال اورگاسم آلبوموندا یئر آلیب.
پریسلی یه گؤره یازیلان کیتابلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه:
- Guralnick, P., Jorgensen, E. Elvis Day by Day. NY: Ballantine Books, 1999
- Presley, P. Elvis by the Presleys. NY: Crown, 2005
روسجا:
- ГypaлbHиk, П. ПocлeдHий пoeзд B MeMфиc. M.: ЭkcMo, 2002
- yиTMep, П. ЭлBиc Пpecли. Пcиxoбиorpaфия пeBцa. PocToB H/Д.: "ФeHиkc", 1999. — 512 c.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان تورکجهسی نین لاتین الیفباسیندا ویکی پدیا صفحه سی (باغلانتی)
- Pages using infobox person with multiple spouses
- کیمسهلر
- موسیقی
- آمریکا موسیقیسی
- آمریکالیلار
- الویس پریسلی
- ۱۹۳۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۷۷-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ۲۰. یوز ایلده آمریکالی کیشی اویونچولار
- ۲۰. یوز ایلده آمریکالی شارکیچیلار
- Accidental deaths in Tennessee
- American baritones
- American blues singers
- American car collectors
- American country singers
- American gospel singers
- آمریکالی کیشی فیلم اویونچولار
- American people of Cherokee descent
- American people of French descent
- American people of German descent
- American people of Jewish descent
- American people of Scotch-Irish descent
- American performers of Christian music
- American rock singers
- American rockabilly musicians
- Blues musicians from Mississippi
- Bur


text:
خاطیرهلی شکیل: عاشیق قشمله گؤروش
شبستر – کوندور / ۲۵- ۱۱- ۱۳۶۴
ساغدان سولا: محمدعلی نقابی – عاشیق قشم – سلیمان ثالث – فریدون حاصارلی
شکیل، مرحوم شاعریمیز اوستاد فریدون حاصارلینین شخصی آرشیویندن دیر و ایشیق سایتی واسطهسی ایله یاییلیر.
شکیلی چکن: رضا حصاری(اورمان)
عزیز و حؤرمتلی اوخوجولار!
ادبیات و اینجهصنعتیمیزله علاقهدار هر هانکی بیر خاطیرهلی شکیل و یاخود سندینیز وارسا، “ایشیق” سایتی اونلاری اؤز آدینیزا یایماغا حاضیردیر. لطفا گؤندرهجهیینیز خاطیرهلی شکیل و سندلره دایر لازیمی ایضاحات یازماغی اونوتمایین!
حؤرمتله: ایشیق


text:
آذرشهر
آذرشهر (کئچمیشده: توفارقان) شهری ایرانین دوغو آذربایجان اوستانی و آذرشهر بولگه سینده یئرلشیب.
بو شهر ۶۰ کیلومتر مسافه ایله تبریزین گونئی باتی سیندا، اورمو گؤلون دوغوسوندا و سهند داغینین باتی سیندا یئرلشیر و تهران شهریله ۶۸۴ کیلومئتیر مسافه سی وار. شهرین اهالی سی۷۳٬۸۹۶ نفر دیر (۲۰۱۶– جی ایل- اهالی سایینا گؤره). اهالی سایینا گؤره دوغو آذربایجان اوستانی نین سککیزینجی بؤیوک شهری ساییلیر. بۇ شهرین اسکی آدی دهخوارقان اوْلموشدور.
سوغاتلار[دَییشدیر]
لپه، جویز، نوخودچی، باقلوا و گز آذرشهرین سوغاتلاری ساییلیر. آذرشهر لپه نظریندن ایران دا آدلی دیر و اؤنون لپه سی هامی یئرده معروف دور.[قایناق گؤسترین] آذرشهرین بعضی کندلرین ده پیسته باغلاری دا وار دیر کی بار وئریر و پیسته نظریندن دوغو آذربایجان دا اول دیر.
توفارقان ترمینالی[دَییشدیر]
بو ترمینال آذرشهرین ایمام خیاوانیندا یئرلشیب دیر و تهران، تبریز، مراغه و اطرف کندلره سرویس وئریری. بۇ ترمینال دا هم اتوبوس و هم مینی بوس واردیر.
مریض خانالار[دَییشدیر]
آذرشهر ده بیر دانا مریض خانا، شهید مدنی آدیندا واردیر کی اؤنون ۹۶ تختی وار و بۇ بیماریستانین تخصصی آرواد لار و اوشاق لار، جراحلیق(کسمگ) و داخلی(بدن ایچری سی) دیر.


text:
افغانیستان بایراغی
افغانيستان بایراغی -دونيا اؤلکهلرینین ايچینده بايراغینی لاپ چوخ دیيشديرن اؤلکه افغانیستاندير. بو چوخ ساییدا دیيشيکليگين سببی ایللر بوْیو ايستيقرارسيزلیق و سیاسی چکيشمهلرین اوْلدوغودور. بۇگونکو افغانیستان بایراغی سون دفعه ۲۰۰۴ ایلینده دییشدیریلمشدیر. بو میلّی بایراق ۲۰۰۲- ۲۰۰۴ ایللری آراسيندا افغانیستانی ایداره ائدن مووقّت دؤولت طرفیندن طرح ائدیلمیشدیر. ۱۹۳۰-۱۹۷۳ ایللری آراسيندا شاهلیق حؤکومتینین بایراغینا چوخ بَنزمکدهدیر فقط اوْرتادا یئرآلان علامتین اۆست قیسمتینه شهادت یازیسی آرتیریلمیشدیر. بۇگونکو بايراق ۴ ژانویه ۲۰۰۴ تاریخینده رسمیت تاپیب.
نوتلاردَییشدیر
- ^ بینالخلق سویهده تانینان دوولتلر.
- ^ Re-adopted following the Fall of Kabul
قایناقلاردَییشدیر
خاریجی لینکلردَییشدیر
- افغانیستان دونیا بایراقلاریندا
- Afghantribes: Afghan National Flags Timeline Archived 2010-02-14 at the Wayback Machine.
- Encyclopedia Iranica: FLAGS OF AFGHANISTAN
- Flag of Afghanistan
- Flags of Afghanistan


text:
بارماق(اؤلچو بیریمی)
بارماق — آرتیق معیشتده ایستیفاده ائدیلمهین قدیم اوزونلوق اؤلچو بیریملریندن بیری.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
"آددیم " کیمی آرتیق معیشتده ایستیفاده ائدیلمهین قدیم اوزونلوق اؤلچو بیریملریندن بیری ده بارماقدیر. هله قدیم سومرلرین یاراتدیقلاری "اکینچینین تقویمی"ندن گؤرونور کی، اونلار دا بارماقدان اؤلچو بیریمی کیمی ایستیفاده ائتمیشلر. س.ن.کرامر همین تقویمین متنینی ترجومه ائدرکن "قاریش" کیمی بارماق سؤزونو ده اوریژینالدا اولدوغو کیمی ساخلامیشدیر. "اکینچییه هر قاریش تورپاغی سککیز شیریم ائتمک مصلحتدیر. او، ائله ائتمهلیدیر کی، توخوملار تورپاغا "ایکی بارماق" درینلیگینده دوشسون".
بارماق، آدیندان دا گؤروندوگو کیمی، بیر بارماغین اوزونلوغونا برابردیر: "کریم بابا چوبوغون اورتاسیندان ایکی بارماق قدر کسیب، اوستونو گؤتوردو".
قایناق[دَییشدیر]
آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 456.


text:
انتالیا اوچون 12 میلیون سیاح کوتیلماقده
آق دینگیز هوتللر بیرلیگی باشلیغی موضوع بیلن علاقه لی بیانات بیردی
آق دینگیز دُری دیب حسابلنگن انتالیا، بو ییل 12 میلیون سیاح کوتماقده. آق دینگیز توریستیک هوتل لر اداره چیلری بیرلیگی باشلیغی ایرکان یاغجی، جهان بویلب سیاحت قیلگن کیشی سانی نینگ 2017 ییلی اوّلگی ییلگه کوره تخمیناً 7 فایز آرتیب 1 میلیارد 322 میلیونگه ایریشگنینی ایتدی . یاغجی، « 2018- ییلیده انتالیانی کوچلی بیر بازار بولیشی کوتیلماقده، جدّي آرتیش کوتماقدهمیز. 2018 ییلیده انتالیا، 12 میلیون سیاح رقمیگه ایریشه دی دیب نظرده توتیلماقده.» دیدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه نینگ استانبول شهری اوروپا ده بیرینچی اورین نی ایگلله دی
استانبول گه کووید 19 پاندمیسی باشله مسدن آلدین میلادی 2019- ییلده 9,9 میلیون توریست کیلگن ایدی


text:
سورفکتانت
سورفَکتانت (سطح ده چالیشان مادّه)[دَییشدیر]
سورفَکتانت لار (اینگیلیسجه: Surfactant)، بیر «سو سئور» باشیٛ و بیرده «سودان قاچار» قویروغو اۇلان، اُرگانیک (آلی) مولکول لارا دئییلیر. بو مولکول لار سو مۇحیطینده اۇلدوقلاریٛندا، اوّلجه سویون اۆزۆنه کؤچۆب اۇنو تام اؤرتمه یه چالیٛشیٛرلار، داها سۇنرا سویون ایچینده قویروقلاریٛن بیربیرینه یاپیٛشدیٛراراق «مایسئل» دئییله ن یوماقلار یارادیٛرلار. بئله لیکله، «سودان قاچار» قویروقلاریٛنیٛ سودان اوزاق توتاراق، سیستئمین ائنئرژیسینی آزالتماغا چالیٛشیٛرلار. [۱]
سورفکتانت لار سویون اۆزۆنده جذب اوْلدوقلاریٛندا٬ سویون «اۆز گئریلیمینی» (surface tension) آزالدیٛرلار و اوْنون راحاتلیٛقلا گَرنه شیب٬ منبسط اوْلماسینا کؤمک اوْلورلار. بیر باشقا یاندانسا٬ «سودان قاچار» قویروقلاریٛنیٛن یاغ مولکول لاریٛنیٛ سئودیکلری نتیجه سینده٬ مایسئل لر اؤز مرکزلرینده یاغلار اۆچۆن چوْخ مۆساعید بیر موْحیط یارادیٛرلار. بو مئکانیزمایلا، هم سویو کؤپۆردۆب و هم یاغلاری مایسئل لرین ایچینه چکیرلر و بئله لیکله٬ طبیعی شرط لرده بیر بیریله قاریٛشمایان «سو» و «یاغیٛ»٬ باریٛشدیٛریٛرلار. ائله بونون اۆچۆنده، بو مادّه لر بیر چۇخ صنعت ده ایستیفاده اۇلونورلار؛ میثال اۆچۆن: گؤزللیک و اؤزباخیٛم صنعتی (صابون، شامپو و اَل-اۆز کئرئملری کیمی)، نفت صنعتی، اَکینچیلیک صنعتی (آفت اؤلدۆرۆجۆلر کیمی)، داوا فورمولاسیونلاری و ساغلیٛق صنعتی، توْخوماچیٛلیٛق (نسّاجی) صنعتی٬ بۇیاق (رنگ) صنعتی٬ یوما - آغارتما صنعتی (دیئتئرجئنت لر کیمی) و داها نئجه لری.
سورفکتانت چئشیدلری[دَییشدیر]
سورفکتانت لاریٛن باش بؤلۆمۆنۆن، ائلئکتریک یۆکلۆ اۇلوب اۇلماماسی اساسیٛندا٬ اونلاریٛ دؤرد فرقلی دسته یه بؤلمه ک اۇلور:
- یۆکسۆزلر (غیر یونی)٬
- منفی یۆکلۆلر (آنیونی)٬
- مۆثبت یۆکلۆلر (کاتیونی)،
- منفی - مۆثبت یۆکلۆلر (آمفوتِریک).