text:
سنگلاخ
سنگلاخ ـ چاغاتایجا ـ فارسجا سؤزلوک.
سنگلاخ حاقّیندا[دَییشدیر]
تورکجه فارسجا بو سؤزلوگون یازیچیسی تانینمیش یازیچی استرآبادلی میرزه مهدی خان ایدی. ۱۲ ینجی قرنده یازیلان بو سؤزلۆک گونش ایلی ۱۳۷۴ ده روشن خیاوی ـ نین همتی ایله ایشیق اۆزو گؤره بیلدی. بو سؤزلۆک ترتیبچینین ۱۵ صحیفهلیک اؤن سؤزو و ایضاحلاریندان سونرا آ حرفی ایله باشلانیب و ۲۷۲ ینجی صحیفهده ییرینمه سؤزونون آنلامی ایله باشا چاتیر. کیتابین بیر چاییدا ۱۹۶۰ دا انگلیسجهیه چئویریلیب چاپ اولموشدو. همین کیتابین ۳۲ صحیفهسی اؤن سؤزو قالانی متن گلمیشدیر. ۱۱۳ صحیفهدهن عیبارت اولان بو سؤزلۆک ۳۳ اونجو صحیفهده لوغتلره یئر وئرمیشدیر.[۱]
سنگلاخین علمی- تنقیدی نشری[دَییشدیر]
نادرشاه افشار زامانی اونون مونشی الممالیکی اولان میرزا مهدی خان استرآبادیطرفیندن تورک دونیاسی نابغهسی امیر علیشیر نوایی (844 هـ . – 906 هـ .) نین چاغاتای تورکجهسی ایله 1172 هـ . ایلینده یازیلان اثرلرینین لوغتلرینه یازیلان سنگلاخ آدلی سؤزلوگونون الیازمالارینی توپلاییب قارشیلاشدیران و علمی شکیلده 3 جیلدده چاپ ائدن دوْکتور حسین محمدزاده صدیق 3 ـنجو جیلدده دئییر:
- «سنگلاخ سؤزلوگونون علمی - تنقیدی نشرینی حاضیرلاما اۆچون تهران دانیشگاهی، ایسلامی شورا مجلیسی و ملیک کیتابخاناسیندان ساخلانیلان الیازمالار و گرارد کلاوزونون نشر ائتدیگی فاکسیمیله و بسیم آتالایین یایینلادیغی مبانی اللغة الیازماسینین متنینی قارشیلاشدیراراق علمی- تنقیدی نشری حاضیرلادیم.»[۲]
سنگلاخین اؤنمی[دَییشدیر]
دوْکتور اسرافیل باباجان یازیر:
- دیوان لغات التورک ایله باشلایان تورک لئکسیکوگرافی گلنهگی چوخ کؤکلو بیر گئچمیشه صاحیبدیر. بونون ان اؤنملی اؤرنکلریندن بیری چاغاتای ساحهسینه عائد میرزا مهدی خان استرآبادی 18 یوز ایلین ایکینجی یاریسیندا علیشیر نوایینین اثرلرینه دائر قلمه آلدیغی سنگلاخ آدلی تورکجه- فارسجا لوغتدیر. بو لوغتین ان مهم خوصوصیتی علیشیر نوایینین اثرلرینده گئچن تورکجه- فارسجا- عربجه سؤز وارلیغی یانیندا دیگر چاغاتای شاعرلری ایله آنادولو ساحهسینده بعضی شاعرلره عائد ادبی عیبارهلر و تورکچهده گئچن کیمی موغولجا کلمهلره یئر وئرمهسیدیر. آنجاق اثرین اؤنمی بونونلا سینیرلی دگیلدیر. سنگلاخ، کلاسیک تورک و فارس شعرینه اؤنملی خصوصیتلرده ایچهریر. سنگلاخین 2015 ییلیندا ایراندا حسین دوزگون طرفیندن ان یئنی علمی نشری یاپیلمیشدیر.[۳]
سنگلاخین ایچهریگی و محتواسی[دَییشدیر]
بو کیتاب 3 اصلی بؤلومدن اولوشور.
1) مؤلیف- «میرزا مهدی خان استرآبادی»- طرفیندن «مبانی اللغة» آدی وئریلن ایلک بؤلومون اؤن سؤزونده(مقدمه سینده)، استرآبادی اؤزونو تانیتدیریب و بو کیتابین یازماغینین سببین یازیب. سونرا مفصل حالدا چاغاتای تورکجهسینین قرامئریندن و اونون (مبناء، باب، قاعده) آدلی 3 بؤلوموندن بحث ائدیب.
2) کیتابین ایکینجی بؤلومو اساسی بؤلومدور و استرآبادی بو بؤلومو بیر بؤیوک و گئنیش تورکجه- فارسجا سؤزلوک صورتینده یازیب.
3) «تذییل» آدیلا آدلانان اوچونجو بؤلوم، «نوائی» نین اثرلرینده (تورکجه دیوان لاریندا و محبوب القلوب) ایشله نن عربجه سؤزلرین و دئییش لرین (عیبارت لرین) سؤزلوکو دور.»
کیتابین لوغت بؤلومونون ایچهریگی و محتواسی حاقّیندا دوْکتور صدیق دئییر:
- «تورک دونیاسینین بو تایی تاپیلماز و باهاسی بیچیلمز کیتابین علمی- تنقیدی متنینی حاضیرلاما ایشی 10 ایل گئجه- گوندوزومو آلدی. بو کیتابین لوغت قیسمی آلفابئتیک سیراسی ایله چاغاتای تورکجهسی لوغتلرینی اوچ اساس:1- باب المفتوحات، 2- باب المکسورات، 3- باب المضمومات بؤلوملرده معنا و ایضاح ائدیلمیشدیر. بو بؤلوملرین هر بیریسی ایسه ایلک اؤنجه اونلو ایله باشلایان کلمهلر و سونرا اونسوز ایله باشلایان کلمهلر گلمیشدیر. فعللر مصدر شکلینده یازیلمیش و ایسملر «مِنَ الجَوامد» عونوانی آلتیندا یازیلمیشدیر. »
سنگلاخ کیتابینین تام متنی ایلک دفعه دوْکتور صدیق قلمی و الی ایله نشر اولدو.[۴] قاباقجادان گرارد کلاوزون (1891 – 1974 م.) Gerard Clauson اونون بیر الیازماسینی اؤن سؤزله تکثیر ائتمیش[۵] و کارل منگس (1908 – 1999 م.) Carl Heinric Menges مبانی اللغة قیسمتینی موستقیل اولاراق یئنه تک نۆسخه کیمی چاپ ائتمیشدیر.[۶] ایراندا روشن خیاوی بو کیتابین لوغتلرین توپلامیش بیر خولاصه چیخارتمیشدیر.[۷]
اثرین دهیری[دَییشدیر]
بو اثرین مصححی دکتور حسین صدیق بو سؤزلوگون دهیرلی اولدوغونا تأکید ائتدی و سؤیله دی: «بو کیتاب نه تکجه بیر سؤزلوک دور؛ بلکه یازارین چاغیندا اولان موختلیف علملردن او جومله دن: نوجوم مبحثلریندن، طیب، فیقه، فیلوزوفی، جوغرافیا، تاریخ، اوسطوره، اینسان شوناسلیق دان و... بحث ائدیب، اوندان علاوه، اورتا یوز ایل لرده ایران دا اولان ایسلام حکومت لریندن و حکم سورن سولطانلاریندان، بو زامانا قدر آچیکلانمامیش ایطیلاعات بیزه وئریری.» دکتور صدیق بو کیتابی اوچ دیلین (تورکجه، فارسجا، عربجه) موقاییسه لی (تطبیقی) ادبیاتی اولدوغوندان، چوخ ارزیشلی و ده یرلی ساییب دئدی: « 1370 -جی ایلده چئویردیییم «دیوان لغات الترک» دان سونرا، من سنگلاخی اؤز اثرلریمین ان دهیرلیسی و ان اوغورلوسو (مووفقییت لی سی) بیلیرم.»
اثرین چاپی[دَییشدیر]
بو ایلین (1394) اردیبهشت آییندا، 2000 صایفا دا 2 جیلیدلی قییمتلی و ده یرلی (نفیس)کیتاب اولالی 95 مین تومن ساتیش قیمتیله، «اختر» یاییم ائوینین وسیله سیله بازارا گلدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ همراز، رضا؛ سؤزلۆکلر سؤزلۆیۆ: تۆرکلرین ۱۰۰ دن چوْخ یازدیقلاری سؤزلۆکلرین سییاهیسی، تبریز: 1384گونش ایلی/2005م.
- ↑ محمدزاده صدیق، حسین. مقدمه و تعلیقات و فهارس سنگلاخ، تبریز، نشر اختر، 1395، ج 3، ص 14.
- ↑ Nüsha (Şarkiyat araştırmaları dergisi) cilt XVI, sayı 42, 2016, ISSN 1303-0752
- ↑ استرآبادی، محمد مهدی. سنگلاخ، مقدمه، تصحیح و تحشیه:دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز، نشر اختر، 1394 ج 1 و 2 ؛ 1395 ج 3.
- ↑ Clauson, S. G. (1960). Sanglax, A Persian Guide to the Turkish Language by Muhammad Mahdi Xan (E. J. W. Gibb Memorial series, New Series, XX), Londra.
- ↑ Menges, Carl Heinrich. (1956). Das Cayatajische in der persischen Darstellung von Mirza Mahdi Xan, Akademie der Wissenschaften undder Literatur (in Mainz). Abhandlungen der Geistes-und sozialwissenschaftlichen klasse, Jahrgana, Nr. 9.
- ↑ استرآبادی، محمد مهدی. سنگلاخ: فرهنگ ترکی به فارسی از سده دوازدهم هجری بر پایه نسخ خطی مورخ ۱۱۸۸ - ۱۱۷۳ه.ق. موجود در کتابخانه ملی و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، ویراستار: روشن خیاوی، تهران، نشر مرکز، 1374.


c: text/html

text:
67401
۱۶ دی ۱۳۹۸
تورکمن نیوز:مسلمان لارینگ تاراپیندان هر گون آیدیلان انشاءالله کلمه سی آلمانیانینگ سوزلوک کیتاپلارینا یازیلماغا باشلاندی.
دونیأ تورکمن لرینینگ خبر آجانسینینگ آیتماغینا گؤرأ: آلمانیانینگ آینگ اهیمت لی سوزلوگی و یورتدا یازوو قادالاری اوچین اساس آلینان دودن آدینداقی اینترنت سوزلوکده ان شاءالله سوزی یازیلدی و آلمانچا دا inshallah دیپ یازیلدی.
سوزلوکده بو سوزینگ ماغناسی اوچین الله ایسله سه دییپ یازیلدی.
بو سوزینگ عارابچا بولاندیغی و مسلمان لار آراسیندا اوزان کوپ آیدیلیاندیغی بیلدیریلدی.
ان شاءالله سوزونینگ دودن ینگ چاپ ادیلیان سوزلوگینده یازیلیپ یازیلماجاقدیغی باراسیندا ماغلومات بریلمه دی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
چارلی چاپلین نینگ اۉلمس و سۉلمس خطابه سی، انتقاد بوگون لیک نازی لرگه
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: چارلی چاپلین
- منتشر شده در دوشنبه، 09 سنبله 1394
سینما نابغه سی چارلی چاپلین نینگ شاید اینگ آز کیشی بۉلسه اونینگ آتینی اېشیتگن بۉلمسه . ١٨٨٩نچی ییل اپریل آیی نینگ ١٦نچیسیده سر چارلز اسپنسر چاپلین دنیاگه کېلگن. چارلی اۉز دوری نینگ اینگ مشهور و استعدادلی اکتور ،ایش باشلیغی همده قوشیق توزه تووچی لریدن سنلگن. جهان نینگ گۉزه ل سیزلیک لرینی طنز تیلی آرقه لی هدف قرار بېردی و دنیا نینگ زوروانلیک دن پاکلب، صلح و عدالت دن تۉلیقنی تمثیل قیلدی. سرمایه دارلر و اوروش و فاشیزمگه قرشی بۉلگنی سبب و اونینگ قاطع سیاسی موضو گیرلیگی اوچون اوشبو اییگرمنچی عصر صنعتکاریدن اونینگ حیات دوریده شایسته صورتده قدریت و حرمت قاعیل بۉلمگن. اۉتگن ییللر دوامیده آچیقلنگن سند لرگه کۉره او همیشه امریکا و انگلستان استخبارات دستگاه سی تمانیدن ایزلنیب «کمونیست» آتی آرقه لی تلاش قیلر اېدی. اونگه محدودیت وضع قیلدی.
اونینگ اینگ شهرت قازانگن سیاسی اثری اونینگ بیرینچی تاووشلی کیناوی«بویوک دیکتاتور» فلمی اېدی. اوشبو کیناوده اونینگ بویوک روح و انسانیتی و ستمگه قرشی بۉلگن صنعتکارنینگ آچیق و آیدین کۉرینر اېدی. اوشبو فلم هیتلر لیک فاشیزمگه قرشی کورشیشیگه این یوقاری نقش ادا اېتگن. ١٩٣٧ نچی ییلده اوشبو فلم ایشیگه کۉپینچه لر نازیزم نینگ بیر تهدید دېب اۉیلمسیدن آلدین باشلندی. فلم ترقه تیلگن دن سۉنگ هیتلر آلمانگه و نازی لر آرقه لی اشغال بۉلگن اۉلکه لرگه اوشبو فلمنی کوریشینی ممنوع اعلان اېتدی. چارلی باره سیده تبلیغات قیلیب، اونینگ اۉلدیریش لستی گه قلم داد قیلدی.
چاپلین کیناو نینگ توزه تیشگه باشله گندن سۉنگ، هرکون وحشت توغدیرووچی خبر لرنی هیتلر ددمنشی لری تمانیدن اېشیتر اېدی. بیراق هیتلر نینگ فرانسه گه قیلگن یوریشی باعث بۉلیب، چاپلین اوشبو کیناو اداغینی اۉزگرتیریب، اۉز معروفتلی بیانیه لرینی اونگه قۉشیمچه قیلسه لر. بیانیه لریگه نه یلغوز اونینگ زمان فاشیزم دېب خطاب قیلیب، بلکیم خطابه حکمیده استبدادگه قرشی عدالت ایستش و صلح و همزیست لیک و انسانیت نی ایتر اېدی.
بوگون هم دنیا امریکا نینگ فاشیزلیک کامیگه کېتماقده چارلی نینگ تاثیرچن بیانیه سی همان حقلیک کوچینی اثباتله گن دیر. اونگ تولیق متنینی قوییگه نقل قیله میز:
«مېن متأسف من، بیراق امپراتور بۉلیش لیکنی ایستمه یمن؛ بو مېنی ایشیم اېمس. مېن هیچ کیمگه دستور بېریشنی ایستمه یمن یاکی بیرجاینی فتح قیلسم. ممکن بۉلسه ده برچه لرگه یاردم بېریشدن خورسند بۉله من. یهودلیک، دینسیز، آق، قاره بیز برچه میز بیر-بیراومیزگه یاردم بېریشنی ایسته یمیز. بشر توری شونده ی دیر.
بیز، بیر-بیراومیزنینگ شادلیگیمیزده نه بیر-بیریمیزنینگ بدبخت لیک و دردیمیزده یششنی ایسته یمیز. بیز، بیر-بیریمیزدن نفرتلنیش نی و بیر-بیریمیزنی تحقیر قیلیشنی ایستمه یمیز. اوشبو دینا ده برچه اوی تاپیله دی. و ییر یخشی غنی دیر. برچه میزگه اوقت تیارله آله دی.
یشش طرزی اېرکین و گوزه ل بۉله آله دی. بیراق بیز یۉلنی یۉقاتگن میز. آچ کۉزلیک و آز بشر روحینی مسموم قیلگن دیر. دنیا نی نفرت دن تۉلیق قیلگن. بیزنینگ بدبختلیککه و قانگه چوم دیر. بیز تیزلیک نی یوقاری آلیب باریب، اۉزمیزنی قماققه تشله گن میز. ماشین آله لری کۉپ تولیدی بیلن بیزنی نیازمند قیلگن. بیلیمیمیزنی بدگمان قیلیب، هوشی میز قتیق عاطفه سیز بۉلگن. بیز کۉپ فکر قیله میز و آز حس اېته میز. بیز ماشین آلات دن انسانلیککه محتاج تاپگن میز و هوش دن مهربانلیک و ملایمت لیکگه احتیاج تاپگن میز. بولردن ایری یشش خشن بوله دی. و برچه ذات لر قۉلدن کېته دی.
طیاره و رادیو بیزنی بیر-بیریمیزگه یقین قیلگن اوشبو اختاراعات لر بشرگه یخشی لیک قیلیش اوچون فریاد قیله دی. برچه میزنینگ یگانه لیگیمیزگه جهان فریاد قیله دی. حاضر جهانگه مېنی سېسیم میلیونلرچه کیشی لرنی قولاغیگه باره دی. میلیون لرچه ایرکک و خاتین-قیزلر، باله لر امید سیز، عذاب بیرووچی بشر گناه سیز کیشیلرنی قربانلیک سیستیمی باعث بۉلیب قماققه تشلنه دی. مېنی سېسیمنی اېشیتگن کیشیلرگه ایته من« امید سیز»بۉلمنگلر.
حاضرگی بیزنی اره میزده گی عذاب، آدم حرصی نینگ اوته دیگن رنجی دیر. بشر اچیغلیگی انسان نینگ آلغه باریش لیکدن قورقیزه دی. نفرتلیک کیشیلر اوته دی و دیکتاتورلر نابود بۉله دی و کیشیلردن آلگن قدرت ینه کیشیلرگه قیته ریب بېریله دی و انسان لر اۉلگونچه اېرکین لیک نی نابود بۉلیشنی کوتمه نگلر.
عسکرلر: سیزلرنی تحقیر قیله دیگن ددمنشی لر قۉلیگه تاپشیرمنگیزلر، قماققه تشله یدیگن انسان لرگه، اېرکین یشش لرینگیزنی کنترل قیله دیگن لرگه ، نیمه ایش قیله سنگ؟ دیه تیگن انسانلرگه، نیمه ایچه س؟، قنده ی ایچه سن؟، قنده ی حس ایته سن؟، سیزلر بیلن شرط باغله یدیگن لرگه، اوقات رژیمینی بېره دیگن لرگه هوکیز کبی حرکت قیله دیگن لرگه و سیزلردن توپ اوقی کبی فایده لنه دیگن لرگه و طبیعی سیز انسانلرگه اۉز لرینگیز نی تاپشیرمنگیز لر، ماشین کیشیلر ماشین ذهنی و ماشین قلبی! سیزلر ماشین اېمس! سیزلر هوکیز اېمس! سیز لر انسان! سیزلر انسانلیک عشق قلب لرینگیزده بار. سیزلر نفرت قیلمه یسیزلر. یلغوز عشقسیزلر متنفر دیر. عشق سیز و طبیعی سیز دیر.
عسکرلر: قللیک اوچون اوروش مه یلر! اېرکین لیک اوچون مبارزه قیلینگلر! اۉن یېیتینچی بۉلیم ده سنت لوک یازگن دیر." تینگری قلمروی انسان لر اره سیده دیر." نه بیر انسان نه بیر گروه انسان لر بلکیم برچه انسانلر، سیزلرگه ، سیزلرنی کوچ قدرت لرینگیز بار، ماشین توزه ته دیگن، خورسندلیک و شادلیک کېلتیره دیگن. یشش نی اېرکین و گوزه ل قیله دیگن کیشی سیزلر. اوشبو حیات نی خورسنلیک دن تولیق قیلیش لرینیگز کیره ک.
دموکراسی آتیگه، اوشبو قدرت دن فایده لنیشگه رخصت بېره یلیک! بیرلشه یلیک. بیرلیک! ینگی بیر دنیا اوچون مبارزه قیله یلیک، شونده ی دنیا کیم برچه انسانلرپه ایش قیلیش رخصتی و کېله جک و امنیت بۉلسه . اوشبو سۉزلر بیلن زشت خوی لر کوچ و قدرت گه اېتیشه دی. مگر اولر یلغان ایته دی. اولر اۉز سۉزلرینی عملگه آشیرمه یدی. و هیچقچان عمل قیلیشی کوتیلمه یدی. دیکتاتورلر اۉزنی اېرکین بیراق مردم نی قلل توزه ته دی.
اۉشه وعده لرگه اېتیش اوچون مبارزه قیله یلیک! دنیانی آزاد قیلیش اوچون مبارزه قیله یلیک! مانع لرنی اورته دن یۉق قیلیش اوچون مبارزه قیله یلیک، آچ کۉزلیک و آز نی یۉق قلیش اوچون، نفرت و تحمل سیزلیک نی یۉقاتیش اوچون مبارزه قیله یلیک. منطقی دنیا، انسان نینگ شادلیگی و آلغه باریشی علمی اوچون بۉله دیگن دنیا اوچون مبارزه قیله یلیک.
عسکرلر: دموکراسی اوچون بیرلشه یلیک!
هانا، مېنی سېسیم نی اېشیته سن می؟
هانا هرجایده بۉلسنگ توجه قیل: بولوت لر حرکتگه کیره دی، قویاش یرقیره یدی. بیز قرانگولیکدن یاروغلیککه باره میز. بیز ینگی دنیاگه کیله میز. مهربانراق دنیا، انسانلر اۉز حرصی و نفرتی و ددمنشی لیگیگه حاکم و اوستون دنیاگه قرار تاپه میز.
هانا توجه قیل: انسان روحیگه قنات بېریلگن دیر اینگ اخرده او اوچیشگه باشله یدی. حسن-حسین تمان(رنگین کمان)تمان اوچه دی، امید یاختیسی تمان، کیله جک تمان، شکوهلی تمان، سینگه تېگیشلی مینگه و برچه میزگه توجه قیل هانا، توجه قیل.»
ویدیوی خطابهی ماندگار چارلی چاپلین


text:
کاستیلفریو د لا سیرا
کاستیلفریو د لا سیرا (ایسپانجا: Castilfrío de la Sierra) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۱۲ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۷ نفر و اهالی سیخلیغی ۲٫۳ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Castilfrío de la Sierra»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کاستیلفریو د لا سیرا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
#خبر: قێزێل آی جمعیّتی(جمعیت هلال احمر)نین باشقانێ: ۶ میلیوْن دوْز واکسندن اوْلۇشان ایگیرمی بئشینجی واکسن محمۇلهسی ساغلێق باخانلێغێنا چاتدێرێلدێ. قێزێل آی جمعیّتی بۇ ایلین اردیبهشت آیێندان حال حاضره کیمی ۶۴ میلیوْن ۳۹۰ مین دوْز واکسن اؤلکهیه گتیرتدیریپ....
#خبر: بیرلشمیش ملّتلر سێغێنماجی (پناهنده) آژانسێ اؤلکهلره افغانستانا سؤز وئردیکلری یاردێمی یاپماسالار یئنی بیر سێغێنماجێ دالغاسێنین ایران- پاکستان سرحدینی گئچهجکلری بارهده اۇیاری وئردی. افغانستان مِدیالاری دوشنبه گۆنۆ بیرلشمیش ملّتلر تشکیلاتینین سێغێنماجێلار آژانسێندان نقل ائیلهدی، ا...
کند و عشایر گۆنۆ مناسبته تبریزده «ما بچهها» مهد کودک (اوشاقلار باغچهسی)ینده اۇشاقلار ایچۆن بر مراسم گئچیریلدی. بۇ مراسمده مهد کودک مُدیری لیلا اصلانزاده اۇشاقلارا بؤیله آچێقلادی: سئویملی اۇشاقلار بۇ گون ایستیرم عشایر (ائلاتلار) یاشایێشێ حقّینده سیزلره دانێشام.ایستیرم سیزلری عشایر یاشایێشێنێن...
اوْ گۆنۆن مطبوعاتێنێن یازدێغێنا گؤره حسینخان باغبان «آذربایجان غیرتی»نین گؤرکملی بیر نمونهسێ ایدی. احمد کسروی یازێر: یکشنبه 19 خزل (15 شعبان) یارێ گئجهدن ساعت یارێم گئچمیش، بیردن بۆتۆن سنگرلردن آغێر گۆلـله آتێشی سسلرێ گلدێ، سوْنرا توْپلارین گۆرۆلتۆسۆ قالخدی. خیاوان آغزێندان امیرهقێزێن آخر...
#خبر: حجت الاسلام والمسلمین آل هاشم: ایران و آذربایجان جمهۇریسینین خلقی آراسێندا درین بیر ایلگی واردێر. ایکی اؤلکه آراسێنداکی دیل و کۆلتۆر کیمی بیر چوْخ اوْرتاق نقطه اوْنلارێن آیرێلمالارێنا اجازه وئرمز....
#خبر: ساغلێق باخانلێغێنێن یوْلۇخۇجۇ سایرۇلۇقلار (بیماریهای واگیر) مرکزینین رییسی دئدی اؤلکه واکسیناسیوْن تکنیک کمیتهسی ان سێچکین اۇزمانلاردان اوْلۇشۇپ و هانسی یاش گرۇپۇنا هانسی واکسن قوللانیلماسی حقینده قرار وئریرلر. اوْ دئدی: بۇ قرارلار علمی دلیللری و اؤلکهده موجود اوْلان واکسنلر اساسێند...
ادیب، یازێچێ، ملّی شورا مجلسینین نمایندهسی، آذربایجان ائگیتیمینین ارکانیندان، ایلک آنا مدرسهنین (کودکستانێن) یارادێجێسێ ابوالقاسم فیوضات، ۱۲۶۷ گۆنش ایلینده تبریزین لِیلاوا محلّهسینده دنیایا گلدی. ایلک تحصیلینی اوْ زمانێن مکتبخانهسینده گئچیردی، سوْنرا فرانسێزجا و عربجهنی اؤگرندی. او، درس آلم...
✍چئویردی: #سوسن_نوادهرضی 🔷میرزا تقیخان امیرکبیر، ایرانێن ایرَلیلمه و گلیشیمی اۇغرۇندا اؤندن گئدن آیدێن سیاستچی / 1264 هجری قمری ایلینده امیرکبیر-ین بۇیۇرۇغۇ ایله، ایران دولتینین ایلک آشێلاما برنامهسی گرچکلشدی. بۇ بۇیۇرۇقدا، بۆتۆن ایرانلێ اۇشاقلارلا یئنی یئتمهلره چیچک دؤیۆلمه (واکسیناسو...
#خبر: اروپا بیرلیگینین خارجی سیاست و گۆوَنلیک مسئلهلری اۆزره عالی نمایندهسی جوزف بورل سعودی عربستان ایله امکداشلێق آنلاشماسێ امضالاندێغێنێ بیلدیریپ. اروپا بیرلیگینین خارجی سیاست و گۆوَنلیک مسئلهلری اۆزره عالی نمایندهسی جوزف بورل سعودی عربستان ایله امکداشلێق آنلاشماسی امضالاندێغێنێ ب...


text:
» آذربایجان دانیشیر » مانیفستینین آلتینجی ایل دونومو قوتلو اولسون
اونوموزده اولان 7 تبر گونو آذربایجان تاریخینده اونملی اولان » آذربایجان دانیشیر » مانیفستینین یاییلماسینین آلتینجی ایل دونومودور.
بو مانیفئستین یاییلماسی بیرینجی دفعه اولاراق تورک – آذربایجان میللی ایستکلرینین گئنیش یاییلماسینا سبب اولدو و حرکتیمیزین دئموکراتیک و انسانجیل اوزونو بیر بوتون اولاراق گوزلر قاباغینا سرگیله دی .
» آذربایجان دانیشیر » میللتیمیزین ایستکلرینی چاغداش دونیایا اویغون بیر دیلده بیان ائتمه یی باشاردی و باشقا میللتلرین ماراغینی چکه رک بیر اورنک حالینا گلدی .
» آذربایجان دموکراسی اوجاغی » بو سندده بیان ائدیلمیش و میللی فعاللاریمیزین حیمایه سینی قازانمیش ایستکلرین ، بو گونده اونملی و میللی حرکتین یول نقشه سی اولدوغونا اینانیر و یئترینجه ایستک لریمیزین آچیقلانماسیندا چالیشاجاقدیر.
آذربایجان میللتی بو سند ده بیان ائتدیگی « بيز بوتون ايستكلريميزي دينج يوْللارلا ساغلاماغي دوشونوروك. بيزجه بوتون دينج چاليشمالار، او جوملهدن تحصّون، ييغينجاق، ميتينگ، اعتيصاب و رفراندوما چاغيريش ميلّتيميزين اؤز حاقلارينا چاتماسيندا ان طبيعي حاقلار كيمي دَيَرلنديريلمهليدير » مبارزه مئتودلارینی اوچ ایل سونرا خورداد اولایلاریندا قوللاندی و تاریخیمیزده یئنی دایانیشما طرزینی دونیایا اویره تدی.
یئنی قوشاغین ( نسلین ) تانیشلیغی ایچین ، مئدیا اورقانلاریمیزدان بو مانیفستین یئنیدن یاییلماسینا یاردیم ایسته یه رک ،» آذ. دئموکراسی اوجاغی » آدیندان » آذربایجان دانیشیر » مانیفئستینین آلتی اینجی ایل دونومو موناسیبت ایله بوتون آذربایجان میللتینی ، سایغی ده یر چالیشقانلاری و بو مانیفستی حاضیرلایان سایین فیکیرداشلاریمیزی تبریک ائدیریک.
آذربایجان دموکراسی اوجاغی
6 تیر 1388
» آذربایجان دانیشیر » ین تورکجه ، فارسجا و اینگیلیسجه سی


text:
مکزیکدکی زلزلهده اؤلنلرین ساییسی 96 اولدو
مکزیکین جنوب ساحیللرینده جمعه گونو اولارن 8،1 ریشتر گوجونده زلزله ده ایتکی ساییسی 96یا یوکسلدی
مکزیکدکی زلزلهده اؤلنلرین ساییسی 96 اولدو
مکزیکین جنوب ساحیللرینده جمعه گونو اولارن 8،1 ریشتر گوجونده زلزله ده ایتکی ساییسی 96یا یوکسلدی.
زلزلهدن ان چوخ تاثیرلندیگی یئرلردن یوچیتان شهرینده عسگرلر و فدرال پولیس گوجلریلری زدلنمیش بینالاری یوخ ائتمهیه کؤمک ائتدی.
اطراف بؤلگهلردن گلن کؤنوللولر، زلزله قوربانلارینا کؤمک ائتمه ایشلرینه قاتیلدی.
یوچیتاندا، دونن سحر 5.2 ریشتر گوجونده کیچیک زلزلهلر میدانا گلدی.
یئرلی مسئوللارر، اؤلکهنین جنوب ساحیللرینده ییخیلمایا سبب اولان جمعه گونو زلزلهدن سونرا، موختلیف اؤلچولرده تخمینن 800 عدد سارسینتی قید ائدیلدیغی سؤیلنمیشدی.
آمریکا ژئولوژی آراشدیرمالار مرکزی (USGS)، زلزله مرکزینین پیژیژاپان شهرینین 87 کیلومتر جنوب-غربیندکی 8.1 بؤیوکلوغوندکی زلزلهنین 69.7 کیلومتر درینلیکده قئید ائتدیگینی سؤیلهلرکن، مکزیکین پرزیدنتی انریگه پنا نیتو زلزلهنین بؤیوکلوغونو 8.2 اعلان ائتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
کوروناویروسلا باغلی سون ایستاتیستیک
ویروسدان 4 میلیون 889 مین 433 خسته اؤلوب، 217 مین 297 مین 764 نفر ساغالیب.
فیلیپین-ده قاسیرغا نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب
فیلیپین-ین قوزیی ینده طغیان ائتمیش "کومپاسو" تروپیک قاسیرغاسی نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب.


text:
مونتسکیو
شارل لوئی دو مونتسکیو (فر. Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu)؛ 18 ژانویه 1689 — 10 فوریه 1755) — فرانسهلی یازیچی، معاریفچی فیلوسوف، سیاسی موتفکّیر، سوسیولوق و تاریخچی.
یاشاییشیدَییشدیر
18. عصر فرانسه فیلوسوفو، معاریفچی، یازیچی، تاریخچی، ایقتیصادچی و حوقوقشوناس اولان شارل دو مونتسکیو 18 ژانویه 1689-جو ایلده، بؤیوک فرانسه بورژوا اینقیلابیندان 100 ایل اول، فرانسهنین بوردو شهری یاخینلیغیندا آتالارینین مالیکانهسی اولان بوردو قالاسیندا اورتا سویهلی حربچی آریستوکرات عاییلهسینده دونیایا گلمیشدیر. او، کالوینیست-پروتستانت کیلیساسی راهیبلری مکتبینده اوخوموش، لاتین و یونان دیللرینی اؤیرنمیشدیر. مونتسکیو طیب و حوقوق علملرینی دریندن اؤیرنمیش، فلسفه و ایلاهیات ایله ده مشغول اولموشدور. او، 1714-جو ایلده، هله 25 یاشی اولارکن، بوردو عالی محکمهسینه عوضو تعیین ائدیلمیش، 1716-جی ایلده ایسه عمیسینین اؤلوموندن سونرا اونون یئرینه همین محکمهنین ریاستینه گتیریلمیشدیر. مونتسکیو 12 ایل فاصیلهسیز اولاراق اؤز دوغما بوردو شهرینده " پارلامنت "ه-یئرلی شورایا و محکمهیه رهبرلیک ائتمیشدیر. اونون سیاسی علملره ماراغی محض بو ایللرده یارانمیشدیر. مونتسکیو 1712-جی ایلده یارادیلان بوردو آکادمیسینین عوضوو اولموشدور. موتفکّیر موختلیف ایللرده " تفکّور سیستمی " (1716)، " دوها فرقلری " (1717) و " ایران مکتوبلاری " (1721) اثرلرینی نشر ائتدیرمیشدیر. " ایران مکتوبلاری " اثری هولندین آمستردام شهرینده نشر ائدیلمیشدیر. اثرین ایلک نشرینده مؤلیفین آدی گیزلی ساخلانیلمیشدیر. چونکی بئله جسارتله یازیلمیش تنقیدی بیر اثر غدار 14. لودوویقین (1638-1715) اؤلوموندن 6 ایل سونرا یئنه ده داوام ائدن دهشتلی ایستیبداد دؤورونده چاپ اولونموشدور. آیری-آیری شخصلر آراسیندا مکتوبلاشما فورماسیندا رومان ژانریندا یازیلمیش بو اثرده فرانسهنین 14. لودوویق دؤورو، او زامانکی ایران دؤولتینین وضعیتی کسکین، ایفشاتئدیجی تنقید آتشینه توتولموشدور. مونتسکیو بو اثرده شرق دسپوتیزمی و اوروپا موطلق مونارشیسینه منفی موناسیبتینی بیلدیرمیش، بوندان علاوه ، فیلوسوف، اثرده او دؤورون اوروپا سیاستی، ایسلام و مسحیت دینی، موختلیف دونیا اؤلکهلرینده اهالینین آرتما و آزالما سببلری، مونارشی و جومهوریت ایدارهچیلیک فورمالاری و اونلارین تاریخی حاقیندا، ائلجه ده فلسفه و حوقوق علمینه دایر ماراقلی و دَیرلی فیکیرلر ایرهلی سورموشدور. 161 مکتوبدان عیبارت اولان ایکی جیلدلیک " ایران مکتوبلاری " اثری مونتسکیونو مشهورلاشدیردی و اونا بؤیوک شؤهرت گتیردی. مؤلیف بو اثرینین ایکینجی نشرینی یئنه 1721-جی ایلده، اوچونجو نشرینی ایسه اؤلوموندن بیر ایل اوّل، یعنی 1754-جو ایلده بعضی علاوه لرله نشر ائتدیردی. وفاتیندان سونرا ایسه اثر دفعهلرله 1758، 1897، 1929 و 1954-جو ایللرده یئنیدن نشر ائدیلمیشدیر. حیاتینین پاریس دؤورونهدک " ایران مکتوبلاری "-ندان سونرا مونتسکیو آشاغیداکی اثرلری یازمیشدیر: Dialoque de Sylla et d’Eucrate (1722)، De La Politique (1723)، Reflexions Sur La Monarchie Universelle (1724). 1726-جی ایلده مونتسکیو پاریسه کؤچموش و ایکی ایلدن سونرا فرانسا آکادمیسینه عوضو سئچیلمیشدیر. 1729-جو ایلده اینگیلیسه گئدهرک لورد چسترفیلد دین ایکی ایل قوناغی اولموشدور. مونتسکیو اینگیسده اولارکن لندن کرال جمعیتی عوضولوگونه قبول اولونموشدور. 1731-جی ایلده تکرار فرانسهيه دؤنهرک بوردو آکادمیسینده بیر چوخ موحاضیرهلر اوخوموشدور. 1734-جو ایلده " روملولارین یوکسلیش و سوقوطونون سببلرینه دایر دوشونجهلر" آدلی مشهور اثرینی نشر ائتدیرمیشدیر. او، بو اثرینده دسپوتیزمین یارانما سببلرینی ایضاح ائدهرک رومانین تاریخی نومونهسینده ثوبوت ائتمگه چالیشیردی کی، هارادا وطنداشلار آزاددیرلارسا، عدالتلی قایدا-قانونلار حؤکم سورورسه، اورادا نورمال جمعیت اولار. مونتسکیو اوروپا اؤلکهلرینه بیر چوخ سیاحتلر ائتمیش، موختلیف اؤلکهلرین دؤولت حاکیمیتی قورولوشونون فرقلی فورمالارینی (جومهوریت و مونارشی) موقاییسه ائده رک تحلیللر آپارمیش و بئله نتیجه یه گلمیشدیر کی، دیگر دؤولت ایداره فورمالاری ایله موقاییسهده جومهوریت ایدارهچیلیک فورماسی اهالینین بؤیوک اکثریتی اوچون آزادلیق و حوقوق برابرلیگینی داها دا چوخ تأمین ائدیر. مونتسکیو تاریخده ایلک دفعه اولاراق سیاسی پروسهلرین اینکیشافی قانونااویغونلوقلاری ایله باغلی عومومیلشدیریلمیش نتیجهلر چیخارماق اوچون موختلیف اؤلکه حوقوقلارینین موقاییسهلی اؤیرنیلمهسیندن شوعورلو و سیستملی شکیلده ایستیفاده ائتمیشدیر. او، حساب ائدیردی کی، دؤولت ایدارهچی لیک فورمالاری دؤولت اراضیسینین ساحهسی ایله علاقه داردیر. بئله کی، اراضیسی کیچیک اولان دؤولت جومهوریت، اورتا اؤلچولو اراضیسی اولان دؤولت مونارشی، گئنیش اراضییه مالیک اولان دؤولت ایسه دسپوتیا اولمالیدیر. بونا باخمایاراق، او، گئنیش اراضییه مالیک اولان دؤولتلرده ده جومهوریت یاراتماغین مومکونلوگونو اینکار ائتمیردی، یالنیز او حالدا کی، بو جومهوریت فدراتیو شکیلده قورولموش اولسون. مونتسکیونون 1748-جی ایلده ژنوده مشهور ایکی جیلدلیک شاه اثری- " قانونلارین روحو " چاپ ائدیلمیشدیر. مؤلیف بو اثر اوزرینده 20 ایل ایشلهمیشدیر. او، اثرده لاکین عنعنه لرینی داوام ائتدیره رک لیبرال دموکراتیک قورولوشون پرینسیپلرینی موعینلشدیرمیشدیر. مونتسکیو اوروپادا موطلق مونارشیلری موشاهیده ائدیب تحلیللر آپاراراق کرال حاکیمیتینین وطنداشلارا قارشی اؤزباشینالیغینی آرادان قالدیرماق اوچون الوئریشلی یوللار آختاریردی. بو مقصدله او، " قانونلارین روحو " اثرینده حوقوقی دؤولت و حاکیمیتین بؤلگو پرینسیپی کونسپسیاسینی ایرهلی سورموشدور. مونتسکیو حساب ائدیردی کی، وطنداش جمعیتینده سیاسی آزادلیق حوقوقی دؤولتین قورولماسیندا اساس رول اویناییر. او، کونکرت اولاراق سیاسی آزادلیق حاقیندا ایکی نؤوع قانون اولدوغونو گؤستریردی: 1) دؤولت قورولوشونا موناسیبتده سیاسی آزادلیق یارادان قانونلار؛ 2) وطنداشا موناسیبتده سیاسی آزادلیق یارادان قانونلار. مونتسکیونون سیاسی آزادلیق ایدئیاسی وطنداش آزادلیغی ایدئیاسی ایله علاقهدار ایدی کی، بونون دا اساسینی اؤلکه وطنداشلارینین تهلوکهسیزلیگی تشکیل ائدیردی. او یازیردی: "آزادلیق اودور کی، قانونلارلا ایجازه وئریلن شئیی ائده بیلهسن. اگر وطنداش بو قانونلارلا قاداغان اولونموش شئیی ائده بیلرسه، اوندا اونون آزادلیغی اولمازدی، بئله کی، همین شئیی دیگر وطنداشلار دا ائده بیلر " . مونتسکیو سیاسی آزادلیق دئیرکن، قانونچولوغون و تهلوکهسیزلیگین برقرار اولماسینی نظرده توتوردو. بونا نایل اولماق اوچون ایسه او، حاکیمیتین بؤلگو پرینسیپی کونسپسیاسینی ایشلهییب حاضیرلامیشدیر. بو کونسپسیایا گؤره دؤولت حاکیمیتی موختلیف اورقانلاردا جمعلشن و بیر-بیرینی قارشیلیقلی صورتده محدودلاشدیران و تارازلاشدیران قانونوئریجیلیک، ایجرا و محکمه حاکیمیتینه بؤلونور و بونلار ایچریسینده قانون-وئریجیلیک حاکیمیتی آپاریجی و موعینائدیجی مؤوقعیه مالیکدیر. مونتسکیونون بو کونسپسیاسی سونرالار دؤولت حوقوقو نظریهسینده بؤیوک عکس-صدا دوغوردو. اؤنجه بؤیوک بریتانیادا آنایاسا اینکیشافا تاثیر ائدن، هابئله آمریکا بیرلشمیش دؤولتلر آنایاساسیندا اؤز عکسینی تاپان بو کونسپسیا، سونرالار موعاصیر دونیانین بوتون دموکراتیک دؤولتلرینین آنایاساسیندا تثبیت ائدیلمیشدیر. مونتسکیو " قانونلارین روحو " اثرینده گؤستریردی کی، طبیعتین و جمعیتین وحدتی فاکتیندان بئله نتیجهیه گلمک اولار کی، طبیعت حادیثهلری کیمی ایجتیماعی حادیثهلر ده دایمی فعالیت گؤسترن قانونلارا تابعدیر. او، حساب ائدیردی کی، محض قانون بو یا دیگر موناسیبتلری شرطلندیرن، موعینلشدیرن، جانلاندیران عقلی باشلانغیجدیر، باشقا سؤزله، بو موناسیبتلر ده اینسان عاغلینین و شوعورونون بیرباشا ایشتیراک ائتمهسیدیر. مونتسکیونون فیکرینجه، قانونون عومومی آنلاییشی، بوتون قانونلاری-یعنی، هم دونیادا مؤوجود اولان دَییشمز طبیعی قانونلاری، هم ده شوعورلو وارلیق دونیاسیندا فعالیت گؤسترن دَییشکن قانونلاری احتیوا ائدیر. او، گؤستریردی کی، هر بیر قانونون مؤوجود اولماسینین سببی واردیر. چونکی هر بیر قانون فیزیکی، معنوی و سوسیال گئرچکلیگین بیر المنتی ایله علاقهداردیر. او، قانونو " اشیانین طبیعتیندن دوغان ضروری علاقهلر" آدلاندیریردی. مونتسکیو اورتا عصر دسپوتیک قانون وئریجیلیگینین آمانسیزلیغینی و غدارلیغینی، اونون خالقا ضید کاراکترینی کسکین ایفشا ائدیردی. بو باخیمدان او یازیردی کی، دسپوتیک دؤولتده قانون اولا بیلمز. مونتسکیو یا گؤره قانونون غدار اولماسی اونون حیاتا کئچمهسینه مانعچیلیک تؤرهدیر. او، یازیردی: " قانونچولوغون کؤلگهسینده و عدالت بایراغی آلتیندا چیخیش ائدن ایستیبداد داها غداردیر" . مونتسکیو، " قانونلار خالقین روحونا اویغون گلمهلیدیر " فیکرینی ایرهلی سوروردو. بو موناسیبتله او، یازیردی کی، قانون حاضیرلانارکن و قبول اولونارکن خالقین ایدراک سویهسی، اونو خالقین قبول ائتمگه حاضیر اولما وضعیتی موطلق نظره آلینمالیدیر. فیلوسوفون فیکرینجه، قانونلار یارادیلارکن اونون داها تاثیرلی اولماسی اوچون خالقین عادت و عنعنهلری ده نظره آلینمالیدیر. مونتسکیو یازیردی کی، قانون خالقین شوعور سویهسیندن چوخ ایرهلی گئتمهملیدیر، عکس تقدیرده، اونون حیاتدان تجرید اولونماسی تهلوکهسی یارانار. مونتسکیو بو فیکیرلرینده حاقلی ایدی. حقیقتاً ده تاریخی تجروبه گؤستریر کی، قانونلارین دوزگون باشا دوشولمهمهسیندن اؤلکهده اؤزباشینالیقلار یارانا بیلر. مونتسکیویا گؤره خالقلار آراسینداکی علاقهلر دؤولت حوقوقو ایله، ایداره ائدنلرله ایداره اولونانلار آراسینداکی موناسیبتلر ایسه مدنی حوقوق واسیطهسی ایله نیظاما سالینیر. او، قئید ائدیردی کی، قانون گئنیش آنلامدا اینسان عاغلینین محصولودور، هر جمعیتین، خالقین سیاسی و مدنی قانونلاری عاغلین گئرچکلشمهسیدیر. بو قانونلار ایچریسینده یاراندیغی جمعیتین، خالقین روحونا اویغون اولمالیدیر. مونتسکیو اینسانلارین طبیعی ماهیتیندن دوغان طبیعی قانونلارین قانونوئریجیلر طرفیندن حاضیرلانان " پوزیتیو " (موثبت) قانونلاردان فرقلندیریردی و پوزیتیو قانونلارین اؤزلرینی ده اوچ نؤوعه-بینالخالق قانونلار، ایجتیماعی-سیاسی قانونلار و وطنداشلیق قانونلارینا بؤلوردو. مونتسکیو، طبیعی موحیطین و ایقلیمین ایجتیماعی اینکیشافا تاثیرینی موطلقلشدیریردی. بئله کی، اونون فیکرینجه، موحیطین فیزیکی خاصهسی هم " قانونون روحو "نو، هم ده حاکیمیتین فورمالارینی موعین ائدیر. مونتسکیونون طبیعی موحیطین و ایقلیمین موختلیف نؤوع ایجتیماعی موناسیبتلره تاثیری فیکری، اونون دیگر گؤروشلرینده، خوصوصاً آشاغیدا شرح ائدیلهجک جینایت و جینایتکارلیغین سببلرینه دایر گؤروشلرینده ده اؤز تاثیرینی گؤسترمیشدیر. مونتسکیو " قانونلارین روحو " اثرینده جینایت، جزا و جینایت پروسهسی مسلهلرینه ده توخونموش، بو باره ده دیرلی فیکیرلر ایرهلی سورموشدور. مونتسکیونون بو اثرینده اونون جینایت-حوقوقی پروقرامینی عکس ائتدیرن فصیللر (جزانین گوجو حاقیندا، ژاپون قانونلارینین گوجسوزلوگو، رومان قانونوئریجیلیگین ده جزا حاقین دا، جینایت و جزا آراسیندا دقیق موتناسیبلیک حاقیندا، روحی و جیسمانی جزالار حاقیندا) واردیر. او، جینایت حساب ائدیلن عمللر دایرهسینین (خوصوصیله ده دین ساحهسینه و مونارشین تحقیر ائدیلمهسی ایله باغلی اولان جینایت عمللری دایرهسینین) خئیلی محدودلاشدیریلماسینین قیزغین طرفداری اولموشدور. مونتسکیویا گؤره حرکتلرله موشایعت ائدیلمهین سؤزلره و فیکیرلره گؤره شخصی جینایت مسئولیتینه جلب ائتمک اولماز. اونون فیکرینجه، جینایت حساب ائدیلن هر بیر عمل قانوندا دقیق موعین اولونمالیدیر کی، حاکیم قانوندان کنارا چیخا بیلمهسین. مونتسکیو جینایت جزاسینین شخصین تؤرتدیگی جینایته اویغونلوغو پرینسیپینی ده ایشلهییب حاضیرلامیشدیر. بو پرینسیپین پوزولماسینین هانسی نتیجهلره سبب اولدوغو نو او، چینین (مثلاً، چینده قولدورلاری شاققالاییرلار، اوغرولاری ایسه یوخ. بو فرقین نتیجهسینده اورادا آدام اؤلدورمور، یالنیز اوغورلوق ائدیرلر) و موسکو دؤولتینین (مثلاً، موسکو دؤولتینده اوغرولاری و قولدورلاری عئینی بیر جزا ایله جزالاندیردیقلاریندان، اورادا سویغونچولوق همیشه آدام اؤلدورمه ایله موشاییعت اولونور) نومونهسینده گؤسترمیشدیر. عئینی زاماندا، مونتسکیو، جزالارین عوموماً یونگوللشدیریلمهسینین طرفداری اولموش و اؤلوم جزاسینین تطبیق دایرهسینین محدودلاشدیریلماسی ضرورتینی خوصوصیله قئید ائتمیشدیر. مونتسکیو جینایت حوقوقو ایله باغلی آشاغیداکی پرینسیپلری تکلیف ائدیردی: - جینایتکارلیقلا موباریزهیه قانونون سرتلیگی دئییل، مسئولیتین لابودلوگو کؤمک ائده بیلر؛ - جینایت و جزا وظیفهلی شخصلرین مولاحیظهلرینه گؤره دئییل، خالقا بللی اولان مؤوجود قانونوئریجیلیکله تثبیت ائدیلمهلیدیر؛ - باخیشلارا، ایناملارا و سؤزلره گؤره شخص جینایت مسئولیتینه جلب ائدیلمهملیدیر و شخصه جزا یالنیز ظاهیری عالمده تظاهور ائدن حرکتلره گؤره وئریلمهلیدیر. مونتسکیو جینایتکارلیغین سببلری پروبلمینه دایر اؤزونون متودولوژی کونسپسیاسینی دا حاضیرلامیشدیر. بو کونسپسیادا او، جنایتلرین باش وئرمه سببلرینی ایقلیمین تاثیریندن آسیلی اولدوغونو ثوبوت ائتمگه چالیشیردی. اونون فیکرینجه، شیمالدان جنوبا حرکت ائتدیکجه احتیراسلار و جنایتلر ده آرتیر. مونتسکیو جینایت حوقوقونون اساس وظیفهسینی جزالاندیرماقدان داها چوخ جینایتکارلیغین قارشیسینی آلماغین ضروریلیگینده گؤروردو. " قانونلارین روحو " سیویل دونیا اؤلکهلرینده دؤولت حاکیمیتینین دموکراتیک سیستمینین اینکیشافینا بؤیوک تاثیر ائتمیشدیر. بو اثرین مونتسکیونو داها دا مشهورلاشدیرماسینا باخمایاراق، اثر کاتولیک کیلیساسی طرفیندن ناراضیلیقلا قارشیلاندی. 1749-جو ایلده " قانونلارین روحو " کیلیسا طرفیندن، بعضی دینی احکاملاری ردّ ائدن اثر کیمی ایتیهام ائدیلهرک هوجوملارا معروض قالدی. بو ایتّیهاملارا قارشی 1750-جی ایلده مونتسکیو " قانونلارین روحونو مودافیعه" آدلی اثرینی یازدی. بونا باخمایاراق، 1751-جی ایلده " قانونلارین روحو " اثری کیلیسا طرفیندن قاداغان ائدیلدی. فیلوسوف عؤمرونون سون ایللرینی آتالارینین مالیکانهسی اولان بوردو قالاسیندا یاشاییردی، لاکین او، ایلین بیر نئچه آیینی پاریسده کئچیرمگه وردیش ائتمیشدی. یئنه بئله بیر سفرده ایکن مونتسکیو، 10 فوریه 1755-جی ایلده، 66 یاشی اولارکن دونیاسینی دَییشدی. بو بؤیوک اینسان دونیا ایشیغینا گؤزلرینی یومارکن تاریخده ایز بوراخان دیگر مشهور شخصیتلردن بکاریا 17، هولباخ 18، روسو 42، دیدرو 42، وولتر ایسه 61 یاشیندا ایدی. بو داهی شخصیتین ایجتیماعی، سیاسی، حوقوقی و ایقتیصادی گؤروشلری بو گون ده اؤز اهمیتینی و تاثیرینی ایتیرمهمیشدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- يونس خليلوف. " مونتسکيونون حياتی و حوقوقی گؤروشلری " . " قانون " ايجتيماعي-سياسي، علمي حوقوق ژورنالي، № 08 (112)، باکي. 2003. ص. 39-40
- يئنی تاريخ 9. 2. فصيل فرانسه بورژوا اينقيلابی. § 4. معاريفچیليک و اونون گؤرکملی نومايندهلری.
- حکمت حاجیزاده- " دئموکراتيا - گئديلهسی اوزون بير يول "
- يوسف رستموف- " سوسيال-سياسی و حوقوقی تعليملر تاريخي "


text:
آمینو اسید
آمینوتورشو، آمیدوتورشو[۱] و یا آمینوکاربون تورشوسو[۲][۳][۴] - ترکیبینده آمین (-نه۲) و کاربوکسیل (-جووه) قروپلاری اوْلان اورقانیک بیرلشمهلر صینفی. ۵۰۰-ا قدر آمینوتورشو نؤعو بیلینمکله یاناشی بونلارین آنجاق تخمیناً ۲۰-سی بیولوژی اوْلاراق اهمیتلیدیر. ان مؤهوم اهمیته مالیک اوْلان آمین تورشولار a-آمین تورشولاردیر.
فیزیکی خاصهلری[دَییشدیر]
بۆتون آمین تورشولار یۆکسک دمادا اَرییهن، سودا یاخشی حل اوْلان رنگسیز کریستاللیک مادهلردیر. اوْنلارین اؤزون مخصوص لوغو اوْندان عبارتدیر کی، موْلکولوندا تورشو خاصهسی گؤسترهن کاربوکسیل قروپو و اساسی خاصه گؤسترهن آمین قروپو واردیر. اوْنا گؤره ده اوْنلار آمفوتر خاصهیه مالیکدیر. باشقا سؤزله، عئینی زاماندا هم اساسی، هم ده تورشو خاصهسی گؤستریرلر. اوْنا گؤره ده آمین تورشولارا اورقانیک آمفوتر مادهلر دئییلیر.
طبیعتده[دَییشدیر]
جانلی اوْرقانیزملرده آمین تورشولار پروتئینلرین و دیگر بیولوژی مؤهوم بیرلشمهلرین بیوسینتزینده ایستیفاده ائدیلیر. باکتری لر و بیتکیلر بۆتون لازیم اوْلان آمین تورشولاری بسیت مادهلردن سینتز ائتمک قابیلیتینه مالیکدیر. لاکین بیر سیرا جانلی اوْرقانیزملرده و اینساندا بیر سیرا آمین تورشولار سینتز اوْلونا بیلمیر، اوْنا گؤره ده اوْنلار اوْرقانیزمه ییئجئک ایله داخیل اوْلمالیدیر. اوْنلار عوض اوْلونا بیلمهیهن آمین تورشولار آدلانیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کچیدلر[دَییشدیر]
- کیمیادا آمین تورشولار
- H. C. ЭHTeлиc AMиHoaцил-TPHK-cиHTeTaзы: дBa kлacca фepMeHToB // CopocoBckий oбpaзoBaTeлbHый жypHaл، ۱۹۹۸، № ۹، c. ۱۴-۲۱
قایناق[دَییشدیر]
- ↑ آمیدوتورشو Academic.ru سایتیندا آلمانجا ورسییاسی
- ↑ [هتتپ://اۇنیورسال_lexikon.deacademic.com/205460/Aminocarbonsäuren[دائمی اولو باغلانتیلی] آمینوکاربون تورشوسو] Deacademic.com سایتیندا آلمانجا
- ↑ [هتتپ://اۇنیورسال_lexikon.deacademic.com/205460/Aminocarbonsäuren[دائمی اولو باغلانتیلی] آمینوکاربون تورشوسو] Nedug.ru سایتیندا روسجا
- ↑ آمینوکاربون تورشوسو Himion.ru سایتیندا روسجا


text:
اویان نیوز:
ماشااله رزمی
من بیردریایام، قابا توکولموشم
من بیر نقطه یم حرف اوستونده قویولموشام
هر مین ایلدن ، بیر نجات وئرن گلر
من اونجات وئرنم ، مین ایللیکده گلمیشم *
(همدانلی باباطاهر)
آذربایجانلی معروف جراح وتورکولوگ پروفسور جواد هیئت ۲۰۱۴ جو ایلین اوگوست آیینین اون ایکی سینده باکی شهرینده وفات ائتدی. جواد هیئت بویوک عالیملرین دیلیندن ، کاشغری ثانی، ده ده قورقود دوران و آذربایجان تورک لرینین معنوی آتاسی آدلانیب، پروفسور جواد هیئت ۱۹۲۵ جی ایلده تبریز شهرینده بیر مشروطه چی عائیله ده دونیایا گلیب . اونون آتاسی علی هیئت تبریزده مکتبی قورتاراندان سونرا، دینی تحصیلات آلماغا نجف شهرینه گوندریلمیشدیر.مشروطه دورونده تبریزلی لر استبداچی لارلا اوز به اوز دویوشوردولر او گونلرده علی هیئت نجف شهرینده یاشایان مجتهیدلرین طرفینده بیرهیئت تبریزه گتیریر و او هیئت نجف عالملرینین طرفیندن تبریز مجاهد لرینه حمایت خبری گتیرمیشدی . کربلائی علی او هیئتین باشچی سی دی بو سببه « علی هیئت » مشهور اولور او مجتهد اولوب آنا یوردونا قاییداندان سونرا ، ملا لارین مشروطه دورونده ضد تجدد اولدوقلارینا موخالفت گوستریر ، سیویل پالتار گئیر و او زامانین عدلیه سینده قاضی اولوب محکمه لرده قضاوت ایشینه مشغول اولور .
ایکینجی دونیا محاربه سی دورونده ایراندا یاشایان بویوک عائیله لر اُوز اوغلانلارین تحصیل آلماغا آوروپا اولکه لرینه گونده ریردیلر آمما علی هیئتین تورک دیلی و تورک کولتورونه چوخلوحرمتی اولدوقونا، اُوز اوغلوجواد هیئتی استانبولا یوللاییر . جواد هیئت استانبولدا ، اُوز وطنداشی حمید نطقی ایله بیرلیکده طب یونیورسیته سینده تحصیل آلماغا باشلاییر و حکیم اولاندان سونرا تخصص آلماغا فرانسایا گئدیرو قلب جراحلیقیندا تخصص آلیر و ۱۹۵۲ نجی ایلده آتاسی وزیر دادگستری اولان زامان ایرانا قاییدیر و بیر قلب جراحی کیمی ایشه باشلاییر عین زامانداتهرانین طب یونیورسیته سینده طلبه لره جراحلیق درسی وئریر.
دکتر جواد هیئتین آتاسی علی هیئت ۱۹۵۰ جی ایلده باش ناظر منصورون دولتینده و دکتر محمد مصدقین دولتینده وزیر دادگستری اولور و ۱۹۵۳ جوایل ۲۸ مرداد کودتا سیندان سونراشاهین دستورو ایله فارس استانیندا، استاندارلیقا گونده ریلیر.علی هیئت بوتون عومرون مهم دولتی مقاملاردا اولوب اوجمله دن « دیوان عالی کشور» ین رئیسی اولوب . جواد هیئت اُوزوبویوک جراح اولدوقونا تهران نظمیه سینین خسته خاناسینین رئیسی اولوب بو سبب لره جواد هیئتین مخالیف لری اونون ایشین وآتاسینین حکومت اورگانلاریندا اولدوغونو عنوان ائدیب وجوادهیئتی کئچمیش شاه حوکومتینه یاپیشدیریرلار بیرحالدا کی جوادهیئت اُوزونو سیاسی بیر شخص آدلاندیرمیردی و هئچ بیر سیاسی تشکیلاتلارا نه حوکومت طرفداری ونه ده اوپوزیسیونا باغلی دئیلدی.
جواد هیئت یازیچی و تحقیقاتچی
جواد هیئت بویوک قلب جراحی اولوب و ایراندا بیرینجی دفعه آچیق قلب عملین جراحلیقین ائدیب . اونون یونیورسیته پروفسورو و یا معروف جراح اولماسی اُوز یئرینده آمما جواد هیئتی تورک دونیاسیندا و آذربایجانلی لارین آراسیندا شوهرته و حورمته یئتیرن ، اونون یاریچیلیقی و تحقیقاتچیلیقی اولوب . جواد هیئت عومورونون بویوک بولومون یازیچیلیقلا مشقول اولوب ،خوصوصن اسلام انقلابیندان سونرا یازیچیلیق اصلی مشغولیتی اولوب و اونون حکیم لیک کابینه سی آذربایجانلی یازیچیلارینین مشورت مرکزینه چئوریلیب وهمین بو مطب ده بویوک بیر حادیثه ئوز وئریب و اوحادیثه «وارلیق» درگی سینین اورادا یارانماسیندان عیبارتدیر.
وارلیق درگیسی
جواد هیئت «وارلیق» درگیسی ایله و وارلیق درگیسی جواد هیئت ایله تانینیرلار و مومکون دئیل بیریندن دانیشاسان و اوبیریسینین آدی آرایا گلمه یه. وارلیق اوتوز بئش ایل جواد هیئت ایله یاشادی و جواد هیئتی یاشاتدی و بئله لیکله جنوب آذربایجاندا « وارلیق مکتبی» یاراندی .
اسلام انقلابیندان سونرا ،آذربایجانلی یازیچیلار جواد هیئتین مطبینده آذربایجان تورکجه سینده وارلیق آدلی بیر درگی نشر ائتمگه قرار وئریرلر . دورد نفر وارلیقین یارانماسینداجیدی ایشتراک ائدیبلر و بو دورد نفرین آدی آذربایجانین ماعاصیر تاریخینده ثبت اولونور اونلار عبارتدیلر: دکتر جواد هیئت ، دکترحمید نطقی ، دکتر محمد علی فرزانه و آقای علی کاتبی. بو دورد نفرین ایچینده آنجاق دکتر هیئتین سولچولوق گئچمیشی یوخودو واسلام حوکومتی اونو کومونیست تانیمیردی او سببه قرار وئریلیر درگی دکتر هیئتین آدینا قیدیاتدان کئچسین و ثبت اولونسون . درگینین آدی حاقدا چوخلو موباحیثه لر اولور و نهایتده دکتر حمید نطقی نین تکلیفی ایله « وارلیق » آدی قبول اولونور . بو آدین بویوک تاریخی و ایجتماعی زنگیلیگی وار . حمید نطقی نین دئدیگینه او بو آدی
« بارلیق- وارلیق» چایینین آدیندان آلیب . بارلیق چایی ، آلتای داآخان یئنی سئیی چایینین بیر قولونون آدی دیر و ۱۴۰۰ ایل تاریخی اولان « اورخون کتیبه لری»نین بیر نئچه سی اورادا تاپیلدیقی اعتبارینا تاریخده چوخ مشهور اولونوب.
بیلدیگیمیز کیمی اورخون کتیبه لری تورک دیلینین و تورک یازیسینین ان قدیمی وموعتبر سندلریندن دیلر.
ایجتماعی باخیشدان دئمگ اولار فارس حاکمیتی پهلویلر دورونده آذربایجانلیلارین وارلیقین و هویتین اینکار ائتمیشدیلر و وارلیق درگیسین یارادانلار آرزی ائدیردیلر آذربایجانلیلارین مدنی و کولتورل وارلیقین احیاء اتسینلرو نهایتده وارلیق درگیسی بو مقصدینه یئتیشدی و جنوب آذربایجانیدا دیل و تاریخ ساحه سینده بویوک بیر رنسانس باشلاندی.
جنوب آذربایجانین کولترل رنسانسین موختلف سببلری عبارتدیلر: ایرانداسیاسی دئگیشیکلیک، شهرلرین یئکلمه سی، جمعیتین ساوادلانماسی، شمال آذربایجانین مستقیل اولماسی و گلوبالیزاسیون گئدیشاتی . بو سببلر جنوب آذربایجاندا میلی اویانیش یاراتدیلار و وارلیق درگیسی بو اویانیشین ادبی نماینده سی اولدو. وارلیق درگیسینین اساس موفق اولما شرطی اونون موناسیب ولازیم اولان زاماندا یارانماسیدیر.یئنی نسیل ومیلی شعورلو گنجلرین بئله بیر درگیه ایستکلری واریدی.وارلیق مکتبینه بو نسیل معناوردی.
مقایسه اللغتین
دوکتور جواد هیئت ایگیرمی دن آرتیخ کتاب ورساله یازیب . بو کیتابلارین ان اهمیتلی لریندن بیری تورک دیلینین واونون لهجه لرینین تاریخیدیر« سیری درتاریخ زبان ولهجه های ترکی» . فیلو لوگ لار بو کیتابی « دیوان لغات الترک»ون ایکینجی جیلدی آد وئریرلروجواد هیئته «کاشغری ثانی » دئیرلر. تورک دیلینین ۲۸ قولو یا لهجه سی وار و اونلاردان ایگیرمی سی ، مکتوب اولونور و اُوزلرینه لاییق مکتوب تاریخ لری و ادبیات لاری واردیر. تورک دیلینین اهمیتلی قوللاریندا بیریسی ده آذربایجان تورکجه سی دیر و جواد هیئت بو دیلده یازیر و اونون گرامرین تعلیم ائدیر آمما منجه جواد هیئتی «کاشغری ثانی» ائیله ین کیتاب ،کیچیک «مقایسه اللغتین » رساله سی دیر.
محمود کاشغری اون بیرینجی عصیرده بیرینجی دفعه تاریخده « دیوان لغات الترک»ی یازدی ومین ایل اوندان سونراجواد هیئت ایگیرمی بیرینجی عصیرده آذربایجان تورکجه سینین قانون وقایدالارین« مقایسته اللغتین » رساله سینده کامیل ائتدی .
۵۰۰ ایل بوندان اول امیرعلیشیر نوائی ، سولطان حسین بایقرانین وزیری ، تورک وفارس دیللرین بیری بیریله موقایسه ائتمک اوچون « محاکمه اللغتین» کیتابین یازیب وتورک دیلینین ، فارس دیلینه اوستون اولدوغون ثابت ائدیب . البته او کیتاب تورکی جیغاتایی دلینده یازیلیب ونادرشاهین مونشوسو «مهدیخان استرآبادی» اونون لغتلرین شرح ائتمگه «سنگلاخ» سوزلوگون یازیب .
جواد هیئتین اُوز یازدیقینا ، « موقایسه اللغتین» واقعیتده ، امیرعلیشیر نوائی نین« محاکمه اللغتین» ینین یولون دوام ائتدیریرو آذربایجان تورکجه سین فارس دیلی ایله موقایسه ائدیر. بو ۹۶ صحیفه لی رساله ده جواد هیئت ، آذربایجان تورکجه سینین کلمه لرین، تهران فارسجاسی ایله توتوشدورور وتورک دیلینین، فارس دیلیندن کامل اولدوغون گوستریرهمین بو رساله نین سونوندا ۱۶۵۰ آذربایجان تورکجه سینین، فارس دیلینده تایی وترجومه سی اولمایان لغتلرین گتیریروبئله لیکله ، آذربایجان تورکجه سی، علمی و ادبی دیل اولمایان دئین شخصلره قطعی بیرردجوابی وئریر.
عین زاماندا « مقایسه اللغتین» رساله سی ، آذربایجان تورکجه سینه کامیل بیر گرامر ساییلیر چونکو جواد هیئت بو رساله ده چالیشیر ،آذربایجان تورکجه سین ادبی فورمادایازماغین ،گنج یازیچیلارین واوخوجولارین یادیناسالسین . یعنی اُوز تکلیگینده بویوک بیر فرهنگستان رولون عهده سینه آلیر.
جواد هیئت وتورک دونیاسی
ایرانین اطرافیندا یئدی تورک دیللی اُولکه وار. بو اُولکه لرین هامسینین یوزلرجه ایران شناس لاری واردیر آمما ایران دونیانین چوخ جمعیتلی اُولکه لرینین آراسیندا، تورکو لوگو اولمایان تکجه بیر اُولکه دیر. تهران یونیورسیته سی آفریقانین سواحیلی دیلینده دوکتور تربیت ائدیر آمما تورکو لوگ تربیت ائتمیر. آز چوخ ایرانلی تورکو لوگ لار یا ترکیه ده یا داغرب اُولکه لرینده تحصیل آلیب وتورک شناس اولوبلار.تهران حوکومتلری بوآیری سئچگیلیگی ودیل تبعیضین رسمی سیاستلرینه چئویریبلر. بو سیاسته « تورک فوبیا» دئمک اولار.
جواد هیئت ، دکترحمید نطقی ، دکتر محمد علی فرزانه واونلارتک شخصیتلریمیز اوتو دیداکت ومیلت دیلیندن درس آلمیش تورکو لوگ لاردیلارو اونلارین اوریجینال اولمالاری داائله میلت مکتبیندن درس آلیب و اوستاد و موعلم اولماقلاریدیرو سبب سیز دئیل اگر دونیانین بویوک تورکو لوگلاری جواد هیئتی کاشغری ثانی و ده ده قورقود دوران آدلاندیرلار.جواد هیئت یازدیقی اثرلری اوزگه عالملرین کیتابلاریندا گوتوروب اُوز آدینا نشر ائتمه ییب بلکه اونون تامام اثرلری ا ُوز میلتینین دیلیندن الهام آلیب و کاغیذ اوستونده یازیلیب.او بویوک بیر «غواص معانی» ساییلیر.ایران حوکومتی جواد هیئته حورمت وئرمک یئرینه ، اونو پیسله ییب و اونا آغیر،آغیر تهمتلر وورور.جواد هیئتی ایراندا تورک ضیالی لاری، تورک میلتینین خادمی تانییرلار.عکسینه فارس پان ایرانیست لری اونو ایرانا خائین تانییرلار.
جواد هیئت تورک اُولکه لرینده مهم کنفرانسلاردا ایشتراک ائدن زامانلار ، او اُولکه لرین رهبرلری جواد هیئتی جنوب آذربایجانین میلتینین نماینده سی تک قبول ائدیب قارشیلاییردیلار. جواد هیئت سیاسی آکتیویست دئیلدی آمما اونون تورک دیلی وآذربایجان تورکجه سی حاقداچکدیگی زحمتلر اونو بیر میلی رهبرائتمیشدی.او آذربایجان یولوندا چالیشانلاری یاددان چیخارتمیردی. داخیلده و خاریجده اونلارا باش ووروب وتشویق ائدیردی . استاد ۲۰۰۳ نجوایل پاریسه گلیب بیزی ده فخرلندیردی .
یاخین ایللرده اسلام جمهوریتی جواد هیئتین کیتابلارینا نشر اولماق اجازه سی وئرمیردی عکسینه اونون کیتابلارین آذربایجان میلی فعالرینین ائوینده تاپاندا جرم سندی حساب ائدیردی . عین زاماندا جواد هیئتین کیتابلاری تورک اولکه لرینده و خارج ده یاشایان آذربایجان تورکلرینین آراسیندا ، عرب الفباسیندا ، لاتین الفباسیندا و سیریلیک الفباسیندا نشر اولوردو و نشر اولور.. زامان کئچدیکجه جواد هیئتین حورمتی آرتاجاق و میلتیمیزین ایچینده « هیئت » شناس لاریاراناجاق. میلتیمیز اونون آدینا یونیورسیته لرو آکادمی لر قوراجاق.
دوکتورجواد هیئت واسلام جمهوریتی
جواد هیئت ایللربوندان اول وصیت ائتمیشدی اونو اولندن سونرا آتاسینین یانیندا تبریزین طوبائیه قبرستانلیقیندا دفن ائتسینلر آمما طوبائیه قیرستانلیقینین دولت جمهوری اسلامی طرفیندن ویران اولماسینین خبری گلن زامان جوادهیئت وصیتین دئیشدی وایستدی اُولنده مقبره الشعرای تبریزده، استاد شهریارین کناریندا دفن اولونسون .
استاد جواد هیئت وفات ائدن گونون صاباحی سی اونون خانیمی وبیرنئچه نفر« وارلیق» درگی سینین یازیچیلار شوراسیندان اولانلار، اسلام جمهوریتینین مقاملارینا مراجعت ائدیب واستادین وصیتینه عمل ائتمگی بیلدیردیلر آمما اسلام جمهوریتی دکتر جواد هیئتین میتینین تبریزه گلمه سی ایله شیدتله مخالفت گوستردی و نهایتده اوچ گون سونرادکتر جواد هیئت باکی دا فخری قبریستانلیقیندا میرجعفر پیشه وری نین کنارینداتوپراغا قویولدو. اسلام جمهوریتینین بوایشی اونون استادین اولوسوندن ده قورخولو اولدوغون نشان وئردی.استادین تربتی تبریزده اولسایدی یقینا آذربایجانی سئونلرین زیارتگاهی اولاجاقیدیر واسلام جمهوریتی البته اوندان شوبهه لنیر.
دوکتورجواد هیئت معتقد بیرمسلمان یازیچی دیر ، اوهئچ واخت اسلام جمهوریتی ایله آشکار مخالفت گوسترمه ییب حتا علی خامنه ای ایرانین رئیس جمهورو اولان زامان اونونلا گوروشموشدو و آوزونون کیتابین اونا اتحاف ائیله میشدی آمما اسلام جمهورو سونون باشچیلاری اونون تورک دیلینه خیدمت ائتمگیندن آجیقلیدیلار. جسارت ائتمیردیلر اونو توتوب زندانا سالسینلار چونکو میلی و بین المللی اعتراضلاردان قورخوردولار آمما موختلیف تضییقات یا رادیردیلار و کئچن ایللرده ایجازه وئرمیردیلر استادین اثرلری چاپ اولونسون نهایتده اونون وصیتین یرینه گتیرمگه مخالفت گوستردیلر . اسلام جمهوروسونون رهبرلرینین بوخطاسی آذربایجانلیلارین یادیندان چیخمایاجاق.
۱۱ اوت ۲۰۱۵ – پاریس
* من آن بحرم که برظرف آمدستم
من آن نقطه که بر حرف آمدستم
زهر الفی ، الف قدی بر آید
الف قدم که در الف آمدستم
(باباطاهرهمدانی)
قایناق: تریبون


text:
بیرینجی الیزابت (بریتانیا)
خاتون بیرینجی الیزابت (اینگیلیس دیلی: I Elizabeth ) دوغوم:7 سپتمابر 1533 -اؤلوم:24 مارس 1603) تودور قونشوسونون سون حاکیمی بریتانیا(اینگلیس و ایرلند) خاتونی و حاکیمی اولدو.17 نوامبر 1558ده تخت اوسته چیخدی و آتاسی سگگیزینجی هنری اولوردو.الیزابت آناسی آن بولین اعدام اولدو و الیزابت ایکی یاش یاریمدا آناسیز قالدی و نامشروع تانیندی.اونون قارداشلیقی آلتینجی ادوارد حاکمیتی لیدی جین گری اۆچون وئردی و ایکی باجی سی الیزابت و مری حاکمیتدن قالدیلار.هابئله الیزابت و مری کاتولیک مسلکده اولوردولار.اونون قارداشی بو ایشده اولارین حققین ایاق آلتیندا قویدو.اۆچونجو حاکمیت قانونو اولاری حاکیم تانیردی.اینگلیس پارلمانی 1543ده بو قانونی گئچمیشدی.ادوارد وصیتی باطل اولدو و مری و الیزابت حؤکومت اۆچون رسمیتلی تانیندیلار.1553ده لیدی جین گری اعدام اولدو و مری خاتون و حاکیم اولدو.1558ده مری دۆنیادان گوز یومدی و الیزابت اوز باجیسی یئرینه تخت اوسته اوتوردو.مری اوز حاکمیت چاغیندا الیزابتی پروتستان مسلکده اولماقینا گوره حبس ائتمیشدی.
الیزابت پروتستان کلیساسین بنا ائتدی و اوز حاکمیتنیده چوخلو یوموشاق اولدو.


text:
جکی قلیسون (اینگیلیسجه: Jackie Gleason) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, کومدین و اوْیونچو. ۲۶ فئوریه ۱۹۱۶ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۴ ژوئن ۱۹۸۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1941 - 1986 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jackie Gleason»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده جکی قلیسون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
معده خوراسی
معده خوراسی (زخم) — (فارسجا: زخم معده)اینسان مریضلیکری آراسیندا ان "قوجا"سی
تاریخی[دَییشدیر]
بو خستهلییه ایلک دفعه تخمیناً ۱۰۰ مین ایل اوّل راست گلینیب. بوندان ۴۰ مین ایل سونرا بو خستهلیک آفریقا، آوروپا و یاخین شرقده گئنیش یاییلیب. بوتون دیگر خستهلیک باکتری لری چوخ سونرا – تخمیناً ۱۰ مین اوّل یارانیب[۷]. معده خوراسی (زخم) معده نین نورمال داخیلی اؤرتویونون، باشقا سؤزله سئلیکلی قیشاسینین تاملیغینین پوزولماسیدیر. غیری-شیش منشألی معده خوراسینین یارانماسینین اساس سببی معده داخیلینده اولان تورشو-قلوی مووازینتینین پوزولماسیدیر. معدهده تورشونون (پئپسین) ایفراز ائدیلمهسی هزم پروسسی اۆچون واجیب شرطلردن بیریدیر. نورمادا ییئجئک و معده نین داخیلی مۆدافیعه ایمکانلاری تورشونون سئلیکلی قیشایا زدلییجی تأثیرینی آرادان قالدیریر. اما تورشو-قلوی ترازلیغی پوزولان حاللاردا معده نین زدهلهنمه احتیمالینی آرتیریر و.س.
سببلری[دَییشدیر]
آشاغیدا سادالانان فاکتورلار معده خوراسینین عمله گلمه احتیمالینی آرتیریر:
- غیری-ایستئریود آغریکسیجیلرین (آسپرین، ایبوپروفئن) قبولو
- هلیوباکتر پیلوری (ه. پیلوری) عفونتسی
- کرونیکی قاستریت
- سیقارئت چکمه
- مشروب ایچکی قبولو
- آرتان یاش
- قانین لاختالانما سیستمینده بعضی پروبلملر
علامتلری[دَییشدیر]
- قاریندا آغری.
- بو آغری سیزی گئجهلر یوخودان اویادا بیلر
- آنتیاسید درمانلارین قبولو و یا سود ایچمکله آغریلار کئچه بیلر
- یئمکدن ۲-۳ ساعت سونارا باشلایا بیلر
- آج قالارسینیزسا آغریلار داها کسکین اولا بیلر
- اۆرک بولانما
- قۇسما
- قانلی قوسونتو خورادان قاناخمایا دلالت ائدیر
- نجیسین قارا رنگده اولماسی خورانین قاناماسینین دیگر گؤستریجیسی اولا بیلر
- سون زامانلار چکینین آزالماسی
- عمومی ضعیفلیک
مۆعاینهلر[دَییشدیر]
- سیزه ایلک اولاراق معده نین اندوسکوپیک مۆعاینهسی تکلیف ائدیلهجکدیر. بو مۆعاینه اۆصولو معده خوراسینین اولوب-اولماماسینی، اونون یئرلشمهسی و اؤلچوسونو دقیق معین ائتمهیه ایمکان وئریر
- حکیمینیز معده نین رونتگن مۆعاینهسینی ده تکلیف ائده بیلر. بونونلا معده خورانین وارلیغی و یئرلشمهسینی تعیین ائدیله بیلر. اما رونتگنله مؤ قایسهده اندوسکوپیک مۆعاینه داها دقیق حساب ائدیلیر.
- هلیوباکتر پیلوری عفونتسینین اولوب-اولماماسی نفس، نجیس و اندوسکوپیک مۆعاینه زامانی گؤتورولموش توخومانین هیستولوژی مۆعاینهسی ایله تعیین ائدیله بیلر
- اندوسکوپیک مۆعاینه زامانی گؤتورولموش توخومانین هیستولوژی مۆعاینهسی سرطانین اولوب-اولماماسینی دا تعیین ائتمهیه ایمکان وئریر.
حکیمه نه زامان مراجعت ائتمهلی[دَییشدیر]
معده خوراسی (زخم) سیزین اؤزونوزون مۆالیجه ائدجیینیز بیر خستهلیک دئییل. آنتیاسید درمانلارین قبولو سیزده آغرینی موقتی آرادان قالدیرا بیلر، اما خستهلیگی تام مۆالیجه ائتمهیهجک. اودور کی، یوخاریدا سادالانان علامتلر سیزده اولارسا حکیمینیزه مراجعت ائتمهنیز مسلههدیر. خورانین زامانیندا مۆالیجه اولونماماسی بیر چوخ جدی آغیرلاشمالارا گتیرب چیخارا بیلر.
معده خوراسینین آغیرلاشمالاری[دَییشدیر]
- معده قاناخماسی
- معده نین پئرفوراسییاسی، یعنی دئشیلمهسی
- خورانین مالیقنیزاسییاسی، یعنی سرطانه چئوئریلمهسی
- معده چیخاجاغیندا دارالمانین عمله گلمهسی (پیلوریک ایستئنوز)
- خورانین مدالتی وزینین باشینا پنتراسیاسی، یعنی سیرایت ائتمهسی
تراپوتیک مۆالیجه[دَییشدیر]
معده خوراسینین مۆالیجهسینده ایکی اساس هدف مؤوجوددور:
- باکتئرییانین (هلیوباکتر پیلوری) محو ائدیلمهسی
- معده تورشولوغونون آزالدیلماسی
هلیوباکتر پیلوری باکتئرییاسینین تاپیلماسی حاللاریندا عادتاً ایکی آنتیبیوتیکین ترکیب ایستیفاده ائدیلیر. بو زامان ان گئنیش ایستیفاده ائدیلهن آنتیبیوتیکلر بونلادیر: آموکسی سیلین، کلاریترومایسین و مئترونیدازولئ. حکیمینیز سیزه علاوه اولاراق سیتوپروتکتیو درمانلار آدلانان سوکرالفیت و میزوپروستول مصلحت گؤره بیلر. بو درمانلار سیزین معده نین سئلیکلی قیشاسینین داها تئز برپا اولونماسینا کؤمک ائدجکدیر.
جراحی مۆالیجه[دَییشدیر]
جراحی مۆالیجهیه گؤستریشلر آشاغیداکیلاردیر:
- اوزون تراپوتیک مۆالیجه تاریخچهسی و بو مۆالیجهلرین اثرسیز اولماسی
- داواملی پیلوریک ایستئنوز، یعنی معده چیخاجاغینین دارالماسی
- مالیقنیزاسییایا، یعنی سرطانین عمله گلمهسینه شوبهه
- اوّللر پرفوراسییا (دئشیلمه) و قاناخما کیمی آغیرلاشمالارین اولماسی
یوخاریدا سادالانان حاللاردا سیزده وارسا حکیمینیز سیزه آشاغیداکی عملیّاتلاردان بیرینی تکلیف ائده بیلر:
- سوبتوتال قاسترکتومییا – یعنی معده نین اوچدهن ایکی حیصّه سینین چیخاریلماسی. بو عملیّات نتیجهسینده معده نین اسید ترشح ائدن هوجئیرهلره مالیک حیصّه سی چیخاریلمیش اولور
- واقوتومییا – یعنی اذان اعصابین مدنی ایننرواسییا ائدن شاخهلرینین کسیلمهسی. بونونلا معده نین تورشو ایفراز ائتمه قابیلیتی آزالدیلمیش اولور. اما سون زامانلار جرراحلار بو عملیّاتدان آز ایستیفاده ائدیرلر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- http:// az.wikipedia.org
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Na2011وارد نشدهاست
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Mil2011وارد نشدهاست
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
St2002وارد نشدهاست
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Wang2011وارد نشدهاست
- ↑ GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet 388 (10053): 1545–1602. DOI:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMID 27733282.
- ↑ (October 2016) «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet 388 (10053): 1459–1544. DOI:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMID 27733281.
- ↑ ان قدیم خستهلیک هانسیدیر؟. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-01-11. یوْخلانیلیب2016-09-02.


text:
احمد هاشم
احمد هاشم ( ۱۸۸۷ باغداد ـ ۱۹۳۳ ایستانبول) چاغداش تورك شعرینین ان اؤنملی شخصيتلريندندیر.
یاشامی[دَییشدیر]
بابا و آنا طرفيندن باغدادین تانينمش عائلهلرينه منسوبدر. آناسى ساره خانم وفات ايتديكدن سونرا باباسى عارف احمد هاشم حيكمت بگ اونو استانبوله گتيرير. احمد هاشم استانبولا ايلك گلديگينده چوخ آز توركچه بيلمكده ایدی. ایلک اولاراق نمونه يى ترقى مكتبينه وئريلير. بر ايل سونرا ۱۸۹۸ ایلينده گالاتاسارای مكتبى سولطانيسینه ياتيلى اولاراق گئچدى. ۱۹۰۷ ایلینده گالاتاسارای ليسهسيندن مأذون اولدوقدان سونرا رژی ادارهسينه گيریر. ۲ نجی مشروطيتین اعلانیندا بايراق و پرى حريت آدى شعرلرى ايله سئوينجينى بللى ائدر ايكن بونلار عئينى زاماندا احمد هاشیمين سياسى و اجتماعى ماهيتلى شعرلريدیر. بر سونرا اوگرهتمنلیگى ترجيح ائدن شاعر ایزمير مكتب سلطانيسينه تعيين ائدیلیر بوراده فرانسهجه و ادبيات درسلرى وئرير. اوجاق ۱۹۱۳ ده ایستانبولا دؤنر و ماليه نظارتينده ترجومان اولاراق وظيفه آلير. ۱. دنيا حربینین باشلاماسى اوزهرينه يدهک سوباى اولاراق عسكره آلينير حرب بيتيكدن سونرا بر ايل اعاشه نظارتينده اعاشه مفتشى اولارق چاليشر. ۴ حزيران ۱۹۳۳ ده وفات ائدر مزارى ايوبدادیر.
أثرلرى[دَییشدیر]
- شعر كتابلارى:
- آغاج
- آخشام يينه توپلاندي درينده
- باغچه
- بير گونون سونوندا آرزو
- بير ياز گئجهسي خاطیرهسي
- بولبول
- باشيم
- گئجه
- گلمهدن اوّل گلدين بيرليکده
- حوض
- قرنفیل
- قارانلیق
- قاریه
- مهتابدا لئیلکلر
- نردووان (پاپولار)
- مقدمه او بلده
- او اسکي هوجرهیه بنزر کي
- اورمان
- اؤیله
- پاريلتي
- سحر
- سونباهار
- آتلی (سوواری)
- شفقده
- شاعيرسيز دونيا
- تهاطور
- ياري يول
- گؤل ساعاتلاري
- پياله
آیری اثرلری:
- بيزه گؤره
- غرباخانه لاقلاقان (۱۹۲۸)
- فرنكفورت سياحتنامهسى (1933)، گزي يازيسي
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
- سون بهار
- دوكركن افقه دونوق قالى بر ضيا أيلول
- ايده رك زلف تار و ماره حلول
- كيلى بر سسله آغلايان أى باد !
- شمدى گوكلرده ُ قطره قطره ُ يانان
- نجم مخمورى بر دقيقه نهان
- بو بهارك قولنده أركك
- حزن سارى يه مرج روح ايدهرك
- ايڭليور سسز.
- صوڭرا... دورغون صولرده بر ييقانان
- گولگه ُگوكلرده نورينى قيرپان
- بويوك ُدرين ُنظر آواره ُ مائ بر ييلديز..
قایناق[دَییشدیر]
- عثمانلی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«احمد هاشم»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳۹۵.۰۸.۲۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
یوهان نیکنز
یوهان نیکنز (اینگیلیسجه: Johan Neeskens) (دوْغوم:۱۵ سپتامبر ۱۹۵۱ (۷۰ یاش) Heemstede) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هولند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. پله طرفیندن "یاشایان اَن یاخشی ۱۰۰ فۇتبالیست"دن بیری اوْلاراق سئچیلهرک "فیفا ۱۰۰" لیستینده یئر آلیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Johan Neeskens. worldfootball.net.
قارداش پروژهلرده یوهان نیکنز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- NTA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۷۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۷۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- آژاکس امستردام کولوبونون اویونچولاری
- بارسلونا کولوبو اویونچولاری
- خرونینقن کولوبونون اویونچولاری
- هیماستیده دوغوملولار
- یوفا یورو ۱۹۷۶ اویونچولاری


text:
تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپانینگ بیرینجی شرکتی بوُلماغا دوُوام ادیأر
تۆرکیأنینگ پگاسوس هوُوا یوُللاری دا 270 اوچار ساپاری بیلن اوروپادا 8-نجی بوُلدی
تۆرک هوُوا یوُللاری گۆنده 729 اوچار ساپاری بیلن اوروپانینگ بیرینجی هوُوا یوُلی شرکتی بوُلدی.
یوروکنترل تاراپیندان بریلن ماغلوماتا گؤرأ تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپادا اینگ کؤپ اوچار اوچوران شرکت.
ایرفرانس 467 اوچار ساپاری بیلن ایکینجی، لوفت هانزا 386 اوچار ساپاری بیلن اۆچۆنجی و ریان ایر 368 اوچار ساپاری بیلن دؤردۆنجی اوُرونا ایه بوُلدی.
تۆرکیأنینگ پگاسوس هوُوا یوُللاری دا 270 اوچار ساپاری بیلن اوروپادا 8-نجی بوُلدی.
دِگیشلی حابارلار
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
خاطیرهلی شکیل: کرج ادبی انجومنی ۱۳۶۴(۱۹۸۵)
کرج ادبی انجومنی ۱۳۶۴(۱۹۸۵)- سولدان ساغا دورانلار: ۱- ائلدار موغانلی ۲- قافلانتی(مرحوم اولوب) ۳- هریزلی ۴- سلیمان ثالث ۵- حسن ایلدیریم ۶- ائلاوغلو ۷- قادر قوروچایلی ۸- ؟؟؟
سولدان ساغا اوتورانلار: ۹-علیایی(مرحوم اولوب) ۱۰- آذر مازندرانی(مرحوم اولوب) ۱۱- حمیده رئیسزاده سحر ۱۲- تورکاوغلو ۱۳- خیرالله ساپلاق(مرحوم اولوب) ۱۴- بختیار نصرت(مرحوم اولوب)
***
عزیز و حؤرمتلی اوخوجولار!
ادبیات و اینجهصنعتیمیزله علاقهدار هر هانکی بیر خاطیرهلی شکیل و یاخود سندینیز وارسا، “ایشیق” سایتی اونلاری اؤز آدینیزا یایماقا حاضیردیر. لطفا گؤندرهجهیینیز خاطیرهلی شکیل و سندلره دایر لازیمی ایضاحات یازماغی اونوتمایین!
حؤرمتله: ایشیق


text:
Dec 2, 2018
چاغیریش
درویش اوغلو
بو شعر مهدی اخوان ثالثین "چاووشی" آدلی شعریندن آذربایجان تورکجه سینه چئوریلمیش و بیر پارا بؤلوملری بیراخیلمیش، بیر پارا بؤلوملری دگیشدیریلمیش، بیر پارا یئرلرده ایسه "چاووشی" شعرینده اولمایان بؤلوملر آرتیریلمیش بیر قوشقودور.
یولا آددیم قویان، افسانه لرده یول دؤگنلر تک
یول اوسته ییغدیغی چنته چیگینلرده
سیخیبدیر پنجه سینده خیزران دگنک
دئگینکن کن، سکوت ایچره
او کیمسیز، کیمسه سیز افسانه لی یولدا
بیزیم ده یولچولوق واقتی گلیب چاتمیش
گؤروندو بیر هاچا، اوچ یول
نئجه؟ اوچ یول؟ کی چوخ یوللار
ساریلمیش سارماشیق تک، افعی یه بنزر
بیلینمزلیکده باشلار، سونسوزا دوغرو گئدن یوللار
یونولموش داش کتابت له یازیلمیش
هر یول اوسته، بنزه ییشسیز باشقا بیر باشلیق
بیرینجی: شنلیگین دینجلدیگی، عیش و نشاط ایچره
بولاشمیش ننگه، آنجاق شهر و آبادی و باغ ایچره
ایکینجی شأن و شهرت، ننگ و رخوت سه
اگر باش قاوزاسان، غوغا
و گر سوسسان، او دا سوسغون
اوچونجو سونسوزا دوغرو گئدر- گلمز
داریخدیم، چوخ داریخدیم
بوردا هر ساز اینجیدیر روحو
گئدک، آل چانتانی یوکلن
قاییتمازلیق یولوندا آتمالی آددیم
گؤرک هر یئرده بو گؤی عینی رنگینده؟
بیلیرسن، گؤیلره چاتماز بو یول سوندا
چاناقلا قان ایچن بهرامه
عارسیز، قحبه ، دول، ناهیده
چاتماز یول
او جنتلر کی شاعرلر یاراتمیش یوخ
نه زمزم قایناغی، نه هوری و قیلمانا
چاتماز یول
قاراچی گنج قیزلا اوینایان ساغر توتان شعره
بو چاتماز یول
بو یول بیر تانریسیز صحرا یولو،
دیوانه لر تک قاینایان قانیم،
و هر نبضیمده مینلر اولدوزون
سؤنموش، قارالمیش کؤسسگینده بیر قیویلجیم تک
تازا روح گؤزله ین بیر جان
داریخدیم، چوخ داریخدیم
قالخ گئدک، آل چانتانی یوکلن
قارالدی بوردا گؤی، ماوی دگیل آرتیق،
اوفقدان قاوزانان آی یوخ، قارانلیقدیر،
سولار شاققیلداییب آخمیر، رکود ایله بولانلیقدیر
بوغولغانلیق، دومانلیق، گؤز گؤزو گؤرمور،
یئتن قوردون گؤزو آج، قارنی توخ، شوغلو چوبانلیقدیر
یئتر دؤزمک، یئتر سوسماق، یئتر ناله،
بو سسلر گوجلنیب، چئوریلملی دیر گوجلو عصیانه
داریخدیم، چوخ داریخدیم
بوردا هر ساز اینجیدیر روحو
گئدک، آل چانتانی یوکلن
قاییتمازلیق یولوندا آتمالی آددیم
داریخدیم، چوخ داریخدیم،
قالخ گئدک، آل چانتانی یوکلن
کؤلن ، نوامبر 2018


text:
آذربایجان ماناتی
آذربایجان ماناتی ، آذربایجان رسپوبلیکاسینین پول واحیدی دیر.
یئنی آذربایجان ماناتی ۲۸ دکابر ۲۰۰۵ – جی ایلده اؤلکه ایجتیماعییتینه تقدیم اولونموشدور. میلّی بانکین سیفاریشی اساسیندا ویتام رئکلام شیرکتی طرفیندن حاضیرلانان تقدیمات مراسیمی Excelsior هتل ینده باش توتموشدور. تقدیمات مراسیمینده اؤلکه پرزیدنتی و یوکسک وظیفه لی دؤولت مامورلاری ایله آذربایجاندا فعالیت گؤسترن دیپلماتیک کورپوس نوماینده لری ده ایشتیراک ائتمیشلر.
اسکیناس لار[دَییشدیر]
۱ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده آذربایجانین میلّی موسیقی آلت لرینین – تار، کامانچا ، و دفین گرافیکی تصویرلری وئریلمیش دیر.آرخا فوندا قدیم آذربایجان خالچاسینین ناخیشلاری واردیر. اسکیناسین آراخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری و آذربایجانین میلّی اورنامئت لر وئریلمیشدیر.
۵ مانات[دَییشدیر]
اسکیناس اوز طرفینده ادبی سیمالار ، قدیم کیتابلار ، دؤولت هیمنیندن پارچا چاپ اولونموشدور.اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری وئریلمیشدیر. آذربایجانین اینکیشاف تاریخی – قوبوستان قایا هیروگلیف لری ، اورخان – یئنی سئی آبیده لری الیفباسی ، لاتین گرافیکالی الیفبا ایله معاصیر یازیمیز چاپ ائدیلمیشدیر.
۱۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده قدیم باکی ، شیروان شاه لار سارایی ، قیز قالاسی ، کهنه قالا دیوارلارینین فونوندا وئریلمیشدیر. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، آذربایجان خالچاسینین تیپیک ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
۲۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده قدرت نیشانه سی –قیلینج ، دبیلقه ، قالخان و صولح رمزی"خاری بولبول" تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ،آذربایجانین میلّی ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
۵۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده گلجه یین تیمثالی ، یوکسه لیش علامتی – پله لر، گوج و ایشیق نیشانه سی – گونش ، علم رمزی – کیمیه وی و ریاضی سیموول لار تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، قدیم آذربایجان خالچالارینین اورمامئنت لری چاپ اولونموشدور.
۱۰۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده اینکیشافین قدیم دن بو گونه معمارلیق رمزلری ، آذربایجان ماناتینین و ایقتصادی آرتیمین سیموول لاری تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آراخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، عنعنه وی آذربایجان خالچاسینین سجییه وی ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
قپیک لر[دَییشدیر]
آیریجا باخ[دَییشدیر]
- باکی
- باکی – تبیلیسی – آخال کالاکی – قارص دمیریولو - BTAQ
- باکی – تبیلیسی – جیهان بورو خطی
- آذربایجان سیلاح لی قووه لری
کئچیدلر[دَییشدیر]
- آذربایجان میلّی بانکی Archived 2013-06-18 at the Wayback Machine.
- آذربایجان ماناتی


text:
کاستروارو ترمه ترا دل سوله
کاستروارو ترمه ترا دل سوله (ایتالیاجا: Castrocaro Terme e Terra del Sole) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۵۷۲ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۶۸ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و امیلیا-رومانیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Castrocaro Terme e Terra del Sole»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کاستروارو ترمه ترا دل سوله گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نیگار خیاوی ایله آچیق دانیشیق
ییرمی ایل اؤنجه، پاییز باجی، ساری کؤینهگینی هله یارپاقلارا گئییندیرمهمیشدی کی أللریم بیر کیتابی دادیب، بو دادماق’لا یئنی بیر قاپی اۆزۆمه آچیلدی!
اۏ گۆنلر آنا دیلیمده دۏغرو دۆزگۆن یازماغی باجارا بیلمزدیم، “کارۏ” کیمی شاعیرلرین أثرلرینی اۏخویوب شعرین دادین آلاردیم. پارس دیلینده أن آزی ایکییۆز شعر و ییرمیایکی جیواریندا حیکایه یازمیشدیم. آرتیرمالییام بو پای منه مدرسهدن قالمیشدی نهدن کی اۏ گۆنلر درس اۏخودوغوم ساحه ماتاماتیک(ریاضی فیزیک) ایدی، آما من أدبیات دلیسی!
سؤز اوزانـدی اونوتدوم اۏ کیتابدان و منده یاراتدیغی دَگیشیکدن دانیشام. اۏ کیتابین آدی “کؤلگهدهکی سس” ایدی. یازاری “نیگار خانیم خیاوی” و یازدیقلاری بیر دۆنیا یئنی سؤزلر و آچدیغی بیر یئنی قاپی دۏغما دیلیمین اۆزهرینـه!
اۏ کیتابی اۏخودوقدا چۏخلو ترکیبلر، سؤزلر و سؤزجۆکلر اؤیرنـدیم و آنا دۏغما دیلیمین یۏلوندا آددیم آتماغیما باشلانان گۆجلردن بیریسی اۏلدو. اۏ کیتابی ییرمی ایلدن سۏنرا هله دیر اۏخویوب شعرین کئیفینی آلیرام. کیتابلاریمین آراسیندا هردن منه باخیب منی اۏخو کیمی سس إشیدهرم اۏ کؤلگهده کی سسدن!
آذربایجانین أدبیاتی، بو ییرمیبیر ایلده، چوخ شاعیرلر و چوخ أثرلر اؤزۆنه گؤرۆب، آما هله دیر نیگار خانیمین أثرلری إله لاپ تندیردن تزه چیخان چؤرهگه بنزهییر.
بایرامدان اؤنجه’یدی کی نیگار خانیما زنگ آچیب او محبت دولوسو سسینی إشیدیب، سسینده هجر کیمی سئوگی، آراز کیمی آخارلیق، ساوالان تک صلابتی حیس إتدیم. بیر آنا سایاق منیم’له دانیشیب و من ده، بیر آچیق دانیشیق اۆچۆن نیگار خانیمدان سؤز آلدیم.
آشاغیداکی بیر آچیق دانیشیق تقدیم اولونور یئنی قاپینین اوخوجولارینـا. اولسون کی بو بؤیۆک، سئویملی شاعیر-یازیچیمیزی داها یاخشی تانییاق و اونلارین توتدوغو یوللارینین داوامچیسی اولاق.
آیهان میانالی
ایلک اؤنجه اؤزۆنۆزدن دانیشاق:
هانسی ایلده، آیدا و گۆنده، هانسی شهرده، هانسی إلده، هانسی عاییلهده گؤز آچدینیز بو دۆنیایا؟
– بو سورونون نه قدر پۆرچۆملنمیش اولدوغونو سیز ده یاخشی بیلیرسینیز، بونا گؤره من ده پۆرچۆملو جاوابلایاجاغام: ۱۳۳۹/۹/۱۰، خییوو شهری، چایپارا محلهسی، حاج علیاکبرلی طایفاسی، حاج محسن پوراکبر خیاوی عاییلهسی.
اوشاقلیغینیز نئجه کئچدی و او چاغلاردان اونودولماز خاطیرهلرینیز، نهلر اولدو؟
-اوشاقلیق اؤلچۆسۆ’یله آجیلی شیرینلی کئچن اوشاقلیغیمدان هله ده قورتارا بیلمهمیشم. هئچ قورتارماق دا ایستهمیرم. هردن اؤز اوشاقسوو حرکتلریمه گۆلۆرم. بیر یول اوغلوم آتاسینا دئدی: آتا به سنون بو آروادین هاواخت بؤیۆیهجک؟
هر کس کیمی منیم ده او چاغیمدان اونودولماز خاطیرهلریم وار. تنگه-باجادا سربست’جه اویناییب گزیب دولانیم دئیه، اؤزۆمۆ اوغلانلیغا ووراردیم. آتامدان هم شیققیلدایان باشماق ایستیردیم، هم اوغلانلار کیمی ألیمی یاندان جیبینه سالا بیلهجهییم شالوار. هله ده یوخولاریمی او إوده، او تنگهده، او دارکاردا، او قونشولار’لا گؤرۆرم. آتامی ایتیرمک، قاراباسماسی یاخامی بوراخمادی هئچ واخت. آتام آیدا بیر یول أردبیله ساواک ایدارهسینه گئدیب سورغو سووال وئرمهلی’یدی. هر دفعهسینده بیر داها گئری قاییتماماق قورخوسو منی یئیـَردی. اوشاق آغلیم’لا ساواک ایدارهسینین نه اولدوغونو بیلمهسم ده قورخولو نهسه اولدوغونو سئزمیشدیم.
دیلیمیزین یازماغین هارادان و کیمدن اؤیرندینیز؟
-نئجه اؤیرنهجکـدیم؟ سئوگی اولورسا، هر ایستهگینی ألـده ائده بیلیرسن. اؤزۆم اؤزۆمه اؤیرندیم.
اؤیرهدَنیم او معنادا اولماسا دا، قارداشیم تۆرکجه یازماغا قورشادیب ماراقلاندیردی منی. یاز دئـدی، باشلاسان، باجارارسان. یازماق اۆچۆن اوخومالی ایدیم. باشلادیم چیخان درگیلری، قزئتلری اوخوماغا. بو آرتیق ۶۰-نجی ایللر ایدی. تۆرکجهنی اوخوماغی سهندین سازیمین سؤزۆ ایله باشلادیم.
هانسی چاغدان تۆرکجه یازماغا باشلادینیز؟
– تۆرکجه یازماغا ۶۰-نجی ایللردن باشلادیم، آنجاق اؤزگۆونیم اولمادیغی اۆزدن اۆزه چیخارمیردیم. تۆرکجه ایلک یازدیغیم شعر بیر غزل ایدی، پست’لا گؤندردیم قارداشیما کی، گؤر نئجه یازمیشام، یازا بیلمیشم می، بئلهمی اولار تۆرکجه یازماق؟ بیر-ایکی آیـدان سونرا اؤز شعریمی وارلیق درگیسینـده «نیگار خیاوی» آدیلا اوخویانـدا دوغرودان دا هویوخموشدوم. سانکی بوینوما آغیر بورج، سوروملولوق یۆکلنمیشـدی. روشن قارداشیم دئمک منه تاخما آد دا سئچمیشدی. من «آنا خیاوی» آدی’لا شعرلریمی پایلاشماق ایستیردیم. «نیگار»ی سئومیردیم. سونرالار ائله قارداشیمین واسطهسی’له اوستاد ناظر شرفخانالی، رحمتلیک هاشیم عمی (هاشیم ترلان)، رحمتلیک ساپلاق’لا دا تانیش اولدوم. هاشیم عمی’له اوزون بیر سۆره مکتوبلاشیردیق، منه آنا قیزیم دئیردی. او مکتوبلار هله ده قالیر. ائلاوغلو(صدیار وظیفه) ایله تانیش اولدوم و بیر چوخ باشقا شاعیرلر’له. هامیسی دا منی سۆرَکلی آلقیشلاییردیلار. منـسه «نئنیرم منی تعریفلهییرسینیز، شعریمین کم-کسیرین دئیین، تنقید ائلهیین»، دئییردیم. سونرالار گؤردۆم هامی آنا خیاوینی یوخ، نیگار خیاوینی تانیـییرلار، من ده مجبوری نیگار خیاوی آدی’لا شعرلریمی پایلاشدیم.
شعر ایله تانیش اولدوغونوز و اونا ماراق گؤرستـدیگینیز چاغـدان یئنی قاپینین اوخوجولارینا دانیشین.
– مطالعهیه، کیتاب اوخوماغا دَیر وئرن، تحصیل سئون بیر عایلهنین سون بئشیگی اولماق پاییما دۆشدۆ خوشبختلیکـدن. ائویمیزده کیتاب هر شئیـدن بول ایدی. باشا دۆشدۆگۆم-دوشمهدیگیم کیتابلاردان اوخویوردوم، ناغیللار، رومانلار، شعر کیتابلاری و ألبته هامیسی دا فارسجا. ابتدایی، راهنمایی دؤنمینـده، صمد، فروغ، نیما، شاملو، ساعدی، هدایت، جمال زاده، صادق چوبک، خسرو گلسرخی و باشقا یازارلاری اوخویوردوم، اونلاری باشا دۆشمهگه چالیشیردیم، باشا دۆشمۆردۆم، دئییردیم بس چوخ ساوادسیزام، باشا دۆشمۆرم. قارداشیمـدان معنالارینی سوروشوردوم، ها بئله-بئله ادبیات’لا، ادبیاتین اؤنملی اولان دالی شعر’له تانیش اولدوم.
ایلک شعرینیز و اوندان قالان خاطیره؟
-یادیمـدا دئییل دؤردۆنجۆ یا بئشینجی کیلاسـدا درسلیگیمیزده مولویدن بئله بیر شعر واریدی: دید موسی یک شبانی را به راه/ کو همی گفت ای خدا و ای اله… چوخ خوشلاندیم بو شعردن، او کلمهلرین نئجه گؤیچک-گؤیچک یان-یانا دۆزۆلۆشۆ، کلمهلرده یارانمیش دَییشیکلیکلر، شعرین هنگی هاواسی، دورولوغو، بیر چوبانین تانرییلا صاف-صاف اۆز-اۆزه صؤحبتلشمهسی، چارُقت دوزم کنم شانه سرت و … منی ائله بیل دَبرتمیشدی، کئشکه من ده بئله شئیلر یازا بیلسـَیدیم آرزوسو ایچیمـده قیمیلداماغا باشلامیشدی. چالیشدیم دا بیر شئیلر یازماغا، یازدیم دا، نه یازدیم اونوتموشام. ایلک یازدیغیم شعر او مثنوی ائتکیسینـده یازدیغیم جیزما قارایدی. او چاغلاریمـدان بئله بیر شعریم یادیمدادیر هله: آفتابا، من به دیدار تو خواهم آمد/ تو اگر/ قدمی رنجه نمایی/ وجبی پیش بیایی/ دست من سوی تو هر لحظه دراز است/ به وصال تو نیاز است مرا… بیر یول خسرو گلسرخینین شعرلری ائتکیسینـده: فردا همه چیز را عوض خواهم کرد/ فردا کاری خواهم کرد کارستان/ … سونرا ایشی یئتیرمیشدیم او یئره کی: فردا همه چیز عوض خواهد شد حتا شاه… قارداشیما اوخودوم، بَتَر آلقیشلاناجاغیمی گؤزلهییردیم، آنجاق او بیر قیرمیزی قلم گؤتۆرۆب بو سون خطین اۆستۆنه بیر قلم چکیب، بئله شئیلر یازما، دئـدی. او اولدو، بو اولدو بیر ده اونا هئچ بیر یازیمی گؤرستمهدیم. چوخ اینجیمیشدیم.
او چاغلاردا، هانسی شاعیرلردن اثر اوخویوب، ایلهام آلیردینیز؟
بیلیرسینیز یئنی یئتمه، جاوانلیق چاغلاریمـدا یازدیقلاریم فارسجا شعرلر و ادبی پارچالار ایدی. منیم بیلیب ائشیتدیگیم تۆرکجه شعر بیر حیدر بابایا سلام پوئماسی، بیر ده اونودولماز شاعیریمیز عابباس بارز-دن بیر نئچه غزل ایدی. اونو دا حتّا اؤزۆم اوخومامیشدیم، یالنیز ائشیتمیشدیم. تۆرکجه یازماق آغلیمـدان بئله کئچمزدی. آما ایچیمـده حسرت واریدی، ائشیتدیگیم بایاتی’لار دا ایچیمی قاماشدیریردی، بیر نئچه یول اونلاری یازیب توپلاماق هَوَسینه دۆشدۆم، آنجاق نئجه یازیلیشینی باجارمادیم. سونرالار سهند’له تانیش اولدوم، سازیمین سؤزۆ. اونون قلمی، یارادیجیلیغی، شعر اوسلوبو، دیله یاناشما اوسلوبو، دیلیمیز’له شعر آراسینـدا قوردوغو یئنی کؤرپۆدن چوخ ائتکیلنـدیم. بیلیرسینیز، اینسانی تکجه شعرلر و شاعیرلر دئییل ایلهاملاندیران. بۆتۆن اوخوموش اولدوغون کیتابلار، اوشاقلیق ایللرینـده هر کسین گؤرۆب یاشادیغی شخصی تجرۆبهلر، چئورهده باش وئرمکـده اولان اجتماعی-سیاسی اولایلار، عایلهده دَیرلَنَن کۆلتۆر، دؤشؤنجه سیستئمی، عایلهده اؤنمسهنن اینسانی دَیرلر و داها بیر چوخ چوخ شئیلر آراچیلی (واسطهلی) یاخود آراچیسیز(واسطهسیز) بیچیمـده اینسانی ائتکیسی آلتینا باسیر. سایین آیهان بَی، سیز مندن بو بارهلرده گئنیش سؤز آچمامی ایستیرسینیز، یازدیقـجا کئچمیشلر جانلانیر بئینیمـده، گؤرۆرم پاهووو… نئجه اۆزۆن یول گلمیشیک قلم’له بیرلیکـده، گاه او منـدن کۆسۆب، گاه من اونـدان، گاه او منه یالواریب، گاه من اونا. چوخ شئیلر بئینیمین قازانینین دیبلرینـدن قایناشیب اۆزه چیخماق ایستیر. آنجاق گؤرۆرسۆنۆز سؤز اوزانیر، یوروجو اولا بیلر اوخوجولارا.
بو گۆنه جن نئچه شعر یازیبسینیز، و أن سئودیگینیز شعر هانسی شعرینیز اولوب؟
- ساییسینی بیلمیرم. آنجاق دؤرد شعر توپلوسو کیتابیم یایینلانیب، وبیر چوخ شعرلریم ده هلهلیک یاتیشیب قالیب. دوغروسو من تنبلم، اؤزۆمه آرشیویم-زادیم اولماز، چوخ ایسترم اولسون، آما تنبلم بئله ایشلرده. بعضی شعرلری یازدیغینـدا بیر آرخایینلیق دینجلیک جانینا یاییلیر، بوتون هۆجرهلرین اکسیژن’له دولوب بوشالیر. بعضیلرینـده ایسه بونو یاشامیرسان، آنجاق اوخوجو طرفیندن بَیهنـَنی قازاندیغینی گؤرۆرسن.
بیزه کیتابلارینیزدان دانیشین، و اونلاردان قالان خاطیرهلر نهلر اولوب؟
-بیرینجی کیتابیمی (منیم شعریم) چیخارماقــدا قارداشیم منی جسارتلندیردی، دوغروسو. من هئچ واخت، ایندیکی آغلیم اولسایدی او کیتابی چیخارمازدیم، دئمم. سؤزسۆز کی، ۱۳۷۴–نجو ایلـده ایندیکی دۆشۆنجهده دئییلمیشم. نه یاخشی کی، اولماییب دا کیتابی چیخارمیشام. هئچ بیر شاعیر حاضیر دورومونا بیردن-بیره شاپپادان آتیلمامیشدیر. ترسینه، اولدوغو یئره آددیم-آددیم پیلله-پیلله وارمیش، کئچمیشـده چیخان کیتابلاریمیز بیزیم آیاق ایزلریمیزدیر. قوی دورسونلار. کیتابلاریم’لا بیرگه سئوینجلریم ده اولوب، اۆزۆنجلریم ده. آلقیشلانمیشیق، یارالانمیشیق. دؤیۆلمۆشۆک، أزیلمیشیک، سئویلمیشیک ده. دوغروسو اینسان بالاسی نهدیر، کیمدیر، هارادا، نه ائدیر، هانسی دۆنیانین هانسی کهکشانینـدا هانسی سۆد یولونون هانسی اولدوزو اونو تانییر؟ هله کی قالسین من بیر کیتاب، شعر، ناغیل یازدیم یازمادیم. حایات توْولو-توْولو(سۆرعت’له) بیزدن اوزاقلاشماغا باشلاییب، ائله همین توْو’لا دا یاخینلاشیر بیزه. بیزی سئویندیردیگی بویدا آجیدیر دا، سانجیر دا. حایات بیزی ایستهدیگی رنگلر’له بویاییر دا سیلیر ده. هئچ دوشونمهدیگمیز، گؤزلـَمهدیگیمیز بیر آنـدا شیشیریر ده شیشیمیزی آلیر دا آمانسیزجا.
یئنی اثرلرینیز؟
-گاهـدان گۆزاردان یازدیغیم شعرلر اولور، و ایکی اۆچ ایلـدن بری دوکتور رضا براهنی نین، «روزگار دوزخی آقای ایاز» رومانینین ترجۆمهسی’له اوغراشماقـدایام.
دیلیمیزی اؤیرَنیب، یازیب، اؤیرتمهگینین یولوندا، گؤردۆگۆنۆز چتینلیکلردن بیزه دانیشین!
-بیزلر دیلیمیزین بختهور چاغینـدا یازماغا باشلامادیق. آنجاق اۆرَک آتشی، جان سئوگیسی’له یولا چیخدیق. اوندا تۆرکجه یازماق دبـده دئییلـدی، چوخلاری: نه اۆچۆن تۆرکجه یازیرسان، آخی اوخویان یوخدور کی، سسین هئچ یئره چاتماز بو دیلـده، فارسجا یاز قوی میلیونلار سنی اوخوسون. بیز دئیـَنده، ۶۰-نجی ایللردن یازماغا، چالیشماغا باشلایانـلاری دئمک ایستیرم. او زامانلار تۆرکجه یازانـلارا آلقیش-مالقیش یوخیـدی. ترسینه، بوْل-بوْل دیکسینتی، چتینلیک یاشاییردیق. اثرلر اوخوجو، ادبیاتچی کۆتلهسی طرفینـدن سوسقونلیق’لا قارشیلانیردی. اوخوجو دئینـده، سایـجا نئچه یۆز نفری آشمیردی. بلکه ده ادبیاتچیلار’لا اوخوجولاریمیزین سایی عئینی ایدی. آنجاق ایندیکی دورومـدا آیین-شایین اوخوجو کۆتلهمیزدن سؤز ائده بیلیریک. نه موتلو بیزلره، نه موتلو وئردیگیمیز أمکلره. بورادا سحر خانیمی یاد ائتمهمک سوچ اولار منه. سحر خانیم ماویلر کیتابی ایله دوغرودان یازینیمیزا گۆجلۆ نفس گتیردی. او دیلی، او سؤزجۆکلری، او سؤزبیرلشمهلری، او بیچیمی، او ایچریگی شعریمیزه گتیرن سحر خانیم بیرجه “ماویلر” کیتابی’لا یازینیمیزا ایزینی ناخیشلاییب قالارقی اولدو. هم ده بیر خانیم طرفینـدن بؤیله درین بیر نَفَسین یازینیمیزا سونولموشلوغو یازینیمیزا دؤنۆم نقطهسی کیمیـدیر. او کیتاب سو کیمی جانیما یاییلدی، یازدیغیم شعرلریمه داها قرارلی اولدوم.
دوننکی صؤحبتیمیز سیزین’له منه بیر آنی خاطیرلاتـدی. یاخشی یادیمـدا، سایین منظورینین قاراچوخاسی یاییلمیشدی، اونو اوخویوب حئیران قالمیشدیم، هر قزئت، درگی ألیمه چاتدیقـدا قاراچوخا بارهسینده نسه ائلئشتیری، خبر، تپکی اوخوماق گؤزلهییردیم آنجاق یئر-گؤی سوسموشـدو. اؤز ایچیمـده قاراچوخانین یازاری قارشیسینـدا اوتانج دویوردوم کی، نهدن بو ایشین یازینیمیزا اولان دَیَرینی یازین چئورهمیز گؤرمزدن گلمکـدهدیر؟ سایین منظوری’له یاخینـدان تانیش دئییلدیم او زامان ۱۳۸۲-نجی ایلده تهرانا فرهنگسرای بهمنـه آذربایجان سئچکینلر فئستیوالینا دعوت اولوندوم، اورادا توپلانتیـدان سونرا منظوری بَی’له تانیشیب گؤرۆشۆب، اونون دَیرلی ایشی حاققینـدا سۆرۆلن سوسقونلوقـدان یاشادیغیم اۆزۆنتۆ اوتانجیمـدان دانیشدیم. آواوا حاققینـدا دا ایلک مقالهنی من یازدیم. یادیمـدا اولانی دئیهسن، چیراق درگیسینـده یایینلانـدی.
۱۳۷۲-۷۳- نجو ایللرده ساعدیدن دیلیمیزه چئویردیگیم بَیل عزالیلاری و توپ آدلی ایکی رومانی ۱۳۸۲-۳ده یایینلادیغیمـدا بعضی یازارلار و ادبیاتچیلار وَرَینـدن تپکیلر و تپیکلر ده آلـدیم. آنجاق من دوغرو دۆزگۆن بیلدیگیم ایشی گؤردۆیۆمه اینانیردیم. او ترجۆمهلر ده یازین چئورهمیزده سوسقونلوق جزاسینا توتولـدو. آنجاق اونـلارین حاققینـدا خبرلر یورد دیشینـدان، ایزمیر یونیوئرسیتهسینـدن، آلمانـدان، کانادادان، آذربایجان رئسپوبلیکاسینـدان ایچریـیه گلیردی.
بونجا ایلـدن سونرا دیلیمیزین یاشام دورومونو ایران چرچیوهسینـده نئجه گؤرۆرسینیز، آددیملار اؤنه دوغرو اولوب، یوخسا دیلیمیزین اینکیشافینین حاققینـدا بیر پارلاق ایش گؤرۆلمهییب؟
–بلکه بونـدان داها یاخشی، بلکه ده داها کؤتۆ دورومـدا اولا بیلردی دیلیمیز. آنجاق کئچمیشه باخانـدا دیلیمیز داها یاخشی دورومـدا دیر. ادبیات’لا، دیلیمز’له اوغراشماق هـَوسینـده اولانـلارین سایی گۆنـدن گۆن آرتماقـدا. هر کس ألینـدن گلدیگی اؤلچۆده دیلیمیز، یازینیمیز یولونـدا چالیشماقـدان أسیرگـَمهمیشدیر. دیلیمیزین آرخاسینـدا نه دؤولت اولوب، نه پارلمان، نه آنایاسا، توم بیر اؤگئی دیل کیمی قارشیلانیب و قاریشلانیب هر زامان. یالنیزجا قلمیمیز اولوب بیر ده دیلیمیزی اؤلۆمـدن قورتارماق دۆشۆنجهسی آرخاسینـدا چیرپینان سئودالی باشیمیز. ایندیکی دورومـدا پارلاق ایشدن سؤز ائتمک بیرآز ایدئاللار آردینجا گئتمک کیمی آلینا بیلر. هر کس ألینـدن گلدیگینی چالیشیر، یازیر، یارادیر، یاییر. بلکه ده بو چالیشمالارین توپلوسونا اومود بسلهییب، زامان آخیمینـدا آستا-آستا ایزینی بوراخاجاغینی گؤزلـَمک بیزه دوشر. داها دوغروسو من اومودلارا سؤیکنمهیی سیزلاماقـدان داها چوخ سئویرم. نئجه اولورسا بیز دوروب اوسانمامیشیق، یئریـییب یۆرۆمۆشۆک. نئچه-نئچه مینلرجه یاییلمیش اولان کیتابلار، قزئتلر، درگیلر، سایتلار، کاناللار… بونلارین هامیسی ایرَلیـیه دوغرو آددیملاماق دئمکـدیر. گۆنۆمۆزده بونجا آجیناجاقلی قورخونج اولایلار باش وئریرکن پارلاق ایشدن سؤز ائتمک نهقدر دوغرودور، بیلمم. اینسان بالاسی چاشباش دوروما أیلشمیش، اؤز ایچینه سیغیناراق مات قالمیشـدیر. کیمـدن نهدن هارادا هاچان نییه قورخمالی و یا قورخمامالی اولدوغونو بئله باشا دوشمور. اینسانلار دسته-دسته ، یۆز-یۆز، مین-مین قیرغینا قیتلیغا آجلیغا یانغینا، سۆرگۆنه، إعداما، آتشه اوغراییر گؤزۆمۆزۆن قاباغینـدا. دونیانین تۆکۆ بئله دَبرمیر. حالبوکی، بیر زامانلار هر گۆن شاهیدی اولدوغوموز بو فاجعهلرین هر بیری تک باشینا دۆنیانین بۆتۆنۆنۆ بئله آلت-اوست ائتمهیه یئتردی. هر کس بیرگۆن همین فاجعهلردن بیرینه اوغرایاجاغینی او قدر ده اوزاق گؤرمۆر، هر کس بو کیمی فاجعهلر’له قارشیلاشماغا حاضیرلیقـلار دوشونمک زوروندادیر. اینسان بالاسی سیرتیقلاشیب، اۆزۆنۆن سویو تؤکۆلۆب سانکی.
ادبیاتیمیزدا یاشانان سورونلار نهدیر؟
-دیلیمیز نه یازیق کی، ۸۰-۹۰ ایلـدن بری باشلایاراق ییخیلیب داغیلماغا اوغرامیشدیر، سؤزجۆکلر گئت-گئده آزالیب یوخ اولماقـدا، سؤز دۆزۆمۆ قارماشیق دوروما گلیب چیخماقـدا، سؤز دۆزۆمۆمۆز فارسجا ائتکیسی آلتینـدا. بعضن یازارلاریمیز بونا قایغیسیز یاناشیرلار. بو، اوزون زامانـدا دیلیمیزی کورلایار، دیلیمیزین وارلیغینا قورد داراشدیرار. ائله بیر باخیما داراشدیریب دا. بعضن یئرسیز، اویومسوز اولاراق تۆرکییه، او تای آذربایجانـدان بیر شئیلر گؤتۆرۆب یاماق کیمی یازیمیزا سیریـییریق. من قارداش اؤلکهلردن نهلرسه اؤیرنمهیه قارشی دئییلم. آنجاق بو دا یالنیز یامسیلاماق کیمی یوخ، بیلگی ایله اولمالی. هانسیـسا دیلین یازاری او دیلی دوغرو دۆزگۆن اؤیرنمهلی، دوغرو دۆزگۆن یازمالیدیر، یوخسا دیل زاوالا اوغرایار. بیزده ایسه هر کس کئیفی چکدیگی کیمی یازیر. دیلیمیزی گوجلندیریب قورویاجاق دیل قوروموموز یوخ، رسمی اورقانلار وار گۆجلری’له گئجه گۆندۆز دیلیمیزی زدهلهییب ییخماق اوغرونـدا أللرینـدن گلنلری سۆردۆرمکـده دیرلر. بئله بیر دوروم دۆشۆنۆن أدبیاتیمیزا نه بویدا چتینلیکلر یارادیر، یازارلاریمیزین، چئویرمنلریمیزین بوینونا نه بویدا نه اؤلچۆده سوروملولوق دۆشور.
سیزین اؤنرینیز ادبیاتین گوجلنمهسینه نهدیر؟
– دیلیمیزی دوغرو دۆزگۆن اوخویوب اؤیرنمهلیـییک. بوگۆن ایران آذربایجان یازارینین بیر گؤرَوی، بلکه ده باشلیجا گؤرَوی دیلیمیزی یانلیش یازماقـدان آریندیرماقـدیر. سؤزسۆز کی، ألینـدن گلدیگی قدرجه. قوی گلهجک نسیللر بیزلرین أن آزینـدان وار اولان اولاناقلار (ایمکانلار) چرچیوهسینده دیلیمیزی قوروماق یولونـدا وئردیگیمیز أمکلردن، قایغیلاردان خبرلری اولسون. بوگۆن ایران آذربایجان یازاری یالنیزجا، من شاعیرم، من یازارام، دیلچی دئییلم، بیز مکتب مدرسه گؤرمزدن یازیریق، دئمک’له سوروملولوغونو گؤرمزدن گلنمز. بلکه کئچمیشـده بو سیرا أکسیکلیکلره گؤز یومماق اولاردی، آنجاق ایندیکی دورومـدا، دیلیمیزین نه بویدا تهلۆکه ایله اۆز اۆزه اولدوغونون فرقینـده ایکن ادبیاتچیلارین بوینونا قات قات گؤرَولر یوکلنمکـدهدیر. سؤزسۆز کی، سؤیلهدیکـلریم اؤیۆت آنلامینا گلمز، بونـلار منیم اؤزۆم-اؤزۆمه دۆشۆندۆکـلریم، سؤیلهدیکـلریم سورونلاردیر. من ده بو ادبیاتین کیچیک بیر پارچاسی ساییلیرام بلکه، من ده بو سورونلارین، سوروملولوقلارین ایچیندهیم. بیر ده گۆجلۆ ائلئشتیری گۆجلۆ ادبیاتین بیر قولودور. ادبیاتیمیز بو گۆن بیلیکلی ائلئشتیرمنلر یوخسونلوغوندان دا آخساماقدادیر. حالبوکی، ادبی تاریخیمیزده گرچکچی ائلئشتیرینی باشلایان فتحعلی آخوندزاده کیمی بؤیۆک ائلئشتیرمنیمیز اولموش. آخوندزادهنین یولونو بیلیمسل، آکادئمیک بیچیمده داوام ائتدیرن رضا براهنی کیمی داوامچیسی اولموش. دوستبازلیق، حاشیه بازلیق ائلئشتیری آلانینی بولاشدیرار، بیلیمسل ادبی آخاریندان اوزاقلاشدیرار. ادبی یاریشمالار گؤیۆل گؤردۆ، اۆز گؤردۆ، شخصی حئسابلاشمالار اۆزَریـنه کئچیریلیرسه ادبیات آلانینا یئنی گلن جاوانلاریمیزی اۆرَکـدن روحـدان سالا بیلر.
أن سئودیگینیز شاعیر کیمـدیر و نهدن؟
-بولود قاراچورلو، چۆنکۆ اونو اوخوماق’لا یازی دیلیمین قاپیسیـنا یاخینلاشمانی اؤیرنـدیم.
بیر اؤزل سورغو:
ایللردی ائلیمیز، سیزدن گؤزل اثرلر اوخویور، بونجا ایلـده، سیز حاشییهنین یان-یؤورهسینده گؤرۆنمهییبسینیز، بونون نهدنی و نئجه باجاردیغینیزی عزیز اوخوجولارا آچیقلایا بیلرسینیز می؟
-حاشیه دئدیگینیز های-کۆی، قالماقال، اورایا بورایا بورون اوزاتماقدیرسا، اوزاق گزمک دۆزگۆندۆر. حاشیه متن’له، اثر’له اوغراشماز، آداملارین نه دئدیگی نه گئیدیگی نه یئدیگینـدن سؤز ائدر. حاشیه اۆزئیلرده گزیشر. منی ده حاشیهلره چکمهیه چالیشانلار اولوب. منسه، آج قولاغیم، دینج قولاغیم دئیه دۆشۆنمۆشم. چئورهنه چپیک چالانلار توپلاماغی دۆشۆنۆرسن، او زامان سن ده کسین کیمیلرینه چپیک چالمالی اولورسان. نه چپیک چالدیرمیشام، نه چالمیشام. آنجاق منه دئییل، قلمیمه سئوگی گؤرسهدنـلری ده آغیرلاییب سئومیشم.
نئچه آد یازیریق اونلارا بیر قیسا ایضاح یازین:
۱_آتا:
أییلمز باش، جانلی ایراده، أمک هیئکلی، میننتسیز سئوگی، منیم اینجه بیلکلی بالاجا ألیم، گۆوَنلیگی ایچینـده ایتن گئنیش أل و سئوگینین سونسوز سیمگهسی.
۲_آنا:
آنا مظلوم، آنا آبیر-حیا تامغاسی، ائولاد قایغیسی، دؤزۆم هئیکلی، سوسقون زحمت، سوسقون سئوگی، اوتانقاج قادینلیق،
۳_قارداش:
قارداشلاریم بئییندن ایدزه و اینتیحارا توتولدولار.
۴_باجی:
باجیلاریم فلهیین کؤهنه بورجونا گئتدیلر و قادینلیق گۆدازینا.
۵_یولداش:
سایجا پاییما آز دۆشن عزیزلریم.
۶_آذربایجان:
نیسگیللی تاریخ، دلیردن جوغرافیا، بوغازیندان اۆزۆلمۆش دیل، دیلینـدن آسیلمیش آنام، آنا دیلیم.
۷_خییوو:
خییوودان دئمه، او یاخیب یاندیران اؤلدۆرۆب دیریلـدن آغلادیب آغیللاندیریب دلیردن طبیعتینـدن دئمه. خییوو یعنی ساوالان، یعنی خییووچایی، یعنی ائل-گۆنۆم، یعنی اوشاقلیغیم، شیلتاقلیغیم، شیطانلیغیم.
۸_کیتاب:
یاشامین واز کئچیلمز نسنهسی، ائویمین یاراشیغی.
۹_کلاسیک شعر:
دلی نسیمی، سئودالی فضولی، کئفین کؤک اولدغو چاغینـدا اوتوروب اوخویوب و کئیف آلماق.
۱۰_سربست شعر:
سؤزجۆکلر’له سربستجه یارادا بیلهجهییم دۆنیام.
۱۸_یئنی ایلـده سیزدن ائشیتمهلی یئنی سؤز، یئنی قاپینین اوخوجولارینا نهدیر؟
– میللتیمیزه، دیلیمیزه، ادبیاتیمزا، قلمیمیزه یئنی ایلین اوغورلو اولاجاغینی آرزولاییرام. یئنی قاپینین اوخوجولارینا جان ساغلیغی، هر شئیین کؤنۆللرینجه اولاجاغینی آرزولاییرام. و اۆچ بئیتلیک بیر قوتلاما سلامی:
سلام ای تۆرک کیشیسی، تۆرک قادینی
ساوالان تک اوجا توت تۆرک آدینی
توت ألینـده باهارین بایراغینی
سنه تبریک ائدیرم بایرامینی
دانیشاق تۆرکجه آچیلسین دیلیمیز
دیلیمیز جان دیلیمیز جان دیلیمیز.
۱۹_یئنی قاپینی نئجه گؤردونوز؟
-دَییشیک، فرقلی بیر سانال دۆنیاسی یاراتماغی باشارمیشسینیز آیهان بَی، باشـدا سیز اولماق اۆزره یئنی قاپی سایتینـدا چالیشماقـدا اولانلارین هامیسینی آلقیشلاماق گرک. یازیلاری ایکی ألیفبادا یایدیغینیز دا بیر سئچکین حرکتدیر.
۲۰_بو یولدا گؤزل آددیملار اۆچۆن اؤنرینیز نهدیر؟
– آددیملارینیز گؤزلدیر، داوام ائتدیرین. آتاجاغینیز آددیملارینیزین ایسه داها گؤزل اولاجاغی بللیدیر.
۲۱_سون سؤز؟
–بو گؤرۆشه اورتام یاراتدیغینیز اۆچۆن سیزه ساغ اوللاریمی سونورام. اوخوجولارینیز بول، یولونوز آچیق اولسون.
بو آچیق دانیشیق خانیم نیگار خیاوی ایله سونا چاتدی.
یئنی قاپی سایتی، بو دانیشیق اۆچۆن نیگار خانیمدان تشککور ائدیب،
بو عزیز شاعیره-یازیچیمیزا برکتلی یاشام، سئوینج اۆرک،
و ایستکلرینین ألده ائدیلمهسینی، اولو تانریدان آرزیلاییر.
درین حؤرمت’له : آیهان میانالی
نیگار خیاویدن بیر قیسا بیوقرافی
چاغداش ادبياتيميزين گؤركملی، دۆشۆنجهلی و دويغولو شاعيرهسی،
نيگارخانيم خياوی ۱۳۳۹جو ايلـده مشكين شهر آدلانان خياو شهرينده،
آنادان اولوب، بوگۆن بۆتۆن آذربايجانيميزين آدلی-سانلی بير قيزی كيمي تانينير.
اونون ياراتديغی اثرلر و شعرلر، هر آذربايجانلینين اۆرهگينی آليشديريب،
اونـدا وطن سئوگيسی، اينسان سئوهرليك و سئوگی دويغولارينی اويادير.
بو گۆن نيگارخانيمی دؤرد شعر دفتری و ايكی چئويرمه اثری’له تانيييريق؛
شعر دفترلری :
1- منيم شعريم،
2-كؤلگهدهكی سس
3- شهر جيريغيندا نيگار
4- ألیمـده أللی بارماق
5- بَيَل عزاليلاری رومان- دوكتور غلامحسين ساعدی اثرینين چئویرمه سیدیر
6- توپ رومان- دوكتور غلامحسين ساعدی اثرینين چئویرمه سیدیر.
نيگار خانيم «منيم شعريم» كيتابينـدان «كؤلگهدهكی سس» دفترينه جن،
اوزون بير يولو شعريت عالمينده دويغو و دۆشۆنجه كؤرپۆسۆنـدن كئچيب
و ساده بير دۆنيادان، ساده ديلـدن دۆشۆنجه، حكمت، توپلومسال گؤرۆشلری
ألده ائتمك اۆچۆن چالیشیب و نهایت چاغداش شعریمیزده دیرلی یئر قازانیبدیر.
ایکی شعر:
نه فرقی وار أن چوخ سئودییم آغاج هانسی؟
آدیمیزا ایکی آغاج اکیرسن یان–یانا
گۆنـده اونلاری سوواریر باشلارینا فیرلانیرسان
دئییرم اولمایا آغاج’لا باشیمی أکیرسن
اۆرهییمه بئله گلیر
اولمایا او سئوگی دئدیگیمیز أکینچی
بیزی أکیب بوردا
اؤزۆ چوخـدان أکیلیب آرادان چیخیب
اۆرهییمه بئله – بئله چوخ شئیلر گلیر.
***
گلن اولسا
گؤرَن اولسا چیخ آرادان
بیلن اولسا، دیللهنن اولسا، یوخ اول آرادان
چووغون ایچره چیلپاق اوینایان بیر اۆرک جنازه سینی
یئردن گؤتۆرمهیه نه وار کی!
شکیللر دیلینده، نیگار خیاوی اوشاقلیقدان ایندییه جن


text:
افغان عیال ایرکینلیگی اوچون بیرینچی آدیم، باسقینچ وبنیادگرچیلیککه قرشی کوره ش دیر!
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در چهارشنبه، 18 حوت 1395
بو ییل شونداق وضعیتده خلق ارا عیاللر کونی نینگ قرشیله ماغیگه باره میز که، فرخنده ورخشانه نینگ قورومه گن قان لرینینگ اوستیگه، مملکت بویلب مینگلرچه عیاللر خشونت وظلم اوتیگه کویدیلر. افغان عیالی نینگ آتی دن و اونینگ بختسیزلیک لریدن، اون بیش ییلدن بو یان، رذیللرچه ناتوغری فایده له نیب شعارده « افغان عیالی نینگ قوتقریشی» دیب سوز یوریتیله دی اما بوگون عمل ده عیاللریمیز نینگ وضعیتی هر پیتدن کوره چیدانیلمس وفاجعه لی بولیب ستم آستیده یشه یدیگن عیاللر وقیزلر نینگ جان کویدوروچی تاووش لری اولکه نینگ هر تمانیدن یوکسلگن دیر. اولکه میزده حاکم بولگن دهشتی مریم لر، سحر لر، مروه لر، سحر گل لر، بی بی گل لر و اوزگه لرگه قرشی یکه شرفسیزلیک وجنایت لرده خلاصه بولمه ی، وطن داشلریمیز پکتیا وهلمند وکنر وشاه شهید وبوتون افغانستان بویلب ناتو وامریکالیک باسقینچ کوچلری تمانیدن کور هجوم لر آستیده آلینه دیلر؛ طالب وداعش نینگ خودکش پارتلش وپارتلش لری یوزلرچه معصوم وطن داشلریمیز نینگ جان لری نی آله دی؛ جنگچی لر اربکی و « اولوس ایاغلنماغی» آتی آستیده رسمی یوزگه قوراله نیب وحشتلی پاتک سالارلیک دورینی ینگیله تیبدیلر، ارگ نینگ طالب وداعش بیلن سیچقان وپیشک اویونیده مینگلرچه قیشلاقلرده یشه یاتکنلر در بدر لر؛ اوروش جنایتچی لری وفسادچی لر ناز ونعمت بیلن قدرت چوکی لری نینگ اوستیده اوتیره دیلر؛ مذهبی ودینی اقلیت لراولدیریله دی؛ اوزگه اویلش و وایلگری ایمتلای دیگیچ کوچلری اوچون کون ساین ایش ساحه سی تارراق و بوغونتولی بوله دی؛ سانسور وخود سانسورلیک ایلگریدن آرتیق حاکم بوله دی؛ فقر وبیکارلیک وقحطچیلیک بیداد قیله دی؛ امید سیز ییگیت لر نینگ قاچیشی بو قیغوو اوی بولگن ممکلتیمیز دن دوامی بار؛ خیالی مکتب وکلینیک وسرباز وطن نی قمره ب آلگن، غارت وتالانچیلیک یولیدن، تیزیم نینگ مافیالیک مقاملری سیمیریب بارماقده؛ شونداق باشقه اونلرچه سویک کویدروچن یمانلیک لر و آچیغ لر. بوتون بو مورد لرده عیاللر اینگ بیرینچی و اینگ قوله ی قربان بولگن لردن بولیب اینگ جان کویدوروچی جسمی وروحی باسقی لر نی تحمل قیله دیلر.
عیاللر گه قرشی مرتجع دولت لر وکوچلری 8 مارچ نی 25 نوامبر کبی، عیاللر گه قرشی زوروانچیلیک نی یوق ایتیش کونی، کوره شچن لیک و چوقور مضمونی دن بوشه تماغیگه اینتیلیب خنثی وسرکارلیک کون لر دیک تبریک ایتش وگل سونیش نمایشلی چیگره سیده قویی توشیرماقچی لر. اما بو ایککی کون، شونداق قیزیل چیچک لر که امریکا ایشچی عیاللری و دومینیکن جمهوریتی ده میرابال سینگیللری نینگ قانیدن باش کوترگن ومینگرچه ایرکینلیک سیور و قوزغالانچیلیککه اورنک بولگن روزا لوکزامبورگ، سکینه جانسوز، مینا، ناهید ساعد، وجیهه، برتا کاسرس، زویا، شیرین علم هولی، مرضیه اسکویی، کارمن اگوادو و۱۲ همکوره شچی سی «۱۳ قیزیل چیچک» گه آتاقلی، جیلان اوزلاب، تانیا، لیلا قاسم وسان سیز باشقه عیاللر نینگ قانلری بیلن عجین بولینگن. اوشبو عیاللر که قرانغوو ایرکک سالارلیک وعدالت سیز لیک سنت لرینی ایاق آستیگه قیلیب، حاکم مرتجع، مستبد، کیینچی، سرمایه دارلیک تیزیم لری قرشی سیده نه ایرکک لر نینگ یوک تاشووگیچی و مجلس چیرایسی بولیب بلکم استوارلیک وشهامت بیلن کوره شیب جان بیرگن لر. بو کون نی تجلیل قیلماق فقط او پیت ارزیگولی و موثر دیر که هر خیل ستم وجنسیتی تبعیض نی یوق ایتیشی اوچون قاطع وسازش سیز کوره ش الکو سینینگ ینگی لماغی بیلن استوار بولسه. افغانستانده ایرکینلیک ودموکراسی، عیاللر نینگ تینگ حقوقی عملگه آشیشی یخلیت بو یورت نینگ عیاللر وایرکک لری نینگ چرچه مس کوره شیشی بیلن ممکن دیر و بو کوره ش قربانلیک و جاندن کیچماقلیک تیله یدی. بو قماقدن چیقماق اوچون بوندن باشقه یول یوق.
افغانسان « عیال قوتقریشی» و « دموکراسی» آتی آستیگه امریکا اوروش توتاشتروچی دولتی ومتحد لری ارقه لی اشغال بولدی، اما شونداق که کوتیلگن ایدی اینگ پلید واینگ اوزینی ساتگن عیال ودموکراسی گه قرشی عنصر لر پاریسلیک کییم لری بیلن قیناو کورگن یره لی اولوسیمیز نینگ بویره ک لریگه تحمیل بولدی. جنایتچی وجهالتچی باندلر، کابل شهریده بولیب اوتکن اوزلرینی ییماق جریانیده ۷۰ یاشلی آنه لر و۷ یاشلی باله لرگه رحم قیلمه دیلر، شونلری که عیاللر نینگ توغماغینی تماشا قیلیب لذت آلیب کیتدیلر و اینگ وحشتلی عمل لرنی مرتکب بولدیلر، نیچه ته خاین ودلقک عیال نینگ یانیده اوتیریب تگی بوش دولت نینگ دم ودستگاه سینی بوتون لشتیردیلر. اولکه میز بوگون شونداق عنصر لر نینگ چنگیده قرار تاپگن که کوپگینه سی پاکستان وایران وقیرق چیت اولکه نینگ جاسوسلری وجیره خورلری بولیب هرچند هر جمغرمه وعمل لریده ملی کلمه سینی اوله یدیلر اما عملده ملی منفعت لر نی خارجی بادار لرینینگ منفعت لریگه قربان قیلگن لر. هر باسقینچ کوچ نینگ اوزه للیگیدن بو دیر که بیر ملت نینگ قماقگه سقله ماغی اوچون، اینگ کیین چی، اینگ ظالم، و اینگ آتی یمان بولگن گروهلر وعنصر لر گه ته یانیب اولر نی ملت نینگ سرنوشتیگه حاکم قیله دیلر. اینیقسه اونلرچه اولکه لرده امریکا نینگ قرانغی تاریخی ثابت قیلگن که شوم و بوزگونچی هدف لرینی عمل گه آشیرماغی اوچون بدنام دیکتاتورلر وآدم اولدیروچی و رحم سیز تروریست لر نی تمویل وجهازله یدی. بوگون هم، دونالد ترامپ دیگن ایرکک بو اولکه ده قدرت اریکه سیگه اوتیریبدی که عیاللر نینگ اوستیگه جنسی تجاوز قیلگه نینی فخر بیلن یاد قیله دی و بیللی ایمس تنظیمی وطالب والقاعده وداعش اژده هارلرینینگ دوامیگه باشقه قنداق بربر صفتلی گروهینی ایش اوستیگه کیلتیر ماقچی.
ع وغ نینگ اولوس الداقچی اینگ عمده سیلاو شعارلریدن بیری « عیاللر حقوقی» ایدی. اشرف غنی بیر پیتده بوغیزینی شیشیریب عیاللر ییغینیده بقیر گیچیدی « دولت که عیاللر نینگ خوقسیزلیگینی تامین ایتالمه سه اوزینی دولت دیماقگه حقی یوق». اوشبو عادی اهالی نینگ توشونچه لرینی آلده ماغی اوچون، خودی ظاهرگه جنسی تجاوز قضیه لریدن بیری محاکمه ایتیش جریانینی ارقه سیدن توشیب توغیریچه قربان بولگن نینگ یقینلری بیلن تماس آلدی، بی بی گل نی سوگلی سی توزاتیب اونینگ اوچون میلیون دالرلیک بودیجه نی شی قیلدی، اما بیللی ایمس بو پاره ارگ گه بلی دیگیچ قیسی عیال نینگ کیسه سیگه توکیله دی. اما شهید فرخنده گه قرشی تورتکی بیروچی جنایتیدن، که بوتون ملت نی حیرت گه چومدیردی، ساعت لرچه اوتکن یوق ایدی که ایکله سی ع وغ جیملیک بیلن اونینگ یانیدن اوتیب پایوازلیک اوچون امریکا گه تومن حرکت قیلدیلر و اورده افغانسان نی ییر اوستی بهشتی توصیف قیلماقگه اینتیلدیلر. وطنیمیز تاریخ بویچه بولگن بیر عیال گه قرشی بو اینگ وحشتلی حادثه دن چمه سی ایککی ییل اوته دی و بوگونگچه اونگه ییتیشگنلیک صورت آلینمه گن و اصلی قاتل لری حالیگچه ایرکین یشه ماقده لر. غنی نینگ جمهورلیک ریاستی نینگ ایککی ییل بوییچه، عیاللر گه قرشی یوزلرچه دهشتلی حادثه ثبت بولیب، کرزی نینگ مافیالیک دوریدن یمانراق وطنیمیز نینگ یاریم نفوسی قوپاللیک آغیزده توشکنلر. غنی که « عیاللر اوچون خوفسیزلیک» دن گپرار ایدی، عمل ده عیال وانسانلیک نینگ اینگ جانی یاولریدن بیریسی اوچون راکتیار آتلی گه خوفسیزلیک نی شی ایتدی وبس. شونداق حالده که تنظیمی رحم سیزلیک لریگه قربان بولگن مینگلرچه عیال نینگ روانی وجسمی یاره لری هنوز تازه دیر، کسل وخاین امیرچه دن پذیرایلیک بوله دی که اینگ ننگلی سیاسی حیاتی نی عیاللر یوزیگه تیزاب سیپماغ بیلن باشله دی و بوگونگچه تاریخ میز نینگ ننگلی لکه لریدن حسابلنه دی.
« افغانسان همبستگی حزبی» بو ایشانچده دیر که عیاللر یخلیت بیردملیک و جسورلرچه کوره شیشی بیلن بو قفس نی سیندیراله دیلر. هیچ خارجی کوچلر و اولرنینگ دست نشانده لری بیز نی قوتقه زالمه یدی. کوره شچن کورد عیاللری کبی باسقینچ، وبنیادگرچیلیک وارتجاع قرشی سیگه تورماق کیره ک. افغانستانده دموکراسی، ایرکینلیک و عیاللر نینگ تینگ حقوقی عملگه آشیشی، یخلیت عیاللر وایرکک لر نینگ چرچه مس کوره شیشی بیلن ممکن دیر وبس و بو کوره ش قربانلیک وجاندن کیچماقنی تیله یدی. بو قماندن چیقماق اوچون بوندن باشقه یول یوق.
افغانستان همبستگی حزبی
۱۳۹۶ ییلی حوت آیی نینگ ۱۸ نچی سی – ۲۰۱۷ ییلی مارچ آیی نینگ ۸ نچی سی


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۷
۷ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۷/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ آذر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ آذر/رویدادلار
- ۱۶۷۸ - لویی هنپین نیاگارا شلالهسینی کشف ائدن ایلک اوروپالی اوْلوب.
- ۱۸۷۷ - توماس ادیسونون فونوگرافی ایلک دفعه گؤستریلیب.
- ۱۹۱۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوتریش-ماجاریستانا ساواش اعلان ائدیب.
- ۱۹۱۸ - آذربایجان خالق جۆمهۇریتینین پارلمانی ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۲ - آذربایجان شوروی داغلیق قاراباغ موختار ولایتی مرکزی ایجراییّه کومیتهسی سئچیلیب.
- ۱۹۳۴ - تۆرک قادینلار بیرلیگی٬ ایستانبولدا بیر میتینگله قادینلارین میلّتوکیلی سئچیب-سئچیلمه حاقّینی قۇتلادی.
- ۱۹۴۱ - ژاپون آمریکانین هاوایی آدالارینداکی «پرل هاربور» بازاسینی٬ فیلیپین آدالارینی و بریتانیا مالزیسینی بومبالاییب.
- ۱۹۷۲ - آیا اۇچان سوْنونجو آمریکا فضایی گمیسی «آپولون ۱۷» فضایا بۇراخیلیب.
- ۱۹۸۴ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین عۆضوو اوْلان اؤلکهلر شورینین دؤولت تروریزمینی پیسلهین قطعنامه قبول ائدیب.
- ۱۹۸۵ - ترورچولار پاریسده دۆکانلار شبکهسینده ۴۱ نفرین اؤلومونه سبب اوْلان پارتلاییشلار تؤرهدیبلر.
- ۱۹۸۸ - ائرمنیستان قۇزئیینده باش وئرن گۆجلو زلزله نتیجهسینده لنیناکان٬ کیروواکان و ایسپیتاک شهرلری باتمیشدیر. رسمی قایناقلارا گؤره اؤلنلرین سایی ۲۵٫۰۰۰ نفری کئچیب. طبیعی فلاکت زوناسینا ایلک کؤمک آذربایجاندان گلیب.
- ۱۹۹۳ - پنتاگون نوادادا خبردارلیقسیز ۲۰۴ اتوم سیناغی کئچیریلدیگینی بلیرتیب.
- ۲۰۰۲ - تۆرکیه گؤزلی عذرا آکین لندنده دۆنیا گؤزلی سئچیلیب.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ آذر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ آذر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ آذر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ آذر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ آذر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
آذربایجان ینگ جمهورباشلیغی آزات ادیلن کلبجر و لاچین شهرلرینه باردی
آذربایجان، آزات ادیلن لاچین دا حالقارا قوُنالغا سالیار
آذربایجان ینگ جمهورباشلیغی الهام علی یف و عایالی مهریبان علی یووا کلبجر و لاچین شهرلرینه باریپ گؤردۆلر.
علی یف بو ساپاریندا موروداغدا قورولجاق تونل و لاچین دا آچیلجاق حالقارا قوُنالغانینگ دۆیبۆنی توتدی.
کلبجر شهرینده آذربایجان ینگ بایداغینی یوُقاری چکن یوردونگ باشتوتانی، ایستیسوو الکتریک مرکزینه ده باریپ گؤردی.
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
اردوغان ایله علییئو آت یاریشی ایزلهدی
لییئو طرفیندن جمهورباشقانی اردوغانا آت هدیه ائدیلدی
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان و آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئو، شوشادا آت یاریشی ایزلهدی.
اردوغان و علییئو، دونن شوشا والیلیگی باغچاسیندا تشکیل ائدیلهن مطبوعات کنفرانسینین آردیندان شهرین تاریخی و مدنی یئرلرینی گزدی.
داها سونرا ایکی لیدئر شوشانین گونئییندهکی جیدیر دوزونه گئتدی.
لیدئرلر، ایللرجه آذربایجانلیلارین آت یاریشی اویونلارینا ائو صاحبلیگی ائدن دوزلوکده، یئرلی اویونلار و ایله آت یاریشلاری ایزلهدی.
گؤستریلرین سونوندا علییئو طرفیندن جمهورباشقانی اردوغانا آت هدیه ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ماهر زین ایستانبول-دا کنسرت پروقرامیندا چیخیش ائدیب
لوبنان اصیللی سوئد-لی موغننی ماهر زین ایستانبول-دا حیرانلاری ایله بیر آرایا گلیب.
نوبل ادبیات اؤدولونون صاحبی بللی اولدو
قرنهنین نوبلی، "مدنیتلر و قارهلر آراسینداکی کؤرفزده سؤمورگهچیلیگین تاثیرلرینه و سیغینماچینین طالعینه نفوذ ائتمهسیندن اؤترو آلدیغی" ایفاده ائدیلدی
محمد علینین طرح و تابلولاری تخمیناً بیر میلیون دلارا ساتیلدی
ان چوخ گؤزلهنیلهن ایشلردن بیری اولان "آری کیمی سانج"، ساتیش اؤنجهسی تخمینلرین اون قاتیندان چوخا، ۴۲۵ مین دلارا ساتیلدی