text:
ایسلام، آللاها تسلیم اۇلماقتئر. آللاها تسلیم اۇلماق، اۇنون وارلئقلاردا گچرلی قانون وە قوراللارئنا تسلیم اۇلماقتئر. یوقارئدا گچن روم سورەسی؛ 30-نجو آیتتە بلیرتیلدیگی گیبی آللاهئن دینی، بو قوراللارئن بۆتۆنۆدۆر. هرکسین وۆجودو وە اۇرگانلارئ دا بیرر آیت اۇلدوغو ایچین ایندیریلن آیتلرلە یۆز یۆزە گلیپ اۇنلارئ دۇغرو آنلایانلار، اۇنلارئن آللاها عائید اۇلدوغونو قۇلایجا قاورارلار.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۵۳﴾ (سورة الفصلت)
اۇنلارا، چەورەلریندە وە کندی بدنلریندە اۇلان آیتلریمیزی گؤسترەجگیز، سۇنوندا اۇنون (قورئانئن) تۆمۆیلە دۇغرو اۇلدوغو، اۇنلار آچئسئندان اییجە اۇرتایا چئقاجاقتئر. راببینین (صاحیبینین) هر شەیە شاهید اۇلماسئ یتمز می؟ (فوصصیلت سورەسی؛ 53)
بۆتۆن بونلاردان دۇلایئ وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) اۇلان آللاهئن کیتابئنا اویان وە اۇنا تام تسلیم اۇلان کیشیدە نە بیر قۇرقو قالئر نە دە اۆزۆنتۆ. اۇنون ایچی دائیما راحاتتئر.
سۇنوچ اۇلاراق بیلیمین قایناغئ یاراتئلان آیتلر، دینین قایناغئ دا ایندیریلن آیتلردیر. دین بیلگینلری ایلە بیلیم آداملارئ بیرلیکتە چالئشئرلارسا حایاللرین اؤتەسیندە بیر باشارئیا اولاشئرلار.
د- ایندیریلن کیتاب ایلە یۆزلشمەینلر
آللاهئن ایندیردیگی کیتابلا یۆزلشمەمیش اۇلانلار، اۇ اۇلمادان بیلەمەیەجکلری شەێلردن سۇروملو توتولمازلار.
نبیمیزلە ایلگیلی شو آیتلر، بیزیم ایچین دە کسین دلیلدیر:
وَلَنْ تَرْضَى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ ﴿۱۲۰﴾ (سورة البقرة)
(أی موحاممد!) دینی یاشاما بیچیملرینە اویمادئقچا یاهودیسی دە حئریستیانئ دا سندن آصلا راضئ اۇلماز. دە کی: “دۇغرو یۇل آللاهئن گؤستردیگی یۇلدور.” سانا بو بیلگی گلدیکتن سۇنرا توتار دا اۇنلارئن ایستکلرینە اویارسان، آللاە سنین ولین دە اۇلماز یاردئمجئن دا. (باقارا سورەسی؛ 120)
… وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَمَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا وَاقٍ ﴿۳۷﴾ (سورة الرعد)
… (أی موحاممد!) بو بیلگی سانا گلدیکتن سۇنرا اۇنلارئن آرزولارئنا اویارسان، آللاها قارشئ سنین نە بیر ولین نە دە بیر قۇرویوجون اۇلور. (راعد سورەسی؛ 37)
أ- مۆمین، مۆنافئق، کافیر
“مۆمین”، آللاها اینانئپ گۆونن وە اۇنا گؤنۆلدن تسلیم اۇلان کیشیدیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ﴿۲﴾ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ ﴿۳﴾ أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ ﴿۴﴾ (سورة الأنفال)
مۆمینلر، آللاە حاطئرلاتئلئنجا یۆرکلری تیترەین، اۇنون آیتلری باغلانتئلارئیلا بیرلیکتە اۇقونونجا گۆونلری آرتان وە یالنئزجا راببینە (صاحیبینە) گۆونیپ دایانان کیمسەلردیر. اۇنلار، نامازلارئنئ دۆزگۆن وە سۆرکلی قئلار، کندیلرینە وردیگیمیز رئزئقلارئ یرلی یریندە حارجارلار. ایشتە گرچک مۆمینلر اۇنلاردئر. اۇنلار ایچین راببی قاتئندا درەجەلر، باغئشلانما وە بۇل رئزئق واردئر. (أنفال سورەسی؛ 4-2)
“کافیر” دە اؤنجە اینانئر وە گؤنۆلدن تسلیم اۇلور. آما داحا سۇنرا آللاهئن یۆکلەدیگی گؤرەولردن سادەجە بیر تانەسینی بیلە قابول أتمزسە کافیر اۇلور.
دیگرلرینی أکسیکسیز یاپسا دا کافیر اۇلماقتان قورتولاماز. چۆنکۆ کندینە گؤرە شارطلار بلیرلەین بیری آللاها تسلیم اۇلموش سایئلاماز. ایبلیس ایلە ایلگیلی آیتلر دیققاتلە اۇقونورسا گؤرۆلۆر کی، اۇنو کافیر یاپان، آللاهئن تک بیر أمرینی قابول أتمەمەسیدیر. (باقارا سورەسی؛ 34)، (آعراف سورەسی؛ 11)، (حیجر سورەسی؛ 29)، (ایسرا سورەسی؛ 61)، (کهف سورەسی؛ 50)، (طاها سورەسی؛ 115) وە (صاد سورەسی؛ 172)
“کافیرلیگین“، ایماندان سۇنرا گلن بیر أیلم اۇلدوغو قۇنوسوندا؛ آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ ﴿۱۰۶﴾ وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿۱۰۷﴾ (سورة آل عمران)
باعضئ یۆزلرین آق اۇلاجاغئ، باعضئ یۆزلرین دە قاراراجاغئ گۆندە، یۆزلری قارارانلارا شؤیلە دەنیر: “سیز ایناندئقتان سۇنرا کافیر اۇلدونوز، اؤیلە می! کافیر اۇلمانئزا قارشئلئق، تادئن شو عاذابئ!” یۆزلری آق اۇلانلار ایسە آللاهئن ایکرامئ ایچیندە اۇلورلار وە اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالئرلار. (آلی عیمران سورەسی؛ 107-106)
قورئانئ کندینە گؤرە صئنئفلاندئرانئن گرچک آنلامدا کافیر اۇلدوغونو شو آیتلردن اؤگرنییۇروز:
إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَنْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَنْ يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا ﴿۱۵۰﴾ أُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا ﴿۱۵۱﴾ وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلَمْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ أُولَئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيهِمْ أُجُورَهُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا ﴿۱۵۲﴾ (سورة النساء)
(150) آللاە ایلە رسوللرینی /اۇنلارئن گتیردیگی کیتابلارئ گؤرمزلیکتن گلن وە آللاە ایلە رسوللرینی /کیتابلارئنئ آیئرماق ایستەین: “بیر قئسمئنا اینانئر، بیر قئسمئنا اینانمایئز،” دیەن وە ایکیسی آراسئندا بیر یۇل توتماق ایستەینلر وار یا…
(151) ایشتە آصئل کافیرلر اۇنلاردئر. اۇ کافیرلرە آلچالتئجئ بیر عاذاب حاضئرلادئق.
(152) آللاە ایلە رسوللرینە /گتیردیکلری کیتابلارا اینانئپ گۆونن وە اۇنلاردان بیرینی دیگریندن آیئرمایانلارا گلینجە، اۇنلارا اؤدۆللرینی آللاە ورەجکتیر. آللاە چۇق باغئشلار، ایکرامئ بۇلدور.
(نیسا سورەسی)
کافیرلر، گیزلەدیکلری ایمانئن کندیلرینە یتتیگینی دۆشۆنەرک: “بنیم قالبیمی آللاە بیلیر” دەر وە مۆمین اۇلدوقلارئنئ آما آللاها تام تسلیم اۇلامادئقلارئنئ دۆشۆنۆرلر.
ایلگیلی آیتلر شؤیلەدیر:
رُبَمَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ كَانُوا مُسْلِمِينَ ﴿۲﴾ ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ﴿۳﴾ (سورة الحجر)
کافیرلر /آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر، زامان زامان: “کشکە بیز دە تام تسلیم اۇلانلاردان اۇلساق” دییە چۇق آرزو أدرلر. بئراق اۇنلارئ، یەسین ایچسین، حایاتئن تادئنئ چئقارسئنلار! بکلنتیلری کندیلرینی اۇیالاسئن! ناسئل اۇلسا یاقئندا اؤگرنەجکلردیر. (حیجر سورەسی؛ 3-2)
“مۆنافئق“، تۆنل آنلامئنا گلن “نفق” ایلە عاینئ کؤکتندیر. مۆنافئغئن تۆنل گیبی ایکی طارافا باقان یۆزۆ واردئر. گؤرۆنۆردە مۆمیندیر آما کافیرلرلە گیزلی ایشبیرلیگی ایچیندە اۇلور. بو ایشی اوستاجا یاپتئقلارئ ایچین نبیمیزی بیلە حایران بئراقان مۆنافئقلار واردئ.
اۇنلار دا دیگر کافیرلر گیبی اؤنجە اینانئر، سۇنرا منفاعاتلری گرگی کافیر اۇلورلار. تک فارقلارئ، یالان سؤیلەیەرک کافیرلیکلرینی گیزلەمەلریدیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ ﴿۱۰۱﴾ (سورة التوبە)
چەورەنیزدەکی تاشرالئ عارابلاردان وە مدینە حالقئندان مۆنافئقلار (ایکییۆزلۆلر) واردئر. اۇنلار مۆنافئقلئقتا اوستالاشمئشلاردئر. سن اۇنلارئ بیلەمزسین، اۇنلارئ بیز بیلیریز. اۇنلارا (بو دۆنیادا) ایکی قات عاذاب أدەجگیز. سۇنرا دا بۆیۆک بیر عاذابا ایتیلەجکلردیر. (تەوبە سورەسی؛ 101)
إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ ﴿۱﴾ اتَّخَذُوا أَيْمَانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿۲﴾ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا فَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ ﴿۳﴾ وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ ﴿۴﴾ (سورة المنافقون)
(1) مۆنافئقلار سانا گلدیکلریندە دەرلر کی: “بیز شاهیدیز؛ گرچکتن سن آللاهئن ألچیسیسین.” آللاە، ألبتتە سنین کندیسینین ألچیسی اۇلدوغونو بیلییۇر آما آللاە شاهید، مۆنافئقلار کسینلیکلە یالانجئدئرلار.
(2) بو گیبی سؤزلری قالقان أدینیپ آللاهئن یۇلوندان چکیلیرلر. یاپتئقلارئ نە کؤتۆدۆر!
(3) کؤتۆ اۇلان، اؤنجە اینانمالارئ سۇنرا آیتلری گؤرمزلیکتن گلمەلریدیر. آردئندان قالبلری اۆزریندە ینی بیر یاپئ اۇلوشور؛ آرتئق (نە حالە گلدیکلرینی) آنلامازلار.
(4) اۇنلارئ گؤردۆگۆندە قئلئق قئیافتلرینە حایران قالئرسئن. قۇنوشورلارسا سؤزلرینە قولاق وریرسین. اۇیسا دووارا دایالئ کالاس گیبیدیرلر. هر گۆرۆلتۆیۆ عالەیەلرینە سانئرلار. آصئل دۆشمان اۇنلاردئر؛ اۇنلارا قارشئ دیققالی اۇل. آللاە جانلارئنئ آلسئن! بو یانلئشا ناسئل سۆرۆکلنییۇرلار؟
(مۆنافیقون سورەسی)
آللاە تعالا شو آیتتە مۆنافئقلارئ شەیطانا بنزەتەرک اۇنلارا هیچ گۆونیلەمەیەجگینە آچئقلار:
كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ ﴿۱۶﴾ (سورة الحشر)
(مۆنافئقلار) طئبقئ شەیطان گیبیدیرلر؛ شەیطان اینسانا: “کافیر اۇل!” دەر. کافیر اۇلورسا بو دفعا دا شؤیلە دەر: “بنیم سنینلە ایشیم یۇق؛ بن، وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) اۇلان آللاەتان قۇرقارئم. (حاشر سورەسی؛ 16)
“منفاعاتلرینین أسیری اۇلانلار” آراسئندا یاپتئقلارئنئن یانلئش اۇلدوغونو قابول أدنلر واردئر. اۇنلار کافیر دگیل، گۆناهکار صئنئفئنا گیررلر.
مثەلا آللاهئن سارحۇش أدیجی ماددەلری حارام قئلدئغئنئ بیلن ایکی کیشی عاینئ ماسادا ایچکی ایچسەلر، بیری: “آللاهئم! بن یانلئش یاپئیۇروم”؛ دیگری دە: “بونون نەرەسی یانلئش، نە گۆزل أگلنییۇروز” دەسە؛ بیرینجیسی “گۆناهکار“، ایکینجیسی “کافیر” اۇلور. بلکی وازگچرلر دییە آللاە، هر ایکیسینین دە ایچینە یاپتئقلارئنئن یانلئش اۇلدوغونو ایلهام أدر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا ﴿۸﴾ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا ﴿۹﴾ وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا ﴿۱۰﴾ (سورة الشمس)
آللاە کیشییە داورانئشلارئنداکی یانلئشلئغئ دا، دۇغرولوغو ایلهام أدر. کیم کندینی گلیشتیریرسە اومدوغونا قاووشور. کیم دە کندینی پیس ایشلرە سۇقارسا قایبەدر. (شمس سورەسی؛ 10-8)
آللاە، حاطالارئندان وازگچمک ایستەینلرین اؤنلرینی آچار. یانلئشا دوام أدنلرین دە ایچلرینی اییجە دارالتئر کی، تەوبە أدیپ حاطالارئندان دؤنسۆنلر.
ایلگیلی آیتلردن ایکیسی شؤیلەدیر:
فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ وَمَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقًا حَرَجًا كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ كَذَلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿۱۲۵﴾ وَهَذَا صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا قَدْ فَصَّلْنَا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ﴿۱۲۶﴾ (سورة الأنعام)
آللاە، (دۇغرو داورانئشلارئندان دۇلایئ) یۇلا گلدیگینی اۇنایلاماق ایستەدیگی کیشینین گؤنلۆنۆ ایسلاما آچار. (یانلئش داورانئشلارئندان دۇلایئ) یۇلدان ساپتئغئنئ اۇنایلاماق ایستەدیگی کیشینین ایسە ایچیندە سانکی یۆکسکلرە چئقئیۇرموش گیبی بونالما وە سئقئنتئ اۇلوشتورور. آللاە، کندیسینە اینانئپ گۆونمەینلرین اۆستۆندە پیسلیگی ایشتە بؤیلە اۇلوشتورور. بو، راببینین ایزلەدیگی شاشماز یۇلدور. گرکلی بیلگییە صاحیب اۇلان بیر تۇپلولوق ایچین آیتلری آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلامئشئزدئر. (أنعام سورەسی؛ 126-125)
گؤرۆلدۆگۆ گیبی هرکس کندینی دیندار سانئر. آما دۇغرو دیندارلئق، عاقلئ قوللانمایئ وە آللاهئن کیتابئنا اویمایئ گرکتیریر. ایشتە تام بورادا عیلیم آداملارئ وە دین آداملارئ دەورەیە گیرر. بونلارئن بیر منفاعات پشیندە اۇلمایانلارئ چۇق فایدالئ اۇلور وە چؤزۆم یۇللارئنئ گؤستریرلر. آما دینی وە بیلیمی، منفاعاتلری ایچین قوللانانلار، أن تهلیکەلی اینسانلار حالینە گلیرلر.


c: text/html

text:
`ترت وورلد` نتیجهلر
خبرلر [36]
- کودوکوشی ایراندان اؤدول ایله قاییتدی
- آذربایجاندان تۆرکیه رادیو و تلویزیون قورومونا اؤدول
- تورکیه، لیتوانینی قوناق ائدهجک
- ترت باش مودورو سوباچیدان آوروپالی یایینچیلارا تروریزمه قارشی دورما چاغریسی
- آوروپا یایین بیرلیگی مئدیا ذیروهسی ایستانبولدا تشکیل ائدیلهجک
- ترتدن گنجلره اؤزل تدبیر: نکست بای ترت وورلد فوروم
- ترت وورلد فوروم 'NEXT' غرورلا سونار!
- تورکیه، ایتالیایا قارشی ایلک غلبهسینی آلماق اوچون میدانا چیخیر
- اسکار اؤدول تؤرهنی ترت ۲ده
- ترتدن دونیانی سارساجاق بیر بلگهسل: "ده فکتوری"
- ترت وورلد، ۶ یاشینی قوتلاییر
- "ترت وورلد فوروم"دا ایقلیم بحرانی ایله مبارزه یوللاری دارتیشیلدی
- سوباجی: توپلوملارین و فردلرین سسی اولماغا چالیشیریق
- آلتون: عاجل اصلاحاتلارا احتیاج وار
- اردوغان، ترت وورلد فوروما ویدئو مئساژلا قاتیلدی
- ترت وورلد فوروم یارین باشلاییر
- ترت وورلد فورومو آنلاین اولاراق گئچیریلهجک
- ۵.جی ترت وورلد فورومو باشلاییر
- قیرقیزیستان جمهورباشقانی ایلک مصاحبهسینی ترتیه وئردی
- "ماوراء" سریالی، قازاقیستاندا یایینلاناجاق
- ترت وورلد: حقیقتین سسی
- کورهسللشمهنین بحرانی: ریسکلر و فرصتلر
- ترت وورلد فوروم: گوج و پارادوکس
- اؤدوللو بلگهسل
- ترتنین فرانسیزجا دیجیتال خبر پلتفورمو یایینا باشلادی
- ترت مخبری یاشلی اوکراینالی قادینا کؤمک ائدیر
- ایرانین استانبول باش کنسوللوق چالیشانی ترت امکداشینا سالدیردی

robotstxt: allowed

filter: keep


text: انجمن فرهنگی هنری عاشێقلار، ائلبیلیمی مؤسسهسی، ائوده آل و انجمن قرآن و مثنوی واعظ دَرنکلرینین ایشبیرلیگی ایله بهمن آیێنێن دؤردۆنده، تبریزین نیستان سالوْنۇندا ایکینجی عاشێق داستان گئجهسی گئچیریلدی. بۇ محتشم و شانلێ مراسم آذربایجانێن گلهنکلیک عاشێق مۇسیقیسینه و عاشێق داستانلارێنا مراقلانان هنر سئور وطنداشلارێن استقبالی ایله قارشێلاندێ. بۇ گئجهده «عاشێق رحیم نظری» عاشێق حسینین هجران روایتلریندن دانێشێپ اوْخۇدۇ . عاشێق رحیم نظری ۱۳۴۱. ایلده قاراداغ‘ێن کلیبر ماحالێنێن نۇغَدی کندینده دنیایا گلیپ. اُستادلارێ عاشێق ادبیّاتێندا عاشێق…بیشتر بخوانید


text:
`قیریم` نتیجهلر
خبرلر [29]
- ایبراهیم کالین: "قیریم اوکراینا اراضیسینین بیر حیسهسیدیر"
- قیریم-دا روسیایا مخصوص حربی حیسهده پارتلاییش اولدو
- تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
- چاووشاوغلو، قیریم تاتار مرکزینه گئتدی
- تورکیهدن قیریم آچیقلاماسی
- ۵ قیریم تاتار تورکو گؤزآلتینا آلیندی
- قیریم پلتفورمونا ۳۷ اؤلکه قاتیلاجاق
- ولادیمیر زلنسکی قیریم ایله اوکراینا آراسینداکی جبهه بؤلگهسینی زیارت ائدیب
- قیریم تاتار میللی مجلیسی باشقانی اردوغانا تشکر ائتدی
- تورکیه، قیریم تورکلرینین ائولرینه ائدیلهن باسقینلارا تپکی وئردی
- "قیریم تاتارلارینا قارشی سیندیرمه سیاستینه سون وئرین"
- تورکیه-دن قیریم تاتارلارینا دستک
- لیتوانی قیریم تاتار سورگونونو سوی قیریم اولاراق قبول ائتدی
- قیریم اوغلونا "آزادلیق نیشانی" وئریلیب
- روسیا قیریم-دن و اوکراینانین شرقیندن چکیلنه قدر تحریملر داوام ائدهجک
- "قیریم تاتارلارینا مختاریت وئریلمهلیدیر"، پ.پوروشنکو
- آنکارادا دونیا قیریم تاتار کنگرهسی
- آنتیک تاتر سالونوندا قیریم
- ایستانبولدا قیریم کنگرهسی
- قیریم مئدیا قورولوشلاری قاپانما تهلوکهسی آلتیندا


text:
پیتر پائول روبنز
پیتر پاوُل روبنس (هولند. Pieter Paul Rubens؛ 28 ژوئن 1577 —30 مئی 1640) — اؤز اثرلرینده اوروپادا باروک دؤورونون جانلیلیغینی و حساسلیغینی عکس ائتدیرمیش فلاماند رسّامی. روبنسین یارادیجیلیغی برئیگل رئالیزمی ایله ونیز مکتبینین قاریشیغیندان عیبارتدیر. میفولوژی و دین مؤوضوعسونداکی بؤیوک اثرلری ایله یاناشی، هم ده پورتره و پئیزاژ(منظره) اوستاسی کیمی ده تانینیر.
حیاتی و یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
1577-جی ایلده زیگنده (وستفالیا، ایندیکی آلمان اراضیسی) آنادان اولموشدور. او، حوقوقشوناس یان روبنسین یئددینجی اؤولادی ایدی. روبنسلر عاییلهسی اوزون مودت آنتورپنده یاشامیش 1568-جی ایلده کؤلن شهرینه کؤچموشدور. بو مودت عرضینده یان پروتستانتلیغا مئیل ائتمهیه باشلامیشدی کی، بو دا کاتولیک جمعیتینین خوشونا گلمیردی. اودور کی، یان روبنس عاییلهسی ایله ایسپانیایا کؤچدو. یانین وفاتیندان سونرا حیات یولداشی ماریا اوشاقلاری ایله بیرلیکده آنتورپنه قاییدیر. لاکین همین واخت ماریانین جمعی اوچ اوشاغی — اون اوچ یاشلی فیلیپ و دوققوز یاشلی پیتر پاول و اونلارین بؤیوک باجیلاری بلاندینا قالمیشدی، دیگرلری هله اوشاق ایکن اؤلموشدولر.
بئله گؤرونور کی، فیلیپ و پیتر اؤز ساوادلی آتالاریندان لاتین دیلینی ایبتیدایی سویّهده اؤیرنمیشدیلر. آنتورپنده اونلار لاتین و یونان دیللری تدریس اولونان مکتبده تحصیل آلمیشدیلار. قارداشلار مادّی وضعیتین آغیرلیغی ایله علاقهدار اولاراق تحصیللرینی دایاندیردیلار و آنالارینا کؤمک ائتمهیه باشلادیلار. عاییلهنین مادّی وضعیتینه تاثیر ائدن عامیللردن بیری آتالارینین اولماماسی و باجیلاری بلاندینانین اره گئتمهسی ایله علاقه دار اونا قالان وسایته جهیز آلینماسی اولموشدو.
1591-جی ایلدن باشلایاراق روبنس رسّاملیق صنعتینی اؤیرنمهیه باشلادی. بیر مودت او توبیاس وئرخاختین یانیندا؛ اون دؤرد یاشیندا آداما وان نورتا و ائلجه ده دیگر رسّاملارین یانیندا ایشلهمیشدیر. 1598-جی ایلده پیتر موقدس لوکی رسّاملار قیلدیاسینا قوشولدو. پیترین ان سئویملی موعلیمی وان وئن اولموشدور. وان وئن اؤز ساوادی و گئنیش دونیاگؤروشو ایله دیگر رسّام دوستلاریندان فرقلهنیردی. وان وئن بیر مودت ایتالیادا یاشامیشدیر. شوبههسیز کی، موعلیمینین ایتالیان تصویری اینجهصنعتی، آنتیک اینجهصنعت بارهده صؤحبتلری گنج رسّامی بوتون بونلاری اؤز گؤزلری ایله گؤرمهیه هوسلندیریردی.
1600–جو ایل مئی آییندا پیتر پاول رسّاملار اؤلکهسی اولان ایتالیایا یوللاندی. پیتر اونون گلهجگینه بؤیوک تأثیر گؤسترن 7 ایل عرضینده ایتالیادا یاشادی. ایتالیادا اولدوغو مودتده روبنس ایتالیان مدنیتینی، اینجهصنعتینی دریندن منیمسهدی. شیمالی اوروپادا روبنس کیمی ایتالیا اینجهصنعتینی دریندن بیلن ایکینجی بیر رسّام چتین تاپیلار. گنج رسّام بیر مودت سونرا آنتیک اینجهصنعت ساحهسینده ان گوجلو موتخصیصه چئوریلدی.
ایتالیادا روبنس مانتوی هئرسوقو وینچئنزو قونزاقونون دعوتی ایله خیدمته جلب اولوندو. هئرسوق اؤزونون بعضی شخصی پورترهلری ایستیثنا اولماقلا هئچ بیر اوریژینال اثر سیفاریش ائتمهدی. هئرسوق اؤز شخصی کولکسونونو تاماملاماق اۆچون روبنسدن بعضی رسّاملارین مشهور اثرلرینی چکمگی سیفاریش ائدیردی. هئرسوق روبنسه فلورانسدا، ونیزده ایشلهمک ایمکانی یاراتدی.
1603-جو ایلده وینچئنزو روبنسی ایسپانیا کرالی 3. فیلیپه هدیهلر گؤندرن میسیونو ترکیبینه داخیل ائتدی. روبن بونون واسیطهسیله اؤز اثرلرینی کرالا گؤندریردی. 1601-1602 و 1605-1608 جی ایللر روبنس یارادیجیلیغی اۆچون چوخ اهمیتلی ایللر اولدو. 1608-جی ایل اوکتوبردا روبنس آناسینین آغیر خسته اولماسی بارهده اؤیرهنیر و تلهسیک آنتوئرپنه قاییدیر. لاکین، روبنس آنتوئرپنه قاییتدیقدا آناسی آرتیق اؤلموشدو. رسّام اؤز سئویملی اؤلکهسی اولان ایتالیایا قاییدا بیلمهدی. آنتوئرپنده روبنسین رسّاملیق ایستعدادینا اینسانلار بلد ایدی. تدریجاً او، آنتوئرپنده ان مشهور رسّاما چئوریلدی.
23 سپتامبر 1609-جو ایلده روبنس، فلاندرییا هئرسوقو آلبئرتین ساراییندا ایشلهمک تکلیفی آلیر. 10 ایل سونرا روبنس 17 یاشلی ایزابئللا برانتلا عاییله حیاتی قورور و آنتوئرپئنده بؤیوک ائو آلیب فلاندرییادا مسکونلاشیر.
روبنس فلاندرییایا ائله واختدا گلمیشدی کی، همین دؤورده سیاستده باش وئرن فاصیلهلر میلّی اینجهصنعتین اینکیشافینا موثبت تاثیر گؤستردی. 1609-جو ایله کیمی و جنوبی هولند و ایسپانیالیلارین حاکیمیتیندن آزاد اولموش شیمالی هولند آراسیندا باش وئرن موحاریبهلر 1609-جو ایلده طرفلرین باریشیق ایمضالاماسی ایله نتیجهلندی. بوندان سونرا موحاریبه واختیندا ضرر چکمیش ساحهلرین برپاسینا باشلانیلیدی. باشلیجا اولاراق کیلیسالارین برپاسینا گئنیش یئر آیریلمیشدی.
روبنسین اؤیرنجیلری[دَییشدیر]
روبنسین اؤیرنجیلرینین سیراسیندا تانینمیش وان دئیک، کوئللینوس، سخوپ، وان-هوک، دیپئوبئک وووتئرس، دئقمونت، هئرارد، دوففئ، فرانکویس، وان-مول و دیگر تانینمیش رسّاملار واردیر. روسیهده یئرلشن مشهور آرمیتاژ موزهسی روبنسین رسملری ایله زنگیندیر. بو موزهده آقرینین قووولماسی (1625-جی ایل)؛ چارمیخا چکیلمیش عیسی (1613-1614-جو ایل)؛ وئنئرا و آدونیس (1615-جی ایل)؛ رومالی جنگاورین اوودان قاییدیشی؛ ایزابللا برانت؛ سوزاننا فوورمان و قیزلارینین پورترهلری و دیگر بیر بیریندن ماراقلی اثرلری واردیر.
اینجهصنعت تاریخینده روبنس تکجه فلاماند رسّاملیق مکتبینینین گؤرکملی نومایندهسی دئییل همچنین اون یئددی عصر اوروپا رسّاملیق مکتبینین چوخ گؤرکملی نومایندهسی حساب اولونور.
یارادیجیلیغینین ایلکین ایللرینده روبنس موختلیف ایتالیالی رسّاملاریندان اؤیرندیکلرینی عومومیلشدیرهرک اؤز یارادیجیلیغینین سونراکی ایللرینده همین اوصول و کئیفیتلردن ایستیفاده ائتمیشدیر.
روبنسین حیاتیندا، اونون یارادیجیلیغیندا موهوم تجروبه الده ائتمهسینده، همچنین (سالامون دئ بروسس طرفیندن اینشا اولونموش) لوکزامبورق ساراییندا فرانسه کرالیچاسی ماریا مدیچینین تشبّوثو ایله ایشلهدیگی ایللردیر. مدیچی روبنسه تکیلیف ائدیر کی، سارایی کرالیچانین حیات طرزینی عکس ائتدیرن، اونون کئچمیشینی اؤزونده بیرلشدیرن رسم و موختلیف اپیزدولارلا بزهسین. روبنسین ایشی بو باخیمدان چوخ چتین ایدی. بئله کی، ماریا مدیچی چوخ گؤزل قادین ایدی و اونون حیاتی چوخ پارلاق و یاددا قالان حادیثهلرله دولو ایدی. روبنس بو ایشین عؤهدهسیندن مهارتله گلیب لوکزامبورق سارایینی فرانسه طبیعی صنعت مکتبینین عنعنهلرینی اونوتماماق شرطی ایله بزهییر.
1623-جو ایلده پیتر پاول روبنسین یئگانه قیزی اولان اون ایکی یاشلی کلارا سئرئنا اؤلور. 1626-جی ایلین یاییندا ایسه 17 ایللیک خوشبخت عاییله حیاتیندان سونرا روبنسین حیات یولداشی ایزابللا روبنس اؤلور. اونون اؤلومونون سببی معلوم دئییلدی، لاکین گومان ائدیلیر کی، ایزابللا همین دؤورده آنتوئرپرنده ووسعت آلمیش وبا خستهلیگیندن دونیاسینی دییشمیشدیر.
نؤوبتی اون hیللیک عرضینده روبنس، برپا ایشلرینده آکتیو ایشتراک ائدیر، کیلسه رسملری چکیردی. روبنس بیر چوخ یئرلردن موختلیف تکلیف لر آلیردی. بئلهلیکله 1622-1625-جی ایللرده او، ماریا مادئچینین (فرانسه کرالی 13. لیودوویکین آناسی) بوتون حیاتینی عکس ائتدیرن و پاریسدهکی سارایینی بزهین اثرلر یارادیر. بو ایشله علاقهدار روبنس اوچ دفعه فرانسهیه سفر ائدیر
بوتون بو اورکسارسیدیجی حادیثهلردن سونرا روبنس دیپلوماتیک فعالیته باشلاییر. 1621-جی ایلده اری اؤلدوکدن سونرا هئرسوقینیا ایزابل فلادریانی تکباشینا ایداره ائدیردی. روبنس ایزابلین تکلیفی ایله فلاندریانین کونسولو وظیفهسینی ایجرا ائدیر. ایشی ایله علاقهدار اولاراق روبنس بیر سیرا اؤلکهلره سفر ائدیردی. او، 1629-30-جو ایللرده لندنه سفر ائدرکن اینگیلیس ایله ایسپانییا آراسیندا موناسسیبتلرین برپاسی ایستیقامتینده چوخ موهوم ایشلر گؤرور. اینجهصنعته بؤیوک محبتی اولان اینگیلیس کرالی 1. کارل ایله عومومی دیل تاپماق روبنس اۆچون آسان اولور. 1630-جو ایلده بیر کارل روبنسه "جنگاور" عونوانی وئریر. همین ایل روبنسه کمبریج بیلیمیوردونون دیپلومو وئریلیر.
روبنس یازیر: "من اصیل لابیرینتین ایچینه دوشموشم، بوتون گونوم سحر و آخشام دؤولتین قایغیلاری ایله احاطه اولونوب". کارل ایله گیزلی دانیشیقلار آپاریر عئینی زاماندا اونون پورترهسینی چکیر. 4. فیلیپ روبنسی گیزلی مصلحتچیسی اعلان ائدیر.
بو ایللرده روبن اؤزونون مشهور اثری اولاو "مرکوری و آرقوس" اثرینی یارادیر. "مرکوری و آرقوس" اثری قدیم افسانهیه اساسلانیر . افسانهیه گؤره یونونا یونو اینگه چئویریر. و اونا نظارت ائتمک اۆچون آرقوسو تعیین ائدیر . مرکوری ایسه آرقوسو اؤلدورهرک یونو آزاد ائدیر. روبنس اؤز دؤورونون ان ساوادلی شخصیتلریندن بیری اولوب. او، آنتیک ادبیاتی چوخ سئویر، بیر چوخ موعاصیر و قدیم دیللرده سربست دانیشا بیلیردی. فلاندریا حؤکومتی روبنسین یوکسک ساوادا و ایستعدادا مالیک اولدوغو اۆچون دیپلوماتیک گؤروشلره چوخ واخت اونو گؤندریردیلر. لاکین روبنس همیشه اؤزونون صنعتینین رسّاملیق اولدوغونو همیشه قئید ائدیردی. روبنسین کولکسیونوندا چوخلو تاریخی اثرلری، تاریخی شخصیتلرین پورترهلری واردیر. بو تاریخی اثرلره مارین مدیچینین حیاتینی احاطه ائدن 21 اثر داخیلدیر. بورا داخیل اولان اثرلر ایچریسینده "مارین مدیچینین تاجقویما مراسیمی" اؤز گؤزللیگی ایله سئچیلیر. اثرده مارین مدیچینین سیماسی، پالتاری، حتّی قوت اوسلوبو ایله تیکیلمیش سارایین المنتلری ده دقیقلیکله ایشلنمیشدیر.
روبنس فلاماند تصویری صنعتینه یئنی ژانر اوو صحنهلرینینی گتیردی. بو صحنهلره "پلنگ اووو"، "تیمساح اووو" و سایر اثرلر داخیلدیر. رسّامین یارادیجیلیغیندا موهوم یئری اونون پورترهلری توتور. اونون ایکینجی حیات یولداشی النا فوورمئنین، 1618-جی ایلده چکدیگی "کارلین قیزی" اثرلری ده بو سیاهیا داخیلدیر.
روبنسین داها بیر مشهور اثری حیات یولداشی ایزابلین پورترهسی اولموشدور.
1630-1635-جی ایللر ایستر روبنسین یارادیجیلیغیندا، ایسترسه ده اونون شخصی حیاتیندا ان گؤزل دؤور حساب اولونور. عاییلهسینده اولان ایتکیلری، یئنی حیات یولداشی قیسماً اونوتدورموشدو. جمعیتد، اینسانلار آراسیندا بؤیوک نوفوز صاحیبی اولان روبنس عؤمرونون سون ایللرینده یارادیجیلیغینی آنتوئرپنده شهردن کناردا یئرلشن ائوینده داوام ائدیردی. تدریجاً رسّامین صحّتینده یارانان پروبلملر یارانیر. روماتیزم آغریلاری روبن اۆچون دؤزولمز حدده چاتمیشدی.
27 مئی 1640-جی ایلده روبنس اؤز وصیتنامهسینی یازیر. 28-29 مئی گونلری روبنسین آغریلاری داها دا شیددتلهنیر. حامیله اولان حیات یولداشی اونون بو وضعیتینده هئچ بیر کؤمک گؤستره بیلمیر. 30 مئی 1640-جی ایلده سحر ساعاتلاریندا داهی رسّام دونیاسینی دییشیر. منبعلرده قئید اولونورکی، رسّام 2 ژوئن 1640-جی ایلده بؤیوک طنطنه ایله باسدیریلیر.
داهی رسّام اؤز اثرلرینده اینسانی سانکی رنگلر دونیاسینا آپاریر. او، اثرلرینده اینسان حیاتینین گؤزللیکلرینی دقیقلیک و اوستالیقلا عکس ائتدیریر. بیز اونون اثرلرینین قهرمانلاریندا گؤزللیک، حیاتسئورلیک حیسّینی درک ائدیریک. بوتون بونلار رسّامین حیات طرزی، کاراکتری و یوکسک پروفسوناللیغی ایله علاقه داردیر. روبنسین اثرلرینده اولان بیر نئچه رنگ ائله ایفاده اولونور کی، سانکی قارشیمیزدا اولان تابلو بیر نئچه رنگدن عیبارت اولان اثر دئییل، بوتؤو رنگلرین سمفونیسیندن عیبارت جانلی بیر صحنهدیر.
اثرلری قالریسی[دَییشدیر]
- Pages using infobox person with multiple spouses
- نقاشلار
- پیتر پائول روبنز
- ۱۵۷۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۶۴۰-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- 16th-century Belgian people
- 16th-century Flemish painters
- 17th-century Belgian people
- 17th-century diplomats
- 17th-century Flemish painters
- Art collectors
- Belgian Roman Catholics
- Catholic painters
- Converts to Roman Catholicism from Calvinism
- Counter-Reformation
- Court painters
- Flemish Baroque painters
- Flemish history painters
- Flemish landscape painters
- Flemish painters
- Flemish tapestry artists
- History of Antwerp
- Members of the Antwerp Guild of Saint Luke
- Nude art
- آنتورپ دوغوملولار
- زیقن دوغوملولار
- Peop


text:
ایران ده بیر کونده توقسان کیشی کرونا دن اولگن
اوشبو توغریده ایران ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
کرونا ویروس (کووید- 19) واقعه لری سانی ینه آشیب کیتگن ایران ده, بیر کونده 90 کیشی نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی بیلدیریلدی.
ایران ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, کرونا واقعه لری و اولگن کیشی لر سانی توغریسیده معلومات بیریلدی.
توناون ینه 90 کیشی نینگ حیاتی نی یوقاتیشی بیلن ایران ده کرونادن اولگن لر سانی نینگ 142 مینگ 654 نفر گه کوتریلیب کیتگن لیگی معلوم قیلیندی.
عینی دمده 5 مینگ 635 کیشی ده کرونا انیقلنگن لیگی و اوشبو لر دن 1078 نفری نینگ تداوی ایتیله باشلنگن لیگی بیلدیریلدی.
حاضرگی کون گه قدر ایران ده 7 میلیون 451 مینگ 779 کیشی نینگ کرونا نی یوقتیریب آلگن لیگی معلوم قیلیندی.
کووید – 19 واقعه لری سانی نینگ انچه آشیب کیتگن ایران ده, آلدینگی کون 49 کیشی نینگ کرونا دن اولگن لیگی و ینه 2 مینگ 343 کیشی ده اوشبو ویروس نینگ انیقلنگن لیگی بیلدیریلگن ایدی.
شونده ی قیلیب ایران ده بیر کونده کرونا دن اولگن لر سانی تقریباً ایکّی قَوَت گه آرتدی.


text:
ویکیپدیا:ادب
یازیلارین بیر ده یازارلاری واردیر. اگر مضونلاریندان حدّیندن آرتیق شیدّتلی اینتیقاد ائدرسن اینجییه بیلرلر. بئله شیدّتلی بیر اینتیقادلا٬ دانیشیغی طرفسیز بیر سطحدن شخصی بیر سطحه داشیمیش اوْلارسان. فایدالی و یارادیجی بیر دانیشیق اوْلاجاغی یئرده شخصی ساواشا چئوریلر. یاخشی گؤروشله چوْخ داها مۆتخصّیصجه بیر ایشبیرلیگی یارادا بیلرسن.
بۇ صفحه ویکیپدیانین بئش کؤک داشینین یانیندا آیری اهمیتلی داورانیش قانونلارینی سؤیلهییر.
- شخصی حملهلر: دانیشیقلاردا و اینتیقادلاردا سوْیوققانلی قال٬ قاباغینداکینی اینجیتمهمهیه دیقّت ائت. اینتیقادین بیر چوْخ یوْلو واردیر؛ ان آز آجی وئرن یوْلو سئچ.
- یاخشیلیغا اینان: داییماً قاباغینداکینی بیلیجی بیر اینسان اوْلدوغونا و اوْنون معلوماتینی ویکیپدیایا کؤچورمک ایستهدیگینه اینان. کیچیک بیر آزینلیق ائشیگینده بۇرداکی اینسانلارین هدفی عئینی سنینکی کیمی ویکیپدیانی بؤیودوب گؤزللشدیرمکدیر. سنه بیرینجی باخیشدا زهلهسیز گلن بیر شئی اۆچون بلکی آیری بیریسینین منطیقی سببلری اوْلا بیلر. سببینی آچیقلامادان دییشیکلیکلری تکرار سیلمک ده حؤرمتسیزلیقدیر. ائدیلن دییشیکلیگه نهیه معنا وئرهمهدیگینی اوْ ایشلدنین دانیشیق صفحهسینده آچیقلا.
- جانا یاخین اوْل: صمیمیت و یاخشی گؤروشلولوک مۆتخصیصلیگین بیر قانادیدیر. معلومات آلیش-وئریشینی و یارادیجیلیغی مۆمکون ائدن٬ یاخشی گؤروشلولوکدور. اگر اوْلدوقجا بیر شئیی بَیَندییسن٬ بۇنو آچیقجا بللیلشدیر. گؤزل بیر شئی سؤیلهمک چوْخ زحمتلی بیر شئی دئییلدیر آنجاق انگیزه اثری چوْخ بؤیوکدور. سندن سوْروشولموش سواللاری جاوابسیز بۇراخماماق دا یاخشی گؤروشلولوکدندیر.
- الدن یاپیش: یئنی ایشلدنلری گؤزل بیر خوْشگلدین ایله ایستقبال ائت. اوْنلارا٬ ویکیپدیا مئشهسینده ایتمهمهلری اۆچون کؤمک الینی اۇزادیب یوْل گؤستر. سنه گلمیش یازیلارا جاواب وئر و سنه کؤمک ائدیلدییسه تشکّور ائت. بوْشا گئدن اینتیقاد قۇرما چالیشمالاری٬ چوْخ اۆزوجودور.
- راحت اوْل: هرکسین آرا سیرا پیس بیر گۆنو اوْلار و اوْ گۆن تحمّولو نوْرمالیندان داها قیسا اوْلا بیلر - درین بیر نفس آل و راحاتلا. اوْ زامان ایسترسین آزالار٬ چوْخ قیریلغان اوْلمازسان و داها دوْغرو داورانارسان.
- هامیمیز کؤنوللو اوْلاراق بۇراداییق: هئچ کیمسه بۇرادا وئردیگی امک اۆچون پۇل آلماییر. اگر بیریسیندن بیر شئی ایستهییرسن٬ اوْنا خواهیش ائت؛ آمّا ایستکلرینین بیر لحظهده یئرینه گتیریلمهسینی گؤزلهمهیه حاقّین یوْخ! بلکی اوْ شخص اوْ آن ویکیتعطیلاتینا چیخمیشدیر؟! هامیمیز ویکیپدیانین بیر پارچاسیییق - سن اؤزون یازارسان و بیر ایشلر گؤره بیلیرسن. جسور اوْل! اگر آیریلاری سنین ائتدیکلرینی بَیَنمزسه٬ دانیشیق صفحهلرینده یا آنلاشیب بیر یوْلونو تاپارسینیز یا دا ائتدیکلرینی قایتارارسان.
- بیرهبیر گؤروش: قاباغینداکی شخص ایله بیرهبیر ایرتباط قۇرمایا چالیش و مثلاً ویکیپدیا:دانیشیغی ایشلت. اگر ائتدیگیندن آرخایین دئییلسن٬ اوْرادا گؤروشلرینی اؤیرنه بیلهجگین و آراچی اوْلا بیلهجک تجرۆبهلی یوْلداشلار تاپارسان. بئلهجه٬ دییشیکلیک ساواشینا چئوریله بیلهجک بیر ایختیلافی داها باریشچیل بیر شیکلده حل ائده بیلرسن.
- هرکسین گؤزو قاباغیندا ساواشما: ایکی شخص ساواشاندا هرکس طرفیندن عاییبلانا بیلرسن٬ یوْلداشلار دا بۇنا اۆزولر. بۇ مسألهنین حلّی اۆچون ده الوئریشلی دئییل٬ چۆنکو هئچبیریمیز هرکسین گؤزو قاباغیندا حاقسیز چیخیب اۆزوموزو قاراتماق ایستهمریک! اوْنا گؤره بئله وضعیتلرده ایمئیل٬ دانیشیق صفحهسی٬ ... یا دا گیزلیلیگی قوْرویاجاق هانسیسا بیر آیری ایرتباط یوْلونو ایشلت.
- باغیشلا و یاددان چیخارت: اۇزون زاماندیر ویکیپدیادا چالیشان هرکس ان آز بیر دفعه بیریسییله چیرپیشمایا گیرمیشدیر. کۆسمک و اینجیمک بئله آنلاردا طبیعی کی نوْرمالدیر آمّا «کینهلی» اوْلما. حرکتلری یاددان چیخارتماسینی بیل٬ اؤزون ده همیشه باغیش ایستهمهیه آچیق اوْل و ایختیلافلاری موناسیب بیر زامان سوْنرا چاتدیر. بلکی ده مسأله سنین آنلادیغین کیمی دئییلدیر٬ بلکی ده هر شئی سادهجه بیر غلط آنلامانین نتیجهسیدیر.


text:
جاکو پاستوریوس
جاکو پاستوریوس (اینگیلیسجه: Jaco Pastorius) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، بستهچی و موسیقیچی - جاز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. جاکو پاستوریوس ۱ دسامبر ۱۹۵۱ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۱ سپتامبر ۱۹۸۷ میلادی تاریخینده فورت لادردیل، فلوریدا شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جاکو پاستوریوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- موسیقی قارالامالاری
- BIBSYS شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- ICCU شناسهسیله مقالهلر
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- CINII شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- موسیقیچیلر


text:
`مایک پامپیو` نتیجهلر
خبرلر [153]
- جواد ظریف پمپئونو سسلندیردیگی اتهاملاری اویدورما آدلاندیریب
- پمپئو ایرانی القاعده-نین یئنی مرکزی آدلاندیریب
- امریکا خاریجی ایشلر ناظیری مایک پمپئو تورکیه-ده سفردهدیر
- آذربایجان و ائرمنیستان خاریجی ایشلر ناظیرلرینینین امریکا-یا دعوت ائدیلدیکلری ادعا ائدیلیب
- مایک پومپئو ایله ینس استولتنبرگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- تورکیه خاریجی ایشلر ناظیری ایله امریکانین خاریجی ایشلر ناظیری آراسیندا گؤروش کئچیریلیب
- مایک پمپئو ایسراییل-ده سفردهدیر
- مایک پمپئو:"بو ویروسون لابراتواردان یاییلماسینی گؤسترن دلیل لر وار"
- مایک پمپئو خاریجدکی امریکا وطنداشلارینا مراجعت ائدیب
- مایک پمپئو: "خامنه ای یالان دانیشیر"
- مایک پمپئو :"تورکیه-نین یانینداییق"
- امریکا ایرانی کرونا ویروسلا باغلی معلومات لاری گیزلتمکده اتهام ائدیب
- مایک پمپئو: "ناتو متفیقیمیز تورکیه-نین یانینداییق"
- مایک پمپو و عادل عبدالمهدی آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- مولود چاووش اوغلو و مایک پمپئو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- پمپئو: "بو مسئلهده چوخ جیدی ییک و لازیم اولان آدیملاری آتاجاغیق"
- پومپئو و لاوروو گؤروشدو
- مایک پمپئو ایله نتانیاهو لیسبون-دا گؤروشوبلر
- ایراندان گؤستریلره دستکلک وئرن آمریکایا اعتراض
- پمپئو:"داعش عضوو وطنداشلارینیزی گئری آلین"


text:
ویکیپدیا:ایلک مقالهنیزی یارادین
خوْش گلیبسینیز! باشلاماق اۆچون٬ ایلک اؤنجه آشاغیداکی تاپشیرمالارا دیقّت ائدینیز:
- مقاله یاراتماق اۆچون ایلک اؤنجه حساب آچمانیز تؤوصیه اوْلونور.
- حاضیرلاندیقدان سوْنرا٬ یئنی بیر مقاله یاراتمادان اؤنجه٬ ویکیپدیایلا داها چوْخ تانیش اوْلماغینیز اۆچون٬ مؤوجود اوْلان مقالهلری دییشدیرمهنیز تؤوصیه اوْلونور.
- یئنی بیر مقاله یاراتمادان اؤنجه٬ مقالهنین داها اؤنجه یارانمیش اوْلوب-اوْلمادیغینی یوْخلایین.
- یازیلارینیزین یازی قایدالارینا اۇیغون اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- قایناق حاضیرلایین. مقالهلر اعتیبارلی قایناقلار اساسیندا یازیلمالیدیر.
- باشقالاریندان٬ اؤزللیکله داها تجروبهلی ایشلدنلردن٬ مقالهنیزه گؤزآتمالارینی ایستهیین.
کوپی رایتی پوْزمایاجاغینیزدان آرخایین اوْلون٬ مقالهنیزین آدلیم اوْلماسینا دیقّت ائدین٬ و باشقا مقاله یازماق قایدالارینی دا نظرده آلین.


text:
نیویورک (ایالت)
نیویورک ایالتی — آمریکا بیرلشمیش ایالتلارینین شومال-شرقینده یئرلشن ایالتدیر. ایالت اهالیسینین سیخلیغینا گؤره اۆچونجودور. نیویورک جونوبدان نیوجرسی و پنسیلوانیا، شرقدن ایسه کانتیکت، ورمونت و ماساچوست ایالتلری ایله احاطهلنیب. شومالدان و غربدن کانادا ایله سرحددیر. ایالتدا یئرلشن نیویورک شهری ۸ میلیونلوق اهالیسی ایله بیرلشمیش ایالتلارداکی ان چوْخ اهالیسی اوْلان شهردیر. ایالت ان چوْخ مالییه و مدنیت مرکزی، عئینی زاماندا گؤچمن(مهاجیر)لار اۆچون قاپی کیمی تانینیر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری تیجارت ناظیرلییینین حسابلامالارینا گؤره نیویورک توریستلر طرفیندن ان چوْخ اۆستونلوک وئریلن ایالتدیر. ایالت اینگیلیس هرسوقو یورکون شرفینه نیویورک آدلاندیریلمیشدیر. نیویورک یارانما تاریخینه گؤره اوْن بیرینجی ایالتدیر. مرکزی آلبانی شهریدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Population and Housing Unit Estimates. U.S. Census Bureau (June 22, 2017). یوْخلانیلیبJune 22, 2017.
- ^ Median Annual Household Income. The Henry J. Kaiser Family Foundation. یوْخلانیلیبDecember 9, 2016.
- ^ Language spoken at home by ability to speak English for the population 5 years and over – 2014 American Community Survey 1-Year Estimates. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2020-02-13. یوْخلانیلیبJanuary 24, 2016.
قارداش پروژهلرده نیویورک (ایالت) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۱۱
۱۱ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۱۱/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ آذر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ آذر/رویدادلار
- ۱۹۰۱ - بیرلشمیش کراللیقدا تاریخده ایلک دفعه اوْلاراق پینگپونگ مۆسابیقهسی کئچیریلدی.
- ۱۹۲۳ - آتاتۆرکون تایمز قزئتینده٬ «میلّی حاکیمیّت اساسینا دایانان و بالاخص جۆمهوریت ایدارهسینه مالیک تاپیلان مملکتلرده سیاسی حزبلرین مؤوجودیتی واجیبدیر. تۆرکیه جۆمهوریتینده ده بیربیرینه نظارت ائدن حزبلرین دوْغاجاغینا شۆبهه یوْخدور» شکلینده سؤزو یاییملاندی.
- ۱۹۴۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آلمان و ایتالیایا قارشی ساواش اعلان ائتدی
- ۱۹۴۶ - یونیسف قۇرولدو.
- ۱۹۴۹ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی فلسطین مۆهاجیرلرینین دوْغما توْرپاقلارینا قاییتما حۆقۇقونو تانیدی.
- ۱۹۷۷ - تۆرکیهده یئرل سئچیملر ائدیلدی. جۆمهۇریت خالق حزبی سئچیملردن بیرینجی حزب اوْلاراق چیخدی.
- ۱۹۹۴ - روس قوْشونو چئچئنیستانا گیردی. بیرینجی چئچئنیستان ساواشی باشلاندی.
- ۱۹۹۷ - آتموسفره بۇراخیلان گازلارینین آزالدیلماسینا داییر کیوتو پروتکولو ایمضالاندی.
- ۲۰۰۱ - چین رسمی اوْلاراق عۆمۇمدۆنیا تیجارت تشکیلاتینا قاتیلدی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ آذر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ آذر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ آذر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ آذر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۰ آذر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
تۆرکمنیستان دا ۷۶۰ مۆنگ هکتاردا بوغدای اِکیلیأر
تۆرکمنیستان ۱.۶ میلیون تن بوغدای آندۆرمهک ایسله یأر
تۆرکمنیستان دا ۷۶۰ مۆنگ هکتار یرده بوغدای اِکیلیأر.
۲۰۱۸-نجی ییلدا آحال ولایاتیندا ۴۵۰ مۆنگ، ماری ولایاتیندا ۳۸۰ مۆنگ، لباپ ولایاتیندا ۳۵۰ مۆنگ، داش اوغوز ولایاتیندا ۳۰۰ مۆنگ و بالقان ولایاتیندا ۱۲۰ مۆنگ تن بوغدای اؤندۆرمهک ایسله نیأر.
تۆرکمنیستان پامیق و بوغدای تایدان اۇرتا آسیانینگ اینگ مؤهۆم یورتلاریندان بیریدیر.
دِگیشلی حابارلار
اؤزبگیستان بیلن تۆرکمنیستان ینگ یوُلباشچیلاری تلفن آرقالی دوشوشیق گچیردی
تۆرکیأنینگ ساغلیغی قوُراییش وزیری آذربایجان جمهوریتینده
تۆرکیأنینگ ساغلیغی قوُراییش وزیری فخرالدین قوُجا آذربایجان ینگ یوُلباشچیسی تاراپیندان قابول ادیلدی
أردوُغان بیلن میرضیایف دوشوشیق گچیردی
دوشوشیق سمرقندینگ کنگره مرکزینده مطبوغاتا یاپیق یاغدایدا گچیریلدی


text:
ایلین آخیر چرشنبهسینه بیرگون قالمیش کندین بازارچاسیندا چرچیلر دؤشهمه گتیریب دؤشرلر. کندین اهالیسی دا کیشیلی آروادلی بایرام پالتارلارین گئیینیب، اوشاقلارین دا گئییندیریب، چرشنبه بازارینا آپارارلار؛ یادا مرندین بازارینا آپارارلار،اویونجاقدان پار-پالتاردان، زاددان آلارلار. بیرده چرشنبه بازاریندان آخیر چرشنبه گونو اوچون اؤز ایناملارینا گؤره سوپورگه، اوزرریک، آینا، ساخسی کوزه و یئددی لهوین (چرشنبه یئمیشی) و سایره آلماق اوچون بو بازارا گئدرلر. چرشنبه یئمیشی قورو مئیوهلردن عبارت اولور (ایده،خورما، نخود،کیشمیش، بادام،جویز، فندیق،انجیر) بو کتده آخیر چرشنبه گونونون قاباق گئجهسی پیلو پیشیریب شنلیک ائدرلر.
آخیر چرشنبه گونو سحر تئزدن قادینلار خصوصیله یئتیشمیش و بخت عرفهسینده اولان قیزلار آلدیقلاری تازا ساخسی کوزهلرله سو گتیرمک اوچون چشمه باشینا گئدیب، اؤزلریله گؤیرتدیکلری یاشیل بوغدالار، بیرده قایچی، آینا، سورمه، داراق آپارارلار. اوردا آینایا باخیب ساچلارین داراییب، گؤزلرینه سورمه چکیب، دیرناقلارین توتارلار و گؤیلری ده قایچی ایله سویا دوغرارلار. بو ایناما گؤره کی ایللری یاشیل اولسون و سو کیمی آیدینلاشسین. بو ایشلری قورتاراندان سونرا آرخین اوتای بوتاییندان هوپبانارلار و بؤیله دئیرلر:
سویون باشی بیزیمدیر
چاخماق داشیسیزیندیر
آخیرچرشنبه گونو چشمه باشی ائله شولوق اولارکی ایگنه سالماغا یئر اولماز و محلهنین تقریبا بوتون قیز و قادینلاری چشمه باشیندا اولارلار و گؤزلری سورمهلی قیزلار کوزهلرینی چشمهدن دولدوروب،ی ائولرینه قاییدارلار.
آخیر چرشنبه گئجهسی آداخلی قیزلارا دا اوغلان ائویندن چرشنبه خونچاسی گلر. بو خونچادا وارلیلار گلینه قیزیل بویون باغی، قول باغی، سیرغا گؤزل پارچالاردان گلینه خلعت گؤندررلر؛ بیرده لاپ اسگی زامانلاردا چرشنبه خونچاسیندا حنا دا گؤندرردیلر؛ بیرده چیی دویو، چیی تویوق و چرشنبه یئمیشی، چرشنبه نوغولو گؤندررلر.
بایرام آخشامیدا قیز ائویندن اوغلان ائوینه خونچا گؤندررلر، بو خونچادا اوغلانا کؤینک، جوراب، خود-شالوارلیق، بیرده دویو ایله تویوغو پیشیریب اوغلان ائوینه گوندررلر.
بیرده آخیرچرشنبه آخشامی تزه گلین گئدن قیزلارا دَدَهسی ائویندن خونچا گلر. بو ایناما گؤره کی قیزین گؤزو قاپیدا قالماسین.
آخیر چرشنبه گئجهسی داملاردا بؤیوک تونقال یاندیریب، بو تونقالدا بیرآز قالقاندان، تیر-تیکاندان، اودون پارچالاریندان اود یاندیرارلار؛ بو اود یاندیرمانین آدینا «هفی کولو» دئیرلر. بیر بئله ماهنی دا اوخویارلار:
هفی کولو آی هفی کولو
هفی کولو بیر قوشودو
دام اوسته قونموشودو
بو اودون اوستوندن آتیلیب، شنلیک ائدرلر و دئیرلر:
آغیرلیغیم، دردیم بَلام توکولوب بو اوددا یانسین
یاتمیش باختیم اویانسین
بیرده آخیر چرشنبه گئجهسی بعضی قلبی سینیق اورهگینده حاجتی اولان قادینلار آیاقلارینین آلتینا آچار قویوب، نییت ائدرلر. بو ایناما گؤره کی حاجاتلاری قبول اولسون. اورکلرینده بئله بایاتی اوخویارلار:
چرشنبه سالدیم آچار
قالمیشام آللاه ناچار
بیری خوش سؤز دئسه
کونلوم قفسدن اوچار
اود اوستوندن آتیلاندان سورا هامی گلیب ائولرینده شنلیگ ائدرلر و یئددی لهویندن یئییب، بیرآزیندا بایرام سوفرهسینه ساخلارلار.
باشی اوجا خالقیمیزین خوصوصا تورک ائللرینین ایلین بویوندا بول- بول عادت عنعنهلری بیری بیریندن گؤزلدیر. آخیر چرشنبه مراسیمینه خاطیر نئچه بایاتی سونورام:
آلـو یـانـار گورلانـار
شاختـا وورار هولانار
اوغلان قورشاق ساللاسا
قیز بویوننان باغلانار
اود قوزانیب گورلاشار
شنلیکلر آشـار داشـار
قیزا خونـچا گـلـنده
آناسـی جاوانـلاشـار
آتیلدیم باش چشمـهدن
داشلاری یاش چشمهدن
بلـکه آرزیمـا چـاتـام
بو آخـیـر چرشـنبهدن
ائومیـزین پنجـرهسی
گؤزلدیر منظرهسی
اود اوستن آتیلایدیم
چرشنبهنین گئجهسی
گلدی گولگون چرشنبه
ایلده بیـرگون چرشنـبه
اورَکـده آرزیم بو دور
اولا یوزگون چرشـنبه
سو گلیر سیجیم ـسیجیم
سوسوزلادیم سو ایچیم
یاریـم بـولاق باشـینـدا
کئچمیشدیم بیر ده کئچیم
خونچامی ایشله گؤندر
شیرین یئمیشـله گؤندر
منـه آلمـا گؤنـدرسن
بیرینی دیشـله گؤنـدر
گولوستـانین باغیـندا
دایاندیـم دایاغیـنـدا
سئوگیمدن تحفه گلدی
چرشنبهنین چاغینـدا


text:
یولداش، سنی کیم آپاردی؟(اویون)
یولداش، سنی کیم آپاردی؟ — آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده، ائلجه ده دیگر مؤوسوملرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر[۱].
اویونون قورولوشو[دَییشدیر]
اوّلجه دستهباشی (اوستا، باشچی، موللا و یا حاکیم) سئچیلیر. دستهباشی (اوستا، باشچی، موللا و یا حاکیم) ایکی جور تعیین اولونور: یا اونلاری اویونچولار اؤزلری سئچیرلر، یا دا عومومین راضیلیغی ایله (اویوندا و اوشاقلار آراسیندا موعیّن کئیفیتلری فرقلننلری)، چوخ حاللاردا ایسه (گر اویونچولار بیر-بیرینی تانیمیرلارسا) پوشک یولو ایله سئچیرلر. دستهلره بؤلونهرک اوینانیلان بو اویونو باشلاماق اۆچون هالای یولو ایله اوشاقلار ایکی دستهیه بؤلونورلر.
دستهلر سیرا ایله آرد-آردا دوزولورلر. گئریده دوزولموش دستهدن بیر اوشاق گلیر، اونلاردان بیرینین آرخاسیندان ایرهلی ایتلهییب آپاریر. آپاریلان اوشاق گئری باخمامالی، آنجاق هیمله اونو آپاران اوشاغی تانیمالیدیر.
یولداشلاریندان بیری آپاریلان اوشاغا برکدن دئییر:
- یولداش، سنی کیم آپاردی؟
اوشاق آپارانی تاپا بیلسه، اونو دا گؤتوروب اؤز یولداشلارینین ایچینه قاییدیر، دستهده بیر نفر آرتیر. یوخ، اوشاق تاپا بیلمهسه،آپاران اوشاق اونو گؤتوروب اؤز دستهسینه قاییدیر. بو قایدا ایله اویوندا اوشاقلارین هامیسی ایشتیراک ائدیر. هانسی دستهنین اوشاقلارینین هامیسی او بیری دستهیه کئچسه، او دسته اودوزموش اولور.
قایناق[دَییشدیر]
- ^ شیفاهی خالق ادبیاتی، اوشاق فولکلورو. "آلتون کیتاب" نشریاتی، باکی-2007. ص. 62.


text:
نهدن سانالدا یازیرام ؟
سارای محمدرضایی
سانال دونیاسی مدرن توپلومون سونوجلاندیغی یئنی بیر دونیادیر. اوندا انسانلارین فیزیکسل وارلیغی سیلینیب و سانال توپلوملاری یارانیر. سانال توپلوملاری فیزیکسل توپلوملارلا بیرگه دوام ائدیب و ایکینجی حیاتین امکانلارینی بیزلره تانیتدیریر. بو ایکینجی حیات بلکه ده یئنی امکانلارینا گؤره بیر گون بیزیم فیزیکسل دونیامیزی ایکینجی مرتبهیه ائندیریب و تام حیاتیمیزی ائتکیلندیرهجک. سانال توپلوملاری یئنی شهر قاورامینی دا یارادیر. زامان و مکان سیخیشی بو توپلوملارین امکانلارینی داهادا قاباردیب توپلوم تصویرینده جغرافیا اؤزللیکلرینی یئنی دن قاوراماغی گرکلی ائدیر. کولتورل قونولاردا سانال شهرلری رادیو، تیلویزیور، مئدیالار و آکادئمیک محیطلردن داهادا چوخ خالقلا ایلگیلنیر؛ دئملی بو ایلگیلر ایکی طرفلی اولور.
ادبیات و یازی حوزهسینه گلدیکده سانالین امکانلاریندان امتناع ائتمک اولماز. سانالین اؤزللیکلری «مریم سمیعی»نین دئدیکلری اساسدا:
۱- زامان و مکانلا سینیرلانماماق؛
۲- دولتلرین قانون چرچیوهسینه سیغماماق؛
۳- فیزیکسل دونیایا پارالئل؛
۴- صنعت ساحهسینده آخینتی؛
۵- وطنداشلیق دئموکراسیاسی، نئچه سسلیلیک و چوخلو مئدیالارین اولما امکانی.
بو مقدمه ایله دئیه بیلریک کی سانال بیزیم دونیانین ان بؤیوک امکانیدی.
ادبیات سوسیولوژیسی بیلیمی دئییر کی، «متن جمعی شعوردان عبارتدیر کی یارادیجی (یازیچی) باشقالاریندان داهادا شدتله اوندا اورتاقدیر.» لوسین گلدمن دئییر: «متن یاردیجیسی توپلومدور» یعنی متنده یازیچی تکجه بیر عاملدیر.
ادبیات سوسیولوژیسینین بیر بوداغی اوخونوش سوسیولوژیسیدیر؛ اوندا اساس سؤز بودور کی متن اوخونوشو متن و متندن اوستونله بیر دیالوقدور، همن یازیچی و اوخوجو دیالوقو. دئملی او قدر کی یازیب یاراتماق هونردیر، اوخوماق دا اوخوجو وریندن هونردیر، او زامان کی اوخوماق اکتیو بیر پروسئسدیر متن و اوخوجونون ذهنی ایله. بو قونونو فئنومئنولوژی فلسفهسی بئله بیر مثلله آچیقلاییر: «بیر گول اؤزلویونده فئنومئنولوژی فلسفهسینین قونوسو دئییل او زامانا قدر کی اییلنمهیبب (قوخولانماییب)»
بونو ادبیات ساحهسینده بئله دئمک اولار کی بیر متن اوخونمایینجا اؤزلوینده متن دئییل، بلکه اوخونوش پروسئسی اونو متنه چئویریر. یعنی اوخوجو و متنین اتفاقیندان سؤز گئدیر و ها بئله اوخونوش پروسئسینین نه قدر اؤنملی بیر رول ایفا ائتدیگیندن. بس متن اوخوجویلا و اوخونوش پروسئسیله موجود اولورسا افاضیه مبحثی او زامان اورتایا گلیر و متنین اوخوجولاری قدر او متن ده معنا وار دئمک اولار.
ژاک دریدا دا اوخونوشو بیر تور یاپی سؤکومو ( Deconstructing) بیلیر و ایکی تور اوخونوشدان سؤز آچیر: کلاسیک طرز اوخونوشو و یاپی سؤکومو طرزینده اوخونوش کی هئرمنوتیک مبحثینده یئرلشیب افاضیهیه سونوجلانیر بو دئمکله کی تک بیر آنلام متن ده یوخدور، بلکه بوتون آنلاملار نیسبیدیرلر. رولان بارتین یازیچی اؤلومو تئوریسی ده بو حوزهدهدیر.
ایسته سم بونلاری ایلگیلندیرم دئیه بیلرم کی، سانال بوتون یئنی امکانلاری ایله اوخوجو و متن اتفاقیندا چوخ اؤنملی بیر رول اوینایا بیلر. اوخوجویلا یازیچینین ایلگیسی داها دا چوخ آرتیر سانالدا متن اساسی ایله. یعنی یازیچی متنی پایلاشمادا داها سرعتلی اولوب و اوخوجو اوخوماقدا، یازیچیلا ایلگیلنیب و متنی داها راحات الده ائتمکده بوتون زامان و مکان پرابلئملرینی آرادان قالدیرماقلا، بیز ایندی داها مئدیالاری گؤزلهییب، بیر کیتابی الده ائتمکده هم اقتصادی، هم ده واقت باخیمیندان اذیت چکمیریک. گونو گوندن الکترونیک کیتابخانالاری هر بیر ساحهده آرتماقدادیر. بیتیک بعضا اوخوجونون نوستالوژیک عصبیتیندن آسیلی قورونسادا گئرچکده اوخوجویلا ایلگیسی ضعیفلشیر. ادبی چئورهلریمیز و مئدیالاریمیز دا بئلهدیر. مئدیالاری اوخویان گئتدیکجه آزالیر و یئرینه ادبی کاناللار، قوروپلار هر گون و هر زامان اوخونوش پروسئسینده گوجلنیرلر.
اوستده گتیردیگیم سانال امکانلاریندان بیری ده دئموکراتیک بیر ساحهده چالیشیب و نئچه سسلیلیگین گوجلنمسیدیر. اوخوجو و یازیچینین ایلگیسی و گئنللیکده اتفاقی اوستهلیک اوخوجلارین اؤز آرالارینداکی ایلگی و دیالوق یا یازیچی و اوخوجولارین دیالوقلاری و ایلگیلری بیزی هم گرگین بیر دوروما سالا بیلر، هم ده بیزیم دئموکراسیانی هئچ اولماسا سانال دونیاسیندا تجروبه ائتمهییمیزه یاردیم ائدر. بو ایلگیلر ده گرگینلیک، چوخلوق او زامان اولور کی بیز حتی ضیالی بیر محیطده استبدادلی بیر تاریخسل زمینی، دوشونجهلریمیزدن بو ایلگیلره کؤچورورک. آگاه ائتمک یوخ، اقناع ائتمهیه چالیشیریق. ادبی محیطیمیزده هله ده عصبیت، دوستبازلیق و باشقاسینی طرد ائتمکدهییک. هر زامان نئچه قوروپا تقسیم اولوب، سانترالیستی بیر مؤوضع ایله راستلاشیریق.
مستقل اوخوجون یوخلوغو، بیزیم ادبی قوروپلاریمیزدا داهادا بو گرگینلییه، چاشقینلیغا سبب اولور و البت کی بو دورومدا متن اوخونوشو پروسئسی بیزلرده یارانماییر.
بوتون بونلارا باخمایاراق من سانالدا یازیرام، دیالوق ائدیرم و چالیشیرام هر زامان فیکریمه گلن تنقیدلریمی بو قوروپلاردا مطرح ائدهم. چونکی بو دیالوقلار حتی گرگین بیر دورومدا متن اوخونوشو پروسئسینه سبب اولور.
من اینانیرام کی اکتیو اوخوجولار سانالدا متن پروسئسینی تکمیل ائدهجکلر. سانالین امکانلارینا اعتنا ائتمهمک بو حاقدا بیزیم گلیشمهمیزه مانع تؤرهدهجک.
بو گون «ایشیق» درنهیینین کانالیندا بیر شکیل گؤردوم موللانصرالدین درگیسی حاقدا، ۱۰۰ ایل اؤنجه اوخوجولارین ایلک گونلر ماراقلاری، سونرا ایسه اعتناسیزلیقلاری منی بیر آز هم کدرلندیریب، هم ده دوشوندوردو.
دوغروسو ایشیق درگیسی پروفئسیونال بیر درگی اولاراق اوستهلیک سانالدا دا نئچه ایللر چالیشمالاری ایله تانینیب مستقل و پروفئسیونال بیر ادبی ساحهنی یارادیب. اومورام «ایشیق» درگیسی و باشقا درگیلریمیز سانال امکانلاری دویوب و اونلاردان نئجه گوجلو فایدالانمالارینی دوشونسونلر؛ اوخوجو و یازارین اتفاقینا چالیشیب، دیالوقلارا سبب اولوب و مستقل اوخوجولاریمیزا و یازارلاریمیزا یاردیم ائتسینلر.


text:
کرگدن
گرگدن ، (تورکیه تورکجهسی: Gergedan، اینگیلیسجه: Rhinocerotidae)قونشوسوندا بو گونه کی قورولوق حئیوانی ده. فیلدن سونرا ایکینجی بؤیوک قورولوق حئیوانی اولور. ممه لی لردن و بیتگیجی.
اولاریش[دَییشدیر]
بو گونکو کرگدنلر ۳ جوره آسیاده و ۵ جوره آفریقاده یاشیر. آیاقلاریندا تک بیر دیرناقلار اولور (گئنیش و قالین دیرناق) چونموش اوچ بارماق بیلینیر. قولاقلاری بؤیوک و قافالاری(پوزه لری) اَیری و اوُزوُن. اوُجوُ توکلو اولان قیسا قویروقلاری وار. چوخ قالین دَری لری اولور. آسیاده یاشیان اوچ جورهدن ایکی سی تک بورنوز و بیر جورهسی ایکی آفریقاده یاشیان گرگدن ائیله جوت بورنوز اولور. لاب آغیر کرگدن بیاض کرگدن یا آغ کرگدن اولور اونون آغیرلیقی ۵-تون اولا بیلر. کرگدن بورنوزو اوبیری حئیوانلار کیمی سوموک یا دیش دئیل هابئله اونون اولاریشی دیرناق کیمی ساچ کیل (کراتین) مادهسی اولور. کراتین بیر جور پروتوئین اولموش.


text:
بوگون خلق ارا تینچلیک کونی ایتیب نشانلنماقده
خاص برنامه
بوگون خلق ارا تینچلیک کونی ایتیب نشانلنماقده. هیتلرنینگ باشقروویده گی آلمان تامانیدن پولندگه قره ته اوروش قیلیب باشلشی سابق سویت بلاگی اعضا دولتلر و تورکیه ده "خلق ارا تینچلیک کونی" ایتیب نشانلنماقده. 2- جهان حربیدن کیین تکرار اوروش یوز بیرمسلیگی اوچون بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ قوریلیشی عموماً انچه اوروش نینگ یوز بیریشی گه توسیق بولگن حالده ینه ده منطقوی توقنه شوولر و اوروشلر یوز بیردی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی قورولگونچه تینگلیک اساسیده محروم بیر شکلده فقط 5 ته اعضا مملکت بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کینگشینی تشکیل ایتدی. بونگه انچه مملکت اعتراض بیلدیرگن حالده بوگونگچه بو 5 اعضا دولت وظیفه اجرا ایتیب کیلماقده. فلسطین مسئله سی قاله ویرسه بو 5 اعضا مملکتدن بیرته سی توسیق بولیشی بیلن مشترک قرارلر آلینمه یدی. تورکیه جمهور باشلیغی حرمتلی رجب طیب ایردوغان کوچلی بیر شکلده افاده ایتگن "دنیا 5 دن بویوک دیر" فکری سونگگی ییللرده قوللب – قوتلنماقده. آرزومیز جهان تینچلیگینی وقریقلشده کتته اورنی بولگن بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ تینگ و طرفسیز بیر ساختار بیلن برچه دنیا تینچلیگی گه خذمت ایتیشی دیر. 21 سپتامبر خلق ارا تینچلیک کونی قوتلوغ بولسین.
علاقه لی ینگی لیکلر
روسیه بیلن اوکراین اورته سیده گی اوروش
اوکراین اوروشی بوییچه وضعیت نی اوزگرته دیگن ایکّی مهم ینگیلیک یوز بیردی
تکنالوژی معتادلیگی
تدقیقات لر اوشبو معتادلیک نینگ انسان حیاتی گه کتته تاثیر قالدیریاتگن لیگی نی کورستماقده


text:
قوشما اویدو
قوشما اویدو یوخسا مصنوعی اویدو (اینگیلیسجه: Satellite) — یئر کورهسینین یا باشقا گزهگنلرین اطرافینا دولانان، آدام دوزلتمیش آراجا (حرکت ائدن وسیله) یه دئییلیر. دونیانین بیرینجی مصنوعی اویدوسو اسپوتنیک-۱ (روسجادا یولداش معناسیندا) ایدی کی ۱۲ مهر ۱۳۳۶–جی هیجری گۆنشلی ایلینده (۴ اوکتوبر ۱۹۵۷ میلادی) روسیه طرفیندن یئر مدارینا یوللاندیریلدی.
دوزَلمیش اویدولار ایلیتیشیم (موخابرات) و تلویزیون و جاسوسلوق و گؤی تانیماق و اوزای و اوردو اۆچون گؤیه آتیلار. اوزای گؤیده اوْلان ایدولار سیگنال یا الکتریکی دالغالاری آلیب و وئرر و بۇ الکتریکی دالغارلار وارلیقلاری یئر اۆزۆنده اوْلان مرکزلرده بیلگیلر اوْلار.
۱۹۵۸–جی میلادی ایلده بیرینجی آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دوزلمیش اویدوسو ایلیشتیم پروسهسینده «اسکور پروسهسی» آدیندا اوزایا گئتدی کی اوندا بیر نوار سسلری یغماق و یایماق اۆچون ایشلنیردی. بۇ نواردا آیزن هاور آمریکا جومهور باشکانی سسی یایلدی کی اوندا کریسمس اۆچون ساغلیق وئردی. ۱۹۶۰دا ناسا «اکو» مصنوعی اویدوسون اوزای گؤیه یوللادی. بیرنجی تیجاری اویدو تل ایستار اوْلدو کی فرانسه دؤولتی نئچه دؤولتلر آراسیندا اوْلان کمپانی «ای تی اند تی» ایشلرینه گؤره اوزای گؤیه یوللادی. بۇ مصنوعی اویدو ۱۹۶۲–اینجی ایلده ۱۰ ژوئیه ده فرانسهده کیپ کارانوال اوزای مرکزیندن اوزای گؤیه آتیلدی.
بو مصنوعی اویدو قارهلر آراسیندا تلفن خطی یاراتماق اۆچون اوْلدو امّا سون ایللر ایلیشتیم کابللاری سو آلتیندان چکیلدی و چوْخلو بۇ اویدولار ایشدن سالیندی امّا هله اوسترالیا و گونئی قوطبو بۇ اویدولاردان فایدالانیرلار. ۱۹۷۹ دا اویدو موبایللاری قورولدو. بۇ ایلده اویدو تلویزیون و اویدو رادیو قۇرولدو. ۱۹۹۰ اینجی اون ایللرده اویدو ایشلری آیری یئر اۆزۆنده اوْلان الکترونیک قوندارمالارا وئریلدی و اویدو ایشلری دالی قالدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
فارسجا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«ماهواره»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴اوْکتوبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
بیر دە آللاهئن شؤیلە بیر أمری واردئر:
وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ ﴿۵۲﴾ (سورة الأنعام)
صاباح آقشام راببینە دوعا أدیپ اۇنون رئضاسئنئ ایستەینلری اوزاقلاشتئرما! اۇنلارئن حسابئ سندن، سنین حسابئن دا اۇنلاردان سۇرولماز. اۇنلارئ اوزاقلاشتئرئرسان ظالیملردن اۇلورسون. (أنعام سورەسی؛ 52)
“آللاە سنین اؤنجەکی گۆناهئنلا اۇندان سۇنراکی گۆناهئنئ باغئشلاسئن” آیتیندە سؤزۆ أدیلن گۆناەلار بونلار اۇلمالئدئر. فتیح ایلە ایلگیلی ایستیغفارئن زامانئ، مککەنین فتحیندن اؤنجە اینن شو آیتلردە آچئقلانمئشتئر:
إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ﴿۱﴾ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا ﴿۲﴾ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا ﴿۳﴾ (سورة النصر)
آللاهئن یاردئمئ گلیپ اؤنۆن آچئلدئغئندا، اینسانلارئن دالغالار حالیندە آللاهئن دینینە گیردیگینی گؤردۆگۆندە، هر شەیی گۆزل یاپتئغئندان دۇلایئ راببینە یؤنل وە باغئشلانما دیلە. چۆنکۆ اۇ، کندینە یؤنلنلری قابول أدر. (ناصر سورەسی؛ 1-3)
“اؤنجە یاپتئغئن حاطایئ دۆزلت، سۇنرا باغئشلانما طالبیندە بولون”… بو، سۇن درەجە اؤنملیدیر. بو آیتلر، مۆسلۆمانلارئن حایاتئندا دەوریم یاپاجاق نیتەلیکتەدیر.
آما آیتلر آراسئ ایلیشکی قورولاراق حیکمتین بولونماسئ أمری اونوتولدوغو ایچین یوقارئداکی آیتلر چۇق ترس آنلاملارا چکیلەبیلمیشتیر. مثەلا هم سوعودی عارابیستان طارافئندان، هم دە تۆرکیە دیانت واقفئ طارافئندان میلیۇنلارجا نۆسحاسئ باسئلمئش اۇلان، قورئانئ کریم وە آچئقلامالئ مئالیندە فتیح سورەسینین ایلک آیتلری ایلە ایلگیلی بیر آچئقلاما یاپئلمئشتئر.
آچئقلامانئن تام آنلاشئلابیلمەسی ایچین اؤنجە بورادا اۇ آیتلرە وریلن مئالی گؤرەلیم:
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا ﴿۱﴾ لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُسْتَقِيمًا ﴿۲﴾ وَيَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْرًا عَزِيزًا ﴿۳﴾ (سورة الفتح)
بیز سانا دۇغروسو آپآچئق بیر فتیح ایحسان أتتیک. بؤیلەجە آللاە، سنین گچمیش وە گلەجک گۆناهئنئ باغئشلار. سانا اۇلان نیعمتینی تاماملار وە سنی دۇغرو بیر یۇلا ایلتیر؛ وە سانا شانلئ بیر ظافرلە یاردئم أدر. (فتیح سورەسی؛ 1-3)
آچئقلاما عاینن شؤیلەدیر:
گچمیشتە وە گلەجکتە گۆناەتان اوزاق بولونان پەیغامبرە تاماملانان ایلاهی نیعمت، مککە وە طائیفین فتحی، دۆنیادا شرفینین یۆجە قئلئنماسئ، یاردئم وە ظافرە نائیل اۇلماسئ، باش قالدئرانلارئن بۇیون أگمەسی شکلیندە تجللی أتمیشتیر…
آللاە گۆناهئنئن باغئشلاناجاغئنئ بیلدیریرکن اۇنون، گچمیشتە وە گلەجکتە گۆناەتان اوزاق اۇلدوغونو سؤیلۆیۇرلار. بونلار بو ایفادەلرییلە آللاها، اۇنون بیلمەدیگی شەیی حاطئرلاتاراق اۇنون بیر یانلئشئنئ مئ دۆزلتییۇرلار؟
سۇنرا آیتە پەیغامبریمیزین گلەجکتەکی گۆناهئنئن باغئشلانماسئ آنلامئ وریلیرکن، شو مئالی وردیکلری آیتی هیچ می حاطئرلامادئلار؟
قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ ﴿۹﴾ (سورة الأحقاف)
دە کی: “بن پەیغامبرلرین ایلکی دگیلیم. بانا وە سیزە نە یاپئلاجاغئنئ دا بیلمم. بن سادەجە بانا واحیەدیلنە اویارئم. بن سادەجە آپآچئق بیر اویارئجئیئم. (آحقاف سورەسی؛ 9)
اۆزۆجۆ اۇلانئ، بونلارئن بو ذاتلارا ماحصوص بیر حاطا اۇلماماسئدئر.
کیتاب-سۆننت بۆتۆنلۆگۆ آچئسئندان
صافا ایلە مروە آراسئندا ساعی
ایمام شافیعی شؤیلە دییۇر:
نبینین سۆننتلرینین اۆچ یؤنۆ اۇلدوغو حوصوصوندا فارقلئ گؤرۆشۆ اۇلان بیر عالیم بیلمییۇروم. اۇنو ایتتیفاقلا ایکییە ایندیرمیشلردیر. چۆنکۆ ایلک ایکیسی عاینئ نۇقطادا بیرلشن ایکی آلت دال گیبیدیر:
1.قورئانلا باغلانتئسئ اۇلان سۆننت
-قورئاندا ناص اۇلان بیر قۇنودا، آللاهئن ألچیسینین قورئان ناصصئ گیبی آچئقلاما یاپماسئ.
-قورئاندا اؤزت گچن قۇنولاردا، آللاەتان آلاراق اۇنون مورادئنئ آچئقلاماسئ.
بو ایکی قۇنودا ایحتیلاف یۇقتور.
2.آللاهئن ألچیسینین، قورئاندا ناص بولونمایان قۇنولاردا قۇیدوغو سۆننت. (ایحتیلاف بورادادئر)
کیمە گؤرە آللاهئن، ألچیسینە ایطاعاتی فارض قئلماسئ وە رئضاسئنا اویغون داوراناجاغئنئ بیلمەسی سببییلە کیتابئندا ناص بولونمایان قۇنولاردا آللاە اۇنا سۆننت قۇیما حاققئ ورمیشتیر.
کیمینە گؤرە دە آللاهئن ألچیسی، نامازئن فارضلئغئ تملیندە ناماز سایئسئنئ وە اویغولاماسئنئ آچئقلایان سۆننتی گیبی کیتابتا تملی اۇلان بیر قۇنودا سۆننت قۇیموش، اۇنون دئشئندا آصلا قۇیمامئشتئر…
کیمینە گؤرە دە بو قۇنودا اۇنا آللاهئن أمری (ریسالتی) گلمیش وە آللاهئن فارض قئلماسئیلا سۆننتی ثابیتلنمیشتیر.
کیمینە گؤرە ایسە اۇنون سۆننتی، آللاە طارافئندان قالبینە قۇنان حیکمتتیر. (شافیعی)
آللاهئن ألچیسی، قورئاندا ناص بولونمایان قۇنولاردا سۆننت قۇیویۇرسا کیتاب-سۆننت بۆتۆنلۆگۆندن سؤز أدیلەمز. گلەنکتە اویغولاما بونون اؤتەسینە تاشئنمئش، باعضن کیتابتاکی آچئق حۆکۆم بیر کنارا بئراقئلاراق، اۇنا ترس گؤرۆلن حادیث آلئنمئشتئر. باعضن دە هم آیت، هم دە حادیث بئراقئلاراق ینی بیر یۇل چیزیلمیشتیر.
چالئشمالارئمئزئ اینجەلەینلر، بونون اۇنلارجا اؤرنگینی گؤرەبیلیرلر. صافا ایلە مروە آراسئندا ساعی اؤرنگینی ورەرک حیکمتی قاورایامامانئن فاقیەلری نە حالە گتیردیگینی گؤرمەیە چالئشالئم.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ ﴿۱۵۸﴾ (سورة البقرة)
صافا ایلە مروە آللاهئن قۇیدوغو ایشارتلردندیر. هر کیم حاج وەیا عومرە نیەتییلە کاعبەیی طاواف أدرسە، بو ایکیسی آراسئندا ساعی أتمەسیندە بیر گۆناە یۇقتور. کیم ایچیندن گلەرک بیر اییلیک یاپارسا، آللاە اۇنون قارشئلئغئنئ وریر. اۇ هر شەیی بیلیر. (باقارا سورەسی؛ 158)
آیتتە گچن؛ “ساعی أتمەسیندە بیر گۆناە یۇقتور.” سؤزۆ، کیمسەیە ساعی گؤرەوی یۆکلەمز آما آللاهئن ألچیسینین شؤیلە دەدیگی ریوایت أدیلمیشتیر:
ساعی أدین، چۆنکۆ آللاە سیزە ساعیی فارض قئلمئشتئر. (آحمد بین حانبل)
ایمام نوەوی، مۆسلیم شرحیندە قۇنو ایلە ایلگیلی اۇلاراق شونلارئ سؤیلەر:
صاحابەدن، تابیعیندن وە سۇنراکی عولمادان بۆیۆک بیر کسیمە گؤرە صافا ایلە مروە آراسئندا ساعی، حاججئن رۆکۆنلریندندیر؛ اۇ اۇلمادان حاج اۇلماز. اۇنون أکسیکلیگی دملە (قۇیون وەیا کچی کسمکلە) وەیا باشقا بیر شەیلە گیدریلەمز. مالیک، شافیعی، آحمد، ایسحاق وە أبو ثەور بو گؤرۆشتە اۇلانلارداندئر. سلفتن باعضئلارئ ایسە بونون نافیلە (تاطاووع) اۇلدوغونو سؤیلەمیشلردیر. أبو حانیفەیە گؤرە ایسە ساعی واجیبتیر؛ ترک أدن گۆناهکار اۇلور آما یرینە بیر دم (قۇیون وەیا کچی) کسرسە حاججئ صاحیح اۇلور.


text:
تورکیه، قیریم تورکلرینین ائولرینه ائدیلهن باسقینلارا تپکی وئردی
"قیریمدا دونن سحر ساعاتلاریندا سویداش قیریم تاتار تورکلرینین ائولرینه ائدیلهن باسقینلار و گؤز آلتی قرارینی قایغی ایله قارشیلاییریق"
تورکیه، روسیانین یاسادیشی ایلحاق ائتدیگی قیریمدا آلینان گؤز آلتی قرارینین قایغی ایله قارشیلاندیغینی بیلدیردی.
خاریجی ایشلر باخانلیغی طرفیندن وئریلهن یازیلی آچیقلامادا،
"قیریمدا دونن سحر ساعاتلاریندا سویداش قیریم تاتار تورکلرینین ائولرینه ائدیلهن باسقینلار و گؤز آلتی قرارینی قایغی ایله قارشیلاییریق" ایفادهسی یئر آلدی.
آچیقلامادا،
"قیریم یاریمآداسینین اصلی عنصورلاری قیریم تاتارلارینا قارشی بو جور اویقولامالارا سون وئریلمهسی چاغریسی ائدیریک. قیریمین یاسادیشی ایلحاقینی تانیمایان تورکیه، قیریم تاتارلارینین یانیندا اولماغا داوام ائدجک" مئساژی پایلاشیلدی.
قیریمدا دونن روسیا گوونلیک گوجلرینین بیر قروپ قیریم تاتار تورکونون ائوینه باسقین ائتدیگی و ۶ نفری گؤز آلتینا آلدیغی بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی


text:
بوغدا
بۇغدا (اینگیلیسجه: Wheat، فارسجا: گندم، لاتین تورکجه: Buğda، عربجه: قمح، تورکیه تورکجهسی: Buğday، فرانسهجه: Weizen، آلمانجا: Weizen) قیرتیج کیمیلردن بیر نوع بیتگی دیر. کؤکلری ساچاقلی، ۱۴-۴۰ سانتیمتیر آراسیندا اوزون ساپلاقلی بیر بیتکی دیر.ان چوخ یئتیشدیریلن اکین محصولودور. موختلیف ایقلیملرده یئتیشیر و بو اساسدا دونیانین چوخلو یئرلرینده بئجئریلیر. یئمک ده چوخلو ایشلئنیر و اینسان اۆچون اساس ارزاق بیتگیدیر. بوغدا ایکی نوعو چوخ بیئجئریلیر. یومشاق بوغدا و برک یوغدا و ۲۲ نوعو یازلیق و پاییزلیق بوغدا بئجئریلیر. یوموشاق بوغدا سونبولو بؤش و قیلچیقلی، دنه رنگی قیرمیزی، قهوهای و ساری، دوروشوقو یاریم شوشه کیمی و اونلو اولور. هم پایزلیق و هم یازلیق یومشاق بوغدا بئجئریلیر. یومشاق بوغدادان آلینان اون چؤرکچیلیقدا و آزجا ماکارونی دوزتاقدا ایستیفاده اولونور. برک یوغدا سونبولو دؤلو. دنی اؤزون سؤو، ساری آچیق و یا توتقون کهربا رنگینده و دوروشوقو شوشه کیمی اولور. برک بوغدانین اونو ماکارونی دوزتماقدا و دنه وئر (کپک) دوزتماقدا ایستیفاده اولونور. پایزلیق و یازلیق برک بوغدا بئجئریلیر. برک بوغدانین ۱۰ نوعو واردی و آذربایجان یئرینده آغ بوغدا، قیلچیقسیز، جعفری، سئوینج و آیریجا بوغدالار بئجئریلیر.
تاریخ
باتی آسیاده نئچه یوز ایللر اونجه دن بئجئریلیب و سونرادا قوزئی آفریقا و دوغو اوروپا و آسیانین آیریجا یئرلرینده بئجریلیب.
دونیادا
آمریکا، کانادا، آرژانتین، روسیه، اوسترالیا، قزاقیستان و اوکراین دونیادا ان چوخ بوغدانی بئجئردیللر.
قایناقلار
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wheat»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بوغدا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
(بو یازی ۱۳۹۲ینجی ایل، سایتیمیزدا ان چوخ اوخونان اثرلردندیر.)
بولاق سؤزو، بولاق آنلامی آذربایجان آغیز ادبیاتیندا مهم یئر توتان موضوعلاردان بیریدیر. ماهنیلاردا، ناغیللاردا، بایاتیلاردا، آتالارسؤزو، دئییملرده و باشقا شیفاهی ادبیاتی نمونهلرینده بو موضوعیا چوخ- چوخ راست گلیریک. اؤنجه ناغیللارا کئچیریک:
ناغیللاردا:
بوگونه کیمی هئچ بیر یئرده یازییا آلینمایان و ائشیدیلمهین بیر ناغیلدا بولاغین سئحیرلری اولدوغوندان سؤز گئدیر و بو سئحرین ایچینده ایسه اینسانلارا اؤیود وئریب، اونلاری دوشونمهیه دوغرو چکیر، همین ناغیلی بوتونلوکله اوخویوروق:
«بیری وارایدی، بیری یوخ ایدی، تانریدان باشقا هئچ کیمسه یوخ ایدی.آتا-آناسینی الدن وئرمیش بیر اوغلان واریمیش. او هر یئره جان آتیب ایش تاپا بیلمیرمیش، اونا گؤرهده هرگون بولاق باشینا گئدیب، آجی-آجی آغلایارمیش. گونلرین بیرینده او آغلایا-آغلایا یوخویا گئدیر، آناسینی یوخودا گؤرور. آناسی اونا دئییر: اوغول آغلاماغینا سون وئر، بسدیر.
اوغلان دئییر: آی آنا گؤرمورسن نئجه یاشاییرام، هرنهیهده ال آتیرام، قولپوندان یاپیشیرام، قولپو الیمده قالیر.
آنا دئییر: اوغول بوندان سونرا سنی قویمایاجاغام آغلایاسان.باخ بو بولاغین آشاغیسیندا اوچ قمیش بیتیب. اونلاری دریپ چالسان، بیرینده گؤز یاشلارین قورویاجاق، ایکینجیسینده ایسه گولهجکسن، اوچونجوسون چالاندا ایسه اوینایاجاقسان.
بو سؤزلری ائشیدهن اوغلان سئوینجیندن آتیلیب دوشور. بو حرکت ایسه اونو یوخودان قالدیریر.
اوغلان یوخودان دورماق همن بولاغین آشاغیسینا باخیر، او گؤرور،آناسی دوز دئییرمیش، اورادا اوتلاردان سئچیلن یالنیز اوچ قمیش وار.
او بیرینجی قمیشی دریپ،چالیر و گؤز یاشلاری اونون تأثیری نتیجهسینده قورویور. ایکینجی قمیشی چالیر، اونون اورهیه یاتان سسی اوغلانی بتر گولدورور. داها سونرا اوچونجو قمیشی چالاندا، اونون سئحیرلی سسیندن اوغلان اویناماغا باشلاییر.
او گوندن باشلایاراق اوغلان شنلنمهیه باشلاییر. بونونلادا اوغلان اؤزونو تاپیب، بیر وارلی آدامین مال-داوارینی اوتاریب، ایشسیزلیکدن قورتاردی.
گونلرین بیرینده، ماللار تنبللیکدن یاتیب، اوت اوتلاماغادا اولسون بئله دورماقلاری گلمیردی، بیردن یادینا قمیشلری سالدی سونرادا گؤردو اونلاری ایتیریب، بو وضعیتدن ناراحات اولان اوغلان دوشونمهیه باشلادی، چوخ گؤتور-قوی ائتدیکدن سونرا، الی هئچ بیر یئره چاتمادی. مأیوس حالدا بولاق باشینا گلدی. قمیشلرین یئنیدن گؤیردییینی گؤروب، بتر سئویندی. تئز اونلاری دریب، قاییتدی. اوغلان اوچونجو قمیشی چالماق همن، ماللار سیچراییب، اویناماغا باشلادیلار.
بو حالدا اؤلکه حؤکمداری یولدان کئچیرمیش، قمیشدن چیخان غریبه سسلری ائشیتدیکده اویان طرفه باخیب،گؤرور، هه!قمیشین سسینه، اینکلر، اؤکوزلر اویناییر. حؤکمدار یاخین گلیب،گؤرورکی، اؤزونون میندیگی آت دا، او سسلره اویناییر.
اوغلان چالماغی دایاندیراندا، حئیوانلاردا ساکیتلشمهیه باشلادی.
اؤلکه باشچیسی تئز اوغلانی سورغو- سوآلا چکدی. اوغلاندان بو قمیشلری یاخین بولاقدان دردییینی سویلهدی.
حؤکمدار بولاق باشینا گلدی. گؤردو بولاقدا او دئیهن قمیشلر یوخدور. تئز اوغلانی آپاریب، اوغلان الینی اوزاتدی قمیشلری دردی.
پادشاه چالماق ایستهیرکن، نهقدهر چالیشدیسا چالابیلمهدی.آمما اوغلان اونو الینه آلان کیمین گؤزل هاوالار چالدی.
پادشاه دئدی: بوندان بویانا سن منیمله اولاجاقسان، بیرده، منیم قوشون حیصهلریمده بتر سوستلوق و تنبللیک عمله گلیب، بیرده قونشو پادشاه زورلا گلیب، یئگانه قیزیمی الیمدن آلیب، آپاریب، قوشونومون سوست و تنبللیییندن اونونلا ووروشا بیلمیرم. بلکه سن بو ایشله منه یاردیمچی اولدون. اوغلان بو ایشه راضی اولدو. سونرادا پادشاهین تکلیفی ایله یولا دوشوب اونونلا سارایا گئتدی.
اوغلان قمیشلری گؤتوروب، قونشو اؤلکهیه یوللاندی. بو اؤلکه حؤکمدارینین یئرینی اؤیرهنیب، اونونلا گؤروشدو.
اوغلان قونشو اؤلکه پادشاهینا دئدی کی، من نه ایش گؤروم کی، او قیزی تورمهدن آزاد ائلهیهسن.
پادشاه دئدی، بورا کیمین هئچ کیمسه منی شنلندیره بیلمهییب، سن بو ایشی گؤره بیلسن او قیزی آزاد ائلهرم. اونسوزدا غضبیمه توشلانیب، بوینونو ووردوررام. اوغلان قمیشی چالماغا باشلاییر. او بیرینجی قمیشی چالارکن، تورمهده گئجه-گوندوز آغلایان قیزین آغلاماغی کسیلدی. ایکینجیده شاه شنلندی و اوچونجونو ایسه چالاندا، شاه اویناماغا باشلادی. شاه بو حالدا قیزی آزاد ائلهییب، اؤز اؤلکهسینه گؤندهردی. بو وضعیتی گؤرهن باشقا بیر آدام،هر یئری آختاردی و هر بولاغی آرادیسا تاپابیلمهدی. اؤز آختاریشیندان مأیوس اولان آدام یولدا بیر قوجایا راست گلدی، قوجا اونون نهدن ناراحات اولدوغونو سوروشدوقدا بو آدام، اوغلانین پادشاه حضوروندا گؤردویو ایشلرینی دئیهرکن، قوجا کیشی باشینی ترپهدیب،الینی بو آدامین چییینلرینه قویدو: «هه اوغلان! هر بولاقدا او دئدییین قمیش بیتمز و هر آداما او قمیش نصیب اولماز» دئدی.
بیر چوخ ناغیللاریمیزدا بولاغین باشینی کسن اژدهالارا دا راست گلیریک. بولاغین باشینی کسن اژدها اهالینی سو گؤتورمهیه قویمور. بو ایش اوچون اورتالیغا بیر شرط قویور، اودا هرگون بیر اوشاق بئینینی یئمک اوچون اونا وئریلسین. نهایت بیر نفر ایگید تاپیلیب،اژدها ایله ساواشا گیریر و اژدها ایسه مغلوب اولور و اؤلور.
بو ناغیلدا اژدها واسطهسی ایله، بؤیوک ایمپئریالار و گوجلو دؤولتلر تصویر ائدیلیر. بولاق ایسه ایشغالا معروض قالان اؤلکهلرین دیریلیک رمزی کیمی ایفاده اولونور. دونیا خالقلاری تاریخ بویو بو حادثهلرین شاهیدی اولموش و اولاجاقدیر. بودا ناغیللاریمیزین سیاسی آنلام داشیدیغینی گؤستریر.
آتالارسؤزو و ضربالمثللرده:
بولاق ایفادهسی آتالارسؤزو و ضربالمثللرده ده گئنیش عکسینی تاپیر: بولاغین اوستون مووقئعینی گؤسترن بیر ائل کلامیندا گلمیشدیر: “بولاق اؤزو ترپنمز، ائل اوبانی آیاغینا گتیرهر.”
حیلهکار آداملا، ساده بیر شخصین چیخارلاری بولاق سؤزوایله بللی اولور و بئله دئییلیر:
- بولاغا سوسوز آپارار،سوسوز گتیرهر.
لیاقتسیز آداملارین یئرسیز مقاملارا یوکسلمهسی بارهده دئیهرلر:
- قوتور کئچی بولاغین لاپ دورو یئریندن سو ایچر.
عئیبهجر و چیرکین بیر شخص گؤزل بیر قادینلا ائولنسه یئنه بو مثلی ایشلهدرلر.
ایلاهی گؤزللییه مالیک اولانلارا دئیهرلر:
- بو, گؤزللر بولاغیندان سو ایچیبدی.
بوگونه کیمی جاماعات آراسیندا گئنیش یاییلان بیر چوخ مثللر واردیر؛ اونلاردان بیریده «بولاق یئریندن گرک بولاق اولا، سو تؤکمکله، بولاق اولماز» مثلیدیر.
بو مثلین کؤکونو و منشأیینی بللی ائدهن ماراقلی بیر ریوایته توخونماغی یئرلی گؤروروک:
کئچمیشلرین سؤزودور، دئییرلر: ایکی قونشو واریمیش، اونلارین بیری وارلی، او بیریسی یوخسولایمیش.
اونلارین همیاشید اولان اوشاقلاری وارایمیش. کاسیب اوشاغی چوخ شعورلو باجاریقلی اوشاق ایمیش، بونون عکسینه دؤولتلی اوشاغی یاراماز و ایشباجارمایانمیش. بونا گؤره دؤولتلی قونشو هرنه چالیشیرسا، اوغلونو او سویهیه گتیره بیلمیر. نهایت او اوغلونو دؤیمهیه باشلاییر. ننه واسیطه دوشوب اوغلانی آتانین الیندن آلمالی اولور. ننه اوغلانی آتاسینین الیندن آلا-آلا دئییر:آی کیشی«بولاق گرک یئریندن بولاق اولا سوتؤکمکله، بولاق اولماز». یعنی سن اونو دؤیمکله او بیر یئره چاتماز.
ماهنیلاردا
آذربایجانین ایلکین ائل ماهنیلاریندا بولاقلا باشلانان، بولاق ایله ایلگیلی ماهنیلاریمیزین سایی آز دئییلدیر. اینسان بو ماهنیلاری دینلهیهرکن گؤز اؤنونده تمیز کند محیطی یادا دوشور و بو محیطین سرین- سرین سیزغین آخان بولاقلاریندا، جئیران باخیشلی، کهلیک یئریشلی قیزلارین سو دولدورمالاری، قاب و پالتار یومالاری و… سینما پردهسی کیمی گؤز اؤنونده جانلانیر. بو ماهنیدا گلدیگی کیمی:
بولاق باشی توز اولار
اوستو دولو قیز اولار
اییل دسمالین گؤتور
من گؤتورسم سؤز اولار
آذربایجان ائل ماهنیلاریندان بیریده «هاردا قالدین گلمهدین» ماهنیسیدیر. بوماهنینین بیر بندی ایسه، بولاق تصویری ایله بنزهنمیشدیر، همین حیصهایله تانیش اولوروق:
اندیم بولاق باشینا
باخدیم یار سیرداشیما
هرنه دئدیم او گلدی
آخیر منیم باشیما
حئیرانیم، ترلانیم، هاردا قالدین گلمهدین
قاش قارالدی گلمهدین
بولاق سؤزوایله بزهنن اونلارجا ماهنیلاریمیز واردیر. آنجاق ماهنی بویو بولاغین تام خصوصیتینی«بولاقدادیر»آدلی ماهنیدا گؤرمک مومکوندور:
گئتدیم گؤردوم بولاقدادیر،
بولاقدادیر،بولاقدا،
ال-اوزونو یوماقدادیر،
یوماقدادیر،یوماقدا،
قوشا خاللار یاناقدادیر، یاناقدا،
قیزیل اوزوک بارماقدادیر، بارماقدا.
بیر بئله جان آلان اولماز،
اولماز، اولماز
بیر بئله قان سالان اولماز،
اولماز، اولماز
سؤزومون سونوندا، محبت داستانلاریمیزدا سئوگی مکانلاری، گؤروش یئرلری عمومییتله بولاق باشلاری اولموشدور. بو عنعنهیه گوره اصلی- کرم، بابک، کوراوغلو، قاچاق نبی کیمی قهرمانلاردادا گؤروش یئرلری بولاق باشی اولموشدور. دئییرلر, سئویلنلر، بولاغین تمیزلییینی، صافلیغینی تانیق گتیرهرک، همیشه اورهکلرینی بولاق، کیمی دوم- دورو ساخلایاجاقلارینا آند ایچرمیشلر.


text:
`وان` نتیجهلر
حابارلار [63]
- وان ولایاتیندا بیر عسگر شهیت بوُلدی
- أردوُغان گۆن باتارلی یورتلاری تانقیت اتدی
- میا: اینگ آوادان وان پیشیگی
- وان شهری ایران دان گلن توریستلار بیلن دوُلدی
- وان شهرینده سؤودا فستیوالی باشلادی
- وان موزه سی اوروپانینگ اینگ قوُوی موزهسی سایلانماق اۆچین یاریشیار
- وان شهرینده ایرانلی توریستلار هتللری دوُلدوردی
- قاپی کؤی گۆمرۆک گِچلگِهسی آچیلدی
- ناسانینگ یاریشیندا وان گؤلۆنینگ فُتوصوراتی فینالدا
- ناسانینگ فتوصورات یاریشیندا وان گؤلی ده بار
- تۆرکیأنینگ اینگ بِلِنت کؤپرۆسی آچیلیار
- وان دا اۆچ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- چاووش اۇغلی مینتدارلیق بیلدیردی
- وان دا قار آغدی؛ ۲۶ آدام آرادان چیقدی
- وان گؤلینده بۇسغونلارینگ قاییغی سووا چۆمدی
- ترورچیلیغا قارشی قئران- ۶ حرکتی باشلادی
- دمیرقازیق عیراقدا اۆچ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- ۶ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- آگوست آییندا ۱۱۷ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- ۵ ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
- وان گؤلۆنینگ ایچیندأکی گؤزِل طبیغات
- ایرانلی توریستلار نوُروز بایرامینی تۆرکیه ده گچیریأر
- مرادیه شارلاوویغی دۇنگدی


text:
۲۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"ایکی قهرمان سلاحداشیمیزین شهید اولدوغو تروریست سالدیریسیندان سونرا بؤلگهده معین ائدیلن هدفلری وورماغا داوام ائدیریک"
شانلیاورفانین بیرهجیک ائلچهسینده سرحد خطینده، ۲۲ تروریست تورک سلاحلی گوجلری طرفیندن ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغینین آچیقلاماسیندا،
"بیرهجیک/شانلیاورفا سرحدینده ایکی قهرمان سلاحداشیمیزین شهید اولدوغو تروریست سالدیریسیندان سونرا بؤلگهده معین ائدیلن هدفلری وورماغا داوام ائدیریک. ایندیه دک بؤلگهده ۲۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی. عملیاتلاریمیز عزمله داوام ائدجک" ایفادهلرینه یئر وئریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغی، داها اؤنجه وئردیگی آچیقلامادا، شانلیاورفا سرحدینده تئروریستلر طرفیندن ائدیلن توپ اتیشی سونوجوندا یارالاناراق خستهخانایا گؤندریلهن عسگرلرین بوتون موداخیلهلره باخمایاراق شهید اولدوغونو بیلدیرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی
بیرلشمیش میللتلردن تۆرکیهیه تشکر
آنتونیو گوترش، روسیا ایله اوکراینا آراسیندا ۲۰۰دن چوخ ساواش اسیرینین دییشیمیندهکی رولو ندنی ایله تۆرکیهیه تشکر ائتدی
پکاکا عضوو ۱۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ عضوو ۱۴ تروریستین ضررسیزلشدیریلدیگی بیلدیریلدی


text:
بیر گون وارایدی بیر گون یـوخ ایدی. گونلرین بیر گونی بیر کوپه وار ایدی. بو کوپه بیر گون سحر دورور آیاغا، دوشور یـولا. گئدیر دوشاب اوغورلوغونا. آز گئدیر چوخ گئدیر آزدان چوخدان یـول گئدیر تا کی، بیر عقرب اونا توش گلیر. عقرب دئـییر: «هارا بئله یـول دؤیـورسن آی کوپه؟»
کوپه دئـیـیر: «زهر-ی مار کوپه، درد کوپه نییه دئـییرسن کوپه, تئز دیء گینه خان کوپه!»
عقرب دئـییر: «هارا گئدیرسن خانکوپه؟»
کوپه دئـیـیر: «گئدیرهم دوشاب اوغورلوغونا.»
عقرب دئـییر: «منی ده اؤزونه یـولداش ائلهرسن؟»
کوپه «اولسون» دئـییر و دوشورلر یـولا. آز گئدیرلر چوخ گئدیرلر بیر چووالدوزا راست گلیرلر. چووالدوز دئـییر: «هارا بئله آیاق باسیرسان آی کوپه؟»
کوپه دئـییر: «دیلین لال اولسون گؤزون کور اولسون نییه دئـییرسن کوپه, تئز دیءگینه جان کوپه, بیغی بورما خان کوپه!»
چووالدوز کی، او تهر دئـییب و جاواب ائشیدیر، اونلارلا یـولداش اولوب و بیرلیکده یـولا دوشورلر. یـول اوستونده چوخلارینا توش گلسهلر ده آنجاق بیر قارقا و تویـوغو دا اؤزلرینه یـولداش ائدیرلر و هامی بیرلیکده گئدیرلر او ائـوه کی، قرار ایدی دوشاب اوغورلاسینلار.
گئجهدن بیر آز کئچمیشدی و ائـو اهلی یوخودا ایدیلر. ائـوه گیرنده قاپینین آغزینداکی کسک اونلارین نه اوچون گلدیکلرینی آنلایـیب و کوپهیه دئدی: «منیم ده پایـیمی اونوتمایـین!»
ائـوه کی گیردیلر کوپه هرهدن بیر ایش ایستهدی. تویـوغا دئدی :«سن گئت گیر اوجاقدا گیزلن» عقربدن ده چاخماق داشینین دیبینده اولماغی ایستهدی و چووالدوزو دا کیبریت قوتوسوندا گیزلتدی. قارقایا دئدی: «سن ده پنجرهنین قاباغینداکی آغاجا قون.»
کوپه ده اؤزونو لام-لام وئریر دوشاب خومونون آغزینا و قارنینی قورتاقورت دوشابنان دولدورور. اونون قورتاقورت سسیندن ائـو صاحیبی یوخودان دیکسینیر و آروادینا دئـییر: «آی آرواد دور کی، اوغرو گلیب!»
آرواد یوخولو- یوخولو دئـییر: «باشینا هاوا گلمهسین آی کیشی. باشینی آت یـئره یات آی کیشی. اوغرو نه قاییریر بوردا آخی؟!»
بیر آز سونرا آرواد اؤزؤ ده سسدن آییلیب کیشییه دئدی: «دور آیاغا آی کیشی! سن دئـیهن کیمی ائله بیل اوغرو گلیب.»
کیشی دئدی: «یات آرواد باشینا هاوا گلمهسین. اوغرو هاردایدی آخی؟!»
آرواد آمما آیاغا قالخدی و باشینی پنجرهدن ائشییه اوزاتدی. قارقا کی، اونو گؤردو داها آمان وئرمهدی. قوندو اونون باشینا و باشلادی دیمدیکلهمهیه. آرواد قورخوب چیغیردی و قاچدی کی، کیبریتی گؤتوروب چیراغی یاندیرسین کی، چووالدوز باتدی الینه. آرواد قیشقیریبان کیبریت قوتوسونو آتدی یـئره و قاچدی کی، چاخماق داشینی اله کئچیرده کی، عقرب ماجال وئرمیر و اونون الینی سانجیر. آرواد: «ائی وای! ائی وای!» دئـیه- دئـیه قاچیر اوجاقدان اود گؤتوره کی، بیردن بیره تویـوق قول قاناد آچیب و اوجاغین کوللرینی سپهلهییب دولدورور آروادین گؤزونه. کوپه ده بو آنلاردا ایشینی گؤروب و قارنی دولو دوشاب، ائله دیغیرلانا- دیغیرلانا ایستهییر تر-تلهسیک قاپیدان ائشییه چیخا کی، قاپینین آغزینداکی کسک یـولو کسیر و دئـییر: «وئر بیزیم پایی». کوپه دئـییر : «هله ایندی پیس واختدی. قوی گئدیم، قالسین سورایا، ائـو صاحیبی ایندیدیر کی، یـئتیره». کسک بو سؤزدن ناراحات اولوب یـئریندن قالخیر برکدن اؤزونو کوپهیه چیرپیر. کوپه پول- پول اولوب، دوشابلار یـئره جالانیر…
بیر گون وارایدی بیر گون یـوخ ایدی. گونلرین بیر گونی بیر کوپه وار ایدی. بو کوپه بیر گون سحر دورور آیاغا، دوشور یـولا. گئدیر دوشاب اوغورلوغونا. آز گئدیر چوخ گئدیر آزدان چوخدان یـول گئدیر تا کی، بیر عقرب اونا توش گلیر. عقرب دئـییر: «هارا بئله یـول دؤیـورسن آی کوپه؟»


text:
غریبه دیلداماقلی گونلریمیز واریدی…
سوسن نوادهرضی
(دیالوگلار دانیشیق دیلی ایله یازیلیب)
سحری تئزدن دوروب چاچاللاندیق گئدک «دوهچی»-ده بؤیوک مامانیم گیله. بؤیوک باجیملا من اننهمدن خودافیزلشدیک، یوک- یاپیمیزی گؤتوردوک، مامانیم دا بالا باجیمیزی آلدی قوجاغینا، یولا دوشهک. اننهم بیزلره قوشولوب، چوخ بو یان- او یانا گئتمزدی. طایفا بؤیویویدو، آغیرباشلیلیغینی قورویاردی همیشه.
گئدیب اننهنین بوینونو قوجاقلادیم، یاناغیندان بیر ماچی آلیب، فرانسیزجا “او غؤ وواغ” یعنی گؤروشریک، دئدیم بیلهسینه. او دا باشینی توولاییب دئدی:
-آی قیز! ددهن سوغان، ننهن ساریمساق، سن نئجه اولدون بئله گولمهشکر بَی قیزی؟!
گتیریب سیگار قوتوسونو، کیربیت و چوباغالتیسینی قویدوم قاباغینا، دئدیم:
-اننه داریخسان گئتمییماااا…. هن؟ نه دییسن؟ گولمه شکر قالسین یانیندا؟
الینین دالیسیله “گئت! گئت!”- دئیه اشاره ائدیب، نارین گولومسمهسینی مندن گیزلتمک ایستهدی. بیلدیم یالانچیق تعاروفوم اورهیینه یاتیب!
سورا گینه ال اشارهسیله منی بری چاغیریب، دئدی:
-بورا باخ، بالامسان! هوشدورمنانای ائلرسیز، بیر خطا چیخار. اوشاغی گؤزدن قویمایین، اؤزوزدن ده موغایات اولون.
آنام الینه گلهنی بوقچالاییب، سوخموشدو قیرمیزی نایلون سلهیه، اونو دا چوللامیشدی منه! گوجوم چاتا- چاتمایا سلهنی داشیمالی ایدیم… دستهلری الیمی کسیردی، آنجاق آخشاما کیمی دئییب- گولوب، آتیلیب- دوشوب، آغاج باشیندا اویناقلایاجاغیمیزی یادیما سالیب، گوج بیللاهینان هینقینا- هینقینا سلهنی سوروتدوردوم.
-قیز سلهنین دیبین سورتمه یئره!-دئدی آنام.
-من سوتمورم، اؤزو سورتوشور! -دئدیم.
-بیر جیققیلی دیح توتسان سورتوشمز!
“اوزاقدان باخانا آسان گلر، دیلده دئمهسی راحاتدی، هن، دوز آدامسان گل اؤزون گؤتو، اوشاغی وئر منه…” دئمک ایستردیم، آما دئمهدیم. دانلاق ائشیدیب، اووقاتیمی کورلاماغا دهیمزدی!
سله اووجوما یئر سالمیشدی، اووجوم قیپ قیرمیزی قیزارمیش، گؤینهییردی:
-دیح توتا بیلسم توتارام دا… آغیردی آخی…
-یاخجی دی! یئتیشدوخ! -دئدی مامانیم، کیچیک باجیمی آشتانا پیشتان ائلیه- ائلیه.
دربند اوزون، یوک آغیر… هین چوشونان، دربند باشینا چاتدیق. ال ائلهدیک بیر تاکسییه، ساخلادی. “هارا گئدیرسیز؟” دئیه سوروشدو شوفئر.
-دوهچییه گئدهجیوخ- دئدی مامانیم.
من تئز آتیلیب اوتوردوم قاباقدا، سلهمی ده قویدوم ایکی قیچیمین آراسینا. باجیم الیندهکی یئکه ساکی آلدی قوجاغینا کئچیب دالی صندله یئرلشدی. مامانیم چادیرانی ویردی دیشینه، قاباق قاپینی آچدی، شست اینن یاپیشدی قولاغیمی ائششک قولاغی کیمی چکه- چکه منی یئندیریب، دالی صندله دورتهلهدی، آز قالیردیم زوزا تَپهم… اؤزو ده، اوشاق قوجاغیندا، سوخولدو اوتدو یانیمدا؛ الینَن قوی، آیاغینان تَپ… ماشینین دالیسی آز قالیردی پاتداسین! (او زمانلار، قیز اوشاغینین تاکسینین قاباق صندلینده اوتورماسی خوشاگلیم دییلدی، آنجاق من لاپ داشلار چاتداسین دوققوز یا دا اون یاشیم اولاردی). بورنومو دویونلهییب، قاشقاباق ساللاییب، فیس- فیس- فیس نفس چکهرک، چیینلریمی، یانچاغیمی ترپتدیم کی، یانی یئریم داردیر، چکیلین! بیردن مامانیم بودومدان ائله بیر قیرتیق گؤتوردو کی، ایچیم کئچدی، ایلیکلریم گؤینهدی، بئینیمده سئرچهلر اوچوشماغا باشلادی. خیمیمی چکیب، میسیب اوتوردوم.
او دؤنمده، تاکسییه مینن ده آز اولاردی. ایندیکی کیمی ایکی آددیمدان اؤتور زیرتباشی ماشینا مینیب شوفئره پول وئرمک دب دییلدی. جماعات هله، چوخ اوزاق یوللاری دا پیادا گئدردی. اونا گؤره ده تاکسیلار بوش- بوش خیابانلاردا دولانیب مسافر پئشینده گزردیلر. شوفئرلر یالواریب میندیرردیلر آدامی، ایندیکی کیمی مازاماتا قویمازدیلار!
دوهچی، تبریزین چوخ قدیم و تاریخی محلهلریندندیر. بیر طرفدن سیرخابا، بیر یاندان دا امیرهقیزا یئتیشیر. تاکسی، سئید حمزهدن دؤنوب گیرردی دوهچییه. او زامان دوهچیده باشی آچیق قیز یا دا آرواد دولانمازدی. مامانیم منی ده، باجیمی دا چوخ تر- تمیز، سانتیمانتال گئییندیریب کئچیندیرردی. اؤزو چادیرا اؤرتردی آما بیزه اؤرتدورمزدی، اوردا بیزه ترسه باخاردیلار همیشه. من دوهچییه گئدنده کوچه- باجایا چوخ چیخمازدیم، قورخاردیم. کوچه خلوت اولسایدی، بعضن فاناتیک اوغلان اوشاقلاری داش دا آتاردیلار آداما.
شوفئر یولا دوشدو. تاکسیچی رادیو آچمیشدی. لاپ تازاجا مود اولان بیر سفئح اوخوماق واریدی، او زامانلار بتر دیللره دوشموشدو؛ اول قدیمکی او قارا تئلفونلارین زنگینین سسی گلیر، دیررررر- دیررررر، سورا جیف تهر بیر خانیم سسی دئییر:
-جانی دالئر
-بله خانوم
-جانی دالئر
-بله خانوم؟
-دزد اومده به خونمون بیا که میترسم از او…
اوخوماغین سونوندا معلوم اولور او جیف تهر خانیم بو پلیسه وورولوبموش، اوغرونو توتماق ماهاناسیله اونو ائوه چکمک ایستیرمیش… من اوشاقلیغیملا اتیم- ایپلیییم تؤکولردی بو اوخوماغی ائشیدنده، آنجاق ندنسه سؤزلرییله هاواسی هله ده کی وار ذهنیمده قالیبدیر!
ائلهبیل شوفئرین ده زهلهسینی آپارمیشدی بو اوخوماق. رادیونون دویمهسینی بوردو، بوردو، بو سفر “آذربایجان- آذربایجان”لاری اوخوردو خواننده. چوخ سونرالار من بیلدیم ذهنیمده هله ده قالان و خوش سسلهنن بو ماهنینین اوخویانی رحمتلیک عیسی بالا یا سرابلی عیسی باربد ایدی؛
چوخ کئچمیشم بو داغلاردان بو داغلاردان
دورناگؤزلی بولاقلاردان بولاقلاردان
ائشیتمیشم یاخینلاردان اوزاقلاردان
ساکیت آخان آرازلاردان آرازلاردان
یوردوم یووام مسکنیمسن آذربایجان…..
بالاجا باجیم مامانیمین قوجاغیندا ماهنینین هاواسییله به قول معروف چاپان چالیب خوشان خوشانلیقلا نای- نای ائلیردی. یئتیشدیک بالا حامام اوستونه، دربند آغزیندا تاکسیدان دوشدوک. مامانیم دارتینیردی کیفیندن پول چیخاردیب وئرسین، باجیمین قیرمیزی امزییی آغزیندان دوشدو قَنووا. آللاه گؤرستمهسین، باجیم گؤزون یوموب، آغزین آچیب ائله جیهنه تپیب، ونگهونگ آغلادی کی، دئیهسن عقرب سانجیب، یا دا قارا بووه چالیب بیلهسینی! اونون قرهچیلیییندن مامانیم کیریخ دوشدو، بیلمیردی چادیراسینی ییغیشدیرسین، بیلمیردی اوشاغی ساکیتلسین، بیلمیردی شوفئرین پولونو وئریب یوللاندیرسین… کلفچهسی حئسابی دویون دوشموشدو.
الیمدهکی سلهنی قویدوم یئره، تاپشیردیم باجیم گؤز اولسون، اوشاغی آنامدان آلدیم، پیش- پیش دئییب آتیب توتدوم بلکه کسسین باغیرتیسینی. مامانیم تاکسینی یوللاندیریب اوستباشینی سهمانلاییب اوشاغی مندن آلاراق: ”دوش قنوودان اوشاغین امزییینی وئر”- دئدی منه!
من یازیق، من کولباش، من دوواری آلچاق، به من نیه؟!… بؤیوک باجیم، هم خانیم خاصا، هم ده چینچاواد ایدی، هم ده مامانیمین عزیزگیرامی ایلکیسی ایدی؛ قیزخاتین ایدی، قیزخاتین. من لُوتویدوم، اوغلان خویلویدوم، ایرگنمک زاد دا بیلمزدیم. توپوغوما کیمی گیردیم قَنوون لیغلی- پَسابلی سویونا، سونبئشیییمیز اولان توتو تَبررییینین امزییینی چیخارداندا گؤردوم بیدانا کاغاذ ایکی تومنلیق ایلیشیب قالیب ایکی داشین آراسیندا (یانی آللاه بئله آللاهدی هاااا!).
– مامااااان، بیدانا ایکی تومننیخ تاپدیم بوردان!- دئدیم.
-اؤتور اونو، امزییی گؤتو، چیخ گئداخ! یوبانمیشیخ”- دئدی آنام.
“پَه! سن اؤلمیهسن! بهیم ائششک تَپیحلییب بئینیمی؟ سفئییم مهیه ایکی تومنی اؤتورم؟! (او زامان ایکی تومن چوخ- چوخ بؤیوک پول ایدی بیر اوشاغا). آلتدان توپوغوما کیمین، اوستدن دیرسهییمهجان لیغا بولانمیشام، امزییی چیخاردام، بو دا جایزهم!”- دئدیم اورهییمده. دَوه گؤردوم قیغین گؤرمهدیم دئییب، ایکی تومنی بورگهلهییب سوخدوم ناسقی جورابیمین کئشینه.
خولاصه نه باش آغریسی وئریم، آنام گیل دوزهللَندیلر یولا، من ده آتیلدیم دربند آغزینداکی مشهمختارین باققال توکانینا، آفتافاسینی آلدیم، گئتدیم ارخ قیراغینا. مشه مختار باغیردی:
-گلیم آخیدیم؟
-یوووو ترپشمه یئریندن، جوجهلرین داغیلار بیردن!- دئدیم بیلهسینه دیل- دوداق آراسیندا. آخی بونون دا سوروشماسی وار؟!
البته راضی دا دئییلدیم گلیب سو آخیدا، گلسهیدی فیریلداغینان کاغاذ پولومو الیمدن چیخارداردی. تولونون بیریسی ایدی. دئیردیلر آروادی ایلده بیرینی دوغار. سوروشاندا “نئینیرسن بیر بئله اوشاغی؟”، دئیرمیش “منه بیر زحمتی یوخدو کی، آغیرلیغین یئر چکیر روزوسون آللاه وئریر!”
خولاصه، آفتافانی اَیدیم هم امزییه، هم پولا، هم ده اللریمه سو آخیتدیم، پولو سوخدوم سلهدهکی بوخچانین آلتینا، یئیینلهدیم قان تر ایچینده قوشولام آنام گیله.
بوروق- بوروق دار- اوزون دربندی ها گئت کی قورتولاجاق!… الیم بیلهکدن، قولوم کورهکدن آز قالیردی قیریلیب، دوشه یانیما. ایستی بیر یاندان، کیفیر لیغ اییسی بیر یاندان، اَیین باشیم پیر-پینتی، ساچلاریم دار با داغینیق… هئچ قوناق گئدن آداما بنزهمیردیم آرتیق! آغاجا دیرماشماغا دا نه اشتیاقیم، نه ده اینجاریم قالمیشدی. بالاجا باجیما گیجیییم گلدی، گول دستهسی کیمی، راحت- آسوده یایالانمیشدی مامانیمین قوجاغینا، ائله بیل شاه عابباسین قیزیدیر تخت-ی روان ایچینده گئدیر… هله سیرتیق- سیرتیق دیشلرینی آغاردیب منه اَدیباجی دا ائلیردی هردن! حیاسیزین بیری حیاسیز!
بؤیوک باجیم دا کییییی… دئیهسن ایندی چیخیب فاب قوتوسوندان! باشدا گئیینیب آیاقدا قیفیللانیب، دئیهسن ایندیجه ولیعهد گلیب آلیب آپاراجاق بیلهسینی شاه ساراییندا فرح دیبانین قوللوغوندا ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخاجاق کی حؤکمن تئز اولون بو قیزی آلین منه! میغاووادی دئیهسن، قیز کی قیز! خانیم خاصا! خاتین قیز!
هاندان- گئجدن گلیب چاتدیق بؤیوک مامانیم گیله. دَیقهباشی دوروب قاپییا گلمهسین دئیه، قاپینین آراسینا بیر داش قویموشدو، اؤرتولو قالسین. من، حقدن حوقدن دوشموش، الیمدهکی سلهنی قاپینین یانینداکی سککییه قویوب بیر دینجیمی آلدیم. سلهنین دستهسی ده الیمی ائله کسمیشدی، اووجومون ایچی آلوو وئریردی.
های-کویوموزو ائشیدیب، ائودهکیلر چیخدیلار قارشیمیزا. خالامگیل ده اوردایدیلار. مامانیمین زنعمیسی ده اوشاقلارینی گؤتوروب گلمیشدی. سلام صلواتلاشیب، کئف احوال ائلمک سسیمیز سانیرام یئددی قونشو او یانلیغاجان گئدیردی. ساکی ییغیشمیشدیق روب چکمکده بؤیوک مامانیما ال یئتیرک.
من دؤزدوم هاممی گیرسین ایچری. او قدر آدام، او قدر های- کوی واریدی کی، بیرینین اکسیک اولماسی هئچ گؤزه گلمیردی. پولو سلهدن چیخاردیب سوخدوم جورابیما گینه. باشیمی اوزالدیب قاپینین چاتداغیندان خالوغلومو چاغیردیم، گلدی:
-“یاخینا گلمه! یاخینا گلمه!” دئدیم.
ذاتا دئمهسهیدیم ده، ایت ایییندن منه یاخینلاشماق اولموردو! ماجرانی بیرخیردا تعریفلهدیم بیلهسینه، و البته کی، پولا راجع هئچ بیر سؤز دئمهدیم، سَر وئریب سیر وئرمهرم، هارانین پخمهسییم؟!
-قَنووا دوشموشم، سن سلهنی آپار ائوه من گئدیم گیریم حووضا.- دئدیم بیلهسینه. او دا جوذاملیدان قاچیرمیش کیمی، سلهنی گؤتوروب توو دابانا قووت، آستا قاچان نامرددی، قاچدی یانیمدان.
او گئتدی، من دهلیزدن سوزولوب، حیهطه گیردیم. سویونوب پالتارلاریمی قویدوم حووضون قیراغینداکی یئکه پوسته آغاجینین دیبینه. بیر شیرجه ووروب جومدوم حووضا. دیشیم دیشیمه دهیدی، سو هله قیزیشمامیشدی، بیلینه- بیلینمهیه ایلیقلانماقدایدی. “آخئئئئئئئئئئئئی، دینجهلدیم!”
هله امللی- باشلی جانیم ایسلانمامیشدی، بیر هاندا گؤردوم اوشاقلارین هرهسی بیر کؤینک بیر تونوکه اَیینلرینده، اوز قویوبلار حووضا طرف! (آللاه شیطانا لعنت ائلهسین، ایت الیندن سوموک گمیرماق اولمور!) بؤیوک مامانیم دا الینده بیر یوغون یون آغاجینی توولایا- توولایا، قوپالاقلارینی گؤتوروب کی:
-قیچیز سینسین! حلال ائلمرم دوشسز سووا!…دونن آخشام حووضو یووب دولدورتموشام، بامادورلاری تؤکوپ یوواجییوق اوردا! سویو باتیرمایین،قویون ایشدن قورتولاق سورا… کؤپهیشاقلاری سووا گیرسز دؤیهجام بیلهزی!
-به او نیه دوشوبدی؟
-بیز ده گئدیروخ سولاشدییه!
-ایندیکی بیز سووا گیرنمهروخ بس او دا چیخسین سودان!- دئیه، دئر- دئر دئیینیردیلر اوشاقلار،آتیلیب دوشه- دوشه.
-آی آتووا لعنت قیز سنین! سَتَلجم اولاجاخسان، سحری به حووضدا نه غلط دارتیسان؟!- دئیه، چیمخیردی اوستومه بؤیوک مامانیم. الیندهکی شویو ده ایکی یول چیرپدی سویون اوزونه کی: “چیخ کؤپهیین بیری! چیخ ملعونون بالاسی!”، من بوروق وئردیم، شوی جانیما دهیمهسین، فوارهنین اوجو ایلیشدی اومباما، اومبام سؤکولدو، ایچیم کئچدی، گؤزوم قارالدی آغریسیندان.
بیر جیغان- ویغان دوشدو کی، گل گؤرهسن! اوشاقلاری دا دئمه، ائله بیل کؤز اود اوسته بیر اووج اوزرلیک آتمیسان. مامانیم گلدی، منی سودان چیخاردیب قطفهیه بورگهلهینده قولومون دیبیندن گینه ائله بیر قیرتیق گؤتوره بیلدی کی، اومبامین گؤینمهسی پاک یادیمدان چیخدی!
-بو اوتدار هاممیسی سنین باشیوین آلتیننان چیخیرااااا اوتون قیرناسی!- دئدی، منی گئییندیره- گئییندیره. سونرا دا قَنووا گیرمک جریانینی هامییا تعریفلهدی، قال یاتدی، غائله سؤندو، ال- آیاقلار ییغیشیلدی، هامی گئتدی ائوه؛ البته کیییییی….. بیر مندن سووای!
من، او ایکی تومنلییین اسیری ایدیم آخی! مثلی ده پیسدی، دئیرلر موسلمانین ایشی اولماز… کسرینی ده بیلیسیز اؤزوز! آخی دئین اولا دَدون یاخجی، نَنون یاخجی هاممی نئینیر سن ده اوننان ائله دا…
بو یان- او یانا گؤز گزدیردیم، جورابدان پولو چیخارتدیم توتدوم قیرنانین آلتیندا پاکلادیم، تاهینی آچیب صافالداندان سونرا، آپاردیم حیهطین او باشیندا، تویوق نینینین دالیندا قویدوم هئرهیه، اوستونه ده بیر دانا کرپیج قویدوم.
آعاجانیمین شققاواتلی بیر خوروزو واریدی، تویوقلار هامیسی اوندان توک سالاردیلار. دوغروسو، آداملار دا اوندان حساب آپاراردیلار! خوروز اوغلو خوروز ایدی! حیهطین او باشی اونون دارالخلافهسی ساییلیردی، قاریشقا کئچنمزدی، میلچک بیله اذنسیز اوچانمازدی اورالاردا. حیهطین بو باشینا دا نه اؤزو گلردی، نه ده تویوقلاری قویاردی گلسینلر. بیر گلیر- گؤتورو واریدی گل گؤرهسن! خوروز قاغا منی گؤروب للکلرینی شیشیرتدی، قانادلارینی یئللندیریب، بوغازینین نم هاراسیندان عجاییب گور سسلر چیخاردیب بوینونو دیک توتدو، چئری- چئری باخدی منه، هاندایدی یومولسون اوستومه. ها دیله توتدوم، میزیقیللی کئچدیم، بارماقلاریم دن تؤکر کیمی اوزالدیب، هوت- هوت- هوت فیشقا چالدیم… جین آتیندان یئنمهدی. من ده “گون او گون اوسسون پیلو اوسته بودووو یییاخ!…”- دئدیم بیلهسینه، سونرا دا ترسه طرفدن سوزولوب، اکیلدیم. قطیفهمی سردیم شریته، اوستباشیمی سهمانا سالدیم، آدام کیمی گلدیم قاریشدیم ائو اهلینه.
هر ایل یایین آخیر آیینین اورتالاریندا، بامادورلارین یئتیشیب قیزاران چاغیندا، هاممی روب چکردی. تبریزده هانسی محلهدن کئچسهیدین روب اییی گلردی ائولردن. او زامانلار حاضیری روب اولمازدی باققال- چاققالدا. هر کس ایللیک روببونو ائوده دوزلدردی. حیهطی یئکه اولانلار اؤز کردیلریندن بیر ایکی تشتلیق، بلکه داها دا چوخ بامادور درردیلر. دئیردیلر: “آللاه برکت وئرسین، بو ایل روبلوغوموزو ائودن گؤتدوخ”. چوخلاری دا لاله بامادورو آلیب گتیرتدیرردیلر روبلوغا. لاله بامادورو هم تورش اولاردی، هم اتلی اولاردی هم ده روببونون رنگی زعفران کیمی گؤزل اولاردی. گل- گئتلی ائولر گؤرهسن اون- اون ایکی سبد بامادورون روببون چکردیلر. سبد دئدییین، ایندیکی سبدلر یوخااا، آدام بویدا سبدلر اولاردی.
سمواری گتیریب دسترخانی آچدیلار، هاممیمیز، ایت ایلخیسی- کؤپک سوروسی، خیردا- خیزانلی دوزولوب اوتوردوق دسترخان باشیندا، میرتداشا- میرتداشا چای چؤرک یئمهیه؛ بو اونون پئیسهرینه سالیردی، او بونون تیکهسینی ویزیب یئییردی، بیری او بیریسینه ایلدیح اوزالدیردی، او بیریسی گؤز- گؤز ائلهییب، بو بیریسینین شیرین چایینا نمکدانی آغنادیردی، بو دئییردی سن منیم یئریمده اوتوموسان، او دئییردی چکیل اویانا منه سورتوشمه!… بو قتدان ایستیردی، او نلبکی آختاریردی، بیری چای قاشیغینی ایتیرمیشدی، بیری الین اوزالدیب پنیر گؤتورنده ویریب او بیرینین شیرین چایینی جالاییب دسترخانی شیرتیغا چکیردی… بو ویریم شیپبیلداق ایچینده بالاجا باجیم دا نه آلدی نه ساتدی، ایمکلیه- ایمکلیه بویوروب یانین باسدی دوز سوفرهنین آراسیندا اوتوروب، بئش بارماغینی دا باسدی گول مورابباسینین ایچینه سونرا دا چیخاردیب باشینا مس چکدیییییی!… اوز- گؤزو بوتون شیره- شاققیلداق اولدو! ایندیجه دوهچینین بوتون میلچک- میغمیغالاری ییغیشیب، یالاسین دویسون! هایکویدن آغیز دئیهنی قولاق ائشیتمیردی. مامانیم بیر اوجدان چاککاچوک استکانلاری نلبکیده یئیخالاییب چای تؤکوردو هاممییه.
-دیش دورون گؤروم، ایندی سموار گلر اوستومه! قیز آپار او اوشاغین الینه سو آخیت قیرنادان–دئدی مامانیم.
-باش قولاغیم گئتدی، بیر عالم ایشیمیز وار هااااا… آدام بالاسی کیمین اوتورون چؤرهییزی یئیین گؤروم – دئدی خالام.
-مهیه بیز میمون بالاسی کیمین اوتورموشوق یئییروخ؟- دئدی خالوغلوم.
اوشاقلار پاققا وئریب اوجادان- اوجادان گولدولر. هره بیر طرفده میمون اداسی چیخارتماغا باشلادی! خالام توتوب خالوغلومون یانچاغینی چیمدیکلهدی.
-آاااااخ اتیمی قوپاتدین-دئیه باغیردی خالوغلوم.
قاپی دؤیولدو، “قاچ او قاپینی آچ مشدعلی حامبالدی” دئدی بؤیوک مامان.
هن، دوز دئییردی.
مشدعلی حامبال باشین آشاغا سالیب، زیققینا- زیققینا بیر یئکه سبد بامادور کؤرهیینده، “یاللاه، یاللاه” دئیه، قاپیدان گیریب دالاندان سووشوب، حیهطه ساری گئتدی. پیللهلری یئندی آشاغا، آپاریب سبدی حووضون یاخینلیغندا دایادی دووارا. سبد مشدعلیدن یئکه ایدی! بیر به بیر آلتی سبد بامادوری گتیریب ییغدی حیهطین قیراغینا:
-خانیم من گئتدیم- دئدی.
-دایان بیر تیکه چای چؤرح گتیریم- دئدی بؤیوک مامانیم.
مشدعلی: “زحمتیزه راضی دهییلم”- دئییب، اوتدو کوچه قاپیسینین سککیسینده دینجین آلا، خالوغلوم دا مئژمئییده چای، پنیر چؤرک بیر ده قتدان آپاردی بیلهسینه. من ده گئتدیم. اوتوردوم قارشی سککیده گؤزومو زیللهدیم حامبالین اوزونه؛ کوله بوی، اورتا یاشلی، چال ساققاللی اوزو قاتماقلی بیری ایدی. یئکه اللری هئچ یاراشمیردی کیچیک اندامینا، بیرووزا اوخشوردو! تومان کؤینهیینده یاماق یاماق اوستوندن تیکیلمیشدی. یایین بو جیزلاماسیندا، اَینینه دری جیلیققا گئییب، باشینا دری پاپاق قویموشدو. شاقاقلاریندان نوودان کیمی تر آخیردی. بیر نئچه تر داناسی دا بورنونون اوجوندان دامیب نلبکیده چایینا دوشدو.
-سلام مشدعلآعا…- دئدیم بیلهسینه.
-علیکوم اسسلام بالا.-دئدی، هئچ باشینی قالدیرمادان.
-به قیزیشمیسان بو ایسسیده بؤرک قویموسان؟
ساغ الینی آپاریب پاپاغینی دال- قاباق ائلهدی، باشین سالدی آشاغا، آلدیرمادان چیرک – پولوک، قاتماقلی اللری ایله تیکه توتدو اؤزونه.
گؤزلری قاپقارا، باخیشی ایسه، غم دریاسی ایدی، جومدوقجا جوموردو آدام. آلنینداکی چوپورا بنزر مؤهور یئرینه باخیردیم. دانیشماقلا ائله آراسی یوخیدی. گویا منیم ده اوردا اولماغیم اونون راحاتینی پوزوردو، آنجاق من، بونو بیله- بیله ائلهجه اوتوروب گینه ده هوروت- هوروت زیللهنمیشدیم اونا.
-به ایچری گئتمیهجاخسان؟- سوروشدو مندن.
-یوخ. اوتوموشام چوبوق چکماغیوا باخام.- دئدیم.
-نه بیلیسن چیبیخ چکهجییَم؟
-ائله بئلهسینه!
-من تیاتورام(تئاتر)؟
-یوخ، مشدعل آعا حامبالسان، چَح باخیم داااا نولار؟!
دوداغینین بیر طرفی بیلینه- بیلینمیه بیر آز قاچدی. “لا اله الاالله هاااا” دئدی. ال ائلهدی جیلیققاسینین ایچری جیبیندن چوبوغونو چیخاتدی. سونرا دا بئلینه باغلادیغی شالی قوتدالادی- قوتدالادی، بیر دانا کیربیت، بیر دانا دا پارچادان کیسه چیخارتدی.
-مشد علآعا، او کیسهده نه وار؟
-قیزیل اشرفی!
-هانی، گؤرست باخیم!
-آللاه اوولادیوا عغیل وئرسین! نه اولاجاق؟ تانباکیدی تانباکی.
-تانباکینی نئینهللر؟ نیه سوخموسان شالیوا؟- دئیه سوروشدوم.
-ایرحمتلیغین قیزی به دئمهدین چیبیخ چَح؟! مجال وئر چکیم دااا.
کیربیت چؤپونون گوگوردسوز طرفی ایله چوبوغون گیرده یئرینی قورتدالاییب تمیزلدی، تانباکیدان بیر نئچه چیمدیک گؤتوروب تؤکدو اورا، تانباکی کیسهسینین ایپلیگینی چکیب، آغزینی بوزوب، دویونلهدی سوخدو شالینین ایچینه، کیربیتی یاندیریب توتدو چوبوقداکی تانباکییا. سونرا چوبوغون او باشینی قویدو دوداقلاری آراسیندا هوف هوف هوف دئیه ایچینه چکدی. تانباکی آلیشیب یاندی، ایچیندن توستو قالخدی. مشدعلی توستونو آغزینا دولدوروب ائشییه پوفلوردو.
-اژدهایا بنزهدین، دئدیم، وئریسن من ده پوفلییم بی دفعه؟
-آللاه آتووا رحمت ائلهسین! اوز وئردوخ بیول دا آستار ایستیسن؟!
-یوخ آستار ایستهمیرم کی، فقط بیدانا پوفلییم. نیه وئرمیسن؟
اَییلدی، اوزونو گتیردی اوزومون قاباغینا، باخیشینی دیرهدی باخیشیما، بورنونون اوجو آز قالدی بورنومون اوجونا دهیسین، سسینی یاواشلادیب دئدی:
– وئرمرم! چونکی چاخیری تؤکسن سیچانین بوغازینا،گئدر پیشییین پئشوازینا!
نه دئدیییندن هئچ باش آچمادیم، قیراموم یاپیشدیم کی:
– بس توسسوسون پوفله منه، اییسینه باخیم.
او دا چکیب پوفلهدی منه…
-بونون ایی اننهنین سیگاریننان چوخ بَتردی.- دئدیم.
-اننه کیمدی؟… هه، بو، سیگاردان غلیظ اولی- دئدی. سونرا، “دا دو، بو مئژمئیینی ده گؤتی، گئت ایچری، قاپینی دا ایشکیلله، قیز اوشاعی قاپیدا دورماز”- دئدی.
-نیه دورماز؟ دورسا نولار مگر؟!
-نولاجاق؟ دَردوش آتار تورباسینا آپارار اؤزوینن! گئد ایچیری! دئیه، اوجادان چیمخیردی بیلهمه.
چیینلریمی چکدیم، دوداقلاریمی بوزهرک مئژمئیینی آلدیم گلدیم ایچری، آما فیکریم قالدی دَردوش یانیندا… مامانیم گؤزون آغارتدی بیلهمه، چونکی اکیلمیشدیم، سفرهنی ییغیشدیرماقدا ال یئتیرمهمیشدیم. من ده گؤرمزلیکدن گلیب، گئتدیم بؤیوک مامانیما کی:
-گئداخ بامادورلاری تؤکاخ حووضا؟
بؤیوک مامانیم:
-هن بالا یوباندیخ، گونورتا اولدی. گلین اوشاقلار، دورون گلین!… فَریح، سن ناهارا باخ، بیز ده گئداخ حیهطه!- دئدی خالاما.
ائله بیل آری یوواسینا چؤپ اوزاتمیسان، دهلیزدن پؤهره وئریب، هاممیمیز آغناشدیق حیهطه. حیهط قاپیسی آز قالیردی چرچوواسیندان چیخسین!
اننهم منه تاپشیرمیشدی هوشدورمبازلیق ائلهمهییب، باجیمدان گؤز اولام. بیر بالا خالچا، بیر کؤهنه یاستیق ویردیم قولتوغوما، قیرمیزی امزییی باسدیم باجیمین آغزینا، آلدیم قوجاغیما اهمال- اهمال پیللهلردن ائندیم حیهطه. اؤنجه باجیمی راحاتلادیم سونرا گئدیب قاریشدیم اوشاقلارا.
بامادورلاری تؤکدوک حووضا. ایکی الیم اولدو بیر تپهم، “نه یاخجی پشابیمی حووضا ائلمه میشدیم بایاق!” -دئدیم اؤز- اؤزومه، یوخسا گلن روب واختینا کیمی هاممی میردار خوروش یئیهجاقدی!
اوشاقلار هامیسی دؤوره ییغیشمیشدیق بامادورلاری بیر دانا- بیر دانا یوووب آتیردیق یئکه تشتین ایچینه. هر دن ده بیر ازیک- اوزویو اولاندا یاخیردیق بیر- بیریمیزین باش- قولاغینا! قودوروشماق اوچون هر شئیی بهانه ائدیردیک. مامانیم قیرنادان شیلانک اوزاتمیشدی تشته، سویو دا زینه آچمیشدی. بامادورلاری تشتین سویوندان چیخاردیب چکهلره ییغدیق. اوغلانلار چکهلری آپاریب داییردیلار دوواردا گون قاباغینا. بؤیوک مامان پالاز سالیب اوتورموشدو آغاج کؤلگهسینده، سویو گئدیب کئشهلن بامادورلاری آرادان کسیبب آتیردی قازانا، اوستونه ده اووج- اووج دوز سپیردی. آخ! روبلوق لاله بامادورونو دوزلاییب یئیهسن، ائله یئمهلی اولار! دئییرم بس ائله یاریم سبد بامادوری ایاق اوسته دوز سپیب یئدیک!
-آز بامادور یئیین، سانجیلاناجاقسیز!
بیز هله ده میرتداشیمادایدیق… سس-کویوموزه یازگول خانیم، بؤیوک مامانیم گیلین دوواربیر همسایاسی، نردووانا چیخیب، بویلاندی کی:
-نه خبریزدی بالا، محلهنی گؤتوموسوز باشیزا!
مامانین عمیسی آروادی، نجیبه خانیم دئدی:
-آهان! مئشه ده قورد آز ایدی بیری ده گمی اینن گلدی!
خالام اوزونو دیددی کی:
-یاواششش! ائشیدر!
یازگول خانیم گولر اوزلو، شوخ بیر خانیم ایدی. گؤزل ده سسی واریدی. تئز بیر مئژمئیی گؤتوروب قاچیرتدیم بیلهسینه:
-یازگول خانیم بیدانا بیزه اوخو دا.
-بوردان اولماز کی قیزیم!- دئدی.
بیر هاندا گؤردوک کؤرپهسینی دیبک دستهسی کیمی ویریب بیر قولتوغونا، قاوالینی ویریب او بیری قولتوغونا، بورونلاریندان جوت فتیله ساللانان خیردا- خیزان ایکی قیز بیر اوغلو دا یاپیشیب پولوک چادیراسیندان، حیهط قاپیسیندان اوخویا- اوخویا گلیر:
– دئدیم قیز یاشیل نهدی؟ دئدی باشیمدی
دئدیم قیز قلم نهدی؟ دئدی قاشیمدی
دئدیم قیز اون دؤرد نهدی؟ دئدی یاشیمدی
دئدیم قیز سونبول نهدی؟ دئدی ساچیمدی
دئدیم قیز سال بوینوما، دئدی اولماز اولماز
اولماز اولماز اولماز
محبت اولسا اولار
آخ نئجه اولماز اولماز
یار نئجه اولماز اولماز
دئدیم قیز آلا نهدی؟ دئدی گؤزومدی
دئدیم قیز لاله نهدی؟ دئدی اوزومدی
دئدیم قیز قونچه نهدی؟ دئدی لبیمدی
دئدیم قیز شکر نهدی؟ دئدی سؤزومدی
دئدیم قیز چاره نهدی؟ دئدی اولماز اولماز
اولماز اولماز اولماز
محبت اولسا اولار
آخ نئجه اولماز اولماز
قیز نئجه اولماز اولماز
هر کس الین ایشدن چکدی، اولماز- اولماز دئیه چپیک توتدو. یازگول خانیم بورجودا – بورجودا گلیر، هاممی دا اونون هاواسیله چیلتیک چالیب، بورجودور! کاسیب دیلخوشلوغو دیزدندی!!!
آنام سوروشدو:
-یازگول خانیم، بتر کئفین سازدی ماشاللاه، روب ایشین قورتولوب؟
-باجی منیم روببومو، آبقورامی چکیب ، قاپیمیزدان گتیریب وئررلر.- دئدی شیشه- شیشه یازگول خانیم.
خالام دیل- دوداق آراسی دئدی:
-اوهه! عئیرانى یوخ ایشماغا، تخت روانینان گئدیر سیشماغا!
نجیبه خانیم لاغینان دئدی:
-آی یازگول خانیم، به جووانهزنلیغیوا نه گلیب؟ اؤزون چک دا روببووو، آبقوراوی. اؤزگه اؤزگهنین نامازینی بیلیسن دا ننجه قیلار؟….
سؤز اوستو اؤرتولو دئییلمیش اولسا دا، اوشاقلی- بؤیوکلو هاممی پاققا وئریب، کئچیندیلر گولمکدن. اوشاقلارین الینه دوو دوشدو، اوغلانلار هرهسی بیر آغاج قیریغی کردیلردن تاپیب، قول- قولا وئریب، حیهطده دسته چیخارتدیلار:
یازگول خانیمین روببو بو ایل بار باساجاقدی!
هم روببو هم ده آبقوراسی کوفلنهجاقدی!… بونو دئییب حیهطی دودو دولانیرلار!
بئناوا آرواد دئدییینه پئشمان اولدی. هله اؤز اوشاقلاری دا دستهیه قوشولوب، حیهطی باشلارینا گؤتوردولر.
یازگول خانیمین مؤحسون اوغلو قیسلمیشدی ننهسینین بؤیرونه، قاشقاباق ساللاییب، ایچین چکیردی. ۱۰-۱۱ یاشی اولاردی. آغزی- گؤزونون یاشی قاریشمیشدی بورنونون زیلیغینا. هر دن کؤینهیینین قولو، هر دن ننهسینین چادیراسینین قیراغییله سیلیردی اوزونو. مامانیم سوروشدو:
-به مؤحسون نیه قوشولمور اوشاقلارا؟ کئفسیزدی؟
یازگول خانیمین دئمه دردی دئشیلدی، یومروغونو دویونلهییب چالدی سینهسینه:
-مؤحسونون آدی باتسین! مؤحسونو میردهشیر یوسون! گؤروم قیزیلا ال آتاسان میسه دؤنسون مؤحسوووون!…
-نیه؟ نولوب آخی؟ نیه به اوشاغا ائله دئییرسن؟- سوروشدو مامانیم.
هامیمیز تعجوبله گؤزوموزو تیکدیک یازگول خانیمین آغزینا:
-گؤروم بونون جییهرلری پؤرتهلنسین! سورا دا اوزونو توتوب مؤحسونه؛ آزیب چؤللره دوشهسن قودوخ! پامال اولاسان قودوخ حسرتی چکن! بابالیم سنی توتسون، مؤحسوووون!
-آی بالا اوشاغی اود ووردون اوددادین آخی! – دئدی بؤیوک مامانیم، سنین الیوین حاجاتیدیر بو اوشاق نیه ائله دئییرسن، آللاه گؤزووه چیراق ائلهسین.
یازگول خانیم اورکلهندی:
-آعا قولی سحر ایکی تومن تاقچایا خرجلیق قویموشدو. وئردیم بو ویرغینا گئدیب بیر پونزا پنیر آلیب گتیرسین، فراساتسیز، بئدَستالات آپاریب پولو ایتیریب الی قولوندان اوزون قاییدیب ائوه! سنی گؤروم بالان باشیوا بلا اولسون مؤحسوووون!
مامان منه باخدی، من اؤزومو ووردوم او یولا! لالام لال، کارام کار باخدیم گؤیه، باخدیم داما، باخدیم او یاندا شافتالی آغاجینا، باخدیم بو یانداعطیرشاهی گولدانلارینا، دووار دیبیندهکی چکهلری، هئرهیه ییغیشان یاهیلاری سایدیم، … یانی کی خبریم یوخدو خبردن…
-دمیر پول ایدی یا کاغاذ ایکی تومنلیق یازگول خانیم؟-سوروشدو مامانیم.
“سنه نه آخی؟” دئدیم اؤز اورهییمده. “کیفیندن چیخاردیب وئرهجاقسان؟!”
-کاغاذ ایکی تومنلیق ایدی….. یاناسان بالا، یاناسان سنی، ایندی من قولویا نه جواب وئریم؟!
مامانیم باشلادی کی:
-بو قیز سحر قنودا بیر………….
دوردوم سویو سوزولموش گئتدیم کرپیجین آلتیندان کاغاذ ایکی تومنلیغی گتیریب اوزاتدیم یازگول خانیما، بئگؤیول- بئگؤیول دئدیم:
-پاحلامیشام ها…
یازگول خانیمین گؤزلری ایشیقلاندی، رنگی روفو آچیلدی، پولو مندن آلیب، دئدی:
-به به به! هم پاحلیییب ، هم تاحلیییب بالام! گیلهلریوه قوربان اولوم… دئیه، دوروب منی ائله باسدی باغرینا آز قالدی قابیرغالاریم اوغولسون. زهلهم گئتمیش!
هاممی هایکوی سالیب شادیانالیق ائلهییب، منی تحسین ائلیردیلر. منیم اوقَتیم زهری هلاهیل دادی وئریردی!
بو هنگامهده، بو حیص- بیصده تاق- تاق- تاق حیط پیللهلریندن دیکدابان سسی گلدی. ایفاده یوکو، فیس- فیس شَلان خانیم، مینیژوپ قیرمیزی چارگول اتک، ال بویدا دا پوستهیی بولوز اینینده، گول- گول نازیک ژورژئت چادیرا باشیندا، قاشقاباغی یئر سوپوره- سوپوره گلدی کی:
– نه سسیزی باشیزا آتمیسیز، های-کویوز محلهنی گؤتوروب! بللی دَیی روب چکیسیز، ییغوا ییغمیسیز، توی توتموسوز، دسته چیخاتمیسیز شاخسئی گئدیرسیز…
او دئیینیردی، من، اونون چادیرا آلتیندان گؤرونن آغ بودلاری، آیاغینداکی عنابی لاکلاری، پوش وئریلمیش ساچلاری و دؤش- باشینین آچیقلیغینا هویوخ قالمیشدیم. او، حرارت ایله چیینباشینا آتا- آتا دانیشارکی، من بیردن سؤزونون آراسینا آتیلیب دئدیم:
– چادیراننان هر یئرین گؤرسنیر هااا شلان خانیم!
بونو سن ایدین دئدین؟!… قورباغا گؤلونه داش آتدیلار سانکی….. بوتون سس- صدا یاتدی.
شلان خانیم بیر آن دونوخدو، اوستدن آشاغیا اؤزونه موشتری گؤزویله باخیب:
-گؤر من کیملرینن گلیب آغیز آغیزا اولموشام! – حیرص ایلن دئییب، تاق تاق تاق دیکدابانلارینی دؤیه- دؤیه اوزونو دؤندریب، پیللهلره ساری گئتدی. بیردن دابانی ایلیشدی کرپیجلرین آراسینداکی شیریغا، قیچی بورخولوب، بودورهدی. زورونان اؤزونو ساخلاشدیردی. بیز پیققیلدادیق. دؤندو، آجیقلی- آجیقلی “ایکی قیرانلیق ائششهیین، اون شاهیلیق دا قودوغی اولار!”- دئدی، اوتانماز- اوتانماز! و پیللهلردن ایتیلیب گئتدی. مامانیم گینه منه ترسه باخیب، قینادی منی. بؤیوک مامانیم دئییندی:
-بالا اوشاغی قیناما! شلان خانیم اوروس گلنده ماتیشقادی، عثمانلی گلنده جوجوق!
خالام گیلین گولدویو بو استعارهلردن من گینه هئچ نه آنلامادیم. سوروشمادیم دا بو ماتیشقا- جوجوق جریانی نهدیر.
آز قالیردی قاش قارالا. میرتابازار قورتولاندان سونرا، مئژمئییلری، تشتلری، قازانلاری نئچه یاندان یاپیشیب دوزدوک شاققار گونون قاباغینا. ایکی گون گرک قالا، بامادورلار تیتتایا. بیریسی گون تیتتایان بامادورلاری اللـهییب، اَزیب سوزکئجدن کئچیردردیلر. سونرا تیلیفلرینی برک- برک الده سیخیب، کوندهلهییب، قویاردیلار بیر طرفه. سوزکئجدن سوزولن دورو روببو دا مئژمئییلره تؤکوب، دوزردیلر گون قاباغینا، ایکی- اوچ گونه کیمی برکییَردی، گؤتوروب بانکالارا تؤکوب زئرزمییه ییغاردیلار، ایل بویونجا گتیریب ایشلهدردیلر.
بو یازینی یازیچینین اؤز سسیله دینلهیین!


text:
ویکیپدیا:اورجینال آراشدیرمالارا یئر وئرمهمک
ویکیپدیادا اوْریجینال تدقیقاتلارین یئرلشدیریلمهسی قبولائدیلمزدیر!
ویکیپدیادا اوْریجینال تدقیقاتلارین و یئنی نظریهلرین چاپ اوْلونماسی اۆچون یئر دئییل. ویکیپدیانین بۇ جۆر مؤوقعی کیمینسه ماراقلارینی و یا حۆقوقلارینی کیچیلتمهیه جهد دئییل. بۇ سادهجه واقعیتلری گؤسترمهیین ایلزامیدیر. ویکیپدیا، ایلکین بیلگیلر منبعی یوْخ، ایکینجی بیلگیلر منبعیدیر، باشقا سؤزله ویکیپدیادا یئرلشدیریلمیش مادّهلر ایلکین منبعلردن توْپلانیلیر، آنالیز اوْلونور، قیمتلندیریلیر و دیگر ایلکین بیلگی منبعلرینین معلوماتلاری ایله ترکیب ائدیلیر.
مقاله یازارکن منبعین دقیق گؤستریلمهسی واجیبدیر. اعتیبارلی بیلگی منبعی کیمی علمی تنقید اوْلونموش ژۇرناللار، آکادمیک نشرلر چێخیش ائده بیلرلر. یازارین اؤز حسابینا نشر ائتدیردیگی کیتابلار و دیگر واسیطهلر بۇ جۆر بیلگی منبعی ساییلا بیلمز.
اوْریجینال تقدیقات نهدیر؟[دَییشدیر]
ویکیپدیا مقالهلرینده اوْریجینال تدقیقات آشاغیداکیلار حساب اوْلونور:
1. مقالهده هر هانسیسا یئنی نظریه و یا هر هانسیسا مسألهنین یئنی حل اۆصولو گؤستریلیرسه؛
2. یئنی ایدّیعالار قئید اوْلونورسا؛
3. تِرمینلرین یئنی و قبول اوْلونموش فوْرمادان فرقلی ایضاحی وئریلیرسه؛
4. یئنی کلمهلر داخیل ائدیلیرسه.
اگر مقالهنین موضوعو یۇخاریدا سادالانان شرطلره جاواب وئریرسه، بۇ زامان اوْ اوْریجینال تقدیقیقاتلارا عایید ائدیلمهلی و ویکیپدیادا یئرلشدیریلمهمهلیدیر.
لاکین بۇ قایدانین ایستیثنالاری دا وار:
بئله مقاله ویکیپدیادا اوْ حالدا یئرلشدیریله بیلر کی، اوْنون موضوعو گئنیش شکیلده تانینمیش اوْلسون، باشقا سؤزله:
1. بۇ ایدیعالار نقد اوْلونموش ژۇرناللاردا نشر ائدیلسین؛
2. بۇ ایدیعالار گئتدیکجه ایجتیماعیتین دیقّتینی جلب ائتمهیه باشلاسین (کوتلوی بیلگی واسیطهلری-ده دفعهلرله نۆماییش اوْلونموش اوْلسون)
3. ایدیعانین هر هانسیسا بیر عۆمومی، ایختیصاصلاشدیریلمامیش ک.ب.و (کوتلوی بیلگی واسیطهلری)-لرده گؤرونمهسی فاکتی هئچ ده بۇ مقالهنین علمی و حقیقی اوْلماسی دئمک دئییل. بۇ فاکت یالنیز بۇ حادیثه حاقیندا ویکیپدیادا نشر اوْلونماسینا ایمکان یارادیر.
4. اگر سیز دۆشونورسونوزسه کی، سیزین مؤحتشم ایدیعانیزین ویکیپدیادا نشر اوْلونماسی واجیبدیر، لۆطفاً مقالهنیزی ایلکین نؤوبهده نقد اولونموش ژۇرنالدا چاپ ائتدیرین و داها سوْنرا بۇرادا یئرلشدیرین.
اوْریجینال تدقیقاتین مۆعیّنلشدیریلمهسی[دَییشدیر]
اوْریجینال تدقیقات گئنیش تانینمیش علمی نظری و ایستاندارد اوْلمایان لاکین، مؤوجود اوْلان هیپوْتز کیمی چوْخ حیلهگرلیکله ماسکالانا بیلر. اوْریجینال تدقیقاتلارین مۆعیّنلشدیریلمهسینه آشاغیداکی قایدالار کؤمک ائدیر:
1. آختاریش سایتلاریندا یوْخلاماق (قوقل، یاهو). اگر بۇ زامان آز اۇیغونلوق تاپیلدیسا و یا اۇیغونلوق تاپیلمادیسا، قارشینیزدا اوْریجینال تدقیقاتین اوْلماسی احتیمالی بؤیوکدور؛
2. غئیر استاندارد و یا سیزه شۆبههلی گؤرونن ایدیعالارا خۆصوصی فیکیر وئرین. شۆبههلرینیزین نه درجهده اساسلی اوْلدوغونو مۆعیّنلشدیرمک اۆچون اوْنو دیگر ایستیفادهچیلرله مۆذاکیره ائدین؛
3. اگر منبع کیمی هر هانسیسا کئچید و یا ادبیات گؤستریلمیشدیرسه، بۇ هئچ ده بئله بیر آنلاییشین مؤوجود اوْلماسی دئمک دئییل. منبعلرین تانینمامیش و یا سهو اوْلماسی دا مۆمکوندور؛
4. اگر ایستیفادهچی دییشدیرمهنی گئری چکنله "دییشدیرمه ساواشی"نا باشلامیشسا و بۇ زامان هئچ بیر ایضاحات وئرمهیه جهد ائتمیرسه، بئله دییشدیرمهلرین اوْریجینال تدقیقات اوْلما احتیمالی بؤیوکدور؛
5. ایستیفادهچیلرین نۆفوذو و سرریشتهسی هئچ ده اوْ دئمک دئییل کی، بۇ ایستیفادهچی اوْریجینال تدقیقاتلارلا مشغول دئییل. حتی عکسینه، مؤوضوع ایله یاخیندان تانیشلیق ایستیفادهچیلری بۇ بارهده اؤز فیکیرلرینی عۆمومی فیکیر کیمی نشر ائتدیرمهیه تحریک ائده بیلر.
6. مقالهده ایستیفاده اوْلونموش و سیزه تانیش گؤرونمهین آدلاندیرمالارا و ترمینلره (اگر اوْنلار وارسا) خۆصوصی فیکیر وئرین و اوْنلارین اۆستواؤرتولو تحقیر اوْلمادیغینا امین اوْلون.