text:
قیشایدی. ابتدایینین ایکینجی صینفینده اوخویوردوم. درسین آخیرینجی ساعاتینین، سون دقیقهلریایدی. زنگی گؤزلهییردیک. زنگ چالینان کیمی، هامی کیلاسلاردان تؤکولدولر ائشییه…
مدرسهدن چیخان بیر باشا قاچیردی ائولرینه ساری…
قارین دنهلری, آغ چیچکلر کیمی هر یئری آغاردیردی. خیاوانلار, دام- دیوار, آغاجلار، بوتون هر یئر آغ- آپباق ایدی.
هاوا یامان شاختا ایدی. کیفیمی چیینیمه سالیب, بورکومو قولاقلاریما چکیب اللریمی اوووشدوردوم. آنام دئمیشدی: «اللرین اوشوینده اووشدورسان قیزیشار…» آمما کار وئرمیردی، شاختا آمانیمی کسیردی. اللریمی قولتوغوما باسیب گؤتورولدوم ائویمیزه ساری. اللریمی ائشییه چیخارا بیلمهدیم. تپیییمله قاپینی دؤیدوم. بیر آزدان سونرا مندن خیردا قارداشیم آیدین کوچه قاپیسینی آچدی، من حیطه تپیله- تپیله سوروشدوم:
-«دده» گلیب؟
او ائوه ساری قاچا- قاچا دئدی:
-یوخ هله گلمهییبدیر.
ائوه گیرن کیمی قاچدیم بوخارینین باشینا. باجیلاریم بوخارینین دؤور- ورینده درسه باخیردیلار. خیردا قارداشیم یاشار ائوین او باشیندا اویناییردی, آنام مطبخده ایدی. ننهم ده شهید اولموش عمیمین دیواردان آسدیغیمیز شکیلی ایله اوز به اوز سجادهسینین اوستونده اوتورموشدو. او, گؤزلهییردی کی، آذان وئریلسین، سونرا نامازا باشلاسین. بیر کیتاب گؤتوردوم، باشلادیم واراقلاماغا گؤردوم کی، حؤوصلهم توتمور، ائله بو آندا گؤردوم قاپینین زنگی چالیندی، بیلدیم کی ددهدیر. آخی اونون زنگ وورماسینی تانیردیم. کوچه قاپیسینی آچدیم «دده» گیردی حیطه. یون شالی بوینوندایدی، اونون بورکو, کیپریکلری, بیغلاری بوتون اوستو باشی آغ- آپباق ایدی. سالام وئردیم. سالامیمی آلیب الیمدن توتدو بیرلیکده گیردیک ائوه. او پالتووونو چیخاریب آسقیدان آسیب کئچدی همیشهکی یئرینده اوتوردو. او همیشه عمیمین دیوارا آسدیغیمیز شکلی ایله اوز به اوز اوتوروب، هردن اونا باخاردی. اوشاقلار هامیسی گلیب ییغیشدی اونون یانینا. بیر آز حؤوصلهسیزایدی. منی دیزلرینین اوستونده اوتوردوب باشیمی تومارلایا- تومارلایا دئدی:
-حسین بالا باشیم چوخ آغریییر.
من تئز سوروشدوم:
-دده چای گتیریم؟
اونون جاوابینی گؤزلهمهییب, مطبخه قاچیب, آنامدان بیر ایستکان چای آلیب گتیریب قویدوم «دده»نین قاباغینا. او چایی ایچندن سونرا دا، باش آغریسی توختامادی. آنام «دده»یه بیر باش آغری درمانی وئردی.
بیر ایکی ساعات کئچدی، درمان دا «دده»نین باشینی توختاتمادی. اونون بئکئفلییینی گؤروب سوروشدوم:
-«دده» باشینین آغریسینی نه توختادار؟
«دده» منی دیزلرینین اوستونده اوتوردوب باشیمی تومارلایا- تومارلایا دئدی:
-حسین بالا، منیم باشیم آغرییاندا آغ توروپ یئیهرم، باشیم توخدار.
من بونو ائشیدنده, اهمالجا گئدیب ساخسی داخیلیمی یئریندن چیخاریب سیندیردیم. اونون پوللارینین هامیسینی جیبیمه تؤکوب, بورکومو گؤتوروب یاواشجا ائودن چیخدیم.
ائشیکده قار لاپ برکیمیشدی. هاوا قارانلیقلاشیردی. گل- گئتده اولانلارین اوستو باشی آغ- آپباق ایدی، کوچهمیزدهکی مئیوهچی دوکانینا ساری قاچدیم. دوکانا گیریب سالام وئرندن سونرا سوروشدوم.
-آغا بیر کیلو آغ توروپ وئرین.
دوکانچی اللرینی چیراقدا قیزدیرا- قیزدیرا دئدی:
-آغ توروپو قورتارمیشیق بالا.
نئجه اولمالی اولسا «دده»یه توروپ تاپاجاغام دئیه، دوکاندان چیخیب یولا دوشدوم بئش- آلتی مئیوهچی دوکانینی دولاناندان سونرا اوز محللهمیزدن خئیلک اوزاقدا آیری بیر محللهده بیر مئیوهچی دوکانیندا آغ توروپ تاپدیم. اونوندا توروپونون لاپ یئر دیبی ایدی, چوخ چتینلیکله بیر کیلو توروپ چکیب, اوتوز تومن دوکانچییا وئریب دوکاندان چیخیب بیر باشا قاییتدیم ائوه.
ائودن چیخاندا, کوچه قاپیسینی نئجهکی آچیق قویموشدوم ائله او جور قالمیشدی. قاپینی اوتوروب بیر باشا گئتدیم ائوده مطبخه. آنام منی گورجک حیرصلندی:
– اوشاق بو قارا- قاردا هاردایدین؟ اوز گؤزون قیپ- قیرمیزیدیر.
الیمدهکی پاکئتی آناما وئریب دئدیم:
– آخیردا آختاریب تاپدیم.
آنام توروپلاری گؤرنده سئوینیب گولدو. تئز بیر آز اونلاردان یویوب رندهلهدی بوشقابا قویدو. آخی «دده»نین دیشلری قوندارما ایدی.
«دده» منیم الیمدن رندهلی توروپلا دولو بوشقابی آلیب یئره قویدو. سونرا سئوینجک منی باغرینا باسیب باشیمی تومارلایا- تومارلایا اهمالجا دئدی:
– سن منیم حسین بالامسان.
من باشیمی اوجا قالخیزاندا، گوردوم کی، «دده»نین اوزو گولور، گؤزلریندن یاش دامجیلاری آخیر. اونون باخیشلاری عمیمین دیوارداکی شکلینه تیکیلمیشدی. ننهم ده سجّادهسینین باشیندا اوتورموشدو، منی سوزوردو…


c: text/html

text:
از استاد «ابراهیم دارابی» تجلیل شد
روز سوم آذرماه از استاد «ابراهیم دارابی» نویسنده، مترجم و شخصیت فرهیخته حوزهی تعلیم و تربیت کشور به پاس چندین دهه تلاش خستگیناپذیر و خلق آثار متعدد ادبی و آموزشی در شهر تهران تجلیل شد.
مراسم تجلیل از استاد دارابی توسط «فصلنامه آذری» و «انجمن ادبی- فرهنگی ساهر» برنامهریزی و اجرا شد. در این مراسم بیش از ۲۰۰ نفر از دوستداران و علاقمندان آثار استاد دارابی، نویسندگان و شعرای آذربایجانی، عدهای از اعضای کانون نویسندگان ایران، نمایندگان انجمنها و نهادهای ادبی مدنی آذربایجانی، عدهای از ناشرین و چندین تن از شخصیتهای اجتماعی و فرهنگی شرکت داشتند.
اجرای مراسم تجلیل از نویسندهی رمانهای «اشک سبلان» و «رود پر خروش» را شاعر و ژورنالیست آذربایجانی و سردبیر فصلنامه آذری «حسن ریاضی- ایلدیریم» بر عهده داشت و سخنران افتتاح مراسم استاد مفتون امینی بود.
در این مراسم یکی از شاگردان استاد دارابی در دوره دبیرستان به نام آقای دکتر جعفری، همچنین سه تن از معلمین بازنشسته خانم مرمر عفیفی، آقای حبیب فرشباف و دکتر مرتضی مجدفر در خصوص آثار مرتبط با ابعاد آموزشی و تربیتی استاد دارابی سخنرانی کردند و از شعرا و نویسندگان حاضر در مراسم محمد خلیلی از «کانون نویسندگان ایران»، حسین شهرک میرزا دبیر «انجمن ادبی صابر»، کریم قربانزاده مدیر «گروه ادبی مجازی ادبیات سئونلر» و سعید موغانلی دبیر «گروه ادبی و انتشاراتی یاشماق» پیامهای تبریک نهادها و انجمنهای خود را قرائت کردند و به شعر خوانی پرداختند. همچنین چندین تن از حاضرین مراسم از جمله آقای مهدی پناهی مقالات خود را به صورت مکتوب به برگزارکنندگان مراسم ارائه دادند.
در طول مراسم قطعاتی از موسیقی ترکی و فارسی توسط گروه موسیقی «سولدوز» به خوانندگی و نوازندگی میلاد و آیدین مهدیپور، گروه موسیقی «افشار» و خوانندگی آقای ابراهیم تفضلی اجرا شد.
مراسم با سخنرانی و قدردانی خود استاد «ابراهیم دارابی» از برگزار کنندگان و حاضرین در مراسم و صدور بیانیه تبریک و تقدیر و اهدای هدایای برگزارکنندگان به استاد دارابی پایان یافت.
سایت «ایشیق» در آیندهی نزدیک گزارش تصویری این مراسم را تقدیم خوانندگان گرامی خود خواهد کرد. در زیر متن ترکی بیانیه تبریک و تقدیر صادر شده از سوی برگزارکنندگان مراسم – «فصلنامه آذری» و «انجمن ادبی- فرهنگی ساهر» – آورده میشود:
تبریک و تقدیر
گؤرکملی یازیچی، ترجمهچی، آدلیم ریاضیاتچی، سئویملی معلم،
حؤرمتلی اوستاد ابراهیم دارابی جنابلاری!
اوزون ایللردیرکی بیر معلم و عالیم کیمی اثرلرینیزله، اؤلکهمیزین ائولادلارینی، علم، مدنیت، ادبیاتلا، تانیش ائدهرک، اونلاردا انسانلیغا، گؤزهل گلهجهیه، شرفلی یاشاماغا، اینام اویاتماقدا خدمت گؤستریرسینیز. علمی اثرلرینیز، دونیا علمینین مختلف ساحهلرینی، خصوصیایله ریاضیات عالمینی اوخوجولارین اوزونه آچیر، اونلارین شعوروندا درین ایزلر بوراخاراق، علمی تفکرلو یئنی انسانلارین سایینی جمعیتیمیزده آرتیریر.
سیز، یازیچی و ترجمهچی کیمی، آنا دیللی ادبیاتیمیزین، ملی وارلیغیمیزین، انسانپرورلیک و وطنپرورلیک دویغولاریلا آشیلانمیش ادبی – بدیعی نمونهلرینی ایران مقیاسیندا تانیتدیرماقدا، یایماقدا بؤیوک امک صرف ائتمیسینیز.
آنجاق سیزین عؤمرونوزون، یارادیجلیق دونیانیزین، علمی بیلیگینیزین درین قاتلاریندان سوزولوب گلن، آنالی دونیانیزین قانادلی خیاللاریندا اوچوشان، اوشاقلیق عالمنیزین شافاقلارینا بویانان، دویغو دوشونجهلرینیزله یوغرولان، رویالارنیزین دان یئریندن بویلانان حیس و هیجانلار، دوغما یوردوموزون روحونا، نفسینه، اورمانلاریمیزین یاشیل سیرلری – صدالارینا، داغلاریمیزین اوجالیغینا، درهلریمیزین درینلیگینه، چایلاریمیزین آخارینا، بیر سؤزله اودلار دیارینین بوتون گؤزهللیکلرینه ساریشدی، اونون عظمتیایله سسلشدی، وطنلشدی و خالقیمیزین معنوی دونیاسی و مبارزه عزمی، دؤنمز ائولادلارینین بشر سعادتی و آزادلیغی اوغرونداکی قهرمانلیقلاری، عذاب و اضطرابلاری، دیرهنیش و دؤزوملری، انسانی آمال و آرزولارا بزهنن فداکار، جسور، آیدین فیکیرلی، یانار اورهکلی، گونش بزهکلی ایدهآلاری، حیاتیلا و دونیاسیلا اوزلاشدی. ناخیش – ناخیش توخوندو؛ بویا- بویا قاریشدی گؤیقورشاغی کیمی. خال-خال بستهلندی، بوغاز-بوغاز اؤتوشدو خالق ماهنیلاری کیمی. بونلار اوبرازلارا، صحنهلره، دیالوقلارا، سؤزلره چئوریلدی، داستانلاشدی، رومانلاشدی، اولدو «اشک سبلان» و «رود پرخروش» رومانلاری.
«اشک سبلان» و آذربایجان مبارزه تاریخینین اونودولماز پارلاق سیماسی فریدون ابراهیمینین حیات و مبارزهسینی اؤزونده عکس ائتدیرن «رود پرخروش» رومانلارینیز ملی وارلیغیمیزی فارس دیلینده تجسم ائدن، یوکسک بدیعی سویهده، بؤیوک یارادیجیلیق اوستالیغیلا یارادیلمیش حماسی اثرلردیر. بو رومانلارلا هم آذربایجان، هم فارس ادبیاتی زنگینلشدی. همده یازیچیلاریمیزین یارادیجیلیق دونیاسینا بدیعی ایشیق ساچیلدی. ایندی آتا – بابالاریمیزین کئچدیگی امیدلی – ایناملی، آغریلی– عذابلی مبارزهلرینین سسی – صداسی بو رومانلارین سطیرلریندن گلیر.
ادبیاتیمیزین اینجیلری ساییلان «اشک سبلان» و «رود پرخروش» رومانلاری، بؤیوک محبت و سئوینجله قارشیلاندی و قارشیلاناجاقدیر. ایندی اونلارین شؤهرتی سرحدلری آشماقدادیر. اوغورلار اولسون!
سئویملی دارابی معلم!
بیز، ادبی- مدنی اجتماعیاتیمیز، سنین قلمداشلارین، امکداشلارین، یولداشلارین و اوخوجولارین سیزین یاراتدیغینیز شاه اثرلرله، اؤیونور، بو اوغورو اؤز اوغوروموز سانیریق. بو گون آد گونونوز موناسیبتیله سیزه عشق اولسون دئییب، گؤرکملی قلم صاحیبی، بؤیوک یازیچیمیزا جان ساغلیغی و یارادیجیلیقلا بزهنمیش حیات آرزولاییریق .
آذری مجلهسی ساهر ادبی- مدنی درنهیی
۳ آذر ۱۳۹۶

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یک پاسخ
-
سلام : من محمدابراهیم دهخدا ، ۶۳ یاشئندا ، نه شاعیرم نه ادب شیناس ونه نویسنده ، ولی چُوخلی علاقه وارئمدی شعر و ادبییٌاتا ، ۳۰ ایل فنی ایشلرینن یاشامئشام و تقاعید اولموشام ، بو اواخیرده دقیقٱ (۱۳۹۹/۰۱/۰۹) دان باشلامئشام بیر نئچه شعرتؤرکی تبریز دانئشئغئندا دمیشم ،
۱- ایرانئن ایمپیراتورلوغی ۲۷ بیت
۲- کرونا ویروس ناخوشلوغی ۶۱ بیت
۳- دَیَرلی تاجیر ۷۲ بیت
۴- یُولداش ۵ بیت
ایندی بؤلمؤرم کی بو دئدئخلارئمی شعرحسابئنا قُویماخ اُولار یا یُوخ ؟
و بو موشکولی نَجؤر آشمالییم یُولون بؤلمؤرَم لؤطفٱ کؤمَکلئخ الییؤن ،
بیر دؤنیا تَشَکٌؤر


text:
دیلشادخانیم گلینگلمه گئجهسی قولامدایینین ادیک میخاناسینا گئدیب، صاباح سحره یاخین زیر کئفلی قاییتماسینین اوستون اصلن ویرماییر؛ هئچ بیر شئی اولمایبمیش کیمی، بیر کلمه بئله اونا گؤره دئییب دانیشماییر. او اؤز شیرین دیلیله، اؤزونه مخصوص سیاستیله باشلاییر قولامدایینین بوینونو اووماغا. هامیسی بیرجه ایل چکر- چکمز بیزیم ایپه – میریغا یاتماز قولام داییمیز اولور بیرجه دانا قوزو، لاپ یومورتا یوکو آپاریر؛ هر هانسی یانا کی دیلشاد خانیمین ایشاره بامارغی توشلانیر، قولام دایی تکجه اورانی گؤروب، اورایا گئدیر.
دیلشادین قاباقکی ائوین ایجاره وئریب، اونون هر ایکی اوغولون گتیریرلر اؤز یانلارینا. قولامین قووو دئینده قولاق توتولان ائوینده گتیر- گؤتور باشلانیر. ایللر بویو اوشاق حسرتینده یانان قولام دایی بیر ایلین ایچینده ایکی اوغلان، بیر قیز،بیر کورهکن، بیرجه دانا دا ساری تئل قیز نوهسینه صاحاب اولور. ائو دئمه ایندی اونون دامینان دوواریننان شنلیک یاغیر. قولام دایی ایسه بوتون فر- فامیلین، یور- یولداشین یادیرغاییب، بو کیمدی طیبه باجیسیدی، او کیمدی جلیل یولداشیدی، داها هئچ بیری یادینا دوشمور؛ پاشا قفهسینه ده مطلق آیاق قویمور. سحردن آخشاما یا نوهسین قیدیخلییر، یا دا دیلشاد خانیملا شئش- بئش آتیر.
هر شئی بیر یانا او ایل دیلشاد خانیمین بؤیوک اوشاغی ایرجین دانیشگاهدان، حقوق رشتهسیندن قبول اولونماسی بیر یانا. دیلشاد خانیملا برابر قولام دایی دا قاناد آچیب گؤیونن اوچور. ایرج بیرینجی ایلین اوخویور، ایکینجی ایلین اورتالاریندا گونلرین بیر گونو سحر ائرکن قولام دایی باغچانی سووارارکن قاپی چالینیر. قاپی آچیلجاق اوچ نفر مامور ایرجله برابر ایچری گیریرلر. ائودهکیلری حیطین بیر بوجاغینا ییغیب ائوی آختارماغا باشلاییرلار. چوخ چکمیر کی بیر ساک کیتابایلا زیرزمیدن حیطه چیخیرلار. کیتابلاری یئره تؤکوب، یوخلاییب صورتجلسه ائلیینده قولام دایی اؤزونه گلیر، بیر لحظهده قئیرت داماری ترپهنیر، درحال قاباغا کئچیب دئییر:
– بو کیتابلارین هامیسی منیم اؤزومه راجعدی، بو اوغلانا هئش ربطی یوخدو.
مامور آتدان- آتدان قولام دایینین پاتیلیتین سوزوب سوروشور:
– سنین ساوادین دا وار؟
– نئیه یوخومدو.
– گل بونو اوخو گؤروم !
– اده من اکابیر کلاسینا زادا گلمهمیشم کی، ایمتحان آلیرسان؛ دئییرم کیتاب منیمدی یانی منیمدی دای، قورتاردی.
قیراقدا دایانیب صحنهنی سوزن مامور آجیقلانیب دیله گلیر:
– بابام سن نئیه سؤزو اوزادیرسان، گؤر کیمینن آغیز- آغیزا وئریرسن؟! بوشلا پخمه کؤپهاوغلونو، دسبتده گؤتور گتیر دییوثو! ؛
دئیه، کیشی حیطدن چیخیر ماشینا ساری یوللانیر.
– دییوث …
دیلشاد خانیمین یوگوروب قولام دایینین آغیزینی باغلاماسیلا شررین قاباغی آلینیر. اینصافن ایچریدهکی مامور دا اؤزون بیلمهمزلییه ویریر.
قولام دایی ایرجین دسبتلنمهسین گؤرنده یئنه ده اعتراضا قالخیر:
– بس اونو ندن اوترو آپاریرسان ؟
مامور گولومسهییر:
– اونو دا آپارمالییام ، چونکو سنین اوغولوندی؛ اوننان بؤیوک جورم؟!
***
“ساواک”دا اولاری بیر- بیریندن آییریرلار. گئجه یاریدان سوووشاندا گلیب قولام دایینی آپاریرلار. گؤزلرین آچیرلار. قاباغینداکی میزین دالیندا ایلهشن کیشی، “خوب جناب غلامعلی حیدری؟! ” دئیه، آیاغا قالخیر، الینده نئچه واراق کاغاذیلا بیر خودکار اونا ساری گلیر. کاغاذی اونا وئره – وئره دئییر:
– گل یاز !
– نه یازیم ؟
– یاز کیمسن ؛ کیملرینن اوتوروب دوروبسان؛ نه ایشلر گؤروبسن؛ هانسی پوخلاری یئیبسن ،…
– خاهیشت ائلیرم مربوط دانیش آغا رئیس!
کیشی بیر آندا ایلان کیمی اونا ساری قانریلیر. یئدیگی سیلله بئش آچیلان کیمی قولام دایینین قولاغیندا سسلهنیر:
– ایندی بیلدین نه یازاجاغسان ؟
– دای نئیه ویریرسان ، من یازماخ باشارمیرام کی، نه تههر یازیم ؟
– کیتابلارا صاحاب چیخان دییوث لابود یازیب اوخوماغ دا باشارار.
– من عرض ائلهدیم کیتابلار منیمدی، اونلارین پولون وئرن کیمدی؟ معلومدی کی منم.
– منیم اونون صاحابینان ایشیم یوخدو، اوخویانی کیمدی؟
– باخ گؤر اولاردان هئش بیری ده اوخونوب آخی ؟
– اوخونماغینا کی اوخونوب ؛ ایستیرم بیلم کیملرینن اوخونوب ، اولارین آدین ، یولداشلارینین …
– اونون یور- یولداشی یوخدو والله ؛ قیز کیمی بیر اوشاقدی ؛ صوب گئدیر درسه، ایکیندی قاییدیر ائوه .
– بوش- بوش دانیشماجاغسان ! هوشووو باشیوا ییغ گؤر نه دئیرم! دوز جاواب وئرمهسن انیووونن اوزونووو بیر ائلهرم . کیمنن گیت-گل ائلییر بو گهده؟
– والله هیش کیمنن؛ قوزو کیمی بیر اوشاغدی آغا، لاپ قوزونون اؤزودو.
– بس بو کیتابلاری کیم اونا آلدیریر؟ کیم اونو بو یولا چکیر؟… منه باخ گؤروم ! سیزین دوسدا، فامیلده چپی وار؟
– چپی؟! نئیه یوخدو، نه چوخ چپی. بیزده ده وار، قوهوم- قونشودا دا وار.
– خوووب،… بس بئله ! یاخشی، دئ گؤرک، کیم لردیلر؟ آدلارین آپارا بیلرسن؟
– هه هه، آدین؟! چپینین ده آدی اولار؟ آغا میرتین توتوب؟!
– یووخ، سوآل چوخ دا جیددیدی،سوروشورام آدلاری نهدیر؟
– بابام اونون کی آدی اولماز آخی، گؤرورسن بعضیسی شوکهدن توخونور، بعضیسی ده کولشدن، آمما دای آدی یوخدو کی اونون.
– اولما سن دویو سوزن چپینی دئییرسن؟! خاخول کوپهاوغلی اوزووو ساریمیسان یوخسا منی؟ آهای، گهده گل گؤروم، گلین آپارین بو اوورشی باسین قودوخلیغا ویرین قویون ایت سسی وئرسین ! … قورومساق ، سارییب منی!
در حال ایکی سرباز ایچری گیریر، قولام دایینی چکه – چکه آپاریرلار یالدان قویروغا ازیپ، سورویوب سالیرلار سلولا. بیر هفته چکیر قولام دایینین یارا – پاراسی توختایا، او اؤزونو اله آلیب آلمامیش یئنه ده گلیب آپاریرلار؛ آغا رئیس همان آدامدی، دئییر:
– خووب، دئمهدین دوسدا فامیلده چپی وار یا یوخ . اؤزووو ائششکلییه ویرمیشدین یوخسا دوغروداندا بیلمیرسن چپی نهدی .
– من هاردان بیلهجئیم چپی نهدی .
– چپی یانی کومونیست، یانی تودهای.
– آههوو، دی دئ داای ! من ده دئییرم بلکه سوماخپالاننان سؤز گئدیر. من شوفیر بابانین بیری، ساوادیم دا یوخدو، من نه بیلیم چپی نهدی، دئ توده داآ !
– یاخشی، ایندی دئ گؤروم دؤرد – دؤروزده تودهای وار یا یوخ ؟
– توده ده وار نئیه یوخدو؛ اودو باخ بیزیم اؤز محلهده اکبر نجاردی، سیفعلی پیچاغچی دی؛ آل ایتدن مشهوردیلار، هامی دا تانیییر؛ هله اوننان علاوه سلمان کوزهگری، بازار ایچینده، هامینین گؤزونون قاباغیندا سحردن آخشاما روزنامه اوخویور؛ آمما اولارین نه دخلی وار بیزه ؟
– دخلی وار، سنین قودوغون دا همن یولو گئدیر.
– یوخ ائله دئمه، یوخسا من بیلیم آللهیم سؤکهرم اونون قارنین.
– قارنین سؤکونجه گئت نصیحت ائله گلسین سؤزلرین دانیشسین، دوزون دئسین ایشی قورتارسین. قویمارام بیر گون بوردا قالا، قوشوم اوزووه گؤتور آپار.
– والله بیللاه او بیرایش گؤرمهییب آغا، من بیلیرم، آمما گئنه ده سؤزوم یوخدو ایجازه وئرین دانیشیم .
قولام داییلا ایرجی بیر یئره سالیب گؤروشدورنده، قولام دایی باشلاییر اونو دانلاماغا :
– -اولان بیزیم اورییمیزده توی – بایرامدی کی آغا اوخویوب رییس دادگاه اولاجاق بیزه، دای دئمه گئدیب قورشانیب آیری ایشلره. هیش بیلیرسن نه آدی قویوبلار سنه؟ توده! بیلیرسن یانی نهمینه؟ یانی اؤلوم، ایتیم، زیندان، تعبید، مین شوکور قاچاغچییا ! گئنه اونا نئچه ایلدن بیر عففدن زاتدان چیخیر، آمما تودهیه دای باغیش- ماغیش یوخدو، او یازیخ نهنووه رحمین گلسین، گئت نه ائلئییبسن دئ قوی قوتارسین، من بیلیرم نئیلیرلر آداما، منیم دریم قالیندی، سن او جور کؤتکلره داواملاشا بیلمهسن ؛اولان دری- بوغاز ائلیرلر آدامی! آمما کیشینن من دوسلاشمیشام، منه قؤول وئریب دئییب دوز دانیشسا قوشاجام اؤزونه گؤتوروب آپاراسان. هر نه سوروشسالار دوزون دئ قوتار! والسلام ! قولاغون مندهدی یا یوخ؟
ایرج گؤزون دیکیب یئره هیش نه دئمیر، یازیغین اولوب- قالان روحیهسین ده قولام کورلاییر. یئنیدن سوروشور:
– اوغلان به سنننم آخی ، ائشیتدین نه دئدیم؟
– بعلی .
– گئدیب گؤردویون ایشلرین هاممیسین دئیهجهسن ؟
– بعلی .
– بیتدن سیرکئیه !؟
– بعلی.
– قوتار بو بعلیوی! ساریمیسان منی؟ بعلی- بعلی اولدو منه جاواب ؟
– ال چکین یاخامنان! نهغد جاواب وئرهجهیم من؟ اؤلدورون قورتارین منی! هر شئی دئمیشم، اؤلدورون منی!
قولام دایی اوغلانین پوزغون- پوزغون باغیرتیسین گؤرنده ال- آیاغین داغیدیر، قاپینی چالیب چاغیریر :
– اولان گل آچ بو قاپینی گؤروم! منیم رئیسینن ایشیم وار.
گؤزهتچی گلیر قاپینی آچیر:
– نهیندی سنین، نئیه باغیریرسان؟
– من رئیسی گؤرمک ایستیرم، منی آپار اورا!
گؤزتچی دئییر:
– داهی امرین یوخ؟ سنین نهییندی ؟ سفیهلهیبسن ائله بیل!
قولام دایی آجیییر:
– سفیه سنین بؤیوهجه بؤیویوندو!
گؤزتچی غیظ له اونا باخیب، قاپینی چکیب گئدیر. او نئچه دقیقهدن سونرا قاییدیر:
– بویور گئدک رئیسین یانینا-
دئیه، قولام دایینین گؤزون باغلاییر. قولام دایی تخته باغلاناندا ایشین نه معنادا اولدوغونو باشا دوشور؛ اونون اعتیراضا قالدیردیغی سس شاللاق آلتیندا یاواش- یاواش نالهیه چئوریلیر.
بیرایکی هفته ایچینده، قولام دایینین آیاغینین قان – قوخوسو چکیلندن سونرا بیر گئجه اونون پالتارین گئیندیریب گؤزلری باغلی ماشینا میندیریب شهرین اوجقار بیر خیاوانیندا گؤزلرین آچیب بوراخیرلار.
ایکی اوچ آیدان سونرا ایرجی ده بوشلاییرلار . قولام دایی بیر قوچ آلیب اونون قاباغیندا کسمهسیله آتالیق تکلیفین یئرینه یئتیریر.


text:
ولودومیر زلنسکی: "دونتسک ویلایتینده جبهه خطینده وضعیت هله ده آغیردیر"
اوکراینا پرزیدنتی ولودومیر زلنسکی فوریهنین 24-دن روسیایا قارشی دؤیوشن اؤلکهسینین دونتسک ویلایتینده جبهه خطینده وضعیتین هله ده آغیر اولدوغونو بیلدیریب.
اوکراینا پرزیدنتی ولودومیر زلنسکی فوریهنین 24-دن روسیایا قارشی دؤیوشن اؤلکهسینین دونتسک ویلایتینده جبهه خطینده وضعیتین هله ده آغیر اولدوغونو بیلدیریب.
ولودومیر زلنسکی "تلگرام" حسابیندا ائتدیگی پایلاشیمدا اؤلکهسینین دوغو جبههلرینده باش وئرن سون حادثهلره توخوناراق، خصوصیله دونتسک و خارکوو ایستیقامتینده وضعیتین آغیر اولدوغونو بیلدیریب.
زلنسکی بیان ائدیب کی، اوکراینا اوردوسو "چوخلو حیات" باهاسینا روسیانین بوراداکی هوجوملارینی دایاندیرماغا داوام ائدیر.
اوکراینا پرزیدنتی "دونباس-دا وضعیت هله ده چوخ آغیردیر. اوردوموز روسیانین ترورونو دایاندیرماق و ایشغالچیلارا ان بؤیوک ایتکی وئرمک اوچون الیندن گلنی ائدیر" دئییب.
روسیا قوهلرینین خارکووا قارشی هوجوملاری آرتیرماق اوچون گوجلندیگینی بیلدیرن زلنسکی بورادا دا شدتلی توققوشمالارین اولدوغونو بیلدیریب.
ولودومیر زلنسکی اوردونون داها چوخ سلاحا احتیاجی اولدوغونو دا وورغولاییب:
"سلاح تداروکونو آرتیرماق، جبههیه داها گوجلو و اوزاق منزیللی سیستملر گؤندرمک اوچون هر گون و فاصیلهسیز چالیشیریق. و طرفداشلاریمیزدان دستک پاکتلری ایله باغلی خوش خبرلر گؤزلییریک. "
ایلگیلیلی خبرلر
تهراندا پلیس اونیوئرسیته اؤیرنجیلرینه موداخیله ائتدی
گؤستریچیلرین رژیم علیهینه شعارلار سسلهندیرمهسیندن سونرا اونیوئرسیتهنی قوشادان گوونلیک گوجلری قالابالیغا گؤزیاشاردیجی گازلا موداخیله ائتدی
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 10 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"


text:
“اولو تانری نین آدی ایله”
بؤیوک، باشی اوجا، آیدین و غیرتلی آذربایجان تورک میللتینه، تاریخ بویو حماسه یارادیب باشقا میللتلره اؤرنک اولان، بشرییتین ایلکین مدنیتی نی قوران، سون زامانلاردا علیهینه اولان سایسیز توطئه و چتینلیکلرله باخمایاراق دونیادا، اؤزللیکله شرق دونیاسیندا ایلک دونه اولاراق دموکراتیک حوکومتلر و سیستم لر یارادان میللته سالام اولسون.
عشق اولسون او میللته کی شرق دونیاسیندا ایلک دفعه اولاراق دموکراتیک بیر جمهوریت قورموش، قادینلارا سئچیب و سئچیلمه حاققی تانیمیشدیر، بو بیر حالدا اولموشدورکی هله بیر چوخ گلیشمیش(مترقی) سانیلان باتی(غرب) اولکه لرینده خانیملار ان ایلکین حاقلاریندان محروم حالدا یاشاییردیلار. آذربایجان تورک میللتینین بئله تاریخی بیر باشارینی گئرچکلشدیرمه سی نه اینکی تعجوبلو گؤرونمه میشدیر،بلکه اونون اؤزاق کئچمیشیندن آخیب گلن درین اویقارلیق (مدنیت) و کولتورو کیمی تظاهور ائتمیشدیر.
ایفتیخار اولسون او بؤیوک و قهرمان میللته کی روس و تهران ایستیبدادینی سیندیریب یئنه ایلک دفعه اولاراق دوغو(شرق)دونیاسیندا شاه و شاهلیغی موطلق گوج اولماقدان ائندیریب، مشروطه آدی ایله تانینان پارلمانتاریستی بیر سیستمه دامغاسینی وورموشدور. بو گرچکده، اونون تاریخیندن بؤیوک و دموکراتیک روحوندان قایناقلانلانماقدا ایدی. چونکو آذربایجان تورکلویونون تاریخینده اولو بابالاری یاراتدیغی خاقانلیقلار و چئشیدلی ایمپئراتورلوقلاری و دؤولتلری گه ییشمک اساسیندا یعنی « قورولتای» سیستئمینه دایاناراق یونه تمیشدیر.
آلقیش لار اولسون او میللته کی اوسطوره لشمیش اولو قهرمانی اولان بؤیوک « بابک خورمدین»دن ایلهام آلاراق یئتمیش مین شهید باهاسینا ۲۱ آذر کیمی پارلاق بیر صحیفه نی ایفتیخارلی و غرورلو کئچمیشینه آرتیردی.
ایندی سن ائی بؤیوک آذربایجان تورک میللتی، بونو بیلمه لی سن کی، اولو بابالارین بو و بونلارا تای و حتی داها بؤیوک باشاری لار و حماسه لری یاخین و اؤزاق کئچمیشده یاراتمیشلار.
بونلار اولا بیلمزدی و اولمادی مگر او چاغ داکی تورک کؤکره ییب اؤزونه دونموشدور.
آنجاق ندن بو دوروما دوشدوک؟! ندن آغالیغیمیز اسارته دونؤشدو؟
بو سورولارین جاوابی بللی دیر. تاریخیمیزدن درس آلمادیق، اؤزوموزو اونودوب اؤزگه لره بنزه مه یه چالیشدیق و سونوجدا پارچالانیب یابانجیلارا قول اولدوق.


text:
۱۷ فوریه
۱۷ فوریه میلادی تقویمایله ایلین ۴۸-جی گونودور. بو گوندن ایلین سونونا ۳۱۷ گون (کبیسه ایللرده ۳۱۸ گون) قالیر.
مناسبتلردَییشدیر
رویدادلاردَییشدیر
- ۱۸۷۱ (میلادی) - پاریس موحاصیرهسی و فرانسهنین شیکستی پروس ساواشیندان سونرا، پروس ارتشی پاریسده رژه گئتدیلر.
- ۲۰۰۸ (میلادی) - کوزووو ایستیقلالین اعلان ائتدی.
- ۲۰۱۱ (میلادی) - لیبینین ۱۷ فوریه اینقیلابینین ایل دونومو و معمر قذافینین حوکومتینین داغیلماسی.
دوغوملاردَییشدیر
- ۱۶۵۳ (میلادی) - دوغوم گونو: آرکانجلو کورلی ایتالیالی، بستهچی و ویولن چالان
- ۱۹۶۳ (میلادی) - دوغوم گونو: مایکل جردن آمریکالی، بسکتبال اویونچوسو؛ شارلوت بابکتس تیمینین صاحیبی
- ۱۹۷۵ (میلادی) - دوغوم گونو: هریسو جنوبی کورهلی، اویونچو، اوخوجو و مودل
- ۱۹۸۱ (میلادی) - دوغوم گونو: پاریس هیلتون، آمریکالی اویونچو، اوخوجو و مودل
اولوملردَییشدیر
- ۴۴۰ (میلادی) - اولوم گونو: مسروب ماشتوتس، ارمنی الیفباسینین یارادانی
- ۱۶۰۰ (میلادی) - اولوم گونو: جوردانو برونو، ایتالیالی کشیش و فیلسوف
- ۱۹۰۹ (میلادی) - اولوم گونو: جرونیمو، قیرمیز دریلی آمریکالیلارین باشچیسی.
- ۱۹۷۰ (میلادی) - اولوم گونو: شموئل یوسف آقنون، ايسراییللی یازیچی؛ ادبیاتدا نوبل جایزهسین قازانان


text:
قاریش(اؤلچو بیریمی)
قاریش — اسکی واختلاردان بو گونوموزه قدر ایستیفاده ائدیلن تخمینی اوزونلوق اؤلچو بیریمی(واحیدی)دیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
آذربایجاندا گئنیش یاییلمیش خالق اوزونلوق اؤلچوسو بیریملریندن بیری ده قاریش آدلانیر. قاریش دا تورک سؤزودور. دیقّتی جلب ائدن مقاملاردان بیری بشر سیویلیزاسیاسینین اینکیشافیندا عوضسیز رول اوینایان سومرلرین ده دیلینده تورپاق اؤلچمک اۆچون عئینی سؤزون اولماسیدیر. مشهور آمریکا سومرشوناسی س.ن.کرامئر سومرلره مخصوص "اکینچینین تقویمی" متنینی ترجومه ائدرکن تورپاق اؤلچو بیریمی کیمی قاروش//قارئش سؤزونو عئینیله ساخلامیشدیر. سونرالار اونون اثری ("تاریخ سومردن باشلاییر") روس دیلینه ترجومه ائدیلرکن قارئش سؤزونه هئچ بیر دییشیکلیک ائدیلمهمیشدیر.
س.ن.کرامئرین اثرینده قارئش سؤزو 6-7 م اوزونلوغوندا تورپاق زولاغی کیمی شرح ائدیلمیشدیر. بیر قارئشین سومرلرده 6-7 م-ه برابر گؤتورولدوگو او قدر ده ایناندیریجی گؤرونمور. حاضیردا چوخ دا دقیقلیک طلب اولونمایان یئرلرده خالق قاریشدان ایستیفاده ائدیر. قاریش الی آچیق وضعیتده توتدوقدا باش بارماغین اوجوندان چئچله بارماغین اوجونا قدر اولان اوزونلوغو بیلدیریر و بو دا اورتا حسابلا 0،213 م-ا، یعنی تقریباً 20 سم-ه برابردیر. ائل آراسیندا 5 قاریش 1 م-ه برابر (5×20 س م=100 سم=1 م) گؤتورولور.
بیر چوخ قایناقلاردا قاریشین تعریفی و اؤلچوسو دوزگون وئریلمیشدیر. سادهجه اولاراق بیر سیرا ادبیاتلاردا قاریشین 20 سم یوخ، 22-25 سم اولدوغو گؤستریلیر. بدیعی ادبیاتدا و فولکلوردا قاریش مجازلاشمیشدیر و چوخ آز میقداردا تورپاق معناسیندا ایشلهنیر.
قایناق[دَییشدیر]
آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 455


text:
`قوزیی آتلانتیک شوراسی` نتیجهلر
خبرلر [410]
- روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
- اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
- اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
- اوکراینا آوروپا بیرلیگینه گاز وئرهجک
- ایسراییل-دن تورکیه-یه اوچوشلار برپا ائدیلیر
- اوچ اؤلکهنین قوزیی کره-یه قارشی امکداشلیق قراری
- آوروپادا طبیعی گازین قیمتی 28،6 فایز آرتدی
- تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی آغساققاللار شوراسی توپلانتیسی باشلادی
- روسیا گوونلیک شوراسی آنلاین اولاراق توپلاندی
- آوروپادا طبیعی گازین قیمتی رکورد حده چاتدی
- تۆرکیه، موصول باش کونسوللوغونا ائدیلهن سالدیرینی قینادی
- میللی تهلوکهسیزلیک شوراسی جمهور باشقانی اردوغانین صدرلیگی ایله کئچیریلیب
- علییئو: بیرلشمیش میللتلرده اصلاحات آپاریلماسینی دستکلهییریک
- قوزیی قیبریس روم طرفینین سیلاحلانما فعالیتلرینه رئاکسیا گؤستریب
- مولود چاووش اوغلو بالکان اؤلکهلرینه سفر ائدهجک
- مولود چاووش اوغلو قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده سفرده دیر
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی قیبریس روم طرفینه رئاکسیا وئریب
- آوروپا بیرلیگی بیر تشکیلاتی داها تحریم سیاهیسینا داخیل ائدیب
- چاووش اوغلو: "مراکش-ین اراضی بوتؤولوگونو و اگمنلیگینی دستکلییریک"
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده حکومتی قورماق فعالیتلری داوام ائدیر
- آلتون: ترووا آتلارینا قارشی حاضیر اولمالیییق
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینین قورولوشونون 36-جی ایلدؤنومو
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده قاپالی اولان ماراش-ین بیر حیسهسی ایستیفادهیه وئریلیب
- "تورک اولدوزلاری نین قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی سمالاریندا اوچوشو


text:
حسین محمدخانی
حسین محمدخانی «گونئیلی» (دوغوم: 1334) ـ فولکلورچو، ادبیاتچی، مصحح و یازیچی.
یاشاییش[دَییشدیر]
حسین محمدخانی ۱۳۳۴- جو ایلده تبریزین قوزئی ـ باتیسیندا یئرلشن گونئی بؤلگهسی (شبستر شهرستانی)نین "مئشین" آدلی کندینده اکینچی بیر عائیله ده دونیایا گؤز آچمیش، ایلک مکتب تحصیلینی همین یئرده آلمیش، اوْرتا مکتبی ایسه تبریزده باشلامیش، تهراندا بیتیرمیشدیر.
اوْن اوچ یاشیندان یعنی ۱۳۴۷- جی ایلدن شعر سؤیلَمَیه باشلایاراق، اؤز طبعینی مرثیه ادبیاتی هم ده ساتیریک شعرده سینایان مؤلّیف، دیل و ادبیات علم لرینی اؤیرنمکده اؤنجه رحمتلیک اوستاد عبدالکریم منظوری خامنهنین اؤزل کیلاسلاریندا درس آلماغا باشلامیش، اوْنون داوامیندا اوستاد منظورینین گؤستریشی ایله ۱۳۶۳- جو ایلدن بری «وارلیق» درگی سینده چاپ اوْلان مقاله لردن، اؤزللیکله ده مرحوم پروفئسور دوْکتور حمید نطقی و پروفئسور دوکتور جواد هیئت جنابلاری نین مقاله لریندن یارارلانمیشدیر. ۱۳۶۹- جو ایلدن ۱۳۷۳- جو ایله دَک تهران بیلیم یوردلاریندا کئچیریلن، پروفئسور دوکتور حسین محمدزاده صدیقین درس وئردیگی تورک دیلی- ادبیاتی کیلاسلارینا قوشولموش، همین کلاسلارین اعلاچی(اوستون روتبه قازانان) اؤیرَنجی لریندن اوْلموشدور. دیلیمیزین نحوینی اؤیرَنمکده رحمتلیک پروفئسور محمدتقی زهتابی نین درسلریندن هم ده اثرلریندن داها آرتیق یارارلانمیشدیر.
اوْ، ۱۳۷۸- جی ایلدن باشلایاراق تهران بیلیم یوردو، صنعتی شریف بیلیمیوردو، تهران تربیت معلم بیلیم یوردو، ائله جه ده تبریز آزاد بیلیم یوردوندا ادبیاتیمیز و فوْلکلوروموزدان، اؤزللیکله ده اؤزونون ایشله دییی و یایینلادیغی دده قوْرقود کیتابیندان تورک اؤیرنجی لره درس دئمه یه، تهراندا خواجه نصیر طوسی، تهران، شهید رجایی، الزّهرا علم و صنعت بیلیم یوردلاریندا کئچیریلن تۆرکجه درس کیلاسلاریندا ادبیاتیمیز و فولکلوروموزدا اؤزل قونولاردا دانیشماغا چاغریلمیشدیر. او، دده قوْرقود کیتابی اوزره آپاردیغی تدقیقاتا اساساً ۱۳۸۳- جو ایلده فخری دوْکتورا درجه سینه لاییق گؤرونموشدور.[۱]
ژورنالیستی چالیشمالاری[دَییشدیر]
حسین گونئیلی، ۱۳۶۴- جو ایلدن باشلایاراق بۇ گونه کیمی اونلارجا درگی اوْ جومله دن وارلیق، امید زنجان، سهند، شمس تبریز، آوای اردبیل، نوید آذربایجان، مهد آزادی، فجر آذربایجان و چوخلو باشقا شهرستانلار نشریه لری ایله فخری امکداشلیق ائتمیش، سؤزو گئدن نشریه لر و اؤیرَنجی سل درگی لرده ائله جه ده قونشو اؤلکه لر نشریه لرینده گنللیکله یوزدن آرتیق شعری، مقاله سی و قوْنوشماسی چاپ ائدیلمیشدیر. اوْ، بعضی درگی لرین ده باش یازاری اوْلموش، ادبیاتیمیز و فوْلکلوروموز اوزره کئچیریلن اونلارجا یئرلی، یابانجی و قونشو اؤلکه لرده علمی کونفرانسلارا چاغیریلمیش، اوْنلارین بیر سیراسینا قوشولاراق چیخیش ائتمیش، علمی باخیشلارینی سؤیله میشدیر.[۱]
اورخون یایینائوی[دَییشدیر]
شاعیر و آراشدیریچی گونئیلی ۱۳۷۲- جی ایللردن آراشدیرما ایشلره باشلامیش و اورخون یایین ائوی باسین مرکزینی همین ادبی و کولتورل آراشدیرمالارا اساساً قورموشدور ، همین چالیشمالارین سوْنوجو اوْلاراق (اؤنجه کی سطیرلرده سؤزو گئدن) اؤزونون یازدیغی و توْپلادیغی کیتابلاردان علاوه چوْخلو باشقا شاعیرلر، یازیچی لار و تدقیقاتچیلارین دا کیتابلاری نین علمی دؤزَلیشچیسی اوْلموش، اؤز دیلینده درس اوخویابیلمه میش، تۆرکجه یازارلارین اثرلرینی دیلیمیزین صرفی، نحوی ایله اویغونلاشدیرمیش، شعرلرینی شعر صنعتی اساسیندا دوْغروتموش، وزن- قافیه- ردیف، باشقا شعر اؤلچولری ایله اوزلاشدیرمیش، قوْنو و صنعت اساسیندا آییرمیش، تدوین ائتمیشدیر. بئله کی اوْنون یازدیغی و علمی رئداکتورو اوْلدوغو اثرلرین سایی۱۳۸۹- جو ایلین ایکینجی یاریسیندا ۱۵۰ جیلددن آرتیقدیر. سؤزو گئدن کیتابلارین بیر سیراسی نین سیاهیسی آشاغیدا وئریلیر.[۱]
اثرلری[دَییشدیر]
دوکتور حسین گونئیلی نین یازیب یاراتدیغی و بۇ گونه قدَر چاپ ائتدیردیگی اثرلری:
- 1- بیلیجی بهلول لطیفهلری
- بو اثر, بهلول داننده یه منسوب ۳۵ فولکلوریک حکایه لردن عیبارتدیر کی مؤلّیف اونلاری نظمه چکیبدیر). اثر ۱۳۶۶- جی ایلده چاپ ائدیلیبدیر.
- 2- گونئی مدنیّت اوْجاغی (1). مؤلّیفین ترتیب ائتدیگی و چاپا حاضیرلادیغی بۇ کیتاب (گونئی مدنیّت اوْجاغی نین اویه لری نین (عضولری نین) بیر سیراسی نین هم ده اونون اؤزونون یازیلاری نین توپلوسودور). بۇ اثر ۱۳۷۳- جی ایلده چاپ ائدیلیبدیر.
- 3- علی کمالینین حیات و یارادیجیلیغی. ( لاتین الیفباسی ایله یازیلان بۇ کیچیک اثرده تحقیقاتچی علی کمالی نین حیات و یارادیجیلیغی و علمی ایشلریندن معلومات وئریلیر) بۇ کیتابچا ۱۳۷۵- جی ایلده تورکیه ده میلتلر آراسی تورک میلّتلری قورولتاییندا یاییلدی.
- 4- مئشین ( یازارین دوْغوم یئری اوْلموش کندین مونوقرافیاسی دیر.) بۇ کیتاب ۱۳۷۸- جی ایلده گون اوزو گؤردو.
- 5- دده قورقود کیتابی.
- 6- دده قورقود بوْیلاری. ( مؤلّیف بۇ اثری عوموم خالق اۆچون, اؤزللیکله ده عاشیقلار اۆچون ایشله ییبدیر, بئله کی دستانلارین دیلینی موعاصیرلشدیریب, شعرلرینی ایسه قوْشما و گرایلی بیچیملرینده و عاشیق شعرلری کیمی قوْشوبدور) بۇ کیتاب ۱۳۸۱- جی ایلده چاپ اوْلوبدور.
- 7- عاشیق قشمین یاشاییش و یارادیجیلیغی. (مؤلّیفین، عاشیق قشمین اوغلو عاشیق مظاهرین امکداشلیغی ایله ایشله دیگی بۇ اثرده, عاشیق قشمین یاشاییش و یارادیجیلیغی اوزره معلومات وئریلیر, هم ده اوْنون چاپ اولمامیش شعرلری گؤستریلیر). چاپ ایلی ۱۳۸۳.
- 8- دینمه! ( یارادیجیلیغینی شعریله باشلامیش مؤلّیفین سوسیولوژیک, تنقیدی و ساتیریک شعرلری توپلوسودور) چاپ ایلی: ۱۳۸۲.
- 9- دان سؤکوله جک ( مؤلّیفین میلّی و سیاسی شعرلری نین توپلوسودور ) چاپ ایلی: ۱۳۸۲.
- 10- فولکلور توپلاما قیلاووزو. ( بۇ اثر, فولکلوروموزو علمی مئتودلارلا توپلاماق اۆچون حاضیرلانمیشدیر. اثرده فوْلکلور توْپلاماق ایسته ینلره گؤستریشلر وئریلیر و اونلار, فولکلوریک قونولار ایله تانیش ائدیلیر. بۇ کیتاب, آذربایجان جومهوریتی, تورکیه, کرکوک و فارس قایناقلاریندان فایدالاناراق, حؤرمتلی قلمداش مهندس عسکر علیایی(یاشیل) جنابلاری نین امکداشلیغی ایله یازیلمیش, ۱۳۸۴- جو ایلده چاپ ائدیلمیشدیر).
- 11- هر باغدان بیر گول مؤلّفین اؤزونون و تهران- کرجده یاشایان بیر سیرا چاغداش شاعیرلرین حیاتی, یارادیجیلیغی و شعر نومونه لری توپلوسودور. مؤلّیف بۇ اثرین توپلایانی، بیر بؤلومونون یازاری، علمی رئداکتورو, اؤن سؤز و آچیقلامالاری نین مؤلّیفی دیر.« چاپ ایلی: 1375»
- 12- گونئی مدنیت اوجاغی(3). مؤلّیفین، هم ده گونئی مدنیّت اوجاغی عونوانلی درنَگین اویه سی اولان، بعضاً ده آیری قلم صاحیبلری¬نین یازدیغی شعرلر و مقاله لر توپلوسو. چاپ ایلی: 1387
- 13- گونئی مدنیّت اوجاغی(4) مؤلّیفین، هم ده گونئی مدنیت اوجاغی عونوانلی درنَگین اویه سی اولان، بعضاً ده آیری قلم صاحیبلری نین یازدیغی شعرلر و مقاله لر توپلوسو. چاپ ایلی: 1388
یاییملاناجاق اثرلری[دَییشدیر]
چاپا حاضیرلانمیش و چاپ اولماقدا اوْلان اثرلری نین سیاهیسی:
14- ناغیللار (گونئی بؤلگه سی روایتلری ایله سایی قیرخدان آرتیق اوْلان, آغیزلاردان توْپلادیغی و کاغیذ اوزَرینه گتیردیگی فوْلکلوریک ناغیللار).
15- شاه بهرام- بانو حوسن. (خوراسان تورکلری نین فولکلوریک – حیماسی- لیریک- اوسطوره وی داستانلارینداندیر کی, مؤلّیف بیرینجی دؤنه اوْلاراق اونو علم عالمینه تانیتدیریر).
16- زین العرب- محمد حنیفه دستانی. (خوراسان تورکلرینین فوْلکلوریک– حیماسی- لیریک داستانلارینداندیر کی, مؤلّیف بیرینجی دؤنه اوْلاراق اونو علم عالمینه تانیتدیریر ).
17- رسول(ص)، ابراهیم ابن محمد و حضرت فاطمه(س)نین وفاتی «اؤزبک تورکجه سینده».
18- قان قیلینجا اوستون گلیر. ( مؤلّیفین چاپ اولمامیش مذهبی شعرلری توپلوسودور ).
19- از هویت زدایی تا هویت خواهی. (بیر حیصّه سی یئرلی و یابانجی باسینلاردا مقاله لر شکیلینده چاپ ائدیلمیش, میلّی وارلیغیمیز و ایجتیماعی پروبلئملریمیز اوزره مقاله لر توپلوسو).
20- مئشین فوْلکلورو.
21- گونئی دئییملری
22- گونئیده ایشلَنَن آتالار سؤزلری.
23- گونئی فولکلور درلَمه لری
24- بوزلو جهنّم. بۇ اثر آذربایجان جومهوریتی نین موباریز شاعیری«امین عابید»( گول تکین)ین شعر توپلوسودورر. اثرین توپلایان و نشر ائدنی علی شامیل, لاتین الیفباسیندان عرب الیفباسینا کؤچورنی ح. م. گونئیلی اوْلموشدور.
25- عمادالدین نسیمی و صمد وورغوندان کؤچورمه لر.
26- گولمه جه لر.«فولکلوردا گولمه لی حئکایه لر، روایتلر، هجولر توپلوسو»
27- دده قورقود کیتابی اوزره. «دده قورقود کیتابی اوزره چئشیتلی قونولارلا باغلی مقاله لر و آچیقلامالار توپلوسو.»
28- درسلیکلر. «دیلیمیز اوزره حاضیرلانمیش سس- صرف درسلیکلری»
29- ائل بیلیملری- ادبیات. «ادبیات و فولکلوروموز اوزره یازیلمیش چوخلو مقاله لر توپلوسو»
30- شهریورین اون ایکیسی. 1324 و 1325- جی ایللرده آذربایجاندا باش وئرن اولایلار و فیرقه دؤولتی نین ایشلری. یازان آذربایجان دموکرات فیرقه سی نین مرکزی شؤعبه سی. دوزَلیشچی و چاپا حاضیرلایان و اؤن سؤز یازان: ح. م. گونئیلی.
رئداکته ائدیب اؤنسؤز یازدیغی اثرلر[دَییشدیر]
اوستاد گونئیلی, آشاغیدا باشلیقلاری وئریلن کیتابلارین علمی رئداکتورو (دوزَلیشچیسی), تنظیم و ترتیب ائدنی و اؤن سؤزلری نین یازانی اوْلموشدور.
الف- چاپ اوْلموش اثرلر:
31- پناه علی- آسیه حئکایهسی. «لیریک- حماسی داستان», یازان: درویش بهروان, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۷۷»
32- سؤنمز ائللرین اوْجاغی. «شعر توپلوسو» یازان: درویش بهروان, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م.گونویلی. « چاپ ایلی: ۱۳۷۸»
33- تورشا- شیرین. «شعر توپلوسو» یازان: صمد مرادی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۷۹»
34- آی ساوالان. «شعر توپلوسو» یازان: بختیار علی مرادی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۰»
35- قانلی بایراق «مذهبی شعرلر توپلوسو» یازان: عباس عباسزاده, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی:1388»
36- میسکین دیوانی. «شعر توپلوسو» یازان: عباس عباس زاده, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸8»
37- چیچکلی داغلار. «شعر توپلوسو» یازان: بخشعلی صحراگرد, علمی رئداکتور, اؤن سؤزونو یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۰»
38- آنا یوردوم بوئین زهرا. «شعر توپلوسو» یازان: درویش بهروان, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۱»
39- آچین پنجره نی. «شعر توپلوسو» یازان: رحیم گؤزل, اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۱».
40- بیزه نه بایرام؟ «شعر توپلوسو» یازان: بشیر فرض اله زاده «درد اوغلو», علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۱»
41- دده م قورقود . (دده قورقود کیتابی نین فارسجایا ترجومه سی) ترجومه ائدن: بهزاد بهزادی, ویراستار: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۱»
42- خزانسیز باهار. «شعر توپلوسو» یازان: عسگر علیایی «یاشیل», علمی رئداکتور و اؤن سؤزونو یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۱»
43- آغلی داغ. «شعر توپلوسو» یازان: ولی شاه محمدی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۱»
44- کؤنول نغمه لری. «شعر توپلوسو» یازان: حسن شایسته, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۲»
45- بولقاوار- یایچی (اردبیل اطرافیندا بولقاوار و یایچی آدلی کندلرین مونوقرافیاسی). یازان: عارف رفیعی, علمی رئداکتور , اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۲»
46- پیامهای نامرئی. «فارسجا نثر», یازان: حسن شایسته, علمی رئداکتور ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۲»
48- قارتال قایناغی. «شعر توپلوسو» یازان: ولی شاه محمدی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۲»
49- آنا. «شعر توپلوسو» یازان: اسماعیل موسی پور. علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی.« چاپ ایلی:۱۳۸۳»
50- یاشا کندیم. «شعر توپلوسو» یازان: درویش بهروان, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۳»
51- آنا یوردوم قیصره. «شعر توپلوسو» یازان: عاشیق رحیم مردانی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۳»
52- منظومه ی روستا. «شعر توپلوسو» یازان: سجاد شاه مرادی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۳»
53- طوفاندی مش غضنفر. «شعر توپلوسو» یازان: صمد مرادی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. .« چاپ ایلی: ۱۳۸۴»
54- گؤزل یاز «شعر توپلوسو» یازان: بخشعلی صحراگرد, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۴»
55- سن گولنده «شعر توپلوسو» یازان: محمد کئشکلانی, علمی رئداکتور : ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی:۱۳۸۴»
56- بایاتی سازی. «بایاتی شعرلری توپلوسو» یازان: سخاوت عزیزی, علمی رئداکتور ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۴»
57- آنا حسرتینده. «شعر توپلوسو» یازان: عسگر علیایی «یاشیل», علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۴»
58- آنا یوردوم کوْمار. «شعر توپلوسو» یازان: میرهادی میرفتحی زاده, علمی رئداکتور ح. م. گونئیلی. «چاپ ایلی: ۱۳۸۴»
59- قایالار ترلانی بابک. «بابکله باغلی تاریخی حادیثه لر توپلوسو» یازان: اصغر بدری اهری, علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۵»
60- گلین- گلین اوشاقلار. «اوشاق شعری توپلوسو» یازان: بشیر فرض اله زاده «درد اوغلو», علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان, یئنی الیفبایا کؤچورن: ح. م. گونئیلی. چاپ ایلی: ۱۳۸۵
61- ال- اله «شعر توپلوسو» یازانلار: تقی ابراهیم خانی- کمال ابراهیم خانی. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۵»
62- آلیشا- علیشاه « علیشاه کندینین مونوقرافیاسی» یازان: عاشیق احد ملکی. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۵»
63- یوخاری طارم.«شعر توپلوسو» یازان: دوکتور قاسمی, علمی رئداکتور, اؤن سؤز و آچیقلامالاری یازان: ح. م. گونئیلی. « چاپ ایلی: ۱۳۸۴».
64- تیکمه داش.«شعر توپلوسو» یازان: رحمان مهرزاد(قاینار). چاپ ایلی: ۱۳۸۵. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
65- یات او یاتان میلّت ایله. «شعر توپلوسو» یازان: محمد سلیم اوْغلو. چاپ ایلی: ۱۳۸۶ علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
66- ایناللی دیوانی. «شعر توپلوسو». یازان: درویش بهروان«ایناللی». چاپ ایلی: ۱۳۸۴ علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
67- آتشین سؤنمه سی. «مرحوم شاعیر آتشین اؤلومو ایله ایلگیلی شعرلر و مقاله لر توْپلوسو» چاپ ایلی: ۱۳۸۱ علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی
68- آیدین- آیگون «عاشیق صنعتی اؤزره رومانتیک درسلیک». یازان علی فرضی زاده «سئل اوْغلو» چاپ ایلی: ۱۳۸۶ علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
69- تیلیم خان دیوانی. توْپلایان: اسدا... امیری. چاپ ایلی: ۱۳۸۶ علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
70- یادنامة تیلیم خان. توْپلایان: اسدا... امیری. چاپ ایلی: ۱۳۸۶ علمی رئداکتور و اؤن سؤزو هابئله متنین بیر حیصه سینی یازان: ح. م. گونئیلی.
71- ناغیل نباتی(1). توپلایان علی اکبر منظوری خامنه. دوزَلیشچی: ح. م. گونئیلی. چاپ ایلی: ۱۳۸۷
72- ناغیل نباتی(2). توپلایان علی اکبر منظوری خامنه. دوزَلیشچی: ح. م. گونئیلی. چاپ ایلی: ۱۳۸۸
73- قورآن- کریمین تۆرکجه ترجومه سی. کؤچورن: عبدالکریم و علی اکبر منظوری خامنه. چاپ ایلی ۱۳۸۶ رئداکتور: ح. م. گونئیلی
74- آغلامالی گولمه جه لر: یازان- توپلایان: صمد مرادی. علمی رئداکتور و اؤن سؤز یازان: ح. م. گونئیلی. چاپ ایلی: ۱۳۸۷.
75- خامنه سرزمین گلها و شکوفه های بادام. نویسنده علی زاهدی پور خامنه. ویراستار و نویسندة مقدمه: حسین. م. گونئیلی. سال چاپ: ۱۳۸۷.
76- اونسوز دا ابدی یم کیتابیندان سئچیلمیش شعرلر. یازان: خلیل رضا(اولو تورک). کؤچورن: حجت هارای. دوزَلیشچی: ح. م. گونئیلی. چاپ ایلی: ۱۳۸۷.
77- قارا میل. بۇ اثر ساوه نین مرغئی کندیندن اوْلان شاعیر علی سیفی نین یازدیغی شعر توپلوسودور. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
78- اونودولماز گونلر یا موغان سفری: یازان صمد مرادی - علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی
79- ائل گؤروشو. شاعیر درویش بهروان ایناللی نین یاراتدیغی ایجتیماعی حئکایه. علمی رئداکتور: ح. م. گونئیلی. نشر انتشارات پینار.
80- دادا. ابوالقاسم حبیبی نین شعر توپلوسو. علمی رئداکتور: ح. م. گونئیلی
81- گونئیده پارلایان اوْلدوزلاردان، پروفئسور محمد مبارز علیزاده نین یاشاییش و یارادیجیلیغی باره ده. یازان علی اکبر منظوری خامنه. علمی رئداکتور: ح. م. گونئیلی.
چاپا حاضیرلانمیش اثرلر[دَییشدیر]
بو کیتابلارین دا چوخو چاپ و نشر ائدیلمیش، بعضیلری ایسه چاپ و نشر اجازه سی الده ائتدیکدن سوْنرا چاپ ائدیله جکلر):
82- کؤنول شراره سی «شعر توپلوسو» یازان: محمد کئشکلانی «دوزَلیشچی و چاپا حاضیرلایان: ح. م. گونئیلی».
83- قرآن و امّت. (قرآندا میلّی مسئله لر), یازان: پروفئسور زهتابی - ویراستار, اؤن سؤزو و اتک یازیلاری یازان, عالیمین بیوقرافیاسینی فارسجایا ترجومه ائدن: ح. م. گونئیلی. (بو اثر فارسجادیر).
84- سارا و محمد اویون اثری و ملیک ممّد یا روبابه خالانین ناغیلی. یازان دوکتور محمد تقی زهتابی - ترتیب و تنظیم ائدن و ایملاء دوزلیشچیسی ح. م. گونئیلی.
85- وطنده ده غربت حیسّی. «شعر توپلوسو» یازان: پروفئسور زهتابی - ترتیب و تنظیم ائدن, آچیقلامالاری یازان و ایملا دوزلیشچیسی ح. م. گونئیلی
86- پروفئسور زهتابی نین عائیله وی شعرلری. «شعر توپلوسو» یازان: پروفئسور زهتابی - ترتیب و تنظیم ائدن, آچیقلامالاری یازان و ایملا دوزلیشچیسی ح. م. گونئیلی.
87- وطن اونودولمور. «شعر توپلوسو» یازان: پروفئسور زهتابی - ترتیب و تنظیم ائدن, آچیقلامالاری یازان و ایملا دوزلیشچیسی ح. م. گونئیلی.
88- پروفئسور زهتابی نین تنقیدی شعرلری. «شعر توپلوسو» یازان: پروفئسور زهتابی - ترتیب و تنظیم ائدن, آچیقلامالاری یازان و ایملا دوزلیشچیسی ح. م. گونئیلی.
89- پروفئسور محمد تقی زهتابی نین توپلادیغی شعر توپلولاری(۶- جیلدده), ترتیب و تنظیم ائدن, ایملا دوزلیشچیسی ح. م. گونئیلی.
90- تئلیم خان دیوانی نین تنقیدی متنی. (تئلیم خان زندیّه و قارجار دؤورونون اوّللرینده, ساوه شهری نین «مرغئی» کندینده یاشامیش, لیریک شعرلر و تایسیز تجنیس شعرلرین اوستادی اوْلموش). شاعیرین دیوانینی توپلایان علی کمالی, تنقیدی متنینی حاضیرلایان ح. م. گونئیلی.
91- اکبرخان رزّاقی نین ۵ جیلدلیک دیوانینا سؤزلوک حاضیرلاما ایشی. (چاغداش شاعیر اکبرخان رزّاقی ساوه شهرینین میصیرقان کندینده یاشامیش, آرتیق ساتیریک شعرلر اوستاسی اوْلموش, هیجری شمسی ۱۳۷۰- ایلده دوغوم یئرینده و تخمیناً ۷۰ یاشیندا دونیاسینی دَییشمیشدیر. او, تۆرکجه شعرلرینده چوخلو عرب و فارس سؤزلری ایشلتمیشدیر). شاعیرین دیوانینی توپلایان علی کمالی, بۇ ۵ جیلدلیک دیوانا تخمیناً حجیم بیر سؤزلوک حاضیرلایان ح. م. گونئیلی اوْلموشدور.
92- آتالار- آنالار سؤزلری خامنه آغزیندا. توپلایان: علی زاهدیپور خامنه. «دوزَلیشجی و چاپا حاضیرلایان: ح. م. گونئیلی».
93- شانجان کندی نین مونوقرافیاسی. یازان: عبدالعلی مجازی(اسلان). چاپ ایلی ۱۳۸۶ علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
94- محبت ماهنیسی ۳- جیلدده. شعرلری قوشان: عباسقلی دهقان. دوزَلیشچی و اؤن سؤز یازان: ح. م. گونئیلی. چاپ ایلی ۱۳۸۷.
95- مش غضنفر داده چات: یازان: صمد مرادی. علمی رئداکتور و اؤن سؤز یازان: ح. م. گونئیلی.
96- من دونیالیق یارانمیشام: یازان: علی محبی(تایماز). رئداکتور و لاتین الیفباسینا کؤچورن: ح. م. گونئیلی. چاپ ایلی: ۱۳۸۷
97- بینیسلی ممّدین مذهبی شعرلری. : یازان: محمد کئشکلانی(بینیسلی ممد). علمی رئداکتور و اؤن سؤز یازان: ح. م. گونئیلی.
98- شاعیر اورَییم. اثر موغانین پارس آباد شهرینده یاشایان شاعیر بختیار علیمرادی نین شعر توپلوسودور. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
99- عؤمرومون آغاجیندان بیر یارپاق. بۇ اثر ده موغانین پارس آباد شهرینده یاشایان شاعیر بختیار علیمرادی نین یاراتدیغی حئکایه دیر. علمی رئداکتور و اؤن سؤزونو یازان: ح. م. گونئیلی.
100- تلَسیک هارا گئدیرسن؟ شبستر شهرینده یاشایان شاعیر داور زمانخانی(دؤنمزین) شعر توپلوسودور. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی
101- یاواش یئری، چوخ یئری! شبستر شهرینده یاشایان شاعیر داور زمانخانی(دؤنمزین) شعر توپلوسودور. علمی رئداکتورو و اؤن سؤزونو یازان: ح. م. گونئیلی.
102 - کربلا: یازان رحمان مهرزاد"قاینار"ین مذهبی شعرلری. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
103- آذربایجان: (شعر توپلوسو) یازان: رحمان مهرزاد. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی
104- گلشن شعر و ادب. فرج ا... شاهی نین فارسجا شعری توپلوسو. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
105- بیزیم یوردوموز. برجعلی شفیع زاده نین تۆرکجه شعرلری توپلوسو. علمی رئداکتور: ح. م. گونئیلی.
106- دورنا قانادیندان دوشن للَکلر(شعر توپلوسو). یازان یوسفعلی گلدسته«قوجا». علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی
107- چیچکلی آغاج. تقی ابراهیم خانی نین شعر توپلوسو. علمی رئداکتور و اؤن سؤزو یازان: ح. م. گونئیلی.
علی کمالی ایله ایشبیرلیگی[دَییشدیر]
هـ- رحمتلیک دوکتور علی کمالی نین اوْرتا ایران تورکلری قایناقلاریندان توپلادیغی (اورتا ایران تورکلری روایتلری اساسیندا) چوخلو فولکلوریک ال یازمالار و سس لئنتلریندن, سایین دوکتور گونئیلی آشاغیدا عونوانلاری وئریلن داستانلارین ال یازمالاری و سس لئنتلرینی آییریب, کؤچوروب, یئنیدن یازیب, تنظیم و ترتیب ائدیب چاپا حاضیرلاییبدیر :
108- کوْراوغلو.
109 - محمود ایله نیگار.
110- عاشیق غریب- شاه صنم.
111 معصوم – افروز.
112- خان عسکر- محبوب.
113- شاه اسماعیل.
114- عابباس- گولگز.
115- کلبی- حوری زاد.
116- همراه- سروناز- ساناز.
117- طاهیر میرزه- زؤهره.
118- محمد- پری.
119- اصلی- کرم.
120- بهرام- گول اندام.
121- صئیدی- پری.
122- صیّاد- سادات.
123- فرهاد- گولشاد.
124- فرشاد- گولشاد.
125- قوربانی – پری.
126- نجف- ماه جمال.
127- ورقا – گولشن.[۱]


text:
اوستاد حسین اسدی آنیلدی
افراسیاب نورالهی
بیلدیینیز کیمی کئچن ایل تخمینا بو واخت، گونئی آذربایجان ساز و تار موسیقی صنعتی آغیر بیر ایتگی وئردی؛ اوستاد حسین اسدی ایتگیسی.
بو آغیر ایتگینین قافیه اوخشاری اولان بیر ائتگیسیده وار؛ بؤیوک بیر ائتگیسی! من اوندان دانیشماق ایستهییرم؛ باخین، اوستاد حسین اسدینین یاشادیغی مقطعی تاریخینی نظرده توتاق؛ هانسی دؤوره تصادف ائدیر؛ هانسی چتین شرایطلرله اوست اوسته دوشور؛ بونلاری بیر گؤزدن کئچیرک. ۱۳۳۷ ه.ش دوغوملو حسین اسدی شاهلیق رژیمی و جوانلیغیایسه انقلابین یاواش یاواش نطفهسی باغلاندیغی دؤوره تصادف ائدیر. آشیق قشمین مبارزه و قوجالیق چاغلارینا تصادف ائدیر. آشیق قشمین قوجالیق چاغلاری، یورغان دؤشهیه دوشدویو واخت دئدییی بیر سؤزو و او سؤزده یاتان آغیر ساز گونلرینه و ایللرینه تصادف ائدیر، دئییر؛ “منی یورغان دؤشهیه قوجالیق، خستهلیک دئییل، سازلارین سیندیریلماسی سالدی”!
بلی! حسین اسدینین سازا باشلادیغی ایللر بو واختا، بو آغیر ایللره و بو آغیر گونلره تصادف ائدیر. شعره گلینجه، اوستاد بولود قرهچورلو، اوستاد شهریار و اوستاد حبیب ساهیره تصادف ائدیر.
نه دئمک ایستهییرم؟!
شاهلیق آسیمیله اویونلاری و سیاستلری قاباغیندا دایانان و صنعت، کولتور و شعریمیزین بایراقدارلاری و مشعلدارلاری ایچریسینده بویلو بویونجا گوروکنلریمیزین ایچریسینده حسین اسدینین اؤز یئری وار.
بو اؤزوموزه قاییدیش و دؤنوشون و دیرهنیشیمیزین چتین و ائنیشلی یوخشلو مرحلهسینده، نئجهکی شعرده سهند(سازمین سؤزو) واردی، شهریار(حیدربابایا سلام) واردی، سازددا آشیق قشم، آشیق پولاد، آشیق حسین جاوان، آشیق خیراله، آشیق همت، آشیق عبدالعلی، آشیق رسول قربانی، … و بونلارین هامیسینین داوامیندا الهی استعدادیلا سیمبوللاشان، ددهلشن حسین اسدس واردی.
بلی! بودور حسین اسدینین بؤیوکلویو. بودور حسین اسدینین داهیلییی و بودور حسین اسدینین اعجازی! یوخسا ائله بئلهسینه حسینمی اولماق اولاردی؟!
بلی! بو آغیر ایتگی، بو بؤیوک ائتگینین ایتگیسیدی.
دونن آخشام، چرشنبه آخشامی، خرداد آیینین اونو، نیاوران کولتور ائوینده(فرهنگسرای نیاوران)، دولت سویهسینده؛ “انجمن موسیقی ایران و بنیاد آفرینشهای هنری ایران”نین همت و دستهییله و عزیز دوستوم بؤیوک شاعیر و آپاریجی و بو تور ادبی و فرهنگی ایشلریمیزین تشببوثکاری سایین خسرو سرتیبی جنابلارینین امهیی و دستهیی نتیجهسینده توتولان تؤرهن و آغیرلاما ائله اوستادین آغیرلیغینجا اولدو و لاییقینجه. من فیکیر وئریردیم؛ صحنهده یئر آلان آشیق و موغام موسیقی گروپلارینین هامیسی و تک تک چیخیش ائدنلرین هامیسی اوستادین اؤز شاگردلری و داوامچیلاریایدی بو ایضاحلاکی، حله اوزاقدا اولانلار و یئتیریب بو مراسیمیه گلمهینلرده واردی. آد چکمیرم و آدلارینی سیرالامیرام چونکو قلمدن دوشنلر اولار و یاخجی اولماز. آما بو غرور وئریجی آغیرلاما مراسیمینده بیر داحا اوستادین بؤیوکلویونه باش ایدیم و غرور و افتخار حیسی کئچیردیم. یولو داواملیدی اوستادین و بوندان گؤزهل هئچ نه اولا بیلمیز!


text:
آلساندرو آندراده دا آلیویرا
آلساندرو آندراده دا آلیویرا (اینگیلیسجه: Alessandro Cambalhota) (دوْغوم:۲۷ مهٔ ۱۹۷۳ (۴۹ یاش) Teixeira de Freitas) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلساندرو آندراده دا آلیویرا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- فلومیننزه کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مینیرو کولوبونون اویونچولاری
- کورینتیانس کولوبونون اویونچولاری
- فیقورنسه کولوبونون اویونچولاری
- جوبیلو ایواتا کولوبونون اویونچولاری
- پورتو کولوبونون اویونچولاری


text:
آلساندرو ماندزونی
آلساندرو ماندزونی (اینگیلیسجه: Alessandro Manzoni) شاعیر و یازیچی - ۷ مارس ۱۷۸۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸ ایل عومر ائلهییب و ۲۲ مئی ۱۸۷۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alessandro Manzoni»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلساندرو ماندزونی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
جولان تپهلری
جولان تپهلری ویا قولان تپهلری (عرب. هضبة الجولان و یا مرتفعات الجولان عبری. רמת הגולן، راماتا قولان ) — سوریهنین گونئیباتی، ایسراییلین قوزئیدوغو اراضیلرینده یئرلشن تپهلیک اراضیلر. جولان تپهلری لوبنان، اوردون و سوریه ایله سرحد اراضیده یئرلشیر. اراضیده زنگین سو قایناقلاری وار. جولان تپهلری سوریهنین اراضیسینده یئرلشسه ده، 1967-جی ایلده باش وئرمیش آلتی گونلوک ساواش زامانی ایسراییل طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدیر. 1981-جی ایلده ایسراییل قولان تپه لرینی اؤز اراضیسینه قاتدیغینی رسمن اعلان ائتمیشدیر. بین الخالق تشکیلاتلار ایسه، بو اراضینی ایسراییل طرفیندن ایشغال اولونموش سوریهاراضیسی حساب ائدیر.
25 مارس 2019-جو ایلده آمریکا ایسراییلین جولان تپهلری اوزریندهکی حاکیمیتینی تانییان ایلک دؤولت اولموشدور.[۴]
اتکیازیلار دَییشدیر
- ^ Israel to send 250,000 settlers to occupied Golan
- ^ Statistical Abstract of Israel 2018, 2.17. Israel Central Bureau of Statistics.
- ^ Golan Heights profile 25 March 2019 BBC
- ^ "Kreml ABŞ-ın İsrailin xeyrinə çıxardığı qərara münasibət bildirib" (az.).


text:
گونئیده ادبی تنقید، ادبیاتین آپاریجی گوجونه چئوریلمهلیدیر…
اسمیرا فواد
قئید ائدک کی، سون ایللرده بو ساحهده خصوصی جانلانما حیس اولونور. اوللر دقتدن کنار قالمیش ادبی تنقیده بؤیوک ماراق، رغبت و دقت آرتمیشدیر. ادبی تحلیل یازیلاری ایله مطبوعاتدا آرا-سیرا چیخیشلار ائدن، ادبی تنقید ساحهسیندهکی بوشلوقدان، شعر توپلولارینداکی قصورلاردان یانا بیر ضیالی ناراحاتلیغی دویان «جعفر بزرگامین» ده بو ساحهدهکی ایرهلیلهییشی نظردن قاچیرمیر: «آنجاق گنجلریمیزین شعرینین نئجهلیگی و خاراکتئری اوست-اوسته شعارچیلیق و اؤیود-خطابهدن اوزاقلاشماق، شعرده دیل و فورمانین اؤنمسنمهسی، اؤزل شاعرانه باخیشلار، غزل، فولکلور، عاشیق شعری، مودئرن، پوستمودئرن شعر ائستئتیکا ایزلرینین گؤرونمهسی اولوب. بو گون شعریمیزین قارماقاریشیق دورومو، افراط-تفریط و آنارخیزمیندن آرینیب-دورولوب، ساغلام و دوغرو آخیمی، خاراکتئری آیدینلاشمالیدیر. شعر توپلولاری دؤنه-دؤنه چاپدان بوراخیلیب یایینلانیرلار و بیر پروفئسیونال تنقیدچی بوشلوغوندا دوروملاری آیدینلاشماییر. پروفئسیونال ادبیاتیمیزدا بو اوزدن یارانا بیلمهییب. “جعفر بزرگامین»ینده سؤیلهدیگی کیمی، بو گون چاغداش گونئی آذربایجان آیدینلارینی ان چوخ دوشوندورن مسئله اؤلکه ده محض پروفئسیونال ادبیاتین یارانا بیلمهمسینین سببلریدیر. تانینمیش ادبیاتشناس عالیم صابر نبی اوغلو، چاغداش شاعرلریمیزدن: هادی قاراچای، نادر ازهری، همت شهبازی، سایمان آروز و …. بونون سببینی گونئی آذربایجان ادبیاتیندا بو گون یئری داها چوخ حیس ائدیلن تنقیدچیلرین، ادبی تنقید خاراکتئرلی یازیلارین یئترینجه اولماماسیندا گؤرورلر. گنج یازار ملیحه عزیزپور یازیر: «ادبیاتیمیزین داها دا انکشاف ائدیب ایرهلیلهمسی اوچون تنقیدچیلره چوخ احتیاج وار.» یعنی اؤزللیکله گنج یازیچی نسلینین داها دا گوجلنمهسی اوچون تنقیدچینین اولماسی چوخ اؤنملیدیر. چونکی تنقیدچی یازیلان اثرله اوخوجو آراسیندا بیر کؤرپو کیمی ساییلماقدادیر و یارانان هر صنعت تورو اؤزللیکله ادبی اثرلرین یئنی قازانجلارینا یول آچار. بو گون بو بوشلوق گئتدیکجه داها قاباریق حیس اولونماقدادیر. قئید ائدک کی، باریش، ائلدار موغانلی، سلیمان ثالث، نیگار خیاوی، مرادعلی قافلانتی (قریشی)، علیرضا میانالی و باشقالارینین یارادیجیلیغی حاقیندا ماراقلی مقالهلر یازان اونلو شاعر و تدقیقاتچی «احمد آلوو»ون چاغداش دؤور یازارلارینین بدیعی ارثینه، یئنی یارانان اثرلره ادبی تنقیدین یئنی مناسبتینه حصر ائتدیگی «ادبی-تنقیدی آراشدیرمالار»، همت شهبازینین «معاصر گونئی آذربایجان شعرینین تنقیدی»، ایواز طاهانین «دیل وارلیغین ائویدیر»، جعفر بزرگامینین «چاغداش ادبیاتین تنقیدی»، نادر ازهرینین «مقالهلر» آدلی کتاب و توپلولاری دا گونئی ادبیاتشناسلیغیندا موجود اولان بوشلوغو دولدورماق یؤنونده آتیلمیش مهم آددیملاردیر. بو اوغورلو آددیملارین سیراسینا ایواز طاهانین «دیل وارلیغین ائویدیر» کتابی حاقیندا هادی قاراچایین «دیل وارلیغین ائوییمیش» آدلی بؤیوک حجملی تحلیل-اینجلهمه یازیسینی و قادر جعفرینین «پوئما اؤزللیگی و پوئتیکا گؤزللیگی (قئیدلر)»ینی و کیان خیاوین و رقیه کبیرینین «سوسنبر یازیلاری» ایله باغلی قلمه آلدیغی «نانه یارپاغیندا قادین هؤرومجک» و «ائویم» ده شامانیزم، مارکسیزم و جهنمین قیزغین سویوغو (رقیه کبیرینین «ائویم» رومانی اوزرینه بیر باخیش)» و شاعر ائلشن بؤیوکوندین «کیملیک مسئلهلری و یازارلارین کیملیگی»، «موغانین ادبی محیطی و «قانلی گونش» پوئماسی باره ده» آدلی یازیلارینی دا علاوه ائده بیلریک. بو ادبی تنقید خاراکتئرلی آراشدیرمالارین ایچریسینده «پوئما اؤزللیگی و پوئتیکا گؤزللیگی»نی اینجلهین قادر جعفرینین چاغداش دؤورده منظومه سؤزونون اولکی موقعینی ایتیرمهسی مسئلهسینه مناسبتینی اؤرنک اولاراق گؤسترمک ایسته-ییرم، طبیعی، خیردا املا یانلیشلارینی اصلاح ائتمکله: «منظومه سؤزو پوئما قارشیسیندا کئچرلیلیگینی ایتیریب و تجرید اولونوب. بونون سببی ایسه چاغداش پوئماچیلیقدا نظم و دوزهنین ایتمهسی ایله یاناشی سربست پوئمالارین اورتایا گلمهسیدیر. دیگر یؤندن چاغداش دؤورده کلاسیک پوئمالار بئله، ماهیتجه فرقلنرک یالنیز ناغیل، روایت خاراکتئرینی ایتیریب. بونا آچیق-آیدین اؤرنک ایسه شهریارین «حیدربابایا سالام» و «سهندیه» پوئمالاری، بختیار واهابزادهنین «موغام» و «گولوستان» پوئمالاری، زهتابینین «شاهین زنجیرده» پوئماسی و باشقالاری اولا بیلر. وورغولانان پوئمالاردا روایت ائتمک عنعنهسی قالیرسا دا، آرتیق ناغیلچیلیق دویولماماقدادیر. دونیا ادبیاتیندا تانیش اولدوغوموز مودئرن پوئمالار ایچینده ت.س.ائلیوتون «چوراق اؤلکه»سی و چاغداش ادبیاتیمیزدا ناصرمرقاتینین «تالانمیش گونش» کتابیندا همین آدی داشیان پوئمانین و «یاد تورپاغیم» پوئماسی-نین آدینی چکمک اولار. مودئرن پوئمالار روایت عنعنهسینه صادق قالیبلارسا دا، مودئرن ائستئتیکا اساسیندا قورولوب… ”
گونئی آذربایجاندا ان اساس پروبلئمین آنا دیلی مسئلهسی، ایکینجی پروبلئمین ایسه ادبی تنقیدین ضعیفلیگی-نین اولدوغونو بیلدیرن رقیه کبیری وضعیتین سببینی آنا دیلینده تحصیلین اولماماسی ایله ایضاح ائدیر و سؤیلهییر کی، پروفئسیونال تنقیدچیمیز اولماماسی سببیندن اثرلر جیدی حالدا تنقید اولونمور. ادبی تنقید بوشلوغو، محافظهکار و پاتریارخال پسیخولوگییا، اؤی منی-اؤیوم سنی جرگهلری و … ندنلرین اوجباتیندان ادبیاتیمیزین دورومو بیز گنجلری چوخ کدرلندیریر.
دوقتور.حسین سلیماناوغلو پروفئسیونال تنقیدین و تنقیدچیلرین یارانماسینین ضروریلیگیندن بحث ائدرکن دئییر: «بو گون هر زامانکیندان داها چوخ شعریمیزین تنقیده و تنقیدچیه احتیاجی واردیر. بیر فرانسیز تنقیدچیسی: ” پیس بیر تنقید بئله، یولگؤستریجی اولا بیلر ” – دئییر. بیزده ایسه نه یازیق کی، پیس بیر تنقیدچی بئله، یوخدور.»
۲۰۱۳-جو ایلده اوشاق ادبیاتینین انکشافی دا ادبی پروسسین اساس هدفلریندن اولموشدور…
ادبیات، میللی-مدنی ارثیمیزین، ائلجهده نسلیمیزین داوامچیلاری، آیدین صاباحیمیزین قارانتی، گلهجگیمیز دئدیگیمیز اوشاقلارین ساغلام روحلو، صاف عقیدهلی، ساوادلی و هرطرفلی انکشاف ائتمیش اصل وطنداش کیمی یئتیشیب فورمالاشماسی اوچون اوشاق ادبیاتینا بوتون زامانلاردا بؤیوک احتیاج اولموشدور. لاکین آذربایجاندا اوشاق ادبیاتینین یازیلماسی و نشری ساحهسینده همیشه معین بوشلوقلار اولموش، عموم ادبیاتدان فرقلی اولاراق اوشاق ادبیاتینین انکشاف یولو همیشه اوغورلو، هامار و محصولدار اولمامیشدیر. اوزون عصرلر بویو اوشاق ادبیاتینین انکشافی لنگیمیش، «بوستان»، «گولوستان»، «دیوان حافظ»، «ابوعلی سینا»، «نان و حلوا»، «تاریخ نادر»، «سرباز» و سایره. مقابیلینده آذربایجان تورکلرینه اؤز دوغما دیللرینده اوشاقلارین مطالعهسی اوچون اثر یاراتماغا امکان وئریلمهمیشدیر. اونا گؤره ده قدیم و اورتا عصرلر ادبیات خزینهسی اوشاق مطالعهسی اوچون نظرده توتولاراق یازیلان کتابلار باخیمیندان کاساددیر. بو معنادا آذربایجان اوشاق ادبیاتی مفهومو دا یئنی دؤوره – اون دوققوز عصره عاید ادبی-پئداقوژی حادثهدیر… اون دوققوز و ییرمی عصرین اوللرینده کیفایت قدر اجتماعی و دینی مضمونا، اخلاقی-دیداکتیک پافوسا، ائستئتیک تاثیر گوجونه مالیک اولان اوشاق اوخوسو نمونهلرینین یارانماسینا باخمایاراق، بو زنگین خزینه ایندییه قدر توپلانیب، بوتؤو حالدا آراشدیریلمامیش، نشر ائدیلرک خالقا چاتدیریلمامیشدیر. تصادوفی دئییل کی، بو گون بیزیم آ.باکیخانوو، س.ه.شیروانی، م.ه.صابر، آ.سحت، آ.شایق، س.س.آخوندوو استثنا ائدیلرسه، اونون انکشافی یولوندا بؤیوک امک صرف ائتمیش، میرزه نصرالله، حاجی سید و جلال اونسیزادهلر، حسنعلی آغاخان قاراداغی، چرنیایئوسکی، صفرعلی بی ولیبیاوو، احمدبی جاوانشیر، محمدتاغی صدقی و دیگر گؤرکملی نمایندهلری حاقیندا تصووروموز بئله یوخدور. اونلارین بعضیلرینین آدلارینی ائشیتمیش اولساق دا، اثرلریندن خبرسیزیک. بو معنادا اوشاق ادبیاتیمیزین انکشاف منظرهسینده آغ لکهلر سیخ-سیخ نظره چارپیر. لاکین بو سیاسی آب-هوا، اؤگئی مناسبت آرتیق آرخادا قالمیشدیر. بو گون وطنین هم قوزئیینده، همده گونئیینده تاریخین مختلف مرحلهلرینده خالقین یاراتدیغی معنوی ثروتی هئچ بیر استثنایا یول وئرمه دن بوتؤو حالدا آراشدیریب اوزه چیخارماق، تبلیغ ائدیب گئنیش اوخوجو کوتلهسینین قیدا منبعینه چئویرمک یازارلاری، ضیالیلاری دوشوندورن اساس مسئلهلردندیر. قئید ائدک کی، گونئی آذربایجاندا و ایراندا اوشاق ادبیاتینین تملینی صمد بهرنگی میللی سیاسی حرکاتدا فعال اشتراک ائدن مسلکداشی و قلمداشی مرضیه اوسکولو «دالغا» ایله بیرلیکده قویموشلار.
بو گون گونئیده «اوشاقلارینیزین گؤز یاشلارینی قورویون، قوی اؤز چاغیندا اونلار سیزین قبرینیزین اوستونه تؤکولمهیه یارایا بیلسین»(پیفاقور)، حقیقتینی آنلاییر و گئرچکلشمهسی اوچون اوشاق ادبیاتی نمونهلرینین یارانماسینا و آراشدیریلماسینا چاغداش دؤورده داها چوخ اهمیت وئریرلر. تانینمیش شاعر و تنقیدچی همت شهبازی آذربایجان ادبیاتیندا ایلک اوشاق شعری کیمی محمد فضولینین ایکی یوز بیتدن عبارت «صحبتالاثمار»(مئیوهلرین صحبتی) آللئقوریک مثنویسینی قبول ائدیر و یازیر کی، بو کتاب ۱۹۵۸-جی ایلده باکیدا حمید آراسلی طرفیندن یاییلیب. کامیل میرباغیروو طرفیندن نثره چئوریلرک اوشاقلار اوچون حاضیرلانیب و تبریزده ۱۳۷۶ (۱۹۹۷)-جی ایلده «اسمر» نشریاتی طرفیندن یاییملانیب. اثرین بؤیوکلر اوچون یازیلماسینی دویوروق؛ آنجاق دریندن فیکیرلشدیکده، یئنی چاغدا «جیزگی فیلملری»، تمثیلی (اللئقوریک) بیچیمده اوشاقلار اوچون حاضیرلانماسینی گؤرنده، «صحبتالاثمار»ین دا اوشاقلار اوچون تمثیلی بیر دیلایله یازیلدیغینی دویورسان. بونا گؤره آذربایجانین ایلک اوشاق شعری (بلکه ده من دئیردیم شرقده) فضولییه عایددیر.
همتین بو مثنوینین ماهیتینه وارماسی دا دوشوندوروجودور: «شاعر بو کتابدا مئیوهلرین دیلی ایله، اؤز اؤیودسل (نصیحتآمیز) سؤزلرینی دئییر و هر بیر مئیوه اؤزونون خاصیتیندن دانیشیر. شعرده مئیوهلرین خاراکتئری واردیر. فضولی مئیوهلرین خاصیتلرینه اویغون سؤزلردن فایدالانیر. شاعرین بو وصفلرینده بوتون مئیوهلر اؤزو-اؤزلوگونده تایسیزدیر. هئچ بیر مئیوه، باشقا مئیوهلرین یاخشیلیغینی گؤرمک ایستمیر و هر بیری اؤزونو یاخشیلارین ان یاخشیسی بیلیر. سوندا باغا سیاحته چیخان آدام دا ائله اونلارین یاراتدیغی بو اویومسوز دونیالاریندان قاچماق فیکرینه دوشور. بو مئیوهلر آراسیندا هئچ بیر فیکیر و دویغو بیرلشمهسی یوخدور. اونلارین هر بیریسینین داورانیشی «بوردا منم، باغداددا کور خلیفه» ضربالمثلینی یادا سالیر.»
اکبر آزادین «فیرنگیز ایله قیرمیزی دون»، رامین جهانگیرزادهنین «آی سودا»، زهره وفایینین «ال-اله. اوشاق مکتبی – ۳»، «آنا. اوشاق مکتبی – ۵»، معصومه اژدرینین «بیز قوردوق»، پرویز فروهرین «خوروزون پولو»، یاقوب ویلهئم قیرئیم- صمد جبارپورون «خوشبخت اوغلان»، رقیه علیقلیانین «لای-لای چالدیم یاتینجا»، بئش. سوتایئو و ائلدار م. صادقین «مییوو ائلهین کیمدیر؟»، محمد آبدینپورون «آلقیش عمی»، «یاغیش»، فاطمه میر حسنپورون «درسه گئدن بیر اوشاق»، «شیر و سیچان»، «موللا نصرالدین یولدا» و «سِحرلی توربا»، هاشیم ترلانین «اوشاق دونیاسی»، مرتضی مجدفرین «ایشلر و اوشاقلار: باخ گؤر کیمدیر، نچیدیر»، فریده دادخواهین «گؤیقورشاغی»، زهرا ولیزاده و م.شیمشگین «آچیل چتیریم، آچیل»، محمدرضا اسماعیلزادهنین «مئیوهلرین صحبتی»– «صحبتلاثمار» چشمهسیندن و س. اثرلری «اورمو توروز»سایتیندا یاییملانمیشدیر.
چاغداش گونئی آذربایجان ادبیاتینین محصولدار یارادیجیلیغا مالیک نمایندهلریندن بیری اولان رامین جهانگیرزاده اوچ جیلدلیک «پئشه لر» و «عاییلهلر» آدلی اوشاق شعر مجموعهسینی حاضیردا چاپا تقدیم ائتمیش، «دویمورام سنی ایچمکدن»(یئنی ساتیریک شعرلر)، «مایاللاق» (ساتیریک نثر اثرلری)، «مینیمال ساتیریک شعر و نثر اثرلری» – بیر و ایکی جیلد، همچنین اوشاقلار اوچون یازدیغی «سئل قیزی»، «نازلی»، «الیفبا»، «دؤرد فصیل»، «خاللی و آللی»، «قاریشقام»، «رقملر»، «بویالار»، «چییلک»، «ائلای و ایلکای»، «حئیوانلار» (۳ جیلدد)، «کوچه»، «تیراختور باسدی گازا»، «دؤرد فصیل» شعر، «اورخان و مانی» حئکایه مجموعهلرینی ایسه نشر اوچون حاضیرلامیشدیر. گونئیده «اوشاقلارین بؤیومه و انکشاف، خیال، دویغو، دوشونجه و دویارلیلیقلارینا، ذؤوقلرینه اَییلرکن اَیلنمهلرینده اشتراک ائتمک مقصدییله رئاللاشدیریلان جوجوقسو بیر ادبیاتا» سون دؤنملرده ماراغین بو درجهده آرتماسی و انکشافینین تامینیله باغلی چالیشمالار اوزرینه نادر ازهرینین یازدیغی فیکیرلرین تام بیر گئرچک اولدوغونو یانسیدیر: «ایندیکی واختدا، گؤزل بیر کتابچی دوکانینا گیرن بیر اوشاق بؤیوک بیر احتماللا ایستهدیگی کتابی تاپا بیلر. شکیللی، رسیمسیز ماجرا رومانلاری، پری ناغیللاری و افسانهلر، فانتاستیک، اؤزیاشام احوالاتلاری، تاریخ کتابلاری، طبیعتله علاقه دار کتابلار، شعرلر، قیساجا، یئر اوزونده وار اولان هر شئیله علاقه دار دوزونلرله کتاب رفلری دولدورار. بو گون کتاب اوخویان اوشاق سایی کؤهنهسینه گؤره چوخ آرتدی. کتاب ساتین آلماغا گوجو چاتمایان اوشاقلار اوچون خالق کتابخانالارینین اوشاق کتابلاری حیصهسیندن داواملی اولاراق بورج کتاب آلینا بیلر. بیر چوخ مکتبین ده اؤز خصوصی کتابخاناسی واردیر. ایندیکی واختدا اوشاق کتابلارینین هم تعلیمچی، همده اَیلندیریجی اولماسینا اهمیت وئریلیر. آما کؤهنهدن بئله دئییلدی، اوستهلیک اوشاقلارین اوخویاجاق کتاب تاپمالاری آسان اولموردو. اون یئددی عصرین اولینده یاشامیش بیر اوشاقلا بو موضوعدا کونوشا بیلسیدینیز، اوخوموش اولدوغو کتابلارین آزلیغینا و بونلارین یالنیز بیر نئچهسینین اوشاقلار اوچون یازیلمیش اولماسینا شاشاردینیز. بوندان ۱۵۰ ایل اولینه قدر کتاب دئییلینجه، اوشاقلارین عاغیلینا، باشدان سونا یاخشی داورانیش قایدالاری ایله دولو درس کتابلاری گلیردی. تعلیمچی کتابلارین یانیندا اوشاقلار اوچون ماراقلی، اَیلندیریجی کتابلار یازیلماغا باشلانالی چوخ اولمادی».
منبع: http://edebiyyatqezeti.net/?p=769#more کوچورن: ائلیار پولاد


text:
آخیجی بیر کیملیک اولاراق تورکلوک
بو یازیدا ایکی سوالا توخوناجاغام: داخیلی موستملکهچیلیک ایراندا موختلیف تورک قروپلاری آراسیندا علاقهلرین دییشمهسینه و اینکیشافینا نئجه تأثیر ائتدی؟ و آذربایجان تورکلری آراسیندا گوج موناسیبتلرینی نئجه دییشدی. بو ایکی سوالین جاوابینی آراشدیراراق بئله قناعته گلهجهیم کی، آذربایجاندا گوج موناسیبتلرینین دییشمهسی یؤنونده موختلیف تورک قروپلاری آراسیندا علاقهلرین کسیلمهسی تورک کیملیگینین تجرید اولونماسینی، هوموگئنلشمهسینی و آرادان گئتمهسینی گوجلندیرن مکانیزملردیر. چونکی او حالدا داخیلی موستملکهچیلیگین تورک کیملیگی قارشیسیندا ایلکین هدفینه چاتماسی، یعنی اونو تامامیله یوخ ائتمه هدفینه نایل اولماسی چوخ آسان اولاجاق و بونون قارشیسینی آلماق اوچون تورکلویون نییه آخیجی بیر کیملیک کیمی گؤرونمهسی لازیم اولدوغونو ایضاح ائدهجهیم.
ایراندا موختلیف تورک قروپلاری آراسیندا علاقهلری کسمک ایستهیی
ایراندا موختلیف تورک قروپلاری مؤوجوددور کی اونلار آذربایجانلیلار، قاشقایلار، خوراسانلیلار، تورکمنلر، خلجلردن و سایرهدن عیبارتدیرلر. بو قروپلارین هر بیرینین تاریخ و ایقلیم جوغرافییاسی فرقیلیلیگی اطرافلی موذاکیره اولونا بیلر، لاکین بو متنده مهم اولان اودور کی، ایراندا آسیمیلاسیون و مرکزلشمه پروسئسی نتیجهسینده تورک قروپلاری آراسیندا بیر نئچه شکیلده علاقه کسیلیب. مثال اوچون ۱۳۱۶-جی ایلده کئچمیشدن بختیاری لر و قاشقای تورکلرینین وطنی کیمی تانینان چهارمحال ویلایتینده تورکجهنین ایجتیماعیتده دانیشیلماسینین قارشیسینین آلینماسی امری وئریلمیشدیر. ایرانین چاغداش تاریخینده آسیمیلاسیون پروسئسینی معین ایستیقامتده ایرلی آپاران اوخشار امرلر اصفهان و همداندا دا اولوب.
بو پروسئسین نتیجهلریندن بیری ایرانین مرکزینده یاشایان تورکلر آراسیندا علاقهلرین کسیلمهسی اولوب. بو گون تورکدیللی جمعیتلرین بوتؤولویو باخیمیندان قئید اولونان بوتون قروپلار آراسیندا آیریلیق یارانیب. قئید ائتمک یئرینده اولار کی، بوتؤولویون پوزولماسینین بهرهلریندن بیری هر شئیدن چوخ تورکلری فیزیکی شکیلده آرادان گؤتورمک و کمیت باخیمیندان آزلیق وضعیتینه گتیرمک (آزلیقلاشدیرما، اقلیتسازی) سیاستی ایله باشلایان، داها سونرا گوج موناسیبتلرینده داها یومشاق و مورکّب پروسئسلرین حیاتا کئچمهسی ایله نتیجهلهنن «تورکلردن آزلیق یاراتما» لاییحهسینین ایرلیلهمهسیدیر. مثال اوچون آروین قائمیان، «بوتون یوللار تهرانا آپاریر» (همه راهها به تهران ختم میشوند)کیتابیندا، ایراندا تورکلرین آزلیقلاشماسی و یادلاشماسی پروسئسینین سایجا آزلیقلاشدیرما سیاستی ایله موشاییعت اولوندوغونو دئییر. چونکی داخیلی ایستحصالین، سیاسی حاکمیتین اؤتورولمهسی و اهالینین اکثریتی تورکلره عایید ایمیش.
تورکلر آراسیندا آزلیق وضعیته گتیریلن قروپلار
اهمیتلی مسئله بودور کی، بو گون تورکلر آراسیندا علاقهلرین کسیلمهسینین نتیجهسیده بیر شخص آذربایجان اراضیسیندن کناردا تورک اولدوغونو ادعا ائدیرسه، ادعاسینی ثبوت ائتمک اوچون «من تورکم» دئمکدن کنارا چیخمالیدیر و قاشقای و یا خلج کیمی باشقا کیملیک ایدئنتیفیکاتورو(تانیملاییجی) آرتیرمالیدیر. بو سببدن تورک اهالیسینین پارچالانماسیندان چوخ کئچمهسه ده، نتیجه بو گونهدک داوام ائدیر و بو آیریلیق تورک کیملیگینین اؤزونون پارچالانماسینا دا یول آچیب. بو سببدن حاضیردا تورک کیملیگی هر شئیدن چوخ آذربایجان تورکلرینین کیملیک ایدئنتیفیکاتورو کیمی ایستیفاده اولونور. بو دا تورک کیملیگی داخیلینده محو ائدیلمهسی آسان اولان تورک آزلیقلاری یاراتما پروسئسینین ایرلیلهمهسینه گتیریب چیخاریب.
نتیجهده قاشقایلار، خوراسانیلر، خلجلر، تورکمنلر و دیگرلری تورک اولدوقلارینی ثبوت ائتمک اوچون گئدهجکلری یول اوزوندور. اونلار حتی تورکلرین اؤز ایچینده بئله آزلیق وضعیتینه گتیریلیبلر. اونلارین پروبلئملری و آسیمیلاسیون ایله آپاردیقلاری ساواشلار آذربایجان تورکلرینین موباریزهسیندن داها فرقلیدیر. میثال اوچون خلج تورکلرینین اصلینده تورک اولمادیقلارینی، بو و یا او فارس قروپونا عایید اولدوقلارینی ادعا ائدرک خلجلیگی تورکلوک یئرینه قویماق ایستهییرلر. یاخود تورک کیملیگینی شیعه دینی کیملیگینه ائله باغلاییرلار کی، تورکمنلر – ایرانداکی سوننی تورکلرین ان بؤیوک قروپو- تورک کیملیگیندن اوزاق قالسینلار. خبر آگئنتلیکلرینین بایکوت ائتدیگی قاشقای تورکلرینی (کؤچری حیاتدان) بیر یئرده مسکونلاشدیرماق و اونلارین توپراقلارینی اله کئچیرمک پروسئسلرینی سؤزو گئدن پروبلئملر سیاهیسینا آرتیرماق مومکوندور.
دئمهلی بو گون ائله بیر دؤوردهییک کی، تورکلر آراسیندا دئموقرافیک و کیملیک علاقهلرینین کسیلمهسی، اونلارین تجروبهلرینین و حتی همرایلیکلرینین ده قیریلماسینا سبب اولوب. بیر زامانلار قوم، مرکزی و ساوه مرکزیتلی اولان خلج تورکلرینی آذربایجان تورکلریندن آییرماق ایمکانسیز ایدی. لاکین ایندی ایش او یئره چاتیب کی تامامیله حاشییهلشمیش و آزلیق وضعیتینه گتیریلمیش قروپ کیمی اونلارین باشقا تورک قروپلاری ایله هئچ بیر یاخین علاقهلری یوخدور.
قاشقای طایفالارینین بؤلگهلرینده تورکجه دانیشماغا قاداغا قویولماسی، ائلهجه ده اؤلکه مرکزینده هئچ بیر تورک قروپونا باغلانمادان تورپاق ضبطینه دؤزوملولوک و «تاختا قاپی» سیاستینین گئنیشلندیریلمهسینین نتیجهسی بوتون تورک آزلیق قروپلارینین محو ائدیلمهسیندن باشقا بیر شئی اولماییب. لاکین قئید ائتمک لازیمدیر کی، بئله بیر آرادان قالدیرما پروسئسی هئچ بیر حالدا تاریخ یاراتما و تجریدله محدودلاشمیر، عکسینه بونلار دیل و مدنیتین حاشییهلشمهسی و سونوندا بوتؤو بیر ائتنولینقویستیک قروپون سیرادان چیخاریلماسی اوچون موقددیمهدیرلر. میثال اوچون ایراندا آذربایجان تورکجهسی استثنا اولماقلا، بوتون تورک دیللری حساس دیللر سیراسیندادیر و اونلارین حساسلیق درجهلری آزلیق وضعیتینه گتیرمک، آسیمیلاسیون و حاشییهلشمهیه معروض قالما شدتینه باغلیدیر؛ خلج و خوراسان تورکجهسینین تام شکیلده محو اولماق تهلوکهسی ایله قارشی قارشییا قالدیقلاری کیمی. دئمهلی تورکلری فیزیکی اولاراق یوخ ائدیلمهسی ایله باشلایان و سوندا تورکلر آراسیندا آزلیق وضعیتینه گتیریلمیش تورک قروپلارینین یولو ایله آرالارینداکی همرایلیگین قیریلماسینا سبب اولان آسیمیلاسیون پروسئسی، مارژینال قروپلارین مدنی سرمایهسی و کیملیگینین محویندن باشقا هئچ نه ایله نتیجهلنمهییب.
آذربایجان مرکزلی اولماق آذربایجانی خیلاص ائده بیلرمی؟
بس بو، یالنیز آذربایجانلی اولمایان تورک قروپلارینا تأثیر ائدیب؟ جاواب خئیردیر و بونو آراشدیرماق اوچون آذربایجان تورکلرینده اوخشار آسیمیلاسیون سیاستینین ایندییه قدر نهلر ائتدیگینی آراشدیرماق لازیمدیر. دوغرودان دا، اگر چوخلوق قروپ هر هانسی بیر شکیلده بؤلونوب و آزلیق وضعیتینه سالیناراق محو ائدیلهجکسه، او زامان نییه بو قروپلارین هر بیری آرادان قالدیریلدیقدان سونرا، قالان بؤیوک قروپ اوزرینده عینی پروسئس یئنیدن حیاتا کئچیریلمهسین؟ بیز ائله بیر دؤوردهییک کی، آذربایجان مرکزلی اولماق بئله آذربایجانی خلاص ائتمک اوچون کیفایت ائتمیر.
تورکلوکدن آذربایجانلی، قاشقای، خلج و سایره کیمی آزلیقلاری یارادان پروسئس، آذربایجانین اؤزونده ده «زنجاندان بئلهیه (بو اله)» و «زنجاندان ائلهیه (او اله)» کیمی گئوسییاسی آزلیقلاری یارادان پروسئسه بنزهییر. اؤلکهنین چاغداش تاریخینده تاریخی-ایجتیماعی کئچمیشه مالیک اولان بو پروسئس، اونو گؤستریر کی زنجانلا تهران آراسیدا یاشایان آذربایجان تورکلرینی آذربایجاندان اوزاقلاشدیرماق اوچون باشقا بیر آزلیق یاراتماق سیاستی گئدیر. بو آیریلما آذربایجان مرکزچیلیگینین باشقا وئرسییالارینی دیگر تورکلر آراسیندا دا رئپروداکسییا ائدیر. بو هم ده تاریخی بیر آزلیق وضعیتینه گتیرمه سیاستی داخیلینده آزلیق قروپلارین بیر بیریندن اؤزگلشمهسینه اساسلانیر. اونا گؤره ده «ائششهیین دیلی خلجدیر» کیمی مئکانیزم، «زنجاندان او اله»-نی «اؤزو» سایمایان، عینی درجهده تورک کیملیگی داشیمادیغینی مودافیعه ائدن و اونلاری «ساختا تورک» آدلاندیران مئکانیزمین اوخشاریدیر.
حاضیردا ایراندا موشاهیده اولونان تک تورک کیملیگی آذربایجان تورکلویودورسه، آذربایجان تورکلویونده یئرلشمک اوچون آذربایجان ایالتی ساکینی اولماق واجیب حساب ائدیلیرسه، آذربایجانین «کیم داها چوخ تورکدور؟» موسابیقهسینین غالیبی اولماسی آنلامیندا دئییل، بلکه تورک کیملیگینین تجرید اولونماسی و تامامیله یوخ ائدیلمهسی پروسئسی ایستیقامتینده اولدوغو دئمکدیر. تورکلری آرادان گؤتورمک اوچون بوتون مومکون سیاستلری حیاتا کئچیرن فارسلاشمیش گوج ایستروکتورو باخیمیندان بوندان داها تأثیرلی نه اولا بیلر کی، تورک اولماق یالنیز بیر قروپا عاییددیر. قالانلار دا مجبوری مهاجرت، کیتابلاری یاندیرما، یئرلری اله کئچیرمه، دانیشما قاداغاسی و سایره کیمی آسیمیلاسیونون شدتلی نؤوعلرینی گؤرسهلر بئله دئمک کی کیفایت قدر مقاومت گؤسترمهدیکلری اوچوندور.
تورک کیملیگینین محو ائدیلمهسی یولوندا آزلیق قروپلار یاراتما پروسئسی
تورکلر آراسیندا آزلیق وضعیتینه گتیرمه، خصوصیله آذربایجان تورکلری آراسیندا هانسیسا قروپو آزلیق وضعیتینه سالماق پروسئسینین نتیجهسی، تورک کیملیگینین آسیمیلاسیونو و دوندورولماسی ایله باغلی آنلاشیلمازلیقلارین رئپروداکسییا ائدیلمهسیندن باشقا بیر شئی دئییل. قئید ائتمک لازیمدیر کی ایراندا ۱۰۰ ایللیک تورکلویون آرادان قالدیریلماسی لاییحهسینین اوغور قازانماسی اوچون بئله هوموگئنلشدیرمک ضروری شرطدیر.
اگر بیز آسیمیلاسیونو کؤنوللو و فردی مسئلهیه چئویرسک، هانسیسا آسیمیلاسیونون ان ایرنج فورمالارینا معروض قالان ویلایت اهالیسینی اؤز وضعیتلری اوچون گوناهلاندیرساق، و بو و یا او ویلایتده آسیمیلاسیونون آیاق ایزی اولمادیغینا و اصل اوریژیناللیغیمیزی قورودوغوموزا غورورلانساق، بو اوزون ایللر داوام ائدن موباریزهدن سونرا نهایت تورکلرین یوخ ائدیلمهسی لاییحهسینین غالیب گلمهسی دئمکدیر. چونکی بو تک تورک کیملیگینین دوندورولماسی اوغروندا یئریدیلن بوتون مئکانیزملرین ایشلهدیگینی گؤسترمکله قالمیر، هم ده بئله بیر دوندورولما بیر میللتین محو ائدیلمهسینه و مدنی حیاتینین داغیدیلماسینا هر شئیدن چوخ یول آچیر.
آخیجی کیملیک سون چیخیش یولو
ائله ایسه بو متنین سون سوالی اولاراق سوروشماق لازیمدیر کی، بئله کریتیک مؤقعده تورک کیملیگینه هانسی باخیش ایراندا تورکلره قارشی داخیلی موستملکهچیلیگی دییشدیره بیلر و بو کیملیگی قوروماغا داوام ائتمکله یاناشی مومکون قدر آسیمیلاسیونا قارشی دیک دورماغا دا کؤمک ائدر؟
آرتیق تورکلویون بو و یا دیگر ایستیقامتده اولماسی دئییل، تورکلویون بوتون تورکلری (هانسی شدتله آسیمیلاسیون سیاستی ایله قارشیلاشدیقلارینا باخمادان و بوتون قروپلار داخیل اولماقلا) اؤزونده بیرلشدیرن آخیجی بیر کیملیک کیمی قبول ائدیلمهسی مجبوریتی اؤزونو گؤستریر. دئمهلی تورکلوک اؤلکه سوییهسینده حرکاتیمیزین سون نقطهسی کیمی دئییل، باشلانغیج و چیخیش نقطهسی کیمی اولمالیدیر؛ اینکلوزیو و مارگیناللاشمیش قاشقای تورکونو تهراندا یاشایان آذربایجان تورکو قدر احاطه ائدن؛ شهریاردا و یا زنجاندا یاشایان بیر آذربایجان تورکونو تبریزده یاشایان باشقا آذربایجان تورکو ایله عینی سوییهده دیرلندیرن آخیجی کیملیک. بوندان علاوه آخیجیلیق تکجه اؤلکهنین هر یئرینده یاشایان تورکلری احتیوا ائتمکله دئییل، هم ده آسیمیلاسیون پروسئسینده میلیونلارلا اینسانینی ایتیرمیش بیر توپلومون، خلاص اولانلارین (آسیمیلاسیوندان) کیملیگینی رسمیته تانیماقلا اولمالیدیر. بو باخیشا گؤره، آخیجی کیملیک هم آنا دیلی، هم ده ایلک دیلی تورکجه اولان تورکلری (مثال اوچون تبریزده یاشایان تورک)، عینی حالدا بیرباشا و یا نسیللری کئچمهسی نتیجهسینده آنا دیلی ایله ایلک دیلی آراسیندا علاقهسی کسیلمیش تورکو (مثال اوچون تهراندا یاشایان تورک) احاطه ائتمهلیدیر.
بئله بیر آخیجیلیق آسیمیلاسیون ایله علاقهسی اولان و یا اولمایان بوتون تورک قروپلارینی احاطه ائتمکله یاناشی، هم ده ایرانداکی دیگر آزلیقلاری، او جوملهدن قادینلاری، کویرلری، ایشچیلری و دیگرلرینی ده احاطه ائده بیلر. لاکین اؤلکهده هر هانسی بیر تورک حرکاتی اوچون ضروری شرط، هر شئیدن اوّل اوندان عبارتدیر کی حاضیردا تورک کیملیگینه قارشی بوتون اؤلچولرده یئریدیلن آسیمیلاسیون پروسسئسینین منطیقینی آنلاماق لازیمدیر. عینی حالدا آرتیق تورک کیملیگینین آخیجیلیق پرینسیپینی و اینکلوزیو خصوصیتینی قبول ائتمهدن ایرلیلهییش ایمکانی یوخدور.


text:
یازار: محمودبنیآدمدیزج
«سیز چوخ فیکر ائلهییرسیز، همیشه کی، اولماز فیکر ائلهیهسن. یولا دوشسک هامی قورخولاریمیز بیتر.» صمدبهرنگی
من صمدبهرنگینی «نارینج قابیغی» ایله تانیدیم. بو ناغیل ائله بیلهسن بیزیم ائوین، بیزیم کندین ناغیلیایدی. آما صمد کی، بیزیم ائوه، بیزیم کنده گلمهمیشدی، نهجور بیلمیشدی کی، بیزیم کند ده چوخلو اوشاقلارین آناسی، بیر بالاجا نوخوشلوق ایله اؤلوب، آرادان گئدیرلر، او هاردان بیلمیشدی کی، بیزیم کندین ده بالاجا قیز اوشاقلارینی پوللو، قوجا کیشیلره اّره وئریرلر...
نارینج قابیغی منی ده آلاهیلارکیمین سوروجو ائلهدی، ایستهدیم بیلیم، گؤروم صمد سانکی ناغیللاریندا بیزیم کنده گلیب، یوخسا یوخ، ایستهدیم بیلیم، داها هانسی اوشاقلاریندا آناسی بیر پارچا نارینج قابیغی اوچون اؤلوبدور، یا یوخ. بئله اولدو کی، قارابالیغا چاتدیم، بالاجا آرخلاردان کئچدیم، چوخلو یولداشلاریمی اؤزوم ایله یولا سالدیم. چوخ چالیشدیم شوشهلی گؤروملوک دالیندا اولان تؤفنگی الیمه آلیب، کوراوغلو کیمی چنلیبئله چیخیم...
صمدین ناغیللاری یاییملانمامیشدان بیزیم اؤلکهده چوخلو ناغیللار وارایدی، «بیری وارایدی، بیری یوخ... اوشاق گرک سؤزه باخان اولسون، اوشاق گرک قیچلارینی بؤیوکلرین قاباغیندا اوزاتماسین، اوشاق گرک تؤیوق کیمین هامیدان قاباق یوخلاییب، نینه گئتسین...» داها ها بئله ناغیللار بیزیم قولاقلاریمیزی دولدورموشدو، بیز بیلمیردیک کی، اولار چوخلو سؤزلری سوروشاق، اولار کی، بو سؤزلره جاواب آختاراق. صمد بئله بیر یول اوشاقلارین ادبیاتیندا آچدی. سوروجو ادبیات، اعتیراضچی ادبیات. آما بو یول یئنی، قورخولو بیر یولودو، او زامانلار چوخلو کیمسهده، یازیچیدا بئله هؤنر گؤرونمیردی. اونلارین چوخلاری یالتاقچی اولموشدولار و بیر تیکراری یولدا قلم چالیردیلار. او زامانلار قورخو هامی قلملرین آغزینی باغلامیشدی، بیر بئله شرایط ده اورکلری بیر صمد لازیم ایدی کی، بو قورخولاری آلچاقلاییب، تزه یوللارا آیاق قویسون.
صمد چوخ یاخشی بیلیردی کی، اوشاقلار گلهجک گونلرین قهرمانلاریدیلار، بو سبب دن باشلادی اونلار اوچون یازسین، اونلار اوچون قلمینی اله آلدی. او اوشاقلارا دئدی کی، قورخماسینلار، اله ـ اله وئریب قورخولو خنجرلری سیندیرسینلار. او دئدی کی، داها او زامان دئییل کی، اوشاقلار آتالاری ـ آنالاری سایاق یاشاسینلار، لازیم دیر کی، اوشاقلار اؤزلرینه سایاق بیر یئنی یول تاپسینلار...
صمد ناغیللاریندا هر شئی دن اؤنجه اوشاقلارین یاشاییشندا اولموش دردلری، آغریلاری آیدینلاشدیردی. او دئدی کی، اوشاق گرک هندهورینده اولموش، گؤرونموش حادیثهلره گؤرکمسیز اولماسین، اوشاق گرک بیلسین کی، اونون آتاسی نهجورگون چیخاندان،گون باتاناجاق چالیشیر، آخیردا دا اؤزو و عاییلهسی آجدیلار. بیر بئله یاساغین اولماسینین سببی ده برابرسیز توپلوم دور. ندن گرک بیریسی آجیندان اؤلسون، بیریسی ده بیلمهسین کی، پول ـ پاراسینی هارالاردا خرج ائلهسین.
صمد هامی ناغیللاریندا بیر بئله عدالتسیزلیکلری گؤستهریر و اونلاری آرادان آپارماق اوچون چوخلو یئنی یوللار آچیر. صمد هامیدان یاخشی بیلیر کی، بو دردلر، بو آغریلار، بئله برابرسیزلیک گونلر آرادان گئتمز، مگر اوشاقلار دوشونسونلر کی، سوروجو اولسونلار. او بیلیردی کی، عدالتسیز یاسالارین دالیسیندا زورلو، قودرتلی، یؤنهدیملروار، بو یؤنهدیملرین قارشیسیندا صمد اوشاقلاری یوخلاتماق اوچون یوخ، بلکه اونلارا یول گؤستهریر کی، باجارا بیلسینلر موباریزه ائلهسینلر، اونون ناغیللاریندا قهرمانلار خنجر اَللرینه آلیرلار، آرزو ائلهییرلر کی، شوشهلی گؤروملوک دالیندا اولان تؤفنگ کئشگه اونلارین الینده اولئیدی. صمد ندن بیر بئله قونولارا توخونور؟ او یاخشی بیلیر کی، زورلو، قودرتلی ایستبداد قارشیسینا گرک یاراقلی چیخاسان، سیلاحسیز، قورخاق اوشاقلار باجارمازلار کی، اؤز حاقّلارینی آلسینلار، دیلنچیلیک ائلهمک، یالوارماق صمدین یولو دئییل، صمدین یولو موباریزه دیر، چالیشماقدیر...
گؤیرچین اوینادان اوغلان اؤزنو گیزلهدیر، خانلارین ائوینه گیریر، اونلارین حاقّسیز توپلانمیش وارلاریندان گؤتوروب، کاسیب، یوخسول خالقین آراسیندا پاییلاشیر، او چوخ یاخشی بیلیر حارام، حالال ندی، او بیلیر کی، زورلار بیر یئره ییغیلمیش وار حارامدیر، او بیلیر کی، خانلارین زحمتسیز بیر یئره توپلانمیش وارلاری، بالاجا خالچاچی قیزلارین، اللری قابار قادینلارین حاقّیدیر...
صمد بوتون ناغیللاریندا چالیشیر کی، گؤستریجیلرینی چالیشان خالقین آراسیندان سئچسین، او جؤملهدن دیر کی، کئچل، صاحبعلی، قوچعلی، یاشار و قارابالیغی صمدین اثرلرینده آد آپارماق اولار. صمدین ناغیللارینین هامی قهرمانی گؤردوکلریمیز اینسانلاردان، حئیوانلاردان فرقیلی، آیریملیدیر. بو فرقلی قهرمانلار درد چکن، آجی آغریلار گؤرون اوشاقلارین کّسرلی دیللریدی کی، ایستبدادلی توپلوم دا بوغولوبلار، اونون قهرمانلاری، اوشاقلارین بوتون آرزیلاریدیر کی، اورکلرینده بیر آچیلمامیش چیچک کیمین سولوبدور. صمدین ناغیللاریندا اولان قهرمانلار فرقلیدیلر چونکی، اونلار ایستهمیرلر بیر بالاجا آرخدا عؤمورلری سونا چاتسین، اونلار چالیشیرلار دنیزلره چاتسینلار، اونلار یئنی، یئنی یول چالیرلار، اونلار اوشاقلارا یوخوناغیللاری دئمیرلر. اونلار چوخ یاخشی بیلیرلر کی، هامیلار کیمین اونلاریندا بیر گون عؤمورلری سونا چاتاجاق، اؤلوم گلیب اونلاری یاخالایاجاق، آما گرک اینسانلارین یاشاییشلاری، اؤلوملری سببسیز اولماسین، بلکه سانکی اینسانلارین حیاتیندا اثری اولسون، صمد بئله دوشونوردو او سببدن قارابالیغینی یولا سالدی، اونا یول گؤستردی، اونو قورتاریجی ائلهدی. بالاجا آرخدان، قاراپالچیقلی یئردن آییریب، ماوی، تمیز دنیزلره ساری گؤندردی، آما سونوندان صمدین اورگی دؤزمهدی، قارابالیق اوچون اورگی چوخ داریخدی، گونلرین بیر گونونده او ایستبدادلی توپولوم ایچیندن، قاراپالچیقلی یئردن بیریسی تاپیلدی، صمدی آرازا آپاردی، اونو آخار سولارین ایچینده بوغدو، بلکه دنیزه چاتماسین، آما او قاراپالچیق بیلمهدی قارابالیق مینبیر اولوب، داها اونون یولونو کسمک اولماز...


text:
بایلینگوالیزم (ایکی دیللیلیک) و دیللینن دانیشماق بوزوکلوکلاری:
مدت زمان تخمینی مطالعه: 3 دقیقه
فهرست مطالب
ایکی دیللیلیکله سون تدقیقات، گوستریر کی عینی زاماندا ایکی و داها چوخ دیللی اویرنمک چوخ فایدایا مالیکدیر.
اوشاق اونان چوخ ایستیفاده ائده بیلر. اوشاق بونون اوچون چوخ دستک الده ائده بیلر.
بایلینگوالیزم (ایکی دیللیلیک) یاخشلیقلاری و اوستونوکی:
داها یوکسک اکادمیک ناییلییتلره، دیلدن سوشیال ایستیفاده ائتمک، گوجلو بیلیشسل دوشونجه،
داها یاخشی سیمبولیک باجاریقلار، یاخشی ایجرا حاکمیت نیظارتینین سبب اولار.
اینگیلترده اوشاقلارین ۵%-۱۲ % دیل و دانیشیق پروبلملری وار.
تاسف کی عادی فیکیر بودور کی بیر دیل اویرنمک بیر اوشاق اوچون چتیندیر.
اونون اوچون ایکی دیل اویرنمک داها چئتین اولاجاق. !!!!!!!!!!!!!!!!!
مثلن بیزیم بیر ۵ کیلولوق چووالیمیز وار و اونی گئرک ۵ کیلو بیر دیلدن دولدوراق.!!!!!!
بئله لیک له، بو فیکیرله، والدینلره بیر دیل ایستیفاده ائتمک مصلحت گورورلر.
چون کی بو ایش داها آساندیر و اوشاق داها یاخشی اویرنیر.
آما بو والدینلرین ائوده داها آز دیلدن ایستیفاده ائتمک دئمکدیر.
بو اساسا کیلینیکی ماتیریاللاری تاپا بولمدیییمیز اوچوندی.
لاکین هر ایکی دیلده قیمتلندیرمه و موعالیجه اوچون موختلیف اوصولاردان ایستیفاده ائده بیلریک.
بیر دیللیلیک یاناشیمین پروبلملری و بایلینگوالیزم (ایکی دیللیلیک):
بو یولا و بو مصلحتلرله کی بیر دیلیلیکله پروبلملره یاناشاق چوخ پروبلملر یارادیر .
بیرینجی پروبلمی:
بیر دیللیلیک یاناشیمین ایستیقاده سی دیل و دانیشیق بوزوکلوکلارینین موعالیجه ائده بیله جیینه دایر هیچ بیر علمی ثوبوطی یوخدور
ایکینجی پروبلم:
ایکی دیللی ایناسنلارین بیر دیللی اینسانلاردان چوخ دیل و دانیشیق پروبلملرینه مییلی اولدوغونی ثبوتا یئتیرمک مومکون دیییل.
اوچونجی پروبلم:
ایکی دیللی اوشاقلارین دیل و دانیشیق بوزوکلوکلاری بیر دیللی یولداشلاریندان داها چوخ پروبلم یوخدی.
بو باخیمندان اونلار برابردیر لر.
دیل و دانیشیقی بوزوک اوشاقلار ایکی دیل اویرنبیلرلر.
مثلن داون سیندرومی اولان اوشاقلار، ADHD اوشاقلار، اوتیسم، اوتیزم ، ائشیدمه علیلییی اولان اوشاقلار و …
دیل و دانیشیقی پوزغونوقی اولان تک دیلی اوشاقلار دیل و دانیشیغی اویرنیرلر.
بو قروپ اوشاقلار دیگر اوشاقلاردان داها یواش اویرنیرلر.
و اویرشمه سوییه سی پروبلملی اوشاقلاردا داها آزدی و پروبلمسیز اوشاقلارین سویه سینه یئتیشمز.
عینیله، دانیشمالاری پوزونتولی اولان ایکی دیللی اوشاقلار دانیشما و دیل اویرنمله رینده یاواش بیر سورعته مالیکدیرلر.
بو اوشاقلار، دانیشما و دیل پوزقونوقی اولمایان یاشید (هم یاش) اوشاقلارین دیل و دانیشیق سوییه سینه یئتیشمز لر.
اما اونلار یاشید (هم یاش) بیر دیللی اوشاقلارین (کی دیل و دانیشیق پوزوقلوقلاری وار) سویه سینده دیرلر.
بو شرطیله کی ایکی قروپ اشواقلارین برابر ایمکانلار اولسون
باشقا سوزله دیل بویومه سی و اینکیشافی هم نورمال اوشاقلاردا و هم دیل و دانیشیقلارینین پوزوقلوقلاری اولان اوشاقلاردا، معروض قالان دیل سایینا آسیلی (وابسته) دییل.
سون باخیش بایلینگوالیزم (ایکی دیللیلیک)
سون آراشدیرمالار گوستریر کی ایکی دیللی اوشاقلارن کی دیل و دانیشیق پوزوقلوقلاری وار گئرک دیللرین هامیسنی قیمتلندیرمه ده (ارزیابی ده) و موعالیجه ده نظره آلاق.
بیر سوزله دانیشما پوزونتوسی اولان ایکی دیللی اوشاقلارین دیل سلیسینی بیر دیلله آزادماق اونلارین
موعالیجعه و دیل و دانیشیق باجاریقلارین چوخالدماز یانلیز بیر ایکیدیللی اوشاقی کی دیل و دانیشیق
پروبلمی وار بیر بیر دیللی اوشاقا کی دیل و دانیشق پروبلمی وار چئویرر.
و بللیکله اوشاق ایکی دیلیلیق اوستونلوقلوقوندان دا محروم ائدیلر.


text:
آبراهام فرنکل
آبراهام فرنکل (اینگیلیسجه: Abraham Fraenkel) ايسرائيللی بیلیم اینسانی. ۱۷ فوریه ۱۸۹۱ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۴ ایل عومر ائلهییب و ۱۵ اوکتوبر ۱۹۶۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. آبراهام فرنکل ماربورق بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری قودس عیبرانی بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Abraham Fraenkel»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آبراهام فرنکل گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
جیمز بلک (داروشوناس)
جیمز بلک (داروشوناس) (اینگیلیسجه: James Black (pharmacologist)) بریتانیالی بیلیم اینسانی. ۱۴ ژوئن ۱۹۲۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۵ ایل عومر ائلهییب و ۲۲ مارس ۲۰۱۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. جیمز بلک (داروشوناس) سنتاندروز بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«James Black (pharmacologist)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جیمز بلک (داروشوناس) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آشاغیداکی شعر خاص بیر موقعیتده ذهنیمه گلدی. داها دوغروسو بو شعری قان قوسار کیمی قوسدوم.
Jun 14, 2020
هرکیم ایستر اؤزونو سرور ایام ائله سین.
درویش اوغلو
آشاغیداکی شعر خاص بیر موقعیتده ذهنیمه گلدی. داها دوغروسو بو شعری قان قوسار کیمی قوسدوم.
اؤزونو "مارکسیست" قلمه آلان بیر دوست ایله قیسسا بیر دارتیشمامیز اولدو. بو دوستوم، آیری دوستلاریمین بیر نئچه سی کیمی، ایگیرمی نئچه ایل آلمان اؤلکه سینده یاشادیقدان سونرا آلمانجانی نه یازابیلن، نه اوخویابیلن و نه ده دوغرو دانیشابیلنلردن بیریسی دیر. مارکسیسم ادبیاتینیدا تانینمیش بیر "حدیث کتابی" اولان "آنتی دورینگ" ه اشاره ائتدیگینده باشیمدان بیر آلوو قالخان کیمی اولدو.
- آنتی دورینگی هانسی دیلده اوخویوبان؟
- فارسی.
- بیرینجیسی آلمانجادان فارسجایا چئوریلمیش بیر مطلب بیر گؤل سویو بیر استکانا دولدورماغا چالیشماق کیمی دیر. فارس دیلینین فعلی، صفتی و آنلاتیم گوجو اولمادیغینی اؤزون یوزلرجه یول تکرار ائدیبسن.
- دودک سؤز دانیشیرسان.
"دودک سؤز" آنلاتیمی چوخ خوشوما گلدی. دئمک کی بو دا اؤزونه خاص بیر منطق دیر. بیر موضوع اوستدونده دانیشدیغیمزدا منطیقمیزین یئتمدیگی یئرده ان بؤیوک یاردیمی "دودک" دن آلماغی اؤیگرندیم. سکسن نئچه میلیون نفوسو اولان بیر اؤلکه نین باشچیسینین ایشی برکه دوشنده جن لره متوسل اولدوغو بیر توپلومون "آیدین" ی دا البته کی ایشی برکه دوشنده "دودک" دن یاردیم آلار.
- چوخ یاخچی فرض بویور کی فارسی دیلینده آنتی دورینگین ایچریگی (محتواسی) بیره بیر وئریله بیلیبدیر.
- یاخچی، بس اوندا نه دئییرسن؟
- آنتی دورینگین موضوعسو نه دیر؟
دوستوم "اظهار علم" ائتمک اوچون بیر فرصت تاپمیش کیمی، دؤشونو قاباغا وئردی. قیسساجا بیر اؤسگوردو:
- فریدریش انگلس بو دگرلی کیتابیندا دورینگین انحرافی و ایده آلیسیتی فلسفه سینی داهیانه بیر شکیلده مو به مو نقده چکیبدیر.
- سن ده انگلسین یازدیقلارینی مو به مو اربرله ییبسن؟!؟
- بس، هن، سنین دئدیگین دودک – دودک سؤزلرینی می قبول ائده جگم؟!
- چوخ گؤزل، دورینگین اؤزونونو یازدیغینی دا اوخویبسان؟
- منیم نه ایشیم وار دورینگین اؤز یازدیغینی اوخویام، حتما او دا سنین کیمی دودک دودک سؤزلر دانیشیب دا.
حدیثین قایناغینی آخدارماغا گرک یوخدور. فلانکس اوغلو فلانکس که حضرت فلانکسین یاخین دوستو و ایدئولوژیک شریکی ایدی بئله نقل ائله ییبدیر کی....:
هرکیم ایستر اؤزونو سرور ایام ائله سین *
در میخانه نی اؤپسون طلب جام ائله سین
سیدا عف بویور سن بو یازیق درویشی
اذن وئر میملرینین هاممیسینی نان ائله سی
هرکس ایستر اؤزونو سرور دؤران ائله سین
پاسبانی گؤتوروب سرگرد اعلان ائله سین
مارکسیستم دئیه جهل ایله اؤوونسون بیر عؤمور
کاپیتال جزوه سینی تاقجادا قران ائله سین
تریئرده خارابا، کهنه بیر ائو تاپمیشسا
کعبه یه چاتمیش ایکن دؤورونه جولان ائله سین
دوز دئمیشلر کی بیراخماز بئله کور توتدوغونو
بیر نئچه قوپما – قیریق بیلگیسین عمان ائله سین
بیلسین اؤز بیلدیگینی عالم علمین هامیسی
علم آدی گلسه "دودک دیر" دئیه بطلان ائله سین
آفرین بیر بئله انسانه کی ایگیرمی نئچه ایل
دیلین اؤیگرنمه سین اول اؤلکه کی اسکان ائله سین
بیر طبیب ایسته سه بیر خسته یه درمان ائله یه
منع ائدیب، خسته نی اؤز جهلینه قوربان ائله سین
فخر قیلسین کی یاتیب بیر نئچه ایل زینداندا
ملیتین دوشمنینه دوست کیمی ایمان ائله سین
بیلگیسی "مردم" و "بی بی سی" اولان بیر شخصه
نه دئسین کیمسه، اونونلا نئجه پیمان ائله سین؟
گر بو درویش حقیره دئین اولسا "سنه نه؟"
گوزگوده گؤرسون اؤزون، گؤز یاشی غلطان ائله سین
کؤلن، مای 2019
. * بیرینجی بیت سید عظیم شیروانی دن دیر.


text:
23 اپریل بیره می
بولرنی بیله سیز می؟
بولرنی بیله سیز می؟
23 اپریل بیره می
23 اپریل باله لر بیره می نینگ 1979 ییلیدن بیری دنیا مقیاسیده باله لر بیره می بولیب نشانلنگن لیگینی بیلرمیدینگیز؟
مصطفی کمال آتاتورک تامانیدن باله لرگه بغشلنگن بو بیره م دنیا باله لر اورته سیده هم سوگی و دوستلیک باغلری نینگ مستحملشتیریش و برچه انسانلرنینگ تینچلیک و برقرارلیک ایچیده یشه یه دیگن بیر دنیا ایجاد ایتیلیشی گه حصه قوشیش نی مقصد قیلیب آلماقده.
1920 ییلی تورکیه بویوک ملت مجلسی نینگ آچیلیش تاریخی بولمیش 23 اپریل باله لرگه "سیز کیلجک نینگ بیر گلی، یولدوزی، بیر خرسندلیک قویاشی سیز!" دیب ایتگم آتاتورک نینگ طلبی گه بناً 1929 – ییلدن بیری باله لر بیره می ایتیب نشانلماقده. دنیا مقیاسیده باله لر ایگه بولگن یگانه بیره م بولمیش 23 اپریل 1979 – ییلیدن بیری یونسکو تامانیدن باله لر ییلی ایتیب اعلان قیلینیشی بیلن خلق ارا مقیاسده اورین آلدی. تورکیه رادیو و تلویزیون باشقرمه سی تامانیدن او ییللرذدن بیری اویوشتیریلگن خلق ارا 23 اپریل باله لر بیره می تورلی قطعه و اولکه لردن کیلگن باله لر بیلن تورک باله لرنینگ قوشیلگن بو گوزه ل بیره م بیر جایده نشانلنماقده.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه جمهوریتی استخباراتی کتته موفقیت لر قولگه کیریتماقده
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی کوپلب سوزده یوقاری مرتبه لی باشقروچی یوق قیلیندی


text:
اوشنویه بؤلگهسی
اوشنویه بؤلگهسی _ غربی آذربایجان اوستانینده یئرلشیب. اوشنویه شهری بو بؤلگهنین مرکزیدیر.
اهالیدَییشدیر
۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو بؤلگهده ۶۴۵۵۱ نفر اهالی یاشاییرمیشلار. [۱]
اینظیباطی بولمهلردَییشدیر
ایرانین اینظیباطی بولوملری اساسیندا، بو بؤلگه ۲ بؤلوم، ۴ قصبه و ۲ شهردن تشکیل تاپیبدیر. بونلارین آدلاری بئلهدیر:
شهرلر؛
بؤلوملر؛
اتنیک، دین و دیلدَییشدیر
بو بؤلگهنین اهالیسی عومومیتده کورد دورلار و کورمانج دیلی و سوران دیلینه دانیشیرلار. کوردلردن سوْنرا، تورکلرده آزینلیقدا بو بؤلگهده یاشاییرلار.[۲][۳][۴]
اوشنویهده کورد خالقینین چوخونلوغو موسلمان سونی دیرلر و تورکلر ده عوموماً موسلمان شیعه دیرلر.
ایقتیصادیاتدَییشدیر
گوزل و گزملی یئرلردَییشدیر
بیلیم یوردلاردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ [www.amar.sci.org ایرانین آمار مرکزی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی]
- ^ دكتر م پناهايان، مجموعه اي در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافياي ملي تركان ايران زمين " سال 1351
- ^ سيري در تاريخ زبان ولهجه هاي تركي , دكتر جواد هئيت- چاپ سوم , سال1380,ص307
- ^ نسخه آرشیو شده.


text:
بایراملېق! / ارشد نظری (حیکایه)
کئچمیش ایللره تای، بایرام گؤرۆشۆنه دۏستلارېن بیرینین إوینه گئتدیک. بایرام قایدالارېنې یئرینه یئتیرَندن سۏنرا، دۏستومون قېزې گلیب قوجاغېمدا اۏتوردو. اۆزۆندن اؤپهرَک، یاواشجا ألیمی جیبیمه آپاردېم کی بایرام گؤرۆشۆنۆ رسمیلَشدیرم. دئمک بیزدن اؤنجه، نئچه بایرام گؤرۆشچۆلری ده اۏتورموشدولار. دۏستومون خانېمې قاباقدان گلمیشلیک إلهییب دئدی: عمیسی زحمت چکمه، سئودا سنین ساغلېغېوې ایستهییر. دئدیم: یۏخ، یۏخ ایلده بیر یۏل بایرام اۏلور. بایرام چۏخلو اوشاقلارېنکې دېر. اۏلمازکی من قېزېما بایراملېق وئرمهیم. بۆتۆن اۏتورانلارېن گؤزلری منیم ألیم’له بیرلیکده جیبیمه دۏلموشدولار. کاش ألیمی جیبیمه سالمایایدېم. دئمه بایرام گؤرۆشۆ پوللارېنې نئچه قاباقکې إولرده پایلایېب، قورتارمېشدېم. ألیم جیبیمده یوباندې. إله کی ألیمی جیبیمدن چیخاردا بیلمیردیم. باشقا قۏناقلارېن یاواش-یاواش هامېسې بیلدیلر. سئودانېن آناسې آیلار خانېم دال با دال دیل تؤکۆردۆ کی: سن آللاه عمیسی نییه زحمت چکیرسن، ایستهمز!
منی سۏیوق تر یویوب آپارېردې. ألیمی جیبیمدن قۏپاردا بیلمیردیم.
بیزیم إو آدامې باشا دۆشدۆ کی…
دئدی: نئیلَک عمیسی، سۏنرا سئودانېن خجالتلیڲیندن چېخارسان. باشېمې آشاغا سالمېشدېم کی ایش بوندان آرتېق خاراب اۏلماسېن، إو آدامې چالېشدې کی صحنهنی دَڲیشسین؛ من ده ساغاۏللاشدېم، إودن إشیڲه چېخماق ایستهدیک. هالېن بو باشېندان اۏ باشېنا نه اوزون یۏلویموش. بۆتۆن اۏتورانلار دۏستومون إوی’یله بیرلیکده باشېما فېرلانېردې. تلهسیردیم کی بو سئناریۏ تئز باشا چاتسېن. چۏخ تَلَسمَک یئنه ألیمه بیر ایش وئردی. هالېن چېخېش قاپېسېنې ایتیردیم. آچدېغېم قاپې دئمه آیاق یئرینین (تووالئتین) قاپېسې ایمیش. دای بو دؤنه بیر کیمسه گۆلمهڲینین قاباغېنې آلابیلمهدی؛ من ده قۏناقلارا قۏشولوب اؤزۆمه گۆلدۆم.
تگلر / Təqlərارشد نظری بایراملیق! / ارشد نظری (حیکایه) بایراملېق! / ارشد نظری (حیکایه) میانا یازارلارې
بو یازېنې دا اۏخویون /Bu Yazını da Oxuyun
باهار / جلال اکبری (شعر)
باهار / جلال اکبری (شعر) “سایېن أرشد نظری جنابلارېنېن باهار شعرلرینه بیر تضمین” بیر شاختا …
Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home/yeniqapi/public_html/wp-includes/class-wp-comment-query.php on line 399


text:
اورتا آسیانین موغوللار طرفیندن ایستیلاسی (اینگیلیسجه: Mongol invasion of Central Asia) قاراخیتایلار دؤولتی و موغول ایمپیراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.موغول فتوحاتینین بیر قیسمیدیر. اورتا آسیا و ایران و افغانیستان و چین یئرینده اوز وئرمیشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mongol invasion of Central Asia»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده اورتا آسیانین موغوللار طرفیندن ایستیلاسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
کلوین
کلوین (اینگیلیسجه: Kelvin) دمانین میلتلرآراسی بیریملر سیستمیندهکی اؤلچو بیریمی دیر و K سمبولو ایله گؤستریلیر. بو بیریمین آدی بریتانیالی بیلیم آدامی ویلیام تامسون، 1-جی بارون کلوینین ایفتیخارینا کلوین آدلاندیریمیشدیر.
بیر کلوین،23-10×1.380649 ژول ایستیلیک انرژی دییشیکلیگی یارادان ترمودینامیک دمانین دییشیلمه میقداری ایله تانیملانیر.[۱] ساده بیر تعریف ایله، بیر کلوین میقداریندا ترمودینامیک دما دییشیلمهسی، 23-10×1.380649 ژول ایستیلیک انرژی دییشیلمهسینه نهدن اولور.
کلوین و سلسیوس درجهسی آرالاریندا TK = t°C + 273.15 رابیطهسی وار. بو اساسدا، کلوین مقیاسیندا خالیص سو 273.15 کلوینده دونور و 373.15 کلوینده (1 اتموسفر فیشاریندا) بوخار اولور.
1967دهکی 13-جو آغیرلیقلار و اؤلچولر عومومی کونفرانسیندان بو اله، سلسیوس و فارنهایت بیریملرینین ترسینه، کلوین مقیاسی درجه کلمهسی و ° ایشارهسینی ایشلتمهدن تانینماقدادیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Mise en pratique. BIPM.


text:
آذربایجاندان تورکیهیه باشساغلیغی
"ترورلا مباریزهده هر زامان قارداش تورکیه سلاحلی گوجلرینین یانینداییق و بوتون گوجوموزله سیزی دستکلهییریک"
آذربایجانین ساوونما باخانی ذاکیر حسنوو عراقین قوزئیینده "پنجه کیلید عملیاتی" بؤلگهسینده شهید اولان عمر دلیباش اوچون میللی ساوونما باخانی حولوصی آخار و باش قرارگاه باشقانی ژنرال یاشار گولره باشساغلیغی وئردی.
حسنووون مساژیندا،
"پنجه-کیلید عملیاتی بؤلگهسینده شانلی تورک اوردوسو عسگرینین شهید اولماسی خبری منی چوخ کدرلندیردی. سیزین آجینیز بیزیم آجیمیزدیر. ترورلا مباریزهده هر زامان قارداش تورکیه سلاحلی گوجلرینین یانینداییق و بوتون گوجوموزله سیزی دستکلهییریک" ایفادهلرینی ایشلهتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
علییئو: بیرلشمیش میللتلرده اصلاحات آپاریلماسینی دستکلهییریک
"بعضی دوروملاردا قطعنامهلر قیسا مدتده ایجرا اولوندوغو حالدا، ایش آذربایجانا گلنده بو قرارلار کاغیذ اوزرینده قالدی"
علییئو: آذربایجان، آوراسیانین اؤنملی نقلیات مرکزلریندن بیریدیر
"آذربایجان، قاراباغ و دوغو زنگهزورون یئنیدن قورولماسی و احیاسی ایله اولوسلارآراسی نقلیات باغلانتیلارینین گلیشدیریلمهسی اوچون گئنیش چالیشمالارا باشلادی"
"آذربایجان-تۆرکیه-قازاقیستان آراسیندا تاریخی گؤروشمه اولدو"
آذربایجان، تۆرکیه و قازاقیستان خاریجی ایشلر باخانلاری و نقلیات باخانلارینین بیرینجی اوچلو گؤروشمهسی گئرچکلشدی


text:
حیات / اسماعیل پیلپایه
آیهان میانالیAyhan Miyanalı
September 9, 2019
آزاد شعرلر, ادبیات, شعرلر, کیشی شاعیرلر
18,760 باخېش/Baxış
حیات / اسماعیل پیلپایه
اؤیرشمک دَڲیل کی حیات
دَڲیل اؤیرنمک یاشاماق
چۆنکۆ هئچ زامان
آنلاردان، ساعاتلاردان
و ایللرین باغلیغیندان،
دره بیلمیرسن کی، دَڲیشیکلیک بارېنې؛ سطیر-سطیر کیتابلارېن أزبریندن
کلمه-کلمه دۏداقلارېن دَبرمهڲیندن
و سن بیلمیرسن کی،
اۏ گرَکلیکدهکی آندا
اوچور هر شئی،
سطیر-سطیر و کلمه-کلمه
و سن
یانلېز سن اۏلورسان،
یئنه سن
او اوشاقلېقدا بیتن سن!
سایلارېن اۏیونوندا، کیمیدیده دی
یئددی،
ألیندن گئتدی!
اسماعیل پیلپایه، موغانلی گنج شاعیریمیز، شهریور آیېنېن ۱۷-نجی گۆنۆنده، اۆرکدایانېشیندان دۏلایې، گۆنئی آذربایجانېمېزین أدبیاتېنې یالقېز بوراخېب، دۆنیاسېنې دَڲیشدی. یئنی قاپې مئدیا، بو آجې اۏلایې، اؤنجه گۆنئی آذربایجانا، سۏنراسې بۆتۆن تۆرک دۆنیاسېنا باش ساغلېغې دئییب، بو گؤزل دویقولو، اینجه قلملی شاعیرین یادېنې قالارقې، یۏلونو داواملې اۏلماق ایستهییر.
بو یازېنې دا اۏخویون /Bu Yazını da Oxuyun
آخشام اۆستۆ گؤزلرین / موصطافا شیخپور (شعر) (باجېم نسرینین واختسېز کؤچمهسینه) هر صۆبح دۏغولورام سندن …
: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in