text:
بو سئچکیلر یاخین شرقده داوام ائدن و ایرانین ایشتیراک ائتدیی مناقیشهلر فونوندا باش توتاجاق.
بو سؤزلری پولیتولوق محمد اسدوللازاده ایراندا مایین ۱۹-دا باش توتاجاق سئچکیلری آخار.آذ-آ شرح ائدرکن دئییب. پولیتولوگ بیلدیریب کی، سئچکیلر، همچینین، آمئریکا ایله کسکینلشن علاقلر، نووه آنلاشماسینین افکتلی اولماماسی، پرزیدنت روحانییه قارشی داخیلی سیاسی ناراضیلیغین آرتدیغی مقاما تصادف ائدیر:
«سئچکی عرفهسی اصلاحاتچیلارلا محافیظه کارلار آراسیندا کسکین سیاسی مباریزه گئدجیی گؤزلنیلیر. پرزیدنت روحانی نؤوبتی دفعه نامیزدلیینی ایرلی سوروب. اما عالی دینی رهبر خامنه ای پرزیدنت روحانین سیاستیندن ناراضیدیر. دفعهلرله روحانینی اقتصادی سیاستده تنقید ائدرک، پروبلملری دیله گتیریب.
ایران محافیظه کارلاری ریسینین روحانییه قارشی نامیزدلیینی ایرلی سوروب. ریسی ایران آیت الله لاری آراسیندا نفوذلو شخصدیر. قربه قارشی قاتی محافیظه کاردیر. قربله کسکینلشن سیاسی مباریزه فونوندا محافیزکارلارین ریتینگی آرتیر. عالی دینی رهبر خامنه ای ده محافیظه کار قانادی دستکلهیه بیلر».
پولیتولوق بیلدیریب کی، هلهلیک، خامنه ای نین کیمه دستک وئرجیی آچیقلانماییب:
«خامنه ای نین مای آیینین اولینده هانسی نامیزده دستک وئرجیی آیدینلاشاجاق و بو، حل ائدیجی فاکتور اولاجاق. حاضردا اصلاحاتچی قانادین قربله آپاردیغی دانیشیقلار فیاسکویا اوغراییب، باشقا سؤزله، یئنی ایمکانلار توکنیب. آرتیق آمئریکا و ایسرایل ایرانا قارشی بیر جبههده یئر آلیب، سورییادا داوام ائدن رگیونال توققوشمادا آمئریکا-ایران دوشمنچیلیگی اینکیشاف ائدیر. وورغولاماق لازیمدیر کی، آمئریکا ایران سئچکیلرینی یاخیندان ایزلهیهجک . چالیشاجاق کی، بو اؤلکهده ممکون سیاسی توققوشمالار باش وئرسین. خصوصیله محافیظه کارلار سئچکیده قلبه چالارسا، قرب-ایران توققوشماسی داوام ائدجک».
م. اسدوللازاده رگیونداکی بو سئچکیلر فونوندا آذربایجانین قرب اوچون گئوسییاسی اؤنمینین آرتاجاغینی دا وورغولاییب.


c: text/html

text:
تورک بدیعی تفکّورونون و شئعیر دیلینین اینکیشافیندا نسیمینین رولو
تورک بدیعی تفکّورونون و شئعیر دیلینین اینکیشافیندا نسیمینین رولو
مؤلیف: کامیل آللاهیاروو
کؤچورن: عباس ائلچین
اورتا عصرلرده موسلمان تورکلرین بدیعی تفکّورونون و شئعیر دیلینین اینکیشافیندا عیمادالدین نسیمینین یئرینی و خیدمتلرینی آنلاماق و موعینلشدیرمک اوچون تورک شئعیر مدنیتینین تکامول یوللارینا قیسا بیر نظر سالماق لازیمدیر.
معلومدور کی، اسکی تورک شئعیری هر بیر بندده (تیرادادا) هر بیری بیر ساده جوملهدن عیبارت اولان میصراعلارین سینتاکتیک باخیمدان بیر-بیرینه پارالئل قورولماسی و اونلارین سونلوقلارینین دا اوخشار قرامماتیک قافییه ایله بیتمهسی، همچنین میصراعلارین اولینده اوخشار و یا عئینی سسلرین (آللیتئراسییانین) اولماسی پرینسیپلرینه اساسلانیردی. بو شئعیر فورماسی قدیم تورکلرین سؤزون ماگیک گوجونه اینامی ایله باغلی یارانمیشدی. اوغورلو اوْو ائتمک، یاغیش یاغدیرماق، خستهلیکلری ساغالتماق و یا قارا قووّهلری اؤزلریندن اوزاقلاشدیرماق مقصدیله قدیم اینسانلار موختلیف روحلارا و تانریلارا دوعالار اوخویور و یا اونلارین شأنینه آلقیشلار سؤیلهییردیلر. بئله دوعالار، اووسونلار، آلقیش و قارغیشلار اوخونان زامان سؤزون تاثیر گوجونو آرتیرماق اوچون موختلیف سؤزلر، سؤز بیرلشمهلری و جوملهلر دفعهلرله تکرار اولونوردو و بوتون بو پارالئل تکرارلار متنده ریتم و آهنگی ده خئیلی آرتیریردی. بو تکرارلارین یاراتدیغی بدیعی-ائستئتیک تاثیر قووّهسینی آنلادیقدان سونرا اینسانلار آرتیق بیلهرکدن، شوعورلو صورتده اونلارین بدیعی ایمکانلاریندان بهرهلنمهیه چالیشمیش و اؤزلری و طایفالاری اوچون عزیز و موقدس سایدیقلاری مؤوضو و مطلبلری بئله یوکسک و طمطراقلی اوسلوب اساسیندا قورماغا چالیشمیشلار. آوازلا اوخونان متنلرده "ماناس" ائپوسوندا، "دده قورقود کیتابی"ندا و س.) بو یوکسک بدیعی اوسلوبا خاص اولان عونصورلر (جوملهلرین سینتاکتیک باخیمدان اویغونلوغو، هئجا برابرلیگی باخیمیندان اونلارین بیر-بیرینه یاخینلیغی، آللیتئراسییا، قرامماتیک قافییه و سؤز تکرارلارینین چوخلوغو و س.) موسیقی عامیللرینین تاثیری آلتیندا داها گوجلو شکیلده تجسّوم اولوندوغونا گؤره اونلاری پوتئنسیال-شئعیر، نقل ائدیلن، دانیشیلان متنلری ایسه (اورخون متنلری، "اوغوز-کاغان" داستانی، "دده قورقود کیتابی"نین نقل ائدیلن حیصهلری و س.) پوتئنسیال-نثر آدلاندیرماق اولار (7، 8-16). آللیتئراسییایا ایسه قدیم تورکلر قوهوملوق، یاخینلیق علامتی کیمی باخیردیلار و مضمونجا بیر-بیرینه باغلی جوملهلرین و سؤز بیرلشمهلرینین اولینده عئینی سسلری ایشلتمکله، اونلارین معنا و قورولوش باخیمیندان دا ایلیشکیلی اولماسینی گؤسترمک ایستهییردیلر (7، 34-35).
آردینی اوخو/ Ardını oxu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آزبیلگی یا Azb Bilgi بیر قوروپ اولاراق آذربایجان تورکجه سینده، بیلیم حاققیندا چالیشیر.
2015 جی ایل ده،ایلک اولاراق "بیلگی" آدلی کانال، قیسسا بیلگی لری تلگرام دا پایلاشماق اوچون ایشه باشلادی.
2016 دا دونیانین بؤیوک بیلگی و بیلیم صفحه لرین گؤرندن سونرا، اؤزوموزه "Azb Bilgi" آدین سئچیب، بیلگی لری گؤرونتو ایله پایلاشدیق. "آز بیلگی" ؛ بیلگی و بیلیم قونوسوندا چالیشان بیر مئدیا اولاراق، سیاسی،جینسل و باشقا قونولارا گیرمهییب، اؤزونه عایید اولان قوراللاردان تبعیت ائلییر. "آزبیلگی" بؤیوک بیر پروژه اولاراق، ایلک و اؤنملی هدفی، دیلیمیزده "بیلیم" بوشلوغونون یئرین دولدورماقدیر.
بیزه یاردیم ائتمک اوچون، سادجه پایلاشدیغیمیز بیلگی لری یولداش،تانیش و دیلداشلار آراسیندا پایلاشین، بو بیزه یئتر!
بیزی سانال اورتاملاردا بو آدرس لر ایله اوخویا بیلرسینیز:


text:
بابورنامه
بابۇرنامه (باشقا تانینمیش آد: تۆزوکی بابۇر) هیند تیموریلرینین ایلک سۇلطانی، ظهیرالدین محمد بابۇر، یازان خاطیره کیتابی دیر. بۇ کیتاب ۸۹۹-ه.ق ایلدن ۹۳۶-جی ه.ق ایلهجه بابۇرون یاشاییشینا شامیل دیر. تۆرک دیلینی آیری آیری دیللر گؤرستمک ایستییهن باتیلی شرق تانییانلار بۇ کیتابین دیلین چاغاتایجا ذیکر ائدیبلر لکن ظهیرالدین محمد بابۇر بۇ کیتابدا کیتاب دیلینی و اؤز دیلینی تۆرکی آدلاندیریبدیر.
بابۇرنامه بیر تاریخی و ادبی اثر اولماغی یانیندا، اجتماعی بیلیملر باخیمیندان دا یۇخاری دَیره اییه دیر. بۇ کیتابدا سیاست، توپلوملاری تانیماق، جغرافیا و اقتصادا گؤره بیلگیلر یئرلشیبدیر. بابۇرنامه اشاغیدا یازیلان جملهلرله باشلانیر:
گؤرونتورلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- بابۇرنامه، قازان بیلیم یۇردونون مطبعهسی، ۱۸۵


text:
آمریکانین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینداکی دایمی نمایندهسی نیککی هیلی شیمالی کورئیانین بالیستیک راکت سیناغی کئچیرمهسیندن سونرا چینی حرکته کئچمهیه چاغیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، هیلی آمریکانین بوندان سونرا شیمالی کورئیانین راکت سیناغی کئچیرمسیندن سونرا بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین تهلوکهسیزلیک شوراسینین اجلاسینی چاغیرمایاجاغینی، بو توپلانتیلارین اونسوز دا هئچ بیر نتیجه وئرمدیینی بیلدیریب.
«چینین بو مسئلهده حرکته کئچمهسی لازیمدیر. دانیشیقلار زامانی سونا چاتدی. شیمالی کورئیانین بینلخالق صولحو تهدید ائتدیی آشکاردیر. بو اؤلکه حاقیندا دانیشیلاجاق بیر شی قالمادی، چین حرکته کئچمهلیدیر. یاپونییا و جنوبی کورئیا دا تضییقلری آرتیرمالیدیر. بو، سادهجه آمریکانین پروبلمی دییل، بینلخالق حل لازیمدیر»، - هیلی بیلدیریب.


text:
آذربایجانلی ایدمانچیلارین دا ایشتیراک ائتدیی آغیرلیق قالدیرما اوزره دونیا چئمپیوناتیندا دهشتلی حادثه باش وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، تیفلیسده کئچیریلن دونیا چمپیوناتینین ایکینجی گونونده گورجو ایدمانچیلار آراسیندا داوا دوشوب. آدی آچیقلانمایان ۲۲ یاشلی گورجو ایدمانچی همکارلاریندان بیرینین بوغازینی کسیب، داها سونرا بیچاقلا اونون قارین بوشلوغونا آردیجیل ضربهلر ائندیریب. عمومیلیکده ۴ نفری بیچاقلایان ایدمانچی سوندا اولای یئریندن قاچیب.
حادثه شاهیدلرینین سایتیمیزا وئردیی معلوماتا گؤره، بیچاقلانان ایدمانچینین یاخینلاری تاپانچالاردان ایستیفاده ائدیبلر. هاوایا آتیلان گوللردن بیری ایسه قاپالی مکاندا سیچرایاراق، گنجلری آییرماغا چالیشان داها بیر شخصی یارالاییب.
گورجستان داخلی ایشلر ناظرلیگی جینایتده شوبههلی بیلینن شخصن آختاریشلارینی داوام ائتدیردیینی آچیقلاییب


text:
دونیادا ۲۱،۳ میلیون قاچقین وار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی بمت-نین قاچقینلارلا ایش اوزره عالی کومیسسارلیغی یاییب.
بمت دونیاداکی قاچقینلارین ۵۷%-نین ۱۰ اؤلکهده یئرلشدیریلدیینی بیلدیریب. بو اؤلکهلر آراسیندا ایلک یئری تورکییه توتوب. آنکارادا سون ایللر عرضینده ۳،۱ میلیون قاچقین قبول ائدیب. اونلارین ۲،۸ میلیونو سورییالیلار، یئرده قالانی ایسه سومالی، ایران و عیراق قاچقینلاریدیر.
تورکییهدن سونراکی یئری ایسه پاکیستان (۱،۶ میلیون نفر)، لیوان (۱،۱ میلیون نفر)، ایران (بیر میلیوندان بیر قدر آز)، ائفیوپییا (۷۳۶،۱ مین)، ایوردانییا (۶۶۴،۱ مین)، کئنییا (۵۵۲ مین) و اوقاندا (۴۲۸ مین)، چاد (۴۲۰ مین) توتوبلار.


text:
سیلاو نتیجه لریگه قرشی ناراضلیک نمایش لری
افغانستان پارلمانی سیلاوی نینگ نتیجه سی اعلان بولیشی بیلن موفقیت گه ایریشمه گن سیلاو نامزاد لری نینگ ناراضی لیک نمایش لری هم اوشبو اولکه نینگ قطار منطقه لریگه یاییلیب کیتگن .
موفقیت گه ایریشمه گن همده پارلمان سیلاوی گه کیریش اوچون ایترلی آواز آلمه گن اونلب نامزد لر پایتخت کابل قوشیمچه باشقه ولایت لر ده هم ناراضی لیک نمایش لرینی یولگه قویگن لر.
بیر قطار پارلمان نامزد لری افغانستان شمالیده زوروانلیک لرگه یول قوییب پلخمری همده کابل شاه یولینی یاپیب قویگن لر.
ناراض نمایش چی لر سیلاو نی مشروع سیز همده اونده قلاب کار لیک کینگ کولمده یولگه قوییلگن لیگی نی ایتیب، حکومت همده ناظر بولگن تشکیلات لر دن سیلاو نی باطل اعلام بولیشی نی ایسته گن لر..
پایتخت کابل دن سیلاوگه اشتراک ایتگن همده موفقیت گه ایریشمه گن نامزد لر جمهور ریس لیک سرای قرشیسیده ییغیلیب ناراضیلیک نمایشی نی یولگه قویدی لر
موفقیت گه ایریشمه گن همده پارلمان سیلاوی گه کیریش اوچون ایترلی آواز آلمه گن نامزد لر قوشیمچه حاضرگی مجلس اعضا لری پارلمان سیلاوی قیته بولیشی نی ایسته دی لر.اوشبو نامزاد لر شعار لر همده قو ل یازمه لر نی کوتریب چیق گن ایدی لر. نامزاد لر دن بیر قنچه سی گه کوره اوشبو سیلاو نا مشروع همده عدالت لی بیر شکلده یولگه قوییلمه گن همده بو سیلاو باطل اعلام بولیشی کیرک.
عین حالده موفقیتگه ایریشمه گن بیر قطار نامزد لر سالنگ یولیده کانتینرلرنی قوییش بیلن یولنی باغلب مسافر لر حرکت لریگه توسیقین لیک قیلگن لر.
ایتیلیشیچه کابل دن بغلان ولایتیگه باروچی شاه یول تناون دن حاضرگه قدر یاپیب قوییلگن . سالنگ گذرگاه منطقه سیده هر ایککی تماندن یوزلبچه مسافر تاشوچی موتر لر صف تارتگن همده یولاوچی لر بوتون کیچه ساووقده اوتکزگن لر.
هرات ولایتیده هم بیر قطار ناراض نامزد لر ناراضیلیک نمایش لرینی یولگه قوییب سیلاوده یولگه قوییلگن قلابکارلیک لر کوریلیب چیقیلیشینی ایسته گن لر.
افغانستان سیلاو کمیسیونی همده شکایت لر نی قبول قیلوچی کمیسیون بعضی بیر حالت لرده قلابکارلیک همده ایتیشماوچیلیک یولگه قوییلگن لیگینی تن آلگن.
مستقل سیلاو کمیسیونی نینگ رییسی فضل احمد معنوی سونگی نتیجه نی اعلان قیله یاتگن بیر پیت ده ناراضی لیک نمایش لرینی یولگه قویگن نامزد لر دن اوز ناراضیلیک نمایش لرینی قانونی شکلده یولگه قوییش لرینی همده زوروانلیک لرگه یول قویمس لیک لرینی ایسته گن.
افغانستان جمهور ریسی حامد کرزی پایتخت کابلده یولگه قوییلگن بیر مراسیمده بغلان ولایتی نامزد لری تمانیدن شمال و جنوب نی بیرلشتیروچی شاه یولنی یاپیلیشینی ناتوغری دیب ایتیب بو کبی عمل لر اهالی منفعت لریگه قرشیلیگینی ایتگن.
کرزی جناب لری اوشبو مراسم ده نامزدلرعدلی همده قضایی ارگان لرگه شکایت بیلن مراجعت ایتشگه حق لری بار لیکن یولنی یاپیشگه حق لری یوق دیب ایتگن.
سیلاوده موفقیت گه ایریشمه گن کوپگینه نامزاد لر، بو پارلمان اصلیده مصلحت اساسیده یولگه قوییلگن بولیب، کرزی باشچیلیگی ده گی حکومت همده کرزی جناب لری نینگ سیاسی مخالف لری اوز نفوذی همده پول لری دن فایده لنگن حالده اوزلری ایسته گن کیشی لرنی اوشبو پارلمانگه کیریتیشگه حرکت قیلگن دیگن ایشانچ ده لر. اوشبو نامزد لرگه کوره هر ایککی تماندن حمایه ایتوچی سی بولمه گن مستقل شکلده پارلمانگه کیریش نی ایسته گن نامزد لر تورلی شکلده یولدن آلیب تشلنگن.


text:
ساتورن پلانتینین انتسلادئ پئیکینده حیات اوچون واجیب اولان شرایط ایمکانلاری آشکارلانیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ناسا متخصص لری بو پئیکده جانلی اورگانیزمین وارلیغی اوچون موهوم ایمکانلارین اولدوغونو بیلدیریبلر. «جاسسینی» کوسمیک آپاراتی واسطهسیله انتسلاده پئیکیندهکی شرایطی اؤیرهنهن متخصصلر بورادا هیدروگئن، کاربوندیوکسید، سو بوخاری، متان و دیگر گازلار آشکار ائدیبلر
قئید ائدک کی، جاسسینی - ناسا، آوروپا کوسمیک آگئنتلیگی و ایتالییا کوسمیک آگنتلیینین بیرگه لاییحهسیدیر. بو جیهاز ۱۹۹۷-جی ایلده ساتورنون داها اطرافلی اؤیرنیلمهسی اوچون کوسموسا بوراخیلیب.


text:
درود بر خاک پاک زادگاهم...
قزل احمد آنا یوردیم سنه قربان دی جانیم
سن گوزلدن اوزاغام من بله ویران دی جانیم
سنون او کوشنووین داغلارینا بیر گوش اولام
قانادیم یوخدوم اوچام ، گور نجه حیران دی جانیم
گنه ده یادا دوشوب توپ وورا ""قومناخ درسی""
قیچیمین تابی دوشوب دی، بله ویلان دی جانیم
یا کی داغلار دا گزک، ""اوشگونو"" اوردان دوشورک
ایاغیم یوخدو گلم گور نجه نالان دی جانیم
کاشکی ""باش گول""ده گنه بیر ده یاتاخ دا اوتارام
قوزونی، یا اینگی، اورداکی جیران دی جانیم
بیر گونوم داغ دا گئچیردی بیرگونوم گورد یوواسی
گاه دوشوردیم باغا گاه سلرره طغیان دی جانیم
گون به گون هامی کوچوب گدی تمدون یولونا
بوش قالیبجان سن اوشاخدان ، هارا مهمان دی جانیم؟
اورگیم آرزی سی واردی قییداخ بیرده گداخ کندیمیزه
سنه خاطر داریخیلار گوزلیم بوردا اورک قاندی جانیم
محمد آقازاده قزل احمد


text:
۱۸:۰۹
سئنتیابرین ۲-ده آذربایجان رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی ایلهام علیئو لنکران رایونونا سفره گلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، دؤولتیمیزین باشچیسی اولجه خالقیمیزین عموم میللی لیدئری حیدر علیئوین لنکران شهرینین مرکزینده اوجالدیلان عابدهسینی زیارت ائدرک اؤنونه گول دستهسی قویوب.
لنکران رایون ایجرا حاکمیتینین باشچیسی طالعه قاراشوو پرزیدنت ایلهام علیئوه عابیده نین اطرافیندا، ائلهجه ده رایوندا گؤرولن آبادلیق-قوروجولوق ایشلری بارهده معلومات وئریب.
***
آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو بو گون لنکرانا سفری چرچیوهسینده فئرمئر آراز یاقوبووون "یاشیل چای" ممج-نین پلانتاسییاسیندا گؤرولن ایشلرله تانیش اولوب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، دؤولت باشچیسینا پلانتاسییا بارهده اطرافلی معلومات وئریلیب. بیلدیریلیب کی، سووئتلر دؤنهمینده لنکرانین ایستیسو قصبهسینده بؤیوک چای تصروفاتی مؤوجود اولوب. لاکین دورغونلوق ایللرینده همین پلانتاسییالار سیرادان چیخیب. حاضردا پرزیدنتین بؤیوک دقت آییردیغی اقرار ساحه، او جملهدن چایچیلیق یئنیدن اینکیشاف دؤورونو یاشاییر. "یاشیل چای" ممج ده یارادیلان بو شرایطدن ثمرهلی ایستیفاده ائدیر. فئرمئر تصروفاتینین ۱۵۰ هکتارا یاخین تورپاق ساحهسی وار. ۲۰۱۱-جی ایلدهن باشلایاراق بورادا یوکسک محصولدارلیغی ایله سئچیلهن "کولخیدا" سورتوندان عبارت چای پلانتاسییالاری سالینیب. ۲۰۱۵-جی ایلده - اؤلکهده اعلان ائدیلن "کند تصروفاتی ایلی"نده ایلک دفعه سئچمه اوسولو ایله ییغیم آپاران "یاشیل چای" فئرمئر تصروفاتینین ساحهلریندن بو ایل داها بول محصول گؤزلنیلیر. تصروفاتین عمومی چای اکینی ساحهسی ۶۱ هکتاردیر. گلهجکده ایسه چای ساحهلرینین عمومی ساحهسی ۱۰۰ هکتارا چاتدیریلاجاق. ساحهلرین هوللاندییادان دعوت اولونان متخصص لر طرفیندن قورولموش سووارما شبکهسی واسطهسیله چیلهمه اصولوندان ایستیفاده ائتمکله سوواریلماسی حیاتا کئچیریلیر. تصروفاتدا خاریجدن گتیریلهن ان معاصر تئکنیکا و آوادانلیقدان ایستیفاده اولونور. پلانتاسییالارا قوللوق زامانی کیمیوی واسطهلردن ایستیفاده ائدیلمیر. مینئرال گوبرهلر اوزینه عضوو گوبرهلردن داها چوخ ایستیفاده اولونور. بونون نتیجهسینده بورادا یئتیشدیریلهن چای یارپاغی ائکولوژی جهتدن تام تمیز اولور.
پرزیدنته معلومات وئریلیب کی، ییغیلان یاشیل چای یارپاغی موسسیسهنین نزدیندهکی ایستحصال ساحهسینده اعمال ائدیلیر و قابلاشدیریلیر. بورادا یوکسک کیفیتلی "لنکران چایی" برئندی آلتیندا موختلیف چئشیدده چایلار ایستحصال ائدیلیر.
دؤولت باشچیسی "یاشیل چای" ممج-نین توت تینگلری اکیلهن ساحهسینه ده باخدی. بیلدیریلیب کی، حاضردا اؤلکهمیزده باراماچیلیغین یئم بازاسینین فورمالاشدیریلماسی، توت تینگلرینین اکیلیب-بئجریلمهسی، باراما توخومچولوغونون تشکیلی و دیگر ایستیقامت لر اوزره مووافیق تدبیرلرین حیاتا کئچیریلمهسی داوام ائتدیریلیر. باراماچیلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسی اوچون اینتئنسیو تیپلی یئنی توت باغلارینین سالینماسی مقصدیله چیندن اؤلکهمیزه گتیریلهن تینگ لرین ۴۰ مینی بؤلگو اساسیندا لنکران رایونونا گؤندریلیب. همین تینگلرین ۱۲ مینی رایونون "یاشیل چای" فئرمئر تصروفاتینا وئریلیب. قیسا مدتده تصروفاتین ایشچی لری توت تینگلرینی آقروتئخنیکی قایدادا حاضرلانان تورپاقلارا اکیبلر. بونونلا دا تصروفاتدا یئنی بیر ساحهنین - باراماچیلیغین یئم بازاسینین اساسی قویولوب
سونرا پرزیدنت ایلهام علیئو فئرمئر تصروفاتینین ایشچی لری ایله گؤروشوب.
ایشچیلر: خوش گلمیسینیز، جناب پرزیدنت.
پرزیدنت: ساغ اولون. نئجه سینیز؟
ایشچیلر: چوخ ساغ اولون، یاخشیییق. بایرامینیزی تبریک ائدیریک، جناب پرزیدنت. قدملرینیز اوغورلو اولسون.
پرزیدنت: ساغ اولون. من ده سیزی تبریک ائدیرهم، بایرامینیز موبارک.
ایشچیلر: بیزیم اوچون بو شرایطی یاراتدیغینیزا گؤره سیزه میننتدارلیغیمیزی بیلدیریریک.
پرزیدنت: ساغ اولون. چوخ یاخشیدیر کی، بورادا چایچیلیق اینکیشاف ائدیر. لنکران همیشه آذربایجان چایچیلیغینین مرکزی اولوب. ایندی ده بو اننوی ساحهنی برپا ائدیریک. چوخ شادام کی، بو ساحه برپا اولونور. ساحهلر آرتیریلیر و ایش یئرلری آچیلیر، خصوصیله ده قادینلار اوچون. چونکی اننوی اولاراق آذربایجاندا چایچیلیقلا قادینلار مشغول اولورلار. نئجهدیر ایشینیزدن راضیسینیز؟
ایشچیلر: بلی، جناب پرزیدنت، راضیییق.
پرزیدنت: یاخشی ماعاش وئریلیر؟
ایشچیلر: بلی، یاخشیدیر.
پرزیدنت: چوخ یاخشی.
سوندا خاطره شکلی چکدیریلیب.
۱۹:۳۶
سئنتیابرین ۲-ده آذربایجان رئسپوبلیکاسینین پرئزیدئنتی ایلهام الیئو لنکرانا سفری چرچیوهسینده «آستارا چای» محدود مسولیتلی جمعیتینین پلانتاسییالارینا باخیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، آذربایجاندا قئیری-نئفت سئکتورونون اینکیشافینا گؤستریلهن دؤولت قایغیسی، محصول ایستئهسالچیلارینا وئریلهن سوبسیدییالار چایچیلیغین اینکیشافی اوچون ده گئنیش ایمکانلار یارادیب. ایستاتیستیکایا گؤره، آذربایجاندا چای ایستئهسالینین ۹۱ فایزی لنکران اقتصادی رایونونون پایینا دوشور. بو ساحهنین داها دا اینکیشاف ائتدیریلمهسی اوچون «آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا ۲۰۱۷-۲۰۲۶-جی ایللرده چایچیلیغین اینکیشافینا دایر دؤولت پروقرامی»نین لاییحهسی ایشلنیب حاضرلانیر. پروقرامین حیاتا کئچیریلمهسی نتیجهسینده چایچیلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسی ایله باغلی گؤرولهن ایشلر سرعتلنهجک، چای پلانتاسییالارینین اکین ساحهسی خئیلی آرتاجاق. تکجه اؤتن ایل اؤلکه اوزره مین تون چای ایستئهسال ائدیلیب، ۱۲ هئکتار اراضیده یئنی چای پلانتاسییالاری سالینیب. بوندان باشقا، چایچیلیغین اینکیشافی ایله باغلی ساهیبکارلارا دؤولت طرفیندن گذشتلی کرئدیتلر ده وئریلیر. بئله کی، بو ساحهده چالیشان ساهیبکارلارا عمومیلیکده ۱۰،۷ میلیون مانات گذشتلی کرئدیت وئریلیب. بونون دا نتیجهسینده ۴۵۰ نفر ایشله تعمین اولونوب.
پرئزیدئنت ایلهام الیئوه معلومات وئریلیب کی، رئسپوبلیکا اوزره مؤوجود ۱۰۱۶ هئکتار چای ساحهسینین ۵۶۸ هئکتاری لنکران، ۳۴۵ هئکتاری آستارا، ۶۰ هئکتاری زاقاتالا و ۴۳ هئکتاری ماساللی رایونلارینین اراضیسیندهدیر. بو ایلین ایول آیینادک مؤوجود چای ساحهلریندن ۴۴۴،۱ تون یاشیل چای یارپاغی ایستئهسال اولونوب و حاضردا بو پروسئس داوام ائتدیریلیر. لنکران رایونو اراضیسینده ۵۶۸ هئکتار چای ساحهسینین ۲۸۹ هئکتاری «آستارا چای» ممج-ا مخصوصدور.
«آستارا چای» ممج ۲۰۱۰-جو ایلده تسیس ائدیلیب. قورو چای ایستئهسالی اوچون ایستیفاده ائدیلهن خاممال یالنیز آذربایجانین سوبتروپیک بؤلگهسی اولان آستارا و لنکران رایونلارینداکی پلانتاسییالاردان تداروک اولونور. بو پلانتاسییالاردا اکیلهن «کونخیدا» چای توخوملاری گورجوستانین باتومی شهرینین چایچیلیق علمی-تدقیقات اینستیتوتونون تدریس-تجروبه ساحهسیندن آلینیب. توخوملار سیناقدان کئچیریلیب، یئرلی شرایطه اویغونلاشدیریلاراق اکیلیب. ائکولوژی جهتدن تمیز شرایطده یئتیشدیریلهن چایین بئجریلمهسی و ائمالی زامانی هئچ بیر کیمیوی قاتقیدان ایستیفاده ائدیلمیر. دؤرد ایلدیر کی، چای ساحهلرینده آلمانییانین لاجون شیرکتی طرفیندن ائکولوژی موشاهیدهلر آپاریلیر. آستارا رایونو اراضیسینده، همچینین کورئیا رئسپوبلیکاسی شیرکتینین لاییحهسی اساسیندا چای فابریکی اینشا ائدیلیب. اراضیسی ۵ هئکتار اولان فابریکده خاریجدن گتیریلهن ان معاصر آوادانلیق قوراشدیریلیب. فابریک گونده ۱۰ تون یاشیل چای ائمال ائتمک گوجونه مالیکدیر. بورادا چکیسی ۱۰۰، ۲۰۰ و ۴۰۰ قرام اولان چای بوکوملری حاضرلانیر. فابریکده دقیقهده ۸ چای بوکومو ایستئهسال ائدیلیر. آستارا چای فابریکی ۲۰۱۶-جی ایلده ایسو ۹۰۰۱ و ایسو ۱۴۰۰۱ سئرتیفیکاتلارینا لاییق گؤرولوب.
پرئزیدئنت ایلهام الیئو «آستارا چای» ممج-نین ایشچیلری ایله صحبت ائدیب.
***
۲۰:۲۲
آذربایجان پرئزیدئنتی ایلهام الیئو سئنتیابرین ۲-ده لنکراندا «جنوب-آقرو» ممج-نین چلتیک ساحهلرینه باخیب و چلتیک زاوودونون آچیلیشینی ائدیب.
Axar.az خبر وئریر کی، دؤولت باشچیسینا بیلدیریلدی کی، گیردنی کندیندهکی بو چلتیک تصروفاتینین عمومی ساحهسی ۲۲۵ هئکتاردیر. حاضردا ۳۵ هئکتار ساحهده اکین آپاریلیب. گلهجکده چلتیک ساحهسینین ۲۷،۵ هئکتار گئنیشلندیریلمهسی نظرده توتولوب. بوندان باشقا، موسسیسهنین شیاوار کندینده ده چلتیک ساحهسی مؤوجوددور.
آذربایجان پرئزیدئنتینه چلتیک اکینینین آپاریلدیغی سون تئخنولوگییا بارهده ده معلومات وئریلدی. بیلدیریلدی کی، حاضردا «جنوب-آقرو» ممج-نین ساحهلریندهکی چلتیک اکینینده ان معاصر تئخنولوژی اصوللاردان و آوادانلیقدان ایستیفاده اولونور
قئید ائدیلدی کی، رایوندا چلتیکچیلیک اساساً گیردنی، وئراوول، اورگه، سیاوار، هیرکان، خولمیلی، شیخکاران، ماموستا، سئپارادی و دیگر کندلرده اینکیشاف ائتدیریلیر.
دقته چاتدیریلدی کی، لنکراندا «جنوب-آقرو» ممج-نین چلتیک زاوودونون اینشاسی دا موهوم اهمیتی ایله سئچیلیر. رئگیوندا اهمیتلی لاییحهلردن اولان بو موسسیسه ۱ هئکتار اراضیده تیکیلیب.
دؤولتیمیزین باشچیسی «جنوب-آقرو» ممج-نین چلتیک زاوودونون آچیلیشیندا ایشتیراک ائتدی.
پرئزیدئنت ایلهام الیئو موسسیسهنی ایشه سالدی.
معلومات وئریلدی کی، زاوودون تیکینتیسینه ۲۰۱۶-جی ایلین نویابریندا باشلانیب و بو ایلین آوقوستوندا باشا چاتدیریلیب.
پرئزیدئنت ایلهام الیئو موسسیسهده ایستئهسال پروسئسی ایله تانیش اولدو.
زاوودون آیلیق ائمال گوجو ۳۰۰ تون و دویوقوروتما گوجو ایسه ۹۰۰ توندور. موسسیسهده ۱۵ نفر دایمی ایشله تعمین ائدیلیب. گلهجکده موسسیسهنین گوجونون ایکی دفعه آرتیریلماسی و ایشچیلرین سایینین ۶۰ نفره چاتدیریلماسی نظرده توتولوب.
***
آذربایجان پرئزیدئنتی ایلهام الیئو لنکراندا «خزر پالاجئ» اوتئل کومپلئکسینین آچیلیشیندا ایشتیراک ائدیب.
Axar.az خبر وئریر کی، دؤولتیمیزین باشچیسی «خزر پالاجئ» اوتئل کومپلئکسینین رمزی آچیلیشینی بیلدیرهن لئنتی کسیب.
یئنی توریزم اوبیئکتی ایله تانیشلیق زامانی آذربایجان پرئزیدئنتینه معلومات وئریلدی کی، اوتئل کومپلئکسی ایکی هئکتار ساحهده اینشا ائدیلیب. اوتئلین بئشمرتبهلی بیناسینین تیکینتیسینه ۲۰۱۵-جی ایلین ماییندا باشلانیلیب و بو ایلین آوقوستوندا باشا چاتدیریلیب. موختلیف چئشیدلی یوکسک خیدمتلرین گؤستریلجیی اوتئل کومپلئکسی معاصر ایستاندارتلار سوییهسینده اینشا اولونوب. اوتوز دوققوز نؤمرهدن عبارت اوتئلده قوناقلارین راحت استراحتی اوچون هر جور شرایط یارادیلیب.
قئید اولوندو کی، اوتئلده خیدمت گؤسترهجک هئیت یوکسک حاضرلیق کورسو کئچیب و اونلارین اکثریتینی یئرلی کادرلار تشکیل ائدیر. امکداشلار اوتئلین ایستهنیلهن خیدمت ساحهسینده قوناقلارا یوکسک سوییهلی قوللوغون گؤستریلمهسی ایله باغلی خصوصی تلیم کورسلارینا جلب اولونوبلار. اوتئل کومپلئکسینده موختلیف تدبیرلرین کئچیریلمهسی اوچون گئنیش ایمکانلاری اولان کونفرانس زالی، معاصر رئستورانلار دا فعالیت گؤستریر. رئستورانلاردا توریستلره آذربایجان و دونیا متبخینین نومونهلری تقدیم اولوناجاق.
دؤولت باشچیسی اوتئلدهکی نؤمرهلرده یارادیلان شرایطله ماراقلانیب.
«خزر پالاجئ» اوتئل کومپلئکسینده ۱۰۰ نفر اوچون دایمی ایش یئری نظرده توتولور. کومپلئکسین اراضیسی تام آبادلاشدیریلیب، یاشیللیق ساحهسی سالینیb.Otel کومپلئکسینین اراضیسینده، همچینین ۸ کوتتئج قوناقلارین ایستیفادهسینه وئریلیب.


text:
اورمیه
اورمیه ( تلفظ کؤمک·ایطلاعات)، (دولتی آدی: ارومیه) آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن دیر. ۱۳۹۰-جی ایلین نۆفوس ساییسی اساسیندا، ۶۸۰٬۲۲۸ نفر اهالیسی واریمیش.[۸] بۇ شهر غربی آذربایجان اوستانی و اورمیه بؤلگهسینین مرکزیدیر.[۹] اورمیه شهری آذربایجانین اسکی بیر شهری و مدنیّت مرکزلریندن ساییلیر و نۆفوس باخیمیندان آذربایجانین تبریزدن سوْنرا ایکینجی بؤیوک شهری دیر. بۇ شهر نادر شاهین اؤلوموندن سوْنرا هابئله آزادخان افغان و فتحعلی خان افشار دؤورلرینده آذربایجانین حؤکومت مرکزی اوْلموشدور.[۱۰] کریمخان زند ۱۱۷۷ جی قمری ایلده بۇ شهرین ارکینده جولوس ائدرک اؤزونو وکیل الرعایا آدلاندیردی[۱۱] امامقلی خان بیگلربیگی افشار آدلانمیش آذربایجان سرداری کریمخانین اؤلوموندن سوْنرا آذربایجان منطقه سینی الینه آلاراق بۇ شهرده حؤکومتین باشلادی.[۱۲] آغا محمدخان قاجار ۱۲۱۰ جی قمری ایلده بۇ شهر ده جلوس ائدیب باشینا سلطنت تاجینی قویدو.[۱۳] هابئله بۇ شهر ۱۱۹۷ جی قمری ایلدن باشلایاراق ۱۶ ایل داوام ائدن افشاریان اورمی آدلانان دؤلتینین آذربایجان و قفقاز منطقه سینده مرکزی اولاراق دارالاماره آدلانیردی.[۱۴]
جورج کرزن اورمیهیه گؤره بئله یازیب: «اورمیهنین ۴۴۰۰ آیاق بوْیو واردیر. شهرین ۳۰۰۰۰–۴۰۰۰۰ باش جمعیتی اوْلاراق چوْخو افشار تۆرکو دۆر، آنجاق چوْخلو نسطوری، کلیمی و ارمنی عائیله ده شهرده یاشاییر.»[۱۵]
ایچیندهکیلر
- ۱ اورمونون آدی
- ۲ تاریخ
- ۳ خالقی
- ۴ طبیعی دوروم
- ۵ فرهنگ
- ۶ سیاست
- ۷ تفریحی یئرلر
- ۸ مکتبلر
- ۹ شهر سورونلاری
- ۱۰ بؤلمهلر
- ۱۱ حمل و نقل
- ۱۲ ایدمان
- ۱۳ درمان مرکزلری
- ۱۴ مدیالار
- ۱۵ ایرانین ۶ جی گؤزل شهری
- ۱۶ بیلیمیوردولار
- ۱۷ گؤرمهلی و تاریخی یئرلر
- ۱۸ اکینچیلیک
- ۱۹ قارداشلیق
- ۲۰ آدلیملار
- ۲۱ گؤرونتولر
- ۲۲ قایناقلار
اورمونون آدی[دَییشدیر]
اورمونون آدینا گوره، فارس قایناقلاری اورمیه شهرینین آدین «ارومیه»، «اورمی»، شیکلینده و تۆرکجه قایناقلار دا بۇ شهرین آدی «اورمیه» کیمی یازیلیر. «ورمی» ده قایناق سیز بیر یازی دیر کی کوردلر اورمیه شهرینه صاحاب دورماق اساسیندا اوندان ایستفاده ائدیرلر.
اوُرمو شهرینین آدینین کؤکو قطعی صورتده بللی دئییل. تکجه بوُنو دئمک اوْلار کی بۇ شهرین آدی، آذربایجان باشقا یئر آدلاری کیمی فارسجا، ایرانلی، و هند-اوروپالی دئییل.[۱۶]
سومئر کوکنلی تئوری: اورومو-اورمی[دَییشدیر]
بو تئورینین مودافیعهچیلری، اورمو نون آدین سومئرجهدن توتولموش بیر آد بیلیرلر. بۇ دیل بیر عیدده عالیملر طرفیندن تورک دیلینن قوهوم و حتی پروتۇتورک آدلانیر. بۇ تئوری اساسیندا اورمو «اور (و)+مو» و یا «اور (و) + می» تشکیل تاپیبدیر.
- اور (و) بولومو: «اورو» سومئرجهده، شهر، یئر، مکان، قالا، و آوادانلیق آنلامیندا دیر. بۇ کلیمهنین ایکینجی معناسیندا بۇ دیلده اینساندیر. بۇ کلیمه سومئرجهدن، اوْرتا دوغو و قوزئی آفریقا و سامی دیللره (آککادی، آرامی، سئریانی، عبری و..) کئچیبدیر. سومئرلرین ایکی اونملی شهرلریندن «اور» (بغدادین گونئیینده ایندیکی المقیر، حضرتی ایبراهیمین دوغوم یئری) و «اوروک» (ایندیکی ورق)-ون آدلاری بۇ کلیمهدن یارانیبدیر. بۇ کلیمه سومئر تانریسی اوْلان اوریم-کی دن توتولوبدور. اوروق و یا اوروغ تۆرکجهده قبیله، و یا اینسانی قوهوملارا و موعاصیر تۆرکجهده اویروق شکلینده تابیعیت و وطنداشلیق آنلامیندا ایشلهنیر.
- «مو» – «می» بولومو: «مو» سومئرجهده جننت و یا گوی سیستئمینین بیر بولومو و شایدده یاغیش معناسیندادیر. بونونا دایاناراق اورمو سوزونون آنلامی «جننت کیمی اوْلان شهر» و «یاغیش شهری» معناسیند اولور. بۇ آنلام عدن باغینین آذربایجاندا (تبریزده) یئرلشمهسیله اوست-اوسته دوشور.
«می» سومئرجهده کولتورل نورملار و ایستانداردلار و بۇ نورملارین بایراغی و ایشارتلری آنلامیندادیر. بۇ اساسدا اورمو نون آنلامی «کولتورل شهر» اولور.[۱۶]
آراتتا-هوروم تئوریسی[دَییشدیر]
آراتتا بیر اراضی آدیدیر. بۇ آدا سومئرلرین ایلک ایکی شاهلاریلا (ائنمئرکار و لوقالباندا) باغلی اوْلان میفلرده راست گلینیر. لوقالباندا افسانهسینده هوروم (هور-رو-وم-کور-را-کا) آدلی داغ آدی وار. ساموئل نواه کرامئرین آراشدیرما و حدسیاتی اساسیندا هوروم داغی اورمو گولونون یاخینلیغیندا اولمالیدیر. اورمو آدی با داغین آدیلا ایلگیلی اولا بیلر.[۱۶]
اورمونون سامی کوکو[دَییشدیر]
اورمونون آدی، چوخلو سام میفلریله قایناییب-قاریشیب و اونون اهالیسی سامی دولتلرله یاخین ایلگیسی وارایمیش. اورنک اوچون بیرعیدده اورمونون مارمیشو گولون حضرت آدمین یئره یئنمک یئری بیلیرلر؛ اورمونون دوغوسوندا یئرلشن اسکی گوی تپه تپهسیندن بابیل آللاهلارینین نقشی اوْلان بیر استوانهای موهر تاپیلیب (بو اثر نیویورکون متروپولیتن موزئیینده ساخلانیلیر)شابلون:قایناق؟؛ دئییلنلره گوره حضرتی عیسینین دوغوموندا، بئیتوالحمه گئدن نئچه زردوشتی، اورمودا باسدیریلیبلار؛ حضرتی قویا ایله ایلگیلنن اورمودا یئرلشن مارقویا کیلیساسی و… اورمونون سامیلرله تاریخی ایلگیسین گوسترمکدهدیر. بۇ نوقطه نظردن اورمونون سامی کوکونه باخماق ماراقلیدیر.
مینورسکی اورموگولونون اطرافیندا تاپیلمیش سریانی بیر یازیدا اوْلان ارمیت – اورمئیاتی آدلارینا سویکهنرک، اورمونون آدین ارمیه (ارمیا) و سریانی کوکلو بیلیر. پورداوود اورمونون آدین آرامی بیر سوز بیلیب. اونون ایستیدلالی اساسیندا بۇ سوز آرامی دیلینده اوْلان «اور» شهر معناسیندا و «میاه» سو معناسیندا اوْلان کلیمهلردن تشکیل تاپیب و اورمونون معناسی سو شهری اورلور.
اورمونون آدین آرامی، سریانی و آسوری آدلارینا باغلاماق، شرقشوناسلار، باتی دیپلوماتلاری و پان فارسلارس توسطایله اوزللیکله اوندوققوزونجو عصرین سونلاریندا آذربایجانین باتیسیندا بیر مسیحی-ائرمنی-آسوری دوولت یاراتما سیاستی اساسیندا، ایرهلی سورونوب. اما گئرچکلر بونو گوستریر کی اورمونون آدین آرامی-سریانی-آسوری دیللره باغلاماق اوچون توتارلی بیر بلگه یوخدور. آرامی دیلینده اوْلان «اور» کلیمهسی و همیچینین «میاه» کلیمهسی سومئرلردن بۇ دیللره کئچن سوزلردیرلر.[۱۶]
اورال-آلتاییک (اورومچی) تئوریسی[دَییشدیر]
اورمو آدی اورال – آلتاییک دیللرینده اوْلان چئشیدلی آدلاردا ایشلهنیبدیر. بوتون بۇ آدلاردا سئوینج، گوزللیک آنلاملارین گورمک اولور.
اسکی تۆرکجهده، اورینörin, ürin، اورون ürün و اورگونürgün کلیمهلری وار، بۇ کلیمهلر سئوینج آنلامیدیرلار.
مونقول دیلینده اورماurma، اورامuram، اورمانurman، اورماسurmas، اورمurm، اوروما urumuکلیمهلر وار، بۇ کلیمهلر شوق، الهام، روحیه و… آنلاملاری وار.
فینو-اوگوریک شاخهسینده اوزللیکله مجار دیلینده، اؤرؤم-اؤرؤل öröm-öröl کلیمهسی شادلیق و سئوینج آنلامیندا ایشلهنیب.
بعضیلری اورمونو اورومچی شهریله (چین تورکیستانی-اویغوروستان باشکندی) بیرکوکدن بیلیرلر. اورومچی urumçi و یا اورونچی urunçiکلیمهسی مونقول دیلیندهن آلینیب. بونا اساساً اورو uru گوزل آنلامیندا و مچی mçi تاریم و اورومچی (اورو+مچی) گوزل تاریم آنلامیندادیر.[۱۶]
تاریخ[دَییشدیر]
اسلامدان اؤنجه[دَییشدیر]
او کی بلی دیر سؤزلرده و ناغیللاردا بوُ بلده «ترک بن یافث» ین اولادلارینین بیرینین الی ایله دۆزلمیش شهر دیر. آما سند اۆزو ایله بوُ شهرین آدی سندلی و تحقیقلی مۆشخّص اولمویوبدور.[۱۷] عمومیت له اورمیه بولگه سینده بوتون کول تپه لر بۇ شهرین تاریخینی حکایت ائدیرلر اورمیه یاخینلیغیندا نئچه یوز لر کول تپه وار کی اونلاردان ان اونملی لری گوی تپه ده دیر که اونون اساسیندا بۇ بولگه دن گیل گمیش نقوش لی بیر مجسمه و آبیده لر تاپیلیب دیر. اورمیه شهرینین تاریخی چوْخ قدیم دؤورلردن بیر چوْخ یئرلی و خاریجی تاریخچیلرین دیققتینی جلب ائتمیشدیر. تاریخچیلر اؤز اثرلرینده اورمیه شهرینین تاریخی حاقیندا قیمتلی معلوماتلار وئرمیشلر.
انوشیروان ساسانلی واقتی، بیر دسته خزر تۆرکلریندن، دربنددن مملکته گیردیلر. خزرلر یوْخسوزلوقدان انوشیروانا نامه گؤندرمیشدیلر؛ انوشیروان اوْنلارین قوْرخمامازلیغینا گؤره و روُمون خزرلرین نیظامی گۆجلرین ایشلتمک قوْرخوسوندان، خزرلره گیریش ایجازهسی وئردی. بوُ دستهنین سایی ۵۳ مین نفر یازیلیبدیر. انوشیروان خزرلرین هر دستهسینه اؤزلریندن بؤیوک سئچیب، بیر دستهنی سیرجانا و بیر دستهنی آلانا (سرابا) گؤندریب، بیر دستهنی ده آذربایجاندا یئرلشدیردی. آذربایجان روُمون مرزی اوْلماغینا گؤره، انوشیروان بوُ دستهنین نیظامی گۆجون روُمون علیهینه ایشلتدی.[۱۸][۱۹] اورمیه شهرینین روُم مرزینه یاخین اوْلماسینا گؤره، بیر دسته خزر تۆرکلریندن اورمیهنین شهرینده و اطرافیندا یئرلشدیلر. اورمیهنین ان قدیمی محلهسی اوْنلارین آدینا، «خزران» آدلانیبدیر.[۲۰][۲۱]
اسلامین اول لری[دَییشدیر]
ایسلامین اوّللرینده، قافقازدان عربعیراقین موصلینهجه خزر دؤلتینین الینه دۆشدو.[۲۲]
اسلامی دوره لرین ایلک یوز ایللیک لرینده جغرافیا یازانلار بۇ شهری آذربایجانین اوچونجو بویوک شهری بیلیب، اونو زردشت یوردو و زرتشتون آنادان اوْلان توپراقی یازیب لار. اورمیه نین باغلارینین حاصیللی اوْلدوغوندان و تیجارتینه عایید یازیب لار اوچ اونجو میلادی یوز ایللیک لرینده اوْغوزلارین آذربایجانین یئرلی تورکلریندن بیرلشندن سوْنرا اورمیه شهری بیر بویوک قالایا دوندی اوْغوزلار و اونلاردان سوْنرا تورکمان لار و افشارلار اورمیه شهرینه دیریلیک وئردیلر. بۇ شهرین آدینین کئچمیشده دار النشاط اوْلدوغودا بونا گؤره دیر. اورمیا شهری حاقیندا یاقوت هموی یازیر: «... من اؤزوم شهری گؤرموشم، چوْخ گؤزل و بوللوق اوْلان بۇ شهر الوئریشلی ایقلیم شرایطینه، طبیعی گؤزللیگینه، سویونون، مئیوهسینین، هابئله بوستانلارینین چوْخ اولماسینا گؤره بۇ دؤورده اوْلان دیگر شهرلردن فرقلنیر». زکریه محمد القزوینینین گؤستردیگینه گؤره اورمیه شهری ایستر تیجارت، ایسترسه ده مئیوه و باشقا محصوللارین بوللوغونا گؤره شرقده ان مشهور شهرلردن اوْلموشدور. اورمیا شهرینین قدیم تاریخه مالیک اولماسی فاکتینی یازیلی منبعلردن علاوه شهرین اؤزو، هابئله اونون اطرافیندان الده ائدیلن مادی-مدنی عابدهلر ده ثبوت ائدیر. اورمیا و اونا یاخین اوْلان اراضیلردن آرخئولوژی تدقیقاتلار زامانی تونجدان هازیرلانمش اوزون و گؤدک قیلینجلار، اوستو ناخیشلی خنجرلر، ائو اشیالاری، زینت اشیالاری و دیگر اشیالار الده ائدیلمیشدیر. متخصصلره گؤره بورادان تاپیلان اشیالار ائرامیزدان اول VII-VI عصرلره عایددیر.
امیر وهسودان آذربایجان حاکمی وقتی اوْغوز تورکلرین دانا آدلا امیر ایله وهسودانین یاخینلاریندان بۇ جومله (باجی یا دا قیزی) اورمیه شهری تیول عنوانیدا اوْغوزلار وئردی و دئمک کی بۇ ایش ابوالهیجا هذبانی نین قارشیسیندا اولدی و اونون وهسودان لا یاخشی آراسی یوخویدور او ایل لرده اورمیه ده اوْلان اوْغوزلار اورمودان چیخاراق ائرمنی لره هجوم گتیریب و اونلاردان بیر چوخلارین اوْلدورندن سوْنرا غنیمت و اسیر آلدیلار اورمیه نین حوالی سینده اوْلان هذبانی کوردلری ابوالهیجا دان سوز آپاریب اوْغوز لاردان قونشولوق نفرتلری اولاراق اونلارلا داوایا گیردیلر اوْغوزلار اونلارین کندلرین تالان دان سوْنرا اونلاردان بیر چوخلارین دا اوْلدوردولر[۲۳]
سلجوق لار[دَییشدیر]
سلجوق لار ایلک دفعه ائلیه بیلدیلر اورمیه سوْنرا تبریزی ۵۸۷ جی قمری ایلده اوْلان آق سنقرلولار اراضی سیندن چیخاردیب اورلرینین کی ائده لر تکجه بۇ ایل لرده مراغه شهری آق سنقرلولار الینده قالاراق ۵۲۶ جی ایل ده امیر حاجب تاتار اورمیه نی محکم ائدیب سولطان امرینه گئچدی ۵۴۴ جی قمری ایل ده اورمیه شهری ملک محمد بن محمود بن محمد الیندیمیش ۵۸۰ جی قمری ایلده و اتابک محمد جهان پهلوان زامانی اورمیه ده اوْلان اوچ گونبز مقبره سی بیناسی تیکیلدی.
آق سنقرلولار[دَییشدیر]
آق سنقرلولار ایکی فرقیلی دوره ده واریلق لاری ثبت اوْلونموش دیر اورمیه شهری او زامان کی آق سنقر الینده ایمیش ایلدگز سلجوقی وقتینه قدر و ایکی جی دور دا علاءالدین کورپه ارسلان و مظفرالدین گوگبری اربیل شهرین حاکیمی ایله بیرلیکده ۶۰۲ جی قمری ایلده اونون و ابوبکر ایلدگز آراسیندا ساواش دوشوب نتیجه ده مظفرالدین گوگبری ساواش دان ال چکیب علاءالدین صولح ائتمگه مجبور اوْلوب ابوبکر ایلدگز الدن گئتمیش مراغه شهرین عوضینه اورمیه و اشنویه شهرلری علاءالدینه وئردی علاءالدین بیر یاخشی آد و عادیل و هنر سئون کیشی دیر و نظامی گنجوی اوز بهرام نامه سین علاءالدین آدینا اوخویوب.[۲۴]
آذربایجان آتابگلری[دَییشدیر]
اورمیه و اشنویه شهرلرین علاءالدین کورپه ارسلانا باغیشلاننادان سوْنرا اورمیه شهری علاءالدینین یئرلری حسابا گلدی و معلوم دئییل بۇ دوروم هاواقتا چان داوامی واریمیش یئددی جی یوز ایلین اول لرینده اورمیه شهرین حکومتی مظفرالدین اوزبی بن جهان پهلوان سلجوق آتابی ین الینده ایمیش بۇ دئوره ده سلجوق لار ایمپراطورلوغو کوکدن داغیلدی و آتابی لر هربیری بیر بولومه صاحاب چیخدیلار اوزبی جهان پهلوان چوخلو چالیشیب اورمیه منطقه سینده امنیت یارادسین.[۲۵][۲۶]
خوارزمشاهلار[دَییشدیر]
۱۲ جی میلادی ایل لرین اول لرینده اورمیه شهرینده آدلانان یئوه تورکمانلاری مسکن لری واریمیش نفوس لاری اوقدریمیش کی ائلیه بیلرمیش لر ۱۰ مین نفر دویوشمک اوچون عسکر حاضیرلایالار اورمیه شهرینده یاشییان یئوه لر سلیمانشاه یئوه لریندن آیری بیر بولوم دیلر و اوندان هئچ سوز آپارمیردیلار و دئمک یول کسنلیق و قونشو توپراقلارینا حمله ائتمک له اونلارین اورک لرینده قورخور یاراتمیشدیلار هابئله اورمیه دن علاوه اشنویه شهری ده اللرینده اولاراق خوی شهریندن ده خراج الیردیلار سوندا جلال الدین خوارزم شاه خانیمینین ایستگی اساسدا در سال ۶۲۳ق/۱۲۲۶م یئوه لره حمله ائدیب اونلاری بیر چوخلارین اوْلدوروب خانواده لرین اسیر ائدیب و وار یوخ لارین دا غنیمته آپاردیلار بۇ وارلیق لار او قدر چوخویموش کی ۳۰ مین درهم گلجک جلال الدینین خزانه سینه یئتیشدی.[۲۷]
موغوللار[دَییشدیر]
۶۲۸ق/۱۲۳۰–۱۲۳۱م ایل ده جلال الدیم خوارزم شاه ائله کی موغول لارین فشاریندا معروض قالیر قیش فصلین اورمیه و اشنویه ده گئچیدیر جلال الدین نئچه موغول لاریندا دان ساواش ائدرک خوی شهریندن دیاربکره گئدیب و میافارقین داغ لاریندا کوردلرین الیله اوْلدورولور
تیموریلر[دَییشدیر]
۸۰۲قده امیرتیمور، اورمیهنین حؤکومتین، عۆصیان ائتمیش کۆردلر و ائلاتین موقابیلهسینه گؤره گرگینبئیگ اوْصالی افشارا تاپیشیردی. الامه سلطان اوْصالی و یادگار سلطان اوْصالی، گرگینبئیگین اوْغوللاری اؤزوندن سوْنرا اورمیهنین حؤکومتینه چاتدیلار.[۲۸] اورمولو افشار طایفالارین آراسیندا خوصوصا اوصالی ائلین شفاهی تاریخ لرینده گرگین بیگ اوصالو تۆرکجه: قورد اوصالی آدیلا تانینمیش دیر[۲۹]
صفویلر[دَییشدیر]
صفویهنین اوّللرینده، شاه اسماعیل واقتی، اوّلده اورمیهنین حؤکومتی سلطانذوالقدر قاجار الینده ایمیش. اوندان سوْنرا گوگجه سلطان قاجار اورمیهنین والیلیگینه قویولدو. شاه اسماعیل واقتی صارمبیگ مکری اورمیه شهرینه هوجوم چکیب بایرامخان قرامانلو و خادمبیگ خلیفهالخلفا طرفیندن اونا قارشی چیخیلدی. بۇ جنگده عبدیبیگ شاملو دورمیشخانین آتاسی هابئله ساروعلی مردار تکلو اؤلدورولدولر، سانکی اورمیه ایللرجه عثمانی طرفیندن تؤکولن کوردلرین الیندن قورتولدو. صفویه واقتی اورمیه شهری کوردلرین هوجومونا معروض قالیردی. ۹۸۷-جی ایلی چوْخ پیس و خطرلی ایل ایدی؛ نئجه کی کورد عشیرتلری و عثمانی عسکرلری اورمیهیه هوجوم چکیب حسینخان سلطان خبوشلو و محمدسلطان روملونون باشینا تؤکولوب، قیزیلباشلاری شیکست وئرندن سوْنرا خوی و سلماس شهرلرینهچن اللرینه آلدیلار. کوردلرین بۇ هوجوموندا اورمیه شهری کؤکدن خارابا اوْلوب اهالیسی کؤچمگه مجبور اوْلدولار.[۳۰] شاه طهماسب و شاه عباس زامانی علیمرادخان افشار و سبحان وئردیخان اورمیهنین حاکیمی ایدیلر. سوْنرالار ۱۰۳۵-جی ایلده دمدم قالاسی اورمیه نین حاکیم نشین قلعه سی اوْلوب و امیرخان برادوستی منطقه نین حاکیمی اوْلدو اونجه بۇ منطقه افشارلار و قیزیلباش لار الیندیمیش[۳۱][۳۲] سوْنرا افشار ائلی شاهعباسدان اورمیه شهری ایستهدیگی اساسدا، اورمیه شهرینده مسکن سالاراق حؤکومت اونلارین الینده ایمیش.[۳۳]
افشارلار[دَییشدیر]
نادرشاه افشار سلطنتینین باشلانغیچیندا، بلباس کۆردلری اورمیه حؤکومتینین بعضی منطقهلرینه حمله ائتدیلر، آمّا سوْندا نادرشاه افشار قووّهلریندن شیکست یئدیلر.[۳۴]
زند[دَییشدیر]
بلباس کۆرلری کریمخان زنددن کی آذربایجانی توُتموشدو ایطاعت ائلهمیردیلر؛ بوُنا گؤره فتحعلیخان افشار ارشلو، اورمیهنین حاکیمی، اوْنلاری قیردی.[۳۴]
قاجار[دَییشدیر]
شیخ عبیدالله جریانیندا، کۆردلر اورمیه شهرینه حمله گتیردیلر. او زامان اقبالالدوله افشار اورمیهنین حاکیمی ایدی. اقبالالدوله افشار ایله اورمیه اهالیسی کۆردلر قاباغیندا دایاندیلار. بیر مۆدّت ساوشدان سوْنرا شیخ عبیدالله، تیمورپاشاخان بایات و حمزه میرزانین گلمگین ائشیدیب، عسگرآباد کندینه حمله ائدیب اهالیسینی اؤلدورلو. آخیردا شیخ عبیدالله، تیمورپاشاخاندان شیکست یئییب عثمانلییا قاچدی. عثمانلیلار شیخ عبیداللهی توُتوب مکّهیه تبعید ائتدیلر.[۳۵]
مشروطیت اینقیلابیندا، مشروطهچیلر اورمیهده ده انجۆمن قوُردولار. اورمیه مشروطهچیلرینین باشچیسی مشهدی اسماعیل افشار و مشهدی باقرخان ایدیلار. مشروطه زامانی کۆردلرین تالانلیقلاری اورمیهیه چوْخلو اذیت یاراتمیشدی.[۳۶]
بیرینجی دۆنیا مۆحاریبهسینده، عثمانلیدان قاچمیش جیلولار و ائرمنیلر منطقهنین مسیحیلر ایله بیرلیکده اورمیه، سلماس و کؤهنهشهرده ۱۳۰مین نفره یاخین آدام اؤلدوردولر. آخیردا عثمانلی قوْشونو گلیب مسیحیلره شیکست وئردی.[۳۷]
عثمانلیلار آذربایجاندان گئدنده، عثمانلی قوْشونونون باشچیسی اورمیهنین بؤیوکلرینی چاغیردیب، اوْنلارا عثمانلیلار گئدندن سوْنرا اؤزلریندن مودافیعه ائده بیلمک اۆچون، جیلولاردان غنیمت آلینمیش اسلحهلرینین آلماغینی تؤصیه ائتدی؛ آنجاق اورمیهنین بؤیوکلری قبول ائلهمهدیلر. بیرینجی دونیا مۆحاریبهسی ۱۲۹۷-جی شمسی ایلین آخیرلاریندا باشا گلندن سوْنرا، اورمیه نیسبت امنیت اوْلدو. همن ایلین بهمن آییندان، سردار فاتح اورمیهنین حؤکومتینه گؤندریلدی. سردار فاتح کۆردلرین اذیت اتئمهسینه سوْن قوْیماق اۆچون، سیمیتقونون گؤروشونه گئتدی. بوُ ایش سیمیتقویا داها آرتیق جیسارت وئردی. ۱۲۹۸ده، ضیاءالدوله اورمیهنین حؤکومتینه گؤندریلدی. ضیاءالدوله اورمیه خالقی ایله بیرلیکده، کۆردلر قاباغیندا دایاندی. بوُ حالدا آذربایجان والیسی سمیتقویا پای گؤندریب، سیمیتقو دا ضیاءالدولهنین عزلین ایستهدی. بئلهجه سردار فاتح اورمیهنین حؤکومتینه گؤندریلدی. بیر مۆدّتدن سوْنرا، سردار فاتح کۆردلرین سیخینتیسی آلتدا اورمیهدن گئدیب، حؤکومت سردار فاتحین موعاونی، میرزا علیاکبرخانا چاتدی. میرزا علیاکبرخان اورمیه-گۆلمانخانا یوْلونون قوْروماغینی، اسدآقا فشنگچییه تاپیشیردی. بیر مۆدّتدن سوْنرا، سیمیتقو ارشد آقازادهنی اورمیهیه گؤندردی. ارشد آقازاده میرزا علیاکبرخانی توُتوب شهر کوردلرین الینه دۆشدو. ۱۳۰۱-جی شمسی ایلده، سیمیتقو شیکست یئدی.[۳۸]
۱۹۱۵ اینجی ایل اورمیه شهرین خالقی جیلولوق و کوردلوق واقعه سینده ۲۵ مین قئدر اوز جمعیتینی الدن وئریر. اورمیه شهرین تورکلری عبارت اوْلموش اوشار (افشار) خالقینان افشار خالقی نین یوردی قدیمیتدن آذربایجان اولاراق سانکی صفویه دورسینده شاه تهماسب ایله برابر آذربایجان دان قزوین شهرینه و اوردان دا ایصفهانا کوچدورلوب لر بۇ دوره لر شاه عباس اونلاردان بیر تعدادی ازبک لرین قابغیندا داینماق اوچون خراسانا یولادی و بیر تعدادی دا ایرانین اوْرتا بولوملرینده یاشادیلار سانکی حاصار سیندران کلبعلیخان افشار ایمانلونون بغداد شهرینین حصارینی سیندراندان سوْنرا شاه عباس اورمیه شهرین یورد عنوانیندا افشارلارا وئریب و اونلارا امر ائدی ۱۵ مین افشارلاری خراساندان ایرانین مرکزی بؤلگه لریندن کوچوردوب و بۇ شهر ده ساکین اولالار. بونجه اورمیه شهرین قاباق جا دان آذربایجان شهرلریندن حساب اوْلوب و اونون خالقی دا تورکی دیلر تاریخی سند لر بۇ زمینه ده بیلگی وئریب دیر آمّا بئله دئمک اوْلار کی عین حالدا قدیم عوثمانی دولتی علوی تورکلری ایران دان اوزاق ساخلییب و اونلاری عوثمانی امپراتورلوقون مرکزی بولوملرینه اینتقال وئردی و سونی کوردلری ایرانین شیعه دولتینه موزاحم ائتمک اوچون ایران مرزلرینده کوچوردوب بۇ ایش موقابیلینده افشارلاریندان و شکاک کوردلری سلماسین خان تختی سینده وورشماقا باشلییب بۇ موحاریبه ده کوردلری شکست وئریب و ایندیلیکده بۇ منطقه کوردقیران آدلانیر اورمیه شهری بیرنجی دفعه آذربایجانیان رسمی دولت فدرال افشارایانین رسمی مرکزی اوْلموش دیر بۇ واقعه ده تمام آذربایجان بیرلیک ده بیر فدرال قالیبینده متحد اوْلوب آذربایجان دا حکومت آپارمیش دیلار بۇ حکومتین باشچسی محمد قولوخان افشار میش بۇ حکومت سوْنرا فتحعلیشاه الیله سرنگون اولدی
چاغداش تاریخ[دَییشدیر]
اورمو شهری ایران دا بیرنجی شهری دیر کی ۲ بهمن ده بیرنجی دفعه ایران دا قیام مسلحانه رژیم پهلوی دن ائدیب لر بۇ ایشین باشچی سی اورمیه شهرینده شیخ غلامرضا حسنی اورمیه الیله اداره اوْلونوردی. ایران انقلابیندان سوْنرا کوردلر سنار مامدی باشچی سی ایله اورمیه شهرینه هجوم چکیب و اورمیه شهرین توتماق ایستیرلر بۇ خبر اورمیه شهرینده قورخو یارالدیب و خالقین بیر چوخو ائو ائشیگین بوشاتماغا چالیشیب و شهردن چیخدیلار. کوردلر اورمیه شهرینه گیرنده حسنی امریله اوْلان سیلاح لی نیرولار اونلاری محاصیره ائدیب و اونلاری قایتارماغا مجبور ائله دیلر.[۳۹]
خالقی[دَییشدیر]
قومیت[دَییشدیر]
شهرین اهالیسینین چوْخو آذربایجان تۆرکو دۆرلر و آذربایجان تۆرکجهسینده دانیشیرلار.[۴۰][۴۱][۴۲][۴۳] اورمیه اهالیسینین ۹۰٪دان آرتیغی تۆرک دۆرلر؛ کۆردلر، آسوریلر و ائرمنیلر ده بوُ شهرده یاشاییرلار.[۴۴] ۱۳۷۸ده گؤتورولن آمار اساسیندا اورمیهنین قومیت آماری بئله دیر: ۸۵٫۷٪ تۆرک، ۱۰٫۵٪ کۆرد، ۱٫۷٪ آسوری، ۱٫۶٪ فارس، ۰٫۵٪ ائرمنی.[۴۵]
اورمیه شهرین کۆردلری شکاک طایفاسیلا تانیلیر و ایکی بؤیوک بؤلومو تشکیل ائدیلر «عبدوی» و «ممدوی» کی اصلده میلانی طایفالاریندان ساییلیرلار و دیللری کۆرمانجی کۆردوجهسی دیر. بوُ ائلاتلار اصلده تۆرکیهنین دیاربکر منطقهسیندن کؤچوب گلیبلر.[۴۶][۴۷] شکاک طایفالارین نئچه دستهسی ده قرهقوْیونلو تۆرکمانلار ایله، صفویه دؤرهسینده، عثمانلی ایمپیراتورلوغون غربی (شرقی آنادولو) منطقهلریندن کؤچوب گلیبلر.[۴۸]
مذهب[دَییشدیر]
اورمیه شهرینده تۆرکلر اکثراً شیعه دیرلر سانکی شیعهلر ایله برابر بوُ شهرده سۆنّو تۆرک ده وار.
اورمو لهجهسی[دَییشدیر]
تۆرکجهده مجهول ائیلم (فعل)، ائیلمین سوْنونا «ل» آرتیرماقلا یارانیر. اورمو تۆرکجهسینده مجهول ائیلم یاراتماغا باشقا بیر یوْل دا واردیر: آپاردی ← آپارلاندی، گؤتوردو ← گؤتورلندی[۴۹]
بونو دا آرتیراق کی اورمیه بیر مهاجرلی شهر دیر و چونکی اصالتدی اورمیه لی لر کوچوپ گئدیبلر تهرانا،کرجه،تبریزه و خاریجه و چوخلی اطرافدان اورمیهیه داشینیب و مهاجرت ائلییبلر اورمو او اصل لهجه سی کی تبریز لهجه سینه بنزهییر داها آرادان گئدیر و اطرافین کیچیک شهرلر و کندلر لهجه لری اورمو دا یایغینلاشیر و بو باعث اولور داها اورمو لهجه سی تبریز لهجه سینه اوخشاماسین.
۱۸۶۹-نجو ایلده اورمیهنین جمعیت ترکیبی[دَییشدیر]
مسیحی مسیونئرلر و سیاسی هئیأتلرین ۱۸۶۹-نجو ایلده اورمیه جمعیتینین ترکیبیندن وئردیگی آمار:[۵۰]
اورمیه شهرینین جمعیتی:۳۱٬۵۰۰، اورمیه اطرافینین جمعیتی: ۹۳٬۵۰۰، بوتون اورمیه بؤلگهسینین جمعیتی: ۱۲۵٬۰۰۰
تورک کندلری: ۲۱۵، ائرمنی کندلری: ۴، نسطوری کندلری: ۹۰، کورد کندلری: ۳۰
طبیعی دوروم[دَییشدیر]
جغرافیا[دَییشدیر]
اورمیه شهری بیر بؤیوک چوُققوردا یئرلشیبدیر. بوُ دشت تام گؤورنتی و یاشیللیق دیر. بوُ دشتین اوُزوناسی ۷۰ کم و انی ده ۳۰ دور و اوْنون قیراغی بۆتونلوک ایله اۆزوم و آلما باغلاری و اکینچیلیک دیر. اوُرمو گؤلو بوُ شهرین دوْغو قیراغیندا یئرلشیبدیر. بوُ شهر گؤزل، سوُلو و یاخشی هاواسی اوْلماغینا گؤره، ایرانین دوْلانمالی یئرلریندن دیر. اورمیه آزاد دریالاردان ۱۳۳۲ متیر بوْیو وار دیر.[۵۱]
قونوم[دَییشدیر]
چایلار[دَییشدیر]
شهرچای[دَییشدیر]
شهرچایی تورکیه نین بیقار دره سیندن باشلایب و داغلیق و اورمیه نین دوزلوقوندن گئچندن سوْنرا اورمو گولونه توکولور.
هاوا دورومو[دَییشدیر]
اورمیه نین هاوسینین دورومو متوسط ۸٫۹ درجه سانتیگراد حرارت له یای دا تقریباً ایستی و قیش دا تقریباً سویوق دیر. یاغینتی دونومو مهر آیین آخیرلاریندا و آباد آیین اول لریندن باشلانیب خردادا چان داواملی دیر.[۵۲] یاغینتی میانگینی ۹۳ گون اوزونلوغوندا ۳۶۰ میلی متیر دیر.[۵۳] و اوزون مدت ده یاغینتی میانگینی ۲۳۸٫۲ میلیمتیر دیر. دونموش گونلر آبان آییندا ۱۹ گون آذر ده ۲۷ گون دی ده ۳۰ گون بهمن ده ۲۸ گون اسفند ده ۱۴ گون فروردین ده ۶ گون دیر کلیت ده ۱۲۰ گون ایلده اورمیه ده دونموش گونلردیر یئلین میانگین سورعتی متیر ثانیه ده دیر هابئله اردیبهشت و اسفند آیلاریندا ۱۶ متیر ثانیه ده یئلین ان سۆرعتلی زامانی دیر و دی و بهمن آیلاریندا ۷ متر ثانیه ده یئلین ان آز سورعتلی اوْلان فصلی دیر.[۵۲]
زلزله[دَییشدیر]
باتی آذربایجان اوستانی کلیت ده بیر دپریملی منطقه دیر.[۵۴] سانکی هله لیک اورمیه شهرینده داغیدان بیر دپریم اولمویوب دیر.[۵۵] اورمیه ده اوْلان سون زیزله لردن ۱۳۰۰ قمری ایلده[۵۶] هابئله ۴ ریشترلیق سیلوانا مرکزیتی ایله[۵۷] ۸۷ جی ایلده و ۹۱ جی ایلده اهر و ورزقان دپریم لری[۵۸][۵۹] هابئله لاب سونونجو دپریم سیلوانا دا ۴٫۶ ریشترلیق دپریم دیر.[۶۰]
فرهنگ[دَییشدیر]
آشیقلار[دَییشدیر]
آشیقلار ایسلامدان اؤنجه زامانلاردان تۆرک خالقلارین آراسیندا ایجرا ائدرمیشلر. ایسلامی اینقیلابدان قاباق، آشیقلار مورتّباً باتی و چیخی آذربایجانین قهوهخانالاریندا چالاردیلار. تبریز، آشیقلارین چیخی مرکزی و اوُرمو، اوْنلارین باتی مرکزی ایدی. اورمودا آشیقلار همیشه تک چالاردیلار.[۶۱] آشیق موسیقیسی آذربایجانین ان قدیمی هۆنری دیر.[۶۲]
دبلر و رسملر[دَییشدیر]
اوُرمودا ائولنمگه گؤره چوْخلو دبلر واردیر. بوُ دبلرین بیری کۆرهکن (بَی) حامامی دیر. حنا گئجهنین سحریسی کۆرهکن ایله ساغدوش، سوْلدوش و بیر نئچه جوان حاماما گئدیب و اوْردا چالیب اوْینایارلار. کۆرهکن یوُیوناندان سوْنرا، قیز ائوی آلان پالتارلاری گئیب، آراییشگاها گئدیب و توْی ائوینه قاییدار.[۶۳] ایندیلیکده بوُ دبلر اوُنودولماق حالیندا دیر.
اوُشاق دیش چیخارداندا، دیشلیک یوْخسا هدیک پیشیریب قوْهوم و قوْنشولارا پای وئرهرلر. پایآلانلار دا هدیک قابینا اوُشاق اۆچون تؤحفه قوْیوب قایتارارلار.[۶۳]
چیلله گئجهسی، جاوانلار طایفادا بیر آغساققالین ائوینه ییغیشارلار. اوُشاقلاردا اؤز آتا آناسینین ائوینه قوْناق گئدرلر. جویز حالواسی، هویج حالواسی، قارپیز، نوْقول، میلاق، پاتداق و … چیلله گئجهسینده یئییلر.[۶۳]
چرشنبهلیک گؤندرمک آخیر چرشنبهنین دبلریندن دیر. آتا و قارداش نیشانلی قیزلارا، تزهگلینلره، آنا-باجیلار و قیزلارا پای گؤندرهرلر. بوُ پای بوُنلاردان عیبارت دیر: پالتار، ائو وساییلی، آینا سبزه (گؤیرمیش بوُغدا)، بوْیانمیش یوُمورتا و قیزین ارینه جوْراب یوْخسا کؤینک. معمولاً پایین یئرینه پای گتیرنه پوُل یوْخسا جوْراب یوْخسا کؤینکلیک وئریلر.[۶۳]
سینما[دَییشدیر]
گئچمیش ایللرده اورمیهده ۶ سینما سالوْنو وار ایمیش. ایندیلیکده ۳ سینما ایشینه داوام وئریر.[۶۴]
کیتابائولری[دَییشدیر]
اورمیهنین ۱۳ کیتابخاناسی وار دیر. ۳۴۵ مین نۆسخهدن آرتیق بوُ کیتابخانالاردا کیتاب وار دیر. ۱۸ مین نفردن آرتیق اورمیهنین کیتابخانالارینا یازیلیبلار.[۶۵]
سیاست[دَییشدیر]
بلدیه[دَییشدیر]
اورمیه بلدیهسی ۱۳۰۷ده قوُرولوبدور.[۶۶] بلدیه تیکینتیسی انقلاب مئیدانیندا (اوستان مئیدانی یا یوردشاهی دروازاسیندا) یئرلشیبدیر. ۱۳۱۰دا «ملا اوستا»، اورمیهنین لاپ ایش بیلن معمارلاریندان، بوُ تیکنتینی قارتال شکیلینده مِعمارلیق ائلهایبدیر.[۶۷]
کونسوللوقلار[دَییشدیر]
- تورکیه کنسوللوغو اورمودا، بهشتی (دانیشکده) خیاوانیندا یئرلشیبدیر.
- عراق کونسوللوغو یئنیلیکده اورمودا اوز ایشینی باشلایب و فعال دیر.
- روسیه کونسوللوغو ایندیکی حالدا فعال دئییل.
تفریحی یئرلر[دَییشدیر]
بند، خاندرهسی و مارمیشو اورمیهنین تفریحی یئرلریندن دیر.[۶۸] بند کندی اورمیهنین یاخینلیغیندا و شهرچایینین قیراغیندا یئرلشهرک، اؤنملی توریستی بیر یئر دیر.[۶۹]
مکتبلر[دَییشدیر]
عمومی مکتبلر[دَییشدیر]
پهلوی دونومیندن قاباق اورگتمه لر عمومیت له مکتب خانا لاردا اولوردو مکتب خانا لار شهرین بویوک و جمعیتلی و هابئله مسجیدین شبستانلاریندا، تکه لر، یا دا ائولرده قورولوردی عمومیت له الیفبا نین اویرتمه سی آنادیلی کیتابیندان کی تۆرکجه یمیش باشلانیردی اوندان سوْنرا اوشاق لار الفبا اورگنیردیلر و یازیب اوخوماق لا تانیش اولوردولار درس وئریلن کیتاب لار عیبارتی دیر قرآن، تنبیهالغافلین، صرف میر و…[۷۰] یئنی ده قورلان سبک ده مکتب و مدرسه اورمیه ده ۱۷ ایل دارالفنون دان قاباق ۱۲۵۱ قمری ایل ده قورولوب دیر[۷۱]
یوخاری مکتبلر[دَییشدیر]
بیرنجی ایران دا اوْلان داوا درمان اویرتیم مرکزی ۱۳۰۰ جی قمری ایل ده آمریکایی لر الیله اورمیه شهرینده قورولدو[۷۲] ایندی قدر ۲۲ مین طلبه اورمیه دانیشگاهیندا ۴۶ مین آزاد دانیشگاهیندا و ۱۸۰۰ نفر ده یئنی قورولان اورمیه نین صنعتی دانشگاهیندا عالی مکتب لرینده تحصیله مشغولدولار.[۷۳][۷۴] بوُ شهرده چوْخلو اؤنملی و مؤعتبر بیلیمیوردو وار دیر کی اوْنلاردان اورمو بیلیمیوردو، اورمو صنعت بیلیمیوردو، اورمو طب علملر بیلیمیوردو، آزاد بیلیمیوردو و پیام-ی نور بیلیمیوردونا ایشاره ائتمک اوْلار.
دینی حوزوی مکتبلر[دَییشدیر]
اورمیه نین بیرنجی دینی و حوزوی مکتبی ۱۱۴۲ جی قمری ایل ده قورولوب دیر ایندیلیکده بۇ مکتب امام خمینی آدلانیر و ۱۵۰ طلبه سی وار.[۷۵] هابئله سونولرین ده اوزلرینه گوره بۇ شهرده مدرسه لری وار[۷۶] و یئنی قورولموش خانیم لار اوچون دا مکتب زینب کبری آدلانیر.[۷۷]
شهر سورونلاری[دَییشدیر]
هاوانین باتماسی[دَییشدیر]
اورمیه شهری دولو تیرافیک لر اوچون هابئله دی اکسید کربنون هاوا دا چوخالماسی و شهرین تولدی و صنعتی و یئرین دوزگون یئرده تیکمه دن اونو ایرانین بیر هاواسی باتیق شهرلریندن ائدیب. هابئله عراقین توز توْرپاقی و هاوانین ترسه اولماغی ایل ۹۰ گونون ده اوْلور شهرین هاواسینا تأثیر قویان اونملی موارید دن اورمو گولون قوروماسی و اونون دوز یئل دومان لارین قوزانماسی دیر اورمیه شهرین هاواسینین باتیلماسینین قاباغیندا داینماق اوچون گرک بۇ شهرین اطرافیندا یام یاشیل یئرلر یارانا.[۷۸][۷۹][۸۰][۸۱]
تیرافیک[دَییشدیر]
اورمیهده ۱۰۰۰ نفره ۸۰ ماشین اوْلاراق تهراندا ۱۰۰۰ نفره ۶۲ دانادان آز ماشین وار دیر. ماشین سایی باخیمیندان، تهراندان سوْنرا اورمیه ایرانین ایکینجی شهری دیر.[۸۲] اورمیهده ۲۵۰ مین دانادان آرتیق ماشین واردیر. تیرافیک، اورمیهنین ان اؤنملی شهر مؤعضللریندن دیر.[۸۳]
زورآبادلار[دَییشدیر]
شهرین حاشیه لری اورمیه شهرین بیر اونملی دردلریندن دیر کی زورآباد یا دا اسلامآباد آدلانیر[۸۴] نئجه کی یاخین ۲۵ مین نفر ۵ جی گئنیشلنمیش برنامه ده اورمیه حاشیه لری سهمانلانیب دیر.[۸۴] ۱۳۹۲ جی سون ۷ دی آیندا ۷۵۰ هیکتار یئر تیکینتی لر اساسندا شهرین محدوده سینه ایضافه اوْلوب[۸۵] اسلامآباد، علیآباد، حسینآباد، حاجی پیرلو، وکیل آباد، کوی لاله سالار، قره باغ، روستاهای الواج (آلباش) و دیگاله (دیک قالا) شهرین حاشیه لری حساب اولور.[۸۴][۸۶] هابئله شهرین حاشیه سینده ایلشن لر بۇ شهر ۱۵۰ مینلق جمعیتی تشکیل وئریب لر[۸۶] هابئله چوخلو معضل لر بۇ جومله جورمولرین چوخالماسی اکین یئرلرین خاراب ائتمک ده اونلاردا اولور.[۸۷][۸۸]
بؤلمهلر[دَییشدیر]
شهرین یئکلمهسی[دَییشدیر]
اورمیه داغیناق شکیلده یئکلیبدیر.[۸۹][۹۰] شهرین بافتی اوچ قیسمه تقسیم اولاراق شهرین ان قدیم قیسمتی بازار محدوده سی دیر شهرین نئچه یوز ایلیق قدیمته صاحیب دیر ییانکی ایندیلیکده اونون ان قدیم محله سینین قیدمتیندن ۱۰۰ ایل اونجه یه کئچمیر اورمیه شهرین اوستان مرکزی اوْلاندان سوْنرا باکری - خیام - عسکرآبادی خیابانلاری بۇ شهرین اورتاسیندا گئچیب اداری مرکزلرین یئری اوْلدو شهرین میانی بافتی مرکزی بافتین جمعیت باخیمندان دولماسی و گورمه مسی اساسیندا یاراندی و کوچه لرو محله لر شهرین قدیم بافتین دوره سینه یارانیب بۇ محله لر تام ۳۰ دان ۵۰ قدر ده اوْلان تیکینتی لر دیلر بۇ قیسمین دورمو معماری باخیمدان شهرین اورتاسیندا اوْلان معماری تای دیر سانکی یئنی مصالح له تیکیلیب. میانی بافتین سیمگه لریندن خیابان باغلانمیش انلی کوچه لر دیر شهرین اوچوجو بافتی ایکنجی بافتین دوره سینه ده یارانیب بۇ تیکینتی لر انقلاب دان سوْنرا و نتیجه ده اورمیه شهرینه مهاجرت لرین اساسیندا دیر هابئله بۇ بافت اکینچیلیق اراضی لرین مسکونلاشما یئرلرینه دونمه سی اساسدا یارانیب دیر.[۹۱]
بلدیه بولوم لری[دَییشدیر]
ایندیلیکده اورمیه نین ۴ بلدیه منطقه سی وار سانکی بلدیه منطقه لرین چوخالماسی شهرین جمعیتین چوخالماسی و شهرین یئکلمه سی اوچون بلدیه نین ایشینین اونون دا یئرلشیب.[۶۷][۹۲]
یام یاشیللیق فضالاری[دَییشدیر]
اورمیه شهرینده ۷۰ پارک ۶۵۰ هکتار مساحتی ایله واردیر ایندیلیکده یام یاشیلیق فاضالاری هر نفر اوچون ۸ و یارم مربع متیری دیر قرارلانمیش بۇ فضا گلن ۴ ایلده ۱۲ مربع متیرنه چان چوخالسین.[۹۳]
حمل و نقل[دَییشدیر]
اورمیه ایله ایرانین آیری اوستان مرکزلرینین آراسی:[۹۴]
فرودگاه[دَییشدیر]
اورمو شهرینین فرودگاه ۱۹۶۴-جی ایلده تائسیس اوْلوب و غربی آذربایجانین تکجه بینالمللی فرودگاهی دیر بۇ فرودگاهین هوایی ارتباط لاری بۇ شهرلرینن دیر:[۹۵]
دمیر یولو[دَییشدیر]
مراغه، میاندوآب، مهاباد، نقده، اورمیه دمیریولو ۱۸۴ کیلومتیر ایله ۱۳۸۰ جی ایل دن باشلاندی[۹۶] و قرار اولدی خرداد آیین ۱۳۹۲ جی ایلده قورتولا سانکی هله بۇ ایش اولمویوب[۹۶] بۇ ایشله اورمیه سراسری دمیریولو یا وصل اولور.[۹۶]
ترمینال[دَییشدیر]
اورمیهنین تِرمینالی ۱۳۵۹دا قوُرولوبدور. ۱۳۶۲دن اورمیهنین شرق ترمینالی و ۱۳۶۳دن اورمیهنین باتی ترمینالی ایشه باشلاییبدیر.[۹۷]
یئیین اوتوبوس[دَییشدیر]
اورمیه شهرین ترافیکین آزاتماق اوچون هابئله شهرین گئدیب گلمه لرینه سورعت و راوانلاتماق اوچون اورمیه بدلیه سی سورعتلی اوتوبوس سهمنانین یارالدیب بۇ پروژه نین کولونگو ۱۳۹۲ جی ایلین تیر آیین دا وورولوب بۇ سهمان اورمیه شهرینده ۲ خط اوتوبوسا شامیل اولاراق بیرنجی خط ۱۳ کیلومتیر اوزاناسیندا ۱۴ ایستگاه لا ایثار شهرکیندن خاتم الانبیا میدانینا چان چکیلیب ۲و۳ بلدیه منطقه لرین بیربیرنله بیرلشدیریر بۇ خط اورمیه شهر ۵۴ درصد نفوسون شامیل اوْلور ۲ جی خط ده بهداری شهرکین دن شهدا میدانینا چان چکیلیب دیر.[۹۸][۹۹][۱۰۰][۱۰۱][۱۰۲]
تاکسی[دَییشدیر]
اورمیهده ۷ مین دانادان آرتیق تاکسی ایشلهایر. بوُنلارین ۲۶۰۷ داناسی، شهرده دوْلانیب موسافیر چکیر. قیزیل پیلاکلی شهرده ایشلهین تاکسیلار ۱۲۷۶ دانا دیر. ۲۰۴۲ تاکسی ده خطی آغ پیلاکلی و تئلئفونو تاکسی دیر. اورمیهده ۸۱ ون تاکسیسی اوْلاراق ۶۷ داناسی فورودگاه تاکسیسیجه ایشلهنیر. شهرین تئلئفونو تاکسیلرینین سایی، ۱۱۷۱ دانا دیر.[۱۰۳]
ایدمان[دَییشدیر]
فوتبال[دَییشدیر]
«برق ارومیه»، ایران لیگلرینده اوْینایان اورمیهنین تکجه فوتبال تیمی، لیگ ۳ده اوْیناییر.[۱۰۴]
والیبال[دَییشدیر]
ورزیش باخیمیندان اورمیه والیبالی ایله تانیلیر. ۱۲۹۵-جی شمسی ایلده، آمریکالی میسیونرلر مسیحیت تبلیغینه اورمیهیه گلمیشدیلر. بوُ میسیونرلر صاحابلار کوچهسینده، اورمیهنین حؤکومت ارکینین یاخینلیغیندا، آمریکا سیفارتخاناسینین حیطینده والیبال اوْینورموشلار. بئلهجه اورمو خالقی والیبالی تانیدیلار. ۴۰-جی اوْنلوقدان اورمیهنین ایران والیبال لیگلرینده تیمی واردیر.[۱۰۵] اورمیه والیبال قوْطبو دا آدلانیر.[۱۰۶] آسیا والیبال کاپ مۆسابیقهلرینین ایکینجی دؤورهسی اورمیهده اوْلدو.[۱۰۷] «شهرداری ارومیه» اورمیهنین والیبال تیمی دیر. تیمین اوْیونلاری غدیر سالونوندا اوْلور.[۱۰۸]
درمان مرکزلری[دَییشدیر]
مریضخانالارین دورمو[دَییشدیر]
۱۳۷۸ جی ایلده اورمیه شهرینده اوْلان مریضخانا تخت لری ۱٬۶۱۲ تخت ۹۶۶ دولتی مریضخانالارین ۳۸۴ تأمین ایجتیماعی مریضاخانلارین ۲۶۲ خصوصی مریضخانلارین دیر.[۱۰۹] هابئله اورمیه شهری ایران دا اوْلان اوچ سوموک بئین پئیوندین مرکزینین بیری دیر هابئله تکجه سوموک بئین پئیوندین مرکزی ایرانین قوزئی باتی سیندا دیر.[۱۱۰][۱۱۱] ۱۳۸۷ جی ایلده اورمیه شهرینده ۵۷ آزمایشگاه، ۹۸ داواخانا، ۲۶ پرتونگاری مرکزی و ۱۵توانبخشی مرکزی واریدیر.[۱۰۹]
مریضخانالار[دَییشدیر]
شهید عارفیان (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)، رازی (دانشگاهی)، دکتر صولتی (خصوصی)، شفا (خصوصی)، شهید مطهری (دانشگاهی)، ۵۲۳ ارتش (ارتش جمهوری اسلامی ایران)، مرکز آموزشی درمانی امام خمینی (دانشگاهی)، آذربایجان (خصوصی)، آیتالله طالقانی (دانشگاهی)، شهید دکتر قلیپور (دانشگاهی)، سیدالشهدا (دانشگاهی)، امام رضا (تأمین ایجتیماعی) بۇ جومله اومونون مریضخانالاریندان دیر.[۱۱۲]
مدیالار[دَییشدیر]
TV و رادیو[دَییشدیر]
۱۸ مورداد ۱۳۴۷ده، ایران میلّی TVسینین ایلک بؤلگهسی مرکزی اورمیهده قوُرولدو. اورمیه TVسی گۆنده ۳ ساعات برنامه ایله ایشه باشلادی. ۱۳۵۱ده، اورمیه کانالی گۆنده ۷ ساعات برنامه یاییردی.[۱۱۳]
درگیلر[دَییشدیر]
اورمیه شهری ایراندا بیرنجی شهری دیر کی اوندا درگی چاپ اولدی بۇ درگی آسوری دیلده زاهر یرادی باهرا آدیلا یایلیردی کی آسوری دیلینده یانی ایشیق اشعه سی بۇ درگی ۱۲۶۵ جی ایلده جاستین پرکینز الیله چیخیردی ۱۳۲۵ قمری ایلدن مشروطه دوره سینین قوروتالانا چان یاخین ۱۰۰ درگی اورمیه ده چیخیردی مشروطیت دوره سینده فریاد درگی سی حبیب آقازاده و محمود غنی زاده باش یازالیغیلا اورمودا ایکی دیلده تۆرکجه و فارسجا دا میتلین رقی سی و استقلالی اوچون هابئله مشروطیته چالیشماق اوچون یایلیردی پهلوی دونومون پلیسی و خفقان جوی اوچون تکجه ۴ درگی اورمیه ده یایلیردی انقلاب دان سابق درگی لرین ۲ سی چالیشیر اورمیه نین بیرینجی گوندلیک درگی سی ۱۳۹۰ جی ایلده آراز آذربایجان آدلا اوز ایشین باشلادی.[۱۱۴]
ایرانین ۶ جی گؤزل شهری[دَییشدیر]
یونسکو نون اعلام ائتدینه گوره اورمیه شهری تبریز، تهران، ایصفاهان، شیراز و قوم شهرلریندن سوْنرا ایرانین ۶ -اینجی ان گوزل و یاشاماغا اویغون شهریدیر.[۱۱۵]
بیلیمیوردولار[دَییشدیر]
بوُ شهرده چوْخلو اؤنملی و مؤعتبر بیلیمیوردو وار دیر کی اوْنلاردان اورمو بیلیمیوردو، اورمو صنعت بیلیمیوردو، اورمو طب علملر بیلیمیوردو، آزاد بیلیمیوردو و پیام-ی نور بیلیمیوردونا ایشاره ائتمک اوْلار.
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
تیکینتیلر[دَییشدیر]
مسجیدلر[دَییشدیر]
ائولر[دَییشدیر]
اورمیه نین قدیم ائولری قدیملیک لری قاجار دونومونه یئتیشیر و اورمیه نین دولانمالی یئرلریندن حسابا گلیر. جنرال ائولری، انصاری ائوی، اتحادیه ائویبو جومله دن دیر.[۱۱۶] دیزج سیاوش ائوی ده ۱۳۸۷ جی ایلده میلی ثبتی اوْلوب.[۱۱۷]
اورمو شهرینین قدیمی دروازالارینین آدی[دَییشدیر]
اورمو شهرینین قدیم زاماندان جوْغرافیایی و سیاسی باخیمیندان همیشه اشرار حملهسینین هدف قرار تاپمیش بونا گوره قدیم زاماننان اورمو شهرینین دورونه دیوار چکیلیب و سگیز دروازاسی واریدی بوُ دروازالار بوُنلار دیر:
- بالوو دروازاسی
- عسگرخان دروازاسی
- نووگئچر دروازاسی
- یوُردشاه دروازاسی
- ارگ دروازاسی
- بازارباش دروازاسی
- سوْیوق بوُلاق (خازاران-خزران) دروازاسی
- توپراق قالا دروازاسی[۱۱۸]
هوْتِللر[دَییشدیر]
دؤرد اوُلدوزلو بینالمللی «پارک» هوْتِلی، دؤرد اوْلدوزلو «ساحل» هوتِلی، دؤرد اوْلدوزلو «جهانگردی» هوتِلی، اۆچ اوْلدوزلو «آریا» هوتِلی و اۆچ اوْلدوزلو «مروارید» هوتِلی اورمیهنین هوتِللری دیر.[۱۱۹] اورمو هوتل لری بوندان عیبارت دیر:[۱۲۰]
سنّتی یئمکلر[دَییشدیر]
یارپاق دوْلماسی، کلم دوْلماسی، بادیمجان دوْلماسی، گؤزلهمه، ائیران آشی، اوُماج آشی، یارما شوْرباسی و کۆفته، اورمونون سۆنّتی یئمکلریندندیر.[۱۲۳]
یادیگار و سوغات لاری[دَییشدیر]
بو شهرین بویوک و اونملی سوغاتی نوقول و جئویز (گیردکان) حالواسی و هویج حالواسی و او جمله بیدمیشک عرقی ده بۇ شهرین سوغات ایله ساییلیر.
ال ایشلری[دَییشدیر]
اورمیهنین آغاج ایله ال ایشلری تانیلمیش اوْلاراق آیری اؤلکهلره ده گؤندریلیر. خرّاطلیق غربی آذربایجانین سۆنّتی صنعتلریندن دیر. اورمیهنین آدلی خرّاطلیق اوُستالاریندان «محمود پیرخراط» اوستا، «احمد پیرخراط» اوستا، «عباس چایدوست»، «محمد مولاپرست» و «فریدون خراط» ی آد آپارماق اولار. گئچمیشلرده آشیق سازی و باغلاما و بیر نئچه باشقا موسیقی سازلاری دا اورمیهده دۆزَلَرمیش.[۱۲۴]
محله لر[دَییشدیر]
اکینچیلیک[دَییشدیر]
اورمونون اؤنملی اکینچیلیک محصوللاری اۆزوم و آلما دیر. بوُنلاردان باشقا جویز (گیردکان)، گۆنهباخان توْخومو، کدو توْخومو، هۆلو، اریک، شلیل و گیلاس دا بوُ شهرده اکیلیر.[۱۲۵]
قارداشلیق[دَییشدیر]
آدلیملار[دَییشدیر]
صفی الدین اورموی:بویوک شرقین موسیقی افتخاری دیر
حسام الدین چلبی:مولانا نین مثنوی و معنوی دیوانی نا تحریک ائدیب و مولانا اونون یازماقینا ال آپاردی
میرزا علی عسگرآبادی:بویوک اورمو شهرینین مشروطچی لرین رهبرلریندن دیر
میرزا محمود اصولی:جیلولوق و کوردلوق فیتنه سینده اورمو شهرین خالقینین راهنما سی اولدی
حیدر عمواوغلی:بویوک مشروطه باشچی لاریندان
غلامرضا حسنی:اورمونون امام جومعه سی
علامه محدث اورموی:مۆعاصیر دورسینده بویوک عالم و اندیشمندلریندن
میرزا محمدصادق فخرالاسلام:موسلمان اوْلموش مسیحی کشیشی کی اجتهادا چاتدی و نئچه قطور کیتاب مسئحیت ردینه یازیب دیر
میرزا فضلالله مجتهد اورموی:بویوک اورمیه مجتهدلریندن، بیرنجی دونیا موحاربه سینده روسلار علیه نیه جهاد اعلام ائتدی
محمد قولوخان افشار:ایران دا بیرنجی فدرال حکومتین آذربایجان دا قورموش دیر
امام قولوخان افشار:آذربایجان سرداری
مجدالسلطنه افشار اورمی:بویوک اورمو و آذربایجان سردارلاریندان، آذرآبادگان روزنامه سینین صاحب ایمتیازی
سردار رشید:آذربایجان فرمانرواسی
فاطما موختارووا: شوروی اوپرا خوانندهسی
مشهدی اسماعیل افشار: اورمیهنین مشروطهچیلریندن[۱۲۹]
عسگرخان افشار: اورمیهنین باشچیلاریندان و فرانسهده ایرانین ایلک سفیری[۱۲۹]
طرزی افشار: شاه عباس و شاه صفوی زامانینین شاعیرلریندن[۱۳۰]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ مشکور، نظری به تاریخ آذربایجان، ۴۶.
- ↑ رئیسنیا، آذربایجان در سیر تاریخ ایران از آغاز تا اسلام، ۹۵۷.
- ↑ معاونت برنامهریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران) (۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲). نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰. یوخلانیلیب ۱۲ شهریور ۱۳۹۲.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ مرکز آمار ایران
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ Britannica Encyclopedia. Orumiyeh (Iran). یوخلانیلیب اوت ۲۰۱۰.
- ↑ خبرگزاری مهر. یکسانسازی کدهای تلفن در آذربایجان غربی.
- ↑ خبرگزاری مهر (۱۳۹۲/۶/۱۲). ابقای شهردار ارومیه/ پرویز جلیلی رئیس شورای اسلامی شهر ارومیه شد (fa). یوخلانیلیب ۰۶ اوکتوبر ۲۰۱۳.
- ↑ |www.amar.sci.org.ir پایگاه اطلاعات نشریات مرکز آمار|www.amar.sci.org.ir پایگاه اطلاعات نشریات مرکز آمار
- ↑ http://www.moi.ir سایت وزرات کشور
- ↑ گلشن مراد - ابوالحسن غفاری کاشانی - به اهتمام غلامرضا طباطبایی مجد -۱۳۹۶ - انتشارات زرین تهران - صفحهٔ ۱۷۸
- ↑ اورمیه در گذر زمان - حسن انزلی - دستان - ۱۳۸۶ - تهران - صفحهٔ ۲۴۵
- ↑ بزرگان و سخن سرایان آذربایجان غربی - محمود رامیان - محمد تمدن - علاءالدین تکش - مهر آیین نو - ۱۳۴۴ - صفحهٔ ۳۵
- ↑ مرآت البلدان-اعتمادالسلطنه - مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران- به کوشش دکتر عبدالحسین نوائی- میر هاشم محدث - ۱۳۶۷- صص ۴۹–۵۱
- ↑ محمدقولوخان افشار ارومی در تشکیل دولت فدرال ملی -نویسنده: میرزا مصطفی سعدآبادی - مۆلّیف: علی خوشنویس - آذرکهن - تهران ۱۳۸۰- صفحه ۱ و ۱۶
- ↑ «ایران و قضیه ایران»، جلد ١، کرزن جورج ناتانیل، مترجم:وحید مازندرانی غلامعلی، شرکت انتشارات علمی فرهنگی، تهران، ١٣٨٠، ص ۶۸۲
- ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ ۱۶٫۴ ریشهشناسی نام شهر اورمو-اورمیه "اورمو" به جای "ارومیه"- مهران بهاری
- ↑ تاریخ افشار - میرزا رشید ادیب الشعرا- 1346 - انتشارات تبریز - صفحه 7
- ↑ «خسرو انوشروان در ادب پارسی»، ترجمه فارسی از تجارب الامم ابن مسکویه رازی، علی مرزبان راد، انتشارات دانشگاه ملی (شهید بهشتی)، تهران، ۱۳۵۶، ص ۱۶
- ↑ ۱۹۱۵ – رضا طالبی، ۱۳۸۸، انتشارات تهران تکدرخت، ص ۶۷
- ↑ طاهر شفیعپور یوردشاهی، «محلات قدیم ارومیه»، با همکاری بنیاد ایرانشاسی آذربایجان غربی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه ارومیه، ۱۳۹۲، ص ۱۷۰ الی ۱۷۸
- ↑ توحید ملکزاده دیلمقانی، «تاریخچه دارالنشاط اورمیه»، ۱۳۸۷، یاز اینتیشاراتی، ص ۳۵
- ↑ آرتور کستلر، «خزران»، ترجمه محمدعلی موحد، خوارزمی اینتیشاراتی، اصلی متنین ایلک چاپی ۱۹۷۶ میلادی، ۱۳۶۱ شمسی، ص ۲۲
- ↑ تاریخ غزها - فاروق سومر - مترجم وهاب ولی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی - تهران 1390 - 122، 123
- ↑ سرزمین زردشت - علی دهقان – به نقل از مینورسکی –ابن سینا - ۱۳۴۶ صفحهٔ ۳۵۱
- ↑ تاریخ رضائیه یا ایران در جنگ جهانی اول – محمد تمدن – مؤسسه تمدن – 1350 – اورمیه - صفحه 35
- ↑ سرزمین زردشت - علی دهقان - ابن سینا - 1346- صفحه 353
- ↑ تاریخ غزها - فاروق سومر - دکتر وهاب ولی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی - ۱۳۹۰ - صفحه: ۴۸۹
- ↑ دانشنامه جهان اسلام, کتابخانه مدرسه فقاهت
- ↑ سئودا یولدایمیش - اسماعیل مددی اوصالو (اولکر)- یاز - 1386- اورمیه - صفحه :117
- ↑ سرزمین زردشت – علی دهقان – ابن سینا – ۱۳۴۶ – صفحهٔ ۳۵۹
- ↑ تاریخ جهان آرای عباسی - وحید قزوینی - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی - جلد ۱ - - تهران - ۱۳۸۳ صفحه:۸۵
- ↑ ترکمان، اسکندربیگ، «تاریخ عالم آرای عباسی»، مایرکبیر، تهران ،۱۳۸۲ ج ۲، ص ۷۹۲
- ↑ به زادگاهم – علاءالدین تکش بیگلربیگی – تهران – گیلان – ۱۳۳۶ – صفحهٔ ۱۰
- ↑ ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ دانشنامه جهان اسلام, کتابخانه مدرسه فقاهت
- ↑ «تاریخچه دارالنشاط اورمیه»، توحید ملکزاده دیلمقانی، یاز نشریاتی، ۱۳۸۸، ص ۷۴–۷۷
- ↑ «تاریخچه دارالنشاط اورمیه»، توحید ملکزاده دیلمقانی، یاز نشریاتی، ۱۳۸۸، ص ۷۷
- ↑ «قتلعام مسلمانان در دو سوی ارس»، صمد سرداری نیا، نشر اختر، ۱۳۸۳، ص ۱۲–۱۳
- ↑ «تاریخچه دارالنشاط اورمیه»، توحید ملکزاده دیلمقانی، یاز نشریاتی، ۱۳۸۸، ص ۱۰۴–۱۱۰
- ↑ اباذری، عبدالرحیم، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، «خاطرات حجتالاسلام حسنی امامجمعهٔ ارومیه»، صص 158 - 161
- ↑ دکتر م پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال 1351
- ↑ سیری در تاریخ زبان ولهجههای ترکی، دکتر جواد هئیت- چاپ سوم، سال1380,ص 307
- ↑ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/433619/Orumiyeh
- ↑ http://countrystudies.us/iran/42.htm
- ↑ Orumiye , Looklex
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
سایوارد نشدهاست
- ↑ تحولات باتی آذربایجان به روایت اسناد مجلس شورای اسلامی- علی ططری، رحیم نیکبخت -مرکز انتشارات مجلس شورای اسلامی - صفحه 36
- ↑ تاریخ جنبشهای آزادی بخش مردم کرد - سجادی - علائالدین- مترجم: محمدی - احمد - ۱۳۸۰ - صفحه 373
- ↑ - مرکز اسناد انقلاب اسلامی
- ↑ «تورکجهنی قورویاق»، بهرام اسدی، یاز اینتیشاراتی، اورمیه، ۱۳۸۶، ص ۲۸–۲۹
- ↑ ترکیب جمعیتی – ائتنیکی اورمیه در ۱۵۰ سال پیش + سند معتبر (فارسجا). یول پرس. یوخلانیلیب ۲۶ خرداد ۱۳۹۶.
- ↑ http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Iran.html
- ↑ ۵۲٫۰ ۵۲٫۱ مرکزاطلاعات شهری ارومیه و استان آذربایجان غربی. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۳. بازبینیشده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۳.
- ↑ Balland, D. “BĀRĀN”. In Encyclopædia Iranica. 15 Dec 1988. Archived from the original on 27 April 2014. Retrieved 10 Dec 2013.
- ↑ پایگاه خبری تحلیلی ندای ارومیه، ۵ مهر ۱۳۹۲. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۳. بازبینیشده در ۱۴ اوکتوبر ۲۰۱۳.
- ↑ وبگاه مگایران، به نقل از روزنامه اعتماد، شمارهٔ ۲۴۶۸، صفحهٔ ۹. بایگانیشده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۳. بازبینیشده در ۱۳ اوکتوبر ۲۰۱۳.
- ↑ آخرین زلزلههای بزرگ قرن حاضر در ایران
- ↑ زمین لرزه ۴ ریشتری ارومیه را لرزاند
- ↑ زمین لرزه در ارومیه
- ↑ زلزله ۶٫۲ ریشتری شمال باتی کشور را لرزاند
- ↑ زمینلرزه ۶٫۴ ریشتری در ارومیه
- ↑ ĀŠEQ (Asheq), Iranica
- ↑ موسیقی مکتب عاشیقی ارومیه ثبت ملی شد , عصر ایران
- ↑ ۶۳٫۰ ۶۳٫۱ ۶۳٫۲ ۶۳٫۳ محمدرضا اسماعیلزاده، «اورمو فولکلورونا بیر باخیش»، بوتا نشر، ۱۳۹۰
- ↑ بازسازی کلی دو سینمای ارومیه/ قدمت سینماها به دهه 40 میرسد, خبرفارسی
- ↑ 18 هزار نفر در کتابخانههای عمومی ارومیه عضویت دارند, ایرنا
- ↑ رکوردهای ایران
- ↑ ۶۷٫۰ ۶۷٫۱ گروه مشاوران پنکو
- ↑ تفرجگاههایی از جنس بهشت در ارومیه, فرهنگ نیوز
- ↑ برآورد ارزش تفرجی روستای بند ارومیه به روش ارزشگذاری مشروط, magiran
- ↑ انزلی، حسن، «اورمیه در گذر زمان» ، انتشارات دستان - صص ۴۶۴–۴۶۶.
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ Esmail Yourdshahian, Farrokh Ghavam, Mohhamad-Hassan Ansari, Life of Dr. Joseph Plumb Cochran, Founder of Iran's First Contemporary Medical College, Archives of Iranian Medicine, Academy of Medical Sciences, Islamic Republic of Iran, Vol. 5، No. 2 (April 2002).
- ↑ خبرگزاری تسنیم
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ مدیریت حوزههای علیمه استان
- ↑ پایگاه اطلاعرسانی اصلاح
- ↑ مرکز مدیریت خوزههای علمیه خواهران
- ↑ اینا نیوز
- ↑ خبرگزاری مهر
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ عصر ایران
- ↑ ارومیه، بهشت ایران و دروازه تمدنها, دینیوز
- ↑ گسترش حمل و نقل عمومی از برنامههای شهرداری ارومیه است, ایرنا
- ↑ ۸۴٫۰ ۸۴٫۱ ۸۴٫۲ تابناک
- ↑ ایسنا
- ↑ ۸۶٫۰ ۸۶٫۱ خراسان نیوز
- ↑ خراسان نیوز
- ↑ باشگاه خبرنگاران
- ↑ ارائهی الگوی بهینهی گسترش کالبدی- فضایی شهر ارومیه, فصلنامه جغرافیا و توسعه
- ↑ معاون استاندار آذربایجانغربی:گسترش بیقواره شهر ارومیه مطلوب نیست, ایسنا
- ↑ مبارکی، «ارائهٔ الگوی بهینهٔ گسترش کالبدی- فضایی شهر ارومیه»، ۸۶-۸۰.
- ↑ خهبرگزاری فارس
- ↑ عصر ایران
- ↑ [۱], بهراه
- ↑ http://web.archive.org/web/20100121173235/http://www.urmiaairport.ir/
- ↑ ۹۶٫۰ ۹۶٫۱ ۹۶٫۲ تابناک
- ↑ تاریخچه فعالیت سازمان پایانههای مسافربری, سازمان پایانههای مسافربری
- ↑ تلکس اینترنتی مهر
- ↑ عصر ایران
- ↑ فرمانداری اورمیه
- ↑ شورای اسلامی شهر اورمیه
- ↑ خبرگزاری جمهوری اسلامی
- ↑ فعالیت بیش از 7000 تاکسی در ارومیه, فارس نیوز
- ↑ جدول کامل دور دوم لیگ دسته سوم فوتبال باشگاههای کشور, سایت خبری تحلیلی ورزش استان مازندران
- ↑ مروری بر تاریخ صد ساله والیبال اورمیه , پایگاه اطلاعرسانی والیبال ایران
- ↑ مصاف قعرنشین و صدرنشین در قطب والیبال ایران / ادامه میزبانی ارومیه در سکوت مطلق , باشگاه خبرنگاران
- ↑ مسابقات والیبال کاپ آسیا در ارومیه برگزار میشود, فارس نیوز
- ↑ معرفی باشگاه, باشگاه ورزشی فرهنگی شهرداری ارومیه
- ↑ ۱۰۹٫۰ ۱۰۹٫۱ تعداد مؤسسات درمانی فعال و تختهای موجود در آنها بر حسب وضعیت حقوقی
- ↑ رسالت
- ↑ ایسنا
- ↑ لیست بیمارستانها
- ↑ تاریخچه رادیو و تلویزیون در ایران, کانون فرهنگی ایرانیان کانادا
- ↑ خبرگزاری مهر
- ↑ http://www.azariha.org/?lang=fa&muid=53&item=108
- ↑ میراث فرهنگی آذربایجان غربی
- ↑ بولتن نیوز
- ↑ نام آوران ارومیه - علی بابایی - ۱۳۸۹ انتشارات تکدرخت و اختر - صفحهٔ ۲۷
- ↑ هتلهای ارومیه, Ataland
- ↑ سایت هتلداری ایران
- ↑ خبرگزاری مهر
- ↑ مرکز بینالمللی رزرو هتل
- ↑ [۲], هایپرکلابز
- ↑ صنایع دستی ارومیه, ارومیه تبلیغ
- ↑ دربارۀ ارومیه, بلدیه سایتی
- ↑ http://www.honarnews.com/vdcfeydm.w6dv1agiiw.html
- ↑ ۱۲۷٫۰ ۱۲۷٫۱ http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=816&code2=33
- ↑ دورنا نیوز
- ↑ ۱۲۹٫۰ ۱۲۹٫۱ «تاریخچه دارالنشاط اورمیه»، توحید ملکزاده دیلمقانی، یاز نشریاتی، ۱۳۸۸، ص ۱۱۸
- ↑ «تاریخچه دارالنشاط اورمیه»، توحید ملکزاده دیلمقانی، یاز نشریاتی، ۱۳۸۸، ص ۱۲۰
قارداش پروژهلرده اورمیه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
کیتابلار ویکیکیتابدا
سؤزلر ویکیسؤزده
قایناق متنلر ویکیقایناقدا
فایللار ویکیآمباردا
خبرلر ویکیخبرده


text:
پاییز تزه گلمیشدی. داها دوغروسو، هله تزه-تزه اؤز گلیشینی ثبوت ائتمک ایستهییرمیش کیمی هاوالار سون گونلر سویوماغا باشلاییردی. اونیورسیتهدن چیخیب یاغیشین آلتیندا دئمک اولار کی، قاچا-قاچا اؤزومو مئترویا چاتدیرماغا تلهسیردیم. یاغیش ائله برک یاغیردی کی، باشیمی قالدیرماغا، اطرافیما گؤز یئتیرمهیه ماجال تاپمیردیم. ائودن چیخارکن آنامین «بو گون یاغیش هاواسی وار، اؤزونله چتیر گؤتور» مصلحتینه قولاق
آسمادیغیم اوچون ده پئشمانچیلیق کئچیریردیم ایچیمده. آمما اونسوزدا استفاده ائتمهیهجهییمی بیلیردیم آخی… یایدا عینک، یاغیشدا چتیر استفاده ائتمک هئچ عادتیم دئییل. عینکدن استفاده ائتمهمهییمین سببی هر شئیی اؤز رنگینده گؤرمک ماراغیمدیر. گونشی ده، دنیزی ده، آغاجی دا، بیر سؤزله هر شئیی اؤز رنگینده گؤرمک ایستهییرم. بلکه ده بو چوخلاری اوچون معناسیز بیر ایستک کیمی گؤرونه بیلر. آمما نئیلهییم، سئومیرم صنعی بویانی. چتیر ایسه اوشاقلیقدان هئچ سئومهدیییم بیر اشیا اولوب. اوشاق واختی یاغیشی چوخ سئویردیم. یاغیش یاغارکن حیهطه، یاغیشین آلتینا قاچماغا جان آتاردیم. ائله ایندی ده یاغیشا اولان سئوگیم قالیب، آما ایندی یاغیشین آلتیندا اولماقدانسا، اونا کناردان، مثلن، ائویمیزین بالکونوندان، یا دا پنجرهدن باخماغی داها اوستون توتورام. نه ایسه… یاغیشین آلتیندا مئترویا دوغرو قاچارکن گورولتولو آلقیش سسی منی دایانماغا مجبور ائتدی. گؤزومون آلتیندان سس گلن طرفه دوغرو باخاندا یولون او بیری تاییندا بیر بینانین قارشیسیندا ییغیلمیش اینسان اوردوسو دیققتیمی جلب ائتدی. گؤرهسن، بو جماعتی بو سویوق هاوادا اورا ییغیشماغا وادار ائدن سبب نه اولا بیلَردی؟ بو سوالین جاوابی یاغیشدان دا، سویوقدان دا، ائوه گئجیکمک قورخوسوندان دا داها واجب ایدی. محض بونو اؤیرنمک اوچون استقامتیمی دَییشیب همین ازدحاما دوغرو گئتمهیه باشلادیم. بو دفه آددیملاریمی داها سورعتلی آتیر؛ تئز بیر زاماندا اورایا چاتماغا چالیشیردیم. ائی، بو ماشینلار دا امکان وئریر کی… پیادانین یولوندا دا پیادایا امکان وئرمیرلر…
ازدحاما یاخینلاشارکن سسلر داها آیدین سئچیلمهیه باشلاییردی، کیمسه دانیشیردی… یاخینلاشدیم…بویوم بالاجا اولدوغوندان هئچ بیر شئی سئچه بیلمیردیم. انسانلاردان عذر ایستهیه-ایستهیه ازدحامین اورتاسینا دوغرو ایرهلیلهدیم. منی سوزن عصبی باخیشلاری، دالیمجا دئیینَن انسانلاری، گؤرسم ده، فیکیر وئرمهدن ایرهلیلهییردیم. نئیلهییم، گؤرمورم آخی…
آخیر کی، صحنهنی گؤره بیلهجهییم راحات بیر یئر سئچدیم اؤزومه… ایندی گؤرک نهلر اولور…
صحنهنین اورتاسیندا بیر تریبون قویولموشدو. تریبونون آرخاسیندا الینده میکروفون توتان ۴۵-۵۰ یاشلاریندا بیر کیشی دانیشیردی، داها دوغروسو، دئمک ایستهدیکلرینی قارشیسینداکی ورقهدن اوخویوردو. بو منظرهنی گؤرنده بیر فیکیر منی گؤتوردو: ورقهدهکیلری اؤزو یازمیشدی، یوخسا کیمهسه یازدیرمیشدی؟ نه ایسه، بوندان منه نه… کیشینین گؤرونوشو چوخ سلیقهلی ایدی. قارا کوستیون، آغ کؤینک، کؤینهیین دویمهلرینی آخیرا قدر دویمهلهمیش، اوستوندن ده قارا رنگلی قولستوک تاخمیشدی. گئییمی سلیقهلی اولسا دا، قاباغا چیخان قارنی بو سلیقهیه خلل گتیریردی. اونو گؤررکن دوشوندویوم ایلک شئی بو اولدو کی، بو قارنی اولماسایدی، هئچ اولماسا بیرآز بوندان بالاجا اولسایدی نئجه گؤزل اولاردی، یاشیندان دا داها جاوان گؤرونه بیلردی… نه ایسه، اساس مساله اونون گؤرونوشو، سلیقهسی یوخ، دانیشدیقلاریندا ایدی:
- عزیز سئچیجیلریم (هه، دئمهلی بو آدام نامزد ایمیش)، من آرتیق بیر دفه سیزینله گؤروشموشوم. مرامیم، مقصدیم و صاف نییَتیم سیزین هر بیرینیزه آرتیق معلومدور…
صاف نییَت؟ صحبت دئیهسن، کومئدییایا انکشاف ائدیر آخی… گؤزلهیک گؤرک، آخیری نئجه اولاجاق؟
- بو گون ده بورایا توپلاشماغیمیزین اساس مقصدی هم سیزینله صمیمی مناسبت یاراتماق، هم ده سیزه شَن ساعاتلار بخش ائتمکدیر. منیم بوتون حیاتیم بویو تک مرامیم اولوب: وطنیمه، خالقیما ناموسلا، وجدانیملا خدمت ائتمک! بو گون اولو تانریم منه بو مرامیمی داها گؤزل بیر شکیلده حیاتا کئچیرتمک اوچون بیر شانس وئریب؛ اگر سیز ده منه بو شانسی وئرسهنیز اَمینم کی، پئشمان اولمایاجاقسینیز. من وظیفهم مدّتینجه سیزینله سیخ-سیخ گؤروشلر کئچیرهجک، سیزین پروبلئملرینیزه قولاق آساجاق و بو پروبلئملری آرادان قالدیرماق اوچون الیمدن گلهنی ائدهجهیم. من وکیلی اولدوغوم بو میللتین سسین دؤولتیمیزه ده دویوراجاغام. بوندان سونراکی ایللر عرضینده سیزین حیات سَویهنیزی ماکزیموما، پروبلئملرینیزی ایسه مینیموما چاتدیرماق اوچون دایانمادان ایشلهیهجهیم…
«نامزد» سؤزونو بورایا چاتدیراندا گورولتولو آلقیش صدالاری قالخدی. تعجوبله اطرافیما باخاندا، هر کسین اوزونده بیر سئوینج، بیر راضیلیق ایفادهسی گؤردوم. ائله بیل دانیشان آدام وئردییی وعدهلری ائله ایندیجه حیاتا کئچیرمیش، خالقین بوتون درد-سرینی آرادان قالدیرمیشدی. بو انسانلار نهیه بو قدر سئوینیردیلر، گؤرهسن؟ آخی بو دانیشیلانلارین قورو وعدهلردن باشقا بیر شئی اولمادیغینی بیلمهلی ایدلر. بلکه ده من سهو ائتمیشم دوشونهرک یئنیدن فیکریمی همین نامزدین دانیشیغینا جمعلشدیرمهیه چالیشدیم:
- عزیز هموطنلریم، من بیر چوخلاری کیمی سیزه یالانچی وعدهلر وئرمک فیکیرندن چوخ اوزاغام. سیزه وئره بیلهجهییم تک سؤز اوندان عیبارتدیر کی، اگر منی سئچسهنیز، منه اعتبار ائتسهنیز، سیزین اعتبارینیزا لاییق اولماق اوچون الیمدن گلهنی ائدهجهیم. عشق اولسون آذربایجان خالقینا!!!
یئنه ده گورولتولو آلقیشلار قوپدو. دانیشان آدام بیر نئچه ثانیه فخرله، غرورلا ازدحامی سئیر ائدیب مؤحتشم بیر اَدایلا صحنهدن ائنمک اوچون پیللهکنلره دوغرو آددیملادی. بو یئریشده ائله بیر اَدا وار ایدی کی، ائله بیل آرتیق سئچیلیب خالقین وکیللییی وظیفهسینی اؤز عهدهسینه گؤتورموشدو…
ائله او صحنهدن ائنمیشدی کی، آچیق-ساچیق گئییملی، یاشی ۶۰-ی کئچمیش، آنجاق هله ده اؤزونو جاوان قیز کیمی آپارماقدان اوتانمایان مغنّی قادین اویناق بیر ماهنینین صدالاری آلتیندا اؤزونو صحنهیه آتدی. اونو گؤررکن دوشوندویوم ایلک شئی بو اولدو کی، گؤرهسن بو سویوقدا بو جور آچیق پالتارلاردا اوشومور؟ صحنهیه چیخماغی ایله ده هئچ سئومهدیییم بیر ایفادهنی ایشلتمهسی بیر اولدو:
- اللری گؤرمورم…
ائله بو سؤزه بند ایمیش کیمی بوتون میللت باشلادی گورهاگور ال چالماغا. قادین ایسه آچیقدا قویدوغو ساللاق قارنینی اوینادا-اوینادا اوخوماغا، داها دوغروسو، دیسکده اوخویان ماهنینی آغیز حرکتلری ایله گؤسترمهیه باشلادی. جماعت بیر جوشموشدو کی، گئتدیکجه داها دا غضبله یاغان یاغیشی، قیلینج کیمی کسکین سویوغو بیله حیس ائتمیرمیش کیمی هامی یئرینده رقص ائدیردی. اونلارا باخدیقجا هم آجیییر هم ده حسد آپاریردیم. یانی، بیر میللتی ایکی یاغلی سؤز، بیر اویناق ماهنی ایله آلداتماق بو قدر می آساندی؟ ائله بو واخت تئلفونومون جیبیمده تیترهدییینی حیس ائتدیم. تئز تئلفونومو چیخاریب باخدیم، اکراندا آنامین آدی و نؤمرهسی یازیلمیشدی. اکرانین یوخاری حیصهسینده «جاوابسیز زنگلر» اشارهسی ده وار ایدی. آللاه بیلیر نئچه دفه زنگ ائدیب، ائشیتمهمیشم. تلهسیک زنگی آچدیم، آمما بو سس-کویده سسیمی ائشیده بیلهرممی اَمین دئییلم:
- الو
تئلفونون او بیری باشیندان نه ایسه خیریلتیلی سس گلدی. اوّلجهدن ظن ائتدیییم کیمی بو قدر قاریشیقلیغین ایچهریسینده آنامین سسینی ائشیتمک ممکن اولموردو. اونون نه دئدیینی ائشیتمهدن اونون منی ائشیدیب آنلادیغینا اومود ائدهرک دئدیم:
- آنا، من سنین سسینی ائشیتمیرم، آمما ناراحات اولما، بورادا بیر تدبیر وار، اونا گؤره گئجیکیرم؛ ایندی چیخیرام بوردان، بیر ساعاتا ائوده اولارام. هلهلیک.
بونو دئییب گؤزلهمهدن تئلفونو سؤندوردوم. اونسوزدا اونون سسینی ائشیده بیلمیردیم آخی…
آنامین زنگینه جاواب وئرنده بیر طرفدن ده فیکیرم صحنهدهکی مغنّیده، اونون حرکتلرینده ایدی. ظالیم قیزی آذربایجان دیلینده ائله بیر جمله بیلیرمیش کیمی تک بیر جملهنی تکرارلایا-تکرارلایا دورموشدو:
- اللری گؤرمورم… عشق اولسون آذربایجان خالقینا!…
آرتیق بو کومئدییایا دؤزه بیلمهیهجهییمی دوشونهرک اورادان اوزاقلاشماغا قرار وئردیم. گؤردویوم بو منظره اونسوزدا یئرینده اولمایان عصبلریمی داها دا کورلامیشدی. سورعتلی آدیملارلا اورادان اوزاقلاشماغا، داها دوغروسو قاچماغا باشلادیم. اورادان اوزاقلاشدیقجا سس ده آرخامدا قالیر، منیم سورعتیمه چاتا بیلمیردی. لاکین صحنهیه چیخان هر کسین دیلینده ازبره چئوریلمیش او جومله غیریاختیاری منیم ده دوداقلاریمدان سوزولوردو:
- عشق اولسون آذربایجان خالقینا!!!
البته، سیزین کیمیلرین سؤزونه هله ده اینانان، اعتبار ائدن بو صاف نییَتلی خالقا عشق اولسون!!!
یاغیش ایسه هله ده یاغماغا داوام ائدیردی. آنچاق بو دفه سانکی منی ساکیتلشدیرمک، تسکین ائتمک ایسترجهسینه داها آراملا، داها ملایم.…


text:
ینه افغانستانلیک قاچقینلر اوشلندی
ایریم منطقه لرده کوپ سانده قاچقین قولگه آلیندی
تورکیه نینگ ایرزینجان و وان ولایتلریده قاچاق اوله راق تورکیه گه کیریب کیلگن 156 نفر قاچقین قولگه آلیندی.
ایرزینجان ولایتی اوزوملی تومنیده 55 کیشی خارجی قاچقین نینگ قاچاق اوله راق کیریب کیلگن لیگی بیلدیریلدی.
ایرزینجان – ایرزوروم یولیده اوزوملی ژاندارم کوچلری تامانیدن آلیب باریلگن کنترول جریانیده بیر کیچیک بس نینگ توخته تیشینی خواهله گن. لیکن بس نینگ هیداوچیسی موترنی توخته مه قاچگن بیراق مذکور اولوسوال لیک نینگ کمربندیده بسنی اوشلب تلاشی قیلگنلر. نتیجه ده 24 کیشی لیک بسده کوپراغی افغانستان لیک عین دمده پاکستان و بنگلدش لیک هم بولگن 55 نفر قاچاق مهاجر قولگه آلینگن. اوشبو قاچقینلرنینگ بیرته سی باله ایککی ته سی خاتین – قیزدن عبارت ایکنلیگی قید ایتیلدی.
اوزوملی دولت کسلخانه سیده ساغلیق تیکشیرووی عملگه آشیریلگن مذکور قاچقینلر نینگ ژاندارم قومندانلیگی گه انتقال بیریلگن لیکلری معلوم قیلیندی.
بس نینگ هیداوچیسی هم قماقخانه گه محکوم ایتیلگن.
باشقه تاماندن وان ولایتی باش قلعه تومنیده ژاندارم کوچلری میدان منطقه سیده ایککی ایریم گروپنی تثبیت ایتیب اوشلب آلگن. 14 ته سی خاتین – قیزدن عبارت افغانستان و پاکستانلیک قاچقینلر سانی نینگ 101 کیشی ایکن لیگی بیلدیریلدی.
اوشبو قاچقینلر رسمی پروسه لری نینگ آرتیدن مهاجرلر اداره سیگه تسلیم ایتیلگن لر.


text:
سپورت
باش مربی یاردمچیسی دایمی چوکی ایگهلشگه قیزیقمهیدی
سلاموطندارگه خاص صحبت بیرگن مملکت ملی فوتبال تیرمه جماعهسینینگ باش مربی یاردمچیسی انوش دستگیرنینگ ایتیشیچه، افغانستان فوتبال فدراسیونی، اوندن ملی تیرمه جماعه باش مربیگرلیک مسؤولیتینی آلیشینی ایستهگن صورتده، بو ایستکنی قبول قیلمهیدی. دستگیرنینگ اورغولشیچه، حاضر بو مسؤولیتنی آلیش گه قیزیقمهیدی.
جناب دستگیرنینگ کوپهیتیریشیچه، حاضر افغانستان مربیگرلیک توغریسیده اعتبارلی حجت قولگه کیریتگن و دنیا بوییچه هرقنده ی اویین تمرینلرینی یولگه قوییش کوچی گه ایگه بولگن.
مملکت ملی فوتبال تیرمه جماعهسینینگ باش مربی یاردمچیسی گه کوره، اویینچیلر 50-60 کون تمرین قیلیشلری کیرهک و حاضر اولر مربیگرلیک «الف» حجتینی قولگه کیریتگن و هر کون اویینچیلرگه تمرین بیریش اوچون سعی و حرکت قیلهدیلر.
اونینگ ایتیشیچه، مسؤوللر ایستهگن صورتده، 5-10 ییلدن سونگ، مملکت ملی فوتبال تیرمه جماعهسینینگ باش مربیگرلیک مقامیگه علاقه کورستهدی.


text:
ونزوئلا پرزیدنتی نیکولاس مادورو اؤلکهده حاکمیتی علینه کئچیرمیش دیکتاتوردور.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین بیاناتیندا دئییلیب. آمریکا پرزیدنتی ونزوئلا حاکمیتینی کونستیتوسییایا حؤرمتله یاناشماغا، آزاد سئچکیلر کئچیرمهیه، سیاسی محبوسلاری آزاد ائتمهیه و اهالینین هومانیتار پروبلملرینی حل ائتمهیه چاغیریب.
«اونون موسس لر مجلیسینه کئچیریلن ساختا سئچکیلر واسطهسی ایله مطلق حاکمیتی اله کئچیرمهسی بیزیم یاریم کورهده دموکراتییایا جدی ضربه ائندیردی. مادورو تکجه پیس لیدر دئییل، او آرتیق دیکتاتوردور»، - دونالد ترامپ دئییب.
آمریکا پرزیدنتی همچینین مادورو حاکمیتینی رپرسییالاری دایاندیرماغا چاغیریب. اونون سؤزلرینه گؤره، آمریکا و اونون متفیقلری ونزوئلادا زوراکیلیغین آرتماسینا و اینسان حقوقلارینین پوزولماسینا زمین یارادان هر کسین مسئولیته جلب ائدیلمهسینه چالیشاجاق.


text:
جوجهلر تویوغوموزون یومورتالاری بوگون بیر بیر چاتلادی.اون گؤن منی هر ایشدن قویموشدو بو تویوق. داییم حیطده نینین یانیندا اولوردوم.ایکی یول آنام منی قوناق آپاردی آما هئچ یاپیشمادی.ایستیردیم قورخوردوم من ائوده اولمایاندا چیخسین جوجه لر خوروز خان تئز اونلاری مندن گیزلتسین. یا دا مثلاَ منیم گؤزومو اوزاق گؤروب اونلارا دئسین:«بالاجا خوخان [ ادامه را بخوانید ]
۵ ایل مونان قاباخ دبیرستان یولداشلارینن قرار قویموشدوخ مردادین ۲۳ ساهات ۶ دا باغلار باغی قاباقینده بیر بیری میزی گوراخ. نچه نفرین یادینده دئیر دی هچ . چوخ آدم داهی تبریز ده دئیر دی نچسی اولنیپ و بعضی سرباز, دانشجو, ایشلین, دیپلم رددی دا واریمیزیدی! تیپ لر دئشیلیپ بعضی لری [ ادامه را بخوانید ]
سلام منیم یولداش لاریم. نجه سیز؟ آی بالام بیلسیدیم بیر بیله طرفدار واریم لاپ تز گلردیم ! آخی هاست دا بیر موشکول واریدی نچه مدت خدمتیز ده اولا بولمدیم. داریخمیشدیم بیلزه و وبلاگا. محبتلریزدن چوخ تشکور الیرم یاهو دا فیس بوک دا و ….. هر یرده اولان قدیمی و ینی [ ادامه را بخوانید ]


text:
عمومی یاپیق مکان لرده چیکیشنی منع ایتیش قانونی تصدیقلندی
دخانیات یاچیکیشنی آلدینی آلیش قانونی ایکله مجلس نینگ قوشمه کمیته سی تاماندن تصدیقلندی.بوقانونده تنباکومحصولاتی گه عاید سکرت ونصوار باله لرتامانیدن ساتیلیشی منع ایتیلگن.مذکورقانون جمهوررئیس امضاسیدن اوتیشی بیلن کوچگه کیریشی کوتیله دی.
سنا واولوسی جرگه تاماندن تشکیل ایتیلگن قوشمه کمیته ایریم اوزگریشلرکیلتیریش بیلن بوقانون تصدیقلندی.
بوقانون اوتگن قیشده اولوسی جرگه تامانیدن تصدیقله نیب کیین سنامجلسی گه جونه تیلگندی. بیراق سنا مجلسی نینگ بوباره ده ایریم تکلیف وملاحظه لری بارلیگی سبب تصدیقدن اوتمی، رد ایتیلدی.
بونینگ آرتیدن ایکله مجلس تامانیدن بومساله گه بیرگه فکرگه کیلیش اوچون قوشمه کمیته ایجادایتیلیب بوتوغریده ایشگه باشله دی.
چیکیشنی منع ایتیش قانونی تطبیق ایتیلیشی بیلن سکرت، تنباکو، قیلون ونصوارچیککن شخص 300افغانی جریمه بیریشگه مجبور. بوندن تشقری خارجدن کیلتیره دیگن سکرت تجارلری دن باجخانه آرقه لی 50فایزسالیق آلینه دی.
اولوسی جرگه اعضالریدن نقیب الله فایق بوقانون کوچگه کیریشی نی نظارت ایتیش اوچون ایچکی ایشلر، ساغیلقنی سقلش، مالیه، و ایکینچیلیک وزیرلیک لری و اطراف محیطنی محافظه ایتیش اداره سی وکیللری تشکیل تاپیشی ممکن دیدی.
اونگه کوره تیگیشلی اداره لربوخصوصده جدی همکارلیک قیلیشلری سوزبیریلگن.
متخصص لربوقانون تولیق رعایت ایتیلگن تقدیرده آدم لر ساغلیغی اقتصادی ضررآلدی آلنیشی اوچون مهم دیب تاکدیله یدیلربیراق حاضرگی شرایطده عملی بولیشیگه شبهه بیلن قره یدیلر.
بوقانون 5فصل و25ماده دن عبارت بولیب تیزآره ده جمهور رئیس امضالش اوچون جونه تیله دی.


text:
تبریک یلدا به زبان ترکی قشقائی
یادموزدا اولسون قیش گلدیگینن خاطره لر اجاقونه آلوشوق ساخلایاگ تا گرفتاره فاصله لر سوقی اولمایاگ. یلدایز مبارک.
بگیچه،گپلریمیزین میوسینی آقزی باقلی قوراگ بیر بیر روبروسانا تا طعم ادگ طعم شیرین یوللاشلوگی به کام قیش گینلری
پاییز گئدیر ، سونرا بوران قارگلیر ، سوفرالارا حالوا ، قارپیز ، نار گلیر ، چیلله گئجه ائل اوبانی شاد ائدیب ، بیزیم یوردا ائله بیل باهار گلیر …
چیلله گجه سی
بولودوز یاغار اولسون ، سولاریز آخار اولسون ، اوجاقیز یانار اولسون ، “چیلله گئجه نیز موبارک اولسون
بیر گون اولاجاق ، گون چیخاجاق ، داریخما ، گوللر آچاجاق ، یاز گلجک یوردا ، داریخما . ” چیلله گئجه نیز موبارک اولسون”
یالنیزام یالقیز … آلمیشام قارپیز … یئماغا کیمسه یوخ … گل بیزه آی قیز
چای چایداندا داغ اولسون
ایش داماغون چاغ اولسون
شادلیق سنه یار اولسون
دشمنلرین خار اولسون
اوزون گجن شاد اولسون
غم غصه برباد اولسون
چله گجه سی سیزه و هرمتلی
اهل وعیالیزه شادلیق و شنلیق
دولی اولسون


text:
قازاخیستان پرزیدنت آدمینیستراسییاسی رهبرینین کئچمیش معاوینی باقلان مایلیبایو حبس ائدیلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی قازاخیستان میللی تهلوکهسیزلیک کومیتهسی یاییب.
مایلیبایو حاقدا ایکی آیلیق حبس قطعی امکان تدبیری سئچیلیب. مایلیبایئو دؤولت سیررینین قانونسوز توپلانماسی و یاییلماسیندا اتهام اولونور.
قید ائدک کی، مایلیبایئو یانوارین ۱۲-ده وظیفهسیندن آزاد ائدیلیب. او، پرزیدنت آدمینیستراسییاسیندا داخیلی سیاست و ایدئولوگییا مسئلهلرینی کوراسییا ائدیردی. مایلیبایو همچینین بیر مدت نازاربایوین مطبوعات کاتیبی کیمی ده چالیشیب.
فاجئبووک


text:
آمریکانین روسییایا قارشی یئنی سانکسییالاری آوروپا بیرلیگی و آمریکا آراسیندا تیجارت محاربهسینه سبب اولا بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «اوبوزرواتل» سایتینا مصاحیبهسینده روسییالی اقتصادچی سرگئی ژاوورونکوو سؤیلهییب.
«آمریکا سانکسییالارینین آوروپا سانکسییالاریندان فرقی یالنیز اودور کی، آمریکانین قارا سیاهیسیندا «گازپروم»اون آدی وار. منجه آمریکا چالیشاجاق کی، آوروپا بیرلیگی ایله تیجارت ساواشیندان یایینسین. آوروپا حاضردا آمریکا اوچون کانادا و مکزیکادان سونرا اؤز ماللارینی ان چوخ ایخراج ائتدیی اوچونجو ایستیقامتدیر» – ژاوورونکوو او بیلدیریب.


text:
اوانجلیسم: تنگری نی قیامتگه, بشریت نی ایسه فلاکتگه ییتَکلَش
اوشبو مطلب پروفیسر داکتر قدرت بلبل نینگ تورک تیلیده یازیلگن مقاله سی نینگ اوزبیک تیلیده گی ترجمه سیدن عبارت
تورکیه و جهان کوز قره شی 32
سونگگی پیتلرده تورکیه سیاستیده فتح الله چی ترور تشکیلاتی (فتو) نینگ اینگ یمان میراثی سببلی هم بولسه کیره ک جدی بیر شکلده دین بیلن دولت اورته سیده گی مناسبت لر باره سیده بحث ایتیلماقده. کوپینچه اولکه لری میزده گی حادثه لرنینگ فقط گینه بیزگه مخصوص ایکن لیگی نی اویلب جوده خفه بوله میز. امریکا قوشمه ایالتلری نینگ کشیش برونسون سببلی تورکیه گه قرشی تحریم تطبیق ایتیش گه قرار قیلگن لیگی, وضعیت نینگ بونده ی ایمس لیگی نی کورسه تیب بیردی.
برونسون اونلب ییلدن بیری تورکیه ده کشیش اوله راق فعالیت آلیب بارماقده. بیراق تورک خلقی میلادی 2016 نچی ییلی جولای آیی نینگ 15 نچی کونیده قیلینگن ناکام کودتا تشبثی آلدی دن حتی اوشبو کیشی نینگ آتی نی هم ایشیتمه گن ایدی. ترور تشکیلاتی پی کا کا و فتو بیلن ارتباطی بولگن لیگی عیبلاوی بیلن اوشلنگن کشیش برونسون سببلی امریکا قوشمه ایالت لری تورکیه گه قرشی تحریم تطبیق قیلیش گه قرار قیلدی. خوددی شوو وضعیت نینگ اوزی ایسه امریکاده دین بیلن دولت اورته سیده گی علاقه لرنینگ قنده ی ایکن لیگی توغریسیده بحث و مناظره لرنینگ باشلب کیتیشی گه سبب بولدی. امریکا نینگ دینی ایرکین لیک لر بهانه سی بیلن بونده ی بیر ایش نی قیلیاتگن لیگی گه قره مسدن, اوشبو وضعیت امریکا قوشمه ایالتلریده دین بیلن دولت اورته سیده قنده ی بیر مناسبت نینگ موجود ایکن لیگی توغریسیده باش قاتیریلیشی کیره ک ایکن لیگی نی کورستماقده. هیچ قنده ی بیر قاعده گه هم اهمیت بیریلمسدن بونده ی بیر سیاست آلیب باریلیاتگن لیگی نی باشقه بیر شکلده ایضاحلش ممکن ایمس البته که.
اصلی گه قره گنده بیر اولکه ده دین بیلن دولت اورته سیده اویغون بیر مناسبت نینگ موجود ایکن لیگی تنقید قیلینیشی کیره ک بولگن بیر وضعیت دن عبارت ایمس. عکسینچه اوشبو وضعیت نینگ دینی ایرکین لیک لر جهتی دن جوده هم ایجابی بیر وضعیت دن عبارت بولیشی ممکن. شونده ی آلیب قره گنده اوروپا ده گی اعدام لردن و دینی تعصب لر دن قاچگن کیشی لر تامانیدن قوریلگن امریکا قوشمه ایالتلری, حقلی بیر شکلده سونگگی پیتلرگه قدر دینی ایرکین لیک لرنینگ جوده یخشی بولگن بیر اولکه اوله راق بهالنتیریلدی.
عینی دمده بیر اولکه نینگ دینی بیر دولت دن عبارت بولیشی نینگ هم تنقید گه سبب بولمس لیگی ممکن. دین نینگ اکثریتچی اوله راق بهالنتیریلگن و فرقلی لیک لر توغریسیده یخشی نیتلی بیر سیاست آلیب باریلیاتگن دینی بیر دولتده ایرکین لیک لر و انسان حق لری جهتی دن هیچ قنده ی بیر معما نینگ پیدا بولمس لیگی ممکن البته که. حتی بونده ی بیر وضعیت نینگ اولکه لرنینگ امپریالیست کوچلرگه قرشی بیر یقه دن باش چیقریشی گه هم سبب بولیشی ممکن. دین نینگ حاکم بولگن عثمانی دولتی دوریده آلیب باریلگن سیاست لر اوشبو دایره ده اینگ یخشی مثال نی تشکیل ایتماقده.
مخالفت قیلینیشی کیره ک بولگن نرسه دین لرنینگ دولت لر بیلن اساسی حق و ایرکین لیک لر دایره سیده اویغون بیر شکلده مناسبت قوریشی دن عبارت ایمس. اساساً بیر دولت نینگ امپریالیست منفعت لری اوچون بیر دین دن فایده له نیش گه حرکت قیلیشی گه قرشی مخالفت قیلینیشی کیره ک. دین بیلن دولت اورته سیده ناتوغری بیر مناسبت نینگ موجود ایکن لیگی توغریسیده گی اینگ یخشی مثال ایسه, بیر دین دولتی بولگن اسرائیل یاکه دولت دینی دن عبارت بولگن صهیونیسم دن عبارت. بیر نیچه عصر دن بیری بیر یقه دن باش چیقریب بیر جغرافیه ده یشب کیلگن مسلمان لر, مسیحی لر و یهودی لرنینگ ایندی بیرگه لیکده یشه آلمیدیگن بیر وضعیت گه کیلیب قالگن لیک لری کورینماقده.
بیر اوانجلیست بولگن امریکالیک کشیش برونسون بیلن تورکیه گه قرشی تحریم تطبیق ایتیلیشی اوچون قولیدن کیلگن برچه سعی و حرکت لرنی قیلیاتگن امریکا قوشمه ایالتلری دولت رهبری اورینباسری مایک پنس نینگ بیر دینی آقیم گه منسوب ایکن لیگی بیلدیریلماقده. امریکا ده اوانجلیست لرنینگ انچه حاکم بولگن لیگی, امریکا قوشمه ایالتلریده 90 میلیون اوانجلیست نینگ موجود ایکن لیگی, آلدینگی دولت رهبرلریدن عبارت ریگن بیلن بوش نینگ هم ایوانجلیست ایکن لیک لری معلوم قیلینماقده. شونده ی قیلیب برونسون حادثه سی نینگ تورکیه بیلن ایمس, بلکه امریکا قوشمه ایالتلری و اوانجلیسم بیلن علاقه لی ایکن لیگی کورینماقده.
خوب اوانجلیسم نیمه دیگنی اوزی؟
اوانجلیسم نینگ, اورتدکس یاکه کاتولیک ایمس, بلکه پروتستانلیک ایچیده بیر مذهب یاکه طریقت دن عبارت ایکن لیگی بیلینماقده. میلادی 19 نچی ییلی دن باشلب اوزگره باشله گن لیگی بیلدیریلماقده. لغوی معنی سی ایسه "مقدس کتاب گه یانداشیش" دن عبارت. بو ییرده گی مقدس کتاب, فقط گینه مسیحی لر اوچون مقدس بولگن انجیل ایمس, بلکه یهودی لر اوچون مقدس سنلگن ایسکی وصیتنامه نی هم قمره ماقده. اوزگرتریلگن اوشبو پروتستانلیک مفکوره گه کوره اینگ سونگ دنیا نینگ همه قسمی گه مسیحی لر حاکم بولیب آله دی و شونده ی قیلیب قیامت بوله دی. بیراق اوشبو وضعیت عادی شرایطده اوزاق بیر مدت دوام ایته دی. اوانجلیست لرگه کوره اوشبو پروسه نینگ تیزلشتیریلیشی کیره ک. باشقه مسیحی لردن فرقلی تمانی ایسه, یهودی لرنینگ سیلنگن ملت ایکن لیگی و اولر گه وعده قیلینگن توپراق لرنینگ هم اولرنینگ حقی ایکن لیگی و خوددی شوو توپراق لر نینگ قازانیلیشی اوچون مسیحی لرنینگ مطلق صورتده اولرنی حمایت قیلیشی کیره ک ایکن لیگی مفکوره سی دن عبارت.
جاری هفته ده تورکیه نینگ سیسی رادیوسیده گی چشم جهان پروگرامیم گه مهمان بولگن استاد اوزجان گونگور نینگ معلوم قیلگن لیگی گه کوره, اوانجلیسم نینگ دنیا گه حاکم بولیشی اوچون 7 باسقیچ بیلن پروسه نینگ تیزلشتیریلیشی کیره ک. بیرینچی باسقیچده یهودی لر فلسطین توپراق لری گه قیتیب کیته دی. اوشبو باسقیچ تقریباً تکمیل بولگن وضعیتده. ایککینچی باسقیچ تورکیه نینگ هم معلوم بیر قسمی نی قمره گن کتته اسرائیل نینگ قوریلیشی دن عبارت. ایریم تامان لر امریکا قوشمه ایالتلری نینگ اورته شرقده جدی بیر شکلده اسرائیل نی حمایت قیلیاتگن لیگی, دنیا اولکه لری نینگ مخالفتی و بیرلشگن ملت لر تشکیلاتیده تقریباً یککه قالیب کیتگن لیگی گه قره مسدن بیت المقدس نی اسرائیل پایتختی اعلان قیلگن لیگی نینگ سببی نینگ اوانجلیسم نینگ امریکا قوشمه ایالتلریده سیاستیده گی حاکمیتی دن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیرماقده. بیراق اوشبو ایش لر نی عملی قیلیش اونچه لیک هم آسان ایمس دیک کورینماقده.
اوچینچی باسقیچ, انجیل نینگ پیامی نینگ دنیا نینگ برچه قسم لری گه ترقه تیلیشی دن عبارت. کشیش برونسون نینگ اون ییلدن آرتیق بیر مدت دن بیری اوشبو مقصد بیلن تورکیه ده فعالیت آلیب باریاتگن بولیشی ممکن. بیراق فقط گینه تورکیه ده ایمس, مسلمان اولکه لر و اینیقسه افریقا اولکه لریده هم کوپلب اوانجلیست لر فعالیت آلیب بارماقده. اوشبو اوانجلیست لرنینگ فعالیت لری نتیجه سیده اینیقسه افریقاده میلیونلب کیشی نینگ مسیحی لشتیریلگن لیگی بیلینماقده.
تورتینچی باسقیچ 7 ییل دوام ایته دیگن بیر پروسه دن عبارت بوله دی.
بیشینچی باسقیچده حضرت عیسی ایککینچی مراتبه دنیا گه کیله دی.
آلتینچی باسقیچده اوانجلیست لر ییتکچی لیگیده آرماگدون اوروشی بوله دی. شونده ی قیلیب دنیا ده یخشی لر بیلن یمان لر اورته سیده اوروش بوله دی و یخشی لر غلبه قازانه دی. بیراق اوشبو اوروش آرتیدن اوانجلیسم نینگ حاکمیتی بحث موضوعی بوله دیگن لیگی سببلی, خوددی شوو اوروش نینگ زودلیک بیلن باشلَشی اوچون اسرائیل نینگ تیزده کوچلی بولیب کینگییشی کیره ک.
ییتّینچی باسقیچده ایسه دنیا نینگ همه جاییده مسیحی لیک حاکم بولیشی آرتیدن قیامت بوله دی.
اوانجلیسم نینگ آلتینچی باسقیچ گه قدر صهیونیسم هدف لری بیلن بیر خیل ایکن لیگی یقّال کورینماقده. شوباعث اوانجلیست لر "صهیونیست مسیحی لر" اوله راق هم بهالنتیریلماقده.
اون توقّیزینچی عصرده اساساً یهودیلیک هم, مسلمان لیک و مسیحی لیک سنگری الهی دین لردن بیری ایدی. تیودور هرلز سنگری ایریم صهیونیست لر آلدین یهودی لیک نی اوزگرتدیلر. حاضرگی کونده صهیونیست یهودی لیککه جدی بیر شکلده مخالف کوپلب یهودی نینگ موجود ایکن لیگی بیلینماقده.
یقین اوتمیشده تورکیه و ایریم مسلمان اولکه لرده صهیونیسم گه اویغون بیر اسلام نینگ پیدا بولیشی اوچون ایریم سعی و حرکت لرنینگ قیلینگن لیگی کورینماقده. "دین لر ارا دیالوگ" سنگری اصطلاح لر خوددی شونده ی منحرف سعی و حرکت لر بوییچه مثال لر نی تشکیل ایتماقده. اوشبو مفکوره گه ایگه کیشی لر هم, اوانجلیست لر سنگری, اسرائیل نینگ یهودی لر اوچون وعده قیلینگن توپراق لردن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیرماقده.
دینی فرقلی لیق لر و تاریخی پرابلم لر گه قره گنده مسیحیت نینگ ایچیده صهیونیسم گه اویغون بیر مفکوره نینگ اوزلیگیدن پیدا بولگن لیگی نی ایسله تیب اوتیش ممکن ایمس البته که. اوشبو اوزگریش نینگ صهیونیست بیر سعی و حرکت دن عبارت ایکن لیگی کورینماقده. صهیونیست مسیحیت (اوانجلیسم) گه مخالفت قیلیاتگن کوپلب مسیحی نینگ هم موجود ایکن لیگی بیلینماقده. کاتولیک پاپ نینگ بیت المقدس نینگ اسرائیل پایتختی اوله راق اعلان ایتیلیشی گه مخالفت قیلگن لیگی بیلینگن بیر حقیقت دن عبارت. عینی دمده اورتدکس لر هم اوانجلیست لر کبی اویله مس ایکن, حتی ایریم پیتلرده اسرائیل ظلمی گه قرشی مسلمان لر دن طرفدارلیک قیلماقده.
تنگری نی قیامت گه مجبور قیلیش انسان لر نینگ ایشیدن عبارت ایمس. بیراق, بشریت نینگ فلاکت نینگ ایچیگه تشلنگن لیگی انیق. دین لرنینگ اصلی نی بوزیب بشریت نی فلاکت گه آلیب باره دیگن صهیونیسم بیلن علاقه لی هر خیل سعی و حرکت گه مخالف قیلیشی میز کیره ک. اوشبو مخالفت ایسه اصلی اوزگرتریلگن یهودی لر, مسیحی لر, مسلمان لر و دنیا ده تینچ لیک نینگ تامین ایتیلیشی گه طرفدار برچه انسان لرنینگ همکارلیگی بیلن عملی بوله دی خلاص.


text:
ییرمیاۆچونجو درس
فعللرین ایداره نوعلری
3. مصدرلرله ایداره
مصدر فعلین آدیدیر، بونا گؤره ده ایسیم خصوصیتینه مالیکدیر. آنجاق بونا باخمایاراق، مصدر فعلین مضمون و معنا جهتلرینى، خصوصیله اونون تأثیر آنلاییشینى تامامیله قورویوب ساخلاییر. بونا گؤره ده مصدر صرف اولونموش فعللر و فعلى باغلامالار کیمى ایداره ائتمه قابلیتینه مالیکدیر.
مصدرلر هم فعل، هم ده ایسیم خصوصیتینه مالیک اولدوقلاریندان اؤترۆ، اونلارین تأثیر داییره سى ایله ایداره ائتمه مئیدانى، فعللر و فعلى باغلامالاردان گئنیشدیر.
صرف اولونموش فعللر و فعلى باغلامالار، ایسمین دؤرد حالینى ایداره ائده بیلیر. آنجاق مصدر بو دؤرد حالدان علاوه، هم ده یییهلیک حالدا اولان ایسیملرى ایداره ائده بیلیر.
یییهلیک حال ایدارهسى:
فعللر و فعلى باغلامالار ایسمین یییهلیک حالى ایله ایلگى ساخلامیر، اونونلا بیرلشمه یارادا بیلمیر. آنجاق مصدر ایسمین یییهلیک حالیله ده ایلگیده اولوب، اونونلا اۆچۆنجۆ نوع تعیینى سؤزبیرلشمهسى یارادیر و منسوبیت شکیلچیسى آلیر و هم ده ایسمى جۆملهلر ده اونسوز اولور. مثلا "آیدین'ین اوخوماغى یاخشیدیر" جۆملهسینده او خبرین ایستهیینه گؤره حاللانیر:
"آیدین'ین اوخوماغینا فیکیر وئر"، " آیدین'ین اوخوماغیندا خئییر وار"، ...
ساده دئسک، بورادا مصدرین ایسمى خصوصیتلرى اساس رول اویناییر.
مصدرلرین ایکى خصوصیتى:
1. مصدرلر هم ایسیم کیمى، فعللر طرفیندن ایداره اولونا بیلیر: اوخوماغینى ایستهییرم.
2. هم ده فعللر کیمى، یییهلیک حالداکى بیر ایسمى (آیدین) ایداره ائدیر.
بیرینجى خصوصیت، مصدرلرین ایسیم کیمی حاللانا بیلمهسیندن، ایکینجی خصوصیت، بیر ایسیم کیمى اونون منسوبیت شکیلچیسى قبول ائتمهسیندن ایرهلى گلیر.
مصدر ایسمین ییؤنلۆک، تأثیرلیک، یئرلیک و چیخیشلیق حاللارینى ایداره ائدنده، مصدرین فعلى خصوصیتلرى اساس رول اویناییر و تام حاکیم و مۆستقیل سؤز کیمى مصدر ترکیبلرى یارادیر و ایداره ائدیر. مثلا:
من سنى ایشیقدا گؤرمک، دویونجا سنه باخماق ایستهییرم.
بو میثالدا "سنى گؤرمک، سنه باخماق" کیمى سؤزبیرلشمهلرى وار و اونلاردا مصدر اؤزلریندن قاباق گلمیش ایسیملرى مۆختلیف حاللاردا ایداره ائدیر.


text:
آمئریکا سعودییه عربیستانینا حربی یاردیمی محدودلاشدیران قرار قبول ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «رؤیتئر» آگئنتلیگی یاییب. واشینگتونون بئله آددیم آتماسینا سبب الریاضین یمهندهکی فعالیتی نتیجهسیندن چوخلو دینج ساکینین اؤلمهسی ایله باغلی اینفورماسییالار اولوب. سعودییه عربیستانینا خصوصیله یوکسک دقیقلییه مالیک آویاسییا سورساتلارینین ساتیشی قاداغان ائدیلیب.
قئید ائدک کی، یمهن موناقیشه سی۲۰۱۴-جو ایلدهن بو یانا داوام ائدیر. سعودییه عربیستانی بو موناقیشه ده حکومت قوهلرینین یانیندا یئر آلیب. یمهن حکومتینین اساس رقیبی اولان قیامچی حوثی لری ایسه ایران مدافعه ائدیر.


text:
کل لیک نینگ دوا سی تاپیلدی
اوشبو دوا نینگ جنوبی کوریا ده قیلینگن بیر تحقیقات نتیجه سیده تاپیلگن لیگی بیلدیریلدی.
جنوبی کوریاده قیلینگن بیر تحقیقات نتیجه سیده کل لیک نینگ دوا سی تاپیلدی.
خودی منه شوو ماده نینگ سیقچان لر گه تطبیق ایتیلگن لیگی و موفقیتلی بیر نتیجه بیرگن لیگی معلوم قیلیندی.
جنوبی کوریا پایتختیده گی یوونسی عالی بیلیم یورتی, ینگی بیوکیمیاوی بیر ماده دن فایده لنگنده 28 کونده سیقچان لر ده یونگ نینگ قیته باشدن چیققن لیگی نی بیلدیردی.
آتی PTD-DBM دن عبارت بولگن اوشبو بیوکیمیاوی ماده نینگ, ساچ نینگ قیته باشدن عادی بیر شکلده چیقیشی گه سبب بولگن لیگی نی بیلدیرگن پروفیسر کانگ- یَل چوی, "اوشبو ینگی ماده دن فقط گینه ساچ نینگ چیقیشی ایمس, بلکه متضرر بولگن تیری و توقیمه (نسج) لرنینگ تداوی ایتیلیشی اوچون هم استفاده ایتیلیشی کوتیلماقده" دییه قید ایتدی.


text:
آمئریکا پرزیئنتی دونالد ترامپ شیمالی داکوتا و کئیستووندان کچن نئفت بورو کمرلری ایله باغلی فرمان ایمضالاییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سئچکی کامپانییاسی زامانی آمئریکادا انرژی اینقیلابی رئاللاشدیراجاغینی وعد ائدن ترامپ آغ ائوده کئچیریهن مطبوعات کنفرانسیندا ایکی بورو کمرینین تاماملاماسی ایله باغلی اوزون مدتتتدیر گؤزلنیلهن قراری تصدیقلهییب.
قید ائدک کی، کانادادان آمئریکانین جنوبونداکی نفت ائمالی زاوودلارینا خام نفت تداروکونو پلانلاشدیران و تخمیناً ۸ میلیارد دوللارا باشا گلن کئیستوون خل بورو کمری کئچمیش پرزیدنت باراک اوباما طرفیندن ۶ ایل تاخیره سالینمیشدی. آمئریکا کنگرسینین تصدیق ائتمهسینه باخمایاراق، اوباما لاییحهیه اوچ دفعه وتو قویموشدو.


text:
گئدیشین گتیردی غمی ، غوصّه نی ، قلبیم سئوه بیلمز داها کیمسه نی هر گئجه رؤیامدا گؤروره م سنی ، یوخومو آپارا بیلمه یه جک سن . گئتدییین یوللارا حسرتله باخدیم ، دنیزتک کوکره ییب ، چای کیمی آخدیم . منیمله [ ادامه را بخوانید ]
«سئوه بیلمزسن» هله قلبیمیزده خاطره ایزی هله آیریلیقین نملیدیر گوزو هله کی سئویریک بیر بیریمیزی باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن گور نئچه نغمه نین بسته سی قالیب بو اوجاق سونوبسه توستوسو قالیب الینده الیمین ایستیسی قالیب باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن اینجیدیب ، قلبیمه دیه بیلمیرسن یولونو بیر یوللوق ایه بیلمیرسن منه [ ادامه را بخوانید ]


text:
"رئینا" تئراکتچیسی عبدولقادیر ماشاریپووون آدی ازبکیستاندا آختاریشدا اولانلارین سیاهیسیندا اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اؤزبکیستانین تهلوکهسیزلیک اورگانلاریندا چالیشان بیر صلاحیتلی نماینده معلومات وئریب.
ماشاریپووون افقانیستاندا ترور تشکیلاتلارینا عضو اولماسی سببیندن ازبکیستاندا آختاریشدا اولدوغو وورغولانیر.
«ابو محمد الخراسانی» کود آدلی ترورچو ازبکیستانین شرقینده یئرلشن کوکاند شهرینده قیدیاتدا اولوب.
قید ائدک کی، یئنی ایل گئجهسی ۳۹ نفرین هلاک اولدوغو «رئینا» قتل عامینی تؤرهدن «ابو محمد الخراسانی» کود آدلی ترورچو – عبدولقادیر ماشاریپوو دونهن گئجه ایستانبولدا یاخالانیب.


text:
اومید نجاری 1989-جو ایل آپرئلین 15-ده تبریز شهرینده دوغولوب. آناسی شاعیره، آتاسی کیتاب سئور اولدوغو اوچون ادبیاتا چوخ باغلی بیر اینساندیر.
اونون شعرلری ایرانین بیر چوخ ادبی درگیلرینده درج اولونوب. اومید عینی حالدا آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین عضوودور. "قوشلار وادیسی" آدلی شعرلر توپلوسو کیتابی 2015-جی ایلده ایشیق اوزو گؤروب.
آناسی الینی بوراخیب
ایتگین دیر شهرین اورتاسیندا بو شعر
یئری ییر ایتگینلی یی
آغلاییر سورگونلویو
گؤزوندن غوربت سوزدورور
شمسینی آراییر مئولانا شعریم
ووروب جالاییر کیتابلاری حووضا
بو شعرین سندین آلتی دانگینی دا وور منیم آدیما
کلمه لرینی هئیکل یاپدیر چارراهلارا
گؤرونسون یالنیزلیغیم
قالدیریملارا آغ چیزگیدیر قافیه لریم
کینایه لریم یوموروق ایزیدیر دووارلارا
بو قدر آواره کلمه ایچینده
آللاه لیق ائدیر سن کلمه سی
کوفور ائدیر من کلمه سی
الینه قوربان بوک بیزی
سس سیزجه سوساق کیتاب لار آراسیندا..!!


text:
تورکون یئیین اوغلو یئنه قیزیل آلدی
رامیل قولییئو، ایتالیالی ایدمانچی پیترو منهآنین ۳۵ ایللیک رکوردونو گئریده قویدو
تورک ایدمانچی رامیل قولییئو، ایسپانیانین تاراگونا شهرینده تشکیل اولونان ۲۰۱۸ آغدنیز اویونلاریندا کیشیلر ۲۰۰ مترده قیزیل مدالین صاحبی اولدو.
تورکیه میلی اولمپیک کمیتهسیندن وئریلن آچیقلامایا گؤره، ۲۰۱۸ آغدنیز اویونلارینین سککیزینجی گونونده فیناللار باشا چاتدی و تورک ایدمانچیلار ۵ی قیزیل ۱۲ مدال قازاندی.
آتلتیکده کیشیلر ۲۰۰ مترده یاریشان رامیل قولییئو، ۲۰،۱۵لیک درجهسیله ایتالیالی ایدمانچی پیترو منهآنین ۳۵ ایللیک رکوردونو گئریده قویدو و قیزیل مدالین صاحبی اولدو.
جودودا قادینلار آرتی ۷۸ کیلوگرامدا تاتامییه چیخان کایرا سعید ایله میلی تنیسچیلر باشاک ارآیدین-ایپک اؤز، ایکیلی قادینلاردا قیزیل مدال آلدی.
اویونلاردا باشقا بیر قیزیل مدال قازانان ایرمانچیمیز ائجه اؤزتورک اولدو.
بوچهده قادینلار وولو باساماق بوداغیندا یاریشان میلی ایدمانچی، ۴۲ سایی ایله تورکیه رکوردو قیراراق ذیروهیه چیخدی.
تورکیهنی پارا-آتلتیزمده تمثیل ائدن زوبیده سوپورگهجی، قادینلار ۸۰۰ مترده قیزیل مدال قازاندی.


text:
جوزجانده ساغلیق خادمی اوغیرلنگن
جوزجان ولایتی رسمیلری، ساغلیق و رواجلنتیریش بوییچه خذمت کورسه تیب کیله یاتگن نادولت تشکیلات نینگ بیرشفاکاری قوراللی طالبان تامانیدن اوغیرلنگنینی ایتگن. بوشخص بوگون توشدن آلدین اوز هیداوچیسی بیلن شبرغان شهری نینگ قوچین قیشلاغی یقینیدن اوغیرلنگن.
جوزجان ولایتی ولایت باشیلغی بایمراد قویینلی نینگ ایتیشیچه، بو کیشی اوشبو ولایت نینگ مرکزی گه تیگیشلی قوچین قشلاغی گه قره ب کیته یاتگن بیرپیت یولده قوراللی لر تامانیدن اوغیرلنگن.
قویینلی جنابلر گه کوره، بو شفاکار هیداوچیسی بیلن اوغیرلنگن.
شونینگ دیک نایاب جنابلری بو ساغلیق خادمی امنیت اداره لرینی خبرقیلمسدن بومنطقه گه سفر قیلگنینی ایتدی.
" افغانستان ساغلیق ورواجلنتیریش بوییچه خذمت کورسه تیش " ناملی نادولت تشکیلات افغانستان نینگ ناتینچ منطقه لریده فعالیت آلیب باره دی، حتی طالبان عصیانچیلری فعال بولگن محللرگه هم بو موسسه ایشچیلری سفر قیلرایکن.
حاضرگه قدرهم قوراللی طالبان بوباره ده هیچ نرسه ایتمه گن.
سونگی وقت لرده شمالی ولایت لر بوجمله دن فاریاب وجوزجان ولایتی ده قوراللی طالبان تاماندن ناحکومت تشکیلات لر خادم لری نینگ اوغیرلش حاللری تیز-تیزکوزه تیلماقده.
بوندن ایکی هفته آلدین میمنه شهری نینگ یقینیده نادولت تشکیلات لردن بیری نینگ اوچ نفرخادمی قوراللی لرتاماندن اوغیرله نیب نیچه اوتیشی بیلن بیری اولدیریب تشلندی.
شونینگ دیک میمنه شهریدن نامعلوم قوراللی شخص لر تاماندن نادولت تشکیلات لردن بیریده خذمت قیلیب کیله یاتگن خارج وطنداشی اوغیرله نیب کیینچه لیک آزاد ایتیلدی.
آدم اوغیرلش حاللری کون سه یین کوپه ییب باره یاتگنی یولده قتنه یاتگن اهالی نی قتیق تشویشگه سالماقده.