text:
ایلک بؤلوم
آراشدیران و یازان: دکتر خانگلدی اونق – تورونتو:
عرب- فارس هم تورکمن تاریخ ادبیاتینده، صوفیزم سؤزو «تصوف» باخیمیندا، 2-نجی عصردن افاده اولمایا باشلانمیشدیر. اونون اوچون صوفیزم یادلانان عصرین پروسه لرینده «تصوف» آدی ایله تانینیر. بو دووره ده موافیقلر و موخالیفلر آراسینده «صوفیزم» و «صوفی چیلیک» حققینده جدللی بحثلر گؤستریلمیشدیر.
صوفیزیم مقوله سی چوخ اوزون بیر بحث اولدوغو اوچون، صوفیزیمین هانسی عصرلرده باشلانمیش و نه خاصیتلره صاحیب اولدوغونو یادلاییب گئچه جه ییک!
II- نجی هجری قمری عصرینده، صوفیزیم بهشت و جنت آرزوسیندا هله ترک ِ دۆنیألیگین قلزوموندا سیر ائیله میشدی کی III-نجی عصرده بیر بؤیوک دئیشیکلیگین اۆستۆندن غارشی گلینییر. بو زاماندا عاریفلر فلسفه نین فرقلی حالتلرینی روحانی- علمالارا واضح دئمکدن حذر ائتمیشدیلر.
آمما، 3-نجی و 4-نجی عصرلرده، یئنی اسلام دۆنیاسیندا فلسفه نین فکری زمینه سی یاخین وقتین دوامیندا دئیشمیش و اونون عرضیندکی عربلرین اسکی و محدود ادبیاتینین اؤنینده، دوغو ئولکه لرینین عاریفلرینین هیبتلی روحی دۆنیاسی واریدی. بو زاماندا عاریفلر، شریعتین باطنینده کی مهر و صفا و هم وحدت کیمی خصلت و خاصیتلره ارزش ورمیشلر. بو پروسه نین بسترینده صوفیزمین فلسفه سی بیر خاص نظمه صاحب اولموش کی اولار بو 4 مرحله دن عبارت اولار:
1. شریعت مرحله سی
2. طریقت =
3. معرفت =
4. حقیقت =
تاریخده صوفی عالیملرینین هامی سی بو اصلی مرحله لری گئچیرمیشلر.
بو عصرین باشلارینده بایزید بسطامی، عصرین اورتالاریندا حسین ابن منصور حلاّج دۆنیأیه گلمیش و عصرین سونلاریندا، جنید نهاوندی (بغدادی) ظهور ائدمیشدیلر. «منصور حلاج» IV-نجی عصرین باشلاریندا 309-نجی ه. ق. ایلده دارا چکیلمیشدیر. اسلام دۆنیأسیندا، صوفیزیمین بو 3 اؤنملی شخصیتلری، فلسفه نین سون گله جک بیوک دئیشیکلرینه اینکار اولمامالی تأثیرلری قالدیرمیشدیلار.
عموماً بو عصرده، «جنید نهاوندی»، «بایزید بسطامی» و «منصور حلاج» کیمی شخصیتلرین عقیده سی صوفیزیمین منطق فیلاسوفیالاری و تفکّر تحولاتلاریندا تاثیر قویوب و کامیللیک و یوکسک درجه سینی صاحیب اولورلار و شریعتین جامد و کۆتـی قایدا - قانونلاری تعدیل تاپیر.
بؤیله غضبلی دئیشیکلی تفکرلر و تحولاتلار، شریعتچی فوندامنتالیست روحانیلارین فریادلارینی اوجالدمیشدیر و سبب اولموشدور کی بو تفکرلارین صاحبلرینی «دین موخالیفلری» و «کافر» آدلاییب و اونلارا تهمت آتسینلار. عاریفلر ایله شریعتچی لرین آراسینده اولان بؤیله بحثلی و جدللی انکیشافلار، بو عصرین صوفیزیمینین اؤز اصولونا گچمه یینه اساسی نقش آپارمیشدیر.
بو دووره ده صوفیزیم، اساساً 3 خاصیت له، تفاوتلانمیشدیر:
الف). عاریفلر زنگین ریاضتلره اهمییت وئرمه ییب، زهد و گوشه لشمه گی کامیللیگین بیر ستونی حسابلامیشدیلار. یعنی مورتاضلارا «آج لیغ» امک اولان اولسا، «تفکّر» ده عاریفلرین خوراکی اولموشدور.
ب). تفکّرلرین رواجلیغی و وارلیغین بیرلیگی.
ج). صوفیزیمین تئوریاسی و عملی فکیرلرینین مجموعه سی اؤز عقلایی نظمی ایله شکیللنمه یی.
بو دؤوره-ده صوفیزیم شریعته باغلی اولامایان و موستقیل بیر عقیده یه چئوریلمیشدیر. بو عصرلردن سون، یۆزلرجه شخصیتلر «خانقاه» لاردا، یعنی دؤوره ییغیشماق مجلیسلرینده، انسان کرامتینین (هیومنیزیمین) کامیللیک دنیزینده سیر ائیله میشدیلر.
«ابومنصور حسین ابن حلاج»، بؤیله بیر فلسفی-فکری بسترینین دۆنیأسینده یارانمیشدیر.
منصور حلاج 244-نجی ه.ق. ایلینده بیضاء فارس شهرینین یاخینیندا اولان «تور»آدلی اۆلکه-ده، دۆنیایه گلمیشدیر. منصور صوفیزیمین فلسفه سینی جنید نهاوندی و بیرنئچه باشقا شیخلرین محضرینده افاضه آلمیشدیر. او اورتا آسیا، هندوستان و دۆنیانین موختلف گوشه لرینه سیر و سیاحت ائتمیشدیر.
منصور حلاج 296-نجی هـ. ق. ایلینده مکّه یه زیارته گئتمک مقصدیله، بغداد شهرینه گلمیشدیر. بغداد دا، سنّی و شیعه روحانیلرینین طرفیندن اونا کافرلیک تهمتینی آتمیشدیلار. او یئرده منصور 8 ایل دوستاقدا اولاندان سونرا، 309-نجی ایلده، هلاکته محکوم اولموشدور و اونون حکم هلاکتی آغیر و زنگین شیکنجه لر ایله باشلانمیشدیر.
روایت لره گؤره اونون اؤلدورولمه گینین سببی بودور کی منصور حلاج صوفیزیمین اسرارینی آشکار ائتمیشدیر! بو روایتلره گؤره، او خالیق له انسانین(پیغمبرین) مرتبط اولدوغونو دوغرو بیلمه ییب، 12-نجی امامین یئنی دن دۆنیأیه گلمه سینین دوغرو اولماغینی انکار ائدیبدیر. منصور حلاج انسانا او قدر ده یر وئریب کی اونون اؤزو اؤزونه صاحیب اولدوغونو سؤیله میشدی. «حلاج» حروفیزم(انسانلیق کرامتی) نهضتینین نظریه سینین صاحیبی اولان، و «انالحق» نشانه لرینی انسانلارا گؤسترن بیر بؤیوک پیر، عالیم و عاریف دیر.
اونون هم عصر عاریفی «صوفی شبلی» بؤیله سؤیله میشدیر: «من ایله حلاّج برابر بیر شئی دئییریک. امما منی مجنون و دیوانه فرض ائدیبلر بو سببدن اؤلومدن خلاص اولموشام، ولیکن، حلاجی، اونون فیکری و فراستی هلاک ائتمیشدیر!»
حلاجدان موختلف شعرلر و صوفیزیمین اصوللاری حققینده «التواضیح» مکتوبی یادیگار قالمیشدیر.
منصور حلاج، معرفت مرحله سیندن آیدین حقیقته یوکسلن و بو مسلک ده آیدین حقیقتی سؤیله مک حققی ایله، حقیقتین یۆزۆنو انکیشاف ایله ییبدیر. حلاج بو حقیقتی فریاد قئلان و بو یولدا اؤز شیرین جانینی فیدا ائدن بیر بؤیوک انسان و عاریف دیر....
بو مطلب حروفیزیم ین کؤک لرینین و هانکی تفکره باغلی اولماغینی گؤستریر. گلن سایی دا ایدامه سینی اوخویون. / ادامهسی وار


c: text/html

text:
امیر سید علی عمادالدین نسیمی تبریزینین ان مکمل و یوز ایللر بویونجا سئویلن اثری، اونون تورکجه دیوانیدیر. بوندان علاوه، اونون فارسجا و عربجه ایکی دیوانی، مقدمة الحقایق آدلی رسالهسی و بحر الاسرار عنوانلی قصیدهسیده واردیر.
1- فارسجا دیوان
نسیمینین فارسجا دیوانی، اونون فارس شعری تاریخینه بخش ائتدیگی یگانه حروفی بیر دیواندیر. بو دیوانین نشرلرینی آشاغیدا معرفی ائدیریک:
1. نسیمینین فارسجا دیوانی ایلک دفعه 1260 هـ. ایلینده استانبولدا تقویم وقایع مطبعهسینده نشر اولان تورکجه دیوانینا ضمیمه کیمی نشر ائدیلمیشدیر. 160 صحیفهلیک نسیمی دیوانی نین 28 صحیفهسی فارسجادیر.[1]
2. همین نشر بیر داها 1298- نجی ایلده تکرار ائدیلمیشدیر.[2]
3. اوچونجو دفعه مرحوم سلمان ممتاز، نسیمینین فارسجا شعرلرینی اونون تورکجه دیوانینا ضمیمه ائدهرک 1926 م. ایلینده باکیدا نشر ائدیر.[3]
4. 1972- نجی ایلده ایسه مرحوم حمید محمدزاده نسیمینین فارسجا دیوانینی، مفصل مقدمه ایله 878 هـ. ایلینده یازیلان بیر الیازما اساسیندا، علمی امک صرف ائدهرک نشر ائتدی.[4]
5. 1354- نجو ایلده ایسه اونون زحمتینین ثمرهسینی، بیر باشقاسی، بیر نئچه غزلده آرتیراراق اؤز آدینا نشر ائدیر.[5]
6. مرحوم حمید محمدزادهنین نشر ائتدیگی دیوان، تهراندا 1363 – نجی ایلده یئنهده عیناً و افست طریقی ایله و لاکین باشقا آدامین مقدمه و امضاسی ایله بیر داها چاپ و تکثیر اولونور.[6]
7. 1368- نجی ایلده یئنهده تهراندا بو علمی متن بو دفعه شاعیرانه بیر آد ایله بیر داها باشقاسینین امضاسی ایله نشر اولور.[7] بو دفعه اؤزونو ترتیباتچی آدلاندیران آدام کیتابین سونونا بیر لغت- معنی جزوهسی ده آرتیریر.
8. ادبی انتحال ایشی بورادا قورتارمیر و همین علمی نشر بو دفعه نفیس بیر شکیلده، و تصحیح ائدهنین آدی تام حذف ائدیلهرک یئنهده باشقاسینین آدینا نشر اولورنور.[8]
9. 1372- نجی ایلده بو دفعه تصحیح ادعاسی ایله، و بیر نئچه باشقا الیازمایا ال تاپاراق، بیر آیری آدام، یئنهده همین متنی باشقا نسخهلر ایله قاریشدیریب اؤز آدینا نشر ائتدی.[9]
بو مدعی، بیر نئچه یئرده حمید محمدزادهنین حاضیرلادیغی متنی گؤزدن سالماق نیتی ایله بعضی تصحیح لرهده ال آتیر. اونون تصحیحلریندن نمونه:
ایلک غزلین بیرینجی بئیتی مرحوم حمید محمدزادهنین علمی نشرینده بئلهدیر:
تصحیح مدعیسی بورادا غبار غم ترکیبینی خیال غم ترکیبینه چئویریبدیر و آیدیندیر کی غلط بیر ایش گؤروبدور.
ایکینجی غزلده:
تصحیح مدعیسی صد پاره ترکیبینی صد شاخ ترکیبینه چئویریبدیر.
بئیتینده عاشق یئرینه عارف یازمیش و:
ای نشانهسینی از ائدیبدیر.
کیتاب سونا قدهر بئله تصحیحلر ایله دولودور. بو، اونا گؤرهدیر کی مدعی بو نشرین گویا اوزونون کؤچورمهمهسینی اؤنه سورور و اونون حاققیندا بئله یازیر:«. . . ناشر چاپ باکو مدعی موصوف ساختن آن به صفت تصحیح است که نمیتوان به یقین پذیرفت . . .».[10]
ولاکین قئید ائتمهلییک کی حمید محمدزادهنین ترتیب ائتدیگی علمی- تنقیدی متن، حلهده یگانه اعتمادا شایان نشر حساب اولونور. اونون اوزوندن ترتیب ائدیلن، یوخاریدا شرح ائتدیگیمیز بئش نشر اؤزو بو نشرین اهمیتلی اولدوغونا بیر دلیل و ثبوتدور.
هر حالدا، پندری اؤز نشرینده معیّن زحمتلرده چکمیشدیر. بونو انکار ائتمک انصافسیزلیقدیر. ولاکین البته، نسیمینین فارسجا دیوانی یئنیدن ایشلنیلمهلیدیر. ایندی بو دیواندان یئنی الیازمالار اوزه چیخمیشدیر. بو الیازمالاری قارشیلاشدیریب و داهادا مکمل متن حاضیرلاماق ایستهین هر بیر زحمتکش و متواضع عالیم ایلک ناشیرین علمی تجربهلرینه بها وئریب، اونلاردان استفاده ائدهرک داهادا ساغلام بیر متن حاضیرلایا بیلر.
مرحوم حمید محمدزادهنین حاضیرلادیغی نشرده 167 غزل، 1 مثنوی، 2 ترجیعبند، 1 قصیده و 4 رباعی یئرلشمیشدیر. اونون زحمتلری اولماسایدی، بیز نسیمی شوناسلیقدا ایندیکی مرتبهیه یئتیشمزدیک.
او، نسیمینین فارسجا دیوانی حاققیندا یازیر:
«نسیمی یکی از شایستهترین مداومین بهترین سنن ادبی دوران خود بود. غزل نسیمی از شعر عرفانی عطار و نظم نظامی و وجد مولوی رنگ و بو گرفته و بهرهی خاصی دارد. مقام نظامی، در هنر شعر، ایدهآل نسیمی بوده و آرزوی رسیدن به آن پایهی بلند را داشته است:
. . . خیال نازک و مبالغهی مقبول و تشبیه زیبا در اشاعهی اشعار نسیمی بیتأثیر نبوده است. اندیشهی آزادی و آمال بشری شاعر در قالب اشعار آبدار، نیروی شگرفی کسب کرده بود . . .
. . . غزلیات نسیمی سرشار از مهر و محبت است و اشعار غنایی وی از یک عشق حقیقی مایه میگیرد. شاعر تا ماه نو را میبیند ابروی دلدادهاش را یاد میکند. و چون به گل نظر میکند روی او را به خاطر میآورد. وقتی که از شب قدر آیتی تفسیر میکنند، قصهی سودای گیسویش از خاطر میگذرد. زاهدان تا وصف باغ خلد آغاز میکنند، نسیمی به فکر جنت آباد سر کوی معشوقه میافتد:
مهر خوبان از دیدگاه نسیمی وسیلهی اعتلای روحی انسان است و کتمان عشق و عواطف نوعدوستی کار زاهدان دورو است. صراحت لهجه و صمیمت نسیمی در اشعار غنایی او نیز از خلال بیتها خودنمایی میکند . . . ».[11]
2- بحر الاسرار
نسیمینین 108 بئیتلی فارسجا بیر قصیدهسینین عنوانیدیر. بو قصیده ایکی دفعه تجدید مطلع اولموشدور و امیرخسرو دهلوینین بحر الابرار قصیدهسی جوابیندا یازیلمیشدیر. قصیدهنین مطلعی بئلهدیر:
ایکینجی و اوچونجو مطلعلری ایسه بئلهدیر:
شاعیر قصیدهنین بیرینجی بؤلومونده اوخوجونو دونیاگیرلیکدن چکیندیریر و دئییر:
ایکینجی بؤلومده ایسه اوخوجونو عرفان دونیاسینا دعوت ائدیر:
اوچونجو بؤلومده ایسه اجتماعی- سیاسی دورومدان شیکایت ائدیر:
نسیمینین بحرالاسرار قصیدهسینه، سونرالار امیر علیشیر نوایی و باشقا شاعیرلر نظیره یازمیشلار.
بو قصیده، نسیمینین بوتون فارسجا دیوانلارینا سالینمیشدیر.
3- مقدمة الحقایق
نسیمینین مقدمة الحقایق آدلی تورکجه نثر اثریندن، ایندیه قدهر 7 الیازما تانینمیشدیر.[12] بونلارین ان اسکی نسخهسینین استنساخ تاریخی 963 هـ. دیر.
بو کیتاب، حروفیلیگین اساس اینانجینی شرح ائدهن فنی بیر رسالهدیر. نسیمی اثرین باشلانغیجیندا فاتحه سورهسینین 29 آیهسیندن و سونرا 29 سورهنین باشیندا گلن مقطعات حاققیندا بحث ائدیر و دئییر کی بونلار بیری- بیرینه بدل ساییلیر. بو کیتاب ایندیه قدهر نشر اولمامیشدیر. ائله بونا گؤره « آ » چاپینین مقدمهسینده گلن مقدمة الحقایق کیتابینین خلاصهسی[13] عنوانلی یازینی بعضی دگیشیکلیکلر ایله بورایا نقل ائدیریک:
کیتاب، فاتحهنین یئددی آیهدن عیبارت اولدوغونو بیلدیرهن حدیث[14] ایله باشلاماقدادیر. بوندان سونرا، فاتحهسیز نامازین صحیح ساییلمایاجاغینا دائر اولان حدیث[15] ایله دوام ائدیر. حضرت علی (ع) نین «من بسم الله- ین با سینین نقطه سیام»[16] دئدیگینی ایستهییر.
29 سورهنین باشیندا مقطعات واردیر. بونلارین تکرار ائدیلمیهنلری 14 دور. تکرار ائدیلنلری ایله برابر 77 اولور. بیر نظره گؤره 78 دیر.
مقطعات بونلاردیر:
الم، الم، المعص الر، الر، الر، الر، الر، الر، کهیعص، طه، طسم، الر، الر، الر، الر، یس، ص، حم، حم، حمسق، حم، حم، حم، ق، ن.
فاتحهده 29 کلمه واردیر. 29 مقطعات بو کلمهلره بدلدیر. اليفده (ف)، صاد دا (د)، نوندا (و) گیزلیدیر. 14 و 3 داها قاتاندا 17 اولور. 17 حرف آچیق و گیزلی اولاراق فاتحه واردیر. بونا گؤره سبع المثانی، امّ الکتابدیر. قرآندا 7 اصل واردیر. فاتحهده 7 آیهدیر.[17] قرآن دا 7 حرف اوزهرینه یئنمیشدیر. مقطعات 29 سورهده بونا گؤره گلمیشدیر. چون کی قرآنین اصلی یعنی حرفلری 28، لام الیف (لا) ایله برابر 29 دور. فاتحهده 7- سی ظاهیری، 7- سی باطینی و 7- سی سیرری اولماق اوزهره، 21 حرف واردیر. بو حوّانین اوزوندن میثالیدیر. حوّا امّ حقیقی دیر. فاتحه حوّانین وجهینده 7 کیتابت ایله یازیلیدیر. اوشاق آتاسی قارنیندان دوغارکن، بو 7 ایله دوغار. بونا گؤره ناماز فاتحهسیز دوز اولماز.
فاتحهده 7 حرف گلمهمیشدیر. چون کی الله حوّانین وجهینده 7 حرف یاساقلامیشدیر.[18] حوّانین اوزونده 21 حرف، آدمین اوزونده ایسه 28 حرف واردیر. حضرت محمد (ص):«من سیزی تنزیل ایله اؤلدورورهم، علی تأویل ایله»[19] بویورموشدور.
معراجدا 50 وقت ناماز فرض اولدو. بئش وقته یئندی. ناماز حسنات دیر، بیر وقت 10 وقته بدلدیر.[20] ناماز اوچ قیسمدیر. حضر، سفر، جمعه. حضرده 17، سفرده 11، جمعهده 15 رکعت قیلینیر. حضر ایله سفرین جمعی 28 دیر. بیرده لام الیف 29 دور، مقطعات قدهردیر. حضر ایله جمعهنین جمعی 32 دیر، حضرت آدمین اوزوندهکی حرف ساییسی قدهردیر. 28 ایله 32 آراسیندا فرق یوخدور. لام الیف، پ، چ، ژ، گ حرفلرینه بدلدیر. حضرده کی 17، یوخاریدا سؤیلهنن تکرار ائدیلمهین مقطعات قارشیلیغیدیر. سفرده کی 11 رکعتین 7- سی نفس، 4 دؤردو عنصرلری سالیکه، مقطعاتدا گلمهین حرفلری تکمیل ایچوندور. جمعهده کی 15 رکعت ایسه، اون بیری مقطعاتدا گلمهین حرفلر اوچون، دؤردو پ، چ، ژ، گ یعنی لام الیف ایچوندور کی 15 ائدهر.
نامازدان موراد سجدهدیر. الله ملکلره:« سجده ائدینیز»[21] بویوردو. چون کی آدمین اوزونه اؤز ذاتینین عالمینی 28 (32) حرفی، اؤز قدرت الی ایله یازمیشدیر. ناماز قیلاندا همین عالمه سجده ائتمیش اولور. 28 (32)- ین عالمی 50 حرف و نقطهدیر. 28 حرفده 22 نقطه واردیر کی 50 ائدهر. قرآنین اصلی بودور. نامازی 50 وقت فرض ائیلمهسینین سببیده بودور.[22]
الله کلمهسینده 14 حرف واردیر کی 14 مقطعات ایله 28 اولور.یعنی آدمین اوزونده کی حرفلرین ساییسی قدهر. آدمین اوزوندهکی 28 حرف، کلمهی ذات قدیمین مظهریدیر. آدمه سجده ائیلمهین ملعون و شئیطاندیر. فاتحهده کی 7 آیه، حوّانین اوزوندهکی عالمدیر. استوادان بللی اولور. آدمین اوزو بو 7 ایله آچیلیر. جنت آنالارین آیاقلاری آلتیندادیر[23] بویورموشدور.
آدمین اوزو الرحمن علی العرش استوی دیر. اسم مسمّانین و صیفت موصوفون عئینیدیر. الله آدمی اؤز صورتینده و رحمان صورتینده یاراتمیشدیر.[24] قدرت الاهیه، اونو تصویر ائیلهمیشدیر.[25]همده زیاده و نقطهسیز اولاراق. کلمهی ایلاهی رحماندیر، عرش ایله بیردیر. آدمین اوزو اَمْرَدٍ قَطَط یعنی قیوریم ساچلی ایگیددیر.
خط استوا، صراط مستقیمدیر. بورون اوستوندن یوخاریا گئدهن اوزو ایکیه بؤلن مفروض خط دیر. اوزدهکی 7 حرفه استوا خطّینیده قاتارساق 8 اولور. جنّتین قاپیلاریدا 8 دیر.
حضرت پیغمبر:« ربّیمی، معراج گئجهسینده اَمْرَدٍ قَطَطْ اولاراق گؤردوم»[26] بویورموشدور.[27] بودا ام الکتاب صورتیدیر: 1 باش (سواد)، 2 قاش، 4 کیپریک. قرآن 7 حرف اولاراق نازل اولموشدور.[28]
نامازی ترک ائیلهین، سجدهنی ترک ائتمیش اولور. سجدهنی ترک ائیلهین شئیطان کیمی کافیردیر، جهنم اهلیندندیر. جن و انسی خیدمت اوچون یاراتدیم،[29] ای آدم اوغوللای، شئیطانا سجده ائتمهیین! شئیطان سیزه آپ آیدین بیر دوشمندیر.[30] سؤزونو توتمایانین دینی یوخدور.[31] شئیطانا اویانین دینی یوخدور، چون کی سجدهنی ترک ائتمیش اولور و ظاهراً لا اله الا الله محمد رسول الله دئمهسی فایداسیزدیر.
جهنّمین قاپیسیدا یئددیدیر. حوّانین اوزوندهکی 7 حرفه اشارهدیر. 28 (32) حرفین آچاریدیر. بونلار آدمین اوزونده یازیلیدیر. نامازی بوراخان یئددینی سگکیز ائیلهمز. 7 ده قالار، بونا گؤرهده جهنمه مستحق اولار. ای الله! بیزی جهنمدن و اونون اهلیندن ساخلاگیلن و کرمینله بیزی جنّته داخیل ائیله، ای مرحمتلیلرین ان مرحمتلیسی.[32]
یس سورهسی: یا ندا حرفیدیر، سین حضرت محمدین آدیدیر. اسم مسمّانین عئینیدیر. محمد (ص) سینه و سین کلام اللاها مساویدیر.
کلام الله غیر مخلوق، من قال مخلوق، فهو کافر.[33]
سین جمل حسابیندا 60 دیر. 60 ایسه 28 + 32 اولور. گرچه قرآنین اصلی 28 دیر، پیغمبر لام الیفدن خبر وئرمیشدیر و لام الیف، (پ، چ، ژ، گ) ـین قائم مقامیدیر. بو دؤرد حرف، انجیل، تورات و زبوردا واردیر. پیغمبر بو دؤرد حرفی بیلیردی. حضرده و سفرده ناماز 28، حضرده و جمعه ده 32 دیر. پیغمبرین بو دؤرد حرفی بیلدیگینه دلیل بودور. پیغمبر هم 28 و هم 32- نین مظهریدیر. بونا گؤره الله اونا، سین دئدی.
اوشاق آتاسینین سیرری اولدوغو[34] کیمی، آدمده تانرینین سیرریدیر. الله آدمی یاراتدی و اوندا تجلّی ائیلهدی.[35]
عیسی مسیح، آللاهین پیغمبرلرینین بیریسیدیر.[36] قرآندا 28 پیغمبردن خبر وئریلیر و بورادان معلوم اولور کی انبیانین حقیقتلری بیردیر و اونلارین آراسیندا فرق یوخدور.[37] 28 کلمهی ایلاهینین صیفتلری متّفقدیر. هر بیر کیلمهنین اؤزللگیلی فایدادا، ضررده، خیرده و شرده مرکب اولور. بونلاری بیلمهین و توحیده شهادت وئرمین کافیرلردندیر، اهل توحید دگیلدیر، قتلی واجیبدیر.[38]
توحیدین سیررینه یئتیشن مؤمن و موّحددیر. قیامتی، حشری، نشری، صراطی، میزانی، لقائی، جنّتی، حورو، عذابی، ناری، راحتی و المی تصدیق ائلهین شریعتده و حقیقتده مسلماندیر. بونلاری تانیمایان و بیلمیهنین ایمانی معتبر دگیلدیر.[39]
لوح محفوظ، آدم و حوّانین حرفلریدیر، یاش- قورو آنجاق کتابِ مبیندهدیر.[40]
پیغمبری حقدن آییرماق و حقّین غئیری بیلمک بو دلیل[41] ایله کوفردور. لا اله الا الله محمد رسول الله دا 28 حرف واردیر. بو 28 بیر حقیقت و بیر ماهیت دیر. الله عیسی حاققیندا دئدی: ابن مریم، حق تعالانین رسولو هم کلمهسی و روحودور[42] و اسلام پیغمبرینه سین دئدی.[43] پیغمبری آللاهدان آییران کافیردیر.[44] الله دئدی: بیز سنه آپ آشکار بیر نور نازل ائتدیک.[45] الله اؤز ذاتینادا نور دئییبدیر.[46] جومله موجوداتین حقیقتی و ماهیتی نور واحددیر، بوندا هئچ اختلاف یوخدور. نوردان عالم کؤون و فساد و عالم صفات و عالم مرکب حاصیل اولموشدور. شرکت ایسه محالدیر.[47] بوتون موجوداتین اصلی و علتی بیردیر،[48] کاف و نوندور.
الله کلمهسینین سؤیلهنیشی 14 حرفدیر، مقطعاتدا 14 دور. بونلار آدمین عالمیدیر. الله 14 حرف، محمدده 14، جمعی 28 دیر. کلام قدیمین اصلیده 28 دیر. بونا گؤره پیغمبر دئدی: منی گؤرهن حقّی گؤرموش اولور.[49] اما ظاهر گؤزو ایله یوخ،[50] بلکه معرفت گؤزو ایله گؤرمک لازمدیر.[51]
پیغمبر بویورور: من انسان اوغلونون سروریام.[52] الله بویور: بیز انسانی لاپ مکمل یارانیشدا یاراتدیق.[53] آدم و حوّانین آدی جمل حسابیندا 67 دیر. آدم حقّین خلیفهسیدیر، ملکلرین مسجودودور. انبیا، اولیا و مؤمنلرینده مسجودودور. سجده ائتمیهن مردود و ملعون اولدو.[54] نامازداندا مقصد سجدهدیر.[55]
قیبله نامازین شرطیدیر. اونا گؤره بویوردو کی اوزونو مسجدِ حراما دوغرو چئویرگیلن.[56]شئیطان ایستیرکی خلقی نامازدان منع ائتسین. ائله بونا گؤره مردود اولموشدور.
بیت المقدس آدمین سینهسیدیر، انبیانین قیبلهسیدیر. حضرت پیغمبرده اورایا یؤنهلدی و ناماز قیلدی. صدر (سینه) قلبین یئریدیر. آللاهدان گلن فئیض قلبه گلیر، قلبدنده دیله جاری اولور و نوطق اولور کی یئری آغیزدیر و آغیزین یئریده اوزدور. قلبه گلن فئیض 28 و 32 کلمهی قدیم ایلاهیدیر. آدمین و خاتمین نوطقودور. الله بویورور: بیز سنه آپ - آشکار بیر نور یئندیردیک.[57] بو نور ایسه آدمین و خاتمین عالمیدیر.
مصحف ظاهر، 28 و 32- نین عالمیدیر.
سؤال اولسا کی کلمهی توحید ده اَشهَدُ اَن نهدیر؟
جوابی: ایکیسینین معناسیدا بیردیر. لوح محفوظدا ساخلانیلیر.[58]
بو بحثلردن سونرا، دست ناماز، اذان، زکات، اوروج، حج و دیگر مسألهلر حاققیندا، عددلر و حرفلر ایله اوینایاراق یوخاریداکی کیمی بحثلر واردیر، بو بحثلرین هامیسی آیهلر و حدیثلره دایانیر.
سؤز بوراسیندادیرکی نسیمی، دئدیکلرینه اورهکدن اینانمیشدیر. بو اینانجلاری شعرلریندهده هر زامان تکرار ائدیر. مقدمة الحقایق کیتابیندا استناد ائتدیگی آیهلر و حدیثلرین هامیسی شعرلریندهده تکرار اولموشدور:
مقدمة الحقایق منثور اثرینین نسیمییه منسوب اولماسینا بعضاً شبهه ائدنلرده واردیر. ولاکین بوتون الیازما فهرستلرینده، نسیمی اثرین مؤلفی اولاراق تانیتدیریلمیشدیر. حسین اعیان دیلیجه دئسک:« کیتابین محتواسی ایله، نسیمینین شعرلری آراسیندا بؤیوک بیر یاخینلیق واردیر. شاعیر، شعرلرینده ترنّم ائتدیگی وحدت وجود و حروفیلیک اینانجی ایچیندهکی تانرینین تجلیسی آنلاییشینی بو کیتابدا، دلیللر ایله اثبات ائتمگه چالیشمیشدیر».[59] کیتابین نسیمییه منسوب اولماماسینادا بیر سبب یوخدور.
4- عربجه دیوان
نسیمینین عربجه دیوانینین مکمل الیازماسی تاپیلمامیشدیر. ولاکین اونون حافظ قرآن اولدوغو و عؤمرونون سون ایللرینی عربلر آراسیندا یاشاماغی بیزه آیدیندیر. تورکجه و فارسجا دیوانلاریندا ایشلتدیگی عربجه لطیف ملمعلر ایسه اونون عرب شعرینه مسلط اولماسینا بیر ثبوتدور. بلکهده حروفیلیگین عربلر آراسیندا قاداغان اولدوغو، اونون عربجه دیوانینین گیزلی ساخلانماسینا بیر سبب اولموشدور.
[1] دیوان نسیمی، تقویم وقایع، در سعادت، 1260 هـ. ق.
[2] خانبابا مشار. فهرست کتابهای چاپی فارسی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران ، 1352، ص 89.
[3] سلمان ممتاز. نسیمی، باکو، 1926.
[4] نسیمی. دیوان، با مقدمه و مقابله و تصحیح حمید محمدزاده، آذر نشر، باکو، 1972.
[5] دیوان عمادالدین نسیمی، با مقدمهی غلامحسین بیگدلی، نشر روشن، تهران، 1363.
[6] دیوان فضل الله نعیمی و عماد الدین نسیمی، به کوشش رستم علیاف، انتشارات دنیا، تهران، 1354.
[7] ققنوس در شب خاکستر، به کوشش سید علی صالحی، انتشارات تهران، تهران، 1368.
[8] دیوان سید عمادالدین نسیمی، به کوشش پرویز عباسی داکانی، انتشارات برگ، تهران، 1369.
[9] زندگی و اشعار عمادالدین نسیمی، به کوشش یدالله جلالی پندری، نشر نی، تهران، 1372.
[10] همان، مقدمه.
[11] حمید محمدزاده، ص 17- 18.
[12] / آ / ، 140.
[13] آ. ، ص 128- 137.
[14] فاتِحَةُ الکِتابِ سَبعَ آیاتٍ اِحْدَیهُنَّ بِسم الله الرَّحمن الرَّحیم.
[15] لا صَلَوةَ الا بِاُمِّ الکِتاب.
[16] . . . اَنا نُقطَةَ فی تَحتِ الباءِ.
[17] نَزَّل الفُرقان عَلی سَبعَةَ اَحْرفٍ.
[18] یَمحوا الله مایَشاءَ وَ یُثْبِتُ و عِنْدَهُ اُمُّ الکِتابِ (رعد/ 39).
[19] اَنا اقاتِلَکُم بِالتَّنزیلِ و علی یُقاتِلُکُم بِالتَّأویلِ.
[20] مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرَ امْثالُها (انعام/160).
[21] اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (بقره/ 34)
[22] خَلَق الله تَعالَی آدَمَ علی صورَتِهِ.
[23] الجَنَّةُ تَحتَ اَقْدام الاُمَّهات.
[24]خَلَقَ الله تَعالَی آدَمَ عَلَی صورَتِهِ و عَلی صورَتِ الرَّحمن.
[25] هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاء (آل عمران/ 6).
[26] رَاَیْتُ رَبّی لَیلَة المِعراج فی صورتِ اَمْرَدٍ قطط.
[27] الصَلوةُ مِعراجِ المُؤمِنِ و مِفتاحِ الجَنَّةِ.
[28] نَزَّلَ القُرآن علی سَبعَة اَحْرُفٍ.
[29] وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (زاریات/ 56).
[30] أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ (یس/ 60).
[31] لاَدیَن لِمَنْ لا عَهدَ لَهُ.
[32] اَلّهُمَّ اَجْرِنا مِنَ النّارِ و مِن اَهلِهِ و اَدْخِلْنا الجَنَّة بِفَضْلِکَ و کَرَمِکِ یا اَرْحَمَ الرّاحِمین.
[33] كلام الله مخلوق دگیلدیر، کیمسه دئسه مخلوقدور، کافیر اولار.
[34] الوَلَدُ سِرُّ اَبیهِ.
[35] خَلَقَ الله تَعالَی آدَمَ فَتَجَلّی فیهِ.
[36] إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ (نساء/ 171).
[37] لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُون (آل عمران/ 84).
[38] اُمِرْتُ اَنْ اقاتَل النّاسَ حتّی یَقولوا اَشهَدُ اَن لا اِلهَ اِلا الله و اَنَّ مُحمّدً رَسولُ الله و یُقیموا الصَّلات.
[39] فَمَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُوْلَـئِكَ يَقْرَؤُونَ كِتَابَهُمْ وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً . . . (اسری/ 71).
[40] وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ (انعام/ 59).
[41] إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُواْ بَيْنَ اللّهِ وَرُسُلِهِ وَيقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ (نساء/ 149).
[42] إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ (نساء/ 171).
[43] يس وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ ِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (یس 1- 3).
[44] اوْلَـئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا (نساء/ 151).
[45] أَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا (نساء/ 174).
[46] اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ (نور/ 35).
[47] إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاء (نساء/ 48).
[48] إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (یس/ 82).
[49] مَن رَآنی فَقَد رَاَیَ الحَق.
[50] وَتَرَاهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لاَ يُبْصِرُونَ (اعراف/ 198).
[51] وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ (انعام/ 114).
[52] اِنّا سَیِّدٌ وَلَدِ آدَم.
[53] لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (تین/ 4).
[54] أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (بقره/ 34).
[55] أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى عَبْدًا إِذَا صَلَّى كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ (علق/ 9، 10، 19).
[56] فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ (بقره/ 144).
[57] نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (شعرا/ 193)، هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ (آل عمران/ 7)، َأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا (نساء/ 174).
[58] بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ (بروج/ 21- 22).
[59] / آ. / ، XI.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیر افغان عیال بیر میلیون دالرلیک مکافات گه سزاواری بولدی
افغان انستیوتی نینگ اورگه تیش باشلیغی سکینه خانم ، میلادی 2013ییلده «اوپس» نینگ بیر میلیون دالرلیک مکافاتی نی قولگه کیریتدی.
بو مکافات، جمعیتی نینگ قیین چیلیگی نی حل ایتیش اوچون ایش قیلگن کیشی لرگه بیریله دی. مذکور کیشی لر آچلیک، سوادسیزلیک ، بیمارلیک وعدالت سیزلیک که قرشی اجتماع و انسان پرورلیک ساحه سیده فعالیت قیلگن بولسه لر.
امریکاده گی "دین ودنیانینگ تینچلیک ایشلری بوییچه جورج تاون بیلیم یورتی مرکزی" ساغلیق، تعلیم وتربیه ساحه سیده ییللرفعالیت قیلگن سکینه خانم گه بو مکافات نی لازم کورگن.
افغانستانگه شورا لر کیریب کیلیشی بیلن سکینه خانم بومملکت نی امریکا گه قره ب ترک ایتیب واوز تحصیلی نی کالیفورنیا بیلیم یورتلریدن بیریگه آلدی. او لومالیندا بیلیم یورتی دن ساغلیق ساحه سیده ایش بیلرمان لیک صفتیده حجت قولگه کیلتیرگن.
یعقوبی خانم بیرییل دیترویت بیلیم یورتیده ایشلب و کیینچه لیک خلق ارا قیزیل آچ تشکیلاتی تاماندن ایشگه آلیندی.
اوپاکستانده گی افغان قاچقین لری توره دیگن مرکزلرگه باریشی بیلن سکینه خانم نینگ انسان پرورلیک فعالیتی ایسه انه شو نقطه دن باشلندی.
او سواد اهمیتی نی بیلیب دین عالم لری یاردمی بیلن سواد اورگه تیش گه عاید کورسلرآچدی، اوشه پیتده 300یوزدن آرتیق کیشی اوزینی بو مرکزلرگه رویخطدن اوتکزگن ایدیلر.
کیینگی ییلده سکینه خانم مهاجرلربوییچه خلق ارا مالی کمیته حمایتی بیلن 27 اوقووچی گه 15 ته مکتب آچیب بیردی.
او بوتون مدرسه لرنی کوزه تردی، معلم لرگه تعلیم بیرردی وساغلیق وتینچلیک مساله لری نی درسلیک مضمون لرگه کیردیرگن ایدی.
میلادی 1995 ییلده مهاجرلر بوییچه خلق ارا کمیته مالی قیین چیلیک بیلن دوچ کیلگنده بو مکتب لر یاپیلدی. اما خانم یعقوبی 20000دالرلیک شخصی پولی بیلن افغان اورگه تیش انستیتوتی نی ایجاد قیلدی.
ساغلیق، خاتین قیزلر، اجتماعی ایشلرو معارف وزیرلیک لری جواز آلیش بیلن هرات وکابلده ولایت لریده یعقوبی خانم نینگ فعالیت لری کیینگه ییب کیتدی.
افغان اورگه تیش انستیوتی نینگ 52 مرکزی بولیب هنر، فرهنگ و باشلنغیچ ویوکسک اورگه تیش ساحه لریده فعالیت قیله دی.
افغانستان دولتی بو تشکیلات نی مالیه له مه یدی وبومرکزنینگ کورسته دیگن خذمت لری تیکین شکلیده بولگن.
بونهادنینگ اورگه تیش وساغلیق ساحه سیده کورسه تیب تورگن خذمتی اوچون 480کیشی ایشگه آلینگن و 1.7 بیربوتون اوندن ییتی میلیون دالر بیلن فعالیت قیله دی.
سکینه خانم گه کوره قولگه کیلتیرگن مکافاتی دن افغان اورگه تیش انستیتوتی نینگ فعالیت لری کینگه ییشی اوچون فایده له نیشی ممکن.
اونینگ ایلک آرزوسی ایرکین افغانستان ویشاوچیلری ایسه تحصیل گه ایگه کیشی لربولیشی دیب تیل گه آله دی.


text:
صفرخان اؤلمزدیر! / ائلدار موغانلی
(۱۹ آبان – صفرخانین اؤلومونون ایل دؤنومو)
آذربایجان خالقی آزی یوز ایلدن بری، عموم ایران خالقلارینین ملی- دموکراتیک مبارزهلرینده اؤنسیراسیندا دؤیوشن خالقلاردان اولوب. ایستر مشروطه حرکاتی، ایسترسه ده اوندان سونرا ایران سویهسینده گئدن آزادلیق حرکاتینین باش لؤوحهسینی، آذربایجان و اونون یئنیلمز ارادهلی خالقی یازمیشدیر. مشروطهنهضتی، شیخ محمد خیابانی حرکاتی، ایکینجی دونیا ساواشینین آخیرلاریندا ایرانین شمال غرب و غرب منطقهلرینده باش وئرهن آزادلیق حرکاتلاری، بهمن انقلابی و سایر حرکاتلاردا، آذربایجان خالقینین مثلسیز و تاریخده قالار رولو اولموشدور. بو بؤیوک و شانلی خالقین مبارزه تاریخی ده، اونون ایگید و فداکار اوغول و قیزلارینین پارلاقسیمالاریلا ایشیقلانمیشدیر. حیدر خان عمو اوغلو، شیخ محمد خیابانی، ستارخان، باقرخان، دکتر ارانی، و یوزلرجه باشقا فداکار، یئنیلمز و سارسیلماز ارادهلی اینسانلار بو جرگه ده یئر دوتانلارداندیرلار.
معاصر ایران خالقلارینین مبارزه تاریخینده آدی محبسلری تیترهدن، جلادلارین و قولدورلارین اورهیینه ولوله سالان و شرفله ۳۲ ایلدن آرتیق عؤمرونو انسانی ایدهآللاری و خالقینین آزادلیغی اوغروندا صرف ائدن صفرخان، ایستر آذربایجان خالقینین، ایسترسه ده ایران خالقلارینین فخری حساب ائدیلیر. اونون تکجه وطنیمیزده دئییل، بلکه بوتون دونیادا بشریتین سعادتی و انسانی آماللاری اوغروندا عؤمرونو مبارزهیه حصر ائدن اینسانلارسیراسیندا یئری واردیر. خالقیمیز، وطنیمیز بئله بیر یئنیلمز، دؤزوملو، جسارتلی و مبارز انسانین شرفلی خاطیرهسینی عزیز ساخلایاراق، اونونلا همیشهلیک فخر ائدهجکدیر.
صفر قهرمانیان (صفرخان) گونش ایلی ۱۳۰۰ده، عجبشیر ماحالینین شیشوان کندینده محمد حسین کیشینین عائلهسینده دونیایا گوز آچیر. او یئنی یئتمهلیک ایللرینهدک آتاسی ایله بیرلیکده اکینچیلیکله مشغول اولور.
جمعیتده کئچن معیشت گرگینلیگی، آجلیق، مولکدارلارین ظولمو، کند کوتلهسینین غیر انسانی بیر شرایطده یاشاماسی، زوراکارلیق و قولدور رضانین میراث قویدوغو فلاکت و بدبختلیک، گنج صفرخانی بئله بیر دورومون علیهینه عصیان قالدیرماغا یؤنلدیر. او اوچنفر یولداشلاریلا بیرلیکده ۱۳۲۱-نجی ایلدهسیلاحلی دسته تشکیل ائدیب، مولکدارلارلا مبارزهیه گیریر. بوسیلاحلی دؤیوش ۱۳۲۴-نجی ایلهدک دوام ائدیر و بو ایلده گنج صفر عائله قورور.
آذربایجانین مختلف ماحاللاریندا ۲۰-نجی ایللرین اوللرینده باش قالدیران مولکدارلار علیهینه کندلیلرینسیلاحلی حرکاتی،نهایت ۱۳۲۴-نجی ایلین اورتالاریندا بوتون آذربایجانداسیلاحلی دؤیوشه چئوریلیر. همین ایلین آذر آییندا، آذربایجاندا ایلک دفعه اولاراق ملی حکومت یارانیر. صفرخان ملی قوشونا قوشولور و آذربایجانی و خالقین الده ائتدیگی نائلیتلری قوروماغا چالیشیر.
آذربایجاندا قورولان ملی حکومتین عؤمرو اوزون چکمیر. ۱۳۲۵-نجی ایلین آذر آییندا مرکزدن گوندریلمیش شاه اوردوسو آذربایجانا باسقین ائدیر. یئرلی مولکدارلار،سیماسیز و لومپن شخصلر شاه قوشونونون حمایهسی آلتیندا، مینلر جنایته ال ووراراق و مینلرجه گوناهسیز انسانی غدارجاسینا اؤلدورهرک، او مقدس نهضتی قانا چکیرلر و نهایت مینلرجه عائله اؤز یورد- یوواسیندان دیدرگین دوشور و سورگون ائدیلیر.
بئله بیر وضعیتده صفرخان بیر سیرا سیلاحلی یولداشلاریلا برابر، کوردوستانا کئچیر و اورادا دؤیوشن سیلاحلی دستهلرله سرحددن آشیب، عراق اؤلکهسینه کئتمگه مجبور قالیر. آنجاق ۱۳۲۷-نجی ایلده اورادا یاخالانیب، ایران حکومتینه تحویل وئریلیر و اورمیه حبس خاناسیندا دوستاق ائدیلیر.
۱۳۲۹-نجی ایلده صفرخان تبریزین نظامیمحکمهسینه وئریلیر و او محکمه ده، شاهلیق رژیمیعلیهینه سیلاحلی دؤیوش آپاردیغی اوچون، اؤلوم جزاسینا محکوم اولور. عینی حالدا قارداشی حسنعلییه اون ایل و آتاسی محمد حسین کیشییه ایکی ایل ایش کسیلیر.
۱۳۳۰-نجی ایلده ایران سویهسینده باش وئرن میللی حرکات، میللی دولتی قوردوقدان سونرا، صفرخانین دوسیاسی اونون اعتراضی اساسیندا تبریزین نظامیمحکمهسیندن اورمیهیه و اورادان ایسه مرکزین عالی محکمهسینه گؤندهریلیر.
۱۳۳۲-نجی ایلین مرداد آییندا، آمریکا و انگلیس دولتلرینین توطئهلری نتیجهسینده مصدقین ملی دولتی دئوریلیر و اوندان سونرا صفرخانین دوسیاسی یئنیدن نظامیمحکمهیه گوندهریلیر. نهایت ۱۳۳۳-نجی ایلده صفرخانین اؤلوم حؤکمو، عومورلوک دوستاقا چئوریلیر.
صفرخان دوستاقدا اولارکن خالقین محبوس ائولادلارینین ایشگنجهگاهلاردا آپاردیقلاری مبارزهده فعالجاسینا اشتراک ائدیر و بیر مقاومت سیمبلی کیمی، مبارزهیه گوج وئرن و اعتراض سسینی یوکسلدن قوهیه چئوریلیر. نهایت تبریز زندانیندان، اورمیه حبس خاناسینا گوندریلیر و ۱۳۳۷-نجی ایلده، برازجانین دهشتلی قازاماتینا سورگون ائدیلیر. بو قازاماتین دهشتلی اولدوغو او گونکو بوتون مبارزلره و انقلابچیلارا یاخشی تانیش ایدی. آنجاق صفرخانین ارادهسی، اونون مقاومتی و ظولم اؤنونده دیرهنیشی، برازجان قازاماتین دا سارسیلدیر.
۱۳۴۱-نجی ایلده صفرخانین فداکار حیات یولداشی، تهراندا اونون گؤروشونه گلدیگی زامان خستهلنیر و دونیادان گؤز یومور. بو بیرگه یاشامین یگانه محصولو “مهین” آتا اوزونه حسرتیلیکله برابر، آناسیز دا قالیر. بیر ایلدن سونرا صفرخانین آتاسی و آناسی دا دونیادان کؤچور.
۱۳۴۶-نجی ایلده صفرخانین ایلک دفعه اولاراق گؤروشچوسو اولور. او ییرمیایلدن سونرا قیزی مهین، بالاجا نوهسی بهروز و قیزینین حیات یولداشی محسن عباسینین اوزونو گؤرور.
۱۳۴۷-نجی ایلده شاهلیق رژیمیصفرخانین سارسیلمایان ارادهسینه تسلیم اولاراق، اونو برازجاندان تهرانین قصر دوستاغینا منتقل ائدیر. بورادا صفرخان تجربهلی و مقاومت گؤسترن قدیمیبیر محبوس کیمی، گنج محبوسلارین دایاناجاغی، اومید اوجاغی و اونلارین مقاومتینده ایلهام منبعینه چئوریلیر.
۱۳۵۲-نجی ایلده ساواک مامورلاری، دوستاقلاردا گئدهن مقاومت مبارزهسینی سیندیرماق اوچون تهرانین و بیر چوخ بویوک شهرلرین دوستاقلارینا هجوم گتیریر. شرایط گرگینلشیر، آنجاق خالقین قهرمان اوغول و قیزلارینین مبارزهسی بیر آن دا اولسون دایانمیر.
۱۳۵۴-نجی ایلده صفرخانی، یالنیز آدی دهشت تؤرهدن “کمیته مشترک” ایشکنجهگاهینا منتقل ائدیر و اؤز اینامیندان ال گؤتورمهمهیی اوچون ایشکنجه آلتینا آلیرلار. اوندان “توبه” اومورلار. آنجاق کئچمیش ییرمیدوققوز ایلده اولدوغو کیمی، یئنه ده صفرخان غالیب چیخیر و اونون “یوخ” جاوابی جلادلاری ناکام قویور.
۱۳۵۵-نجی ایلده یئنیدن صفرخانی “کمیته مشترک” ایشکنجهگاهینا آپاریب و اونو آغیر ایشکنجهلر آلتیندا اؤلمهیه و یا “آریامهر”دن عفو ایستهمک مجبوریتینده قویورلار. آنجاق صفرخانین بیر جاوابی اولور: یوخ!
۱۳۵۶-نجی ایلده بینالخالق قیرمیزی خاچ جمعیتیندن بیر گروپ، ایران دوستاقلاریندان گؤروش اوچون تهرانا گلیر. ساواک صفرخانی گیزلتسه ده، آنجاق صفرخانین دونیا شهرتی و اونون ایرانین ان قدیم سیاسی محبوسو اولدوغو، ساواکی اونون یئرین بو جمعیتین نمایندهلرینه گؤسترمهیه مجبور ائدیر.
۱۳۵۷-نجی ایلین شهریور آییندا، شاهین ۱۷ شهریور قیرغینینا اعتراض اولاراق، صفرخان بیر چوخ محبوسلارلا برابر آجلیق اعلان ائدیر.
نهایت ۱۳۵۷-نجی ایلین آبان آیینین اوچونده شاهلیق علیهینه عصیان قالدیران خالق، دوستاقلارین قاپیسینی آچیر و اؤز ایگید و قهرمان ائولادلارینی قارا دوستاقلاردان قورتاریر. صفرخان دا بیر سیرا باشقا محبوسلارلا بیرگه ۳۲ ایلدن سونرا ایشیق اوزو گؤرور و اونا چوخ غریبه گلن تهران شهرینده، یگانه ائولادی- قیزی مهین خانیمین ائوینه گتیریلیر، اورادان ایسه آنا یوردو آذربایجانا و قهرمان تبریز شهرینه گئدیر و اورادا مثلی گؤرونمهین طمطراقلا، آذربایجانین هر گوشهسیندن تبریزه گلن وطنداشلاری طرفیندن قارشیلانیر.
نهایت شانلی بهمن انقلابی غلبه چالیر، شاهلیق رژیمیدئوریلیر و صفرخانین دا اوزون ایللر اورهیینده قالان آرزولاری چیچکلنمهیه باشلاییر.
بو گون خالقیمیزین فخری، ایران مبارزه تاریخینین پارلاق اولدوزو صفرخانین شرفلی خاطیرهسینی عزیز ساخلاماقلا، یئنه ده داهی`پیشهورینین بو سؤزونو خاطیرلادیریق:
“کئچمیش انقلابچیلاری، خالق یولوندا جان وئرنلری یاددان چیخاران بیر میللت، جانباز و فداکار اوغوللار تربیه ائده بیلمز. کئچمیش انقلابچیلاری بؤیودوب، قهرمان تانیدا بیلمهین بیر میللتین ایچهریسیندن قهرمانلار چیخماز….”
آبان ۱۳۸۱ – تهران


text:
پکتیا اخبارات و مدنیت ریاستی نینگ ینگی بناسی هند دولتی مالی همکارلیگی بیلن قوریلهدی. بو لایحهگه 54 میلیون افغانی صرفلنهدی.
پکتیا ولایتی نینگ والیسی شمیم خان کتوازی، مذکور بنا توب تاشینی قوییش مناسبتی بیلن اوتکزیلگن ییغین اوشبو بنا 8 جریب ییریده بوتون امکانیت بیلن قوریلهدی دیگن.
اونینگ سوزلرگه کوره، اوشبو مجموع 33 اتاق، کتابخانه، ییغینلر اوچون تالار و زمانوی اتاقلردن عبارت. بو بنانینگ قوریلیشی ایشی ایکی شرکت تامانیدن بجریلهدی.
پکتیا اخبارات و مدنیت ریاستی نینگ باشلیغی محمد شفا مشفق، اوشبو بنا قوریلیشی بیلن ولایت اخبارات مدنیت ریاستی نینگ بوتون معمالری حل ایتیلهدی.


text:
بیرلشمیش میللتلر (ب.م.ت) دونیا متورولوژی تشکیلاتی، ۲۰۱۶-جی ایلی گلمیش کئچمیش ان ایستی ایل اعلان ائتمهیه حاضیرلاشیر. اوکتوبر آیی عرضینده آپاریلان اولچولر ۲۰۱۶-جی ایلین ایستی لیک رکوردلارینی قیردیگینی گؤستریر. تشکیلاتین راپورونا گؤره ، روسیانین قطبا یاخین بولگه سینده ایستی لیک اوزون مدتلی اورتا سویهدن ۶-۷ درجه آرتیق اولوب. ایستیخانا گازینین اتمسفرده ...Read More »
یونسکو و ۲۰۱۶-جی ایلینده آنما تؤرنلری
یول پرس یونسکو سیتهسیندن آلدیغی بیلگیلره گؤره، بو اؤرگوتون هر ایل میللتلرین کولتورونون یاییلماسی دوغرولتوسوندا و دونیا میللتلرینین گلهنک، تؤرن، تاریخ و کولتورونون بیر-بیرینه تانیتماسی اوچون توتدوغو تؤرنلر کیمی، بو ایلده اوزون بیر لیسته ۲۰۱۶-جی ایلده توتولاجاق تؤرنلردن سونموشدور۰ بو لیستهده دونیانین آیری-آیری اؤلکهلریله یاناشی ایران، آذربایجان جومهوریتی و تورکیهدنده ...Read More »
یونسکو و مراسم های یادبود در سال ۲۰۱۶
به گزارش یولپرس به نقل از وب سایت یونسکو، این سازمان که هر ساله در راستای گسترش فرهنگ ملل و جهت معرفی فرهنگ، تاریخ و آداب و رسوم ملل جهان به یکدیگر مراسماتی را برگزار می کند، امسال نیز لیستی بلند بالا از مراسم هایی که قرار است در سال ...Read More »


text:
ساپینزا رم بیلیمیوردو
ساپینزا رم بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Rome La Sapienza, (فارسجا:دانشگاه ساپینزا رم)، (عربجه:جامعة روما سابينزا))ایتالیانین روم شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۵۷٬۵۶۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. ساپینزا رم بیلیمیوردو ۱۳۰۳ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«University of Rome La Sapienza»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ساپینزا رم بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آذربایجاندا اؤتن ۹۰ ایل عرضینده اهالینین عمومی ساییندا کیشیلرین فایز گؤستریجیسی قادینلارا نیسبتا آزالیب.
ترند-این معلوماتینا گؤره، ۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجاندا اهالینین سایی ۲،۳۱۳،۷۰۰ نفر اولوب کی، بونون دا ۱،۲۱۲،۴۰۰ نفرینی (۵۲،۴ فایز) کیشیلر، ۱،۱۰۱،۳۰۰ نفرینی (۴۷،۶ فایز) ایسه قادینلار تشکیل ائدیب.
اوندان سونراکی بوتون ایللرده ایسه اهالینین عمومی ساییندا کیشیلرین فایز گؤستریجیسی قادینلارا نیسبتا آزالماقدا داوام ائدیب. ۲۰۱۶-جی ایلین یکونلارینا اساساً ایسه آذربایجان اهالیسینین عمومی سایی ۹،۷۰۵،۶۰۰ نفر اولوب کی، بونون دا ۴،۸۳۵،۶۰۰ نفرینی (۴۹،۸ فایز) کیشیلر، ۴،۸۷۰،۰۰۰ نفرینی (۵۰،۲ فایز) ایسه قادینلار تشکیل ائدیب.
گؤروندویو کیمی ۲۰-جی عصرین بیرینجی یاریسیندا اؤلکهده کیشیلرین سایی قادینلارا نیسبتا چوخ اولوب. لاکین باش وئرمیش رپرسییا و ایکینجی دونیا محاربهسی ایللرینده کیشیلرین چوخسایلی تلفاتی نتیجهسینده عصرین ایکینجی یاریسیندان بو گؤستریجی دییشیب.
بونونلا بئله، سون ۴۰ ایلده کیشی و قادینلار آراسیندا فرقین نیسبتا آزالماسی مشاهیده اولونور.


text:
صاباح، فورالین ۱۸-ده باکیدا و آبشرون یاریماداسیندا هاوانین دییشکن بولودلو اولاجاغی، اساساً یاغمورسوز کئچجیی گؤزلنیلیر.
اکولوگییا و طبیعی ثروتلر ناظیرلیینین میللی هیدرومتورولوگییا دپارتامنتینین هیدرومتورولوژی پروگنوزلار بوروسوندان آخار. آذ-آ داخیل اولان معلوماتا گؤره، شیمال-قرب کولیی گوندوز ملاییم جنوب-قرب کولیی ایله اوز اولوناجاق.
هاوانین تمپراتورو گئجه ۲-۵ درجه شاختا، گوندوز ۲-۵ درجه ایستی، باکیدا گئجه ۲-۴ درجه شاختا، گوندوز ۳-۵ درجه ایستی اولاجاغی گؤزلنیلیر.
آتموسفئر تضییقی نورمادان یوکسک ۷۷۲ مم جیوه سوتونو تشکیل ائدجک.
نیسبی روتوبت ۸۰-۹۰ % تشکیل ائدجک.
گئجه و سحر یوللار بوز باغلایاجاق.
آذربایجانین رایونلاریندا گؤزلهنیلن هاوا شرایطینه گلینجه، اساساً یاغمورسوز کئچهجک، بعضی یئرلرده دومان اولاجاق. گوندوز آیری-آیری یئرلرده آرابیر گوجلنن قرب کولیی اسجک. هاوانین تمپراتورو گئجه ۲-۷ درجه شاختا، گوندوز ۳-۶ درجه ایستی، داغلاردا گئجه ۹-۱۴ درجه شاختا، گوندوز ۰-۵ درجه شاختا اولاجاغی گؤزلنیلیر. یوللار بوز باغلایاجاق.


text:
گفتگو – 4 / مصاحبه اختصاصی کانون دمکراسی آذربایجان با جناب مهران بهاری به زودی منتشر خواهد شد.
این گفتگوی مفصل تصویر و تحلیلی تقریبا کامل از آنچه در جامعه و فضای سیاسی آذربایجان و ترکان ساکن در ایران میگذرد ارائه می دهد منتظر باشید.
حورمتلی یولداشلار
دوردونجو دانیشیق نئچه گونه قوللوغونوزدا اولاجاق ، اوخاماسی هامیمیزا لازم اولان بو اوزون و دولغون مصاحبه و کئچمیشده یایدیغیمیز دانیشیقلار، بللی زحمت و چالیشما ایله یاییلیر ، بیزیم و سایین مصاحبه وئرن دوشونجه صاحیبلریمیزین یورغونلوغونو یوخ ائدن ،میللی حرکتین دیرچلمه سینده بالاجا آددیم گوتورمک افتخارینی قازانماق دیر ، آنجاق بو چالیشمالارین ائتگی سی و قازانجی عموم اوخوجو و باشقا دوشونورلریمیزین ده بحثلره قاتیلیب و سیاسی دوشونجه میزین اورتاق پلاتفورمونون حاضیرلانماسیندا اشتیراک ائتمه لریله سونوجلانا بیلر ، تاسفله تورک و آذربایجان وبلاگ لارینین بعضا باخانی چوخ اولسادا ، عموما نظر یازانلارین سایی ایکی الین بارماق سایی سینا چاتمیر ، بو بیزده هله دیالوگ ، دانیشما و آنلاشما کولتورونون یایقین اولماماسیندان خبر وئرمکده دیر باشقا طرفدن ایسه بیزیم میللی فعاللاریمیزین اوز-گوون سیزاولدوقلارینا بیرعلامت دیر ، اوز – گوونی اولمایان میللت و میللی فعاللار بویوک آددیملار آتماقدان هر زامان اوزاق دوروب و اولاسی سیاسی اویونلاردا زامانی ایتیره جه ییک.
بو مقدمه ایله هامینیزی گلیب وبلاگدا، نظر بولومونده اشتراک ائتمه یه چاغیریریق.
سایین علیرضا صرافی دن اونملی ایضاح :
سایین علیرضا صرافی کامنت لر بولومونده تاخما آد ایله یاییلمیش بیر نظرین یالنیش دوشونولمه مه سی اوچون قیسا یازی گوندریب و یاییلماسینی ایسته میشدیر.
بیز بحثه قاتیلانلاردان تشکر ائده ره ک شبهه یارانماسین دئیه سایین صرافی نین ایضاحی نی قوللوغونوزا سونوروق :
عزیز و دیرلی دوستلار!
«علیرضا دیلماجی» آدیله کیمسه نین سایین «مهران بهاری» حقینده غیردقیق، بعضا ده غرضلی سؤزلرینی (http://azdemokrasi.blogfa.com/ کامنتلرین بیرینده) اوخویونجا، بیر پارا دوستلارا بئله بیر شوبهه یارانمیشدیر کی بلکه ده بو آد (دیلماج درگیسینین مودوروعلیرضا صرافینین) تاخما آدیدیر. بو دوستلاریما بیلدیرمه لییم کی:
1) من بو گونه قدر هئچ واقت تاخما آد ایله یاییمی گیزلدرک کیمسه نی اوخلامامیشام و اساسا بو ایشی اخلاق قوراللارینا تام آیغیری بیلیریم. اونا گؤره ده کسینلیکله بونون دوغرو اولمادیغینی سؤیله مه لییم.
2) سایین مهران بهاری هم اؤز دولغون چالیشمالاری اعتیباری ایله، هم ده واحید بیر دوشونجه طرزینی ایرلی یئریتدیگینه گؤره بیزیم دیزی-قئییم شخصیتلریمیزدن ساییلماقدادیر. (باخمایاراق کی مجازی اولسون)
3) او بوگونه قدر بیزیم غافیل اولدوغوموز ساوه، همدان، بیجار، خراسان و… تورکلرینین ادبیاتی ، فولکلورو و نهایت توپلومو حقینده دیرلی آراشدیرمالار آپاران نادیر، بعضا ده یگانه آراشدیرماچی ساییلیر. بیز بو کولگه ده قالمیش وارلیغیمیزی بیر داها بیزه قازاندیردیغی اوچون اونا مینتداریق.
4) اونون ایللر بویو سورکلی یازیلارینی نظردن کئچیرسک آرخاسیندا یئتگین، پیشکین بیر بوتون اولدوغونو گؤرمک چوخ دا چتین بیر ایش دئییلدیر. او معین بیر دوشونجه طرزینی دواملی ایرلی سورموش، گلیشدیرمیش و مودافیعه ائتمیشدیر. دئمک او اوزونو بیزه ظاهیرا تانیتدیرماسا دا ، بیر چوخ حقیقی آنجاق گونده بیر دون دییشن حقیقی شخصیتلردن داها تانیش و داها گوونجلیدیر.
عزیز دوستلار! منیم یازیلاریمی اوخویان یاخود دانیشیقلاریمی دینله ینلر، سیاسی فیکیرلریمین، سایین مهران بهاری ایله (و حتی بیر چوخلاری ایله ده) اوست اوسته دوشمه دیگینی یاخشی بیلیرلر، آنجاق دئمه لییم کی من بو فرقلی نظرلری اویرنینجه، قاییدیب بیر داها اوز فیکیرلریمی دقیقلشدیره بیلمیشم.
اینانیرام کی فیکیر مبادیله سی و دیالوگ قورماق دوشونجه لریمیزی گوجلندیرر و «تبادل افکاردن بارقه-ی حقیقت دوغار». بونا گؤره ده سیز عزیز دوستلاری سایین مهران بهاری نین مصاحیبه سینی صبیر و دقتله اوخوماسینا، و تنقیدی فیکیرلرینیز وارسا دا اونو ساغلام و منطیقلی ایرلی سورمه سینه چاغریرام.
سیزه باشاریلار دیلگی ایله
علیرضا صرافی
هنوز دیدگاهی داده نشده است.


text:
دوغما دیلیمیز و وجدان بورجوموز
هر بیر ملّتین دیلی او ملّتین وارلیق و موجودیت سندیدیر. دیل دئدیکده یالنیز بو گونکو ایران آذربایجانین رادیو- تلویزیون مرکزلرینده دانیشیلان اوزدن ایراق تورکجه یوخ، دیلیمیزین قایدا قانونونا اویغون اصیل و دوزگون تورکجه میزدن سؤز گئدیر.
بعضیلری دیلدن پاسدارلیق ائتمک (“فارسی را پاس بداریم “) و دیلین یابانجی سؤز و کلمهلردن قورونماسینی آنجاق فارس دیلینه لازم و واجیب گؤرور و بو نُسخهنی باشقا دیللره یازماغی مصلحت گؤرمورلر!
” حتی اوزون ایللر بویو خارج اؤلکه لرینده او جُملهدن آمریکا و انگلستاندا یاشایان فارس دیللیلرین اوشاقلاری فارسجانی سلیس دانیشا بیلمهییب و یاشادیقلاری اؤلکهلرین لهجهسینده دانیشاندا فارس آیدینلاری یئر گؤیو بیر-بیرینه تیکیر و بئله بیر فاجعهنین ! نئجه قاباغینی آلماق اوچون مین بیر پروژه و پراگرام حاضیرلاماق فیکرینه دوشورلر ؛ آنجاق بیزیم معصوم اوشاقلاریمیزین اؤز اؤلکهسی و اؤز یوردوندا دوغما آنا دیلینده یازیب – اوخوما حاقّیندان محروم قالماسینا بو باصطلاح آیدینلار نه اینکی افسوس یئمیر و بیر گؤز اوجو ایلهده باخمیرلار؛ دئموکراسیدان مدافعه ائتمک قیشقیریقلاریدا دونیا انسانلارینین قولاغینی باتیریر!
بو مملکتده چوخ اقلیت ساییلان و حتی چوخلارینین یانیندا دیل یوخ ، لهجه ساییلان و قزوین شهرینین تاکستان منطقهسینده آز بیر عدهنین دانیشدیغی تات دیلینه “تات دیلی سئمیناری ““>( سمینار زبان تاتی ) قویولور و بو ملّتین پولو ایله خارجی اؤلکهلردنده ” تات دیلی متخصصی ! ” بو سمینارا دعوت ائدیرلر ( تهرانین کانال ۱ تلویزیونونون ساعات ۱۴ خبری، ۱۴ / آذر / ۱۳۷۸ )ولی بو اؤلکهده یاشایان ان آزی ۳۰ میلیون تورک دیلینده دانیشان انسانلارین اؤز شخصی هزینه و امکانلاریایله بیر آخشام چاغی موسیقی و شعر مراسیمی کئچیرمهیه الَکدن- ساجا کئچیب فاسلار دئمیشکن ” هفت خوان رستمدن کئچَندن سونرا ” بیر گون مراسیمه قالاندا اونو لغو ائدیرلر!
اوزدن ایراق بیر عده ادعالی فارس آیدینلاری دونیا دئموکراسیسیندان دانیشاندا اؤزلرینی ان دئموکرات و مدنی آدام کیمی گؤستریرلر ، لاکین بو دئموکراسینی اؤلکه ایچینده فارس دیللی اولمایانلارا ایستهینده و انسانلارین ان ایلکین حقّی ساییلان یعنی آنا دیلده تحصیل آلماق مسئلهسینه گتیرنده آشیری شوونیستلر سیراسیندا دایانیرلار!
بو اؤلکهده تورکلر نفوس باخیمیندان نسبی اکثریته مالیک اولاراق و دیلیمیز دونیانین ان قانونلو دیللریندن بیری اولارکن و بو دیلده مین ایلدن بو گونه قدر دگرلی مکتوب اثرلر یازیلدیغی حالدا اونون دونیا سویهسینده تانینمیش ادبی اثری اولان “دده قورقود” کتابیندان و بو کیتابین ۱۲ داستان و بویوندا دالغالانان محبت موضوعلاری ، انسانلارین برابر حقوقا مالیک اولمالاری ، قادینلارلا کیشیلرین ارزش و اعتبار باخیمیندان بیر سویهده و حتی بعضی داستانلاردا قادینلارین مبارزه مِیدانلاریندا کیشیلره اوستون گلمهسی ، ار ایله آروادین بیر- بیرلرینه وفادارلیغی و حتی بوگونکو مترقی و مدنی دونیانین معیارلارینا اویغون انسانی-اخلاقی موضوعلار بو کتابین داستانلاریندا دالغالانارکن ایرانین رادیو – تلویزیون ، درس کیتابلاری و ملّت بودجهسی ایله چاپ اولان سرتاسری مطبوعاتیندا بیر جُملهده اولسون بئله دده قورقود کتابینین متنیندن سؤز آچیلمیر ،لاکین ملّت بودجه سی ایله حاضیرلانان رادیو- تلویزیون برنامه لریندن توتدو گوندهلیک مطبوعات ، درس کیتابلاری ، سینما موضوعلاری ، تیاتر و یوزلرله جمعی رسانهلرده حکیم ابوالقاسم فردوسینین ” که رستم یلی بود در سیستان منش کردمش رستم داستان ” افسانه سی ، ایکی – اوچ یاشلی اوشاقلاریمیزدان توتدو ۷۰ – ۸۰ یاشلی انسانلاریمیزین بئینینه هر گون سوخولماقدادیر!
بعضیلری ائله تصور ائدیرلر کی ، بو مملکتده یالنیز فارس یاشاییر و یا ایران آدلی اؤلکه یالنیز فارسلارا عایددیر و فارس دیلی و مدنیتیندن باشقا بو اؤلکهده هئچ بیر کیمسهنین دیل و مدنیتیندن سؤز آچیب و مملکت امکانلاریندان فایدالانماغا حقّی یوخدور!
آما کیمسه بئله فیکیرلَشرسه و ایراندا یاشایان غیر فارس ملّتلری و اونلارین دیل ، مدنیت ، تاریخ ، فولکلور ، هویت و وارلیقلارینا اعتناسیز قالیب و معنوی وارلیقلارینا حقارت گوزو ایله باخارسا ایرانا قارانلیق بیر گلهجک ترسیم ائتمهسینه شک ائتمهسین !
بو اؤلکه ده اسلامدان سونرا ۱۰۰۰ ایل و آراسی کسیلمهدن گوجلو امپراطورلوقلار قوران تورکلرین بو گونکو اوولادلارینین تاریخی حافظهسینده کئچمیشدن چوخ افتخارلی تصویرلر وار . بو افتخارلی تصویرلردن بیریده ۱۰۰۰ ایللیک تورک امپراطورلوقلاری چرچیوه سینده یاشایان هئچ بیر غیر تورک ملّتلرین دین ، دیل ، مدنیت ، هویت و وارلیقلاری ، قدرتله حُکم سورَن تورکلر طرفیندن نه اینکی تحقیر اولوب آرادان آپاریلماسینا بیر حرکت اولمامیش بلکه داها گوجلنمیشدیر!
لاکین همین ۱۰۰۰ ایل حُکم سوردویوموز اؤلکهنی جانلاریندان کئچمیش انسانلایمیزین قانی باهاسینا بوتون وارلیغیمیزلا دوشمانلاردان قورودوغوموز حالدا ایندی ایچینده یاشادیغیمیز اؤلکهده تحقیر اولوروق و بعضیلری ایرانی یالنیز فارس دیللی گؤسترمهیه چالیشاراق اونون ایچینده یاشایانلاری فارس قازانینندا اریتمک فیکریندهدیرلر و غیر فارس دیللیلرین اؤزللیکله تورکلرین ابتدایی مکتبده درس اوخوماغا اؤز دیللرینده بئله مکتب لری یوخدور!
بو گون آرتیق ایران چرچیوهسینده یاشایان غیر فارس ملّتلر بئله بیر سیاستین اؤنه سورولمهسینین نه قَدَر یانلیش اولدوغونو دریندن دویور و بو سیاستین نه قدر خطرلی اولدوغونو گؤز اؤنونه سرگیلهمهیی بیر وظیفه بیلیرلر.
هر حالدا بوگون ایران چرچیوه سینده اکثریت اولدوغوموز حالدا اقلیت حقوقونا بئله مالیک اولمادیغیمیز شرایطده آنجاق اؤزوموز بو یازیق آنا دیلیمیزین قایدینا قالمالی اونون مکتب- مدرسه و بیلیم یوردلاریندا (دانشگاهلاردا) اوخوماق شرایطینی حاضیرلاماغا وارقوه میزله چالیشمالییق!
بو وظیفه هر بیر انسانی، اسلامی و ملی دوشونجهلی آذربایجانلی و تؤرک دیللی آیدین و ضیالینین چیگنینده آغیرلیق ائدیر!
آنا دیلینی سئومک، بو دیلده تحصیل آلیب یازیب – یاراتماق و اونو انکیشاف ائتدیرمک طبیعی بیر دویغو و حقدیر ؛ کیمسهده بو دویغو اولمازسا یقین کی، او انسان خستهدیر و حکیمه مراجعه ائتمه لیدیر؛ یادا بئله بیر کیمسه دیلینی، هویتینی و مدنیتینی تحقیر ائدَنلرین قارشیسیندا مقاومت جرأتی اولمادیغینا گؤره اؤز دیلیندن و مدنیتیندن مدافعه ائتمک یئرینه زهرلی جریانلارا قوشولوب آسیمیله اولماغی داها آسان و راحت گؤردوکده هویتسیز بیر موجود کیمی یاشاماغی اوستون توتور!
بیز وجدان قیشقیریقلارینا جواب وئرمهلی ،دیلیمیز،مدنیتیمیز و کیملیگیمیزی قورویوب یئنی نسلیمیزه تحویل وئرمهلییک. بئله بیر آغیر وظیفهنی یئرینه یئتیرمهسَک یقین کی،گلهجک نسلیمیز بیزی لعنتله یاد ائتمکده حقلی اولاجاقلار !
انسانی حقّینی تانیان، دوزگون تاریخینی اویرهنَن، دوغما دیلینی، ملّی موسیقیسینی ، فولکلورونو، مدنیتینی،هویت و وارلیغینی قورویان هر بیر آذربایجانلی و تؤرک دیللی انسان، طبیعی کی ، اؤز ملّتینین حقیقی ، ایناملی و ایمانلی نماینده سی دیر!
-
آدسیز


text:
باغلی دَییشیکلیکلر
آشاغیداکی سیياهی، قئيد اوْلونان صحیفهيه (و يا قئيد اوْلونان کاتئقوْرياداکی صحیفهلره) داخیلی کئچید وئرن صحیفهلرده ائدیلمیش سوْن ديَیشیکلیکلرین سیياهیسیدیر. ایزلهمه سیياهینیزداکی صحیفهلر قالین شریفتله گؤستریلمیشدیر.
- ی
- بو دییشیک یئنی بیر صفحه یاراتدی (بیرده یئنی صفحهلرین لیستینه باخین)
- ک
- بو بیر کیچیک دَییشدیرمهدیر
- ب
- بۇ دَییشیک بیر روْبات طرفیندن ائدیلیبدیر
- د
- ویکیدئیتا دَییشیکلیگی
- (±۱۲۳)
- صفحهنین اؤلچوسو بایت میقداری ایله تعیین ائدیلیر
۱۹ ژانویه ۲۰۱۸
- (فرق | گئچمیش) . . شابلون:Death date and age؛ ۱۰:۴۳ . . (-۶) . . Ziraksima (دانیشیق | چالیشمالار) (Changed redirect target from شابلون:اؤلوم تاریخی ایله یاش to شابلون:اولوم تاریخی و یاش) (اِتیکِت: Redirect target changed)
- (فرق | گئچمیش) . . ماژول:Check for unknown parameters؛ ۰۰:۲۷ . . (+۴۶) . . Ziraksima (دانیشیق | چالیشمالار)


text:
یازار: گولمیره راماضانقیزی (Gülmirə RAMAZANQIZI)
کؤچورن: قدرت ابوالحسنی سهلان
باهار گلمیشدی. داغ-دره، مئشه مین بیر رنگه بویانمیشدی. باغ-باغچادا عطیر ساچان گوللر-چیچکلر سئوگی نغمه سی اوخویان بولبوللره ناز ساتیردیلار. اوجا داغین قاشیندان آخان شلاله یاز گونشینین قیزیلی ذرره لریندن بیچیلمیش دوماغ کؤپوکلو دون گئیینمیشدی. شلاله چاغلایا-چاغلایا ائله بیل شعر اوخویوردو. خوش آوازی درین دره لره سیغیشمیردی. دنیزه جان آتان جوشقون داغ چایینا قووشان شلاله نین ده، کیچیک سیسقا بولاقلارین دا اورکلری ووصال سئوینجیندن آتیلیب-دوشوردو.
چایین حزین زومزومه سی ده اونون ساحیلینده خالچا-پالاز یویان قیزلارین ماهنیلارینا، شاقراق گولوشلرینه قاریشمیشدی.
بئله بیر واختدا، طبیعتین سئویب-سئویلن چاغیندا داغ چایی دا قوینونا سیغینمیش نهنگ قایادا بیتن آل-قیرمیزی قیزیلگول کولونا عاشیق اولموشدو. نهنگ قایا چایی ایکی قولا آییریردی. گول کولو ائله بیل آنا طبیعتین بوتون قانونلارینی پوزاراق قایانین داش ووجودونا آل قیرمیزی بایراق کیمی سانجیلمیشدی. یازدا پارداخلانمیش گول کولو نهنگ قایانین عظمتینی داهادا آرتیرمیشدی.
داغ چایی گول کولونو نهنگ قایادان آیریب، دؤشونده قرار توتموش یامیاشیل تپه یه آپارماق ایسته ییردی. آمما نه قدر چارپینسا دا، قولو قایاداکی گول کولونا چاتا بیلمیردی. ...
چایین باغریندان اینیلتی قوپدو. سولاری شاهه قالخدی. بو مقامدا ایکی قولونو وار قووه سیله بیرلشدیریب گور سئله چئویردی. سئل نهنگ قایانی موحاصیره یه آلدی. داغ چایی بؤیوک حمله ایله اؤزونو قایایا چیرپدی. و یاناغی، سانکی گؤز یاشیندان ایسلانمیش گول کولونو کؤکوندن قوپاریب سورعتله ایره لی-تپه یه ساری آپاردی. گور سئل توختاییب-چکیلدیکجه، جوشقون داغ چایینین سویو دورولوردو. دوردوقجا ساکیتلشیردی. آرتیق گول کولو دا تپه نین باشینا قویولموش شاهلیق تاجینا بنزه ییردی.
داغ چایی اؤز قلبه سینه چوخ سئوینیردی. او هی گول کولونو عزیزله ییردی. گول کولو ایسه گونو-گوندن سولوردو. عطری-طراوتی آزالیردی. اونون نملی و پریشان گؤزلری تپه نین باشیندان قایایا دیکیلمیشدی. داغ چایی نه قدر چالیشیردی، گول کولونون اوره یینی اله آلا بیلمیردی. گونو-گوندن سولوب-سارالان گولون دردینی-سیررینی آنلاماغا چالیشیردی. "آخی نییه بو گؤزه ل چمنی، یاشیل تپه نی بینمیر؟"
داغین قوینوندان مئه قوپدو. چایین یاتاغیندان اسیب کئچدی. گولون قوروموش اینجه لچکلری چایین باغرینین باشینا کؤز کیمی الندی. ... چای یالنیز ایندی باشا دوشدو کی، گول کولو کؤکلو-کؤمجلی وطن حسرتی چکیر. نهنگ قایالیق گؤزل چمنزار اولماسا دا، آخی اورا گول کولونون ازلی و ابدی وطنی ایدی. وطن حسرتی گول کولونو سولدورموشدو.
... قیزیلگول کولو وطنسیز قالمیشدی.


text:
قاوسیلجان قامیجان
قاوسیلجان قامیجان (اویغور تورکجهسی: قاۋسیلجان قامیجان) ـ اویغور پئداقوق، ادبیات تدقیقاتچیسی، اویغورستان اونیورسیتهسینین پروفسورو.
ایچیندهکیلر
حیاتی[دَییشدیر]
قاوسیلجان قامیجان 1942-ایلی تارباغاتای ولایتینین تولی ناحیهسینده دۇنیایا گلدی. او اؤزونون قیرخ ایله یاخین اؤیرتمنچیلیق حیاتیندا سینگکیانگ بیلیم یوردو، مهرکزی میللتلر بیلیم یوردو، کاشغر پیداگوگیکا فاکولتهسی، سینگ کیانگ معارف فاکولتهسی سیرالی عالی مکتبلر «یازیچیلیق بیلیملری»، «قازاق کلاسیک ادبیاتی»، «نثرچیلیک یازیچیلیغی»، «چین بوگونکو دؤور قازاق ادبیاتی»، «عملی یازیچیلیق اساسلاری»، «چین حاضیرکی زامان قازاق ادبیاتی»، «آبای تدقیقاتی»، «سیلیشتورما ادبیات» سیرالی اون نئچه تور درسلری تدریس ائتدی.
اثرلری[دَییشدیر]
قاوسیلقان قامیجان اوزون وقت باشدان ـ سونا اویغور، قازاق ادبیاتینی تدقیق ائدیب، ادبیات آراشدیرمالاری ایشلری ایله مشغول اولان، هم اویغور هم قازاقدان عیبارت ایکی میلت دیلینده قلم ترپهدیب، 320 پارچا مقالهسی، 24 پارچا کیتابینی اوخوجولار ایله اوز گؤروشتوروب. قاوسیلقان قامیجان اویغور ادبیاتینین بایراقداری هم نورلو چولپینی اولو شاعیر طیبجان علییف دؤرد ئەسیر نوقطهلی تدقیق قیلیب: «طیبجان تدقیقاتی»، «ایز و اولکه»، «ائل قلبیندهکی طیبجان علییوف» سیرالی اوچ پارچا تدقیقات کیتابی و علمی مقالهلرینی یازیب، دؤوروموز اویغور ادبیاتیندا «طیبجان علییوف تدقیقاتی» علمینی وارلیغا گتیریب.
اؤدوللر[دَییشدیر]
قاوسیلقان قامیجان «قازاق ادبیاتی حققینده» آدلی کیتابی ئارقیلیق مەملیکەتلیک «تۇلپار» اؤدولونه، «ادبیات ترقّیّاتی حقیندهکی اویلار» آدلی کیتابی همده «میکرو حیکایه و اونون علیحدهلیکلری» آدلی مقالهسی ایله آپتونوم رایونلو فلسفه، اجتماعی فنلر تدقیقات اثرلرینی بزرگداشتینا 2 و 3 درجهلی اؤدوللره ائریشیب. «طیبجان علییوف شعرلریندهکی فلسفهوی قاراشلار» آدلی مقالهسی ایله آپتونوم رایونلو 7 ـ قیتیملیق «خانتانری ادبیات اؤدولو»نه ائریشیب.
چاپ اولان کیتابلاری[دَییشدیر]
وفاتی[دَییشدیر]
بؤیوک اوستاد، ادبیات تدقیقاتچیسی، قاوسیلجان قامیجان 2013- ایلی 1- آیین 10-گونو اورومچیده کسالت سببی ایله 71 یاشیندا عالمدن اؤتدو. مرحومون ختمی 2013 ایلی 1 آیین 11ـ گونو اورومچو یانخان (نوغای) مسجیدینده کئچیریلیب.


text:
۱۵ سپتامبر
۱۵ سپتامبر: کاستاریکا، السالوادور، گواتمالا، هوندوراس و نیکاراگوادا موستقیللیک گونو.
۱۸۳۵ — چارلز داروین "بیقل" کؤرپوسوندن قالاپاقوس آدالارینا یئتیشمیشدیر.
۱۹۱۶ — سوم دؤیوشونده اینگیلیسلر دونیادا ایلک مارک ۱ تانکینی تستدن کئچیرمیشلر.
۱۹۲۸ — اینگیلیس میکروبیولوژیست الکساندر فلمینگ دونیادا ایلک دفعه پینیسیلین الده ائتمیشدیر.
۱۹۳۵ — نورنبرق قانونلاری ایله یهودیلر وطنداشلیقدان محروم ائدیلمیشلر، آلمانین دؤولت نمادی سینمیش صلیب اولموشدور.
۱۹۵۰ — کوره موحاربهسی: آمریکا اؤز یئنمهلرینی جنوبی کورهنین اینچئون شهرینه یئرلشدیرمیشدیر.
۱۹۵۹ — نیکیتا خروششوو شوروی رهبرلری آراسیندا ایلک دفعه آمریکایا سفر ائتمیشدیر.
۱۹۷۱ — "قرینپیس" تشکیلاتینین ایلک ایقدامی کئچیریلمیشدیر (آلاسکاداکی آتومی تستلرینه قارشی)


text:
آذربایجان! عجب ایپۆن قیْریْلدی ظالیم مالـّا ثروتـۆوه ویْریْلدی
ائله چاپدی، یئدی، قارنیْن دوْلدوردی استعمارگر آبروسونا قیْسیْلدی
باغلارووی بیچیپ، مَچید سالدیْلار زیْرزیْریندان اعصابلارون جیْزیْلدی
اورمیه ده گـٶزل گـٶلۆن قورودی یئری چیْخیْپ، گۆن آلتیندا جیْریْلدی
یاراسینا دوز تـٶکۆلدی، اوْت یاندی نامردلردن گـٶی اۆرَگی سیْخیْلدی
آذربایجان! دیللـَن مه سن نه اوْلار؟ خبر گـَلـَر جوانلارون قیْریْلدی
ثروتلرۆن غارت اوْلدی، قوتولدی داغ باشیْندا بابک قله ن ییْخیْلدی
آذربایجان دور اَیاغا آمان دی! بیردن گۆردۆن نه کی وارون ییْغیْلدی
قیژک کولی
شهریور١٣٩٠
تـۆرکی دیلی سئوَ نلر! بورادا بیر گـٶز گـَزدیرون:
محمود بالایه خداحافظ
http://gheyzhakekoli.blogspot.com/2011/06/blog-post_12.html
راهنمای رسم الخط ترکی آذری در ایران:
یـ بیر یک
یـْ قیـْز دختر
ئـ یئـر زمین
و بوز یخ
وْ توْز گرد
ۆ اۆز صورت
ٶ اٶز خود


text:
ایرانین حج و زیارت تشکیلاتینین ریسی حمید محمدی ایرانلی زوارلارین قارشیدان گلن حج مراسیمینه قاتیلماسیندان و تهرانلا ار-ریاض آراسینداکی مناسیبتلردن دانیشیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، او، تهرانلا ریاض آراسیندا سیاسی علاقهلرین کسیلدیینه گؤره بویلکی زیارتین اوولکیلردن فرقلی اولاجاغینی بیلدیریب:
«بو ایل حجه گئدن زوارلاریمیز مراسیم زامانی ائله رفتار ائتمهلیدیر کی، سعودییه عربیستانی حکومتینین علینه بهانه وئرمسینلر. بویلکی حج مراسیمینده بیزیم سعودییه حکومتی ایله هئچ بیر سیاسی علاقهلریمیز اولمایاجاق. اؤلکهلریمیز آراسیندا بعضی ایختیلافلارین اولماسینا باخمایاراق، ایرانلی زوارلارین حجه قاتیلماسی مسئلهسی دانیشیقلار یولو ایله بیرتهر اؤز حلینی تاپدی.
تاکیدله بیلدیریرم کی، مؤجود گرگین آتموسفری نظره آلاراق، بویلکی حج مراسیمینده ائله داورانمالیییق کی، سعودییه حکومتینین علینه هر هانسی بیر بهانه دوشمسین».
قید ائدک کی، ایرانلی زوارلار اؤتن ایلین حج مراسیمینه قاتیلا بیلمهییب. بونا سبب سعودییه حکومتینین حجین سیاسیلشدیریلممسی و بو دینی مراسیمدن سیاسی مقصدلر اوغروندا سوء-ایستیفاده ائدیلمهمهسی ایله باغلی رسمی تهرانین قارشیسیندا قویدوغو شرطلر اولوب. لاکین ایران حکومتی همین شرطلری قبول ائتمدیینه گؤره ایرانلی زوارلار اؤتن ایلکی زیارتدن محروم ائدیلیب.


text:
خاریجی ایشلر ناظری مؤلود چاووش اوغلونون دوحه یه سفری تورکییهنین قطر بحرانی ایله باغلی دقیق موقعینی اورتایا قویدو. اونون سفری تورکییهنین قطعی اولاراق قطرین طرفینده اولدوغونو گؤستردی.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو سؤزلری عرب اصیللی تورکییهلی سیاسی اکسپرت سامیر صالحا دئییب. صالحا آنکارانین هانسی سببدن قطرین طرفینده اولماسینا آیدینلیق گتیریب:
"سببلردن بیرینین قطر ایله بیرگه سیاسی و اقتصادی ماراقلارین اولدوغونو دوشونورهم. سون ایللرده آنکارا و دوحه آراسیندا اهمیتلی بیر یاخینلاشما اولدو. بوندان باشقا، قطر سون زامانلاردا معلومات پایلاشیمی باخیمیندان و سیاسی ساحهده تورکییهیه بیر نئچه دفعه دستک وئردی".
قطرله مؤقع یاخینلیغینین بو اؤلکهدهکی تورکییه حربی بازاسینین یارادیلماسی قرارینا کسکین تأثیر ائتدیینی دئین اکسپرت الریاضلا مناسیبتلری ده گوندهمه گتیریب: "سون آیلاردا تورکییه ایله سعودییه عربیستانی آراسینداکی مناسیبتلرده ده ایرلیلییش اولدو. تورکییهنین سعودییه عربیستانی و بیرلشمیش عرب امیرلیکلری ایله علاقهلرینی قورویوب ساخلاماسی مهمدور. قطری آچیق بیر شکیلده دستکلدیکدن سونرا تورکییه اوچون دیگر کؤرفز اؤلکهلری ایله ثمرهلی علاقهلر قورماق چتین اولاجاق. آنکارا قطر بحرانینین حلی نامینه کؤرفز اؤلکهلری ایله دیالوگ قورماق اوچون جدی سعی گؤسترمیر. بو وضعیتی دوزلتمک لازیمدیر. کؤرفز اؤلکهلریندهکی سیاستچیلر گرگینلیین "ایستی" مرحلهیه کئچمهسی مقصدینی گورمدیینی بیر نئچه دفعه آچیقلاییب. من وضعیتین بو جور اینکیشاف ائدجیینی دوشونمورم. قطره ارزاق گؤندریلمهسی و تورکیه مجلیسینین عسگرلریمیزی اورایا یئرلشدیرمک قراری وضعیتین حلی اوچون یئگانه و مهم آددیم دئییلدیر. بحرانین اینکیشافینا ایران خاریجی ایشلر ناظرینین آنکارایا سفری ده چوخ تأثیر ائتدی. تورکییه، ایران، فرانسا و آلمانییانین مؤوقعیی تکجه قطر اوچون دئییل، طرفداشلاری اوچون ده گؤزلنیلمز بیر حادثه اولدو. تورکییه قطره ائدیلن بو هجومدا اؤزونون ده هدفده اولدوغونو حس ائتدی. اؤلکهده هم سیاسی حاکمیت، هم ده متخصصلر نؤوبتی هجومون بیرباشا تورکییهیه اولاجاغینی دوشونور".


text:
سعودییه عربیستانیندا ترورچو فعالیتده و ایران ایسلام انقیلابی کشیکچیلری کورپوسونا (سپاه) جاسوسلوقدا گوناهلاندیریلان ۵ نفرین محکمهسی کئچیریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سعودییه عربیستانینین یئرلی مخالیف شیعهلریندن اولان متهیملر الریاضین قطیف منطقهسینده توریزم آدی آلتیندا ترورچو فعالیتله مشغول اولماقدا اتهام ائدیلیبلر.
معلوماتا گؤره، اونلار مخالیف شیعه گنجلرین ایرانا گئدیب سپاه-این دوشرگهلرینده حربی تعلیم کئچمهسینی، داها سونرا اؤلکهیه قاییداراق ترور تؤرتمهسینی تشکیل ائدیبلر. سعودییه عربیستانینین باش پروکورورو بش متهیمین هر بیرینه اؤلوم حکمونون چیخاریلماسینی طلب ائدیب. متهیملرین آدلاری مدیایا آچیقلانماییب.


text:
مارات سافین
مارات (موراد) موبین اوغلو سافین(تاتار تۆرکجه سی. Marat Mɵbin ulı Safin ، روسجا. ДиHapa MyбиHoBHa CaфиHa، دوغوم گونو. 27 ژانویه 1980، موسکو) روسیه نین تاتار وطنداشی اولان، دونیانین اؤنجه کی ان آدلیم تنیس اویونچولاریندان دیر و ایندی ایسه سیاستچی دیر.
1997نجی ده دونیانین اوچونجو کیشی تنیسچی سی اولماقلا آد و شؤهرت قازاندی. 2000 آمریکا آچیق قهرمانی اوْلوب بیرینجی قرَنداسلَم و دونیانین بیرینجی سایی تنیسچی عنوانینا صاحیب اوْلدو. دینارا سافینا دا باجی سی دیر. مارات و دینارا ، دونیادا بیرینجی سایی تنیسچی سی اوْلان تک باجی-قارداشدیرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ویکی پدیا انگلیزجه، تاتار و آنادولو تۆرکجه لری


text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (27)
عراقین ان بؤیوک محلی و اهالیسینین اکثریتی تورکمن اولان تلفر، 2003 عراق ایشغالیندان بو یانا بؤیوک پروبلملرله قارشیلاشدی
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (27)
عراقین ان بؤیوک محلی و اهالیسینین اکثریتی تورکمن اولان تلفر، 2003 عراق ایشغالیندان بو یانا بؤیوک پروبلملرله قارشیلاشدی. بو آن داعش ایشغالینداکی بو ایستراتژی محلین گلهجگی عراق و بؤلگه باخیمیندان چوخ اهمیتلی. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا تلفردکی اینکیشافلاری و بؤلگهیه عکس اولونمالارینی آنالیز ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر آراشدیرما بؤلومو جمیل دوغاچ ایپکین موضوعیلا باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک ...
--------
سون بیر نئچه ایلدیر سوریهده و عراقدا تورکمنلرین یاشادیغی بؤلگهلر بؤیوک نیسبتده خارابایا دؤندو. باییربوجاقدان مندلییه قدر تورکمن جوغرافیاسیندا بیر چوخ یئرده تورکمنلر بؤیوک ظلملرله، قیرغینلارلا قارشی-قارشییا قالدیلار. عراقین ان بؤیوک محلی تلفرده بونون ان اهمیتلی نومونهلریندن بیری. موصول شهر مرکزینه 63 کیلومتر مسافهدکی تلعفرده اهالینین بؤیوک بیر حیسهسی تورکمن. بو سببله ده عراقلی تورکمنلرین ان اهمیتلی مرکزی موقعیتینده.
داعشین موصولو اله گئچیرمهسیندن سونرا 300 میندن چوخ تورکمن عراقین موختلیف بؤلگهلرینه (بیر قیسمی عراقین شمالینا اربیل، دوهوک، کرکوک کیمی شهرلره، بیر قیسیمی ده عراقین جنوبونا نجف، کربلا، بابل کیمی شهرلره) و تورکیه'یه (تخمینن 60 مین آدام) کؤچ ائتمک مجبوریتینده قالدی. 15 میندن چوخ تورکمن ایسه قاچا بیلمدیگی اوچون هله تلعفر ایچریسینده داعش تهدیدی آلتیندا یاشاییر.
عراقدا اؤلکه ایچینده کؤچ ائدن تلعفرلیلر چوخ جیدی پروبلملرله موباریزه ائدیر. گئتدیکلری شهرلرده یئرلی اهالی طرفیندن ایستی قارشیلانمادیلار. چوخ چتین شرطلر آلتیندا دولانیشیقلارینی تامین ائتمهیه چالیشسالار دا چوخو اکینچیلیک جمعیتینین عنعنوی خصوصیتلرینی گؤسترن تلعفرلی تورکمنلرین گئتدیکلری یئرلردکی حیاتا اویقونلاشما تامین ائتمهلری چتین اولدو. تلعفرلیلر بیر مدت کرکوکه ده سوخولمادیلار. سونراسیندا عراق تورکمن جبههسینین موختلیف فعالیتلری و تلاشلاری سونراسیندا گیریشلرینه ایجازه وئریلدی. لاکین اورادا دا تلعفرلی تورکمنلرین موجود ایمکانلاری چوخ محدود.
موصولدا عراق اوردوسو ایله داعش آراسینداکی چاتیشمالاردان قیسا بیر مدت سونرا بیتهجگی تخمین ائدیلیر. بؤیوک احتیماللا داعش یئرآلتینا و چؤل بؤلگهلرینه چکیلهجک. موصول مرکزدکی چاتیشمالار بیتدیکدن سونرا تلعفر داها چوخ گوندمه گلهجک. بو آندا تلعفرین ایچینده ایکی میندن چوخ داعش خادیمی اولدوغو تخمین ائدیلیر. تلعفرین ایچینده 15 میندن چوخ تورکمن ده باغلانمیش حیس بیر وضعیتده، اورادان قاچامیریق. بو سببله (موصول قدر بؤیوک اولماسا دا) تلعفری قانلی بیر چاتیشما دؤورو گؤزلییر.
تلعفره ائدیلهجک عملیاتین دقتله پلانلاشدیریلماسی مجبوری. عراق اوردوسو خاریجینده بیر گوجون تلعفره گیرمهسی بؤیوک پروبلملری دوغورور. تلعفرلیلر؛ حشدی شعبی و پ.ک.ک-نین تلعفره گیرمهسیندن حاقلی اولاراق ناراحاتلیق و قورخو دویور. حشدی شعبی تلعفره گیرسه یئنی مذهب ساواش چیخا بیلر. ترور تشکیلاتی پ.ک.ک ایسه تورکمنلر ایستیقامتلی اتنیک تمیزلیک پلانلاری ائدیر. وطنداشلارین قورونماسی و تلعفرده قانین آخماماسی اوچون حشدی شعبی و پ.ک.ک-نین تلعفردن اوزاق توتولماسی لازیمدیر.
عراقین موختلیف بؤلگهلرینه کؤچ ائتمک مجبوریتینده قالمیش تورکمنلر، تلعفره گیرهجک هئچ بیر خاریجی گوجو قبول ائتمهیهجکلرینی سؤیلهییر. باشقا بؤلگهلردن گلهجک هر هانسی بیر گوجون تلعفره گیرمهسینه قارشیدیلار. تلعفردکی مذهب چکیشمهلرین خاریجی گوجلر طرفیندن کؤروکلندیغینی اینانیرلار. تلعفردکی اوزلاشینین یالنیز تلعفرلیلر طرفیندن تامین ائدیله بیلهجگینی، چؤلدن گلهجک بیر گوجون تلعفره موداخیله ائتمهسی وضعیتینده تلعفردکی بارسین قورمانین و قورومانین مومکون اولمایاجاغینی وورغولاییرلار.
تلعفر بؤلگهنین ان ایستراتژی لوکاسیونلاریندان بیریسی. بلکه ده ان اهمیتلیسی. تلعفر، تورکیه اوچون ده بؤیوک بیر ایستراتژی اهمیته صاحب. موصولون گلهجگی یاخیندان ماراقلانان تورکیه، تلعفر موضوعسونو دا چوخ یاخیندان ایزلییر. تلعفر بؤلگهده تورکمنلرین سون قالاسی. آیریجا، تلعفر-سینجار آراسیندا قالان تورکمن کندلری سینجار بؤلگهسینه گئدن یولون ایدارهسینده ایستراتژی بیر اهمیته صاحب. بو سببله تلعفرده نه اولدوغو و نه اولاجاغی یالنیز تورکمنلر کونتکستینده دئییل سینجاری یئنی بیر بازا موقعیتینه گتیرمک ایستهین پ.ک.ک ترور تشکیلاتییلا موباریزه موضوعسوندا دا سون درجه اهمیتلی. بو سببله تلعفرده داعش سونراسی گئری چئوریلمهلر ساغلام بیر اوزلاشییلا ائدیلمهسی چوخ اهمیتلی. تلعفرین تورکمن کاراکتری کورونمازسا یاشاناجاق چاتیشمالار ایچیندن چیخیلاماز بیر حال آلا بیلر.
تلعفر، تورک ایمپراتورلوق دؤورونده ده چوخ اهمیت وئریلن بیر لوکاسیوندو. بؤلگهدکی ان اهمیتلی بازا اولاراق تلعفر گؤرولوردو. 1920-جی ایلده، عثمانلی ایمپراتورلوغونون داغیلماسینین آردیندان تلعفر عراقا باغلاندی. او دؤور اینگیلترهنین ایدارهسینده اولان عراقدا تورکمنلر، اینگیلیسلره قارشی چوخ بؤیوک بیر مقاومت گؤستردی. تلعفر، بو مقاومتین ان اهمیتی مرکزیدیر. بو سببله تلعفر یالنیز تورکمنلرین یا دا عراقین بیر ایچ مسئلهسی دئییل. عینی زاماندا تورکیه جمهوریتی اوچون حیاتی درجهده اهمیتلی بیر امنیت مسئلهسیدیر.
------
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر آراشدیرما بؤلومو جمیل دوغاچ ایپکین موضوعیلا باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک ...


text:
تورکییهلی بیزئسمن آجون ایلیجالینین "او سس چوجوکلار" لاییحهسی جزالاندیریلیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، او، بو بارهده "او سس تورکییه" یاریشماسیندا چیخیشی زامانی سؤیلهییب.
"دونیانین بیر چوخ اؤلکهلرینده - آلمانییا دا، هوللاندییا دا "او سس چوجوکلار" لاییحهسی وار. تنقیده معروض قالان یئگانه اؤلکه بیزیک. "او سس چوجوکلار" لاییحهسی چرچیوهسینده اوشاقلار بورا گلرک گؤزل گونلر کئچیردیلر. سیزلرله تانیش اولدولار. لاکین سونرا بیزه جزا وئردیلر. «بیزه نیه بو جزانی وئردینیز» سوروشاندا، تلویزییادا یاییملانان واختا اوشاقلارین یاتماسینین لازیملی اولدوغونو بیلدیردیلر. لاکین من چکیلیشلرین جانلی اولمادیغینی اونلارا بیلدیردیم. چوخ تعجبلندیم. بعضا بیزیم ختایا یئر وئردییمیز اولور، بونون دا قارشیلیغیندا جزامیزی چکیریک. بونلارلا من ده راضییام. لاکین «او سس چوجوکلار» لاییحهسینین جزایا معروض قالما سببینی هله ده آنلامیرام"، - دئیه آجون بیلدیریب.


text:
پانتومیم - سامی پاشازاده سزائی
پانتومیم
سامی پاشازاده سزائی(1936-1859)
هاسئکی طرفلرینده بیر چیخماز کوچهنین ایچینده تک دوران اوچ اوتاقلی بیر ائو، بیر مزار کیمی، سونسوز بیر سسسیزلیکله دولو ایدی. بیر اسکیمیشلیک و اونودولموشلوق ایچریسینده ترک ائدیلمیش حالدا قالیردی. چاتیسیندان قوپان بیر تاختا، دامیندان اوچان بیر کیرمیت، دیوارلاریندان دیگیرلهنن بیر داش ایللرجه دوشدویو یئرده قالاردی. هردنبیر چیرکین، قوجا بیر روم آروادی -جادوگرلره مخصوص دهشت و سوکونتله- چؤله چیخاراق ائوینده احتییاج دویدوغو وسایتلری ساتین آلار و تلم-تلهسیک ائوه گیریب ایتَردی. ائوین کیچیک باغچاسیندا دیوارا یاخین بیر بؤیوک آغاج، اییولون او قیزغین گونشی ایستانبولون بو طرفلرینی طاقتسیز بیر حرارت ایچینده بوراخدیغی زامان یارپاقلارینین آراسینا گیزلنمیش سرین بیر کولک یایماغا باشلایاراق او ائوین، او محلّهنین بیر بؤیوک یاشیل یئلپیگی کیمی هاوانی تزهلهیر و اونا بیر فراحلیق قازاندیراردی…
یازین بیر جومعه گونو، گون اورتاچاغی، بو ائودن، قولتوغوندا بوخچاسییلا چیخان بیر آدام، قاپیسینی ائعتینا و دیقّتله باغلادیقدان سونرا یولونا داوام ائتمهیه باشلادی. آرخادان باخیلینجا چیگینلرییله بئلینین گئنیشلیگی عئینی اولاجاق قدر کؤک اولان اوتوز اوچ یاشینداکی بو آدامین ائنلی، آنجاق چوخ قیسا قیچلاری اوزریندهکی یوکو ایستهدیگی طرفه آپارماق دا چتینلیک چکدیگی گؤرولوردو… بو اوزاق محلّهلرین تنها کوچهلرینده دوشونجهلی، غملی بیر شکیلده یولونا داوام ائدن بو آدام، خالقی گولدورمک اوچون گئدیردی…
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
جهان مطبوعات خلاصه لری
جهان مطبوعات خلاصه لری
جهان مطبوعات خلاصه لری
امریکا قوشمه ایالتلری ترکیش امریکان ویب سایتی: ترکیه نینگ حدودیده تروریزم دولتی گه اصلاً رخصت بیریلمه یدی
ملی خوفسیزلیک کینگشی اعلامیه سیده، بیر قطار متفق اولکه لرنینگ سوریه ده PYD-YPG ترور تشکیلاتی گه همکارلیک قیلمس لیکلری توغریسیده آگاهلنتیریلدی. اعلامیه ده " بیر قطار متفق اولکه لرنینگ سوریه ده PYD-YPG ترور تشکیلاتی گه بیرگن قورال و مهماتلرنینگ بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکانینگ قولیگه توشگن لیگی ترکیه نینگ بولرنی تورلی اتلر بیلن کوریلسه هم یینه بیر گروه ایکن لیگی توغریسیده قیلگن آگاهلنتریش میزنینگ حقلی ایکن لیگی تکرار تأیید ایتیگن دیر، دیب افاده ایایلگن. عیندمده ترکیه نینگ حدودیده تروریزم دولتی گه اصلاً رخصت بیریلمه یدی. PKK/PYD-YPG ترور تشکیلاتلری و داعش تشکیلاتی گه قره ته کوره ش دوام ایته دی دیب ایتیلگن.
انگلستان رویترز خبر آژانسی: ایردوغان 23-24 جولایده کورفز سفری اویوشتیرماقچی
جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، قطر بیلن کورفز اولکه لری آره سیده گی بحرانگه ییچیم تاپیش اوچون کورفز سیاحتی گه چیقه دی. جمهور رئیس لیک تامانیدن بیریلگن بیاناتده، زیارت لرنینگ 23-24 جولای تاریخلریده بولیب اوتیشی نینگ ریجه لنگن لیگی بیلدیریلدی. سعودی عربستان، عرب امیرلیکلری و مصر اولکه لری 5 جون ده ترور تشکیلاتلرینی تمویل قیلگن لیگی بیلن عیبلب قطرگه تحریم باشلتگن ایدیلر.
روسیه رسمی خبر آژانسی ریئا نوویستی: گاز پروم ییل نینگ باشلنغیچی دن بیری ترکیه گه گاز انتقالینی 22 فایز آرتیرگن
روس انرژی شرکت گاز پروم،2017 ییلی 1 جنوری 15 جولای تاریخلری آره سیده ترکیه گه گاز انتقالی توغریسیده اوتگن ییل گه کوره 22 فایز یوقاری الیب بارگن. بیاناتده ترکیه، جنوب و جنوبی اروپاگه گاز انتقالی کوپه یدی.
ایران رسمی خبر آژانسی ایرنا، قبرس مذاکره لری نینگ حل بولمه گن لیگیدن روم تامان مسؤل
قبرس مذاکره لری یینه حل بولمه دی. ترکیه یونان و قبرس نی جوده کوپ طلب قیلگن لیگی و مذاکره لرنی قیین قیلگن لیگی بیلن عیبله دی. قبرس مذاکره لری نینگ ییچیم سیز قالگن لیگی نینگ آرتیدن یونان اینیقسه یونان تشقی ایشلر وزیرینی مذاکره لرنی قیین قیلگن لیگی بیلن عیبله گن ترکیه یونان نینگ قبرس مذاکره لرینی نتیجه سیز قویگن لیگینی اورغوله دی. یونان ترکیه اوچون هیچ بیر شرط قبول بولمه یاتگن تکلیف بیلن کیلدی. یونان ترک عسکرلری نینگ قبرس نی شمال تامانینی ترک ایتیشینی اویله سه خطا قیله دی. چونکه ترکیه شمالی قبرس ترک لری نینگ خوفسیزلیگینی تامید ایته دی. بناً یونان نینگ بو ایسته گی منطق سیز دیر.


text:
حضرت زهرا (س) قێزی زینبه وصیّت ائدیر:
اجلیم یئتیبدی یاخێنلاشێب، آناوێن شهادتی زینبیم
گئدهجئک قوْناقدێ فاطمه، سن اۆچۆن بۇ ساعتی زینبیم
لحظات-ی-آخر عؤمر دیر، گل ائدهک بۇ منزلی بزم-ی-راز
اۆره گیمده کی سؤزۆ فاش ائدیم، ائشیدیب صحیفه-ی-قلبه یاز
آتا قارداشۇن ائوه گلمهمیش، بیر آز آغلایێب دانێشاق بیر آز
من اؤزۆم بۇ فاجعهدن دئییم، سنه سرسلامتی زینبیم
یئری واردێ آتشی؛ آهیمین ائده نرم؛ سنگیله آهنی
دۇرابیلمیرهم اجل اوْوچۇسۇ، ائله دام-ی-غمده یوْرۇب منی
ائویمین بؤیۆک قێزێسان قێزیم، ائویمه کفیل ائدیرهم سنی
آنانێن بؤیۆک قێزا رسمدیر، یئتیشهر نیابتی زینبیم
فلک ائتدی دائیمی کشمکش، منیله جفالی رقیب تک
قوْیۇرام حبیبیمی دیده تر، گئدیرهم وفالی حبیب تک
اوْلاجاقدێ قبریم ائوی نهان، بیلیرهم وطهنده غریب تک
دیریلیکده قدری بیلینمهیهن، نئیلیر جلالتی زینبیم
دئ گؤرۆم اوْ هانسێ عفیفهدیر، چکه غم بۇزاره حزینه تک
دۆشه بحر-ی-درد-وْ-مصیبته، دوْلانا شیکسته سفینه تک
دئمیشهم آتوْن منی دفن ائده، گئجهنین زامانی خزینه تک
گۆنۆزۆن کی دفن-ی-خزینییه، یوْخۇدۇ لیاقتی زینبیم
گئجه غوسل اوْلاندا وجودیمه، یۆزۆن اشگیله بوْیانار قێزیم
قێز اۇشاغێ سؤز یوْخ آناسێنێ، یارالێ گؤرهنده یانار قێزێم
اۇجادان ولی آنا وای دئمه، ائشیدهر آتوْن اۇتانار قێزێم
اؤزۆنه کفایت عم اوْغلۇمۇن ائدهر اؤز خجالتی زینبیم
اؤز ائویمده قوْیمادێ آغلایام، منی بۇ جماعت-ی-بیحیا
قاپێ یاندێرانلارا دینمهدی، دیزینی قۇجاخلادێ مرتضا
دئمهدیم عم اوْغلۇما چوْخ سؤز، دییهرهم پئیمبره جابیجا
یئرینه شیکایت ائدهن گرهک، یئتیره شیکایتی زینبیم
اوْ یانان قاپێم کیمی اوْلانێب یانا کاش خانهسی دوشمنین
گۆنۆزۆ قارا گئجه تک گئچیب، پوْزۇلا زمانهسی دوشمنین
دییه بیلمهدیم سیزه، نئیلهدی منه تازیانهسی دوشمنین
بدنیمده وۇردێغێ قمچینین هله وار علامتی زینبیم
آنادان یتیمه اوْلان قێزێن، هامییا مؤثّر اوْلار سؤزۆ
تؤکۆلهر هؤرۆکلهری چیگنینه، سارێ گۆل کیمی سارالار یۆزۆ
دوْلانار ائوی آناوای دییهر آناسێن گزهر گئجه گۆندۆزۆ
چوْبالار قفهسده کی قۇش کیمی، گئدهر ایستیراحتی زینبیم
دئمیرهم گئجه گۆنۆز آغلا یوْخ، غم-وْ-درد-ی-هئجریمه تاب ائله
یاسا گلسه شهر خانیملارێ، اوْلارا بۇ نوعی خیطاب ائله
آنامێ دئ قمچیلهر اؤلدۆرۆب، گلهنی سؤزۆ ایله مجاب ائله
سنه چون محوّل اوْلۇر بۇ گۆن، فدکین ویکالتی زینبیم
یانان آستانێمێ گؤستهریب، اوْلۇنان جفالری قێل بیان
باشێمێن بلاسینی شرح ائله، سوْرا قبر-ی-محسنی وئر نشان
اوْ خزان آپاردێغێ غۆنچه تک، یوْلا سال گلهنلهری باغرێقان
بیله هامێ دۆشمن-ی-بیحیا، ائلییهن جینایتی زینبیم
- چهارشنبه
- 17
- فرودین
- 1390
- ساعت
- 10:50
- نوشته شده توسط
- سعيد رضايي


text:
هر انسان عمرو بویو نفرلری سئچیب اونلارلا ارتباط قورمالیدیر. یولداش، حیات یولداشی، کورهکن، گلین، شریک و . . . سئچمک هر انسانین باشینا گلن سئچیملریدیلر. آما چوخ اولور کی انسانلار سئچدیکلریندن پشیمان و اونونلا ارتباطدا اولماقدان ناراضیدیرلار.
پشیمان شخصدن سوروشسان کی « بو قدر ناراضی اولارکن نهدن اونو سئچدین؟» معمولا بئله جواب وئرر: «اوّلدن بوجور دئییلدی کی. اوّللر چوخ ادبلی و خوش صحبت ایدی. یالان دانیشان دئییلدی و . . .» بو جوابلار گؤزو آچیق سئچیملرینده کیریخا بیلهجکلرینی گؤستریر. هله قالسین کی گؤزو باغلی و شیفتهلیکله سئچن انسانلار.
سئچیمین لاپ یاخشی اولماسی اوچون پیغمبریمیزدن (ص) نقل اولان بیر روایته باخاق.
ابن عباس پیغمبردن (ص) سوروشور: هانسی یولداش یاخشیدیر؟ پیغمبر (ص) بویوردو:
«مَنْ یُذَکِّرُکُمُ اللَّهَ رُؤْیَتُهُ وَ یَزِیدُ فِی عِلْمِکُمْ مَنْطِقُهُ وَ یُرَغِّبُکُمْ فِی الْآخِرَةِ عَمَلُهُ»
ائله انسان کی 1. اونو گؤرنده الله یادینا دوشهسن. 2. دانیشیغی سنین علمینه آرتیرا. 3. عملی سنی آخرته ترغیب ائلهیه. (اصول کافی، ج۱، ص۳۰)
پیغمبر بو درین سؤزلری ایله بؤیوک سؤزلری بیان بویورور. بویورمور اوزو گولر اولسون و یا مرتب اولسون بلکه مقابل طرفی تانیماق اوچون اساس آچارلاری اؤیردیر.
مرتب اولماق یاخشیدیر آما حقیقتین اؤلچوسو ظاهر دئییل. انسانین نه قدر ظاهری وضعی اللهین ذکری ایله سنخیتلی اولسا بیر او قدر قابل اعتماد اولار.
ایکیمینجی آددیمدا باخاجییوقی اونون علمی نهقدردیر. اونونلا دانیشاندا علمیمزه آرتاجاق یا یوخ. نیاز دئییل مقابل طرفیمیز علامه دهر اولسون بلکه سؤزلرینین علمه دایانماسی کفایت ائلر.
اوچومونجو آددیم مقابل طرفین عملیدیر. باخ گؤر عمللری فقط شخصی منفعت دالیسیجا گئدیر یوخسا آخرتی و جامعهنیده نظرده آلیر. جامعهنین و انسانلارین سعادتیندن دانیشماق چوخ راحت ایشدیر آما باخ گؤر عملده ده دئدیگی کیمی وار یا یوخ؟
بیر انسان سئچدیکلرینده بو اوچ مفهومو درین شکلده رعایت ائلهیه بیلسه سئچدیگی یولداشدان هئچ واخت پشیمان اولماز.


text:
ینگی قربانلر: روهینگیالیکلر
تحلیل و تیکشیروو
ینگی قربانلر: روهینگیالیکلر
اوزاق مدتدن بیری بیر اقلیت اتنیک گروهی، یورتداشی بولگن حاکم اولکه تامانیدن ترتیبلی روشده اولدیریلماقده، اویلری و شهرلری یاقیب یوباریلماقده. فقط گینه اویلری و شهرلری یاقیلسه ینه یخشی. انسانلر، باله لر، کیکسه ، خاتین- قیزلر دیمسدن یاقیب یوباریلماقده، یاکه قصاب پیچاقلری بیلن پرچه لنیب اولدیریلماقده. باله لر، کیکسه لر سووگه تشلنیب یوباریلیشی نتیجه سیده غرق بولماقده لر. برچه بو دهشتنی عملگه آشیرگن بیر دولت و دولت باشقرووی تامانیدن حمایه قیلینگن بودیست راحب، عسکر و تینچ اهالیلر. اولدیریلگنلر ایسه روهینگیا لیکلر ایمس، انسانیت نینگ خودّی اوزیدیر.
باشده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی بولیب بوتون خلق ارا تشکیلاتلر بو قتل عاملرگه قرشی جیم-جیت قالماقده. روهینگیا لیکلر مسلمان بولیشلریگه قرهمه سدن اونلب اسلام دولتیدن هم بیر رئاکسیون کورسه تیلگنی یوق. فقط گینه تورکيه جمهوریتی جمهور رئیسی رجب طیب ایردوغان بو قتل عامگه عصیان ایتدی و دنیانینگ کون ترتیبیگه کیلتیردی.
فقط گینه انسان حقوقلری ایمس، اطراف- محیط و انسان حقلری موضوعسیده جوده سیزگیر حرکت قیلگن اروپا اتفاقی اولکه لری نینگ برچه سی بو وحشتگه اعتبارسیز قالدی.
اروپا و غرب نینگ برچه انسان قدریتلری تخمیناً 35 ییلدن بیری، ینه غرب عالمی تامانیدن یوق قیلیندی. و ایندی غرب نینگ قولیده هیچ بیر دلیل قالمه دی. قچان که غرب و اینیقسه اروپا اتفاقی « انسانلرگه، دیموکراسی» دیسه، برچه بونینگ تگیده اقتصادي بیر منفعت نینگ بارلیگینی توشونه دی.
اوشبو اچچیق حقیقتنی وجدانی یوقلمهگن غربلیکلر هم جوده یخشی بیله دیلر.
غرب، اوز قدریتلرینی توگهتیب اوزینی یوق قیلگن بیر مدنیت صفتیده تاریخده جای آلهدی. و قورقه من که بیز بو بحراننی کوره میز.
غرب، چارک عصر آلدین اروپا نینگ مرکزیده بوسنی و هرزگوین ده صربلر تامانیدن قیلینگن قیرغینگه کوز یومیب اوز اولیم فرمانینی امضاله دی. سونگره لیبیادهگی ایچکی اوروشده گی اسلوبی. و البته که عراق و افغانستاننی حقیقتگه تیانمهگن ادعالر بیلن اشغال قیلیشی، غربگه بولگن ایشانچ نینگ یوق بولیش نقطه سیگه کیلتیردی. عرب بهاریدهگی اسلوبی بیلن ینه بیر بار امیدلرنی پوجگه چیقردی.
دموکراتک میتود بیلن مصر خلقی کوپچیلیک بیلن سیلنگن محمد مرثی نینگ تونتریلیش واقعه سیده حربي تونترووچیلردن ینه دور آلیشی، غرب ارزشلریلری نینگ آخرگی باسقیچی ایدی فکریمچه.
تورکيه ده هم دموکراتیک میتودلر بیلن سیلنگن جمهور رئیسنی تونتریشگه حرکت قیلگن حربي تونترووچیلرنی حمایه قیلیشی، ایکّی خیل یوزینی یقّال کورسه تگن سونگگی واقعه ایدی. تورکيه ده حربي تونتریشگه تشبث قیلگن عسکرلر، یوزلب تینچ اهالینی اولدیرگن، مینگلبینی ایسه یره لهگنلر ایدی. غرب عالمی و اروپا اتفاقی، اوشبو تروریستلرگه قوچاق آچگن، برچه قاچقینلرگه امتیاز بیرگنلر. بوگون عینِ غرب روهینگیا دهگی دهشتگه هم اعتبارسیز قالیشی ایندی هیچ کیمنی غضبلنتیرمه یدی. چونکه انسانلر ایندی بیله دی ک دموکراسی، تینگلیک، انسان حقلری، اخلاق کبی توشونچه لر، غرب اوچون فقط گینه منفعتلری اوچون ایشله تیلگن بیرار واسطه دیر.
روهینگیا ده یوز بیرگن اصلیده سوريه، عراق ، لیبیادهگی وکالت اوروشی نینگ بیر نمونه سی دیر.
غرب عالمی نینگ اینگ کتّه حربي و اقتصادي کوچی، چین نینگ اقتصادي بیر کوچ صفتیده یوکسه لیشینی و ایپک یولینی حیاتگه تطبیق ایتیشیگه توسیق بولیش.
دنیا نینگ دینگیز تجارتی نینگ یریمیدن کوپراغی آراکان بوغازیدن اوته دی. آراکان بوغازیگه حاکم بولگن منطقه چین گه بارگن نفت و گاز نل پیپ لرینی اساسي یولی. چین اوچون جوده مهم بولگن بو ایکّی انرژی پیپ نل تهلکه ده بولیشی، چین اقتصادیاتی گه سلبی تأثیر قالدیرهدی.
بو پیپ نل، روهینگیا دن اوتماقده. و میانمار دولتی، مستقل لیگینی قازانگن کوندن بیری، روهینگیا مسلمانلر اوستیده، هر تورلی باسیم و شدّت تطبیق ایتیب کیلماقده. فقط 2010 دن بیری اوشبو باسیم، قیرغین و اتنیک تازه لشگچه باردی. شدّتنی آرتتیردی و آنیدن آچلیک بیلن دوچ کیلگن روهینگیا ده زمانوي و جوده قیمت قوراللر بیلن جهازلنگن بیر ترور تشکیلاتی اورته گه چیقدی. بو ترور تشکیلاتی سوزده روهینگیا لرنینگ حقلری اوچون کوره شه دی. فقط قیلگن هر حرکتی، روهینگیا لرگه اولیم و سورگون صفتیده اورتهگه چیقدی.
چین نینگ مهم انرژی پیپ نلی و دینگیز تجارتی نینگ 80 فایزیگه یقین بولیمی آراکان بوغازیدن اوتماقده، بو اولکه نی تهدید صفتیده کورگن اقتصادیاتلرگه ینگی چاره تدبیرلر تاپیشگه حرکت قیلدی.
افغانستان و عراقده گویا عاموي قیرغین قوراللرنی برطرف ایتیش اوچون باستیریب کیرگن غرب عالمی کوچلری نینگ مقصدی جوده فرقلی ایکنی معلوم بولدی. اتوم و قیرغین قورال بولمهگنی معلوم بولگندن کیین غرب عسکرلری هنوز بو اولکه لرده نیمه گه توختب تورگنینی تدقیق قیلگن بیر ضیالی نینگ بولمسلیگی عجیب ایمس می؟
1991 دن بیری غرب نینگ یقین شرقده باشله تگن وکالت اوروشی افسوس آسیاگه سراحت قیلدی.
امید قیله من میانمارنینگ دولت عقلی غالب بولر کیریب قالگن گِردابدن اوزینی قوتقرر.
روهینگیا لیک مسلمانلرگه قتل قیرغین عملی قیلینیب منطقه نینگ خوفسیزلیک، اتنیک و سیاسي خریطه سینی اوزگرتیریش نیتنی کورسه ته دی. بو واقعه لر فقط گینه روهینگیا لیکلر بیلن چیکلنیب قالمس. امید قیله میز دنیا اوشبو افلاس وکالت اوروشیگه ینه کوپراق واسیله بولمس.


text:
تخار ولایتیده قوریش ایشلری قندی کیچماقده
تخارولایتی نینگ مرکزی تالقان شهرینی سککیز ولسواللیک بیلن باغلاوچی یول نینگ قوریش ایشی قریب ایککی ییل آلدین باشلنگن اما قیر توکیلگن یول نینگ اکثرقسمی قیته بوزیلگنی اهالینی شکایتلریگه سبب بولگن.
قریب یوز ایگرمه کیلومتر اوزون لیگی بولگن اوشبو یول نینگ قیته قوریلیب کینچه لیک قیر توکلیشی ایککی ییل جریانیده توگه یشی ریجه لنگن ایدی.
اما شو قدر زمان اوتیشی بیلن فقط گینه اوشبو یول نینگ اون بیش کیلومتری قوریلگن وخلاص، باشقه تماندن ایسه اهالی قیر توکیلگن یول نینگ بیرنیچه آی اوتیب اوتمس قیته بوزیلگنیدن شکایت بیلدرماقده لر.
تخار ولایتی نینگ اهالیسی یول نینگ اساسی بیرشکلده قوریلمه گنینی قتیغ قاره لب، بوخصوصده دولت ملازملری و یول قوروچی شرکتی نینگ مسوول دیه بیله دیلر.
عینی حالده اهالی یول نینگ اوته تارلیگی باعث کونده لیک بیرنیچه ترافیکی حادثه یوزبیریب کیله یاتگنینی تاکیدلیدی.
معلومات لرگه کوره سککیز ولسواللیگینی باغلاوچی یول نینگ قوریش ایشی نیچه بولیمگه اجرلیب اوچ خصوصی ایچکی یول قوروچی شرکتلر بیلن بیتیم امضالنگن.
اهالی ایسه اوشبو شرکت لرنینگ دولت بیلن بولگن کیلشوو اساسده ایش قیلمه یاتگنیگه عیبلب، دولت نینگ بوخصوصده جدی اعتبار قره تیشینی طلب ایته دیلر.
تالقان شهریدن بهارک ولسواللیگیگه چه بولگن یول نینگ قیر قیلیشنی قرارداد قیلگن بادغیس ناملی یول قوروچی شرکت مسوللریدن، انجنیر رفیع اهالینی شکایت لرینی توغری دیب اساسی معما باشقه چه بولگنینی اورغولیدی.
اونگه کوره قوریله یاتگن اوشبو یول نینگ اوچینچی درجه لی اسفالت له نیشیگه کیلیشیلگندیب، قیرتوکیلگن یول نینگ اوچینچی درجه لی قیر توکیش معیاریگه ماس لیگینی ایته دی.
عینی حالده رفیع جنابلری قوریله یاتگن یول نینگ دولت مسووللری تمانیدن تیکشریلگنینی ایتیب بوخصوصده دولت نینگ راضی ایکنینی تاکیدلیدی.
عامه درامد وزیرلیگی نینگ شمال شرق بویچه مسوولی انجنیر فریدون نینگ ایتیشیچه اوشبو یول نینگ بوزیلگن جایلرینی اینگ آز بیرییلگه چه قیته قوریلیشی اوشبو شرکت ضیمه سیگه قوییلگن.
شونگه قوشیمچه قیلیب فریدون جنابلری اهالی تمانیدن بولگن شکایتلرنی هم اساس سیز ایکنینی ایتگن.


text:
"افغانستان عیاللر اوچون اینگ خطرلی منطقه"
رویترز تامسون تشکیلاتی نینگ چیقارگن حساباتیگه کوره، افغانستان عیال لر اوچون دنیا ده گی اینگ خطر لی منطقه لردن سنه لگن.
اوشبو حسابات ده ایککی یوز دن آرتق جنسی مسآله لر بوییچه ایش آلیب باره دیگن متخصص لر اقتصادی قیین چیلیک لر، ساغلیک معما لری و زوره وان حال لری کوزگه کورنرلی درجه ده بولگن ممکلت لر عیاللر وضعیتی حقیده اورگنیش گن لر. اوشبو حسابات ده افغانستان، پاکستان، کنگو، هندوستان و سومالیامملکت لری خاتن قیزلر وضعیتی یامان لیگی گه بیرینچی، ایککینچی، اوچینچی، تورتینچی و بیشینچی اورن لرگه قرار تاپگن. شونینگ دیک، مذکور حسابات، افغانستان عیاللر اوچون عموما اینگ خطرلی مکان حساب لنیشینی بیان ایتگن اما عیاللرگه قرشی زوره وان لیک، ساغلیک و اقتصادی امکانیت لردن چیگرلنیش حالت لریگه علهیده اعتبار بیرگن.
مذکور حسابات افغانستانده، عیال لر گه قرشی زوره وانلیک، ساغلیک کمچیلیک لری، وکم بغللیک اوشبو مملکت عیاللریگه اینگ یامان وضیعت نی ایجاد ایتگننی ایضاح له گن.
"عیاللری تغیری" دیب ناملنگن تشکیلاتی نینگ رئیسی انتونیلا نوتاری گه کوره، دوام ایته دیگن نا تنچ لیک لر، ناتو کوچلری نینگ هوا هجوم لری، همده عملی بوله دیگن موجود فرهنگ و عنعنه لر افغانستان نی عیال لر اوچون اینگ خطرلی مکان گه ایلنتیرگن.
خانم نوتاری نینگ ایتیشیچه، آوازینی چیقاریب، اوز حق حقوق لری اوچون کوره شگن عیاللر تحدید بولیب و یا هم اولدیریلگن لر.
عیندمده، رویترز تامسون بنیادی نینگ رئیسی مونیگا ویلا گه کوره، زوره وان لیک کبی سیزیلمس خواطر لر بمب، تاشلش، جنسی تجاوز و قتل کبی مشکل لر خواطرلری بیلن برابر دیر.
مذکور حسابات، افغانستان عیاللر اوچون عموما اینگ خطرلی مکان بولگنی یانیده زوره وان لیک، ساغلیک و اقتصادی حالت لرگه کوپراق تاکید له گن.
حساباتگه کوره، افغانستانده آنه لر اولیمی یامان احوالده، عیاللر ساغ لیک امکانیت لردن چیگرلنگن، اولرنینگ هیچ قنده ی اقتصادی حقوق لری کوزگه توتیلمه گن.
اوشبو حسابات ده ایککی یوز دن آرتق جنسی مسآله لر بوییچه ایش آلیب باره دیگن متخصص لر اقتصادی قیین چیلیک لر، ساغلیک معما لری و زوره وان حال لری کوزگه کورنرلی درجه ده بولگن ممکلت لر عیاللر وضعیتی نی اوقیگن لر.
افغانستانگه قوشمچه، پاکستان ناموسی قتللر و جبر بیلن تورموشگه چیقاریش کبی حالت لر گه بیرینچی اورنگه قرار تاپگن.
مذکور حسابات بوییچه، کنگو و پاکستان عیاللر وضیعتی نینگ یامان لیگی ده افغانستان دن کیین ایککنی و اوچینچی اورن لرگه قرارتاپگن.
قیز باله لرنی اولدیریشی و عیاللر تجارتی بوییچه هندوستان تورتینچی اورنگه قرار تاپگن. شونینگ دیک، سومالیا هم بیشینچی اورنگه قرار تاپگن