text:
میرزاعلی اکبرطاهیرزاده(صابیر) نین یازدیگی بیر حکایه
یازیا آلان:علی.ب.تورک
آذربایجان ساتیریک شعیرینین بویوک داهی اوستادی میرزا علی اکبر طاهیر زاده(صابیر) ین «میدانه چیخیر»آدلی حیکایه بواولوشاعیرین نثر یازیلاریندان بیریسی دیر .صابیرین شعرلری اوزرینده بوگونه کیمی بیر چوخ تدقیق اولوندوقی حالده نثر یازیلاری آزاراق تانیندیقیندان ایتگین و گوزلردن ایراق قالمیش.آشاغیدا کوچوک حیکایه بو بویوک شاعیرین نثریازیلاریندان بیرسی دیر کی «کلیات هوپ هوپ نامه »کیتابیندان 1320 –نجی ایلده تبریزده باسیلمیش کیتابدان آلیناراق ؛اورژینال شکلینده وئریلیر.صابیرین شعر ساحه سینده یاراتدیقی یئنی چیلیق ،نثریازیلاریندا دا گورمک مومکوندور.خاطیرلاتماق گرکیر یازینی اورژینال وئریلماقیندان منظور او دوورانین یازی اوسلوبی و تورک یازیسی نین او دورانلاردا یازیسی تانیماق آماجی نظرده آلینیب.
میدانه چیقور…
محمود،معنوی بر تربیه نک..بر تربیه دینیه نک آغوش حمایه سنده بویوموش؛حیات اختماعیه ده کی تلخی ؛خودکامیدن ذره قدر نصیبه دار اولموش ایدی.او،حیاتنی کوینک گوزل طاغلری..مشه لری..چمنلری..صولری اراسیندا بویوتمش معیشتک،ذوقک،خص.صیله عالم جدیدک..عصرترقینیک تکاملندک خبری یوقدی..او الهک یولده سیحه بی حدودینی چکمگدن باشقه بر مشغله بیلمزدی..انسانیتک ؛مملکتینده؛تازه آدی تازه صداسی هنوز ایشیدیلمگه باشلادیغی وقت؛محمود ؛استغراق خاموشی ایچنده تجلیات طبیعیه سنک اشعار متصوفه سی ایله دمگذارایدی……
گوزل طاغلر..گوزل چمنلر..گوزل صولر بونلر هپ طبیعتک وسائط الهامی در،هرروح اوز،نصیبه ارشادینی اونلردن آلار..محمودده طبعتدده کی الهامات متعالیه سنی او گبی شیلره مجلوب گورییوردی..وطنک یکی یکی سوزلرینی ایشیدکجه..ملتک نوع عمیقنی گوردکجه فطرتنده مر کوز اولان حس آتشین، انشعاله باشلادی.اولدن وطن و ملت قایغوسی یادینه کلمزکن ایندی وطن.. ملت فریادلرینی عیوقه چیقارییوردیووفقط،چه سود ؟نه بوفریادی ایشیده جک جماعت نه ده بو حسیاتی آ کلایه جق ملت واردی؟…
بو حسیات تصوفک ،تصوف دگل ؛حسیات تعصب و جهالتک ایچینده یاشایه- مامق امکانی باش گوستردی.ظلام ایچینده نور؛شبپره طبعان بشریت ایچون اک بی انصاف دشمندر.محمود ده اویله اولدی..اوزاوداسی اوزاقرباسی ..اوز عائله سی اونک خصم جانی اولدیلر..اوده اوز جگرپاره لرین بواوغورده علم ..حریت،انسانیت..مدنیت اوغورنده فدا ایتدی..اغتراب ایتدی..اوز محیط اجتماعیسنده برجه مصدرعرفان و مدنیت بیلدیگی(…)یه کلدی..او آرتیق اوراده راحت ایدی مسرورایدی..مسعود ایدی..اونی یوزینه قارشی تکفیر تلعین ایتمیورلر..اونک حریت فکریه سنه ..آثار قلمیه سنه جبرایله ایتمیورلردی..هر کاه که اونک شهرنده کی رفاه معیشتی یوقدی،فقط سعی قلمی ایله ..ناموسلی..غیرتلی آدیله ادبیات مبیه سی آراسینده برموقع ممتازکسب ایتمشدی..اویازییور چالیشیور بشریته مرحمت..شفقت گوسترییوردی؛بولندیغی یرده برافکار جدیده دارالعرفاننده اشغال ایتدیگی موقع تدریسی اونک گذارش حیاتنه خادم اوله جقدی.ایندی حر،آسوده برفکره مالک؛مستریح!
***
پرستشکاری بولندیغی حیات مطبوعاته ده برکره داخل اولسه؛آرتق،مورانه اولسه ده ایده جگی بوخدمتله ذوق معنویسنی تطمین وجداننک غلیاننی تسکین ایده جکدی.اویله اولدی.یقندن طانیدیغی برغزته نک علمله سی صره سنه گیردی،مطبعه نک پریشان وقسوت انگیز حیاتنی داها بیلمه ن بو آدم اک آز اجرت خدمتله فخورانه چالیشیوردی.«روحم؛بوسعیدن محظوظدر؛گوج اولسه ده دوام ایده جگم چونکه غایۀ املم ملته خدمتدر!»دییوردی او؛اعضای مطبوعاتک سیاناهیسنه حرمت..محبت گوستردی.اونلری مصلح انسانیت بیلردی..اونلری اقدس اوامر الهی اولان :بنم عندمده ان بیوک احسان بیزالبشر تأمیزصلاح وسعادت خائم اولانلرک قوللغیدر!فرماننی اجرایه کوکل بیلردی.
فقط هیهات؛تصادف اونی اویله آلداتدی که بوتون غیظ قلبیسی بر آنده مدهش بر قوه مدخره گبی پاتلادی…..غزته نین مدیری خلقاً عادی؛طبعاً دنی؛وجداننی منفعت شخصیه سی اوغرنده پایمال برساخته کاریدی…
اوهیچ بر وقت اینانمیوردی که بویله بروجدان بویله عادی بر لئامت مطبوعات ملیله سنک برعضومهمنده بولونسون؛لکن گرکدی که بوحقیقتی لایقیله اوگرنسون؛پرستشکاری اولدیغی بوصحائف مطبوعاته بویله آلچق و مخرب برمیقروبک نه صورتله یاپشدیغی اوگرنمک ایسته یوردی.برگون وظیفه سیله مشغولدی..مرتب لردن برینک شکوای متظلمانه سنی ایشیتدی.تاثری آرتدی رقت شعری هیجانه گلدی.تازیانه آتشبار اولان خامه جوالندن غیر اختیاری برقاچ مصراع دوگولدی..پک آجی ایدی.اوزی ده آغلادی..دها متیقظ..دها مراقلی برصورتده تدقیق محیطه باشلادی..اوح پک برباد!پک ملعونبرحیات..هرکس نفرت ایدییور..شخصاًمعروفی اولان هرکس اونی منفور..لئیم..عادی بیلیور..فقط هیهات؛برورقه مطبوعانک صاحبی..افکارعمومیه نک شخصاً طانیمادیغی بوچهره سیاه شیطنت حالا اورته ده طولانیور..یاشایور..
محمود داها زیاده تدقیقاتده بولوندی..اوح..ایشیک ایچینه گیردیکجه ملوث بو آدم انسانیت؛ممعارف؛وطن دشمنی ایمیش!بروسیله اتحاد و اتفاقک پریشانی و اضمحلالنه ده سبب اولویور..اودارالتحصیلک تکاملی آراسینده اوینادیغی روللریله انقراضنه ده بادی اولمش…بوتون هئیت تعلیمیه اونی تامین ایتمش.
داهاداها …..اوت او حتی یکی اویانان و بویکی لک اوغرونده باشلرویرن…قانلردوکن برملتک افرادمعصومه سی آراسیندا ده اختلاف صالیور وبولانیق سوده بالق آولایه جن؛آرتیق هر طرفدن اوزینه قارشی چ.ریلان انتظار استکر اهک اوکنده فساد ایله تامین معیشت ایده جک..ممکن اولورسه یاشادیغی مملکتک قانون استیدادینه مراجعت ایده رک کندسیندن ماتدا بوتون مطبوعات موجوده نکسدینه چالیشه جقمیش!!
هیهات هیهات برغزته مدیری..بویله بردنی بویله برناموس اولسون!محمود بر درلو فکیرینه بوحالی صیغدیرمیوردی..ومطبوعات ایچینده بویله بر لونک افکارعمومیه یی؛ملتی آلداته رق لکه له دیگمه تجمل ایده میوردی.
نهایت ایشک میدان ثبوت و علنیته چیقمسی ،اوت بورزیل مخلوقک بومضر بشر پارچه سنک یورق اولمسی گرگدی..
محمود ذاتاً بشریتک ردای دین آرقه سنده عاجز؛سفیل،بی ادراک مخلوقلری حیله و ریا ایله اغفال ایدن آباء استبدادک هپسی تلعین ایده رک چکیلمیشدی.
شیمدی ده غیرت وطنیه ؛حمت ملیه نک کرسی خطابتی..صحیفه تبلیغی محترم برواسصه ارشاد اولان غزته نک ده پرده نفاق و شقاق اولمق اوزره استعمال ایدلدیگنی گورنجه بوسبتون جهان ده شایان اعتماد برشی اولمدیغینه قائل اوله جقدر.
فقط عمرینک اوچده ایکیسی برعمای جهل ایچینده کچیردیگی حالده اواخر ایامده،خیالنه عاشق اولدیغی مدنیتک انوار فیضافیضیندن بی نصیب اولمق برانتحار معنوی دن بشقه برشی دگلدی.تحمل ایده بیلمدی.دروننده برحزن یتیمانه طوغدی وجهاً مرارت قبیله سی گورولمیان بو آدمک گوزلرینده شیمدی سونک یورغون برشعله نفرت فیشقرییوردی. انسانلرده بوحال نادراًگورونور لکن بو گبی علائم وجهیه اویله درین اسرار روحیه نک ترجمانی اولور که بونی محسوسات مادیه ایله تبلیغ و افاده غیر قابلدر.بوگبی انفعالات معنویه اثناسنده آرزو ایدیلان هر شی صمیمی در..حقیقی در عادتاًاجابت قبول عندالله محقق اولان خلوص نیت ایشته اوحالک وجودی دیمگدر.خشوع و خضوع روح بویله برهیجانک اعصابی تحریک ایتمیشدی باشقه برشئی دکلدر.
***
ادارنی ترک ایتمگه قرار ویردی که دهشتی او آنده وجودینی صارصدی..دماغینده براختلال ذهنی حصوله گتیردی.معیشت نفسی دگل اعاشه عیاله ..کوچوک ..معصوم بر جه جگ یادگار حیاتنک نشته استقبالی گوزونک اوکنده تجسم ایدی ویردی.
بوینی بوکولدی.بدنی دونمش بر جسم گبی یوردی.
اوت؛اورادان آلاجغی اجرتک گونده لک حصه سی مدیرک آنجق بر چای صرفنه تقابل ایتدیی حالده بوقناعت صابرانه استحقاراًکندیسنه ایدیلان معامله بی شعوره ده بوکمگه مجبور ایدی.
شاعرحیاتک بویله مهلک برضربه سنه شمدی یه قدر داها تصادف ایتمه مشدی.
بوتصادف اونک قلبنده بر اعتماد اویاندیردی.بواعتماد اوزینه ظلمی اعتسافی رواگوره نک مقرر اضمحلالی ایدی.بو حس قیل الوقوع روحنه تسلی بخش اولدی.گوزلرنده حصول املدن متولدبرشعله انتقام پارلادی.ینه سوندی..وطننده ملوث ده اولسه برجزء مطبوعاتک محوی سروریتی صیندیردی.
یشقه برادارهیه انتشایه قرارویردیگی وقت؛متردد ایدی؛قبولی مشکوک ایدی.مراجعت ایتدی.ناامید بررجعت بروسیله قهر داها چیقدی.اک زیاده مضهر امن و اعتماد اولدیفی سجایای مقبوله ده ینه بر حاکمیت متعبد آرزوسی استشمام ایدییوردی.اغبرار درونی گیتدیکجه تزاید ایدیور.هر گون بلکه یوزلره بیت سویله جک قدرایتی اولدیغی قریحه ابداعی شمدی تالمات درونیه سی تفسیر ایده جک بر کلمه بولمقدن عاجز ایدی.
چیلدیرمیش گبی سوقاغه چیقدی،بتون سوقاقلرده برولوله معیشتک های و هوی وشماتتی بیننی صارصدی،گورویور..مجمع انام اولان محال بر سمای مضی آلتنده الکترقله نورلانمش سورشبانه حالنده گورونیورایدی.
موزیقه باندوسنک وقور و محقر آهنگ روحنوازس تبدیل حسیاتنه یاردم ایتدی.اوزموقعی ایله محیطنده کی بو جماعت شبستانی مقایسه یه باشلادی.
هر کس یوزنده براثرسروروار؛گولویورلر،اوینیورلر..قوشویورلر..آشنالرآحبالر بربرینی ایتسام مودتکارانه لریله سلاملایور.تک برجه تک اوزی فکری در؛آرتق شمای الهاماتنده بر طلوع محتشم دوغمیور،آفاق حیاتی معیشتک قره بولوطلری آلتنده گورونمز اولمشدی.
گنیش«ملت باغی»تک منتظم خیابانی آلتنده طالغین ،طالغین قادینلرک انظار دلپذیری اونی جذب ایده میوردی؛کندی کندینه گزییوردی.هربری برسودای مغرورک حاکمی عد ایدیلان تصویر حاله موافق برکلمه بوله مدیغنه پک متاثر ایدی.
باغک هجرا بر گوشه سنه گیتدیگندن خبری یوقدی،برالک اوموزینه طوقندیغنی اویقودن آییلرجه سنه برتهالکه حیس ایتدی.
– حضرت !بوپریشان افکارنه؟دنیانی گورمیورسک که!!..
دئین رفیقینی بوغازنده طیقلان بوغروق برصدائیله سلاملادی.
ارقه داشی دیمشدی که:
– سنک کی ایشی بیتردی..آرتق غزته چیقمیور..
– عجب نه اوچون؟
– نیچون اولاجق آرتق بوتون حیثیت ملوثه سنی هرکس طانیور..ذاتاً..دن پارده هیچ کسه چاتدیره میورکه..
آرتق ایندی یه قدربوتون بوبی نوا ملتک مقدراتنه طالعنه برپئیس لکه صالان افعال ملوثه«میدانه چیقور…»وداها بوقویون سوروسنه بکزیان انسانلرک جیوانیتی ابدی قالمه جق که البت:
«ظالملربرگون دیدیرر حضرت اله!»
قایناق:
کلیات هوپ هوپ نامه- صابرطاهرزاده نک اثری –ناشری طاهرزاده –هلال ناصری کیتابخانا نشری-تبریز1320


c: text/html

text:
بئلل ایفلیجی
بئلل ایفلیجی، اوز سینیرینین (نئرووس فاجیالیس) — پئریفئریک ایفلیجیدیر.اوز سینیرینین پئریفئریک ایفلیجی اولان خستهلرده بیر نئچه گون عرضینده آلین دا داخیل اولماقلا اوزون بیر حیسهینین - اونیلاتئرال - ایفلیجی اینکیشاف ائدیر. همین خستهلرده دیگر نئورولوژی پوزونتولار عادتاً موشاهیده ائدیلمیر. سیمپتومار عادتاً ایلک هفته عرضینده زیروهیه چاتیر و نؤوبتی هفتهلر و بیر نئچه آی عرضینده تدریجهن آرادان قالخیر. بئلل ایفلیج دیابئتی اولان خستهلر آراسیندا داها چوخ یاییلمیشدیر. اوز سینیرینین پئریفئریک ایفلیجینه ایستهنیلهن یاشدا اولان خستهلر معروض قالماسینا باخمایاراق، بئلل ایفلیجی ۳۵-۴۵ یاشیندا اولان خستهلرده داها چوخ یاییلمیشدیر. عومومیتله، اننوی اولاراق بئلل ایفلیجی ایدیوپاتیک بیر خستهلیک کیمی قبول ائدیلسهده، اونون تیپ ۱ هئرپئس سیمپلئس ویروسو (هسو۱) ایله باغلیلیغی بیر چوس هئساباتلاردا اؤز عکسینی تاپمیشدیر. مووافیق حساب ائدیلدیکده، خستهلرین دیابئته و لایم خستلیینه (بوررئلیا بورقدولفئری باکتئرییاسی ایله اینفئکسییا) موایینهسی ده آپاریلا بیلر. بئلل ایفلیجینین ان چوخ یاییلمیش قیسا مدتلی آغیرلاشماسینا گؤز قاپاقلارینین تام باغلانماماسیدیر کی، بو دا گؤزون قوروماسینا و کورنئانین زدهلهنمهسینه سبب اولا بیلر. اوز ازلهلرینین دایمی ضعیفلیگی و ازله کونتراکتوراسینین اینکیشافی بئلل ایفلیجینین داها آز موشاهیده ائدیلهن اوزون مدتلی آغیرلاشمالارینداندیر.تدقیقاتلار گؤستریر کی، بئلل ایفلیجینه توتولموش خستهلرده اوز سینیرینین فونکسییاسی ۷۰-۸۰% خستهده ایسپونتان برپا اولونور. لاکین، خستلیین ایسپونتان آرادان قالخماسینا باخمایاراق، خستلیین سیمپتوملارینین باشلاندیغی گوندن ائیتبارهن ۷ گونلوک آسیکلوویر و یا والاسیکلوویر پرئپاراتینین قبولو توصیه ائدیلیر. آنتی-ویروس پرئپاراتینین قبولو هم خستهلرین تام نورماللاشماسینی تئزلشدیریر، هم ده اوز سینیرینین فونکسییالارینین تام برپاسی احتیمالینی آرتیرمیش اولور. اوز سینیرینین پئریفئریک ایفلیجی و یا بئلل ایفلیجی - اوز سینیرینین ایدیوپاتیک کسکین پئریفئریک ایفلیجیدیر و اوز ازلهلرینین ایفلیجینه سبب اولور. اوز سینیری هم ده گؤز یاشی (لاجریمالیس) و توپورجک وزلرینی ایننئرواسییا ائدن، دیلین اؤن اوچده ایکی حیسهسینین داد تومورجوقلارینا هیسسیات لیفلری وئرن پاراسیمپاتئتیک لیفلردن عبارتدیر. بئلل ایفلیجی اونو ایلک دفعه تصویر ائدن، هابئله اوز سینیرینین آناتومییاسی و فونکسییاسینی ایضاح ائدن سئر چارلز بئللین (۱۷۷۴-۱۸۴۲) شرفینه آدلاندیریلیب. بئلل ایفلیجی ایلده تخمیناً هر ۱۰۰.۰۰۰ نفردن ۱۵-۳۰ نفرده قئیده آلینیر و کیشی و قادینلاردا یاییلماسی درجهسی عینیدیر. بئلل ایفلیجی دیابئتی اولان و هامیله قادینلاردا داها چوخ راست گلینیر. بیر دفعه بئلل ایفلیجی کئچیرمیش خستهلرده، اونون تکرارلانماسی ریسکی ۸%-دیر.عومومیتله، اوز سینیرینین ایفلیجی بیر سیرا سببلردن یارانا بیلر. قولاق و یا پاروتید توپورجک وزینین (مس.، خولئستئاتوما، توپورجک وزینین تؤرهمهلری) ایستروکتور پاتولوگییالاری اوز سینیرینین کومپرئسسییاسینا و ایفلیجینه سبب اولا بیلر. پئریفئریک سینیر ایفلیجلرینین دیگر سببلرینه ایسه قیئن-بارئ سیندرومو، لایم خستهلیگی، اورتا قولاغین اوتیتی، رامزئ-هونت سیندرومو (اوز سینیری زوناسیندا هئرپئس واریجئللا زوستئر ویروسونون یاییلماسی)، سارکویدوز و بعضی قریپ علیهینه واکسینلر عاییددیر. بو سببلردن اوز سینیرینین بیرترفلی ایفلیجی سیمپتوملاری ایله یاناشی دیگر علاوه سیمپتوم و علامتلر ده موشاهیده ائدیلیر.
کلینیکا[دَییشدیر]
بئلل ایفلیجی اولان خستهلر عادتاً اوزون بیر حیسهسینین تام ایفلیجی و یا اوز ازلهلرینین زیفلییندن شیکایتلنیر. سیفتین قیریشلاری و نازو-لابیال (بورون-دوداق) قات یوخا چیخیر، آلینین قیریشلانماسی ایتیر و آغیزین کونجو ساللانیر. گؤز قاپاقلاری تام باغلانمیر و آشاغی گؤز قاپاغی آشاغییا اییلیر. گؤزو باغلاماق ایستدیکده ایسه گؤز یوخارییا دوغرو یومورلانیر ( بئلل فئنومئنی). گؤزون گؤز یاشی ایله یاغلانماسینین چاتیشمازلیغی و دایم هاوایا معروض قالماسی اونون زدهلهنمهسینه سبب اولور. گؤز یاشینین ایفرازی آزالسا دا، بعضی حاللاردا گؤز قاپاقلارینین باغلانماماسی سببیندن آرتیق لاکریماسییا (گؤز یاشلارینین آخماسی) دا موشاهیده ائدیله بیلر. قیدا و توپورجک آغیزین ایفلیجه معروض قالمیش طرفینده ییغیلمیش اولور و آغیزین کونجوندن چؤله تؤکوله بیلیر. خستهلرین اکثریتی ایفلیج سببیندن یارانان کئیلشمه هیسسیندن شیکایتلهنسه ده، اوزون هیسسیاتی ساخلانمیش olur.Bell ایفلیجینه معروض قالان خستهلرده اوز ازلهلرینین ایفلیجی بیر نئچه گون و ماکسیموم ۱ هفته عرضینده تام زیروهیه چاتمیش اولور. اوز ازلهلرینین داها لنگ و یا ۲ هفتهدن چوخ مدتده اینکیشاف ائدن ایفلیجی آلتئرناتیو دیاقنوزون آختاریشینا سبب اولمالیدیر.[۱]
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- بئلل فئلجی و هئرپئس زوستئر اوتیجوس (رامسای-هونت سئندرومو) Archived 2016-11-18 at the Wayback Machine.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
مولود چاووش اوغلو و ینس استولتنبرگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ناتو-نون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ ایله تلفون علاقه سی ساخلاییب.
تورکیه-نین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو ناتو-نون باش کاتیبی ینس استولتنبرگ ایله تلفون علاقه سی ساخلاییب.
بو بارده دیپلوماتیک منبع لرین یایدیغی آچیقلامادا بیلدیریلیب.
آچیقلامادا گؤروشون مضمونو ایله باغلی اطرافلی معلومات وئریلمهیب.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان:"مالیه سئکتورو قلوبال اقتصادی بحراندان ان چوخ تأثیرلنن ساحهلردن بیریدیر"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ایستانبول-داکی دولماباخچا اوفیسینده کئچیریلن قاتیلیم مالیه ایستراتژیسی سندینین تقدیمات ایجلاسیندا چیخیش ائدیب.
مصطفی شنتوپ اندونزیا-یا باش ساغلیغی وئریب
تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین صدری مصطفی شنتوپ اندونزیادا فوتبال ماتچیندا ایزدیهامدا حیاتینی ایتیرنلرله باغلی باش ساغلیغی وئریب.
ایبراهیم کالین ایستانبول-دا جیک سالیوان ایله گؤروشوب
جمهور باشقانلیغی سؤزچوسو ایبراهیم کالین ایستانبول-دا امریکانین میللی تهلوکهسیزلیک مسئلهلری دانیشمانی جیک سالیوان ایله گؤروشوب.


text:
پایېز / روسلان مۏللایئو (قېسا حیکایه)
موسیقیچیلره تعظیم إدن کۆچه آداملارې
بو سَحَر، یاغېشدان سۏنرا قرنفیل کۆچهسینده ایکی گنج اؤز بستهلهدیڲی ماهنېنې إله اۆرَکدن چالېب اۏخویوردو کی، أطرافا یایېلان سَسین آهنگی هر شئیی سئحرلهمیشدیر.
کیمی آیاق ساخلایېب دینلهییر، کیمی بینانېن یوخارې مرتبهسینده پنجرهیه سؤیکهنهرَک چیڲینلرینی قوجاقلایېب، باخېردې.
کۆچهنین چېخېشېندا یئرده قرنفیل واردې، یاغېش دامجېلارې لچکلرینین آراسېندا ژاله کیمی دایانمېشدې. اۏ، سئوگیلیسینه قرنفیل باغېشلاماق، یئنیدن اۏ گۆلۆن دَڲرینی قایتارماق ایستهمیشدی…
آز سۏنرا کۆچهیه ساکیتلیک چؤکدۆ، پنجرهدن باخانلار گیتار و کلارنئت فوتلیارېنا قۏیولان پوللارې گؤرمۆردۆلر، اۏنلارا إله گلیردی، اینسانلار موسیقیچیلرین قارشېسېندان تعظیم إدهرَک، کئچیرلر…
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
هیروشیما و ناکازاکینین آتوم بومباردمانی
هیروشیما و ناکازاکینین آتوم بومباردمانی (اینگیلیسجه: Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki) ژاپون ایمپیراتورلوغو و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.هیروشیما و ناکازاکی و ژاپون ایمپیراتورلوغو یئرینده اوز وئرمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هیروشیما و ناکازاکینین آتوم بومباردمانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- ساواشلار
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- Multiple شناسهسیله مقالهلر
- Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki
- 1945 in the environment
- ۱۹۴۵-جی ایلده ژاپون
- Explosions in 1945
- ویدئو کلیپلری اولان مقالهلر
- August 1945 events
- History of the Manhattan Project
- 1945 in military history


text:
لاسوقاس
لاسوقاس اینگیلیسجه: Las Vegas آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین نوادا ایالتینده بیر شهر. بۇ شهرین آدی ایسپانیا دیلینده یاشیل مرتعلر معناسی وئریر و بعضاً تکجه وقاسدا آدلانیر. آما آدینین خلافیندا نوادا صحراسیندا واقع اولماسینا گؤره بیر قورو و سوسوز ایقلیمه مالیکدیر. لاسوقاس دونیانین ان بؤیوک باشقاتما مرکزلریندن بیری سایاگلیر. بو شهرین جمعیتی ۵۸۳٬۷۵۶ نفردیر کی بو رقم شهرین حومهسینین احتساب ایله ۱٬۹۵۱٬۲۶۹ نفره چاتیر.
تاریخ[دَییشدیر]
لاسوقاس ۱۹۱۱-نجی میلادی ایلده رسمی صورتده تأسیس اولوندو و آمریکادا ایییرمینجی قرنده تأسیس اولان ان بؤیوک شهردیر. بو شهرین ایلک یاشایانلاری (۱۸۵۴ ایلینده) مورمون فیرقهسی مسیحیلر ایدیرلر کی اوچ ایل ایقامتدن سونرا بونرانی ترک ائتدیلر. ۱۸۶۰-نجی ایلدن بو منطقه آمریکانین فورت بیکر اینگیلیسجه: Fort Baker نیظامی پایگاهینا چئوریلمیشدی.
۱۹۰۳-نجی ایلده بو منطقهنین بیر بؤیوک بخشی که بیر بیوه خانیما (هلن استوارت) تعلوقو وار ایدی، ۵۵٬۰۰۰ دولارلا راهآهن شیرکتینه ساتیلدی. بو شیرکت ایکی ایلدن سونرا (۱۹۰۵ده) بوتون یئرلری سو و یاغیشین آزلیغی اۆچون ۲۶۵٬۰۰۰ دولارلا حراج طریق ایله ساتدی و نتیجتاً ایلک بینالار و مسکونی تأسیسات، آلیجیلار و مالیکلرین ال ایله لاسوقاسدا احداث اولوندو.
۱۹۳۱ تا ۱۹۳۵-نجی ایللرده منطقهنین بیرینجی سدی (هوور سدی) تیکیلدی. بو ایللرده باشقاتما مرکزلری و کازینولارین تأسیس ایجازهسی رسمی حالتده بو شهر اۆچون صادیر اولوندو. بیرینجی کازینونون موؤسیسی بیر یهودیالاصل فرد باگزی سیگل آدیندادیر کی ۱۹۴۱-نجی ایلده نوادایا داخیل اوْلموشدو. تدریجله ایلک کازینویا موجهز اوْلان هوتللر سیگل توسوط ایله لاسوقاسدا احداث اوْلوندو.
۵۰-نجی اونایللیکده آتوم بومبونون بۇ منطقهنین یاخینلیغیندا تستینه گؤره، بیر بؤیوک جماعت آمریکانین موختلیف قیسمتلریندن بۇ منطقهیه گلدیلر تا آتوم بومبونو گؤرهلر. یاواش یاواش شهرین کونترولو حرفهای مافیالارین الینه دوشدو و بۇ زمینهده چوخلو جینایی و پولیسی فیلملر جورلهنیب و پرده اوستونه گئتدی؛ مخصوصاً جناب سیگلین یاشاییشینین باشلانیشی و قورتولوشو فیلم شکلینده پرده اوستونه گئدیبدیر.
لاسوقاسدا قومار چوخدو و قوراغلیق نتیجهسینده اونون سویونون چوخو قورویوب و هر یئر کازینو و رستوراندان دولودور. بۇ شهرین خالقی اویونلارا موعتاد اوْلوبلار و اونون لقبی «گوناه شهری»دیر. لاسوقاس دونیانین تکجه شهریدیر کی اونون فوروشگاهلارینین هامیسی گئجه-گوندوز آچیقدیرلار.
تفریحی مرکزلر[دَییشدیر]
لاسوقاس دونیانین ان بؤیوک کازینولارینی اؤزونده یئرلشدیریبدیر و هر ایل ۴۰ میلیون نفر توریست اوندان گؤروش ائدیرلر. بو شهرین ان بؤیوک کازینولاری و یاشلیلارا مخصوص اولان تفریحی مرکزلری لاسوقاس بولواری ایندا جمع اوْلوبدور. بۇ شهرین گلیرینین دؤرددن بیری کازینولارین مالیاتلاریندان و دؤرددن اوچوده شوولار، رستورانلار و ساتیشلاردان تأمین اوْلونور. ایندیلیغدا حودوداً ۳۶ هوتل و کازینو بۇ شهرده ایشه مشغولدورلار.
قالری[دَییشدیر]
ونیز شهری لاسوقاسدا
ایفل بورجو لاسوقاسدا
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Merriam Webster's Geographical Dictionary (3rd ed.). Merriam-Webster. 1997. p. 633. ISBN 9780877795469.
- ^ "Words and Their Stories: Nicknames for New Orleans and Las Vegas". VOA News. March 13, 2010. Retrieved January 29, 2012.
- ^ Lovitt, Rob (December 15, 2009). Will the real Las Vegas please stand up?. MSNBC. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-11-20. یوْخلانیلیبFebruary 4, 2012.
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Las Vegas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- Chung, Su Kim. Las Vegas Then and Now. Thunder Bay Press. San Diego, California: 2005. p. 36
- www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2008-04-32.csv
قارداش پروژهلرده لاسوقاس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
غم- غصهدن کؤنول اولا آزاد، نه عیبی وار؟
تار- دونبهکین سسی ایله اولا شاد، نه عیبی وار؟
اوچ یوزمین ائتدیلر- بالا!- بایراملیغی بو ایل
لاپ بال کیمی آغیزدا وئره داد، نه عیبی وار؟
آییلیقلار آرتیری یوزه اون بئش ایل اوّلی
خرجلر چوخالسلار یوزه هشتاد، نه عیبی وار؟
یارانهلر کسیلسه، داها سوبسید اولماسا
ایل اویناییب، دئیه: «مبارک باد!» نه عیبی وار؟
هر بیرزادی بیزه ساتیری باشقا اؤلکهلر
ایراندادا یاپیلسا بئش- اون زاد، نه عیبی وار؟
«خسرو» اولانمادیق، بیزه «شیرین» اولا نصیب
یوخسوللار اولسا دونیادا «فرهاد» نه عیبی وار؟
مجلس، ایکینجی ازدواجی تصویب ائیلهییر
ثروتلیلر اولا گئنه داماد، نه عیبی وار؟
هر ایل آلیر تزه آرابا، چوخدا پوزلانیر
لُطف ائتسه، آلسا ایلده بیر آرواد، نه عیبی وار؟
یوخسول اولاندا چوخ اوجا بوی، «دایلاق» آدلانیر
پوللو، دئییلسه «سرو» یا «شومشاد»، نه عیبی وار؟
ایش یوخدور، ائو- ائشیکده، اودور ائولنهنمهییر
قوی ظنّ ائده جوان اؤزون آزاد (!) نه عیبی وار؟!
بیر انتقاد یازانماییریق قدرت اهلینه
اونلار بیزه توتورسا مین ایراد، نه عیبی وار؟
کاندادیدالیقدا سؤز وئریب اؤلکه آبادلانا
ایندی وکیل، ائدیر ائوین آباد، نه عیبی وار؟
چوخ شاعر ائتمیش ایش- پئشه ایندی مدیحهنی
«آرش» بو اورتادا اولار نقّاد، نه عیبیوار؟
غم- غصهدن کؤنول اولا آزاد، نه عیبی وار؟


text:
دونیادا یئمهیه بیر بئله شئی وار، آمما بعضیلری گؤرورسن کی، آدام یئییرلر. بیز ائشیتمیشدیک کی، بعضیلری شوشه و میخ یئییرلر و بوللور و مفتیل تحویل وئریرلر. یئنه ده ائشیتمیشدیک کی، بعضی قبیلهلرده آدامی بیشیریر و ایستی اوْت قاتیر و دوز سپیب یئییرلر.
بیر آدام یئیهن، بیرینین آتاسینی یئمیشدی و اونا هئی دئییردی کی، آتانی …جهیم. اؤز- اؤزوموزه دئدیک کی، بو ایشلر کؤهنهلیب، بو مدنی دونیادا بئله ایشلر باش وئرمز. ایندی گؤروروک کی، باش وئریر. اؤزو ده نئجه. آدامجیل قبیلهلر بو ایشده قالمیشلار. بو دؤنه اؤنجوللر روسلار و آمریکالیلاردیر. روسیهده بو ایش عمومون مصرفی اوچون اوز وئریب و آمریکادا ایسه شخصی مصرف اوچون. ماجرا بئلهدیر کی:
خبر وئرمیشدیلر کی، روسیهده بیر ار و آرواد اؤز قوناقلارینی کونسئرو ائدیب ساتیردیلار و اونون پولو ایله ایچکی آلیب ایچیردیلر. آمریکادا ایسه بیر کیشی اونون- بونون دالیسیجا دوشوب دئیرمیش: اوزونو یئییم یوخسا «جییهرینییئییم» سونرا اوْنلاری آپاریب بیشیریب و مئیل ائدیرمیش. بیلمیرم روسیهده پولیس اوْ اؤلو یئیهنلری نئیلهدی. آمما آمریکادا جییهر یئیهن کیشینی توتوب زیندانا سالدیلار. بو دوستاق باشقالارینی یئمهسین دئیه اونو «تک نفرلیک» سیللولا سالدیلار. زیندانین گودوکچولری اونا یاخینلاشماقدان قورخوردولار. چونکی او آدامجیل دوستاق اونلاری گؤرن کیمی اؤز آغیز- بورنونو یالایـیردی. بیر گون گلیرلر گؤرورلر کی، او آدام اؤزونو ده یئییب. خالق دئمیشکن اؤزو اؤزونو یئییب و اوندان اثر- اتر یوخدور.


text:
بیزیم عزیز نسین
س. حاتملوی
ایراندا، سون ایللرده مشهور اولان اورهان پاموکی نظرده آلماساق، ان چوخ اوخونان تورکیهلی یازیچی و شاعرلر، ناظم حکمت، یاشار کمال و عزیز نسین اولموشلار. البته بو فقط ایرانا مخصوص دئییل، باشقا اؤلکهلرده ده بئلهدیر. یونسکونون وئردیییی آمارلارا گؤره تورکجه یازان یازیچیلار آراسیندا اورهان پاموک، یاشار کمال و ناظم حکمتدن سونرا، اثرلری باشقا دیللره ان چوخ ترجمه اولان یازیچی، عزیز نسیندیر.
من گنج محصل اولدوغوم ایللرده، عزیز نسینین ساتیریک قیسسا ناغیللاری، کتاب اوخویانلارین اللرینده گزیردی. ایراندا عزیز نسینین یازیلاری بیر او قدر سئویلیردی کی، اونون آدی بیر «مارکا»یا چئوریلمیشدی. کتاب نشر ایله مشغول اولانلار، بعضا اونون بیر اثرینی ایکی مختلف آد ایله نشر ائدیب و بئلهلیکله داها آرتیق پول قازانیردیلار. حتی اولوردی کی مختلف یازیچیلاردان توپلانان و نشر اولونان بیر کتابدا، عزیز نسیندن بیر دانا ناغیل داخیل ائدیب و کتابا عزیز نسینین آدینی وئریردیلر. او زامانلار کتاب اوخویانلارین آراسیندا، بیلمیرم ظارافات و یا جدی اولاراق دئییلیردی کی، عزیز نسین، اونون کتابلارینی فارس دیلینه چئویرنلرین بیرینه دئمیشدی کی، ایراندا منیم آدیم آلتیندا کتابلار نشر اولونور کی، من او کتابلاری هئچ نه یازیب و نه ده گؤرموشم. تاسفله بوتون بونلارا باخمایاراق، ایراندا یازیچینین آدیندان استفاده ائدیب و قازانیلان پوللاردان، بئله بیر لیره ده اونون جیبنه گئتمهدی.
عزیز نسین محروم و ازیلمیش انسانلارین یازیچیسیدیر. او، یازیلاریندا استبدادی، بوروکراتیزیمی، رشوت، اوغورلوق، ریا و تزویری قیناییر و دموکراسی آدینا خانخانلیق یارادان دولت خادملرینی، شخصی کاریریر اوچون گناهسیز انسانلارا پرونده دوزلدن گیزلی پلیسلری، خدمت آدینا انسانلاری بوروکراسینین دولانباج کوچهلرینده اسیر ائدهن دولت ایشچیلرینی، رشوت آلمادان بیر آتدیم ایرهلی آتماغا حاضر اولمایان مامورلاری، دولت و ملتین وار- یوخینی اوغورلاییب، ایچهری آتان منصب صاحیبلرینی، دین و اینانجی، ریا، ایکی اوزلولوک و تزویر وسیلهسینه چئویرنلری، لاغا قویور و ایتی تنقیدلری ایله رسوا ائدیر.
شاهلیق دؤرونده ایکی اؤلکهنین انسانلاری، عادتلری و حیات شرطلری بیر چوخ جهتلردن بیربیرینه بنزهدییینه گؤره، ایرانلی اوخوجو اوچون عزیز نسینین یازیلاری اولدوقجا دوغما و یاخین ایدی. البته ایکی اؤلکهده انسانلارین چوخونلوغون دانیشدیغی تورکی دیلی ده، بو یاخینلیغین مهم سببلریندن بیری اولموشدور.
هر حالدا منجه عزیز نسینین تورکیهلی اولماسینا باخمایاراق، ایراندا بیر چوخ ایرانلی شاعر و یازیچیدان داها آدلیم و تانینمیشدیر. بوتون بونلاری نظرده آلاراق اؤزومه جسارت وئریب و آدی هر زامان یاشار بو بؤیوک یازیچیدان اذن آلمادان اونو «بیزیم عزیز نسین» آدلاندیریرام.
یوخاریدا گلدییی کیمی عزیز نسین ایراندا بیر ساتیریک یازیچی کیمی تانینمیشدیر. ایرانلی کتاب اوخویانلاری نین بیر چوخو، اونون جدی بیر شاعر اولدوغوندان خبرسیزدیلر. عزیز نسینین قلمیندن آخان شعرلر، اونون ناغیللارینین ساییسی ایله مقایسهده چوخ اولماسادا، بو شعرلرده آزادلیق عشقی، عدالتسیزلیگه قارشی نفرت و دموکراتیزم روحی دالغالانیر. اونون بیر نئچه شعری هم مضمون و هم ده شکیل جهتیندن چوخ یوکسک سویهدهدیر.
یازینی قیسساتماق مقصدیله بورادا یازیچی و شاعر عزیز نسینین یاشاییشی حاقدا کیچیک بیر توضیح ایله اونون شعرلریندن بیرینی وئریرم. بو شعرده عزیز نسین تورکیهنین آنادولو بؤلگهسینده یئرلشن «سیواس» شهریندن اؤز شهری کیمی آد آپارسادا، اصلینده او ۱۹۱۵ – جی ایلده استانبول دا آنادان اولوب و ۱۹۹۵- جی ایل ایزمیرین یاخینلیقلاریندا یئرلشن چشمه قصبه سینده وفات ائتمیشدیر. عزیز نسین ین باباسی سیواس شهرینه یاخین اولان بیر کنددن اولدوغو اوچون بعضا اونو سیواسلی اولاراق قلمه وئرنلرده اولموشدور.
شعرین آدی «سیواس آجیسی»دیر. شاعرین ۱۹۹۵- جی ایلینده نشر اولونان بیر شعر مجموعهسی، آدینی بو شعردن آلمیشدیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی ۱۹۹۳- جی ایلده تورکیهنین هر یئریندن سیواس شهرینده «پیر سلطان آبدال» اوچون کئچیریلن مراسیمه گلن صنعت خادیملری، یازیچی و شاعرلرین ییغیشدیغی هتلی اوتا وئرهن فاناتیک مسلمانلارین واسطهسیله، ۳۷ انسان حیاتینی ایتیرمیشدیلر. مراسیم ده اشتراک ائدهن عزیز نسین، چوخ چتینلیکله جانینی قورتارا بیلمیشدی.
شعرین بیر نئچه سؤزونو «آذربایجانلاشدیرمیشام» و اوخوماغی راحاتلاماق اوچون بیر نئچه ویرگول دا آرتیرمیشام.
شعرین اورژینالی دا، لاتین الفباسی ایله وئریلمیشدیر.
سیواس آجیسی
من تانیریم
بو بولوت بیزیم اورانین بولوتو
همشهریییز نه ده اولسا
منیم ایچین قالخمیش دا، سیواس دان گلمیش
یوردومون بولوتو
باشیمین اوستونده یئری وار
من بیلیرم
بو یئل بیزیم اورانین یئلی
همشهریییز نه ده اولسا
منیم اوچون قوپوپ گلمیش یایلادان (۱)
یوردومون یئلی
قوروتسون دئیه آخان قانلاری
من آنلارام
بو آجی، بیزیم اورا ایشی، خنجر آجیسی
بیر اؤلکهدهنیز، نه ده اولسا
عین دیلی دانیشساقدا
آنلاماییز بیر- بیریمیزی
خنجرین ناخیشی
تانیدیم آجیسیندان
سیواس ایشی
من دویاریم، دویومساریم (۲)
بیزیم اورانین سیزیسی بو (۳)
مینیب قارا بیر بولوتا سیواس ائلیندن
سیواس یئلینده اوچوب گلمیش
حلاللیک ایستهمهیه
ای اورهگیمین ساغالمایان آجیلاری
ای بئنیمین دینمز (۴) سانجیلاری
گناه نه منده نه ده سنده
گناه سنی قارانلیقلارا گؤمنلرده (۵)
نه ده اولسا یورت داشیمسان
باغلی اولسادا، بوتون وجدان قاپیلاری اوزونه
بیلمهلیسن، بیر یئرین وار جان ائویمده
SIVAS ACISI
Ben tanırım
Bu bulut bizim oranın bulutu
Hemşeriyiz ne de olsa
Benim için kalkmış ta Sıvas’tan gelmiş
Yurdumun bulutu
Başımın üstünde yeri var
Ben bilirim
Bu rüzgâr bizim oranın rüzgârı
Hemşerimiz ne de olsa
Benim için kopup gelmiş yayladan
Yurdumun rüzgârı
Kurutsun diye akan kanlarımı
Ben anlarım
Bu acı bizim ora işi hançer acısı
Bir ülkedeniz ne de olsa
Aynı dili konuşsak da
Anlamayız birbirimizi
Hançerin nakışı
Tanıdım acısından
Sıvas işi
Ben duyarım duyumsarım
Bizim oranın sızısı bu
Binip kara bir buluta Sıvas ilinden
Sıvas rüzgârında uçup gelmiş
Helallik dilemeye
Ey yüreğimin onmaz acıları
Ey beynimin dinmez sancıları
Suç ne bende ne de sende
Suç seni karanlıklara gömenlerde
Ne de olsa yurttaşımsın
Kapalı olsa da bütün vicdan kapıları yüzüne
Bilmelisin bir yerin var canevimde
(۱) یایلا: یایلاق، بیزیم آذربایجاندا کؤچهری یاشایان ایلاتین یای فصلینده حیوانلاری اوتلاماغا آپاریب و یاشاماق اوچون مثلا ساوالان داغی اتکلرینده اوبالار قوردوغو یئر. تورکیه ده ایسه یوکسک اوتلاق یئرلرده اوبا یئرینه آغاجدان ائولر دوزهنیلیر.
(۲) دویماق: حس ائتمک و ائشیتمک. دویومسارام: حس ائدهرم دئمکدیر.
(۳) سیزی: مثلا اورهک سیزیسی، انسانین ایچینه گیرمیش و اونوتماسی چوخ چتین اولان بیر آجی.
(۴) دینمز: ساکتلهمهین، بیتمهین، قوروماق بیلمهین.
(۵) گؤنمک: قویلاماق، باسدیرماق.
عزیز نسین ین بو شعری «هر گونه بیر شعر» (هر گون اوچون بیر شعر) آدلی اردال دوغانین ترتیب ائتدییی شعر مجموعهسیندن آلینمیشدیر.


text:
- (ألچیلرە شونو گؤستردیک:) أی ألچیلر! تمیز اۇلان شەیلردن یەیین وە ایی ایشلر یاپئن! بن نە یاپتئغئنئزئ بیلیریم.
- ایشتە بو (باغلئ اۇلدوغونوز) اۆممتینیزدیر؛ تک بیر اۆممت. بن دە سیزین راببینیزیم (صاحیبینیزیم)، اؤیلەیسە بانا یانلئش یاپماقتان ساقئنئن!
- فاقاط اۇنلار، دینی قۇنوسوندا کندی آرالارئندا بؤلۆنۆپ فئرقا فئرقا اۇلدولار. هر حیزیب کندیندە اۇلانلا موتلودور.
- اۇنلارئ بیر سۆرەیە قادار دالدئقلارئ شەی ایچیندە بئراق!
- اۇنلار نە سانئیۇرلار: کندیلرینە مال وە أولاد ورمکلە؛
- اۇنلارئن اییلیگی ایچین می قۇشتورویۇروز! حایئر، آصلئندا قاورامئیۇرلار.
- آما راببیندن چکیندیکلری ایچین قۇرقودان تیترەینلر؛
- راببینین آیتلرینە اینانانلار؛
- راببینە اۇرتاق قۇشمایانلار؛
- وە وردیکلری هر شەیی، راببینین حوضورونا چئقاجاقلارئ ایچین قالبلری تیترەیەرک ورنلر وار یا…
- ایشتە حایئرلئ ایشلردە یارئشان وە اۇ ایشلردە اؤندە اۇلانلار اۇنلاردئر.
- بیز کیمسەیی گۆجۆنۆن یتمەدیگیندن سۇروملو توتمایئز. یانئمئزدا گرچکلری آنلاتان بیر کیتاب واردئر. کیمسە حاقسئزلئغا اوغراتئلمایاجاقتئر.
- آصلئندا بونلارئن (بؤلۆنۆپ فئرقا فئرقا اۇلانلارئن) قالبلری، بۆتۆن بو آنلاتئلانلاردان غافلت ایچیندەدیر. اۇنلارئن بونلاردان اؤنجەلیکلی ایشلر واردئر، اۇ ایشلر ایچین چالئشئرلار.
- نیهایت اۇنلاردان شئمارتئلمئش اۇلانلارئ عاذاب ایلە یاقالادئغئمئزدا بیردن فریاد أدرلر.
- “بوگۆن فریاد أتمەیین؛ چۆنکی بیزدن یاردئم گؤرمەیەجکسینیز!
- سیزە آیتلریم باغلانتئلارئیلا اۇقونویۇردو آما سیز گری گری چکیلییۇردونوز.
- قورئان قارشئسئندا کیبیرلنییۇر، گجەلری بیر آرایا گلیپ هذەیانلار ساوورویۇردونوز.”
- بونلار آللاهئن سؤزۆنۆ (کیتابئنئ) أطرافلئجا دۆشۆنمەدیلر می؟ یۇقسا بونلارا، اؤنجەکی آتالارئنا گلمەمیش اۇلان بیر شەی می گلدی؟
- یا دا کندیلرینە گلن ألچییی تانئمئیۇرلار دا بو یۆزدن می اۇنو رددەدییۇرلار!
- یۇقسا جینلرین أتکیسیندە اۇلدوغونو مو سؤیلۆیۇرلار؟ حایئر! اۇ بونلارا دۇغرولارئ گتیردی آما بونلارئن چۇغو دۇغرولاردان حۇشلانمئیۇر.
- أگر دۇغرو، بونلارئن آرزولارئنا گؤرە شکیللنسە؛ گؤکلرین، یرین وە اۇرالارداکی هر شەیین دۆزنی بۇزولوردو. آصلئندا بونلارا، فئطراتلارئنداکی دۇغرو بیلگییی گتیردیک آما بونلار، دۇغرو بیلگیدن یۆز چەویرییۇرلار.
- یۇقسا بونلاردان بیر اۆجرت می ایستییۇرسون؟ اۇیسا راببینین ورەجگی قارشئلئق أن اییسیدیر! اۇ، رئزئق ورنلرین أن حایئرلئسئدئر.
- سن اۇنلارئ، کسینلیکلە دۇغرو بیر یۇلا چاغئرئیۇرسون.
- شوراسئ بیر گرچک کی آحیرتە اینانمایانلار اۇ یۇلدان آیرئلئرلار.
- اۇنلارا ایکرامدا بولونوپ سئقئنتئلارئنئ گیدرسک بیلە کسینلیکلە تاشقئنلئقلارئنا دالار، بۇجالایئپ دورورلار.


text:
کومور آدالاری
کومور آدالاری، قمر آدالاری، رسمی آدی کومور آدالاری اتفاقی، داها چوْخ کومور آدالاری آدی ایشلدیلیر (۲۰۰۲ (میلادی)ادک — فدراتیو ایسلام کومور آدالاری جومهوریتی) — هیند اوقیانوسوندا دؤولت. موزامبیک کؤرفزینده ماداقاسکار آداسینین قوزئی ایله موزامبیکین قوزئی آراسیندا یئرلشیر. اراضیسی — ۱۸۶۲km²( مایوتا (ماورئ) آداسی ایله ۲۲۳۵km²).فدراتیو جومهوریتی اوْلان کومور آدالاری ۳ موختار ویلایتدن (آدادان) عیبارتدیر: نقازیدژا (قراند کومور)، ندزوانی (آنژوان) و موالی (موهلی)
باشکندی — مورونی شهرینین ۵۴ مین ساکین (۲۰۱۱-جی ایل) وار.
اؤلکهنین آدی عرب سؤزو اوْلان ال-قمر (آل-کامر)دن یارانیب، «آی» دئمکدیر. آیین تصویری بایراغیندا دا واردیر.
6.VII.۱۹۷۵-جی ایل تاریخیندن کومور آدالاری - موستقیل دؤولتدیر. اؤلکهنین باشکانی ۲۶.V.۲۰۱۶ باشلایاراق - آزالی آسسوومانی، عئینی زاماندا اوْ، هم باش ناظیردیر.
تاریخ[دَییشدیر]
کومور آدالارینین دۇغرو آدی قمر آدالاریدیر. عثمانلی قئیدلرینده و عربجهده بۇ آدلا کئچر.
دؤولت قۇرولوشو[دَییشدیر]
جومهوریتی. ۲۰۰۱-جی ایلین آنا یاساسینا گؤره باشکان ۵ ایل موددتینه سئچیلیر، نامیزدلر نؤوبه ایله ۳ آدادان بیریندن سئچیلیر. ۲۶.۰۵.۲۰۰۱-۲۶.۰۵.۲۰۰۶ ایللرده و ۲۶.۰۵.۲۰۱۶ تاریخیندن نقازیدژا (قراند کومور) آداسیندان آزالی آسوومانی، ۲۶.۰۵.۲۰۰۶-۲۶.۰۵.۲۰۱۱ ایللرده ندزوانی (آنژوان) آداسیندان آهمئد آبداللاه محمّد سامبی، ۲۶.۰۵.۲۰۱۱-۲۶.۰۵.۲۰۱۶ ایللرده موالی (موهلی) آداسیندان ایکیلیلوو دهوینینئ اوْلوب.
پارلامئن (آسامبلیا) ۳۳ دئپوتاتدان عبارت اوْلوب بۇنون ۱۸-i عۆمومی سس وئرمه یوْلو ایله، ۱۵-i آدالارین آسامبلیاسی طرفیندن سئچیلیر.
کومور آدالارینین اوْردوسو ۵۰۰ نفردن عبارت دایمی اوْردو و پولیسدن و بیرده ۵۰۰ نفردن تشکیل اوْنونموش سیلاحلی قوهلردن عبارتدیر. سۇ و هاوا تهلوکه سیزلیینه مۆقاویله اساسیندا فرانسه مسئولیت داشییر.
اهالیسی[دَییشدیر]
اهالیسی ۸۰۶ ۱۵۳ نفردیر. (جۇلای ۲۰۱۶-جی ایل) (مایوتا (ماوره) آداسی ایله بیرلیکده ۱ ۰۵۰ ۰۰۰ نفردن چوْخدور.)
۲۰۱۲-جی ایل سیاهییاالماسینا گؤره ۷۲۴ ۲۹۴ نفردیر. (مایوتا (ماوره) آداسی ایله بیرلیکده تخمینی ۹۳۶ ۹۰۰ نفر)
ایللیک آرتیم تئمپی - ۲.۷%-دیر.
اۇزون اؤمورلولوک - نفرلرده ۶۱، قادینلار اۆچون ۶۶ ایلدیر.
ائتنیک ترکیبی - آنتالواترا (مئتیس آفرو عرب مالاقاس منشألی) - ۹۵%-ده چوْخو، ماکوا (زنجی بانتو) - ۱.۵%، عربلر - ۰،۵%، مالاگاسلار - ۰،۵% و بیرده: فارسلار، فرانسوی لر و هیندوستانلیلاردان - (۰،۲%) عبارتدیر.
رسمی دؤولت دیلی عرب و فرانسهدیر. اهالینین بؤیوک اکثریتی کومور دیلینده دانیشیر(سواخیلی و عرب دیلینی قاریشیغی اوْلان دیلدیر.)
دین - اساساً سوننی موسلمانلار، آز سایدا شیعه موسلمانلار، فرانسه و مالاگاس اهالی - کریستیان کاتولیکدیر.
نفرلرین ۶۳%-i، قادینلارین ۳۹%-i اوْخویوب یازا بیلیر.(۲۰۰۳)
اهالینی ۲۸% شهرلرده یاشاییر.
ایقتصادیات[دَییشدیر]
کومور اینکیشاف ائتمکده اوْلان بیر ایقتصادیاتا مالیکدیر. اؤلکهده حیات ایستاندارلاری یۆکسک اوْلان اینسانلار چوْخ دئییل . حئیواندارلیقلا یاناشی تاخیل ، کارتوف و ادویات دا اۆرتیم (تولید) ائدیلیر.


text:
چاووشاوغلو: افغانیستانلیلارین اؤلکهمیزده بللی بیر مدت قالماسی ممکن دئییل
"هر هانسی بیر اؤلکهنین تخلیه ائدهجگی افغانیستانلیلارین اؤلکهمیزده بللی بیر مدت قالماسی ممکن دئییل، بئله بیر تکلیف گلسه ده قبول ائتمهیهجییمیزی باشیندان بری سؤیلهییریک"
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو،
"هر هانسی بیر اؤلکهنین تخلیه ائدهجگی افغانیستانلیلارین اؤلکهمیزده بللی بیر مدت قالماسی ممکن دئییل، بئله بیر تکلیف گلسه ده قبول ائتمهیهجییمیزی باشیندان بری سؤیلهییریک" دئدی....
-
-
26.09.2022
-
26.09.2022
-
26.09.2022
-
26.09.2022

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
نغمهلریمیزی نئچه گروپا بؤلمک اولور :
امَک نغمهلری، مراسیم نغمهلری، اووسون نغمهلری و… آشاغیدا اونلارین حاقّیندا معلومات وئریلهجک:
۱- امَک نغمهلری
امک نغمهلری اینسانلارین ان قدیم یارادایجیقلاریندان بیریسیدیر. ایلکین اینسانلارین گؤردوکلری ایش دستهجمعی ایدی. هر ایش گروپو، ایشین آغیر یوکونو یوٍنگولتمک اوٍچون بیر –بیریله اویغون طرزده موعیّن ریتم ایله چالیشیردیلار، هر ایش مثلاُ آغیر بیر داشی دیغیرلاتماق، گمی سورمک، یئر شوخوملاماق و … دائما تکرار اولان منظم بیر حرکتلردیر، اینسانلارین ایش پروسهسینده موزون حرکتلری واردیر، مثلا بیر-بیر ایله ایرَلی گئدیب، دالی چکیلر، اللرینی بیرلیکده قووزاییب، ائندیریردیلر. …ائله بو ریتملرله اویغون ایلک موسیقیلر و ایلک رقصلر یارانمیشدیر.
دئمهلی موٍشترک ایش گؤرونجه، ایشین موعیّن ریتمی، بدن، ال و آیاقلارین موزون حرکتی، چکیشلرین و باشقا ایش وسیلهلرینین بیرـ بیریله توخونما سسی، اینسان نفسلرینین بیر –بیرینه قووشوب، بیرلشمهسی موعیّن ریتم و هاوا یارادیر. همین هاوا و موسیقیایله اویغون بعضا اینسانلارین آرزو، امللرینی تمثیل ائدن سؤزلر ده اورتایا چیخیر و بئلهلیکله امک نغمهلری یارانیر.
بیلدیگینیز کیمی آفریقا و استرالیا و آمازون مئشهلرینده هله ده بیر پارا قبیلهلر چوخ بدوی شکیلده یاشاییرلار، اونلارین حاقّیندا ائتنولوژیک موطالیعهلر، بیر چوخ خلق یارادیجیلیغینین منشأینی او جوملهدن امک نغمهلرینین منشأینی آیدینلاشدیریر.
آشاغیداکی ایکی میثال امک نغمهلرینین نئجه یارانماسی حاقّیندا جانلی میثال اولا بیلر:
بوتن اورتا آفریقادا شاهید اولدوغو بیر صحنهنی بیزیم اوٍچون بئله تصویر ائدیر :
بیر گئجه آغ دریلی بیر تاجیرین اجیر ائتدیگی قارا ایشچیلر، اود یاندیریب، دؤرهسینده اوتورموشدولار، اؤز آرزو، دیلکلرینی شعر کیمی ترنّوم ائدیردیلر. اونلار او قدر شعر قوشدولار کی یوخویا گئتدیلر، هر دفعه بیر نفر بیر میصراع سؤیلهییر و هامی بیر سسله پوتی –پوتی دئییردیلر (پوتی قورد آنلامیندادیر ).
آغ دریلی ساحیل بویو گئدینجه،
پوتی ـ پوتی.
بیز گئدریک او ظالیمین آردینجا،
پوتی ـ پوتی.
ظالیم بیزه الجه چؤرک وئرینجه،
پوتی ـ پوتی .
بیز کئچریک درهلردن، دوزلردن،
پوتی ـ پوتی .
بو دؤولتلی بزیرگانین دالینجا،
پوتی ـ پوتی.
باشقا بیر موسافر یئنه اورتا آفریقادا تونقا قبیلهسینده بیر اوغلان اوشاغین گؤرورکی اؤز آغ دریلی اربابی اوٍچون داش قیریر و بو نغمهنی اوخویور:
بیزی سؤیورلر. ائهه…
بیزی دؤیورلر. ائهه…
ایچیب قهوهنی، ائهه…
بیزه وئرمیرلر. ائهه…
او ائهه دئییرکن چکیجی داشا چیرپیر، کؤکسونو اؤتوروردو.
ایران تورکلری بیر چوخ ایش ساحهسینده او جوملهدن جوت سوٍرنده،قویون ساغاندا،یون أییرنده، بالیقچیلیقدا، اووچولوقدا، خالچا توخویاندا و …اؤزونه مخصوص نغمهلر اوخویارلار،میثال اوٍچون آشاغیداکی نومونهلری ارائه وئریریک :
۱-۱- پامبیق آتما نغمهسی:
آذربایجاندا پامبیق آتان حالاجلار پامبیق آتا –آتا بو نغمهنی اوخویارمیشلار :
پم، پم، پلّاجم،
پامبیق آتارام، حلّاجم،
پامبیق آتارام نهیین اوٍچون؟
پامبیق آتارام خانیم اوٍچون .
خانیمدا بیر پول گؤرموشم،
پامبیق آتارام اونون اوٍچون .
پم،پم، پلاّجم،
پامبیق آتارام حلاّجم.
بو نغمهده (پم،پم ) سسلری پامبیق آتانین تئله ووردوغو ضربهلرین تؤرتدیگی سسله عئینیدیر. نغمهنین ریتمی ایسه، ایشین اؤز طبیعی ریتمیدیر .
۱-۲- داش توپلاما نغمهسی:
آغری داغینین اتگینده کی زمیلرده چوخلو داش وار، اکینچیلر هر ایل ایشه باشلامازدان قاباق،بیرلیکده داشلاری زمیلردن ییغیب قیراغا آتیرلار،و ایش گؤره-گؤره بو نغمهنی اوخویورلار :
باخ زمینین داشینا،
وور اربابین باشینا !
بئله کی داشی زمیدن قالدیراندا بیرینجی میصراعی «باخ زمینین داشینا» و اونو آپاریب زمینین قیراغینا آتارکن ایکینجی میصراعی «وور اربابین باشینا» اوخویورلار .
۱-۳- کره توتما نغمهسی:
کره توتماق اوچون آیرانی تولوغا دولدوروب، باشینی برک باغلاییب، ایکی طرفدن اونو چالخایار، بو نغمهنی اوخویارلار.
چالخا، چالخا یاغ اولسون،
یاغ تولوقدا داغ اولسون .
چالخایین باجی قیزلار
کؤینگی چی ـ چی قیزلار.
یون اییرمه نغمهسی :
قاشقایی ائللرینده قادینلارین گؤردوگو ایشلردن بیری ده یون اییرمه ایشیدی، بو آغیر ایشی اونلار آشاغیداکی نغمهنی زومزومه ائدرک گؤررلر:
الیم شئر، الیم شئر،
شئر گل منه مدد وئر !
مدد وئرنیم یوخدور،
چؤرک یئینیم یوخدور.
توولار الیم، ایرلار دیلیم
توولارام، ائدم گیلیم .
هر رنگی بیر یاز اولسون
هر نقشه شاهباز اولسون.
الیم شئر، الیم شئر،
شئر گل منه مدد وئر!
الیم خمیر ایچینده،
قیچیم چومور ایچینده.
الیم شئر، الیم شئر،
شئر گل منه مدد وئر!
۱-۴- دوٍیو دؤیمه نغمهسی:
قاشقایی ائلینده تویلاردا دوٍیو پیشیررلر. دوٍیونو آریدیب، اونون چلتیگینی آییرماق اوٍچون اونو سیرکو آدلی قابلارا تؤکوب، دؤیرلر. بو آغیر ایش اوٍچون ائلین بوتون قادینلاری و قیز گلینلری یاردیمچی اولمالیدیرلار. قیز گلینلر یورولماسین دئیه، بو ایش بیر نوع رقص کیمی ایفا اولونار، بئله کی آغاجلارین باشینا رنگلی دستمال باغلاییب، بیرلیکده ایرَلی گئدیب، آغاجی دوٍیولره ووروب، بیرلیکده چکیلرلر. سس_ سسه وئریب اوخورلار. بو نغمهلره هاینا هئلی هاینا دئییرلر.
هاینا هئلی هاینا،
سیزلرده دئیینگ هاینا
بیزده دئرک هاینا،
واری دئینگ هاینا .
***
اوتایدا یار اوباسی،
دؤیولور ناغاراسی
بوغچا گتیر گول آپار،
خلوتدی باغ آراسی
هاینا هئلی هاینا،
سیزلرده دئیینگ هاینا
بیزده دئرک هاینا،
واری دئینگ هاینا.
***
کهر آتین قولونو،
مخمل ائدینگ چولونو.
بیز گلمیشیک آپاراق،
سیزینگ باغینگ گولونو.
هاینا هئلی هاینا
سیزلرده دئیینگ هاینا
بیزده دئرک هاینا،
واری دئینگ هاینا.
بیر پارا امک نغمهلری او قدر یایغیندیر کی اونلارا موٍعّین آدلار وئریلمیشدیر مثلا ساغین نغمهلرینی قویون ساغانلار اوخویار، هولاوارلاری جوت سوٍرنلر و هانا نغمهلرینی ده فرش توخویانلار اوخویارلار آشاغیدا اونلاردان بیر نئچه اؤرنک وئریلیر:
۱-۵- ساغین نغمهلری:
قویون ساغاندا قویون دینج دورسون دئیه موعیّن نغمهلر اوخونار، بو نغمهلره ساغین نغمهلری دئییرلر .اورنک اوٍچون :
ننهم،ننهم
سنی ساغان منم، منم
گول مونجوقوم بوینوندادی
ممهلرین قوینوندادی
قویروغونو فراغات قوی
آیاغینی ایراحات قوی
بوینوزوندا اوٍزرلیگیم
ائو –ائشیگیم، بزرلیگیم
ننهم،ننهم
سنی ساغان منم، منم
۱-۶- هولاوارلار:
آذربایجاندا جوٍت سوٍرنده جوٍتچولر هولاوار آدلی ماهنیلار اوخویارلار.اؤرنک:
اؤکوز،اؤکوز،خان اؤکوز،
بوینو قیزیل قان اؤکوز،
چک چاییری چمندن
سنه جان قوربان اوکوز.
منیم کلیم ناز ائیلر،
قویروق وورار توز ائیلر.
چیینیله چمن سؤکر،
ییهسینی شاهباز ائیلر.
داغ دؤشونده یاتانا،
گون گئدر آی باتانا.
قارا اؤکوز قارغییار
جوتون ماجین توتانا.
باشینا من دولانیم
من دؤنوم، من دولانیم.
اؤلمه، اؤلمه یازیغام
کؤلگهنده من دولانیم.
۱-۷- هانا نغمهلری:
فرش توخویانلار دا بیر دزگاه باشیندا سس- سسه وئریب، بئله اوخویارلار:
آینانی قویوب ایش آراسینا
دمبدم باخیر دیش آراسینا،
باشداکی گده سال گده سال!
قالمیسان دالا، قال گده قال!
بورداان اوزاق باکیدی
تئللری یاناکیدی.
عوًمرومده بیر یار سئودیم،
اودا یانیمداکیدی.
حَیَتلری شافتالی
سندن خاهیشدیم بودو
کئچل باشین چک دالی.
بو نغمهلرده بیر چوخ واختلار ایشین آغیرلیغینا گوًره و موزدون آزلیغینا اعتیراض سسی اوجالیر. آشاغیداکی اوشاق و آتا یادا آنا آراسیندا دئییشمه بو باخیمدان دیقته لاییقدیر.
اوشاق:
ای وای آمان کرخانا،
باغریمی قان ائیلهییب.
ایلمک سالان بارماغیم
ایلمک قابار ائیلهییب.
آتا:
اولسون اوغول گئت گینن
آخشاما جان سورت گینن
آخشام آلان پوللارین
وئر داوایا،بارماغیوا سورت گینن
۲- مراسیم نغمهلری
شیفاهی ادبیاتین أن قدیم قوللاریندان بیری ده مراسیم نغمهلریدیر. مراسیملر ایلین موختلیف موسملرینده اجرا اولونار. او جوملهدن نوروز، چیلله گئجهسی، چرشنبه آخشامی،سیزدک و …
بیرده اینسانین دوغوم گونوندن اؤلومونه قدر اؤنملی حادیثهلرله علاقهدار دبلریمیز وار. بونلارین بیر چوخوندا اؤزونه مخصوص بیر نغمهلر اوخونار. اونلاردان نومونه اولاراق:
۲-۱- چیلله گئجهسی نغمهسی:
داش ماکیدا چیلله گئجهسی بو نغمهنی اوخویارلار:
آی چیلله، چیلله قارداش
آتین قامچیلا قارداش.
بیر گلدین دانیشمادیق،
قلبیم آچیلا قارداش.
قوشا چایدا (میاندابدا) چیلله آخشامی گون باتارکن اود یاندیریب، اوٍستوندن آتیلارلار. سونرادا اودو قاریشدیریب، داغیدیب، بئله اوخویالار :
چیلله قوودو،چیلله قوودو
سحر مینجیق، سحر مینجیق.
سحر مینجیق دئدیکده ساباهیسی گون مینجیق – مینجیق یاغیش یاغماسینی آرزیلارلار.
۲-۲- آخر چرشنبه نغمهلری:
ایلین آخر چرشنبهسی قیزلار سودان آتیلار، بو نغمهنی اوخویارلار :
آتیل، ماتیل چرشنبه
باختیم آچیل چرشنبه.
سو باشینا گلن باشقالاری ایسه :
«آغیرلیغیم، اوغورلوغوم، دردیم، بلام،تؤکولسون بو سویا گئتسین».
دئیه سودان آتیلارلار .
۲-۳- نوروز بایرامی نغمهلری:
نوروز بایرامیندا، خوی،مرند کندلرینده، ائلهجه ده آذربایجانین بیر چوخ یئرلرینده بئله نغمهلر اوخونار:
گلیر نوروز بایرامی
آچیلار گوللر هامی.
ساخلا گلین آنامی
آنامی،هم آتامی.
نورز گلیر، یاز گلیر
نغمه گلیر، ساز گلیر.
باغچالار دا گول اولسون!
گول اوسته بولبول اولسون!
نوروز، نوروز خوش گلدین
خوش گلدین،بوش گلدین
بوش گلدین،دولو گلدین
بول گلدین،سولو گلدین
اردبیلده سحرین آلاقارانلیغیندا دوروب،نوو اوستونه گئدر،نوو اوستوندن آتلانیب:
«دیش آغریم،باش آغریم،گوًز آغریم، بوردا قالسین». دئیرلر.
بایرام قاباغی آذربایجانین بیر چوخ یئرلرینده تکهمچیلر گلر ویازین موشتولوقچوسو کیمی تکهم اوینادار، تکهم سایاسی اوخویارلار.
“فرهاد اردبیلین یورتچو ماحالیندا ائشیتدیگی تکهم سایالاریندان نئچهسینی ثبت ائدمیشدیر:
تکهم گلدی،قیشین عوًمرو قوتاردی،
چوبان توتدو اونو داغدا اوتاردی.
گلیر بایرام،دالیسینجا یاز گلهجک.
سیزین بو تازا بایرامیز موبارک.
تکهمین ده کندی وار،
اویناتماغا فندی وار..
هر قاپیدا اویناسا
بیر نلبکی قندی وار.
تکهم گئتدی مئشگینه
وعده وئردی بئش گونه.
گلمهدی اون بئش گونه،
تکهمی اوًلدوردولر
آتدیلار خان کوًشگونه.
آشاغیداکی سؤزلری ده علیرضا اردبیلدن توپلامیشدیر:
آی منیم آلا تکهم
باشیما بالا تکهم.
گزه گن آروادلارین
سیرغاسین یالا تکهم.
یاشیللار آی یاشیللار،
دوواردان بویلاشیرلار.
بو آیّامین قیزلار
ار اوسته ساواشیرلار.
آغ دومانین اوزلری،
یئره گلمز دیزلری.
بو آیامین قیزلاری
کبین کسیر اوًزلری.
تکهم گئتدی مرنده،
تاماشادی گلنده.
کول باشینا تکهمین،
قایناناسی اوًلنده.
تکهم تکهم آتلاما
قول –قیچیوی قاتلاما.
ساباه کی بایرام گلیر،
گئدیب،چوًلده اوتلاما.
تکهم بیر اویون ائیلر،
قوردولان قویون ائیلر.
ییغار گیلان دویوسون،
چپیشین تویون ائیلر.
امیرالموًمنین تخته چیخاجاق،
یئزیدین بوینونا نوخدا ووراجاق،
شیرین شربت سو یئرینه آخاجاق.
سیزین بو تزه بایرامیز موبارک،
آییز، ایلیز،گونوز، هفته ز موبارک.
سولطان سر توولهده باغلار بوز آتی،
اونون بوینوندا وار قیزیل ساعاتی،
خانلار،بَیلر بیزه وئرسین باراتی.
سیزین بو تزه بایرامیز موبارک،
آییز، ایلیز،گونوز، هفته ز موبارک.
۲-۴- توی نغمهلری
توی مراسیمینده ده اؤزونه مخصوص ماهنیلار اوخونار. اؤرنک اولاراق:
چیخدیم بَیین اوتاغینا،
گلینی آلیب یانینا،
قادان آناوین جانینا.
تویلار موبارک، موبارک باده
ای گولو ریحان موبارک باده
حیطلری بازیلیدی،
کاتان کؤینک یازیلیدی.
آنا کؤنلوم آرزیلیدی.
تویلار موبارک موبارک باده
ائی گولو ریحان موبارک باده.
فخر ائدیر گلین آناسی،
هونرلیدی بو بالاسی.
گلین دئمه نار داناسی.
تویلار موبارک، موبارک باده
ای گولو ریحان موبارک باده.
فرهاد اردبیلین یورتچو ماحالینین توی قایدالارین یازارکن گلینین تعریفینده اوخونان بو نغمهلری قئید ائتمیشدیر.
توی دویوسون آریتمیشام؛
دامدان – داما داغیتمیشام؛
قیز آناسین قاریتمیشام.
گؤًروم آی قیز تویون موبارک اولسون،
قوهومون، قارداشین،ائلین،وار اولسون.
کربلا یولوندا سالدیردیم گونبز،
تویونو ائیلهسین گؤًزه گؤًرونمز.
اوخودو قورآنی دئدیلر بیلمز.
گؤًروم آی قیز تویون موبارک اولسون،
قوهومون، قارداشین،ائلین، وار اولسون.
بَیین تعریفینده ده بئله اوخونار:
خونچایا دوزموشم نوغولنان بادام،
تویونو ائیلرم اورکدن شادام.
تویونو ائیلهسین حضرت آدام
گؤًروم آبَی تویون موبارک اولسون،
ساغدیشین،سولدوشون،ائلین وار اولسون.
بَی بزندی چیخدی دامین اوستونه،
شفق سالدی دووارلارین اوستونه،
گئدین دئیین دوشمانینا، دوستونا:
گلین گلیر دولو قازان اوستونه.
گؤًروم آ بَی تویون موبارک اولسون،
ساغدیشین،سولدوشون،ائلین وار اولسون.
ایلخیچیدا بئله نغمهلر اوخونار:
ساقدیشینا روستم اولماز برابر
سولدیشینا ایسفندیار یالاندیر.
بَی اوزو کوچهنی ائدیب موٍنوّر
گؤروم آ بَی تویون موبارک اولسون
گلینی آپارماغا گلن اوغلان آداملار بئله اوخورلار.
آپارماغا گلمیشیک،
یار آلماغا گلمیشیک.
اوغلانین آدامیییق
آپارماغا گلمیشیک.
وئرین بیزیم گلینی!
قاینی باغلا بئلینی!
قیزیل گوللر کولدادیر؛
ال چاتمایان قولدادیر.
قیزین باختی آغ اولسون؛
قوهوملاری ساغ اولسون
گؤروم چیلچیراق اولسون
خراسانین دره گز بؤلگهسینده گلین آپاراندا بو ماهنینی اوخورلار:
آت گتیرین آتلانسین،
آتی کهر یار،یار
گلین گلسین تئز مینسین
آدی گؤهر یار،یار
روخصت وئرین قیز چیخسین،
اولدو سحر یار،یار،
یولا سالین تا گئتسین
وئردی خبر یار،یار.
اوچ باجیدان بیریسی،
آتلانادی یار،یار
ایندی اونون گونوسو
پاتلانادی یار،یار.
گلین بئلی اینچهدی
اینچه بئللی یار،یار،
اوّل چاغا اوغلاندی
بیلین ایندی یار،یار.
نئچه صاندیق جاهازلار،
قیفیل تؤلو یار،یار،
بیزدن سیزه قیز گلر
زولفو تؤولویار،یار.
قاشقایلار دا بئله اوخویارلار:
اوبامیز سرحدده دیر،
مئیلیمیز شربتدهدیر
بیز کی قیزی آپاردیق
دوشمنلر حسرتدهدیر.
گلینه باخ گلینه،
الین ووروب بئلینه.
گلینه پیس دئمهیین
قاچار گئدر ائوینه.
گلین گلیر،خان گلیر،
بیزیم ائله جان گلیر.
آت گتیرین چوللایین
طاووس نقشی یوللایین.
لیباسینی تئز گئیسین
یولا سالین تا گلسین.
بیزیم اوبا ایراقدیر
گلین گلسین، تئز مینسین.
اوچ باجینین بیریسی،
قدملری گؤز اوسته
گلین بئلی اینجهدیر
واریمیزدان اوجادیر.
گلین آتا ائویندن چیخان گون بَیین کیچیک قارداشی گلینین بئلینه شال باغلایار وبو بایاتینی اوخویار:
آنام،باجیم،قیز گلین،
ال آیاغی دوز گلین.
یدّی اوغلان ایستیرم،
بیرجه دته قیز گلین.
۳- اووسون نغمهلری
آشاغیدا قئید ائتدیگیمیز نغمهلر، جادی و اووسون کیمی، طبیعتده تاثیر قویماق نیّتی ایله اوخونور :
اووچولار اووو نیشانلاییب، اوخ آتارکن بئله دئییرلر :
هاش گئده،
هوش گئده،
بو اوخ سنه
توش گئده.
اووچونو یولا سالارکن اونون دالینجا بو ویردلری اوخویارلار:
اوواگئدن، اووون توش
اووون اولسون مارال، قوش
قورد –قوشو سحر –آخشام
لرزه –لرزه سالان گل
بدهئیبتدن،بداصیلدن،
بدنظردن دولان گل.
بیراوشاقین بوغازی آغرییاندا اونون بؤیوگو الیله بوغازینی سیغارلاییب بو ویردی اوخویار:
گئجه گلمیسن، گئجه قاییت
گوٍنوز گلمیسن،گوٍنوز قاییت
هاواخت گلمیسن،او واخت قاییت
وبئله اینانارلار کیخستهلیک،نوخوشلوق گوٍنونهانسی ساعاتیندا گلمیشدیسه ائله او ساعاتدا دا نوخوشون جانیندان چیخیب، گئدهجک.
بیزلرده بئله بیر اینانج واردیر کی اوزرلیک دنهلرین اودا توتوب یاندیرساق ائودن قادا،بالا سوووشاجاق، پاخیللارین،گؤزو پارتلایاجاق و دوشمنلر کور اولاجاقدیر. اوزرلیگی اود اوستوندهکی قابا تؤکه تؤکه بو شعیرلری اوخویارلار:
اوزرلیکسن هاواسان.
مین بیر درده داواسان.
درد قاپیدان گیرنده،
سن باجادان قوواسان.
بیر،ایکی،اوچ، دؤرت،بئش،آلتی، یئددی،
قادا،بالا قویدو گئتدی.
خوراسان تورکلری ایسه بئله شعیرلر اوخورلار:
گؤز وورانین گؤزو چیخسین
دیل وورانین دیلی شیشسین
گؤتوره بیلمهینین بئلی سینسین
قادا بالا بیزدن گئتسین.
بیر پارا اووسونلار دا واردیر کی نثر پارچالاریدیر.مثلا:
اوشاغی بلهیندن سونرا آناسی اوچ یول الینی یئره چالیب،اوشاغین کورگینه وورار و دئیر:
– هامینین یوخوسو سنین اولسون.
و اینانیر کی اوشاق آغیر یاتاجاق.
ایرانین قوٍزئی دوغوسوندا اولان شاهرود شهرینین بیر پارا کندلرینین اهالیسی تورکدور. “ابر”آدلی همین کندلرین بیرینده شوملانمیش زمیلره توخوم سپمک موعیّن مراسیم ایله کئچیریلیر .اکینچیلر توخومون آغیرلیغیجا خورما یا دا قاوون زمینین بیر گوشهسینه قویارلار سونرا اوٍزو قیبلهیه،ساغ الیله یئره توخوم سپیب،بونلاری اوخویارلار:
خودایا سنین امودونا شو بوغدا، شو خورمایا اوٍزوم یا انار کیمی عمل ائتسین، تویا خرج بولسون
۴- سایاچی سؤزلری
سایاچیلار ایلین موختلیف فصیللرینده، مثلا چیله گونو،یادا یایین قوراقلیق گونلرینده ائل، اوبا ایچینه گئدیب، سایا آدلی شعرلر اوخویارلار.
بایرام قاباغی دا تکه اوینادان تکمچیلرین اوخودوغو شعیرلر ده سایالار سیراسیندا یئر توتور.
هم ده بیزلرده یاس سایالاری واردیر کی او حاقدا آغیلار بؤلومونده بیلگیلر وئریلمیشدیر.
سایا سؤزونون منشأیی حاقّیندا بو گونه کیمی موختلیف نظریهلر سؤیلهنیلیب،مثلا فریدون بی کؤچرلی اونو فارسجا سایه سؤزوویله عئینی بیر کلمه کیمی قلمه آلیب، باشقالاری ایسه اونو سایماق فعلیندن آلینما بیر کلمه کیمی آنلاییبلار.
منجه سایالارین فورم، مؤحتوا و سؤز خزینهسی باخیمیندان چوخ قدیم بیر قوشمالار اولدوغو نظره آلینیرسا اونو ساکا و ساقا سؤزلریله ایلگیلی اولدوغونو دوشونمک اولار.
معلوم اولدوغو کیمی بیر چوخ شعر و ماهنی آدلاری موعیّن تورک ائللرینین آدیله باغلیدیر. مثلا گرایلی، وارساغی، کئشگؤللو ، بورچالی، بایاتی، اووشاری آدلی مشهور موسیقی هاوالاری و شعر فورملاری، گرایلیلار، وارساقلار، کئشگوللولر، بورچالیلار، بایاتلار، آوشارلار آدیله باغلیدیر.
اولا بیلسین کی اسکی چاغلارین مشهور قبیلهلریندن اولان ساکالارین آدینی داشییان بو اسکی قوشمالار حقیقتا ده ائله اصلینده ساکالارین طرفیندن یارانمیش اولسون.
ماراقلیدیرکی بو گون اسکاندیناوی خلقلرینین دیلینده ده ساقا آدلی بیزیم سایالاریمیزا اوخشار فولکلوریک شعرلر ترنّوم اولماقدادیر. همین سؤزجوکSaga شکلینده انگیلیزجهیه ده کئچمیش و او دیلده شیفاهی، منظوم تاریخی روایت معناسیندا ایشلهنیلیر.
سایالاردان نومونهلر :
سلام علیک سای بیلر،
بیر-بیریندن یئی بیلر .
سایا گلدی گؤرونوز ؛
سلام وئردی آلینیز .
بیر قویونلا، بیر کئچی
آغلی قارا بوز کئچی
سایا چییا وئرینیز .
ننهم او شیشک قویون،
یونو بیر دؤشک قویون .
بولامانی تئز یئتیر
قیریلدی اوشاق قویون.
ننهم او خاللی کئچی،
ممهسی باللی کئچی.
اوجا قایا باشیندا
توتوبدو یاللی کئچی،
گؤیدهکی گؤی بولودلار
یورقانیدیر چوبانین.
یاستی –یاستی تپهلر
یاستیغیدیر چوبانین .
یومرو –یومرو قایالار
یومروغو دور چوبانین.
الیندهکی دگنک
قالخانیدیر چوبانین.
یانینداکی بوز کوپک
یولداشیدیر چوبانین.
آغزی قارا جاناوار
دوشمانیدیر چوبانین.
قویونون یوزو گلدی
دولاندی دوزو گلدی.
چوبانین قوجاغیندا
بیر املیک قوزوگلدی.
یئرین داغ اولسون چوبان،
کئفین چاغ اولسون چوبان.
قویونو یاخشی ساخلا
اوزون آغ اولسون چوبان.
سیزین جانیز ساغ اولسون.
پاییز بوغدا یاغ اولسون
هامینیز ائللیگینجه
داماغینیز چاغ اولسون.
ننهم قارا قاش قویون
قارلی داغلار آش قویون.
آی قارانلیق گئجهده
چوبانا یولداش قویون.
چوبان قویونو گؤتورهسی.
اونو برهیه یئتیره سی،
آغ بیلکلی گلینلر
ساغیم، ساغیم دئییه سی،
آغ بیرچکلی قاریلار
بیلیغیم، بیلیغیم دئیهسی،
بو اوغلومون دئیه سی
بو قیزیمین دئیهسی.
ساری سویو قالاندا
بوز کؤپگه تؤکهسی.
……
یاغیش ایستمه سایالاری
سایاچیلار ایلین قوراقلیق آیلاریندا دا کندلره،گلیب یاغیش سایالاری اوخورلار:
آلا داغین بولودو،
قارا داغین بولودو.
آلّاه بیر یاغیش گؤندر،
دئملریمیز قورودو .
یاغیش ایستمه سایالاری عئینی حالدا موٍعین مراسیم ایله ده کئچیریلیر.بونلار کوسا گلین بعضا ده چؤمچه خاتین آدلاری ایله آدلانیر .
قاشقای تورکلری یاغیش ایستمه مراسیمینده بئله اوخویارلار::
کوساگلین نه ایستر؟
تاریدان یاغیش ایستر.
آلله یاغیش وئرهیدی
نذریم قبول اولایدی.
یاغ یاغیشیم سئل گله
یاغ تا یئتتیملر دویا.
یاغ فاغیرین آرپاسینا
یاغ قوجانین لتهسینه
تاری ایشی حسابدیر
کوسا خاستی سئلابدیر.
خوراسانین درهگز بؤلگهسینده بو نغمهنی اوخویارلار:
کوسان کوسان نه ایستر ؟
تاریدان یاغیش ایستر.
کوسان ایشی قصابدی
قاردا یاغسا حسابدی.
کوسان یازیق کاسیبدی،
چوخ بورج اونو باسیبدی.
آلّاه یاغیش وئر گینن
نذریم قبول ائت گینن.
یاغ یاغیشیم سئلگینه،
یاغ یتیمین بئلگینه
یاغ صغیرین باغچاسینا
یاغ قوجانین دیمهسینه.
آذربایجاندا ایسه بئله سایالار اوخونار.
چؤمچه خاتین نه ایستر
آللاهدان یاغیش ایستر
الی قولو خمیرده
بیرجه قاشیق سو ایستر
چاخ داشی،چاخماق داشی
یاندی اورگیم باشی.
بیچینلرین یولداشی
اکینلرین یولداشی
قالاق، قالاق خرمنلر
هانی چایین نم داشی؟
چاخ داشی،چاخماق داشی
یاندی اورگیم باشی.
یاندی آلمالار باشی،
یاندی هئیوالار باشی،
هئیوالار ساری ساری
دوزلهییر ساپا قاری.
بولوتلار سیزی تاری
گلین بو کنده ساری.
بو کند بَیلر کندیدی،
ایگیت خَیلر کندیدی..
داغلار قوراق – قوراقدی
تیکان توراق – توراقدی
تیکان نهیه کاریمدی،
منه لازیم اوراقدی.
چاخ داشی، چاخماق داشی
هانی گؤیون یولداشی
یاندی داغلارین باشی
آللاه بیر یاغیش گؤندر
گؤیرتسین داغی،داشی.
آلاداغین بولودو،
اکینچینین اومودو
آللاه بیر یاغیش گؤندر،
آرپا، بوغدا قورودو.
چاخ داشی،چاخماق داشی
سایاچییا پای داشی.
اولدوغوندان پای وئرن
علی اولسون یولداشی.
وار اولان،الین قیسان
یاستیغی میسمار داشی.
وئرن ال آللاه الی
اللره یاردیم علی
ائللره یاردیم علی.
چاخ داشی،چاخماق داشی.
سایا چییا پای داشی.
قودو قودونو گؤردونمو؟
قودویا سالام وئردینمی؟
قودو بورادان اؤتنده
قیرمیزی گونو گؤردونمو؟
یاغ وئرین یاغلاماغا
بال وئرین باللاماغا
قودو گولمک ایسته ییر
قویمایین آغلاماغا.
قودویا قایماق گرک
قابلارا یایماق گرک
قودو گون چیخارماسا
گؤزلرین اویماق گرک.
یاغیش کسمه سایالاری
گتی گتی ها گتی گتی
قیزیل قایا دیبیندن
بیر قیرمیزی گون گتی
کئچل قیزی قوی ائوده
ساچلی قیزی گتی گتی
گون گئدیب، سو ایچمگه
آل دونون دییشمگه.
دومانلار قاچین، قاچین
گونش یولون آچین،آچین
توتوب سیزی آسارلار
بوینوزا دامغا باسارلار.
قارا تویوق قاناتی
کیم ووردو،کیم سانادی؟
گئتدیم گون گتیرمگه
ایت بالدیریم دالادی


text:
خالقیم!
قدرت ابوالحسنی سهلان(تورال)
اوزاق گؤیون تانریلاری، هاچان گلدیز یئر اوزونه؟!
سیز ایلشن اوبالارین گؤز تیکمیشم داغ-دوزونه
دؤنون گؤرهک هارالیسیز، کیم یارادیبدی بیزلری؟
اندیرسئیدیز سیز اینسانی، کیم یوللانمیشدی سیزلری؟
اولمپین دوز زیروهسینده، زئوس باشدا اوتورموشدو
سومئر-بابیل تانریلاری بول-بول آدلار گؤتورموشدو!
چینین، میصرین، مایالارین، باشقا-باشقا تانریلاری
بو گون اونلار یاساقلانیب، وار اورتادا آیریلاری!
بیر بیلیم، بیر گوج ایستهییر، پوزانمادیم یالانلاری
گلن گئتدی، یالان نئجه، دوستاق ائتدی قالانلاری!؟
اینسانلارین خیاللاری نه دن اولدو ائله تانری؟!
اصلی تانری یاراتمیشدی، گؤندرمیشدی بئله تانری!
بیلمک اوچون، نئچه ایللر، ائللر ایچین سوراقلادیم
اله گلن کیتابلاری فیکیرلشیب، وراقلادیم
گؤردوم اینسان ایللردی کی، یالانلاری گئرچک بیلیر!
یانسیلاییر اؤلمزلری، اؤلوم توزون اوزدن سیلیر
من ده تاپدیم اینام بیر گون، تانریلار یئره انمیشلر
“فون دنیکن” دئیهن تکین، تازادان گؤیه دؤنموشلر!
دامغالار قویموشلار بوردا، گؤستره یول قالانلارا
آمما نهدن دوز ایزلری اولدو قایناق یالانلارا؟!
گؤی اوزونون تانریلاری، یوللاریزی ایزلهییرم
اؤلوم منه چاتاناجان، گؤزوم یولدا گؤزلهییرم
سؤیلمیشدیز گلجکسیز، دوز اولایدیز ایلقاریزدا
گلسز گؤررم یالان نئجه، سولار سیزین کناریزدا!
آرزولاریم دویماساز سیز، قورخوم بودور دؤنمهیهسیز
جوابسیز قالا هر سورغو، دوشرگهمه یئنمهیهسیز
یالان منی سالا دیلدن، گئرچک کیمی اؤلمز اولا
یالواریرام گلین کؤنلوم، هر آن بوردا ایشیق قالا
*****
ایندی بوردا دایانمیشام، دینلهمیرلر هئچ سؤزومو
گؤز یاشلاریم یاغمور تکین بینمیر الده اوزومو
قارانلیق یوردومو آلیب، سوکوتو داغلارا سالیب
ارنلریم اؤلوب گئدیب، یئر-گؤیومو مانقورد چالیب!
دوزلر اوستون قارالیرلار، وارلیقلاری تالاییرلار
گئرچکلری باسدیریرلار، یالانلاری قالاییرلار!
چولقالیرلار یالانلاری، آغیر وارلیغیم دانیرلار
اؤلموشلری وار ساییرلار، وار خالقیمی یوخ سانیرلار!
*****
بو دورومو گؤره-گؤره، قورخومدان یالقیز باخیرام
اومود یوخوم گلجگه، گئچمیشه دوغرو آخیرام!
اونوداراق یالانلاری، درین خیالا جومورام
اسکی پالتار بورونرک، باشقا دونیایا اومورام
نئچه مین ایل اوزاقلاشیب، چیخیب بو چاغدان گئدیرم
چاتجاق بیر متین شهره، ایشینه دیققت ائدیرم
بو شهرین آدی “اوروک”، اوخویورام دوداقلاردان
باشلاییرام دولانماغا، یاخینلاردان، اوزاقلاردان
تانیش گلیر سؤز-صؤحبتی، سئویندیریر هر کس منی
دینله ییرم قوپوز سسین، واله ائدیر او سس منی
اوزان سؤزون ائشیدنده، آنلاشیلیر “تانری” سؤزو
نه آنلاملی سؤزلر واردی، نه سایقیندی اوزان اؤزو
بو شهرین پادیشاهی، چوخ آیریملی بیر خاقاندی
آیا بنزر داغا تایدی، آنجاق ظالیم بیر ترخاندی!
اونا دئییلیر اوروکدا: یاری تانری، یاری اینسان!
“قیلقمیش” آدلانمیشدی او، خالقینی بئزدیرن ترخان
هر ایشینده یامان ترخان، بیر چوبانا سؤزون دئییر
“انکیدو” آدلانان یولداش، قیلقمیشه دوزون دئییر!
چوبانلا خانین دوستلوغو، لاپ گؤزهل بیر گؤرکم اولموش
اوزلریندن گؤرسنیردی، دوستلوقلاری مؤحکم اولموش
گئجهنی ایکی یولداشین، گؤزلری گؤیه باخیردی!
او زاماندا گؤرونوردو، اولدوزلار یئره آخیردی!
چوخ چالیشقان بو ائللره، آچیلار باغلی قاپیلار
بو اولوسون شرفینه، تانریلار گؤیدن تاپیلار!
باخ یازیرلار لوحهلرده، ایشلریندن ائللریندن
اونودماییب گئچمیشلرین، قالیر ایزلر دیللریندن
بیر گئجه-گوندوز اوروکدا زامان اؤلچولور، ساعتله
یاسالار اوردا آخاردی، کسر قیلینجلا، قودرتله!
من گزیریم اوردا آنجاق، فیکریم قالمیش قیلقمیشده
انکیدویلا بیلیم نئجه، یولداش اولموش قیلقمیش ده؟!
دؤنرکن ترخان ارکینه، آختاریشلاری بوراخدیم
لاپ اوجا دیوارلار اوستن، بویلانیب دؤرد گؤزله باخدیم:
گؤزله نیلمز منظره ایدی، گؤیله ترخان دارتیشیردی!
تانریلارلا آنلاشدیقدا، اونلار یئره چاتیشیردی
تانریلار ارکه اندیلر، بیر گونده قوناق قالدیلار
گؤیلردن خبرلر وئریب، خبرین یئرین آلدیلار
دؤنوب گئدنده دئدیلر: “انکیدو یئری ترک ائتسین!”
ناراضی قالسادا ترخان، سیرداش یولداش، گرهک گئتسین!
من ده گئچدیم آرابایا، منده اوچدوم گؤیه ساری
تانیق اولدوم وارلیغیملا، نه ائتدی اینسانلا تاری!
گؤستردی او سررلاردان، تازا گلمیش بو اینسانا
اؤیرتدی او گیزلی سؤزلر، هویوخ قالمیش بو اینسانا
شاشدیم گؤرجک باغلاییرلار، کیشینین ال-آیاغینی
هوشدن آپاریب سؤکورلر، یازیغین باش-قولاغینی
چالیشیرلار قافاسینا، باشقا برنامه تؤکلر!
بو تازا اینسان دؤننده، کؤهنه فیکیرلر چؤکلر!
چتین سیناقدان چیخمادی، اسکی فیکرین گؤی ساخلادی!
اوغورسوز آدامین لشی، یئرلینی گلدی داغلادی!
یولداشین لشین گؤرنده، دالغین اولدو قیلقمیشخان
آختاریردی اؤلمهمزلیک، داشقین اولدو قیلقمیشخان!
دئدی اوروک کاهینلری: “اوتناپیشتیمی تاپارسان!
سن اؤلمهمزلیک رمزینی، دنیزده اوندان قاپارسان!”
دوشدو قیلقمیش چؤللره، آران گئچدی، داغلار آشدی
زیل قارانلیقلار کسرکن، دئولریله قارشیلاشدی
دئولری ایشدن سالارکن، اورمانا گیردی سووشدو
سیناقلاردان بیر-بیر گئچیب، سوندا دریایا قووشدو
اوج-بوجاقسیز گؤی دنیزده، گلن دئییر: “اوتناپیشتیم!”
گؤیده دوشموشدو دنیزده، هردن دئییر: “اوتناپیشتیم!”
چوخ-چوخ آرام بو دریادا دالغالار هردن قالخیشیر
اؤلمهمزلیک آختارانلار، بلکه ده اوردا چیرپیشیر!
قیلقمیشده چیرمالاندی، “اوتناپیشتیم!” هارایلادی
یاری تانری، یاری اینسان، بیر یالواردی، بیر آغلادی
اوتناپیشتیم دوغرو گلدی، سوروشدو بو کدریندن
ایناملی باخیشلاریلا، خانا آنلاتدی دریندن:
“بو گؤی دنیزین ایچینده، تیکانلی بیر بیتگی بیتر!
جوم اونو تاپ در یئیرکن، اؤلمز اولاسان، درد ایتر!”
دالدی قیلقمیش دنیزه، دردی سودان آختاردیغین
چیخدی دریادان داش اوسته، تولازلادی زور تاپدیغین!
سویوندو ایستیر یویونسون، سونرا یئسین تر بیتگینی
اورادان گئچن بیر ایلان، یئتدی یئدی تئز ایتگینی!
اوتناپیشتیم باخدی دئدی: “توپراق سنی، آلار اولسون!
گئت خالقینا یاخچیلیق ائت، آدین اینسان قالار اولسون!”
ترخان اوزولدو دنیزدن، “خالقیم!” دئیه-دئیه، گئتدی
دویغولاردان آرالاندیم، گؤزلریمه چاغیم یئتدی
*****
خیاللاردان آیریلارکن، وطنیمده ظولمت چؤکموش
“زهتابی” آدلانان ارن، کسرانین کاخینی سؤکموش!
قارانلیغا سورگون اولموش، “تورال” دؤنموش ایشیقلارا
گئرچکلر اوزه چیخاراق، گئچمیش چؤنموش ایشیقلارا
گؤرورم کی یوردوموزدا، یالانچینین رنگی سولوب
گونش قالخیب گونئیییمدن، دوشمنلریم گؤرمز اولوب
آلوولار یوردو شنلیکده، بایراملاشیر دیلداشلاریم
اسمکدهدی بایراقلاریم، دورماقدادی یولداشلاریم
گونون آیدین میشوو داغیم، گونون آیدین ساوالانیم
گون آیدین قارلی داغلاریم، گون آیدین آذربایجانیم!
ایضاح:
بو شعر، اریک فون دنیکین تانریلارین آرابالاری (ارابه خدایان) کیتابیندان، قیلقمیش ناغیلیندان و رحمتلیک پروفسور محمد تقی زهتابینین ایران تورکلرینین اسکی تاریخی کیتابیندان، تاثیرلنره قوشولموشدو. شعر ۱۳۸۱ اینجی ایلین آبان آییندا یازیلیبدی.
زئوس: قدیم یونانلیلارین تانریسی
اولمپ: یوناندا داغ آدی
اوروک: سومئرلرین شهرلریندن بیری
قیلقمیش، انکیدو، اوتناپیشتیم: قیلقیمش ناغیلینین شخصییتلری


text:
دیرسه خان اوغلو بوغاج خان بویو (بیرینجی بوی)
دیرسه خان اوْغلو بوغاج خان دده قورقود کیتابینین درسدن نۆسخهسی اساسیندا اوْن ایکی بوْیدان بیریدیر. واتیکان نۆسخهسینده بوْیون آدی حکایتِ خان اوغلو بوغاج خان کیمی یازیلیبدیر.
موضوع[دَییشدیر]
باياندور خانین صؤحبتینه گئدن دیرسه خانین قارا اوْتاغا اوْتورتولماسی ایله دیرسه خانین قارشیلانماسی سێراسینداکی دۇيغو و دۆشونجهلری ایله اوْغلو بۇغاج خانین قهرمانلیقلارینی ایضاح ائدن دده قوْرقود حیکایهسی.
باياندور خان حؤکم خالقا هر ایل بؤيوک مراسیم تشکیل، يئنه بیر ایل گلهجک قوْناقلارین اۆچ آيری چادیردا آغیرلانماسینی امر ائدیر. بۇنلار آق، قێرمیزی و قارا چادیرلاردیر. آق چادیر اوْغلان اۇشاغی اوْلانلارا، قێرمیزی قێز اۇشاغی اوْلانلار اۆچون، قارا چادیر ایسه هئچ اۇشاغی اوْلمايانلار اۆچوندور. بايیندیر خان اۇشاغی اوْلمايانلاری، اوشاق بوْیلارینا دۆشمهیَنلری تانرینین لعنت اوْلانلاری اوْلاراق گؤرور. دیرسه خانین ایسه اۇشاغی يوْخدور يانینداکی ۴۰ آدامیيلا گلدیگینده بۇ داورانیشی خوْش قارشیلاماز و خانیمینا حساب سوْروشماغا قرار وئریر. خانیمیندان حساب سوْروشارکن اؤزونو اؤيود-نصیحت دینلرکن تاپار، آما اؤيودو ده تۇتار و بؤيوک يئمک نیظاملار. اینسانلارا کؤمک ائدر خئير دۇعاسی آلیر و سوْنوندا ساغلام بیر اوْغلو اوْلور. اوْغلان بؤيوير و باياندیر خانین بؤيوک بوْغاسیيلا گۆلهشیر، قۆتلی يۇمروغويلا اؤکوزو دۆزومونلر و يئنر. شان قازانار دده قوْرقودون ایلتیفاتلارینا نایل اوْلور، آتاسی طرفیندن دا تلطیف اوْلوناجاق. بۇنو قێسقانان آتاسینین ۳۴ آدامی فسادلیق دۆشونورلر و آتاسینی بۇغاج خانا قارشی دوْلدورورلار. بیر اوْو نیظاملارلار و اوْ سێرادا جۆر اوْيونلارلا اوْغلانی آتاسینا وۇردورورلار. بۇغاج خان آناسینین سۆدو و داغ چیچگی اوْغلانین ياراسینا درمان اوْلور. اوْغلان ۴۰ ایگید طرفیندن قاچیریلان آتاسینی قۇرتارار. دیرسه خان اوْغلونا تاخت وئریر.
بوْیدا اوْلان اسکی رسملر و اینانجلار[دَییشدیر]
بوْیدان بایاندور خانین قوْناقلیغیندا، اوْغلو اوْلان کیشینین اوْتاغی آغ بوْیالی، قیزی اوْلان کیشینین اوْتاغی قیزیل بوْیالی و قیز-اوْغلو اوْلمایان کیشینین اوْتاغی قارا بوْیالی اوْلماق گؤرسهنیر. اوْلادی اوْلمایانی الله تعالی قارغاییب دئییرلر.
بوْیدا تانریدان حاجت ایستهمک و حاجت قبول اوْلماغی اۆچون قۇربان کسمک، یوْخسوللارا پای وئرمک و بۇنا اوْخشار ایشلر شرح ائدیلیر:
بوْیدا اۇشاغی دایه الی ایله بؤیومهسی سؤیلهنیر:
اَیلنجه اۆچون بۇغا[ق ۱] ایله بۇغرا[ق ۲] ساواشدیرما رسمی:
بوْیداکی شخصیتلر[دَییشدیر]
بایاندور خان، دیرسه خان و بوغاج خان دده قوْرقود کیتابینین بیرینجی بوْیونون اساس شخصیتلریدیرلر.
بایاندور خان[دَییشدیر]
دده قورقود کیتابینین دیرسه خان اوْغلو بوغاج خان بوْیوندا (بیرینیجی بوْی) بایاندور خان بارهسینده بۇنلار یازیلیبدیر[۷][۸][۹]:
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dirse Han Oğlu Boğaç Han»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- ^ درسدن نۆسخهسینده:کموک کی اوغلی قزی یوق، قره اوتاغه قوندرک.
- ^ درسدن نۆسخهسینده:اوغلی قیزی اولمیانی الله تعالی قرغایبدر، بز دخی قارغرز.
- ^ درسدن نۆسخهسینده:کوررمیسن نلر اولدی. قالقوبنی خان بایندر یریندن طورمش. بر یره اغ اوتاغ بر یره قزل اوتاغ بر یره قره اوتاغ دکدرمش. اوغللری اغ اوتاغه، قزلوی قزل اوتاغه، اوغلی قزی اولمیانی قزه اوتاغه قوندرک...
- ^ درسدن نۆسخهسینده:درسه خانک خاتونی صویلمش. کورهلم نه صویلمش. ایدر. های درسه خان. بکا قضب ایتمه. اینجنب آجی سوزلر سویلمه. یرکدن ارو طورغل. آله چادرک یر یوزینه دکدرکل. اتدن، ایغردن، دوهدن، بغرا، قیوندن، قوج اولدرکل. ایچ اغوزک طاش اوغزک، بکلرین استوکه یغناق اتکل. آج کورسک طورغل. یالنجق کورسک طوناتغل. بورجلوی بورجندن قورترغل. دپه کبی ات یغ. کل کبی قمز صاغ در. اولی طوی ایله حاجت دله. اولاکم بر اغزی دعالی نک القیشله، تنکری بزه بر یتمان عیال ویرده دیدی.
- ^ درسدن نۆسخهسینده:بیر نئچه مدت دن صکره بر اوغلان طوغردی. اوغلانجوغنی دایه لره ویردی. صقلتدی.
- ^ درسدن نۆسخهسینده:مکر خانم بایندر خانوک بر بوغاسی واردی. بر داهی بغرایی واردی. اول باغا قتی طاشه بوینز اورسه، اون کبی اوکدردی. بیر یازین بر کوزین، بوغایله بوغرایی صواشدررلردی. بایندرخان قالن اغوز بکلریله تماشایه باقردی. تفرج ایدردی. مکر سلطانم کنه یازین بوغایی سرایدن چقردلر. اوج کشی صاغ یانندن، اوج کشی صول یانندن، دمور زنجیرله بغایی طوتمشلردی. کلوب میدان اورتاسنده قیو ویردیلر.
- ^ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). "بیرینجی بوی", کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه), ۱۰.
- ^ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۲۲.
- ^ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۱۳-۱۴.
- ^


text:
گوللهلنسین! اؤزوده، شعریده!..
صابر نبیاوغلو
محکمه اونون حاقیندا آلتی اؤلوم حؤکمی بیر واختدا چیخارتدی. حؤکملردن بیریده “متهمین اؤز شعرلریایله “خلقی موجود شاهلیق رژیمینی سارسیتماغا و اؤلکهده امنیتی پوزماغا دعوت ائتدیگینه گؤره”ایدی.
– گوللهلنسین! اؤزوده، شعریده!..
گؤرهسن بورونلارینین اوجوندان اوزاغی گؤرمهین بو حاکم لباسلی مقوالار، شعر حاقیندا اؤلوم حؤکمی چیخارارکن، دوغرودانمی اونو بیر دفعهلیک دفن ائدهجکلرینه اینانیردیلار؟! بلکهده! فقط حیات نه غریبه استاددیر. حتی یاراتدیغی ان ناخلف، ان فراستسیز، ان دراکهسیز مخلوقلارین بئله سهولرینی دوزلتمکدن ارینمیر. اؤلوم جزاسینا محکوم اولونموش شعرلر بو حؤکمدن سونرا یاشاماق اوچون سانکی یئنی حقوق قازاندیلار. اونلار جانسیز کاغاذلارین صحیفهلریندن، انسانلارین بئیینلرینه، ادراک عالملرینه، اورهکلره کؤچدولر. دیللرده، آغیزلاردا دولاشماغا باشلادیلار. اؤلومه محکوم ائدیلمیش مصراعلار دوستلارین، قدیربیلن انسانلارین سعیلری و اللریایله سطیر-سطیر، بیت- بیت بیر یئره توپلاشدی. سن دئمه آیری- آیری ایشارتیلار ، قارانلیقلار قوینوندا بیرجه آنلیغا چاخیب- سؤنن قیغیلجیملار بیر یئره جمعلشنده گور ایشیق سئلی عمله گتیررمیش! بو دفعهده بئله اولدو. اونون شعر توپلوسونا دوستلاری “ایشیق” وئردیلر. بو ایشیقلی عالمین ان پارلاق اولدوزو ایسه ظولمت دونیاسیندا گونشلی گوندوزلر، آیدین اوفوقلر آرزوسو ایله یاشایان، یوخ، تکجه آرزو ایله یاشایان یوخ، بو علوی دونیا اوغروندا گئدن مبارزهلرده اصیل پرومئتهی هنری گؤسترن علیرضا نابدل (اوختای) سیارهسی اولدو.
علیرضا نابدل! بیر شاعر کیمیایسه او، “اوخ تای”ایدی.
بورادان باشلایاق کی، قارانلیق سئون بایقوشلار مینلر، اونمینلرله وطن ائولادی کیمی، بؤیوک وطنپرور علیرضانین، شاعر اوختایندا عؤمرونه قصد ائتدیلر. اودلو بیر عؤمور، احتراصلی بیر یارادیجیلیق یاری یولدا قیریلدی. او سکگیز نفر مبارزه و دؤیوش دوستوایله، هیمن اوخویا- اوخویا سیلاحلی جزا دستهسینین قاباغیندا دایانماغا محکوم ائدیلرکن، هئچ اوتوز یاشیدا تمام اولمامیشدی. آمما کئچدیگی دؤیوش یوللاری اونو دؤنمز ایرادهلی، زنگین تجربهلی بیر کوماندیر کیمی یئتیشدیرمیشدی. “یوخ باغلامایین منیم گؤزلریمی؛ نه قدهر کی قلبیم وورور، نه قدهر کی بئینیم دوشونور، من بیرجه آن بئله دونیایا گؤزو باغلی، کور باخماق ایستهمیرم”!
اوختای صنعتی بیز دئیردیک کی غیرعادی بیر حیاتین غیرعادی انعکاسیدیر. شعرلریندهکی بیر قدهر غریبهلیگین، غیرعادیلیگین کؤکونو ده بورادا آختارماق لازمدیر. پارتیزان دستهسینده موقتی دینجلمک اوچون “تهلکهسیز” بیر کولون دیبینده، زیندانلار قوینوندا، دهشتلی ایشکنجهلردن سونرا قارانلیق کامئرالارین کیمسهسیزلیگینده، اوچان دورنالارین دستهسی ایکی بارماقلی باجادان سئیر ائدیلن یئرده، توفنگ قونداغی اوستونده، لال مئشه سکوتوندا یازیلمیش میصراعلارین “غریبهلیک”ی تعجبلومودور؟ اصلا یوخ!
باشقا مهم بیر مطلبده وار.
او شعرلرینیمی مبارزه ایدهآلینا خدمته یؤنلتمیش، یوخسا یوکسک ایدهآللاری عشقینهمی، شاعر اولموشدور؟ بلکهده دقیق صیقللنمیش جوابا هئچ احتیاجدا دویولمور…
حقیقت بوندان عبارتدیر: اونون ادراک دونیاسیندا مبارزه ایله صنعت ایدهآلینین، شعرایله سیلاحین غریبهبیر سنتزی واردیر. آداما ائله گلیر کی هانسینی اونون الیندن آلسان، یئرده بیر شئی قالماز. نه شعر قالار نه سیلاح!
اوختایین صنعت دونیاسینین چوخ معتبر محصولو اولان “ایشیق” آدلی شعرینی شاهدلیگه چاغیراق. او همین شعرینده بیر سیرا پئشه صاحبلرینه مراجعت ائدهرک، اونلارا چوخ ماراقلی مصلحتلر وئریر:
– ای قارا تئللی کبریتچی، کارخانادا ائله کبریت یارات کی، او ظولمون کؤکونو یاندیریب، یاخسین. قوی بو آلووون شعله سی ایشیغیندا دونیا بیزی تانیسین!
– سن ای ساری تئللی زنجانلی دوست، پولاددان و پولاد کیمی سوموکدن ائله بیچاقلار دوزلت کی، “ییرتا بیلسین ظولمون چیرکین اورهیین”!
– منیم خورما تئللی معلم همکاریم، سنده کؤرپهلره تکجه الیفبانی اؤیرتمکله قالما. اونلارین گؤزلرینه ائله ایشیق بخش ائت کی آیسیز- اولدوزسوز آسماندا هر شئیی آیدینجا گؤره بیلسینلر.
– گون ایشیغینا حسرت قویولان خالچاچی دوستوم. بیرجه دفعهده خالچاندا ائله بیر شکیل توخو کی، باخانلارین دیزلری قوروسون. قوی خالچانی ساتاندا، آلاندا بیلسین کی، سنین دیلسیز اللرینده نه سیرلر وار. قوی بیلسین کی، دیلسیز دینسه، نه لر اولا بیلر، نه قیامت قوپار!
گؤروندویو کیمی، اوختایین تکجه “ایشیق” شعری ایله تانیش اولماقلادا اونون پوئتیک دونیاسی، حیات و صنعت ایدهآلی حاقیندا “گول اکیب، خار درن” خالقینین آپاردیغی تاریخی دؤیوشلرده شعر و صنعتین اوزهرینه دوشن وظیفهنی معینلشدیرمک معیاری بارهده قناعته گلمک چتین دئییلدیر.
بیزه بئله گلیر کی، شعر بو آلوولو وطنپروره سؤزون اصیل معنادا بیر دؤیوش سیلاحی کیمی لازیم اولموشدور. او، آچیق و گیزلی فعالیت دؤرونده یقین کی، داشیدیغی اودلو سیلاحیندان بیرجه آن بئله آیریلمامیشدیر. همده او بو سیلاحینین دیلینیده پیس بیلمهمیشدیر. اوختای و اونون مبارزه دوستلاری اوچ نفرله بؤیوک بیر اردو دستهسینه قارشی دورارکن، محض اؤزلرینین دمیر ارادهلرینه، عمللرینین حاقلیغینا و اودلو سیلاحلارینا آرخالانیردیلار. لاکین بعضا بو سیلاحین آتش امکانلاری محدودلاشیر، اونون اودلو گوللهلری صاحبینین دؤیوش عزمینی ایفا ائتمکدن عاجیز قالیردی. محض بئله حاللاردا او، داها سرراست آتان، مانعه و سد تانیمایان سیلاحینا ال آتمالی اولوردو. اونون بو سیلاحی نه مسافه اوزاقلیغی قارشیسیندا عاجیز قالیر، نه هاوانین چنلی- دومانلی اولماسیندان کورلوق چکیر، نه دوشمان هدفین بلاواسیطه گؤزله گؤرونمهمهسی اونا انگل تؤرده بیلیردی. ائله حاللار اولوردو کی، نه دؤیوشچونون آچیق دؤیوشه گیریشمهسینه اختیار وئریلیردی، نهده جبههنی بوش قویماغا.
شعر سیلاحی اوختایا باشقا بیر حالدادا چوخ معتبر دوست اولموشدور. او، قیسا عؤمرونون نئچه- نئچه عزیز و معنالی گونلرینی دوشمانین پنجهسینده، یاغیلارین اسارتینده ، قوش کیمی دمیر قفسده کئچیرمهلی اولموشدور. بئله واختلاردا علیرضانین هر شئیینی الیندن آلان دوشمان، اونون تکجه بئینینه، میصرالارینین دوغولوب اته- قانا دولدوغو پوئتیک عالمینه یول تاپا بیلمهمیشدیر. دوغمالارینا، دؤیوش و مبارزه دوستلارینا، الی چاتمایان، اونو یئتمهین شاعیر سطیرلرینده میصراعلار یووالانمیش بیرجه واراق کاغیذی حیرتلندیرهجک اوستالیقلا معتبر بیر ائلچییه چئویرمگه موفق اولموشدور.
بیر شئی تاسف دوغورور کی، علیرضانین ترجمهی حالی الیمیزده یوخدور. یوخسا بیر سیرا شعرلرین یارانما شرایطینی، مقصد و هدفینی داها دوزگون تعیین ائتمک اولاردی. اونون عؤمور یولو چوخ غایهلی و رومانتیکدیر.
“هانکی تورپاغا” آدلی شعری ۱۴ میصراعدان عبارتدیر. آمما بو بیر نئچه میصراعایله مونومئنتال بیر حیاتین هئیکلی اوجالدیلیر:
من تابوت دئییلم!
ایچیمده هر لحظه مین اورهک دیریلیر!
هانکی تورپاغا قویلایا بیلهجکسیز منی؟
بو یولسوز کوچهنین بئلینده گئدهرک
هانکی تورپاغا قویلایا بیلرسیز؟
هانکی تورپاغا،
قویلایا بیلهجکسیز منی؟
بو اؤلمزلیک فیکرینین نه واخت میصرالاندیغینی دقیق سؤیلهمک چتیندیر. بو فیکیرلر بلکهده، سایجا، قووهجه، قات- قات اوستون اولان دوشمانلا قانلی دؤیوشلردن سونرا قیسا مدتلی فاصله زامانی شعره دؤنموشدور. بلکه، مشهور ساواک جلادی، سونرالار اؤزونون غیرانسانی عمللری اوچون لاییقلی جزا آلمیش “نیکطبع”ی اونون دیلینی آچا بیلمهیرک داها تجربهلی و آمانسیز ساواک وحشیسی “پرویز ثابتی” نین کؤمکیایله اولمازین ایشکنجهیه معروض قالدیقدان سونرا یازیلمیشدیر؟
بو انسانلار، بو خسرو روزبه، صمد بهرنگی نسلی بو قدرتی، بو قطعیتی هارادان آلمیشدیلار! اونلار تاریخین چارخینی ایستهدیگی استقامته چئویرمک اوچون قوللارینداکی گوجو، ارادهلریندهکی دؤنمزلیگی هارادان و نهدن اخذ ائتمیشدیلر؟ حیاتدان، تاریخی ضروریتدن! جمعیت شاهلارین آچدیقلاری جیغیرلا یوخ، خالقین اؤز ذکاسی و الیایله سالدیغی یوللا گئتمهلیدیر.
علیرضا نابدل بو یولون بوکولمز بیلکلی دؤیوشچوسو، اوختایایسه اود نفسلی، پولاد میصراعلی شاعیریایدی:
سازاق،
دان یئرینده
بیزی گؤزلهییر.
سویوق اللر ایله آچا بیلمهریک
گلهجک گونلرین قیزیل قاپیسین.
سویوق اللر ایله چالا بیلمهریک
گونلرین سازیندا ظفر ماهنیسین!
سون ۶۰-۶۵ ایلدن بری ایران آذربایجانیندا یازیب یارادان شاعیرلرین اثرلرینده سیاسی موتیو، سون درجه گوجلودور.
اوختایین حادثهلره پوئتیک مناسبتی چوخ ماراقلیدیر. او، گئرچک وارلیغی دویوب درک ائتمکده، خارجی عالمین حادثهلری آراسینداکی وحدت و علاقهنی کشف ائتمکده داها چوخ مجرد تفکورون کؤمکه چاغیریرسا، اوبیئکتیو وارلیقدان آلدیقلارینی، دویوب اوزه چیخارتدیقلارینی باشقالارینا تقدیم ائتمکده پوئتیک ادراکین قدرتینه سیغینیر. باشقا سؤزله ایدهآلینی، بدیعی دوندا اورتایا چیخارتماغی مقبول یول حساب ائدیر. شاعیر اوختایین دؤیوشچو علیرضا نابدل ایله قوووشدوغو مقامدا محض بو نقطهده آشکارلانیر. بو آیدینلیق “سئوگیلیم اولارسانمی؟” شعرینده دوم- دورو چشمه سویونداکی کیمی بیللورلاشیر.
شاعیر یاناقلاریندان قان دامان قیزیل گوله مراجعت ائدهرک سوروشور کی، سئوگیلیم اولارسانمی؟ جاواب آیدین و قیسادیر: منیم یاریم بولبولدور. منیم اوچون بولبول کیمی نغمهلر اوخویا بیلرسنمی؟ داغدا همین سووالا ترددسیز جاواب وئریر: منیم سئوگیلیم داییم باشیما فیرلانان گونشدیر. اگر منیم اوچون گونش اولا بیلرسنسه، سنیده سئوه بیلرم. چایین جاوابیندادا حیکمتلی معنا واردیر: اگر دنیز کیمی منی کؤکسونده یئرلشدیره بیلرسنسه، سنده سئویلمهیه لاییقسن. گول اؤز سئوگیلیسی کیمی اونون سینه سینه داملا- داملا سئوینج و فرح گتیرن لئچکلرینین توزونو، کؤنلونون غبارینی سیلن یاغیشی سئویر.
شاعیر اولدوزلارین، آیین، بولودلارین، باتاقلیقلارین، دوزلاقلارین، دالغالی زمیلرین، قارانلیق درهلرین، کئچمز مئشهلرینده اؤز سئوگیلری ایله یاشادیقلارینین شاهدی اولور. بوتون دونیانی ایاقدان سالان شاعیر نهایت، اؤز یوردونا، دوغما یئرلره قاییدیر، آختاردیغی سئوگیلیسینی محض اؤز ائلینده، دوغما کندی اولان میلاندا تاپیر:
میلاندا بیر قیز گؤردوم
ناردان قیرمیزی گؤردوم
قاشی- گؤزو قاپ قارا
او قیزین آدی سارا….
شاعیر نهدن و نه مقصدله دانیشیر، دانیشسین، اونون اثرلرینین اساس جهتی انساندیر. دویان- دوشونن فرحلنمهیی، کدرلنمهیی باجاران انسان، فقط بو انسانین ان زنگین بزهیی آزادلیق، ان یوکسک دگری بو علوی نعمته دوغرو جان آتماق قراریدیر. “یورد” آدلی شعرینده مرتجع رژیمین یاراتدیغی ظولمت دونیاسیندا سانکی هر شئیین قارایا بوروندویو بیر عالم تصویر اولونور. لاکین بو ظولمت سلطنتیندهده شاعیر چوخ اعتبارلی و عظمتلی و ایشیق منبعی تاپیر. یوردو آددیم- آددیم گزهن شاعیر، نهایت خالقین عظمت و وقارینین سیمبولو اولان ارک قالاسینا چاتیر. بو اولو آبیده عصیرلرین طوفانلاریندان مردلیکله کئچیب گلدیگی، اؤزونون عظمتینی قورویوب ساخلادیغی کیمی گلهجهیهده اومیدله باخیر:
انسان محکوم اولمایاجاق
انسانیت سولمایاجاق!- دئییر
اوختایین ادراک دونیاسیندا باشقا بیر باخیشدا چوخ معنالیدیر. اجتماعی محیط تکجه انسانلارین طالعینه دئییل، همچنین طبیعتله انسان آراسینداکی مناسبتلرهده تاثیرسیز قالمیر. بو ائله تاثیرلی بیر عامیلدیر کی، حتی عادیجه طبیعت حادثهسینی، بو طبیعتین بیر پارچاسی اولان بیرجه غنچه گولون، بیر اودوم سو، بیر چنگه اود، بیر چنگه اوت، بیر یاتاقلیق چایین بئله معناسینی دهییشدیره بیلیر.
یاغیشین عادی داملالاری بئله شاعیرین گؤزونده چوخ معنالی و تاثیرلی گؤرونور. “یاغدی یاغیشلار” شعرینده اولدوغو کیمی.
طبیعتین عادی حادثهسی اولان یاغیش شاعیرین وطنینده نه غریبه ایشلر گؤرور. او “ائینالی” داغینین تورپاغیندان رنگ آلاراق بوتون تبریزی قیرمیزییا بویاییر، سئیره بولبولون یوواسینی ایسلادیر، پالچیق داخمالاری لرزهیه سالیر، بولبولون بالاسینی یووادا اؤلدورور.
بس، یاغیشین ایسلاتدیغی یووانی کیم قوروداجاقدیر. سامانلا دولان نوودانلارین قاباغینی کیم آچاجاقدیر. پالچیق ائولری کیم سئلدن- سودان خلاص ائدهجکدیر؟ اوخوجو بو سوواللار اطرافیندا دوشوننده سانکی کیمسه چاخان ایلدیریمین، کورلایان گویون، آشیب- داشان سئللرین دیلیایله تکرار ائدیر:
– ای اینسان، سن! سن! سن!
اوختاییندا صنعتینین غایهسی او یاغمورلو، یاغیشلی گونلرده، وطن گؤیلرینین قارا بولودلار، اؤلکهنین اجتماعی و سیاسی حیاتینی قورخو، هده، تعقیب بورودویو گونلرده انسانین اؤزونو درک ائتمهسینده اونون گؤزلرینه و ذکاسینا آیدینلیق نورو چیلهمکدن عبارتدیر. بو غایهنین چوخ نورلو نمونهلریندن بیری ائله آدینداندا ایشیق سئلی شلالهنن “دان یئری” شعریدیر.
اثرین یازیلدیغی گونلرده وطن ائولادلارینین قارانلیقلار سلطنتینده صاباحین ایشیقلی اوفوقلرینی گؤرمهلرینه بؤیوک احتیاج دویولوردو. اؤز طالعینی خالقین، وطنین طالعیندن آیری حساب ائتمهین انسان بیلیب درک ائتمهلی ایدی کی، حیات یالنیز محرومیتلردن، دوستونون سالیندیغی قارانلیق زیندانلاردان، عذاب و ایشکنجه دوشرگهلریندن عبارت دئییلدیر. خالقین آزادلیق و قورتولوش قاطاری قارشیسی آلینماز بیر سرعت و عزمایله صاباحا دوغرو شوتویور. اوختای و اونون قلم دوستلارینین ان گؤزل جهتلری او صاباحین قیزاران اوفوقلرینی داها آیدین گؤرمهلریندهایدی.
آییق قالدیق بو قارانلیق و اولدوزسوز گئجهده بیز،
یورولمادان دیکیلیبدیر
دان یئرینه گؤزلریمیز.
آییق قالیب گؤزلهییریک:
– یوردوموزدا گؤرن هاچان دان سؤکولو؟
قوی سوواراق قانیمیزلا بو سعادت نهالینی
غنچهلنیب قوی آچیلسین
اوجا داغلار ذیروهسینده
دان یئرینین قیزیل گولو!
اوختایین یارادیجیلیغیندا معاصر دؤور اوچون خصوصیله مهم اهمیت کسب ائدن چوخ مهم بیر پروبلئم اولدوقجا پاک و صمیمی مناسبت واردیر. بودا عینی دؤیوش سنگرینده بیرلشن مختلف خالقلار آراسینداکی دوستلوق و قارداشلیق علاقهلریدیر. بو، شبهه یوخدور کی، حیاتین اؤزوندن قیدالانان بیر ایدهآلدیر. سون اون ایللیکلرین دؤیوش و مبارزه سنگرلرینده فارس و آذربایجانلی، کورد و ائرمنی، تورکمن و عرب وطنپرورلرینین قانلاری شاه دئییلن جلاد و اونون ساواکدان اولان انسان سیمالی وحشیلری طرفیندن عینی آمانسیزلیقلا آخیدیلمیشدیر. بو قانلار معتبر بیر اؤزول کیمی مختلف ملتلردن اولان مبارزلرین دوستلوق قالاسینی داهادا مؤحکملندیرمیش و خالقلاری بیر- بیرینه داهادا یاخینلاشدیرمیشدیر. لاکین بورادا اینجه بیر مطلبده واردیر. مسئله تکجه بو خالقلارین دوستلوق و قارداشلیغینی قبول ائتمکده دئییل. اصل مطلب بو اتفاق و قارداشلیغین مقدس پرنسپلرینه نئجه عمل ائتمکدن، اونا هانسی حسلرله یاناشماقدان عبارتدیر.
علیرضا نابدلین “ایشیق” آدلی کتابیندا خالقلار دوستلوغونا حصر ائدیلمیش اثرلر کمیت اعتباریله او قدهرده چوخ دئییلدیر. لاکین بو شعرلرده دوست خالقا محبتله دؤیونن شاعیر قلبینین تمیزلیگینه حیران قالماماق اولمور.
بو د اغلار اوجا باش!
اوجا باش د اغلارا قانلی چکمهلر یول آچا بیلمز!
بو داغین جئیرانی اؤزگه اووچونون اوونا گلمز!
قارداش کوردوستانین عظمت و ووقاری، دؤیوش و مبارزه روحو، عرض و ناموسو، وطن و آنا مقدسلیگی بو اوچجه میصراعدا نه اوستالیقلا اؤزونون بدیعی عکسینی تاپمیشدیر. اوچجه میصراعدا کوردوستانین الاهی گؤزللیگی حاقیندا:
آخشاملار هر قوش قوشور مین داستان …
بو لایلای سسیله آستاجا- آستاجا
یوخویا گئدیر گؤزهل کوردوستان.
بیر آغیز نغمهده ایکی خالق آراسینداکی مناسبت بارهده :
بو داغلار قوجا باش، ائللری اوجا باش
هامییا بیر دوست، بیزلره قارداش
یانار اودلارا بیرلیکده یانان وفالی یولداش.
اؤز دؤرونون ان نادر سیمالاریندان بیریده، صمد بهرنگی اولموشدور. آذربایجان خالقینین بو عالم، متفکر یازیچی، معلم اوغلو اؤز حیاتینی دوغما خالقین بالالاری، انقلابی مبارزه اوچون آلوولانان مشعله چئویرمک اوچون اصل فرهاد هنری گؤسترمیشدیر. علیرضا نابدل بیر وطنپرور کیمی بؤیوک معاصرینین ایدهیالارینا درین حؤرمت بسلهمیش، صمد بهرنگی مکتبینه منصوب اولماغیایله فخر ائتمیشدیر. ساواک جلادلاری تاریخی جنایته ال آتاراق بهرنگینی خایینجهسینه تلف ائتدیلر. آرازین بولانا- بولانا، بورولا- بورولا آخان گور سولاری بو خیانتی هنچ واخت اونوتمایاجاقدیر. علیرضا نابدل بؤیوک اوستادی حاقیندا قوشدوغو ماهنینی آرازین اعتراض روحلو، نهنگ قدرتلی نغمهلرینه قوشماقدا گؤزهل نمونه گؤسترمیشدیر:
نگران قالماسین اولدوزا دئیین
کؤنلومه آلمیشام صمدین عشقین
“صمد” کؤنلومدهدیر، اورهییمدهدیر
“وورغون”ون آداشی جییهریمدهدیر
انتقام آلاجاق ائل دوشمنیندن!
چوخ کؤورک بیر جهت. اوختای پولاددان تؤکولموش ارادهیه، مبارزه دؤیونتولو قلبه مالیک اولسادا، عؤمرونون معناسینی، خالق اوچون، وطن اوچون یانماقدا گؤرسهده، عادی انسانایدی. سئویب، سئویلمهیین علویتینی، پاک محبتین قدرتینی بوتون عظمتی و سیقلتیایله دویوب، درک ائدن شاعیر، آغیر دؤیوشلردن فرصت تاپدیقدا، یاد گؤزلردن کناردا، بیر چای آخاریندا، بیر آیلی گئجهده، بیر خان چینارین کؤلگهسینده، بیر چوبان توتهیینین سسیندن قوپان ماهنیلارین چکیب آپاردیغی گؤزللیک عالمینده، اودا سئودیگی ساراسینین جان آلیجی قارا گؤزلرینین اسارتیندن خلاص اولا بیلمهمیشدیر. اونون دؤیوش سنگرلرینده آغلاییب سیزلاماق بیلمهین قلبینین هاراسینداسا سارانین محبتی باش قالدیرمیش، بوتون وارلیغینا حاکیم کسیلمیشدیر:
نولاردی سن قویایدین کی،
داملا- داملا ارییهایدیم سو اولایدیم
دؤشوندهکی قیزیل گولو ایسلادایدیم
گؤزهل سارا
سنی تاری
گئده- گئده دالا باخما
گؤز یاشیمی گؤرمه باری….
اوختایین شفاهی خالق شعریندن، فولکلوردان استفاده ائتمکده، بو توکنمز ائل ثروتیندن فیدالانماقدا اؤزونه مخصوص شاعیر سلیقهسی و صنعتکار ذووقو واردیر. تکجه اوراسینی قئید ائدهک کی، اونون شعرلرینده بو بهرهلنمهنین هارادا باشلاییب، هارادا قورتارماسینی معینلشدیرمک چتیندیر. بوراسی آیدیندیر کی، او خزینهده اولان حکمت دونیاسی قطره- قطره، داملا- داملا اوختایین شعرلرینه هوپاراق، بو اثرلره بیر آخیجیلیق، حکمت آشقاری، تاثیرلیلیک گوجو بخش ائدیر. “من کیچیک بیر چردکایدیم” شعرینده خیرداجا بیر تومجیغاز تورپاغا دوشندن قوللو- بوداقلی قیزیل گوله چئوریلهنهدک اؤز حیاتینی دانیشیر. اؤزوده باخ بو آهنگ اوسته:
او یانا قاچدیم سیخدیلار
بو یانا قاچدیم ییخدیلار
اؤلوم منه چاتمادی
آغ بولودلار یاتمادی
جانلادیم یول ایستهدیم
تورپاقدان قول ایستهدیم
قول- قاناد وئردی تورپاق
قانادلاندیم اوچماغا
حیات یولون آچماغا….
علیرضا نابدل (اوختای) قیسا مدتلی عؤمرونو مشعله چئویریب قارانلیقلار ایچهریسندن گلهجهیه یول آچانلارین سیرالارینا قوشولدو. آلوولاندی، نور ساچدی. سؤندو…
یوخ، سؤنمهدی! اودونو، آلووونو زرتشت بابانین آلیشدیردیغی ابدی آتشدن، گوجونو، قووهتینی خالق دئییلن نهنگ اوکئیاندان آلان بیر اوجاقدا سؤنرمی؟!
نه یاخشی کی، او همده شاعیرایدی. دؤیوش و مردلیک ماهنیلاری بستهلهین شاعیر! وارلیغینین بیر پارچاسینی، حیات و انسانلار حاقیندا کی گؤزهل آرزولارینی اودلو میصراعلارا چئویردی. او علیرضا نابدل کیمی، خالقین ابدیته قوووشان اوغوللارینین مقدس معبدگاهیندا، شاعیر اوختای کیمی یاراتدیغی میصراعلارین قوینوندا اؤزونون ایکینجی عؤمرونو خزانسیز، زوالسیز عؤمرونو یاشاییر…


text:
اویان نیوز:
جاببار باغچهبان
حاضیرلایان : وحید فائزپور (کییاکسار)
” جاببار عسگرزاده ” (عاجیز) ۱۸۸۵- جی (۱۲۶۴ ه.ش.) ایلده ” ایروان ” شهرینده آنادان اولوب، ایلک ائیتیمینی موللاخانادا آلمیشدیر. ۱۵ یاشیندا ایکن، ائولرده، کیچیک یاشلی اوشاقلارین ائیتیمی ایله اوغراشارکن، گوهنیلیر بیریسی اولدوغوندان، موسلمان ائولرینده قیزلارا دا، اؤیرتمنلیک ائدردی. آتاسی عسگر او زامانین آغیر ایقتیصادی دورومونا گؤره گونئی آذربایجانین ” اورمیه ” شهریندن، ایروانا کؤچوب، اوردا دا مئعمارلیقدا و قنادیلیکده چالیشماغی ایله تانینمیشدی. جاببار گنج یاشلاریندا،ائوین آغیر دورومونا یاردیم ائتسین دئیه، بو پئشهلره یییهلنمیشدیر.
” ائرمنی داشناکلار” ینین تؤرتدییی دهشتلی اولایلار دؤورونده آتا، آناسینی ایتیریب، ۱۹۱۸- جی ایلده مینلرله سویداشی کیمی جاببار عسگرزاده ده ایروانی ترک ائدهرک تورکییهنین ” ایغدیر ” شهرینه گئدیب، آز سوره سونرا ایغدیر والیسی اولموش، بیرینجی دونیا ساواشیندان سونرا ایروانا قاییتمیشدیر.
ایلک ژورنالیستلیک چالیشمالاری ” قافقاز ” قزئتی ایله اولوب، ” موللا نصر الدین ” درگیسنده ده شعرلر و مقالهلرله چیخیش ائتمیشدیر. ایروان قوبئرناتورونون ۲۱ یانوار ۱۹۲۴- جو ایلده ” میر محمد فتح اللایئو ” و ” جاببار عسگرزاده ” یه وئریلدییی ایجازهیه گؤره ” لک لک ” درگیسنی یاییملاماغا باشلامیشدی. لک لک درگیسی یاخین شرق اؤلکهلری اؤزللیکله تورکییه و ایران یاشامی قونوسو ایله ده ماراقلانیب یازیلار یازاردی. قادینلارین آغیر دورومو، درگینی اوغراشدیران قونولاردان بیری ایدی. ” شیطان ” امضاسیله چیخمیش ” آنا و قیز ” آدلی شعرده قادینین آغیر دورومو گؤستهریلمیشدی. لک لک- ین توپلام ۱۲ نومرهسی ایشیق اوزو گؤره بیلدی. درگینین باغلانماسینین ان اؤنملی ندهنی بیرینجی دونیا ساواشی اولموشدور. ژورنالین بوتون نومرهلرینده آشاغیداکی اعلان تکرار اولموشدور:
” مسلکیمیزه موافق و میللتیمیزه منفعتلی اولان هرجور تحریرات اوچون مجموعهمیزین صفحهلری آچیقدیر. ایمضاسیز یازیلار درج اولونمادیغی کیمی، مارکسیز مکتوبلار دا قبول اولونماز. یازیلار آچیق تورک دیلینده اولمالیدیر. “
خستهلیک ندنی ایله آیاق بارماقلاری کسیلدیگینده، اورمیهیه ددهسی رضانین یانینا گئدیب، ” احمدیه ” مدرسهسینده ( اوخول ) اؤیرتمن اولاراق چالیشماغا باشلاییر. سونرا ” تبریز “- ه کؤچوب، ” ابوالقاسیم فیوضات “- ین یانیندا ایشلهییر. آچیلان اوشاق باغچاسیندا چالیشیب، اوشاق ائوینده گؤردویو یاخشی ایشلره گؤره ” جاببار باغچابان ” آدینا تانینماغا باشلامیشدی. لال – کار اوشاقلار اوچون مدرسه( اوخول ) آچمیش، ۱۹۲۷-جی ایلده ” تئهران “- دا حبس ائدیلیر، آنجاق ابو القاسم فیوضات ” فارس ” ایالتینین معاریف رئیسی ایشلهیرکن، بو خبری ائشیتدیگینده، اونو ” شیراز “- دا یئنی تشکیل ائدیلن اوشاق ائوینده ایشلمهیه گتیرمیشدیر.
جاببار عسگرزاده ۱۹۳۳-۱۹۳۵- جی ایللرده تئهراندا آچدیغی کار لار و لاللار مدرسهسینده (اوخول) ایشلهییر، فیزیکی جهتدن قوصورلو اولان اوشاقلارا کؤمک ائدن بیر جیهاز دوزلدیر . ” پئداقوژی ” فعالیتله مشغول اولان جاببار عسگرزاده ۱۹۴۳- جو ایلده اؤیرتمنلر اوچون مجموعه نشر ائتدیریر. او، ۱۹۶۶-جی ایلده تئهراندا وفات ائدیر.
” موللا نصرالدین ” ، ” زنبور ” ، ” کل نیت ” ، ” مزهلی ” ، ” بابای امیر ” آدلی ساتیریک درگیلرده ” آناش قورباغا ” ، ” محکمه پیشییی ” ، ” نوختاسیز ” ، ” قورباغا “، ” حاجی لئیلک ” ایمضالارییله چیخیش ائتمیشدیر. ایرواندا آذربایجان مطبوعاتینین ایلکی اولان ” لئیلک ” – ین دیلی، اوسلوبو، ایفاده طرزی، اونون صحیفهلرینده وئریلن بدیعی یازیلار، شعر و فئلیئتونلارین یاشام گئرچکلرینه دایانماسی اونون اوخوجولارینین ماراق دایرهسینین گئنیشلنمهسینده اؤنملی رول اوینامیشدیر. اونون یازاری و ناشیری، مهارتلی ساتیریک شاعیر جاببار عسگرزاده ادبیات و مطبوعات تاریخیمیزین فورمالاشماسیندا چوخ دیرلی خیدمتلری اولان شخصیتلردندیر.
بو قلم صاحبینین خالقین معاریفلنمهسی و آزادلیغی یولوندا حیاتا کئچیرمک ایستهدییی ایشلر اونو بیر ناشیر، ژورنالیست، یازار، شاعر کیمی اوخوجولارین سئویملیسی ائتمیشدیر.
——–
قایناقلار:
آذربایجان طنز روزنامهلری – ناظم آخدوف – چاپ اول شهریور ۱۳۵۸ – انتشارات فرزانه
اولینهای اورمیه – امیر اکبری و محمد صبحدل – چاپ دوم ۱۳۹۲ – انتشارات بوتا
سایت رسمی کتابخانه ریاست جمهوری آذربایجان – ایروان ضییالیلاری http://www.iravan.info/


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/فوریه ۲۵
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ فوریه/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ رجب/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ رجب/رویدادلار
- ۱۶۴۳ (میلادی) - عوْثمانلی سۇلطانی ایکینجی احمد آنادان اوْلدو.
- ۱۸۳۶ (میلادی) - ساموئل کوْلت٬ کوْلت سیلاحینی ثبت ائتدی.
- ۱۸۹۵ (میلادی) - مشهور فیزیکچیلر پیئر و ماری کوری ائولندی.
- ۱۹۱۸ (میلادی) - تۆرکیه٬ آراکلی٬ سۆرمنه و ایسپیری روسیه ایشغالیندان قۇرتاردی.
- ۱۹۲۱ (میلادی) - تۆرکیه٬ چیلدیری روسیه ایشغالیندان قۇرتاردی.
- ۱۹۲۱ (میلادی) - گۆرجوستان باشکندی تیفلیس٬ بولشویک روسیه طرفیندن ایشغال ائدیلدی.
- ۱۹۲۵ (میلادی) - تۆرکیه خیانت-وطنیه قانونوندا دییشیکلیک ائدیلدی؛ دین سیاسته آلت ائدیلمهیهجک و بۇ جورم وطن خیانتی ساییلاجاق.
- ۱۹۹۵ (میلادی) - یوقوسلاوی اۆزره اۇلوسلارآراسی حربی تریبونال صرب باشچیلاری رادوام کاراجیچ و راتکو ملادیچی سوْیقیریم تؤرتمکده تقصیرلندیردی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ رجب/دوغوملار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ فوریه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ رجب/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ فوریه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ اسفند/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ فوریه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ رجب/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ اسفند/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ فوریه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ رجب/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۶ اسفند/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۵ فوریه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ رجب/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
تارتو بیلیمیوردو
تارتو بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Tartu, فارسجا: دانشگاه تارتو، عربجه: جامعة تارتو)ایستونینین تارتو شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. تارتو بیلیمیوردو ۱۶۳۲ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولردَییشدیر
- Old Observatory, Tartu, April 2012.jpg
- UT Botanical Garden1 2008.jpg
- Tudengite kevadpäevad 2009 - paadiralli 08.jpg
- TÜRKA Vanemuise suures majas -- tants Kodukotus.jpg
مزونلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده تارتو بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
- Õppestatistika Tartu Ülikool (last checked 18 January 2017)


text:
الیمیزه چاتان خبر
اساسیندا، پروانه خانیم ممدلینین تشبوثو ایله حاضیرلانان “گونئی آذربایجان
ادبیاتی آنتولوگیاسی” کیتابی باکی شهرینده ایشیق اوزو گؤردو. کیتابا گونئی
آذربایجاندا یازیب یارادان ۹۴ شاعیر و
یازیچینین قیسا بیوگرافیاسی و اثرلریندن نومونهلر داخیلدیر.
الئکترون
پوچت و سوسیال شبکه واسیطهسیله یازارلارا موراجیعتلر ائتدیم. جاواب وئرنلر چوخ
اولدو. آما سس-سوراقلاری گلمهینلر ده اولدو. قیراقدا قالماسینلار دئیه اونلار
حاقدا بیلگینی حیصه -حیصه (ذره-ذره) توپلامالی اولدوم. بعضیلرینین سوراغی آرتیق
کیتاب چاپا گئدهن عرفهده چیخدی. کیتاب اوزهرینده بیر نئچه ایل ایشلهدیم، ایکی
ایل ده چاپی گؤزلهنیلدی. بیر ده ائله یازارلار اولوب کی، گوجلو قلم صاحیبی
اولسالاردا، بیر نؤع گوشهنشین اولوب، اثرلرینی یایمامیشدیلار و آدلاری کیتابا
دوشمهییب.”
پروانه
خانیم ممدلی کیتابین حاضیرلاما پروسسینی آیدینلاشدیرماق مقصدیله بئله بیر ایضاح
یازمیشدیر:
“گونئی
آذربایجان ادبیاتی آنتولوگیاسی (چاغداش دؤور)” کیتابی “آوروپا- آذربایجان جمعیتینین
آراشدیرمالار مرکزی”نین یاردیمیایله چاپ ائدیلیبدیر.
آرتیق اطلاعت اوچون لوطفا بو لینکه باخین:
http://ishiq.net/?p=15028


text:
دیل بیلن سؤز آنلایان بیر نازلی یار ایستر کؤنول
لاله دن ، گلدن گؤزل بیر نوبهار ایستر کؤنول
اعتبارین گورمه ینجه سه و مه رم بیر دلبری
نازنین مهپاره لردن اعتبار ایستر کؤنول
هر قارا زلفین اسیری اولمارام بوندان سورا
ایندی عالم ئوزگه دیر ، خوش روزگار ایستر کؤنول
اوینایوب ، گولمک ، دانشماق ، عیش و نوش ایامیدر
بلبل شیدا کیمی مین لاله زار ایستر کؤنول
هر طرف گؤلدیر ، چیچکدیر بو آزاد ئولکه میز
دائم ئوز خوشبخت خلقین بختیار ایستیر کؤنول
بیز سووه ت خلقین حقیقتله سئوون عاشقلریک
خائنی ، ادنانی یوردومدان کنار ایستر کؤنول
بخته ور ، واحد ، او کسلردیر بو خوش عالمده دیر
هر زامان بو شن حیاتی پایدار ایستر کؤنول


text:
`کولبا` نتیجهلر
خبرلر [20]
- اوکراینا و روسیا هیئتلری بو گون ایستانبولدا بیر آرایا گلیر
- اوکراینا تخلیه پروسهسی ایله باغلی معلومات پایلاشیب
- چاووشاوغلو، قیریم تاتار مرکزینه گئتدی
- چاووش اوغلو روسیا و اوکراینالی همکارلاری ایله تلفوندا دانیشیب
- چاووشاوغلو: آرزوموز بؤلگهمیزده باریشین یئنیدن قوولماسی
- آنتالیا توپلانتیسی سونا چاتدی
- آنتالیا توپلانتیسی باشلادی
- لاوروو و کولبا آنتالیادا
- اوکراینا-روسیا دانیشیقلارینین ایکینجی تورو
- بلینکن گ7 اؤلکهلرینین و اوکراینانین خاریجی ایشلر ناظیرلری ایله گؤروشوب
- مولود چاووش اوغلو آنتونی بلینکن و دمیتری کولبا ایله تلفونلا دانیشیب
- عبداللهیان، کولبا ایله دانیشدی
- "تورکیه ایله امضالانان آنلاشمالار ساغلام دوروشوموزون دلیلی"
- اوکراینا:" دونباس-ا اؤزه ل ایستاتوس وئریلمهیهجک"
- بلینکن ایله کولبا روسیایا قارشی آتیلاجاق آددیملاری موذاکیره ائدیبلر
- اوکراینا، اردوغاندان دستک ایستهدی
- چاووشاوغلو: قیریمین یاسادیشی ایشغالینی تانیمادیق و تانیمایاجاغیق
- قیریم پلتفورمونا ۳۷ اؤلکه قاتیلاجاق
- کولبا: قیریمین گئری قازانیلاماسی اوچون ۳ آددیم وار
- اوکراینا تورکیه ایله امکشداشلیغین اینکیشافینی ایستییر


text:
تورکمنیستان
تۆرکمنیستان (تورکمنجه: Türkmenistan) آسیادا بیر دؤولتدیر. باشکندی عاشقآباددیر.
تاریخی[دَییشدیر]
۱۰. یوز ایلده تورکمنیستانین اراضیسینه اوغوزلار(ایندیکی تورکمنلرین اجدادلاری) کؤچوب گلیرلر.اوغوزلار ۱۳. یوز ایلده سلجوق دؤولتینی یارادیلار. ۱۶. یوز ایلده تورکمنیستان اراضیسی خیوه و بوخارا خانلیقلارینین تابئعچیلیینه دوشور.۱۸۶۹-جی ایلده چار روسیهسی طرفیندن ایشغال اوْلونور.۱۹۲۱-جی ایلده تورکوستانین ترکیبینه داخیل اولور.۱۹۲۴-جو ایلده ایسه سسری طرفیندن تورکمنیستان مسسر-ی یارادیلیر و سسری-نین ترکیبینه داخیل اولور.۱۹۹۱-جی ایلده موستقیل تورکمنیستان جمهوریتی اعلان اوْلونور.
جوغرافی مؤوقعی و طبیعتی[دَییشدیر]
thumb|تورکمنیستان ویلایتلری:
۱. آهال
۲. بالکان
۳. داشوغوز
۴. لئباپ
۵. ماری
اؤلکهنین گئوسییاسی مؤوقعی آوروپا اؤلکهلری ایله چین و هیندیستانا گئدن قورو یوللارینین اوزرینده یئرلشمهسی باخیمیندان الوئریشلیدیر.
رئلیئفینه گؤره اووالیق و داغلیق حیسهلردن عبارتدیر. کوپئتداغ سیلسیلهسی سئیسمیک جهتدن فعالدیر. اؤلکه اراضیسینین ۸۰%-دن چوخو توران اووالیغیندا اوکئان سوییهسیندن ۱۰۰-۲۰۰ متر هوندورلوکدهدیر. زنگین طبیعی گاز و نفت احتیاطینا گؤره اؤلکه دونیانین ان قاباقجیل دؤولتلریندن بیریدیر. اؤلکه اراضیسینده ۱۴۴ نئفت و قاز یاتاغی آشکار ائدیلمیشدیر. اونلاردان یالنیز ۴۰ یاتاق ایستیسمار اوْلونور (خزرترافی، بوخارا-خیوه، مرای، لئباپ و س.). یئرالتی سروتلردن کوکورد، کالیوم و داشدوز، بئنتونیت گیلی، میرابیلیت، آلونیت واردیر.
اؤلکهنین ایقلیمی قورو سوبتروپیک ایقلیمدیر. بورادا ایلین ۲۹۰ گونو بولودسوز کئچیر. جومهوریت اراضیسینده ایللیک و سوتکالیق تئمپئراتورئ آمپلیتودو چوز بؤیوکدور. یاغینتیلارین اوْرتا ایللیک میقداری ۵۰-۲۰۰ mm آراسیندادیر. مۆمکون بوخارلانما ۱۵۰۰ مم-دن آرتیقدیر. اکینچیلیک اساساً سووارما، داغلاردا ایسه قیسمن دمیه شرایطینده مۆمکوندور. اؤلکهنین شرق رایونلاری آمودریا، مورقاب و تجن چایلارینین سولاری ایله تجهیز اوْلونور.
تورکمنیستاندا ان بؤیوک گؤل ساریقامیشدیر. بۇ گؤلدن یوکسک کیفیتلی خؤرک دوزو ییغیلیر. سووارما تاریخاً تورکمنیستان اۆچون موهوم اهمیت کسب ائتمیشدیر. آمودریادان چکیلن قاراقوم کانالی مینلرله هئکتار تورپاغین جانلانماسیندا موهوم رول اوْیناییر. تورکمنیستان اراضیسی یئرالتی سولارلا زنگیندیر. یئرالتی سولارین سطحه یاخین اراضیلرینده واحهلر مؤوجوددور. مونبیت تورپاغی، توغای مئشهلری، زنگین بیتکی اؤرتویو واههلره اؤزونهمخصوص گؤزللیک وئریر. اؤلکه اراضیسینین ۳۷۵ مین مربع کیلومتری صحرا و یاریمصحرالاردیر. بوز قومساللیقدا هامار سطحلی تاکیرلار چوْخ یئکنسک تأثیر باغیشلاییر. تورکمنیستان اراضیسینده بیتن ساکساول کولو اهالینین ایستیفاده ائتدیی ان موهوم بیتکیدیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
تورکمنیستان ائتنوسوْنون منشیی قدیم ساک-ماسساگئت و سارمات-آلان قبیلهلری ایله باغلی اوْلوب. ائتنوسون فورمالاشماسیندا اوغوزلار یاخیندان ایشتیراک ائتمیشلر.
تورکمنیستاندا کند اهالیسی اوستونلوک تشکیل ائدیر (۵۵%). اهالی اساساً، قاراقوم کانالی زوناسیندا، مورقاب و تجن چایلارینین دئلتاسیندا، کوپئتداغین اتیینده جملشمیشدیر. آشقاباد شهری تورکمنیستان جومهوریتنین باشکندی، موهوم علم، صنایع و مدنیت مرکزیدیر. باشقا اساس شهرلری جرجو، داشوغوز، ماری، نئبیتداغ، تورکمنباشیدیر.
تورکمنیستان BMT، IKT (ایسلام کونفرانسی تشکیلاتی)، MDB، اقتصادی امکداشلیق شوراسی و س. تشکیلاتلارین عضوودور
میلّی ترکیب[دَییشدیر]
۱۴.۰۴.۲۰۰۱ – تاریخینده "نئیترال تورکمنیستان" قزئتینده اؤلکهنین او زامانکی دؤولت باشچیسی صاپارموراد نیازووون موصاحیبهسی نشر اوْلوندو . کئچمیش پرزیدنت ۲۰۰۱-جی ایله اؤلکه اهالیسینین ۹۱%-نین تورکمنلرین ، ۳%-نی اؤزبکلرین ، ۲%-نی روسلارین ، ۴%-نی دیگر میللتلرین تشکیل ائتدیینی قئید ائتمیشدی .[۷] تورکمنلر همچینین اؤزبکیستاندا، تاجیکیستاندا، ایراندا، افقانیستاندا و روسیه فئدئراسییاسیندا دا یاشاییرلار. اؤلکهنین تورکمن اهالیسی یوکسک طبیعی آرتیما مالیکدیر. بونا باخمایاراق اوْرتا سیخلیق چوْخ آشاغیدیر (۱ کم²-ده ۹،۲ نفر ). ارازینین ۸۰%-ده اهالی یاشامیر.
مۆعاصیر سوسیال-اقتصادی وضعیت[دَییشدیر]
تورکمنیستان رئسپوبلیکاسیندا اؤلکهنی خاممال ایستئهسالچیسیندان حاضر محصول ایستئهسالچیسینا چئویرمک مقصدی داشییان دؤولت پروقرامی حیاتا کئچیریلیر. پروقرام رئاللاشماسی اۆچون اعمال ائدیجی صنایع ساحهلرینه دقت آرتیریلیر، اهالینین ارزاغا اوْلان تلباتینی داخیلی ایمکانلار حسابینا اؤدمک اۆچون لاییحهلر حاضرلانیر.
صنایع[دَییشدیر]
تورکمنیستانین تصروفاتینین اساس گلیرلی ساحهسی نئفت و قاز کومپلئکسینین اینکیشافیدیر. نئفت و قازچیخارما رئسپوبلیکانین ایختیساسلاشمیش ساحهسیدیر. اؤلکهنین گلیرینین ۶۰%-ی بۇ ساحهلرین پایینا دوشور. نفت بورولارلا ائمال اۆچون تورکمنباشی و جرجو شهرلرینه نقل ائدیلیر. نفتین بیر حیصهسی خزر دنیزی ایله آذربایجانا و باشقا اؤلکهلره آپاریلیر. تورکمنیستان طبیعی قاز احتیاطینا گؤره دونیادا ۴-جو یئرده دورور. خصوصیله، آچاق، ماری و خزرساهیلی یاتاقلار داها محصولداردیر. ایلده ۳۲ میلیارد م۳ قاز حاصیل اوْلونور و بۇ قازین بؤیوک حیصهسی قونشو اؤلکهلره، او جملهدن آذربایجانا، گورجوستانا، اوکراینایا، روسیه فئدئراسییاسینا گؤندریلیر.
تورکمنیستاندا طبیعی گازی ایخراج ائتمک اۆچون هلهلیک یالنیز بیر بورو کمری (روسیهیا) مؤوجوددور. لاکین ایران و تورکیهدن کئچمکله آوروپایا، افقانیستاندان کئچمکله پاکیستان و هیندیستانا قاز اؤتورمک اۆچون بورو کمری مارشروتلاری اوزرینده ایشلر گئدیر.
اؤلکهده ماشینقاییرما صنایعسی نئفت-قاز و کند تصروفاتینا خیدمت ساحهلریندن عبارتدیر. کیمیا صنایعسی اۆچون کیفایت قدر یئرلی خاممال واردیر. کوکورد، کالیوم دوزلاری، یود اساسیندا نئبیتداغدا، بئکداشدا، چلکهنده، جرجودا، ماریدا کیمیا زاوودلاری فعالیت گؤستریر. بیر چوْخ خاریجی شیرکتلر تورکمنیستاندا کیمیا زاوودلاری موسسیسهلری یاراتماق ماراغیندادیر.
تورکمنیستاندا ائلئکتریک انرژیسینه اوْلان تلبات ایری شهرلره یاخین تیکیلمیش ایئس-لر و ایراندان آلینان انرژی حسابینا تعمین اوْلونور.
کند تصروفاتی[دَییشدیر]
تورکمنیستاندا اکینچیلیک اۆچون یارارلی توْرپاقلارین یاریسیندان پامبیقچیلیقدا ایستیفاده اوْلونور. قاراقومون مورقاب و تجهن دئلتالاریندا، آمودریا بویونجا اوزانان ساحهلرده پامبیق اکینلری داها چوخدور.
رئسپوبلیکادا ییغیلان پامبیغین ۲۵%-ی زریفلیفلیدیر. گلهجکده پامبیق ایستئهسالینی ۳ میلیون تونا چاتدیرماق نظرده توتولور. سوواریلان توْرپاقلاردان باغچیلیقدا، اوزومچولوکده و تاخیلچیلیقدا ایستیفاده اوْلونور. چلتیک آمودریانین آشاغی آخارلاریندا بئجریلیر. واههلرده اهالی باراماچیلیقلا مشغول اولور. بوستان بیتکیلری خصوصیله گئنیش یاییلمیشدیر. سون ایللر شکر چوغوندورو اکینلری گئنیش ووسعت آلمیشدیر.
کند تصروفاتینین ایکینجی ساحهسی حئیواندارلیقدیر. شرقی قاراقومدا قاراگول قویونلاری، قربی قاراقومدا زریفیونلو قویونلار و بیرهورگوجلو دوهلر ساخلانیلیر. پامبیقتهمیزلهمه (تورکمنقالا)، پامبیقپارچا، ایپک (آشقاباد، تورکمناباد و ماریدا)، قاراگول دریسینین آشیلانماسی و س. فابریکلری فعالیت گؤستریر. لاکین یونگول صنایعده آپاریجی ساحه خالچاچیلیقدیر.
نقلیات[دَییشدیر]
ارازینین ترانزیت مؤوقئیی نقلیاتین اینکیشافی اۆچون گئنیش ایمکانلار آچیر. تورکمنیستان جنوب ایستیقامتده نقلیات شبکهسینی یاراتماق مؤوقئیی توتموشدور. تجهن شهریندن مجهد شهرینه چکیلهن اوتوموبیل یولو مرکزی آسییانین دیگر رئسپوبلیکالاری (خصوصاً قازاخیستان و اؤزبکیستان) اۆچون موهوم اهمیته مالیکدیر. باکی ایله تورکمنباشی شهرلری آراسیندا خزر دنیزینده گمی-بره ایشلییر.
تیکینتی[دَییشدیر]
تیکینتی صنایعسینه دقت آرتیریلمیشدیر. اؤلکه بوتؤولوکله تیکینتی میدانینی خاتیرلادیر. اؤلکهیه داخیل اوْلان ۲۰ میلیارد دوللار خاریجی اینوئستیسییانین ۸۳%-ی تیکینتییه یؤنلمیشدیر. تورکمنیستان ۵۰-دن چوْخ اؤلکه ایله اقتصادی علاقهلر یاراتمیشدیر.
ماراقلی فاکتلار[دَییشدیر]
- تورکمنیستان اۆچون خاراکتئریک حئیوان آتدیر. آخالتکه وادیسینده ائینیادلی آت جینسینین یئتیشدیریلمهسینین تاریخی ۴۰۰۰ ایلدهن چوخدور.
- اؤلکهده اهالینین سوسیال مدافعهسی دؤولت سیاستیدیر. ۱۹۹۳-جو ایلدهن اهالییه الکتریک انرژیسی، طبیعی گاز، خؤرک دوزو پولسوزدور. آزتمیناتلی عائلهلره مادی کؤمک ائدیلیر. طیبی خیدمتده گذشتلر وار.
- اؤلکه مطبوعاتیندا خاریجه اینفورماسییا وئرمک رسمن قاداغان اوْلونموشدور.
- یئمیش (قووون) اؤلکه اۆچون ان موهوم بوستان بیتکیسیدیر. آوقوست آیینین ۲-جی بازار گونو اؤلکهده "یئمیش گونو" کئچیریلیر. هامی یئمیش یئمهلی، بیر-بیرینه هدییه ائتمهلیدیر. بورادا یئمیشین ۲۰۰-دک نؤوو بئجریلیر
همچینین باخ[دَییشدیر]
- Human Rights by Country : REPORT OF THE SPECIAL RAPPORTEUR ON FREEDOM OF RELIGION OR BELIEF, ASMA JAHANGIR, ON HER MISSION TO TURKMENISTAN[دائمی اولو باغلانتیلی]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- Türkmenistanyň Merkezi Banky Archived 2015-02-07 at the Wayback Machine. (تورکمنجه)
- Turkmen International Homepage
- The Times of Central Asia Archived 2012-10-17 at the Wayback Machine.
- All about Magtymguly Pyragy
- تورکمن میلّی کیتابخاناسی
- بئییک تورکمن ادبیات آداملاری
- Turkmen ahalteke horses
- Good News for Turkmen
- تورکمنیستان خبر سایتی "آلتین عصر" Archived 2012-08-18 at the Wayback Machine.
- تورکمنیستانداکی آبش سفیرلیگی Archived 2011-07-21 at the Wayback Machine.
- تورکمن سوسیال سایتی – تورکمنیستان حاقیندا هر شئی Archived 2012-06-29 at the Wayback Machine.
- تورکمنیستان پرزیدنتی یانیندا آلی علم و تئکنیکا شوراسی Archived 2012-09-26 at the Wayback Machine.
- تورکمنیستان دؤولت گؤمروک خیدمتی
- [۱] Archived 2009-12-12 at the Wayback Machine.
- [۲] Archived 2011-08-12 at the Wayback Machine.
- turkmenistan-foundation.org Archived 2013-12-10 at the Wayback Machine.
- turkmenistan.unfpa.org Archived 2012-11-12 at the Wayback Machine.
- turkmenistan.ru
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ https://www.constituteproject.org/constitution/Turkmenistan_2008.pdf
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
ciaوارد نشدهاست
- ^ ГocyдapcTBeHHый koMиTeT TypkMeHиcTaHa пo cTaTиcTиke : ИHфopMaция o TypkMeHиcTaHe : O TypkMeHиcTaHe Archived 7 January 2012 at the Wayback Machine. : TypkMeHиcTaH — oдHa из пяTи cTpaH ЦeHTpaлbHoй Aзии, BTopaя cpeди Hиx пo плoщaди (491,21 Tыcяч kM2), pacпoлoжeH B юro-зaпaдHoй чacTи perиoHa B зoHe пycTыHb, ceBepHee xpeбTa KoпeTдar TypkMeHo-XopacaHckoй ropHoй cиcTeMы, Meждy KacпийckиM MopeM Ha зaпaдe и pekoй AMyдapbя Ha BocToke.
- ^ World Population Prospects: The 2017 Revision. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ Turkmenistan. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب2 June 2016.
- ^ 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (2015). یوْخلانیلیب15 December 2015.
- ^ دئموسجوپئ Weekly : سافارموراد نیازوو: تورکمنلر تورکمنیستان اهالیسینین ۹۱%-نی تشکیل ائدیر


text:
هندوستان تشقی ایشلر وزیری قطر نینگ افغانستان بۉییچه مخصوص وکیلی بیلن گپلشدی
هندوستان تشقی ایشلر وزیری سبرامانیام جایشنکار قطر نینگ افغانستان بۉییچه مخصوص وکیلی ماجد القحطانی بیلن گپلشدی.
جناب جایشنکار بوگون (شنبه، ۱۶ اسد) تویتتر صحیفهسیده یازیشیچه، صحبت بوگون توشدن آلدین ینگی دهلیده بۉلیب اۉتگن.
تامانلر افغانستاندهگی خوفسیزلیک حالتینی محاکمه قیلیشگن. هندوستان تشقی ایشلر وزیری اوچرهشوو چاغیده طالبان نینگ سۉنگگی یوتوقلری منطقوي خوفسیزلیککه فوتور ېتکزگنینی تأکیدلهدی.
عینِ پیتده، طالبلر یقینده ییریک شهرلرده هجوملر اویوشتیردی و جوزجان و نیمروز ولایت مرکزلرینی تصرف ایتدی.
بو هجوملر بیرلشکنملتللرتشکیلاتی خوفسیزلیک کېنگاشیده خواطر اویغاتدی.کېچه بو کېنگاش شاشیلینچ ییغین اوتکزیب طالبانني هجوملرینی تاختهتیش گه چقیردی.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Aydin turk
سلام, Aydin turk. بوتونلوکه کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تورکجه دیلینده اولان ورژنینه خوش گلمیسینیز.
باشلامازدان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اولمانیزی توصیه ائدیریک:
- یارانان مقاله لری دَییشدیرمه یه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمه یین، جسور اولون. بیر نئچه جومله لیک مقاله لر یاراتماقدان چکینمه یین.
- مقاله لری بیلگی لیک، بیلیملیکلیک، طرفسیزلیک و غرضسیزلیک اولماسینا دقت ائدین.
- مقاله لری دَییشردیرمه دن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اولون.
- سواللارینیزی یاردیم صحیفه لرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوردا جاواب تاپماسینیزسا، ایلگیلی دانیشیق صفحه سینده سوروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایسته مکدن چکینمه یین، اونلارین دانیشیق صفحه لرینی دَییشدیررک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقاله لرین تورکجه دیلینده اولماسینا دقت ائدین. کوچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلین یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیرندن سونرا مقاله یه آرتیرا بیلرسیز.
- مقاله لرده و بونلارا ایلگیلی صفحه لرده (بؤلمه لر، شابلونلار و...) امضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سس وئرمه، سوال-جاواب و... فورمادا اولان یازیلارینیزین سونوندا 4 تیلدا ~~~~ علاوه ائدرک امضالایین.
- موضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صحیفه لر سیزه یاردیم ائده جک:
- یاراتماق ایسته دیگینیز مقاله نین آدینی آشاغیداکی بوش یئره یازین و "مقاله یارات" دویمه سینه باسین.
ویکی پدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بوجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحه لرینده وئره بیلرلر!--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۰ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۲:۳۶ (UTC)
تورک دؤلتلر مقالهسیدَییشدیر
سیزین ویکیده اؤز دیلیز اوچون چالیشماغیز منی چوخ سئویندیریر. سیزدن بیر ایستگیم وار تورک دؤلتلر مقالهسین آرتیقراق گئنیشلندیریب، ویکیمیزه اویغون بیر مقالهیه چئویرین. تورک دؤلتلر آدیندا بیر بؤلمهمیز وار و مقاله بؤلمهدن آرتیق بیلگی بیزه وئرملی دیر. تشکورلر.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۲:۳۲ (UTC)
- آیدین بی ایشلدیچی صفحهسی یئرینه دانیشیق ضفحهسینی دانیشماق اوچون ایشلدین. سیزین منظوروز اؤز الیفبامیزدان نهدیر؟ سومر میخی الیفباسی؟ یا گؤک تورک الیفباسی؟--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۴ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۵۸ (UTC)
اولدوزلار سیزین اوچون دوردَییشدیر
یاشا بئی منه سیزین لوطفونوز حدسیزدیر. چوخ ساغول اردبیللی قارداشئم. Aydin turk (دانیشیق) ۲۷ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۲۲:۳۹ (UTC)


text:
دس ارماناس
دس ارماناس (ایسپانجا: Dos Hermanas) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر ۴۲ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۱۶۰٫۵۲ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۳۱۳۱۷ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- File:Metro Centro.PNG
- File:Aiga bus on red circle.svg
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dos Hermanas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دس ارماناس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.