text:
دانیشاق
آغاسینین یولون گؤزلهین قارداش،
ایتلر یئمک اوچون یالدان دانیشاق.
گؤتور چؤرک بیشیر ایتین اونوندان،
سونرا گئتدیگیمیز یولدان دانیشاق.
اونون نه وئجینه بیز قالمیشیق آج،
نؤکر آغاسینا اولاجاق مؤهتاج،
تاوامیز ناخیردیر، دئشیلیبدی ساج،
آغامیزدا اولان پولدان دانیشاق.
باجارمیریق کسیب یئیک بیر قویون،
آغا باشیمیزا گتیرر اویون،
چوبان افقان نه واخت اولاجاق تویون،
سن تک اؤلوم گزن قولدان دانیشاق.
ائی گولی-سوسن، سنی بیر ناتوان چکمیش مگر؟
بیر مهی-آلی مقامه بندیوان چکمیش مگر؟
بئیله تاریک رنگ ایله گیرمیش او قصره بیلمهییب،
سیللهلر روخسارینه اول باغبان چکمیش مگر؟
چونکی بو گولشنده سرکردان گزنلر چوخدو، چوخ،
اول سببدن پاسیبانلار خوش نیشان چکمیش مگر؟
رنگو بوییندن موزییندیر بوساتی-بزمی-گول،
خامهی-نقاشی-قودرت گولسیتان چکمیش مگر؟
بو قدر لوطفو نزاکت کیم سنین حوسنوندهدیر،
لوطفی-طبیله سنی اول ناتوان چکمیش مگر؟
صمد بهرنگی نین چوخ ساحهلی یارادیجیلیغی و قلم چالیشمالاری ایچرسینده، اونون جنوبی آذربایجان فولكلورو و اونون ان زنگین و رنگارنگ جبههسی ساییلان آذربایجان شیفاهی خلق ادبیاتی ایله ایلگیلی چالیشمالاری اولدوقجا گئنیش و اعتبارلی یئر توتماقدادیر. آنا دیلینده یازماغین، اوخومانین و حتا دانیشماغین یاساق اولدوغو پهلوی رژیمی ایللرینده، آذربایجان خلق ادبیاتی نومونهلرینی، آردیجیل صورتده توپلاییب منیمسهمك، ایمكان الده ائدینجه بو نومونهلری نشر ائتمك و هامیدان اؤنملی آذربایجان ناغیلاریندا چاغلایان سجیهلر، اینسانی ـ ایجتیماعی رابیطهلر و پسیكولوژیك دوروملاردان تام قودرت و مهارتله فایدالاناراق قاباقجیل و دؤیوشکن اوشاق ادبیاتی و اوشاق ناغیللاری مكتبی یاراتماق بو چالیشمالارین ان پارلاق وئریمی ساییلا بیلیر.
هئچ شوبهه یوخ كی، صمدین ده مینلر و یوز مینلر آذربایجان اوشاقلاری كیمی فولكلوروموزو خصوصیله اونون ان صاف و دوغما نومونهلری اولان اوشاق فولكلورو ایله ایلكین تانیشلیغی آنا قوجاغیندان و عائیله اوجاغیندان باشلامیشدیر.
ایللر اول، صمدین عائیله سیله آپاریلان بیر گؤروشده ( بو گؤروش 1362 ـ جی ایلده میانالی علیرضا ایله بیرلیكده اولموشدور) صمدین آناسینا بئله بیر سورغو وئرمیشدیم:
-آنا، ایستردیم صمدین كؤرپه یاشلاریندا اونا اوخودوغون لایلالاردان، اوخشامالاردان و یا دئدیگین ناغیللاردان بیر نئچه یادیندا قالانینی دئیهسن، من یازیم؟،
او دئدی:- واللاه، صمده من هم اوشاقلیقدا، هم ده بؤیویوب موعلیم اولاندان سونرا، بو نهدی لایلا، بایاتی و ناغیل دئمیشم. كؤرپه یاشلاریندا من بونلاری اؤزوم اونا دئیردیم. اما بویا ـ باشا چاتاندان سونرا اونلاری او منه دئدیردردی. اوشاقلیقدا قولاق آساردی، اما بؤبوكلویونده اونلاری بیرجه ـ بیرجه یازاردی. ایندی چوخ باغیشلا كی، صمدین غفلتی اؤلومو، منده هوش ـ باش قویماییب، او سؤزلرین بیر داناسی دا یادیمدا قالماییب ؟؟
صمد و صمد كیمیلرین او آغیر ایللرده آذربایجان خلق ادبیاتی ایله ماراقلانماسینین ایكینجی سببی 25 ـ 1324 جی ایللرده آذربایجاندا باش وئرن میلی ـ دموكراتیك حركتلرین اؤلكهنین فرهنگی ـ سیاسی فضاسیندا باغیشلادیغی تاثیرلر و بوراخدیغی ایزلر اولموشدور. بو حركاتین عؤمرو بیر ایلدن چوخ اولمادیغی و اونون علیهینه یاغدیریلان امانسیز تهمتلر و چاخیر سپمهلرین یئری ـ گؤیو بورودوگو حالدا، او بیر ایلدن قالان خاطیرهلر، سسلر، ترانهلر و اوردا ـ بوردا یانغیندان قورونموش كیتابلار و دفترلر الدن اله دولاشمیش و دوشونجهلره یول تاپمیشدیر.
صمد بیر دوغما ائل اوغلو اولدوغو اوچون درس اوخودوغو ایللر و خصوصیله درسی بیتیریب ، كند موعلیمی اولدوغو سیرادا بو خاطیرهلر، سسلر و یانغیندان قورونموش یازیلارلا لاقئید قالانمازدی. بو یازیلاردا یئرلی ـ یئرینده آذربایجان فولكلورو و اونون آیری ـ آیری نومونهلریندن سؤز گئتمیشدیر. بوندان علاوه آذربایجان كندی و اورادا یاشایان اینسان صمد اوچون باشدان ـ آیاغا فولكلور یاتاغی و فولكلور قایناغی ایدی ..
صمدین جنوبی آذربایجان فولكلورو ساحهسینده گؤردوگو ایشلردن، توپلادیغی ملزمهلردن، چاپ ائده بیلدیگی یا ائده بیلمهدیگی یازی و مجموعهلردن سؤز آچاركن اونون ان یاخین و صمیمی یولداشی و امكداشی بهروز دهقانیدن آد آپارماماق اولماز.
صمد بهرنگی بیر سیرا ساحهلرده تكلیكده ایشلهدیگی حالدا، فولكلور نومونهلری توپلاماقدا، آراشدیرماقدا، نشر ائتدیرمكده و هابئله بیر نئچه كندین مونوگرافیاسینی یازماقدا همیشه و هر یئرده بهروز دهقانی ایله بیرگه ایش آپارمیشدیر. ایجتیماعی ـ سیاسی دونیا گؤروشلری و ایش اوسلوبلاری بیر ـ بیرینه چوخ یاخین، بعضاً ده عینی اولان بو ایكی امكداش، بیر یئرده پداقوژی اوخوموش، بیرلیكده كند موعلیمی اولموش و خلقی داها دریندن تانیماق اوچون اونون فولكلورونو تانیماقدا و تانیتماقدا بیرلیكده آددیملاشمیشلار.
من اجازه ایستردیم صمدله بهروزون آراسیندا اولان بو امكداشلیغی، اونلارین هله بو گونه قدر چاپ اولمامیش ؟آذربایجان ناغیللاری؟ نین آذری توركجهسینه یازدیغیم باشلانیشدا نقل ائدیم:
اونلارین هر ایكیسی ده آذربایجان دیلینین (توركجهنین) یازیب ـ اوخوماسی یاساق اولدوغو ایللرده بویا ـ باشا چاتدیلار. اونلار آنا دیلینده درس اوخویا بیلمهسهلرده، بو دیلده یازیلان كیتابلارین یاندیریلماسینی ائشیتدیلر و دویدولار. ائشیتدیكلری و دویدوقلاری بو ماجرادان یوكسلن آلوو، اونلارین روحونا و وجودونا گؤمدو و بوتون حیات بویو اونلاری دوشوندوردو ؟
منیمله بو ایكی امكداش آراسیندا بیری ـ بیریمیزی گؤرمهدن جانلانان معنوی دوستلوق و باغلیلیق دا ائله بو كیتابلا باشلادی (بو صمدین 1342 ـ جی ایلده ائتدیگی پارا ـ پارا كیتابیینا اشارهدیر). بو ایكیسی، او بیری امكداشلاری ایله بیرلیكده، آذربایجاندا ایللرجه غریبسهمیش و بوخوولانمیش آنادیلینین و میلی وارلیغینین جارچیسی و موشدولوقچوسو كیمی، چوخدان بری یوردوندان ـ یوواسیندان دیدرگین دوشموش بیزیمكیمیلرین دوامچیسی اولدولار.
اونلار كیتاب چانتاسی چگینلرینده، كاغاذ ـ قلم اللرینده، خلقه و وطنه بسلهدیكلری دویغولار و دوشونجهلر اوركلرینده، بیرینجی مكتب موعلیمی وظیفهسینده آذربایجان كندلرینه یول تاپدیلار. جانلاریندا آلیشان آلووو اوشاقلارا آشیلادیلار، اونلارلا قایناییب قاریشدیلار. اوشاقلار اوچون ؟آقا مدیر؟، ؟آقا معلم؟ یوخ، بلكه ؟صمد عمی؟ ، ؟بهروز عمی؟ اولدولار. تبریز دانیشگاهینی بیتیردیكلری اوچون، اورتا مكتبده درس وئرمگه حاقلی اولسالار دا، بیرینجی مكتبده درس وئرمگی داها دگرلی ساندیلار. آذربایجان فولكلور نومونهلرینی ده ائله همین مكتبلرده درس وئردیگی كندلردن و خلق ایچریسیندن توپلاماغا باشلادیلار. آغیزلاردان چوخلو ناغیل، بایاتی، تاپماجا، قوشماجا و ائل سؤزلری توپلادیلار. بیر سیرا كندلرین مونوقرافیاسینی یازدیلار. بو توپلادیقلارینین بیر قیسمینی یئری گلینجه و مومكون اولورسا توركجه و مومكون اولمازسا فارسجا نشر ائتدیلر. لاكین اونلارین توپلادیقلاری فولكلور نومونهلریندن هله چاپ اولمایانلاری دا واردیر ؟؟
صمد و بهروزون توپلاییب، آراشدیردیقلاری فولكلور نومونهلرینده فولكلور توپلاما و منیمسهمه اوصوللاری تام صورتده گؤزلهنیلمهسه ده (هئچ سؤز یوخ كی او ایمكانسیزلیق شراییطینده گؤزلهنیله ده بیلمزدی)، تك بیر اونلاردان اول یا اونلارلا بیر زاماندا چالیشماغا باشلایانلارلا نیسبت، ایشین موعین اوسلوب و پرنسیپلرینه باغلی قالمیشلار. بو باغلی قالدیقلاری اوسلوب و پرنسیپلریندن نومونه اولاراق نئچهسینی قید ائتمك اولار:
بیر- توپلادیقلاری ماتریاللاری اساس حالدا یازیلی منبعلردن یوخ، بلكه عومومیتله آغیزلاردان توپلامیشلار. البته، بو آغیزلاردان توپلامادا بیر چوخ حاللاردا نومونهلری نقل ائدهنلرین آدینی و آیری ـ آیری اؤزللیكلرینی مثلاً یاشینی، قادین یا كیشی، ساوادلی یا ساوادسیز، كندلی یا شهرلی اولدوغونو قید ائتمهمیشلر. لاكین بونا باخمایاراق، بیر چوخ حاللاردا بیر قوشماجانین یا بیر ماهنینین و بعضاَ آتالار سؤزونون آیری ـ آیری شهرلرده و آبادلیقلاردا اولان واریانتلارینی گتیرمیشلر. میثال اولاراق اونلار قوشماجالار و تاپماجالاردا ؟اوشودوم ها، اوشودوم؟ ون ان سانلی ریوایتی اولان:
اوشـودوم آ، اوشودوم داغـدان آلمـا داشیدیم
آلمـاجیغیم آلـدیـلار، منه ظولـوم سالــدیلار
من ظولومدان بئـزارام دریــن قویـو قـازارام
درین قویو بئش گئچی هانـی بـونو اركجــی؟
اركج قـازانـدا قاینـار قنبر یـانینـدا اوینـــار
قنبـر گئتـدی اودونـا قارغی باتـــیب بودونـا
قارغی دگیل، قامیشدی، دؤرت بارماغی گوموشدی
گوموشو وئردیم تاتـا، تات منه داری وئــردی
دارینی سپدیم قوشـا قوش منه قاناد وئــردی
قانادلاندیم اوچماغـا حق قاپوسون آچمـاغا ؟
علاوه گووگاندان (دیزج)، آذرشهردن (خانقاه، نئدیللی) مرنددن (علمدار، چای هرزن) و زنجان روایتلریندن ده اؤرنكلر وئرمیشلر.
و یا؟ الیمی پیچاق كسیبدی؟ دوزگوسونو زنجان واریانتی اولان:
او یانا قاچدیم، توتون ایدی
بو یانا قاچدیم توتونایدی
ساریكؤینگون بوتون ایدی
سـاری كؤینگون ساچاغی
قیـراغینـدا وار پیچـاغــی
الیمـی پیچـاق كسیبـدی،
دستـه پیـچـاق كسیبــدی،
یـاغ گتیریـن یـاغلایـاق،
دستمال گتیرین باغلایاق
بوندان علاوه، میانا و تبریز روایتلرینده اولان واریانتلاردان نومونهلر وئرمیشلر.
ایكی - صمدله بهروزون فولكلور توپلاما ایشینده اؤنملی ساندیقلاری مسئلهلردن بیری ده ییغدیقلاری فولكلورو و خلق ادبیاتی نومونهلرینده باجاردیقجا بو نومونهلری توپلادیقلاری كند یا شهرین و حتی یئری گلینجه بونلاری سؤیلهین كیمسهلرین لهجه خصوصیتلرینی قورویوب ساخلاماق ایدی. البته اونلار بو نومونهلری فونتیك الیفبا ایله یازماغا و یا اونلاری سس آپاراتینا ییغماغا ایمكان الده ائده بیلمهدیكلری حالدا، بو مسئله ایستر اونلارین چاپ ائتدیكلری نومونهلرده و ایسترسه ده چاپ ائده بیلمهدیكلری نومونهلرده مومكون اولدوقجا گؤزلهنیلمیشدیر. آشاغیداكی نومونه هله بو گونه قدر چاپ اولمامیش ؟آذربایجان ناغیللاریندان؟ كؤچورولور.
ایكینچی قیزی ـ گونلرین بیر گونونده شاه عباس دورار وزیری گؤتورر گئدرلر شیكارا! چوللو برری بیاباندا گؤررلر قوجا بیر اكینجی وار. شاه عباس گؤرركی قوجا چوخ دونیا گؤرموشدو. دئیر: قوجا عمی، اوزاقداسان، یاخیندا؟
قوجا شاه عباسی تانییار. دئیر اوزاقدا ایدیم، ایندی یاخیندایام .
شاه عباس دئیر: ایكیدهسن، اوچده؟
قوجا دئیر: ایكیدهایدیم، ایندی اوچدهیم
شاه عباس دئیر: ایكیدهسن دؤرتده ؟
قوجا دئیر: ایكیدهایدیم، ایندی دؤرتدهیم
بو جور صؤحبتلهشرلر. قوجا دئیر: بیزیم ائوه قوناق اولون. بو یول، پادشاهی، وزیری گؤتورر آپارار ائوینه. قوجانین بیر قیزی وارایدی. بیر گؤزو چئری ایدی. قیز دئیر: دده، آرپا كوكهسین نئجه قویاق قوناقلارین قاباغینا؟
قوجا دئیر: اولسون، عیبی یوخدور.
شاع عباس گؤرر قیز بیلیجی قیزدی. باشدان یوخاری (آشاغی.م) باخار دئیر:
ـ قوجا، بوخاری یاخجی بوخاردی باشی كژدی.
قیز قاییدی دئیر: کژلیگین نه ائلیرسن؟ توستونو چكمگین دی!
شاه عباس بارماغینی دیشلر. چؤرك یئیرلر، دورارلار گئتمگه. قاپیدا پادشاه قوجایا دئیر:
ـ قاز گؤندرسم اؤترسن؟
قوجا دئیَر: آخ نئجه اوستاسییام !
شاهلا وزیر گلرلر یئتیشرلر شهره. وزیر سوروشار: شاه ساغ اولسون، او سؤزلر نه ایدی دانیشیردیز؟
شاه عباس دئیر: ـ گئت قوجادان سوروش اؤرگش.
وزیر گؤرر اوزون ساخلیانمیر گلر قوجانین یانینا. قوجا دئیر: هر سؤزه یوز تومن آلارام، دئیرم. وزیر قبول ائلر.
قوجا دئیر: اوكی پادشاه سوروشدو ؟اوزاقداسان، یاخیندا؟؟ منیم گؤزلریمی سوروشوردو. من ده دئدیم ؟یاخیندایام؟ یانی اوزاغی گؤرنمیرم.
او داكی، سوروشدو ؟ایكیدهسن، اوچده؟؟ یعنی عصایلان یول گئدیرسن یا یوخ؟ من ده دئدیم ؟اوچدهیم؟ یانی، بعلی عصایلان گئدرم.
اوداكی دئدی ؟ایكیدهسن، دؤرتده؟؟ عینكلریمی سوروشوردو، من دئدیم كی، دؤرتدهیم. یانی، عینك تاخارام.
قازداكی سنسن. گؤندردی، یولدوم.
وزیر دئیر: او نمنهدی كی، بوخاری یاخجی بوخاریدی، باشی كژدی؟
قوجا دئدی: اونو دا قیزیم بیلر. و گلرلر قیزین یانینا.
قیز دئیر: من اونو تانیدیم، بیلدیم كی پادشاهدی. آرپا كوكهسی ده من اؤزومو دئییردیم.
او دا دئدی كی، قیز یاخجی قیزدی. آما گؤزو چئریدی.
من ده دئدیم كی: چئریلیگینه باخما. الینین ایشینه، اؤزونون باشاراجاغینا باخ؟؟
اوچ ـ صمدله بهروز و اونلارلا بیرلیكده چالیشان امكداشلاری، او ایللر، اؤنجه كیهان روزنامهسینده آچیلمیش آذربایجان صحیفهسینده و سونرالار تبریزده چیخان، ؟مهد آزادی؟ ده وئریلن فولكلور نومونهلرینی ییغماقدا كوللكتیو (دسته جمعی) ایش آپارمالاری ایدی. بو دسته جمعی ایشدن اول فولكلور توپلاما و آراشدیرما ایشی ایله مشغول اولانلار تكلیكده و اؤز ـ اؤزلوكلرینده بو ایشه ال قویوردولار. لاكین صمد و بهروز بو ایشه بیر دسته جمعی ایش كیمی یاناشیردیلار و ائله همین چالیشمالار نتیجه سینده یوخاریدا آدلارینی چكدیگیمیز روزنامهلرده چیخان آیری ـ آیری نومونهلرین آشاغیسیندا بیر سیرا صمد و بهروزلا امكداشلیق ائدنلرین آدلاری گئدیردی. بو آدلارین ایچرسینده باشلیجا اولاراق حسین محمدزاده صدیق( دوزگون)-ون آدینا چوخ تصادوف ائدیلیردی. او تاریخدن فولكلور توپلاما و آراشدیرما ایشلری ایله مشغول اولان صدیق، بو ایشی آیری ـ آیری فعالیتلری ایله یاناشی سونرالار دا داوام ائتدیرمیش و آذربایجان فولكلورونا عایید بیر سیرا توپلاما و آراشدیرما اثرلری یازیب یاراتمیشدیر.
همین امكداشلیق نتیجهسینده بیر طرفدن هله او گونه كیمی توپلانمامیش فولكلور ماتریاللاری ییغیلیر و او بیری طرفدن ده فارسجا دا اولسا (چونكی توركجه یازماق ایمكانی یوخ ایدی) صمد بهرنگینین، حسین صدیقین، علیرضا نابدلین بیر سیرا فولكلور اوزرینده آپاردیقلاری آراشدیرمالار مئیدانا چیخیر. بیز آشاغیدا او گونه قدر ایلك دفعه توپلانان فولكلور ماتریاللاریندان و آردینجا دا فولكلورا عایید آراشدیرمالاردان پارچالار وئریریك:
اوزرلیك
اوزرلیكسن هاواسان،
مین بیر درده داواسان
هانسی ائوده سن اولسان
قادا - بالا سووا(ر)سان
درد قاپیدان گلنده
سن باجادان قووارسان
باشی بؤركلی اوزرلیك
دیبی كؤكلی اوزرلیك
سنی سالارام اودا
گؤرم حؤكمون اوزهرلیك
چرشنبه اولانین گؤزی
جومه آخشامی اولانین گؤزی
جومه اولانین گؤزی
شنبه اولانین گؤزی
شنبه صاباحی، هفته اوچی، چرشنبه آخشامی اولانین گؤزی
آغ گؤز، قارا گؤز، آلا گؤز، قونور گؤز، گؤی گؤز، آبی گؤز،
قوهوم اولا، یاد اولا
گؤزلری بو اوددا یانا
آی آت قاپان اوزرلیك
ائششك قاپان اوزرلیك
جمع گیزلین دردلرین، درمانین تاپان اوزرلیك؟
آیا باخانین گؤزی
گونه باخانین گؤزی
جمیع جهانین گؤزی
***
چیخدیم ساوالان داغینا،
رسول رضانین سئچیلمیش شعرلری موبایل دا اوخوماق اوچون
فورمت:جاوا
حاضیرلایان :اوختای نژادمحمد
عومور کیتابی
باهار گونلریدیر، ساکیت بیر گئجه،
گلمیش اوتاغیما آی پنجهرمدن.
یئنه میز دالیندا اوتوروب تکجه،
قالین بیر کیتابلا دانیشیرام من.
او دئدی: - آز چئویر واراقلاریمی،
اوخو جوملهنی دریندن بیر-بیر.
بو گون واراقلاییب بیر کیتاب کیمی
باخدیغین، اونوتما اینسان عومرودور.
شاعرسن، یاخشی باخ، دریندن دوشون،
زامانین ان کیچیک حؤکمونو دینله.
بیل کی، واراقلاییب کئچیرسن هر گون
عومور کیتابینی سن اؤز الینله.
تبریز، 1946
بیر ده گلین اوْللام، اوْتوردوغومو-دۇردوغومو بیللم.
***
بیر ده قاتیرچینین قاتیرینی هۆرکوتمه.
***
بیر دفعه آلدانمیشدا قباهت آلدادانین،
ایکی دفعه آلدانمیشدا قباهت آلدانانین.
***
بیر دفعه یئمکنَن قارین دوْیماز.
***
بیر دلی قۇیویا بیر داش آتدی،
اوْن عاغیللی اوْنو چێخارا بیلمهدی.
***
بیر دلیدن یئددی مهلهیه ضرر دیَر.
***
بیر دردلینین درمانین اوْ درده دۆشندن آل.
***
بیر دیرهم مین عیبی اؤرتر.
***
بیر دوْغرو کی یالانا اوْخشادی، اوْنو سؤیلهمه.
***
بیر الده ایکی قارپیز تۇتماق اوْلماز.
***
بیر ات کی گیردی قازانا، اوْلدو یئمهلی.
***
بیر گلن بیر ده گلر، صبر ائله.
***
بیر گؤردون نامردی، بیر ده گؤرسن، نامردسن.
***
بیر گؤرن یوْلداش، ایکی گؤرن قارداش.
***
بیر گؤز ایکی گؤزون گؤردویون گؤره بیلمز.
***
بیر گۆل ایله باهار اوْلماز.
***
بیر گۆن دۇز یئدیگین یئره قێرخ گۆن سلام وئر.
***
بیر گۆنون بَیلیگی ده بَیلیکدیر.
***
بیر حالالی مین حرام سایا بیلمهییبدیلر.
***
بیر هسیردی، بیر مممدنهسیر.
***
بیر ایگید قێرخ ایلده مئیدانا گلر.
***
بیر ایگید یوْخسول اوْلا، اوْنا ال-آیاق گۆلر.
***
بیر ایگیدین پایی ایکی ایگیدی آج قوْیار.
ائی فلک
آمان اولسون، آمان سنین الیندن،
ائیلهدین باختیمی قارا، ائی فلک!
نئیلهمیشم بو دونیادا من سنه،
گلمیشم دوغروسو زارا، ائی فلک!
عزیز گونلر یار اولمادی بیزلره،
ائوین اوچسون، بالان دوشسون دوزلره،
اؤزون سؤیله نئیلهمیشیک سیزلره،
چکدین بیزی هر واخت دارا، ائی فلک!
بیر دفعه سال باری حاقی یادینا،
یاندی افقان جهنمین اودونا،
کیمسهسی یوخ باری چاتا دادینا،
چوخ سوسادین، ناموس، آرا، ائی فلک!
سئللهنی
گئجه-گوندوز، واختی-بیواخت آغلارام.
چشمیم یاشی جئیهون اولو، سئللهنی.
یاز مؤوسومو بولبول دیل-دیل اؤتنده،
باغ-باغچالار نرگیزلهنی، گوللهنی.
قاییتماق ایستهمز گؤزوم گؤزلدن،
قایغیمی آرتیرار دردیم تزلدن،
ائللرده قایدادی روی-ازلدن،
گؤزللرین شاماماسی اللهنی.
مرد اودو کی، ایشین توتا مردیلن،
ار ایستهسن، کئچ نامرددن، ار دیلن،
رمز آنلایان، سؤز دوشونن، درد بیلن،
عالملرده شؤهرتلهنی، بللهنی.
کؤنلوم طلب ائدیب، آختارا یارین،
خالق ایچره هیفز ائلر ناموسون، آرین،
یار یارینا گونده اولسا مقارون،
کؤنولو شن اولو، روحو تئللهنی.
قوربانییم، درد چکمیشم ناهانلار.
خیالیم سئومکدی سن تک جانانلار،
یاناشسا اوزونه موشتاق دهانلار،
نفس دیَر، جیغالاری یئللهنی.
دردی-عشقیم دفینه زحمت چکر دایم طبیب،
شوکر کیم، اولموش اونا زحمت، منه راحت نصیب،
بیر زباندیر شرحی-قم تقریرینه هر برگی-گول،
ائیلهمز بیهوده گول گؤردوکده افغان عندلیب.
بیلسه ذؤوقوم وصلدن فیرقتده افزون اولدوغون،
وصلدن منیم روا گؤرمزدی رشکیندن رقیب.
تنی-قفلتدیر پریتهلتلره ایظهاری-حال،
سانما کیم، احباب حالیندان اولور قافیل حبیب.
آه، بیلمن نئیلهییم قورتولماق اولماز قئیددن،
من هریفی-سادهدیل، خوبان جمعالی دیلفیریب.
شم قوربیله تفاخور قیلما، ائی پروانه، کیم،
خیرمهنی-عومرون گؤیر برقی-فنادن عنقریب.
نولا آغلارسا فضولی رؤوزهی-کویین آنیب،
لاجهرم گیریان اولور قیلغاج وطن یادین قریب.
الده قاییرما چیچکلر
آلتونلوجا ناخیشلی،
آغ گولداندا بیر دسته.
الده قاییرما “چیچک”
قویولموش میزین اوسته.
یام – یاشیل یارپاقلاری
آغ، قیرمیزی، بنفشه،
نه سو، نه قایغی ایستر
آرسیز – آرسیز، تپ تزه!
اوزون ایللر گئچسه ده
دوروب یاشایاجاقلار.
رییاکار طراوتله،
هله ده قالاجاقلار.
کیمسه نه دئییر، دئسین،
نه سؤیلهییر، سؤیلهسین.
یوخ!
نه سوسوزوندان اؤلن،
نه عطیر ساچا بیلن،
بو پیلاستیکلری من
چیچک سانا بیلمیرم.
من بزک – دوزکلری،
گؤزللیک سانانمیرام.
گؤزللیکدن نه رنگه،
نه شکله آلدانمیرام.
نه سئون، نه سئویلن،
نه اوموب کوسمک بیلن،
نه یاشاماق آنلایان،
نه ده کی، اؤلمک بیلن.
جانسیز تؤر – تؤکونتولر،
گولمو، چیچکمی اولار؟
گول کمالدیر، حیاتدیر،
هم آچار، هم ده سولار!
بو، گول دیَیل، اؤلومدور،
آلدانیشدیر، دهشتدیر.
یوخ، اونا اؤلوم دئسم،
اؤلومه اهانتدیر.
اولسون! اؤلومده سولماق،
چورومک دهشتی وار.
ولاکین توخوم اولماق،
جوجرمک قودرتی وار.
نه قیزاریب سارالماق،
نه آچیلماق، نه سولماق،
نه اوتانیب، قیپچینماق،
محبت تانیماماق
گولمک بیلمهینلرده
قهبهلیک صیفتی وار.
تهران 1353/1/13


c: text/html

text:
نخچیواندا هاوا قولری حربی حیصهسینین سو-۲۵ هجوم طیارهلری تعلیم اوچوشلاری حیاتا کئچیریب. سو-۲۵ هجوم طیارهلرینه تکنیکی باخیش کئچیریلدیکدن سونرا اوچوشلارا اجازه وئریلیب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار. آذ-آ وئریلن معلوماتا گؤره، اوچوش زولاغینا دوغرو حرکت ائدن طیارلر ناخچیوان سماسیندا اوغورلو اوچوشلار حیاتا کئچیریبلر.
مودرنیزه ائدیلمیش سو-۲۵ هجوم طیارهسی دؤیوش میدانیندا، ایستهنیلن هاوا شرایطینده، گئجه-گوندوز قورو قوشونلارینین بلاواسیته دستکلهنمهسی و مختلیف اوبیکتلرین محو ائدیلمهسی اوچون تعیین ائدیلیب.
سو-۲۵ هجوم طیارهسی دؤیوشده ساغ قالما و یوکسک مدافعهلی سیستملره مالیکدیر. اساس دقت پیلوت کابینهسینین و یاناجاق سیستمینین تهلوکسیزلیینه یؤنلدیلیب.
مودرنیزه ائدیلمیش سو-۲۵ هجوم طیارهسینین گوجلو دؤیوش کومپلکسینه مختلیف توپلار، آویابومبالار، «هاوا-یئر» اداره اولونمایان، «هاوا-هاوا» ایداره اولونان راکتلر داخیلدیر. عمومیلیکده طیارهیه ۳۲ نؤع سلاح قوراشدیریلا بیلر.
تعلیم اوچوشلارینین موفقیتله آپاریلماسی بیر داها اونو گؤستردی کی، اوردونون دیگر بیرلشمه، حیصه و بؤلمهلری کیمی آویاسییا اسکادریلیاسی دا ایستهنیلن دؤیوش تاپشیریغینی اوغورلا و قتیعتله یئرینه یئتیرمهیه حاضردیر.
اوچوشلاری اوغورلا باشا ووران هئیتلره کوماندانلیق طرفیندن تشککور اعلان ائدیلیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ویلهلم رونتقن
ویلهلم کونراد رونتقن (د. ۲۷ مارس ۱۸۴۵- اؤ. ۱۰ فوریه ۱۹۲۳) — آلمان اصیللی فیزیک، فیزیک اوزره نوبل اؤدولی قازانان. رونتقن شوالارینین کشفی ایله تانینیر.
حیاتی[دَییشدیر]
رونتقن آلمانین رمشاید شهرینین لننپ کندینده دوغولموشدور. اوشاقلیغی و ایلک تحصیل ایللری هولند و سوئیسده کئچمیشدیر. ۱۸۶۵-جی ایلده داخیل اوْلدوغو زوریخ پولی تکنیکده بیلیم یوردو تحصیلی گؤرموش و ۱۸۶۸-جی ایلده "ماشین مۆهندیسی" اولاراق مزون اوْلموشدور.
۱۸۶۹-جو ایلده زوریخ بیلیم یوردونین دوکتورانتوراسینی آلمیشدیر. عالی تحصیل آلدیقدان سوْنرا علمی ایشلرینه گؤره ایستراسبورق (۱۸۷۶)، قیسنسک (۱۸۷۹)، وورتسبورق (۱۸۸۸) و مونیخ بیلیم یوردولارینین پروْفسورو آدلارینا ییلنمیشدیر. ۱۹۰۰-جو ایلده مونیخ بیلیم یوردو فیزیک کورسوسونه و یئنی فیزیک اینستیتوتونون رهبرلیینه گتیریلمیشدیر.
آروادینین اؤلوموندن دؤرد ایل سوْنرا، یعنی ۱۹۲۳-جو ایلده بیرینجی دونیا ساواشینین یاراتدیغی یوکسک اینفلیاسییا اقتصادیاتی موحیطینده مادی چتینلیکلر ایچریسینده مونیخده حیاتینی ایتیرمیشدیر.
علمی ایشلری[دَییشدیر]
آراشدیرمالاری پیزو الکتریک و پیرو الکتریک خاصهلرینه، اونلاردا الکتریک و اوپتیک حادیثهلر آراسینداکی علاقهیه و مغناطیسی خاصیّته عاییددیر. ۱۰-جو-شوعالارینی (رونتقن شوعالاری) کشف ائتمیش، ایلک رونتقن بوروسونو یاراتمیشدیر. رونتقن شوالارینین کشفی بیلیمین بوتون ساحهلرینه گۆجلو تأثیر ائتمیشدیر. رؤنتگئن و قامما شۆالانمالاری واحیدی رونتقن اونون شرفینه عایید ائدیلمیشدیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]


text:
"طالبلر دبی ده کی تینچلیک مذاکره لریده اشتراک ایتمه گن"
طالب لر گروهی رسانه لرگه خط جونه تیب افغان رسمی لری دبی ده طالب لربیلن تینچلیک باره سیده صحبت یولگه قوییلگن ییغین گه اشتراک ایتمه گن لرینی معلوم قیلگن. دولت رسمی لریدن بیری اوتگن کونی بی بی سی گه ملامعتصم آغا جان رهبرلیگی ده بولگن طالب لرنینگ 16اعضاسی دبی ده تینچلیک عالی کینگاشی نماینده لری بیلن صحبت اوتکزماقده ایکن لیگی نی ایتگن ایدی. اما طالبان گروهی اوز بیاناتلریده ملا آغاجان بوگروه تشکیلاتیده لوازم گه ایگه بولمسلیگی نی ایتیب وهم بو گروه دن وکلات قیله آله آلمسلیگی نی بیلدیرگن لر. بیاناتده معتصم آغا جان جهاد گه قرشی فعالیت قیله یاتگنی معلوم قیلینیب بونی امریکا افغانستاننی استیلاسیگه آلیش منفعتی اوچون دیب بیلدیرگن لر. طالب لر گروهی رسانه لرگه یوبارگن بیاناتلریده ملا معتصم آغا جان تماندن بوله یاتگن سعی وحرکت لرنی سوال آستیگه آلیب قاره لب چیققن لر. بو بیاناتده ایتیلیشیچه اسلامی امارت آدرسیدن دبی ده هیچ بیرییغین یولگه قوییلمه گنی ایتیلیب طالب لرنینگ هیچ بیر اعضاسی تینچلیک عالی کینگشی بیلن صحبت قیلمه گنی نی هم معلوم قیلینگن. طالب لر اوز بیاناتدلریده معتصم آغا جاننی طالب لر صفیده ایمس لیگی و بوگروه دن وکلات قیله آلمسلیگی نی هم تاکیدله گن لر. طالب لرگروهی، بوگروه نینگ سابق عدلیه وزیری ملا آغاجاننی تینچلیک خصوصیده گی فعالیت لری نی امریکا نینگ منفعتی گه دیب ایتگن لر. عین پیتده طالب لرنینگ تاکیدلشیچه اولرنینگ مخصوص سیاسی وکالت خانه لری بار احتیاج بولگن تقدیرده مقابل تمان بیلن مذاکره قیله دیلر. بیاناتده ایتیلیشیچه اشتراک چی لر کیملیگی تولیق تانیشتیریلمه گن شو سبب بوییغین نتیجه بیرمه یدی. اوتگن کونی اوز اسمی نی ایتیلیشی نی ایستمه گن افغان یوقاری مرتبه لی رسمی لریدن بیری بی بی سیگه تینچلیک عالی کینگشی وکیللری بیلن طالبان نینگ 16 مهم اعضاسی بوجمله دن اوتمیشده بوگروه نینگ 6 وزیری اوچره شیب مذاکره نی باشله گن لری نی ایتگن ایدی. شونینگ دیک بو رسمی گه کوره حاضرگی کونده جنگ قیلیب کیله یاتگن بوگروه نینگ قوماندانلریدن 5کیشی هم بو ییغین ده بولگن. طالب لر مناسبتی و تینچلیک یولگه قوییلگنی نی حقیقتی بارلیگی باره سیده کوپگینه سعی وحرکت لربیلن افغانستان تینچلیک عالی کینگشی وجمهور ریس لیک سرایی فکرلرینی اورگه نیش گه قادر بولمه دیک. دبی ده گی ییغین ده جنگ چی بیش قوماندان اشتراک ایتگنی معلوم قیلینگنی بیر قطار سیاسی حلقه لرنی تینچلیک برقرارله نیشیگه یول آچه دیب امید لری کوچه یتیرماقده. عین پیتده کابل ده نشر ایتیله دیگن کونده لیک لرنینگ بوگونگی مهم موضوع لری هم تینچلیک مساله سیگه بغیشلنگن. 8صبح کونده لیگی پاکستانده اولدیریلگن ملاعبدالرقیب باره سیده توخته لیب او کرزی بیلن تینچلیک اوچون علاقه سی بولگنی نی اوچون هلاک ایتیلگنی نی یازیلگن. شونینگ دیک 8صبح اوروش دن قول تارتگن طالب لر پاکستانده گی ایریم ترماق لرتاماندن شونده ی تقدیرگه دوچ کیلیش لرینی یازگن. بو کونده لیکده ملابرادرکرزی بیلن مذاکره قیلیش نی باشله گنده پاکستان تاماندن قولگه آلینیب وملا عبیدالله هم قماققه آلینیب جان بیرگنی یازیلگن. شونینگ دیک جامعه باز کونده لیگی هم ملاعبدالرقیب تینچلیک شهیدی دیب ایتیلگنی باره سیده یازیب وبوکیشی ییللرآلدین طالب لرصفیده بولمه گنی اوچون تینچلیک جریانی گه رولی بولمسلیگی گه اشاره ایتیب جسدگه بونده ی لقب بیریلیشی حکومت چوکاتیده گی وضعیت مرکب بولگنی نی کورسته دی دیب معلوم قیلینگن. وانیس کونده لیگی هم افغانستان دشمن لری تینچلیک برقرارله نیشی گه توسیق بولیش اوچون تیاربولیب تورگن لرینی یازگن. وآرمان ملی کونده لیگی هم دبی ده گی تینچ اوچون مذاکره لر باره سیده یازیب بومذاکره لرسبب کرزی سیلاولرنی آرتده قالدیریشیدن تشویش بیلدیریلگنی نی یازگن.


text:
تبریز
تبریز ، ایران آذربایجانین ان بویوک شهری، و ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیری و دوغو آذربایجان اوستانینین باشکندی دیر. بۇ شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-اينجی ایلين نوفوس ساییسی اساسيندا ۱٬۵۵۸٬۶۹۳ نفر ايميش و بونا اساسا آذربایجانین ان بؤیوک شهری و ایرانین دؤردونجو ان بؤیوک شهری حساب اولور.[۷] بۇ شهرده چوخلو کارخانالار یئرلشیبدیر و ایرانین ان بؤیوک صنعتی شهرلریندن بیری ساییلیر. بۇ شهر قوزئیدن عئینالی داغینا، گونئیدن سهند داغینا و باتیدان تربیز چؤلونه محدود دور. تبریز شهری نئچه بؤیوک سولالهنین او جوملهدن ائلخانیلر و صفویلرین باشکندی و هابئله قاجارلارین ولیعهد اوتورموش شهریدیر.
ایچیندهکیلر
- ۱ تاریخ
- ۲ جغرافیاسی
- ۳ فابریکالار
- ۴ ایدمان کلوبلاری
- ۵ چایلار
- ۶ تحصیل اوجاقلاری
- ۷ بازارلار
- ۸ دیل
- ۹ اتنیک
- ۱۰ اینانج
- ۱۱ کولتور
- ۱۲ پارکلار
- ۱۳ محللهلر
- ۱۴ آدلیملار
- ۱۵ تاریخی و گؤرمهلی یئرلر
- ۱۶ سوغاتلاری
- ۱۷ قارداش شهرلری
- ۱۸ گؤرونتولر
- ۱۹ قایناقلار
تاریخ
تبریز شهری آذربایجانین قدیم شهرلریندن بیریدیر و اونون قیدمتی ۴٬۵۰۰ ایل بوندان قاباغا یئتیشیر.
شاردئن، ۷ینجی یوز ایلده تبریز حاققیندا یازیر کی: عالمده من بیر شهر تانیمیرام کی یارانماسی و ایلک آدی بارهده یئنی یازیچیلار بۇ قدر چوخ، بحث و جدل ائلهییبلر.[۸]
چوخلو اوروپالی توریستلر کی ۱۷ینجی و حتتی ۱۸ینجی و ۱۹ونجو یوزایللیکلرده تبریزدن گئچیبلر، تبریزی همان قدیم ایکباتان سانیبلار. تاورانیییه کی شاردئندهن قاباق تبریزدهن گؤروش ائلهییب، یازیر کی: بعضیلرین عقیدهسی بودور کی تبریز همان قدیم ایکباتان ، ماد مملکتینین پایتختیدیر.[۹]
اولئآرییوس کی ۱۷ینجی یورایللیگین ایلک یاریسیندا تبریز دن گئچیب، قدیم ایران شاهلارینین پایتختلریندن سوز ائدهن زامان، ایظهار-ی نظر ائلهيیر کی: اونلار یایدا ایکباتانا – کی ایندیجه اورانی تبریز آدلاندیریرلار – داشیناردیلار . . .[۱۰]
لابولای لو ْگوزدا کی ۱۷ینجی یوزایللیگین آرالاریندا موددتلرجه ایراندا یاشاییب، بۇ اینامدا ایدی کی: تبریز اسکی ده اؤکباتان آدلانیردی، او یئر کی ماد شاهلارینین کیتاب ائوی ایدی.[۱۱] گاسپار دئ ويل کی ۱۹ونجو یوزایللیگین ایلک ایللرینده تبریز ده ایدی، تردیدله یازیر کی: تبریز کی تصووور ائلهییرلر قدیم ایکباتاندی – باخمایاراق کی بعضی تاریخچیلر همدانی ایکباتان بیلیرلر. . .[۱۲] و نهایت بیزیم روزیگاردا سئیید ایسماییل وکیلیدیر کی اخی سعدالدین تپهسینی کی ولیان(بیلان) داغیدا آدلانیر و تبریزین قوزئیدوغوسوندا بیر تپهدیر، ایکباتان شهرینین یئری سانیر.
او زامان کی ایکینجی سارقون آشوردا شاهلیق ائلهییردی، ایندیکی آذربایجان اراضیسینین بیر بؤلومونده، ماننا دؤولتی و آیری بؤلومونده اورارتو دؤولتی حؤکومت ائلهییردیلر. او ناحییه کی تبریز اوندا قرار تاپیب، آدی چکیلن ایکی دؤولتین اراضیسینده نیسبی موستقیللیگی وار ایدی و دالییان قبیلهسی بۇ ناحیییهیه تسللوطلری وار ایدی و گاه ایکی یاد اوْلونان دؤولتلره ایطاعت ائدیب و تابع اولاردیلار، نئجه کی ایکینجی سارقونون قوْشون چکمهسینده ائحتیمالاً" اورارتولار فرمانینین آلتیندایدیلار.
بو زاماندا سارقون، ماننانین حؤکمدارینین اؤلومو ایله یارانان هرج-و مرجدهن ایستیفاده ائدهرکن، ۷۱۴ونجو میلاددان قاباق ایلده، همین اراضیدن اورارتویا لشکر چکیب و اؤز یولو اوستونده او یئردن کی تبریز اوردا بنا اولونوب، گئچیب و اورانین قالالارین تصرروفونه چیخاردیب و یئرله بیر ائدیب. بۇ ناحیییهنین قالالارینین بیرینین وصفی کی: ا . م . دياکونووون نظرینه گؤره تبریزین مووقئعینده ایدی، کتیبهده بۇ قرارلادیر:
" تارماکیس اؤنملی برکیتمهلره صاحیب ایدی. بورداکی دوزلمیش بندلر مؤحکم ایدی. همین بندلرین درین قویولار(خندقلر) دؤورهسین آلمیشدی. دؤولت قوْشونلارینین قوروماق نیرولاری بوردا موستقرر ایدیلر. اونلارین آتلاری دا بۇ یئرده ساخلانیلیردی، اطرافداکی ساکینلر منیم(سارقون) قورخومدان بوردا سیغینمیشدیلار. منیم بورا قوْشون چکمه مین زامانی، اهالی جانلارینی قورتارماق اوچون بورانی ترک ائتمهیه و سوسوز چؤللره قاچماغا مجبور اوْلدولار. من بۇ یئرلری تصرروفومه چیخارتدیم و او اوتوراق یئرلرینین آراسیندا کی دیفاع اوچون ایستئحکاماتا تبدیل اوْلونموشدولار، دؤیوشدوم. همین قالالارین دووارلارین یئرله بیر ائلهدیم، قالانین ایچینده کی مکانلارا اود ووردوم و قالا ساکینلرینین بؤیوک حجمده ارزاقلارینی اودا چکدیم. بؤیوک آنبارلارین قاپیسین کی آرپایلا دولویدولار، آچیب، سایسیز قوْشونومون آراسیندا بؤلوشدوردوم. بۇ قالانین اطرافینداکی اوتوز کندی ده یانقینا وئردیم. بۇ کندلرین توستوسو گؤیه گئتدی.[۱۳] .
هئرتسفئلد اؤز اثرینده-"تاريخ باستانی ايران بر بنياد باستان شناسی" کی ۱۹۳۶ میلادی ایلینده ياييليب، آدی چکیلن کتیبه و اوندان اله گلهن بیلگیلر بارهسینده، بیزیم نظرده توتدوغوموز مؤوضوع رابیطهده بئله یازیر:
". . . بیر تئعداد او مکانلاردان کی او کتیبهده آد آپاریلیب، ایندیجه هله ائلهمک اولار تشخیص وئریب و اونلارین یئری معلوم ائدیله. او ایبتیدایی جنگلرین جریانی اورمو گؤلونون اطرافیندا حتتی آذربایجان توپراغیناجا آچیق آیدیندیر. . .او جوملهدهن اسکو شهرین وصف ائلهییر کی سگگیز ذیراع قالینلیغی اولان بیر حیصاری وار ایدی و همده انیاس تانیا(ماد تاریخینده: آنیاشتانیا) آدلی بیر آیری شهری کی اوشکایا و تاوراکیسا(ماد تاریخینده: تارماکیس) آراسیندا واقئع اولان بیر محلده ایدی، ایکی حیصار و خندق صاحیبی و تواریر(ماد تاریخینده: تارویی) شهری، اؤزوده بیر خندق و ایکی حیصارا صاحیب ایدی.[۱۴]
آیدیندیر کی هئرتسفئلدین آنلاشماسینین اساسیندا تاوراکیسا و تواریر ایکی آیری-آیری شهر ایدیلر؛ او حالدا کی دیاکونوو بۇ ایکی آدی، تارویی _ تارماکیس شیکلینده یازیب و اونلاری بیر قالا سانیب.
سارقونون گوزاریشیندهن کی اوسته بیر بخشی نقل اولوندو، بئله آنلاشیلیر کی، تارماکیسین خالقی ایستیلاچی نیرولارین قاباغیندا دایانیب، کوچه به کوچه اونلارلا دؤیوشوبلر. اطرافین اهالیسینین سیغینماسی تارویی _ تارماکیسده و تاخیل آنبارلارینین وارلیغی _ کی وئرگی(مالییات) و خراج عونوانیندا قالانین ساکینلری و دؤوره نواحیدن ییغیلمیشدی _ و ایصطبللر و همده او عیمارتلر کی سقفلری سیدر آغاجیندان ایدی، و اورانین برکیتمهلری و ایستیراتئژیکی موقئعیییتی و اهمییتی کی گوزاریشده اونا وئریلیب، هامیسی اهمییتلی بیر شهرین وارلیغینین نیشانهسیدیر.
سئیيد آغا عون آللاهی، ا . م . دياکونووون گوزاریشلر و پژوهئشلرینده وئردیگی بیلگیلره گؤره، اورارتو و ماننانین ایقتیصادی و ایجتیماعی موختلیف یاشاییش درجهلر بارهسینده، تارویی _ تارماکیس ساکینلرینین میلاددان قاباق 8ینجی یوزایللیکده ایجتیماعی موناسیبتلریندهن بیر طرح الهچاتدیریر:
" تارماکیسین ساکینلری آزاد(پولسوز) دؤیوشچولردن و صنعتکارلاردان عیبارت ایدیلر، اکینچیلیک و مال-داوار ساخلاماق دا رونقلییدی. قول صاحیبلرینین املاکلاری، شاهین اراضیسیندن خاریجده ایدی. شهر اطرافینداکی سووارما کاناللاریندان _ کی ائحتیمالن شهرچایی(مئیدان چایی، قوروچای) و آجی چایدان فایدالانیردیلار _ شاه و خوصوصی اراضینین صاحیبلری(کی قول صاحیبلریایدیلر) ـنین املاکلارینین سووارماسی اوچون ایستیفاده اوْلونوردو. تارماکیسده سارقونون ایسارتینه چیخانلارین چوخو، اورارتو شاهینین باغلار و کارقاهلاریندا ایشه مشقول ایدیلر.[۱۵]
تأسسوف کی ایندییه قدر تبریز و اطرافیندا باستانشیناسلیق آختاریشی اولماییب، آمّا زیوییه(ساققیز و حسنلینین یاخینلیغیندا) کیمی موجاویر محللردن اله گلمیش نتیجهلره گؤره _ هر ایکیسی ماننا دؤولتینین اراضیسینده ایدیلر، قدر اولا بیله بۇ ناحییهیه عومومییت وئرمک اولار. دییاکونووون مووجود بیلگیلردن نتیجهتوتماسی اساسیندا بۇ ناحیییه، ایقتیصادی باخیمدان باشقا موجاویر ناحیییهلردن قاباقجیلایدی(پیشرفتهیدی). م . ق ۸ینجی یوزایللیکده، اکینچیلیک و مال-داوار ساخلاماق بۇ ناحییهده آرتیم تاپیب و صنعت اکینچیلیکدن آیریلمیشدی. فیلیزکارلیق بورونجله راییج ایدی و دمیردن ایستیفادهده تدریجاً عومومی اولوردو. آشور و اورارتو کولتورو و تمددونو ایجتیماعی زیندگانلیغین موختلیف درجهلرینده آز-چوخ تأثیری وار ایدی و جامیعه، بحثیمیز موریدینین دؤورهسینده، موناسیب طبقاتی ایستیقرار آستاناسیندا یئرلهشیردی.
زیویییهده تاپیلان گنج و حسنلی(حسنلو)دان اله گلمیش آثارلار، هامیسی ماننالی اوستالارینین اوستالیغین یئتیریر و بۇنلارین هامیسی باعیث اوْلدو کی باستانشیناسلار بۇ مطلبه ائعتیقاد تاپسینلار کی مییلاددان قاباق ایلک مینایللیگین اووللرینده ایران فلاتینین قوزئی ناحیییهلرینده امیرلیکلر وارییدی کی قاباقجیل هونر و تمددونه صاحیبییدی و بۇ نظردهن بئین-وننهرئین دوزو یا سوریییه و آنادولودا موستقر اوْلان میللتلردهن اسگیکلری یوخویدو.[۱۶] هر حالدا ایلک دفعه حاضیر یوزایللیگین اورتالاریندایدی کی ایکینجی سارقون و اونون سئیر خططی گوزاریشی بارهسینده ائدیلمیش تحقیقلر اوزهرینده بیر پارا نظرلر بۇ بارهده کی تارویی _ تارماکیس ایندیکی تبریز مووقئگینده قرار تاپیب، بعضی اورتاشرق(خاورمیانه) قدیم تاریخینین پژوهندهلرینین طرفیندهن ایبراز ائدیلدی و بۇ نظر زامانین گئچدیگیجه اوزونه چوخلو طرفدار تاپدی. او جوملهدهن مینورسکی که قاباقجا "ماده تبريز انسيکلوپدی اسلامی" نی بیرینجی ال ایستینادی منبعلر و مآخیذلر اساسیندا یازمیشدی، همان نظری قبول ائلهدی و بیر نامه کی 1345ینجی شمسی ایلینده، عبدولعلی کارنگ، همان مقلهنی فارس دیلینه چئویرن دیلمانجا یولادی، او یازینین ترجومهسی بودور :
"ائله کی بیلیرسینیز، تبریز آدیندان لاب قدیم ذیکر آشور پادیشاهینین(سارغونون) کتبهسینده تاپیلیر. ایکینجی سارغون(سارقون) مییلاددان قاباق ۷۱۴ونجو ایلده اورارتو مملکتلرینین ضیددینه بیر سفر ائلهدی و اوز فتحلرین مملکتینین تانریسینا ذیکر ائلهدی. او ایندیکی سولئیمانیییهدهن(عراق کوردوستانیندا) موکری کوردوستانا گیردی و اورمو گولونون گونئیده کی ناحیییهلرین، تصرروف ائلهدی. پارسوا محللی کی منیم عقیدهمجه اونو پسوهنین خاراب قالاسینین یاخینلیغیندان گرک آختاراق. اوردان سفری اورمو گولونون دوغوسوندانیدی. اوشکایایا( کی منیم نظریمه گوره ایندیکی اوسکو اولا بیلر) چاتماقدان سوْنرا، گوزاریش اوْلونان فتح ائلهیهن قالالارین آراسیندا، تروی و تئرماکیسیونو ذیکر ائدیر. اوزاق دهگیر کی بیر یئرین آدییدی کی ایرانلیلارین گیریشیندهن سوْنرا ایرانلی شیکلینه تبدیل اوْلوب و آخیردهده ایندیکی تبریز اوْلوبدور . . .) .[۱۷]
عبدوللاه فاضیلی قطعی یقینله ایضهای-ی نظر ائلهگیر کی: "بوندا کی ذیکر اوْلونان تارماکیس سارقونون کتیبهسینده همان ایندیکی تبریز دی، هئچ شوبهه یئری یوخدور. و دیگر طرفدهنده یاد اوْلونموش کتیبهده اوشکایا و اوسکو سوزونون بیر منشاءدن اوْلونماسی و همده بۇ ایکی قالانین بیر-بیرینه یاخینلیغی ذیکر اوْلونان ایددیعایا تصدیق وئریر.[۱۸]
ایکینجی سارقون اوز کتیبهسینده بۇ منطقهده ایگیرمیبیر شهردهن آد آپاریر کی شهر دوزهلتمهنین آرتیمی اورمو گولونون اطرافیندا بیرینجی مییلاددان قاباق مینایللیکده گوستریر.
شهرلهشمه زیندگانلیغین یارانماسینین دقیق تاریخینین تعینی او دوزده کی تبریز اوندا قرار تاپیب، چتیندی. بیر بئله دئمک اولار کی بۇ برکتلی و حاصللی دوزون شراییطی کی شهرچایی و آجیچای اونو سوواریر و مولاییم بیر ایقلیمی وار و قوزئیلی _ گونئیلی و باتیلی _ دوغولو یولار اوردان گئچیرلر و زنگین یئرآلتی منبعلرین وارلیغی و موناسیب ایستیراتئژیکی مووقئعگی و . . . هامی و هامیسی شهرلی زیندگانلیغین یارانماسی و توسیعهسینه بیر موساعید زمینه عرضه ائدیرلر.
تارویی يا تارماکیس و يا تارویی _ تارماکیس شهری کی وصفی گئچدی، معلوم دهگیر نه تاریخده یارانیب. آمّا هر حالدا بیر شهر، بیر گئجهده گوبهلک کیمی یئردن چیخماز و بلکهده شیکل تاپماسی و تاریخ صفحهلرینه یول تاپماسی اونایللیکلر و یوزایللیکلر واخت آلیر.
آختاریش جریانلاریندا کی اینگیلیسین باستانشیناسلیق شوراسی، چارلز بورنون رهبرلییغی توسسوطیله تبریزین گونئیباتیسینین ۳۰ کیلومترلیگینده،"قراتپه (يانیق تپه)"ده اوز تاپدی، داییره شکیللی ائولره کی چیر کرپیج و چینهدن دوزهلمیشدیلر و م . ق 2ینجی مینایللیگین آخیرلری و ۳ونجو مینایللیگین اووللری، داش _ میس دوورونون آخیرلری و بورونج دوورونون اووللرینه عاییددیلر، اله چاتیب. بۇ ائولرده دهگیرمان داشلاری، حئیوانلار سوموگو، هندسی شکیللی نقشلر، قوشلار و حئیوانلار تصویرلریله بزنمیش سخسی(گیل) قابلار و ارزاق آنبارلاری و همده کارقاه کشف اولونوب. بۇ کشف اولونموشلاردان بئله آنلاشیلیر کی، او زاماندا ایندیکی تبریز یاخینلیقلاریندا بیر قوروه اینسانلار صنعتکارلیغا ایشتیغاللاری وارییدی و ایش بولمهنین ایشه آلینماسی، شهرلی زیندگانلیق و شهرلر ایجادینا بیر موساعید زمینه یاراتمیشدی.
هر حالدا، تبریزین(تارويی _تارماکيسین) وارلیغینا لاب قدیمی سند ایکینجی سارقونون کتیبهسیدی(م . ق 8ینیجی یوزایللیگین
آخیلرینده) . گوجلو ائحتیمالا گوره، شهر، آشورون ییخیچی نیرولارینین حملهسینین جریانیندا آرادان گئدیر و داها نئجه کی گئچدی، مییلاددان قاباق اوچونجو و دوردونجو یوزایللیکلردهن سوندایاجا، اوندان بیر آد و نیشان یوخدور، تا او کی ائرمنی تاریخچیلر تاوریژ آدلی بیر شهردهن دانیشیرلار و ساسانی دوورونده ایندیکی تبریز مووقئعگینده بیر شهرین وارلیغی وئریلمیش صوبوتلا اله گلیر. حدس وورماق اولار کی ویران اولونموش تارویی _ تارماکیس شهرینین دوور-و برینده و کندلر توپلوسو کی او حودوددا سپهلهنمیشدیلر کی سارقونون کتیبهسیندهده اولاردان سوز دئگیلیب، یئنه بیر شهر جانلانیر و آبادلیق و توسیعهیه اوز تۇتور. سوْنرا بیر سببه گوره، شهر یئنه تنززوله گئدیش آچیر. نئجه کی ساسانی دوورونون آخیرلرینده و عربلرین حمله و فتحلرینده و تا هیجری 2نجی یوزایللیگین اوول نیمهسینهجه اوندان بیر آد آپاریلمیر؛ و تا او واخت کی ایلک دفعه اوچون، و بۇ دفعه تبریز آدیلا تاپیلیر. اوولده بیر قالادان آرتیق دهگیر؛ بیر قالا کی سوندالار بیر بویوک شهره تبدیل اولور. بیر شهر کی اوزونون اخیر 12نجی _ 13ونجو یوزایللیک اوزون عومرونون عرضینده آذربایجانین لاب آدلیم شهری و غالیبأ" بۇ یوردون مرکزی و نئچه قودرتلی سولالهنین پایتختی اوْلوب و همده گاه تاریخی و طبیعی بلالارا گیریشب، رونق و جمعیییت الدهن وئریب و یاری-خارابالیغا تبدیل اوْلوب، تا او کی آیری دفعه اوچون قوقنوس کیمی کوللر آراسیندان باش چیخاردیب و رونق و توسیعه تاپیب.
جغرافیاسی
تبریز شهری دوغو آذربایجانین غربی طرفینده قرار تاپیبدیر. بۇ شهر شمال طرفیندن پکه چین و عینالی داغلارا شیمال شرق طرفیندن گوزنی و باباباغلار داغینا و شرقی طرفیندن پایان گردنه سینه و جنوب طرفیندن سهند داغلارینا محدود اوْلوبدور . تبریز قوزئی و گونئی و دوغو طرفدن تامام داغلارا و باتی طرفدن دوز یرلره و آجی چایین دوز باتلاغلارینا محدود اوْلوب کی بیر بویوک چوخورا بنزییر . تبریز زلزله خیز شهرلردن دیر و تاریخ بویوندا نچه دفعه لر بو شهرده شیدّتلی زلزله لر گلیبدیر، کی بونا گوره ده چوخلو تاریخی بینالار تبریز شهرینده آرادان گدیبلر و محو اوْلوبلار. تبریز شهرین بویو دریالاردان ۱۳۴۸ متیردی مرند سه راهیسیندا ۱۵۶۱ متیر و زعفرانیه محله سینده چوخلو دییشیر بۇ بوی .
فابریکالار
تبریز شهری، ایرانین ۲-جی بؤیوک صنعتی شهریدیر و چوخلو بؤیوک و صنعتی کارخانانی اؤزونده یئرلشدیریبدیر. بۇ کارخانالاردان تراکتورسازی، ماشین سازی، چرخشگر، ایدم، موتوژن، بلبرینگ سازی، پیستون سازی، پمپیران، آذربنیاد و صانع کارخانالارینا ایشاره ائتمک اولار.
ایدمان کلوبلاری
تیراختور کلوبو ایران آذربایجانی نین ان بؤیوک کلوبو دور. ماشین و گؤستریش پولات و بلدیه اسپور(شهرداری تبریز کلوبو) دا تبریزین باشقا بؤیوک کلوبلاری دیرلار.
چایلار
تبریز شهرینین ایچیندن ایکی چای گئچیر: قورو چای و اسبهریز چایی. بۇ چایلار، سولارینا زیبیل (ائو زیبیلی و کارخانا زیبیلی) توکولدوگونه گؤره، نئچه ایللردیر باتیق اوْلوبدولار و شهرین چئهرهسین خاراب ائدیبلر. آما تازالیقدا تبریز شهرداریسی بیر طرحده بۇ چایلارین دورهسینده آغاج و چمن اکمگیله ایستگیر اونلاری گوزللتسین.
تحصیل اوجاقلاری
بیلیمیوردلار
بو شهرده چوخلو اونملی و مؤعتبر بیلیمیورد واردیر کی اونلارین ایچیندن تبریز بیلیمیوردو، سهند بیلیمیوردو، آزاد بیلیمیوردو، پیام-ی نور، هونر بیلیمیوردو، آذربایجاننین شهید مدنی بیلیمیوردو و خوجا رشید بیلیمیوردونا ایشاره ائتمک اولار.
مدرسهلر
- منصور مدرسهسی(طالیقانی مدرسهسی)
- فردوسی مدرسهسی
بازارلار
تبریز شهرینین چوخلو گوزل و بویوک بازارلاری واردیر کی اونلارین لاپ اونملیسی تبریزین قدیم بازاریدیر کی دونیانین لاپ بویوک سوننتی بازاری آدلانیر. شمس-ی تبریزی، تربیت، امیر، گورجولر و دوهچی تبریز شهرینین آیری بازارلارینداندیرلار. ایندیسه تبریزین اوستو اورتولو بازار بیرلهشمیش میللتلرین یونئسكو سازمانینین طرفیندهن ثبت اوْلونوب كی بوندان سوْنرا اونون طرفیندهن داها یاخشی بیر شكیلده قوروناجاقدیر.
دیل
تبریز جماعاتینین دیلی آذربايجان توركجهسیدیر. آمّا بۇ شهرین اهراب محلهسینده بیر عیدده ائرمنی وطنداش یاشاییرلار کی اونلارین تعدادی چوْخ آزدیر.
اتنیک
تبریز میللتی و آداملاری چوْخونلوغو آذربایجان تورکلری دیرلار، بیر آراشدیرمادا کی شورای فرهنگ عمومی طرفیندن انجام تاپدیر بللی اوْلدو کی تبریزده تورکجه دانیشان ۹۶٫۵٪ ، فارسی دیلی دانیشان ۲٫۹٪ و ۰٫۶٪ آیری اتنیکلردنیمیشلر.
اینانج
تبریز اهالیسی قدیم زامانلاردان موسلمان و اون ایکی امامین شیعه سی دیرلار، لاکین بۇ شهرده هم ارمنی مسیحیلری ٣٬٢۹۷ نفر، آشوری مسیحیلری ۵۰۳ نفر، زرتشتی لار ۲۶ نفر، آیری بیر مسیحیلر ۱۷ نفر و کلیمی لر ۵ نفر بۇ شهرده یاشاماقدا دیرلار. شاه اسماعیل اوّل تبریزده تاج گذاری ائلیندن سونرا، شیعه مذهبین رسمی اعلام ائلدی،او زامان تبریز اهالیسی نین تقریباً یوزدن یئتمیشی سونّی مذهبی ایدیرلار.
کولتور
از شعر، ادبییات، هنر، خطاطلیق، تاریخ، سیاست، فقه، تفسیر و فلسفه، چوخلی مشاهیرلر قالخیبلار . و ایران مملکتینده مینیاتور مکتبینده بیری تبریز مکتبیدی بۇ شهرده ایلخانلیلار، جلایرلیلر، قراقویونلو و آققویونلو تورکمانلار و صفویلر زامانی دوزلیبدی . بو مشاهیرلردن بیر تعدادی یوز اللیر قاباغلاردان الماخ اولار بولاردان آد آپاراخ کی : نظامالدین تبریزی فقیه شافعی سککیزیمنجی عصریده ، قطران تبریزی شاعیر بشیمینجی عصریده خطیب تبریزی عرب ادبییاتین عالیمی و حماسه دیوانین یازانی بشیمینجی عصریده و آلتیمینجی عصرین اوللرینده، تاجالدین تبریزی شافعی مفسیر سککیزیمینجی عصیرده ، ملا قاسم انوار عارف و شاعیر دوققوزیمنجی عصریده ، ملا رجبعلی تبریزی حکیم و عارف اونبیریمینجی عصریده، بدیعالزمان تبریزی خططات و شاعیر اونبیریمینجی عصریده تبریز مشاهیرلریندن بۇ اینی زاماندا الماخ اولار سید محمدحسین طباطبایی مفسر و فیلسوف، شیخ عبدالحسین امینی الغدیر کتابین یازانی ، سید حسن تقیزاده سیاستمدار و مۆحقیق، ، محسن هشترودی ریاضیدان ، حسین کاظمزادهٔ ایرانشهر نویسنده سی و سید محمدحسین شهریار شاعیر آد آپاراخ .
بیر تعداد آثار تبریزین مینیاتوردان مکتبیندن اوندؤردیومینجی عصریده:
پارکلار
بو شهرین یوزدن آرتیق پارکی واردیر کی اونلارین لاب اونملیلری شاه گولی ، باغلارباغی و گولوستان باغی پارکلاریدیلار.
محللهلر
تبریز شهرینین ایکییوزه یاخین محللهسی واردیر کی اونلارین لاب اونملی و تاریخیلری مقصودیه، بازار، نوبر، خیاوان، منصور، باغمئشه، امیرخیز،اهراب، دوه چی، مارالان، سئلاب، سرخاب، ششگیلان، چرنداب و شام قازان محلهلریدیلر.
آدلیملار
- ثقة الاسلام تبریزی
- خواجه شهابالدین صیرفی تبریزی
- ستار خان
- باقرخان
- قطران تبریزی
- شمس تبریزی
- پروین اعتصامی
- شهریار
- ایرج میرزا
- صمد بهرنگی
- کریم باقری
- علامه جعفری
- فرهاد فخرالدینی
- میرزا تقی خان رفعت
- احمد کسروی
- سید جواد طباطبایی
- کلنل محمد تقی خان پسیان
- علامه طباطبایی
- نصیر پایگذار
- محمدعلی تربیت
- همام تبریزی
- غلامحسین بیگجه خانی
- محمود فرنام
- بابک رادمنش
تاریخی و گؤرمهلی یئرلر
بو شهر بیر تاریخی شهر اوْلدوغونا گؤره، چوخلو قدیمی و گؤرمهلی یئرلری واردیر کی اونلارین ایچیندن بۇ یئرلره ایشاره ائلهمک اولار:
- تبریز بلدیهسی
- تبریز ارگی
- مقبرةالشعرا (شاعیرلر مزاری)
- گوی مسجید
- تبریز بازاری
- شاه گولی
- مشروطیت ائوی
- آذربایجان موزهسی
- ربع رشیدی
- سیدحمزه مزاری
- اولچو موزهسی
- قاجار موزهسی
- صاحبالامر مچیدی
- سیدابراهیم بوقعهسی
بو تاریخی یئرلردن سونرا ، چوخلو تاریخی بینالار دا تبریز شهرینده واریمیش کی بیر تعدادی زلزله اثرینده آرادان گئدیبلر و بیر نچه سی ده پهلوی حکومتی نین زامانیندا دولت توسطی ایله آرادان گئدیب و محو اولوبلار.
سوغاتلاری
سونتی یمکلری
شیرنیلری
اَل ایشلری
- سخسی قابلار
- تیکیشلر
- خالچاچیلیق
- مس قابین اوستونده قلم وورماق
- باشماق دوزدماخ
- کندهکاری
- گولدوزی
- معرقکاری
- منبتکاری
- رسیم چکماخ سرامیک اوستونده
- نفره ایشلماخ
- رسیم
قارداش شهرلری
تبریز ۱۳ شهرینن موختلیف اؤلکهلرده قارداشلیق باغلانتیسی وارده و ۴ شهر تورکیه ده یئرلشیب.
گؤرونتولر
قایناقلار
- ↑ سازمان آمار ایران. درگاه ملی آمار. یوخلانیلیب ۱۹ ژانویهٔ ۲۰۰۸.
- ↑ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. تراکم در شهرها. یوخلانیلیب ۲۹ اوت ۲۰۰۹.
- ↑ شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. گزارش وضعیت مناطق نابسامان شهری و عملکرد ستادهای استانی و شهرستانی. یوخلانیلیب ۲۷ مارس ۲۰۱۷.
- ↑ نقشهٔ کامل تبریز بزرگ، نگاهی کوتاه به شهر تبریز.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ سازمان هواشناسی ایران. اطلاعات آب و هوای تبریز. یوخلانیلیب ۱۸ آوریل ۲۰۱۱.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ The Weather Network. Weather Statistics: Tabriz, Iran, Islamic Republic of. یوخلانیلیب ۱۶ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ ایرانین آمار مرکزینین وبسایتی
- ↑ سياحتنامه شاردن، ج ۲، ص ۴۱۱
- ↑ سفرنامه تاورنيه، ص ۶۶
- ↑ سفرنامه اولئاريوس، ص ۲۴۷
- ↑ تبريز از ديدگاه سياحان خارجی در قرن هفدهم، ص ۵۴
- ↑ سفر در ايران، ص ۴۵
- ↑ تاريخ سده های قديم و ميانه مقدم آذربايجان در تاريخ شناسی ايران ، ص ۶۰
- ↑ تاريخ باستانی ايران بر بنياد باستان شناسی ، صص ۵ – ۳۴
- ↑ تاريخ شهر تبريز در سده های ۱۳ تا ۱۷ م، ص ۳۷.
- ↑ در هر گوشه از سرزمين ايران بخشی از تاريخ بسيار کهن ما نهفته است ." عيسی بهنام، مجله هنر و مردم، شماره ۲۲ (آذر ۱۳۵۱)،ص ۳.
- ↑ قديمی ترين مآخذ که نام تبريز در آن برده شده است "، نشريه دانشکده ادبيات تبريز، شماره ۲، سال ۱۸ ( تابستان ۱۳۴۵ )، صص ۷۴ – ۱۷۳.
- ↑ تاريخ سده های قديم و ميانه مقدم آذربايجان در تاريخ شناسی ايران، ص ۶۲.
- ↑ شهردار تبریز: تبریز و استانبول خواهرخوانده شدند
- ↑ خبرگزاری میراث فرهنگی. تبریز و هوشیمین ویتنام، خواهرخوانده میشوند. یوخلانیلیب ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
- ↑ خبرگزاری مهر. تأکید بر تعمیق روابط آذربایجان شرقی و ازمیر ترکیه. یوخلانیلیب ۱۷ مهٔ ۲۰۱۰.
- ↑ خبرگزاری فارس. آذربایجان شرقی و ایالت «خوبی» چین تفاهمنامهٔ همکاری امضاء کردند. یوخلانیلیب ۱۱ اوت ۲۰۰۹.
- ↑ Azerbaijan.az. Executive Power of the Baku City. یوخلانیلیب ۸ آوریل ۲۰۰۹.
- ↑ خبرگزاری شهریار. با همکاری شهرداری تبریز و سفارت اتریش صورت گرفت؛ گشایش نمایشگاه معماری وین در پارک مفاخر تبریز. یوخلانیلیب ۱۰ آوریل ۲۰۰۹.
- ↑ خبرگزاری شهریار. شهرهای تبریز و قازان خواهرخوانده شدند. یوخلانیلیب ۲۴ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
- ↑ روزنامهٔ کیهان. از سوی اعضای شورای شهر تبریز عقد خواهرخواندگی تبریز و قونیه دنبال میشود. یوخلانیلیب ۲۸ آوریل ۲۰۱۰.
- ↑ خبرگزاری فارس. زاگرب با تبریز خواهرخوانده میشود. یوخلانیلیب ۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۱.
- ↑ خبرگزاری فارس. شهرهای تبریز و ارزروم ترکیه خواهرخوانده میشوند. یوخلانیلیب ۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۱۱.
- ↑ خبرگزاری تابناک. تبریز و غزه خواهرخوانده شدند. یوخلانیلیب ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹.
- ↑ ایرنا. شهرهای تبریز و مگلیف بلاروس خواهرخوانده شدند. یوخلانیلیب ۲۲ آوریل ۲۰۱۲.
- ↑ خبرگزاری مهر. تبریز و خجند خواهرخوانده میشوند. یوخلانیلیب ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۱.
- ↑ خبرگزاری مهر. کربلا خواهرخوانده تبریز شد. یوخلانیلیب ۱۹ مرداد ۱۳۹۵.
- امیر نیظام ائوی
- قاراداغ
- تبریز ارگی
- آذربایجان موزهسی
- بابک قالاسی
- تبریز بازاری
- گؤی مسجید
- عینالی
- قوری گؤل
- حئیدرزاده ائوی
- مشروطیت ائوی
- عصرآهن موزهسی
- جومعه مسجید
- گوندوغان
- خودافرین کورپوسو
- مقبرةالشعرا
- ماراغا رصدخاناسی
- اوستاد بهتونی موزهسی
- سنت استفانوس
- ائل گؤلو
- تبریزین بلدییه سارایی
- ضحاک قالاسی
- قیز کورپوسو


text:
دئموکراسی میتینگی و ترکیه نین گله جه یی
البته بو میتینگه اسکیکلیلری گؤزدن آتماق اولماز. تورکیه نین بؤیوم میللی مجلیسینده اولان دؤردونجو پارتیا، خالقلارین دمکرات پارتیاسی، ه د پ، بو میتینگده ایشتیراک ائتمه میشدیر. بو طورلو حرکت لر تورکیه دمکراسی سینین آخسالتماسیندان و اونون حقوقی بیر آچیدان هر بیر سیاسی پارتیانی اؤز ایچینه آلماماسیندان خبروئریر.
بوگون دمکراسی میتینگی ایله تورکیه دئولت چیلیگی خالقین گئنیش دستگی ایله گوجلندی. آمما بو حاکمیتین گؤجلنمه معناسینا گلمز. باخمییاراق کی بوگون دمکراسی میتینگی کامو اویوندا آ ک پ نی گوجلن دیرمه ده جیددی بیر رول اویناییر. بو میتینگ دن سونرا طایب اردوغان نئجه اؤزون آپاراجاق دئیه جیددی سؤزقونوسودور.
بوگون تورکیه گوونسیزلیق دان و ائعتبارسیزلیق دا و هابله خاریجی سیاست ساحه سینده گرگینلیکده دیر. تورکیه نین ایچینده پولاریزاسیون و قوتبلاشماق بو اؤلگه نین ان اؤنملی سورونلاریندان بیری سایلیر. کورد بؤلگه لرینده ساواش تورکیه نین سیاسی گوجون سارسیلتماقدادیر. بوگونون اینانیلماز میتینگی یوخاریدا سیرالادیغیم قونولارا قیسسا زامان دا اولورسا بیر پرده چکدی. آمما بو سورونلار چؤزولمه دن و تورکیه حاکمیتی بیر نورماتیو دئمکراتیک و حقوقی دئولته فورمالاشماقدا حقیقتن سیخینتی دادیر.
اومید ائتمک اولور کی اردوغان تورکیه نین سون ایللرینین گرگین دالقالاریندان سونرا، بعضی غیردئمکراتیک سیاست لر، دینچی آخیمی دئولت آپاراتیندان گؤجله ندیرمک و هابئله مطبوعات ساحه سینده مونوپولیا سیاستینه سون قویماقلا و کورد سورونونا دئمکراتیک نورملارا اویقون بیر چؤزوم بولورسا... تورکیه نی آیدن و ایشیق گونلره گؤتوره بیلمه سینه آینانماق اولور.
20160807


text:
موسکوا ایکی اؤلکه آراسیندا موباحیثهلی مسئلهلرین داها ساکیت طرزده حل ائدیلمهسی اوچون مینسکه چاغیریش ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا روسییا پرزیدنتینین مطبوعات کاتیبی دمیتری پئسکوو سؤیلهییب.
«روسییا بئلاروسا گنیش میقیاسلی اقتصادی، سیاسی و باشقا جور یاردیملار ائدیب، بوندان سونرا دا ائدجک. ۲۰۱۱-۲۰۱۵-جی ایللر آراسیندا بئلاروسا هر ایل پولسوز ۱۸-۲۳ میلیون تون نفت تداروک ائدیلیب. بوتون بو ایللر عرضینده روسییا بودجهسی ۲۲،۳ میلیارد دوللار ایتیریب»، – پئسکوو بیلدیریب.
قید ائدک کی، سون گونلر بئلاروسلا روسییا آراسیندا موناسیبتلر پیسلشیب. بو گون بئلاروس پرزیدنتی روسییانی تنقید ائدیب و روس نفتینی آلمایاجاغینی بیلدیریب. پرزیدنت همچینین آوراسییا اتفاقی اوجباتیندان بئلاروسون ۱۵ میلیارد دوللار ایتیردیینی آچیقلاییب.


text:
روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین اوکراینا ایله دونباس سئپاراتچیلاری آراسیندا محبوسلارین موبادیلهسی ایله باغلی «اوکراینانین سئچیمی – خالقین حقوقو» اجتماعی حرکاتینین لیدری ویکتور مدودچوکون تکلیفینی دستکلهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، پوتین اسیرلرین موبادیلهسی مؤوضوعسونا شخصاً موداخیله ائده جه یینی آچیقلاییب.
«مندن آسیلی اولان هر شئیی ائده جم. دونتسک و لوقانسک "رسپوبلیکالارینین" رهبرلری ایله دانیشاجام. اومید ائدیرم کی، سیزین تکلیف ائتدیکلرینیز رئاللاشاجاق»، - پوتین مدودچوکون تکلیفینه موناسیبت بیلدیریب.
خاطیرلاداق کی، سنتیابر آییندا رسمی کیئو قوندارما دونتسک و لوقانسک خالق رسپوبلیکالارینین حربچی لری طرفیندن گؤتورولهن ۸۸ اوکراینالی اسیری ۳۱۳ سئپاراتچی ایله دییشمهیه حاضر اولدوغونو بیلدیریب.


text:
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ عرب اؤلکهلرینین باریشماسی اوچون عمومی سامیت کئچیرمک نیتیندهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی آغ ائو یاییب.
«۴۰ ایل عرضینده عرب اؤلکهلری آراسیندا بئله بیر شئی اولماییب. پرزیدنت ایندی اونلار آراسیندا یارانمیش سیتواسییانی حل ائتمک ایستییر»، - دئیه معلوماتدا بیلدیریلیب.
قید ائدک کی، عرب اؤلکهلری قطرله باریشیق اوچون رسمی دوحه یه قارشی ۱۳ شرط ایرلی سوروبلر. بو شرطلر آراسیندا تورکییه حربی بازاسینین باغلانماسی، ایرانلا علاقهلرین کسیلمهسی، «الجزیره»نین قاپادیلماسی، تظمینات اؤدنیلمهسی کیمی طلبلر یئر آلیب.
قطر بو طلبلرین هامیسینی غیری-ریال آدلاندیریب.


text:
۱۹۱۸-جی ایلین مای آییندا آندرانیک ۵ مین نفرلیک سلاحلی ارمنی دستهسی ایله خوی شهرینه هوجوم ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ۲۴ ایوندا شهری محاصرهیه آلان ائرمهنیلر اورمییهده تؤرتدیکلری وحشیلیکلری خوی و سلماسدا دا داوام ائتدیریبلر.
تپهدن-دیرناغا قدر سلاحلی اولان قافقاز ارمنیلری آندرانیکین باشچیلیغی ایله خویا قوشون چکیب، شهری ایشغال ائتمهلی ایدی. آندرانیک خویا چاتدیقدان سونرا شهری محاصرهیه آلیب. خوی اهالیسی دوشمن قارشیسیندا محکهم دایانیب، ارمنیلرین هر بیر هوجومونا مقاومت گؤستریب، تورک قوشونونون گلمهسینه قدر بیر نئچه گون ارمنیلری شهره بوراخماییب. عثمانلی اوردوسونون گلمهسینی ائشیدن آندرانیک آراز چایینی کئچهرک ناخچیوان و قاراباغ تورپاقلاریندا قیرغینلار تؤردیب.
۱۹۱۸-جی ایلین اوللرینده ارمنیلر سلماسا هوجوم ائدیبلر. قوهلرین سایی و حربی-تکنیکی جهتدن اوستون اولان دوشمن شهره داخیل اولدوقدان سونرا قتل عاملار تؤردیب. خویا پناه گتیرهن قیرخ مین سلماسلی قاچقیندان یالنیز اون مین نفری ساغ قالیب. ایون آیینین اورتالاریندا عثمانلیلار ایکی گونلوک دؤیوشدن سونرا سلماسا داخیل اولوب. خریستیانلار (آسسوری و ارمنیلر) ایسه شهردن قاچیبلار. ارمنیلرین تؤرتدیی قیرغینلار زامانی ۱۳۰ مین آذربایجان تورکو اؤلدورولوب. سلماس، خوی، اورمییه خارابالیغا چئوریلیب.
۱۹۱۷—۱۹۱۸-جی ایللرده روس و اینگیلیسلرین فیتواسی ایله ارمنی-آسوریلرین جنوبی آذربایجاندا تؤرتدیکلری قیرغینلار حاقیندا معلوماتلار اوزون مدت گیزلدیلیب. ارمنیلرین جنوبی آذربایجان تورپاغیندا تؤرتدیکلری قیرغینلارلا باغلی سون دؤورلرده بیر سیرا تدقیقات اثرلری و مقالهلر یازیلیب. بونونلا باغلی صمد سرداری نییانین «آرازین هر ایکی تاییندا موسلمانلارین سوی قیریمی»، «ایروان موسلمان ساکینلی شهر اولموش»، «قاراباغ تاریخینین گئدیشینده» کیتابلارینی و بو قبیلدن اولان بیر سیرا دیرلی یازیلاری قید ائتمک اولار.
هئچ شوبههسیز، بیرینجی دونیا محاربهسینین گئدیشینده جنوبی و شیمالی آذربایجان تورپاقلاریندا، عمومیتله، جمعی تورک تورپاقلاریندا ارمنیلرین آذربایجان تورکلرینه قارشی (اونلارین ایچریسینده آذربایجاندا یاشایان باشقا خالقلارین نمایندهلری ده واردی) تؤرتدیکلری دهشتلی قیرغینلاری یاددان چیخارتماق اولماز. تورکییهده، شیمالی و جنوبی آذربایجان تورپاقلاریندا ارمنیلرین تؤرتدیی وحشیلیکلرین علاقهلی صورتده اؤیرنیلمهسی واجیبدیر. چونکی ارمنیلرین تورکلره قارشی قانلی قیرغینلارینین هامیسی عینی مکرلی پلانین ترکیب حیصهسی اولوب، نه اینکی «بؤیوک ارمنیستان» دؤولتی یاراتماق مقصدینه خیدمت ائدیب، عینی زاماندا ارمنیلره سیاسی و حربی یاردیم ائدن اینگیلتره، فرانسا، روسییا و باشقا بو کیمی دؤولتلرین ده ماراقلارینا اویغون اولوب. بو گون ده همین سیاست داوام ائتدیریلیر.


text:
سیاست
اوتگن ییلده افغانستان سیاستی
قویاش 1396- ییل سونگی کونلریده قرار تاپگن. سیاسی ایش بیلرمانلرنینگ ایشانچی گه کوره، 96- ییلده افغانستان سیاستی گه ایکی تامانلمه (ایچکی و تشقی) طرفدن دقت قیلینیشی کیرهک.
سیاسی ایش بیلرمان و بیلیم یورت استادی اکرام عارفینینگ ایشانچیگه کوره، 96- ییل «ایچکی سیاست» نقطهی نظریدن افغانستان اوچون «یمان ییل» ایدی. شو یوزهدن بو ییلنی «چَلکشگن، پریته و افغانستان دولتی و سیاستچیلری آرهسیده اویغونسیزلیک دیب بولهدی»
بو توغریده بیلیم یورت استادی موسا فریورنینگ توشونچهسی عارفی نینگ توشونچه سی بیلن بیر دیر. اونینگ کوپه یتیریشیچه، حکومت افغانستان سیاستچیلری آره سیده اویغونلیک کیلتیره آلمه دی و شونینگدیک، بو توغریده سیاستچی لرنینگ اوزلری هم بی فرق یاندهشگن.
عین حالده، نیمه اوچون ملی بیرلیک حکومت ایچکی سیاست ده ناکام بولگن؟
بو سوراققه جواب موسا فریورنینگ ایتیشیچه، قدرت خاص بیر تشکیلات آرقه لی قمراوگه آلینگنی سبب، ملی بیرلیک حکومت ایچکی سیاست ده کوچسیز عمل قیلگن. اونگه کوره، ملی بیرلیک حکومت رهبرلری نینگ آره سیده گی قره مه قرشی لیک لر، عطامحمد نور و جنرال عبدالرازق نینگ بویروغ دن باش تارتیشی، برقی کیم لیک لر توغریسیده گی جنجل لر و قومی قره مه قرشی لیک لرگه خاص بیر تشکیلات تامانیدن قدرت قمراوگه آلینیشی و اوشبو تشکیلات آرقه لی ناتوغری سیاست آلغه آلیب باریلیشی سبب بولگن.
بیراق، اکرام عارفی نینگ ایشانچی گه کوره، سیاسی بیلیم دانلرنینگ بیرلشمه سی قویی بولگنی و بو توغریده خاص بیر مکانیسم یوقلیگی، سنتی سیمالرنینگ امتیاز ایسته شی و بو امتیازلر حقوقی مکانیسم لر آرقه لی قبو قیلینمه گنی و باشقه تاماندن، حکومت نینگ بحرانلی سیاستی ایچکی سیاست ده حکومت نینگ یوتوقسیزلیگی گه باعث بولگن.
بونگه قوشیمچه، سیاسی ایش بیلرمانلرنینگ ادعا قیلیشیچه، ملی بیرلیک حکومت تشقی سیاستی ده مؤفق بولگن. موسا فریورنینگ ایتیشیچه، افغانستان خلق ارا و منطقه یی مناسبت لر و دنیانینگ مهم مملکت لری بیلن استراتیژیکی علاقه نی تأمین لش ده اوز جایی نی اثباتله گن و منطقه یی سیاست ده ایلگری قدم قویگن.
باشقه تاماندن، اکرام عارفی نینگ ایشانچی گه کوره، ملی بیرلیک حکومت نینگ توشونرلی و فعال دیپلماسیه سی افغانستان نینگ قوشنیسی بولگن قطار مملکت لر طالب لردن حمایت قیلیشی توغریسیده دنیاجماعه چیلیگی نی قانیقتیرگن و بو موضوع سبب، پاکستان برابریده منطقه و جهانی بیر کیلیشوو تشکیل ایتیلدی.
سیاسی ایش بیلرمانلرنینگ ایشانچ بیلدیریشیچه، ملی بیرلیک حکومت ایچکی جنجل لرنی حل قیلگن صورتده، کیله جک ییل مملکت اوچون یخشی بولیشی ممکن.
بیز بو گزارش ده توپلم شکلده 1396- ییل ده یوز بیرگن اونملی سیاسی واقعه لرنی تیکشیریش اوچون سعی و حرکت قیله میز.
غنی تامانیدن احمدضیا مسعودنینگ چیکلنتیریلیشی
جمهور رییس غنی نینگ حکومت ایشلریگه اصلاحات کیریتیش و یخشی حکومتدارلیک بوییچه خاص نماینده سی احمدضیا مسعود، جاری ییل کیچه تاماندن 28- حمل ده جناب غنی آرقه لی وظیفه سیدن چیکلنتیریلدی.
29- حمل ده جناب مسعودنینگ خبری بیر ییغینده ایتیشیچه، چیکلنتیریلگن فرمان نی ملی تلویزیونی دن ایشیتگن و بو توغریده او بیلن مصلحت قیلینمه گن. اونینگ ادعا قیلیشیچه، قدرت دن اونی و باشقه لرنی چیکلنتیریش گه جناب غنی نینگ حقی یوق دیر و بو ایش مملکت ثبات سیزلیگی گه بولیشی ممکن.
باشقه تاماندن، بو توغریده اجراییه ریاستی سوزلاوچیسی مجیب الرحمن رحیمی نینگ ایتیشیچه، جمهور رییس جناب مسعودنینگ چیکلنتیریشی توغریسیده اجراییه باشلیغی بیلن مصلحت قیلمه گن.
بیراق، عکس العمل لر برابریده ارگ نینگ جوابی شو ایدی کیم، احمدضیا مسعود، جمهور رییس نینگ فرمانی اساسیده، خاص نماینده صفتیده تعیین ایتیلگن و شونینگدیک، اونینگ فرمانی گه چیکلنتیریلگن. چونکه حکومتی منصب لرده کیشی لرنی تعیین قیلیش و چیکلنتیریش جمهور رییس نینگ صلاحیت لریدن دیر.
احمدشاه مسعودنینگ ایناغه سی و اسلامی جمعیت حزبی نیگ اورین باسری احمدضیا مسعود، 1393-ییل، 1- جوزا ده جمهورلیک ریاستی سیلاوی نینگ ایکینچی دوری ده خاص بیر سیاسی جریان گه باغلیق لیگی گه قرشی اشرف غنی نینگ تیمی گه قوشیلدی و بو ایش دلیلی نی «ملی و عصری بیر دولت ایجاد ایتیلیشی، سیاسی برقرارلیک، خوفسیزلیک و افغانستان اهالیسی نینگ اقتصادی یخشی لنیشی» دیدی.
بونگه اساس، جناب غنی جمهورلیک ریاستی گه یول تاپگنی دن سونگ، بیر فرمان آرقه لی احمدضیا مسعودنینگ حکومت ایشلریگه اصلاحات کیریتیش و یخشی حکومتدارلیک ایشلری بوییچه خاص نماینده صفتیده تعیین قیلیب و اونینگ اورنی و امتیازلرینی جمهورلیک ریاستی اورین باسرلیگی بیلن بیر دیب توصیف قیلدی.
کابل گه حکمتیارنینگ کیلیشی
افغانستان اسلامی حزب رهبری گلبدین حکمتیار، ییل لرچه انزوا و نام گُم لیک دن سونگ، بیرینچی مرته 1396- ییل، 9- ثور ده، لغمان ولایتیدن باش چیقاردی و مذکور ولایت نینگ محلی رسمی لری و حزبی نینگ اعضالریدن بیرقطاری بیلن اوچره شدی.
افغانستان حکومتی و گلبدین حکمتیارنینگ آره سیده گی تینچلیک کیلیشوو 1395- ییل، 8- میزان ده امضاءلندی و بو کیلیشووگه اساس، افغانستان دولتی حکمتیار و مذکور حزب رهبرلریگه قرشی برچه خلق ارالیک تحریم لرنی رفع قیلیب و حکمتیارنینگ اسلامی حزبی نی سیاسی بیر حزب صفتیده رسمیت گه تانیگن.
بونینگ برابریده، حکمتیار افغانستان دولتی گه قرشی اوروشی گه نقطه قوییشی، مملکت اساسی قانونی گه حرمت قایل بولیشی و عیال لر بیلن ایرکک لرنینگ حقوقی بیردیک بولگنینی رسمیت گه تانیشی توغریسیده سوز بیردی. بو اساسده، تینچلیک کیلیشیووی امضاءلنگنیدن 7 آی اوتگنیدن سونگ، کابل گه کیردی.
14- ثور ده حکمتیار کابل کیلدی و طرفدارلری بیلن اوچره شگنیدن سونگ، جمهور رییس نینگ آلدیگه باردی و بوندن کیین، کابل ده اوتکزگن بیرینچی نطقی ده ایتیشیچه، هر زماندن کوره افغانستان تینچلیککه نیازمند دیر و شونینگدیک، طالب لردن تینچلیککه قوشیلیش لرینی سوره دی.
کابلده گلبدین حکمتیارنینگ حضوری، سیاسی و مدنی ساحه لرده کوپینچه مناقشه لرگه سبب بولدی، بیراق کوتیش گه قرشی، حکمتیار تینچلیککه قوشیلگنیدن کیین، اوروش و زوره وانلیک دن هیچ نرسه کم بولمه یدی.
ترکیه گه دوستمنینگ سورگون ایتیلیشی
افغانستان جمهورلیک ریاستی نینگ بیرینچی اورین باسری جنرال عبدالرشید دوستم، ایش دفتری گه آیلرچه کیلمه گنیدن سونگ، 1396- ییل، 29- ثور ده ترکیه کیتدی و یقینلری ایسه اونینگ بو سفرینی «کسللیگینی دارولش» دیدیلر. بیراق، انچه مدت اوتگنیدن سونگ، جناب دوستم نینگ اوزی قطاری کیشی لر تامانیدن مملکت گه کیریش گه رخصت بیریلمه سینی بیلدیردی، بو ادعا حکومت تامانیدن رد قیلیندی؛ دیمک جناب دوستم نینگ اوچاغی بیر مرته بلخ اوستی گچه کیلیب ینه ترکیه گه قیتدی.
1395- ییل، قوس آییده، جنرال دوستم نینگ مخالف لریدن بولگن احمد ایشچی نینگ ادعا قیلیشیچه، جناب دوستم و قوروقچی لری، زوره وانلیک بیلن اونینگ کییم لرینی تنه سیدن چیقاریب و اونینگ جنسی زورلگنینی بیلدیرگن. شونینگدیک، ایشچی تنه سیده قالگن کلتک لش و زوره وانلیک لر نشانه سینی میدیاگه چیقاریب و اونی دوستم نینگ قوروقچی لریگه نسبت بیردی.
بوندن سونگ، خلق ارا اداره لری جمله دن اروپا بیرلشمه سی، امریکا ایلچی خانه سی و بریتانیا ایلچی خانه بو توغریده خواطر بیلدیریب و بو قضیه جدی شکلده تیکشیریلیشی نی طلب قیلدیلر.
کابل پروسه ییغینی
کابل پروسهسی بیرینچی ییغینی 1396- ییل، 16- جوزا ده، دنیا و منطقه مملکت لری نینگ حمایتی و افغانستان حکومتی نینگ رهبرلیگی ده طالب لر بیلن تینچلیک سوزلشوولری باشله نیش مقصدی بیلن کابل ده یولگه قوییلدی و بو ییغینده 24 مملکت و 3 خلق ارا تشکیلاتی اشتراک قیلدی.
اوشبو ییغینده نطق سوزله گن افغانستان جمهور رییسی اشرف غنی نینگ ایتیشیچه، میلادی 2015- و 2016- ییل لرده یوز بیرگن زوره وانلیک لر نتیجه سیده، اوشبو مملکت یشاوچیلریدن 75 مینگ دن آرتیق کیشی هلاک یا-ده یره لنگن و باشقه کمیده 4 میلیون کیشی قاچقینلیک یولینی توتگن. جناب غنی «اساسی قانوننی قبول قیلیش، عیاللرنینگ حقوقی خصوصیده اصلاحات دوامی، اولرگه تعلیمات بیریش و زوره وانلیک آلدی آلینیشی نی» طالب لر بیلن مذاکره اوتکزیش اوچون افغانستان حکومتی نینگ شرط لریدن دیگن؛ بیراق کابل پروسهسی بیرینچی ییغینی چقیرووی گه طالب لر سلبی جواب بیردی.
نتیجه ده افغانستان حکومتی طالب لر بیلن سوزلشوولر باشله نیشی اوچون کابل پروسه سی ایکینچی ییغینی نی 1396- ییل، 9- حوت ده یولگه قویدی. بیراق بو مرته جناب غنی اوتمیش گه قرشی، طالبان گروهی بیلن «شرط سیز» سوزلشووگه حاضر بولگنینی بیلدیردی و شونینگدیک، «طالب لرنینگ سیاسی بیر حزب صفتیده رسمیت گه تانیش، مذکور گروه رهبرلریگه قرشی بولگن تحریم لر رفع ایتیلیشی، اساسی قانون گه قیته تیکله نیشی و تینچلیک لایحه سیگه قوشیلگن طالب لرنینگ امنیتی تأمین ایتیلیشی» شامل بولگن بیر مکتوب نی طالبان گروهی گه تکلیف قیلدی. بیراق، حاضرگچه طالبان گروهی تامانیدن بو توغریده هیچ قنده ی عکس العمل بیلدیریلمه گن.
جنوبی آسیا توغریسیده امریکا قوشمه ایالت لری نینگ سیاستی
1396- ییل ده افغانستان و پاکستان آره سیده گی علاقه جنجل لی و یمانلشدی و جنوبی آسیا توغریسیده امریکا قوشمه ایالت لری نینگ استراتیژیسی اعلان ایتیلگنیدن سونگ، پاکستان باسقین آستیده قرار تاپدی.
امریکا جمهور رییسی، جنوبی آسیا توغریسیده حکومتی نینگ استراتیژیسینی اعلان قیلیب ایتیشیچه، بو مملکت پاکستان توپراغیده عصیانچی گروهلر حضوری برابریده تینچ توره آلمه یدی. اونینگ کوپه یتیریشیچه، امریکا دولتی پاکستان نینگ اختیاریده میلیاردلرچه دالر قویدی، بیراق بو مملکت عصیانچی گروه لرنینگ فعالیتی و زوره وانلیگی گه زمینه یره تدی.
امریکا قوشمه ایالت لری جمهور رییسی نینگ ایتیشیچه، پاکستان تیزیم و دنیا تینچ لیگی توغریسیده بیرگن سوزلرینی اثباتله شی کیره ک. بونگه قوشیمچه، جناب ترامپ افغانستان امنیتی تأمین ایتیلیشی و اقتصادی توغریسیده هند کوپراق رول اوینه شینی طلب قیلدی.
میلادی 2018- ییل ده امریکا جمهور رییسی دونالد ترامپ بیرینچی تویتی ده یازیشیچه، امریکا قوشمه ایالت لری اوتگن 15 ییل ده ساده لیک بیلن پاکستان گه 33 میلیارد دالردن آرتیق پول یاردم بیرگن، بیراق پاکستانلیک لر، امریکا قوشمه ایالت لریگه یالغان و الده ش دن باشقه هیچ نرسه بیرمه گن.
افغانستان حکومتی، جنوبی آسیا توغریسیده امریکا قوشمه ایالت لری نینگ استراتیژیسی دن حمایت قیلیب ایتیشیچه، پاکستان، امریکا قوشمه ایالت لری تامانیدن باسقین آستیده آلینیشی افغانستان حکومتی نینگ توغری سیاستی و حقانیتی نی کورسته دی. بیراق 1396- ییل ده بو توغریده ییچیم یول تاپیش اوچون بولگن سعی و حرکت لر نتیجه بیرمه گن. عین حالده، کابل پروسهسی بیرینچی ییغینیده افغانستان جمهور رییسی، پاکستان بیلن مذاکره قیلیشی نی بیلدیرگن ایدی.
غنی و عطانینگ تینچلیک و اوروشی
قویاش 1396- ییل باشله نیشیده، اوزاق جنجل لردن سونگ، بلخ ولایتی نینگ سابق حاکمی عطامحمد نور و جمهور رییس غنی کوریشدیلر. جناب غنی و نور آره سیده گی علاقه یخشی لنگنیدن سونگ، جناب نور و عبدالله عبدالله آره سیده جنجل لر باشلندی و بو موضوع حاضرگچه حل ایتیلمه گن.
عطامحمد نور، 1395- ییل، حوت آییده جمهور رییس آرقه لی قیته دن بلخ حاکمی صفتیده تعیین ایتیلیب و 96- ییل باشله نیشی نی کوپراق امتیاز قولگه کیریتیش اوچون ارگ بیلن مذاکره ده اوتکزدی و اونینگ ایستک لریدن توزه لگن رویخط میدیاگه چیقاریلگنیدن سونگ، اوزاق مدت اوتمه ی ارگ و نور آره سیده سوزلشوولر چیگل لیککه تارتیلدی.
شونده ی بیرحالده، مذاکره جریانیده عطامحمد نور تامانیدن جمهور رییس گه تاپشیریلگن استعفانامه 96- ییل، 27- عقرب ده جمهور رییس غنی آرقه لی تصدیقلندی. بونگه قرشی، جناب نور استعفاءسینی قبول قیلمه دی و شو یوزه دن وجودگه کیلگن جنجل حاضرگه قدر حل بولمه ی قالدی. سونگی کونلرده اجراییه باشلیغی، قیین چیلیک لر تیزلیک ده حل بولیشی نی بیلدیردی. عکسینچه جناب نورنینگ معلوم قیلیشیچه، او و ارگ آره سیده هیچ بیر کیلیشوو بولمه گن و کیلیشوو صلاحیتی جمعیت حزبی گه بیریلگن.
جمهور رییس غنی نینگ بویروغی دن عطامحمد نورنینگ باش تارتیشی میدیالر و حکومت تشکیلاتیده بحث گه ایلندی و نتیجه ده امریکا قوشمه ایالت لری ایکی تاماندن قضیه نی تینچیلیک ده حل قیلیش لرینی سوره دی.
برقی کیملیکلر
قویاش 1395- ییل، حوت آییده جمعیت نی رویخط گه آلیش قانون گه قیته تیکلش ریجه افغانستان جمهور رییسی تامانیدن تصدیقلندی و بو ایش سونگی ییل ده کینگ جنجل لرگه سبب بولدی.
اوشبو ریجه 1396- ییل، عقرب آیی ده نماینده لر کینگشی تامانیدن رد قیلیندی، بیراق مذکور ریجه سنا مجلسی تامانیدن تصدیق لندی و بو ایش سبب، جمعیت نی رویخط گه آلیش قانونی نینگ 6- ماده سی قیته تیکلنیشی ایکی مجلس دن تشکیل ایتیلگن قوشمه کمیسیون تامانیدن تصدیق ایتیلدی.
جمعیت نی رویخط گه آلیش قانونی نینگ 6- ماده سیگه جمهورلیک ریاستی تامانیدن کیریتیلگن اوزگریش اساسیده، برقی کیم لیک لرده قوم، دین و ملیت رویخط گه آلینیشی لازم. بیراق ملی بیرلیک حکومت ایشی باشله نیشیده جناب غنی تامانیدن تصدیق ایتیلگن نماینده لر کینگشی آرقه لی تصویب بولگن قانون اسیده، برقی کیم لیک لرده ملیت و ملت رویخط گه آلینمه یدی.
جمهورلیک ریاستی برقی کیم لیک لر ملت، ملیت و دین کلیمه لری کیریتیلیب ترقه تیلیشی نی معلوم قیلیب و جمهورلیک سرایی ده جمهور رییس اشتراکی ده بایومتریک لایحه سی باشلنگنیدن سونگ، بوتون مملکت ده کینگ قره مه قرشی لیک لر ایجاد ایتیلدی و حکومت اجراییه باشلیغی شامل قطار تانیقلی سیمالر، ایسلنگن کلیمه لر بیلن برقی کیم لیک لر ترقه تیلیشی گه قرشی لیک بیلدیردی؛ لیکن جمهورلیک ریاستی حاضرگچه رسمی شکلده بایومتریک لایحه سی توخته تیلگنی توغریسیده هیچ نرسه دیمه گن.


text:
یاتا بیلمه ییرم
بو گئجه من کی یاتا بیلمه ییرم باشی باشلاره قاتا بیلمه ییرم
یوخوسوزلوق منی قاتلاشدیردی من بو نامرده باتا بیلمه ییرم
اؤغری قالدیردی قازان – قابلامامی کیم ال آتسین حاجاتا؟ بیلمه ییرم
اؤغرونون کیم یئتیریب اؤمباسین ازیخلیا بیر زؤپاتا بیلمه ییرم!
آیلیق آلدوق ، ا وئردیک گئتدی نه یئیه ک ، ای وای آتا ! بیلمه ییرم
ده ده میز یؤخ ، کیمه چکمک باراتی کیمی سالماخ باراتا بیلمه ییرم
جیب ده قالمیشسادا بیر بئش ماناتیم نه آلیم بئش ماناتا بیلمه ییرم
ده لی شیطان دئیری : یؤرقانی سات! قیشدی ، یؤرغاندی ، ساتا بیلمه ییرم!!
قار دئییر گل کیشی سن پامبوغ آتاق کیشی ! من پامبوغ آتا بیلمه ییرم!!
هی گلیب ، مندن آلیرلار شتلی کیم سالیب مازی ماتا بیلمه ییرم؟
زندگانلیق قؤراتا بیر شیئی اؤلوب َیه لازم قؤراتا بیلمه ییرم
بیر سوموک دور کی بؤغازلاردا قالیب کیم آتا یاکیم اوتا بیلمه ییرم
قار- یاغیشدا بونه قؤندوم – کؤشدوم؟ نیه دوشدوک بو اؤتا بیلمه ییرم
بو کتابلار ئؤزی بیر آت یوکودور بونی کیم چاتسین آتا بیلمه ییرم
چای سیزام تاپمیورام چای پاکاتین نه گلیب بو پاکاتات بیلمه ییرم
هی سؤیوقدان قورولوب بیگ دورورام کیمدی یئنگه - موشاتا بیلمه ییرم
ال کی دوتمور یازام ، ال تاپاقدا قلمه یا داواتا ، بیلمه ییرم
گئجه میز صبح اؤلاجاق یا هله وار؟ باخیرام هی ساعاتا بیلمه ییرم
قوش اوچار ، آمما نه درمان ائله مک؟ داش ده گن قؤل قاناتا بیلمه ییرم
آی قاداشلار ! منه بیر ال یئتیرون یوک آغیرلاشدی چاتا بیلمه ییرم
طبع شعریم دایانیب ، سؤنجوق آتیر من ده کی سؤنجوق آتا بیلمه ییرم


text:
مسکوانین باکییا یئنی معاصر سلاحلار گؤندرمهسی ایروانا خبردارلیق ساییلا بیلر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلماسیندا پولیتولوق ایلقار ولیزاده دئییب. اکسپرت بیلدیریب کی، روسییا آذربایجان کیمی گوجلو بیر سلاح بازارینی ایتیرمک ایستمیر:
«اصلینده، روسییا رسمیلری آذربایجانا معاصر سلاح ساتیشینین دیگر مسئلهلرله یاناشی، بیر بیزنس اولدوغونو هئچ واخت گیزلتمهییبلر. آزبایجان روسییا اوچون الوئریشلی حربی بازاردیر. آذربایجان روسییانین سلاح آلیجیلاری سیراسیندا مدب و دونیادا موهوم یئر تورور. اونا گؤره ده بو بازاری ایتیرمک روسییا اوچون هئچ یاخشی اولمازدی. چونکی حاضردا سلاح بازاریندا رقابت یوکسکدیر. روسییانین حربی صنایع کوملئکسی آذربایجانا سلاح ساتیشیندان کیفایت قدر اودور. بو ایسه روسییایا جاری پروبلئملرینین حلینده یاردیم ائدیر.
داها اؤنملی بیر مسئله ایسه سلاحلارین احتیاط حصه لری ایله باغلیدیر. گلهجکده احتیاط حصه لری لازیم اولاجاغی تقدیرده مسکوا باکینین بو سیفاریشلرینی ده تعمین ائدجک. بو، اوزون مدتل بیر لاییحهدیر و روسییایا کیفایت قدر منفعت گتیریر. اونا گؤره ده روسییا آذربایجانی مختلیف یوللارلا الده ساخلاماغا چالیشیر».
پولیتولوگ آذربایجانین سون زامانلار جبههده روسییادان آلینان سلاحلاری نوماییش ائتدیرمهسینین سببسیز اولمادیغینی بیلدیریب:
«بوتون حاللاردا روسییا اوچون ان الوئریشلی طرفداش آذربایجاندیر. باکی بو ساحهده ایروانی دفعهلرله اوستلییر. آذربایجان جبههده روسییادان آلدیغی سلاحلارین دؤیوش قابیلیتینی سیناقدان کئچیرمکله برابر، ائرمنیستانا چوخ جدی بیر مئساژ گؤندریر. مئساژ اودور کی، باکی ایستهنیلهن تخریباتین قارشیسینی محض روس سلاحلاری ایله آلاجاق».


text:
آمریکاناین ۱۲ تورک محافظهچیسی حاقیندا حبس قراری اونو گؤستریر کی، واشینگتن ایفاده آزادلیغینی بوغماق اوچون گؤز داغی و شدت تطبیق ائدن شخصلره تولرانتلیق گؤسترمیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری آمریکا دؤولت کاتیبی رکس تیلرسون اردوغانین آمریکانی کسکین تنقیدینه جاواب اولاراق دئییب.
قید ائدک کی، اردوغان آمریکادا سفرده اولان زامان تورکییه کونسوللوغونون اطرافیندا توپلاشان بیر قروپ پ کاکا طرفدارلاری پرزیدنت و حکومت علیهینه شعارلار سسلندیریبلر. بو زامان اردوغان طرفدارلاری ایله اونلار آراسیندا قارشیدورما یاشانیب. اولایا تورک لیدرین محافظهچیلری ده مداخیله ائدیب. آمریکا طرفی ایسه اردوغانین ۱۲ محافظهچیسی ده داخیل اولماقلا، ۱۶ نفر بارهده حبس قراری چیخاریب.
اردوغان ایسه بو قراری سرت تنقید ائدیب و بونا قارشی حقوقی موستویده مباریزه آپاراجاقلارینی آچیقلاییب.


text:
جوزجانده قطار فعال یاشلر دولت اداره لری وبیلم درگاه لرده گی یازوولرنی اوبیکچه گه اوگیریلیشینی طلب قیلیب چیقیشگن، لیکن جوزجان رسمیلری حاضر بو ریجه نی عملگه آشیریش اوچون کیره کلی بودجه یوق دیب ایتماقده ایکن.
اوزبیک تیلی افغانستان شمالیده رسمی مقام الگنیدن کیین، اکثری اوزبیک لر زیچ یشاوچی فاریاب ولایتیده بو حرکت یولگه قوییلگن، شونینگ دیک شمالی سرپل ولایتیده هم بیر قطار فعال یاشلر عینی ریجه نی اوشبو ولایت ده یولگه قوییلیشی اوچون حرکت لر باشلنگنینی معلوم قیلگن. نوید نظری جوزجانده گی قطار فعال یاشلر بیلن صحبت له شیب بو لوحه نی تیارله گن.


text:
تورکیه تشقی ایشلر وزیری آذربایجانگه رسمی سفر اویوشتیره دی
بیر قطار اوچره شوولر عملگه آشیره دی
تورکیه تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی، 24- جولای سه شنبه کونی آذربایجانگه رسمی سفر اویوشتیره دی.
اوشبو سفرده ایککی اولکه اورته سیده گی ستراتیژیک و هر تامانلمه مناسبت نینگ موضوعسینی تشکیل بیرگن اوز ارا و منطقوی مسئله لر بوییچه فکر المه شووی علگه آشیریلیشی دیب ایتیلماقده.
عین دمده بو سفرنینگ جمهور باشلیغی نینگ 10 – جولایده عملگه آشیرگن سفریده قولگه آلینگن موضوعلرنینگ تعقیبی اوچون هم جوده مهم ایکن لیگی قید ایتیلدی.
چاووش اوغلی خوددی شو سفر چوکاتیده آذربایجانلیک سبداشی ایلمار محمدیاراوف عین دمده جمهور باشلیغی الهام علی یف و باش وزیر نوروز محمداوف تامانیدن هم قبول ایتیشی کوتیلماقده.


text:
اوکراینا حاکمیتی سلاح و حربی تکنیکانین قارشیلیقلی تجهیزاتی پروسئدورو، تمیرین تشکیلی و حربی تعییناتلی خیدمتلرین گؤستریلمهسی حاقیندا روسییا ایله موقاویلهنی لغو ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، اوکراینانین ناظیرلر کابینتی بو قراری یئکدیللیکله و موذاکیره اولونمادان قبول ائدیب. ناظیرلر کابینتینین ایجلاسی اوکراینا تلویزییا کاناللاری طرفیندن جانلی یاییملانیب.
قئید ائدک کی، آوگوست آییندا اوکراینانین ناظیرلر کابینتی ۲۰۰۳-جو ایلده ایمضالانمیش اوچونجو اؤلکهلره حربی محصوللارین ایخراجینا دایر روسییا ایله سازیشی لغو ائتمیشدی.


text:
وكیف كان، فهذا الوجه مخالف لظاهر كلمات الباقین
هر حالدا بو ایكینجی وجهه (كاشف الغطاء و تابعلری دئیَن وجهه) آیری عدّهنین دئدیگینه قارشیدیر. (آیری عدّه دئییر: استثنا ثمنین تعیینی اوچوندور. اوّل هامیسینی چكرلر، مبیعین چكیسینین بللی اولماسی نه حقیقتاً و نه حكماً لازم دئییل. هامیسینی بیر یئرده چكی حسابی اولمادان ساتیرسا كی استثنا لازم دئییل. آما چكی حسابی ایله ساتیرسا، بیر آز استثنا ائدریك.)
ایكی فاضل علامه و اوغلوندان و آیریلاریندان گؤردویون كیمی، راضیلاشماغی اوردا لازم و معتبر بیلدیلر كی، استثنانین حقیقی چكی ایله فرقلی اولدوغونا یقین اولسون. استثنا مبیعین وزنینی بیلمك و عقدین تصحیحی اوچون اولسایدی، راضیلاشماق مطلق اولاراق معتبر اولمالیدی. (آرتیق-اسكیكلیگه یقین اولاندا و یا احتمال وئرنده) چونكی راضیلاشما اولمادان عقدی مخصوص ثمنله مخصوص وزنین اوزرینه واقع ائتمهسینین معناسی یوخدور.
محقق ثانی و شهید ثانی، آرتیق-اسكیكلیگه یقین اولاندا، راضلاشماغین معتبر اولماسینی تصریح ائدیبلر. [اونلار بئله تصریح ائدیبلر:] چونكی بو دورومدا راضیلاشمادان استثنا ائتمك، اونلارین بیرینین مالینین تضییع ائتمك آنلامیندا اولار. گیزلی دئییل كی استثنا عقددن اوّل، اونون تصحیحی اوچون معتبر اولسایدی، مال تضییعی حیاتا كئچیریلمزدی. چونكی بو دورومدا ثمن، مظروفون قارشیلیغندا اولوب. (ائله مظروف كی مقداری تنزیلاً بللی اولوب.) ایستر بیر آز آرتیق اولسون، یوخسا بیر آز اسكیك اولسون.
وكیف كان، فهذا الوجه مخالف لظاهر كلمات الباقین، فإن جماعة منهم - كما عرفت من الفاضلین وغیرهما - خصوا اعتبار التراضی بصورة العلم بالمخالفة، فلو كان الإندار لإحراز وزن المبیع وتصحیح العقد لكان معتبرا مطلقا، إذ لا معنى لإیقاع العقد على وزن مخصوص بثمن مخصوص من دون تراض.
وقد صرح المحقق والشهید الثانیان فی وجه اعتبار التراضی مع العلم بالزیادة أو النقیصة بأن فی الإندار من دون التراضی تضییعا لمال أحدهما.
ولا یخفى أنه لو كان اعتبار الإندار قبل العقد لتصحیحه لم یتحققتضییع المال، لأن الثمن وقع فی العقد فی مقابل المظروف، سواء فرض زائدا أو ناقصا.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
تورک بایراقلارینا سالدیری
بایراقلاری ائندیرمک ایستهیهن ایکی نفر توتوقلاندی
قوزئی قیبریس تورک جمهوریتینین باشکندی لفکوشادا تورکیه و قوزئی قیبریس بایراقلارینی ائندیرمهیه چالیشان ایکی نفر توتوقلاندی.
تورکیهنین لفکوشا ائلچیلیگی اؤنوندهکی آنیددا یئر آلان بایراقلار ایکی نفرین سالدیریسینا اوغرادی.
بونون اوزرینه ائلچیلیکده خیدمت ائدن عسگرلر وضعیته مداخیله ائتدی.
حادثه یئرینه گلن پلیس، ائلچیلییه قارشی بیر تخریبات احتیمالینا قارشی قیسا مدتلی فؤوقالعاده وضعیت اعلان ائتدی.
چئویک گوج قیسا سوره بؤلگهده قالدی، بایراقلاری ائندیرمک ایستهیهن ایکی نفر توتوقلاندی.
حادثه ایله باغلی سوروشدورما داوام ائدیر.


text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(44)
داعشین داها اوّل دونیانین موختلیف مکانلاریندا حیاتا کئچیردیگی سالدیریلارین عکسینه، بو دفعه مذاکیره اولونان سوال بو: داعش یاخین شرقدن اورتا آسیایا دوغرو بیر می دییشیر؟
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(44)
---
2017-جی ایلده داعشین حیاتا کئچیردیگی ترور سالدیریلاری تورکیهده، یاخین شرقده و آوراسیادا اؤنملی گوندم مادهلریندن بیری اولدو. سون دؤورده آپاریلان موباحیثهلرده یاخین شرقده اولدوغو کیمی، اورتا آسیادا دا بؤیوک بیر داعش تهدیدیندن بحث ائدیلیر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا بو مسئلهنی آیرینتیلاری تحلیل ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر فاکولتهسیندن دوکتور جمیل دوغاچ ایپگین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
-------
2016نی 2017یه باغلایان یئنی ایل گئجهسی ایستانبولون مشهور گئجه کلوبو رئینا-یا داعش طرفیندن تشکیل اولونان و 39 نفرین اؤلدوغونو ترور سالدیرینی دقتلری یاخین شرق و آوراسیا مکانینا چئویردی. بو گون ده یاخین شرق و اورتا آسیادا داعش وارلیغی سبب و نتیجهلری موباحیثه ائدیلمهیه داوام ائدیر. داعشین داها اوّل دونیانین موختلیف مکانلاریندا حیاتا کئچیردیگی سالدیریلارین عکسینه، بو دفعه مذاکیره اولونان سوال بو: داعش یاخین شرقدن اورتا آسیایا دوغرو بیر می دییشیر؟
داعشین ترور سالدیریلارینی تشکیل ائدن میلیتانلارینین اتنیک باخیمدان چوخ مورکب بیر قورولوشو اولماسینا باخمایاراق، موباحیثهلر اساساً تورک کؤکنلی خالقلار اوزریندن آپاریلیر. بو دارتیشمالرده اساساً اورتا آسیانین داعشین یئنی پایگاهی/ مرکزی اولدوغو ادعا ائدیلیر. بس بو دوغرودورمو؟ بو هفته پروقرامیمیزدا بو مسئلهیه آیدینلیق گتیرمک ایستییریک.
داعش بو گونه قدر یوزلرله ترور ائلمینده اولوب. آنجاق سون زامانلاردا سالدیرینی تؤرهدن ترورچونون اتنیک گؤکنی و تابعیتی چوخ گوندمه گلیر. بس نیه؟ بو سوالا جواب وئرمزدن اوّل داعش میلیتانلارینین اؤلکهلره گؤره بؤلگونو ائدن ایکی ایشه نظر سالاق.
2016 مارس آییندا درج ائدیلمیش معلوماتلارا گؤره داعشه قاتیلان خاریجی ساواشچیلارین تابعیتلرینه گؤره سیرالانماسیندا ایلک اون اؤلکه و سایلار بو شکیلده:
تونیس 6500
سعودی عربیستانی 2500
روسیا 2400
اوردون 2250
تورکیه 2100
فرانسا 1700
مراکش 1350
لبنان 900
میصر 800
آلمانیا 760
(Kaynak: The Telegraph, Iraq and Syria: How many foreign fighters are fighting for Isil?)
2015-جی ایلده نشر اولونموش بیر آراشدیرمایا گؤره ایسه هر بیر میلیون اینساندا داعشه قاتیلان بعضی اؤلکهلر بازیندا بو شکیلده سیرالانیب:
اوردون 315
تونیس 280
سعودی عربیستانی 107
بوسنی و هرزگووین 92
کوسووو 83
تورکمنیستان 72
آلبانیا 46
بلژیک 46
اؤزبکیستان 33
سوئد 32
فیلیسطین 28
دانیمارک 27
تاجیکیستان 24
فرانسا 18
اوتریش 17
هوللاندیا 15
فینلاند 13
روسیا 12
قزاقیستان 8
تورکیه 6
قیرقیزیستان 5
Kaynak: Radio Free Europe/Radio Liberty, Foreign Fighters In Iraq & Syria: Where do they come from?)
موضوع ایله باغلی اولاراق آپاریلمیش چوخ سایدا آراشدیرما وار. دیگر ایستاتیستیکلر ده اینترنت موحیطینده نشر اولونوب. ایستهین هر کس عادی بیر اینترنت آراشدیرماسی ایله بوتون معلوماتلارا چاتا بیلر.
بیز یالنیز ایکیسینی مثال اولاراق آلدیق. مسئله ایله باغلی دقیق معلومات اولماسادا. آپاریلان تدقیقاتلار اوزریندن عمومی بیر فیکیر صاحبی اولماق مومکون. معلوماتلاری نظردن کئچیردیکده گؤروروک کی بوتون دونیا اؤلکهلریندن اولدوغو کیمی اورتا آسیا اؤلکهلریندن ده داعشه قاتیلیملار وار. آنجاق بو قاتیلیملار اوردون، تونیس کیمی شرق-شمال آفریقا اؤلکهلری، بوسنی، کوسووو، آلبانیا کیمی بالکان اؤلکهلری و آوروپا اؤلکهلری قارشیلاشدیریلاشدیریلدیغیندا چوخ داها آشاغی نیسبتلرده. آنجاق بؤلگهسل و قلوبال توپلومدا داواملی اولاراق داعشه اورتا آسیادان قاتیلان ائدن ترورچولار دیله گتیریلیر. بونون آرخاسیندا دوران باشلیجا سببلر ایسه: اورتا آسیا بؤلگهسیندکی بعضی رژیملر مشروعیتلرینی ایلک نوبهده رادیکال ایسلام سؤیلمی و تروریزم قورخوسو اوزریندن تامین ائدیر. بو تبلیغات بو رژیملرین ایشینه گئلیرکی. ذاتاً ده بو تبلیغاتی یایانلارین باشیندا بو رژیملر گلیر. آمریکاداکی 11 سپتامبر سالدیریلاریندان سونرا چین خالق جمهوریتینین دونیایا اویغور مسئلهسینی رادیکال ایسلام و القاعده اوزریندن (ایندی ده داعش اوزریندن) ائنفورمه ائدیب. آنجاق 11 سپتامبر عرفهسینده ایسه چینین اویغورلارلا رادیکال ایسلامی یان-یانا آندیغینی کیمسه خاطیرلامیر. بو تبلیغات چینین ایشینه گلدیگی اوچون و چین ده بو تبلیغاتی یایانلار آراسیندا. روسیادا بو سؤیلمی منیمسهییر و ایفاده ائدیر. چونکی بو سؤیلم روسیانین اورتا آسیا بؤلگهسینده امنیت تامین ائدن آکتور رولونو قوووتلندیریر. روسیانین اورتا آسیایا یؤنهلیک سیاستینی قانونیلشدیریر. اورتا آسیا بؤلگهسینی یاخشی تانیمایان خاریجی اوزمانلار دا بیلاواسیطه بو تبلیغاتلاری قبول ائدیب، بونون گئنیشلنمهسینه قاتقی وئریر. بیر باشقا فاکتور دا موختلیف سیاسی و ایدئولوژی مقصدلرله بونلاری یایان قروپلار کی. بونو محض تورکیهده گؤروروک. تورکیهنین یئریتدیگی چوخ یؤنلو/ موستقیل خاریجی سیاستدن و تورکیهنین اورتا آسیایا اوز توتماسیندان ناراحات اولان موختلیف قروپلار بو تبلیغاتی خصوصیله یاییر.
نتیجه اولاراق "اورتا آسیادا داعش تهدیدی وار می"؟ سوالینا؛ "بلی، وار" شکلینده جواب وئره بیلریک. آنجاق "تورکیه و دونیا توپلوموندا شیشیردیلدیگی درجهده اورتا آسیادا بیر داعش تهدیدی وار می؟ "سوالینا جوابیمیز "یوخ، یوخ" اولاجاقدیر.
اورتا آسیادا موجود داعش تهدیدی ایله موباریزهده ان اؤنملی رولو حنفی/ماتوریدی صوفی تورک-ایسلام مکتبلری اوینایاجاقدیر. تورکیه پرزیدنتی اردوغانین اؤتن آیلاردا اؤزبکیستانی زیارتینده، دولت ارکانی ایله بیرلیکده ایمام ماتوریدینین توربهسینین اؤنونده چکدیردیگی فوتوشکیل بو معنادا اؤنملی بیر مساژدیر.
-------
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر فاکولتهسیندن دوکتور جمیل دوغاچ ایپگین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک.