text:
آذربایجان موسیقی سینین دانیلماز شاه اثری
ساری گلین
آذربایجانین زنگین فرهنگی،موسیقی سی بوتونلوکده خالق فولکلورمیراثی اوقدرگوجلودورکی،گاهدان اوبیری میللتلری ده بومیراثی اؤزلرینه صاحاب چیخماق اوچون وسوسه یه سالیر.بونلارین بیریسی آذربایجانیمیزین اونودولمازخالق اثری،ساری گلین ماهنی سیدی.بوشاه اثری ارمنستانداواؤزلیکده اونلارین فیکیرباشچیلاری ساختاکارلیقلا،اؤزلرینه صاحاب چیخماغاچالیشیرلار.بوآرادادئمک اولاربیزده گوناهسیزساییلمیریق،آتالاردئمیشکن،مالینی خاخشی ساخلا،قونشونی اوغروتوتما!
ساری گلین نه تک آذربایجان موغام موسیقی سینین ان باریزنیشانلاریندان بیری ساییلیربلکه اونون دویغولوایلاهی آهنگی یوخاری سویه ده مسلمان عرفانین اوزه چکیب گؤستریر.
ساری سیمده اوزن شورموغامینداگزن ساری گلین شوبهه سیز موغام موسیقیمیزین آیریلمازبیرپارچاسی ساییلیر.
ساری گلینین تکجه سحرانگیزسسی اؤزگه لری بوشاه اثره تاماح گؤزیله باخماسیناکیفایتدیر.آمماسانکی ساری سیمه،اینجه روحاتوخانماق اولمازوقوی بوتون بشریت بیلسین ساری گلین آذربایجانین دانیلمازخالق ماهنی سیدیر.
ساری گلینین یارانماتاریخینه گؤره نچه فیکیرسؤیلنمیشدیر.ساری گلین قدیم آشیق سبکینده اولان خالق ماهنیسیدی.بوماهنی یئددیلیک قوشمااوستونده قوشولوب،هابئله شورموغام اوسته تکمیلله شیب.بویئددیلیک قوشماایله شورموغامی آذربایجانین موسیقی سینه عاییدیر،بوندان علاوه بوتون موسیقی آلت لرینده (اؤزللیکله تاردا)ساری تئل تام تئللرین گلینی آدلانیر،ساری گلین ماهنی سی بوتئلده چالدیغیناگؤره داهاچوخ بوآدااویغون گلیر.
داهابیرفیکیرساری گلینین یارانماسین شاه ایسماعیل خطائی یه نیسبت وئریر.بئله نقل اولوب شاه ایسمائیل قیزل باشلارین پایتختی تبریزده اولارکن بیرگؤزل رقاصه قیزی ساراینداگؤرن کیمی بوسؤزلری دیله کتیریرویاخوددئییرلرساری گلین شاه ایسماعیلین سئوگیلیسی ایدی.ساری گلینین یارانماسیناگؤره داهابیرصوحبت ده قالیر.اودابوندان عیبارتدیر:ساری گلین ماهنیسی 1915-جی میلادی ایلده ارزروم ساریشن قیزاعاشیق اولان بیر تورک عسگرین نیسگیللی سؤزلریندن یارانیب.قیزین ننه سی بو وصلته مانع ایدی.سونرالاربوعسگرساواش مئیدانینداشهیداولارکن یولداشلاری اونون دیلیجه ساری گلین اوخویاراق دیللره سالیرلار.
هرحالداساری گلین بیرخالق اثری اولا،سونرالاراونوشاه ایسماعیل یاتورک عسگری یارادااساس بودور،بونلارین هامیسی قدیم آذربایجان تورپاغیندایارانیب.هابئله یئددیلیک قوشمااوستونده اوخونوب یازیلماسی داان اساس موضوعدور.
ساری گلینین تاریخ،مکان وسؤزونده علاوه موسیقی آلتلرینده ده آذربایجان خالقینا عاییداولماسی ایثبات اولونوب.ساری گلین ماهنیسی تاردان علاوه کی ساری سیملراؤزرینده چالینیر،اونومشایعت ائدن ان اساس موسیقی آلتی «بالابان»داشوبهه سیزآذربایجانین غنی موسیقیسینه عاییدیربونودونیانین باشقابؤیوک موسیقی خادیملری اوجمله دن فارس موسیقی سینین بؤیوک خادیمی روح ا...خالقی ده تصدیق ادیب وبالابانی اصیل آذربایجان موسیقی آلتی آدلاندیریب.«بالابان»ین آدی بئله بونوگؤستریر(بالا=خیردا،بان=سس).
سونونداساری گلین ماهنیسینابیرداهانظرسالیب،گؤرک آذربایجانیمیزین قدیم عادت عنعنه سین نئجه دیله گتیریب ودانیشیر.بوماهنیداهربیربندین اؤزونه گؤره اؤزل بیرمعناسی وار.بوسبب اوزوندن ماهنی ائشیده نی درین دوشونجه یه مجبورائدیر.
((ساری گلین))
ساچین اوجون هؤرمزلر
گولوسولودرمزلر
ساری گلین
بوسئودانه سئودادیر؟
سنی منه وئرمزلر
نئلییم آمان آمان
ساری گلین
بودره نین اوزونو
چوبان قایتارقوزونو
نه اولابیرگون گؤریدیم
نازلی یاریمین اوزونو
نئلییم آمان،آمان
ساری گلین
عاشیق ائللرآیریسی
شاناتئللرآیریسی
بیرگونونه دؤزمزدیم
اولدوم ائللرآیریسی
نئیلییم آمان،آمان
ساری گلین.


c: text/html

text:
- به به سلام گولوم! اؤنجه منی باغیشلا باشیم یامان قاریشمیشدی فورصت اولمادی زنگ آچیب تشككور ائلیهیم، چوخ گؤزل ایدی، ائلهبیل بؤیوما بیچیلمیشدی، رنگینده سئودیم اللرین آغریماسین، اینشاللاه سنین دوغوم گونونده جوبران ائدرم گوزومون گیلهسی...
ایچی ایچیندن كئچن قیزین اورهیینده قند یوخ داش دا ارییر!
- هه چوخ یاخشی كؤینهیی اَینینده گؤرمك هوسیندهیهیم جانیم، قاباقدا سفریم وار، سنله گؤروشمهمیش گئتسم باغریم چاتلار اوختای!
"یازیخ قیز آخیرت سفریدیر یوخسا، اولسون من سنی حالال ائدهرم گئتدا او یول، اودا سن" دئیه گؤندریر:
-باغرینی من اؤلنده چارتلادارسان...بو نه سؤز گولوم؟ سن بیر فیت وور من قولوغوندایام! هارا دئسن گلیم!؟
- ائله همن او اوغورلوق ائتدییین پاركا! ائله همن او صندل... ائله همن او آغاجین آلتی...
آلایلا گولومسهییب باشینی بوللایاراق "هه همن او گونكی پنچر تكرلره اوخشاییردین، سن منی اوغورلادین یا من سنی؟ بیرده بلكه اورادا باشقا بیر سئوگیلیلر اَیلشدی ...اولسون دا گلهرم آمما، من سنین او سیبیلی بورما دَدَنننده قیتمیرام" دئیه گؤندهریر:
- باش اوسته جانیم 6 دؤرهسی...یالنیز منیم شارژیم قورتارییر، ائودن چیخاندا خبر وئر.
- یاخشی اوختای یولومون آغزیندا شارژ ساتیرلار سنه ده آلارام!
- اؤپدوم سنی گؤزومون گیلهسی یاخشی گئجهلر...
سون مئساژی گؤندریب بیر آن فیكره دالاراق "صاباحین گؤروشونه هانسی داشی باشیما سالاجاغام! بو «زاپاس» یامان تیپه حساسدی، كئچن دفعه بابكین كؤینهیین گئیمیشدیم، آرازیندا گؤزلویویله لاپ اعلا تیپه مینمیشدم، ایندیسه عطیریم، باشیمین یاغی زادیدا قورتاریب، جیبیمده ده یئل اسیر! "دئیه سئوگیسل مئساژ آختاریر باشقا بیر زاپاسا.
زاپاس1 آدینا دوناراق باشینی تصدیقله تكان وئریب"اؤزودور" دئییر.
ایكی دقیقه سونا چاتمامیش گوشی سسلهنیر"جانیم سنه مئساژ گوندردیم"...
اوختای گوشی اوستونه آتیلیر سانكی ایته تیكه آتیلیر!
- به به اوختای بئی! گون هاردان چیخب!؟
"ددهوین قبریندن" دئیه گؤندریر:”
- نئجهسن گؤزهلیم؟ شرمنده حق سنله دیر آمما باشیم بتر قاریشمیشدی، یاتمئیبسان هله؟ یئر ایچینده بیردن یامان گؤیلومه دوشدون، قیز باری بیر سوراغیمی توت بلكه اؤلموشم!؟
- هن اوقدر باشین قاریشیقدیر كی مئساژلاریمی جاوابلامیرسان كی هئچ، اؤزوموده اونودموسان! ساهاتا باخسان بیلرسنكی یاتمیشام یا یوخ!
یاتاسان دورمیاسان هئچ، ائله یادیما دوشن سنسن... سنله دانیشان گرك بیر باتمان بال-كره یئسین" دئیه گؤندریر:
- واااای یئریم بوش، كاش الان یانیندا اولایدیم! من اؤلوم دئ گؤروم الان نه گئییبسن گؤزلیم!؟
بئش دقیقه كئچیر آمما قیزدان خبر چیخمیر، اوختای گوشینی الینده اویناداراق "قیزا نیه سوسدون؟ واللاهی من سنله بئهیشتهده گئتمهرم هاندا قالا بیر یئرین ایچینده..." دئیه گؤندریر:
- اولسون اورهییمین بندی! بیلیرم منی خوشلامیرسان، آمما صاباح دوغوم گونومدور اورهییم ایستیر ناهاردان قاباق سئوگیلیمینن خوش كئچیردم...دئ گؤروم هاردا جانیم؟
- یووووخ هئله دئمه اوختای ناراحات اولارام هااا! دوزدن صاباح دوغوم گونوندور عشقیم! قوتلاییرام، دئ گوروم كادو نمنه آلیم؟
اوختای سئوینجیله اللرینی قالدیراراق "به من سنه 1 نومرهنی نهیه وئرمیشم قیز؟ سنی تانیماسام تانریمی تانیمامیشام!!! "دئیه گؤندریر:
- آللاااااااه منی "عشقیم" سسلهین دوداقلارینی....بونلار نه سؤز؟ من یالنیز ایستیرم شنلیییمی سنله بؤلوشم؛ یالنیز سنله، سن اؤزون ان گؤزل كادوسان منه گؤزلیم! ساهات 11 نجوردی؟
- اولسون اؤندا سورپرایز ائدهرم!
- یوخ بابا بوراخ بیردن گئدیب كؤینكدن، ساهاتدان، عطیردن، زاددان آلارسانها هامییسی وار یانی ننه-باجیم قولون وئریب...
- ائئئ دای آلمالیلار آلینیب دا بیر شئی قالماییب كی... اولسون منده یالنیز قوتلاییرام!
وااای... داش باشیوا اوختای پوخلادین ایشیوی، یانی نه "منده یالنیز قوتلاییرام؟" یاواش یئری باخ! من صاباح ساهات آلتیا كیمی سندن بیر كادو قوپارتماساما، كیشی دئییلم!!! "دئیه گؤندریر:
- اولسون گؤزلیم سن همیشه 1 سن! سؤزون 1، اؤزون 1، سورپرایزلارین 1. مطمئنم كادوووندا 1دی، سن هر نه آلسان منه 1دی...1!!!
- خواهیش ائلیرم جانیم، صاباحین گؤروشونه تلسهرك دوغوم گونونو قوتلاییب اؤپورم سنی، یاخشی یوخولار!
اوختایین كیپریكلری قوجاقلاشاراق، دوداقلارینی مئساژ اوزرینده گزدیریب مؤحكم اؤپهرك "یازیخ قیز" دئیه گؤندریر:
- گوزل یوخولار...جییارو یئییم!....هلهلیك.
ساهات 3 چالیر، اوختایین خومار گؤزلری زاپاس 5 آدینا دوناركن ان گؤزل و سئوگیسل مئساژ آختاریر...
+0 بهین

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی
آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی, دونیانین اَن زنگین و اَسکی خلق ادبیاتلارین داندیر و هر یئرده اولدوغو کیمی اولجه بو ادبیات یارانمیشدیر.
خلقیمیزین یاراتدیغی داستانلار, ناغیللار, نغمه لر, آتالارسوزو, گولمجه لر , تاپماجالار و بالاخره عاشیق قوشمالاری نسیلدن – نسیله کئچه ره ک حافظه لرده یاشامیشدیر.
شفاهی خلق ادبیاتی خلقین دسته جمعی یارادیجیلیق محصولو اولوب, اونون ایستک و آرزولارینی, کَدَر و سئوینجینی, معیشت طرزی, عادت و عنعنه لرینی ذوق و اینام و اعتقادلارینی, دونیا گوروشلرینی عکس ائتدیرمکده دیر. بو سببدن شفاهی خلق ادبیاتی تاریخینی تدقیق ائده رکن خلقیمیزین کئچمیشده کی عادت و عنعنه و بوتون خصوصیاتلارینین مختلف تاریخی دورلرده کئچیردیگی اینکیشاف مرحله لریله ده تانیش اولوروق.
آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتینین دیلی ساده و داها تمیز تورکجه دیر.
خلق ادبیاتیمیزین ریشه سی اورتا آسیایا گئدیب چیخیر. تورکلر ایسلام دینی نی قبول ائدیب غرب اولکه لرینه یعنی ایران, روم و اورتا شرقه مهاجرت ائله دیکدن سونرا دا یاشادیقلاری یئنی اولکه لرده اسکی عادت و عنعنه ,فولکورلارینی قورویوب و گئنیشلندیرمگه چالیشمیشلار.
خلق شاعیرلری یئنی – یئنی داستانلار و ماهنیلار یارادمیش, بیر طرفدن ده اجدادلاریندان قالان میراثی گئنیشلندیره رک اینکیشاف ائتدیرمیشلر.
آذربایجان و ایرانین باشقا یئرلرینده و حتی آناطولی دا داها چوخ اوغوز تورکلری یئرلندیکلری اوچون بورالاردا اوغوز تورکجه سی یاییلمیش و 13 – نجو میلادی عصریندن سونرا آذری و آناطولی لهجه و یا تورکجه لری ظهور ائتمیشدیر. بو ایکی تورک لهجه سی اصلینده بیر دیلدن نشأت ائتدیکلری حالدا سونرالار بیر – بیریندن آیری خصوصیتلری کسب ائدیب و ایکی آیری ادبیاتا صاحب اولموشلار. بونونلا بئله ائللر آراسینداکی دیل آیریلیغی و لهجه فرقی او قده ر چوخ اولمامیش و بیر چوخ داستانلار (ده ده قورقود داستانلاری, کور اوغلو و ...), آتالار سوزلری و آغیز ادبیاتی نین او بیری نوع لری بو اولکه لرده یاشایان خلقلرده مشترک قالمیش و کیچیک فرق لرله یاشامیشدیر.
شفاهی خلق ادبیاتی یازیلی ادبیاتدان داها اسکی اولدوغو حالدا داها گئج یعنی م16 =10 ه – اینجی عصردن سونرا یازییا آلینمیشدیر. بو خصوص دا ده ده قورقود – داستانلاری بیر استثنا تشکیل ائتمکده دیر.
ده ده قورقود داستانلارینین کُو کو اورتا آسیا یا باغلی اولوب . و قوتلی احتماللارا گوره بو داستانلار 12 – اینجی عصرده یارانمیش و 15 – اینجی عصرده یازییا کئچمیشدیر.
شفاهی خلق ادبیاتی نین اُونَملی بیر قسمینی شعر وداستان تشکیل وئریر. و هر ایکیسی خلق شاعیر لری اولان , اَسکی شامان لارین دوامچی لاری , تاریخ ده اوزان آدی ایله تانیلان و 16 م =10 ه – اینجی عصیر دن سونرا عاشیق دئیلن ساز شاعیرلیری طرفیندن قوشولوب اوخونوردو .
عاشیقلار , ساز لاری ایله خلقین توی و قوناقلیقلاریندا, بایرام و دیگر مراسیم لرینده ساز چالاراق شعر اوخویوب, بو لار ( داستانلار) سویلردیلر.
عاشیق شعری اسکی تورک شعری نین دوامی اولوب, دوردلوک شکلینده و هجا وزنیله سویله نیر.بونلارین ان چوخ سویله نه نی و سئویلنی بایاتی لار, گرایلی لار و قوشمالاردیلار. بایاتی لار یئدی, گرایلی لر سککیز و قوشمالار اون بیر هیجالی دیر.
قایناق : آذربایجان ادبیات تاریخینه بیر باخیش – دکتر جواد هیئت
گرایلیلار
بولاق، سندن خبر الیم
سؤیله گؤرؤم ،یار نئج اولدو؟
گؤنش أؤزلؤ،آی جاماللی
قددی قلمکار نئج اولدو؟
ایتیرمیشه م بیر مارالیم
کسیلیب صبری-قراریم
سندن بیر سؤز خبر آلیم
سؤیله بی ایلقار نئج اولدو
آرامیزدا سن اول حَکَم
آتاسیز،قارداشسیز،تکم
ایتکین گئدن او باختی کم
آغ سینه سی قار،نئج اولدو؟
ائشیدین،عاشیق جاوانام
نه آتام وار،نه ده آنام
وطندن اودور نیشانام
بیلمه زم او یار نئج اولدو؟


text:
HARAY: Mirzə İbrahimov yaradıcılığında İran Azərbaycanı (əski əlifba ilə)
Anası, atası və qardaşını uşaqlıq illərində itirən yazıçı əvvəlki əsərlərində də dogma torpaqlarına yer versə də İran Azərbaycanını anladan "Gələcək Gün" romanı ilə Azərbaycan ədəbiyyatının təkrarolunmaz yazıçıları siyahısına daxil olub. Onun ən böyük uğurlarından biri Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda Cənubi Azərbaycan şöbəsinin açılmasındakı xidmətləri olub.
میرزا ابراهیم اف
"هارای" برنامه سی نین قوناغی آذربایجان میللی علملر آکادمی سینین ناظیمی آدینا ادبیات اینیستیتوسونون جنوبی آذربایجان ادبیات شعبه سی نین آپارجی علمی ایشچی سی فیلولوژی اوزه زه فلسفه دکتورو اسمیرا خانیم فواد دیر. آو آذربایجانین تانینمیش یازچی سی میرزا ابراهیم افون ایران آذربایجانیله باغلی یارادجلغئندان دانشیر.
میرزا ایراهیم اف آذربایجانین سراب شهرینین یاخینین داکی "ایوه" کندیدنده آنادان اولوب. 1918 (1209) ایلینده آتا و بویوک قارداشیله باکیه گلیب. اونون "قازیلان بوروق" آدلی ایلک شعری 1930 (1309) ایلده درج اولوب و "حیات" 1935 (1314) "مادرید" 1937 (1316)، "محبت" 1941 (1320)، "کندچی قیزی" 1961 (1340)، "یاخشی آدام" 1963 (1342)، "کوزه رن اوجاقلار" 1967 (1346) پییس لرینی (نمایشنامه لری) یازیب.
میرزا ابراهیم افون "بویوک دموکرات"، "گلجک گون"، بویوک دایاق" و "پروانه" کیمی بویوک حجیملی اثرلری، او جومله دن، اثرلرینین 10 جیلدلیگی چاپ اولوب.
او. وی. شکسپیرین "لیر شاه"، "اون ایکینجی گئجه، یا خود هر نه ایسترسه نیز"، ای. ان. اوستوویسکی نین "قودوز پوللار"، "مودریک اولان هر کسه کیفایت دیر ساده لیک"، ای. پی. چئخوفون "اوچ باجی"، مولییرین "دان جووان" کیمی نمایش لری آذربایجان دیلینده ترجمه ادیب.
1945 اینجی ایلده (1314) آذربایجان ای. آ. تاسیس ادیلرکن، اونون ایلک حقیقی عضولریندن سئچیلدی. آذربایجان یازئچی لار ایتتیفاقی هیاتی نین صدری 1946-1954، بیرینجی کیتابی (1965-1975)ای. ای. آر. آی یازیجیلار ایتتیفاقی هیاتی نین کیتابی (1965-1975)،آذربایجان رسپابلیکاسی ناظیرلر سوویتی صدری نین موعاوینی (1946-1950) آذربایجان رسپابلیکاسی عالی سوویتی ریاستی هیاتینین صدری (1954-1758) وظیفه لرینده ایشلیب.
آذربایجان علملر آکادمیاسینین ناظیمی آدینا دیل و ادبیات اینیستوتوسونون جنوبی آذربایجان ادبیاتی شعبه سی نین مودورو وظیفه سینده چالیشیب. 1993 (1372) ایل دکابرینین 17 وفات ادیب.
سوال: ایلک اونجه میرزا ابراهیم اف باره ده قیسساجا معلومات وئرمه ینیزی خواهیش ادیرم.
جاواب: میرزا ابراهیم اف آذربایچان مدنیتی نین تاریخینده اوز صحیفه سینی یازان ناثیر (نثریچی- یازئچی)، دراماتولوگ، ادبیات شوناس، پابلیسیست (مطبوعات یازلری)، دیلچی، ترجمه چی و ایجتیماعی – سیاسی خادیم اولوب. دورانینین میللی روحلو شخصیتی اولان ادیبین اثرلرینده دوغولدوغو تورپاغا، ال – اوبایا، کلاسیک ادبی ایرثیمیزه، فولکولور (خالق مدتی) قایناقلارمیزا، بوتولوکده آذربایجان مدنییتینه درین محبت، سوی– کوکونه، میللی عادت – عنعنه (عادتلر) لریمیزه سئخ باغلیق، خالقلار آراسیندا میللی و ایرقی آیری-سئچگیلیک سالان ظولم کارلارلا، آرتیجاجی شووینیست قووه لرله نیفرتی وار.
آو، اوشاقلیقدان، حیاتین سرت (برک) روزگارینا (طوفان) طالعین سیناقلارینا (ایمتاحانلارینا) توش گلیب. 20 اینجی عصرین اوول لرینده ایرانی، ایله جه ده کونئی آذربایجانی بوروین آجلیق، یددی یاشلی میرزانین عایله سینده حاقلایئر (توتور). آجلیقین اولوم ساچان جایناقلاری، اونجه آناسی؛ زهرا خانیمی، سونرا ایسه باجیسینی عایله دن قوپاریب آلیر. بو ایتکیلردن قورخویا دوشن اژدر کیشی ساغ قالان ایکی اوغلونو آجلیغین گیردابیندان خیلاص اتمک اوچون ایراندان نفت باکیسینا پناه گتیریر(1918 یا 1207 اینجی ایلده). اژدر ابراهیم اف باکی نین "زابرات" قصبه سینده نفت بوروقلاریندا (دریل - قازماق) ایشله مه یه باشلیر. لاکن بیر ایل گئچمه میش میرزا ابراهیم افون بویوک قارداشی دا اونلاری ابدی ترک ادیر. 1919 (1208) اینجی ایلده "بالاخانی" نفت قویوسوندا باش وئرن فونتان (فیشقیرماخ) بالاجا میرزانین آتاسیندا الیندن آلیر و سگگیز یاشیندا ایکن، او، حیاتدا کیمسه سیز قالیر. بالاجا میرزا زابرات دا وارلی بیر عایله ده موزدورلوق (خیدمتچی - ایشلمک له) ایمک له یاشامینی سوردورمگه باشلایر. سونرا فهله - کندلی مکتبینده اوخویور. عینی زاماندا نفت بوروقلاریندا فهله لیک ادیر هم ده زابرات فهله لری اوچون یارادیلان و یازیچی سید حسین نین باشچیلیق اتدیگی ادبیات درنگینده یازیلیر. او، "آپریل آلولاری" مجموعه سینده درج ادیلن "قازیلان بوروق" شعری ایله ادبی یارادیجیلیغا باشلاییر. لاکن آز سونرا "زهرا"، " ملک" و "حیات اوچون"، حیکایه لری ایله یاریچیلیغا قدم قویان گنج (جاوان) نفتچی نین نثیرلیک استعدادی همکارلارینین دیققتین جلب ادیر.
1931-33 (1310-13) ایللرده "آذربایجان دولتی علمی تدقیقات (تحقیقات) اینیستوتونون ایکی اللیک حاضیرلیق کورسونو (دوره سینی) بیتیریر (تامام ادیر) و نخجواندا "سرعت" قازتی نین (مجله) رئداکتورو (سردبیری) تعیین ادیلیر. ادیب (نویسنده - یازار) مشهور "حیات" پیسی نی (نمایشنامه سی نی) محض بو دووره ده، نخجواندا یازیر. "حیات" پیسی صحنه لشدیریله رک تماشایا قویولور (1938 یا 1317) و تاماشاچیلار طرفیندن رغبت له قارشیلانیر. او، 1937 (1317) ایلده اس. اس. آر. آی. (ساوت ایتتیفاقی) "علملر آکادمی یاسینین" لنینگرادداکی شرق شوناسلیق انیستوتونون آسپیرانتوراسیندا (یوکسک لیسانس – فوق لیسانس) تحصیل آلماغا گونده ریلیر. جلیل ممدقولوزاده نیین حیات و یارادیجیلغینی "ملا نصرالدین" ژورنالینداکی خالقین میللی اینتیباهی (آگاهی سی) نامینه موضودا مودافیعه ادیر و فلولوگییا (دیلچیلیک علمی) علم لری نامزدی عالیم لیک درجه سی آلیر. "بویوک دیموکرات" مونوگرافیاسی (شفاهی) 1939 (1318) جو ایلده نشر اولونور و بوندان سونرا میرزا ابراهیم افون کاری یرا (حرفه ای) یوکسلیکی باشلایر. اوولجه "آذربایجان دولت اوپرا و بالت تاترینین" دایرکتورو (کارگردانی)، آز سونرا "خالق کومیسارلاری سوویتی" (شورا) یانیندا اینجه صنت (هنر) ایشلری ایداره سی نین رییسی تعیین اولونور. او، اوزون ایللر "آذربایجان یازیچیلار ایتتیفاقی نین" صدری (رییسی)، خالق معاریف کومیساری(نازیر - وزیر)، آذربایجان اس. اس. آر. نازیرلر سوویتی صدری نین موعاوینی، آسیا و آفریقا اوزه ره سوویت همرایلیک (موقاویمت - امکداشلیق) کومیته سی نین صدری، آذربایجان کی. پی. ام. کی- نین (آذربایجان کمونیست پلرتیاسونین مرکزی کومیته) بورو (شعبه) عضوو، رسپابلیکا عالی سووئتی نین صدری، و سایره کیمی یوکسک وظیفه لرده ایشلییر. آذربایجان اس. اس. آر. ای. ای تاسیس ادیلرکن، اونون ایلک حقیقی عضولریندن بیری سئچیلیب. دفه لرجه اس. اس. آر. آی عالی سوویتی نین دپوتاتی (عضوو- نوماینده) سئچیلیر.
سوال: میرزا ابراهیم اوفون ایران آذربایجانی ایله باغلی اثرینین یارانماسینا نه سبب اولوب؟
جاواب: میرزا ابراهیم افون یادداشینی (فیکرینی - خاطیرینده) هئچ زامان ایران موضوسو ترک اتمئیب. او بدیعی یارادیجئلیغیندا، ایران، دوغما شهری سراب، تبریز و عمومیلیک له ده ایران خالقی نین حیاتیندان بحث ادیب. ایراندا یاشایان خالقلارلا یاناشی، اوز خالقی نین، اله جه ده بوتون دونیادا یاشایان خالقلارین آزادلیغی نی، اونلارین صولح و امین-آمانلیق شرایطینده یاشاماسی نی آرزولایب. ادیب، باجاردیغی قدر، بتنین دن قوپدوغو کونئی آذربایجان خالقی نین ایمپرییا (امپراتورلوق) بوخولاریندان (بویوندوروق) قورتولماسینا، آنا دیلینده مکتب لرینین اولماسینا و دوغما تورکجه ده یازیب – یاراتماسینا چالیشیب و چوخ سایلی اثرلرینده گونئی آذربایجان موضوسونا دونه – دونه قایئدیب. بو قایئدیش تصادوفی دئیل دیر. گورونور، یئددی یاشیندا ایکن سرابی ترک ادن میرزا معللیمین یاشادیغی، قورودویو سانکی یادداشیندا، روحوندا داشلاشیبمیش. او، 1941 (1320) اینجی ایلده سووت اوردوسونون ترکیبینده گونئی آذربایجانا گئدنده ده بورادا باش وئرن حادیثه لرین بیلواسیطه (واسیطه سیز- مستقیم) ایستیراقچی سی (ایشتیراکچی) اولور، قاینار حیاتین تام مرکزیندن ایجتیماعی-سیاسی، ادبی پروسس لری (جریان - حرکت لری) دیققت له، دریندن موشاهیده ادیر و گلجک ادبی- بدیعی فعالیتی اوچون، زنگین حیات متریالی توپلایئر. 1941-42 (1320-21)-اینجی و 1945-46 (1324-25)-جی اللرده تبریزده یاشایئر، بوردا سووت اوردوسونون سیاسی ایشچی سی وظیفه سی نی ایجرا ادیر و قئزیل اوردونون (قئرمئزی آرتش) اورگانی کیمی یاینلانان "وطن یولوندا" قازتی نین رئداکتورو تعیین اولونور. قوزئیدن گلن و گونئیده مدنی سئچرایئشا ناییل اولماق، سویداشلارینا (هم نژادلارینا) کومک اتمک میسیاسی نی (وظیفه - ماموریتی نی) چیین لرینه گوتورن گورکملی صنتکارلار، صمد وورغون، قیلمان ایلکین، قولام ممدلی، ممد رحیم، سولیمان روستم و عثمان ساروللی ایله چیین- چیینه چالیشیرلار.
میرزا ابراهیم اف "وطن یولوندا" قازئتینده (46 سایی درج ادیلیب) جبهه خبرلری ایله یاناشی آذربایجانین تاریخیندن، خالقین آزادلیق اوغوروندا موباریزه سالنامه سیندن، بو موباریزه نین آپاریجی قووه لری اولان مرد وطن اوغلانلارینین حیاتیندان، ادبییات و مدنیه تیندن دیققت چکن مقاله له ره یئر وئریر.
1945-1946 (1324-1325)-جی ایللرده، جنوبی آذربایجاندا سید جعفر پیشه وری نین باشچی لیغی ایله 21 آذر اینقیلابی باش وئریر و جنوبی آذربایجانین بولورلو سماسئندا، یئنی دن آزادلیق کونشی پارلایئر. طبیعی کی، یئنه ده خاریجی مورتجع قووه لرله یئرلی ایستیبداد رژیمی نین قووه لری بیرله شرک، اینقیلابی قان دنیزینده بوغدولار آمما خالقین آزائلیق، ایستیقلال آرزولارینی بوغماق مومکون اولمور. ایستیقلال اوغوروندا موباریزه، گونئیده بو گون ده داوام ادیر.
میرزا ابراهیم اف ایلک دفه اولاراق محض "ایران قئزی" آدلی حیکایه سینی – اولدوز آدلی جنوبلو قئزین فاجعه لی حیات حیکایه سینی یازماقلا بدیعی یارادئجئلئغینا جنوبی آذربایجان موضوسونو گتیریر )1930 یا 1309) گونئی آذربایجاندا زحمت کش طبقه نین، کدنلی لرین آغئر وضیعتی نی، یوخسوللوق اوزوندن وارلی بیر عاییلیه ساتئلان و محضی بو سبب دن سئوگیلی سینه قوشولابیلمیین، لاکین سئومه دیی بیر اینسانلا عمور بویو یاشاماقدان سا، اولومو اوستون توتان و سوندا اینتیحار ادن اولدوزون فاجیعه سینی ریال لوحه لرده جانلاندئران یازئچی نین بو حیکایه سی گوجلو عکس- صدا دوغورور.
"آزاد"، "12 دیکابر"، "تونقال باشیندا"، "اضطرابین سونو"، "سالام سنه روسیا"، و "ایلک حیات"- آدلی حیکایه نین داخیل اولدوغو "جنوب حیکایه لری" سیلسیله سی (1946-1947 یا 1325-1326)، ایراندا دالغالانان میللی- آزادلیق حرکتلرینین یئتیردیگی اینقیلابچی لارین پارلاق اوبرازلار (تیپ – شخصییت داستان) قالری یاسی ساییلا بیلجک "گلجک گون" رومانی، (1948-1950 یا (13027-1329) "خسرو و روزبه" پووستی (اوزون سعر - منظومه) و "آزاد قئز" لیبیرتتوسو (تیاتیر اثری) یازئچی نین گونئی آذربایجانداکی جیددی و داواملی موشاهیده لرینین، دوغما خالقئنا اودولو محببتی نین، اوزون- ا زادی (اوزون زامان آپاران) ویارادئجیلیق آختاریشلارینین اوغورلو نتیجه لری ایدی. گونئی آذربایجان مسله سی میرزا ابراهیم افون گوندلیک حیاتی نین دویغو و دوشونجه لر عالمی نین آیرئلماز حیسسه سی ایدی. ئوده، ایشده، سیاحتده، حتتا یوخولاریندا بئله دوغما تبریز- سراب – ایوه اونونلایدی. قئزی سئودا خانیمین خاطیره لرینده ده بو مقام وار. او، جنوبلا باغلی خاطیره لرینی دانئشاندا همیشه منی قهر بورویردی. آتام تبریزی چوخ سئوردی. بیز باغا گئدن ده اوشاقلیق ایللرینی خاطئرلایار و نیسگیللی سسله دییردی، "آنام همیشه منیم باشیمی سئغاللایاردی ..." تئز تئز حسرتله بیر سوال وئرردی، "گوره سن، منه قیسمت اولاجاق می کی، نه واختسا سیزی تبریزه آپارام".
بیر چوخ دیللره ترجومه ادیلن و باش قهرمانین - آزادین ناکام طالعی نین بدیعی تصویری اولان "آزاد" حیکایه سی نین ده یاشادئغی همین کشمه کشلی دورون مورککب ایجتیماعی- سیاسی حادیثه لرینین عکس صداسی دی. "جنوب حیکایه لری" سیلسیله سی "آزاد" حیکایه سی ایله باشلایئر. تبریز و زنجاندا باشلایان، لاکین گئتدیکجه کوتلوی (توپلو - عمومی یا توده ای) خاراکتر (نقس، رل، کاراکتر - شخصییت) آلان خالق حرکاتیندان، اینقیلابچی خالقین دویوش مئیدانئندا قازاندئغی ایلک اوغورلاردان بحث ادن حیکایه ده میرزا ابراهیم اف وطن پرورلیک روحونون اینسانلارین دوغولدوقلاری تورپاغا، خالقئنا و بیر- بیرینه باغلئلئق حیسسی لری گتیردی ینی وورغولایئر. زنجاندا دموکراتیک قووه لره قوشولاراق وطنین ایستیقلالییتی اوغوروندا حاکیم رژیمه - مورتجع قووه لره قارشی ساواش مئیدانئنا آتئلان و قارا دینمزلیگینه (دینیب دانیشمایان – ایچینده اولان بیری)، آز دانئشماغئنا گوره یولداشلارئنین ظرافت یانا (شوخلوقلا) "سوکوتی" آیاماسئنی (لقب) قوشدوغو آزاد خالقین سعادتی اوغوروندا موباریزه مئیدانئندا شهید اولماغی ان شرفلی ایش، حیاتین ان ضروری احتیاجی سایئر.
وطنی نی جانئندان دا چئخ سئون آزاد آغ بئرچک آناسی نین اومیدی، گلجه یینین قوروجوسو، ئوینین- کاسیب داخماسی نین (دخمه – قارانلیق ئو) یگانه چئراق یاندئرانئدیر. حیاتی نین معناسینی وطنین سعادتی اوچون یاشایئب چالئشماقدا، آز دانئشیب داها چوخ ایش گورمک ده، یاریم قارانلیق داخمالارین آزادلئقیندا، دوغما یوردون، آنا تورپاغین ایستیقلالییه تینده گورن گنج قهرمان یالنیز سون نفسینده، اولوم آیاغیندا دانیشیر، تورپاغی اوپور، عقیده دوستو فریادا و سیلاح داشلارینا دئییر: "اوپونوز، سجیه (سجده) قاپئلیب (اییلین- اوتورون) حامینیز بو تورپاغی اوپونوز ...عزیز قارداشلاریم، منیم قبریمی اوجا بیر یئرده قازارسینیز. همده او یئری بویوک بیر یول کناریندا سئچرسینیز. قوی، گلجه یین آزاد نسیللرینین آیاق سسی قبیرده ده اولسا قولاقلاریما چاتسین. بودور حیاتین معناسی ... دورمده سیلاح یولداشلاریم، یانیمدا وطنین آزادلیغی اوچون قالدئریلمیش سیلاح. بو، شرفلی بیر اولومدور. عزیز قارداشلاریم، منیم قبریمی اوجا بیر یئرده قازارسینیز. اله یئرده قازارسینیز کی، اورادان آذربایجانین گئنیش چوللری، دورو چایلاری، گوللو چمن لری و باغلاری گوروشسون. اله یئرده قازارسینیز کی، قبریمین اوستونه گلن آداملارین نظرلرینده گئنیش اوفوقلار آچسین. هم ده او یئری بویوک بیر یول کناریندا سئچرسینیز! قوی گلجه گین آزاد نسیللرینین ایاق سسی، قبیرده ده اولسا، قولاقلاریما چاتسین!"
بو عالی حیسسه لر، یوکسک دویغولار، وطن پرورلیک آمالی دونیانین بوتون خالقلاری اوچون دوغمادیر. "آزاد" حیکایه سی نین میللی سرحدلری آدلاماسینین، موختلیف خالقلارین دیلینه چئوریله رگ اوفوقدن – اوفوقه دک یایئلماسینین سیرری اثرین گوجلو آزادلیق، ایستیسقلال روحوندادیر.
"تونقال باشیندا" حیکایه سی روحن "آزاد" و "12 دیکابر" اثرلریله سسله شیر. اثرده شیرین بیر تحکیه (حیکایه دیمک) اوصولی ایله کریم کیشی نین دیلیندن خالقین قهرمانلیق صحیفه لری ایله زنگین تاریخیندن، وطن موقددس لیگیندن تقدیم اتدیگی ماراقلی و عبریت آمیز حیکایه لرله میرزا ایراهیم اف تونقال باشینا توپلاشان فدایی لری یئنی موباریزه لره سسله نیر. کریم کیشی نین "موعاصیر قانونلاری، قایدا و رژیمی بوخوو (بویوندوروق) زنجیر آدلاندیرماسی، فدایی لری یئنی دویوشله لره سسله مه سی حیکایه یه گوجلو موعاصیر روح وئریر. عینی زاماندا دا گئچمیشه، تاریخی کوکلره سویکنمه یین ان دوغرو یولونو گوسته ریر. "ایضطرابین سونو" حیکایه سینده ایسه میللی دموکراتیک حرکت یاتیردیلیغیندان سونرا ایران حکومتی نین و اونون خاریجی هوادارلارینین اینقیلابچی خالقا دیوان توتماسی، ظولم، ایشکنجه، تعقیب، تضییق، سورگون و حبس لرین باش آلیب گئتمه سیندن، لاکن بوتون بو اذابلارا راغمن خالقین موباریزه عزمی نین قئریلماماسوندان بحث دیلیر. خالقلار دوستلوغو، اینسانلارین واحید مقصد اوغوروندا بیرگه فعالییتی ده کونکیرئت (خولاصه) فاکتلارلا (نومونه لرله) ترننوم ادیلیر.
40-جی ایللرده یازماغا باشلادیغی، آنجاق یاریمچیق قالمیش "ناکام محببت" اثرینین داوامی، موکممللشدیریلمیش، تکرار- تکرار ایشلنمیش واریانتی اولان "گلجک گون" رومانی میرزه معللیمین یارادئجئلئغئندا موهوم مرحله تشکیل ادیر. ادیب جنوبی آذربایجاندا باش وئرن آزادلیق حرکاتی نی روماندا پارلاق بدیعی بویالارلا عکس اتدیریر. گونئی آذربایجانی، ایرانی یاخئندان تانئماسی، خالقین حیاتئنا دریندن بلدلیگی ادیبی بو حیاتی و شاهلیق رژیمی نین چوخ یونلو سیاسی گئدیش لرینی بوتون آیرینتئلارئ ایله تصویر اتمک ایمکانی یارادیر. بو بلدلیک اونا خالقین میللی آزادلیق حرکتی نین باش قهرمانلاریندان بیری کیمی تصویر اتدیگی اوبرازی جانلی حیاتدان کوتورمک شانسینیدا وئریر. بو محتشم اوبرازین پوروتوتیپی (الگو و ایلک نومونه) میللی حوکومتین یارادئجیلارئندان بیری اولان آلوولو وطن پرور، پروکرور (دادسیتان) فریدون ابراهیمی دیر.
"گلجک گون" رومانی گوجلو بدیعی عومومیلشدیرمه لرینه، ریال حیاتدا باش وئرن حادیثه لرله بویابوی سسلشدیگینه گوره بو موضوعدا یازیلمیش دیگر اثرلریندن فرقیله نیر. روماندا خالقین آزادلیغی اوغوروندا موباریزه آپاران فریدون ابراهیمی و اونون عایله سینین فاجیعه سینی ایناندئرئجی بدیعی لوحه لرده تصویر اولونور. "گلجک گون"- ده یازئچی ایران و گونئی آذربایجان خالقلارئنین اضطرابلارلا دولو مشققتلی حیاتی نی حسنعالی و موسی کیشی نین عایله لری فونوندا (شکلینده –واسیطه - منظره) عومومیلشدیریر. "گلجک گون" رومانی گوجلو بدیعی عومومیلشدیرمه لرینه، ریال (واقعی- حقیقی- گرچک) حیاتدا باش وئرن حادیثه لرله بویابوی مینلرله زحمتکش اینسان بیر قارین چورک اوچون هر گون اساسسیز دهشتلی قانونلارلا اوزلشمه لی اولور. حاکیم رژیمین مامورو حکمت اصفهانی نین "محصولون بئش ده بیری رعییته چاتاجاق" امیری کندلی لر اوچون سانکی اولوم حوکمودور. بو آغئرلی گونلرین بیرینده حسنعالی کیشینی ایلان چالئر و دوستونون عاییله سینین یوکو ده اولوم - ظولوم دولانان موسی کیشی نین اوزرینه دوشور. خیرماندا تاخیل (دن) دجی نین (ترتیب) پوزولماسی اوستونده حکمت اصفهانی موسی کیشینی آغاجا ساریتدئراراق وحشیه جه سینه دویدورور. اوغول- گنج فریدن بو ایشکنجه یه، ظولمه قارشی عوصیان ادیر، اصفهانی لره، اونلارا هاوادارلیق ادن موجود قانونلارا نیفرین لر یاغدیریر. فریدون حبس ادیلیر و بونونلادا عاییله نین زنجیرواری فاجیعه لری باشلانیر. موسی کیشی نین باشینا مین بیر بلا گلیر، یوردونون داشئنی- داش اوسته قویمور، تالان ادیرلر. او شیکایت اتمک، عدالت اومیدی ایله تهرانا گئدیر. لاکن اونو هئچ کس دینله میر، آختاردئغی عدالتی تاپا بیلمیر، عکسینه حبسه سالئنیر. اوزلشدیگی حاقسیزلیقلار زینداندا اونو دلی ادیر و زاواللی قوجا اله اوردا اولور. سرییه خالا دا ارینین قایئتمادئغئنی گورونجه، اونو آختاریب تاپماق اوچون یولا چئخیر. آغیر یولچولوق و آجلیق ایکی اوشاغینی محو ادیر. یول اوستو کندلرده اونلاری دفن ادن آنا تهرانا گلیر. یازیچی یاخجی بدیعی دیلده ایکی عایله نین فاجیعه لرینین فونوندا (اساسئندا) بوتون خالقین مشققتلی حیاتی نین آیدین منظره سینی یارادیر و سوندا حبسیدن قورتولان فریدون ابراهیمی نی یئنه ده موباریزه مئیدانئنا قوووشدورور. بونونلا دیققت ادیر کی، خالقین ظولم و ایشکنجه دن، اسارت زنجیریندن یگانه قورتولوش یولو موباریزه یه قالخماق، اینقیلاب اتمک دیر. خالقین نجاتی یالنیز میللی بیرلیکده، میللی وحدت ده دیر.
عمرونون سون گونلرینه دک جنوبی آذربایجان موضوسو اونون یارادیجیلئغئنین آپارئجی خططینی تشکیل ادیب. جنوبدا گئدن ادبی پروسسی (جریانی) یاخیندان ایزلئیب، گنجعلی صباحی، رحیم دقیق، جاواد هیات، سالام الله جاوید، سونمز و دیگر استعدادلی صاحیبلری (دوستلاری) ایله مکتوبلاشیب، ادبی موکالیمه لر ادیب، بورادا یارانان پوئزیانی (منظومه) "اومید و کدر پوئزیاسی" آدلاندیریب. مرضیه خانیم اوسکویی، علیرضا نابدیل اوختای، صمد بهرنگی کیمی شهید یازارلارین عمللرینی، مردیلیک لرینی، یوکسک دیرلندیریب، شهریار، سهند، ساوالان، ساحیر، ح. ترلان، ر. دقیق، یحیا شیدانین موباریز پوئزیاسینی تقدیر ادیب، بو شاعیرلرین رومانتیک اصالتی نیۀ لیریکاسئنی (یازی طرزینی) تقدیر ادیب.
پابلیسیستیک (ژورنالیستیک) یازئلاریندا دا همچینین، گونئی آذربایجانی اونوتمایان ادیب "تبریز سفری"، "اونلاردا گونشی گورجکلر"، " جنوبی آذربایجاندا میللی دموکراتیک حرکات حاققیندا "فریدن ابراهیمی"، "آزادلیق موباریزه سی"، "خالقین سسی" مقاله لرینده اوخوجولارئنین دیققتینی ایرانا، گونئی آذربایجانا، گونئی ایدئولوگیانین (ایدئولوژی نین) پارپیشماسینا یونلدیب.
سوال: میرزا ابراهیم افون هانسی اثرلرینده خالقین آزادلیق آرزولاری عکسینی تاپیب؟
جاواب: میرزا ابراهیم اف گونئی آذربایجانداکی ایجتیماعی – سیاسی و ادبی پروسسی منتظم (منظم) صورتده و بو پروسسلرین اساس حرکت وئریجی سیمالاریندان بیری ایدی. بو پروسسلره واختیندا، یوبانمادان اوز یازئچی، یا خود ادبییات شوناس- عالیم موناسیبتینی بیلدیریردی. میرزا ابراهیم افون یازیچی، ادبیات شوناس- عالیم، هم ده پابلیسیست کیمی عمرونون سونونا دک صادیق قالدیغی، یازئلاریندا و اوریینده دایم یاشاتدیغی بیر موضو واریدی: گونئی آذربایجان و بورادا جریان ادن ایجتیماعی- سیاسی حادیثه لر، گونئی آذربایجان ادبیاتی، چاغداش ادبی پروسسسین وضیعتی. یاشادئغی حیاتی، ایشتیراکچی سی اولدوغو و یا آیئق تفککورله موشاهیده اتدیگی و قلبن یاشادیغی حادیثه لری بدیعی اثرلرینه گتیرن ریالیست صنتکار میرزا ابراهیم اف دفعه لرله سفر اتدیگی خاریجی اولکه لرده سووت ایتتیفاقی نی تمثیل ادیب. مثلن 1947- جی ایلده آسیا خالقلارینین ایستیقلالییت و آزادلیق اوغوروندا موباریزه مسله لرینین موذاکیره سینه حصر اولونموش دهلی کونقیرسینده (...؟) ایشتیراک و هیندخالقی ایله گوروشلری "چاندرانین عوصیانی" کیمی اوریجینال بیر اثرین مئیدانا گلمه سینه سبب اولور.
میرزا ابراهیم اف علمی یارادئجئلئغئندا دا جنوبی آذربایجان ادبیاتینی تدقیقات موضوسونا چئویریب. آذربایجان ادبیات تاریخینی بوتئو شکیلده اویرنمه یه چالیشان عالیم جنوبی آذربایجانلا، اورادا یارانان زنگین ادبی ایرث له باغلی چاتیشمازلیقلاری، بوشلوقلاری گوروردو. هاردا، هانسی وظیفه سینده ایشلمه سیندن آسئلی اولمایاراق یالنیز خالقینی، اونون طالع یوکلو مسله لرینی دوشونن و اونلاری باجاردئغی قدر حلل اتمیه چالیشان عالیمین بوتون فعالییتینده بو بوشلوقلاری دولدورماق جهدلری آدین گورونور.
XIX-XX
(19-20 ایجی عصیرلرده) اثرلرده جنوبی آذربایجان ادبیاتی تاریخی نین، دورد جیلدیلیک جنوبی آذربایجان ادبیاتی آنتالوگییاسینین (توپلوسو)، کلاسیکلر، ادبی شخصییتلر حاققئندا مونوقئرافییالارین (اثرلر) یازیلماسینین گرکلیلیگینی ده ایلک اولاراق میرزا معللیم درک ادیب. میرزا معللیم 1976- جی ایلده آذربایجان علملر آکادمییاسینین نیظامی گنجوی آدینا ادبیات اینیستیتوتوندا جنوبی آذربایجان شعبه سینین یارادیلماسینا نایل اولوب. اونون جنوبی و شومالی آذربایجان ادبیاتی ایله باغلی ایلک تدقیقاتی هر ایکی طرفده خالقین یاراتدیغی فولکولور قایناقلاری اساسیندا قلمه آلدیغی "آذربایجان آشیق پوئزییاسیندا ریالیزیم" موضوسو اولوب.
سوال: هانسی سببدن میرزا ابراهیم افون اثرلری ایران آذربایجانیندا یایئلمئیب؟
جاواب: میرزه ابراهیم اف اوچون او تای بو تای آذربایجان یوخ، واحید آذربایجان وار ایدی. وطنیمیزین جنوبی حیسسه سینده، کونئی آذربایجان خالقئنین قوجاغیندا دونیایا گلسه ده، طالعینه بولونموش بویوک وطنین هر ایکی تایئندا یاشاماق قیسمتی یازیلدی. ادیب بویوک وطنین گوزئییندن بوتوو خالقینا، دونیادا هر شئیدن عزیز، اوجا توتدوغو وارلیغا سسلندی. "بویوک دایاق" کیمی آکتوآللئغئنی (علاقه دار- حادیثه لر) بو گونده قورویوب ساخلایان اثرلردن ایکیه بولنموش، پارچالانمیش خالقی او تای- بو تایا آیئرمادان، روحونا آیریلیق مهی اسدیرمه دن، اوزرینه هیجران کولگه سی سالمادان موراجیعت اتدی: "ای منیم خالقیم، ای منیم اومیدیم و پناهیم! اورگیمین ایستیلیگی سنده دیر، فیکریم ایشئغینی سندن آلیر. حیاتیمین نشه و سئوینجینه سبب سنسن! حیات یولونون سوروشکن دونگه لرینده قولومدان توتان، منی یئخئلماغا قومایان، قولومدان توتوب "یاز!" دیین سن اولموسان. آمانسیز قورخو باشیمین اوستونو آلاراق منی آغیر فیکیرلره سالدئغی زامان، خوش گونون بویوک دوستلاری، ضعیف و قورخاق یولداشلار مندن اوز دوندردیگی زامان یگانه دایاناجاغیم سن اولموسان. او زامان کی، قارانلیق ایچه ریمه کولگه سالماغا، تنهالیق دویغوسو اورگیمی قورد کیمی یئمه گه باشلایئب، اوندا سنین مونیس، مهریبان، موقددس سسینی اشیتمیشم. بو سس منی حیاتا باغلامیش، یاشاماغا، موباریزه اتمه یه، چیرکابلاری آرادان قالدیرماغا روحلاندیرمیشدیر. قولوما قووت وئرن، ایرادمی موحکمله دن بو سس سنین سسیندیر، ای منیم هر شئی دن عزیز، هر شئی دن گوزل، هر شئی دن یوکسک، هر شئی ذن نجیب و مرحمتلی خالقیم! ..."
کیم بیلیر، بلکه تانری میرزه معللیمه بو قیسمت پایئنی یازدی کی، تاریخن ایستیلالارا، تالانلارا، ایستیثمارلارا، اوغرادیلمیش ایستعدادلی بیر خالقین، هئچ اولماسا، ادبیاتی، سوز صنعتی، محتشم مدنییتی، ایکی یه بولونمه سین.
اونون اثرلری ایراندا درج ادیلمه سه، یا خود آز درج ادیلسه ده، بوراداکی سویداشلاری آراسیندا شخصییتینه بویوک سئوگی و محببت وار. خالق اوز بویوک ضییالی اولادینین ده یرینی بیلیر. یازیچینین قئزی سئودا خانیم ابراهیم اوا یاخین زامانلاردا تبریزده و سراب دا اولوب. دوغما وطنده اونو بویک سئوگی ایله قارشیلایبلار.
میزه معللیم دوشمن خالق آختارمیردی، ساده جه اوز خالقینین آزادلغینی، ریفاهینی ایسته ییردی. او ایسته ییردی کی، جنوبی آذربایجانداکی سویداشلارینین دا اوز شقرق (حرکتلی- جانلی- آهنگلی) تورکی دیلینده مکتبلری، مطبوعاتی، رادیو- تیلویزیاسی اولسون. میرزه ایراهیم اف بوتون خالقلارین آنا دیلینه حرمتله یاناشاردی. بیر حقیقت وار کی، مدنییتلرین سرحدی اولمور. بو گون میرزه معللیمین اثرلرینین جنوبی آذربایجاندا گئنیش یایئلماسئنا ایمکان اوماسادا، خالق اوز گورکملی اوغلون قلبینده یاشادیر، احتیراملا یاد ادیر. گون گلجک کی، اونون اثرلری ایراندا دا گئنیش یایئلاجاق، اوخوجولاری سئویملی یازیچیلارینین محتشم یارادیجیلئغی ایله داها یاخیندان تانیش اولاجاقلار.


text:
ساقیا
ساقیا دولدور قدح چون یئتدی فصل نوبهار
مرغزار اولدی چمن سؤیلر چمنده مرغ زار
گل چمنده پادشاه اولدی بزتدی مجلسی
لاله گلدی قوللوغا توتدی شراب خوشگوار
صبحدم بستانه ساری گل گشت اوچون عزم ایله دیم
باغچادا گؤردوم کی چیخمیش بیر حبیب گلعذار
دیشی اینجو ، گؤزی جادو ، خالی هندو ، بئلی مو
ساچی سنبل ، خالی فلفل ـ اوزوی چون گول آغزی دار
خوب منظر ، گؤزی کافر ، کیرپیگی خنجر ، قاشی یای
قد صنوبر ، بوی عرعر ، لاله تر ، شول نگار
یوزی نون و گؤزی عین و اوزی ری قامت الف
ساچی جیم و خالی میم و یوزی نقطه خط غبار
دلبریم بیر قیل بهاسی قیمتی دؤرت اقلیمه
بیری مصره ، بیری چین و بیری هند و بیری لار
معرفتدن کوثر اولدی هم نسیمی چاکری
نسبتی یوخدور اونونلا عین دین و اختیار
نسیمی
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,عمادالدین نسیمی Etiketlənmiş: | نسیمی,نسیمی دن تورکی شعرلر,آذری شعرلر,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,عمادالدین نسیمی


text:
ائلیار پولاد ۱۹۶۰-جی ایلده گونئی آذربایجانین خیاو شهرینین بیجه کندینده آنادان اولوب. ایندی موغان شهرینده یاشاییر. کیچیک حکایهلری «خودافرین» و «آذری" درگیلرینده چاپ ائدیلیب. ایراندا نشر اولوانان کیتابلاردان عاقیل عابباسین «دولو»، همید محمدزادنین «فوتبولچو» اثرلرینی اسکی الیفبایا ائلیار پولاد چئویریب.
شاعر-یازیچی ائلیار پولادین آخار. آز-آ موصاحیبهسینی تقدیم ائدیریک:
- ائلیار بی، سون زامانلار یارادیجیلیغینیز نه یئردهدیر؟
- اؤزومو پروفسیونال یازیچی حساب ائتمیرم. سادهجه، ماراقلانیرام. حکایه و کیچیک سربست شعرلر یازیرام.
- اوخوجولارینیزلا علاقه ساخلاییرسینیز؟
- اوخوجولار دئیهنده کی، ویرتوال دونیامیزلا علاقهده اولدوغوم اینسانلار وار. تهران شهرینده بوراخیلان «آذری» درگیسی و «ایشیق» سایتی ایله یازیلاریم اوخوجولارین ایختیارینا وئریلیر.
- گونیلی اوخوجولار اورادا یارانان ادبیاتا نه درجهده ماراق گؤستریرلر؟
- تأسفله دئمهلییهم کی، ویرتوال دونیامیزین اوخوجو کوتلهسینین کیتابدان اوزاقلاشماسیندا بؤیوک رولو وار. کیتابا ماراق آزالیب. گنجلریمیز واختینین چوخونو تلگرام و سایره سوسیال شبکهلرده کئچیردییندن کیتاب اوخوماغا واختلاری چاتمیر. بو دا اونلارین اینکیشاف ائتمهسینه انگل تؤرهدیر.
- آذربایجاندا گونئی ادبیاتینا ماراق وار و بونا بوتؤو ادبیاتیمیزین ترکیب حیسهسی کیمی باخیلیر. بس گونئیلیلر بیزیم ادبیاتا نئجه مناسیبت بسلییر؟
- منجه، گونئی ادبیاتی آذربایجان ادبیاتیندان تأثیرلنیر. اؤزوم اورادا چاپ ائدیلن کیتابلاری یئرلی الیفبایا چئویریب بورادا نشره وئریرم. ایندییه قدر بیر سیرا سانباللی رومانلار بورادا نشر ائدیلیب. ایسماییل شیخلینین «دلی کور»، «اؤلن دونیام»، «اؤلولری قبیریستاندا باسدیرین»، قوربان سعیدین «علی و نینو»، فرمان کریمزادنین «خودآفرین کؤرپوسو»، آنارین «دانتئنین یوبیلئیی»، عاقیل عبباسین «دولو»، اکرم ایلیسلینین « تنها نارین ناغیلی»، حمید محمدزادنین «فوتبولچو»، مؤولود سلیمانلینین «کؤچ»، آفاق مسعودون «سو ایتی»، عیسی حسینووون «دوغما و یاد آداملار»، کمال عبدالله ین «سحربازلار درهسی» و س. اثرلر موختلیف کؤچورمهلر طرفیندن یاییملانیب. منجه، آذربایجان ادبیاتی گونئی ادبیاتینین اینکیشاف ائتمهسینده بؤیوک رول اویناییر. بورداکی یازارلار اورادا گئدن ادبی پروسئسلری ماراقلا ایزلییر و ادبی یارادیجیلیقلاریندا اونلاردان فایدالانیرلار.


text:
شعر و متن به زبان ترکی شب یلدا و شب چله 95 2016
شنلیک اولسون بو گئجه کامانچاینان , تارینان
هامی چالیب اویناسین یولداشینان , یارینان
چیله نیز موبارک
*چیلله گئجه سینده سنه بیر قیرمیزی قارپیز آروزلاییرام ، اومودوم وار شاد گونلرین بو گئجه تک
اوزون و زیندگانلیغین برکتلی اولسون . **چیلله گئجن موتلو اولسون
*بولودوز یاغار اولسون ، سولاریز آخار اولسون ، اوجاقیز یانار اولسون ، "چیلله گئجه نیز موبارک اولسون
*پاییز گئدیر ، سونرا بوران قار گلیر ، سوفرالارا حالوا ، قارپیز ، نار گلیر ، چیلله گئجه ائل اوبانی شاد ائدیب ، بیزیم یوردا ائله بیل باهار گلیر ...
چیلله گئجه نیز قوتلو اولسون.
*بیر گون اولاجاق ، گون چیخاجاق ، داریخما ، گوللر آچاجاق ، یاز گلجک یوردا ، داریخما . " چیلله گئجه نیز موبارک اولسون"
-
- ۹۵/۰۹/۲۹
- ۷۳۲ نمایش


text:
سونای،والنتاین آذربایجان.
سونای؛والنتاین Azərbaycan
شب آخر شهریورماه در آذربایجان،به “سونای” شهرت یافته است. در بسیاری از كشورها روز مخصوصی به نام روزعشق وجو دارد و “سونای”،روز عشق آذربایجان است. این جشن،قدمتی بس طولانی دارد و حتی پیشتر از ظهور اسلام،در جای جای مناطق تورك نشین رواج داشته است.
این روز به نوعی اعتدال پاییزی نامیده میشود.چراكه در “سونای” روزوشب برابر شده و ماه كامل میشود. “سونای” امروزه به ورطه فراموشی دچارشده است.جشنی پرقدمت كه امروزه بغیراز چندین روستا،دیگر خریدار ندارد.
كلا در ایران،جشن های باستانی و علل خصوص اقوام غیرفارس،محكوم به فنا و نابودی هستند. رسومی كه روزگاری از بزرگ تا كوچك،پیروجوان،زن ومرد،همه و همه اجرایش میكردند…
در “سونای”،دو اسطوره عشق یعنی ماه و خورشید بایكدیگر دیده میشوند.(در افق،زاویه ۱۸۰ درجه) و در این اندك فرصت دیدار،حسرت یكسال دورازهم بودن ماه و خورشید به پایان میرس و این دو معشوق یكدیگر را میبینند.
این رخداد،در “قوجامان آذربایجان ” به صورت سمبولیك به “سونای” یا شب عشق معروف شده است و بسیار عزیز نگاه داشته میشود.
این شب آداب و رسوم خاص خود را دارد.
در روستاها،مردم در میدان اصلی روستا گرد هم درمی آیند و به بازی های خاصی میپردازند.
معروف ترین رسم در این روز، “آواوا” گفتن است. بعد از اینكار،مردم در میدان اصلی شهر به تناول غذای مخصوص میپردازند،سپس رقص های سنتی آذربایجان به اجرا درمی آید و در آخر “سئوگیلی” ها به یكدیگر هدیه میدهند.
از دیگر رسوم این روز،انجام دادن بازیهای آذربایجانی مربوط به ماه است:
همانطوری كه گفته شد،یكی از آنها “آواوا” است. “آواوا” ریشه در داستان فولكوریك آذربایجانی دارد، داستان “اصلی-كرم”:
(( اصلی-كرم ناغیلی،بو آیین دوشونجه سین تمثیل ائدیر.اونا گؤره ده اونلار بیربیرلرینه یئتیشنده،”كرم” آلاولانیب،”اصلی” ده دالیسیجا یانیر ))
دیگر باری های مرسوم این شب:
آیا(بازی تركان سومر) ، آیاز ، آییرد ،شاییرد،آینا ، آذ،الین آیناسینا باخماق،بذره م،باذ،آی شای،شای بای،آیلا،هالای،آیین اویون،آیقیر،سارای،اومای،ه ارای هاری های بی لر و…
همانطوری كی دیده میشود كلمه “آی” كه در زبان توركی به “ماه” اطلاق میشود،درتمام بازیهای فوق به كار رفته است. ماه،جایگاه ویژه ای در میان توركان دارد،از بوزقورد گرفته تا پرچم ها و ….
“سونای” با دو رویداد قرین شده است:
۱٫ “آیین شایین لیق”
۲٫ “ابدی تیكرارلانان سئوگی”
“آیین شایین لیق”،بیشتر مربوط به كشاورزان است. كشاورزانی كه محصولات خود را برداشت كرده و خود را آماده زمستانی سرد میكنند.اما امروزه با این نحوه زندگی،دیگر به جز روستاییان آذربایجان،كسانی از این رسم شیرین بهره ای نمی برند.
ولی رسم دوم،همچنان پابرجا بوده و درجای جای آذربایجان زنده است.
حال با وجود چنین رسم دیرینه ای ، در میان زندگی مردمان آذربایجان،آیا میتوان جایگاهی برای والنتاین در نظرگرفت؟!
متأسفانه بله!
والنتاین امروزه جایگاهی بس بزرگ در آذربایجان و جهان دارد. شاید حذف مطلق این رسم از زندگی عاقلانه نباشد و حتی امكان ناپذیر. ولی والنتاین نباید باعث حذف “سونای” شود.
بیزیم آذربایجان كولتوروموز او قدر گئنیش،گؤزل،درین و زنگیندیر،بیز اونو داها چوخ ماراقلا آراشدیریب اؤیرنمه لییك.سونای ان گؤزل دبلرین بیریدیر. سونای عشق سیمگه سیدیر. بیز ده سینه میزده بیر اورك اولدوغونو و او اوره یین ایچینده بیر سئوگیلیمیز اولدوغونو اونوتمایاق. اونوتمایین ساباح اولمایا بیله ریك.
۲٫سونایدا آیلا گونش آدی كئچدییی اوچون هدیه لریمیزین اوستونده اونلاردا بیر شكیل یا نشان اولسون.
۳٫سئوگی و عشقیمیزی هر زامان دیله گتیریب و اونو ایشلریمیزله داورانیشلاریمیزدا گؤرستمه لی ییك. نییه كی یاشام چوخ قیسسادیر و سئوگیلیمیزی سئویندیرمك اوچون ائله چوخ زامان یوخدور.
آیا دیگر وقت آن نرسیده كه به رسوم خود بازگردیم؟ رسومی كه در گذشته ای نه چندان دور،بر گستره گیتی پرده افكنده بود و صدای شادی مردمان آذربایجان بربلندای آسمان طنین افكنده بود.
برادر و خواهر تورك زبانم! فرهنگمان را دریابیم….سونای را دریابیم….
گله جه یی،تورپاغی،سویو،هاواسی،ائ لی اوباسی،قارانلیق ائویمه…
منیم سئوگیلیم ساوالان! گؤزلریمین ایشیغی سنین،سنی یالنیز سنه تاپشیریرام…
مقاله به زیان توركی آذربایجانی
سونای،والنتاین آذربایجان
زومار آیی نین(شهریور) سون گئجه سی،سونای آدلانیر. بو گون آذربایجان دا سئوگیلی لر گونو ساییلیر. بو گونده اسطوروی سئوگیلی لر(آی ایله گونش) گون باتاندا بیربیرلریله گؤروشورلر.(افق دا ۱۸۰ درجه زاویه ده قرار تاپیرلار) و بو قیسسا گؤروشده آیلا گونشین بیر ایللیك اؤزلمی سونا چاتیر و بو ایكی سئوگیلی بیر آن اولسون بئله حسرت گیده ریرلر.بو اولای دا سمبلیك اولاراق،آذربایجاندا سئوگیلیلر گونو آدلانیب و سایین ساییلیبدیر. كئچمیشده بو گونده اؤزل تؤرنلر كئچیریلدی. كندلرده هركس اؤزل بیر سسلرله كی اونا “آواوا” دئیردیلر بیربیرلرینی سسله ییب كندین مئیدانینا ییغیشاردیلا ر.اوردا یئمكلر پیشیریلیب اویونلار اویناناردی.سئوگیلی لر بیربیرلرینه هدیه وئرردیلر.بو قونودا باشقا آیرینتی لار اوچون ناصیرمنظوری-نین آواوا كیتابین اوخوماق اولار.
سونای آذربایجان خالقینا عایید اولان بیر عنعنه اولاراق،بیزیم كولتوروموزون زنگینلیین گؤرسه دیر. و اوزدن ده داوا چوخ اوركلره یاتیر. والنتاین باتی ایله مسیحییت سیمگه سی اولدوغو اوچون بیزه چوخ اوزاق اولاراق یابانجی گلیر.
اؤزللیكله تورك كیشیلر كی دویغوسال قونولاردا چوخ آغیرباشلیدیرلار.
بئلنچی قونولاردا داها تئپكیلی اولورلار و اونو خوش قارشیلامیرلار. والنتاین چوخ آنلامی اولسا بئله بیزیم كولتوروموز دئییل. هله سونای كیمی درین آنلاملی و زنگین بیر تاریخی عنعنه سی اولان بیر خالقا والنتاینین هئچ ضرورتی یوخدور.سونای آذربایجانین درین اسكی دبلریندن اولاراق هركسین ماراقلا ایلگیسین چكیر. من اوره یینده سئوگی قیویلجیملاری اؤلمه میش بیر كیچیك قارداشیز اولاراق،سونای گئجه سی اوچون نئچه اؤنریم وار:
۱٫بیزیم آذربایجان كولتوروموز ان قدر گئنیش،گؤزل،درین و زنگیندیر،بیز اونو داها چوخ ماراقلا آراشدیریب اؤیرنمه لی ییك. سونای ان گؤزل دبلرین بیریدیر. سونای عشق سیمگه سیدیر. بیز ده سینه میزده بیر اورك اولدوغونو و او اوره یین ایچینده بیر سئوگیلیمیز اولدوغونو اونوتمایاق. اونوتمایین ساباح اولمایا بیله ریك.
۲٫سونایدا آیلا گونش آدی كئچدییی اوچون هدیه لریمیزین اوستونده اونلاردا بیر شكیل یا نشان اولسون.
۳٫سئوگی و عشقیمیزی هر زامان دیله گتیریب و اونو ایشلریمیزله داورانیشلاریمیزدا گؤرستمه لی ییك. نییه كی یاشام چوخ قیسسادیر و سئوگیلیمیزی سئویندیرمك اوچون ائله چوخ زامان یوخدور.
سونای گؤجه لرینده ایكی شئی قاباریقدیر. بیرینجی سی “آیین شایین لیق” ،ایكینجی سی “ابدی تیكرارلانان سئوگی”.
آیین شایین لیق اكین چیلر اوچون آنلاملی گونلر دیلر.اكینلر یئردن گؤتورولوب،زومار توپلانیب،اؤزلرینی بیر قاتی قیشا حاضیرلاندیریرلار.ایندیكی یاشامدا شهرلی لشمیش یئرلرده بو آنلامی دوشونمك چتین اولور. آنجاق ایكینجی اؤزللیك یانی ابدی تیكرارلانان سئوگی ایندیكی زاماندان یاخشی آلینیر.
آذربایجانین آیین دوشونجه لی دبلرینین بیر سیرالاری بو گونده یاشاییر،بعضی دبلری ایسه یادیرقانیب دیر. یادیرقانمیش دبلرین یادیرقاماق ندنی،آذربایجان میللتی نین یاشام طرزلرینین چؤنمه سی دیر.بو دؤنم آذربایجان دوشونجه لی كیمسه لرین باسقی آلتیندا اولماسی،قورویوب ساخلایان دؤلت یئریه،پوزوب داغیلدان اؤزگه لشمیش دؤلتین اولماسی آذربایجان میللتینین اولان وارلیقلارین چوخونو گؤزلرده ایتیره بیلدی.
سونای لا والنتاین سئوگیده اورتاق اولدوقلارینا گؤره نظره گلیر بیر-بیرلرینین یئرینه اوتورا بیلرلر. داها دوغروسو سونای دونیالاشمیش والنتاینین یئرینه اوتورماق قابلیتینده دیر. بو ایش آذربایجاندا اوتورا بیلسه ده باشقا یئرلرده اوتورا بیلمیه جك.
عئینی حالدا آذربایجاندا اوتورماغینا بیر دؤلت یاردیمی گره كیر.
اوخشار اولایلاری سرگیلمك اوچون بیربیرلریندن فایدالانمالی ییق.آنجاق بیرینی بیرینین یئرینه قویماق تئپگی یارادار.
سونایی دونیالاشدیران،بو قابلیتیندن باشقا بیر قابلیتی واردیر.اودا تیكرارلانان ابدی دوغا یاپالی بیر سئوگی دیر. ابدی سئوگی ده سئوگیلیلر هئچ زامان بیربیرلرینه یئتیشمه ییب سئوگی هئچ زامان اؤلمز. ابدی له شیب،هر زامان یاشار.
“گون” ایله “آی”كیمی. اونلارین آراسیندا اولان سئوگی بیتیرسه بیز تانیدیغیمیز یاشام بیتر. بیز سونایی آرتیخراق تانیددیرمالییق قانداشلار…
گلجكی،تورپاقی،سویو،هاواسی ،ائلی اوباسی قارانلیق ائویمه….منیم سئوگیلیم ساوالان! گؤزلریمین ایشیقی سنین،سنی یالنیز سنه تاپشیریرام…..
سون باهار؛آرواش قوشاچایلے
آرواش قوشاچایلی


text:
پست ثابت
خوش آمدید
به علت بروز بودن سایت از صفحات دیگر نیز دیدن فرمایید.
مطالب سایت صرفا جنبه طنز و فان دارند
پیامک آذری با موضوع رفاقتی و احساسی و عاشقانه تیر ۹۲ ، ۲۴ام تیر ۱۳۹۲
سوگیه بیر تئاتر ددیلر هرکسه بیر رول وردیلر ان چتینین منه وردیلر سو سونرا اونوت ددیلر من رولومو اوینییامادیم سودیم اما اونوتامادیم.
.
اس ام اس ترکی , اس ام اس آذری , اس ام اس تیر , اس ام اس ترکی باحال
.
دئدیم:ای غنچه دهن، کونلومو قان ائله میسن،
دئدی :بیجا یئره عشقیمده فغان ائیله میسنِ
دئدیم:انصاف ائله ، اینجیتمه منی ، عاشقینم ،
دئدی: گئت ، سیرّیمی دنیایا عیان ائیلمه میسن
دئدیم: آغلاتما منی سرو بویون شؤقنده،
دئدی: گوز یاشی بیهوده روان ائیلمه میسن:
دئدیم: آخیر، گوزلیم، باخ وبهاریم سن سن،
دئدی: سن عؤمرونو حسرتله خزان ائیله میسن.
دئدیم: آز چکمه میشم گوزلرینین حسرتینی،
دئدی: اؤز کؤنلونو یئرسیز نیگران ائیله میسن.
دئدیم: عشقینده اسیرم، منه بس خئییری نه دیر؟
دئدی: اولده بو سودادا زیان ائیلمه میسن.
دئدیم: عشق آتشی نئیلر منه، قورغان دئیلم
دئدی: بیچاره، یانارسان، نه گمان ائیله میسن؟
دئدیم:ای گول، من ازلدن ده گوزل عاشیقییم،
دئدی: سن رحونوعشق ایله جاوام ائیله میسن.
دئدیم:هر گون سحر کویوندا دولانماقدیر ایشیم،
دئدی: واحد،نه گوزل یئرده مکان ائیله میسن.
- mehrdad
- اس ام اس آذری
- ۲ نظر
ادامه مطلب


text:
سوئیله ای گول، هانسی باغین، سن گولِ رعناسیسان؟
هانسی گلزارِ بهشتین، سروی سن، طوُباسیسان؟
آچما زولفون عطریله بیهوش ائدرسن عالمی
چونکی سن دشتِ خطانین، عنبرِ ساراسیسان
نازنین جانان گؤزهللر، قارشی دُورماز روُیینه
جمله سیندن سن گؤزهلسن، هامینین اعلاسیسان
باغبانین کیملر اولموش؟ گؤزلرین حئیرانییام
سن مگر گلزارِ حُسنون نرگس شهلاسیسان؟
گؤرمهیینجه گول اوزون، جسمیمده قالماز طاقتیم
روحیسان گویا، بو مسکین عاشیقین، اعضاسیسان
من کیمی مینلرجه مجنونلار، اسیروندیر سنین
سؤیله یاریم، دوغرو سؤیله، سن کیمین لیلاسیسان
اینجیمهز، «واحد»، او گول آه و فغانیندان سنین
سن گؤزهللر باغینین بیر بولبولِ شیداسیسان
شعر: علی آقا واحد


text:
بنی هاشیم آیێ سوْن آنلارێندا قارداشێن سسلهییر
*
گؤز تیکیبدیر سنه قارداش، دم-ی-خنجر ده باشێـم
تئــز یئتیــش دادیمـه قــوْیما، قالا اللـــهرده باشێم
منـه مـیـن یـاره دَگــه، ائتمـــهرهم البتـه گـیـلـه
قوْلسۇز اوْلسامدا چتین دوشمنه باشێم اگیلـه
قلبیمیـن نذریـدی بـۇ بـاش قـابـاغـۇنـدا کسیلـه
گـل ائـده حاجـت-ی-قلبیمـی، بـرآورده بـاشێـم
گر گۆلۆن شاخهسی صدمه گؤره، خوْش رنگی سوْلا
نــه قـدهر دۆز دۇتــاســان، گـۆل آخێنـار ساغـا سـوْلا
منـه ده صـدمـه یئتیـب، سیّــدی! باشـۇن سـاغ اوْلا
قالمۇرێ شاخێ سێنان گۆل کیمی پئیکهرده باشێم
دئمیرهم قارداشۇوام، عرصه ده سرلئشگهرۇوام
یا الیمده عَلمیم واردێ عَلم پرورووام
منده گر سلطنت-ی-عالم اوْلا نوکرووام
خاکبوس اولمایێب اوْلماز در-ی-دیگر ده باشێم
سن بیلیر سن، سنه قارداش دئمهدیم اؤز باشێما
امر-ی-زهرادی کی زحمت وئریرهم قارداشێما
گل آیاقوندان اؤپۆم قوْی الون السیز باشێما
اوْلا تا آخر-ی-عمرینده نظرکرده باشێم
تاپدێم اوْل گۆنکۆ ولادت من ایا شاه-ی-زمن
اؤز قۇجاغوندا گؤز آچدێم، گۆل-ی-رخساریوه من
نوْلا ایندی یۇمۇلان وقته گؤزۆم سن گلهسن
عرشه ناز ائیلهر اوْل دامن-ی-اطهر ده باشێم
گل خجل ائیلهدی دونیا سویو، سرلئشگهرووی
سربلند ائیله سرافکنده اوْلان نوکرووی
جان دوْداغێمدادێ، پیشواز ائیلیر لبلهرووی
ایستیر عمرین وئره باشه، لب-ی-کوثر ده باشێم
من هُمای شرفم، حئیف سێنێب بال-وْ-پریم
نه الیم وار نه عمودیم، نه بیر آیرێ کَسهریم
کاسهی-ی-سر، کُلَه-ی-جنگیدی، سینهم سیپریم
ایستیرهم دهریده سرمشق اوْلا هر فرده باشێم
گر چه ذیبح اوْلماغا باشێم قاباغۇندا تلهسَر
خنجر-ی-قاتل اسهنده اوْدا شوقیندهن اَسهر
وار نه جلّادیده جرأت، نه ده خنجر ده کسهر
باخما السیزدی چتین ال وئره نامرده باشێم
راضییهم قاتل-ی-بیرحم ائله سنگین دل اوْلا
پردهلی بیر طبق ایچره باشێما حامل اوْلا
قالا بیر حاله باشێم، قان گؤزۆمه حایل اوْلا
گؤرمییه زینبی اغیار آرا بیپرده باشێم
قۇرۇلان وقته حسین! محکمهی-ی-عدل-وْ-جزا
هر شهید اؤز باشێ الده گلهجک حشره اخا
بیر شهید السیز اگر اوْلسا، ندیر چاره شها
من نه نوعی اله آللام صف-ی-محشرده باشێم
ای ابوالفضل لیباسین دئییشیب آل-ی-یزید
جمع ائدیب سفرهی-ی-احسانیله باشێنه مُرید
«منزوی» حقّ دانێشاندا ائلهییر حمله شدید
گوی چوگان تعدّی، اوْلۇب اللــهرده باشێم


text:
ائی گول ( علی آقا واحید )
ائی گول ، سنی آخیر ، بیلیرم اؤیره دن اولدو
سالدین منی هیجرانه ، بو بیلمم نه دن اولدو؟
دؤزدوم نه قدر زحمته ، هر نازینی چكدیم
كؤنلوم غمی – عئشقینله اسیرئ – محن اولدو!
سن بؤیله وفاسیز دییلدین ، بیلیرم من
ظننیمجه ، سنی بو ایشه تحریك ائدن اولدو!
روسوایئ – جاهان ائیله دین آخیر منی گئتدین
ایندی منه بیگانه گلیب طعنه زن اولدو!
بیر واقت پشیمان اولاجاقسان بو عمل دن
سندن بو ایشین ، بلكه حئسابین چكن اولدو!
گزدین گؤزلیم غئیریله ، من دردینی چكدیم
گلدی نه بلا باشیما ، بو غوصصه دن اولدو!
واحید او گولون وصلینه بیگانه یئتیشدی
دردین چكن عالمده بیر آنجاق حسن اولدو!


text:
پروفئسور زهتابی اورَییمیزدهدیر
دورنانیوز – حسن راشدی: آچیقلاما : بو مقاله ۱۳۷۸ جی ایل و رحمتلیک دوکتور زهتابی نین بیر ایل وفاتیندان سونرا یازیلمیشدیر.
بیر ایل بوُندان قاباق، یعنی ۱۳۷۷- جی هجری گونش ایلی آذربایجان میلّتینین هویّت و وارلیغی ایله چیرپینان بیر اورَک ، دی آیینین بیرینجی گونو دایاندی و دی آیینین اوچونجو گونو شبسترده تورپاغا تاپشیریلدی .
شبستَر اهالیسی و آذربایجانین مختلیف شهرلریندن گلن اَدیب ، شاعیر، یازیچی و اؤیرنجیلر ، ۷۵ ایل عؤمور سوروب، آذربایجان عشقی ایله یاشاییب، آذربایجان میلّتینین آلین یازیسی، هویّت و وارلیغی یوْلوندا اؤز وارلیغیندان کئچَن بیر غیرتلی اؤولادینی تورپاغا تاپشیردی!
مُـعجُز شَهَریندن باش قالدیریب میلّتینین دانیلمیش هویّت و تاپدالانمیش شخصیّتینی اوْنلارا قایتارماق اوچون ایناملا فعالیت آپاران بیر اینسان دیلیمیز، ادبیّاتیمیز و مدنیّتیمیز یوْلوندا چالیشانلاری درین ماتمه باتیردی. اوْ گون آذربایجان آنا، محمد تقی زهتابی آدیله تانینمیش ایناملی و ایمانلی ایگید بیر اوْغلونو باغرینا باسدی !
پروْفئسور زهتابی عؤمور بوْیو و اَن گنج یاشلاریندان میلّتینین آلین یازیسینا لاقید قالماغا اؤزونو راضی ائده بیلمهییب استالین دیکتاتورلوغو زامانیندان توتاراق عؤمرونون سوْن دقیقهسینه قَدَر خلقینین معنوی حقلری یوْلوندا مبارزهدن بیر آن بئله دایانمادی، ائله بو یئنیلمَز ارادهسینه گؤره اوُزون ایللر آغیر سورگون و زندانلارا معروض قالدی.
بؤیوک عالیم، حتّا سورگون دوشوب زنداندا قالدیغی ایللرده ده بئله، بوتون سیخینتی و تضییقلره دوزهرک میلّتینه چؤرَک یئمَکدن واجیب ساندیغی آذربایجان دیل و ادبیّاتینین قوْرونوب ساخلانیلماسی یوْلوندا سارسیلمادان چالیشدی.
پروْفئسور زهتابی بؤیوک اینسانی سجیّهلره مالیک اوْلاراق میثلی آز اوْلان مختلیف تخصصلو عالیم ایدی. اوْ، آذربایجان تورکجهسینین و قدیم تورکدیللرینین متخصصی اوْلاراق قدرتلی شاعیرو قلمی گوجلو یازیچی و تدقیقاتچی ایدی؛ عین حالدا آدلاری چکیلن تخصصلردن علاوه عؤمرونون سوْن ایللرینده دیلیمیزین دوزگون و یوکسَک سویّهده تاریخینی یازماقلا گؤستردی کی، مهارتلی تاریخ متخصصی ایمیش.
پروْفئسور زهتابی “ایران تورکلرینین اسکی تاریخی” کیتابینی یازماقلا تورکلرین، خصوصیله ایراندا یاشایان تورکلرین دیل تاریخی حقّینده یئنی بیر ایز بوُراخدی. اوْ، شرق و غرب عالِـملرینیندیل تاریخی حقّینده یازدیقلاری اثرلرینی گئنیش سویّهده و دریندن مطالعه ائدیب دونیا مدنیّتینین تَمل داشینی قویان سومئرلرین دیلی ایله دیلیمیزین بیرکؤک و بیر اؤلچوده اوْلدوغوندان و هله آریاییلرین ایران اراضیسینه کؤچدوکلریندن نئچه مین ایل قاباق تورک کؤکلو خلقلرین آذربایجاندا یاشادیقلاریندان نئچه طرفلی و گوجلو سندلر ارائه ائتدی.
دوکتور زهتابینین اوْتوز جیلددن چوْخ شعر، حِـکایه و دیلیمیزین قرامئری حقّینده یازدیغی قیمتلی کیتابلاریندان علاوه اوْنون یالنیز “ایران تورکلرینین اسکی تاریخی” کیتابینی مطالعه ائدَن هر بیر کس دریندن اینانیرکی، بو بؤیوک عالیم آذربایجان میلّتی یانیندا و تورک دونیاسیندا ابدی یاشایاجاقدیر!
ابدی یاشاییشا مالیک اوْلا بیلَن اینسانلار عمومیتله عادی اینسانلار کیمی یاشاماغا قناعت ائتمَزلر، پروْفئسور زهتابینیندا خصوصی یاشاییشی بئله اوْلموشدور.
او خصوصی یاشاییشی اوچون یوْخ، آذربایجان میلّتینین حقلریندن مدافعه ائتدیی اوچون اوُزون ایللر سورگون دوشموش، زندان بوُجاقلاریندا آغیر گونلر ، آیلار و ایللر کئچیرمیشدیر، لاکین بوُنلارین هئچ بیریسی بؤیوک عالیمین توتدوغو یولدا ارادهسینی سارسیلدا بیلمهمیشدیر.
پروْفئسور زهتابی عؤمرونون سوْن ۱۹ ایلینده عایلهسیایله بیرلیکده یاشاماقداندا اَل چکیب آذربایجان بوْیدا عایلهسی ایچینده یاشاماغی اؤزونه معنالی یاشاییش سئچمیشدی. اوْ انقلاب غلبه چالان گوندن قوزئی آذربایجاندان گونئی آذربایجانا دؤنمهیه چالیشدی لاکین عایلهسیز گله بیلدی!
او، اللی آلتی یاشیندان عؤمرونون سوْن دقیقهسینه قَدَر اؤز حیات یوْلداشی و ایکی اؤولادیندان مینلر کیلومتر اوُزاق، تک و یالقیز یاشادی؛ چونکو اوْ اؤزونو یالنیز اؤز عایلهسینه یوْخ، دیلی، مدنیّتی و وارلیغی تاپدالانمیش بیر میلّته باغلی گؤرور و اوْ میلّتین یوْلوندا چالیشماغی عایلهسیله یاشاماقدان اوستون توُتوردو!
دوکتور زهتابی دوْغما وطنه گلَن گوندن میلّتیمیزین دیل و مدنیّتی اوزهرینده فعالیته باشلادی. تبریز دانشگاهیندان (بیلیم یوُردوندان) باشلاماق هر یئردن داها لازم و گرکلی ایدی. تبریز بیلیم یوُردوندا آذربایجان تورکجهسی و عربدیلینی تدریس ائتمهیی وظیفه گؤتوردو . هر ایکیدیله احاطهسی وار ایدی، بودیللرده دوکتورلوق و پروْفئسورلوق درجهسی آلمیشدی، سگگیز ایلدن چوْخ دا عراقدا درس دئمیشدی، اما بوُدا چوْخ سورمهدی!
«فرهنگی انقلاب» باشلاندیقدا، بیلیم یوُردلاری دا باغلاندی. سن دئمه دوکتور زهتابینین آلین یازیسی دا باشقا جور یازیلمیشمیش!
یئنهده زندان، یئنه ده میلّتدن آیری دوشمک دؤرد ایل سوردو. دؤرد ایل کی بیر زاد دئییل، دوکتور زهتابی میلّتینین هدفی یوْلوندا اوزون ایللر سیبری سوْیوغوندا سورگونه دؤزوب آمما سارسیلمامیشدی، دؤرد ایلده دؤزدو، یئنه ده میلّتینه قوْووُشدو، یئنه ده چالیشدی، ریاسیز، بویاسیز و ایناملا !
مظلوم میلّتینین مظلومدیلینی ائولرده درس دئدی. جوانلارا ایناندی، اوُشاقلاریندیلینده دانیشدی، بؤیوکلره حؤرمت بسلهدی ، یالنیز و تک یاشادی، محرومیّت چکدی آما هئچوقت چکدیگی محرومیّتدن دانیشمادی، لاکین میلّتینین محرومیّتیندن اورَیی آجیدی، خصوصی ایله میلّتینین اَن ایلکین اینسانی حقّی اوْلان مدنی- فرهنگی مَحرومیّتی اوْنو هر بیر مَحرومیّتدن آرتیق اینجیدیردی.
او «ایران تورکلرینین اسکی تاریخی» کیتابینی یازماقلا هویّت بُـحرانینا دوچار اوْلانلاری بو بُـحراندان چیخارتدی. شوْوُنیستلرین و پهلویچیلرین قوْندارما تاریخینه اینانان آذربایجانلیلار و تورکلره : «گؤرهسن بیز مین ایلدیر، یئددی یوز ایلدیر، یوْخسا صفوی دؤوروندن بو طرفه تورکلَشمیشیک؟ » دئیهنلرین شُبههسینه سوْن قوْیاراق دیلیمیزین ایراندا ۷۰۰۰ ایللیک تاریخینی اوزه چیخاردیب تاریخلری هَخامنش شاهلاریندان باشلایان و ۲۵۰۰ ایللیک تاریخه فخر ائدهنلرین آلتین رؤیالارینا سوْن قوْیدو!
علمینین درینلیگینه و یاشینین چوْخلوغونا باخمایاراق یئنی نسیل ایله اوْتوروب- دوُرماغی، اوْنلارین چیینلرینده اوْلان آغیر میلّی وظیفهلر اوزهرینده مباحثهلره گیریشمهیی ضروری گؤردو؛ اوْ، وار قوهسی ایله بیر میلّتین وارلیغی و هویتی اوچون چالیشدی عؤمرونون سوْن دقیقهسینه قَدَرده چالیشمادان دایانمادی.
روحو شاد یولو یولچولو اولسون .


text:
اوز باشینا
بوراخما ای کونول ، او نازلی یاری اوز باشینا
روا دئییل قالا ائللر نگاری اوز باشینا
گؤز ایله کیپریگی بیرلیکده قان تؤکور گئجه لر
عجب قالیب گئنه دریا کناری اوز باشینا
قراره گلدی رقیب ال گؤتورسون اول گولدن
نه اعتبار اونا ، دئسین قراری اؤز باشینا
او قاره گؤزلونو گؤزدن کناره قویما کونول
بوراخماز اووچی گوزل بیر شیکاری اوز باشینا
گول اوزلولر نه قدر وارسا باغبانی منم
نئجه قویوم بئله بیر گول عذاری اوز باشینا
رقیبی یاره طرف قویمایین یاخین گلسین
کی گول سولار گؤره بیر بوته خاری اؤز باشینا
عمومه خدمت ائله ، واحد ، آرتیب انسانلار
کی ، سانما ائل قازانیب اعتباری اوز باشینا
علی آقا واحد
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,علی آقا واحد Etiketlənmiş: | آذری شعرلر,آذربایجان شعرلری,اؤز باشینا,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,علی آقا واحید,علی آقا واحیدی تورکی شعرلری,علی آغا واحد


text:
مرداد آیینین اون بیری؛ علی کمالی نین وفاتی
http://qaraguney.blogfa.com/post-26.aspx
۱۱/۵/۱۳۷۵ (۲/۸/۱۹۹۶) تاریخینده ساوا خالقی بؤیوک عالیمینی ایتیردی. رحمتلیک دوکتور علی کمالی، برکتلی عؤمرونون سون گونلرینه دک دیلیمیزه، ادبیاتیمیزا، کولتوروموزه و کیملیگیمیزه قوللوق ائتدی. او اونودولماقدا اولان و اونودولموش شاعیرلری و مدنی شخصیتلریمیزین اثرلرینی توپلاییب و ادبیات دونیاسینا تانیتدیردی. تانری یئرین جنت ائتسین.
علی کمالی نین مزار داشی و یازیسی:
اؤلمهین تانریدیر
شاعیر و محقق بیرینجی درجهلی عدلیه وکیلی شادروان علی کمالی رحمتلیک اکبر کمالینین بؤیوک اوغلونون صون ائوی
من ائلین دردلرین بیربهبیر دویدوم
ائلینن آغلادیم ائلینن گولدوم
چالیشدیم کی یایام آنا دیلیمی
من ائلین دردیندن سارالدیم سولدوم
تاپدیم تیلیم خانین خزینهسینی
بونونلا شاد اولدو بو حزین گؤنلوم
یتیرهبیلمهدیم اونو خالقیما
قویمایین سارالسین سولسون بو گولوم
چوخ نیسگیللر قالدی بو اورگیمده
هامیسیندان آرتیق تیلیمدیر، دیلیم
یازین باش داشیما بو مصراعی سیز
کمالین ابدی یاشادار تیلیم
دوغوم 11/1/1323
اؤلوم 11/5/1375
+ نوشته شده در سه شنبه دوازدهم مرداد 1389ساعت توسط اسدالله امیری


text:
ظلمیله سوسوز قانلی مناده ئولن اوغلوم---ای صود امر اوغلوم
قونداغی اولان اگنینه قانلی کفن اوغلوم---لای لای ملر اوغلوم
ظلمیله سوسوز قانلی مناده ئولن اوغلوم---ای صود امر اوغلوم
قونداغی اولان اگنینه قانلی کفن اوغلوم---لای لای ملر اوغلوم
هئچ بیلمزیدیم آیریلارام بیر گونی سندن
آیریلـدین علــی آلتی آییــندا نیه مندن
دیل آچماغووی قاچماغووی گـورمدیم هئچ من
دنیا منه اولدی داها بیت الحزن اوغلوم
بیر گوز دولوسی سنله علی آغلامادیم من
عطشانلیقووا سینمی ده داغـــلامادیم من
های دوشدی دَیوب اوخ،یاراوی باغلامادیم من
آغلار قالوب هئج بیر دفعه ده گولمیین اوغلوم
من فخر الییوردوم سنـه کی بختور اولدوم
سن ئولدون علی منده بئله دردبه در اولدوم
قالدیم تک و تنها نجه گور خون جگر اولدوم
زولفوم آغارار آهیله بو غصّه دن اوغلوم
بو چرخش گــردون منه خاطر بئله دوندی
جاهـــیله جلالــیم بالا سنــسیز یئله دوندی
هجرونده گوزوم یاشی یوزومده سیله دوندی
دوشدوم چوله اولدوم کی جالای وطن اوغلوم
آغوشه گلوب آغلیاسان یا گوله سن کاش
قلبیم یارادی یاره و دردین بیله سن کاش
سنسیز سینمه صود گلوب اصغراَمَه سن کاش
ای صود یئرینه اوز قانینی نوش ائدن اوغلوم


text:
عاشورا گۆنۆ ایماما سالام وئرهک
جنــگ اوْلۇبـدو کـربــلاده شـاه دیـن باتێـب قانـــه
قالمــایێبـدێ اعــوانـی قیــزلارێ قالێـب تئشنـــه
شاه-ی-دین دۆشوب تنگه، اۆز قوْیۇبدو تئز جنگـه
یوْخـدۇ یار-وْ-اعـوانـی، باجێسـێ دی تــک نــالان
سسلــهنیــر ابــوالفضلیــم، ائـی منـــه اوْلان یــوْلــداش
دۇرگینان گؤزهل قارداش، قێـزلاریـــم قـــالێــب تئشنــــه
آغــلایــاق بـــۇ احــوالــه، قانیلـــهن حوسئـــن جــــانــه
سس سسه قوْشاق بیزلهر، بیر سالام وئرهک شاهــه
ائـــی اوْلان قـانـا غـلطـان، پئیکــهری قـــالان یئـــرده
آتــلارێـــن ایاغێنـــدا، گـــؤودهســی قــالان باشسیـز
مین سالام بۇ نالاندان، شاه-ی-دیـن سـالام اوْلسۇن
شاه-ی-دین سالام اوْلسۇن
یـا حـۆسئن سالام اوْلسـۇن
نهـــر-ی-علقمــه یانێنــدا قانیلــهن دوْلان گــؤزۆ
قـوْللارێ اوْلان قلــهم، اۆزو اۆستــه دۆشــهنیـن
توْپراغا ائدهن سجده، دۆشمهن ایچره تک قالان
سنی ایستییهن باش اوسته، قارداشا سالام اوْلسۇن
شــاه-ی-دیـن سـالام اوْلسۇن، سردارا سالام اوْلسۇن
اشبه-ی-رسولیوه، سۇسۇز اوْل گئدهن جنگه
باجێلارێ سسلهنیـر، اکبــره سالام اوْلسـۇن
شاه-ی-دین سالام اوْلسۇن
یــارالان بــــوْغــازینـــه اللـــهری قـــالان آچێــق
سۇدا ایچمییهن سۇسۇز اصغره سالام اوْلسۇن
خئیمــه ده اوْلان نـالان مــادره سـالام اوْلسـۇن
شاه-ی-دین سالام اوْلسۇن
خئیمه دهن قاچان نالان قارداشێن باشێ اۆسته
دۆشمهنین ائدهن حئیران، زینبه سالام اوْلسـۇن
شاه-ی-دین سالام اوْلسۇن
قارداشــۇن قــالانینــه اوْل گـــؤزهل جـــوانیــوه
گئیمییهن زیرئه جنگه قاسیمه سالام اوْلسـۇن
شاه-ی-دین سالام اوْلسۇن
خئیمهلهرده اوْل آغلار قێزلارا سالام اوْلسۇن
شاه-دین سالام اولسون


text:
بیر قرن ده قارداش دان اوزاخلاشماق اولورموش؟
قارداش دئیه ، بیر عمر ، سوراغلاشماق اولورموش؟
بیردنده ، بو قارداش لا ، قوجاقلاشماق اولورموش؟
بونلار بئله کی عرض ائلدیم ، گلدی و اولدی
من هر نه محال فرض ائله دیم ، گلدی و اولدی
بیز آیریلالی قرن ایدی ، قارداش لاریمیزدان
لش لر کیمی آیری دوشه لی باشلاریمیزدان
اوزموش الی قافقازلی قارین داشلار یمیزدان
گور من نه حال اوللام بو قیزیل گول لری تاپسام
رستم علی اوف تک گول بلبل لری تاپسام
قارداش گوزوم آختارمادا قوی بیر سنی تاپسین
عشقیم ، طیلیسم داغلاری فرهاد کیمی چاپسین
دشمن وار ایسه امجگینی ، تندیره یاپسین
حسرت قالالی بیز سیزه ، بیر قرن یاریمدیر
آغلار گوزوم شاهدی ، شعریم ، سه تاریم دیر
"استاد شهریار"
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | گونی گوزی,اوتای بوتای,استاد شهریار,تورکی شعر,شهریار,شهریار شعری


text:
اؤیرنجی سسی: “آنا وارلیق” آدی ایله یئنی چیخماغا باشلایان درگینین یایینلاندیغینا دایر خبر فیسبوکدا پایلاشیلینجا، بیر چوخ انسان تلفون و یا مساژ یولویلا بو درگینین “وارلیق” درگیسی ایله باغلانتیسی اولوب اولمادیغینی سوروشموش و بو دورومون طرفیمدن آچیقلیغا قوووشماسینی ایستهمیشدیر. بعضی دوستلاریمیز ایسه “وارلیق” درگیسینین یئنی ساییسی ظن ائدهرک خبری بگنمیش و یا پایلاشمیش، دورومون نورمال اولمادیغینی آنلایینجا دا بگنیسینی گئری چکمیشدیر.
آیریجا آلدیغیمیز دویوما گؤره، درگینی چیخارانلار، یالان سؤیلهمک یولویلا “وارلیق” و “آنا وارلیق” درگیلرینین بیر-بیری ایله اویوملو (هماهنگ) بیر شکیلده چیخدیغینی، بو قونودا منیمله آنلاشیلدیغینی ایفاده ائدهرک، بعضی دگرلی یازارلاریمیزدان مقاله ایستهمیش و اونلار دا “آنا وارلیق” آدلی درگینین “وارلیق” درگیسینین رضایتی ایله چیخدیغینی دوشونهرک، مقالهلرینین یایینلانماسینا ایذین وئرمیشلر.
بو سورولارا جواب اولاراق بلیترمهلییم کی “وارلیق” درگیسینین یئنی چیخان درگی ایله یاخیندان و اوزاقدان هر هانسی بیر باغلانتیسی اولمامیش و اولماسی دا مومکون دئییل. چونکو “وارلیق” درگیسی، بو تیپ پارچالاییجی حرکتلرین وارلیقین روحونا آیقیری و درگینین قوروجوسو و دایمی صاحیبی مرحوم پروفسور دوکتور جواد هیئتین روحونا سایغیسیزلیق اولاراق دگرلندیریر. “وارلیق” درگیسی اسکیسیندن داها کیفیتلی بیر شکیلده یایینلانماقدایکن، اونون آدینین و لوقوسونون ایذینسیز قوللانیلماسی، منیم و بعضی یازارلارین مقالهسینین ایذینسیز یایینلانماسی اخلاقی دگرلرله مغایر اولوب، مطبوعات قوراللارینا دا آیقیریدیر.
“وارلیق” درگیسی یئنی دؤنمینده اوشاقلار اوچون “تومورجوق” آدی ایله تاماماً تورکجه یئنی بیر درگی ده یایینلاماقدادیر. آیریجا “وارلیق” درگیسینین گیریشیمی ایله بو ایل ایلک دفعه اولاراق ایران-آذربایجان تورکلری ده اولوسلار آراسی کاشغرلی محمود حکایه یاریشماسینا قاتیلابیلمیش و بوگونه قدر اثرلرینی دونیایا گؤسترمه امکانیندان محروم قالان گنج یازارلاریمیزین اثرلری اولوسلار آراسی بیر یاریشمادا بیرینجیلیگی الده ائتمگی باشارمیشدیر. شبههسیز بو و بونون کیمی یانلیش و پاراللجی حرکتلر، “وارلیق” درگیسینین فعالیتلرینه کؤلگه دوشورهبیلمهیهجک و “وارلیق” درگیسی دوکتور جواد هیئتین و درگینین دگرلی یازارلارینین بلیرلهدیگی چیزگیده یولونا داوام ائدهجکدیر.
بورادا “آنا وارلیق” آدلی درگینین ترکیبینده یئر آلمایان “وارلیق” درگیسی یازارلارینا ساغلام و ایلکهلی توتوملاریندان دولایی تشکور ائتمگی اؤزومه بورج بیلیرم.
سایغیلاریملا
محمدرضا هیئت
وارلیق درگیسی امتیاز صاحیبی و سوروملو مودورو


text:
گئجه لر تک اوتوروب تک قالاسان عالمی وار...
او گئچن گونلره تک آغلیسان عالمی وار...
منده بیر گون بوتون عاشیقلر ایچینده یاشادیم...
عاشیقین گوز یاشینا آغلایسان عالمی وار.
گئدیرم اؤزگه یارین شمعینه پروانه اولام
سئوگیمه لاییق اولان دیلبره دیوانه اولام
بیلمه دین قدریمی سن ، چوخلی منه ظولم ائله دین
گئدیرم ای داش اورک من سنه بیگانه اولام
عاقیلیدیم سنین عشقینده بئله من دلی اولدوم
یوخدی ایمکان کی دؤنوب بیر داحا فرزانه اولام
ایندی کی اوز چؤووروب طالع فرزانه لیغیم
گئدیرم من می ایچم ساکین میخانه اولام
منه لیلا گرک اولسون ، نه گوزل سئوملی یار
گئدیرم مجنونا تای عشقیده افسانه اولام
دئمه دیم بونلاری تا سن منه دوشمن اولاسان
بولگونن ایستییرم من کیمه جانانه اولام


text:
آذربایجان - دوچرخه سواری
آذربایجانین دوچرخه سواری تورو آغلار – گولر آیینین 23 – دن ، 28 – نه قدر دوغو و باتی آذربایجان و اردبیل استانلاریندا كئچیریله جك . كئچن آی تورون بینؤره سین قویان « اكبر گهرخانی » جنابلاری دونیاسینی دئییشدی و بو ایل بو تور بو كیشینی داها گؤرمه یه جك . بو توردا 15 خارجی تیم و 6 ایرانلی تیم آیاق ویراجاقلار . بو تیملردن توركیه نین " برسیا اسپور " و " شكر اسپور تیملری ایتالیانین " MICHE – GUERCIOTTI " و " AMORE & VITA " تیملری و استرالیا ، گونئی آفریقا ، ژاپن ، مالزی ، قزاقستان ، بئلژیك ، آلمان و هنگ كنگ ایله سوییس دن بیرلشمیش تیملر واردیلار . بیرده اوزبكستان و قزاقیستانین میللی تیملری ده واردیلار .
همی ده تبریزین " پتروشیمی " و " سورن " تیملری ، اردبیلین " پانا " تیمی ، اورمونون " جوانان خیر " تیمی ، كرمانین " ولی عصر " تیمی و " دانشگاه آزاد " تیملری ده ایراندان بو تور دا واردیلار .


text:
آذوح: تبریز مرکزی زیندانیندا آجلیق آکسیاسی کئچیرن تورک فاللار رسول رزوی و مورتازا مورادپور کرج شهرینین مرکزی پئنیتئنسیاریندا کؤچورولدوکدن سونرا دا آجلیق آکسیاسینا داوام ائتمکدهدیرلر.
نویابرین 13-ده اوزون مدتدن سونرا قارداشی مورتازا مورادپور ایله کرجده گؤروشن فردین مورادپور آمئریکانین سسینه بو حاقدا معلومات وئریب. او، هر ایکی مهبوسون ساغلیق دورومونون کریتیک اولدوغونو بیلدیریب.
فردین مورادپورون دئدیگینه گؤره، رسول رزوی و قارداشی نویابرین 4-ده کرهجه کؤچورولوب.
اونلاری اؤزل بؤلمهده ساخلاییرلار. شکر و دوز وئرمیرلر، سادهجه سو ایچه بیلیرلر. بو دوروم آجلیق آکسیاسی کئچیرنلر اوچون چوخ تهلوکهلیدیر. اونلارا دئییبلر کی، آجلیق آکسیاسینا سون وئرنه دک بورادا ساخلانیلاجاقسینیز.
“بیر نئچه گون گئت-گلدن سونرا بو گون منه و رسول رزوینین قارداشینا گؤروشمه ایجازهسی وئردیلر. دوروملاری آغیردیر. خصوصیله رسول رزوینین دورومو هئچ یاخشی دئییل. ایندی او یئرییه بیلمیر،” دئیه او قئید ائدیب.
“اونلاری اؤزل بؤلمهده ساخلاییرلار. شکر و دوز وئرمیرلر، سادهجه سو ایچه بیلیرلر. سویو دا آنجاق بیری قاپینین یانیندان کئچدیگی زامان ایستهیه بیلیرلر. بو دوروم آجلیق آکسیاسی کئچیرنلر اوچون چوخ تهلوکهلیدیر. اونلارا دئییبلر کی، آجلیق آکسیاسینا سون وئرنه دک بورادا ساخلانیلاجاقلار“ -دئیه فردین مورادپور علاوه ائدیب،
رزوی و مورادپور مووافیق اولاراق 42 گون و 20 گون اؤنجه محکمه دوسیئلری ایله باغلی تطبیق ائدیلن قانونسوزلوقلارا اعتراض اولاراق آجلیق آکسیاسینا باشلاییب.
مهبوسلارین عائلهلری ایله برابر تورک فاللار و حقوق مودافیچیلری ده اونلارین ساغلیق دورومونون جدی ریسک آلتیندا اولدوغونو اؤنه چکهرک، ناراحاتلیقلارینی ایفاده ائدیرلر.
فردین مورادپور کئچن هفته آمئریکانین سسینه وئردیگی موصاحیبهده قارداشینین آجلیق آکسیاسی باشلاتماسینین سببینی ده آچیقلامیشدی:
“مورتازا 3 ایل هبس مدتیندن 2 ایلینی کئچیریب. او، ایندی ایران جزا قانونلارینین 34-جو ماددهسینین تطبیق ائدیلمدیگینه اعتراض اولاراق آجلیق آکسیاسی کئچیریر. بو ماددهیه گؤره، قارداشیمین بیر ایل هبس مدتی آزالیب، 2 ایله دوشمهلی ایدی.”
آمریکاسسی


text:
· آز اولسون یاخشی اولسون
· آرتیق تمالیق باش یارار
· آرتیق تماق داش یارار داش قئیدر باش یارار
· آغاجی ایچیندن قورت یئیر
· ئوزوندن آشاغا باخ دم ائله- ئوزوندن یوخاری باخوب غم ائله مه
· اونونان آشاغی اولسون یوزیندن یوخاری سان
· اولاد آدما بیر ترش آلچادر یئسن دیش قاماشار یئمه سن کؤونول ایسته ر
· آزواد وار که هیچدن آش ایله ر آرواد وار که تاگاهی هیچ ایله ر
· الله آدامین عمریندن اسکیلدسین شانسناآرتریسن
· آدام چوخ بیلر آز دانیشار
· ئوزگه آتینامینن تئز دوشراوزاقدان باخانا دؤگوش آسان گله ر
· آرتیق تماقلیق باش یارار
· ئوز حاقوه قانع اول
· ده ده اولمیانجاق ده ده وون قدرینی بیلمزسن
· آز ایشیم آغریماز باشیم
· آغریمیان باشا دستمال باقلامازلار
· آغریماز باشیمزا ساقئز سالما
· آز آغری هاساند اؤلوم
· آتالار سؤزونه باخمیان گئری قالار
· اوچ دفعه ئولچ بیر دفعه بیچ
· باغدا اریک واریدی سلام علیک واریدی – باغدان اریک قوتاردی سلام علیک قوتاردی
· بؤیوک باشین بؤیوکده بلاسی وار
· بولانماسا دورولماز
· بوگونون ایشین صباحا قویما
· دامی چوخ قاری چوخ
· باجاریسان اصلان اول، تولکی اولماق آساندور
· پیس قونشی آدامی وارلی ائیلر
· قونشنون پیسی کیمی قاپی آراسیندا اگلشمه
· پیسلیگه یاخشیلیق گرک
· تیرمه قورشاق اوغولدان، ار یاخشیدر
· جاهل ایله بال یمه ، اهلی ایله داش داشی
· اوشاق ساخلاماق داش داشیماقدان چتیندیر
· چالیش دوست قازان دشمن باش آلتیندادر
· چوخ ایشلین ائششگین پالانی یرتیق اولار
· خیرنن شر قارداش دلار
· دوست دوتاندا ، دوستاریناباخ
· سوزی آغزوندا پیشیر چخارت
· خیرین اوزگیه ویرمه دی
· شرطی شوخومدا کسک، خرمنده دعوامیز اولماسین
· عقل عقلیدن ئوتگین اولار
· قلینج یاراسی توختار دل یاراسی توختاماز
· قوجا آدام اوشاق طبیعتده (سیاق) اولار
· گئچمه نامرد کوپیسیدن قوی آپارسین سئل سنی، یاتما تولکی داداسیندا قوی یئسین اصلان سنی
· گؤنول سؤون یاخشی دیر( نه یاخشیدیر گؤنول سؤون)
· کیشینی آرواد ائو ائلر
· ماوال بوجاقی اولسون ئوزائوین اولسون
· مکه ائوین ایچیدیر
· مالیندان گیچن جانینداندا گئچر
· هر گولمه گین بیر آغلاماقی وار
· هر اوخویان ملا اولابیلمز
· وارین وئره ن اوتانماز
· یامان یئینجین اولسون یامان دئینجنین اولماسین
· یئل ایله گلت یئل ایله گئدر
· یئل گترنی سیل آپارار
· یاخون قونشی اوزاق قوهومدان یاخشیدر
· ئوزگه مالینا گؤز تیکن اوز مالیندان قالار
· باشیمی سیندیریب اتگیمه قوز تؤکور
· قونشویا امید اولان گئجه شام سیز قالار
· هر کس اگیره دولایینی ئوزوبیل قولایینی
· قارین دویران آشی گؤزتانیر
· حیف اولسون مرد اییدلر قوجالسین نامردلر گلسین اوندان باج آلسین
· گئت دوست قازان دشمن اوجاق باشیندا
· آت میننجی سینی تانیر
· آت ایگیدین یولداشیدیر
· آتا دوست کیمی باخمالی دشمن کیمی مینمه لی
· آتا مینمه دن آیاغلارینی سالاما
· آتی آت یانیندا باغلاسان هم رنگاولماسا هم خوی اولار
· آتیلا ایت، ایستگی یاخشی دویار
· آتینا باخان آردینا باخماز
· قاشیق قاشیق یئغیب چومچه چومچه داغئدار


text:
گؤرکملی قازاخ عالیمی؛ علیخان بؤکئیخان (Älihan Bökeyhan)
گؤرکملی قازاخ عالیمی؛ علیخان بؤکئیخان (Älihan Bökeyhan)
علیخان بؤکئیخان
دوغوم: 1866، توْکاروُن ناحییهسی، کارکارالی قزاسی، سئمیپالاتینسک ویلایتی، روسییا ایمپئرییاسی
اؤلوم: 27 سئنتیابر 1937، موسکوا، سسری
قازاخ ایجتیماعی خادیمی، موعلیمی، ژورنالیستی، ائتنوقرافی.
حیاتی
قایناقلار اونون نسلینین چینگیز خانین نوهسی جوچی خانا باغلی اولدوغونو یازیرلار. بؤکئیخانین نسلیندندیر. اونون دوغوم تاریخی 1866-جی ایل، 1869-جی ایل، 1870-جی ایل کیمی گؤستریلیر. روسیا ایمپئریاسینین اینضیباطی اراضی بؤلگولرینه گؤره علیخان نورمحمداوغلو بؤکئیخانوْو سئمیپلاتینسکی ویلایتی کارکارالی قزاسینین توکرایین ناحییهسینده دوغولموشدور.
نورمحمدخان اوغلو علیخانین تحصیل آلماسی اوچون آیریجا موعلیملر توتور. سونرا ایسه کارکارالیداکی قازاخ اوشاقلاری اوچون آچیلمیش مکتبه گؤندریر. 1879-1886-جی ایللرده بو مکتبده اوخویان علیخان تحصیلدهکی باشاریسی ایله دیقتی جلب ائدیر. بؤلگهنین او دؤوورکو گئنئرال-قوبئرناتورو گئراسیم کولپاکووسکینین کؤمگی ایله اومسک تئخنیکی مکتبینه داخیل اولان علیخان بؤکئیخان 1890-جی ایلده مکتب بیتیریب سانکت-پئتئربورقا گئدیر. 1890-1994-جو ایللرده پئتئربورق ایمپئراتور مئشهچیلیک اینستیتونون ایقتیصادیات فاکولتهسینده اوخویور. طلبهلیک ایللرینده روسییاداکی ایداره ائتمه سیستئمینی تنقید ائتدیگینه، اسارت آلتیندا اولان خالقلارین حوقوقلارینین تاپداندیغینی دیله گتیردیگینه گؤره آدی ژاندارما ایدارهسینین "قارا سییاهی"سینا سالینیر.
عالی تحصیل آلدیقدان سونرا اومسک شهرینه قاییدان و بوراداکی مئشه تصروفاتی مکتبینده ریاضیات موعلیمی ایشلهین علیخان بؤکئیخان فردی شکیلده خالقینین یاشام شرطلرینی، عادت-عنعنهسینی اؤیرنمهیه باشلاییر. اونون ماراغیندان و آراشدیرمالاریندان خبر توتوب 1896-جی ایلده روس ایمپئراتور جوغرافییا جمعیتینین باتی سیبیر شؤعبهسینه حقیقی عوضو سئچیرلر. جوغرافییا جمعیتینه حقیقی عوضو اولماسی اونو علمی آختاریشلارا هوسلندیرمکله یاناشی بیر چوخ عالیملرله و ضیالیلارلا یاخیندان تانیش اولماسینا شراییط یارادیر.
1903-جو ایلده پئتئربورقدا "روسییا. وطنیمیزین تام جوغرافی تصویری" چوخ جیلدلیگینین 18-جی جیلدی نشر اولونور. علیخان بؤکئیخان بو جیلد اوچون "بؤلگهده یاشایان قازاخ-قیرغیز اهالیسینین ائتنوقرافییاسی، مدنیتی و معیشتی" آدلی گئنیش بیر مقاله یازدی. مقالهده قازاخلارین مشهور "کوْزی-کوْپرئش و بایان" داستانینی دا ایلک دفعه گئنیش تحلیل ائتمیشدیر.
1905-جی ایلین نویابریندا تورپاق شوراسینین ایشینده فعال ایشتیراک ائدیر. موسکوا شهرینه گلیر و بورادا قازاخ خالقینین حوقوقلارینین تاپداندیغینا، دیلینین باسقیلار آلتیندا قالدیغینا، تورپاقلارینین موختلیف یوللارلا اللریندن آلینیب روسییانین مرکز قوبئرنییالاریندان کؤچورولنلره وئریلدیگینه دایر صؤحبتلر آپاریر. حؤکومتین بو یؤندهکی سییاستینین دوغرو اولمادیغینی گؤستریر.
علیخان بؤکئیخان وضعیتدن چیخیش یوللاری آختارارکن اونونلا بعضی مسلهلرده همفیکیر اولان اینسانلارین یاراتدیقلاری کونوستیتوسیاچی دئموکراتیک پارتییایا عوضو یازیلدی. بو پارتییا داها چوخ قیسالدیلمیش آدییلا کادئتلر پارتییاسی کیمی تانینیر.
1905-جی ایلده مشهور قازاخ ادیبی آبایین، یعنی ایبراهیم کونانبایئوین اؤلومو موناسیبتیله "سئمیپلاتینسکیی لیستوک" قزئتینده چاپ ائتدیردبیی مقالهسینده ایلک دفعه شاعیرین یارادیچیلیغینین اؤزللیکلرینی اورتایا قویان علیخان بؤکئیخان 1907-جی ایلده روس ایمپئراتور جوغرافییا جمعیتینین باتی سیبیر شؤعبهسی سئمیپلاتینیسکی بؤلمهسینین "زاپیسکی" (قئیدلر) ژورنالیندا چاپ ائتدیردیگی پورترئت اوچئرکله آبایی روس دیللی اوخوچویا تانیتمیش اولور.
1905-جی ایلده تاریخه "کارکارالی پئتیسیاسی" آدی ایله داخیل اولان حؤکومته اعتیراض مکتوبونو حاضیرلانماسینی تشکیل ائدیر. اون دؤرد مین بئش یوز نفرین ایمضالادیغی بو سندده چاریزمین مرکزی روسییانین موختلیف قوبئرنییالاریندان قازاخیستانا روس کندلیلرینین کؤچورولمهسینه اعتیراض ائدیلیردی.
1905-جی ایلین سونلاریندا اورالسک شهرینده کادئت پارتییاسینین کئچیردیگی بیرینجی قورولتایین تشکیلاتشیلاریندان اولور. 1906-جی ایلده قیرغیز سیاسی حرکاتین لیدئری کیمی حبس ائدیلیر. اوچ آی سونرا حبسدن آزاد اولوناراق دؤولت دوماسینین سئچکیلرینه قاتیلیر. آکموللا ویلایتیندن بیرینجی دؤولت دوماسیندان سئچیلن علیخان بؤکئیخان چیلغین چیخیشلاری و فعال ایجتیماعی-سیاسی فعالیتیله سئچیلیر.
چار 2. نیکولای دؤولت دوماسینین بوراخیلدیغینی ائلان ائدنده بیر قروپ دئپوتات 1906-جی ایلده تاریخه ویبوْرق بیاننامهسی آدی ایله داخیل اولان اعتیراض مکتوبونو ایمضالاییر. ویبوْرق بیاننامهسینین تشکیلاتچیلاری سیراسیندا علیخان بؤکئیخان دا اولور. هم ده 1906-جی ایلده قازاخلار آراسیندا کونستیتوسیاچی دئموکرات پارتییاسینین قوروجولاریندان اولور.
علیخان بؤکئیخان کادئت پارتییاسینین عوضوو اولسا دا پارتییاسینین اومسکدا نشر اولونان "ایرتیش" ،"اومیچ" ،"قولوس ستئپی " قزئتلرینه رئداکتورلوق ائتسه د، 1908-جی ایلده مئنشئویکلرین "توواریش" قزئتینین ده رئداکتورو اولموش، کادئتلرین پئتئربورقداکی "رئچ" ،"سلووا" نشیرلرییله ده سیخ امکداشلیق ائتمیشدیر.
مقالهلرینده حؤکومتی کسکین تنقید ائتدیگینه گؤره علیخان بؤکئیخان 1908-جی ایلده حبس ائدیلیر. سئمیپلاتینسک و پاولودار حبسخانالارینا ساخلاندیقدان سونرا اونو سامارایا سورگون ائدیرلر.
تعقیب و حبسلر گنج وطنسئوری روحدان سالمیر. "یئنی ائنسیکلوپئدیک سؤزلوک" و "موعاصیر دؤولتلرده میلّی حرکاتین فورماسی" توپلوسوندا "قازاخلار" علمی-سیاسی مقالهسینی چاپ ائتدیریر.
1910-جو ایلده بؤکئیخان قیرغیز چؤلونون روسلار طرفیندن یئرلشدیریلمهسینه قارشی آکتیو چیخیش ائدیر.
1913-جو ایلده علیخان بؤکئیخان "کازاخ" قزئتینین نشینه ایجازه آلیر. آز بیر واختدا قزئت میلّی ضیالیلارین ایدئولوژی مرکزینه چئویریرلر. قزئتلرده آچیق ایمضا و "قیر بالاسی" ،"ستئپنییاک" ،یعنی چؤللو اوغلو تخلوصو ایله "دوما پارتییاسی" ،"دوما و قازاخلار" ،"آوقوست بئبئل" و ب. مقالهلر چاپ ائتدیریر.
سورگونده ده سیاسی فعالیتینی داوام ائتدیریر. بئله کی، 1914-جو ایلین اییونوندا کئچیریلن عوموم روسیا موسلمانلاری قورولتاییندا ایشتیراک ائدیر، دؤولت دوماسیندا موسلمان دئپوتاتلارینین فراکسییاسینین تشکیلاتچیلاریندان و فراکسییانین بورو عوضوو اولور. 1912-17-جی ایللرده کادئتلر پارتییاسینین مرکزی کومیتهسینه سئچیلن علیخان بؤکئیخان خالق آزادلیق پارتییاسی 1915-جی ایلین آوقوستوندا سامارا قوبئرنییا کومیتهسینه عوضو اولور. تومسکده سیبیرین موختاریاتینی ایستهینلرین قورولتایی کئچیریلیر. علیخان بؤکئیخانین تشببوثو ایله همین قورولتای یارادیلماسی پلانلاشدیریلان سیبیر رئسپوبلیکاسینین ترکیبینده قازاخیستانا موختاریات وئریلمهسینی قرارا آلیر.
1917-جی ایلین فئورالیندا 2. چار نیکولای تاختدان اوزاقلاشدیریلاراق مووقّتی حؤکومت قورولور. بو حؤکومته علیخانبؤکئی خانین کادئتلر پارتییاسیندان تانیدیغی کرئنسکی رهبرلیک ائدیر. 1917-جی ایل مارتین 20-ده اونو مووقّتی حؤکومتین تورکوستان کومیتهسینه عوضو سئچیرلر و تورقای ویلایتینه کومیسسار تعیین ائدیر. علیخان بؤکئیخانین اساس مقصدی میلّی حؤکومت قورماق ایدی. اودور کی بوتون سیاسی قووّهلرله دانیشیقلار آپاریر، اورتاق مخرجه گلهجکلری نؤقطهلری آختاریردی. 1917-جی ایلین اییول آییندا اونون رهبرلیگی و تشکیلاتچیلیغی ایله بیرینجی عوموم قازاخ قورولتایی چاغریلیر و 1906-جی ایلده یارادیلان کونستیتوسیاچی دئموکرات پارتییاسی آلاش پارتییاسینا چئوریلیر. کادئتلرله آرالارینداکی فیکیر آیریلیغینا گؤره پارتییادان چیخان علیخان بؤکئیخان قازاخلارین موختاریات الده ائتمهسینه چالیشیر. بولشئویکلرین مووقّتی حؤکومتی سیلاح گوجونه حاکیمیتدن اوزاقلاشدیرماسی قازاخلارین میلّی قووّهلرینین بؤیوک اکثریتینین آلاش پارتییاسی اطرافیندا بیرلشمهسینی سورعتلندیریر.
1917-جی ایل دئکابرین 5-13-ده اوْرئنبورق شهرینده کئچیریلن ایکی عوموم قازاخ قورولتاییندا قازاخلارین نئچه یاشایاجاقلاری، هانسی ایداره ائتمه فورماسیندان ایستیفاده ائدهجکلری، کیملرله ایتتیفاقا گیرهجکلری گئنیش موذاکیره اولونور. چوخلوغون سس وئرمهسی ایله آلاش اوردا موختاریاتینین قورولدوغو ائلان ائدیلیر. یئنی قورولان حؤکومتین رهبرلیگینه علیخان بؤکئیخان سئچیلیر. علیخان بؤکئیخان و اونونلا همفیکیر اولانلار باشقیرت-تاتار و قوقند موختاریاتی ایله بیرلیکده حرکت ائتمگی قبول ائتمهمیشدی. لاکین یئنی قورولان حؤکومتین یئترینجه کادری، اوردوسو اولمادیغیندان قازاخلارین یاشادیغی بؤیوک بیر اراضینی یئنی قایدالارلا ایداره ائتمکی مومکون اولمور. بولشئویکلردن یاردیم آلان و اونلارین قازاخ خالقینا آزادلیق بخش ائدهجگینه اینانلار اؤلکهنین قوزئی-باتیسینی نظارتلری آلتیندان ساخلاییرلار. دوغودا ایسه یئنی ائلان ائدیلمیش سیبیر رئسپوبلیکاسی حاکیم اولماغا چالیشیر. بئله گرگین، میلّی قووّهلرین پارچالانمیش حالدا اولدوغو وضعیتده علیخان بؤکئیخان تومسکدا کئچیریلن قورولتایدا یئنی یارادیلاجاق سیبیر رئسپوبلیکاسینین ترکیبینده قازاخلارا موختاریات وئریلمهسی فیکریله راضیلاشیر. چار اوردوسونون پولکوونیکی آلئکساندر دوتووون رهبرلیک ائتدیگی قازاقلاردان عیبارت عسگری بیرلیکلر 1918-جی ایلده اوْرئنبورقو گاه توتور، گاه دا بوشالتماق زوروندا قالیر. چئخوسلاواکییا کورپوسونون قییامیندان سونرا آلئکساندر دوتوو 1918-جی ایلین اییولون 1-ده اورئنبورقو توتور و نویابیردا آدمیرال آلئکساندر کولچاکین رهبرلیک ائتدیگی عسگری بیرلیکلره قاتیلیر. آلاش اوردا موختاریاتینین خالق سووئتینه 25 نفر سئچیلیر کی، بونلارین دا 10 نفری روسلار و قازاخ اولمایانلاردان عیبارت ایدی. آلاش اوردا حؤکومتی بؤلگهده آلئکساندر کولچاکین قووّهلری قارشیسیندا دوروش گتیره بیلمهیهجکلرینی گؤروب اونلارلا امکداشلیق ائتمگی قرارا آلدیلار و سیبیر رئسپوبلیکاسینین ترکیبینده موختاریات حوقوقو ایله راضیلاشیر. 1919-جو ایلده بولشئویکلرین گوجلهنهرک آغقواردییاچیلاری سیخیشدیرماسی آلاش اورادچیلار آراسیندا فیکیر آیریلیغی یاراتدی. 1919-جو ایلین آپرئلینده موسکوایا گلن آلاش اورداچیلارین نوماینده هئیتی سووئت رهبرلریندن لئنین، استالین، ترودسکی و ب. گؤروشور. راضیلیغا گلینیر کی، بولشئویکلر قازاخلارین یئنی دؤولتینی تانییاجاقلار و آلاش اوردا حؤکومتینین بولشئویکلره قارشی ووروشموش عوضولرینه آمینیسیا وئرهجکلر. لاکین بولشئویکلر وئردیکلری وعده عمل ائتمیر. نوماینده هئیتی موسکوادان آیریلان کیمی ایوسیف استالین روسییا فهله کندلی شوراسینا تئلئقراما ووراراق قازاخ میلّییتچیلرینه قارشی سرت تدبیرلر گؤرمهلرینی امر ائدیر. 1920-1937-جی ایللرده علیخان بؤکئیخان اوچ دفعه حبس اولونور.
علیخان بؤکئیخان 1937-جی ایلین سئنتیابرین 27-ده گوللـهلهنیر.
قایناق: آز-ویکیپئدیا
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
سهندیه (به فارسی: منصوب به سهند) نام منظومهای است به ترکی آذربایجانی از محمدحسین شهریار.
شهریار این منظومه را به خاطر ارادتی که به بولوت قاراچورلو شاعر اهل مراغه پیدا کرده بود و با الهام از کتاب سازیمین سؤزو او سرود و به افتخارش آنرا سهندیه نامید.
متن شعر سهندیه به ترکی آذربایجانی
سهندیه شهریار
شاه داغیم، چال پاپاغیم، ائل دایاغیم، شانلی سهند´یم
باشی توفانلی سهند´یم
باشدا حئیدر بابا تک قارلا، قیروولا قاریشیبسان
سون ایپک تئللی بولودلارلا اوفوقده ساریشیبسان
ساواشارکن باریشیبسان
گؤیدن ایلهام آلالی سیرری سماواتا دییه رسه ن
هله آغ کورکو بورون، یازدا یاشیل دون دا گییه رسه ن
قورادان حالوا یییه رسه ن
دؤشلرینده سونالار سينه سي تک شوخ ممه لرده
نه سرین چئشمه لرین وار
او یاشیل تئللری، یئل هؤرمه ده آینالی سحه رده
عیشوه لی ائشمه لرین وار
قوی یاغیش یاغسا دا یاغسین
سئل اولوب آخسا دا آخسین
یانلاریندا دره لر وار
قوی قلم قاشلارین اوچسون فره لرله، هامی باخسین
باشلاریندا هئره لر وار
سیلدیریملار، سره لر وار
او اتکلرده نه قیزلار یاناغی لاله لرین وار
قوزولار اوتلایاراق نئیده نه خوش ناله لرین وار
آی کیمی هاله لرین وار
گول- چیچکدن بزه نه نده، نه گلینلر کیمی نازین
یئل اسه نده او سولاردا نه درین راز-و نیازین
اوینایار گوللو قوتازین
تیتره ییر ساز تئلی تک شاخه لرین چایدا چمنده
یئل او تئللرده گزه نده، نه کوراوغلو چالی سازین اؤرده یین خلوت ائدیب گؤلده پریلرله چیمه نده
قول-قاناددان اونا آغ هووله آچار غمزه لی قازین
قیش گئده ر، قوی گله یازین
هله نووروز گولو وار، قار چیچه یین وار، گله جکلر
اوزلرین تئز سیله جکلر
قیشدا کهلیک هوسیله، چؤله قاچدیقدا جاوانلار
قاردا قاققیلدایاراق نازلی قلمقاشلارین اولسون
یاز، او دؤشلرده ناهار منده سین آچدیقدا چوبانلار
بوللو سودلو سورولر، دادلی قاووتماشلارین اولسون
آد آلیر سندن او شاعیر کی سن اوندان آد آلارسان
اونا هر داد وئره سه ن، یوز او موقابیل داد آلارسان
تاریدان هر زاد آلارسان
آداق اولدوقدا، سن اونلا داها آرتیق اوجالارسان
باش اوجالدیقدا دماوند داغیندان باج آلارسان
شئر الیندن تاج آلارسان
او دا شئعرین، ادبین شاه داغیدیر، شانلی سهند´یم
او دا سن تک آتار اولدوزلارا شئعریله کمندی
او دا سیمورغدان آلماقدادی فندی
شئعر یازاندا قلمیندن باخاسان دورر سپه له ندی
سانکی اولدوزلار اله ندی
سؤز دییه نده گؤره سه ن قاتدی گولو، پوسته نی، قندی
یاشاسین شاعیر افندی
او نه شاعیر، کی داغین وصفینه میصداق اونو گؤردوم
من سنین تک اوجالیق مشقینه مششاق اونو گؤردوم
عئشقه، عئشق اهلینه موشتاق اونو گؤردوم
او نه شاعیر، کی خیال مرکبینه شووشیغایاندا
او نهنگ آت، آیاغین توزلو بولودلاردا قویاندا
لوله له نمکده دی یئر-گؤی، نئجه تومار سارییاندا
گؤره جکسه ن او زاماندا
نه زامان وارسا، مکان وارسا کسیب بیچدی بیر آندا
گئچه جکلر، گله جکلر نه بویاندا، نه او یاندا
نه بليلم قالدي هاياندا؟
باخ نه حٶرمت وار اونون اؤز دئمیشی توک پاپاغیندا
شهريیار´ین تاجي اه یيلمیش باشی دورموش قاباغیندا
باشینا ساوریلان اینجی، چاریق اولموش آیاغیندا
وحیدیر شئعری، ملکلردی پیچیلدار قولاغیندا
آیه لردیر دوداغیندا
شهدي وار بال دوداغيندا
او دا داغلار کیمی شانینده نه یازسام یاراشاندیر
او دا ظالیم قوپاران قارلا، کولکله دوروشاندیر
قودوزا، ظالیمه قارشی سینه گرمیش، ووروشاندیر
قودوزون کورکونه، ظالیم بیره لر تک داراشاندیر
آمما واختیندا فقیر خالقی اه ییلمیش سوروشاندیر
قارا میللتده هونر بولسا، هونرله آراشاندیر
قارالارلا قاریشاندیر
ساریشاندیر
گئجه حاققین گؤزودور، طور تؤره تمیش اوجاغیندا
اریییب باغ تک اوره کلردی یانارلار چیراغیندا
مئی، محببتدن ایچیب لاله بیتیبدیر یاناغیندا
او بیر اوغلان کی، پریلر سو ایچه رلر چاناغیندا
اینجی قاینار بولاغیندا
طبعی بیر سئوگیلی بولبول کی، اوخور گول بوداغیندا
ساری سونبول قوجاغیندا
سولار افسانه دی سؤیله ر اونون افسونلو باغیندا
سحه رین چنلی چاغیندا
شاعیرین ذٶوقو، نه افسونلو، نه افسانه لی باغلار
آی نه باغلار کی “الیف لئیلی” ده افسانه ده باغلار
اود یاخیب، داغلاری داغلار
گول گوله رسه بولاق آغلار
شاعیرین عالمی اؤلمه ز، اونا عالمده زاوال یوخ
آرزولار اوردا نه، نه خاطیرله یه ایمکاندی، ماحال یوخ
باغ-ي جننت کیمی اوردا “او حارامدیر، بو حالال” یوخ
او محببتده ملال یوخ
اوردا حالدیر، داها قال یوخ
گئجه لر اوردا گوموشدندی، قیزیلدان نه گونوزلر
نه زوموررود کیمی داغلاردی، نه مرمر کیمی دوزلر
نه ساری تئللی اینه کلر، نه آلا گؤزلو اؤکوزلر
آی نئجه آی کیمی اوزلر
گول آغاجلاری نه طاووس کیمی چترین آچیب الوان
حولله کروانیدی، چؤللر، بزه نه ر سورسه بو کروان
دوه کروانی دا داغلار، یوکو اطلسدی بو حئیوان
صابیر´ین شهرینه دوغرو، قاتاری چکمه ده سروان
او خیالیمداکی شیروان
اوردا قار دا یاغار، آمما داها گوللر سولابیلمه ز
بو طبیعت، او طراوتده ماحالدیر، اولابیلمه ز
عؤمر پئیمانه سی اوردا دولابیلمه ز
او اوفوقلرده باخارسان نه دنیزلر، نه بوغازلار
نه پری لر کیمی قولار، قونوب-اوچماقدا نه قازلار
گؤلده چیممه کده نه قیزلار
بالیق اولدوز کیمی گؤللرده، دنیزلرده پاریلدار
آبشار مورواریسین سئل کیمی تؤکدوکده خاریلدار
یئل کوشولدار، سو شاریلدار
قصریلر واردی قیزیلدان، قالالار واردی عقیقدن
رافائل تابلوسو تک، صحنه لری عهد-ي عتیقدن
دویماسان کؤهنه رفیقدن
جننتین باغلاری تک باغلارینین حورو قوصورو
الده حوریلرینین جام-ی بولورو
تونگونون گول کیمی صهبا-يی طهورو
نه ماراقلار کی، آییق گؤزلره رؤیادی دئییرسه ن
نه شافاقلار کی، دیرن باخمادا دریادی دئییرسه ن
اویدوران جننت-ي مأوادی دئییرسه ن
زٶهره نین قصری بیریلیان، حيصار نرده سی یاقوت
قصر-ی جادودو، موهندیسلری هاروت ایله ماروت
اوردا مانی دایانیب قالمیش او صورتلره مبهوت
قاپی قوللوقچوسو هاروت
اوردا شئعرین، موزیکین منبعی سرچئشمه دی قاینار
نه پریلر کیمی فه وواره دن افشان اولوب اوینار
شاعیر آنجاق اونو آنلار
دولو مهتاب کیمی ایستخریدی فه وواره لر ایله
ملکه اوردا چیمیر، آی کیمی مهپاره لر ایله
گوللو گوشواره لر ایله
شئعر-و موسیقی شاباش اولمادا، افشاندی پریشان
سانکی آغ شاهیدیر اولماقدا گلین باشینا افشان
نه گلینلر کی، نه انلیک اوزه سورته رلر، نه کیرشان
یاخا نه تولکو نه دووشان
آغ پریلر، ساری کؤینه کلی بولودلاردان ائنیرلر
سود گؤلونده ملکه ایله چیمه رکن سئوینیرلر
سئوینیرلر، اؤیونورلر
قووزاناندا هله الده دولو بیر جام آپاریرلار
سانکی چنگیلره، شاعیرلره ایلهام آپاریرلار
دریا قیزلارینا پئیغام آپاریرلار
دنیزین اؤرتویو ماوی، اوفوقون سقفی سماوی
آینادیر هر نه باخیرسان: یئر اولوب گؤیله موساوی
غرق اونون شئعرینه راوی
غورفه لر، آی، بولود آلتیندا اولار تک گؤرونورلر
گؤز آچیب-یومما، چیراقلار کیمی یاندیقدا سؤنورلر
صحنه لر چرخ-ی فلک تک بورونوب، گاه دا چؤنورلر
کؤلگه لیکلر سورونورلر
زوهره ائیواندا ايلاهه شینئلینده گؤرونه رکن
باخسان حافيظ´ی ده اوردا صلابتله گؤره رسه ن
نه سئوه رسه ن
گاه گؤره ن حافظ-ي شیراز ایله بالکاندا دوروبلار
گاه گؤره ن اورتادا شطرنج قورارکن اوتوروبلار
گاه گؤره ن سازیله، آوازیله ائیله نجه قوروبلار
سانکی ساغر ده ووروبلار
خاجه الحان اوخویاندا، هامی ایشدن دایانیرلار
او نوالرله پریلر گاه اویوب گاه اویانیرلار
لاله لر شٶعله سی، الوان شیشه رنگی بویانیرلار
نه خومار گؤزلو یانیرلار
قاناد ایسته ر بو اوفوق، قوی قالا ترلانلی سهند´یم
ائشیت اؤز قیصصه می، دستانیمی، دستانلی سهند´یم
سنی حئیدر بابا او نعره لر ایله چاغیراندا
او سفیل داردا قالان تولکو قووان شئر باغیراندا
شئیطانین شیللاغا قالخان قاتیری نوخدا قیراندا
بابا قورقور (؟) سسین آلدیم، دئدیم آرخامدی، ایناندیم
آرخا دوردوقدا سهند´یم ساوالان تک هاوالاندیم
سئله قارشی قووالاندیم
جوشقون´ون دا قانی داشدی، منه بیر هایلی سس اولدو
هر سسیز بیر نفس اولدو
باکی داغلاری دا، های وئردی سسه، قیها اوجالدی
او تایین نعره سی سانکی بو تایدان دا باج آلدی
قورد آجالدیقدا قوجالدی
راحیم´ین نعره سی قووزاندی، دییه ن توپلار آتیلدی
سئل گلیب نهره قاتیلدی
روستم´ین توپلاری سسله ندی، دییه ن بوملار آچیلدی
بیزه گول-غونچا ساچیلدی
قورخما گلدیم دییه، سسلرده منه جان دئدی قارداش
منه جان-جان دییه ره ک، دوشمنه قان-قان دئدی قارداش
شهریيار سؤیله مه دن گاه منه سولطان دئدی قارداش
من ده جانیم چیغیریب: جان سنه قوربان دئدی قارداش
یاشا اوغلان سیزه داغ-داش دلی جئیران دئدی قارداش
ائل، سیزه قافلان دئدی قارداش
داغ، سیزه آسلان دئدی قارداش
داغلی حئیدربابا´نین آرخاسی هر یئرده داغ اولدو
داغا داغلار دایاق اولدو
آراز´یم آینا-چیراق قویمادا،آیدین شافاق اولدو
او تایین نغمه سی قووزاندی، اوره کلر قولاق اولدو
یئنه قارداش دییه ره ک قاچمادا باشلار آیاق اولدو
قاچدیق، اوزله شدیک آرازدا، یئنه گؤزلر بولاق اولدو
یئنه غملر قالاق اولدو
یئنه قارداش سایاغی سؤزلریمیز بیر سایاق اولدو
وصل اییین آلمادا، ال چاتمادی عئشقیم داماق اولدو
هله لیک غم سارالارکن قارالار دؤندو آغ اولدو
آراز´ین سو گؤلو داشدی، قایالیقلار دا باغ اولدو
ساری سونبوللره زولف ایچره اوراقلار داراق اولدو
یونجالیقلار یئنه بیلدیرچینه یای-یاز یاتاق اولدو
گؤزده یاشلار چیراق اولدو
لاله بیتدی یاناق اولدو
غونچا گولدو، دوداق اولدو
نه سول اولدو، نه ساغ اولدو
ائلیمی آرخامی گؤردوکده ظالیم اووچو قیسیلدی
سئل کیمی ظولمو باسیلدی، زینه آرخ اولدو، کسیلدی
گول گؤزوندن یاشی سیلدی
تور قوران اووچو آتين قوومادا سیندی، گئری قالدی
اؤزو گئتدی، تورو قالدی
آمما حئیدربابا دا بیلدی کی، بیز تک هامی داغلار
باغلانیب قول-قولا زنجیرده، بولودلار اودور آغلار
نه بیلیم بلکه طبیعت اؤزو نامرده گون آغلار
ایری یوللاری آچارکن، دوز اولان قوللاری باغلار
صاف اولان سینه نی داغلار
داغلارین هر نه قوچو، ترلانی، جئیرانی، مارالی
هامی دوشگون، هامی پوزغون، سینه لر داغلی، یارالی
گول آچان یئرده سارالی
آمما ظن ائتمه کی، داغلار یئنه قالخان اولاجاقدیر محشر اولماقدادی بونلار داها وولقان اولاجاقدیر
ظولم دونیاسی یانارکن ده تیلیت قان اولاجاقدیر
وای …! نه توفان اولاجاقدیر
دردیمیز سانما کی، بیر تبریز-و تئهران´دیر عزیزیم
یا کی، بیز تورک´ه جهننم اولان ایران´دير عزیزیم
یوخ بو دین داعواسیدیر، دونیا تیلیت قاندیر عزیزیم
تورک اولا، فارس اولا دوزلوک داها تالاندیر عزیزیم
بیز آتان دیندیر، آتان دا بیزی ایماندیر عزیزیم
سامیری مروتد ائدیب هه نه (؟) موسلماندیر عزیزیم
اوممه تین هارون´و من تک، له له گیریاندی عزیزم
هر طرفدن قیلیج ائندیرسه لر (؟) قالخاندیر عزیزیم
بیر بیزیم درمانیمیز موسی-يي عيمران´دیر عزیزیم
گله جک شوبهه سی یوخ، آیه-يی قورآندیر عزیزیم
او هامی دردلره درماندیر عزیزیم
دوقتور اولدوقدا بشر بو یارانی ساغلاماق اولماز
اولماسا آللاه الی دین مرضین چاغلاماق اولماز
داغلاماق دا علاج اولسا بیر ائلی داغلاماق اولماز
دینی آتمیش ائله یاوروم داها بئل باغلاماق اولماز
او گولوب آغلایا دا، اونلا گولوب آغلاماق اولماز
شئیطانی یاغلاماق اولماز
دئدین: آذر ائلینین بیر یارالی نیسگیلییه م من
نیسگیل اولسام دا گولوم بیر ابدی سئوگیلییه م من
ائل منی آتسا دا اؤز گوللریمین بولبولویه م من
ائلیمین فارسیجا دا دردینی سؤیله ر دیلییه م من
دینه دوغرو نه قارانلیق ایسه ائل مشعلییه م من
ادبیيات گولویه م من
نیسگیل اول چرچییه قالسین کی جواهیر نه دی قانمیر
مدنیيت دبین ائیلیر بدويیت، بیر اوتانمیر
گون گئدیر آز قالا باتسین گئجه سیندن بیر اویانمیر
بیر اؤز احوالینا یانمیر
آتار اینسانلیغی آمما یالان انسابی آتانماز
فیتنه قووزانماسا بیر گون گئجه آسوده یاتانماز
باشی باشلارا قاتانماز
آمما مندن ساری، سن آرخایین اول شانلی سهند´یم
دلی جئیرانلی سهند´یم
من داها عرش-ي اعلا کؤلگه سی تک باشدا تاجیم وار
الده فيرعون´ا قنیم بیر آغاجیم وار
حرجیم یوخ، فرجیم وار
من علی اوغلویام، آزاده لرین مرد-و مورادی
او قارانلیقلارا مشعل
او ایشیقلیقلارا هادی
حاققا، ایمانا مونادی
باشدا سینماز سیپریم، الده کوته لمه ز قیلیجیم وار
Filed under: استاد شهریار,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | منظومه سهندیه,محمد حسین بهجت تبریزی,محمد حسین شهریار,استاد شهریار,بولوت قاراچورلو,تورکی شعر,تورکی شعرلر,سهند,سهندیه,سهندیه تورکجه شعر,سهندیه شهریار,شهریار,شعر سهندیه


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آنا دیلی- ایسماعیل جمیلی
بیز واریق وارسا وطن وارایسه دوغما دیلیمیز
اؤیره نیب بیلمه لیدیراؤز دیلینی تورک ائلیمیز
آنا تک جاندان عزیزدیر آنا تورپاق آنا دیل
حورمتین ساخلا یاشارکن آنالار قدرینی بیل
وطنین کیملیییدیر وارلیغینین داش تملی
کیملییین بایراغیدیر هر بالانین دوغما دیلی
آنا دیلدیر بزه ین دویغولارین اویلاغینی
سوسله ین آرزیلاری سئوگی سئوینجین باغینی
بولبول اؤز دوغما دیلیله گوله سویلر سؤزونو
هر گول اؤز رایحه سیله تانیدار اؤز اؤزونو
آنا دیلدیر داشییان لایلالارین جان دادینی
آنا دیلدیر یاشادان ائولادینین اؤز آدینی
آنا دیلدیر ائلینین تاریخی آیدین تانیغی
یوردونون اؤلکه سینین آیناسی سؤنمز چراغی
آنا دیلده آنانین سئوگیسی عطری دادی وار
آنا دیلده وطنین شانلی شرفلی آدی وار
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | وطنیم آزربایجان,آنا دیلی,آنا دیلی شعری,آنا دیلیم,آذری شعرلر,آذربایجان,آذربایجان شعرلری,آزبایجان دیلی,آزربایجان دیلی,آزربایجان شعری,ایسماعیل جمیلی,اسماعیل جمیلی,اسماعیل جمیلی شعرلری,تورک دیلی,تورک دیلیم,تورک شعرلری,تورکون دیلی,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعرلر,دیل,دیلیم


text:
« آتماز »
چوخ داش آتیلار ، هر آغاجین میوه سی اولسا
دیوانه ده هئچ سروه ، گولوم داشینی آتماز
نامردلره خرج ایله مه گل شعرینی شاعیر
البته کی زرگر چوله داشقاشینی آتماز
آرواد نه قدر اولسا مسلط ده ، یقین بیل
قان قیدینی یئرتیب ، کیشی قارداشینی آتماز
دونیا چوغولو اولسادا ، هر قاینانا بالدیز
آرواددا اگر ذات اولا ، سیرداشینی آتماز
نامرد آدامین سوفره سینه ، مرد یاراشماز
هئشترخان اولا سوفره ده ، بوزباشینی آتماز
یوسف کیمی نامحرم اگر قارشینا چیخسا ؛
عیصمت لی قادین ، بللی دی گوز قاشینی آتماز
«تورکون دیلی تک سئوگیلی ایستکلی دیل اولماز»
غیرتلی اولان تورک ده ، دیلداشینی آتماز
" انباز"ا دا یولداشلاری جانیندن عزیز دیر
جان قوربان ائدر یولداشا ، یولداشینی آتماز
انباز بی" بلاقیندان


text:
حسینه یئرله ر آغلار گؤیله ر آغلار
بتول و مصطفی پیغمبر آغلار
حسینون نوحه سین دلریش یازاندا
موسلمان سهلدیر که کافر آغلار
کور اولموش گؤزله رین قان دوتدو شومرون
کی گؤرسون اؤز الینده خنجر آغلار
حسینون کؤینه گی زهرا الینده
چکر قئیحا قیامت ، محشر آغلار
آتاندا حرمله ، اوخ کربلاده
گؤرئیدین دوشمن آغلار ، لشگر آغلار
قوجاغیندا ، گؤرئیدین ام لیلا
آلیب نعش علی اکبر آغلار
رباب ، نیسگیل دؤشونده سود گؤره نده
علی اصغری یاد ائیله ر آغلار
باشیندا کاکل اکبر هواسی
یئل آغلار ، سنبل آغلار ، عنبر آغلار
یازاندا آل طاها نوحه سین من
قلم گؤردوم سیزیلدار ، دفتر آغلار
علی ، شق القمر ، محراب تیلیت قان
قولاق وئر ، مسجید اوخشار منبر آغلار
علیده ن شهریار ، سن بیر اشاره
قوجاقلار قبری ، مالک اشتر آغلار


text:
تورکی نوحه لر دانلود اوچون
موذن زاده
تشنه گوربانیم بالا (موذن زاده)
شیرین دیل سون گولوم (موذن زاده)
ریز خوار خانه کرامت (موذن زاده)
حیدری
اصغریم ای منیم ایستک لی بالام (حیدیری)
ایمان نژاد
آی منیم بخت اولدوزیم(ایمان نزاد)
علیزاده
رسولی
گنه یاران گاشدی بحر بلا(رسولی)
ای سو فیکرین باشدان آتان (رسولی)
زنجانی
بیر گون ترک الدی حجازی (زنجانی)
حسادت یزیده گورون نی ندی (زنجانی)
تمدن
مجلس کامل
سینه زنی از سید محمد عاملی
Filed under: تورکجه نوحه لر oxşamalar Etiketlənmiş: | mp3 تورکی نوحه دانلود,قارا کوینک اینیمده گلمیشم,قره کوینک,لبیک حسین,محرم یئنه گلدی,مداح علیزاده تورکی نوحه لر,نوحه های ترکی,ییخیلیب عباسیم نهر فرات اوسته,ییخیلدین سن بئلیم سیندی,یاندی بالام,کربلا کربلا تورکی نوحه,کربلا تورکی نوحه,کربلاده بو گئجه غوغا اولوب,آذری نوحلر,آذری نوحه لر دانلود,آذربایجانی نوحه + دانلود,اوخلادیلار,اوخشامالار,ای سو فیکرین باشدان آتان,اخلادیلار,اصغریم آذری نوحه لری,بالام ای وای,تمدن تورکجه نوحه لر,تورک دیلینده نوحه,تورکی مداحی لر,تورکی نوحه لر + دانلود,تورکی نوحه لر دانلود زنجانی,تورکی نوحه منصوری,تورکجه نوحه لر oxşamalar,حضرت زینب نوحه سی,دانلود + نوحه + تورکی,دانلود نوحه های آذری,دانلود نوحه آذری,دانلود نوحه ترکی,دانلود نوحه ترکی آذربایجانی,دانلود نوحه ترکی علیزاده مداحی لر,دانلود تورکی نوحه لر,داونلود نوحه ترکی,رسولی تورکی مداح,زینبه خاطیر سس وئر آی بابا,زینبیم گل,سلیم موذن زاده,سید محمد عاملی تورکی نوحه,شهریار تورکی نوحه,عاملی دانلود نوحه ترکی


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
اۇنۇتۇلمۇش فولکلور یارادیجیلاری
تۆرک و آذربایجان فولکلوری دۆنیانین ان زنگین آغیزادبیات لاریندان بیری سی سایلیر؛هرکسه آیدین دیرهئچ خالقین بۇگئنیش لیک ده فولکلور آلانی یوخدور؛تورک و آذربایجان فولکلورونی بیر کؤکلی و سای سیز بوداقلارا بؤلونموش آغاجا بنزتمک اولار کی اونون یارادیلیشی و گئنیشله مه سی تورک خالقنین یارادلیش دونملرینه قایدیر.فولکلور هربیر خالقین ایلکین بینوره لریندن اولاراق بیر خالقیلان بویاباشا چاتیب گوندن-گونه گئنیشلنیب اوز زنگین لیگینه هربیر دونم ده آرتیرمیش اولوب خالیقین باشیندان گئچن اولایلار؛اوغرادیقلاری حادیثه لر آپاردیقلاری مبارزه لر ؛شن لیک لر؛غصه لرو دردلر؛آرزو و دیلک لرعادت و عنعنه لر ینی و یاشایش بیچیملرینی ؛دیللرینده و آغیزلاریندا یارادیلمیش یازماقلا توکنمین سوزلرده ایفاده اولان گوسترگه لری اولوب.
لای لای لار؛نازلامالار؛آغی لار؛بایاتی لار؛آلقیش و قارقیش لار؛آتاسوزلری؛دئیملر؛داستان لار؛تاپماجالار؛وسایسیز باشقا فولکلور ژانرلاری و قولارینین چئشیدلیلیک لرینه باخیلدیگی زمان بیر اوجسوز-بوجاقسیز دنیزله قارشی –قارشیا قالنیر ؛بوآرادا ماراقلی بیرسوال ذهنیده اولوشور اودا بوی کی بو بها بیچیلمز و قیمت قویولمیان سؤز و آغیزادبیاتی کیملرطرفیندن یارادلیب؟هانسی قیوراق ذهنیلر بو گوزلیکده سؤزلری و «ایپه ساپا گلمین اینجی لری»بیرآرایا گتیرمیش لر؟
دوغروسوبودورکی فولکلور و خالق بیلیم لری نسیللردن نیسللره ؛سینه لردن سینه لره بیزلره گلیب چاتدیقیندان اونلاری کیملر و هانسی کیشیلر طرفیندن یارادلیشلاری چوخ آزارق بیزلره بللی اولور؛بونا گوره ده فولکلور یارادیجیلارنی تانیماق؛ایمکانسیز گورونور.
تورک و آذربایجان فولکلورنون ژانریلارینا باخیلدیقیندا گورنور کی اونلارین بویوک بیر قیسمتی ؛تخمین اولاراق80% قادینلار و آغ بیرچکلی آنالار و خانیم لارطرفیندن یارادلمیش دیر کی بودا تورک و آذربایجان قادینلارنی نه قدر باشارجیلیقلی و یارادجیلیقا صاحیب اولدوقونی گورسه دیر.ایشاره ائله دگمیز کیمی ؛فولکلور بیر خالقین یاشایشیندان و اونون نجوره سی آخشیندان اورتایا چیخیر.باشقا مدنیتلرتای یاشایش یوکونون یاریسندان چوخ حیصه سینی قادینلارین اوسلندیق لری اوچون بوتون یاشایش دوورانلاریندا ائتگیلری اولور؛بودا اونلارین فولکلور یاراتماسیندا بویوک رول واردیر.
عومور بویو چتینلیکلرله اوغراشمادا اولان و بیر چوخ باسقی و سیخینتیلارلا گئچینن قادینلار؛بیر آزدا اولموش اولسادا چالشمیشلار کی سؤز یارادیجیلیقیلان بیر تسلی اولوشدوروب ؛ایچلرینده کی دویغولارنی ایشیگه توکمکله سیخینتیلاردان قورتولسونلار.
کیچیک یاشلاردا یاشیشا آددیم آتیب اوزلری گورمدیگی و چاتابیلمدیکلری آرزولارنی؛لای لای لاردا ؛نازلامالاردا ؛اوخشامالاردا کورپه بالالارینا آرزولایرلار؛آنالار محبتیلن قاریشمیش اولان سؤزلر تایسیزو ان دویغولی سؤزیارادیجیلقین اورتایا چیخاردیر.
آنالارین اوسلندیگی وظیفه لر اوشاقلارین بویا- باشا چاتدیقلاری زمانا قدر سورمکده دیر؛اوشاقلارین تربیت لرینی ؛اونلاری یاشایشین هربیر آلانیلن تانیش ائلمه لری گئنه ده بویوک بیر فولکلور ساحه سینین یارادیلیشینا ندن اولور.اوشاقلارین ائیتیملرینده ؛تاپماجالار ؛مثللر؛آتابایاسؤزلری؛داستانلاری ؛ناغیلار؛یاهالتماجالار؛دیل اورگنجلری ؛اویونلارو سایلره فولکلور دالاریندان فایدالاناق چالشیرلار کی هم اوشاقلارا یاشایشین دوزو دوغرولوقلارینی اورگدمیش اولسونلار همده اوشاقلارین ذهنیلرین آچسینلار.گئنه ده گوروندگی کیمی بوتون بودالارین یارادیجیلاریدا قادینلار سایلیرلار.
گۆنده لیک یاشایشدا ائو وائشیک ایشلرینده ده قادینلارین بؤیۆک رولاری اولدۇقۇندان ؛فولکلور ساحه سینده امک نغمه لری و ایش گؤره ن حالده اوخۇماقالارنین بیرچۇخۇدا گئنه قادینلارین طرفیندن یارادلیر.
یئمک و یئیجکلر ،گئیم و گیسیلر؛بزه ک و سۆسلمه لر ؛توی و انون حاظیرلیقلاری ؛ دوغۇم و اۇشاق بؤیۆتمک دؤورانلاری؛شنلک لر و بایرام حاظیرلیقلاری و عنعنه لری؛عزاو یاس و ماتم تؤره لری؛آرالیق حکیملیقی؛وبیرچوخ ساییا گلمین فولکلور دالاری قادینلارین یاراتدیقلاری اؤزل فولکلوربیچیملریدیر کی تکجه قادینلارا عاییت اولابیلیر.
فولکلورساحه سنین ان گۆجلی قولاریندان سایلان آشیق ادبیاتیندا دا گئنه قادینلاردان چوخلی ایزگؤرمک اولار؛تۆرک قادینلاری بوساحه ده ده چوخلی اۆن قازاناراق آدلارینی بؤیۆک آشیق یارادیجیلاری آراسینا قاتمیشلار ؛آشیق پری ؛آشیق بستی؛آشیق گۆل بگیم خانیم ؛ویوزلرجه آدلیم قادین آشیق تکجه بۇنلاردان بیرنئچه سی سایلیر کی ارکک آشیقلاریندان نتکجه دالیجی قالان دئیللر بلکه اونلاردان بئلله قاباقجیل و اۆنلی سایلماقدادیرلار.
تاریخین قارانلیق دؤنگلرینده آدلاری ایتیب – باتان بۇبؤیۆک فولکلور یارادیجیلارنین ان ماراقلی قیسملاری اونلارین “قارابیلمزلیقلاری”(ساوادسیز)واوخویوب- یازلاری اولمالاری دیر کی گۆنمۆمۆزده کی ساوادلی وبیلیملرینه قۆونن قادینلارمیزین قارشلاشدیریلاندا بیر گۆجلۆیارادیجلیق وباشاریلان اۆز-به-اۆزاولۇرۇک .
سون سؤزبۇکی بیزلره دۆشن بۇاولابیلیرکی؛چالیشاق زنگین فولکلورمۇزی بیرآتا-بابایادیگاری کیمی تانییب اونلاری قورۇیاراق گلجک نسیللره چاتدیراق؛ نیه کی بوفولکلور و ادبیات بیزلرین ان اونملی وارلیقی سایلیر وآتابابالارمیزین و آغ بیرچک آنالارمیزین بیزلره بوراخدیغی میراثی قورۇماق هربیرمیزین بورجو سایلیر.
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri Etiketlənmiş: | فولکلور,آذربایجان


text:
ائی منیم آلینماز قالام تئلیمخان
گلمیشه م یانیندا قالام تئلیمخان
تئلیم خان´ین 243 جو دوغوم ایلی ساوا´نین مرهغئی کندینده قوتلاندی.
جمعه تیر آیی نین اوتوزوندا ساوا´نین مرهغئی کندینده حکیم تئلیمخان´ین 243 جو دوغوم ایلی تورک شاعیر، یازارلار، و تئلیمخان´ین ماراقچیلاری و ها بئله شاهسون اوزانلاری طرفیندن قوتلاندی.
بو تؤره نده کی دوکتور گونئیلی، والی گؤزهتن، ائلشن اوریادلی، سید حیدر بیات، فتح الله ذوقی، مهندس امیری، عاشیق گونش، عاشیق محیط، عاشیق علیحسینی و باشقا آراشدیریجی، شاعیر یازارلار و هابئله مرهغئی کندینین آغ ساققاللاری حوضور وارلاريیدی، بختیار فرخ شاهسئوه ن شاعیرینین آپاریجیلیقيلا باشلاندی، سونرا سایین آراشدیجی حیدرباغی جنابلاری قورآن کریمدن نئچه آیه تلاوت ائدیب و آیهلرین تورکجه ترجومهلرین ده تقدیم ائتدی. سونرا دوکتور گؤنئیلی قیسسا بیر چیخیشدا 1371 و 1372 جی ایللرده قورولان تئلیمخان کونگرهسین خاطیرلایاراق دئدی: بوندان بئله هر ایل تیر آیینین سون پنجشنبه و جومعهسی هر ایل تئلیم خان´ین دوغوم گونو اولاراق قوتلاناجاقدیر و من بوتون بوردا اولان شاعیر ـ یازار و اوزان یولداشلارین ايذنی ایله و سؤزبیرلیيی ایله بو مراسیمی بو ایل اؤن ایل اولاراق باشلانماسینی ائعلام ائدیرهم. دوکتور گؤنئیلی قاباق اون ایللرده کونگرهیه قاتیلانلاری اؤزه لجه رحمتلی دوکتور کمالی، دوکتور زهتابی، دوکتور بیگدلی و... خاطیرلایاراق دئدی: او قیزیل نسیلدن یالنیز دوکتور هیئت حیات قئیدیندهدیرلر، سایین دوکتور هیئت بئیه ساغلیق آرزیلاییرام و اومورام کی گله ن ایللرده بو تؤرهنه قاتیلا بیلهلر.
سونرا سلیمان نوراللهی اؤز تئلیمخان حاقدا یازدیغی شئعری تقدیم ائتدی:
ائی منیم آلینماز قالام تئلیمخان
گلمیشه م یانیندا قالام تئلیمخان
سونرا عاشیق گونش شاهسئوه ن شاعیری تئلیمخان´ین شئعرلریندهن بیریسینی ايجرا ائتدی.
10 یاشیندا سید محمد موسوی «شهریار ائلیندنه م» آدلی شئعری ايجرا ائتدی. موسوی´نین گؤزه ل ايجراسی و شئعرده اولان دویغو- دوشونجه بوتون ائشیدهنلری دویغولاندیردی.
سونرا مهندس امیری مرهغئیلی گنج موحققيق چیخیش ائتدی، مهندس امیری بیر تئلیمخان´ین کندلیداشی اولاراق بوتون تؤرهنه قاتیلانلاردان تشکكور ائلهدی و آرتیردی: بیزیم ده آرزیمیز بودور کی بو تؤرهن هر ایل قورولا و بو کندین اهالیسی تؤرهنی قورولانلارا ایش بیرلییی اپارالار. امیری چیخیشینین سونوندا تئلیم خان´ین شئعرلرینین ایکيسینی اوخودو.
سونرا عاشیق تقی محیط ساوا´دان تؤرهنه قاتیلان عاشیق تئلیمخان´ین رومانتیک شئعرلریندن نئچهسین شاهسئوه ن هاوالاریندا ایفا ائتدی. تقی محیط´ین گؤزهل ايجراسی و باغین گؤزهل هاواسی و باغدا اسه ن اسین بیر بیریله تاپشیریب تؤرهنی بیر وصف ائدیلمه ز معنوی حالا آپارمیشدیر.
سونرا سید حیدر بیات چیخیش ائتدی. بیات ایلکده دوکتور گؤنئیلینین تؤرهنده حوضور تاپماسیندان تشكکور ائدیب دئدی: بو تؤره ن دئمهلی اون نئچه بوندان اؤنجهده قورولوبدور و گؤزهللرین آخیرا قالمیشلاریندان بیریسی دوکتو گؤنئیلی بهیین بوردا حوضور تاپماسی ایکی تؤرهنی بیربیرنه باغلایاراق ایکی نسلین رابيطهسینین و ایسته کلرینین کسیلمهمهسیندن خبر وئریر. بیات «بو گون بیز بورداییق نئیه بوراداییق چون ایستهمیشیک و ایستهیهجهییک و آتالاریمیزین بوتون ایستهمهدیکلرین بیز ایستهیهجهییک» دئیه، تئلیمخان حاقدا یازدیغی «تئلیم´سیزمیشه م» آددا بیر یازی اوخودو. بیات´ین اؤره ک ائویندن یازیب باغیرماسی هامینی آرزی ـ نیسگیللی گؤزلری یاشارتدی.
سونرا قوم´دان گله ن شاهسئوه ن موسیقی اؤیره تیم ائوی نین باشقانی عاشیق حسین علیحسینی تئلیم´ین شئعرلرین شاهسئوه ن و قاراقان هاوالاری اوزره گؤزهل بیر شکیلده ایفا ائتدی.
سونرا ائلشن اوریادلی قوم´دا یاشایان اوریادلی شاعیر اؤز چیخیشیندا قاراقان، ساوا بؤلگهسینده یاشایان تورک خالقینین سادهلیک و صمیميیتلرینه ايشاره ائدیب ،دئدی: من بورانین خالقیلا یاناشاندا هئچ اؤزگهلیک دویمارام. قوناق سئوه رلیک، دوزلوک و صداقت بوتون آذربایجان میللتینین ایچینده بیردیر. اوریادلی نئچه ایل بوندان قاباق قاراقان بؤلگهسینده یازدیغی شئعری و هابئله «ساپاند و آند» شئعرینی ایفا ائتدی. اوریادلینین شئعرینی اؤزلجه مرهغئی اهالیسی منیمسهدیلر.
سونرا یئنیدن دوکتور گؤنئیلی چیخیش ائدیب و تئلیمخان´ین دیوانی نین رحتملی کمالی´نین تشببوثی ایله نئجه توپلانماسین و رحمتلی پروفئسور زئهتابی و ايسماعیل هادی و رحمتلی اکبر خان رززاقی´نین و ها بئله اؤز چکدیيی امکلری آچیقلایاراق دئدی: بیز البتته هلهده کمالی توپلادیغی دیوانین اله کئچیرمهسینده ال اوزمهمیشیک، او دیواندا تئلیمخان´ین یئددی یوز قوشما، گرایلی، جناس و ... شئعری توپلانمیشدیر. گؤنئیلی ایندی ده نئچه ـ نئچه اینسانلارین قوم´دا، ساوا´دا تئلیم´ین دیوانینی یئنی دن توپلانماسین خبر وئردی و اؤزه لجه بختیيار فرخ و مهندس امیرینین بو حاقدا چکدییی زحمتلردن تشککور ائلهدی.
سونرا فتح الله ذوقی ساوا´یا گیردیکده سلمان ساوه جی´نین شهرینه خوش گلیبسیز یازیسینا اشاره ائده رهک دئدی: «ساوهجی´نین عکسینه اولاراق چوخلو ساوا´دا یاشایان خالق هر کیمسه تئلیم خان´دان بیر شئعر ازبردیر، اما نهدن اورهکلرده یاشایان تئلیمخان´ین آدی یوخ، سلمان ساوه جی´نین آدی اوردا چکیلیر، دؤولت 50 میلیون دولار تاجیکيستاندا رودکی´نین مزارینا ایران بئیتوالمالیندان خرج ائدیر آمما بؤیوک تورک شاعیری تئلیمخان مزاری داشسیز ـ سیمگهسیز قالیر، ذوقی آرزیلادی کی گله ن ایللرده تورکمن خالقینین مختومقولو فراغی مزارینا ییغیشدیقلاری کیمی تئلیمخان دا آذربایجانلیلار اؤزه لجه شاهسئوه نلر طرفیندن قوتلانسین. سونرا ذوقی والی گؤزهتن´ین «هه» کیتابینین اؤن سؤزونو اوخودولار.
تؤرهنین سونوندا آذربایجان´ین آدلیم شاعیری والی گؤزهتن چیخش ائتدی. والی تئلیمخان´ین دونیا آکادئمیک سويیهسینده تانینماسینا، آنجاق اونون شئعرلرین آراشدیرماغا اللرده بیر دیوان اولمادان سؤز آچدی. والی بیز ایندی تئلیمخان´ی تاشکند، ايستانبول، باکی، کلن و... یایمالیدیق دئیه، بو ایشین اولماماسیندا هامینی و اؤزونو موقصصير تانیدی. والی سؤزونون سونوندا گوجلو ايجرالاریلا نئچه دنه اؤز شئعرلریندن اوخودولار. سوندا سید حیدر بیات تورکمنلر تئلیمه توتدوقلاری «بایرام» کیمی بیز ده بوگونو تئلیم بایرامی آدلاندیریریق دئیه، هامیدان گله ن ایل بوگون بو تؤره نه قاتیلماغا چاغیردی.
شاهسئوه ن شاعیری بختیار فرخ تؤرهنی آپاریجیلیق ائدهره ک تئلیمخان´ین شئعرلرینده یئری کلدیکده شاهسئوه ن لهجهسینده اوخویوب و تؤرهنی داها دا زنگینله دیردی.
تؤرهن بیتدیکدن سونرا قوناقلار یئرلی قاتیلانلارلا بیرلیکده مرهغئی کندی´نین مزارلیغیندا تئلیمخا´نین مزارینی زيیارت ائتدیلر.
ساوچی اوغلو