text:
آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایستیقلال ساواشی
آمریکا باغیمسیزلیق ساواشی — ۱۷۸۳-۱۷۷۵ ایللری آراسیندا بؤیوک بریتانیا و قۇزئی آمریکاداکی اوْناۆچ مۆستعمیره آراسیندا کئچیب آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین قۇرولماسی ایله سوْنوجلانان ساواش. آمریکا اینقیلابی اوْلارق دا بیلینیر.
سببلری[دَییشدیر]
تدریجاً موستملکهلرده متروپولییایا قارشی ناراضیلیق، اعتراض و کۆتلوی(توده) آکسییالار باشلادی. بۆتون بونلار طبیعی و قانوناویغون بیر حال ایدی. اینگیلیس لر یئرلی اهالینی سایا سالمادان، عکسینه، وۇروب سیرادان چیخآرداراق ینی جمعیت، ینی قورولوش و دؤولت یاراتماق ایستدیکلری اۆچون طبیعی اوْلاراق اؤز اؤولادلاری اؤز اۆزلرینه قاییتمالی، اوْنلار دا اینگیلیسنی سایا سالماماغا باشلامالی ایدیلر. اوّلجه ایسکاتلنددا، ۱۷۱۷-جی ایلده ایسه اینگیلیسده یارانمیش ماسون تشکیلاتی اۆچون ایسه دونیا آغالیغی ادعالارینی گرچکلشدیرمکدن اؤترو گئنیش و خام مکان لازیم ایدی. اوْنلارین تهریکی ایله قوزئی آمریکاداکی اینگیلیس موستملکهلرینده اینگیلیس علیهینه و موستقیللییه جان آتان سیاسی تشکیلاتلار یاراندی. ۱۷۷۵-۸۳-جو ایللرده قوزئی آمریکادا ایستیقلالیت اۇغروندا مۆحاریبه باشلاندی. بۇ مۆحاریبه نتیجهسینده اینگیلیسنین حؤکمرانلیغینا سوْن قویولدو و ۱۷۷۶-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری (آمریکا بیرلشمیش ایالتلری) یاراندی. ۱۷۸۳-جو ایلده ورسال صۆلح مۆقاویلهسینه اساساً اینگیلیس آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-این موستقیللیینی تانیدی. بۇ مۆحاریبه نتیجهسینده بیرده تورپاق مولکیتیندهکی فودالیزم اۆنسورلری لغو ائدیلدی، حاکمیّت بوریوازیانین و تورپاق صاحبلرینین الینه کئچدی. ۱۷۸۷-جی ایلده ینی آنا یاسا قبول اوْلوندو. بۇ آنا یاسا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-ı فدرال دؤولت کیمی رسمیلشدیردی. ۱۷۸۹-جو ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا ایلک باشکان سئچکیلری کچیریلدی و ماسون رهبری باوْرج واشینقتون باشکان سئچیلدی. اؤلکهده موتمادی اوْلاراق اعتراضلار، قیاملار، عۆصیانلار باش قالدیریردی. بۇنا ان باریز نومونه ۱۷۸۶-۸۷-جی ایللرده یوخسول فرمرلرین باشلادیغی شیس عۆصیانی گؤستریله بیلر. عۆصیان سیلاح گۆجونه، آمانسیزلیقلا یاتیریلدی. گلمهلر ایندی ده بیر-بیرلرینی قیرماغا باشلامیشدیلار. بیر-بیرلرینه قارشی موباریزه آپارسالار دا، گلمهلر یئرلی خآلقلارا قارشی همیشه همری ایدیلر. یئرلی خالقلارین اؤلدورولمکدن داها آزاد هئچ بیر حۆقوقو یوخ ایدی. اوْنلار حاکمیّت باشینا سچه و سچیله بیلمزدیلر. اوْنلارین نَینکی یاشاییش یئرلری، حتی سویادلاری دا دییشدیریلیردی. باوْرج واشینقتونون دؤورونده اؤلکه اراضیسیندهکی بۆتون توپونیملر اینگیلیسلشدی، ینی یارانان یاشاییش منطقهلرینه ده اینگیلیس منشألی آدلار قویولدو. واشینقتون نه قدر قریبه اوْلسا دا، "ایستیقلال ساواشی" آدلانان مۆحاریبه زامانی کونتیننتال اوْردونون باش تاخیمی اوْلموش، بؤیوک رشادت گؤسترمیشدی. ۱۷۹۰-جی ایلده اوْ، پوتوماک چایی ساحیلینده ینی پایتاخت شهرینین سالینماسینی قرارا آلدی. ینی سالینان بۇ شهره واشینقتونون اؤز سویادی وئریلدی و ۱۸۰۰-جو ایلده شهر رسماً آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-این باشکندی اعلان اوْلوندو.
مۆحاریبهنین گیزلی سیاستی[دَییشدیر]
۱۷۷۵-۱۷۸۳-جو ایللر آمریکادا ایستیقلال ساواشی زامانی قریبه بیر ایقتیصادی "اوْیون" باش وردی. یون پارچا اۆرتیم (تولید)ی ایله مشهورلاشان اینگیلیس آمریکا فرمرلرینی موفلیس ائتمک آماچ ایله بؤیوک بیر ایقتیصادی تله قوردو. اینگیلیس حاکم دایرهلری "غربه سیاهت" (وست تراول) و "شرق (اوْست) کیمی بویوک شیرکتلرین علی ایله آمریکا فرمرلرینه گویا گیزلی یوللا پامبیق و توتون ممولاتلارینین ساتیشینی تشکیل ائتدی. قئید اتدییمیز کیمی، اینگیلیس یون پارچا اۆرتیم (تولید)ی اۆزره دونیادا بیرینجی یئرده گدیردی. پامبیق پارچا اۆرتیم (تولید)ی یون پارچایا نیسبتاً باها باشا گلیردی و بۇنا گؤره آمریکا شیرکتلرینین اۇغور قازانماق اۆچون هئچ بیر شانسی یوْخ ایدی. توتون اۆرتیم (تولید)ینا ایسه ایسپانیانین موستملکهسی اوْلان کولومبیا باشچیلیق ائدیردی و بۇ ساحهده موفقیت قازانماق مۆمکون دییلدی.
اینگیلیس مخفی اوْرقانلاری آدی ایندی ده آچیقلانمایان "غربه سیاهت" شیرکتینین مسئول شخصینه بۇ ایقتیصادی سازیشله باغلی یالنیز بیر گؤستریش وردیلر: هر نجه اوْلورسا-اوْلسون آمریکا فرمرلرینه داها چوْخ خام توتون و پامبیق ساتماق. آدی آچیقلانمایان مسئول شخص بۇ ایشین عهده سیندن باجاریقلا گلمیش و آمریکا فرمرلرینه دونیا بازارینداکی قیمتلردن داها اۇجوز قیمته تونلارلا خام پامبیق و توتون ساتمیشدی.
۱۷۸۳-جو ایلده یالنیز مۆحاریبه قورتاراندان سوْنرا اینگیلیسنین مخفی اوْرقانلارینین الینه جورج واشینقتونون خام توتون و پامبیقدان یۆکسک کیفیتلی باریت آلینماسی اۆچون آمریکا فرمرلرینه اینگیلیسدن خام توتون و پامبیق ایدخالینا ایجازه ورن سندین کئچمهسی "غربه سیاهت" شیرکتینین مسئول شخصینین اۆرک توتماسیندان وفاتی ایله نتیجه لندی. چونکی، بۇ شخسین ایکی اوْغلو یورک-طاعون یاخینلیغیندا گئدن دؤیوشلرده هلاک اوْلموشدو و دۆشمنه ساتدیغی پامبیقدان حاضیرلانمیش باریتلا اوْغوللارینین هلاک اوْلماسینا دؤزمین همین شخص اؤزونو هئچ جور باغیشلایا بیلمیردی.[۱]
قالری[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- Liberty – The American Revolutioboom from PBS
- American Revolutionary War 1775–1783 in the News Archived 2013-01-17 at the Wayback Machine.
- Important battles of the American Revolutionary War
- Library of Congress Guide to the American Revolutioboom
- Bibliographies of the War of American Independence http://wayback.archive.org/web/20151101171424/http://www.history.army.mil/reference/revbib/revwar.htm compiled by the United States Army Center of Military History
- Political bibliography from Omohundro Institute of Early American History and Culture
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ theamericanrevolution.org/battles.aspx Important battles of the American Revolutionary War
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Amerikan Bağımsızlık Savaşı»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳ آوریل ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


c: text/html

text:
`الجزایر` نتیجهلر
خبرلر [44]
- علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
- تبون:"تورکیه الجزایرین ان موهوم یاتیریم جیلاریندان بیریدیر"
- تۆرکیه آغدنیز اویونلارینین ذیروهسینده
- شنتوپ الجزایرلی نوماییشچیلرین قتله یئتیریلمهسینه رئاکسیا وئرن پایلاشیم ائدیب
- الجزایر-ده مئشه یانغینلاریندا حیاتینی ایتیرنلرین سایی 69-ا یوکسلیب
- تورکیه الجزایره باش ساغلیغی وئریب
- الجزایر-ده مئشه یانغین لاری:42 اؤلو
- جمهور باشقانی اردوغان ایله الجزایر پرزیدنتی آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- مولود چاووش اوغلو مراکش-لی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- جمهور باشقانی اردوغان الجزایر و اندونزیا-لی همکارلاری ایله تلفوندا دانیشیب
- امریکانین ایرهلی سوردوگو باریش پلانینا گؤستریلن رئاکسیالار داوام ائدیر
- جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان گامبیا-یا سفر ائتدی
- جمهور باشقانینین الجزایر، گامبیا و سنگال سفری
- جوزپه کونته لیبیا-داکی آتشکس اوچون چاغیریش ائدیب
- مولود چاووش اوغلو الجزایر-ده
- مولود چاووش اوغلو الجزایره گئده جک
- چاووش اوغلو فیلیسطین دؤولتینی قورولماسینین 31-جی ایلدؤنومونو تبریک ائتدی
- الجزایرده جمهورباشقانلیغی سئچیمی آدایلاری آچیقلاندی
- چاووش اوغلو: الجزایر ایله ایقتیصادی و تیجاری علاقهلری گوجلندیرمهیه داوام ائدجگیک
- مولود چاووش اوغلو الجزایر-ده سفردهدیر

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دانمارک
دانمارک یادا دانمارک شاهلیقی اوروپادا بیر دؤولت دیر. دانمارکدا یئرلی ایداره ائتمهلر ایکی سویهلی سیستمه اساسلانماقدادیر. اوست سویهده کونتلوقلار و آلت سویهده ایسه بلدیّهلر واردیر. بونونلا برابر کوپنهاگ و فردریکسبرق هم کونتلوک، هم ده عئینی زاماندا بلدیهدیر.[۸]
اؤلکه ۱۴ کونتلوق و ۲۷۵ بلدیهدن عیبارتدیر. بونا کوپنهاگ و فردریکسبرق شهرلری ده داخیلدیر.
اراضی[دَییشدیر]
دانمارک کراللیغی قوزئی آوروپادا یئرلشیر. اؤلکه غربدن قوزئی دنیزی، شرقدن بالتیک دنیزی، گونئیدان آلمان ایله همسرحددیر. اؤلکهنین اساس حیصّه سی یاریمآدادا یئرلشیر. باشکند کوپینهاگ زلاندیا و آماغر آدالاریندا یئرلشیر. بۇ آدالار اؤلکهنین نیسبتاً بؤیوک آدالاریدیر (قیرینلند استثنا اوْلماقلا). بۇ آدا رسمی اوْلاراق دانمارکنین مولکودور. اؤلکه اراضیسی دوزنلیکلردن عبارتدیر. یالنیز بورنهولم آدالاری داشلی یئره مالیکدیر. دوزنلیک یئرین سببی قدیم بۇز دؤورودور. ان یۆکسک نقطهسی ائیئر باونخوی (۱۷۳ م) یۆکسکلیییدیر. اؤلکه ۱۷ آمتوما (ویلایت) بؤلونموشدور. کوپینهاگ و فردریکسبرق موستقیل اینضیباطی اراضی واحیدلریدیر. اراضیسیندن ۱۵۸ km اۇزونلوغو اوْلان قودئنو چایی کئچیر .
اهالی[دَییشدیر]
دانمارکنین اهالیسینی ۵٬۴۱۵٬۹۷۸ نفر تشکیل ائدیر. اهالینین ۹۶٪-نی دانمارکلیلار، ۲٪-نی آلمانلار، فارئرلر، سوئدلر، قالانلارینی ایسه قرنلاندییادا یاشایان اکسیموسلار تشکیل ائدیر. اهالینین ۹۷٪ پروتستانلیغین لوتئران قروپونا داخیلدیر..
تاریخی[دَییشدیر]
۱۰. یوز ایلده واحید دانمارک کراللیغی یارادیلیر. ۱۳۹۷-جی ایلده کالمار اۇنییاسی باغلانیر. ۱۵۳۸-جی ایلده لوتئرانلیق اساس دین کیمی مؤحکملنیر. ۱۸۴۹-جو ایلده دانمارک مشروطیت اعلان اوْلونور. ۱۹۴۰-جی ایلده ایکینجی دونیا ساواشینین گئدیشینده فاشیست آلمانیاسی طرفیندن ایشغال اوْلونور. ۱۹۴۵-جی ایل ایشغالدان آزاد ائدیلیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Stone et al. 2008, p. 31.
- ^ Area by region – StatBank Denmark – data and statistics.
- ^ Keyfigures by Statistics Faroe Islands. Hagstova Føroya. یوْخلانیلیب25 February 2018.
- ^ 2017 Population. Statistics Greenland. یوْخلانیلیب30 August 2017.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ Denmark. International Monetary Fund.
- ^ The World Factbook — Central Intelligence Agency. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2018-12-25. یوْخلانیلیب2018-09-07.
- ^ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب23 March 2017.
- ^ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- Pages using collapsible list with both background and text-align in titlestyle
- دانمارک
- اوروپا اؤلکهلری
- اؤلکهلر
- ناتو اؤلکهلری
- اوروپا بیرلیگی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- شاهلار
- دانمارک پادیشاهلاری
- Kingdom of Denmark
- Danish-speaking countries and territories
- شومالی اوروپا اؤلکهلری
- Members of the Nordic Council
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- NUTS 2 statistical regions of the European Union
- ایسکاندیناوی اؤلکهلر
- Christian states
- اوروپادا اؤلکهلر
- States and territories established in the 8th century


text:
هربرت ایسپنسر
هربرت ایسپنسر (اینگیلس. Herbert Spencer؛ 27 آوریل 1820، داربی، – 8 دسامبر 1903، برایتون) – اینگیلیس فیلوسوفو و سوسیولوقو. اینگیلیسده سوسیولوژینین اساسینی قویانلاردان بیریدیر. پوزیتیویزیمین تشکّولونده عوضسیز رولو اولموشدور.
یاشاییشیدَییشدیر
مشهور اینگیلیس فیلوسوف و سوسیولوقو هربرت ایسپنسر، 1820-جی ایلده داربیده دوغولموشدور. آتاسی جورج آنقلیکان مذهبی ایله علاقهلی بیر مکتبده موعلیم ایدی. آتاسی دا داخیل اولماقلا بیر چوخ عاییله عوضوو موعلیم اولان ایسپنسر قیرخ یاشینا قدر هئچ بیر تحصیل آلمامیشدیر. کمبیریجده تحصیل آلماق تکلیفیندن ایمتیناع ائتمیشدیر. تعجوبلو بیر قورورلا " نه اوشاقلیغیمدا، نه ده گنجلیگیمده هئچ بیر دنه ده اینگیلیس دیلی درسی آلمامیشام، ایندییه کیمی قرامر مؤوصوسوندا هئچ بیر بیلیگیم یوخدور" دئمیشدیر.سیستملی تحصیل آلماماسینا، اوخوماغی چوخ سئومهمهسینه باخمایاراق بیر چوخ علم ساحهسینده مینلرله فیکیر اورتایا قویموش، و تکامول نظریهسینده چارلز داروینین بیر نؤمرهلی رقیبی اولموشدور. الده ائتدیگی بؤیوک مووفّقیتلری موکمّل موشاهیده قابیلیتینه بورجلو اولوب، بیرباشا ائتدیگی موشاهیدهلرله مینلرله فیکیرینی دستکلهین مینلرله فاکتی راحاتلیقلا تاپمیشدیر.
اول ریاضیات و طبیعت علملری اوزرینده دایانمیشدیر. قیسا بیر مودت موعلیملیک ائتمیش، ریاضیات ساحهسینده کی معلوماتلاری سایهسینده لندن – بیرمینگهام دمیریولو اینشاسیندا دمیر یول موفتتیشی سونراسا، موهندیس اولاراق چالیشمیشدیر. "اکونومیست" آدلی مشهور مالیه و ایقتیصاد درگیسینده قزئتهچی (رداکتور کؤمکچیسی) کیمی چالیشمیشدیر.
ج.الیوت، ج.ق.لویس، ت.ه.هاکسلی، ج.س.میللر و ج.تینداللا، عؤمرونون سونلارینا یاخینسا ب.وپله یاخیندان تانیش اولموشدور. فرانسه ائتدیگی بیر نئچه سفر زامانی او.کانتلا گؤروشموشدور. 1853-جو ایلده میراث قازانمیش، بوندان سونرا اؤزونو بوتونلوکله فلسفه و علمه حصر ائتمیشدیر.
1851-جی ایلده یازدیغی ایلک کیتابی "ایجتیماعی ایستاتیک" ، اینسان حاقلارینین اینکیشافینی، و فردی آزادلیقلارین تزینی تکامول نظریهسینی ایلکین اولاراق آچیقلاییر. 1858-جی ایلده تکامول نظریّهسینی بیولوژی علمی ایله محدودلاشدیرماییب، بو نظریّهنی بوتون علملره تطبیق ائتمک فیکری اونون عاغلینا گلدی. 1860-جی ایلده بیر سینتتیک فلسفه سیستمی (A Sytems of Synthetic philosophy) پلانینی جیزدی و اوتوز آلتی ایل بو پلانی ایجرا ائتمکله مشغول اولدو. ساغلاملیق پروبلملری سببییله گونده یالنیز بیر نئچه ساعات یازا بیلمهسینه و مادّی وضعیتی نین پیسلیگینه باخمایاراق، 1893-جو ایلده اون جیلددن عیبارت شاه اثرینی تاماملادی. اثرین قورولوشو بئله دیر: 1.جیلد: "ایلک پرینسیپلر" 2. – 3. جیلدلر: "بیولوژینین قانونلاری" ؛ 4. – 5. جیلدلر: "پسیکولوژینین قانونلاری" ؛ 6. – 8. جیلدلر: "سوسیولوژینین قانونلاری" ؛ 9. – 10. جیلدلر: "اخلاقین قانونلاری".
هربرت ایسپنسر گئنیش بیر ساحهیه یاییلمیش فرقلی نؤوعده کی معلوماتلاری اویغون بیر شکیلده بیرلشدیرهرک ویکتوریا چاغینا دامغاسینی ووران کسلردندیر. تکامول نظریّهسینین اینکیشافیندا و قبولوندا ان آز چارلز داروین قدر بؤیوک بیر رول اوینامیش، بو گون تکامول نظریّهسینی آچیقلایارکن ایستیفاده ائدیلن بیر چوخ ترمینی ده یارادان محض او اولموشدور.
1870-جی ایللرده و 1880-جی ایللرین باشلانغیجیندا خوصوصیله آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، روسیه و اینگیلیسده مشهورلوق زیروهسینه چاتمیشدیر. 1902-جی ایلده ادبیات نوبل اؤدولونه آدای گؤستریلدی. بیر چوخ اؤدولو و تعریفی ردّ ائتدی. اوزون بیر خستهلیکدن سونرا 1903-جو ایلده برایتوندا وفات ائتمیشدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- Elliot H. S. R. Spencer, Herbert (DNB12) (ing.). // Dictionary of National Biography, second supplement / S. Lee London: Smith, Elder & Co., 1912.
- Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- Herbert Spencer // Encyclopædia Britannica (ing.)


text:
ب- موحاممد سورەسینین 20-نجی آیتی
موحاممد سورەسینین آیتیندە گچن “سورة محکمة” ایفادەسی، سورەنین بیر آنلام کۆمەسی اۇلدوغونو گؤسترییۇر اۇلابیلیر.
آیت شؤیلەدیر:
آللاها گۆونلری تام اۇلاندئر؛ “کشکە بیر سورە ایندیریلسە” دەرلر. آما ساواشتان سؤز أدیلن وە حۆکۆم ایچرن بیر سورە ایندیریلینجە، قالبلریندە حاستالئق اۇلانلارئن، اؤلۆم بایغئنلئغئ گچیرن کیمسەنین باقئشئ گیبی سانا باقتئقلارئنئ گؤرۆرسۆن. اۇنلارا یاقئشان دا بودور! (موحاممد سورەسی؛ )
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە، مۆمینلر بیر سورە ایندیریلمەسینی آرزو أتمکتەلر. دوامئندا، بو آرزولارئنئن ساواش ایذنییلە ایلگیلی اۇلدوغو آنلاشئلماقتادئر. بکلەدیکلری سورەنین ایندیگینی “فإذا أنزلت سورة محکمة وذکر فیها القتال” ایفادەسیندن آنلئیۇروز. “موحکم بیر سورە” ایلە قاصدەدیلن، ایچریسیندە ساواشتان سؤز أدیلن آیتلردن اۇلوشان بیر قورئان، یاعنی آنلام کۆمەسی اۇلمالئدئر. آنلئیۇروز کی، مۆمینلر ساواشا ایذین ورن بیر سورەنین اینمەسینی آرزو أدییۇرلار. بو قۇنودان باحثەدن بیر سورە ایندیریلینجە دە قالبلریندە حاستالئق اۇلانلارئن بوندان هیچ حۇشنود اۇلمادئقلارئ بیلدیریلییۇر. قورئاندا باعضئ آیت کۆمەلری بو دورومدان باحثەتمکتەدیر.
مثەلا نیسا سورەسینین 74-نجۆ وە دوامئنداکی آیتلر شؤیلەدیر:
74- بو دۆنیا حایاتئنئ اؤبۆر دۆنیایا قارشئلئق ساتانلار، آللاە یۇلوندا ساواشسئنلار! کیم آللاە یۇلوندا ساواشئر دا اؤلدۆرۆلۆر وەیا غالیب گلیرسە، آللاە اۇنا یاقئندا بۆیۆک بیر اؤدۆل ورەجکتیر.
75- آللاە یۇلوندا وە گۆچسۆز بئراقئلمئش چۇجوقلار، أرککلر وە قادئنلار اوغروندا ساواشماماق ایچین نە گرکچەنیز اۇلابیلیر؟ اۇنلار شؤیلە یالوارئپ دورورلار: “راببیمیز! حالقئ یانلئشلار ایچیندە اۇلان بو شهیردن بیزی چئقار، بیزە قاتئندان بیر لیدر گؤندر، بیزە قاتئندان بیر یاردئمجئ گؤندر!
76- اینانئپ گۆوننلر آللاهئن یۇلوندا ساواشئرلار، آیتلری گؤرمزدن گلنلر ایسە اۇ آزغئنلارئن یۇلوندا ساواشئرلار. اؤیلەیسە سیز، شەیطانئن دۇستلارئیلا ساواشئن! چۆنکۆ شەیطانئن حیلەسی ضایئفتئر.
77- هیچ گؤرمەدین می شو کیشیلری کی کندیلرینە: “أللرینیزی (ساواشتان) چکین، نامازئ تام قئلئن، زکاتئ ورین” دەنمیشتی. ساواش فارض قئلئنئنجا دا ایچلریندن بیرتاقئمئ آللاەتان قۇرقار گیبی اینسانلاردان قۇرقموش، حاتتا قۇرقولارئ داحا دا شیددتلنمیشتی. دەدیلر کی: “راببیمیز! بیزە ساواشئ نیچین فارض قئلدئن، آزئجئق داحا سۆرە تانئسایدئن اۇلماز مئیدئ؟” دە کی: “دۆنیا منفاعاتی پک آزدئر. آللاەتان چکینەرک قۇرونانلار ایچین آحیرت داحا حایئرلئدئر؛ سیزە قئل قادار حاقسئزلئق یاپئلمایاجاقتئر.” (نیسا سورەسی)
سۇن آیتتە “فلما کتب علیهم القتال = ساواش فارض قئلئنئنجا” شکلیندەکی ایفادە یوقارئدا، موحاممد سورەسیندە گچن “وذکر فیها القتال = ایچیندە ساواشتان سؤز أدیلن (سورە)” شکلیندەکی ایفادەیلە اؤرتۆشمکتەدیر.
قۇنویلا ایلگیلی بنزەر دوروم، سورە کلیمەسینین گچتیگی تەوبە سورەسینین 86-نجئ آیتیندە دە سؤز قۇنوسودور.
شیمدی بو آیتی گؤرەلیم:
ج- تەوبە سورەسینین 86-نجئ آیتی
“آللاها اینانئپ گۆونین، ألچیسییلە برابر جیهاد أدین!” دییە بیر سورە ایندیریلسە اۇنلارئن وارلئقلئ اۇلانلارئ همن سندن ایذین ایستەر وە: “بئراق دا اۇتورانلارلا بیرلیکتە بیز دە قالالئم” دەرلر. (تەوبە سورەسی؛ )
آیتتە، سؤز قۇنوسو سورەنین آللاها اینانئپ گۆونمک وە ألچیسییلە برابر جیهاد أتمکتن باحثەتتیگی بلیرتیلییۇر. دەمک کی، پشپشە آیتلردن اۇلوشان آنلامکۆمەسینین قۇنوسو بو اۇلاجاق وە اۇ آنلام کۆمەسینین ایچیندە ماعذرتلر اویدوروپ ساواشتان قاچانلاردان دا باحثەدیلەجک. قورئاندا بو آنلام اؤرگۆسۆنە اویان، پشپشە آیتلردن اۇلوشان پک چۇق آنلام کۆمەسی بولماق مۆمکۆندۆر.
مثەلا تەوبە سورەسینین 38-نجی آیتی وە دوامئنداکی آیتلری قۇنویلا ایلگیلی گؤزۆکمکتەدیر.
38- أی اینانئپ گۆوننلر! نەیینیز وار کی؛ “آللاە یۇلوندا ساواشا چئقئن!” دەنینجە، یرە چاقئلئپ قالدئنئز؟ آحیرت دگیل دە دۆنیا حایاتئ مئ حۇشونوزا گیدییۇر؟ دۆنیا حایاتئنئن منفاعاتلری آحیرتتەکینین یانئندا پک آزدئر.
39- أگر چئقمازسانئز، آللاە سیزی آجئقلئ بیر عاذابلا جزالاندئرئر وە یرینیزە باشقا بیر تۇپلولوغو گتیریر. اۇنا هیچبیر شکیلدە ضارار ورەمزسینیز. آللاە هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
40- اۇنا یاردئم أتمزسنیز أتمەیین؛ آللاە یاردئمئنئ یاپماقتادئر. حانی بیر گۆن، کافیرلر اۇنو، آرقاداشئیلا بیرلیکتە مککەدن چئقماق زۇروندا بئراقمئشلاردئ دا ماغارادا آرقاداشئنا شؤیلە دەمیشتی: “اۆزۆلمە! آللاە بیزیملە برابردیر.” آللاە دا اۇنلارا راحاتلاتمئش، گؤرمەدیگینیز اۇردولارلا دستکلەمیش وە کافیرلرین سؤزۆنۆ یرە دۆشۆرمۆشتۆ. ذاتن یۆجە اۇلان سؤز، آللاهئن سؤزۆدۆر. اۆستۆن اۇلان وە دۇغرو قارارلار ورن آللاەتئر.
41- ایستەر قۇلای، ایستەرسە آغئر گلسین سیز چئقئن! آللاە یۇلوندا مالئنئزلا، جانئنئزلا مۆجادلە (جیهاد) أدین! سیزین ایچین حایئرلئ اۇلان بودور. بونو بیر بیلسنیز.
42- قۇلای بیر منفاعات یا دا آلئشئلمئش بیر یۇلجولوق اۇلسایدئ، آرقاندان گلیرلردی. آما بو زۇرلو یۇلجولوق اۇنلارا پک اوزون گلدی. “أگر گۆجۆمۆز یتسەیدی، ألبتتە سنینلە بیرلیکتە چئقاردئق” دییە آللاها آند ایچەجکلردیر. اۇنلار کندیلرینی تۆکتمکتەدیرلر. آللاە بیلییۇر کی، اۇنلار کسینلیکلە یالانجئدئر.
43- آللاە سنی عاففەتسین، کیمین اؤزۆ سؤزۆ دۇغرو اۇلدوغو سنین ایچین اییجە اۇرتایا چئقمادان وە کیمین دە یالانجئ اۇلدوغونو اییجە آنلامادان اۇنلارا نە دییە ایذین وردین؟
44- آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئپ گۆوننلر، ماللارئیلا وە جانلارئیلا آللاە یۇلوندا مۆجادلە (جیهاد) ایچین سندن ایذین ایستەمزلر. آللاە کندیسیندن چکینەرک قۇرونانلارئ بیلیر.
45- سندن ایذین ایستەینلر سادەجە آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئپ گۆونمەینلردیر. اۇنلارئن ایجلری قوشقولودور. اۇنلار قوشقولارئ ایچیندە گیدیپ گلمکتەدیرلر. (تەوبە سورەسی)
گؤرۆلدۆگۆ گیبی ساواش أمری وە ساواشتان قاچانلارلا ایلگیلی پشپشە آیتلر گلمیشتیر. تەوبە سورەسینین 86-نجئ آیتیندە باحثەدیلن سورە بو وە بنزەری آردئشئق آیتلر اۇلابیلیر. سورەنین قوللانئملارئنئ گؤرمەیە دوام أدەلیم.
د- تەوبە سورەسینین 64-نجۆ آیتی
مۆنافئقلار؛ ایچلریندەکینی کندیلرینە بیلدیرەجک بیر سورەنین ایندیریلمەسیندن أندیشە دویارلار. دە کی: “سیز حافیفە آلئن باقالئم. آللاە، أندیشەلندیگینیز هر شەیی اۇرتایا قۇیاجاقتئر.” (تەوبە سورەسی؛ )
مۆنافئقلار ایچلریندەکینی اۇرتایا قۇیان بیر سورە ایندیریلمەسیندن أندیشە أدییۇرلار. نیتەکیم اۇنلارئن ایچلریندەکینی اۇرتایا قۇیان پک چۇق آیت کۆمەسینە قورئاندا راستلاماقتایئز.
مثەلا مۆنافئقون سورەسی بو آچئدان اؤنملیدیر:
1-مۆنافئقلار سانا گلدیکلریندە دەرلر کی: “بیز ساهیدیز؛ گرچکتن سن آللاهئن ألچیسیسین.” آللاە، ألبتتە سنین کندیسینین ألچیسی اۇلدوغونو بیلییۇر آما آللاە شاهید، مۆنافئقلار کسینلیکلە یالان سؤیلەرلر.
2- بو گیبی سؤزلری قالقان أدینیپ آللاهئن یۇلوندان چکیلیرلر. یاپئپ دوردوقلارئ شەی نە کؤتۆدۆر!
3- کؤتۆ اۇلان، اؤنجە اینانمالارئ سۇنرا آیتلری گؤرمزلیکتن گلمەلریدیر. آردئندان قالبلری اۆزریندە ینی بیر یاپئ اۇلوشور؛ آرتئق (نە حالە گلدیکلرینی) آنلامازلار.
4- اۇنلارئ گؤردۆگۆندە قئلئق قئیافتلری حۇشونا گیدر. قۇنوشورلارسا سؤزلرینە قولاق وریرسین. اۇیسا دووارا دایالئ کالاس گیبیدیرلر. هر گۆرۆلتۆیۆ عالەیهینە سانئرلار. آصئل دۆشمان اۇنلاردئر؛ اۇنلارا قارشئ دیققاتلی اۇل! آللاە جانلارئنئ آلسئن، ناسئل دا یالانا سۆرۆکلنییۇرلار!
5- “گلین، آللاهئن ألچیسی باغئشلانمانئز ایچین دوعا أتسین” دەنسە باشلارئنئ چەویریرلر. باقارسئن کی کیبیرلی بیر حالدە گری چکیلییۇرلار.
6- ایستەر باغئشلانمالارئنئ دیلە ایستەر دیلەمە، فارق أتمز؛ آللاە اۇنلارئ باغئشلایاجاق دگیلدیر. آللاە، یۇلدان چئقمئش دورومدا اۇلانلارئ یۇلا گتیرمز. (مۆنافئقون سورەسی)
أ- تەوبە سورەسینین 127-نجی آیتی
مۆنافئقلارئن، ایچلریندە اۇلانئ اۇرتایا چئقاران آیت گروبونون اینمەسی حوصوصوندا دویدوقلارئ أندیشە، قورئانئن پک چۇق آیت گروبوندا گرچکلشمکتەدیر. بو قۇنودا اینن هر ینی آنلام کۆمەسی یاعنی “سورە”، اۇنلارئ تدیرگین أدییۇر، ایفشا اۇلوپ اۇلمادئقلارئ حوصوصوندا تدیرگینلیکلر یاشئیۇر، بلکی دە اینن هر آیت گروبویلا بیر مۆددت اۇرتالئقتان چکیلییۇرلاردئ. “سورە” کلیمەسینین گچتیگی شو آیت بو دوروما ایشارت أدییۇر گیبیدیر:
بیر سورە ایندیریلینجە بیربیرلرینە باقار؛ “آنلایان اۇلموش مودور؟” دەر وە سئوئشئر گیدرلر. آللاە اۇنلارئن قالبلرینی دؤندۆرۆر. چۆنکۆ اۇنلار آنلایئشسئز بیر تۇپلولوقتور. (تەوبە سورەسی؛ )
یوقارئداکی آیتتە گچن “سورە” کلیمەسی ایلە دە، هر حاانگی بیر قۇنودا، پشپشە اینن آیت گروبو قاصدەدیلمیش اۇلمالئدئر.


text:
رومان
رومان (اینگیلیسجه: Novel)، یازیلی ادبیاتین و اپیک نؤعون ان ایریحجملی ژانری. ۱۲-جی-۱۳. یوز ایلده ایسپانیا، ایتالیا، فرانسه دیللرینده یازیلمیش هر بیر نثر اثرینه رومان دئییلیردی.
ایضاحی[دَییشدیر]
"رومان" سؤزجوک فرانسه، ایسپانیا، ایتالیا و آیری دیللرینین داخیل اوْلدوغو رومان دیل قروپونون آدی ایله باغلیدیر. بۇ دیللرده تکیه اۆصولو ایله قلمه آلینان هر هانسی بدیعی اثر ۱۲-جی-۱۳. یوز ایلده رومان آدلاندیریلسا دا، سوْنرالار رومان اؤزل ژانر کیمی فوْرمالاشمیشدیر. رومان اپیک نؤعون حجم اعتباریله ان بؤیوک ژانردیر. روماندا تصویر ائدیلن حادیثهلر و صورتلر داستانله مؤ قایسهده چوخ چوْخدور. حکایه و داستانده یازیچی، عادتاً، قهرمانین حیاتینین بللی بیر مرحلهسینی تصویر ائتدیی حالدا، روماندا یازیچی قهرمانی دینامیک اینکیشافدا گؤسترمک، بعضاً اوْنون بۆتون عؤمور یوْلونا نظر سالماق ایمکانی قازانیر. سیلسیله تشکیل ائدن ایکی حیصّه لی رومان دیلوژی، سیلسیله تشکیل ائدن اۆچ حیصّه لی رومان تریلوژی آدلانیر.
دیلوژی و تریلوگیالارم هر حیصّه سی موستقیل رومان ساییلیر و هر بیرینین ده، بیر قایدا اوْلاراق، اؤز موستقیل آدی اوْلور. سادهجه، بۇ موستقیل رومانلاری آز-چوْخ عئینی کۇنو و عئینی تصاویر بیرلهشدیریر.
تاریخی رومانلار[دَییشدیر]
تاریخی شخصیتلرله، اوْنلارین حیات و فعالیّتینین تصویری ایله باغلی اوْلان رومانلارا تاریخی رومان دئییلیر. "دومانلی تبریز"، یوسف وزیر چمنزمینلینین ملاپناه واقفدن بحث ائدن "ایکی اوْد آراسیندا " (و یاخود "قان ایچینده")، عیسی حوسینووون عمادالدین نسیمیدن بحث ائدن "محشر" اثرلری تاریخی رومان نومونهلریدیر.
قهرمانلانن دۇیغو و دۆشونجهلرینین، داخیلی حیس-هیجانلارینین ایفادهسینه گئنیش یئر وئرن، حادیثهلری قهرمانلارین داورانیشیندا عکس ائتدیرن رومانلار سایکولوژی رومانلار آدلانیر. یوسیف صمداوغلونون "قتل گۆنو" اثری سایکولوژی روماندیر.[۱]
ایندی بۆتون دۆنیادا، اساساً، نثرله یازیلمیش ایریحجملی، واحید چوخ شاخهلی، مؤلف طرفیندن مّعیّنلشدیریلمیش ایدّعا اۆزره اینکیشاف ائتدیریلیب اؤز حلینه گتیریلن بدیعی نثر اثرینه رومان دئییلیر.


text:
ایستی دانیشیق؛ سویوق باخیش دوغرادی بولوک _بولوک، قارقیش پیچاغیندان دئدیک لری آرالار اولچودن چیخدی دوداقلارا بوزوشدو و گولوشلر بوش آلدی ایستی سیندن یاندی اورک کال لیقدان چیخدی دوشونجه اوزلرین آستاری گوروندو و هوروندو یول لار. دوه پامبیق آلتیندا گیزلنمز مثل لر سهو دئییل. اوزلردن… آستارا باخ. مهران نظری افشاربیشتر بخوانید
آرشیو ها
کؤچ هاواسا / مهران نظری افشار
کوچ هاواسی باشیندادی دیلیم کوتدو کسمز یولون قورخو سنین یاشیندادی ها دولاندیم ساغین سولون تلسمه خاطیره ن گلیر کونلوم یاسدی قالان دئییل سؤزون اوزو سنه گولور بیلمه دیین یالان دئییل کولگه سالما اورکلره ایتگین گتگین یول توزوسان قاتما اؤزون ملکلره ملک لییندن پوزوسان داها بو یولدان پای اولماز تیکمه گؤزون آیاغینا دیللر خبر لرین یولماز ال آتاسان قوجاغینا یاریتمادین دوزگون سئوگی اوزون آغ اولسون گؤزومده مهران یایدی درگی _…بیشتر بخوانید


text:
د- دین بۆیۆکلرینی تانرئلاشتئرما
شەیطان وە یاردئمجئلارئ، نبییی تانرئلاشتئردئقتان سۇنرا دین بۆیۆکلرینی تانرئلاشتئرمایا قۇیولورلار.
بونون أن کستیرمە یۇلو، اۇنلارئن نبییی تمثیل أتتیگینی سؤیلەمکتیر. حئریستیانلار بونو، کیلیسەیی بیر شاحصئ ماعنوی یاعنی تۆزل کیشیلیک حالینە گتیرەرک یاپمئشلار، کیمی مۆسلۆمانلار دا اۇنلارئ تاعقیب أتمیشلردیر.
کاتۇلیک کیلیسەسینە گؤرە مسیح عیسا، گرچک تانرئ وە گرچک اینساندئر.
ایشتە بو نەدنلە اینسانلارلا آللاە آراسئندا تک آراجئدئر. شیمدی اۇ، بابانئن یانئندا حئریستیانلارئن آووکاتلئغئنئ یاپئیۇر. اۇنلار لهینە آراجئلئق أتمک ایچین حپ جانلئدئر. آللاهئن حوضوروندا دائیما حاضئر بولونور. اۇنون، کندیسی آراجئلئغئ ایلە آللاها یاقلاشانلارئ تامامن قورتارمایا گۆجۆ یتر.
تانرئلاشتئرئلان دین بۆیۆکلرینە یاقئشتئرئلان اؤزللیکلری شؤیلە سئرالایابیلیریز:
1.کائیناتئن باشایمامئ = شاحصئ ماعنوینین باشئ
عیسایئ تانرئلاشتئرمانئن هدفی، بیر دینی قوروم یاعنی شاحصئ ماعنوی اۇلوشتوراراق باشتاکی کیشییی، آرقاسئندان شاحصئ ماعنوییە قاتئلانلارئ تانرئلاشتئردئقلارئنئ سؤیلەییپ اینسانلارئ آللاە آدئنا کؤلەلشتیرمکتیر. کاتۇلیکلرە گؤرە عیسایئ کیلیسە تمثیل أدر. کیلیسە، هیەرارشیک اۇرگانلاردان وە مسیحین میستیک بدنیندن اۇلوشان بیر تۇپلولوقتور. کیلیسەنین، بیری اینسانی، دیگری ایلاهی اۇلان ایکی فارقلئ یاپئسئ واردئر. کیلیسە، اینسانلئقلا آللاە آراسئنداکی بیرلشمەنین ایشارتی وە آراجئدئر.
پاپانئن بۆتۆن کیلیسە اۆزریندە تام وە یۆجە بیر یتکیسی واردئر. پاپا، یانئلماز بیر اۇتۇریتەدیر.
پاپا، ایتالیانجادا بابا دەمکتیر. اۇنلار آللاها دا بابا دەرلر. کیلیسەنین باشئنا بابا دەمەلری، اۇنو آللاهئن یرینە قۇیماق ایچیندیر.
پاپایئ شؤیلە تانئتئرلار:
“پاپا یانئلمازدئر؛ پاپا، جانلارئن اۆزریندە تانرئسال آتاما سایەسیندە یۆجە، تام، دۇلایسئز، أورنسل یتکییە صاحیبتیر.”
بنزەر یاپئ، طاریقاتلاردا وە باعضئ جماعاتلردە دە واردئر. اۇنلار دا باشتاکی شاحصئ، آللاهئن دۇستو وە ولیلرین باشئ سایاراق آللاهئن أن یاقئنئنا یرلشتیریرلر. اینسانلارئ اۇنون أطرافئندا تۇپلاماق ایچین حالقئن کلتۆرۆنە گیرمیش “قوطوب” قاورامئنئ قوللانئرلار.
اۇنلارا گؤرە “قوطوب”، أن بۆیۆک ولیدیر؛ آللاهئن ایذنییلە کائیناتئ یؤنتیر.
عاقلئنئ قوللانمایان وەیا اۇ تۇپلولوقتا کیشیسل چئقار گؤرنلر توزاغا دۆشمەیە باشلارلار.
باشتاکی کیشی آللاهئن حالیفەسی سایئلئر. حالیفە، بیرینین یرینە گچن کیشییە دەنیر. سانکی آللاە أمکلی اۇلموش دا، اۇ کیشی اۇنون یرینە گچمیشتیر.
حورافەنین گریسی چۇراب سؤکۆگۆ گیبی گلیر.
اۇنا قوطبو آعظام دەنیر. ساغئندا وە سۇلوندا ایکی ایمام اۇلدوغو، ساغداکی ایمامئن، قوطون قارارلارئنئ، سۇلداکینین دە گرچک یؤنۆنۆ بیلیگی آنلاتئلئر. بونلار اۆچلری اۇلوشتورورلار. قوطوب، غاوث یتکیسینی دە آلدئغئ ایچین داردا قالانلارئن ایمدادئنا یتیشتیگی سؤیلنیر. اۇ کیشی آرتئق بیر قورتارئجئ وە کائیناتئن باشایمامئ سایئلئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
… وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ ﴿۱۰۰﴾ (سورة یونس)
… آللاە، عاقلئنئ قوللانمایانلارئن اۆستۆندە، آللاها گۆونمەمە پیسلیگی اۇلوشتورور. (یونوس سورەسی؛ 100)
بۆتۆن طاریقاتلاردا بو یاپئ واردئر.
مثەلا فتحوللاە گۆلنە گؤرە قوطوب، داحا دا درینلشیر وە آللاهئن ایکرامئنن قایناغئ حالینە گلیر. اؤزل دۇنانئمئ آچئسئندان اۇ، طئبقئ قوطوب یئلدئزئ گیبی تکتیر؛ یر وە گؤک أهلینین گؤزدەسیدیر. اۇنون نۆفوذو ماعریفتینە، حاققئن عیلمینە، اۇ دا، “نە عاینئ نە دە غایرئ” چرچوەسییلە آللاها تابیعدیر. یاعنی آللاە دگیلدیر آما اۇنون دئشئندا بیر شەی دە دگیلدیر.
جبرائیلین ماقامئ کائینات ایمامئنئن آلتئندا قالدئغئ ایچین بیر سؤیلشیسیندە فتحوللاە گۆلن: “جبرائیل بیر پارتی قورسا اۇنا اۇی ورمم،” دەمیشتیر.
2. آلت کادرۇنون تانرئلاشتئرئلماسئ
آلت کادرۇیا بونلار “حاواص = حاص کیشیلر” دەرلر. کاتۇلیکلر پاپایئ تانرئ یاپتئقتان سۇنرا آلت کادرۇداکی پاپازلارئ دا تانرئلاشتئرمئشلاردئر. اۇنلارا گؤرە پاپازلار؛ “آللاەلا ایلگیلی قۇنولاردا اینسانلارئ تمثیل أتمک ایچین آتانئرلار.”
فتحوللاە گۆلن دە کندینی آللاە ایلە عاینئ ماقاما گتیرینجە آلت کادرۇیو دا پاپازلار گیبی تانرئلاشتئرمئشتئر. قوطوب وە ایکی ایمامدان سۇنرا گلدیگینە، عالمین دؤرت یؤنۆندە گؤرەولی اۇلدوغونا اینانئلان دؤرت ولییە أوتاد دەنیر. گۆلنە گؤرە بونلار ایدریس، ایلیاس، عیسا وە حئضئرئن (ع) گؤرەوینی سۆردۆرۆرلر. حالقلا ایلیشکیلری دە جبرائیل، میکائیل، ایسرافیل وە عازرائیلین گؤزتیمیندە یۆرۆتۆلۆر. بورایا قادار اۇلانلار یدیلری اۇلوشتورور. آلت کادرۇدا یر آلان؛ “بو یدی ذاتتان هر بیری آیرئ بیر قئطعادا اۇتوراراق اۇراداکی ایلاهی یۆرۆتمەیە گؤزجۆلۆک أدرلر.
گۆلنە گؤرە بونلاردان باشقا، حالقئن ائصلاحئیلا مشغول اۇلان گؤنۆللری اییلیک دویغوسویلا شاهلاندئران وە فنالئقلارا قارشئ ماعنوی سدلر اۇلوشتوران قئرق کیشیلیک نۆجبا طاقئمئ واردئ. اۇنلار حایاتلارئنئ باشقالارئنئن ساعادتینە آدادئقلارئندان عؤمۆرلرینی باشقالارئنئن سئقئنتئلارئیلا حپ بیر درد کۆپۆ گیبی گچیریرلر.
بونون آرقاسئندان آللاهئن “باطئن” ایسمینین تجللیلری سایئلان 300 کیشیلیک نۆکبا طاقئمئ گلیر. گۆلنە گؤرە بونلار؛ اینسانلاردان هیچ آیرئلمایان اۇنلارئن یانلئشلارئنئ دۆزلتن وە نازیکچە هرکسی حایرا یؤنلندیرن، اینسانلارئن سئرلارئنا واقئف، آرئ دورو نفیسلردیر. ماددی عالم ایلە ماعنوی عالم آراسئندا بیر نویع ترجۆمانلئق حیذمتی گؤرۆرلر.
گؤرۆلدۆگۆ گیبی حاشا آللاە أمکلی اۇلموش، أورندە هر شەیی بونلار اۆستلنمیشلردیر.
ساعید نورسی بو قۇنودا فتحوللاە گۆلندن اؤندەدیر.
اۇ، آلت کادرۇسونو بؤیلە کۆچۆک ایشلرلە اوغراشتئرماز. چۆنکۆ هم کندیسی، هم دە اۇنو تمثیل أدن حاص شاگیردلری، آللاها عائید اۇلان بیرلیک ماقامئندادئرلار.
اۇنون سؤزلری دە شؤیلەدیر:
“ریسالەیی نورون ماعنوی کیشیلیگی وە اۇنو تمثیل أدن حاص شاگیردلرینین ماعنوی کیشیلیکلری “فرید = بیر تک اۇلما” ماقامئیلا شرفلندیکلری ایچین اۇنلارئن اۆزریندە، نە بیر اۆلکەنین قوطبونون نە دە زامانئنئن بۆیۆک بؤلۆمۆنۆ حیجازدا گچیرن قوطبو آعظامئن یتکیسی واردئر. بو سببلە قوطبو آعظامئنئن داحی أمرینە گیرمک زۇروندا دگیللردیر. هر دەویردە وار اۇلان ایکی ایمام گیبی، اۇنو تانئمایا مجبور اۇلمازلار. بن، أسکیدن ریسالەیی نورون ماعنوی کیشیلیگینی (کندیمی)، اۇ ایماملاردان بیری ظاننەدردیم. شیمدی آنلئیۇروم کی، غاوثئ آعظام، هم قوطوب هم غاوث هم دە فردیەت = بیرلیک ماقامئندا اۇلدوغوندان، آحیر زاماندا، شاگیردلرینین باغلاندئغئ ریسالەیی نور، اۇ فردیەت = بیرلیک ماقامئیلا شرفلنمیشلردیر.
آللاە تعالا بو گیبیلرلە ایلگیلی اۇلاراق شؤیلە بویورموشتور:
إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ ﴿۱۶۶﴾ وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ ﴿۱۶۷﴾ (سورة البقرة)
“اؤندر سایئلان کیشیلر اۇ گۆن، کندیلرینە اویانلاردان سئیرئلئپ اوزاقلاشئرلار. آرتئق اۇ عاذابئ گؤرمۆشلر وە آرالارئنداکی بۆتۆن باغلار قۇپموشتور.
اۇنلارا اویانلار ایسە شؤیلە دەرلر: “کشکە ألیمیزە بیر فئرصات داحا گچسە دە اۇنلارئن بیزدن اوزاقلاشتئقلارئ گیبی بیز دە دۆنیادا اۇنلاردان اوزاقلاشابیلسک!” آللاە، اۇنلارئن یاپتئقلارئنئ، ایچلرینی یاقاجاق شکیلدە کندیلرینە گؤسترەجکتیر. آرتئق اۇ آتشتن چئقاجاق دگیللردیر.” (باقارا سورەسی؛ 167-166)
غاوث، قوطوب وە ایمام گیبی قاوراملار ایلریدە تکرار آنلاتئلاجاقتئر.
اینسانلارئ ایناندئرابیلمک ایچین بو گیبی کیشیلر اینساناۆستۆ سایئلئر.
رسالەیی نورلارا گؤرە ساعید نورسی؛ “ییرمی سنەدە اؤگرنیلمەسی گرکن عیلیم وە فنلرین اؤزۆنۆ اۆچ آیدا قاورایاراق اؤگرنیمینی تاماملامئش، حانگی عیلیمدن اۇلورسا اۇلسون، سۇرولان هر سۇرویا، ترددۆدسۆز وە درحال جواب ورمیشتیر. رۆیاسئندا نبیمیزدن عیلیم ایستەمیش، اۇ دا اۆممتینە سۇرو سۇرماماق شارطئیلا اۇنا قورئان عیلمینین اؤگرتیلەجگینی مۆژدەلەمیش، بو سببلە داحا چۇجوقکن عاصرئن بیلگینی اۇلاراق تانئنمئش وە کیمسەیە سۇرو سۇرمامئش، آما سۇرولان بۆتۆن سۇرولارا موطلاقا جواب ورمیشتیر.”
ساعید نورسی داحا ایلری گیدەرک شونلارئ سؤیلەر:
“بنیم اؤزل اۆستادئم اۇلان ایمامئ راببانی، عابدولقادیر گەیلانی ایلە جەوشنۆل-کبیر مۆناجاتئنئ کندیلریندن اؤگرندیم. ایمامئ غازالی وە زەینلعابیدین (رض) بیر دە اۇتوز سنەدن بری حض. حۆسەین وە ایمامئ عالیدن (رض) آلدئغئم درس وە اؤزللیکلە جەوشنۆل٠کبیر واسئطاسئیلا اۇنلارلا قوردوغوم ماعنوی باغ سایەسیندە گچمیش گرچکلری وە شیمدیکی ریسالەیی نوردان بیزە گلن مشربی آلدئم.
بنزەر ایددیعایئ شیعیلر، کندی ایماملارئ ایچین یاپارلار.
اۇنلارا گؤرە؛ “… ایماملاردان هیچبیری بیر اؤگرتمنە گیتمەمیش، بیر أگیتیمجیدن بیر شەی اؤگرنمەمیشتیر… هیچبیری بیر حۇجادان درس آلمامئش، هیچبیری بیر مکتبە، بیر مدرسەیە گیتمەمیشتیر. بؤیلە اۇلدوغو حالدە کندیلرینە بیر شەی سۇرولونجا درحال أن دۇغرو جوابئ وریرلر. دیللرینە بیلمییۇروم سؤزۆ گلمەدیگی گیبی، جواب ورمک ایچین دۆشۆنمەلری یاحود بیر مۆددت گجیکتیرمەلری دە واقیع دگیلدیر…”
“ایمامئن ایلاهی حۆکۆملرە، ایلاهی ماعاریفە، بۆتۆن بیلگیلرە صاحیب اۇلماسئ، پەیغامبر یاحود کندیسیندن اؤنجەکی ایمام واسئطاسئیلادئر…”
بو گیبی ایددیعالارئن گرچک اۇلما ایحتیمالی یۇقتور.
مثەلا ساعید نورسینین کندی ألییلە یازدئغئ اؤزگچمیشینە گؤرە ایلکاؤگرنیمدن سۇرا شەیح موحاممد جلالینین درس حالقاسئنا قاتئلمئش، اۇقونماسئ عادت اۇلان کیتابلارئ اۇقوموش وە داحا سۇنرا واندا 15 یئل قادار أگیتیم وە اؤگرتیملە مشغول اۇلموشتور.
تاریحچەیی حایاتتا وریلن بیلگییە گؤرە دە: “اؤنجە صارف وە ناحیو ایلە مشغول اۇلموش، ایظهارا قادار اۇقوموش، سۇنرا شەیح محمت جلالینین یانئنا گیتمیش، هر تۆرلۆ عیلمە عائید أثرلری اینجەلەمەیە قۇیولموش وە ایسلامی عیلیملرلە ایلگیلی قئرق قادار کیتابئ أزبرلەمیشتیر. آیرئجا سەیید نور محمت، شەیح عابدورراحمانئ تاغئ، شەیح فهیم، شەیح محمت کۆفروی، شەیح أمین أفندی، مۇللا فتحوللاە وە شەیح فتحوللاەتان دا درسلر آلمئشتئر.
بو سببلە، عیلیم حایاتئنئ اۆچ آیدا تاماملادئغئ، هر سۇرویا ترددۆدسۆز وە درحال جواب وردیگی وە بو اؤزللیگین اۇنا رۆیاسئندا نبیمیز طارافئندان وریلدیگی ایددیعاسئ اۇنو انساناۆستۆ گؤسترمە چاباسئندان باشقا بیر آنلام تاشئماز.
ساعید نورسی، 70 یاشئندان سۇنرا بیلە شو سؤزلری سؤیلەیەبیلمیشتیر:
“اۇن دؤرت یاشئندا ایدیم. اۇ زامان دیپلۇما صاحیبی اۇلمانئن گؤسترگەسی اۇلاراق حۇجا طارافئندان بانا سارئق سارئلماسئ وە جۆببە گییدیریلمەسینین اؤنۆنە أنگللر چئقمئشتئ. یاشئم کۆچۆک اۇلدوغو بۆیۆک حۇجالارا اؤزل اۇلان گییسی بانا یاقئشتئرئلمامئشتئ. دیگر یاندان بۆیۆک عالیملر بانا حۇجا دگیل، یا راقیب اۇلویۇر، یا دا قارشئمدا قۇنوشامئیۇرلاردئ. کندینی بنیم یانئمدا حۇجا گؤرەجک بیری چئقمامئشتئ. بن بو حاققئ أللی آلتئ سنە سۇنرا قوللانابیلدیم. بوندان یۆز سنە اؤنجە اؤلمۆش مەولانا ذۆلجناحەین حالید ضیائددین بانا، کندی جۆببەسی ایلە بیرلیکتە بیر سارئق گؤندردی، شیمدی اۇ جۆببەیی گیینییۇروم. بو مۆبارک أمانتی، ریسالەیی نور طالبەلریندن وە آحیرت قاردشلریمیزدن آسیە آدئندا بیر موحترم حانئمئن ألییلە آلدئم.”
ساعید نورسی، 14 یاشئندا ایکن راقیبسیز بیر عیلیم آداملئغئ پایەسینە اولاشتئغئنئ ایددیعا أتسە دە، تاریحچەیی حایاتئندا اۇن بش، اۇن آلتئ یاشلارئنا قادار بۆتۆن بیلگیسینین “سۆنوحات” قابیلیندن اۇلدوغو ایفادە أدیلمکتەدیر. سۆنوحات، کیشینین عاقلئنا وە حاطئرئنا گلن شەیلرە دەنیر. اۇنا عیلیم دەنیرسە، عالیم اۇلمایان کیمسە قالماز.
أ- اینسان سؤزۆنۆ آللاهئن سؤزۆ سایما
اینجیل، آللاهئن عیسایا (ع) ایندیردیگی کیتابتئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَلْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنْجِيلِ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ﴿۴۷﴾ (سورة المائدة)
اینجیلی بیلنلر، آللاهئن اۇ کیتابتا ایندیردیگی ایلە حۆکۆم ورسینلر. هر کیم آللاهئن ایندیردیگینە گؤرە حۆکمەتمزسە اۇنلار فاسئق کیمسەلردیر. (مائیدە سورەسی؛ 47)
آما ألدەکی اینجیلە اینسان سؤزۆ قارئشمئشتئر. اۇنون بۆیۆک بؤلۆمۆ پاولوسون، بیر قئسئم حاواریلرین وە کیملیگی بیلینمەین کیشیلرین مکتوبلارئندان اۇلوشور.
کاتۇلیکلرە گؤرە اینجیللر؛ بۆتۆن بؤلۆملرییلە قوتسال وە کیلیسە یاسالارئنا اویغوندور. قوتسال روحون واحیی ایلە یازئلدئقلارئندان یازارئ آللاەتئر.
آللاە، کیلیسە ایلە قۇنوشمایئ سۆردۆرمکتەدیر. کیلیسە، اینجیلین جانلئ سسیدیر.
قورئان ایسە آللاهئن موحاممدە (ع) ایندیردیگی سۇن کیتابتئر.
اۇنا اینسان سؤزۆ قارئشمامئشتئر. چۆنکۆ اۇنو قۇرومایئ بیذذات کندیسی اۆستلنمیشتیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ ﴿۹﴾ (سورة الحجر)
اۇ ذیکری (قورئانئ) بیز ایندیردیک. اۇنو قۇرویاجاق اۇلان دا بیزیز. (حیجر سورەسی؛ 9)


text:
تبریزلی اؤزویدو اؤزو – بهمنین ییرمی دوققوزو
ائلدار موغانلی
آذربایجان خالقینین ایران تاریخینده قویدوغو قهرمانلیق ایزلری خالقلارین یادداشیندان پوزولماز ایزلر اولوبدور. آذربایجانین کئچمیش یوزایللیک ایران سیاسی، اجتماعی تاریخینده اونودولماز رولو اولوب و بیر سیرا تاریخی حادثهلرده اوینادیغی رول اعتباریله بوتون شرق اؤلکهلرینه اؤرنک کیمی اؤزون تانیتدیریبدیر.
معاصر تاریخیمیزده شرف گونشی کیمی پارلایان بیر چوخ بؤیوک اجتماعی و سیاسی دگیشیکلیکلر، آذربایجان خالقینین و ائلهجهده قهرمان تبریزین آدیلا باغلیدیر. مشروطه حرکاتی، شیخ محمد خیابانی نهضتی، ۲۱ آذرده یارانان ملی- دموکراتیک قورولوش، ۲۹ بهمن حماسهسی و ۲۲ بهمن انقلابی کیمی اجتماعی سیاسی حرکتلرین اوزهرینده قویودوغو تعیین ائدیجی ایزلر اعتباریله، آذربایجان خالقی و قهرمان تبریز، ابدیلیک ملی غرور حیسی کئچیره بیلر.
۱۳۵۶نجی ایل بهمن آیینین ۲۹نجی گونو آذربایجانلیلارین ظولم و شاهلیق استبدادی علیهینه گؤستردیکلری قهرمانلیق یئنی بیر حماسهنین یارانماسینا سبب اولدو. بو حماسه ایران سویهسینده آزادلیق و مستقللیک شعارلاری آلتیندا یارانان خالق حرکاتینین ان گوج وئریجی عامیلینه چئوریلدی.
تبریز اهالیسی شاه مامورلارینین قم شهرینده اعتراض سسی قالدیران جاماعاتین علیهینه تؤرتدیکلری تضییقلره اعتراض اولاراق، شهرین مسجیدینه توپلاشماق ایستهییر، آنجاق شاهلیق قورولوشونون کئشیکچیلری یول وئرمهیهرک، بیر گنجی اؤلدورورلر. انقلابچی گنجین شهید اولماسی تبریز خالقینین عصیانینا سبب اولور. خیابانلاردا باشلانان نئچه مین نفرلیک اعتراض نمایشی شاه رژیمی علیهینه اوجالان دئوریلمه شعارلاریلا داوام تاپیر. مامورلارین ائتدیگی جنایتلر ملتی قورخوتماییر، عکسینه، خالق انقلابین درینلشمهسی اوغروندا آپاراجاغی مبارزهنین داوامینا داهادا ایناملا یؤنهلیر.
۲۹ بهمن عصیانینین ان اؤنملی تاثیری، ایران سویهسینده گئدهن مبارزهنین دوز استقامته یؤنلمهسینه یول گؤسترمهسی اولور. بیر یاندان شاه رژیمینین دئوریلمهسی و پهلوی خاندانینین آرادان قالدیریلماسی اساس انقلابی مقصده چئوریلیر؛ بیر یاندانایسه بو انقلابی حرکت، ایرانین باشقا شهرلرینده گئدهن مبارزه آخیمینین گوجلنمهسینه سبب اولور. ساواک، شهربانی و دیگر استبداد قوهلرینین ”شکست ناپذیر“لیک افسانهسینه بیر یوللوق سون قویولور؛ شاهین «ساکت آدا»سینا ولوله دوشور.
تبریز عصیانینین تاثیری آلتیندا ایستر انقلاب گونلری ایسترسهده اوندان سونراکی گونلرده خالقین دیلینه یاخین اولان یئنی مضمونلو ادبیات یارانیر. مختلف ادبی ژانرلاردا اؤز عکس صداسینی تاپان مبارزه روحلو، آزادلیق ایستکلی صنعت اثرلری، خالقین دیلینده ازبر اولور. بیر سیرا یارانان نظم اثرلری دؤیوشچولرین سنگرلرینده هیمنلره و خالقین اؤز آرتیرمالاریلا نمایش شعارلارینا چئوریلیر.
شاه رژیمینین تبلیغلات اورگانلاری تبریز خالقینین انقلابی عصیانینی تبریزلیلرین یوخ، «اجنبیلرین» و «خارجدن» سوخولموش آداملارین حرکتی کیمی دهیرلندیریر. گنج بیر توخوجو شاعر شاه رژیمینه جواب اولاراق یازیر:
ائللر دئییردی تبریزی
کؤینک گئیمیشدی قیرمیزی
آذربایجانیمین اؤزو
طولمدن قورتارسین بیزی
بهمنین ییرمی دوققوزو.
دئییشلر یالاندی یالان،
خارجهلی دئییل اینان
تبریزلیایدی قویدو جان
وطنین اوغروندا اؤزو،
بهمنین ییرمی دوققوزو.
جام سیندیران غلامعلی،
اروجعلیایله پنجعلی
هاردان اولدو خارجهلی؟
تبریزلی اؤزویدو، اؤزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
شاعر، «غلامعلی»، «اروجعلی» و «پنجعلی»نین سیماسیندا ۲۹ بهمنده یارانان خالق حرکاتینی تبریزین زحمتکش کوتلهسینین عصیانی کیمی تانیتدیریر و بو عصیانین انقلابی ماهیت داشیدیغینی و ظولمون علیهینه و قورتاریشین اوغروندا اولدوغونو وورغولاییر.
۲۹ بهمن حرکاتی تاثیری آلتیندا یارانان ادبیاتدا، خصوصیله شعر نمونهلرینده، هر بیر اجتماعی- سیاسی حرکتین قیزغین اتموسفرینده یارانان ادبی اثرلر کیمی، داها آرتیق رئال حادثهلرین صنعت دیلیایله اوخوجویا چاتدیریلماسی اساس گؤتورولوبدور. باخمایاراق کی، بو ادبی اثرلرین یارادانلارینین بیر چوخو ادبی جمعیتده سؤز اوستالاری سویهسینه یوکسلن و باشقا بیر زامان مؤوقعینده چوخ پوئتیک اثرلر یارادان صنعتکارلار اولموشلار.
۲۹ بهمن عصیانی تاثیری آلتیندا همن گونلرده آذربایجان شاعرلریندن: سهند، شیدا، عباس صابری، هاشم ترلان، مظفر درفشی، آلاو، حبیب فرشباف، مجدفر، عباس بارز، کریم باریش، رضا ایتگین، سلیمان ثالث، قافلانتی، تورکاوغلو، مفتون امینی … و بیر چوخلاری طرفیندن یارانان صنعت نمونهلری اجتماعی- سیاسی شعریمیزین دقته لاییق نمونهلری سیراسیندادیرلار. بلکهده بو شعر نمونهلرینین بیر گون بیر یئره توپلانیب نشر ائدیلمهسی، معاصر ادبی تاریخیمیزله ماراقلانان ادبیاتشناسلاریمیزین دقتینی خصوصی اولاراق جلب ائده بیلسین. آنجاق هلهلیک بیر داها آذربایجان خالقینین معاصر ایران سیاسی- اجتماعی تاریخینده شرفله قویدوغو مبارزه ایزلری و آزادلیق اوغروندا ترسیم ائتدیگی دؤیوش لؤحهلری او جملهدن ۲۹ بهمن حماسهسینین ایل دؤنومونو عزیزلهیهرک، او گونلرده دیللر ازبری اولان یوخاریدا قید ائتدیگیمیز شعری بوتونلوکده عزیز اوخوجولارا چاتدیریریق:
بهمنین ییرمی دوققوزو
ذولفقار کمالی*
ائللر دئییردی تبریزی
کؤینک گئیمیشدی قیرمیزی
آذربایجانیمین اؤزو
طولمدن قورتارسین بیزی
بهمنین ییرمی دوققوزو.
شنبه گونو سحرچاغی
ائل اله آلدی چوماغی،
تیترهدی قورخودان یاغی،
گؤرنتک برهلدی گؤزو،
بهمنین ییرمی دوققوزو.
سسلندی آزادلیق آدی
ایگیدلر قوردو بوساطی
داماقلاردا قالدی دادی
جوشغویا گتدی تبریزی
بهمنین ییرمی دوققوزو.
هامی کی وئردی ال- اله
دربارا دوشدو ولوله
کندلیلرده گلدی دیله
سؤیلهدیلر وور دینسیزی
بهمنین ییرمی دوققوزو.
دئدیلر گلدی ستارخان
نظمیه چکدی ال- امان
لئچک اؤرتموشدو پاسبان
دؤلتین عرضهسیز قیزی
بهمنین ییرمی دوققوزو.
بارینج کندی یئریدی ائل
آلمیشدی اله قازما، بئل
حیرصی داشیردی مثل سئل
قوی دوشمانین چیخسین گؤزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
اود توتدو بانک صادرات
یاندی تؤکولدو هر بیر زاد
شیشه و تابلو قات با قات
دولدو خیاوانین دوزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
بابک بابامبز اویانیب
ووقارلی داغ تک دایانیب
آذربایجانا گووهنیب
سئویندی آغ اولدو اوزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
دئییشلر یالاندی یالان،
خارجهلی دئییل اینان
تبریزلییدی کی قویدو جان
وطنین اوغروندا اؤزو،
بهمنین ییرمی دوققوزو.
جام سیندیران غلامعلی،
اروجعلیله پنجعلی-
هاردان اولدو خارجهلی؟
تبریزلی اؤزویدو، اؤزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
دئیین یاتانلار اویانا
ظولم الیندن گلدیک جانا
ظالیمی بویادیق قانا
قوی هامی بیلسین بو سؤزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
دئییرلر کی پوللولاری
باندیردیلار هر نه واری
آغلاتدیلار اوستانداری
گؤز یاشی گولدوردو بیزی
بهمنین ییرمی دوققوزو.
گولله سسی گورولدادی
دئولر کیمی نریلدهدی
میللت باخیب گولومسهدی
دیش قیجیرتدی قوردا قوزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
گولله آخدی دوزوم- دوزوم
میللتی قورخوتماق اوچون
دوشمان بیلدی ائلین گوجون
فاتلانیب سست اولدو دیزی
بهمنین ییرمی دوققوزو.
آذرین اؤز قهرمانی
چکیب یاخینا زامانی
روشن ائدیبدیر جاهانی
ایشیقلی پارلاق اولدوزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
دایانما دوغرولدو زامان
ظالیمه وئرمهیین آمان
خائنه ولوله سالان
بو میللتین اورهک سؤزو
بهمنین ییرمی دوققوزو.
بهمن ۱۳۵۶
*: بو گونلر ۶۰ یاشینی آرخادا قویان شاعر ذولفقار کمالی ۱۳۳۴ینجی ایل قاراداغین «ارضین» کندینده یوخسول بیر عائلهده آنادان اولور. عائلهسینین معیشت طرزینین آغیر اولدوغوندان ذولفقارین اوشاقلیق ایللری چوخ آجیناجاقلی کئچیر؛ یئددی یاشینا چاتدیقدا بیر زنگین هامپایا خیدمتچی وئریلیر. بیر نئچه ایلدن سونرا عائلهسیله بیرلیکده تبریز شهرینه کؤچور و قاراداغدان بو شهره کؤچموش بیر چوخ عائلهلرین اوشاقلاری کیمی بو شهرده فرش توخوجوسو اولور. ایلمه سالماقلا برابر گئجهلر درس اوخویور و اورتا صینیفی بیتیریر. اللینجی ایللرین اورتالاریندا نهایت تبریزین «تراکتورسازی» کارخاناسیندا ایشه گؤتورولور. آذربایجان ادبیاتینا خصوصیله شعره وورغون اولور و اؤزوده بو ایللرده آرا بیر شعرلر یازیر. ایراندا شاه رژیمی علیهینه یارانان انقلابی عصیانا قوشولور و ایشلهدیگی کارخانادا باشقا مبارز کارگرلرله بیرلیکده رژیم علیهینه تشکیلاتچیلیق ایشلری آپاریر و اؤز انقلابی شعرلریله ایش یولداشلارینی مبارزهیه دوغرو روحلاندیریر. انقلابین غلبهسیندن سونراکی ایلک ایللرده اؤز آتشین شعرلریله تبریز ادبی محیطینین گؤرکملی سیمالاریندان اولور.


text:
`ایزمیر` نتیجهلر
حابارلار [95]
- اولوجاق دپهده 7.8 مۆنگ ییللیق کیچی هیکل تاپیلدی
- ایزمیرده کؤپ سانلی بوُسغون دنگیزدن چیقاریلدی
- ایزمیره اۆچ اولی گأمی 2300 توریست گتیردی
- ایزمیرده 76 قاچاق بوُسغون حالاص ادیلدی
- ایزمیره کؤپ سانلی قاچاق بوُسغون دنگیزدن چیقاریلدی
- آنکارا- ایزمیر آراسیندا یۆورۆک ترن اۆچین دمیریوُل قورولیار
- ایزمیر و موغلادا قاچاق بوُسغونلار دنگیزدن چیقاریلدی
- أردوُغان یر تیترهمهسینده اؤیلری ییقیلانلارا تأزه اؤیلرینگ آچارینی برر
- کؤپ سانلی بوُسغون دنگیزدن چیقاریلدی
- 13 بوُسغون سوودان چیقاریلدی
- تۆرکیه، یونانلارینگ ایزینا ایبرن 74 بوُسغونینی سوودان چیقاردی
- ایزمیرده گۆرسِل آقسِل استادیومی آچیلدی
- 28 بوُسغون دنگیزدن چیقاریلدی
- أردوُغان شهیت فتحی سِکین باراسیندا بیانات بردی
- أردوُغان: ایزمیردأکی یر تیتره مه سینده ضلل گؤرنلرینگ أتیأچلری اۆپجۆن ادیلدی
- أردوُغان 4 یاشینداقی قیزجاغازینگ ساغ چیقاریلماغینی قوتلادی
- ایزمیردأکی یر تیتره مه سینده آرادان چیقانلارینگ سانی 107 آداما یتدی
- ایزمیردأکی یر تیتره مه سینده آرادان چیقانلارینگ سانی 98 آداما یتدی
- أردوُغان یر تیتره مه سی سبأپلی دویغوداشلیق بیلدیرن یورتلارا مینتدارلیق بیلدیردی
- کؤپ سانلی بوُسغون دنگیزدن چیقاریلدی
- ایزمیرده داشاری یورتلی بۇسغونلار توسساغ ادیلدی
- اپرا صونغاتچیلاری ایزمیرده کنسرت بردی
- دۆنیأنینگ اینگ اولی یاریسیچان بالیغی
- قاهرامان تۆرک پلیسی سۇنگقی قورشونا چنلی ترورچیلار بیلن اورشدی
- ویدئو: قادیم افس شأهِری


text:
یئنه قیلینجینی چکدی اوستومه
قوربانی اولدوغوم او آلاگؤزلر.
یئنه جلاد اولوب دور دو قصدیمه
قلم قاش آلتیندا پیالاگؤزلر.
باشیمدان گئتمیشدی سئودانین غمی،
خیالیم گزیردی بوتون عالمی.
بو دوستاق کؤنلومو، دئیین یئنه می
چکدینیز سورغویا ، سؤالا ، گؤزلر؟
سئودا یولچوسویام ازل یاشیمدان،
کؤنلوم آیری گزیر جان سیرداشیمدان؛
داغیدیر هوشومو آلیر باشیمدان
سوزولوب گئدنده خیالا گؤزلر.
گردنین مینادیر ، بویون تاماشا،
آی دا حسد چکیر او قلم قاشا.
بیر جوت اولدوز کیمی وئریب باش ۔ باشا
یانیب شعله سالیر جمالا گؤزلر.
منیم سٹوگیلیم دیر او گؤزل پری،
قوى اوزه وورماسين کئچن گونلرى،
من قدیر بیلئم ازلدن بری،
سیزین له یئتمیشم کمالا، گؤزلر.
جهاندا هر حؤکمو بیر زامان وئریر،
دونن دؤوران سورن ہو گون جان وئریر.
ایللر خسته سی یم، یارام قان وئریر،
سیز منی سالدینیز بو حالا، گؤزلر.


text:
یوهانس کپلر
یوهانس کپلر (اینگیلیسجه: Johannes Kepler) بیلیم اینسان. کپلر آلمانیالی بیر بیلیم آدامی دیر. کپلر بیر آسترنومیست، آسترولوژیست و ریاضیچی یوخسا سایبیل بیلیم آدامی دیر، یوهانس کپلر ان چوخ گزگنلرین حرکت تئوریسینه گؤره تانیلمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Liscia, Daniel A. Di. "Johannes Kepler". In Zalta, Edward N. (ed.). Stanford Encyclopedia of Philosophy.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Johannes Kepler»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یوهانس کپلر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
عرب بیرلیگی
عرب بیرلیگی — عرب دؤولتلرینین بینلخالق تشکیلاتی. حال-حاضیردا تشکیلاتا ۲۲ دؤولت داخیلدیر.
تشکیلات میصر، عراق، اوردون، لوبنان، عربیستان، سوریه و یمن طرفیندن ۲۲ مارس ۱۹۴۵-جی ایلده یارادیلمیشدیر. تشکیلاتین مرکز-قرارگاهی قاهیره شهرینده یئرلشیر، ایندیکی باش کاتیبی امیر موسادیر.
تورکیه تشکیلاتدا دایمی مۆشاهیدهچی سِمتینه مالیکدیر.
تأسیس اوْلونماسی[دَییشدیر]
عرب شوراسینین یارادیلماسی، عثمانلی ایمپراتورلوغونون کئچمیش عرب ویلایتلرینده بیرینجی دۆنیا ساواشسیندن سوْنرا یارانان عرب بیرلیگی حرکاتینین ان نظره چارپان(عامیل) نتیجهسی اوْلموشدور. عرب میللتچیلری بۇ اراضینین بئش آیری سوورن دؤولته پارچالانماسینا قارشی چیخیردیلار. فرانسه و بؤیوک بریتانیانین ماندات سیستمی و فیلیسطینده یهودی دؤولتینین یارادیلماسی، داها چوْخ نارازیغیا سبب اوْلموشدور. حرکاتین اساس آماچ، بۆتون عرب توْرپاقلارینین بیر دؤولتده بیرلشدیرمهسی ایدی. ۱۹۴۴-جو ایلده ایسکندریهده، تأسیس کونفرانسی کئچیریلدی و عرب دؤولتلری لیقاسینین یارادیلماسینی نظرده توتان ایسکندریه پروتوکولو ایمضالاندی. لیقانین نیظامنامهسی ۱۹۴۵-جی ایلین مارس آیینین ۲۲-ده میصر، سوریه، اوردون، عیراق و لوبنان طرفیندن ایمظالانمیشدیر. ۱۹۴۵-جی ایلین مئی آییندا، نیظامنامهنی یمن ایمضالامیشدیر.
اولکهلر[دَییشدیر]
ناظیر:
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Syria suspended from Arab League, The Guardian
- ^ total population 450 million, CIA Factbook estimates an Arab population of 533 million, see article text.


text:
یاندیریلان کیتابلار
صمد وورغون
جللاد! سنین قالاق- قالاق یاندیردیغین کیتابلار
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
بیز کؤچهریک بو دونیادان، اونلار قالیر یادیگار؛
هر ورقه نقش اولونموش نئچه اینسان دویغوسو،
مین کمالین شؤهرتیدیر، مین اورهیین آرزیسی….
×××
یاندیردیغین او کیتابلار آلوولانیر….یاخشی باخ!
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته…..
شاعیرلرین نجیب روحو مزاریندان قالخاراق
آلقیش دئییر عشقی بؤیوک، بیر قهرمان میللته؛
او آلوولار شعله چکیب شفق سالیر ظولمته….
×××
جللاد! منیم دیلیمده دیر بایاتیلار، قوشمالار،
دئ، اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
هر گرایلی پردهسینده مین آنانین قلبی وار….
هر شیکستم ائولادیدیر بیر مقدس دیلهیین،
دئ اونلاری هئچ دویدومو سنین او داش اورهیین؟
×××
سؤیله سنمی خور باخیرسان منیم شعیر دیلیمه؟
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
سنمی ”ترک خر“ دئییرسن اولوسوما، ائلیمه؟
داهیلره سود وئرمیشدیر آذربایجان گؤزهلی….
قوجا شرقین شؤهرتیدیر فضولینین غزلی!
×××
جللاد! یانیب اود اولسا دا، کوله دؤنمز آرزیلار،
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
هر اورهیین اؤز دونیاسی بیر سعادت آرزیلار،
قانلار ایله یازیلمیشدیر هر آزادلیق دستانی….
طبیعتین آنا قلبی قول دوغمامیش اینسانی!
×××
ازل باشدان دوشمنیمدیر اوزو موردار قارانلیق…..
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی.
کاییناتا دگیشمهرم شؤهرتیمی بیر آنلیق،
منم اودلار اؤلکهسینین گونش دونلو ائولادی!
هر تورپاغین اؤز عشقی وار، هر میللتین اؤز آدی!
×××
نه دیر او دار آغاجلاری، دئ کیملردیر آسیلان؟
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
دایان!….دایان!….اویاق گزیر هر اورهکده بیر آسلان،
بوغازیندان یاپیشاجاق اونون قادیر پنجه سی؛
اویونجاقمی گلیر سنه وطنیمین حاق سسی؟
×××
جللاد! سنمی، دئ قیریرسان فداییلر نسلینی؟
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدیگین قان!
زامان گلیر…من دویورام اونون آیاق سسینی
شهیدلرین قییام روحو یاپیشاجاق یاخاندان؛
میللتیمین صاف قانیدیر قورد کیمی ایچدییین قان!…..
×××
بیر ورقله تاریخلری، اوتان منیم قارشیمدا،
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
کوراوغلونون، ستارخانین چلنگی وار باشیمدا،
نسیللریم قویمایاجاق داش اوستونده داشینی؛
آنام تومریس کسمهدیمی کیخسرووون باشینی؟
×××
سور آتینی، دؤرد نالا چاپ! مئیدان سنیندیر ….آنجاق،
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی….
قوجا شرقین گونشیدیر یاراندیغیم بو تورپاق،
من یئتیردیم آل بایراقلی اینقیلابلار نسلینی؛
من گؤرورم آل گئیینیب گلن باهار فصلینی!
١٩۴٧
ایضاح: بو شعر ۱۳۲۵ ده تجاوزکار شاه قوشونونون یاراتدیقلاری فاجعهلرین تاثیری آلتیندا یازیلمیشدیر. همان تاریخده بو وحشیلر، اونو حمایت ائدهن لومپن دستهلر، ملکدارلار و سرمایا صاحبلرینین قارا دستهلری، آذربایجانا وار ـ قوه ایله یوروش ائدیب و اؤلکهمیزده آنا دیلینده چاپ اولان کیتابلاری یاندیریب و چوخ گناهسیز انسانلارین قانینی تؤکموشلر!


text:
- اۇنلار ایچین جهننمدن بیر یرلشیم آلانئ وە اۆزریندە اؤرتۆلر اۇلاجاقتئر. یانلئش یاپانلارئ ایشتە بؤیلە جزالاندئرئرئز.
- اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارا گلینجە -کی بیز کیمسەیە گۆجۆنۆن اۆستۆندە یۆک یۆکلەمەییز- بؤیلەلری جننت آهالیسیدیر؛ اۇنلار اۇرادا اؤلۆمسۆزدۆرلر.
- ایچلریندەکی کؤتۆ دویغولارئ سؤکۆپ آتارئز. آلت طارافئندان ائرماقلار آقار وە شؤیلە دەرلر: “هر شەیی مۆکممل یاپماق آللاها اؤزگۆدۆر. آللاە گؤسترمەسەیدی بیز بو یۇلو کندیلیگیمیزدن بولامازدئق. راببیمیزین ألچیلری گرچکتن دۇغرویو گتیرمیشلر.” اۇنلارا شؤیلە سسلنیلەجکتیر: “ایشتە جننت! بو سیزە، یاپتئقلارئنئزا قارشئلئق اۇلاراق باحشەدیلدی.”
- جننت آهالیسی، جهننم آهالیسینە شؤیلە سسلنیر: “راببیمیزین وردیگی سؤزۆن گرچک اۇلدوغونو بیز گؤردۆک. راببیمیزین سیزە وردیگی سؤزۆن گرچک اۇلدوغونو سیز دە گؤردۆنۆز، دگیل می؟” (اۇنلار:) “أوت!” دەرلر. آرالارئندان بیری یۆکسک سسلە شؤیلە حایقئرئر: “آللاهئن لاعنتی /دئشلاماسئ شو یانلئش یاپانلارادئر.
- اۇنلار، آحیرتی گؤز آردئ أدەرک آللاهئن یۇلوندان أنگللـەین وە اۇ یۇلدا قۇلایجا آنلاشئلامایاجاق بیر چارپئقلئق اۇلماسئنئ ایستەین کیمسەلردیر.
- جننت ایلە جهننم آراسئندا بیر أنگل بولونور. آعراف اۆزریندە (جننتتەکی یۆکسک یرلردە) دگرلی شاحصیەتلر اۇلور. اۇنلار هرکسی یۆزلریندن تانئرلار. جننت آهالیسیندن اۇلوپ هنۆز اۇرایا گیرمەمیش آما گیرمەیی بکلەینلرە شؤیلە سسلنیرلر: “سیز أسنلیک وە گۆونلیکتە اۇلاجاقسئنئز!”
- (جهننمدە جزاسئنئ چکن مۆمینلرین) گؤزلری جهننم آهالیسینە چەوریلینجە شؤیلە دەرلر: “راببیمیز! بیز یانلئشلار ایچیندە اۇلان بو تۇپلومون یانئندا بئراقما!”
- آعراف آهالیسی (جننت ایلە جهننم آراسئنداکی یۆکسک تپەلردن)، یۆزلریندن تانئدئقلارئ باعضئ کیمسەلرە دە شؤیلە سسلنیرلر: “گؤردۆنۆز مۆ؟ نە چەورەنیزدەکیلرین سیزە بیر یارارئ اۇلدو نە دە بۆیۆکلنمەنیزین.”
- (جننتە گیرەجک اۇلانلارئ گؤسترەرک مۆئببدلیکلرە شؤیلە دەرلر:) سیزین ‘آللاە اییلیکتە بولونماز’ دییە یمین أتتیکلرینیز بونلار مئیدئ؟ (جزاسئنئ چکن جننتلیکلرە شؤیلە دەنەجکتیر:) “سیز جننتە گیرین. آرتئق اۆزرینیزدە نە بیر قۇرقو قالاجاق نە دە اۆزۆلەجکسینیز.”
- جهننم آهالیسی، جننت آهالیسینە: “سویونوزدان یا دا آللاهئن سیزە وردیگی رئزئقلاردان بیزە دە آقئتئن!” دییە سسلنیرلر. (جننتتەکیلر دە:) “آللاە، اۇنلارئ کافیرلرە یاساقلادئ.” دەرلر.
- دۆنیا حایاتئنا آلداناراق دینینی أگلنجە وە اۇیون حالینە گتیرنلر، آیتلریمیزی بیلە بیلە اینکار أدیپ بوگۆنە وارمایئ ناسئل اونوتتولارسا بیز دە بوگۆن اۇنلارئ اونوتاجاغئز.
- شوراسئ بیر گرچک کی، بیز اۇنلارا، اینانان وە گۆونن بیر تۇپلولوغا رهبر وە ایکرام اۇلماسئ ایچین بیر عیلمە گؤرە آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلادئغئمئز بیر کیتاب گتیردیک.
- اۇنلار کیتابئن اویارئلارئنئن گرچکلشمەسیندن باشقا نە بکلییۇرلار! اویارئلار گرچکلشتیگی گۆن، أوولجە اۇنو عاقئللارئندان چئقارانلار شؤیلە دەرلر: “راببیمیزین ألچیلرینین گتیردیکلری دۇغرویموش! بیزە شفاعات أدەجک اۇلانلار وارسا، شفاعات أتسینلر وەیا گری گؤندریلەلیم دە یاپئپ أتتیکلریمیزدن باشقا شەیلر یاپالئم!” اۇنلار کندیلرینە یازئق أتمیشلردیر. (شفاعاتچی دییە) اویدوردوقلارئ دا اۇنلاردان اوزاقلاشمئش اۇلور.
- سیزین راببینیز (صاحیبینیز)، گؤکلری وە یری آلتئ گۆندە یاراتان، سۇنرا عارشا /یؤنتیمین باشئنا گچن آللاەتئر. گۆندۆزۆ، سۆرکلی پشیندە اۇلان گجە ایلە اؤرتر. گۆنشی، آیئ وە یئلدئزلارئ دا قۇیدوغو قانونا گؤرە حیذمتینیزە وریلمیش اۇلاراق یاراتمئشتئر. باقئن، یاراتماق قورال قۇیماق دا اۇنون ایشیدیر. بۆتۆن وارلئقلارئن راببئ (صاحیبی) اۇلان آللاە، نە یۆجە بیر برەکت قایناغئدئر!
- راببینیزە یالوارئپ یاقاراراق وە ایچتن ایچە دوعا أدین! اۇ، سئنئرئ آشانلارئ سەومز.
- دۆزنین (آللاە طارافئندان) ساغلانماسئندان سۇنرا یریۆزۆندە بۇزغونجولوق یاپمایئن. آللاها، قۇرقاراق وە (راحمتینی) اوماراق دوعا أدین! آللاهئن ایکرامئ، گۆزل داورانانلارا یاقئندئر.
- رۆزگارلارئ ایکرامئندان اؤنجە مۆژدە اۇلاراق گؤندرن اۇدور. رۆزگارلار، (یاغمور) یۆکلۆ بیر بولوتو قۇلایجا یۆکسلتینجە اۇنو اؤلۆ /چۇراق بیر تۇپراغا سەوق أدریز. اۇ بولوتلا اۇرایا سو ایندیریر، اۇ سویلا هر تۆرلۆ اۆرۆنۆ چئقارئرئز. اؤلۆلری دە ایشتە بؤیلە (تۇپراقتان) چئقاراجاغئز. بلکی (ینیدن دیریلمە قۇنوسوندا) بیلگی صاحیبی اۇلورسونوز.
- وریملی تۇپراغئن بیتکیسی راببینین ایذنییلە (قۇلایجا) چئقار. وریمسیز تۇپراغئن بیتکیسی ایسە زار-زۇر چئقار. گؤرەولرینی یرینە گتیرن بیر تۇپلولوق ایچین آیتلریمیزی دگیشیک آچئلاردان بؤیلە آنلاتئرئز.
- نوحو حالقئنا ألچی گؤندردیک. اۇنلارا شؤیلە دەدی: “أی حالقئم! آللاها قوللوق أدین؛ سیزین اۇندان باشقا ایلاهئنئز یۇقتور. بن، سیزە بۆیۆک بیر گۆنۆن عاذابئنئن گلمەسیندن قۇرقویۇروم.”
- حالقئنئن اؤندە گلنلری دەدیلر کی: “بیز سنی گرچکتن آچئق بیر ساپئقلئق ایچیندە گؤرۆیۇروز.”
- نوح دەدی کی: “أی حالقئم! بندە بیر ساپئقلئق یۇق. آما بن، وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) طارافئندان گؤندریلمیش بیر ألچیییم.
- سیزە راببیمین مساژلارئنئ تبلیغ أدییۇر /بیلدیرییۇر وە سیزین اییلیگینیزی ایستییۇروم. سیزین بیلمەدیگینیز شەیلری بن آللاەتان اؤگرنییۇروم.
- ایچینیزدن بیر آداما، سیزی اویارماسئ ایچین، سیزین دە یانلئشلاردان ساقئنمانئز وە اییلیک بولمانئز ایچین راببینیزدن عاقئلدا توتولماسئ گرکن بیر بیلگی گلمەسینە می شاشئردئنئز؟”
- فاقاط اۇنو یالانلادئلار. بیز دە اۇنو وە اۇنونلا بیرلیکتە گمیدە اۇلانلارئ قورتاردئق. آیتلریمیز قارشئسئندا یالانا سارئلانلارئ دا سودا بۇغدوق. چۆنکۆ بیر کؤرلر تۇپلولوغو اۇلموشلاردئ.
- عاد حالقئنا دا قاردشی قاردشی هودو گؤندردیک. دەدی کی: “أی حالقئم! آللاها قوللوق أدین؛ سیزین اۇندان باشقا ایلاهئنئز یۇقتور. یانلئشلاردان ساقئنمایاجاق مئسئنئز؟”
- حالقئنئن اؤندە گلنلردن، آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر شؤیلە دەدیلر: “بیز سنی گرچکتن عاقئلسئزلئق ایچیندە گؤرۆیۇروز. بیز سنین گرچکتن یالانجئلاردان اۇلدوغونو دۆشۆنۆیۇروز.”
- دەدی کی: “أی حالقئم! بندە بیر عاقئلسئزلئق یۇق. آما بن، وارلئقلارئن راببی طارافئندان گؤندریلمیش بیر ألچیییم.
- سیزە راببیمین مساژلارئنئ تبلیغ أدییۇروم /بیلدیرییۇروم. بن سیزین اییلیگینیزی ایستەین، گۆونیلیر بیریییم.
- یۇقسا سیزی اویارسئن دییە، ایچینیزدن بیرینە راببینیزدن عاقئلدا توتولماسئ گرکن بیر بیلگی /بیر کیتاب گلمەسینە می شاشئردئنئز؟ حاطئرلاسانئزا آللاە، نوح حالقئندان سۇنرا سیزی اۇنلارئن یرینە گتیردی وە ایری یاپئلئ قئلدئ. آللاهئن نیعمتلرینی عاقلئنئزدا توتون کی اومدوغونوزا قاووشاسئنئز.”
- دەدیلر کی: “شیمدی سن بیزە، سادەجە آللاها قوللوق أدەلیم وە آتالارئمئز قوللوق أتتیکلری شەیلری بئراقالئم دییە می گلدین؟ دۇغرو سؤزلۆلردنسن بیزی تهدید أتتیگین شەیی گتیر باقالئم!”
- هود دەدی کی: “راببینیزدن اۆزرینیزە بیر پیسلیگین وە بیر اؤفکەنین گلمەسی کسینلشتی. سیز بنیملە، آللاهئن، حاقلارئندا هیچبیر دلیل ایندیرمەدیگی، ایسیملرینی سیزین وە آتالارئنئزئن تاقتئغئ شەیلر قۇنوسوندا مئ تارتئشئیۇرسونوز؟ اؤیلەیسە بلکەیین؛ بن دە سیزینلە برابر بکلەینلردنیم.”
- سۇنرا اۇنو وە اۇنونلا بیرلیکتە اۇلانلارئ طارافئمئزدان بیر ایکرام ایلە قورتاردئق. آیتلریمیز قارشئسئندا یالانا سارئلانلارئن دا کؤکۆنۆ قوروتتوق. اۇنلار اینانئپ گۆونمیش کیمسەلر دگیللردی.
- ثمود حالقئنا دا قاردشلری صالیحی گؤندردیک. دەدی کی: “أی حالقئم! آللاها قوللوق أدین؛ سیزین اۇندان باشقا ایلاهئنئز یۇقتور. سیزە راببینیزدن آچئق بیر بلگە گلدی. ایشتە سیزە بیر آیت /موعجیزە اۇلاراق آللاهئن دیشی دوەسی! راحات بئراقئن، آللاهئن تۇپراغئندا اۇتلاسئن. اۇنا کؤتۆلۆک أتمەیین، یۇقسا سیزی آجئقلئ بیر عاذاب یاقالار.
- حاطئرلاسانئزا؛ آللاە، عاد حالقئندان سۇنرا اۇنلارئن یرینە سیزی گتیردی وە بو تۇپراقلارا یرلشتیردی. بورانئن دۆزلۆکلریندە کؤشکلر قورویۇر، داغلارئ اۇیوپ أولر یاپئیۇرسونوز. آللاهئن نیعمتلرینی عاقلئنئزدان چئقارمایئن. بۇزغونجولوق یاپاراق اۇرتالئغئ بیربیرینە قاتمایئن.”
- حالقئنئن بۆیۆکلۆک تاسلایان اؤندە گلنلری، أزیلنلرە، اۇنلاردان اینانمئش اۇلانلارا شؤیلە دەدیلر: “سیز صالیحین، گرچکتن راببی طارافئندان گؤندریلدیگینی می سانئیۇرسونوز؟” دەدیلر کی: “بیز اۇنونلا گؤندریلنە اینانئپ گۆونییۇروز.”
- کندیلرینی بۆیۆک گؤرنلر: “بیز دە سیزین ایناندئقلارئنئزئ یۇق سایئیۇروز،” دەدیلر.
- سۇنرا دیشی دوەیی، آیاقلارئنئ کسەرک اؤلدۆردۆلر وە راببینین أمرینە قارشئ گلمیش اۇلدولار. شؤیلە دەدیلر: “باق صالیح! أگر آللاهئن ألچیلریندن ایسن، بیزی تهدید أتتیگین شەیی گتیر باقالئم!”
- چۇق گچمەدن اۇنلارئ اؤیلە بیر سارسئنتئ توتتو کی کندی یوردوندا چؤکۆپ قالدئلار.
- صالیح اۇنلاردان اوزاقلاشتئ وە شؤیلە دەدی: “أی حالقئم! بن راببیمین مساژئنئ سیزە تبلیغ أتتیم /بیلدیردیم. اییلیگینیز ایچین چابا گؤستردیم. آما سیز اییلگینیزی ایستەینلردن حۇشلانمئیۇرسونوز.”
- لوطو دا ألچی گؤندردیک. بیر گۆن اۇ، حالقئنا شؤیلە دەمیشتی: “سیز أشجینسل ایلیشکیدە می بولونویۇرسونوز؟ بؤیلە بیر ایشی سیزدن اؤنجە هیچبیر وارلئق یاپمامئشتئر.


text:
أورنسل وە ایلاهی قایناقلئ دۇغرولار، اؤلچۆ اۇلاراق وارلئقلارئنئ اینسانلئقلا برابر اینسانلئغئن وازگچیلمز دۇغرولارئ اۇلاراق سۆردۆرەجکتیر.
قورئان، موحاممد نبییە (ع) واحیەدیلەرک، دین /ایسلام اۇنون شاحصئندا تاماملانمئشتئر. دین /ایسلام، موحاممد نبیدن (ع) سۇنرا دین آدئنا اۇلوشموش کۆلتۆرل مۆکتسبات دگیلدیر. تفسیر اوصولۆ، حادیث اوصولۆ، فئقئە اوصولۆ، حادیث، فئقئە، کلام، سیەر…، سیاسی /اینانچ /عاقائید أکۇللری ، حانفی، شافیعی، جاعفری گیبی فئقئە أکۇللری، بونلارئن تاصاووفی أکۇللری؛ قورئانا راغمن قورئان آدئنا، کندیلرینی اوزمان، اۇتۇریتە، آشئلماز گیبی گؤرۆلن کیشیلرجە یاپئلان یۇروملار گیبی.
قورئانئن واحیی، آنلاشئلئرلئغئ وە قورئانئ آنلاما اوصولۆ /یؤنتمی، دۇغرودان آللاها عائید اۇلوپ، نبی /رسول واسئطاسئیلا اینسانلئغا دویورولموش وە قورتولوشون بوندا اۇلدوغو بیلدیریلمیشتیر.
ایسلام دین اۇلاراق، تۆم نبیلرین اۇرتاق مساژئدئر. بو مساژئن اینسانلارا اۇلدوغو گیبی دویورولماسئ، آیرئجا نبیلرە وریلن “حیکمت” گرگی، گرکلی بؤلۆملرینین اویغولامالئ اۇلاراق اینسانلارا اؤگرتیلمەسی وە گؤستریلمەسی دئشئندا، نبیلر داحیل کیمسەنین بو مساژا مۆداحالە أتمە یتکیسی یۇقتور.
قورئانئن؛ اینانچ، آللاها یؤنلمە، آحلاقی یۆجەلیک، قوللوق، صالیح عامللر؛ باشتا شیرک اۇلماق اۆزرە، گۆناەلاردان قاچئنما وە اوزاق دورما گیبی تمل قۇنولاردا تۆم نبیلرین اۇرتاق مساژئنئ بۆنیەسیندە تاشئماقتادئر.
دۇغال اۇلاراق نبیلرە وریلن کیتابلاردا، کندیلریندن سۇنرا گلن نبیلرین حایاتلارئنئن ایچریکلری حاققئندا بیلگی یۇقتور. کندیلریندن اؤنجەکی نبیلرین حایاتلارئندان کسیتلر سونولاراق، اۇنلارئن مۆجادلەسی وە قارشئلاشتئقلارئ گۆچلۆکلر حاققئندا بیلگی وریلمیشتیر. شریعات دەدیگیمیز عیبادتلرین یرینە گتیریلمە شکیللریندە وە باعضئ حوقوقی اویغولامالاردا قئسمی دگیشیکلیکلر یاپئلمئشتئر.
قورئان اؤزللیگی گرگی، نبیلرین وە حیطاب أتتیکلری تۇپلولوقلارئن حایاتلارئندان گۆنۆمۆزە وە گلەجگە اؤرنکلر آلابیلەجگیمیز، درسلر چئقارابیلەجگیمیز بیرچۇق کسیتی بیزە آقتارماقتادئر. نوح، صالیح، ایبراهیم، موسانئن وە بونلارئن قاومینین اینانان وەیا اینانمایانلارئن حایاتلارئندان کسیتلر گیبی.
بونلارئ عاینئ زاماندا آللاه، تۇپلومسال یاسالارئن “سۆننتوللاهئ” اۇلاراق دگیشیکلیک گؤسترمەیەجک یا دا عاینئ سۇنوجا گؤتۆرەجک اینانچلار وە أیلملر اۇلاراق بیزە تانئتماقتادئر. دۇلایئسئیلا آنلاتئلان اۇلایلار تاریحی اۇلاراق گچمیشتە قالمئشتئر آما، بنزەری اینانچ وە أیلملر شیمدی وە گلەجکتە دە دپرشەجکتیر.
ایشتە بو آنلامدا نبیلرین وە اۇنلارا تابیع اۇلانلارئن حایاتلارئندان چۇق سایئدا اۇلوملو اؤرنکلر بیزلرە آنلاتئلدئغئ گیبی، قاچئنمامئز گرکن چۇق سایئدا دا اۇلومسوز اؤرنک هم نبیلرین حایاتئندان، هم دە اۇنلارا تابیع اۇلان وەیا اۇلمایانلارئن حایاتئندان بیزلرە آقتارئلماقتادئر.
اینسانلئق تاریحی، بنزەر بیرەیسل وە سۇسیال اۇلایلارئن تکرارئندان عیبارتتیر. حاققا، عادالتە تسلیم اۇلما وەیا اۇلماما، اینانما وەیا نانکؤرلۆکتە بولونما، یانلئشلئقلاردان دؤنمە وەیا یانلئشلئقتا ائصرارجئ اۇلما، اییلیک اۆرتمە وەیا کؤتۆلۆگە یؤنلمە گیبی. بو آنلامدا تاریحی سۆرچ نە اۇلورسا اۇلسون اینسانلار بو یاپئ وە توتوملارلا قارشئ قارشئیا قالماقتادئرلار.
دیگر وارلئقلاردان قۇنوم ایعتیبارییلە اینسان، بیرچۇق فارقلئ اؤزللیک ایلە یاراتئلان وە دۆنیایئ هم کندی تۆردشلرینە قارشئ، هم دە دئش چەورەلرینە قارشئ أن گۆزل شکیلدە دگرلندیرمەسی ایچین راببی اۇنا واحیەدەرک رهبرلیک أتمیشتیر. بو رهبرلیکتە “دۆنۆن کندی ایچیندە”؛ ایلاەلار أدینمەمک، حاق وە عادالتە اویماق وە رئضا گؤسترمک، اییلیک اۆرتمک… نە قادار قئیمتلی دگرلر ایسە “بوگۆن وە یارئن دا” بونلار اییلیک اۆرتمەیی کندیلرینە شیعار أدینمیش اۇلان اینسانئن وازگچیلمزلریدیر. یاعنی بو أورنسل وە ایلاهی قایناقلئ دۇغرولار، اؤلچۆ اۇلاراق وارلئقلارئنئ اینسانلئقلا برابر اینسانلئغئن وازگچیلمز دۇغرولارئ اۇلاراق سۆردۆرەجکتیر.
اینسانلئغئن، ایلاهی ایرادەنین یۇل گؤستریجیلیگینە راغمن، بو یۇل گؤستریجیلیگە قارشئلئق، اینسانئ کندیسینە دۆشمان گؤرمۆش ایبلیس وە ایبلیسین چکیم آلانئنا گیرمیش اینسانلارئن؛ ایلاەلار اۆرتمەسی، حاق وە عادالت اؤلچۆلرینی آشماسئ، کؤتۆلۆک اۆرتمەسی… گیبی قۇنولاردا؛ حاققا تابیع اۇلان وە آللاه قاتئندا قورتولوشونو آرایان اینسان اۇغلونون اؤنۆندە أنگللر گیبی دۆن، بوگۆن وە یارئن دا، کندیسینە وریلن سۆرەیی کؤتۆیە قوللانان ایبلیسین توزاقلارئ، “حاقتان گؤزۆکمە اۇلاراق” دوام أدەجکتیر.
بورادا ایلاهی واحیین، نبیلر واسئطاسئیلا تۆم اینسانلئق تاریحینە اؤگرتیسی عاینئدئر. بو آنلامدا، نبیلر بیربیرلرینین موعارئضلارئ دگیل، عاینئ میسیۇنون سچیلمیشلریدیر. نبیلر /اینسانلار بیر عؤمۆرلە سئنئرلئ اۇلدوقلارئندان، اۇنلارا رهبرلیک أدەجک تمل ایلکەلر (ایلاهی مساژ) سۆرکلی /زامان زامان ینیلنمیشتیر.
دۆن، بوگۆن وە یارئن دا، اینسانلئغئن هر تۆرلۆ آچمازئ، چئقمازئ وە آرایئشئنا، اینسانلئغا رهبرلیک أدەجک ایلاهی واحیی گؤرمزلیکتن گلمک، هر تۆرلۆ آرایئشئن حۆسرانلا سوُنوچلانماسئنا سبب اۇلموشتور؛ اۇلویۇر؛ اۇلاجاقتئر.
قورتولوشونو آراماقتا اۇلان اینسان اۇغلونون، نبیلرین “اۇرتاق مساژئنئ”، مساژئن کندی اوصول وە یؤنتمی چرچوەسیندە آنلاماسئ؛ اۇنون تک قورتولوشودور.
بوراداکی أن بۆیۆک تهلیکە وە توزاغئن، حاقتان وە دۇغرودان یانا اۇلدوغونو ظاننەتتیگیمیز، گچمیشین وە حالین (گلەجک دە بونا داحیلدیر) ایلاهی واحیلە /قورئانلا هیچبیر ساغلاماسئ یاپئلمادان کۆلتۆرل مۆکتسباتئن، “ایلاهی واحیین” یرینی آلمئش اۇلماسئ وە “دینین /ایسلامئن کندیسی” ظاننەدیلمەسیدیر.
بو کۆلتۆرل مۆکتسبات، أورنسل دۇغرولارئ بۆنیەسیندە تاشئدئغئ وە ایلاهی واحیە اویغونلوغو اؤلچۆسۆندە وازگچیلمزیمیزدیر. سۇن شکلینی قورئاندا آلمئش اۇلان بو مساژئ، “دینی آللاها حاص قئلمانئن” وە بونون مۆکافاتئنئن بکلنتیسینین سادەجە آللاەتان اۇلما دوروشو، قارماشا ایچیندە اۇلان وە پوسولاسئنئ وە یؤنۆنۆ قایبەتمیش اۇقیانوس ایچیندەکی گمی کاپتانئنئن، پوسولاسئنا قاووشموش وە یؤنۆنۆ دۇغرو تثبیت أدەرک منزیلینە یؤنلمەسی گیبی اینسانلئق دا، “گرچک اینسانی هدفینە” یؤنلمیش اۇلاجاقتئر.
بورادا، ایلک یاپمامئز گرکن؛ آشئلماز وە تک دۇغرو اۇلاراق گؤردۆگۆمۆز گچمیشیمیزین “دینی کۆلتۆرل بیریکیمینی” (دینلە ایلگیلی کۆلتۆرل بیریکیمین وە أگیتیمین هر قادمەسینین گؤزدن گچیریلمەسی) قورئانا عارض أتمە وە قورئانئن اؤلچۆلری ایچیندە ینیدن حایاتئمئزا یؤن ورمەسیدیر.
دۆن اۇلدوغو گیبی بوگۆن وە یارئن دا، رایئندان چئقمئش بیر ترەنی تکرار رایئنا آلما یرینە، اۇنا اۇلوشتورولان هر پارالل رای، هدفە اولاشمایئ اۇرتادان قالدئراجاق وە اۇلمادئق چئقمازلارا سۆرۆکلەیەجکتیر. یاپئلماسئ گرکنین رایئندان چئقان ترەنی تکرار کندی رایئنا قۇیماقتئر، اۇتورتماقتئر.
بو باشتان زاحمتلیدیر آما، “أن دۇغرو” اۇلان وە بیزلری منزیلیمیزە اولاشتئراجاق اۇلان “تک چؤزۆم یۇلودور”.
ساواش اؤرن
نیگدە قورئان أوی درنگی باشقانئ


text:
Mahammad tt ایشلدن چالیشمالاری
۶ سپتامبر ۲۰۲۱
- ۲۲:۱۹۶ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۱۹ فرق گئچمیش −۵ محمد اوراز بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: واگردانی دستی بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۳۰ آقوست ۲۰۲۱
- ۱۶:۱۲۳۰ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۲ فرق گئچمیش +۱۸ قاجار ایمپیراتورلوغو 1475200 دییشیکلیک 88.235.22.219 (دانیشیق) طرفیندن قایتاریلدی. اِتیکِتلر: خنثیسازی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۶:۱۱۳۰ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۱ فرق گئچمیش +۵۳ ی پیرموسی تپه سی Mahammad tt، پیرموسی تپه سی صفحهسینی پیرموسی تپهسی-ه آپاردی ایندیکی اِتیکِت: یئنی یوْللاندیرما
- ۱۶:۱۱۳۰ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۱ فرق گئچمیش ۰ ک پیرموسی تپهسی Mahammad tt، پیرموسی تپه سی صفحهسینی پیرموسی تپهسی-ه آپاردی
- ۱۶:۰۹۳۰ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۰۹ فرق گئچمیش +۵۲ نخجوان تپه (اورمو) بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۶:۰۳۳۰ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۰۳ فرق گئچمیش +۴۶ قاجار ایمپیراتورلوغو بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: واگردانی دستی بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۲۷ آقوست ۲۰۲۱
- ۱۳:۰۱۲۷ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۰۱ فرق گئچمیش +۳۳۷ پوْرتال دانیشیغی:ایران بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۲۳ آقوست ۲۰۲۱
- ۱۱:۴۵۲۳ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۴۵ فرق گئچمیش −۲۸۲ ایران کوردوستانی 1472888 دییشیکلیک Sffk (دانیشیق) طرفیندن قایتاریلدی. اِتیکِتلر: خنثیسازی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۱۶ آقوست ۲۰۲۱
- ۲۲:۲۰۱۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۲۰ فرق گئچمیش −۱۸ چاغاتای تورکجهسی بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۲۲:۱۹۱۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۱۹ فرق گئچمیش −۱۶ چاغاتای تورکجهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۸ آقوست ۲۰۲۱
- ۱۸:۳۷۸ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۳۷ فرق گئچمیش +۴٬۵۶۸ افشار ایمپیراتورلوغو بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: واگردانی دستی بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۳:۴۱۸ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۴۱ فرق گئچمیش +۸۷۲ نقده بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۶ آقوست ۲۰۲۱
- ۲۰:۵۶۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۵۶ فرق گئچمیش +۱۲۲ بیجار 1470873 دییشیکلیک Bitflo (دانیشیق) طرفیندن قایتاریلدی. اِتیکِتلر: خنثیسازی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۶:۱۲۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۲ فرق گئچمیش +۲۲۵ باروق بؤلگهسی ←قایناقلار ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۶:۱۰۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۰ فرق گئچمیش +۸۶ ی بؤلمه:باروق بؤلگهسی صفحهنی ' بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین بؤلگهلری' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۴:۲۶۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۲۶ فرق گئچمیش +۱٬۰۲۱ دانیشیق:باروق بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۴:۲۲۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۲۲ فرق گئچمیش +۴۴۳ دانیشیق:باروق بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۲۰۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۲۰ فرق گئچمیش ۰ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۲۰۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۲۰ فرق گئچمیش ۰ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۱۱۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۱ فرق گئچمیش +۵۲ ی باروق بولگهسی باروق بؤلگهسی صفحهسینه یوْللاندیریلیر ایندیکی اِتیکِتلر: یئنی یوْللاندیرما موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۱۱۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۱ فرق گئچمیش +۵۲ ی باری بؤلگهسی باروق بؤلگهسی صفحهسینه یوْللاندیریلیر ایندیکی اِتیکِتلر: یئنی یوْللاندیرما موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۱۰۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۰ فرق گئچمیش +۵۲ ی باروق شهریستانی باروق بؤلگهسی صفحهسینه یوْللاندیریلیر ایندیکی اِتیکِتلر: یئنی یوْللاندیرما موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۰۸۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۸ فرق گئچمیش +۷۵ باروق بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۰۷۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۷ فرق گئچمیش +۷۸ باروق بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۰۵۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۵ فرق گئچمیش +۸۶ ی باروق بؤلومو Mahammad tt، باروق بؤلومو صفحهسینی باروق بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو-ه آپاردی ایندیکی اِتیکِت: یئنی یوْللاندیرما
- ۱۱:۰۵۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۵ فرق گئچمیش ۰ ک باروق بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو Mahammad tt، باروق بؤلومو صفحهسینی باروق بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو-ه آپاردی
- ۱۱:۰۴۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۴ فرق گئچمیش +۲٬۷۳۲ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۰۱۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۰۱ فرق گئچمیش +۴۵۶ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۵۱۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۵۱ فرق گئچمیش +۲ باروق بؤلگهسی ←اؤلکه بؤلوشمهلری اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۵۰۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۵۰ فرق گئچمیش +۶۶۲ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۴۶۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۴۶ فرق گئچمیش +۱٬۳۰۳ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۳۶۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۳۶ فرق گئچمیش −۵ مراغا بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۳۶۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۳۶ فرق گئچمیش +۵۴ ی مراغه بؤلگهسی ماراغا بؤلگهسی صفحهسینه یوْللاندیریلیر اِتیکِتلر: یئنی یوْللاندیرما موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۳۴۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۳۴ فرق گئچمیش +۵۷۳ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۲۴۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۲۴ فرق گئچمیش +۹۵۰ باروق بؤلگهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۱۶۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۱۶ فرق گئچمیش +۱۸ ی دانیشیق:باروق بؤلگهسی صفحهنی ' {{دانیشیق}}' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۱۵۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۱۵ فرق گئچمیش +۳۰۸ ی باروق بؤلگهسی صفحهنی ' '''باروق بؤلگهسی''' آذربایجاندا غربی آذربایجان اوستانی نین بؤلگهلریندن بیریدیر. باروق شهری بو بؤلگهنین مرکزیدیر. == قایناقلار == {{قایناق}}' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۰۶۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۶ فرق گئچمیش +۱ شابلون:غربی آذربایجان اوستانینین نقشهسی بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۰:۰۵۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۵ فرق گئچمیش −۲۹ شابلون:غربی آذربایجان اوستانینین نقشهسی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۹:۵۳۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۵۳ فرق گئچمیش +۸۷ ی اورمو بولگهسینین مرکزی بولومو اورمیه بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو صفحهسینه یوْللاندیریلیر ایندیکی اِتیکِتلر: یئنی یوْللاندیرما موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۵ آقوست ۲۰۲۱
- ۲۰:۲۶۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۲۶ فرق گئچمیش +۲ لفکوشا بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۸:۲۷۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۲۷ فرق گئچمیش +۵۲۳ کورمانجلار بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۴ آقوست ۲۰۲۱
- ۱۴:۴۳۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۴۳ فرق گئچمیش +۱۷۶ ویکیپدیا:رابیط دییشدیریجی ایستاتوسونا عریضهلر/Alp Er Tunqa ←Support/یاناشی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۲ آقوست ۲۰۲۱
- ۲۰:۰۵۲ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۰۵ فرق گئچمیش +۲۶ بؤلمه:ایران قصبهلری بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۲۰:۰۴۲ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۰۴ فرق گئچمیش +۳۴ بؤلمه:آذربایجان قصبهلری بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۳۰ جولای ۲۰۲۱
- ۲۰:۴۵۳۰ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۴۵ فرق گئچمیش +۳۷ ی داش بابا داش آتا صفحهسینه یوْللاندیریلیر ایندیکی اِتیکِتلر: یئنی یوْللاندیرما موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۲۰:۴۵۳۰ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۴۵ فرق گئچمیش +۱۸ ی دانیشیق:داش آتا صفحهنی ' {{دانیشیق}}' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۲۰:۴۴۳۰ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۴۴ فرق گئچمیش +۱۸ ی دانیشیق:ششه صفحهنی ' {{دانیشیق}}' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۲۰:۴۰۳۰ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۴۰ فرق گئچمیش +۱۲۶ ی بؤلمه:نقده بؤلگهسینین قصبهلری صفحهنی ' بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین قصبهلری بؤلمه:نقده بؤلگهسی' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۲۰:۳۹۳۰ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۳۹ فرق گئچمیش +۱۳۰ ی بؤلمه:پولدشت بؤلگهسینین قصبهلری صفحهنی ' بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین قصبهلری بؤلمه:پولدشت بؤلگهسی' ایله ياراتدی ایندیکی اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک


text:
Published by IranWire in Azeri
آراشدیرمالاری نوفوذلو بیر علمی ژورنالین (ساینس) ایلک صحیفهلرینده یئر آلان گنج کوانتوم فیزیک عالیمی و گوگل آراشدیرماجیسی پدرام روشن، تخمیناً سون ۲۰ ایلده ایراندا یاشامامیش.
ایرانلا باغلی خاطیرهلرینین گوندن-گونه گئتدیکجه آزالدیغینی سؤیلهییر، آما یئنه ده فیزیکله باغلی دوشوننده بو علمدن خاتیرلایاجاغی ان یاخشی تعریف ایراندان گلدی.
بو ایللر عرضینده آمریکانین و دونیانین ان یاخشی بیلیمیوردلارینین بعضی پروفسورلاری ایله درس کئچیریب و پرینستون بیلیمیوردوندا دکترلوق درجهسینی آلدی. آنجاق یئنه ده فیزیکدن خاتیرلادیغی ان یاخشی تعریف جناب دهقانینیندیر؛ مازانداران ایالتینین مرکزی ساری شهریندهکی ” ۲۹ آبان لیسهسی” فیزیک موعلیمی.
پدرام روشن، کالیفرنیانین سانتا باربارا شهریندهکی ائویندن بیر تلفون دانیشیغیندا دئییر: «او گونلرده ایراندا هامی فیزیکین چتین بیر مؤوضو اولدوغونو سؤیلردی، آما هئچ کیم بونون نه اولدوغونو ایضاح ائتمزدی. جناب دهقان بوتون حیاتیمین ان یاخشی تعریفینی وئردی. آتالاریمیز بیر مارال وورماق ایستهدیکده، بیرباشا اونا آتمادیقلارینی، بلکه بیراز داها ایرهلی آتاردیلار کی حرکت ائدن مارالین اؤزو او آتیشا ديسین بو «نیسبی سرعت» آنلاییشیدیر!”
گئنج پدرام فیزیک دونیاسینا او قدر قاریشدی کی، سونرا هامینین چتین دئدیگی او درسه گئتدی. 1370-جی ایللر ایدی و اینتِرنِتدن خبر یوخ ایدی. فیزیک سئوگیسینی بورادا – اورادا کؤهنه کیتابلار تاپماقلا گلیشدیریردی. بو سئوگی سونوندا یئرینی تاپا بیلدی.
دونن سحر (آلتی شهریور 1399)، مازاندارانلی پدرام روشن ایندییهدک کاریئرینین ان بؤیوک زیروهسینه چاتدی. پدرامین عضوو اولدوغو گوگلین یاپای زئکا کوانتوم قروپو دونن بو ساحهدکی ان پرئستیژلی آکادمیک ژورنال اولان ساینس اوچون ایلک و قاپاق فوتوشکیلی اولان بیر مقاله درج ائتدی.
ائکیپ اؤز مقالهلرینده بو گونه قدر کوانتوم بیلگیسایارلاریندا ان بؤیوک کیمیاسال سیمیلاسیونون نئجه حیاتا کئچیردیکلرینی ایضاح ائدیر.
پدرام کئچن ایلده خبر باشلیقلاریندا یئر آلمیشدیر. گوگلین کوانتوم بیلگیسایاری قورماق اوچون بیر پروژهسینده ایشتیراک ائتمیشدی. آنجاق بؤیوین بو ساحهده ایرهلیلییش سرعتله باش وئریر و بو، باشقا بیر نومونهدیر.
او دئییر، کوانتوم حِسابلاماسینین دقیقلیگی بو دفعه ان یوکسک سويهددیر.
دکتر روشن، اثرینین قاریشیق دونیاسینی منیم کیمی عوام بیر ایزلییجییه ایضاح ائتمهیه چالیشیر. کوانتوم بیلگیسایارلارینین کلاسسیک بیلگیسایارلاردان اساسلی شکیلده (بو یازینی یازماقدا ایستیفاده ائتدیگیم بیلگیسایار کیمی) فرقلی اولدوغونو ایضاح ائدیر.
«کوانتوم پروسهلری هله جنینی مرحلهسیندهدیر» دئییر. «دوزو، ایندی اونلارلا ائتدیگیمیز شئی کلاسسیک بیلگیسایارلارلا دا ائدیله بیلر. آنجاق ایندی داها دا ایرهلیلهمک اوچون بؤیوک آددیملار آتدیق.»
ایراندا تحصیلدن محروم اولماق و آمریکادا پارلاماق
42 یاشلی پدرام روشن، گلهجیی اوچون چوخ خیاللار قورور. آنجاق بو فیزیکچی ایراندا قالسایدی، ساینس ژورنالینین اوز قابیغینا چاتماق بیر یانا، هئچ بیر بیلیمیوردونا گیرمزدی.
تحصیلدن محروم ائدیلمهسینین ساده بیر سببی وار. بهایی اولماق. ایرانداکی بهاییلرین ایسلام جمهوریییتینین اعلان ائدیلمیش سیاستینه گؤره بیلیمیوردونا گیرمهسینه و یا عالی تحصیل آلمالارینا ایجازه وئریلمیر.
پدرام مازانداران ایالتینده بؤیودو. آتاسی ایرانین قوزئیینین تانینمیش بیر بهاییسی ایدی و بو دا عائلهنین زوراکیلیق آلتیندا اولماسینا سبب اولدو. اوشاقلیغی موختلیف یئرلره کؤچمک ایله کئچیب. بونا گؤره بیر دؤنم ده «متل قو»دا اوخویوب.
پدرامین و عائلهسینین حِکایهسی و یاشادیغی باسقی اؤنجه ایرانوایر طرفیندن نشر ائدیلمیشدیر. پدرام رسمی بیلیمیوردلارینا گئتمهسینه قاداغا قویولدوقدان سونرا بهایی عالی تحصیل انستیتوسو (BIHE) داخیل اولدو. 1987-جی ایلده قورولان بو بیلیمیوردو، ایراندا تحصیلدن محروم اولان بهاییلر اوچون یئرآلتی بیر بیلیمیوردودور. بهایی یوکسک تحصیل انستیتوسو بو ایللر عرضینده دونیانین بیلینمیش بیلیمیوردلاری ایله ایشبیرلیگی ائتمیشدیر و ایندی چوخلاری طرفیندن رسمیته تانینیر.
پدرام 2001-جی ایلده آمریکایا گئتدی. اؤنجه پیتزبورگ بیلیمیوردونا، سونرا پرینستون بیلیمیوردونا داخیل اولدو. بوردا دکترلوق درجهسینی آلدی. دکتراسیندان سونرا سانتا باربارا، کالیفرنیا بیلیمیوردوندا بیر لابوراتواردا ایشلهمهیه باشلادی. گنج دکتر روشن، بو لابوراتواردا گؤرکملی بیر آمریکالی فیزیک پروفسورو اولان «جان مارتینز» نظارتی آلتیندا ایشه باشلادی.
اونلارین آراشدیرما پروژهلری تخمیناً سککیز ایل اؤنجه باشلادی. تخمیناً ایکی ایل سونرا، 2014-جو ایلده، گوگل بوتون آراشدیرما قروپونو ایشه گؤتوردو. آلتی و یا یئددی آراشدیرماجیدان اولوشان قروپ ایندی 70-80 نفره چاتدی.
دکتر روشنین سؤزلرینه گؤره، قروپا ماکرو و پروگرام موهندیسلری و تجربی و نظری فیزیکچیلر ده داخیلدیر. قروپ عضولرینین چوخو سانتا باربارا، دیگرلری ایسه آمریکانین لسآنجلس، سیاتل و آلمانییانین مونیخ کیمی یئرلرینده یاشاییرلار.
ایراندان مجبوری کؤچو و تحصیلدن محروم اولماسینا باخمایاراق دوغولدوغو یئر حاقیندا دئییر: «ایرانین آدی گلنده موعلّیملریمی، دوستلاریمی و خوش خاطیرهلریمی خاتیرلاییرام. البتده کی، بو دوستلار دونیانین هر یئرینه سپهلنمیشلر استرالیادان کانادایا.»
او آرتیریر «البتده کی، ایراندا بهاییلره قارشی سیستماتیک عدالتسیزلیک هئچ واخت آزالمادی.»
پدرام روشنین حِکایهسی، ایرانوایرین اوزون مدتدیر باشلادیغی و «آیریسئچکیلیگین بدلی»، اولاراق آدلاندیردیغی پروژهنین بارز بیر نومونهسیدیر. بو پروژه بو مسئلهیی اله آلیر کی پدرام کیمی ایستعدادلار دایاندیریلدیغی زامان بوتون توپلوم بونون مادی و معنوی بدلینی نئجه اؤدهمهلی اولور. پدرام سون ایللرده اؤلکمیزی ترک ائتمیش یوز مینلرله ایستعدادلی ایرانلیدان بیریدیر.
پدرام روشن ایضاح ائدیر کی، ایران فیزیکده جدی ایرهلیلییش الده ائتمک ایستهییرسه، هم بو محرومیتلره سون قویمالیدیر و همده بوتون سويهلرده آراشدیرما کولتورو فورمالاشمالیدیر.
البته، ایران علم آداملارینین ایستعداد سويهسینین و ایش کئیفيتینین قونشو اؤلکلرله موقایسهده اهميتلی و یوکسک اولدوغونو وورغولاییر.
دکتر روشن بو یوکسک کئیفيتین علمه اولان هوس سويهسینی گؤستردیگینی سؤیلهییر.
او ساریدهکی فیزیک سئون بیر گنجین اونو آمریکانین ساینس ژورنالینین اوز قابیغینا چیخماسینا سبب اولان عینی جوشغودان دانیشیر.
Follow me!


text:
اردوغاندان عاشورا و محرم مئساژی
"بیرلیک و دایانیشمانین سمبولو اولان عاشورا گونونون، محرم آیینین ایسلام دونیاسی اوچون خیرلی اولماسینی دیلهییرم"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، عاشورا گونونون و محرم آیینین ایسلام دونیاسی اوچون خیرلی اولماسینی دیلهدی.
جمهورباشقانی اردوغان سوسیال مئدیا حسابیندان پایلاشدیغی مئساژدا: "بیرلیک و دایانیشمانین سمبولو اولان عاشورا گونونون، محرم آیینین ایسلام دونیاسی اوچون خیرلی اولماسینی دیلهییرم. شهادتینین ایل دؤنومونده، شهیدلرین افندیسی، پیغمبریمیزین نوهسی، حضرت حسین و کربلا شهیدلرینی رحمتله یاد ائدیرهم" ایفادهسینه یئر وئردی.
اردوغان، دونن آخشام آیریجا، آنکارادا حسین غازی جمعائوینه ده قوناق اولدو. اردوغان بورادا علوی و بکتاشی درنکلرینین نمایندهلری ایله محرم آیی افطارینا قاتیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
جمهور باشقانی اردوغان:"بیز نه لازیمدیرسا، ائدجییک و بونو ائتمهیه حاضیریق"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان میتسوتاکیسین امریکا-دان تورکیه-یه قارشی یاردیم ایستهدیگینی بیلدیریب.


text:
نقد ائتمک مسئله سی!
هر زامان ایشاره ائتدیگیمیز کیمی نقد مسئله سی سئلمه آتماق و قوش قوشلاماق داورانیشی دئییل، قارشی طرفین یازدیغی متنی ده هر هانکی بیر اوخوجونون قارشیسینا سرگیله رک بو اساسدا نظر بیلدیرمک گؤزل بیر داورانیش ساییلار. بئله لیکله ایستر اوخوجو و ایسترسه ده ایراد صاحابی خطاسینی دوزتمگه چالیشماقلا توپلوم و جامعه نین عئلمی باخیمدان گلیشمه سینه یول آچیلمیش اولار. بو دئدیکلریم بیر یانا دورسون ایچریده کی دوستلارین خواهیشی ایله قیسا "ایشیق سؤنمزین اؤز کئچمیشی" دئیه بیر مطلب یازدیم. بو یازیلمیش مطلبیمه ایمضاسیز "توغای" آدلی تلگرام کانالی مناسبت بیلدیرمیش. کانالین هانکی محفله باغلی اولدوغو بللی اولمادیغینا باخمایاراق @turk_milli_hereketi بو کانالین تانیملاماسی ساییلار. بو آدین نقدر دوغرو، یوخسا یالان اولدوغونو بیلمدیگیمیز اوچون بو دوغرولتودا دانیشماق دا یئرسیز ساییلار. یئری گلمیشکن یازیما بیلدیرمیش موناسبتدن اوخویوروق:
"آقای ایشیق سؤنمز در متن بیوگرافی خود،... لیستی از کتابهایی که مطالعه نموده اند را ارائه کرده است. بگذریم که کتابهایی که از آنها نام برده، کتابهایی معمولی است که همه آنها را مطالعه مینمایند و خواندن آنها برای یک دکترای تورکولوژی افتخار محسوب نمیشود"[1].
اوسته کی مطلبی هر هانکی بیر اوخوجو بو مطلبی اوخورسا، بو کتابلاری من دوکتورامی یازارکن اوخودوغومو و یازدیغیم دوکترا رساله سی ده بو سایاق بیر رساله اولدوغونو باشا دوشمه سی هئچ ده یانلیش ساییلماز. یئری گلمیشکن توغای کانالی اشاره ائتدیگی مقامی اؤز کئچمیشیمدن بیر داها اوخویاق:
"1356 اینجی ایلدن تهراندا ایشله یه رک متوسطه تحصیلیمی داوام ائتمیشم. تحصیلین و ایشلمگین یانی سیرا مطالعه ائتمگی ده گؤزدن قاچیرمامیشام. احمد کسر وی نین بوتون اثرلرینی؛ جلال آل احمدین بیر چوخ اثرلرینی، او جومله-دن در خدمت و خیانت روشنفکران، غرب زدگی، علی شریعتی نین بیر چوخ اثرلرینی (تشیع علوی و تشیع صفوی کتابینی اوخودوقدان سونرا داها بو ذاتین کتابلارینا تحریم قویدوم)، مرتضی راوندی نین تاریخ اجتماعی ایران آدلی اثرلرینی،تاریخ بیهقی نی، اسماعیل رائین نین فراماسونری و فراموشخانه در ایران آدلی اثرلرینی، پطروشفسکی نین اسلام در ایران آدلی کتابینی، باقر مومنی نین یازدیغی اثرلری، توکچه کتابلاردان میرزه علی اکبر صابرین هوپ هوپنامه سینی، معجز شسبترلی نین دیوانی نی، معجز شبسترلی نین یئنی تاپیلمیش شعرلری (علیرضا نابدل بو کتابی ال یازما بیچیمینده چاپا حاضیرلامیش)، دینی تورکچه کتابلاردان عباسقلی یحیوی و ذاکر اردبیلی نین یازدیقلاری اثرلر، مختارنامه کیمی بیر چوخ کتابلاری دؤنه دؤنه اوخوموشام. 1360 اینجی ایل عسکر اولموشام"[2].
اوسته گؤروندوگو کیمی اؤزونو "تورکچو" قلمه آلان کانال مسئولو متن نقد ائتمک اوصولوندان عدول ائده رک من تهراندا بیر ایشچی اولار و درس اوخورکن، مطالعه ائتدیگیم کتابلاری اوخوجولار اوچون بیر آکادئمیک ساحه یه یوکستمگه و منی ساوادسیز قلمه آلماغا چالیشمیش. اوسته وئریلمیش تاریخلردن ده بللی اولدوغو کیمی بو مقاملار منیم ساده جه بیر مدرسه محصلی و 15- 18 یاشلاریندا اولارکن ایشله یه رک درس اوخودوغوم یاشامیمی ایچرمیش بیر مقام ساییلار. گئنه ده اوخویوروق:
"همچنین در ادامه در بخش «یازدیقلاریم و چاپ ائتدیکلریم» نام چند کتاب را آورده که متوجه میشویم فقط یک کتاب از ایشان به چاپ رسیده که آن هم کتاب شعر است. (اشعاری بدون ارزش ادبی و بسیار سطح پایین). در مقابل بقیه کتابها عبارت «چاپا حاضیرلامیشام» قید گردیده که نشان میدهد ایشان در طی سالهای دراز فعالیتشان موفق به چاپ هیچ کتابی نشده اند و فقط برای خالی نماندن عریضه نیاز داشته اند که نام چند کتاب را بیاورند. (بعد از چاپ احتمالی کتب مذکور، سطح علمی! آنها مشخص خواهد شد"[3].
گئنه ده بو دوغرولتودا منیم اؤز کئچمیشیمدن اوخویوروق:
" بیرینجی شعر کتابیم گولر آدیندا آذربایجان نین لاتین گرافیکاسی ایله 1993 (1372) اینجی ایل آنکارادا چاپ اولموش.
- میرزا مهدی خانین سنگلاخ آدلی الیازما تورکچه – فارسچا سؤزلوک کتابینی لاتین گرافیکاسیندا آلمانجایا چئویرمیشم، چاپا حاضئر دورومدادیر.[i]
- رساله فضل الله آدلی چاغاتایجا- فارسجا سؤزلویو لاتین گرافیکاسیندا آلمانجایا چئویرمیشم، چاپا حاضیر دورومدادیر.
- تورکچه، موغولچا سؤزجوکلری نئچه دیللی شاه سؤزلوگو (Kings Dictionary) آدلی کتابدان چیخاراراق لاتین گرافیکاسیندا چاپا حاضرلامیشام.
بو سایدیقلاریمین یانی سیرا اؤزوم اوچون باشقا عئلمی فعالیتلریم، نقد و تنقیدی یازیلاریم دا سانال و مجازی دونیادا ایشیق اوزو گؤرمکده-دیر"[4].
اوسته کی اثرلر موضوع اولدوقدا، بو اثری گؤرمدن و بیر آکادئمیک اولاراق بو اثرلری گؤزدن کئچیرمدن و شخصین مالی ایمکانلارینی نظره آلمادان بئله بیر دوشونجه و فیکیر یئریتمکلر ادبیاتچیلیق و تحقیقاتچیلیق عالمیندن اوزاق گؤرونر. دئمک، هر سؤزون یئری، هر دانیشیغین دا مکانی وار.
اوسته ایشاره اولوندوغو کیمی بو کانال مجازی دونیادا بیر حقیقی و حقوقی بیر شخصه سؤیکنمدیگی اوچون موناسبت ده بیلدیرمک ایستمزدیم. آنجاق بیر چوخلاری و اوجومله-دن بو کانال مسئولونا دا بیر عبرت درسی اولسون دئیه نظریمی بیلدیرمه نی ده واجیب بیلدیم. هدف بیر بیریمیزی کیچیتمک و دوشونجه باخیمیندان تئرورا معروض قویماق و نظردن سالماق دئییل، هدف بیربیریمیزدن اؤیرنمک اولمالیدیر.
ایشیق سؤنمز، 29.07.2019
[1] توغای، آقای ایشیق سؤنمز....: https://t.me/turkturan/688
[2] ایشیق سؤنمز، ایشیق سؤنمزین اؤز کئچمیشی: http://isiqsonmaz.com/Seite%20427.htm
[3] باخ اوسته، توغای، آقای ایشیق سؤنمز....
[4] باخ اوسته، ایشیق سؤنمز، ایشیق سؤنمزین اؤز کئچمیشی...


text:
سؤز قورتاران دئییلدی. تاخچاداکی گوزگونون دوشوب سینماسی دا های- کویو آزالتمادی. گوزگونون خیردالارینی ییغیشدیردیلار. آرواد اولسایدی دئیهردی: «جانین ساغ اولسون، قادا- بالا جانیندان گئتدی». کیشی یومروغو یاستیق کیمی شیشمیش قیچینا تاپدادی. اییلیب، سسلره قولاق وئردی. بیر اوشاق آغلاییردی. کیشی سئچه بیلمهدی، نوهسی افسانهدیر، یوخسا پروانه.
«دئییرم احسان پولونو، وئرک بیر موستحقّه».
خلیل چؤرک یئیه- یئیه دانیشیردی.
«خالقا نه دئیهک؟»
بیر نفر توتقون سس ایله اوزاقدا قرآن اوخویوردو. یئنه ده سسلر بیر- بیرینه قاریشدی. کیشی الین فرشین اوستونه چکدی. هله، شامی قاباغیندا دئییلدی. او، بئله بیلدی کی، آروادین باشی سوفرهیه قاریشیبدیر. آروادی، سوفرهده، لیوانین، قاشیق- چنگلین، چؤرهیین چوخلوغونو سئوردی. سوفره باشیندا هئی اونون- بونون بویونو اوخشاردی. گونده یوز یول چؤرکچییه یول دؤیردی. اوشاق یاخینلیقدا ایدی. آرواد اولسایدی، اوشاغی اونون دیزلرینین اوستونده اوتورداردی.
او ایسه اوشاغین بارماقلارینی الینه آلیب، باشینین یومشاق توکلریندن اؤپردی. کیشی الینی سسه ساری اوزاتدی:
«گل گؤروم… اوخای».
«خلیل، قویما اوشاق آتانی اینجیدهر».
خلیل گئج- گئج اونلاری یوخلاردی. آرواد دئییر:
«نانجیبین بیری نانجیب، اوشاغیمی الیمدن آلدی».
– «اونون بوینونا ییخما، آغاجی اؤز ایچیندن قورد یئیهر».
آرواد قبول ائتمیر، هئچ واخت قبول ائتمزدی. دای بو گونلر آروادا دا گوجو چاتمیر؛ ایت- پیشیک کیمی یولا گئدیرلر. کیشینین الی بوش قاییدیر. اوشاق اوزاقلاشیبدیر. خیردا گلنینین خیمیر- خیمیر گولوشلری اوجالیب.
«آتاجان، شامیندان میغایات اول».
کیشی دویو دنهلرینی بارماقلارینین آراسیندا ازیر. اونون الینه بیر قاشیق وئریرلر. خورهیی چؤرک ایله تیکهلهییب یئمهیه اؤیرهنیبدیر.
«بیر تیکه چؤرهک وئرین».
آرواد یاخینلیقدا اولسایدی او آغزینی آشمامیشدان بیلردی. الینی اوزاتدی. الی، یومشاق بیر شئیه دیدی، تئز الینی دالییا چکدی. هندهوری شولوق ایدی. یانیندان چوخ آدام کئچیردی. بورنونا بیر سرت ایی دولدو. بؤیوک نوهسی ایدی.
«آی بالا بیر تیکه منه چؤرهک وئر».
«قاراسینی تاپمادیم بونو گئیدیم، آییبدیرمی؟».
کیشی اؤز- اؤزونه فیکیرلشیردی کی، بو گئجهنی ده چؤرهکسیز کئچینسین. بوشقابی لپه ایله دولو ایدی.
«خدی… تکی بیر قیله ات».
آرواد یاخینلیقدا اولسایدی دئییردی:
«آخیردا سنین بو قارنین باشینین بلاسی اولار».
سونرا دا بیر نئچه قیله یومشاق اتی اونون بوشقابینا قویاردی. کیشی سسلهدی:
«خدی!»
یوخ ایدی، او، یقین سوفره باشینداکیلارین قئیدیندهدیر کی، آز یئیهن اولماسین، یا دا تورشو جلیلین یاخینلیقدا اولسون و…
«نئچه آیدی، جلیل آیاغینی بو ائوه باسماییبدیر؟».
«نه ائلهسین باشی قاریشیقدیر».
کیشی طعنهلی- طعنهلی دانیشیر:
«منصوره کفگیرله، مالاغالاری آپاردی؟».
«یقین لازیمی ایمیش».
«هئچ گؤر بیر قورو الین آغریماسین دئدی؟!».
«سنین آجی دیلین هامینی بو ائودن قاچاق سالیبدیر».
بیر قوجانین سسی ائشیدیلدی:
«هامیمیز گئتمهلیییک».
بیر گون گئتمیشدی. گوندوزو گئجهیه قاتاراق اویاق قالیب کوچهدهکی سسلره قولاق آسمیشدی. یادیندان چیخمیشدی گئجه ایدی یوخسا گوندوز، آیاغینین سسینی ائشیتمیشدی. سونرا دا قایناناسینین سسینی.
«مشدی، آخی اینصاف دئییل».
سفئه قارداشی دئمیشدی:
«یوخ، یوخ اینصاف دئییل».
و او خدیجهنین اییینی آلمیشدیر:
«بوتون بدنیم شوشه خیرداسییلا دولودور، دور بو ائوی سوپور».
اورهیینده آند ایچمیشدی دای بوندان سونرا نه شوشه سیندیرسین نه ده خدیجهنین اورهیین. او خدیجهنین اورهیینی اله آلمالی ایدی. اللرینی فرشین اوستونه چکه- چکه خدیجهنین نفسلرینین سسی گلن یئره ساری ایمکلهییب اللرینی خدیجهنین دیزلرینین اوستونه قویدو. خدیجه دیزلرینی قوجاقلاییب انگینین آلتینا دیرکلمیشدی. اونون گؤز یاشلاری یاناقلارینی یاشالتمیشدی.
«حیطدهکی قیزیل گوللری سنین اوچون اکمیشم. اونلارین عطیرلرینی ائشیتسن هئچ واخت اورهییندن گلمز گئدهسن».
الینین ایچین یوخاری قالدیردی. «الیمه تیکان باتیب، کؤینهییمین ده قولو جیریلیب… باخ، اؤزوم تیکمیشم. یاخشی تیکمیشم، هه؟ گؤرورسن کی، سنه ده مؤحتاج دئییلم…»
خدیجهنین سسی اونو اورهکدن سئویندیردی:
«هاچان آغ کؤینهییوی آغ ساپینان تیکه بیلسن اوندا ایتیلیب گئدهرم».
دویو قالدی بوغازیندا. ائو بئله شولوق اولماسایدی خدیجه دئیهردی کی، دویونو گرک ائله یومشاق بیشیرهسن کی، بوغازدان راحات کئچه. سونرا دا کوسگونجهسینه دئییردی ائله بیر تیکه چؤرهک اونون قارنینی دویورار. آغیر بدنینی دبردیب، قاپینین ینوووندان یاپیشیب آیاغا دوردو. وورنوخدو کی، یانا چکیلیب، اونا یول وئرسینلر.
هالدا اوتوران اوشاقلار هیرنا چکیب گولوردولر.
بؤیوک قیزی دئدی:
«هارا گئدیرسن آتاجان!»
دوداق آلتی دئدی:
«مطبخه گئدیرم».
دئمهدی خدیجهنی آختاریر، اؤز- اؤزونه دئدی:
«یقین کی، بو یاخینلیقدادیر».
مطبخ دولو ایدی.
«بیر زاد ایستهییرسن آتاجان؟».
گلنی ایدی.
«هئچ بیر زاد».
گئری قاییتدی. دیواردان یاپیشا- یاپیشا صاندیقخانایا ساری گئتدی. خدیجهنی آختاراندا آخیردا گئدیب اونو صاندیقخانادان تاپاردی.
«خدی! دور گل ائشییه».
قاپینین آستاناسیندا اوتوردو.
«قولاق آس گؤر نه دئییرم. اؤزومو گوزگوده گؤرورم، یامان چیرکینم. مندن قاچماغا حاقلیسان. چوخ چیرکینم، دوزدور؟».
صاندیقخانادان گلن سس دئییر: «هه، چوخ، چوخ».
«هر نه دئییرسن دیء، قوی اورهیین بوشالسین».
«او کوفتهیه اوخشار بورنووو گوزگوده گؤره بیلدینمی؟».
قوجا کیشی بارماقلارینی بورنونا سورته- سورته گولدو: «هه، هه».
«داز باشیوی دا گؤردونمو؟».
«هه».
قوجا کیشی الینی باشیندا گزدیرهرک ائهمالجا ائندیریب، یاپیشمیش کیرپیکلرینین اوستونده ساخلادی.
«او، آجی دیلینی نئجه؟»
کیشی اوجادان شاققا چکیب گولدو:
«هه، گؤردوم. آغزیمی یوموب لال اولارام، سن گل ائشییه من لال اولارام».
جلیل دئدی:
«آتاجان، بیر زاد ایستهییرسن؟».
کیشینین دوداقلاری گولوشه اییلدی. قاپینین توتاجاغین بوردو. قاپی باغلی ایدی. یورولموشدو. اوتاغین آغیر هاواسیندان بوغولوردو. اوشاقلار قاباغیندان قاچدیلار. آیاغی قند قابینا دیدی. دایاندی.
«آتاجان، هله گئت. آی بالا قاچین گئدین گؤروم».
کیشی فیکیرلشدی:
«گؤرهسن، بو آرواد هاردادیر؟».
پیللهکانین سوراهیلریندن توتوب آشاغییا ائندی. سویوق بیر گئجه ایدی. ائهمالجا سسلهدی:
«خدی!».
ائودن، های- کوی سسی گلیردی. کیشی سویوقدان اسیردی. پیللهکانین اوستونده اوتوردو.
«خدی جان… آی خدیجه هارداسان؟».
بوینونو اییب قولاق وئردی. یارپاقلارین سسی گلیردی. هاوایا بیر یانیق ایی یاییلمیشدی. اوجا سسله چاغیردی:
«خدی جان!»
اومیدسیزلییین سویوق دامجیسی اورهیینه دامدی. گؤز یاشلاری یاپیشیق کیرپیکلرینین آراسیندان، سوزوب آخدی. دیزلرینه تاپدالایاراق هؤنکور- هؤنکور آغلادی.
«خدی جان… جانیم خدی».


text:
آذربایجان چاغداش شعری آنتولوگیاسی حاضیرلانیر
«ادبی چاغیریش»
دیرلی شاعیر!
چاغداش شعریمیزدن بیر سئچکی( آنتولوگیا) حاضیرلاماق ایسته ییریک. آنتولوگیامیز دونیالیق بیر اورتامدا و ایکی الفبادا ایکی مستقل کتاب اولاجاقدیر (لاتین آلفبابئتینده قوزئیده و عرب آلفابئتینده ایسه ایراندا).
دیقت: شعرلر علمی معیارلار ایله ژوری هیاتی طرفیندن سئچیله جک.
بیزه قاتیلماق اوچون: سئویب بهیندیینیز شعرلرینیزدن ۱۰ شعر(لاتین و عرب الفباسیندا)؛ بیر قیسا بیوگرافی و بیر شکیل آلتداکی آدرسلره گؤندرین.
تلگرام :
@muradibulud
@mesudharay
ایمیل :
Guney.seir@gmail.com
قاتیلماق و تانیدیغینیز بوتون شاعرلری ده بو اورتاما چاغیرماق هامیمیزین بورجو ساییلیر.


text:
İZİMİZ TOZUMUZ ; CANIMIZ VƏ RUHUMUZ DƏDƏLƏRİMİZDƏN VƏ ANALARIMIZDAN BU GÜNƏ BU COĞRAFİYALARDA.
مدیر مسول : دکتر حسین شرقی دره جک سوی تورک
Sorumlu müdir : Dr. HÜSEYN ŞƏRQİDƏRƏCƏK SOYTÜRK
وار اولماق بیز مجادله دیر. یوخ اولماق و باشقالارینین ایزینده و توزوندا محو اولماق ایسه یئنیمکدیر. بو جوغرافیالاردا درین ایزلره صاحیب اولان دده لریمیزین تورونلاری اولاراق داها چوخ آیدینلاشماق لازیم دیر.
آدیمیزی بئله گرچک معنا دا قورویا بیلمه دییمیز حال دا بوتون وارلیق دیرلریمیز تامامیله دییشیمه و اوزگلشمه یه اوغراماقدادیر. دیلیمیز باشقا دیله چونمکده دیر بونونلا یاناشی یورد یووالاریمیزین آدی دا یابانجیلاشدیریلماقدادیر.
فخر ایله سوی کوکوموزدن واز گئچمکده ییک. ائله بیل گوی دن داش دوشوب باشیمیزا 100 ایلدیر اوزوموزه گله بیلمیریک. یاناسان دییرمان گور نئجه اویودوب بیزی هله ده اوزوموزو تاپا بیلمیریک.
چاغداش یونتم و یونه تیم ایندی بو ایمکانی بوتون اینسانلار اوزلری اولماق اولاناقلارینی ساغلاماقدادیر.یئتر کی بیر آز سیلکینک و باشمیزی آسیمیلاسیون دومانیندان آیدینلاشدیراق.
سوسیال مئدیا و اینترنت ازیجی حتی یوخ ائدیجی گوجه مالیک اولسادا بیزیم کیمی کولتورل اجحافا اوغرامیش خالقلارا مساعد شرایط سونموشدور. حاکیم ازیجی و یوخ ائدیجی مدنی استثمارا شعورلو و عقلی شکیل ده میدان اوخوماقدادیر.محو ائدیجی قاداغالارین شدت و باسقیسینی آزالتمیشدیر. فردی روحو توپلومسال روحا جالاماغا زمین یاراتمیشدیر. فرهنگی تحریم لره یوخ دئمه یه امکان یاراتمیشدیر.
عصرلر بویو میللی وارلیق و معنوی دیرلریندن غافیل ساخلانمیش توپلولوقلار حال حاضیرده اینترنتین یاراتدیغی امکانلا اقربا و قارداش توپلولوقلارا مدنی آلیش وئریشه باشلامیشدیر. اونلارین فرهنگی بیریکیملریندن فایدالانماغا جهد ائدیلمیشدیر.
مثال اوچون محمد فضولی آذربایجان شاعیری اولاراق بیز بوراداکی تورکلره نه قدر تانیش ایدی دئسک ؟ دوغروسو 10 ایل اونجه بلکه یوز مین ده بیری اونون کیملییندن خبردار ایدی. اما ایندی بو سای مین ده بیر دیر بلکه ده.
یعنی مدنیتلرین و دیللرین سیاسی سرحدلری دئمک اولارکی یوخ اولماقدادیر. یئر کوره سی ایندی هر کسی اوز سوی کوکو اوستونده محکم دورماغا سسله ییر.یئتر کی بیز اوزوموز اولماغا چالیشاق...


text:
`جمعیت` نتیجهلر
خبرلر [34]
- تورکیه جمعیت باخیمیندان دونیادا ۱۸.جی سیرادا
- ایلان ماسک ژاپنو اویاردی
- تورکیهدن قوزئی مقدونیهدهکی جمعیت ساییمینا باغلی آچیقلاما
- تورکیه جمعیتینین یوزده ۴۹،۹و قادین
- تورکیهنین جمعیتی آچیقلاندی
- چینده جمعیت آرتیش سرعتی دۆشدو
- تورکیهنین اوشاق جمعیتی آچیقلاندی
- آذربایجان جمهوریتینین جمعیتی آچیقلاندی
- تۆرکیهده قادینلار کیشیلردن داها اوزون یاشاییر
- تورکیهنین جمعیتی آچیقلاندی
- "اعلان ائدیلمهمیش بیر سؤمورگهلشدیرمهیه شاهید اولوروق"
- تهراندا هاوا چیرکلیلیگی "قیرمیزی" سویهده
- دونیانین جمعیتی آچیقلاندی
- تورکیه ایسرایلی قینادی
- آوروپا بیرلیگینین جمعیتی آچیقلاندی
- دونیا جمعیتی ۱۰ میلیاردا چیخاجاق
- جمعیتی قدر توریست گلدی
- آذربایجانین ۱۰ میلیونونجو وطنداشی
- مسلمانلارین ساییسی آرتیر
- تورکیهنین جمعیتی آچیقلاندی


text:
ایکینجی خشایارشا
ایکینجی خشایارشا (فارسجا: خشایارشا دوم)٬ هخامنشلرین ۶-جی شاهی٬ بیرینجی اردشیرین اوْغلو و خلفی. ۴۵ گۆن شاهلیق ائتدیکدن سونرا٬ ۴۲۴-جۆ میلاددان اؤنجه ایلینده قارداشی سوْغدیانیوس واسیطهسی ایله اؤلدورولدو. اوْ ۱-جی اردشیرله قادینی داماسپیانین یالنیز اوْغلو تانیلماقدادیر. ۲-جی خشایارشانی اؤلدورموش اوْلان سوْغدیانوس ایسه نئچه آی شاهلیق ائتدیکدن سوْنرا اؤلدورولوب٬ یئرینه ۲-جی داریوش تخته چیخدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Xerxes II of Persia»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
۲۸ مارس
۲۸ مارس:
- ۱۸۵۴ - قیریم ساواشی: فرانسه روسیهیه ساواش آچدی.
- ۱۸۶۸ - ماکسیم قورکی٬ روس سوسیالیست یازار آنادان اوْلدو.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه اولور شهرینی آزاد ائتدی.
- ۱۹۳۹ - مادرید٬ جنرال فرانسیسکو فرانکو قوْشونلاری الینه دۆشدو. ایسپانیا ایچ ساواشی سوْنا چاتدی.
- ۱۹۴۶ - ژوان پرون٬ آرژانتین جۆمهۇرباشقانی اوْلدو.
- ۱۹۴۷ - بیرلشمیش میلّتلر اوروپا ایقیصادی کومیسیونو قۇرولدو.
- ۱۹۶۵ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینده آلابامادا مارتین لوتر کینگین باشچیلیغینداکی ۲۵ مین نفر اینسان حاقلاری اۆچون یئریدی.
- ۱۹۷۳ - جودت سۇنایین جۆمهۇرباشقانلیغی سۆرهسی بیتدی.
- ۱۹۸۶ - لئیدی قاقا٬ آمریکالی سؤزیازاری٬ اوْخویان٬ موزیسین آنادان اوْلدو.
- ۱۹۶۹ - عمر فاروق ائفندی٬ سوْن عثمانلی خلیفهسینین اوْغلو و بیر دؤنم فنرباخچا باشقانی اؤلدو.


text:
ایکینجی شلسویق ساواشی
ایکینجی شلسویق ساواشی (اینگیلیسجه: Second Schleswig War) دانمارک و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش. بۇ وۇروشون سوْنو پروس غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ [۱] Archived October 12, 2007, at the Wayback Machine.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Second Schleswig War»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایکینجی شلسویق ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.