text:
یوروملار ایواز طاهانین کئچیمشدهکی وئبلاگیندان آلینمیشدیر:
________________________________________________
یازی قایدالارینی بیرلشدیرمک آماجی ایله آشاغیدا گئدن باخیشلاردا اؤتهری ال گزدیریلیر، باشلانغیجدا و سونونداکی تعارفلر سیلینیر.
________________________________________________
● سایین نادر “دوشونجه ساحهسینده دیلیمیزی ایندیدن دیندیرمک اولار” باشلیقلی مقالهنین معین کامئنتلرینه جاواب اولاراق یازیر:
نه اولوب کی؟! بیریسی سایقییلا تنقید یازیب، بیریسی ده سایقییلا اونا جاواب وئریب! ایندی هئچ نه اولمادان کامئنتلر بؤلومونده قان سو یئرینه ایشلهییر! ادبیات- دیل- فلسفه- ژورنالیستلیک و باشقا ساحهلرده ایواز معلمین اؤزونه عاید یازی طرزلری گئرچکدنده بام باشقادیر. چونکی فلسفی مضمونلار اونلارین یازیلاریندا بؤیوک اولچوده ایشلهنیر. تورکچه دئییل هر دیلده، فلسفی مضمونلاری آنلاماق بیر آز چتین و آغیردیر و گئنللیکله بو علمین اوزمانلار و یاخود ماراقلانانلاری باشا دوشر. او، بونو چوخ آنلاملیجاسینا آیندیلاتمیشلار.
منجه کامئنتلردهکی دارتیشمالار قونویلا ایلگیلی دئییل. فولکلور ادبیاتینی فلسفه دیلی ایله آنلاتماق دوغرو دئییل و ترسینه فلسفه ده فولکلور دیلینه یئرلشمهیهجک. عینی حالدا اونلار بیربیرلرینه قارشی دئییللر. دیل بیر گؤودهدیرسه، یؤنتملر اونون عضولریدیر. گؤودهنین هانسی عضوی یارارسیزدیرمی؟
عرب،فارس و یا خود باشقا دیللره عائد سؤزجوکلرین تورکچهدن سیلینمهسی قاچیلماز دئییل، آمما هر کسین بیلدییی قدهر و مخاطبینه اویغون یازماسینا اذن وئرمک لازیمدیر. یقین کی، اوخویان احتیاج دویارسا، تاپیب اوخویوب اؤیرهنهجکدیر. بو گون بیربیریمیزی تحمل ائدهرک، ان اؤنملیسی، هر کیم اؤز گوجو قدهر دیلداشلاریمیزدا زنگین دیلیمیزه علاقه یاراتما بورجوموزو اؤدهمهلییک. یوخسا بئله گئتسه یاخینا گلن یئنی ماراقلیلاری قاچیرا بیلهریک.
_________________________
● سایین “آوارا” یازیر:
عيسا [قنبر] بيله اعتيبار [ممداوف] بي غفيلدن کوچه ده راستلاشيرلار. بو جور گؤروشو گؤزلمهديیيندن هر ايکيسي اوّلجه برک چاشير. اعتيبار بي اؤزونو اله آليب يانـ يؤرهيه نظر سالير، ياخينليقدا هئچ کسين اولماديغيني گؤروب دئيير:
ـ عيسا بي، آند اولسون آميپ-ين [آذربایجان میللی ایستیقلال پارتییاسینین] تأسيس کونفرانسينا کي، منيم بو دونيادا زهلم گئدن ايکي آدام وارسا، اونون بيري سنسن.
عيسا بي تمکينيني پوزمادان بير سيقارئت آليشديريب سويوققانليقلا جاواب وئرير:
ـ اعتيبار بي، گلين شخصي حيسسلره قاپيلماياق. دؤولتين معنافعي اولان يئرده بيز شخصي حيسسلريميزي بير کنارا قويماليييق. آند اولسون پارلامئنت بيناسينين15 مايدا قيريق-قيريق اولان شوشهسينه کي، منيم بو دونيادا زهلم گئدن ايکي آدام وارسا، اونون بيري سنسن آنجاق هئچ گؤر بونو ديله گتيريرم؟
(سایین “آوارا”نین یازیسینی عرب الیفباسینا بیز کؤچورموشوک. سایین آوارا یازیمیر کی، لطیفهنی اؤزو یازیب، یوخسا باشقا یئردن گؤتوروب. لطیفهنین گوجلو دیلینه، و مضمونونا دیققت ائتدیکده اونون قوزئیده یازیلدیغیندا شوبهه قالمیر. بیر ده کی، دئیهسن بیزیم بو باخیش بؤلمهسینی یولوندان آزدیراجاقلار!)
_________________________
● سایین سما یازیر:
حیدر جنابلاری، اوستاد ب.بهزادینین لوغت کیتابینا استناد ائدیب بویورورلار کی، (غ) حرفی کلمهنین اولینده گلنده (ق) یازیلار، بئله ایسه (غریبه) دوغرودور یوخسا (قریبه)؟
البته من کلامین لحنیندن ائله آلدیم کی، حؤرمتلی حیدر جنابلارینین کؤنلو (قریبه)دن یانادیر. لاکین دئمهلییم کی، ب.بهزادی نین “فرهنگ آذربایجانی-فارسی”، (آذربایجانجا-فارسجا سؤزلوک) کتابیندا 769-773ـجو صحیفهلرینده بیر چوخ سؤزجوک یازیبدیر کی، هامیسینین دا اولینده (غ) گلیب و (ق) یازیلماییبدیر. مثلاً:غافل،غارت،غرض،غفلت و…
ب. بهزادی او ایضاحاتی تورکجه سؤزجوکلرین قایداسی اولاراق قلمه آلیبدیر. عربجهدن آلینان سؤزجوکلرده عموماً کئچرلی دئییلدیر، و (غریبه ) ده عربجه اولدوغونا گؤره (غ) ایله یازیلمالیدیر.
بیرده کی هامینین بیر شکیلده یازماغی مومکون دئییلدیر. هامی یازسا ، هامی اوخوسا ، و اوزدن کئچمه دئییل، درین -درین اوخویوب اینجهلهسه، یازی اؤز -اؤزونه اورتاق شکلینی تاپار.
_________________________
● سایین حیدر “تاريخي سيناقدان ایندیکی دوروما” باشلیقلی مقاله بارهده یازیر:
سالاملار سایین طاها جنابلاری! دیلیمیز بارده یازدیغینیز گوزل بو مقالهنی اوخودوم. بری باشدان بونو دئمهلییم کی، من بو یازینی تکجه اؤزوم (بلکه چوخلاری) اویرنمک اوچون یازیرام و ریجا ائدیرم باشفا جوره حئساب ائتمهیهسیز و یانلیشلیق یازیمدا اولورسا (البته اولاجاق) اونو منه باغیشلایاسیز.
آمما یازدیقلارینیزی اوخویاندا بیر سؤرغویا راست گلدیم . سؤرغو اوردان یاراندی کی یازمیسیز (غریبه غریبه یازی اوسلوب لاری نین اورتایا چیخماسینا ندن اولور…) بورادا اؤزومدن سوروشدوم کی “غریبه غریبه” دوز یازیلیر یوخسا “قریبه قریبه”؟! آچیقلاماسی یئرینه دوشردی کی دکتر بهزاد بهزادی جنابلاری ایضاحلی لوغت کیتابیندا دئیر کی: (غ) حرفی کلمهنین اولینده گلنده (ق) کیمی یازیلار. بئله بیر قانون واردیسا ؟ باخشی اولاردی کی اونو تام صورتده ایشلهدک و هئچ اولماسا بیر حرفین یازیلماسیندا اورتاق بیر نظره چاتیب و بیر شکیل ده یازاق. سایین طاها جنابلاری ،من نئجه یازاق کیتابینادا موراجعت ائتدیم، بو بارهده بیر جاواب تاپا بیلمهدیم اولسون کی بو سورغویا دوزگون جاوابلا سون وئرهک. و سونوندا بیر اؤنهریم ده وار.
من بونو دئمک ایستیرم کی اولورسا بیر نئچه اوستاد و دیلچی و قلم صاحیبی اولان یازیچی و شخصیتلردن بیر ستاد یارانسین تا هر بیر یازی کیتاب عنوانیندا یایلمامیشدن اؤنجه، گلیب بو ستاددان کئچسین و او یازیلارین یانلیشلیقی آلینسن. یانی ارشاددان اؤنجه ستاددان ایجازه آلینسین. منجه بیز بئله بیر یول ایله اورتاق الیفبابا ال تاپا بیلهریک. اولسون کی بیر گون هامی بیر شکیلده یازسین.
_________________________
● ایواز طاها سایین حیدره جاواب اولاراق یازیر:
سیزین سوالین بیر قیسمینی سایین سما جاوابلاندیریب. مسئله بوراسیندادیر کی، “غریب و قریب” سؤزلرینی ایکی ضدیتلی آنلام (اوزاق/یاخین) داشیدیقلارینا گؤره بیربیرندن فرقلندیرمهییمیز آنلاتیمین دقیقلییینه کؤمک ائدیر. (بیلیرم بئلهجه سؤزجوکلری رسمی دیلده “ق” ایله یازیرلار). منجه بؤیوک اوستادیمیز بهزادینین سؤیلهدییی قایدا دوغما سؤزجوکلرده و “قربیل” کیمی منیمسهنیلمیش کلمهلرده اؤزونو دوغرولدور. (“قربیل” عربجه غربل کؤکوندن آلیندیغینا باخمایاراق “ق” ایله یازیلیر).
دیلین تمیزلنمهسی اوچون بیر قورومون یارانماسینا گلدیکده، بو چوخ واجیب بیر گیریشمدیر. آمما بللی سببلره گؤره ایندیهدک سئیرک چالیشمالاردان اوزاغا گئده بیلمهییب. سیزین و یا باشقا دوستلارین بو بارهده کانکرئت اؤنریسی مسئلهنین چؤزومونه یاردیم ائده بیلر.
سایقیلارلا
_________________________
● سایین “آستارالی” یازیر:
توی اخبار شندیم که امسال صد و سی و پنج میلیون جلد کتاب درسی چاپ شده است که هیچکدام از این کتابها به زبان سی و پنج میلیون ترک زبان و چند میلیون اقلیت دیگر قومی ایران نیست. چه فاجعهی فرهنگییی بدتر از این میتواند در کشورمان رخ بدهد؟!
آغاز مدرسهها و فصل دیگری از استحاله هویت اقوام را به همه هممیهنان غیرفارس تسلیت میگویم.
_________________________
● سایین اگوئیست دربارهی مطلب “نظريهي توطئه، انگيزه و انديشه” مینویسد:
این نوشتار بسیار تکان دهنده است.حداقل برای من .نمیدانم چرا قبلاً این مقاله را ندیده بودم.حتماً لازم بوده اکنون ببینم که عمیقاً آن را درک کنم. موضوع بسیار عمیق و ثقیل است و در عین حال گیرا و تفکرانگیز. برای درک مفهوم درونی اش مکرراً باید خوانده شود. ولی همان بار اول هم در ناخودآگاه انسان جا باز میکند این نکته که :
«مكنونات دروني انسانها هر قدر هم پاك و طاهر باشند، در مقابل نقد بيروني و اتهام پليدي، سخت آسيبپذيرند. به عبارت ديگر، طهارت انگيزه اثباتپذير نيست و تلاش براي اثبات پاكي آن بيدرنگ تباهش ميسازد… برخلاف كردار و گفتار كه بايد آشكار باشند و حتي وجودشان وابسته به نمايان بودن است، انگيزهاي كه در پس اقوال و افعال نهفته است همينكه آشكار شد، در ذات خود به فساد ميگرايد… پيداست كه اين منطقِ متناقضِ انگيزهها، براي توطئهشناسان [کسانی که در هرچیز توطئه میبینند]، فرصت مغتنمي است تا ادعاهايشان را اثبات كنند. وقتي من نتوانم پاكي نيت خودم را به اثبات رسانم و نيز نتوانم اتهامتان مبني بر بدشگوني و زشتي انگيزهام را رّد و ابطال كنم، شما با هر منطقي پيروز هستيد. زيرا خودِ تلاش براي اثبات سلامت انگيزه، آن را به پليدي ميآلايد… شما با هر منطقی پیروز هستید زیرا خود تلاش برای اثبات سلامت انگیزه ،آن را به پلیدی می آلاید .»
_________________________
● سایین “آتا” آدلی دوستوموز یازیر:
همینک بخاطر افزایشِ نسبی تعداد فعالانِ حرکت ملی_مدنی آذربایجان، و افزایش سطح دانش و شعور سیاسیِ آنها، دیگر زمان آن گذشته که هر یک از فعالان در تمامی زمینهها تلاشی پراکنده و غیرتخصصی داشته باشند.
از آنجایی که یکی از مهمترین و رسمیترین ابزارِ جنبش مدنی آذربایجان، مجلههای تورکی میباشد، بنده پیشنهادهای خود را صرفا به این رسانه معطوف میدارم. به عقیدهی من، در چنین شرایطی لازم است مدیرانِ این مجلهها (چه دانشجویی و چه غیردانشجویی) طی هماهنگیهایی، رویکرد، وظیفه و در نهایت هدف خاصی برای خود مشخص کرده و به صورت تخصصی تنها یک سیاست را به پیش برند. به عنوان مثال، یک مجله مطالبی را فراهم آورد که تورک زبانان ناآشنا به زبان مادری را به سمت مطالعه بکشاند. سیاستِ مجلهی دیگر میتواند اعطای خودآگاهی مدنی باشد. مجلهای دیگر میتواند در زمینهی نقد کتابهای تورکی (رومان، هایکو، فلسفه، فرهنگ، موسیقی و …) فعالیت نماید و الی آخر که نتیجهی آنی چنین اقدامی، همکاری بیشتر و منسجمتر فعالان عرصهی مدنیت خواهد بود و اگر این همکاری تداوم یابد، چشماندازی که در سطرهای ابتدایی مطرح گردید، رنگ واقعیت به خود خواهد گرفت.
_________________________
● سایین ذوقی یازیر”دیلیمیزی ائوده قویوب مکتبه گئتدیک” باشلیقلی موراجیعت بارهده یازیر:
هئچ بیر زادی اؤز یئرینده اولمایان بو اؤلکهنین او دهوهیه بنزهییشی وار کی سوروشموشدولار بوینون نییه اهیریدیر دئمیشدی: هارام دوزدو کی؟! ایندی فارس فرهنگستانینین تورک دیلینه نه ربطی وار بیلینمیر.
مجوز وئرمهمهیه یئنی بیر بهانه الده ائدن ارشاد ایدارهسینین بو ایشی داها زور سؤزدور. بهیه فارس فرهنگستانینین وئردیگی قرارلاری آیاقلایان فارسجا اثرلره مجوز وئریریلمیر کی گلیب تورکجه اثرلری اورتوقرافی بهانهسیندن دولایی یاساقلاییرلار. فارس فرهنگستانینین نه صلاحیتی واردیر کی آذربایجان یازارلارینا نئجهیازماق اؤیرهتسین. بونلار اؤنردیکلری اورتوقرافی ایله ایندییه کیمی اؤلکهنین ایچینده نئچه اثر یایمیشلار کی اؤزگهیه ده یول گؤسترمک ایستهییرلر. هانسی بیر اوخولدا بو دئدیکلری یازیلیم طرزینی وطن اولادینا اؤیرتمیشلر کی بئله بیر اورتوقرافینین قولایجا اوخونولماسیندان امیندیرلر. نئچه علمی اثر بو قونودا یازمیشلار و اؤز اورتوقرافیلرینین یاخشی اولماسینین اثبات ائتمیشلر؟
دئمک، اورتوقرافی مسئلهسی، کاملا علمی و تخصصی بیر مسئلهدیر و بو مسئلهنی چؤزمک یالنیز بو دیلده داها آرتیق یازیب اوخویان آذربایجان یازارلاری صلاحیتیندهدیر. نئجه کی ایراندا یاییملانان کوردجه کیتابلار دا یالنیز کورد یازارلاری اؤنهرن شیوه ایله یاییلیر.
سوروملولوق ماساسینا دایانیب زور گوجونه اؤز سؤزلرینی یئریتمک ایستهین آداملار هئچ ده منطقی و دوزگون بیر ایش گؤرمهییرلر. نوحه کیتابلارینین رسمالخطینی، چاغداش و گلیشمیش اثرلره تحمیل ائتمک اولماز. نئجهدیر کی فارس فرهنگستانی، قاجار دؤورونده یایقین اولان فارس رسم الخطینی بهیهنمهدن قوللانماییر، آنجاق تورکلره چاتاندا گئریچیلیک ماغاراسینا کئچیب یول گؤسترمک ایستهییر.


c: text/html

text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
ای الله، ای بوتون زوهورلاری یارادان، بتون مِنبَلِرین مِنْبِهِی، بتون وهیلرین قایناغی، بتون نورلارین چشمسی! من شهدت وریرهم کی، سئنین ادینلا عرفان سماسی زینتلندی، بیان دریاسی تئلاتومه گئلدی و سئنین بودون دینلرین آردینولار.
یالوارام سینه، مینی ال زنگین ایل کی، سِندِن خوبقا هچ کِس موهتاک اولمایم و سِندِن اوزگه هچ کناسدن آسیل اولمایم. سونرا اوز کهرامات بولودلاریندان سئنین بودون الملیریننده من فایدا ورهن شهیلری وستوم یاغدیر. داها سونرا اؤز گؤکلیندیریکی فئزلینل مئن یاردیم ایله، یمرین بَندلرین آراسیندا اِل گزیدمت ادیم کی، سَلَتَنَتین دوردوقکا و مهدیکاتیریم.
بو سئنین بینندیر، الهی، بوتون وارلیغی ایله سئنین کئرامات وفوکونه، لوتف دریانا و سئنین بیخشیش سمانا دونوب. سهنین و شنینا، سِنین کِرمین و فَزلین یاراشان تَرزُد مِنیمل رَفتار ایله.
سین، هقیقتن، قوووت و قودرت اللهیسان، سئن دعا ادئنلئر کاواب ورمی هازیرسان. Səndən başqa Allah yoxdur، Hər Şeyi Bilən، Ən Hikmətli.
-بهاءالله
الهی تید دوالاری
الهی تید دوالاری

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تۆرکیه یل انرژیسیندن الکتریک اؤنۆمینده رکوُرد قوُیدی
دوشنبه گۆنی تۆرکیه ده یل انرژیسیندن 204 مۆنگ 375 مگاوات ساغات الکتریک اؤندۆریلدی
تۆرکیه بیر گۆنده اؤندۆریلن الکتریک توُغونینگ 25 گؤتریمینی (%) یل انرژیسیندن آلیپ رکورد قوُیدی.
دوشنبه گۆنی تۆرکیه ده یل انرژیسیندن 204 مۆنگ 375 مگاوات ساغات الکتریک اؤندۆریلدی.
شیله لیک بیلن شوُل گۆن تۆرکیه ده اؤندۆریلن الکتریک انرژیسی نینگ 25 گؤتریمینی یل انرژیسی اؤزۆنه دِگیشلی اتدی.
دوشنبه گۆنی اؤندۆریلن الکتریگینگ 24.7 گؤتریمی ده داشاری یورتلاردان آلینان کؤمۆر بیلن اؤندۆریلدی.
دوشنبه گۆنی تۆرکیه ده 826 مۆنگ 281 مگاوات ساغات الکتریک توُغی اولانیلدی.
دوشنبه گۆنی تۆرکیه داشاری یورتلاردان 18 مۆنگ 576 مگاوات ساغات الکتریک ساتین آلدی و 9 مۆنگ 591 مگاوات ساغات الکتریک توُغینی دا داشاری یورتلارا ساتدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیأنینگ مرکز بانکی نینگ رزرو موقداری 125 میلیارد دلارا یتدی
آلتین (قیزیل) رزروی ده 853 میلیون دلار یوُقارلادی و 43 میلیارد 688 میلیون دلارا یتدی
نوُیابردا تۆرکیه 355 میلیون دلار گؤک اؤنۆم و میوه ساتدی
تۆرکیأنینگ گؤک اؤنۆم و میوه لری نینگ اینگ اولی مۆشدریسی روسیا.


text:
`صوفیا شهری` نتیجهلر
خبرلر [327]
- قیریم-دا روسیایا مخصوص حربی حیسهده پارتلاییش اولدو
- هالفتی قصبهسی تاریخی و طبیعی گؤزللیکلری ایله توریستلری قوناق ائدیر
- امریکا-دا 19 مرتبهلی بینادا یانغین: 19 نفر اؤلوب
- تورکیه-ده 5،3 شدتینده زلزله اولوب
- ترور تشکیلاتی داعش-ین عراق-دا هوجومو نتیجهسینده 3 نفر اؤلوب
- سودان-دا قاچیریلان تورکلر قورتاریلیب
- پرو-دا 500 ایل اوله مخصوص توپلو مزارلیق تاپیلیب
- امریکا-دا باش وئرمیش آتیشما زامانی 2 نفر اؤلوب
- ژاپونیا-دا تورپاق سوروشمهسی نتیجهسینده 80 ائو داغیلیب
- ژاپونیادا تورپاق سوروشمهسی نتیجهسینده تخمینن 80 ائو داغیلیب
- بیر تورک شهری دونیانین ان گوونلی ۱۰ شهری آراسیندا
- مولود چاووش اوغلو بلژیک-لی همکاری ایله گؤروشوب
- گنجهده راکت آتشی نتیجهسینده یارالانانلاردان داها بیری وفات ائدیب
- ائرمنیستان یئنی آتشکس رژیمینه عمل ائتمیر
- لیبیا اوردوسو خفتر قوه لرینین هاوا هوجوموندان مودافعه سیستمینی محو ائدیب
- چین-ده یئنی نوع کرونا ویروس قوربانلارینین سایی 2 مین 945 نفره چاتیب
- سوریه-ده موخالیفلر سراقب بولگه سینی گئری آلیب
- بیر آذربایجان عسگری شهید اولوب
- کرونا ویروس قوربانلارینین سایی 1771 نفره چاتیب
- افسانوی بسکتبالچی کوبی برایانت هلیکوپتر قضاسیندا اؤلو
- تورکیه اکسپرسی-07
- تورکیه اکسپرسی 3 - ادیرنه شهری
- تورکیه اکسپرسی-05
- تورکیه اکسپرسی - 8
- اوردو شهرینده گنجه و برده ترورونا اعتراض اولاراق اتویوروش کئچیریلیب
- حلب-ده سیویل لرین تخلیهسی باشلادی
- سربرنیتسا سویقیریمیندا اؤلن 35 قوربانین مئییتلرینی داشییان کونووی، یولا چیخدی


text:
کابل، 2-عقرب، باختر
حاضر افغانستانده «سیخگول» و ایریم تیمیر ایشلب چیقاریش میزانی یوکسهلیب بارماقده.
شوندهی بیر حالده، افغانستانده سیخگول ملت فابریکهسی نینگ مسئوللریگه کوره، اولر ایچکی و تشقی بازارلرنینگ قمرهب آلیشگه حرکت قیلماقدهلر.
افغانستانده ملت ایشلب چیقاریش فابریکه سی سیخگول یانیده، گادر، انگلارن، ئیدیش و ایریم تیمیر و چودنی شونینگدیک باشقه تیمیر بابلرنی ایشلب چیقاره دی.
بیریلگن رقملرگه کوره، سیخگول گرید-60 ملت فابریکهسی کونیگه بیر یوز اوتتیز تُنگه قدر سیخگول و باشقه تیمیر بویوملر ایشلب چیقاره دی.
اوشبو ایشلب چیقاره دیگن فابریکه نینگ محصولاتلری ایچکی و قطار منطقهدهگی مملکتلر بازارلریده ساتیله دی.
اشبو فابریکه ایچکی و دنیا بازارلرینی قمرهب آلیش نیتیده دیر.
ا.ا.ا بیر نیچه بار داخلی و خارجی سوداگرلرینی مملکت ایچیده سرمایه یاتقیزیشگه چقیرگن.


text:
اردوغان اوکراین غله سی نینگ دنیا بازار لری گه ییتکزیب بیریلیشی توغریسیده گپیردی
اوشبو توغریده استانبولده بیر کیلیشوو امضالنگن ایدی
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان استانبولده 8- تورک طب دنیا سی قورولتایی و طب تاریخی /اورتاق اوتمیش گه وفا ساورین مراسمی ده معروضه قیلدی.
جمهوررئیس اردوغان, روسیه نینگ اوکراین غله سی نینگ دنیا بازار لری گه ییتکزیب بیریلیشی بوییچه کیلیشوو نی معطل قیلیب قویگن لیگی نی بهالنتیردی.
اردوغان, "روسیه اوزی اوچون (اوکراین بیلن) تینگ شرایط نینگ تامین ایتیلمه گن لیگی سببلی متردد بیر سیاست آلیب بارسه هم بشریت گه خدمت قیلیش مقصدی بیلن سعی و حرکت لری میز نی دوام ایتتیره میز" دییه قید ایتدی.
اردوغان, اوشبو کیلیشوو دایره سیده 9,3 میلیون تن اوکراین بوغدایی نینگ دنیا بازار لری گه ییتکزیب بیریلگن لیگی و شونده ی قیلیب غذایی بحران نینگ نسبتاً کمه یتیریلگن لیگی نی بیلدیردی.
22- جولای کونی استانبولده تورکیه, روسیه, اوکراین و بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی اورته سیده غله کیلیشووی امضالنگن ایدی.
جمعه کونی روسیه تامانیدن بیریلگن بیاناتده, روسیه غله سی و کودی نینگ, غرب نینگ تحریم لری سببلی باشقه اولکه لر گه یوباریلمه یاتگن لیگی و غله کیلیشووی نینگ چوزیلیشی بوییچه 18- نوامبر کونی گه قدر موجود معلومات لر گه کوره قرار قیلینه دیگن لیگی بیلدیریلگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه نوامبر آییده یوزلب میلیون دالرلیک میوه صادر قیلدی
اوشبو حقده آقدینگیز تازه میوه صادراتچی لر بیرلیگی باشلیغی بیانات بیردی
چین بیلن سعودی عربستان اورته سیده اونلب کیلیشوو امضالندی
اوشبو توغریده سعودی عربستان رسمی خبر آژانسی آرقه لی خبر ترقه تیلدی
تورکیه جاری ییلده قیرق بیر میلیون دالرلیک عسل صادر قیلدی
اوشبو مطلب نی شرقی قاره دینگیز صادراتچی لر بیرلیگی رهبرلیک کینگشی باشلیغی بیلدیردی


text:
أردوُغان "دمیرقازیق سوریه ده یردن حرکت باشلاپ بیلر" دییپ دویدوردی
تۆرکیأنینگ یوُلباشچیسی: یاغشی واغتدا ترورچیلارینگ ینگسِهسینه اینِریس
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان سوریه ده تل رفعت، منبج و عین العرب شهرلرینه تۆرک قشونی نینگ قوری یر گۆیچلری نینگ حرکت قوراپ بیلجکدیگینی دویدوردی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی و عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ باشلیغی أردوُغان حزبی نینگ تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسیندأکی توُپار ماصلاحاتیندا بیانات بردی.
أردوُغان ادن چیقیشیندا،
"سوریأنینگ سرحتلری بیلن باغلانشیقلی سؤزۆمیزده دوردیق. قارشی تاراپ ایلالاشیغینگ جوُغاپکأرچیلیگینی یرینه یتیرمه یأن بوُلسا بیزینگ اؤز چؤزگۆدیمیزه قاراماغیمیزا حاقیمیز باردیر" دیدی.
تۆرک یوُلباشچی، شنبه گۆنی سوریه بیلن عیراق داقی ترورچیلیق هینلرینه باشلادیلان پنچه- قیلیچ حرکتینه اۆنس چکدی و
"اوچارلار بیلن، توُپ و یاراغلی اوچارمانسیز اوچارلار بیلن باشلادان حرکتیمیز دینگه باشلانغیچ باسانچاغیدیر" دیدی و شیله دوُوام اتدی:
"تل رفعت، منبج و عین العرب شهرلرینی (ترورچیلیقدان) صاپلاریس. هوُوا حرکتلریمیزی اۆزنۆکسیز دوُوام دیأرکأ اینگ قوُوی پورصاتدا قوری یردن ده ترورچیلارینگ ینگسهسینه گلریس. اولارینگ بتون تونللری نینگ مزارچیلیغا اؤورۆلجک گۆنلری یاقیندیر. عیراق بیلن سوریه نینگ دوُلانشیقلاری تۆرکیأنینگ آلیپ باریان ایشینه بینجالیق بیلدیرمهسین. أدن أدیملریمیز عیراق بیلن سوریأنینگ توُپراق بیتولیگینی ده گارانتی اتجکدیر".
دِگیشلی حابارلار
محمت زاهد سوُباجی: تۆرکیه دۆنیأدأکی دۆرلی گؤزیِتیملره یر ایهچیلیگینی ادیأر
ت. ر. ت نینگ باشلیغی، تۆرکیأنینگ حاص عادالاتلی بیر دۆنیأ اۆچین ایش آلیپ باریاندیغینا اۆنس چکدی
أردوُغان ادی راما-نی قابول اتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان آلبانیانینگ باش وزیری ادی راما-نی قابول اتدی
فخرالدین آلتون: دۆنیأ تۆرکیأنی دورنوقلاشدیریجی گۆیچ حؤکمۆنده قابول ادیأر
آلتون "یوردومیز بیلن بیرلیکده بؤلگأمیزدن باشلاپ دۆنیأنینگ هر یرینه دموکراسی، اؤسۆش، پاراحاتچیلیق و آبادانچیلیق گتیرمه ک ایسله یأریس" دیدی


text:
اردوغان پوتین بیلن سوزله شدی
اوشبو صحبت تلفن آرقه لی بولیب اوتدی
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان, تلفن آرقه لی, روسیه دولت رهبری ولادیمیر پوتین بیلن سوزله شدی.
جمهوررئیسلیک علاقه باشقرمه سی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, اوشبو صحبتده 24- فبروری دن بیری دوام ایتیاتگن روسیه- اوکراین اوروشی بوییچه سونگّی ینگیلیک لر باره سیده بحث ایتیلگن لیگی بیلدیریلدی.
جمهوررئیس اردوغان اوشبو صحبتده, اوزاق بیر مدت باش قاتیریلگن روسیه- اوکراین اورته سیده اسیر اولمه شووی پروسه سی نینگ مثبت نتیجه بیرگن لیگی و بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ هم قوشگن حصه سی بیلن اوکراین غله سی نینگ دنیا بازار لری گه ییتکزیب بیریلیشی حقیده گی استانبول کیلیشووی نینگ عملی بولیاتگن لیگی سببلی خرسندچیلیک بیلدیردی.
نوامبر آییده مدتی توگه یدیگن اوشبو میکانیزم نینگ چوزیلیشی نینگ مشترک منفعت لر گه اویغون ایکن لیگی نی بیلدیرگن جمهوررئیس اردوغان, روسیه کودی و غله سی نینگ صادراتی نینگ اوزلوکسیز دوام ایتیشی بوییچه هم فعالیت لرنی دوام ایتتیریاتگن لیک لری نی معلوم قیلدی.
جمهوررئیس اردوغان, مثبت ینگیلیک لر اوچون شرایط یره تیلیب بیریلیشی مقصدی بیلن بحران نینگ کمه یتیریلیشی بوییچه قدم لرنینگ ضرورت ایکن لیگی نی بیلدیررایکن, مسکو دن هم اوکراین ده گی ایریم منطقه لرنی روسیه گه الحاقی سنگری بعضی مسئله لرده, بو پروسه نی قولایلشتیره دیگن قدم لر تشله شی نینگ کوتیلیاتگن لیگی نی بیلدیردی.
پوتین دن مذاکره لر اوچون بیر چانس بیریشی نی طلب قیلگن اردوغان, اوشبو پروسه بوییچه ایش نی آسان قیلووچی رول اوینه ش گه تیار ایکن لیک لری نی معلوم قیلدی.
اوشبو صحبت حقیده کرملین تامانیدن بیریلگن بیاناتده ایسه, تورکیه بیلن روسیه اورته سیده گی تجاری و اقتصادی مناسبت لرنینگ رواجله نیب باریاتگن لیگی و تجارت حجمی نینگ آرتیب کیتگن لیگی معلوم قیلینرایکن, روسیه دن تورکیه گه طبیعی گاز انتقالی و آق قویو هسته ای کوچ سنترالی نینگ قوریلیشی داخل, انرژی ساحه سی بوییچه همکارلیک نینگ مثبت بهالنتیریلگن لیگی بیلدیریلدی.


text:
ماوراءالنهر
'ماوراءالنهر (عرب دیلی: ما وراءالنهر — "چایین اوْ تایی")، فارس دیلی ورارود و لاتین دیلی Transoksiana کیمی ده تانینان اورتا آسیادا تاریخی بؤلگه. اوّللر آمودریا چایینین ساغ ساحیلینه نظرن ایشلهنیلن بۇ آدی ۸-جی عصرده بورانی فتح ائتمیش عربلر وئریب. سوْنرالار "ماوراءالنهر" توپونیمی سئیحون ایله آمودریانین آراسینداکی اراضینی نظرده تۇتوردو. فرقانه وادیسی و پامیری استثنا ائدهرک، ماوراءالنهر قدیم سوغدون اراضیسینی ایحاطه ائدیر. بوگونکو اؤزبکیستانین و تاجیکیستانین بؤیوک قیسمینی احتیوا ائدیر. سمرقند، بوخارا و خوجند کیمی تاریخی شهرلر بۇرادا یئرلشیر.


text:
“یارپاق” قزئتینین مضمونو و آماجی بارهده (سلیم بابوللا اوغلونون ایواز طاها ایله آپاردیغی موصاحیبهسیندن)
س. بابوللا اوغلو ــ “یارپاق” قزئتی حاقدا بیلگی وئرهرمیسینیز؟
ا. طاها ــ “یارپاق” هفتهلییی 2004ـجو ایلین اورتالاریندان آردیجیل اولاراق چیخیر.[1] البته، مادی چتینلیکلر اوزوندن ایکی آی دایاندیغینی استثنا ائتمکله. بو، تام آذربایجان دیلینده، 12 صحیفهده، گؤزل ترتیباتلا بوراخیلان باغیمسیز قزئتدیر. قزئت آذربایجانلیلار، قاشقایلار و خلج تورکلری یاشایان بؤلگهلرده یاییلیر. “یارپاق”ین مرکزی اوفیسی تهراندا یئرلشیر، آمما اونون ماتئریاللارینین بؤیوک بؤلومو تبریز، اردبیل، اورمو و باکیدا حاضرلانیر، اینتئرنئت واسطهسیله سون مقامدا بیرـبیرینه جالانیر. قزئتده عمومیتله، آذربایجان مدنیتی، دیلی و آذربایجان تورکجهسینین تدریسی و تبلیغی ایله مشغول اولان درنکلر 4 صحیفهده ایشیقلاندیریلیر. بیر صحیفه شعره، بیر صحیفه ایسه بدیعی نثره آیریلیر. بیر صحیفهلیک ساتیرا، یومور و کاریکاتورا گئدیر، بیر صحیفهده ایسه تورک دونیاسینا عاید معین بیر مؤوضوع آیریـآیری بوجاقدان آراشدیریلیر. تام 4 صحیفهده ایسه هومانیتار علملر، فلسفه و دونیا ادبیاتینا یئر وئریلیر.
بوردا “جاهان” درگیسیندهکی بیر نقصانا ایشاره ائتمهییمیز یئرینه دوشردی. “جاهان”ین گؤره بیلمهدییی ایشلردن بیری پستمدرنیزمین ادبیاتدا تطبیقی ایدی. سؤز یوخدور کی، پستمدرنیزم، فلسفهدن اؤنجه مئعمارلیقدا یاراندی. بو تئرمینین سونرالار (داها چوخ فرانسیز فیلوسوفلاری طرفیندن) نظری کؤکلری ادبیاتدا دا آختاریلماغا باشلادی. بیز بو مفکورهنین ادبیاتدا یاییلماسینا زمین یاراتماق اوچون دونیا اوزره بو دوشونجه طرزینده یازیلمیش اثرلره یئر وئریریک. آنجاق بو، پلانلی و گئنیش اؤلچوده گؤرولموش بیر ایش دئییلدیر. ایندی اوخوجولاریمیزین آذربایجان دیلینده اوخومالارینین ایلکین مرحلهده اولدوغونو نظره آلاراق “یارپاق”دا بو چاتیشمامازلیغی آرادان قالدیرماق ایستییریک.
بوندان علاوه، بیز غئیریـسیاسی بیر قزئت اولساق دا، سیاستین مدنیت اوزهرینده بوراخدیغی تأثیری قولاق آردینا وورماغی بهیهنمیریک. سیاست دونیاسینین اؤزونهمخصوص قایدالاری وار. بو دوغرودور. آمما سیاست باشقا اقتصادی و اجتماعی عامللر کیمی، مدنیتین گلیشسمهسینده باشلیجا عامیللردن بیریدیر. اساسن گوج قورولوشلارینین عئنیلشدیریجی قرارلارینا یالنیز قورتولوش یؤنوملو سیاستله مئیدان اوخوماق اولار. ائله بونا گؤرهدیر کی، مدنیـایجتیماعی بیر قزئت بللی ایجتیماعی بوجاقدان آدیچکیلن قایدالارا توخونمالیدیر. چونکی ایستهنیلن سیاسی اولای آنجاق بیزیم گومان ائتدیییمیز ایستیقامتده دئییل، چوخاؤلچولو بیر بیچیمده گلیشیر. اولایلارین بئله گلیشمهسی اورا گتیریب چیخاریر کی، نهاینکی بیلگینلر، یازیچیلار، شاعرلر و یارادیجیلار، حتتا سیاستچیلر ده تاریخ آراباسینین تکرلری آلتیندا قابیرغالارینین سیندیغینی گؤرورلر. بئله بیر آندا منلییی دانیلیب اونودولموش خالقلار اؤز پایلارینی اورتا شرقین کئچمیشینه جالانمیش سولغون خاطیرهلرده دئییل، وارلیقلارینی قورویا بیلهجک سیاسی، ایجتیماعی و مدنی قورولوشلاردا آختاریرلار. اونلار حاقلی اولاراق گومان ائدیرلر کی، سؤز، ویجدان و عقیده آزادلیغی آنجاق دئموکراتیک سیاسی قورولوشلاردا گئرچکلشه بیلر. هانسی اؤلکهنین و یا هانسیسا بیر حکومتین دئموکراتیک اولدوغو ادعاسینا باخمایاراق، دئموکراتیانین معیاری اینسانلارین سؤز، ویجدان و عقیده آزادلیغینا نه قدهر سایقی بسلهییب اونلاری قورودوغوندان آسیلیدیر. بو کسکین مسئلهنین نظری و فلسفی کؤکلرینی آراشدیرماغی بؤیوک بورجوموز سانیریق. باخمایاراق کی، من شخصن، بوردا شرحینه گرهک اولمایان “رادیکال دئموکراتیا ” یانلیسییام.
رئداکتا و اختیصارلا “ادبیات” قزئتی، باکی، 21 اوکتیابر 2005
[1] معین چتینلیکلر و سیاسی باسقیلار اوزوندن “یارپاق” ایندی چیخمیر.


text:
آزال (هاوا یوللاری)
آذربایجان هاوا یوللاری، قیساجا (آزال)، آذربایجان جومهوریتی نین ان بؤیوک هاوایولو شیرکتی، و آذربایجان جومهوریتی نین میلّی هاوا داشیجی سی دیر. آزالین باش دولاندیران یئری باکی شهرینده، میلتلر آراسی استانداردلارا و میلتلر آراسی مولکی هاوایولچولوق (ایکائو) CAT۳ F۴ بولمهلرینه اویغون، حیدر علیئو اولوسلارآراسی هاوا آلانیندا یئرلشیر.
آزال ۲۵ هاواگمی سیندن عیبارت اولان اورتا یاشی ۷ ایل اولان ان یئنی اوچاق پارکینا صاحیبدیر. آزال ۱۹۹۲جی ایلدن، میلتلر آراسی هاوا داشیجیلیق تشکیلاتی (IATA) نین عوضوودور.
آذربایجان هاوایولچولوق تاریخی[دَییشدیر]
۱۹۱۰جو ایل ۲۰ اوکتوبر تاریخینده باکی شهرینده بیرینجی طیاره اوچموشدور. آذربایجانین هاوایولچولوق ایله بیرینجی تانیشلیغیندان سونرا هاوا نقلیاتی نین یئنی نؤوعونون بؤلگه ده رسمیت تاپماسی اۆچون ۱۳ ایل ایسته نیلیردی. ۱۹۲۳جو ایلده زاکاویا زاقافقازیا مولکی هاوا یولچولوق سهاملی توپلومو یارادیلمیشدیر. اونون قوروجولاری موغان ملیوراسیا و تیکینتی تشکیلاتلاری، خزر دنیز گمیچیلیگی و آزنفت اولموشدور. "زاکاویا"نین طیارهلریندن گؤیدن عکسو چکیلیشلری نین آپاریلماسیندا، تعجیلی یوکلرین چاتدیریلملسیندا و پوست داشیماسیندا ایشه آپاریلماسیندا نظرده توتولوردو.
آزالین طیارهلری[دَییشدیر]
- ایرباس A۳۱۹-۱۰۰
- ایرباس A۳۲۰-۲۱۴
- ایرباس A۳۴۰-۵۴۲
- بویینگ ۷۵۷-۲۰۰
- بویینگ ۷۶۷-۳۰۰ER
- بویینگ ۷۸۷-۸
- ایمبرایر ۱۷۰-۱۰۰LR
- ایمبرایر ۱۹۰-۱۰۰
آزال اوچوش یئرلری[دَییشدیر]
آزال هاوایولو شیرکتی نین، اوچوش یوللاری ۱۵ اؤلکه ده ۲۸ بؤلگه دن عبارتدیر. ۲۰۱۴جو ایلده آذربایجان هاوا یوللاری ۱.۸ میلیوندان چوخ موسافیر داشیمیشدیر.
باش وئرن ایتفاقلار[دَییشدیر]
- ۵ دسامبر ۱۹۹۵. آزالا مخصوص ناخچیوان-باکی خطی ایله یول دوشموش توپئلوف ۱۳۴ طیاره قالخدیقدان بیر نئچه دقیقه سونرا سول موتورو ایشدن دوشوب، بورت موهندسی ایسه سهواً ساغ موتورو سؤندوروب. پیلوت (اوچاق سورَن، خلبان) اوچاغی شوملانمیش ساحه یه ائندیرمگه قرار وئریب. یوخاری گرگینلیکلی الکتریک دکل تئللرینه توخونان اوچاق آلیشیب، ۸۲ نفردن ۵۲ سی جانلارینی الدن وئریب.
- ۱۵ مئی ۱۹۹۷. آزالین یاک ۴۰ طیارهسینده گنجه یاخینلیغیندا اؤیرنجی جاوان خلبانلار ۴جو دایره نی قورتاراندا ، طیاره بؤیوک بوجاق آلتیندا شیغاراق یئره چیرپیلیب و ۶ نفرین هامیسی جانلارینی الدن وئریب. سونرادان آراشدیرما زامانی طیارهنین اوکسیژن بالونوندا گولـلَه ایزی گؤرونوب. معلوم اولوب کی، کیمسه آلچاقدان اوچان طیارهیه آتش آچیب. همن گون هاواآلانی یاخینلیغیندا، آذربایجان اوردوسو تعلیم ده ایمیش.
- ۲۳ دسامبر ۲۰۰۵. باکی دان آکتائو شهرینه اوچان آنتونوو An-۱۴۰ طیاره تکنیک عیبه گؤره باکی نین ۳۰ کیلومتر شومالیندا خزر دنیزینه دوشوب ۱۸ موسافیر و ۵ اوچوش کادری جانلارین الدن وئریرلر.
- ۱۲ آوقوست ۲۰۱۰. ایستانبول آتاتورک هاوا آلانیندا آزالین A۳۱۹ طیارهسی ائنمه زامانی، اوچوش-ائنمک باندیندان قیراغا چیخیب. اوچاق یئره اوتوراندان سونرا بانددان قیراق تورپاق بؤلومه گیریب. سونوندا طیارهنین بورنو ساغ طرفدن قیریلیب. یولچولارا بیر شئی اولماییب ساغلام قالیبلار.


text:
آبا بئینیمده توخونما توخویور
سیدرضا حسینی مرند
ائوین تئلفونو دؤنهلرله زنگ چالیر. زنگین سسی بیر آن دایانیب یئنیدن یوکسهلیر. آنجاق کیمسه جواب وئرمیر. بو قوجا آرواد هاردا قالیب؟ اولمایا یوخو درمانلاری یئنه اونو آغیر یوخویا باتیریب؟ اولمایا یئنه تئلفون خطی حیطدهکی سیمدن قیریلیب اونو تئلفونسوز بوراخیب. اولا بیلمز بو سس هاردان باغیریر بس؟ دئمک اولماز قاپیدا قونشولارلا قونوشا بیلر! قاپینین اؤنونده بیر یئر آلتی سالاراق توخونما توخویور. قونشولاردا ایستر-ایستهمز باشینا توپلاشارلار. چانتاسیندان بیر مین تومنلیک چیخاریب قونشو اوشاغینا دئییر گئت هامییا آیین-اویون آل گتیر. قونشو اوشاغیایسه: آخی آی آبا بونا نه وئررلر کی؟
آبا: نیه بالا اون مین تومن دی ها؟
– : یوخ آبا بو تکجه مین تومندیر!
– : ویییییی…من دئدیم به اون میندی…
– : بالاجا چانتانی بیر داها اویان بویان ائلهییب بیر اون مین تومنلیک وئریر اوشاغا.
– : وار یوخوم بوایدی، قالانین گتیر ساباح چؤرهک آلاجاغام.
کوچه ده اوتورماق چاغی اؤتوشوب. گون باتیب، قاش قارالیب. اولا بیلر کوچهنین باشیندا اولان مسجیده گئتسین. گئدیب، قاییتماسیدا اونون یئریشیایله بو چاغادک چکر. نه بیلیم اوشاقلارینین ائوینهده گئده بیلر. هردن بو ایش باشینا وورار. آنجاق سون زامانلاردا گئت-گلینین چتین اولدوغوندان بو ایشی آزاراق ائدیر. هردن داریخما جانینی سیخاندا قونشولارین ائوینه گئدیر. تئلفون دورمادان زنگ چالیر. سسی ائوی آلیب باشینا. تئلفون دالیسیندا بو اوزدن گئتمهین آدام کیمدیر؟ کسین اوشاقلاریندان بیریدیر. بو بیر آنادان نیگاران اوشاغین زنگیدیر. اؤزگهسینه نه گرهکیر بئله دیرهنیش؟ بو جوابسیز تئلفونون ندنینی بیلمک اوچون ایندیجه اوشاقلارین ماشینی قاپینین اؤنونده دایانار.
-: آی آبا تئلفونا نیه جواب وئرمیرسن، اؤلودوک نیگارانچیلیقدان…!
آبا توخونما الینده چاشقین باخیشلا- : آی بالا هانی؟ بو من، بو دا تئلفون! هانی آخی؟
-: یئنه سودان، چایدان تؤکموسن اوستونه، ایشدن سالیبسان دا اونو.
سایمازیانا باشینی توخونما توخومایا قاتیب دئییر- :یوخ آبا جانی، سحردن اؤزومده هئچ کسی توتا بیلمیرم.
بو زنگین سسی، بو زنگین اییهسی اوزدن گئدهسی دئییل. آردی کسیلمهدن بو ائوین نومرهسینی توتور. جانیم اؤرپهشیر بو دهشتلی سسدن. سانکی قارانلیق بیر اوچورمدان قالخاراق، ائوین تاوانیندا گزیشیب، سونوندا بیتیر. سانکی آبا بئینیمده توخونما توخویور. دویون-دویون دویونلهییر بئینیمی. توخونما میلینی بئینمیه سوخاراق بئینیمین ایپلرینی هؤرور. توخویوب-توخویوب منی دار آغاجیندان آسلاییر. آبا جانی داها بوغولدوم. داها یئتر…
قارانلیق دوشورسهده بو ائوین چیراقلاری یاناسی دئییل. ایلک دئدییم کیمی هانچی یوخو درمانی آبانی درین یوخویا آپاریب. یوخسا بو آرواد نامازسیز باش یاستیغا قویمازدی. اوتوروب دورماغی چتین اولورسادا بیر صندلده نامازینی قیلاردی. ندن آخی بو ائوین چیراغی بئله یانماز اولوب بو گئجه. حیطدهکی اَریک آغاجی یاز یئلیایله اَسینیر. بو ایل ایلک دؤنه آغاج چاققالا گتیریب. آبا اونلاری گؤزلری اوسته ساخلاییر. یاپراقلار آی ایشیغیندا پیر-پیر پیریلداییر…
اَه…داها یورولدوم بوش –بوشونا یازماقدان. بوش بوغازلیغا گوجوم قالماییب. تئلفونون سَسینی کَسیرم. داها یئتر بو اویونبازلیق. داها یئتر ظارافات ائتدیین. ندن زنگ ائلهییرسن او ائوه. الیمدهکی موبایل یورولدو بو ایشدن. کوچهلرده گزیشیب تکرار، تکرار .۰۴۱۴۲۲۳۹۷٫٫ نومره سینی ندن توتورسان. قینامایین منیم بو دلیلییمی. بیر نوه ندن بویوک آناسینا زنگ ائلهیر؟ ایستهییرم تکجه بیر داهادا دئسین: قاداسی نئجهسن، گیلم قوربانین اولوم…
نه یازیق آرتیق بیر هفته اؤنجه اونو قبریستانلیقدا باسدیرمیشیق… سون


text:
گونئی آذربایجاندا میللی حرکت و گئنج نئسلیمیز- آذرخش
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 19 مرداد 1393 22:17
پهلوی رژیمی دئوریلدیکدن سوُنرا ( 1357) دۀ همان چاغدا کوُرپۀ اوُشاغلاراوُلان اینسانلار بوگوُن بوُیویوُب یئتیمیش گئنجلر اوُلموشلار، بیر چوخلاری چئشیدلی ساحۀ لردۀ تحصیل آلیب ، ؤبعضی لریدۀ صنعت تیجارت ، ایشچیلر، کئندچیلرؤ چئیدلی بوُلوم لریندۀ فعالیتت دۀ اوُلماقلا همدۀ عائلۀ قوروب ، طبیعی اوُلاراق هئربیرینین نئچۀ اوُشاغ لاری وار.
اینقلاب نئسلی دئیلن بیرینجی بوگوُن اوُنلارین اوُلادلاری بوُیویوب یئتیشمئک اوُزریندۀ دیرلر، بونلار میللتیمیزین یئنی نئسیللری گئنج اینسانلاراوُلاراق یاشادیقلاری موحیطی تانیماقا باشلییب ، مدرسه چاغیندان ویا ایش محیطیندۀ جوُربۀ جورچئتینلیکلرلۀ اوُزلئشدیکلری حالدا ، زامانین طلبی و حوُکمو نئدنیلۀ طبیعی اوُلاراق مالی مسئلۀ باشدا اوُلماقلا همد میللی ، فرهنگی ، مدنی ، سیاسی ، ایجتیماعی مسئلۀ لرۀ دۀ ماراق گوُسترمئگۀ باشلییرلار. چوُنکی هئر جامعه ده اوُلدوقو کیمی اینسان اوُغلونون دوُشونجۀ سیندۀ ذاتی ماراقلاری اساسیندا ، یاشادیقی محیط دن قایناقلانان جوُر بۀ جوُر سئوال لار یارانیر ، بوسئوال لاردان بیریدۀ من کیمم ؟ وطنیم هارادیر ؟ ، شئهئریم ، ائلیم اوُبام ، آنا دیلیم نئدیر سئوال لاری دیر ! بونا گوُرۀ دۀ چئورۀ سیندۀ باش وئرن هئر بیرآجی ، شیرین حادیثۀ لرین ندئنلرین ؤ سببلرین بیلیب آنلاماق ایستر.
بونلاردان أن اوُنئملی سی آنا دیل باشدا اوُلماقلا ، اوُنون مکملی اوُلان میللی کیملیک مسئلۀ سی دیر، مالی طبقاتی دوُرومو اویغون اوُلانلارتحصیل آلیرلار، تحصیل آلماقا دوُروملاری اوُیغون اوُلمیان لار، ایشچی ، صنعت کار ، زارع ؤ یا کیچیک تیجارتۀ " اصناف" چیلیغا باشلییب ، حئیات لارین سوُردورمئکلۀ بیرلیکدۀ جامعۀ دۀ ؤ دوُنیادا اوُلوب کئچنلری دۀ نظردن کئچیریب ، باجاردیقلاری قئدر حادیثۀ لرۀ دیققت یئتیریرلر، چوُنکو بو یاشادیقیمیز چاقین حوکمودور، چونکو بو گونکو دوُنیادا باش وئره ن حادیثۀ لرۀ سایمازیانا ، تفاوت سوز قالماق اوُلماز، بویاشادیقیمیزچاقین حوکمو اوُلماقلا حئیاتیمیزین آیریلماز بیر پارچاسینا چئوریلمیشدیر.
ایران دئیلن اوُلکۀ دۀ ایسلام رژیمی حاکیم اوُلدوقو گوندن اینسانلارین گوُندۀ لیک یاشایش سوییۀ لری یاخشیلاشماق یئرینۀ ، عکسینۀ اوُلاراق حاکیمییتین یوُکسئک اوُرگانلارین بیر سوُرو سابقۀ لی لات لوت لرایشغال اتمئکلۀ ، آبیرلی حئیثییتلی اینسانلارین سرنوشت لری ، ناموس لارین همان جانی لرین ألینۀ دوُشدو. نتیجۀ دۀ بوگوُن شاهیدی اوُلدوقوموز ایرنج ؤ ضید اینسانی شرایطی یاراددیلار. رژیمین یالان و آلدادیجی وعدۀ لری نئدنیلۀ یوخسول عائلۀ لرین حئیاتی و ایقتصادی دوُروملاری هئرگوُن قات قات پیسلئشیب ، فلاکتۀ چئوریلدیگی حالدا ، همان لات لوتلر بوُیوک قاچاقچی مافیالار اوُلدولار. یارانمیش بئلۀ دهشتلی شرایطدۀ اینسان حاقلاریندان نئجۀ دانیشماق اوُلار؟
ایقتیصادی فلاکت لر باشدا اوُلماقلا ، أمنییت سیزلیک ، هرج و مرج ، 8 ایللیک عمدی محاربۀ نین، آردینجا دینی موُللا راسیست رژیمی نین دهشتلی ظولملری ، رژیم باشچیلارینین نجومی اوُغورلوق لاری ، زیندان ، تجاوز ، اعدام ، اعتیاد ، فساد ، باهالیق و سایرۀ لر باش توُتوب گئتمئکدۀ دیر ، بودور ایران دئیلن اوُلکۀ نین عمومی منظرۀ سی ، علاوۀ اوُلاراق فارس رژیمینین آذربایجان توُرک میللتینۀ قارشی ظولملری داها قات قات آرتیق اوُلموشدور.
لاکین زامانین حوُکموایلۀ آذربایجان میللتینۀ سئویندیریجی اوُلان بیر تاریخی حادیثۀ باش وئردی . 1991 ینجی ایلدۀ سوُویت ایمپریاسی داغیلدی ؤ کمونیزم زنجیرلری قیریلدی. آردینجا سانکی گوُنئی آذربایجان میللتی اوُچون یئنی فرصت یاراندی .
کئچمیش 22 ایلدن بوگونۀ قئدر وطنیمیزین قوُزئیندۀ یارانمیش میللی موستقیل دوُولتی میزین وارلیقی ؤاوُنون هئرساحۀ دۀ ایرۀ لییۀ دوُعرو اینکیشافین گوُروب سئوینرئک ، همدۀ دوُنیادا باش وئرن اوُنئملی حادیثۀ لری گوُروب ایزلۀ مئکلۀ، اوُز گئلۀ جئک سرنوشتیمیزی دوُشونوب اوُنا بیگانۀ لیکلۀ یاناشا بیلمزدیک . چوُنکی قوُزئی آذربایجان نین موستقیللیگی ؤ اوُنونلا یاناشی تورک جمهورییت لرینین أسارت دن خیلاص اوُلماسی ، بوُتون توُرک میللت لرینین یئنی دن دوُغوشو معنا سیندا ایدی. تورُکلویون بویئنی دوُغوشو دوُنیانین هئرهانسی اوُلکۀ سینۀ سئپۀ لئنمیش آذربایجان توُرک میللتی نین میللی غرورونون اوُیانیشینا ؤ یوُکسئلمۀ سینۀ یوُل آچمیشدیر.
توُرکلویون یئنی دن دوُغوشو هئر بیرآذربایجان توُرکونون روُحوندا ، میللی شعوروندا موُثبت تأثیر لر قوُیماقلا ، ألبتۀ کی وطنیمیز گوُنئی آذربایجاندا فارس أسارتی آلتیندا یاشییان میللتیمیزین دۀ احوال روُحییۀ سیندۀ موثبت تأثیرلرقوۀیوب ، کئچمیشلردن فرقلی اوُلاراق " ایدئولوُژی ، اینترناسیوال ، دیکتاتوری پرولتاریا " یوُخ ، بئلکۀ اوُیدوروجو شعارلارین یئرینۀ میللی مفکورۀ آذربایجانچیلیق ، ایستیقلالییت شعورو جوُجرمئگۀ باشلادی .
بواوُزوموزۀ دوُنوش پروسئسی ، خصوصی ایلۀ یئنی چاقدا یاشییان گئنج اوُغلان ، قیز ، قادین آنالاریمیزین دا ، روُحوندا ، دوُشونجۀ سیندۀ ؤ هابئلۀ میللی کیملیکلرین تانییب اوُنو منیمسۀ مۀ لریندۀ موُثبت ؤ تاریخی تأثیرلری اوُلموشدور. بیز بو تأثیرلری فداکار ، مباریز گئنج اوُغلان لارین قیزلارین ، قادینلارین سیماسیندا گوُرمئکدۀ ییک .
یئنی نئسلین اوُزونۀ قاییدماق روُشئیم لرینین سئویندیریجی نمونۀ لری ، بابک قالاسیندۀ کئچیریلن میللی قوُرولتای ؤ فارس رژیمی نین یاساغلامالارینا ، توتوقلامالارینا باخمییاراق ، اوُنون سوُنراکی ایللردۀ آردیجیل داوامی میللی اوُیانیشین گوُجلئنمۀ سی نین علامتی دیر .
بو اوُیانیشین آردیجیل داوامی 1385 ینجی ایل خردادقیامی ، اوُرموکوُلوموزون قورودولماسینا قارشی یوُروشلر، تراختور مسابقۀ لریندۀ وئریلن میللی شعارلار، اوُ جوملۀ دن اینگیلیس دیلیندۀ یازیلمیش ( گوُنئی آذربایجان ایران دئییر) شعاری فارس راسیسمین وحشتۀ سالماقلا ، میللتیمیزین گوُجلو روُحییۀ سی نین ؤ دیرچئلیشی نین آچیق نمونۀ سی دیر . بونا گوُرۀ دۀ گوُنئی آذربایجانین میللی اوُیانیش پروسئسی نین داها گئرییۀ دوُنوش یوُلو یوُخدور ، بو حئرکت میللی ایستیقلالییتۀ نائیل اوُلان گوُنۀ قئدر داوام ائدۀ جئک ، چوُنکوُ میللتیمیزین طبیعی ایستگی و زامانین حوُکمودور .
گوُنئی آذربایجاندا یئنی میللی حئرکت یاراندیقی چاقدان بئری فارس موُللا راسیست رژیمینین زیندانلاری آذربایجانلی مباریزلرلۀ دوُلوب داشماقدا دیر. چئشیدلی شئهرلرین زیندانلاریندا اوُلان شرفلی غئیرتلی قهرمان اوُغول ؤ قیزلاریمیزین دیرۀ نیشلری ، و اوُنلارین قهرمانجاسینا اوُز میللی کیملیکلریندن ، آنا دیللریندن جسارتلۀ مدافعۀ اتمۀ لری فارس رژیمی نین سرسم لئشمۀ سینۀ سبب اوُلموشدور، بو بوُیوک اینسانلارین قهرمانلیقلاری اوُنودولماز اوُلاراق ، آدلاری میللی حئرکت تاریخیمیزدۀ قیزیل حرف لرلۀ یازیلمالی دیر.
اوُنئملی مسئلۀ لردن بیری دۀ ؤطن داخیلیندۀ میللی حئرکتی بیرلیکدۀ گئنجلریمیزین رهبرلیگ اتمۀ سی دیر، حئرکتین باشچیلاری میللتیمیزین جسارتلی ، باجاریقلی ، فداکار ، آییق ساییق گـئنجلری رهبرلیگ دیر، آنجاق بو اوُ معنادا دئییر کی تجروبۀ لر گوُرموش ایللر بوُیو وطن ، میللت عشقی ایلۀ یوُرولمادان، سارسیلمادان ، ایستر شاه رژیمیندۀ ، ایستر موللا رژیمین حبسخانالاردا ایشکنجۀ لرۀ ؤ جوُربۀجوُرعذابلارا معروض قالمیش یاشلی اینسان لاریمیزی اوُنودوب ، اوُنلاری بیر کنارا بوراخماق معناسیندا دئییر، اصلیندۀ دوُشمانیندا ایستۀ گی بودور ، عکسینۀ اوُلاراق یاشلی لارین اوُزون ایللرتجروُبۀ لری، گئنج لرین انرژیسی ایلۀ بیرلئشئرئک، میللی حئرکتیمیزین باجاریسی نین داها آرتیق گوُجلئنمۀسینۀ یوُل آچار .
بو گوُنلردۀ فارس راسیست لرینین مئدیالاریندا یئنی بیرآزدیریجی و حیلۀ کار اوُیونا باشلامیشلار، بو اوُیونو تام مهارت لۀ بعضی ضعیف فیکیرلرۀ آشیلاماغا باشلامیشلار، کی گویا ! کئچمیش نئسیلین دوُرانی سوُنا چاتمیشدیر! داها کئچمیش تاریخلردن یاد اتمئک و یا اوُنو تیکرار یادا سالماقین نۀ لزومووار، ؤ نۀ دۀ اوُنون دئییری وار؟! چوُنکی کئچمیش حادیثۀ لرتاریخدۀ قالیب ! اوُ خطاکارلار آرتیق یانمیش واراقلار اوُلاراق أسکی لئشمیش بئیینلردیرلر ! اوُنلارین زامانی کئچیب ؤ فیکیرلری پاس وُوروب ! بئلکۀ دۀ فارس راسیست لری نین بئیین لری پاس وُورموش اوُلسون ؟؟
بوآزدیریجی تبلیغات لاری ائدرکن، اوُزلری دوُرمادان هم اسکی قوُندورما " کوُروشدان، داریوُش دان ، انوشیرواندان ، فیردوسی دن ، ریضاخاندان ، محمد ریضادان ، فروغی دن ، مستوفیدن و باشقا راسیست لردن آغیذ دوُلوسو دانیشیب ، قومدارما میثاللار گئتیریب ، اوُنلارین جینایت لرین خئیانت لرین گیزلئدیب ، ایرانچیلیق لارین ، فارسچیلیق لارین قات قات شیشیردیب ، بوُیودوب ، فارس گئنجلرینین بئیینلرینۀ آشیلاماقا چالیشیرلار! و بیر چوُخلاری موللا رژیمی ایلۀ ایش بیرلیگی تیجارت ائدیب ، گیزلی دۀ آشکاردا اوُنلارا یوُل گوُستریرلر.
بوگوُن آمئریکا ، کانادا ، آوروپادا اوُلان ؤ حال حاضیردا یاشاماقدا اوُلان (80 ـ 90) یاشیندا اوُلان فارس راسیست لریندن آغیز دوُلوسو دانیشیب ، اوُنلاری داهی ؤ یوُل گوُستریجی آدلاندیریب ، بوُیوک حورمت قوُیورلار. نمونۀ لرین لوُس آنجلس فارس کاناللاریندا هئر گوُن گوُرمئگ اوُلار.
لاکین ، گوُنئی آذربایجانین میللی حرکتی اوُز مقدس قوُرتولوش یوُلونا یوُرولمادان ، سارسیلمادان داوام وئرمئکدۀ دیر.
یاشاسین آذربایجان میللتی نین بیرگۀ میللی مجادیلۀ سی . آذرخش ــ 9 / 8 / 2014


text:
اویان نیوز: ایرانین شرقی آذربایجان ویلایتینین ماراغا شهرینده تهلوکهسیزلیک قوهلری ایله یئرلی اهالی آراسیندا قارشیدورما باش وئریب. آپا آگئنتلیینین معلوماتینا گؤره، ایران تهلوکهسیزلیک قوهلری مارتین ۱۲-ده آخشام ساعتلاریندا اوزرلرینه «تراکتور» فورماسی گئیینمکله میللی موسیقی صدالاری آلتیندا رقص ائدرک چرشنبه بایرامینی قئید ائدن آذربایجانلیلارین شنلیک مراسیمینه هوجوم ائدیبلر. تدبیر ایشتیراکچیلارینین میللی شوعارلار سسلهندیرمهسی طرفلر آراسیندا توققوشمایا سبب اولوب. نتیجهده بهراد خدایاری آدلی بیر ماراغالی گنج جدی خسارتلر آلیب. حاضردا اونون وضعیتینین آغیر اولدوغو بیلدیریلیر. عینی زاماندا قارشیدورمادا ایران تهلوکهسیزلیک قوهلریندن بیر نفر ده آغیر یارالانیب و درحال خستخانایا قالدیریلیب.
آپا


text:
آبستراکسیا
- مشخصات
- مجموعه: سؤزلوک
- منتشر شده در سه شنبه, 01 مرداد 1392 00:52
- تعداد بازدید: 1863
آبستراکسیا abstraksiýa – 1-پرِدمِتینگ، واقانیٛنگ، حادثانیٛنگ ساپ دۆیپ قانوُنیٛعَلامَتلاریٛنیٛ، اِساسیٛ مانیٛسیٛنیٛ یۆزه چیٛقارماق مَقصَدیٛ بیلِن، هایسیٛ-دا بوْلسا بِیلهکی کأبیر حأصیّتلِرینی، عَلامَتلاریٛنیٛ پیکیرده آیریٛش. 2. عُموُمیٛ دۆشۆنجه، تئوْرِتیکی عُموُمیٛلاشدیٛرما. 3. دۆشنۆکسیز پیکیر، عُموُمیٛ دۆشۆنجه، آیدیٛنگ دأللیک، عُموُمیٛلیٛق. دوْغریٛ آبستراکسیا– زاتلاریٛنگ مَضمونیٛنیٛ صوُراتلاندیٛریار (س.ن. وینوْگروْبوف، آ.ف. کوُزمین، لوْگیکا).


text:
شئشپر-شئشپر(اویون)
شئشپر-شئشپر - آذربایجاندا اساساً یازقاباغی، بایرامقاباغی گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاردان بیری.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
شئشپر-شئشپر یازین اوّللرینده و پاییزدا کئچیریلن اوشاق اویونلارینداندیر. بو اویون بعضی یئرلرد، اساساً ده باکی کندلرینده "شئشپر-شئشپر" ،بعضی یئرلرده "شوُماقدر" ،بعضی یئرلرده "شاپپوُ" ،بعضی یئرلرده ایسه "هادار-هادار" آدلانیر. اویون اوشاقلاری چئویکلیگه آلیشدیریر و اونلاردا گوج یارادیر. بو اویون بلکه ده حربی مشق مقصدیله یارانمیش، سونرا اوشاق اوینونا چئوریلمیشدیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
اویوندا بیر نئچه نفر ایشتیراک ائدیر. هر اویونچو اؤزو ایله 50-60 سم اوزونلوغوندا اوجلاری یونولموش چوخلو آغاج گتیریر. بو آغاجلارا شئشپر دئییلیر. بؤیوک دایره چکیلیر. اویونا ایلک باشلایان اویونچو پوشک یولو ایله موعیّنلشدیریلیر.
اویونچو آغاجلارین بیرینی وار گوجو ایله دایرهنین اورتاسیندا یئره وورور. آغاج یئره باتمالیدیر، نه قدر درینه باتسا بیر او قدر یاخشیدیر. اونون آرخاسینجا او بیری اویونچولار عئینی قایدا ایله آغاجلارینی بیر-بیر همین آغاجین یانینا وورورلار. سونراکی اویونچولار آغاجلارینی یئره ضعیف باتان آغاجین دیبینه باستیرماغا چالیشیرلار. اساس مقصد رقیب اویونچولارین آغاجلارینی یئردن چیخارماقلا اؤز آغاجینی یئره برک باستیرماقدیر. شئشپری ییخیلمیش اویونچو اودوزموش اولور. بو واخت او، احتیاط آغاجلارینی - شئشپرلرینی ایشه سالیر. احتیاطدا اولان آغاجلار قورتارانادک اویون داوام ائدیر.


text:
دادینا دئییل، آدینادی…
ابوالفضل جمالی
(عینالله نعلبندینین اونودولماز خاطیرهسینه – سندلی حیکایه)
(۱) زغانو
عینالله شال- شرفینی بوینونا ساریییب، ایپ جورابلارینی آیاقلارینا چکیب، یون پاپاغینی قولاقلاریناجان ائندیریب، برکیدیب، کنددن چیخا- چیخدا معلّیم آغزی باغلی قاردون بیر قوطونو گیزلیجه اونون چانتاسینا قویدو. او ایسه آیاغین اوزنگییه قویوب، قمر آتین بئلینه قوندو. او گون عینالله «گَل عنبرات» ماحالیندا بیر نئچه کنده باش چکمهلییدی .
زنگآوادان اوزاقلاشیب، میصیرخان آغاجلیغیندان کئچندن سونرا، «بالیقلی بند»ین اوستونه یاتمیش چَرچَری گؤرجک، جانینا اوشوتمه اؤتدو. بونونلا بئله دایانماییب، احتیاطلی اولاراق آتی ایرهلی سوردو. آت هر دؤنه آیاقلارینی گؤتوروب یئره قویدوقدا، دونموش قارین خاریلتیسی یَهرین جورولتوسونه قاریشیب، شاختانین شدّتینی نئچه قات ائلهییردی. عینالله وضعیتی بئله گؤرجک اورهیینین دؤیونتوسو چوخالیب ایضطرابی آرتیردی. اؤز- اؤزونه دئییردی: «ظالیماوغلو ظالیم، آدام بو هاوادا دا یولا چیخار؟ بیر آز قالایدین زنگآوادا دااا». مگر حبیب دؤنه- دؤنه سنه دئمهدی کی: « عینی، ایندی سنین گئتمهیین مصلحت دئییل. قوی گون چیخسین، شاختانین شاققی سینسین، سورا گئدرسن دا. بو زامان هاوا یامان سویوق اولار…» و دالیسیجا آرتیرمیشدی: «منه باخ، اگر گؤردون بالیقلی بنده چَرچَر یاتیب، مطلق قاییت کنده هاااا».
ایندیسه عینالله کروانسارا چوخورون کئچدیکده یقین ائدیردی کی، بعلی بو چرچرین سویوغو کروان قیران سویوغودور و بو بارهده هر نه ائشیدیبسه، دوغرودور. او شوبههلی بیر حالدا اؤزو- اؤزوندن سوروشوردو: گؤرهسن زغانووا چاتا بیللم، یوخسا قاییدیم زنگآوایا؟ سونرا فیکیرلهشیب گؤردو کی، یولون یاریسیندان چوخو اؤتوشوبدور. بیر ده کی، زنگآوایا قاییتماق او سادهلیکده دئییل. چونکی بو زامان کولک نارین قارلاری آتین آیاق یئرلرینه باسیب، دولدوروب و آیاق ایزلری ایتیبدیر. بونونلا بئله، دوشونوردو کی شوبههلی فیکیرلشمک آدامی هیچ بیر مقصده چاتدیرا بیلمز. اونا گؤره اؤزونه اورهک- دیرهک وئردی کی: «یولچو یولدا گرهک».
عینی آتین باشینی زغانو کندینه دوغرو چئویردی. گئتهاگئت گئدیب، زغانو داغینین دؤشونده تکبیتَن پیر آغاجینین توشونا یئتیشدیکده، بیلدی کی، زغانووا او قدهر یول قالماییب. اورهیی قئییملهشیب، آتی سوردو. اوزاقدان کندین مدرسهسینین سوبا بوروسوندان چیخان توستونو گؤرجک جانی بیر آز قیزیشیب، قمر آتی مدرسهیه دوغرو سوردو.
چیرچیر گوَنیله زغانو مدرسهسینین اودون سوباسینی تَهزهجه آلیشدیرمیشدیلار. اوشاقلارین هامیسی شاختانین زوروندان سوبانین دؤورهسینه توپلانمیشدیلار. کیمیسی الینی قیزدیریب سونرا اوشودویو قولاقلارینی اللرینین ایچینه آلیردی. او بیریسی آیاققابیلارینا دولموش قاری بوشالدیب، شاختا ویرمیش آیاقلارینی جیریق و ایسلاق جورابلاریلا بیرگه سوبایا طرف توتوب آیاقلارینی قیزدیریردی. سوبانین هَنیرتیسی یاش جورابلارا دیدیکجه قوخولو بوخار کیلاسین هاواسینی بورویوردو.
بوراجان کندین غیررسمی معلّیمی، پولادخان نوهسی، هاوانین آرتیق سویوق اولدوغوندان ساری، علیبَی کندیندن آت بئلینده یولا دوشوب، گلیب زغانووا چاتمامیشدی هله. او هر گون اؤز آتینان علیبَیدن گلیب، بو کندده درس وئریب، سونرا اؤز کندینه قاییداردی.
بو زامان اوشلاقلار مدرسهنین پنجرهسیندن باخیب گؤردولرکی، باشقا بیر یاد آتلی مدرسهیه یاخینلاشیر. عینالله گلیب کنده چاتدی، اونون قاشلارینا قیروو اوتوروب، قاره بیغلاریندان بوز آسلانیردی. آتدان ائنیب، چانتاسینی یئره قویدو. سونرا بیر کندلینی چاغیریب آتینی اونا وئریب، تاپیشیردی کی: «قادان آلیم، بو آتا یاخشی باخارسان. پَیهنیز سویوق اولماسین ها… آت چَرلر!». کندلی «گؤزوم اوسته آغا مودیر، لاپ آرخایین اولون»،- دئییب، آتین جیلووونو اونون الیندن آلدی.
عینالله چانتاسینی گؤتوروب مدرسهیه ساری یوللاندی. او، مدرسهدن ایچری گیرنده حیس ائتدی کی، چانتا همیشهکیندن بیر آز آغیردیر. اؤز- اؤزونه دئدی کی، گؤرهسن نه اوچون چانتان بئله آغیرلاشیب!؟ بلکه سویوق کولک منی جاندان سالیب؟ بلکه ده یورقونلوقداندی کی بئله حیس ائدیرم!؟ آنجاق نه قدر فیکیرلشدی، نهسه، سورغولارینا قانع ائدیجی بیر جاواب تاپمادی. او، کیلاسا گیرمهدن اؤنجه، باشلیغین آچیب، الجکلرینی چیخاردیب، پوتونلارینین قارینی تمیزلهییب، سونرا سالام دئیهرک کیلاسا گیردی. اوشاقلارین هامیسی بیرلیکده آیاغا قالخدیلار.
عینی اؤزونو سوبانین یاخینلیغینا وئردی. ایستی یامان یاپیشیردی. قیزیشدیقجا، آت اوستونده شاختادان کیریمیش قیچلاری جانلانیردی.
اوشاقلارین بیربَهبیر آدلارینی سوروشماغا باشلادی. معلّیمین گلیب یئتیشمهدییینه باخمایاراق، یاواش- یاواش دانیشیب، درسه باشلادی:
– اوشاقلار کیتابلاریزی آچین!
اوشاقلار کیتابلارینی آچیب، سسسیزجه قولاق وئردیلر.
بابا، دَده
مادر، نَهنَه
نان دا دیئر چؤرهیه
قولاغا، گوش
سیچانا، موش
اوشاقلار بو شیپ- شیرین دوغما سؤزلری ائشیدیب یاواش- یاواش، نئجه دئیرلر، دونلاری آچیلدی. دوداقلار قاچیب، گؤزلر ایشیلدادی.
عینالله اوشاقلاردا درسه گؤره بو قدهر هوسی گؤروب، ایستهدی دئدییی سؤزلری قارا تختهنین اوزهرینده یازسین، لاکین تختهنین اَتک سکّیسینده یازماغا بیر گچ تاپمادی. ال آتیب چانتاسیندان بیر ایکی یازی گچی چیخارتسین، بیردن چانتانین ایچینده گؤزو، باغلی بیر قوطویا ساتاشدی. گچی چانتادان گؤتوروب تختهده یازارکن آنجاق فیکری قالدی او باغلی قوطونون یانیندا. گؤرهسن قوطونون ایچینده بو نه اولا بیلر؟ اونو کیم منیم چانتاما قویوب؟ نه زامان قویوب کی من بیلمهمیشم؟ منیم کی بئله بیر شئییم یوخیدی آخی..!
اوشاقلار ایسه یاواشدان بیر- بیرلریله پیچیلداشیردیلار:
– نه قشه درس وئریر بو آغا.
– دئیهسن بو دا زنگآواداکی او معلّیم کیمی درسی تورکجه معنا ائدیر.
– منیم کی چوخ خوشوما گلیر.
– هَهیه واللاه!.. بئله درس وئرمک آداما چوخ یاپیشیر…
اوشاقلار داها آرتیق هوسلهنیب، تختهده یازیلان سؤزلری دفترلرینده یازماغا باشلادیلار. آنجاق کیلاسین بیر کونجونه سیغینیب سسسیز- سمیرسیز اوتوران علیش بئکار- بئکف اوتوروب، هیچ نه یازیب- پوزموردو…
عینالله درس دئدییی زامانین بوتونو آنجاق چانتاسینداکی قوطونو دوشونوردو. قوطونون ایچینده نه اولا بیلر؟ اوشاقلار مشقلرین یازان فاصیلهده دئدی قوی آچیم گؤروم قوطوداکی نهدی؟ قوطونو آچیب، گؤزو، یازیلی بیر کاغیذا دوشدو. خطیّ گؤرجک، اونو تانیدی. بو خط حبیبین خطیّدیر. کاغیذین اوزهرینده یازیلمیشدی: «عزیز عینی، بو دفتر- خودکارلاری وئررسن یوخسول اوشاقلارا».
او، اوشاقلارین بیربَهبیر مشقلرینه باخیب، علیشه یئتیشجک گؤردو او هیچ نه یازماییب. سوروشدو: علیش، بالا بس سن نییه هئچ نه یازماییبسان؟ علیش اوتانا- اوتانا آیاغا قالخیب، باخدی سولا، باخدی ساغا، اجازه وار آی آغا؟،- دئدی.
عینالله سوروشدو: نهدی موشکولون، منیم بالام؟
علیش یاواشجا سؤیلهدی :
– منیم دَدم نه ولادی بئکاردی. ایندی ده کی، نؤکردی. نه دفتر وار، نه خودکار. من ده قالمیشام بئکار.
و دالیسیجا آرتیردی: قوی عمیم اوغلو یازیب قورتارسین. سورا اونون دفترین آلیب، یاری بؤلومونده ده من اؤز مشقلریمی یازارام.
عینالله اورهیینده حبیبین ایشینی دوشونوب، گؤزلری یاشالدی. سونرا تئز قوطودان بیر دفتر، بیر خودکار چیخاردیب علیشه وئریب، دئدی:
– باخ بو دفتر، بو خودکار. مندن سنه یادگار. یاخشی اوخو، یاخشی یاز. قیش کؤچنده گلر یاز.
سونرا او بیری اوشاقلارا دا، هرهسینه بیر خودکار وئریب، دئدی:
– عزیز بالالار، گؤروم نئجه درس اوخویاجاقسیز..!
نیمکت اوسته اوتوران اوشلاقلار، قوللارینان بیر- بیرلرینی دوتمهلهییب یاواشجا پیچیلداشدیلار:
– اَیه، بو زنگآوا مودیری اولمایا؟ دؤوره کندلرده فقط زنگآوا مدیری بو ایشلردن گؤرر.
– یوخ، او دئییل. من اونو تانییرام، ائله بو پاییزدا ددمنن گئتمیشدیک زنگآوایا دَن دارتماغا، اورادا گؤردوم اونو. بویو بوندان آزجا اوجادی، اؤزو ده گؤیگوزدو، باشینین توکو ده بونونکی کیمی قیوریم دئییل. بیرآز دا آغرؤووشدو.
عینالله کیلاسین پنجرهسیندن باییرا باخاندا، گؤردو بیر گؤیدمیر آتلی قدم یئریشیله قاری یارا- یارا مدرسهیه ساری دؤندو. اؤز یانیندا دئدی بو آدام پولاد خان نوهسی اولاجاق.
اونون حدسی دوغرویدو. زغانو کندینین غیررسمی معلّیمی آت بئلینده مدرسهیه طرف گلیردی. او هر گون آتینی مینیب، درس وئرمک مقصدیله علیبَی کندیندن زغانووا گلیب، قاییداردی. معلّیم پولاد خان نوهسینین آتینین شکل- شماییلی، دوروشوغو، یئریشییی لاپ تاماشا ائلمهلی ایدی. اوجابویلو، دؤشو تپرلی، بادام قولاق، بوینویلا قویروغون کمان تک گؤیه قالدیرمیش، کؤهلن و غریبه بیر آت. آنجاق بوینوندان ناخیشلی بیر داغداغان و گؤز مونجوغو دا آسیلمیشدی.
عینی اؤز- اؤزونه دئدی غیررسمی معلّیمین بئلنچی بیر آتی هاردان اولا بیلر!؟ گؤرهسن بونون حکمتی نهدی؟ من کی، بئله بیر آت نه ولادی گؤرمهمیشم. یالنیز اوشاقلیق چاغلاریمدا آتام، اَفی، نالبندلیک ائدن زامان، قاراداغین خان- بَیلری بو جور آتلاری واخت- وعدهسینده اَهره گتیریب اَفییه ناللاداردیلار. او دؤنمده ائشیتمیشدیم کی، اَن یاخشی آتلار آنجاق پولادخان اوشاقلاریندا تاپیلار. یقین کی، معلّیمین آتی دا ائله او آتلارین تؤرمهسیندن اولا بیلر.
معلّیم مدرسهیه یاخینلاشیب، گؤردو کی، اوشاقلارین گوندهلیک جیغان- ویغان سسیندن هئچ بیر خبر یوخدور، کیلاس چوخ ساکیتدی. دیشاریدان بیر آز قولاق وئریب، گؤردو کیلاسدان درس وئرمک سسی گلیر. او آن احوالاتی پوزولوب، اَل گیردی اورهیینه کی، اولمایا منیم یئریمه رسمی معلم گؤندهریبلر!؟ داها بوندان آرتیق دؤزه بیلمهدی. قاپینی ادب- ارکانلا دؤیوب، ایچری گیریب «سلام عرض ائلیرم»،- دئدی. اوشاقلار آیاغا قالخدیلار .
عینالله معلّیمین سلامینا علیک دئییب، آرتیردی: من عینالله نعلبندی، «گَل عنبرات» کندلرینین «راهنما و بازرسی». اؤزوم ده اهر اوشاغییام. معلّیم، بازرس سؤزونو ائشیتجک دیسکینیب، رنگی قاچدی. آنجاق بیر آز کئچمیش دوشوندو کی یوخ، اونون یئرینه آیری معلّیم گلمهییب، و بو گلن آدام دا یالنیز راهنما و بازرسدی. تئز اؤزونو اَله آلیب، دئدی: بنده احد فولادی، پولادخان نوهسی. عینالله احده دئدی: چوخ ساغ اولون کی بو سویوقدا علیبَی کندیندن دوروب زغانووا گلیب و اوشاقلارا درس وئریرسیز. احدین بیر آز قیریشیغی آچیلیب، دئدی: تمنا ائدیرم، بو بندهنین وظیفهسیدی. اوستهلیک، سیز جنابلاری گؤرمک بندهیه بؤیوک بیر فخردیر. علیَبی کندینده بندهنین دؤولتسراسی همیشه سیزین اوزوزه آچیقدی. بو گون کیلاس قورتاراندان سونرا ایفتیخار وئریب، بویورون گئدک بندهیه قوناق اولون. عینالله احده ساغ اول دئییب و آرتیردی کی، بو گون هیبتبَی، شیخیملی، ایشیقلی، چیراقلی و بیر نئچه باشقا کنده باش چکمهلییم .
(۲) اهر شهری، چای قیراغی، سلیمانی کاراژی، ابیش چایخاناسی
سامانچی قیزینین شکیلی چایخانادا دوواردان آسیلمیشدی. کؤمور ساماوارینین باشیندا چینی چاینیکده تاپتازا دملنمیش عقاب چاینین عطری چایخانانی بوروموشدو. گیلهنار رنگلی چایلار، آرمودی ایستهکانلاردا، آدامین اوزونه گولوب، قاش-گؤز آتیردیلار. دؤوره کندلیلردن نئچهسی آلیش- وئریشدن سونرا چایخانایا توپلانمیشدیلار. کیمیسی اَندیرگان اوراغی، کیمیسی ده دریاز آلماقدان دانیشیردیلار. بعضیلری ده دوواردان آسیلمیش سامانچی قیزینین شکلینه واله اولموشدولار.
عینالله ایسه بلکه بیر زنگآوالی تاپیب «معلومات عمومی» کیتابینی او کندده آلتینجی کیلاسی اوخویان اوغلانا گؤندرمک اوچون چایخانایا گلمیشدی. او، نهایت قوش اسدی تاپدی. اونا تاپشیردی کی، او اوغلانجیغازی تاپیب، کیتابی اونا وئریب، دئیرسن کی، باخ ائله بو کیتابی دوز- عمللی اوخوسا، یقین کی امتحاندان چیخار. و آرتیرمیشدی: دئدیییم اوغلان، یا یول اوسته «داشلیسلو»دا قویون اوتاریر، یا دا گؤزهلردهدی. آنجاق سسلهسن گلیب سندن آلار.
(۳)تبریز شهری، صفی بازاری، درزی ضیانین دوکانی
نئچه گوندن سونرا عیناللهنین یولو تبریزه دوشموشدو. او گئدیب صفی بازاریندا «خیاط برین» تابلوسو اولان بیر درزی دوکانیندا ضیا درزینی تاپمیشدی. ضیا عینینی گؤرجک تئز آیاغا قالخیب، درزیلیک چارخینی سؤندوروب، اونو باغرینا باسمیشدی. خوش- و- بئشدن سونرا حبیبین احوالیندان خبر آلمیشدی. عینینین خبرلری خوش ایدی: زنگآوادا حبیبین کئفی ساز، داماغی چاغدی. بیر نئچه گون بوندان قاباق گؤرموشم اونو، آنجاق کی، گوم-گوم گومبولداییر. سونرا عینی ضیادان مجید آغانی سوروشموشدو. ضیا دئمیشدی: او دا پیس دئییل، یاخشیدیر. ایندی خبر گؤندهررم گلر، گئدهریک پاساژا!
آخشام اوستو مجید آغا عینینین گلمهسینی ائشیتجک ایش پالتارلارینی دَییشیب، کرواتین تاخیب، اوچو ده بیرلیکده پاساژدا بیر میزین باشیندا اوتورموشدولار. نئچه ایستهکان بیر- بیرینه دَیندن سونرا شیرین بیر صؤحبت گول ائلهمیشدی. درزی ضیا دئمیشدی: عینالله، سنین همیشه قاراداغدان و قاراداغلیلاردان دانیشماغا تازا سؤزلرین اولار. ایندی لاپ واختیدی. گؤروب- ائشیتدیکلریندن بیر آز بیزه دئه!
عینالله دئمیشدی:
– بیرگون بندهیه دئدیم کی…
– بنده کیم اولا، عینی؟
عینالله زنگآوادان چیخیب زغانووا گئتمهیین و اورادا پولاد خان نوهسی احد فولادیله تانیش اولدوغونو یئرلی- یاتافلی اونلارا دانیشمیشدی.
ضیا: «هه… ایندی یادیما دوشدو. نه دئمیشدین اونا؟
دئدیم کی: آقای فولادی بو زاماندا رسمی معلّیملره نئچه آیلیق وئریرلر کی، غیررسمیلره نه وئرسینلر؟ من هر نه جور حساب- کیتاب ائلیرم، سنین بو ایشیندن باش چیخاردا بیلمیرم.
احد سوروشدو: جناب، منیم هانسی ایشیمی بویورورسوز؟
دئدیم: باخین، سنین ایل باشینادک آلدیغین آیلیق، آتیوین ایکی آی آرپا خرجینی اؤدهمز. سنسه هر گون، آتلانیب علیبَیدن زغانووا گلیرسن. آی جانیم، بیر دئه گؤروم نه حکمت وار سنین بو ایشینده، آخی؟ واللاه، من کی باشا دوشمورم.
“بنده” دئدی: آغای نالبندی، دوزدو کی، ایرَسمی دئییلم، آمما بندهنین کی، دادینا دئییل آدینادی، قوی دئسینلر میرزهدی.
استوللار بوشالمیشدی، ساعات اون ایکینی اون دیقه کئچیشینی نشان وئریردی.
او گئجه هر اوچو ده سرخوشجاسینا دئییب- گولهرک، پاساژدان قاییتمیشدیلار…
ایضاح:
۱- یازیدا آدی چکیلن “حبیب” سئویملی آذربایجان شاعری و اجتماعی شخصیتی و بو گونلرده ۷۰ یاشینی قئید ائتدیگیمیز اوستاد حبیب فرشبافدیر. حبیب فرشباف ۱۳۴۲ینجی ایلدن قاراداغ کندلرینده معللیملیک ائتمیشدیر.
۲- یازیدا آدی چکیلن “احد فولادی” همن زامان غیررسمی کند معللیمی اولان خان اوغلو اولموشدور.
۳- یازیدا آدی چکیلن “مجیدآغا” حبیب فرشبافین بؤیوک قارداشی “مجیدآقا فرشباف”دیر.
۴- یازیدا آدی چکیلن “ضیا” تبریز بازاریندا درزیلیک ائدهن صمیمی انسان و حبیب فرشبافین دوستو “ضیا موسوی”دیر.
۵- یازینین موللیفی “ابوالفضل جمالی” قیرخینجی ایللرین اوللرینده “زنگآوا” کندینده اوستاد حبیب فرشبافین نئچه ایل شاگیردی اولوبدور.


text:
`قیریم تاتار تورکلری` نتیجهلر
خبرلر [138]
- ارسین تاتار تورکیه-یه تشککور ائدیب
- "ایران حاضردا میداندا و بیرباشا ساواشا قاریشیر"
- قیریم-دا روسیایا مخصوص حربی حیسهده پارتلاییش اولدو
- تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
- زلنسکی: ساواش، قیریمین قورتولوشو ایله بیتمهلیدیر
- روسیا، بیرلشمیش میللتلر هیئتینین قیریما گیرمهسینه اجازه وئرمهدی
- قیریمین الحاقی سببی ایله روسیایا تطبیق ائدیلن تحریملرین مدتی اوزادیلدی
- "تورکیه، سویداشلارینین یانیندا اولماغا داوام ائدجک"
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده حکومتی قورماق فعالیتلری داوام ائدیر
- ارسین تاتار: "قیبریس یونان آداسی اولمایاجاق"
- ایستانبول گؤروشمهسی سونراسی هیئتلردن آچیقلاما گلدی
- چاووشاوغلو، قیریم تاتار مرکزینه گئتدی
- تورکیهدن قیریم آچیقلاماسی
- اردوغان: قیریمین ایشغالینا سسسیز قالانلار ایندی بیر شئیلر سؤیلهییرلر
- تاتار تورکلریندن اوکراینایا دستک
- جامالا تورکیهیه گلدی
- اردوغان: بؤلگهنین ثابیتلیگینه وورولموش ضربهدیر
- پوتین: اوکراینا قیریمین الحاقینی تانیسین
- جمهورباشقانی اردوغانین اوکراینا سفری
- اردوغان، تاتار لیدئر عبدالجمیل قیریماوغلو ایله گؤروشدو
- قیبریس تورکلرینین وار اولما موباریزهسی
- ت.ر.ت ورلد فوروم سربرنیتسا سوی قیریمینی موذاکیره ائدیر
- تاتار تورکلریندن اوکراینایا دستک


text:
“سیاسال” سؤزو صیفت اولسا دا اونو ایسم کیمی ده ایشلهدیرلر. بو، اینگیلیسجه the political ایصطیلاحینین قارشیلیغیدیر. آذربایجان تورکجهسینده ایندییه قدهر ایشلنمهمیش بو تئرمینین (بوندان اؤنجه اونو بیر نئچه کز قوللانمیشام) ایستانبول تورکجهسینده قارشیلیغی “سیاسال”دیر، فارسجادا ایسه “أمر سیاسی”.
“سياسال” تئرمینی گوج قورولوشلارينا (پوليس) قارشی اولدوغوندان آنلام قازانیز. و “سیاست” سؤزوندن ده فرقله نیر. سیاست اؤلکهنی دؤولت واسیطه سی ایله ایداره ائتمک قایدالاری دیرسا، سیاسال دولتین عینیلشدیریجی گوجونه قارشی دیرهنیشین آدیدیر. ألبته بعضن سیاست سؤزو سایسال آنلامیندا دا ایشله نیر. بئله کی، کوتله پولیتیکا یوروتمکله پولیسدن آییریلیر. پولیس کيمليکلري نیظاملي بيچيمده پايلايير؛ توپلومون هر بير آيرينتيسينين، هر بير اويهسينين يئريني دقيق معينلشديرير. سياسال ایسه بو سيستمي داغيتما گيريشيميدير.
باشقا سؤزله، پوْليس اينديکي دورومون گوٍدوٍکچوٍسودور، سیاسال ايسه اينديکي دورومو سوْرغويا چکمک گیریشیمی. بونلاري بير-بيريندن آييٌران سيٌنيٌر، تيترهک و سيٌييٌق اوْلسا دا آنلامليدير. پوْليس ایجتیماعی گئديشلري ایداره ائديب، جيلوْولايير. فردلري صينيفلنديرير، يعني اوْنلاري گؤروٍنرده ساخلايير. بوٍتوٍن اوْلايلارا اینتیظام باغيشلايير، هرنهيي قانون چرچيوهسينه سيخناشديرير، فرقلیلیکلره ياغي تصووورو ایله، يابانچي گؤزله باخير، اوْنلاري ديٌشلايير. بوٍتوٍن بونلارا قارشي چيخماق ايسه قورتولوشچو سياستین، و داها دقیق دئسک، سیاسالین ايشیدیر. اوتوروشموش عنعنهلری سورغویا چکمک، ائگهمنلیک قازانمیش سؤیلملری دئویرمک، أبدی حقیقت کیمی قلمه وئریلمیش أخلاقی دهیرلری شوبهه بورولغانینا سوروکلهمک، رئاللیغین رمزی کیمی تانینمیش علمی فورماسیلار و موسسهلرده چات یاراتماق، و نهایت سؤز سؤیلهمه ایمکانینی ایتیرمیش کوتلهیه ایفاده آزادلیغی باغیشلاماق وظیفهسی سیاسالین اوزهرینه دوشور.
ایواز طاها


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۱۲
دونیا اوشاق ائمکینه مباریزه گونو
- رویدادلار
.۲۱۷ میلاددان اونجه رافیا ساواشیندا میصیرین دوردونجو تولومی فرعونی اوچونجو آنتیکوس سلوکی شاهینه قارشی قازاندی.
.۱۶۸ میلاددان اونجه رومی لر لوسیوس آملیوس پائلوس باشلیغینان پیدنا ساواشیندا مقدونیه پادیشاهین پرسویسی قوشاتماغا سالمیش اوچونجو مقدونیه ساواشیننون سونوندا.
.۱۸۷۰ آمریکانین عدالت باخانلیغی کنگره نون یاسالاماسینان قورولدو.
.۱۹۴۱ ایکینجی دونیا ساواشیندا نازی آلمان اردوسی شورویه بارباروسا عملیاتینده حجوم اتدی.
- ۱۸۱۲ - ناپلئون بوناپارت فرانسهنین ایمپراتورو روسیه اؤلکهسینه حمله ائتدی.
- ۱۸۹۸ - فیلیپینلی میلّیت چیلر، ایسپانیادان ایستیقلال آلماق ایستئدیلر.
- ۱۹۸۲ - بوریس یئلتسین روسیهنین جومهور رئیسی اولدؤ.
- دوْغوم گونلری
.۱۹۰۳ جان دیلینگر آمریکالی قان توکن.
.۱۹۲۲ کلییر کامرون پاترسون ، آمریکالی بیلیم آدامی .
.۱۹۶۰ تریسی پولان آمریکالی اویونجی.
- ۱۸۹۰ - اگون شیله اوتریشلی رسّام
- ۱۸۹۷ - آنتونی ایدن بریتانیالی سیاستچی و بو اؤلکهنین باش وزیر ۱۹۵۵دن ۱۹۵۷ه
- ۱۹۲۴ - جرج هربرت واکر بوش آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین قیرخبیرینجی جومهور رئیسی
- ۱۹۷۹ - دیگو میلیتو اینتر میلان و آرژانتین میلی فوتبال تیمینین اویونچوسو
- ۱۹۸۱ - آدریانا لیما برزیللی مانکن
- اؤلوم گونلری
.۱۸۹۲ پییر اوسین بونت فرانسه لی سایبیل چی یوخسا ریاضی چی و آکادمیسین.
.۱۹۳۲ موریتز شیلیک آلمانلی اتریشلی فیزیک چی و فیلسوف.
.۱۹۶۹ جودی گارلند آمریکالی اویونجو.
.۲۰۰۴ باب بمر آمریکالی بیلگی سایار آدام بیلیمی و موهندیس.
- ۱۵۲۴ - دیقو ولاسکس د کوئیار ایسپانیا کاشف
- ۱۸۷۸ - ویلیام کالن براینت آمریکالی شاعیر
- ۱۹۱۲ - فردریک پسی فرانسهلی ایقتیصادچی، نوبل صلح جایزهسین ۱۹۰۱ اینجی ایل قازانان
- ۲۰۰۳ - قریقوری پک (عکسده) آمریکالی اویونچو، اوسکار جایزهسین قازانان
- ۲۰۰۶ - جرج لیقتی رومانیده دوغولان و ماجاریستانلی آهنگساز
- ۲۰۱۲ - الینور اوستروم آمریکالی اقتصادچی، ایقتیصاد نوبل جایزهسین ۲۰۰۹ اینجی ایلده قازانان
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ خرداد/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ خرداد/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ خرداد/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۲ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
1369 – جو ايل مطبوعات عالميميزده يئني بير دؤوران حئساب اولونور. سووتلر بيرليگينين دمير چپرلري سؤکولدوکدن سونرا و آذربايجان جمهوريتي و باشقا جمهوريتلر اؤز استیقلاليتلريني اله آلديقلاري زامان بیزده ده هويت و كيمليك آنلامي گئنيش مقياسدا، اؤزلليكله بيليم يوردو اؤيرنجيلري ايچينده اؤزونه يئر آچدي!
بئله بير زاماندا ايران دؤولتينين ده آذربايجان توركجهسينده مطبوعات بوراخماغا ماراغي آرتدي و 1369- جو ايل «كيهان» گوندهليگي طرفيندن عباس سليمي نمين نظارتي آلتيندا «اورکدن- اورگه يول» هفتهليگي تام آذربايجان توركجهسينده، رحمتليك پروفسور حميد محمدزاده و اسماعيل هادي جنابلارينين زحمتي ايله ياييلماغا باشلادي، سونرالار ايواز طاها (عظیم عبادپور) و اكبر آزاد جنابلاري و باشقالاری دا بو كاروانا قوشولدولار.
«اورکدن- اورگه يول» هفتهليگي 1370- جي ايل «يول» مجلهسي شكلينده و [ایواز طاها] عبادپور جنابلارينين باشچيليغي ايله تكميللشدي.
«يول» مجلهسي يازارلار بيرليگينين تلاشي ايله و دؤولت ايمكانلاريندان فايدالاناراق یاریم رنگلي چاپ اولاراق يوكسك مؤحتوالي بير درگييه چئوريلدي و آذربايجان ادبي فعاللاريني بير يئره توپلاییب چاليشدیرماغا ناییل اولدو.
سونرالار مجلهنين اوشاقلارا حصر ائتدیگی «كپنك» اؤزل ضمیمهسینی حاضيرلاماغا نوشين خانيم موسوي ده بو توپلوما قوشولدو.
بو مجله دؤولت طرفيندن بوراخيلديسا دا اونون مهارتلي يازارلار بيرليگي مجلهني تام مدني- ادبي- فولكلوریک بير مجلهيه چئويرمگه ناییل اولدولار. ائله بو سببدن و كوتله ايچينده سئويلديگينه و گئنيش میقياسدا ياييلديغينا گؤره آذربايجانين موختليف كند و شهرلريندن و حتي ايرانين اوجقار يئرلريندن بو درگييه بوللو -بوللو مكتوبلار گليردي!
يول مجلهسي آيدا بير نومره، يوخاري كيفيّتله و نسبتاً اوجوز قيمت ايله ياييلير، آذربايجان و ايرانين باشقا يئرلرينده ياشايان توركلر طرفيندن آلقيشلانيردي. يول مجلهسينين 23- جو نومرهسيندن، ايواز طاهاني (عبادپورو) ژورنالين مسؤوليتيندن اوزاقلاشديريب بو وظيفهني «امين صديقي»يه وئرديلر. «يول» مجلهسي احتمالاً قيرخ اوچونجو نومرهدن سونرا داها ياييلمادي !
لطفا بو يئني آچيقلاماني اوخويون :
” بو مقاله ايلك دفعه 1386 – جي ايل ” ديلماج ” مجله سي نين 33- جو نومره سينده چاپ اولدو ، لاكين من “ديلماج ” مجله سينده چاپ اولان مقاله يه نظر سالمادان يالنيز آرشيويمده اولان يازيني بوردا قويدوم ؛ بير حالدا كي آرشيوده كي مقاله ايلك حاضيرلانميش و هله تكميل اولماميش مقاله ايميش و نشريه لرين بير قيسمي نين آدلاري (اؤزلليكله اؤيرنجيسل نشريه لري ) بورادا گلمه ميشدير کی بو نوقصان برطرف اولدو .
آذربايجان مطبوعاتيندان سؤز گئدنده بير شهر و اوندا چاپ اولان مطبوعات داها چوخ گؤز اؤنونده جانلانير، اودا قاجارلارین دارالسلطنهسي و غرب دونياسينين شرقه دوغرو قاپيسي ساييلان تبريز شهري و بو شهرده بوراخيلان مطبوعاتدير.
اساساً آذربايجان آديني هر بير انسان ائشيدنده اونون ذهنینده ستارخان – باقيرخان، تورك ديلي، عاشيق سازي، ساوالان- سهند داغي، آراز چايي و دونيا شؤهرتلي اوستاد شهريار و اونون شاه اثري «حيدر بابايه سلام» منظومهسي جانلانير!
لاكين بيزيم بو مقالهميز عموميتله انقلابدان سونرا آذربايجان شهرلرینده و یا آذربایجاندان قیراق تورک شهرلرينده و یا فارس دیللی شهرلرده، آذربايجان تورکلری و یا ایرانین مختلیف بؤلگه لرینده یاشایان باشقا تورکلر طرفيندن تورکجه و یا تورکجه – فارسجا بوراخيلان مطبوعاتا، اؤزلليكله سیراسال قزئت و درگيلره حصر ائديلميشدير.
اساساً آذربايجان مطبوعاتي، پهلوي حؤكومتي ايش باشينا گلن زاماندان و فارس ديلي رسمي و دؤولت ديلي اعلان اولوب مكتب – مدرسهلرده فارس ديليندن باشقا آيري بير ديلده اوخوماق ايمكاني اولماماديغيندان سونرا، بؤحرانلي ایللرینی کئچیرمیشدیر.
1320- جي ايل و متّفیقلرین قوشونلاري ايراني اشغال ائتديكدن سونرا، رضاشاه ايران حؤكومتيندن اوزاقلاشيب گونئی آفريقانین «موريس» آداسينا تبعيد اولدو ؛ رضاشاهین تبعيدیندن سونرا ايدي كي، آذربايجان مطبوعاتي ديرچلمه يه باشلاييب، ديليميز 1324- 1325- جي ايللرده اؤز حقيقي يئريني توتاراق میلّی ، رسمي و دؤولت ديلينه چئوريلدي.
لاكين بو شن گونلرين عؤمرو اوزون اولمادي ؛ و 1325 – جي ايل آذر آييندا شاه قوشونلاري آذربايجانا سوخولاراق گوناهسيز انسانلاري دسته – دسته و وحشيجه سينه اؤلدوروب بو آيين 26- سيندا کولتورل سوي قيريما ال آتيب آذربايجان توركجهسينده چاپ اولموش بوتون كيتاب و نشريهلري يانديردي؛ بو گوندن سونرا آذربايجان آيدينلاري هر ايل آذر آيي نين 26 – سيني ” يانديريلان كيتابلار گونو ” آدي آلتيندا قيد ائديرلر
بو ايللردن سونرا آذربایجان توركجه سینده يازيب- اوخوماق ياساق اولدوقدان علاوه، تورك ديلي سياسي آنلام داشيدي و هر هانسي بير آيدين – ضيالي تورك ديلي و آذربايجان ادبياتيندان دانيشسايدي سياسي اتهاملا محكمهيه چكيليردي!
1325- جي ايلدن 1357- جي ايلهدك آذربايجان مطبوعاتي دورغونلوق ايللريني كئچيرميشدير؛
يالنيز بعضي واختلار كئچيجي آزاد فضا ايرانا حاكيم اولدوقدا و يا بعضي انسانلارين اؤزل شخصيتي و نفوذو سايهسينده، بارماق سايي قدر و تقريباً هئچ بير سياسي و ميلّي آنلام داشيمايان تورك ديللي و يا توركجه – فارسجا نشريه و كيتابلار چاپ اوزو گؤرموشلر !
1356- جي ايلين سونلاري و 1357- جي ايلين ايلك آيلاريندان، و گئرچكده 1356- جي ايل بهمن آيينين 29- وندان بري و شاه ديكتاتورلوغونون بوينوزو آذربايجانليلار طرفيندن و تبريز شهري نين قياميندا سينديقدان سونرا، شاه رژيمي بير بالاجا آزاد فضا ياراتماق مجبوريتينده قالديقدا، آذربايجان مطبوعاتي دا يئنيدن اؤز وارليغيني گؤسترمه يه باشلاياراق چاپي ياساق اولموش بعضي كيتابلار چاپ اوزو گؤرموش و آناديليميزده مطبوعات ديرچلمه يه باشلاميشدير ؛ لاكين آذربايجان مطبوعاتي اؤز وارليغيني 1357- جي ايلین سونلاری داها آچيق شكيلده نومايیشه قويموشدور !
1357- جي ايل بهمن آيينين 22- سينده، انقلاب غلبه قازانديقدان سونرا آزاد فضا اؤلكهيه حاكم اولدوقدا باغلي ديللر، اؤزلليكله آذربايجان ميلّيتينين ديلي ده آچيلدي! لاکین آذربایجانین گوز ببه گی تبریز شهرینده، “اولدوز” نشریه سی ،هله انقلاب غلبه قازانمامیشدان قاباق، 1357- جی ایلین قیش موسمینده ، دی آیی نین 26- سیندا ، و محمد رضاشاه ایراندان قاچان گوندن سگگیز صحیفه ده، سایین عباد، نوروز و عباد احمدزاده و بیر سیرا دوست لارینین تلاشی ومسئولیتی ایله و یوخاری تیراژدا نشره باشلاميش و میلّتیمیز طرفیندن دریندن آلقیشلانميشدير !
” اولدوز” نشریه سی انقلاب عرفه سینده بوراخیلان آنا دیلیمیزده ایلک نشریه اولموشدور. اولدوز نشریه سی 10 نومره بوراخیلدیقدان سونرا تعطیله اوغرامیشدیر!
1357- جي ايلین سونلاری تهراندا آنا دیلیمیزده و یوکسک تیراژدا بير نشریه ياييلماغا باشلاميشدير ؛
«يولداش» هفته لیگی مجله فورموندا هر هفته بير نومره و سونرالار فاصیله ايله، شاه زامانينين مدني- سياسي فعالي «حسين دوزگون» جنابلاري و زمانهميزين تانينميش عاليم و تدقيقاتچيسي دوقتور «حسين محمدزاده صديق» باشچيليغي و آذربايجان توركجهسي ايله فعالیته باشلاميشدير.
«يولداش» درگيسي داها چوخ سیاسی بیر درگی تانیناراق 21 نومره بوراخيلديقدان سونرا 1359- جو ايل تعطيله چكيلميشدير.
«يولداش» درگيسي تعطيله اوغراديقدان سونرا دوقتور صديق جنابلاري «انقلاب يولوندا» آيليق درگيسیني 1360- جي ايله قدر 13 نومره، و بو درگي دن سونرا «يئني يول» مجلهسيني فصلنامه كيمي 4 نومره و 1363- جو ايل حدودوندا تهراندا يايماغا غئیرت گؤسترميشدير .
ایرانین باش شهری ساییلان و یاری جمعیتینی تورکلر تشکیل ائدن تهراندا، بؤيوك جراح و عاليم دوقتور جواد هيئت مدیرلیگی و دوقتور حميد نطقينين باش يازارليغي ايله، انقلاب ظفر قازانديقدان سونرا و 1358- جي ايلين باشلانيشيندان، توركجه- فارسجا باشقا بیر درگي و هر آي بير نومره یاییلماغا باشلاميشدير ؛ بو درگی نین آدی«وارليق» قویولموشدور .
وارلیق درگیسی نشره باشلایان گوندن سیاسی موضوعلارا گیرمه دن دیلیمیز وادبیاتیمیز ساحه سینده یازان شاعیر و یازیچیلاریمیزین اثرینی اوزونده عکس ائتدیرمه یه اقدام ائتميشدير . ائله بو یوموشاق سیاست نتیجه سینده باشقا نشریه لر تعطیله اوغرادیقلاری زامان اونون نشري دایانماییب نهایت بو گونه كيمي داوام ائدیب و ايندي فصلنامه كيمي هر اوچ آيدا بير نومره اوخوجولارا چاتديريلماقدادير .
وارليق مجلهسينين مطبوعات دونياميزدا اؤنملي رولو اولموشدور، بو درگي، بو گونكو اورتا ياشلي و جاوان ياشلي شاعير، يازيچي و تدقيقاتچيلاريميزين چوخونون بيليك قايناغي ساييلميش و ديليميزين يازيب- اوخوما و اؤيرنمه مكتبينه چئوريلميشدير. وارليق مجلهسي تورك دونياسيندا گونئي آذربايجانين مطبوعات تمثيلچيسي كيمي تانينماقدادير!
انقلابدان سونرا، تهراندا یاشایان آذربایجانلی شاعیر، یازیچی و سیاسی فعاللار، آذربایجان ادبیاتینی انکیشاف ائتدیرمک اوچون «آذربايجان انجمني»نی بو گونكو فلسطين خيابانيندان آيريلان «دمشق» خيابانيندا بير آپارتماندا تشكيل ائتدیلر، بو انجمن هفتهده ايكي گون توپلانتي قورماقلا آذربايجانلی شاعير- يازيچي و ادبیات هوسکارلارینی بير آرايا گتيریردي.
آذربایجان انجمنی اوز حیاتیندا «گونش» آدلي مجلّهني توركجه- فارسجا اوچ نومره بوراخماغا ناییل اولموشدور؛ بو انجمن، 1360 – جی ایلین سونلارینا یاخین و آپارتمان، انجمن مسئوللارینین الیندن آلينديقدان سونرا تعطيله چكيلميشدير.
آذربایجان انجمنی هم سیاسی هم ادبی ساحه ده چالیشیردی ؛ اونون ادبی ساحه سینین مسؤولو قوجامان يازيچي “گنجعلي صباحي” ايدي.
1358- جی ایلین خورداد آییندا تهراندا آنا دیلیمیزده باشقا بیر نشریه ” چنلی بئل” آدیندا هر ایکی هفته دن بیر، یاییلماغا باشلادی ، بو نشریه سونرالار آدینی ” آذربایجان سسی ” قویدو.
بو نشریه مهندس علیرضا صرافی جنابلاری و اونون یاخین دوستلاری طرفیندن 12 نومره یاییلدیقدان سونرا تعطیل اولدو.
“چنلی بئل “و یا ” آذربایجان سسی” نشریه سینده میلّی مسئله لریمیز اوزه رینده تحلیلی مقاله لر یازیلیردی.
تبريزده ايسه انقلاب غلبه قازانان گوندن اعتباراً آناديليميزده نشريهلر بوراخيلماغا باشلادي. آذربايجانين غيرتلي اوغول – قيزلاري بو ضرورتي هر زاماندان آرتيق حيسّ ائدير و دوغما ديليميزده كيتاب و نشريه بوراخماغا جان آتيرديلار.انقلاب عرفه سینده، آنا دیلیمیزده ایلک نشره باشلایان «اولدوز» هفتهليگيندن سونرا انقلاب غلبه قازاناندان سونرا بو شهرده ” کوراوغلو” آیلیق درگيسي 1358 – جی ایلین اوردیبهشت آییندان حسين فيضالهي وحید (اولدوز) جنابلارينين جسارتي و سارسيلماز ارادهسي ایله بوراخيلماغا باشلادي، لاكين بو درگي نین عؤمرو اوزون اولمادي و اوچ نومره یاییلدیقدان سونرا نشري نين قاباغي آليندي!
«کوراوغلو» درگي سيندن سونرا يئنه همين چاليشقان انسانين تلاشی ايله «دده قورقود» آیلیق مجله سی 1359 – جو ایلین مورداد آییندان یاییلماغا باشلادی.” دده قورقود” درگیسی ایکی ایل و 20 نومره یاییلدیقدان سونرا 1361 – جی ایل اوردیبهشت آییندا نشردن دایاندیریلدی !
58- جي ايلين باشقا نشريهلريندن و تبريز شهرينده ياييلانلاردان «اودلار يوردو» هفتهليگيندن سؤز آچماق يئرينه دوشر، بو نشريه محمد علي نقابي و داود مستوفی جنابلارينين چاليشماسي نتيجهسينده ايشيق اوزو گؤرموشدور.
«اولكر» مجلهسي ايسه تبريزين «شاعيرلر- يازيچيلار» جمعیتینین اورقاني ساييلاراق تهرانين «گونش» مجلهسي كيمي يالنيز اوچ نومره و 1360 – جی ایلده بوراخيلدي. ” اولکر” مجله سی تبريزین شاعيرلر- يازيچيلار اثرلريني اؤزونده عكس ائتديریردي. ” موشتولوق” و “ستارخان بایراغی” ایسه انقلابدان سونرا تبریزده یاییلان نشریه لردندیر . نظره گلیر ” ستارخان بایراغی” سولچولار طرفیندن یاییلیردی ، آما کیمین مسئولیتی ایله و نئچه نومره چیخماسیندان خبریم یوخدور.
آدلاريني گتيرديگیميز نشريهلردن علاوه اولا بيلسين تبريزده باشقا نشريهلرده بوراخيلميش اولسون لاكين منيم اونلاردان خبريم يوخدور و يا اليمه بير بيلگي گلمهميشدير.
انقلابدان سونرا تبريزدن علاوه آذربايجانين اردبيل، زنجان، اورمو، ماراغا، خوی ،سالماس و باشقا شهرلرينده ايسه دوغما ديليميزده احتمالاً بعضي نشريهلر بوراخيليردي لاكين اونلارين عؤمرو اوزون اولماديغيندان و يا يالنيز همان شهرلرين ايچينده ياييلديقدان آز تانينيرديلار، من بو نشريهلرين بیر سیراسینی آليب اوخوموشدوم لاكين هانسي شهرلرده و كيمين تلاشي ايله بوراخيلديقلاري ياديمدا دئييل.
انقلاب غلبهسي ايله نشره باشلايان و بوگونه كيمي داوام ائدن توركجه- فارسجا نشريهلردن تهراندا «وارليق» درگيسيندن علاوه، تبريزده «فروغ آزادي» و سونرالار آدي «مهد آزادي»يه چئوريلن گوندهليكدن آد آپارماق اولار.
«فروغ آزادي» قزئتي گوندهليك نشريه اولاراق «پيمان» عاییلهسي طرفيندن و فارس ديلينده و هئچ بير ميلّي مسئلهيه توخونمادان بوراخيلديغي حالدا اونون هفتهده بير صحيفهسي «آذري صحيفهسي» آدي ايله قوجامان شاعير و اديب اوستاد «يحيي شيدا» جنابلاري طرفيندن آذربايجان توركجهسي ايله ياييلماسي بوگونه كيمي داوام ائدير.
وارليق مجلهسي ايله فروغ آزادينين «آذري صحيفهسي» نين مطلبلري، 1360- 1369- جو ايللر آراسي ديليميزي سئونلرين چوخونون استفاده ائتديگي يگانه منبع اولموشدور. 1363 – جو ایلدن 1367 ايلهدك ديليميزده ادواري مطبوعات ساحهسينده تهراندا يالنيز «وارليق» درگيسي و تبريزده «فروغ آزادي» گوندهليگينين آذري صحيفهسيندن باشقا، آيري نشريه لردن سؤز آچماق چتيندير، لاكين 1365 – 1366 – جي ايل دوقتور صديق جنابلارينين غئیرتی ايله تهرانین انقلاب خيابانيندا و اونون كيتابساتیجی دوكانيندا هفتهده بير گون توپلاشيب، فيكير آلیش- وئریشی آپاران ادبيات سئورلریمیزین تلاشي ايله دؤرد نومره «بولتن» آديندا شعر، فولكلور، داستان و مقاله توپلوسو بوراخيلدي ، من ده بو توپلومون عضوو ایدیم.
1367- 1368- جي ايل اطلاعات قزتئينين ضميمهسي اولاراق «ياشيل يارپاق» آديندا و هفتهده بير دفعه ديليميزده ادبيات ساحهسينده مقالهلر توپلوسو حاضيرلانيب آذربايجان شهرلرينده ياييليردي، بو بؤلوم اساساً تبريزده حاضيرلانير تهرانا یوللانیر و اطلاعات قزئتينه علاوه اولوردو.
اطلاعات قزئتی نین علاوه سی 1368 – جی ایلدن سونرا ” سهند ” آدی ایله و دوکتور صدیق جنابلارینین تلاشی ایله 1381 – جی ایله قدرداوام ائتدی. “سهند” ین سیاسی خط مشیی ، اطلاعات قزئتینین خط مشی ایدی و یاییم دایره سی ده محدود ایدی، لاکین اونون ادبی بولومو دولغون ایدی .
1369 – جو ايل مطبوعات عالميميزده يئني بير دؤوران حئساب اولونور. سووتلر بيرليگينين دمير چپرلري سؤکولدوکدن سونرا و آذربايجان جمهوريتي و باشقا جمهوريتلر اؤز استیقلاليتلريني اله آلديقلاري زامان بیزده ده هويت و كيمليك آنلامي گئنيش مقياسدا، اؤزلليكله بيليم يوردو اؤيرنجيلري ايچينده اؤزونه يئر آچدي!
بئله بير زاماندا ايران دؤولتينين ده آذربايجان توركجهسينده مطبوعات بوراخماغا ماراغي آرتدي و 1369- جو ايل «كيهان» گوندهليگي طرفيندن عباس سليمي نمين نظارتي آلتيندا «اورکدن- اورگه يول» هفتهليگي تام آذربايجان توركجهسينده، رحمتليك پروفسور حميد محمدزاده و اسماعيل هادي جنابلارينين زحمتي ايله ياييلماغا باشلادي، سونرالار ايواز طه ( عظیم عبادپور) و اكبر آزاد جنابلاري و باشقالاری دا بو كاروانا قوشولدولار.
«اورکدن- اورگه يول» هفتهليگي 1370- جي ايل «يول» مجلهسي شكلينده و عبادپور جنابلارينين باشچيليغي ايله تكميللشدي.
«يول» مجلهسي يازارلار بيرليگينين تلاشي ايله و دؤولت ايمكانلاريندان فايدالاناراق یاریم رنگلي چاپ اولاراق يوكسك مؤحتوالي بير درگييه چئوريلدي و آذربايجان ادبي فعاللاريني بير يئره توپلاییب چاليشدیرماغا ناییل اولدو.
سونرالار مجلهنين اوشاقلارا حصر ائتدیگی «كپنك» اؤزل ضمیمهسینی حاضيرلاماغا نوشين خانيم موسوي ده بو توپلوما قوشولدو.
بو مجله دؤولت طرفيندن بوراخيلديسا دا اونون مهارتلي يازارلار بيرليگي مجلهني تام مدني- ادبي- فولكلوریک بير مجلهيه چئويرمگه ناییل اولدولار. ائله بو سببدن و كوتله ايچينده سئويلديگينه و گئنيش میقياسدا ياييلديغينا گؤره آذربايجانين موختليف كند و شهرلريندن و حتي ايرانين اوجقار يئرلريندن بو درگييه بوللو -بوللو مكتوبلار گليردي!
يول مجلهسي آيدا بير نومره، يوخاري كيفيّتله و نسبتاً اوجوز قيمت ايله ياييلير، آذربايجان و ايرانين باشقا يئرلرينده ياشايان توركلر طرفيندن آلقيشلانيردي. يول مجلهسينين 23- جو نومرهسيندن، ايواز طهني (عبادپورو) ژورنالين مسؤوليتيندن اوزاقلاشديريب بو وظيفهني «امين صديقي»يه وئرديلر.
«يول» مجلهسي احتمالاً قيرخ اوچونجو نومرهدن سونرا داها ياييلمادي !
1369- جو ايلين اؤنملي مطبوعات حادیثهلريندن بيري ده «جوالدوز» طنز ژورنالي اولموشدور. «جوالدوز» مجلهسي 1369- جو ايلدن 1373- جو ايله دك و 36 نومره ياييلدي، بو طنز درگيسينين مسؤولمودیری تانينميش يازيچي و آراشديرجي ” زهره وفايي” خانیم ايدي.
«جوالدوز» ژورنالي داها دوغروسو ايگيرمينجي قرنين اوّللرينده بوراخيلان «ملانصرالدين» ژورنالينين داوامچيسي كيمي خالقيميز ايچينده اؤزونه گئنيش يئر آچميشدي. «جوالدوز» مجلهسي توركجه- فارسجا طنز يازيلاري ايله آذربايجانيميزين آجي- آغريلاريني طنز شربتي ايچينده ميليّتيميزه چاتديريردي!
زهره خانيم وفايي «دونيادا طنز ژورنالي ساحهسينده ایلک قادين مسؤول مدیری» تانينميشدير! من بو خبري 1370- 1372 – جي ايللرده تهراندا قورولان مطبوعات سرگيسينين داخیلي خبر بولتنينده اوخودوم.
1369- جو ايلده تهراندا باشقا بير دؤولت طرفيندن حاضيرلانان هفتهليك” اسلامی بیرلیک ” آدیندا تام آذربايجان توركجهسينده ياري عرب، ياري كريل (سيريليك) اليفباسي ايله ياييلماغا باشلادي. بو هفتهليك اساساً آذربايجان جمهوریتینه گؤندهريليردي و ايرانين ايچينده محدود سويهده اوخوجوسو وار ايدي. بو هفتهليگين مسؤولو توركيهدن گلميش و تهراندا فعاليت آپاران « ماليك كايا » آديندا بيريسي ايدي. لاكين اونون مطلبلري اساساً فارسجادان ترجومه اولان مطلبلر ايدي.
بو هفتهليگين يازيلاريني فيروز رفاهي، صالح صادقي و باشقالاري تنظيم ائديردي. من ده بير مدت بو نشريهده چاليشديم ، لاکین سونرالار امکداشلیغیمی اوندان کسدیم! بو نشريهنين كريل حرفلر ايله يازيلاريني قوزئي آذربايجاندان گلميش «ايوب سعدي» حاضيرلاييردي. ايوب سعدي، آذربايجان مستقيل اولدوقدان سونرا وطنه قاييتدي.
1370- جي ايلدن سونرا توركجه- فارسجا بوراخيلان نشريهلردن «اميد زنجان» هفتهليگي مطبوعات تاريخيميزده اؤزونه اؤنملي يئر قازانميشدير. «اميد زنجان» نشريهسي زنجان شهرينده و زنجانين مجليس وكيلي « احمد حكيميپور» جنابلاری نین امتیاز صاحيبليگي و مسؤول مدیرليگی ايله بوراخيليردی و اونون توركجه بؤلومونون مسؤولو تانينميش يازيچي و آراشديريجي مهندس محمدرضا كريمي ايدي. اميد زنجان هفتهليگي 1372- جي ايلين خورداد آييندا ياييلماغا باشلاييب يئددي ايل نشردن و 462- جي ساي چیخدیقدان سونرا 1379- جو ايل باغلاندي!
اميد زنجان هفتهليگي ميلّي مسئلهلريميز و اساس قانونون 15- جي و 19 – جو ماده لرینین اجراسي بارهده گؤركملي مقالهلر يازيردي.
آبان آیی 1376 – جي ايل تبريز مطبوعاتي ايچينده « شمس تبريز» آديندا هفتهليك توركجه- فارسجا « علی حامد ايمان » جنابلاری نین مسؤل مدیرلیگی ايله حياتا آياق قويدو. بو نشريه ميلّي هابئله فرهنگی مسأله لریميزین اهمیتینی دریندن دوشونرك بو ساحهده قلم چالان مهارتلي يازيچيلاري اؤز چئورهسينه آلاراق آز بير زاماندا تيراژي بئش ميندن، ايگيرمي مينه يوكسلدي و اوخوجولار اونون هر بير نومرهسينی سئوه- سئوه اوخويوردولار. شمس تبريز هفتهليگي 1381 – جي ايلهدك و 135 سايي بوراخيلدي و اونون تعطيل اولماسي، مسؤول مدیری نین محكمهيه چكيلمهسي و جزالانديريلماسي ايله برابر اولدو!
1376 – جي ايلده، بیر هفته لیک نشریه اردبيل شهرينده نشره باشلادی. بو هفته لیگین آدی «آواي اردبيل» اولدو . “آوای اردبیل ” هفتهليگي نین مسؤول مدیری محسن حافظيفر و اونون باش يازاري وحيد درگاهي جنابلاري اولدو. «آواي اردبيل» نشريهسي 1385- جي ايل یاز فصلینده نشري نين اونونجو ايلينه آياق قويدو و اينديه قدر( یاز 1385) 260 ساييدان چوخ بوراخيلميشدير. «آواي اردبيل» هفتهليگيده ميلّي مسئلهلريميز و دوغماديل و ادبياتيميزلا ماراقلانان نشريهلردندير.
“احرار” نشریه سی تبریزده و محمد حسین کوزه گر جنابلاری نین مسئولیتی ایله بوراخیلان نشریه دیر. بو نشریه اؤزل ساییسینی 418 – 419 – جو نومره ایله شهریور آیی 1382 –جی ایل رحمتلیک اوستاد فرزانه نین عزیزله مه سینده یایمیشدیر. بو نومره گؤستریرکی، بو نشریه ده سابقه لی نشریه لردندیر، لاکین اونون نشری نین نئچه نجی ایل اولدوغو، نشریه اوزه ری نین بو نومره سینده قید ائدیلمه میشدی .
1377 – جی ایلین شهریور آییندا آذربايجانيميزين اورمو شهرينده « پیام اروميه » آدلي هفتهليك «مهران تبريزي» جنابلاري نين مسؤوليتي آلتيندا تورکجه – فارسجا نشره باشلادي، بو نشريه بیر ایل سونرا آديني « نويد آذربايجان » قويدو. «نويد آذربايجان» دا ميلّي مسألهلريميزي دريندن دوشونوب بو ساحهده مهارتلی یازیچیلاری طرفیندن چئشيتلي و اؤنملي مقاله لر يازماغا باشلادي.
«نويد آذربايجان» اؤز ياييم دايیرهسيني آذربايجان محدودهسيندن قيراغا چيخاراراق تهران و اونون اطرافيندا دا ياييلماغا باشلادي و ائله بو سبب دن دولايي اوخوجولاري نين سايي داها دا آرتدي و احتمالاً ايگيرميمين نوسخهني آشدي.
«نويد آذربايجان» هفتهليگي توركلر طرفيندن داها آرتيق سئويلديكده هفتهده بير دفعه يئرينه هفتهده ايكي دفعه نشر اولماغا باشلادي، لاكين بو نشريهده ميلّي مسئلهلريميزله باغلي مقالهلر يازديغينا گؤره عموميتله باسقي آلتيندا قالیردي، ائله اونا گؤرهدير كي، بو نشريهنین چاپی 1384- جو ايلين اسفند آییندان کئچیجی اولاراق دایاندیریلیب!
اردبيل شهرينده بوراخيلان باشقا بیر نشریه « آراز» هفتهليگي آدیندا ميليّتيميز ايچينده اؤزونه اؤزل يئر قازانميشدير، بو نشريه اؤز فعاليته 1380- جي ايلين سونلاري باشلاميش و اينديه قدر(یاز 1385) 120 نومره بوراخيلميشدير، «آراز» نشريهسي ديلیميز و مدنيتيميزله ماراقلانان نشريهدير و اونون مسؤول مدیری « نظري » جنابلاري دير.
« اختر » نشریه سی تبريزين میلت وكيلي ميرطاهر موسوي مسؤول مدیرلیگی و گؤركملي يازيچي و ژورنالیست « مرتضي مجدفر » جنابلاري نين تلاشي ايله 1380- جي ايلين سونلاري تبریز و تهراندا حاضیرلانیب یاییلان ” تورکجه – فارسجا” نشریه لردن دیر. مجدفر جنابلاري اؤز امكداشليغينی بونشریه نین 22 – جی نومره سیندن كسمیشدیر . بو هفته لیک 29- نومره ياييلديقدان سونرا داها بوراخيلماميشدير.
ابن سينا عاليميميزي باغرينا باسان « همدان» شهريميزده ده 1381- جی ايل « سينا » آدلي هفتهليك نشر مئيدانينا آياق قويدو. سينا هفتهليگي ميلّي مسئلهلريميز و آناديليميزله باغلي «همدان» اوستانيندا ياشايان ديلداشلاريميزا اؤنملي بيلگيلر وئرير و اينديه كيمي اونون نشری داوام ائتمکده دیر.
” سینا” هفته لیگی نین مسئول مدیری یداله شریفی جنابلاری دیر.
كيچيك شهرلر سيراسيندا « سولدوز » (نقده) شهرينده « ارمغان آذربايجان » هفتهليگي دوكتور ايرج سليمانزاده مسؤول مدیرلیگی ايله 1381- جي ايلدن نشره باشلاییب و ميلّي مسألهلريميز و ادبياتيميز ساحهسينده چاليشماقدا آذربایجان مطبوعاتی ایچینده اؤزونه اؤنملي يئر قازانمیشدير. بو نشریه ده اؤز نشرینی داوام ائتمکده دیر.
« ورواي» نشريهسي ايسه 1382- جي ايلده « خياو » (مشكينشهر) ده ياييلماغا باشلاميش و دوغما ديليميز ساحهسينده دگرلي مقاله يازماقلا مشغول اولموشدور، بو نشریه نین مسئول مدیری سلیم زحمت دوست جنابلاری اولمشدور.
1370- جي ايلدن بو گونه كيمي تبريزده « ارك »، «عصر آزادي» ، زنجاندا”پیک آذر”،”بهار زنجان” ،”موج بیداری”، اردبیل ده ” ساوالان”، ” پیام اردبیل” ، “سارای”، ” مهر اردبیل”، اورومیه ده ” صدای اورومیه”، “فردای ما” ، ” اولدوز”، ” آسان “، ابهرده “ابرچای”، خوی دا “اورین” نشریه لری دیلیمیز و ادبیاتیمیز ساحه سینده چالیشان و مقاله یازان نشریه لردندیرلر . بو نشریه لردن علاوه آذربایجان شهرلرینده ، آنادیلیمیزله باغلی باشقا نشریه لرده چاپ اولوب و یا اولورلار، لاکین منیم اونلارا الیم چاتمادیغیندان ،تاسفلر اولسون بو حاقدا بیلگی وئره بیلمه ییرم.
تبريز،اوروميه، اردبيل، زنجان،همدان و آذربايجانين باشقا شهرلرينده بیر پارا فارس دیللی نشريهلرده چاپ اولور. لاكين بو نشريهلرین موضوعلاری اساساٌ تهران مطبوعاتیندا و یا رادیو – تئلویزیوندا وئریلن مطلبلر اولدوغوندان، بيزيم ماراق دايیره میزدن قيراقدا اولان نشريهلردير!
1378- جي ايل اؤيرنجي عالمينده چوخ اؤنملي بير ايل ساييلير، چونكو بو ايلده آذربايجانلي اؤيرنجيلری نین تلاشي ايله ( كمال اميني مسؤول مدیرلیگی ، تيمور الهياري و سونرا حسن. م. جعفرزاده باشيازارلیغی ایله ) « چيچك » آدلي اؤيرنجيسل درگي توركجه – فارسجا تهران بيليم يوردونون طب فاكولتهسينده ايلك دفعه اولاراق نشره باشلادي. بو ایلک آذربایجانلی اویرنجیسل درگی نین، سونرادان چیخان آذربایجانلی اویرنجیسل درگی لر اوزه رینده درین ائتگیسی اولدو. “چیچک” درگیسی آنا یاسانین 15 و 19 – جو ماده سینین اجراسی،هویت بؤحرانی و باشقا میلًی مسئله لریمیزله باغلی مقاله لر یازماقلا تورک اؤیرنجی لرین نظرینی اؤزونه چکدی ! بو مجله 12 نومره یاییلدیقدان سونرا 1380- جي ايلين شهريور آييندا تعطیل اولدو.
چيچك اؤيرنجيسل درگيسيندن سونرا اميركبير بيليم يوردونون تورك اؤيرنجيلري طرفيندن« اؤيرنجي» مجلهسي و بوندان سونرا تهرانين خواجه نصير، شهيد بهشتي، علم و صنعت، تربیت مدرس،تربیت معلم ،صنعتی شريف، علامه طباطبايي و باشقا بيليم يوردلاري نين اويرنجيسل درگيلري، ميلّي مسألهلريميزي دريندن آراشديراراق نشر مئيدانينا آياق قويدولار و اؤيرنجيلره بيليك وئرمگه چاليشديلار.
بو زامانلار تبريز، اردبيل، اوروميه، زنجان، همدان، قزوين، مرند، خوي، كرج، اصفهان، سنندج، رشت و باشقا شهرلرين دؤولتي ، اسلامي آزاد و پیام نور بيليميوردلاريندا تورك اؤيرنجيلري، دوغما ديليميزين مکتبلرده تدريس اولما مسئلهسي و میلٌی وارلیغیمیزلا علاقهدار اويرنجيسل درگيلری (توركجه و فارسجا) بوراخماغا غئیرت گؤسترديلر. حتي گئرمي كيمي- كيچيك شهرده ده «پيام نور» بيليم يوردونون توركجه- فارسجا ” قارتال ” اؤيرنجيسل درگيسی ياييلماغا باشلادي و بو درگيلرين سايي۱۳۸۴- جو ايلين سونلارينا قدر يوز ايگيرمي يه چاتدي !
قادين حاقلاريندان اؤزل مودافعه ائتمك اوچون ايلك دفعه اولاراق آذربايجانلي قيز اؤيرنجيلري طرفيندن تهرانين «الزهرا» بيليم يوردوندا ژيلا خانيم محمدخاني مسؤول مدیرلیگی و سميه خانيم فلاحي باش يازارليغي ايله توركجه- فارسجا «ساراي» اؤيرنجيسل درگيسی 1383- جو ايل مطبوعات عالمينه آياق قويدو.
بو درگي ميلّي مسئلهلريميزله یاناشی قادينلارين تاپدالانميش حاقلاريندان اؤزل مدافیعه ائتمه گی بیرینجی وظیفه اولاراق اوزه رینه گؤتوردو.
1378 – جی ایلدن ، دوغما دیل،ادبیات،مدنیت،تاریخ،موسیقی،کیملیک و کئچمیشیمیزی اؤیرنمک ایسته ین چالیشقان تورک اؤیرنجیلرین تلاشی ایله آذربایجان و ایرانین باشقا شهرلری نین بیلیم یوردلاریندا بوراخیلان تورکجه – فارسجا “اؤیرنجیسل” درگی لرین، گنج نسلیمیز اوستونده اؤنملی ،درین و گئنیش تاثیری اولموشدور.
بو درگی لرین تعداد و یاییم دایره سینی نظره آلاراق ، 1378 – جی ایلدن 1385 –جی ایلین خورداد آیینا قدر موختلیف شهرلرده چاپ اولوب یاییلان اؤیرنجیسل درگیلرین آدلارینی خلاصه اولاراق بورادا گتیریریک .
دئییلمه سی لازیمدیر کی،بو نشریه لرین بیر سیراسی،اوچ-دورد نومره ‘ بعضيسي بئش – آلتي آي و بير قيسمي ده بير – ايكي ايل چاپ اولدوقدان سونرا موختليف دليل لره گوره تعطيل اولموش ‘ لاكين باشقا درگي لر باشقا آدلارلا چيخماغا باشلاميش و اونلارين يئريني توتموشلار .
بو نشريه لرين ايچيندن چوخ آز تعدادي ‘ او جومله دن ” اؤيرنجي” و ” سايان ” كيمي درگي لر ايلك نومره دن بوگونه كيمي چاپ اولمالاريني داوام ائتديره بيلميشلر ! .
بو یئددی ایلده ، موختلیف شهرلرین بیلیم یوردلاریندا چاپ اولوب یاییلان اویرنجیسل درگی لرین آدلاری و تعدادلاری بئله دیر:
تهران: 1 – چیچک 2 – اؤیرنجی 3 – چاغری 4- اردم 5 – دوزگون خبر 6 – ایشبق 7 – ائل سسی 8 –بیرلیک 9 –گونش 10– یول 11- گله جک 12 – سارای 13 – هارای 14 – یاغیش 15 – اؤیرنجی باخیشی 16 –آذربایجان 17 – یورد 18 – یاشماق ۱۹ -شهريار ۲۰- حيدربابا ۲۱- اولوس ۲۲- آراز ۲۳- جيرتدان ۲۴- دالغا ۲۵- گنج ۲۶- اقتصاد ۲۷- آذربايجان ۲۸- ساو ۲۹- صبح صحرا
تبریز: 1- بایقوش 2- سحر 3 – آراز 4 – یارپاق 5 – گونش 6 – باریش 7 – یورد 8 – ائلچی 9 – خان ننه 10 – ائل سسی 11 – دنیز 12- توپلوم (جامعه) 13 – سوغوز 14- چالقی 15 – نوآوران 16 – آینا 17 – خزر 18 – آرتا ۱۹- اؤزلوك ۲۰- شهريار ۲۱- آذرخزر ۲۲- سهند ۲۳- آختاريش ۲۴- آذربايجان گونشي ۲۵- آرمان ۲۶- ستارخان
اورومیه: 1 – باخیش 2 – اولدوز 3 – بولود 4 – گونش 5 – اویانیش 6 – تانسو 7 – وارلیق 8 – اؤلکه ۹- يول بير ۱۰- اولوس
اردبیل: 1 – سایان 2 – ساوالان 3 – سحر 4 – گؤی 5 – یورد 6 – دان اولدوزو 7 – صاباح
۸- شهريار
زنگان: 1 – سس 2 – شهریار 3 – آراز سسی 4 – یاشار 5 – قیزیل اؤزن ۶- آزاد زنجان ۷- زنگان سؤزلري
اصفهان: 1 – دان اولدوزو 2 – سهند 3 – شهریار ۴- ماءذون
خوی: 1 – کوی شهریار 2 – یاشیل یول 3 – توپراق
همدان: 1 – ایلدیریم 2 – بیرلیک یولو 3 – بولود
قزوین: 1 – آراز 2 – یئنی باخیش
کرج: 1- یاشاییش 2 – یارپاق
مرند: 1 – نسیم 2 – چالیش
گئرمی: 1 – تانیش 2 – قارتال
سولدوز : ۱- چنلی بئل ۲- باتی آذربایجان
ابهر : ۱- آینا ۲- ساوالان
آدلارینی گتیردیگیمیز شهر، و اونلارین هر بیریسینده ايكي و ایکی دن چوخ یایینلانان اؤیرنجی درگیلریندن علاوه آلتداکی شهرلرین هر بیرینده ده بیر اؤیرنجی درگیسی یایینلانمیش و یا یایینلانماقدادیر !
باخیش (کرمان)، گئرچک (مازندران- بابلسر)، ارکین (ایلام)، کیملیک (سنندج)، قوپوز (رشت)، اولدوز (اراک)، بولود (سویوق بولاق- مهاباد)، دان یئلی (خیاو- مشکین شهر)، آنایوردو (یزد)، ایشیق یول (قوشاچای-میاندوآب)، بیرلیک (ماراغا)، اولدوز (بیرجند)، “اؤلکه میز ” (قشقایی توکجه سی لامرد شیراز) ، گنجليك ( موغانشهر- پارساآباد ) ، قيزيل اؤزن (خالخال) ، رسول (قوم- قم )، سؤنمز (بناب )، گونش (كرمانشاه )
۱۳۸۳-جو ايل ” قوم ” شهري نين (علم اوجاغي نين) تورك طلبه لري طرفيندن ” رسول ” آدلي اوچ ديلده (توركجه – عربجه – فارسجا ) نشريه چاپ اولماغا باشلادي ؛ بونشريه نين مسئول مديري فتح الله ذوقي و باش يازاري سيدموسي كارجو سادات جنابلاري اولدو.
“رسول ” نشريه سي اؤز ايلك نومره سينده ” خوجالي سوي-قيريمي ” ، اردبيلين ” سرچشمه ” مسجدي نين اولايلاري و تورك ديلي نين علم اوجاقلاريندا تدريسي باره ده مقاله لر يازدي .
آد آپاردیغیمیز تورکجه – فارسجا اویرنجی نشریه لریندن علاوه احتمالاً یئنه بعضی اؤیرنجی نشریه لری، آدلارینی گتیردیگیمیز و یا گتیرمه دیگیمز شهرلرده فعال آذربایجانلی اؤیرنجیلری طرفیندن چاپ اولوب ییاییلیردی و یا یاییلیر، لاکین منیم الیم اونلارا چاتمامیش و یا او نشریه لر حاقدا الیمه بیر بیلگی گلمه میشدیر.
مثلاً نظریمه گلیر سبزوار، تاکستان و دليجان شهرلري نين بيليم يوردلاري نين فعال تورك اؤیرنجیلری طرفیندن تورکجه – فارسجا نشریه لر چاپ اولوب یاییلیردی، لاکین بونلارین حاقیندا یازماغا الیمده بیر بیگی یوخدور !
اؤیرنجی نشریه لری نین بعضی اؤزللیکلرینی بئله قید ائتمک اولار:
1 – بو نشریه لر، عادی نشریه لردن داها جدّی و آچیق، میلّی مسئله لریمیزی آراشدیریر و دؤولت مسئوللارینی سورغو- سئوالا چکه رک اونلاری تنقید آتشینه توتورلار.
2 – اصیل تورک سؤزجوکلریندن استفاده ائتمک فیکیری بو نشریه لرده داها گوجلو گؤرونور. مثلاً ” اؤیرنجی”سؤزو دانشجو و طلبه یئرینه و “بیلی یوردو و یا بیلیم یوردو” دانشگاه و اونیورسیته یئرینه.
۳- اؤيرنجي نشريه لري نين تيراژي محدود ساي دا و عموميتله ۵۰۰ نوسخه آراسيندا اولور و اؤيرنجي لر آراسيندا داها چوخ اوخونور
۴- بو نشریه لرین تقریباً %85 مجله فورموندا و ياري دان چوخو رنگلي قابيقلا چاپ اولموش و يا اولورلار
4 – بو ۱۲۰ اؤيرنجي نشريه آدلاري نين ايچيندن ۱۰۷-و اصيل توركجه و يالنيز ۱۳-و فارسجا و عربجه سوزجوكلردير ؛ فارسجا وعربجه سؤزجوكلرده ديليميزده گئنيش سويه ده ايشلنميش و توركلشميش سوزلردير ؛ مثلا ” آينا ” ، ” سحر ” و ” رسول ” سؤزلري كيمي ؛ بونلارين ايچينده يالنيز ” نو آوران ” سؤزو غير عادي فارس سؤزودور !
5 – بعضی نشریه لر اورتاق آدلا، لاکین آیری – آیری شهرلرده چاپ اولوب یاییلیردیلار و یا یاییلیرلار ، مثلاً: 1– گونش (تبریز)، گونش (تهران)، گونش (اورومیه) 2 – یورد (تبریز)، یورد (تهران)، یورد (اردبیل ) 3 – اولدوز (اراک)، اولدوز (بیرجند)، اولدوز (اورومیه) و …
6 – نشریه لرین تعدادی باخیمیندان،تهران ۲۹ نشريه ايله بيرينجي ؛ تبريز ۲۶ نشريه ايله ايكينجي ، اورومیه ۱۰ نشریه ایله اوچونجو ، اردبیل ۸ نشریه ایله دؤردونجو ، زنگان ۷ نشریه ایله بئشيجي ، اصفهان ۴ نشریه ایله آلتينجي، خوی و همدان هر بيري ۳ نشريه ايله يئددينجي، قزوین، کرج، مرند ، گئرمی،سولدوز و ابهر 2نشریه ایله سگگيزينجي و قالان شهرلر هر بیری بیر اؤیرنجی نشریه یایماقلا سونونجو یئری توتموشلار.
1382- جي ايل «آذري» فصلنامهسي رحمتلی اوستاد بهزاد بهزادي مسؤول مدیرلیگی ايله تهراندا یاییلماغا باشلاییب دیلیمیز و ادبیاتیمیزلا ماراقلانانلاری سئویندیردی و 1383- جو ايل اوچ اؤنملي «ديلماج»، «يارپاق» و «خداآفرين» نشريهلري بير زاماندا نشره باشلاديلار.
«ديلماج» مجلهسي توركجه- فارسجا آيدا بير دفعه مهندیس عليرضا صرافي مسؤول مدیرلیگی ايله تبريزده، «يارپاق» هفتهليگي تام توركجه عظيم عبادپور (ايواز طاها) مسؤول مدیرلیگی ايله تهراندا و «خداآفرين» درگيسي ايسه يئنه آيدا بيركره توركجه- فارسجا دوكتور حسين شرقي مسؤول مدیرلیگی ايله و تهراندا بوراخيلير. بو اوچ نشريه ميلّتيميز ايچينده گئنيش مقياسدا اوخونماقدا و سئويلمكدهدير.
1375- جي ايلدن بو گونه كيمي ( 1385 – جي ايلين خورداد آيي ) آذربايجان مطبوعاتي هم كيفيت و هم كمّيت باخيميندان اؤنملي آشيريملاري آشميش و ميلّي مسألهلريميز، مطبوعات يولو ايله گون موضوعسونا چئوريلميشدير، لاكين بو گلیشمهلرین شاهیدي اولاراق آذربايجان- مطبوعاتي اؤز لایقلي مقامينا چاتماق اوچون اوزون- اوزادي يول گئتمك مجبوريتيندهدير!
_______________________
(1) بو مقاله ده نشریه لر، 1385-جی ایلین خورداد آیینا کیمی آراشدیریلمیشدیر.


text:
اویان نیوز: عذر ایستهمهلر فئورالین ۳-ده پارلامئنتده باش وئرن قالماقاللا باغلیدیر
ایران پارلامئنتینین ۲۶۵ دئپوتاتی فئورالین ۱۷-ده دینی لیدئر آیت الله علی خامنه اییه مکتوب یازاراق ایکی هفته اول باش وئرهن قالماقالا گؤره عذر ایستهییب.
دئپوتاتلارین مکتوبو خامنه اینین فئورالین ۱۶-دا بیر قروپ تبریز اهالیسی قارشیسیندا چیخیش ائتمهسیندن، چیخیشیندا پارلامئنتدهکی حادثهیه توخوناراق پرزیدنت محمود احمدینژادلا پارلامئنت صدری علی لاریجانینی دولایی یوللا قیناماسیندان بیر گون سونرایا تصادف ائدیب.
«مئدیا فوروم» سایتینین معلوماتینا گؤره، مکتوبدا دییلیر: «بیز دئپوتاتلار الله ین کمکیله رهبریمیزین ایلاهی چاغیریشینی جانی-دیلدن دینلهیهرک بوندان سونرا عمللریمیزده عدالت، اینصاف و دؤزوملولویو نظره آلاجاغیمیزی، ماکسیموم بیرلییه سبب اولان ایستیقامتده آددیم آتاجاغیمیزی بیلدیریریک. بیز سوسیال و امک ناظری عبدالرضا شیخولیسلامینین پارلامئنتده سورغو-سوالا توتولماسی زامانی باش وئرهن اولایلارا گؤره سیزدن عذر ایستییر، هر زامان سیزه اطاعت ائدجییمیزی بیلدیریریک».
ایران پارلامئنتینین صدری علی لاریجانی و ایران محکمه سیستمینین ریسی صادیق لاریجانی ده آیری-آیریلیقدا خامنه اییه مکتوب یازاراق پارلامئنتده باش وئرهن قالماقالا گؤره اوندان عذر ایستهییبلر، همیشه اونا تابع اولاجاقلارینی وورغولاییبلار.
ایران پارلامئنتینین ایجلاسیندا قالماقال فئورالین ۳-ده یارانیب. همین گون سوسیال و امک ناظری عبدوالرضا شیخولیسلامی بیر چوخ جینایتده اتهام اولونان کئچمیش تهران پروکورورو سید مرتضوینی سوسیال تأمینات تشکیلاتینا رهبر تعیین ائتدیینه گؤره سورغو-سوالا توتولوب. دینلمهنین یئکونوندا عبدالرضا شیخولیسلامینین ایشدهن آزاد ائدیلمهسی تکلیفی سسه قویولوب. ۱۹۲ دئپوتات تکلیفین لئهینه، ۵۶ نفر علیهینه سس وئریب. ۲۴ نفر بیطرف قالیب.
سس وئرمهدن اول سوسیال و امک ناظرینی دستکلهمک اوچون پارلامئنته گلن پرزیدنت محمود احمدینژاد چیخیشی زامانی گؤزلنیلمهدن ایران پارلامئنتینین صدری علی لاریجانینین قارداشی فاضل لاریجانی ایله سید مرتضوی آراسیندا گئدن بیر صحبتین گیزلی لئنت یازیسینی پارلامئنت تریبوناسینین میکروفونوندان یایماغا باشلاییب. احمدینژاد بو سس یازیسینی یایماقلا دولایی یوللا علی لاریجانینی و اونون قارداشلارینی وظیفهلریندن سوی-ایستیفاده ائتمکده، اؤز مادی ماراقلارینی گودمکده گوناهلاندیریب.
گیزلی سس یازیسینین یاییلماسینی اؤزونه و قارداشلارینا قارشی تخریبات آدلاندیران علی لاریجانی محمود احمدینژادین سؤزونو کسهرک اونا قارشی سرت بیاناتلار سسلندیریب. احمدینژاد جاواب وئرمک اوچون اونا واخت آیریلماسینی ایستهییب. آنجاق پارلامئنتین صدری پرزیدنتین طلبینی رد ائدیب. بوندان سونرا محمود احمدینژاد ایجلاسی یاریمچیق قویاراق پارلامئنتی ترک ائدیب.
اؤز نؤوبنهسینده ایران پرزیدنتی محمود احمدینژاد فئورالین ۱۷-ده اؤلکهنین دینی لیدئری آیت الله علی خامنه اییه مکتوب یازیب.
«مئدیا فوروم» سایتی خبر وئریر کی، احمدینژاد قیسا مکتوبوندا بونلاری قئید ائدیب: «سیزین فئورالین ۱۶-داکی چیخیشینیزی نظره آلاراق بیلدیریرم کی، من و حکومتدهکی دیگر همکارلاریم سون آنا قدر ایسلام اینقیلابینین دیرلرینه صادق قالاجاق، اؤلکهنین و خالقین قوللوغوندا دوراجاغیق. سیزی امین ائدیرم کی، میللتیمیزین قوللوقچولاری اولاراق بوتون جهدیمیز اؤلکهنین یوکسلمهسی، پروبلئملرینین ایسه حلی ایستیقامتینه یؤنهلهجک. بیز اؤلکهنین میللی ماراقلارینا قارشی ان کیچیک آددیمی بئله آتمایاجاغیق. منیم و حکومتین دیگر عضولرینین سیزه اولان حؤرمتی و باغلیلیغی دایمیدیر».
قافقاز اینفو


text:
شوقینین شعرلری
دوقتور فیروز رفاهی
احمد شوقی تبریزی آذربایجان و تبریزین ان گؤزهل شاعرلریندن بیری ساییلیر. شوقی آغ قویونلولار زامانیندا دونیایا گؤز آچیب و صفویلر دؤورونده وطندن دیدرگین دوشوب، جلای وطن ائدیب و غربتده ۹۵۴ سنهده دونیایا گؤز یوموبدور. اونون حیاتی و یارادیجیلیغی حاققیندا تذکیرهلرده آز یازیلیب. آنجاق شعرلرینده بیر دریا حیات و معنا بیزه ارمغان ائدیبدیر. واختی ایله حضرت علینین شعرلرینی بغداددا اولاندا، هله جوان یاشلاریندا فارسجایا ترجمه ائدیبدیر. بو دا اونون عرب دیلی و فارس دیلی ایله نابلد اولماماسینی گؤستریر. شوقی حیاتیندا اجتماعی مسئلهلره و جماعتین گوزهرانینا چوخ دیققت ائدیب و جمعیتده اولان ناطرازلیقلاری آشکار ائدیر.
شوقینین یاشادیغی دؤور چوخ گرگین و چتین بیر دؤور اولوبدور. بونو یالنیز شوقینین شعرلرینده دئییل، باشقا شاعرلرین شعرینده ده گؤرمک اولار. علیجان موجیاهری همین دؤورلرده یاشامیش باشقا بیر شاعریمیز بیر شعرینده بئله یازیر:
گئتمک گرهگ بیر اؤزگه دیاره بو مولکدن،
کیم گون به گون زیاده گلیر ماجرا سسی.
موجـی خدادن ایسته بو بحر ایچره بیر نجات،
گردابه دوشسه بو کشتی نلر ناخدا سسی؟
شوقینین شعرلرینده ده بونا بنزهر شیکایتلری گؤرمک اولار:
رختی اقامتی ای دل گؤتور بو مولکدن
دآیم گلور قولاغیمه شور شیون سسی
بونا گؤره ده شوقی وطنینی ترک ائدن بیر شاعر، بیر غریب بولبول کیمی دائم اوزاقلاردا وطنینی ترننوم ائدیر. او، وطنینی موختلیف تعبیرلرله تجسم ائدیر. بیر یئرده اونو جنت ایله موقایسه ائدیر و حاضیر دئییل وطنینی جنت ایله عوض ائتسین. او دئییر قوی سئوگیلیم اؤز دوغما تورپاغیمدا منه جور ائتسین، تا کی همین جورو جنتده ائتسین. وطنیندن آیری دوشمهسینی یعقوبون یوسیفیندن آیری دوشمهسی کیمی تصویر ائدیر:
بنا خلد بریندن یک پریم کوینده جور ایتسن
تمنا ایتمنم فردوسی آیرولمق وطندن من
اولوب یعقوبوش شوقی کونل دآئم چکر قیغو
آلیدیم بُویینی یوسف کمی کل پیرهندن من
باشقا بیر شعرینده ائوینی غارت اولموش و برباد اولموش کیمی تصویر ائدیر و شکایت ائدیر کی، یاریندان یعنی سئوگیلی وطنیندن آیری دوشوب، قالیبدیر. بیرده کی، همیشه وطن قایغیسی اوزهرینده یووا سالیبدیر:
چکوب بر نالۀ فریاد دلسوز
دیدوُم عالمده یُوخ من تک جگرسوز
کیم ایلردی بنا بیله کُمانی
کوُرَیــدوُم غارت اولمش خانیمانی
بنم اوُل عندلیب زار قالمش
جــــدا اوُلـمش وطــندن یــار قــالمش
غمُ هجرانه دُوشدم کلدن آیرو
چکُــوب محنت همیشه دلــــده غیغــو
«کؤنول صبر ائیله، صبر ائیله» مطلعلی بیر ترکیب بندینده، شوقی اؤزونه تسکین وئریر کی، بوتون بو مصیبتلر، آیریلیقلار بیر گون سونا چاتار. آمما تأسوف کی، شاعر بو اومید ایله یاشاسا دا، گؤزلری بیر داها وطنینه دوشمهدی و غوربتده یالان دونیادان کؤچوب، گئتدی. بیر حالداکی وطنینی گولوستان باغی خیطاب ائدیر. همین شعرده «بیر کؤن گؤرمک» بیرلشمهسینی ایکی معنادا؛ هم حقیقی معنادا بیر گون قاییدیب وطنی گؤرمک آرزوسونو و هم ده مجازی معنادا « غربتده یاخشی یاشامادیغینی» بیلدیریر:
وطنیمدیر باغ ارم
نصیب اولا بـیر کؤن کـورم
بیزه ربّم ایله کرم
کؤنول صبر ایله صبر ایله
باشقا بیر شعرینده وطنه سئوگیسینی فرهاد، مجنون و وامق ایله موقایسه ائدیر و دئییر کی، یوز ایل غربتده یاشاسادا، فلکین قارشیسیندا بویون أیمز و اونون مینتینی چکمز. حتی أیر دورلو-دورلو درد و بلالارا دوشسه .
فلک هجرانن چکمکدن
اکــدی محنت غم منی
الف قدّیمی بوکمکدن
یای تک ایلدی خم منی
کرم اولمز محنتده
چـکمنم آنــدان منتــده
یوز ایل دیار غربتده
قویسه ظلــم ستم مـنی
دوشر اولسم دورلو درده
بـویـون اکمنم نامـرده
جان تسلیم ایلسم مرده
پسند ایلـر عالــم مـنی
جوشیدوب چرخ جفاجو
وئردین منه غـم قایقـو
قویدن وطنمدن آیرو
آلـدی دردُ ورم منـی
فرهاد مجنون وامق
اولاردور قولینده صادق
شوقی عشق ایچره هر عاشق
بلمز اولاردن کم منی
شوقینین یازدیغی گرایلی شعرلری اونون بیر یاندان کلاسیک شعرده، بیر یاندان دا همین خالقا مخصوص اولان هئجا شعر فورمالارینا علاقه و گوجونو گؤستریر. او، دئییر غربتده وطندن آیری اولدوغو حالدا یانماسین دا نئیلهسین. شعری او قدر اورهیه تاثیر ائدیر کی، اونا آرتیق سؤز یازماغا هئچ احتیاج یوخدور: بو شعرده ایشلهنیلن ترکیبلر و سؤزلر آغیزلاردا گزن سؤزلردیر.
اولموش دیاریندن جدا
یانماسین نئیلسین کؤنول؟
کاباب باغری دوشمش اودا
یانماسین نئیلسین کؤنول؟
یارالاری هئچ ساغالماز
طبیب غایغیسینا قـالمـاز
دردینـه درمان تاپیلمـاز
یانماسین نئیلسین کؤنول؟
یار سئوداسی باشدان گئتمز
نـه صبر، نه قرار ائتمز
پروانه تک وصله یئتمز
یانماسین نئیلسین کؤنول؟
آغلاماقدان بـو دونیاده
گـؤز یاشیم باغلامیش آده
یئتیشمدی بیر مورادا
یانماسین نئیلسین کؤنول؟
شوقی دئیر یارّب ندیر بو؟
ستم اولـدی منـه هـر سو
قالدی کؤنلومده چوخ آرزو
یانماسین نئیلسین کؤنول؟
شوقی وطنینه سئوگینی و اوندان اوزاقلارا دوشمهسینی کلاسیک ادبیاتا مخصوص اولان تعبیرلر یعنی غربت، هجران، گولدن آیری و بونا اوخشار تعبیرلرله اوخوجویا چاتدیریر:
خم اولدی قدیمز کُوز کورمدی اول سروُ قامتدن
اولور هجران کُونی مشکل بنا روزی قیامتدن
نه یاخشی اولاردی عؤمرونو غربتده یاشایان بو گؤزهل شاعریمیزین بوتون شعرلری ألده اولونسون و ائله گون اولسون کی، اونا بیر مقبره «مقبره الشعرا»-دا تیکیلسین. قوی هامی گؤرسون کی، تبریز اهلی بئله اینجیلرینین قدرینی یاخشی بیلیر و آرتیق اونا تبریزین اونودولموش شاعری دئمک اولماز.
بو یازینی تبریزلی شوقینین تبریز لهجهسینه مخصوص اولان بیر گؤزهل شعری ایله باشا چاتدیریر. بو یاخینلاردا اونون هله لیک الده اولونان شعرلری دیوان شکلینده چاپ اولماسی وعدهسیله اوخوجولارا سونورام.
کئچدین گینه بو راه گذردن قرا چرقت
گؤردوم یوزونی صبح-سحردن قرا چرقت
پر نوردر او، شمس قمردن قرا چرقت
گؤستردی ضیا بحریله بَردن قرا چرقت
داغتدی منیم عقلیمی سردن قرا چرقت
گلدین باغا پا بوسین ائدر چمنده گوللّر
روخسارینا باش أیدی گؤروب، لاله احمر
گول غنچه سی چکدی اؤزونه پرده اخضر
شهد دهنیندر، سورالیم چشمه کوثر
شیرندور لبین قند شکردن قرا چرقت
آچیلدی نیگار حسنیون اوُل تازه بهاری
بلبل کیمی کورکج چکرم ناله زاری
اشجار قدین گؤستروب هم برگ ایله باری
ای سرو نهالین کتوروبدور قوشا ناری
درمک دیلرم ینکی ثمردن قرا چرقت
آل داله گئیوب قامتینه سیر ایله گولزار
خوب یاراشور اندامنکا پیراهن گولنار
بُوخاقینا دوز بیر نیچه مرواریلرنک دار
گوفتاره گل ای آغزی صدف، دیشلری شهوار
یئیدور سوزنک اول لعل کوهردن قرا چرقت
بیر حوری لقاسن صنما یوخ سنه همتا
کشف ایتمه نقابنک کی، دوشر عالمه غوغا
کیم گؤرسه جمالنک سنین ای حسنیده لیلا
مجنونه دؤنر سانکی بو عالم سر و تا پا
صحرایه دوشر جمله شهردن قرا چرقت
حیران اولورم سن کمی محبوب جوانه
سرینده لچک چکنده دستارنکی یانه
نظارینا یوخ کیمسده بر تاب توانه
خوبلوقنی اظهار ایلدون سن که جهانه
پُنهان اولو خوبلار بو خبردن قرا چرقت
ای زهره جبین سیب زنخ خالاری فلفل
سنسن گوزی نرکس،روخی گوُل، زلفلری سنبل
اولدوم پری بو شیوه رفتارینا مائیل
تا وصله یتوب شوقنی مظلوبین ایت حاصل
افتاده نکی گل سالما نظردن قرا چرقت