text:
21 آذر نهضتینین یارانماسی
21 آذر نهضتینین یارانماسی
( 26 آذر 1325، تهران ارتجاعی الی ایله آنا دیلیمیزده یاندیریلان كیتاب گونو مناسبتی ایله )
پرفئسور محمد تقی زهتابی
( بو مقاله ۱۳۵۴ –جو ایلده یازیلمیشدیر )
21 آذر نهضتیندن ۳۰ ایل كئچدی، بو نهضت ایكینجی دونیا محاربهسیندن سونرا عموما ایران آزادلیق حركاتی خصوصا ملی آزادلیق حركتینین ذیروهسیدیر. بو حركت علیهینه ایستر داخل و ایستر خارجده تجزیهطلب آدلاندیریب و بیگانهلر الیله یارانمیش بیر حركت گؤسترسهلرده، ۲۱ آذر نهضتی مشروطهدن۱۳۲۴نجو ایله قدر ایران آزادلیق حركاتینین تمامیله طبیعی و لازمی بیر نتیجه سی ایدی، بونا گؤرهده هئچ بیر خارجی ال واسطهسیله یارانمامیشدی، بو حركت او دؤوردن اجتماعی حادثهلری قوجاغیندا تدریجله و طبیعی حالدا و خلق حركتینین ایستهیی و ارادهسی ایلهیاراندی. بو مسئلهلری ایشیقلاندیرماق اوچون ۲۱ آذر نهضتینین مختلف جهتلرینه دقت ائتمك لازیمدیر.
۲۱ آذر نهضتی نئجه یاراندی؟
۱۲۸۹ – نجو ایل اتابك پاركی جنایتیایله ارتجاع، غلبه چالمیش دموكراتیك مشروطه انقلابینی بوغدو و اونون قهرمانلارینی تدریجله مختلف یئرلرده آرادان آپاردی؛ لاكن آزادلیق فیكری و آزادیخواهلار آرادان گئتمهدی. بونلار یئنی شرایط و فرصت آختاریردیلار تا قانون اساسی و مشروطهنی یئنیدن دیرچلدیب دموكراتیك انقلابی تماملاسینلار. ۱۲۹۹ نجو ایلده بو فرصت یاراندی چونكو تزار روسیه ایرانین سیاست صحنهسیندن چیخمیشدی.
اساسا مشروطه انقلابی اشتراكچیلارینین رهبرلیگی آلتیندا تبریزده خیابانی قیامی، گیلاندا جنگل نهضتی، خراساندا ایسه كلنل محمدتقیخان قیامی باش وئردی و بو حركتلرده ارتجاع طرفیندن یاتیریلدی! لاكن گئنهده نه مترقی فیكیرلر بوغولدو و نهده تمام آزادیخواهلار محو اولدو.
رضاشاه ناقص قانون اساسیه ال آپاریب اونو روحسوز بیر كالبده چئویردی ، آزادیخواهلارا گؤرونمهمیش دیوان توتدو و بیر سیراسینی زنداندا اؤلدوردو. ایرانین آزادیخواه قوهلری رضاشاهین سیماسیندا مشروطه جیلدینه گیرمیش بیر دیكتاتورون نئجه انگلیسلر طرفیندن یارانیب ایران خلقلرینه تحویل ائدیلمهسینی بوتون وارلیقلاریله لمس ائتدیلر. ایكینجی دونیا محاربهسی باشلاندی و شهریور حادثهسینده ایرانیدا احاطه ائتدی. انگلیسلیلر رضاشاهی گتیردیكلریكیمی آپاردیلار. ارتجاع ضعیفلهدی ، لاكن ارتجاع دستگاهی ال دییلمهمیش قالدی.
آزادیخواهلار زندانلاردان چیخدیلار؛ سورگوندن قایتدیلر و ایران آزادلیق حركاتینین مرحلهسی باشلاندی. بو حركتین باشیندا یئنهده مشروطه انقلابی و ۱۲۹۹ نجو ایل حركتلرینین اشتراكچیلاری دایانیردیلار. اجتماعی حركت گوجلندی و حزبلر فعالیته باشلادیلار ، خلق حركتیله برابر یواسی ساغلام قالمیش ارتجاعدا فعالیتدن ال گؤتورمهمیش چوخ آشكار شكیلده مترقی قوهلرخطابا دئییردی :«قوی متفقلر قوهلرینی آپارسینلار، اوندا بیز سیزه آزادلیق و دموكراسینین نه اولدوغونو گؤسترهریك» (پیشهوری، ۱۳۲۴ آذربایجان روزنامهسی ۳۰ شهریور)
آزادیخواهلار ، ایرانین فاشیزیم علیهینه غلبهده اوینادیغی رولا بئل باغلاییر و دیكتاتورلوغون تازادان احیاسینا آز گمان ائدیردیلر.لاكن فاشیزیم ازیلیب و متفقلرین ایرانی تَرك ائتمهسی یاخینلاشدیقدا كیریمیش ارتجاع آزادیخواه قوهلره قارشی جدی هجوما باشلادی. مرحوم پیشهوری ۱۳۲۴ نجو ایل شهریورین ـ ۲۹ ندا بو حقده یازیردی :
«تهران سریع قدملرله ارتجاع طرفه گئتمكدهدیر . باشیمیزا، یونان خلقینین باشینا گلن اویونو گتیرمك فیكیریندهدیرلر. مجلس و دولت و مطبوعات ساتیلمیش خائن آداملارین الینه دوشموشدور. بونلار ویریب -ییخیب، اؤز سیاستلرینی یئریتمك ایستهییرلر. آزادلیق و دموكراسی نامینه چالیشدیقدا اولان قوهلرجوربهجور بهانهلر ایله بوغولوب تارومار ائدیلمكدهدیر. رضاخاندان داها قابان، داها خشن بیر جلاد وجودا گتیرمك نقشهسی جدی صورتده موقع اجرایه قویولموشدو.»
پیشهوری آذربایجان روزنامهسینده یئنه یازیردی : « محاربه خاتمه تاپار-تاپماز اؤلكهمیزده ارتجاعی عنصرلر باش قالدیریب ایگیرمی ایللیك استبداد و دیكتاتورلوق اصولونو دوباره دیریلتمهیه باشلامیشلار… بیز بیلمیریك آتلانتیك منشوری نه اولدو، پوتسدام كنفرانسینین رایلری نییه ایرانا شامل اولا بیلمهدی؟! اوندان علاوه منشور آتلانتیك بوتون دونیا ملتلرینه اوز مقدارتینی تامین ائتمك حقینی وئرمیشدیر. بیز آذربایجانلیلاردا بو حقدن استفاده ائدیب ایران داخیلینده اؤز سرنوشتیمیزی تعیین ائدیب و وئردیگیمیز بؤیوك قوربانلار بهاسینا الده ایدیلن قانون اساسینی دیریتمگ ایستیهییریك.» (پیشهوری آذربایجان روزنامهسی صحیفه ۲۳۱)
ایكینجی دونیا محاربهسیندن تازا مئیدانا آتیلمیش آمریكا امپریالیزمیدا ایرانین سیاست مئیدانا آت چاپماغا باشلادی. بو مسئله آزادیخواهلاری بتر نگران ائدیردی. چونكو اولار بیلیردیركی، آمریكا طرفیندنده حمایه اولان تازا دیكتاتورلوق داها خشن و داها گوبود اولاجاقدیر.ارتجاعین قاباغینی آلماق اوچون آزادیخواه قوهلر ایكینجی دونیا محاربهسی نتیجهسینده یارانمیش نسبتا مساعد فرصتی الدن وئره بیلمزدیلر. كئچمیش انقلابی سابقهلری و انقلابی زمینه جهتدن ارتجاعیله مقابله آذربایجاندان سوایی ایرانین آیری یئرینده ممكن دئیلدی. دئمك بئله بیر مقابله ایران آزادلیق حركیتینین مشروطیهدن ۱۳۲۴ – نجی ایله انكشافینین طبیعی محصولوایدی. بو زامان انقلابی قوهلر ال- ال اوسته قویوب باخا بیلمزدیلر و بو ایشی محض آذربایجاندان باشلامالیدیلار.
بو حقیقتی مرحوم پیشهورینین ۱۳۲۴ – نجو ایل شهریورین ۲۴ – نده تبریزین شیر و خورشید سالونداكی نطقوندا آچیق گؤرمك اولار او دئیردی :
«وضعیت ائله آغیر بیر حال آلدی كی، آرتیق تهراندا اوتوروب مقاله یازمادان نطق ائتمكدن بیر نتیجه اولا بیلمیهجگینی یقین ائتدیم. ناچار بیر ایل بوندان اول تبریزده اوزون – اوزادی بحث ائتدیگیمیز مسئله اطرافیندا دوشونمگه باشلادیم.بو چوخ ساده تدبیرایدی، منیم تبریز مسلكداشلاریمدان دئدیلر : آذربایجاندان باشلاماسی بورانی اصلاح ائتمهلییك ، آذربایجان خلقینین اؤز گوجوایله بوردا ملی حكومت گتیرمهلییك، تهران ارتجاعین باشی استبدادین مركزیدیر. بیر نئچه نوبهده اوردان گؤز یوموب مستقیما بوردا ایش گؤرمهلییك. بو فیكرین حقیقتی او وقت نظریمده داها آشكار بیر صورتده جلوه ائتدیكی، دؤلتین مسئول مامورلاری ایله آذربایجان خلقینین تظلم و دادخواهلیق تلگرافلاری حقینده مذاكره ائتدیم. مثلا بیات دئدی : من رادیو واسطهسیله مراجعت ائتمیشم. آرتیق خلق عریضه و تلگراف واسطهسیله اؤزونه زحمت وئرمهمهلیدیر. صدر دئدی : بیر تلگراف اولماسین مین تلگراف اولسون من بو كیمی بوش سؤزلره جواب وئرمهیهجهیم. بو سؤزلرین آیری جوابی اولابیلمزدی، گرك خلقه مراجعت ائتمك. خلقین یومروغون گوجوایله آزادلیغی تامین ائتمك. بو شعارلار من تبریز آزادیخواهلارینین تكلیفی اوزهره تهراندان آذربایجانا حركت ائتدیم. (پیشهوری ۲۱ آذر روزنامهسی صحیفه ۸٫)
بئله بیر شرایطده ۱۳۲۴- نجو ایلین اوللریندن بیر سیرا آزادیخواهلار ایرانین مختلف یئرلریندن تبریزه گلیب شهریورین ۱۲- سینده آذربایجان دموكرات فرقهسینی تشكیل ائتدیلر. بو فرقهنین مؤسسلری و قاباقجیللارینین چوخو مشروطه انقلابی، خیابانی قیامی، جنگل نهضتی و ۵۳ تفرین اشتراكچیلاری ایدیلر. بو شخصلردن آشاغیداكیلاری نمونه گؤسترمك اولار:
- حاجی عظیمخان (ستارخانین قارداشی)،
- نظامالدوله رفیعی (فرقهنین مؤسسلریندن و مشروطه انقلابی زمانی آذربایجان انجمنین عضوو)
- مستشارالدوله (مشروطه دورو آذربایجان انجمنین عضوو)
- .میرجعفرپیشهوری(جنگل حركاتینین فعال رهبرلریندن)
- میرزه نوراله خانیكانی (مشروطه انقلابینین ان مشهور قهرمان مجاهد رهبرلریندن)
- نعمت آقاولی صمصام (مشروطه انقلابیندا ستارخان مجاهدلریندن)
- مرندلی برهانی (خیابانی قیامی اشتراكچیلاریندان)
- علی فطرت (شاعیر مشروطه آزادیخواهلاریندان)
- علی قهرمانی (ستارخان آتلیلارینین رئیسی و خیابانی قیامی انقلابچیسی)
- تقی شاهین (۵۳ نفردن)، طسوجلو جمالی (مشروطه و خیابانی انقلابچیلاریندان)
- میركاظم (مشروطه انقلابی مجاهدلریندن)
- جعفر ادیب و میر عبدالحسین فائقی (مشروطه و خیابانی قیامی معارفچیلریندن) و … بو شخصیلردن آذربایجانین بوتون شهرلری و قصبه و كندلریندن واریدی و فرقهنین اؤن سیرالاریندا گئدیردیلر.آزادلیق، مشروطه بوتون ایرانین یولوندا گئتمیش قیرخ ایللیك (۱۹۴۵- ۱۹۰۵) دؤیوشلر و مبارزهلرین اشتراكچیلارین طرفیندن یارانمیش بیر فرقه فقط اونون دوشمنلری طرفیندن بیگانهلر الیله یارانان فرقه آدلانا بیلر. بئله بیر فرقه آزادیخواه قوهلر طرفیندن قانون اساسینی دیریتمك، آزادلیق دموكراسی رولو حقوقلاری تامین ائتمك و دیكتاتورلوغون قاباغینی آلماق اوچون یارانا بیلردی.آذربایجان دموكرات فرقهسی بو ایش اوچونده یارانمیشدی. بونو قید ائتمك لازمدیركی، دونیانین هئچ بیر یئریندن و هئچ بیر زامان ائله انقلابی حركت باش وئرمهمیش و باشدا وئرهبیلمزكی، خارجی ذینفع قوهلر اؤز خیرلرینه اوندان استفاده ائتمهگه جان آتماسینلار. بئله خارجی جهدلر بیر حركتین خلقیلیگی و اونون خلقی طرفیندن یارانماسینی خدشهدار ائده بیلمز. آذربایجان دموكرات فرقهسینین یارانماسی و ۲۱ نهضتیده بو قانوندان مستثنی دئیلدیر.ـ
ـ ۲۱ آذر نهضتی نئجه یاراندی؟
ایرانین یوخاریدا گؤستردیگیمیز اجتماعی – سیاسی وضعیتی نظره آلاراق ۱۳۴۴-نجو ایل شهریور آیینین۱۲ سینده فرقهنین ۱۲ مادهدن عبارت اولان مراجعت نامهسی نشر اولوندو. بئلهلیكده آذربایجان دموكرات فرقهسی تشكیل اولوب ایشه باشلادی. بو مراجعتنامه فرقهنین آذربایجان بارهده اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ملی احتیاجلاری اساسیندا شعارلارینی ایرهلی سوروردولر. مراجعتنامهنی ۴۸ نفر امضاء ائتمیشدیكی، بیر پاراسی سونرالار دالی چكیلدیلر. بیر آی كئچمهدن آذربایجان كارگر اتحادیهسی و حزب توده ایرانین آذربایجان و زنجان تشكیلاتیدا فرقهیه ملحق اولدولار، بئلهلیكده آز بیر مدت عرضینده فرقه آذربایجانین ان قدرتلی و نفوذلو اجتماعی تشكیلاتینا چئوریلدی. بو مراجعتنامه و یا فرقهنین اساسی هدفلرین مرحوم پیشهورینی ۱۳۲۵ – نجو ایل اردیبهشت آیینین ۲۴ نده آذربایجانین شخصیتلری كنفراسیندا بئله خلاصه ائتمیشدی :
«ایران داخیلینده ایرانین استقلال و تمامیت ارضیسینی مراعات ائتمك شرطیله اؤز داخلی ایشلریمیزی اؤز الیمیزه آلماق و اؤز ائویمیزی اؤز ادارهمیزایله اداره ائتمك اؤز آنا دیلیمیزده ملی فرهنگیمیزی مترقی و معاصر حالا سالماق» ( پیشهوری ۲۱ آذر روزنامهسی صحیفه ۳۰)
آذربایجانین آذربایجانلی الیله اداره اولما ایشینی فرقه قانون اساسینی بیر ستونی اولان ایالتی و ولایتی انجمنلری واسطهسیله حیاتا كئچیرمك ایستردی، بونا گؤره تهراندان بو انجمن لری تشكیل ائتمك طلبینی ایرهلی سوردو، لاكن صدرالاشراف كابینهسی بو تكلیفی مهر آییندا رد ائتدی و آذربایجاندا جدی ترورا ال آتدی. بئلهلیكله بیر داها معلوم اولدوكی، تهران آذربایجانین قانون حقینی دینج یولیله وئرمیهجكدیر. فرقه یارانمیش امكانی الدن وئره بیلمزدی بونا گؤرهده مستقل حركت ائتمهلیدیر.
«خلقیمیز سیاستده سردار ملینین تهرانا گلمهدن قاباق تعقیب ائتدیگی یول ایله گئتمهلی، اونا تقلید ائتمهلیدی». (پیشهوری ۲۱ آذر روزنامهسی صحیفه ۱۴۹٫)
بئله اولدوقدا فرقه ایالتی انجمن ایله كفایتلنیب قالا بیلمزدی. خلقین آرزولارینی حیاتا كئچیرهن تشكیلات لازمایدی بو ایش اوچون خلق كنفرانسلاری یاراتسین. خلقه مراجعت اولدو.خلق كنفرانسلاریندا اون مینلرجه امضایا مالك اولان قرارلا تهرانا منتظر اولمادان ملی آزادلیق تامین ائدهن مختاریت و ملی حكومت تشكیلاتی طلب ائدهن تصمیم نامهلر سئل كیمی آخیب تبریزه گلدی، فرقهمیزایسه خلقیمیزین روحوندان قوپان بو بؤیوك نفسه لاقید قالا بیلمز و خلقی اؤز حالینا قویا بیلمزدی. اونا گؤره چوخ سریع بیر صورتده خلق كنفرانسلارین آرزولارینی عملی ائتمك و خلقین سسینه تمركز وئرمك اوچون آبان آیینین ایگیرمی دوقوزوندا، اؤزونو مؤسسلر مجلیسی آدلاندیران، خلق ییغینجاغی یاراتدی.» (پیشهوری ۲۱ آذر روزنامهسی صحیفه ۲۲ـ)
ـ۲۴۰نفر حدودوندا نمایندهسی اولان و تبریزین شیر خورشید سالونوندا كئچیریلن بو ییغینجاق ملی حكومتین اساسینی قویدو و فوریتله ملی مجلسین چاغیریلماسی قرارینی قبول ائتدی. آذر آیینین بیرینجی یاریسیندا مجلسین انتخاباتی كئچیریلدی. بو زامانلار تهران حكومتی “بیات”ی تبریزه گؤندردی . “بیات ” ایالتی انجمنی گلجك مجلسین تصویب ائدهجگی صورتده قبول ائتدی و بو ایشه دقت قازانمادان اؤتوردی. فرقه اؤز ایشینه دوام ائتدی. ۲۱ آذر گونو ملی مجلس آچیلدی و ملی حكومت قورولدو. رسمی دولت تشكیلاتی یاراتماق ایشیله مشغول اولماقلا برابر فرقه اؤز اساسینی محكملندیرمك ایشیندن غافل ذئیلدی. بئلهكی مهر آیینین دوقوزوندا فرقهنین بیرینجی كنكرهسی تشكیل اولوب فرقهنین خط حركتینین و مرامنامهسی تصدیق ائتدی. ۱۳۲۴- جو ایل آذرین اییرمی بیری خلقیمیزین تاریخینده ان هیجانلی گونلردن بیرایدی. بو گونه شاهید اولانلار بیلیرلركی، بو گون بیر طرفدن ساعت بناسیندا ملی مجل آچیلیر و او بیری طرفدن ایسه فدائی قوهلری طرفیندن محاصره اولونموش تبریز ارتشینین فرماندهی سرتیب “درخشانی” ایله مذاكره دوام ائدیردی. تا اوردو قارداش قانی تؤكولمهدن تسلیم اولسون.ـ
فدائی قوهلر نئجه یارانمیشدی؟
دئمك فرقه دولت تشكیلاتی یاراتماغا چالیشماقلا برابر بیلردیكی، تهران اوردوسو تبریزده اولدوغو حالدا ملی حكومت ایش باشینا گله بیلمز ، بونا گؤره یارانان ملی حكومتین سلاحی آرخاسیندا حقیندهده دوشونور و فعالیت ائدیردی. بورادان اوخوجولارا بئله بیر سؤال میدانا گلهبیلر. بو فدائیلر كیملرایدیلر؟ فدائی تشكیلاتی نئجه یاراندی؟۱۳۲۰ – نجی ایل شهریور آییندا رضاشاه قاچیب ایران اوردوسو داغیلاندا آذربایجان كندلرینین الینه چوخلو سلاح دوشدو و اربابلارلا كندلیلر آراسیندا توقوشمالار باشلاندی. بو توقوشمالار زمان كئچدیكجه شدتلنیردی و كندلیلر یایین اوللرینده حزب توده ایرانین آذربایجان ایالتی كمیتهسینین تشبثوایله آذربایجان استاندارینین كفیلی آقای نیكخو كندلیلرین وئرمهلی اولدوغو بهره مالكانه بارهده بخشنامه صادر ائلهدی. بو بخشنامه حزب توده ایرانین ایالتی كمیتهسی طرفیندن تكثیر اولونوب بوتون كندلره گؤندریلدی. بو ایش اربابلا كندلی آراسینداكی توقوشمانی داها شدتلندیردی. بونون نتیجهسینده فرقهنین یارانماسی عرفهسینده آذربایجانین بوتون زندانلاری كندلیلرله دولوایدی. كندلیلرین حزب تودهیه شكایتی او یئره چاتمیشدیكی، ـ۱۳۲۴ – نجو ایلین یاییندا حزب تودهنین مركزی كمیتهسی اصفهانلی وكیل دادگستری “مرتضی راوندی” تبریزه گؤندریلمیشدی تا زندان اولموش كندلیلردن محكمهلرده مدافعه ائلهسین. بو زمانلار تهران حكومتینین كندلیلر علیهینه فشاری آرتدیقجا اونلارین ناراضیلیقلارینی داها آرتیردی. فرقه یارانان زمان آذربایجان كندلیسی بو وضعیتده ایدی. فدائیلر همین ناراضی كندلیلر ایدی، و فدائی تشكیلاتیدا بونلارین طرفیندن یارانمیشدی.
آذربایجان دموكرات فرقهسینین رولوایسه بو ناراضی كندلیلری اؤز عضولری واسطهسیله منتظم حالا سالماق و معین هدفه دوغرو یونلتمكدن عبارت ایدی. مرحوم پیشهوری فدائی دستهلری و اونون تشكیل بارهسینده دئمیشدیر :
«بو فدائی دستهلرینین بارهسینده متاسفانه بو وقتهدك چوخ ائشیدیلمیشدیر.بو تشكیلاتین تفصیلی ملی تاریخیمیزین ان شانلی صیغهلریندن بیرینی وجوده گتیرمیشدیر. فدائی تشكیلاتی چوخ طبیعی بیر صورتده خلق حركاتیندا دوغموشدور، كندلردن انتقام آلماق قصدیله مئیدانا چیخان بو جریاندا فرقه تشكیلاتلارینین گؤستردیكلر و فداكارلیغی انكار ائتمهیه لزوم یوخدور. دوغرودور كندلی، ژاندارم ظلموندن جانا دویوب اونون شرینی دفع ائتمك اوچون سلاح الده مبارزهیه قیام ائتمیشدی، لاكن اونو تشكیل ائدن اونون باشیندا دوران،اونو دوزگون هدفه سوق ائدهن فرقهمیزین یئرلی تشكیلاتلارینین ترتیب ائتدیگی قهرمانلار اولموشدو. آجی تنقیدلر و شدید تعروضلره باخمیاراق كمال خونسردلیكله خلقی تشكیل ائدیب فدائی دستهلرینین فرقهنین اینانیلمیش آداملارین رهبرلیگی آلتیندا چكمهگه چالیشیردی. نهایت حركت خلق ایچرهسیندن باشلاییب بوتون اؤلكهنی بورویوب تهران ارتجائنین قوشون قلعهلرینی اوزوك قاشی كیمی محاصرهیه آلیب ملی قدرتیمیزین قاباغیندا دیز چؤكمگه مجبورائتدی.» (پیشهوری۲۱آذر روزنامهسی صحیفه۶۴)
فدائی تشكیلاتی آذربایجانین بؤیوك یئرلرینده یارانمیش بؤیوك بیر مسلح تشكیلات ایدی. بو تشكیلات اؤزوده ارتجاعین هجوما كئچدیگی و بیداد ائتدیگی بیر زاماندا یارانمیشدی. خلقیمیز و ۲۱آذر نهضتینین بؤیوك افتخارلارینداندیركی، بئله بیر شرایطده فدائی تشكیلاتینین یارانماسی جریانیندا بیر نفرده اولسون خیانت ائتمهمیشدیر. مرحوم پیشهوری ۱۳۲۵ – نجی ایل مهرین ۲۵ نده دئییردی :
«بو گون افتخار ائدیریككی، آغیر بیر شرایطده او وقتكی، آذربایجاندا ارتجاع تام قدرتله حكمرانلیق ائدیردی، بیز آذربایجاندا بیر مسلح فدائی تشكیلاتی وجوده گتیردیككی، اونون افرادیندان بیر نفرده اولسون خیانت ائتمهدی.» (پیشهوری ۲۱ آذر روزنامهسی صحیفه ۱۲۸)
بلی فدائی قوهسی و اونلارین قهرمانلیق حركاتی تهران، اونون ژاندارمالاری و دولت مامورلارینین آذربایجانا گؤستردیگی اقتصادی و ملی ظلمون قانونا اویغون عكسالعمل ایدی. نئجهكی محمدعلیشاهین ظلمو بو فدائیلرین آتالارینی تفنگ گؤتوروب مجاهد دستهلری یاراتماغا مجبور ائتمیشدی.
ـ ۲۱ آذر نهضتی بوتون ایران آزادلیغینین باشلانقیجیایدی
سلطنت رژیمی بیرینجی ۲۱ آذر نهضتینی تجزیهطلب آدلاندیریب و چوخلاری بو نغمهنی تكرار ائتمكدهدیرلر.دوغروداندانمی ۲۱ آذر نهضتی آذربایجانی ایراندان آییرماق ایستردی؟ فرقه زمانینین بوتون سندلری و مرحوم پیشهورینین بوتون مقالهلری و سخنرانلیقلارینی نظردن كئچیردیكده چوخ چتین ائله مدرك و مقالهیه راست گلمك اولاركی، اورادا فرقهنین بوتون ایستكلرینین ایران چارچوبهسی داخلینده اولدوغونو قید اولونمامیشدیر. ۱۳۲۴- نجو ایل فرقهنین بیرینجی رسمی سندی اولان ۱۲ شهریور مراجعتنامهسینین بیرینجی مادهسی همین بو مسئله ایدی. بو باره سندلر اوقدردیركی، گؤسترمك و یا یازماقلا باشا گلمز. اگز اوخوجولار خصوصیله جوان نسل بو باره حقیقتی بیلمهك ایسترلرسه، مرحوم پیشهورینین سئچسلمیش اثرلری و ۲۱ آذر كتابی هابئله ـ ۱۲ شهریور كتابینی الده ائدیب و اوخوسونلار.بونونلا برابر قید ائتمك لازم حساب ائدیریككی، اؤز فعالیتینی بیرینجی مرحلهسینده آذربایجان دموكرات قوهسی چالیشیردی. بوتون ایرانی آزاد ائتمك اوچون آذربایجاندا بیر دایاق و مركز یاراتسین. ۱۳۲۴- نجو ایل شهریورین ۲۱ ینده مرحوم پیشهوری یازیردی :
«تاریخ بیزیم عهدهمیزده بؤیوك بیر وظیفه قویموشدور. بیز آذربایجاندا سارسیلماز بیر آزادلیق قلعهسی وجوده گتیرمهلییك».بو ایشه موفق اولاندان سونرا فرقه اؤز فعالیتینی ایكینجی مرحلهسینه باشلامیشدیر، اودا بوتون ایرانی آزاد ائتمك مسئله ایدی.دئمك فرقهنین ایلك گوندن هدفی بوتون ایرانی اسارت و دیكتارلوغوندان آزاد ائتمك ایدی. مرحوم پیشهوری ۱۳۲۴ – نجو ایل مهر آیینین سكیزینده یازیردی :
«بیز مقالهلریمیزین بیرینده یازمیشدیق اگر تهران اؤزونو ازتجاعین آغوشینا آتارسا بیز اؤز آزادلیغیمیزی مستقل بیر صورتده تامین ائدهجییك. او ایشیمیزین باشلانغیجی ایدی. ایندی فرقهمیزین قدرتی آرتمیشدیركی، بیر قدر ایرهلی قویوب دئییریك اگر تهران توتدوغو یولدان قاییتماق ایستهمزسه،بیز اونو قهر و غضبله او یولدان قایتارمالییق». (پیشهوری سئچیلمیش اثرلری صحفه ۲۲۴)
ـ۲۱ آذر نهضتی و باشقا ایران ملتلری
ـ ۲۱ آذر نهضتینده ان اساسی مسئلهلردن بیریده ملی حقوق مسئلهسیدی، لاكن او بو ملی حقوقو تكجه آذربایجانلیلار و ایران توركلری اوچون دئییل بوتون ایران خلقلری اوچون ایستیهییردی. یعنی فرقه یراندا آزادلیق و دموكراسینین برقرار اولماسینی بیر طرفدن و ایكینجی طرفدن ایسه آزادیخواه قوهلرین كمكی و محروم ملتلرین آذربایجانكیمی اؤز ملی حقوقلارینا چاتماسی یولونا دوشونوردو. چونكو فرقه و اونون رهبرلری ملی ظلمون آجیسینی دادمیش و چوخ ملتلی ایراندا ملی قوهنین نئجه بؤیوك قدرت اولدوغونو یاخشی بیلیردیلر. اولار یاخشی باشا دوشوردولركی، اگر محروم ایران ملتلری آذربایجانكیمی اؤز ملی حقوقلارینی آلماق اوچون بیرلیكده آیاغا قالخسالار ایران ارتجاعینی مطلق ییخیلاجاقدیر.
فرقهنین كورد خلقیله همكارلیغی و قارداشلیغی بو حقیقتی عملی شكلده ثبوت ائدیر. فرقهنین بو سیاستی تكجه كورد ملتینه عاید دئیلدی، بوتون محروم ایران ملتلری نظرده توتولوردو. لاكن تاسفلرله قید ائتمك لازمدیركی، او زامانلار باشقا محروم ایران ملتلرینده ملی شعور هله لازیمی سویهده دییلدی. بونا گؤرهده مرحوم پیشهوری بو مسئلهیه اؤرتولو توخوناراق ۱۳۲۴-نجو ایل آذرین سكیزینده یازیردی :
«بیز هئچ بیر قوم و هئچ بیر ملت و هئچ بیر جماعته دوشمن دگیلیك، اؤزوموزه روا گؤردوگوموز یاشاماق و ترقی ائتمك وسیلهلرینی اؤزگهلره اوچونده روا گؤروب بو گونهدك كیمسهنین ترقی و تعالیسی ایله مخالفت ائتمهمیشیك ، حتی تهران ارتجاعی حكومتینین آزادلیغینینز علیهینه ایشلتمكده اولدوغو خائنانه تدبیرلریده فارس ملتینین حسابینا یازماق ایستهمیریك. ملی اسارت و استبداد اصولونون مزهسینی آنلادیغیمیزا گؤره اسیر ملتلره اورهگیمیز یانیب اونلارین اسارت و استعمار بویوندورغو آلتیندان خلاص اولماقلارینی صمیم قلبدن آرزو ائتدیگیمیز حالدا زلف یاره توخونماق قورخوسوندان، اونلارین آزادلیق حركتی حقینده بیرلشدیریب و اونلاری دموكراتیك فرقهیه باغلایان آنجاق فرقهمیزین میدانا آتدیغی ملی شعارلاردیر.» ( پیشهوری ۲۱ آذر روزنامهسی صحیفه ۱۲۳)
مرحوم پیشهوری بیلیردی كی، آذربایجان خلقی، تاریخ بویو همیشه ایران استقلالی و تمامیت ارضیسینی اؤز قانیله حفظ ائتمیشدیر. اگر لازم گلسه یئنهده بو مقدس وظیفهنی شرفله یئرینه یئتیرجكدیر. لاكن هئچ وقت اؤز ملتینی و دوغما دیلی و ملی خصوصیتلریندن صرفنظر ائتمیهجكدیر. ایران بوتون ایران ملتلریكیمی آذربایجانیلارین و تمام ایران توركلرینینده قدیمدن وطنی اولموشدور. باشقا ایران ملتلریكیمی آذربایجانیلار و بوتون ایران توركلری اوندان سونرا كئچمیش كیمی حقوقسوز یوخ، آزاد، برابر حقوقلو بیر ملت كیمی ملی وارلیق، دیل و ادبیات و ملی خصوصیتلرینی توسعه وئرمكله آزاد شكیلده ایراندا یاشایاجاقلار.بوتون محروم ایران ملتلری ال- اله وئریب بو آرزولارینی تخته چیخارراجاقلار. دیل مسئلهسی همیشه آذربایجان روشنفكرلرینی دوشوندورموشدو. آذربایجان دموكرات فرقهسینین بیرینجی كنگرهسینده كنگرهنین رسمی نمایندهسی آقای مكرمالمله محكم منطقله دئمیشدیر : «مسئوللارین گوجایله اؤز دیللرینی آذربایجانلیلارا تحمیل ائتدیكلرینی ادعا ائدنلر چوخ نادان آداملاردیر مسئوللار یوز ایلدن آرتیق آذربایجاندا حكومت ائده بیلمهدیكلری حالدا اؤز دیللرینی بیزه تحمیل ائتمیشلر. عجبا آلتی یوز ایلدن زیاده حكومت ائدن فارسلار نه اوچون بو دیلی دییشدیرمهیه موفق اولمامیشلار؟ پیشهوری سئچیلمیش اثرلری صحیفه ۲۹۶٫
گؤستردیگیمیز۲۱ آذر نهضتینین سون هدفی بوتون ایراندا آزادلیق دموكراسی و قانون اساسی برقرار ائتمك ایدی. بونلا برابر بو انقلابین خصوصیتی اونون انترناسیونالیزم روحونا مالك اولان ملی سیماسیندا ایدی … بونا گؤره دیل و ملییت مسئلهسی اونون اساس سنگری و دایاغیایدی. بو نهضتی بوتون دونیادا تانیتدیراندا بو خصوصیتلرایدی. محض همین دیل و ملیت واسطهسیلهایدیكی، بوتون عالم بیلدیكی، ایرانین اوچده بیر حیصهسیندن چوخونو تشكیل ائدهن ائله بیر ملت واریمیشی، ایللر بویو ملی حقوقلاردان محروم اولموش و ایندی اؤز دیلینده یازیب اوخویور، اؤز ایشلرینی اؤزو اداره ائدیر و بوتون ایرانی آزاد ائتمك ایستهییر.ـ
ـ ۲۱ آذر نهضتی و دونیا خلقلری
ایكینجی دونیا محاربهسیندن سونرا ۲۱ آذر نهضتی دونیادا غلبه چالان بیرینجی ملی آزادلیق حركتی ایدی. بونا گؤردهده بوتون دونیا خلقلرینین دقتینی جلب ائتمیشدی. اگر ۱۳۲۵-۱۳۲۴ ایللر آذربایجان روزنامهسینین صفحهلرینه باخیلسا، فرانسه و سایر اروپا اؤلكلرینین اجتماعی،سیاسی تشكیلاتلاری و سیاسی شخصیتلرین ۲۱ آذر نهضتینین غلبهسی مناسبتله گؤندردیكلری تبریك تلگرافلاری دقتی جلب ائدهجكدیر. ۲۱ آذر نهضتی زامانی بوتون شرق و آفریقا خلقلری او جملهدن یاخین و اورتا شرق منطقهسی خلقلری استبداد و امپریالیزمین پنجهسی آلتیندا ان آغیر و فلاكتلی گونلر كئچیردیلر. بو خلقلرین آزادیخواهلاری او جملهدن عراق، الجزایر، تونس، بلوچستان و سایر اؤلكه و خلقلرین مترقی شخصلری كیمی و یا شفاهی شكیلده ۲۱ آذر نهضتینی صمیم قلبدن تحسین ائتمیش و اوندان بؤیوك اومود گؤزلهدیكلرینی بیلدیرمیشلر. ۲۱ آذر نهضتی بو خلقلرین مبارزه روحونون گوجلنمهسینه جدی تاثیر ائتمیشدیر.ـ
ملی حكومت نه ایشلر گؤروردو؟
بؤیوك اجتماعی ایشلر گؤرمك اوچون بیر ایل چوخ آز بیر مدتدیر. بونونلا برابر ملی حكومت بیر ایل عرضینده، تهران حكومتینین ایللر اوزونو آذربایجاندا گؤرمهدیگی ایشلری گؤردو. بونودا علاوه ائتمك لازمدیركی، اصلاحات اوچون پول لازمدیر. لاكن ملی حكومت ایش باشینا گلنده بوش الیله ایش باشلادی. چونكو دوشمنی آییق سالماقدان اؤتورو فرقه آذربایجان بانكلارینی ۲۱ آذره بیر هفته قالانا قدر اؤز الینه آلمامیشدی. تهران حكومتی بو فرصتدن استفاده ائدیب تبریز بانكلاریندا اولان نقد پوللاری چكیب آپارمیشدی. بئلهكی فرقه بانكلاری تحویل آلاندا دولت بانكیندا ایكی میلیون و ایكی یوزمین تومن آیری بانكلاردا ایسه یاریم میلیون تومن پول واریدی. بونون مقابلینده بانكلار ۱۰ میلیون تومن خلقه بورجلو ایدیلر. بوندان علاوه ملی حكومت آذر آیی بابتیندن كارمندلره اون میلیون تومنده آرتیق حقوق وئرمهلیدی. دئمك ملی حكومت ایش اوستونه گلنده بوش الیله ایشه باشلامیشدی. بونون مقابلینده آذربایجانین بوتون كندلری، شهرلری آبادلیق، اقتصاد، معارف، ایش و سایره جهتلردن اولدوقجا گؤزهگلیملی ایدی.بونون نتیجهسینده تبریزین كلی اهالیسیندن آنجاق ۲۰۰- مین نفری قالیردی و آذربایجانین یوزمینلرجه اهالیسی عائلهلرینی دولاندیرماق اوچون آذربایجانی ترك ائدیب ایرانین باشقا یئرلرینه سپهلنمیشدیلر. بونا گؤرهده ۲۱ آذر نهضتینین مهم ایشلریندن بیریده آذربایجانین برباد حالا سالینماسی و محو اولماغا دوغرو گئتمهسینین قاباغینی آلماسیدی . بو بربادلیق مشروطه انقلابی و خیابانی قیامی زامانی خلقیمیزین گؤستردیگی قهرمانلیقلارین و ایرانین استقلالینی قوروماقلارین، تهران حكومتی و رضاشاه طرفیندن آذربایجانا وئریلن جزا و مكافات موزدیایدی!
دئمك آذربایجان اوتوز ایل تهران طرفیندن عمدا برباد حالا سالینماسیندان سونرا الی بوش ایش اوسته گلمیش ملی حكومته تاپشیریلدی. لاكن خلقه و اونون همتینه دایانان، خلق طرفیندن و اونون ایستگی ایله ایش باشینا گلن ملی حكومت دؤرد بئش آی مدتینده عادلانه مالیاتلار، خلقین كونوللو كمگی ایله كارخانالار و سایر گلیر منبعلرینی ایشه سالدی.ـآذربایجان ورشكست حالیندا اولان ملی وضعیتی دوزهلتدی . مرحوم پیشهوری باش وزیر اولدوغو زامان ۱۳۲۵- نجی ایل فروردین آیینین ـ۱۶ سیندا ملی مجلسین ایكینجی اجلاسیندا دئییردی :
«بوگونكی، آیین ۱۶ سیدیر، مالی جهتدن داها وحشتیمیز یوخدور. بیز بیلیریككی، پولوموز وارسا بؤیوك موفقیتدیركی، بورجوموزو تنظیم ائتمیشیك و كسر بودجهمیزده یوخدور.» (پیشهوری سئچیلمیش اثرلری ۳۵۰)
ملی حكومتین مختلف قسمتلرینده آپاردیقی اصلاحاتین هامیسینی گؤسترمك ممكن دئییلدیر. بورادا اونلارین ان مهملرینه اشاره ائدهجییك. اكینچیلیك و كند حیاتی بارهده دئمك لازمدیركی، ملی حكومت زامانی بوتون خالصه تورپاقلار و آذربایجاندان قاچمیش خلق دشمنلرینین تورپاقلاری كندلیلر آراسیندا بولوندو، اكینچیلیگی گئنیشلندیرمك اوچون كندلیلره توخوم وئریلدی و مادی كمك اولوندو. صوفیان طرفینده اكینچیلیگین نمونه و تجربه یئرلری و علمی تحقیقات ایشلری اوچون بینوره حاضیرلانماغا باشلادی. تورپاق صاحبلریله كندلر آراسیندا عادلانه مناسبتلر و قانونلار قویولدو. صنایع ساحهسینده آذربایجانین مختلف شهرلرینده یاغلانمیش كارخانالار جدی كمك ائتمكله ملی حكومت اونلاری ایشه سالدی. ایشسیزلرین بؤیوك حصهسینه ایش تامین ائتدی و آذربایجانین اقتصادیاتینی جانلاندیریب محكم اساسلار اوزهرینده قوردو.ملی حكومت آنجاق خشكبار و سایره اولونمالی محصوللارا بو شرطه صادر اولماغا اجازه وئردیكی، صادر ائدنلر اؤلكهنین احتیاجی اولان شئیلری وارد ائتسینلر. ۲۱ آذر نهضتیندن قاباق آذربایجاندا مریض خانلارین فقط ۲۰تختخوابی واریدی. فرقه زامانیندا آذربایجاندا بیر ایل مدتیننده ۲۰ تازا خسته خوانا آچیلدی، اونلاردا ۸۰۰ تختخواب واریدی. دیل و فرهنگ، مدنیت ساحه سینده ملی حكومتین گؤردویو ایشلر تهران حكومتینین ۵۰ ایل عرضینده آذربایجاندا گؤردویو ایشلردن قات – قات اوستون ایدی. بو بیر ایل عرضینده تبریز دانشگاهی یارانیب، آنا دیلینده ایشه باشلادی و اونون بناسینین اساسی قویولدو. بو بیر ایلده آذربایجان فولكلورو، خوانندهلر و موسیقی اوستادلارینین الیله آنا دیلینده نمایشلر وئرمكله یارانمیش تئاتر و دستهلری اساسیندا رسمی دولت تئاتری یارانیب آنا دیلینده موفقیتلی نمایشلر وئرمگه باشلادی. ملی حكومت دؤورو بوتون ابتدائی و اوورتا مكتبلرده حتی تازا قورولموش تبریز دانشگاهیندا درسلر آنا دیلینده ایدی.بو مدتده ابتدائی مكتبلرین اكثر كلاسلاری اوچون آنادیلینده درس كیتابلاری حاضیرلانیب چاپ ائدیلدی و مجانا اوشاقلارین اختیاریندا قویولدو. ملی حكومت رادیوسو قورولوب ایشه باشلادی. آذربایجان و زنجاندا تورك دیلی رسمی دولت دیلیایدی. بونوندا نتیجهسینده بو بیر ایلده آنادیلیمیز كئچمیش بیر عصیردن داها چوخ انكشاف ائدیب گؤزللشدی. یوزلرجه شاعیر یازیچی، روزنامهیازان مئیدانا گلدی. دیلین ادبیاتیمیزین بو سرعتلی انكشافی تهران اوردولارینین تبریزه گلمهسیله گئنه دایاندی!
۱۳۲۵ – نجی ایل آذرین ۲۲ سینده تهراندان گلن جلادلار فرقه زامانی آنادیلینده چاپ ائدیلمیش كیتابلاری تبریزین كوچهلرینده اودلاییب یاندیردیلار. آذربایجان خلقی، اونون دیلین ادبیاتی و ملتینه اولونان تحقیر و توهین بو وحشی حركتی هئچ بیر زامان یاددان چیخارمایاجاقدیر.ملی حكومت زامانی تبریز- زنجان اردبیل، ارومیه، ماراغا و سایر آذربایجان شهرلرینین كوچهلری آسفالت اولدو. چوخلو كتابخانالار و اجتماعی مدنی یئرلر آچیلدی. بو شهرلرده اجتماعی بنالارین تیكیلمهسینه باشلاندی. تبریز لولهكشیسینین اساسی قویولدو و تبریز سو جهتدن اساسی شكیلده تامین ائتمك اوچون “سیوان” چایینین تبریزه گتیریلمهسینین نقشهسی چكیلیب قورتارمیشدی.ملی حكومت و آذربایجان دموكرات فرقهسی گنج نسلین تربیهسینه خصوصی فیكیر وئریردی. مرحوم پیشهوری ۱۳۲۵- نجی ایل تیرآیینین ۱۵ نده تشكیل اولموش دموكرات جوانلارینین بیرینجی كنگرهسینه گؤندردیگی پیامیندا یازیردی :
«جوانلاریمیز گلهجگیمیزدی، اونلارا همیشه بیز امید گؤزی ایله باخیریق. اگر اولارین تربیهسی دوزگون یولیله گئدیرسه بیز هامیمیز خوشبخت اولاریق.» (پیشهوری ۲۱ آذر روزنامهسی صحیفه ۷۱)
جوانلار تشكیلاتینین رهبرلیگی آلتیندا آذربایجانین هر یئرینده اوشاقلار تشكیلاتی یارانمیش و اونون مینلرجه اوشاغی متحدالشكل حالا سالینمیشدی. آذربایجان دموكرات فرقهسینین رهبرلیگی آلتیندا یارانان ۲۱ آذر نهضتی و قورولان ملی حكومتین هدفلری بیر ایل عرضینده آذربایجان و زنجاندا گؤردویو ایشلری بیر مقالهده احاطه ائتمك ممكن دئییلدیر. بو حركت ایران آزادلیق مبارزهسی، هابئله آذربایجان خلقی تاریخینده ائله بؤیوك حادثهدیركی، اونون بارهسینده چوخلو یازیلمیش و گئنهده یازیلاجاقدیر.
21 آذر نهضتی ائلهجهده كردستان نهضتی و اونلارین رهبرلیگی حركتین سون گونونه قدر یعنی ۱۳۲۵- نجی ایل آذرین ایگیرمیسینه قدر اؤز انقلابی خطلرینده ذرجهده اولسا دگیشیكلیك عمله گتیرمهمیش. بیر آتدیمدا اولسا گئری چكیلمهمیشدیر. عكسینه زنجان، تهران جلادلاری طرفیندن قان دریاسینا چئوریندن سونرا آذربایجانین هر یئرینده تازا روحیهایله ۱۳۲۴- نجو ایل آذریندن داها شدتلی حاضیرلیق گئدیردی. خلق یئنی اومیدلرله مثلسیز شكیلده سلاحا ساریلیردی.او گونلر آذربایجاندا اولمامیش آدام ستارخان اولادینین بودرجهده یوكسك انقلابی احوال روحیهسینی تصور ائدهبیلمز. بو گونلر ۲۱ آذر نهضتی ایل دؤنومونه حاضیرلیقا برابر مركزی كمیته و مرحوم پیشهورینین امرایله اساسا بابك آدلی یئنی فدائی دستهسی یارانیردی. بو فدائی دستهسینین یارانماسیندا شخصا اشتراك ائدیردیم. فدائیلر سیراسینا ایستیهنلرین سایی او قدرایدیكی، اونلارین هامیسینی تعلیمات مئیدانلاریندا مشق ائلهمك اوچون منظم ائتمك ممكن اولموردو. بو گونلر تبریزین بوتون محلهلرینین گئنیش یئرلری حربی تعلیمات مئیدانینا چئوریلمیشدی. تفنگ گؤتوروب تعلیمات مئیدانلاریندا مشق ائلهین قادین و قیزلارین سایی كیشیلردن آز دئییلدی. مرحوم پیشهورینی سونونجو دفعه آذرین ایگیرمیسینده سحر مركزی كمیتهنین بناسیندا گؤردوم. اولدوقجا توتغون و عصبیایدی، بئله بیر حالتی مرحوم پیشهوریده ۱۳۲۴ –نجو ایل ۲۱ آذر گونو سحر سرتیب درخشانیلیه مذاكرهدن قایداندا پاساژدا گؤرموشدوم. لاكن اوندا گؤزلرینین ایچی گولوردو. اوزوندن موفقیت یاغیردی. دایانیب گوله – گوله : اوغلوم ایشلر نئجه گئدیر؟ زنگنهیه تسلیم اولماق ایستهمیریك. اورمویا آدام گؤندرمك لازیمدیر، ایشلر دوزهلر دییه تلهسیك گئتدی. لاكن سونونجو دفعه من اونو گؤرهنده باشینی آشاغا سالیب هئچ نه دئمهدن اؤز اوتاغینا گیردی و سونرا بیر داها اونو گؤرهبیلمهدیم.همین گون آخشام چاغلاری جوانلارین مركزی كمیتهسیندهایدیم. فرقهنین مركزی كمیتهسیندن تلفون ائتدیلركی، فرقه بناسی مقابلینده میتینگ وار. یولداش پیشهوری نطق ائدهجكدیر دئییه اورایا گئتدیك. لاكن پیشهوریدن خبر یوخایدی. محمد بیریا بنانین بالكونوندان مقاومت گؤسترمك بارهسینده اؤزوده مركزی كمیته آدیندان دانیشیردی. میتینگیدن سونرا مركزی كمیتهیه گئتدیم. اوردا بیریادان باشقا مركزی كمیتهنین عضولریندن هئچ كیم یوخایدی. بیریانین اعلان ائتدیگی تصمیم هانسی مركزی كمیته طرفیندن و نه زامان توتولدوغو هئچ كیمه معلوم دئیلدی. اتحاد شورویه گئدندن سونرا مرحوم پیشهوری وفاتینا قدر ایرانا قایتماق اوچون دوشونور و چالیشیرمیش لاكن …مرحوم پیشهورینین ایرانی ترك ائتمهسینده چوخلو سیررلر واردیركی، هلهلیكله آچیلمامیشدیر. بیر اونون شورویده ایرانا قاییتماغا چالیشماسی و بو چالیشمالار زامانی گؤزلهنیلمهدن وفاتی بو سیررلرین چوخ مركب اولماسیندان حكایت ائدیر!


c: text/html

text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
سرعین
مرضی دردی بدندن بدر ایلر سرعین
سنی بیر عمرگوزل بختور ایلر سرعین
ایلده بیر دفعه گلوب چیم گوزلیم بو سولارا
نظر ایله بو گلستاندا گزن آهو لارا
حُسنیده حوری غلمان چاتا بیلمز بو لارا
سنی عمرونده مبارک نظر ایلر سرعین
سرعین ذوق صفا سیروسیاحت یئریدی
خوش پذیرالیق ایلر خلقه ضیافت یئریدی
گزملی سویملی تفریح وظرافت یئریدی
غمینی غصه نی دلدن بدر ایلر سرعین
سرعین گوللر آچوب رنگ به رنگ ایگلمه لی
دسته دسته بالا جیرانلاری وار ایستمه لی
سوبای اولسان سنی خونین جگر ایلر سرعین
هر نه شیددتلی مرض وار سرعین ایلر علاج
اودی کی ای بالا بازاری تاپوب بیله رواج
بیر تومن مرحمت ایت عکسوی سالسین فتوراج
سنی بیر عکسیله خوش مفتخر ایلر سرعین
ساری سو * راحت ایدیر جمله مرضدن بدنی
قره سو * بیل قره گوندن ایدر آسوده سنی
ژنرال * آی بالا مرمر تک آغاردار قره نی
دوش (گامشلار گولونه)گور نه لر ایلر سرعین
چیمه سن (بش باجیلاردا)گوره سن لذّتینی
توکه سن (قهوه سویوندا)جانوین زحمتینی
گیت(پهینلی سویا) چکمه حکیمون منّتینی
پینییسلیندن سنه آرتوق اثر ایلر سرعین
بیله دره* سویون ایچ معدوه درماندی او سو
اونا چاتماز کوکا کولا کاندا پپسی اسو
خور گون سندیری آبگوشت ییه سن آلتی طوسو
بئله فکر ایلمه خرجون هدر ایلر سرعین
ای کریمی بالا سن آت سرعیندن نظرون
سنه یوخ فایده سی پهلوینون رامسرون
گیت چورک فکرینه دوش یوخدی خبردن خبرون
کاسیبا پولسوزا یولداش ضرر ایلر سرعین
Filed under: کریمی مراغه ای,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | قهوه سویو,قارا سو,قره سو,کریمی مراغه ای,پهینلی سو,آذربایجان شعرلری,اشعار ترکی کریمی مراغه ای,بئش باجیلار,بش باجی,تورکی شعر,تورکجه شعر کریمی مراغه ای دن,تورکجه شعرلر,جامیشلار کولو,جامیشلار گؤلو,حاج میرزا حسین کریمی مراغه ای,ذاکر کریمی مراغه ای,ساری سو,سرعین,شعر ترکی کریمی مراغه ای

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
صلح اولماسا
نئچه گون خیدمتیزده اولمادیغیمی منه باغیشلایین . بیلگی سایاریمین ایرادی واریدی. بوگون بیر گؤزل شعر ایله وارام .
گول منی سن ایسته سن عومروم هدر اولماز
صلح اولماسا ، اولاد وطن بخته ور اولماز
آزاده لیقی ، صلحی ، سئویللر بیزیم ائللر
بیر یئرده كی صلح اولسا ، او یئرده ضرر اولماز
اودلار وطنین نازلی گؤزل لر بورویوبدور
ائللرده مثل واركی ، گؤزل سیز شهر اولماز
آهیم اودو بلكه ائله سین قلبینه تأثیر
نئیسان سویونو ایچمه یه داشدان گهر اولماز
هیجران گئجه سی ، من چكه نی چكمه سین اغیار
ظنیم جه قیامت گونو بوندان بتر اولماز
زولفون اؤزونو توتسادا ، گؤیچك لیگین آرتیر
ظلمت گئجه لر اولماسا ، آیدین سحر اولماز
واحد ، سنه غم چكمه رقابت ائدن اولسا
مین گؤل قوووشا بیر یئره بحر خزر اولماز
علی آقا واحد


text:
بۇ قاره کـؤینهگیلـهن سیز قـوْیـۇن مـزاره منـی
غملر دریاسی
(صادقپور اوْخۇیان اوْخشامالار)
ایندییهدک من بۇ وبده بیر ایکی یازێدان سوْرا بۆتۆن بؤیۆک آغێت قوْشارلارێمێزدان یازمێشام و تۆرک بۆدۆنۆن آغێز (شیفاهی) آغێت گؤرکسؤزۆندان آز یازمێشام. بیز قاباقجا دئدیک کی تۆرکجه ده آغێت کؤکلهری لاپ آیدێن و گۆجلۆ گؤرۆکۆر، ایندیسه ائله اوْنا گؤره بیر آغێت بیتیکی (کیتابی) اله گتیرمیشهم کی چوْخ پایێ بۇ شیفاهی سؤزلردی. آدێ «غملر دریاسی» یازانی «عابد صادقپور» چوْخ گؤزهل و اؤنهملی بیر کیتابدیر، بۇ کیتابی بایاتی و اوخشاما کیتابی دئمهکدیر. رحمهتلیک صادقپور بۇ کیتابدا تۆرک آغێ تؤرهنلرینده اوْخۇیان بایاتێلاری و اوْخشامالارێ گتیریب و اوْلارێن ایچینده لاپ اۇنلۇ و مشهور نوحهلر دهنده بیر نئچهسین گؤرمهک اوْلۇر، بۇ کیتابین اوْخۇماغێن دۆزگۆن تۆرک مداحلارێنا و تۆرک آغێز گؤرکسؤزۆنۆن آراشدێرێجێلارێنا و سئوهنلهرینه توصییه ائدهرهک اوْندان بیر نئچه اؤرنهک اوْخۇیاق:
کیتابێن اؤنۆنده بۇ ایکی دؤردلیکی اوْخۇیۇرۇق:
امانـدی وئرمییـهسیز رسـم-ی-روزیـگـاره منـی
اؤلـهن زامانـدا سـوْیـۇنـدورمـایێـن دۇبـاره منـی
حۆسئنچییهم من اۆچۆن آغ کفهن نه لازیمدیر
بۇ قاره کـؤینهگیلـهن سیز قـوْیـۇن مـزاره منـی
ادامه مطلب ...


text:
قیریمتاتار توركلرینین فولكلوروندان بیر ناغیل: كیچكهنه (جیرتدان)
قیریمتاتار توركلرینین فولكلوروندان بیر ناغیل:
كیچكهنه (جیرتدان)
قیریم تاتارجادان كؤچورن: عباس ائلچین
زامان-زامان ایچینده
اوّل زامان ایچینده
قاپلی-قوپلو (قور)باغالار
قانادلاندی اوچماغا
دنیزده كی بالیقلار
كیرا توتدو كؤچمگه...
آقمسجیدین مینارهسی
اگیلدی سالغیردان سو ایچمگه.
توتدوم بیرهنین بیرینی،
واردیم، همن سویدوم.
آلتمیش باتمان اتی گلدی،
یئتمیش باتمان یاغی گلدی.
آلدیم، چكمهلریمی یاغلادیم،
بیرینه یئتددی، ایكینجیسینه یئتمهدی.
چكمهریمی گئییب،
كئتمگه باشلادیم.
گئده گئده گئتدیم،
آلتی آی، بیر گوز گئتدیم.
دؤنوب باخدیم،
ایگنه بویو قدر یول گئتمهمیشم.
وارا-وارا، واردیم،
بیر شهره واردیم.
بیر دیبسیز قازانلا
بیر ده توفنگ آلدیم.
اووا چیخیب، بیر دووشان ووردوم ،
اونو سویوب، قازانا قویدیم.
اوستوندن قویدوم، آلتیندان چیخدی.
یئدیم – دیلیمه دگدی،
داماغیما دگمهدی.
چوخ ائرته زامانلاردا ولی-اوستا آدلی بیر قالایجی وار ایدی. او یوخسول اولسا دا، قاریسی ایله ایللرجه سئوگیله شیرین-شیرین یاشامیش، آنجاق ائولنمهلریندن بئش ایل گئچسهده تانری اونلارا بیر اوشاق وئرمهمیشدی. "اوغول گؤرمهدن اؤلوب گئدهجگم ائلهبیل" دئیه دوشوننده یوخوسو باشیندان قاچار، "اوغولسوز یاشاییش، یاشاییشمی؟"-دئیه قایغیلانار ایدی.
گونلرین بیرینده اونون ائوینه، صدقه ایستهمگه، دیلنجی بیر قادین گلر. دیلنچینین یانیندا بیری-بیریندن كیچیك بئش بالاجیغی وار ایدی.
ولینین اؤزو بو واخت توكانیندا قازان قالای ائتمكده. اونون اؤزو كیمی، آریق، اوزونجا بویلو، لاكین مرحمتلی قاریسی بو دیلنچی قادینی گولر اوز ایله، یوموشاقجا قارشیلایار. اونو بالاجیقلاری ایله بیرگه، سوفرا باشینا اوتوردوب، باشدا شوربا، سونرا شیرنیایله آغیرلایار.
هر یئرده قابا داورانتیلار گؤروب گلن دیلنچی قادین، قالایچی ولینین قاریسی وریندن گؤستریلن یاخشیلیقدان ائتكیلهنهرك، بئله دئیر:
-ائی حوّا آنامیزین مرحمتلی قیزی! سنه اوركدن ایستگیم بو: گلیرین بول اولسون. آنجاق، آداما یاخشیلیق ایستهمك آز، یاخشیلیق ائتمك گرك: سؤیله، سنین اَن چوخ قلبینی راحاتسیز ائدن ندیر؟ بلكه مینم الیمدن اونا بیر چاره تاپیلیر؟
قالایچی ولینین قاریسی بونا بئله جاواب وئرر:
- ائی، بالالارین بختلی آناسی! بئش ایلدیر ائولیییك. بو سورهده تانری بیزه بیر اوغولجوق قیسمت ائتمهدی. منیم قوجام بیر اوشاق اوچون دونیالاری وئریر-دئیر.
- ساقین اوزولمه، جانیم، بو بلایه من بیر چاره تاپارام. سن منه قونشودان بیر یومورتا گتیر. من اونون اوستونه اوفوروب ایریملارام. قوجان ایشدن قاییدیب گلنده، بو یومورتانی اونون اؤن طرفیندن دیوارا قارشی آتار، وورارسان. ایشده، او زامان سنین ایستگینی تانری وئریر-دئیر.
قالایجی ولی ائوینه قاییداندا، قاریسی، دیلنچی قادین دئین كیمی ائدر. یئره دوشوب پارالانان یومورتانین ایچیندن الكدن تؤكولن كیمی بالاجیقلار تؤكولوب، "بابا-بابا"دئیه، چاشیب چاشیران قالایچینی ساریب آلارلار. اونون اللری، اوموزلاری، باشی اوستونه دیرماشیب چیخارلار. قالایچی بو آمانسیز هوجومدان سرسملهنیب:
- بو نئجه شئی، بو اوردو هارادان گلدی؟ - دئیه سورار. قاریسی اونا مسلهنی آنلادار. قالایجی ولی اؤفكلهنیب:
- بونون نهسینه سئوینهییم؟ بونا سئوینمك دئییل ده، قهَرلنمك گرك. من تانریدان بیر بالا ایستهسم، او منه بیر بالا یئرینه ایشارت بارماغی كیمی قیرخ بالا وئردی. بو یوخسول حالیم ایله اونلارا نئجه باخارام؟ - دئیر ده، دیلنچی قادینا دؤنوب، یالوارماغا باشلایار:
- ائی، ائویمین قوناغی! منی بو چیبینلردن قورتار، جانیم، تانری عئشقینه!
قادین بالاجیقلارنی بیرر-بیرر توتوب تورباسینین ایچینه دولدورار. كیچكهنهلردن بیریسی ایسه قالایچینین چكمهسینده گیزلهنیب قالار.
ائرتهسی گونو قالایچی چكمهسینی گئینده، اونون ایچیندن كیچكهنه بیر بالاجیق آتیلیب چیخار، چاشان قالایچی:
- سن بوندا نه ائدیرسن؟ - دئیه سورار.
- ای، منیم باباجیغیم، من قارداشلاریمین آراسیندا ان كیچیگی ایدیم، بونون اوچون گیزلهنیب قالدیم، - دئییب باباسینین آووجونا سگیریب مینَر.
كیچكهنهنین ذكیلیگی قالایچی ولینین خوشونا گلر:
- بئله ایسه، اوغلوم، سن منیم یاردیمجیم اولارسان، - دئیه كیچكهنهنی باغیرینا باسار، اونو اؤزو ایله ایشه آپاراجاق اولار. كیچكهنه بونا قارشی چیخار:
- یوخ، بابا، گوندوز آنام آش پیشیریب حاضیرلاردا، من اونو گوناورتادا سنه آلیب گتیررم، - دئیر.
ولی سئوینچینی ایچینه سیغدیرا بیلمز، ایشینه چیخیب گئدر. توكانینا نئجه واریب یئتیشمهسی دویماز بئله، اؤزونو او قدر یونگول دویار، چونكو اینسانین اورگی راحات اولسا بدن آغیرلیغینی دا اونودارمیش.
گوناورتا چاغی چیبئیركلر(یاغدا قیزاردیلمیش بیر چئشید خمیر یئمگی) حاضیر اولاندا، كیچكهنه آناسینا موراجیعت ائدر ده:
- آنا، باباما پیشیرن چیبئیركلرنی ساغان(سود ساغان قاب) ایچینه دولدور، یایلیقلا باغلا، من اونلاری سیجاق اولاندا آلیب گئدهییم، - دئیر.
آناسی كیچكهنهنین ایستگینی یئرینه گتیردیگینده، ساغان بیردن حركت ائدیب باشلار- آچیق پنجره دن سیچرایب چیخار دا، ، یول بویو تایغان (دای؟) كیمی گئدر.
ساغان آزمی-چوخمو گئدر، یولدا گئدنده بیر چوخور ایچینه واریب دوشر. كیچكهنه اوغلان نه قدر چالیشسا دا چوخورون ایچیندن بیر تورلو چیخا بیلمز. بو آرادا چوخورون یانیندان ایكی اووچو گئدرمیش. چوخور ایچینده یایلیق ایله ساریلان ساغانی گؤروب:
- شوكور تانرییا، آخشام یئیهجك قیسمتیمیزی ده تاپدیق. آه، ساغاندان نه ده گوزل قوخولار گلیر، - دئیه اونا الینی اوزادار و چوخوردان چیخارار. لاكین اووجو یایلیغی آچماقدایكن، ساغاندان آجیقلی اینجه بیر سس:
- ائی، آدام اوغلو، ساغانا توخونما، - دئیه باغیرار.
اووچو سسین هارادان گلدیگینی بیلمز چاشیرار، آرخاداشی اونا:
- اولان، چكیل اوندان، دووشان اوركلی! سسی من ده ائشیتدیم، آمما قولاق وئرمك اولورمو؟ ساغانین شورباسی گلینجه، بیز یئییب دویاریق- دئیه ساغانا اوزانار، آمما، بوخچادان اؤنجهكیندن داها دا كسكین آجیقلی بیر سس:
- آه، سن شئیطان اوغلو - شئیطان! من سنه ایندی ائل مالینا نئجه ال اوزادانلارینی گؤسترهرم-دئیر.
بو سسی ائشیدن قارامان اووچولار قورخوب، جانلاری آغیزلارینا گلهنهجه قاچالار. كیچكهنه ایسه بونلارین آردینجا قاس-قاس گولرده یووارلانا-یووارلانا یولونا دوام ائدر.
قالایجی ولی ایشینی دایاندیریب، او یئردن آخان چای كنارینا وارار، اوزونو، آیاقلارینی یویوب، توكانینا قاییدار. بیر داها باخسا نه گؤرسون: میزین اوستونده ساغان دورور، اونون قاپاغینی آچار؛ بو آرادا آیاق اوستونده دوران كیچكهنهنی گؤرر ده حئیرتلهنیب:
- باخ سن اونو، بارماق قدر بوی ایله ساغان آلیب گلمیشسن!-دئیر.
- بو نه؟ - دئیه، كیچكهنه خوروزلانار. - سن دئسن، من داها چتین ایشلر گؤره بیلهرم.
- اؤز چكیسیندن یوز كره آغیر ساغانی سورویوب گتیره بیلن بیر آدام، البت ده چوخ شئی ائدر،-دئیر ولی. اوغلوندان سورار:
- سن قازان قلایلاماغی بیلیرسن می؟
- ائله بیر قالایلاییم ، گؤرسهنیز چاشا قالاسانیز.
- بئله اولسا، بو قازنلاری قالایلاماغا یاردیم ائت، موشتری بگنه.
- یانما، بابا، راحات-راحات یئمگینی یئی، قازانلار قالایلانیر.
كیچكهنه بو آن قالایلاناجاق قازانلار دوران بوجاغا چاپیب گئدر. ولی یئمگینی یئییب بیتیرینجه قازانلار قالایلانمیش اولار. قالایچی ولی،كیچكهنهنین بو هونرینی گؤروب، چاشیب قالار.
- اولان، سن كیچكهنه دئییل ده پهلوان ایمیشسن،- دئیر ولی. - سنده هر شئی ناغیلداكی كیمی تئز اولوب چیخار.
بوندان سونرا او كیچكهنهیه داها بیر ریجا ایله موراجیعت ائتمگه جسارتلهنر ؛ بئله دئیر:
- اوغلوم، سنی تانری بیزه باغیش ائدیب گؤندرمیش. بویون كیچیك اولسا دا ،بیلگین،گوجون اون دنه بؤیوك آدام قدر وارمیش. اوغلوم، سنه بیزی بؤیوك بیر بلادان قورتارماق گرك اولاجاق. اونو دا ائتسن، سن ائدهجكسن.
كیچكهنه بونا گور سسله جاواب وئرر:
- چكینمهینیز، بابا، من سیزین اوغلونوزام. بو سببدن سیزین بویوردوغونوز یئرینه یئتیرمك منیم بویون بورجومدور.
قالایچی سئوینجیندن كیچكهنهنی اوووجونون اینچینه آلار دا، اونو سئویب اؤپر و سونرا، گئنه حصیرین اوستونه قویوب بئله دئیر:
- كندین یانیندا، چای كناریندا، بیر اژدهها یاشار. چایدان سو آلماغیمیزی موساعیده ائتمگی اوچون، بیز اونا هر ایل بیر بوغا وئرمگه بورجلویوق. ایندی نؤوبت سنین عمینه گلدی. آنجاق اونون بوغالارینی ساری بیگ، تانری جانینی، جیگرینی یاخسین، توتوب آلدی. تك ائششگی قالدی. ایندی چاشیب قالدیق،نه ائدهجگیمیزی بیلمیریك. عمینه، كند جماعتینه بیر یاردیم ائده بیلرسنمی؟
كیچكهنه بونا:
- قورخما، بابا، من كندی بو بلادان قورتارارام. آنجاق، عمیمه دئ، منه ائششگینی وئرسین، - دئیر.
سونرا عمیسینین ائششگینه مینیب، اژدههایا قارشی یول آلار. اژدههانین یانینا واریب یئتنده، كیچكهنه فورسالانیب وار گوج ایله:
-سلام علیكم، اژدهها آغام! گل سنه سو كیراسی گتیردیم، ایشده، حاققینی ال،-دئیه باغیرار.
اژدهها بو سسی ائشیدنده، ائششك اوستونده مونجوق قدر بیر بالاجیغی گؤروب، خوشونا گئتدیگیندن قاقیلداییب گولر.
- آما دا باهادیر! ها-ها-ها! هم سن قورخاق دا دئییلمیشسن! ها-ها-ها! عئشق اولسون، باهادیر اوغلان، نه ده سمیز(كؤك) اؤكوز گتیرمیشسن، یا! تام اؤزون كیمی! سو اوچون ائششك آلیب گلدینمی؟
كیچكهنه هئچده اؤزونو سیخماییب:
- بوغامیز یوخ. قالینقورساق ساری بیگ كند ایچینده كیمسه ده اؤكوز قویمادیغینی سن بیلمیرسنمی، یا؟ او ظالیم بوتون یور-یوخسولون مالینی، داوارینی "بورجلارنیز وار" دئیه، توتوب آلدی. سونوندا من سنه ائششكدن باشقا نه گتیرهییم؟
- بوغا آلیب گل، دئییب سؤیلهیم!
- منده سؤیلهیم ، بوغامیز یوخ، هامیسینی ساری بیگ آلیب گئتدی.
- ائلهایسه ساری بیگین بوغاسنی آلیب گل.
- اونون بیر سورو بوغاسی وار. آنجاق آرادا ان كؤكلری قارا و ساری بوغالاردیر. هانسینی آلیب گلهییم؟
- هانسی بیرینین اتی چوخ اولسا، اونو آلیب گل!
كیچكهنه كنده قاییدیب، ساری بیگین ائوینه گئدر. اورادا آخیرا باغلی ساری بوغانین قولاغینا گیریب، باغیرماغا باشلار:
- ساریسینیمی، قاراسینیمی، بیگ؟
بونو ائشیدن ساری بیگ، یانینداكی آداملاردان:
- كیمدیر او باغیران؟- دئییب سورار. یانینداكیلر:
- بیلمیریك،- دئیه جاواب وئررلر.
- یئرینیزدن قیپیرداماسانیز البت ده بیلمزسینیز. وارین، بیلینده، قاییدینیز!
بیگین آداملاری پیهیه گئدر، آنجاق اورادا كیمسهنی تاپانمازلار. سس ایسه هئپ دوام ائدر:
- ساریسینیمی، قاراسینیمی، بیگ؟
سس سیخجا تكرارلانیب باشلایاندان سونرا ساری بیگ دایانا بیلمز، یئریندن دوروب، اؤزو آخیرا وارار دا:
- كیمدیر او بورادا بوغاز ییرتان؟- دئییب قیجیرار.
- ساریسینیمی، قاراسینیمی، بیگ؟
بوغانین قولاغیندان گلن بو سسدن اؤدو پاتلایان ساری بیگ، قورخوسوندان بیردن قیجیریب دئیر:
- ساریسینی، ساریسینی، شئیطان آلسین سنی!
بو یول ایله بیگین راضیلیغینی آلان كیچكهنه، ساری بوغانی اژدههانین حضورونا آلیب گلر. اژدهها آجگوزلوكله بوغانی اوتاجاق اولار، آنجاق تلهسیكلیگیندن بوغولوب گبَرَر.
بئلهلیكله ساری بیگ بوغاسیز قالار. كیچكهنه ایسه عمیسینی، كندی ساكینلرینی اژدههادان قورتارار.
بوندان سونرا آنا-بابا كیچكهنه ایله سئوگی ایله شیرین-شیرین یاشایار؛ بیزلرهده بئله یاشاییش دیلهیرلر.
حئكایهنین اورژینالینی بو ایزلمدن اوخویا بیلرسینیز:


text:
برای خرید خودرو، در بین هزاران آگهی فروش خودرو جستجو نموده و خودروی موردنظر خود را انتخاب نمایید. برای فروش خودرو، نسبت به ثبت آگهی فروش خودرو اقدام کنید. از اخبار روز بازار خودرو و قیمت به روز خودرو مطلع گردید.
یکی از رقص های مورد علاقه مردم آذربایجان است.ملودی بسیار ظریف و دلچسب، حرکات ظریف و نرم، این رقص را در بین توده مردم بطور گسترده ای متداول نموده است. عروسی را نمیتوان یافت که در آن “واغزالی” شنیده نشود. در حال حاضر ملودی این رقص فامیل عروس را مشایعت میکند.
این رقص قدمت زیادی دارد که باید تاریخ آن را بررسی کرد. در عصر ۱۶ یکی از قبیله های بزرگ “قاراقویونلولار” در آذربایجان مسکن می گزیند. آنها ماهنی ها و رقص های فراوانی را به وجود آورده اند البته امروزه اثری از آنها وجدو ندارد.
رقص “واغزالی” ابتدا به صورت تک مئلودیای “قاراباغین آغیری” بوده که بعدها به دو مئلودیای “آستا قاراباغی” و “واغزالی” در آمده است.
به اعتقاد اهالی شکی این مئلودی از مئلودی ماهنی”دنیزه گیرمه” به وجود آمده است که البته نمی توان این اعتقاد را به سادگی باور کرد. بعضی ها هم اعتقاد دارند که این رقص مخصوص بدرقه عروس برای رفتن به خانه بخت در دورست است و در این موقع اجرا می شود.البته هر کدام از اینها نظریه بوده و نه می توان قطعا پذیرفت و نه قطعا رد کرد.
توضیحاتی به زبان ترکی:
“آذربایجان خالقینین ان سئویملی رقصلریندهن بیریدیر. سون درجه ظریف، اورهیه یاتان مئلودییا، اینجه یومشاق حرکتلر بو رقصی خالق آراسیندا داها گئنیش یایمیشدیر. آذربایجاندا ائله بیر توی اولمورکی، اورادا «واغزالی»نین جاذبهدار صداسی ائشیدیلمهسین.
چوخ قدیم، اؤز آدیندان خیلی قدیم رقصدیر. اونون منبعینی تاریخده آختارماق لازیمدیر.
معلوم اولدوغو کیمی، ۱۶ـ نجی عصرده آذربایجاندا جنوبدان گلمیش قارا قویونلولارین بؤیوک قبیلهسی مسکن سالمیشدیر. اونلار چوخلو ماهنی و رقصلر یاراتمیش، لاکین بونلاردان تاریخده ایز قالمامیشدیر. تکجه بیر مئلودییا عصریمیزه قدر گلیب چاتمیشدیرکی، اونودا قارا قویونلولار نسلیندهن اولوب، حاضیردا شکی رایونونون تپه جنت، چای قاراقویونلو، دره جنت، حتم اوباسی، شیرین بولاق، کهریز و باشقا کندلرده یاشایانلار قورویوب ساخلامیشلار. «واغزالی» رقصینین اساسینی تشکیل ائدهن، اوللر «قاراباغین آغیری» آدلانان قدیم مئلودییا سونرالار ایکی حصهیه شاخهلهنرک «آستا قاراباغی» و «واغزالی» مئلودییاسینا چئوریلیب.
شکی ساکینلرینین سؤیلهدیکلری بیر فرضیهده وار. اونلارین دئدیگینه گؤره ایسه «واغزالی» مئلودییاسی «دنیزه گیرمه» ماهنیسینین مئلودییاسی اساسیندا عمله گلیب. بیزجه، بئله بیر فرضیه حقیقتدهن اوزاقدیر. گؤرونور، قوجامان موسیقیچیلری همین ماهنینین مئلودییاسینداکی باشلانغیج حصهسی یانیلدیب. بلی، اگر ماهنینین اولینجی ایکی سطری «واغزالی»نین اوّللینی خاطیرلادیرسادا سونراکی ایکی سطیر، داها دوغروسو، ایکی سطرین مئلودییاسی بو فیکری تصدیق ائتمیر.
بس بو رقصین آدی، آچیق ـ آیدینجا دمیر یولونا حصر ائدیلمیش آدی هارادان مئیدانا گلیب؟ معلومدورکی، آذربایجاندا دمیر یولو خطی ایلک دفعه باکیایله بالاخانی ـ صابونچو و سوراخانی نفت معدنلری آراسیندا سالیندی. اول بو دمیر یول خطیایله آنجاق نفت داشییاردیلار. سونرا سرنشین داشیمالارینادا باشلاندی. اونداندا اول ۱۸۸۳ جو ایلین ماییندا تفلیسله باکی آراسینداکی دمیر یولو ایشه سالینمیشدیر.
تصور ائتمک هئچده چتین دئییلدیرکی، دمیر یولو خطینین اولماسی اهالینین بیر یئردهن دیگرینه گئدیب ـ گلیشینی نه قدر آسانلاشدیرمیشدیر. گلینی اؤز یئرلریندهن باشقا بیر شهره آپاراندا بو خوش سفر دمیر یولونا دوشسهیدی، بوتون قوهوم ـ اقربا، قونشولار و قوناقلار اونو واغزالادهک ماهنی ایله، چالیب اویناماقلا یولا سالاردیلار. واغزالدا بیر داها، قوناقلار اوچون وداعلاشما شنلیگی دوزهلدهردیلر، گلین بیگ ائوینه یولا دوشردی. بورادا، داها دوغروسو، بو عنعنهیه بو طنطنهیه حصر اولونان، یئنی مئلودییا «قاراباغین آغیری» آدلی رقص مئلودییاسی مئیدانا چیخیر. بو آد ایندی بوتون زاقافقازیادا «واغزالی» آدیایله مشهوردور.
حاضیردا بو رقصین مئلودییاسی گلینین آداملارینی مشایعت ائدیر. قوناقلار موسیقینین اوجا صدالاری آلتیندا اوینایا ـ اوینایا، اوللرایسه مشعللرله، تفنگ آتا ـ آتا کوچهلر بویو شنلیکله، (حکماً دئییلکی، واغزالا؛) گئدیر. «واغزالی»نین مئلودییاسیدا تویون بو مقامینداکی شادلیق طنطنهسینین بیر نوع رمزی کیمی سسلنیر، خوش مراسمی داهادا روحلاندیریر. بیگین ائوینده همین موسیقینین مئلودییاسی آلتیندا اونون قوهوم ـ اقرباسی چوخ واخت اؤزوده اویناییر.
سؤز یوخکی، «واغزالی» آدینین عمله گلمهسی بارهده یوخاریدا دئییلنلر یالنیز فرضیهدیر. آخی، هامییا معلومدورکی، گلینلرین اکثریتی آتا ائویندهن چوخدا اوزاغا کؤچمهینده، عادتاً فایتونلارلا (شهر یئرلرینده) و آتلا (کند یئرلرینده) گئدهردیلر. هر حالدا فرضیه اولسادا بونا رئال زمین وار. چونکو گلینین اوزاغا کؤچمهسی، اونون او زامانلاردا هله عادت ائدیلمهمیش بیر نوعده، یعنی واغزاللاردا یولاسالینماسی او قدهر مهم، حیاتی حادثهایدیکی، اونا لاپ خصوصی بیر رقص مئلودییاسی («واغزالی») حصر ائده بیلردیلر.
«واغزالی» رقصی اولدوقجا جاذبهلی، قشنگ، سون درجه لیریک رقصدیر. اونو اینجهلیکله، بیر نوع، سوزگون، آخیجی حرکتلرله اویناماق لازیمدیر. “
منبع:azeridance.com


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
بولوت قاراچورلو * بولود قاراچورلو سهند
بولوت قاراچورلو 1305 ده مراغا شهرینده آنادان اولدو. دوغوم گونونده یاغیشین یاغماسی باعث اولدی آتاسی اونون آدینی ((بولوت)) قویسون، اما پهلوی رژیمینین ثبت احوال اداره سی بو آدی “نامانوس!” بیلیب و اونون سیجیلی سین “بهلود” آدیله وئردیلر.او ایلك شعر تجروبه لرینی 24 – 25 اینجی ایلر ده تبریزده قورولان شاعیرلر مجلیسیندن باشلامیش او 25 اینجی ایلین 21 آذر فاجعه سیندن سونرا دوستاقلارا و بوغونتولارا معروض قالمیش بیر چوخ آذربایجانلی كیمی چارا سیز تهراندا یاشامیش
بولوت قاراچورلو پهلوی رژیمینین بوغونتوسوندا بوتون تورك دونیاسینین اؤلمز آبیده سی اولان دده قورقود كتابینین التی بویونو گونوموزون شعر دیلیله ((سازیمین سوزو)) آدیندا قوشوب یایماغیلا ایله ایراندا یاساق اولموش تورك دیلینین گوجونو بیرداها اثبات ائدیب و آذربایجان میللتینه چیراغ كیمی یول گوسترن اولدو.
سهندین اثرلری پهلوی دؤورونون دیل و مدنییتیمیزه یاراتدیغی بوغونتولو گونلرین سولماز تابلولاریدیر او گونلری گؤرمیینلر اوچون :
طالعیمه سن باخ !
دوشونجه لریم یاساق ،
دویغولاریم یاساق ،
كئچمیشدن سؤز آچماغیم یاساق ،
گلجكدن دانیشماغیم یاساق ،
آتا و بابامین آدین چكمگیم یاساق ،
بیلیرسن ؟
آنادان دوغولاندا ، بئله ،
اؤزوم بیلمییه – بیلمییه ،
دیل آچیب ، دانیشدیغیم دیلده ،
دانیشماغیمدا ، یاساق ایمیش ، یاساق ،
سهندین شعرلرینده انسانلیق و بیرلیك دالغالانیر، اونون شعرلری وطن عشقی، آزادلیق، میللی حقلر، سئوگی و… نی ترنم ائدیر.
سهند آنادیلینه و آذربایجانلی اولماغینا گوونیردی و بو دوشونجه دن اؤتور پهلوی دؤورونده خوش بیرگون گؤرمه دی و دائما مامورلارین طرفیندن اذیت اولوب و نظر آلتیندا ساخلانیردی، اما اونون اینامی و اؤز وطنینه اولان عشقی بو فشارلارا اوستون گلیب و اولاری مایوس ائدیردی.
سهند 1346نجی ایلین بهمن آییندا شهریاری گورمك اوچون تهراندان تبریزه گلیرآمما شهریار كی بو ایللر دونیادان ال اوزوب و اؤز ائویندن ائشیكه چیخمیردی سهندی گؤرمك ایستمیر . آمما شهریاری گورمك شوقی سهندی مجبور ائدیر اؤز آنا دیلینده شهریارا مكتوب شعرینی یازیب شهریارا گوندرسین،و بو مكتوب “سهندیه” اثرینین یارانماسینا باعث اولور.
بو آزادایغا حسرت قالان دویغولو و دویوشجول شاعیر 1358 نجی ایلین فروردین آیینین22نده دونیادان گئدیر و اونون وطن عشقینه دویونن اورگی دؤیونمكدن دایانیر و بوتون حق سئون انسانلاری ماتمه بورویور. اونون روحو شاد و یولو داواملی اولسون.
من دئمیرم اوستون نژاددانام من
دئمیرم ائللریم ائللردن باشدیر
منیم مسلكیمده ، منیم یولومدا
ملت لر هامیسی دوستدور قارداشدیر
چاپماق ایسته میرم من هئچ میللتی
نه دیلین، نه یوردون ،نه ده امگین
تحقیرائله میرم ،هدله میرم
كئچمیشین، ایندی سین ، یا گلجگین
من آییرمیرام، آیری سالمیرام
قارداشی قارداشدان ، آروادی ـ اردن
آنانی بالادان، اتی دیرناقدان
اوره گی ـ اوره كدن، قانادی پردن
پوزماق ایسته میرم من بیرلیكلری
انسانلیق بیرلیگی ایده آلیم دیر
قارداشلیق، یولداشلیق ، ادبی باریش
دونیادا ان بویوك آرزولاریمدیر
آنجاق بیرسوزوم وار، من ده انسانام
دیلیم وار،خلقیم وار،یوردوم یووام وار
یئردن چیخمامیشام گوبه لك كیمی
آدامام،حقیم وار،ائلیم اوبام وار
قول یارانمامیشام،یاراناندا من
هئچ كسه اولمارام ،نه قول،نه اسیر
قورتولوش عصریدیر انسانا بو عصر
اسیر اولانلاردا بوخوون كسیر
بوز چیچگی
گلدی چپیش كیمی شن، شیطان، ورهوو
نازلانا- نازلانا اوزومه باخدی.
الده نئچه پوتا بوز چیچگی، او-
گوللری هوسلن گولدانا تاخدی.
«بونلاری یادگار ساخلارسان مندن»
دییه-گؤیرچین تك پیرلادی، گئتدی.
غمزهسی اوخ كیمی دگدی سینم دن،
اوو ایكن اووچوسون اوولادی، گئتدی.
گولداندا پوتالار قالدی بیر زامان
گوللری قورودو، تؤكولدو بیر- بیر
منیمسه ایچیمی دوغرادی هجران:
«بونازین، ادانین معناسی نه دیر؟»
منی بیر دفعه لیك آتیردی اگر ،
گئدنده گول نییه وئردی یادیگار ؟
بیلمیردی ، بیلمیردی ، بیلمیردی ، مگر ،
گول نه قدر عؤمر ائدر ، نه قدر یاشار !
اونا سؤیلمدیم ، دئمدیم ندن :
دریلن چیچكدن یادیگاراولماز ،
یوزده گؤزتلسن ، یوزده سو وئرسن ،
كؤكوندن آیریلان سارالار قالماز !
نه بیلیم بلكه ده او آج مارالین ،
گومانی بو گوله گلیرمیش تكجه ،
بیر ده یارامازا نه یارجی – یارین ؟
صاباحین معناسین بیله ایدی نئجه ؟
صاباح سیز كئچمیشدی عؤمرو همیشه ،
كدرلر عؤمورلوك ، سئوینجلر بیر آن ،
صاباحدان نه اوموب كوسجكدی نه ،
سحری سیخینتی آخشامی حیرمان ،
او، سئللر اوزونده اوزن بیر كولون،
پوتاسیندا آچان گوله بنزردی.
هر آن بو دهشتلی طالعین، یولون،
داشلی دالغالاری باغرین ازردی.
او، سرت قایالارین قوزو جیرانی،
قورشونلو، پیچاقلی شهرده دوستاق.
بیر قارین منتلی چؤرك قربانی،
هر گئجه بیر قوردون ائوینده قوناق.
یاردا- یاراشیقدا پریلر كیمین،
پئشهسی یاراماز دیولره خدمت
قوینو بختهورلیك اوجاغی لاكن
نصیبی قارا گون، قسمتی حسرت.
عشقه، محبته سوسوز اورگی،
گاه ایكییه باغلی گاه، اوچه باغلی،
امیدی، آرزیسی، عشقی، دیلگی،
بیلمز نهیه باغلی، لاپ هئچه باغلی.
شنلیكلر، شادلیقلار، دئییش- گولوشلر،
اونا بیر اؤتری سازاق كیمی ایدی.
ییخیق اورگینده، سئوگی، سئویشلر،
آنجاق بیر گئجهلیك قوناق كیمی ایدی.
نئجه كی ، قلبیندن چیخارتدی ، آتدی ،
بورانلی گئجه ده باش آلدی گئتدی ،
غوبارلی كونلوندن طوفان قوپارتدی
دومانلار ایچینده ایتدی كی ، ایتدی ،
بیر زامان دالینجا دولاندیم خسته،
یئره- گؤیه زنجیر سالدیم، تاپمادیم.
آختاردیم، قویمادیم داشی داش اوسته،
هر یاندان سوراغین آلدیم، تاپمادیم.
گون كئچدی، آی كئچدی، ایلده دولاندی،
غمینی كؤنلومدن آتا بیلمهدیم.
منیمده سارامی سئللر آپاردی،
ندنسه الیندن توتا بیلمهدیم.
اؤزو ایتدی باتدی، دوماندا، چنده،
گولوده قورودو، تؤكولدو-اولسون،
غمینی یادگار ساخلارام منده،
غم كی، چیچك دگیل سارالسین-سولسون
اونودان دگیلم دردین، نیسگیلین،
سهند طاقتی وار منده ده قاللام.
شرینین اؤزوتك غمیده شیرین
گئدیبسه مهریمی غمینه ساللام.
2
دونن قار یاغیردی، باخدیم، باغچا، باغ
سون یارپاقلارینیدا تؤكوب ساچمیشدی.
یالینجیق پوتالار اسیردی زاغ- زاغ،
لاكن، بوز چیچگی چیچگ آچمیشدی.
بیر آندا ائله بیل عالم دگیشدی،
دومانلار دانیشدی، سس گلدی چندن.
ایچیمه سسلردن ولوله دوشدو،
«بونلاری یادگار ساخلارسان مندن»
یئنه یوماقلانان آرزیم، دیلهگیم،
آچیلدی حسرته، غمه دولاشدی.
سازكیمی چالیندی یانان اورهگیم،
الهامیم فیشقیردی، نغمهلر داشدی.
بوز چیچگی منیم سئوگی چیچگیم،
آلقیش بو دؤزومه، ایلقارا آلقیش.
شاختایا، بورانا كیم دؤزرمیش، كیم؟
سنده گؤر نه درین معنا وارایمیش!
قیزین اورگیمین اودونا، قیزین،
سن منیم عشقیمین سون باهاریسان.
او گناهسیز قیزین، پناهسیز قیزین،
خزاندا گول آچان یادگاریسان.
سنی اورهگیمه اكیرم باری،
كؤكسومده گؤك سالیب بوداق آتاسان.
یاغدیقجا باشیما زمانه قاری،
هی چیچك آچاسان، چیچك آچاسان.
تهران ـ بهمن 1350
گؤزلــــر
یئنه كمان كیمی چكیب قاشلارین،
قولدور باخیشلاری وای منی گؤزلر.
داغیدیب گؤنلومون باغچاسین، بارین،
یاخیب یاندیرماغا خرمنی گؤزلر.
الیندن كیم قاچدی جانین قورتاردی،
صنعان دینین آتدی، دونوز اوتاردی،
هر زامان یئنی بیر فتنه قوپاردی،
او گورجی باخیشلار، ارمنی گؤزلر.
سوزگون باخیشیندان اوركلر شان ـ شان،
هر یاندا مین یانان ، مین ـ مین آلیشان،
داغیدیب تئللرین ائدیب پریشان،
قلب ائوین ییخماغا شانهنی گؤزلر.
حسرتی لالهنین باغرین داغلاییب،
شوقوندان گول گولوب، بولود آغلاییب،
ییغیب دالیسیندا دسته باغلاییب،
سونبولی، نرگیزی، سوسنی گؤزلر.
زلفلری قاپ ـ قارا، اوزو آی پارا،
ناز ـ غمزهسیندن اورهكلر یارا،
قدرتدن چكیلیب قاشلارا قارا،
نئیلهییر ـ نئیلهییر سورمهنی گؤزلر.
باخیشی، گولوشو، حیلهسی، فندی،
قاتیب ـ قاتیشدیریب پوستهنی ـ قندی،
بیلمیرم ایلك ازل كیمدن اؤیرندی،
چمخمی، عشوهنی، غمزهنی گؤزلر.
سوردوم، شرمدندیر، بویا نخوتدن،
باشینی قووزاییب باخماز ابدا.
دئدیلر، اؤزو ایله دگیل، خلقتدن
شیوادان آلیب بو شیوهنی گؤزلر.
عشقی، اورهگیمده تالان قوپاردی،
صبر و قراریمی چاپدی ـ آپاردی،
وورغون اولسایدی نهیه یازاردی
سهند بو قوشمانی، نغمهنی، گؤزلر.
1340
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورک شخصیتلری Türk şəxsiyətlər,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | من دئمیرم اوستون نژاددانام من,متخلص به سهند,آذربایجان شاعیری,اوستون نژاد,بولوت قاراچورلو,بولوت قاراچورلو معروف به سهند,بولوت قاراچورلو شعرلری,بولود,بولود قاراچورلو,تورک شاعیر,تورک شاعیرلر,تورکی شعر,سهند


text:
ایرواندا آذربایجان مطبوعاتی نین تمل داشی: " لك-لك " ساتیریك ژورنالی
ایرواندا آذربایجان مطبوعاتی نین تمل داشی: " لك-لك " ساتیریك ژورنالی
شفق ناصیر
ژورنال بوتؤولوكده ادبیات ساحهسینه بوتون سایلاریندا گئنیش یئر وئرمیشدیر. " لك-لك " ، " هردمخیال " ، " یئتیم جوجه " ، " كئیفلی " ، " جیننی " ، " شئیطان " ایمضالی شئعیرلرین مؤوضوسو سویداشلارینین معنوی حیاتیندا مدنی گئریلیگین تنقیدی و ایفشاسینا حصر ائدیلمیشدیر. اكثر سایلاردا " تاققیلتی " باشلیغی ایله وئریلمیش دؤردلوكلر اؤزلوگونده گئنیش بیر مؤوضونو عكس ائتدیرمهسهده، خالقین دیقتینی جمعیتده مؤوجود اولان ایجتیماعی قوصورلارا یؤنلدیر. بونلاردان بیر نومونه:
غرق اولمالی اولساندا
دنیزلرده بوغولسان،
هئچ اولماسا دا مومكون
اگر ساحیله چیخماق.
نامرد الینه وئرمه الین،
تركی-حیات ائت،
نامرد الینی توتماقدان
افضلدی بوغولماق.
بورادا ایفاده اولونان دنیز، اینسانین ساحیله چیخماق جهدی حیاتدا دوزگون یول سئچمهسی معناسیندا ایفاده اولونموشدور. بونونلا دا مؤلیف اینسانا مردلیك، موباریزلیك روحونو آشیلاماغا چالیشیر، ایجتیماعی شوعورا تاثیر ائدیر، نامردین بدخاه اوبرازینی چكیر. بئله ییغجام، ساده فیكیرلرده مؤلیف ایجتیماعی شوعورا تاثیر ائتمهیه چالیشیر. اویادیجی تاثیره مالیك اولان بو فیكیرلر طبیعی كی، اینسانلارین حیاتیندا موعین معنادا اهمیت كسب ائدیردی. بو " تاققیلتیلار " غفلتده اولان میللتین اویانیب اؤز حالینی دوغرو-دوزگون درك ائتمهسی، اونلاردا یئنیلیگه هوس اویاتماسی باخیمیندان اوغورلو تاپینتیلار اولاراق یاددا قالیر.
ژورنالین سایلاریندا وئریلمیش " سیاسی لوغتلر " ده ایرانین سیاسی حیاتیندا باش وئرن حادیثهلر دیقته چاتدیریلیر. عومومیتله، ایران حیاتینی، جنوبلو سویداشلارینین ایجتیماعی حاللارینی " لك-لك " ده اؤز نؤوبهسینده رئاللیق پریزماسیندان ایشیقلاندیریر. مكتوب فورماسیندا وئریلن فئلیئتون، ساتیریك مقاله و خبرلر - " تیفلیسدن مكتوب " ، " ماكودان " ، " اوردوباد " ، " گنجه " ، " مرنددن مكتوب " یازیلاری " لك-لك "این یاییلما آرئالینین، نوفوذونون گئنیش اولماسینا، هم ده زامانیندا آكتوال اولان مسلهلره یئنی فورما و مضموندا موناسیبت بیلدیرمهسینه گؤره بؤیوك ماراغا قادیردیر.
ژورنالین اونونجو سایینا " لك-لك " جان وئریر " آدلی اوشاقلار اوچون نظمله یازیلمیش بیر كیتابچا دا علاوه اولونموشدور. بو آللئقوریك حئكایتده گؤزوباغلی خالقین بوتون ایجتیماعی پروبلئملرینه موناسیبت بیلدیریلیر. ژورنال علمدن، تحصیلدن محروم اولان بالالارین آجی عاقیبتینی سؤیلهییر. قوماربازی، شرابخورو تنبئه ائدیر. جمعیتین عیبلرینی آچماقلا اوشاقلاری گؤزوآچیق، علملی، تحصیللی اولماغا سسلهییر.
اؤزونون فعالیتی دؤورونده هر جوره چتینلیكلرله اوزلهشن ج.عسگرزاده ژورنالین نشرینی داوام ائتدیره بیلمهیهجكلرینی باشا دوشوردو. جمعی بیر نؤمرهدن سونرا، 12-جی ساییندا ژورنال " ایخطار " باشلیغی ایله اوخوجولارینا موراجیعتله یازیردی:
" بعضی سببلره گؤره بیر نئچه نؤمره دن سونرا داها " لك-لك " مجموعه سی چیخماییب، اونون عوضینده " لك-لك " موشتریلرینه یئنیدن نشر ائدیلهجك " چینقی " نامیندا مجموعه گؤندریلهجكدیر. مؤحترم موحریرلریمیز و قارئلریمیز همین " لك-لك " مجموعهسینین قاپانیلماسینی نشریهمیزین تنززولونه حمل ائتمهییب، بلكه " لك-لك " عوضینه داها دا موكممل بیر صورتده چیخاراق " چینقی " مجموعهسینی نفیس كاغیذ اوزرینده درج ائدیلیب، داها پارلاق و مؤحكم اولماسینی نظره آلمالیدیرلار.
بو یئنی نشر اولونان " چینقی " مجموعهسی علی محزون حاجی زینالعابدینزاده و " لك-لك " مودیرلریندن جاببار عسگرزادهنین تحتی-مودیریتلرینده اولوب، ایروانین بیر نئچه معاریفپرور جاوانلاری نین ماددی و معنوی كؤمكلیكلری ایله نشر اولوناجاق.
عوموم قارئلردن توقع اولونور كی، اگر " چینقی " مجموعهسی نشری بیزدن آسیلمایان سببلره گؤره بیر نئچه هفته تاخیر اولونارسا، صبیرسیزلیك ائتمهییب، بیزلری معذور توتسونلار. " لك-لك " اعلانینی درج ائدن قزئتهلردن توقع اولونور یئنیدن یازدیغیمیز قرار ایله " چینقی " مجموعهسینین اعلانینی وئرسینلر " .
بو، اصلینده بیر ایستعفا خبردارلیغیایدی. اونون باغلانیلماسی سببلری اؤز شرحینی تامام آچماسا دا، مسلهنین باشقا بیر طرفی، ژورنالین یئنی آدلا، هم ده داها موكممل، پارلاق بیر شكیلده اوخوجولارینا تقدیم ائدیلمهسی وعدی، ایستگی ماراقلا قارشیلانیر. بو باره ده بیر قدر سونرا.
بورادا بیر حاشیه:
بو گون آذربایجان دؤوری مطبوعاتینا دایر بیبلیوقرافیق گؤستریجیلری تدقیق ائدهرك اوزه چیخاران بیر سیرا تدقیقاتچی عالیملریمیزین، او جوملهدن ن.آخوندوو، ز.موصطافایئوا، س.روستمووانین موختلیف ایللرده نشر ائتدیردیكلری بیبلیوقرافییا كیتابلاریندا بعضی مطبوعات گؤستریجیلری نین آدلارینا راست گلمهسكده، اینقیلابا قدركی و اینقیلابدان سونراكی دؤوری مطبوعاتدا اونلاردان بیر چوخو حاقدا معلوماتلارلا قارشیلاشیریق. بو، هر شئیدن اول مؤلیفلرین اؤزلرینین ده قئید ائتدیگی كیمی، آختاریش مكانلاریندا، آرخیولرده، كیتابخانالاردا نوسخهلری الده اولان دؤوری مطبوعات نومونهلری اساسیندا توپلانیلاراق ترتیب اولونوب. اونلار نوسخهلری الده اولمایان مطبوعاتین سادهجه آدلارینی قئید ائدیبلر. گؤركملی تدقیقاتچی ق.محمدلی ایرواندا نشر اولونان " جاوانلار شوراسی " ، " رنجبر " ، " زنگی " كیمی قزئتلرین موختلیف سایلاریندا گئدن یازیلاردان نومونهلر گؤسترمیشدیر. دئمهلی، ایرواندا نشر اولونموش بو قزئتلرین بعضی نوسخهلری (بلكه ده هامیسی) بیر زامان ماددی دلیل كیمی موحافیظه اولونوب كی، ق.محمدلی اونلارا موراجیعت ائدیب. تدقیقاتچی بو جور قییمتلی، صحیح معلوماتلاری اؤزونون ده یازدیغی كیمی اساسن موسكوا، لئنینقراد، كازان و باشقا شهرلرین آرخیو و كیتابخانالاریندا آپاردیغی آختاریشلاردا الده ائتمیشدیر.
قاییداق " لك-لك "این عاقیبتینه. ژورنالین باغلانماسینا سبب نه ایدی؟ تكجه ماددی-تئخنیكی چتینلیكلرمی؟ ژورنالین ایلك سایلاریندان دا گؤرونور كی، اونون صاحیبلری اؤز قوووهلرینی خالقین معاریفلنمهسی، مدنی گئریلیگینین آرادان قالدیریلماسی یولوندا موباریزهیه صرف ائتمیشدیلر. بو معاریفپرور ضیالیلار نهیین باهاسینا اولورسا-اولسون، هانسی چتینلیكلرله اوزلشسهلرده ایرواندا بیر كیچیجیك مجموعه ایله خالقین گؤزونون آچیلماسینا، میللی شوعورونون فورمالاشماسینا خیدمت ائتمهیه چالیشیردیلار. " لك-لك "این باغلانماسینین اوبیئكتیو سببلری یقین كی، گله جك تدقیقاتلاردا آراشدیریلاجاقدیر.
ایخطارین ائله ایلك جوملهسیندنده معلوم اولدوغو كیمی " لك-لك "این یئرینه " چینقی " آدیندا مجموعه نشر اولوناجاغی نظرده توتولوردو. دئمهلی، " لك-لك " این قاپانماسینا سبب تكجه ماددی چتینلیك دئییل، خبردارلیقدا بیلدیریلدیگی كیمی، اونون عوضینده داها موكممل و پارلاق اولاجاق " چینقی " مجموعهسینین نشر اولوناجاغی فیكری ایدی. م.میرفتوللایئوین كؤنوللو صورتده ژورنالدان ایستعفا وئرمهسی، سون نؤمرهنین ایلك صحیفه سینده بو باره ده مجموعه نین اوخوجولارینا آچیقلاماسی ایلك نؤوبه ده ج.اجگرزاده ایله یوللاری نین آیریلماسینا بیر ایشاره دیر. چونكی اونلار حیاتا یئنی قدم قویاجاق " چینقی " نی اولكی بیرلیك، گوج ایله آرایا-عرصهیه گتیرمگی دوشونمهدن، نظره آلمادان آیریلمیشلار. بو دا " لك-لك " این باغلانماسی ایله علاقهدار وئریلمیش خبرین ج.عسگرزاده یه مخصوص اولماسینی ثوبوت ائدیر. او، " چینقی " نی م.میرفتوللایئوله دئییل، علی محزون زئینالابدینزاده ایله بیرگه و ایروانین بیر نئچه معاریفپرور جاوانلاری نین ماددی و معنوی كؤمكلیكلری ایله نشر اولوناجاغینی نظرده توتوردو. باشقا بیر طرفدن ژورنالین 11 سایی نین هر بیرینده عنوان م.میرفتوللایئوین دوكانی قئید ائدیلدیگی حالدا، " لك-لك " این سونونجو - 12-جی سایی نین عنوانی ایروانین " لویس " مطبعهسی گؤستریلیردی. سؤزون بو مقامیندا بئله بیر سواللا قارشیلاشیریق: " چینقی " آدیندا ژورنال نشر اولونوبمو؟ بعضی آراشدیرمالاردا اونون نشری ایله باغلی هلهلیك بیر خبره، فاكتا راست گلمهسك ده بونونلا باغلی قطعی فیكیر سؤیله مك ده مومكون دئییل. بورادا ایللر اؤنجه دؤولت آرخیوینده آراشدیرمالار آپاردیغیم زامانلاردا واختیله اورادا چالیشان ائرمنی اصیللی ایشچیلرین خیانتی نتیجهسینده ایروان قوبئرنییاسی ایله باغلی خئیلی سندلرین، تورك دیلینده اولان الیازمالارین، شجره تاریخینی یاشادان سندلرین، چاپ محصوللاری نین محو ائدیلدیگی حاقیندا صؤحبتلرین شاهیدی اولدوغومو خاطیرلادیم. ایندی دوشونورم كی، بلكه سوراغیندا اولدوم " چینقی " نین، بو گون تكجه آدلاری بللی اولان باشقا نشرلرین ده وارلیغی مؤوجود اولوب. گومان كی، اونلار دا ائرمنی قیسقانجلیغینین، خیانتی نین قوربانی اولوب. اوزدنایراق قونشولاریمیز قربی آذربایجانداكی حیاتیمیزی، یاشام تاریخیمیزی اوزون ایللر مرحله -مرحله محو ائدیبلر. آما بو بیر حقیقتدیر كی، تاریخین چوخ-چوخ درینه ایشلهمیش كؤكونو محو ائتمك مومكونسوزدور. دونیانین بیر چوخ اؤلكهلرینده، ائله كئچمیش سسری اراضیسینده آرخیولرده، كیتابخانالاردا قدیم تورپاغیمیز اولان قربی آذربایجانین ایجتیماعی-سیاسی، ایقتیصادی، مدنی تاریخی ایله باغلی سندلر موحافیظه اولونور. ماددی، فیزیكی محو اولمادان ساوایی، اینسانا مدنی-معنوی ایتیرمهلر بلكه داها چوخ عذاب وئریر. چونكی اونلار تاریخیمیزین ادبی-مدنی آبیدهلریدیر. اونلاری آراییب-آختارماق، دیللندیرمك وطنپرور اؤولادلارینی، تدقیقاتچیلارینی گؤزلهییر. بو ایستیقامتده چالیشماق، آختاریشلار آپارماق ان باشلیجاسی او تورپاقدا اویویان بابالاریمیزین روحو قارشیسیندا معنوی بورجوموزدور.
كؤچورن:عباس ائلچین


text:
حضرت رسولاللهص ین ولادتی – عاشورا گئجهسی حضرت علی اکبرعین سۇ گتیرمهک اوْلایێنا گیریز و ...
قوْشار: اردبیللی منعم
نور حق ایستهدیکی عالهمه تابان اوْلسۇن
گتدی پئیغهمبهری دۆنیایه، چێراغان اوْلسۇن
آلتێ مین آیهنی اوراد ائیلهسین ازبهردهن
درس ناخوانده گلیب حافیظ-ی-قورآن اوْلسۇن
بیلمیرهم درس اوْخۇیۇب هانسێ دبیریستاندا
هانسێ دانیشکهده یا هانسێ دبیستان اوْلسۇن
نه موعللیم نه مدرّس، نه اساتید گؤرۆب
جان-ی-عالهم سنین اوستادیوه قۇربان اوْلسۇن
کیم بۇ اوستادی قبول ائتدی اگهر، تاپدێ نجات
کیم قبول ائیلهمهدی، داخیل-ی-نیران اوْلسۇن
یئددی سیننینده یوْخ اوْلدۇ نئچه گۆن پئیغهمبهر
آز قالێب جدّینین اوْندا اۆرهگی قان اوْلسۇن
بیر نفر تاپدێ گلیب جدّینه تسلیم ائلهدی
دئدی وئر مۆژده منیم دردیمه درمان اوْلسۇن
مال-ی-دۆنیاده گؤزۆم یوْخدۇ، دئدی ائیله دوعا
اوْ دوعانێن اثری منده نومایان اوْلسۇن
دئدی حضرت نه دوعا ائیلهییم آیا دئ گؤرۆم
موستجاب ائیلهیهنی حضرت-ی-سبحان اوْلسۇن
دئدی آللاهیدهن ایسته منده بیر اولادی
بۇ محمّدص کیمی بیر چیهرهسی خندان اوْلسۇن
خلقا" و خلقا" نطقا" بۇ ملهک سیما تک
دۇدمانیمده منیم شمع-ی-شبیستان اوْلسۇن
اللـهرین گؤتدۆ مناجاته، دئدی یا آللاه
بیر اوْغۇل وئر بۇنا کی لایێق جانان اوْلسۇن
مستجاب اوْلدۇ دوعاسی، نئچه ایللـهر دوْلانێب
وقت اوْ وقت اوْلدۇ، اوْ گۆل غۆنچهسی خندان اوْلسۇن
وئردی خللاق-ی-تبارک اوْنا بیر قێز نوهسی
اوْ قێزێن شؤهرهتی آفاقیده ائعلان اوْلسۇن
هفتم-ی-لئیلیده، آد قوْیدۇلا لئیلا اوْ قێزا
یئری وار آد قوْیانێن گؤزلهری گیریان اوْلسۇن
آدێ لئیلا اؤزۆ مجنون-ی-علی اکبر اوْلا
دۆشه چؤلدهن چؤله، مجنون-ی-بییابان اوْلسۇن
یئتیشیب حدّ-ی-کمالاته اوْ دوشیزه خانیم
دئدیلهر نامزهد-ی-شاه-ی-شهیدان اوْلسۇن
نامزهد اوْلدۇ اوْلۇب حضرت-ی-زهرایه گلین
بۇ گلیندهن شهدا شمعی فروزان اوْلسۇن
باتدێ گۆن اَندی شفهق، اوْلدۇ هوا عنابی
وقت اوْ اوْلدۇ حۆسئن جامهسی الوان اوْلسۇن
گئیدی توْی رختینی اندامینه داماد اوْلدۇ
نوْقل-وْ-شاباشی گرهک، لؤلؤ-وْ-مرجان اوْلسۇن
آسمانلار گئیینیب قێرمێزێ، توْی باشلاندێ
شمعلر یاندێ علی خانهسی ریضوان اوْلدۇ
گؤردیلهر شمعلهرین نورو یاراشمێر اوْ توْیا
بیر چێراغ ایستهدیلهر نورو فراوان اوْلسۇن
اوْ چێراغێ گتیریب بیر اۇجا قامهتلی خانێم
باخانێن ایستهدیکی گؤزلهری حئیران اوْلسۇن
سارالێب شمعلرین نورو ایشێقلاندێ چێراق
اوْ چێراغه هامێ عاشیقلهری قۇربان اوْلسۇن
گؤردیلهر ماه-ی-بنی هاشیم علمدار-ی-حۆسئن
نوره باران ائلهدی، صحنه گۆلۆستان اوْلسۇن
گۆل عوذارین بۆرۆیۆب زۆلفو گۆل-وْ-رئیحان تک
رسمیدیر توْیدا همیشه، گۆل-وْ-رئیحان اوْلسۇن
نئچه یۆز گئتدی جوانان-ی-بنی هاشیمدهن
نو عروسی گتیرهن تازه جوانان اوْلسۇن
اۆچ نفر قالدێ فقط گئتدی هامێ پیشوازه
اۆچ نفر کیمدی؟ دئییم آدلارێ ائعلان اوْلسۇن
بیر حۆسئندیر بیری عبّاس، بیریده زینبدیر
ساق سوْلا باخدێ حۆسئن ایستهدی گیریان اوْلسۇن
آناسێ اوْلماسا داماده اوْ توْی نیسگیلدیر
دئدی ائیکاش آنام بۇ گئجه مئهمان اوْلسۇن
چێخدێ صحنه دئدی عبّاسه سوار اوْل آتۇوا
قوْی باخێب قامهتیوه قارداشۇن حئیران اوْلسۇن
بۇ طرهفدهن تزه داماد اوْ طرهف تازه عروس
هودهجه میندی گلین دؤورهسی نیسوان اوْلسۇن
اوْ جوانلار کی یئتیشدی ایکی صف باغلادێلار
ایحتیراما" دئدیلهر تیغلهر عوریان اوْلسۇن
گئجهنین عالهمی شمشیرلر عوریان اوْلدۇ
آیرێ بیر منظهره لازێمدێ نومایان اوْلسۇن
ایری شمشیرلر اوْل گئجهلیک آی شکلی
نوره باران ائدیب هر کوی-وْ-خییابان اوْلسۇن
وسط-ی-صفده گلیر هودهج-ی-زیبای-ی-عروس
یئتیشیب تخت-ی-روان، وارد-ی-مئیدان اوْلسۇن
گؤیۆن اۇلدۇزلارێ تبریکینه چهچه وۇردۇ
ابرلر ایستهدی توْی رقصینه جوْنبان اوْلسۇن
آیێن اوْن دؤرد گئجهلیک، نورو بولود دان چێخدێ
طاق-ی-نصرت کیمی اطرافینه رخشان اوْلسۇن
ناگههان صحنهی-ی-مئیدانیده بیر گۆن چێخدێ
گۆن دگیل نورودو، یئردهن گؤگه پرران اوْلسۇن
گلینین محملینی ساخلادێلار، سس یاتدێ
دۇردێلار ساکت-وْ-صامت، زن-وْ-مردان اوْلسۇن
هودهجین پردهسینی رد ائلهدی باخدێ عروس
گؤردۆ اؤز نامزهدین ایستهدی بیجان اوْلسۇن
دۆشدۆ ناگه گؤزۆ عبّاسین اۇزۇن قوْللارێنا
یاراشار قامهتینی سرو-ی-خرامان اوْلسۇن
باخدێ باخدێ اوْ اۇزۇن قوْللارا رعنا قدینه
اللـهرین قوْزادێ آللاهه ثناخوان اوْلسۇن
دئدی ربّی اوْ اۇزۇن قوْللارێ چوْخ گؤرمه بیزه
بۇ جوان عیترت-ی-زهرایه نیگههبان اوْلسۇن
گؤردۆ عبّاسی ایکی دفعه بۇ خاتۇن-ی-عزیز
بیری بۇردایدێ، بیرین قوْی دئییم عونوان اوْلسۇن
بیرده گؤردۆ اوْنۇ لئیلا شب-ی-عاشوراده
آز قالۇردۇ اوْ بلا صحنهسی طوفان اوْلسۇن
علی اکبر سۇوا گئتدی، کسیلیب چاره یوْلۇ
گؤردۆ یوْخ چاره گرهک، دست بئدامان اوْلسۇن
قد اۇجا قامهت اۇجا، پرچهم اۇجا قوْللار اۇزۇن
اوْ مهابهتله گئدیر، عازیم-ی-مئیدان اوْلسۇن
دامهن-ی-تللیده گؤرسهندی، ایکی قاره لیباس
بالاجا بیر قێزێدێ قلبی پریشان اوْلسۇن
دالێسێجا یئریییر بیر اۇجا قامهتلی خانێم
بئله دۆنیا، بئله بیر عالهمی ویران اوْلسۇن
اوْ قێزێن اللـهری باشدان اۇجالێب سسلهندی
عمو صبر ائیله رقیهوْن سنه قۇربان اوْلسۇن
قارداشێم گئتدی فراته بیزه رحم ائیله عمو
آناسێن قوْیما اوْغۇلسۇز اگهر ایمکان اوْلسۇن
دئدی یا اکبری الساعه سلامهت گتیریم
یا اۇزۇن قوْللارێمێ قانیمه غلطان اوْلسۇن
اوْ طرهف نهر-ی-فرات اۆستۆ تجلّا ائلهییب
بیر اۇزۇن قوْلدۇ انیر، قاتێل-ی-عودوان اوْلسۇن
بیر نفر قالمادێ نهر-ی-اۆسته سلامهت دایانا
ایستهدی معرهکهی-ی-جنگینی پایان اوْلسۇن
ساقدا آغ ساققال حبیبابنمظاهیر سۆرۆر آت
سوْلداقاسیمدی سوراه گۆل-ی-خندان اوْلسۇن
دالدا قێرخ بئش نفر اللـهرده یالێن خنجهریلهن
دوْلۇدۇر مشکلر عطشانلارا ائحسان اوْلسۇن
دؤرد نفر چێخدێ سواره یوْلۇ سدّ ائیلهدیلهر
وقت اوْ وقت اوْلدۇ قێلێجلار گینه عوریان اوْلسۇن
اۇجادان سسلهدی شهزاده یوْلۇمدان چکیلین
قوْیمایێن جیسمیزی توْپراق ایله یئکسان اوْلسۇن
گؤردیلهر آچدێ اۇزۇن قوْللارێ سسلهندی علی
گل عمون گل اوْ گؤزهل گؤزلهره قۇربان اوْلسۇن
آتدێ توْپراغه اؤزۆن اؤپدۆ اۇزۇن قوْللاردان
قوْیمادێ قلبینی شرمهندهی-ی-جانان اوْلسۇن
آشدێلار تللی علی دۆشدۆ یئره مرکهبدهن
گلدی لئیلایه اوْ آخهر گئجه مئهمان اوْلسۇن
یێخێلێب اؤپدۆ رقیه باجێسێ چکمهلرین
دؤندۆ پروانه کیمی باشینه سوزان اوْلسۇن
گتدی لئیلا اوْ گلینلیکده سالان معجهرینی
ایستهدی خاطیره-ی-موسیم-ی-هیجران اوْلسۇن
سالدێ توْپراغه دئدی قوْی اوْ موبارهک قدهمین
قامهتین معجهریمین اۆسته خرامان اوْلسۇن
چکمهسین قوْیدۇ علی معجهر-ی-زر تار اۆسته
دئدی اَگلهش یئره قلبیم ائوی ویران اوْلسۇن


text:
ساغلیک
چیچک سویی کسل لیگی وتداوی سی
چیچک بیرویروسی کسل لیک بولیب یاش باله لر کوپراق بوکسل لیک گه چلینه دی لرکیم چیچک نی اورته گه کیتیره دیگن عمل گه varicella zoster دییله دی .اوشبومرض گه بیربارچلینگن لردایمی معافیت تاپه دی لر. ... ادامه
پرستامول دارواستعمال قیلیش بوغازعیال لرگه زیانلی دیر
بیرقنچه اولکه داشلریمیز ایسیتمه وجان آغریغ لرنی یوقاتیش اوچون پرستامول دارودن ایش آله دیلروهرکیم نی کیسه سیده تاپیله دی. شوندی فکرقیله دیلرکه هر وخت استعمال بوله آله دی دیدیلر، ... ادامه
غلله اییش لیگ نینگ انسان گه بوله دیگان فایده سی
ایرتنگ چای نینگ ایچیش یانیده بیرینچی آدیم ده تخم اییش لیگ باشقه ایمک نرسه لردن کوره فایده سی کوپراغ دیرواونده شوندی موادلری باردورکه انسان نینگ تورلیگ تورلیگ کسل لیگ لردن قوتیلتره دی. غله اییش لیگ نینگ مهم فایده لری: ... ادامه
ساغلیک ایسته سیزلرکوپ سووایچیلر
ساغلیک بولم لرینینگ دانشمند لری ایته دیلرکه یخشی ساغ لیک تیریک چیلیک قیلیش لیگی اوچونه هرکون تورت لیترسووایچیلسه، انسان لرنینگ بدنی یتمیش فایز سوودن توزلگن دیروشواساس دن یخشی ساغلیک اوچون سوو کوپ ایچیلسه ، ... ادامه
جامعه ده گی ساغلیک ایشلاوچی لرملی کونی تجلیل ایتیلدی
جامعه نینگ ساغلیک ایشلاوچی لرملی کونی قوس 18 لمچی سی افغانستان اسلامی جمهوریت جمهوررئیسی محمداشرف پیغامی اوقیلیشی بیلن تجلیل ایتیلدی شوکون هرییل عامه ساغلیک وزارتی تمانیدن اجتماع نینگ عامه ساغلیک ایشلاوچی لررولی گه توجه قیلیش ... ادامه
ایدزنینگ خلق اراکونی نشانلندی
ایدزیااچ آی وی کسل لیگی نینگ خلق اراکونی قوس 10 لمچی تاریخی جمهور رئیس اورین باسری قانپوه سروردانش اشتراکیده عظمی صدارتده نشانلندی. ... ادامه


text:
محرملیک و آنا دیلیمیز
دورنانیوز – سرویس تورکی : ایراندا بو گونه قدر دوام ائدن تاپان مرکزی حکومتین تملچیسی بؤیوک حکمدار شاه اسماعیل ختایینین رسمی اعلان ائتدیگی تورک دیلی و شیعه مذهبی او زاماندان بری آذربایجان تورپاقلاریندا بیری – بیریندن آیریلمایان ایکی بؤیوک گئرچک (واقعیت) اولوبلار آذربایجان ادبیاتیندا بیرینجی مرثیه یازان شاعر ایسه شاه اسماعیلین معاصری اولان مولانا محمد فضولی اولموشدور و اوندان بری بؤیوک و نهنگ نوحهچی شاعرلر ایله اوزلشیریک و دئیه بیلریک ادبیاتیمیزدا مرثیه و نوحه یازمایان شاعرلریمیز چوخ آز اولوبلار حتی صرفاً ساتیریک شعرلری ایله تانیلان و شرق دونیاسیندا ساتیریک شعرین تملچیسی اولان میرزه علی اکبر صابر کیمی بیر شاعرین ده اثرلرینده نوحه و مرثیه گؤرمک ممکندیر آنجاق بو آرادا بیر تعداد شاعرلریمیز ده اولوبلار کی اؤز یارادیجیلیقلارین تمامیله مرثیه شعرینه و عاشورا حادثهسینه حصر ائدیبلر بو سیرا شاعرلردن دخیل مراغهای، قمری دربندی، دلریش و باشقالارین آدین چکمک اولار حاج رضا صراف و راجی تبریزی کیمی بیر شاعرلرین دیوانلارینین یاریسین نوحه و مرثیه شعرلری تشکیل ائدیر.
بیز نوحهلرده و مرثیهلرده خلقیمیزین طالعیایله باغلی نیسگیللر، غربت حسی، ظلم و ظلمه قارشی نفرت، ایلقاری پوزماق و بو کیمی مضمونلار گؤروروک بونلاردان علاوه عاشورا حماسهسی ایله باغلی شعرلرده بیر گئنیش سویهده مضمون گئنیشلیگی واردیر و اونلاردا لیریکا نمونهلری، عشق و عاشقلیک، قهرمانلیق، دؤیوشچولوک، حسرت، آنا محبتی، آتا عشقی دالغالانیر و امام حسین علیهالسلامین اؤز اینامی یولوندا فداکارلیغی تصویر اولونور و بو معصوم امام اؤز عزیزلرین، اؤز بالالارین، قارداشلارین و بوتون دونیا ایلگیلرین اؤز اینامی یولوندا فدا ائدیر و مظلوم یاشایان کوتلهلرین حقین دیریلتمک ایستهییر.
هر چند بو کوتلهلر و بو خلق او امامین آرخاسین بوشالدیرلار و اونو میداندا یالقیز قویورلار آنجاق امام حسین علیهالسلام اؤز وظیفهسین اونوتمور و اؤزونون دوغرو بیلدیگی یولدا دایانیر و بو یولدا شهید اولور و بو شهید اولماغیایله تاریخ بویو انسانلارا دایانات درسی وئریر و مختلف یئرلرده مظلوم انسانلار امام حسین علیهالسلامی اؤزلرینه اؤرنک توتاراق چوخلو عصیانلارا ال ووروبلار. بو مظلوملاردان بیری ده آذربایجاندا تورک دیلی و ادبیاتی اولموشدور. بیلدیگیمیز کیمی بیر چوخ زامانلار خصوصیله پهلویلر دؤورونده دیلیمیزه و ادبیاتیمیزا اولمازین ضربهلر وورولدو، دیلیمیز یارالاندی و زمانه یزیدلری بو مظلوم دیلین باشین کسمک ایستهدیلر و آذربایجان خلقینین دیلین اوزمک نیّتینده بولوندولار ۵۰ ایل پهلوی حاکمیتی زامانیندا کتابلاریمیز یاندیریلدی، مکتبلریمیز باغلاندی، دیلیمیز یاد دیلی آدلاندی، خلقیمیز اؤز کئچمیشیندن و اؤز تاریخیندن اوزولدو، آذربایجان داهیلری افترالاندیلار و آذربایجان شخصیتلرینین آدین چکمک گوناه ساییلدی بئله بیر وور – ییخ زاماندا بیزی اؤز کئچمیشیمیز و اؤز دیلیمیزه باغلایان یگانه تئل عاشورا شعری و نوحهلری و مرثیهلر اولدو.
دئمهلی بیر سطر تورکجه متنی اوخویا بیلمهین آذربایجان جمعیّتی هر محرملیکده جور به جور تورکجه نوحهلری بولبول کیمی اوخودو و بو ایش هر ایل و هر ایلین آراسیندا دؤنه – دؤنه مذهبی هیئتلرده تکرار اولدو و بو وسیله ایله دیلیمیزین کتبی فورماسی و یازیلیب اوخونماسی نوحه کتابلاریندا قورونوب ساخلاندی آنجاق اوزون ایللر بویو مکتبسیز قالان خلقیمیز و شاعرلریمیز اؤز یئنی نوحهلرینده دیلیمیزین ادبی فورماسیندان اوزاقلاشدیلار و بو ایش او حدّه چاتدی کی پهلویلر دؤورونده یازیلان نوحهلر تمامیله گرامر پوزغونلوقلاری ایله بیرلیکده مختلف لهجهلرده اولدو و ایندیلیکده ۲۰ ایل انقلابدان سوووشاندان سونرا و دیلیمیزین یئنی انکشاف و دیرچلیش مرحلهسینده هله ده نوحه کتابلاریمیز علمیلشمهییبلر و هلهده کی وار اونلاردا (قالورام، گئدورم) کیمی یانلیش فعللر گؤرسنیر و هله ده کی وار اونلارین جمله قورولوشلاری تمامیله فارس گرامرینین تأثیریندهدیر و بو اشاره اولوندوغو کیمی پهلویلر دؤورونون شوونیستی حاکمیتیندن آشیری بو وضعیته گلیب دوشوبدور یوخسا اوندان اؤنجه و مثال ایچون حاج رضا صرافین نوحهلری تمامیله ادبی دیل فورماسیندادیر بونونلا دا دیلیمیزین قایدالارین نوحه کتابلاریندا یئریتمهلی و خلق دیلیندن آیریلمایاراق بو کتابلاریمیزین دا دیللرین علمیلشدیرمگه چالیشمالیییق .
یازار:بهرام اسدی جینابلاری


text:
امیریکه اهالینینگ قرشیسیگه توریشگه مجبور قیلمهسین
افغانستان سابق جمهور رییسی، امیریکه قوشمه ایالتی افغانستان ملی حاکمیتیگه حرمت بیرسین، اهالی اونگه قرشی توریشگه مجبور بولمهسینلر دیدی. جناب کرزی بوگون کابلده افغانلر کیلهجکی قندهیلیگی و کیلهدیگن مصیبتلر نامیده بولیب اوتگن اولتیریشده اشتراک ایتیب، امیریکهنینگ تشقی ایشلر وزیری جان کرینینگ سونگی بیاناتیگه قرشیلیک بیلدیریب، افغانلرنی امیریکهگه قرشی تورمهگنلیگی حاضرگی وضعیتدن انیق خبر بولگنلیکلرینی کورستهدی […]
افغانستان سابق جمهور رییسی، امیریکه قوشمه ایالتی افغانستان ملی حاکمیتیگه حرمت بیرسین، اهالی اونگه قرشی توریشگه مجبور بولمهسینلر دیدی.
جناب کرزی بوگون کابلده افغانلر کیلهجکی قندهیلیگی و کیلهدیگن مصیبتلر نامیده بولیب اوتگن اولتیریشده اشتراک ایتیب، امیریکهنینگ تشقی ایشلر وزیری جان کرینینگ سونگی بیاناتیگه قرشیلیک بیلدیریب، افغانلرنی امیریکهگه قرشی تورمهگنلیگی حاضرگی وضعیتدن انیق خبر بولگنلیکلرینی کورستهدی دیب بیلهدی.
مملکت سابق جمهور رییسی حامد کرزی بوگون کابلده «افغانلر کیلهجکی قندهیلیگی و کیلهدیگن مصیبتلر» نامیده اوتکزیلگن ییغینده سوزگه چیقیش قیلیب ایتیشیچه، مملکت یشاوچیلری امیریکهنینگ ایچکی ایشلرگه ارهلشیشیگه قرشی تورمهگنلیکلری بولرنینگ مملکت وضعیتیدن انیق خبرلری بولگن لیگینی کورستهدی.
جناب کرزیگه کوره، هر کون اوتیشی بیلن افغانستان، پاکستان تأثیری آستیده قالیب بارماقده. اونینگ معلوم قیلیشیچه، افغانستان معمالری تشقی عاملی بارلیگی معمالر ایچیلیشی پاکستان و امیریکه قوشمه ایالتی قولیده آچیلیشی ممکن.
جناب کرزی افغانستان خلقینینگ اویغونلیگی و مملکتلریدن دفاع قیلیشلری بارهسیده ایتیشیچه، افغانستان اوروش میدانیده اوستون دیر، اما سیاست بولیمیده اینگهیگن.
حامدکرزی حکومتدن اشرف غنی و عبدالله اورتهسیده امضا بولگن سیاسی توافق نامه اساسیده تیزلیکده لویه جرگه بولیب اوتیشینی سورهدی.
حامدکرزی امیریکه قوشمه ایالتیدن شوندهی بیر حالده تنقید قیلهدی کیم، بو مملکت تشقی ایشلر وزیری جان کرینینگ افغانستانده قیلگن سونگی سفریده ملی بیرلیک حکومتینینگ عُمری ایکی ییل ایمس و حکومت شو حالت بیلن ینه اوچ ییل دوام ایتیشی ممکن دیگن ایدی؛ بو عمل سابق حکومت رسمیلری و سیاسی تحلیلچیلر تامانیدن قارهلنیب، بو عمل مملکت ایچکی ایشلریگه کورینیب تورگن ارهلشیش دیب بیلهدیلر.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Nəzər olmur
Hicran gecəsi çox uzanıb heç səhər olmur
Bəxtim elə yatmış ki durub bəxtəvər olmur
İşdirdi mənə dunya elə bir aci şərbət
Aləmdəki balda bu dilimdə şəkər olmur
Sevdim ki çəkəm gül üzünü bir dəfə şeirə
Qaldım ki niyə bu işə heç bir hünər olmur
Öldüm yarımın ayrılıqından aman Allah
Yanmış gözəlimdəndə mənə bir xəbər olmur
Kafərda sözümdən boşalıb rəhmə gəlibdi
Zalım nədən axər bu ürəkdə əsər olmur
Heyrandı bugün yar mənə aləmdəki qızlar
ondan ki gerək bir nəzər olsun nəzər olmur
Şair : Vəhid Şükürzadə
نظر اُولمور
هیجران گئجه سی چوخ اوزانیب هئچ سحر اُولمور
بختیم ائله یاتمیش کی دوروب بخته ور اُولمور
ایشدیردی منه دونیا ائله بیر آجی شربت
عالم ده کی بالدا بو دیلیم ده شکر اُولمور
سئودیم کی چَکَم گول اوزونی بیر دفعه شعره
قالدیم کی نیه بو ایشه هئچ بیر هونر اُولمور
اُؤلدوم یاریمین آیریلیقین دان آمان آللاه
یانمیش گوزلیم دن ده منه بیر خبر اُولمور
کافر ده سوزومدن بوشالیب رحمه گلیب دی
ظالیم نه دن آخر بو اورک ده اثر اُولمور
حیران دی بوگون یار منه عالم ده کی قیزلار
اوندان کی گرک بیر نظر اولسون نظر اُولمور
شاعیر : وحید شکرزاده
Filed under: وحید شکرزاده نین شعرلری Vəhid Şükürzadə'nin şeirləri,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | j,nəzər olmur,pdn a;vchni,sevgi şiir,قیزلار,نظر اولمور,وحید شکرزاده,وحید شکرزاده نین شعرلری,گولمه لی شعر,v;d auvgv,vahid shokrzadeh,vahid shukurzade,vəhid şükürzadə,şeir,şiirlər,آذری شعرلری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,دوزله اغلان,دوزلو اوغلان,دوزلو اوغلان شعرلری,دوزلو شعر,دوزلو شعرلر,دوزلی اوغلان,دوزلی شعر,شعر ترکی عاشقانه


text:
ایگیرمی اوچونجو هفته
بوگون ایرانین فوتبال لیگینین ایگیرمی اوچونجی هفته سیندن ، تبریزین تراختور تیمی ، انزلی نین ملوان تیمی ایله بو لیمان دا اوینادیلار . بو اویونو سونوندا ، ایكی – هئچه انزلی چیلر اوتدولار . بو اویوندان بیز زاماندا ، تبریز ده شهرداری تیمی ، قم شهرینین صبا تیمی ایله اوینادیلار . بو اویونودا بیر – هئچه صبا تیمی اوتدی .
بو اویونلاردان سونرا ، دسته بیر رقابت لرینده ده تبریزین ماشین سازی تیمی ، اراكین همیاری تیمی ایله اوینادیلار ، بو اویون دا بیر – بیره قوتولدی . گسترش فولاد دا بوشهر شهرینده ، ایران جوان تیمی ایله هئچ – هئچه اولدولار . بوگون آذربایجان فوتبالینا پیس بیر گون اولدو . بو هفته نین سونودا تراختور 38 امتیاز ایله 4 ده قالدی ، شهرداری 24 امتیاز ایله 13 ده قالدی ، ماشین سازی دا 20 امتیاز ایله 10 دا دی . گسترش ده 26 امتیاز ایله 5 ده دی .


text:
اوتکن اون اوچ ییل لرده بریتانیا یاردم لریدن منتدارلیگ بیلدیریلدی
افغانستان اسلامی جمهوریت جمهوررئیسی محمداشرف غنی دلوآینینگ 25 لمچی تاریخی عصرده بریتانیان پارلمانی نینگ دفاعی کمیته رئیسی روری ستیواردبیلن اوچره شیشدی.
جمهوری ریاست مطبوعاتی دفتری بیرگن خبرنی یوزیدن شواوچره شیش ده که ارگ ده بولگن ایدی ایکله تمان تورلیگ بولم لرده ایکله اولکه لراورته سیده گی رابطه لرکینگیش لیگی باره سیده گپیردی لر. بریتانیاپارلمانی دفاعی کمیته رئیسی مونیخ اللیک بیرامنیتی کنفرانسی ده جمهوررئیس غنی بیانیه سیدن منتدارلیگ قیلدی وایتتی: سیزبیانیه ییزده یلغوزافغانستان اساسی قین چیلیگی ایمس بلکه منطقه ودنیاقین چیلیک لرنی هم بیان قیلدیزدیدی.بوتوغری ده اولکه جمهوررئیسی اوتکن اون اوچ ییل لرده تورلیگ بولم لرده بریتانیا یاردم لری وهمکارلیگ لری سببی دن منتدارلیگ قیلدی.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
الله / بختیار وهابزاده
ایدراک دا یول آچمیش گئجدن گوندوزه الله
گولدورمه سن اوز گونلووی گولمز ئوزه الله
دونیایه شفق لره کیمی تانریم سه په لنمیش
قلبین گوزی یانمازسا گورونمز گوزه الله
الله بیلیریک جیسم دئیل ، بس نه دیر الله
ان یوکسک اولان حاقدا حقیقت ده دیر الله
دوندون سا ،ته کامیل ده ، گوزلیک قاباغین دا
درک اد بو تعجوب ده، بو حیرت ده دیر الله
بیلدیک بیلیرک گیزلی دیر اینسانداکی قودرت
هرکس اونی فهم ادمه سه عاجیزدیر او البت
اینسانن ازل بورجو دیر اینسانغا حورمت
اینسانغا حورمت ده ، لیاقت ده دیر الله
گرجک ده بودور گیزلی دی هر ذره ده وحدت
بیر ذره ایچه ن کول له ، قووشماق اولی نییت
گوردوک لریمیز ظاهیری دیر بطنه نوفوذ ائت
باطین ده کی ، جوهرده کی ، فیطرت ده دیر الله
فیطرت ده یاتر سوزده ، سوزون اوز یوکی فیکریم
سئچمیش سئچه جک دایما توک دن توکی فیکریم
من بیر آغاجام یارپاغی سوزلر، کوکی فیکریم
سوزلرده دئیل سوزده کی حیکمت ده دیر الله
اینسان ، تپه دن دیرناناغا سن آرزو دیلئک سن
لفظینده دویوم سوز ، فقط عیشقین ده مه لک سن
ظولمون اوزونه حاق دئیلن سیل له نی چکسن
سیل له نده موهورلنمیش او غیرت ده دیر الله
جاهیل ائلر آلچاق لیغا اوز قلبینه ین مز
وجیدان نان اگر دونسه ده خیری نن او دونمز
ظولمته ، جهالت ده ، عداوت ده گورونمز
ایلغاردا ،صداقته، موحبت ده دیر
Filed under: بختیار وهاب زاده,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | وهاب زاده,آللاه,الله,اشعار بختیار وهاب زاده,بختیار وهاب زاده,بختیار وهاب زاده نین شعرلری,بختیار وهابزاده,تورکی شعر,تورکجه شعرلر


text:
دانیشیغی آپاران: مهدی اصولی
سلام یورولمایاسیز. «حامد احمدی»نی آرتیق تانییاق؟
سلام ساغولاسیز. حامد احمدی، 1365، تبریز دوغوملوسو. روانشناسیده یوكسك لیسانس سویهسینده تحصیل آلمیشام. مین بیر گئجه حئكایه اؤدولونده (بونون دقیق آدینی رضا كاظمیدن سوروشون) بیرینجی یئری قازانیب، 2013 جی ایلده آذربایجان جومهوریسینده كئچیریلن آزادلیق ادبی موسابیقهسینده، حئكایه بؤلومونده بیرینجی یئری قازانمیشام. آذربایجانین چوخلو درگیلرینده حئكایهلر و یازیلاریم یاییملانیب (دیلمانج، یاشماق، بیرلیك، آلاتوران و...) بیرلیك اؤیرنجی درگیسینین سوروملو مودورو (مدیر مسئول) و باش یازاری اولموشام 1386 دان 1388 كیمی.
بورا كیمی ایكی كیتاب چاپ اولوب مندن: 1- تاپیلماق اوچون ایتمك (بیر دیالكتیك حج یولچولوغو، نشر موغام، تبریز، 1391)، 2- اوچورتمانی وورماسینلار، یازار: فریده چیچك اوغلو، مترجم: حامد احمدی، نشر موغام، تبریز، 1393)
- عین حالدا سون رومانیمی اینترنت اوزره یایدیم (چیراغلارین هامیسی قیرمیز ایدی، تیر 1393)
- حیكایهلر توپلوسو دا یاخین گلهجكده اینترنتده یاییملاناجاق.
ایندیه كیمی نئچه جشنواره ده داورلییز اولوب؟
دؤرد جشنوارهده ایش بیرلیییم اولوب سونای جشنوارهسینده ایجرایی هئیتیندن اولوب آنامین یایلیغی و صباحینین هر ایكی دؤورونده ژوری هئیتیندن اولموشام.
داورلیكده نه معیاری داها اوستون توتورسوز؟
داورلیكده اساس معیار منه ریوایتدیر. بو اوزدن هر حیكایهنین ریوایتینده محتوا و فرمونا آرتیق دیققت ائدیرم. هر حیكایهنین بیر سؤزو و بیر آنا موضوعسو وار. بو موضوعلار چوخلو یازیلاردا اورتاق اولا بیلر، بو اوزدن اساس مسئله بو سؤزو نئجه دئییب، بسلهییب و اوخوجویا چاتدیرماقدیر. دونیا بویو سئوگی حئكایهلری قورتولماز، آمما هامیسی لیلی و مجنون اولمور، رومئو ژولیت اولمور. سیز دونیانین آدلیم اثرلرینی بیر یئره توپلایین، سونرا بونلارین هر بیرینی بیر یا ایكی صفحهده خولاصه دئدین، هامیسی ساده و بلكه ضعیف نظره گلهجك، بوردادی كی بیر یازیچینین گوجو بیلینیر.
اؤیكولرین بیر سیراسی اورتوگرافی و گرامر باخیمیندان ضعفلری اولور حالبوكی اؤیكو بلكه باشقا باخیملاردان گوجلو اولا بو اؤیكولره نئجه یاناشیسیز؟ و دیل مسئله سینه نقدر دیر وئریسیز؟
دیل مسئلهسی منیم اوچون ایكینجی سیرادا یئرلشیر. بو مسئلهنی چؤزمهیه هله رسمی بیر اورقان و دولتیمیز یوخدو، او اوزدن كیم دئیه بیلر كیم دوز یازیر كیم غلط؟! آمما بوندا دا سؤز یوخ كی بعضیلر باشدان آیاغا غلط یازیرلار، بونلارین حئسابی آیریدی، آمما گاهدان گؤروروك گؤزل بیر حیكایه، گوجلو بیر ریوایت، تكجه دیلینه گؤره قیراغا قویولور. بو بیر ظولمدو ادبیاتیمیزا و یازیچییا. توركجه یازماغی یئنی باشلادیغیم زامانلاری اونوتمارام. مهندس صرافی كیمی بؤیوك اینسانلار دیلماجدا منیم الیمدن یاپیشماسایدیلار بلكه بو گون سیز هئچ بیلمیردیز من كیمم؟ منده دیلی باشارمیردیم. هلهده چوخلاری دئین معیارلارین اساسیندا دیلی باجارمیرام، چالیشیرام اولدوقجا راحات و ساده یازام. آنام اوخویا بیلسین دئیه. یوخسا توركیهلی و یا باكیلی عموغلانلارا یازمیرام كی... دوزون ایستهسز چوخ واخت دیللری چتین و بوروشوق اولان یازیلاری اوخوماغا حالیم اولمور. دئییرم بس بو یازینین موخاطبی من دئییلم، هئچ توركیهلی و یا باكیلی دا دئییل، بو حیكایه تكجه یازیچی و دؤرد بئش نفر دوستلارینا عاییددی!
بیزیم جشنوارهلرین و داورلییمیزین نظریزده اولان حرفهای جشنواره و داورلیكله نقدر فاصیلهسی وار؟
ائله نه قدر كی فوتبالیمیز، سیاستیمیز نه بیلیم هر نهییمیز حرفهای نمونهلرییله فرقلیدیر ادبی یاریشمالاریمیز دا ائلهدیر. دا بونو سوروشماق لازیم دئییل كی!
بیر داور كی اؤزونون اؤیكو كارگاهی وار یا درنك عضوو دی و گاه بئله اولور كی داور اؤزو یوللانیلان اؤیكونو ائدیت ائلهییب بو مسئله داورلیك ده نه ائتگیلر بوراخیر؟
طبیعی كی یاخجی ائتكیسی اولمایاجاق. آمما چاره نهدیر؟ سیز گؤرون دوروم نه قدر قولایدی كی حامد احمدی داور اولور! یعنی بو مسئله بؤیوك بیر بوشلوقدان خبر وئریر. منجه داها یاخچی یول بئلنچی یاریشمالاردا فرقلی داورلردن فایدالانماق اولا بیلر. مثلن بیرینجی مرحلهده 10 داور سئچیلیب اثرلری اوخوسونلار. ائله او مرحلهده یازیلارین بیر چوخو الهنیب ایكینجی سیرایا گلر. ایكینجی مرحلهده فرقلی داورلر سون یازیلاری ببلیندیره بیلرلر... منجه چوخ ایشلر گؤرمك اولار آمما... (من ایندیلیكده هئچ بیر درنك فیلاندا اولمورام!)
بو ایلكی صباحینین كئچن ایلكی و قاباق اولدوغوز آنامین یایلیغیلا نه تفاوت لاری وارایدی؟
هر یاریشمانین اؤزونه گؤره بیر اؤزللیكلری وار. منجه آنامین یایلیغی داها حرفهایدی. البته بونو قطعی دئیه بیلمیرم چون چوخداندی خبریم یوخدو. صباحی بیرینجی ایلینده ایجرایی باخیمدان چوخ یاخشی ایدی. حتتا حئكایهلرین ساییسیدا چوخ ایدی، آمما ایشین سونونداكی دئدی-قودولار منجه ضربه ووردو یاریشمانین دورومونا. بو ایلین اصلی اؤزللییی قیزلار و خانیملارین یوخاری سویهده (كمیت و كیفیت باخیمیندان) قاتیلماقلارییدی منجه. یوخسا یازی باخیمیندان منجه چوخ فرق یوخ ایدی. ادبیاتیمیزین سطحی بللیدی، نه یازیق كی دَییشمیر ده. بونون دا چوخلو نَدَنلری وار: گوجلو تریبون یوخدو، اوخوماق سویهسی آشاغیدی، فارس ادبیاتییلا ایلگیلریمیزی قیرمیشیق، جیددی تنقیدچی یوخدو و ماشاللاه هامیمیز اوخومامیش ماللانصرالدین اولماق ایستیریك!
جشنوارهلر واركی داورلر بیلینمیر و شیركت ائیلهینلرده، صباحیده داورلرین قاباقجا بیلینمهسی و اؤیكولرین و یازیچیلارین آدینین بیلینمهسینه نظریز ندیر؟
منجه داورلرین آدین دئمك بیزیم كیمی گلیشمهمیش بیر توپلومدا فایداسی یوخدو هئچ بلكه او یاریشمایا ضرری ده وار. مثلن بیری من! من گؤرسم حامد احمدی بیر یاریشمادا داور اولوب، اورا حیكایه گؤندرمرم هئچ، بئش نفرین ده قاباغینی آلارام. بیزلر بئلنچی بیر آداملاریق، نه اولار نئچه میلیون ایل!!! كئچمیشیمیز اولاندا! بایاق دئدیییم كیمی چئشیدلی داورلردن فایدالانماق و نئچه مرحلهده ایشی گؤزللشدیره بیلر...
بو ایل نتیجهده اورتاق نظره یئتیشمهیییز نه طریقله اولدو؟ بو آرادا دارتیشمازدا اولدومو؟
بو ایل ایشیمیز داها راحات اولدو، چونكی منیم داورلییی قبول ائتمهیه شرطلریم واریدی (كئچن ایلین سؤزلرینه گؤره قاتیلماق نییتیم یوخ ایدی) كئچن سئری داورلرین اللری آچیق قویولمامیشدی، گرك بیر حیكایه معرفی ائلهییدیك و طبیعی كی بو مسئله چوخلارینین خوشونا گلمزدی، بیری دئیهجكدی منیم ایشیم نوبئل سطحیندهدی آمما هئچ 10 یازینین ایچینده یوخدو، بیر آیریسی دئیهجكدی من اول اولوردوم فیلانكس دوستبازلیق ائلهدی و توت گئتسین. بو نومره وئرمكده اؤزونه گؤره بیر اویون بازلیق ایدی، او اوزدن بو ایل قرار اولموشدو سون سؤزو داورلر دانیشسین. بیر گون معینلشدیریب وایبئرده دانیشدیق. هر كیمین بیر لیستی واریدی. یانیلماسام هر بیریمیز 5 حئكایه سئچمیشدیك. سونرا بیر بیر یازیلارا گؤره دانیشیدیق، هر كیم اؤز دوشونجهلرینی اورتایا قویوردو، و نهایتده سونوجلاری بیلدییینیز كیمی آچیقلادیق.
آلتی نفر داورله ایشلهمك یاخشی دیر یوخسا 3 نفرله؟
منه فرقی یوخدو. هر بیرینین اؤزونه گؤره موثبت و منفی یؤنلری وار. ایش بیرلیك اولسا تعداد اوخوماز...
كئچن ایل كُدلار دئییلندن سونرا وداستانلار بللی اولدوقدان سونرا گئنه داورلر هرهسی اؤزلری آیریدا نظر وئردیلر و بیر داورین 100 و0 جریانی قاباغا گلدی
سیز ژوری هئیتی اونا ندن اعتیراض ائلهمهدیز؟
سیز هاردان بیلیرسیز اعتراض ائلهدیم یا یوخ؟ و یا اصلن نییه اعتراض ائلهییردیم؟ دئمیشدیلر 0 دن 100 نومره وئرین، بیری سئویر صیفر وئرسین بیریده سئویر یوز وئرسین، بو مسئله هئچ كیمی ایلگیلندیرمز. من اوردا نه صیفر وئردیم نه ده یوز، بونو دا یازدیغیم مقالهده آچیقلادیم. چونكی هئچ كیم یوز، یعنی بوتون نومرهیه لاییق دئییل، دونیانین لاپ گوجلو یازاری اولسا بئله، هئچ كیم ده اوردا صیفره لاییق دئییلدی، نییه كی هئچ اولماسا یازیسینی گؤندرمهیه گؤره بیر نومره آلاردی!
بو ایل ندن10 داستانین اعلامی آخیر گونه قالدی؟ سیز بو نظره چاتدیز یوخسا ایجرا دبیری؟
قرارایدی سونوجلار آذر آیینین بیرینده بیلینسین. منه آیری بیر سؤز دئمهمیشدیلر.
و اما سوال بحث برانگیز بو كی ندن 4 نفر سئچیلدی؟ ایجرا دبیرینین نظریدی یوخسا اؤزوزون؟ ایتفاق نظره چاتدیغیزدان دؤرد نفر سئچدیز یوخسا چاتمادیغیزدان؟
بئلنچی یاریشمالارا گؤندریلن یازیلار عومومن بیر بیرینه چوخ یاخین اولور، او اوزدن تكجه بیر یازینی سئچمهیه گوجلو فاكتلار اولمالیدیر. كئچن ایلده من و بعضی داورلرین نظری 3 یا 4 یازی سئچمك ایدی آمما دئدیییم كیمی ایجرایی هیئت قبول ائلمهدی.
چیخانلارلا مصاحبه ائلهدیكده دؤردو بیرلیكده 4 مجموعه داستان اوخومامیشدیلار واقعا یازیچیلاریمیز بئله دی یوخسا جریان نه دیر؟
من اوركدن اوزولدوم اونو اوخویاندا. بو بیر فاجعهدیر. گئتدیكجه ده بترلشیر. اوخوماق بیر یازارین آراجیدی، اوخومایان یازیچی یازانماز و سونرا دا اوخونولماز آمما نه یازیق كی... ائله اونا گؤره حیكایهلره باخساز گؤرهجكسیز، یعنی 62 یازینین ایچینده بلكه هئچ 40 دنهسی ده قبول اولونان دئییلدی. بیز بو اوخوماماغیمیزین تاوانین وئرمیشیك، وئریریك و وئرهجهییك...
سیز داور اولماسایدیز صباحیده شیركت ائلردیز؟
بیراز هن بیراز یوخ! بیر ایله یاخیندی یئنی حئكایه یازمامیشام، یازمیشام آمما قوناق قاباغینا قویمالی دئییل، سون زامانلاردا باشیم پول قازانماغا قاریشیب! آمما یئنی بیر یازیم اولسایدی گؤندرردیم. بلكه دوستلارین چوخو دا منه تای دوشونسه ایدیلر چوخلاری یازی گؤندرمزدیلر. نییه كی هر بیر یازی كی الیمیزدن چیخیر داها بیزیم دئییل. من ائله واخت اولار بیر حئكایهنی ان آزی 30 دفعه ائدیت ائلهرم، آمما بو یاریشمایا گؤندریلن حیكایهلرین ایچینده ائلهسی واریدی كی بیر دفعه ده اوخونولمامیشدی، ایملایی غلطلری واریدی بئله...
ابوذر جعفریله ایشلمك یاخچی ایدی یوخسا سعداله دنیوی له؟
آللاه هر ایكیسینیده سلامت ائلهسین و ادبیات یولوندا باشی اوجا اولسونلار. اینانمازسیز بلكه آمما نه دنیوی جنابلارینی نه ده جعفری جنابلارینی یاخیندان گؤرمهمیشم!
اؤزوز آذربایجان دا 3 داور سئچسز كیمی سئچرسیز؟ اؤزوزو ده سئچه بیلرسیز ها!!
داوود دوستار، صالح عطایی، رضا كاظمی، رقیه كبیری، محمد صبحدل (فارسجا یازانلاری دا آرتیرا بیلسك حافظ خیاوینیده دئیهرم).
سون سؤز؟
سیزدن تشكر ائدیرم بو دانیشیغی آپاردیغیز اوچون
+0 بهین


text:
اورگی یانان مسئوللارا
اورگی یانان مسئوللارا
گیریش:
هر گون رادیو-تئلئویزیونو ایزلهدیکده، مسئوللارمیزین میلّتین معیشتینین آغیر دوروما دوشدوگوندن یانیب-یاخیندیقلارینی ائشیدیب گؤرنده، گؤزلریم یاشاریر؛ اللریمی گؤیه قالخیزیب بئله اورگی یانان مسئوللار بیزه باغیش ائتدیگینه گؤره تانرییا، شوکرانلاریمی بیلدیریرم.
اورگی یانان مسئوللاریمیزدان تشکّور عونوانیندا، "ماساللی فولکور اؤرنکلری" آدلی کیتابدا اوخودوغوم گؤزل بیر حئکایهنی حوضورلارینا ایتحاف ائدیرم.
سایغیلارلا: عابباس ائلچین
یاندیم خانعلی*
کربلایی حوسئین علی اوغلو خانعلی کیشینین ایکی آروادی وار ایمیش. بیر گون کیشینین کئفینه دوشور کی، بو آروادلاری سیناسین، گؤرسون اونو هانسی آرواد چوخ ایستهییر. کیشی ائلهمیر تنبللیک "اؤلدوم، اؤلدوم" ،- دئییب وورور اؤزونو اؤلموشلوگه.
قضادان بیر نئچه گون بوندان اوّل بونلارا گلن سالیانلی قوناق دا کیشییه بیر بارداق سالیان دوشابی گتیرمیش ایمیش. دوشابی قویوبلار یوکون آلتینا کی، آغزی قیشا یئیرلر. الغرض، کیشی اوزانیر اورتالیقدا، دوغرودان اؤلموش کیمی نفسینی ده چکیر ایچینه. آروادلار باخیر کی، بو کیشی لاپدان دوشوب اؤلدو. اوّل باشلاییللار هارای-هشیر سالماغا، سورا آروادین بیری او بیرینه دئییر:
- باشین باتسین، نه قیشقیریرسان، ایندی قونوم-قونشو تؤکولوب گلهجک، اؤلو بیر یانا قالاجاق، آرادا دوشابی یئییب قورتاراجاقلار.
ایکینجی آرواد مات-مات باخیر اونون اوزون، سوروشور:
- آاز، به ناغایراخ؟
او بیری:
- نه قاییراجئیئک، گل دوشابی یئیک، سورا های سالاخ.
هر ایکی آرواد ده بایاق، بارداغی قویورلار اورتایا، نه بیلیرلر، نه یئییرلر. سونرا باشلاییرلار باشلارینا، دیزلرینه دؤیه-دؤیه های-کوی سالماغا. سسه-هایا قونشولار تؤکولوب گلیر. دیپدیری کیشینی اوزادیرلار اوزو قیبلهیه، باشلاییرلار آغلاماغا.
دوشاب دا کی، اؤز ایشینی گؤرور، آروادلارا وئریر یانغینی. یازیق آروادلار دردلرینی هئچ کسه دئیه بیلمهییب، دیزلرینه وورا-وورا آغلاییر، آغلایا-آغلایا دئییرلر:
- یاندیم، خانعلی! یاندیم، خانعلی!
خانعلی ده ائشیدیرمیش هر شئیی. گؤرور کی، آروادلار دیل بوغازا قویمورلار، دئ بایاق، قالخیر آیاغا، جومور آروادلارینا ساری:
- آی کؤپگین قیزلاری، سیزی یاندیران خانعلی دؤیول ائی، دوشابدی!
او واختدان بو سؤز دیله-آغیزا دوشوب، مثله چئوریلیب.
* ماساللی فولکور اؤرنکلری"، 2-نجی کیتاب، باکی2013


text:
بیلیم و تکنولوژی
2016.جی ایلده اورهتیلن عارضهلی تیگوان و آیودی آ4 مدل آراجلارین ساییسی ایسه هله بیلینمیر
آی-ا قدم قویان سون آسترونوت (فضانورد) یوجین سرنان 82 یاشیندا وفات ائتدی.
ایندییه قدر آیین گونش سیستمیندن 100-200 میلیون ایل سونرا میدانا گلدیگی وارساییلیردی
شیرکت، ایشلتمه وئریملیلیگینی آرتیرماق مقصدیله دؤورهیه گیرهجک یاپای ذکا سیستمینین آردیندان ایشچیلریندن 34 نفری ایشدن چیخارماغی پلانلاشدیریر
ارجیئس اونیورسیتهسیندن پروفسور گؤکحان حالیجی علمی آراشدیرمالار ائتمک اوزره آنتارکتیکایا گؤندریلدی
آسترونوملار(ستاره شناسان) سامان یولو قالاکسیسی یاخینلیغیندا یقین کی، کایناتین ان بؤیوک سوپر قالاکسی توپاسینی کشف ائتدیلر.
آچیقلامادا، سایبر سالدیری حادثهسینین "دولت دستکلی" اوغرولارجا رئاللاشدیریلدیغینا اینانیلدیغی ایفاده ائدیلدی
اینگیلیس تدقیقاتچیلاری طرفیندن آشکار اولونان یئنی جانلیلار آراسیندا آچیق قهوه رنگلی خرچنگ، دنیز حلزونی، اقیانوس سوخولجانی و قوم قوردو نوع لری واردیر.
بیلیم آداملاری، بوتون سامانیولونو کؤلگهده بوراخان پارلاق ایشیغین منبعینین، بؤیوک بیر اولدوزون شدتله پاتلاماسی، بیر باشقا دئییشله سوپرنوا دئییل سوپر کوتلهلی بیر قارا دلیک اولدوغونو آچیقلادی
فسیلین، تخمینا 99 میلیون ایل اؤنجه اورتا-مزوزوئیک دؤورنه عاید اولدوغو تثبیت ائدیلدی