text:
Jun 28, 2016
روح بیلیمی باخیشیندان فاناتیزم - 2
درویش اوغلو
بو یازینی آنلایابیلمک اوچون یازینین اؤنجه کی بؤلومونو اوخوموش اولماغینیز گرکیر.فاناتیک مسلمان توپلومدا قادین و ارکک آراسینداکی ارتباط ان سیخی شکیلده دین قایدا قوراللارینا تابع توتولور و قایدا قانونا قارشی حرکت ائدن بیرئی ان شیدتلی شکیلده جزالاندیریلیر. جوان اوشاقلار آراسیندا یئددی سکگیز یاشلاردان باشلایاراق قیز – اوغلان آییریلیر، مدرسه ده، اویون ساحه لرینده، اجتماعی ییغینجاقلاردا و یاشامین بوتون ساحه لرینده اوغلان اوشاقلاری ایله قیز اوشاقلاری آراسیندا گئت – گئده قالینلاشان و سیخیلاشان بیر دووار هورولور. بونون ایله یاناشی اوشاقلارین بئنینه بو یاشلارا قدر دولدورولموش، قورخو و اضظراب ایله یوغرولموش حکملره بیریسی داها آرتیریلیر: محرم – نامحرم. دئملی جوان اوشاق قارشی جنسدن بیریسینی گؤرونجه، بو ایکی جنس آراسیندا طبیعی شکیلده وار اولان جاذبه گوجونو، بو قورخو و اضطراب ایله اؤنلَمک و نفی ائتمک زوروندا قالیر. دئملی جینسل انرژی سینی طبیعی شکیلده آخیمینا بیراخماق یئرینه، بئنینده کی قورخو و اضطراب یارادان حکم لرین داها دا سیخیلاشماسی و داها دا گوجلندیریلمه سی یولوندا ایشتمگه باشلار. جینسل دیویغو اصلینده چوخ اینجه و یوموشاق بیر دویغودور. جینسل دویغو، سئوگی، عاطفه، ایکی انسانین بیربیرینه قارشی محبتینی، قارشیلیقلی یاردیملاشما، قارشیلیقلی دردلشمه، اورتاق آرزولارین پایلاشیلماسی، اورتاق علاقه ساحه لرینده قارشیلیقلی ایش بیرلیگی، بیرلیکده اورتاق بیر یاشام قورماق تجسم و تصورلرینی و بونلارا بنزر بیرچوخ اینجه و ظریف دویغولاردان اولوشموشدور. فاناتیک مسلمان توپلومدا قیز و اوغلان اوشاقلارینین آراسیندا سو کئچیرتمز بیر دووار هورولدوگوندن اوشاقلار بو دویغولارینی گلیشدیرمک امکانیندان یوخسول قالاراق، جینسللیگی آنجاق جینسل آلتلر ایله ارتباطدا اولان دویغودان یوخسول بیر فعالیت اولاراق اؤیگرنیرلر. فاناتیک مسلمان توپلوم ایچینده، فاناتیک مسلمان بیر آئیله ده بؤیوتولموش جوان، جینسل دویغونون طبیعی حالینی تانیمیر.
جینسل دویغونون طبیعی حالی ایله فاناتیک مسلمان توپلومدا بؤیوموش انسانین تانیدیغی حالینین فرقینی آنلایابیلمک اوچون، بوگونکو بؤیوک شهرلرده سوپرمارکتدن آلینان بیر میوه نین دادینی، عطرینی، تراوتینی، او میوه نین عمَله گلدیگی جغرافی بؤلگه سینده طبیعی شکلینده یئتیشمیش حالینده آغاجدان دریلدیگی زامان دادی، عطری و تراوتی ایله قارشیلاشدیرماق مومکون دور. کئچن باهارین ایلک گونلرینده یولداشلاریمین بیرینین قیزی (آلمانین کؤلن شهرینده بؤیوموش، ایگیرمی یاشیندا بیر قیز) سوپرمارکتدن اَریک آلیب گتیرمیشدی، به به ایله یئییردی. منه ده تعارف ائلدی. اریگین بیرینی آلیب آغزیما قویدوم. نه دادی وئریر ایسه ده، بیر تک اریک دادی وئرمیردی. اورگیم بولاندی. "آی قیز بونون هاراسینا به به دئییرسن؟" دئیه سوروشدوم. قیز گئنه به به دئیه رک، "چوخ لذتلی دیر عمی" دئدی. آلماندا اریک آغاجی بیتمز. سوپرمارکته گلن اریک اسپانیانین گونئینده کال – کال آغاجدان دریلیب، نئچه گون بو سویوق آمباردا، نئچه گون آیری سویوق آمباردا قالدیقدان سونرا یاخچال ماشین ایله آلمانیانین کؤلن شهرینده سوپرمارکته یئتیشنجه یه قدر قارانلیق و سویوقدا یوموشانیب. توفارقاندا مرداد آییندا آغاجدا یئتیشمیش اریگی آغاجدان دریب یئییب، دادینی بیلن انسان اوچون، آلماندا سوپرمارکتدن آلینان اریک نه دادی وئریرایسه ده، یالنیز اریک دادی وئرمز. آنجاق کؤلن شهرینده بؤیوموش و اریگین طبیعی دادینی، عطرینی، تراوتینی تانیمامیش بیر انسان اونو اریک یئیرنه به به ایله یئیه بیلر. فاناتیک مسلمان توپلوم ایچینده، فاناتیک مسلمان آئیله ده بؤیوموش بیر گنجین جینسل دویغوسو طبیعی حالینده گلیشمه و یئتیشمه امکانی تاپمادیغیندان آلمانداکی سوپرمارکتدن آلینمیش اریگین دادینی وئرر.
فاناتیک مسلمان توپلومدا قیز اوشاغینین جینسی دویغولاری سکگیز – دوققوز یاشلارینا یئتیشینجه یه قدر او شدتده تاپدالانیب باسدیریلیرکی، قیز اوشاغی عؤمرونون سونوا قدر جینسل دویغو آدیندا بیر گؤرونگه نین (فنومنین) وارلیغینی بئله حس ائتمز. قیز و آرواد اوچون جینسللیک، کیشی یه عرضه ائدجگی اجباری بیر سرویس اولاراق تانیملانیر. قیز اوشاغی، یاشینا، اولغونوق سئویه سینه باخیلمادان، بیر حیوان یوخسا بیر برده کیمی اؤز ایستگینین ان کیچیک رولو اولمادان، آئیله و توپلوم قایدا – قانونلارینا گؤره بیر کیشی یه اره وئریلیر. بئله شرطلر آلتیندا یاشایان بیر انسان اؤز وارلیغینی، یاشاماق حقی و اجازه سی الیندن آلینیب، آیریلاری طرفیندن زور و اجبار ایله اوستونه یوکلنمیش بیر وارلیق اولاراق یاشاماغا باشلاییر. یاشامینی سوردورمکده اؤز یاشام دویغوسو یوخ، آیریلارینین اونا زور و اجبار ایله یوکلدیگی انگیزه لردن حرکت ائتمکده دیر. بونلاردان آرتیق بیر ده اؤزونو اؤرتمک و گیزلتمگه مجبور ائدیلرک، انسانلیق دونیاسینی اولوشدوران وارلیقلارین یاریسینی گؤرمکدن و اونلارلا دویغو و بیلگی آلیش وئریشی ائتمکدن محروم اولونور. ائو دؤرد دوواریندان ائشیکده آنجاق قاچاق بیر انسان کیمی گزمَگه، محکوم اولور. یاشادیغی کندین یوخسا شهرین کوچه لرینی، ساختمانلارینی، آغاجلارینی بئله دوغرو دوزگون گؤره بیلمک و آلغیلایابیلمکده چتینلکلر چکیر. بئله جه اسلام کؤلتورونون تانیملادیغی (تعریف ائتدیگی) ناقص، عاغیلسیز و عاجز بیر وارلیغا دؤنوشوب، یاشامی کیشی یه (ارینه) کولفتلیک و جنسی قوللوق ائتمک ایله خلاصه اولونور.نویرو اینفورماتیک باخیشیندان، بو شرطلر آلتیندا بؤیوموش و بو شکیلده یاشاماغا مجبور اولان بیر انسانین بئنینده یارانان فورمول ایسه آنجاق بئله اولابیلر.
وارلیق و کیشی یه قوللوق بیر اجباردیر.
آنجاق بئله بیر اجبارین کیمین طرفیندن اونا یوکلندیگینی ده آنلاماغا فرصت تاپابیلمه دیگی اوچون، بو اجبارین آئیله و توپلوم قایدا – قانونلاری طرفیندن بئینینه یئرلشدیریلمیش حؤکم لر یوخ، (خیالی) شخصیتلر طرفیندن یوکلندیگینی حس ائدرک یوخاریداکی فورمولو اؤزو اوچون بئله معقوللاشدیریر. (راتسیونالیزه ائدیر):
وارلیق تانری طرفیندن منیم اوستومه یوکله نمیش بیر اجباردیر. بو مشقتی، بو شکنجه نی چکمَلیم.
و بو فیکری فاناتیک بیر شکیلده ساوونور. اؤزوندن سونرا آیری قیز و آروادلاری دا بئله یاشاماغا ترغیب و تشویق ائدیر و حتی زورلاییر. فاناتیک اسلام دونیاسیندا اؤزونون و بوتون قیز و آروادلارین یارانیشدان (تانری طرفیندن) ناقیص عاغیلسیز یاراندیقلارینی و کیشینین قولو اولماغا مجبور اولدوقلارینی ساوونان و وعظ ائدن آروادلار آز گؤرونمه میشدیر.
فاناتیک اسلام توپلومو طرفیندن بئله بیر یاشام شراییطینده عاجز، عاغیلسیز و ناقص بیر وارلیغا دؤنوشدورولن جوان آرواد، یئنه اؤز ایستگی و اؤز دویغولارینین هئچ دخالتی اولمادان، کیشینین ایستگی و ائیلمی سونوجو اوشاقلار دوغورار و اوشاقلارینا اؤیگرده بیله جگی آنجاق اؤز یاشادیقلاری، اؤز تجربه لری، اؤز اینانجلاری و بو اینانجلار ایله باغلی قورخو و اضطرابلاری اولار. بئله جه بیر قیسیر دؤنگه (دور باطل) اؤز اؤزنو بوتونله یرک باشدان باشلار. ایکینجی نسل حکملرین و بللی (خیالی) شخصیتلرین زور و اجبارینی بداهه اولاراق حس ائدر.
اوغلان اوشاقلاریندا گلیشیم سوره سی بیر آز داها فرقلی دیر. اوغلان اوشاغی اوچون جینسل دویغونون ظاهر اولماغینین قاباغینی آلماق، آجلیق، سوسوزلوق کیمی بیر دویغونون قاباغینی آلماق قدر چتین دیر. اون آلتی اون یئددی یاشلارینا چاتمیش بیر جوان بو یاشدان سونرا بوتون گوج و انرژیسینی بئله بیر چتین ایشی باشارابیلمه سی یولوندا ایشلتمه گه باشلامالی دیر. جینسل دویغوسونون ظاهر اولدوغونو حس ائتدیگینده اؤنجه لیک ایله اؤزونه قورخو و اضطراب تلقین ائتمک ایله، "گوناه ایشدیر، حرام دیر، جهنمده یاندیریلاجاقسان، کور اولارسان، فلج اولارسان......" کیمی اؤز دئییشلر ایله بو دویغونو اؤنلَیه بیلمَین جوان، اؤزونو تحقیر ائتمه گه، اؤزونه یامان دئمه گه، اؤزونو قارقیماغا وحتی اؤزونه قارشی گوبوتلوق و خشونت اعمال ائتمه گه باشلار. عینی زاماندا آیری انسانلارین دا اؤزلرینه قارشی بو شکیلده رفتار ائتمکلرینی گؤزلر. آنجاق بو گؤزلنتی ده، جوانین اؤزونه قارشی اعمال ائتدیگی اجبار و خشونت ایله یوغرولموشدور. بو گؤزلنتی ساده بیر گؤزلنتی اولماقدان داها چوخ بیر امر و نهی، بیر اجبار و خشونت اعمالی شکلینی توتار. بو اجبار و خشونت اعمالینین کؤکو یئنه قورخو و اضطرابدا دیر. دئملی اؤزو بللی حؤکملره بویون قویماق مجبوریتینده اولان، بو حؤکملره بویون قویمادیغینی فیکیرلشدیگینده قورخو و اضطرابا توتولان بیر انسان، آیری انسانلارین دا بو حؤکملره قارشی گلدیکلرینده بیر بلانین نازل اولاجاغیندان، اؤزونون باشینا بیر بلا گلجگیندن قورخار. گؤروندوگو کیمی فاناتیک مسلمان توپلومدا بؤیوموش و بو توپلومون دگر اؤلچولرینی منیمسه میش بیر انسانین بئینینی احاطه ائدن حکملر لایه سی، اؤز ایچینده ایکی قاتدان اولوشموشدور. ایچری طرفه، دئملی انسانین اؤزونه قارشی اولان طرفی قورخو و اضطراب دان اولوشدوغونون یانیندا، ائشیگه طرف اولانی، دئملی آیری انسانلارا قارشی اولان طرفی اجبار و خشونت دن تشکیل اولور. بئله بیر انسان، بئنینه حاکم اولان حکم لر آراجیلغی ایله اؤز طبیعی دویغولارینی باسدیرماغا مجبور قالدیغینین یانیندا، آیری انسانلارین دویغولاری قارشیسیندا دا دویارسیزلاشیر و اونلارا دا بو حؤکم لری یوکلمک اجباری حس ائدر. بو دویغو و دوشونجه دوزلگه سی (ساختاری) اؤز ایچینده قیسیر بیر دؤنگه دیر (دور باطل) و زامانین ایلرلَمسی ایله گئت گئده سیخیلاشماغا، خشونت و دویارسیزلیق درجه سینین آرتماسینا و طبیعی دویغولاردان اوزاقلاشماسینا دوام ائدجکدیر.
بو شرطلر التیندا گلیشمیش بیر شخصیت ایگیرمی دؤد – ایگیرمی بئش یاشلارینا چاتدیغیندا، آرتیق کلمه یه دایاناراق انسان اؤلدورمه گه حاضیر بیر شخصیت اولموشدور. "کافر" سؤزو ایله اؤز قارداشینی، اؤز باجیسینی، اؤز اوشاغینی ایپه چکمه گه حاضیردیر. "ناموس" سؤزو ایله اؤز باجیسینی، اؤز قارداشینی قمه ایله دوغراماقدان چکینمز. رمضان گونو خیاواندا بیر انسانین قولاغینین دالیسیندا بیر سیگار گؤردوگونده، بو انسانی اؤلومونه دؤگمک، اونون اوچون عادی بیر ایشدیر. بئله نمونه لر ایران اسلام جمهوریتینده آز گؤرولمه میشدیر. گونوموزده اسلام دونیاسیندا ایللردن بری سوروب گئدن قیرقین یالنیر کیچیک بیر "سنی – شیعه " آییریمینا دایانماقدادیر. فاناتیک شخصیت اجتماعی بیر قدرته ال تاپدیغی زامان، آیری انسانلار اوستونده بللی بیر حاکمیت گوجونه صاحب اولدوغو زامان، اؤز حاکمیت گوجونو، وئردیگی حؤکملری، پیرولاریندان گؤزله دیکلرینی و بونون یانیندا اؤز ایستکلرینی بو مطلق حؤکملره و مطلق (خیالی) شخصیتلره دایاندیرماق ایله اؤزونو سوروملولوق (مسئولیت) آلتیندان قورتارار. کئیفینه گؤره حرکت ائتمک، کئیفینه گؤره امیر و حؤکوملر وئرمک و یوزلرجه انسانین جانینا - مالینا خیانت ائتمک اونون اوچون بیر میلچک اؤلدورمکدن داها آسان بیر ایش اولار.
فاناتیک شخصیتین گئت گئده سیخیلاشماسی و طبیعی بیر انسان حالیندن گئت گئده اوزاقلاشماسینین بیر ندنی ده، بو شخصیتین بئینینین، طبیعی بیر انسان بئینین ایشلدیگی دوزَنین تماماً ترسه سینه ایشلمگه باشلاماسی دیر. بئینین طبیعی ائلَمی (عملکردی) اورگانیزیمین ساغلیغینی و اورگانیزمین ایچینده یاشادیغی محیط ایله بیر تعادل ده یاشایابیلمه سینی قوروماق دیر. بو هدف اوچون بئین اورگانیزمین ایچینده یاشادیغی محیطی گؤزلملر (مشاهده ائدر) آراشدیرار و تجزیه تحلیل ائدر، اورگانیزیمین ایچینده یاشادیغی محیطه اویوم ساغلاماسی و عینی زاماندا محیطده اؤز احتیاجلاری و ایستکلرینه گؤره دگیشیکلیکلر یاراتماسیندا یوللار آختارار. بوتون جانلیلارین میلیونلار ایل یاشاییب، یاشام سوره سینده تکامل تاپدیقلاری بو مکانیزمین ایشلمَسی اوستونده قورولوب. فاناتیک شخصیتین بئینی ایسه یاشادیغی طبیعی محیطی آراشدیرماق، اینجلَمک و تجزیه تحلیل ائتمک یئرینه، گؤزلملَدیگی (مشاهده ائتدیگی) اولایلاری، بئنینده متحجر و دگیشمز حؤکملر ایله تعبیر و تفسیر ائدر. دئملی آی توتولماسینین، زلزله نین، سماوی جِرملرین ایشلَمه دوزنینین بیر گؤرونگه سی اولدوغونو آنلاماغا چالیشماق یئرینه، ذهنینده یئرلشمیش حؤکملر و (خیالی) شخصیت لرین قدرتی، غضبی و یا لوطفی اولاراق تعبیر ائدر. بیر خسته لیگین ندنلرینی آختارماق و چاره تاپماق یئرینه، بو خسته لیگی یئنه ذهنینده اولان حؤکملر و شخصیتلر ایله ارتباطدا تعبیر و تفسیر ائدر. بوگون ایران اسلام جمهوریتینده بو دونیا گؤروشو هر گون یوزلرجه رادیولاردان، تلویزیونلاردا، منبرلردن و موعظه لردن یاییلماقدادیر. سون زاماندا اصفهانین امام جمعه سی اولان سید یوسف طباطبائی حضرتلرینین درین بیلیمسل کشفی بونلاردان بیری دیر:" زاینده رودون قوروماسینین ندنی، آروادلارین بو چایین قیراغیندا حجابسیز شکیل چکدیرمکلری دیر."
بو دونیاگؤروشو، بئنینین طبیعی شکیلده ایشلمَه یؤنتمینین ترسه سینه ایشلَمَسینین سونوجو اولاراق، عینی زاماندا بئینین اؤیگرنمه و گئنیشلمه سینین قاباغیندا قالین بیر دووار چکر. طبیعی شکیلده ایشلَین و اورگانیزیم ایله طبیعی اورتام آراسیندا بیر اویغونلوق ساغلماق ایله اورگانیزمین یاشایابیلمه سی اوچون چیخیش یوللاری آخداران بئیین، گئت – گئده تجربه ییغار، تداعی قدرتی اوبژکتیولشر و سورونلارا اوبژکتیو و ایشلک (عملی) چیخیش یوللاری آخدارار و بئله جه اؤزو ده گئت گئده گوجلنر و بؤیویر. فاناتیک دوشونجه ده اسیر اولموش بئیینده ایسه، بو پروسه نین ترسه سینه بیر گلیشمه پروسه سی گئدر. گؤردوگو، آنلامادیغی هر اولایی بللی حؤکملر آراجیلیغی ایله تعبیر و تفسیر ائتمک ایله اوربژکتیو و طبیعی اورتامینی آنلاماقدا تجربه قازانماسی و تداعی گوجونون آرتماسی یئرینه، اورتامدا اولوب کئچن اولایلاری آنلاماق ایسته مدیگینده گئت گئده داها دا اسرارچی اولار. بو بویوتدا دا یئنه بیر قیسیر دؤنگه دن سؤز ائتمک گرکیر. فاناتیک دوشونجه سیستمی بئنین قیسیرلیغینا ندن اولدوغونون یانیندا عینی زاماندا بو قیسیرلیغی گئت – گئده آرتیران بیر سیستم دیر. کارن هورنای "چاغیمیزین نویروتیک شخصیتی" آدلی کیتابیندا بو قیسیر دؤنگه نی عمومی شکیلده نویروزلار باره سینده چوخ آیدین و آیرینتیلی شکیلده آنلادیر.
فاناتیک مسحیتین و کلیسا حاکمیتینین، رونسانس دؤنمیندن (اون بئشینجی عصرین اورتالاریندان) باشلایاراق، گئت – گئده آزالماسی، اوروپا توپلوملاریندا تازا دونیا گؤروشلرینین، تازا فیکیرلرین اورتایا چیخماسی و بیلیم، فلسفه، تکنیک و اجتماعی آزادلیق و اجتماعی رفاهین گلیشمه سی ایله عینی اؤلچوده ایلریلَییبدیر. دئملی فناتیزیمین حاکمیتی آزالدیغی اؤلچوده، بیلیم، تکنیک، فلسفه، اجتماعی آزادلیق و اجتماعی رفاه آرتیبدیر. عینی زامان سوره سی ایچریسینده اسلام دونیاسیندا او زامانکی مدنیتلرین یوخ اولماسینی و فاناتیک اسلام دونیا گؤروشونده بیر دگیشمه، ملاییملشمه نین گؤرونمه دیگینه یاناشی بو اؤلکه لرده اولان تکنیک، بیلیم و اجتماعی آزادلیقلارین و اجتماعی رفاهین آرتمادیغینی، ترسه سینه گئری گئتدیگینی گؤزلَملَمک (مشاهده ائتمک) مومکوند دور.
کئچنن ایگیرمی بئش – اوتوز ایل ایچینده اینفورماتیک خبرلشمه نین هانسی توپلوملاردان باشلادیغینی و هانسی توپلوملارین بو گلیشمه یه نه قدر قاتقیلاری اولدوغونو نظردن کئچیرتسک، بو موضوع داها آیدین آنلاشیلابیلر.
فاناتیک دوشونجه حصاریندا اسیر اولموش بئیین اطرافیندا اولوب کئچنلری آنلاماقدان عاجز اولدوغو اوچون یارادیجیلیقدان یوخسولدور. یاراتما گوجو یوخدور. اؤزونون و آیری انسانلارین داها راحات یاشایابیلمکلری اوچون چیخیش یوللاری آخدارماق و تازا امکانلار یاراتماق یئرینه بوتون گوجونو ییخیچیلیغا وئریب، اوزونون ایناندیقلارینا اینانمایانلارا دوشمانلیق، گوبوتلوق و ییخیچیلیق آپارماق ایله مشغولدور. یارادیجیلیقدان یوخسوللوق اجبار شخصیتی ایله فاناتیک شخصیتین اورتاق خصوصیتی دیر. بو هر ایکی شخصیت تیپی اؤزوندن داها راحات یاشایان، داها باشاریلی اولان، انسانلارا قیسقانچلیق (حسادت) و دوشمانلیق گلیشدیررلر. اؤز یاشامینی یاخچیلاشدیرماغا، اؤزونه راحاتلیق وئریجی چیخیش یوللاری آخدارماق یئرینه، آیریلارینین یاشامینی پؤزماغا، اونلارا زیان وورماغا چالیشارلار.
فاناتیک شخصیت بیر یاندان اجبار شخصیتینین اؤزللیکلرینه (خصوصیتلرینه) صاحب اولدوغونون یانیندا بیر یاندان دا اجبار شخصیتیندن فرقلی دیر. اجبار شخصیتی اؤزونه حاکیم اولان اجبارلارین آنلامسیز و دگرسیز اولدوغونون بیلینجینده دیر. بو اجبارلارین بیر عارضه اولدوغونو بیلیر و بو عارضه لره قارشی اؤنلَملر (پیشگیری) آلماغا چالیشیر. مثال اولاراق سایماق اجبارینا توتولموش بیر اجبار خسته سی، خیاواندا یئریرکن گؤردوگو ماشینلاری سایماق مجبوریتینین آنلامسیز و دگرسیز اولدوغونون بیلینجینده اولار. بلکه ده بو سایماق اجبارینا قارشی اؤنلملر (تدبیرلر) آلماغا، اؤزونو بو سایماق اجباریندان قورتارماغا چالیشار و آیری بیر اجباری اونونلا بیرلشدیرر. مثال اوچون سایماق اجبارینی حس ائتدیگی زامان، اؤزو – اؤزونه "گئده سایما، گئده سایما" دئیه اوگوت وئرمک ایله اؤزونو سایماق اجباریندان خلاص ائتمگه چالیشابیلر. بونون یانیندا اجبار شخصیتی ذهنینه حاکیم اولان اجبارلاری ایده آلیزه ائتمز. بو اجبارلاری مقدسلیکلره باغلاماز و اؤزونه حاکم اولان اجبارلاری آیری آداملارا دا یوکلَمگه چالیشماز. فاناتیک شخصیت ایسه اجبارلارینین بیر عارضه اولدوغونون بیلینجینده دگیل، بو اجبارلاری حؤکملر و مقدسلیکلر ایله معقوللاشدیرار (راتسیونالیزه ائدر) و عینی زاماندا آیری آداملارا دا اونون کیمی اولماقلارینی، اونون کیمی دوشونمکلرینی و تَرپنمکلرینی توسیه ائدر، اؤز عارضه لرینی اؤزگه لره یوکلمه گه چالیشار و حتی بو یولدا زور و گوبوتلوق گؤسترمکدن ده چکینمز. مثال اولاراق بللی بیر جومله نی، "لاهول و لا قوت الا بالله" تکرار ائتمک اجبارینی، گونون بللی ساعاتلاریندا، بللی حرکتلر ائدرک، بللی جومله لری تکرار ائتمک اجبارینی ایده آلیزه ائدیب، اؤزگه لری ده عینی ایشی گؤرمه گه زورلار.
دویغوسوزلوق، دویغوسال اولاراق گوبوتلوق و یونولمامیشلیق، دویغوسال انعطافسیزلیق دا بو ایکی شخصیتین اورتاق اؤزللیکلریندن دیر. یوخاریدا آنلاتیلان گلیشیم پروسه سی ایچینده، انسانین توپلومسال محیط ایله ارتباط، دویغو و بیلگی آلیش – وئریشینی ساغلایان آینا سلوللاری ایشله دیلمه دیگی اوچون، بو سلولار آراسیندا یئترلی اؤلچوده سیناپس یارانمادیغی اوچون، بو سلولار زامان ایله آرادان گئدر. فاناتیک شخصیت توپلومسال اورتامی ایله آنجاق ذهنینده کی حؤکملر آراجیلیغی ایله ارتباط قورار. اونون اوچون "دویغو" آدیندا بیر گؤرونگه (فنومن) یوخدور.
فاناتیک شخصیت ایله اجبار شخصیتینین اورتاق اؤزللیکلریندن بیریسی ده هرشئیی بیلدیکلرینین اینانجی دیر. قاریشقادان سؤز گئدرسه، قاریشقا متخصصی کیمی نظر بیلدیرر، آتم فیزیکدن سؤز گئدرسه، آتم فیزیک متخصصی کیمی نظر بیلدیرر، موسیقی دن سؤز گئدرسه، دونیانین ان بؤیوک موزیکچیسی کیمی نظر وئرر. سؤز سرطان خسته لیگی اوستونده گئدرسه، سرطان متخصصی کیمی نظر بیلدیرر. بو اینانج، بو ایکی شخصیت تیپینین هر شئیی ذهنلرینه یئرلشدیریلمیش ثابث و داشلاشمیش (متحجر) حکم لر و بیلگیلر آراجیغی ایله آچیقلایابیلمک اجبارینا دایانیر.
فاناتیک شخصیتین بیر یاندان اجبار شخصیتی ایله اورتاق اؤزللیکری اولدوغونون یانیندا، بیر یاندان دا بوردرلاین شخصیت (شخصیت بینابینی و یا شخصیت مرزی) ایله اورتاق اؤزللیکلری وار. بوردرلاین شخصیتین ان بلیرگین (بارز) اؤزللیگی دویغولارینین شدتلی لیگی و ثباتسیزلیغی دیر. دوستلوغو ایله دوشمانلیغی آراسیندا قیل پایی واردیر. دوستلوق اوچون بیریسینه بیر هدیه وئرمک ایستدیگینده، هدیه سینین آلینماماسی بو دوستلوغو آنی دن بیر دوشمانلیغا چئویره بیلر. قارشی جینسدن بیریسینه "عاشق" اولدوغوندا، ایسته دیگی جوابی آلابیلمه دیگینده، "عاشق" اولدوغو شخص ایله قانلی – پیچاق دوشمان اولار. بوردرلاین شخصیتین ثباتسیزلیغی دویغولارینا دایانیر. فاناتیک شخصیتین ثباتسیزلیغی ایسه ذهنینه یئرلشدیریلمیش حؤکملره و مقدسلیکلره دایانیر. کافر، دئملی فاناتیک مسلمانین ایناندیغنا اینانمایان بیر انسان، نه قدر خیرخواه، نه قدر یاخچی بیر انسان اولورسا اولسون، مینداردیر، اولدورولمه سی واجب دیر. شک بئله کفر دیر. قارداشی، باجیسی بئله اونون ایناندیقلارینا شک ائتسه "کافر" اولار و اؤلدورولمه سی واجب گلر. سون گونلرده داعش دن بیریسی اؤز قارداشینی "مرتد" اولدوغو اوچون اولدوردو.
فاناتیک شخصیتده اولان اؤزللیکلردن بیریسی، اؤز اجبارلارینی بللی بیر اؤز سایغی و اؤزونو بگَنمیشلیک (نارتسیزم) ایله یان – یانا گتیرمه سی دیر. اجبار شخصیتی، اجبارلارینی بیر غرور و اؤزونو بگنمیشلیک ایله آنلاتماز، حتی اجبارلارینین بیر پاراسیننین اؤزونون کنترولونوندان خارج اولماسینا اوتانابیلر ده. آنجاق فاناتیک شخصیتین هر اجباری، ایستر فیکیر، دوشونجه، یوخسا سؤیله یش اولسون، ایسترسه بیر ائیلم (عمل) اولسون، ایسترسه بیر اکراه و بیر ایشی گؤرمَمک اجباری اولسون، بونلارین هامیسینی افتخار و اؤزونوبگنمیشلیک ایله حس ائدر و بونلارا افتخار ائدر. دئملی بیر واجیبی یئرینه گتیردیگینده، بیر حراما قارشی اکراه ائتدیگینده، و گونلوک یاشامینین بؤیوک بؤلومونو اجبارلارینین ائیلمه کئچیرتمه سی ایله مشغول اولدوغو ایشلرده بیر رضایت خاطر و راحاتلیق حس ائدر. بیر انسانی "زنا" ائدیبدیر دئیه داشلایاراق اؤلدومک ایله یوخسول بیر انسانا خیردا پول وئرمک آراسیندا بؤیوک بیر فرق یوخدور. فاناتیک مسلمان، بیر انسانی داشلایاراق اؤلدوردوگونده بو ایشی تانری نین رضایتی اوچون گؤرمکده دیر. یوخسول بیر انسانا خیردا پول وئردیگی ده تانرینین رضایتی اوچون دور. بو ایکیسینین اؤز دویغولارینی آلقیلاماقدان عاجزدیر.
بو یازینین آردی وار.


c: text/html

text:
۲ دسامبر
۲ دسامبر قریقوری تقویمینه گؤره ایلین ۳۳۶-جی (آرتیق ایللرده ۳۳۷-جی) گۆنودور. ایل سوْنونا کیمی ۲۹ گۆن واردیر.
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۱۴۰۹ - لایپزیق بیلیم یۇردو قۇرولدو.
- ۱۸۰۴ - ناپلئون بوناپارت٬ پاریسده پاپین دا قاتیلدیغی بیر تؤرنده تاج تاخیب فرانسه ایمپیراتورو اوْلدو.
- ۱۸۴۸ - فرانسوا ژوزف٬ اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورو اوْلدو.
- ۱۸۵۲ - اۆچونجو ناپلئون فرانسه ایمپیراتورو اعلان ائدیلدی.
- ۱۹۰۱ - کینق کامپ ژیلت٬ ژیلت ایختیراعینی یازدیردی.
- ۱۹۰۸ - چینده اۇشاق ایمپیراتور پۇ یی ۲ یاشیندایکن تاختا چیخدی.
- ۱۹۰۹ - فرانسهلی بارون چاتیرز٬ عثمانلیداکی ایلک اۇچاق گؤستریشینی کئچیردی.
- ۱۹۱۴ - اوتریش-ماجاریستان بلقرادی تۇتدو.
- ۱۹۱۸ - ائرمنیستان٬ عثمانلی دؤولتیندن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۱۸ - محمد طلعت پاشا٬ تراکیا-پاشاائلی مۆداقیعهی-حۆقۇق جمعیتینی ائدیرنهده قۇردو.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیه ایله ائرمنیستان آراسیندا آندلاشما ایمضالاندی. قارص ائرمنیستاندان گئری آلیندی.
- ۱۹۲۸ - جلال ساحیر ارزونون حاضیرلادیغی «ایملا لۆغاتی» یاییملاندی.
- ۱۹۴۰ - کاغیذ قیتلیغی سببی ایله قزئتلرین صفحه ساییسیندا قیسیتلاما گتیریلدی.
- ۱۹۴۲ - شیکاقولو بیلیم آداملاری ایلک کونتوروللو زنجیرلهمه آتوم عکسالعملینی حیاتا کئچیردیلر.
- ۱۹۷۱ - بیرلشمیش عرب امیرلیگی٬ بیرلشمیش شاهلیقدان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۸۸ - بینظیر بوتو٬ پاکیستان باش وزیری اوْلاراق آند ایچدی.
- ۱۹۹۳ - کولومبیالی مۆخدّیر تاجیری پابلو ایسکوبار٬ مدلینده امنیت گۆجلرینجه اؤلدورولدو.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سید ابوالقاسم خوئی
سئید ابولقاسیم خویی (19 نووامبر 1899 –8 آوقوست 1992) — شیعه نین بؤیوک موجتهید ایدی.
حیاتی[دَییشدیر]
سید ابوالقاسم بن علیاکبر بن هاشم موسوی خویی (ق. 1371-جی ایلده (15 رجب) خوی شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. مشروطه حرکاتی دؤنمینده یارانان پروبلئملردن سونرا آتاسی نجف شهرینه کؤچموشدور. بوندان ایکی ایل سونرا ایسه (1330-جو ایلد) اوغلو آتاسینین یانینا گئتمیشدیر.
او، نجفده دؤورونون شئیخ فتح الله، آیت الله نائینی، کومپانی، سید حسین بادکوبهای و س. مشهور عالیملرینین درسلرینده ایشتیراک ائدهرک ایجتیهاد درجهسینه یئتیر. مرحوم آیت الله خویی ایسلام علملرینه بؤیوک خیدمتلر ائتمیشدیر.
اونون اوصول علمینده اؤزونهمخصوص مئتودو اولموشدور. تصادوفی دئییل کی، ایران ایسلام اینقیلابینین لیدئری علی خامنهای اونون حاقیندا دئییر: "بیز، مرحوم آیت الله خویییه یالنیز بیر مرجی-تقلید دئییل، هم ده بؤیوک تدقیقاتچی، پئداقوق و مؤلیف کیمی باخیریق. اونون کئچدیگی شرفلی حیات یولونا باخدیقدا بیر چوخ ائلملرده موتخصیص اولدوغو تام آیدین گؤرونور".
سید ابولقاسیم خویی 8 آوقوست 1992-جی ایلده عیراقدا، کوفه شهرینده وفات ائدیب. حضرت علی قبریستانیندا تورپاغا تاپشیریلیب.
تورک دیلینده اثرلریندن[دَییشدیر]
- کفایة الذاکرین
- یوسفیّه = احسن القصص
قایناقلار[دَییشدیر]
- درایتی، مصطفی؛ فهرستواره دستنوشتهای ایران (دنا): تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۸ش.، دنا: ج1، ص351 و ج8، ص696.


text:
میهای امینسکو
میهای امینسکو (اینگیلیسجه: Mihai Eminescu) شاعیر، ژورنالیست و یازیچی - ۱۵ ژانویه ۱۸۵۰ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۹ ایل عومر ائلهییب و ۱۵ ژوئن ۱۸۸۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی رومانی دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mihai Eminescu»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده میهای امینسکو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
برادویو پومپانو پارک
برادویو پومپانو پارک (اینگیلیسجه:Broadview-Pompano Park ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۳۱۴ نفر ایمیش و ۱٫۵ کیلومتر موربّع ساحهسی وار و فلوریدا ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ American FactFinder. United States Census Bureau. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-09-11. یوْخلانیلیب2008-01-31.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Broadview-Pompano Park»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده برادویو پومپانو پارک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نام اثر: سؤز سوراغیندا
اثری در نقد اشعار دکتر ح. م. صدیق (حسین دوزگون)
تالیف: بهروز ایمانی
مقدمه و ابتدای کتاب....
آقاي «بهروز ايمانی» يكی از علاقهمندان و شاگردان استاد، و پژوهشگر و شاعر و نويسندهی معاصر توانسته است چند مجموعهی شعر استاد را نقد و معرفی كند و آنها را به صورت كتابی انتشار دهد. و ظاهراً اولين كتابی است كه دربارهی تحليل آثار منظوم استاد در ايران منتشر شده است. در این کتاب نگارنده کوشیده است که پس از بحث کوتاه دربارهی کیفیت نقد شعر و تاریخ نقد شعر آذربایجانی هفت مجموعه شعر شاعر بزرگ آذربایجان حسین دوزگون (دکتر صدیق) را در ترازوی نقد و بررسی بسنجد. این اشعار در فاصلهی سالهای 1358 تا 1378 به زبان ترکی سروده شده است. لازم به توضیح است که قسمتهایی از این کتاب در روزنامه ی فجر آذربایجان و نشریهی چیچک چاپ شده است.
اؤن سؤز
ادبى تنقیدین تعریفى:
دوقتور دۆزگۆنۆن شعرلرى بارهده سؤز– صحبتدن قاباق، ادبى تنقید و آذربایجان ادبیاتیندا تنقیدین اؤزهل یئرى خصوصوندا دانېشماق، آرتېق ضرورتطلب ائدیر.
آرتېق سؤزو اؤلچمك و تانیماق كیمى تعریف اولونان ادبى تنقیدده تنقیدچى بیرینین یارادیجیلق دۆنیاسینا دریندن گیریب، اۏنون ادبى اثرلرینى شرح و تفسیر ائتمگله، او اثرین مثبت و منفى جهتلرینى آچیب، هانسى قایناقلارا یییهلندیگینى ایرهلى چكیر.
تنقید و آذربایجان آغیز ادبیاتى:
آذربایجان آغېر ادبیاتیندا تنقیدین بؤیۆک رولو، درین كؤكلرى و منشایى واردېر. بو خصوصیت هرنهدن آرتېق آتالار سؤزۆنده و مثللرده گؤزه چارپیر. مثلا آتا اؤز – اۏغلونا نصیحت وئرهرك دئییر: «اۏغول سنى گولدورهن یانیندا اوتورما، آغلادان یانیندا اوتور». بومثلده «گولدورمك» و «آغلاتماق» آنلامیندا یالنیز تنقید احوال– روحیه سینى گؤرۆرۆك و یا خود بیر آیرى مثلده «دوست– دوستونون گۆزگۆسودور».
تنقیدین یوكسك مقامى تكجه آتالار سؤزۆنده و نثرلرده دئییل، بلكه ایهاملا دئییلمیش، یۆزمالاردا و لطیفهلرده دهگؤرمك ممكن دور. دئییرلر گۆنلرین بیر گۆنۆ اؤلكه پادشاهىنین، ادبیاتا و شعره ماراغى گۆنۆ گۆندن چۏخالیب، امر ائدیركى، اؤلكه ده، یاخشى شاعیر وارسا اۏنون یانینا گتیرسینلر. شاعیرلر گلیب، پادشاهېن سۏنسوز محبت و رغبتى ایله قارشیلانیرلار. دئییرلر شاه اۏنلارېن گئییم و یئمكلرینه چۏخ یاخشى یئتیشیب، سۏنسوز حؤرمت بسله ییرمیش. بو طرفدن ادبیاتین و شعرین نه اولدوغونو بیلمهین و استعدادى اولمایان بیر شخص، دربارا سوخولماق طاماحى ایله بیر تههر اؤزۆنو شاعیرلر جرگهسینه قوشور.
واخت او واخت اولوركى، شعر مجلسى قورولور. هامى شعرینى اوخویور، واخت بونا چاتاندا، شاه اونو اؤزۆنه مخصوص حالت ایله ادبیاتچیلارا تقدیم ائدیر و امر وئریكى، اؤز شعرینى اوخوسون، او شعرینى اوخوماغینا اوخویور، آمما اورادا اولان سؤز صرافلارى، اۏنون بو هدر سؤزلرینه دؤزه بیلمهییب گولمهیه باشلاییرلار. بو گۆلۆشلر شاها چۏخ آغېر گلیر، سببینى سوروشدوقدا باخیب گؤرۆركى، اۏنون اوخودوغو سؤزلرده اوكى، یۏخدور، او دا شعریتدیر. بوناگؤرده ده شاه بتر عصبىلهشیر و فرمان وئریركى، اونو سحره كیمى، دربارین قاباغیندا یئرلشن گؤله حووضا) سالسینلار. شاهېن خدمتچیلرى اونو گورولتو ایله سویاسالیرلار. تازا شاعیر سودا چالیخلایا چالیخلایا قالیر. او طرفدن ده یئل اۏنون پاپاغینى سویون اوزونده او طرف بو طرفه آپاریر. شاهېن ایتى تازا شاعیرین پاپاغینى، ماراقلى گؤرۆب، سویا گیرمهلى اولور. بو نو گؤرهن بو یئنى شاعیر، ایته سارى گئدیب، اونا خطابا دئییر: «یقین سنده پیس شعراو خویوب، شاه سنى ده سویا آتدى.» بیز بو لطیفه ده گۆلۆشدن آرتېق، شعرین اهمیتینى و تنقیدین ضرورى اولدوغونو دویوروق.
یئرى دیركى، تنقید بارهده باشقا بیر ائل كلامینى دقتدن، كئچیرهك، ایندى آذربایجان آغیز ادبیاتى نین باشقا خصوصیت لریندن بحث ائدهجهییك: یئنه كئچمیشلرین سؤزودوركى، دئییرلر: اؤلكه حؤكمدارى، امر ائدیر، مملكتینده یازیلان عیبسیز، ایرادسیز هر هانسى بیراثره، بؤیۆک انعاملار وئرهجكدیر. آنجاق بو ایش، اؤلكهنین درین بیلگیسى اولان بیر عالیمین نظارتیندن و امضاسېندان سونرا اولاجاقدیر. بیر نفر یۏخسول یازیچى، قاباقجادان حؤكمدارین تعیین ائتدیگى آدامینى گؤرۆب، اونا دئییركى، سن حؤكمدارین یانیندا منیم كتابیما ایراد چېخارما قوى من شاهدان انعامیمى آلیم. عالیم دئییر بس اوندا سنین سهولرینى نه ائدهك؟ یازیچى عالیمى امین ائدیركى، او كتابداگؤردۆیو، هر هانسى ایرادى، گؤرۆب، باماغینى، ایرادین اۆستۆنه قویماقلا، اونو اؤز یانلیشلارېندان آییق سالسین. عالیم حؤكمدارین یانیندا بو كتابى او خویور و بارغینى هئچ یئرده دایاندېرمېر. یازیچى گؤرۆر، كتاب قورتاریر، آمما دئیهسن ایراددان– سهودن خبر یۏخدور. ائلهده اولور، عالیم كتابى قورتاریب، بوكور، بویئرده یازیچىنین سئوینجى آشیب، داشیر، باخیب گؤرۆركى،كتاب لاپ قورتاریب، بؤكولدو. عالیم كتابى بوكندن سونرا، بارماغینى قویدو بۆتۆن كتابین اۆستۆنه و اثرین بۆتۆنلوكله سهو و ایرادلى اولدوغونو ایهاملا، اۏنون یازانینا آندیردى. آذربایجان شفاهى خالق ادبیاتیندا، تنقیدله علاقهدار، سایسیز– حساب سیز بو كیمى ایهاملار و لطیفه لر واردېر.
آذربایجان آغیز ادبیاتیندا تنقیدین درین كؤكلرینى آراشدیرماق اوچون باشقا بیر نمونهیه كئچیریك. تنقیدین محبت و قهرمانلیق داستانلارېندا، اوندان اؤنجه آذربایجان ناغیللارېندا اولان رولونو دویماق چۏخدا چتین دیلدیر:
«شاه و وزیر» ناغیلیندا، پادشاه بیر نئچه وزیردن تو تو لان خزانه اوغروسو بارهده راىلرینى ایستهمیش و بیر نئچه وزیر اۏنون گهبریلمه سینى هلاك اولماسینى) ایستهمیشدیر. آنجاق اوچونجو وزیر اۏنلارېن راى لرینى تنقید آتشینه توتاراق، اۏنون باغېشلانېب، آزاد ائدیلمه سینى ایسته میش و دئمیشدیر: «آج آدامین ایمانى اۏلماز.» بیرده خزانه ده بئش قپیك پول اولماسا نه اۏلار.
وزیرین یئرینده، مقامیندا اولان تنقیدى شاه حؤكمونو دهییشیر و بیرده خزانهدن پول او غورلایان آدمى دانلاییب، اۏنونگؤردۆیو ایشى پیسلهیهرك اؤیرهتمیشدیركى، اوغورلوقدان یاخشى حالال یول ایله زحمت ایله پول قازانماق گرگ دیر.
«باغبان و شاه» ناغیلیندا، شاهدان اؤز باغینى ملك و حیله یولو ایله آلان باغبان، پادشاهېن غضبینه دوچار اۏلور و شاه امر ائدیر اونو اؤلدورسونلر، اؤزۆنو اؤلمۆش گؤرهن باغبان شاهدان تنقید ائدهرك اونا آندیریركى، اونو اؤلدورسه، ائل آراسېندا، اعتبارى ایته جك، اعتبارایتیب، آد– داكى، پیسلیگه چېخدى، اوندا وار دؤلتده، مقامدا یۏخ اولاجاق، باغبانین بو تنقیدى سؤزلرى شاهېن بئینینه باتیب، اؤزۆنو داردان قورتاریر تنقید موضوعو یالنیز قدیم ناغیللارېمېزدا دئییل، بلكه محبت داستانلارېندادا اؤز عكسینى تاپیر:
«اصلى كرم» داستانیندا، كرم ایله اصلى قارلى و توفانلى بیر سفره اصلى، كرمه دئییر:
دئدیم كرم گل بو یولدان قاییداق،
گؤردۆم خان اوغلودور او نا عار گلیر.
اصلى كرم داستانیندا كرمین مغرورلوغو و سؤزه باخماماغى تنقیداولور، قهرمانلیق داستانلارېمېزدان اولان «كوراو غلو» داستانیندا، كوراۏغلونون كئچل حمزهیه اینانماسى كسگین صورتده تنقید ائدیلیر.
بو بیر نئچه مثالدان بللى اۏلموشدوركى، تنقید مسئلهسى آذربایجان توركلرینده آرتېق مهم اولدوغو اوچون، اۏنلارېن یاراتدیغى زنگین شفاهى ادبیاتلارېندا درین ایز قویموشدور.
تنقید و اۏنون ضرورتى:
آذربایجان ادبیاتیندا تنقیدین ضعیف اولماسى، بو ادبیاتین انكشافى یولونا مانعهچىلیك تؤرهدیر دیلیمیزین، مكتب لرده، یازیلماماسى و اوخونماماسى سببیندن، بو دیلده یازیلان هر هانسى ضعیف بیر قلم صاحبىنین اثرى «شاه اثر» حساب ائدیلهرك، اۏنلارېن عیب و ایرادلارى بیلینمهدن اوجا ذیرویه قالدېریلدیلار. اونا گؤرهده ادبیاتیمیزى بیر نوع شهرت خستهلیگى چولغادى. من نه ائلیمیزى قیناییرام، نه ده ضعیف اثرلرین مؤلفلرینى، چونكى، آز– چۏخ اۏنلار یازماسایدى، دیلیمیز بوندان دا آرتېق افلاسا اوغراردى، ایندى عصریمیز علم، تكنیك و كامپیوتر عصرى اولدوغو اوچون، ادبیاتیمیزدا یئنى ساحه لره آددیم آتیر. بو نو نلا دا قلم صاحبلرینین چیین لرینه آغېر بیر یوك دوشور. اودا یارادیلان اثر لرین «ادبى تنقیدچىلیگه» داخل ائدیلمهسىدیر. یئرى گلمیشكن آرتیرمالىیام كى، باكیدا ادبى تنقیدچىلیك یئنى بیر مرحلهیه یییهلهنیر. ساوئت شوروى) دؤرونده ادبیاتشناسلیق و ادبى تنقیدچىلیك، علمى باخیمدان آرتېق، قلم صاحب لرى اؤزاثرلرینده اؤیمه یه و تعریف نامه یه آرتېق یئر و ئرمیشلر.
آذربایجان جمهوریتى مستقللیك الده ائتدیكدن سونرا، ادبیات شناسلیق و ادبى تنقید اؤزۆنون مهم بیر حیصهسیه یؤنهلدى. مثال اۏلاراق، یازیچى آصف رستملى، سارابلى شاعیر بایرامعلى عباسزادهنین اثرلرینده ایشه آپاریلان تحریفلرى بیر كیمسهنین كؤنلونه توخونمادان، بیر كیمسهیه یامان یووز دئمهدن و بیر سؤزله تحریف چینى آلچاق سؤزلرله هدهلهمهدن، تنقیدچى لیین نورمال و یوموشاق مرحله سینه یول آچمېشدېر. بو تایدا و یا خود ایران آذربایجانېندا تنقیدچىلیك هلهده اؤز نورمال وضعیتینه دۆشمهمیشدیر. بو خصوصدا، تبریزده نشر اولان میثاق و شمس تبریز نشریه لرینده على حسین زاده داشقین) – ین نشر ائتدیگى «ادبى سبكلر» آدلى كتابى بارهده ایرهلى سورولن فیكیرلر تمامى ایله كسگین و ادبى تنقیدچىلیكدن اوزاق ایدى. گرچى سؤزو گئدهن كتابدا بیر سیرا چاتیشمامازلیقلار وار ایدى آنجاق اونو بو سویه ده هدهلمك بیر او قدهرده دوز ایش دئییلدیر.
فجر آذربایجان گۆندهلیینده گئدهن كسگین تنقیدلردن بیرى ده، جیغان– ویغان كتابینا دایر یازیلان تنقید و اونداندا ایكى قات و منطقدن اوزاق وئریلن جاوابلاردېر. جیغان– ویغان كتابى باره فجر آذربایجان گۆندهلیینده ایرهلى سورولن و توتولان ایرادلارېن 80٪ یئرى ایدى. آنجاق دیلى چۏخ كسرلى اولدوغوندان بو كیمى مقالهلرى ادبى تنقیدچى لییمیزه داخل ائتمك اۏلماز.
مطبوعاتدا و بعضى كتابلارا یازیلان مقاله لرده غیر نورمال تنقیدچىلىیین باشقا ساحهسینهده راست گلیریك، اودا مؤلفلر بارهده حدیندن آرتېق تعریفه و شیشیرتمهیه یول وئریلمهسى دیر. مثلا دو قتور على اكبر ترابى باشقا سؤزله حلاج اوغلو جنابلارى، طنز شعریمیزى بیر نوع مثلث حساب ائدهرك، اۏنون بیر بوجاغیندا میرزا على اكبر صابر و باشقا بوجاغیندا میرزا على معجزى و باشقا بوجاغیندا ایسه، اؤز سئودیگى بیر شاعیرى یئرلشدیریر. هر بیر انصافلى قلم صاحبى حلاج اۏغلونون بو سؤزو ایله راضى قالمادېغى حالدا، حؤرمتلى عالیمین اورتا یا چكدیگى فیكیرینى، ادبیات شناسلیق حساب ائتمیر.
بللى اولدوغو كیمى ادبى تنقید و ادبیاتشناسلیق گئت– گئده اؤزۆنه مخصوص یول آچیر. شاعیر ودود دوستى «ایلقار»، نگار خانیم خیاوى نین «منیم شعریم» اثرینه و اردبیللى شاعیر عباسعلى یحیوى «ائلچى» نین «ملكوت آیهلرى» و «ایلدیریملار لهجه سى» كتابلارى بارهده یازیلان تنقید هر باخیمدان تقدیره لایق دیر.
یئرى گلمیشكن آرتیرمالىییق كى، ادبى تنقیدچىلییمیزین هر باخیمدان غیر نورمال وضعیته دۆشمهسینى دیلیمیزین مدنیتیمیزین غیر رسمى اولماسېندان آرتېق، شخصى و خصوصى دۆشمنچىلیك و ائدلوژو ضدیتینده آختارماق ممكن دور. گونكى سیاستچىلر، هامینى اؤز اولچولرى ایله اؤلچوب، اؤزلرینه مخصوص تنقیدچىلیگه آیاق قویورلار. بونونلا اۏنلارى ادبى تنقیدچىدن آرتېق سیاسى تنقیدچى آدلاندیرماق اۏلار. چونكى مدنیت دۆنیاسى اوچون آپاریلان مبارزه ضرورى نظره گلرسه، اۏنون یاییلیب، نشر ائدیلمهسى اؤترى اولاجاقدیر، بئلهلیكله ادبى تنقیدچىلیگه بیر سیرا تضییقلر قبول ائتدیریله جكدیر.
بو وضعیت اؤز اولدوغوندا قالیب، اوزه چېخاریلماسا بو او دئمك دیركى، قوندارما عالمده سئیر ائدهن، دایاز و معلوماتى آز اولان آداملارېن گیلئى لیگى ایله اوزلشن، درین بیلگىلى عالیملرین توتدوقلارى موقعیتى گؤرهجهییك كى، بئله تملسیز اثرلره اعتبارسیزلیق گؤستریرلر.
«آنتونیو گرامشى»سیاست و ادبیات بارهده اؤز فیكیرینى بئله بیلدیرمیشدیر: «هنرمندلر سیاستچىلرین عكسینه اۏلاراق ثابت تصویرلر یارتمالى دیر.»
او داها سونرا دئییر:
«سیاسى باخیمدان سیاستچى، هندمنددن راضى قالمایاجاقدیر.»
بو مثاللاردان آیدین اولوركى، ادبیات، خصوصى ایله باشقا هنرلر كؤنوللردن قیراقدا قالارسا، تنقید وتنقیدچىلیین مئیدانا چېخماسى گركسیر اۏلار. ادبیات دۆنیاسى آرتېق گئنیشلهنیب، یازانلار و اوخویانلار آرتارسا، تنقیدچىلیگه اؤزهل یئر آچیلار.
تنقیدچىلیك بعضا كتاب مولفلرى و كتاب نشر ائدیب، ساتانلار طرفیندن یاخشى قارشیلانمیر. اونا گؤره بعضى ناشر، محتواسیز كتابلارېن نشرینه خصوصى دقت یئتیریر. چونكى بئله اثرلرى یارادانلار هرنهیین باهاسینا اولورسا اۏلسون، اثرلرینى نشر ائتدیرمك ایستهییر و بعضى لرىده، امك حقى آلماق عوضینه ناشره یاردیمدا گؤستریر. تنقیدچىلیگى خوشلامایان بعضى یازانلاردا واركى، بئلهلرى، اؤز یازدیقلارى دهیهرسیز اثرى عزیز ساناراق، اؤزلریندن اوستون هئچ كیمسهنى گؤرمزلر. بودا ادبى تنقیدچىلییمیز تؤرهنن مانعهلردن بیرى دیر.
ادبى تنقیدچىلیك بو گۆنكو دۆنیامیزدا آرایق منیمسهنمهلى دیر. چونكى هربیر قلم صاحبى، اؤزۆنو نه سویهده اوستاد گؤرسهده، ایستر– ایستمز اۏنون یاراتدیغى اثرینین آز– چۏخ سهوى اولاجاقدیر. مؤلف اؤز اثرینه ماراق گؤستردیگى اوچون، اؤز اثرى بارهده قضاوت ائده بیلمهیهجكدیر.
باشقا جهتدن تنقیدچىلیك اثرین مثبت خصوصیتلرینى گؤزهلیكلرینى اؤز اوخوجولارېنا تانتیدیریر و اوخوجونون دویغو و سلیقهسینى یاخشى اثرلر سئچمكده و بدیعى اثرلردن لذت آپارماقدا خصوصى خدمت گؤستریر. تنقیدچى هم ده یازیچى و هنرچىلرى، غفلت و سهوه توتولماقدان چكیندیریر.
بعضى قلم صاحبلرى تنقید و تنقیدچى لیگى هنر اوچون بیر نوع مانعهچىلیك سانیرلار. بودوشونجه تمامى ایله یانلیش بیر فیكیر دیر. چونكى تنقید نه قدهر كسگین و منطق سیز اۏلار سادا، یئنه حقیقى هنرمند، اؤز ایشىنین آردینى توتاجاقدیر.
تصادفى دئییلدیركى، فرانسه یازیچىلارېنین بیریندن سوروشانداكى، «صنعتكار آلقیشلانمالى دیر» او جاواب وئریب، دئمیشدیر: «یۏخ اۏنون عكسینه هنرمنده، كؤتك وورماق لازیم دیر». تنقید، بیر سؤزله اوستون تنقید چۏخ چتین دیر. چونكى تنقیدچىنین لازیمى قدهر بیلیگى، تمیز دویغوسو و آچیق اۆرهڲى و دوشونجهسى اولمالى دیر. هنر ایلدیریم سرعتى ایله قاباغا گئدیر، شرق ادبیات شناسلیغى ایسه، هنرى كؤهنه قایدالاردا ساخلاماغا چالیشیر. بو نو نلا بۆتۆن دؤرلرده، یئنىچىلرله، كئچمیش عنعنهلره صادق قالانلار آراسېندا چكیش – بركیش، بعضى حاللاردا ایسه دالاشما باش وئریر.
دئدیگیمیز كیمى ادبیات شناسلیق و تنقیدچى لیك اینام بسلهدیگى عقیدهلره آرخالاناراق، بعضى اخلاقى، اجتماعى و سیاسى یؤنلره طرف چكیلیر. بونونلادا جمیعتده باش وئرهن حادثهلر نتیجهسینده ادبیات شناسلیق و یا خود تنقیدچىلیكده عوض اولونور. بعضىلرىده وار ادبى اثرلرى، باشقا سؤزله دئسك ادبیاتى، جمعیتده موجود اولان اخلاقى اوصوللار چرچیوه سینده گؤرۆرلر و اؤزلرینى او اثرلرى بهیهنیب، بهینمهمكده سربست حس ائدیرلر و اثرلرین غیر ثابت اولدوغوندان گؤز اؤرتولور.
روسلارېن بؤیۆک یازیچىسى تولستوى هنرى اخلاقین آسقى سینداگؤرۆر و بو صفته مالك اولمایان اثرى ایسه رد ائدیر.
تولستوى – ون عكسینه اۏلاراق، اسكاروایلد هنر ایله اخلاقین هر جوره اویغونلوغونو دانیر و بو باخیمدان هنرمندى غیر مسئول تانییر.
ادبیات شناسلیغین مانعهچىلییندن بیرىده، اجتماعى و سیاسى عقیدهلرین، تنقیدچىلیگه و ادبیات شناسلیغینا نظارت ائتمهسى دیر. بعضا بو ایش لاپ چتین لهشیر، چونكى سیاستچىلر و اجتماعى تشكیلاتلار نه اینكى تنقیدچىلردن و یازارلاردان ایستهییرلر اۏنلارېن علیهینه بیر سؤز یازماسینلار، بلكه، اۆستهلیك اۏلاراق، اۏنلارېن توتدوقلارى وضعیت لرینى، عقیده لرینى تبلیغ ائتمكده ایستهییرلر. بونونلا بئله آیدین اۏلموشدوركى، اجتماعى و اخلاقى اؤلچو ادبیات شناسلیغا اؤز ایزینى قویور، بئلهلیكله تنقیدچى بو اوصوللار چرچیوهسینده اؤزۆنه بیر یول آختاراراق، همین ماراغى اؤز اؤلچوسونه داخل ائدیر.
ادبیات شناس بو وضعیتدن قاچارسا بیر سیرا چتینلیكلرله اوز به اوز اولاجاقدیر.
بو فیكیرلرى اورتایا چكمكدن مقصد ادبیاتیمیزدا تنقیدچىلیگى گئنیش لندیریب، یازیلان اثرلرین دۆزگۆن اؤلچوسو ایسه بللى ائدیلمهلى دیر.
دوقتور دۆزگۆنۆن الیمده اولان بیر نئچه شعر مجموعهسینى دریندن آراشدیریب، اۏنون مثبت و منفى جهتلرینى آچیقلاماقا، ائلیمه اولان بورجومون بیرینى اؤدهییرم.


text:
آذربایجان دیلینین ایضاحلی لوغتی
آذربایجان دیلینین یضایحلی لوغتی ـ بو سؤزلۆک آذربایجانین بیر سیرا عالیملرینین همتلری ایله کی باشدا فیلولوژو دوقتورو اوروجوو دایانمیشدیر، جنوب آذربایجان عالیملریندهن اولان اوستاد بهزاد بهزادینین همتی ایله عرب الیفباسینا کؤچورولوب و ۷۶ -جی ایل ۳ جلدده درسا ناشرلییی طرفیندهن ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر. کیتابین اؤزونه مخصوص بیر الیفباسی اولموشدور. همین اثر ۳۰۳۴ صفحهده چاپ اولموشدور.[۱]
اثره گؤره[دَییشدیر]
"آذربایجان دیلینین ایضاحلی لوغتی" کئچن عصرین 40-جی ایللریندن حاضیرلانماغا باشلانسا دا، بیرینجی جیلدی 1966-جی ایلده ایشیق اوزو گؤرموشدور. همین جیلدی آدلیم لئکسیکوقراف لوغتچی عالیم، دؤولت موکافاتی لاورئاتی، آذربایجان میلّی علملر آکادئمیياسینین موخبیر عضوو، F.E.D پروفسور علی حیدر اوروجوو(Əliheydər Orucov) ترتیب ائتمیشدی. لوغتین رئداکتورو اکرم جعفر ایدی. رئداکسیيا هئيتینه ده آذربایجان میلّی علملر آکادئمیياسینین آکادئمیکلری محمد عاریف داداشزادو و محمداغا شیرعلی يئو، او جوملهدن علی حیدر اوروجوو و رسول روستموو داخیل ایدیلر.
لوغتین ایکینجی جیلدینین نشری اۆچون 14 ایل واخت لازیم اولدو. بو جیلدین ترتیبی ایله F.E.D بهروز عبدالله يئو، F.E.D پروفسور علیلیئيدر اوروج اوو، F.E.D نرگیز رحیمزاده، F.E.D محمدعلی حوسئين خلیفه زاده و میکايیل رضاقولوزاده مشغول اولموشدولار. رئداکتورو علی حیدر اوروج اوو ایدی. اۆچونجو جیلدین نشری چوخ چکمهدی. 3 ایل سونرا اوخوجولار ایضاحلی لوغتین اۆچونجو جیلدینی ده الده ائتدیلر. کیتابین رئداکتورو يئنه علی حیدر اوروجوو ایدی. رئداکسیيا هئيتینه F.E.D پروفسور واقیف آسلانوو داخیل ائدیلمیشدی.
نهايت، سونونجو - دؤردونجو جیلد اوخوجولارا 1987-جی ایلده تقدیم ائدیلدی. کیتابین تئرتیبچی لری، رئداکتورو و رئداکسیيا هئيتی ده ديَیشمز قالمیشدی.
بئلهلیکله، 60 ایللیک ترتیب، 21 ایللیک چاپ عومرو اولان نهنگ بیر لوغت اؤلکهنین حیاتیندا بؤيوک مدنی بیر حادثه کیمی قارشیلانمیشدی.
ایلک جیلدینین نشریندن کئچن قیرخ ایله ياخین زامان عرضینده ادبی دیلیمیزده، اؤزهللیکله، اونون لوغت ترکیبینده خئيلی ديَیشیکلیکلرین يارانماسی، معين قراماتیک و اوسلوبی تکرنیللشمهنین اولماسی تامامیله طبیعیدیر. شوبهه يوخدور کی، بو ديَیشیکلیکلر لوغتین سؤزلويونه و مقالهلرینه ده اؤز تأثیرینی گؤسترمیشدیر و بو، اؤز نؤوبهسینده، دیلیمیزین لوغت ترکیبینه يئنیدن نظر سالماغا، لوغتی يئنی يارانمیش سؤزلرله زنگیریلشدیرمهيه، لوغت مقالهلرینده معين رئداکته ایشلری آپارماغا احتیاج دوغورموشدور. بو سؤزلر گوندهلیک حياتیمیزدان آلینیب، اوخوجولارا تقدیم اولونان بو محتشم لوغته داخیل ائدیلمکله معاصرلشدیریلمیش، بوگونکو اوخوجولار اۆچون يارارلی اولماسینا چالیشیلمیشدیر.
قایناق[دَییشدیر]
- ↑ همراز، رضا؛ سؤزلۆکلر سؤزلۆیۆ: تۆرکلرین ۱۰۰ دن چوْخ یازدیقلاری سؤزلۆکلرین سییاهیسی، تبریز: 1384گونش ایلی/2005م.


text:
۵ جولای
- ۱۷۷۰ - روسیه - عثمانلی آراسیندا چشمه ساواشی باش وئردی.
- ۱۸۱۱ - ونزوئلا٬ ایسپانیادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۸۳۰ - فرانسه٬ الجزاییری ایشغال ائتدی.
- ۱۸۸۴ - کامرون٬ آلمانین مۆستعمرهسی اوْلدو.
- ۱۹۲۱ - ایتالیا قوْشونلاری بۆتونلوکله آنتالیادان چکیلدی.
- ۱۹۲۴ - ۴۲ اؤلکهنین قاتیلدیغی اولمپیک اوْیونلاری پاریسده باشلادی. آلمان اوْیونلارا قاتیلمادی.
- ۱۹۳۲ - پورتوقالدا فاشیست رژیمینین باشقانلیغینا آنتونیو سالازار گتیریلدی.
- ۱۹۵۰ - کوره ساواشی: آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و قۇزئی کوره بیرلیکلری آراسینداکی ایلک چارپیشمالار باش وئردی.
- ۱۹۶۲ - الجزاییر٬ فرانسهدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۷۰ - کانادا هاوایوْللارینا عایید بیر مۆسافیر اۇچاغی تورونتودا دۆشدو: ۱۰۸ نفر اؤلدو.
- ۱۹۷۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده٬ رأی وئرمه یاشی ۲۱-دن ۱۸-ـه دۆشورولدو.
- ۱۹۷۷ - پاکیستاندا کودیتا نتیجهسینده ذوالفقار علی بوتو تۇتوقلاندی.
- ۱۹۸۹ - ایران-کونترا ماجراسی: اولیور نورت ۳ ایل حبس٬ ۲ ایل گؤزدیم٬ ۱۵۰٫۰۰۰ دوْلار پۇل جزاسی و ۱۲۰۰ ساعات ایش ایله جزالاندی.
- ۱۹۹۳ - تۆرکیهده پ.ک.کیه نیسبت وئریلن تروریستی بیر حادیثه نتیجهسینده ۳۳ نفر ارزینجانین باشباغلار کندینده اؤلدورولدو.


text:
چرهک(اؤلچو بیریمی)
چرهک — ریاضیاتدا اسکی چاغلاردا اساسا اوزونلوق و چکی اؤلچمک اۆچون ایستیفاده ائدیلن اؤلچو بیریمی.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
چرهکدن هم اوزونلوق، هم ده چکی بیریمی کیمی ایستیفاده ائدیلمیشدیر. اوزونلوق اؤلچوسو بیریمی کیمی چرهکدن چوخ گئنیش ایستیفاده اولوندوغو منبعلردن ده آیدین گورونور. چرهک آرشینین دؤردده بیرینه برابردیر. اگر آرشین 0،71 م-دیرسه، اوندا چرهک تخمیناً 18 سم-ه برابر اولور.
چکی بیریمی کیمی 1 چرهک "گیرونکه"نین دؤردده بیرینه برابردیر. "گیرونکه"نین 400 قرام اولدوغونو بیلیریکسه، اوندا چرهک 100 قرام اولموشدور. چرهک قاب معناسیندا دا ایشلنمیشدیر. همین قابین آدی اونون اولچوسو، توتومو ایله باغلیدیر. بیر چرهک تاخیل، اون و س. توتان میس قابا چرهک دئییلمیشدیر.
چرهکدن بیر اؤلچو بیریمی کیمی موسیقیده ده ایستیفاده اولونور. سسلرین اوزونلوقلارینا گؤره نوتلاردان بیری چرهک نوت آدلانیر. بوتؤو نوت ان اوزون سسی، یاریم نوت بوتؤو نوتون یاریسینی، چرهک نوت ایسه دوردده بیرینی تصویر ائدیر. باشقا سؤزله دئسک، بوتؤو نوت اوزونلوغونا گؤره ایکی یاریم و دؤرد چرهک نوتا برابردیر. یوخاریداکی میثاللاردان گؤروندوگو کیمی، چرهک بوتون حاللاردا بوتؤوون دؤردده بیرینه برابر گؤتورولور.
قایناق[دَییشدیر]
آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 459


text:
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې ایکینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی… شامیل چیڲنینی چَکدی. ایستهدی پاپاغېنې چېخاردېب فیکیردن آغرېیان باشېنې اۏوخالاسېن. آتاسېنېن یانېندا اۏتوردوغونو باشا دۆشنده ألینی چَکدی. عؤمَر کۏخا ظریف …Read More »
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې (رۏمان) (ایکینجی بؤلۆم)
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې بیرینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی… اؤزگه واخت اۏلسایدې، سېچرایېب آغاجېن دالېنا کئچر، تۆفنگی هرلهییب ألینه آلار، چاخماغې چکیب گۆلـلهنی لۆلهیه وئرَر و بارماغې تهتیکده گؤزلهیردی. آما …Read More »
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې (رۏمان) (بیرینجی بؤلۆم)
اؤلن دۆنیام / ایسماعیل شېخلې اۏلن دۆنیام (بیرینجی بؤلۆم) حَسَن آغا إیوانې کۆره باخان إولرینین حَیَطینده اۏدون یارېردې. هاوانېن سازاق، أطرافېن قرۏو اۏلماسېنا باخمایاراق إنلی کۆرهڲینین اۏرتاسې ترلهمیشدی. علاالدین …Read More »


text:
سنت. ریجیس پارک شهرین نقشه اوستونده یئری
سنت. ریجیس پارک، کنتاکی (اینگیلیسجه: St. Regis Park, Kentucky) آمریکانین کنتاکی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۰٫۹ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۵۲۰ نفر و اهالی سیخلیغی ۱۶۴۱٫۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر. سنت. ریجیس پارک دنیز سئوییهسیندن ۱۷۲ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر. کنتاکی ایالتی، آت یاریشی، داش کؤمور و اوتومومبیل تولیدی کیمی (تویوتا کمری،شورلت و فورد) تانینیر. غنی توْرپاغا گؤره چوْخلو یئرلری چمنلیدیر. ایقتیصادیسی اکینچیلییه وابستهدیر. ائو آتی، اینک، تۆتون، سۆت، دوموز و سویا تیجارتده بؤیوک نقش اوْیناییر. داش کؤمور، دمیر و نفت چیخاریلیر.
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]


text:
اوکراین ده عسکری اوچاق نینگ قولب توشیشی عاقبتیده اونلب کیشی حیاتی نی یوقاتدی
اوشبو اوچاق خارکوف منطقه سیده قولب توشدی
اوکراین نینگ خارکوف منطقه سیده عسکری بیر اوچاق نینگ قولب توشیشی عاقبتیده دستلبکی معلومات لر گه کوره 22 کیشی حیاتی نی یوقاتدی.
اوکراین عاجل وضعت لر اداره سی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, اردو گه عاید اوشبو اوچاق نینگ (ان-26) خارکوف منطقه سیده هوا قونلغه سی یقینیده قولب توشگن لیگی بیلدیریلدی.
اوچاق ده 28 کیشی نینگ موجود ایکن لیگی بیلدیریلگن بیاناتده, 22 نفر نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی, 2 کیشی نینگ یره لنگن لیگی و 4 نفر نینگ ایسه یوقالگن لیگی معلوم قیلیندی.
منطقه گه عاجل وضعیت لر اداره سی تیم لری نینگ یوباریلگن لیگی بیلدیریلدی.
عینی دمده جمهوررئیس ولادیمیر زلنسکی نینگ بوگون حادثه محلی گه باره دیگن لیگی معلوم قیلیندی.
تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیری مولود چاووش اوغلی, تویتر آرقه لی بیرگن بیاناتیده, اوشبو حادثه سببلی اوکراین گه تسلیت بیلدیردی.


text:
تورک دیللری
تورک دیللری دونیادا بؤیوک سایدا اهالینین دانیشدیغی دیللر قروپودور.
تورک دیللری عائلهسی ۴۱ دیل، لهجه و یا شیوهدن عبارتدیر. آذربایجان جومهوریتی، تورکیه، قازاقیستان، قیرغیزیستان، تورکمنیستان، اؤزبکیستان، باشقیردیستان، تاتاریستان، تووا، چوواش، یاکوتیا، داغلئق آلتای و خاکاسین یئرلی اهالیسینین، ائلهجه ده ایران، عراق، افغانیستان، چین، بولغاریستان، رومانی، کئچمیش یوقوسلاویا و آلبانیانین بیر سیرا خالقلارینین گئنولوژی (منشأجه) و تیپولژی جهتدن قوهوم دیللری. کئچمیش سسری-ده تورکدیللی خالقلار سلاویان خالقلاریندان سوْنرا II یئری تۇتوردو و سسری-ده بو دیل عائلهسینه منسوب 23 دیل اوْلموشدور. تورک دیللری قیسمن داغیستاندا (قوموقلار، نوقایلار)، کاباردا-بالکار، قاراچای-چرکز (بالکارلار، قاراچایلیلار، نوقایلار)، ایستاوروپولدا (نوقای لار، تروخمئنلر)، مولدوویادا (قاقاوزلار)، لیتوادا (کارایملر، تاتارلار)، کریم (کریم تاتارلاری) و س. یئرلرده ده یاییلمیشدیر. تورک دیللرینین هانسی دیللر عائلهسینه داخیل اولماسی ایندیدک مویینلشدیریلممیشدیر. عالیملرین بیر قیسمی اونلاری اورال-آلتای، دیگر قیسمی ایسه آلتای دیللرینه داخیل ائدیرلر. تورک دیللری قروپونو موستقیل دیل عائلهسی حساب ائدنلر ده وار.
ایندی بو دیل عائلهسی 180 میلیون اینسانین دوغما دیلیدیر.
تورک دیللرینین تاریخی اینکیشافی آشاغیداکی مرحلهلره بؤلونور:
- آلتای و هون دؤورلری (ائرامیزین V اسریندک)
- قدیم تورک دؤورو (V-X عصرین اولی)
- اورتا تورک دؤورو (X-XV عصرلر)
- یئنی و ان یئنی تورک دؤورلری (XVI-XX عصرده).
تورک دیللرینین تسنیفاتیدَییشدیر
قبول اولونموش تسنیفاتا گؤره تورک دیللری غربی (غربی هون) و شرق (شرقی هون) قوللارینا آیریلیر:
غرب قولودَییشدیر
بولقاردَییشدیر
اوغوزدَییشدیر
- اوغوزلار(X-XI عصرلر)
- تورکجه (آذربایجان تورکجهسی)
- قاشقایی تورکجهسی
- آنادولو تورکجهسی
- تورکمن تورکجهسی
- قاقاووز تورکجهسی
قیپچاقدَییشدیر
- باشقیرد دیلی
- قازاخ دیلی
- قاراچای دیلی
- بالکار دیلی
- قاراقالپاق دیلی
- قوموق دیلی
- کارای دیلی
- نوقای دیلی
- تاتار دیلی
- و س.
کارلوقدَییشدیر
- اؤزبک تورکجهسی
- اویغور (یئنی اویغور) تورکجهسی
- و س. قروپلارا
شرقی قولودَییشدیر
اویغوردَییشدیر
قیرغیزقیپچاقدَییشدیر
تورک دیللرینین اوستونلوگودَییشدیر
سؤز و جمله دورومو هر دیلده اؤزونه عایید بیر قانونا باغلیدیر. بو قانونلارین توپلومونا دیل قراماتیکاسی دئییلیر. قانونلاردان علاوه دیللرین آیریجا اؤزل قانونلاریدا وار کی دوزنلی قایدالارا باغلی دئییللر. اؤرنک : موکسر جمعی عرب دیلینده، آرتیق حرفلر و قایداسیز فعللر اینگیلیس دیلینده قایداسیز قراماتیکالاردیرلار. بئله قانونسوز قایدالارا عرب دیلینده سماعی (ائشیدمهلی) دئییرلر. بو دئییشین ندنیده اونلارین بللی بیر قانونا باغلی اولمادیغیدیر، بونا گؤرهده اونلاری گرک ائشیدیب و یاددا ساخلیاسان. سماعینین ترسی قیاسی (موقایسه ائتمهلی) اولور کی قایدالی قانونلارا باغلیدیر و دیلین اساس گوجو بو قایدایا دایانیر. سماعی سؤزلر بیر دیلده آز اولدوقجا دیلین قایدالی اولماغی و گوجوده آرتار. آچیق و عومومی دیل قایدالاری آز، بوتون، وا یایغین اولسا دیلین گوجو و دوامیدا آرتار. اؤرنک: دوزدور کی عرب دیلی ((صرف و نحو)) باخیمیندان چوخ گوجلودور اما اونون قایدا و یاسالاری او قدر بوداقلی و چوخدور کی اونو بوتون بیر سویهده اؤیرنمک چتیندیر.[۱] تورک دیللری صرف و آچیق قایدا باخیمیندان زنگین و آسان اؤیرنیشلیدیرلر. بو قایدا و قانونلار دقت، گئنیشلیک و آسانلیق باخیمیندان ریاضیات قایدالارینا بنزییرلر. تورک دیلینین صرف قایدالاری نئچه بارماق ساییلی بوتون قایدایا بؤلونور و بو مؤوضو تورک دیلینین آسان اؤیرنیشلی و دیل گوجونون علامتیدیر.[۱]
دیل عائلهسینین خصوصیتلریدَییشدیر
تورک دیللرینین هامیسیندا آهنگ قانونو، صامیتلرین آسیمیلیاسیاسی، کؤک و شکیلچیلرین خصوصی قورولوشونا مالیک اولماسی، دئمک اولار کی، عینیلیک تشکیل ائدیر. بو تیپولوژی اویغونلوق مورفولوگیایا دا عاییددیر. تورک دیلی التصاقی دیللره داخیلدیر. اونلاردا قراماتیک جینس کاتئقوریاسی یوخدور. قوشمالار سؤزون سوْنونا علاوه اوْلونور، سؤزدوزلدیجی و سؤزدییشدیریجی شکیلچیلرین سیراسی مؤحکم قانوناویغونلوغا تابعدیر. حال و منسوبیت کاتئقوریالاری چوخلو عومومی جهتلره مالیکدیر. کؤک سؤزلرین هئچ بیر شکیلچی قبول ائتمهدن ایشلنه بیلمهسی، واحید تصریف سیستمی، اوزلیکلردکی عومومیلیک و س. ده بئله اوخشارلیقلارداندیر. بو دیللرین سینتاکتیک قورولوشوندا دا تیپولوژی عینیلیک چوخدور؛ سؤز و سؤز بیرلشمهلرینین جملهدکی سیراسی ثابتدیر: تعیین اولوناندان اول گلیر و اونونلا اوزلاشمیر، تاماملیق تاماملادیغی سؤزلردن اول گلیر، تابعلی مورکب جملهلر آز، ترکیبلر ایسه چوخدور. لوغت ترکیبینده عومومیلیک داها قاباریق شکیلده اؤزونو گؤسترمهلیکدهدیر.
الیفباسیدَییشدیر
تورک دیلینین قدیم یازیلی عابدهلری (اورخون-یئنیسئی الیفباسی ایله) ۷ - ۱۱-جی عصرلره عاییددیر؛ داها قدیم عابدهلری ایسه مانی، براهمی و سوغدی الیفباسی ایله یازیلمیشدیر (سینتسزیان و اورتا آسیا). سوْنرالار تورک یازیسی (اویغور و عرب الیفبالاری ایله) شرقده کاشقار، اورتا-آسیا و قیزیل اوردادا، قربده ایسه سلجوقیلر دؤولتینده (کیچیک آسیا)، آذربایجاندا، تورکیهده، مصرده، هیندوستاندا و س. یئرلرده اینکیشاف ائتمیشدیر.
۲۰-جی عصرین ۲۰ - ۳۰-جو ایللرینده کئچمیش سسری-نین تورکدیللی خالقلاری لاتین الیفباسیندان ایستیفاده ائتمیشلر. ۳۰-جو ایللرین سوْنوندا بو دیللرین چوخو اۆچون کیریل قرافیکاسی اساسیندا الیفبا یارادیلمیشدیر. تورکیهده ۱۹۲۸-جی ایلدن لاتین قرافیکالی الیفبا قبول اولونموشدور. لاکین سسری داغیلدیقدان سوْنرا آزاد اولموش تورکدیللی دؤولتلر یئنیدن لاتین قرافیکالی الیفبادان ایستیفاده ائتمیشلر.
تورک دیل قروپودَییشدیر
گونئی تورکجهسیدَییشدیر
- تورکجه (آذربایجان تورکجهسی)
- آنادولو تورکجهسی
- تورکمن تورکجهسی
- قاقاووز تورکجهسی
- کریم تاتار تورکجهسی
- خوراسان تورکجهسی
- افشار تورکجهسی
- قاشقای تورکجهسی
- قالای تورکجهسی
- سالار تورکجهسی
قوزئی تورکجهسیدَییشدیر
- یاکوت تورکجهسی
- دولگان تورکجهسی
- خاکاس تورکجهسی
- شور تورکجهسی
- آلتای تورکجهسی
- اویغور تورکجهسی
- ساری اویغور تورکجهسی
قرب تورکجهسیدَییشدیر
- تاتار دیلی
- چوواش دیلی
- باشقیرد دیلی
- کارای دیلی
- قاراقالپاق دیلی
- قازاخ دیلی
- قیرغیز دیلی
- کومیک دیلی
- نوگای دیلی
- مئسکئت دیلی
- تووا دیلی
- چولیمان تاتار دیلی
- بالقار دیلی
- قاراچای دیلی
شرق تورکجهسیدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- لینقیویستیکا لوغتی (روسجا)
- آذربایجان سووئت ائنسیکلوپئدیاسی


text:
روحی بغدادی
بغدادلی روحی تۆرک دیلینین دیوان ادبیات شاعیرلریندن دیر. اونۇن اصلی آدی عثمان دیر و سلطان قانۇنینین بغدادا گئدن آنادولۇلی عسگرلریندن اولدۇغی بللیدیر. بغدادلی روحی ترکیب بندی اۆچون بؤیوک آد قازانیبدیر کی ایلک بیتی بئله دیر:
بغدادلی روحی شعرلرینده محمد فضولیدن چوخلی تاثیر آلیبدیر.
شعرلریندن:[دَییشدیر]
یانماغا آتش عشقینله ازلدن موموز / غیره معلوم دگیلسه سنه خود معلوموز
صحبتینله قانی اول دم کی اولوردوق مسرور / اول صفان نئچه دمدیر گؤزلیم محروموز
نه قدر قادر ایسک چکمهیه عشقین المین / یئنه یانیندا سنین شئی دئییلیز معدوموز
قاچمازیز اولمادان ای مه غم عشقینله هلاک / او شهادتله گئدرسک بیلیریز مرحوموز
صافطبعیز نوله بغدادی ایسن ای روحی / پیرو نکته گذاران دیار روموز
قایناقلار[دَییشدیر]
- Sosyal, Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 2002.
- بیتلر حیدر بیاتین توییتر حیسابیندان آلینب.


text:
ابن بطوطه
ابن بطوطه (تام آدی: أبو عبدالله محمد ابن عبدالله اللواتي الطنجي ابن بطوطة) (دوْغوم. ۲۴ شوبات ۱۳۰۴، طنجه، مراکش – اؤلۆم. ۱۳۶۹، فئس)، اوْرتا چاغین ان بؤیۆک سیّاحی "تُحفَة اَلنُظار فی غَرائِب اَلأمَصار وعَجائِب اَلأسَفار" تانینان سیاحتنامه نین یازاریدیر. منسوب اوْلدوغو بربر یا آمازیغی قبیلهسی بربر اصالتلی اوْلوب بئرکا'دان طنجهیه کؤچمۆشدولر. مالکی مذهبینه منسوبدور.
ابن بطوطه، ۱۳۲۵'ده مکهیه حج سفرینه گئدن زنگین، فاسلی بیر مۆسلماندی. بو اثنادا یاشادیغی ماجرالار اوْنو داها اوزاقلارا یوْلجولوق ائتمهگه چکدی. ابن بطوطه، آوروپالیلارین چوْخ آز تانیدیغی آفریقا، اوْرتا دوْغو (خاورمیانه) و اوزاق دوْغو'یا (شرق دور) جسور مسافرتلر ائتدی. ابن بطوطه عرب دیلیندن علاوه تۆرکجه، فارسجا دیللرینی بیلیردی و اوْرتا دوْغو و اوزاق دوْغو سفرلرینده تۆرکجه ایله فارسجانی قوللانیردی.
مکهیه حج سیاحتی
۱۳۲۵ ایلینده ۲۰ یاشیندایکن حج سفرینه گئتمهگه قرار وئردی. قوزئی آفریقا ساحل لریندن توْپراق (قارا) یوْلو ایله قاهره'یه گئتدی. داها سوْنرا نیل ساحلیندن یوخاری چیخاراق قیزیل دنیزی (دریای احمر) آشیب مکهیه چاتماق ایستهسه ده، یوخاری نیل بؤلگهسیندهکی قبیلهلرین بو سیرادا عصیان حالیندا اولمالاری ندن ایله قاهره'یه گئری دؤنمک زوْروندا قالدی. بو سیرادا قارشیلاشدیغی بیر فالچی اوْنا سوریه'نی گؤرمهدن حج'ه گئتمهیهجگینی فال آچدی. بونون اۆزرینه شام'ا دوْغرو یوْلا چیخدی و رمضانی اوْرادا گئچیردی. شام یوْلجولوغو سیراسیندا قودس، بیت اللحم و الخلیل کیمی قوتسال (مقدس) شهرلری زیارت ائتدی. مدینه اۆزریندن مکهیه واراراق حاجی اولدو. آنجاق دؤنۆش یوْلوندا مسافرتلرینی سۆردورمهگه تصمیم توتدو.
بیر کروانا قاتیلاراق بینالنهرین سینیرینا دوْغرو یوْل آلدی و نجف'ده علی'نین مزارینی زیارت ائتدی. بوردان بصره یوْلو ایلا ایصفاهانا گئتدی. بوندان یاخلاشیق اوْن ایل سوْنرا ایصفاهان تئیمورلنک طرفیندن یئرله بیر ائدیلهجکدی. داها سوْنرا شیرازا و هوْلاکوخان طرفیندن یاغمالانمیش اوْلان بغدادا گئتدی. بورادا سوْن ایلخانلی حؤکۆمداری ابو سعید ایله تانیشدی و اوْنون کروانییلا بیر سۆره یوْل آلدیقدان سوْنرا تبریز'ه گئتدی. تبریز، موْغول حملهلرینه قارشی قوْیمایاراق اوْنلارا قاپیلارینی آچدیغی اۆچۆن بؤلگهده ییخیلمادان قالمیش تک بؤیۆک شهر ایدی. ایپک یوْلو اۆزرینده ده یئر آلدیغیندان بؤلگهنین اؤنملی بیر تیجارت مرکزی اوْلموشدو. داها سوْنرا ایکینجی دفعه حاجی اوْلماق اۆچۆن مکهیه دؤندو. مکهده بیر ایل قالاراق ایکینجی بؤیۆک یولجولوغونا حاضیرلاندی.
آفریقا ساحللری بوْیونجا
بو سفر دوْغو آفریقا ساحللریندن گونئیه ایندی. ایلک دوراغی اوْلان عدن'ده هیند اوْقیانوسو اۆزریندن عرب یاریم آداسی'نا گلن ماللارلا تیجارته گیرمهگه و بیر ثیروت صاحیبی اوْلماغا قرار وئردی. آنجاق بو پلانینی اویغولاماغا قوْیمادان اؤنجه ۱۳۳۱ ایلینین باهاریندا سوْن بیر ماجرایا گیرمهگه تصمیم توتدو . داها دا گونئیه گئدهرک اتیوپی، موگادیشو، مومباسا، زنگباردا بیرَر هفته قالدی. موسون یئللرینین دؤنمهسیله گمیسی عرب یاریم آداسی'نا گئری دؤندو. بورادا یئرلَشیک حایاتا گئچمهدن اؤنجه، سوْن بیر سیاحته چیخماغا قرار وئردی و عمان و هومز بوغازی'نی گؤرمک اۆچۆن تکرار یوْلا چیخدی.
بو گۆنون جوغرافی دورومونو اساس توتساق، ابن بطوطه ۴۴ اؤلکهنی زیارت ائتدی و توْپلام ۱۱۷٬۵۰۰ کیلومتر یوْل گئتدی.
ابن بطوطه هند، چین، مالدیو، ایران، افغانیستان، اوْرتا آسیا، بیزانس، ایسپانیا، بالکانلار و .... گزدیکدن سوْنرا، ۱۳۶۹ مغربده دونیادان گئتدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İbn Battuta»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰ مرداد ۱۳۹۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
بدر دؤیوشو
بدر غزوه سی یوخسا بدر دؤیوشو. پیغمبر اؤزو باشچی اولان دؤیوشلر عربلر ایچره غزوه آدلانیر. عربجه :غزوة البدر یا بدر الکبری ایکینجی هیجری ایلده رمضان آینین ۱۷سینده مدینه موسلمانلاری و مکه موشرکلرینین آراسیندا اوز وئردی.
سببلری
موسلمانلار باخیمیندان دؤیوشون ان اهمیتلی سببی، قورئیشلیلرین.
اؤزلرینی هیجرته مجبور ائتمهلر و هیجرتدن سوْنرا گئریده بوراخدیقلاری ماللارینی یاغمالامالارییدی.
مکّه لی قورئیشلیلر باخیمیندان باخیلدیغیندا، موسلمانلارین، مکّه لی قورئیشلیلرین کاروانلارینی یاغمالامالارییدی، چونکی مکّه دهکی هر عائلهنین کاروانلاردا بیر پایی وار ایدی. بۇ دا مکّه لی قورئیشلیلر آراسیندا دؤیوش اۆچون سبب مئیدانا گتیرمهیه کیفایت ایدی.
ساواش
هیجرتدن سوْنرا موسلمانلار، گئریده بوراخدیقلاری ماللارینین یاغما ائدیلمهسینه جواب اوْلارق قورئیش کاروانلارینا هۆجوملار تشکیل ائتدیلر. بۇ هۆجوملارین بیرینده موسلمانلار، ایچینده مین دوه و بئش یوز مین دیرهم دَیَرینده مال اوْلان بیر کاروانی هدف آلماق ایستهدیلر. ایسلام پیغمبری محمد بن عبداللّه، بۇ سفر اۆچون اوْردونو توْپلادی. بدره گئدرکن راوها قصبهسینده بیر قویو یانیندا ناماز قیلدی. توپلانان ۳۱۳ نفر پیغمبر امرینده بدر یاخینلارینا گلهرک کاروانی گؤزلمهیه باشلادی. آنجاق کاروانین باشچیسی ابو سفیان، موسلمانلارین کاروانی گؤزلدیینی اؤیرندی و مکهیه خبر گؤندردی. آیریجا کاروانین یوْلونو دا دییشدیردی. موسلمانلارین کاروانا هۆجوم حازیرلادیغی خبرینی ائشیدن مکّه لیلر، ابو سفیانین تهلوکهنین آتلاتیلدیغینی خبر وئرن ایکینجی مکتوبونا باخمایاراق موسلمانلارین اۆزرینه گئتمهیه قرار وئردیلر. مکّه لیلر، مئیدانا گتیردیکلری ۹۵۰ نفرلیک قوشونلا بدره دۇغرو یوْلا چیخدیلار.
ایکی اوْردو قارشی-قارشییا گلینجه، عربلر دؤیوشلرینده عنعنه حالینا گلن "اردیلمه" (موباریزه) حادیثهسی اۆچون طرفلر ایچلریندن اۆچ آدام سئچدیلر. بۇنا گؤره، ایسلام اوْردوسوندا حمزه، شیبة و ایمام علی (ع) ایله؛ عتبة، عبیدة بن الحریث و عتبة ایله قارشی-قارشییا گلدی. هر اۆچ قارشیلاشمانی موسلمانلار قازاندی.
ار دیلمه حادیثهسیندن سوْنرا دؤیوش باشلادی. پیغمبرین دؤیوشو ایداره ائتمهسی اۆچون بدر 'ا حاکم بیر تپهده کؤلگهلیک قۇرولدو، بۇرادا مسجیدی-i آریسی اینشا ائدیلمیشدیر. توققوشمالارین ایرلیلین مرحلهلرینده مکّه لی قورئیشلیلر داغیلما علامتلری گؤستردی؛ کوماندیرلری ابو جهل، عبدالله ابن مسعود طرفیندن اؤلدورولونجه ده یاخشیجا داغیلدیلار.
ایتکیلر
دؤیوش موسلمانلارین غلبهسی ایله نتیجه لندی. مکّه موشریکلری ابو جهیل داخیل ۷۰ اؤلو ۷۰ اسیر بوراخیب قاچدیلار. موسلمانلار ۱۴ ایتکی وئردیلر.
قوراندا بدر دؤیوشو
قورآن 'دا بدر دؤیوشویله علاقه دار اوْلان آیلر بئلهدیر:
"ظلمه مه’روز قالدیقلارینا گؤره ووروشانلارا (کافیرلره قارشی الله یوْلوندا دؤیوشمهیه) ایزین وئریلمیشدیر. الله اوْنلارا کؤمک ائتمهیه، البته، قادیردیر!." [۱]
"(یا رسولوم!) حقیقتاً، سیز بدرده (دۆشمنه نیسبتاً آز و) ضعیف اوْلدوغونوز حالدا، الله سیزه یاردیم ائتدی. (اللها) شوکور ائدن اوْلماق اۆچون اللهدان قورخون!." [۲]
" ای ایمان گتیرنلر! احتیاطی الدن وئرمهییب سیلاحینیزی گؤتورون و (دۆشمنه قارشی جیهادا) یا دسته-دسته، یا دا هامینیز بیر یئرده چیخین!" [۳]
"اگر سیز (اُحد ساواشسینده) یارا آلدینیزسا، اوْ بیری (کافیر) دسته ده (بدر ساواشسینده) اوْ جور یارا آلدی. بیز بۇ گۆنلری (بۇ حادیثهلری) اینسانلار آراسیندا نؤوبه ایله دییشدیریریک کی، الله ایمان گتیرن شخصلری (باشقالاریندان) آییرد ائتسین و ایچرینیزدن شهیدلر (شاهیدلر) سئچسین. الله ظولمکارلاری سئومز! " [۴]
" گؤزلری باخا-باخا اؤلومه سوروکلنیرلرمیش کیمی، حاق (بدر ووروشونون واجیب اوْلماسی) بللی اوْلدوقدان سوْنرا بئله، اوْنلار یئنه ده بۇ بارهده سنینله مۆباحیثه ائدیردیلر." [۵]
" اوْ زامان الله سیزه ایکی دستهدن بیرینین (شامدان قاییدان کاروانین و یا مکّه دن چیخیب اوْنلارین کمکینه گلن قورئیش عسگرلرینین) سیزین اوْلماسینی و’د ائدیردی. سیز سیلاحسیز (قوتسیز) کاروانین سیزین اوْلماسینی آرزو ائدیردینیز. الله ایسه اؤز سؤزلری (بۇ بارهده نازیل ائتدیی آیه) ایله حاقی (ایسلامی) برقرار ائتمک و کافیرلرین کؤکونو کسمک ایستییردی." [۶]
" (الله بۇنونلا) گوناهکارلارین خوشونا گلمهسه ده، حاقی (ایسلامی) برقرار ائتمک و باتیلی (کوفرو) یوْخ ائتمک ایستییردی." [۷]
" اوْ زامان سیز (دعا ائدهرک) رببینیزدن کؤمک دیلییردینیز. (الله: ) "من سیزین ایمدادینیزا بیر-بیرینین آردینجا گلن مین ملکله چاتارام!" - دئیه دعانیزی قبول بویورموشدو. " [۸]
" الله بۇ کمکی سیزه یالنیز سیزین اۆچون بیر موشده و اۆرکلرینیز ساکیت اوْلسون دئیه ائتمیش دی. غلبه یالنیز اللهداندیر. الله یئنیلمز قوت صاحیبی، حیکمت صاحیبیدیر! " [۹]
"چاپ و شدت قالخانا قدر و دین تماماً یالنیز اللها حصر ائدیلندک اوْنلارلا ووروشون. اگر (کوفردن) ال چکسهلر شوبههسیز کی، الله اوْنلارین نه ائتدیکلرینی گؤرندیر." [۱۰]


text:
آوارچکمه
آوارچکمه اینسانین دنیزلر و آخار سولارلا ساده واسطهلر ایستیفاده ائدرک موباریزهسینی تمل آلان ایدماندیر. آوارچکمه ایدمانی ایدمانچیلارین بیر-بیرلری ایله رقابت ائدرک گؤل، چای و دنیزده، کورکلر واسطهسی ایله حرکتین تامین ائدیلدیی خصوصی اولاراق چیخاریلمیش گمیلر ایله رئاللاشدیریلان بیر ایدمان نؤعودور.
آذربایجاندا آوارچکمهدَییشدیر
آذربایجاندا آوارچکمه ایدمانی ایله ۲۰-جی عصرین ۳۰-جو ایللرینین آخیرلاریندان مشغول اولونماغا باشلانمیشدیر. باکی بوختاسیندا یاریشان آوارچکهنلرین موباریزهسینی بیرباشا دنیزکناری بولواردان مۆشاهیده ائتمک مۆمکون ایدی. ۱۹۵۹-جو ایلده آکادمیک آوارچکهنلر ایلک دفعه کئچمیش شوروی خالقلارینین ۲-جی ایسپارتاکیاداسیندا ایشتیراک ائتمیشلر. بو، آذربایجان آوارچکهنلرینین اومومیتتیفاق یاریشلاریندا ایلک چیخیشی ایدی و ائله همین ایل مینگچئویر شهرینده موختلیف رئسپوبلیکالارین ایدمانچیلارینین ایشتیراکی ایله آوارچکمه یاریشلاری کئچیریلمیشدیر. بو یاریش سونرادان مرسوم حال آلمیشدیر[۱].


text:
تورکجه اؤیرهنمک بیر توتقو حالینی آلدی
یونوس امره انستیتوسونا تورکجه اؤیرهنمک ایستهیهنلر آخین ائدیر
تورکیه، سرعنله گلیشن اقتصادی، یوروتدویو فعال خاریجی سیاست و بؤلگهنین ان ثابت اؤلکهسی اولما اؤزللیگی ایله دقتلری اوزرینه چکیر.
تورکیهیه اولان بو بؤیوک ماراق ایله برابر تورکجه اؤیرهنمک آرزوسونو دا آرتیریر.
لبناندا سون ایللرده تورکجه اؤیرهنمک بیر توتقو حالینی آلدی.
بیروتون مرکزینده آچیلان یونوس امره انستیتوسونا تورکجه اؤیرهنمک ایستهیهن لبنانلیلار آخین ائدیر.
اینستیتو، آشیری طلب اوزرینه یئنی دیل کورسلاری آچیر. تورک یئتکیلیلری کورسا آد یازدیرما سیراسینی گؤزلهیهن چوخ ساییدا طلبه اولدوغونو بیلدیریر.
ایلگیلیلی خبرلر
"ترت ورلد فوروم" دونیاداکی گونجل مؤوضوع لاری یئنیدن گوندمه گتیرهجک
تورکیه رادیو و تلویزیون قورومونون (ت.ر.ت) باش مودیری ابراهیم ارن "ت.ر.ت ورلد فورومو"ندا هر زامان اولدوغو کیمی بو ایل ده قلوبال گوندمین نبضینی توتان مؤوضوع لاری موباحیثه ائتمگی مقصد گؤتوردوکلرینی سؤیلهییب.
" ت.ر.ت ورلد فوروم 2020"-نین کئچیریلمهسینه سایلی گونلر قالیب
ت.ر.ت ورلد فوروم 2020 بو ایل "پاندمی دن سونرا دونیادا اولوسلار آراسی دوزون و دییشن دینامیکلر" باشلیغی ایله 1 و 2 دسامبر تاریخلرینده کئچیریلهجک.
"بیر میللت، ایکی دؤولت" شعاری آلتیندا اونلاین ساتیش آکسیاسی
ایکی قارداش اؤلکهنین رسام و هیکل تراشلارینین اثرلریندن عبارت "بیر میللت، ایکی دؤولت" شعاری آلتیندا آنلاین ساتیش آکسیاسی کئچیریلیر.


text:
پیتر پکاریک
پیتر پکاریک (اینگیلیسجه: Peter Pekarík) (دوْغوم:۳۰ اکتبر ۱۹۸۶ (۳۴ یاش) Žilina) بیر فوتبالیست. هرتابرلین فوتبال کولوبو و ایسلوواکی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده پیتر پکاریک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- گزینه نادرست الگوی تبدیل
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ژیلینا کولوبونون اویونچولاری
- وولفسبورق کولوبونون اویونچولاری
- قیصریهاسپور کولوبونون اویونچولاری
- هرتابرلین کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری


text:
کریستوفورکولومب
كریستوفورکولومب کولومب-1451-جی ایلده اوکتوبرین 29-دا ایتالیانین گئنویا شهرینده دوغولموشدیر .كریستوفورکولومب آمریکا قیتهسینی کشف ائتمیشدیر .
کولومب 1451-جی ایلده اوکتوبرین 29-دا ایتالیانین گئنویا سحرینده دوغولموش،عؤمرونو ایسپانیادا باشا وورموشدور (20 مای 1526-جی ایل). او، ایلک دنیز سیاهتینه 1472-جی ایلده دوغما شهریندن باشلامیشدی. 1476-جی ایلده پورتوقالییایا گئدن کولومب ایلک دفعهبورادان اوزاق دنیز سیاهتینه چیخدی. اینگیلتری، آتلانتیک اوکئانینداکی مادئیرا آداسینا، قوینئیا کؤرفزینه اوزدو. بیر مودت مادئیرا آداسیندا یاشادی
آمریکانین کشفیدَییشدیر
نهایت گؤزلهنیلن آن گلیب چاتیر. 1492-جی ایل آوقوستون 3-ده کولومب ایسپانیانین پالوس لیمانیندان اوزاق صفره چیخیر. اونون کومانداسی 90 نفردن و 3 گمیدن: "سانتا ماریا" ،"پینتا" و "نینیا" گمیلریندن عیبارت ایدی. 1492-جی ایلین اوکتوبرینین 12-ده گئجه یاری ماتروس رودریگو "قورو" دئیه قیشقیرماغا باشلاییر. بۇ زامان کولومب چوْخ سئوینیر. او، گومان ائدیر کی، هیندیستانا دنیز یولونو آرتیق تاپیب. آما اونلارین گؤردوکلری قورو ساحه سی باهام آدالاریندان بیری اولان سانسالوادور ایدی. او، قییمتلی داش-قاش آختاریشی مقصدی ایله جنوبا دوغرو عوذور و اوکتوبرین 29-دا کوبا آداسینی کشف ائدیر. او، بورادا هئچ بیر شئی تاپا بیلمهدیگی اۆچون یئنیدن اوزمهیه باشلاییر و دسامبرین 6-دا هایتی آداسینی تاپیر. بۇ زامان "سانتا مارییا" گمیسی قزایا اوغراییر. او، بورادا 43 نفر کؤنوللو قویوب 1493-جو ایلده ایسپانیایا قاییتماق قرارینا گلیر. همین ایل مارتین 15-ده او، ایسپانیایا چاتیر. بیرینجی سیاهتدن سونرا اونو ایسپانیادا یاخشی قارشیلادیلار. او، ایسپانیا کرالیچاسینی ایناندیرا بیلدی کی، ینی کشف اولونان اؤلکهلر خزینهیه کوللی میقداردا گلیر ورهجک. بوندان سونرا او "باش اوکئان آدمیرالی" روتبهسینه یوکسلدیر


text:
صادق هدایت
صادق هیدایت فارسجا: صادق هدایت (دوغومگونی: ۱۷ فئوریه ۱۹۰۳ تهران - اولومگونی: ۹ آپریل ۱۹۵۱ پاریس) ایران یازیچیسی.
حیاتی[دَییشدیر]
شاهلیق ایرانینین نفوذلو بیر عائلهسینه منسوب اوْلان صادق هیدایت ۱۷ فئوریه ۱۹۰۳ – جو ایلده تهراندا دونیایا گؤزلرینی آچیر. ابتدایی تحصیلینی تهراندا مدرسیی - علمییده تاماملادیقدان سوْنرا اوْرتا تحصیلینی یئنه تهراندا یئرلشهن و بیر میسسیونئر مکتبی اوْلان ساینت لویس فرانسیز کوللئجینده داوام ائتدیریر. بوردا فرانسیز دیلی و ادبیاتی ایله جدی بیر شکیلده ماراقلانان هیدایت، ۱۹۲۵ – جی ایلده موهندیسلیک تحصیلی آلماق اۆچون بئلچیکایا گئدیر. بئلچیکادا آختاردیغینی تاپا بیلمیر و ادبیات تحصیلی آلماق مقصدی ایله پاریسه یولا دوشور. یازی حیاتینا بوردا باشلایان هیدایت ایلک اثرلرینی پاریسده قلهمه آلیر. بیر آرا بحرانا گیرهرک پاریس یاخینلاریندا اینتیهار ائتمک مقصدی ایله اؤزونو دنیزه آتسا دا، بیر قاییقچینین کؤمکلیگی ایله خلاص اولور. ایلک اینتیهار جهدی اوغورسوزلوقلا نتیجهلنیر. ۱۹۳۰ – جو ایلده تهرانا قاییدان هیدایت، عائلهسینین نفوذوندان فایدالانماق ایستمیر و اؤز ایمکانلاری ایله ایش تاپماغا چالیشیر. ایران میلّی بانکیندا ایشه باشلاییر. بۇ واخت یولداشلاری بوزورگ آلئوی، مسعود فرزاد و موجتبا مینووی ایله بیرلیکده «دؤردلر» قروپونو یارادیر. بیر چوخ ایش و تشکیلات دییشدیرهن هیدایت، ایران شاهی رضا شاهین تضییقلرینه دؤزه بیلمهیهرک نهایت هیندوستانا اوز توتور. هیندوستاندا پهلوی فارسجاسینی اؤیرهنمهیه باشلاییر. ایلک رومانی «کور بایقوش» او دا ائله هیندوستاندا نشر ائتدیریر. تکرار تهرانا دؤنهن هیدایت دؤولت موسیقی ایدارهسینده ایشلهمهیه باشلاییر. ۱۹۴۸ – جی ایلده اؤزبکیستان اورتا آسییا دؤولت اونیوئرسیتئتینین دعوتی ایله داشکهنده گئدیر. ۱۹۵۰ – جی ایلده تکرار پاریسه قاییدان هیدایت، کئچیردیی معنوی بحرانلار نتیجهسینده یاشادیغی ائوده، ۹ آوریل ۱۹۵۱ – جی ایل تاریخینده اؤزونو قازلا بوغاراق اینتیهار ائدیر و پاریسده تورپاغا تاپشیریلیر. ان یاخین دوستو بوزورق آلوی، هیدایتین اؤلومونو بئله خاتیرلاییر: «پاریسده گونلرله قازلا ایستیلنهن بیر منزیل آختاردی. نهایت چئمپیونئت پروسپئکتینده آختاردیغی منزیلی تاپدی. ۹ آوریل ۱۹۵۱ – جی ایلده یاشادیغی ائودهن چیخمادی و بوتون پنجرهلری باغلادیقدان سوْنرا قاز کرانینی آچدی. صاباحیسی گون زیارتینه گلن بیر دوستو، اونو مطبخده یئرده یاتارکهن تاپدی. ترتهمیز گئیینمیش، تراش اولموشدو و جیبینده چوخ پولو واردی. یاندیریلمیش اثرلرینین کوللری ایسه یئره سپلنمیشدی.»
صادق هیدایت، محمّد علی جمال زاده ایله بیرلیکده مۆعاصیر ایران نثرینین قوروجولاریندان ساییلماقدادیر. اثرلرینده ساده ایفاده واسطهلریندن و خالق دیلیندن ایستیفاده ائدن هیدایتین کاراکترلری ده سیراوی و اکثریت اعتباری ایله ازیلمیش، آشاغیلانمیش و جاهیل قالمیش خالق کوتلهلری تشکیل ائتمکدهدیر. رئالیست تصویر واسطهلریندن ایستیفاده ائدن صادق هیدایتین اثرلرینده مودئرنیزمین ده جدی تأثیری اؤزونو گؤسترمکدهدیر. حتی ایرانین سورگونده یاشایان یازار، فیلوسوف و تنقیدچیلریندن اوْلان رضا براههندی، هیدایتی رئالیست، مۆعاصیر و عئینی زاماندا پوست-مۆعاصیر بیر یازار کیمی سجیلندیریر. بونو هیدایتین ایرانداکی سینفی قارشیدورمالاردان اوزاق قالماسی ایله آچیقلایان براههندی، هیدایتین اؤزلری اۆچون اوستاد و هله تام آنلاشیلمایان بیر یازار اوْلدوغونو تکرارلاییر. فرانسیز تنقیدچیسی آندرئ روسسئو دا هیدایتین عصریمیزین ادبیات تاریخینده اؤنملی بیر یئره صاحب اوْلدوغونو وورغولاییر. حکایهلریندهکی کاراکترلرین یاشایان دونیادان اولماسینا دقت گؤسترهن هیدایت ایچینده یاشادیغی چاغین و جمعیتین پروبلئملریندن ده اصلاً یان کئچممیشدیر. اثرلرینده قوتلی بیر ترانس حالی سئزیلسه ده شعورونو اصلاً اؤزوندن کنارلاشدیرمامیش و حکایهلرینی بیر مئمار حسّاسلیغی ایله اینشا ائتمیی قارشیسینا مقصد قویموشدور. بۇ باخیمدان اونون قلهمه آلدیغی اثرلرده ایرونییا، تنقید و ساتیرا اؤزونو تئز – تئز گؤسترمکدهدیر. تصویر گوجو چوخ یوکسک اوْلان هیدایتین اثرلرینده، بزهن سیز اونون رئالیزمین سرحدلرینین آشیب کئچمهیه چالیشدیغینی و ناتورالیزمه یؤنلدیینی هیسس ائدجکسینیز. بئله کی، بعضی جینایت، خستهلیک و اؤلوم تصویرلری ائمیلئ زولئنی کؤلگهده بوراخاجاق چیلپاقلیقدادیر. موبالیغه، سؤز صنعتلری و بزهمهلرله دولو مینیللیک ایران ادبیاتینی گؤز اؤنونده بولوندورساق، بۇ وضعیتین نه قدر یئنی، تهریکئدیجی و سرحدلری آشیب کئچمهیه ادعالی اوْلدوغونو تخمین ائتمک چتین اولماز. هر نه قدر غرب ادبیاتینا یاخین اوْلدوغو و حکایه تئکنیکاسیندا قربین ادبیات آخینلارینی تقلید ائتدیی موشاهیده ائدیلسه ده، هیدایتین اؤز اننوی قایناقلاریندان اوز چئویردیینی هئچ کیم ادعا ائدیله بیلمز. بیر مدت هیندوستانا گئدیب بورادا پهلوی فارسجاسینی اؤیرهنمهسی و بۇ دیلدن مۆعاصیر فارسجایا ترجومهلر ائتمهسی ده هیدایتین اننوی مدنیتینه باغلیلیغینی گؤستریر. یئری گلدیکجه اننوی ایستینادلاردان فایدالانان هیدایته ان چوخ تأثیر ائدن و اثرلرینین ایچینه کیمی گیرهن ایرانلی فیلوسوف، شاعر عمر خییام اوْلموشدور. بیر چوخ حکایهسینده خییامین روبایلرینه یئر وئرن و یا بیرباشا اونون اثرلرینه ایستیناد ائدن هیدایت، «ترانئیی – خییام» («خییامین ترانهلری») آدلی کیتابی و بۇ کیتابا یازدیغی اؤن سؤزو ایله خییاما اوْلان هئیرانلیغینی گؤسترمیش و حاقیندا یئنی شرحلر اورتایا قویموشدور. اخلاقی درسلر و نصیحت وئرمکدن باجاردیقجا قاچماغا چالیشان هیدایتده یئنه ده اوشاق ناغیللارینا یاخین نؤوده اؤیود وئریجی حکایهلره راست گلمک مومکوندور. خصوصیله «گومراه بئ-گور»(«دیری – دیری باسدیریلان») کیتابیندا یئر آلان آبی - حیات («حیات سویو») حکایهسینی ناغیل شکلینده سؤیلهیهن هیدایت، بیر-بیرینه ضد کاراکترلی اوچ قارداشین حکایهسینی نقل ائدیر. بونلاردان کئچل حسینی و دونقار حسنی ایشی سئومهیهن تنبل یارادیلیشلی و پیسلییه مئیللی کاراکترلردیر. کیچیک قارداش اوْلان اهمدجیک ایسه چالیشقان، یاخشی اورکلی، قیزیل و سیررده گؤزو اولمایان اخلاقلی بیر گنجدیر. یوللاری بیر نقطهدن سوْنرا آیریلان قارداشلاردان کئچل حسینی و دونقار حسنی ایکی آیری اؤلکهیه گئدر. کئچل حسینی خاشخاش اکن و کار اینسانلارین یاشادیغی ماهیتاب اؤلکهسینه پادشاه اولارکهن دونقار حسنی خالقی کورلاردان عبارت اوْلان قیزیل ساچان اؤلکهیه حؤکمران اولار. بورالاردا اؤزلرینی تانریلاشدیران حسینی و هاسئنی قارداشلار دا بیر مدت سوْنرا کور و کار اولارلار، لاکین زؤوق و صفا ایچریسینده یاشادیقلاریندان اؤترو حاللاریندان شیکایت ائتمزلر. بیر مدت سوْنرا حیات سویونون تاپیلدیغی مخمر چیچیی اؤلکهسینده یاشاماغا باشلایان اهمدجیک بؤیوک قارداشلارینین کورلار و کارلار اؤلکهسینده پادیشاه اوْلدوقلارینی اؤیرنیر. کورلوغون و کارلیغین آنجاق مخمر چیچیی اؤلکهسینده اوْلان حیات سویو ایله کئچدیینی اؤیرهنهن اهمدجیک، بؤیوک قارداشلارینی و بۇ اؤلکهلرین اینسانلارینی کورلوقدان و کارلیقدان قورتارماق اۆچون حیات سویونو بۇ اؤلکهلره آپارماق ایستییر. آنجاق، بؤیوک قارداشلاری ایله مۆحاریبه ائتمک مجبوریتینده قالان اهمدجیک اوزون سۆرندؤیوشلردن سوْنرا قالیب گلیر. مخمر چیچیی اؤلکهسینه اوردو گؤندرهن قیزیل ساچان اؤلکه و ماهیتاب اؤلکهسینین عسگرلری مخمر چیچیی اؤلکهسینده حیات سویونو ایچیر و بوردا گؤزلری و قولاقلاری آچیلیر. مخمر چیچیی اؤلکهسی خالقی ایله دوست اولورلار و اونلاری یوخویا وئرن کراللارینا عصیان ائدرک اونلارا درسینی وئریرلر. بئلهجه هر اوچ اؤلکهنین خالقی دا سوله ایچینده یاشاماغا باشلاییرلار. «بیری وار ایمیش، بیر یوخ ایمیش» له باشلایان و «گؤیدن اوچ آلما دوشدو» ایله بیتهن بۇ کیچیک ناغیلواری حکایهده صادق هیدایت چوخ درین و تعجبلو ایرونییالارا و ستیرالتی معنالارا یئر وئریر. ناغیلداکی ایکی پیس کاراکترین آدلارینین حسنی و حسینی اولماسی، گئتدیکلری اؤلکهلرده پیغمبر و یا تانری قبول ائدیلمهلری و وزلر وئرهرک خالقی آلداتمالاری، هیدایتین دینی نفوذا قارشی گؤستردیی دقیق مؤقعنی عکس ائتدیرمهسی باخیمیندان ماراقلیدیر. بونا باخمایاراق صادق هیدایتین حکایهسینده قورانی – کریمدهکی یوسیف پیغمبرین قیسسهسیندن ایستیفاده ائتمهسی ده دقت چکیجی بیر وضعیتدیر. صادق هیدایتین حیات فلسفهسینی میدانا گتیرهن و هئچ بیر زامان آغلیندان چیخارمادیغی اینتیهار مؤوضوسونا بیر چوخ حکایهسینده راست گلمک مومکوندور. خصوصیله «سه قاتارا خون» (اوچ دامجی قان») آدلی کیتابیندا یئر آلان اون بیر حکایهنین یئددیسی اینتیهارلا نتیجهلنیر. حتی «سایه-روشئن» («آلاتورانلیق») کیتابینین ایلک حکایهسی اوْلان «س.گ.ل.ل.» ده قوردوغو علمی فانتاستیک دونیادا، اینسانلیغین مادی ریفاها قوووشماسینا باخمایاراق خوشبختلیگی الده ائده بیلمهمهسینه و بونون نتیجهسینده توپلو بیر شکیلده اینتیهارا یؤنلمهلرینه دقتلری جلب ائدیر. س. هیدایت حکایهسینده گلهجک دونیانی، مواسیرلشمهنین حدینی، سون حالینی تصویر ائتمهیه چالیشماقدادیر. منه گؤره بۇ حکایهسی، هیدایتین پوستمودئرنیستلیینی ده گؤسترمکدهدیر. دینین و عنعنهلرین یئر اوزونده اونودولدوغو، مادی رفاهین سوییهسینین ان اوست سوییهیه چاتدیغی بیر گلهجک یارادان هیدایت، قهرهمانلارینا حیات، اؤلوم و اؤلوم سوْنراسی حیات حاقیندا درین و فلسفی دیالوقلار هازیرلاییر و مواسیرلشمهنین سرحدلرینی گؤسترمهیه سی ائدیر.
صادق هیدایت، ایران – آوروپا - هیندوستان اوچبوجاغیندا کئچهن بیر عؤمور یاشادی. اونو اوخودوقجا، چتینلییه دوشهنلر اۆچون کدرلنهن، فداکارلیغا، گؤزللییه دوشکون بیر یازیچی ایله تانیش اولوروق ییرمی بئش یاشیندا پاریسدهکی مارنه چایینا توللاندی، کؤرپونون آلتیندا سئویشهن جوتلوک اونو گؤردو و خلاص ائتدی. آرادان ییرمی اوچ ایل کئچدی… «پاریسده گونلرله قازلا ایستیلنهن بیر منزیل آختاردی. نهایت چئمپیونئت پروسپئکتینده آختاردیغی منزیلی تاپدی. ۹ آوریل ۱۹۵۱ – جی ایلده یاشادیغی ائودهن چیخمادی و بوتون پنجرهلری باغلادیقدان سوْنرا قاز کرانینی آچدی. صاباحیسی گون زیارتینه گلن بیر دوستو، اونو مطبخده یئرده یاتارکهن تاپدی. ترتهمیز گئیینمیش، تراش اولموشدو و جیبینده چوخ پولو واردی. یاندیریلمیش اثرلرینین کوللری ایسه یئره سپلنمیشدی.» بئله اؤلموشدو مۆعاصیر ایران ادبیّات قوروجولاریندان اوْلان صادق هیدایت.
ایران – آوروپا - هیندوستان اوچبوجاغیندا کئچمیش بیر اؤمرون ان ساکیت صاحبی صادق هیدایت، باشلی - باشینا بیر دونیادیر. آغاجی، تورپاغی، داشی، هاواسی اوْلان بامباشقا بیر دونیا. اونو اوخودوقجا دونیانین پیس گئدیشاتینی، اینسانلارین زیان ایچینده اولمالارینی گؤرهن بیر یازیچی ایله اوز – اوزه گلیرسن. قیساجاسی صادق هیدایت او قدر حسّاس آدام ایدی کی، دونیا همیشه اونون قلبینه توخونوب.
آذربایجان دیلینه ترجومه اولونموش اثرلری[دَییشدیر]
- صادق هیدایت. "اوچ دامجی قان" حکایهسی. ترجومهچی: جاهانگیر آتاکیشیئو."Manera.az" مدنیت و ادبیات پورتالی. ۰۴٫۰۵٫۲۰۱۶
ایستینادلار[دَییشدیر]
همچینین باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ آخرین عکس صادق هدایت، سایت رسمی «دفتر هدایت»، بازیابی ۲ فوریهٔ ۲۰۱۰
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- مقالات دارای جعبه اطلاعات
- هیدایتلر
- ایران یازیچیلاری
- تهراندا دوغولانلار
- پاریسده وفات ائدنلر
- پئر-لاشئز مزارلیغیندا دفن اولونانلار
- Iranian male novelists
- ۱۹۰۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۵۱-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ۲۰. یوز ایلده رومانچیلار
- 20th-century Iranian short story writers
- Burials at Père Lachaise Cemetery
- Iranian agnostics
- Iranian emigrants to France
- Iranian novelists
- Iranian nationalists
- Iranian satirists
- Iranian male short story writers
- Modernism
- Modernist writers
- تهرانلیلار
- Suicides by gas
- Suicides in France
- Vegetarianism activists
- Iranian fiction writers
- Iranian male writers who committed suicide
- Sadegh Hedayat
- Linguists of Persian


text:
دۆزنلهییب اویقونلاشدېران: آیناز بزرگان
قېرمېزې پاپیۏن / مژگان صیامی (حیکایه)
آغ آپپاق، گؤزل، نازلې – دوزلو، سسسیز سایقېلې «سۏنا» خانېم! قوجاقلاردان دۆشمۆردۆ. . . اۏ قدر تربییهلی-سئویملی و اۏ عائلهده ده یئری وار ایدی کی سۏن بئشیک سایاغې اۏنو عزیزلَییردیلر. گؤزلری بال رنگینده، ساچلارې پامبېق کیمی، جانې هر زمان تر–تمیز. . . اۏ إوده دۏغولموشدو.
هر شئیی اؤزل و آیرېجا آلېنمېشدې. بالاجا بیر رنگلی بزکلی کۆمهسی، یاتاق یئری، قاب–قاشېغې، آیېن اۏیونو، تؤرهلی اۏیونجاقلارې و. . .
پاپیۏنلارې آرا بیر دَڲیشیلیردی، آما قېرمېزې أطلسی پاپیۏنو چۏخ واقت بۏینوندا گؤزه دڲیردی. سئوه–سئوه إله بۏیونا اۏخشایېردېلار، قۏنوم-قۏنشونون بالالارې بو شانسلې دۆم آغ پیشیڲه قېسقانېردېلار! اۏ دا اؤزۆنۆ نئجه أزدیرمهڲینی یاخشې بیلیردی. عائلهنین کۆلتۆرۆنۆ آنلایېب، یۏل-رَوییه اؤرگنمیش، سهوی چۏخ آز اۏلوردو. . .
یئنه تاپېلدې!! آرالېق–آرسېز–آرېق أرکک پیشیک. . . تۆستۆ رنگینده گؤزلری، پېر –پېزاقلې تۆک، چیرکلی جان و آیاغېنېن بیری ایسه آخسایېردې. بیر نئچه گۆن اۏلاردې، گلیب بو إوین هرهسینده چابالایېب، مېرېلدایاراق، سۏنانې گزیردی، بلکه ده چاغېرېردې. . .
بو چۏلاق أرکک پیشیک آنجاق بورادان اوزاقلاشمېردې، سۆپۆرگه سایاغې بېغلارې داها دلی-دۏلو گؤرسهنیردی.
سۏنا چۏخ سایمېردې، هندهورینه دۏلانمېردې، آما سایمامازلېق دا دئمک اۏلمازدې. . . بیر گؤزۆ إو ییهسینده، اوشاقلاردا، بیر گؤزۆ ده چۏلاق أرکک ده قالمېشدې. نه إدهجهڲینی بیلمیردی، آنجاق داورانېشېندان اۏنا سارې گئتمهڲه ماراقلې ایدی.
نه قدر چالېشېردې حَیَطه یۏل تاپسېن، اۏلموردو. دووار چۏخ اوزون، قېقاجې، دمیر نردهلر اۏخ شکلینده، یان با یان دایانمېش، یۏلونو توتموشدو. آتلانېردې! قالخېردې، إنیردی، قاچېب–دایانېردې، عصبلَشیردی، مېرېلتېسې اوجالېردې، هلاک اۏلوردو. . . آنجاق هر یئری ایزلهیهرَک، یۏل آختارېردې.
سۏنانېن اییی، إله دۏلموشدو بۆتۆن وجودونا، قرارسېز ایدی. . . بورنونون پنهلری آچېلمېشدې، آیاغېنې سۆرۆیهرک آنجاق بیر دقیقه دینج قالمېردې، دار–دۆدۆک ده اۏلسایدې، بیر (یۏل) دالې سۆره ایدی! بور–بوجاغا گیریب چېخېردې، هرهنین إنین–اۆزۆنۆن، یئنه یۆز دؤنه گۆنده قاچېردې. . .
بئله کی گؤرۆنۆردۆ سۏنادان کئچهنی دڲیلدی.
سۏنا گیزلی شکیلده باخېب، قایېدېردې. دایانېردې، بیر ایکی آددېم دووارا سارې گئدیب، پنجرهدن کؤلگه گؤرهرَک قایېدېردې. آرا بیر یوخو توتوب ساعاتلار’لا هرهده یاتېردې، إو ییهسی اۏنو بو إوه آلېشدېرماماق اۆچۆن هئچ نه وئرمهییب، قۏوالایېردېلار.
سسی گلجهڲین، ندنسه سۏنانېن اۆرهڲی چېرپېنتېیا دۆشۆردۆ. نه حَیَطه چېخا بیلیردی، نه باشقا بیر ایش گؤره بیلیردی. سسسیز–سمیرسیز، أل آیاغېن گؤزل ایپک کیمی تۆکلرینین آلتېنا یېغېب أڲلَشیردی.
آغېز – بورنونون سویو دڲیب – قارېشمېشدې بیر-بیرینه، جانې زېغلې، گؤزۆنه داش دَڲمیش کیمی قانلې، تۏز–تۏرپاق و یارالې ایدی. داها دؤزۆمۆنۆ ألدن وئرن کیمی، چابالایېردې، باغېرېردې، بۏغازېندان قېژېلتې سسی گلیردی، سانکې بۏغولوردو!
سۏنا دایانا بیلمهدی، آستا–آستا حَیَطه سارې، گؤزلری بیر–بیرینه ساتاشدې. دووارا یاخېن، کؤلگهیه سارې گئتدی، باشېنې قالدېرېب یاواشجا هرهیه باخېردې. اؤز ألینده دڲیلدی، گؤزلرینی پنجرهلردن، حَیَطدن، دوواردان بئله چکیردی هرهیه. . . پاپیۏنون شکیلی دۆشمۆشدۆ شۆشهیه، ایشېلدایېردې. اؤزۆ – اؤزۆندن چۏخ خۏشلانېردې! ایستهمیردی بو إوی ألدن وئرسین، دَڲرلی اۏلاجاقلارېنې، یئر–یوردونو، بو گؤزل عائلهنین مۆحبّتلرینی… أمک ایتیرمک ایستهمیردی، بیریاندان دا قۏرخوردو، بیلمیردی اۆرهڲی یانېر یۏخسا ایستهییر…
إهمال–إهمال آددېملایاراق، بیر گؤزۆ إوده، بیر گؤزۆ اۏندا، دووارا یاخېنلاشېردې.
اۆرهڲی اۆزۆلدۆ سۏنانین! دیکسیندی! أل آیاغېن ایتیردی! أرکک پیشیک اؤزۆنۆ آتمېشدې حَیَطه. نئجه آتلاندېغېنې–گلدیڲینی بیلمهدی، آما گؤردۆ کی سۆرۆنهرَک، آغاجېن آلتېنا گیردی!
إودن سس گلیردی، سانکې سۏنانې چاغېرېردېلار!
أسیردی، دهشتدن گؤزلری آیرېلمېشدې، أرکهڲین مېرېلتېسې دایانمېردې، گؤزۆن تیکمیشدی دۆز سۏنانېن گؤزلرینه، ایستهییردی یاخېنلاشا، سۏنا قاچېب، سؤیۆد آغاجېنېن کنارېندا گیزلَندی، گلدی! تاپدې! سۏنا راحاتسېزجا گیجهلیردی، کردینین اۏرتاسېنا هئچ گیرمزدی، هؤولۆندن کردیدن بئله، قېزېل گۆللرین دالېندا گیزلندی، یئنه گلدی! بو دؤنه تۏخانماق ایستهییردی، سۏنا قاچدې اۏ قاچدې. اۆرهڲی آز قالېردې آغزېندان چېخسېن… قاپېنېن آلتېندان اۆزۆلدۆ کۆچهیه! إله اۏ آن، دؤنۆب باشېنې سالېب حَیَطه، سۏنانې اؤزۆنه سارې چکیردی، أمر إدهجک کیمی، قۏرولدایېردې… سۏنا همیاۆرهڲی اۆزۆلۆب قۏرخوب، همیگئری قایېدېب، إوه سارې گئده بیلمیردی.
اۏنا عادی اۏلاراق، قاپېنېن اۏ سۏوشولماز یئریندن چېخمېشدې. آما سۏنا اۆچۆن چۏخ چتین ایدی! باشېنې کۆچهیه چېخارتمېشدې، آما جانېنې قورتارا بیلمیردی، أزیلیب داغېلېب، گۆج ایله آنجاق اۏ دا چېخدې.
إودن جیڲر اییی گلیردی، سۏنانې گزیردیلر، پیللهکاندان آیاق سسی گلدی…
سۏنا چېخدې!
بیرینجی دؤنه ایدی ایذینسیز و یالقېزجا چؤله چېخېردې، چېخدې! پاپیۏنو ایلیشدی قاپېنېن قېفېللانان یئرینه، دارا چکیلن کیمی دۆڲۆنۆ دارالېب، بۏغازېنې سېخدې!
دۆشدۆ چۏلاق أرکهڲین دالې سۆره، اۏ قاچېردې، بو دا تؤشگۆنۆ درمَزدن، ترلهییب، تیترهیهرَک آرخاسېندان گئدیردی.
بیلمیردی هایانا، آنجاق اۏنون’لا برابر گئتمک ایستهییردی. اۏ تلهسیک، کۆچه به کۆچه، دام–دووارلاردان، قاپې باجادان، إنیش–یۏخوشدان، دۆشۆب چېخاراق قاچېب و بونو دا دالې سۆره قاچېرېردې. خارابا قالمېش بیر یئره چاتدېلار، در–دمیر، آهن، آت-آشغال، لئش–لۆش ایچینده، گؤزلردن اوزاق، بوجاقدا اوچورولموش بیر یئرده سېغېندېلار. هئچ دؤزمَزدن، باخمازدان، دایانمازدان، جومدو سۏنانېن اۆسته. . .
چېرپېنېردې، آتلانېب – دۆشۆردۆ، عجاییب سسلر بۏغازېندان چېخېردې! سۏنانېن نفسی تېخجېنمېشدې، قاچماق ایستهییردی، آمانې قېرېلمېشدې، بۏغولوردو! بیر نئچه آن جانلارې قېزېشدې…
سۏنرا نریلتیسی کسیلدی! سوسوب، اۏرادان اۆزۆلۆب یۏلا دۆشدۆ، اوزاقلاشدې! سۏنا سېزېلدایېردې، یۏرغون–آرغېن زېرېلدایېردې، ملهییردی، پاپیۏنو آچېلمېشدې. . .
اۆز-گؤزۆ چیرکلی، جانې أزیلمیش، آج – سوسوز، یېخېلېب قالمېشدې.هاوا قارالېردې، چارهسیزجه ملیل– معطل قالمېشدې. دۏنوخموشدو خارابالېغا! هئچ بیر دڲرلی شئی گؤزۆنه دڲمیردی، نه قدر گؤزو گزدی، اۏنو تاپا بیلمهدی، گؤرمهدی، إشیتمهدی. اۏ قدر قاچمېشدې، إنیب–قالخېب، جېزېلېب، دیدیلمیشدی، اینجیمیشدی، دیدرگین حال دا یوخوسو توتدو! یاتدې. . .
سحر آچېلارکن إرتهدن گؤزۆنۆ آچدې.
هر شئی فرقلی، هر شئی غریب، إو یۏخ، حایات یۏخ، یاشام یۏخ، نه یئمک–نه ایچمک، نه اؤزۆنۆ أزدیرمک، قوجاقلاردا نازلانېب اۏیناماق، نه چیچک نه آغاج نه حۏووض! هئچ نه. . . گؤزلرینی یوموب یئنیدن آچدې، یوخو گؤرۆردۆ؟ یۏخ. . . یادېنا بیر شئیلر دۆشدۆ.
دوردو یاواش – یاواش آددېملارېنې آتېب یۏلا دۆشدۆ! إوه قایېتماق ایستهییردی. تانېنماز-بیلینمز کۆچه–باجالاردان باش چېخارېردې. اۏخشادېب، کۆچهلره دؤنۆردۆ، بلکه إوی تاپسېن دئیه! داها آرتېق تۏرا دۆشۆردۆ، اوشاقلار توتماق ایستهییردی، داش آتېب، دالې سۆره قاچېردېلار، جانېنې گؤتۆرۆب قورتارېردې. اۏ قدر سۆرۆندۆ، ها جان آتدې بیر شئی تاپېب یئسین، اۏلمادې. ایستهدی اۏ بیری آرالېق پیشیکلر کیمی آرسېز یاشاسېن، شېر – شېندېر ایچره زیبیله قارېشمېش، دری–بۏغاز گؤردۆ، یئمک ایستهییردی، یئیه بیلمهدی! حالې قارېشدې، اۆرهڲی بولاندې، نه قدر چالېشدې آغزې آچېلمادې! آختاردېقجا ایرگنج شئیلره راست گلیردی! آچېق قاپېلاردان گیرمک ایستهییردی، قۏووردولار، قۏیموردولار! بۆتۆن فیکری إوده قالمېشدې. هر جۆره ایدی تاپماق ایستهییردی، هر شئیی ألدن وئرمیشدی. . . یئنیجه أله گتیریب، قدرینی بیلمک ایستهییردی، آما آختاردېقجا سانکې إودن اوزاق دۆشۆردۆ، هئچ بیر خییابان–کۆچه–دام دووار اۏلدوغو إوه بنزهمیردی، آداملار، أشیالار، آرابالار. . . هر شئی غریب، هر شئی غریب!
اۆستۆ باشېنې تۏز–تۏرپاق بۆرۆمۆشدۆ! ألی هئچ بیر یئره بند دڲیلدی، دیل–دۏداغې قوروموشدو، سانکې گؤزلرینین اؤنۆنه دومان چکیلمیشدی، آیدېنجا بیر یئری گؤرمۆردۆ، ایستی–سۏیۏق، ستلجم إلهمیشدی، پاپیۏنون ایزی قالمېشدې، آغ–آپپاق جانې کۆل رنگینه دؤنمۆشدۆ، کۆل اۏلموشدو!
سۆرۆنه–سۆرۆنه، أمین اۏلاراق، اؤزۆنۆ سؤنمۆش بیر ماشېنا یئتیردی، سۏیوقدان گیریب تکرین یانېندا یئرلشدی. . .
سحر، سۏنانېن قانلې تیکه–پاراسې داغېلمېشدې خییابانا. . .
ماشېنېن تَکَرینین ایزی، هله ده کۆرهڲینده ایدی!
چۏلاق أرکک، باشقا بیر (سۏنا) دالې سۆره قاچېردې. . .


text:
Dec 17, 2013
21 آذر نهضتی و ادبیاتیمیز
احد واحدی
آذربایجان ادبیاتی، مشروطه انقلابی ایله یاناشی بیر تکامل پروسه سی گئچیرمیشدیر؛ بو پروسه نین بیرجهتی، ملی عنعنه لریمیزی یاشاتماق، دیگر طرفی، خلقیمیزین دموکراتیک ایستکلرینی مطالبه ائتمکدن عبارتدیر! یعنی آذربایجان ادبیاتی اؤز بدیعی افاده سیله، جامعه نین ملی خصوصیتلرینی داشییاراق، دموکراتیک ایستکلرینی ترنم ائتمیشدیر. دیل آزادلیغی، فرهنگ آزادلیغی، وطن پرورلیکله برابر، دموکراتیک طلبلر ، بیزیم ادبیاتین باش موضوعلارینی تشکیل ائتمیشدیر؛ بو ادبیات، مستبد و مرتجع قوه لری افشاء ائتمه کدن بئله بیرآن غفلت ائتمه میشدیر.
مشروطه انقلابینین طبیعی دوامی، خیابانی حرکتینه چاتسادا، بو حرکت آذربایجاندا، بیر ملی لشمه پروسه سینی جدی شکلده باشلانیشینی احتواء ائدیر؛ یعنی بیرینجی دفعه اولاراق سراسری ایستکلردن باشقا، آذربایجانا دایر ایستکلر ده، بیر عنصر کیمی بو حرکتده اؤزرنو گؤستریر.
رضاشاه حاکمیتینین قارا ایللرینده، آذربایجان دیلی و ادبیاتی، اؤلوم یاتاغینا دوشور. نظامی لر، خاقانی لر، نسیمی لر و فضولی لر یئتیره ن بو زنگین دیلده، شعر، نثر، تئاتر حتی نوحهکتابلاینین نشری قدغن اولور، هیچ روزنامه و مجله آذربایجان دیلینده منتشر اولمور. و آسیمیلاسیون سیاستی نتیجه سینده، بو گؤزه ل دیل ائولرده، اوتاقلاردا حبس اولونور؛ بونلارا باخمایاراق آذربایجان دیلی و ادبیاتی هر بیر کیچیک امکان تاپدیقدا، اؤزونو گؤسته ره رک، انکشاف ائتمیشدیر، مثال اوچون بو قارا ایللرده، یالنیز آذربایجاندا منتشر اولان “خاورِ نو”، “جودت” و “ستارهء آذربایجان” کیمی نسبتا” دموکرات نشریه لرین، صحیفه لرینده، آذربایجان دیلینده شعر و مقاله چاپ اولونموشدور.
ایکینجی دنیا محاربه سی زمانی، متفق لر ایرانا گلیرکن، رضاشاه ایرانی ترک ائتمک مجبوریتینده اولور و نهایت ایراندا بیر دموکراتیک نسیم اسمه گه باشلاییر. دموکراتیک بیر فضادا، آذربایجانین ملی ایستکلری کورکتله شیر. او گونلرده، “آذربایجان” و “وطن یولوندا” نشریه لری، آذربایجان خلقینین دیلینه ـ معنویاتینا مناسبتینه گؤره، آذربایجان خلقینه مثبت تأثیر قویموشدی؛ بو تأثیرین آلتیندا، آذربایجانین مترقی شاعر، یازیچی لاری، جدی شکلده فعالیته باشلامیش و اؤز دوامیندا، تشکیلاتلانماغا دوغرو، دیه رلی آتدیملار آتمیشلار. همین “وطن یولوندا” نشریه سینین جنبینده یارانان “شاعرلر مجلسی” بیر ادبی ییغینجاق کیمی بوتون ترقی پرور شاعر و یازیچی لاری اؤز دؤره سینه توپلاییر! آذربایجان ملی حکومتی تشکیل تاپاندان سونرا ” شاعر لرمجلسی”- نین یئرینده و اونون مؤثر عضولرینین جدی امکداشلیغی ایله ” آذربایجان شاعیرلر و یازیچیلار جمعیتی” یارانیر. بو “جمعیت” او زمانکی ادبی محیطین سرعتله انکشاف ائتدیگینی و گنیشله ندیگینی آیدینجاسینا نشان وئریر! “جمعیت” آز مدت ایچینده، جدی تشکیلاتلانماغا دوغرو، اؤز شعبه لرینی اردبیل، ارومیه، اهر، سراب و زنجان کیمی شهرلرده دایر ائدیب و “گونش” ژورنالینی، جمعیتین اورگانی کیمی نشر ائله ییر.
طبیعی بیر حال ایدی کی، ۲۱ آذر نهضتی اؤزویله سیاسی آزادلیقلار ایله برابر، دیل و کولتور آزادلیغی دا گتیرسین؛ جنوبی آذربایجانین مادی حیاتیندااولدوغو کیمی، معنوی حیاتیندا دا بؤیوک تأثیر بوراخان بو علامتدار حادثه، هر شئی دن اول، باغلانان دیللرین آچیلماسینا سبب اولدو. یئنی کتابلار ایله برابر، آذربایجان دیلینده یئنی روزنامه لر و مجله لر نشره باشلادی. “گونش”، “دموکرات”، “آذر”، “جودت”، “یئنی شرق”، “آذربایجان اولدوزو”، “آزاد ملت”، “غلبه”، “فدایی”، “جوانلار”، “ارومیه”، “َ، “شفق”، “مدنیت”، “معارف” و… آنا دیلینده نشر اولاراق، آذربایجان خلقینین حسنِ رغبتینی قازانمیش و بو حجمده انا دیلینده مطبوعاتین نشری، ملی وارلیغیمیزا ییه لنمه ده و ادبیاتیمیزین انکشافیندا، جدی رول اوینامیشدیر.
بو نشریه لرین ایچینده، البته کی “آذربایجان” روزنامه سی، اؤزرنه مخصوص و نمونه وی گونده لیک کیمی بؤیوک اهمیته مالکدیر. “آذربایجان” همی اهالی یه گونده لیک ژورنالیستی خدمت لری اوچون، همی ملی ـ دموکراتیک ادبیاتین انکشافیندا، همی ملی حکومتین سیاستینی بیان ائتمه ده، همی ده دموکرات ژورنالیستلر و ادبیاتچی لار یئتیشدیرمه گده، بؤیوک رولی اولموشدور. آذربایجان مدنیتی و خلقی، بو روزنامه نین بئله دیه رلی ایشلری اوستالیقلا یئرینه یئتیرمکده، هر شئی دن اول، س. ج. پیشه وری نین رهبرلیک رولونا بورجلودور! پیشه وری بیر پئشه کار ژورنالیست اولدوغو اوچون، روزنامه نین اکثر باش مقاله لرینی اؤزو یازمیش و اونون سون نسخه سینی، چاپخانایا گئتمه دن اؤنجه، گؤزدن گئچیریب و چاپا بوراخمیشدیر!
خلقیمیزین تاریخینده پارلاق بیر صحیفه کیمی پارلایان ۲۱ آذر، حکومتی تثبیت ائده رک، مدنیتین مختلف ساحه لرینده، بؤیوک قدملرین آتماسینا سبب اولدو. ۲۱ آذر حرکتینی یارادانلار و اونا باشچیلیق ائله ین س.ج.پیشه وری بیلیردیلر کی، مدنیتین دیریلیب و اجتماعی حیاتدا، جدی رول اویناماسی، هر شئی دن اول دیلین دوغرو ـ دوزگون انکشاف ائتمه سیندن آسیلی دیر.
دموکراتیک شرایط جامعه نین هر ساحه سینده اولدوغو کیمی، دیل و ادبیات ساحه سینده ده بؤیوک امکانلارین یارانماسینا سبب اولدو! ملی حکومتین تثبیت اولماسی ایله، ادبیاتیمیزدا، بیر چیچکلنمه دؤرو باشلانیر! بو ادبیات، علمی دوشونجه نی، ساغلام فکری، قاباقجیل دنیا گؤروشونو شاعرلرین و یازیچی لارین اثرلریله تصویر ائله ییر! او هر شئی دن اول، انسان اوره گینین یوکسک حسلرینی، خلقین معنوی حیاتینی و انسانی مقصدلرینی ترنم ائدیر! بو عالی هدفلر، شاعری و یازیچی نی بؤیوک اثرلرین یاراتماسینا روحلاندیریر! ۲۱ آذرین تأثیری آلتدا، شاعر و یازیچی لاریمیزین، قدرتلی استعدادلارینی، دوشونجه رنگارنگلیگینی و گنیش اوفوقلارینی گؤرمک، هئچ ده چتین بیر ایش دگیل! بوگون شاعر و یازیچی لاریمیزین بیر قسمی، یارادیجلیق قابلیتلریله، اوتایلی ـ بوتایلی آذربایجاندا تانینمیش صنعتکارلاردان دیرلار. خلقه حرمت، حقیقتی بیان ائتمک، تمیز و صاف دویغولاری سؤیله مک، وطن سئوگیسینه باغلانماق بیزیم صنعتکارلارین اَن گؤزه ل خاصیتلریندن ساییلیر و همین بو حس لر، سینه دن قوپان آلو کیمی، اونلارین صنعت عالمینی ده ایشیقلاندیریر. اونلارین اثرلرینده، خلقین مبارزه سی، آرزولاری، دردلری و احتیاجلاری، اؤز عکس صداسینی تاپمیشدیر!
باغلی دیللرین آچیلماسی سبب اولدو، آنا دیلینده یئنی کتابلار نشر اولسونلار. بو نثر و شعر کتابلارینین اساس موضوعلارینی، خلقین آزادلیق اوغروندا مبارزه سی، وطن سئورلیک و ارتجاع و خرافاتین افشاءسی تشکیل ائدیر. قیسا مدت ایچینده، ادبیاتین مختلف ژانرلاریندا، چوخ دیه رلی اثرلر میدانا گلدی! دقته لایقدیر کی، همان بیر ایلین ایچینده ادبیات ساحه سینده یئتیشن نسلین جدی تأثیری، هله بوگونده ادبیاتیمیزی احاطه ائتمیشدیر. بهمن انقلابی عرفَه سینه کیمی، ادبیاتیمیزین اَن گؤزه ل اولدوزلاری، ائله ملی حکومتین یادگارلاریندان عبارتدیر. او تایدا یارادیجلیغا دوام ائدن “بالاش آذراوغلی”، “علی توده”، “مدینه گلگون”، “عاشیق حسین جوان”، “سهراب طاهر”، “حمزه فتحی”، “حمید محمد زاده” شاعر و یازیچی لاریمیز، بیزیم آذربایجانین فاجعه لی حیاتینی، اجتماعی چاتیشمامازلیغلارینی و اونلارا قارشی کسکین مبارزه لرینی عکس ائتدیردیمکده، چوخ جدی و دیه رلی رول اوینامیشلار! بونونلا برابر وطنیمیزده قالان، مهاجرته گئتمه ین، زندانا، سورگونه، تحقیره دوزه ن، بعضا” ایللرله قاچاق و گیزلی یاشایان صنعتکارلاریمیزدا، اؤز دواملی فعالیتلریله، ادبیاتیمیزی چتین بیر شرایطده یاشادیب و اونون انکشاف یولونو آچمیشلار! شاعر و یازیچی لاریمیزدان مرحوم محمدعلی فرزانه، ب. ق. سهند، قوجامان هاشم ترلان، مظفر درفشی، یحیی شیدا و باشقالاری حقیقتا” ادبیاتیمیزی اوره ک قانلاریلا سووارمیشلار!
اؤز اجتماعی و همچنین طنز شعریله مشهور اولان محمد بیریا، هله ملی حکومت یارانمامیشدان قاباق اؤز مبارزه سینی بئله آچیقلامیشدی:
دیدیکجه بوگون نیزه سی ظلمون کوره گیمدن
نفرتله قوپور ظالمه لعنت اوره گیمدن.
لعنت بیزی پامال ائدن آلچاقلارا لعنت،
لعنت قارا زندانلارا، شاللاقلارا لعنت!
لعنت ستم و جور و فلاکتلره لعنت،
لعنت تؤره ین قانلی جنایتلره لعنت!
مبارزه شعرینی بئله سلیس یازماق، او صنعتکارین قلمیندن چیخا بیلر کی، دؤیوش میدانلاریندا، بیر مبارز کیمی اشتراک ائتمیش اولسون! هله ۱۳۲۰ ده بالاش آذراوغلی بئله یازیر:
من اَییلیب حاکمه اللریندن اؤپمه دیم،
شعریمی چیچک کیمی آیاقلارا سپمه دیم،
نه عاجز بیر بنده یم، نه ساتیلمیش بیر قولام،
نه سارای مداحییام درگاهلاردان قووولام،
من ائللرین اوغلویام، ائللر بؤیوتموش منی،
شعریم ائلدن آلیبدیر بو الهامی، قوه نی،
من نه شمع، نه پروانه، نه رباب شاعری یم،
آزادلیغین جارچی سی، انقلاب شاعری یم!
او فریدون ابراهیمی یه حصر ائله دیگی بیر شعرینده، یازیر کی:
بهار گئجه سی دیر… هر طرف سس سیز،
یاتیر انقلابلار اوجاغی تبریز…
یاتیر قهرمانلار بؤیوتموش شهر،
یاتیر ائله بیل که، جبهه ده عسگر ـ
دؤیوشلردن سونرا دینجه لیر بیرآن…
چونکی صاباح یئنه سؤکولمه میش دان،
دشمنله اوز ـ اوزه دوراجاق شهر،
هله قاباقدادیر مبارزه لر…
وطندن کؤچمک مجبوریتینده قالان، قاراداغین “اوچ قارداشلار” داغینا، “وطن امانتی ـ ائل امانتی” دئیه، قیزینی تاپشیران “عاشیق حسین جوان”، بئله دئییر:
من گئدیره م سعادتین دالیجا
عزیز قیزیم مندن سونرا آغلاما،
نفسیم گلینجه، تا وورولونجا
یئتیشره م بیر دیاره ، آغلاما!
قلبین تمیز اولسون، اوره گین آچیق،
دوستا حرمت بسله، دشمنه آجیق،
سؤیلمه هئچ کسه، چیلپاغیق، آجیق،
آهین چیخسا یولوتلارا، آغلاما!
۲۱ آذر نهضتی خلق آراسیندا ائله حرمت قازانمیشدی کی، هر صنفدن هر طبقه دن ملت اونا قوشولموش و یارادیجلیق ساحه سینده، اوندان الهام آلمیشدی. اؤز یانیقلی نوحه لریله آذربایجان اجتماعیاتیندا، مشهور اولان حاجی حسین صحاف، ملی حکومته اتحاف ائله دیگی و عین حالدا صابره نظیره شکلینده سؤیله دیگی بیر شعرینده بئله یازیر:
وقت خوش، نیّت گؤزه ل، مقصود خوش، هنگام خوش،
دؤور خوش، تدبیر خوش، آمال خوش، ایّام خوش،
هئیتی محبوبوموز خوش، صبح خوشدور، شام خوش،
آچ گؤزون ای شانلی ملت، یاخشی فرصت وقتیدیر!
خلق شاعری بولوت قره چورلو (سهند)، پهلوی رژیمینین قان اوتدوران دؤرونده، دیلیمیزین نه درجه یاساق اولماسینی، بئله ایضاح ائتمیشدیر:
طالعیمه سن باخ!
دوشونجه لریم یاساق،
دویغولاریم یاساق،
گئچمیشدن سؤز آچماغیم یاساق
گله جگیمدن دانیشماغیم یاساق،
آتا ـ بابامین آدین چکمه گیم یاساف،
آنامدان آد آپارماغیم یاساق!
…بیلیرسن؟
آنادان دوغولاندان بئله
اؤزوم بیلمه یه ـ بیلمه یه
دیل آچیب دانیشدیغیم دیلده
دانیشماغیم دا یاساق ایمیش، یاساق!
سؤزومه مبارز شاعریمیز، عین حالدا، “اسیر ائللرین شاعری” اولان حبیب ساهرین خزان شعرینین بیر پارچاسیلا سون وئریره م:
بیر خزاندا،
پارلاق قیزیل گونش دوغدو.
بیر خزاندا،
بولوت گلیب گونو بوغدو…
آنلایارکن خزانلاری،
زمان بیزی قووالادی…
گلدی زمان، گئجدی زمان…
آیری دوشدوک یوردوموزدان.
حسرت قالدیق
سرین ـ سرین بولاقلارا،
گؤل ـ چیچکلی اوتلاقلار.ا
زمان گئچدی بیز قورودوق،
سوسوز قالان آغاجلار تک.
طراوتدن سالدی بیزی،
بیلمم غربت؟ یوخسا فلک؟!!
آذر ۱۳۸۹


text:
یوان قورکوف
یوان قورکوف (اینگیلیسجه: Yoann Gourcuff) (دوْغوم:۱۱ ژوئیهٔ ۱۹۸۶ (۳۴ یاش) Ploemeur) بیر فوتبالیست. دیژون فوتبال کولوبو و فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Gourcuff: Yoann Miguel Gourcuff. BDFutbol. یوْخلانیلیب7 August 2016.
- ↑ Gourcuff, Yoann. Player Profile. Olympique Lyonnais. یوْخلانیلیب7 January 2013.
قارداش پروژهلرده یوان قورکوف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «nb» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد یا
بسته یافت نشد.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- لوریان کولوبونون اویونچولاری
- رن کولوبونون اویونچولاری
- آ.ث. میلان کولوبونون اویونچولاری
- بوردو کولوبونون اویونچولاری
- اولمپیک لیون کولوبونون اویونچولاری
- دیژون کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر


text:
دیمین لوئیس
دیمین لوئیس (اینگیلیسجه: Damian Lewis) بریتانیالی فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۱ فئوریه ۱۹۷۱ ایلینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1993–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
hollywoodreporter.comوارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Damian Lewis»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دیمین لوئیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ساوینیانو سول پانارو
ساوینیانو سول پانارو (ایتالیاجا: Savignano sul Panaro) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۱۹۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۲۰۲ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و امیلیا-رومانیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Savignano sul Panaro»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ساوینیانو سول پانارو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سرقی فوکین
سرقی فوکین (اینگیلیسجه: Sergei Fokin (footballer)) (دوْغوم:۲۶ ژوئیهٔ ۱۹۶۱ (۵۹ یاش) اولیانوفسک) بیر فوتبالیست. شوروی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سرقی فوکین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- گزینه نادرست الگوی تبدیل
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۹۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- زسکا موسکو کولوبونون اویونچولاری
- اینتراخت براونشوایق کولوبونون اویونچولاری
- اولیانوفسک دوغوملولار


text:
داش داشیماقدان دا چتین گؤرهردیم شاعیرلییی. بیرجه شعر حاققیندا یازماغی شعردن چتین ساناردیم. آمما جواد مجابینین خیرداجا بیر یازیسینی اوخودوقدان سونرا یانیلدیغیمی آنلادیم. گؤبهلک کیمی گؤیهرن شاعیر قوشونونون سایی بونون دانیلماز بلگهسیدیر. بو سیز بو دا شاعیر اولماق اوچون او جنابین اون گؤستهریشی:
ـ تنقيدچيلري شاشیردان، عئيني حالدا اونلارين غرورونو سينديرمايان شئيلر يازين.
ـ البته اوخوجولاري دا حئيران قويماليسينيز. بونون اؤزو ايسه اولدوقجا چتيندير. استراتژي باخیمیندان اوزون بير شعرده اوخوجونون باشا دوشدويو ان آزي بير سطرين اولماسي گرهکلیدیر. قالانيني باشا دوشمهسه ده عاليجنابليق اوزوندن ذهنيني اله آلابيلمهدييي حسابينا قوياجاق. مدرن دونياميزدا گئدن «آنلاماق ياريشيندا» گئري قالماسين دئيه، نه اينكي «باشا دوشمهديم» دئمهيهجك، اوستهليك شعردهكي بوشبوغازليقلاري تعريفلهيهجك.
ـ باشيازارلا دوستلوق ائتمك، تنقيدچي ايله يولداشليقدان داها یارارليدير. بو ايش، زيانين قارشيسيني داها قولايليقلا آلار.
ـ دارتیشما دوغورماق، کسکینلیکله تؤوصيه اولونور. یازیلی موناقيشه ال به ياخا اولماقدان داها ياخشيدير. سؤز دؤیوشدورمه، اؤزو ده ادبي سؤیلنتیلر [شايعهلر] شبكهسينده، ال وئریشلی ساييلير. آنجاق اوقدهر اولماسين كي، هميشه دؤيولهسينيز. کوتله، دؤيولن شعره اؤز قوجاغینی اوزون سوره آچا بیلمز.
ـ ياييمائولری كتابينيزي چاپ ائتمهدييي تقديرده، اونو سانسور و تهلوكهسيزليك سورونلارینا باغلايین. بونو ائده بیلسهنیز بؤيوك اعتبار قازانا بيلرسينيز.
ـ بوتون حريفلري دانماغا چاليشين. بو ايشي ان بؤيوك رقيبلردن باشلايين.
ـ دونيا ادبياتي ايله تانيش اولماسانيز دا اؤزونوزو ساوادلي گؤسترين. بو ايش هئچ كيمي اؤلدورمهييب.
ـ ائله داورانين كي، ائلهبيل تاريخ، مدنيت و مدرنيزم سيزينله باشلاييب.
ـ املا و انشا یانلیشلیقلارینیزین اوستو آچيلديقدا بيآبيرچيليق درجهده سويوق قانليليق گؤسترين. «اينترنت دؤنمینده… [بونلاردان] دانيشماق بوش بوغازليقدير» كيمي سؤزلري تكرار ائتمكله قارشی طرفی چيخيلماز دوروما سالین. البته اؤنجه اونون اينترنتدن باشي چيخماديغيني اؤيرهنين.
ـ هر بير ايراد قارشيسيندا اؤزونوزه تام ايناملا آشاغيداكي سؤزلري دئيين: «من بئله گؤرموشم، من بونو بهيهنيرم، منه بئله الهام اولوب، شعر منه بئله يازديردي.»
ـ اؤزونه اينام، درين بيليكدن داها چوخ، درين آخماقلیقدان ايرهلي گلهبيلر. لاپ بيزيم بو يازيدا اون گؤستريش يئرينه اونبير گؤستريش اوخودوغونوزا باخماياراق اونايكينجي و اينديليكده سونونجو گؤستريش بئلهدير: کوتلهنین آرتيق، يئني شاعير كشف ائتمك حؤوصلهسي قالماییب.
بو گؤرهوی اؤزونوز اؤز اوزهرينيزه گؤتورهرك هر يئرده و هر يوللا اؤزونوزو تبليغ ائدين. تئز و قولايليقلا قبول اولماقدان قورخمايين. اونوتقان و یئلبئیین دینلهییجیلر چوخدور.


text:
قلف، ایلینوی
قلف، ایلینوی (اینگیلیسجه:Golf, Illinois ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۰۰ نفر ایمیش و ۱٫۱۶ کیلومتر موربّع ساحهسی وار و ایلینوی ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ 2016 U.S. Gazetteer Files. United States Census Bureau. یوْخلانیلیبJun 30, 2017.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
USCensusEst2016وارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Golf, Illinois»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قلف، ایلینوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
چابالیر اوره ک سینه مده / شهریار
آینایا باخاندا گؤردوم ، ساققالیما دن دوشوبدی
من کی چوخ قوجالمامیشام ، بیلمیرم ندن دوشوبدی
هنر اولسا روح جواندیر ، هله – هله دوشگون اولماز
اونداکی گؤردون دوشوبسه ن ، بو نفیر بدن دوشوبدی
اورایا کی سن گئدیرسن ، قویولار آچیبدی آغزین
شیطانین توری یاماندیر ، هر گلیب گئدن دوشوبدی
نه قدیر باشین سلامت ، ال – آیاقدا باشسیز اولماز
آیاغا دمیر دوشه نده ، باشووا چدن دوشوبدی
قویودان که خلقه قازدین ، چیخا بیلمه سن سلامتپ
آدام اینجیدن بلایه ، آدام اینجیدن دوشوبدی
ابالیر اورک سینه مده ، باشی کسیلمیش تویوق تک
پیلله نی چیخاندا گؤردوم ، سینه نفه دن دوشوبدی
سئرچه دن سیچاندان آرتیق ، توری بیز قوراندا دوشمز
آمما شئر تورون قوراندا ، فیل یا کرگدن دوشوبدی
« شهریار » عدندن آیری ، مرواری یئتیم قالاندا
یمن جنوبی دن ده ، باخاسان عدن دوشوبدی


text:
ژوزه مکیا
ژوزه مکیا (اینگیلیسجه: Pepe (footballer, born 1935)) (دوْغوم:۲۵ فوریهٔ ۱۹۳۵ (۸۵ یاش) Santos) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. برزیل میلّی فوتبال تیمی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ژوزه مکیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۳۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سانتوس دوغوملولار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- ۱۹۵۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۶۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- پروداکی برزیللی غوربتچیلر
- ژاپونداکی برزیللی غوربتچیلر