text:
آمریکا و بریتانییانین ان بؤیوک مئدیا قوروملاریندان اولان «تایم اینج.» کوتلوی ایختیصارلارا حاضیرلاشیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «وول ایستریت ژورنال» قزئتی یاییب. کوتلوی ایختیصارلار آمریکا و دیگر خاریجی اؤلکهلرده گؤزلنیلیر.
«تایم»این بئله آددیم آتماسینا سبب ایسه گئنیش میقیاسلی رستروکتوریزاسییا گؤستریلیر. بونون سایهسینده مئدیا قوروم دقتینی داها چوخ رقمسال مئدیا و ویدئو-ایمکانلارا یؤنلتمک ایستدیینی بیلدیریب.
ایختیصارلارین ۳۰۰ نفری احاطه ائدجیی گؤزلنیلیر. بو ایختیصارلارین داها چوخ چاپ ژورناللاریندا ائدیلمهسی پلانلاشدیریلیر.
قید ائدک کی، «تایم اینج.»این ترکیبینده حاضردا ۱۲۵-دن چوخ ژورنال بیرلشیر.


c: text/html

text:
تورکییه لی موغننی حادیثه نین دئکابرین 31-ده باکی اولیمپییا ایستادیونوندا ایشتیراک ائده جه یی کونسئرتدن 190 مین مانات قانارار آلاجاغی ایله باغلی
بو بارَده رئپورتا آچیقلاماسیندا ایستادیونون مطبوعات کاتیبی جمیله مهدی یئوا معلومات وئریب. او دئییب کی, اگر کونسئرتده ایشتیراک ائده جک موغننی 10 ماهنی ایفا ائده جکسه, ایکی ساعاتا گؤره بو قدر مبلغین اؤده نیلمه سی دوزگون دئییل: "قئید اولونان رقم شیشیردیلمیش مبلغدیر. کونسئرتده کی چیخیشا گؤره راضیلاشدیریلمیش قونورار داها آشاغی مبلغده دیر. لاکین هر ایکی طرفدن کوممئرسییا سیرری اولدوغوندان دقیق رقمی آچیقلایا بیلمه ریک". ج.مهدی یئوا عینی زاماندا, مطبوعاتا آچیقلانان رقملرین منططیقی اولمادیغینی دا علاوه ائدیب: "تاماشاچیلاری جمعی 9 مینیتی بیلئت اَلده ائدیب, یئنی ایل گئجه سی ایستادییونا گلمه یه دعوت ائدیریک". قئید ائده ک کی, تورکییه نین "حورییت" قَزئتی حادیثه نین باکی اولیمپییا ایستادییونوندا 2 ساعات چیخیش اوچون 375 مین تورکییه لیره سی (190 مین مانات) قونورار آلاجاغی ایددیعاسی ایله چیخیش ائدیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایستانبولدا "رئینا" گئجه کلوبوندا تئررور آکتی تؤرهدن شخصین حیات یولداشینین پولیسه وئردیی ایلکین ایفاده یاییلیب.
اؤلکه .آذ خبر وئریر کی، تئررورچونون حیات یولداشی تورکییهیه نویابرین ۲۰-ده گلدیکلرینی تصدیقلهییب.
"حیات یولداشیم و ایکی اوشاغیمیزلا بیرلیکده کونیایا گلدیک. یولداشیم بورادا ائو توتدو و ایش آختاراجاغینی دئدی. اونون ایشید-له باغلی علاقهسیندن شوبهلنمه میشهم. اونون بو تشکیلاتا هانسیسا بیر رغبتینین اولدوغونو حیسس ائلمه میشهم".
او بیلدیریب کی، حیات یولداشینین بو حادثهنی تؤرتمهسینی تئلئویزییادان اؤیره نیب. داها سونرا ایسه قونشولار بو بارهده پولیسه معلومات وئریب.
قئید ائدک کی، «رئینا» گئجه کلوبونا هوجوم ائدن شخص هله ده یاخالانماییب. آختاریشلار داوام ائدیر.
خاطیرلاداق کی، بایرام گئجهسی ایستانبولون اورتاکؤی رایونوندا یئرلشهن «رئینا» گئجه کلوبونا هوجوم ائدیلیب. نتیجهده ۴۰ نفر هلاک اولوب.


text:
آوروپا هر زامانکیندان داها چوخ پارچالانمیش حالدادیر و آوروپا بیرلیینین داغیلما احتیمالی داها بؤیوکدور.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو آچیقلاما ایله آلمانییا کانسلری آنگلا مرکلین کؤمکچیسی سیگمار قابریل چیخیش ائدیب.
"دئر ایشپیگئل" ژورنالینا دانیشان قابریئل بیلدیریب کی، فرانسا و ایتالییا کیمی اؤلکهلرین مالییهنی آزالتماسی آوروپانی سیاسی ریسکلرله اوز-اوزه قویوب.
آلمانییانین اقتصادی و سیاسی اولاراق آوروپا بیرلیییندن چوخ بؤیوک بیر شکیلده ایستیفاده ائتدیینی آچیقلایان قابریل گلهجک نسیللرین آوروپا بیرلییینین داغیلماسینی باغیشلامایاجاغینی بیلدیریب.


text:
مکه معظمه ده یانغین یوز بیردی
یانغین حادثه سی بیلن علاقه لی مکه معظمه شهری ولایتی جمعیت مدافعه مدیرلیگی سوزلاوچیسی نایف شریف بیر بیانات ترقتدی
سعودی عربستان نینگ مکه شهریده 391 حاجی قاله یاتگن هوتل ده یانغین یوز بیرگن لیگی بیلدیریلدی.
یانغین حادثه سیده تلفات یوز بیرمه گن.
مکه جمعیت مدافعه مدیرلیگی سوزلاوچیسی نایف شریف بیر بیاناتیده؛
مکه ده گی عزیزیه منطقه سیده هندستانلیک حاجی لر قاله یاتگن 7 قواتلی بیر هوتل نینگ 7 – قواتیده ایرته لب یانغین یوز بیرگن لیگینی بیلدیردی.
مذکور بیاناتده، هوتل ده گی 391 نفرنینگ خوفسیز بیر شکلده انتقال بیریلگن لیگی، یانغین نینگ تلفات یوز بیرمه ی اوچیریلگن لیگی قید ایتیلدی.


text:
چینده سیل حادثه سی یوز بیردی
چین نینگ اورته قسمیده شدّتلی یاغین چیلیک نتیجه سیده سیل حادثه سی یوز بیرگن بویوک بیر مالی ضرر موجود.
چین نینگ اورته قسمیده شدّتلی یاغین چیلیک نتیجه سیده 5 کیشی حیاتینی یوقاتدی.
شینهوا آژانسی نینگ بیلدیریشیچه، اولکه نینگ هوبیی ولایتیده تأثیرلی بولگن شدّتلی یاغین چیلیک طفیلی میدانگه کیلگن سیل فلاکتیده 5 کیشی حیاتینی یوقتگن.
حدودده شو نینگ دیک سیل فلاکتی طفیلی 26 مینگ 700 کیشی خوفسیز منطقه گه انتقال بیریلدی. 8 مینگ 500 اوی ییقیلدی، 253 مینگ جریب زمین ضرر کورگن.
میدانگه کیلگن مادّي ضررنینگ 4 ملیارد ین (608 ملیون دالر) بولگنی بیلدیریلر ایکن، محلي باشقرووچیلرنینگ حدودگه قوتقروو و طبي گروه لر یوبارگنی بیلدیریلدی.
اولکه ده اوتگن آی، شه آنشی ولایتیده شدّتلی یاغین چیلیک طفیلی، 5 کیشی حیاتینی یوقاتگن 27 مینگ کیشی منطقه دن انتقال بیریلگن ایدی.


text:
اوکا چایی
اوکا چایی (اینگیلیسجه: Oka River، (فارسجا:رود اوکا)، (آلمانجا:Oka)، (ایتالیاجا:Oka (Volga))، (عربجه:نهر أوكا)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Oka Nehri)، (روسجا:Oka)) روسیه اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۵۰۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن اوکا چاییندان ثانییهده ۱۲۶۰ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوکا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oka River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
فردوسینین شاهنامهسی تورکلر حاقّیندا نهلر دئییر؟
فردوسینین شاهنامهسی تورکلر حاقّیندا نهلر دئییر؟
آقمیرات گورگنلی
خوراسانلی فارس شاعیری ابوالقاسیم فردوسینین شاهنامهسینه تورکمن ادبییاتیندا اؤزل یئر وئریلیب ، اونو دوغونون ان گؤرکملی شاعیری و اثرینی ایسه بؤیوک ائپوس دئیه تانیتدیریلیب. تورکمنیستانین یوکسک اؤیرتیم یئری، بیلیم یوردونون دیل فاکولتهسینده بو فارس اثری حاقّیندا گئنیش اؤلچوده دانیشیلیر. آزادی آدینداکی مرکزی کیتابخانانین دیوارلاریندا شاعیرین اؤزو و اثرلرینی آنلادان شکیللر قازیلیبدیر. دوغروداندا بو "فارس شاه"اثرینه بئله چوخ اؤنم وئرمک بیزیم میلّتین نیینه گرهک؟
فارس ادبییّاتچیلاری شاهنامه پوئزییاسینی ایران (اوخو فارس) میفولوگییاسی اساسیندا یارانان اولو مانومئنتال دئیه تانیملاییرلار. اثرین یازیلیشینا گؤره بئله بیر روایت وار: " تورک حؤکومدارلاریندا غزنهلی سولطان ماحمود "ایران-توران" تاریخی حاقّیندا بیر اثر یازیلماسینی بویورموش. ایلک شاهنامه اثرینی 996-نجی ایلده مرولی "مسعودی مروزَی" یازماغا باشلار، اوندان سونرا "دقیقی" بو ایشی داوام ائدر، دقیقی اؤلندن سونرا فردوسی ایش باشینا گئچر. فارسلارین اویدوردوغو روایتلره گؤره سولطان ماحمود اثرین هر بئیتینه بیر آلتین وئرهجگینی وعده ائتمیش. فردوسی اؤز "شاهنامهسینی" یازیب سولطانا سونار. سولطان ماحمود اثر ایله تانیش اولاندان سونرا، اونو بگنمز، آلتین یئرینه گوموش درم (درهم) وئرر، فردوسی بونو گؤروب، سولطانین آدینا آشاغیلاییجی قوشغو قوشوب، قورخوسوندان باشقا یئره قاچیب گئدر. آرادان بیر نئچه واخت گئچندن سونرا، سولطان ائتدیگی ایشیندن پئشمان اولوب آلتینلاری یوللایار. یوکلو کروان شهرین بیر دروازهسیندن گیرنده، آداملار دونیادان گئدن فردوسینی قویلاماق اوچون، اوبیری دروازهسیندن چیخیب گئدرمیشلر. شاعیرین قیزی ایسه گؤندریلن آلتینلاری گئری قایتارار.
فارس ادبییاتچیلارینین اویدوران روایتلری بو یئرده بیتیر. بو روایتلره ایله ایلگیلی بیرنئچه سورغو اوزه چیخیر:
1-شاهنامه دوغرودان فارس میفولوگییاسی اساسیندا یازلیبدیرمی؟
2-نه اوچون سولطان ماحمود فردوسییه آلتین وئرمهدیر، سولطان بو ایشی ایله نهیی آنلاتماق ایستهییبدیر؟
شاهنامهنین نئجه یازیلیشی و اونون تورکی خالقلارینین میتولوگییاسی اساسیندا تؤرهندیگی حاقّیندا چین-ماچین قایناقلاریندا بیلگی وار. فردوسینین قوشان اثری بو ایناجلارا دایانیب یازیلیر. فردوسی اوستالیق ایله روایتلرین اورژینالینی دگیشدیریب، اونو فارس روحونا اویغون آهنگده یازیر. او فارس میفولوگییاسیندان فایدالانیب، روستمین آتاسینین بیر سیمورغ قوشی طرفیندن بسلنمهسی و س...
فردوسی اؤز اثرینده فارسلاری جؤمرد و باهادیر، تورکلری ایسه وحشی، ذلیل و قورخاق دئیه تانیملاییر. ساواشلاردا سورکلی فارسلار اوستون گلیب، تورکلر ایسه یئنیلیر. فردوسی تورکلره: "بو سیزین آلین یازینیزدیر، اؤز آشاغیلیغینیزی بویون آلین، فارسلارین بؤیوکلوگونو، تورکلرین ال آلتیندا اولدوغونا اینانین، فارس پهلوانی روستمی هئچ بیر تورک پهلوانی یئنه بیلمز، یئنسه اونو یالنیز اؤز اوغلو سؤهراب یئنه بیلر." دئیه، روحی یؤندن باسقی سالیر. بوتون بو شئیلره دیقّتله یاناشدیقدا،
اینسانلاری کمسیدن فردوسینین شاهنامهسی ، شئونیستی ایدئالاردان ایلهام آلدیغی آیدینجا گؤرونور.
اثرین میلّتچیلیک دوشونجهسیندن اوغور قازاندیغینین باشقا بیر سببی اولسا، ایشلهدیلن سؤزلر حاقّیندادیر. فارسی دیلینین لئکسیکاسینین اوستونده ایشلهین روس عالیمی پئیسیوکوون(Peysyokow) حئسابلاماغینا گؤره چاغداش فارس دیلینده 250 مین سؤز وار، اونون175 مینی عرب دیلیندن آلینان سؤزلردیر، دئمک فارس دیلیندهکی سؤزلرین 75٪-ی عربجهدیر، قالان25٪ سؤزلر ایسه تورک، موغول ، آوروپا و.. دیللریندن آلینان سؤزلردیر.
اساسن فارس دیلیندهکی سؤزلرین10دان 9-ای آلینما سؤزلردیر. بونا باخمایاراق فردوسینین اؤنه سورن شئونیست آهنگلی 60مین بئیتلی اثرینده باشقا دیللردن هئچ بیر سؤز آلینمادیغی اورتایا آتیلیر، آراسیندا چارهسیزلیکدن بیر نئچه عرب سؤزلریندن فایدالاندیغی اوچون او، اؤز اوخوجولاریندان اؤتونج (عؤذور) دیلهییر.
فردوسی اؤز اثرینده یالنیز تورکلری دئییل، عئینی واختدا عربلری ده آشاغیلاییب، اونلاری "دوه سودو ایچیب پاشلاق(سوسمار) اتینی یئین عربلر" دئیه آشاغیلایار. فردوسی فارس و عومومن بوتون دوغو ادبییاتیندا شئونیستی دونیاگؤروشو اولان بیرجه شاعیردیر. نه فردوسیدن اؤنجه، نه-ده اوندان سونرا دوغو ادبییاتیندا 2-نجی بیر شئونیست سؤز اوستاسینا توش گلینمیر.
فارسلار طرفیندن "دونیانین اولو میتولوگییاسینی بیان ائدن " حؤکمونده اؤیولوب عرشه چیخاریلان شاهنامه دا تکجه 4 مین سؤزدن فایدالانیبدیر. قارشیلاشدیرما حؤکمونده دئسک روس دیلینده 200 مین سؤز اولسا، پوشکین اؤز اثرینده 17 میندن آرتیق سؤزدن فایدالانیبدیر. حجم باخیمیندان بئله بؤیوک اولان شاهنامهده 4مین سؤزدن فایدالانیرسا، بو اثرین پوئتیک مضمونی آچیقجا اورتایا چیخیر.
غزنهلی تورک سولطانی ماحمود فردوسییا شاهنامه اثری قوشماق بویروغونو وئرنده، ایران-توران ساواشلارینین اوبیئکتویو گؤرونوشونو بیان ائدیلمگینی طلب ائدر. اثر قوشولوب سولطانا سونولاندا،سؤزلهشن شئیلرین ترسینه قارشی گلر. سولطان ماحمود اؤزونو "آلپ ار تونقا"-نین(فردوسی اونو افراسیاب آدینا دگیشدیرر) حقیقی میراثچیسی ساییردی. او دؤنمده آلپ ار تونقانین قهرمانلیغی ائل آراسیندا گئنیشجه یاییلمیشدی. بو میلّی دستاندا آلپ ار تونقانین مردلیگی،باجاریقلیغی، ائل-گون هم توپراق اوستونده گؤسترن باهادیرلیغی وصف ائدیلیر بو میلّی دستان تورکلرین آراسیندا گئنیش یاییلماسی، حتی یوز ایللر گئچسهده تورکلرین آلپ ار تونقانی اورکلرده ابدیلشدیرمکلری حاقّیندا 11.نجی یوز ایلین اولو تورک دیلچی عالیمی کاشغارلی ماحمود اؤز "دیوان لغات الترک" اثرینده آلپ ار تونقانین اؤلومو حاقّیندا بئله یازیبدیر:
"آلپ ار تونقا اؤلدومو؟
یامان دونیا قالدیمی؟
فلک اؤجون آلدیمی؟
ایندی اورک داغلانیر."
ائله-ده 11-نجی یوز ایلین اولو تورک شاعیری، "قوتادغو بیلیک"(موتلولوق وئریجی عئلم) اثرینین یازیچیسی بالاساغونلو"یوسف اولوغ حاجب خاص" هم اؤز اثرینده آلپ-ار تونقانی حؤرمت ایله یاد ائدیر.
فردوسی اؤز شاهنامهسینده تورکلرین میلّی قهرمانی آلپ ار تونقانین آدینی افراسیابا دگیشدیریب، اونو اورگی قارا، پیسلیک آردیندا اولان آدام حؤکمونده تانیملایار. فردوسیدن سونرا فارس ادبییاتیندا اونو بئله تانیتدیرماقدادیرلار. بو بیر اولاجاق شئی. بیر واخت ایلاملار ایله دوشمن اولان آکادلار، ایلاملارین سئوگیلی تانریلاری، آکادلار اوچون ان قورخونج تانری حؤکمونده تانیملانیبدیر.
فردوسینین یاشایان دؤنمی(934-1020) ایران، غزنهلی تورک حاکیمییّتی آلتیندادیر. فردوسی اؤز اثرینی بئله شئونیستی روحدا یازماغی، تورکلرین حؤکومتینه جیداییب بیلینمهدیک رئاکسییا، قارشیلیق و اونونون نتیجهسیدی. غزنهلی سولطانین و تورک خالقینین فردوسی طرفیندن آشاغیلانماسی باغیشلانماز گوناهدیر. بونا گؤره سولطان ماحمود آلتین یئرینه کوموش یوللایار. بونا بنزهین باشقا بیر حادیثه ده عؤمر خیام "نوروزنامه" اثرینده فارسلاری باهادیر گؤرستمگه قالخیشار. خیام اؤز اثرینی سلجوقلی سولطان "بؤروک-یاریغا" سونوب بؤیوک تؤحفه گؤزلهیر آنجاق سولطان اونو سویوق قارشیلایار. خیام ائدن یالنیشینا دوشونوب قالار. شاهنامهنین یازیلماغیندان 300 ایلدن چوخ گئچندن سونرا تورکلرین بؤیوک سرداری امیر تئیمور فردوسینین مزارینین باشینا گئدیب: "قالخ آیاغا، قورخاقلیغینا گولوب، مسخره ائتدیگین تورکی ایندی گؤر" دئمیش. بو فاکتین اؤزو فردوسینین فارس شئونیزمینه قوللوق ائدیندیگینی گؤستریر.
فارسلارین اورتایا آتان روایتلرینه گؤره سولطان ماحمود سونوندا پئشمان اولوب، اثرین قدرینی بیلیب شاعیر آلتین یوللاندیغینی سؤیلر. بو کؤکوندن ساختا و اویدورما بیر شئی. سولطان ماحمود پئشمان اولاجاق کیمی بیر یالنیش ایش گؤرمهمیشدی.
فردوسینین شاهنامهسینده ساختالاشمیش دستانلاری اوزه چیخاران، فارس ادبییاتینا قوللوق ائتمیش تورک سویلو احمد شاملو، 1994-نجی ایلده آمریکانین برکلی بیلیم یوردوندا ایلگینج چیخیش ائتدی. اونون فیکیرینه گوره "دمیرچی کاوه" و چیگینلریندن اژداها چیخیب دوران "ضحاک" دستانی کؤکوندن ترسینه. ظالیم دئییلیب گؤستریلن ضحاک یورددا بای-قئوداللارین چیخارلارینی تهلوکه سالان یور-یوخسوللارین یارارینا رئفورملار گئچیردیگی اوچون تاختدان ائندیریلن فریدون شاهین قوشقورتماغی دمیرچی کاوه آیاغا قالخیب، ضحاکی دئویریب، فریدونی تاختا چیخاریر. فردوسینین شاهنامهسینده ایسه ضحاکی چوخ آجیماسیز یر آدام اولاراق تانیملایار. چیگینلریندن چیخیب دوران اژدهالاری کؤشوتمک اوچون هر گئجه ایکی ایگیدی اؤلدوروب، اونون بئیینلرینی اژدهالارا وئریلدیگینی بیان ائدیلیر.
بیز بو کیچیک مقالهده فردوسینین قوشدوغو شاهنامهسینین تورکلره نئجه باخدیغی حاقّیندا دوروب گئچدیک. تورکمنیستانلی عالیملریمیز بو اثره گؤره درین آراشدیرمالار آپاریب، اثرین حقیقی اوبرازینی ائل-گونه آچیقلامالارینی اومود ائدریریک.
تورکمنجهدن کؤچورن: عباس ائلچین


text:
آوسترییادا ۱۴ گورجوستان وطنداشی حبس ائدیلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، اونلارین هامیسی ائو سویغونچولوغوندا تقسیرکار بیلینیبلر. بئله کی، گورجولرین سویغونچولوق حرکتلرینی ویانا و اینسبروکئدهکی ۲۵ ائوده حیاتا کئچیردیکلری وورغولانیب. یاخالانانلار ۲۰-۴۲ یاش آراسینداکی شخصلر اولوبلار. اونلارین چوخو آوسترییایا آلمانییا، فرانسا و ایتالییادان گلیبلر.
قئید ائدک کی، سون گونلر آوروپادا گورجو اوغرولارا قارشی گئنیشمیقیاسلی عملیاتلار کئچیریلیب. کئچیریلهن عملیاتلار زامانی ایسپانییا، آلمانییا، فرانسا و ایتالییادا یوزلرله گورجو اوغرو حبس اولونوب.


text:
بیزیم جاوانلیق چاغیمیزدا بیر اوخویان واریدی . اونا پیمان دییه ردوخ سورالار دئدیلر آدی بالا اوغلان دیر . یو آد نه قدیر دوغرودورسا بیلمیرم . آمان بوگون بیر وبلاک تاپدیم کی گؤزل اذربایجان اوخوماقلاریندان دولودور . وبلاکا باش وورماق همه ن پیمانین گؤزل اوخوماقلارینین بیرسی سه سلنیر . جاونلیق خاطره لری یادیما دوشدو .
بو اوخوماقا بو آدرس ده قولاق آسین .
بهترین موسیقی آذربایجانی
http://azarimusiqi.blogfa.com/
...
عاشیق اولموشام
قاش گؤزو قارا ، معصوم مارالا
بو فکر و خیال ، چوخداندی منی
محکوم ائلییب ، چکیبدی دارا
سن بیر دؤولتدی قیزی
من ده فقیر بیر اوغلانام
سنین یئرین یوردون وار
من بیر آواره چوبانام
من غریب مسافرم
یوللاردا گؤزلریم قالدی
بیلمیرم عزیزیمی
منیم الیمدن کیم آلدی
گئدیرم اؤز شهریمدن
منیم ائویم چؤللرده دی
من اؤلندن ده سورا
سندن آدیم دیللرده دی
آند ایچرم عزیزیم
آنامیزین جانینا
قانیمی قاتارام من
مظلوملارین قانینا
بو دونیا نه منه سنه ده قالماز
عاشق اؤز عئشقیندن اینتیقام آلمز
بو دونیا منده سنه ده قالماز
لیلی اؤز مجنونون چؤللره سالماز


text:
ساواش اوچاغی وورولدو
اسیو-22 ساواش اوچاغی دوشورولدو
آمریکا، سوریه رژیمینه عاید اسیو-22 ساواش اوچاغینی رقهنین گونئیینده دوشوردو.
سوریه رژیمینه عاید ساواش اوچاقلاری، طبقه ائلچهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکانین سوریه قولو پ.ی.د/ی.پ.گنین ده ایچینده اولدوغو قروپا سالدیردی.
داها سونرا کوالیسیون اوچاقلاری طرفیندن قارشی سالدیری تشکیل ائدیلدی و رژیم گوجلرینه عاید بیر ساواش اوچاغی وورولدو.
کوالیسیون گوجلری طرفیندن، "رژیمین سوریهده ترور هؤرگوتو داعشه قارشی مباریزه وئرن کوالیسیون دستکلی گوجلره قارشی دوشمنجه نیتلرینه مسامحه گؤستریلمز" آچیقلاماسی وئریلدی.


text:
اوک هاربور، واشینقتون
اوک هاربور، واشینقتون (اینگیلیسجه: Oak Harbor, Washington) آمریکانین واشینقتون ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲۴٫۵۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۲۰۷۵ نفر و اهالی سیخلیغی ۹۰۴٫۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۸ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوک هاربور، واشینقتون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oak Harbor, Washington»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
دنیانی ترتیب گه سالیش امکانی بار می؟
سیاسی مقاله ابراهیم قلین
ترکيه جمهور رئیسی رجب طیب ایردوغان سونگی بیش هفته ایچیده، روسیه، چین و امریکاگه سفر قیلیب بروکسلده ناتو جلسه سیگه قتنه شیب بیش مملکتنی زیارت قیلگن بولدی. بحثلر، اوزارا و منطقوي موضوعلر بیلن بیر قطارده، ما جرالی موجود خلق ارا سیستم گه آز بولسه هم ترتیب، تینچلیک و برقرارلیک اورنه تیش یوللری ایزلش موضوعسیده. انقره، ینگی دیلهی، مسکو، پکن، واشینگتن، اروپا پایتختلری بیلن دنیا نینگ قالگن مملکتلریگچه، سوريه اوروشی، خلق ارار ترور، عرقچیلیک اوج آلگن و کرّوي هوا حرارتی نینگ آرتیشی هم بولیب دنیا بیلن علاقه لی کتّه قیغولر بار.
بو ترتیبسیزلیک نینگ کرّوی جهتدن قطار سیاسي و اقتصادي سببلری بار. دولتلر آره سیده گی کوچ موازنت سیزلیگی، کینگ ترقه لگن ترنگ لیکنی آسان گینه میدانگه کیلیشی گه سبب بولماقده. سوريه اوروشی بونگه بیر نمونه. 6 ییلدن بیری دوام ایتگن توقنه شوولر مینگلب انسان نینگ حیاتیگه مال بولیب 21. عصر نینگ فاجعه لی اوروشیگه ایلنگن. اوروش توخته مه یدی، چونکه رقیب کوچلر، اورته ییر دینگیزیده منفعتلریگه کوره حرکت قیلیش اوچون بیر سببگه احتياجی بار.
شونینگدیک افریقادهگی یوقسیل لیق، قانون بوزرلیک و انسانلر آره سیده گی تینگسیزلیک اوزلوکسیز دوام ایتماقده. ییچیم قیین بولگنی اوچون ایمس، دنیا نینگ بای مملکتلری نینگ خوفسیزلیگی اوچون افریقا مستمله بیر قاره گه ایلنتیریلگن و ارزان محنت کوچیدن فایدهلنگنی اوچون روی بیرماقده. یقین تاریخده گی اینگ کتّه مهاجر مسأله سی، انسانلیک شرَفیگه مناسب شکیلده محاکمه قیلینمه گن؛ چونکه باشقه دولتلر اوز ایشیکلریگه کیلمه گونچه کوز یومیشگه دوام ایته دی. بای لر بیلن کمبغل لر اورته سیده گی فرق کتّه ریب بارماقده، بو نینگ سببی ییچیم سیزلیک ایمس، حیاتیمیزگه چوقور نظر سالیب اوزگریش کیریتمه گنیمیز و بو دنیاده بیزدن تشقری یشه گنلر حقیده نظریهمیزنی اوزگرتیریشنی ایسته مه گنیمیز اوچوندیر.
حاضرگچه عادتده گیدن ینه هم بادولت، ینه هم بیرلشگن و صافیست بولگن دنیامیز علمي فعالیتلر نینگ یاکه معقول ترجیحی نینگ آزلیگیدن ایمس، بلکه ینه هم کتّه معمادن جبرلنگن: گلوبال توشونچه، مقصد و یولینی یوقاتیش.
موجود گلوبال ترتیبده گواهی بولیب تورگنیمیزدیک، ترتیب سیزلیک و بحران، اصلیده کیملیگیمیز و کیم بولماقچی ایکنیمیزگه دایر اختلاف نینگ عکسیدیر.
دانشمندلرگه کوره، تینچلیک و ماسلشوو اوّلا اوز ایچیمیزده بولیشی کیرهک. روح و مادّهده ماسلشوو، موازنت، ترتیب، توییملی لیک و بوتونلیک حیاتیمیزنی شکللنتیره دی. شو سببلی، جنت و دنیا بیلن کائینات و بیز انسانلر اورته سیده عالم شمول ترتیبنی تأمینله یدی.
افلاطون اوز فلسفه سینی و سیاسي توزیلیشینی مرکزي توشونچه بولگن ماسلیک زمینی گه برپا ایتر ایکن، بو جهتنی عقلیده توتگن ایدی. فیلسوف نینگ وظیفه سی روح و مادّه اورته سیده موجود بولگن اساسي ماسلیک و کیلیشوونی کورسه تیشدیر.
دانشمندلیک بو موازنتنی یوزه گه چیقریشدیر. افلاطون مناسب دولت توشونچه سیده موسیقه گه کتّه اهمیت بیره دی، چونکه هر بیر یخشی موسیقه نینگ اساسیده یاتگن ماسلیک، آهنگ، ترتیب و ریتم اوزیمیزنی حس قیلیشیمیزگه یاردم بیره دی.
اصل قیینچیلیک ایرکین لیگیمیزدن واز کیچمسدن ماسلیک و گوزللیک نینگ تمایللریگه عمل قیلیشدیر.
لیکن، ماسلیک فقط گینه استتیک اصطلاح نی ایمس. ساخته لیک و یامانلیک که تیانگن هیچ بیر سیستم ترتیب و موازنتنی سقلب قاله آلمه یدی. عدالت، جمعیتده تینچلیک و ماسلیک نینگ کلیدی دیر. چونکه، عدالت برچهگه کیرهک لی حقنی بیریش دیمک دیر.


text:
أردۇغان داشاری یورتلی ماقاملاری قابول اتدی
عیراقلی و تونسلی ماقاملار أردۇغان تاراپیندان قابول ادیلدی
تۆنس ینگ داشاری ایشلر وزیری خمیس الجهیناوی بیلن عیراغینگ وکیللر مجلیسی نینگ باشلیغی سلیم جبوری تۆرکیه ده دوشوشیقلار گچیردی.
تونس ینگ داشاری ایشلر وزیری آنکارادا ایلکی بیلن تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان تاراپیندان قابول ادیلدی.
جمهورباشلیق کؤشگۆندأکی مطبوغاتا یاپیق دوشوشیق ۱ ساغات دۇوام اتدی.
أردۇغان سۇنگرا بۇلسا عیراغینگ مجلیسی نینگ باشلیغی سلیم الجبوری نی قابول اتدی.
بیر ساغاتلیق دوشوشیق مطبوغاتا یاپیق یاغدایدا گچیریلدی.
بو دوشوشیقدا تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسی نینگ باشلیغی اسماعیل قاهرامان دا باردی.


text:
صحتیمده پروبلم یارانمیشدی، ایلکین معایینه زامانی قرار وئریلدی کی، تعجیلی عملیات اولونمالیدیر.
بونو آپا-یا شوومن، «ماشین شوو»نون آپاریجیسی مراد داداشوو دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، حاضردا صحتی ایله باغلی هر شئی قایداسیندادیر:
«مسئله بوراسیندادیر کی، ایونون ۱۱-دن ۱۲-ا کئچن گئجه حالیم پیسلشدی. سول آیاغیمدا بیر مدت ایدی کی، آغریلار وار ایدی. فیکیر وئرمیردیم. ائله بیلیردیم، آیاق قابی ناراحاتدیر. اما گؤردوم کی، آیاق قابی مسئلهسی دئییل. سونونجو دفعه آیین ۱۱-ی ائفیره چیخدیم. همین گون جورابیمی بئله گئیینه بیلمدیم. آیاغیم چوخ شیشمیشدی. سحری گون حکیمله علاقه ساخلادیق. ائله بیلدیک، تراوماتولوژی، سوموکله باغلی پروبلمدیر. سن دئمه، اینفکسییا وارمیش، ایلتیهاب اولوب. دهشتلی آغریلاریم وار ایدی. شوکور آللها، بیر آز اؤزومه گلمیشم. اومید ائدیرهم کی، گوجوم چاتاجاق و لاییحهنی اؤزوم بیتیرهجیم. فورصتدن ایستیفاده ائدیب کمکیمه گلن همکارلاریما، دوستلاریما تشکر ائدیرهم. بیلمیردیم کی، اینسانلارا بو قدر ماراقلییام. الله هامییا جان ساغلیغی وئرسین".


text:
بئله حساب اولونور کی، گولوش اینسان اورقانیزمینین مدافعه مئخانیزمیدیر. گولوش اینسانی پسیخیکی گرگینلیکدن و ایسترسدن آزاد ائدیر.
ساغلامولون. آذ معلوماتینا گؤره، آراشدیرمالار گؤستریر کی، گولوش اورک-دامار و نفسالما سیستمی خستهلیکلرینین ریسکینی آزالدیر. یاخشی یومور حسی اولان اینسانلار ایسترئس، دپرسییا و س. نئورولوژی پوزولمالاردان داها آز اذیت چکیر.
لاکین بعضا گولوش خستلیین سیمپتومو کیمی میدانا چیخا بیلر. طبیعی کی، بورادا صحبت ایداره اولونمایان، سببسیز، قئیری-طبیعی، پاتولوژی گولوشدن گئدیر. بئله گولوش بو کیمی خستهلیکلرین سیمپتومو اولا بیلر:
- بئیین شیشلری و یا کیستالاری. سببسیز گولوش بزهن بو پوزولمالارین سیمپتومو کیمی میدانا چیخیر. بو زامان کیستا و یا شیشین جراحی یولو ایله خاریج اولونماسی اینسانی پاتولوژی گولوشدن آزاد ائدیر.
- آنگئلمان سیندرومو. نادیر گئنئتیک خستهلیکدیر. بو سیندرومو اولان اینسانلارین پسیخیکی اینکیشافیندا گئریلهمه اولور، نیطقی پیس اینکیشاف ائدیر. آنگئلمان سیندرومو اولان اینسانلار دایم سببسیز گولور و گولومسییر - بو خستلیین ان خاراکتئریک سیمپتوملاریندان بیریدیر.
- آلسگئیمئر خستهلیگی (عقل ضعیفلیگی، دئمئنسییا). اینگیلتره عالیملری آراشدیرمالار زامانی آشکار ائدیبلر کی، "قارا" یومور، یئرسیز گولوش دئمئنسییانین ایلک سیمپتوملاریندان بیری کیمی میدانا چیخیر.
- بیوپولیار پوزولما (بزهن بو پوزولمانی "مانیاکال دئپرئسسییا" آدلاندیریرلار). بو حالدا اهوال-روهییهنین تئز-تئز دئییشکهنلیگی موشاهیده اولونور. مانیاکال وضعیتده اینسان چوخ دانیشیر، یوخودان ایمتینا ائدیر، ایمکانلارینی رئال قیمتلندیره بیلمیر، حرکتلرینین سون نتیجهلرینی پروقنوزلاشدیرماقدا چتینلیک چکیر. خستلیین سیمپتوملاریندان بیری ده سببسیز پاتولوژی گولوشدور.


text:
دوکتور صدیقه عدالتی نین ایتالیا پارلمانیندا چیخیشی
ایتالیا پارلئمانیندا ایکی گونلوک سئمینارین آچیلیش مراسیمینده کی چيخيش
حؤرمتلی ایتالیا پارلئمانی و سئناتینین عوضولرى
خانیم لار، بئی لر
من آزربایجان فدرال دموکرات حرکاتی آدینا و ایران فدرال میللیتلرینین کنگره سینین بیر عوضوو اولاراق، بو پروقرامی دوزنله-ین یو.ان.پی.او.(دوؤلتسیز میللتلر تشکیلاتی) نا اؤز تشکورلریمی، بیزه بو فورصتی وئردیگی ایچین کی، ایران توپلومونون دموکراسی یه گئچیش یولونداکی مانعلرحقینده اؤز فیکرلری میزی اورتایا قویاق، بیلدیرمک ایستیرم. من چیخیشیمدا بو مانعلرین آرخاسینداکی تمل ندنلره و بونلاری اورتادان قالدیرما ايستراتژیلریمیز حقینده دانیشاجاغام.
ایراندا دموکراسى یوخلوغونون ان آيدين سببی اؤلکه ده اوتوریتئر بیر دینی دیکتاتورلوغونون حاکیمیتی دیر. 30 ایلدیر کی اؤلکه تئوکراتیک لیدئرلر طرفیندن ایداره ائدیلیر. ایران دوؤلتی ايلاهى رهبرلیک آلتیندا اولدوغونو و ايلاهى یئتکیلیلر طرفیندن ائداره ائدیلدیگینی سؤیله ییر.
تئوکراسی ایرانداکی ایقتیدار سیستئمی نین اساسیدیر. بو ندنله دوؤلت یالنیز ترقی و یئنیلیگه مانع دئییل ، عینی زماندا دوشونجه، ایفاده و ویجدان اؤزگورلوغونو دا یاساقلاماقدادیر.قیساجاسی ایراندا دموکراسى نین تملی اولان هر شئی یاساقدیر.
ایران ایسلام جومهورییتی نین آنا یاساسی ایسلامی، ایرانین رسمی دینی اولاراق تعيين ائديرو آچیقجاسینا شیعه مذهبینه بؤیوک بیر آیریجالیق تانیمیشدیر.بو، ایرانلیلارین آراسینداکی هم رأی لیگی (همبستگی) یوخ ائتمیشدیر.آچیقجا بو آنایاسا ایرانلی لارین برابر وطنداشلیق حقلرینی رد ائدیر و اونلاری بیرینجی و ایکینجی صینیف وطنداش اولاراق صینیفلاندیریر. بو آنایاسا غئیری فارس میللتلره، سنی موسلمانلارا، قادینلارا و دینی آزینلیقلارا آیری سئچکیجیلیک اویقولاماقدادیر.
دموکراسى ائکسیکلیگی نین ایکینجی بؤیوک گؤسترگه سی غئیری فارس ایرانلی لارین اؤلکه نین سیاسی صحنه سیندن حذف اولونمالاری دیر.میثال اولاراق ایران تورکلری ایرانین ان بؤیوک میللتی اولماسینا رغمن سیاسی گوجه صاحیب دئییلدیر.
ایران ایسلام جومهورییتی پهلوی لرین باشلاتدیغی اوزون عؤمورلو سیاسی پیلانی کی هدفی غئیری فارس میللتلری آسیمیله ائتمک ایچین آنا دیللرینی و کولتورلرینی قوللانما حقی نی یاساقلاماقدی، دوام ائتمکده دیر. ایسلامی رئژیم یالنیز بو پولیتیکانی دوام ائتمکله قالماییب، شاهین بو آسیمیلاسیون پولیتیکاسینی داها دا گوجلندیرمیشدیر.نیتی غئیری فارس میللتلرین گلیشمه لرینی ضعیفلتمک و ایران توپلومو ایچینده کی روللارینی یوخا چیخارتماقدیر.
غئیری فارس میللتلرین، ائییتیمده اؤز آنا دیللرینی قوللانما حقیندن یوخسول بیراخیلمالاری یالنیز حاکیم گوجلرین طرفیندن گوج، بیلگی و حاکیمیتین مونوپولیزه ائتمه سیله قالماییب، عینی زماندا تارتیشما، سورقولاما، الشدیرمه و آنالیتیک دوشونمه یتنگی نین(استعداد) ده قیسیتلانماسینا سبب اولوبدور.
غئیری فارس بؤلگه لرینده کی ایقتیصادی گلیشمه ده بو پولیتیکادان بؤیوک درجه ده ائتکیلنمیشدیر. میثال اولاراق کرمان ایالتینده ایقتیصادی یاتیریم درجه سی گونئی آزربایجاندان 300 قات داها چوخدور.
ایسلام دئوریمیندن اؤنجه 1979 ایلینده گونئی آزربایجان اؤلکه ده کی ان گلیشمیش ایکینجی صنعتی شهردی. بیر نئچه ایل سونرا 17. درجه یه دوشدو.
گونئی آزربایجان ایراندا مدرن ائییتیم و مدرسه سیستئمینین قوروجوسودور. ایراندا ایکینجی یونیوئرسیته و ایلک قازئته اورادا تشکیل اولموشدور. آنجاق ایندی ساوادلی لارین ساییسی اؤلکه سطحینده 20. درجه یه دوشموشدور.
ایراندا دموکراتیک گلیشمه نی انگلله ین بیر باشقا اؤنملی سبب ده اؤلکه ده قادینلارین اؤز حقلریندن محروم اولمالاریدیر.ایسلام جومهورییتی نین قورولوشوندان بو یانا ایراندا جینسی آپارتاید یاشانیر. ایران ایسلام جومهورییتی نین آنایاساسی قادینلاری ایکینجی صینیف وطنداش اولاراق ساییر.1979 ایلینده ایسلام جومهورییتی نین قورولماسیندان سونرا بعضی قیسیتلامالار قادینلارا اویقولانمیشدیر، مثلأ ایجباری حیجاب و بعضی پئشه لرده قادینلارین ایستیخداملاری میثال ایچین، حاکیم اولاراق چالیشمالاری یاساقلانمیشدیر.
بو انگللری اورتادان قالدیرماق ایچین بیز آزربایجان فدرال دموکرات تشکیلاتی اولاراق بو استراتژی لری تکلیف ائدیریک:
1= بیزه گؤره ایسلام جومهورییتی نین دییشمه سی، لاییق و دموکراتیک بیر سیستئمین قورولماسی آنجاق قادین حرکاتی، میللیتلرین، ایشچی حرکاتی و اؤزگورلوک حرکاتی نین ایش بیرلیگی ایله مومکوندور.
2= بیز دیش گوجلرین عسگری ایشقالینه قارشیییق و یابانجی موداخیله لری رئژیمین موخالیفتده اولان گوجلری یوخ ائتمک ایچین بیر بهانه اولاراق قوللاناجاغینا، حاکیمیتده کیلرین گوجونو داها دا گوجلندیره جگینه اینانماقداییک. عسگری رئژیم اؤز سلطنتی نی دوام ائتدیرمک ایچین اونا قارشی اولانلاری یوخ ائدجکدیر.
3= بیز بیرلشیک میللتلرین گوونلیک کونسئیی طرفیندن قبول ائدیلن تحریملری و آوروپا دیش ایشلری باخانلارینین یئنی تکلیفلری نی دستکلیریک. بیز بونلارین ایسلام جومهورییتینه باسقی اویقولایاجاغینا اینانیریق.آنجاق بو تدبیرلرین تمامأ ایران حوکومتینه یؤنلیک اولماسی گرکليگينى و معصوم اینسانلارا ضرر وئرمه مه سی گرکليگينی تأکید ائدیریک.
4= بیزجه ایراندا دیکتاتورلوغون اوزون عؤمورلو اولماسی نین اساس ندنلریندن بیرینین سیاسی گوجون بوتؤولوکله تهراندا موتمرکیز اولماسیدیر. بو ندنله گوج و نوفوذ ایالتلر آراسیندا بؤلونمه لیدیر.بیز اینانیریق کی فدرال بیر سیستم تهرانداکی گوجون موتمرکیز اولماسینی قیسیتلایاجاقدیر.
ایران ایچین بیزیم اؤنریمیز ائتنیک فدرالیزمدیر.
ایران فدرال جومهورییتی ایران میللتلری نین و ائتنیک قوروپلاری نین گؤنوللو بیرلیگی ایله قورولوب، دموکراتیک و میللی فدرال سیستئمین اساسیندا و ایکی پارلمانلی سیستئمه باغلی اولمالیدیر. بو ائتنیک فدرالیزم تمامن ایرانین میللی و چوخ دیللیى لیک گرچگینه اویقون اولاجاقدیر.
5= بیزجه، یالنیز اويله بير آنا یاسا، ایرانین سیاسی جوغرافی چرچیوه سینده یاشایان اینسانلاری بیر آرایا گتیره بیلیر کی، لایيک ليگه دایانیر و بوتون وطنداشلارین برابر حقلره صاحیب اولمالارینی قارانتی ائدیر، ایرانین چوخ میللتلی اولماسینی و او میللتلرین دیللرینی رسمییته تانیر و ایندیکی سیاسی قورولوشونو بیر ائتنیک فدرالیسم سیستئمله دییشدیریر.
صدیقه عدالتی 2010
هنوز دیدگاهی داده نشده است.


text:
سولدوز-لولار گلمه کوردلرين ترور يانليسي اولمالارينا گؤره بؤلگه دن ديشا آتيلمالارين ايسته ييرلر
سولدوز-لولار گلمه کوردلرين ترور يانليسي اولمالارينا گؤره بؤلگه دن ديشا آتيلمالارين ايسته ييرلر (عکس)
کورد ترورچولارين سالديريلاري آرتيق ميلتيميزين جانين بوغازينا ييغيب.
باتي آذربايجان مودافيعه کوميته سي نين وئرديگي بيلگيلره گؤره، کورد ترور يانليلاري سولدوز تيمي گلمه کوردلرين تيمينين ياريشماسين ساواشا چئويريبلر.
سولدوزون عقاب (قارتال) تيمي ايله گلمه کوردلرين کاويان تيمي آراسيندا ياريشماني، يئرلي تورکلر قازانير. بو قازانجا دايانا بيلمه يه ن کوردلر، سالديريلارا يامانلا باشلاييب و داش آتماغلا دوام ائديبلر.
گونلر اؤنجه پ.ژ.ا.ک تررور هؤرگوتونون سالديريسي سونوجو نئجه تورک عسگر و روتبه لي جانين الدن وئرميشدير. شهيدلرين بيري نين يولداشلاري پارچالاردا يازي يازاراق اونو فووتبال ستاديندا گؤزلرين اؤنونو آسميشلار. يازيدا آچيقجاسينا کورد و باشدا گلن پ.ک.ک ايله پ.ژ.ا.ک ترور هؤرگوتلري قينانيب و گلمه کوردلرين قارشيسيني تورک ميلتي آلاجاغي دئييليب.
سون زامانلاردا ايران حاکيمييتي گلمه کوردلري آچيقجاسينا سيلاهلانديرماغا باشلاييب. ايران دئولتي دئيير کي کوردلرين تانيش اولدوقلاري ترورچولاري و قاچاقچيلاري توتماغ اوچون اونلاردان يارارلانير! بو اولاي آذربايجان اوچون تهلوکه لي بير دوروم ياراتماقدادير. کوردلرين سيلاهلانماسي و تورکلرين سيلاهسيزلاشديريلماسي ياخين گله جکده باش وئرمه سي موهتمل اولان ساواشلاردا بيزلرين اوتوزماسينا ندن اولاجاق.


text:
انوره دو بالزاک
انوره دو بالزاک (اینگیلیسجه: Honoré de Balzac) فرانسهلی ادبیات تنقیدچی، ژورنالیست و یازیچی -۲۰ مئی ۱۷۹۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۱ ایل عومر ائلهییب و ۱۸ اوت ۱۸۵۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Honoré de Balzac»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده انوره دو بالزاک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آزای قولیئو ۲ فئورال گنجلر گونو موناسیبتی ایله سئچیجیلری ایله گؤروشوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو گون دئپوتات آزای قولیئو سئچیجیسی اولان گنجلرله بینقهدی رایونوندا گؤروش کئچیریب. ۲ فئورال گنجلر گونونون اعلان اولونماسیندان اؤتن ۲۰ ایل عرضینده اؤلکهمیزین بؤیوک اینکیشاف یولو کئچدیینی دئیهن آزای قولیئو دؤولتیمیزین گنجلره اولان قایغیسی حاقیندا دانیشیب. آزای قولیئو آذربایجان موستقیللیک الده ائتدیکدن سونرا گنجلر حراکاتینین فورمالاشما مرحلهلری، اولو اؤندر حیدر علیئوین تشببوسو ایله ۲ فئورال ۱۹۹۶-جی ایلده بیرینجی گنجلر فورومونون کئچیریلمهسی، بو تاریخی پروسئس حاقیندا خاطرهلرینی بؤلوشوب.
دئپوتات آزای قولیئو لئیلا قولیئوا، فیدان آخوندووا، نورلان حاجییئو، سونا قولیئوا و دیگر گنجلرین بئین الخالق امکداشلیق پروراملاریندا ایشتیراک، مولتیکوترالیزم ساحهسینده حیاتا کئچیریلهن لاییحهلر، بئین الخالق موناسیبتلرده ایکیلی ایستاندارتلارین تطبیقی، گنجلرین کؤنوللولوک موبادیلهسی، تحصیل و دیگر مؤوضوعلاردا سواللارینی جاوالاندیریب.
گنجلر چیخیش ائدرک تحصیلینده و اجتماعی فعالیتینده فرقلنهن بیر قروپ گنجین والیدئینینه گنجلر گونو موناسیبتی ایله عونوانلادیغی مکتوبا گؤره دئپوتاتلاری آزای قولیئوه تشککورلرینی بیلدیریبلر.
آزای قولیئو گؤروشده موذاکیره اولونان مسئلهلرین ایجراسی و گنجلرین ایرلی سوردویو مسئلهلرین حلی ایله باغلی تکلیفلرینی وئریب.


text:
3 دئکابر- بین اَلخالق علیللر گونو موناسیبت ایله 11 نؤمره لی خصوصی مکتبده تدبیر کئچیریلیب.
باکی شهری اوزره تحصیل ایداره سیندن آخار.آذ بیلدیریبلر کی, تدبیر آذربایجان رئسپوبلیکاسی دؤلت هیمینین سسلندیریلمه سی ایله باشلانیب.
باکی شهری اوزره تحصیل ایداره سینین مودیری محبت ولی یئوا چیخیش ائده رک اؤلکه میزده خوصوصی قایغییا ائحتییاجی اولان اینسانلارا گؤستریلن دیققت و قایغیدان دانیشیب. بیلدیریب کی, خوصوصی قایغییا ائحتییاجی اولان اینسانلارین تحصیله, اَمک فعالییتینه جلب اولونماسی ایستیقامتینده چوخ موهوم ایشلر گؤرولور.
میللی مجلیسین دئپوتاتی ملاحت ایبراهیم قیزی علی لرین حیات شراییطینین یاخشیلاشدیریلماسی ایستیقامتینده رئسپوبلیکامیزدا حیاتا کئچیریلن دواملی تدبیرلردن سؤز آچیب.
تدبیرده شاگیردلرین ایشتیراکی ایله ادبی بدیعی کومپوزیسییا نوماییش ائتدیریلیب.


text:
قوتاما بودا
قوْتاما بۇدا -۵۶۳-۴۸۳م.اؤ آراسیندا هیندوستاندا یاشادیغی تخمین ائدیلن رۇحانی عالیم و بۇدیزمین قۇروجوسو.
آدی[دَییشدیر]
سیدارتا٬ عائیلهسینین اوْنا وئردیگی آدیدیر. «آماجینا چاتمیش» دئمکدیر. قوتاما ایسه٬ بۇدانین منسوب اوْلدوغو عائیلهنین آدیدیر. بۇدا اوْلاراق تانیلان سیدارتا قوتاما٬ تاتاقاتا (قوصورسوز بیلگهلیگه چاتمیش کیمسه) اوْلاراق دا بیلینیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
دوْغوم و اؤلوم تاریخلری کسین بللی دئییل. میلاددان اؤنجه ۵۶۳ ایلینده آنادان اوْلدوغو تخمین ائدیلیر. آنجاق ائدیلن یئنی آراشدیرمالار بۇ تاریخی دییشمیشدیر. الده ائدیلن بۇ یئنی بیلگیلره گؤره٬ سیدارتا تخمین ائدیلن تاریخدن اوْن ایل٬ بلکی ده یۆز ایل سوْنرا آنادان اوْلموشدور. ۲۰-جی یۆزایل بیلیمآداملارینین چوْخو اؤلومونو م.اؤ ۵۶۰ دوْغومونو م.اؤ ۴۸۳ بیلرکن٬ اؤلومو اۆچون ۴۱۰ ایله ۴۰۰ ایللرینی تخمین ائدن تاریخچیلر ده واردیر. بیر سؤیلنتییه گؤره٬ سیدارتا قوتاما٬ هیندوستانین قۇزئیشرقینده بۇگۆنکو نِپال سرحدّینین یاخینلیقلاریندا یئر آلان لومبینیده آنادان اوْلموشدور. نپال سرحدّینین یاخینلیقلاریندا کاپیلاواستو شهرینده حؤکم سۆرن ساکیا خاندانینا منسوبدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gotama_Buda»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اویان نیوز: تهراندا ایران آشیقلار بیرلیگینین ائتدیگی «دده شمشیر» اولوسلار آراسی آشیق فستیوالی کئچیریلیب.
۴ خرداد-دا باشلانان فستیوال آشیقلار بیرلیگی صدری آشیق سلجوق شاهبازی، ایرانین – گونئی آذربایجانین بوتون شهرلریندن اولان آشیق و آشیق قروپلاری، آشیق شمشیر یارادیجیلیغینین آراشدیریلماسی ایله مشغول اولان، او جملهدن آذربایجان جمهوریتیندن گلن عالیم و آشیقلار قاتیلیب.
فستیوال قاتیلیمچیلاری یاراتدیغی ۷۵ ساز هاواسی ایله نوار قیدلرینده یاشایان آشیق شمشیر خاطرهسینی یاد ائدهرک حاقیندا چیخیشلار ائتمیش، اونون ایفالاریندان پارچالار سسلندیرمیشلر.
بو گون دونیانین ارثی ساییلان و آذربایجان جمهورتی حیدر علیئو فوندونون تشببوسو ایله یونسکو طرفیندن قورونان آشیق صنعتینین اوستادلاری داها چوخ گونئی آذربایجان تورپاقلاریندا دونیایا گلمیش، یاشاییب-یاراتمیش، قوزئی آذربایجان اراضیسینده چوخلو شاگیردلر یئتیشدیرمیش و بورادا دا بؤیوک بیر آشیق مکتبی یاراتمیشلار.
خاطیرلاداق کی، آشیق شمشیر ۱۸۹۳-جو میلادی ایلده کلبجر دمیرچیدام کندینده گؤرکملی ائل صنعتکاری، شاعر قوربانین عائلهسینده دونیایا گلیب. سؤز -صنعت تاریخیمیزده آغدابانلی قوربان آدی ایله قالان بو اوستاد آشیق و تانینمیش ائل شاعری آشیق علی عسگرین معاصری اولوب، اونلارین یاخین اونسییتیندن، دوستلوق علاقهلریندن بیر سیرا دئییشمهلری یادیگار قالیب. آشیق علی عسگر و آغدابانلی قوربان دؤورونده کلبجر-گؤیچه ادبی اورتامینین عینی عنعنهلر اوزرینده فورمالاشماسی، ساز و سؤز صنعتینین جوغرافی حدودسوزلوغو اراضی اعتباری ایله یاخین اولان بو قونشو ائللرین منن ده یاخین اولماسینا طبیعی شرایط یارادیب. بئله بیر موحیطده ایچ دونیاسینی تاپان دده شمشیر بو اوستادلارین و اولولاری تأثیری ایله جیلالانیب، چوخ کئچمهدن ائل توپلانتیلاریندا موستقیل مجلیسلر آپاران ایستعدادلی ساز شاعرینه چئوریلیب و ددهلیک مرتبهسینه قدر اوجالیب (عادیل جمیل، آر فیلولوژی علیملری عذره فلسفه دوکتورو). پروفسور شاهلار عسگرووون سؤزلریله ده دئسک، “دده شمشیر قلمه آلدیغی قوشما، گرایلی، تجنیس، دیوانی، بایاتی، روباعی، غزل و مخمّسلرله کلبجر ادبی اورتامینی، ائلهجه ده یازیلی و شیفاهی پوئزیامیزین ان اؤنملی یؤنلرینی اوستالیقلا منیمسهین سؤز صنعتکاری کیمی اؤز مکتبینی یارادیب”.
ایران آشیقلار بیرلیگینین خردادین ۴-ده ایرانین باشکندی تهران شهرینده تشکیل ائتدیگی دده شمشیر اولوسلار آراسی آشیق موسیقی فستیوالینین سونوندا ۶ اوستاد آذربایجان عاشیغینا “دده شمشیر دیپلومو” وئریلهجک.
قایناق: TRT تورکی


text:
سادهجه عادی بیر خبر: بالاش آذراوغلو ۹۰ یاشیندا حیاتینی دییشدی. ائله بئله. کیمسهنین توکوده ترپنمهدی. سسسیزجهسینه تورپاغا تاپشیریلدی. مزارلیقدا اوچ جوت بیر تک آدام وارایدی. عؤمرو بویو غربتده یاشامیش بو مغرور چینار غربتده ده حیاتینی دییشدی. فخری خیاوانیندا قویلانسا دا، پرزیدنت و نئچه اونلو آدام حئییفسیلهنرک بیاننامه یازسالار دا، سکوتا معروض قالمیش، مدینه قوخولو، دانیلمیش بو شاعرین ایکی ایل بوندان اول سوروله ـ سوروله قیرخ ایل یاشادیغی ائودن قووولماسی هله خاطرهلردن سیلینمهییب.
نه یازیق کی یاریم قرینهلیک وطن حسرتینی اورهیینده داشییان یئنیلمز بالاش اؤز تورپاغیندا جان وئرمهیه رخصتسیز اولدو. بیر ایل بوندان اول خستهخانادا شاعر دوستوم هریسلییه کؤورکلیکله «منی گؤتورون وطنه» دئین شاعرین اورهک آغریسی دؤزولمزایدی. دوزونه گلسن آمما ائله بئله اولمالیدیر. آقالارا آلچالمایان، عهدهلیک داشییان صنعتکارلارین اورتاق طالعیدیر اعتناسیزلیقلا قلمدن دوشمک. آنجاق خلقینه وفادار قالان بو شاعر، الوان چیچکلی شعیرلری ایله خلقین اورهیینده یاشایاجاق، رسمی تریبونلاردا آدی چکیلمهسهده.
مختلف ژانرلاردا مهارتله ساده و صمیمی شعیرلر یازان بالاش آذر اوغلو، مؤوضوع جهتیندنده دورلو شعیرلر یازیبدیر. او هر شئیدهن اول، اؤزو دئمیشکن، انقلاب شاعریدیر. وطن ائولادینین سعادتی اونون ان باشدا دوران ایستهییدیر و بو یولدا لازم اولاندا حیاتین خیلی لذتلرینه ده گؤز یومور.
عؤمرو بویو غربتده یاشایان شاعر، بو حسرتی بوتون شعیر دفترلرینده هؤنکوره ـ هؤنکوره آغلایاراق، یئنی تعریفلر وئریر چوخلارینین اورتاق دویغوسو اولان وطن حسرتیندن. بالاش آذر اوغلو یاشادیغی بو کؤورهکلییی بعضاَ آرازین اوستونده ایکی وطنی بیرلهشدیرن بیر کؤرپو اولماق دیلهیی ایله نمایش ائتدیریر، بعضاَ یوخولاردا وطنه دؤنمک آرزوسونون گئرچکلشمهسیله ترنم ائدیر.شاعر داش طاباقدا اکیلمیش بنؤوشهلره خطاباَ
گلین سیز اینانین، اینانین منه،
اؤزومله وطنه آپاریم سیزی
دئیهرک، اونلارین وطنینه اشاره ائتسه ده اؤز وطنین دوشونور. آنجاق تبریزین حسرتی قاریشاندا مدینهنین حسرتینه
شاعرین کدری حقیقتاَ ده اوساندیریجیدیر:
ایندی خبرین اولسون عزیزیم
آرتیق آچیلدی یولو
دومانلی تبریزین
گل یاپیشیم الیندن
خیالن مین دفعه کئچدیییمیز
خدآفریندن کئچک ایکیمیز.
بیلیرسن گلیشیندن نئجه سئوینهجک
یولونو گؤزلهین
آنا تبریز …
شاعر خاطرهلرینه مراجعت ائدهرک، وطن قوینوندا یاشادیغی خوشبخت گونلرین دفترینی، کؤورکلیکله واراقلاییر. اونون نوستالژیسی ساریلیب وطن بویونا و هر شعرینده اؤزوندهن بیر نشان قویور:
بیر زامان او شهرده
عؤمور سوردوک، گون گؤردوک
دوستلار ایله بیر یئرده
بالاش آذر اوغلونون ۱۳۲۴ده گونئی آذربایجاندا قورولان ملی حکومتینه مناسبتی ده بوندان اول قید ائلهدیییم ایکی قونو ایله ایلگیلیدیر. ملی حکومتین انقلابچی و امکپرورلییی ایله برابر، وطن نامینه برپا ائدیلمهسی، دئمک اولار اونون شخصیتینین ایکی سجیهوی یؤنون نمایش ائتدیریر: وطنپرور انقلاب شاعری اولماسینی یعنی. کوتلهنین چتینلیکدن قورتارماسی اوغروندا چالیشماقدان یورولمایان شاعر، کوتلهنی، یاشادیغی، بویا ـ باشا چاتدیغی تورپاقدا دوشونور. اونون قارا طالعی، کؤک آتدیغی یئرین طالعیدیر آنجاق. ائله اونا گؤره ده یورولماز بیر عسگر کیمی ملی حکومتین قورولماسی یولوندا قلم و سلاح سنگرینده دؤیوش آپاریب، خلقین ظفرینده بایرام توتور. آنجاق خوشبخت گونلر تئز باشا چاتیر. بو تورپاق یالنیز بیر ایل آزادلیق و آبادلیق اوزو گؤره بیلیر. بیر ایل سونرا شاهلیق اردوسونون وحشیجه باسقینینا معروض قالیب، قارلی میدانلارین گنجلرین قانیلا چیچکلنمهسینه شاهد اولور. بیر ایل آزاد یاشاماغین قیمتینی مینلرله ایگیدین قانیلا اؤدهمهیه محکوم اولور باشی بلالی بیزیم تورپاق. بو دؤزولمز جنایتلره نئجه دؤزه بیلر شاعر، شعرینین گؤز یاشلاری آلتمیش بئش ایل سونرا دا اوخوجونون گؤز یاشلارینا قاتیلارکن؟
او سحر
گونشین آلتیندا قیزاران لکهلر
قار اوستونده قیرمیزی لالهلره بنزهییردی.
تبریزی آزادلیغین قانی بزهییردی …
قانلا ابدیته کؤچوردو
قانلا قازانیلمیش حریت
بالاش آذراوغلونون مؤوضوع باخیمیندان شعرینین رنگارنگلییی ایله برابر اونون بدیعی تصویرلر و یئنی ترکیبلری ده چوخدور. بو گؤزهللیکلره عاید اولان منظرهلرین بیر باشی شاعرین بوللورلاشمیش داخلی حسلر و طبیعتین بخش ائتدییی اؤزهل ذؤوقونه باغلی اولسا دا، بیر باشی دا اونون ساده، صمیمی و عین حالدا طبیعی آخارلیغی اولان دیلینه باغلیدیر. بعضاَ شاعرین شعری عادی بیر دانیشیق کیمی آلینیر، ائله بیل هئچ شعیر دئییل اوخودوغو شئی، دیلین گؤزهللیکلرینی داشییان عادی بیر صحبتدیر بلکه:
ننهم هر گون اوباشدان دورار،
اولجه نامازین قیلار،
سونرا دؤنر بیر طاباق خمیر یوغورار،
تندیری قالاردی.
بونونلا برابر، شاعر، یئنی ـ یئنی ایماژلار ایشلهدیر شعرینده. سانکی شاعرین خیال مرکبی طبیعتین سرحدلرین آشاراق، طبیعتده اولان شئیلره باشقا ـ باشقا اؤزهللیکلر وئریر. بو باشقالیق شعیرله یاشید اولسا دا، دقتی چکن یالنیز اونون یئنیلییی، اؤزهللییی، معاصرلییی و عین حالدا سؤزو گئدهن مؤوضوعلارلا اویغونلوغودور. بالاشین شعرینده ایسه بئله حاللار چوخدور. شاعر ال آتیب دالغانین باشیندان پاپاغین گؤتورور و همین دالغانی بیر آیری یئرده دنیزین سینهسینده قابار کیمی گؤرور. یئنه پارادوکس یاراداراق، لال دنیزی تلاطمده دوشونور. ایشیقسیز، اوجاقسیز اتاقلار سانکی یتیم اوشاقلاردیر اونون شعرینده و یارپاقدا یاغیشلار اوخویور، اؤزو ده سیسقا یاغیشلار. بعضاَ قیشین اوغلان چاغیندا قوینونا بیر قوجاق کولک گیرهرک، اوزوندن شاختا اؤپور و فیکیرلر قیزارمیش دمیر کیمی هر شئیی یاندیریر، بئینینی ده، الینی ده، نفسینی ده، دیلینی ده. پاییز گئجهسینین ایسه مغلوب اردونون عسکری کیمی چیخاریلاجاق و آتیلاجاق اولدوزلو پاگونلاری وار.
شاعر بعضاَ مدرنلشیر ده، مدرن شعره یاخینلاشیر دا:
سئوگیلیم الینی چکدی
آغارمیش ساچلاریما.
دئدی:
پاییزدیر، عزیزیم …
داها نه ائتمک اولار …
خزانلی طبیعت یاشا دولموش شاعردیر، یاشلی شاعر ایسه خزانلی طبیعت. شاعر دیلینه گتیرمهدن طبیعتدهکی پاییزی و دیبچکدهکی چیچهیین معروض قالدیغی سولغونلوغو اؤز آغارمیش ساچلاریندا گؤستریر. قوجالیغین چارهسیزلیییندن سؤز آچیر دانیشمادان بو حاقدا.
ایشیق سایتی


text:
آغ آیم
آغ آتیم ، قول قاناتیم
آت قدمین یورتما یئری(۱)!
آش تپه لردن
سیلدیریم تک سره لر دن
سئله سینمیش دره لردن
بو نه طوفاندی گوزل گهلیگیمی ایستیر آییرسین فره لردن(۲)
غیرتیم جوشه گلیر غملی خبر دن
آغ آتیم قورخما خطر دن!
آغ آتیم ، قول قاناتیم
شیهه چک ، قوی سسیوه
بلکه یاتالار دا اویانسین
یاتماغین واختی دگیل دورسون اوتانسین
یاتانین عومرو تالانسین
تازا نعلین وار آتیم
چال بو داغین سینه سینه ، قوی پارالانسین
چال داغین سینه سی باتسین ، یارالانسین
داشی داشدان ، آرالانسین.
آغ آتیم ، قول قاناتیم
داش قایادان آشما چتیندی
قاباق اوز یوققوشادی ، قاشما چتیندی
داغا دیرماشما چتیندی
داشا ، سوخاشما(۳) چتیندی
باخما یولاری چتین ، هیبتی چوخدور
آغ آتیم آت قدمین !
غیرتی یوخدور
هله اوز یوققوشلارا چوخدو قاباقدا
آشماق اولماز بو آیاقدا
آغ آتیم ، قول قاناتیم
بسدی ایاق ساخلاما ، گون باتدی قارالدی
گون گچیب داغ دالینا رنگی سارالدی
داغین اوستون دومان آلدی
آغ آتیم بس بو نه حالدی؟
بورا یارقاندی (۴) آتیم دوما آماندی ....
دورماغین قیمتی جاندی
آغ آتیم ، قول قاناتیم
آت قدمین آیدینلیغا ساری
هورکوشن(۵)اوولاریلان (۶)؛ چیخ سره یاللاری (۷)یوخاری
قار قالان داغلارا سال بیر نفسین
قوی اریسین بوز کیمی چئگنینده کی قاری
قوریان گوللره سالدیر بو سولاری
سال بو ارخ ایچره سووارسین قورو قالمیش مومالاری
قوی بویوک گولده اوزوشسونله یاشیل باش سونالاری
آغ آتیم جهد ائله باری
سنی تاری!
آغ آتیم ، قول قاناتیم
طبعیمین دریاسی جوشقوندو
یئل اسدیر لپه لنسین
قوی چالیم صخره لره دالغامی(۸) ، داغام سپه لنسین
قوی یاغیش تک قوریان
داغلارین اوستونده اله نسین
هرزه اوتلاری آپارسین
لالا بیتسن
هامی گوللر تزه لنسین
گولو بولبول یییه لنسین
آغ آتیم ، قول قاناتیم
شیهه چک قوی سسیوه
هاجرینی ترکینه چکسین نبی گلسین
قوی کوراغلو قیر آتین داغلارا سالسین
ائشیدیب شیهه نی گلسین
الده کسگین قیلیجیلا
بویاسین قانه کئچل حمزه نی گلسین
قوی کرم سازینی سالسسین دوشنه چوللره دوشسون
های سسی اوللره دوشسون
دئگیلن غملی کرم ایستیر اگر ، اصلینی گلیسین
آغ آتیم ، قول قاناتیم
بیز اگر قلعه ی سیمرغ دان آشساق بیزه آزدی
باخما یولار ناتارازدی
باخما بو قارلی دماوند ، بو قفقاز بو هرازدی
باخما داغدا هاوا دوتقوندو ـ آیازدی (۹)
باخما بو قیشدی بو یازدی
آغ آتیم آت قدمین دریا ، دایازدی (۱۰)
دریانی گیچسن اگر شهرِ نیازدی
اوردا هر قان کی توکولدو یئره ، آزادلیغی یازدی
بشر ازادلیغا بازدی!
آغ آتیم ، قول قاناتیم
اوردا دولبرچین اوتو دورت پر آچیبدی
اوردا دیللنمگه دیل تازه شیرین دیللر آچیبدی
اوردا باغلاردا بوتون گوللر آچیبدی
آغ آتیم
آت قدم
آیدینلیغا ساری!
آغ آتیم
آت قدم
آیدینلیغا ساری!
۱. یورتما یئریمک ؛ آت یئریشی.
۲. فره ؛ کهلیک بالاسی
۳. سوخاشما ؛ دیرماشماق
۴. یارقان ، یارغان ، اوچوروم
۵. هورکوشن ، اورکوشن ، قورخوب قاچان .
۶. اوو ؛ آو ، وصید ، شکار ( عوام تصورنده  > فارسجا  > نون مخفف تلفظو دور و بو نه یالنیش دیر )
۷. سره یال : سره ، گدیک
۸. دالغا ، شپه ، موج ، لپه
۹. آیاز ؛ آیلیق و سویوق گئجه .
۱۰. دایاز ؛ کم عمق ، درین یوخ! ( دوزون سوزی  > اوچون فارسجادا دوزگون معادل تاپا بیلمه دیم )


text:
میلّی قهرمان" خرّمدین بابک" ین دوغوم گونو
تیر آیی نین ایکینجی جمعهسی
میلّی قهرمان" خرّمدین بابک" ین دوغوم گونو
حسن راشدی : ۷ تیر ۱۳۹۶
۱۳۷۹ جو هجری شمسی ایلیندن قاباقلار، آذربایجانلی اؤیرنجیلر و میلّی دوشونجهلی اینسانلاریمیز شرقی آذربایجان ، اهر شهری وکلئیبر قصبه سینین قوزئی - باتیسیندا و یام یاشیل اورمانلیق و داغلیق منطقهده یئرلَشَن " بابک قالاسی" یا " بَذ قالاسی" حاقدا تاریخی حادثهلری اوخودوقدا یای فصلینین ایستی سیندن اوزاقلاشیب سرین هاوا و گؤزل طبیعتدن فایدالاناراق میلّی قهرمانلاریمیزین خاطیرهسینی اونوتماماق اوچون ۲۰- ۳۰ نفرلیک توپلومدا "بابک قالاسی" باشینادا چیخیر و عرب خلیفهسینه قارشی ۲۲ ایل مبارزه آپاران آذربایجانین تاریخی قهرمانی "بابک خرّمدین"ین تاریخی قهرمانلیغینداندا سؤز آچیردیلار.
آمما ۱۳۷۹ - جو ایل و یاز آیلاریندان، باشقا بیر جریان دیلدن دیله دوشدو!
"بو ایل ( ۱۳۷۹) جمعه گونو و تیر آیی ۱۰ - و " بابک خرّمدین "ین دوغوم گونو ، بابک قالاسیندا عظمتلی مراسیم کئچیریلهجک ؛ بو مراسیمه آذربایجان شاعیر، یازیچی، ادبیاتچی و عاشیقلاری قاتیلیب آزاد طبیعتده ادبی- فرهنگی مراسیم چرچیوهسینده آذربایجان موسیقیسی و رقصیده اجرا ائده جکلر."
بو خبرلر و اطلاعیهلر او قدر چوخالدی و جدّی لشدی کی، حتی شایعه اولدو بو مراسیمه تورکیهدن " ابراهیم تاتلی سس"ده قاتیلاجاق و مراسیمده برنامه اجرا ائده جک!
او ایللر ایراندا ، تورکیه صنعتچیلرینین ایچینده ابراهیم تاتلی سس ان تانینمیش و مشهور خوانندهلردن ایدی و ماهنیلاری هر کسدن چوخ جاونلار ایچینده دینلهنیردی.
هر حالدا تیر آیی گلدی و اونون جمعه و ۱۰- جو گونونده اون مینلرجه اؤیرنجی و غیر اؤیرنجی آمما میلّی فعال تورک اینسانی آذربایجانین مختلیف شهر و کندلریندن و حتی تهراندان بابک قالاسینا توپلاشیب ادبی- فرهنگی ، شعر - موسیقی برنامهلرین اجراسینا باشلارکن جمهوری اسلامینین آنا یاسینین (اساس قانونون) ۱۵ و ۱۹ جو ماده سینین اجراسینی یعنی آنا دیلده مکتبلرده درس وئریلمهسینیده توپلوم حالدا دؤلتدن ایستهدیلر.
بو مراسیمده خبری گئدن بوتون برنامهلر او جملهدن ، شعر - موسیقی ، تئاتر و باشقا فرهنگی - هنری برنامهلر اودا بابک قالاسینین گؤزل محیطی و سرین هاواسیندا اجرا اولدقدان علاوه، میلّی مسئله لریمیز ، اینسان حاقلاری و فرهنگی - مدنی ایستکلریمیزله باغلی دانیشیقلار و چیخیشلار اولدو.
یالنیز ابراهیم تاتلی سسین مراسیمه قاتیلماسی شایعه ایمیش !
مراسیمدن سونرا ، اونون خبری تبریز رادیو- تلویزیونو و حتی تهران روزنامهلرینده گئنیش سویهده یاییلدی و بابک قالاسینین خبری هر کسین نظرینی اؤزونه چکیردی.
1380 ، 1381 و 1382 جی ایللرده بو مراسیمین کئچیرمهسینه دؤلت طرفیندن مختلف محدودیتلر یارانیب بیر تعداد مدنی فعاللاریمیزی توتوقلاییب حبس ائتسهلرده یئنه مراسیم ، مدنی بیر چرچیوهده و یوز مینلر اینسانین اشتراکی ایله هر ایل تیر آیی ایکینجی پنجشنبه - جمعهسی و یوکسک سویهلی فرهنگی دورومدا کئچیریلیردی؛ آمما 1383 جو ایلدن داها بابک قالاسی اطرافینی نظامی بؤلمهلرینه چئویریب و 1384 جو ایلدن تیر آیینین ایکینجی پنجشنبه - جمعهسینده داها کیمسهنین بو مکانا گئتمه سینه اجازه وئرمهدیلر!!
ایندی ایسه 1380جی ایلده بابک قالاسیندا کئچیریلن مراسیمدن، او زامانا عاید یازدیغیم مقالهنین بیر بؤلوموندن، بورادا تقدیم ائدیرم .
بابک قالاسی مراسمینده گؤردوکلریم رؤیا دئییلدی حقیقت ایدی
17 /4/ 1380
گؤزومله گؤرمهسهیدیم اینانمازدیم، ایناندیم بو میلّتین ارادهسینه، باشقالاری دا اینانمالیدیرلار!
بیر هدف، بیر آرزو ایله میلّی قهرمانین دوْغوم گونونو عزیزلهمک اوچون «قالا درهسی»- یندن «بابک قالاسی» - نا قَدَر تخمیناً بئش کیلومئتر قَدَری اینسانلاردان یوْل دوزلمیشدی؛ ائله بیل اینسان یوْلو دوزلتمک آذربایجانلیلارین پایینا دوشموشموش!
جمعهدن- جمعهیه قَدَر؛ یعنی 1380- جی ایل تیر آیینین سگگیزیندن اوْن بئشینه قَدَر آذربایجانیمیزین گؤزل نقطهلرینین بیری اوْلان قاراداغ منطقهسینده یئرلَشَن کلئیبر شَهَرینین گئجه- گوندوزو یوْخ ایدی. بابکین دوْغوم هفتهسی توُتولدو بو ایل دوْغوم گونو یئرینه.
بو میلّی توپلانتییا آذربایجانین هر یئریندن گلمیشدیلر، اَن اوُجقار کندلردن توُتدو بؤیوک شَهَرلره قَدَر. حتّی ایرانین اَن اوُزاق شَهَرلرینده یاشایان آذربایجانلیلار اؤزلرینی بورایا چاتدیرمیشدیلار؛ بو قدر اینسانی هئچ بیر حزب، هئچ بیر تشیکلات بوجور بیر داغلیق بؤلگهده بیر یئره توپلایا بیلمَز، بئله بیر توپلانتییا آنجاق آذربایجان بویدا وطن سئوگیسی، بیر هدف و بیر آرزو یوْلوندا اتّحاد، قاراداشلیق و کؤنول بیرلیگی لازمدیر.
تاریخده «بَذ» قالاسی آدلانان و ایندیایسه «بابک قالاسی» ایله مشهور اوْلان داغین اتَگینده باشقا بیر عالَم وار ایدی، چادیرلار قوُرولان و «قالادرهسی» آدلانان مکاندا وطن عشقی و وطن سئوداسی آدی ایله هر ایش ایرهلیلهییردی.
بو گونلر بوُرا اینسان دنیزینه چئوریلیب، لاکین بو دنیزین اینسان آدلی هر بیر قطرهسینده دونیا بویدا آرزو و ایستکَلر توپلانیب، بیر میلّتین وارلیغی قَدَر، بیر میلّتین تاریخی قدر، بیر میلّتیندیلی، مدنیّتی، فوْلکلور و موسیقیسی قَدَر !
بوُرادا هر شئی دوْغما ایدی، هر یئرده دوْغما موسیقی سَسی قوُلاقلاری اوْخشاییردی. اینسانلار یوکسَک مدنیّته مالیک بیر صمیمیتله بیر – بیرلری ایله داورانیردیلار؛ میلّت طرفیندن یازیلان یازیلار ایسه دوْغما دیلده دانیشیردیلار.
اینانین، سایسیز- حِسابسیز چادیرلار آراسیندا و اینسانلار دنیزینین ایچینده من حتّا کیچیک اوُشاقلاری بئله فارسجا دانیشاندا گؤرمهدیم. گؤیَرچینه بَنزَر بالالاریمیزین گؤزل تورکجهمیزله دانیشمالاری آدامی حئیران ائدیردی.
تأسّفلر اوْلسون کی، یانلیش بیر تفکّور اساسیندا اوُشاقلاری ایله فارسجانی یانسیلاماق ناخوشلوغو چوْخداندی بؤیوک شَهَرلریمیزه دوشوب،کیچیک شَهَرلریمیزهده سرایت ائتمکدهدیر. اوُرمیه، تبریز و اردبیل کوچهلرینده بوجور خستهلیگی بعضا آشکارا دوُیماق اولور، زنجان داها دهشتلیدیر!
آتا- آنالاری آذربایجانلی اوْلوب تهرانین زَهَرلی تبلیغات فضاسیندا بؤیویوب بو شهَرده یالنیز فارسجا دانیشان گنج اوْغلان- قیزلاریدا بوُردا تورکجه دانیشماقدا گؤروردون، اوْنلارین لهجهسیندن هر شئیی بئله، آنلاماق اوْلوردو!
بو گنجلره ، تهراندا حاکم اوْلان حقارت دوُیغوسو بوُرادا داها یوْخ ایدی، اوْنلار داها اؤزلرینی فارسدیلینده دانیشانلاردان اَسکیک یوْخ، بعضی جهتلردنده اوْنلاردان اوستون گؤرور، یابانجی بیر دیلده یوْخ، اؤز آنادیللرینده دانیشماقدان غرور دوُیوُردولار.
بئله بیر محیطی من آنجاق نئچه ایل قاباق یوُخودا گؤرموشدوم، یوُخودان اوْیاناندان سوْنرا اوْنو یالنیز بیر یوْخو گؤردوکده چوْخ کدَرلهنیب ساعتلر اؤزومه گلمهمیشدیم، آنجاق بو گونلر داها هر شئیی گؤزومله گؤروردوم اصلاً رویا دئییلدی، هر شئی حقیقت ایدی، هر زاد دوْغما و دوغال ایدی !
بوُرادا بابک و بابک قالاسی حقّینده مختلیف پوستر، عکس، اطلاعیه و اعلامیهلر یاییلمیشدی و یاییلیردی. کئچَن جمعه ایله بو جمعه اَن چوْخ اینسان قالایا گلمیشدی؛ هفته آراسیدا چوْخلاری گلیب -گئتمیشدیلر، لاکین هفتهنین تعطیل گونلر ی اینسان دنیزی دالغالانیردی بوُرادا بو مکاندا!
جمعه گونو (15/4/1380) مراسمین سوْن گونو و عمومی قالایا چیخماق گونو ایدی؛ هم « بابک هوتئلی » و هم « قالادرهسی » یوْللاری ایله بابک قالاسینین آیاغیندان ، قالانین اتَگینه ( اصلینده بئلینه ) قَدَر ایکی ساعتلیک داغ و مئشه یوْلونو قالخدیقدان سوْنرا ، قالانین اتَگیندن قالانین باشینا جیغیر یوْللا چیخماق عادی گونلر ده 10- 15 دقیقهدن آرتیق وقت توُتمازدی، لاکین قادینلی – کیشیلی، اوْغلانلی– قیزلی اینسان آخینی نتیجهسینده بو اوْن- اوْن بئش دقیقهلیک یولو ساعت 9-12 آرالاریندا بلکه بیر ساعت یاریما دا گئدهبیلمَزدین.
بوُرادا بوتون قادینلار- قیزلار، کیشیلر- اوْغلانلار ائله بیل، بیر عایلهدندیرلر و آتا- آنا و باجی- قارداشدیلار، دونیانین اَن مدنی اینسانلارینین داورانیشینی بوُرادا گؤره بیلَردین. چونکو قالایا چیخماغا آنجاق زنجیر سیجیرلمهسی کیمی و سانتیمتر- سانتیمتر حرکت ائتمهلیدین؛ قالانین بئلینه ساریلان بو اینسانلارین شکیلینی اوزاقدان چَکَن مهارتلی عکاسلار یقین کی، بئله صحنهلری عؤمورلرینده گؤرمهمیش و یا چوْخ آز گؤرموشدولر!
قالانین اتَگینده مختلیف توْپلانتیلاردا موسیقی، رقص و چیخیش صحنهلری اینسانی باشقا بیر عالمه آپاریردی، داها دوْغروسو آدام گؤردوکلرینه چتین اینانیردی!
من بوُرادا میلّتیمیزین ارادهسینه ایناندیم، اوْ، ایستهدیگینی یقین کی، اَله گتیرهجک ، اوْ اؤز حقّینه چاتاجاق، اوْ ایللر بوْیو حسرتده قالدیغی آنادیلده ابتداییدن توُتدو دانشگاهین سوْنونا قَدَر درس اوْخویاجاق، اوْ تلویزیوندان دوْغما دیلده ماهنی ائشیدهجک، خبردینلهیهجک، عاشیقلارین سازلاری و سؤزلریایله شَنلیک ائدیب شَن یاشایاجاق و اوْنون بالالاری تورک اوْلدوقلارینا فخر ائدهجکلر!
اوْنون شَهَرلری لوت کویرلردهکی شَهَرلردن داها گؤزل و داها آباد اوْلوب چیچکلَنهجک، بوُنلارین هامیسی اوْلاجاق، آنجاق احساسدان اوُزاق، اراده ایزی و منطق یوْلو ایله، ائله بابک قالاسیندا اوْلدوغو کیمی!
▀


text:
۱۷:۳۱
تورکییهنین ایزمیر شهرینده پارتلاییش تؤردیلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، حادثه ایزمیر محکمهسینین قارشیسینداکی پلیس منطقهسینین یاخینلیغیندا باش وئریب. پارتلاییشین بومبا یوکلو اتومبیلله تؤردیلدیی احتیمال اولونور.
ایلکین معلوماتا گؤره، پارتلاییش نتیجهسینده ۳ نفر یارالانیب.
پارتلاییشدان سونرا اراضیده آتیشما باش وئریب. دوغان خبر آگنتلییینین موخبیری ۱ ترورچونون اؤلدورولدویو بارهده معلومات وئریب.
حادثه یئرینه چوخلو تعجیلی طببی یاردیم بریگادالاری گؤندریلیب.
۱۸:۰۰
تئررورو حیاتا کئچیرهن ۳ ترورچودان داها بیری محو ائدیلیب، ۳-جو ترورچونون آختاریشلاری داوام ائدیر. پلیس تهلوکهسیزلیک سببیندن عدلیه بیناسیندان هئچ کیمی بوراخمیر.
اگه (اژه) اونیوئرسیتئتینین طیبب فاکولتهسی خسته خاناسینا ۶ یارالانین آپاریلدیغی بیلدیریلیر.
***
ایزمیر شهرینده پارتلاییش تؤرتدیکدن سونرا تهلوکهسیزلیک قوهلری طرفیندن اؤلدورولهن ۲ ترورچونون گؤرونتولری یاییلیب.
قئید ائدک کی، قانلی اولایی تؤرهدن ۳ تئررورچودان بیری قاچیب. اؤلدورولهنلردن بیرینین اوستونده بومبا اولدوغو احتیمال ائدیلیر.


text:
ترکیه
اروپا بیرلیگی وزیری و باش مصلحتچی عمر چیلیک، تورکيه نینگ اساسچیسی مصطفی کمال آتاتورک بیلن جمهور رئیس رجب طیب ایردوغانگه قره تیلگن بو حرمتسیزلیک نینگ قبول قیلنمس بولگنینی و بونی کیچیریب بولمه گنیگه دقت قرهتدی.
اروپا بیرلیگی وزیری : اروپا بیرلیگی نینگ تورکيهگه بیره یاتگن فندلر نینگ توخته تیب قوییشی کیلهجکنی کوره آلمسلیک دیر
ایلله فلمی کوریالیک بیلن تورکیه لیک یاشلرنینگ حکایه سینی اوز ایچیگه آلماقده
خودی منه شوو قاچاقچی لرنینگ ترکیه نینگ بیتلیس ولایتیده اوشلنگن لیک لری بیلدیریلدی
افغانستان انقره بویوک ایلچیسی، تورکیه بویوک ملت مجلس باشلیغی بیلن اوچره شدی
امریکانینگ داعش ترور تشکیلاتیگه قرشی فایدهلنگنلیگینی ادعا ایتگن PKK- PYD-YPG کبی ترور تشکیلاتلرینی جدّي روشده قوللب – قوّتله گنلیگینی قید ایتدی.
ترور تشکیلاتی PKK/PYD نی سوریه نینگ عفرین شهریدن چیقریشیمیز کیره ک
چاووش اوغلی، بو هفته سونگی انتالیاده روسیه تشقی ایشلر وزیری سیرگیی لاوروف و ایران تشقی ایشلر وزیری جواد ظریف بیلن بیرگه لیکده اوچ تامانلمه ییغیلیش اوتکزیشلرینی قید ایتدی.
خودی منه شوو کیشی لر اولرنی انتقال ایتتریتگن موتر نینگ اَغدَریلیشی عاقبتیده یره لندی
تورکيه جمهور رئیسی رجب طیب ایردوغان قطرگه سفری چاغیده قطرده خدمت آلیب باره یاتگن تورک عسکرلری بیلن اوچره شدی.
اوشبو باله قریب ایککی آی آلدین کلکین دن پس گه تشله نیب قتتیق یره لنگن ایدی
هجوم اویوشتیریش اوچون تیارگرلیک کورهیاتگنلیگی انیقلنگن تروریستلرگه قرشی هوا هجومی اویوشتیریلدی.


text:
آذربایجانلی رئژیسسور کنان تورک موغهننیسی اؤزجان دنیزی تحقیر ائدیب.
آخار .آذ تئلئگراف. کام-آ ایستینادلا خبر وئریر کی، کنان اینستاگرامدا اؤزجان دنیزین عونوانینا بو سؤزلری یازیب:
«بیز هر تورک شهیدینه گؤره چوخ پیس اولورورق. میللتیم، فانات اوردوسو، الله خاطرینه، آرتیق اویان! کیمه قوجاق آچدیغینا باخ! بعضی بامبیلی قیزلار «اؤزجان» دئیه-دئیه قالا گئجهلرینده اوستونه توللانسین. آذربایجاندان فیلملرینده پول قازان، بیزیم بالالاریمیزی، قارداشلاریمیزی، آنالاریمیزی شهید ائدن شرفسیز ائرمنی ماهنیسی اوخوسون...
سن ده بئله گئتدین... قوربان اولاسان تورک دوستلاریمیزا، سنه یوزمینلرله پول وئرهن آذربایجانلی اوتانسین!
بیر تورک اصلا ائرمنی جه ماهنی اوخویا بیلمز، اوخویارسا تورک دئییل. سنین و طرفینی توتانلارین اوزونه توپوروم».
قئید ائدک کی، تورکییهنین تانینمیش موغهننیسی اؤزجان دنیزین ۲۰۰۹-جو ایلده کانال ۲۴-اون آپاریجیسی سیرری سورییانین وئریلیشینده اوخودوغو ائرمنی ماهنیسی اؤتن گون یئنیدن گوندهمه گلیب.


text:
ایشید (داعش)-ین پالمیرایا هوجومو آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری و بعضی رئگیون اؤلکهلری طرفیندن تشکیل ائدیلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو ادعا ایله ایرانلی پولیتولوگ صبباح زنگنه چیخیش ائدیب.
«موصولون بلوکادایا آلینماسیندان سونرا ایشید تئررورچولاری باشقا اراضیلره هوجوم ائتمک بارهده قرارا گلدیلر. البته، پالمیرایا هوجوم قطر و سعودییه عربیستانینین دستیی اولمادان حیاتا کئچیریله بیلمزدی. تخمیناً ۴ مین دؤیوشچونون آمئریکا بیرلشمیش شتاتلارینین رادار سیستئمینه یاخالانمادان سورییایا کئچمهسی مومکونسوزدور. عمومیلیکده بو عملیات آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری و بعضی رئگیون اؤلکهلرینین دستیی ایله حیاتا کئچیریلدی»، - زنگنه بیلدیریب.
قئید ائدک کی، اؤتن گون ایشید سورییانین آنتیک پالمیرا شهرینه تام نظارتی یئنیدن اله کئچیریب.


text:
Freitag, September 30, 2016
مهمان گلیب - احمد شوقی تبریزی
جان پی انداز ائیله رم یاریم منه مهمان گلیب
قیلدی روشن قلبیمی اول سروری خوبان گلیب
کؤنلومون ویرانھ سین گویا کی آباد ائیله دی
دیل ائوین مامور ائدن بیر عادلی سلطان گلیب
یعنی بیر لقمان صفت دیر چاره ساز و دلنواز
ائیلھ کیم دائیم تفاخر دردینه درمان گلیب
آلمیشام یعقوب وش گول پیره ھندن بوینی
حسنی بر محبوب عالم یوسف کنعان گلیب
باش قویوب اقدامینا قیلسام تواضع یوخ عجب
مجلیسیم ائیلر منور کیم مھ تابان گلیب
ایچمیشم مئی گون لبین تا مست مخمور اولموشام
ساناسان بیر چشمی ساغر ساقی دوران گلیب
اینجی مم گر ائیلسھ شوقی جفا یوز مین ستم
جانیما جوری فزون اولدوقجا ، بیل احسان گلیب
Eingestellt von شهربانو um 5:55 nachm. Keine Kommentare: Links zu diesem Post
Labels: احمد شوقی تبریزی
باخدیلار - شاهین اسماعیل اف
گؤتوروب قلمی بیر جوت گؤز چکدیم
اوستوندن بیر خیلی یاشلار آخدیلار
ندن سه بیلمیرم غملی باخدیلار
یاناغا بیرازجا تبسم وئردیم
رسمیندن حیس لرین قاریشدی یامان
گؤزونده سئل لر وار ، اوزون سه گولور
گؤره سن نه دیر کی سنی آغلادان
دایانمیر گؤز یاشی گئنه سوزولور
قلمی الیمدن من یئره قویوب
اوتوردوم دوشوندوم کئچمیش گونلرده
همین آن حیس ائتدیم گؤزلرین دولوب
دوشوندوم رسمینی چکیم گئنه ده
بو دفه باشلادیم اؤنجه ساچیندان
چکدیم من قاشینی سونرا کیپلیک لر
گؤزلری چکمه یه باشلایان زامان
گئنه ده آغلادی او معصوم گؤزلر
فیکریمی بیر آز دا داغیتماق اوچون
قاشینین اوستونده چکدیم بیر بولغور
گؤزونده یاشینی گیزله تمک اوچون
یاناغین اوستونده بیرآز یاسینلار
بلکه ده یاشلاری گیزله تمک اوچون
لازیم دی ساچینی گؤز اوسته تؤکمک
بلکه ده یاشلاری گیزله تمک اوچون
لازیم دیر رسیم ده گؤزلره عئینک
یوخ ، یوخ نه ائتدیم اولمادی
گئنه آغلادین عئینین آلتیندان سوزولدو یاشلار
سونوندا بو رسمین یاریمچیق قالدی
نه باغچا چکرم نه ده اومود وار
Eingestellt von شهربانو um 5:47 nachm. Keine Kommentare: Links zu diesem Post
Labels: شاهین اسماعیل اف
Abonnieren Posts (Atom)


text:
ایستی لیک
ایستی لیک فیزیکی کمیت اولوب ، ماتریالین حالینی کاراکتریزه ائدیر. او کینتیک (kinetik) انرژی نین کؤمکی ایله ماکروسکوپیک (makroskopik) و ترمودینامیکانین کؤمکی ایله ماکروسکوپیک تعین ائدیله بیلیر.
ترمودینامیکادا ایستی لیک بیر سرحددن باشقاسینا انرژینی نقل ائتدیریر. عمومی لیکده ایستی لیک چوخ واخت ایستی لیک انرژی سی و یا تمپراتور (temperatur) ایله دییشیک سالینیر. ایستی لیک بیر سرحددن باشقاسینا کئچدیکده هئچ ده همیشه تمپراتور دییشیک لییی باش وئرمیر. ایستیلی یین ماده یه داخیل اولماسی چوخ واخت حال دییشیک لییی ایله مشایعت اولونور. ایستیلی یین وئریلمه سی تمپراتورون قالخماسینا تاثیر ائده و بونونلا حال دییشیلی یینی یارادا بیلر(مثلا ، بوزون اریمه سی) و تضیقی نین دییشمه سینه تاثیر ائده بیلر. ایستی لیک و تمپراتور بیر-بیر ایله ائنتروپیا (entropiya) علاقه لندیریلیر.


text:
امریکا قوشمه ایالت لری دنیا ده اینگ کوپ قرضدار بولگن اولکه دن عبارت بولدی
دنیا اولکه لری آره سیده اینگ کوپ قرضدار بولگن اولکه نینگ امریکا قوشمه ایالت لریدن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیریلدی
دنیا سطحیده حکومت لرنینگ قرضی 63 تریلیون دالر دن هم آرتیغراق ایکن, امریکا قوشمه ایالتلری ایسه تقریباً 20 تریلیون دالر بیلن دنیا نینگ اینگ کوپ قرضدار بولگن اولکه سی اوله راق اعلان ایتیلدی.
خلق ارا پول فوندی آی ایم ایف, امریکا قوشمه ایالتلری آرتیدن 11 تریلیون دالرلیک قرض بیلن اینگ کوپ قرضدار بولگن اولکه نینگ جاپان دن عبارت ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.
چین نینگ ایسه خلق ارا مقیاسده 5 تریلیون دالر قرضی بولگن لیگی بیلدیریلدی.
ایککی تریلیون 454 میلیون دالر بیلن ایتالیا, 2 تریلیون 375 میلیون دالر بیلن ایسه فرانسه نینگ دنیا نینگ تورتینچی و بیشینچی اینگ قرضدار اولکه سی ایکن لیگی بیلدیریلدی.


text:
شعر صنعتلری (9)
سَمبول
ناصر مرقاتی
ناصر مرقاتی
· سمبول Symbol
اوزده بیر معنا، و دویغو (حیس) و یا انتزاع اوزره آرخادا باشقا بیر معنا داشییان نسنه و یا آنلاما سمبول دئییلیر:
قیش= قوجالیق، اؤلوم
گئجه= قورخو و ظولوم
آغ رنگی= گوناهسیزلیق و پاکلیق
قارتال= قهرمان، آلپ، ایتیگؤز
کیمی سؤزلر «دوغال دویغو و یا آبستراکت»لا یارانمیش بَللی سمبوللار دیلار.
باتی تعریفلرینده بونا، «سیمبول» و «سَمبول» دئییلن تئرمین یونانجادان گلمیش بیر سؤزجوکدور، قوزای آذربایجاندا روسلاردان آلینمیش «سیموول»، فارسلاردا ایسه «نَماد» و تورکییه ادبیاتیندا کؤکسوز «سیمگه» سؤزجویون دئییرلر1.
· سَمبول و قارماشیقلار
سَمبولون تعریفی آیدین و ساده اولسادا، بوتون شعر صنعتلرینی بیر قایناقدان خصوصا تشبیه کیمی صنعتدن آیریلمیش بیلن بیر پارا یازیچیلار، دولاشیق یوللارنان سَمبولو دا، گاه تشبیه، گاه استعاره، گاه کنایه و حتی گاهدان تمثیلدن آیریلمیش بیر صنعت ساییللار. مثلن دوکتور شمیسا «بیان» کتابینین 193 نجی صحیفه سینده یازیر: "سمبولون دیبینه گئتسن تشبیهدیر، مشبه حذف اولور و مشبهبه قالیر، مثلن اؤنجه دوزلوک و برابرلیک، ترازییا اوخشادیلیر و سورا عدالت ترازیسی اضافهسی یارانیر و اوندان سورا (موضاف)، موضاف و موضافون علیهین هامیسینا دلالت ائدیر.؟؟؟!!!. " دوکتور شمیسا 194 نجو صحیفه ده، بیر ایکی فرقه اشاره ائتسهده، یانسیلانمیش (خصوصن عورفانی) سمبوللاری استعاره بیلیر، 195نجی صحیفهده سمبولو مرشحه استعارهیه چوخ یاخین و 205، 206 نجی صحیفهلرده ایسه، سمبولو تمثیلنن موقاییسه ائتدیکده اورتادا یالنیز ایکی آیرینتی گؤرور.
بئله بیر دولاشیق تعریفلرنن سَمبولون نهاولدوسونا چاتماق اولماز. بو تعریفلری اؤیرَنن کیمسه، مثلن هر بیر زادین تشبیهدن کؤکلندییین گؤرن یئرده، سمبول، تمثیل، استعاره، مجاز قونولارینین نهدن چئشیدلی اولدوقلارینی و آیری، آیری آد داشیدیقلارینی باشا دوشمویهجک. آنجاق هر حالدا سَمبولون ایکی تئرمیننَن چاشدیریجی اوخشارلیغی وار:
1. سَمبولنان علامتین آیرینتیسی
هردن گؤرورنور بیر پارا یازیلار و دانیشیقلاردا بو ایکی تئرمین بیری- بیرینین یئرینه ایشلهنیلیر. دوغرودور کی، علامتلرین ده سمبوللارا تای، آرخاسیندا آیری بیر معنا وار: قیزمیزی چیراغ، اؤنوموزده اولان خطردن ایراق قالماق اوچون، بیزه «دایان» دئییر، و یاشیل چیراغ «گئتمگ»ه امر ائدیر، آنجاق بولار جانسیز، و قویولموش قرار اوزره یارانان علامتلردیلر، و عکسینه، سمبولون اؤرتویو آلتدا بیر دویغو و یا انتزاع یاتیب؛ آغ رنگینین پاکلیق سمبولو کیمی تانیماق، دوغال بیر حیسسدن باش آلیب گلیر، حال بو کی، کیمسه مثلن، «دایانماق یاساق دیر!» سورجولوک تابلوسوندان بئله بیر دوغال و یا انتزاعی حیسسی آلا بیلمز. بوندان دا دویغوسوز و روحسوزو ریاضییات، شیمی و فیزیک علامتلری دیر؛ دونیانین هر بیر یئرینده آسید سولفوریکی تانیتدیران بیر معنالی و کَسیمدن یارانمیش «So4h2» علامتینده هئچ بیر دویغوساللیغی تاپماق اولماز. اونا گؤره ده سمبوللارنان، علامت (Sigen)لرین آیرینتیسی دوغال ایلگیلی اولوب-اولمامالاریندا دیر.
2. سمبولنان کنایهنین آیرینتیسی
کنایه ایله سمبولون تعریفلرینده بیر پارا اوخشارلیقلارا گؤره، هردن بو ایکی صنعتین آراسیندا سینیرلار قاریشار:
کنایه نین تعریفینده دئدیک کی:
کنایه ایکی معنالی بیر دئییم دیر اونون معیار دیلده آنلامی وارسادا، باشقا بیر گیزلی معنا دا داشیر، و شاعیرین قصد ائتدیی ایکینجی معنا دیر. اؤرنکجه «اوزو قیرمیزی»
و سَمبولون تعریفینده گؤردویموز کیمی، سمبول ایکی معنالی بیر نَسنه دیر کی، عینی معناسیندان سورا بیر گیزلی معناسی دا وار، و اونون کنایهیَینن اساس آیرینتیسی؛ کنایه نین بیر «دئییم» اولدوغو و سمبولون بیر «نسنه» و یا آنلام اولدوغو دور.
· شعرده سَمبول گتیرمکله سَمبولیک شعرین فرقی
شعرده سَمبول گتیرمکله، سَمبولیک شعرین (خصوصن سمبولیستلرین اثرلری) فرقی وار، ایلک تشببوثده شاعیر سؤزونو، ایجازلا جانلاندیرماق ایستهدیکده، سؤز آراسی بیر یا نئچه سمبولدان فایدالانار،
"نیسگیل او چَرچییه قالسین کی، جواهیر نه دی قانیمر"
سهندییه شعرینده دَیرسیز شئیلر ساتان«چَرچی»، گئنیش باخمییان، باشی چیخمییان شخص، جواهیرسه دهیرلی و باجاریقلی شخص و یا سؤز سَمبولو دور. (بعضی یئرلرده چَرچییه، آیین- اویون ساتان دا دییَرلر.)
آنجاق ایکینجی تشببوثده (سَمبولیک شعرده) هر بیر شعرین بینؤره سینده اصلی بیر سَمبول دورور، و شاعیر ایلک تشببوثون عکسینه سَمبولو ایجاز اوچون یوخ بلکه، گئنیش دویغو یاراتماق و اطرافلی گؤرستمک اوچون شعرین گئدیشینده داهادا آچیقلاییر2. مثال اوچون بودلر، «آخشام هارمونیسی» شعرینین اساس سَمبولو اولان «اؤلوم و آرادان گئتمه» دویغوسونو، شعرین گئدیشنده آستا- آستا جانلاندیریر. استئفان مالارمه دئمیشکن سمبولیسم3؛ "بیر زادین خیردا خیردا یادا سالماسی ...4" دیر.
چارلز چادویک ( Charles Chadwick ) اؤز «سَمبولیسم» آدلی کیتابیندا بیر آیری سَمبولیک شعردن ده سؤز آچیر. او سَمبولیک شعری: 1) اینسانی 2) آرتاوار (فرا رونده) یئره بؤلدوکده ایلک بؤلومده بوتون طبیعته و اینسان ذاتینا عایید اولان سمبوللاری یئرلهشدیریر، آنجاق ایکینجی بؤلومونده یعنی آرتاوار سمبولیسمده، ایشلهنن سمبوللاری دونیاسال، گئنیش، عام و واقعیت اؤتهسینده دوران آرمانی بیر دونیانین گوسترگهسی گؤرور.
منجه چادویکین بؤلگوسوندن الگلن تعریفی بیر قهدر گئنیشلندیرمک اولار:
1) طبیعته عایید اولان و یا شاعیر و یا بیر شخصه عایید اولان شخصی حیسسلر سَمبولیسمی.
2 ) گئنللیکله اینسانا عایید اولان، ذهنی، پسیکولوژیک و آرمانی سَمبولیسم.
ناصر مرقاتی دن آشاغیدا گلن «اؤرتوک» شعری ایکینجی نووع تََشببوثون (آرتاوار سَمبولیسمین) اؤرنکلریندندیر:
«اؤرتوک»
"یاغار...
یاغار...
و آ ...غ- آپ- باغ
آغاردار
هر یئری قار ...
-"نه شیرین ایلَنجه!
لطفا
دؤیمه سین قاپیمی کیمسه ..." دییه
قیمیلدامادان باخار...
و باخار ...
و یاغار ...
و باخار ...
و اؤرتر اوستونو اؤرتوک کیمی قار.
- آه نه یامان سئوینج!"
بختیار و دینج.
تالانمیش گونش/ص 25- 26
بوردا قار، "هر بیر دوروم اولورسا اولسون، منیم دینجلییم پوزولماسین" دییه اوزده دیرلری، اصلینده اؤلو اینسانلارین دوشونجه سینده اولان یاردیرغانلیق سمبولو دور. تورکجمیزده "یورقانی باشا چکمک" بونا یاخین بیر کنایه دیر. و ائلیوت هرز اؤلکه آدلی شعرینین ایلک مصراعلاریندا دئییر: "قیش بیزی قیزیشدیریردی، و تورپاغی/ اونوتدورجو قاردان اؤرتوردو"
· سَمبولون کوهنه و یا یئنیلییی
چئشیدلی دیل حووزه لرینده استعاره، تشبیه و باشقا شعر صنعتلری کیمی هر بیر سمبول دا، ایلک دؤنه یاراندیقدا بدیعی دیر، آنجاق یانسیلاندیقجا کسیملره چئوریلیر. ایندی داها هر بیر شاعیر بیلیر کی، گئجهنین دویغوسال و انتزاعی معناسی، ظولوم و قورخو ایچینده یاشاماق کیمی بللی آنلاملاردیلار و یا اود شهوت، پاکلیق، و بو کیمی مجازی معنالار داشیر و اوخوجولار بو تانینمیش سمبوللارا چاتدیقدا، اولارین آرخا معنالارینیدا دوشونوللر. هر بیر تکرارجا یانسیلانمیش سمبول بیر سورهدن سورا دانیشیق حوزهسینه گیردیکده بیر سمبول اولدوغو اونودولور.
II. آنجاق حتتا تانینمیش سَمبولارا چئوریلنلرین آرخا معنالارینا باخدیقدا، اولارین هلهده چئشیدلی سمبوللارا چئوریلمهیه پوتانسییئللری اولدوغونو گؤرمک اولور.
من، اون-اوچ، اون-دؤرد ایل بوندان اوول باشلادیغیم و هله ده آز ایشلَدییم «ایزلر و لَپیرلر» آدلی بیر یازیدا، بیر سیرا سؤزجوکلرین، ایلک دئییلدیکده، ائشیدنین ذهنینه گتیردییی ایلک حیسسلری بیر یئره توپلاماق ایستیردیم، بئله بیر حیسسلرین چوخو تانینمیش معنالار و یا شعرلرده ایشلنمیش آنلاملار اولسادا، بیر پاراسی هله ده سمبوللارا چئوریلمهمیش انتزاعلار دیلار. (هر کلمهدن تؤرَنن بئله بیر ایلک حیسسلری، من، اؤز عاییلَمده، قوناقلیقلاردا و دوستلارلا راست گلدیکده سوروشوب و یادداشت ائلییب و اؤز یازدیقلاریما قاتقی وئریردیم.) مثلن آشاغیدا گلن «داغ» و «باشماق» سؤزجوکلرینه باخدیقدا، بو سؤزو یاخشی باشا دوشمک اولار، وورغولامالییام کی بولارین چوخو تانینمیش سمبوللاردیلار، آنجاق بیر پاراسی هلهده خام حیسسلر اولدوغونا باخمییاراق شاعیرین و یا یازیچینین باشاریغیندان آسیلی، سمبولا چئوریلمهیه پوتانسییئلی اولانلاردیلار:
«داغ»
1. اوجالیق (یئر)
2. یوکسکلیک (شخص)
3. آغیرلیق
4. چتین لیک
5. دؤیوش
6. سویوقلوق
7. تانریلارین یئری (اساطیر)
8. آماج (مدینه فاضله)
9. ووروشماق (سنگر)
10. پاکلیق
11. دایاناجاق
12. معنویت
13. شاعیرلرین و پیغمبرلرین الهام یئری
14. ابهاملی و رمزلی یئر
15. قورخو
16. اؤیونمک
17. سد
18. یالقیزلیق
19. دویغو و فیکیر
20. سیغیناق
21. قهرمان
22. قهرمانین آتی
23. ال چاتمازلیق
24. و...
«باشماق»
1. یول
2. یولا دوشمک، یولچولوق
3. حاضیرلانماق
4. تصمیم توتماق
5. آختاریش،
6. تجروبه
7. حرکت
8. سیخینتی (یوخو)
9. تلسمک (باشماقسیز یولا دوشمک) و یا (باشماغین دابانلارین چکمک)
10. قوناقلیق
11. میخچا
12. باشماخچی (مجاز)
13. باشماق چیخارتماق (دورقونلوق/ یورقونلوق/ایستکدن ال چکمک)
14. گَزمک
15. اوشاق قبری (باشماقلاری ائله بیل اوشاق قبری ایدی: تشبیه)
16. سَـس
17. آیاقلاما
18. و ....
«النمیشلر آغیسی» شعرینده (یازی سایتی)، «گونش» سؤزجویو اوچ دَییشیک آنلامدا؛ 1) گونشین اؤزو 2) گَرچکلیک3) ایگیدلر و قهرمانلار معناسیندا گلیر.
III. آما بدیعی سمبوللار بام- باشقادیلار مثلن:
اوندا کی، «تی. اس. الیوت»، صنعتسل بیر وارلیغین انسان یاشاییشنا نئجه نفوذ ائتدییینی گؤرسه دنده «قَهوئیمتول دومان»ین جاملارا ال سورتمهسیندن دانیشیر. «قَهوئیمتیل دومان» فابریکلرین توستوسوندن آلینمیش و بو چاغدا دورتوکجهسینه خالقین حیاتینی تأثیرلندیرن بیر دورومدا بدیعی سَمبول دور. «هرز اؤلکه/ اود موعیظهسی/ بهمن شعله ور/ ص 19»
و هابئله ناصر مرقاتینین اوچوروم شعرینده کی، «چوبان آللادان» خالقی و خصوصن گنجلری اوچوروما چکن یالانچی اؤنجوللردن بدیعی بیر سَمبول دور «تالانمیش گونش/اوچوروم/خسته لیک/ ص 47»
آما نورمال دورومدا شاعیر هر بیر شعرده و هر زامان بدیعی سمبوللار یاراتماغلا مشغول دئییر، سَمبولیک شعرلری چیخدیقدان سورا، باشقا شعرلرده مصراعلار آراسی گلن سمبوللارین بیر پاراسی یانسیلانمیش و یا آنلاملاری دَییشیلمیش سمبوللاردیلار. آیدین دیر کی، سَمبولیک شعرلرده یانسیلانمیش سَمبوللاردان باجاریقسیز فایدالانما، یالنیز یانسیلانمیش شعرلره چئوریله بیلر. شاعیر بئله بیر یانسیتمالاردان گئری قاچمالی دیر.
· خالقلار آراسی سمبوللارین دَییشگـَنلییی
اؤنجه دئدیک اولا بیلر کی، شاعیر بیر پارا بَللی سمبوللاری یئنی دیل و یئنی فورمدا و یا اصلن بامباشقا آنلامدا ایشلده بیلسین مثلن: بیر شعرده اود شهوت کیمی آنلام داشیرسا باشقا شعرده پاکلاندیریجی بیر سمبول، باشقاسیندا ایسه ساواش سمبولو کیمی گؤرسه دیلسین، ایندی ده آرتیرمالییق کی، سمبوللاری یارادان حیسسلرین بیر سیراسینین عمومیتی اولسادا و چوخلو اؤلکه لرده بیر پارا قبول اولونموش و بیرگه سمبوللاری یارانسادا، آنجاق بوتون میللتلر آراسی بیرگه حیس قایناغی یوخدور و خالقدان خالقا دییشیله بیلر. مثلن بیر پارا خالقلار آراسیندا اود شهوت حیسسی تؤره دیرسه باشقا بیر خالق ایچینده، پاکلاندیرماق حیسسینین سمبولو دور و یا چوخلو خالقلار آراسیندا قارا پارچا اؤلوم و یا یاس سمبولودورسا، بیر سیرا هیندلی خالقلار آراسیندا آغ پارچا اؤلوم سمبولو دور و هابئله بایقوش بعضی خالقلار ایچینده اؤلوم و ویرانلیق سمبولو ساییلسادا، بعضی خالقلار ایچینده درین دوشونجه سمبولو کیمی تانینیر.
اتَک یازیلار
----------------------
1- «سیمگه» سؤزجویونون تورک دیلینده هانسی بیر کؤکدن آیریلماسی هئچ آیدینلاشمامیشدی. ماراقلیسی بوردا دیر کی، تورک دیل قورومونون 1974 ده آلتینجی باسقیسی اولان «تورکجه سؤزلوک»-ونده بو کلمه نین قارشیسیندا یازیر: «سیمگه آ [آد] فَلس [فلسفه]. قرارلاشدیریلمیش بَلیرلی بیر آنلامی اولان رسیم، حرف، بیتکی، حایوان گیبی ایشارت». رمز، سئمبول، تیمثال ... و هابئله «سیم» سؤزجویونون قارشیسندا یازیر: «آ [آد] دد [دئییم دیلی] ایشارت و رمز». آرتیرمالییق کی، «سیم» سؤزجویو اگر دئییم سؤزجویودورسه،یا تورکونون باشقا لهجه لرینده و یا «جوغتای» سؤزولویو کیمی سؤزلوکلرده اولمالیی دیر[؟؟!!]، حال بو کی، «ایماژ»-ا یئرسیز وئریلن «ایمگه (فرانسه ایماژ سؤزوننن آلینمیش)» سؤزونون کؤکونو «ایم» سانساق؛ اوندا دوزگون آنلامی رَمز و سَمبولدان باشقا آیری زاد اولا بیلمز. «ایم» سؤزجویو؛ دیوان اللغات التورک/بَسیم آتالای/4نجی جیلد، دیزین/ 1986/ ص 231 ده، قَروووللارین سیرر و رمَزی (اسم شب) معناسیندا. تورک دیل قورومو/ 1974/ آلتینجی باسقی/ص 408 ده «ایشارت» و «نیشان» معناسندا، فرهنگ آذربایجانی- فارسی/ ب. بهزادی/ چاپ اول/ ص 1080/ آذربایجانجادا «هیم» تَللففوظ ایله؛ «ایماء» و «اشاره» و بولاغ آدیندا ماهنیدا (قیزلارینان هیمین بیر دی ...) ایفاده سینده «سیرر» معناسیندا گلیر. نظره گلن «سیم» سؤزجویو فارسجانین «سیما= اوز و صورت» سؤزجویوندن آلینمش دیر، و بیر باخیمنان ایماژ آنلامین داشیر، یعنی ائله دوشونمک اولار کی، تورکییه تورکجهسینده، بو ایکی تئرمینین قارشیلیقلی معنالاری دَییشیک دوشموشدو !!!
2- اولا بیلر کی سمبولیک شعرده ده، مصراعلار آراسی چئشیدلی سمبوللار گتیریله، آما هر حالدا شعرین کؤکو یالنیز بیر سمبول اوسته قورولوب. مثلن:
· پاندول
یورقونام ...
آستانادا
توزلو باشماقلاریمین هر بیریسی بیر یاندا
...
بیر قلم سؤیلمه ده بیر دوستوم
هر گونکو کیمی ...
ساعاتین پاندولو هئی ییرقالانیر.
بو شعرده اساس سَمبول «پاندول= تکرار» معناسیندا اولاراق، «توزلو باشماقلار» مصراعلار آراسی گلن سَمبول دور. عمومیتله باشماق یول و گزمک نشانه سی اولارسادا، بوردا توزلو باشماقلار، چوخ گزمک، آختاریش آپارماق و تجربه ائتمک سمبولو و اونون هر بیریسینین بیر یاندا دوشمه یی بو آختاریشلی گزینتیدن تؤرنن یورقونچولوغو و اصلینده چوخلو آراشیدیرمانی گؤرسه دیر
3- یئری گلرکن سَمبولیسم و اونون نووعلارینا گؤره آیری بیر مقاله یازیلمالی دیر.
4- چارلز چادویک Charles Chadwik: سَمبولیسم/ ص10
برلین/ 21 جولای 2010
.


text:
ایلیا ایلیچ مچنیکوو
ایلیا ایلیچ مچنیکوو روسجا: Илbя Илbич MeчHиkoB؛ ۱۵ مای ۱۸۴۵، ایوانووکا - ۱۵ ایول ۱۹۱۶، پاریس) — ایمون سیستمی اوزریندهکی آراشدیرمالاری ایله تانینان و نوبل اؤدولینا لایق گؤرولهن یهودی اصیللی روس عالیم.
حیاتی[دَییشدیر]
ایلیا مچنیکوو ۱۵ مای ۱۸۴۵-جی ایلده ایوانووکادا آنادان اوْلموشدور. خارکوو اونیورسیتتینی ایکی ایل ایچریسینده بیتیرهرک آلماننین قیسسئن اونیورسیتتینده رودولف لوکارت (۱۸۲۲-۱۸۹۸) ایله بیر ایل ایشلمیشدیر. داها سوْنرا سو جانلیلاری اوزرینده آراشتیرمالارین مرکزی اولان ناپول شهرینه گئدهرک ائمبریون اینکیشافینی اؤیرهنمهیه باشلامیشدیر. آلمانیا قاییدیب مونیخ و قؤتتینگن اونیورسیتتلرینده حازیرلادیغی تئورئمینی ۱۸۶۷-جی ایلده سانکت-پتربورق دؤولت بیلیم یوردونه تقدیم ائدرک دوکتورا آلان مئچنیکوو آلکساندر کووالئوسکی ایله بیرلیکده کاری ارنست فون بیر موکافینی قازانمیشدیر. عینی ایل اودئسسا اونیوئرسیتئتینده ایشلهمهیه باشلایان مئچنیکوو نؤوبتی ایل سانکت پتربورق سانکت-پتربورق دؤولت بیلیم یوردونه گؤندریلسه ده ۱۸۷۰-۱۸۸۲-جی ایللرده یئنه اودئسسا اونیوئرسیتئتینده ایشلمیشدیر. ۱۸۷۳-جو ایلده بیرینجی آروادینین اؤلوموندن و ۱۸۸۰-جی ایلده ایکینجی آروادینین آغیر خستهلهنمهسیندن سوْنرا ایکی دفعه اینتاهار جهدی ائدن مئچنیکوو ۱۸۸۲-۱۸۸۶-جی ایللرده مسینادا اؤزل آراشدیرما مرکزینده یاد مادهلری اوداراق محو ائدن هوجئیرهلر اوزرینده آراشدیرما آپارمیشدیر. ۱۸۸۶-جی ایلده اودئسسا بیولوژی اینستیتوتونون ایدارهچیسی اوْلموش، ۱۸۸۸-جی ایلده پاریسه کؤچهرک حیاتینین سوْنونا قدر آراشدیرمالارینی پاستئر اینستیتوتوندا آپارمیشدیر. ۱۹۰۶-جی ایلده لندن کرال جمعیتی طرفیندن کوپلی مدالینا لایق گؤرولدوکدن سوْنرا ایممون سیستمی اوزریندهکی ایشلرینه گؤره ۱۹۰۸-جی ایلده فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل موکفاتینی ارلیخله بؤلوشموشدور. ۱۹۱۶-جی ایلین ۱۵ ایولوندا پاریسده وفات ائتمیشدیر.
آراشتیرمالاری[دَییشدیر]
فاقوسیتوز[دَییشدیر]
بیرهوجئیرهلی جانلیلارین تکامول کئچیرهرک چوخهوجئیرهلی جانلیلارا چئوریلمهسینی اثبات ائتمک و بونونلا چارلز داروینین تئورئمینی دستکلهمک ایستهیهن مئچنیکوو ایشه اونورغاسیزلارین هزم سیستمی ایله باشلامیشدیر. بۇ جور اورقانیزملرده ائمبریونون اینکیشافینی اؤیرهنمک اوچون ۱۸۶۰-جی ایللرده باشلادیغی آراشدیرمالاریندا ۱۸۸۲-جی ایلده واجیب بیر شئیین فرقینه وارمیشدیر. او، سایدام دنیز اولدوزو قوردجوغوندا بعضی هوجئیرهلرین یاد جیسیمجیکلری احاطه ائدرک اوددوقلارینی موشهیده ائتمیشدیر. مئچنیکوو بۇ هوجئیرهلرین ائندودئرمدن دئییل، مئزودئرمدن یاراندیغینی و وظیفهلرینین یاد جیسیمجیکلری اورقانیزمدن اوزاقلاشدیرماق اولدوقلارینی تاپمیشدیر. اونلاری یونان دیلینده "اودان هوجئیره" معناسینی وئرهن فاقوسیتوز سؤزو ایله آدلاندیران مئچنیکوو قان-دامار سیستمینه صاحب اورقانیزملرده ائندودئرمده یارانان لئیکوسیتلرین وظیفهسینی یئرینه یئتیردیینی ایرلی سورموشدور. ایممون سیستمینین فاقوسیتوز هوجئیرهلری ایله باش وئریدیینی مدافعه ائدن مئچنیکوو اوزون ایللر هورمون تئورمینی مدافعه ائدنلرله موباهیسه ائتمیش، سوندا هر ایکی تئورئمین ده معین درجهده دوغرو اولدوغو معین اولونموشدور.
دیگر آراشدیرمالاری[دَییشدیر]
مئچنیکوو طبیعی مدافعه مکانیزمملری، یولوخوجو خستهلیکلر، ائمبریولوژی اوزرینده ایشلر آپارمیشدیر. او، فرانسه عالیمی رو ایله بیرلیکده سیفیلیس خستلیینین مئیمونلاردا دا اولدوغونو اثبات ائتمیش و بۇ خستلیین موالیجهسینده معین تؤهفهلر وئرمیشدیر. سون ایللرینده اینسانینین یاشلانماسی اوزرینده آراشدیرمالار آپاراراق باکتریلارین، خصوصیله باغیرساق باکتریالارینین ایفراز ائتدیی زیانلی مادهلرین اینسان اؤمرونو قیسالتدیغینی و دوزگون قیدالاندیقدا اینسان اؤمرونون ۱۲۰-۱۳۰ ایل اولا بیلجیینی دئمیشدیر.


text:
الکساندریا، لوئیزیانا
الکساندریا، لوئیزیانا (اینگیلیسجه: Alexandria, Louisiana) آمریکانین لوئیزیانا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۷۵٫۳۲ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۷۷۲۳ نفر و اهالی سیخلیغی ۶۵۰٫۴۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده الکساندریا، لوئیزیانا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alexandria, Louisiana»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی
لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Lithuanian Soviet Socialist Republic، (فارسجا:جمهوری سوسیالیستی لیتوانی شوروی)، (عربجه:الجمهورية الليتوانية السوفيتية الاشتراكية)، (فرانسهجه:République socialiste soviétique de Lituanie)، (آلمانجا:Litauische Sozialistische Sowjetrepublik)، (ایتالیاجا:Repubblica Socialista Sovietica Lituana)، (روسجا:ЛиToBckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka)) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی 1940 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1990 میلادی ایلینده داغیلدی.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
ایرج شهین باهر، آذربایجان میدانی پروژه سینی تبریزین غرب منطقه سینده کی بویوک عمرانی پروژه اولدوغونا تاکید ائدرک، پاسداران اتوبانیندان آذربایجان میدانینا گلن یولون بیر آی ایچینده ترافیکه آچیلاجاغینی دئدی.
تبریز اسلامی شوراسینین عمران کمیسیونو رئیسی آذربایجان میدانینین تمیزلنمه و گوزللندیرمه سینین تداومونو دا بیلدیریب، 2018 ایلیه قدر تبریزین مختلف یئرلرینده چوخ سایدا پروژه نین سونا چاتدیرا.
ایرج شهین باهر، آذربایجان میدانی، پاسداران اتوبانی و تبریز بین الملل کنفرانس مرکزی پروژه لرینی یاخیندان گوروب بو پروژه لرده کی عمرانی چالیشمالارا یاخیندان شاهد اولدو.


text:
یاد مدرسه
دوکتور جئری
باشیم آغاریب یاشیم گئچسهده، هر ایل پاییز یاخینلاشدیقدا، بلیرسیز بیر سیخینتی ایچیمه، اورگیمه دولور. گئجهلری قارا باسیب کابوس گؤرورم. مدرسهیه گئتمه کابوسو! گئنه آنام الیمدن یاپیشیر یاد دیللی، یاد مدرسهده منی یالقیز بوراخیر. هویوخورام، قورخورام... موعللیم فارسی کیتابینین قیراغی ایله باشیما تاققیلداداراق،" سن هاچان آب-ی اؤیرهنهجکسن اوغلان؟!" دئییر. آغلاییرام؛ آغلاماغیمین سسیندن اویانیرام...
فارس دیلی قورومون باشقانی بیر کره دئمیشدی: ایراندا یاشایان بوتون ائللر فارس دیلینی ایستک، سئوگیلری اوزوندن اوخویوب اؤیرنیرلر!! بو اؤلکهده هامی فارس دیللینی سئوگی- ایستک اؤزوندن اؤیرنسهلرده، بو دیلده اؤلمز اثرلر یارادسالاردا، اعتراف ائتمهلییم؛ من بو دیلی سئوگی- ایستک اوزوندن یوخ سیلله- تپیک زورونا اؤیرنمیشم!
یاشیم یئددییه چاتاندا، آتام چالیشماق اوچون غوربت ائله گئتمهلی اولدو. یولا سالدیغیمیزدا آتام باشیمی تومارالایاق:
- اوغلوم! آرتیق یئددی یاشا دولوبسان، بو ایل مدرسهیه گئدهجکسن! گئت اوخودا آدام اول!- دئدی.
آتام بو سؤزلری دئینده من بیلمیردیم؛ آدام اولماق اوچون گرهک "سو"-یا "آب"دئیهسن، "چؤرهگ"-ه "نان"!
آتامین قیواناراق سؤیلهدیگینه گؤره، اونون آلتی کیلاس ساوادی وار ایدی؛ اودا قدیم ساواد! بو ساواد ایله او همیشه چولونو سودان چیخاردا بیلمیشدی!
پاییزین ایلک گونو آنام الیمدن یاپیشیب منی یاد دیللی، یاد مدرسهده یالقیز بوراخدی. هویوخموشدوم، قورخموشدوم.. دینیب دانیشمیردیم...
بئش- اون گون جیزما- قارا ائتدیکدن سونرا، بیر گون موعللیم فارسی کیتابیندا شورولدایان سویو بیزه گؤستریب دئدی:
- اوشاقلار بو " آب" دیر!
هامیمیز بیربیریمیزین اوزونه باخدیق؛ بو کی "سو" ایدی!
ایکی هفته سونرا، موعللیم منی سیاه تخته باشینا چاغیردی. تختهده " آب" یازمیشدی. منه دئدی: "هوججوله". هوججولهیه بیلمهدیم. اؤزو هوججولهدی:
- آاااا...........ب ب ب... آااا... ب ب ب...
سونرا سوروشدو:
- ایندی ایکیسی بیرلیکده نه اولار؟!
دئدیم:
- سووو...
موعللیم آجیقلی- آجیقلی فارسی کیتابینین قیراغی ایله باشیما تاققیلداداراق،" سن هاچان آب-ی اؤیرهنهجکسن اوغلان؟!"-دئدی. آغلادیم؛ آغلادیم... اؤزومه گلدیکده گؤردوم شالواریما ایشهمیشم. آیاغیمین آلتی گؤللنمیشدی. اوشاقلار گولوردولر...
اوزگون- ازگین ائوه یئتیشنده، آنامی قوجاقلاییب هؤنکور- هؤنکور آغلایاراق دئدیم:
- آنا.. من داها مدرسهیه گئدمهیهجگم!..
آنام اولانلاری آنلایالی بوینومو قوجاقلاییب اوزومدن اؤپه- اؤپه دئدی:
- نه تئز آتان سؤزلرینی اونوتدون!.. آتان سنه دئمهدی؛ گئت اوخو آدام اول؟!.. مدرسهده آدامی دؤیرلر، سؤیرلر... سن ائله بیلیرسن آتان آلتی کیلاسی نئجه اوخویوب؟! سن بیلمیرسن مدرسه گئتمهسن، آتان غوربتدن قاییداندا منی ده چاپار سنی ده؟!!.. دئمز؛ آلتی کیلاسلی ددهنین اوغلو نییه ساوادسیز قالیب؟!...
آتامین آلتی کیلاس ساوادی آغزیمی اگدی، قراریمدان واز گئچدیم. او زامان بیلسهیدیم آتام آلتی ایل، تکجه "اوّل" کیلاسی اوخویوب آیاغیمی یاد مدرسهیه قویمازدیم!
آنام یوشدوغومو گؤرونجه سوروشدو:
- گول بالام صاباح مدرسهیه گئدهجکسن؟
گؤزلریمین یاشینی سیله- سیله گولومسهدیم:
- هه..آنا گئدهجگم آنجاق سندن بیر ایستگیم وار!
- نه ایستگی گول بالام؟!
- صاباح مدرسهیه گئدنده منی موشامبا تومان ائلهیهسن!!
آنامین شاشیردیغین گؤرونجه آرتیردیم:
- "آب" درسینی اوخویاندا آلتیما ایشهدیم، صاباح "نان" درسینی اوخویاجاغیق قورخورام اوندا اؤزومو باتیریم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بالاخانیمدان سوروش!!
دوکتور جئری
اوستاد دفتری دئیینمه توتموشدو. کیمسهیه ماجال وئرمهدن ویر-ویر تؤکوردو:
- نییه اؤلکه بودجهسینین چوخونو مرکز اؤزونه گؤتورور؟... نییه ایش یئرلرمیزین چوخو فارسستاندادیر؟...نییه تلویزیون کاناللاریمیزین، یوزه دوخسان دوققوزو رسمی دیلین خدمتیندهدیر؟... نییه مدرسهلریمیزده تکجه فارس میللتینینین دیلی اوخونور؟.. نییه معدنلریمیز آذربایجاندان داشینیر؟...نییه بئیین- بیلکلریمیز تئهرانا کؤچورلر؟...نییه یوکسک ماعاشلار رئیسلر اوچوندور؟..نییه ...
نییهلری کسمهسه ایدیم اوستاد دفترینین سورغولاری بیتمهیهجکدی:
- دایان...دایان اوستاد!.. نییهلرینین جاوابینی بیلمک ایستهییرسن؟!
باشی ایله "هه" دئدی.
- گئت بالاخانیمدان سوروش!!
اوستاد دفتری آغیز- دوداغینی اگیشدیردی:
- بالا خانیم داها کیمدیر؟!!
- بالا خانیم قونشوموزدور؛ شیخ آغانین آروادی دیر..!!
هامی شاشقین-شاشقین منه باخینجا سوردوردوم:
- بیزیم بیر نردیوانمیز وار ایدی، یئری قاپینین دالی ایدی! قونشولاردان کیمسهیه نردیوان گرهک اولاندا گلیب آپارار، ایشینی گؤرندن سونرا گتیریب گئنه قاپینین دالینا قویاردی. سیراغا گون پاییز هیسی تؤکمکده ایدیک. نردیوان گرهک اولدو. قاپینین دالیندا دئییلدی!.. آرواد آغادان سوروشدوم:
- نردیوان هانی؟
چگینلرینی سیلکهلهییب:
- خبریم یوخدو!.. بیرآیدان چوخدور قاپینین دالیندا دئییل!- دئدی.
- گئت گؤر قونشولارین هانکیسی آپاریب گتیرمهییب؟!
یاریم ساعات سونرا الی بوش قاییتدی:
- قونشولارین هئچ بیرینده دئییلدی!
آجیقلاندیم:
- اولمایا بو میراتا قالمیش قاناد چیخاردیب اوچوب گئدیب گؤیلره؟!!..
بو آرادا اوغلوم جیرتدان قاپیدان گیردی ایچری.
- اده نردویواندان خبری یوخدور؟!
- بالاخانیم آپاریب!!
بالاخانیمگیلین ائولری دال کوچهدیر. آرواد آغایا باخدیم. اوزونو چئویردی اویانا. دال کوچهیه گئتمهمیشدی.
- جیرتدان بالام! تئز گئت نردویوانی آل گتیر، پول وئرهجگم دوندورما آلاسان هاااا...
بویون قاچیردی:
- گئدنمهرم... شیخ آغادان قورخورام!!
توز- تورپاق ایچینده اؤوزوم بالاخانیم گیله یولللاندیم. قاپیلاری یاریم آچیق ایدی. نردیوان قاپینین دالیندا ایدی!..زنگی چالدیم. ایچریدن بالاخانیم سسلندی:
- کیمسن؟!
قاپینی آرالادیم:
- حاجی خانیم منم!..گلمیشم نردیوانی آپارام.
بالاخانیم یاشماغینی آغیزینا چکیب دئدی:
- عیبی یوخدور آپار آنجاق ایشینی گؤرندن سونرا تئز گتیر قوی یئرینه!
گولمهگیم توتدو:
- حاجی خانیم! ائله بیل نردیوان بیزیمکی دیر هاااا...
بالاخانیم قاشلارینی چاتدی:
- سیزینکی اولسون دا... بیزه سیزدن چوخ لازیم اولور!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قوناق
دوکتور جئری
قلئیچی مورتوضون ددهلیگی شیخ آغا ناشتاولیق یئمکده ایدی آروادی بالاخانیم گولومسوندو:
- قوناق گلیر!
شیخ آغا یئریندن دیکلندی:
- نمنه؟..نمنه؟!... قوناق گلیر؟!!
شیخ آغا نه قدر قوناقدان زهلهسی گئتسهده، او قدر قوناقلیغا وورغوندور، طایفا-تیریقدا توی، یاس، زییارت، سوننت تؤرهنی اولاندا او همیشه سوفرهنین باشیندا اوتورار آنجاق ایندییهدک کیمسه اونون سوفرهسینین رنگینی بئله گؤرمهییب. قور-قوهوملار هر کزینده شیخ آغایا قوناق گئدنده باغلی قاپی ایله اوز-اوزه گلیب قاپی-قونشولاردان ،"شیخ آغا عراقا گئدیب.. شیخ آغا سوریهیه گئدیب...شیخ آغا..." خبرینی ائشیتمیشلر.
شیخ آغا، بالاخانیما هیرسلندی:
- سیز کیمین ایجازهسی ایله قوناق چاغیریبسیز؟!
بالا خانیم دیزینه تاپدادی:
- یاواش کیشی!!.. قوناق چاغیرمامیشیق...
شیخ آغا قوشقو (شوبهه) ایله بالا خانیمین اوزونه باخدی:
- هن به؟!...
- فینجانین اوزونده قورو چایی گؤرمورسن؟! بئلهاولاندا دئیرلر،" قوناق گلیر".
شیخ آغا بیر آز یوْشوُدو. ایکی بارماغینی ایله قورو چایی گؤتوروب دیلینینین اوستونه قویوب قورتولداداراق:
- ایندی گلمز!- دئدی.
سوفره ییغیشدیریلماقدا ایدی تئلفون زنگ چالدی. بالاخانیم دستهیی گؤتوردو. قلئیچی مورتوض ایدی، ترس آوادان آراییردی، نه دئییب نه ائشیتدیلر، بالاخانیم باشینا تاپدایا-تاپدایا باشلادی آغلاماغا. شیخ آغا نیگران اولدو:
- نه اولوب.. اوغلوم اسده بیر شئی اولوب؟!
بالاخانیم زاریلدادی:
- یوو... باجیم بیزه قوناق گلیردی یولدا یئر شوملاییب دوشوب پوخ قویوسونا!
شیخ آغا الینی ساققالینا چکیب دولوخسونموشجاسینا دئدی:
- انا لله و انا الیه راجعون
سونرا دوشوندو:
- آللاه درگاهان چوخ شوکور! بو گونون ده ناهار یئری چیخدی!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دینمه وئر!
دوکتور جئری
قلئیچی مورتوض، قارداشلیغی شیخجا آغانین کنکورسوز آزاد دانیشگاهین "ایسلامی بیلملر" رشتهسینده قبول اولدوغو موناسیبتینه قوناقلیق وئرمیشدی. باشدا پروفئسور نصرالدین اولماق اوزره، سیرا ایله اوستاد دفتری، قودرت موعللیم ابولحسنی، قلئیچینین یئکه باجاناغی سرهنگ امیرتومان، کل اوغلان رضایی، عابباس ائلچین، اوستاد فرهیخته، اگلشمیشدیلر. قوناقلارین هامیسی گلمیشدی بیرجه حاج محمدعلی آغا برزگر یوبانمیشدی. قلئیچی مورتوض سورهکلی پئنجرهدن ائشیگه باخیردی. سونوندا حاج محمدعلی آغا دا تاپلیب گلدی. هامی آیاغا قالخدی. اؤپوش-گؤروشدن سونرا اوتاغین باشیندا پروفئسور نصرالدینین یانیندا بیلهسینه یئر گؤستریلدی. حاج محمدعلی آغا قاش- قاباقلی گؤرونوردور. قودرت موعللیم اؤزونو ساخلایا بیلمهییب ندنینی سوروشونجا دردی دئشیلدی:
- بئش آلتی گون بوندان قاباق اوزاق یئردن قوناقلاریم گلمیشدی. ائوین قاپیسینین کئیچک اولدوغونا گؤره ماشینی قاپیدا ساخلادیلار. سحر چاغی ائشیگه چیخاندا گؤردوم ماشین دؤرد تکرین آچیب آپاریبلار. دوغروسو قوناقلارین یانیندا لاپ باشی آشاغی اولدوم. بو گون گئدیب یئکه بیر قاپی آلیب گتیردیم. دیواری ییخیب قاپینی آسماقدا ایدیک، هارادانسا بیر مأمور تاپیلیب گلدی. " نه ایش گؤرورسوز؟"دئدی. "قاپینی یئکهلدیریک" دئدیم. مأمور دیللندی:"سیز کیمین ایجازهسی ایله قاپینی یئکهلدیرسیز، مگر مملکتین صاحابی یوخدور!" سونرا بیرآز یوموشالیب آتیردی: "ائلهدی اللی مین تومن!".
قلئیچی مورتوض دانیشیغین اورتاسینا آتلاندی:
- اللی مینی وئردین؟!
حاجی محمدعلی دوداغینی بوزوشدوردو:
- یوخ!!.. نییه وئرردیم!..
قلئیچی الینی دیزینه چالیب، "نییه وئرمهدین؟"- دئیه دانلایینجا، قوناقلار باشلارینی توولاییب، " جوج..جوج..جوج.." کیمی بیر سس آغیزلاریندان چیخارتدیلار.
اوستاد دفتری سوروشدو:
- سونرا نه اولدی؟
حاجی محمدعلی آرتیردی:
- هئچ..مأمور جیبیندن بیر کاغیذ چیخاردیب بیلمه وئریب دئدی؛ صاباح گلرسن ایدارهیه هر شئی اورادا بللی اولار.
قلئیچی مورتوض اوزونو باجاناغینا توتوب دئدی:
- سرهنگ!.. سیزین باشیزا گلن اویون حاجینین باشینا گلمهسه من هئچ زات بیلمیرم..باااااخ!
قوناقلار سرهنگه ساری دؤندولر:
- سرهنگ!...نه اویونو؟!!
سرهنگ أیری- أیری قئلیچی مورتوضا باخاراق فیسیلدادی:
- هئچ!.. دئمهلی دئییل!!
ماراقلانمیش قوناقلار ال چکمهدیکده سرهنگ سؤزه باشلادی:
اینقلابدان قاباق افسرلیک دانیشکدهسینی بیتیریب درجه آلدیغیمیز گون، یولداشیم ایسکندرله پادگانین یاخینلیغیندا اولان ایچکیدوکانینا گئدیب بو موناسیبتی قوتلاماق ایستهدیک. هله بارداقلاریمیزی چاخناشدیرمامیشدیق ایکی ژاندارما ایچری گیردیلر. ژاندارمالارین بیری استوار2 ایدی بیریسی ایسه گروهبان3. قوجا استوار بیزی گؤرونجه قاشی ایله گروهبانا ایشاره ائلهیهرک بیزیم میزین باشینا گلدیلر. استوار سوروشدو:
- جناب سروان بورادا نه قاییریرسیز؟!
دونقولداندیم:
- گؤرمورسن بوغازیمیزی ایستلاتماق ایستهییریک!
استوار یوموشاقجا دئدی:
- آمما اولماز قوربان!!...
من سینیرلندیم:
- نییه اولماز هلهکی اینقلاب اولماییب؟!!
استوار بیر آز دالییا چکیلهرک:
- من سیزین اؤزوزه گؤره دئییرم صاباح سیزه مسئله اولار! دئییب گروهبانا گؤز ائلهدی. گروهبان قاباغا گلدی:
- جناب سروان ایستهییرسیز صاباح سیزه مسئله اولمایا ییرمی تومن وئرین.
بو سؤزو ائشیتجک یوموروغومو میزین اوستونه تاپداییب قیشقیردیم:
- زور پولو ایستهییرسیز؟! مگر بو مملکتین صاحابی- قانونو یوخدور؟!
قوجا استوار قیشقیربغیما باغیرتی ایله قارشیلیق وئردی:
- نه سسینی آتیبسان باشینا، دور گؤروم پاسگاهااا...
یولداشیم ایسکندر پیچیلدادی:
- ییرمی تومنی وئر قورتولاق یوخسا ایش اوزونا چکهجک!
قیزیشدیم:
- یوخ اولماز.. بیزی پاسگاهدان قورخودورلار...بونلار گرهک بیزیم قاباغیمیزدا آیاق جوتلهییب چاس قووزایالار..
نه باشیزی آغریدیم؛ یاریم ساعات سونرا ژاندارمرینین پاسگاهیندا ایدیک. پاسگاهین رئیسی قوجا بیر ستوان3 ایدی. بیزی گؤرونجه سرتجه استوارین اوستونه قیشقیردی:
- مملکتین افسرلرینی نییه بورایا گتیریبسیز؟!
استوار دیل- دوداغینی دولاشدیرینجا گئنه قیشقیردی:
- تئز گئت گوزاریشینی یاز گتیر!
سونرا گولومسهیه-گولومسهیه بیزه اوتوراجاق بویور ائدیب سربازینا تاپشیردی ایکی چای گتیرسین. شیشهلهنه- شیشهلهنه یولداشیم ایسکندره گؤز باسدیم. هله چایلار گلمهمیشدی استوار گوزاریشی یازیب گتیردی قویدو میزین اوستونه. گؤزومون قیراغی ایله گوزاریشه باخدیم تکجه یاریم خط ایدی. گولمهگیم توتدو! رئیس گوزاریشی گؤتوردو. اوخویونجا بیر بیزه بیر کاغیذا باخدی، سانکی گؤزلرینه اینانا بیلمیردی سونرا یئنه بیر کاغیذا بیر بیزه باخدی. آلینی قیریشلانیب رنگی قیپ-قیرمیزی اولدو. کوف- کوف کوفولداماغا باشلادی. قورخویا دوشدوک گؤرهسن بو آللاهسیز او یاریم خطده نه یازیب رئیس بو حالا دوشدو؟! بیردن رئیس پاتلادی:
- اولان سیز اوتانمیرسیز؟... اؤلوب، اریمیرسیز؟ بو ایشلر نهدیر گؤرورسوز؟... او درجهلریزدن خجالت چکین؟...
نیگرانلچیلقیدان اؤلمکده ایدیک. یالوارجاسینا میزیلدادیم:
- آخی قوربان نه اولوب؟!
گوزاریشی اوزومه تولازلادی. کاغیذا باخدیم: "متهمین حین عمل شنیع لواط دستگیر شدند".
تر شیر-شیر آلنیمدان تؤکولمهگه باشلادی؛ جیم جیلاق سو اولدوم. ایسکندرین حالی مندن ده یامان ایدی. رئیس میزین دالیندا اوتوروب تئز- تئز بیر شئیلر یازماغا باشلادی:
اینجارسیز- اینجارسیز سیزیلدادیم:
- قوربان نه ائدیرسیز؟ سرکار استوار نه یازیبدیر یالاندیر، بؤهتاندیر؟! بیز...
سؤزومو کسدی:
- من بیلمیرم ... دادگاها یازیرام اورادا تکلیفیز بللی اولار...
ایسکندره دؤندوم:
- دادگاها گئتسک، تبرئه اولساقدا، اولماساقدا آبیریمیز گئدهجک!..
ایسکندر آغلامسینا-آغلامسینا رئیسه یالواردی:
- قوربان!... اولماز ییرمی تومنی وئرهک گوناهیمیزدان گئچهسیز.
رئیس ال ساخلاییب دئدی:
- ییرمی تومن ائشیگین قیمتی دیر.. پاسگاهین قیمتی اللی تومندیر اوغلوم!..
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
حالقارا پول غازناسینینگ تۇپاری تۆرکمنیستاندا ساپاردا بۇلدی
تۇپار تۆرکمنیستان ینگ ایقدیصادیهتینی بارلادی
حالقارا پول غازناسیندان بیر تۇپار ۱-۸-نجی یانواردا تۆرکمنیستان دا بۇلدی.
بو تۇپار تۆرکمنیستان ینگ ایقدیصادیهتینی بارلادی.
میکرو ایقدیصادیه ت چاقلامالاری، مالیه، پول و کردیت سیستمینی بارلایان تۇپار حالقارا پول غازناسی نینگ حؤکۆمتینگ رفرملارینا طایاردیغینی نیغتادی.
تۇپار تۆرکمنیستان دا ایقدیصادیه ت ایشگأرلری، حصوصی ایشگأرلر، فاینانس پوداغی نینگ باشلیقلاری و آکادمیسینلر بیلن دوشوشدی.
تۇپار برن یازماچا بیاناتیندا، تۆرکمنیستان ینگ اساسی گیردجیسی بۇلان طبیغی گاز و نبیت باهاسی نینگ آشاقلاماسینا قارامازدان تۆرکمن دؤولتی نینگ میکرو ایقدیصادیه تینی دنگ آغراملی یاغدایدا آلیپ باریاندیغینی بیلدیردی.
تۆرکمنیستان ینگ ۲۰۱۸-۲۰۲۴-نجی ییلینگ آراسینداقی ایقدیصادی اؤسۆش پروگرامماسینا اۆنس چکیلن بیاناتدا، بو پروگراممانینگ ایقدیصادی تایدان مؤهۆپ پورصاتلار دؤرهدیأندیگینی آیدیلدی.
تۆرکمنیستان ینگ حالقارا پول غازناسی بیلن شو واغتا چنلی هیچ حیلی ایلالاشیغی یۇق.
بو غازنا تۆرکمنیستان بیلن ایشلهشمأگه طایاردیغینی بیلدیردی.


text:
نازیزم اروپا پارلمانیده
تحلیل و تیکشیروو
نازیزم اروپا پارلمانیده
آلمانده گی سیلاو نتیجه لری، عادي بیر واقعه کبی کوتیب آلیندی دنیاده.
حال بوکه، هالند، فرانسه و بلجم دن سونگره عرقچیلر پارلمانده اورین آلدی و بو گروه، اروپا پارلمانیگه نماینده لر یوباره دی.
ینگی نازیستلر توغلیب بوتون اروپاگه یاییلگن توپراقلردن، نازیستلر اروپا پارلمانلریده جای آله دی.
اصلیده دنیانینگ اوتیریب بونی اطرافلیچه توشونیب ایچیگه کیریب کیته یاتگن گِردابدن قوتولیش اوچون ییچیم تاپیشی لازم.
افسوسکی بو موضوعده دییرلی اینیقسه غرب آیدینلری جیم- جیتلیکنی تنله دی.
فقط جیم قالسنگیز نازیست جانواری بیر کون کیلیب سیزگه هم ضرر بیره دی.
اروپا نینگ ادعا قیلگن مدنیت و ارزشلردن اوزاقلشیشی بیلن بیرگه لیکده نازیست و عرقچی لیک حیات میدان تاپیشگه باشله دی.
غربنی غرب قیلگن ایکّی ارزشی باردیر.
بولردن بیری دموکراسی قدریتی و انسان حقوقلری موضوعسیده بولیشی ایدی. فقط ساووق اوروشدن سونگره غرب عالمی، برچه مدنیت اوستیده انشا ایتیلگن بو ایکّی ارزشدن جوده یامان روشده فایده لنه دی.
عامهوي اخبارات واسطه لری یاییلیب کیتدی. شوندهی قیلیب بیر- بیریگه اینگ اوزاق ایکّی انسان کوندهلیک حیاتیگه دایر معلومات و خبرگه عینِ لحظهده ایریشیش امکانیتیگه ایریشدی.
و شرق انسانی معلوماتگه ایریشگن سری، فردی، اجتماعي و دولت صفتیده ینه کوپراق ایرکینلیک ایستهدی. اوشبو طلبلر، غرب نینگ دیموکراسی موضوعسیدهگی ایکّی یوزلهمهچیلیک اوز یوزینی کورسهتدی. شرقده فردلر، اوز دولتلریگه قرشی هر تورلی ایرکینلیک طلبلرینی تیلگه آلیب بونینگ اوچون سعی- حرکت قیلدیلر. و اوشبو طلبلرینی حیاتگه تطبیق ایته آلمهدیلر. درحقیقت بو فردی ایرکینلیک اجتماعي و دولت سویهسیده امکانیت تاپگندن کیین، منه او ییرده غرب بیر لحظهده 180 درجه اوزگردی.
غربگه کوره بیز شرق انسانی نینگ ایرکینلیک طلبی، غرب نینگ منفعتلری نینگ چیگرهسیگچه ایدی.
مثال اوچون، بیر اروپالیک اتوموبیل شرکتی جرمني و هندستاندهگی فابریکهلریده عینِ ایشنی قیلگن ایکّی ایشچینی مقایسه قیلهیلیک. اروپالیک اتوموبیل شرکتی، ایشچیلر نینگ کسبه اویوشمهسیده اوز حقلرینی حمایه قیلیش اوچون قوللریدن کیلگن سعی- حرکت قیلهدیلر.
بو باسقیچگه قرهگنده، غرب سرمایه اوچون بیرینچی اهمیت بیرگن مسأله ایسه فایده ایمس،
انسانلر نینگ فراوانلیک و حیات سویه سیدیر. حال بوکه بو نقطه دهگی تطبیق ایسه جوده فرقلی.
مثال اوچون او اتوموبیل فیرمه سی جرمنيه ده ایشلب چیقرگن مودل بیلن هندستان، پاکستان، یاکه تورکيه ده ایشلب چیقریلگن عینِ مودل نینگ نرخی بوتون دنیاده عینی دیر. فقط، او مودلنی ایشلب چیقرگن ایشچیلر حقی موضوعسیده ایسه دنیاده جوده فرقلر باردیر. جرمني دهگی ایشچی اوییگه هر کون گوشت آلیب بارر و دنیاگه سلامتلیک تشکیلاتی ستندردلریگه کوره آزیقلنهدی.
فقط، هندستانلیک ایشچی آیلیک ایش حقی، آلمان ایشچیلری نینگ هفته لیک حقیدن ینه هم آزدیر.
بو ضدیتلی وضعیتنی سرمایه محیطیده تیلگه آلگنده جواب فرقلیدیر. .
عینِ شکلده دولتلرنینگ تینگ سویه ده تشقی علاقه لرینی توزیش طلبی هم غربی لیکلر تامانیدن جوده یخشی کوتیب آلینمس. مستملکه عادتلرینی دوام ایتتیرماقچی بوله دیلر .هر دایم کمسیتگن بیر نظریه لری موجود.
مثال اوچون سیز شرقلیک بیر اولکه نینگ رهبری، آچیق آیدین بیر سیلاو بیلن خلقینگیز نینگ یریمیدن کوپی نینگ آوازی بیلن سه یلنه سیز.
و سیز اولکه نینگ منفعتلرینی غربگه قرشی حمایه قیلیب و اولر بیلن تینگ ایکه نینگیزنی تیلگه آلیشگه باشله دینگیز لحظه ده، دنیانینگ اینگ یامان انسانی حالیگه کیلهسیز.
پارلمانینگیز، مطبوعاتینگیز، قضانگیز و عالی بیلیم یورتینگیز خبرلشوو سیستمنگیز سانسورسیز فعالیتگه دوام ایتیشیگه قرهمه سدن بیر لحظه ده دیکتاتور بوله سیز.
سیز هر سیلاو صندوق لری قوریلگنده مستقللیک نی هوس قیلگن خلقیمیز تامانیدن ینه هم حمایه قیلگن سری غربلیک نظریده سیز ینه دیکتاتورسیز.
سیز، خلقینگیزدن 52 فایز آواز آلیب حاکمیتگه کیلگنده شبهه لی بوله سیز.
فقط 31 فایز آواز آلیب اوز حکومتینی اداره ایتگن بیر اروپالیک سیاسي رهبر دموکراسی نینگ غالبی بوله دی. آز اوّل معلوم قیلگنیمدیک معلوم معلومات عامهگه ییتکزیب بیریش دیوارلر آلیب تشلنگنی اوچون تورکيه ده گی چوپان بیلن همبورگدهگی آلمان سیاستچیسی عینِ معلوماتگه عینِ لحظه ده ایریشه آله دی. حال بوکه تورک چوپانی حتا بو ییرده بیر ضدیت بار دییدی.
بونی اتفاقداش، شریک دیگن غربلیکدن سوره یمیز. غربلیک ایسه دواملی برترلیک اسلوبینی دوام ایتتیره دی. شرقدن سواللر و ایرکینلیک که عاید طلب کوپه یگن سری سیاستچی ملتچیلیک قیله باشله یدی. عامه وي حزبلر، سیاسي پوپولیزم و حاکمیت اوچون، کیچیک حزب نینگ افاده لرینی اظهار ایته باشله یدی.
دموکراسیدن، انسان حقلریدن اوزاق و وقتی -وقتی نفرت جنایتیگه بارگن افاده لر ایته باشلهگن بو عامهوي حزبلر، پیدیگانی نازیزمنی ینگیدن اوجلنتیره دی.
فقط گینه عامه وي حزبلر ایمس، گلوبال انسان حقلری مدافعهچیسی چپچی دموکرات حزبلر حتا عرقچی، چیتلاوچی بیاناتلر بیره باشله یدی.
و عرقچی، نفرت جنایتی ایشلهگن سوسیالیزم، سوسیال دموکرات و بنیادی انسان حقلری آرقه لی تیلگه آلینه دی.
غرب نینگ آخرگی چهاریک عصرده گی سیاسيلری دییرلی برچه سی بو ینگلیشنی ایشلب معمانی اوج آلدیریب بوگونکی سویهگه کیلتیردیلر.
سیزگه هالند مثالنی بیره یلیک. سیلاو اوتگنی گه بیر ییل بولدی. عرقچی حزب یوزیدن اولکه ده حکومت هنوز هم توزیله آلمه دی.
بلجم نینگ هم وضعیتی هالنددن فرقلی ایمس. اتریش دیسنگیز، نازیست افاده آلمان بیلن گویا بیللشماقده. دیموکراسی کوره شی نینگ مرکزی فرانسه ده حتا سیاسيلر، عرقچی بیاناتلردن منفعت کوتماقدهلر.
ییللردیر توختاووسیز قیلینگن خطالر، اروپا پارلمان ایشیگینی عرقچی و نازیست پارلمانلرگه اوز ایشینی آچدی. اروپاده یوز بیرگن اقتصادي و سیاسي بحراننی اوج آلدیریشی، عرقچیلیکدن فایده لنماقچی بولگن عامهوي حزبلر بو قرانغو افاده لر تیلگه آلینه باشلر.
عرقچیلیک و نازیست جنایتنی افسوسوکی ینگی دورده هم اروپا نینگ ینگی افاده سیگه ایلندی.
اینگ یامانی ایسه، توزیلگن انسانی ارزشلر و دموکراسی اساسلردن هیچ قچان اده شمس لیگینی ایضاح ایتگن اروپا پارلمانیده، ایندی نازیست و عرقچی افاده لر بیلن بیر قطارده نفرت جنایتی « فکر صفتیده تیلگه آلینه باشله دی. امید قیله من اروپالیک
آیدینلر بو خوف نینگ فرقیدهدیر.


text:
واتسهکا، ایلینوی
واتسهکا، ایلینوی (اینگیلیسجه: Watseka, Illinois) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۷٫۹۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۲۵۵ نفر و اهالی سیخلیغی ۶۲۷٫۹۷ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۹۳ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده واتسهکا، ایلینوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Watseka, Illinois»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
سیبیر تورکلری آراسیندا سایی ۳۰۰ مین نفری کئچن خالقلاردان بیری تووالیلاردیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، اونلارین آدلاری بعضا تووا، بعضا توا شکلینده ایشلنیر. تووالیلارین اؤزلرینین بو اتنونیمی «توا» فورماسیندا ایشلهدیر، لاکین چین منبعلرینده قاقوی، تولو فعلی فورمالارینا دا راست گلینیر. تووالیلارین اتنوگنتیک پروسسینده تکجه تورک خالقلاری دییل، عینی زاماندا مغوللار دا ایشتیراک ائدیبلر. طبیعی کی، چوخ یاخین دؤوره قدر اونلار واحید تووا آدی آلتیندا بیرلشیبلر. اونلارلا باغلی توجینلیلر، سویوتلار و دیگر فورمادا آدلار ایشلدیلیب. موستقیل دؤولت قورومونا مالیک اولان تووالیلار، ۲۰-جی عصرین اوللرینه قدر، یعنی ۱۹۲۰-جی ایله قدر تسین سلالهسی طرفیندن ایداره ائدیلیردی. تسین سلالهسینی چینده بورژوا اینقیلابی نتیجهسینده دئوریلیر. قاریشیقلیق دؤوروندن ایستیفاده ائدن روسییا ۱۹۱۴-جو ایلده تووالیلاری، یعنی تووا ویلایتینی اؤز اراضی آلتینا آلدی و ۱۹۲۱-جی ایلده تووا موستقیل رسپوبلیکا اعلان اولونور. ۱۹۴۴-جو ایله قدر مؤوجودلوغونو قورویان بو موستقیل تورک دؤولتی اس اس ار ای-نین ترکیبینه اولجه موختار ویلایت ایستاتوسوندا قاتیلیر، سونرا ایسه موختار رسپوبلیکا ایستاتوسو آلیر.
سیبیرین تورک خالقلاری دونیا علمینه کیخلاسوو کیمی، آستافیو کیمی، شور ادبیاتینین قوروجولاریندان ساییلان آکسیونووا کیمی عالیملرله یاناشی روسییا دؤولتی اوچون ده خئیلی شخصیتله یئتیشدیریب. تووالیلار ایچریسینده بیر چوخ گؤرکملی شخصیتلردن بیری اولان سرگئی شویگونو اونلارا مثال گؤستره بیلریک. شویگو اصلا تووالی تورکدیر و روسییانین ان ایستراتژی پوستلاریندان بیری اولان مدافعه ناظری وظیفهسینی اجرا ائدیر.


text:
" خاطرات من و پدرم " کیتابی نین تقدیمات ( رونمایی ) مراسیمی تهراندا کئچیریلدی
" خاطرات من و پدرم " (من له آتامین خاطره لری)
کیتابی نین تقدیمات
( رونمایی ) مراسیمی تهراندا کئچیریلدی
دوز گونو اوریبهشت آیی نین 11ی 1396 تاریخینده تهرانین شرقینده یئرلهشن " اشراق مدنیت ائوی"ینده (فزهنگسرای اشراق) آذربایجانین ان آدلیم طبیب و ادیب شخصیّتی اولان رحمتلیک پروفئسور دوکتور جواد هئیتین یئنیجه چاپدان چیخمیش " خاطرات من و پدرم " کیتابی نین تقدیمات = تانیتیم (رونمایی) مراسیمی ، او مرحومون یاخین دوستلاری و " وارلیق" مجله سی ایله اوزون ایللر بویو امکداشلیق ائدن تجربهلی ادیب، شاعیر، یازیچی و محقق لرین اشتراکی و اونلارین رحمتلیک دوکتور هئیتله یاشادیقلاری گونلر و ایللرین خاطرهلریندن سؤیلهدیکلری چئشیتلی موضوعلارلا ساعات 17:30 - 19:30 قدر کئچیریلدی.
مراسیم ، کیتابین ویراستارلیغینی اوتوز ایللیک دوستو و تانینمیش میلّی - مدنی فعال و ادیبی اکبر آزادلا بیرلیکده عهدهسینه آلان و کیتابا اؤن سؤز یازان و دوکتور هئیتین یاخینلاریندان اولان تدقیقاچی حسن راشدینین قوناقلارا خوش گلدینی و دوکتور هئیت و " خاطرات " کیتابی حاقدا وئردیگی اؤنملی بیلگیلری ایله ساعات 17:30 دا باشلاندی.
سونرا دیلیمیز و ادبیاتیمیز ساحه سینده چوخ دَیهرلی و چوخلو کیتابلار مؤلیفی اولان آدلیم محقق دوکتور حسین محمدزاده صدیق ( دوزگون) و اوندان سونرا دوکتور هئیتین یاخین دوستو و ایللر بویو " وارلیق " مجله سی ایله امداشلیق ائدن ایکی تانینمیش و مهارتلی شاعیر و ادیب کریم مشروطه چی ( سؤنمز) و حسن مجیدزاده ( ساوالان ) جنابلاری تریبون آرخاسینا کئچیب " خاطرات من و پدرم " کیتابی حاقدا و دوکتور هئیت بارهده اؤز شیرین خاطرهلرینی سؤیله دیلر .
مراسیمن داوامیندا ، " خاطرات من و پدرم " کیتابینین ویراستارلیغیندا اؤنملی رولو اولان و کیتابا " سون سؤز " یازان ،عین حالدا وارلیق مجله سی ایله امکداشلیق ائدن سایین اکبر آزاد و اوندان سونرا ایسه کئچمیشده " دیلماج " مجله سینین امتیاز صاحیبی و مسئول مدیری و " وارلیق " مجلهسینین امکداشی مهندس علیرضا صرافی و تورکجه فارسجا چئشیتلی و اؤنملی کیتابلار یازاری اولان دوکتور مرتضی مجدفر ، هم " وارلیق " مجلهسی و هم دوکتور هئیتین چوخ درین باخیشلی و اوزاق گؤرن بیر سیاستچی اولاراق بیلگیلی و صداقتلی ادیب و مهارتلی و اینسان سئور بیر جراح اولدوغو بارهده سالونداکیلارا معلومات وئردیلر .
مراسیم ، موسیقی شنلیگی و قوجامان ادیبلردن توتدو آذربایجانیمیزین گلهجهیینه فیکیرلهشن آختاریجی و گنج اؤیرنجی قیز و اوغلالانلاریمیزین اشتراکی و " خاطرات من و پدرم " کیتابینین ساتیشی ایله ساعات 19:30 دا سونا چاتدی.
سون آیلاردا چاپدان چیخان رحمتلیک دوکتور جواد هئیت ین
"خاطرات من و پدرم "
و حسن راشدی نین
" دیلیمیز، وارلیغیمیز "
کیتابینی بو یئرلردن آلا بیلرسینیز:
تهراندا : " انتشارات اندیشه نو " خیابان انقلاب ، روبروی دانشگاه تهران ، پاساژ فروزنده ، زیر همکف ، تئلفون : 66953959 ، تبریزده : 1- " نشر آیدین ساو " خیابان شهید جدیری ، بالاتر از تقاطع پاستور جدید تئلفون : 33364201 ، موبایل : 09143059715 ، 2 - " کتابفروشی بیتیک " خیابان 17 شهریور جدید ، پاساژ اطلس ، زیرزمین ، موبایل : 09141051698 ، 3- " انتشارات انور" (کتابفروشی کیرپی ) میدان شهید بهشتی ( منصور سابق ) پاساژ اطلس زیرزمین ، موبایل: 09148605480 ، اردبیل ده : 1- "آذربایجان کیتاب ائوی" محله علی آباد ، دمیرچیلر بازاری آغزی ( سر بازار آهن فروشان ) تئلفون : 33617203 ، 2 - " منصور کیتاب ائوی" شیخ صفی ، خیابان اسماعیل بیگ تئلفون : 33243803 ، موبایل : 09386755173، زنجان دا : " کتابفروشی حکیم هیدجی" چهار راه انقلاب، کوچه باشگاه، پاساژ کسری ، طبقه اول پلاک 43 ، تئلفون : 33323885