text:
الیفبا حرفلرینین
بیر به بیر شعره سالېنېب تفسیر ائدیلمهسینه، الیفنامه
دئییلیر. بو نوع شعر، عاشېق شعری شاخهلریندن
بیری سایېلماقدادېر. نسیمی یازدېغې الیفنامهلرده،
حروفیلیڲین حرفلر حاققېنداکې دۆشۆنجهلرینی
راحاتجا تفسیر ائتمیشدیر. اۏ، الیفبا حرفلرینی باشدان سۏنا و یا سۏندان باشا،
ترتیب ایله قصیده قالېبېندا و هر حرفی بیر بئیتین باشېنا سالاراق شرح ائتمیشدیر.
همین شیوه ایندیه قدهر
عاشېق شعرینده مرسوم اۏلان شیوهلردن
سایېلېر. تۆرکیهده بکتاشیلر و علویلر آراسېندادا بو طرز
شعرلر، نسیمینین تأثیری ایله طریقتین دینی- فلسفی دۆشۆنجهلرینی
بیر آزدا اسرار انگیز بیر هاوا ایله آچېقلاماق مقصدی ایله رایج اۏلموشدور.[1]
آذربایجان دیوان ادبیاتېندا الیفنامه
یازان شاعیرلر چۏخ اۏلموشلار. بو نوع شعرین اۏخوجولار طرفیندن داها یاخشې منیمسنمهسی
اۆچۆن، آشاغېداکې پیغمبر نعتینده اۏلان الیفنامهنی نقل ائدیریک:
ادبیات تاریخیمیزده الیفنامهلر،
اوستادنامه کیمی عاشېق شعر قالېبلارېنادا سالېنمېشدېر.
نسیمینین
الیفنامهلرینین
اؤزۆنه مخصوص حال و هواسې واردېر. او، بورادا یئنهده
اؤزۆنۆن اۆرهکدن ایناندېغی حروفیلیک اینانجلارېنې
تفسیر و تبلیغ ائدیر.
قصیده کلمهسینین
آنلامې قصد ائتمک و یؤنلمک
دیر. شعرده: معلوم بیر هدف ایله یازېلان اوزون شعر فۏرماسېدېر. قصیدهده
بیرینجی بئیتین ایلک مصراعی بۆتۆن بئیتلرین سۏن مصراعلارې ایله اویاقداش یا همقافیه
اۏلمالېدېر.
قصیده ان آزې 15 بئیت و ان چوخ 99 بئیت
اۏلور.
قصیدهنین
آشاغېداکې مهم نۏعلارې واردېر:
1. تحمیدیه. 2. نعت. 3. منقبه. 4.
مدحیه. 5. عرفانیه. 6. اجتماعیه. 7. فلسفی. 8. اؤیود وئریجی. 9. سیاسی. 10.
انتقادی.
نسیمینین
قصیدهلری عمومیتله 1، 2، 3 و 5 - نجی
نۏعلاردان سایېلېر. اۏنون قصیدهلری
ایستر الیازمالار، ایسترسهده
چاپ اۏلموش دیوانلارېندا ایندیه قدهر
داغېنېق حالدا، دیوانېن مختلیف یئرلرینده یئرلشدیریلمیشدیر.
بیز بو چاپدا، قصیدهلری
خاص بیر بؤلومه توپلادېق. اۏنون قصیدهلری
آراسېندا 51، 47، 43، 34، 33، 32، 22 و 21 بئیتلی قصیدهلر
واردېر.
بو کلمهنین
معناسې قادینلار ایله عاشیقانه صحبت ائتمک
دیر. شعر دۆنیاسېندا ایسه 6 بئیتدن آز و 15 بئیتدن چۏخ اۏلماماق شرطی ایله یازېلان
عئشق و گؤزللیڲی ترنّم ائدهن
شعردیر. غزلدهده قافیهلر،
قصیدهده دئدیڲیمیز کیمی گلر. بیرینجی بئیته مَطلع،
سۏن بئیته مَقطع دئییلیر. شاعیرین تخلّص آدې مقطعده گلیر. نسیمینین
غزللری آذربایجان ادبیات تاریخینین
ان لطیف و اۏیناق غزللری حساب اۏلونور و بعضاً دانېشېق دیلی قدهر
ساغلام و طبیعیدیر. اۏنون غزللری عمومیتله عاشېقانه-
عارفانه غزللر حساب اۏلونور. نسیمی دیوانلارېنا مینه یاخېن غزل سالېنمېشدېر. بوز
بورادا اۏنا انتسابې مشکوک اۏلان غزللری آیرې بؤلۆمه یېغدېق. بیز 401 قطعی و 98 منسوب غزل تقدیم ائدیریک.
بندلر ایله قورولان اوزون بیر شعر
بیچیمیدیر. هر بند بیر غزل کیمی اۏلور، بندلری بیر- بیرینه باغلایان «واسیطه بئیت»،
هر بندین سۏنوندا تکرار اۏلور. عمومیتله شاعیریمیزین چاپ اۏلموش دیوانلارېندا یئرلشن
اۆچ گؤزهل ترجیعبندی بورایا تۏپلادېق.
دؤرد مصراعلی بندلردن تشکیل تاپان و
بندلرینین دؤردۆنجۆ مصراعلارې اویاقداش اۏلان
شعره مربع (=
دؤردلوک) دئییلیر. مربع بیچیملی شعرلرین بندلرینین
ایلک اۆچ مصراعیدا
اویاقداش اۏلمالېدېر. نسیمینین
حضرت پیغمبرین لا فَتی الا عَلی، لا سَیفَ الا ذوالفَقار
حدیثینی تضمین ائتدیڲی بیر و «مستفعل مفعولن» وزنینده باشقا مربّعی واردېر.
بو کلمهنین
آنلامې زیادهلنمیش دیر. هر غزلین مصراعېنا قیسا بیر مصراع
آرتېرېلاراق دۆزهلیر. آرتېرېلان قیسا مصراعېن آدې زیادهدیر.
زیاده
گرهک قاباقکی مصراعېن معناسېنې تکمیل ائتسین
و حذف اۏلارسا، اصل مصراعېن معناسېنا خلل یئتیرمهسین
و اصل مصراع ایله اۏیاقداش اۏلسون. نسیمی آدېنا معروف اۏلان 8 مستزادې بورایا
تۏپلادېق.
بو کلمهنین
معناسې ایکیلی دیر. هر بئیتین مصراعلاری مستقل قافیهلی
اۏلان شعر نوعودور. نسیمینین
بورادا ( 3 ) مثنویسینی نشر ائدیریک. بیرینجی مثنوی 51 بئیتدیر و نسیمی دیوانېنېن
بۆتۆن نسخهلرینده باشدا گلمیشدیر. بو مثنوینی اۏنون،
قارداشې شاه خندانېن جوابېندا یازدېغې روایت اۏلونور.
بیر مصراعی تۆرکجه، باشقا مصراعی عربجه
و یا فارسجا اۏلان شعردیر. مولوی رومینین
تۆرکجه- فارسجا
و نسیمینین تۆرکجه- عربجه
ملمّعلری واردېر. بیز نسیمیدن
7 ملمّع یېغا بیلدیک.
ملمّع عمومیتله غزل بیچیمینده یازېلېر.
بئیتلرین بیر مصراعی تۆرکجه و باشقا مصراعی عربجه و یا فارسجا اۏلور. بعضاًده
مصراعلارېن بیر پارچاسې تۆرکجه و دیگر پارچاسې عربجه و یا فارسجا اۏلور. بیز نسیمینین
7 ملمّعینی گتیرمیشیک.
سید نسیمی، قاضی برهان الدیندن
سۏنرا، هجا اؤلچولرینه اهمیت وئرهن
بیر شاعیردیر. اۏنون بو اؤلچۆنۆن تویوق نوعوندا بیزه چۏخلو شعری گلیب چاتمېشدېر.
بیر، ایکی و دؤردۆنجۆ مصراعی اویاقلې یا
همقافیه اۏلان و عروض اؤلچۆسۆنۆن فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلن
بحرینه مخصوصدور، فارسجا و عربجهده
یۏخدور. ان چوخ تویوق یازان شاعیر ایسه قاضی برهان الدیندیر.
اۏندان سۏنرا حجمجه چۏخ تویوق یازان، نسیمی سایېلېر. اۏنون بیر چوخ تویوقلارې
مصرّع دیر. بیز بو نشریمیزده نسیمینین
279 قطعی و 134 مشکوک و منسوب تۏیوغونو تقدیم ائدیریک. نظیرهلر
و مشکوک شعرلر بؤلۆمۆنهده
اۏنا منسوب اۏلان تویوقلارې سالمېشېق. نسیمینین
دیوانېندا، غزل بؤلۆمۆندن سۏنرا، ان جاذبهلې
بؤلۆم تویوق بؤلۆمۆدۆر.
یقین ائدیریک کی سید نسیمینین
هجا اؤلچۆلرینین باشقا فورمالارېندادا شعرلری
اۏلموشدور. بئله شعرلر اهل حق، بکتاشیلر و باشقا باطینی طریقتلر آراسېندا رایجدېر.
اۏنلار حلهلیک عموم ادبیات مئیدانېنا چېخمامېشدېر.
آشاغېداکې گرایلی همین طائفهلر
آراسېندا ائشیدیلمیشدیر و نسیمییه
منسوبائدیلیر:
باخ بو دلبرین اۏینونا،
گۆناهین آلمېش بۏینونا.
سحردن عاشېق قۏینونا،
گیرهن
دلبرین قۏلویام.
نسیمینین
یارادېجېلېغېندا اوستالېقلا و قصداً ایشلهدیلن
بیر چۏخ شعر صنعتی نمونهلری
ایله قارشېلاشماق اۏلور. بونلاردان
بعضیلرینی آشاغېدا وئریریک:
1. جیناس: سؤیلهنیشلری
و یازېلارې بیر ولاکین معنالارې آیرې ایکی کلمهنی
بیر یئرده گتیرمک صنعتیدیر.
دیوانېن متنینده چۏخلو جیناسلارا راست گلهجکسینیز.
میثال اۆچۆن:
آشاغېداکې غزل نسیمینین
جیناس ایشلتمکده سۏن درجه مهارتلې اۏلدوغونو گؤستریر:
2. مراعات نظیر (= تناسب):
بیر- بیرلری ایله متناسب و اویغون اۏلان ان آزې ایکی کلمهنی
بیر مصراع و یا بیر بئیتده گتیرمک صنعتیدیر:
3. ایهام: ایکی یادا ایکیدن آرتېق آنلامې اۏلان
بیر کلمهنی بیر مصراع و یا بیر بئیتده گتیریب،
یاخېن آنلامېنې دئییب، اوزاق آنلامېنې قصد ائتمک صنعتی دیر.
4. تضاد (= طباق):
ایکی دۆشۆنجه، دویغو و خیال آراسېندا بیر- بیرینه ضدّ اۏلان کیفیتی گؤسترمک صنعتیدیر:
5. عکس (= طرد و عکس):
بیر مصراعېن آنلاملې ایکی پارچاسېندان بیرینی اؤنجه، ایکینجینی سۏنرا گتیرمک صنعتیدیر:
6. حُسن تعلیل: هر هانسې بیر واقعهنی
گؤزهل و خیالی بیر سبب و علّته باغلاماق صنعتیدیر:
آرتــیغین اوخوماغا بورا کلیک اِئلین


c: text/html

text:
آنتالیادا تعلیم-مشق توپلانیشی کئچیرهجک آذربایجان میللی کومانداسینین حاضرلیق پروگرامیندا دییشیکلیک ائدیلیب.
آخار .آذ آففا-یا ایستینادلا خبر وئریر کی، گورجوستان میللیسینین آنتالیادا نظرده توتولان توپلانیشی لغو اولوندوغو اوچون فئورالین ۲-ده کئچیریلمهسی پلانلاشدیریلان آذربایجان–گورجوستان یولداشلیق اویونو باش توتمایاجاق.
آففا ایله گورجوستان فوتبول فدراسییاسی آراسیندا آپاریلان دانیشیقلارا اساساً، آذربایجان و گورجوستان میللی کوماندالارینین یولداشلیق گؤروشو بو ایل عرضینده فیفا-نین مووافیق اویون گونلرینین بیرینده کئچیریله بیلر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
محلی رسمیلرگه کوره افغانستان غربیده جایلشکن فراه ولایتیده ، طالبلرعصیانچیلری و دولت کوچلر اراسیده یوز بیرگن توقنه شوده کمیده ییگرمه عصیانچی هلاک بولگن.
بو حادثه اشبو ولایت نینگ جوین ولسوالیگیده یوز بیرگنی نی فراه حاکمی سوز چی سی عبدالرحمن ژوندوی تاکیدلگن.
او همده ، جوین ولسوال لیگینی چشمه میشک منطقه سیده کی پولیس قرار گاهیگه قرشی دولت مخالف لری تمانیدن اویشتیرلگن هجوم نیتجه سیده عصیانچیلردن 20 کشی اولدیرلیب .هلاک بولگن لردن اون یتتی ته سینی جسدلرینی اوروش میدانیگه قالگنینی ایتگن.
عینی حالده محلی رسمیلر هلاک بولگن طالب عصیانچیلریدن اوچ کیشیسی طالبان نینگ محلی قوماندانلری بولگنینی تاکیدله گنلر.
بو توقنشو ده ایککی پولیس جراحت کورگنی نی محلی رسمی لر تن الگن.
باشقه تماندن طالبان سوزچی لریدن بولگن قاری یوسف، فراه ولایتی جوین ولسوال لیگیده طالبلرنینگ دولتی کوچ لر پیسترمه سیگه دوچ کلیب یوزبیرگن توقنشوده 17 طالب قربان بولگنینی تن الیب دولتی کوچلرگه هم آغیر تلفات یتکزلگنینی دعوا قیلگن.
طالبان سوز چیسی شو نینگ دیک ، اولدیرلگن طالب لرنینگ کیم سیز جسدی دن الینگن عکس لر نی ایریم اخبارات واسطه لریگه ترقه تیلگنینی کیسکین تنقید لب اونی انسان کرامتی گه قرشی بولگنینی تاکیدله گن.
معلوم بولیشیچه فراه ولایتی رسمیلری اولدیرلگن طالب لر جسدی نی فراه مرکزیده انتقال بیرلگنیدن کین اولردن عکس آلیب بیرقطار اخبارات واسطه لر گه یوبارگن .
افغانستان غربیده جایلشکن فراه ولایتی مملکت نینگ ناقرار ولایت لریدن بیری بولگن.
بو ولایت نینگ بالا بلوک ، پشت رود و پرچمن ولسوال لیک لری ،کوپ وقت لردن بویان دولت مخالف لری نینگ فعالیت مرکزیگه ایلنگن.


text:
غزنی رسمی شکلده اسلام مدنیت مرکزی دیه اعلان قیلیندی
میلادی 2007 ییلده آی سیسکو ناملی تشکیلات تمانیدن لیبیاده اوتکزیلگن یغینده غزنی ولایتی میلادی 2013 ییل اسلام مدنیت مرکزی دیه نامله نیشیگه قرار قبول قیلگن ایدی بوگون رسما اعلان قیلیندی.
عزنی اسلام مدنیت مرکزی دیه رسمی شکلده اعلان قیلیشنیشی بیرقنچه تشقی وایچکی یوقاری مرتبه لی مهمانلر اشتراکی بیلن بولیب اوتدی.
افغانستان مدنیت وخبرلر وزیری سید مخدوم رهین، غزنیده گی تاریخی ابده لرنی قیته تیکلش اوچون مالی یاردم بیرگن برچه تشقی اولکه لردن مندارچیلیک بیلدیردی.
شونگه علاوه او، غزنی بیرمینگ ییل آلدین هم مدنیت مرکزی بولگنینی اورغولب بو ولایت نی 2013 ییل رسمی شکلده اسلام مدنیت مرکزی نامله نیشی اسلامی اولکه لری اره سیده بیردملیکنی کوچیتریشگه ایجابی توشیشگه امیدوارلیک بیلدیردی:"شک سیز غزنه ولایتی نینگ اسلام مدنیت مرکزی دیه اعلان ایتیلیشی، بیردملیکنی کوچیتریش و اسلامی اولکه لر اره سیده علاقه لرنی کوچیتریش اوچون یخشی زمینه یره ته دی. همده اسلام مدنیتی نینگ جهان بویلب تاثیراتینی کورسه تیش اوچون ایجابی توشه دی."
ای سیسکو ناملی تشکیلاتی نینگ مسووللریدن داکتر عباس صدری، افغانستان مدنیت وخبرلر وزیرلیگی بیلن ایریم کیلشوو بیتم امضالش همده غزنی خصوصیده تورلی برنامه لرعملی بولیشینی تیلگه آلدی.
ایران نینگ مدنیت وخبرلر وزیری سید محمد حسین، افغانستان وایران واولکه لری اره سیده فرهنگی علاقه لر موجود لیگینی اورغولب، عینی مناسبت بیلن ایرانده بیر قطار برنامه لر یولگه قویلیشدن خبربیردی.
قویلیشیدن خبربیردی:"بوییل نیچه برنامه یولگه قویماقچی میز غزنوی دیک شاعرلرنی یادلش کبی برنامه لر ، کوپ کتابلرهم چاپ ایتگن میز، ایندی بو ایکی مملکت قوشمه فرهنگی علاقه لرگه ایگه."
عزنیده گی مهم تاریخی آبده لر بیرقطار برنامه لرنی عملی بولمه گنی جدی تنقیدلرنی توغدیرگن اما غزنی حاکمی موسی خان اکبرزاده میزان ایگه قدر کتته پروزه لر عملی بولیشیگه ایشانچ بیلدیردی:"میزان آیگه قدر وقتی میز بار، مخصوص بیر هوتل و ییللیک اپارتمان قوریلیشی ریجه لنگن، همده افغانستانده مثلی کوریلمه نگ بیر سالون هم ایجاد ایتله دی. شونینگ دیک هوا قونالغاسی ایشی هم توگیدی، بو بیر آچیلیش ایدی. اصلی مراسم میزان آیده یولگه قویلیب اون بیش کونگه قدر دوام تارته دی."
2007 ییلده ای سیس کو تشکیلاتی نینگ لیبیا مرکزی طرابلس ده اوتکزگن یغینده میلادی 2013 ییل غزنی اسلام مدنیت مرکزی نامله نیشی خصوصیده قرار قبول قیلنگن ایدی.اصلی مرکزی مراکش مملکت نینگ نیجه شهریده بولگن آی سیسکو ناملی تشکیلات هرییلی اسلامی مملکت لر جمله سیدن اوچ شهرنی تنلیدی.
بیری شمالی افریقا بیری عرب مملکت لری باشقه بیری هم مرکزی وجنوبی آسیادن. مرکزی جنوبی آسیا شهرلر جمهل سیدن غزنی اسلام مدنیت مرکزی دیه ناملنگن.


text:
تجارت وزیرلیگی: صفت سیزآذوق آوقت بازارلرده کوپه ییب بارماقده
افغانستان تجارت وزیرلیگی بومملکت بازارلریده صفت سیز وتاریخی ایسکیرگن ییگولیگ آذوقه لر مقداری آشیب باره یاتگن لیگی دن خبر بیرگن.
مسووللربونگه تورلی اداره لرسست یانده شگن لری نی سبب قیلیب کورستماقده لر.
بواشیالرنینگ کته قسمی قوشنی مملکت لر ده ایشلب چیقریله دی. ودکاندارلر گمرک لرده فساد بارلیگی سبب بوماده لر افغانستانگه کیریب کیلیشی نی ایتماقده لر.
بو هیات آذوق آوقت ساته دیگن دکانلردن بیرقطار کیفیت سیز اشیالرنی تاپیب اوشه دکان لر نی لاک مهرقیلدی.
کوپلب دکان لرتیکشیریلگندن کیین تجارت وزیرلیگی نینگ مسووللریدن حفیظ الله ولی رحیمی بازارده صفت سیزآذوق آوقت کوپیگن لیگی نی معلوم قیلدی.
"برچه دوست لرنی خبرلری بار، بوگون تاریخی اوتگن وکیفیت سیز نرسه لرآلدینی آلیش اوچون مارکیت لرگه باش اوردیک، منه بو مارکیت گه کیلگنیمیزده بومرته بیلن ایکی مرته بوله دی، بخت گه قرشی بوقتله تیکشیرگنیمیزده نیچه آی آلدین کیلگنمیزگه قره گند بو مارکیت ده بیر قطارصفت سیز ایشلب چیقریلگن ینگی اشیالرنی کوپ مقدارده تاپدیک، اصلابونی اویله گنی یوق ایدیک" دییدی رحیمی جنابلری
بوندن آلدین افغانستان حکومتی تمانیدن صفت سیز وتاریخی ایسکیریب قالگن اشیالرنی بازاردن ییغیش اوچون بیر قنچه اداره لردن بیرکمیسیون تشکیل تاپگن ایدی. دولت رسمی لری نینگ معلوم قیلیش لریچه بو کمیسیون اعضالری ایریم پیت لر بازارلرگه چیقیب تیکشیره دیلر.
بازارلرده گی صفت سیزآذوق آوقت دن کوپراق باله لر فایده لنه دی. بو اشیا افغانستان بازارلریده کوپ مقدارده کوزه تیله دی.
ینه رحیمی جنابلری تیگیشلی اداره لرآزراق اعتباربیرگن دیب ایته دی.
"تورلی سبب لری بار، دولت وخصوصی سکتورلرسست یاندشگن، وحتی خلق هم بیله دی، صفت سیزلیگی نی بیلیب لیکن شخصی منفعتیمیز اوچون وطن فرزندلریگه ساته میز، بوآز مدتده حل ایتیلمه یدی، کمیسیون فعالیت لری دوام ایتیشی ممکن."
دکاندارلرهم بوخصوصده حکومت نی عیب لب فساد سبب صفت سیزاشیالرافغانستانگه آلیب کیلینه یاتگنی نی ایته دیلر.
"دکانده ساته دیگن اشیالرنینگ همه سی گه حجتیمیز بار، ژورنالسیت لرکیلینگ! همه لرینگ بیلن صحبت قیله من، اگربو اشیالر صفت سیز بولسه، باریب شرکت لردن سوره سین؟ نیمه اوچون سالیق آله دی، نیمه اوچون اوتگنی قویه دی، بونگه دولت اوزی مسوول، نیمه اوچون چیگره دن اوتیش گه رخصت بیره دی، بوتون گمرک ده فسادبار، بوندن شهردارلیک وساغلیق وزیرلیگی هم خبر"
هرچند صفت سیزآذوقت آوقت کیلتیره دیگن شرکت لر آدرس لری انیق، اما باش قاره لاوچیلیک اداره سی خادمی منصور عمرگه کوره کیفیت سیزآذوقت آوقت ساته دیگن دکاندارآرقه لی کیفیت سیزماده لرنی ساته دیگن شرکت لر تاپیش نی مقصد قیلگن لر
"بولرپاکستان گه باریب صفت سیز اشیالرنی آلیب کیلتیریب ساتمه یدیلر، بیزلرشولرآرقه لی افغانستانگه کیلتیره یاتگن ناقانونی اشیالرنی تاپیش مقصدیده میز، اولربیلن قانونی معامله بوله دی، دعوا آچیله دی، محکمه گه تانیشتیریله دی، کیینچه لیک قماققه تشله یمی؟ طبیعی مساله شرکت هم یاپیله دی."
صفت سیزآذوق آوقت نی سودا ساتیغی بیر کابلده چیکلنمه گن، بلکی بواشیا لر ایریم قوشنی مکملکت آرقه لی مخصوص افغانستان اوچون ایشلب چیقریلیب بومملکت گه کیلتیریله دی وبو ایسه کوپلب ولایت لرده تاپیله دی.
چیگره لردن تولیق نظارت ایتیلمسلیگی ، افغانستان ایسه اوزکیره کلی ییگولیک آذوقه لرینی اوزی ایشلب چیقریشگه بولمسلیگی، وعایله لر اقتصادلری پس بولگنی سبب بیر قطار سوداگرلر تمانیدن صفت سیز و ارزان آذوق آوقت مملکت گه کیلتیریله دی.
متخصص لرگه کوره کیفیت سیز ماده لرنی آلیب کیلیش اوچون زمینه یره ته دیگن سبب لری باره سیده چاره کوریلمسه دکان لرنی یاپیش و وییگولیک آذوقه لرنی ییغیش بیلن بومعمانینگ حل ایتیش قیین.


text:
استیضاح بولگن ایکی وزیر اکثریت آوازنی قولگه کیرتدی
افغانستان کانلر همده مدنیت و خبرلر وزیرلری چهارشنبه کونی، پارلمان اعضالری نینگ قناعت آوازینی قولگه کیرتییشگه قادر بولمی بوگون استیضاح قیلیندی، لیکن اکثریت آوازنی قولگه کیرتدی.
افغانستان اولوسی جرگه سی یلیک فایز بودجه لرینی صرف ایتشگه قادر بوله آلمه گن وزیرلرنی پارلمانگه جواب گرلیککه چقیرگن ایدی.وزیرلر دن بیر تعدادی تمانیدن بیریلگن جوابلر پارلمان اعضالرینی ایشانچینی قانیقتیریب، اولرگه قناعت آواز بیردی . اما اولر جمله سیدن افغانستان کانلر وزیری وحیدالله شهرانی همده مدنیت وخبرلر وزیری سیدمخدوم رهین، اکثریت قناعت راینی کسب ایتیشگه قادربولمه گنی اوچون بوگون استیضاح بولدی.
بو حالت دن ایکی کون اوتدی، اما بوگون استیضاح بولگن ایکی وزیرهم اکثریت ایشانچ آوازنی قولگه کیتریشگه موفق بولدیلر.
بوکونگی عمومی یغینده 215 وکیل حصصه قوشگن ایدیلر.
کانلر وزیری وحیدالله شهرانی، 133 اکثریت آوازنی قولگه کیرتیب اوز وظیفه سیگه دوام بیریشگه صلاحیت بیریلدی.
شونینگدیک مدنیت و خبرلر وزیری سیدمخدوم رهین هم 132 ایشانچ اوزانی قولگه کیرتیشی بیلن اوز لوازمیگه قالدی.
افغانستان مدافعه ، ایچکی ایشلر، شهرقوریش و عالی اوقو وزیرلری هم بودجه لرینی صرف لشگه قادر بولمه گنلیک لری باعث استیضاح اوچون چقریلیشی قرارقیلینگن ایدی. حکومت بو وزیرلر قسقه مدت ایچیده مذکور لوازملرگه تعین ایتیلگنی سبب اولرنی استیضاح قیلیش توغری ایمس لیگینی ایتگن ایدی .
پارلمان بوکونکی جلسه سونگیده بو وزیرلر باره سیده هم قرار الیشلرینی مباحثه ایتیب اکثریت ملت وکیللری مذکور وزیرلرنی استیضاح بولیمسلگیگه قرار قبول قیلدیلر.


text:
سیری در دیوان زنده یاد پروین اعتصامی به زبان ترکی - سراینده حسین پسیانایینه ایله خیاط
ایینه نین دردی دئشیلدی، دئدی خیاطه بئله
آخشام اولدو نه قدر ایشله یه جک سن، سن هله
گئجه گوندوز ووروسان هئی منی سن، بیزلی ییسن
گونده یوز یول قانادیب، بیر دفعه اوف اوف دئمیسن
قانا باتدیم دئمه دین فلسفه سین یارماغیوی
بویا دین قانه منی، هم ده کی اؤز بارماغیوی
بیر دئمیرسن کی اوزون ساپ منی دالدان قووالیر
بعضی وقت من گئدیرم، ساپ قیریلیر یولدا قالیر
باشیم اوسته گئدیرم، دالدان هئی اوسگوهدو وورور
بزیرم لوت گزیرم، سینه ده قلبیم توتولور
درزی حیرصلندی دئدی تعریف ائدیرسن اؤزونو
خالق بیر جوت گؤزونن یاخشی گؤرور دار گؤزونو
سنلی منلی نه قدر یاخشی دی بیر لحظه گئدک
داغیلان قلب لره هیممت ائدیب روفه ائدک
چاغیراق پئسیان ایر تیکمه لی واردیر اوره یین
تیکک اما ائله بیل گؤیده قیریلدیر اله یین
*
آفتاب آذربایجان شماره ۳۹ و ۴۰
*


text:
اتوم پارچاجیقلاری
اتوم پارچاجیقلاری یا اتوم ایچره چوخ کیچیک پارچاجیقلار (ذره لر) ایکی بؤلومده دیر بیر بؤلوم تئمل پارچاجیق یا پایه پارچاجیق (بنیادی) و بیر بؤلوم قاریشیق پارچاجیقلاردیر.چکیردک فیزیک و پارچاجیق فیزیک بو ساحه ده چالیشیر.
ان آدلیم اتوم ایچره بؤلوملر الکترون پروتون و نوترون دیر.الکترون تئمل پارچاجیق و بؤلونمئز بیر پارچاجیقدیر هابئله پروتون و نوترون قاریشیق پارچاجیق دیر و اوچ کوارک اولور.
پارچاجیقلار اسپین لری فرمیون یا بؤزون اولور.فرمیون لار فرمی-آینشتاین ساییلاری اساسدا ساییلیر و بؤزونلار بوز-آینشتاین ساییلاری اساسدا ساییلیر.
قاریشیق پارچاجیقلار اوچ جوره قوللانیر.کوارک , لپتون و آرا پارچاجیقلار.آیری باخیشدا قوشما پارچاجیقلار و چکیردک پارچاجیقلاری و هادرون پارچاجیقلار قاریشیقلاری اساسدا قوللانیر.کوارک لی پارچاجیقلار هادرون آدلانیر.هادرون ایکی بؤلومده مزون یا باریون دیر.مزون ایکی کوارک و باریون اوچ کوارک آلیب.
آغیرلیق بؤلومونده آغیرلیقی اولان و آغیرلیقسیز پارچاجیقلار بیلینیب.آغیرلیقی اولان پارچاجیقلار اوچ بؤلومده آغیر , یونگول و آرا پارچاجیقلاردیر.یونگول پارچاجیق لپتون -آغیر پارچاجیق باریون و آرا پارچاجیق مزون کیمی اولور.
قایناق
[۱] یوخلاما مئی 2017


text:
جنگی آذربایجانین میللی حربی رقصیدیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، «جنگی» جنگاورلیک یئریشینی، دؤیوشه چاغیریشی ایفاده ائدیر. «جنگی»نین یارانما تاریخی چوخ قدیمدیر. آذربایجان اراضیسینده، شاماخی رایونوندا جنگی آدلانان اراضی ده وار.
قدیم اوغوز طایفه لاریندا قبیلهلر آراسیندا دؤیوش، گولش زامانی، یاریشلاردا، حربی مراسیملرده «جنگی»دن ایستیفاده ائدیلیردی.
بیر چوخ آشیق مئلودییالاری کیمی، بو دا شور مغام لادیندادیر (کؤکوندهدیر)؛ اؤلچوسو ۲/۴–دیر. جنگی پهلوانلار یاریشیندا دا (پهلوانی)، جیدیر زامانی دا چالینیر.
کاراکتئر جهتدن عینی اولان "قایتاغی"، "هالای" کیمی موسیقی اثرلری قروپونداندیر. بیر قایدا اولاراق زورناچیلار دستهسی طرفیندن ایفا اولونور. «کوروغلو» داستانیندا «جنگی» هاواسینا چوخ گئنیش یئر وئریلیب.
قید ائدک کی، ایلک دفعه اوزییر حاجیبیووون «کوروغلو» اوپراسینا داخیل ائتدیی «جنگی»دن سونرالار دیگر بستکارلار - سلطان هاجیبیوو، آقشین علیزاده، سلیمان السگروو و ب. ایستیفاده ائدیبلر.


text:
وفی بعض كلامه تأمّل ككلامه الآخر فی شرح الارشاد
شهیدین بعضی سؤزلرینه ایشكالیمیز وار. «شرح الارشاد»دا یازدیغی سؤزه ایشكال ائتدیگیمیز كیمی. شهید اوّل «شرحالارشاد» كیتابیندا ثمنین تعیین ائتمكله موعیّن اولونماسی مسألهسینده شیعهنین اونو قبول ائتمهسینی دئییر. (مثلاً بیر نفر دئیه: جیبیمدهكی پوللارین قارشیلیغیندا بو امتیعهنی آلیرام.) موخالیف اولان سونّت اهلی دئییر: اوجور تعیین ائتمك غرر لازیم گتیرر و نهی اولونموشدور. (هاردان بللی بو پوللار سالیم قالا و یا اصلاً اوغورلوق پول و یا اؤزگهنین پولو اولمایا؟)
بو سؤزون صوغراسی «اولا بیلر اصلاً جیبینده پول اولمایا و یا اؤزگهنین اولسون». نتیجهده بئیع فسخ اولار. آما بو سؤزون كوبراسی (هر بیر شئیده غرر اولورسا باطیل اولمالیدیر.) بللیدیر كی غرر اولان یئرده بئیع باطیل اولار. شهید سؤزو بورا چاتدیریر: بیز صوغرانی منع ائدیریك.(بوردا غرر یوخدور كی هله آیری سؤزه یئر قالا.) غرر عؤرفاً اوزاق گزمهلی بیر احتیمالدیر. ائله كی اوزاق گزمهدیگینده جماعت اونو دانلایا. سونّی عالیملر قئید ائدن مسألهلر هئچ كسین فیكرینده گلمز. [كی بو جیبدهكی پول اؤزگهنین اولسون و یا اصلاً اولماسین.] هله قالسین كی اونو دانلایالار. (نتیجهده بئیع صحیحدیر و تعیین واسیطهسی ایله تعیّون تاپار.) بیتدی.
بو سؤز (غرر ائله بیر شئیدیر كی اینسان اوندان اوزاق دورماسا جماعت اونو دانلار.) بونو طلب ائلیر كی قاچاق قولو و یا تاپیلماسینا اومید اولان ایتمیش بیر شئیین اوجوز آلینماسی غرر اولماسین چونكی عاقیللر كولّی منفعتین اومیدینی آز ضرردن اوستون توتارلار. هابئله قیزیل ایله میس آراسینا شكّیلی شئیی میس قیمتینه آلماقدا. معروفون نظرینه اساساً كی بیر شئیین غررلی اولماسی اونون خصوصیّتلری اوزرینده جهلین اولماسینا گؤرهدیر. و هابئله میقداری بللی اولمایان بیر شئیی اونون یقینلی میقدارینین قیمتینه آلماق. (مثلاً میقداری بللی اولمایان بیر میقدار بوغدانی بیر كیلوسونون پولونا آلیریق آما یقینیمیز وار كی هئچ اولماسا بیر كیلو اولار.) بونلارین هامیسی عاقیللر نزدینده ماراقلی و یاخشی موعامیله ساییلار بلكه حتّا اوندان تهلوكه باهاناسینا واز كئچمگیده دانلایارلار. یاخشیسی بودور كی بئله دئییله: نَبَوی حدیثدهكی غررلی بئیعدن نهی ائتمك، شارع طرفیندن موعامیلهلرده مونازیعهدن تؤرهنن تهلوكه قاپیسینی باغلاماغا گؤرهدیر و عاقیللر طرفیندن نهی اولماقدان آسیلی دئییل كی سفیهلره و اؤزلرینی سیفیهلیگه وورانلارا مخصوص اولسون.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
موسکوا و آنکارانین سورییادا اورتاق سیاست یوروتمهسی یئنی امکداشلیغی گوجلندیرمکله یاناشی، غربه ده «تجرید ائدیلمدیک» مئساژینی وئریر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو فیکیرلر آوسترییانین «دیه پرس» قزئتینده یاییملانان مقالهده یئر آلیب.
«تورکییه آمئریکانین سورییادا ایشید-ه قارشی آپاردیغی موباریزهنین بیر پارچاسی اولماسینا باخمایاراق واشینگتونون کورد قروپلاشمالارا دستیینی کسکین قینادی. موسکوا و آنکارا سورییایا اولدوقجا آز ماراق گؤسترهن دونالد ترامپا اومیدلرینی باغلاییب»، - یازیدا وورغولانیب.
مقالهده قید ائدیلیب کی، ۱۵ ایول حربی چئوریلیش جهدیندن سونرا تورکییه ناتو ایله باغلی خیال قیریقلیغینا اوغرادی. چونکی آنکارا اتفاقدان داها بؤیوک دستک گؤزلییردی.


text:
رودیارد کیپلینق
رودیارد کیپلینق (اینگیلیسجه: Rudyard Kipling) بریتانیالی شاعیر، رومانچی، ، ژورنالیست و یازیچی - .۳۰ دسامبر ۱۸۶۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۰ ایل عومر ائلهییب و ۱۸ ژانویه ۱۹۳۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rudyard Kipling»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رودیارد کیپلینق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
چیمخیرماق و بنزرلری-1
تورکجه کلمه لرین کؤکن آراشدیرماسیندا، توپلو دَیرلندیرمهنی دوغرو و وئریملی ساییرام. توپلوجا آراشدیرمادان نیّتیم بیر اک ایله تؤرهنن سؤزجوکلری بیر یئرده اله آلماقدیر. بو یازی دا، بئله بیر آراشدیرما نمونهسی ساییلیر.
چیمخیرماق"آجیقلانماق، حیرصله جاواب وئرمک، (اؤزللیکله دانیشیق دیلینده) ایتی قووماق اوچون"ایت گئت!" کیمی سؤزلر سؤیلهمک" آنلامیندا یایقیندیر. تورکیه تورکجهسینده چمکیرمک(çemkirmek) اولاراق گؤرولن سؤزجویون بیر سس تقلیدیندن گلدییی(چَم/چیم، فارسجا "چِخه" ایله قیاس ائدیله بیلر. بوردان اکدش کلمهلره گئچرهک بو سؤزجویو ده درینجه آنلاماغا چالیشماق دا فایدا وار دییه دوشونورم.
سس تقلیدلرینه یولداش بیر اک: ـقیر-/ـکیر-/ـقور-/ـکور-
زینب قورقماز، تورکجهنین قرامئری(شکیل بیلگیسی) آدلی اثرینده( 115.ص) "یانسیمالی کؤکلردن گئچیشلی و گئچیشسیز فعللر" تؤرهدیر. اونا گؤره بعضی اؤرنکلردن (مثلا سومکورمک) آنلاشیلان اصلینده مرکب بیر اک اولوب، -K- ایله –(I)r- اکلرینین بیرلشمهسیندن یارانیبدیر. اسکی تورکجه ده، مارسل اردال'ین گؤستردییی کیمی بیربیرینه چوخ یاخین ایکی –Kİ- و –Kİr- اک وار. او زامان قورقماز'ین گؤروشونو –Kİ+-r- اولاراق دوزلتمک اولار. نه ایسه اسکی تورکجهدن باشلایاراق، ان بلیرگین(بارز) اؤرنکلره گؤز آتاق:
آلاقیرماق(alaqırmaq) داها چوخ آلاقیرماق-قیقیرماق قوشافعل بیچیمینده گؤرولور و "باغیرماق، قیشقیرماق" دئمک اولور. "آلا" سؤزجویو اسکی تورکجه ده اولماسا دا بیر چاغیرما اداتی اولدوغو آنلاشیلیر.
آیقیرماق(ayqırmaq): "باغیرماق، اوجادان فریاد ائتمک". "آی" بوگون ده دیلیمیزده چاغیرما اداتی دیر. تورکیه تورکجهسینده هایقیرماق(haykırmak) بو اسکی آنلامینی قورویوب، آنجاق تورکجهمیزده هایخیرماق(hayxırmaq) "بوغاز تمیزلهمک، تنحنح" آنلامی قازانیبدیر.
باقیرماق(baqırmaq): اردال'ین یازدیغینا گؤره، دیوان لغات الترک دن اؤنجه اؤرنهیی یوخ. دیوان دا دا اوغوزجا اولدوغو یازیلمیش. آنجاق اردال موغولجا barkir- فعلینه دایاناراق و تورکیه تورکجهسینده کی بار-بار باغیرماق دئییمینی گؤز اؤنونده توتاراق، اسکی بیر "بار" سس تقلیدیندن گلدییینی و ر/r سسسیزینین سونرادان دوشدویونو دیله گتیریر.
بیرقیرماق(bırqırmaq):"خورولداماق، آت و اولاغین ایچرییه نفس چکمهسی(snorting)" اردال'ا گؤره بیرقیغ(bırqıġ) "خورولتو" ایله ایلگیلی دیر. ایکیسینین ده کؤکونده *بیر(bır) کیمی بیر سس تقلیدی وار.
بوکورمک(bükürmek):"سَپمک، جوغلاماق، بیتمک". بوداچی متینلرده بو بیچیمی گؤرونور. آنجاق دیوان لغات الترک ده، بورکورمک(bürkürmek) وار. بو بیچیم اساس آلینیرسا، باقیرماق فعلینین کؤکوده آچیقلانمیش اولور.
چاقریشماق(çaqrışmaq):"چاغریشماق، بیربیرینی چاغیرماق". کاشغری اوغوزجا اولاراق گؤستریر. چاقیرماق(>چاغیرماق) فعلیندن گلدییی آچیق دیر. اسکی تورکجه ده گؤرولمهدییی اوچون آلینتی اولابیلهجهیی دوشونولور و سوغدجا žyϒyr- ایله توتوشدورولور.
قاقیرماق(qaqırmaq):"سینه تمیزلهمک، هایخیرماق(expectorate)" قیقیرماق فعلی ایله سس و آنلام باخیمیندان بنزرلیک گؤستریر.
کَکیرمک(käkirmek):"گهییرمک". بلکه *کَک/کَه کیمی بیر سس تقلیدیندن گلیر. نیشانیان گَییرمک (geğirmek) فعلینی کنگیز(keŋiz) (اسکی تورکجه ده: بورون) کلمه سینه باغلاماغا چالیشیر. بو گؤروش یانلیشدیر.
قیقیرماق(qıqırmaq):"باغیرماق، چیغیرماق". مارسل اردال، دیوان لغات الترک ده بیر قیق سؤزجویو (اوری قیقی/orı qıqı) دئییمینده(=قیشقیریق، چیغیر-باغیر) اولدوغونا اشارت ائدر. آنجاق دیوانداکی قی(qı) سؤزجویونو داها مؤحتمل قایناق ساییر. قی، دیوان دا بیر چاغیرما اداتی(=حرف ندا)دیر و عربجه "یا"(یا امیر و..) ایله قیاس ائدیلیر. بیر اؤرنک جومله ده وار: قی برو کَل(qı berü kel)(آی! بری گَل)(فارسجا ترجومهسی، 530.ص).
سیقیرماق(sıqırmaq):"فیشقیراق چالماق". کلمهنین کؤکنینده سسی تقلیدی *سی/*سیق اولدوغونا بیر دلیل ده، تورکیه دهکی ایسلیق(ıslık)دیر. فیشقا/فیشقیراق آنلامیندا اولان بو سؤزجوک، منجه اصلینده، *سی+لیق ایمیش.
اوشکیرمک(üşkirmek):"فیسیلداماق، شیریلداماق، فیشیلداماق". اردال'ا گؤره اوشکورمک (üşkürmek) (=قوشقورماق، ایتی بیرینین اوستونه یوگورتمک") فعلی ایله قاریشدیریلیبدیر. بو ایکینجی فعل، باشقا ساییلمالی و تؤرهییش قایداسی دا باشقادیر.


text:
کولت. آذ گونئی آذربایجانلی میللی فعال غلامرضا امانینین اوغلو، بالاجا یازیچی آراز امانینین "دایناسورر" آدلی قیسا حکایهسینی تقدیم ائدیر:
بیر گون وار ایدی، بیر گون یوخ ایدی. بیر غریبه دایناسور اؤزونه یووا قوروب، یومورتامیشدی. او زامانلار یئمک تاپماق چوخ چتین ایدی. کیچیک و بؤیوک حیوانلار، اورتابوی دایناسورلارین یومورتالارینی اوغورلاماق ایستردی. اما هئچ واخت موفق اولمازدیلار. بو دایناسور چوخ یالنیزدی. بیر گون بالاجا بیر اژداها اونون یومورتالارینی اوغورلاماق ایستدی. آما اونون یالنیزلیغینی گؤرنده اورییندن گلمهدی. اونونلا یولداش اولماغا قرار وئردی. اونون یانینا گئدیب دوست اولدو.


text:
مقدمهای بر لهجهشناسی دوقتور فیروز رفاهی لهجهشناسی (dialectology) یکی از مباحث عمده زبانشناسی بشمار میرود و دارای دو وجه متمایز میباشد: یکی لهجهشناسی عام که قواعد، قانونمندیها و روشهای عام لهجهها را مورد بررسی قرار میدهد و لهجهشناسی خاص که بررسی لهجههای خاص یک زبان یا گویش را مورد نظر قرار میدهد. لهجهشناسی عام در زبانشناسی همگانی فرایندهای فونولوژی، مورفولوژی، ...Read More »
اوخوجولارینیزدان یاردیم ایستهییرم/ دوقتور فیروز رفاهی
اوخوجولارینیزدان یاردیم ایستهییرم دوقتور فیروز رفاهی ایضاح: تانینمیش دیلچی عالیم دوقتور فیروز رفاهینین «ایشیق» سایتینا گؤندردیگی مکتوبوندا «احمد شوقی تبریزی»یه منسوب بیر فارس دیوانیندا نوقطهسیز یازیلمیش تورکو بیر غزلین اوخونوشونا یاردیم ایستهنیلیبدیر. آشاغیدا حؤرمتلی دوقتور فیروز رفاهی موعللیمین مکتوبویلا برابر اشاره اولونان نوقطهسیز یازیلمیش شعریده وئریریک. بو شعری اوخویان هرهانکی بیر اوخوجوموزون آدینی و اونا دایر دوقتور فیروز رفاهی موعللیمین ...Read More »
صداقت / چارلز باکستئر- چئویرن: دوقتور فیروز رفاهی
هرنقدر کی، اونو سئویرم، بیر او قدر ده آستیریدی دانلاییرام. آستیرید آروادیمین – کورینین بئینینه یئریتدی کی، شادلیغی ألده ائتمهیین یئگانه یولو منی ترک ائتمکدیر. چوخ ساده گؤرونوردو. “او آدامیبوراخ، او قاپیدان چیخ گئت، شادلیغی ألده ائدرسن، اوندا سربست اولارسان.” شادلیغی ألده ائت. ایندی، بو بیر سؤز بیرلشمهسیدیر. فورد ماشینی ایچینده آمئریکا یوللاریندا، آزادلیغا دوغرو، او زامانلاردا- بیر نسخه کیمیسؤنولوردو. ...Read More »
هانسی دوغرودور «چیلپاق»، یوخسا «چیپلاق»؟ / دوقتور فیروز رفاهی
هانسی دوغرودور «چیلپاق»، یوخسا «چیپلاق»؟ دوقتور فیروز رفاهی دیلیمیزین اینجهلیکلری ماراق دوغوردور. اونلاردان بیرینی آشاغیدا سیزه تقدیم ائدیرم: بیز هردن بونلاردان بیرینی ائشیدیریک. گؤرهسن بونلاردان هانسی دوغرو،هانسی یالنیشدیر؟ بلکه أن راحاتجاسی بودور کی، بیر سؤزلویو آچیب اورایا گؤز گزدیرک. آنجاق بو پارچا یازینی اوخوماقدا یارار وار. دیلیمیزده ایکی سؤز وار کی، بونلار بیر- بیرینه اوخشاییر. بیری «ساپلاق» او بیری ده ...Read More »
دیلیمیزی هارایا آپاریریق؟/ دوقتور فیروز رفاهی
دیلیمیزیهارایا آپاریریق؟(یئنی سؤزلر یا نئولوگیزملر) / دوقتور فیروز رفاهی یئنی سؤز یاراتماق هر دیل اوچون چوخ اؤنم داشییر. او، دیله یئنی قان وئرمک کیمیبیرشئی ساییلیر. دیلیمیزده سؤز یارادیجیلیغی پروسئسی ایکی یؤنده موشاهیده اولونور: «لئکزیک» یولو ایله، بیر ده «سینتاکتیک» یولو ایله. باشقا معنادا دئسک دیلیمیز ایکی یولدا سؤز ترکیبینی زنگین ائدیر: بیرینجیسی «صرف» یولو ایله، ایکینجیسی «نحو» یولو ایله. بو ...Read More »
بو «یازقی» سؤزو هاردان گلیبدیر؟!/ دوقتور فیروز رفاهی
اولمایان درده نه درمان؟(بو «یازقی» سؤزوهاردان گلیبدیر؟! دوقتور فیروز رفاهی سایتینیزدا «دده قورقود» کیتابی تانیتدیرماق اوچون جیلدینین تصویرینی قویوبسونوز. من بو کیتابی نئچه ایل بوندان قاباق گؤرموشدوم. آنجاق منه بیر شئیی خاطیرتلاتدی و بو یازییا سبب اولدو. کیتابین جیلدینده یازیلیر «درسدن یازقیسی». من هله ده اؤزومه گله بیلمیرم؛ آخی بو «یازقی» سؤزونو کیم یارادیب کی، بیزیم باشیمیزی بلایا سوخوبدور. او ...Read More »
تاریخ خطهای جهان / دکتر فیروز رفاهی علمداری
عنوان کتاب : تاریخ خطهای جهان پدیدآورنده : یوهانس فریدریش ترجمه: دکتر فیروز رفاهی علمداری ناشر : دنیا چاپ: ۱۳۶۸ زبان : فارسی فرمت: PDF حجم : ۱۲/۵مگا بایت صحیفه: ۴۸۳صفحه کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائندیره بیلرسینیز: http://ishiq.net/wp-content/uploads/Tarixe_Xat1.pdfRead More »
«ایمک» قایداسیز فعلدیر یا یوخ؟(بیر اوخوجو سورغوسونا جاواب) / دوقتور فیروز رفاهی
ایضاح: بو یازی بیر سورغو أساسیندا حاضیرلانیبدیر. حسین بی واحدینین گؤزل یازیسیندا بیر اوخوجو بئله بیر مطلبی یازیب و سوروشوبدور. او، دئییر : “به نظر بنده «ایمک» فعل بیقاعده نیست و اصولن در زبان ترکی فعل بیقاعده نداریم. لطفا توضیح بفرمایید؟.” *** آذری تورکجهسینده فعل دیلین دینامیسیمیکیمیتعریف اولونور. نیه؟ چونکی بورایا هیچ بیر دنه ده اولسا خاریجی فعل داخیل اولا ...Read More »
بیزیم ائوده ایکی دؤنه موحاریبه یاشاندی/ سوتلانا الکسیئویچ- ترجومه: دوقتور فیروز رفاهی
بیزیم ائوده ایکی دؤنه موحاریبه یاشاندی سوتلانا الکسیئویچ روس دیلیندن ترجومه: دوقتور فیروز رفاهی مینسک شهرینین کاخووسکی خیابانیندا کیچیک بیر ائو. ”بیزیم ائوده ایکی کز موُحاریببه یاشاندی”،- قاپینی آچاندا، منه دئییر. اولگا واسیلییئونا پادویشئنسکایا بالتیک دنیز قوهلرینین ترکیبینده ساواشدا ایشتیراک ائتدی. پیاده قروپوندا ایسه أری گروهبان سائول گئرنیخویچ موحاریبه ائتدی. سائول گئرنیخویچ ایله ایکیمیز عائلهنین عکس آلبومونا باخیریق. ...Read More »
دیوان اشعار ترکی احمد شوقی تبریزی/ دکتر فیروز رفاهی
عنوان کتاب : دیوان اشعار ترکی احمد شوقی تبریزی پدیدآورنده : دکتر فیروز رفاهی علمداری ناشر : فیروز رفاهی چاپ: ۱۳۹۳ زبان : ترکی آذربایجانی فرمت: PDF حجم : ۳۴/۱ مگا بایت صحیفه: ۳۹۲صفحه کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائندیره بیلرسینیز: http://ishiq.net/wp-content/uploads/shovqi1.pdfRead More »


text:
پیش آور پاکیستان
142 نفر پاکیستان دا دهشتلیجهسینه اؤلدورولورلر؛ 132 نفری مدرسه اوشاغی دیرلار؛ آذربایجان اوغروندا چالیشان دوستلاریمیزدان هئچ بیر قیناما سسی ده چیخماییر بیله!
آنجاق اؤز آرامیزدا بئله اینتیظاریمیز وار (بکلنتیمیز وار) بیزلره عایید اولان اؤزهل خبرلریمیزی بوتون دونیا مئدیاسی قونوموزون تام بؤیوتویله قاپساییب، ایزلهییجیلرینه گئنل بیلگیلر وئرهلر. حالبوکی اؤزوموز بئلنچی دوروملارین سادجه قیناماغیندان دا واز گئچیریک، یانی هئچ اؤنمسهمیریک! اؤلو کیمی خبرین تیترینه باخیب لایک ووروب چوخ راحاتجاسینا اوستوندن کئچیریک.
بو آل وئرچیلیک باخیشین دا گؤز آردی ائتسهک بو دهشتلی فاجیعهلره سوسماغیمیز یئنه قبول اولونان بیر توتم دئییلدیر !
هر بیر قونودان یازان دوستلار، بیری ده من اؤزوم، بئلنچی دوروملاردا یاغ یاندیریب بوکساوات ائتمکدن باشقا بیر ایش گؤره بیلمیریک نمندنسه!!!
.............................................
ا. ی: کئشکه بئله اولمایایدیق
-
- ۹۳/۰۹/۲۸


text:
بیلشیک
بیلَشیک، (ترکیب) ایکی یا داهاچوخ جینسده آتومون اوْلوشتوردۇغو ماددهلره دئییلیر. بیلشیکلرین اَن کیچیک یاپیسی (ساختار) موْلکۇللاردیلار.
بیلشیکلرین اؤزللیکلری[دَییشدیر]
- بیلشیکلرین چوْخو مولکولِر یاپیدادیر. آما دوز کیمی آتوملو یاپیدا اوْلانلاردا واردیر.
- بیلشیکلری بلیرلی فرموللارلا ایفاده ائدیلیرلر.
- بیلشیکله قاریشیمین فرقی:
بیلشیکلر بلیرلی ساییدا المنت آتومونون کیمیاسال بیر باغ ایله باغلانماسیلا اولوشور. آنجاق قاریشیمین بلیرلی بیر فوْومولو یوخدور. بیلشیکلری اولوشتوران المنتلر بیر آرایا گلرک اؤز اؤزللیکلرینی ایتیرر آما قاریشیمی اوْلوشتوران المنتلر اؤز اؤزللیکلرینی ایتیرمزلر.
- بیلشیکلر: آسیدلر، آلکالاینلار (بازلار)، اوکسیدلر، دوزلار.
- دورز:NaCl


text:
غربی آذربایجان اوستانی
غربی آذربایجان اوستانی یوخسا باتی آذربایجان اوستانی (فارسجا: استان آذربایجان غربی) ایرانین اوستانلاریندان بیریدیر. اورمیه شهری بۇ اوستانین مرکزیدیر. بۇ اوستانین اهالیسینین چوخونلوغو آذربایجان تورکلریدیرلر. تورکلرله برابر کوردلر، آشوریلر ده بۇ اوستاندا یاشاییرلار.
جغرافیایی قونوم[دَییشدیر]
باتی آذربایجان اوستانی قوزئیدن آذربایجان جمهوریتی و تورکیه ایله، دوغودان دوغو آذربایجان اوستانی و زنگان اوستانی ایله، گونئیدن کوردوستان اوستانی و باتیدان عراق و تورکیه جمهوریتی ایله قونشودور.
اداری بؤلونوش[دَییشدیر]
باتی آذربایجان اوستانی ۱۴ بؤلگه و ۳۵ شهردن عبارتدیر.
خوی شهریستانی
سالماس شهریستانی
اهالی[دَییشدیر]
باتی آذربایجان اوستانی، ۱۳۸۵-اینجی نفوس ساییسیندا ۲٬۸۷۳٬۴۵۹ نفر اهالیسی وارایمیش.[۲]
دیل و فرهنگ[دَییشدیر]
باتی آذربایجان اوستانی ان اسکی چاغلاردان تورکلرین یئرلشدیگی یورد اوْلوب. ایندی ده بۇ اوستاندا تورکلر یاشاییرلار. بعضی بؤلگهلرده تورکلرله برابر کوردلر ده یاشاییرلار. بۇ کوردلر عموما ایسماعیل سیمیتقونون باسغینلاریندان سوْنرا تورک شهرلری و کندلرینه کؤچوبلر. هر حالدا اوستانین اهالیسینین چوخو تورکدورلر و کوردلر عومومیتله بعضی بؤلگهلرین کندلرینده یاشاییرلار.[۳][۴]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ایران تورکلرینین یاشاییش یئرلری
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ amar.org
- ↑ WWW.amar.sci.org ایرانین آمار مرکزی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی
- ↑ دکتر م پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال 1351
- ↑ 307سیری در تاریخ زبان ولهجه های ترکی , دکتر جواد هئیت- چاپ سوم , سال1380,ص
- ↑ شماره کتابشناسی ملی:۲۸۷۹۶۷۷/طرح بررسی و سنجش شاخصهای فرهنگ عمومی کشور (شاخصهای غیرثبتی){گزارش}:استان آذربایجان غربی/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۱-۶۰-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۸۵ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)


text:
فرانک فرید
فرانک فرید(Fəranək Fərid), گونئی آذربایجانلی تانینمیش شاعیر، دیلمانج، قادین و اینسان حاقلاری و چئوره مودافیعهچیسی . او ایران حاکیمیتینین اورمو گؤلونون قوروماسینا لاقئید موناسیبتینه اعتیراض اولاراق 1390 یایسونونون 12جی گونونده، گونئی آذربایجانین موختلیف شهرلرینده کئچیریلن دینج گؤستهریلر و یوروشلره گؤره توتولانلارداندیر. 1390، یایسونونون 12-سینده تبریز شهرینده کئچیریلن آکسییادا تانینمیش قادین حوقوق مودافیعهچیسی، آذربایجانلی شاعیر و ترجومهچی فرانک فرید توتولوب. او، اعتیراض آکسییاسی گئده-گئده، کوچهده ساخلانیلیب.[۱][۲]


text:
آستارا رایونوندا ۱ نفرین اؤلومو، داها ۶ نفرین خسارت آلماسی ایله نتیجهلنهن زنجیرواری یول-نقلیات حادثهسی باش وئریب.
رپورت خبر وئریر کی، حادثه ارجیوان قصبهسینده، یئنی ایستیفادهیه وئریلمیش کؤرپوده قئیده آلینیب.
بئله کی، واز-۲۱۰۷ مارکالی مینیک ماشینینین، لنکران-آستارا مارشروتو ایله حرکت ائدن "فورد" سرنیشین میکرواوتوبوسونون و یوک آوتوموبیلینین توققوشماسی نتیجهسینده ۱۹۷۶-جی ایل توللودلو لنکران سایون ساکینی رضایئو ائلگون واقیف اوغلو اؤلوب. حادثه زامانی داها ۶ نفری خسارت آلیب.
یارالیلار آستارا رایون مرکزی خسته خاناسینا یئرلشدیریلیب.


text:
ویئن
وْیئن (آلمانجا: Wien) اوْتریشین باشکندی وْ ان بؤیوْک شهری دیر وْ عئینی زاماندا اؤلکهنین ۹ اوْستانیندن ساحه باخیمیندان ان کیچیگی. تخمینا ۱٬۶۵۰٬۰۰۰ نفرلیک اهالیسی ایله اؤلکهنین ان سیخ شهریدیر. اطراف بؤلگهلری ایله بیرلیکده وْیئنده تخمینا ۲ میلیوْن اینسان یاشاییر کی، بۇ دا اوْتریش اهالیسینین تخمینا دؤردده بیریدیر. اهالی باخیمیندان وْیئن اوْروْپا بیرلیگینین ان بؤیوْک اوْنوْنجوْ شهریدیر.
وْیئن بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین دؤرد رسمی مرکز نوْمایندهلیگیندن بیرینه مالیکدیر. شهرده اوْوْلان آیری اهمیّتلی میلّتلر آراسی قوْروْلوْشلار اوْپک، اوْروْپانین امنیت وْ ایشبیرلیگی تشکیلاتی وْ میلتلر آراسی آتوْم انرژیسی آژانسی دیر.
عصرلر بوْیوْ هاوْسبوْرقلار سوْلالهسینین مسکوْنلاشما یئری اوْوْلان شهر، بۇ مدت بوْیوْنجا آوْروْپانین مدهنی وْ سیاسی مرکزلریندن بیرینه چئوْریلمیشدیر. شهر لندن، نیوْیوْرک وْ پاریسدن سوْوْنرا ایکی میلیوْن اهالیسیله دوْنیانین ان بؤیوْک دؤردوْنجوْ شهری اوْلسا دا، بیرینجی دوْنیا ساوْاشیندن سوْوْنرا اهالیسینین دؤردده بیرینی ایتیرمیشدیر. هله ده هاوْسبوْرق خانهدانینین ایزلرینی داشییان کؤهنه شهر مرکزی وْ شؤنبروْن سارایی یوْنسکوْ طرفیندن دوْنیا مدنیت میراسی اوْلاراق قبوْل ائدیلمیشدیر. وْیننین سیموْوْلوْ اوْوْلان ایستئفان کلیساسی شهرین مرکزینده یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
وْینین رایوْنلاری[دَییشدیر]
وْین اوْستان پارلامئنتینده تمثیل اوْلوْنان پارتییالار[دَییشدیر]
دیل[دَییشدیر]
رسمی دؤوْلت دیلی آلمان دیلیدیر.
دین[دَییشدیر]
موْختلیف دینی کوْنفئسسییالار فعالیت گؤستریر.
- کاتوْلیسیزم %۴۹٬۲
- آتئیست %۲۵٬۶
- ایسلام %۷٬۸
- اوْرتوْدوْکس %۶٬۰
- پروْتستان %۴٬۷
- یهوْدیلیک %۰٬۵
تحصیل[دَییشدیر]
آلی تحصیل موْسسیسهلری[دَییشدیر]
- وْین اینجه صنعنت آکادمیاسی
- وْین طیبب بیلیمیوْردوْ
- پئف وْین اؤزل ایدارئتمه اوْنیوْئریستئتی
- وْین تطبیقی اینجه صنعت بیلیمیوْردوْ
- وْین طبیعی رسوْرسلار وْ تطبیقی حیات علملری بیلیمیوْردوْ
- وْین بیلیمیوْردوْ
- وْین وْبستر بیلیمیوْردوْ
بئینلخالق تحصیل موْسسیسهلری[دَییشدیر]
- وْین بئینلخالق آمریکا مکتبی
- دوْنای بئینلخالق مکتبی
- وْین مسیحیت مکتبی
- وْین بئینلخالق مکتبی
- وْین بئینلخالق بیلیمیوْردوْ
مدنیت[دَییشدیر]
قارداشلاشمیش شهرلر[دَییشدیر]
شکیللر[دَییشدیر]
-
-
-
-
-
-
-
Riesenrad, Wiener Praterde yerləşir
-
-
Yunus Əmrə Çeşməsi Yunus Əmrə şərəfinə inşa edilib. Vyananın Türk parkında yerləşir. 1991 Türkiyə Cümhuriyyətinin Avstriyaya hədiyyəsidir.
-
Vyanada Üzeyir Hacıbəyovun abidəsi. Müəllif heykəltəraş Ömər Eldarovdur


text:
ابوالقاسم نباتی
سید ابوالقاسم نباتی، (1812-1873) — 19-جو عصر ایران آذربایجانینین ادبیاتینین نمایندهسی. حیات و یارادیجیلیغی ایله باغلی مختلیف ضدیتلی فیکیرلر وار.[۱]
ایچیندهکیلر
یاشاییشی[دَییشدیر]
ابولقاسم نباتی ایران آذربایجانین قاراداغ ویلایتینین دیزمار ماحالینین اوشتبین (اوشتیبین) قصبهسینده روحانی عائلهسینده آنادان اوْلموشدور. اونون اصلی قدیم دؤورلردن بری عربیستاندا، ایراندا و آذربایجاندا گئنیش یاییلمیش نباتیلر طایفالارینداندیر. آتاسی سید میر یحیی مؤحترم اوشتبینده و یاخین کندلرده درویشلیک ائدیر، مختلیف ایسلامی عقیدهلری یاییردی. نباتی ایلک تحصیلینی آتاسیندان آلمیش، کلاسیک پوئزیانی، خصوصیله حافظ یارادیجیلیغینی و شرق تصوف ایدئیالارینی دریندن اؤیرنمیشدیر. یئنییئتمه چاغلاریندان آتاسینا قوشولوب قلندرلیک ائدن نباتی آذربایجانین چوخ یئرلرینی پییادا گزیب دولاشمیشدیر. شعرلریندکی بیوقرافیک ایشارهلردن معلوم اولور او، قاراداغدان باشقا قاراباغدا-عسگراندا، آغدامدا، هیندارخدا و موغاندا، سالیاندا، لنکراندا، تبریزده، خوراساندا اوْلموش، بۇ یئرلرین ادبی-مدنی حیاتی ایله ماراقلانمیشدیر.
نباتی 1873-جو ایلده اوشتبینده وفات ائتمیش و اورادا کند قبریستانلیغیندا دفن ائدیلمیشدیر.
نباتينين پئشهسي[دَییشدیر]
نباتي حاققيندا يازي يازانلارين بير چوخو دئييرلر كي نباتي مالدارليق ايشيله مشغول اولارميش. اونون خان چوبان تخلص سئچمگينيده، پئشهسي ايله باغلي بيليرلر. «ابوالفضل حسيني» آشاغيداكي شعره استناد ائدرك، اونون، مطلق چوبان اوْلدوغونو اؤنه سورور:
قويونو يوز ائيلهديم بۇ چؤلده قيشلاق ائتمنم، زينت ملكِ موغان، اولتاني گؤزلر گؤزلريم.
نباتی تخلوصو[دَییشدیر]
سيد ابوالقاسم نباتيدن قاباق بۇ تخلّصو سئچن باشقا شاعيرلرده وارديرلار. او جملهدن هيجري اونونجو عصرده ياشايان «نباتي تبريزي» آدلي شاعيريميزين آدي، تحفهي سامي تذكرهسينده گئدير. «سام ميرزا»، اوندان بۇ بئيتيده نقل ائدير:
از هواي آن لب شيرين، نباتي روز و شب، چون مگس خود را درون شهد ناب انداخته.
سفرلری[دَییشدیر]
نباتينين شعرلريندن، اونون سفر اهلي اوْلدوغو آيدينلاشير. قاراداغ و آذربايجانين بير چوخ كندلري و شهرلريني گزميشدير. اوشتوبون اطرافي و ديزمار ماحاليندان علاوه، آغدام، لنكران، ساليان و سائره يئرلره گئتميشدير. خوراسان و تبريزده هابئله اردبيلدهده اوْلموشدور. ولاكين تبريز و يا اردبيلده هانسي زامان و نئچه ايل دايانديغيندان هلهليك خبريميز يوخدور.[۲]
اوشتوبین[دَییشدیر]
اوشتوبین كندي آراز چايي ياخينليغيندا، قولان و هئراز كندلري يانيندا ايكي داغ آراسيندا و بير بؤيوك قايا أوزهرينده تيكيلميشدير. كند اهلي اسكي زامانلاردان باغدارليق و مالدارليق پئشهلري ايله مشغول اوْلموشلار. حال حاضيردا هئراز كندي داغيلميشدير و يئرلرينه أوشتوبین اهاليسي صاحيب چيخميشلار. اوشتوبین كندي مزارليغيندا، مرمردن يونولموش باش داشلاري واردير. اونلارين ايچيندن «خواجه ملك» مزاري باش داشي أوزهرينه 843 هـ . و «خواجه احمد» باش داشي أوزهرينه 976 هـ . تاريخلري اوخونماقدادير.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
دکتر حسین محمدزاده صدیقین نباتی نین یارادیجیلیغی بارهسینده بئله دئییر:
«نباتي اؤز ياراديجيليغيندا هم رسمي كلاسيك ادبي مكتبينه باغليليق گؤسترير و همده شيفاهي ادبياتيميز و عاشيق ادبياتي يولون تعقيب ائدير. كلاسيك مكتبه باغلي، قصيده، غزل، مخمس، مسدس، مستزاد، ترجيع بند، روباعي و دوبئيتي يازميشدير. شيفاهي ادبيات ساحهسينده ايسه قوشما، گرايلي، بئشليك و تجنيس قلمه آلميشدير. كلاسيك ديليندهده شيفاهي ادبيات ديلينين تأثيري گؤرسنير، غزللري، باشقا شاعيرلرين غزللرينه نيسبت، چوخ ساده ديل ايله يازيلميشدير. قافيه و وزن عيبلريده چوخ آز گؤزه دگير. غزللرينده أن بؤيوك غم، هيجران و آيريليق غميدير.»
نباتي عاشيق شعري ايله تانيش اوْلان بير اديبدير. اونون ديوانينين ياريسي عاشيق شعرلري نوعوندادير. او دور كي ياراديجيليغي گلهجك عاشيق ادبياتيندا تأثير بوراخميشدير. عاشيقلار اونون حاققيندا نباتي و خان چوبان آدلي ايكي دستان قوشموشلار. بۇ ايكي دستانين ياراديلماسي، عاشيقلار طرفيندن اونا بسلنن حؤرمت علامتيدير. [۳]
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
نباتی "مجنون"، "مجنونشاه"، "خانچوبانی" تخلصلری ایله یازمیشدیر. او، هم کلاسیک شرق، هم ده آشیق شعری طرزینده اوریجینال اثرلر یاراتمیشدیر. یارادیجیلیغیندا قوشما، تجنیس، گرایلی، غزل (قزل)، چارپا، بحری-طویل کیمی ژانرلارا یئر وئرمیشدیر. 400 بئیته یاخین شعری ایلک دفعه 1845-جی ایلده تبریزده چاپ اوْلونموشدور. بوندان بیر نئچه ایل سوْنرا 7500 مصراعدان عبارت "نباتی" دیوانی ایشیق اوزو گؤرموشدور. بۇ دیوانینداکی شعرلرین یاریسی آذربایجان تورکجهسینده، یاریسی فارسجادیر. آنجاق نباتینین هئجا وزنینده، خالق شعری اوسلوبوندا یازدیغی قوشمالارین، گرایلیلارین چوخو بۇ دیوانا داخیل ائدیلممیشدیر. بۇ اثرلر ایسه نباتی یارادیجیلیغینین أن گؤزل اؤرنکلریندندیر. خالق پوئزیاسی روحوندا یازدیغی بعضی شعرلرینده نباتی "خانچوبانی" تخلصوندن ده استفاده ائدیب. احتماللارا گؤره، 18-جی عصرده "خانچوبان" آدلی بیر شاعیر ده یاشامیش و اونون آدییلا باغلی "خانچوبانی" داستانی یارانمیشدیر. نباتینین حیاتی بۇ داستانلا سسلهشیر. اونا گؤره، عادتن خانچوبانینا عاید ائدیلن و بیر ماهنی کیمی ده خالق آراسیندا چوخ مشهور اوْلان "آپاردی سئللر سارانی" شعرینین ده مؤلفی نباتی ساییلیر. نباتی قوشمالارینین اساس موضوسو محبتدیر. لیریک اونون شعرلرینین هامیسی اوچون سجیویدیر. نباتی آیدین جناس قافیهلردن عبارت تجنیسلر ده یازمیشدیر: "گؤزلر نه گؤزلر"، "او اوز بو اوزه" و س. نباتی قوشمالاری اؤز لاکونیکلیگی ایله سئچیلیر. شاعیر کئچیردیگی معنوی بحرانلاری "لنگم"، "نهدیر" ردیفلی قزللرینده تصویر ائتمیشدیر. اونون محبت مووضولو غزللری ده وار.[۴]
نباتی کنگرهسی[دَییشدیر]
1372 -نجی ایلده کلیبر شهرینده نباتی شرفینه ادبی کنگره قورولدی. بۇ کنگره موناسیبتی ایله نباتینین اثرلری ایکی جیلدده نشر اولدی. هر ایکی جیلیدی نشره حاضیرلایان دکتر ح. م. صدیق ایدی. تۆرکجه دیوانی 480 صحیفهده بۇ کنگرهده عرضه اوْلوندی. کنگرهده تبریزدن گلن عالیملر کنفرانس وئردیلر و نباتینین مقبرهسی و مزارینی احیا ائتمک اوچون تصمیم توتدولار.
شعرلریندن نمونهلر[دَییشدیر]
تۆرکجه شعرلری
گؤره سن من نییه یارب بئله نالان اوْلدوم؟
غلط ائتـدیم کی سنه واله و حئیران اوْلدوم.
اودا یاخدین من بیچاره نی پروانه کیمی،
آجیغینگلدی مگر عاشیق انسان اوْلدوم؟
سود و سرمایه میمجموع ألیمدن آلدین
نییه کیم زاهید اوْلوب مسجده دربان اوْلدوم!
فارسجا شعرلری
عمر چون همدم مرگ است چه هشتاد چه بیست
خوشدل آن کس که در این میکده آزاد بزیست
ای نباتی بنگر این گهر از مخزن کیست
گفتمش سلسله زلف بتان از پی چیست
گفت حافظ گلهای از شب یلدا میکرد
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ نباتی، ابوالقاسم. دیوان اشعار ترکی، مقدمه و تصحیح: حسین محمدزاده صدیق، تبریز، نشر اختر، 1385
- ↑ نباتی، سید ابوالقاسم. دیوان اشعار ترکی، مقدمه و تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز، اختر، 1385، ص 48.
- ↑ نباتی، سید ابوالقاسم. دیوان اشعار ترکی، مقدمه و تصحیح دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز، اختر، 1385، ص 73-74.
- ↑ آذربایجان تورکجهسی ویکیپدیاسی


text:
داریو فو
اوْیون یازاری داریو فو — اویون یازاری، اوْیونجو، یؤنئتمن.
حیاتی[دَییشدیر]
داریو فو ۱۹۲۶-جی ایل، مارسین ۲۴-ده ایتالیانین بالاجا بیر شهری اوْلان جیانودا کاسیب عائلهده آنادان اوْلموشدور. آتاسی دمیریولو مرکزسینین مودیری ایدی. ۱۹۴۰-جی ایلده گنج داریو برئرا بدیعی آکادمیاسیندا اوْخوماق اۆچون میلانا گئتمیشدیر. ایکینجی دۆنیا ساواشی بیتندن سوْنرا ایسه اوْ، پوْلی تکنیک عالی مکتبونا قبول اوْلونسا دا، دیپلوم آلماق اۆچون لازیم اوْلان بیر نئچه ایمتاحانی وئرمدییندن تحصیلینی تام بیتیره بیلمیر. بۇ ارفهده اوْنو صحنه دیزاینی و تئاتر دئکوراسیلارینین یارادیلماسی جلب ائدیر. ۱۹۵۰-جی ایلده بؤیوک فرانکو پارنتی ممنونیتله داریونو اؤز تئاتر کومپانیسینا قبول ائدیر. بیر مدت ایسه اوْ حتی معمار کؤمکچیسی ایشینده بئله چالیشیر، لاکین تیکینتیده کورروپسیانین باش آلیب گئتمهسیندن پریشان اوْلاراق بۇ ایشی آتیر. ۱۹۵۱-۱۹۵۲-جی ایللرده داریو فو "کؤرپهجه" سریاسیندان اوْلان مونولوقلاری ایله اوْلدوقجا اۇغورلو آلینان دئبوت ائدیر. بۇ سریا ایتالیا میلّی رادیوسوندا شخصی شوویا، فو ایسه مشهور سیمایا چئوریلیر. ۱۹۵۴-جو ایل، ژۇئنون ۲۴-ده اوْ، اوْیونجو فرانکه رامه ایله ائولنیر. اوْ واختدان دا اوْیونجو اۇزون ایللر بوْیو فو – رامه تئاتر کومپانیسینین آیریلماز حیصّه سینه، داریو فونون ایسه همکارینا و کؤمکچیسینه چئوریلیر. داریو فو هم ده اوْیون مؤلفی کیمی تانینیردی (ان مشهور اوْیونی "آنارخیستین تصادوفی اؤلومو"دور)، اوْ، هم ده یؤنئتمن ایدی، صحنه و گئییملار اۆزره رسّام کیمی ایشلییردی، هردن ایسه اؤز تاماشالاری اۆچون موسیقی ده بستلییردی.
۱۹۵۵-جی ایلدن داریو فو اۇغورلو کینماتوقرافچیلیغا باشلاییر، سکارپئللی، سکولا، پینئللی و پونتی ایله بیرلیکده صحنهلر حاضیرلاییر . ۱۹۵۷-جی، ۱۹۵۸-جی ایللرده فو – رامه تئاتر کومپانیاسی میلانین پیککولو تئاتروسونداکی دئبوتوندن سوْنرا بیر ایللیک تورنئ ایله بۆتون ایتالیانی دولاشیر. ۱۹۶۱-جی ایلده ایسه آرتیق ایستوکهولمدا، سوْنرا لهیستاندا ایلک چخشلارینی ائدیرلر. داریو فونون تئاتری دۆنیانین ۷۳ اؤلکهسینده اوْلموشدور. ۱۹۶۸–۱۹۶۹-جو ایللرده فو و رامئ ۳۰-آدک گنج اوْیونجو و صحنه ایشچیسیندن عبارت "نیووا ایستسنا" یئنی، موستقیل تئاتر کومپانیاسی یاراتدیرلار. ۱۹۷۶-۱۹۷۷-جی ایللرده فو "رای ۲"-نین دوتیله تلویزیونیادا ایلک ایشینه باشلاییر. ۱۹۸۱-جی ایلده کوپنهاگ بیلیم یوردو داریو فونو سوننینق اؤدولی ایله تلتیف ائدیر و فو بۇ اؤدولی فرانکیه هدیّه ائدیر. ۱۹۹۰-۱۹۹۱-جی ایللرده داریو فو یئنی مونولوقلاری ایله صحنهیه قاییدیر.
۱۹۹۷–جی ایلده "اوْرتا عصرلر تلخکلری کیمی حاکمیّتی و آوتوریتئتی تنقید، ازیلمیشلرین لیاقتینی مۆدافیه ائتدیینه گؤره" داریو فویا نوبل اؤدولی تقدیم ائدیلیر. داریو فو و فرانکئ رامئ بۆتون یارادیجی حیاتلاری بوْیونجا هردن حتی سیاسی موواریزهیه چئوریلن فعّال اجتماعی حیات دا یاشاییبلار. فونون بیر چوْخ ساتیریک کومدیلاریندا، اوْ جملهدن "آنارخیستین تصادوفی اؤلومو" اوْیونینده سوسیال قروتسک کاریکاتورا درجهسینه چاتمیشدیر. ۱۹۸۶-جی ایله قدر داریو فو حاضیردا دۆنیانین ۴۸ اؤلکهسینده صحنه لشدیریلمکده اوْلان قیرخ اوْیون یازمیشدیر.


text:
مطالب مربوط به شناختنامه حکیم ملا محمد فضولی به آدرس زیر انتقال یافته است لطفا بر روی آدرس زیر کلیک فرمایید:
پرتره حکیم ملا محمد فضولی
نقاش: ناصر بخشی، هنرمند تبریزی
1. تورکجه دیوانین نشرلری و ایرانداکی نشرلرین توصیفی
تاریخ بویونجا، فضولی، تورکجه دیوانی ایله تانینمیشدیر. بو دیوانا عمومیتله «فضولی کلیاتی»دا دئییلمیشدیر.
فضولینین تورکجه دیوانی بیرینجی دفعه تبریزده 1244 هـ. ایلینده داش باسما اصولو ایله نشر اولموشدور.
ایکینجی دفعه یئنهده تبریزده 1247 هـ. ایلینده نشر ائدیلمیشدیر.
اوچونجو دفعه، یئنهده تبریزده 1266 هـ. ایلینده «آخوند ملاّ عبدالله»ـین نستعلیق خطی ایله 145 صحیفهده نشر ائدیلمیشدیر. بو نشر مصوّردیر. هر اوچ نشرین عنوانلاری «دیوان فضولی» دیر.
دؤردونجو دفعه 1270 هـ. ایلینده، 161 صحیفهده «کلیات فضولی» عنوانی ایله حروف ییغما اصولو ایله یئنهده تبریزده نشر ائدیلدی.
بئشینجی کره، یئنهده تبریزده 1272 هـ. ایلینده 134 صحیفهده حروف ییغما اصولو ایله نشر اولوندو، یئنه عنوان «کلیات فضولی» دیر.
«فضولی کلیاتی» تبریزده نشر اولاندان سونرا، 1254 و 1256 ه. ایللرینده مصرده «بولاق مطبعه»سینده، 1311 هـ. ایلینده تاشکند شهرینده 159 صحیفهده، 1268- نجی ایل استانبولدا «عبدالله خلوصی» نین نستعلیق خطی ایله 224 صحیفهده، و یئنهده همین ایل همان یئرده «تصویر افکار مطبعه»سینده «کلیات دیوان فضولی» عنوانی ایله (8+76+21+6+16+113+128) صحیفهلرده حروف ییغما اصولی ایله نشر ائدیلدی. همین نشردیر کی ایندیه قدهر تبریزده «فردوسی» کتابخاناسی و تهراندا، «ادبیه» کتابخاناسی طریقی ایله اونلار دفعه تکرار، چاپ و تکثیر ائدیلمیشدیر. ایراندا، بیز تورکلر آراسیندا، «قرآن» و «نهج البلاغه»دن سونرا، ان چوخ اوخونان بو کتابین، همین نشریدیر کی اونو، کندلرده و شهرلرده بیر چوخ ائولرده تاپماق اولار.


text:
هر شی گؤروندویو کیمی دئییل, اولدوغو کیمیدیر. بو واختا کیمی بیزه تاریخین معین حیسسینی باشا سالیبلار, ایضاح ائدیبلر. تاریخده ائله فاکتلار وار کی, اونلار گیزلیدیرلر و چالیشیرلار, هئچ کیمه گؤسترمه سینلر. مثلا, سیویلیزاسییالارین محوی, یئنیدن یارانماسی, ایندیکی کشفلرین, ایختیرالارین اوّلدن موجود اولماسی... دینی کیتابلاردا یئر کوره سینی سویون باسماسی, داشقینلارتصویر اولونوب.
آخاروآذ خبر وئریر کی, بو سؤزلری ائکولوگییا و طبیعی ثروتلر ناظیرلیگینین ایقلیم دییشملری و اوزون مرکزینین دیرئکتورو گولمالی سولئیمان اُو تئلئگراف.کام موصاحیبه سینده دئییب. "بریفینگ" لاییحه سینین قوناغی اولان دیرئکتور قلوبال ایستیلشمه حاقدا ماراقلی فیکیرلر سؤیله ییب.
"اوزاغا گئتمک, 13 مین 500 ایل بوندان اوّل یارانان سیویلیزاسییا ندن دیققتدن کنارا قالسین. علمده ده موختلیف فیکیرلر وار. دئییرلر کی, 65 میلیون ایل بوندان اوّل کؤرفزلرین بیرینده دالغا قالخیب, بوتون اوکییانلارین سویو یئرین اوزرینه گلیب, باشقا نظرییه گؤره ایسه یئر ایندیکیندن 304 دفعه سورعتله فیرلانیرمیش.
بیلدیگینیز اودور کی, یئر کوره سینده 2100-جو ایله قدر ایستس لشمه دوام ائده جک. اینگیلتَره ده ایقلیم مرکزی وار, اونلار دا بیلدیریرلر کی, قافقاز اراضی سینده اورتا تئمپراتور 2 درجه قالخسا شیمال بوزلو اوکییان طرفده تئمپراتور 6-7 درجه یه کیمی آرتا بیلر. بو حالدا بوزلاقلار اَرییه جک. اوکییان سوییه سی 1 مئتره کیمی قالخاجاق. اونا گؤره ده بوتون دونییا اؤلکه لری راضیلاشیب کی, یئرده تئمپراتور یوکسه لیش 2 درجه نی آشماسین. چونکو بو درجه نی آشاندان سونرا آرتیق گئرییه دؤنموش چوخ چتیندیر. داها سونرا ائله بیر قلوبال سویوما گله بیلر کی, بوتون جانلیلار محو اولار".


text:
روسییا مالییه ناظری آنتون سیلوانوولا قیرغیزیستان مالییه ناظری عادیلبک قاسیمالیئو آراسیندا بیشکئکین مسکوا قارشیسیندا بورجونون تنظیملهنمهسی حاقیندا مقاویله ایمضالانیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، مقاویله قیرغیزیستان پرزیدنتی آلمازبئک آتامبایئوین مسکوایا سفری زامانی ایمضالانیب. مقاویلهیه اساساً روسییا قیرغیزیستانین ۲۴۰ میلیون دوللارلیق بورجونو سیلهجک.
قیرغیزیستان و روسییا آراسیندا متفیقلیک و ایستراتژی طرفداشلیقلا باغلی یئنی دکلاراسییایا دا ایمضا آتیلیب. بیشکئک و مسکوا همچینین هاوا هجوموندان مدافعه ایله باغلی واحد رگیونال سیستمین یارادیلماسی حاقیندا راضیلیغا گلیبلر.
قید ائدک کی، روسییا سون ۱۱ ایلده قیرغیزیستانین ۷۰۳،۲ میلیون بورجونو سیلیب.
روسییا آرتیق بلاروس، قازاخیستان و ارمنیستانلا بیرگه هاوا هجوموندان مدافعه ایله باغلی واحد رگیونال سیستم یارادیب. بونلار آراسیندا ان سون مقاویله ایروانلا باغلانیب. نتیجهده ایروان بوتون هاوا مکانینی مسکوانین تابعلیینه وئریب.


text:
تۆرکمن- تۆرک دۆنیأسی
سلیمانوف، مطبوغات گنگه شینده اؤتن ییل اؤندۆریلن نبیتیگ ۸۶.۲ میلیون تن بۇلاندیغینی آیتدی
دمیرقازیق قبرس تۆرک جمهوریتینده مجلیس سایلاوی نینگ ینگیجیسی میللتچی میللی جبیسلیک پارتیاسی بۇلدی
اؤزبگیستان بیلن قازاغیستان ینگ آراسینداقی ایزی گیدرلی اتوبوس ساپارلاری ۱۹۹۷-نجی ییلدا دوروزیلیپدی
شوکت میرضایف: "حالقلار حؤکۆمتلره دأل، ایسهم حؤکۆمتلر حالقا حیذمات ادر"
قیرغیزیستان ینگ اوش شأهِریندأکی بو یتیم حانا ۰-۴ یاش آرالیغینداقی یتیم چاغالاری ساقلایار
بو هۇوا اولاغی آذربایجانلی عسگرلرینگ اۇد آچماغی نتیجه سینده اورولدی
تۆرکمنیستان توتاپ (تۆرکمنیستان، اؤزبگیستان، تأجیگیستان، اۆوغانیستان و پأکیستان) پروژه سینی تاناتدی


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
بولوت قاراچورلو * بولود قاراچورلو سهند
بولوت قاراچورلو 1305 ده مراغا شهرینده آنادان اولدو. دوغوم گونونده یاغیشین یاغماسی باعث اولدی آتاسی اونون آدینی ((بولوت)) قویسون، اما پهلوی رژیمینین ثبت احوال اداره سی بو آدی “نامانوس!” بیلیب و اونون سیجیلی سین “بهلود” آدیله وئردیلر.او ایلك شعر تجروبه لرینی 24 – 25 اینجی ایلر ده تبریزده قورولان شاعیرلر مجلیسیندن باشلامیش او 25 اینجی ایلین 21 آذر فاجعه سیندن سونرا دوستاقلارا و بوغونتولارا معروض قالمیش بیر چوخ آذربایجانلی كیمی چارا سیز تهراندا یاشامیش
بولوت قاراچورلو پهلوی رژیمینین بوغونتوسوندا بوتون تورك دونیاسینین اؤلمز آبیده سی اولان دده قورقود كتابینین التی بویونو گونوموزون شعر دیلیله ((سازیمین سوزو)) آدیندا قوشوب یایماغیلا ایله ایراندا یاساق اولموش تورك دیلینین گوجونو بیرداها اثبات ائدیب و آذربایجان میللتینه چیراغ كیمی یول گوسترن اولدو.
سهندین اثرلری پهلوی دؤورونون دیل و مدنییتیمیزه یاراتدیغی بوغونتولو گونلرین سولماز تابلولاریدیر او گونلری گؤرمیینلر اوچون :
طالعیمه سن باخ !
دوشونجه لریم یاساق ،
دویغولاریم یاساق ،
كئچمیشدن سؤز آچماغیم یاساق ،
گلجكدن دانیشماغیم یاساق ،
آتا و بابامین آدین چكمگیم یاساق ،
بیلیرسن ؟
آنادان دوغولاندا ، بئله ،
اؤزوم بیلمییه – بیلمییه ،
دیل آچیب ، دانیشدیغیم دیلده ،
دانیشماغیمدا ، یاساق ایمیش ، یاساق ،
سهندین شعرلرینده انسانلیق و بیرلیك دالغالانیر، اونون شعرلری وطن عشقی، آزادلیق، میللی حقلر، سئوگی و… نی ترنم ائدیر.
سهند آنادیلینه و آذربایجانلی اولماغینا گوونیردی و بو دوشونجه دن اؤتور پهلوی دؤورونده خوش بیرگون گؤرمه دی و دائما مامورلارین طرفیندن اذیت اولوب و نظر آلتیندا ساخلانیردی، اما اونون اینامی و اؤز وطنینه اولان عشقی بو فشارلارا اوستون گلیب و اولاری مایوس ائدیردی.
سهند 1346نجی ایلین بهمن آییندا شهریاری گورمك اوچون تهراندان تبریزه گلیرآمما شهریار كی بو ایللر دونیادان ال اوزوب و اؤز ائویندن ائشیكه چیخمیردی سهندی گؤرمك ایستمیر . آمما شهریاری گورمك شوقی سهندی مجبور ائدیر اؤز آنا دیلینده شهریارا مكتوب شعرینی یازیب شهریارا گوندرسین،و بو مكتوب “سهندیه” اثرینین یارانماسینا باعث اولور.
بو آزادایغا حسرت قالان دویغولو و دویوشجول شاعیر 1358 نجی ایلین فروردین آیینین22نده دونیادان گئدیر و اونون وطن عشقینه دویونن اورگی دؤیونمكدن دایانیر و بوتون حق سئون انسانلاری ماتمه بورویور. اونون روحو شاد و یولو داواملی اولسون.
من دئمیرم اوستون نژاددانام من
دئمیرم ائللریم ائللردن باشدیر
منیم مسلكیمده ، منیم یولومدا
ملت لر هامیسی دوستدور قارداشدیر
چاپماق ایسته میرم من هئچ میللتی
نه دیلین، نه یوردون ،نه ده امگین
تحقیرائله میرم ،هدله میرم
كئچمیشین، ایندی سین ، یا گلجگین
من آییرمیرام، آیری سالمیرام
قارداشی قارداشدان ، آروادی ـ اردن
آنانی بالادان، اتی دیرناقدان
اوره گی ـ اوره كدن، قانادی پردن
پوزماق ایسته میرم من بیرلیكلری
انسانلیق بیرلیگی ایده آلیم دیر
قارداشلیق، یولداشلیق ، ادبی باریش
دونیادا ان بویوك آرزولاریمدیر
آنجاق بیرسوزوم وار، من ده انسانام
دیلیم وار،خلقیم وار،یوردوم یووام وار
یئردن چیخمامیشام گوبه لك كیمی
آدامام،حقیم وار،ائلیم اوبام وار
قول یارانمامیشام،یاراناندا من
هئچ كسه اولمارام ،نه قول،نه اسیر
قورتولوش عصریدیر انسانا بو عصر
اسیر اولانلاردا بوخوون كسیر
بوز چیچگی
گلدی چپیش كیمی شن، شیطان، ورهوو
نازلانا- نازلانا اوزومه باخدی.
الده نئچه پوتا بوز چیچگی، او-
گوللری هوسلن گولدانا تاخدی.
«بونلاری یادگار ساخلارسان مندن»
دییه-گؤیرچین تك پیرلادی، گئتدی.
غمزهسی اوخ كیمی دگدی سینم دن،
اوو ایكن اووچوسون اوولادی، گئتدی.
گولداندا پوتالار قالدی بیر زامان
گوللری قورودو، تؤكولدو بیر- بیر
منیمسه ایچیمی دوغرادی هجران:
«بونازین، ادانین معناسی نه دیر؟»
منی بیر دفعه لیك آتیردی اگر ،
گئدنده گول نییه وئردی یادیگار ؟
بیلمیردی ، بیلمیردی ، بیلمیردی ، مگر ،
گول نه قدر عؤمر ائدر ، نه قدر یاشار !
اونا سؤیلمدیم ، دئمدیم ندن :
دریلن چیچكدن یادیگاراولماز ،
یوزده گؤزتلسن ، یوزده سو وئرسن ،
كؤكوندن آیریلان سارالار قالماز !
نه بیلیم بلكه ده او آج مارالین ،
گومانی بو گوله گلیرمیش تكجه ،
بیر ده یارامازا نه یارجی – یارین ؟
صاباحین معناسین بیله ایدی نئجه ؟
صاباح سیز كئچمیشدی عؤمرو همیشه ،
كدرلر عؤمورلوك ، سئوینجلر بیر آن ،
صاباحدان نه اوموب كوسجكدی نه ،
سحری سیخینتی آخشامی حیرمان ،
او، سئللر اوزونده اوزن بیر كولون،
پوتاسیندا آچان گوله بنزردی.
هر آن بو دهشتلی طالعین، یولون،
داشلی دالغالاری باغرین ازردی.
او، سرت قایالارین قوزو جیرانی،
قورشونلو، پیچاقلی شهرده دوستاق.
بیر قارین منتلی چؤرك قربانی،
هر گئجه بیر قوردون ائوینده قوناق.
یاردا- یاراشیقدا پریلر كیمین،
پئشهسی یاراماز دیولره خدمت
قوینو بختهورلیك اوجاغی لاكن
نصیبی قارا گون، قسمتی حسرت.
عشقه، محبته سوسوز اورگی،
گاه ایكییه باغلی گاه، اوچه باغلی،
امیدی، آرزیسی، عشقی، دیلگی،
بیلمز نهیه باغلی، لاپ هئچه باغلی.
شنلیكلر، شادلیقلار، دئییش- گولوشلر،
اونا بیر اؤتری سازاق كیمی ایدی.
ییخیق اورگینده، سئوگی، سئویشلر،
آنجاق بیر گئجهلیك قوناق كیمی ایدی.
نئجه كی ، قلبیندن چیخارتدی ، آتدی ،
بورانلی گئجه ده باش آلدی گئتدی ،
غوبارلی كونلوندن طوفان قوپارتدی
دومانلار ایچینده ایتدی كی ، ایتدی ،
بیر زامان دالینجا دولاندیم خسته،
یئره- گؤیه زنجیر سالدیم، تاپمادیم.
آختاردیم، قویمادیم داشی داش اوسته،
هر یاندان سوراغین آلدیم، تاپمادیم.
گون كئچدی، آی كئچدی، ایلده دولاندی،
غمینی كؤنلومدن آتا بیلمهدیم.
منیمده سارامی سئللر آپاردی،
ندنسه الیندن توتا بیلمهدیم.
اؤزو ایتدی باتدی، دوماندا، چنده،
گولوده قورودو، تؤكولدو-اولسون،
غمینی یادگار ساخلارام منده،
غم كی، چیچك دگیل سارالسین-سولسون
اونودان دگیلم دردین، نیسگیلین،
سهند طاقتی وار منده ده قاللام.
شرینین اؤزوتك غمیده شیرین
گئدیبسه مهریمی غمینه ساللام.
2
دونن قار یاغیردی، باخدیم، باغچا، باغ
سون یارپاقلارینیدا تؤكوب ساچمیشدی.
یالینجیق پوتالار اسیردی زاغ- زاغ،
لاكن، بوز چیچگی چیچگ آچمیشدی.
بیر آندا ائله بیل عالم دگیشدی،
دومانلار دانیشدی، سس گلدی چندن.
ایچیمه سسلردن ولوله دوشدو،
«بونلاری یادگار ساخلارسان مندن»
یئنه یوماقلانان آرزیم، دیلهگیم،
آچیلدی حسرته، غمه دولاشدی.
سازكیمی چالیندی یانان اورهگیم،
الهامیم فیشقیردی، نغمهلر داشدی.
بوز چیچگی منیم سئوگی چیچگیم،
آلقیش بو دؤزومه، ایلقارا آلقیش.
شاختایا، بورانا كیم دؤزرمیش، كیم؟
سنده گؤر نه درین معنا وارایمیش!
قیزین اورگیمین اودونا، قیزین،
سن منیم عشقیمین سون باهاریسان.
او گناهسیز قیزین، پناهسیز قیزین،
خزاندا گول آچان یادگاریسان.
سنی اورهگیمه اكیرم باری،
كؤكسومده گؤك سالیب بوداق آتاسان.
یاغدیقجا باشیما زمانه قاری،
هی چیچك آچاسان، چیچك آچاسان.
تهران ـ بهمن 1350
گؤزلــــر
یئنه كمان كیمی چكیب قاشلارین،
قولدور باخیشلاری وای منی گؤزلر.
داغیدیب گؤنلومون باغچاسین، بارین،
یاخیب یاندیرماغا خرمنی گؤزلر.
الیندن كیم قاچدی جانین قورتاردی،
صنعان دینین آتدی، دونوز اوتاردی،
هر زامان یئنی بیر فتنه قوپاردی،
او گورجی باخیشلار، ارمنی گؤزلر.
سوزگون باخیشیندان اوركلر شان ـ شان،
هر یاندا مین یانان ، مین ـ مین آلیشان،
داغیدیب تئللرین ائدیب پریشان،
قلب ائوین ییخماغا شانهنی گؤزلر.
حسرتی لالهنین باغرین داغلاییب،
شوقوندان گول گولوب، بولود آغلاییب،
ییغیب دالیسیندا دسته باغلاییب،
سونبولی، نرگیزی، سوسنی گؤزلر.
زلفلری قاپ ـ قارا، اوزو آی پارا،
ناز ـ غمزهسیندن اورهكلر یارا،
قدرتدن چكیلیب قاشلارا قارا،
نئیلهییر ـ نئیلهییر سورمهنی گؤزلر.
باخیشی، گولوشو، حیلهسی، فندی،
قاتیب ـ قاتیشدیریب پوستهنی ـ قندی،
بیلمیرم ایلك ازل كیمدن اؤیرندی،
چمخمی، عشوهنی، غمزهنی گؤزلر.
سوردوم، شرمدندیر، بویا نخوتدن،
باشینی قووزاییب باخماز ابدا.
دئدیلر، اؤزو ایله دگیل، خلقتدن
شیوادان آلیب بو شیوهنی گؤزلر.
عشقی، اورهگیمده تالان قوپاردی،
صبر و قراریمی چاپدی ـ آپاردی،
وورغون اولسایدی نهیه یازاردی
سهند بو قوشمانی، نغمهنی، گؤزلر.
1340
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورک شخصیتلری Türk şəxsiyətlər,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: من دئمیرم اوستون نژاددانام من,متخلص به سهند,آذربایجان شاعیری,اوستون نژاد,بولوت قاراچورلو,بولوت قاراچورلو معروف به سهند,بولوت قاراچورلو شعرلری,بولود,بولود قاراچورلو,تورک شاعیر,تورک شاعیرلر,تورکی شعر,سهند |


text:
پاکستانلیک اوچاق 150 یؤلاوچی بیلن قولب توشگن
پاکستان پایتختی اسلام آباد یقینلریده 150 دن آرتیق یولاوچیسی بولگن اوچاق قولب توشگن. هلاکتده اوچاقده کی یولاوچیلردن هیچ کیم آمان قالمه گن.
حادثه شاهد لریگه کوره ، یامغیرلی و قویوغ تومنلی هوا ده اسلام اباده کی بینظیر بوتو خلق ارا هوا قونلغه سیگه قونشگه حرکت قیلگن اوچاق قولب توشیشی بیلناق یانه باشله گن.
قوتقروچیلر کوییب کیتگن ارباس 321 اوچاغیدن جسدلرنی آلیشگن.
پاکستان لیک ایربلو خصوصی هوایی شرکت گه تیگیشلی بولگن ایرباس اوچاغی ، کراچیدن اسلام آباد گه اوچه یاتکن بولگن.
اسلام آباد نینگ باش کسلخانه سی یانیده اوچاق ده کی یولاوچیلر قرینداشلری ییغیلگن. لیکن اولرگه اوچاقده هیچ کیم آمان قالمه گنلیگی معلوم قیلینگن.
پایتخت گه قره گن مارگله تاغ یانیده قیدیروو ایشلری دوام ایتماقده .
قوتقرو جوده قیین کیچه یاتکن لیگی ایئتیلگن. اوچاق قوله گن جای جوده تیک تاغده و یییرگه چیقه دیگن یول یوق.
تیک اوچرلر ایسه آسماننی قاپله گن قویوق تومن و یانگن طیاره دن چیققن توتون ایچیده هلاکت جاییگه آسانلیک بیلن باریش ممکن ایمس.
پاکستان لیک خصوصی شرکت بولمیش ایربلو نینگ 321 ایرباس اوچاغی بینظیر بوتو خلق ارا هوا قونلغه سیگه قونشگه حرکت قیله یاتکنیده ، اوچوچی بیلن باشقروو مرکزی اورته سیده کی رابطه اوزیلگن و گواه لرگه کوره ، اوچاق ییردن پس بیر آره لیق بیلن شهر تیپه سیدن اوتیب مارگله منطقه سیده کی اورمانزارگه باریب قولب توشگن.
ایربلو شرکتی ، قربانلر جسدلرینی آلیش اوچون ؛ اولر نینگ قرینداشلرینی مخصوص اوچاقلرده اسلام آبادگه کیلتیرماقده .
اسلامی عنعنه لر بوییچه میتنی تیزده دفن قیلیش کیرک . کون بویی مملکت عزا توتگن.
اما نی سبب اوچاق قوله دی دیگن سوال همان نامعلوم قالماقده .
شو نینگ دیک موسمی یامغیرلر کوپ بولگن بیر پیتده اصلیده پرواز گه رخصت بیریلگنی توغریمیدی دیگن سواللر هم اورته گه چیقماقده .
اوچاق قاره قوطیسی تاپیلگن و ایندیلیکده هلاکت سببلری انیقله نیشیگه امیدلر بار.


text:
بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی افغانستانده ینگی وکیل تعیین ایتدی
سلواکیا وطنداشی بولگن التمیش یاشر یان کوبیش، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستانده گی آلتینچی وکیلی صفتیده تعین ایتیلگن.
کوببیش جنابلری مسکوده گی خلق ارا انستیتوت نینگ بیتیرگنیدن سونگ اوتگن چهار شنبه کونی کابلگه کیلیب اوز وظیفه سینی رسمی شکلده اشغال قیلگن.
او، بو وظیفه گه تعیین ایتملسدن آلدین بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ اروپاده گی اقتصادی کمیسیون نینگ اجراییوی کتابتچی سی صتفیده وظیفه آلیب باررایکن. عین حالده او 1990 میلای ییل بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ تاجکستان ده گی مخصوص وکیلی صتفتیده تعیین ایتلیب ایککی ییل فعالیت آلیب بارگن.
کوبیش جنابلری افغانستانده ینگی ماموریتینی رسما باشله نیشی مناسبتی بیلن بونده ی ایضاح له گن:
"مین بوییرده ایش قیلیشگه سعی قیله من، همده امنیتی مسوولیت لرنینگ تاپشریلیشی خصوصیده افغان لر بیلن همکارلیک قیلیش اوچون جدی سعی قیله من شونینگ دیک افغان لر بیلن یخشی همکاربولیشگه امید بیلدره من."
کوبیش جنابلری اوچ اونلیک دیپلوماسی تجربه گه ایگه بولیب، سلواکی، انگلیسی، روسی، چکی وفرانسوی تیللریده یازیش واوقیشگه قادر بولگن.
بوندن آلدین استیفن دموسترا بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی نینگ افغانستانده گی وکیلی صفتیده وظیفه آلیب باررایدی اونینگ ایککی ییلیک ماموریتی توگنیدن کیین ایسه کوبیش جنابلری اونینگ اورنیده تعین ایتیلگن.
بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی نینگ مخصوص وکیللری هربیر اولکه ده ایسه ایککی ییل ماموریت قیله دی.
هرچند بیرلشگن ملت لرتشکیلاتی نینگ هربیر اولکه ده کی وکیلی ریجه اساسیده اوشبو اولکه بیلن یقین علاقه سی بوله دی لیکن بو تشکیلات افغانستانده گی وکیلی ماموریتی انچه اغیر بولیب، افغانستان نینگ تورلی بولیم لری انیقسه سیاسی وخوف سیزلیک ساحه لریده کوپراق حصصه قوشیب کیلماقده.
تینچلیک جریانیده هم بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ مخصوص وکیلینی اساسی رولی بولگن.


text:
کمال تعظیم وتکریم بیلن، بیلیم وسیاست دینگیزی نینگ قعریگه ییتیب بارگن وتاریخ سپهری نینگ اوجیگه کوتریلیب منگو حیاتگه ایگه بولگن انسانیت عالمی وتورک دنیاسی نینگ ایککی پارلاق قویاشی(امیرالکلام نظام الدین علیشیرنوایی وظهیرالدین محمد بابر) حضورلریگه عرض ارادت و اخلاصدن سونگ!
حرمتلی تیلداشلر و اولکه داشلر، قدرلیگ آته – آنه لر، آپه – سینگل لر، کیله جگمیز نینگ حقیقی ایگه لری بوله دیگن و تاریخی مسئولیتنی توشونه دیگن برچه یاشلر و ییگیتلر، بو محفل ده حاضر برچه عزیزایناغه لریمیز، ضیالی وبیلیمدان شخصیتلریمیز حقوق فنلری دوکتوری پروفیسورعبدالحکیم شرعی جوزجانی، تنیقلی محقق استاد محمد حلیم یارقین، شاعر و بابرشناس دوکتور خانم شفیقه یارقین، ایلسیور وبیلمدان جنرالیمیز حرمتلی سراج الدین قیتمس، تیل وادبیات استادی حرمتلی عبدالله تاشقین، بیلمدان سینگیمیز خانیم حلیمه قیتمس، مبارز حرمتلی خانیم حمیده جوزجانی ،استعدادلی صنعتچیمیز شفیع عظیمی، بابر انجمنی سکرتری محترم کاظم نیازی، بابرکلتوری انجمنی نینگ باشقروو هیئتی و بوگونگی محفل گه قتنشگن برچه مهمانلر و انجمن اعضالری! فرصت دن فایده لنیب، اوز تمانیمدن، «اوغانستان تورکلری مدنی فدراسیوني» نینگ برچه اعضالری تمانیدن، شونینگدیک دنمارک اولکه سیده گی «اوغانستان تورکلری مدنی انجمنی» وبرچه اولکه داشلرینگیزتمانیدن سیزلرحضورینگیزگه قیزغین سلام واحترام لر تقدیم ایتگن حالده، تنگری تعالی دن بوگونگی علمی محفل نی اویوشتیرگن کیشیلر گه ساغلیک و موفقیتلر تیلش گه رخصت بیرگی سیزلر!
مین بوگون سیزلر بیلن بو قوتلوغ علمی محفل گه قتنشیب ایکی اولوغ تورک شخصیتی – تیموریلر دولتی باش وزیری وهندوستانده گورگانیلر امپراطور لیگی اساسچیسی، عین حالده تورک ادبیاتی آسمانی نینگ ایکی پارلاق یولدوزی امیر علیشیر نوایی ظهیرالدین محمد بابرنینگ توغیلگن کونلری نی نشانلش مراسمیگه حصه قوشگنیمدن نهایت خورسند من.
برچنگیزگه بو ییغیلیشنی یولگه قوییب و بو معنوی ضیافت نی ترتیب بیریش اوچون سعی وحرکت قلیب، همه میزنینگ بو ییرده ییغیلیشیمیزگه زمینه یره تیب بیرگنلرینگیز اوچون رحمت دییمن.
بو کبی مدنی ییغیلیشلرکیله جکده هم ایری ایری مملکت لرده یشب تورگن مهاجراوغاستانلیک اوزبیک وتورکمنلرنی بیربیرلری بیلن یقینلشتیریب، اوز ارا دایمی رابطه برقرار قیلیشلری اوچون زمینه یره تیب بیرسه دیب امید قیله من.
هیچ قنداق شک وشبهه یوق که تورک ملتلری بای وافتخاردن توله تاریخ وتمدنگه ایگه لر. کوپگینه بیطرف و حقیقت سیور یازوچیلر ومورخلر نینگ تحلیل و روایت لری، تاریخ وتمدن بوییچه یازیلگن یوزلب اثرلرگه اساسلنیب ایتیش ممکن که، ییر یوزیده انسانلر تمانیدن یره تیلگن تاریخ وتمدن ساحه سیده، هیچ بیر ملت تورک خلقلری بیلن برابرلیگ قیله آلمیدی. هرالد لامپ امریکالیک تورکولوگ ومورخ ایتیشیچه ، تورکلر دایما اوز تاریخ لرینی یازیشگه کوپ علاقه کورستمی، اوز تاریخلری نینگ یازماغینی دشمنلری نینگ قهار وانصافسیز قلملریگه تاپشیرگنلر! بو
اچینرلی حقیقت حضرت سعدی نینگ بیر مضمونلی حکایه سی آرقه لی «بوستان» کتابیده گوزل بیر شکلده اوز عکسینی تاپگن. اوشه حکایت قوییده گیدیک:
ندانم کجا دیده ام در کتاب
که ابلیس را دید شخصی بخواب
به بالا صنوبر به دیدار حور
چوخورشیدش از چهره میتافت نور
فرارفت وگفت ای عجب این تویی
فرشته نباشد بدین نیکویی
تو کاین روی داری بحسن قمر
چرا درجهانی بزشتی سمر
چرا نقشبندت در ایوان شاه
دژم روی کرده است وزشت وتباه
تراسهمگین روی پنداشتند
به گرمابه در، زشت بنگاشتند
شنید این سخن بخت برگشته دیو
بزاری برآورد بانگ وغریو
که ای نیک بخت این نه شکل من است
ولیکن قلم در کف دشمن است
بر انداختم بیخ شان از بهشت
کنونم به کین مینگارند زشت
مرا همچنان نام نیک است لیک
زعلت نگوید بد اندیش نیک...
البته تیموری لر دوری وهندوستانده اوچ یوز ییل امپراتورلیک قیلگن تیموریلر سلاله سی دوامی بولمیش هند گورگانیلری بو موضوع دن مستثنا قالگنلر! آلمانیه لیک مورخ ودانشمند اننه ماری شیمل (1922- 2003) ایتگنیدیگ: «اسلام دنیا سیده هیچ بیر سلطنت سلاله سی تیموریلر وبابریلر کبی اوز دورلرینی مستند ایتمگن لر: ایکی بویوک فرمانروا یعنی تیمور وبابر اوزلریدن شرح احوال و خاطرات دفتر لرینی میراث قالدیریب، اوز زمان لریده بولیب اوتگن حادثه لر نی بینظیر بیر صداقت وشهامت بیلن بیان ایله گنلر که اگر حق کوزی بیلن قره لسه، انسانیت فرمانروالیگی تاریخیده مثلسیز دور، بو ایکی جهانگشانینگ اثرلرینی بیز لر: توزوک تیموری وتوزوک بابری عنوانلری آستیده تانیمیز».
البته تیمور و تیموریلر درباریده یشه گن مورخلر، بیلیمدانلر، صنعتچی لر، شاعرو فیلسوفلر، سیاستچی لر، دینی عالم لر و باشقه علم و فن اربابلری یوزلردن آشه دی. بو چمن نینگ سولمس گل لریدن وجهان باریچه انسانیت دنیاسینی اوز فکری ومعنوی ایجادیاتی بیلن مجذوب ایتگن لردن بیری امیر علی شیر نوایی ایدی. بوگون بیزلر اول بویوک ذات ذات نینگ علمی وسیاسی شخصیتینی اعزازلب تقدیرلش اوچون شو ایرده سویدن اولکه سیده وهجرت عالمیده توپلنگن میز.
بابریلر سلاله سی نینگ علمی، ادبی، فلسفی، تاریخی، هنری وباشقه معنوی ومادی ارزشلر یره تیش وتکمیل ایتیش استعداد لری شونچه هم عظمتلی و تاریخ گردونه سیگه آغیر که هیچ انسان بو عظمت نی انگلیس نینگ 17 چی عصرده گی عارف شاعری ومذهبی شخصیتی جان هامیلتون دن یخشیراق و موجزراق افاده قیله آلمیدی. او «یوقالگن فردوس»(بهشت گمشده) اثریده شونداق دیب یازه دی: تینگری تعالی ینگی یره تیلگن آدم صفی الله گه، آدمیلیک دنیاسی نینگ عجایباتیدن اینگ چیرایلی وعظمتلی لیگینی کورساتماقچی بولگنده، اونگه آگره گه وکورگانیلر قورگن لاهور شهریگه بیرنظر تشلش اوچون اجازت بیرگن ایکن!
گورگانیلرنینگ شکوه وعظمتی 17 و18 عصر لرده، اروپا خلق لریگه شونچه رویایی وافسانوی ایدی کی، کوپراغ اروپالیکلر بو سرزمین یعنی هندوستان نی بایلیک، تمدن، عظمت واقتدار کوزی بیلن باقیب، اونی ییر یوزیده افسانوی وجادویی اولکه صفتیده تانیب، مرموز ثروت واقتدار ایگه لرینی اوروپاده همیشه تورک ومغول کلمه لری بیلن توصیف ایتردیلر.
17 عصر نینگ مشهور محقق و سیاحتچیسی فرانکولیس برنیر، گورگانیلر نینگ مدنی ایجادیات لری تأثیری آستیده، تاج محل نینگ عظمتی توغریسیده الحق مونداق دیب یازه دی: «مین قاطع وکامل اعتقاد بیلن ایته من کی، بو بنا یعنی تاج محل، بی شکل تاش وتوپراق توده لریدن عبارت بولگن مصرنینگ اهرام لریگه قره گنده، نیچه مرته کوپراق دنیانینگ عجائیب بناسی بولیشگه سزاواردیر» (برنیر، 1670 ییل، تاج محل حقیده یازکن مقاله).
البته حضرت بابرنینگ نیبره سی جهانگیر یازگن(توزوک جهانگیری) اثری، بابر نینک قیزی گلبدن بیگم نینگ «همایون نامه» سی، بدایونی نینگ «تاریخچۀ وقایع» اثری، عبدالرحیم خان خانان و ابوالفضل نینگ یازگن اثرلری وبیزگه ییتیب کیلگن یوزلب بشقه علمی، عرفانی وتاریخی اثر لر هر بیری اوز نوبتیده، اوشه زمان حقیقت لرینی کوپدن کوپ آچیقدن آچیق تصویر لب بیره دی و تا جهان باریچه اوشه دوران واقعیت لری واولرنینگ تأثیرینی بشقه نسل لرگه روایت قیلیب توره دی.
بابر ونوایی دیک اولوغ انسانلر حقیده یازیش وصحبت قیلیش هم آسان وهم قیین!
آسان شونینگ اوچون کی بوشخصیت لرحقیده کوپ کته منبع لر بار و اولر حقیده یوزلب کتابلر یازیلگن! قیینلیگی شونده که بو بحر بیکرانگه کیریب حقیقت انجو لرینی زمان ومکان قیدی بیلن بو منبع لردن قولگه کیلتیریش وامانت شکلیده بشقه لر گه تاپشیریش، جودا هم مسئولیتلی و هرکیم نینگ قولیدن کیلمیدیگن بیر آغیر ایش.
مین اوزیم کوپ ییللردن بیری بوایکی عظیم الشان انسان حقیده ، بیر کیچیک الفبا اوقی یاتگن مکتب شاگردلری دیک تحقیق ایتیب، کوپ آق قاغاز صفحه لرینی اوز درهم وبرهم یادداشتلریم بیلن قاره قیلگن من . لیکن جرأت قیلیب بابر ونوایی نینگ کوپ قیرره لی شخصیت لری حقیده فکر بیلدیریب ومستقل شکلده بیرعلمی نظر گه ایریشیش واونی بشقه لر بیلن شریک قیلیشنی جوده هم آغیر کوره من.
هر حالده بوگون مین اوزیمگه جرأت بیریب، بوعلمی وادبی محفل ده حضور تاپگن دانشمند لر واولوغ شخصیت لراجازه لری بیلن، بابر ونوایی حضرتلری نینگ یخشی دولتمدار لیک وایرکین دیندار لیگی گه باغلیق بولگن ایکی مهم فکری ومعنوی توشونچه لری بوییچه صحبت قیلیب، اولر توغریسیده اوزدینیم نی آز بولسه هم ادا قیلماقچیمن.
بابر نینگ سیاسی ونظامی شخصیتی باره سیده بیر مدبر پادشاه، جسور و بی باک سپاهی، مبتکر رهبر، مثلی کم فاتح و جهانگیرصفتیده کوپ اثر لر یازیلگن. علاقمند کیشیلر اولرنی دنیانینگ تیریک تیل لریده تاپیب اوقیشلری ممکن! جلال الدین اکبر درباری نینگ مورخی ابوالفضل علامی بابر شخصیتی نی قوییده گی سکیز مشخصه بیلن بیان ایته دی :
1- یوکسک بخت؛
2- ارجمند همت؛
3- اولکه لرنی آلیش کوچ واستعدادی؛
4- دولتمدارلیک ومملکتنی یخشی اداره قیلیش استعدادی؛
5- مملکت معمور لیگی اوچون سعی و حرکت؛
6 - رعیت نینگ تینچلیگی اوچون همت صرف ایتش؛
7- سپاهی لرگه یخشی قرش؛
8- سپاهیلرنی اورین سیز اولیشلردن نجات بیریش.
البته بابر نینگ نطاقلیک کوچی و عالی ادبی استعدادی هم، اونینگ یوتوقلری اوچون کتته عامل بولیب خدمت قیلگن
چنانچه راناسانکا بیلن اوروشگه شیله نیش وقتیده اونینگ ایراد ایتگن بیانیه سی، اونگه کته موفقیتلرنصیب ایتیب، سپاهیلرنی تردد وزوال همت دن نجات بیردی.
بابرحقیده هیچ بیر کیشی بابرنینگ اوزیچه راست و توغری قضاوت قیلیب، اوزینی خلق قضاوتیگه تاپشیرمگن. بو باره ده ابوالفضل مونداق یازه دی: اوز حیات واقعه لرینی بیرینچی سلطنت کونلریدن تا حیاتی نینگ سونگی کونلریگه چه، واقعی ابعاد و فصیح بیان بیلن یازگن که جمله فرمانروالر گه رهنما و درست اندیشه لروتفکرلرنی اورگنیش وایگه چیقیش اوچون بی بدیل قانون حسابلنه دی.
هنری الیوت یازه دی: بابر نامه، بیر شخص اوز حیاتی توغریسیده یازگن اینگ یخشی وصادقانه اوتو بیوگرافی ویا شرح حال کیم، هیچ صورتده گزنفون نینگ لشکر کش لیک خاطره لری، ژولیوس سیزار نینگ تبصره لریدن کملیگی یوق! بو کتاب فقط گینه تاریخی واقعه لرنینگ ضبط ایتیش دستوری ایمس، بلکه مختلف اجتماعی، اقتصادی وانسانی ارزشلر حقیده کوپلر معلوماتلرنی اوزایچیگه آله دی. بولر بابرنینگ چوقور نبوغ و یوکسک خلاقیتلرینی کورسه ته دی. اونده گل وگیاه دن تارتیب، تا وحوش و برچه طبیعت وجامعه ده بار اشیا وپدیده لردن هیچ بیرنرسه ایتیلمی قالمگن. بو معلوماتلر بو گون گه چه هم ایشانرلی وصادقانه منبع صفتیده اوز اهمیتینی قولدن بیرمگن.
بابر، اوزی یازگن توزوک بابری (بابرنامه) حقیده قوییده گیدیک یازه دی:
«شونداغ الزام اورته گه کیلدی کی، هر بیر یازاتگن سوز لرنی صداقت بیلن یازسم وهر بیر واقعه نی عین واقعی بیانی بیلن قلمگه آلسم. بویوزدن اوزیمنی مجبور کوردیم کی، آتم و برادر زاده لردن هربیر یخشی ویمانلیغلر کی شایع ایدی تقریر قیلدیم، ازخود وبیگانه دن هربیر عیب ویا هنری کی حقیقتده موجود ایدی یازدیم».
بو کبی صریح وصداقتلیک سوزلرنی فقط بابر پادشاه اوز قلمی بیلن اوزدوری نینگ حقیقی و واقعی پدیده لری توغریسیده یازه آله دی وبس! جهانده کوپ آز کیشی لربارکه بو کبی حقیقت نگارلیک بیلن اوز حیاتی و اوز دوریده بولگن حادثه لرنی برچه یخشی ویمانلیکلری بیلن حقیقی صورتده یازیب برچه انسانیت جامعه سیگه حواله قیلسه.
بابر یخشی یازوچی ومبتکر متفکر ایدی. واقعیت لرنی ساده وحقیقی شکل لرده بیان قیلیش وحقیقی معرفت منبعلریگه ساده وبی پیرایه یول لردن یول تاپیشنی جدا هم سیوردی.
بابر دورریده غامض وتکلف اسلوبی بیلن مطلب یازیش جوده هم مروج ایدی، لیکن بابر مونی هیچ بیر زمان خواهله مگن .
بو موضوع نینگ اثباتی اوچون کافی دور که همایون یازگن نامه توغریسیده بابر بیلدیرگن فکر و ملاحظه لرنی کوزدن اوتکزسک: بابر انشانی ساده لیگی، روانلیگی و واضح لیگی گه کوپراغ توجه قیلیب، همه گه توصیه ایته دی که، یازو چیلر ملزم دورلر، اوز مطلب لرینی واضح، روان، روشن، تکلفسیز و بیجا عبارت آرالیکدن مبرا یازسه لر.
کیلینگ بوموضوع نی بابر حضرتلری، پنجشنبه کونی13 ربیع الاول 935هجری و26 نومبر 1528 میلادی ییلی، بیرینچی اوغلی همایون میرزا گه یازیب یوبارگن مکتوبینی کوزدن کیچیریلیک. بومکتوب ده لشکری، کشوری، اداری و اخلاقی کورستمه لربیلن بیرگه، بیر آزگینه هم ادبی موضوع لر، خصوصاً املا، انشا ویازیش اسلوبیگه تیگیشلی کوپ مختصر وگوزل هدایتلر بیریله دی. بیز اونی حاضر اوقیمیز:
«غالبا نامه لرینگنی یازگندن سونگ قیتیب اوقیمیسن، اگر اونی بیر باراوقیگه نینگده ایدی، اوزینگ هم اونگه موافق بولمی، اونی بیر تمانگه تشلرایدینگ!
مین سینینگ بوسونگی نامنگ مفهومینی کوپ زحمت بیلن بیلیب آلیب، استخراج ایتالدیم، گویا کی بیر رمز و معمانی حل قیلیش بولسه! چونکه رسم الخط دن آشه انشا اسلوبینگ هم کوپ مبهم و قابل درک ایمس! آیا سین گاهی هم نثر یازیشده بیران کیشی دن معما یازیشنی کوریب سن می؟
هرقنچه کی املاینگ یمان ایمس ولیکن اونچه صحیح هم ایمس! التفات نی (ت) نی اورنیده(ط) بیلن وکلنگ نی هم بلنگ یازیبسن! نامه ده نامفهوم کلمه لرنی جایلشتیریب، اونی اصل مطلبلرنی توضیح ایتیشدن بیگانه ایلبسن که هیچ صورتده قابل فهم ایمس. پس مین کوره من کی نامه یازماقده اوزینگ ایسته گنینگدیک اوز مهارتینگ نی عالی درجه ده کورساتیش اوچون اونچه هم موفق ایمس سن.
موندن کیئین نامه لرینگنی تظاهردن مبرا، واضح، ساده و یخشی عبارتلر بیلن یازگین تا اوزینگنی و اونی اوقیدیگن لرنی کوپ زحمتگه سالمگین!
بابر، وفاتیدن آلدین همایون میرزا گه بیر توصیه نامه یازه دی. یخشی دولتمدارلیک و رعیت پرورلیک، انصاف وعدالتنی تأمینلش بوییچه بوکبی واضح ومحتوالی سوز لرنی بو کونگه قدرهیچ بیر دولت رهبری یازگنی یوق.
بو وصیت نامه نی بیر نقلی هندوستانده گی «ستیت لایبراری بهوپال» ده هنوز هم موجود و دوکتور راجندراپر شاد بیرینچی هند جمهور رئیسی، اونی 1946 ییلده چاپ بولگن «ایندین دیوایدید» عنوانلی اوز کتابیده کیلتیرگن. وصیت نامه نینگ اصل تاریخی جمادی الاول 935هجری ییلی، جمادی الاول نینگ بیرنچی کونی دیر.
«رودکوثر» 12 سان، «اِندین اسلام» حواله سیگه.
بو وصیت نامه ده بابر توصیه قیله دی کی:
1- دایما مذهبی تعصب لردن اوزاق تور وحذر قیل. اولوس نینگ دینی جذبات ورسملرینی کوزگه توت واحترام قیل! هیچ قنداق تبعیض وخاص رعایتلرسیز، برچه طوایف بیلن انصاف وعدالت اساسیده رفتار قیل.
2- سیگیر و هوکیزنی ذبح قیلیشدن پرهیز قیل تاکی همه نی یورک لریگه جای آلسنگ واحسان طریقی بیلن اولس نی اوزینگ گه مطیع قیلسنگ.
3- هیچ بیر قوم نینگ طاعت وعبادت مکانینی بوزوب ییقیتمه و برچه مذهبلر اربابی بیلن انصاف وعدالتنی رعایه قیل، تا اولس سینی سیوسین ومملکتینگده امن وامان برقرار بولسین.
4- اسلام دینی نی ترویح واشاعه سی اوچون قلیچ وظلم اورنیده لطف واحسان نی پیشه قیلسنگ یخشیراق.
5- شیعه وسنی اختلاف لریدن همواره اوزاق تور، نیگه کی بو اسلام نی تضعیف ایلیدی.
6- اوز رعیتینگ خصوصیتلرینی ییل نینگ برچه موسم لریده نظرده توت اولوسینگنی کسل لیکلر وضعفلردن امان سقله.
اگر بیز بو وصیتنامه نی 17 چی عصرنینگ انسان حقوقلری اعلامیه سی دیب آت قوییب، ترقتسک، کاملا توغری بوله دی.
ایتیب اوتیلگن فکتلرگه اساسله نیب ایتیش ممکن که هندوستانده گورگانیلرنینگ اوچ یوزلیک امپراتور لیگی دوریده هیچ بیر مذهب نینگ عبادتخانه سی ویران بولمگن و دولت رهبرلری یعنی بابر اخلافی شو وصیتگه دایما عمل قیلیب، همیشه تعصب دن اوزاق تورگنلر!
بابرمنجم لیک فنیگه هم وارد ایکن، لیکن هیچ قچان خرافی بیر آدم بولمگن. اونینگ مجادله سی محمد شریف دیگن منجم بیلن میوات اوروشیده کوپ جالب:
میوات اوروشی باشلنیشی ده محمد شریف منجم: شو حاضر مریخ کون باترده وهر کیم کی کون باتردن اوروش باشله سه غالبا مغلوب بولیشی ممکن دیدی. بو سوز بابرنینگ لشکری ایچیده پریشانلیک تشلیدی. لیکن بابر بو سوزنی قرشی تعبیرایتیب اوروش باشلیدی و فتح و غلبه قازانگندن کیین محمد شریف منجم نی یخشی سوکیب، بیر لک تنگه یولخرجینی بیریب هندوستاندن چیقیب کیتیشگه بویروغ بیره دی.
babur.org


text:
پاقانیزم
بۆت پرستلیک – طبیعتین جیسیم و اشيالارینی ایلاهیلشدیرن، ایبتیدایی دینلرین (آنیمیزم، فتیشیزم، توْتمیزم، شامانیزم و س.) زمینینده يارانمیش دینی اعتیقاد. بۆت پرستلیک مۆختلف فوْرمالاردا تظاهور ائتمیش، مۆعاصر دینلرین عمله گلمهسی ایله تدریجاً آرادان چێخمیشدیر. لاکین اوْنون عۆنصورلاری همین دینلرده قالمیشدیر. بعضی آداملارین پیرلره، مۆختلف اشيالارا اعتیقادی بۆت پرستلیگین قالیغیدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paqanizm»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۱ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
باکیدا آذربایجانلا روسییا آراسیندا خزر دنیزینین حقوقی ایستاتوسو اوزره ایکی طرفلی مصلحتله شمهلر کئچیریلیب.
خاریجی ایشلر ناظیری-این مطبوعات خیدمتیندن آخار . آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، گؤروشده آذربایجان خاریجی ایشلر ناظیرینین موعاوینی خلف خلفووون و روسییا پرئزیدئنتینین م.د.ب ایشتیراکچی-دؤولتلری ایله سرحدلرین دئلیمیتاسییاسی و دئمارکاسییاسی اوزره خصوصی نمایندهسی، خاریجی ایشلر ناظیرلیینین خصوصی تاپشیریقلار اوزره سفیری ایقور براتچیکووون رهبرلیک ائتدیی نماینده هئیتلری ایشتیراک ائدیب.
گؤروشده خزر دنیزینین حقوقی ایستاتوسو حاقیندا کونوئنسییا لاییحهسی اوزره گئنیش فیکیر موبادیلهسی آپاریلیب و خزریانی اؤلکهلرین زیروه توپلانتیسینا حاضیرلیق مقصدیله کئچیریلمهسی نظرده توتولان خزریانی اؤلکهلرین خاریجی ایشلر ناظیرلرینین موشاویرهسینه قدر سؤزوگئدن کونوئنسییا لاییحهسینده آچیق قالان بوتون مسئلهلر اوزره راضیلیغین الده اولونماسینین واجیبلیگی وورغولانیب. بو مقصدله خزر دنیزینین حقوقی ایستاتوسو حاقیندا کونوئنسییانین ایشله نیب-حاضیرلانماسی اوزره خزریانی اؤلکهلرین خاریجی ایشلر ناظیرلرینین موعاوینلری سوییهسینده خصوصی ایشچی قروپونون نؤوبتی گؤروشونون ثمرهلی یئکونلاشماسی اوچون بیرگه سیلرین آرتیریلماسی ضروریلیگی قئید ائدیلیب. موذاکیرهلر زامانی طرفلر بوتون خزریانی اؤلکهلر طرفیندن قبول ائدیلهجک کونوئنسییانین هر بیر ساحلیانی دؤولتین سووئرئن حقوقلارینین تامین اولونماسینا و اونلارین ماراقلارینا خیدمت ائتمهلی اولدوغونا دایر فیکری بؤلوشوبلر.
ایکی اؤلکه آراسیندا مؤوجود اولان مئهریبان قونشولوق و دوستلوق موناسیبتلری روحوندا کئچهن گؤروشده خزر دنیزی مسئلهلری اوزره ایکی طرفلی فورماتدا آپاریلان مصلحتلشمهلرین مؤقعلرین یاخینلاشدیریلماسینا و آچیق قالان مسئلهلرین راضیلاشدیریلماسینا خیدمت ائتدیی قئید اولونوب.


text:
تورکییه بئزمهیهجک و اوسانمادان تروریزمه قارشی موباریزه آپاراجاق.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه باش ناظرینین معاوینی نومان قورتولموش دئییب.
«تورکییه ۲۰۱۷-جی ایلده ترور قروپلارینین باشینا بلا اولماغا داوام ائدجک. سوسیال شبکهلرده بیر نئچه اوزدن ایراق پایلاشیملارلا تورک میللتینین شعورونو پوزماغا چالیشیرلار. اما تورک میللتینین شعورو تام یئریندهدیر و بئله تخریباتلارا آلدانمایاجاق. ترور هوجومونون هارادا حیاتا کئچیریلمهسینین فرقی یوخدور. ایستر عبادتگاه اولسون، ایسترسه ده ایلنجه مرکزی. حیات شرطلریمیزه قارشی حیاتا کئچیریلن هوجوملا میللتیمیزی بؤله بیلمزلر»، - قورتولموش بیلدیریب.


text:
بو علی سینا بیلیم یوردوندا آزربایجان میللی سردار و قهرمان لارین آغیرلاماسی
بوعلی سینا بیلیم یوردوندا آزربایجان میللی سردار و قهرمان لارین آغیرلاماسی
آزربایجان اؤیرنجی حرکاتی ( همدان ) : اؤتن گون ( اود گونو87/1/ 28 ) همدان بو علی سینا بیلیم یوردونون تورک درنه یی یئنی ایلده بیرینجی وئریلیشین آزربایجان میللی سردار و قهرمانلارین آغیرلاماسی ایله باشلاتدی .
وئریلیشه قاتیلان 200ده ن آرتیق اؤیرنجی نین چوخونلوغون همدان یئرلی تورک لری اولوشدوراراق وئریلیشین چوخ حیصصه سی اونلارین توسط ایله ایجرا اولونماسی ایشتیراک چی لارین ماراغینی قازانمیشدیر . قورولوشدا تاریخی - میللی سردارلاریمیزدان علاوه ، حیاتدا اولان و آزربایجان میللی حاق لاری حیاتا کئچیریلمه سی اوغروندا چالیشان میللی قهرمانلاریمیزدان او جومله ده ن میللی محبوسلار عابباس بئی لیسانلی ، گنج ائلمان نوری و هادی حمیدی و گونئی آزربایجان میللی اویانیش حرکاتینین میللی لیدئری ، دوکتور ماحمود علی چؤهره قانلی و ... قوتلانیب بو حرکتین نده نی و ماهییتینده ن سؤز آچیلیب دانیشیقلار سورولدور .
آرتیرمالییام آرا گونونده ایسه همدانین طیب بیلیم یوردوندا بایرام موناسیبتی شهریار تشکیلاتینین تشببوث ایله قورولان تؤرن کئچیریلمیشدیر .


text:
صربیستان و ایسلند دونیا شامپیوناتی -2018-ده
دونن آخشام دونیا شامپیوناتی 2018-ین سئچمه مرحلهسینده آوروپا قاره سی عذره داها 9 اویون کئچیریلدی.
دونن آخشام دونیا شامپیوناتی 2018-ین سئچمه مرحلهسینده آوروپا قاره سی عذره داها 9 اویون کئچیریلدی.
D، G و İ قروپلاریندا موباریزه باشا چاتدی.
د قروپوندا اؤز میدانیندا گورجوستانی مغلوب ائدن صربیستان میللیسی قروپ لیدئری کیمی دونیا شامپیوناتی-2018-ا بیرباشا وثیقه قازانیب. ولز – ایرلند موسابیقه سینده ایسه قوناقلار غلبه قازاناراق قروپ ایکینجیسی اولوب.
İ قروپوندا اؤتن تور سفرده تورکیه-نی اوستهلهین و بونونلا دا "آی-اولدوزلولار"ی دونیا کوپاسیندان کناردا قویان ایسلند سون موسابیقه ده کوزوویا غالیب گلمکله دونیا شامپیوناتی-2018-ا وثیقنی رسمیلشدیریب. اوکراینا – کرواسی اویونوندا ایسه قوناقلار غلبه سایهسینده قروپ ایکینجیسی اولوب.
G قروپوندا ایسه سون توردا وثیقنی تامین ائدن ایسپانیا سفرده ایسرائیله قالیب گلیب. قروپ ایکینجیلیگینی تامین ائدن ایتالیا میللیسی ایسه سفرده آلبانیادان اوستون اولوب.
دونیا شامپیوناتی-2018، سئچمه مرحله
10-جو تور
9 اوکتبر
D قروپو
مولدوی - اتریش - 1:0
ولز – ایرلند - 1:0
صربیستان - گورجوستان - 0:1
G قروپو
آلبانیا - ایتالیا - 1:0
مقدونیه – لیختن اشتاین - 0:4
ایسرائیل - ایسپانیا - 1:0
İ قروپو
اوکراینا – کرواسی - 2:0
ایسلند - کوزوو - 0:1
فینلاندیا - تورکیه - 2:2


text:
تورکییه مودافیعه ناظیرلیگی و ائنرژی بازارینی تنظیمله مه پالاتاسی دللاردان ایمتینا ائتدیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی, مودافیعه ناظیرلیگیندن وئریلن آچیقلامادا مودافیعه صنایع سی دَستکلمه فوُندوندا اولان 262.7 میلیون دللار و 31.3 میلیون آوروُنون تورک لیره سینه چئوریلدیگی بیلدیریب.
ائنرژی بازارینی نتظیمله مه پالاتاسی دا طبیعی گاز پایلاما منطقه لرینده دللار عوضینه تورک لیره سینین قبولونا باشلاییب.
بوندان باشقا, تورک هاوا یوللاری شیرکتی بوندان سونرا خاریجی سَفرلرده بئله میللی والیوتادان ایستیفاده ائده جک.
خاطیرلاداق کی, دونن تورکییه دییانَت ایشلری باشقانلیغی حجّ و عومره زیارتلری نین میللی والوتا ایله حیاتا کئچیریلمه سی بارَده قرار قبول ائدیب.


text:
اویان نیوز : معلول و مادی دودومو پیس اولان اؤیرنجیلره دستک اوچون “قافقازدا بیر فیدان یاشادالیم” آدلی پروژه حاضرلاندی
آذربایجانلی سیویل توپلوم اؤرگوتلری و ت.ر.ت اؤنملی بیر اورگانیزاسیونا داها ایمضا آتمایا حاضیرلانیر.
معلول و مادی دودومو پیس اولان اؤیرنجیلره دستک اوچون “قافقازدا بیر فیدان یاشادالیم” آدلی پروژه حاضرلاندی. بو پروژه چرچیوهسینده اؤیرنجیلرین ال امگی گؤز نورو حاضیرلادیغی اورونلر آذربایجانلیلارین بگنیسینه سونولاجاق. الده ائدیلن گلیرلر یئنه اونلارین اولاجاق. بعضیسی رسیم چئکیر، بعضیسی فوتوگراف چئکیر، کیمی ایسه ماهنی سؤیلهییر … آذربایجاندا مادی ایمکانی اولمایان اؤیرنجیلر باجاریقلارییلا حیران بوراخیر. بوتون دونیا اوشاقلارینین اولدوغو کیمی اونلارین دا خیاللاری وار. بو سیرالاردایسا اؤیرنجیلرده سیخ بیر چالیشما وار. بوتون بو حاضرلیقلار تخمینا بیر آی سونرا گرچکلشدیریلهجک کؤمک اورگانیزاسیونو اوچون.
“قافقازدا بیر فیدان یاشادالیم” پروژهسی چرچیوهسینده گرچکلشدیریلهجک ائتکینله کمکه محتاج عائلهلرین احتیاجلاری قارشیلاناجاق. کؤمکسئور وطنداشلارین پروژهیه ماراغی اولدوقجا چوخ. پروژهنین مئدیا اسپونسورو ایسه ت.ر.ت اولدو.
ت ر ت تورکی


text:
تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغانین «ی پ گ و پ ی د-نین تورکییهیه هر هانسی بیر هوجومو اولسا، خبردارلیق ائتمهدن ایستهنیلن ترورچو هدفینی ووراجاغیق» سؤزلریندن سونرا تورک اوردوسو بیر سیرا تدبیرلر گؤروب.
آخار. آذ «آنادولو آگئنتلیگی»نه ایستینادا خبر وئریر کی، تورکییه سلاحلی قولری گؤزلهنیلن هجوم عملیات اوچون بوتون جبههلرده حاضر وضعیته گتیریلیب.
تورک عسگری و کشفیات اورقانلاری پ کا کا/پ ی د/ی پ گ ترور تشکیلاتلارینین عضولرینین یئرلشدیی آفرین، تئل عبیاد، قامیشلی و عراقین شیمالینداکی بعضی بؤلگهلرله سرحدده جدی شکیلده مشاهدهلر آپاریر.
تهلوکسیزلیک متخصصی عبدالله آغار سؤزوگئدن ترور تشکیلاتلارینین تخریبات تؤردجیی تقدیرده تورکییهنین هاوادان و قورودان ایکی قات جاواب وئرجیینی بیلدیریب.


text:
دبیر کل تشکیلات یئنی گاموح (جنبش نو بیداری ملی آذربایجان جنوبی)
- آخرین به روز رسانی 12 آبان 1391
- بازدید: 2956
دكتر لطيف حسنلي، گونئی آذربایجانین خالخال شهری نین کندلری نین بیرینده آنادان اولوب، خالقیمیزین بیر چوخ حیصه سی کیمی اقتصادی چتینلیک لر اوجباتیندان اٶلکه نین باشقا شهرلرینه اوجومله دن رامسر سونرا کرج شهرلرینه عائيلهسيله بيرليكده کوچمک مجبورییتینده اولموشدور. کرج ده لیسانسی آلدیقدان سونرا بین الخالق حقوق ساحه سی اوزره یوکسک لیسانسی و دوکتورلوغو باکی دولت اونیورسیته سیند ه اوخوموشدور. حال حاضیردا کرج ده یاشاییر. سیاسی فعالییتینه گلدیکده ایسه "گاموح" یاراندیغی گوندن بو تشکیلاتدا اولموشدور. دوكتور حسنلي نين منسوب اولدغو تشكيلات، سوون زامانلار "يئني گاموح" آدي ايله فعاليتيني داوام ائتديرمكده دير.


text:
اورمییادا پ کا کا و پژاک ترور تشکیلاتی طرفدارلارینین شهر شوراسی سئچکیلری و آردینجا بلدییه باشقانینین سئچیلمهسی اوغروندا آپاردیقلاری چیرکین فعالیت یئرلی اهالینی ناراحات ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اورمییانین میللت وکیلی روح اللا حضرت پور دانیشیب. او، نامیزدلردن بیرینین سئچکی قرارگاهیندا چیخیش ائدرکن اورمییا شهر شوراسی سئچکیلری ایله باغلی جدی خبردارلیق ائدرک، اهالینی حساس اولماغا چاغیریب.
«بیز هامیمیز بو مسئله نین اهمیتینی درک ائدیب شهریمیزین تالعینی اؤزگهلره تاپشیرمامالیییق. صاباح بیر خیابانین آدینی دییشدیرسهلر، اونون گناهکاری بیز اولاجاییق»، - دئیه میلت وکیلی وورغولاییب.


text:
"نه" باغلاییجیسی حاقدا بیر کیچیک آچیقلاما
Wednesday, 20 November 2013، 09:22 AM
ائشیتدیم دوستلارین بیریسینین فیس بوک صحیفهسینده "نه معراج، نه عارفانه بیر یوکسهلیش" جوملهلریله باشلانان شعریمه "نه" باغلایینجیسینی قوللاندیغیما گؤره بیر سیرا تنقیدلر اولوب. دوغروسو "نه" باغلاییجیسینین بو ایشلهوی (کارکردی) منه دوغال اولدوغو اوچون هئچ اوزرینده دوشونمهمیشدیم. اما بو تنقیدی ائشیدندن سونرا دوشونمهیه باشلادیم و الده اولان قایناقلارا باخدیم. تورکیهنین TDK سؤزلویونده "نه"نین بو ایشلهوینه موطلق ایشاره اولونمامیشدی. اما آذربایجان ایضاحلی لوغتینده بئله بیر آچیقلاما گلیب:
ساده جوملهلرده هم جنس عضولری مرکب جوملهلردهیسه اونون ترکیبینه داخیل اولان جوملهلری بیر بیرینه باغلاییر... نه شیش یانسین نه کباب، (مثل) نه گؤز گؤرسون نه اورک بولانسین (مثل) نه بیر ایشیق گؤرونور نه ده بیر حیات سسی ائشیدیلیردی. ج. سلطنت نه دؤندو، نه ترپندی، نه ده کی جواب وئردی. م ج.
گؤروندویو کیمی آذربایجان تورکجهسینین شیفاهی و کتبی قوللارینین ایکیسینده ده بو باغلاییجی ایشلهنیر. اما اونون فارس کؤکنلی بیلیب دیلیمیزده ایشلهنیب ایشلنمهمهیی حاقدا بیر قرار کسه بیلمیرم. معین فرهنگی اونو پهلویدن گلمه بیلیر. گئرچکدن بو باغلاییجی پهلوی دیلیندن گلیبمی یوخسا ....؟ بونو گیرامیر اوستادلارینا و فیلولوقلارا تاپشیرماق لازیم.
ی س: استانبول تورکجهسینده ده ایشلهنیلیرمیش. سایین سیامکدن بونو وورغولادیغی اوچون تشککور ائدیرم.
آرتیق بیلگی اوچون بورایا باخا بیلرسیز:
-
- 13/11/20


text:
چتانوقادهکی تنسی بیلیمیوردو
چتانوقادهکی تنسی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Tennessee at Chattanooga, (فارسجا:دانشگاه تنسی در چتانوگا))آمریکانین چاتانوقا، تنسی شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. چتانوقادهکی تنسی بیلیمیوردو ۱۸۸۶ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«University of Tennessee at Chattanooga»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده چتانوقادهکی تنسی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مسئوللار هانسی میراث اوستونده ساواشیرسیز؟
ایمامین مسئوللارا اولان توصیهسینه باخیش
نییه جماعتین سسین چیخاردیرسیز؟ من ایسلام دیلی ایله اونلاری نصیحت ائلیرم بیر بیریله ایختیلاف ائلهمهیین. اوستونده ساواشدیغیز بؤلمک ایستدیگیز هانسی میراثدیر؟ جماعت بو قدر جوانلارینی قوربان وئریب سیزه میراث قویدولار سیز بو جور بیر-بیریزین باشیزا ووروب فساد یاراداسیز؟ هانسیزین ددهسینین میراثیدیر کی بئله ائلیرسیز؟
موسلمانلار «ید واحده» اولمالیدیلار. مجلیسده بو قدر ایختیلافیز اولماسین، شرعی جهتلری رعایت ائدین. هئی بو اونو پیسلیر، او بونو پیسلیر، بو موسلمانلاری ناراحات ائدر. آغالار دئییرلر، موسلمانلار دئییلر، یاخجی ! بیز اوشاقلاریمیزین قانینی وئرمیشیک، بوردا بیر قبریستان ایسلام، مملکت یولوندا اؤلدورولن بیزیم جوانلاریمیزلا دولودور، شهرلرین قبریستانلاری بیزیم جوانلاریمیزلا دولودور. ایندی کی بونلار اؤلدورولوبلر، آغالار خاریجدن - داخیلدن گلیبلر، بیر-بیرلریله اوتوروب ساواشیرلار.
هانسی میراث اوستونده ساواشیرسیز؟ هانسیزین دده میراثیدیر؟ بیر آز ساکیت اولون. بیر آز مسألهلره دیقّت ائدین. هر بیریز دانیشاندا او بیرینین ضیدّینه اولماسین، بو ایسلام ادبینه ضیدّدیر، موسلمانلیق ادبینه ضیدّدیر، اینسانلیغا ضیدّدیر، انبیاء و اولیا مشیینه ضیدّدیر. بو ایشی گؤرمهیین. بیر آز ساکیت اولون. بیر آز نفسیزی کنارا قویون، شؤهرت بازلیغی کنارا قویون. بوتون چتینلیکلریمیز نفس اوزوندندیر. اینسانین اعدا عدوّ (1)ی جنبیه آراسیندا اولان نفسدیر. بو اینسانین اعدا عدوّیدیر. بیر آز قاباغین آلین، بیر آز مهار ائدین. (ایمام خمینی(ره) صحیفهسی جیلد 13 صفحه 80)


text:
ریچارد فاینمن
ریچارد فیلیپس فاینمن — گؤرکهملی آمریکا فیزیکی. کوانت الکترودینامیکاسینین بانیلریندن بیری. ۱۹۴۳-۴۵-جی ایللر آراسیندا لوس-آلاموسدا آتوم بومباسی حاضیرلایان عالیم-فیزیکلر قروپونا داخیل ائدیلمیشدیر. کوانت مکانیکسیندا ترایکتورییالار اوزره اینتقراللاما اۆصولونو (۱۹۳۸)، ائلجه ده المنتار زررجیکلرین چئوریلمه و قارشیلیقلی تأثیرینی تصویر ائدن کوانت ساحه نظریهسینین فاینمن دیاقراملاری یوْلونو (۱۹۴۹) ایشلمیشدیر. همچینین ایفرات آخیجیلیق نظریهسی و نۆوهنین پارتون موْدلینی ایرلی سورموشدور. ۱۹۶۵-جی ایلده سین-ایتیرو توموناقا و جولیان شوینگر له بیرگه فیزیک اوزره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولموشدور.
ایچیندهکیلر
اوشاقلیق و گنجلیک ایللری[دَییشدیر]
ریچارد فاینمن زنگین یهودی عائلهسینده آنادان اوْلموشدور. والیدئینلری – مئلویل و لوسیل نیو-یورکدا کوینسین جنوبوندا فار-روکوئیده یاشاییردیلار. آتاسی ریچاردین دۆنیایا گلمهسیندن اوّل اوْغلونون عالیم اولاجاغینی قرارا آلمیشدی (همین ایللرده قیزلار ده-یورئ آکادمیک درجه آلا بیلسهلر ده، اونلارین گلجیی عادتهن غیری-معین قالیردی. بونونلا بئله، ریچارد فاینمنین کیچیک باجیسی بۇ فیکری رد ائدرک سوْنرالار مشهور آستروفیزیک اوْلدو). آتاسی هر وجهله کؤرپه ریچاردی اونو احاطه ائدن دۆنیانی درک ائتمهیه سؤوق ائدیردی. آتا اوْغلونون سواللارینا اؤزونون فیزیک، کیمیا، بیولوژی بیلیکلرینه اساسلانیب اطرافلی جواب وئرمهیه چالیشیردی. آتاسی اوْغلونو بیر او قدر سیخمیر، اونا اوْغلونو عالیم گؤرمک آرزوسوندا اوْلدوغونو بیلدیرمیردی.
فاینمن ایلک ایشینین عهده سیندن ۱۳ یاشیندا اولارکهن رادیوقبولئدیجینی تمیر ائتمکله گلیر. بوندان سوْنرا گنج ریچارد قونشولاری آراسیندا مشهورلوق قازانیر. او ایلک اوّل رادیوقبولئدیجینی جلد و کئیفیتلی تمیر ائدیر، دیگر طرفدن ایسه آپاراتی سؤکممیشدن اوّل علامتلر اساسیندا منتیقله ناسازلیغین سببلرینی آراشدیرماق و تعیین ائتمهیه جهد ائدیردی.
ایلک ائولیلیگی و لوس-آلاموس[دَییشدیر]
ریچارد فاینمن دؤرد ایل ماساچوسئتس تکنولوژی اینستیتوتونون فیزیک فاکولتهسینده تحصیل آلیر، داها سوْنرا تحصیلینی پرینستون اونیوئرسیتئتینده داوام ائتدیریر.
ایکینجی دۆنیا ساواشی باشلایاندا فاینمن کؤنوللو اولاراق جبههیه یوللانماق ایستییر، لاکین عدالتسیز سایکولوژی یوخلانیش سببیندن بۇ آرزوسونا چاتا بیلمیر.
آسپیرانتورادا اوخودوغو ایللرده فاینمن اون اوچ یاشیندان وورولدوغو و اون دوققوز یاشیندان نیشانلاندیغی آرلین قرینباوملا ائولنیر. نیگاهدان بیر آز اوّل آرلین اؤلومجول ورم خستلیینه یولوخور.
فاینمنین والیدئینلری ائولیلییه قطعی اعتراضلارینی بیلدیرسهلر ده فاینمن اؤز بیلدیی کیمی حرکت ائدیر. نیگاه مراسیمی لوس-آلاموسا یوللانان قاتارا یوللانارکهن یولوستونده باش تۇتور. شاهیدلر کوچهدن کئچهن تصادفی آداملار اولور (چؤرکچی و آپتکچی)، قوهوملار مراسیمده ایشتیراک ائتمیرلر. مراسیم باشا چاتدیقدان و ارین آروادینی اؤپمه مراسیمی چاتاندا ریچارد یولداشینین خستلیینی خاتیرلاییر و آرلینین یاناقلاریدان اؤپور.
جوتلوک لوس-آلاموسا یئتیشدیکدن فوری سوْنرا آتوم بومباسینین حاضیرلانماسی پروسسینه (مانهتن لاییحهسی) جلب ائدیلیر. بۇ لاییحهیه ایشچی هئیتنین چاغریلماسی آنیندا فاینمن هله ده پرینستوندا اوخویوردو و لاییحهیه داخیل اوْلماق ایدئیاسینی اونا مشهور فیزیک روبرت ویلسون وئریر. ایلک اوّل فاینمن آتوم بومباسی لاییحهسینه قوشولماق ایده سینی هوسسیز قارشیلاییر، لاکین سوْنرادان بومبانین آلمانلارین کشف ائتمهسینی دوشونهرک لاییحهیه قوشولاماغا راضیلیق وئریر. فاینمن لوس-آلاموسا ایشلدیی واخت آرلین آلبوکئرکئ شهری خستخاناسیندا یاتیردی. فاینمن هر هفته سوْنونو اونونلا کئچیریر.
لوس-آلاموسدا بومبا اوزریندی ایشلدیی ایللرده فاینمن سئیفلری یارماق وردیشلرینه ییهلنیر. او آتوم بومباسینین ایشلنیلمهسینه دایر بوتون بیلیشیمنی – اورانین زنگینلشدیرلیمهسی تکنولوژیسیندان توتموش بومبانین قوراشدیریلماسینا دایر ماتئریللارین سئیفلردن اوغورلاماقلا حیاتا کئچیریلمیش تهلوکهسیزلیک تدبیرلهنین یئترسیزلیینی ثبوت ائدیر. بۇ قدر موهوم اینفورماسییانین ساخلانیلدیغی سئیفلرین هوسکار اوغرو طرفیندهین یاریلماسی فاکتی بشریتین تالئیینین بیت توکدن وابسته اوْلدوغونا دلالت ائدیردی.
محاربهدن سوْنراکی ایللر و علمه وئردیی اساس تؤهفهلر[دَییشدیر]
۱۹۵۰-جی ایللرده فاینمن کالیفورنیا تکنولوژی اینستوتوتوندا ایشلییر. محاربهدن و یولداشینین اؤلوموندن سوْنرا فاینمن درین سارسینتیلار کئچیردی. بۇ ایللرده ایسه اونا بۇ و یا دیگر فیزیک کافئدراسیندا چالیشماق حاقیندا سایسیز-حسابسیز مکتوبلار گلیر. بئله تکلیفلردن بیری ده پرینستوندان گلیر. بورادا ایسه او واختلار اینشتین کیمی داخیلر درس دئییردی. نهایت فاینمن یئنیدن علمه قاییدیر. فاینمن بوتون شوبههلره سون قویدوقدان و هدفلرینی معین ائتدیکدن سوْنرا او گۆجونون و اؤزونهینامین یئنیدن آرتیغینی حیس ائدیر.
فاینمن اؤزونون کوانت چئوریلمهلری نظریهسی اۆزرینده ایشلهمهیه داوام ائدیر. بوندان علاوه، او شرؤدینگئر تنلیینی تطبیق ائتمکله یوکسکاخیجیلیق حادثهسینین فیزیکسینین باشا دوشولمهسینه نایل اولور. بۇ کشف ایضاحی بیر قدر اوّل اوچ فیزیک طرفیندن آلینمیش یوکسکاخیلیجیلیق حادثهسی ایله بیرگه آلچاق تئمپئراتورلار فیزیکسینا یئنی تکان وئریر. بوندان علاوه فاینمن کوارکالاری کشف ائتمیش موررئی هئلل-ماننلا بیرگه داها موکممل سربست نئیترونون پروتون، الکترون و آنتینئیترینویا بئتا-پارچالانماسیندا اؤزونو گؤستررن "ضعیف پارچالانما" نظریهسی اۆزرینده چالیشیر. بۇ نظریه فاکتیکی اولاراق تبیتهین یئنی قانونلارینی آچماغا ایمکان وئریردی. فاینمن کوانت حسابلامالاری ایدئیاسینی سسلندیریر.
۱۹۶۰-جی ایللرده آکادمینین خاهیشی ایله فاینمن یئنی فیزیک درسلیگی حاضیرلاماق تاپشیریغ حواله اولور. نتیجهده ایندی ده طلبه-فیزیکلرین ان موکمل درسلیک یاردیمی حساب ائتدیی "فاینمنین فیزیک موهازیرهلری" عرصهیه گلیر.


text:
سنلوران چایی
سنلوران چایی (اینگیلیسجه: Saint Lawrence River، (فارسجا: سنلوران)، (آلمانجا:Sankt-Lorenz-Strom)، (ایتالیاجا:Fleuve Saint-Laurent)، (عربجه:نهر سانت لورانس)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Saint Lawrence Nehri)، (روسجا:Peka CBяToro ЛaBpeHTия)) کانادا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۱۹۷ کیلومتر دیر. بۇ گۆن سنلوران چاییندان ثانییهده ۱۶۸۰۰ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سنلوران چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Saint Lawrence River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
چیلله گئجهسینده اورمیهنین ترنج سارایییندا سئوینجلی بیر خاطیره بسلهییب بیرلیکده اولاجاییق.
سرویس هنر وهمایش : 💥دیققت، دیققت، فرحلی بیر خبر!
اورمونون اوغورلو إلی:
چیلله گئجهسینده اورمیهنین ترنج سارایییندا سئوینجلی بیر خاطیره بسلهییب بیرلیکده اولاجاییق.
🔥شام یئمهگی، تاپماجالار، بایاتیفالی، چلله یئمهگی داها آرتیق فرهنگیمیزین یئرلی و آنلاملی دبلریایله سیزی گؤزلهییریک
🎊آرتیرمالییام کی آدلیم صنعتکارلاریمیز جنابلار، چنگیز حبیبیانلا آشیق عسگر بولوداوغلو چیلله گئجهسینین اؤزل ایفاچیلاری اولاجاقلار.
زامان: پنجشنبه آذرین ۳۰-و گئجه ساعات ۸ دن ۱۲یهدک
یئر: اورمیه، سئرو یولونون ۲-نجی کیلومئتری، ترنج سارایی
بیلیط آلماق اوچون آشاغیداکی نومرهیه زنگ آچین
۰۹۱۴۴۴۵۷۰۲۷
برنامهنین مودورو: قوشچولو حسین ذوالفقاری
⚠عاییلهسیز ایشتراک اولابیلمیهجک.