text:
یئر
یئر یا دا یئرکورهسی (لاتینجه: Terra) گونش سیستمینده گونشه ان یاخین اوچونجو سیارهدیر. گونش سیستمیندهکی بئشینجی بؤیوک سیّارهدیر. زهره و مریخ سیّارهلرینین آراسيندا يئرلشیر. حیاتین اولدوغو بیلینن تک سیّارهدیر. یئرین سطحی ۵۱۰ میلیون موربع کیلومتردیر. بونون ۳۶۲ میلیون موربع کیلومتری و یا ۷۱ %-ی اوقیانوس، ۱۴۸ میلیون موربع کیلومتری و یا ۲۹ %-و قورو اراضیلرین پایینا دوشور[۱]. یئر سطحینین شومال یاریمکورهسینده قورولوغون ساحهسی عومومی اراضینین ۳۹.۴ %-و، سویون ساحهسی ایسه ۶۰.۶ %-سینی تشکیل ائدیر. جنوب یاریمکورهسینده قورولوغون ساحهسی ۱۹ %، سویون ساحهسی ایسه ۸۱ % دیر. قورولوغون ساحهسی قوزئی یاریمکورهسینده گونئی یاریمکورهسینه نیسبت ۱۰.۴ % آرتیقدیر. سویون ساحهسی ایسه عکسینه، قوزئی یاریمکورهسینده گونئی یاریمکورهسینه نیسبت ۱۸،۴ % آزدیر. یئر سطحینده سو ایله قورو غئیری-برابر پایلانماقدان باشقا، قوزئی و گونئی یاریمکورهلرینده ده غئیری-برابر پایلانمیشدیر.[۲]
یئر کورهسینین یارانماسی[دَییشدیر]
ائدیلن آراشدیرمالار نتیجهسینده یئرین یاشی ۴،۴۶۷ میلیارد ایل اولاراق حسابلانمیشدیر و عؤمرونو اوّلدن تاماملامیش بیر جاوان-تیپ اولدوزون داغیلمیش آرتیقلارینین و اولدوزلار آراسی مادّهنین بیر مرکز اطرافیندا دؤنهرک گئتدیکجه یوغونلاشماسییلا مئیدانا گلمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Earth»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۵ اوْکتوبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


c: text/html

text:
ت.ر.ت تاریخی
۱- نجی مای ۱۹۶۴- نجی ییل
۳۵۹- نجی قانونینگ گـﯚیجه گیرمهگی بیلن TRT دؤرهدیلدی و رادیو کاناللاری TRT- نینگ اداراسینا دگشیلی ادیلدی. •
۳۱- نجی اکوتیابر ۱۹۶۸- نجی ییل
TRT آنکارا تلهویدنیهسی سیناغ یایلیملارینا باشلادی •
۹-نجی سنتیابر ۱۹۷۴- نجی ییل
تـﯚرکیأنینگ رادیولاری، TRT-۱ آدی بیلن ۲۴ ساغات یایلیم برمأگه باشلادی •
۱۷-نجی آپرل ۱۹۷۹-نجی ییل
TRT ایلکینجی گزهک آپرل آیینینگ ۲۳-ی حالقارا چاغالار فستیوالینی قوردی و آوروپانینگ ۲۷ کانالیندا گؤنی (مستقیم) یایلیمدا آلنیپ گؤرکهزیلدی. •
۶-نجی اوکتیابر آیی نینگ ۱۹۸۶- نجی ییلی
TRT-۲ تلهویدنیه کانالی یایلیما باشلادی •
۲- نجی اوکتیابر ۱۹۸۹- نجی ییلی
TRT-۳ و TRT-GAP آدینداقی تلهویدنیه کاناللاری یایلیما باشلادی •
۲۸- نجی فورال ۱۹۹۰- نینجی ییلی
ایلکینجی حالقارا کانال بولان TRT-İNT آوروپادا یایلیما باشلادی •
۳۰- نجی ایون (ژوئن)، ۱۹۹۰- نجی ییلی
تربیهلهییجی آیراتینلیقداقی تلویزیون کانالی بولان TRT-۴ ایزمیردن یایلیما باشلادی •
۳- نجی دکابر ۱۹۹۰- نینجی ییلی
TRT-Telegün آدی بیلن تلهتکست سیناغ حیذماتینا باشلادی. •
۲۷-نجی آپرل ۱۹۹۲- نجی ییل
TRT-Awrasya کانالی تـﯚرک دیللی دؤلتلره نیتلهنن یایلیملارینا باشلادی. •
۱۴-نجی آپرل آوگوست ۱۹۹۸- نجی ییل
برلین ده TRT نینگ رسمی اداراسی آچیلدی. •
۵- نجی یانوار (ژانویه) ۱۹۹۹- نجی ییل •
۱- نجی مای ۱۹۹۹- نجی ییل
TRTنینگ اینترنت وبسایتی آچیلدی •
۱۵- نجی ایون ۱۹۹۹- نجی ییل
TRT-FM- نگ و تـﯚرکیأنینگ سیسی رادیوسینینگ یایلمیلاری آوسترالیادان هم دینگلنمأگه باشلاندی. •
۲۵- نجی ایول (جولای) ۱۹۹۹- نجی ییل
TRT-İNT تلویزیون کانالینینگ یایلیملارینا آوسترالیا و تأزه زلاندیادا تو۫ماشا ادیلمأگه باشلاندی. •
۲۰- نجی سنتیابر ۱۹۹۹- نجی ییل
رادیو -۴ تـﯚرک آیدیم سازلارینی گینگدهن یایبانگلاشدیرماق ماقصادی بیلن یایلیما باشلادی. •
۷- نجی ایون ۲۰۰۰- نجی ییل
TRT-İNT- ینگ، تـﯚرکیأنینگ سسی رادیوسینینگ (TSR) و TRT-FM-ینگ (رادیو ۲) یایلیملاری آمریکا بیرلشن شتادلاری و کانادا یتیریلدی. •
۳۱- نجی یانوار ۲۰۰۱- نجی ییل
ت.ر.ت- نینگ تلویزیون کاناللاری تأزه قوراماچیلیقلی کارتلار و تأزه توغرالار بیلن تأزهدن بزلهدی. •
۲- نجی ایون ۲۰۰۱- نجی ییل
ت.ر.ت نینگ آذربایجان – باکو دفتری آچیلدی. •
۱۶- نجی ایون ۲۰۰۱- نجی ییل
ت.ر.ت نینگ مصر- قاهیره دفتری آچیلدی. •
۱- نجی ایون ۲۰۰۲- نجی ییل
ت.ر.ت گـﯚناورتا کوریا بیلن یاپپونیانینگ (ژاپونیانینگ) سئول و توکیو شهرلرینده بیلهلیکده قوران، تـﯚرک میللی ییغیندی فوتبال توپارینینگ هم اﯚچـﯚنجیلیک ایلأن بـﯚتین دﯚنیا فوتبول یاریشیندا؛ یر ایهسی یورتلارینگ دﯚشـﯚرهن سویجتلرینی گؤنیدن آلیپ گؤرکزمک بیلن بیرلیکده اؤز دﯚشـﯚرهن سویجتلرینی هم گؤنی یایلیما دگشیلی ادیپ، توماشاچیلارینینگ دیققاتینا یتیردی. قیسغا آدی EBU/UER بولان آوروپا یایلیم بیلهلیشیگی، تاریحیندا ایلکینجی گزهک یاریشینگ یایلیم حقوقلارینی ساتین آلیپ بیلمهدی. •
۲- نجی ایون ۲۰۰۲- نجی ییل
ت.ر.ت توریزم رادیوسی، ۲۴ ساغت اﯚزنـﯚکسیز یایلیم برمأگه باشلادی. آنتالیانینگ لارا اتراپچاسیندا یرلشیأن استودیولاریندان دینگلهییجیلرینه حیذمات بریأن رادیو، انگلیس، فرانسوز، نمس (آلمانچا)، روس و گرک (یونان) دیللرینده یایلیم بریأر. •
۸- نجی آوگوست ۲۰۰۲- نجی ییل
ت.ر.ت نینگ داشاری یورتلارداقی ۶. نجی دفتری آمریکانینگ واشینگتون شهرینده آچیلدی. •
۲۴- نجی مای ۲۰۰۳- نجی ییل
ت.ر.ت، یوردیمیزینگ آدیندان قاتناشان ۴۸- نجی آوروویدنیا (یوروویژن) آیدیم- ساز بأسلهشیگینده سرتاپ ارنأر- ینگ یرینه یتیرمهگیندأکی Everyway That I Can آدلی آیدیم بیلن بیرینجی بولدی. •
۲۰- نجی یانوار ۲۰۰۴- نجی ییل
تـﯚرکست ۱C سپوتنیگینینگ تـﯚرکیه – آورپا چأگینی اؤز ایچینده آلیان تولقونلاریندان TRT-۱، TRT-۲، TRT-۳، TRT-۴ و TRT- İNT تلویزیون یایلیملاری بیلن أهلی رادیو یایلیملاریمیزدان عیبارات بولان کانستروکتیو TRT یایلیملاریمیز بریلمأگه باشلاندی. •
۱۲- نجی مای ۲۰۰۴- نجی ییل
ت.ر.ت، ۴۹- نجی آوروپاویدنیه (آورپوا تلویزیون کاناللاری) آیدیم – ساز بأسلهشیگی، ایستامبولدا یوردیمیزینگ و قورامامیزینگ یر ایهچیلیگینده ایلکینجی گزهک ایکی تاپغیرلی گؤرنوشده قورالیپ، ۳۶ یوردا گؤنی یایلیم آرقالی یتیریلندیر. •
۳- نجی نویابر ۲۰۰۴- نجی ییل
ت.رت نینگ وبسایتی (www.trt.net.tr ) تأزه گرافیکا و قوویلاندیریلان یوزی بیلن تأزهدن آچیلدی.
•
۱۴- نجی دکابر ۲۰۰۴- نجی ییل
TRT-TÜRK تلویزیون کانالی و تـﯚرکیأنینگ سسی رادیوسینینگ تـﯚرک دیلیندأکی یایلیملاری Türksat ۱C آیچاسینینگ اورتا آسیا گینگیشلیگینی اؤز ایچینه آلیان گـﯚندوغار شؤهلهسیندن اؤیجـﯚکلی اؤرنوشده یایلیما بریلمأگه باشلاناندیر. •
۲۴- نجی ایون ۲۰۰۵-نجی ییل
ت.ر.ت نینگ داشاری یورتلاداقی ۷- نجی دفتری اؤزبگیستانینگ داشکنت شهرینده آچیلدی. •
۱۰- نجی آوگوست ۲۰۰۵- نجی ییل
حالقارا ایزمیر یونیورسیاد المپیاد اویونلاری یوردینگ ایچینه و داشاری یورتلارا اﯚستـﯚنلیکلی یاغدایدا یایلیم برندیر. •
۱- نجی نویابر ۲۰۰۵- نجی ییل
ت.ر.ت- ABU (آسیا- یوواش عممان یایلیم بیلهلهشیگی، آسیاویزیون شرطناماسینا قول چکیلدی. •
۲۲- نجی ایون ۲۰۰۶- نجی ییل
حالقارا بوئنا ویستا تلویزیونی بیلن قازانیلان ایلالاشیغا لاییقلیقدا، والت دیزنیه دگیشلی مولتیفیلم، مولتی سینما فیلملرینگ تـﯚرکیهدأکی یایلیم حقوقلارینی ۴ ییل مؤهلت بیلن TRT آلدی. •
۱۳-۲۰ آپرل ۲۰۰۸- نجی ییل
ت.ر.ت، تـﯚرکیأنینگ جمهور باشلیغینینگ ۴۴- نجی حالقارا تیگیرچک تورینینگتـﯚرکیهدأکی یایلیم حقوقلارینی آلدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
برچسب گذاشته شده با : "فیلتر"
آرزو بلاگ فیلتر اولوندو
ایرانین ایلک تورکجه وبلاگ ساغلاییجی(وبلاگ دهی) مرکزی فیلتر اولوندو. آرزوبلاگ بئش ایل آردیجیل چالیشماقدان سونرا فیلتر اولوندو.دئمهلیدیر؛بو تورکجه وبلاگ ساغلاییجی سئرویس، 3000 دن آرتیق وبلاگا خیدمت وئریر. سعید حبیب پور آرزوبلاگین قوروجوسو ،بیلیم سسیله دانیشیقدا ، تاسوفله اویاریسیز(بدون هشدار) آرزوبلاگی فیلتر ائتدیلرینی دئدی. او اکلهدی؛ آرزوبلاگین؛ وبلاگلارینین ایچهریگی(محتوا) ،دیل-ادبیات، کولتور…
تلگرام فیلتر اولاجاق یوخسا اولمایاجاق
اؤلکهنین فیلترینگ کومیتهسی گلهن هفته چهارشنبه گونو ساوجیلیق(دادستانی) مرکزینده اوتورم کئچیرجکدیر.بو اؤنملی اوتوروم ،تلگرام توپلومسال آغین (شبکه اجتماعی)فیلتر ائدیب ویا ائدیلمهمهسی حاقدا اولاجاقدیر. وایبر مسئنجر آغین اؤلوموندن و البته اؤلکه قوللانیجیلارین(کاربر) تلگراما کؤچمکلریندن نئچه آی کئچمهدن؛ تلگرام مسئنجری ده وایبرین حالینا دوشمکدهدیر. دئمهلیدیر، تلگرام مسئجر آغی ایراندا ان آزی 20…
وایبر و اینستاگرام فیلتر اولمایاجاق
وایبر و اینستاگرامین فیلتر اولاجاغی حاقدا نئچه آیدیر چئشیدلی(مختلف) سؤز صؤحبتلر قوللانیجیلارین(کاربر) قولاغینا چاتیبدیر،اما اصلده،بو ایکی توپلومسال آغلاری(شبکهلر) فیلتر اولمایاجاقلار و تکجه بونلارین ایچهریکلری(محتوا) تمیزلهنهجکدیر.اؤلکهنین “کارگروه تعیین محتوای مصادیق مجرمانه” سازمانین اویهسی(عضوی) بو قونودا بئله آچیقلادی: قوللانیجیلار نیگران اولماسینلار وایبر واینستاگرامین تکجه ایچهریکلری تمیزلهنهجکدیر .”رمضانعلی سبحانیفر” آرتیردی:فیلترینگ کومیتهسینده، عاقیللی فیلترینگین…
توییترین فیلتری قالدیریلدی!
انگیلیسلی بیر خبرلیگین(خبرگزاری) وئردیگی بیلگیلرینه گؤره، تورکیه دؤولتی؛ توییترین فیلترینی قالدیردی. دئمهلیدیر نئچه گون اؤنجهدن،تورکیهده توییتره قوللانماغین ایمکانی دولت طرفیندن قاداغان اولموشدور.تورکیه دؤولتی بوگون، آنا یاسا محکمهسینین وئردیگی حؤکمونون اساسیندا، توییترین فیلترینی قالدیردی. آلدیغیمیز خبرلر گؤره تورکیهلی قوللانیجیلار(کاربر)، سورونسوز توئیتر اکانتلارینا قوللانا بیلرلر. قایناق:تابناک


text:
سونرا اؤیرتمن خانیم بیر بارداق سو سویو بیزه گؤرسه دیب سوروشدو : اوشاقلار بو ندی ؟
مهناز دئدی : لیوان
مهرناز دئدی : ایسکان.
اؤیرتمن خانیم دئدی : یوخ اوشاقلار بو لیوانین ایچینده کین سوروشورام .
هامیمیز بیرلیکده دئدیک : سو .
دئدی : هه لیوانین ایچینده کی سو دور . آما بیز ایندی ایستیریک بو سویون اوخوما یازماغین اؤرگنک. بو سویون بیر آدی دا « آب » دی.
هله تئزه زحمتیمیز باشلاندی. بیزیم ائوده دئدیغیمیز سوینان اؤیرتمن خانیمین دئدیغی آبین یازیب اوخوماغیندا فرقی واریدی. ایکی سینین ده آدی دیل ایدی . آمما سو آنا دیلیدی . آنا دیلی ده ساواد دئیلیدی. مدرسه قورتولاندان سونرا ائوه قاییتدیم. خط دفتریمی چیخاردیب یازماغا باشلادیم . آب – ماما . اؤیرتمن خانیم بیر صفحه خط باشی وئرمیشدی . یازیب قورتاردیم. سورادا حئساب باشلاندی . حئسابی دا خط باشی وئرمیشدی . بیر – ایکی – اوچ – دؤرد – بئش . اؤیرتمن خانیم تاپشیرمیشدی کی خط لریمیزی یازا – یازا اوجادان دا اوخویاق بلکی غلطیمیز اولسا آتا – آنامیز دوزه لتسین . اونون اوچون ده من اوجادان اوخویا – اوخویا یازیردیم . آباجیم سسیمی ائشیدیب دئدی : آی بالا غلط غولط اوخورسان . بیر ایکی دئمه کی یک – دو – سه – چهار – پنج دئگینن.
وای ! وای ! وای ! عجب گیره کئچمیشیق ها ! من کی یولداشلاریمنان بئش داش اوینویاندا بیرلر – ایکی لر – اوچلر و .. دئییردیم. بس بو یک – دو هاردان باشیما چیخدی؟ اؤیرتمن خانیم دا آباجیم کیمین دئییردی ها !
آباجیم دئدی : اگر ایستیرسن ساوادلی اولاسان ، گرک اؤیرتمن خانیم دئدیغی کیمی اؤرگه نیب، بیر ایکی نی بوراخاسان.
نییه به یوخ ؟ چوخ دا گؤیلوم ایستیر ساوادلی اولام. آباجیم کیمی ناغیل کیتابی ، آنام کیمی قازئت ، بؤیوک آنام کیمی ترکو شعر اوخویام. بؤیوک آنام کی یازماغی ائله فاراساتلی بیلمیردی، آمما بیر گؤزل اوخوردو قرآن ، شعر ، قازئت. هله قیامت گونونون شعرلرین ده اوخوردو. قبرین ایچینده کی ایلانلار عقرب لر نکیر مونکور . « قبرین اول گئجه سی رحم ائله آللاه بیزه » واللاهی آدامین توکلری جانیندا بیز دوروردو.
هردن مهرنازدان سوروشوردوم : ندن دی کی بؤیوک آنا گؤزل اوخویور آما یاخجی یازابیلمیر. یازیلاری جوهر ایچیندن قورتولوب کاغاذدا یئرین قاریشقانین آیاق ایزینه بنزیر؟
دئییردی : آخی او فارسی مدرسییه گئتمییب کی.
ایلک کلاسین لاپ چتین درسی الفبانی ازبرله مک ایدی. اؤیرتمن خانیم بیزدن ایسته دی کی الفبانی بیر گؤزل ازبردن اؤگه نک. گئجه یاری دان کئچدی ، اؤرگنه بیلمه دیم . آنامین زحمتی تنبیهی هئچ فایدا وئرمه دی . آخیردا آقاجانیم دئدی : قیزیم دور یات ساباح سنین له بیرلیکده مدرسیه گلیب اؤیرتمن خانیم دان مهلت ایسته رم.
ساباحیسی گون آقاجانیملا بیرلیکده مدرسیه گئتدیک. ائله بیل کی الفبانی ازبرله مین بیر من دئییلدیم . نییه کی آقاجانیم مهرنازین حکیمه نین رحیمه نین ده وریندن کفیل اولدو. او گون کیلاس تمیرن ایله کئچدی. اؤیرتمن خانیم داها ساباها هئچ نم نوم ایسته میردی. ائوه گله – گله ساباحین الفبا ازبرله مه سینین قارا قئییدی جانیمی آلدی.هله یاندیرمالی یئری ده بویودو کی آنامین هئچ حوصله سی قالمامیشدی . من نئجه اؤرگنه جاغیدیم آللاه بیلسین.
اوگون آقاجانیم بیر گؤزل دادیما دوردو. الینده بیر تیکه کاغاذینان گلدی . الفبانی بیر گؤزل شعر کیمی اؤرگتدی. بو شعرین چوخو یادیمدان چیخیب آنجاق بیر آزین بورایا یازیرام .
الف مثل آغاجدی / ب یانی یاستی / پ اونا به نزه ر / ت اونا بنزه ر / ث اونا بنزه ر / جیم بیر قولاخدی / چ اونا بنزه ر / ح اونا بنزه ر / خ اونا بنزه ر / دال بئلی بوکوک / ذال اونا بنزه ر/ ر داغدان ائنیر / ز اونا بنزه ر / ژ اونا بنزه ر / سین سوپورگه ده / شین شوکولاتدا / عین عاغیللی قیز / غین اونا بنزه ر / لام چؤمچه کیمی / میم بیر عصادی / نون بیر کاسادی / هه همدان دا /
آنجاق کی الیفبانی بو سیاق اؤرگندیم.
یادیمدادیر کی شانزده ایله چهارده هین فرقی ندی بیلمیردیم. آقاجانیم چهارده هی یازدی چهارین اوجون بیره یاپیشدیردی . چهارده اولدو بیر اردک باشی . سورادا اردکین قالانین چکدی. بیر زامانلارا جان ائله بیلیردیم کی چهارده ائله اردک دی.
اوشاقلیق سووشدو گئنج لیک گلدی . آی نه گؤزل گونلریدی او گونلر. ناغیل کیتابلارین اوخوماق شعرلری ازبرله مک. بیزیم چاغیمیزدا تلویزیون کی همیشه یوخیدی .بیر آخشاملار اولاردی . بیزیم ده چوخ واختیمیز واریدی کیتاب اوخویوب بیر بیریمیزه ناغیل ائلییک . اولدوز و کلاغها، لاوسون در جزیره وحشت ، اتوبوس آبی ، کفش های غمگین عشق و سونرا دا حیدربابایه سلام و بالدان شیرین آنادیلینه سلام.
آخیردا دا منیدیم خانیم زرین قاوالیدی . کاستیدی کی مشهدی قنبری تبریزدن آلیب گتیرمیشدی .او کاستده بیر اوخوماقلار واریدی کی منه تزه یدی .
سن سن قاراشین اوغلان
کاپشن یاراشیر اوغلان
قاپیمیزدا دایانما
آنام ساواشیر اوغلان
*
عکسی وئردیم نئینه دین
پاره پاره ائیله دین
باخدین اؤزگه سؤزونه
سن منی ترک ائیله دین
*
آنا دیلی گونو بوتون وطن داشلایما هر هانسی دیل ده دیلر سه قوتلو اولسون.


text:
اواش یاواش سو خیام امامیده ازالیب
سوسوزلیخ اتشی هر بیر دله شراره سالیب
اله گلنده ده سو بعضی خیمه ده بیر آز
اوشاخلارا وریب ایشمزدیلر بویوکلر
سکینه دییر گوردوم سوسوزدان اورگیم یانیر
دییر ددیم گدیم عمه م زینبین حضورینه،عمه منی مایوس المه ز
دییر یاخیناشاندا گوردوم عمه م ئو سوت امر بالانی آلیب قوجاغینا
"بالا اوزونده یاندین ربابیده یاندیردین"
دییر دا سوسوزلیغیم یادیمدان چیخدی،گوزومون یاشی آخدی
عمه م بویوردی سکینه نه وار؟
ددیم عمه اله علی اصغرین حالینه اغلیرام
یا حسین...
ارسال شده توسط( پیشتاز ) پسر با غیرتم فرزاد....
پ ن- در پاسخ به وبلاگ اوخشاما.........


text:
چیمخیرماق و بنزرلری-2
اوستهکی اؤرنکلری اردال'ین چالیشماسیندان(7-466.صص) آلدیم. او چالیشمادا، ـقیـ اکی ایله قورولان فعللر ده سیرالانیبدیر.
اوقیماق(oqımaq):"چاغیرماق، اوخوماق". فارسجا خواندن ایله عربجه قرأ/یقرأ فعللریله توتوشدورمالیدیر. او فعللرده اصلینده "چاغیرماق، دئمک" آنلامیندایمیشلار[1]. دیوان دا بیر "او"(o?) جاواب اداتی اولاراق گئچر و بو فعلین کؤکونده او سس/سؤز اولمالی دیر.
اوقیماق(oqımaq): اوستهکی فعل کیمی یازیلیب، سؤیلهنیرمیش. آنجاق "قوسماق" دئمکدیر. بوگونکو دیلیمیزده اؤگومک(ögümek)>اؤیومک>اؤوومک(övümek) بو فعلدن گلیشیبدیر.
سوقیماق(suqımaq):اسکی تورکجهده هر یئرده ارنگک(rŋäkä)"بارماق" ایله گلیر و "بارماق شیققلداتماق/قولنجو سیندیرماق" دئمکدیر. اردال'ا گؤره سوق(suq)"اشارت/شهادت بارماغی" ایله ایلگیلی اولاجاقدیر(*suq+qı-).
توقیماق(toqımaq):"وورماق، چارپماق، چالماق". اردال'ا گؤره "توق"(toq) سس تقلیدیندن گلیر. دیوان دا توق توق ائتتی(toq toq étti اؤرنهیی ده وار. توقماق>توخماق آدی دا بو فعلدن گلیر.
اوستهکی اک ایله اورتا تورکجه و یئنی تورکجه ده ده قورولان فعللر وار. بیز بوردا، آذربایجان و آنادولو دا یایقین اؤرنکلری اله آلیریق. آنجاق اؤنجهدن دئمهلییم کی بو اک، اسکی تورکجه ده(و موغولجادا اولان) –rA- اکیندن(چینغیرماق و بنزرلرینده اولان اک)فرقلی دیر. او اک هر یئرده ـقـ/ـگـ/ـنگـ سسلریله گلدییی اوچون بیر بنزرلیک وار اورتادا، آنجاق ایکی اکین آیریشدیقلارینی گؤرمهلیییک. اؤرنکلره گئچهک:
هایخیرماق: اوسته آچیقلاندی.
هیشقیرماق(hışqırmaq):آنادولودا هیچقیرماق(hıçkırmak) اولاراق یایقیندیر. منجه بیر سس تقلیدی اولان هیچ/هیش/ایچ/ایش دان گلیر.
فیشقیرماق(fışqırmaq):"(سو، قان، و بنزری سیویلارین) شدّتله ائشییه آتماق/آتیلماق". سانیرام کتاب الفاء سنگلاخ آدلی یازی دا آچیقلادیم.
فیسقیرماق(fısqırmaq):داها چوخ فیسقیرتماق بیچیمی یایقیندیر. "توستو سالماق،(مزاح یولویلا) سیگار چکمک"آنلامی وار. فیس سس تقلیدیندن گلیر.
چیمخیرماق: اوسته آچیقلادیم. آنادولودا: چمکیرمک
توکورمک(tükürmek): آذربایجاندا دئییملرده وار و یئرینی "توپورمک" فعلینه وئریبدیر. هر حال "تو"(tü) سس تقلیندن گلدییی آچیقدیر. تو مستقل اولاراق دیلیمیزده یاشار.
پوسکورمک(püskürmek):"(اود، توز کیمی شئیلری) سپمک، شدتله تپمک و یا یاییب-داغیتماق". بوردا دا فعلین "پوس"(pus) سس تقلیدیندن گلدییی گؤرونور. آنجاق پوس مستقل اولاراق "بوغ/بخار" دئمک دیر و باشقا سؤزجوک ساییلمالیدیر. بیرده پوسور(püsür)، پو..پوسور دئییمینده، نیشانیان'ین دئدییی کیمی ارمنیجه psor/pşor(=زیبیل، تؤکونتو)دن گلمهلی دیر.
هؤککورمک(hökkürmek):"شدتله/سسلی آغلاماق". آنادولو دا هؤنکورمک(hünkürmek) اولاراق یاشار و اورتا تورکجه دن بری وار دیلیمیزده. *هونگ/*hüŋ آغلاماق سسینین تقلیدی اولاجاقدیر.
فینخیرماق(fınxırmak):"بورون سیلمک". فارسجاسی "فین کردن" ایله قیاس ائدیلمهلی دیر.
سومکورمک(sümkürmek): آنادولو دا "فینخیرماق" قارشیلیغی دیر. سوموک(sümük) "بورون سویو، فیرتیق" ایله ایلگیلی اولمالیدیر.
قیشقیرماق(qışqırmaq): اورتا تورکجه ده، قیچغیرماق(qıçġırmaq) اولاراق گئچیر.
چاوقیرماق(çavkırmak): آنادولودا "مریضین چابالاماسی، ایتین کسیک-کسیک هورمهسی" آنلامیندادیر. آذربایجان بوگون چووماق(çovmaq) "منحرف اولماق، دؤنوب گئتمک" معنالاری وار. "مشتریلریم چووماسین دئدیم، توکانی دهییشدیرمهدیم" کیمی جوملهلرده ائشیتمیشم. بلکه چاوقیرماق کؤکونده، چاوماق فعلیندن گلهبیلن "*چاویق"دان گلیر.
آسقیرماق(asqırmaq):آنادولودا داها چوخ باشقا بیر سس تقلیدی یعنی هاپشیرماق(hapşırmak) وار. دیوان لغات الترک ده، آسورماق(asurmaq) فعلی وار آنجاق اورتا تورکجه دن بری، آقسورماق (aqsurmaq)دا وار. آنلاشیلان بوردا دا آسقیرماق، کؤچوشمهلی اولاراق، آنادولودا آقسیرماق (aksırmak) اولوبدور.
دیزقیرماق(dızqırmaq): کوچه-باجا دیلینه مخصوص اولوب، "قورخوب قاچماق" دئمکدیر. بو فعل دن تؤرهین دیزقیراق(dızqıraq) سؤزجویو،"دَیَرسیز، اسگیک آدام"، کوچه-باجا دیلینده چوخ یایقیندیر. نه ایسه کلمهنین کؤکونده "دیز" سس تقلیدینین وارلیغی آچیق دیر.
آنقیرماق(anqırmaq): آنادولودا آنیرماق(anırmak) اولاراق یاشار. آنجاق تاریخی متینلرده، دوروم باشقادیر. دیوان لغات الترک ده، آنغلادی(aŋladı) وار؛ نیشانیان عاشق پاشانین غریبنامهسیندن "آنگرادی بو عالم ایچره همچو شیر" اؤرنهیینده، فعلین آنگراماق/آنغراماق اولدوغو آنلاشیلیر. دئمک اوچ فرقلی بیچیم وار اورتادا: آنغراماق/آنغلاماق/آنقیرماق. منجه اوچو ده بیر *آنگ/آنغ(aŋ) و یا *آنغی /*آنگی (aŋı*) سس تقلیدینه دایانیر. دئمک آنقیرماق دا بو اک ایله آچیقلانیر.
اؤسکورمک(öskürmek): اسکی قایناقلاردا بو بیچیم ده گؤرولور. آنجاق تورکیه تورکجه سینده اؤکسورمک(öksürmek) یایقین دیر. بو سؤیلهییش ده یئنی و کؤچوشمهلی ساییلامالیدیر.
چیغیرماق(çığırmaq):آنادولودا "چاغیرماق، سؤیلهمک" معناسی دا وار. چیغ آنادولو دا(بیر چوخ آنلام یانیندا) "چیغیرتی، اوجا سس ایله چاغیرما" دئمکدیر. سنگلاخ دا جیغ/چیغ "به معنی فریاد و فغان بود" اولاراق آچیقلانمیش(146.ص). چیغی(çığı) دا اونا آنلامداش اولاراق گؤستریلیبدیر. چیغیرغو ایسه "به ترکی رومی به معنی صدا و فریاد بود" اولاراق آچیقلانیر(اورادا). بورداکی چیغ+قیر- اولاراق آنلاشیلمالیدیر. باشقا اؤرنکلرده ده بیر سسسیز ایتیمی(=حذفی) گؤرونور. فارسجا جیغ ایله ایلگیسی آچیق دهییل. بو کیمی سؤزجوکلر، سس تقلیدی اولوب، هر دیل ده بنزرلری وار. آنجاق فارسجا جیغ ایله سوغدجا žyϒyr- بنزرلییی دقت چکیر. چیغیرماق، چاغیرماق'ین بیر یان بیچیمی ده ساییلابیلر دییه دوشونورم.
***
قوشقورماق و اونون اؤن-سیرالی بیچیمی کوشکورمک(küşkürmek)"تحریک ائتمک، (ایتی و..) بیرینین اوستونه یوگورتمک" فرقلی بیر کؤکدن گلیر. کَک(käk) اسکس تورکجه ده "کین" دئمک دیر(اؤج ایله معناداش دیر). کَکشورمک(käkşürmek) و کَکچورمک(käkçürmek) سونرادان، مؤحتملن قیچغیرماق فعلی ایله قاریشدیریلاراق، بوگونکو بیچیمینی قازانیبدیر. تورکیه تورکجهسینده، قیشقیرتماق فعلی نین بیر آنلامی "تحریک ائتمک، غضبلندیرمک"دیر. بو دوروم ایسه ایکی فعلین قاریشدیغی نتیجهسینده اورتایا چیخدیغی فیکرینی دوغرولار.
***
یئنی و چاغداش تورکجهمیزده بو اکین یئرینی داها چوخ –(X)ldA- اکی آلیبدیر. گیزلدهمک، گوببولدهمک، خاریلداماق، ویزیلداماق و... آنجاق بلکه یئنی فعللردن بو اک ایله قورولابیلر.
[1] . بیر یئرده اوخوموشام، یوخسا اؤز عقلیمه گلیبدیر بیلمیرم، آنجاق پیغمبریمیز اندیریلن ایلک آیت "اقرأ بسم ربّک الذی خلق" منجه "سؤیله/دئه یاردان تانرینین آدییلا" کیمی چئوریلمهلی و آنلاشیلمالیدیر.


text:
آتن
آتئن (یۇنانجا: Aθήva - آتئن) - یونانیٛن پایتختیٛ و تخمینن ۴ میلیوْن اهالیسییله ان بؤیۆک شهری. قدیم یۇنان مدنییتینین ده مرکزی اوْلمۇشدۇر.
آتئن قدیم چاغلاردا دا اهمییتلی بیر تیجارت و مدنییت مرکزی ایدی. آدیٛ، قوْرۇیۇجۇسۇ اوْلان مۆحاریبه الهی سی [آتن (میفوْلوْگییا)|آتن]]'دان گلمکددیر.۱۸۹۶ و ۲۰۰۴ یای اوْلیمپییا اوْیۇنلاریٛ'نا ائو صاحیبلیی ائتمیشدیر.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
یاخیٛن شرق طرفدن باخدیٛغیٛمیٛزدا اوروپانیٛن ایلک شهری دمک اوْلار. اوروپادان باخدیٛقدا ایسه غربدن شرقه بیر کؤرپۆ روْلۇ اوْینادیٛغیٛنیٛ گؤرۆرۆک
جوْغرافییاسیٛ و ایقلیمی[دَییشدیر]
آتندا سۇبتروْپیک یاریٛمصحرا ایقلیمی مۆشاحیده اوْلۇنۇر.بعضاً قیٛشدا هاوالار چوْخ سوْیۇق کچیر و قار یاغیٛر. یای چوْخ ایستی و قۇرۇ کچیر. آپرل-نوْیابر دؤورۆنده هاوالاریٛن سوْیۇق کچمسی ایستیسنا حالدیٛ.اؤلکده بعضاً آیلارلا یاغیٛش یاغمیٛر. آرالیگ دنیزینین تاثیری نتیجسینده پاییٛز چوْخ اۇزۇن کچیر، یاز ایسه بیر آز سوْنرا گلیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
۴.۰۱۳.۳۶۸ نفر
مدنییتی[دَییشدیر]
ایقتیصادییاتیٛ[دَییشدیر]
۱-جی دۆنیا مۆحاریبسیندن سوْنرا آتن هم داخیلی، هم ده خاریجی تیجارت مرکزی اوْلدۇ. حال-حاضیردا اؤلکنین ان بؤیۆک صنایعئ شهری ساییٛلیٛر. ان بؤیۆک صنایعئ ساحلری پامبیٛقتوْخۇما، ایچکی، سابۇن، کیمیوی ماددلر و خالچاچیٛلیگدیٛر. ۱۹۸۰-جی ایلدن بۇ یانا هاوا کیرلیلیینین قارشیٛسیٛنیٛ آلماق اۆچۆن بؤیۆک تدبیرلر گؤرۆلمۆشدۆر. ۲۰۱۱-جی ایلدن داها دا کریتیک وضیعت آلمیٛش ایقتیصادی بحران پایتخت آتنندان دا یان کچممیشدیر. حال-حاضیردا بۇ شهر مۆختلیف سیاسی و ایقتیصادی اعتیراز آکسییالاریٛنیٛن مرکزی حالیٛنا گلمیشدیر.


text:
ترکیه – امریکا قوشمه ایالتلری مناسبتیده ینگی دور
تحلیل و تیکشیروو 22
جمهور رئیس ایردوغان نینگ امریکا قوشمه ایالتلری سفری، ترکيه - امریکا قوشمه ایالتلری علاقه لریده میدانگه کیلگن اینگ آغیر انقراضلردن بیری نینگ تأثیریده بولیب اوتدی. اوچره شوودن آلدین امریکا قوشمه ایالتلری مطبوعاتیده ایردوغان، ترامپ نینگ اینگ قیین مهمانلریدن بیری بوله دی دیب تحلیل قیلیندی. هم محلي و همده چیت ایل مطبوعاتیده مهم بیر جریاندن اوتگن ترکيه - امریکا قوشمه ایالتلری علاقه لریده درز توشیشی ممکن ایکن لیگی و ایکّی اولکه اورته سیده گی مناسبتلر اوزیلیب قالیش نقطه سیگه کیلیشی گه دایر مقاله لر هم یازیلدی. فقط، بیز آلدین یازگن بیر مقاله ده معلوم قیلینگنی دیک، اوچره شوو جریانیده بولر نینگ برچه سی بوشیگه ایکنینی کورسه تدی. جمهور رئیس ترامپ، مهمانینی ایشیکده کوتیب آلیب جمهور رئیس ایردوغانگه ایجابي قیزیقیش و عالی جناب لیک کورستدی. ینه مطبوعاتی انجمنده ترکيه - امریکا علاقه لری نینگ اهمیتی گه اورغو قیلیب کیلیشماوچیلیک موضوعسی بولگن نقطه لر اوستیده توخته مه دیلر. شو باعث مطبوعاتگه عکس ایتگن اوچره شوو جریانیگه قره گنده بو نینگ ایجابي و یوتوقلی بولیب اوتگنی بیر حقیقت دیر.
سفر نینگ مهم اهمیتی گه بناءً، جناب جمهور رئیس اوچره شووگه اساسی موضوع سرلوحه لری و مهم وزیر و باشقرووچیلردن تشکیل تاپگن بیر هیئت بیلن اشتراک ایتدی.
مطرح بولینگن موضوعلر قطاریده حربي، استراتیژیک، سیاسي و اقتصادي علاقه لردن ترور بیلن کورهشگچه ترک - امریکا علاقه لریگه سلبي تأثیر قالدیرگن بیر قطار مسأله لر اورین آلدی. بو موضوعلرنی ایضاح ایتیش کیرهک، سوريه و یقین شرق موضوعلری، ترکيه نینگ طلب ایتگن حربي قورال و تجهیزات، ترور بیلن کوره ش، فتو مسئله سی YPG و ترورگه قرشی کورهش، داعش گه قرشی کوره ش و رقه گه اویوشتیریلیشی ریجه لنگن عملیات کبی ترک - امریکا علاقه لریگه تأثیر تشله گن موضوعلر ایکنی کوریلماقده .
امریکا قوشمه ایالتلریده گی اوچره شوولر نتیجه لریگه قره گنده، هم جمهور رئیس ایردوغان همده هیئت ترکیبیده بولگنلر قیلگن ایضاحلریده و مطبوعاتگه عکس ایتگن تحلیللردن معلوم بولیشیچه سفردن آرزو ایتیلگن نتیجه نی تأمین ایته آلمه دی. اینیقسه فتو مسئله سی و YPG ترور تشکیلاتی بیلن علاقهلی موضوعلرده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ فرقلی اویله گنی آچیق بیر شکلده معلوم بولدی. جمهور رئیس ترامپ، فتو مسئله سی نینگ حقوقی بیر جریان ایکنینی ایلگری سوریب ترکيه نینگ طلب لریگه سلبي یانداشگن. بو نینگ بیلن بیرگه لیکده فتو فعالیتلرینی تدقیق قیلیش اوچون بیر کمیسیون توزیلیشی اوچون وعده بیرگن. YPG مسأله سیده ایسه اوشبو توزیلیش نینگ پی کاکادن فرقلی دیگن فکریدن حرکت قیلیب، امریکا قوشمه ایالتلری نینگ داعش بیلن کوره ش و رقه نی قولگه کیریتیش بو تشکیلات بیلن همکارلیک که دوام ایتیلیشینی معلوم قیلدی.
مسئله نینگ تولیق تامانیگه قره گنده، سفرنینگ کوپلب جهتدن ایجابي نتیجه لری هم بولگن. بیرینچیدن ترکيه - امریکا علاقه لری ناانیق لیک گِردابیگه باریب توشیشدن قوتولگن. ایکّی اولکه آرهسیده گی مناسبتلر بحران نینگ توزاغیدن قوتولیب تیکشیروو آستیگه آلینگن. و شونده ی قیلیب ترکيه امریکا قوشمه ایالتلری اورته سیده ینگی بیر دور باشله گن دیر. ینگی دورده اوز ارا علاقه لر استراتیژیک شریک لیک سویه سیگه یوکسه لیب یوکسه لمس لیگی ایسه تشلنگن سیاسي و حربي قدملر و ساحه دهگی ترقیاتلر بیلن معلوم بوله دی. فقط اوز ایزیدن چیققن ترکيه امریکا علاقه لری تکرار اوز ایزیگه توشیش سویه سیگه کیلگن. بوندن باشقه ترکيه نینگ طلب ایتگن 100دن آرتیق سکارسکی توریده گی هلیکوپتر و انسان سیز هوا واسطه لری نینگ ساتیشی موضوعسیده جمهور رئیس ترامپ بو موضوعده ایجابي نظریه سینی بیلدیرگن. ینه اقتصادي علاقه لرنی رواجلنتیریش موضوعسیده کیلیشووگه بارگنلر. YPG موضوعسیده ایسه هر قنچه کی ترکيه ایسته گنینی آلالمهگن بولسه هم امریکا قوشمه ایالتلری نینگ بو موضوعده یومشه شینی تأمین ایتگن. جمهور رئیس ترامپ، YPG نینگ ترکيه گه هجوم قیلمس لیگی و بو تشکیلاتگه بیریلگن امریکا قوشمه ایالتلری قوراللری ترکيه گه قرشی فایده لن مسلیگی توغریسیده ضمانت قیلگن.
بلکه ایلگری باسقیچده YPG گه بیریلگن آغیر قوراللر رقه عملیاتیدن سونگره تکرار قَیتریب آلیشینی تأمین ایتیشی ممکن.
نتیجه ده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ منفعتلری، گلوبال بیر کوچ صفتیده رولینی دوام ایتتیریش اوچون منطقوي بیر کوچ بولگن ترکيه بیلن همکارلیک قیلیش کیره ک. جمهور رئیس ترامپ ساووق اوروش دوریده گی ترکيه امریکا علاقه لری اوستیده توخته لیشی امریکا قوشمه ایالتلری نینگ ترکيه گه بولگن اوشبو استراتیژیک احتیاجلری سایه سیده دیر. ترکيه ایسه، امریکا قوشمه ایالتلری کبی بیر اولکه نینگ سوزده سوريه و عراقده، و عموماً اورته شرق جغرافیه سیده تعقیب ایته دیگن سیاست و استراتیژي لر، سلبي تأثیر و ضررلریدن حمایه قیلیش و بولرنی مشترک منفعتگه ایلنتیریش اوچون علاقه کاناللرینی آچیق توتیش و نورمال علاقه لرنی دوام ایتتیریشیگه احتیاجی باردیر.


text:
2014-01-02
گئجه لر
دایانیب آرادا آیریلیق داغی
یول چکن گؤزومه چکر گؤز داغی
او سئوگی شرابی ، او ویصال چاغی
گؤنلومو یاندیرار یاخار گئجه لر
سن گئتدین نفسیم گئتدی گلمه دی
یاشاما هوسیم گئتدی گلمه دی
دردیندن اؤله سیم گئتدی گلمه دی
گلدی بیر – بیریندن آغیر گئجه لر
گئجه لر گئجه لر گئجه لر
گئجه لر سن سیز آغیر گئجه لر
هانی او نغمه لر منه یازدیغین
اوره ک سس لریمه قولاق آسدیغین
سن سیز غریب سه ین ایپ لر یازدیغین
منی سینه سینه سیخار گئجه لر
سن گئتدین نفسیم گئتدی گلمه دی
یاشاما هوسیم گئتدی گلمه دی
دردیندن اؤله سیم گئتدی گلمه دی
گلدی بیر – بیریندن آغیر گئجه لر
گئجه لر گئجه لر گئجه لر
سن سیز آغیر گئچیر آغیر گئجه لر
*
اوخویان : خومار قدیم اوا
*
Labels: خومار قدیم اوا
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ایران ده یینه هجوم اویوشتیریلدی
اوشبو حادثه پایتخت تهران ده یوز بیرگن
ایران نینگ پایتختی تهران ده اسیت لی هجوم اویوشتیریلیشی عاقبتیده 16 کیشی نینگ یره دار بولگن لیگی بیلدیریلدی.
اوشبو حادثه نینگ تروریستیک بیر حرکت ایمس ایکن لیگی معلوم قیلیندی.
پایتخت تهران نینگ جنوب تامانیده موترسایکل لیک بیر کیشی یول کناریده تورگن انسانلرگه اسیتلی بولگن مایع نی توکیب قاچگن.
تهران عدلیه ریاستی تامانیدن بیریلگن بیاناتده، هجومچی نینگ اوشلنگن لیگی، هجوم نی تورموشی بیلن قیلگن توقنه شوونینگ آرتیدن اوییگه باریب اسیتلی مایع نی آلیب تورموشی هم اولرنینگ ایچیده بولگن انسانلرگه قره ته عملگه آشیرگن لیگی بیلدیریلدی.
بو هجوم نینگ تناون یوز بیرگن تروریستیک هجوم بیلن علاقه سی بولمه گن لیگی قید ایتیلدی.


text:
یالانچی ائلچی - گولمه جه
چوخ چوخ دا یوخ چوخ اسکی زامان لار بیر ائلچی بیر میللته سئچیلدی. او بو میللته ظولومکارلارا - فاسید آداملارا قارشی دورماغی و یاخشی آدام اولماغی اؤرگتمه یه باشلادی. گونونو گئجه یه گئجه سینی گونونه قاتیب هامینی دوز یولا چاغیریردی. ظالیملر ایسه فاسیدلر اونون چاغیریشینی منفعتلرینه ضد گؤرور و اونو پیس آدام کیمی و "پانمن" تانیتدیریب بوتون مکرلرینی ایشه سالیرلار. هر حال اونا زیندان - هده قورخو - تطمیع و ... کار وئرمیر. ائلچی یولونا داوام دئییر چاغریشینین آردینی یورولمادان توتور.
گئنه چوخ زامان یوخ ائله او زامانلارا اوست اوسته دوشن زامان دا ائله او میللته باشقا بیر ائلچی سئچیلیر. اودا او بیری ائلچی نین سؤزلرینی دئییر اونون کیمی داورانیر زیندانا دوشور و نهایت قورخمادان یولونا داوام وئریر.
بیر گون ایکی ائلچی بیر بیرینله توشلاشیرلار. هر بیری بیر سؤز دئییر. هر ایکیسی بیر سؤز دییر آنجاق بیر بیرینی یالانچی آدلاندیریرلار. بیربیرینی دیکتاتور تانیتدیریرلار. میللت ده بو ایشه مات قالیر و ایکیسینه ده دییرلر سیز ایکینیزده بیر سؤز دئییرسیز ها! بو نه داعوادیر!؟
آرا قاریشیر مذهب ایتیر کیمی - اونلار من تئز سئچیلمیشم من تئز گلمیشم دئیرلر . چالیشیرلار میللتی اؤزونه ساری آلماغا و اؤز گوجونو آرتماغا چابالاییرلار. آنجاق میللت ایکی حاققین آراسیندا هانکی سینی سئچمه یه قرار وئره بیلمیرلر!
ائلچی لر بیر بیرینی ساتقین و ظالمیلری آدامی آدلاندیریب میللتی چاشدیریرلار!
بو آرادا ظالیملر هر ایکیسینی اوموقلایاراق (دستک وئریرلر) اودا یاندیریجی سپیرلر.
سیزجه ایکی حاققین آراسیندا هانسی "یالان چی" دیر!؟ هانسی "دوغرو چو" . هانسی نی سئچسین بو میللت!؟ گؤره سن اوچونجو یول وارمی!؟ گؤره سن باریش یارادانلار اوچونجو گوج اولابیلرلر؟
بو سورغولارا ( ... و بنزر سورغولارا) ایندی جاواب وئرمک یاخشی دیر یوخسا قویاق زامان کئچسین.
گؤنده ر بؤلوم لر: ساتاشما


text:
نورمال داغیلیم
نرمال داغیلیم (فارسجا: توزیع نرمال، تورکیه تورکجهسی: Normal dağılım)، قاوس داغیلیمی و یا قاوس تیپی داغیلیملار اولاراق آدلاندیریلان، بیر چوخ یئرده ساده ایشله نیلن چوخ اؤنملی اولان بیر سورکلی(پیوسته) اولاسیلیق داغیلیم عایله سیدیر.
بو داغیلیم عایله سینین هر بیر اۆیه سی(عضوی) سادجه ایکی پارامتر ایله تانیملانا بیلیر. بو ایکی پارامتر، قونوم گورسه دن اورتالاما (میانگین)،u، و اؤلچک گورسه دن واریانس (یایئلئم)،σ2، دیر.
«ایستاندارد نرمال داغؽلیمی» اورتالاماسینین ده یری صیفر(۰) و واریانسینین(یاییلیمینین) ده یری بیر(۱) اولان نرمال داغیلیم عایله سینین تک بیر ائلئمانی دیر.
دوغا(طبیعت) ایچینده اولان بیر چوخ پدیده نین داورانیشینین نئجه اولدوغونو بو داغیلیم ایله مدل لشدیرمک اولور. بیر چوخ فیزیکی و روانشیناسی پدیده لره بو داغیلیمین یاردیمی ایله چوخ یاخجی یاخلاشیم(فارسجا: تقریب، اینگیلیسجه: approximation) بولونور.
نرمال داغیلیم، ایستاتیستیک (فارسجا: آمار) بیلیمینین بیر چوخ آلانیندا (زمینه سینده) قوللانیلیر.
تاریخچه[دَییشدیر]
ایستاتیستیک و اولاسیلیغین اۆنملی داغیلیملاریندان بیری اولان نرمال داغیلیم، ایلک اولاراق ۱۷۳۳ ده آبراهام دئ مویوره طرفیندن یاییملانان بیر یازیدا اورتایا چیخاردیلمیشدیر.
اولاسیلیق یوغونلوق ایشلئوی[دَییشدیر]
نورمال داغیلیمین اولاسیلیق یوغونلوق ایشلئوی (فارسجا: تابع چگالی احتمال)بئله دیر:
اولاسیلیق سیخلیق(چگالی) تابعی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Bryc, Wlodzimierz (1995). The Normal Distribution: Characterizations with Applications. Springer-Verlag.


text:
دوشونجه لر
3 نجو بؤلوم: بو اسکی کتاب
داود اهری
اوچونجو بؤلوم:
بو اسکی کتاب
داود اهری
دونن گئجه سوت رنگلی دومان مئشه نی بوروموشدو.گئجه دن بیر چوخ کئچمیش هله ده یاتمامیشدیم و کیچیک چایین آخماسینین و یئلین آغاجلارین یارپاقلاری و بوداقلاری ایلا اویناماسینین سسینه قولاق آسیردیم.
سحر هامیدان تئز اویاندیم.مئشه نین یاشیل لیغی و طراوتی، گؤیون ماوی لیگی و سحر یئلی نین سرینلیگی.چایین کنارینا گئتدیم. ال-اوزومو یودوم.بیر یاشیل یارپاق دردیم.بیر آغاجین کؤتویونون اوستونده اوتوردوم و سویون زمزمه سینه قولاق وئردیم و یارپاغین رنگینه زیللندیم.
زامان آخیردی.اختیارسیز او گون آخشام چاغینین خاطره سی کی بیر دوستون مزارینین اوستونه گئتمیشدیم یادیما دوشدو کی بیر مصرع بیرپارچا شعردن قولاغیمدا سسله نیردی و شدتله عکس صدا تاپیردی:
- گلمه گین یوخدور داها گئتدین گئتدین...
(خیام)
و بو گون بیر سس قولاغیمدا پیچیلداییر:
- بیر دؤنه دن آرتیق بیر چایین سویوندا اوزمک اولماز .
(هراکلیتوس)
یاشیل یارپاغی سویا آتیرام.چای اونو اؤزو ایله آپاریر.داش اوجاغین یاخینلیغینا قاییدیرام.اوجاغین کناریندا اوتورورام.هله ده دونن گئجه کی اوددان اوجاقدا قالیب. بیر نئچه قورو آغاج اوجاغا قویورام و پیله ییرم.اود قوروموش آغاجلاردا شعله چکیر.اودون شعله سینه زیلله نیب اؤزوم ایله دانیشیرام:
-انسانین آغلی بونو قبول ائله ییر کی هئچدن بیر شئی وجودا گلمز و علم ده دئییر کی بیر شئی آرادان گئتمز، بلکه بیر شکلدن باشقا شکله دؤنر و بوشلوق دا نسبی دیر و اورادا کی فیزیک و فلسفه باریشیرلار باشا دوشوروک کی بؤیوک دونیا ازلی و ابدی دیرو بیز اونون اول و آخریندن بیر شئی بیلمه ییریک ، نییه کی اصلا اونا باشلانیش و قورتاریش سانماق اولماز و نئجه کی دئییبلر بو اسکی کتابین اولی آخری دوشموش و بیز یالنیز زامانین بیر حصه سینده دونیا کتابینین بیر سیرا صحیفه لرینی واراقلاییریق و دوشونجه و علم یاردیمی ایلا تکاملون و تکوینین تاریخ و یاسالارینین بیر گوشه لرینی باشا دوشوروک و انسانین دوشونجه و علمینه و اونون تخیلونون عرصه و اوفوقونا بیر قورتاراجاق سانمالی دئییل، پس علم و تجربه سایه سینده ، خیال آدیندا بیر قوشون قانادلاری ایلا هردن عالمده گزیریک و اوچوروق.
·
دونیا نه قده ر وار بیز ده واریق.بؤیوک دونیادا ائله کی بیر پلانئتده گؤزوموزو یومدوق ، باشقا بیر پلانئتده گؤز آچیریق و همیشه واریق، فقط یئرلر آیری دیرلار آمما بیردیرلر.ایندی بورادا بو لحظه یه دک کئچمیشیمیزدن خبریمیز وار.گله جکدن بورادا و باشقا سونسوز پلانئت لرده خبرسیزیک.یالنیز او سون دقیقه لر کی ایسته ییریک گؤزلریمیزی یوماق ، دئیه بیله ریک کی بیزیم بوتون کئچمیشیمیز نه ایمیش و یئنه بیزیم حیاتمیز باشقا پلانئت لرده مختلف دؤره لرده دوام تاپیر.
ابدی لیک مفکوره سی انساندا هئچ ده بعید دئییل.بیز هر گون اؤزگه لرین اؤلوم خبرینین شاهدی و دینله ییجی سی ییک ، آمما بیزیم کؤنلوموزده همیشه بیر سؤنمز اومود ایشیغی پاریلداییر و قبول ائده بیلمه ییریک کی بیز ده بیر گون همیشه لیک گؤز یوماجاغیق.
البته بیر پلانئتده کی نهایت بیز گؤز یوموروق ، بیزیم روح و جسمیمیزی جانسیز طبیعت باغرینا باسیر، آمما بیز فانی دئییلیک ، بیزیم باشدان باشا حیاتیمیزین لحظه لریندن سونسوز نمونه لر ، بؤیوک دونیانین باشقا سونسوز پلانئت لرینده وار و دوام تاپیر و دونیا قالیر و بیز واریق.
اگر بیز ابدی لیک یالنیز بیر پلانئتده یاشاسایدیق ، شاید حیات بیزلره یوروجو و دؤزولمز اولاردی و شاید دیری قالماق اوچون یوللار آختارماق یئرینه اونا سون قویماق یوللارینا فیکیرله شردیک، آمما بیزیم سونلو یاشامامیز بیر پلانئتده و اونون سونسوز باشقا پلانئت لرده تکرار اولونماسی و باشقا طرفدن بیزیم بو مسئله دن خبریمیزین اولماسی ، داها او اوسانجی آرادان آپاریر، ها بئله بو پلانئت لرده عصیرلر بویو ، بؤیوک انسانلار اؤز هنری-علمی نائلیت لری ایله و اوز قهرمانلیق و فداکارلیق لاری ایلا انسانلارین اوره کلرینده و خاطرلرینده قالیرلار.
او زامان کی بؤیوک دونیادا روح و جسمیمیزین ابدی لیگینی بیلدیک، داها او یاءس و کدر کی بیر سیرا انسانلاردا واردیر ، یئرینی اومود، شور و شوقا وئریر و او اولو شاعرین آرزیسی یئرینه گلیر کی حسرتله دئییردی:
کئشگه یوز مین ایل بوندان سونرا دا تورپاقدان
گؤیرتی تک گؤیرمک اومودو اولایدی .
(خیام)
و بو اومود بیزی هارالارا کی آپارماییر؟!
طبیعی جبرین قبول ائتمه گی بیزی بیر آلین یازیسینا کی بوتون طبیعی و سوسیال عامل لردن تؤره نیر، مجبور ائدیر و بیزلری قانع و صبیرلی انسان ائله ییر و چتینلیک لرده و بؤیوک مصیبت لرده اؤزوموزو ایتیرمه ییریک و بؤیوک و یوکسک ظفرلرده و نائلیت لرده ده مغرور اولماییریق .اولان ایش اولاجاق و بیز و بیزیم گؤردوگوموز عمل لر ده بیر سیرا عامل لرین سونوجودور کی باشقا انسانلاردا دا صادقدیر و ایشین گؤرور.
و طبیعتده بو سیرری یالنیز انسان و یئنه انسان ائله یه بیلر کی باشا دوشه و سانا.انسانین بئینی و آغلی طبیعتده باشقا موجودلاردان چوخ اوستوندور و طبیعت ائله بیل هر بیریمیزین انسانی آغل و دویغولاریمیزایلا اؤزون تانیییرو درک ائله ییر.
قاباقجادان بیر پلان تؤکولمه ییب ، بیر پروگرام یازیلماییب، حادثه لر و اولای لار و اونلارین هامیسی اؤز ایشینی گؤرور و بیز انسانلار بو یئر پلانئتینده شاید چوخ گئجه لر گؤیون سایریشان اولدوزلارینا گؤز دیکیب و او بؤیوک شاعر ایله دئمیشیک کی :
- هله ده منیم کؤنلوم ان اوزاق اولدوزلارایلا چیرپینیر!
(ناظم حکمت)
و بیز یئر آدیندا پلانئت لرده ایل لردیر کی گؤز یومموشوق، هله ده ایل لر لازیمدیر تا دونیایا گله ک و ایل لردیر کی سونسوز پلانئت لرده یاشاییریق و ...
·
چوخداندیر اوجاغین اودو سؤنوبدور.یئنه کیچیک چایین کنارینا گئدیرم.سویون آخماسینا زیلله نیب ، من ده اؤزوم ایله زمزمه ائله ییرم:
-بورادا بو یئر پلانئتینده ، بلی، بیر دؤنه دن آرتیق بیر چایین سویوندا اوزمک اولماز، آمما بؤیوک دونیانین کیچیک دونیالارینداکی باشقا سونسوز پلانئت لرینده نئجه؟
یئنه ال- اوزومه سو وورورام.سویون سرین لیگی منه سؤیله نیلمز بیر سئوینج گتیریر.سئوینجک آغزیم ایلا بیر آهنگی چالا –چالا گؤیرتی لری سئیر ائدیب و قاییدیرام.
گره ک یولداشلاریمی آییلدام...!
سون
داود اهری
اهر- 3/5/77


text:
کوچهلره آچیلان یاشیل قاپیلار ائلدار موغانلی شههرین روحونا هوپور سوسوزلوغا آخان باهار؛ یاشیللاشیر قاپیلار، یاشیللاشیر کوچهلر، یاشیللاشیر خزللنمیش شههر؛ دالغا- دالغا آرخالانیر قیزیل دؤیونتولر بیر- بیرینه، کوچه- کوچه یورویور یاشیل شههر- خزان ساحیللیگینه. شههرین روحونا هوپور سوسوزلوغا آخان باهار؛ اوتوز ایللیک تنهالیغینی اونودور غریبسهمیش قاپیلار، اوتوز ایللیک قههرینی اودور سارالمیش کوچهلر، پاییزلامیش شههر. قوجاغی آچیلیر آنالار کیمیقاپیلارین؛ سینهسینده پروازلانیر گؤیرچینلر ...Read More »
«خسرو باقرپور»دان ایکی شعر / چئویرن: ائلدار موغانلی
«خسرو باقرپور»دان ایکی شعر چئویرن: ائلدار موغانلی ۱- دلیجهسینه سئویرم سنی… ۱- (دیوانه وار دوستت دارم…) سئویرم سنی: ائله امانسیز، دنیزلری جوشدوران صحرالاری یویان کئفلی یاز یاغیشینین دلیجهسینه یاغماسی کیمی. سئویرم سنی: ائله صبیرسیز، داغ اتهیینین گئنیشلیگینده یوواسی اوستونده قیرغی دولانان و جوجهلری آچیق آغیزلاریلا گؤیون دیمدیگیندن اؤلوم اودان آنا کهلیگین اورهک دؤیونتوسو کیمی. سئویرم سنی: ائله آشکار، اورهییمده گؤیهرن ...Read More »
تبریزلی اؤزویدو اؤزو – بهمنین ییرمی دوققوزو/ ائلدار موغانلی
تبریزلی اؤزویدو اؤزو – بهمنین ییرمیدوققوزو ائلدار موغانلی آذربایجان خالقینین ایران تاریخینده قویدوغو قهرمانلیق ایزلری خالقلارین یادداشیندان پوزولماز ایزلر اولوبدور. آذربایجانین کئچمیش یوزایللیک ایران سیاسی، اجتماعی تاریخینده اونودولماز رولو اولوب و بیر سیرا تاریخی حادثهلرده اوینادیغی رول اعتباریله بوتون شرق اؤلکهلرینه اؤرنک کیمیاؤزون تانیتدیریبدیر. معاصر تاریخیمیزده شرف گونشی کیمیپارلایان بیر چوخ بؤیوک اجتماعی و سیاسی دگیشیکلیکلر، آذربایجان خالقینین و ائلهجهده ...Read More »
گؤزلرینده اویوت منی! / ائلدار موغانلی
گؤزلرینده اویوت منی! ائلدار موغانلی گؤزلرینده اویوت منی، یوخولاریم چینه دؤنسون! لالهلیگینه قات منی، عؤمروم اؤز ترسینه دؤنسون! بیر سیخیم ایشیغا دؤنوم، سپیلیم لاله دوزونه. میرواری مینجیغا دؤنوم، دوشوم بنؤوشه ایزینه! دامجی- دامجی اریییم هئی آخیم دورولوغا ساری. بیرم- بیرم آریییم هئی- رؤیامداکی ایلک باهاری. قیزیل گول قوناغیم اولسون یاشیللاشسین اؤلوم، دیریم. باخیشین مایاغیم اولسون دؤنوب من سنه چئوریلیم. گؤزلرینده ...Read More »
«هاشیم ترلان»ین حیات سالنامهسی / ائلدار موغانلی
«هاشیم ترلان»ین حیات سالنامهسی ائلدار موغانلی ادبی جمعیتیمیزده میللی و موباریز شاعر سیماسیلا تانینان و حیاتی بویو بؤیوک حؤرمت قازانان اونودولماز صنعتکاریمیز اوستادهاشیم ترلانی تام معنادا دونهنین و بو گونون میللی و موباریز شاعری آدلاندیرساق، یانیلمامیشیق. آخی اونون یارادیجیلیق حیاتینین بوتونو دئموکراتیک و میللی طلبات، خالقلر دوستلوغو، اجتماعی عدالت، آزادلیق، صولح، امن- آمانلیق و برابرلیک کیمیموضوعلاردان سوواریلیب، یوغرولوب و پوئتیک ...Read More »
اولدوز… (ستاره…) / خسرو باقرپور- چئویرن: ائلدار موغانلی
اولدوز… (ستاره…) خسرو باقرپور- چئویرن: ائلدار موغانلی (بهمنین اوندوققوزونا…) گؤروشونه گلدیم نغمه دولو چانتاملا و اورهک دولوسو یگانه سئوگیمله. «اؤپوشون یاغیش دادیندایدی، بوغازیندا سحر قوشو اینسان کدرینین ناغیلینی اوخویوردو؛ باخیشینین عصیان آتی صبیرسیزجهسینه اورهییمین چمنلیگینده چاپیردی. غضب چؤلوندن اسدیکده هرزه کولک اللرین، شقایق چتیری اولوردو یونجا گولو، سنه وورولوردو! گؤروشونون هیجانی بوغدالیقلارین کال کهکیلینی تیترهدیردی؛ گورولدادیقجا کینله دولو گورولتو اورکموش ...Read More »
بیر اورهک وطن / ائلدار موغانلی
بیر اورهک وطن ائلدار موغانلی ندندی گؤزلرینین گوزگوسونده چن گؤرونور؟ بولودلومو اورهیین، یوخسا چن ندن گؤرونور؟ یاناقلاریندا سولوب شعریمین قیزیل چیچهیی بنؤوشه بنده دوشوبمیکی یاسمن گؤرونور؟ جوموبدو دالغالارین قوینونا بولود لپهلر دنیزله فیرتینا چاخناشمادا نه تن گؤرونور! چیچک- چیچک آچیلیر گؤزلرینده میرواریلار قههر یاغیر نئجهده داملا- داملا دن گؤرونور! پاییزلاییب سینهن اوستونده ایلک باهار هوهسی قارانقوش آرزولو رؤیالارین پرن گؤرونور. ...Read More »
بو قوشون آدی نهایدی؟ / خسرو باقرپور – چئویرن: ائلدار موغانلی
بو قوشون آدی نهایدی؟ خسرو باقرپور چئویرن: ائلدار موغانلی قیزیل نار غروبون سونلوغوندا بوتؤولشدی و قوندو سول قولوما غروبلا نارین شاهیدی کپنک؛ قریبه بیر نارینجی اییلهدیم سحرهدک و ظولمت باغلارینداکی انجیر شیرینلیگی سنین توختاقلیغینین آیدین سحری دادیندایدی. نه بویلودور بو باغ! دؤزوملو اولدوم سینهمین سوموکلریندن گؤی اوزوملر گؤیردی. بیر ایچیم ایچدیم دورو ماهنیندان؛ یورغون یوخوندا قیزیل بیر آلمانین سینهسینده دؤیونن- ...Read More »
احمد شایا (آلاو)؛ آذربایجان مفتونو و اینسانلیق وورغونو / ائلدار موغانلی
احمد شایا (آلاو)؛ آذربایجان مفتونو و اینسانلیق وورغونو ائلدار موغانلی گیریش آذربایجان ادبیات تاریخینین کئچن یوز ایلینی واراقلادیقدا، اونون معین تاریخی دؤورده اؤزونه مخصوص اجتماعی- سیاسی آب وهاواسیلا عرصهیه گلن ادبی مدنی بیر نسیلین پرنسیپال داواملیلیغینی و معین بیر ادبی آخیم پرنسیپلرینه دایانماسی و ادبیاتین جمعیتدن آیریلماز بیر وارلیق کیمیتعریفلنمهسینین عیانی شاهدی اولوروق. بو اجتماعی گئرچکلیک تفکورونه دایانان ادبی نسیلین ...Read More »
نارین سئوینجینده اؤلمک! / خسرو باقرپور- چئویرن: ائلدار موغانلی
نارین سئوینجینده اؤلمک! خسرو باقرپور- چئویرن: ائلدار موغانلی من دانلاقلارینی ائشیتمکده دؤزوملویم؛ آییقلیغینی، کئفلیلیگینی دوشونمهدن! کدرلرینی سیلمکده صبیرلییم؛ و سئوینجدن اؤلورم یاناقلارین نارین سئوینج رنگینه چالاندا. من، سسینین رنگینی دورولدان بیر کیچیک سئوینجله بئله قناعتلهنیرم و جانیم دولور گولوشونون خوش سسیندن. من سوسماقدا صبیرلییم؛ سسسیزلیکده؛ صبیرسیزلیکده؛ یانمیش قامیشلیقدا؛ و بیر یانیقلی نی نالهسی کیمیجوشمادان دویوزدورورام سنی ماهنینین دورو آخاریندان. من آغاج ...Read More »


text:
ای تی آر اوچاق دوزلدن شیرکتی
ای تی آر (ATR) (ایتالیاجا.Aerei da Trasporto Regionale ، فرانسجا. Avions de transport régional، اینگیلیسجه. Regional Air Transport) بیر فرانسه - ایتالیا اورتاق موسافیر داشییان اوچاق دوزلدن کومپانی سی دیر. بو شیرکتین دوزلتدیگی اوچاقلار آز مسافتلی یوللار ایچین دیرلار. 1394جو ایلده نوکلییر تحریملری قالدیراندان سونرا، ایران 118 دنه بو اوچاقلاردان اوستانلر ایچینده اوچوشلار ایچین و یا اوچون آلیب.[۱]
دوزلتمک پروسه سی و ایستحصالی (اورَتیم)[دَییشدیر]
کئچمیشی[دَییشدیر]
محصوللار[دَییشدیر]
- ای تی آر 42
- ای تی آر 72
آماجلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- * اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«ATR (aircraft manufacturer)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ فوریه سینین ۳ـو تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آذربایجان ایشغال اولونموش اَراضیلرینه غیری قانونی سَفر ائتمیش آوستیریا وطنداشی, "پروُفیل" ژورنالی نین اَمکداشی مارتین شیتائودینگئر خلریجی ایشلر ناظیرلیگینه مکتوبلا موراجیعت ائده رک, آدینین "آذربایجان رئسپوبلیکاسی نین ایشغال ائدیلمیش اَراضیلرینه قانونسوز سَفر ائتمیش اَجنبی لرین سیاهیسی" نا داخیل ائدیلمه مه سینی خواهیش ائدیب.
آذربایجان خاریجی ایشلر ناظیرلیگینین (خین) مطبوعات خیدمتیندن آخار.آذا وئریلن معلوماتا گؤره, مارتین شیتائودینگئر مکتوبوندا آذربایجانین بین اَلخالق سَوییه سینده تانینمیش سرحدلری داخیلینده اَراضی بوتؤولویو و سووه رِئنلیگینه حؤرمت ائتدیگینی بیلدیره رک, ایشغال اولونموش اَراضیلره غیری قانونی سَفری نین همین اَراضی لیرن بین اَلخالق حقوقا اَساسا آذربایجانین ترکیب حیصصه سی اولدوغو شوبهه آلتینا آلمادیغینی وورغولاییب.
او, آذربایجان دؤلتینین بو سَفری قانونسوز حساب ائتمه سیندن معلوماتلی اولدوغونو قئید ائده رک, بونا گؤره عذر ایسته دیگینی بیلدیریب.
مارتین شیتائودینگئرین مئدییا نوماینده سی اولماسینی و مووافیق موراجیعتینی نظره آلاراق, اونون آدینین آرزو اولونماز شخص لر سیاهیسینا داخیل ائدیلمه مه سینه داییر قرار قبول ائدیلیب.


text:
نفت پولو نئجه اولدو؟!
دوکتور جئری
دؤرد-بئش دؤوره بوندان قاباق میللت وکیلی اولان ایبیش داناباشلیزاده دئییردی:
داناباش کندینین میللت وکیلی اولاندا، ائله سانیردیم اوچ- دؤرد آیین ایچینده وضعیم دوزهلیب پولا- پول دئمهیهجگم آنجاق دؤوره سونا چاتماقدا ایدی من هله اؤزومو تاپا بیلمهمیشدیم! بیر گون اؤزومو، باهالی ماشینلار مینین، تهرانین یوخاری باشیندا نئچه-نئچه حیط آلان، اوچ-دؤرد کارخانانین صاحیبی اولان کولباشآوا کندینین وکیلینه یاناشدیریب،"عاییب اولماسین بیر شئی سوروشا بیلهرم؟!- دئیه یالواردیم. وکیل کولباشآوالی گولومسهیهرک،" بویورون.."دئیینجه آرتیردیم:
- باغیشلا قارداش! بیز ایکیمیز بیرگه مجلیسه وارید اولموشوق، بیرگه چالیشمیشق، بیر حوقوق آلمیشیق، ایندی نئجه اولوب سیزین وضعینیز یاخشیدیر، باهالی ماشینلار مینیرسیز، گؤزل حیطلرده اوتوروسوز آنجاق من هله ایپی- ایپه دوگونلهیه بیلمهمیشم؟!...
وکیل قارداشواری الینی چیگنیمه قویوب:
- سن ساده بیر آداما اوخشاییرسان.. یولونو سنه اؤیرهدهجگم آمما سندن خواهیش ائدیرم اؤز آرامیزدا قالسین..- دئیهرک قولاغیما بیر شئیلر پیچیلدادی.
اوچ- دؤرد گون سونرا، مجلیسده سیرا منیم دانیشماغیما چاتدی؛ آیاغا قالخیب:
- آغایی رئیس! نفت پولو نئجه اولدو؟! دئیه قیشقیریب تئز یئریمده اوتوردوم.
منیم سؤزومدن مجلیس بیربیرینه دَیینجه رئیس تنفس ائلان ائلهییب هامی ائشیگه چیخدی.
گئجه ائوده اوتورموشدوم بیردن قاپی تیققیلدادی. قاپینی آچدیغیمدا قارا کوت-شالوار، آغ کؤینک گئین ساققاللی بیر برادرله بورون- بورونا گلدیم:
- سیز نفت پولو ایستهمیشدینیز؟!- دئیه برادر الینی قولتوق جیبنه سوخدو. آغزیم قورودو، آیاقلاریم تیترهیه-تیترهیه، اورگیمده کولباش آوالینی سؤیه- سؤیه، " بلی" دئدیمسه ده سسیمی اؤزومده ائشیده بیلمهدیم. خیسیلتی کیمی بیر سس بوغازیمدان چیخدی. برادر جیبیندن ایمضالانمیش بیر آغ چک چیخاردیب منه اوزداراق:
- بو سیزین نفت پولونوز!!- دئدی.- آنجاق اوّل آخیر دفعهنیز اولسون نفت پولو ایستهییرسیز یوخسا...
تئز سؤزونو کسدیم:
- برادر! من پوخ یئییرم بوندان بئله نفت پولو ایستهیم، بو منیم نهکی واریمادا بسدیر!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
اوشاقلیقدا کیمین، منه آد قویدوغون، بیر ایکی دؤنه آنام گیلدن سوروشموشام. آنجاق، دوغرو دوزگون یادیمدا قالماییب. نسیللر دَییشدیکجه قویولان آدلار دا دَییشیلیرلر. بیر سیرا آدلار، گئچمیشده قالیرلار، بیر سیرا آدلار، آدلارین اؤنونه داشینیرلار. گئچمیش نسیلین اوشاقلاری چوخ اولدوغو اوچون، اؤنلرینه گلن آدی قویوردولار. قوهومدا، بیر آدی نئچه آدامدا گؤرمک اولور.
بو گون، آذربایجانلیلارین ایچینده، ائولنمک یاشی اوتوزدان یوخاری-یا قالخیبدیر. اونونلا بیرگه تک اوشاقلیق دا، توپلومون ایچینده چوخ سئویلیر. بو اوزدن ده، توپلوم گئتدیکجه قوجالیر. بو ندنلره گؤره، سون ایللر ائولیلیکدن یانا اولوب، چوخ اوشاق سئون بیرینه چئوریلمیشم. بو چئوریلمه-یه آتا-بابالاریمیزین بیر یاخشی سؤزو وار؛ دالدان آتیلان داش، توپوغا ده-یر. ائولیلیکدن یانا اولدوغوما باخمایاراق، ائولنمه-ییم اوتوز یاشدان سونرا اولدو. ائولیلیک، ایکی کسدن اولوشدوغونا گؤره، نئچه اوشاقلیق قالسین قیراقدا، بیر اوشاغین گلمه-یی بئله نئچه ایل چکیر!
سونوندا بیز ده آتا آنا اولا بیله-جکدیک. اوشاغین، آدی-بسی گلن گوندن، اونا نه آد قویاجاغیمیزین اوستونده دانیشیقلار گئدیردی. اوغلانلیغی ایله قیزلیغی بللی اولمایانا دک، قیز اوغلان آدلاردان بیر نئچه آدین اوستونده قرارا گلمیشدیک، آتاسی ایله آناسی اولاراق! یولدا، اولانین قیز اولدوغو بللی اولاندان سونرا، قیز آدلاری، هردن بیر، اؤنوموزه سیرالانیردی. اؤنجه-دن بیر آدین اوستونده اورتاق یئره گلمیشدیک ساییلا بیلردی. آنجاق، یان-یؤوره ائشیدندن سونرا، منیم قراریمی ده-ییشدیردیلر. داها دوغروسو، ندنلرین سایدیقدا، آدی ده-ییشمه-یی خانیم ایله اورتایا قویدوم. او آدی، خانیم چوخ سئویردی. منیم اوچون ده، اویغون آد نظره گلیردی. آدین ده-ییشمه-یینه خانیمی راضیلاشدیرماقلا، یئنی آد سئچمه ماراتونو باشلادی. چوخ گؤزل تورکو آدلار وار ایدی. چوخ قویولان آدلاری ایسته-میردیک(بو ایستکده منیم پاییم چوخ دیر ساییلا بیلر!) اوشاغا قویاق، بیر-ایکی یاخشی آد قالیردی، اونلاری دا، یاخینلاردان اوشاقلاری اوچون قویموشدولار.
بیزه، یان-یؤوره ده اولان، یاخین-اوزاق کیمسه-لر، اوشاقلارینا آد قویماق اوچون باش ووراردیلار. بیزیم ده الیمیزده، هر زامان بیر بؤللو آد اولاردی. آدلار اوچون، یوروملاریمیز بئله وار ایدی. اؤزوموزه گلدیکده، آد سئچمه-ییمیز چتینلشدی. اوشاغین دوغوم واختی یاخینلاشدیقجا، بیر-ایکی آدین اوستونده دایانمیشدیک. سیجیللی آلماق اوچون، قویولا بیلن آدلارین لیسته-سی بیر دوشرگه-ده وار ایدی. سئچدیییمیز آدلارین، هئچ بیری اوردا یوخ ایدی. بو دا، او دئمک کی؛ او آدلاری آلماق او قدر ده راحات دئییل ایدی.
آدلارین بیرینین اوستونده قرار وئرمیشدیک. ایکیمیزین آراسیندا کسینلشدیردیکدن سونرا، یاواش-یاواش یاخینلاریمیزی ایله اورتایا قویوردوق. هر بیر آدی بَیه-نیب بَیه-نمه-ینلر اولور. ایلک الشدیرمه-لر یاخینلاردان گلیردی. دالدا-بوجاقدا آدی قویماماق اوچون، بیر سؤزلر دانیشیلیردی. بیر دؤنه قرارا گلدیییمیز آدی دَییشدیرمیشدیک، بو آدی دا یاخشی قانیتلاری اولسایدی، دَییشدیره بیلردیک، آنجاق ساده-جه بیر بَیَنیب، بَیَنمه-مه اولدوقدا، آدی دَییشدیرمه-یی دوشونموردوک. بو اوزدن، آدا قرار وئریلمیشدی. هر بیر قونو، اورتایا قویولدقدا، ان یاخشی یاناشما، چئشتلی آچیلاردان باخانلارین، قانیتلارینین اورتایا قویدوقلاری اولور. آنجاق، الشدیریلرین هئچ بیری، اوزوموزه دئییلمه-دیینه گؤره قانیتلاردان خبریمیز اولموردو. الشدیرنلر، الشدیرمه-لریندن چکیلمیردیلر، آنجاق بیزیم قرارلی اولدوغوموزو گؤردوکده، آدی چاغیرمایا باشلادیلار. اوشاغین قولاغینا آد سسلندیکدن سونرا،
اوشاغین قولاغینا آدی سسلندیکدن سونرا، اوشاغا کیملیک بلگه-سینی آلماق اوچون، سیجیللی ایداره-سینه گئتدیم. سیجیللی وئرن یئره گئتدیکده، بیر چوخ کیشی صف چکمیشدیلر. سوخولا-سوخول ایدی، ایچه-رییه گئچمک اوچون، سونوندا من ده سوخولوب، اوشاغا سیجیللی آلماق اوچون، اؤز سیجیللیلریمیزی دوغوم بلگه-سی ایله بیرلیکده سیجیللی مأمورونا وئردیم. آد مأمورون قولاغینا تانیش دئییل ایدی. سوروشدو آدی دفترده وار، دفتری گؤتوردو باخدی. آد یوخ ایدی. بیر دیلکچه یازیب، اورا وئردیم، یئنی آد اوچون. نه قدر واخت آپاردیغینی سوروشدوغومدا، مأمورلارین دئدیکلرینه گؤره ییرمی گون چکردی.
ییرمی گوندن سونرا، گئتدیکده آدا جواز گلمه-میشدی. بیر نومره وئردیلر، نئجه اولدوغونو سوروشماق اوچون. بیر نئچه گون سونرا، زنگ آچدیم. زنگ چالیردی، کیمسه گؤتورموردو. دؤنه-لرله زنگ آچدیم، دئیه-سن کیمسه یوخ ایدی. بلکه ده نومره یانلیش ایدی. بیر داها گئتدیم، بو دؤنه دئدیلر، جاواب گلمه-ییب. گرک، گئدردیم دیلکچه-نین گئتدییی یئره. اورا دا گئتدیم. الیمدن اولان نومره ایله، دیلکچه-نین دالیسین توتدوم. دیلکچه-یه باخان اولمامیشدی! سیز بیلدیینیز، گؤرمزدن گلمیشدی دیلکچه-نی! سوروشساز عمد وار، کسینلیکله یوخ دئیه-رم. ایداره-لره ایشی دوشنلر، بئله بیر دوروملار ایله تانیش دیرلار. بیر داها دیلکچه ایسته-دی. آد بیر کومئسیوندا آراشدیریلاجاق ایدی. اوردا اوتوران خانیم، فارس اولدوغو اوچون، آدین نه آنلامدا اولدوغونو سوروشدو، من ده جاواب وئردیم. بئهزاد-بئهزادینین تورکجه-فارسجا سؤزلویو اوردا ایدی.
اورانین ایشله-یه-نلریندن تورک اولان، بیر آغا ایله بیر خانیم وار ایدی. آغا، منه اؤیوت وئریردی "پئشمان اولاجاغین بیر آد قویما، سونرا دَییشذیرمه-یی چتین اولار" اؤرنه-یی ده "تؤکتم" آد ایدی، گویا بیری آلمیشدی، اوشاق بؤیویندن سونرا دَییشمک ایسته-میشدی( وابال دئیه-نین بوینونا) نه آنلامدا اولدوغون دا بیلمیردی.اوردا اولان تورک خانیمین تپگی-سی ایسه بو ایدی: "من ائشیتمه-میشم!" من اوردا اولالی، کومیسیونا گئدن دیلکچه-لرین چوخو، تورکو آدلار اوچون ایدی. "آنالی"-یا جواز وئرمه-میشدیلر.
اونلار دا بیر نومره وئردیلر، بئش-آلتی گون سونرا زنگ آچیب، سونوجو سوروشماق اوچون. وئریلن واختدا سوروشدوقدا، جاواب یوخ ایدی. زنگ آچدیغیمدا، ائشیتدیم "هاکان" آدی اوچون ده جواز وئرمه-ییب-لر. بیر داها، زنگ آچدیغیمدا، سونوج دئیه-سن اولوملو ایمیش کیمی ایدی. گرک، دیلکچه-نین سونوجونو دوشرگه-یه گئچردیلر. صاباحی زنگ آچدیقدا، باشقا بیر خانیمین سونوجدان خبری یوخ ایدی، ایچیم-ایچیمی یئییردی. آنجاق، تئلفونلارین گؤتورولدویو قویموردو داها آرتیق سینیرله-نم. اؤته-سی گون زنگ آچدیغیمدا، خوش خبری وئردیلر. آدی قویا بیلردیک، آنجاق بیر گون داها دؤزمه-لی ایدیک. اللی گون دوزموشودوک بیر گون ده اوستونه! دئیه-سن آدسیزلیغی، بیزیم اوشاقلار، بیر مودت یاشامالی ایدی. بیر سیرا آدلارین، نئجه یازیلیشینا پولچوک قوشوردولار، بیر سیرالاریندا آد دفترینده اولمادیغینا.
سیجیللی آلماغا گئتدیییمده، هله جاواب گلمه-ییب سؤزو، یئریمده دوندوردو. گئدیب-گلمکدن یورولموشدوم، بیر مأمورون یوخ دئدیینه، دالی چکیلن دئییلدیم. اونا گؤره، اوردان زنگ آچدیم، وئردیم مأمور خانیما، مأمور خانیم، بیر-ایکی ده-یقه نیققیلدادیقدان سونرا، تئلفونو آلیب، دانیشدی. قاش قاباغین تورشادیب دئدی. بیزیم سیستئمه گلمه-ییب، سالیق وئردی گئدم، آشاغی قاتداکی سیجیللی وئرن باجایا. اورا گئتدیییمده، آدین سون حرفینی ترسه ووردوقلاری اوچون، جوازین وئریلمه-دیینی بیر داها وورغولادیلار. آدی، گؤردویومده یانلیشلیقلارینی دوزلدیب، دوزونو یازدیم. آدی آلا بیلرسیز جاوابینی وئردیلر. اوردا، باشقا تورکو آدلاری ایسته-ینلره دیلکچه حاضیرلانیردی. شانسی-لار گتیرسه آلا بیله-جکدیلر، شانسیلاری گتیرمه-ییب، یاری یولدا یورولانلار، بیر داها آد سئچمه-لی اولاجاقدیلار. اؤزومه سؤز وئرمیشدیم، آدی آلانا دک دالیسین توتاجایدیم. هئچ کیمسه، آتا آنانی اوشاقلاری اوچون، آد قویماغین اؤنون الا بیلمز.
بونلارین هر بیری بیریانا، ایسته-دیییمیزین یئرینه یئتیریلمه-سی بو قدر چتینلیگه باخمایاراق بیر یانا! یامان دادی وار.


text:
تئکنولوژی دوردوغو یئرده دایانمیر
Wi Fi تئکنولوژیسینین چاتیشمامازلیقلارینی{یئتَرسیزلیکلرینی، کمبودلارینی} آرادان قالدیرماق، Li Fi آدلی، یئنی بیر تئکنولوژینین یارانماسینا ندن اولدو.
چوخلاریمیز ائویمیزده، ایش یئریمیزده کابلسیز مودملرله اینترنته باغلانیریق. اما بو مودملرین هم توتومو آزدیر همی ده قوللانیجیلارین آرتماسییلا، سرعتی داها دا یاواشلانیر.
۲۰۱۱-جی ایلدن بری، بؤیوک صنایع آراشدیریجیلاری، Wi Fi یئرینه Li Fi دئییلَن بیر تئکنولوژینی قوللانماغا چالیشیرلار. سون اولاراق چین-ین شانگهای شهریندهکی فودان بیلییوردوندا آراشدیرمالار داوام ائدیر.
بو آراشدیریجیلار، «دیتا»لارین، رادیو دالغالاری یئرینه ایشیقلا داشینا بیلهجهیینی بیلدیریبلر.
ایندییه کیمی اَلده ائدیلن سونوجلار، Li Fi دئییلَن بو سیستئمین اَسکی Wi Fi-دان ۱۰ قات داها سرعتلی اولدوغونو گؤستَریر.
Wi Fi-ین آشاغی فرکانسدا چالیشدیغی اوچون، دیتا داشیماق یئتهنهیی{قابلیتی} آشاغیدیر.
آنجاق Li Fi سیستئمی ایله، یعنی ایشیقلا{LED لامپلارلا}، داها یوکسک فرکانسلارا قوووشماق اولاجاق.
طبیعی کی، بو سیستئمین منفی یؤنلری ده وار.
اَن اؤنملیسی ده بودور کی، سیستئم، یالنیز لامپانین اولدوغو اوتاقدا ایش وئریر. نوت بوک-و(گوشی- لپ تاب و …) گؤتوروب اوتاقدان چیخدیغینیزدا، اینترنت باغلانتینیز دا کسیلیر.
بو ندنله Li Fi سیستئمینین هلهلیک بو تئزلییه Wi Fi-ین یئرینی توتماسی گؤزلهنیلمیر.
آنجاق ایشلر داوام ائدیر و بو سورون آشیلابیلَرسه، دئمک اولار کی داها چوخ «دیتا»نی داشییا بیلَن بیر تئکنولوژییه آل تاپمیشیق.
یاخیندا ائولریمیزدهکی ساده ایشیقلاندیرما جیهازلاری ایله اینترنته باغلانماغا باشلایاجاغیق، خبرینیز اولسون دئدیم.
قایناق: bilimfili & bbc & cnnturk & hürriyet


text:
تورکییهده ایلک شهر خستخاناسینین اینشاسی تاماملانیب. بونونلا دا تورکییه پرزیدئنتی رجب طایییب اردوغانین ۱۴ ایللیک خیالی حیاتا کئچیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اؤتن ایلین اوکتیابر آییندا دانیشان تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغان شهر خستخانالارینین اینشاسینین ۱۴ ایللیک خیالی اولدوغونو بیلدیرمیشدی.
تورکییهنین یوزقات شهرینده فعالیت گؤسترهجک شهر خستخاناسینین آچیلیشی صاباح باش توتاجاق.
اردوغان اؤتن ایل وئردیی آچیقلامادا بونلاری قید ائتمیشدی: "۲۱ شهرده شهر خستخانالارینین لاییحهسی حاضیرلانیب. شهر خستخانالاری منیم ۱۴ ایللیک خیالیمدیر. هئچ ده آسان پروسئس اولمادی، اینانمایانلار دا اولدو، آنجاق سوندا آلیندی".


text:
زینب خالا ، بیزیم کندیمیزده اللخصوص بیزیم محلله ده هامولاریمیزا تانوشودی بیر گون گؤر مسئدیخ بیر زاد ایتیرمیش آدام کیمین اؤلاردیخ . منیم آبامداکی لاب بتر (رحمتلیک آنامیزا ، آبا دیردیخ ، روسی کلمه دی ) . زینب خالا اوچ دنه اوشاقلارون سالاردی یانونا ، توتلار یتیشه نده توت یئماغا ،.. بیزیم اوه گه له ردی . قاپوموز همیشه آچوغودی، اولاردا اوز ائولری کیمین دئمه میش اله مه میش ،سه ره له نه ردیلر توتون دیبینه ، ال یتیشن پوتاخلاری سیلکه لییه ردیلر ، اؤزی و اوشاقلاری باشلویاردیلار یماغا (خاطراتومی یازاندا بولمورم نیه رحمتلیک رینب خالا یادومنان چیخیب ) . توت یییب دویاردولار ،اونان سورا توتوندیبینده قالانلاری بیر بیر ییغاردیلار و آپاراردیلار قوروداردیلار ، قیشدا یئیردیلر ، بولموسوز کی نئجه لذذتلی اولوردی او توتون قوروسی ،هردن بیرده بیزه وره ردی . زینب خالا بیر مخصوص لهجه ئینن تزتز دانوشاردی ، اوجابویلو و شیرین دیلی بیر خانومودی و بیز اونی چوخ ایستیردیخ ، اوزوموزه دوغوردان خالا بولریدیخ . هره میزی بیر دیلینن دانوشدوراردی .
آبا مونان ساعاتلار اتوراردی و صحبت ادردیلر و بیزده اونون اوشاقلارویونان اؤینایاردیخ .
کچن گونلر کی یادوما دوشوللر ، اوز به اوزومه فیکیرله شیرم : بیزله ره نه اؤلدی؟ ، نه مه نه میز آزالوبدی ؟ پولوموز ؟ وار دولتیمیز ؟ یا .......؟
بولار کی هاموسی اؤزمانلار دان ، چوخ ، چوخ اضافه له شیبدی . پس بیزه نه اتفاق دوشوبدی کی ایندی زینب خالا کی هئچ ، اناموزی ، باجوموزی ، قارداشوموزی ، یؤخون فامیلریمیزی ده هفته لر آیلار گؤرموروخ ؟
شهریارومون حیر بابا شعری یادوما دوشور کی :
حیدر بابا شیطان بیزی آزدیریب
محبتی اوره کلردن قازدیریب
قره گونون سرنوشتین یازدیریب
سالیب خلقی بیربیرینین جانونا
باریشیغی بلشدیریب قانونا
ایندیده کی او صاف اورکلی انسانلار یادوما دوشولر ، خیال عالمینده او گونلره پرواز ادیرم و اؤ آداملاری سینما پرده سی کیمین گوزومون قاباغوندان کچیدیرم .
ایندی نه اؤ آداملاردان خبر وار و نه ده او اولردن و نه ده اؤ صفا و صمیمییتدن .دنیا ایله باشوموزی قاتوبدیکی ، آدوموزدا یادوموزدان چیخبدی ، زندگانلوغوموزی گویموشوخ دنیا مالی ییغماغا ،
بیر سوروشون بو قارقونموش فلکدن
نه ایستیور بو قوردوغی کلکدن؟
دینه گئچیرت اولدوزلاری الکدن
قوی توکولسون بو یئر اوزی داغولسون
بو شیطانلیق قورقوسی بیر ییغیلسین .


text:
آبش دوللارینین آلتی اساس والیوتایا قارشی مزهننهسینی معین ائدن "ICE U.S. Dollar" ایندئکسی بوگونکو تیجارت سئسسییاسیندا ۰،۰۹% ضعیفلهییب.
آپا خبر وئریر کی، دوللارین ۱۶ والیوتایا نیسبتهن مزهننهسینین دینامیکاسینی معیینلشدیرهن "WSJ دوللار" ایندیکاتورو ۰،۱۵% گئریلهییب.
آورونون دوللارا قارشی مزهننهسی هفتهنین ایلک تیجارت سئسسییاسینین گئدیشاتیندا ۱،۰۴۵۹ دوللار سوییهسینده تیجارت اولونور. خاظیرلاداق کی، اؤتن تیجارت سئسسییاسینین سونوندا آوروزونانین واحید والیوتاسی ۱،۰۴۵۱ دوللار اولوب.
اؤتن سئسسییانین سونوندا ۱ دوللار ۱۱۷،۹۳ یاپونییا ینی تشکیل ائدیردیسه، بو گون ۱۱۷،۲۹ یئنه چاتیب. ماراقلیدیر کی، سون ۱۲ هفتهنین ۱۰-دا دوللار ینه نیسبتا باهالاشیب. قئید ائدک کی، یاپونییانین رسمی والیوتاسی اؤتن هفته دوللار نیسبتا ۲،۴% اوجوزلاشیب.
"اینتئرفاکس" آگئنتلیگی یازیر کی، بوگونکو تیجارت سئسسییاسیندا دوللارین اوجوزلاشماسینا سبب آمئریکا ایله چین آراسیندا یارانان گرگینلیکدیر. دئکابرین ۱۵-ده چینین حربی گمیسی جنوبی چین دنیزینده آمئریکایا مخصوص سوآلتی آوتوماتیک آپاراتی اله کئچیریب. چین مدافعه ناظرلیگی بیان ائدیب کی، آپاراتی آمئریکایا قایتارماغا حاضردیر. لاکین آمئریکانین یئنی سئچیلمیش پرئزیدئنتی دونالد ترامپ چینلیلری اوغرو آدلاندیریب: "اونو (آپاراتی - رئد. اؤزونوزه ساخلایین!"


text:
آذربایجان رئسپوبلیکاسی مدافعه ناظیری گئنئرال-پولکوونیک ذاکیر حسنوو ۳۱ دئکابر - دونیا آذربایجانلی لارینین هم رای لیک گونو و یئنی ایل بایراملاری موناسیبتیله سیلاحلی قوهلرین شخصی هئیتینه تبریک عونوانلاییب.
آخار . آذ تبریکین متنینی تقدیم ائدیر:
«جناب ظابیطلر، گیزیرلر، میچمانلار، چاووشلار، عسگرلر و ماتروسلار!
سیزی ۳۱ دئکابر - دونیا آذربایجانلی لارینین هم رایلیک گونو و یئنی ایل بایراملاری موناسیبتیله صمیمی قلبدن تبریک ائدیرهم.
عوموم میللی لیدئریمیز حیدر علیئوین مودریک سیاستی نتیجهسینده رئسپوبلیکامیز هرطرفلی اینکیشاف ائدرک قاباقجیل اؤلکهلر سیراسیندا لاییقلی یئرینی توتوب، بوتون سویداشلاریمیزین قورور منبعینه، اومید یئرینه چئوریلیب، دونیا آذربایجانلی لارینین هم رایلیگی تامین اولونوب.
اولو اؤندریمیزین لاییقلی داوامچیسی، مؤحترم پرئزیدئنتیمیز جناب ایلهام علیئوین رهبرلیگی آلتیندا آذربایجان اقتصادیاتی دورمادان اینکیشاف ائدیر، دؤولت موستقیللییمیز مؤحکمله نیر، وطنداشلاریمیزین مادی ریفاهی یاخشیلاشیر، اؤلکهمیزین دؤولت موستقیللیگی مؤحکمله نیر و مدافعه قودرتی دائیم یوکسه لیر.
آپرئل آییندا دوشمن تخریباتینین قارشیسی آلینارکهن آذربایجان اوردوسو بؤلمهلرینین کئچیردیی قطعیتلی جاواب تدبیرلری نتیجهسینده ایشغال آلتیندا اولان اراضیلریمیزین بیر حیسهسینین آزاد ائدیلمهسی هر بیریمیزده قورور حیسسی دوغوردو. بیزلری سئویندیرهن بو خبر خالقیمیزین هم رای لیینین باریز نومونهسیدیر. امین اولون کی، نؤوبتی قلبهلریمیز نامینه دونیا آذربایجانلی لاری سیزینله بیرلیکده اولماغا حاضیردیر.
اینانیرام کی، آذربایجان رئسپوبلیکاسینین کونستیتوسییاسینا، حربی آندا و نیظامنامهلره بوندان سونرا دا صادق قالاجاق، دؤیوش و معنوی-پسیخولوژی حاضرلیقدا یئنی اوغورلار الده ائده جک و سیلاحلی قوهلرین عالی باش کوماندانینین رهبرلیگی آلتیندا اوچ رنگلی دؤولت بایراغیمیزی ایشغال آلتیندا اولان ازلی و ابدی تورپاقلاریمیزدا دالغالاندیراجاقسینیز.
سیزلره مؤحکم جان ساغلیغی، اوزون عؤمور، عائله سعادتی، خیدمتده و دؤیوش حاضیرلیغیندا اوغورلار آرزولاییرام».


text:
شکی خان سارایی شکی شهرینده یئرلشن تاریخی صنعت اثریدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو عابده دونیا عابدهلری سیاهیسینا داخیل ائدیلیب. قالا دیوارلاری ایله احاطه اولونان بو تیکیلی ایکیمرتبهلی اولماقلا آلتی اوتاقدان، دؤرد دهلیزدن، ایکی گوزگولو ایواندان عبارتدیر.
سارای داها اوللر «دیوانخانا» آدلاندیریلیب. شکی خانلیغینین ۱۸۱۹-جو ایلده لغو ائدیلمهسیندن سونرا بورادا شهر محکمهسی یئرلشدیریلیب. حال-حاضردا ایسه موزه کیمی فعالیت گؤستریر.
سارایین تیکینتیسی ایله باغلی بیر نئچه روایت وار. دئییلنه گؤره شکی خانی اؤزونه دونیانین ان یاخشی سارایینی تیکدیرمک فیکرینه دوشور. سارایین تیکینتیسی باشا چاتاندا خان معماردان «بوندان داها یاخشیسینی تیکه بیلرسن»، - دئیه سوروشدوقدا «بلی» جاوابی آلیر و هیرصلنهرک معماری اؤلدورور.
"شکی خان سارایی" آدی ایله تانینان بو بینا - "محمدحسن خان دیوانخاناسی" محمدحسن خان طرفیندن تیکدیریلیب. بینانین تیکینتیسینه ۱۷۸۹-۱۷۹۰-جی ایلده باشلانیلیب. بینانین معماری شیرازلی زینالعابدیندیر.
سارایین هر ایکی مرتبهسی عینی قورولوشدادیر. مرکزده بؤیوک سالون و سالونون هر ایکی طرفیندهکی دهلیزلره بیتیشهن یان اوتاقلار وار. بینانین پلان قورولوشو، یعنی هر مرتبهده ۳ اوتاغین اولماسی جنوب حیصهده آیدین عکس اولونور. مرتبهلر داخیلدن پیللکهنلرله علاقلندیریلیب. سالونلارین شیمال حیصهسینده ایکی کیچیک اوتاق آراسیندا خاننیشین آدلانان یئرلشکهلر وار. تاوانی گوزگولنمیش آلت خاننیشینده فووارهلی مرمر حوض تیکیلیب.
دونیا شهرتلی تورک شاعری ناظیم حیکمت سارایا باخدیقدان سونرا بئله یازیب: «اگر آذربایجانین باشقا قدیم تیکیلیلری اولماسایدی، بیرجه شکی خان سارایینی دونیایا گؤسترمک بس ائدردی».


text:
جمعه گونودور. آتام نئچه دفترله نئچه قوجاق کاغیذ گتیریب، اؤز اؤنونده، اوتورما اوتاغیندا سرهلهییبدیر. تاخجالار هزینه سندلری، چئشیدلی دفترلرله، ایداره ایشچیلرینین آیلیق لیستهلری ایله قالانیبدیر. آتام مالیه ایدارهسینین موحاسیبیدیر. آنام دئیینهرک اوتاقدان ائیشیگه چیخیب، پیللهلرده اوتوروب، ایشاره ایله منی اؤز یانینا چاغیریر:
ـ “گؤروسن نه خبردی؟ گؤروسن باشیما نه کول الهنیب، بودا جمعهلریمیزدن. آخیردا من گئتمهسم، بو یاشاییشدان قورتولمارام. بیلیرم گئجه یاریسینادک داوامی وار، یول گئتمهیین، دانیشمایین، او نهییدی دوشدو؟ داها یاواش دانیش، منیم دفتریم هارادا؟… هله اوتاقلاری سوپورمهمیشم. یئمک بیشیرمهمشیم. ترپنمکده اولمور، دلی اولور، گل، گل باخ.”
ایکیمیزده، سینه-سینه پنجره آلتینا گئدیریک. آتام، اوتاغین یوخاری باشیندا، میتیل پتو اوستونه سرهلهنیب، گؤزل چال توکلرینی آلنینا تؤکوب، گؤزلوگونو بورونونا میندیریب، کؤینهگینین دوگمهلری آچیقدی، او آچیق یئردن، قفسهیه تای قابیرقالار همیشهدن داها دیک و داها برک گؤرونورلر.
نئچه بؤیوک دفتری بیر-بیرینین اوستونه دوزوب، ساغ- سولو دا ایری کاغیذ باغلامالاری ایله قالانیبدیر. آما هئچ ایش ائتمهییر. دیشلرین آراسینا بیر قلم قویوب، دقت ایله اوتاغین بیر بوجاغینا گؤز تیکیبدیر. آنام بیر داها باشلاییر:
- “بودا اولدو ائو، بودا اولدو حیات، تانریم اؤلوم یوز دفعه بو حیاتدان یاخشیدیر. بیرى یوخدو بو کیشییه دئسین، بورا ایداره دئییل، ائودیر. نهدن بو قدهر اؤزونو اؤلدورورسن؟ باخ هله، باخ هله، پیشیگه تای گؤزون تیکیب او بوجاغا، ایندی باشلایار، یومولار، نئچه عدد کللهسینده قاتیشیب، آییرا بیلمهییر.”
بو صحنهلردن یورولموشام، زور ایله آنامی پنجره باشیندان قیراغا چکیب، دینج سس ایله دئییرم:
- “یاخشی دا آنا، هئچ ایش گؤرمک اولماز، دؤزومون اولمالیدیر، آز قالیر، ایکی ایلدن سونرا امکلی اولوب، بولارین هامیسیدا قورتولار، بیزده راحاتلاشاریق.
آنام الچکن دئییل، دئیینیر، داها دؤزوموم قالماییب، پیللهلردن یوخاری چیخیرام، قوناق اوتاغینین قاپیسین آچیب یئرده اوزانیرام. باشیم گیجهلیر آز قالیر باییلام. اوز- اوزمده آتامین گنجلیک شکیلی دوواردان آسیلیب. بزکلى قیافهسی، یاناقلاری یاقلاشیق قالخیق، توکلری ایسه دارانمیش. من آتامین یاشینا چاتدیغیمدا نه قیافه ده اولاجاغیمی، خیال ائدیرم. بو اؤلو- وای بدنیم ایله. باشیمدا بیر زاد یئر به یئر اولور، آتامین شکیلی، شکیل قابینین ایچینده جان تاپیر، قیافهسی دهییشیر. آغزینین ایکی قیرناسیندا درین قیریشلار گؤرونور. توکلری قاریشیب، قاش- قاباق ساللاییر، اوزو بوزوشور. یاناقلاری باتیر، چیگینلر، چیگینلری یوخاری گئدیر، آغزی آچیلیب، بیرآن قوسماغا باشلاییر. حس ائدیرم، عجایب اورهک بولانما تاپیر منى، قالخماق ایستهییرم. شئح قوخوسو بورنوما دییب، دالیجا اوتورما اوتاغیندان آتامین باغیرتیسی. یوروش [حمله] باشلاییب.
تلهسیک اؤزومو اوتورما اوتاغینا چاتدیریرام. آتام یالنیزدیر. غریبه اسیم-اسیم اسمهجهیه دوشوبدور.
- نهییندی آتا؟ بیرزاد اولوب؟
- دوز دئییل، دوز چیخمیر. بو ایشده بیر کلک وار.
- نه کلهیی آتا؟
- بو دفترلرده هر نمنه یئربه یئر اولور.
- نه یئر به یئر اولور؟
- عدد ایله رقم. ایستهییرسن نه یئر به یئر اولسون.
- نه تههر یئر به یئر اولور.
- هامیسی قاریشقالارا تای یول گئدیرلر. قاریشیرلار. منی اله سالیبلار.
- آتا بئله بیرزاد مومکون دئییل.
- نئجه مومکون دئییل؟ اؤز گؤزلریم ایله گؤردوم، نئچه دنه دؤرد، دوققوز ایله بئش، توو ایله یئرلرین دییشدیلر.
- بو اؤنملی دئییل آتاجیم …
- اؤنملی دئییل؟ موفته یئییرسن، موفته دولانیرسان، سنه اؤنملی گؤرونمور.
- یورولوبسان آتا، بیر زاد …
- یورولوبسان نهدیر. بیلیرسن حئساب یالنیش چیخارسا نه حادثهسى چیخار، سن هئچ منیم سؤزومو باشا دوشورسن؟ بالاجا بیر فرق چیخسا بیلیرسن نه اولار؟ فرق نه ایله برابردیر؟
- فرق همن فرقدیر.
- یوخ بوینو یوغون. فرق باشقا آنلامی یئیینتىدیر[اختلاسدیر]. فرق یعنی یئیینتى.
- یانی کیم یئیینتى ائدیب؟
- یانی من. شرفسیز، ناموسسوز آتان.
- سیزین پول ایله ایشینیز یوخدور کى.
- اوندا بو یازدیقلاریم نهدیر. بونلار پول دئییل!
- آخى پولون عددین اوغورلاماق اولماز کى.
- اوندا نهیی اوغورلاماق اولار؟
- پولون اؤزون.
- گئت ایتیل، سن نه باشا دوشورسن. رحمتلیک “دفتری” یادیندا دئییل؟
- نییه، یادیمدا.
- نه اوچون اؤزون اؤلدوردو؟
- بیلمیرم.
- بلی، بیلمهییرسن. ائله بو فرق اوچون اؤزون اؤلدوردو.
- دوز ایش ائتمهییب دیر.
- بلی، سیزلردن ائله بئلهدیر. منده اؤزومو اؤلدورنده ائله بونو دئیهجکسن.
- آخى نهدن اؤزونو اؤلدورمک؟
- جانیم، آدی پیس اولماقدان، آدی پیس اولماقدان. خیال ائدیرسن نه دن قورخورام؟ پاسباندان؟ یوخسا محکمه رئیسیندن، یادا زینداندان؟ یوخ آغا، فقط آدیپیس اولماقدان، آدیمین پیس اولماسیندان قورخورام.
- آتا آدین پیس اولماز،هامی سیزی تانیر، آرخایین اولون!
- ایرهلى گلمز؟ ایرهلى گلیب ایندی، بو آنا قدهر کى قاباغا گلیب. بس نهدن بئله اولوب؟ نهدن هرنه قاتیشیب؟ نهدن هرنه بیر- بیره قاتیشیب؟ نهیه؟ جاوابلایا بیلرسن یوخسا یوخ؟ نییه لال اولدون؟ دیلین توتولدو؟ داها دئ گؤرک قئیرتسیز سببچی.
الینی هاوادا دولاندیردى، دفترلرین بیرینی توتدو. من اؤزومو اوتاغدان ائشیگه آتانادک، آغیر بیرزاد دالیمجا، برک بیر یوموراق قاپییا دؤیدو.
گوناورتا ساعات ایکی ده، منله آنام دولابدا ناهار یئییب، ائشیگه چیخیریق. آتامین غذاسى تاخچادا سویویوبدور، نه من، نهده آنامین یئمک واختینی خاطیرلاتماغا جسارت یوخوموزدور. آتام باشینی قالدیریب، گؤزلوک آرخاسیندان منله آناما باخیر.
- نهیینیزدیر؟ نهدن بئلهجه منه باخیرسینیز؟
من آنامدان داها اورهکلییم، یاواشجا دئییرم:
- بیر زاد دئییل.
- نییه، چوخ زادلار وار. سیزلر بیلمهییرسینیز.
- مومکوندور آتا.
- یوخ، مومکون دئییل، بیر دقیقه اؤنه گل.
اؤنه گئدیب، یانیندا اوْتوردوم. آتامین اؤنونده آچیق اولان دفتر، عددلرین سایسیز ستونلاری ایله دولودور. آتا، بارماغی ایله بیر عددی منه گؤستهریر.
- بو نئچهدیر؟
- دوققوز!
- آما نئچه دقیقه بوندان اؤنجه یئددی ایدی.
- بو بیری نئچهدیر؟
- اوچ.
- دوغرودور، بو یئریندن ترپنمهین تکجه رقمدیر.
- بو بیری.
- یئددیدیر.
- آلچاق شرفسیز. بونو گؤسترمهدن اؤنجه سگگیز ایدی.
- نئجه اولا بیلر؟
- یانی من یالان دئییرم؟ سگگیز ایدی دا.
- نئجه اولا بیلر؟ بلی؟
نئچه آن اوتاغین بیر بوجاغینا ساپلانیب سونرا سئوینج له!
- یاخشی بللیدیر، سگگیز ترسه دوشر اولار یئددی. یوخسا یوخ؟
یوموشاقجا جاوابینی وئریرم.
- بلی، دومبالاق آشیب یئددی اولا بیلر. دومبالاق، ترسینه.
- دوغرودور.
- آنجاق یئددی نه ایش ائتسهده دوققوز اولا بیلمز، اولار؟
- نییه، اولا بیلر اولدوغو کیمی اوزانیب، بیر اولوب، اوندا باشینی اگیب، گیردهلهنیب، دوققوز اولار.
برک بیر یوموروق بؤیرومه دهییب، یئریمدن آتیلدیم.
- آخماق آدام، اؤزونو سهری. اولا بیلمز. آنجاق من بو کلکدن باش چیخارتمالییام. بلی، بو آرادا بیر غریبه سیرٌ واردیر. بیر جادو-مادو ایشدهدیر.
آناما ساری قاییدیب، قُوْندان[گؤز ببهگیندن] چیخمیش گؤزلر ایله اونا سانجیلیر. یاواشجا گؤزلوگون چیخاردیب، دفترین آراسینا قویور.
- آرواد باخ گؤروم، بو ایش، سنین ایشین اولمایا؟
- نه دئییرسن کیشی، لاپ دلی اولدو ها!
- هه اؤز جانین اوچون، فیکر ائدیرم هامیسی سنین گوناهیندیر. نه ائدیبسن؟
- ال چک گئت ایشینه. ایندی هرنهیی منیم بویونوما ییخماق ایستهییرسن؟
- نهیه بو ایشی ائدیم؟
- ایدارهنین ایشینی ائوه گتیرمهیم دئیه.
- آمان آللاه، داها نهلر ائشیتمهیهجهیم کى.
آیاغا قالخیب، تلهسیک آنامین توکلریندن یاپیشیب، اوتاغین دؤورهسینده سوروتلهییر، هردن بیر چیگینلرینین اورتاسیندان برک یومروق چالیر.
- اؤلدورهجهیم! اؤلدورهجهیم! گرهک دئیهسن، دوزونو دئ.
آجیقلا آرایا آتیلیرام. آنامی آتامین الیندن قورتاریرام. آنام اوجادان آغلایا- آغلایا دالبادال قارغیش ائدیر.
آنام چادیراسین گؤتوروب، قاپینی آچیب ائشیگه چیخدی. تلهسیک آرخاسیجا قاچدیم. آنام آغلایا-آغلایا قاییدیب، پنجرهدن حیطه ساللانان آتاما:
- سنی یاریمایاسان کیشی. یاخشی عؤمروموزون سونوندا بو قاری واختی امهییمی اووجوما قویدون. فیکر ائدیرسن اسیر توتوبسان؟ گئدیرم قارداشیم ائوینه.
آتام اوجا سسله باغیردى:
- هانسی قبیره گئدیرسن گئت، اؤلهسن سنی، هرکیمسه ایداری ایشلرده موداخله ائدیرسه، گؤرهجهیی بودور.
چالار ساعاتیمیز ۱۲ دفه زنگ چالیر. اوزهریندهکی ککیللی، اونایکی دؤنه آغزین آچیب یومور. قونشونون خوروزونون سس ایله ککیللینین سسی قاتیشیر. من قوناق اوتاغیندا اوتوروب، سیغار چکیردیم، بیر آن قاپی آچیلدی، آتام، چاشقین- چاشقین ایچهری گیردی. اللرین دؤشونه قویوب، اؤنومده دیز چؤکور.
- “اجل حضرتلری! خاهیش ائدیرم، منیم سون مودافعهمه دقت ائدهسینیز، من آجیناجاقلى[فلک وورموش] کارمنددن آرتیق بیر زاد دئییلم. بیر عؤمور، تام فداکارلیقلا، مالیه حئسابلارینی سال- چیخ ائتمیشم. آللاه شاهیددیر، بوگونهدک ان کیچیک خلاف ایشده ائتمهمیشم. ایندییهدک منیم آیاغیم بورالارا چاتماییبدیر. من تام شرافتله یاشامیشام و یاشایاجاغام. بیلمهییرم نه اولدو بئله دوروما دوشدوم. بیلیرمده قانون کیمسهنی باغیشلاماز، عدالت هامینی توتاجاق، آنجاق بو دفعه، گوناه او قورخمالی آرواد ایله بوینو یوغون اوغلومدادیر کى بئله اولدو. من، جزا چکمکدن قورخوم یوخدور، فقط آبیرسیزلیقدان قورخورام. منی اوشاقلارینیزین باشینین تصدقی اولاراق بوراخین، قویمایین هر کیمسهنین یوخسا آلچاغین یانیندا آبیریم آرادان گئتسین. منیم آدیمی قزئتهلرده یایمایین، من یازیغام، مین جوره یازیقلیق چکمیشم. آنجاق هئچواخت، آبیرسیز اولمامیشام. منی آبیرسیزائتمهیین. ریجا ائدیرم، ریجا ائدیرم، منیم تکلیفیمى بللی ائدین.”
منیم آیاقلاریمی قوجاقلاماق ایستهییر، قالدیریرام. منیم آمرانه سسیم اوتاقدا دولاشیر:
- سیزین گوناهینیز یالنیز بیزیم امرلریمیزی آپارماماغینیزدیر.
- من سهو ائلیرم. هرنه سیز بویورسانیز بیربهبیر ائدهجهیم.
- بئله دیرسه، لاپ ایندی، بیر آسپرین حببی آتیب، راحاتجا یاتاجاقسینیز.
آتام باش اوستونه-باش اوستونه دئیهرک، اوتاقدان ائشیگه چیخدی. نئچه دقیقهدن سونرا سینه-سینه دهلیزه گیردیم. آتامین خورولتوسو اوتورما اوتاقیندان اوجالیبدیر، بللی اولمایان یئردن ایسه بیر ککیللینین سسی قولاغا چاتیر.
قایناق: ایشیق سایتی


text:
شیرین ائرمنی و فارس منشألی دئییل (نظامی شیفرهسی)
معلومدور کی، آراشدیرماچیلارین بیر قیسمی ن. گنجوینین «خوسروو و شیرین» اثریندهکی شیرین اوبرازینی فارسلاشدیرماغا و ائرمنیلشدیرمهیه چالیشیبلار. لاکین متن داخیلینده مؤوجود اولان «نظامی شیفرهلری» بو ملاحظه لرین معناسیزلیغینی آشکارا چیخاریر. هر بیر متنه جدی تحلیل اساسیندا یاناشانلار یاخشی بیلیرلر کی، متنده ایشاره سوییهسی مؤوجوددور. ایشاره بعضا بیر موضوع ایچریسینده گیزلنن موضوع، موتیو ایچریسینده محافظه اولونان موتیو اولا بیلر. بعضا بو ایشارهنین برپاسی یا اثری گئنیش آنلامدا دیرلندیرر، یاخود دا اؤزو موستقیل موضوعا چئوریلیب اثرین اوزده اولان مؤوضوسونو کؤلگهده قویا بیلر. بؤیوک نظامیده بیر چوخ مسئلهلری ایشاره سوییهسینده آشکارلاماق اولور. نیظامی نین «خوسرو و شیرین» اثرینده مهین بانو شیرینه اؤیود وئررکن خوسرو پرویز حاقیندا دئییر:
اگر او آیدیرسا، بیز گونشیک،
او کئیخسروودورسا، بیز ده افراسیابیق.
(فیلولوژی ترجومه مممدزادنیندیر)
ر. رضانین بدیعی ترجومهسینده ایسه بو شکیلده سسلنیر:
اگر او آیدیرسا، بیز آفیتابیق،
او کئیخوسروو، بیزسه افراسیابیق.
معلومدور کی، تورکلرین باباسی ساییلان آلپ ار تونقا فارسلاردا افراسیاب آدلانیر. نیظامی نین مهین بانونونون دیلیندن سسلندیردیی ایکی میصراع گئنیش مسئلهلری اورتایا چیخاریر. مهین بانونون و شیرینین تورک منشألی، خوسرووون فارس منشألی اولماسینا دقت چکهن نظامی تورک اخلاقینا اویغون شکیلده مهین بانونون شیرینه اؤیود وئرمهسینی سئوه-سئوه تصویر ائدیر، شیرینین بو اؤیودو حتی عشقیندن بئله اوستون توتماسینی، اخلاق قانونلارینین مین ایللرین سیناغیندان چیخمیش احکام سوییهسینده دییشمزلیینین همیشه گؤزلندیینی نظمه چکیر. حتی اثرین بؤیوک بیر حیصهسی شیرین و بو قایدانین دییشمهسینی طلب ائدن خوسرو آراسیندا گئدن چکیشمه، موباریزه و موناقیشهلره حصر ائدیلیب.


text:
اوکراینا پرزیدنتی پوروشئنکو اوغلونون «روسیا» یازیلی تیشرت گئیینمهسینه آیدینلیق گتیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، پوروشئنکو فوتونون هلووینده چکیلدیینی و اوغلونون بو بایراما اویغونکوینک گئییندیینی بیلدیریب.
«البته، حتی هلووینده بئله بوکوینیی گئیینمک دوغرو دئییل، بو مؤوضوعدا ۱۵ یاشلی اوغلوملا دانیشمیشام.
سیزی امین ائدیرهم کی، بو، اونون پالتاری دئییل و گوندهلیک حیاتیندا اوغلوم بو کوینکدن ایستیفاده ائتمیر»، - پوروشئنکو دئییب.
قید ائدک کی، اوکراینا مئدیاسی و سوسیال شبکه ایستیفادهچیلری پرزیدنت پوروشنکونون اوغلونون اوزرینده «روسیا» یازیسی اولان تیشرت ایله یاییلمیش فوتوسونا کسکین اعتراض بیلدیرمیشدیلر.


text:
من دانیشاندا، دانیشیغیمین بیر سیرا اؤزللیکلری ائشیدنلهره چاتدیریلیر. سسین اوجالیغی، سؤزلرین نئجه چیخماسی، جومله قورولوشو، ال-اوزومون ترپهنیشلری، سؤز داغارجیغی، دونیا گؤروشو، او گونکو فیزیولوژیک دوروم، پسیکولوژیک دوروم، توپلومسال دوروم، ایش دورومو، ساواد دورومو و بیر چوخ باشقا اؤزللیکلر بیر دانیشیقدا یئرلهشیر. هر بیر اؤزللیک فرقلی زامانلاردا چوخ بلیرگن اولور. بیر سیرا اؤزللیکلر زامان سورهسینده ایچهریلهشیب، دهییشیلمز اولور. دهییشیمی دویولمایان واقتا دک اؤزونو ساخلاییر.
بیز دئدیکده یوخاریدا سایدیغیم اؤزللیکلر بوتون یؤنلرده سینرژی تاپیر. بئلهکی هر بیر بیزی اولوشدوران بیزده، اولوملو اولومسوز سینرژیلر اورتایا چیخیر. باشلانقیجدا بیر بالا فرقلیک اولسا، گئتدیکجه آرالار چوخالیر. هردن آرالار، بیر یئره ییغیشا بیلمهیهجک قدر چوخالیر. بیزلر دوشمن سیزلره چئوریلیر.
سیزین بیز قدر اؤزللییی واردیر. سیزلرین چئشیتلییی، بیزلردن داها چوخ اولور. سیز بیر عاییلهنین اوشاقلاری بؤیویوب، اوغلان-قیز آییریمیندان باشلانیر. اونا گؤره بیر چوخ سیزلر، بیزلر گئنیشلندیکده بیزلرین ایچینده یئرلهشیر. داها دوغروسو بیز سیزلردن اولوشور. بیر چوخ بیزلر ده، زامان سورهسینده سیزلهره چئوریلیر.
من، سن، بیز، سیزی دئدیکده بیر وارلیغی اولوشدوران چئشیتلیلیکلرینی گؤرستمک دیر. بونلاری هر کس بیلدیـیینی بیلیرم. بو؛ کیملیکلریمیزی گؤزدن کئچیریب اینجهلهمهیه بیر باشلانیش دیر.


text:
نئلسون ماندئلانین اؤزللیگی، حاقسیزلیغا اوغرادیغینا رغمن، گوجو یئیهلندیکده، اونا حاقسیزلیق ائدهنلره، اونا قارا گون یاشادانلارا قارا گون یاشاتماق یئرینه، هر کسین حاقی قوروناراق نئجه یاشاماغی اؤیرتدی. ماندئللانین پایی اؤلکهسینه، ساواشین دایاندیریلماغی، اؤلکهنی بوتون یان دورانلارین بیرلیگی ایله دوزلتمهلهری اولدو. نیفرتی ووجودلاردا آزالداراق، سؤندورمهیه چالیشدی.
بوگون؛ اورتا دوغو آدلانان بؤلگهده، حاقسیزلیغا اوغرایان طرفلر، اؤج آلماق آرزیسیلا یاشاییرلار. أللری بیر یئره یئتیشدیردیکده أللریندن گلهنی أسیرگهمیرلر. بو تکجه قوروپلار آراسیندا یوخ، بلکه تک-تک اینسانلارین آراسیندا دا یارانیر. حاقسیزلیغا اوغرایانلار گوجه یئتیردیکلری زامان، ایللر بؤیو ییغدیقلاری نیفرتی توپلومون اوستونه قوسورلار(بو کلمهنی ایشلتدیکده بوتون اوخوجولاردان عوذور ایسته ییرم، بون کلمهنی ایفاده ائلهیه بیلهجک باشقا کلمه تاپمادیم یازماغا). بؤلگهده یاشانانلار، اؤز توپلوموموزون ایچینده یاشانانلار هر دن آدامی ائله قورخودورلار کی، گلهجک نسیللرین یوز ایللر بویو بو نیفرتدن قورتولماغی دوشونمک اولمور.
گون گئتدیکجه، نیفرتلر داها چوخ آرتیر. ماراقلیسی بو دور کی، بو نیفرتی یاشادانلار هر دوشونجهنین آیدینلاری توپلوما داشیییرلار. اؤزلرینی موطلق گؤرن آیدین اینسانلار، نیفرتی تکجه اؤزلرینده یوخ، بلکه توپلوملاریندان دا یایماغا چالیشیرلار. او اوزدن ده، ساغ سولو، سول ساغی، میللتلر بیربیرلرینی، شاعیر-شاعیری، مودور-مودورو، یازیچی-یازیچینی، دوشمن اولاراق چئورهلرینه تانیتدیریرلار. هر دن دوشونورم، تاریخ بویو ایچ-ایچه یاشایان اینسانلار، نئجه بیر-ایکی ایلده قانلارینا یئریکلهییرلر. تکجه تاپا بیلدیگیم جاواب، قودرتی أله آلماق ایستهینلرین اوزوندن اولور. قودرتی یاشاماق اوچون، نیفرتدن یارارلانیرلار. قودرتی أله آلماغا، یاشادیغی یئرلرین یئترسیزلیکلرینی رقیبلرین بویونلارینا ییخیرلار. بو دورومدان قورتولماغین تکجه یولونو، دوشمن تانیتدیردیقلاری رقیبلرین یوخ اولماغیندا گؤرورلر.
باتی اؤلکهلری، بو سورونو اؤز آرالاریندا، بئله چؤزوبلر: هئچ بیر گوج یئیهلهنن ایستهین گوجلری بیر یوللوق سیلمک اولماز. سیلمهیه چالیشماق، یاشادیقلاری یئرلرین ابدی اولاراق، چاتیشمالاردا یاشادار. اونلار، اؤز آرالاریندا گئرچکلری گؤروب، گئرچکلرین اوستونده اؤزلوکلرینی اولوشدوردولار. بو اولوشوم، باتینین آیاغ اوسته قالماغینا ندن اولدو. دوغونو گوجلری آلتینا چکمهیه ندن اولدو. اؤزلرینی وارسایییب، اؤزگهلرین گئرچکلرینی بیلهرک، وارساییب، اؤزگهلره اؤزلرینی یوخ سایدیرماغا ندن اولدو.
یالنیش دوشونمهیین، باتینی هر نهیه سبب اولان گؤرستمهیه چالیشمیرام. اونلارین نئجه اؤزلرینین گئرچکلرینی گؤردوکلرینی وورغولاماغا چالیشیرام. بیزلرین اؤزوموزو اولدوغوموز کیمی گؤرمهیه سسلهنیرم. بیری تاپیلیب دئیه بیلر، "قارداش سن اؤزون هر نه جور گؤرمک ایستیرسن گؤر، کیم دیر سنین قاباغیوی آلان". هر کسین اؤز گؤروشو اولاجاق، بیز ایستهسک ده ایستهمهسک ده! بیزیم بیزلیکده گؤروشوموزون اولوشماسینا، بوردا یاشایان هر کسیمین گؤروشو گرکلی دیر.


text:
اس ام اس (قوربان بایرامی)
اوره گینه داملا داملا اومود, گونلرینه مین دادلی موتلولوق دولسون, سئودیکلرین هر گون یانیندا اولسون, اوزون و گولون هئچ سولماسین, قوربان بایرامین قوتلو اولسون….
دلیجه اسن سحر یئلی, ان گونشلی گونلر, ان پارلاق گئجه دیر بایراملار. اوره کلرده بیر اسینتی و باریش پایلاشیمینا ان ایستی “سلاملاردیر” بایراملار. قوربان بایرامینیز قوتلو, هر شئی گؤنلونوزجه اؤلسون؟
کوسکونلرین باریشتیغی, سئونلرین بیر آرایا گلدیگی، رحمت دولو گونلرین ان دگرلیلریندن اؤلان قوربان بایرامینیز موبارک اولسون…
گؤزللیک، بیرلیک, برابرلیک دولو, داها گؤزل و موتلو بیر قوربان بایرامی دیلیریک. بؤیوکلریمیزین اللرینده و اوشاقلاریمیزین گؤزلریندن اؤپوروک.
بايرام اولاجاق ، شؤوكتلي لر ، شانلي لار ،
دؤولتلي لر ، پوللولار ، ميليانلي لار ،
تير بويونلار ، شيش قارينلار ، جانلي لار ،
قوربان كسير خليل الله عشقينه ،
فاغير – فوغور گزير الله عشقينه .
بيري كسير قوربان ، بيشيرير اتي ،
بايرام ائدير خليل الله عشقينه ،
او بيرسي ده باخير الله عشقينه .
بو قونشونون اوغلو گئيير ، ساللانير ،
دئديم حاجي گؤزل ايشين بيريسين ،
ديققت ائله ايره لي سين ، گئري سين ،
وئر مكتبه قويونلارين دري سين ،
علم اوخوسون خليل الله عشقينه ،
چوجوقلاري شاد ائت الله عشقينه .


text:
بیر اشاره:
بو قیسا یازیدا قلم صاحیبی اؤزونو ادبیاتچی، معجز شوناس و بوتؤولوکده تدقیقاتچی حیس ائتمهدن، تکجه بو داهی شخصیت حاققیندا اؤز فیکیرلرینی و اورک سؤزلرینی – قیساجا اولموش اولسادا – اورتایا آتما مقامیندا الینه قلم آلمیشدیر. بو سببدن آسیلی اولاراق بو یازیدان هئچ ده آکادمیک و علمی قایناقلاران اساسلانان بیر یازی اومما یئری یوخدور.
آذربایجانین گؤرکملی ساتیریک شاعیری شبسترلی میرزه علی آغا معجز ۱۲۵۲-ینجی گونش ایلینده بو شهرده دونیایا گؤز آچمیش و ۱۵ یاشینا قدر بو شهرده یاشامیشدیر. اونون آتاسی شبسترین تاجیرلریندن اولموش و ۱۶ یاشیندا اونو ایتیردیکدن سونرا قارداشلاری ایله بیرگه ایستانبول شهرینه گئدیب و ۳۰ یاشینا قدر اورادا کیتاب و کاغاذ ساتماقلا و ها بئله موطالیعه ائتمه و ساوادلانماقلا مشغول اولموش و بو یاشدا شبستره قاییتمیشدیر. معجز؛ اؤلوموندن بیر ایل اؤنجهیه قدر شبسترده یاشامیش و نهایتده ۱۳۱۲-ینجی گونش ایلینده شاهرود شهرینه گئتمک مجبوریتینده قالمیشدیر. او بیر ایل سونرا بو شهرده حیاتا گؤز یومموشدور.
معجزون اثرلری باشا – باش سوسیال و اجتماعی مؤوضوعلارا حصر ائدیلمیشدیر. او بوتون عؤمرونو جهل، ساوادسیزلیق، خورافات، ارتجاع، ظولم، عدالتسیزلیگه قارشی موباریزه یه صرف ائتمیش و شعرلرینده انسانلاری آزادلیغین شیرین دادینی دادماغا چاغیرمیش، حاکیم طبقهنین ظولملرینی افشا ائتمگه جهد ائتمیش، خالقی مرتجعلرین معنوی اسارتیندن قورتارماغینا چالیشمیشدیر. او ها بئله اوز عصرینین بیر ضیالیسی کیمی قادینلارین حاققینی مودافیعه ائدیر. معجزون شعرلرینده وطن پرورلیک، آنا دیلینی قوروماق و مضمونلارینی داشییان اثرلر ده آز اولمامیشدیر.
معجز حاققیندا ان اؤنملی مساله اونون آذربایجان میللی شوعورونون تشکولو و ترقیسینده اوینادیغی بؤیوک رولو دور. او فیکری باخیمدان مشروطه انقلابی و ۲۱ آذر انقلابی آراسیندا بیر کؤرپو یاراتمیشدیر. بو ایشی سیاسی حرکتده خیابانی حیاتا کئچیرمیشدیر. داها دوغروسو بو ایکی شخصیتین فیکیرلرینده مشروطه دؤنمینده کی آذربایجان آیدینلارینین ایرانچیلیق مفکورهسی یئرینی آذربایجانچیلیغا وئریر. بو فیکیر دگیشیکلیگی جنوبی آذربایجاندا میللی شوعورون گلیشمهسینده بیر دؤنوش نؤقطهسی و ۲۱ آذر انقلابینا فکری زمین یارادن بیر باشلانیش کیمی حساب ائدیلمهلیدیر.
آنجاق تاسوفلر اولسون بو گونه قدر معجزون بو پروسه ده اوینادیغی رولا هئچ بیر کیمسه اؤنم وئرمه میش و بوتون تدقیقاتچیلار اونو یالنیز بیر شاعیر کیمی تانیتدیرماقلا کیفایتلنمیشلر. بو بیر حالدادیر کی چوخلاری بئله گومان ائدیرلر: ملی شوعور گونئی ده بو گونه قدر یا تشکول تاپمامیش یا دا یاریمچیق اولموش و شمالی آذربایجان یا تورکیه دن قایناقلانمیشدیر. گونئی آذربایجاندا میللی شوعورون تشکول تاپماسی و گلیشمه پروسسلری علمی متودلار و پرنسیبلره دایاناراق اطرافلی شکیلده آراشدیریلیب، اؤیرنیلمهیینجه بو سؤز- صؤحبتلر طبیعی اولاراق تکجه معجز یوخ، بلکه ده بیر چوخلاری نین او جومله دن خیابانی، پیشه وری و س نین حاققیندا داوام ائدهجکدیر.
سون سوز بو کی آخیر چرشنبه دوعاسی ؛ قدیم شبستر ماحالینین لهجهسی اساسیندا یازیلمیش، آنجاق بورادا قلم صاحیبی اونو معیار و ادبی آذربایجان تورکجهسینه یاخینلاشدیریما مقصد ایله بیر پارا جزئی دگیشیکلیک لر وئرمیشدیر. او جومله دن بوتون شبستر لهجهسی ایله ایفاده ائدیلن فعللری شخص عوضلیک لری (ضمیر) ادبی اوسلوبا چئوریلمیشدیر. اورنک اوچون: آند وئریروخ => آند وئریریک.
***
یا غفار! خدایا خداوندا! سنه آند وئریریک پوستهنین دهانِ تنگینه، خورمانین خوش رنگینه، بیز اهل شبیستری مبارک یئددی لَوینین شفاعتیندن محروم و بی نصیب ائلمه! الهی سنه آند وئریریک آبدوغ ایله قندابین پیلوو دورهسینین اطرافینده چکدیگی زحمته، او گئجه کی گئجه آروادا بیر هوش و باش کرامت ائیله، یاغ – دوگونو خراب ائدیب اوقاتیمی تلخ ائتمهسین! اوشاغی آغلییا- آغلییا قویوب قونشویا چوبوق چکمهگه گئتمه سین! ای آخیر چرشنبه گئجهسی یاتیب سحر تئزدن گئیینیب قوشلار زیارتینه گئدن خانیملار؛ آمین دئیین!
ای چهل یاسین سویو کیمی گندوو سویونو استعمال ائدیب مرامینه ناییل اولانلار اوجادان آمین دئیین! خدایا پروردیگارا سنه آند وئریریک کوچهلریمیزین زیغینا، حاماملاریمیزین کثافتلیگینه، جاوانلاریمیزین قویدوغو بیغینا، سن بو یالانچی موسلمانلارین ایمانینی کامیل ائله! ای اون تومنه یوز تومن موعامله آلانلار. ای ائوین باغین گیروو قویانلار؛ آمین دئیین!
الهی سنی آند وئریریک دولتلیلریمیزین توخلولوغینا و فقرامیزین چوخلوغونا، خیروو سویونون یوخلوغونا، یا بیزی اؤلدور طلبکارلارین یاخاسینی قورتار، یا طلبکاری اؤلدور بیزیم یاخامیز خلاص اولسون! ای آرپا چؤرگینی بیربیرینین الیندن قاپانلار، ای سویوق یارما آشینا حسرت قالانلار؛ آمین دئیین!
الهی سنه آند وئریریک تومنی اون شاهینا حوجت یازان موللالارین قلم دواتینه، استامبولچولارین براتینه، تیفلیسچیلرین مناتینه، بو نذر صاحیبینین امواتینه آخیرتده نئینییم گونو گؤسترمه! ای بیر کاغاذ لئره وئریب، بیر جوت جوراب آلیب آیاغینا سوخانلار، یاتمیسیز یا بنگ آتمیسیز؟! اوجادان آمین دئیین!
ای نذر صاحبی آللاه گؤروم سنین پوللاریوی فالچییا، ایلانچییا قیسمت ائلهمهسین! ای باجیلار آللاه فالچیلاری سیزه و سیزی فالچیلارا چوخ گؤرمهسین! اوجادان آمین دئیین! جناب حاجی آللاه نذیریوی قبول ائلهسین! سنین کی الیندن سو سووارماق و جنازهیه یاپیشماق و خیر و شرده ایشلهمک گلمز، پس آللاه سنین یانیندا یاتان کاسیبین عؤمرونه برکت عطا ائلهسین! سنه ده بیر اؤلوم وئرسین تا بئش اون کاسیب فووتوندان خئییر گؤرسون! ای دؤولتلیلرین خئیراتیندا آشاغا باشدا اگله شیب دویون قارین پیلوو یئینلر اوجادان آمین دئیین! ای موللا قورخوسوندان ساققال قویوب و باش قیخدیرانلر ؛ آمین دئیین! ای اوستاد استامبولچو قارداش نه یاپدین گلدین وطنه اولدون اَتَنه ؟! اگر ننهن جاری دی، سنین عؤمرون یاری دی. ای جمیع علی شیعهسین موردار و اؤزین پاک بیلن جاری، اؤلدورسون سنی تاری ؛ آمین دئیین!
خدایا خداوندا بار پروردیگارا بیر سؤز دئیهجگم آجیغین گلمهسین. اولو کی یادیندان چیخا، سن بو نذر صاحیبینین قدیم اؤلنلرینه و جدید اؤلنلرینه رحمت ائله! علیالخصوص ایکی یوز دوخسان دوققوز ایل بوندان قاباق آخشاما اوچ ساعات قالاندا قایناناسی توکذبان خالا کی باش تیره خاکه چکیب، اونا رحمت ائله و اوندان یاخچی متوجه اول! جان سنین، جان توکذبان خالانین. آمین دئین لال اؤلمیهسن. الهی سنه آند وئریریک بو نذر صاحیبی نین بوردوغو گؤله لره و چیخارتدیغی گؤله لره اولا بوتون باغ صاحبلرینی بونون شریندن محافظت ائله و ثانیاً حلال کسبینه برکت عطا ائله! ای باغینا هفته ده قاپی آلانلار، ای آلتی آی زحمت چکیب حاصیلده الی بند اولمویانلار ؛ آمین دئیین! آمین یئددی پیئغمبرین آدیدیر! اوجادان آمین دئیین.
الهی سنه آند وئریریک گیردهکانین گیردهلیگینه، فیندیغین خیردالیغینا، سیسبَگین قبیرستانلیغینا، زیبیل تؤکنلرین باشین قویوب آیاغینا یامان داش وورما. ای اییدهنی یئییب چوردهگین حصیر آلتینا سوخانلار، ای بورنونو اتگی ایله سیلنلر، ای پیرپیسلی کیمی دونبالانلار، مبادا آللاهین بئیتینده سیزدن بیر حادیثه بروزه گله، هر ایکی دونیاده روسیاه اولاسیز؛ قالخین اوجادان آمین دئیین. به به طاغدان دا بیر نذیر وئردیلر، ای باجی بیلمیرم موسلمانسان یوخسا کافیرسن، بوینووا قیزیل تاخیرسان، نامحرملره باخیرسان، الهی سنه آند وئریریک اوجو بینیغونون [خیتنهچی] قددینه و تضالینین مددینه، بو آروادین جددینه جنات عدنده یئر کرامت ائله! اوجادان آمین دئیین! آمین دئینلرایله برابر.
الهی سنه آند وئریریک ریبانین [نوزول] موباحلیغینا، قوماربازلارین ساغلیغینا، فیرعونون آللاهلیغینا، کربلایی حسینقولونون جراحلیغینا، بو نذیر صاحیبینی عصرین عزرائیل حکیملرینه و ادارهلرینه مؤحتاج ائلهمه! ای اوجادان آمین دئین سنی گؤروم وایقانلینین، زولفعلی نین سوتینه راست گلهسن. به به اوستا عباسعلیده بیر نذیر گؤندردی، اوشاق اوجادان آمین دئنن. خدایا بار پروردیگارا سنی آند وئریریک مشهدی لوطفعلینین ایشتهاسینین آزلیغینا، هئرو جعفرین کئفینین سازلیغینا و کربلای حسنعلینین گؤزللیگینه، آغ میرزا محمدعلی آغانین سخنورلیگینه، بیره یوزمین بو دونیا بیره یوز مین آخیرتده اجر و عوض کرامت ائله. ای باشین اوستا عباسعلییه قیخدیریب پول وئرمهینلر ؛ اوجادان آمین دئیین! الهی سنه آند وئریریک گولشنین دیوارلارینا و ایمامزادهنین داغیلان توفاغینا، سن بو نذیر صاحیبینی سولطان بابانین قبرینه زووار ائله. ای بو نذیر صاحیبی گئت بو دره کوچهسینده کی پیر مطلبیوی وئرسین، حسین بابا؛ کمریوی باغلاسین، قیشین توته توت وقتینده مسجیدین منارهسینده اذان دئیهسن! ای ایمامزاده قاپیسینه قندیل باغلییان باجیلار؛ اوجادان آمین دئیین! الهی سنه آند وئریریک موللامئدهلی آخوندون قبرینه، پادشاه اسلامین تیغ بی دریغینی اعدایه قاطع و بوررا ائله. اوجادان آمین دئیین. الهی بو عمی کی آدینی تانیمیرام منه پول ایلتیفات ائلهدی. ای عمو آللاه قادانی بالانی، عقرب ایلانی، مامیللی ماتانی، یانیندا یاتانی، رحمتلیک آتانی، یئرین گؤیون بلیاتیندان محفوظ ائلهسین!


text:
قبیربازلار - گی دئ موپاسان
قبیربازلار
گی دئ موپاسان
چئویری: هاملئت قوجا
بئش دوست تزهجه ناهار ائدیب قورتارمیشدی. اونلارین بئشی ده یوکسک جمعییّته منسوب، وارلی آداملاردی؛ اوچو ائولنمیشدی، ایکیسی ایسه هله سوبای ایدی. دوستلار هر آی گؤروشور، گنجلیک ایللرینی یادلارینا سالیردیلار. ناهاردان سونرا صؤحبت ائدیردیلر. اونلار اوّلکی کیمی صمیمی ایدیلر، بیرلیکده واختلاری خوش کئچیردی، بیر یئره توپلاشدیقلاری آخشاملاری عؤمورلرینین ان یاخشی چاغی حساب ائدیردیلر. هر شئیدن دانیشیردیلار، پاریسلیلری ماراقلاندیران، اَیلندیرن هئر شئیدن.
بوتون باشقا سالونلارین اکثریتینده اولدوغو کیمی اونلار دا سحر قزئتلریندهکی یازیلاردان باشلاییب صؤحبتی اوزادیردیلار. اونلارین آراسیندا ان مزهلیسی ژوزئف دؤ باردوْن ایدی. او، سوبایدی. سؤزون اصیل معناسیندا پاریسلی ایدی، ماجرانی سئویردی. ژوزئفه اخلاقسیز، پوزغون دئمک اولمازدی، اؤزو ائله-بئله هوسکار ایدی، شنلیگی سئویردی، هله جاواندی، قیرخ یاشی آنجاق اولاردی.
او، اصیل جمعیت آدامی ایدی، خئییرخاهلیقدا تایی-برابری اولمازدی، داهی اولماسا دا عاغیللی ایدی، چوخ درین بیلیگی اولماسا دا، هر ساحه دن معلوماتی واردی، عاریف آدام اولماسا دا چوخ شئیی دویوردو. او گؤردویو، ائشیتدیگی، شاهیدی اولدوغو حادیثهلری، اؤز ماجرالارینی مزهلی، بعضاً ده فلسفی رومان دیلی ایله دانیشیردی، بوتون شهرده عاغیللی بیر آدام کیمی شؤهرت قازانمیشدی.
بوتون مجلیسلرده ماسابگی او ایدی. هر دفعه یئنی بیر احوالات دانیشمالی ایدی، بونا هامی اؤیرشمیشدی. اطرافینداکیلارین خواهیشینی گؤزلهمهدن اؤزو دانیشماغا باشلاییردی. هاردا اولسا دا، اؤزونو اؤز ائویندهکی کیمی حیسّ ائدیردی. ماسایا دیرسکلهنیر، راحات-راحات پاپیروس چکیردی. بوشقابینین یانیندا یاریمچیق شامپان باکالی اولوردو، پاپیروس و عطیرلی کوْفئ مجلیسلرینده اؤزونو سربست آپاریردی. بعضی آداملار اؤز ائولرینده، دیندار معبدده، بالیق سودا اؤزونو سربست آپاریر، او ایسه هر یئرده سربست ایدی.
ژوزئف توستو قوللابلارینا آرا وئریب دئدی:
-بیر آز اوّل باشیما غریبه بیر ماجرا گلیب.
آز قالا هامی بیر سسله دئدی:
- دانیشین
-ممنوعنیتله. بیلیرسینیز کی، من پاریسده چوخ گزیرم، بزک-دوزک هوسکارلاری ویترینلری گزن کیمی من ده بوتون گونو تاماشالارا، آداملارا، یولدان کئچنلر، باش وئرن حادیثه لره باخیرام.
سئنتیابرین اورتالاریندا هاوا چوخ یاخشی ایدی. بیر گون گونورتادان سونرا ائودن چیخدیم، هئچ اؤزوم ده بیلمیردیم هارا گئتمهلییم. آدام همیشه فیکرینده ساخلاییر کی، قشنگ قادینلاردان بیرینه باش چکمک اولار. فیکیرلشیرسن، خیالن اونلاری موقاییسه ائدیرسن، هانسینین داها چوخ جلب ائلهدیگینی، هانسینین داها یاراشیقلی اولدوغونو گؤتور-قوی ائدیرسن، آخیردا گونونون نئجه کئچمهسیندن آسیلی اولاراق بیر قرارا گلیرسن. آما گون گونشلی، هاوا ایستی اولاندا چوخ واخت آدام هئچ کسه قوناق گئتمک ایستهمیر.
گون چیخمیشدی، هاوا دا ایستی ایدی. داماغیما بیر سیقار قویوب آوارا-آوارا چؤل بولواردا گزینیردیم. سونرا عاغلیما گلدی کی، گزه-گزه گئدیم موْنمارتر قبیریستانلیغینا، بیر آز دا اورادا گزینیم.
قبیریستانلیقدان خوشوم گلیر، اورادا ایستیراحت ائدیرم. مئلانخوْلیک بیر احوال-روحیییهده اولورام-بونا احتییاجیم وار. هم ده قبیریستانلیقدا گؤزل دوستلاریمیز وار، اونلاری داها گؤره بیلمیریک، هردن اونلارا باش چکیرم. موْنمارتر قبیریستانلیغیندا بیر محبتیم: منی چوخ اینجیتمیش، چوخ ناراحات ائتمیش بیر معشوقم وار. خیرداجا، گؤزل بیر قادیندی، اونون خاطیرهسی منه عذاب وئریر، چوخ تأسوف ائدیرم... اورکدن تأسوفلهنیرم... گئدیب قبرین اؤنونده خیالا دالیرام. اؤزو داها یوخدور.
قبیریستانلیقلاری هم ده اونا گؤره سئویرم کی، اونلار عجایب بیر حیاتلا یاشایان، توک اورپهدن شهرلردیر. بیرجه فیکیر وئرین، بو بالاجا یئرده نه قدر اؤلو وار، پاریسین هر نسلینین نومایندهلرینه راست گهلرسن. هامیسی اؤز کاهالاریندا همیشهلیک گیزلهنیبلر. هرهسینین اوزرینده داش پارچاسی، یاخود خاچ قویولوب، داها هئچ نه ایستمیرلر. آما ساغ قالمیش سفئهلر گؤرون نه قدر یئر توتوبلار، یئنه گؤزلری دویمور.
قبیریستانلیقلاردا موزه اشیالاری قدر ماراقلی آبیدهلر وار. کاوئنیاکین قبرینی گؤرنده خیالا دالیرام، سؤزون دوغروسو، من اونو هله ژان قوژونون شاه اثریله-لوی دؤ برئزئنین روان کیلسهسینین یئرالتی معبدینده قویولموش "جسدی"له موقاییسه ائتمیرم. ایندی مودئرن و رئالیست آدلاندیردیغیمیز اینجهصنعت اثرلرینین هامیسی اونلارین اساسیندا یارانیر، جنابلار.
حاضیردا قبیرلر اوزرینه حک اولونان عکسلرین ان اوخشاری، ان دهشتلیسی جان وئرن، اؤلن بیر اینسانا داها چوخ اوخشایانی لوی دؤ برئزئنین آبیدهسیدیر. مونمارتر قبیرتستانلیغیندا بودئنین هئیکلینه باخاندا آدام حئیران قالیر، بؤیوک هئیکلدیر: قوتیئنین ده، مورژئنین ده هئیکللری گؤزلدیر. کئچن دفعه مورژئنین آبیدهسی اؤنونده اوجوز، توند ساری رنگلی بیر اکلیل واردی، گؤرهسن کیم گتیریبمیش؟ بلکه بورالاردا یاشایان، الدن دوشموش خیدمتچی قاریلاردان بیری اونو یاد ائدیب؟ بو گؤزل هئیکلی میلئ ایشلهییب. آما باخیمسیزلیقدان کورلانیر، چیرک ایچریسیندهدیر. گنجلییه ماهنیلار دئ، مورژئ!
من مونمارتر قبیریستانلیغینا گیردیم. غوصهیه غرق اولدوم، ائله بیر غوصهیه کی، عذاب وئرمیر، احوالی یاخشی اولاندا آدامدا بئله بیر فیکیر اویادیر:
"بورا پیس یئر دئییل، آما هله واختیم چاتماییب..."
پاییزین گلدیگینی، یارپاقلارین اؤلدویونو، گونشین ضعیفلهدیگینی، یورولدوغونو، سارالدیغینی خبر وئرن نم، ایلیق هاوا، تنهالیق حیسّین، اینسان اؤلومونون آبیدهسی اولان بو سوکوتا شاعیرانه بیر بویا چکیر.
من خیردا آددیملارلا قبیریستانلیق کوچهلرینده گزینیردیم. بورادا قونشولار قونشولوق ائتمیرلر، تک یاتیرلار، قزئت ده اوخومورلار. قبیرلرین اوزریندهکی یازیلاری اوخوماغا باشلادیم. دونیادا بوندان ماراقلی نه وار کی؟
هئچ واخت لابیش، یاخود مئیاق منی قبیر یازیلارینی اوخویارکن گولدویوم قدر گولدورمهییبلر. مرمر لؤوحهجیکلرین و خاچلارین اوزریندهکی بو یازیلار پول دؤ کوکون اثرلریندن ده مزهلیدیر. اؤلنلرین قوهوملاری بورادا اؤز غوصهلرینی، ایتیریلمیش آدام اوچون خوش آرزولارینی حک ائدیبلر، حتّی اؤلوب اونلارا قوووشماغی دا آرزولاییبلار. یالانچیلار!
بو قبیریستانلیغین ایری سرو آغاجلاری و قاراچؤهرهلرله دولو، یاددان چیخمیش، کؤهنه حیصهسیندن داها چوخ خوشوم گلیر. بورا کؤهنه اؤلولرین کؤهنه محلّهسیدیر، آز سونرا تزه محلّهیه چئوریلهجک؛ اینسان جسدلریندن شیره چکیب، بؤیوموش آغاجلار قیریلاجاق، یئرینده اوزری مرمر لؤوحهجیکلی یئنی قبیرلر سالیناجاق.
فیکریمی داغیتماق اوچون گزیندیگیم واخت آنلادیم کی، داریخاجاغام؛ گرک بالاجا رفیقهمین قبرینه باش چکم، اونا اؤز اعتیباریمی بیلدیرم. قبرین یانینا چاتاندا اورگیم بیر آز سیخیلیردی. منیم زاواللی سئوگیلیم، او ائله گؤزل، ائله مئهریبان، ائله آغ، ائله طراوتلی ایدی کی ... بس ایندی... قبیری آچساق گؤررسن کی...
دمیر چرچیوهیه سؤیکهنیب لاپ آستادان اونا اؤز دردیمی سؤیلهدیم، شوبهه یوخ کی، هئچ نه ائشیتمهدی. آرالانیب گئتمک ایستهینده قونشو قبرین اؤنونده دیز چؤکموش قارا پالتارلی، یاسا باتمیش بیر قادین گؤردوم. اونون ظریف شالینین آراسیندان گؤزل آغ صیفتی گؤرونوردو. قارا اؤرتویون آلتیندا ساریشین ساچلاری ظریف گونش شوعالاری کیمی ایشیق ساچیردی. من دایاندیم.
یقین بو قادینین دردی دؤزولمز ایدی. اوزونو اللریله اؤرتوب هئیکل کیمی دونوب قالمیشدی. گؤزلرینه چؤکموش قارانلیق اونو درد عالمین، خاطیرهلر دونیاسینا آپارمیشدی، ائله بیل اؤلموش عزیزینین دردیندن اؤزو ده اؤلموشدو. سونرا دویدوم کی، او آغلاماغا باشلاییر، چییینلری حزین-حزین سیلکلهنیردی.
اوّلجه آستادان آغلاییردی، سونرا بوینونو و چییینلرینی اسدیره-اسدیره اوجادان آغلادی. بیردن گؤزلرینی آچدی، گؤز یاشلارینین آراسیندان اورکک باخیشلارلا اطرافینا نظر سالدی، ائله بیل قورخولو بیر یوخودان آییلمیشدی. منیم اونا باخدیغیمی گؤروب آزاجیق اوتاندی، یئنیدن اوزونو اللریله اؤرتدو. هؤنکورتولری سوستلشدی، باشی یاواش-یاواش قبره طرف اَییلدی. آلنینی قبره سؤیکهدی، شالی عزیز قبرین آغ کونجلرینی اؤرتدو. او اینیلدهییردی. سونرا طاقتسیزلشدی، اوزونو قبره سؤیکهییب سوست قالدی، هوشونو ایتیردی.
من اونا طرف قاچدیم، اللرینی الیمه آلیب دؤیجهلهدیم، گؤز قاپاقلارینی اوفوردوم کی، آییلسین. عئینی زاماندا قبرین اوزریندهکی یازینی اوخویوردوم. یازی چوخ ساده ایدی: "بورادا دنیز پییادا قوشونو کاپیتانی لوی-تئودور کوررئل دفن ائدیلیب. تونکینده دوشمن طرفیندن اؤلدورولوب. اونا دوعا اوخویون".
مرحوم بیر نئچه آی اول اؤلوبموش. گؤزلریم یاشاردی، قادینی آییلتماق اوچون داها جیدی جهد گؤستردیم. مقصدیمه نایل اولدوم، او آییلدی. من برک هیجانلانمیشدیم، اؤزونوز بیلیرسینیز کی، پیس آدام دئییلم، اؤزوم ده جاوانام، هئچ قیرخ یاشیم یوخدور. اونون ایلک باخیشیندان آنلادیم کی، نزاکتلی قادیندیر، منه تشکّور ائدهجک. بئله ده اولدو. گؤزلری یئنیدن یاشلا دولدو، هیچقیرا هیچقیرا منه اؤز طالعییندن و ظابیطین تونکینده هلاک اولماسیندان دانیشدی. ائولندیکلری گوندن بیرجه ایل کئچیبمیش، اری اونو سئویب ائولهنیبمیش، قادین آتادان دا، آنادان دا یئتیم ایمیش، جئهیزی چوخ دئییلمیش.
من اونو اوووندوردوم، اورک-دیرک وئردیم، قولوندان توتوب آیاغا قالدیردیم. سونرا دئدیم: — بورادا قالمایین، گئدک.
او، میزیلدادی:
-گئتمهیه حالیم قالماییب.
- من سیزه کؤمک ائدرم.
- ساغ اولون، جناب، خئییرخاه آدامسینیز. سیز ده قبیر اوستونه
گلمیسینیز؟
- بلی خانیم.
- قادیندیر؟
- بلی، خانیم.
- آروادینیزدیر؟
- رفیقهمدیر
- آدام رفیقهسینی ده آروادی قدر سئوه بیلر، ائهتیراسین حودودو یوخدور.
- ائلهدیر، خانیم.
بیز بیرلیکده یولا دوشدوک، او منه سؤیکنمیشدی. من ده اونو ائله توتموشدوم کی، آز قالا آیاقلاری یئردن اوزولوردو. قبیریستانلیقدان چیخاندا ضعیف سسله دیللندی:
- قورخورام احوالیم پیسلشه.
- بلکه کافئلردن بیرینه گیرک، بیر شئی ایچمک ایستهییرسینیزمی؟
- بلی، جناب.
یاخینلیقدا گؤزومه بیر رئستوران دیدی، بئله رئستورانلاردا مرحوملارین دوستلاری مراسیملرین سونا چاتماسینی بایرام ائدیرلر. رئستورانا داخیل اولدوق. من اونا بیر استکان قاینار چای ایچیرتدیم، دئیهسن احوالی یاخشیلاشدی. دوداقلاریندا آزاجیق سئزیلن بیر تبسّوم اویاندی. سونرا منه اؤزو بارهده دانیشماغا باشلادی. دئییردی کی، حیاتدا تنها اولماق، گئجه ده، گوندوز ده ائوده تک قالماق داها هئچ کسه محرم اولماماق، مئهریبانلیق گؤرمهمک آداما عذاب وئریر، آدام غوصهدن بوغولور. صمیمی صؤحبته اوخشاییردی. او گؤزل دانیشیردی. من حئیران اولموشدوم. قادین چوخ گنج ایدی، ایییرمی یاشی آنجاق اولاردی. من اونو تعریفلهییب خوش سؤزلر دئدیم، راضیلیقلا تشکّور ائلهدی. واخت کئچیردی، تکلیف ائلهدیم کی، اونو فایتونلا ائولرینه آپاریم. راضی اولدو. فایتوندا لئله سیخ اوتورموشدوق کی، چییینلریمیز بیر-بیریندن آیریلمیردی، بدنلریمیزین حرارتی، پالتارلاریمیزدان سوزولوب قاریشیردی. دونیادا بوندان تاثیرلی نه وار کی!
فایتون ائوه چاتاندا او ضعیف سسله دئدی:
-پیللکهنی تک قالخماغا حالیم قالماییب، اؤزو ده دؤردونجو مرتبهده اولورام سیز منه چوخ یاخشیلیق ائلهمیسینیز، بلکه منزیلیمه قالخینجا منه کؤمک ائدهسینیز؟
-من تلهسیک راضیلاشدیم. او یاواش-یاواش قالخیردی، تؤوشویوردو. قاپینین قاباغینا چاتاندا منه دئدی:
- کئچین بیر آز اَیلشین، نفسیمی دریب سیزه تشکّور ائلهمک ایستهییرم.
لعنت شئیطانا، کئچدیم ایچری. اونون منزیلی یاخشی ایدی، بیر آز کاسیب گؤرونوردو، آما سلیقهسینه سؤز اولا بیلمزدی. بیز بالاجا بیر دیوانین اوستونده یاناشی اوتوردوق، او یئنه اؤز تنهالیغیندان دانیشماغا باشلادی. زنگ چالیب خیدمتچیسینی چاغیردی کی، منه ایچمک اوچون بیر شئی گتیرسین. خیدمتچی گؤرونمهدی. من حیس ائلهدیم کی، اونون خیدمتچیسی یالنیز سحرلر ائوده اولور، سئویندیم. بئله خیدمتچیلر آنجاق ائو-ائشیگی ییغیشدیریر، بازارلیق ائدیر، سونرا چیخیب گئدیرلر. او، شلیاپاسینی چیخارتدی. ماوی گؤزلرینی منه زیللهینده گؤردوم کی، او دوغرودان دا گؤزلدیر، اؤزو ده ائله یاخشی باخیردی کی، منده دهشتلی بیر آرزو اویاندی، اؤزومو آرزوما تسلیم ائتدیم. اونو قوللاریم آراسینا آلدیم، قفیلدن یومولموش گؤزلریندن اؤپمهیه باشلادیم ... اؤپدوم ... چوخ اؤپدوم ... او قدر اؤپدوم کی، گل گؤرهسن.
او موقاویمت گؤستریر، منی ایتلهمک ایستهییر و تئز-تئز دئییردی:
- قورتارین گؤرک... قورتارین... یاخشی، قورتارین.
گؤرهسن او نه دئمک ایستهییردی؟ بئله حاللاردا "قورتارماق" سؤزونون ان آزی ایکی معناسی اولور. اونو سوسدورماق اوچون گؤزلریندن ال چکیب دوداقلاریندان اؤپدوم، بئلهلیکله، "قورتارماق" سؤزونه اؤزوم ایستهدیگیم معنانی وئردیم. او چوخ موقاویمت گؤسترمهدی. تونکینده اؤلدورولموش کاپیتانین خاطیرهسینی تحقیر ائلهیندن سونرا بیر-بیریمیزه باخاندا اونون باخیشیندا یورغونلوق، عئینی زاماندا دؤزوم و مولاییملیک گؤردوم، ناراحاتلیغیم یوخا چیخدی. من ده عالیجناب، ایلتیفاتلی و مئهریبان اولماغا چالیشدیم. بیر ساعاتا یاخین صؤحبت ائلهیندن سونرا سوروشدوم:
- سیز هارادا ناهار ائدیرسینیز؟
- یاخینلیقداکی بالاجا بیر رئستوراندا.
- تک؟
- البتّه.
- بلکه منیمله ناهار ائدهسینیز؟
- هارادا؟
- بولوارداکی یاخشی رئستورانلارین بیرینده.
او، بیر آز تردّود ائلهدی. من ال چکمهدیم. آخیردا: — من یامان داریخیرام ... چوخ داریخیرام، دئیه اؤزونه حاق قازاندیریب گوذشته گئتدی. سونرا علاوه ائلهدی: -"گرک ائله دون گئیم کی، توند قارا اولماسین". او یاتاق اوتاغینا کئچدی. اوتاقدان چیخاندا گؤرکمی دییشمیشدی، ظریفلیگی گؤزه چارپیردی، بوز رنگلی ساده پالتار گئیمیشدی. بو پالتارلا هم قبیریستانلیقدا هم ده شهرده گؤرونمک اولاردی. ناهار یاخشی کئچدی. او شامپان ایچدی، قیزاردی، جانا گلدی، سونرا بیرلیکده اونون ائوینه قاییتدیق.
قبیرلر اوزرینده یارانمیش بو علاقه لوچ هفتهیه قدر داوام ائلهدی. آما هر شئی آدامی تنگه گتیریر، علی الخصوص، قادینلار. من سفره چیخماغیمی بهانه گتیریب اوندان آیریلدیم. عالیجنابلیقلا آیریلدیم. عوضینده منه چوخلو تشکّور ائلهدی. مندن وعده آلدی، آند ایچدیردی کی، قاییداندا اونون یانینا گلهجگم؛ دئیهسن دوغرودان دا منه بیر آز مئهر سالمیشدی. باشقا قادینلارلا عشقبازلیق ائلهدیم، آز قالا بیر آی، قبریستانلیقدا دوچار اولدوغوم محبتین سببکارینی گؤرمهدیم، گؤرمک هوسینه دوشمهدیم ده. آما اونو اونوتموردوم... اونون فیکری غریبه بیر سیرّ، پسیخولوژی پروبلئم، جاوابسیز بیر تاپماجا کیمی منی مشغول ائدیردی. گونلرین بیرینده، بیلمیرم ندنسه فیکیرلشدیم کی، مونمارتر قبیریستانلیغینا گئتسم اونو گؤررم. گئتدیم. قبیریستانلیقدا چوخ گزیندیم، اؤز اؤلولری ایله علاقهلری هله تامام کسمهمیش بیر نئچه آدامدان باشقا هئچ کسه راست گلمهدیم. تونکینده اؤلدورولموش کاپیتانین قبری اوزرینده نه آغلایان واردی، نه چیچک دستهسی، نه ده اکلیل گؤرونوردو. اولولرین بو بؤیوک شهرینین باشقا بیر محلّهسینه گئدیب چیخدیم، قفیلدن گؤردوم کی، ایرهلیدهکی سکی ایله آغیر یاسا باتمیش جوت آدام گلیر: بیر کیشی، بیر قادین. آمان آللاه! اونلار یاخینلاشاندا من قادینی تانیدیم. بو همن قادین ایدی!
او منی گؤردو، قیزاردی، یاخیندان کئچنده آزاجیق توخوندوم، او ایسه منه آستا بیر ایشاره ائلهدی، گؤزوجو بیر گؤز ووردو. معناسی تخمینن بئله ایدی: "منی تانیمایین" ،عئینی زاماندا ایکینجی بیر معنا دا دویولوردو: "یئنه بیزه گلین، عزیزیم".
کیشی گؤرکملی آداما اوخشاییردی. شوخ قامتی واردی. فخری لئگیونون ظابیطی ایدی، اللی یاشی اولاردی. قادین اونا سؤیکنمیشدی،عئینیله قبریستانلیقدان چیخارکن منه سؤیکندیگی کیمی. گئدیردیم، آما عاغلیم باشیمدان چیخمیشدی، اؤزوم-اؤزومدن نهلر گؤردویومو، بو قبیریستانلیق اووچوسونون هانسی نسله منسوب اولدوغونو سوروشوردوم. گؤرهسن، عادی بیر قیزدیمی، یوخسا، آروادینین یاخود معشوقهسینین مئهریبانلیغیندان محروم اولموش غمگین کیشیلری قبیرلر اوزرینده اوولاماغا عادت ائلهمیش بیر فاحیشهدیر؟ گؤرهسن او تکدیر؟یوخسا بئلهلری چوخدور؟ بلکه بو دا بیر پئشهدیر؟ بلکه مشهور سکیلرده گزن قادینلارین قبیریستانلیقلاردا گزنلری ده وار؟ قبیربازلار! بلکه قبیر اوستونده یادا سالینان ائهتیراس قیغیلجیملاریندان ایستیفاده ائتمک فیکری، بو درین فلسفه تک اونون عاغلینا گلیب؟ فیکیرلشیرم کی، گؤرهسن همین گون او کیمین دول قادینی ساییلیرمیش؟
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
محبّتله سه ره ن میشووی
ماراغلاری بَیَه ن میشووی
گول چیچکله بزه ن میشووی
حاقّی نئجه دیله ن میشووی!
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نی یه گؤی نییه
هر کیمسه کین عشقی قانا
آلّلانماز اُو هر گومانا
تالان ماروغ یئل دومانا
یار یؤلداشوغ هر زامانا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نی یه گؤی نییه
وطن یاشا ، وطن اوجال
توکنمه ز اُوول ، زیروه قووجال
قانمازا هئچ ، وئرمه ماجال
موغاملاری اورگله چال
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
گوون چخان ئول ، گوون باتانا
سؤیله گینن ، خان چوبانا
تیشه ورون، هر تیکانا
قارانلیقین باختی یانا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
یاشیل یاشیل ، دولان ماغا
باهار کیمین ، قالان ماغا
دوشمن کؤروگده یان ماغا
آل قانینان ، چولان ماغا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
دالغا لانیر جؤشور گؤزوم
اوره گ له نیر، یانیر اوزوم
دوشمنه باخ ، بیلیر سؤزوم؟
ایتگین اُولون ، یُوخوم ، دؤزوم
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
اَل بیر اولاغ ، وطن قالا
گَل اُولمییاغ ، آلا آلا
لاله لر له ، لاله قالا
غیری لری بندَ سالا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
بو داغلارین زیر وه سی سن
اصلآن لارین ، اولکه سی سن
دوز بؤغازین ، جار سه سی سن
حاق دانیشان ، ناله سی سن
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
دوشمنه بیز باش اَی مه روی
عزّتی میز له ، دؤن مه روی
آند ایچ میشووی کی ، چؤنمه روی
یانار یانارقی ، سؤن مه روی
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
یاشا یاشا ، ایگید یاشا!
شان ایرانوز ، تا یاراشا
بو یؤل نه یؤلدی ، تا چاشا
قارقاشا گلدی ، قارداشا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه
دوشمنیمیز باختی ، قارا!
بنده اُولاغ اُول نگارا!
«حمیدی» دِه ، وطن یارا!
دوشمنی وِه ر چکیم دارا
وطن سؤیلی یه سویلی یه ، دوشمن گؤی نییه گؤی نییه


text:
اریتره
اریتره — آفریقا قیطعهسینین شرقینده دؤولت. اریتره باشکندی (پایتختی) اسمره دور. ۴,۴۰۱,۰۰۹نفوسا صاحیب دیر.رسمی دیلی عرب دیلی ایله اینگیلیس دیلی دیر.[۱]
ایچیندهکیلر
جوغرافییاسی[دَییشدیر]
شرقی آفریقانین قوزئیندا یئرلشهن اؤلکه. غربده سودان، جنوبدا اتیوپی و جنوب-شرقده جیبوتی ایله همسرحددیر. اؤلکهنین شرقی و شیمال-شرقی قیرمیزی دنیزی ساحلی بویونجا اوزانیر. باشکندی آسمرهدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
اریتره ایتالیا طرفیندن ایشغال ائدیلدی و رسمی اولاراق ۱ یانوار ۱۸۹۰-جی ایلده بۇ اؤلکهنین موستملکهسینه چئوریلدی. ایتالیا ایکینجی دونیا محاربهسینده مغلوب اوْلدوقدان سوْنرا اریتره ۱۹۴۱-جی ایلدهن ۱۹۵۲-جی ایله قدر بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین حمایهسینه وئریلمیشدیر. او زامان اؤلکهنین بایراغی بوتون رسمی دایرهلرده دالغالانیردی. ۲ دئکابر ۱۹۵۰-جی ایلده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین قراری ایله اتیوپییا بیرلشدیریلدی. ۱۹۵۱-جی ایلدهن ۱۹۶۲-جی ایله قدر اتیوپینین موختار بؤلگهسی اولاراق قالدی. خالقین ناراحاتلیغی بۇ قرارا قارشی آرتدی و اریتره ۳۰ ایل بویونجا اتیوپی حکومتینه قارشی دیرهندی و بۇ دیرنیش ۱۹۹۱-جی ایلده بیتدی. ۱۹۹۳-جو ایلده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین قراری ایله اریتره موستقیللیک الده ائتدی. اؤلکه چوخمدنیتلی و ایکیدینلیدیر. معاصر اریتره نین آدی ایلک دفعه ایتالیان ایشغالچیلاری طرفیندن ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
۶،۲۳۳،۶۸۲ نفر. اؤلکهده یاشایانلارین ۵۵% تیگرینیا، ۳۰% تیگرئ، ۴% ساهو و دیگر ائتنیک قروپلاردیر.
ایقتصادیاتی[دَییشدیر]
اریتره دا اهالینین اکثریتی (۸۵%) اکینچیلیک و حئیواندارلیقلا مشغولدور. اهالینین اوچده ایکیسی اوتوراق و یاری-اوتوراق، قالانی کؤچری حیات سورور. اؤلکداخیلی هاسیلاتی ۵۵۰ میلیون دوللار اولاراق حسابلانیر. آدامباشینا دوشهن میللی گلیر ۱۵۰ دوللاردیر. اؤلکهنین ایقتصادی دورومو آغیردیر.
تحصیل[دَییشدیر]
اریتره دا تحصیل بئشمرههلهلیدیر: آنا مکتب، ایبتدایی مکتب، ایلک مکتب، اورتا مکتب و بیلیم یوردو. ایبتدایی، ایلک و اورتا مکتبده تخمیناً ۲۴۵.۰۰۰ مکتبلی تحصیل آلیر. تحصیلین شوعاری وطن، آنا دیلیدیر.
مدنیتی[دَییشدیر]
بو اؤلکه تیجارت و آلوئر اوچون دونیانین باغلانتی نقطهسیدیر. اریتره مدنیتینده ایتالیان مدنیتینین ایزلرینی گؤرمک اولار. بۇ گون اؤلکهده ایتالیان مطبخیندن فایدالانمیش کافه لر فعالیت گؤستریر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ Central Intelligence Agency - CIA - The World Factbook