text:
اؤزبکیستان
اؤزبکیستان (اؤزبکجه: O‘zbekiston) اورتا آسیا اؤلکهلرینین بیریدیر. بۇ اؤلکه چین، افغانیستان، قیرقیزیستان، تورکمنیستان، قازاقیستان و تاجیکیستان اؤلکهلریله قونشودور.
اؤزبکیستان بؤیوک بیر تاریخی اوْلان قدیم اؤلکهدیر. بورادا سانکی زامان اؤز "ایمضاسینی" قویوب. ان مؤهوم شهرلری داشکند، سمرقند، بوخارا، خیوه، کوکاند، ترمز، مویناک، شهریسبز دیر. اؤلکهده مۆختلیف تاریخی عابیده، مسجید و موزه ییلر وار. اوْنلارین سیراسیندا بیبیخانیم مسجیدی، اۇلوقبی رصدخاناسی و مدرهسهسی، شاخی زیندا مقبرهسی، امیر تیمور و اوْنون نسلینین اۇیودوغو قور-امیر ماوزولیی، آغ-سارای، رقیستان میدانی نین آدینی چکمک اوْلار. تکجه مرکزی آسیانین مقدس شهری آدلاندیریلان بوخارادا ۱۴۰-آ یاخین معماری عابیدهسی وار. قدیم خیوه ایسه مۆختلیف عصر و خالقلارا مخصوص تاریخی عابیدهلرین مکانی اوْلدوغو اۆچون ۱۹۶۷-جی ایلده، ایچان-قالا ایسه۱۹۹۰-دا یونسکو-نون عوموم دونیا ارثینه داخیل ائدیلیب.
تاریخی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان جومهوریتی اوْرتا آسیادا، افقانیستانین قوزیینده یئرلشن موستقیل تورک دؤولتیدیر. آلتای دیل قروپونا داخیل اوْلان مۆختلیف تورک طایفه لارینین بۇ اراضیده (آمودریا و سیردریا چایلاری آراسیندا ) مسکونلاشماسی پروسسی هله قدیم دؤورلردن باشلانمیشدیر. ا.ا ۳-جو عصرده بۇ اراضییه کؤچ ادن طایفه لر آراسیندا هونلار دا اوْلموشدور. هونلار داها سوْنرا اراضیلرینی گئنیشلهندیرهرک جنوبا و غربه دوغرو حرکت اتمیشلر. ۸-جی عصرده عرب خیلافتینین ماورننهری (ایکی چای آراسیندا آمودریا و سیردریا چایلاری آراسیندا یئرلشن توْرپاق) ایشغال اتمهسیندن سوْنرا بۇ اراضی خیلافتین سوسیال و مدنی حیاتیندا اساس رول اوْینایان بؤلگه لاریندان بیرینه چئوریلدی. اراضیدن کچهن بؤیوک ایپک یولو شرقله-غربی بیرلشدیریر، جنوبدان شیمالا، شیمالدان جنوبا گئدن اینسانلار بۇ توْرپاقلاردان کچمهلی اوْلوردولار. بۇ بؤلگهده یئرلشن بوخارا، سمرقند و کونیا-اۇرگنج شهرلری هیندوستان، چین، میصر، بیزانس و ایسلاو اؤلکهلریندن گلن کاروان یوللارینین قووشاغیندا یئرلشیردیلر. خیلافتین یارانماسی ایسلام دینینین یاییلماسی ایله نتیجهلهندی. اوْ دؤوردن ایسلام بۇ بؤلگه دا حؤکمران دینه چئوریلدی و بوراداکی مدنیتین اساسینی تشکیل اتدی. ۹-جو عصرین سوْنلاریندا بؤلگه اینکیشاف اتدی و باشکندی بوخارا اوْلان سامانی دؤولتی یاراندی. سامانیلر دؤولتینین حؤکمران سولالهسی عرب منشألی اوْلسادا، دؤولت تورک دؤولتی ایدی. بۇ دؤولت ۱۰-جو عصرین سوْنلارینا قدر یاشادی. ۱۰-۱۲-جی عصرلر عرضینده خوراسان و ماورننهر اراضیسینده قاراخانیلر، قزنویلر، سلجوقلار، خارزمشاهلار (تورک سولالهلرینین حؤکمران اوْلدوغو تورک دؤولتلری) دؤولتلری مؤوجود اوْلموشدور. ارازینین دایمی محاربهلره معروض قالماسینا باخمایاراق بۇ دؤورده مدنیت و علم یۆکسک سوییهده اینکیشاف اتمیشدیر. سیاسی جهتدن موستقیل و موختار دؤولتلرین یارانماسی بؤلگه دا ایقتیصادی و مدنی اینکیشافین گۆجلهنمهسینه گئنیش ایمکانلار آچمیشدیر. بۇ دؤور تاریخده "شرقی اینتیباه دؤورو" کیمی تانینیر. چونکی، بۇ دؤور ایسلام و تورک عالمینه، محمود کاشغاری (XI عصرده اوْرتا آسیانین ایلک تورکشوناس-انسیکلوپدییاچی عالیمی، جوغرافیاشوناس و سییاهی)، ال بیرونی (بؤیوک انسیکلوپدییاچی عالیم، تاریخ، اتنوقرافییا، تبیتشوناسلیق، ریاضیات، نوجوم، مینرولوژی و باشقا علم ساحهلرینه عایید ۱۵۰-دن چوْخ اثرین مؤلفی)، ابن سینا (موسلمان دونیاسینین ان بویوک تبیبی)، خوجا احمد یاسوی (ریاضیاتچی، جوغرافیاشوناس عالیم) کیمی آیری-آیری علم و صنعت ساحهسینه یئنیلیکلر گتیرمیش بیر چوْخ اینسانلاری بخش اتمیشدیر.
بۇ دؤورلرده بیرده ایسمایلییه، سوفیزم کیمی ینی ایسلامی حرکاتلار دا میدانا چیخمیشدیر. بوخارا، سمرقند، مرو، اۇرگنج و خیوه ایسلام دونیاسینین مرکزی شهرلرینه چوریلمیشدیر. معمارلیق و اینجه صنعت سۆرعتله اینکیشاف ادیردی. ۱۱-جی عصرین اوّللرینده خارزمشاه ممونون رهبرلیگی آلتیندا خارزمده شرق عالیملرینین اساس علمی مرکزی اوْلان ینی آراشدیرما مرکزی یارادیلمیشدیر. بۇ مرکز سوْنرادان خارزمشاها حصر اوْلونموش و مرکزی آسیانین ایلک آکادمیسی آدلانمیشدیر. عرب ایستیلاسیندان سوْنرا اراضی آردیجیل اوْلاراق موختهلی تورک دؤولتلرینین – چینگیز اۇلوسونون، قیزیل اوْردا دؤولتینین و تیموریلر ایمپراتورلوغونون اراضیسینه داخیل اوْلموشدور. بۇ سۆرعتلی اینکیشاف ۱۳-جو عصرین اوّللرینده ضعیفلهمهیه باشلامیشدیر. بورادا اوْلان بۆتون شهرلر، سووارما سیستملری، مدنیت مرکزلری داغیلیب سیرادان چیخمیشدیر. لاکین امیر تیمورون و اوْنون واریثلرینین حاکمیّتی دؤورونده ارازینین سیاسی، ایقتیصادی و مدنی اینکیشافینا سمرهلی شرایط یارانمیشدیر. تیمورون حاکمیّتی دؤورونده دؤولت ایداتتمهسی اوْنون اساس پرینسیپلرینی عکس اتدیرهن "تیمور قانوننامهسی" آدلانان قانون اساسیندا حیاتا کچیریلیردی. تیمورون اؤلوموندن سوْنرا اوْنون واریثلری داها جؤخ اینجه صنعتین، بیلیمین و مدنیتین اینکیشافینا دقت آییرمیشدیلار. خصوصیله اۇلوق بیین، شاهروخ و حسین بیقارانین دؤورلرینده مدنیتین اینکیشافی اؤز زیروهسینه چاتدی. ماورننهر و خوراسان نَینکی شرقده و ده بۆتون آوروپادا تانیندی. بۇ دؤور مرکزی آسیانین ایکینجی "اینتیباه دؤورو" ایدی. بؤیوک فیلوسوفلار الیشیر نوای، اۇلوقبی، خوجازاده رومی، علی قوشچو، میرشریف گورجانی، خوجا اکرار، لیتوفی، خوندمیر، بابور و بیر چوْخ دیگر مشهورلار محض بۇ دؤورده یاشامیشلار. الیشیر نوای ۱۵-جی عصرده یاشامیش و شاه اثرلر یاراتمیش، یالنیز علم و صنعت آردینجا دییل، اؤلکهنین مدنی حالا گلمهسینده، تکنیکی صنعتلرین اینکیشافیندا و اقتصادیاتینین گۆجلهنمهسینده ده بؤیوک خیدمتلری اوْلموش بیر شخصیتدیر. اوْ، بیرده یاخشی بیر دؤولت خادیمی، زامانین بستکار و رسساملارینی ان چوْخ تشویق و حمایه ادنلردن بیری کیمی تانینمیشدیر. آنجاق اوْنون اساس بؤیوک خیدمتی "تورکلوک" و "تورک دیلچیلیگی" ساحهسینده اوْلموشدور. تیموریلردن اوْلان اۇلوقبی سمرقنددهکی علمی مرکزین تیکیلمهسینه شخصاً مسئول اوْلموش و بۇ مرکز حال-حاضیردا اۇلوقبی آکادمیسی آدلانیر. بۇ دؤور بیرده معمارلیق عابیدهلرینین یارانماسی، اؤزبک شعرینین سۆرعتلی اینکیشافی، مینیاتور صنعتینین، الیازمالارین، نوجومنین، ریاضیاتین، تاریخین و طیبین گئنیش اینکیشافی دؤورو کیمی تانینیر. لاکین ۱۵-جی عصرین سوْنو ۱۶-جی عصرین اوّللرینده تز-تز باش ورهن داخیلی چکیشمهلر تیموریلر دؤولتینین محوینی لابود اتدی. لاکین بۇ یالنیز دؤولتین محوی ایدی. بئله کی، ۱۷-جی عصرین اوّللرینده تیمور نسلیندن اوْلان فرقانه حاکمی بابور هیندوستانی ایشغال اتدی و ینی قوردوغو دؤولتی بؤیوک بابور ایمپیراتورلوغو آدلاندیردی. اینگیلیس لر گلنه قدر هیندوستانی محض تیموریلر ایداره اتدی. ۱۷-جی عصردن اعتباراً ماورننهر درین سوسیال و ایقتیصادی چؤکوشه معروض قالدی. ۱۹-جو عصرده محمد رحیم خان خارزیمده تاریخین و ادبیاتین اینکیشافینا بؤیوک دقت ورمیشدیر. مونیس، کومیل خارزیمی، آغای، بیانی بۇ دؤورون یتیرمهلریندندیر. ۱۹-جو عصرین ایکینجی یاریسیندا تورکوستان حیاتی چتین سوسیال، ایقتیصادی و سیاسی حادثهلرله زنگیندیر. ۱۹-جو عصرین سوْنلاریندا ایسه اؤزبکیستان آیری-آیری خانلیقلارا پارچالانمیش شکیلده روسیه ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغال ادیلمیشدیر. عومومیتله مرکزی آسیا توْرپاقلارینین روسیه ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغالی ۳ مرحلهده حیاتا کچیریلمیشدیر. بیرینجی مرحله ۱۸۶۴-۱۸۶۵-جی ایللری ایحاطه ادیر و بۇ دؤورده کوکاند خانلیغینین چوْخ حیصّه سی ایشغال ادیلمیشدیر. ۱۸۶۶-۱۸۷۳-جو ایللری ایحاطه ادن ایکینجی مرحلهده بوخارا و خیوه خانلیقلاری تابع ادیلمیشدیر. ۱۸۶۹-۱۸۸۴-جو ایللرده ایسه تورکمنیستانین ایشغالی باشا چاتدیریلمیشدیر. بۇ اراضیده یاشایان تورکلره اؤزبک آدی ایلک دفعه ۱۳۱۳-۱۳۴۲-جی ایللرده قیزیل اوْردا دؤولتینین حؤکمداری اوْلموش قیاسددین محمد اؤزبک خان طرفیندن وریلمیشدیر. اؤزبک تورکلری ایسلامی محض قیزیل اوْردا دؤولتینین مؤوجود اوْلدوغو دؤورده قبول اتمیشلر. بئله کی، موسلمان اؤلکهلری ایله اوْلان گئنیش ایقتیصادی و سیاسی علاقهلر ایسلامین زادگانلار و خالق کۆتلهلری آراسیندا گئنیش یاییلماسینا الوریشلی ایمکان یاراتمیشدیر. باتی خانین قارداشی برکه خان موسلمانلیغی قبول اتسه ده، ایسلام محض اؤزبک خانین حاکمیّتی دؤورونده قیزیل اوْردانین رسمی دینی اعلان اوْلونموشدور. امیر تیمورون اؤلوموندن سوْنرا ضعیفلهیهن تیمور ایمپراتورلوغونون توْرپاقلارینین آرال گؤلو و سیهون چایینین قوزییندهکی بؤلگهلرینده داغینیق یاشایان، سوْنرالار شیبانیلر کیمی تانینان اؤزبکلر ابول هاییر خانین رهبرلیگی آلتیندا بیرلشمیشلر. ابول هاییر خان ۱۴۲۸-جی ایلده تورادا (هازیرکی توبولسک) تاختا چیخمیش و ۴۰ ایل حؤکمرانلیق اتمیشدیر. ابول هاییر خان چینگیز خانین اوْغلو جوجینین بشینجی اوْغلو و باتی خانین قارداشی اوْلان شیبانین سولالهسیندن ایدی. شیبانی خانلیغی (اؤزبک خانلیغی) ۱۴۶۸-ده تیموریلر ترفینفهن لغو ائدیلمیش و ۱۵۰۰-جو ایلده محمد شیبانی خان طرفیندن (۱۴۵۱-۱۵۱۰) یئنیدن قۇرولموشدور. ابول هاییر قیسا مۆدتده قوتلنهرک اطرافداکی دیگر بویلاری دا حاکمیّتی آلتیندا بیرلشدیرمیش، جیهون چایی ساحلیندهکی سیغناک، آرکوک، سوزاک و اؤزکنت شهرلرینی اله کچیرمیش، سیغناغی باشکند اعلان اتدیمیشدیر. ۱۵۶۱-ده ایسه خانلیغین باشکندی بوخارایا کؤچورولموشدور. کالمیکلار اۆزرینه یوروشون مغلوبیتله نتیجهلهنمهسیندن سوْنرا کانای و جانیبی آدلی باشبوغلار بعضی طرفدارلاری ایله بیرلیکده جیغاتای خانینین حمایهسینه سیغینمیش و سوْنرالار بؤلگهدن آیریلان بۇ اؤزبکلره قازاخ و یا قیرغیز قازاخلاری آدی وریلمیشدیر. ۱۵۹۹-جو ایلده شیبانیلر خانلیغی اصلهن هشترخان خانلیغیندان اوْلان جان خانین اوْغوللاری دین محمد، باکی محمد و والی محمد طرفیندن سوْن قۇیولموش و اراضیسی هشترخان خانلیغینا (جانوغوللاری خانهدانی) بیرلشدیریلمیشدیر.
شیبانیلر دؤولتینین سوقوطوندان سوْنرا اوْنون یرلشدیی اراضیده مۆختلیف واختلاردا اۆچ اساس خانلیق – بوخارا، خیوه و کوکاند خانلیقلاری یاراندی و بۇ خانلیقلار ۱۹-جو عصرین اوّللرینه قدر مؤوجود اوْلدو. بوخارا خانلیغی ۱۸۵ ایللیک (۱۵۹۹-۱۷۸۵) مؤوجودیتی مدتینده فتح سیاستی حیاتا کچیرمهییب، یالنیز اؤز موستقیللیینی قوروماقلا مشغول اوْلموشدور. شهر ۱۷۴۰–جی ایلده نادر شاه افشار طرفیندن ایشغال اوْلونموشدور. اوْنون اؤلوموندن سوْنرا بوخارا اؤزبک امیری خودایار بیین ایدارهچیلیگی آلتینا کچمیش و ۱۷۸۵-جی ایلدک مؤوجود اوْلموشدور. اساسی مانگیرد سولالهسیندن اوْلان شاه موراد طرفیندن قۇیولموش و ۱۷۸۵-جی ایلدهن بوخارا امیرلیگی آدلانان دؤولت ۱۹۲۰-جی ایلدک مؤوجود اوْلموشدور. مانگیردلر سارایدا آتابیلیک و وزیرلیک وظیفهسینی توتوردولار.
جوغرافیاسی[دَییشدیر]
اؤکنین اراضیسی ۴۴۸.۹۰۰ km²-دیر، اوْنون ۴۲۶.۸۰۰ km²-i قورو، ۲۲.۰۰۰ km²-i ایسه سو ساحهسیدیر. اؤزبکیستان اساساً توران اوْوالیغیندا یئرلشیر. آمودریا و سیردریا چایلاری آراسینداکی گئنیش قیزیلقوم سهراسی ارازینین داها چوْخ حیصّه سینی توتور. عومومیتله، اراضیسینین ۷۰%-i سهرا و یاریم صحرالاردان عبارتدیر. جومهوریتی اراضیسینین قالان حیصّه سینی داغاراسی وادیلر (فرقانه، چیرچیک) و اوْنلاری ایحاطه ادن داغلار (تیانشان، پامیر، آلتای) ایحاطه ادیر. اؤز منبع یینی داغلارداکی بوزلاقلاردان گؤتورهن، حتی یایین ایستیسینده بئله اؤز سویونو آزالتمایان آمودریا و سیردریا کیمی چایلار اوْنون طبیعتینده و چیفتلیک (مزرعه)یندا مؤهوم رول اوْیناییر. چایلاردان سووارما آماچله گئنیش ایستیفاده اوْلونور. چای سولارینین چوْخ حیصّه سینین سووارما اۆچون ایشلدیلمهسی، گوبرهلردن گئنیش ایستیفاده اکولوژی تارازلیغین پوزولماسینا گتیریب چیخاریر. آرال گؤلونده باش ورهن فلاکت بونا مثال اوْلا بیلر. آرال گؤلو ایندی تمام یوخ اوْلماق تهلوکهسی قارشیسیندادیر. بۇ، اؤزبکیستاندا طبیعتی مۆحافیظه تدبیرلرینین گوجلندیریلمهسینی، بۇ مسئلهیه داها جدی و هرترفلی یاناشماغی طلب ادیر.
فایدالی قازینتیلاری[دَییشدیر]
اؤزبکیستاندا ۱۰۰ نؤعدن آرتیق مینرال احتیاط وار. اوْرتا آسیانین دیگر اؤلکهلریندن فرقلی اوْلاراق اؤزبکیستانین اساس یاناجاق احتیاطی ضعیفدیر. کؤمور احتیاطی نیسبتاً آز اوْلسا دا، آنقرن (داشکند ویلایتینده)، شارقون و بایسون (سورخاندریا ویلایتینده) یاتاقلاری اساس کؤمور یاتاقلاریدیر. کؤمورون کشف اوْلونموش احتیاطی ۲ ملرد توندور. طبیعی قاز اساس یاناجاق-انرژی سروتیدیر. ۲۰۰۵-جی ایلده اؤلکه اراضیسینده ۱۳۰-دان چوْخ قاز یاتاغی آشکار ادیلمیشدیر. صنایع اهمیتلی احتیاطینین عمومی حجمی ۳ تریلیون کوب متر هسابلانمیشدیر. قاز احتیاطلارینین ۹۰%-i بوخارا-خیوه بؤلگهسینده جملنیب.
قیزیل احتیاطینا گؤره دونیادا ۵-جی یئری توتور. ۳۰-دان چوْخ قیزیل یاتاغیندا بیرلیکده تقریباً ۴۰۰۰ تون قیزیل احتیاطی وار. قیزیل هاسیلاتینین مرکزی مورونتاو رایونودور. بۇندان باشقا داشکند، جیززخ و نامانقان ویلایتلرینده قیزیل یاتاقلاری یئرلشیر.
اؤزبکیستاندا اۇران احتیاطی دا چوْخدور. رادیواکتیو دمیرلارین احتیاطینا گؤره دونیادا ۷-جی یئری توتور. کشف اوْلونموش احتیاطی ایسه ۵۵ مین توندور. اینقیچکی (سمرقند ویلایتی) و کویتاشادا (جیززخ ویلایتی) ایسه وولفرام یاتاقلاری ایله زنگیندیر.
اینضیباطی اراضی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان اراضیسینده ۱۲ ویلایت، بیر موختار جومهوریتی وار. بۇ ویلایتلره بوخارا، جیززخ، نوای، قاشقادریا، سمرقند، سیردریا، سورخاندریا، داشکند، فرقانه، اندیجان، نامانقان، خارزم داخیلدیر. اؤزبکیستان مرکزی آسیانین ان چوْخ اهالی یاشایان حیصّه سیدیر. بورادا ۲۹،۶ میلیون نفر اهالی یاشاییر. اتنیک ترکیبینه گؤره اهالینین ۸۲%-i اؤزبکلردیر. موستقیللیک ایللرینده اؤزبکیستاندا اقتصادیات، مدنیت، ایدمان و توریزم ساحهسینده اهمیتلی اینکیشاف باش ورمیشدیر. اؤزبکیستان حال-حاضیردا کوریانین داوو آوتو کومپانییاسی ایله بیرلیکده مینیک آوتوموبیلی، تۆرکیهنین سامکوج آوتو شیرکتلری ایله بیرلیکده کیچیک آوتوبوسلار و یوک ماشینلاری، ژاپوننین ایزوسو موتور شیرکتی ایله بیرلیکده آوتوبوس و یوک ماشینلاری اۆرتیم (تولید) ادیر. اؤزبکیستانین میلّی پولو سومدور. اؤزبکیستاندا صحیّهنینین اینکیشافینا گئنیش دقت آیریلیر. اهالینین هر ۲۹۵ نفرینه ۱ حکیم (تراپوت) دوشور. عمومیلیکده اؤلکه اراضیسینده ۳۰۰۰ پولیکلینیکا فعالیّت گؤستریر. حال-حاضیردا اؤلکهده ۶۰-دان چوْخ اؤزل کلینیکا وار. تخمیناً ۳۰۰۰ حکیم اؤزل قیسمتدا چالیشیر. اهالینین اوْرتا اۇزون اؤمورلولویو ۷۲ ایله برابردیر. دموقرافیک آرتیم ایلده هر ۱۰۰۰ نفره ۲۳ نفردیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان مرکزی آسیا جومهوریتیلاری سیاهیسینا داخیلدیر. اراضیسینین بؤیوک حیصّه سی آموردریا و سیردریا چایلاری آراسیندا یئرلشیر. اؤلکهنین عمومی ساحهسی رسمی معلوماتلارا اساساً ۴۴۸.۹ مین km²[۱۱] ، ۱ ژانویه ۲۰۱۳-جو ایله اوْلان معلوماتا اساساً دایمی اهالیسی ایسه ۲۹.۹۹۴.۶۰۰[۱۲] نفردیر و اوْنون ۸۱.۷ %-i[۱۱] اؤزبکلردن عبارتدیر.
خالق[دَییشدیر]
اؤزبکیستان اهالیسینین چوخونلوغون تورک خالقلاری تشکیل ائدیرلر. اؤزبکیستان اهالیسی عومومیتده اؤزبک تورکلری دیرلار و اؤزبک تورکجهسینده دانیشیرلار. اؤزبکلردن سوْنرا قاراقالپاقلار و تاجیکلر ده بو اؤلکهده یاشاییرلار.
مدنیّتی[دَییشدیر]
اؤزبک مدنیتی شرقین ان پارلاق و اوْرژینال نومونهلریندن بیریدیر. اوْنون میسیلسیز موسیقیسی، رسملری، تصویری صنعتی، اؤزون مخصوص مطبخی، گییم مدنیتی و معمارلیغی وار. اؤزبکلر اؤزلرینین کلاسیک و کؤنول اوْخشایان خالق ماهنیلاری ایله مشهوردور. بۇ موسیقیلر مۆختلیف ژانر و مؤوضوعلارلا کاراکتریزه اوْلونور. اؤزبک کلاسیک موسیقیسی شاشمقام آدلانیر. بۇ موغام ۱۶–جی عصرین سوْنلاریندا بوخارادا فورمالاشمیشدیر. ۲۰-جی عصرین ۵۰-جی ایللریندن باشلایاراق بورادا کلاسیک موسیقیلرین ایفاسی رادیولاردا قاداغان ادیلمیش، آدلاری دییشدیریلریک "فودال موسیقیسی" آدلاندیریلمیشدیر. شاشمقام آذربایجان و اۇیغور موغاملاری ایله یاخیندیر. بۇ آد ترجومهده آلتی موغام دمکدیر و موسیقینین ترکیب ایله علاقهلیدیر. شاشمقام مۆختلیف بؤلمهلردن عبارتدیر. "کوشک" آدلانان خالق موسیقیسی ده اؤزبک خالقینین میلّی-معنوی دَیَرلریندندیر. بۇ ماهنیلار "او نغمهلری" آدلانیر. بۇ ملودییا ژانری کومیک رقصلرله ده مۆشاهیده اوْلونور. ماهنینین متنلرینی شرقین میلّی پومالارینین حیصّه لری تشکیل ادیر. لاپار – دیالوق (دییشمه) موسیقیدیر و اؤزبکیستانین دیگر میلّی موسیقی نؤعودور. اؤلکهنین بعضی یئرلرینده لاپار "اۇلان" آدلانیر و توی مراسیملرینده ایستیفاده اوْلونور (بورادا اوْ قادینین و کیشینین دیالوقو کیمی ایفا ائدیلیر). یاللی رقصین اؤزبکیستاندا ایکی نؤعو تانینیر. کلاسیک و خالق موسیقیسی ایله یاناشی اؤزبکیستاندا پوپولیار موسیقی ده اینکیشاف اتمکدهدیر.
معمارلیغی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان اراضیسی مدنی عابیدهلرله اوْلدوقجا زنگیندیر. خصوصیله شهری و بۇ شهرلری بزهیهن تاریخی و معمارلیق عابیدهلری اؤزبک مدنیتینین آیریلماز حیصّه لریدیر. داشکند، سمرقند، بوخارا، خیوه، کوکاند، ترمز، مویناک، شهریسبز – بونلار اؤزبکیستانین ان مؤهوم شهرلریندندیر. سمرقند شهری زرفشان چایی وادیسینده یئرلشیر و اؤزبکیستانین ایکینجی بؤیوک شهریدیر. اوْنون یاشی بابیل و روم شهرلرینین یاشی ایله مؤ قایسه اوْلونا بیلر. بعضی قایناقلر اوْنون یاشینین ۲۵۰۰ ایل اوْلدوغونو گؤستریر. بۇ شهری شاعرلر و تاریخچیلر "شرقین روم"سی، "گؤیلر آلتیندا اوْلان ان گؤزل شهر"، "شرق ایسلامینین میرواریسی" آدلاندیرمیشلار. بیبی خانیم مسجیدی، رقیستان میدانی، قور-امیر مووزولیی شهرین ان مؤهتشم معمارلیق عابیدهلریندندیر. مووزلیده امیر تیموردان و محمد سلطاندان باشقا، اۇلوقبی، میرانشاه، شاهروخ خان و امیر تیمورون معنوی معلمی میر سید باراکا دا دفن اوْلونموشلار. اۇلوق بیین حاکمیّتی دؤورونده امیر تیمورون قبرینین اۆزری توند یاشیل رنگلی هاده (ژاده-متامورفیک، بزک داش) داشی ایله اؤرتولموشدور. تیمورون قبرینی ایکی دفعه آچماغا جهد اوْلونموشدور. بیرینجی دفعه بۇ جهدی ۱۷۴۰-جی ایلده نادر شاه افشار، ایکینجی دفعه ایسه ۱۹۴۱-جی ایلده سووت باستان شیناسلاری طرفیندن ادیلمیشدیر. سونونجولار طرفیندن قبیر داغیدیلمیشدیر. قئید ادک کی، تیمورون قبری ایله یاناشی، اۇلوقبیین ده قبری آچیلمیشدیر و اوْنلارین سکلتلری ۱۹۴۲-جی ایلین نویابیریندا ایستالینقراد دؤیوشلری باشلایارکهن تکرار همین یئرده دفن ادیلمیشدیر. بیبی خانیم مسجیدی تکجه سمرقندین و اؤزبکیستانین دییل بۆتون ایسلام تورکوستانینین تانینمیش تاریخی مسجیدیدیر. مسجیدین تیکینتیسینه ۱۳۹۹-جو ایلده تیمور هیندوستان یوروشلریندن قاییتدیقدان سوْنرا باشلامیش و ۱۴۰۴-جو ایلده بیتمیشدیر. مسجید-سارایین هئیأتینده بؤیوک مرمر قوران یئرلشیر. سمرقندین دیگر معجزهسی اوْلان رگیستان کومپلکسی شهرین اۆریی ساییلیر. بورادا اۆچ مدرهسه اۇلوق بی مدرهسهسی (۱۴۱۷-۱۴۲۰)، شعر-دور بی مدرهسهسی (۱۶۱۹-۱۶۳۶)، تیلیا-کوری بی مدرهسهسی (۱۶۴۶-۱۶۶۰) یئرلشیر.
گؤرمهلی یئرلر[دَییشدیر]
اؤلکهده مۆختلیف تاریخی عابیده، مسجید و موزه ییلر وار. اوْنلارین سیراسیندا بیبیخانیم مسجیدی، اۇلوقبی رصدخاناسی و مدرهسهسی، شاخی زیندا مقبرهسی، امیر تیمور و اوْنون نسلینین اۇیودوغو قور-امیر مووزولیی، آغ-سارای، رقیستان میدانینین آدینی چکمک اوْلار. تکجه اوْرتا آسیانین مقدس شهری آدلاندیریلان بوخارادا ۱۴۰-آ یاخین معماری عابیدهسی وار. قدیم خیوه ایسه مۆختلیف عصر و خالقلارا مخصوص تاریخی عابیدهلرین مکانی اوْلدوغو اۆچون ۱۹۶۷-جی ایلده، ایچان-قالا ایسه ۱۹۹۰-جو ایلده یونسکو-نون عوموم دونیا ارثینه داخیل ائدیلیب.[۱۳]
عنعنهلر[دَییشدیر]
اؤزبکلره مخصوص اساس خصوصیتلردن بیری قوناقپرورلیکدیر. بورادا قوناق قارشیلاماق سوفرهنین زنگینلیگی و عائلهدهکی چاتیشمازلیقلاردان اؤنده دورور. ناهار و یا شام یمیینه دعوتدن ایمتیناع ائتمک دوزگون ساییلمیر، قوناق اۆچونسه ان اساسی دقیقلیکدیر. قوناق گدرکهن سوونیر و اۇشاقلار اۆچون شیرنیات آپارماق آرزوولوناندیر. حؤرمتلی قوناقلاری او صاحبلری هئیأتده قارشیلاییب حال-احوال توتدوقدان سوْنرا اوه دعوت ائدیرلر. سوفرهیه ایلک اؤنجه شیرنیات، سوْنرا ایسه آغیر یئمکلر وریلیر. عومومیتله، اؤزبکلرده چاییچمه خصوصی مراسیم حساب اوْلونور. اوْنو کیشیلر دملهییب پیالهلرده سوفرهیه وریرلر. اگر قوناق او صاحبینین سویملیسیدیرسه، اوْنون پیالهسینه چای آز سوزولور. بۇ، قوناقلا او صاحبی آراسینداکی قارشیلیقلی حؤرمتله ایضاح اوْلونور. بئله کی چایینی ایچن آدام یئنیدن اوْنا چای سوزولمهسینی خاهیش ادیر و بئلهلیکله بۇ حال بیر نئچه دفعه تکرارلانیر. چاغریلمامیش قوناقلارا ایسه چایلا دولو پیاله وریلیر.[۱۳]
اؤزبکیستان جومهوریتی آنا یاساسی[دَییشدیر]
اؤزبکیستان جومهوریتی آنا یاساسی ۱۹۹۲-جی ایل دکابیرین ۸-i اؤزبکیستان عالی شوراسینین ۱۲-جی سسسییاسینین ۱۱-جی چاغیریشیندا قبول اوْلوندو. آنا یاسا پرامبولادان، ۶ بؤلمه، ۲۶ فسیل و ۱۲۸ مادهدن عبارتدیر. بیرینجی بؤلمه آنا یاسانین تمل پرینسیپلرینی، ایکینجی بؤلمه اینسان و وطنداشلارین اساس حۆقوق، آزادلیق و وظیفهلرینین تأمیناتینی، اۆچونجو بؤمه دؤولتین ایقتیساسدی و سوسیال اساسلارینی، دؤردونجو بؤلمه ایدارتمهنی، اراضی و دؤولت ایستوکتورونو بللی ادیر، سونونجو بؤلمه ایسه آنا یاسایا دوزلیشلرین قایداسینی ایفاده ادیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی، آنا یاسانین ۱۲۸ مادهسیندن ۶۰-ı اؤزبک خالقینین و وطنداشلارینین حۆقوقی ایستاتوسنا حصر ائدیلیب. آنا یاسانین قبول ائدیلدیی گون – ۸ دسامبر اؤلکهده آنا یاسا گونو کیمی قئید ائدیلیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ Constitution of the Republic of Uzbekistan. ksu.uz. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 27 June 2016. یوْخلانیلیب1 January 2015.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ Uzbekistan: Law "On Official Language".
- ↑ Uzbek Community Profile. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2019-08-08. یوْخلانیلیب2020-06-29.
- ↑ Юpий ПoдпopeHko. БecпpaBeH, Ho BocTpeбoBaH. Pycckий языk B yзбekиcTaHe.
- ↑ The World Factbook: Central Asia - Uzbekistan. Central Intelligence Agency. یوْخلانیلیب19 May 2019.
- ↑ ДeMorpaфичeckaя cиTyaция (яHBapb-MapT 2020 roдa) (2020-04-27). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2020-09-04. یوْخلانیلیب2020-06-29.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ Uzbekistan. International Monetary Fund
- ↑ Income Gini coefficient | Human Development Reports. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 10 June 2010.
- ↑ GINI index – Uzbekistan. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 4 April 2015.
- ↑ Human Development Report 2019 (en) (PDF). United Nations Development Programme (10 December 2019). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2020-05-23. یوْخلانیلیب10 December 2019.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ГocyдapcTBeHHый koMиTeT Pecпyблиkи yзбekиcTaH пo cTaTиcTиke : CBeдeHия o Pecпyблиke yзбekиcTaH Archived 2011-02-06 at the Wayback Machine.
- ↑ ПocoлbcTBo Pecпyблиkи yзбekиcTaH B KыprызcTaHe: ЧиcлeHHocTb пocToяHHoro HaceлeHия cocTaBилa ۲۹،۹۹۴ MлH. чeлoBek Archived 2014-08-14 at the Wayback Machine. ИcToчHиk: raзeTa اۇزدایلی: ЧиcлeHHocTb пocToяHHoro HaceлeHия cocTaBилa ۲۹،۹۹۴ MлH. чeлoBek
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ بؤیوک تاریخی اوْلان قدیم، گزمهلی اؤلکه-اؤزبکیستان Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine. آنسپرسس. تاریخی:۲۰۰۹.۰۹.۲۸
خاریجی کچیدلر[دَییشدیر]
- اۇزبک دایلی فروم Worldnews.com Archived 2009-07-26 at the Wayback Machine.
- سهوو-بیزنس اوْلامی Archived 2018-10-14 at the Wayback Machine.
- مادانیات پورتالی Archived 2017-04-23 at the Wayback Machine.
- فیرست پاگه اۇزبکیستان
- امباسسی اوْف اۇزبکیستان تو تهه اۇنیتد ایستاتس
- Web دسیگن ایستودیو
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسجه ویکی پدیا
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- Webarchive template wayback links
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- اؤزبکیستان
- اورتا آسیا
- اورتا آسیا اؤلکهلری
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- ایسلام ایشبیرلیگی تشکیلاتی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر


c: text/html

text:
مالییه
مالییه — ایقتیصاد علمینین بیر قوْلو ساییلیر و علمی فوندلارین ایداره ائدیلمهسی ایله مشغولدور. مالییه بیزنس مالییهسی، فردی مالییه و اجتماعی مالییهنی ایحاطه ائدیر. مالییهیه پول ییغیمینی و عادتاً، پولون بورج وئریلمهسی ده داخیلدیر. اساساً، زامان، پول و ریسک آنلاییشلاری و اوْنلارین بیر-بیری ایله علاقهسی ایله مشغولدور. عئینی زاماندا، پولون خرجلنمهسی و بودجهنین حاضیرلانماسی ایله ده مشغولدور. مالییه پروسسی، اساساً، فیزیکی و حۆقوقی شخصلرین بانکا امانت یئرلشدیرمهسی واسطهسیله ایشلییر. بانک پولو دیگر فیزیکی و حۆقوقی شخصلره ایستهلاک و یا اینوئستیسییا آماچله اعتیبار اوْلاراق وئریر و اوْنلاردان فایز طلب ائدیر. اعتیبارلر، سوْن واختلاردا آرتان هیزله، یئنیدن ساتیش اۆچون پاکئتلنیر، یعنی اینوئستور اعتیباری (بورجو) یا بانکدان، یا دا بیرباشا شیرکتدن آلیر. ایستیقراز ورقلری شیرکتلر طرفیندن اینوئستورلارا بیرباشا ساتیلان بورجدور، بۇ زامان اینوئستور فایز الده ائدیر و یا ایستیقراز ورقینی تکرار بازاردا ساتیر. بانک قیسمتو اعتیبار تامین ائتمکله فوندلاشمانین اساس واسطهچیسی روْلوندا چیخیش ائدیر. آنجاق، شخصی سرمایه، بیرگه فوند، (موتوال فوند)، قورونما فوندلاری (هئدگئ فوند) و دیگر قۇروملار مۆختلیف ایستیقراز ورقلرینه اینوئستیسییا ائتمکله اهمیت قازانمیشلار. اینوستیسیا کیمی قئید اوْلونان مالییه فعّاللری مالییه ریسکینه نظارت ائتمک آماچله مالییه ریسکینین مئنئجمئنتینه اؤزل دیقّت یئتیریلهرک ایداره ائدیلیر. مالییه آلتلری مۆختلیف نؤع قیمتلی کاغیذلارین بیرژالاردا آلینیب ساتیلماسینا ایمکان یارادیر. بۇ قیمتلی کاغیذلارا ایستیقراز ورقلری و سهملر ده داخیلدیر. مرکزی بانکلار ایسه سوْن چاره کرئدیتورو روْلونو اوْیناییر و پول کۆتلهسینه نظارت ائدیر. پول کۆتلهسی آرتدیقجا فایزلر آزالیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
قازاقیستاندا ایقلیم بحرانی
کورهسل ایستیلشمهنین خزر دنیزی اوچون ده تهلوکه اولوشدوردوغو بیلدیریلیر
قازاقیستاندا، کورهسل ایقلیم دییشیکلیگی بو ایل هئچ یاغیش آلمایان بعضی بؤلگهلرده مینلرجه حیوانین اؤلمهسینه، اکینچیلیک ساحهلرینین قوروماسینا یوب آچدی.
اؤلکهنین گونئی و باتی کسیملرینده ۱۷۸ مین هکتار تاخیل ساحهسی قورودو، ۲ مین دولاییندا حیوان اؤلدو.
بؤلگهدهکی ایقلیم دییشیکلیگینه دایر چالیشمالار یئریدن چئوره بیلیمچی اورینباسار توگجانوو، مانگیس تائو ایالتینده یاغیشلارین هر ایل آزالان بیر گرافیکی اولدوغونا ایشاره ائتدی.
کورهسل ایستیلشمهنین خزر دنیزی اوچون ده تهلوکه اولوشدوردوغونا ایشاره ائدن توگجانوو، قازاقیستانداکی یاغیشلارین یوزده ۹۰ینین ایسه اطلس اقیانوسوندان گلدیگینی بیلدیررهک،
"سون ایللرده کورهسل ایستیلشمه سببیله قوزئی بوز دنیزی ایله گرینلندین بوزلاری سرعتلی بیر شکیلده اریییر. بو وضعیت اطلس اقیانوسونداکی بوخارلاشمانین آزالماسینا سبب اولور. بئلهجه بیزه گلهجک یاغیشلار دا آزالیر. اگر انساناوغلو هیدروکاربون ایستیفاده ائتمهنی دوردورمازسا و مئشه ساحهلرینی سرعتله چوخالتمازسا اونلارجا ایلده یئر اوزونده حیات چتینلشهجک" دئدی.
بیرلشمیش ملتلرین "قوراقلیقلا مبارزهده بؤلگهسل یاناشما" پروژهسی متخصصلری، اورتا آسیا تورپاقلارینین بؤیوک بیر قیسیمینین قوراقلیق ریسکی داشیدیغینا دقت چکیر.
حمعیتینین سون ۶۰ ایلده هاراداسا اوچ قاتینا چیخدیغی و شهرلشمهنین سرعتله آرتدیغی اورتا آسیادا عینی زاماندا اکینچیلیک رتماسی دا بوتون بؤلگهده سو قایناقلاری داخیل طبیعی اکوسیستمی تهدید ائدیر.
متخصصلر، اورتا آسیا دؤولتلری آراسیندا قوراقلیق یؤنتیمینه باغلی اورتاق بؤلگهسل استراتژی تعیین اولونماسی و قوراقلیقلا بیرلیکده مبارزه ائدیلمهسی لازیم اولدوغونو وورغولاییر.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۱۴ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ۱۱۳ میلیون ۴۱۸ مین ۲۵۷ اولدو
بینا یانغینیندا ۴۶ نفر اؤلدو
یانغینین سون درجه شدتلی اولدوغو و بینانین بیر چوخ قاتینی ییخدیغی بیلدیریلدی
آمریکادا، آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرده رکورد
آمریکادا آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرین ۲۰۲۰.جی ایلین مارس آییندان بو ایلین عینی آیینا قدر یوزده ۲۹،۶ آرتدیغی اورتایا چیخدی


text:
پییر-آمبرواز شودرلو دو لاکلو
پییر-آمبرواز شودرلو دو لاکلو (اینگیلیسجه: Pierre Choderlos de Laclos) فرانسهلی یازیچی - .۱۸ اوْکتوبر ۱۷۴۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۱ ایل عومر ائلهییب و ۵ سپتامبر ۱۸۰۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pierre Choderlos de Laclos»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده پییر-آمبرواز شودرلو دو لاکلو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
73295
۲۶ فروردین ۱۳۹۹
ترکیه نینگ پایتختی آنکاراداقی آتاکوله دینگی آذربایجان ینگ بایداقلاری بیلن بزهلدی.
آذربایجان دا ۱۱-نجی آپریل دا ترکیه دویغوداشلیق بیلدیرمک اوچین حیدر علی یف مرکزی نینگ دیوارینا تورک بایداغینی یانگسیدیپدی.
آتاکوله دینگی ده دوغانلیق یورت آذربایجان ینگ بایداغی نینگ رنکلری بولان گوک، قئزئل و یاشیل رنگینه بزه لدی.
دینگینگ اوستونده ده “ایکی دولت، یکه تاک میللت، جان آذربایجانا سویگیلریمیز بیلن” یازیلدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
حاج علی سیفی
چاغداش آذربایجان شاعیری، مرهغئی کندینده آنادان اوْلوب. آقای سیفی شعرده  > تخلص ائدیر.
آد و سوی آد : حاج علی سیفی
آتاسینین آدی : صادقعلی
دوغوم ایل:1339 (گونش ایلی)
دوغوم یئری: ساوانین مرغئی کندی
ایش : صادرات بانکی کارمندی
مدنی ایشلرینین سابقهسی: 25 یاشدان شعر دئمهیه باشلاییب و ایلک شعرینی فارسجا دئییب. آمّا اوشاقلیق دؤوروندن تورک ادبیاتی، مخصوصاً تیلیم خانین شعرلری ایله تانیش اوْلموش. آتاسی رحمتلی صادقعلی سیفی، بیرچوخ تئلیم خانین شعرلریندن ازبرایمیش و گؤزل سسی ایله اوخویارمیش. یاخین اوچ مین (3000) بیت فارسجا شعر(غزل ،مثنوی، طنز, و انتقاد) و 80 قطعه تۆرکجه شعر (غزل و بئش-بئش) یازمیش کی هلهلیک اونون بۇ شعرلری توپلانمامیشدیر. رحمتلی علی کمالی تئلیم خان شعرلری اوزره چالیشان زامان، اونلا امکداشلیق ائدرکن تورک شعرینه ماراقلانیب و تۆرکجه شعر دئمهیه باشلاییبدیر.
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
آت اؤلن
گؤیول قوشو گینه پروازه گلدی
اوچوب قوندو قرا میللر دؤشونه
چمنلر سبز و بستان گوللو دمساز
قونار بولبول کیمی گوللر دؤشونه
بولوت گلیب آت اؤلهنه یاغاندا
چایلار دولوب سئللر جوشوب آخاندا
اوجهلردن اوبالارا باخاندا
قارا میل دایانیر سئللر دؤشونه
آت اؤلنین صفالیدیر باهاری
آخار سویو غم غصّه نی آپاری
یاتاقدا چوپانلار سوت داش ناهاری
آچاللار سوفرهنی گوللر دؤشونه
حسرت واریم آت اؤلنین یایینا
هاچان اولا بیرده گؤزوم آیینا
سئیره چیخم چشمهسینه چایینا
اسه باد-صبا چؤللر دؤشونه
خییال مرکبینی مینیب گزنده
قلم حیرت ائدیب هردم آزاندا
"علی" اؤلکهمیزین وصفین یازاندا
یازیلار سؤزلری ائللر دؤشونه
اوخویاجاغینیز شعری ساوالی چاغداش شاعیر "حاج علی سیفی" تیلیم خان گدیگینه خطاب سویله ییبدیر:
گل اووچو گئد بۇ داغلاردان
بو داغلارین مارالی یوخ
سالیبدیلار تورا بیر گون
آلا گؤزلو غزالی یوخ
نشانم تیر-مژگانه
منیم کیمی یارالی یوخ
آدی تاریخه ثبت اولدو
بو داغین دا زوالی یوخ
اوٍچوب تئیهولاری بوردان
داهی قال و مقالی یوخ
قالار تا واردی بۇ دوٍنیا
گوٍن ایله ماه و سالی یوخ
او جامی کی تیلیم ایچدی
اونون مثل و مثالی یوخ
علی ختم ائیله دی شعری
سؤز اوزاتماق خیالی یوخ
قایناقلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
بحر الغرائب
بحر الغرائب ۱۶-جی میلادی یۆز ایلده یازیلان فارسجا-تۆرکجه سؤزلوکدور. بو سؤزلوگون یازاری لطف الله بن یوسف حلیمی چلبی دیر.
بحر الغرائبین ال یازماسی پرینستون بیلیم یۇردونون ایسلامی ال یازمالار دیجیتال کیتابخاناسیندا یئرلشیبدیر.[۱]
بو الیازما نسخهدن بیر جلد تهراندا شورای اسلامی مجلس کیتابخاناسیندا ۱۷۴ ـ ۱۲۹۱۲ نومره ده ۷۴ واراقدا قورونور.[۲]
فارسجا ـ تورکجه اولان بو سؤزلۆیۆن یازیچیسی لطف الله بن یوسف حلیمی دیر. هجری اونونجو قرنه عاید اولان بو نظم ـ نثرلی سؤزلۆیۆن بیر الیازماسی قیصریه ـ نین راشدافندی کیتابخاناسیندا ۱۰۴۰ نومره آلتدا قورونور.[۳]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ پرینستون بیلیم یۇردونون ایسلامی ال یازمالار دیجیتال کیتابخاناسی. Lügat-i Halimî Çelebi : bahr ül-garayib لغت حليمي چلبي : بحر الغرايب. پرینستون بیلیم یۇردو. یوخلانیلیب ۲۰۱۶-جی ایلین مارس آیینین ایکیسی.
- ↑ همراز، رضا؛ سؤزلۆکلر سؤزلۆیۆ: تۆرکلرین ۱۰۰ دن چوْخ یازدیقلاری سؤزلۆکلرین سییاهیسی، تبریز: 1384گونش ایلی/2005م.
- ↑ همراز، رضا؛ سؤزلۆکلر سؤزلۆیۆ: تۆرکلرین ۱۰۰ دن چوْخ یازدیقلاری سؤزلۆکلرین سییاهیسی، تبریز: 1384گونش ایلی/2005م.


text:
کیم آناجاق فریدونو؟
نیگار خیاوی
(۲۱ -ینجی گونون آلتمیش آلتینجی ایل دؤنومو)
قان قان دئین بیر پاییزین سحرینده
هانسی آنا، هانسی باجی یولاجاقدیر ساچلارینی؟
کیم آناجاق فریدونو؟
جلاد گلیب دیشلرینی قیجیراندا
شاقراق دوروب، کئچدی آینا قاباغینا
گردگینه گئدن بگ تک سینه گَردی
سیغاللاییب گنج تئلینه داراق چکدی
سهمانلاییب یاخاسینی، اورهیینه چیچک اکدی
گئییندی آغ کؤینهیینی قیرمیزی بیر فوقول تاخدی
نعره تپیب قیها چکدی:
اؤلومدور بو یولون سونو
بو یول منیم، بو یول سنین، بو یول بیزیم وطن یولو
بو یول بیزی بیز ائیلهین نفس یولو
سلاملادی دار آغاجین، علیک آلدی اؤز آدینا
وولکان چاخدی نفسیندن، واردی گؤروش قرارینا
بگ گئییملی ایگید بوینو اَییلمهدی
دار آغاجی اوتانجیندان یاشیللاندی
بگ اوتاغی قیها چکیب قیفیللاندی
هانی بوگون آغیرلاییب بیلن اونو
هانی بوگون بو تورپاغین فریدونو؟
شکیلین ایضاحی: فریدون ابراهیمینین اوغلو «فرهاد ابراهیمی» حیات یولداشی «بهدخت خانیم رشدیه»ایله. فرهاد آتاسی دارا چکیلنده ۴۰ گونلوکایمیش. شکیل جناب «محمدعلی جدیدالاسلام»ین اینستاگرام صحیفهسیندن آلینیبدیر.


text:
آذربایجان دمکرات فرقه سینین ۷۵ ایل دواملی مبارزه سی
۱۲ شهریور مراجعتنامه سینین نشری مناسبتیله
ایکینجی دنیا محاربه سینین بیتمه سی ایله مستملکه لرده استقلال حرکاتی و دمکراتیک حقوقلار اوغروندا آپاریلان ملی مبارزه بوتون دنیایا یاییلدی. انگلتره مستملکه لرده بازارلارینی قوروماغا، آ.ب.ش ایسه دنیا بازارلارینا نفوذ اتمهیه چالیشدی. بئله بیر شرایطده آذربایجانین تجربه لی رهبرلری طرفیندن آذربایجان ملی حرکاتینین تمه لی قویولدو.
۱۳۲۰- جی ایللرین سیاسی- اقتصادی شرطلری کندلی و زحمتکشلرین خیرینه سوسیال دییشیکلییه یول آچدی. ۱۹۴۱- جی ایلین سنتیابرین آیندا ایرانین ان بؤیوک تورپاق صاحبی اولان رضا خانین دیکتاتورلوغونون سوقوطوندان سونرا آذربایجان کندلیلرینین چوخدانکی آرزوسونون رئاللاشماسی اوچون الوریشلی شرایط یاراندی. ۱۹۴۱- جی ایللرین اولریندن باشلایاراق "قاچاق" کیمی تانینان آذربایجانین تورپاقسیز سلاحلی کندلی قروپلاری آذربایجانین شهر و کندلری اطرافیندا - میانا، …


text:
۱۶ دسامبر
۱۶ دسامبر:
- ۱۶۳۱ - وِزووی یانارداغینین پۆسکورمهسی نتیجهسینده ۴۰۰۰ نفر هلاک اوْلموشدور.
- ۱۷۷۳ - بوْستوْن چاي قوْناقلیغی - آمریکا مۆستملکهچیلری چاي وئرگیسینه اعتراض علامتی اوْلاراق، اینگیلیس گمیلرینه هۆجوم ائدهرک ۳۰۰-دن چوْخ چاي قۇتوسونو دنیزه تؤکموشدور.
- ۱۸۹۹ - میلان فۇتبال کولوبو يارادیلمیشدیر.
- ۱۹۲۰ - ۸.۵ بال گۆجونده زلزله چینین قانسو ايالتینده ۱۸۰۰۰۰ اینسانین اؤلومونه سبب اوْلموشدور.
- ۱۹۴۸ - کامبوْج مۆستقیللیک الده ائتمیشدیر.
- ۱۹۴۹ - احمد سۇکارنوْ اندوْنزینێن ایلک جومهورب باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۵۹ - بلژیک کوْنقوْيا مۆستقیللیک وئرمیشدیر.
- ۱۹۷۱ - هیندوستان اوْردوسو شرقی پاکیستانین باشکندی دککه شهرینی ایشغال ائتمیش، پاکیستان حربی قۆووهلری تسلیم اوْلدوقدان سوْنرا آتشبس اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۷۱ - بنقلادش مۆستقیللیک الده ائتمیشدیر.
- ۱۹۷۸ - چین خالق جومهوریسی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرولموشدور.
- ۱۹۹۰ - ژان-برتراند آریستید هایتینین دموْکراتیک يوْللا حاکمیته گلن ایلک جومهور باشقانی اوْلموشدور.
- ۱۹۹۱ - قازاقیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۹۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینسانین ژنتیک خریتهسی حاضیرلانمیشدیر.
- ۱۹۹۸ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و بؤيوک بریتانيا عراقدا "صحرا تۆلکوسو" آدلی حربی عملیات کئچیرهرک اؤلکهنین بعضی حربی مکانلارین هاوادان بوْمبالامیشلار.
- ۲۰۰۵ - تۆرک يازیچیسی اوْرخان پاموک "تۆرک شخصیتینی تحقیر ائتدیگینه گؤره" محکمهيه وئریلمیشدیر.


text:
روسیا، پرزیدنت اردوغانین بو اؤلکهیه سفرینه حاضیرلاشیر
پسکوو: ایکیلی ایلیشکیلرین باشلادیغی گوندن بری ان قابساملی گوندم اولاجاق
روسیا، پرزیدنت رجب طیب اردوغانین بو اؤلکهیه سفرینه حاضیرلاشدیغینی آچیقلادی.
روسیا دؤولت باشقانلیغی سارایی (کرملین) سؤزچوسو دمیتری پسکوو، پرزیدئت اردوغانین روسیایا سفرینه حاضرلیق گؤرولدوگونو آچیقلادی.
پسکوو، اردوغانین روسیایا پلانلاشدیریلان سفری ایله باغلی ژورنالیستلره آچیقلامالار وئردی.
اردوغانین روسیایا ائدهجگی رسمی سفرینه باغلی حاضرلیق گؤرولدوگونو ایفاده ائدن پسکوو،
"ایکیلی ایلیشکیلرین باشلادیغی گوندن بری ان قابساملی گوندم اولاجاق. بو ایلیشکیلر چوخ یؤنلو و دؤولت باشقانلارینین بو باغلامدا هر زامان دانیشاجاق شئیلری وار" دئدی.
پسکوو، ایکی لیدئرین (پرزیدنت اردوغان و روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین) گؤروشمه زامانی سوریه و دیگر بؤلگهسل پروبلئملری ده مذاکره ائدجکلرینی ایفاده ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
قندهاردا مسجیده بومبالی سالدیری
شیعهلره عاید امام بارگاه فاطمیه مسجیدینده، جمعه نامازی قیلینارکهن انتحار سالدیریسی گرچکلشدیریلدی
سوریهنین قوزئیینده ۱۶ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
فرات قالخانی بؤلگهسینده سون بئش گونده ۱۳، باریش بولاغی بؤلگهسینده ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی


text:
"آغ اوچماق" پاموققالادا بالن ایله اوچماق
یئرلی و خاریجی توریستلر هاوادان گؤزرل منظرهنین دادینی چیخاریر
یونسکو دونیا میراثی لیستهسینده یئر آلان "آغ جنت" پاموققالادا، بالون توریزمی بؤیوک ماراق گؤررکن، یئرلی و خاریجی توریستلر هاوادان گؤزرل منظرهنین دادینی چیخاریر.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهده، ۱۲ مین ایللیک معبد اورتایا چیخاریلدی
بؤلگه، تاریخ بویونجا سومر، آکاد، بابل، هیتیت، آسور، اورارتو، روما، عباسی، سلجوقلو و عثمانلینین دا آرالاریندا اولدوغو ۲۵ مدنیته ائو صاحبلیگی ائتدی
بیژن مرتضوی تورکیهده کنسرت وئرهجک
مرتضوی، بستهلهدیگی دؤرد یئنی اثری ده ایلک دفعه بو کونسرتده جانلی اولاراق اجرا ائدهجک
ماهر زین ایستانبول-دا کنسرت پروقرامیندا چیخیش ائدیب
لوبنان اصیللی سوئد-لی موغننی ماهر زین ایستانبول-دا حیرانلاری ایله بیر آرایا گلیب.


text:
بیلشیک
بیلَشیک، یوخسا ترکیب ایکی یا داهاچوخ جینسده آتومون یاراتدیغی ماددهلره دئییلیر. بیلشیکلرین اَن کیچیک قورولوشو موْلکۇللاردیلار.
بیلشیکلرین خوصوصیتلری[دَییشدیر]
- بیلشیکلرین چوْخو مولکولِر یاپیدادیر. آما دوز کیمی آتوملو یاپیدا اوْلانلاردا واردیر.
- بیلشیکلری بللی فرموللارلا ایفاده ائدیلیرلر.
- بیلشیکله قاریشیمین فرقی:
بیلشیکلر بللی ساییدا المنت آتومونون شیمیایی بیر باغ ایله باغلانماسیلا یارانیر. آنجاق قاریشیمین بللی بیر فوْومولو یوخدور. بیلشیکلری یارادان المنتلر بیر آرایا گلرک اؤز خوصوصیتلرینی ایتیرر آما قاریشیمی یارادان المنتلر اؤز خوصوصیتلرینی ایتیرمزلر.
- بیلشیکلر: آسیدلر، آلکالاینلار (بازلار)، اوکسیدلر، دوزلار.
- دورز:NaCl


text:
۶ اوْکتوبر
۶ اوکتوبر: شورویده آتوم سیلاحی؛ عرب-ایسرائیل موحاریبهسینین باشلانماسی.
۱۶۸۳ — آمریکایا کؤچ ائدن ایلک آلمان موهاجیرلر فیلادلفیا شهرینده مسکونلاشمیشلار.
۱۹۰۸ — کریت آداسی عثمانلی ایمپیراتوریسیندان آیریلاراق، یونانا بیرلشدییینی اعلان ائتمیشدیر.
۱۹۱۴ — نوروژ سیاحی تور هیردال آنادان اوْلموشدور.
۱۹۲۷ — اوورنر قارداشلاری نیویورکدا ایلک سسلی فیلمین تقدیماتینی کئچیرمیشلر.
۱۹۴۸ — عاشقآباددا باش وئرن ۹-۱۰ ریشترلیق زلزله نتیجهسینده شهر بوتونلوکله داغیلمیش، تخمیناً ۱۵۰ مین اینسان هلاک اوْلموشدور.
۱۹۵۱ — ایستالین شوروینین آتوم سیلاحینا مالیک اولدوغونو بیان ائتمیشدیر.
۱۹۷۳ — عرب-ایسرائیل موحاریبهسی باشلامیشدیر.


text:
“اؤلدورمه حاقی” و “محو اولسون اعدام” شوعاری – عاریف کسکین
“محو اولسون اعدام ” شوعاری اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغونو سورقولامادیغی اوچون سیاسی شوعار حدینده قالیر و ذ هنیت دییشیمینه یول آچمیر.
مارت آیینین ایکیسینده مشهد شهرینین وکیل آباد زیندانیندا گیزلیجه اون محبوس اعدام ائدیلیر. مشهد زیندانیندا توپلو اعدام خبری گؤستریر کی، ایران رئژیمی آدام اؤلدورمه ماشینینا/ماکیناسینا چئوریلیب. اعدام خبرینین اولمادیغی گون یوخدور. صادیق لاریجانی قضائیه قوهسینین (یارغی ارکی) باشقانی اولدوغوندا “شیخ صادیق قضائیه قوهسینی اصلاح ائدر” ادعا ائدلیردی. شیخ صادیق ایسه قضائیه قوهسینی رسما بیر ساللاخخانایا چئویردی. ایران رئژیمی 1979-دان گونوموزه قدر آدام اؤلدورهرک وارلیغینی سوردوردو. اؤلودورولن آداملار فقط سیاسیلر دئییل . چونکی ایران رئژیمینین آدام اؤلدورمه سببی چوخ گئنیش و ساییسیزدیر.
“اؤلدورمه حاقی” و “اینسان بدنینه توخونا بیلمه حاقی” موضوعسو سیاست بیلیمی، فلسفه، پسیکولوژی، سوسیولوژی و آنتروپولوژی (اینسانشوناسلیق) کیمین علمی/آکادئمیک بؤلوملرده جدی شکیلده آراشدیریلیر. عومومیتله کولتورلر/فرهنگلر، دینلر، مزهبلر، ایدولوژیلر و توپلوملارین تامامینین ساییلابیلهجک بؤیوک چوخونلوغوندا اؤلدورمه حاقی مشروع قبول ائدیلیر. اؤلدورمه حاقینا قارشی عصیان حرکاتی مودرن چاغین و قرب لیبئرالیزمینین محصولدور.
ایراندا آدام اؤلدورمه ایشی فقط دؤولت طرفیندن گرچکلشمیر. بعضی سیاسی گروهلار دا آدام اؤلدورور. سلاحلی موباریزنی قبول ائتمک آدام اؤلدورمه حاقینین مشرولوغونو قبول ائتمکدیر. هله ده خالق موجاهیتلری، جندالله، کوموله، ایران کوردوستان دموکرات پارتیسی و پژاک کیمین تشکیلاتلار آدام اؤلدورمه مشروعلوغو اساسیندا فعالیت ائدیرلر. بوتون بو گروهلارین آدام اؤلدورمه فعالیتلری، ایران ایسلام جومهوریتینده کی اؤلدورمه پراتیگی ایله فرقلی اولسا دا، اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغو مسئلهسینده مشترک نوقطهدیرلر.
ایرانداکی دینلر، مزهبلر، فیرقهلر، ایدئولوژیلر و سیاسی آخیم و تشکیلاتلار -عومومیلیکده- اؤلدورمه حاقینین مشروع اولدوغونا ایناینیرلار. 1979-دان گونوموزه قدر ایران رئژیمینین اؤلدورمه عملینه قارشی دین آداملارینین (موللالار) سسسیزلیگی، سیاسی ائلیتالارین و گروهلارین اؤزوندن اولمایانلارین اؤلدورلمهسینه موخالیفت ائتممهسی، نورمال اینسانلار طرفیندن اعتراضلارین اولماماسی، بعضی زامانلاردا “اؤلدورمه مراسیمینه” تاماشچیلیق ائتمهلری و حتی بعضی اؤلدورمهلرین اینسانلارین اؤز الی ایله گرچکلشمهسی کیمی اؤرنکلر بیزه پروبلئمین قایناغینین توپلوملارین سوسیال، دینی، مدنی، ایدئولوژیک و سیاسی یاپیلاریندا (ایستروکتورلاریندا) آراشیدیرلماسی گرکلیلیگینی گؤستریر.
ایرانداکی لیبئرال – دئموکرات و اینسان حاقلاری طرفدارلاری فقط “محو اولسون اعدام” شوعاری وئریرلر. بو شوعار دوغرو اولسا دا کافی دئییل و حتی سیاسی سو – ایستیفادهیه ده آچیقدیر. “محو اولسون اعدام” شوعاری اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغونو سورقولامادیغی اوچون سیاسی شوعار حدینده قالیر و ذهنیت دییشیمینه یول آچمیر.
اعداملارين کؤکوندئن دايانديريلماسي نين يولو ” آدام اؤلدورمه حاقي نين مشرولوغونو ” سورقولاماق و بو ايستيقامتده اينسانلارين ذهنييتلريني دييشديرمه يه چاليشماقدان کئچير. آدام اؤلدورمه حاقي نين مشرولوغو دوام ائتتيگي سورجه اعدامين کؤکونو قوروتماق مومکون اولماياجاقدير. اؤلدورمه حاقيني مشرولاشديران بوتون کولتورل، ديني، مذهبي، سياسي، ايدئولوژيک، گروهي و ذهني ياپيلار/ستروکتورلار سورقولانمالي و اينسانلارين زهينلرينده ده ” اؤلدورمه حاقي مشروع دئييل ” ، ” حايات حاقي قوتسالدير ” و ” اينسان بدني توخونولمازدير ” فيکير و سؤيلملرين يرلشديريلمه سي گره کير.
قایناق : اویرنجی


text:
قیزیلباش
قیزیلباش و یا قیزیلباش اسکی دینی اینانیشی و کولتورلری ایله ایسلامیّتی اؤزلرینه خاص بیر شکیلده بیرلشتیریب شیعهلیک دن ائتکیلهنن صفوی طریقتی موریدلری اۆچون ایستیفاده اولان تریم.[۱]
قیزیلباش ایران یایلیقینین قوزئیباتیسینداکی اولان ائللرین مجموعهسینه دئییلیردی کی صفوی طریقتینه اینانلاری واریدی و بیرینجی شاه ایسماعیل اونلارین کؤمکلیغینان حؤکومته یئتیشدی و صفوی ایمپیراتورلوغونو بینا ائلدی. کولیّتده ایران قوشونونا و یا ایران اوردوسونا صفویلر چاغیندا، «قیزیلباش» دئییردیلر.
ایندیلیکده قیزیلباشلار بیر خالق کیمی، ایران، آذربایجان جومهوریتی، تورکیه و افغانیستان دا یاشییرلار.
اونلارین نوفوس ساییسی افغانیستان دا ۲۷۰ مین نفر حودودوندا دیر.[۲] قیزیلباش بیرلیغی ایلک دفعه آذربایجاندا باش تاپدی. ساوالان و قاراداغ و موغان خانلاری و ائللرینین قیزیلباشلارا قاتیلماغی و اونلارین شاه ایسماعیله موطیع اولماغی، ایرانین و صفویلرین اوردو قودرتی و گوجو، کی او زامان قیزیلباش آدلانیردی، چوخالدی. سونرالار، قیزیلباشلارین کیچیک قبیلهلری و ائللرینین بیربیرینه قاتیلماغی ایله، بؤیوک بیر ائل یاراندی کی او ائلین آدی شاهسَوَن یا دا شاهسئون ایدی.
آدلارینین آنلامیدَییشدیر
قیزیلباش لوغتی اؤزی ایکی سؤزجوکدن عیبارت اولور، بو ایکی سؤزجوک تورکجه سؤزجوکلری دیرلار، قیزیل+باش، بو آد بونا گؤره اولا بیلر کی قیزیلباشلار قیرمیزی رنگده و یا قیزیللی رنگده بیر بؤرک باشلارینا قویوردولار و بو ایش اونلارین رسیملریندنایمیش. قیرمیزی بؤرک باشا قویماق بیر رسمیمیش کی شیخ حیدر طرفیندن مورید صوفیلره مرسوم اولموشدی، شیخ حیدر - بیرینجی شاه ایسماعیلین آتاسی ایدی.
قیزیلباش ائللریدَییشدیر
قیزیلباشلارین چوخونلوغو تورک ائللریندن دیلار، قیزیلباش بیرلیغی ایلک دفعه آذربایجاندا باش تاپدی. ساوالان و قاراداغ و موغان خانلاری و ائللرینین قیزیلباشلارا قاتیلماغی و اونلارین شاه ایسماعیله موطیع اولماغی، ایرانین و صفویلرین اوردو قودرتی و گوجو، کی او زامان قیزیلباش آدلانیردی، چوخالدی. سونرالار، قیزیلباشلارین کیچیک قبیلهلری و ائللرینین بیربیرینه قاتیلماغی ایله، بؤیوک بیر ائل یاراندی کی او ائلین آدی شاهسَوَن یا دا شاهسئون ایدی. تورکمان، آیماق، تورکمن و تورک مجموعهسی قیزیلباشلارین اصلی ائللرین تشکیل ائدیردیلر، قیزیلباشلارین اصلی بونیانی دوققوز ائلدن عیبارت اولوردی.[قایناق گؤسترین] بو دوققوز ائل بونلاردان عیبارتدیرلار:
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 25, sayfa: 546
- ↑ https://joshuaproject.net/countries/AF#Religions


text:
برایان استین نیلسن
برایان استین نیلسن (اینگیلیسجه: Brian Steen Nielsen) (دوْغوم:۲۸ دسامبر ۱۹۶۸ (۵۲ یاش) Vejle) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. دانمارک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده برایان استین نیلسن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ارهوس کولوبونون اویونچولاری
- وایله بلدکلوب کولوبونون اویونچولاری
- مالمو کولوبونون اویونچولاری
- اوراوا رد دیاموندز کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۹۶ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۰ اویونچولاری


text:
ادبی تنقید و آذربایجاندا ادبی تنقیدین ایندیکی دورومو
حسن ایلدیریم – همت شهبازی
ج- منهارداسا بئلینیسکیدن بئله بیر عبارت اوخوموشام: ادبیات جامعهنین ویجدانیدیرسا، تنقید ایسه ادبیاتین ویجدانیدیر. منجه، بو سؤز درین معنالی و مختلف یؤنلو و یوزوملو سؤزدور. ویجدان منلیگین جوهریدیر. او، هرکسین ایچینده اونونلا اوز به اوزو اولوب، اونون نه اولدوغونو اونا گؤستریر. ویجدان انسانین ایچ آیناسیدیر. پیسی- پیس، یاخشینی- یاخشی، اهیرینی یا دوزو اولدوغو کیمیاؤز صاحیبینه گؤستریر. بو منلیک جوهری، بو آینا دئمک اولارکی جامعه ده اولان اخلاق پئرینسیپلریندن، اخلاق نورمالاریندان، انسانین اساس خاصیتلریندن، بشریتین آمال و آرزولاریندان، بیر سؤزله بشریتین جوهریندن یوغرولوب و هر بیر انسانین چیخاریجا، باجاریغیجا اونون منلیگینده اؤزونو تاپا بیلر. دئمک ویجدان دا هئچ دن هئچه یارانمیر. فردی ویجدانلا اجتماعی ویجدان آراسیندا یاخینلیق، دوغمالیق و عینیلیک واردیر. یعنی بیر اؤلچو کیمیاوندان یارارلانیب، یاخشینی پیسدن، دوزو اهیریدن، گئرچگی یالاندان، گؤزهلی چیرکیندن آییرماق اولار. بو اؤلچو ده جامعهنین اؤزوندن چیخیر. پس بئلینیسکینین سؤزونه قاییتساق، اونو بیر آز خیردالاساق بئله چیخار کی جامعهسیز ادبیات یوخدور. ادبیات ایسه جامعهنین ایچ آیناسی اولمالیدیر. باشقا بیر ایفاده ایله دئسک، ادبی تنقید سؤز صرافلیغی، سؤز اؤلچوسو، سؤز گوزگوسودور. بو ایچ آینانین کاس و دورو اولماغینی باشقا بیر آیناایلا کی ادبیاتین اؤز جینسیندندیر، یعنی ادبی تنقید آیناسیلا اؤلچمک اولار. بو سؤزلردن مقصدیم تنقیدین نه اولدوغونا آیدینلیق گتیرمک ایدی.
ادبی تنقید بیر نظرییه اوزهرینده قورولور. نظرییهسیز تنقید یوخ کیمیدیر. بو نظرییه ایلک اول ادبیاتین نه اولدوغونو آچیقلاییر؛ اونون قورولوشوندا ایشتراک ائدهن عونصورلردن سؤز آچیر؛ اثرده بدیعیلیک، یئنیلیک، گوزهللیک و بو کیمیکیفیتلردن دانیشیر. تنقید، بو کیفیتلرین اؤلچوسو کیمی، ادبی- بدیعی اثرلری اؤلچور، اونلارین یارارلی یارارسیز، دهیرلی دهیرسیز جهتلرین آیدینلادیر. اثرین مضمونو، ییچیمیبارده فیکیر یوردور. اونون قارانلیق جهتلرینی اوخوجویا آچیر. بئلهلیکله، تنقید هم یارادیجییا، همده اوخوجویا، ائلهجهده ادبیاتا و جامعهیه خیدمت ائدیر. اودورکی تنقیدچیدن درین بیلیک، عدالتلی مؤوقع، جسارت، عالی شخصیت طلب اولونور کی اثرلری آچیقلاماقلا، اونلاری یوزماقلا هم اوخوجویا، هم یازیچییا، هم ادبی محیطه دئمگه سؤز و سؤیلهمگه جسارتی اولسون. مطبوعات یازیلاری، ذوقی فیکیرلر، اؤتری باخیشلار هله ادبی تنقید دئییلدیر.
تنقید ادبیاتشوناسلیغین ان مهم قوللارینین بیریدیر. او یازیچی- اوخوجو آراسیندا کؤرپو قورور؛ ادبیاتین قارشیسیندا مهم و لازیم مسالهلر قالدیریر؛ اجتماعنین گؤزیله اثره توخونور؛ اونو تنقید سیناغیندان کئچیریر؛ اثرین دهییشیک یؤنلرینی اینجهلهییب آچیقلاییر؛ آنلاشیلمازلیغینا ایشیق توتور.
ادبی تنقید اجتماعی بیلیکدن، ادبی- بدیعی ائستئتیک ذوقدان آسیلی اولموشدور. چونکیهانسی بیر علم، اجتماعی و انسانی علملر ساحهسینده باش قالدیریر و اؤز تاثیر داییرهسین گئنیشلندیریر، ادبی اثرلرین قورولوشونا، مضمونونا، بدیعی فورماسینا تاثیر ائدیر. بئلهلیکله ادبی تنقیدین ده مختلف مئتدودلاری اورتایا چیخیر. یازیچییا، متنه، اوخوجویا دایانان اجتماعی سیاسی مکتبلره اساسلانان تنقید مئتدودلاری یارانیب و بوگون تنقیدچیلر بو یوللارلا ادبی متنه یاناشیرلار.
انسانین معنوی حیاتینین، اجتماعی وارلیغینین ائله بیر ساحهسی یوخدورکی اورادا تنقیدین رولو اولماسین. ان عادی گوندهلیک ایشلردن توتموش بوتون علمیفلسفی فعالیتلرده ده تنقیدین رولو مهمدور. منه ائله گلیرکی بشر و اونون قوردوغو اجتماعی حیات، یاراتدیغی صنعت اثرلری، قوردوغو اجتماعی- مدنی قوروملار، یاراتدیغی فلسفی سیستئملر هئچ بیری تنقیدسیز اینکیشاف ائدیب یوکسک مرحلهیه چاتا بیلمز. انسان ایستر علم، ایستر فیکیر، ایسترسه ده صنعت ساحهسی اولسون اؤز دوشونجه و بیلیگینی یوخلامادان، صاف- چوروک ائتمهدن، اونلارین موثبت و منفی جهتلرینی آییرد ائتمهدن، منفیلری آرادان قالدیریب، موثبتلری گوجلنهدیرمهدن اینکیشاف ائده ییلمز
ادبی تنقید دؤورون ان مهم اجتماعی، سیاسی، مدنی و… مسالهلری ایله سیخ باغلیدیر. ادبی تنقید، کوتلهلرین آیدینلیماسیندا، اونلارین شعورونون، بدیعی ذوقونون تکمیلشمهسینده ان فعال مدنی واسیطه کیمیآپاریجی رول اویناییر. خالقین ائستئتیک تربیهسینده، قاوراما قابلیتینده و معنوی زنگینلیگینده میثیلسیز تاثیر بوراخیر. تنقیدچی اجتماعی فیکیر و رای سوییهسینده چیخیش ائدهرک ادبیاتا یاناشیر، اونلارین فلسفی اجتماعی مضمونونو، اخلاقی گؤروشلرینی و عمومیلشمه قابیلیتینین نه اولدوغونو بیلدیریر.
درین ذوق و ذکایا اساسلانان تنقید، یوکسک استعداد و تالانتا مالیک اولان تنقید، اورژنال یارادیجیلیقلا عینی مزیتلره مالیکدیر.
تنقید اؤزونده علم، صنعت عونصورلرینی جمعلشدیریر، لاکین او نه علم، نه ده صنعتدیر. تنقیدین موضوعسو و ماتریالی بدیعی ادبیاتی درک ائتمکدیر؛ اونو نیظاما سالماقدیر. اگر بونلارا چاتا بیلمیرسه دئمک اؤز تاثیر گوجونو ایتیریر. بدیعی ادبیات حیاتی بدیعی اوبرازلارلا درک ائدیر. تنقید بونو اؤیرهنیب، درک ائدیب و آچیقلاییر و بو یوللا ادبیاتی نیظاما سالیر؛ فورمالاشدیریر؛ اوخوجونو و یازیچینی دویوق سالیر؛ اونلاری دوشوندورور؛ یازیچی اؤز گوجونو، چاتیشماز جهتلرینی و اوغورلارینی گؤرور. اوخوجو ایسه اثرین آچیقلانماسی و یوزولماسی ایله یازیچی دونیاسی ایله یاخیندان تانیش اولور و معنوی ذوق آلیر؛ دوشونجهلرینی، دویغولارینی جیلالاندیریر و معنوی زنگینلیک کسب ائدیر. بئلهلیکله بو یوللا ادبیات و ادبی پروسه اوز مؤوقعیتینی، هانسی یولا ساری یؤنلمهسینی درک ائدیر. جمعیت ادبی بدیعی اثرلرین آچیقلانماسی و یوزولاسی ایله آیدینلانما، زنگینلنمه پروسهسینی کئچیریر.
تنقید، ادبی معیار و اؤلچولر، اصوللار و قانونلارلا ادبی اثری توتوشدورور، اؤلچور، چؤزهلهییر، صاف- چوروک ائدیر و ادبی بدیعی سؤزو قوندارما سؤزدن آییرد ائدیر. تنقید بدیعی متنی، ادبی اثری تام شکیلده گؤرمک و اونو اؤیرنمهلیدیر. بدیعی متنه، ادبی اثره گؤز اوجو، اؤتری، اوزدن کئچمه یاناشماقلا اونو قاوراییب منیسهمک اولماز. هر بیر ادبی متنین مختلف قاتلاری، چئشیدلی یؤنلری اولور. اثرلرین هؤرولوشو، قورولوشو، یارادیجینین فردی اوسلوبو، دونیا گؤروشو، دونیا دویومو و صنعت آنلاییشیندان آسیلیدیر. بونلاری آچیقلامادان، اثرین ایفاده واسیطهلرینی دویوب درک ائتمهدن بدیعی متنین حقیقی دهیرینی گؤسترمک چتین ایشدیر. اثرین قورولوشوندا کی عونصورلری و اونلارین آراسینداکی باغلیلیقلاری قارشیلیقلی تاثیر و گوجلنهدیرمه قووهسینی سئزیب، سئچمکله بوتون بو کیفیتلری گؤروب و آیدینلاتماقلا، بدیعی اثرین نئجهلیگینی، نه جورلوگونو تجزیه و تحلیل ائدیب اونون نه اوچونلوگونون دوغرو و حقیقی معناسینی آیدینلاندیرماق اولور. بو باخیمدان اثرین اوغورلو و اوغورسوز جهتلرینی باخشی گؤروب و سئچمک اولار. اثرده کی بدیعی تاثیر قووهسی اولان، فورم و محتوا تاملیغی، معنا درینلیگیی، بدیعی و ائستئتیک تاثیر گوجو کیمییاخشی کیفیتلری، یاخود اثرین بدیعی تاثیر گوجونو آزالدان، اونون دهیرینی آشاغی سالان عیبهجرلیکلری، معنا دایازلیغی، ساختالیق و قوندارما یئنیلیک، اؤزونو تکرارلیق، سؤز اویونو، فیکیر کاسیبلیغی کیمیمنفی کیفیتلری ده یاخشی معین ائتمک اولور.
ادبی تنقید ادبیاتین اؤزوندن دوغموش و بؤیوک ادبی اثرلرین هامیطرفیندن قبول اولونموش قایدا و قانونلارینا، اصول و اؤلچولرینه چئویریلمیش، ادبیات نظرییهسینی تشکیل ائدهرک نیظاملانمیش و تنقیدین اساسینی تشکیل ائتمیشدیر. ادبی تنقید بو علمیو منطقی اصوللار، اؤلچولرله تنقیدی آنلاییش و مئتودلاری ادبیات اوزهرینده سیناییر، ادبیاتی اونلارلا یوخلاییر. بو بارهده بو قدهر دانیشماغیمین اساس سببی تنقیدین نه اولوب اولماماسی ایدی.
دئییم کی، بیزده ادبی تنقید حقیقی معناسیندا هله ایلک آددیملارینی آتماقدادیر. ادبیاتیمیز هله تام اؤزونو گوستره بیلمهدییی اوچون تنقید ده اؤزونو گوستره بیلمیر. گرک اونلارجا رومان، حئکایه توپلولاری، شعر مجموعهلری، مختلف بیچیملی، مختلف مضمونلو اثرلر یارانسین کی ادبی تنقید دهدیرچهلیب و سؤزونو دئمگه باشلاسین. تنقیدیمیزین ایندیکی دورومو، ادبی اثرلریمیزین دوشونجه کاسیبلیغی، معنا دایازلیغی، مضمون جیلیزلیغی، بیچیم چاتیشمامازلیغی و عینی حالدا تنقیدیمیزده نظرییه بوشلوغوندان آسیلیدیر. آنجاق، من یئنهده اینانیرام کی ادبیاتیمیزین گئتدیکجه بوشلوقلاری دولاجاق، نوقصانلاری آرادان قالدیریلاجاق. مضمونلو، دوشوندورجو، بیتگین و یئتگین اثرلر یاراناجاق و اونون یول یولداشی ادبی تنقید ایسه بو ادبیاتلا چیگین- چیگینه گئدهجکدیر. اوندا، دونیا اوزونه چیخمالی، بوشقابا قویمالی اثرلریمیزینده سایی آرتاجاقدیر. من ایندکی ادبیاتشوناسلیق ساحهسینده چالیشان یئنی نظرییهلری منیمسهییب، اونلاری ادبیاتیمیزا اویغون بیر حالاگتیریب و ادبیاتیمیزی تنقید ایشیغیندا آدینلادان ادبی گنجلیگه اینانیرام و اونلارلا فخر ائدیرم. سئویندیریجی حالدیر کی، ادبی تنقید ساحهسینده چالیشان گنج، استعدادلی، بیلیکلی و آلچاق کؤنلو تنقیدچیلریمیز آز دئییلدیر. اونلار چوخ ایستی قانلیقلا ادبیاتیمیزا یاناشیرلار. اونو اؤیرنمگه، قاوراماغا جان آتیرلار. من، نثریمیز، شعرمیز و باشقا ادبی مسالهلر بارهده بونلارین یازیلارینی سئوه- سئوه اوخویورام. اونلاردان اؤیرنیرم؛ اونلارلا اؤیونورم. ادبیاتیمیزین گلهجگی بو استعدادلی و گنج تنقیدچیلریمیزین دوشونجه و بیلیک ایشیغیندا ایرهلی آددیملایاجاق و تنقیدیمیز یوخاریدا سایدیغیم کیفیتلری یئیهلنهجکدیر.
همت شهبازی(ادبیات تدقیقچیسی)
ج. ادبیاتیمیزین ان آغریدیجی یئرینه توخوندونوز. بونا باخمایاراق کی بیزیم یئنی تنقیدیمیزین ان آزیندان ایکی یوز ایل کئچمیشی وار. آنجاق بو ساحهده ان تنبل اولانی دا بیزیک. ایکی یوز ایل دئدیکده ائله بئلهسینه دئمیرم. آخوندزادهنین «نظم و نثر حاققیندا» یازدیغی تورکجه مقالهسی و فارسجا یازدیغی «کریتیکا» آدلی مقالهسی یئنی تنقیدچیلیگیمیزده بؤیوک اؤرنکدیر. آنجاق زامان کئچدیکده بو ساحهده گؤردوگوموز ایشلر هئچ حددیندهدیر.
بو سؤزله آراسیرا یازانلاریمیزین- و ائله من اؤزوم ده اونلارین ایچینده- امگینی ایتیرمک ایستهمیرم. آنجاق سون یوز ایلی نظره آلساق بارماق ساییسی قدهر تنقیدی اثریمیز چیخماییبدیر. طبیعیکی بو گون دوروموموز هئچده قناعتبخش دئییل. دوزونو ایستهسهنیز، بو ایشیهامی، تنقیدچیدن گؤزلهییر. آنجاق اوزاق یئره گئتمهدن ائله تورکییه ادبیاتینا باخساق گؤرهریک کی اورادا تنقید ایشی تکجه تنقیدچی آدییلا تانینانلارین اوزهرینه قویولماییبدیر. تورکییهنین آدلیم یازار و شاعرلری، همیده ان بؤیوک تنقیدچیلریدیرلر. احمدهاشیم، ملیح جئودت، اورحان ولیدن توتموش جمال ثریا، آتیلا ایلهان، ایلهان برک، حیلمییاووز، انیس باتور، اورهان پاموکا قدهر. یعنی بونلار، یارادیجیلیقلا یاناشی تئوری ایله ده تانیشدیرلار. اونو، یارادیجیلیقلاریندا ایجرا ائتمکلری ایله یاناشی اؤزهلری ده تئوری ایرایه ائدیرلر.
یازیقلار اولسونکی بیزده یازان شاعرلر بئله دئییل. اونلار هر شئیی تنقیدچیدن اومورلار. بس اؤزهلری نئجه؟ چیخان کیتابلار حاقدا فیکیر سؤیلهیه بیلمزلرمی؟ طبیعیکی اولار. من بیر کیمسهنی قیناماق ایستهمیرم. آنجاق منیم بوردا وورغولادیغیم کیمیهر بیر کیمسهنی دیندیریریکسه تنقیدین یوخلوغوندان دانیشیر. حاقلیدیر. آنجاقهاچاناجاق بئله اولمالیدیر؟
سؤزومون کسهسی بودورکی بونلارهامیسی اوخومامازلیغا قاییدیر. هئچ کیمسه اینجیمهسین مندن، بو گون بیزهامیمیز، باشدا همت شهبازی اولماقلا یاناشی، اوخوموروق. بیر کیتابی اوخودوقدا، بیر پاراگرافلیق اونون حاقدا دانیشماغا سؤزوموز یوخدور. اوخوماقدان سوال یارانار. سوال تنقیدچیلیگین بینؤورهسیدیر. چونکو اثر حاقدا سوال یاراندیقدا درحال جاواب تاپماغا چالیشیرسان. و سنین بو جاوابین تنقیدچیلیگین باشلانغیجی، اؤزو ده اؤنملی باشلانغیجیدیر.
گلین تنقیدچیلیگیمیزی ساده و کیچیک و بیر جوملهلیک باخیشا ساتمایاغین. اوخوماقلا سورغولاریمیزی و سونرا دا جاوابلاریمیزی گئنیشلهدهیین. بو گون امینلیکله دئمک اولارکی ادبیاتیمیزدا اوخوجولوق غیر پروفئسیونالدیر. ۷۰-جی اون ایللیکده اوخوجولوق داها پروفئسیونال ایدی. یازیقلار اولسون کی او دؤنم یازیب یارادانلاریمیز دا بو گونون خستهلیگینه یعنی اوخومامازلیغینا دوچار اولموشلار. منهامینی قیناماق ایستهمیرم. آنجاق بو گئرچکلییی آچیق کؤنوللولوکله قبول ائتمهلیییک.
بو گون دونیا تنقیدچیلیگینده، ادبی تنقید آدیندا بیر آنلاییش، داها اؤز یئرینی ایتیرمیش. هر نه وار «نظریه»دیر. اونون یئرینه «نظریه=قورام» سؤزوندن ایستیفاده اولور. بونون دا سببی وار. بیر اثردن یازان و یا دانیشان یازار: یالنیز او اثرین چرچیوهسینده قالمیر. اونون ادبی جهتینی گؤرمور. اونونلا یاناشی، فلسفهدن، پئسیکولوژیدن، سوسیولوژیدن وسایرهدن ده دانیشیر. یعنی سیز مثلن رولان بارتی اوخویاندا،هانسی ساحهدن دانیشدیغینی بیلمیرسیز. هر شئیدن دانیشیر هئچ نهدن ده دانیشیمیر. ادبیاتین ایچینده فلسفهدن، فلسفهنین ایچینده ادبیاتدان، سوسیولوژیدن دانیشدیغینی گؤرورسن. طبیعیکی بیزیم تنقیدچیلیگیمیز بئله بیر «نظریه» ساحهسینده اوخوماقلا یئتیشه بیلر. آنجاق بیز هلهلیک بونو ایستهمیریک. اوندان یئنی تنقیدچیلیگین ایلک چاغلاریندا ایشه توتولان ایشلهیینی گؤزلهییریک. بو دا اوخوماقلا اولا بیلر.
منبع: «ایشیق» درگیسی، نومره ۱ ، اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۷


text:
رادیو10دئسیبل 1-جی یایین این آلبوم بهادار میباشد
رادیو10دئسیبل 1-جی یایین این آلبوم بهادار میباشد3 سال پیش
و ایندی ایسه ائشیدین بیزی/ بو یایین دا پادکستین نئجه یاراندیغین و آدینین آچیقلاماسینیدئیب، سونرا داروینین نظریه سین ساری لا دانشیب و بیر گوزل شعر سعید موغانلی دان اوخونور و البته گوزل ماهنی لار سیزه ایتحاف اولانور... ✳بیزی پایلاشین رادیو10دئسیبل بیر پادکست اولاراق خوی شهرینده رکورد اولونور. آرتیرمالییام کی خوی شهرینده بیرینجی پادکست و ایلک رادیو، رادیو10دئسیبل دیر. یاییلما تاریخی: 1396 گونش ایلین پاییزین اورتا گونلرینده.
کتاب صوتی ترانه برف خاموش
نشر چشمه
کتاب صوتی "وداع با اسلحه"
نشر کوله پشتی
کتاب صوتی "افروختن آتش"
نشر کوله پشتی
غرش رعد
انتشارات عماد فردا
از او
انتشارات عماد فردا
آوای سرباز
انتشارات عماد فردا
داستان - مجموعه شماره 1
ماهنامه داستان
داستان - مجموعه شماره 2
ماهنامه داستان
رادیو10دئسیبل 1-جی یایین


text:
`تام آی` نتیجهلر
خبرلر [81]
- آیدا قورولاجاق ایلک کلونیلرین فیلمی یایینلاندی
- سوپر آی منظرهسینده تورک ساواش اوچاقلاری
- ایسراییل عسگرلری 16 یاشینداکی فیلیسطینلینی شهید ائدیب
- ایراندا سئل: ان آز ۱۰ نفر اؤلدو
- سوپر آی، بو گئجه گؤیو بزهیهجک
- ایران-دا زلزلهده خسارت آلانلارین سایی 60 نفری اؤتوب
- اردوغان: هدفیمیزده ۲۰۲۳.جو ایلین سونوندا آیا ائنمک وار
- تورکیهنین قیزیل آی جمعیتی ایله سومالی آراسیندا پوروتوکول ایمضالانیب
- تورک عسگری یتیم افغانلارا گئییم گؤندریب
- تورکیه ییغماسی 15 ایللیک حسرته سون قویاراق، آلمانیا ایله هئچ-هئچه اویناییب
- تورکیه سودانا طبی لوازیمات گؤندریب
- تورکیه-نین قیزیل آی جمعیتی لوبنان-داکی یاردیم فعالیتلرینی داوام ائتدیریر
- داغینتی آلتیندا قالانلارین آختاریش- قورتارما ایشلری داوام ائدیر
- یورو-2020: فرانسا بیرینجی، تورکیه ایکینجی اولوب
- تورکیه ییغماسی آردیجیل 2-جی، تاریخده 5-جی دفعه آوروپا شامپیوناتینا یوکسلیب
- تورکیه یورو-2020-ده
- "باریش چشمهسی" حرکاتی بؤلگهسینده ائدیلن اینسانی یاردیملار
- تورک قیزیل آی جمعیتی تل ابیض-ده سیار کلینیک آچدی
- ایران: 15 میلیارد دولار کرئدیت وئرین، نوکلئر آنلاشمانی تام ایجرا ائدهک
- یمندکی حوثیلر ایرانآ اؤزل سفیر گؤندریب
- بو گئجه آی سون 68 ایلده ایلک دفعه یئره بو قدر یاخین اولاجاق
- ۹۶ متردن وورولان گل رکوردلار کتابینا گیردی
- ایستانبولدا سوپر آی
- اوچونجو گونونه گیرن "زیتون دالی حرکاتیندا" هدفلر تام ایصابتله وورولدو


text:
یامی خاقان
يامی خاقان - چین تیتولو ایله 意利珍豆启民可汗 - مۆدریک، سؤزو هر يئرده کئچن، اؤنده گئدن خاقان - شرقی گؤی تورک خاقانلیغینین ایلک خاقانیدیر. تۇلان خاقانین تاختا کئچمهسیندن سوْنرا شیمالا کؤچهرک شرقی گؤي تورک خاقانلیغینین شرق بؤلگهسینی ایداره ائدن خاقانین عۆنوانی اوْلان "تۇلی خاقان" (تؤلیس-قایان) عنوانینی ایستیفاده ائتمهيه باشلادی. سۇی سۆلالهسینه هئيت گؤندرهرک قێزلاریيلا ائولنمک ایستهيینجه بۇنا قارشی چێخان تۇلان خاقان ایله آراسیندا آنلاشیلمازلیق ياشاندی. 597-جی ایلده شرقی گؤي تورکون بؤلونمهسینی ایستهين سۇی ایمپئراتوْرو وئن اؤز قێزلاریندان شاهزاده آنی اره وئردی. 599-جۇ ایلده تۇلان خاقان، غربی گؤی تورک خاقانی تاردوش خاقان ایله اتفاق قۇروب يامی خاقانا هۆجوم ائتدی. مغلوب اوْلان يامی بئش آتلی ایله چینه سێغیندی. وئن، شاهزاده آنینین اؤلموش اوْلماسیندان دوْلايی باشقا بیر شاهزادهسی اوْلان يیچئنق ایله ائولندیردی. 609-جۇ ایلده خستهلیکدن اؤلدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yami xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
رئال وایادولید فوتبال کولوبو
رئال وایادولید فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Real Valladolid) بیر فوتبال کولوبودور. لا لیگا دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۲۶٬۵۱۲ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ "Ronaldo becomes primary owner of Real Valladolid following takeover". ESPN. Retrieved 3 September 2018. CS1 maint: discouraged parameter (link)
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Real Valladolid»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده رئال وایادولید فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
عبدالسلام
محمد عبد السلام(دوغوم ۲۹ ژانویه ۱۹۲۶–اؤلوم ۲۱ نوایبر ۱۹۹۶)پاکیستانلی فیزیک بیلیم اینسانی ایدی.1979جی ایلده فیزیکده نوبل اؤدولون قازاندی.ضعیف الکترو ائتکیلیشمه فورمولون تاپدی و بو اودولو چکیردک فیزیک ایشلرینه گؤره قازاندی.
باشاری یوْلو و آراشدیرمالاری[دَییشدیر]
1960-1974 ایللرده پاکیستاندا جومهور باشکان یاردیمجی سی اولموشدور و پاکیستانین اؤزای ایشلرین و چکیردک فیزیک ایشلرین قوللاندیردی.1974ده پاکیستان دؤولتی احمدیه فیرقه سین کافر بیلدی و عبدالسلام اعتراض ائدیب و ایتالیا اؤلکه سینه کؤچدو.ایتالیادا تریسته شهیرنده میلتلر آراسی تئوری فیزیک مرکزین قوردو.
سئچیلمیش مقاله لری[دَییشدیر]
اؤدوللر و ایفتیخارلاری[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیا صفحهسی


text:
۱۲ ژانویه
۱۲ ژانویه:
- ۱۹۴۵ - استالین، رۇزولت و چرچیلین ایشتیراک ائتدیگی يالتا کوْنفرانسی باشا چاتیب.
- ۱۹۴۵ - سوْوئت قوْشونلاری شرقی اوروپادا گۆجلو عکس-هۆجوما کئچیب.
- ۱۹۹۰ - سوْوئت اتفاقینین رهبری میخایل قورباچوفون ویلنوسه سفری زامانی اوْرادا ۳۰۰۰۰۰ نفر مۆستقیللیک طلبی ایله تظاهورات کئچیریب.
- ۱۹۹۰ - رۇمانی ایلک شرقی آوروْپا اؤلکهسی اوْلاراق کوْممونیست حیزبین قاداغان ائدیب.
- ۱۹۹۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کوْنقرسی جوْرج بۇشا عراقدا سیلاح تطبیق ائتمهيه صلاحیت وئریب.
- ۲۰۰۶ - حج زیارتی زامانی شیطان داشلاما مراسیمینده، باساباس زامانی 362 زووار هلاک اوْلوب


text:
گوترش: طالبانلا دانیشماغا حاضیرام
گوترش، افغانیستاندا بوتون ائتنیک قروپلاری تمثیل ائدن قابساییجی بیر حکومت قورولماسی و اؤزللیکله ده 'قادینلارین اینسان حاقلارینا' حؤرمت ائدیلمهسی چاغریسی ائتدی
بیرلشمیش ملتلر باش کاتبی آنتونیو گوترش، افغانیستاندا لیدئرلیگینین دقیقلشمهسی دوروموندا، طالبان ایله دانیشماغا حاضر اولدوغونو ایفاده ائتدی.
باش کاتب آنتونیو گوترش، بیرلشمیش ملتلر مرکزینده ژورنالیستلره وئردیگی آچیقلامادا،
"کیمینله نه آماجلا اولار (بونلارین) دقیقلشمهسی دوروموندا (طالبان ایله) دانیشماغا حاضیرام" دئدی.
گوترش آیریجا، افغانیستاندا بوتون ائتنیک قروپلاری تمثیل ائدن قابساییجی بیر حکومت قورولماسی و اؤزللیکله ده 'قادینلارین اینسان حاقلارینا' حؤرمت ائدیلمهسی چاغریسی ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
هیندیستان، بالیستیک موشک تست ائتدی
موشک سیناغینین، "گوونلی مینیموم داشیندیریجیلیق سیاستینه" اویغون اولدوغو ایفاده ائدیلدی
چین-ین بمت-دهکی نومایندهسی یاشیل اقتصادیاتا کئچیدی سرعتلندیرمهیه چاغیریب
یاشیل انرژییه کئچید سرعتلندیریلمهلیدیر، لاکین اینکیشاف ائتمیش اؤلکهلر بو ساحهده اؤز عهده لیکلرینی یئرینه یئتیرمهیه دقت یئتیرمهلیدیرلر.
دایناسور، دونیا لیدذرلرینه سسلندی
نسلی تۆکنن بیر دایناسور، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی باش قورولوندا دانیشاراق، فسیل یاناجاقلاردان اوزاق دورولماسی و «یوخ اولوشون سئچیلمهمهسی» چاغریسی ائتدی


text:
علییئو، شنتوپو قبول ائتدی
آذربایجانین باشکندی باکیداکی زوغولبا ساراییندا مئدیایا قاپالی قبول تخمیناً یاریم ساعات داوام ائتدی
تورکیه بؤیوک ملت مجلسینین باشقانی مصطفی شنتوپ، آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علییئو طرفیندن قبول ائدیلدی.
آذربایجانین باشکندی باکیداکی زوغولبا ساراییندا مئدیایا قاپالی قبول تخمیناً یاریم ساعات داوام ائتدی.
قبولدا شنتوپلا بیرلیکده آذربایجانا گئدن پارلمان نماینده هئیتی ده ایشتیراک ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
بیر آذربایجان عسگری شهید اولدو
ارمنی سلاحلی قروپلارین ائتدیگی کسکین نیشانچی آتیشی نتیجهسینده بیر عسگرین حیاتینی ایتیردیگی بیلدیریلدی
بایراموو: آذربایجان، ارمنیستانلا ایلیشکیلری نورماللاشدیرماغا حاضیردیر
جیحون بایراموو، آذربایجانین ۳۰ ایللیک ایشغالا سون قویاراق تورپاق بوتؤولویونو تامین ائتدیگینی بیلدیردی
ارمنیستان، قاراباغدا تاریخی آنیدلارین یوزده دوخسان بئشینی یوخ ائتدی
آذربایجانین مدنیت باخانی: قاراباغ یاخین گلهجکده آذربایجانین ان گؤزل بؤلگهلریندن بیرینه چئوریلهجک


text:
مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجهیه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق.
اؤن سؤز
فلسفهچیلریمیزین عربجه و فارسجا یازدیقلاری فلسفی اثرلری تورکجهمیزه قازاندیرماق و ئوز مالیمیز ائتمک، قارشیمیزدا دوران مهم وظیفه لردن بیریسی دیر. البته دیلیمیزده یازیلان فلسفی متنلر آز دگیلدیر و تورکجهمیز بو باخیمدان دا غنی و وارلی بیر دیلدیر. و لاکین، فلسفه چیلریمیزین عربجه و فارسجایا آلیشدیقلاری ایچون، اونلارین ایشلتدیکلری چوخلو ایلاهی فلسفه اصطلاحلاری قارشیسیندا، تورکجهمیزده، گنج نسلیمیزین یئنی و رنگارنگ طلباتینا اویغون، یئنی سؤزجوکلرو اصطلاحلاردا تاپیب، و یا وضع ائدیب ایشلتمه لییک.
حکیم زنوزینین «منتخب خاقانی» اثرینین بیرینجی فصلینی ائله بو مقصد ایله تورکجهمیزه چئویریرم. تاپدیغیم و یا وضع ائتدیگیم فلسفی اصطلاحلار و سؤزجوکلرین آشاغیدا سیاهه سینی تقدیم ائدیرم. اوخوجو حکیم زنوزینین ییغجام و درین سؤزلرینی باشا دوشمک ایچون، بو سیاههنی یاخشی ئویرنمهلیدیر. اثری، من چوخ دقت ایله ترجمه ائتمیشم و تهراندا چاپ اولان فارسجا متنین، مصحح «مایل هروی» طرفیندن تصحیح یوخ، بلکه تغلیط اولونماسینا باخمایاراق، حکیم زنوزی نین ئوز الیازماسی و باشقا اثری «لمعات الهیه» یاردیمی ایله، ان دوغرو اوخونوشو تاپیب ترجمه ائتمیشم. اومید ائدیرم کی بو آخساق آددیم باشقا فلسفی اثرلریمیزین دیلیمیزه قازاندیریلماسی ایچون بیر باشلانغیچ ساییلسین.
اسکی فلسفی اصطلاحلاریمیزین یئنی قارشیلیقلاری
آهنگ : اویوم
تذوت : ئوزه کلیک
ابدی : سونراسیز
ترجح : دهیرلنمه
ازلی : ئونجه سیز
ترجح بلامرجح : دهیرلندیر نسیز
استعداد : چیخاریق دهیرلنمه
الله : تانری
تسلسل: زنجیرلمه
امتناع : اولاسیزلیق
تعیّن: گؤرونوشمه
امکان : اولاسیلیق
تقدم: قاباقلانما
انفصال: آیریلما
تقرر: دورقارلیق
اولویت : قاباقجالیق
تناقض : قارشیدلیق
بالذات : ئوزوللو ـ ئوزکلی
ثبوت : تانیتلیق
بالفعل : ائدیملی
ثلث: اوچلوک
بالقوه: گوجوملو
جماد: دونموش
بالغیر: باشقالی
جهت: یؤن
بحث: سؤیلم
حادث: اولوشلو
تأخر: سونلانما
حدوث : اولوشلوق
تـأمل: دوراخساق
حصول: اولایلیق
تجوهر : ایچهریکلیک
حُکم: یوکوم
خارج: دیش
مرحله: دؤنه
دَور : دؤنگه
مطابقت: اویغونلاشماق
رجحان : ئونجولوک
ممتنع : اولاسیز
ذات : ئوزول ـ ئوزهک
ممتنع الوجود : اولاسیزوارلیق
شیئت : زادلیق
ممکن: اولاسی
ضرورت : گرکلیک
ممکنات: اولاسیلار
عدد : سای
ممکن الوجود: اولاسی وارلیق
عدم : هئچلیک ـ یوخلوق
مقدمه : باشلیق
علم : بیلیم
معدومیت: یوخ اولما
عینیت : گؤرونوش
مکیف : ئوزللنمه
عینی : گؤرونن
موجود : واراولان
غیر : باشقا
موجودیت : واراولما
فصل : بؤلوم
نفس: ئوزلوک
فعلیت : ایشلکلیک
نقیض : قارشید
قدیم : اسکی
نور : ایشیق
کُنه : ایچهریک
واجبالوجود : واجیب وارلیق
کیفیت: ئوزللیک
واقع: اولای
ماهیت : ئوزهک
وجوب: گرکلیک
متکلم: کلامچی
وجود: وارلیق
متناقض: قاراشیدلی
وقوع : اولوش
محمول: گؤتورهن
هویت : ئوزلکلیک
مرجح : دهیرلندیرن
دکتر ح. م. صدیق
بیرینجی بؤلوم
واجیب وارلیغین ئوزوللو اثباتیندادیر و بیر نئچه باشلیقدان اولوشور.
بیرینجی باشلیق:
أوچلوک مادهلری: گرهکلیک، اولاسیزلیق و اولاسیلیق بیانیندادیر.
بیل کی گرکلیک، وارلیق موضوعو ایچون گؤتورهنین اثبات گره گیدیر، ایستهر گؤتورهن، وارلیق و ایستهرسه وارلیق دیشی اولسون. اولاسیزلیق، موضوع ایچون گؤتورهنین اثبات ائتمهمه گره گیدیر، ایستهر وارلیق و ایسترسه وارلیق دیشی گؤتورهن اولسون.
اولاسیلیق ایسه گؤتورهن اثباتی گرهگی نین اولماماسی و موضوع ایچون اونون اثبات ائدیلمهمهسیدیر. ایستهر گؤتورهن وارلیق، و استهرسه وارلیق دیشی اولسون
ولاکین کلام بیلیمینده، گرهکلیک، وارلیق گرهگیدیر، اولاسیزلیق یوخلوق گرهکی، و اولاسیلیق، وارلیق گرهگینین یوخلوغوو یوخلوقدور. بو، آدی کئچن معنالارا، بیردهیر ایله «مادهلر» و باشقا دهیرایله «یؤنلر» آدی وئریلیر.
آچیقلانماسی بئله دیرکی ئوزولونده و اولوشوندا موضوعون گؤتورهن ایله ایلگیسی، یوخاریداکی ئوزللیکلرین بیریسینه ئوزللنمه سیدیر. میثال ایچون، حیوانلیغین انسان ایله ایلگیسی، اصلینده، گرکلیک ئوزللیگی ایله ئوزللنمیشدیر و حیوانلیغین دونموش ایله ایلگیسی ئوزولونده، اولاسیزلیق ئوزللیگی ایله ئوزللنمیشدیر و یازیچیلیغین انسان ایله ایلگیسی انسانین اولاسیلیق ایله ئوزللنمهسیدیر.
و بو ئوزللنمیش ئوزللیکلره، ئوزوللنمیش ئوزللیکلر اولدوقلارینا گؤره، «قضیهلر مادهلری» دئییلیر و عاغیل یانیندا گؤتورهنین موضوع ایله ایلگیسی، أوچلوک ئوزللیکلری ایله ئوزللنمهسیدیر و بونا گؤرهده «قضیهلر یؤنلویی» آدلانیر.
و یؤنلر، گاه مادهلر ایله اویغونلاشیر. و بو حالدا، یوکوم دوزدور و گاه دا جوره ـ جوره اولور و بو حالدا یوکوم آدلانمیش و یالان اولور. اما بیلکی مادهلربو أوچ معنا ایله حدود لانیر. و یؤنلر بو أوچ معنا ایله حدود لانمیرلار و بلکه باشقا یؤنلرده، قضیهلرده دهیرلیدیر و میزان بیلیمینده گئنیشجه سینه آچیقلانمیشدیر.
ائله بورادان آنلاشیلیرکی واجیب وارلیق ایچون وارلیق گره کیر، یعنی وارلیغی اوندان آییرماق اولماز.
و اولاسیز وارلیق ایچون، یوخلوق و هئچلیک گرهکیر. یوخلوغو اوندان آییرماق اولماز. و اولاسی وارلیق ایچون ایستهر وارلیق و ایستهرسه یوخلوق گرهکمر.
وارلیغین هر بیر شئی ایچون ایلگیسی، ئوزولونه گؤره، یا واجیب وارلیقدیر، یا اولاسیزی وارلیق و یا اولاسی وارلیقدیر. بو معنالار تک بیر شئیده توپلانا و همده بیر شئی بو معنالاردان بوشالا بیلمز. بلکه بونلارین بیریسی ایله ئوزهللنمه لیدیر.
اودورکی دئییرلر بو معنالار آراسیندا، گئرچک آیریلما ثابتدیر. نئجهکی جوت و تک آراسیندا گئرچک آیریلما واردیر. بئلهکی، نه توپلانار و نهده بوشالار. بلی، وارلیقدا ایکی گئرچک آیریلما واردیر. نئجهکی گئرچک آیریلما أوزو و ایکی لیک بیر آز دوشونمه ایله بللهنر.
ایکینجی باشلیق
واجیب وارلیق و اولاسیز وارلیغین بؤلوملری.
بیل کی هم واجیب وارلیق و همده اولاسیز وارلیق، ایکیه بؤلونور بیرینجیسی ئوزوللو، ایکینجیسی باشقالی وارلیقدیر.
ئوزوللو واجیب وارلیق، اودورکی وارلیق اونون ایچون گرهکیر. ئوز ئوزولونه گؤره، بوتون آرتیق یؤنلر، دهیرلر و حیثیهلردن قیراق، «حقیقیه» اولسون یا او یؤنلر و دهیرلر و حیثیهلر «ثبوتیه» اولسون و یا «سلبیه» اولسون و یا «تعلیلیه» و یا «تقییدیه» اولسون، حتی اگر او یؤنلر و دهیرلر او ئوزولون اولوشوکیمی، او ئوزول اولموش اولسون. آراشدیرما و دلیل گتیرمه اقتضا سینجا، ئوزولونده واجیب وارلیغین معنا حققی بودور. نئجه کی گلهجک سؤیلملرده، آیدینلا شاجاقدیر: دیللرده و چوخ علیملر آراسیندا سؤیلهنن سهو دیر.
باشقالی واجیب وارلیق ایسه اودورکی اونون وارلیق گرهگی باشقاسیندان گلسین و بودا «فیاضه علّت» دیر. ایستهر باشقا علّتلرهده محتاج اولسون، ایستهر اولماسین.
ئوزولونده اولاسیز وارلیق اودورکی، بوتون یؤنلر و حیثیهلردن قیراق، ئوزولونه گؤره، ایستهر محض تقدیری ئوزول و ایستهرسه یالنیز فرضی ئوزول اولسون، گرهکی یوخلوق و هئچلیک اولسون.
اولاسیز وارلیغین آراشدیرما و دلیل گتیرمه اقتضاسینجا، معنا حققی بودور. دیللرده اولان سهودیر.
و باشقالی اولاسیزی وارلیق اودورکی اونون یوخلوق و هئچلیک گرهکی، باشقاسیندان گلسین و بودا علت یوخلوغو دور. و اولاسی وارلیق ایسه، ئوزول ایله حدودلانیر و باشقالی اولابیلمز، نئجهکی آیدینلاشاجاقدیر.
أوچونجو باشلیق
ئوزوللو گرکلیک و ئوزوللو اولاسیلیق، باشقالی گرهکلیک و باشقالی اولا سیزلیغا توش گلهبیلمز.
باشقالی گرکلیک و باشقالی اولاسیزلیق، ئوزوللو اولاسیلیق دیر، ئوزوللو گرکلیک و یا ئوزوللو اولاسیزلیق دگیلدیر.
بیانی بئلهدیرکی، اگر باشقالی گرکلیک، ئوزوللو اولاسیزلیغا توشگله، ئوزوللو اولاسیزلیغین ئوزوللو اولاسیلیغا دئوریلمهسی گرهکه جکدیر. و یا ایکی قارشید توپلانماسی ثابت اولاجاقدیر، چونکه توش گلمهسیندن سونرا، باشقالی گرکلیک و یا ئوزوله باخماما گرهگی قالار و یا قالماز. بیرینجی حالدا، ایکی قارشیدا توپلانماسی و ایکینجی حالدا ئوزول دئوریلمهسی ثابت اولاجاقدیر. و بو بیان ایله آیدین اولورکی ئوزول گرکلیک باشقالی اولاسیزلیغا توش گله بیلمز. و گاهدا، باشقالی گرکلیک ، ئوزوللو گرکلیگه توش گلیر. او باشقالینین یوخلوغو فرض ایله، یا ئوزول گرک لیک قالار و همان ئوزول گرکلیک ایلهئوز نفسی حدّینده وار اولار و یا اولماز. بیرینجی حالدا، او باشقالینین وارلیغی و گرهکلیگی لغو اولار. و ایکینجی حالدا گرکلی ئوزولون، اولاسی ئوزوله دئوریلمهسی گرهکه جکدیر و فرض ائتدیگیمیز ئوزول گرهکلی اولمایا جاقدیر.
بئله لیکله آیدینلاشیرکی ئوزوللو اولاسیزلیق، باشقالی اولاسیزلیغا توش گلهبیلمز.
باشقالی گرهکلیک و باشقالی اولاسیزلیق، ئوزوللو اولاسیا حدودلانیر و بونون ایچون ماحال یوخدور. چونکه ئوزوللو اولاسیلیق، ئوز وارلیغی و ئوز یوخلوغو یوخ، بلکه ئوزوللو اولاسینین اقتضاسینین یوخلوغوندان عیبارتدیر.
و ئوزول اقتضاسی یوخلوغو، باشقا اقتضاسی ایله آیغیری دگیلدیر. چونکه باشقا اقتضاسی یوخ، ئوزول اقتضاسی یوخلوغو قارشیدیدیر. و باشقا اقتضا قارشیدی، باشقا اقتضا یوخلوغودور، ئوزول اقتضا یوخلوغو دگیلدیر.
دؤردونجو باشلیق
اولاسیلیق، باشقالی یوخ، ئوزوللودور
بیلدیک کیگرهکلیک، باشقالی و ئوزللودور. اولاسیزلیقدا باشقالی و ئوزوللودور. ولاکین اولاسیلیق باشقالی اولابیلمز. چونکی توش گلن، یا باشقالی اولاسیلیقدیر و یا ئوزوللو اولاسی دیر، یا ئوزوللو گرهک لیدیر و یا ئوزوللو اولاسیزلیق دیر.
بیرینجی حالدا، باشقانین اقتضاسی، همان ئوزوللو اولاسیلیق دیر و یا اوندان باشقادیر. بیرینجی حالدا، او باشقانین یوخلوغو فرضینده، ئوزوللو اولاسیلیق قالار و یا قالماز. بیرینجی حالدا، اونون دهیرو اقتضاسی لغو اولار و ایکینجی حالدا، مقتضینین ئوزوللو مقتضادان و از کئچمهسی گرهکیری و بودا ماحال دیر و بلکه فرض خیلافی دیر. و ایکینجی حالدا، بیرینجی تردید گرهکیری. بئلهکیتک شئی، تک وارلیق ایچون ایکی اولاسیلیق ایله محتاج اولسون و بو معنا ایسه باطیلدیر. چونکی تکین اولاسیلیغی، وارلیق قبولوندا یئترلیدیر، یوخسا اولاسیلیق اولماز، بلکه هر ایکیسی بیر اولاسیلیق اولار و بو معنا ایسه فرضین خیلافینادیر. و اگر باشقالی اولاسیلیق، ئوزوللو گرهکلیک ایله شوش گلرسه، باشقالی اولاسیلیق توشوندا، ئوزوللو گرهکلیک یا قالارغی دیر و یا قالارغی دگیلدیر. بیرنجی حالدا تک اولان شئی هم وارلی اولمالیدیر و هم محتاج اولمالیدیر. چونکی اونون ایچون باشقالی طرفیندن اولاسیلیق ثبوتی گرهکی ایچون،« خارجه علت گرهکیر و ئوزوللو گرهک لیگی ایچون باشقا سینا محتاج دگیلدیر و آیدیندیر که فقر و وارلیلیق، قارشیدلیغین ایکی یؤنونده دیرلر. و آیدیندیر که تعلیلیه حیثیه اختلافی، موضوع ئوزولو چوخلوغونا سبب اولماز. و ایکینجی حالدا ایسه مقتضی ئوزوللو مقتضادان و از کئچمهلیدیر و بودا ماحال دیر.
بئشینجی باشلیق
اولاسی وارلیغین نئجهلیگی
اولاسی وارلیق، ئوزولونه گؤره بوتون یؤنلر و زایده حیثیه لره باخمادا، وارلیق و یوخلوغون اونون ایچون گرهکلی اولماماسیدیر. باشقا سؤزله دئسک، ئوزوللو اولاسی اودورکی، ئوزولونون نفسی، ئوزولدن ائشیکده بوتون ایشلره باخمادان، نه وارلیغی اقتضا ائدر و نهده یوخلوغو اقتضا ائدر، نه وارلیقدان اولاسیزلیق ائدر و نهده یوخلوقدان اولاسیزلیق ائدر.
بوراداندا آیدین اولورکی اولاسیلیق درجهسی اولاسیلاردا، اونلارین وار اولمالاری و یوخ اولمالاریندان قاباقدیر. اما بیلمک گرهکیرکی بو قاباقجالیق اولوشدا دگیلدیر، عاغیل دوراخساغیدیر.
اولاسیلیغین واراولمایا ویوخ اولمایا قاباقجالیق آنلامی بودور. یوخسا ئوزهکلر وار اولمادان قاباق دورقارلیق، ایچهریکلیک، تانیتلیق و ئوزهکلیک ایله ثابت لشمهمیشلر و او دؤنه ده اولاسیلیغا دورقارلیق و ایچهریکلیک ایله موصوف اولموشلار و وارلیق ایله موصوف دگیلدیرلر. چونکه او ئوزهکلرین دورقارلیق و ایچهریکلیک لری وار اولمادان ئونجه یا ائشیکدهدیر و یا ذهندهدیر. و آیدیندیر که ائشیکدهدیر و اولایلیق اولمادان ذهنیت دوشونوله بیلمز و اولایلیغین آنلامی، وارلیق آنلامی کیمیدیر. پس ئوزهکلرین ئوزهکلیک و ایچهریکلیک لری اولاسیلارین دورقارلیق و تانیتلیق اوللایلیغین یؤنو اولمادان اولماز.
کسین یوخلوق حالیندا ئوزهکلر ایچون ئوزه کلیک یوخدور، یالنیز تقدیر و فرض واردیر. نئجهکی ئوزهکلر اولاسیزلیقدادا یالنیز تقدیرلی و خالیص فرضدیر.
بوراداندا آیدین اولورکی اوللاسیلیق ئوزهکلری ئوزلوکلری حدینده یالنیز ابهام، هلاکت، قارانلیق و باطیل لیکدیر. اونلارین ایشلک لیک و ثابتلیگی و ایشیقلیلیغی، گؤرونن ئوزلکلیک و وارلیق ایشیقلاری ایله دیرکی ایشیقلار قایناغی و سیرلر معدنی و ئوزکلیکلر و ایشلک لیکلر باشلانغیجیندان قایناقلانیرلار. بو اینجه سؤزه تانری دیلیند ه قرآن صحیفهسینده بئلته اشاره اولونور:
کُلُّ شئی هالِکُ اِلاّ وَجهَهُ[1]
بیرجه دوشون کی بورادان «اعتزال» مذهبی باطیل اولور. چونکه اونلار یوخلوغا یوروین اولاسیلارین ثبوتونا قایل اولموشلار و اونلار ایچون، ائشیکده وارلیقدان ئونجه تانیتلیق و اولوشدا ایچهریکلیک خیال ائتمیشلر. و بئله خیالا دوشموشلرکی اولاسیلار ئوزهک لری، ئونجهسیز ثابتهلردیر و بعضی چیرکین مفسدهلر ثبوتوندا یوخ، وارلیقداقاینایان علته محتاج دیرلار.
آلتینجی باشلیق
ئوزوللو قاباقجیللیق باطیلدبر
ئوزوللو قاباقجیللیقدان مقصد، اولاسی ئوزهک وارلیق و یا یوخلوغون قاباقجیللیق و ئونجولوگونو اقتضا ائدرسه، همان قاباقجیللیق و ئونجولوکده وار و یا یوخ اولمالیدیر.
بئلهکی اولاسیلی ئوزهکلر، ئوز ئوزلوگو حدّینده، زادلیق، ایچهریکلیک و دورقارلیقلاری یوخدور. اونلارین ئوزهکلری، یالنیز تقدیری و خالیص فرضدیر. نئجهکی آیدینلاشدی، اولمایان و خالیص یوخزادی، نئجه خیال ائتمک اولار؟ ئوزللیکله، ثبوتیه صیفتی اقتضاسی کی قاباقجیللیق و ئونجولوک اونلادیر. و حالبوکی ثبوتیه صیفتی اقتضاسی دیر نئجه یوخ ایچون ثابت اولابیلر؟ بو، مسلّم اولموش و آیدین دیرکی زادی فرعیزاده ایچون ثبوت ائتمه، اونون ایچون ثبوت ائدیلمیش اولور.
باشقا دلیل، «لمعات الهیه» ده اقامه ائتمیشم. کلام کیتابلاریندا آیری دلیللرده واردیر.
یئدینجی باشلیق
علّتین نئجهلیگی
اولاسینین عّلته احتیاجی نین سببی، یالنیز اولاسیلیق دیری، اولوشلوق دگیلدیر، اولاسیلیق ایله اولوشلوقدا دگیلدیر، اولوشلوق شرطلی اولاسیلیقدا دگیلدیر.
بو أوچ یولون هر بیریسی ایچون، کلامچیلار آراسیندان اینانانلار واردیر.
ئوزوللو قاباقجیللیغین پوچاچیخاریلماسیندان آیدین اولورکی اولاسی ئوزهک لرین وارلیق و یوخلوغا گؤره نسبتی، بیردیر. پس، هر اولاسینین سؤز یوخکی، ایکی طرفی مساوی دیر. و ایکی طرفینین مساوی اولماسینی گؤرمه، اولوشلوغا باخمادان،« بلکه اولوشلوق یوخلوغونو فرض ائتمکله، مساوی اولان ایکی طرفین بیرینین باشقاسینین ایستگینده اولماسینا یئترلیدیر. بو ایسه، چوخ آیدین و آچیقدیر. بوندان باشقا، بئله اولمازسا، دهیرلندیر نسیز ثابت اولار. و اونون ماحال اولاسیدا فیطری دیر. عالیملر آراسیندان، کیمسه ایسه، اونون ماحال اولماسیندان ساری ساواشمیر. گرچی دوز دوشونولورسه، دهیرلنمهده، ایکی قارشیدین بیر یئرده توپلانماسی گرهکیر.
پس، اولاسی، اوناگؤرهکی اولاسیدیر، دهیرلندیرن وعلّت ایستهییر. ایستر اولوشلو اولسون او ایستر اسکی اولسون، ایستر اولوشلولوق اونونلا گؤرونسون و یا یوخ. بوناگؤرهدیرکی اولاسیلیغا بیلیم، افتقارا بیلیم دئمکدیر. نئجهکی تامّه علّته تام بیلیم ایچون ده، معلولون ئوزه للیگینه بیلیم گرهکیر. معلول، تامه علّت ئوزهللیگینه، تام بیلیم ایچون گرهکلیک ایستهین دگیلدیر، بلکه مطلقه علّت ایچون تام بیلیمه گره کلیک ایستهیندیر.
پس، اگر معلول اولاسیلیغی افتقار اولارسا، و یا هر ایکی معلول أوچونجو علّت اولارسا، اولاسیلیغا بیلیم، مطلقه علّته بیلیم حساب اولونور بو، افتقار ئوزهللیگینه بیلیم دگیلدیر. و هابئله، اولاسیلیغا بیلیم، اوچونجو علّته گؤره، افتقارا بیلیم ساییلیر. بو، اولاسیلیغا بیلیم دگیلدیر.
[1] ـ قصص /88


text:
Arda Arpaçaylı
سلام و سایغیلار
بورا باش ووردوغونوز اوچون ساغولون
منیم یاراتدیغیم، و چوخلو یازی آرتیردیغیم تورکجه ویکی یارپاقلارین بیر سایی سینی آشاغیدا، گؤره بیلرسینیز. البته ایکی آی چوخلو چالیشاندان سونرا، بیر اوزوجو قارایاخمایا گؤرم، سون یازیمی یارادیب، تورکجه ویکی پدیادان گئدیرم.
گوله گوله، یاشاسین آزربایجان
آزربایجاندَییشدیر
تورکجه ده "ذ" اولمادیغینا گؤزه، "آزربایجان" آدی آزربایجان یازیلماغی نین یانداشی، بو دا قالسین کی اسکی تورک یازیشمالاردا آزربایجان دا گؤرونور. هر حالدا آذربایجان یازماقلا دا قارشی دئییلم. اینترنتده آزربایجان و آذربایجان یازیلیشلاری ایکیسی ده آختاریلیر.
بو خریطه ده آزربایجان یازیلیب: باغلانتی
باکی دیلیدَییشدیر
سلام. بردا نیه باکی دیلی یازسز؟ Faanee (دانیشیق) ۲۳ دئسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۲:۴۴ (UTC)
اسنلیکلر، باکی دیلی نه دیر؟ "بردا" یوخ ، من بوردا تورکجه یازیرام.
سلام آردا بای من سیزدن غذر ایسترم بولار سیزی من ائیله ایشتباه توتوب من 3 آیدی بو ویکی ده یوخام ایندی گلدیم گوردوم سیزین ایشلریزی منیم ایشلریم بیلیبلر بو ویکی ده هئچ چالیشان یوخدو تکجه سیز و قارانلیقی گوردوم یئنی صفحه لر یاراتدیقیزا گوره چوخلو تشکر ائدیرم امما بو ایلغیم چوخ دوشمانچیلیق یارادیر.Susan turk (دانیشیق) ۳ ژانویه ۲۰۱۶، ساعت ۰۵:۵۶ (UTC)
حؤرمتلی Susan turk ، ایندی دئیه جکلر آردا آرپاچایلی اؤزو سوسان تورک آدینن گیریب اؤز صفحه سینده یازیر!!! سایقیلار. البته مندن عوذر ایسته مه سه لر بوردا هئچ زات یاراتمایاجاغام. آردا
سون سؤزدَییشدیر
تورکجه ویکی نین بو نئچه آیدا ان چوخ چالیشقانی نی، ادمین E THP گولونج دلیللره گؤره (اولابیلر چوخ چالیشماغا گؤره) بلوکلادی، بو دا منیم اونلارا سون سؤزوم:
- - منی بونا گؤره بلوک ائله دین :سیستمی اوْیناتماق، ویکیپدیا سیاستلرله یؤنرگهلریندن بیر یانلیش یوْلدا، واندالیزم یا دا ویکینین گلیشمهسی ایله ویکیپدیاچیلارین چالیشماسینی اخلال ائتمک اۆچون یارارلانماق آنلامیندادیر.!! بؤرکونو قوی قاباغیوا، اینصافن سیز اخلال یارادیب و تورکجه ویکی نین گلیشمه سی نین قاباغین آلیرسیز یوخسا من؟! بو بیر آی دا سیز نئچه دوزگون یازی یارادیبسیز من نئچه سین یاراتمیشام؟!
- - سن کی "یازماغا" و "یازماقا" فرقین بیلمیرسین و بیلمیرسن هانسی دوزدور نئجه تورکجه ویکی پدیا دا ادمینلیک حاققی اؤزونه وئریرسن؟! البته من سیزین ادمینلیگیزه ایشیم یوخدور ، آما بیر چالیشانا ندن بو قدر قیسقانجلیق ائتدیز من باشا دوشمه دیم.
- - من بوردا یازمیردیم آلپرتونقا یالواردی نئچه دفه بوهتانلارینا گؤره عوذر ایسته دی قاییتدیم گلدیم، یوخسا من بورانی بوراخمیشدیم، بو سونوجا چاتمیشدیم تورکجه ویکی نین گلیشمه سی نین قارشیسینی آلماغا چالیشیرسیز. آلپرتونقا دئییر منیم یازیلاریم خط میخی دی! میخی خط دی و کیمسه باشا دوشمور نه دن یالواریردی کی من گینه بوردا چالیشام؟!!!
- - آزربایجان سیزین کیمینلره گؤره دیر، دیلی و کولتورو قاباغا گئتمیر.
- - اؤز آرازدا خوش اولون !!! اللریز ده آغریماسین، یئرسیز اؤزومو بوردا یورمیاجاغام آرتیق.
سایقیلار
آردا آرپاچایلی


text:
گوناهسیزلیق عصری (۱۹۹۳ فیلم)
گوناهسیزلیق عصری (اینگیلیسجه: The Age of Innocence, فارسجا: عصر معصومیت ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک رومانتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی وینونا رایدر، میشل فایفر، دانیل دی-لوئیس جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین المر برنستاین یارادیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
mojoوارد نشدهاست
قارداش پروژهلرده گوناهسیزلیق عصری (۱۹۹۳ فیلم) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- فیلملر ۱۹۹۳ (میلادی)
- English-language films
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- ۱۹۹۳-جو ایلین فیلملری
- آمریکا فیلملری
- آمریکانین ملودرام فیلملری
- اینگیلیسجه فیلملر
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رومانلارینا اساسلانان فیلملر
- مارتین ایسکورسیزینین فیلملری
- نیویورک حاقیندا فیلملر
- مووضوسو ویکتوریا دورینده گئچن فیلملر


text:
صمد بهرنگی منظومه سی
(حسین دوزگون)
جابر آلیشان
40-1330 – جی ایللرده خائن شاه رژیمی، بۆسبۆتۆن حاكمیتین ایرانا تحمیل ائتمیشدی. بوندان اول، 1325- نجی ایللرده ایرانېن بیر نئچه یئرلرینده بؤیۆک كوتلهوی – ملی حركتلر اۏلموشدور. آمما بو حركتلری، دولت قۏشۆنلارې وحشیجهسینه قانا چكیب، بؤیۆک فاجعهلر یاراتمېشدېر.1330- نجی ایلده مصدق باشچېلېق ائدهن حركت ایسه «زاهدی» كودتاسیلا قانا چكیلدی و 30 تیر شهیدلری كیمی خاطرهلرده قالان گۆنلر یاراندې.كودتادان سۏنراكی ایللر، ایرانېن ان آغېر ایللریندن ایدی. آزادیخواهلار، وطنپرورلر بۆتۆن توتولوب، زندانلارا سالېنېب و یا سۆرگۆن اۏلوردولار. هابئله چۏخودا اعدام جوخهلرینین قاباغېندا دۆزۆلۆردۆلر.1341 - نجی ایل قم و تهرانداكی حركاتدا یاتېرېلدې. ولاكین كوتلهوی حركاتېن دایانماسېنا باخمایاراق، آزادیخواهلار ایچینده چۏخ مبارز شاعیرلر و یازېچېلار وارایدی كی، مستبد حاكمیت اوغروندا آیاغا قالخېب، مبارزه ائتدیلر. البته، بونلاردان بعضیلری موقتی چتینلیكلره تابلاشمایېب، اؤز سؤزلرین دانېب حاكمیته قارېشدېلار. آز دهگیل ایدی اۏ ادبیاتچېلار كی، ملته اۆز چئویرمهییب، ائل یۏلون گئتدیلر و بو یۏلدا جانلارېن قویدولار. بو یازېچېلاردان صمد بهرنگینی آد آپارماق اۏلار.
صمد بهرنگی 1312- نجی ایلده تبریزین چرنداب محلهسینده یۏخسول بیر عائلهده آنادان اۏلدو. او مینلرجه اوشاق كیمی بیرینجی دفعه اۏلاراق یۏخسوللوقلار ایله تانېش اۏلدو. صمد اؤزتای توشلارې كیمی کۆچهده، بازاردا، تۏز- تۏرپاق ایچینده بؤیۆدۆ. اما هئچواخت اؤز طبقهسینه اۆز چئویرمهییب عؤمرۆنون آخرېنا قدهر اۏنلاردان دانېشدې و اۏنلارا یازدې.
استبداد دؤرۆنده آنادیلده یازېب اۏخوماق ان بؤیۆک گناه سایېلېردی و هابئله آذربایجان دیلینده اثر یازماق و چاپ ائتدیرمكده بؤیۆک جرم ایدی، بونا گؤره صمد و بیر نئچه یازېچېلار مجبور اۏلاراق اؤز اثرلرینی فارس دیلینده یازېردېلار.
صمد بیرینجی اثرین آذربایجان خلق داستانلارېندان الهام آلاراق «تلخون» آدیله، «ص – قارانقوش» امضاءسېلا «کیتاب هفته»ده چاپ ائتدیردی. 18 یاشېندا ایكن دانشسرانی قورتاراراق آذربایجان كندلرینده معلملیڲه باشلادې. اۏ تئزلیكله بیلدی كی، دانشسرادا اؤرگندیڲی تعلیم – تربیت روشی، كند اوشاقلارېنا مناسب دڲیل. اۏ، اؤزۆ دئدیڲی كیمی كند محیطی ایله اویغون بیر تعلیم و تربیت یۏلو یاراتدې، بهرنگی هر نهدن قاباق اوشاقلارې خیال دۆنیاسېندان چېخارماغا چالېشدې. اۏ، آ. ث. ماكارنكو كیمی فكرلشرك، دئییردی:«بیز نئچون اوشاقلارې سسسیز – صداسېز و مطیع انسانلار تربیت ائدهك، گرهك اوشاقلارا دئیهك كی دۆنیانېن یارېسېنا قدهر جماعتی آجدېر، نییه آجدېر و نهجور بو آجلېغې آرادان قالدېرماق اۏلار.»
صمد، بیرینجی دفعه اۏلاراق ایراندا اوشاق ادبیاتېندا یئنی بیر یۏل آچدې. بوندان علاوه، اۏنون مختلف اجتماعی مقالهلری، خفقان دؤرۆنده انسانلارې غفلت یۏخوسوندان آیېلدان مقالهلر ایدی. نئچه اوشاق ناغېللارېنا شامل اۏلان «مجموعهی داستان»ها کیتابی، «كند و كاو در مسایل تربیتی ایران» و باشقا اثرلری، اۏنون قېسا عؤمرۆنون محصولودور. اۏ، آذربایجان ادبیاتی ساحهسیندهده بیر سېرا تدقیقات ائتدی. «افسانههای آذربایجان» (بهروز دهقانی ایله بیرلیكده)، «پاره – پاره» و «تاپماجالار» بو تدقیقلرین ثمرهسیدیر. اۏنون شاه اثری «ماهی سیاه كوچولو» دفعهلرله تجدید چاپ اۏلدو. سۏنرالار بو کیتاب ایتالیادا «قېزېل پلاك» جایزهسینه لایق گؤرۆندۆ.
صمد 1347- جی ایلین شهریور آیېندا اؤز اثرینین قهرمانی ماهی سیاه كیمی اؤزۆنۆ وطن یۏلوندا فدا ائتدی. صمد، آرازا قاتېشېب، آرزوسونا چاتېب، اۏنونلا دنیزه یئتیشدی. اما صمدین خاطرهسی تاریخ بۏیو بۆتۆن انسانلارېن قلبیندهدیر، اۆرهڲیندهدیر.
صمد آچدېغې یۏل، ایران ادبیاتېندا بؤیۆک تأثیر قۏیدو. بیر نئچه انقلابچې شاعیرلر و یازېچېلار اؤز اثرلرینی صمده اختصاص وئرهركن، اۏنون اثرلرینی و یاشایېشېنې سرمشق قرار وئردیلر. آذربایجانېن معاصر شاعیرلری حبیب ساهیر، ب. ق. سهند، ع. اوختای و باشقالارې صمد بهرنگی حاققېندا نئچه شعر یازېبلار. آمما صمدین گنجلیك یۏلداشلارېندان اۏلان حسین دۆزگۆنۆن منظومهسینین باشقا بیر حال و هواسې واردېر. شاعیر دۆزگۆن، «صمد بهرنگی» منظومهسینی 1347- نجی ایلین شهریور آیېندا صمدین شهید اۏلدوغو تاریخدن بیر نئچه گۆن سۏنرا سؤیلهمیشدیر. بو منظومه دهشتلی شاه رژیمینین خفقان ایللرینده جزوه، پلی كپی و كاست نواری شكلینده خلق آراسېندا یایېلمېش، الدن- اله گزیردی. اسلامی انقلابدان سۏنرا، بیرینجی آذربایجان دیلینده چاپ اۏلان کیتاب كیمی 1357- نجی ایلین بهمن آییندا نشر اۏلدو.
حسین دۆزگۆن 1344- نجو ایلدن ادبی- سیاسی فعالیتلره گیریشمیش و ائله او ایللرده شعر یازماغا باشلامېشدېر. شاعیرین شعر کیتابلارې ایندیه قدهر «كیچیك شعرلر»، «مجموعه» (4 دیگر شاعیر بیرلیكده) و «باكې لوحهلری» آدلارې ایله چاپ اۏلوبدور.
آز ایدی اۏ وطنپرور و انسان سئون شاعیرلر كی، كئچیردیڲمیز قانلې قادالې ایللرده مقام و شؤهرت حرصینی قېراغا قۏیوب، ساتغېن اۏلمایېب و اؤز نعرهلرین استبداد و ظلمه قارشې اوجالدېب، مبارزه یۏلونو سئچدیلر. شاعیر حسین دۆزگۆن اۏنلاردان بیریدیر. شاعیرین ان مهم سجیهلریندن بودور كی، انساندا مبارزلیك، خلقیلیك و ضد امپریالیستلیك روحو یارادېر. بو سجیه «صمد بهرنگی» منظومهسیندهده حاكیمدیر. بو منظومه، مقدمه و 14 نغمهدن عبارت لیریك- ائپیك پائمادیر. ایلك باخېمدان بو نغمهلر مستقل گؤزه چارپسالاردا كلّیتده ربطسیز دڲیلدیرلر. اۏنلارېن آراسېندا فورما، مضمون، معنا، شكیل و آهنگ جهتیندن محكم علاقهلر باغلانېب. «صمد بهرنگی» منظومهسینین بدیعی قورولوشو و فورما خصوصیتی استبداد دؤرۆنۆن شرایطینه باغلې اۏلاراق، اۏ دؤرۆن اساسېندا یارانېبدېر. اۏ دؤرۆن اساس شرایطی خفقان و فشار شرایطی ایدی. انقلاب غلبه چالا بیلمهمیش و ضد انقلاب حملهده ایدی. پس، انقلاب ادبیاتی ایسه گرهك بو حملهنی دفع ائدیجی و ضد انقلاب علیهینه سارسېلمایان بیر ادبیات اولایدې. ائله منظومهده ده بو خصوصیت واردېر. منظومه بو خفقانی تصویر ائدیجی بیر مقدمه ایله باشلانېر:
گۆنش قېزمار، هاوا دورغون، نفس یۏخ،
کۆچهلر بۆسبۆتۆن ازدحامسېز بۏش . . .
آمما مبارز انسانلار دۆشۆندۆكجه آیاغا قالخېب، قورخمادان یۏللارېنا دوام ائدیرلر. بو سو آخېمېنېن عكسینه اۏلان حركتده، محكم آسفالت ائله تیترتمهیه دۆشۆر، سانكې اۆستۆندن بیر دنیز گئدیر. صمد بو انسانلاردان بیریدیر:
صمد دۆشۆنۆركن، قالخېر آیاغا،
یئنهده یۏلونا دوام ائیلهییر.
آسفالت ائله تیتریر سانكې اۆستۆنده،
بیر دریا، بیر دنیز، بیر عمّان گئدیر.
بو حركتین مقدسلیڲینه گؤره انسان سهلدیر، هر آددېم آغاجلاردا سلام سؤیلهیر:
تبریزین قهرمان ایڲید اۏغلونا،
هر آددېم آغاجلار سلام سؤیلهییر.
منظومهنین بیرینجی حصهسی شهید آنالارېنېن ایڲیدلیڲین گؤستریر و اۏنلارېن بو چتینلیكلره دؤزمهلرین گؤزهل بویالارلا افاده ائدیر:
اۏغول دردی نهدیر من كدرلنیم،
اۏغوللار دردینی نئجه ایتیریم؟
میلیونلار قېزلارېم، اۏغوللارېمدېر،
اؤز قانادلارېمدېر، اؤز قوللارېمدېر.
شاعیر، وطنپرورلیڲی هر آذربایجانلېیا وظیفه بیلیب، وطن یۏلوندا جانې بیارزش ساناراق بو سؤزلری تاریخیلشدیرمڲه گؤره بابكین آناسېنېن نصیحتلرین فاكت گتیریر:
وطنین یۏلوندا هئچ بیراوف دئمه!
قانېنې وطندن سن اسیرڲمه!
شاعیر، كئچمیش تاریخی حادثهلردنده موضوع آلېر. نسیمی، نعیمی و شاه ختایی كیمی مرد سیمالاردان یاد ائدهرك اۏنلارېن سارسېلماز ارادهسینی تاریخی فاجعهلر اوغروندا جانلاندېرېر:
منیم اولو بابام عمادالدینین،
حلبده سۏیدولار بیر گۆن دریسین.
دئدی:«حق عاشیقی دؤزهر ذلّته،
سۏن قویار قیزلباش بو شقاوته.»
كئچن رژیمده وطنین بۆتۆنلۆكله خارجی استعمارچی اؤكلهلرینین اختیارېندا اۏلماسې و اۏنلارېن سیاسی- اجتماعی حاكمیتی، سبب اۏلوب كی، شاعیر، منظومهده وطنپرورلیك دویغولارېنې گوجلندیره، منظومهنین بیر حصهسینی بو موضوعا اختصاص وئره. شاعیر، درین نفرتین وطن دۆشمنلرینه و اۏنلارېن داخلی مزدورلارېنا گؤستریر.
منظومهده تدریجا حماسهیه گرایش چۏخالېر و حیاتېن واجب مسئلهلری گئتدیكجه چۏخراق عكس اۏلونور. گؤرۆندۆڲۆ كیمی منظومه حیات حقیقتلری اساسېندا یازېلمېشدېر. صمدین خصوصیتلری و اۏنون انسانلارلا رابطهسی و اۏ شخصیتین شاعیرده تأثیری، تصویر اۏلونور.
شاعیر منظومهنین آخیر نغمهلرینده صمد اؤلۆمۆنۆن فاجعهسینی مرثیهیه اۏخشار مصراعلارلا تصویر ائدیر:
قېزېل گۆلۆم سۏلدو آمان، آی ائللر!
ائشیتسینلر سۏنرا گلن نسیللر.
و یا آیرې یئرده:
كؤكۆمۆن اۆستۆنده اود یاندېردېلار،
بوغومو یۏلدولار آی ائللر، هاوار.
آمما دالېنجا اوخوجونون فكرینده بؤیۆک انسانلارا مرثیه دئمك تصوّرۆنۆ پۏزور. قهرمانلارا گؤز یاشې آخېتماق یاراشماز. گرك آتالار دئدیڲی كیمی قاناقان تؤكۆله و انتقام تۏخوموسینهلرده اكیله.
ائللر آغلاسالار قهرمانلارا.
قان آلارلار بۆتۆن گئدهن قانلارا.
منظومهنین آخرېنجې نغمهسینده شاعیر، اوخوجولارېنې صمدین یۏلونو گئتمڲه چاغېرېر. اۏ گۆنۆ تصویر ائدیر كی، قولو پولاد فهلهلر، پوزغون كندلیلر، ایشچیلر و میلیونلار محروم انسان صمده بۏرجلارېنې اؤدهمهڲه یولا دؤشۆرلر.


text:
نیوتونون دونیالیق جاذبه قانونو
Newton's law of universal gravitation
نیوتونون دونیالیک جاذبه یوخسا یرچکیمی یاساسی گنلده بلیرتیلن هر پارچاجیک کائینات یوخسا اورون ده دیگر پارچاجیکی زورنان دیرکت ارانتیلی چکیر اونلارین کوتلرین اورونو یا ایستهسالی و ترس اورانتیلی میدانین مرکزلرینون آراسینداکی مسافه ده. بو تئورونون یایمی ایلک بویوک بیرلشمه آدینان تانیلمیش اونجه دن بیرلشمه قید ادیلیب کی . اونجه دن تعریف اولونموش دونیادا یرچکیم فنومنی آسترونومی داورانیشینان تانیلمیش.
بو یاسا فیزیکین بیر عمومی یوخسا گنل یاساسی دیر کی ایمپیریکال یوخسا تجربی گوزلملردن تورتیلمیش کی آیزاک نیوتون بونو ایندوکتیو یا القائی سبب آدلاندیرمیش.
http://en.m.wikipedia.org/Newton'slawofuniversalgravitation[دائمی اولو باغلانتیلی] دن گوتورولموش.


text:
گونئی آذربایجان اتحاد و ترقی جمعیتی نین خوجالی سوی قیریمی بیلدیریسی
1992.نجی ایلین 25 فئورالینی 26 فئورالا باغلایان گئجه ، آذربایجان و دونیا تاریخینده قارانلیق و قانلی ، اینسانلیق آدینا اوتانج وئریجی بیر گئجه اولموش دور. همین گئجه ده ائرمنستان گوجلری و روسیه نین 366.نجی موتوریزه پیاده آلایی ، قره باغ بؤلگه سینین خوجالی شهرینده سون زامانلارین ان بؤیوک و دهشتلی سوی قیریمینا امضا آتدیلار. قره باغین ان بؤیوک سیویل (غیرنظامی) قتل عامی خوجالی سوی قیریمی دیر. بو فاجعه و ائرمنی لر و روسلارین ایشلدیکلری اینسانلیق سوچو ، او زامانلار چئشیدلی قوروم لار و مئدیالار طرفیندن تصدیق لندی. اینسان حاقلاری ساوونما مرکزی (1)، اینسان حاقلاری ایزله مه اؤرگوتو (2)، نیویورک تایمز قزئتی (3) و تایم درگی سی (4) اونلاردان بیر نئچه سی دیر. آذربایجان (قوزئی) دؤولتی نین رسمی رقم لرینه گؤره ، 63 اوشاق ، 106 قادین ، 70 یاشلی اولماق اوزره ، 613 نفر خوجالی دا قتل ائدیلیب. بونلارا علاوه اولاراق 487 یارالی ، 1275 نفر اسیر و 150 نفر ایتگین دوشوب لر.
گونئی آذربایجان اتحاد و ترقی جمعیتی اولاراق بو دهشتلی سوی قیریمی شدتله قیناییب و بو اینسانلیق سوچونون دونیا سویه سینده چئشیدلی دیاسپورالارین چالیشمالاری ایله اؤرت باس ائدیلمه سی و ائله جه ده میللتیمیزین مظلومیتی نی عبرت له ایزله ییریک.
آذربایجان میللتی بلکی ده ان چوخ سالدیریلارا ، سوی قیریملارا و باسقی لارا معروض قالان دونیا میللتلریندن بیریسی دیر. بوگونکو دوروم دا ، بو اولایلارا ساده جه دویغوسال یاناشمالار یئترلی دئییل. حاقلاریمیزی قوروماق و بیر داها فاجعه لرله قارشی – قارشی یا قالماماق اوچون “ندن” لر آرامالی ییق. قره باغ اشغالیندان سونرا ، طبیعی کی ائرمنی لر ان بؤیوک تورک دوشمانی کیمی گؤرونورلر. اونلارین آجیماسیزجا قان تؤکمه لری و بیزیم آجیناجاقلی جان و تورپاق ایتیرمه میزی آنلاماق اوچون ، خوجالی سوی قیریمیندان داها اسکی لره گئتمه لی ییک. بورادا ان اؤنملی فاکتور ، “میللی کیملیک” مسئله سیدیر. داها دوغروسو میللی کیملیک لرین دینی کیملیک لر قارشی سیندا داها آوانتاژلی اولدوقلاری.
میللی و دینی کیملیک لرینین چاتیشماسی ائرمنی لر و مسلمان لار (اصلینده آذربایجان تورک لری) مناسبت لرینده تمامیله آیدین دیر. رحکتلیک “محمد سعید اردوبادی” نین “قانلی سنه لر” کیتابیندا بو مسئله نی گؤرمه مک ایمکان سیزدیر:
سنه: 1905 م ، ایون آیینین 16 سیندا ، اوچ ائرمنی میللت چی سی (داشناق) قاجار قریه سینده بیر چوخ کندین مسلمان جماعتی نی (تورکلر) “آق اوغلان” آدلی بیر مکان دا توپلاییب اونلارا نطق ائتمیش لر:
“جماعت! بیز ائرمنی مسلمان و جمله قافقازلیلارا لازمدیر کی هر بیر مطلبه بیر مثل گتیریب تا اینکه بوطوریله جماعتیمیزه بیر سؤز باشا سالاق. زیرا بیزده خصوصا سیز مسلمانلاردا اصلا علم معرفت(!) نوری یوخدور… بیز ائرمنی ملتی نئچه وقتدن بری ، حقوق ملیه میزی و استقلال اداره میزی طلب ائتمک تمناسینداییز… نهایت بیزیم دوشمنیمیز اولان روسیه سلطنتی بؤیوک جثه لی فیل منزله سینده دیر… بلکه بو فیلین اتینی ، قانینی محو ائتمکله مدت لریله غفلت و اسارت ایچینده یاشامیش ملتلرینده یوزینه عدالت نوری دوشه … بیز ائرمنی لر ملتی چوخدان بری بو خیالده ایدیک کی قافقازدا بیر (قازان) یعنی (خوراک پیشیرن قاب) آسیب اونون ایچینده عدالت مساوات خورکلرینی پیشیریب سیزی و بیر نئچه طایفه لریده شو خورکدن حصه سینده ائده ک. شیمدی همان قازان حاضردیر و اونی قورماقابیر (سه پایه) اوچ آیاقلی اوجاق لازمدیر… همان سه پایه نین بیریسی ائرمنیلر بیریسیده گورجیلر دیر. شیمدی لازمدیر (سه پایه) نین ساج آیاقین بیر قیچی دا سیز مسلمانلار اولاسینیز البته لازمدیر کی مسلمان قارداشلاریمیز بیزلره اطاعت ائدیب ساج آیاقینین اوچونجو آیاقی حساب اولونسونلار… آیا ائشیدیبسینیز شوشا دا بیزیم نه قدر اجزا ناریه لریمیز قبریستاندا و سایر یئرلرده توتولدی؟ مسلمانلاردان بلی! بلی!… اگر سیزلرده همت و غیرت اولسا ، نه قدر اسلحه و پول لازم اولسا بیزده حاضیردیر….”»ائرمنیلرین نطقنه دایر اسلاملاردان اعتراض: ائرمنیلرین ملت چیلری نطقنی قورتاراندان سونرا … قاجار قریه سینین ساکن لری آیاقا قالخدی. ان اول قاسم زاده ملا عبدالرحیم. تاپدوق طالبخانوف ایشبو سؤزلری ایراد ائتدیلر:… البته بیز مسلمان ملتی ، سیزین عسگرلرینیز دئییلیز! بیزیم سیزین آذوقه و اسلحه نیزه احتیاجیمیز یوخدور… بیز یاتمیشیز کی بیزه آذوقه بخش ائدیب اؤز پادشاهیمیزین علیهینه عاصی ائده سینیز؟! بیزیم شریعتیمیز هر حالدا بو ایشلرین عکسینجه توصیه ائدیر. دئییب ختم کلام ائدیرلر.” (5)
گؤروندویو کیمی ائرمنی لر میللی بیر مؤوقع دن دینی کیملیگه مالیک اولان اینسانلارا خطاب ائدیرلر و نه یازیق کی میللی کیملیک سورونو بیزه حددن آرتیق ضرر یئتیرمه یی باجارمیش دیر.
میللی کیملیک ، میللی ماراخلاری دوشونر ، میللته دؤولت قورما سئوداسینا دوشر ، آشیری میللیت چیلیک سالدیرار ، آجیماسیز اولار ، قان تؤکر.
دینی کیملیک ، شریعت الینده اویونجاق دیر ، شریعت ماراخلارینی دوشونر ، شریعته قول-قاناد وئرر ، مسلمان لاری قوروماق اوچون مدافعه موضعینده کی دینی دویغوساللیق ، میللی سالدیریلار قارشی سیندا یئترلی می دیر؟
اردوبادی یازیر کی مسلمان لار “آریش” قریه سینده “خرمنجیق” محاربه سینه حاضیرلانیرکن ، بؤیوک قوماندان عسگرلرینه بو نطقی سؤیله دی:
“جمله نیز ائشیدیبسیز کی کربلا مئیدانینده حسین ابن علی علیه السلام بیر اووج قوم تعلقاتیله یزیدین (لعنه ا…) یوز مینلرجه اشقیا دسته لرینه مقابل دورموشدی… اما بیز ایله او حضرتین بؤیوک بیر تفاوتی واردیر. او ایسه بودور. او حضرتین باجیلاری حرملری قیزلاری پیغمبر نواده سی علی بن ابو طالب گلینلری اولدوقلاریندان یزید قوشونوندا او جرئت اولمازدی کی حقارتیله اونلارا ال اوزاتسینلار. اما بیلیرسینیز قارداشلار حرملریمیز ائرمنی الینه دوشسه نه اولار؟! بو وقتده عسگرلردن کمال شدتله آغلاماق اوجالیر. گئنه نطقه دوام ائدیلیر. بیزیم شریعتده دفاع مسئله سی واجبدیر.” (6)
اردوبادی گؤدوکلری قارشی سیندا حزین بیر حالدا بیر یاندان ائرمنی “میللتینی” قارقیش ائدیر دیگر یاندان مسلمان “امتی” پیغمبره شکایت ائدیر. هر حالدا آذربایجان تورکلری نین او گونکو دوشونجه سویه سینی اردوبادی نین احوالاتیندان داها یاخشی آنلاتان اولماز:
“بودور مو ائرمنی مدنیتی!! بو رفتار خبیثانه ایله استقلالیت هوسینده اولان بیر ملتین آخری نه اولاجاقدیر خیالیندایام. 150 قدر عورت و کیشینی دوغراییب بیر-بیری اوسته قالاییب آتش ایله یاخماق مدنیتلی بیر ملته شایاندیر می!!” (7)
“آت بئلینده گزن ال قوشو پرواز ائدن بیگلرده خون حمیت اولسا ایدی اومیدلی قریه سینین 6 آیلیق گلین لری 12 یاشیندا قیزلاری ائرمنی وحشی لرینین الینده قالمازدی. یا پیغمبر باش گؤتور مزاریندان!! باش گؤتورونوز ، رجعت ائدینیز ، باخینیز سیزین امت نجیبه نین نامیله نه قدر بی ناموسلار تؤره میشدیر کی اصلا اسلامیتدن خبردار دئییل ایمیش.” (8)
شبهه سیز کی ائرمنی لرین میللی پروسه لرینی سورعت لندیرمک آدینا “داشناق” پارتیسی نین (یا خود تئرور اؤرگوتونون) اؤنملی رولو اولموشدور.
ائرمنی دئوریمجی (انقلابی) فدراسیونو (داشناقستیون) کی قیساجا داشناق پارتیسی اولاراق بیلینیر 1890 دا تیفلیس ده (گورجستانین باشکندی) قورولدو. قوروجولاری “کریستوفر میکائیلیان” ، “سیمون زاواریان” و “استفان زوریان” دان عبارتدیر. هدفلری عثمانلی دؤولتیندکی ائرمنی لره باغیمسیزلیق قازاندیرماق و بؤیوک ائرمنستانی قورماق ایدی.
ایلک اؤنملی ائیلم لری بونلاردی:
1894 ده دیاربکیر ده و 1895 ده وان دا سیلاحلی آیاقلانما. 1905 ده عثمانلی پادشاهی “ایکینجی عبدالحمید”ه سوقصد حاضیرلیغی آپاردیلار آنجاق پادشاهی اؤلدوره جک اولان بومبا بیرآز ائرکن پاتلادی و کریستوفر میکائیلیانی اؤلدوردو!
1907 ده داشناق لار عثمانلی یا قارشی “اتحاد و ترقی جمعیتی” ایله ایشبیرلیگی آپارماغا قرار وئردیلر و همین ایلده پاریس ده دوزنلنن “عثمانلی مخالف لری کونقرسی” کی اتحادچی لارین لیدئری “احمد رضا بی” و لیبرال پرنس “صباح الدین” ده اشتراک ائتمیشدیلر داشناق لاردان دا تمسیلجی لر وار ایدی.
1915 ده وان دا ائرمنی عصیانی باش وئردی و …
گؤروندویو کیمی ایلکین هدفلر بوگونکو تورکیه جمهوریتی تورپاق لاری اولسادا سانکی اوراداکی میللی دوشونجه داشناق لاری الی بوش یولا سالدی. داها سونرا بیر چوخ “اتحاد و ترقی جمعیتی” نین اؤنملی آداملاری همین داشناق لار طرفیندن تئرورلا اؤلدورولدولر. مثلا بئرلین شهرینده 1921 ده “طلعت پاشا” کی قاتیل ایران دان گئدن 24 یاشینداکی تایلئریان آدلی داشناق ائرمنی ایدی.
1982 و 1983 ایللرینده تورکیه سفیرلیک لرینه داشناق لار طرفیندن سالدیریلار دوزنلندی. آنجاق هئچ بیر ائیلم اونلارا تورکیه تورپاق لارینین بیر قاریشی نی بئله قازاندیرمادی.
بو مسئله و بیزیم الدن وئردی ییمیز اینسانلار ، تورپاق لار و… ، خوجالی سوی قیریمی نین ایل دؤنومونده بیزیم اوچون دوشوندوروجو اولمالی دیر.
ایتیردی ییمیز ساده جه تورپاق دئییل….
گونئی آذربایجان اتحاد و ترقی جمعیتی
25/2/2011 – 6/12/89
ایضاحلار:
1. “Дokлaд пpaBoзaщиTHoro цeHTpa «MeMopиaл» o MaccoBыx HapyшeHияx пpaB чeлoBeka, cBязaHHыx c зaHяTиeM HaceлeHHoro пyHkTa Xoджaлы B Hoчb c 25 Ha 26 фeBpaля 1992 r. BoopyжeHHыMи фopMиpoBaHияMи” (Rusca) s. Moskova. Memorial İnsan Hakları Savunma Merkezi (1992).
2. Panico, Christopher; Rone, Jemera (1994). Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh (İngiliz dilinde), 6, Human Rights Watch/Helsinki. ISBN 1-56432-142-8, ISBN 978-1-56432-142-8. “…the largest massacre to date in the conflict…”
3. “Massacre by Armenians Being Reported” (İngilizce) s. New York. New York Times (3 Mart 1992).
4. Smolowe, Jill; Zarakhovich, Yuri (16 Mart 1992). “Tragedy Massacre in Khojaly” (İngilizce) s. Moskova. Times
5. قانلی سنه لر ، محمد سعید اردوبادی ، تنظیم ائده ن: بؤیوک رسولوند (رسول اوغلو) ، تهران ، 1372 ، صص 68-73
6. همان ، صص 87-89
7. همان ، ص 153
8. همان ، ص 154


text:
اویان نیوز: بیرینه ایمیل گؤندهریرسینیز،نئچه ثانیه سونرا گؤندهریلمیش ایمیلده دگیشکلیک(تغییرات) یارتماق ایستهییرسینیز ویا آلیجییا(گیرنده) ایمیل گؤندرمکدن پئشمان اولورسونوز و ایمیلی قایتارماق ایسته ییرسینیز.
گؤندرهریلمیش ایمیلی گئری دؤندرمک(بازگرداندن) اوچون؛ نه ائتمهلی سینیز. جیمیل سئرویسینده،گؤندهریلمیش ایمیلی قایتارماق ایستهییرسیز سه،جیمیلین ساغالینده اولان چرخین اوستونده کلیک ائدین، سونرا Settings سئچهنهیینی(گزینه) سئچین وLabبؤلوموندن، Undo Send ی Enable ائدهرک دگیشیکلیکلری Save ائدین.
ایمیلی گؤندهردیگینیزدن سونرا،Undo نون اوزهرینده کلیک ائدین وگؤندهریلمیش ایمیلی قایتارین،دئمهلیدیر گؤندهریلمیش ایمیل، آلیجی طرفیندن اوخونولسا، گؤندهریلمیش ایمیلی قایتارماق اولماز، بو اوزدن بیرآز قیوراق اولماغینیز گرکیر.
قایناق : بیلیم سسی


text:
داها یاخشی بیر دونیادا
داها یاخشی بیر دونیادا (اینگیلیسجه: In a Better World, آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Daha İyi Bir Dünyada , فارسجا: در یک دنیای بهتر ) ایسپانیا دیلی و عرب دیلی و اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. ۲۰۱۰ میلادی ایلینده ۱ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ In a Better World (15). British Board of Film Classification (21 July 2011). یوْخلانیلیب9 September 2011.
- ↑ داها یاخشی بیر دونیادا باکس آفیس موجو دا
قارداش پروژهلرده داها یاخشی بیر دونیادا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مرکزی آنادولو بؤلگهسی
مرکزی آنادولو بؤلگهسی (İç Anadolu Bölgesi) آنادولونون اوْرتا حيصّهسينده يئر آلان توركيهنين یئددی جوغرافى بؤلگهسيندن بيريدير. موقعینه گؤره بۇ بؤلگهيه اوْرتا آنادولو دا دئييلير. ایچ آنادولو بؤلگهسينين اراضيسى ۱۵۱.۰۰۰ کم² اوْلوب بۇ ساحه توركيه توْرپاقلارينين %۲۱ينى توتور. اراضيجه شرقى آنادولودان سوْنرا ايكينجى بؤيوک بؤلگهدير. جنوب شرق آنادولو بؤلگهسی خاريجينده ديگر بؤلگهلرين هاميسى ايله قونشودور. عئینی زاماندا توركيهده «دنهلی بیتگیلر آنباری» كيمى ده خاطیرلانیر. ايچ آنادولو بؤلگهسينده عوموميليكده ۱۳ ايل (ايالت) واردیر.
ايالتلردَییشدیر
مرکزی آنادولو بؤلگهسی سرحدلرى ايچينده يئر آلان ۱۳ ايالت آشاغيداكيلاردير:
۲۰۱۳-جى ايلين اهالى سايى:


text:
هانتسویل، آلاباما
خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States" does not exist. هانتسویل، آلاباما (اینگیلیسجه: Huntsville, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۵۵۶٫۰۶ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۸۰۱۰۵ نفر و اهالی سیخلیغی ۳۴۷٫۲۳ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۸۳ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده هانتسویل، آلاباما گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Huntsville, Alabama»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- یاشاییش یئری معلومات قوتوسو ایستیفاده ائدن ساحه کودو لیستی مومکوندور اولان صفحهلر
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- NKC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- MusicBrainz area شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NARA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- آلاباما ایالتین شهرلری


text:
گیردهکان آغاجی
گیردهکان آغاجی ویا جویز آغاجی ویا قوز آغاجی، اوجا و بؤیوک آغاجدیر. اوجالیقی تقریبا ۱۰ یوخسا ۲۵ متیر اولابیلر. بو آغاج چوخلو سویوق و آزجا ایستی هاوادا بیتیر. آغاجین میوهسی گیردهکاندیر. گیردهکان یئمکده چوخ گوجلو و ویتامینلی بیر میوه دیر.
بیتن یئرلری
بو آغاج چوخلو دوغو و مرکزی اوروپا، قافقاز، آذربایجان, آنادولو، هیمالیا داغلاری و اویغوریستاندا و گونئی و گیردهکانئی آمریکا و چین و ژاپوندا بیتیر. یاپراقلاری انلی و بؤیوک تنهسی برک و آغاجی چوخ برک و سینمازدیر. گیردهگان تختهسی صنعت و قاپی پنجره دوزتمکده دواملی و محکم دیر.
گالری
قایناقلار
- ↑ Tropicos | Name - Juglans L.. یوْخلانیلیب29 June 2016.