text:
عومومی داخیلی محصول
عومومی داخلی محصول اینگیلیسجه: Gross Domestic Product-وئریلمیش زامان مودّتینده اؤلکه داخلینده تولید اولونان امتعه و خدمتلرین بازار دیَریدیر.
بۇ تعریفین ایضاحی ایسه آشاغیداکی کیمیدیر:
وئریلمیش زامان مودّتیند… تولید اولونان…
اۆدم, اؤزل (خصوصی) زامان اینتئروالی مودّتینده تولید اولونان مال و خدمتلر داخیلدیر. کئچمیشده تولید ائدیلن محصوللارا عاید سؤودلشملر اۆدم-ده عکس اولونمۇر. عادتاً بۇ اینتئروال ایل و یا روبعلردیر.
اؤلکه داخلینددَییشدیر
اۆدم تولیدین حجمینی اؤلکهنین جوغرافی حودودلاری داخلینده اؤلچۆر. مثلاً، رۇسییه شرکتی آذربایجاندا فعالیت گؤستریرس، اوْنۇن یاراتدیغی دیَر آذربایجانین اۆدم-ده عکس اولونۇر و عکسینه آذربایجان شرکتی تورکیهده فعالیت گؤستریرس، اوْنۇن تولید ائتدییی محصول و یا گؤستریدیی خدمت تورکیهنین اۆدم-ده عکس اولوناجاق.
بؤتوندَییشدیر
اۆدم اؤلکهده تولید اولونان و قانونی یوْللا ساتیلان بۆتۆنمته و خدمتلری اَحاطه ائدیر. اۆدم بیرنئچه اساس محصولۇن دئییل، تولید اولونان هر محصولۇن دیَرینی اؤزۆنده عکس ائتدیریر.
سوْندَییشدیر
بیر موسیسه مینئرال سۇلار اۆچۆن پلاستیک قاب تولیدائدیر، باشقا موسیسه بۇ قابلاری آلیب مینئرال سۇیۇ قابلاشدیریب استهلاکچیلارا ساتیر. ایکینجی موسیسهنین تولید ائتدییی محصول اۆدم-ه داخل ائدیلیر، بیرینجی موسیسهنین محصولۇ ایسه حسابلانمیر. چۆنکی، بیرینجی موسیسه وریندن تولید اولونان محصول باشقا بیر امتعهنین تولیدیندا قۇللان (ایشلت) ائدیلیر، باشقا موسیسه ایسه بۇ محصولۇ ساتان زامان آلدیغی پلاستیک قابین دیَرینی بۇرا داخل ائدیر. ایکینجی موسیسهنین ساتدیغی محصول سوْن استهلاک محصولۇ آدلانیر. بیرینجی موسیسهنین محصولۇ ایسه باشقا بیر محصولۇن تولیدیندا قۇللان (ایشلت) ائدیلدییندن آرالیق محصول آدلانیر. باشقا سؤزل، سوْن محصوللار آرالیق محصوللارین دیَرینی ده اؤزۆنده عکس ائتدیریر. بئلهلیکل، بیر محصولۇن دیَرینی ایکی و یا داها چوْخ کهره (دفعه) حسابلاماماقدان اؤترۆ اۆدم-ه یالنیز سوْن محصوللارین دیَری داخل ائدیلیر.
امتعه و خدمتلردَییشدیر
اۆدم-ه هم مادی (گئییم، ائو، قیدا محصوللاری و س), هم ده غیری-مادی (بربر، نقلیات، رابطه خدمتلری و س) امتعهلر داخیلدیر.
بازار دیَریدیردَییشدیر
اۆدم چوْخلۇ مۆختلیف امتعه و خدمتلرین عومومی دیَرینین واحد اؤلچۆسۆدۆر. بازاردا ایستهر فیزیکی، ایستهرسه ده کئیفیت باخیمیندان بیر-بیریندن فرقلهنن بیر چوْخ امتعه ساتیلیر. اوْنلاری جمعلمهاین یئگانه یوْلۇ دیَرلرینین اؤلچۆلمسیدیر. بۇ سببدن اۆدم-ین حسابلانماسی هر بیر محصول بازار دیَری اساسیندا آپاریلیر. بینالملل موقاییسه اۆچۆن اۆدم-ۇ همان بیر والیۇتادا حسابلاماغین ایکی یوْلۇ وار: مظنّه و آلیجیلیق یئتهنک (قابلییت) ینین پاریتئتی (AQP) (daha dəqiq hesablama yoludur) یوْلۇ ایله.
نوعمینال و (گرچک) رئآل اۆدمدَییشدیر
نوعمینال اۆدم حسابلامادا تولید ائدیلن محصوللارین عملیاتۇال بازار قیمتی گؤتۆرۆلۆر. بۇ سببدن نوعمینال اۆدم محصولۇن قیمت دهایشیکلیکلریندن آسیلیدیر–یعنی تورم (deflyasiya) نتیجه سینده محصولۇن قیمتی قالخدیقدا (düşdükdə) نوعمینال اۆدم دا قالخیر (düşür).
مثلاً، اؤلکهده جمعی ۲ محصول تولید ائدیلیر، آ و ب محصوللاری. ۲۰۰۷-جی ایلده آ محصولۇندان ۱۰۰ عدد، ب محصولۇندان ایسه ۲۰۰ عدد تولید ائدیلیب. آ محصولۇنۇن ۱۳۸۶ شمسی ایلده بازار قیمتی ۳۰، ب محصولۇنۇنکۇ ایسه ۲۰ پول واحیدی دیر. بۇ حالدا ۱۳۸۶ شمسی ایلده ۆدم=۱۰۰*۳۰+۲۰۰*۲۰=۷۰۰۰. ۲۰۰۸-جی ایلده ۱۰٪ اینفلاسیا اوْلدۇغۇ حالدا و تولیدین آرتمادیغی حالدا نوعمینال اۆدم ۱۰۰*۳۳+۲۰۰*۲۲=۷۷۰۰ اوْلۇر. گؤردۆیۆمۆز کیمی حتّی تولیدین آرتمادیغی حالدا نوعمینال اۆدم ۷۰۰ پول واحیدی آرتدی.
محصولۇن قیمتیندن آسیلیلیغی آرادان قالدیرماق و سهو یاناشمادان یایینماق اۆچۆن (گرچک) رئآل اۆدم حسابلانیر. (گرچک) رئآل اۆدم-دا قیمت دهایشیکلیکلری نظره آلینیر. بۇنۇن اۆچۆن بیر ایل اساس گؤتۆرۆلملی و نؤبتی ایللرده اساس گؤتۆرۆلمۆش ایلین قیمتلری اۇیغۇلان ائدیلملیدیر. یوخاریداکی مثالدا ۱۳۸۷ شمسی ایلده (گرچک) رئآل اۆدم=۱۰۰*۳۰+۲۰۰*۲۰=۷۰۰۰. بۇ اوْ دئمکدیر کی، اساس ایل اوْلاراق ۱۳۸۶ شمسی ایل گؤتۆرۆلدۆکده ۱۳۸۷ شمسی ایلده (گرچک) رئآل اۆدم-ۇن آرتیمی ۰٪, نوعمینال اۆدم-ۇن آرتیمی ایسه ۱۰٪ تشکیل ائدجک.
اۆدم دئفلیاتوْر نوعمینال اۆدم-ۇن (گرچک) رئآل اۆدم-ا نسبتینی گؤستریر:
یوخاریداکی مثالدا ۱۳۸۷ شمسی ایلد:
اۆدم-ۇن حسابلاما یوْللاریدَییشدیر
اۆدم-ۇ حسابلاماغین بیرنئچه یوْلۇ وار:
-
- ج–اهالینین استهلاک خرجلری
- بیر–عومومی اؤزل (خصوصی) یاتیریم(سرمایهگذاری)لار
- گ–دؤولت خرجلری
- ائخ–صادرات
- ایم–ایدخال
-
- ایمد–تولید ائدیلن سوْن محصوللارین دیَری
- اوْم–سوْن محصول (İMD) اۆچۆن قۇللان (ایشلت) اولونان باشقا محصوللارین دیَری
- بئش–محصول اۆچۆن وئرگی (مالیات)
- س–سۇبسیدیالار
-
- خۆدم=گ+دگ+بئش–س
- خۆدم–خالص اۆدم
- آ–عاموْرتیزاسیا
- گ–راضیلاشمایا اساسأ حقوقی و یا فیزیکی شخصین (یعنی، ایشگؤتۆرنین) ایشچیسینه اؤدملی اوْلدۇغۇ مبلغلر
- دگ–باشقا گلیرلر
اۆدم آذربایجاندَییشدیر
۱۳۸۷ شمسی ایلین سوْنۇندا اۆدم آذربایجاندا ۳۱۴۶۸ میلیون. ازن و یا ۷۹۱۸۱ میلیون. اۇسد (ÜDM(AQP)) تشکیل ائتمیشدیر. آدامباشینا دۆشن اۆدم ۳۶۷۰ آزن و یا ۹۱۸۳ اۇسد (ÜDM(AQP)) تشکیل ائتمیشدیر و بینالملل موقاییسهده آذربایجان ۸۲جی یئرده قرارلاشمیشدیر.
۸۰-جی ایللرده بۆتۆنشوْروی اؤلکهلری کیمی آذربایجان دا اقتصادی تنزُّلله اۇغرادی. مستقللیک الده ائدیلدیکدن سونرا دا تنزُّل داوام ائتدی. ان آز اۆدم آذربایجاندا ۱۹۹۵-جی ایلده قیده آلینمیشدیر (۲۱۳۳ mln. AZN). ۱۹۹۶-جی ایلدن باشلایاراق آذربایجاندا اۆدم-ۇن وْرتا (گرچک) رئآل آرتیم دماسی ~۱۶٪ تشکیل ائدیب. بۇ چوْخ بؤیۆک گؤستریجیدیر، لاکین اۆدم-دا نفت بخشۇنۇن پایی چوْخ بؤیۆکدۆر، ۵۹٪. غیری نفت بخشۇنۇن اوْرتا آرتیم دماسی ۱۹۹۸-جی ایلدن ۱۳۸۷ شمسی ایله کیمی ۱۰٫۵٪ اوْلموشدور. اۆدم-ۇن صنایعی دۆشن پایی ۶۲٪, کند صنعتینا ۶٫۵٪, تیکینتی ۵٫۶٪, خدمات بخشلرینه ۱۹٫۲٪ تشکیل ائتمیشدیر. قوْنشۇ اؤلکهلرله موقاییسهده آدامباشینا دۆشن اۆدم (AQP):
- روسیه–۱۵۹۲۲ اۇسد
- تورکیه–۱۳۱۳۸ اۇسد
- قازاخیستان–۱۱۴۱۶ اۇسد
- ایران–۱۱۲۵۰ اۇسد
- آذربایجان–۹۱۸۳ اۇسد'
- تۆرکمنیستان–۵۷۱۱ اۇسد
- ئرمنیستان–۵۲۷۳ اۇسد
- گۆرجۆستان–۴۸۶۳ اۇسد
اۆدم دونیادادَییشدیر
دونیانین اۆدم-ۇ ۱۳۸۷ شمسی ایل اۆچۆن ۶۸۹۹۹ میلیارد. اۇسد تشکیل ائتمیشدیر. ان بؤیۆک اۆدم ایسه آمریکا بیرلشمیش اوستانلاریندادیر، ۱۴۲۶۴ میلیارد. اۇسد. آدامباشینا دۆشن اۆدم-ا گؤره ایلکین یئرلری قطر و لۆکسئمبۇرق (İMF) تۇتۇر، ~۸۰۰۰۰ اۇسد. اۆدم-دا وطنداشلارین ایجتماعی ایستکلری (عدالتلیلیک درجهسی–هر بیر بخشد، سیغوْرتا، ثابتلیک، هاوانین، سۇیۇن و یئمک محصوللارینین کئیفیتی، ایستیراحت اۆچۆن شرایط و س) نظره آلینمادیغینا گؤر، آدامباشینا دۆشن اۆدم اؤلکهده یاشایان اینسانلارین حیات سویهسینین اساس گؤستریجیلریندن بیری کیمی قبول ائدیلسه د، یئگانه گؤستریجی کیمی قبول ائدیله بیلمز. حیات سویهسینین اؤلچۆلمسینده بۇ اصوللار دا یاردیم اوْلا بیلر:
- گینی-یندئخ–دؤولتین گلیرلرینین وطنداشلاری آراسیندا عدالتلی بؤلۆشدۆرۆلمسینی بللی ائتمهک اۆچۆن بیر اصول
- اینسان گلیشمه سی ایندئکسی (İİİ)–وطنداشلارین عومومی گلیشمه سی (خالْقین گلیرلریندن، وطنداشلارین اوْرتا حیات مودّتیندن و تحصیل سویهسیندن عبارتدیر)
- گئنۇینئ پروْگرئسس ایندیجاتوْر
- ایندئخ اوْف سۇستاینابلئ ائجوْنوْمیج وئلفارئ (ISEW)
- هاپپی پلانئت ایندئخ (HPI)
قایناقلاردَییشدیر
- http://www.economy.gov.az/
- http://www.imf.org/
- گرۇندزۆگئ دئر ووْلکسویرتسجهافتسلئهرئ، ن. گرئگوْری مانکیو، ۳. آۇفلاگئ، ۲۰۰۴


c: text/html

text:
۱۶ مارس
- م.اؤ ۵۹۷ - بابیل سۆرگونو.
- ۱۵۲۱ - فردیناند ماژلان فیلیپیندهکی هوْمونهون آداسینا چاتدی.
- ۱۸۴۸ - اؤیرتمن مدرسهلری قۇرولدو.
- ۱۹۰۹ - آلمان فۇتبال تاخیمی تاریخینین ان فرقلی اۇتوزماسینی اینگیلیس قارشیسیندا آلدی: ۹-۰
- ۱۹۲۰ - مۆتّفیق دؤولتلر٬ ایستانبولو ایشغال ائتدی.
- ۱۹۲۱ - شوروی آنکارا حؤکومتینی رسمی اوْلاراق تانیدی؛ موسکو آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۹۲۴ - روم آندلاشماسی دوْغرولدوسوندا ایتالیا ریژکیانی توْرپاقلارینا قاتدی.
- ۱۹۳۵ - آدولف هیتلر٬ ورسای آندلاشماسینی ایبطال ائتدیگینی آچیقلادی.
- ۱۹۳۹ - میصر پرنسسی فوزیه فواد ایله ایران شاهی محمدرضا پهلوی ائولندی.
- ۱۹۴۵ - ایکینجی دۆنیا ساواشی: کیچیک بیر ژاپون مۆقاویمتی قالدییسا دا ایو ژیما ساواشی سوْنا چاتدی.
- ۱۹۶۸ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جانسون٬ ویئتناما ۳۵٫۰۰۰-۵۰٫۰۰۰ عسگر داها گؤندرمهیه قرار وئردی.
- ۱۹۶۸ - ویئتنام ساواشی سیراسیندا می لائی قیرغینی باش وئردی.
- ۱۹۷۹ - چین-ویئتنام ساواشی: چین خلق قۇرتولوش اوْردوسو اؤلکهسینه گئری دؤندو. ساواش سوْنا چاتدی.
- ۱۹۸۸ - حلبچه شیمیایی بوْمبالانماسی.
- ۱۹۹۹ - کوْزوْووْدا صرب گۆجلرینه قارشی٬ ۷۰ گۆن سۆرهجک هاوا حرکتلری باشلاندی.
- ۲۰۱۴ - قیریم دارتیشمالی بیر رفراندوملا اوکرایندان آیریلیب روسیهیه کئچدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایشلدیم سیستمی
یؤنتن سیستمی یا ایشلتیم سیستمی (اینگیلیسجهده: Operating System) بیلگیسایاریٛن منابعیٛن باشقاران و پروْقیٛراملاریٛن یۆرۆتمهغینه آلتلیٛق یارادان یاسدال(سخت افزار)دیٛر. ایشلتیم سیستمی بیلگیسایاریٛن یاسدال سیستمینین ان اؤنملی قیٛرپیٛلاریٛندان ساییٛلیٛر. عۇمۇمییتله پروقیٛراملار یۆرۆمهغه بیر ایشلتیم سیستمینه ائحتییاجلاریٛ اوْلۇر. چاغ پایلانیٛشلیٛ یؤنتن سیستملری، سیستمی داها یاخشیٛ و تاثیرلی ایشلدمغینه پروسسور چاغیٛنیٛن اساسیٛندا تاپشیٛریٛقلاریٛ پلنلشدیریرلر.
گیریش و بۇراخیٛلیٛش و بَللَک اؤزگۆلهمکی کیمین گؤرگَولره یؤنتن سیستمی بیلگیسایاریٛن یاپدالداللا پیٛروقراملاریٛن آراسیٛندا بیر آراچیٛ اوْینۇن اوْینۇماغینا [۱] باخمایاراق عۇمۇییتله پیٛروْقیٛراملاریٛن کوْدۇ مۆستقیم یاپدال الیله یۆرۆنۆر و تئز-تئز سیستمی بیر یؤنتن سیستمینین گؤرگَوین اوْلۇنماسیٛنا یا یؤنتن سیستمینین الیله کسیلمغه چاغیٛریٛر(سیستم چاغیٛریٛشلاریٛ).
اوْین کوْنسۇللاریٛندان و وئب سئروئرلریندن و سۇپئرکامپییوْتئرلردن تۇتدۇ موْبایللارادک و بۆتۆن بیلگیسایارلیٛ آراچلار یؤنتن سیستملری واردیٛر.
اندروید، بیٛلکبئری، بیائسدی، کیٛروْماوْائس، آیاوْائس، قئنوْلینۇکس، اوْائسایکس، کیۇائنایکس، لینۇکس ،مایکروْسافت ویندوْز، ایستیماوْائس، ویندوْز فوْن، زئد/اوْائس تانیٛنمیٛش چاغاتیٛ یؤنتن سیستملرینه اؤرنکدیرلر.ایلک سککیز اؤرنکین کؤکلری یۇنیکسدیر.فیٛریآرتیاوْائس، میکروْسی/اوْائس، ویایکسووْرکس تانیٛنمیٛش گئجیکسیز یؤنتن سیستملریندن دیرلر.
نوعلاردَییشدیر
بیر و نئچه-تاپشیریقلیدَییشدیر
بیر-تاپشیریقلی یؤنتن سیستملری بیر آندا یالنیز بیر پروقرامی یۆرۆیه بیلرلر آنجاق نئچه-تاپشیریقلی یؤنتن سیستملری پروقراملارین قوشۇتلۇقدا یۆرۆمهغینه ایجازه وئریر.نئچه-تاپشیریقلیلیق چاغ پایلانیش ایله اله گلیر.
بیر و نئچه-ایشلدیجیدَییشدیر
بیر-ایشلدیجی یؤنتن سیستملری ایشلیجیلرین آییرماغینا گۆجلری یوخدۇر،آنجاق نئچه پروقرامی آردآردا یۆرۆیه بیلرلر.[۲] نئچه-ایشلدیجی یؤنتن سیستملری نئچه-تاپشیریقلیغین تمل آنلاییشین گئنیشلدمکله یؤنتن سیستمینه سۆرجلرین و منابعین تانیماق گۆجۆن وئریرلر.اؤرنک اۆچۆن دیسکدهکی فضا نئچه ایشلدیجینین اولۇر و سیستم نئچه ایشلدیجیه بیر آندا یؤنتن سیستمله ایشلمکین ایمکانین وئریر.
یاییلمیشدَییشدیر
قالیبلنمیشدَییشدیر
گؤمۆلمۆشدَییشدیر
گئجیکسیزدَییشدیر
بیر گئجیکسیز یؤنتن سیستمی بیر سۆرج و یا وئرگینین بللی سۆرهده ساتقاماغین قارانیتیر.بیر گئجیکسیز یؤنتن سیستمی بیر-تاپشیریقلی یا نئچه-تاپشیریقلی اولا بیلر،آنجاق نئچه-تاپشیریقلی یؤنتن سیستمی گرک اؤزل القوریتملرله پیشبینی اولۇنمۇش کیمین یۆرۆنه.بۇ سیستملر پروسسورۆن چاغین سۆرجلری آراسیندا اونلارین اۆستۆنلۆک اساسیندا پایلئییرلار.[۳]
کئچمیشدَییشدیر
اؤرنکلریدَییشدیر
یۇنیکس و یۇنیکسکیمین یؤنتن سیستملریدَییشدیر
اصلی مقاله : یۇنیکس
ایلکده یۇنیکس اسئمبئلی دیلینده یازیلمیشدی. 1973 ایلینده یۇنیکسین دؤردۆمجۆ نۆسخهسینده سی دیلینده یئنیدن یازیلدی.[۴] ایندیکی یؤنتن سیستملرینین چوخۇ یۇنیکسدن تاثیر آلمیشدیر.
بیائسدی و اونۇن اۇرۇغۇندان اولان یؤنتن سیستملریدَییشدیر
اصلی مقاله : بیاسدی
یۇنیکس یؤنتن سیستمینین عائیلهسینین آلتکۆمهسینده بیر توپلۇدۇر.فیریبیائسدی ، نئتبیائسدی و اوپئنبیائسدی بۇ توپلۇدان ساییلیر.
اوائس ایکسدَییشدیر
اصلی مقاله : اوائس ایکس
اوْائسایکس(کئچمیشده:«مک اوْائسایکس»)یۇنیکسه دایانان قیٛرافیکی ایشلدیجی اینتئرفئیسی اوْلان یؤنتن سیستملرینین بیر سئریسیدیر.بۇ یؤنتن سیستمی اپئل شیرکتینین الیله توسعه وئریلیب و بازاردا پایلانیٛبدیٛر.اوْائسایکس مکینتاش بیلگیسایارلاریٛن اۆزرینده یۇرۆتمغه طراحیٛ اوْلۇندۇ و ۲۰۰۲ ایلیندن ایندیهدک بۆتۆن مک بیلگیسایارلاریٛندا یئرلشمیش یؤنتن سیستمیدیر.
لینۇکسدَییشدیر
بیر اؤزگۆر و آچیق-قایناغ کوْدلۇ یازیلیم موْدئلینین اۆزرینده یازیلمیش یۇنیکسه-اوْخشار یؤنتنسیستمیدیر.بؤیۆک بؤلۆمۆ پازیکس ایستانداردیلا اۇیۇملۇدۇر. لینۇکس اؤزۆ بیر یؤنتنسیستمینین چکیردگی و قنئوْ پروْژهسینین پروْقرملریله بیرلیکده ایشلتیم سیستمی ساییلیر بۇنا گؤره اؤزگۆر یاسدال سازمانی قئنوْ|لینۇکس سؤزجۆکۆن بۇ یؤنتنسیستمینین آدینا ایشلدیر عادی حال دا اله لینوکس قولانیر.
کرومیوم اوائسدَییشدیر
ویندوزدَییشدیر
مایکروسافت یارادان ایشلتیم سیستملریندن بیری دیر. بو ایشلتیم سیستمی ماسا اوستو (اینگیلیسجه: Desktop) بیلگیسایار، جیبتلفنلاری و تبلتلر اۆچون قولانیلیر. ویندوز 1985 ایلینده ایشلمهیه باشلادی. ایندیکی سون داغینیشی ویندوز 10 دور.
باشقادَییشدیر
قیرپلاردَییشدیر
نۆوهدَییشدیر
اؤرکل قۇرماقیدَییشدیر
گۆونلیکدَییشدیر
ایشلدیجی آرااۆزۆدَییشدیر
ایشلتیم سیتئملرینین بازاردا پاییدَییشدیر
ماسااۆستۆبیلگیسایارلارین یؤنتن سیستملرینین بازاردا پایی[۵]:
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Stallings (2005). Operating Systems, Internals and Design Principles. Pearson: Prentice Hall. p. 6.
- ↑ Lorch, Jacob R., and Alan Jay Smith. "Reducing processor power consumption by improving processor time management in a single-user operating system." Proceedings of the 2nd annual international conference on Mobile computing and networking. ACM, 1996.
- ↑ گئجیکسیز یؤنتن سیستمی ندیر؟
- ↑ یۇنیکسین کئچمیشی
- ↑ ماسااۆستۆ بیلگیسایارلارین ایشلتیم سیستملرینین بازاردا پایی 2013 ایلینده و 2014 ایلینده بۇردا


text:
توماش سیووک
توماش سیووک (اینگیلیسجه: Tomáš Sivok) (دوْغوم:۱۵ سپتامبر ۱۹۸۳ (۳۷ یاش) Pelhřimov) بیر فوتبالیست. چک جومهوریتی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده توماش سیووک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایسپارتا پراق کولوبونون اویونچولاری
- دینامو چسکه بودیوویتسه کولوبونون اویونچولاری
- اودینزه کولوبونون اویونچولاری
- بشیکتاش کولوبونون اویونچولاری
- بورسااسپور کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری


text:
والدو فیلو
والدو فیلو (اینگیلیسجه: Valdo Filho) (دوْغوم:۱۲ ژانویهٔ ۱۹۶۴ (۵۷ یاش) Siderópolis) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده والدو فیلو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- فیقورنسه کولوبونون اویونچولاری
- قرمیو کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مینیرو کولوبونون اویونچولاری
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
- پاریسن ژرمن کولوبونون اویونچولاری
- ناقویا قرامپوس کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۸۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۹۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
ایران نینگ تجارت کیمه سیده پارتلش یوز بیردی
اوشبو حادثه قیزیل دینگیزده یوز بیرگن
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی سوزچیسی سعید خطیبزاده قیزیل دینگیزده اولکه سیگه عاید ساویز آتیده گی تجاری کیمه ده پارتلش یوز بیرگن لیگینی و کیمه گه زیان ییتگن لیگینی بیلدیردی.
تشقی ایشلر وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده بیلدیریلیشیچه خطیبزاده قیزیل دینگیزنینگ جیبوتی قیرغاقلری یقینیده گی دینگیز ساحه سیده ساویز آتیده گی کیمه ده توناون کونی محلی وقت بیلن ساعت 06:00 ده پارتلش یوز بیرگن لیگینی ایتدی.
پارتلش بیلن تیگیشلی تیکشیروونینگ دوام ایتیب تورگن لیگینی معلوم قیلگن خطیبزاده حادثه نینگ آرتیدن کیمه گه زیان ییتگن لیگینی بیراق جان گه زیان ییتمه گن لیگینی قید ایتدی.
ملکی ساویز آتیده گی کیمه نینگ قره قچیلیک که قرشی کوره ش و دینگیزده خوفسیزلیک نی تامین ایتیش مقصدی بیلن قیزیل دینگیزده کیمه لرنینگ یولی اوستیده جایلشتیریلگن لیگینی افاده ایتگن خطیبزاده خلق ارا دینگیزچیلیک تشکیلاتی بیلن علاقه قورگن لیکلرینی تیلگه آلدی.
خطیبزاده ساویز کیمه سی نینگ قیزیل دینگیزده ایران کیمه لری اوچون لوجستیک بیر توختاو جایی اوله راق ایش آلینگن لیگینی ایتدی و کیمه نینگ اورنی بیلن خصوصیتلری نینگ آلدیندن رسمی اوله راق خلق ارا دینگیزچیلیک تشکیلاتی گه بیلدیریلگن لیگینی اورغوله دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
روحانی: ایران بیلن پاکستان نینگ افغانستانده تینچلیک پروسه سی بوییچه رول اوینه شی کیره ک
ایرانده 5,9 ریشترلیک ییر قیمیرلش حادثه سی یوز بیردی
ایران دن ناقانونی روشده تورکیه گه اوتماقچی بولگن کیشیلر اوشلندی
اوشبو توغریده تورکیه مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
رونسانس
رنسانس (فرانسهجه: Renaissance «ینئی دن دوغولما» معناسیندا دیر) – آوروپا اورتا عصر مدنیتیندن سونرا یارانمیش مدنیت مرحله سی دیر. تخمینی XIV—۱۶. یوز ایللر آراسیندا مؤوجود اولموشدور.
اؤز ایلکین معناسینا گؤره «رنسانس» بورادا «آنتیک دؤورن ده یرلرینین یئنی دن دوغولماسلی» کیمی باشا دوشولور. داها اطرفلی اولاراق «رنسانس» یئنی دن دوغولان کلاسیک یونان و روم ده یرلرینین علمه، اینجه صنعته، جمعیته، ایداره ائدیجی و اینسانلارین اورتا عصرلرده مالیک اولدوقلاری معین سوسیال طبقه لردن ایندیویدوال (individual) سربست لییه چئوریلمه لرینه تأثیر ایله مشایعت اولونان بیر پروسس ایدی. چوْخ حال لاردا رنسانس اینجه صنعت تاریخی باغلی بیر دؤورو کیمی ده ایشله دیلیر.
بو یئنی مدنی مناسیبت آوروپادا جمعیت ده باش وئرمیش کؤکلو دییشیک لیک لر نتیجه سینده مؤمکون اولموشدور. شهرلرین بؤیومه سی فئودال مناسیبت لرده ایشتیراک ائتمیه ین: اوستا و پئشه کارلاری، تاجیرلری، بانکیرلرین جمعیت ده باش وئرن پروسس لرین گئدیشینه تاثیرینی آرتیرمیشدیر. نتیجه ده اینسانین شخصیتی، آزادلیغی، جمعیت قوروجولوغونون قیمت لندیرمه کریتری یاسی (kriteriyası) و ان یوکسک ده یه ر ساییلان آکتیو اینسان یارادیجیلیغینی اساس سایان یئنی فلسفی ایستیقامتین - هومانیزمین یارانماسینا ایمکان یارانمیشدیر.
شهرلرده کلیسالارین تأثیری آلتیندا اولمایان مترقی علمی و اینجه صنعت مرکزلری آشیلیر. یئنی دونیا گؤرونوشو آنتیک دؤوره مراجعت ائدیر. بورادا او هومانیزمین ده یه رله رینی گؤرور. ۱۵. یوز ایلین اورتالاریندا کیتاب چاپینین ایختیراع سی آنتیک دؤوردن قالان بیلیکلرین آوروپادا سورعت له یاییلماسینا تکان وئریر.
رنسانسین ایلکین علامت لری Xİİİ و ۱۴. یوز ایللرده ایتالیادا نظره چارپسادا، او یالنیز ۱۵. یوز ایلین ۲۰ – جی ایللرینده دایانیقلیق تاپیر. فرانسه، آلمان و باشقا اؤلکه لرده او داها گئج باشلانمیشدیر. ۱۵. یوز ایلین سونوندا رنسانس اؤزونون ان یوکسک پیله سینه قدم قویموشدور. ۱۶. یوز ایلده رنسانس ایدیاسی بحرانا دوچار اولور. بوندان سونرا مانیریزم (manyerizm) و باروکو (barokko) میدانا گلیر.


text:
آذربایجاندا ائتنیك آد یالنیز «آلبان» آدی دئییلدی. جنوب حیصه آتروْپاتئنلر، شیمال حیصه آلبانلار، جنوبدا آتروْپاتئنا دیلی، شیمالدا آلبان (آران) دیلی ایفادهلری ایشلهنیردی. عربلرین آذربایجانا مۆداخیلهسی ایله بۆتون بۇنلاردا دیَیشیكلیك اوْلور. ‘تورك ائتنیك آدی بئش عصردن - ساسانیلر دؤوروندن كۆتلویلشمهیه باشلامیشدی، ساسانیلر چیندن ایرانا قدر بؤیوك بیر ارازیده یارانمیش تۆرك خاقانلیغی ایله علاقه ساخلاییر، بعزن قوْهوملوق مۆناسیبتلرینه گیرمهلی اوْلوردولار. بۇ مینواللا آذربایجان تۆركلرینی ده ‘تورك آدلاندیریردیلار. و دیگر طرفدن، خاقانلیغین اؤز دؤورونده خاقانلیق تۆركلرینین آذربایجانا آخینی داوام ائتمكده ایدی. عربلر شیماللی-جنوبلو بۇ اؤلكهنی ده (آذربایجانی) «تۆرك اؤلكهسی» بیلیر و ‘تورك اؤلكهسی آدلاندیریردیلار. لاكین عربلر جنوب اراذیلریندن تدریجن شیمالا قالخدیقلاری و آتروْپاتئنا سؤزونو اؤز شیوهلرینده ‘ازربایجان شكلینه سالدیقلاری، آذربایجانلیلاری قێسا شكیلده آذری آدلاندیردیقلاری اۆچون بۇ ایستیلاهی شیمال تۆركلرینه ده تطبیق ائتمهیه باشلامیشدیلار. اوْنا گره ده ‘تورك ایستیلاهی یالنیز ‘البان آدینی دئییل، ‘مادالی و ‘اتروْپاتئنالی آدلارینی دا عوض ائتمهیه باشلامیشدی. عینی وظیفهنی آذری سؤزو ده یئرینه یئتیرمكده ایدی. بۇ ایستیلاهلارین ایشلنمهسی، بعضی تاریخچیلرین قئید ائتدیكلریندن فرقلی اوْلاراق، «سككیز-دوْققوز عصرلردن سوْنرا» یوْخ، ائركن باشلامیشدی - تۆرك سؤزو بئش، آذری سؤزو یئددی عصردن. خالقین و اوْنون دیلینین تشككولو جنوبلو-شیماللی واحید پروْسئس كیمی بیرلیكده گئتمیشدیر. ایسكندرین ایشغالی دؤورونده، پارفییا آسیلیلیغی دؤورونده، ساسانیلر دؤورونده، عرب ایستیلاسی دؤورونده دایم شیماللا جنوب بیرلیكده اوْلموش، بیر جانیشینلیكده بیرلشدیریلمیشدیر. اوْنا گؤره ده تكجه آتروْپاتئنا و یا آلبان دیلینین تشككولوندن دئییل، صؤحبت هر ایكی ارازینین بیرگه تۆرك-آذری دیلینین تشككول و اینكیشافیندان گئدیر. بۇ دیل آرتیق بئش عصرده بۆتؤولوكده عۆمومخالق دیلی شكلینده تشككول تاپمیشدی. آلتی-سككیز عصرلر شیفاهی ادبی دیلین تشككول و اینكیشافی دؤورو كیمی تاریخه داخیل اوْلور. گلمه تۆرك طایفه لارینین هامیسی یاخین و قوْهوم طایفه لار ایدی، دیللری بیر-بیریندن آز فرقلهنیردی. اوْدور كی هئچ بیر طایفه نین یئنی گلیشی ادبی دیلین تشككولو یوْلوندا آغیرلیق تؤرتمهمیشدیر. عكسینه، فارس اننهسی، عرب آسیلیلیغی ساده خالق دیلینی یازیدا آغیرلاشدیرمیشدیر. سوْنراكی عصرلرده خالق بۇ تعسیردن، بۇ آغیرلیقدان خلاص اوْلماغا چالیشمیش و بۇنا تدریجن مۆوففق اوْلموشدور. اوْنا گؤره ده ائتنوْگئنئزی ایكی مرحلهیه آییرماق منطیقی دئییل. واحید ائتنوْگئنئزین تشككولو بئش عصره عایددیر. سلجوق اوْغوزلاری آذربایجاندا گئنیش مسكن سالمامیش، مۆعیین مدت یاشاسالار دا، كیچیك آسییایا ایرهلیلهمیشلر. اوْنلارین دیل-نیطق تعسیری ده داها چوْخ آذربایجانین قرب قروپو شیوهلرینده مۆشاهیده اوْلونور. ق.قئیبوللایئو آنادوْلودا تۆرك دیلینین تشككولو ایله آزربایجاندا تۆرك دیلینین تشككول سپئسیفیكاسینی فرقلندیرمكده تام حاقلیدیر و بۇ جهتدن بیر چوْخ تاریخچی و دیلچیلردن یۆكسكده دۇرور: «تۆركییهده و آزربایجاندا ائتنیك پروْسئسلرین فرقلی جهتلری واردیر. تۆركییه ارازیسینده حقیقتن تام تۆركلشمه پروْسئسی گئتمیشدیر و بۇ پروْسئس هم ده خریستیان دینینین ایسلاملا عوض اوْلونماسی پروْسئسی ایله یاناشی گئتمیشدیر. آزربایجانلیلارین ائتنوْگئنئزینده تۆركلشدیرمه (آسسیمیلیاسییا) ائتنیك پروْسئسین كاراكتئریك خۆصوصیتی اوْلمامیشدیر، چۆنكی بۇرادا تۆرك ائتنوْسلاری اولدن آپاریجی روْل اوْیناییردی».(6؛209) بیر تاریخچینین دیلی ایله سؤیلدییمیز بۇ فیكیرلری بیز دفعهلرله قئید ائتمیشیك.
قایناقلار گؤستریر كی، آذری دیلی آذربایجانین ائركن تۆرك اهالیسینین دیلی اوْلموش، فارس دیلیندن و پهلوی شیوهلریندن فرقلنمیشدیر. «عصریمیزین 20-جی ایللرینه كیمی و داها سوْنرا تاریخی اننه آذری مفهومونو آذربایجانلیلارین آدی ایله باغلامیشدیر». (4؛ 226)
آذری دیلینی آذربایجان تۆرك اهالیسینین دیلی سایانلارا (لئسترئنچین و ب.) اعتیراض ائتسه ده، ه.كسروی عرب ایشغالیندان باشلایاراق، آذربایجاندا ایشلنن دیلین آذری دیلی اوْلدوغونو تسدیق ائتمیشدیر: «كسروییه گؤره، آذربایجانلیلار ایسلامیتین بیرینجی عصریندن تۆرك دیلی یاییلانا كیمی آذری دیلینده دانیشمیشلار». (11؛ 115) بۇ فیكرین هر ایكی باشی، یعنی آذری دیلینین ایسلامیتین بیرینجی عصریندن یئرلی اهالی «تۆركلشنه» قدركی دؤورده ایشلنمهسی منطیقسیز اوْلسا دا، «آذری دیلی» تئرمینینی یئددی-اوْن اۆچ عصرلر آراسیندا آذربایجان خالقینین دیلینین آدی كیمی تثبیت ائتمیشدیر. ه.كسروی و اوْنون همكارلارینین فیكرینه گؤره، بیرینجی مینیللیكده آذربایجان ارازیسینده یاشایان اهالی فارسلارین تعسیری ایله فارس دیلینه چئوریلمیش بیر دیلده دانیشمیش و فارسلاشدیریلمیشلار. «آذری دیلی» آنلاییشینین ماهیتینه دۆزگون وارمادان اوْنو فارس دیلینین بیر قوْلو حساب ائدن ه.كسروی نظره آلمامیشدیر كی، آذربایجان ارازیسینده ائ.ه. اۆچ-بیر مینیللیكلرده و ائرامیزین بیر مینیللیگینده آبوْریگئن و گلمه تۆركلر اوْ قدر گۆجلو ایدی كی، اوْنلارین دیلینی فارس دیلی هئچ جۆر آسسیمیلیاسییایا اۇغرادا بیلمزدی. عكسینه، یئرلی تۆرك دیلی آذربایجان ارازیسینه آخان یئنی تۆركلرله داها اینتئنسیو قایناییب-قاریشمیش و بیر چوْخ ایستیلاچیلاری دا تۆركلشدیرمیشدیر. ه.كسروی آذری دیلینین ماهیتینده باشقا دیلی دۆشونسه ده، بۇ، خالیص تۆرك دیلی ایدی و تۆرك دیلی اوْلماقلا حتی آذربایجانا كؤچورولن حاكم عربلری ده اؤز تعسیری آلتینا آلیر، اوْنلاری تۆركلشدیریردی. بئله بیر شرایطده تۆرك دیلینین فارسلاشدیریلماسیندان صؤحبت گئده بیلمزدی. ه.كسروی اؤزو فاكت قارشیسیندا قالاراق یازیردی:»آذربایجاندا اۆچ یۆز ایلدن آرتیق حؤكمرانلیق ائتمیش اوْلان عربلر نینكی بۇ ارازینین ساكینلرینین دیلینی دیَیشه بیلمهمیش، عكسینه، اؤزلری ده دیللرینی ایتیریب اوْنلارلا قاریشمیشلار» (11؛ 116) تاریخه آزاجیق نظر سالان هر كس بیلیر كی، عربلری آذربایجاندا تۆركلر آسسیمیلیاسییایا اۇغرادیب تۆركلشدیریبلر. اوْنا گؤره ده ه.كسروینین یۇخاریداكی سؤزلری تام حقیقتدیر. بۇ حقیقت، عینی زاماندا، منطیقی شكیلده ثبوت ائدیر كی، اوْ، بیله-بیله آذریلری ایراندیللی حساب ائتمیشدیر. عربلرین آذربایجانا ایلك گلیشی، ال-بلازورینین قئیدینه اساساً، اشعثین واختیندا اوْلموش، آذربایجان اهالیسی یئنیدن عربلره قارشی عصیان ائتدیكده آذربایجانا كۇفهدن خئیلی عرب گؤندریلمیشدیر. بیر قدر سوْنرا یئنه آذربایجانا كۇفه، بسره و سۇرییادان بیر سێرا عرب طایفهلاری كؤچورولموشدور. اوْنلار آذربایجاندا ایستهدیكلری قدر توْرپاق ساحهسی تۇتموشلار. لاكین آز سوْنرا اوْنلارین اؤزلری آراسیندا دۆشمنچیلیك یارانمیش، بۇ دۆشمنچیلیك سلاحلی توْققوشما ایله نتیجهلنمیش، یالنیز هارون ار-رشیدین زامانیندا ثابتلیك یارانمیشدیر. عربلر سوْنرالار اؤز اؤلكلری ایله علاقهنی ایتیرمیش، دیللرینی اۇنوتموش، تۆرك دیلینی منیمسهمیش، تۆرك عادتلرینی اؤیرنمیش و تۆركلشمیشلر. (12؛ 170-177)
ه.كسروی فارس شوْوینیزمینین ان قاتی تبلیغاتچیسی كیمی دئییردی: «بیزیم فیكریمیزجه، بۇندان سوْنرا دمیر یوْلونون ایرانین شهرلرینی بیر-بیریله بیرلشدیرمهسی، هابئله كندلرده مكتبلرین آچیلماسی، مطبوعاتین كۆتلوی صۇرتده (كیتاب، مجموعه، قزئتین) یاییلماسی ایله علاقه دار اوْلاراق تۆرك دیلینین آرادان چێخماسی آذربایجاندا خۆصوصیله نظره چارپاجاقدیر. اوْلا بیلسین كی، بیر-ایكی عصردن سوْنرا بۆتون ایرانلیلار اۆچون بیر دیل اوْلسون و تۆرك، عرب، كۆرد، مازانداران، گیلان، سیسان، سیمنان، بختییار، لۇر، شۆشتر و دیگر لهجهلرین آدلاریندان باشقا بیر شئی قالماسین».(11؛ 120) هئچ شۆبههسیز، بۇ، عالیم اۇزاقگؤرنلیگی دئییلدیر و بۇ سؤزلر مۆعیین دایرهلره خیدمت اۆچون سؤیلنمیشدیر. آذربایجان ارازیسینده سوْن ایكی مین ایل عرضینده تۆرك دیلی گئتدیكجه داها چوْخ قوْل-قاناد آتدیغی حالدا، بیر سێرا باشقا ائتنوْسلار (تاتلار، تالیشلار، لزگیلر، اۇدینلر و ب.) اؤز دیللرینی قوْرویوب ساخلامیشلار. هیند-آوروْپا منشألی طایفهلار آذربایجان ارازیسینه سوْنرالار گلمیشلر: »اصلینده، هیند-آوروْپا دیل عائلهسینه منسوب آری منشألی طایفهلار ائر.او. ایكی مینیللیكده جنوبی-شرقی آوروْپادان اوْرتا آسییایا گلمیشلر. ائر.او. 1700-1500-جی ایللرده اوْنلارین بیر حیصهسی - وئدالار آیریلاراق هیندیستانا گئتمیش، ایندیكی فارسلارین، تاجیكلرین، افقانلارین، پامیرده ایراندیللی كیچیك خالقلارین، كۆردلرین، تالیشلارین، تاتلارین، كیلكلرین و س. اۇلو اجدادلاری ایسه اوْرتا آسییادا و افقانیستاندا قالمیشلار. ائر. او. بیرینجی مینیللیگین اوللرینده فارسلارین، كۆردلرین، تالیشلارین، تاتلارین، گیلكلرین و س. آری آدلانان اجدادلاری ایران ارازیسینه گلمیشلر.»(13؛ 39) هیند-ایران دیل قوْلو پارچالاندیقدان سوْنرا ایران قوْلو حاضیركی ایران یایلاسینین مركزینده و جنوبوندا مسكونلاشمیش، ائ.ه. بیر مینیللیگین اوْرتالاریندا ایران لهجهلرینده دانیشان بیر سێرا ائتنوْسلار آذربایجانین شرق و قرب رایوْنلارینا ایرهلیلهمیش، بۇرادا ایراندیللی ائتنوْسلارین اساسینی قوْیموشلار. آذربایجان ارازیسینده قدیمدن ایراندیللی طایفهلار اوْلمامیش، بۇ جۆر طایفهلار ائ.ه. بیر مینیللیگین اوْرتالاریندان گلمیشلر. بۇنو ای.الییئو اؤزو ده تسدیق ائدیر: «ایناملا دئیه بیلریك كی، الیمیزده ائله بیر فاكت یوْخدور كی، میدییالیلارین گلمه اِلِمِنت اوْلدوغونو ثبوت ائتسین. لاكین بۇنو دئیه بیلریك كی، هر هانسی بیر ایراندیللی طایفه میدییا ارازیسینه گلمیشدیر». (14؛ 90)
ائركن اوْرتا عصرلرده - پارفییا دؤورونده بیر سێرا ایراندیللی طایفهلار آذربایجان اراذیلرینه كؤچورولموشدور. لاكین بۇنلار آزلیق تشكیل ائدیردیلر. اؤلكمیزین ارازیسیندهكی تاتلار، تالیشلار، كۆردلر، لاهیجلار یئنه ده ایكی مین ایل اولكی یئرلرینده یاشاماقدادیرلار و یئرلرینی چوْخ نادیر حاللاردا دیَیشنلر اوْلموشدور. تالیش زوْناسیندان آشاغیلاردا گیلان و مازانداران دیللری یاییلمیشدیر كی، بۇنلار پهلوی لهجهلریندن ساییلیر. ایران-فارس شوْوینیزمیندن فرقلی اوْلاراق، آذربایجاندا هئچ بیر ائتنوْسون دیلی سێخیشدیریلمیر. هئچ فارسلار دا ایستهدیكلرینه نایل اوْلا بیلمهیهجكلر، چۆنكی بیر خالقی نه قدر سێخسان، اوْ اوْ قدر گۆج توْپلاماغا چالیشاجاقدیر. آزلیق تشكیل ائدیب یئنی گلن ائتنوْسلارین دیلی اوْ زامان یئرلی دیل ایله تئز قوْووشا بیلر كی، اوْنلار قوْهوم دیللر اوْلسونلار. آذربایجانلیلارین قدیم دیلی اوْلان آذری دیلینی پهلوی دیلینین دیالئكتلریندن سایان عالیملر قصداً نظره آلمیرلار كی، تاریخین اۆزرینه اوْ قدر قالین پرده چكمك اوْلماز. «...آذربایجانین بیر سێرا علامه عالیملرینین تسدیقینه چالیشدیقلاری نظریهنین، یعنی آذری تۆركلرینین فارسدان دؤنمهسی «ایدئیاسی» اۇلو تاریخین تكرلرینین آلتینا زوْرلا سوْخوشدورولان پازدیر. سۆرتله آخیب گئدن، شۆتوین زامان قاتارینین پوْلاد تكرلری آلتینا پاز قوْیماغا سعی گؤسترمك، اؤزونو، اؤز حیسسیز، دۇزسوز، اندامسیز شخصی وارلیغینی تهلوكهده قوْیماق دئمكدیر. یعنی پازین عوضینه اؤزون دۆشه بیلرسن اۇ ایتی چارخلارین آلتینا». (16؛ 214)
جنوبی آذربایجان اهالیسینین دیلیندن بحث ائدن عربدیللی قایناقلاردا آذری تئرمینی تئز-تئز خاتیرلانیر. یاقوت هموی (اوْن ایكی-اوْن اۆچ عصرلر) گؤستریر كی، «اوْنلارین (آذربایجان اهالیسینین - ق.ك.) دیلینی ال-آذرییه آدلاندیریرلار. اوْنو باشقالاری آنلامیر». یاقوبی (دوْققوز عصر)، مسودی (اوْن عصر) و باشقالاری دا «آذری دیلی» حاقیندا معلومات وئرمیشلر.(4؛ 222-223) اوْنلار بۇ دیلین تۆرك دیلی اوْلدوغونو قئید ائتمسهلر ده، اوْنو فارس دیلیندن فرقلندیرمیش و آذربایجان ارازیسینده فارس دیلی ایله یاناشی اساس دیل اوْلدوغونو سؤیلهمیشلر. چوْخ زامان ایران آسیلیلیغیندا اوْلان اؤلكلرین هامیسینین دیلینی فارس دیلی آدلاندیرمیش و یئرلی خالقین دیلی ایله رسمی دؤولت دیلی كیمی ایستیفاده ائدیلن فارس دیلینی عینیلشدیرمیشلر. مثلا، مسودی فارسلارا تابع اوْلان آذربایجان، ارمهنییه، آرران، بئیلقان، دربند، رئی، تبریستان، ال-ماسكات، شابیران، جۇرجان، نیسابور، هئرات، مرو كیمی اؤلكه و ویلایتلرین آدینی چكرك یازیر: «بۆتون بۇ اؤلكلر واحید ایدارهیه، واحید حؤكمدارا و واحید دیله مالیكدیر. اوْنلارین دیللری بیر سێرا فرقلره باخمایاراق، بیردیر، چۆنكی یازدیقلاری حرفلر عینیدیر، حرفلرین بیرلشمهسی ده عینیدیر. آنجاق دیگر نیسبتده گؤتورنده بۇنلار، مثلا، (نئجه كی)، پهلوی (ال-فحلوییه)، دری (ال-درییه)، آذری (ال-آذرییه) و باشقالاری فارس دیلیندن فرقلهنیرلر». (4؛ 224) گؤروندویو كیمی، مۆلیف بۆتون بۇ اراذیلرده ایشلهدیلن الیفبا ایله دیللری عینیلشدیرمیش، دیللر آراسینداكی كسكین فرقلره جدی دقت یئتیره بیلمهمیش، اوْنلاری بیر-بیرینه یاخین سایمیش، لاكین سوْن مقامدا یئنه فرقلندیرمهیه مجبور اوْلموشدور.
آذری دیلینی فارس دیلی حساب ائدنلرین سؤیكنهجكلری اوْندان عبارتدیر كی، آذری آدلی فارسدیللی بیر طایفه اوْلموشدور و آذری دیلی ایفادهسی ده اوْنلارین دیلینین آدی كیمی یاییلمیشدیر. بۇنون عكسینه، بئله بیر فیكیر ده وار كی، آذری سؤزو «دیللری بیزیم دیلین كؤكونده دایانان» آس طایفه آدیندان و ار سؤزوندن عبارت اوْلوب (سوْنداكی -بیر منسوبیت بیلدیرن شكیلچیدیر)، ‘اس ارلری دئمكدیر. (15؛3) بۇ آسلار حاقیندا افسانهلر بؤیوكدور و اوْنلار بۆتون آسییانین، حتی اۇقوْر-فین دیللرینین كؤكونده دایانان بیر طایفه كیمی سجیهلندیریلیر. ایرانشوناسلار ایسه، دئدیگیمیز كیمی، آذریلری ایران طایفهلاریندان بیری حساب ائدیب ایراندیللی اهالی سایمیشلار. بیز قئید ائتمك ایستردیك كی، بلكه ده آذربایجان سؤزونو افسانوی قدیم آسلارلا باغلاماق اوْلار، لاكین بۇ خالقی و اوْنون دیلینی فارسدیللی گۆمان ائدیلن بیر طایفه آدی ایله هئچ جۆر علاقهلندیرمك مۆمكون دئییلدیر. چۆنكی تاریخین آز-چوْخ یازیلی منبعلری اوْلان سوْن بئش مین ایلی عرضینده آذربایجاندا و حتی یاخین اطراف اراذیلرده آسر و یا آذری آدیندا تۆرك و یا ایراندیللی آپاریجی بیر طایفهیا تصادوف ائدیلمهمیشدیر.
آذری سؤزو طایفه آدی اوْلماییب آذربایجان سؤزوندن یارانمیشدیر -آذربایجان سؤزونون قێسالدیلمیش فوْرماسی كیمی تشككول تاپمیشدیر.
آنتارپاتیانو و آتروْپاتئنا سؤزلری اۇزون مدت اۇنودولمامیشدیر. موْنقوْل باسقینلارینی گؤزلری ایله گؤرموش گنجهلی كیراكوْس 1241-جی ایل حادثهلریندن بحث ائدهرك یازیر: «اوْنلار (موْنقوْللار - ق.ك.) گئتدیكجه فارسلارین بۆتون اؤلكهسینی، آترپاتاكانی، دئیلمی داغیتدیلار، قارشیلاریندا بیر مانعه قالماسین دئیه، هامیسینی بیر-بیر یاغما ائتدیلر».(5؛ 162) بۇ فوْرما - آترپاتاكان، طبیعی كی، ائرمهنی تلفّوظ فوْرماسیدیر و بۇ تلفّوظده سؤزون بیرینجی هئجاسینداكی آن الله آدینین «ن» صامیتی دۆشدوكدن سوْنرا ایرهلی چێخان «دز» قوْووشوق سسینین بیرینجی كوْمپوْنئنتینین كارلاشمیش واریانتی (د>ت) ساخلانمیشدیر. عربلر ایسه همین قوْووشوق سسین ایكینجی كوْمپوْنئنتینه اؤز دیللرینین كاراكتئرینه اۇیغون اوْلاراق اۆستونلوك وئرمیش، سؤزو آدزیربیجان - آزیربیجان - آذربیجان شكلینده تلفّوظ ائتمیشلر. آذری سؤزو بۇ سؤزدن، بۇ تلفّوظدن یارانمیشدیر.
طبیعی كی، عرب ایشغالینا قدر و سوْنرالار دا مۆختلیف دیل مۆحیطینده (یئرلیلرین، قوْنشولارین، گلمهلرین دیلینده) آتروْپاتئنا دیلی، آذری دیلی، آرران دیلی، تۆرك دیلی و س. تئرمینلر پارالئل ایشلنمیشدیر. جنوب آزبایجان ایدی، لاكین ائله بیر وضعیت یارانمیشدی كی، آرا-سێرا «آرران» سؤزو ایشلهدیلسه ده، عربلر اۆچون «شیمال» و «جنوب» صؤحبتلری یوْخ ایدی، عربلر آررانی دا «آذربایجان» آدلاندیریردیلار. واحید آذربایجان وار ایدی و بۇنو منبعلر ده تسدیق ائدیر. ن.ولیخانلی بۇ جهتی خۆصوصی نظردن كئچیرهرك یازمیشدیر: «...عرب مۆلیفلری زاقافقازییانین ایشغالی ایله باغلی حادثهلری قئید ائدهرك، آرران - آلبانییا اراذیلرینی هم ده آذربایجان آدلاندیریردیلار. فاكتلارا دقت یئتیرك. ال-كۇفییه گؤره، «ال-ادیه (ابن آلیه ال- كیندی) (عؤمر ابن-عبد ال-عزیزله گؤندریلمیشدیر، 717-720-جی ایللر - ن.بئش.) آذربایجان اؤلكهسینه یوْللانمیش و بئیلقاندا یئرلشمیشدیر... ال-هاریس ابن امر (ادیهدن سوْنراكی حاكم، یئنه عؤمر ابن-عبد الزیز طرفیندن تعیین ائدیلمیشدیر - ن.بئش.) آذربایجان اؤلكهسینه یوْللاندی و بردهده دایاندی. ال-جرره ابن-عبدالله ال-هكهمهنین (722-725، 729-730-جۇ ایللرده آذربایجان حاكمی) شكییه گلیشینی خاتیرلایاراق، ال-كۇفی یازیر: «اوْ (خلیفه هیشام - ن.بئش.) ال- جرره ابن-عبداللها امر ائتمیشدی كی، آذربایجاندا قالسین». ال-تبری و ابن ال-اسیرین معلوماتینا گؤره، 91-جی ایلده (709-710) مسلهمه ابن-عبد ال-مالیك تۆركلر (باشقا سؤزله، خزر) علئیهینه یئنی یۆروش تشكیل ائتدی «و آذربایجان ویلایتینده ال-بابی الده ائتدی، شهرلر و قالالار ایشغال ائتدی».(9؛ 80)
بۇنلار چوْخ ماراقلی و چوْخ آیدین فاكتلاردیر. 1300 ایل اول آذربایجانین بۇ جۆر بۆتؤولویو اوْنون واحید خالقیندان، واحید دیلیندن خبر وئریر. خالقین دیلی تۆرك دیلی ایدی. تۆركلر قارا دنیزین و خزرین شیمالیندا، بۆتون اوْرتا آسییادا، آلتایدان بالكانا قدر گئنیش ارازیده یاییلمیشدی. اوْنا گؤره ده فرقلندیرمك اۆچون عربلر «آذربایجان» دئدیكلری بۇ ارازیده ایشلهدیلن دیلی «ال-آذرییه» - آذری دیلی آدلاندیریردیلار و بۇ، سوْن درجه اۇغورلو بیر تاپینتی ایدی. اگر ه.كسروی كیمیلرین غرضلی و یانلیش ادعالاری اوْلماسا ایدی، تاریخچیلریمیز بۇ اۇیدورمالارا اۇیماسا ایدیلر، بۇ آددان واختیله (ایگیرمی عصرین 70-جی ایللرینده) آذربایجانلیلار ایمتینا ائتمكله (و یا اوْنلاری بۇنا مجبور ائتمكله) بؤیوك سهوه یوْل وئرمز، آذربایجان ضیالیلاری آراسیندا «تۆرك دیلی» و یا «آذربایجان دیلی» صؤحبتلری ایله ایختیلاف یارادیلمازدی.
اوْن بیر عصرین گؤركملی آذربایجان عالیمی خطیب تبریزینین (1030-1108) اؤز مۆعللیمی ابول اۆلا مرری ایله مشهور صؤحبتینده آذری دیلینین «آذربایجان اهالیسینین دیلی» كیمی تقدیم ائدیلمهسی «آذری دیلی» دئدیكده تۆرك دیلینین نظرده تۇتولدوغونا عیانی مثالدیر. صؤحبتین مظمونو بئلهدیر: «خطیب تبریزی دانیشیردی كی، نئماندا (شهرده) مررینین مسجیدینده من اوْنون (ابول اۆلانین) قارشیسیندا اوْتورموشدوم و اوْنا كیتابدان نه ایسه اوْخویوردوم. اوْ (خطیب تبریزی) دئدی: «من ایكی ایل ایدی اوْنون یانیندا قالیردیم. اؤز اؤلكمدن هئچ كیمی گؤرمهمیشدیم. بۇ زامان بیردن ناماز قێلماق اۆچون مسجیده داخیل اوْلان بیر قوْنشوموزو گؤردوم و اوْنو تانیدیم. شادلیقدان احوالیم تامام دیَیشدی. ابول اۆلا منه دئدی: «سنه نه اوْلدو؟» من اوْنا جاواب وئردیم كی، ایكی ایلدیر، اؤز اؤلكمدن هئچ كیمله گؤروشمهمیشم. بیر قوْنشومو گؤردوم. اوْ منه دئدی: «گئت، اوْنونلا صؤحبت ائله». من دئدیم: «قوْی درسیمی قۇرتاریم». اوْ دئدی: «دۇر، من سنی گؤزلهیهرم». من دۇردوم و اوْنونلا (قوْنشوملا) خئیلی آذریجه دانیشدیم و نه ایستهییردیم، هامیسینین حاقیندا سوْروشدوم. من قاییتدیم و اوْنون (ابول اۆلانین) حۆضوروندا اوْتوردوم. اوْ دئدی كی، بۇ نه دیلدیر؟ من دئدیم: بۇ، آذربایجان اهالیسینین دیلیدیر. اوْ دئدی، من (بۇ) دیلی بیلمیرم و باشا دۆشمورم. آنجاق سیزین بۆتون صؤحبتینیزی ازبر یاددا ساخلامیشام. بۇندان سوْنرا اوْ بیزیم بۆتون دانیشدیقلاریمیزی سؤزبسؤز تكرار ائتدی. قوْنشوم هدسیز درجهده تعجب ائتدی و دئدی، اوْ اوْنا معلوم اوْلمایانی نئجه ازبر اؤیرنه بیلمیشدیر». [463،س.145-146] (6؛ 129)
ه.س.سۇمباتزاده بۇ گؤزل متنی اؤز اثرینده وئرمیش و آذری دیلینین ایران دیللریندن بیری اوْلدوغونو ثبوتا چالیشمیشدیر. حتی اوْن اۆچ عصرین بیرینجی رۆبونهدك یاشامیش یاقوت هموینین (1179-1229) یۇخاریدا وئردیگیمیز فیكری ده نتیجه چێخارماق اۆچون «اساس وئرمهمیش»، مۆلیف آذری دیلینین بیردن-بیره تۆرك-موْنقوْل تعسیری ایله ایزسیز یوْخ اوْلدوغو قناعتینه گلمیشدیر. آذربایجان ارازیسیندهكی ان خێردا ایراندیللی ائتنوْسلار بۇ گۆنه قدر یاشادیغی حالدا، «آذربایجان اهالیسینین دیلی» اوْلان آذری دیلی یوْخ اوْلوب آرادان چێخمیش، هئچ بیر ایز قوْیمامیشدیر. بۆتون آختاریش و تدقیقاتلاریندا دۆزگون یوْل تۇتان ق.قئیبوللایئوین «آذری دیلینی مۆعاصیر تالیشلارین دیلی سایماق اوْلار» (13؛ 224) ایفادهسی ده اوْنون یارادیجیلیغی اۆچون جدی قۆسوردور. اوْ، آذری دیلینی ایراندیللی بیر طایفه نین دیلی حساب ائتدیگی اۆچون بۇ دیلین جنوبی آذربایجان - آتروْپاتئنا ارازیسینده گئنیش یاییلدیغینی سؤیلهین عالیملرین - س.ی.قاسیموْوا، آ.پ.نوْووْسئلتسئو و باشقالارینین فیكیرلری ایله راضیلاشمامیش، اوْنون گئنیش یاییلا بیلدیگینه شۆبهه ایله یاناشمیشدیر.(13؛ 225)
هئچ بیر عالیم خطیب تبریزی ایله مررینین صؤحبتیندهكی بیر مقاما دۆزگون دقت یئتیرمهییب. خطیبین دئدیگی سؤزو یانلیش اوْلاراق آذری دیلی شكلینده ایضاه ائتمیشلر. متنده آذری یوْخ، آذربی سؤزو ایشلنمیشدیر. ه.سۇمباتزاده همین احوالاتین ایلك منبعیینی گؤسترمكله رۇس متنی ایچریسینده سؤزون همین منبعده نئجه یازیلدیغینی دا عرب قرافیكاسی ایله قئید ائتمیشدیر. مۆلیف یازیر: «وئریلمیش پارچا ایلك نؤوبهده عبدولكریم ابن-محمّد اس-سمانینین (1114-1166) «كیتاب-ال-انساب» اثرینده مۆحافیظه اوْلونموش، خطیب تبریزینین اؤز یئرلیسی ایله صؤحبت دیلیندن بحث اوْلوناركن با-ل-آذربیجیدئ، ب. س. «آذری دیلینده» ایفادهسی قئیده آلینمیشدیر». (6؛129) ت.ای.حاجییئو م.محمودوْوون «پییادا... تبریزدن شاما قدر» (1982) اثرینه اساسلاناراق همین سؤزو آزربی شكلینده گؤسترمیشدیر. مۆلیف عینی احوالاتی خاتیرلایاراق سؤزون ایشلندیگی جۆملهنی بئله وئرمیشدیر: «آیاغا قالخدیم و آزربی دیلینده اوْنونلا خئیلی صؤحبت ائدیب منی ماراقلاندیران هر شئیی اوْندان سوْروشدوم». مۆلیف یئنه م.محمودوْوا اساسلاناراق یازیر: یئددی عصردن معلوم اوْلان منبعلرده عربلر آذربایجانا آزربیجان دئمیش و صیفت مقامیندا همین سؤزو آزربی شكلینده ایشلتمیشلر».(23؛5) بۇرادا ت.ای.حاجییئوین آزربی دیلینی «آذربایجان اهالیسینین تۆرك دیلی» آدلاندیرماسی بیزی ماراقلاندیرمیر - دیلیمیزین تاریخینه آز-چوْخ بلد اوْلان شخص باشقا جۆر دۆشونه بیلمزدی. بیزی ماراقلاندیران سؤزون هم فوْرماجا، هم ده مظمونجا اساساً دۆزگون معنالاندیریلماسیدیر. ه.سۇمباتزاده سؤزون یازیلیشینی دۆخگون وئرمیش، لاكین اوْنون اوْخونوشونو تحریف ائتمیشدیر، دیلین ماهیتینی ایسه معلوم منفور كوْنسئپسییانین مؤوقئییندن ایضاه ائتمیشدیر. ه.سۇمباتزادهنین همین سیتاتلا باغلی شرحلرینه قاییتماساق دا، تاریخچینین اؤز خالقینین و اوْنون دیلینین تاریخی بارهده بۇ قدر یانلیش و بسیط دۆشونجهلره مالیك اوْلدوغونو (باخ: 6؛129-130) دۆشوندوكجه حئیرتلنمهیه بیلمهدیك. م.محمودوْو و ت.ای.حاجییئوده بیز بیر اِلِمِنتین عرب الیفباسیندان دۆزگون اخز اوْلونمادیغینی گۆمان ائدیریك. بیز بۇ فیكیردییك كی، ماهیتله چوْخ باغلی اوْلان سؤز آزربی یوْخ، آذربی شكلینده اوْخونمالی ایدی و بۇ جهتدن ه.سۇمباتزاده عرب الیفباسی ایله سؤزو دۆزگون وئرمیشدیر: با-ل-آذربیجیدئ. سؤزون بۇ شكیلده اوْخونوشو اوْنا گؤره دوْغرودور كی، بۇ سؤز آذربیجان سؤزوندندیر، آذربیجان سؤزونون بیر حیصهسیدیر و «آذربایجان سؤزونون صیفت كیمی ایشلنن فوْرماسیدیر» دئدیكده بیزیم مؤوقئییمیزه مۆوافیق شكیلده گئنیش دۆشونولمهمیش اوْلسا دا، ت.حاجییئو حقیقتین اۆستونه گلیب چێخمیشلار. بۆتون بۇنلار گؤستریر كی، آذری سؤزو آس و یا آز طایفه آدی ایله دئییل، آذربایجان سؤزو ایله باغلیدیر و اوْ دا آیدین اوْلور كی، بۇ سؤز بیردن-بیره تاپیلمامیش، ایلك دؤورلرده عربلر آذربایجان دیلی آنلاییشینی آذربی دیلی شكلینده ایشلتمیش، تدریجن «ب» صامیتی ده آتیلمیش، آذری دیلی ایفادهسی تشككول تاپمیشدیر.
بئلهلیكله، آذری سؤزو عرب ایستیلاسی زامانیندان اینتئسیو شكیلده ایشلنمیش و اوْ گۆندن كی عربلر بۆتون اؤلكهنی «آذربایجان» آدلاندیرماغا باشلامیشلار، اوْ گۆندن ده دیلیمیزه بۇ كؤكدن «-ال-آذرییه» - آذری دیلی دئمیشلر. ائتیموْلوْژی جهتدن آذربایجان سؤزونون كؤكونده نه دۇرورسا، «آذری» سؤزونده ده اوْ دۇرور. بۇ سؤز 1300 ایلدیر كی، ایشلنمكدهدیر. بس نئجه اوْلموشدور كی، «تۆرك دیلی» ایفادهسی بۇنو اۆستلهمیشدیر؟
گؤرونور، آذری دیلی بیر تئرمین كیمی داها چوْخ عرب تحصیللیلرین دیلینه مخصوص اوْلموش، عربلر آذربایجاندا اؤز مؤوقئیینی ایتیردیكدن سوْنرا «آذری» سؤزو ده ایشلكلیگینی ضعیفلتمیشدیر. لاكین بۇ سؤز ایشلكلیگینی ضعیفلتسه ده، تامامیله اۇنودولمامیش و بۆتون سوْنراكی مینیللیك بوْیو دایم آذربایجان تۆرك دیلینین یێغجام ایفاده واسطهسی كیمی گركلی اوْلموشدور. اوْن اۆچ عصرده علمی ادبیاتدا اؤز ایزینی ساخلادیغی كیمی، اوْن دوْققوز عصر منبعلرینده ده اؤزونه یئر تاپمیشدیر. شۆبهه ائتمیریك كی، آرادا اوْلان بئش عصرلیك منبعلرده ده بۇ سؤز ایشلنمهمیش دئییلدیر. لاكین بۇ دا بیر فاكتدیر كی، اوْن-اوْن ایكی عصرلردن «تۆرك دیلی» ایفادهسی اۆستون مؤوقئ قازانمیش، «آذری» سؤزونون ایشلكلیگینی محدودلاشدیرمیشدیر.
ی.ب.یۇسیفوْو یاقوت هموینین (اوْن ایكی-اوْن اۆچ عصرلر) آذری دیلی حاقیندا معلوماتینی خاتیرلادیب قئید ائدیر كی، بۇندان سوْنرا «آذری دیلی حاقیندا قایناقلاردا داها معلومات وئریلمیر. بۇ دؤورده (اوْن ایكی-اوْن اۆچ عصرلر)، یقین كی، «آذری دیلی» آنلاییشی «تۆرك دیلی» آنلاییشی ایله عوض اوْلونور».(4؛ 225-226)
مۆهوم بیر پروْبلئم كیمی بۇ دا ماراقلیدیر كی، بۆتون تۆرك خالقلارینین دیلی تۆرك دیلی اوْلدوغو حالدا، نه اۆچون تۆرك دیلی ایفادهسی یالنیز بیزیم دیلده، بیزیم دیل اۆچون مۆحافیظه اوْلونموشدور؟
اولجه اوْنو قئید ائدك كی، یۇخاریداكیلاردان بئله بیر نتیجه چێخارماق اوْلماز كی، تۆرك دیلی ایفادهسی اوْن اۆچ عصرده یارانمیشدیر. آلتی عصرین اوْرتالاریندا - 550-جی ایلده بۇمین خاقان بیر گؤیتورك دؤولتینی یاراتمیش و رسمی اوْلاراق «تۆرك» سؤزونو اؤز دؤولتینین آدی كیمی قبول ائتمیشدی: دؤولتلری تۆرك دؤولتی، دیللری تۆرك دیلی آدلانیردی. آلتی-یئددی عصرلرده 80 ایل عؤمور سۆرن بۇ دؤولت سوْنرالار اؤز مۆستقیللیگینی ایتیرمیش، 630-680-جی ایللر آراسیندا اهالی 50 ایل چین تابعلیگینده اوْلموشدور. 681-جی ایلده مۆستقیللیك قازاناراق ایكی گؤیتورك دؤولتینی (681-744) یاراتمیشلار. بۇ زامان گؤیتورك دؤولتی اؤز اراذیلرینی داها چوْخ گئنیشلندیرمیشدیر. سككیز عصرین ایلك گۆنلرینده (701) تۆركلر آرتیق شیمالدان ساسانیلرین كئچمیش سرحدلرینه گلیب چێخمیشدیلار. بۇ دؤورده آذربایجان و آران عربلرین ایشغالی آلتیندا ایدی.
ائله بیر دؤور ایدی كی، عربلر آذربایجانی بۆتؤو گؤرور و اوْنون «قدیمدن تۆرك یۇردو» اوْلدوغونو یاخشی بیلیردیلر، دفعهلرله یئرلی اهالی ایله توْققوشمالی اوْلموشدولار. بیر طرفدن ده یئنی تۆرك آخینلاری داوام ائتمكده ایدی. آرامسیز اوْلاراق تۆركلر تۆرك یۇردونا آخیشیردیلار. بۇنا گؤره ده عربلر طبیعی، قانونی، منطیقی بیر ایش گؤرموش، فرقلندیرمك اۆچون تۆركدیللی آذربایجان اهالیسینی آذریلر، اهالینین دیلینی آذری دیلی آدلاندیرمیشلار. لاكین «آذری» سؤزونون رسمی ایشلنمه ایمكانلاری تۆركدیللی اهالینین اؤز دیللرینی «تۆرك دیلی» آدلاندیرماسینا مانع اوْلمامیش، یۇخاری دایرهلرده داها چوْخ «آذری دیلی»، گئنیش خالق آراسیندا «تۆرك دیلی» ثابتلشمیشدیر. عربلر بیر ایشغالچی كیمی ضعیفلهدیكجه «تۆرك دیلی» اۆستونلوك قازانمیشدیر. تصادوفی دئییلدر كی، بؤیوك نظامی ده اوْن ایكی عصرده «تۆركجه» سؤزونو ایشلتمیشدیر. شاهین مكتوبوندا دئییلیر:
تۆركجهلیك بیزه وفالی اوْلماغین صیفتی (علامتی) دئییل،
تۆركوارا دئییلمیش سؤز بیزه لاییق دئییل.(40؛ 35)
پوْئما شیروانشاه منوچئهر اوْغلو ملیك آخسیتانین شاعره مۇراجعتی اساسیندا یازیلمیشدیر. شاه اؤزو اوْنو عرب-فارس اینجیلری ایله بزهمیی مصلحت گؤرموشدور. مزیهدیلر سۆلالهسیندن اوْلان شیروانشاهلار عرب نسلیندن ایدیلر و اوْن عصردن فارس دیلینین عاشقی اوْلماقلا سارایدا فارس دیلیندن ایستیفاده ائدیردیلر. شیروان دؤولتینین سوْنونا قدر ده (اوْن آلتی عصر) فارس دیلینه اۆستونلوك وئرمیش، تۆرك دیلینه حقارتله باخمیشلار.
بۆتون بۇنلار آیدین و شۆبههسیزدیر. لاكین بیز شیماللی-جنوبلو آذربایجان تۆرك اهالیسینین دیلینین تۆرك دیلی آدلاندیریلماسینی ائرامیزین بیر مینیللیگینده عربلرین مۆشاهیده ائتدیگی «تۆرك اؤلكهسی» و یا یئنی تۆرك آخینلاری و یاخود دا گؤیتورك دؤولتی سرحدلرینین شیمالدان آذربایجانا چاتماسی ایله محدودلاشدیریلمالی اوْلان بیر پروْسئسین نتیجهسی كیمی تسووور ائتمیریك. بۆتون ایلكین تۆرك طایفهلاری اؤن آسییادا دوْغولدوغو كیمی، تۆرك سؤزو ده اؤن آسییادا دوْغولموشدور. لاكین سوْنرالار شرقده داها چوْخ گۆجلنمیش و گۆجلو بیر طۇفان كیمی اؤز دالغالارینی بۆتون قربه و اوْ جۆملهدن جنوبی قافقازا، داها آشاغیلارا یایان بیر دؤولتین آدی كیمی گئری قاییتمیشدیر.
خالق اؤز وارلیغینی، مۆستقیللیگینی جانا دوْیدوغو ایشغاللاردان قوْروماغا چالیشدیقجا اؤز مدنیتینی، مادی-معنوی اؤزونهمخصوصلوقلارینی دا قوْروموشدور. بۇدور، یاقوت همویدن 70-80 ایل سوْنرا حمدوللاه قزوینی فارس دیلینده یازدیغی («نۆزهتول-قۆلوب» - «اۆركلرین ایلنجهسی») اثرینده آرتیق «تۆرك» سؤزوندن بوْل-بوْل ایستیفاده ائدیر: «خوْی تۆرك دییاری كیمی تانینمیشدیر». «تبریزلیلر گؤركلی بیر كیمسهنی جێندیر گئییمده گؤردوكده اؤز تۆرك دیلینده مثل چكیرلر: «هۆلوكی اۆزومو یێرتیق سبتده دۇرماز...» «بۇرادا یاشایان خالقین اۆزونون رنگی آغدیر، تۆرك دیللیدیر و چوْخو هنفی تریقتیندندیر» و س.(5؛ 169-170) بۇ دؤورده آرتیق قوْنشو آنادوْلودا عثمانلی دؤولتی (1299-1924) یارانمیشدی و دیللری رسمی اوْلاراق «عثمانلی دیلی» آدلانیردی. خزرین جنوب-شرقینده و شرقینده ایسه هر بیر تۆرك دیلینین آدی واردی و اوْنا گؤره ده آذریلرین اؤز دیللرینی «تۆرك دیلی» آدلاندیرمالاری اۆچون هئچ بیر رقابت و تهلوكه یوْخ ایدی.
»آذری» سؤزو آز ایشلنسه ده، اۇنودولموردو. آذربایجان دیلینی ایلك دفعه رسمی دؤولت دیلی ائلان ائدن شاه ایسماییل، طبیعی اوْلاراق، «تۆرك دیلی»نه اۆستونلوك وئریر. شاه ایسماییل آذربایجانین حقیقی مۆستقیللیگینه چالیشمیش، اوْنا گؤره ده آنادوْلو تۆركلری ایله قاریشماماق، مۆستقیل آذربایجانین مۆستقیللیگینی ابدی ائتمك اۆچون عثمانلیلارین سۆننی مذهبی مۆقابیلینده شیعهلیگی گئنیشلندیرمكله یاناشی، دؤولت دیلینی و اوْنون آدینی دا بئین الخالق عالمه تام فرقلی شكیلده - خالقین ایشلتدیگی كیمی چاتدیریر و بۇ حال «آذری دیلی» تئرمینینین داها چوْخ محدودلاشماسینا سبب اوْلور. عینی آنلاییش حاقیندا ایكی تئرمیندن «تۆرك دیلی»نین اۆستونلوك قازانماسیندا حقیقتن شاه ایسماییلین خیدمتی بؤیوكدور. لاكین بۇندان ایستیفاده ائدن ایرانپرستلر خالقی و بۆتون علم، بیلیك صاحبلرینی آلداتماغا چالیشمیش، آذری دیلینین گۇیا ایران دیللری قروپونا داخیل اوْلان بیر دیل اوْلدوغونو و همین دیلین زوْرلا شاه ایسماییل طرفیندن مهو ائدیلدیگینی، یئرینه تۆرك دیلینین قوْیولدوغونو اثبات ائتمهیه جهد گؤسترمیشلر. آمما شاه ایسماییلین «جانینی قۇرتارانلار»، بۇ پروْسئسی - تۆرك دیلینین فارس آذری دیلینی هله اوْن دؤرد عصرده مهو ائتدیگینی، یالنیز سێخیشدیریلیب اردبیلده قالدیغینی ادعا ائدنلر ده وار.(17؛ 46) بۇنلار سوْن درجه منطیقسیز دۆشونجهلردیر. شاه ایسماییلین خیدمتلرینی اۇنوتدورماغا چالیشانلار دا واردیر: گۇیا شاه ایسماییلین عثمانلی سۇلطانلاری ایله بیر-ایكی یازیشماسیندان باشقا، قالان بۆتون دؤولت ایشلری فارسجا آپاریلمیش؛ آذربایجانلیلار شاه ایسماییلا كیمی و حتی اوْندان سوْنرا اوْن یئددی یۆزیللییه كیمی، كؤكجه ایران منشألی اوْلان آذری دیلینده دانیشمیش؛ شاه ایسماییل ایسه گۆج ایشلهدهرك بۇ دیلی آذربایجانلیلارا یابانچی اوْلان «تۆرك دیلی» ایله عوض ائتمیشدیر. حالبوكی آلمان عالیمی آدام اوْلئارینین یازیسیندا 1630-جۇ ایللرده، حتی پایتاختین صفویلر طرفیندن ایران شهری اصفهانا كؤچورولدویو چاغلاردا اجنبی ائلچیلرین قبولوندا سارایدا آذربایجان دیلینین ایشلندیگی گؤستریلیر. فرانسیز سییاهی ژان باتیست تاوئرنیئ ده عینی حقیقتی قئید ائتمیشدیر: «سارای آداملارینین دیلی تۆرك دیلیدیر». (5؛ 185)
آذری دیلینین ایران دیل قروپونا عاید اوْلماسی بارهده ادعالار خالیص جفنگیاتدیر. بیر آنلیغا دۆشونك كی، بۇ ادعالار (آذربایجان اهالیسینین دیلینین آذری آدلانان ایران كؤكلو طایفه دیلی اوْلماسی) دوْغرودور و اؤلكه اهالیسینین دیلی فارس دیلیندن فرقلی (ادعاچیلارین فیكرینه گؤره، تالیش دیلینه یاخین) بیر دیل ایمیش. جمعی 37-38 ایل عؤمور سۆرموش شاه ایسماییل بۇ دیلی نئجه دیَیشیب تۆرك دیلینه چئویره بیلردی؟ شاه ایسماییلدان 200 ایل اول حمدوللاه قزوینی تبریز، خوْی كیمی ایری شهرلرین، پایتاخت شهرینین اهالیسینین تۆركدیللی اوْلدوغونو قئید ائدیرسه، «ایران كؤكلو» آذری دیلینده كیم دانیشیرمیش؟
یاقوت هموی عرب ایدی و چوْخ اوْلسا، فارس دیلینی ده بیلرمیش. گؤرونور، تۆرك دیلینی بیلمیرمیش. اوْنون، «اوْنلار آذری دیلینده دانیشیرلار، بۇ دیلی باشقالاری آنلامیر» دئمهسی بیر چوْخلارینی بۇ قناعته گتیریر كی، آذربایجانین اهالیسی ائله بیر سپئسیفیك ایران دیلینده دانیشیرمیش كی، اوْنلارین دیلینی باشقالاری آنلامیرمیش. اوْنون بیر چوْخ حاللاردا دۆزگون اوْلمایان، تقریبی مۆلاهیزهلری ایرانشوناسلارا قوْل-قاناد وئرمیشدیر. یاقوت هموی چوْخ زامان اؤز معلوماتلارینی گؤزو ایله گؤردوكلری اساسیندا دئییل، «ال-ایستخرینین دئمهسینه گؤره»، «سؤیلهییرلر كی»، «منیم ایناندیغیم تاجیرلردن بیری منه دانیشیردی كی»، «من دۆشونورم كی»، «آذربایجاندا من بردهده یاشامیش آداملار ایله گؤروشموش و اوْنلاری شهر حاقیندا سوْرغویا تۇتموشام، اوْنلارین دئمهسینه گؤره» كیمی «اساسلار» اۆزرینده قۇرموشدور. اوْنون دیللر حاقیندا معلوماتیندا دا بۇ جۆر قئیری-مۆعیینلیكلر مۆشاهیده اوْلونور: «اوْ (باب-ال ابواب - دربند) بیر چوْخ دۆشمن و مۆختلیف دیللرده دانیشان خالقلار احاطهسیندهدیر». «دئییرلر كی، باب-ال ابوابدان اوْ یانا اۇزانان داغلاردا 70-دن چوْخ خالق یاشاییر، بۇنلارین هر بیری آیریجا اؤز دیلینده دانیشیر و بۇ دیلی قوْنشولار باشا دۆشمور». (5؛ 167) دربنددن یۇخاریدا قافقازدیللی خالقلار یاشاییر و اوْنلار دایم بیر-بیرینی باشا دۆشوبلر. قافقازدیللیلردن باشقا، ایكینجی بؤیوك دیل قروپو هۇنلار، خزرلر و عۆموما تۆركلر ایدی.
یۇخاریدا - شاه ایسماییل ایله باغلی سیتاتدا بیر فیكیر دوْغرودور: «آذربایجانلیلار شاه ایسماییلا كیمی و حتی اوْندان سوْنرا اوْن یئددی یۆزیللییه كیمی... آذری دیلینده دانیشمیش»لار. اصلینده، بۇنو بئله باشا دۆشمك لازیمدیر كی، اوْن یئددی عصرهدك آذربایجانلیلار «تۆرك دیلی» ایله یاناشی، اؤز دیللرینه «تۆرك دیلی» معناسیندا «آذری دیلی» ده دئمیشلر. بۇ، تام دوْغرو فیكیردیر.
اوْن بئش عصردن باشلایاراق عثمانلی ایمپئرییاسی ضعیفلهمهیه، عثمانلی دؤولتی تۇتدوغو اراذیلری ایتیرمهیه باشلامیشدیر. نهایت، تدریجن تۆركلرین (عثمانلی تۆركلرینین) حاكمیت دایرهسی آنادوْلویا سێغیشمیشدیر. «عثمانلی ایمپئرییاسی»، «بؤیوك عثمانلی دؤولتی» كیمی ایفادهلر ده اؤز اهمیتینی ایتیرمیشدیر. بئله بیر واختدا یالنیز اؤز ازلی یۇردلاری ایله كیفایتلنمهلی اوْلان عثمانلی تۆركلرینه «آنادوْلو تۆركلری» ده دئییلمیشدیر. اوْنا گؤره ده اوْن دوْققوز عصرین سوْنلاری، ایگیرمی عصرین اوللرینده آذربایجان و آنادوْلو تۆركلرینی فرقلندیرمك اۆچون یئنیدن «آذری» سؤزونه احتیاج آرتمیشدیر. و بۇ زاماندان «آذری» سؤزو داها چوْخ ایشلنمهیه باشلامیشدیر. بئلهلیكله، عرب ایشغالیندان (یئددی عصر) بۇ گۆنه قدر «آذری دیلی» حقیقی معنادا «تۆرك دیلی»نین سینوْنیمی كیمی ایشلنمیشدیر و بیر لینقویستیك تئرمین كیمی، «آذری» سؤزو یۆكسهلیش (یئددی-اوْن عصرلر)، تنززول (اوْن-اوْن دوْققوز عصرلر)، یئنی یۆكسهلیش (اوْن دوْققوز عصرین سوْنلاریندان ایگیرمی عصرین 70-جی ایللرینه كیمی - آراداكی رئپرئسسییا چێخیلماقلا) و یئنی تنززول (70-90-جێ ایللر) مرحلهلری كئچیرمیشدیر. اگر هیند-آوروْپا موْنوْپوْلیزمی، ه.كسروی كیمیلرین فارس شوْوینیزمی، بیزیم بیر سێرا عالیملرین و رۇس تاریخچیلرینین تاریخی ساختالاشدیران یازیلاری اوْلماسا ایدی، ایگیرمی عصرده «آذری دیلی» اۇغورلو بیر تئرمین كیمی اؤز یئرینی تۇتا بیلردی.
آذریلر سؤزو آذربایجان ارازیسینده یاشایان بۆتون ائتنوْسلاری احاطه ائتمیشدیر، لاكین آذری دیلی تۆرك خالقینین دیلینی. اوْدور كی دقیقلشدیرمك اۆچون بعزن آذری تۆركلرینین دیلی ایفادهسی ایشلهدیلمیشدیر. گؤرونور، هم ده بۇ چوْخمعنالیلیغی آرادان قالدیرماق اۆچون شاه ایسماییل آذری دیلی ایستیلاهینی سێخیشدیرماغا چالیشمیشدیر. بۇنلار بیر داها گؤستریر كی، آذری دیلی ایفادهسی آذربایجان آدیندان دوْغموشدور، اوْنا گؤره ده تۆرك ائتنوْسو و آذربایجان تۆرك دیلی ایله بیلا واسیطه باغلیدیر. آذریلر و آذربایجانلیلار آنلاییشلاری ائكویوالئنتدیر. آذری سؤزونون آذربایجان سؤزوندن تؤرهدیگینی نظره آلدیقدا هم آذری دیلی، هم ده آذربایجان دیلی ایفادهلری یایغین ایفادهلردیر. لاكین آذربایجانین بۆتؤولوكده تۆركدیللیلیگینی، یعنی آپاریجی ائتنوْسلارین تۆرك، میللی دیلین تۆرك دیلی اوْلدوغونو نظره آلدیقدا «تۆرك دیلی» ایفادهسینه ائكویوالئنت كیمی آذری دیلی ایفادهسی تام یئریندهدیر.
آذری سؤزو بیزیم دیلیمیزی بۆتؤولوكده (شیماللی-جنوبلو) آدلاندیرا بیلن ان اۇغورلو تئرمیندیر. آذربایجان تۆركلرینه دایم «آذری تۆركلری» دئمیشلر و بۇ ایفاده آذربایجان خالقینی هم آنادوْلو تۆركلریندن، هم ده شرق تۆركلریندن فرقلندیرمیشدیر. هله نصرالدین شاه دؤورونده ایراندا بۇراخیلمیش «نامئ-بیر دانئشواران» آدلی كوْللئكتیو اثرده جنوبی آذربایجان اهالیسینین دیلی «آذری دیلی» آدلاندیریلمیش و آیدین اوْلماق اۆچون ایضاهات وئریلمیشدیر: «آذری دیلی»، یعنی «زبان-بیر تۇركان» (تۆرك دیلی). قربین گؤركملی شرقشوناس عالیملری و اوْ جۆملهدن اینگیلیس شرقشوناسی ق.آ.سترانقئ ده بۇ جۆر نظرده تۇتموش، «آذری» سؤزونو «آذربایجانین قدیم تۆرك دیلی» آدلاندیرمیشدیر.
اصلن آذری تۆركلریندن اوْلان جاهانگیر زئینالوْغلونون 1924-جۆ ایلده ایستامبولدا چاپ ائتدیردیگی «مۆختسر آذربایجان تاریخی» اثرینده اوْخویوروق: «هر یئرده اوْلدوغو كیمی، بۇرادا دا (آذربایجاندا - ق.ك.) آزلیق چوْخلوغا تابع اوْلاراق، قدیم اهالیدن تات، تالیش، لزگی و سوْنرادان گلن عرب، كۆرد كیمی میللتلر یئرلی تۆركلر ایله قاریشیب بیرلشمیشلردیر و بئیلهجه یئنی بیر تۆرك خالقی، یئنی آذری تۆركلری وۆجوده گلمیشدیر... گؤزللیك و سادهلیگی سایهسینده بۆتون قافقاز و رۇسییادا، حتی ایران و بۆتون آسییادا ایشلنن بئین المیلل بیر دیل حالینی دا آلمیشدیر». (18؛ 12)
كئچن عصرین 60-جێ ایللرینده «آذری دیلی» تئرمینی گئنیش ایشلنمكده ایدی و «آذربایجان دیلی»، «هتورك دیلی» ایفادهلرینه نیسبتن داها چوْخ ایشلهنیردی. لاكین آذربایجان تۆركلرینه و عۆموما تۆركلره دایم قئیری-صمیمی مۆناسیبت بسلهین، تاریخین گئدیشینده مۆترققی پروْسئسلری دایم هینداوروْپالیلارین خیدمتی كیمی قلهمه وئرمهیه چالیشان عالیملرین سۇبیئكتیو مۆلاهیزهلری «آذری دیلی»نی شۆبهه آلتیندا قوْیا بیلمیشدیر: »ایرانین بیر سێرا بۇرژوا تاریخچیلری و ادبیاتشوناسلاری آذربایجان خالقینین وارلیغینی دانماقلا برابر، هم ده اوْنون دیلینی تحریف ائتمهیه سعی گؤستریرلر (ه.كسروی، ج.فقیه، م.مشكور، ه.كارنگ، ه.كاویانپور، ه.دئهقانی، م.مۆرتزوی، ز.صفا، ر.شفق و ب.). اوْنلار ادعا ائتمیشلر كی، گۇیا آذربایجانین قدیم ساكینلری آنجاق ایران (آری) منشألی و ایراندیللی ائتنوْسلاردان عبارت اوْلموشدور».(11؛ 110)
ایرانین تاریخچی عالیمی احمد كسروی رضا شاهین حاكمیته كئچدیگی و اؤز دیكتاتوراسینی مؤحكملندیرمهیه چالیشدیغی ایگیرمی عصرین 20-جی ایللرینده یازدیغی «آذری یا زبانئ باستانئ آذربایگان» اثرینده «ایران ارازیسینده یالنیز بیر دیلین - فارس دیلینین اوْلدوغونو ادعا ائتمكله حاكم پهلوی سۆلالهسینه ایراندا یاشایان و آزلیقدا قالان خالقلارین آنا دیللرینین قاداغان اوْلونماسی اۆچون شرایط یاراتمیشدیر».(11؛ 111) ه.كسروی آذری دیلینی فارس دیلینین بیر قوْلو حساب ائتمكله داها مۆرتجئ مؤوقئ تۇتوردو. اؤزوندن اولكی ایرانشوناسلار عادتا موْنقوْللارین گلیب زوْرلا تۆرك دیلینی آذربایجاندا یایدیقلارینی ادعا ائتدیكلری حالدا، اوْ، تۆرك دیلینین آذربایجاندا موْنقوْللاردان سوْنرا، شاه ایسماییل خطای دؤورونده یاییلماسینی ثبوتا چالیشمیشدیر. دوْكتوْر حسین محمّدزاده سدیق تبریزده نشر اوْلونان «نئدا-یئ آذربادئقان» قزئتینین 10 آوقوست 1999-جۇ ایل تاریخلی 21-جی نؤمرهسینده همین قزئتین مۆخبیری ایله مۆساهیبهسینده دئییر: «كسروی و اوْنون داوامچیلاری نه تكجه بیزیم تۆرك اوْلماییب آذری اوْلدوغوموزو ثبوت ائتمك اۆچون مینلرله ورقه آغ كاغیذ قارالادیلار كی، مینیموم چؤرهیه چاتسینلار، اوْنلار رضا شاها، محمّدرزا شاها مدداهلیق ائدهرك تۆركلره قارشی دۆشمنچیلیك سیاستی یئریدهرك آذربایجان دیلی، تاریخینی، میللی ناموس و بؤیوك مقصدلری سۇال آلتینا آلدیلار. حتی همین نؤكرلردن بیری كیتابینین گیریش حیصهسینده یازیر: «بئله نتیجه آلیریق كی، تۆركلر ساوادسیز، مالدارلیقلا مشغول اوْلان و آوارا، ائوسیز، فارسلار ایسه عالیم، اكینچی و شهرلی اوْلموشلار».(19؛ 39)
قئید ائدیلن عالیملرین بیر قیسمی آذربایجان ارازیسینده تۆركلری یئرلی و گلمه تۆركلرین بیرلیگی دئییل، ایران-فارس اهالیسی ساییر و اوْنلارین زوْرلا تۆركلشدیریلدیگینی، تۆرك دیلینین اوْنلارا زوْرلا قبول ائتدیریلدیگینی ادعا ائدیرلر. بۇنا گؤره ده آذربایجان تاریخینی، آذربایجان خالقینین منشأیینی، دیلینی ساختالاشدیرماغا چالیشان عالیملردن بیری - ه.رزمارا آذری دیلینی تۆرك دیلی حساب ائتسه ده، اوْنون زوْرلا قوْنشو تۆركلردن منیمسهدیلدیگینی، بۇنا گؤره ده دؤولت تدبیری اساسیندا مۆطلق دیَیشدیریلمهسینی، اهالینین یئنیدن فارس دیلینه قایتاریلماسینی طلب ائدیردی: «شرقی آذربایجانین ساكینلرینین دیلی آذری دیلی اوْلموشدور (مۆلیفه گؤره آذری دیلی تۆرك دیلی قروپونا داخیلدیر - آ.ف.). همین ارازینین ساكینلری اۇزون ایللر عرضینده قوْنشولوق علاقهلری نتیجهسینده بۇ دیلی اوْنلاردان (قوْنشو تۆرك خالقلاریندان - ق.ك.) منیمسهمیشلر. بئله كی، حاضیردا دا آذری دیلی اوْرادا فعالیت گؤسترمكدهدیر. بۇ ارازینین دیلینین دیَیشیلمهسی حاقیندا دؤولت طرفیندن جدی تدبیر گؤرولمهسینه باخمایاراق، بۇ بارهده اوْنلارین فعالیتی هله ده نتیجهسیز قالمیشدیر». (11؛ 128)
بئلهلیكله، آذری خالقینین - آذری تۆركلرینین منشأیی بیلهركدن یانلیش ایضاه ائدیلمیش، سلجوق ایمپئرییاسی دؤورونده و سوْنرالار صفویلرین اۆستون مؤوقئیی ایله فارسلارین تۆركلشدیریلدیگی، سلجوقلارا قدر آزربایجاندا تۆرك ائتنوْسلارینین اوْلمادیغی كیمی یانلیش، ساوادسیز و غرضلی هدیانلار سؤیلنمیشدیر. دایم مۆختلیف ایمپئرییالار تركیبینده اوْلماسی نتیجهسینده آذربایجان خالقی اؤز دیلیندن آز حاللاردا دؤولت دیلی كیمی ایستیفاده ائده بیلمیشدیر. شۆبههسیز، آبوْریگئن اهالی ماننا، مادا دؤورونده آپاریجی طایفهلار اوْلان ماننالیلارین، مادالیلارین دیلیندن رسمی دؤولت دیلی كیمی ایستیفاده ائتمیشلر. لاكین اههمهنی، ساسانی ایمپئرییالارینین و خیلافتین تركیبینده گئنیش تۆركدیللی اهالینین ایشلتدیگی دیل باشقا، رسمی دؤولت دیلی باشقا دیل اوْلوب. عصرلرله داوام ائدن بۇ پروْسئسی بؤیوك شاه ایسماییل دایاندیریب. شاه ایسماییلین گؤستریشی ایله خالق ایلك دفعه اؤز دیلیندن آلی مجلیسلرده، یازیشمالاردا، دیپلوْماتیك سندلرده هوسله ایستیفاده ائتمیشدیر. یالنیز صفویلر آذربایجان تۆرك دیلینی تامهوقوقلو دؤولت دیلینه چئویرمیشلر. بۇنونلا یاناشی، اوْنلار هئچ بیر دیلین حۆقوقونو الیندن آلماییبلار، هئچ بیر ائتنوْسون دیلینی تۆركلشدیرمهییبلر. 1685-1694-جۆ ایللرده آذربایجاندا اوْلموش آلمان عالیمی ائنگئلبئرت كئمپفئر یازمیشدیر: «صفویلر سۆلالهسینین آنا دیلی اوْلان تۆرك دانیشیغی ایران ساراییندا گئنیش یاییلمیش دیلدیر. بۇ دیل اؤلكه اهالیسینین آدی دانیشیق دیلیندن سئچیلیر. تۆرك دیلی سارایدان تۇتموش یۆكسك رۆتبهلی و مؤتبر شخصلرین ائولرینه كیمی یاییلمیش و نتیجهده ائله اوْلموشدور كی، شاهین حؤرمتینی ایستهین هر كس بۇ دیلده دانیشیر. ایندی ایش اوْ یئره چاتمیشدیر كی، باشی بدنی اۆچون دیَرلی اوْلان هر كس اۆچون تۆرك دیلینی بیلمهمك سۇچ ساییلیر. تۆرك دیلی بۆتون شرق دیللریندن آساندیر. تۆركجهنین دانیشیق طرزیندهكی وۆقار و سسلنمه عظمتی اوْنون سارایدا و سلطنت قصرینده یئگانه دانیشیق دیلی اوْلماسینا گتیریب چێخارمیشدیر.»(20؛ 85) «بۇ دیل اؤلكه اهالیسینین آدی دانیشیق دیلیندن سئچیلیر» دئدیكده مۆلیف، شۆبههسیز، مۆعیین درجه عرب، فارس لئكسیكاسی قاریشمیش ادبی دیل ایله گئنیش كۆتلهنین آدی، ساده دانیشیغینی نظرده تۇتموشدور. ایندی - ایگیرمی عصرین بۇ سوْن گۆنلرینده 35 میلیوْن اهالیسی اوْلان جنوبی آذربایجانین دؤولت دیلی فارس دیلیدیر، بۇ قدر اهالینین آنا دیلینده بیر مكتبی یوْخدور. آمما بۇ اوْ دئمك دئییلدیر كی، گۆنشلی آذربایجانین دیلی فارس دیلیدیر. 1500 ایل اول ساسانیلر ایمپئرییاسی تركیبینده ده بۇ دیل دؤولت دیلی كیمی حۆقوقسوز اوْلموشدور، ایندی ده بئلهدیر. خالق اؤز حۆقوقونو طلب ائتمهلیدیر. كسرویلرین و اوْنلارین سؤزونه قۆووت وئرنلرین مۆلاهیزهلری یانلیش و غرضلی اوْلوب، علمه خیدمت ائتمیر. بئش.بئش.بارتوْلد، بئش.ف.مینوْرسكی، ب.بئش.میللئر و باشقالاری دا كسرویلرین فیكرینی مۆدافعه ائتمیشلر. آذربایجان تاریخچیلری آراسیندا دا آذری دیلینی ایران منشألی حساب ائدنلر واردیر. «آذری دیلینین ایران دیللری عائلهسینه عاید اوْلماسینا دایر علمده، گؤرونور، شۆبهه یوْخدور» دئین ه.س.سۇمباتزاده بیر طرفدن ده یازیر: «...بۆتون منبعلر و تدقیقاتچیلار استثناسیز اوْلاراق اوْنون فارس دیلیندن دریندن فرقلندیگینی قئید ائدیرلر». (6؛49) فارس دیلینه قوْهوم دیللردن هئچ بیری ایلكین اوْرتا عصرلرده همین دیلدن آنلاشیلماز درجهده فرقلنمهمیشدیر. بۇ جۆر فرق یالنیز تۆرك و فارس دیللری آراسیندا اوْلا بیلردی و قدیم مۆلیفلر ده بۇنو قئید ائتمیشلر. گۇیا آذری دیلی اوْنا گؤره یوْخا چێخیب كی، دین دیلی، مدنیت، علم دیلی اوْلماییب و فارس دیلی واسطهسیله آسسیمیلیاسییایا اۇغراییب، لاكین یۆزلرله علم، دین، مدنیت و ادبیات دیلی اوْلمایان محللی دیللر یاشاییب. بۇ، آدی منطیقسیزلیكدیر.
آذربایجان تاریخی، آذربایجان مدنیتی، آذربایجان دیلی ساحهسینده 60-جێلار حركاتی بۆتون بۇ فیكیرلرین یانلیش، غرضلی و قۇراما اوْلدوغونو، آذربایجان خالقینین دیلینین و تاریخینین قصداً ساختالاشدیریلدیغینی اۆزه چێخاردیلار. بۇ ساحهده ی.ب.یۇسیفوْو، ت.ای.حاجییئو، ق.ه.قئیبوللایئو، م.ایسماییل و باشقالارینین خۆصوصی خیدمتلری واردیر. بۇنلاردان بیری - ق.ه.قئیبوللایئو یازیر: «بیزیم سوْوئت اتفاقیندا بۇ واختا قدر هئچ بیر تۆرك خالقی حاكم ایران كوْنسئپسییاسینین اۇجباتیندان اؤزونون حقیقی قدیم تاریخینی آیدینلاشدیرا بیلمهییب. بۇ، تاریخ علمینده موْنوْپوْلیزمدیر». (21؛ 283) بۇندان نئچه ایل اول یازیچی عیسی حسینوْو علمده ایرتیجایا قارشی اعتیراضینی بیلدیرهرك «ایدئال» روْمانیندا یازمیشدیر: اینگیلیسلر فۇنت-ستئرلینقی سئل كیمی آخیدیردیلار، بۆتون آوروْپانین، اؤزلرینین ان گؤركملی آرخئوْلوْقلارینی، شرقشوناسلارینی جنوبا دوْلدوروب پهلوی شاهینین حاكمیتینین قانونیلیگینی ثبوت ائتمكدن اؤترو، جنوبوموزو شیمالیمیزدان همیشهلیك آییریب میللی آزادلیق ایدئیالارینی بوْغماقدان اؤترو تاریخیمیزین اۆستوندن قلم چكیب، «پهلوی تاریخی» یازدیریردیلار. ...هامیمیز بیلیردیك كی، آذربایجانین تاریخی «ایران تاریخی» كیمی قلهمه وئریلیر، دیلیمیز، دؤولتیمیز اینكار ائدیلیر. گۇیا نه قدیم دیلیمیز اوْلوب، نه ارازیمیز، نه ده دؤولتیمیز. كؤچری قبیلهلردن عبارتییمیش آذربایجان خالقی». (22؛ 328)
كؤچورن: دالغادیزج www.qizildag.arzublog.com


text:
60046
۳۱ مرداد ۱۳۹۸
دونیأ تورکمنلرینینگ خبر آجانسینینگ آیتماغینا گؤرأ؛ قازاقستانینگ ساغلیق و ساقلاییش وزیری بو واقانینگ اؤران آز قابات گلیاندیغینی بیلدیردی.
قازاقستانلی انه مای آییندا بیر قیز بأبک دوغوریار سونگ اوچ آرالیق بیلن آگوست آییندا دا ارکک بأبک دوغوریپ دیر.
اوچ آیدا ایکی چاغاسی بولان ۲۹ یاشینداقی لیلیا کونووالووا قازاقستانینگ اورالسک شهرینده یاشایار.
ساغلیق ساقلاییش وزیرینگ آیتماغیندا هر ۵۰ میلیون زنانادا بیر شیله واقانینگ دوش گلیاندیغینی بیلدیریار.
اوچ آیدا ایکی چاغا دوغوران زنانانینگ ایکی چاغا یاتغیسی (رحم) نینگ بولاندیغی بیلدیریلدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
دگیشلی یازغیلار
سیزینگ نظرینگیز


text:
تاپماجا(اویون)
تاپماجا — اینسانین ذهنی قابیلیتینی، عاغلینین چئویکلیگینی یوخلاماق مقصدیله یارادیلان ادبی ژانر. تاپماجادا هر هانسی بیر اشیانین علامتی اوستو اؤرتولو شکیلده وئریلیر و یا باشقا بیر اشیایا بنزهدیلیر، اونون تاپیلماسی قارشی طرفدن طلب اولونور.
تاپماجالار داها چوخ نظمله اولور. مثلا:
او یانی چپر،
بو یانی چپر
ایچینده آتلی چاپار. (گؤز)
بیر بالاجا میل باشی،
یاندیردی داغی-داشی (کیبریت)
دییرمانا دن گلدی،
دورون گؤرون کیم گلدی.
توخونمامیش چووالدا
اویونمهمیش اون گلدی. (ایگده)
سونونجو نومونهدن آیدین اولور کی، تاپماجالارین موعیّن قیسمی بایاتی شکلیندهدیر.
نثرله اولان تاپماجالار دا وار. "من گئتدیکجه او دا گئدیر" (کؤلگه)، "آغاج باشیندا آل یاناقلی قیز" (آلما)، "قارا تویوق قاپیدا یاتار" (سوپورگه)، "آغاج باشیندا اونلو داغارجیق" (ایگده) و س.
بعضاً تاپماجالار آتالار سؤزلرینین ده یئرینده ایشلهنیر. مثلا؛ "هامینی بزهر، اؤزو لوت گزر" ،"بیر بالاجا بویو وار، دام دولوسو تویو وار" و س.
تاپماجالار قدیم و اورتا عصرلرده ماراقلی بیر اَیلنجه واسیطهسی ده اولموشدور.
ائشیک باغلانتی[دَییشدیر]
- Seyidov N. - Tapmacalar. Bakı: "Şərq-Qərb", 2004


text:
باکی-نین آزادلیق میدانیندا وطن محاربهسینده غلبهیه حصر اولونموش ظفر پارادی کئچیریلدی
آذربایجان جمهوریتینین پرزیدنتی ایلهام علی یئو، بیرینجی خانیم مهریبان علی یئوا، باکیدا سفرده اولان جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان و خانیمی امینه اردوغان ظفر پارادیندا ایشتیراک ائتدیلر.
باکی-نین آزادلیق میدانیندا وطن محاربهسینده غلبهیه حصر اولونموش ظفر پارادی کئچیریلدی.
آذربایجان جمهوریتینین پرزیدنتی ایلهام علی یئو، بیرینجی خانیم مهریبان علی یئوا، باکیدا سفرده اولان جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان و خانیمی امینه اردوغان ظفر پارادیندا ایشتیراک ائتدیلر.
"دمیر یومروق" عملیاتیندا - آذربایجانین وطن محاربهسینده محتشم غلبهیه حصر اولونموش ظفر پارادینا مودافعه ناظیرینین معاوینی، ژنرال کریم ولیئو قوموتانلیق ائتدی.
پاراددا 3000 نفردن آرتیق شخصی هئیتین، 150-دک حربی تجهیراتین، او جملهدن سیلاحلانمایا یئنی قبول ائدیلمیش معاصر حربی تجهیراتین، راکئت و توپ قورغولارینین، هاوا هوجوموندان مودافعه سیستملرینین، ائلهجه ده حربی گمی و کاترلرین نوماییشی نظرده توتولدیو. پاراددا، همچنین وطن محاربهسی زامانی آذربایجان اوردوسونون دارماداغین ائتدیگی دوشمندن اله کئچیردیگی حربی غنیمتلرین بیر قیسمی ده نوماییش اولوندو..
حربی اورکستر "آذربایجان فانفاراسی"نی ایفا ائدیب.
مودافعه ناظیری ژنرال ذاکیر حسنوو آذربایجان جمهوریتینین پرزیدنتی، سلاحلی قوهلرین مظفر عالی باش قوموتانی ایلهام علی یئوه و تورکیه جمهوریتینین پرزیدنتی رجب طیب اردوغانا راپورت وئریب.
دؤولت باشچیلاری عسگرلری سلاملاییبلار.
حربی اورکستر آذربایجانین و تورکیه-نین دؤولت هیمنلرینی ایفا ائدیب.
داها سونرا آذربایجانین اراضی بوتؤولوگو اوغروندا شهید اولانلارین روحو 1 دقیقهلیک سوکوتلا یاد ائدیلیب.
وطن محاربهسینده غلبهیه حصر اولونان ظفر پارادیندا آذربایجان حربی هاوا قوهلرینه مخصوص پیلوتسوز اوچوش آپاراتلاری (پوا) نوماییش ائتدیریلیب.
پیلوتسوز اوچوش آپاراتلارینی داشییان آوتوموبیللر آزادلیق میدانیندا تریبونانین اؤنوندن کئچیب.
پاراددا آذربایجانین اوره تدیگی "ایتی قووان" پیلوتسوز اوچوش آپاراتلاری دا نوماییش اولونوب.
داها سونرا وطن محاربهسینده دوشمنی لرزهیه سالان، دوشمنه سارسیدیجی، داغیدیجی ضربهلر ووران ان معاصر پیلوتسوز اوچوش آپاراتلاری اولان "بایراکتار" و "هاروپ" آزادلیق مئیدانینا داخیل اولوب.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجاندان داها 12 غازی تورکیه-یه گؤندریلدی
وطن محاربهسینده آغیر یارالانان داها 12 غازی "یاشات" فوندو طرفیندن تورکیه-یه گؤندریلیب.
تورک هاوا یوللاری اورگنج و فرغانهیه اوچاجاق
چنگیز آیتماتووون حیات یولداشی وفات ائتدی
"آنام نزاکتلی و بیلگه بیر قادین ایدی. عائلهمیز اوچون تلافیسی مومکون اولمایان بیر ایتکی"


text:
اؤزل ایلیشگی¬لریز دوزن¬لی، اویوم¬لو و سئوگی ایله دولو اولاجاق. اولدوز¬لاریز چوخ آیدین و خوش یئرده گؤرونورلر. ایلین باشلانقیجیندا چالیشقان¬لیق و صداقتیزدن آسیلی اولاراق، ایش¬لریز چوخ یاخجی قاباغا گئده¬جک. رئیسیزین آلقییش¬لاری سیزی مغرورلاشدیرماسین و اؤزوزو هامی¬دان اوستون سانمایین. بیر تیمین اویه¬سی اولاراق، توپلو تصمیم¬لره سایقیلی اولوب، ضعیف¬لره یاردیم ائتمه¬لی¬سیز. سیزین بو مهربان-لیغیز جواب¬سیز قالمایاجاق.
یاز فصلی¬نین سونونا دوغرو بیر مقدار دوروموز قات- قاریشیق اولاجاق. ایشیز ایله چوخ اوغراشاجاقسیز. بو دوروم اؤتریدیر و نهایتده چوخ سیزین گوج¬لنمه¬ییزه سبب اولاجاق. حیات¬یولداشیز سیزین دوروموزدان نگران اولا بیلر، بو اوزدن ایش یئری¬نین استرسینی ائوه داشیمایین. آرامش تاپماغیزا بیر یول تاپین و بیرلیکده اولماغیزین قدرینی بیلین. سوبای قوچ¬لار بو ایل اؤز یاشام اورتاق¬لارینی تاپا بیلرلر. بعضی بالاجا سورون¬لار دا، یاواش- یاواش آرادان گئده¬جک و هرزاد سهمانا دوشه¬جک.
بو ایل یای فصلینده داها چوخ اؤز اؤزل یاشامیزی نظرده توتاجاق¬سیز و اونو داها یاخجی قاباغا آپارماق اوچون الیزدن گله¬نی ائلییه¬جک¬سیز.
گوز فصلی بیر داها شانس سیزه اوز گتیره¬جک. بیر خوشاگلیم ایش پیشنهادی اولاجاق. البته سیز بو ایشی قبول ائتمک اوچون بیر مقدار اؤزوزدن گئچمه¬لی سیز، آنجاق هرزادی تک¬باشینا گؤرمک¬دن ساخینین، تجربه¬لی و بیلگین بیر آدامدان یاردیم و یول گؤسترمک ایسته¬یین. کسین¬لیک¬له ایش¬بیرلیک ایله ان دوزگون سونوج¬لارا چاتا بیلرسیز. قیش فصلینه یاخین¬لاشینجا ساغلام¬لیغیزی اؤنمسه¬یین و یئرسیز اولاراق، ساغلام-لیغیزی تهلوکه¬یه سالمایین. ایلین سون¬لاریندا یئنی انرژی¬لریز اولاجاق. عائله ایله اولماقدان لذت آپارین. بو ایلین اولای¬لاری سیزی اولدوقجا بیر- بیریزه یاخین¬لادیب و داها چوخ بیر- بیریزین قدریزی بیلیرسیز.
بو ایل آزاد زمانیز چوخ اولاجاق. بیر ایدمانا اوز گتیرین و اؤزوز اوچون بیر اؤدول نظرده توتون. بو ایل اؤزگوونجیز آلقیشلامالی اولاجاق، ایلیشگی¬لری هم یاخجی باشلایاجاق¬سیز و هم گؤزل اداره ائده¬جک¬سیز. بو ایل سیزین اوچون خوش تجربه¬لر قازانماق و قالارقی قورقولار قورماق ایلی دیر. یئنی ایلیز قوتلو اولسون.
#داوامی_وار…
@SancaqDergisi
⭕۱۴۰۰-نجو ایلده اؤزل فالینیز
✍حاضیرلایان: #اولجای_مرآتی
🔸گولنآی (بوغا، اردیبهشت):
اجازه وئرین هر سؤزدن اؤنجه بو ایلین بیرینجی توصیه¬سینی ائلییم: بو ایل چوخ ایش مسائلینه نگران اولمایین! سیزین ایش قونوسوندا قازانجیز یای فصلیندن باشلایاجاق. بوغالار چوخ سوروملولوق بیلن و گوونیلن انسان¬لاردیرلار. بو سیزین یاشامیزدا اولان ان بؤیوک سرمایه¬لردن ساییلا بیلر. بو ایل اولدوزلارین دورومو سیزه چوخ قازانج¬لی بیر یاشام دوزلده بیلر.
ایلی باشلامامیش بعضی بالاجا چتین¬لیک¬لرین یارانماسی سیزی سیخینتی¬دا قویاجاق. ایشیزین راکد اولماسی سیزی چوخ دوشوندوره¬جک. «گؤره¬سن بیر ایش گؤروم یا گؤرمویوم؟» دورومو بو قدر سالیب- چیخماغیز سیزی چوخ قاش- قاباقلی گؤرسده بیلر. عزیزلریزی اؤزوزدن اوزاق¬لاشدیرمایین! داورانیش-لاریزا اوداقلانین و ایش قونوسوندا بیر مدت قیراغا چکیلین و دورومون سهمان¬لاشماسینی گؤزله¬یین. بو مدت ده بعضی شیّاد و پیس¬طینت آدام¬لاردان دا اوزاق اولون، اونلار سیزدن سوءاستفاده ائتمک فکرینده-دیلر. بو قدر ایش یئرینده اوغراشماغیز سیزدن او قدر انرژی آلیر کی، اگر عائله ایچینده بعضی بالاجا سورون¬لار یارانسا، اونلاری چؤزمک اوچون گوج و انرژیز قالمیر، بو اوزدن بیر مقدار اؤزوزو راحاتلادین و ریلکس اولون. یاشامی هر نه قدر چتین توتساز بیر او قدر چتین¬لشر. ایش ایله بو قدر اوغراشماغیز عائله عضولرینی سیزدن اینجیک سالیر. یاخجی دیر اولارلا صادقانه دانیشیب، چتین¬لیک-لریزی اونلارا آنلاداسیز.
بئله¬لیک¬له یاز و یای فصلینی گؤز قیپریمیندا گئچیردیب، ایلین ایکینجی یاریسی¬نا چاتاجاق¬سیز. آرتیق یوکسلمک زمانی دیر. ایش- گوج یئرینه یئتیشیب، عائله ایله سورون¬لار بیتیب و یاشامین خوش اوزو سیزه باخیر. دویغوسال ایلیشگی¬لر ثابت¬لشیب و سوبای¬لارا وجود¬لاری¬نین ایتمیش یاریسینی تاپماق امکانی یاراناجاق. ساغلام¬لیغیز یئرینده، پولوز جیبیزده و عائله آرخازدا دورماق¬لا داها هئچ نه¬یین فکرینی ائله¬مه-یین. قیش فصلینه یاخین¬لاشدیقجا ایش¬لرینده داها چوخ چالیشان¬لار، داها چوخ قازاناجاق¬لار و امکداش¬لاری ایله اوسته¬لیک بیر یولداش¬لیق ایلتیشیمی ده، قورا بیله¬جک¬لر.
ایلین سونونو بیر مقدار دینجه¬لین و الدن وئردییز انرژی¬نی بیر یئره توپلایین. یاشام سیزین کیمی یورولمایان انسان¬لاری هر زمان حمایت ائدیب و اونلار حاق¬لارینی هر کسدن آلا بیلرلر.
🔸قیزاران آی (ائکیزلر، خرداد):
اولدوزلارین گؤرستدییی اساسدا ائکیزلر یاز فصلیندن سونرا داها اولوم¬لو دوروم¬دا اولاجاق¬لار. ائکیزلر چوخ عاغیل¬لی و دویغوسال انسان¬لار اولدوق¬لاری اوچون، ایلیشگی¬لرینی سئوگی، دویغو و منطق اساسیندا مدیریت ائدیرلر.
یای فصلینه یاخین¬لاشینجا ایش دوروموز یاخجی¬لاشاجاق و البته منفی تجربه¬لر ده گلیشمک اوچون لازم دیر. بو تجربه¬لر سیزی گوج¬لندیریر و ایچ دونیازی آرام¬لاشدیرماغا سیزه یاردیمجی اولور. هر نه قدر چالیشیرسیز، چالیشین آنجاق اگر یانلیش یول گئتمک و یا سوءاستفاده ائتمک فکرینده اولساز، اولمایاجاق!
ایسته¬مهدن بیر آنلاشمازلیغین ایچینه گیرسز تارتیشمادان ساخینین و هر ایشی قانونی یولدان و صلح و باریش ایله حل ائدین. بئله زمان¬لار آدامین آغزیندان ائله بیر سؤز چیخار کی، داها سونرا پئشمان اولماغین بیر فایداسی اولماز.
ائکیزلر گوز فصلیندن اعتباراً خوش بیر دؤوره¬یه گئچه¬جک¬لر. اونلار ایش¬لرینی سهمانلاماق و گلیرلرینی آرتیرماق یولونو تاپاجاق¬لار. بو اولوم¬لو احوال- روحیه، ایلیشگی¬لریزی ده ائتگی¬لندیریب ایلتیشیم¬لریزی گوج¬لندیره¬جک. بئله¬لیک¬له سیز تانیمادیغیز آدام¬لارلا بیله خوش ایلیشگی قورا بیله¬جک¬سیز. اولدوز¬لار یای فصلینده سئوگی قونوسوندا سیزی حمایت ائده¬جک.
گوز فصلینده گؤزلنیلمز حالدا شانس سیزه اوز گتیره¬جک و باشلادیغیز هر ایشی قازانج و اوغور ایله سونا چاتدیرا بیله¬جک¬سیز. آنجاق بیر ایشی باشلامامیش دوزگون داشینیب، دوشونون و ریسک ائتمه¬دن اؤنجه، یاخین بیر یولداش ایله مصلحت¬لشین. او سیزه یاردیم ائتمکدن چوخ سئوینه¬جک. ایشیزده گؤزله¬دییز اوغور و قارانجا قیش فصلی یئتیشمه¬میش یئتیشه¬جک¬سیز و دئمک اولار ایشیزین ثباتا چاتماغی حتمی دیر. آنجاق بیر سؤزومو اونودمایین! ایش- گوجه فکر وئرمک سیزی حیات¬یولداشیز و یا سئوگیلیزدن اوزاق-لاشدیرماسین. آزاد وقت¬لریزی داها چوخ عائله ایله اولماغا تنظیم ائله¬یین. بیر کلمه دئسم بو ایل سیزه یاخجی ایل اولاجاق.
#داوامی_وار…
@SancaqDergisi
⭕۱۴۰۰-نجو ایلده اؤزل فالینیز
✍حاضیرلایان: #اولجای_مرآتی
🔸قورا پیشیرن (یئنگج، تیر):
یئنگج¬لر چوخ دویغوسال انسان¬لار اولدوق¬لاری اوچون، یئنی ایلی قارما- قاریشیق دویغولارلا باشلایاجاق¬لار. ایلیشگی¬لریز چوخ اولوم¬لو انرژی¬لرله بیرلشه¬جک اما ایش موردینده بیر مقدار دورقون¬لوق-لا ایله اوز به اوز اولاجاق¬سیز. آنجاق ایشین اوزونو تاپماغیز چوخ چکمییه¬جک. گنل اولاراق بو ایل هامی بیر تورلو گلیشمه و یوکسه¬لیش حالدا دیر. بو یوکسه¬لیش و گلیشمه سیزین ده طالعیزده گؤرسه¬نیر.
ایلین ایلک آی¬لاری ایش یئرینده چوخ چالیشدیغیزا رغماً، امکداش¬لاریزدان کیمسه سیزه یاردیم ائتمییه¬جک. ذاتاً سیزین ده بیری¬نین یاردیمینا احتیاجیز یوخدور. بئله دوام ائتسهنیز، چالیشمالاریزین اؤدولونو آلاجاق-سیز. ایشیزی ابدا ائوه آپارمایین و آزاد وقت¬لریزی عائله و عزیزلریزله گئچیردین. ایش یئرینده یئترینجه اؤزوزو یورورسوز، بو اوزدن دینجلمه¬یه اولان احتیاجیزی سهل سانمایین.
یاز فصلینده چوخ اولوم¬لو انرژی¬لر توپلاییب شاد و محبت¬لی آدام¬لاری چئورزه توپلایا بیلرسیز. آما یاشامین گئرچک اوزونو اونودمایین و گؤز¬لریزی آچین. سوبای¬لار یای فصلی چاتمامیش بیر سئوگی ماجراسی باشلایا بیلرلر. بلکه بو دفعه ایسته¬دییز سئوگینی تاپا بیلدیز.
یئنگج¬لر یای فصلینی خوش و اولوم¬لو باشلایاجاق¬لار. تعطیلات، مسافرت و استراحت ایله الدن وئردییز انرژینی بیرداها اله گتیره بیلرسیز. یای فصلی¬نین سونونا دوغرو ایشیز حاقدا دوشونون، و لازم اولسا ایشیزی دییشدیرمک اوچون جدّی تصمیم¬لر توتون. طالعیزدن آسیلی اولاراق یای فصلی¬نین سونو سیزین اوچون ریسک ائتمک فصلی اولاجاق.
گوز فصلینده ایش یئرینده بعضی آنلاشمازلیق¬لار اورتایا چیخا بیلر. کیمسه¬نین یاردیمی اوسته حساب گئتمه-یین و ایش¬لریزی تک¬باشینا سهمانا سالماغا اینانین. بو تجربه سیزی چوخ اوزوب راحات¬سیز ائلییه بیلر، اما اله گتیردیییز تجربه¬لر بونا دَیَر. بیر گون سیز بو دورومدان خوشلوق¬لا یاد ائده¬جک¬سیز. سیزده اولان سارسیلمازلیق هر زمان قازانماغیزا سبب اولاجاق. سیز ان یاخجی اؤدول¬لره لایق¬سیز و اونو دا اله گتیره-جک¬سیز.
🔸قویروق دوغان (آسلان، مرداد):
بو ایل طالعیز هر زاددان چوخ ایلیشگی¬لره اوداق¬لانیب. البته ایش دوروموزون دا دوزلمه¬سینی گؤزلویه بیلرسیز. سیز هر نه قدر گونشدن ائتگی¬لنسز ده، یئنه بعضی چتین¬لیک¬لریز اولا بیلر و سیزین کیمی گوجلو بیریسی ده، آنلاشمازلیق و چتین¬لیک¬لره اوغرایا بیلر. بو ایل اله گتیردییز تجربه¬لر سیزه بیر سرمایه کیمی فایدالی اولاجاق. شخصیتیز گوج¬لنه¬جک و ایچدن آرامشه چاتاجاق¬سیز.
ایلین ایلک گون¬لری آماج¬لاریز چوخ اوزاق گؤرونه¬جک. بونلارا باخمایاراق، واقع¬بین اولون و عقله سیغمایان آرزولاردان واز گئچین. اوزگون و اومودسوز اولماق سیزه یاراشماز، اؤزل و توپلومسال یاشامیزی سهمانا سالماق اوچون بوتون فرصت¬لری دیرلندیرین و گره¬ییز اولمایان ایلیشگی¬لره سون قویون! بئله¬لیک¬له اؤز یاشام ائشیزی تاپیب دویغوسال بیر ایلتیشیمه گیره بیلرسیز. هرزاد نقشه¬لریز کیمی قاباغا گئدر و آرامش و ثباتا چاتماغیز کسین¬لشر. بو آرادا تفریح و استراحتیزه ده زمان آییرین و اؤزوزو چوخ یورمایین.
یای فصلینده یاشامیزدا یارانمیش یئنی ایلیشگی¬لر سیزی اؤنملی قونولاردان اوزاق¬لاشدیرماسین. فکریزی بیر یئره ییغماساز، اؤنملی بیر ایش موقعیتینی الدن وئره بیلرسیز. بو فرصت بیر داها اله دوشمز. زوراکیلیق¬لا هرزادی کنترل ائده بیلمزسیز. بونو قبول ائدین و یئرسیز اضطراب، استرس و چالیشماق¬دان ال چکین. ساغلام¬لیغیزی اؤنمسه¬یین و ساده بیر سویوق¬دیمه¬نی ده جدّی توتون.
گوز فصلی یئتیشدیکجه سیزین ده ایش¬لریز چوخالیر و اولویت¬لریزی دییشدیرمک مجبوریتینده اولاجاقسیز. بیر مقدار ال دبرتمه¬سز ایش¬لر بیر- بیری¬نین اوستونه قالاناجاق و سیزده اولان رقابت حسی آرتیق چالیشماغیز و هر ایشی جدّی توتماغیزا باعث اولاجاق.
قیش فصلینده یورولمادان، اوسانمادان ایرلی گئدین و اوغور قازانماغیزی حتمی بیلین. سیز بو زمان اله گتیردیییز مقاما، لایق بیر انسان¬سیز و نهایت¬ده چالیشمالاریزین اؤدولونو آلیب¬سیز. بو دوروم گئج ده اولسا گلیب، یئتیشه¬جک و سیز ایله سئودیک¬لریزی سئویندیره¬جک. سئوگیلیز و یا حیات¬یولداشیز بو بیر ایل مدتینده یاشامیزین هر آجی و شیرین گونو سیزین¬له اورتاق اولوب و بیرآن بیله سیزی یالنیز قویماییب، سیزده بونون قدرینی بیلدییزی اثبات ائدین و اونو سئویندیرین.
#داوامی_وار…
@SancaqDergisi
⭕۱۴۰۰-نجو ایلده اؤزل فالینیز
✍حاضیرلایان: #اولجای_مرآتی
🔸زومار (باشاق، شهریور):
سیز چوخ ذکی و چالیشقان بیر آدام¬سیز. بو اوزدن طالعیز ده چوخ اولوم¬لو گؤرونور. ایلین ایلک یاریسی چوخ قرارسیز داوراناجاق¬سیز بو ایلیشگی¬لریزی ده ائتگی¬لندیره¬جک. آما مانع¬لری بیر به بیر آرخادا قویونجا، داها چوخ دوشونمک و ثباتا چاتماغا فرصتیز اولاجاق. باشاق¬لار یئنی ایلی ایش¬لرینده اولان سورون¬لارلا باشلایاجاق¬لار، بلکه ایش یئرلرینی و یا بوتون¬لوکده ایش¬لرینی دییشدیرسین¬لر. مالی باخیمدان دا بیر مقدار چتین¬لیکده اولا بیلرلر. بو دورومو آتلاتماق اوچون داها چوخ چالیشماغا احتیاجیز اولاجاق و بو سیزین بوتون بوش وقتیزی آلا بیلر. بو قدر ایش ایله اوغراشماق، حیات¬یولداشیز و یا سئوگیلیزین ناراضی¬لییینه سبب اولا بیلر، بو اوزدن بوش وقت¬لریزی اونون اوچون آییرین و البته بو ایشه بوش وقت آییرماق یادیزدان چیخماسین. چکدیییز استرس¬لرین بیر چوخو یئرسیز اولسا دا، یئنه بو دوروما بیر چاره قیلین. عائله سیزین آرخازدا دوراجاق و سیز بو دورومدان قورتولاجاق¬سیز.
یای فصلی¬نین سون¬لاری، پاییزا یاخین¬لاشدیقجا استراحت و آرامشه وقت تاپاجاق¬سیز. اولدوز¬لارین دورومو، سیزه بیر لذت وئریجی یای فصلی¬نین موشتولوغونو گتیره¬جک. بوش وقت¬لریزی عزیزلریزله بیرلیکده، طبیعتین گؤزل یئرلرینده گئچیردین. بو زمان قدیمی یولداش¬لاریزین بیری ایله گؤروشمک یاشامیزی یئنی بیر مسیره هدایت ائلییه بیلر. هر بیر اولای، باشقا یئنی اولای¬لارین باشلانقیجی اولاجاق¬دیر.
گوز فصلیندن اعتباراً گئری قالماق و شکست زمانی قورتولاجاق، سوبای¬لارا ائولنمک فرصتی یاراناجاق، ائولی¬لر گؤزل و رمانتیک لحظه¬لرین دادینی چیخارداجاق¬لار و عائله¬وی یاشام اولدوقجا دوزن¬لی و گؤزل ایرلی گئده¬جک.
قیش فصلینده ایشیزده اولاغان اوستو بیر دییشیم اولاجاق و سیز اوزون مدت اونا برنامه تؤکدویوز ایشی باشلایا بیله¬جک¬سیز. گینه ده احتیاطی الدن وئرمه¬یین، یوز دفعه اؤلچون بیر دفعه بیچین و بوتون بو مدتده ساغلام¬لیق و جسمی دوروموزدان دا غافل اولمایین.
🔸خزل (ترازی، مهر):
بو ایل طالعیزدن آسیلی اولاراق، سیزین باشیز چوخ قاریشیق اولاجاق؛ آنجاق نگران اولمایین، سیز بوتون ایش¬لرین عهده¬سیندن گلیب، گونو- گوندن گوج¬لنه¬جک¬سیز. یئنی ایش¬لر باشلاماغا یئترینجه انعطاف¬لی¬سیز و یارادیجیلیغیزا گؤره ایشیزده چوخ قازانج¬لاریز اولاجاق. اولدوزلارین دورومو اؤزل یاشامیزی اولوم¬لو اولاراق یؤنلده¬جک. ایلی بیر مقدار هؤیوشنه¬لی باشلاماغیز سیزی قورخوتماسین، سیز اؤز ایشیزده اولون، اگر بیر ایلیشگی¬نین ایچینده¬سیز اونون قدرینی بیلین و دادینی چیخاردین و اگر ده هله اؤز ایسته¬دییز شخصی تاپماییب¬سیز، بو ایل اونو تاپماغا اومودوز اولسون. بو ایل یاشامیزی سهمانا سالماق، بؤیوک دییشیک¬لیک¬لر یاراتماق و یئنی بیر یاشام طرزی باشلاماق ایلی دیر. توپلوم ایچینده باش چیخارتماق و خوشبخت¬لییه ساری گئتمکدن قورخمایین. هامی سیزده پارلایان اولوم¬لو انرژی¬نی آلیب، اونو اؤزوزه قایتاراجاق. چوخ ایشه باشیزی قاتمایین و ایشی چوخ چتین توتمایین، بو یالنیز دورومو چتین¬لشدیرر. بیر مقدار اؤزوزو راحات¬لادین و ایش¬لری زمانین آخینینا تاپشیرین. یاز فصلی هله قورتارمامیش رئیس و ایش باشیندا اولان¬لار سیزین چالیشمالاریزی آنلاییب، ایشیزین قدرینی بیله¬جک¬لر. بو اوزدن آماج¬لاریزا چاتماق راحات¬لاشاجاق، آرامشه یئتیشه¬جک¬سیز و عائله¬وی یاشامیز داها دوزن¬لی اولاراق، ایرلی گئده¬جک.
یای فصلینده بیر مقدار چتین¬لیک¬لر چوخالیب، سیز بوتون چتین¬لیک¬لری بیر یئرده آرادان آپارماق ایستییرسیز، آنجاق بو ایش دوز دییل. ایش¬لری اولویت¬له گؤرون و ساغلام¬لیغیزی چوخ جد،ی توتون. ایش¬لریزین چوخلوغو اساسدا گوز فصلی ده استراحت اوچون وقتیز اولمویاجاق و آیری بیر سورون¬لار باشلایاجاق. یاخین¬لاریزدان بیرینه بعضی چتین¬لیک¬لر اوز وئره¬جک و سیز اونا یاردیم ائتمک اوچون قاباغا گئتمه¬لی¬سیز. عائله اولماغین معناسی بودور. عائله چتین¬لیک¬لرده بیر- بیری¬نین آرخاسیندا دورمالی دیر.
گوز فصلینده، ایش¬لرین بیر- بیری¬نین اوستونه قالانماسی سیزین بوش وقت¬لریزی توتاجاق. بئله بیر دورومون یارانماماغی اوچون، سعی ائلیین هر ایشی اؤز وقتینده گؤروب، قورتاراسیز و ایش¬لر بیر- بیری¬نین اوستونه قالانماسین. قیش فصلینه یاخین¬لاشینجا دوروم سایخاش¬لاشاجاق. هرزادی سالیب- چیخماغا زمانیز اولاجاق و بوش وقت¬لریزی حیات¬یولداشیز و یا سئوگی اورتاغیزلا گئچیرتمه¬یه اؤزل-لشدیره¬جک¬سیز. من سیزین یئریزه اولسام اونا دوزگون بیر هدیه آلیب، بو ایلین بوتون شرمنده¬لییندن چیخارام!
#داوامی_وار…
@SancaqDergisi
⭕۱۴۰۰-نجو ایلده اؤزل فالینیز
✍حاضیرلایان: #اولجای_مرآتی
🔸قیروو (عقرب، آبان):
بو ایل سیزه هیجان¬لی و دیرلی تجربه¬لرله دولو بیر ایل اولاجاق. سیزین اوتان- قاچ و سویوق داورانماغیز، اصلا سارسیلماز و گوجلو روحیه¬زی ائتگی¬لندیرمز. بو ایل هم ایش دوروموزون یوکسلمه¬سی و هم بیرئیسل اولاراق چیچک¬لنمه¬زی گؤره بیلرسیز. ایلیشگی¬لریز ده، چوخ قالارقی و محکم¬لشه¬جک. سیز یئنی ایلی چوخ انرژی¬لی باشلایاجاق¬سیز. ایشیزله چوخ اوغراشیب او موردده ثباتا چاتاجاق¬سیز. چالیشمادان هئچ نه اله گتیرمک اولماز و آماج¬لاریزا چاتماق اوچون اؤنجه مانع¬لردن گئچمه¬لی¬سیز. چالیشما¬لارین نتیجه¬سینده اوغورلارین قازانماسی چوخ شیرین اولار. یولداش و امکداش¬لاریز سیزی آلقیشلایاجاق¬لار، آما اونلارا سوءاستفاده فرصتی وئرمه¬یین. یاز فصلینده سوبا¬لارا بیر سئوگی تجربه¬سی یارانا بیلر. ائولی¬لر ده بو زمانی آرامش و خوشلوق¬دا گئچیرده بیلرلر. حیات¬یولداشیز ایله بیر تفریحی مسافرته گئدین و ایلین گلن گون¬لرینه انرژی توپلایین و سونرا ایشیزه اوداق¬لانین و جدّی سورون¬لار اوچون برنامه¬لریز اولسون.
یای فصلینده چوخ آییق- ساییق اولمالی¬سیز. بلکه چئورزده بیر خائن آدامین حضوروندان خبریز یوخدور. او هر نه قدر یولداش¬یانا داورانسا دا، چتین¬لیک زمانی سیزه آرخا چئویره¬جک. حقیقی یولداش¬لاریزین قدرینی بیلین و اونلاری اولویت¬لریزده اورتاق ائدین. بو ایل سیز چوخ جدّی و دنگه¬لی داورناجاق¬سیز. و گوز فصلینده بو جدّی¬لیین اؤدولونو قازانیب، یاشامیزی سهمانا سالیب و دوزن¬لی اولاراق، دوام ائتدیرین. بئله¬لیک¬له قیش فصلی چاتدیغیز آرامش و دنگه¬نین قدرینی بیلین. قیش فصلینده زمانی دوز مدیریت ائده بیلسز هم عائله¬وی یاشامیزدا، هم آرخاداشلیق چئوره¬سینده، هم ایش دوروموزدا و هم توپلومسال ایلیشگی-لرده دوزگون دنگه ساغلییا بیلرسیز.
اولدوز¬لارین دورومونا باخاراق، ساغلام¬لیغیزی جدّی توتون. بولار اؤز یئرینده چوخ کیچیک و اؤنم¬سیز مسائل دیر، آما قولاق دالینا آتساز جدّی¬لشمک امکانی وار. بو ایل سیزین اوچون خوش و اؤنملی ایل دیر. یاشامیزین اؤنملی تصمیم¬لرینی بو ایل توتاجاق¬سیز و داها ایرلی ده اولان ایل¬لرین اسا¬س تمل¬لرینی قویا بیلرسیز. حیات¬یولداشیز و یا سئوگیلیز ایله محبت¬لی اولون. او هرزمان سیزین محبتیز اوستونده حساب آچیب، نییه دویغوسال ایلیشگی¬لریزده بو قدر احتیاط¬لی داورانیرسیز؟ مگر او سیزدن نه ایستییر؟ بیلیرم ایلان وورموش آلاچاتیدان قورخار، آنجاق سیز هامینی بیر اؤلچو ایله اؤلچمه¬یین. عاطفی ایلیشگی¬لرده گئچمیشی بوراخین و قاباق¬کی تجربه¬لری بوگونه قاریشدیرمایین.
🔸آزر (یای، آذر):
آزرلر بو ایلی چوخ ثبات و دنگه ایله باشلایاجاق¬لار. بو ایل چوخ تئز و دوز تصمیم توتا بیله¬جک¬سیز. ایلین ایلک یاریسی اولدوزلار سیزین نفعیزه دوزوله¬جک¬لر. اما ایلین اوبیری یاریسی بیر مقدار دولانباج¬لی گؤرونور. بو ایل باشلامامیش بیر نفر بلکه امکداش، حیات¬یولداشی و یا اوشاغیزین پریشان حال¬لیغی سیزی گرگین ائده¬جک. اونا یاردیم ائتمکده الیزدن گلنی اسیرگه¬مه¬یین. اونا یاردیم ائتمک مالی بیر یاردیمدان توتوب، تکجه محبت¬لی داورانیش دا اولا بیلر. بولار نه اولور اولسون، او اصلا اونودمایاجاق. ایش یئرینده اولان سرعت و دقتیز سیزین موفقیتیزه باعث اولاجاق. بوش وقت¬لریزی ایشه اختصاص وئرین و بونون بهره¬سینی گؤتورون. سونرالار استراحته وقت تاپماق اولار. البته بیلیرم استراحت آداما لازم دیر، آنجاق استراحت ایله تنبل¬لیین فرقی وار.
سیزین اوچون ایلی فصل¬لر اولاراق دانیشمیرام، چونکی بوتون فصل¬لر سیزه بیر جور اولاجاق. بو تماما اؤزودن آسیلی دیر. اگر برنامه¬لریزی دوز تؤکسک، اگر ایش¬لریزی دوز مدیریت ائلییه بیلسز و اگر ایلیشگی¬لریزی یئرسیز تارتیشمالاردان ساخیندیرا بیلسز، چوخ گؤزل بیر ایلیز اولا بیلر.
عؤمور- گونوزون قدرینی بیلین، بیر- بیریزه محبت ائلیین و جان دئییب، جان ائشیدین. عاطفی باخیمدان بیر ایلیشگی¬ده اولان¬لار قالارقی و دوزگون ایلیشگی یاشلایا بیلرلر. ایشیز ایله چوخ اوغراشماق سئوگیلیزی اوزگون ائده بیلر. آنجاق او، آز توقع¬لو بیر انسان دیر. اگر اونو دیله توتوب، هر ایشیزین اونون اوچون اولدوغونو آنلادا بیلسز یاخجی اولار. سوبای¬لار بو ایل اؤز ایستکلی¬لرینه چاتا بیلرلر. بو اوزدن گؤزلریزی آچین و آییق- ساییق اولون.
سیز ایش¬لریزه اوداق¬لانمادیقجا بعضی سهولریز اولور و باشقالاری سیزین سهولریزی جبران ائتمک مجبوریتینده اولورلار. اشتباه¬لاریزدان عبرت آلین، اولوم¬سوز تجربه¬لر ده، دَیَرلی ساییلا بیلرلر. بیلمیرم ایلین سونونا دوغرو ایش سورون¬لاریز قورتاریب یا یوخ اما اؤزل یاشامیزدا هئچ بیر سورون یوخدور. عائله عضولری و حیات¬یولداشیزین یاردیمی اوسته حساب گئدین و اونلارین یاردیمی ایله بوتون چتین¬لیک-لرین قارشی¬سینا چیخین.
#داوامی_وار…
@SancaqDergisi
⭕۱۴۰۰-نجو ایلده اؤزل فالینیز
✍ حاضیرلایان: #اولجای_مرآتی
🔸چیلله (اوغلاق، دی):
اوغلاق¬لار طالع¬لری اساسدا، ایش¬لرینده اوغورلو اولاجاق¬لار. سیز چوخ اراده¬لی و جاه¬طلب بیر شخص اولاراق، روحی باخیمدان اولوم¬لو دوشونجه¬لرله مثبت انرژی اله گتیریرسیز. بو هم بیرئیسل گلیشمه¬زه سبب اولور و هم یئنی تجربه¬لر قازانماغیزی راحات¬لادیر. بو دنگه و آرامشین سایه¬سینده چوخ گؤزل اوغورلارا نائل اولاجاق¬سیز.
ایلین ایکینجی یاریسی بیر مقدار چتین اولسا دا، سیز یئترینجه پول و انرژی توپلادیغیز اوچون سیخینتی¬دا اولمایاجاق¬سیز. یاز فصلی¬نین سون¬لاریندا بیر مقدار استراحت ائلیین و چالیشمالاریزین یورقون¬لوغونو چیخاردین. عاطفی مسائل¬ده اولان سورون¬لارا رغماً حیات¬یولداشیز و یا سئوگیلیزی قیرمایین و باشاردیغیز قدر صداقت و دوزلوک ایله داورانین. دوزلوک بوتون آنلاشمازلیق¬لاری اورتادان قالدیرا بیلر. کوسولو قالماغیز هرزادی چتین¬لشدیرر.
یای فصلینده یاردیم¬لارین هئچ بیرینی رد ائله¬مه¬یین. اضطرابین چوخلوغو ساغلام¬لیغیزی تهلوکه¬یه سالا بیلر. ایشیز نه قدر چوخ اولسا، یئنه ده ایشیزی ائوه گتیرمه¬یین. حیات¬یولداشیزی بو دوروم راحات¬سیز ائده بیلر و هم ساغلام¬لیغیز تهدید اولار. بو دوروم اؤتری دیر و گوز فصلینده بیر داها هر زادین اؤز یولونا دوشمه¬سینه تانیق اولاجاق¬سیز. بو فصلی داها آرخایین گئچیردیب، قیش فصلینه یاخین¬لاشدیقجا آداق- آداق سوبای¬لارا جدّی بیر ایلیشگی فرصتی یاراناجاق. البته ائولی¬لر ده قیش فصلینده رومانتیک و هیجان¬لی جنسی بیر ایلیشگی¬نین دادینی چیخاردا بیلرلر. آرتیق گئچمیشی اونوتماق و گله¬جه¬یه دوغرو گئتمک زمانی دیر. بوندان سونرا عائله¬وی ایلیشگی¬لر، اوشاق¬لارا گئچیرتدییز زمان¬لار و ایش یئرینده اولان امکداشلیق-لاریز یاخجی و اولوم¬لو قاباغا گئده¬جک. بوندان- بویانا ایش¬لریزی چوخ چتین¬لیک چکمه¬دن سونا چاتدیریب و ایسته¬دییز دوروما چاتا بیلرسیز.
🔸دوندوران آی (قووا، بهمن):
سیز چوخ ذکی و عئینی حالدا دویغوسال آدام اولاراق، اؤزل بیر طالعه صاحب¬سیز. بو ایلی راحات باشلاماییب¬سیز، بو گونکو دوروما چاتماغا چوخلو چالیشماقدان سونرا چاتیب¬سیز. گئجه باشیزی یئره قویاندا جانیز زوققولداییر و یورقونلوغوزو حسّ ائلییرسیز. ایلیشگی¬لری بو گونکو ثباتا چاتدیرماق اوچون حدّسیز اوغراشیب¬سیز، آنجاق نه اولور اولسون، سیز بوگون بو یئرده¬سیز و یئنی ایلی باشی¬اوجا باشلاییرسیز. ایلین باشلانقیجیندا هوشوزو ییغین باشیزا، یورقون¬لوق باعث اولماسین بعضی شئی¬لری گؤرمییه¬سیز و یا اؤنملی بیلگی و خبرلری الدن وئره¬سیز! باشیز اؤزوزه قاریشار بیر اوندا گؤررسیز له¬له کؤچوب یوردو قالیب؛ هر کس ایسته¬یینه چاتیب و سیزین باشیز بؤرک¬سوز قالیب! مندن دئمک، سونرا دئمیین کاش بیر نفر منی اویاراردی!
یاز فصلینده سیزین اولوم¬لو انرژیز هامییا یؤنه¬لجک و بو زمان سیز وجودوزون ایتمیش یاریسینی تاپا بیلرسیز. اوزون زماندان سونرا توپلومسال ایلیشگی¬لر و مخالف جنس ایله اولماقدان لذت آپارا بیلرسیز. بو قونودا اوزون مدت¬لی تصمیم¬لر توتا بیلرسیز. قورخمایین، یای فصلینده اوبیری ایش¬لریزه ده یئترینجه وقتیز اولاجاق. داها دوغروسو قووا¬لارین ایش فصل¬لری یای¬دان باشلایاجاق.
گوز فصلی آرامش ایله گلیب- چاتاجاق و ایشیزده اولاغان¬اوستو اوغورلاریز اولاجاق و سیز بوتون تؤکدویوز برنامه¬لر و چکدییز زحمت¬لرین اؤدولونو آلاجاق¬سیز. بلکه برنامه¬لریزی دییشدیرمک و داها چوخ چالیشماق مجبوریتینده قالدیز، آنجاق بیر ایش گؤرمه¬دن اؤنجه هرزادی سالیب- چیخین و دوز تصمیم توتون، بو قونودا بیر یولداشین یاردیمیندان فایدالانا بیلرسیز.
ایلین سون فصلینه یاخین¬لاشدیقجا، زمانیزی عائله، حیات¬یولداشیز و اوشاق¬لاریزا اؤزل¬لشدیره¬جک¬سیز. سوبای¬لار سونسوز بیر سئوگی¬نین دادین چیخارداجاق¬لار و ائولی¬لر داها ثبات¬لی بیر ایلیشگی¬نی تجربه ائلییه¬جک¬لر.
گئچمیشی نظردن گئچیرنده، بو ایل داها چوخ تجربه قازانیب و کیشی¬سل اولاراق چوخ گوج¬لنه¬جک¬سیز. ساغلام¬لیغیزی جدّی توتون و جسمی و عاطفی باخیمدان هر گون اؤزوزو تقویت ائلیین.
#داوامی_وار…
@SancaqDergisi
⭕۱۴۰۰-نجو ایلده اؤزل فالینیز
✍ حاضیرلایان: #اولجای_مرآتی
🔸بایرام (بالیقلار، اسفند):
بالیق¬لار چوخ دویغوسال و عاطفی کیملییه مالک¬دیرلر. سیزدن ایستییرم اؤز باشاری¬لاریزدان ایشیزده ده فایدالانین. گئچن ایل سیزین اوچون، چوخ آرام و سایخاش بیر ایل ایدی، آما بو ایل اؤزل¬لیک¬له یای فصلی دولانباج¬لی گون¬لریز اولاجاق. ایلین باشلانقیجیندا ایشیزدن چوخ راضی گؤرونمورسوز. بلکه ایشیزی دییشدیرمک لازم دیر. آنجاق یاخجی دیر ایلک اؤنجه ایشین ریسکینی نظرده توتاسیز.
اولدوز¬لار یاز فصلینده سیزه دوزن¬لی بیر یاشام پای گتیره¬جک¬لر. البته حیات¬یولداشیزدان غافل اولماغیز سیزه باها باشا گله بیلر. سیز اونون یاشامیندا اولان ان اؤنملی کس¬سیز، بو بحرانی آتلادین و آرامشه چاتین. سوبای¬لار سئوگی قونوسوندان اؤنجه، ایش دوروم¬لارینی ثباتا چاتدیرسین¬لار. سیزین اوچون یارادیجی زمان دیر، بو فرصتی دیرلندیرین. اؤنوزه چیخان هر سورونو بیر تورلو اورتادان قالدیرین. بعضی¬لریله گئچینین، بعضی¬لریله ساواشین و بعضی¬لرینی گؤرمزدن گلین. ایشیزده اولان چتین¬لیک¬لردن قورخمایین، بیلیرم بو دورومدان گئچمک هم زمان و هم انرژی آلیر، بیر یولداشدان یاردیم آلین و اونون اؤیودلرینه عمل ائلیین. او جان و کؤنولدن سیزه یاردیم ائده¬جک.
بو ایل بالیق¬لارا خوش، آرام و اولوم¬لو باشلاییب، سونا چاتاجاق. البته عائله عضولری¬نین گؤزلنیلمز چتین-لیک¬لری سیزی ده ائتگی¬لندیره بیلر. بلکه بیر نفر، اؤنملی بیر بیلگی¬لری سیزدن گیزلی ساخلادی، بو قونودا ایلک اؤنجه بیر عده¬نین گوونجینی قازانمالی¬سیز. بوتون بو حاشیه ده اولان مسائل، سیزی حیات-یولداشیز و یا سئوگیلیزدن اوزاق¬لاشدیرماسین. اونو اونودمایین، ایلیشگی¬لرده بیر آددیم قاباغا قویساز، اونون نئجه قارشی چیخماسی سیزه اولاغان اوستو لذت وئره بیلر.
بالیق¬لار بیری¬لرینه خدمت و محبت ائدنده او قدر جان و کؤنولدن بو ایشی گؤرورلر کی، اؤز دوروم¬لارینی و اؤز¬لرینی اونودورلار. آما اؤز¬لری¬نین یاردیما احتیاج¬لاری اولاندا بیر نفر ال¬لریندن توتان اولماز. سیزه بو ایل توصیه¬م بو اولاجاق: انسان سئورلیک و محبت چوخ گؤزل اؤزل¬لیک¬لردیر، آنجاق لطفا اؤزوزو اونودمایین، اؤز ایاق¬لاریز اوسته دورماق یاخجی دیر، آنجاق لازم اولان زمان بیری¬لریندن یاردیم آلین. یولداش و قوهوم- اقربانی اؤنمسه¬مک وظیفه دیر، آما اؤز قوردوغوز عائله بو گروه¬لارین باشیندا دوروب و اونلارین ایش¬لرینی یولونا سالماق هامی¬دان چوخ واجب اولان گؤره¬و ساییلا بیلر.
#سون.
@SancaqDergisi


text:
شعر و شاعر
ولی قاراخان – نخجوان
«قاراخان» تخلصی ایله تانینان نخجوانلی شاعر ولی ولی یِف 1955 – جی ایلده نخجوان مختار جمهوریتی نین بابک رایونوندا یئرله شن قاراچوغ کندینده آنادان اولموش، 1981 ده دیل و ادبیات فاکولته (دانشکده) سینی بیتیریب، معلم لیک له اؤز ملتینه خدمت ائدیبدیر. او 1996 – جی ایلده نخجواندا تشکیل ائدیلن اهل بیت شعر مجلسی نین بیرینجی عضوو اولموشدور. ولی معلم دن ایندیه دک - ایران و آذربایجان دؤور مطبوعاتیندا شعرلری نشر اولماقدان علاوه - ایکی شعر کتابی چاپ ائدیلیبدیر:
1- یانیر یئر کوره سی آنا ناله سیندن
2- الهی حفظ ائیله سن بو ملتی
بوندان اول ( 26/9/91) ولی معلم دن ایکی شعر ( «کربلاده» باشلیغی آلتیندا)بو وبلاگدا و همچنین دنیزنیوز سایتیندا ( www.daniznews.ir ) گتیرمیشیک. بورادا اونون مارش آدلی شعرینی اوخویوروق:
مارش
هامیمیز ایگید، هامیمیز اریک
وطنه صادق، مرد عسگرلریک
هایدی دؤیوشه اوغورلار اولسون
میدان بدنله، باشلارلا دولسون
غضبیم بولود، نفرتیم شیمشک
گؤتور سلاحی، گئدک دؤیوشک
انتظار چکیر شوشا کلبجر
یانیب کول اولار، گئتمه سک اگر
انتقام دئییر معصوم خوجالی
سینه مدن توستو، آهلار اوجالیر
قلبیم سوسایب، قان ایسته ییر، قان
حساب گونوندور، گون آذربایجان!
منبع: دنیز هفته نامه سی، 27 نؤمره - نشر تاریخی 18/10/91 - اورمیا


text:
«قولام دایی»نین ماجرالاری (۱۰) (دیلشاد خانیمین دونیادان گئتمهسی)
نریمان ناظیم
دیلشاد خانیمین خستهلیگی، اونون درمان اولونما دؤرهسی جمی – جومی ایکی آی چکیر. بیردن بیره، بیر سادهجه سانجیلا باشلایان خستهلیک اونا آمان وئرمیر. قولامدایی اؤزونو اله آلینجا، آرواد الدن گئدیر. حکیملر دئمیشدیلر: «یوبادیبسیز، ایش ایشدن سوووشوب؛ سرطان ایچریدن آروادین بوتون اعضاسین قاپساییب…» قولام دایینین گؤزونون یاشی قورویور. دئییرلره گؤره کیشینین دانیشماغا آغیزیندا دیلی قالماییر. دفن – کفن ایشلرینی، یاس مجلیسلرینی قوروب یولا سالماسینی جلیل بیابانی یئر به یئر ائلهییر؛ بوتون خرجلری ده جیبیندن خشلهییر.
سولار دییرماندان دوشور. قور- قوناغین ال – آیاغی چکیلیر. قولامدایی اؤزونو تاپدیقدا «دوروم گئدیم جلیلین اغللیکم خشلهدییی پولون وئریم» دئیه، «سپرده دفترچه»سین گؤتوروب بانکا ساری یولا دوشور. بانکین کارمندی قولامدایییا باش ساغلیغی وئریب، دیل- آغیز ائلهیرک دئییر:
– حاجی، پولو گؤتورمهیه تلسمهیین! اجازه وئرین حاجی خانیمین اینحصار وئراثتی چیخسین، اوندان سورا خدمتیزده اولاق.
– اینحصار وئراثت نهیه لازیمدی؟!
– سیزین سپرده «دو امضایی»دی. رحمتلیک حاجی خانیمین دا امضاسی گرک اولسون.
– اؤزون دئییرسن «رحمتلیک»، آننان دا دئییرسن امضاسی اولسون ؟
– ائله اونا گؤره ده عرض ائلهدیم اینحصار وئراثت گرک چیخا، وئرثهسی…
قولامدایی دفترچهنی کیشینین الیندن چکیر؛ «وئرثه؟!»، «وئرثه؟!» دئیه- دئیه توواراخ بانکدان چیخیر. همن گون ایکیندی چاغی مینیک ماشینین آپاریر قویور ساتدیغا؛ آلدیغی پولدان بیر جلیلین حسابین، بیر ده قالمیش خیریم – خیردا بوش خشلرینی وئریب اؤدهییر.
او گوندن اعتبارن، قولام دایی گیریر ائوه، قاپینی اوزونه باغلاییر. آنام، خالالاریم دؤنه – دؤنه گئدیرلر، قاپینی آچماییر. سونرادا کی قاپینی ازیب رزهدن چیخاردیقلارینا گؤره ایچری گیرمگه اونلارا یول وئریر؛ اوز- گؤزونو تورشوتماسیلا اونلارین هامیسینی کور- پئشمان ائولرینه قایتاریر.
بیر ایکی آیدان سونرا، حسینقلی شقاقی شهرین آدلیم عدلیه وکیلی قولامدایینی دفترینه چاغیریر. دیل تعاروفدان سونرا دئییر :
– حاجی رحمتلیک دیلشاد خانیمین اوشاقلاری ایستهییرلر بؤلوشهلر. لابود بیلیرسن کی اوغلان اوشاقلاری خارجدهدیلر، قیزی دا تهراندا یاشاییر. منه وکالت وئریبلر ایشلرین یئر به یئر ائلییم. ایندی اجازه وئرسز سیز ایلشدیگینیز حیطه ده موشتری یوللاییم. البتده اینحصار وئراثتین چیخماسینین دا ائله بیر ایشی قالماییب. سیزین ده حقالارثیز قانونن محفوظ دور.
– بس اؤزلری نئیه قاباغا گلمیرلر؟…اوتانیرلار ؟
– اولا بیلر داا، اینساندی، اوز اوزدن اوتانار. قطعن مقیددیلر. هر حالدا پرده گؤتورولمهسه یاخشیدی
– دؤزسونلر من ده اؤلوم، اوندا گلسینلر منیمکی، اونونکو، هر نه کی وار، گؤتوروب آپارسینلار. یوخسا من دوس – دوشمان ایچینده، یئمیش هشتاد یاشیندا بیر آدام دده بابا ائو- ائشیگیمی بوراخیب ایندی هارا گئدیم؟ بونا سنین ویژدانین اجازه وئرر؟
– البتده کی منیم ویژدانیم اجازه وئرمز؛ آمما قانون بئله شئیلری باشا دوشمز. اونون نه ویژدانی وار، نه ده کی اورهگی بیرینه یانار. او اؤز ایشین گؤرر. «ددهم منه کؤر دئییب، هر گلنی ویر دئییب»، ها بئله، قانون بئلهدی!
– سن نئجه ؟
– من وکیلم. ایشیم، حرفهم بودو. من ده اولماسام باشقا بیر وکیل بو ایشی گؤرهجک. سؤزو اوزاتمایین حاجی قولام! سیز بؤیوکسیز، سیزین حؤرمتیز منه واجیبدیر، سؤزو اوزاتمایین!
قولام دایی اؤزوندن چیخیر:
– تکجه منیم جنازهم او ائودن چیخاجاق جناب شقاقی، بو دا سؤزون قیساسی!
ایکی – اوچ آی هیچ بیر خبر اولمور. آنجاق بیر گئجه جلیل بیابانی گلیر. اویاندان بویاندان سؤز صؤحبت آچیب، سؤزو گتیریب یئتیریر اوراکی گویا دادگاه حیطین ساتیلیشینا .حؤکم وئریب. قولامدایی دیسکینیب سؤروشور :
– نئجه کی حؤکم وئریبدی؟!
– دادگاه شقاقییه اجازه وئریب حیطی ساتا، وئرثهلرین بیر به بیر حاققین وئره، ایشی قورتارا. هر کیم ده محضره گئدیب سندی امضالاماسا، دادستانین نومایندهسی اونون یئرینه امضالایاجاق؛ او آدامین وئرثه حاققی دا تؤکولهجک دادگستری صاندیغینا، گئدر پولو آلار یا آلماز، اونو اؤزو بیلر. بئله!!
– به سن بولاری هاردان بیلیبسن؟!
– شقاقی دئدی. چاغیردی منی. مندن ایستهدی گلم بولاری سنه دئیهم کی صاباحکی گون گئلئیلی اولمویاسان.
– بس بئله! آمما من سؤزومون آخیرین شقاقییه دئمیشم. تکجه منیم اؤلوم بو ائودن چیخاجاق. وسسلام.
جلیلین رنگی بوغولور. یاری هیرسلی، یاری اینجیک باخیشینی قولام دایییا دیکیر :
– لاالهالاالله…، بابام اللهها خاطیر یولا گل. ائوی دیلشادین آدینا سالاندا دئدیم سالما! باخمادین؛ الله دان اؤتری بو یول گل سؤزه باخ! دیواننان دیوانلیق ائلهمک اولماز. حؤکم، حؤکمی دادگاهدی. ائوی وئریبسن قورتاریب. قانونن ائو او آروادیندی، اونون اوشاقلاری دا سنه بیگانه دیلر. نه اینتظارین وار سنین ؟
– آز زحمتلرین چکدیم اونلارین؟
– اونو دوز بویوروسان، چکیبسن، آمما دادگاهدا اونا بیر عابباسی پول سایان اولماز؛ اؤزووه گل کیشی! بو زمانهده دای ائله شئیلرین موشتریسی یوخدو.
قولامدایینین سون جوملهسی سانکی قویودان چیخیر:
– قوی اولماسین، الله کی وار…
قولام دایی ظاهیرده عناد ائدیرسه ده، ایچریدن بوشالمیشدی. بونو جلیل ده حیسس ائلهییر، آمما اوزونه گتیرمیر. سونراکی گئت – گللرینده هردن بیر اوخون آتیب، یایین گیزلتمهسیله، یاواش- یاواش حیطین ساتیلیشینی اونا دویدورور. قولام دایی ایسه ایچیندن آلیندیغی حالدا اوزده اؤزونو سیندیرمیر. سندین امضالانماسینین جورون دادستانین نومایندهسینه چکیردیرسه، حیطی نه تههر بوشالدیب تحویل وئرمه دردی اونون ایچینی اویوب دئشیردی. نهایت بیر گون آخشام چاغی جلیل بیابانی بیر نئچه شوفرایله برابرگلیرلر قولام دایینین ائوینه؛ صؤحبت سالیب، ییرمی نئچه نفر شوفرین بیرلیکده ییغیشیب سارابلی صادیقین اوتوبوسیلا اربعیینی مشهد زیارتینه گئتمهلرینین خبرین وئریر. سونرا قولام دایینی دا اونلارا قوشولماغا چاغیریر. قولامدایی درحال فئلی دویور. چونکو اؤتن بیر – ایکی آیدا جلیلین دؤنه – دؤنه اونو ائوی بوراخیب سفره چیخماغا چاغیرماسیندان شوبههلنمیشدی، آمما ائله بیل بو دؤنه قضیه داها دا جیددیدیر. چونکو جلیل، قولام دایینین همیشه وئردیگی «یوخ» جاوابینی ائشیتجک دئییر :
– بس ائله اولسا من ده گئده بیلمهرم.
– نهدن اوتری سن گئتمیرسن؟، دئیه، قولام سوروشور
– نییران اوللام. ایشدی، قضادی بیردن ماموردان زاتدان یوللارلار قاپییا، دئ یاللاه، شیپیللاخدی کی باشلانار؛ سورا دی گل اونون آلاغین ائله. یووخ، حاجی قولام گلمهسه، من ده بوردا اولمالییام.
شوفرلرین بیری قولام دایییا فرصت وئرمهدن سؤزه قاریشر :
– یانی سن بویورورسان حاجی قولام یئتمیش هشتاد یاش یاشییاندان سونرا گلیب جاهیللیق ائلهییب فیرتینا دبردهجک؟ آ کیشی بو کیمین عاغلینا سیغار، قانون…
باشقا بیریسی سؤزو اوندان آلیر: «اونو بورااخ، پوخ یئیر قاپییا مامور یوللییان قورومساق. اولارین هاممیسی هاوا سؤزدو. جلیل، منه باخ، هم سن گلهجهسن، هم ده حاجی قولام؛ یوخسا من بیلیم اللهیم قویمام ماشین یئریندن ترپنه. حاجی قولام، ساکیوی باغلا جومه صوبح گون چیخاندا قاپیدا اول، وسسلام! یوخسا قول – قیچیوی باغلاییب آتاجاغییق ماشینا،» دئیه، شوفرلره ساری دونوب گؤز گزدیریر: «ائله دی یا یوخ ؟ دئیین هووررا!!»
هامی ال چالیر، قولام دایی ایسه گولومسهییر.
قولام دایی جلیل بیابانی چکدیگی نقشهنین نئجهلیگینی سیزمیشدیرسه ناچارچیلیقدان اؤزون بیلمهمزلیگه ویریب، هئچ بیر سؤز دئییب دانیشمیر. جومه گونو سحر ائرکن پار- پالتارینی ییغیشدیرماسیلا برابر یئتمیش نئچه ایللیک خاطیرهلرینی ده بیر به بیر دوشوروب ساکا ییغیب ائودن چیخیر.
خالالاریم اوشاقلاریلا برابر قولام دایینین بئش – اون گونلوک مشهده گئتمهسینی فورصت سانیب ائوین بوتون وسایلینی داشییب آنامین ائوینه آپاریرلار؛ ائله همان گون ائوی خریدارا تحویل وئریلر.
جلیل بیابانی مشهددن قایدیش باشی یاواش- یاواش قضیهنین نئجهلیگینی قولام دایییا قاندیریر. قولام دایی بیر سیرا اسیب سوووراندان سونرا آستا- آستا واملاییب توختاییر. بیر هفته اون گونه یاخین قولام دایی جلیله قوناق اولور، بو مودتده سحردن آخشاما جلیل اونون باشین نرده قاتیر. اؤز مئیدان اوخومالاریلا اونون ذهننین ائوین الدن گئتمهسیندن چاشدیریر. سونرا من تهراندان دوروب گئتمیشم، یالوار- یاخاریلا اونو راضی ائلهمیشیک کی آنامین قوجالیغینا خاطیر باشقا ائو توتماسین، گلسین آناملا بیرلیکده یاشاسین.
او گوندن بری قولام دایی سووا گئدن پارچا کیمی گوندن گونه ییغیشیب قیسالیر، کیچیلیر. بیر ایلین ایچینده بوتون زندگانلیغی تپ- چئویر اولونموش بو آدام اؤز ایچینده جور به جور دویغولار داشییر. بو دویغولارین ان گوجلوسو «حقارت حیسسی» دیر. او حیس ائلهییرکی اونون بو گونه دوشمهسینین اصل سببی اونون السیز- آیاقسیزلیغی، عاجیزلیگیدی. بئله بیر حیسسی اؤزگهلرین ذهنیندن سیلمک هدفیله او هر یئرده فرصت تاپیر باشلاییر اؤیونوب، اؤزونو شیشرتمهیه. بو عمل گئت- گئده شیددتلهنیب عادته چئوریلیر. ایش گلیر چاتیر او یئره کی بیر پارا تفریحجیل آداملار گیرهوه تاپدیقدا اونو گوپلاماغا ثشویق ائدیرلر:
– آی حاجی قولام سنی الله او کوفتهنین جریانین بیر دفه ده بیزه تعریفلییهسن، خاهیش ائلیرم!
قولام دایی اللهدان ایستهمیش، باشینداکی دؤره بورکو یئر به یئر ائلهییب، بوغازین آریتلاییر:
– بابام چوخدانکی سؤزدی او،…دای نئینیم، دئییم دای…آغا یایین جیغلاماسیدی، گئتمیشم تبریزه، اؤز اؤزومه دئدیم گئدیم حاجی باغیرین بیر چایین ایچیم داا. آخی او دا قاباق ایللر بیزلرکیمین شوفریدی. سورالار ماشینی ساتدی گئتدی موخننیکلییه. ایندی ماشالله قاراژی وار،گتیر- گؤتور، نئچه شاییردی فیلان، ایشیم یوخ، گئتدیم. شیرین چای دئدی. قلیان گتیتدیردی، آمما گؤردوم کیشینین ائله بیل حوصلهسی یوخدو؛ فیکیری داغیناقدی. دئدیم : «حاجی نه اولوب ؟ گؤرورم اؤزونده دئییلسن.» دئدی: «بابام او گون بیر لیلان گتیردیلر تعمیره. گیربوکسی خارابایدی. آشدیق داغیتدیق دندهسینین بیر ایکیسین دییشدیک، ییغیشدیردیق،آ پاردی. بیر ایکی اوچ گوندن سورا قاییتدی، دئدی گیربوکس اووولداییز. دوباره آشدیق، آپاردی. اوش دفه ایندیهجان آچیلیب، گینه صوب گتیریب وئریب بورا، شررین بیریِدی؛ دئییر: «یا دوزلت یا پولومو وئر !» دئدیم: «اولار ماشینی چیخاردیب بیر دوور ویراخ؟» دئدی: «نئیه اولمویا!» چیخدیق بیر ایکی خیایان سوردیک، گؤردوم آی نامارد سسین گیربوکسا دخلی یوخدو، دیفیردن گلیر سس. گلدیک قاراژا دئدیم: «حاجی باغیر من ماشینین سسین آلاجام، آنجاق بیر شرطی وار.» دئدی: «نه دی ؟» دئدیم: «حاجی خانیمین کوفتهسینین دادی هلهده منیم داماغیمدادی. بو ایش بیر کوفتهیه باخار» دئدی: «بابا سن بو کوپویوغلونون شرررین منیم باشیمدان سوو،اوندا مندن باش ایسته!» آغا سن اولاسان، صاباح صوبح گئتدیم دیفیری آشدیم گؤردوم بعلی «پینییون»ون بیر ایکی دیشی چاپیلیب. «پینییون»و آچیب دییشدیک. سس قادا – بالا جانیزدان گئدن کیمی درحال کسیلدی. آغا ایندی ناهارا گئتمیشیک ائوه، گؤرودوم حاجی خانیم سیفرا سالیب نه سیفرا. شاهانه!! اورتادا سینیده بیر کوفته قویوب نه یئکتده؛ اینانین خلفه باغی قارپیزی یئکتده. دؤره ده چینی کاسالاردا کوفته سویو اوستونده یبر قاریش سوغان داغی. موخللفات، دای دئمه! او یئکتده سیفرادا بارماغ قویماغا یئر یوخدو! تورشو مورشو، هر شئی. مخلص باشیزی آغریتماییم کوفتهنین سویون دوغراییب یئمیشیک یئتیشمیشیک اتینه. دئمیشم: «حاجی باغیر کس!» دئیب: «یووخ، سن کسهجکسن!» آغا یئکه پیچاخ واریدی اونو گؤتورموشم قویموشام کوفتهنین اوستونه. سن اؤل یاری بئلهجن کسیب کسمهمیش بیردن بیرشئی دئدی «پیرررر!» نهیدی او؟ بئله باخاندا گؤرموشم اده گؤورچین دی توواراخ پئنجرهدن چیخدی!!»
قولام دایی عؤمرونون آخر ایللرینده گوپ دئمهنین لاپ شورون چیخاردیر. ائله اولور کی بیر یئره دعوت اولوناندا ظاهیرده اونون ییخیلماسینی قوروماق اوچون ولی اصلینده اونون گوپلاماسینین قاباغین آلماغا کیچیک خالا اوغلومو اونا قوشورلار کی بلکه گوپا باشلایاندا اونو دومسیکلهیه قویمویا جیزیخدان چیخا؛ بونونلا بئله بو ایش او قدر ده ایفاقه ائلهمیر. بیردن گؤرورسن مجلسین لاپ او شیرین یئرینده قولام دایی باشلاییر یوزلر خاطیرهدن بیرینه، میثال اوچون مکه یولونون خاطیرهسینه:
-«عاریضم خدمتیزه کی حاجی خانیملا گئدیریک مکهیه، طیاره ده اوتورموشوق، گؤردوم طیارهنین گئدیشی میزان دئییل؛ گاه والایلیر، گاه آلچاق اوجا گئدیر.حاجی خانیم دا قورخور. دئدیم دوروم گؤروم نه اولوب. گئتدیم کابینه، گؤردوم خلبان خومار، گؤزلر قیپ قیرمیزی قیزاریب، ایندی کی یوخو آغانی آپارا، هامینی وئره ددهسینین کؤهنه بورجونا. دئدیم بس هانی سنین کؤمهیین ؟ دئدی اونا سویوخ دییب حالی دوز دئییل. دئدیم دی چکیل او یانا قوی اؤزوم اوتوروم. دئدی آخی سوره بیلرسن؟ دئدیم اوغول من اللی ایلین شوفیرِییم. من بونو سورنمهسم بس کیم سورهجک؟ مخلص، اوتوردوم. سورورم آمما یولو تانیمیرام کی؛ نقشهنی ده اوخویا بیلمیرم. گئده ده کی ییخیلیب یاتیب خورراخور. ایشیم یوخ، گئتدیک چاتدیق بیر یئره کی بی سیرا چیراغ گؤرونوردو. دئدیم اینشالله ائله بورا اولاجاق. طیارهنی اوتورتدوم. ایندی انمیشیک. باخیرام هر یان گؤم- گؤی آغاج، چیمنزار. اؤز اؤزومه دئدیم باخ بورا عربستان اولا بیلمز. سوروشدوم بورا هارادی؟ دئدیلر فرانسهدی. الله اکبر! فرانسه نه فرانسه، تورپاغ، قینجی قینجی!!*
***
ایل دولانیر، آی دولانیر، آنجاق قولام دایی دا دونیاسین دهییشیر. قولام دایینین آیاغی مجلیسلردن کسیلیرسه ده اونون گوپلاری آغیزلاردان ییغیلماییر. ایللر بویودور کی اونون دئدیگی گوپلار یئنی یئنی ایفادهلرده ، جور به جور صورتلرده، چئشیدلی آرتیرما – اسکیلتمهلرله آغیزدان آغیزا جماعات ایچینده دولانیر؛ اونلارین اورهگین آچیب، ذهنین دورولدور.
سون
* قولام دایینین ” قینجی ” دان منظورو ” اینجی ” دی!