text:
“ادبیات سئونلر“ گروپوندا دانیشیقدان
۸
شهاب الدین سهروردی
سئویملی دوستلار، گؤرکملی ادبیات سئونلر، عزیز ائشیدنلر؛
واختینیز خئیر!
زنگان – قیزیل آذربایجان، بؤیوک دوشونرلر یوردو، تصوف و عرفان سئورلر بؤلگه سی دیر. اسلامدان سونرا دینی تعلیمات اساسیندا بؤیوک عارفلر، حکیم لر و عالیم لر بورادا بسلنمیش، دَیرلی علمی – ادبی اثرلر بشریت عالمینه بخش ائتمیشلر. زنگان عالیم لری طرفیندن نئچه – نئچه طریقت لر یارانمیش و مینلرجه انسانلاری داللاریجا چکمیشلر. بو طریقت لردن ابهریه، سهروردیه و اشراقیه دونیا سویه سینده تانینمیش دوشونجه لری یایماقدادیر. شهید مطهری نین دئدیگینه گؤره، اسلام دونیاسی نین دؤرد بؤیوک مکتبیندن بیری اشراقیه دیر کی شهاب الدین سهروردی آدینا باغلی دیر.
شهاب الدین، سهرورد قصبه سینده ۴۵۹ قمری ایلینده آنادان اولوب، علم و حکمت دالیجا چوخلو شهرلری و اؤلکه لری گزیب، ماراغا، دمشق، شام و نهایت حلب شهرینده ساکن اولور. ۴۰ دان آرتیق کتاب یازیر: حکمه الاشراق، اعتقاد الحکما، غربت الغربیه، رساله العشق، صفیر سیمرغ، تلویحات و . . . دوشونجه لری خاطیرینه بئینی بوش مرتجع لر طرفیندن مرتد ساییلیر و دوستاق اولاراق اؤلدورولور. آنجاق بوگون ۸۰۰ ایلدن سونرا اونون دوشونجه لری بوتون دونیا یونیوئرسیته لرینده تدریس اولونور.
اشراقیه فلسفه سینده اسلام دوشونجه سیله یونان – افلاطون، ارسطو و . . . – و زرتشت دوشونجه لری بیرله شیر. او عقله دایاناراق کشف و شهود یولونو داها آرتیق بگه نیر و اشراق حکمنینده مشائی استدلالیندان یارارلاناراق نورالانوار فلسفه سینه کئچیر. او فلسفی اثرلری نی عربجه یازاراق، بیر سیرا حیکایه و شعرلرینی ده فارسیجا و تورکجه یازیر. چوخلو الیازمالاردا سهروردی نین تورکجه شعرلرینه راست گلیریک. “تاریخ ادبیات آذربایجان”نین اوچونجو جیلدینده سهروردی نین ۲۱ بیت تورکجه شعری گلمیش، زنگاندا یئنی تاپیلان الیازمادا دا اونون ۷ بیت لیک شعری گلمکده دیر.
۲۵۰ ایل بوندان اؤنجه یاشایان زنگانلی شاعیر – مانیشانلی میرزا صادق اوریادی نین ۷ نامه آدلی الیازماسیندا شیخ اشراقدان بحث ائده رک بو شعرلر سهروردیه نسبت وئریلیر:
کیمینسه مقصده قاصد دوشوبدور
گرَک گئتسین بونو اونا ائشیتدور
مسافر راهی ایستیر مقصدیچون
دایانماز راهده بیر مقصد ایچون
دایانسا مقصدی هرگز بولونماز
قولاغینا چکین بو حرفی بیر آز.
اگر صوفی ایسن صوفینی آت گیل
بیر – ایکی یاز گیلن مقصوده چات گیل
فقط آماجینا باخ، یولا باخما
ساغین، هئچ یئرده ساغه – سولا باخما.
کیمی صوفی، کیمی درویش، کیمی آج
گرَک یوللاردا اولسون، اولدو یولواج.
***
۹
شیخ بوراق بابا
زنگانین ۳۸ کیلومارلیگینده قرار تاپان سلطانیه، ایلخانلی لار زامانی ایرانین تبریزدن سونرا ایکینجی باشکندی ساییلیردی. بوگون سلطانیه ده اون اوجا کرپیجله یاپیلان عمارت، سلطانیه عمارتی دیر. اونون کناریندا چلبی اوغلو آدیندا بیر خانقاه و اونون یانیندا بیر مقبره واردیر. بو مجموعه ده خانقاه چلبی اوغلونا باغلی دیر و مقبره، شیخ بوراق بابانین قبری دیر. بوراق بابا بؤیوک بیر صوفی، طریقت رهبری و تورکجه شاعیردیر. بیر سیرا ادیب لر اونو تورکمن و آذ ربایجانلی بیله رک بیر سیرا آنادولودا ۶۳۵ ایلینده آنادان اولدوغونو ادعا ائدیرلر. بوراق بابایوکسک تحصیل قازانیب، مختاف اؤلکه لری گزیب و نهایت سلطان محمد خدابنده – اولجایتو دعوتی ایله ایرانا گلیب و سلطانیه ده – خاقان ساراییندا یئرله شیب و حؤرمتله قارشیلانیبدیر. سلطان اولجایتو طرفیندن نئچه – نئچه مأموریت لره گؤنده ریلیب او جومله دن شام و گیلان مأموریت لری تاریخده یازیلمیشدیر. سون مأموریتینده اولجایتو طرفیندن گیلانا گئدیب و سلطانین مخالف لری طرفیندن اؤلدورولوبدور. ۷۰۸ قمری یا گونش ایلی ۶۸۵ ده اونون جسدینی سلطانیه یه گتیریب خانفاهین یانیندا قویلاییرلار. بوگون بو مقبره موجوددور و بیر کتیبه ده اونون یانیندا بوراق بابانین قبری اولدوغو یازیلی دیر.
شیخ بوراق بابا، بابائیه طریقتینه باغلی دیر. بو طریقت خراسان و آذربایجاندان باش قالدیریب، سونرا آنادولویا گئدیر. اونون بؤیوک لیدئرلریندن بابا الیاس، بابا اسحاق، تاپدوق بابا و باشقالارینی آد آپارماق اولار. بونلار هامیسی خواجه احمد یسوی نین (تورکستان پیغمبری یا پیرِ ترکستان آدلانیر) مریدلری اولموش و دَیرلی اثرلر او جومله دن رساله، ولایت نامه، نصیحت نامه، طریقت نامه و مناقب آدلی تورکجه اثرلر یازمیشلار.
تورک دونیاسی نین آدلیم صوقی سی یونس امره نین شعرلرینده شیخ بوراق بابانین آدی چکیلیر. حاجب بکتاش ولی – بکتاشیه طریقتی نین باشچیسی اؤز ولایت نامه سینده بوراق بابادان آد آپاریر.
بوراق بابانین ایکی تورکجه اثری الده دیر: بیری دیوان و بیری رساله آدلی اثردیر کی تاریخ بویو بو رساله اوچون عالیم لر طرفیندن شرح لر یازیلمیشدیر. نئچه مصرع بو رساله دن اوخویالیم:
بازار بازار او بازار
بازار بازاردان بازار
دونیا بازارنی اوزار
دانشمندلر نه یازار؟
خیر یازار، یوم یازار،
یوم یازار یولدان یازار
یوم وار یولوندان آزار
یوم دا وار یولا دوزر
تونکو یازارنی بازار
هرکی یولوندان آزار
قدرت چوگان بئلین اوزر
تانری ایرَن اوندان بئزر.
***
۱۰
اولو عارف چلبی اوغلو
چلبی اوغلو، مولوی نین نوه سی دیر. البتده اصلینده سلطان ولدین اوغلو یوخ، بلکه حسام الدین چلبی نین اوغلودور. حسام الدین ده بهاءالدین چلبی (اخی تورک)ون اوغلودور و حسام الدینه ابن اخی تورک دئییرلر. آنجاق مولوی چلبی اوغلونو چوخ سئورمیش و حتا سماع واختیندا اونو بوینوندان ائندیرمزمیش. اونون آدینی – اولو عارف چلبی اوغلونو دا مولوی اؤزو قویموشدور.
چلبی اوغلونون خانقاهی بوگون سلطانیه شهرینه موجوددور و شعر دیوانی واردیر. بیر شعر:
عشقدیر آفت عقل و مئی ایمیش راحت روح
ساقیا وقت صباح اولدو، گتیر جام صبوح
باده یی گؤر کی قدحده نه لطافت ایله دیر
شؤیله کیم جسم اطیفه اولاشا جوهر روح.
عشق بیر فندیر اونون مشکلی حل اولمادی هیچ
چون اونون متن متینین ائده مز کشف شروح.
افلاکی نین مناقب العارفین کتابیندا چلبی اوغلونون زنگان صوفی لریله ایلگی لرینی یازیر. هابئله مرند، تبریز و زنگاندا باشیندان کئچن اولای لاری دا یازیر. ساطانیه یه گلنده زنگانین بؤیوک صوفی لری و عالیم لری توپلانیب اونون پیشواز ائدیرلر. سوم دفه زنگانا گلیب و بیر ایلدن آرتیق بورادا قالیر و ناخوش اولاراق بورادا فوت ائدیر. چلبی اوغلو ۶۴۵ ایلینده قونیه ده آنادان اولوب و ۷۱۲ ایلینده سازانیه ده وفات ائدیر. بیر سیرا ادیب لر اونون قویلانما یئرینی سلطانیه و بیر سیرا قونیه بیلیرلر؛ آنجاق پروفسور گولپینارلی مولوی نین سون خلیفه سی چلبی اوغلونون قبری نین هاردا اولدوغونا شوبهه ایله توخونور. ایندی چلبی اوغلوندان باشقا بیر شعر:
الحمدولله اولموش ایکن جانه ایرمیشم
جان صحبتینده دولت جانانه ایرمیشم.
نئجه – نئجه گزم ظلمات سکندری
خضری دَمم کی چشمه ی حیوانه ایرمیشم.
گول دولتی بهاریله عرض اولسا بولبوله
قیش صولتینده بن گولِ ریحانه ایرمیشم.
باخما اونا کی موچه یم – عاجز و ضعیف
بختیمی گؤر کی تخت سلیمانه ایرمیشم.
اورسون محیط غیرت اودوندان یوزونه کف
بیر قطره یم بو ضعف ایله عمانه ایرمیشم.
ایوان آسمان گؤزومه طاق گلمه سه
باغ بهشت و روضه ی رضوانه ایرمیشم.
***
۱۱
ابوالقاسم زنگانی
۱۱۸۳ ایلینده زنگاندا آنادان اولوب، ۱۲۹۲ده فوت ائتمیشدیر. او زنگاندا تحصیلی نی بیتیردیکدن سونرا قزمین و اصفاهاندا سونا چاتدیریر و زنگاندا بیر قاضی کیمی ایشه باشلاییر. او، هر اوچ دیلده مکمل صورتده تحصیل آلمیش و ادبی ذئقئنئ اسلامی علم لر اوغروندا ایشه آپارمیش و علمی اثرلری یانیندا دؤرد تورکجه منظوم اثر ده یازمیشدیر.
ابوالقاسم زنگانی نین بؤیوک باباسی میرمحسن زنگانی (اؤلوم ۱۱۴۸ قمری) سلطان حسین صفوی و ایمینجی شاه تهماسب زمانیندا مسلمانلاری دینی مرجعی ایدی. ابوالقاسم زنگانی نین آتاسی علی نقی (اؤلوم ۱۲۵۸ قمری) زنگاندا قاضی ایدی.
ابوالقاسم زنگانی نین بهزادنامه سی چاپ اولموش و الیازماسی زنگاندا موجوددور. بهزادنامه آشیق ادبیاتیندا ایلهام آلاراق عرفانی مضمون ایله یازیلمیشدیر. بو اثر مثنوی قالیبینده دیر و آذربایجان شیوه سی اولاراق مثنوی ایچینده غزللر و قوشمالار، گرایلی لار و. . . دا واردیر. مثنوی آراسیندا نئچه ساقی نامه ده واردیر. بهزادنامه بئله باشلانیر:
دیباچه ی نامه، نام سبحان
قیوم قدیمی حی سبحان
قهار و غفور، فرد و جبار
کیم عالمی یوخدان ائیله دی وار.
حکم ائیله سه تمام بشر اولور خاک
حکمونه مطیع زمین و افلاک.
دارنده ی اوج آسماندیر
داننده ی ظاهر و نهاندیر.
سندن طلبیم بودور خدایا
رحم ائت بن زار و بینوایا.
هرچند کی من گوناهکارم
درگاهینا هم اومیدوارم
و سونرا داستانا بئله باشلاییر:
بودور غرضیم ائدم روایت
گر حقین اولا منه عنایت
تقریر ائدم بو داستانی
گلزار ائدم بو بوستانی
بیر شیخ وار ایدی نخجوواندا
مشهور ایدی فضلی اول مکاندا. . .
الیمیزده اولان الیازما ۱۲۴۲ قمری ده زنگاندا استنساخ اولموش و ۲۵۰ صحیفه لیک بیر نسخه دیر کی عالیمین هر ۴ اثرینی ده احتوا ائدیر. دؤرد اثردن بیری بهزادنامه دیر و قالان اثرلر حضرت علی نین ایگیدلیگینه باغلی روایتلردیر، آما اثرلرین باشلامیش و سونو اوخوناقلی دگیل دی.
ابوالقاسم زنگانی نین اوغلو میرزا ابوطالب زنگانی دیر کی ۱۸ ذیقعده ۱۲۵۹ ق / گونش ایلی ۱۲۱۹دا زنگاندا آنادان اولور. او دا بؤیوک عالیم لردن بیری دیر کی ۱۲۷۸ده نجفه گئدیر و اورانین مجتهدلریندن کسب فیض ائدیر و ایرانا قاییدیب تهراندا ساکن اولور و سونرا اصفهانا کؤچور. اونون دا تورکجه – فارسیجا شعر دیوانی واردیر. او نئچه دیل – فرانسیزجا، استانبولجا، عربجه دیلرینه تانیش اولوب و زمانین بؤیوک بیلگین لری – توماس مالتوس، داروین و باشقالاریلا یازیشمالاری موجوددور.
***
۱۳
حسینقلی خان افشار
قاجار دؤوره سینده زنگانین دَیرلی شاعیرلریندن بیری حسینقلی خان افشاردیر کی بوگون تورکجه – فارسیجا الیازما دیوانی تهران یونیوئرسیته سی کتابخاناسیندا ۲۵۴۸ نمره سی آلتیندا ساخلانیلیر. بو الیازما ۴۰ صحیفه لیک، نستعلیق خطی ایله یازیلمیش و ۵۵۰ بیت شعری احتوا ائدیر.
چاکرین اولوم و اؤلوم تاریخی بللی دگیلدیر، آنجاق همین الیازمادان آلدیغیمیز معلومات گؤسته ریر کی فتحعلی شاه زمانیندان ناصرالدین شاه زمانینا قدر یاشامیش و دربار ایله یاخیندان ایلگیسی اولموشدور. اونون عاییله سی زنگانین دولت آداملاریندان اولموش قیدار شهرینده اوزون مدت حاکم اولموشلار. چاکرین دیوانیندا عباس میرزا – نائب السلطنه، ابوالقاسم قائم مقام و ناصرالدین شاه زمانی اولای لارینا اشاره لر واردیر. البنده بیر سیرا تذکره لر ده اونون یاشاییش و یارادیجیلیغینا اشاره ائدیرلر او جمله دن نگارستان و دانشمندان آذربایجان اثرلریندن معلومات ةآلماق اولور. بو کتابلار چاکرین یاخشی دولانیشی و ایی اخلاقینی توصیف و تعریف ائدیرلر. شعرلریندن ده اؤرنک وئریرلر. اونون چاکر تخلوصو بو شعرده گلیر:
گر چاکرین احوالینی سورسا، سؤیله گؤردوم
بیر عاشق شوریده دی افشار آراسیندا.
افشار طایفاسی، تورک طایفالاری نین قدیمکی طافلاریندان ساییلیر کی زنگاندان علامه آذربایجانین باشقا شهرلری مثلا اورمیه، تیکاب دا واردیرلار و خراسان حتا فارس اوستانیندا دا یاشاییرلار.
افشار دربارلا ایلگی ده اولاراق، دولتی مقاملار ایچینده رشوه آلماغی، طمعکارلیغی، پیس عمل لر و رفتارلار قارشیندا دایانیر و شعرلرینده اونلاری افشا ائدیر؛ حتا شاهدان را واز کئچمیر و بئله دئییر:
شاهی که نشنود سخن دادخواه را
دیگر چه حاجت آنکه بخواهد گواه را
تزویر و ریاگارلیغی دا بئله افشا ائدیر:
شوقیاه مسجده واردیم کی عبادت ائله یم
کافیرم گر اورادا بیرجه مسلمان گؤردوم!
هامی سجاده ی تزویر دؤشه ییب
نسبت زهدی وئریب اونلارا بهتان گؤردوم.
چاکر زنگانین باشقا همعصر شاعیرلریله ایلگی قورموش و اونلارلا شعرلشمیشدیر او جومله دن جاذب خوئینی، فاطما خانیم جاریه و . . . ده مناظره سی اولموشدور. اونون شعرلری آخیجی، سادذه، عینی حالدا محکم و اوره یه یاتان دیر.
***
۱۳
مسکین
محمد باقر خلخالی – “مسکین” تخلوصو ایله زنگانین دولت منصب صاحیبی اولان دوشونجه لی، صفالی و درد تانییان شاعیری دیر. قاباقجا بونو دئمه لییم آذربایجانین بؤیوک بیر شاعیری ده ملا محمد باقر خلخالی – ثعلبیه اثری نین صاحیبی دیر کی “باقر” تخلص ائتمیش و مقبره سی بوگون موجوددور. آما مسکین تخلص ائده ن محمدباقر خلخالی زنگانلی دیر و بیر بالاجا دیوانی واردیر. مسکین ۱۲۶۸ قمری ده زنگاندا آنادان اولوب و دولت مقاملارینی الده ائده رک خالق ایله دوزگون رفتار ائتدیگی اوچون خالق طرفیندن سئویب – سئویلیب و بیر عُمر توپلومون کولتورو یولوندا چالیشاندان سونرا گؤزل بیر دیوان یادگار قویوب و ۱۳۳۸ قمری ۱۰۲ ایل بوندان قاباق وفات ائدیبدیر. مسکین ین دیوانیندان بیر غزل:
جانا، قمر عقربده دی، هم ماه صفردیر
ترک ائیله گیلن بو سفری، مایه ی شردیر
باخ آینه یه زولف کجین عقربه بنزیر
داخل اولان اول زولفه یوزون قرص قمردیر.
بو نوع خرام ائیله مه ای کبک خرامان
گؤر بیرجه تیکن گؤز یولووا نئّه نفردیر.
ای گلشن حسن ایچره قدی سرو صنوبر
سؤیله منه اول موی ایدی یا اینکه کمردیر.
بیلمم نه دی یارب، تؤکولوب شانه ی یاره
زنجیردی مسکینه ووروب، یا گولِ تردیر؟
مسکین جامعه نین یوخاری قاتلاریلا، سارای آداملاریلا بیرگه یاشاییر، آنجاق اونلارین پیس دولانیش لارینی، یانلیش فیکیرلریله یولا گئتمیر؛ ریاکارلیغی، یالان دانیشماغی افشا ائدیر، بللی دیر کی اولار دا شاعیری خوشلاماییرلار. آنجاق مسکین سؤزوندن دؤنن دگیل:
غرق شراب می کنم خرقه ی پاره پاره را
ساقی بزم می شوم با نی و تار و چنگ و دف.
زاهد اگر به بزم ما آمده ای ورع مکن
ورع ز دوش دور کن، باده بنوش لاتحف
باغ و بهشت را پدر داد ز بهر حنظه ای (حنظه: بوغدا)
گر نفروشمش به جو، پستم و پورِ ناخلف.
قاضی شهر خود لقمه حرام می خورد
پس چه توقعی کنم زین حیوان خوش علف؟
***
حکیم هیدجی
آذربایجان ادبیاتی نین گؤرکملی شاعیری و رَیرلی فیلسوفی حکیم هیدجی ۱۵۰ ایل بوندان قاباق اؤلکه میزین اجتماعی – سیاسی و ادبی اولایلاریندا فعالجاسینا اشتراک ائتمیش و اوچ دیلده عربجه، فارسیجا و تورکجه اثرلر یازمیشدیر. او قاباقجیل دونیا گؤروشو و اجتماعی دوشونجه لریله جامعه میزین متضاد فووه لرینی آچیقلامیش و هر بیرینه دوزگون توخونموشدور. حکیم هیدجی نین اثرلری بونلاردیر: دانشنامه، رساله دخانیه، شرح منظومه سبزواری، کشکول و دیوان تورکی.
چکیجی نوکته حکیم هیدجی نین یارادیجیلیغیندا تورک دیلینه حؤرمت بسله مه یی و هر بیر اثرینه تورکجه شعرلر سپمه سی دیر. او ۱۲۷۰ ایلینده هیدجده آنادان اولوب و ایراندان علاوه عتبات عالیه ده ده درس اوخوموش و بیر عالی مقام فقیه کیمی وطنینه دؤنموش و قم شهرینده علمیه حوزه لرینده تدریسه مشغول اولموشدور. او ناصرالدین شاهین ترورونا اشاره ائده رک یازیر:
تلسمه بو شهین عهدینده گر ستم یئتیشیر
بو شهریار گئده ر، آیری شهریار گلیر.
او شه کی دوشمنه ساتدی رعیتی
نئجه اجل اوخونا سینه سی دوچار گلیر.
حافظ اگر سمرقند و بخارانی تورک قیزینا وئریر حکیم هیدجی ده اردبیل و خلخالی وئرمکدن اسیرگه میر:
گر بو تورک منیم گؤیلومو آلا الینه
باغیشلارام تئلینه اردبیل و خلخالی
و یا:
ای تورک سنین تئللریوه طارم و خلخال
قوربان اولا اول خالیوه تبریز و مراغه.
حافظ شیرازی توصیف ائدرسه هیدجی اؤز شهرینی اوندان اسگیک بیلمه ییر:
مرا جایگه صفحه هیدج است
که بر نوعروس صفا هودج است.
آذربایجانین اوچ دیللی نابغه سی دیر و حکیمانه شعرلری ساده، محکم ، آخیجی و اوره یه یاتان دیر:
فلکین غم و بلاسی مگر انتهاسی یوخدور
بیر اوتانماز عار بیلمز نه دئییم حیاسی یوخدور.
بو سپهر دون و ناساز ستمین ائدیبدور آغاز
ائیله مز حیا اوتانماز بیرینه وفاسی یوخدور.
ائله ییب منی حواله گئنه محنت و ملاله
نئیله ییم بو هرزه بختین منه بیر حماسی یوخدور
ستم و غمی توکنمز، اؤلورم ده رحمه گلمز
بو زمانه نین منیم تک غمه مبتلاسی یوخدور. . .
***


c: text/html

text: سئودا میرزه و پروفسور صالح ییلماز نؤبتی قورولتایی تبریز شهرینده ائتمک ایسته ییریک” صالح ییلماز” آنکارا ایلدیریم بایزید یونیوئرسیته سی نین پروفسورو صالیح ییلماز لا مۆصاحیبه صالیح بَی ، بیزیم صؤحبتیمیز اساساً قارا پاپاق لاردان اولاجاق چونکی سیزین حاققینیزدا اوخودوغوم مقاله لردن گؤردوم کی علمی آراشدیرمالارینیز داها چوخ قاراپاپاق تورک لری اۆزه رینده کؤکله نیب .بو تدبیرلرده ده فعال ایشتیراک ائدیرسینیز عینی زاماندا تدقیقاتلارینیز قاراپاپاق لارین اولدوغو هر یئری احاطه ائدیب .بیرینجی اوندان باشلایاق :…بیشتر بخوانید

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اوزای یاریشی
اۇزای یاریشی — شوروی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا ۱۹۵۷-۱۹۷۵-جی ایللرده اۇزای فتحی ساحهسینده گئدن گرگین موباریزه. بۇ دؤور صونعی ماهواره لرین بوراخیلماسی، اوزایا حئیوانلارین و اینسانین گؤندریلمهسی، آوتوماتیک مرکزلارین آی، مریخ و زوهره گؤندریلمهسی و اینسانین آیا آیاق باسماسی ایله مًشخص اوْلونور.
ایصطلاحین آدی "سیلاحلانما یاریشی"نین آدینا اۇیغونلاشدیریلمیشدیر. اۇزای یاریش سویوق ساواش دؤورونده شوروی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا مدنی، تکنولوژی و ایدعولوژی قارشیدورمانین واجیب بیر حیصّه سینه چئوریلمیشدی. بۇ اوْنونلا علاقهلی ایدی کی، اۇزای آراشتیرمالار علمی و ساواش لاییحهلر اۆچون بؤیوک اهمیت داشیماقلا یاناشی، اینسانلاردا رۇح یۆکسکلییی ده یارادیردی.
"یاریش" ۴ اوْکتوبر ۱۹۵۷ (میلادی)-جی ایلده شوروی اتفاقیندا یئرین ایلک صونعی ماهواره سی "ایسپوتنیک-0"ین اوزایا گؤندریلمهسی ایله باشلانمیشدیر. اۇزای یاریش دؤورونده شوروی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ماهواره لرینی یؤرونگه(مدار)ه اؤز داشیییجی راکتلری ایله چیخاران، ایداره اولونان اۇزای اۇچوشلاری باشلادان، گۆنش سیستمینین دیگر گزگنلرینی تدقیق ائدن دۆنیانین ایلک و اساس "اۇزای گۆجونه" چئوریلدیلر.
اوزایا اینسان گؤندریلمهسی اطرافیندا گئدن یاریش شوروی-نین غلبهسی ایله باشا چاتدی. ۱۹۶۱ (میلادی)-جی ایل، ۱۲ آوریل شوروی-ده "ووستوک" گمیسی ایله یوری قاقارین یئر اطرافی یؤرونگه(مدار)ه گؤندریلدی. بئلهلیکله، شوروی دۆنیادا اوزایا ایلک اینسان گؤندرن دؤولت اوْلدو و بۇ مسئلهده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ تکنیکی و ایدئولوژی ضربه اندیردی.
آمریکا بۇنا ۲۳ گۆندن سوْنرا جواب وئره بیلدی. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آستروناوتی [آلان شپارد "فردوم-۷" اۇزای گمیسی ایله یئر اطرافی یؤرونگه(مدار)ه گؤندریلدی، شپارد اوزایا گؤندریلن ایکینجی اینسان اوْلدو.
اوزای اۇغروندا گئدن ساواشا قادینلار دا جلب ائدیلدیلر. بئله کی، ۱۹۶۳-جو ایل ژۇئنون ۱۶-دا "ووستوک-۵" گمیسی ایله شوروی ایلک قادین کوسموناوتی، والنتینا ترشکووانی اوزایا گؤندردی. بۇ ایسه ایدئولوژی باخیمدان آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ وۇرولان داها بیر ضربه اوْلدو.


text:
طالبانین داوام ائدن معالیجهسی اوچون اینگیلترهدن بیر دکتر قروپون بغدادا گئدجیی بیلدیریلدی
اویان نیوز : بئیین قاناماسینا باغلی فلج گئچیرن عراق پرزیدنتی جلال طالبانینین ساغلیق دورومونون یاخشییا گئتدیگی آچیقلاندی.
باشکند بغدادداکی مدینه ساغلیق مرکزی حکیملری، طالبانینین اورک، بؤیرک و دامارلارینین اسکیسی کیمی چالیشدیغینی ایفاده ائتدی. طالبانینین قاناما گئچیرن دامارلارین اسکیسی کیمی چالیشدیغینی آچیقلایان حکیملر، اورک، بؤیرک و بئیین دامارلاریندا دا هر هانسی بیر پروبلئم اولمادیغینی قید ائتدی.
طالبانین داوام ائدن معالیجهسی اوچون اینگیلترهدن بیر دکتر قروپون بغدادا گئدجیی بیلدیریلدی. عراق جمهورباشقانلیغیندان وئریلن آچیقلامادا دا، طالبانینین دورومونون یاخشی اولدوغو دوغرولاندی.
ت.ر.ت. تورکی


text:
قیرقیزیستاندا ایکی گونلوک میللی یاس اعلان ائدیلدی
جاپاروو، چاتیشمادا اؤلنلرین آنیسینا ۱-۲ می تاریخلرینین میللی یاس اعلان ائدیلمهسینه باغلی قراری اونایلادی
قیرقیزیستان-تاجیکیستان سرحدینده ۲۹ آوریلده یاشانان چاتیشمادا اؤلنلرین خاطرهسینه، قیرقیزیستاندا ایکی گونلوک میللی یاس اعلان ائدیلدی.
قیرقیزیستان جمهورباشقانی سادیر جاپاروو، چاتیشمادا اؤلنلرین آنیسینا ۱-۲ می تاریخلرینین میللی یاس اعلان ائدیلمهسینه باغلی قراری اونایلادی.
قیرقیزیستان-تاجیکیستان سرحدیندهکی سو پایلاما شبکهسینی کنترل ائتمه سببیله میدانا گلن سلاحلی چاتیشمادا قیرقیز طرفینده اؤلو ساییسی ۳۱، یارالی ساییسی ۱۳۴ اولاراق آچیقلانمیشدی.
تاجیکیستان مطبوعاتی دا چاتیشمادا ۸ تاجیک وطنداشینین حیاتینی ایتیردیگینی، ۹۰دان چوخ شخصین ده یارالاندیغینی یازمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی
آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر باخانلاری گؤروشدو
پاشینیان، گؤروشمهده آذربایجان و ارمنیستان آراسیندا باریش آنلاشماسی لایحهسینین حاضیرلاناجاغینی ادعا ائتمیشدی


text:
آشغابات- قازان آراسیندا اوچار ساپارلاری باشلار
تۆرکمن هۇوا یۇللاری تهران، میلان و قازان ساپارلارینی باشلادیار
تاتاریستان بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسینداقی دۇستلوقلی قاتناشیقلار دۇوام ادیأر.
۱۵-نجی دکابردان بیلأک آشغابات- قازان آراسیندا اوچار ساپارلاری باشلایار.
تۆرکمنیستان، تاتاریستان ینگ پایتاغتی قازان دا تۆرکمن هۇوا یۇللارینینگ وکیلحاناسینی دا آچار.
بیله کی تاراپدان آشغابات بیلن تهران آراسیندا دا گؤنی اوچار ساپارلاری باشلایار.
دکابر آییندا تۆرکمن هۇوا یۇللاری میلان- آشغابات ساپارلارینی دا باشلادار.
تۆرکمن هۇوا یۇللاری حالقارا ساپارلار اۆچین بوئینگ اوچارلارینی اولانیار.
دِگیشلی حابارلار
بۆتین دۆنیأ چاروادارلار اوُیونلاری قوتاردی
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
اووسونچو ” حئكايه سينه باخيش هونر دونياسي نين ياشار ليق سيرري باش وئره ن حاديثه لرين آرادان گئتمه سي نن سيخ ايلگي سي وار دير. نييه كي اجتماع و تاريخ ده اتفاق دوشه ن هر بير ماجرا دوز اوز وئره ن لحظه ده وارليقيني ايتي ره رك ، هونر له دويونله نينجه يوزلرجه ايل ياشامينا دوام وئرير. بو آرادا خيال واسيطه سيله حئكايه عالمينه دالان صنعتكار بير يازيچي ، حيات تجربه لريني اؤز دوشونجه و…بیشتر بخوانید
اینجه صنعت
دیلیمیزین گؤزه للیک لری و اؤزه للیک لری – ۱۹
دانیشیق متنی ۴/۱۱/۱۴۰۰ تورک خطی نین تاریخچه سی قسطنطنیه نین فتحی دونیا خالقلاری نین باخیشینی تورکلره نسبت ده ییشدی[۱]. اوروپا و اؤزه للیکله کلیسا بؤیوک بیر اولایلا اوز – اوزه گله رک شوک وارد اولدو. اوروپا قاباقجا اوچ دؤنه تورکلرله اوز اوزه اولموش و هر دؤنه سیناغا اوغرامیشدیر. بیرینجی دفعه میلاددان ۱۷۰ ایل قاباق ایدی کی مته خاقان اوروپانین اورتاسینا قدر یئریدی. سونرا دؤدونجو یوزایلده آتیلا یئنه اوروپانین قلبینه دک گئدیب و ایتالیانی فتح ائتدی….بیشتر بخوانید
عرش نامه – فضل الله نعیمی تبریزی
هنوز ادبیات حروفیه در ایران مورد بررسی جدی قرار نگرفته و هنوز آثار شاعران و نویسندگان و اندیشمندان مرتبط با جنبش حروفیه گردآوری نشده، مورد شناسایی قرار نگرفته و هنوز از نعمت و اندیشههای ادبیات حروفیه بی نصیب هستیم. هرچند که در کتابخانه های رسمی کشورمان، آثار کم و بیش ارزشمندی وجود دارد اما زیر غبار سنگین سدهها گم گشته و در بوتهی فراموشی فرو رفته است. سخن از حروفیه فراوان رفته است و کتابهای…بیشتر بخوانید
“بابری خطّ” قونوسوندا: / دکترمحمد حلیم یارقین
چئویرن: ذکیه ذولفقاری خطّین کشفی انسانین مدنیتینده ، گلیشمه و ترقی سینده بؤیوک بیر حادثه اولوب. بشرین تاریخینده، سومرلر خطّی کشف ائدن ایلک انسانلاردیرلار. ویل دورانت دئییر” سومریلر، خطّین کشفیله انسانین مدنیتینه بؤیوک بیر مینت قویوبلار”. سومرلرین دیلی التصاقی(پیوندی) اولوب و آلتای دیللرین عائله سیندندیر. سومر قوموندان سونرا، دونیانین مختلف گوشهلرینده یوزلرجه دیل کشف ائدیلدی و اینسانین کولتور خزینهسینی غنیلتدیلر. بو جریاندا تورکلرده، نئچه خطّین کشفیله او جمله دن، اورخون(رونیک)، یئنی سای، ایسیق،…بیشتر بخوانید
“آتابای” فیلمی سینمالاردا / نیکی کریمی
آتابای فیلمی در گونه درام عاشقانه به کارگردانی و تهیهکنندگی نیکی کریمی و نویسندگی هادی حجازیفر محصول سال ۱۳۹۸ است. این فیلم نخستینبار در سیوهشتمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم فجر و پس از آن از سوم آذر ۱۴۰۰ در سینماهای ایران به صورت عمومی به نمایش درآمد آتابای در سیوهشتمین دوره جشنواره فیلم فجر نامزد دریافت سیمرغ بلورین در ۵ بخش و همچنین فیلم برگزیده منتقدان و نویسندگان ماهنامه فیلم در شماره اسفندماه ۱۳۹۸ شدهاست. این فیلم در جشنواره فیلم آسیا پاسیفیک ۲۰۲۱ حضور دارد داستان فیلم درباره مردی میانسال به نام کاظم…بیشتر بخوانید
«دوْن» عنوانلی فیلم تبریزده موْنتاژ مرحلهسینه قدم قوْیدۇ.
«دوْن» عنوانلی قێسا متراژلێ فیلم تبریزده چکیلیش مرحلهسینی گئچهرک موْنتاژ و سس مرحلهسینه قدم قوْیدۇ. بۇ فیلمین قێساجا حکایهسی بۇندان عبارتدیر کی، راحلهنین حیات یوْلداشێ کوْروْنا سایرۇلۇغۇندان اۇلۆر. اوْ، آناسێ و اوْغلۇ ایله شهرین حاشیهسینده چوْخ آغێر و چتین اقتصادی شرایط آلتێندا یاشیر و اوْلدۇقجا بؤیۆک و جدّی بیر مشکل ایله اۆز به اۆز قالێر… یازێچێ و یؤنَتمن: حامدموسوی حسینی اوْیۇنچۇلار: میناپناهی، کامران قربانی یاجلو، نرجس دلآرام، ابوالفضل جدیری، رقیه ولیپور، مقصود عباسنژاد، میر حسام…بیشتر بخوانید
ساکالارین کؤکو و دیلی
دکتر محمدرضا کریمی ساکالار، آذربایجان تاریخینده اؤنملی بیر یئر دوتموش، اؤلکه میزین دیلی، مدنیتی و کولتورو تاریخینده اؤز امضاسینی آتمیشدیر. بوگون ایراندا اولان بیر سیرا یئر آدلاری ساکالاردان قالما آدلار کیمی تانینیر، او جومله دن سیستان، سقز، ساسان، اسکیت، اشکوزا، اشک و حتا سام آدی شاهنامه ده ساکالاردان قالما بیر آددیر. یئنه ده شاهنامه نین بیر چوخ داستانلاری تورانلی لارلا (ساکالارلا) ایرانلیلار ساواشی ایله ایلگیلیدیر. ساکالار هخامنیش لر ایرانا گلمه میشدن قاباق بو یوردلاردا…بیشتر بخوانید
حیدربابایا سلام / سه زبانه
Shahriar Seyyed Mohammad Hossein Behjat Tabrizi (۱۹۰۶ to1988) well known by his pen name “Shahryar”, the great contemporary poet of Iran has made poems both in Farsi and his mother tongue Turkish language. He has been popular since he was a student in medical course but since the last years of his forties, he was more popular for making his masterpiece, Hail to Heydar baba, in his mother tongue. Mohammad Hossein was born…بیشتر بخوانید
آفاق – همسر نظامی گنجوی
شاید جالب باشد و برای نخستین بار چنین مطلبی به قلم کشیده می شود. اهمیت این موضوع بالاست چون آفاق زنی بزرگوار، هنرمند و تاثیرگذار بوده است که نظامی گنجوی در آثار خویش از شخصیت و رفتار و هنر وی تاثیر پذیرفته و در خلق آثارش از او الهام گرفته است. آفاق کنیزی بیش نبود اما وقتی دارای دربند این کنیز را به شاعر بلند همت آذربایجان هدیه کرد شاعر هرگز به چشم کنیز…بیشتر بخوانید
گنجه لی نظامی نین سئوگی دنیاسی
گنجهلی نظامی آذربایجان ادبیاتیندا بؤیوک متفکرلر سیراسیندا دایاناراق، درین و یئنی دوشونجه لر اورتایا قویماقلا، انسانسئورلیگی تبلیغ ائتمک اوچون گؤزل اثرلر یارادیر. انسان نظامی نین یارادیجیلیغیندا مرکزده دایانیر، اؤزه للیکله قادین یوکسک بیر یئرده دایانمیش و اونون مدینه ی فاضله سینده اساسلی رول اویناییر. خسرو و شیرین بو آچیدان دقتلری اؤزونه چکمیش و دوغرودان دا انسانسئورلیگین ذیروهسینی تصویره آلمیشدیر. خسرو – شیرین باشدان – باشا قادین سیماسینین تام اؤزه للیکلرینی و گؤزه للیکلرینی قلمه…بیشتر بخوانید


text:
`تهدید` نتیجهلر
خبرلر [63]
- پئسکوو: روسیا، بالتیک اؤلکهلری و فنلاند اوچون تهدید دئییل
- اسرائیل باشباخانینا تهدید مکتوبو گؤندریلدی
- لاین: روسیانین سالدیریسی آوروپانین گوونلیگینه بیرباشا تهدیددیر
- قازاقیستاندا، قیرمیزی ترور تهدیدی سویهسی قالدیریلدی
- "ان بؤیوک تهدید، ایرانین نوکلئر سلاحلانماسی"
- نتانیاهو: ایرانی انگللهمک اوچون آمریکا ایله گرگینلیگی بئله گؤزه آلاجاغیق
- ترت آلمانجایا، عیرقچی، ایسلام و تورک قارشیدی مکتوب
- تورک سیاستچینی تهدید ائدن شخصه پول جزاسی وئریلدی
- ایراندان تهدید: یئرله بیر ائدریک
- اردوغان:" ارمنیستان بولگه ده کی باریشین قارشیسینداکی ان بؤیوک تهدید اولدوغونو بیر داها گؤستردی"
- "بیر اؤلکهنی تهدید ائتمک دوغرو مو؟"
- "بویون ایمز"
- تسلیم اولوب ترور تشکیلاتینین اصل اوزونو دانیشدی
- آخار: ترجیح دئییل ضرورت
- ترامپ: دقتلی اول ایران!
- ترامپدان "بؤیوک و ازیجی" تهدید
- ترامپ ایرانا مؤهلت وئردی
- دونیا باریشی اوچون تهدید اولور
- ایران قایناقلی تهدید سویهسی آرتیریلدی
- ترامپ نیویورک تایمز-ین ادعاسینی تکزیب ائتدی


text:
کندالوست، فلوریدا
کندالوست، فلوریدا (اینگیلیسجه:Kendall West, Florida ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۸۰۳۴ نفر ایمیش و ۹٫۵ کیلومتر موربّع ساحهسی وار و فلوریدا ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ American FactFinder. United States Census Bureau. یوْخلانیلیب2008-01-31.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kendall West, Florida»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کندالوست، فلوریدا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شهریار
سید محمدحسین بهجت تبریزی (شهریار) (۱۲۸۵ - ۱۳۶۷), ایرانین آدلیم شاعیری، آذربایجان تورکجهسینده و فارس دیلینده بویوک اثرلر یارادیب. شهریار ۱۲۸۵ اینجی ایلده بوستان آوانین خشگناب(خوشگه نوو) کندینده آنادان اولدو و ۱۳۶۷ گونش ایلینده اؤلدو و اؤز وصیتینه گؤره تبریزین مقبرةالشعرا مزارلیقیندا قویلاندی. اونون اؤلوم گونو (شهریور آیینین ۲۷-سی) ایراندا میللی شعر و ادب گونو آدلانیب.[۱]
یاشاییشدَییشدیر
شهریار ۱۲۸۵ گونش ایلینده تبریزده آنادان اولارکن آتاسی حاج میر آقا خشگنابی تبریز ده وکالت ایشینه باخیردی. بۇ ایللرده، تبریز و باشقا آذربایجان یئرلری چتین بیر دورومدا یاشاییردیلار. آغیر دونیا موحاربهلری بیر طرفدن و آذربایجانین باشینا یاغان بلالار هر بیر طرفدن، او ایللرده مینلر آذربايجان تورکلری یوردونو ترک ائتمهیه مجبور ائدیردی. محمد حسین بهجت بئله بیر دورومدا عاییلهسیله تبریزدن خشگناب کندینه کؤچوب و اورادا اوشاقلیق گونلرین سووماغا مجبور قالیر. آنجاق بۇ گونلر اونون یارادیجیلیغینا لاپ بؤیوک تمل و اساس اولور و ایللر سونرا اونون ایزی شهریار آدلی بیر شاعیر اثرلرینده آیدینجا گؤرونور.
تهراندا یاشادیغی گونلرده ابوالحسن خان شیدا، شمس العلما، ملک الشعرا بهار، محمد علی ترقی، فرخی یزدی، عشقی، صادق هدایت، رضاخان هندی، درویش، نیما، سالار معتمد، کمالالملک، حبیب سماعی و اونلار باشقا بئله آدلیم صنعتکار صنعت کارلار جمعینده، بهجت شاعیر، شهریار شاعیره آد دئیشیر آنجاق دوغروسو هلهده بیر اؤزللیک و یئنیلیک یییهسی و مالیکی دئییل و آیری یازیچی و شاعیرلر کیمی نه تک گئییمده، داورانیشدا، سوژهلرده بئله، بیر گلیشه دولوسو فورمادا یاشاییر و گونو گوندن آتا بابادان قالدیغی آغیر وارلیق لاری ایتیرمک یولوندا داهادا ایتی گئدیر. آنجاق بۇ یول آزقینلیغی گئرچک حایاتیندا اولسادا، شاعیر یوخو و غیب عالملرده یئنهده ایتیردیی یولو دوشونور و دیله گلیر
بو آزقینلیق و یا دیگرگینلیک ۱۳۳۱ ایلینه کیمی داوام ائدیر. شهریارین آناسی بۇ ایلده وفات ائدیر. اونون وفاتی شهریارا آغیر بیر حوزون و غم یارادیر. آنجاق بۇ حوزون هامولار کیمی آنا اولوموندن دئییلمیش. شهریار اؤز کؤکونو دونیادان و یئر اوزوندن قیریلمیش و قورتولموش گورور. اونو بیر دهشت چولقاییر: (من کیمم؟) سوزونو دونه – دونه دیله گلیر. آنادان آیریلماغی، عئینی وطندن – دیلدن – مدنیت و کولتوروندن – بیرجه سوزده (کوتوک دن) قیریلماق گورور. الی و آیاغی هر یئردن اوزولوب، اوزونو یئر ایله گوی آراسیندا آغیر بیر بوشلوقدا گورور. بئله بیر دوشونجهلر اونو اوزونه گئتیریر. نئچه ایل غفلت یوخوسوندان آیریلانلار کیمی بیر ایلدن آرتیق هئچ نه یازیب و دئمهییر. بیر ایلدن سونرا تهرانین پاییزلی بیر گئجهسینده آناسینی یوخودا گورور و اوندان حلاللیق ایستهییر. همین گئجه شهریار حیدربابایه سلام پوئماسینین ایلک بولومون اصیل بیر عاشیقلارین قوشما وزنینده و اصیل بیر تورک دیلینده یارادیر.
آذربایجان خالقینین بۇ پوئمایا گوستردیی ماراق و ایستک بیر او قدر یوخاری و غریبه دیرکی شهریار اوزوده اونا حیرت قالیر. ائل قوجاغینا دونموش بیر سورگون کیمی، شهریار بۇ ایللرده تبریزه دونور و اوزو دئمیشکن: یئنی بیر حیاتی ساعاتین ضربهلریله باشلاییر. (تبریزین بلدیه ساعاتی ضربهلری). آنجاق اوز وطنینده یازیب و یارادان شاعیر و یازیچی دا هئچ آز دئیلمیش! اونلار سهند کیمی باشینی بولوتلاردان آییرماییب و هر آن اوجا باش ایله و آچیق آنل ایله وطن قایغیسینا قالیب و اوز آنا دیللری کئشینده دایانمیشلار. شهریار بۇ سئرایا قوشولماقدا ایتیردیی کوکونو تاپیر و حیدر بابانین ایکینجی حیصه سینی تبریزده یازیر.
بو شاه اثر شهریاری دوغروسو ائلینه بیر شهریار ائدیر و آنا دیلینین معجزهسی بوردا گورونور. حیدربابااثری مینلر کس واسطهسیله ازبرلنیر، اوخونور، اونلار دیگر دیله چئوریلیر، نومایشه یازیلیر و آذربایجان تورکجهسینده بیر دونوم نوقطهسی کیمی یئر آلیر. بۇ تاریخ دن سونرا شهریارین یازدیغی تورکجه شعرلر بیری بیریندن گوزل و معنالیدیر. بو، شهریارین روحونون آلدیغی صیقلی گوستریر تا نهایت اونو دوغولدوغو گون کیمی اصیل بیر آذربایجانلی گوروروک.
گؤرکملی عالیم ایواز طاها "شعر وارلیغین ائویدیر" کیتابیندا شهریار بارهسینده یازیر:[۲][۳]
شهریاردان باشلایاراق عرصهیه گلمیش گونئی آذربایجان چاغداش شعری، ایکی یول آیریجیندا دایاندی: یا نوستالژیک یولا گئتمهلی، یا دا سیاسی مؤوضوعلارا توخونمالی ایدی. باشقا سئچیم، عروض گلهنهییندن گلمه شعری سوردورمک، یادا چاغداش دونیانین بهیهندییی «اینجهصنعت، اینجهصنعت اۆچون» آدلانان ائستئتیک یولا گئتمک ایدی. آنجاق واختیله آذربایجان توپلوموندا بونون نه آنلامی وار ایدی، نه ده بونا گرهک. گؤزونون قاباغیندا قالاق قالاق درسلیک کیتابلاری یاندیریلمیش بیر خالق، تارلادا یون آیاققابیلارلا اویناقلایان دووشان¬لارلا ماراقلانا بیلمزدی. شهریار ازلی خاطیرهلردن اویانان نوستالگییایا قاپیلدی، بیرینجی یولا گئتدی. شهریارین آنلاتیم [بیان] طرزی تاریخیلیک باخیمیندان هئچ ده باشقالارینین سئچدییی سیاسی آنلاتیم طرزیندن اؤنمسیز دئییلدی. ائله بیر آنلاتیم، سیاسی گئدیشلرین یاراتدیغی دورومدان گئریده قالمیردی هئچ، بلکه آذربایجان دیلینین رونئسانسی باخیمیندان ایکی قات اؤنم داشیییردی. چونکی کوتلهنین تاریخی یادداشی ایله اویغون گلهرک شیفاهی تحکیه ادبییاتینین اؤرنکلری کیمی قولایلیقلا منیمسهنیله بیلیردی. تصادوفی دئییل کی، تکجه کوراوغلو داستانی کوتلویلیک باخیمیندان حئیدربابایا سالاملا یاریشا بیلردی. شهریارین شعری ائستئتیکادان قیراقدا اولان ائلئمئنتلردن گوج آلدیغینا گؤره ایندی آرتیق بایاغی گؤرونور. منجه شاعیر بونو بیلهرکدن ائتدی. شاعیر، اؤز زامانیندا گؤزهللیک دونیاسیندان ادراک و اخلاق دونیاسینا دؤنمکله، دیلیمیزی عومومی حوزهلره داشیماق ایستهدی. بو باخیمدان او، اؤز صنعتینین گؤزهللییینی قوربان وئرهرک، قوربان وئریلمیش دیلی اؤلومدن قورتاردی. بوتون بونلارا باخمایاراق، شهریار کوتلهنین سایغی بسلهدییی مؤوضوعلاردان سوء ایستیفاده ائدهرک ائستئتیکانی قورماق ایستهمهدی. بونونلا دا اونون شعری، بو گونلر تریبونالاردان سؤیلهنیلن و هئچ جیزگیسی ایچهریسینده فیرلانان چفنگیات سوییهسینه ائنمهدی. منجه شهریار اولماسایدی، دیلیمیزین آلینیازیسی ایندیکیندن داها فرقلی، داها آجیناجاقلی اولاجاقدی.
اثرلردَییشدیر
- حیدربابایه سلام
- تورکجه دیوانی کلیاتی
- فارسجا اشعار کلیاتی
الا تهرانیا شعریدَییشدیر
شهریارا گؤره باخیشلاردَییشدیر
باغچهبانین یازدیغی شعردَییشدیر
جبار باغچهبان شهریارین حیدربابایا سالام شعری اساسیندا اونا بیر نئچه سؤز دئییر:
...
"فارس قيزلار آزديرميشدی عملين؟
کي فارسجايدی بوتون شعرين غزلين؟
حيدربابا يوردوندا بير گؤزلين
عشقينه بير قلم قويمازدين بئله
فارسيجا يازماقدان دويمازدين بئله
تهران گؤزللري يولونو کج ائتدی
کؤنلونو آپاريب سنی گيج ائتدی
دي گؤروم يا فلک سنله لج ائتدی
دؤنگه وارميش دؤنوم وارميش بيلمه دين
آيريليق اؤلوم وارميش بيلمه دين
ايندی بيزی تازه گليب تاپيرسان
کؤنلوموزه کؤزلر قويوب ياخيرسان
حسرت ايله کئچنلره باخيرسان
گؤرورسن کی سولار آخيب گئديرميش
دوغولان قوجاليب اؤلوب ايتيرميش
چوخدا وئرمه، سيخينتی اؤز گؤنلونا
مهربان دير هر آتا اؤز اوغلونا
قاييتميسان ايندی کی سن يولونا
بويور گلين گؤز اوستونده يئرين وار
ائلين سنی سئوينج ايله قارشيلار
سلام ائيلر بوتون ائليميز سنه
باغچاميز، باغيميز، گولوموز سنه
اوزون مدت سوسان ديليميز سنه
دی گؤرک دئمهلی داها نه يين وار؟
...
ايندی کی ديل آچدين سوسما، آغلا، گول
يامان سؤيله ياخشی سؤيله داغلا گول.[۴]
خاریجی کئچیدلردَییشدیر
- غربت شهریار در دانشگاه تبریز
- اوستاد شهریار اۆچون سایت
- حیدربابانین دراماتیک یؤنلری / همت شهبازی [http://ishiq.net/m%c9%99qal%c9%99/13173/%d8%ad%db%8c%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86%db%8c%d9%86-[%d8%af%d8%b1%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9-%db%8c%d8%a4%d9%86%e2%80%8c%d9%84%d8%b1%db%8c-%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%b4%d9%87.html
- منيم ده بير آديم گلسين ديليزه/ همت شهبازي
] http://ishiq.net/m%c9%99qal%c9%99/2508/%d9%85%d9%86%d9%8a%d9%85-%d8%af%d9%87-%d8%a8%d9%8a%d8%b1-%d8%a2%d8%af%d9%8a%d9%85-%da%af%d9%84%d8%b3%d9%8a%d9%86-%d8%af%d9%8a%d9%84%d9%8a%d8%b2%d9%87-%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%b4%d9%87%d8%a8%d8%a7%d8%b2.html]
قایناقلاردَییشدیر
- ^ زندگینامه استاد شهریار
- ^ آنا دیلینده اولان معجزه - زهره وفایی
- ^ شعر وارلیغین ائویدیر
- ^ جبار باغچه بان (عسكرزاده)، مشاهيرشهر تبريز، دائرةالمعارف شهر تبريز، گردآوری و تنظيم: مهدی موتلو


text:
یوسیپ اسکوبلار (اینگیلیسجه: Josip Skoblar) (دوْغوم:۱۲ مارس ۱۹۴۱ (۸۱ یاش) Privlaka) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. یوقوسلاوی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. اوروپا لیقلرینده اَن چوْخ قوْل وۇران فۇتبالیست اوْلوب و اوروپا قیزیل باشماق جایزهسینی قازانیب.
- *Dates of first and last games under Skoblar; not dates of official appointments
@@@== قایناقلار ==
فایللار
قارداش پروژهلرده یوسیپ اسکوبلار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
زوهره
ونوس یا زوهره (سیمگه: )، (عربجه:زهره) گونشدن ایکینجی آرالی سیاره یئر و مرکوری (عطارد) آراسیندا اولان گزهگن اولور.
ونوسون آتموسفری یئردن داها سیخ اوْلوب قالین بۇلودلارلا اؤرتولموشدور. آتموسفرین ۹۷%ی کربون قازیندان عبارتدیر. آتموسفرده ایلدیریم بۇشالمالاری قئیده آلینمیشدیر. ونوس اؤز اوْخو اطرافیندا بۆتون قالان گزگنلردن فرقلی اوْلاراق (اورانوس استثنا اوْلماقلا) غربدن شرقه یوْخ، شرقدن غربه دۇغرو فیرلانیر.
آکسفورد بیلیمیوردونون عالیملری ناتوره ژورنالیندا درج ائتدیکلری مقالهده، ونوسون بیر واختلار یئر کورهسی کیمی یاشامالی یئر اوْلدوغونا عایید دلیللری اوْلدوغونو آچیقلادیلار.
خۆصیّتلری[دَییشدیر]
بیر آوروپا اوزای گمیسیندن آلینان معلوماتا گؤره ونوس گزگنی، یئر کورهسینه ایندییه قدر تخمین اوْلوناندان داها چوْخ اوْخشاییر. گزگنین میلیونلارلا ایل اوّل آتموسفر و یاشاییش الوئریشلیلییی باخیمیندان یئر کورهسینین بۇ گۆنکو دۇرومونو نظره آلدیقدا دئمک اوْلار کی، "ائکیز" کیمی اوْلدوقلاری ایفاده اوْلونور. آنجاق قازلارین ائتکیسی، آتموسفر اروزیاسی، سولار رادیاسییا و گزگنین فیرلانماسینین یاواش اوْلماسی نتیجهسینده ونوسون یئر کورهسیندن فرقلی اینکیشاف یوْلو کئچدیی تخمین اوْلونور.
بۇ گۆن ونوسدا سۇ یوْخدور و تِمپراتور قۇرغوشونو اَریدهجک قدر یۆکسکدیر. گزگنده تئز-تئز تایفون شدتینده کولکلره و شیمشکلره راست گلینیر.
آکسفورد بیلیمیوردو فیزیک کافدراسیندان پروْفسور فرد تیلور، الده ائتدیکلری معلوماتلارین ویرتیس آدلی بیر ایسپکتومتر طرفیندن تامین اوْلوندوغونو سؤیلهدی.
ویرتیس-دن گلن شکیللر، ونوسون اکوادورو یاخینلیغینداکی هاوا جریانینین شدتلی، قۆطبلره دۇغرو داها یۇمشاق اوْلدوغونو گؤستریر. گزگنین سطحینده ۵۰-۵۵ km هۆندورلوکده ده بۇلودا اوْخشار حادیثهلر مۆشاهیده اوْلونور.
ناتوره ژورنالیندا درج اوْلونان آراشدیرما مقالهسینه گؤره، علم آداملاری ونوس گزگنینده شیمشک چاخدیغینا دایر ایلک دقیق حسابلامالار آپاردی.
قالری[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]


text:
۱۹۷۱ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۱-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش بیرینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۶ دسامبر - هیندوستان پاکیستانین ترکیبیندن چیخان شرقی پاکیستان اوستانی اساسیندا بیرطرفلی قایدادا دؤولت باغیمسیزلیغینی اعلان ائدن بنگلادش خلق جۆمهوریتی تانیمیشدیر. بو سببدن پاکیستان هیندوستانلا بۆتون دیپلوماتیک علاقهلرینی کسمیشدیر.
- ۵ سپتامبر - کانادادا ایلک فرانسه دیللی تلویزیون.
- ۵ جولای - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده٬ رأی وئرمه یاشی ۲۱-دن ۱۸-ـه دۆشورولدو.
- ۳ دسامبر - پاکیستان-هیندوستان ساواشی باشلاندی.
- ۲۷ اوْکتوبر - کونگو دموکراتیک جومهوریتینین آدی دییشدیریلهرک زئیر اولدو.
- ۲۶ مارس - ایستانبولدا ایکی بؤلوم بیرلشدی. بوْغاز کؤرپوسونون بۆتونلشمهسی ایله شهرین آسیا اوروپا یاخالاری بیربیرینه باغلاندی.
- ۲۶ مارس - بنقلادش٬ پاکیستاندان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۲۵ اوْکتوبر - چین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا قبول ائدیلدی.
- ۲۱ اوْکتوبر - پابلو نرودا نوبل ادبیات جاییزهسینی آلدی.
- ۲ دسامبر - بیرلشمیش عرب امیرلیگی٬ بیرلشمیش شاهلیقدان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۶ دسامبر - هیندوستان اوْردوسو شرقی پاکیستانین باشکندی دککه شهرینی ایشغال ائتمیش، پاکیستان حربی قۆووهلری تسلیم اوْلدوقدان سوْنرا آتشبس اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۶ دسامبر - بنقلادش مۆستقیللیک الده ائتمیشدیر.
- ۱۵ سپتامبر - قرینپیس تشکیلاتینین ایلک ایقدامی کئچیریلمیشدیر (آلاسکاداکی آتومی تستلرینه قارشی)
- ۱۵ آقوست - بحرين بریتانیادان موستقیللیک قازانیر.
- ۱۱ نوْوامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوْکیناوا آداسینی ژاپونا قایتارمیشدیر.
- ۱ اوْکتوبر - فلوریدا اوستانینین اورلاندو شهری یاخینلیغیندا ساحهسینه گؤره دونیانین ان بؤیوک باشقاتما مرکزی اولان "دیزنی ورلد" فعالیته باشلادی.


text:
`ایسماییل دمیر` نتیجهلر
خبرلر [49]
- تورکیه، آذربایجان و گورجوستان آراسیندا آنلاشما
- سونقور سلاح سیستمینین ایلک پارتیاسی تورکیه سلاحلی قوهلرینه تحویل وئریلیب
- بیر تروریست داها میت طرفیندن ضررسیزلشدیریلدی
- جانسون اینگیلتره-دهکی اعتصابی "دهشتلی بیر دوشونجه" اولاراق دیرلندیریب
- زنگهزور دالانی آچیلیر
- سیها کامئرالارینین اۆرهتیمی داوام ائدیر
- تورکیه-نین ایلک لیتیوم دمیر فسفات باتری فابریکاسینین تملی آتیلیب
- تورک فوتبولچو "بارسلونا"نین تاریخینه دوشدو - مسیدن سونرا...
- تورکیه-نین "روکتسان" شیرکتی محصوللارینین بیر حیسهسینی بنگلادشه صادر ائدهجک
- تحریم ین هدفینده اولان ایسماییل دمیر امریکا-یا رئاکسیا وئریب
- باکی-نین آزادلیق میدانیندا وطن محاربهسینده غلبهیه حصر اولونموش ظفر پارادی کئچیریلدی
- ایچ ایشلرلری:" بو ادعا تامامیله سهو و اساسسیزدیر"
- تورکیه - روسیا اوچوشلاری 1 آوقوستدان باشلاییر
- علی یئو:"باکی-تفلیس-قارص دمیر یولونا "دمیر ایپک یولو" دئییلمهسی تصادفی دئییل"
- غزه-دن ایسرایل طرفینه 20 راکت آتیلیب
- آلمانیا-دا زابینه قاسیرغاسی حیاتی فلج ائتدی
- محمود عباس سئچکی قرارینی تصدیقلهییب
- تورکیه-نین مودافعه صنایعسینین محصوللاری لندن-ده نوماییش اولوناجاق
- تورکیه-گورجوستان آراسیندا ایلک ایخراجات قاطاری
- تورکیه ایله گورجوستان آراسیندا ایلک صادرات قاطاری صاباح یولا دوشهجک


text:
قلاسقو
قلاسقوْ— ایسکاتلندنین ان بؤیوْک شهری وْ اهالیسینین سایینا گؤره بؤیوْک بریتانیادا (لندن، بیرمینگام وْ لیدزدن سوْوْنرا) دؤردوْنجوْ ان بؤیوْک شهر. شهر قلازقوْ رئگیوْنوْنوْن اینضیباطی مرکزیدیر. قلازقوْ بؤیوْک بریتانییانین قوزئی-غرب حیسهسینده یئرلشیر وْ کلاید چایینین غرب ساحللری بوْیوْ اوْزانیر. VI عصرین اوْرتالاریندا قۇروْلان قلازقوْ، اوْرتا عصرلرده ایسکاتلندنین ان اهمیتلی دینی وْ تحصیل مرکزلریندن بیری حساب ائدیلیردی. XVIII عصرین صنایع اینقیلابی قلازقوْنوْ بؤیوْک بریتانییادا ان بؤیوْک صنایع مرکزلریندن (خصوْصیله گمیقاییرما ساحهسینده) بیرینه چئوْیردی، وْ نؤوْبتی عصرده شهرین چیچکلنهن اقتصادیاتی قلازقوْنوْ ایمپئرییانین ایکینجی شهرینه چئوْیرمیشدی. چوْخلوْ سایدا پارکلاری، خیابانلاری، سارای وْ قدیم کیلسهلری بۇ شهره خصوْصی گؤزللیک وْئریر. قلازقوْ، تاریخی عابدهلری وْ حیرتامیز مئمارلیق اینجیلری ایله آوْروْپانین مدنیت باشکندی تیتوْلوْنوْ داشیییر.
تاریخی[دَییشدیر]
توْپوْنوْمییا[دَییشدیر]
روْمالیلار بریتانییانی فتح ائدن دؤوْرده، قلازقوْ اوْلان قصبه کئتهیوْرس اینگیلیسجه: Cathures آدلانیردی. قلازقوْنوْن مۆعاصیر آدی بریتت دیلیندن کؤکلری وْار وْ کیوْمبریک دیلینده «یاشیل یارغان» (گلاس وْ جاوْ سؤزلرینین بیرلشمهسیندن) معناسینی داشیدیغینی گوْمان ائدیلیر.
شهرین آدینین ایلک وْاریاسییاسی اوْلدوْقجا موْختلیفدیر. ان قدیم منبعلر گلاسجهوْ سؤزوْنوْ قئید ائدیر، ۱۱۸۰-جی ایلین مؤهوْرلرینده شهر گلئسگوْ، سوْنرا گلاسگئوْ (۱۲۹۷-جی ایلین سندلرینده) وْ Glaschow (۱۴۱۹-جی ایلین نیزامنامهسینده) کیمی قئید اوْلوْنموْشدوْر.[۴][۵]
گئربی[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن گئربی ۲۵ اوْکتیابر ۱۸۶۶-جی ایلده لوْرد-لایوْن (ایسکاتلند هئرالدیکا خیدمتینین رهبری) طرفیندن شهره وْئریلیب. گئربین اوْزریندهکی تصوْیر رمزلری اوْللر قلازقوْنوْن رسمی مؤهوْرلرینده ایستیفاده ائدیلمیشدیر وْ شهرین پاتروْن مؤمنی اوْوْلان سئنت مانقوْنوْن حیاتی ایله بیرباشا باغلیدیر.[۶] گئربده اوْنا عایید دؤرد معجزه تصوْیر اوْوْلوْنوْر:
- Here is the bird that never flew / بوْ قوْش، هانسی کی، هئچ وْاخت اوْچماییب
- Here is the tree that never grew / بوْ آغاج، هانسی کی، هئچ وْاخت بیتمهایب
- Here is the bell that never rang / بوْ زنگ، هانسی کی، هئچ وْاخت چالماییب
- Here is the fish that never swam / بوْ بالیق، هانسی کی، هئچ وْاخت اوْزمهایب
ایلک معجزه — قیزیلگردانین دیریلمهسیدیر، هانسی کی، مانقوْنوْن صینیف یوْلداشلاری اوْنوْن مئنتوْروْ سئنت سؤرفوْن ان سئوْدیی قوْشوْ اؤلدوْروْب، وْ گلهجک پاتروْنوْ قوْوْشوْن اؤلوْموْ ایله اتهام ائتمیشدیلر. ایکینجی معجزه، گئربده پالیدلا تصوْیر اوْوْلوْنماسینا باخمایاراق، کالروْسس کیلسهسی یامان زامان باش وْئرمیشدیر، سئنت مانقوْ مؤجوْزوْی شکیلده فیندیق چوْبوْغوْنوْ یاندیرمیشدیر. اوْچوْنجوْ معجزه — روْما پاپاسینین هدییهسی اوْوْلان زنگدیر. وْ نهایت، دؤردوْنجوْ معجزه کرالیچا لانگئوْرئتانین حکایهسی ایله باغلیدیر. کرالیچانین حیات یوْلداشی، کرال ریددئراخ، حیات یوْلداشینین وْفاسیزلیغیندا شوْبههلنهرک، کرالیچانین سئوْیملی جنگاوْره وْئردیی قیزیل اوْزوْیوْ اوْغوْرلاییب، کلاید چایینین دالغالارینا آتمیشدیر. سوْوْنرا کرال لانگئوْرئتادان همین اوْزوْیوْ گتیرمهسینی طلب ائدیب. لاکین، سئنت مانقوْ، کرالیچانین سئوْگیلیسینین ایتیرافچیسی، اوْنوْن اعتراف زامانی اوْنلارین علاقهلری حاقیندا اؤیرنمیش، وْ جنگاوْره کرالین امرینی نئجه ایجرا ائتمهسینی اؤیرتمیشدی. سئنت مانقوْنوْن تهریکی ایله، اوْ، چایدا آتلانتیک قیزیلبالیغینی توْتموْشدوْر. بالیغین آغزیندا اوْزوْک وْار ایدی وْ بئلهلیکله، اوْ، کرالیچانین شرفینی خلاص ائتمیشدیر.[۷][۸]
شهرین دئوْیزی — قوْی قلازقوْ چیچکلهنسین اینگیلیسجه: Let Glasgow Flourish، سئنت مانقوْنوْن تبلیغیندن قیسا ایفادهدیر. ایفادنین تام وْئرسییاسی: تانری، قوْی قلازقوْ تانری وْ اوْنوْن عزتی سؤزوْ نامینه چیچکلهنسین اینگیلیسجه: Lord, Let Glasgow flourish by the preaching of the word and the praising of thy name.[۶]
شهرین تمهلی[دَییشدیر]
آرخئوْلوْژی تاپینتیلار گؤستریر کی، قلازقوْدا ایلک مسکوْنلاشما نئوْلیت دؤوْروْنده کلاید چایینین وْادیسینده یارانیب. داها سوْوْنرا مۆعاصیر قلازقوْنوْن اراضیسینده کئلت طایفهلاری یاشامیشدیر. ۱۴۲-۱۴۴-جوْ ایللرده بریتانییانی فتح ائدن روْمالیلار، ایسکاتلندنین بیر ساحلیندن دیگر ساحلینه مۆدافیعه دیوْاری اوْجالتمیشدیلار. دیوْارین قالیقلاری ایندییه کیمی قلازقوْ اطرافیندا ساخلانیلیر.[۹] شهرین یارانماسی خریستیان میسسیوْنئر سئنت مانقوْ ایله الاقلندیریلیر. افسانهیه گؤره، اوْ، ۵۴۳-جوْ ایلده موْلئندینار چایینین ساحلینده بیر موْناستیر یاراتمیشدیر، هاردا کی، ایندی سئنت مانقوْ کافئدرالی مؤوْجوْددوْر. افسانه ۱۱۸۵-جی ایلده راهیب-آریوْرقراف فئرنئسلی ژوْسلئن طرفیندن یازیلسا دا، دیگر منبعلر طرفیندن تصدیق اوْوْلوْنماییب، لاکین اننوْی اوْلاراق، سئنت مانقوْ وْ آناسی تئنئیوْ قلازقوْنوْن پاتروْن مؤمنلری حساب ائدیلیر.[۱۰]
اوْرتا عصرلر[دَییشدیر]
۱۲-جی عصرین سوْنوْندا قلازقوْ رئگیوْنوْن موْهوْم دینی مرکزی اوْلموْشدوْ وْ اهالیسینین سایی یاریم مین ایدی.[۱۱] ۱۱۳۶-جی ایلده، کرال I دئوْیدین ایشتیراکی ایله سئنت مانقوْ کافئدرالینین یئرینده کافئدرال اینشا اوْلوْنموْشدوْ. یانغین سوْنراسی کافئدرال یئنیدن تیکیلمیشدیر وْ ۱۱۹۷-جی ایلده تقدیس ائدیلمیش، وْ نؤوْبتی ایکی عصرلرده تمیر اوْلوْنموْشدوْ.[۱۲] ۱۱۷۵ وْ ۱۱۷۸-جی ایللر آراسیندا، کرال I اوْیلیام شیر قلازقوْ یئپیسکوْپوْسلوْغوْنا شهر ایستاتوْسوْ وْئرمیشدیر.[۱۳] تیجارت حقوْقوْ شهرین اینکیشافینا گوْجلوْ تکان وْئرمیشدی. خصوْصیله ۱۱۹۰-جی ایلدهن هر ایل کئچیریلهن یای یارمارکاسی قلازقوْدان تاجیرلری وْ صنعتکارلاری جلب ائدیردی.[۱۴] ایوْلوْن سوْنوْندا یارمارکا کئچیریلمهسی عنعنهسی بوْ گوْن ده داوْام ائدیر.[۱۵] ۱۴۵۱-جی ایلده V نیکوْلایین سنهدی بوْلاسی ایله یارانان قلازقوْ اوْنیوْئرسیتئتی، شهری هم دینی، هم ده تحصیل مرکزینه چئوْیرمیشدیر.[۱۶] ۱۴۹۲-جی ایلده قلازقوْ یئپیسکوْپوْسلوْغوْ باشیئپیسکوْپوْسلوْغوْنا حاق قازاندی.[۱۱] بوْنا باخمایاراق، اوْرتا عصرلرده قلازقوْنوْن اقتصادیاتی ایسکاتلندنین شرق ساحلی شهرلری ایله موْقاییسهده چوْخ ضعیف توسعه ائتمیشدیر. تیجارت اساساً یاخین شهرلر وْ آدالار ایله اوْلوْنوْردوْ.[۱۳]
۱۶-جی-۱۸-جی عصرلر[دَییشدیر]
۱۵۶۰-جی ایلده اؤلکه پارلامئنتینین قراری ایله اؤلکه کاتوْلیسیزمدن ایمتینا ائدیب، پروْتئستانتلیق قبوْل ائتمیشدی. عموْمیتله، رئفوْرمیزم قلازقوْیا بؤیوْک تأثیر ائتمیشدی، هارادا کی، گوْجلوْ کیلسه حاکمیتی وْار ایدی وْ بوْ حاکمیتین ضعیفلهمهسینه سبب اوْلموْشدوْ. ۱۶۱۱-جی ایلده I یاکوْوْ قلازقوْیا کرال شهر ایستاتوْسوْ وْئرمیشدیر وْ بوْ بیرباشا شهرین تاج آلتینا کئچمهسی ایدی. نوْیابر ۱۶۳۸-جی ایلده میلّی پاکتین قبوْلوْندان سوْنرا — قلازقوْ کافئدرالیندا باش آسسامبلئیا توْپلانتیسی کرال I کارلین پرئسبیتئریان عبادت قایدالارینی دییشدیرمه سیاستینه قارشی چیخمیشدی. نتیجهده، ایسکاتلنددا سلاحلی موْناقیشهلر اوْلدوْ — اوْلجه یئپیسکوْپ مۆحاریبهلری، ۱۶۴۴-۱۶۴۷-جی ایللرده ایسه، روْیالیستلر وْ کوْوْئنتئرلر آراسیندا وْطنداش مۆحاریبهسی باش وْئرمیشدیر. خوْشبختلیکدن، بوْ موْناقیشهلر دئمک اوْلار کی، کیچیک سیاسی ایستاتوْس اوْلدوْغوْندان شهره تأثیر ائتممیشدی.[۱۷] ۱۶۵۰-جی ایلده، دانبار دؤیوْشوْندن سوْنرا اوْلیوْئر کروْموْئل قلازقوْدا بیر مدت قالمیشدیر.[۱۸]
۱۶-جی عصرده قلازقوْ هله ده کیچیک اوْستان شهری ایدی. شهرده چایین دایاز اوْلماسیندان تیجارت توسعه ائتممیشدی. ۱۶۰۳-جوْ ایلده I یاکوْوْوْن حاکمیتی آلتیندا اقتصادیاتین آرتیمی اینگیلیس وْ ایسکاتلند بیرلیگی یارانماسی سوْنرا اوْلموْشدوْ. سۆرعتلی اینکیشافا نه ۱۶۴۷-جی ایلده وْبا ائپیدئمییاسی، نه ده ۱۶۵۲-جی وْ ۱۶۷۷-جی ایللرده اوْلان یانغینلار (یانغین زامانی شهرین تخمیناً ۳۰٪-i یانمیشدی) مانعه اوْلا بیلممیشدی.[۱۹]
۱۷-جی عصرین اوْرتالاریندا اؤلکهده تیجارت هجمینه گؤره قلازقوْ اوْلجه پئرتی، ۱۶۷۰-جی ایلده ایسه داندی وْ آبئردین شهرلرینی کئچمیشدی. ایقتیسادیتین آرتیمینا بیر سیرا عامللر کؤمک ائدیردی. ۱۶۶۸-جی ایلده نیوْارک کندینده (ایندی پوْرت قلازقوْ)، چایینین آغیزی داها گئنیش اوْلدوْغوْندان، شهر شوْراسی تاجیرلرین احتیاجلارینا خیدمت ائتمک اوْچوْن پوْرت اینشا ائتمیشدی. ۱۶۷۴-جوْ ایلدهن، ایلک توْتوْن یوْکوْنوْن لیمانیندا گلیشی ایله ترانساتلانتیک تیجارت باشلادی.[۱۸] عئینی دؤوْرده صنایع توسعه ائتمهیه باشلادی:
- ۱۶۶۷-جی ایلده — سابوْن فابریک وْ شکر ائمالی زاوْوْدلاری آچیلمیشدیر.
- ۱۶۸۰—۱۷۳۰-ده — کاغیذ، شوْشه وْ کرپیج ایستئهسالی یارادیلمیشدیر.
- ۱۷۱۱-جی ایلده — قرینوْکدا قلازقوْیا وْ اوْنوْن اطرافینا خیدمت ائدن ایلک ترسانه فعالیته باشلادی.
- ۱۷۳۶-جی ایلده — پرئسلنمیش توْتوْن ایستئهسالی، تئکستیل وْ مئتاللوْرگییا زاوْوْدلارینین ایستئهسالی اوْچوْن زاوْوْدلاری آچیلمیشدیر.
- ۱۷۴۰-جی ایلده — بوْیاما سئخلری فعالیته باشلادی.
شهرین گؤروْنوْشوْ دییشدی. داغیدیجی یانغینلار سوْنراسی حاکمیت تیکینتی اوْچوْن آغاج ایستیفادهسینه قاداغان قوْیموْشدوْ وْ بوْنا گؤره ده، ائوْلر داشدان وْ عئینی موْدئللرله اینشا ائدیلمیشدیر.[۲۰] ۱۶۳۶-جی ایلده شهر زالی اینشا ائدیلمیش، ۱۶۴۹ وْ ۱۶۶۱-جی ایلده موْوْافیق اوْلاراق، هاتچئسوْن خستخاناسی وْ قلازقوْ اوْنیوْئرسیتئتینین کیتابخاناسی آچیلمیشدیر. ایلک شهر قزئتی — Glasgow جوْوْرانت — ۱۷۱۵-جی ایلدهن چاپا باشلامیشدیر. ۱۷۲۳-جوْ ایلده قلازقوْیا سفر ائدن دانیئل دئفوْ «بوْتوْن بؤیوْک بریتانییا آداسی اطرافیندا سیاهت» کیتابیندا شهرین تصوْیرینی قئید ائتمیشدی:[۲۱] شابلون:گفتاوْرد ۱۸-جی عصرین سوْنوْندا مئتتالوْرگییا، توْتوْن وْ تئکستیل صنایعسینین ایمپوْرتوْ ان چیچکلنهن ساحهلر ایدی.[۱۷] یاریم عصرده، ۱۷۵۵-جی ایلدهن ۱۸۰۱-جی ایله قلازقوْنوْن اهالیسی ۷۷ مین نفره چاتمیشدیر وْ یا اوْچ دفعه آرتمیشدیر. قلازقوْ اوْستان شهریندن صنایع مرکزینه چئوْیریلمیشدی و °۱۹-جوْ عصرین اوْللرینده بؤیوْک بریتانییادا ان سۆرعتله توسعه ائدن شهر اوْلموْشدوْر.[۲۰]
۱۹-جوْ عصر[دَییشدیر]
۱۹-جوْ عصرین اوْللرینده، قلازقوْنوْن اهالیسی اساساً ایرلاند ایممیقرانت وْ اؤلکهنین قوْزئیندان گلن کؤچکوْنلر نتیجهسینده سۆرعتله آرتماقدا داوْام ائدیردی. اوْنلارین دئمک اوْلار کی، اوْچده بیری قلازقوْ یاخینلیغیندا کندلرده مسکوْنلاشمیش وْ تئکستیل سئکتوْروْندا چالیشیردی. دیگرلری، شهر خارابالیقلارینین فابریک وْ تصروْفاتلاریندا موْزدلوْ ایشچی ایشلییردی. کؤچکوْنلرین آخینی نتیجهسینده یوْکسک اهالی آرتیمی باشلادی وْ یوْخسوْل محلهلرده آنتیسانیتار شرایط، تئز-تئز چیچک، تیف وْ وْبا ائپیدئمییاسی اوْلوْردوْ.[۲۲] ائپیدئمییا ایله موْباریزهنین ایلک جهدلری ۱۸۴۰-جی ایللرده ائدیلدی. بلدییهنین تشببوْسوْ ایله کوْچهلرده کانالیزاسییا وْ دیگر اینفئکسییا اوْجاقلاریندا تمیزلهنمهیه باشلادی. سوْنرا ۱۸۵۹-جوْ ایلده لوْخ کاترین گؤلوْنده یئنی سوْ تجهیزاتی سیستئمی باشلادی؛ ۱۸۶۶-جی ایلده سمرهسیز اوْلسا دا، آوْروْپادا ان پیس شرایطلی حساب ائدیلهن خارابالیقلارین تمیزلهنمهسی لاییحهسی باشلادی.[۲۳]
۱۸۳۲-جی ایلده پارلامئنت سئچکی سیستمینین اصلاحاتی حاقیندا آکت قبوْل ائتدی وْ ایجما ائوْینده سنایئلشمه زامانی بؤیوْیهن شهرلره یئر وْئردی.[۲۴] بئله کی، قلازقوْدان ایلک دفعه ایکی پارلامئنتی عضوْوْ سئچیلدی. لاکین شهرین موْسسیسهلرینده ایش شرایطی، دییشمز قالیردی وْ ایشچی حرکاتی اؤزلرینه هله اعلان ائتممیشدی. ۱۸۳۷-جی ایلده، فابریک امک حاقینین کسمک جهدی پامبیق هؤرهنلرین اعتراضینا، ۱۸۴۸-جی ایلده ایشسیز اوْلانلارین چارتیست شوْعارلار آلتیندا کوْتلوْی نوْماییشلره سبب اوْلموْشدوْ.[۲۲][۲۴][۲۵] بوْتوْن بوْ حادثهلر شهرین وْ اقتصادیاتین داوْاملی آرتماسینا گلیب چیخارتدی — ۱۹-جوْ عصرین اوْرتالاریندا قلازقوْ ایمپئرییانین ایکینجی شهری (لوْندوْندان سوْنرا) آدلاندیریلمیشدیر. آپاریجی مؤقعلر هله آغیر وْ تئکستیل صنایعسی اوْلسا دا، گمیقاییرما (۱۸۶۴-جوْ ایلده کلایددا ۲۰-دن ترسانه فعالیت گؤستریردی) سۆرعتله توسعه ائتمهیه باشلامیشدی. دمیر یوْلوْ نقلیاتتینین اینکیشافی ایله، خصوْصاً ده ۱۸۴۲-جی ایلده قلازقوْ وْ ائدینبوْرق آراسیندا ختتینین آچیلماسینین آردیندان، شهر اؤلکهده لوْکوْموْتیوْ تیکینتیسینین اساس تداروْکچوْسوْ اوْلدوْ. ۱۸۶۰-جی ایلده آبش وْطنداش مۆحاریبهسی نتیجهسینده پامبیق ییغما آشاغی دوْشموْشدوْ، وْ مینلرله ایشچی کوْچهلرده قالمیشدی. نؤوْبتی اوْنیللیکده ایقتیسادیی بوْموْ زیروْهسینه چاتدی ()، لاکین ۱۸۷۸-جی ایلده قلازقوْ بانکینین داغیلماسیندان ان چوْخ تأثیرلنهن گمیقاییرما ساحهسی، کسکین قدر آزالمیشدی.[۲۳]
۲۰-جی - ۲۱-جی عصرلر[دَییشدیر]
۲۰-جی عصرین اوْللرینده قلازقوْ اهالیسین آرتیمی قوْنشوْ شهرلری قوْشوْلما سببیله باش وْئرمیشدی. ۱۹۲۰-جی ایلده بیر میلیوْن ساکیندن اهالیسی اوْلان قلازقوْ، بیرلشمیش کراللیغین اهالینین سیخلیغینا گؤره ایکینجی شهری ایدی. ۱۹۱۴-جی ایلین ایوْل آییندا کرال VI گئوْرق قوْوْان گمیقاییرما سفر ائدیب، درئدنوْوْت «وْالیانت»-این تیکینتیسینه نظارت ائتمیشدی. بیر آی سوْنرا، بریتانییا بیرینجی دوْنیا مۆحاریبهسینه گیردی. شهرده گوْجلوْ آنتی-مۆحاریبه اهوْال-روْهییهنین اوْلماسینا باخمایاراق (۹ آوْقوْست ۱۹۱۴ده قلازقوْ قرینده بئش مینلیک آنتی-مۆحاریبه نوْماییش کئچمیشدی)، قلازقوْدان ۲۰۰ میندن چوْخ کیشی جبههیه گئتمیش، وْ شهر بریتانییا اوْردوْسوْنوْن احتیاجلاری اوْچوْن دؤیوْش سوْرساتی وْ دیگر حربی تئکنیکانین اساس تجهیزاتچیلاریندان بیرینه چئوْیریلمیشدی.[۲۵]
مۆحاریبهدن سوْنرا، قلازقوْدا «قیرمیزی کلایدساید» آدلانان ایشچی حرکاتی گوْجلنمیشدی. ۱۹۱۹-جوْ ایل ۳۱ آوْقوْستدا ۶۰ میندن چوْخ ایشچی، اساساً گمیقاییرما ایله مشغوْل اوْلان ایشچیلر، ایشدهن چیخیب، میتینقه گلیب امک گوْنوْنوْن آزالدیلماسینی طلب ائتمیشدیلر. پوْلیس نوْماییشچیلری داغیتماق اوْچوْن چالیشسا دا، مقاوْمت گؤرموْشدوْ. اوْ گوْنده یاشانانلار جوْرج میدانی دؤیوْشوْ وْ یا قانلی جوْمعه کیمی تانیندی.[۲۶] ایغتیشاشلار یالنیز ۱۰ فئوْرالدا، اعتراضچیلارا ایش گوْنوْنوْن بیر قدر آزالماسینا وْد زامانی باشا چاتدی. سوْوْنرا قلازقوْدا ایلک دفعه بوْنت آکتی اوْخوْندوْ، وْ بوْنا اساساً پوْلیس میتینقلروْ یاتیرماق اوْچوْن سلاح ایستیفاده ائتمهیه ایجازه وْئریلمیشدی.[۲۷]
۱۹۲۰-جی ایللرین سوْنوْ ایقتیصادیاتین کسکین آزالماسی ایله نتیجهلهنسهده، گمیقاییرما صنایعسینده بحران قلازقوْنوْن هله لوْکوْموْتیوْلرین ایستئهسالیندا دوْنیا لیدئری اوْلماسی ایله کوْمپئنساسییالانیردی. سوْسیال ساحهده جدی پروْبلئملر وْار ایدی. ۱۹۳۳-جوْ بؤیوْک بحرانین زیروْهسی زامانی، شهر ساکینلرینین ۳۰٪-i ایشینی ایتیرمیشدیر. یاشاییش یئری قیتلیغیندان یوْخسوْل محلهلر، خصوْصاً ده کؤچکوْنلرین یاشادیغی محلهلر تامامیله دوْلموْشدوْ. بۇ وْضعیت قلازقوْ بلدییهسینی شهر اینکیشافی پروْقرامینا باشلاماغا وْادار ائدیب، ۱۹۲۶-جی ایلدهن ۱۹۳۸-جی ایله شهر ساحهسینین ایکی دفعه آرتماغینا سبب اوْوْلدوْ.[۲۷][۲۸]
۱۹۳۰-جوْ ایللرین سوْنوْندا وْضعیت بیر آز یاخشییا دییشدی، قلازقوْدا بریتانییا ایمپئرییا سرگی (۱۹۳۸) کئچیریلدی. سرگینین آچیلیشیندا کرال VI گئوْرق وْ کرالیچا یئلیزاوْئتا ایشتیراک ائتمیش، یالنیز آلتی آی عرضینده سرگییه ۱۲ میلیوْن اینسان زیارت ائتمیشدیر.[۲۹] کینوْنوْن ساکینلر آراسیندا کوْتلوْی پوْپوْلیارلیغی، ۱۹۳۹-جوْ ایلده قلازقوْدا ۱۱۴ کینوْتئاترین فعالیت گؤسترمهسینه اوْغرامیشدی.
ایکینجی دوْنیا مۆحاریبهسی زامانی، قلازقوْنوْن شیرکتلری یئنیدن مۆحاریبه احتیاجلاری اوْچوْن چالیشمیشدیر. خوْشبختلیکدن، شهر وْ اوْنوْن ساکینلری فاکتیکی اوْلاراق دوْشمهنین هاوْا رئیدلریندن زیان چکممیشدی. ۱۹۵۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا قلازقوْنوْن بلدییهسیمجلیس آکتینین تزیی نتیجهسینده شهر خارابالیقلارینین محوْ ائتمیشدی — یاشاماق اوْچوْن یارانماز ۳۲ مین ائوْ سؤکوْلموْشدوْر. قلازقوْ وْ شهر اطرافی ساکینلرینین کوْتلوْی میقراسییا ایله الاقدار شهرین نقلیات سیستمینین یاخشیلاشدیریلمیشدیر.[۲۷][۳۰]
۲۰-جی عصرین اوْرتالاریندان اعتباراً شهر اهالیسینین کسکین آزالماسی باشلادی، هانسی کی، یاریم عصرده دئمک اوْلار کی، یاریم دفعه آزالمیشدی. تنززوْل دؤوْروْ اوْچ اوْنیللیک داوْام ائتدی. یالنیز ۱۹۸۰-جی ایللرده قلازقوْ دیرچلمهیه باشلادی، ۱۹۹۰-جی ایللرده ایسه شهرین اینکیشافی سۆرعتلهندی. بلدییه سلاهیتلیلری سیی نتیجهسینده، قلازقوْدا یاشاییش، ایقتیصادی توسعه سوْییهسینین یاخشیلاشدیریلماسی وْ شهرین مدهنی سوْییهسینین یوْکسلدیلمهسی، نتیجهده اؤز اوْغوْروْنوْ گؤستردی.
۱۹۹۰-جی ایلده قلازقوْ آوْروْپانین مدنیت باشکندی، ۱۹۹۹-جوْ ایلده بریتانییانین مئمارلیق وْ دیزاین شهری، ۲۰۰۳-جوْ ایلده ایسه آوْروْپانین ایدمان باشکندی ایستاتوْسوْنا لاییق گؤروْلموْشدوْر.[۳۱][۳۲]
۲۰۱۴-جوْ ایلین ۱۸ سپتامبر تاریخینده ایسکاتلنددا کئچیرلمیش ایسکاتلندنین موْستقیللیگی اوْزره رئفئرئندوْمدا، اؤلکهنین ۵۵٫۳٪-i سئچیچیسی «یوْخ» وْاریانتینا سس وْئرسه ده، قلازقوْنوْن سئچیجیلرین اکثریتی «هه» کامپانییاسینی دستکلمیشدیر.[۳۳][۳۴]
جوْغرافییا[دَییشدیر]
رئلیئف وْ گئوْلوْگییا[دَییشدیر]
قلازقوْ بؤیوْک بریتانییانین قوزئی-غرب حیسهسینده یئرلشیر وْ کلاید چایینین منبعسیندن ۳۲ کم اوْزاقدادیر. دنیز اوْزریندهکی هوْندوْرلوْیو °۷۰–۲۰۰ م آراسیندا دییشیر.
ایقلیم[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن ایقلیمینه قوْلفستریم اینگیلیسجه: Gulf Stream جرهیانی چوْوْخ تأثیر گؤستریر. باهار وْ یای فسیللری عموْمیتله گوْنشلیدیر. پاییز وْ قیش مؤوْسوْملری عموْمیتله یاغیشلی وْ کوْلکلی اوْلسا دا، گوْنشلی گوْنلره ده راست گلینیر. شابلون:شهرین ایقلیمی
اهالیسی[دَییشدیر]
۲۰۱۲-جی ایلین ایستاتیستیکاسینا گؤره، شهر اهالیسینین ۵۷٬۰۰۰ ساکینی ۵۰ یاشدان یوْخاریدیر.[۳۵] پروْقنوْزلارا گؤره ۲۰۳۷-جی ایلده ۵۰ یاشدان یوْخاری ساکینلر تخمیناً ۲۴۰٬۰۰۰ نفر اوْلاجاق.[۳۵] شوْتلاند کئلت دیلینده دانیشانلار اهالینین ۰٬۹۴٪-نی تشکیل ائدیر.[۳۶]
دئموْقرافییاسی[دَییشدیر]
اتنیک ترکیبی[دَییشدیر]
قلازقوْنوْ ایسکاتلنددا ان کوْسموْپوْلیت شهر آدلاندیرماق اوْلار. شهرده رنگلی اینسانلارین سایی اؤلکهده ان یوْکسک گؤستریجیدیر. ۲۰۱۱-جی ایلده کئچیریلهن سیاهییاالما آراشدیرماسینا گؤره، شهرین ۸۴٬۵٪-نی شوْتلاندلار، ۳٬۷۸٪-نی پاکیستانلیلار، ۱٬۸۰٪-نی چینلیلر، ۱٬۴۶٪-نی هیندیستانلیلار، ۰٬۶۴٪-نی ایسه دیگر اتنیک قروْپلار تشکیل ائدیر.[۳۹]
دین[دَییشدیر]
۲۰۱۱-جی ایلده کئچیریلهن سیاهییاالما آراشدیرماسینا گؤره، قلازقوْ ساکینلرینین دینی اینانجلاری آشاغیداکی کیمی بؤلوْنموْشدوْر. اهالینین ۵۴٫۵٪ اؤزوْنوْ خریستیان کیمی معین ائدیر، اوْنلارین ۲۳٫۱٪-i ایسکاتلند کیلسهسینه تابعدیر، ۲۷٫۳٪-i ایسه کاتوْلیکدیر.[۴۰] دیگر دینلرین ترفدارلاری — ۵٫۴٪-i موْسلمانلار، ۰٫۷٪-i هیندوْلار، ۰٫۵٪-i سیکخلر، ۰٫۴٪-i بوْددیستلر تشکیل ائدیر.[۴۰] شهرده ۴ کافئدرال، ۲۰ مسجید و °۷ سیناقوْق وْار.[۴۰] بوْندان علاوْه شهرده ۲ هیندوْ مبهدی و °۲ سیکخ قوْردوْاراسی یئرلشیر.[۴۰]
دیالئکتی[دَییشدیر]
قلازقوْ وْ اوْنا یاخین شهرلرده شوْتلاند گئرمان دیلی اساسیندا گئنیش یاییلمیش «قلازقوْ پتتئر» اینگیلیسجه: Glasgow Patter دیالئکتی مؤوْجوْددوْر.[۴۱] دیالئکتین فرقلندیریجی خصوْصیتلرینه دییشدیرمه وْ یا بعضی هئجالاری وْ سسلری «اوْدما» داخیلدیر. مثلاً، th حرفلرینین بیرلشمهسی سؤزوْن اوْلینده /h/ کیمی اوْخوْنوْر، t حرفی تئز-تئز /r/ ایله اوْز اوْوْلوْنوْر وْ س.[۴۱]
اینضیباطی بؤلگوْسوْ[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن ۲۱ سئچکی دایرهسیندن عبارتدیر وْ هر دایرهدن شهر بلدییهسینه ۳ وْ یا ۴ نفر سئچیلیر.[۴۲]
سیاست[دَییشدیر]
یئرلی حکوْمت[دَییشدیر]
شهرین ایداره اوْوْلوْنماسی قلازقوْ شهر مجلیسی طرفیندن ایجرا اوْوْلوْنوْر. مجلیسین گؤروْشلری جوْرج میدانیندا یئرلشهن قلازقوْ شهر مجلیس بیناسیندا کئچیریلیر.[۴۳] قلازقوْ ایسکاتلند پارلامئنتینده ۱۷ دئپوْتات، بؤیوْک بریتانییا پارلامئنتینده ۹ دئپوْتاتلا تمثیل اوْوْلوْنوْر.
اقتصادیات[دَییشدیر]
۲۰-جی عصرده آغیر ایقتیصادی تنززوْل دؤوْروْندن سوْوْنرا، شهر تدریجهن کئچمیش مؤوْقئیی قایتاریر. حاضردا قلازقوْ، ائدینبوْرقلا یاناشی، یئنیدن رئگیوْنال ایقتیصادیاتین موْهرریکی حساب اوْوْلوْنوْر.[۴۴][۴۵]
اؤتن ۲۰ ایل عرضینده قلازقوْ ایقتیصادیاتین اهمیتلی دیوْئرسیفیکاسییاسی باش وْئرمیشدیر: اوْللر شهرین ایقتیصادی ریفاهینین آسیلی اوْوْلان اننوْی صنایع ساحهلری (گمیقاییرما وْ آغیر ماشینقاییرما) آپاریجی خیدمت سئکتوْروْ ایله اوْز اوْوْلوْنموْشدوْر.[۴۶] شهرده بیر نئچه ایری شیرکتلرین قرارگاهی، ر نئچه ایری شیرکتلرین قرارگاهی، اوْ جملهدن، سجوْتتیسه انرژی انرژی شیرکتی یئرلشیر.
شهرین ایقتیصادیاتیندا موْهوْم یئری توْریزم توْتوْر — قلازقوْ بؤیوْک بریتانییادا (لوْندوْن وْ ائدینبوْرقدان سوْوْنرا) اوْچوْنجوْ ان پوْپوْلیار شهر ساییلیر وْ هر ایل تخمیناً ۴ میلیوْن توْریست طرفیندن زیارت اوْوْلوْنوْر.[۴۷] ۱۹۸۳-جوْ ایلدهن ۲۰۱۳-جوْ ایله کیمی قلازقوْنوْن توْریستیک شوْعاری — "Glasgow's Miles Better" (قلازقوْنوْن میللری داها یاخشیدیر) اوْوْلموْشدوْر.[۴۸] ۲۰۱۳-جوْ ایلده "People Make Glasgow" (اینسانلار قلازقوْنوْ یارادیر) توْریستیک شوْعاری شهر برئندی کیمی ایستیفاده اوْوْلوْنوْر.[۴۹]
رایوْنلاری[دَییشدیر]
شهرین مرکزی[دَییشدیر]
قلازقوْ شهرینین مرکزی شرقدنهای ایستریت (شابلون:لانگ-ائن) کوْچهسی ایله، جنوْبدا کلاید چایی ایله، غربده م۸ آوْتوْماگیسترالییلا وْ قوزئیدا تاوْنهئد، چارینق کروْسس، کاوْکاددئنس وْ آندئرستوْن رایوْنلاری ایله همسرهددیر. شهرین مرکزینده کوْچهلر کلاید چایینین قرید سیستئمی اوْزرینده یئرلشیر. قلازقوْنوْن اوْریی — جوْرج میدانی (شابلون:لانگ-ائن)، اساس پیادا کوْچهلری ایسه بوْخانان ایستریت (شابلون:لانگ-ائن)، آرقایل ایستریت (شابلون:لانگ-ائن) وْ سوْکیخوْل ایستریت (شابلون:لانگ-ائن) ساییلیر.[۵۰] شهرین اساس تیجارت مرکزلری بوْخانان قاللئرئیاسی، سئنت اینوْخ مرکزی (شابلون:لانگ-ائن)، پرینسئس سکوْئر (شابلون:لانگ-ائن) وْ ایتالیان مرکزیدیر.[۵۱][۵۲] شهرین مرکزینده اساس تئاترلار، موْزئیلر، قالئرئیالار کیمی توْریستیک یئرلردن باشقا، بیر چوْوْخ رئستوْران، کافئ وْ آلیش-وْئریش مرکزلری فعالیت گؤستریر.[۵۳] قلازقوْنوْن مرکزینده قلازقوْ آلی تحصیل موْسسیسهلرینین دؤردوْ یئرلشیر: قلازقوْ کالئدوْنییا اوْنیوْئرسیتئتی، ایستراتکلاید اوْنیوْئرسیتئتی، ایسکاتلندنین کرال کوْنسئروْاتوْرییاسی وْ قلازقوْ اینجسنت مکتبی.
مئرچانت سیتی[دَییشدیر]
شهر مرکزینین شرقینده یئرلشهن مئرچانت سیتی (وْ یا تیجارت شهری) ۱۸-جی-۱۹-جوْ عصرلرده توْتوْن، شکر وْ دیگر ماللاردان تیجارت ائدن وْارلی تاجیرلرین یاشاییش یئری اوْوْلموْشدوْر.[۵۴] ایقتیصادی بحران دؤوْروْنده، بینالارین چوْوْخوْ یارارسیز حالا دوْشسه ده، ۱۹۸۰-جی ایلده بۇ رایوْنوْ برپا ائتمک اوْچوْن پروْیئکت باشلادی وْ ایندی رایوْندا برپا اوْوْلوْنموْش نئوْکلاسیک ائوْلرین وْ کئچمیش آنبارلارین یئرینده باهالی ماغازالار، رئستوْران وْ کافئلر فعالیت گؤستریر. مئرچانت سیتینین مرکزی بئش اساس کوْچه کسیشمهسینده یئرلشهن قلازقوْ کروْسس حساب اوْوْلوْنوْر. میدانین مرکزینده قلازقوْنوْن کؤهنه بلدییهسیندن یئگانه ساغ قالان حیسه اوْوْلان توْللبوْت ساعت قوْللهسی یئرلشیر.[۵۵][۵۶]
مالییه رایوْنوْ[دَییشدیر]
قلازقوْ مرکزینین قربینده شهرین مالییه اینستیتوْتلارینی جملشدیرهن مرکزی بیزنئس رایوْنوْ یئرلشیر. بؤیوْک بریتانییادا ان بؤیوْک بیزنئس مرکزلریندن بیری اوْوْلان رایوْنوْن (لوْندوْن وْ ائدینبوْرقدان سوْوْنرا) رسمی آدی بئینلخالق مالییه عملیاتلاری رایوْنوْ (ایفسد) اوْلسا دا، یئرلی ساکینلر طرفیندن عادتاً «کوْادرات کیلوْمتر» وْ یا «کلاید اوْوْل ایستریت» آدلانیر.[۵۷] رایوْندا موْختلیف مالییه قروْپلارینین (بؤیوْک بریتانییا سیغوْرتا شیرکتلرینین ۱۰-دان ۸-نین قرارگاهی داخیل اوْوْلماقلا) تشکیل نمایندهلیگی یئرلشیر: آببئی، آوْیوْا، بارجلایس، ژپ موْرگان، للوْیدس تسب، موْرگان ایستانلئی، ناتیوْنال آوْسترالیا گروْوْپ، روْیال بانک اوْف سجوْتلاند وْ س. ۲۰۰۵-جی ایلده ایفسد بؤیوْک بریتانییادا برپا اوْوْلوْنان ان اوْغوْرلوْ کوْممئرسییا لاییحهسی کیمی دیرلنمیشدیر.[۵۸][۵۹]
وْئست ائند[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن سسلی-کوْیلوْ وْئست ائند سمتی چای داشلاری ایله دؤشنمیش دؤنقهلر بوْیوْنجا سیرالانمیش کافئ، رئستوْران وْ بارلاری، موْختلیف بوْتیکلر، اینجسنت قالئرئیالاری وْ گؤزل پارکلاری ایله بیرلیکده - بوْهئما وْ کوْسموْپوْلیت حیاتی اؤزوْنده بیرلشدیرهن عبارتدیر.[۶۰][۶۱] وْئست ائندین اساس کوْچهسی — بایرس روْوْددوْر (شابلون:لانگ-ائن). وْئست ائندین اراضیسینده قلازقوْ اوْنیوْئرسیتئتی، کئلوْینقروْوْ پارکی وْ قلازقوْ بوْتانیک باغلاری یئرلشیر. وْئست ائندده هر ایلین ایوْن آییندا قلازقوْنوْن ان بؤیوْک فئستیوْالی وْئست ائند فئستیوْالی کئچیریلیر.[۶۲] وْئست ائندده بریتانییانین ان بؤیوْک سرگی وْ کوْنفئرئنسییا مکانی اوْوْلان سئجج یئرلشیر.[۶۳][۶۴][۶۵] ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۳-جوْ ایلده سئجج-این یاخینلیغیندا ۱۳٬۰۰۰ نفرلیک سسئ هیدروْ آرئناسی آچیلمیشدیر.
ایست ائند[دَییشدیر]
شهرین ان قدیم حیسهسینده توْللبوْت ساعت قوْللهسی وْ سئنت مانقوْ کافئدرالی یئرلشیر. کافئدرال یاخینلیغیندا تپه اوْزرینده ۱۸۳۱-جی ایلدهن قلازقوْنوْن گؤرکهملی وْطنداشلارین دفن یئری اوْوْلان قلازقوْ نئکروْپوْلیس قبیریستانلیغی وْار.[۶۶] ایست ائندین دیگر توْریستیک یئرلریندن سئلتیک پارک، بارراس بازاری، "تهئ Barrowlands" موْسیقی آرئناسی وْ قلازقوْ قرین پارکینی قئید ائتمک اوْلار.[۶۷][۶۸]
جنوْب قلازقوْ[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن جنوْب حیسهسی اساساً یاشاییش یئری اوْلسا دا، اراضیده بیر نئچه گؤرکهملی ایجتیماعی بینالار، اوْ جملهدن، آیبروْکس ایستادیوْنوْ، هامپدئن پارک، کوْینس پارک، بئللاهیوْستوْن پارکی وْ پوْللوْک پارکی، هارادا کی، پوْللوْک ائوْی وْ باررئلل کوْللئکسییاسی یئرلشیر.[۶۹]
قوزئی قلازقوْ[دَییشدیر]
شهرین قوزئی حیسهسی سوْسیال جهتدن ایسکاتلنددا ان پروْبلئملی یئرلرینده بیری حساب اوْوْلوْنوْر. قوزئیدا کئچمیشده ایسکاتلندنین ان ایری میقرانت رایوْنوْ اوْوْلان سایتهیلل یئرلشیر.[۷۰] ایسکاتلند حکوْمتینین ۲۰۰۵-جی ایلده تشببوْسوْنه گؤره، حاضردا اراضیده یئنی مۆعاصیر یاشاییش رایوْنوْ یارائدیلیر.[۷۱][۷۲] مئریهیلل رایوْنوْ اننوْی قوْمداشی منزیللردن عبارتدیر. تاریخاً فهله صینیفیندن عبارت رایوْنوْن باخمایاراق، رایوْن دبدبهلی رایوْنلارلا همسرهددیر. رایوْندا ایسکاتلند پرئمیئر لیقاسیندا چیخیش ائدن پارتیک تیسل فک یئرلشیر.[۷۳] ۲۰۱۲-جی ایلده مشهوْر «رئد روْاد» یاشاییش کوْمپلئکسینین لغوْ ائدیلمهسی ایشلرینه سارت وْئریلمیشدیر.[۷۴] کوْمپلئکسی تشکیل ائدن چوْوْخمرتبهلی یاشاییش بینالاری شهرده II دوْنیا مۆحاریبهسیندندن سوْوْنرا منزیل بحرانینی حل ائتمک مقصدیله تیکیلمیشدیر.[۷۵] تدریجهن بۇ ائوْلرده اساساً یوْخسوْل عائلهلر مسکوْنلاشماغا باشلامیشلار.[۷۵] یوْخسوْللوْق زوْناسینا چئوْریلهن همین یاشاییش کوْمپلئکسی عئینی زاماندا کریمیناللار اوْچوْن موْنبیت موْحیطه چئوْریلهرک موْوْافیق آددا چیخارمیشدیر.[۷۵]
مئمارلیق[دَییشدیر]
سئنت مانقوْ کافئدرالی استثنا اوْوْلماقلا، قلازقوْنوْن اوْوْرتا عصر مئمارلیغیندان دئمک اوْلار کی، هئچ نه قالماییب. تأسف کی، ائدینبوْقردان فرقلی اوْلاراق، مۆعاصیر قلازقوْدا ۱۹-جوْ عصر اوْل اوْجالدیلمیش بینالاردان کیفایت قدر کیچیک حیسه قالیب. اوْنلارین ان گؤرکهملیسی — توْللبوْت ساعت قوْللهسی، تروْن تئاترین ساعت قوْللهسی وْ مئمار آدام روْبئرت طرفیندن ۱۷۹۱–۱۷۹۴-جی ایلده اینشا ائدیلمیش تیجارت ائوْیدیر.[۷۶]
شهرین مئمارلیق ارثینین بؤیوْک بیر حیسهسی ۱۹-جوْ عصره و °۲۰-جی عصرین اوْلینه عاییددیر، اوْ زامان کی، قلازقوْ بریتانییا ایمپئرییاسینین ایکینجی شهری ساییلیردی. بۇ دؤوْروْن ائوْلری موْختلیف اوْسلوْبلارلا تیکیلمیشدیر. وْئنئسییا ایستیلینین تعجبلوْ نوْموْنهلرینه قلازقوْ سیتی چئمبئرس (۱۸۸۸) اینگیلیسجه: Glasgow City Chambers، قاردنئرلرین کؤهنه آنبارلاری (۱۸۵۶)، تئمپئلتوْن خالچا فابریکی (۱۸۹۲) وْ وْئنئسییاداکی جا’د’اوْروْ ساراییندان ایلهام آلمیش، مئمار هانیمئنوْم طرفیندن ترتیب اوْوْلوْنموْش جا’د’اوْروْ بیناسی (۱۸۷۲) عاییددیر.[۷۷] نئوْکلاسیک اوْسلوْبوْندا کالئدوْنییا کیلسهسی (۱۸۵۷) وْ مۆعاصیر اینجسنت قالئرئیاسی (۱۷۷۸) اینشا اوْوْلوْنموْشدوْر.[۷۸] قوْتیکا ایستیلینین خصوْصیتلرینه باکیره مریهم (۱۸۷۳)، سئنت-آندریوْ (۱۸۱۷) وْ سئنت-لیوْک (۱۸۷۷) کیلسهلری عاییددیر.[۷۸]
مۆعاصیر مئمارلیغین ان اهمیتلی نوْموْنهلریندن قلازقوْ علم مرکزی (۲۰۰۱)، کلاید آوْدیتوْرییاسی (۱۹۹۷)، ریوْئرساید موْزئیی (۲۰۱۱) وْ سسئ هیدروْ-نوْ (۲۰۱۳) گؤسترمک اوْلار.[۷۹]
کؤرپوْلری[دَییشدیر]
کؤرپوْلریله مشهوْر اوْوْلان قلازقوْدا، موْختلیف نؤوْلوْ، اوْ جملهدن پیادا، آوْتوْموْبیل وْ دمیریوْلوْ کؤرپوْلری یئرلشیر. اوْنلاردان ان قدیملری — ساوْت-پوْرتلئند کوْچهسینده اوْوْلان کؤرپوْ، هوْاری آندرئی کؤرپوْسوْ وْ وْیکتوْرییا-بریج — ۱۹-جوْ عصرین اوْرتالاریندا اینشا ائدیلیب.[۸۰] قلازقوْنوْن گؤرکهملی کؤرپوْلرلریندن اوْوْلان — «کلاید آرک» (۲۰۰۶-جی ایلده اینشا اوْوْلموْشدوْر) آسما کؤرپوْسوْ، چایی کئچهن بوْجاقا گؤره، یئرلی اهالی طرفیندن «چپ کؤرپوْسوْ» اینگیلیسجه: Squinty Bridge لقبینی آلمیشدیر.[۸۱]
پارکلاری وْ باغلاری[دَییشدیر]
قلازقوْدا ۹۰-دان آرتیق پارک وْ مئیدان وْار. بوْنلاردان ان اساسلاری:[۸۲]
- کئلوْینقروْوْ پارکی — اینگیلیس باغبان سئر جوْسئف پاکستوْن طرفیندن ۱۸۵۲-جی ایلده یارادیلمیشدیر. پارکدا اوْرکئستر اوْچوْن بئندستئند، بوْوْلس وْ کروْکئت مئیدانچالاری، موْختلیف هیکللر وْ عابدهلر، سکئیتپارک وْ کئلوْینقروْوْ اینجسنت قاللئرئیاسی وْ موْزئیی یئرلشیر.
- قلازقوْ کوْینس پارک — ۱۸۵۷-جی ایلده یارائدیلمیش پارک، ایسکاتلند کرالیچاسی مارییا ایستوْارتین شرفینه آدلاندیریمیشدیر.
- قلازقوْ قرین — قلازقوْنوْن ان قدیم پارکی ۱۵-جی عصرده یارادیلمیشدیر. پارکدا خالق سارایی وْ تئمپئلتوْن خالچا فابریکی یئرلشیر.
- بئللاهیوْستوْن پارکی — ۱۸۹۵-جی ایلده یارائدیلمیش پارکین اراضیسی ۷۱ هئکتاردیر.[۸۳] پارک وْاتیکانین قلازقوْیا سیاهتی زامانی پاپالیق مکانی کیمی ایشلنیر.
- قلازقوْ بوْتانیکا باغلاری — ۱۸۱۷-جی ایلده یارائدیلمیش باغدا تروْپیک سهلبلر، بئقوْنییا وْ آغاجتیپ پاپاروْتنیکلر بیتیر.
مدنیتی[دَییشدیر]
۱۹۹۰-جی ایلده آوْروْپانین مدنیت باشکندی اعلان ائدیلهن قلازقوْنوْن مدنیت حیاتی اوْوْلدوْقجا موْختلیفدیر.[۸۴] شهرده اینجسنته دایر میلّی تشکیلاتلارین اساسلی حیسهسی، اوْ جملهدن ایسکاتلند اوْپئراسی، ایسکاتلند بالئتی، ایسکاتلند میلّی تئاتری، ایسکاتلند کرال میلّی اوْرکئستری، ایسکاتلند ببج سیمفوْنیک اوْرکئستری وْ ایسکاتلند میلّی گنجلر تئاتری یئرلشیر.
تئاترلاری[دَییشدیر]
قلازقوْ کرال تئاترینین رئپئرتوْاریندا کلاسسیک اثرلر، اوْپئرا وْ بالئت تاماشالارینین قۇروْلوْشوْ، ۱۹۰۴-جوْ ایلده یارادیلان «پاوْیلیوْن» تئاتری ایسه موْختلیف شوْوْلار، موْسیقیلی اثرلر وْ تاماشالار کئچیریر. دیگر وْاجیب تئاتر مکانلاریندان تروْن وْ سیتیزئنس تئاترلارینی قئید ائتمک اوْلار.[۸۵][۸۶]
موْزئی وْ قالئرئیالاری[دَییشدیر]
قلازقوْدا ۲۰-دن آرتیق موْزئیی وْ اینجسنت قالئرئیاسی فعالیت گؤستریر. شهرده ایسکاتلندنین ان چوْوْخ زیارت ائدیلهن موْزئیی — کئلوْینقروْوْ اینجسنت قاللئرئیاسی وْ موْزئیی یئرلشیر. موْزئیین اینجسنت کوْللئکسییاسینا چوْوْخ گؤرکهملی آوْروْپا رسملری، اوْ جملهدن قدیم اوْستالار، فرانسیز ایمپرئسسیوْنیستلر، هوْللاند اینتیباه دؤوْروْ، شوْتلاند کوْلوْریستلری وْ قلازقوْ مکتبینین ائکسپوْنئنتلری داخیلدیر.[۸۷]
۲۰۱۳-جوْ ایلده «آوْروْپادا ایلین موْزئیی» موْسابیقهسینین موْکافاتی ایله تلتیف اوْوْلوْنموْش ریوْئرساید موْزئیی ده شهرده یئرلشیر. هوْندوْرلوْیو °۳۶ متر اوْوْلان شوْشهلی فاساد بیناسیندا ۳ مین ائکسپوْناتا مالیک نقلیات موْزئیی فعالیت گؤستریر.[۸۸]
قلازقوْنوْن دیگر موْزئی وْ قالئرئیالاری:
- مۆعاصیر اینجسنت قالئرئیاسی
- باررئلل کوْللئکسییاسی
- ماکلئننان قالئرئیاسی
- خالق سارایی
- سئنت مانقوْنوْن دینی حیات وْ اینجسنت موْزئیی
- ایسکاتلند فوْتبوْل موْزئیی
- ایسکاتلند مکتب موْزئیی
- مۆعاصیر اینجسنت قالئرئیاسی
- هوْنتئریان موْزئیی
کلوْبلاری، کوْنسئرت زاللاری وْ کینوْتئاترلاری[دَییشدیر]
شهرین موْسیقی سهنهسی - بؤیوْک بریتانییادا ان پارلاقلاردان بیریدیر. قلازقوْدا هر هفته تقریباً ۱۳۰ موْسیقی تدبیری باش توْتوْر.[۶۰] قلازقوْنوْن ان تانینمیش موْسیقی صحنهلریندن تهئ Barrowlands، کینگ توْت'س Wah Wah هوْت وْ سسئ هیدروْ-نوْ قئید ائتمک اوْلار.[۸۹] ۲۰۰۸-جی ایلده قلازقوْ بؤیوْک بریتانییانین «اوْنئسجوْ-نوْن موْسیقی شهری» نوْمیناسییاسینا لاییق گؤروْلموْش ایلک شهر اوْوْلموْشدوْر.[۶۰][۹۰] قلازقوْ ۲۰۱۴-جوْ ایل متوْ آوْروْپا موْسیقی موْکافاتینین تقدیمئتمه مراسیمینه ائوْ صاحبلیگی ائتمیشدیر.[۶۰] قلازقوْ — تراوْیس، سیمپلئ میندس، جامئرا اوْبسجوْرا، بئللئ & سئباستیان، گلاسوْئگاس، فرانز فئردیناند، تهئ فراتئللیس، Mogwai، پریمال سجرئام، تئخاس، جهوْرجهئس کیمی موْسیقی قروْپلارینین دوْغوْلدوْغوْ یئردیر. قلازقوْدا ۷۰۰-دن چوْوْخ بار، پاب وْ گئجه کلوْبوْ فعالیت گؤستریر.[۶۰] قلازقوْنوْن ان مشهوْر گئجه کلوْبلاری "جامپوْس"، "جاتهوْوْسئ"، گاراگئ"، "تیگئر تیگئر"، "سوْب جلوْب"، "تهئ توْننئل" وْ س. ساییلیر.[۹۱][۹۲] قلازقوْدا ۱۰-دان چوْوْخ کینوْتئاتر، اوْ جملهدن ۲۰۰۱-جی ایلده گیننئسین رئکوْردلار کیتابینا دوْشموْش دوْنیانین ان هوْندوْر کینوْتئاتر بیناسی اوْوْلان «سینئوْؤرلد» (شابلون:لانگ-ائن) یئرلشیر.[۶۰][۹۳]
فئستیوْاللاری[دَییشدیر]
شهرین فئستیوْال حیاتی - ایسکاتلنددا ان دوْلغوْنلاردان بیریدیر. لاکین ائدینبوْرقدان فرقلی اوْلاراق، هاردا کی، فئستیوْال آیی آوْقوْست ساییلیر، قلازقوْدا فئستیوْاللار بوْتوْن ایل بوْیوْ کئچیریلیر.[۹۴] شهرین ان تانینمیش فئستیوْاللاری وْئست ائند فئستیوْالی، قلازقوْ فیلم فئستیوْالی، مئرچانت سیتی فئستیوْالی، قلازقوْ جاز فئستیوْالی، قلازقوْ بئینلخالق کوْمئدییا فئستیوْالی، جئلتیج جوْننئجتیوْنس وْ دوْنیا توْلوْق زوْرناسی چئمپیوْناتی ساییلیر.[۹۵]
کیوْ[دَییشدیر]
قلازقوْدا موْختلیف مدیا اوْفیسلری، اوْ جملهدن شهر وْ رئگیوْن کیوْ-لری یئرلشیر:[۹۶]
- سجوْتتیسه تئلئوْیسیوْن وْ ببج سجوْتلاند تئلئوْیزییا کوْمپانییالارینین قرارگاهلاری؛
- ایسکاتلندنین دایلی رئجوْرد، ائوْئنینگ تیمئس، سوْندای مایل، تهئ ناتیوْنال وْ تهئ هئرالد کیمی اساس قزئتلرینین باش اوْفیسلری؛
- بریتانییا قزئتلری اوْوْلان تهئ سوْن، دایلی مایل، تهئ تیمئس وْ تهئ سوْندای تیمئس رئگیوْنال رئداکسییالاری؛
- یئرلی شهر قزئتلری اوْوْلان تهئ دیگگئر، تهئ Glasgow ائاست News، تهئ Glaswegian وْ س. رئداکسییالاری.
کیتابخانالاری[دَییشدیر]
شهرده ۳۷ ایجتیماعی کیتابخانا فعالیت گؤستریر، اوْ جملهدن آوْروْپانین ان بؤیوْک آراییش کیتابخاناسی — ۱۸۷۷-جی ایلده توْتوْن ماقناتی ایستیوْئن میتچئللین وْسیتی ایله یارانان میتچئلل کیتابخاناسی. کیتابخانانین ایچینده ۱٬۳ میلیوْن کیتاب، ۳۵٫۰۰۰ خریته وْ فوْتوْشکیللر، میکروْفیلم وْ آرخیوْ قزئت یئرلشیر.[۹۷]
تحصیل[دَییشدیر]
قلازقوْدا ۱۸۴ ایبتیدای مکتب و °۲۹ اوْوْرتا مکتب یئرلشیر،[۹۸] خصوْصی تحصیل احتیاجلاری اوْوْلان اوْشاقلارین تحصیلی اوْچوْن ۳۴ مکتب فعالیت گؤستریر.[۹۹] بعضی مکتبلرده تدریس شوْتلاند کئلت دیلینده حیاتا کئچیریلیر.[۱۰۰] شهرین آلی تحصیل موْسسیسهلری:
- قلازقوْ اوْنیوْئرسیتئتی — ۱۴۵۱-جی ایلده یارانمیشدیر، ایسکاتلندنین ایکینجی ان قدیم تحصیل اوْجاقیدیر (سئنت-ائندریوْس اوْنیوْئرسیتئتیندن سوْوْنرا). اوْنیوْئرسیتئتین دوْققوْز فاکوْلتهسینده ۱۳۰ اؤلکهدن ۲۳ میندن چوْوْخ طلبه تحصیل آلیر.[۶۰][۱۰۱]
- ایستراتکلاید اوْنیوْئرسیتئتی — ۱۷۹۶-جی ایلده یارانمیشدیر، اوْنیوْئرسیتئتین بئش فاکوْلتهسینده ۲۵ میندن چوْوْخ طلبه تحصیل آلیر.[۱۰۱]
- قلازقوْ کالئدوْنییا اوْنیوْئرسیتئتی — ۱۸۷۵-جی ایلده کوْللئج کیمی یارانمیشدیر، اوْنیوْئرسیتئت ایستاتوْسوْنوْ ۱۹۹۳-جوْ ایلده آلممیشدیر، اوْنیوْئرسیتئتین اوْچ فاکوْلتهسینده ۱۷ میندن چوْوْخ طلبه تحصیل آلیر.[۱۰۱]
شهرده اوْنیوْئرستیتئتلئردن باشقا بیر سیرا کوْللئج وْ آکادئمییالار وْار — قلازقوْ اینجسنت مکتبی، قلازقوْ کئلوْین کوْللئجی، قلازقوْ کلاید کوْللئجی، ایسکاتلند کرال کوْنسئروْاتوْرییاسی وْ س. طلبهلرین سایینا گؤره قلازقوْ ایسکاتلنددا بیرینجی وْ بریتانییادا (لوْندوْندان سوْوْنرا) ایکینجی سیرادادیر.[۱۰۲]
ایدمان[دَییشدیر]
فوْتبوْل[دَییشدیر]
شهرده دوْنیا دئربیلری سیراسیندا یئر آلان وْ اؤزوْنمخسوْسلوْغوْ ایله سئچیلهن «سئلتیک» وْ «قلازقوْ رئینجئرس» مسکوْنلاشیر. دایم پرینسیپیاللیغی ایله سئچیلهن ماتچدا کوْماندالار آراسیندا اؤلوْم-دیریم موْباریزهسی درجهسینده رقابتین اوْلماسی هم ده سیاسی کاراکتئر داشیییر. سببی رئینجئرسین «پروْتئستانت وْ کرالیچه کلوْبوْ»، سئلتیکین ایسه کرالیچهیه بوْیوْن ایمهیهن کاتوْلیکلرین کوْمانداسی اوْلماسیدیر.[۱۰۳][۱۰۴] قلازقوْنوْن دیگر فوْتبوْل کلوْبلاری — پارتیک تیسل، کلاید وْ کوْینس پارکدیر. شهرده سئلتیک پارک، آیبروْکس ایستادیوْنوْ وْ هامپدئن پارک ایستادیوْنلاری یئرلشیر. ۲۰۲۰-جی ایلده اوْئفا آوْروْپا کوْبوْکو °۲۰۲۰-نین ۴ اوْیوْنوْ قلازقوْدا کئچیریلهجک.[۱۰۵]
دیگر ایدمان نؤوْلری[دَییشدیر]
پئشکار رئقبی کوْمانداسی قلازقوْ اوْوْرریوْرس ایسکاتلند، ایرلاندییا وْ اوْئلسین دیگر کوْماندالاری ایله یاناشی کئلت لیقاسیندا ایشتیراک ائدیر. شهرین یئگانه باسکئتبوْل کوْمانداسی قلازقوْ روْکس آدلانیر وْ بریتانییا باسکئتبوْل لیقاسیندا ایشتیراک ائدیر. قلازقوْنوْن اساس ایدمان آرئنالاری — کئلوْین-هوْلل وْ سیر کریس هوْی وْئلوْدروْموْدوْر.
بیرلیک اوْیوْنلاری[دَییشدیر]
۲۰۰۷-جی ایلده قلازقوْ نیگئرییا باشکندی آبوْجانی اوْستهلهایب، بیرلیک اوْیوْنلاری کئچیریلجیی یئر سئچیلمیشدیر.[۱۰۶] ۲۰۱۴-جوْ ایلین ایوْلوْن ۲۳-دن آوْقوْستوْن ۳-دک قلازقوْدا بیرلیک اوْیوْنلاری کئچیریلمیشدیر.[۱۰۷] بۇ ۷۱ موْختلیف اؤلکه وْ اراضیلریندن گلن، ۴۹۴۷ ایدمانچینین ایشتیراکی ایله، ۱۷ موْختلیف ایدمان نؤوْلوْک ایسکاتلندنین تاریخینده کئچیریلهن ان بؤیوْک موْلتی-ایدمان حادثهسی ایدی.[۱۰۸] بیرلیک اوْیوْنلاری زامانی قلازقوْیا ۳۰۰٬۰۰۰-دن چوْوْخ زیارتچی گلمیش، اؤلکهده ۱۰۰۰ ایش یئری یارائدیلمیش و °۱٫۲ میلیوْن بیلئت ساتیلمیشدیر.[۱۰۸] بیرلیک اوْیوْنلاری ایسکاتلندنین ایقتیصادیاتینا £۵۲ میلیوْن سمره گلمیشدیر.[۱۰۸]
نقلیات[دَییشدیر]
آوْتوْموْبیل نقلیاتی[دَییشدیر]
قلازقوْ بؤیوْک بریتانییادا اساس نقلیات مرکزلریندن بیریدیر. اؤلکهنین قالان حیسهلری ایله شهری باغلایان یوْللار:[۱۰۹]
- آ۸/M۸ — اساس ماگیسترال، ایسکاتلندنین غرب ساحلیندن شرق ساحلینه کئچیر وْ قلازقوْنوْ ائدینبوْرقلا باغلاییر؛
- آ۸۲ — دوْمبارتوْندان لوْخ لوْموْندا وْ ایسکاتلندنین یوْخاری قوزئی-قربیندن کئچیر؛
- آ۸۰/م۸۰ — ایستیرلینقین قوزئی-شرقینه آپاریر؛
- آ۷۴/م۷۴ — قلازقوْنوْ ایسکاتلندنین جنوْب وْ اینگیلیسنین قوزئی وْیلایتلری ایله باغلاییر؛
- آ۷۷/م۷۷ — جنوْب-شرقدن کیلمارنوْکدان ائیره کیمی آپاریر؛
قلازقوْنوْن کناریندا یوْل شبکهسینین اینکیشافینا باخمایاراق، آوْتوْموْبیله مالیک اوْلمایانلارین وْ ایجتیماعی نقلیاتدان ایستیفاده ائتمهیه اوْستوْنلوْک وْئرهن وْطنداشلارین نیسبتی ایسکاتلند اوْچوْن اوْوْرتا موْقاییسهده داها یوْکسکدیر (موْوْافیق اوْلاراق ۵۶٪ وْ عائلهلرین ۳۴٪-نی تشکیل ائدیر).[۱۱۰]
ایجتیماعی نقلیاتی[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن ایجتیماعی نقلیاتینین کوْوْردیناسییاسینی وْ اینکیشافی ایستراتهجلیدئ پارتنئرسهیپ فوْر ترانسپوْرت (ایسپت) دؤوْلت نقلیات آگئنتلیگی طرفیندن ایداره اوْوْلوْنوْر.[۱۱۱] شهرده ۴۰ آوْتوْبوْس شیرکتلری فعالیت گؤسترسه ده، فیرست شیرکتینه آوْتوْبوْس نقلیاتینین ۷۰٪-لیک پایی دوْشوْر.[۱۱۰]
ایلک اوْمنیبوْس شهرین کوْچهلرینده ۱۸۴۵-جی ایلده حرکته باشلامیشدیر.[۱۱۲] ۲۰-جی عصرین اوْرتالارینا قدر قلازقوْدا ایکی قاتلی تراموْای وْ تروْللئیبوْس ایشلهسه ده، شهر ساکینلرینین دیگر نقلیات نؤوْلرینین سئچمهسی، بۇ سئروْیسلرین آرادان قالدیریلماسینا سبب اوْوْلموْشدوْر.[۱۱۳][۱۱۴] قلازقوْدا سوْن دفعه تراموْای ۱۹۶۲-جی ایل ۴ سپتامبردا، تروْللئیبوْس ایسه ۱۹۶۷-جی ایلین ماییندا فعالیت گؤسترمیشدیر.[۱۱۵]
۱۸۹۶-جی ایلدهن فعالیت گؤسترهن وْ تک ختتدن عبارت اوْوْلان قلازقوْ متروْپوْلیتئنی (لوْندوْن وْ بوْداپئشتدن سوْوْنرا) دوْنیانین اوْچوْنجوْ ان قدیم متروْسوْ ساییلیر.[۱۱۶] ایلک دفعه متروْ ختتی ۱۹۷۰-جی ایلده، سوْنوْنجوْ دفعه ایسه ۲۰۱۱-جی ایلده تامامیله موْدئرنلشدیریلمیشدیر.[۱۱۷] هر ایل قلازقوْ متروْسوْنو °۱۳ میلیوْن اینسان ایشلهدیر.[۱۱۸] متروْ یئرلی ساکینلر طرفیندن «قوْروْلان پوْرتاغال» شابلون:اینگسلیسجه کیمی تانینیر.[۱۱۹][۱۲۰]
دمیریوْلوْ نقلیاتی[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن دمیریوْلوْ نقلیاتی ترانسپوْرت سجوْتلاند میلّی نقلیات آگئنتلیگی طرفیندن ایداره اوْوْلوْنوْر. شهرین قلازقوْ سئنترال وْ کوْین ایستریت دمیریوْلوْ وْاغزاللاریندان، قاتارلار جنوْب، قوزئی وْ قوزئی-شرق ایستیقامتده گئدیر.[۱۱۰] قلازقوْ سئنترال (۱۹۹۹ و °۲۰۰۵-جی ایلده میلّی دمیریوْلوْ موْکافاتلارینین قالیبی)[۱۲۱] ایسکاتلندنین ان ایشلک دمیر یوْلوْ ایستانسییاسیدیر وْ هر ایل ۲۹ میلیوْندان چوْوْخ خالقا خیدمت ائدیر.[۱۲۲]
سوْ نقلیاتی[دَییشدیر]
اوْللر قلازقوْدا نئچه بره کئچیدی فعالیت گؤسترسهده، ایندی اوْنلار تامامیله کؤرپوْلر وْ کلاید توْنئلی ایله اوْز اوْوْلوْنوْب. کلاید چایی بوْیوْ چای تراموْایلاری وْ دوْنیادا سوْنوْنجوْ دنیز چارخلی ائکسکوْرسییا گمیسی اوْوْلان "Waverley" فعالیت گؤستریر.[۱۱۰][۱۲۳] ۲۰۰۷-جی ایلین ایوْن آییندان قلازقوْدان آرقایلل وْ بیوْت بیرلشدیرهن دنیز تییارهسی خیدمتی باشلامدیشدیر.[۱۲۴]
هاوْا نقلیاتی[دَییشدیر]
قلازقوْ بئینلخالق هاوْا لیمانی قلازقوْدا ایکی بئینلخالق هاوْا خیدمتی مؤوْجوْددوْر:
- قلازقوْ بئینلخالق هاوْا لیمانی (گلا) — شهرین ۱۳ کیلوْمتر قربینده یئرلشیر. ایسکاتلندنین ان بؤیوْک بئینلخالق هاوْا لیمانی ۸۰ ایستیقامت مارشروْتوْیلا ایشلییر.[۱۲۵]
- پرئستوْیک هاوْا لیمانی (پیک) — پرئستوْیک شهرینین اطرافیندا، ۴۶ کم جنوْب-غربده یئرلشیر. آئروْپوْرت ۲۷ ایستیقامت مارشروْتوْیلا ایشلییر وْ ایسکاتلنددا هاوْا ترافیک باخیمیندان اوْچوْنجوْ یئری توْتوْر.[۱۲۶]
تانینمیش ساکینلری[دَییشدیر]
قلازقوْنوْن ساکینلری قلازوْئجیان اینگیلیسجه: Glaswegian آدلانیر.[۱۲۷] شهرین تانینمیش ساکینلردن فوْتبوْلچوْ وْ مشقچی الکس فرگوْسن، ایختیراچی جئیمس وْاتت، مئمار جئیمس ایستئرلینق، موْغهننی پاوْلوْ نوْتینی، آکتیوْر جئرارد باتلئر، مئمار چارلز رئننی ماکینتوْش، سیاستچی توْممی شعریدان، آکتیوْر پیتئر کاپالدی، ایسکاتلندنین آوْروْپا وْ بئینلخالق توسعه ناظری هوْمزا یوْوْساف، بؤیوْک بریتانییانین ۷۴-جوْ باش ناظری قوْردوْن براوْنوْ قئید ائتمک اوْلار.
جئیمس وْاتتین ان بؤیوْک نایلیتی بوْخار ماشینینی تکمیللشدیرمکدن عبارت اوْوْلموْشدوْر.
Uilyam Kelvin, Şotlandiya-İrlandiya fiziki
Uilyam Ramzay, Şotlandiya kimyaçısı
چارلز رئننی ماکینتوْش، مئمار، رسسام وْ دیزاینئر.
Con Loqi Berd, Şotlandiya ixtiraçısı
Aleksandr R. Todd, Şotlandiya alimi
Cok Steyn, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
Ayvor Katler, Şotlandiya şairi
Ceyms Sterlinq, Şotlandiya memarı
Alisder Qrey, Şotlandiya yazıçısı
الکس فرگوْسن، فوْتبوْلوْن ان اوْغوْرلوْ مشقچیلریندن بیری ساییلیر.
Billi Konnolli, Şotlandiya komiki
Bert Cenş, Şotlandiya gitaristi
Donovan, Şotlandiya müğənnisi
Lulu, Şotlandiya müğənnisi
Mark Knopfler, Şotlandiya müğənnisi
Robbi Koltreyn, Şotlandiya aktyoru
Corc Qallovey, Şotlandiya siyasətçisi
Anqus Yanq, Avstraliya gitaraçısı
Con Pol Yanq, Avstraliya müğənnisi
Kenni Dalqliş, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
Piter Kapaldi, Şotlandiya aktyoru
Eddi Rider, Şotlandiya müğənnisi
Loren Kelli, Şotlandiya aktrisası
Endryu Marr, Şotlandiya jurnalisti
Cim Kerr, Şotlandiya müğənnisi
Robert Karlayl, Şotlandiya aktyoru
Cimmi Sammervill, Şotlandiya müğənnisi
Kolin Montqomeri, Şotlandiya qolfçusu
توْممی شعریدان، سیاستچی.
Denis Mina, Şotlandiya yazıçısı
Şarlin Spiteri, Şotlandiya müğənnisi
Con Barroumen, Şotlandiya aktyoru
Mark Millar, Şotlandiya komiks yazıçısı
جئرارد باتلئر، آکتیوْر.
Kelli Makdonald, Şotlandiya aktrisası
Pirs Doherti, İrlandiya siyasətçisi
Barri Ferquson, Şotlandiya futbolçusu və futbol məşqçisi
Ceyms Makavoy, Şotlandiya aktyoru
Alan Hatton, Şotlandiya futbolçusu
هوْمزا یوْوْساف، سیاستچی.
Ayden Makqidi, İrlandiya futbolçusu
Endi Marri, Şotlandiya tennis oyunçusu
Emi Makdonald, Şotlandiya müğənnisi
قارداش شهرلر[دَییشدیر]
نگارخانه[دَییشدیر]
Qlazqo Kaledoniya Universitetindən görünən mənzərə
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Analyser UV02. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-09-30. یوْخلانیلیب4 August 2007.
- ^ شابلون:وْب قایناقلاماسی
- ^ 2007 Population Estimates (PDF). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2008-02-27. یوْخلانیلیب16 January 2008.
- ^ Glasgow Etymology letter
- ^ Glasgow Caledonian University − Glasgow, the name. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-09-28. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ ۶٫۰ ۶٫۱ The Glasgow Story − Glasgow Coat of Arms
- ^ Scotland with style − Coat of Arms. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-07-07. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Scotland Guide − St Mungo and the Glasgow coat of arms
- ^ سئجتیوْنس اوْف تهئ آنتوْنینئ Wall آت هیللفوْوْت جئمئتئری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-02-21. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Heritage.scotsman.com − ست موْنگوْ آند هیس میستئریوْوْس دئئدس
- ^ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ آبوْوْت Glasgow — تهئ ائستابلیسهمئنت اوْف تهئ جیتی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-10-03. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgowcathedral.org.uk
- ^ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ تهئ Glasgow ایستوْری — ائارلی تیمئس تو °۱۵۶۰
- ^ آرجهدیوْجئسئ اوْف Glasgow — هیستوْری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-06-23. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow گوْیدئ — Glasgow فایر
- ^ تهئ هیستوْری & جوْنستیتوْتیوْن اوْف تهئ اوْنیوْئرسیتی اوْف Glasgow
- ^ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ The Glasgow Story — Rising Burgh
- ^ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ About Glasgow − Rise of the merchant trader. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-07-28. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow Guide — Historical Timeline
- ^ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ ۲۰٫۲ ۲۰٫۳ ۲۰٫۴ BBC − History − 18th-century Glasgow
- ^ A tour thro' the whole island of Great Britain by Daniel Defoe, letter XII
- ^ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ The Glasgow Story − Industrial Revolution
- ^ ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ تهئ Glasgow ایستوْری − سئجوْند جیتی اوْف تهئ ائمپیرئ
- ^ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ جهروْنوْلوْگی اوْف سجوْتتیسه پوْلیتیجس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2008-01-18. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ رادیجال Glasgow. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-09-28. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Red Clydeside − The battle of George Square
- ^ ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ ۲۷٫۲ The Glasgow Story — No Mean City
- ^ About Glasgow — Industrial decline. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-08-01. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ English Heritage — Blue Plaque for Scottish Architect Thomas Smith Tait
- ^ The Glasgow Story — Modern Times
- ^ About Glasgow − Cultural renaissance. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-08-01. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ About Glasgow − Regeneration − Into the new Millennium. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-05-26. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Şotlandiya referendumda müstəqilliyə "YOX" dedi
- ^ Scottish independence: Glasgow votes 'Yes'
- ^ ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ How Glasgow's population has changed
- ^ 2007 Population Estimates (PDF). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-08-18. یوْخلانیلیب16 January 2008.
- ^ Demographia.com
- ^ Glasgow City Council Area - Demographic Factsheet. National Records of Scotland (20 April 2015). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-01-02. یوْخلانیلیب12 July 2015.
- ^ پوْپوْلاتیوْن بی ائتهنیجیتی این Glasgow
- ^ ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ ۴۰٫۲ ۴۰٫۳ بریئفینگ پاپئر ۲۰۱۱ جئنسوْس – رئلئاسئ ۲ا – رئسوْلتس فوْر Glasgow جیتی
- ^ ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ Glasgow Scots
- ^ Glasgow City Council − Wards. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-08-05. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow جیتی جوْوْنجیل − ائلئجتیوْنس Framework. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-08-02. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Scotsman.com − Edinburgh and Glasgow must join forces to enter Europe’s super league
- ^ Scottish Executive — Two cities are "twin engines" of economy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-14. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Scotland.org — Glasgow and Surrounding Areas
- ^ BBC News — Boosts continue from culture win
- ^ Why Glasgow was 'miles better'. BBC. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 5 iyun 2016. یوْخلانیلیب5 iyun 2016.
- ^ 'People Make Glasgow' unveiled as new city brand. BBC. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 5 iyun 2016. یوْخلانیلیب5 iyun 2016.
- ^ تهئ آجادئمی اوْف اوْربانیسم: Awards https://web.archive.org/web/20080119212642/http://www.academyofurbanism.org.uk/awards.htm رئتریئوْئد ۲۸ مای ۲۰۰۸
- ^ شابلون:دئاد لینک
- ^
- ^ Visitscotland.com − Glasgow جیتی جئنترئ
- ^ مئرجهانت جیتی'س هیستوْری
- ^ Glasgow’س مئرجهانت جیتی
- ^ Glasgow مئرجهانت جیتی سیگهتسئئینگ گوْیدئ
- ^ Let Glasgow flourish. Scotland: the official online gateway. یوْخلانیلیب29 July 2008.
- ^ Glasgow City Council − International financial services district. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-07-09. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ IFSD Glasgow
- ^ ۶۰٫۰ ۶۰٫۱ ۶۰٫۲ ۶۰٫۳ ۶۰٫۴ ۶۰٫۵ ۶۰٫۶ قلازقوْ: ان قوْناقپروْر طلبه شهری. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ West ائند بی آننیئ گوْوْد. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-10-14. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ تهوْوْساندس توْرن اوْوْت توْ سئئ ۲۰ته West ائند فئستیوْال'س اوْپئنینگ پارادئ. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-05. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^
- ^
- ^
- ^ فیر پارک – NOW GLASGOW نئجروْپوْلیس
- ^ ایان ر. میتجهئلل — Walking این Glasgow’س ائاست ائند
- ^ Visitscotland.com − Glasgow ائاست ائند
- ^ Visitscotland.com − Glasgow South Side
- ^ ائند اوْف آن ائرا این سیگهتهیلل آس اینتئرناتیوْنال جوْمموْنیتی سئئ فلاتس توْرن down
- ^ ائخجلوْسیوْئ فیرست لوْوْک آت تهئ فوْتوْرئ اوْف سیگهتهیلل
- ^ سیگهتهیلل رئوْامپ پلاننئد فوْر Glasgow ۲۰۱۸ یوْوْته گامئس بید
- ^ پارتیجک تهیستلئ تئامس اوْپ with ماریهیلل فوْوْدبانک. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-02-07. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow'س رئد روْاد فلاتس توْ بئ دئموْلیسهئد لاتئر تهیس یئار
- ^ ۷۵٫۰ ۷۵٫۱ ۷۵٫۲ ائوْلر یئنه ده یئرله یئکسان اوْلوْندوْ - بوْ دفعه قلازقوْدا
- ^ Scotland Guide — Architecture of Glasgow
- ^ CA' D'ORO BUILDING. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-08-16. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ ۷۸٫۰ ۷۸٫۱ Glasgow Architectural Styles. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2019-04-04. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Scotland's contemporary architecture
- ^ Glasgow City Council — Clyde Bridges. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-09-19. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Overview of Clyde Arc
- ^ Glasgow City Council — Parks & Gardens. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-11-20. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Bellahouston Park. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-10. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ ۲۰ یئارس جوْلتوْرال جاپیتالس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-08-22. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ نیگهتس اوْوْت این Glasgow. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-08-06. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow گوْیدئ — Glasgow تهئاترئس
- ^ Glasgow Museums — Kelvingrove Art Gallery and Museum. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-08-17. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Zaha Hadid's Riverside Museum
- ^ تهئ ایندئپئندئنت — تهئ تئن بئست: روْجک موْسیج وْئنوْئس
- ^ Glasgow'س موْسیج سجئنئ رئجوْگنیسئد with رارئ هوْنوْوْر فروْم اوْنئسجوْ. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-06. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ سجوْتلاند with ایستیلئ − Glasgow موْسیج & جلوْب سجئنئ. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-10-07. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ نیگهتس اوْوْت این Glasgow. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-09-27. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ تهئ تاللئست جینئما این تهئ World - CineWorld, Glasgow
- ^ West ائند فئستیوْال
- ^ جوْلتوْرال فئستیوْالس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-08-16. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow جیتی جوْوْنجیل — جیتی اوْف مدیا آند اینفوْرماتیوْن. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-07-31. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^
- ^ Glasgow جیتی جوْوْنجیل − ائدوْجاتیوْن. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-04-15. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow جیتی جوْوْنجیل − ائدوْجاتیوْن سئروْیجئس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-11-01. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow جیتی جوْوْنجیل − گائلیج ائدوْجاتیوْن. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-11-01. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ ۱۰۱٫۰ ۱۰۱٫۱ ۱۰۱٫۲ هیگهئر ائدوْجاتیوْن ایستاتیستیجس آگئنجی
- ^ سجوْتتیسه ائنتئرپریسئ − گئوْگراپهیج پروْفیلئ. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-05-27. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ رانگئرس آند جئلتیج: دیسوْنیتئد تهئی ایستاند
- ^ دوْنیا فوْتبوْلوْنوْن ان بؤیوْک ۷ دئربیسی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-11. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ آوْروْپا فوْتبوْل چئمپیوْناتینین ۴ اوْیوْنوْ باکیدا کئچیریلهجک
- ^ Glasgow wins راجئ فوْر ۲۰۱۴ گامئس
- ^ اوْوْت with آ بانگ: ائیگهت میلّیوْن توْنئ اینتوْ Commonwealth گامئس’ ایسپئجتاجوْلار فینالئ - with لوْلوْ این تارتان تروْوْسئرس آند کیلیئ این تهیگه-هیگه بوْوْتس (آند آیت فیناللی ایستوْپپئد راینینگ!)
- ^ ۱۰۸٫۰ ۱۰۸٫۱ ۱۰۸٫۲ Commonwealth گامئس ۲۰۱۴ ایستاتس
- ^ KapTa Ha گوْوْگلئ ماپس
- ^ ۱۱۰٫۰ ۱۱۰٫۱ ۱۱۰٫۲ ۱۱۰٫۳ Glasgow جیتی جوْوْنجیل — ترانسپوْرت. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-04-15. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Strathclyde Partnership for Transport
- ^ Glasgow's timeline
- ^ Glasgow Trams
- ^ Glasgow Trolleybuses
- ^ The Glasgow Story − Trolleybuses
- ^ Glasgow Subway system marks 115th anniversary
- ^ Report says Glasgow subway work progressing well on £288m revamp
- ^ Record passenger numbers for Glasgow Subway thanks to Games boost
- ^ SPT Subway − Facts and figures. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-12-29. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Clockwork Orange reborn[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ Scotland.com — Glasgow جئنترال
- ^ اوْففیجئ اوْف رایل رئگوْلاتیوْن — ایستاتیوْن اوْساگئ. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-01-22. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Waverley ائخجوْرسیوْنس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-08-17. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ وْیسیت بریتاین — New سئاپلانئ سئروْیجئ فروْم Glasgow[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ ایسپت — Glasgow آیرپوْرت رایل لینک. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2006-06-23. یوْخلانیلیب2016-08-14.
- ^ Glasgow گوْیدئ — Glasgow Prestwick اینتئرناتیوْنال آیرپوْرت
- ^ Did Glasgow v Edinburgh rivalry begin over a loaf of bread?. www.heraldscotland.com. یوْخلانیلیب3 February 2016.
- ^ Pessotto, Lorenzo. International Affairs – Twinnings and Agreements. International Affairs Service in cooperation with Servizio Telematico Pubblico. City of Torino. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-06-18. یوْخلانیلیب6 August 2013.
- ^ Glasgow 'twinned' with Lahore. Web.archive.org (29 November 2006). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2006-11-29. یوْخلانیلیب12 September 2009.
- ^ Leask, David (24 February 2007). "Holy row after Glasgow twins with Bethlehem". Herald (Glasgow). Retrieved 1 November 2014.
- ^ Bethlehem Municipality. bethlehem-city.org. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-13. یوْخلانیلیب10 October 2009.
- Scottish Gaelic دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- Articles with OS grid coordinates
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- مقالات دارای جعبه اطلاعات
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- Multiple شناسهسیله مقالهلر
- اینگیلیس
- بؤیوْک بریتانیا شهرلری
- اوْروْپا
- ایسکاتلند شهرلری
- قلاسقوْ
- قلاسقو
- 6th-century establishments in Scotland
- Council areas of Scotland
- Districts of Scotland
- Lieutenancy areas of Scotland
- Populated places established in the 6th century
- Port cities and towns in Scotland


text:
ترک (آذربایجان تورکجهسیینده اوخونوشو: Tərk) ایرانین شهرلریندن بیری دیر کی دوغو آذربایجان اوستانینده واقع اوْلوب دیر.
ترک شهری میانا شهرستانی نین ۲۴ کیلومترلیگینده دیر. بۇ شهر بوزقوش داغلاری نین اتگینده اوْلدوغو اۆچون سویوق و سولو بیر منطقه دیر. بۇ منطقهنین آلما محصولو چوخ آدلی دیر و ترک شهری میانانین کندوان بخشی نین مرکزی دیر.
رک شهرینین مرکزینده چوخ آدلی بیر تاریخی مسجید وار. بۇ مسجید اهالی نین آراسیندا داش مسجید آدلانیر و رسمی آدی مسجد سنگی ترک دیر.
داش مسجید دن باشقا شهرده بیر حمام بیناسی وار ایمیش کی اونون تیکیلمه تاریخی قاجارلار زمانینا نسبت وئریلیر. تاسّوف لر اولسون کی بۇ حمام شهر ده کی کوچه و یوللاری گنیشلندیرمک زامانیندا تماماً اوچورولوب و همیشه لیک آرادان گئدیب.


text:
باللی آدیندا آری ایله خاللی آدیندا میلچک دوستوق ائدیردیلر. اونلار هر گون چمنلیکده گؤروشور، هره اؤز ایشی ایله مشغول اولوردو. باللی چیچکلردن شیره چکیر، خاللی ایسه هارا گلدی قونور، نه گلدی یئییردی.
بیر یای آخشامی خاللی اؤز دوستونو میلچکلر اؤلکهسینه دعوت ائتدی. بورادا آغیز دئیهنی قولاق ائشیتمیردی! میلچکلر یئمک گؤرن کیمی بیر-بیرینه ایمکان وئرمهدن ایرهلی جوموردولار. ائله میلچک واردی کی، یئمکدن شیشیب دوزانقوردو بویدا اولموشدو. ائلهسی ده واردی کی، آجیندان قانادلارینی دا ترپده بیلمیردی. هامیسینین دا قاش-قاباقی یئرله گئدیردی.
– بو نئجه یاشاییشدیر؟-دئیه باللی دیللندی.- بو قارماقاریشیلیقدا یاشاماق اولار؟ سیزین اؤلکهنیزده نه عدالت وار، نه قایدا- قانون. ایندی گل گئدک بیزیم ائوه.
باللی خاللینی اؤز عایلهسینه قوناق آپاردی. بورادا آنا آری پتهیین اورتاسیندا ایلشیب هامییا گؤز قویوردو. اونون سؤزو آریلار اوچون قانون ایدی. آنا آری هامی ایله عدالتله داورانیردی. پتهیین قارشیسیندا قاروولچو آریلار دایانمیشدی. اونلار چمنلیکدن قاییدانلاری بیر-بیر یوخلاییب پتیه بوراخیردیلار. شیره گتیرمهینلری گئری قایتاریردیلار. ایشچی آریلار مومدان پتک هؤرموشدولر. اونلار حوصلهایله ایشلهییردیلر. هئچ کس بیر-بیرینین یئمهیینه شریک چیخمیر. هامی سئوینجله ویزیلداشیردی. بوتون آریلار چوخ شن گؤرونوردولر.
– بو قدر ایشین قاباغیندا سیز نئجه ده خوشبختسینیز؟-دئیه خاللی دیللندی.
– عدالت،نیظام-اینتیظام اولان یئرده هامی خوشبخت اولور و ایشلهمکدن ماراقلانیر.
خاللی آریلارین خوشبختلیینین سببینی باشا دوشدو. اونو دا باشا دوشدو کی،میلچکلر هئچ زامان خوشبخت اولا بیلمهیهجکلر.
باللی آدیندا آری ایله خاللی آدیندا میلچک دوستوق ائدیردیلر. اونلار هر گون چمنلیکده گؤروشور، هره اؤز ایشی ایله مشغول اولوردو. باللی چیچکلردن شیره چکیر، خاللی ایسه هارا گلدی قونور، نه گلدی یئییردی.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- أی اینسانلار! سیزی نفسی واحیدەدن یاراتان، هر بیرینیزین أشینی دە نفسی واحیدەدن یاراتان وە اۇ ایکیسیندن پک چۇق أرکگی وە قادئنئ یریۆزۆنە یایان راببینیزە قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن! بیربیرینیزدن بیر شەی ایستەدیگینیزدە آدئنئ آندئغئنئز آللاها وە آقرابالئق باغلارئنا قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن! آللاە سیزی گؤرۆپ گؤزتمکتەدیر.
- (رۆشد چاغئنا گلن) یتیملرە ماللارئنئ ورین! تمیز اۇلانئ پیس اۇلانلا دگیشمەیین! اۇنلارئن ماللارئنئ کندی ماللارئنئزا قاتاراق یەمەیین! چۆنکۆ بو بۆیۆک بیر وبالدیر.
- یتیملر قۇنوسوندا حاققا اویغون داورانامایاجاغئنئزدان قۇرقارسانئز (اۇنلارئ دگیل) حۇشونوزا گیدنلردن ایکی، اۆچ وە دؤرت قادئنئ نیکاحلایئن. أگر آرالارئندا عادالتی یرینە گتیرەمەمکتن قۇرقارسانئز بیر تک قادئنئ وەیا حاکیمیەتینیز آلتئندا اۇلان بیر أسیر قادئنئ نیکاحلایئن. حاقسئزلئق أتمەمەنیز ایچین أن اویغون اۇلان بودور.
- قادئنلارا مهیرلرینی بیر آرماغان اۇلاراق ورین. اۇندان بیر شەیی سیزە، کندیلیگیندن وریرلرسە اۇنو دا آغئز تادئیلا وە عافیەتلە یەیین.
- آللاهئن، حایاتئنئزئ سۆردۆرمەنیز ایچین وردیگی ماللارئنئزئ اۇلغونلاشمامئش کیشیلرە ورمەیین. اۇنونلا اۇنلارئ یەدیرین، ایچیرین وە گییدیرین. اۇنلارا ماعروفا اویغون سؤزلر دە سؤیلەیین.
- یتیملری، أولنمە چاغئنا گیرنە قادار دنەیین. رشید اۇلدوقلارئنئ /اۇلغونلاشتئقلارئنئ آنلارسانئز ماللارئنئ کندیلرینە ورین. بۆیۆیۆپ آلئرلار دییە آشئرئیا قاچاراق تز ألدن ماللارئنئ یەمەیین. ایحتیاجئ اۇلمایان اۇنلارا تنززۆل أتمەسین. ایحتیاجئ اۇلان دا ماعروفا اویغون بیر شکیلدە یەسین. ماللارئنئ کندیلرینە تسلیم أتتیگینیزدە اۇنلارا قارشئ شاهید بولوندورون. حسابئ آللاهئن سۇراجاق اۇلماسئ یتر.
- آنا-بابا وە أن یاقئنلارئن بئراقتئقلارئندان أرککلرین پایئ واردئر. آنا-بابا وە أن یاقئنلارئن بئراقتئقلارئندان قادئنلارئن دا پایئ واردئر. میراث مالئ آز وەیا چۇق اۇلسون، هر بیر پای کسین اۇلاراق بلیرلنمیشتیر.
- میراثئن پایلاشئمئ سئراسئندا آقرابالارئن، یتیملر وە چارەسیز قالمئش کیمسەلر بولونورسا، میراثتان اۇنلارئ دا رئزئقلاندئرئن وە اۇنلارا ماعروفا اویغون سؤز سؤیلەیین.
- گرییە قۇرونمایا موحتاج چۇجوقلار بئراقمالارئ دوروموندا بونلارئن حالی نە اۇلور دییە قۇرقانلار، آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنسئنلار دا دۇسدۇغرو سؤزلر سؤیلەسینلر.
- یتیملرین ماللارئنئ حاقسئز یرە ییەنلر، قارئنلارئنا سادەجە آتش دۇلدورموش اۇلورلار. اۇنلار یاقئندا حارئل حارئل یانان آتشتن قورتولامایاجاقلاردئر.
- آللاە، اؤلنین أولادئ قۇنوسوندا سیزە گؤرەو یۆکلەمکتەدیر: أرکگین پایئ، ایکی قئزئن پایئ قاداردئر. (اؤلنین اۇغلو اۇلماز دا) قئزلارئ (ایکی وەیا) ایکینین اۆستۆندە اۇلورسا بئراقتئغئنئن اۆچتە ایکیسی اۇنلارئندئر. تک بیر قئزئ وارسا میراثئن یارئسئ اۇنون اۇلور. اؤلنین چۇجوغو وارسا آنا-بابادان هر بیرینین پایئ آلتئدا بیردیر. اؤلنین چۇجوغو اۇلماز دا واریثی آناسئ وە باباسئ اۇلورسا، آناسئنئن پایئ اۆچتە بیردیر. اؤلنین (بابا بیر) قاردشلری وارسا، آناسئنئن پایئ آلتئدا بیر اۇلور. پایلار، اؤلنین واصیەت أتتیگی وەیا (یازئلئ اۇلاراق بئراقتئغئ) بۇرجون اؤدنمەسیندن سۇنرا وریلیر. آنا-بابانئزدان وە چۇجوقلارئنئزدان حانگیسینین، فایدالئ اۇلما باقئمئندان سیزە داحا یاقئن اۇلدوغونو بیلەمزسینیز. (بو سببلە) پایلار، آللاە طارافئندا کسین اؤلچۆلرلە بلیرلنمیشتیر. آللاە بیلیر، دۇغرو قارارلار وریر.
- حانئملارئنئزئن چۇجوقلارئ یۇقسا بئراقتئقلارئنئن یارئسئ سیزیندیر، چۇجوقلارئ وارسا بئراقتئقلارئنئن دؤرتتە بیری سیزیندیر. بو پایلاشئم، واصیەت أتتیکلری وەیا (یازئلئ اۇلاراق بئراقتئقلارئ) بۇرجون اؤدنمەسیندن سۇنرا یاپئلئر. سیزین چۇجوغونوز یۇقسا بئراقتئقلارئنئزئن دؤرتتە بیری حانئملارئنئزئندئر. چۇجوغونوز وارسا، بئراقتئقلارئنئزئن سکیزدە بیری اۇنلارئندئر. بو پایلاشئم، واصیەت أتتیگینیز وەیا یازئلئ اۇلاراق بئراقتئغئنئز بۇرجون اؤدنمەسیندن سۇنرا یاپئلئر. میراث بئراقان أرکک وەیا قادئن (آنا طارافئندان) کلالە اۇلور (آناسئ وە چۇجوغو اۇلماز دا آنا بیر) أرکک وەیا قئز قاردشی بولونورسا هر بیرینین پایئ آلتئدا بیردیر. بونلار بیردن فاضلا ایسەلر، میراثئن اۆچتە بیرینی أشیت اۇلاراق پایلاشئرلار. بو پایلاشئم دا واصیەت أدیلن وەیا یازئلئ اۇلاراق بئراقئلان بۇرجون اؤدنمەسیندن سۇنرا (هیچبیر میراثچئیا) ضارار ورمەیەجک شکیلدە یاپئلئر. بو، آللاە طارافئندان سیزە یۆکلنن گؤرەودیر. آللاە بیلیر، فئرصات تانئر.
- بونلار آللاهئن قۇیدوغو سئنئرلاردئر. آللاها وە رسولۆنە (ألچیسینین گتیردیگی آیتلرە) کیم گؤنۆلدن بۇیون أگرسە آللاە اۇنلارئ، ایچلریندن ائرماقلار آقان جننتلرە قۇیاجاق، اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاجاقلاردئر. موعاظظام قورتولوش ایشتە بودور.
- کیم قۇیدوغو سئنئرلارئ آشاراق آللاها وە رسولۆنە (ألچیسینین گتیردیگی آیتلرە) باش قالدئرئرسا، آللاە اۇنو اؤلمەمک اۆزرە قالاجاغئ بیر آتشە سۇقار. اۇنون ایچین آلچالتئجئ بیر عاذاب واردئر.
- قادئنلارئنئزدان زینا یاپانلارا قارشئ سیزدن دؤرت شاهید گتیرین، اۇنلار شاهیدلیک أدرلرسە، اؤلۆنجەیە وەیا آللاە اۇنلارئن لهینە بیر یۇل آچئنجایا قادار اۇ قادئنلارئ أولریندە توتون.
- سیزدن زینا یاپان اۇ ایکی کیشییی (قادئنئ وە أرکگی) اینجیتەجک داورانئشلاردا دا بولونون. أگر تەوبە أدر (گۆناەلارئندان دؤنۆش یاپار) وە کندیلرینی دۆزلتیرلرسە آرتئق اۇنلارا ایلیشمەیین. آللاە تەوبەلری قابول أدر وە ایکرامدا بولونور.
- آللاهئن قابول سؤزۆ وردیگی تەوبە (گۆناەتان دؤنۆش)، کندینی توتامایاراق کؤتۆلۆک ایشلەین، سۇنرا واقیت گچیرمەدن دؤنۆش یاپانلارئن تەوبەسیدیر. آللاە، ایشتە بو کیشیلرین تەوبەلرینی قابول أدر. آللاە بیلیر، دۇغرو قارارلار وریر.
- کؤتۆلۆکلری ایشلەمەیە دوام أدن، اؤلۆم گلیپ چاتئنجا دا: “بن شیمدی تەوبە أتتیم (گۆناهئمدان دؤنۆش یاپتئم)” دیەنلر ایلە کافیر اۇلاراق اؤلنلرین تەوبەسی، آللاهئن قابول أدەجگی تەوبە دگیلدیر. اۇنلار ایچین آجئقلئ بیر عاذاب حاضئرلامئشئزدئر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! قادئنلارئنئزئ زۇرلا نیکاحئنئزدا توتمانئز سیزە حلال دگیلدیر. اۇنلارئن زینا یاپتئقلارئ شۆبهە گؤتۆرمز بیر شکیلدە بللی اۇلمادئقچا، وردیگینیزدن بیر قئسمئنئ داحی گری آلماق ایچین اۇنلارا باسقئ یاپمایئن. قادئنلارئنئزلا گۆزل گچینین. أگر کندیلریندن حۇشلانمئیۇرسانئز (بیلین کی) حۇشلانمادئغئنئز شەیدە بیلە آللاە بیرچۇق حایئرلار یاراتابیلیر.
- بیر أشی بئراقئپ بیر باشقا أشلە أولنمک ایستەرسنیز، بئراقتئغئنئزا یئغئنلا مال ورمیش بیلە اۇلسانئز اۇندان هیچبیر شەی آلمایئن. ایفتیرا أدەرک وە آپآچئق گۆناها گیرەرک می آلاجاقسئنئز؟
- وردیگینیزی ناسئل گری آلابیلیرسینیز کی! اۇنلار (نیکاحلا) سیزدن ساغلام بیر سؤز آلدئلار وە بیربیرینیزلە باش باشا قالدئنئز.
- بابالارئنئزئن نیکاحلادئغئ قادئنلارئ نیکاحلامایئن. گچمیشتە اۇلان اۇلدو. اۇ چۇق چیرکین، نفرت اویاندئران بیر ایش وە چۇق کؤتۆ بیر یۇل ایدی!
- شونلار (ایلە أولنمەنیز) سیزە حارام قئلئنمئشتئر: آنالارئنئز، قئزلارئنئز، قئز قاردشلرینیز، حالالارئنئز، تەیزەلرینیز، أرکک قاردشینیزین قئزلارئ، قئز قاردشلرینیزین قئزلارئ، سیزی أمزیرمیش اۇلان سۆت آننەلرینیز، سۆت قئز قاردشلرینیز، قادئنلارئنئزئن آنالارئ، گردگە گیردیگینیز قادئنلارئنئزئن (اؤنجەکی أولیلیکلریندن) اۇلان وە آرتئق عائیلەنیزدن سایئلان اۆوەی قئزلارئنئز. آما گردگە گیرمەدن آیرئلمئشسانئز اۇنلارلا أولنمەنیزین بیر گۆناهئ اۇلماز. کندی سۇیونوزدان اۇلان اۇغوللارئنئزئن أشلری ایلە نیکاحلانمانئز وە ایکی قئز قاردشلە عاینئ آندا نیکاحلئ اۇلمانئز دا حارام قئلئنمئشتئر. گچمیشتە اۇلان اۇلدو. آللاهئن باغئشلاماسئ چۇق، ایکرامئ بۇلدور.
- أولی قادئنلارئ نیکاحلامانئز دا حارامدئر. آما أولی اۇلدوغو حالدە حاکیمیەتینیز آلتئنا گیرمیش اۇلان (ساواش أسیری قادئنلار) ایلە أولنەبیلیرسینیز. بونلار، آللاهئن سیزە یازدئغئ حۆکۆملردیر. دیگر قادئنلار؛ عیففتلی اۇلمانئز، زینادان اوزاق دورمانئز وە مهیرلرینی ورمەنیز شارطئیلا سیزە حلال قئلئنمئشتئر. اۇنلارئن حانگیسیندن نیکاح ایلە یارارلانئرسانئز، مهیرلرینی بلیرلەدیگینیز میقداردا ورین. مهری بلیرلەدیکتن سۇنرا باشقا بیر میقدار اۆزریندە آنلاشمانئزئن ساقئنجاسئ یۇقتور. آللاە بیلیر، دۇغرو قارارلار وریر.
- ایچینیزدن، مۆمین اۇلان عیففتلی حۆر قادئنلارئ نیکاحلایاجاق قادار وارلئقلئ اۇلمایانلار، حاکیمیەتینیز آلتئندا اۇلان مۆمین أسیر قئزلارئنئزئ نیکاحلایابیلیرلر. ایمانئنئزئ أن ایی بیلن آللاەتئر. حپینیز بیربیرینیزدنسینیز. اۇنلارئ (أسیر قادئنلارئ)، عیففتلی اۇلمالارئ، زینادان اوزاق دورموش وە گیزلی دۇستلار أدینمەمیش اۇلمالارئ شارطئیلا عائیلەلرینین ایذنییلە نیکاحلایئن وە مهیرلرینی کندیلرینە، ماعروفا (قورئان اؤلچۆلرینە) اویغون اۇلاراق ورین. أولندیکتن سۇنرا زینا أدرلرسە اۇنلارا وریلەجک جزا، أولی حۆر قادئنلارا وریلن جزانئن یارئسئ قاداردئر. بو روحصات، ایچینیزدن (أولنمە ایمکانئ بولامایاجاغئنئ دۆشۆنۆپ) چئقمازا گیرمکتن قۇرقانلار ایچیندیر. صابرەتمەنیز (دوروشونوزو بۇزمامانئز) داحا ایی اۇلور. آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- آللاە، هر شەیی سیزە آچئق آچئق گؤسترمەیی، سیزی سیزدن اؤنجەکیلرین دۇغرو یۇللارئنا یؤنلندیرمەیی وە تەوبەنیزی قابول أتمەیی ایستەر (ایرادە أدر). آللاە، دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- آللاە، تەوبەنیزی (دؤنۆشۆنۆزۆ) قابول أتمک ایستەر (ایرادە أدر). آرزولارئنئ پشینە تاقئلانلار ایسە بۆیۆک بیر ساپئقلئغا دۆشمەنیزی ایستەرلر (ایرادە أدرلر).
- آللاە، یۆکۆنۆزۆ حافیفلتمک ایستەر؛ چۆنکۆ اینسان ضایئف یاراتئلمئشتئر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! ماللارئنئزئ آرانئزدا باطئل یۇللا یەمەیین! سادەجە قارشئلئقلئ رئضایا دایالئ تیجارتلە ییەبیلیرسینیز. کندی کندینیزی اؤلدۆرمەیین؛ آللاە سیزە قارشئ چۇق مرحامتلیدیر.
- کیم بونو، سئنئرئ آشاراق وە یانلئشا ساپاراق یاپارسا، ایلریسیندە اۇنو بیر آتشە سۇقاجاغئز. بو، آللاها گؤرە قۇلایدئر.
- یاساقلاندئغئنئز گۆناەلارئن بۆیۆکلریندن قاچئنئرسانئز، قوصورلارئنئزئ اؤرتر، سیزی دگرلی بیر یرە یرلشتیریریز.
- آللاهئن بیرینیزی دیگرینیزدن اۆستۆن قئلدئغئ شەیلرە اؤزنمەیین. أرککلرە، کندی قازاندئقلارئندان بیر پای، قادئنلارا دا کندی قازاندئقلارئندان بیر پای واردئر. سیز، آللاهئن ایکرامئنئ ایستەیین. هر شەیی بیلن آللاەتئر.
- هرکسە، آنا-بابا وە أن یاقئنلارئنئن بئراقتئقلارئنا میراثچئ اۇلما حاققئ تانئدئق. آما اؤنجە کندیلرییلە گۆچلۆ سؤزلشمە یاپئلانلارئن (أشلرین) پایلارئنئ ورین. آللاە هر شەیە شاهیدتیر.
- أرککلر، حانئملارئنئ قۇرویوپ قۇللاماقلا گؤرەولیدیرلر. بو، آللاهئن هر بیرینە دیگریندە اۇلمایان اۆستۆنلۆکلر ورمەسی وە أرککلرین ماللارئندان (أشلری ایچین) حارجامالارئ سببییلەدیر. ایی قادئنلار، آللاها ایچتن بۇیون أگن وە آللاهئن قۇروماسئنا قارشئلئق کیمسە گؤرمزکن دە کندیلرینی اؤزنلە قۇرویانلاردئر. آیرئلماسئندان قۇرقتوغونوز قادئنلارئنئزا گؤنۆل آلئجئ سؤزلر سؤیلەیین، یاتاقتا اۇنلاردان اوزاقلاشئن وە اۇنلارئ راحات بئراقئن. سیزی گؤنۆلدن قابول أدرلرسە اۇنلارا قارشئ باشقا بیر یۇل آرامایئن. آللاە یۆجە وە بۆیۆکتۆر.
- (أی مۆمینلر!) أشلرین آیرئلاجاغئندان قۇرقارسانئز، بیر حاکم أرکگین عائیلەسیندن، بیر حاکم دە قادئنئن عائیلەسیندن گؤندرین. أشلرین ایکیسی دە آرایئ دۆزلتمک ایستەرسە، آللاە اۇنلارئ اوزلاشتئرئر. آللاە بیلیر وە هر ایشین ایچ یۆزۆندن حابرداردئر.
- آللاها قوللوق أدین. اۇنا هیچبیر شەیی اۇرتاق قۇشمایئن. آنا-بابایا اییلیک أدین. آقرابایا، یتیملرە، چارەسیزلرە، یاقئن قۇمشویا، اوزاق قۇمشویا، یانئنئزداکی آرقاداشا، یۇلجویا وە حاکیمیەتینیز آلتئندا بولونان أسیرلرە دە اییلیک أدین. آللاە، کندینی بگنن وە اؤوۆنن هیچ کیمسەیی سەومز.
- اۇنلار؛ جیمریلیک أدن، اینسانلارا جیمریلیک أتمەلرینی سؤیلەین، آللاهئن کندیلرینە یاپتئغئ ایکرامئ دا گیزلەینلردیر. آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلرە آشاغئلایئجئ بیر عاذاب حاضئرلادئق.
- ماللارئنئ اینسانلارا گؤستریش ایچین حارجایان، آللاها دا آحیرت گۆنۆنە دە اینانمایانلار واردئر. شەیطان کیمین یاقئنئ اۇلورسا اۇ نە کؤتۆ یاقئندئر.
- اۇنلار آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانسالار وە (بیر مۆمین اۇلاراق) آللاهئن وردیگی رئزئقتان حایرا حارجاسالاردئ نە قایبەدرلردی! آللاه، اۇنلارئن دورومونو بیلیر.
- آللاە ذررە قادار حاقسئزلئق یاپماز. یاپئلان شەی بیر اییلیک ایسە اۇنو قات قات آرتئرئر وە کندی قاتئندان بۆیۆک بیر اؤدۆل دە وریر.


text:
تتراکولورواتیلن
تتراکولورواتیلن (اینگیلیسجه: Tetrachloroethylene، روسجا: TeTpaxлopэTилeH، عربجه: رباعي كلورو الإيثيلين) بیر اورقانیک بیلشیک.رنگسیز و مایع حالتینده تاپیلار.تتراکولورواتیلن کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر و حلال اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tetrachloroethylene»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تتراکولورواتیلن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.