text:
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلار 18-جی گونده ده داوام ائدیب
اعتراض ائدن اویرنجی لر حبسده اولان یولداشلارینین درحال آزادلیغا بوراخیلماسینی طلب ائدیبلر.
اعتراض ائدن اویرنجی لر حبسده اولان یولداشلارینین، خصوصاً ده پایتاخت تهران-داکی شریف تکنولوژی اونیورسیتهسیندهکی اویرنجی لرین درحال آزادلیغا بوراخیلماسینی طلب ائدیبلر.
تهلوکهسیزلیک قوهلریندن حبسلره سون قویماسینی طلب ائدن طلبهلر حکومت علیهینه شعارلار سسلندیریبلر.
بیر چوخ اونیورسیتهده نوماییشلر کئچیریلرکن، نوماییشلره بعضی پروفسور-معلم هئیتینین قاتیلدیغی و توتولان اویرنجی لرین سربست بوراخیلمالارینی ایستهدیکلری گؤرولوب.
خاطیرلاداق کی، سپتامبرین 13-ده تهران-دا "اخلاق پولیسی" کیمی تانینان ارشاد گشتی طرفیندن ساخلانیلدیقدان سونرا خستهخانایا آپاریلان 22 یاشلی مهسا امینینین سپتامبرین 16-دا وفات ائتمهسی اؤلکهده غضبه سبب اولدو. سپتامبرین 17-ده امینی دوغولدوغو ساققیزدا دفن ائتدیکدن سونرا نوماییشلر اؤلکهنین بیر چوخ شهرلرینه یاییلدی.
ایران دؤولت تلویزیونو نوماییشلر زامانی تهلوکهسیزلیک قوهلری ده داخیل اولماقلا 41 نفرین حیاتینی ایتیردیگینی آچیقلاییب.
اؤلکهنین بیر چوخ شهرلرینده، خصوصاً ده تهران-دا اونیورسیته لرده نوماییشلر کئچیریلیب.
سؤزوگئدن نوماییشلر زامانی بعضی اونجی لرین یارالاندیغی، یوزلرله آدامین نظارته آلیندیغی بیلدیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
پکاکا عضوو ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"شهیدلریمیز اوچون، میللتیمیز اوچون، بو عزیز وطن اوچون یورولمادان موباریزهیه داوام"
القریشی اؤلدورولدو
"ابو الحسن الهاشمی القریشینین اکتبر آیینین اورتالاریندا اؤلومو، داعشه بیر باشقا ضربه ووردو"


c: text/html

text:
2021- ادبیات نوبل ائودولونو اینی قازانان، گورنه عبدالرزّاق
عبدالرّزاق گورنه، نوبل مکافاتینی اَلده ائدن آلتینجی آفریقالیدی. بو ائودول گئنلده 1901-دن بو یانا آوروپا و آمریکا یازارلارینا وئریلیردی.
گورنهنین امکلی اولدوغوندان آز زامان سونرا ، ائوینین مطباخیندا یئمک پیشیررکن سوئد آکادمی سیندن زنگ ائدیب، اونا اؤدول موژده سینی وئریلن زامان، بونا اینانماییب و بیر زارافات اولدوغونو دوشوندو.
سونرا بو اوغورا ایلک تپکی اولاراق ، توییتر مساژیندا یازدی” من بو اؤدولو آفریقایا، آفریقالیلار و بوتون اوخوجولارا سونورام.”
گورنه 1948-جی ایل، آفریقانین گون دوغانی زنگباردا، دونیایا گؤز آچیب.( زنگبار ایندی تانزانیانین بیر بؤلومودور.) گورنه 1960م. 18 یاشیندا، تانزانیا نین کودتاسیندان سونرا، وطنیندن قاچیب انگلیسه سیغینماق زوروندا قالدی.
عبدالرزّازیقن اؤدول آلماق خبری ،(باخمایاراق چوخ آز زنگبارلی اونون کیتابلارینی اوخویوبلار)، وطنداشلارین سئوینجینه سبب اولدو.
او، 1982- دا، 32 -ایکی یاشیندا “کنت” یونیورسته سیندن دوکتورا مدرکینی آلماغا نایل اولدو .عبدالرزّاق گورنه، امکلی اولدوغونا دک، او یونیورستهده انگلیس دیلینی تدریسیله مشغول اولدو.
او، خاطیره لرینده یازیر، بیر نئچه ایل وطنینینی ترک ائدندن سونرا 21 یاشیندان ، اؤن پیلانسیز یازماغا سیغینیب.
گورنه اؤزو دئمیشکن، قاچاق گونلریندن ، آجی خاطیره لریندن ایلهام آلاراق، گلهجگه اومودسوز حالیندا حیکایهلرینی یازیبدیر.
گورنهنین یازیلارینی، کؤچ و سومورگه قونولاری ایلک و ایچ اوداغینی اولوشدورور.
همچنین او یازیلاریندا شکسپیر و وی.اس. دییلله یاناشی، عرب و فاسجا شعرلری و قوراندان ایلهام آلیبدیر.
نوبل آکادمیاسینین ژوری هئیتی، اونون بو اؤدوله لایق گؤرمهسینین اَن اؤنملی ندنی نی، اونون ” حقیقته باغلی” اولدوغونو ورغولایبدیر.
“آندرس اولسون” ادبیات کمیتهسینین رئیسی، گورنهنی، دونیادا پست سومورقانلیغین ( پست استعمار) پارلایان یازارلاریندان بیری بیلیبدیر.
عبدالرزّاقین 2020- ده یایلان یئنی رومانی” اولومدن سونراسی حیات” آلمانین آفریقانی سومورگهمهسی قونویا ایشاره دیر.
او، بیرزامان دا بو اؤدولو قازانیب کی، دونیانین باشا باشیندا، او جوملهدن سوریه، افغانستان و اورتا آمریکادان، میلیونلارجا انسان یوخسوللوق، زوراکارلارلیق و شیددتدن قاچیب باشقا، اؤلکه لرده سیغاناجاق آراییرلار.
عبدالرزاق نوبل کمیته سییله ایلک موصاحبه سینده، آوروپا دئولتلریندن ایستدی، آفریقالی قاچقینلارا اولان باخیشلارینی دییشیب بونو درک ائتسینلر کی” اونلارین دا سرگیلهمگه بیر شئیلری وار… اونلار اَلی بوش بورا گلمیرلر، آرالاریندا استعدادلی و انرژیلی اینسانلار چوخدور.”
او 1987-دن بری موختلیف اثرلر، 10رومان و 7 قیسا داستان یایبدیر.اونون آنا دیلی سواحیلجه اولسا دا، رومانلارینی انگلیسجه یازیبدیر.اونون اثرلریندن:
“زائرلرین یولو”(1988)
” داتی”(1990)
“بهشت”(1994)
“آلقیشلامالی سوکوت”(1996)
” دنیزقیراغی”(2001)
” سربازلیقدان قاچماق”(2005)
” سونونجو هدیه”(2011)
” قومدان اورک”(2017″
” اؤلومدن سونراکی حیات”(2020)
قیسا داستان:
” آنام آفریقا دا بیر اکین زمیسیاینده یاشایاردی”( 2006)
حاضیرلایب چئویرن:
ذکیه ذولفقاری

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یاشلانماغا باغلی حافظه ایتکیسی معالجه اولابیلر
آراشدیرماچیلار، انسان استفادهسی اوچون آغیز یولو ایله آلینابیلهن بیر درمان حاضیرلامیشلار
یاشلانما ایله اورتایا چیخان حافظه ایتکیسینین قارشیسینی آلماق اولار.
اینگیلترهدهکی کمبریج و لیدز اونیورسیتهلرینین بیلیم آداملاری بئینین حجره دیشی ماتریسیندهکی دییشیکلیکلرین یاشلانماقلا یادداش ایتکیسینه سبب اولدوغونو گؤستردیلر، آنجاق ژنتیک معالجه اصوللاری ایله بونلاری گئری قایتارماق ممکندور.
آراشدیرماچیلار چوخ یاشلی حساب ائدیلهن ۲۰ آیلیق سیچانلارین، آلتی آیلیق سیچانلارا نیسبتاً حافظهلرینده اسکیکلیک گؤستردیگینی اورتایا چیخارتدی.
اکیب، یاشلانان سیچانلاری، بیر 'ویرال ناقل' قوللاناراق قوجالمیش سیچانلاری معالجه ائتدی و یاشلی سیچانلاردا حافظهنین یئنیدن ساغالدیغینی کشف ائتدی. معالجه اونورغا یارالانماسینی دا یاخشیلاشدیریر.
چالیشما، بَللهک ایتکیسی و آلزایمر خستهلری اوچون ده اومود وئرهبیلر.
آراشدیرماچیلار، انسان استفادهسی اوچون آغیز یولو ایله آلینابیلهن بیر درمان حاضیرلامیشلار.
ایلگیلیلی خبرلر
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی
دۆزجهده ۵،۹ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
زلزله اطراف شهرلرده، اؤزللیکله ایستانبول و باشکند آنکارادا حس ائدیلدی
آوروپادا یای مؤوسومونده ایستی هاوادان اؤلنلرین سایی آچیقلانیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین (اوست) آوروپا مودیری هانس کلوگه آوروپادا ایستی هاوا دالغالاری ایله باغلی ایستاتیستیکلری پایلاشیب.


text:
۴۱- بینگ بینگلشمک
آغزینی آچیب، بینگ بنگلشمه، بنگلادیشده بیر کئچی اوتاران وار سن گونشدن، اولدوزدان، آیدان دیزغیرداندا، او گونشی توتوب آتیر بیر شوشه بانکایا، اولدوزلاردان زینقیروو جورلاییب سالیب کئچیلرینین بوینونا، آیی کئچیلرینه یئدیردیر بلکه کئچی لرینین سودو چوخالسین… یوخ شوخلوق ائلهدیم، ایشینده اول! بیر آز بینگ بنگلش بیزه بیر آز کهکشان دیزغیرت.
۴۳- بیری وار «ج» حرفیمه گیر وئریر
منیم اؤزومه گیر وئرن چوخ ایدی، شوکورلر اولسون بیری وار«ج» حرفیمه گیر وئریر. بیلیرم «ج» حرفینی گتیرمهسم، «ن» حرفینه گیر وئرهجکلر، سونرا، «ی»، سونرا، «م»، سونرا «ا» و سونرا «ر» حرفینه، بئله لیکله من قورتاراجام و حرفلریمین بیر اوجو قیریلیب قالسا بیر یئرده بلکه اونا دا، گیر وئردیلر. هر حالدا بیز حرفلردن یارانمیشیق. بیزی تیکه ـ تیکه ائتسهلر ده، یئنهده بیر حرفیمیز قالاجاق. هر حالدا من آخیردن اوله اؤزومو سیلمهیه باشلاییرام؛ بلکه هانسی حرفدن یارانماغیمی آنلادیم.
۴۴- تورپاق و قان
یاخشی یادیمدادیر، اوشاقلیقدا کانالئتلرده چیمنده، آیاقلاریمیزی شوشه کسردی، آیاغیمیزین قانینی دایاندیرماق اوچون، بیر آز تورپاق تؤکردیک اوستونه. تورپاق قانین قاباغینی آلاردی، داها قان سوزولمزدی. ایندی زامان دهییشیب، تورپاق اوستونده قانلار تؤکولور. داها تورپاق تؤکولن قانین قاباغینی آلا بیلمیر.
۴۵- کفن موفته اولاندا
ماراقلیدیر سنین دوداقلارین قاچاندا، دوداقلارینی توتماق اولمور، منیم ده سطیرلریمین باغی قاچاندا کلمهلریمی توتماق اولمور. هر حالدا ایکیمیزده بیر قاپییا چیخیریق. سن دئییرسن بویور، من دئییرم یوخ، کئچمهرم واللاه سن بویور. بویور ـ بویوردو اولور گل گؤرهسن، اؤزوم اؤلوم بونو کفنلهیهسن دوز دئییرم. بئلهدیر ده کفن موفته اولاندا، هامی اؤلمه یی قنیمت بیلیر. سن اؤلهسن، اونو کفنلهییم دوز دئییرم. بو هایدی ـ هایدی دا بیری منی هایا باسیر، من هویلانیرام، من ده قورخومدان هویا باسیرام اونو.
۴۶- سیچان باز
او ائله بیلیر من سیچان دئشییینی ساتین آلاجام، اونون دوشوندویو دوغرودور. من چوخداندیر سیچان دئشییینین آل-وئریندهیم، سیچانلارلا اویناماغی، سیچانلاری اویناتماغی سئویرم. بیری قوشباز اولور، بیری ایت باز، بیری ده آت باز، من ده سیچان بازام.
۴۷- سکس ـ مکس
سئکسوال بیر حیاتدیر یاشاماق، بونو هئچ واخت دئیه بیلمهرم کی منیم سکس مکسله ایشیم یوخدور، یوخ ائله ایشیم پئشهم سکس ـ مکسدیر، او ائله بیلیرکی من اونون نه دئدیییندن و کیملره دانیشدیغیندان قورخاجام و چکینهجم اؤزومدن. یوخ بو سادهجه منم، ایچیمده ـ میچیمده اولان حیسلر ده منیمدیر، ایستر چیرکین اولسون ایستر تر- تمیز. آنجاق بیر شئییم وار، یوخ منظوروم او شئی دئییل، منظوروم ایکی اوزلو اولماقدیر. هئچ اولماسا چالیشمیشام کی اوزومو ایکی قات ائلهمهیم. دوغروسو ایکی اوزلو آداملار هامیدان چوخ فاحیشه اولورلار.
۴۸- شیطانین بالاسی
هامیدان چوخ اؤزومدن قورخورام، هردن اؤزومو ائله چیرپماق ایستهییرم کی هئچ ایستهمیرم آیاغا قالخام. بو گونلر او حالدایام، بو گونلر ان چیرکین و موندار آدام کیمی گؤسترمک ایستهییرم اؤزومو، البتده گؤسترمک یوخ ائله چیرکین و موندار اولماغیمی آیدینلاتماق ایستهییرم. بعضیلری ائله بیلمهسین کی من ایمام بالاسییام، من دوغروسو ائله شیطانین بالاسی یوخ، شیطانین اؤزویم.
۴۹- شعر نه دیر؟!!
شعر بیر اویونجاق دئییل، شعر بیر اویوندور. شعری اویونجاق ائدیب، اؤزونو اویناتما. شعر «حسن سوخدو دهییرمانی» دئییل کی شعر سادهجه بیر دهییرماندیر، آدینی شاعیر قویورسانسا، بونو بیلمهلیسن کی دهییرماندا هر نهیی دارتماق اولماز. شعر نه گؤیدهدیر، نه یئرده، شعر سادهجه سندهدیر، بیر آز اؤزونو سیلکهلهسن شعر تؤکولر سندن. شعر تکجه وارلیغین ائوی دئییل، ایندیکی شعرلر نئچه مرتبهلی بینالاردی، هر مرتبهنی چیخدیقجا بیلهجکسن کی شعر اوجالدیقجا هر نه آیاغینین آلتیندا قالیر. شعر نه اورهکدیر، نه گؤز، نه ده کی قاش؛ شعر آیاقدان باشا باشدیر، باشین اولماسا باشین چیخمایاجاق شعردن.
۵۰- زیبیل
هر دن ائله دویورام کی، تام بیر زیبیل قابییام، ایچیمه او قدهر زیبیل دولور کی، زیبیللر قولاغیمدان، بورنومدان، آغزیمدان تؤکولور. بو شکیلده اولان یازینین عکسینه من دئییرم: ـ لوطفن بوندان آرتیق داها زیبیل تؤکمهیین ایچیمه، آرتیق من زیبیلدن دولموشام!


text:
فریدریش هؤلدرلین
فریدریش هؤلدرلین (آلمانجا: Friedrich Hölderlin) ـ آلمان ليريک شاعير. فریدریش هؤلدرلین کلاسيک چاغين و رومانتيزمين ان اؤنملی تمثيلجيلريندندير.
یاشاییشدَییشدیر
فریدریش هؤلدرلین میلادی ۱۷۷۰- جی ایلده بۇ گونکو فدرال آلمانین لافن شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر و آلمان لیریک شعرینین نهنگ نمایندهلریندن بیری ساییلیر.
زامانیله بویوک فیلسوف فریدریش هگل ایله دوست اولان هؤلدرلین، اورهگی آزادلیق عشقی ایله چیرپیندیغی اۆچون، فرانسه انقلابینین دوستلاریندان بیری ساییلمیشدیر.
اثرلریدَییشدیر
هؤلدرلینین اثرلرینی ۴ یئره بؤلمک اولار:
- هوپهریون: 1797-1799 – جی ایللرده نظمه چکیلمیش بۇ لیریک رومان، شاعیرین ایچ حیس لرینی و حیاتا باخیشینی عکس ائتدیری.
- امپه دوکلس ین ئؤلومو: یونان فیلسوفی امپه دوکلس ین یاشاییشی حاقیندا نظمه چکیلمیش درام اثرده ن عبارت دیر.
- سوفوکلس ین درام اویونلاری: شاعیر میلاد دان ئؤنجه یاشایان یونان شاعیری سوفوکلس ین شعرلرینی آلمان دیلینه ترجمه ائتمیشدیر.
- و نهایت 1826- جی ایلده نشر اولونان شعرلرینین توپلوسو.
شعرلریندندَییشدیر
حياتيم
ذيروه لره قالخماق ايسته ين روحومو
آشاغی يا چكدی
اوندان آسلانان سئودا.
كدر
اونو گوبودجاسينا بير كمان كيمی اییدی.
حياتی بئله وئرديم باشا:
گئديشيم بير دؤنوش
گليشيم ايسه بير گئديش.[۱]
قایناقلاردَییشدیر
- ^ س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعریندهن اوچ شعر.
- س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر.


text:
افغانیستان
افغانیستان (پشتوجا: افغانستان) یادا رسمی آدی ایله افغانیستان ایسلام امیرلیغی اورتا آسیانین گونئینده دنیزه چیخیشی اولمایان بیر دؤولت دیر. بۇ اؤلکه گونئی و دوْغودان پاکیستان، باتیدان ایران، قوزئیدن تورکمنیستان، اؤزبکیستان و تاجیکیستان و قوزئی-دوْغودان ایسه چین ایله قوْنشو دور. بۇ اؤلکهنین باشکند و ان بؤیوک شهری کابول شهریدیر. اؤلکه، بین الخالق سویهده افغانیستان ایسلام جومهوریتی اوْلاراق تانؽنیر. ۲۰۲۱ طالیبان هوجومو نتیجهسینده طالیبان اؤلکهنی ایداره ائتمکده دیر.
باتی و دوْغو آراسیٛنداکیٛ یوللاریٛن کسیشمه نؤقطهسینده یئرلَشن افغانیستان، ائتنیک قرۇپ و مدنیتلر ایله دوْلودور. تیجارتین مرکز نؤقطلریندن بیری اوْلان افغانیستان، بۇ استراتئژی مؤوقئی سببیله تاریخ بویۇنجا فارسلار، یونانلار، عربلر، تورکلر، موغوللار، اینگیلیسلر و روسلار کیمی مۆختلیف خالقلاریٛن ایستیلاسیٛنا اۇغرامیٛشدیٛر.
تاریخی[دَییشدیر]
اهالیسی[دَییشدیر]
باشکند کابول اؤلکهنین ان بؤیۆک شهریدیر، دیگراهمیتلی شهرلر غربده هئرات، جنۇبدا قندهار و شیمالدا مزار شریفدیر. یئرلی ومیللی سویداینتئقراسیانیٛن زیفاولدۇغۇافغانیٛستاندا جوغرافی مانئلردنالاوایجتیمای حیاتدا دا بیر سیٛرااهمیتلی پروبلئملر قالماقدادیٛر. احالینین ساوادلیٛلیٛق درجسی تخمیناً ۳۶٪ - دیر، ادام باشیٛنا دۆشناۆمۇمداخیلی گلیر باخیٛمیٛندان دا دۆنیانیٛنان یوخسۇلاؤلکلری آراسیٛندادیٛر. افغانیٛستانایسلام رئسپۇبلیکاسیٛنیٛن مرکزی ستاتیستیکا تشکیلاتیٛنیٛن ملۇماتلاریٛنااساسن ۲۰۱۱ – جی ایلیناوولیناؤلکاهالیسینین سایٛنیٛن ۲۴. ۴۸۵. ۶ مین نفراولدۇغۇائحتیمالائدیلیر.  یسلامیج رئپۇبلیجاوف افگحانیستان جئنترال ستاتیستیجساورگانیزاتیون - '
قومیت ترکیبی[دَییشدیر]
افغانیٛستان چوخ قومیتلی اؤلکدیر. بۇنۇنلا برابر هئچ بیرقومیت قرۇپی اکثریتی ویا چوخلۇغۇ (یاریٛدان چوخ) تشکیل ائتمیر، اؤلکده یالنیٛز قارشیٛلیٛقلیٛ نیثبتده اۆستۆنلۆیه صاحیب بئش بؤیۆک قومیت قرۇپ واردیٛر (پوشتونلار، تاجیکلر، اؤزبکلر، هزارلر و تورکمن تورکجهسیلر) و اونلاریٛن هربیرینین سایٛی ۱ میلیوندان آرتیٛقدیٛر. اساساً افغانیٛستاندا تۆرک دیللی وفارس دیللی خالقلار یاشایٛر.
دین[دَییشدیر]
افغانیٛستان اراضیسینده، ایسلام ۸۰۰ میلادی ایللرین سونوندا باشلامیٛشدیٛر. حال-حاظیٛردا اؤلک اهالیسینین اکثریتی مۆسلمانلاردیٛر. افغانیٛستاندا مۆسلمان اهالینین ۸۰–۹۰٪-نی تشکیل ائدن سۆننۆلۆیۆن حنفی مذهبی داها چوخ یایٛلمیٛشدیٛر. سۆننۆلراساساً افغانلاریٛن بؤیۆک بیر هیسسی دیلر، تاجیکلر، اؤزبکلر، تۆرکمنلر، بلۇچلار
افقانیٛستادا بیر سیٛرا سۆننۆ جریانلاریٛی فعالیت گؤستریر - قدیری، نقشبدی، قلندری. اهالینین چوخ آز هیسسی (۰٬۵٪)احمدیه طریقتینه منسۇبدۇر. اؤلکده اهمیتلی سایدا شیعه لر وار. بۇنلار خزر-بربرلر، ائلجه ده تئیمۇرلار، قیٛزیٛلباشلار وافغان-دزادزلار، سیاسته نیسبتناً قاریٛشمیٛش افغان-فارس قرۇپۇ وفارسلاردیٛر. شیعه لره هم ده کابۇل، هرات، غزنه اراضیسینده ده راست گلمک اولار. بدخشان خالقیٛ وتاجیکلری بیر هیسسی ایسماعیلیه طریقتینه عبادت ائدیرلر (ایسماعیلیلراؤلکه اهالیسینین تقریباً ۳٪-نی تشکیل ائدیرلر). بۇندان باشقا، افغانیٛستاندا ایندۇیستلر (۲۰مین نفر)، ائلجه ده سیک لر، زرتۆشتیلر) یاشایٛر.
ایقتصادی گؤستریجیلر[دَییشدیر]
- ایقتصادیاتاعمۇمی باخیٛش: افغانیٛستان دنیزه ساحیلی اومایان اؤلکدیر، ایقتصادیاتیٛ اکینچیلیه وحئیواندارلیٛغا (قویۇن وکئچی یئتیشدیرمیه) اساسلانیٛر.
- ایش قۆووسی: ۱۵ میلیون (۲۰۰۴-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- سئکتورلآرا گؤر ایش قۆووسی:اکینچیلیک ۸۰٪، صنایع ۱۰٪، خیدمت ۱۰٪ (۲۰۰۴ ملۇماتلاریٛ)
- صنایع: کیچیک میقیاسدا پالتار، صابۇن، موبل، ایاق قابیٛ، گۆبره، سیمان، آلایشی خالچالار، طبیعی گاز، یاغ، کؤمۆر، میس سئخلری.
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۹۰۵ میلیون kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۱٬۰۴۲ میلیارد kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک ایخراجاتیٛ: ۰ kWh (۲۰۰۱/تخمینی)
- ائلئکتریک ایدخالاتیٛ: ۲۰۰ میلیون kWh (۲۰۰۳)
- اکینچیلیک وحئیواندارلیٛق محصوللاریٛ: خاشخاش، بۇغدا، مئیوه لر، فیٛندیٛق، یۇن، دری
- ایخراجات مبلغی: ۴۷۱ میلیون دوللار (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایخراجات محصوللاریٛ: خاشخاش، مئیوه و فیٛندیٛق، آلایشی خالچالار، یۇن، پامبیٛق، دری، قیمتلی داش و لعل-جواهیراتلار.
- ایخراجات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، آلمان، هیندوستان، بؤیۆک بریتانیا، بلژیک، لۆکسئمبۇرق، چک رئسپۇبلیکاسیٛ
- ایدخالات مبلغی: $۳٬۸۷ میلیارد (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایدخالات محصوللاریٛ: خاریجی اینوئستیسیا، یئینتی و نئفت محصوللاریٛ، ایستئحلاک ماللاریٛ
- ایدخالات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، یاپونیا، سینگاپۇر، هیندوستان، جنۇبی کورئیا، آلمان
- خاریجی بورج مبلغی: ۸ میلیارد دوللار (۲۰۰۴-جۆایل ملۇماتلاریٛ)
- پۇل واحیدی:افغانی (ƏHVƏ)
- پۇل واحیدی کودۇ: ƏHVƏ
- مالی ایلی: ۲۱ مارس – ۲۰ مارس
نقلیات یوللاریٛ[دَییشدیر]
- دمیر یوللاریٛ: km ۲۴٬۶
- اوتوموبیل یوللاریٛ: ۲۱۰۰۰ km
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- آسیا اؤلکهلری
- اسلامی اؤلکهلر
- فارس دیللی اؤلکهلر
- اورتا آسیا اؤلکهلری
- ایسلام جومهوریتلری
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- آز توسعه ائتمیش اؤلکهلر
- Afghanistan
- ایران یایلاسی
- Islamic republics
- ایسلام ایشبیرلیگی تشکیلاتی اؤلکهلری
- Member states of the South Asian Association for Regional Cooperation
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- پشتوجا دانیشان اؤلکهلر
- فارسجا دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- Iranian countries and territories
- گونئی آسیا اؤلکهلری
- ۱۷۰۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- ۱۷۴۷ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- Territories under military occupation
- 1709 establishments in Asia


text:
فیات اوتوموبیلز
فیات اوتوموبیلز (اینگیلیسجه: Fiat Automobiles) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Giovanni Agnelli طرفیندن قۇرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "WORLD MOTOR VEHICLE PRODUCTION" (PDF). oica.net. 2010. Retrieved 13 September 2011.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fiat Automobiles»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فیات اوتوموبیلز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کیچیکآد
کوچوکآد یا دا بالاجا آد و یا بالا آد اینسان آدی نین بیناسی نین بیر بؤلومو دور، بیر سؤزجوک دور کی اینسانا هویت وئریر و معمولاً کیشی و آرواد اۆچون تفاووتی وار. آیری عیبارته کوچوک آد بیر آد دیر کی دوستلار، عائیله و یولداشلار و یاخینلار اینسانی سسلمهک و چاغیرماق اۆچون اونو ایشلدیرلر. البته بیر اینسانین هوویتین دقیق موشخّص ائلمک اۆچون کامیل آد دان ایستیفاده ائدیرلر کی موختلیف فرهنگلرده موتفاویت دوزلیشی وار و ایراندا آد و سویآد دان تشکیل ائدیلیر. بیر اینسانین آدین معمولاً نئچه گون دوغوم گونوندن سونرا سئچیرلر و تانیشنامه آلان زامان او شخصه، اونو ثبت ائلییرلر.[۱]


text:
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی انگلستان نینگ بویوک ایلچیسینی چقیریب آگاهلنتیردی
ایران نینگ لندن بویوک ایلچیلیگی بناسیگه قره ته قول اوریلگن هجوم اوچون چقیریلگن
ایران، لندن بویوک ایلچیلیگی بناسیگه قره ته قول اوریلگن هجوم نینگ آرتیدن انگلستان نینگ تهران بویوک ایلچیسی سایمون شرکلیف نی تشقی ایشلر وزیرلیگی گه چقیرگن لیگینی بیلدیردی.
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی نینگ انترنیت سایتی آرقه لی بیریلگن بیاناتده، ایران نینگ لندن بویوک ایلچیلیگی بناسیگه قره ته قول اوریلگن هجوم نینگ آرتیدن انگلستان نینگ تهران بویوک ایلچیسی سایمون شرکلیف نینگ تشقی ایشلر وزیرلیگی گه چقیرگن لیگی افاده ایتیلدی.
خوددی شو بیاناتده، بویوک ایلچی گه "انگلیس حکومتی نینگ قونسلگرلیک مناسبتلری حقیده وین کیلیشووی دایره سیده تعهدلری" ایسله تیلیب قاره لش آگاهلنتیرووی بیریلگن لیگی قید ایتیلدی.
شونده ی بولیب بویوک ایلچی شرکلیف، اویوشتیریلگن هجوم طفیلی قیغولنگن لیگینی تیلگه آلیب وضعیت نی لندن گه ییتکیزه جگینی، کیلگوسیده بونقه معمالرگه دوچ قالمه ییش نی امید قیلگن لیکلرینی ایتدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایرانده اونلب کیشی نظارتگه آلیندی
بولر آلمان و هالندده گی رژیم گه مخالف عنصرلر بیلن ایزداش ایکن لیگی بیلن عیبلنماقده


text:
۵.جی ترت وورلد فورومو باشلاییر
فورومدا، اؤز ساحهلرینده متخصص اولان دونیادا تانینمیش شخصیتلر، ۱۶ اوتوروم ایله سون ایللرین ارنه چیخان سیاسی و سوسیال قونولارینی و پروبلئملرینی مذاکیره ائدجک
ترت وورلد فورومو ۵.جی ایلینده "گوج و پارادوکس: ۲۱.جی عصرده بؤیوک استراتژینی آنلاماق" قونوسو ایله ۱۹-۲۰ اکتبر تاریخلرینده آنلاین اولاراق گئچیریلهجک.
تورکیه رادیو و تلویزیون قورومو (ترت) طرفیندن وئریلن آچیقلامایا گؤره، دونیانین اؤنملی کۆرهسل سورونلارینا حل یولو آختارماق اماجی ایله ۲۰۱۷.جی ایلدهن بری تشکیل ائدیلهن ترت وورلد فورومو، بو ایل ده دونیانین دؤرد بیر یانیندان آکادمیسینلری، مدنی تشکیلاتلاری، فیکیر انسانلاری، سیاستچیلری، متخصصلری و مطبوعات عضولرینی بیر آرایا گتیرهجک.
فورومدا، اؤز ساحهلرینده متخصص اولان دونیادا تانینمیش شخصیتلر، ۱۶ اوتوروم ایله سون ایللرین اؤنه چیخان سیاسی و سوسیال قونولارینی و پروبلئملرینی مذاکیره ائدجک.
کۆرهسل انسانی بحرانلار، اولوسلارآراسی گوونلیک سیاستی، گوجون سرحدلری و کۆرهسل عدالت دارتیشمالاری کیمی قونولارا دا توخونولاجاق.
بو آرادا، طالبانین افغانیستانی اله گئچیرمهسینین آردیندان ترت وورلد فوروما "طالبانین دؤنوشو: ائدیلهن سهولر و اؤیرنیلمهسی لازم اولان درسلر" اوتورومو دا علاوه ائدیلدی.
۵.جی ترت وورلد فوروما باشوورولار https://www.trtworldforum.com/trt-world-forum-2021/ آدرسیندن ائدیلهبیلهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
تروریست گۆلتن ماتور ایستانبولدا یاخالاندی
تروریست ماتور، میللی استخبارات تشکیلاتی و امنیتین اورتاق عملیاتی ایله ایستانبولدا یاخالاندی
اردوغان: شهیدلریمیزین قانی یئرده قالمایاجاق
"ایندی چوخ چتین قیش شرایطینده هم پنجه-کیلید ایله زاپدا، هم ده سوریهنین قوزئیینده اؤنملی بیر موباریزه آپاریلیر"
اردوغاندان باتییا سرت تپکی
"دونیانین باشقا بیر یئرینده ترور هؤرگوتو اؤیرتمنلری و اوشاقلاری بئله آلچاقجا قتله یئتیرمیش اولسایدی، گونلرجه، هفتهلرجه، آیلارجا گوندمده اولار، تپکیلرین آردی آرخاسی کسیلمزدی"


text:
جونق سونق-ریونق
جونق سونق-ریونق (اینگیلیسجه: Jung Sung-ryong) (دوْغوم:۴ ژانویهٔ ۱۹۸۵ (۳۷ یاش) Gwangju) بیر فوتبالیست. کاوازاکی فرونتال فوتبال کولوبو و جنوبی کوره میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Sung-Ryong Jung". South Korea. Goal.com. Archived from the original on 2015-09-24. Retrieved 21 January 2014.
- ^ including 3 games in FIFA Club World Cup.
قارداش پروژهلرده جونق سونق-ریونق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- NLK شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- فوتبال قولرلری
- پوهانق استیلرز کولوبونون اویونچولاری
- سئونقنام کولوبونون اویونچولاری
- سوون سامسونق کولوبونون اویونچولاری
- کاوازاکی فرونتال کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۱ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار


text:
`وطنداش ایتکیلری` نتیجهلر
خبرلر [23]
- اوکراینادا اؤلن وطنداشلارین ساییسی آچیقلاندی
- سوریهده حیاتینی ایتیرهن وطنداشلارین ساییسی آچیقلاندی
- اوکراینادا ان آز ۴۶۰۰ مولکی وطنداش حیاتینی ایتیردی
- ترور هؤرگوتو پکاکا ۱۳ وطنداشی ساخلادی
- بیرلشمیش میللتلر: اوکراینادا ان آز ۲ مین ۸۹۹ وطنداش اؤلدو
- اوکراینا روسیا اوردوسونون ایتکیلرینی آچیقلاییب
- اوکراینادا جان ایتکیلری آرتیر
- قاراداغ ان تنبل وطنداشینی سئچدی
- افغانستاندا ایلین ایلک یاریسیندا ۶۵۹ وطنداش اؤلدو
- امریکانین بیر چوخ شهرینده پولیس علیهینه نوماییشلر سنگیمیر
- گئچن ایل 3 میندن چوخ دینج وطنداش اؤلدو
- ابراهیم کالین قاچقین مسئله سینده آوروپا اؤلکهلرینه مراجعت ائتدی
- امریکا سوریه-ده ایرانین دستکلهدیگی قروپلاری ووردو
- ایدلیب سالدیری: 6 اؤلو
- یمن-ده 6 میلیوندان چوخ اوشاق وطنداش محاربهسیندن بیرباشا اذیت چکیر
- سوریهده، چوبانبئی سالدیریسندا 12 وطنداش اؤلدو
- وطنداشلاری داشییان آراجا پکاکا سالدیریسی
- اسد رژیمینین ایدلیبه سالدیریلاری داوام ائدیر
- بومبا یوکلو اتومبیل پاتلادیلدی
- افغانیستاندا ۲۳ میندن چوخ وطنداش اؤلدو


text:
پراگ-دا علی یئو و پاشینیان گؤروشهجک
پراگ-دا آذربایجان، ائرمنیستان، فرانسا و آی شوراسی لیدئرلرینین گؤروشو اولاجاق.
اوکتبرین 6-دا آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علی یئو، فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرون، آوروپا بیرلیگی شوراسینین پرزیدنتی شارل میشل و ائرمنیستانین باش ناظیری نیکول پاشینیان آراسیندا پراگ-دا دؤرد طرفلی گؤروشون کئچیریلمهسی نظرده توتولور.
"آرمن پرس"ین خبرینه گؤره، پاشینیان "آوروپا سیاسی بیرلیگینین ایجلاسیندا ایشتیراک ائتمک اوچون پراگ-ا گئدیرم. اورادا منیم، آذربایجان پرزیدنتی، فرانسا پرزیدنتی و آوروپا بیرلیگی شوراسینین صدری آراسیندا دؤرد طرفلی گؤروشو پلانلاشدیریلیر" ایفادهلریندن ایستیفاده ائدیب.
قئید ائدک کی، اوکتبرین 6-دا پراگ-دا آوروپا سیاسی بیرلیگی لیدئرلرینین گؤروشو کئچیریلهجک.
گؤروشده جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانین دا ایشتیراکی گؤزلنیلیر.
ایجلاسین سونوندا رسمی آچیقلاما و یا رسمی قرارلارین قبول ائدیلهجگی نظرده توتولمور.
ایلگیلیلی خبرلر
ماجاریستان-ارمنیستان ایلیشکیلری یئنیدن قورولدو
ارمنیستان، آذربایجان بایراغینا سایغیسیزلیق ائدن ارمنی سوبایی اؤلدورن سفرووون آذربایجانا قایتاریلماسینا گؤره ماجاریستانلا دیپلوماتیک ایلیشکیلری کسمیشدی
آیبکده میدانا گلن پاتلامادا ان آز ۱۹ نفر اؤلدو
افغانیستانا یاردیم هیئتی اکیبلرینین آراشدیرمالاری نتیجهسینده پاتلامادا ان آز ۱۹ نفرین حیاتینی ایتیردیگی، ۲۳ نفرین یارالاندیغی آچیقلاندی
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- یا-سین!
- بۆتۆن حۆکۆم وە بیلگیلری دۇغرو اۇلان قورئانا یمین اۇلسون کی!
- (أی موحاممد!) سن کسینلیکلە ألچیلریمدنسین.
- دۇسدۇغرو بیر یۇلداسئن.
- (قورئان) دائیما اۆستۆن وە ایکرامئ بۇل اۇلان (آللاە) طارافئندان ایندیریلمیشتیر.
- آتالارئ اویارئلمامئش، بو یۆزدن (گرچکلردن) حابرسیز قالمئش بیر تۇپلولوغو اویارمان ایچین (ایندیریلمیشتیر).
- اۇنلارئن چۇغو ایچین اۇ سؤز (جزالاندئرما سؤزۆ) حاق اۇلدو، چۆنکی اۇنلار اینانئپ گۆونمییۇرلاردئ.
- (سانکی) بۇیونلارئنا، چنەلرینە قادار دایانان حالقالار تاقمئشئز دا باشلارئ دیکیلی حالدەدیرلر.
- (سانکی) اؤنلرینە بیر سد، آرقالارئنا دا بیر سد چکیپ کندیلرینی قوشاتمئشئز دا گؤرەمییۇرلار.
- اۇنلارئ اویارسان دا اویارماسان دا اۇنلار ایچین فارق أتمز، اینانئپ گۆونمییۇرلار!
- سن آنجاق بو دۇغرو بیلگییە (ذیکرە) اویان وە ایچتن ایچە راحماندان چکینن کیمسەیی اویارابیلیرسین. سن اۇنو ماغفیرت /باغئشلانما وە دگرلی بیر اؤدۆل ایلە مۆژدەلە!
- اؤلۆلری بیز دیریلتەجگیز بیز! یاپئپ أتتیکلرینی دە گریدە بئراقتئقلارئنئ دا یازئیۇروز. هر شەیی آچئق بیر آنا کیتابتا تک تک قایدەتمیش اۇلاجاغئز.
- اۇنلاردان شو کنتین آهالیسینی اؤرنک اۇلاراق آنلات؛ بیر گۆن اۇرایا ألچیلریمیز گلمیشتی.
- اۇنلارا ایکی ألچی گؤندرمیشتیک، ایکسینی دە یالانجئ سایدئلار. اۇ ألچیلری، بیر اۆچۆنجۆسۆ ایلە دستکلەدیک؛ “بیز سیزە گؤندریلن ألچیلریز.” دەدیلر.
- کنتین آهالیسی شؤیلە دەدی: “سیز سادەجە بیزیم گیبی بیر بشرسینیز! راحمان دا بیر شەی ایندیرمیش دگیلدیر؛ سیز سادەجە یالان سؤلۆیۇرسونوز!”
- ألچیلر شؤیلە دەدیلر: “راببیمیز بیلییۇر کی بیز گرچکتن سیزە گؤندریلمیش ألچیلریز.
- بیزیم گؤرەویمیز آپآچئق بیر تبلیغدن عیبارتتیر.”
- کنت آهالیسی دەدی کی: “سیزین یۆزۆنۆزدن اوغورسوزلوغا اوغرادئق. أگر وازگچمزسنیز کسینلیکلە سیزی تاشا توتارئز، طارافئمئزدان سیزە موطلاقا آجئقلئ بیر عاذاب گلیر.”
- ألچیلر دەدیلر کی: “سیزی اوغورسوزلوغا اوغراتان کندی طاورئنئزدئر. سیزە دۇغرو بیلگیلر وریلدی دییە می (راحاتسئز اۇلدونوز)؟ آصلئندا سیز آشئرئ گیدن بیر تۇپلولوقسونوز.”
- بیر آدام شهرین أن اوزاق یریندن قۇشا قۇشا گلەرک شؤیلە دەدی: “أی حالقئم، بو ألچیلرە اویون!
- سیزدن بیر قارشئلئق ایستەمەین بو کیشیلرە اویون! بونلار دۇغرو یۇلدالار!


text:
اویان نیوز: ۲۰۱۲-جی ایلده دوست و قارداش اؤلکه ان چوخ ایدخالاتی تورکیهدن ائتدی
آذربایجانلیلار آرتیق تورک ماللارینی سئچیم ائدیر.
بو طلب ده ایدخال رقملرینه عکس اولوندو.
۲۰۱۲-جی ایلده دوست و قارداش اؤلکه ان چوخ ایدخالاتی تورکیهدن ائتدی.
آذربایجان ایقتیصادی گوندن-گونه گوجلنیر.
سون سککیز ایلده دوست و قارداش اؤلکه، ایقتیصادینی ۸ قات بؤیوتدو.
بو رقملر بازارا دا عکس اولوندو.
ایقتیصاداکی حرکتلیلیکسه ان چوخ تورکیهنی ممنون ائتدی.
آذربایجانلیلارین تورک ماللارینا اولان طلبی ایدخال رقملرینه دا عکس اولوندو.
هدف ۳ میلیارد دولار ایدی … آنجاق ایل سونو اعتباریله تورکیه آذربایجانا ۲ نقطه ۷ میلیارد دولارلیق بیر ایخراجات ائتدی.
آنجاق آذربایجانلا اولان اقتصادی علاقهلر یالنیز خاریجی تیجارت ساحهسیله محدود دئییل.
خیدمت و اینشائات سکتوروندا دا تورک تشببوسکارلار ذیروهده.
۲۰۱۵-جی ایل اوچون ایسه هدفلر ایندیدن بللی اولوندو.
تورکیه ۲۰۱۵-جی ایلده دوست و قارداش اؤلکه ایله اولان تیجارت حجمینی ۸ میلیارد دولارا چیخارماغی هدفلیر.
ت.ر.ت. تورکی


text:
اویان نیوز: آمریکانین دوشمن توتومونا قارشی “اؤزونو مدافعه ائتمک” مقصدی ایله ۱۲ فوریهده نوکلئر سیناق ائتدیگینی آچیقلایان شیمالی کوره، واشینگتونو بو دفعه جنوبی کوره ایله ائده جگی اورتاق مانور موضوعسوندا هشدار وئردی
آمریکا و جنوبی کوره دونیانین ان بؤیوک نیظامی مانورلاریندان بیرینه حاضیرلاشیر.
آمریکانین دوشمن توتومونا قارشی “اؤزونو مدافعه ائتمک” مقصدی ایله ۱۲ فوریهده نوکلئر سیناق ائتدیگینی آچیقلایان شیمالی کوره، واشینگتونو بو دفعه جنوبی کوره ایله ائده جگی اورتاق مانور موضوعسوندا هشدار وئردی.
شیمالی کوره، جنوبی کوره و آمریکایا مراجعت ائدهرک، اؤنوموزدکی مارس آییندا تشکیل اورتاق عسگری مانورو لغو ائتمهلرینی ایستهدی.
اورتاق مانورین آمریکانین اونا قارشی اولونان دوشمنلیگین آچیق بیر نومونهسی اولدوغونو ادعا ائدن شیمالی کوره، ۱۲ فوریهده رئاللاشدیردیغی نوکلئر سیناقدان قات قات بؤیوک بیر نوکلئر تئستله تهدید ائتدی.
روسیا و چین ائتدیکلری آچیقلامادا، نوکلئر سیناقدان گؤره شیمالی کورهیه نیظامی بیر مداخیلهیه قارشی اولدوقلارینی آچیقلامیشدی.
آمریکا، ۲۰۰۶-جی ایلدن بو یانا اوچونجو دفعه نوکلئر سیناق ائدن شیمالی کورهیه داها آغیر تحریملر تطبیق اولونماسی اوچون بیر لشمیش میللتلر گوونلیک شوراسینا مراجعت ائتمیشدی.
آمریکا و جنوبی کورهنین اورتاق مانورو “Key Resolve” آ ۱۰ مین جنوبی کورهلی و ۳.۵۰۰ آمریکا عسگری قاتیلاجاق. دونیانین ان بؤیوک نیظامی مانورلاریندان بیری اولان “Foal Eagle” آ ایسه، ۲۰۰ مین جنوبی کوره و ۱۰ مین آمریکا عسگری ایشتیراک ائدهجک. ۱ مارسدا باشلایاراق ایکی آی داوام ائدهجک مانور قارا، دنیز و هاوادا ائدیلهجک.
آمریکانین جنوبی کورهده ۱۹۵۰-۱۹۵۳ کوره ساواشیندان بو یانا ۲۸ میندن چوخ عسگری وار.
ت رت


text:
افغانستانده گی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی پرسونلی قزاقستان گه کیتدی
اوشبو توغریده قزاقستان تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
قزاقستان تشقی ایش لر وزیرلیگی, بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ افغانستان ده گی خلق ارا پرسونلی نی تاشووچی ایلک اوچاق نینگ آلماتا هوا قونلغه سی گه کیلیب قونگن لیگی نی بیلدیردی.
وزیرلیک, بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ, افغانستان ده گی پرسونلی نی اوتکینچی روشده قزاقستان گه جایلشتیریش نی طلب ایتگن لیگی نی معلوم قیلدی.
وزیرلیک تامانیدن بیریلگن بیاناتده, "یوناما و باشقه موسسه لر, افغانستانده برقرارلیک اورنه تیلگونگه قدر اوتکینچی روشده تقریباً 6 آی اوز فعالیت لری نی آلماتا ده دوام ایتتیره دی. برچه مصرف لری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تامانیدن تامین ایتیله دی" دییه قید ایتیلدی.
آلدین بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی عمومی منشی سی نینگ سوزچیسی استفان دوجاریک, 100 گه یقین خلق ارا پرسونل نینگ کابل دن قزاقستان نینگ آلماتا شهری گه انتقال ایتتیریله دیگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی.
دوجاریک, بشری یاردم پرسونلی نینگ ایسه افغانستان ده قالگن لیگی و میلیونلب کیشی گه یاردم تامین ایتیب بیره دیگن لیگی نی معلوم قیلگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اوکراین دولت باشلیغی زلنسکی تورکیه جمهور باشلیغی ایردوغان گه منتدارچیلیک بیلدیردی
اوکراین – روسیه اورته سیده گی اسیر المه شوویده یاردمچی بولگن لیگی اوچون منتدارچیلیک بیلدیردی
آلمان باش وزیری اولکه سیده گی کودتا پلانی توغریسیده گپیردی
صربستان جمهوررئیسی: تورکیه غربی بالکان لرده تینچلیک نینگ تامین ایتیلیشی گه سبب بولماقده
صربستان جمهوررئیسی اوشبو توغریده اجتماعی ترماق آرقه لی بیانات بیردی


text:
سالون آیاقدان باشا دولموشدو. آپاریجی اونون آدینی سسله دی. تمکینله صحنه یه طرف آدیملادی. اوندان اول ایکی نفرده صحنه ده یدیلر. اویونون قایدالاری آپاریجی طرفیندن سؤیله نیلدی. اونلار کامپیوتر آرخاسیندا بیر اویون اوینامالی ایدیلار. اویونلار بؤیوک اکراندا نمایش ائدیلیردی.
اویون گئنیش بیر شاهمات صحفه سینه اوخشاییردی، آنجاق آغ-قارا ائولر یئرینه بوتون ائولر آچیق چؤهرایی رنگیندهیدی. ائولرده انسان کاراکترلری یئرلشمیشدی. اونلاری جوتلشدیردیکده سیمالاری آیدینلاشیب ائولردن چیخیردیلار. اویونون گئدیشاتی محدود اولدوغوندان تدبیرلی اولمالاری گره کلی ایدی. صحفه نین آشاغی سول بوجاغیندا سایغاجلا قالان گئدیشات گؤستریلیردی.
او کاراکترلری جوتلشدیریردی. سیمالار آیدینلاشیب صحفه نی ترک ائتدیکده یئنی کاراکترلر یئرلرینی آلیردی. اویونون چتین اولدوغونو آنلاییردی. بوراجان بوتون حرکتلری نتیجه سیز اولدوغوندان گرگینلیک ایچینده قوورولودو.
بیر آن الینی ساخلاییب دونوخدو. کاراکترلری بیر-بیر گؤز اونوندن کئچیردی. ایکی کاراکتر اونو اؤزونه چکدی. بیری اوغلان، او بیریسی قیز کاراکترلری ایدی. یئنیدن صحفه نی گؤزدن کئچیردی. صحفه نین باشیندا بیر کاراکتر اونون گؤزونو اوخشادی. بو غریبه بیر کاراکتر ایدی. یاری اوغلان، یاری قیز ایدی.
گئدیشات سایغاجینا باخدی. دوققوز گئدیش ائده بیلردی. چوخ دوشونندن سونرا گئدیشه باشلادی. آخیرینجی گئدیشله اونلاری بیرلشدیردی. سیمالار دهییشدی. حیات یولداشی، قیزی و اوغلویدی. اونلار ال-اله توتوب فیرلاندیلار. اونلار فیرلاندیقدا بوتون ائولرده کی کاراکترلر گوله چئوریلیردیلر. بوتون صحفه نین ائولری گوله غرق اولدو. سالونو آلقیش صداسی بورودو.
او، هیجان ایچینده و سالونون آلقیش صدالاری آلتیندا اوره ک اوخشایان بیر سس ائشیتدی:
-آتا…آتا…دور درمانلارینی گتیرمیشم.
گؤزونو آچدی؛ یاتاق ائوینده یورقان-دوشک ایچینده، اوغلونو باشی اوستونده گؤروب گولومسوندو……
سالون آیاقدان باشا دولموشدو. آپاریجی اونون آدینی سسله دی. تمکینله صحنه یه طرف آدیملادی. اوندان اول ایکی نفرده صحنه ده یدیلر. اویونون قایدالاری آپاریجی طرفیندن سؤیله نیلدی. اونلار کامپیوتر آرخاسیندا بیر اویون اوینامالی ایدیلار. اویونلار بؤیوک اکراندا نمایش ائدیلیردی.


text:
آقکند
آقکند ایرانین شرقی آذربایجان اوستانیندا بیر شهردیر. تبریزدن ۲۳۲ کیلومتر گونئی دوغو دا یئرلشیر. شهرین اهالیسی ۲۰۱۶ ایلینده ۲٬۹۰۲ نفریمیش کی آذربایجان تورکجه سینده دانیشیرلار. اهالینین گلیری اکینچیلیک، داوار ساخلاماق و خالچا توخوماقدان الده اولونور.
جوغرافیایی یئرلشمهسی[دَییشدیر]
بو شهر قاپلانتی (قافلان داغی) داغلارینین اتگینده یئرلشرک، اونا گؤره سویوق هاوایا مالیکدیر. آقکند کاغیذکونان بؤلومونون مرکزیدیر.
بیلیمیوردلار[دَییشدیر]
ایندیلکده آقکند ده ایکی دنه بیلمیوردو چالیشیر کی پیام نور بیلم یوردو و آقکندین آزاد اسلامی بیلیمیوردلاریدیرلار.
پارک[دَییشدیر]
بو شهرین تکجه پارکی قاینار آدیندا بیر پارکدیر.


text:
شفاف یوخو
شفّاف یۇخو و یا آنلاشیلیر یۇخو (تورکیه تورکجهسی: Lüsid rüya)٬ بشرین یۇخو گؤردوگو سیرادا٬ یۇخو گؤردوگونون فرقینده اوْلماسی حالینا و یۇخو گؤردوگونون بیلینجینده اوْلدوغو بئله یۇخولارا وئریلن آددیر. تِریم٬ ایلک دفعه آکسفوْرد روانشوناسلیق انستیتوسوندان پاراسایکوْلوژ کِلیا قرین طرفیندن ایشلنمیشدیر.
شرقین شفّاف یۇخویا اهمیت وئرن بعضی عیرفانی مکتبلرینده اوستا٬ اؤیرنجیسینه گؤردوگو پسیکولوژیک قایناقلی یۇخونونون ایختیارینی الینه آلا بیلمهسی اۆچون٬ یۇخویا باخماق تِکنیکلرینی اؤیردیر. بۇ تکنیکلری اۇیغونلایا بیلن اؤیرنجی٬ یۇخوسوندا وحشی بیر حئیوان طرفیندن قوْوالانماقدایسا٬ یۇخوسوندا بیلینجلی حالا گئچر (شفّاف یۇخو حالینا) و یۇخویا باخماق کؤلگهسینده یۇخونون قالانیندا بۇ دفعه اؤزو اوْ وحشی حئیوانی قوْوالایا بیلر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lüsid rüya»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
صداقت گؤرمورم ایندی جاهاندا من گؤزللردن
قالیب حیرت زده کؤنلوم، عجب پیس روزگار اولموش
قویوب بیر دفعه لیک گئتدی منی آشوفته چاغیمدا
خبر یوخ نازنین یاردان، کیمیله سازگار اولموش
همیشه آیریلیق دردی منیم آلماقدادیر جانیم
وصالا چاتمیش عاشق لر اؤلونجه بختیار اولموش
سنی هر کس سئویب ای گول، آلیب بهره بو سئودادن
منیم تکجه بوتون عومروم بو یولدا تار و مار اولموش
باخیر فخرایله فرهاده جاهان بیر عشقینه خاطیر
اودور آدی جاهان ایچره بو قدری ماندگار اولموش
گؤتورموش طبعیمی "فاتح"غزل حالی،او قدری کی
گومان ائتدیم منیم طبعیم غزلده شهریار اولموش


text:
جمهور باشقانی اردوغان ولادیمیر پوتین ایله تلفونلا دانیشاجاق
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان بو آخشام روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین ایله گؤروشهجک.
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان بو آخشام روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین ایله گؤروشهجک.
جمهور باشقانی اردوغان تورکیه أصناف و صنعتکارلار کنفدراسیونونون آنکارادا کئچیریلن 21-جی نؤوبتی باش ایجلاسیندا ائتدیگی چیخیشدا حاضیردا آوروپانین ان مهم گوندمینین یاخینلاشان قیش مؤوسومونو ان آز ضررله کئچیرمک اولدوغونو بیلدیریب.
"آوروپا اؤلکهلری حاضیردا نه ائدجگیمیزی، بو قیشی نئجه کئچیرهجکلرینی دوشونور. اما تورکیه-نین بئله بیر پروبلئمی وارمی؟ خیر"، دئیه دؤولت باشچیسی دئییب.
تورکیه اولاراق بو آغریلی دؤوره راحت داخیل اولدوقلارینی قئید ائدن اردوغان "اینشاللاه، بو آخشام جناب (روسیا پرزیدنتی ولادیمیر) پوتینله گؤروشوموز اولاجاق. اونونلا اوکراینا ایله باغلی پروبلئملری قیمتلندیرمک ایمکانی اولاجاق. اگر فوق العاده وضعیت اولماسا قیش آیلارینی دونیانین موختلیف اؤلکهلریله موقاییسهده پروبلئمسیز کئچیرجییک. تورکیه اقتصادیات مدلینین قاتقیسی ایله داها دا گوجلهنهجییک" دئییب.
ایلگیلیلی خبرلر
تروریست گۆلتن ماتور ایستانبولدا یاخالاندی
تروریست ماتور، میللی استخبارات تشکیلاتی و امنیتین اورتاق عملیاتی ایله ایستانبولدا یاخالاندی
اردوغان: شهیدلریمیزین قانی یئرده قالمایاجاق
"ایندی چوخ چتین قیش شرایطینده هم پنجه-کیلید ایله زاپدا، هم ده سوریهنین قوزئیینده اؤنملی بیر موباریزه آپاریلیر"
اردوغاندان باتییا سرت تپکی
"دونیانین باشقا بیر یئرینده ترور هؤرگوتو اؤیرتمنلری و اوشاقلاری بئله آلچاقجا قتله یئتیرمیش اولسایدی، گونلرجه، هفتهلرجه، آیلارجا گوندمده اولار، تپکیلرین آردی آرخاسی کسیلمزدی"


text:
۱۹۰۳ (میلادی)
میلادی ۱۹۰۳-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اۆچونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۱۸ دسامبر - پاناما کانالی داییمی اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نظارتی آلتینا کئچمیشدیر.
- ۳۰ دسامبر - شیکاقوْ تئاتریندا یانغین نتیجهسینده ۶۰۰ نفر هلاک اوْلوب.
- ۲۳ فوریه - کوبا قۇآنتاناموداکی بازانی آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینه عؤمورلوک ایجاره وئردی.
- ۱۹ مارس - تۆرکیهنین ایلک ایدمان کلوبو اوْلان بئشیکتاش ژ.ک. قۇرولدو.
- ۱۹ ژانویه - اوقیانوس آشیری ایلک رادیو یایینی آمریکایلا بریتانیا آراسیندا گئرچکلشدی.
- ۱۸ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی تئودور روزولتین بیرلشمیش شاهلیق شاهی ۷-جی ادواردا گؤندردیگی رادیو مساژی٬ آمریکادان رادیو ایله گؤندریلن ایلک اوقیانوسدان اۇزاغا مساژی اوْلموشدور.
- ۱۷ دسامبر - تاریخده ایلک طیاره هاوایا قالخمیشدیر.


text:
معمار سینان
معمار سینان و یا بؤیوک معمار سینان آغا (سینان الدین یوسف – عبدالمنّان اوغلو سینان) (عثمانلی تورکجهسی: قوجه معمار سنان آغا) (دوغومو 29 مای 1489، قئیصریه – اؤلومو 9 آپریل 1588، ایستانبول)، عثمانلی معماریدیر.
منبعلره گؤره سینان، بیرینجی سلیم (یاووز) سولطان اولدوقدان سونرا باشلانیلان و رومئلیده اولدوغو کیمی آنادولودان دا عسگر توپلانماسینی ایرهلی سورن یئنی بیر تطبیقاتا گؤره 1512-جی ایلده ایستانبولا گتیریلدی. اوردویا عسگر حاضیرلایان عجمی اوغلانلار اوجاغینا وئریلدی، 1514-جو ایلده چالدیران دؤیوشونده، 1516-1520-جی ایللر آراسیندا دا میصر سفرلرینده ایشتیراک ائتمیشدیر. ایستانبولا دؤنونجه یئنیچری اوجاغینا قبول اولوندو.
سلیمان قانونی دؤورونده 1521-جی ایلده بلقراد، 1522-جی ایلده رودوس سفرلرینه قاتیلمیش و ضابیط روتبهسی آلمیشدیر. 1526-جی ایلده قاتیلدیغی موهاچ سفریندن سونرا باش موهندیس اولدو. 1529-جو ایلده ویئن شهری، 1529-1532-جی ایللر آراسیندا آلمان، 1532-1535-جی ایللر آراسیندا دا عراق، بغداد، تبریز سفرلرینده ایشتیراک ائتمیشدیر. بو سون سفر عرفه سینده وان گؤلونون اوستوندن کئچهجک اولان اوچ گمینین تعمیر ایشلرینی مووفّقیتله یئرینه یئتیرمهسینه گؤره اونا "هاسئکی" عونوانی وئریلمیشدیر. 1536-جی ایلده پولیا سفرلرینه قاتیلدی. 1538-جی ایلده ایشتیراک ائتدیگی کارابوغدان (مولداوی) سفری عرضینده پروت چایی اوستونده اینشا ائتدیگی بیر کؤرپو ایله هامینین دیقّتینی اؤزونه چکدی. بیر ایل سونرا عجمعلینین اؤلوموندن سونرا اونون یئرینه، سارایین باش معماری اولدو. عؤمرونون آخیرینا قدر بو وظیفهده قالدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
تورکجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Memar Sinan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (07 جولای 2016 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ـــ کیتابدا يازيلميشدي. [در کتاب نوشته شده بود.]
ـــ کیتاب دا يازيلميشدي. [کتاب هم نوشته شده بود.]
گؤروٍندويو کيمي يوخاريداکي ايکي جملهنين يازيليشي عيني دئييل، آنلاملاري دا فرقلهنير. بو اوْرادان ايرهلي گلير کي، آذربايجان توٍرکجهسينده نئچه جوٍره «ده/ دا» واردير:
بيرينجي: أک رولونو اويناييرسا، يعني فارسجا «در» آنلاميندا گئديرسه، اؤزوٍندن قاباقکي سؤزجوٍيه بيتيشر: اوْتاقدا [در اتاق]، آغاجدا، ائوده، بئشده ايکي، آيدا، ايلده، گوٍنده. دالغالار قابارميش آچيلميش گوٍللر؛ صبحون هاواسيندا سو پردهسينده؛ دويولور فراقين غملي آهنگي؛ آغيرآغير اوچان قوشلار سسينده. (ح.ساهير) آدلاردان سونرا، بیر ده آنلاشيلمازليق تؤرهندیکده، بو ده/دا اؤزوٍندن قاباقکي سؤزه بيتيشيک دئييل، ياخين يازيلا بيلر:
ـــ آدلاردان سونرا: لندنده، باکيدا.
ـــ آنلاشیلمازلیق تؤرهندیکده: مدرسهده، میخانهده
ايکينجي: «ده/ دا»، باغلاييجي [ربط] آنلاميندا اوْلورسا، يعني فارسجا «هم» معناسيني داشيييرسا آيري يازيلار: من ده گلديم. [من هم آمدم.] سوْلماز دا گوٍلدو. [سوْلماز هم خنديد.] ياغيش جان چيلهيير چؤله چمنه؛ روح وئرير سوْنونجو چيچکلره ده؛ ائي پاييز ياغيشي، نه اوْلار سنه؛ چيلهسن بو يانار اوٍرهکلره ده. (ک.م.سؤنمز)
هر ايکي «ده/دا»دان اؤرنک: اینسانين بير گؤزوٍ اؤزوٍنده؛ بير گؤزوٍ ده اؤزوٍنده اوْلماليدير؛ دوٍز دئييرسن…!؛ گؤزه باخيب؛ ترهزيني دوٍزهلتديلر؛ و اوْ گوٍندن؛ بازار باشلادي. (و. دوستي)
اوچونجوسو: “ده، دا” سؤزلری أدات رولونو دا اویناییر، عاید اولدوغو سؤزدن آیری یازیلیر.
ــــ گل ده! (بیا دیگر!)
آندیرما: بعضن آیری آیری آنلامدا گئدهن «ده/دا» أکلري بير سؤزجوٍيون آردينجا گلير. گلنده ده اونو دؤيور، گئدنده ده. بئله حاللاردا، باغلاييجي «ده/ دا»نين يئرينه «سه/ايسه» أکلريندن يارارلانماق اولار.
______________
“نئجه یازاق” کیتابیندان


text:
بئش ایل گؤزلریمیزی یوللارا زیللهدیکدن سونرا، سانکی بیر داها دونیایا گؤز آچیریق. تکلیف ائتدیییمیز آدلارین ایچیندن بیر آد چیخیر: «یارپاق». اینجه، یوموشاق، بلکه ده یاشیل بیر آد.*
□
قدرینی بیلن اولسایدی، بئش ایل بیر عؤمور ساییلا بیلردی. آمما بیلن اولمادی. بئش ایل بوندان اؤنجه نشرینه جان آتدیغیم بیر قزئتین یاییلماسینا یئنیجه اذن وئریلدی. سونرا گئجیکمهدن قوللاریمیزی چیرمالاییب، کؤهنه یولداشلاری آراییب آختارماغا باشلادیق، اونلارلا یاناشی یئنی آرخاداشلار تاپدیق.
گوجوموز یئتسه، یئنه ده یئنی بیر یول آچماق ایستهییریک. بو آختاریشدا غریبه بیر حیسسه قاپیلیرام. بیرینجی دؤنه «یول» درگیسینین نشرینه حاضیرلیق گؤرهرکن، و اونون یولا دوشهجهیینه اومید بسلهیرکن، بئله بیر ضدیتلی حیسسه قاپیلمیشدیم: اضطیراب ایچینده آز قالا بوغولان یئنی بیر سیناغین سئوینجی. بو آجی ـ شیرین دویغو، اورادان ایرهلی گلیر کی، «یالان دانیشاندا میللتین آجیغی گلیر، دوز دانیشاندا ایسه قودرتین.» آمما قودرتین گؤزوندن اوغورلانماق مومکون اولورسا دا، کوتلهدن گیزلنمک یالنیز غریبه وارلیقلارین الیندن گلیر. دئمک یئنه ده یازیچی سؤزون تام آنلامیندا اؤز یوردوندا غریب انسانا بنزهییر. چونکی کؤهنه آذربایجانلی اورخان دئمیشکن بو میللتی اؤیورسن ایچیندن میف [افسانه] چیخیر، دؤیورسن تحقیر.
□
ایش اورا گتیریب چیخاریر کی، او قدهر ده یالان سؤیلهمهیی باجارمایان یازیچی، میللتله قودرت آراسینداکی قیل کؤرپوسوندن کئچمهلی اولور. ائله بیر کؤرپو کی، بیر دفعه ده یاری «یول»دا اونون اوزهریندن اوچدوق. هارا؟ آنا آخماتووانین شعرینی ترننوم ائدهرک تپهسی اوسته اونوتقانلیق دونیاسینا:
«اوزون ایللر اؤتورکن آیریلدیق
داها سؤیلهمهیه نهییمیز وار کی،
ایندی هر ایکیسی منیمدیر:
آزادلیق سویوقلوغو اورهییمده
و گوموش تاج باشیمدا.»
□
«یول» و «یارپاق» آراسینداکی زامان اوچورومو، ایللرین سایی ایله اؤلچولوکده او قدهر ده گئنیش دئییل. لاکین بو قیسا زامان کسییی، اجتماعی گئدیشلر باخیمیندان کؤکلو دییشیکلیکلرله سئچیلیر. اگر 90ـ جی اونایللییین باشلانغیجیندا آنجاق «وارلیق»، «یول»، و «ایسلامی بیرلیک» چیخیردیسا، ایندی دیلیمیزده بوللو درگی، هفتهلیکلر، اؤزللیکله اؤیرنجی نشریهلری ایشیق اوزو گؤرور. او ایللر بیر چوخ مسئلهلرین قویولوشو یاساق ایدیسا، ایندی بیر چوخ مسئلهلر اؤز تونوخولمازلیغینی ایتیرمیشلر. نه یازیق کی، بو ایرهلیلهییش ایندیکی معیار دیلین گوجلهنیب، گئنیشلنمهسینه گؤزه چارپار قدهر کؤمک گؤسترمهمیشدی.
اوزون مدت دیلدهکی «وارلیق» گلهنهیی اولماسایدی، چوخ گومان کی، بو یئنی گیریشیملر ده چتینلیکلر بورولقانیندا بوغولوب گئدهجکدی. بیز وارلیق تجروبهسینه درین ایستک و سایقی ایله یاناشماغیمیزلا برابر، هم «یول»دا، هم ده «یارپاق»دا یئنییئنی اوخوجولار آختارماق ایستردیک. بو نشریهلرین چیخماق عرفهسینده آپاردیغیم مصلحتلشمهلردن آیدین اولموشدور کی، بو هئچ ده آسانلیقلا گئرچکلشهجک بیر دیلک دئییلمیش. بو ساده و اؤنملی دیلهیین، یعنی آذربایجان دیلینین اوخوجو دایرهسینی فارسجا اوخوموش سویداشلاریمیز آراسیندا گئنیشلندیرمهیین ایلکین شرطلری داغ کیمی اؤنوموزده دورور. چونکی یئنی اوخوجو آختارماق، ایستهنیلن اوخوجونون دیلی ایله یازیب یاراتماق دئمکدیر. نه یازیق کی، بو آغیر یوکو تکباشینا داشیماغا بیزیم اینجه چیینیمیز دوروش گتیره بیلمیر.
□
یئنی اوخوجو آختارماق، ائله بیر اوخوجون دیلی ایله یازیب پوزماق دئمکدیر. بو نئجه و هانسی یوللا باش توتا بیلر؟ بو سورغونون جاوابی اولاراق بیر گونون ایچینده اوچ باخیشلا اوزلهشیرم:
1ـ بیرینجی باخیش عربجه، فارسجا و باشقا دیللردن آلینما سؤزلرین یازیلماسینی فارس دیلینده اولدوغو کیمی تکلیف ائدیر. اوستهلیک، سؤزلرین دییشیک شکیلده یازیلماسینا قارشی چیخیر. اؤرنهیین، بونلارین فیکرینجه، «توسعه» سؤزونون یئرینه «انکشاف»، و «مسیحییت»ین یئرینه ایسه «خریستانلیق» سؤزوندن یارارلانماق اولدوقجا گولونجدور، یئرسیز بیر آددیمدیر. و «ساعات» کیمی سؤزلر فارسجادا اولدوغو کیمی «ساعت» یازیلمالیدیر.
2ـ ایکینجی مصلحته گؤره، آذربایجان جمهوریتینده گلیشمیش معیار دیلی اساس توتاراق سؤزلر و دئییملری یازیب ایشلتمهلیییک: اینتئنسیولشدیرمک، موکافات (جایزه)، باشرئداکتور (باشیازار)، پروتئکتانتیزم (پروتئستانتیزم)، تشبث، امریکا بیرلشمیش شتاتلاری، ایشگوذار، گمراه (ساغلام)، سوبئستانسیا (جوهر)، کاتئقوریا (مقوله).
3ـ اوچونجو مصلحت تمیز آذربایجان دیلینجه یازماغی جوشقونلوقلا ایرهلی سورور. اؤرنهیین، «موعاصر» سؤزونون یئرینه «چاغداش»دان فایدالانماغیمیزی و «بؤحران»ین عوضینه «گرگینلیک» سؤزجویونو ایشلتمهییمیزی وورغولاییر.
اگر بیرینجی واریانت دیلیمیزین زنگینلشمهسینده اؤنملی رول اویناماسا دا، بو اوچونجو تکلیف اوزهرینده داها آرتیق دایانمالیییق. دیلیمیزی یابانجی دیللرین گراماتیک ائتکیسیندن قوروماق و اونو اؤزگه سؤزجوکلردن تمیزلهمک بیزیم باشلیجا بورجوموزدور. آنجاق بو دیلک هئچ ده بیزیم اوچونجو تکلیفی بوتونلوکله منیمسهمهییمیز آنلامیندا دئییل. یئنی اوخوجولارین ایستکلرینی نظره آلاراق، اوچونجو تکلیف باشدا اولماقلا، ایکینجی واریانتین مثبت یؤنلریندن فایدالانماغی مقصده اویغون گؤروروک. آمما بیز بو ایشین عؤهدهسیندن نئجه گلمک ایستهییریک؟
هر شئیدن اؤنجه دیلیمیزین داها آرتیق دیرچهلیشی اوغروندا آتیلاجاق هر آددیمی دوزگون گراماتیک قایدالار چرچیوهسینده گؤرمک ایستهییریک. دیلیمیزه کسکین ضربه، باشقا دیللرین گراماتیکاسینین اوستونلویو حسابینا ائندیریلمیشدی. بونا گؤره، بیز آذربایجانین علمی دایرهلرینده الده ائدیلمیش گراماتیک اوغورلارا گؤز یوما بیلمهریک. بیز اؤتن یوز ایللیکده گلیشیشیب دقیقلشمیش گراماتیکانی منیمسهمهلیییک. بو، یان کئچیلمز بیر آماجدیر.
آمما سؤز احتیاطلارینا گلدیکده، بوردا چئشیدلی مولاحیظهلر ایرهلی گلیر. چونکی یازیچیلاریمیز بو اؤنملی مسئلهیه آیری آیری گؤزلوکلر آرخاسیندان باخیرلار. بیر یاندان روس، فارس، عرب و لاتین دیللریندن گلمه سؤزجوکلر، دوغما سؤزلری دیلیمیزین اونودولموش کونجلرینه سیخناییر، او بیری یاندان ایسه ایچینده هئچ بیر یابانجی سؤزجوک بولونمایان دیل، رئال گؤرونمور. چونکی، هر بیر دیل اؤزگه دیللرله آلیش ـ وئریش یولو ایله چیچکلهنیر. اوستهلیک، دیلیمیزی یابانجی سؤزلردن تمیزلهمک باشلانغیجدا گؤروندویونه رغمن، داها چتین و مرکب بیر گئدیش اثناسیندا گئرچکلهشه بیلر. اوزون ایللر بویو نسیلدن نسیله، مکتبلردن قووولموش دیلیمیزده، بیر چوخ آنلاملاری هله اؤزگه دیللردن آلینما سؤزلرله ایفاده ائتمهلیییک. چونکی بوندان چکیندیکده، فارسجا یازیب یاراتمیش اوخوجو کوتلهسیله، ایلیشگیلریمیز قورولمایاجاق.
اوچونجو تکلیفه گؤره، بیز دیلیمیزین قاپی ـ باجالارینی اؤزگه سؤزلرین اوزونه باغلاییب، گرهکلی آنلاردا لازیمی سؤزلر قوندارمالیلییق. بعضیلرینه گؤره بو سؤزلری تورک دیلینین کئچمیشیندن و یا آیری قوللاریندان آختاریب، تورکجهمیزده منیمسهمهلیییک. دوغرودور، باشقا دیللرین آمانسیز یوروشونه معروض قالمیش آذربایجان تورکجهسینی هاچانسا بول بول یاد سوزجوکلردن تمیزلهمهلیییک. لاکین، بعضی یئنی یازیچیلارین آراسیندا یاییلمیش بو چؤزوم یولونون چاتیشمامازلیقلاری واردیر. بونلارین باشلیجا سببی دیلیمیزی یئتیرینجه اؤیرنمهدن، اوندا اصلاحات آپارماق هوسیدیر. آیدیندیر کی، دیلده یاراناجاق هر بیر دییشیکلیک، هر شئیدن اؤنجه بؤیوک بیلیک، یازیچیلیق باجاریقی و دیلچیلیک قایدالارینا تانیشلیق طلب ائدیر. بونا گؤره بعضی یازیچیلارین دیلیمیزی اؤزگهنین ائتکیسیندن قوروماسی، نه قدهر قودسال اولسا دا، یئنی ـ یئنی یانیلیشلیقلار گتیریر. یالان اولماسین بعضن ائله آداملارا توش گلیریک کی، اؤزهل و آنلاشیلماز بیر دیلده یازیب یاراتماغا جان آتیرلار. من بیلمیرم یازیسینین هئچ بیر جوملهسینده «سس اویغونلوغو» کیمی ساده بیر قایدایا رعایت ائده بیلمهین یازیچی، دیلده دییشیکلیک آپارماغا نه قدهر حاقلیدیر؟ ماراقلیسی بودور کی، بونلار باشقا دیللرین گراماتیکاسی اساسیندا یازاراق، اوچ ـ بئش آذربایجانجا قونداریلمیش سؤزلرله سانکی دیلیمیزی تمیزلهمک ایستهییرلر. بو آخین هئچ ده سئیرک و آز ساییلی آداملارا عاید دئییل، گئنیش یاییلمیش بیر یؤنهلیشدیر. یئنه ده وورغولاییرام کی، دیلده هر بیر دییشیکلیک آپارماق، دیلله اطرافلی و درین تانیشلیقدان سونرا باش توتمالیدیر. هر بیر یئنی سؤز، یئنی دئییم ایلک نؤوبهده سئچکینلر سوزگجیندن کئچمهلی، سونرا کوتلهنین ذؤوقو ایشیغیندا سینانمالیدیر. سؤزجوک یانلیش و یئترسیز قونداریلیرسا، دیلین اؤزولونده آخان مضمون و مصداق چارپازلیغی پوزولاجاقدیر.
اوستهلیک، اوخوجو هر بیر یازیدان نهسه اؤیرنمک ایستهییر. بونون اوچون قوندارما سؤزلر زامان سورهسینده گئتدیکجه دیله آشیلانمالیدیر. باشقا سؤزله، بیز یئنییئنی اوخوجولارلا دانیشیغا گیریشمهلیییکسه، بو آنجاق قارشیلیقلی دوشونجه چرچیوهسینده گئرچکلشه بیلر. قارشیلیقلی دوشونجه ایسه، ایکی طرفین باشا دوشهجکلری کونکرئت سؤزجوکلرله دوغرولاجاقدیر. آذربایجان تورکجهسینده قونداریلمیش سؤزلر دیلین گراماتیکاسینا اویغون یارانمالیدیر.
□
یاشاییشیمدا اوغورلو تجروبهلریمین یاری یولدا قالماسینا آلیشسام دا، یئنه ده ایستکلی قلمداشلارین اوزاداجاقلاری اللرینه گووهنیرم. بئش ایل گؤزلریمی کیتاب یوکلو کروانلارین گلیشینه زیللهسم ده، صبریم توکنمهمیشدی. بونا اینانیرام کی، بیز هله ده دونیایا گؤز آچیریق.


text:
مهناز افشارین شکیلی گیلدا فیلمینین آفیشلریندن سیلیندی
«مهناز افشار»، «گیلدا» فیلمینین رئکلام آفیشلریندن شکیللرینین سانسورونا اعتراض ائتدی.
بیر مدتدیر خاریجده یاشایان ایرانلی آکتور، ۲۶ شهریور ۱۳۹۹-جی ایل چارشنبه گونو یئنی چکیلن کیوان علیمحمدی و امید نکدارین فیلمینین آفیشلرینده شکلینین سیلینمهسی ایله باغلی توییتر صفحهسینده فیلمین رئکلام شکیللرینی یئرلشدیرهرک یازدی: «بوش وعدلر و اینسانلاری یاندیرماق. بیر قادینا خالقین جمهورباشقانلیغی گؤروینی وعد ائدیرسیز، آما فیکیر آیریلیقلارینا گؤره یئنه ده بیر آکتورون شکلینی آفیشدن و رئکلاملاردان چیخاریرسیز!»
او، آنایاسا قورویوجولاری شوراسینین سؤزچوسو عباسعلی کدخدایینین ایراندا بیر قادینین نؤوبتی جمهورباشقانی اولا بیلهجیی احتیمالی ایله باغلی سون مؤوقئیینه توخوندو.
بیر چوخ اثرینین سون ایللر اکران اولماسینا ایجازه وئریلمهین گؤرکملی ایرانلی یؤنتمن «عبدالرضا کاهانی»، و قاداغان اولونموش «ارادتمند؛ نازنین بهاره تینا» فیلمینده افشارلا ایشبیریگی ائتمیشدی بو مسئلهیه اؤز تبکیسینی گؤستردی.
کاهانی توییتر صفحهسینده: «مهناز افشارین اوزونون فیلم رئکلاملاریندان چیخاریلماسی، اینسانین اساس حیات حوقوقلاریندان اوزاقلاشدیریلماسیدیر. سینما ائوی و اهالیسی همکارلارینین سیلینمهسینه اعتراض ائتمیرلر؟! تام اولاراق نهلره اعتراض ائدهجکلر ؟»
کاهانی ان چوخ قاداغان اولونموش فیلملرین رکوردونو الینده ساخلاییر و بو باخیمدان «آنجا»، «وقت داریم حالا» و ارادتمند؛ نازنین، بهاره، تینا فیلملرینه توخونا بیلریک.
مهناز افشارین سانسورا معروض قالماسی ایلک دفعه دئییل، اونون شکلی فریدون جیرانینین یؤنتمهنی اولدوغو «آشفتگی» فیلمیندن ده چیخاریلدی.
بو گونلرده یؤنتمهنی کیوان علیمحمدی و امید نکدار اولان گیلدا فیلمی آنلاین اولاراق یاییملانماقدادی. مهناز افشار بو فیلمده یئددی فرقلی قادین رولونو اویناییر.


text:
دده قورقود کیتابی
دده قورقود کیتابی (دده قوْرقود کیتابی درسدن نۆسخهسینده: کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (اوْغوز طایفهلرینین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی))[۱] – اوْغوز تۆرک داستانی.[۲] آذربایجان خالق ادبیاتینین ان قدیم یازیلی آبیدهسی (اوْن بیر-اوْن ایکینجی عصرلر).
عنعنهیه گؤره، «دده قوْرقود کیتابی» داستانلارینین مۆلیفلیگی دده قوْرقودا عاید ائدیلیر. اوْن دؤردونجو عصر تاریخچیلریندن آیبک الدوادری و فضلالله رشیدالدین دده قوْرقودون محمّد پئیغمبر زامانیندا یاشادیغینی و تۆرکلر طرفیندن ائلچی صیفتیله اوْنون یانینا گؤندریلدیگینی یازمیشلار. داستانین موقددمهسینده ده دده قوْرقودون محمّد پئیغمبر زامانیندا یاشادیغی قئید ائدیلیر.[۳]
درسدن نۆسخهسی اساسیندا داستانلارین اساس سۆژهسی آشاغیداکی اوْن ایکی بوْیدا عکس اوْلونموشدور: دیرسه خان اوغلو بوغاج خان بوْیو، سالور قازانین ائوینین یاغمالانماسی بوْیو، بای بورا بی اوغلو بامسی بئیرک بوْیو، قازان بی اوغلو اوروزون دوستاق اولماسی بوْیو، دوخا قوجا اوغلو، دلی دومرول بوْیو، قانلی قوجا اوغلو، قان تورالی بوْیو، قازلیق قوجا اوغلو یگنک بوْیو، باسات تپه گؤزو اؤلدوردوگو بوْیو، بگیل اوغلو امران بوْیو، اوشون قوجا اوغلو سگرک بوْیو، سالور قازان دۇستاق اوْلوب اوْغلو اۇروز چیخارماسی بوْیو و ایچ اوْغوزا داش اوْغوز عاصی اوْلوب بئیرک اؤلدوگو بوْیو.
کیتابین تاریخی[دَییشدیر]
کؤکلری میتوْلوژی دۆنیاگؤروشونه گئدیب چێخان دده قوْرقود داستانلاری میلادی اوْن بیر یۆزیللیگینده "کتاب دَدَم قوْرقود" آدی آلتیندا یازییا آلینمیش، الیمیزده اوْلان نۆسخهلر ایسه اوْن آلتینجی عصرده اۆزو کؤچورولموش الیازمالاریدیر. آبیدهنی ایلک دفعه تدقیقاتا جلب ائتمیش آلمان شرقشوناسی فریدریک فوْن دیتسین فیکرینه گؤره، بۇراداکی بعضی میتوْلوْژی سۆژئتلر، مثلاً، تپه گؤز سۆژئتی قدیم یۇنانیستاندا یارانمیش آنالوْژی سۆژئتلره قئیدا وئرمیشدیر. "کیتاب دَدَم قوْرقود"داکی تپه گؤز اوْبرازی هوْمرین "اوْدیسه" داستانینداکی پوْلیفم تصویری ایله مۆقاییسهده داها قدیمدیر. ایندییهدک "کیتاب دَدَم قوْرقود"-ۇن ایکی الیازماسی معلومدور. بۇنلاردان بیری – آلمان شرقشوناسی ف. فوْن دیتس طرفیندن ایستانبولدان آلمانا آپاریلمیش و درسدن شهرینین کیتابخاناسینا باغیشلانمیش بیر موقددمه و اوْن ایکی بوْیدان (داستانداکی آیری-آیری احوالاتلار بوْی آدلانیر) عبارت اوْلان درسدن نۆسخهسی، اوْ بیری ایسه ایگیرمی عصرین ۵۰-جی ایللرینده واتیکاندا تاپیلمیش بیر موقددمه و آلتی بوْیدان عبارت نۆسخهدیر.
علم عالمینه اوْن دوْققوزونجو عصردن معلوم اوْلان «کتاب دَدَم قوْرقود»ۇن هلهلیک ایکی الیازما نۆسخهسی (درسدن و واتیکان) معلومدور. درسدن نۆسخهسی[۴] اۆزرینده سوْنرادان "کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان" ("اوْغوز طایفهلرینین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی") یازیلمیشدیر و یئنی بیر نۆخسهسی (صۇرتی) اساسی ۱۵۵۶-جێ ایلده قوْیولموش درسدندهکی کرال کیتابخاناسیندان آلینیب ۱۹۷۲-جی ایلین آوقوستوندا باکی یا گتیریلیب آذربایجان علملر آکادمیاسینا وئریلیب و الیازمالار اینستیتوتوندا داها تفصیلاتلی تدقیق اوْلونموشدور. بۇ نۆسخه موقددمه و ۱۲ بوْیدان، واتیکان نۆسخهسی[۵] ایسه عئینی موقددمه و ۶ بوْیدان عبارتدیر. گؤرونور کی، هر ۲ نۆسخه داها قدیم ناملوم بیر نۆسخهدن کؤچورولموشدور. آذربایجان الکترونیک الیازمالار اینستیتوتوندا "دده قوْرقود"-ۇن دۆنیادا اۆچونجو الیازما نۆسخهسی حاضیرلانمیشدیر.
بوْیلاریندا میتوْلوژی دۆنیاگؤروشو[دَییشدیر]
دده قوْرقود داستانلارینین بیر سێرا بوْیلاریندا میتوْلوژی دۆنیاگؤروشونون ایزلرینه راست گلمک مۆمکوندور. مثلاً، «دلی دوْمرول» بوْیوندا اؤلوم کۇلتونون اسکی قالیقلاری و بۇنون داستانین یازییا آلیندیغی دؤورون دینی گؤروشلرینه گؤره معنالاندیریلماسی اؤزونه یئر تاپمیشدیر. بۇراداکی عزراییل تصویری، داستانین بیر چوْخ باشقا بوْیلاریندا اوْلدوغو کیمی، اثره ایسلامین قبولوندان سوْنرا آرتیریلمیش و ائپوْسون عۆمومی رۇحونا اۇیغونلاشدیریلمیشدیر. بۇ جهتینه گؤره همین بوْی اؤلوب-دیریلن تانریلار حاقیندا قدیم سۇمر، بابیل، مصر افسانه و میتلری ایله سسلشیر.
دده قوْرقود بوْیلارینین اساس ماهیتینی یۇردون و خالقین قوْرونماسی، خئیر قۆهلری تمثیل ائدن قدیم اوْغوزلارین یادائللی ایشغالچیلارا – شر قۆهلره قارشی اؤلوم-دیریم ساواشی، اؤز اهمیتینی ایندی ده ایتیرمهین بیر چوْخ اخلاقی-دیداکتیک گؤروشلر تشکیل ائدیر. کئچن یۆزیللیگین ۵۰-جی ایللرینده سوْوئت توْتالیتار رئژیمینین ایدئوْلوْژی باسقیسی آلتیندا «دده قوْرقود» ائپوْسو میللی عداوتی قێزیشدیران بیر ادبی آبیده کیمی آذربایجان جومهوریتینده قاداغان ائدیلمیش، یالنیز ۶۰-جێ ایللرین اوللرینده «براعت» آلا بیلمیشدیر.
ایلکین چئویرمه[دَییشدیر]
«کتاب دَدَم قوْرقود» ائپوْسوْنون بیزه گلیب چاتمیش الیازما نۆسخهلرینین کؤچورولمه تاریخی اوْن آلتی عصر کیمی معیّن ائدیلیر. بوْیلاردا اوْرتا عصرلر داستانلاریمیز کیمی، نثر و شعر پارچالاری نؤوبهلشسه ده، همین شعر پارچالاری اوْرتا عصرلرین پوْئتیک قانونلارینا آز اۇیغون گلیر. بعضی تدقیقاتچیلارین فیکرینجه، «کتاب دَدَم قوْرقود» دا واختیله بعضی دیگر قدیم تۆرک داستانلاری کیمی باشدان-باشا شعرله یارادیلمیش، سوْنرا ایسه یادداشلاردا یالنیز اساس موْتیولری قالدیغیندان، یازییا کؤچورولرکن نثرله برپا ائدیلمیشدیر.
آبیده حاقیندا ایلک دفعه آلمان عالیمی ف. دیتس معلومات وئرمیش و «تپه گؤز» بوْیونو آلمان دیلینه ترجومهسی ایله درج ائتدیرمیشدیر (۱۸۱۵). ت. نؤلدکه اثری درسدن نۆسخهسی اساسیندا چاپا حاضیرلاماق ایستهمیشدیر. و.و. بارتوْلد ۱۸۹۴–۱۹۰۴-جۆ ایللرده اثرین ۴ بوْیونو رۇس دیلینه چئویرهرک چاپ ائتدیرمیشدیر. اوْ، ۱۹۲۲-جی ایلده داستانین تام ترجومهسینی باشا چاتدیرمیشدیر؛ همین ترجومه ۱۹۵۰-جی ایلده باکیدا (ه. آراسلی و م. تهماسب ین رئداکتهسی ایله)، ۱۹۶۲-جی ایلده ایسه موْسکوادا نشر اوْلونموشدور.
اوْغوزلارین آراسیندا[دَییشدیر]
۱۹۵۲-جی ایلده ائ. روْسسی واتیکان کیتابخاناسیندا اثرین یئنی بیر نۆسخهسینی تاپیب ایتالیانجا ترجومهسی ایله بیرلیکده نشر ائتدیرمیشدیر. «کتاب دَدَم قوْرقود» تۆرکیهده ایلک دفعه ۱۹۱۶-جێ ایلده کیلیسلی مۆعلّیم رفعت، آذربایجاندا ایسه ۱۹۳۹-جۇ ایلده آکادمیک ه. آراسلی طرفیندن نشر اوْلونموشدور. سوْنرالار اثر اینگیلیس، آلمان و فارس دیللرینه ترجومه ائدیلمیش، اینگیلترهده، سویس ده، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری-ندا و ایراندا چاپدان چێخمیشدیر. ۱۹۵۱-جی ایلده «کتاب دَدَم قوْرقود» آذربایجاندا و تۆرکمنیستاندا «خالق دۆشمنی» اعلان ائدیلهرک اوْخونماسی یاساقلانمیشدی. «اینکیشاف ائتمیش» سوْسیالیزم جمعیتینده فئوْدالیزم دؤوروندن قالمیش صنعت نۆمونهسینه «یئر تاپیلمادی». آذربایجاندا ۱۹۵۷-جی، تۆرکمنیستاندا ۱۹۸۰-جی ایلده براعت قازانمیشدیر.
کیتابدان اؤرنکلر[دَییشدیر]
دؤردونجو بوْیون سوْن قیسمتینده اوْغوز ائلینین ایگیدلری، قازان بَی-ه یاردیم اۆچون یئتیشنده، اؤزل اؤزللیکلری ایله سیرالانیرلار:[۶][۷][۸][۹]
سگگیزینجی بوْیدا تپه گؤزون آتاسی اۇروزون چوْبانی، قوْنور قوْجا ساری چوْبان، آناسی پری قێزیدیر:[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]
حقینده یازیلانلار[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتی و تورکیه ده یازیلان اثرلر:
- «Kitabi-Dədə Qorqudun tekstoloji tədqiqi" (monoqrafiya). Şamil Cəmşidov — Fizuli adına Əlyazmalar İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının Drezden nüsxəsi. Tərtib, müqəddimə və şərhlər. Əhməd Şmeydan (Berlin Universitetinin professoru).
- Xalq mədəniyyətinin güzgüsü. «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı haqqında elmi-kütləvi kitabça. Azərbaycan, türk, rus, ingilis, alman, fransız, fars və ərəb dillərində. Bəkir Nəbiyev və Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud". Rəngli foto-albom. Müxtəsər mətn — (bir neçə dildə). Elçin Əfendiyev və Nazim İbrahimov.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (monoqrafiya). Bəhlul Abdulla — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim türk dastançılıq ənənələri. Elməddin Əlibeyzadə — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" — tarixi semantika. Rüstəm Kamal — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" və Azərbaycan folkloru. Oruc Əliyev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud". Eposun tədqiqinə həsr edilmiş məqalələrdən seçmələr toplusu. Tərtib edən və redaktor Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
- Ana dilimizin qədim abidəsi. Məqalələr toplusu. Tərtib edən və redaktor. A. Axundov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının izahlı lüğəti. Müəlliflər kollektivi. Redaktor Ağamusa Axundov.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının statistik təhlili. Redaktorlar Ağamusa Axundov və Məsud Mahmudov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının dili. Əbdüləzəl Dəmirçizadə — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim yunan dastanları. Əli Sultanlı — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (nəfis tərtibatda, latın əlifbası ilə, rəngli illüstrasiyalı elmi-tənqidi mətn) — Samət Əlizadə.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (rus dilində, Vasili Bartoldun tərcüməsində, 1951-ci il, Bakı nəşri).
- «Oğuz qəhrəmanlıq dünyası» (Azərbaycan dilində) — Xalıq Koroğlu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" — povest. Anar.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (rus dilində). Kamil Vəliyev.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un biblioqrafiyası. — Kamil Vəliyev, H. Məmmədov.
- «Sirr içində dastan və yaxud gizli Dədə-Qorqud" — Kamal Abdullayev — Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (məktəb kitabxanası seriyasından)— Şəmistan Mikayılov — Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji İnstitutu.
- «Kitabi-Dədə Qorqud". Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud" (Tanrıçılıqdan islama) — Nizami Cəfərov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un leksikası — İsmayıl Məmmədov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"un sintaksisi — Elmira Həsənova, Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
- «Kitabi-Dədə Qorqud"da Naxçıvan yer adları — Səfərəli Babayev.
- «Dədə Qorqud almanaxı» — (5 cildə).
- Fərhad Zeynalov, Samət Əlizadənin tərtibində "Kitabi Dədə Qorqud": I hissə Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II hissə Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV hisse Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine., V hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., VI hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., VII hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., VIII cild Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine.. Bakı: "Qızıl Şərq" mətbəəsi, 1988.
- Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": I hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV hissə Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., V hissə Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.. İstanbul: "Milli Eğitim Basımevi", 1969.
- Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": I hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., V hisse Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine.. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1964.
- Ettore Rossi. Kitab-i Dede Qorqut: I parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., II parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., III parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., IV parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine., V parte Archived 2016-01-26 at the Wayback Machine.. Biblioteca apostolica vaticana.
مقدمه و اوْن ایکی بوْیون عکسی[دَییشدیر]
فایل:DQKMüqəddəmə.jpg|150px|بندانگشتی|سییب
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "БCE. 1970. "KиTaби дeдe Kopkyд"". Archived from the original on 2005-05-25. Retrieved 2005-05-25.
- ^ Oryзckий эпoc KиTaби дeдe Kopkyд
- ^ Qədim ədəbiyyat
- ^ Mscr.Dresd.Ea.86
- ^ Vat. turc. 102
- ^ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه), ۵۹-۶۰-۶۱.
- ^ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۱۳–۱۱۴.
- ^ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۸۱–۸۲.
- ^ اسماعیلزاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بینالمللی المهدی, ۱۳۷–۱۳۸. آیاسبیان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
- ^
- ^ قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخهسی) (تورکجه), ۲۱۴–۲۱۵.
- ^ فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۵۸.
- ^ زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۱۰۹–۱۱۰.
- ^ اسماعیلزاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اۆچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بینالمللی المهدی, ۲۰۱–۲۰۲. آیاسبیان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
- ^ محسنی, عزیز (۱۳۸۱). دده قورقود (تورکجه). انتشارات تابان, ۲۰۱.
- ^
آذربایجان تورکجهسی (لاتین) ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kitabi Dədə Qorqud»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیگه باغلانتی[دَییشدیر]
- دانشنامه جهان اسلام - دده قورقود
- دده قوْرقود کیتابینین درسدن نۆسخهسی Archived 2015-09-25 at the Wayback Machine.
- مۆعاصیر آذربایجان تۆرکجهسینده دده قوْرقود کیتابینین متنی
- Epics Archived 2012-01-05 at the Wayback Machine., four editions of the Dede Korkut book at the en:Uysal-Walker Archive of Turkish Oral Narrative, Texas Tech University, 2000–2007
- "Mother-of-All-Books" Dada Gorgud article in Azerbaijan International magazine
- First and second parts of the 1975 Dede Korkut film (لاتین تورک دیلینده)
- Book of Dede Korkut at Dresden Library
- «بيتميش راديو Archived 2019-06-02 at the Wayback Machine.»نون بيرينجى بؤلومونده «ديرسه خان اوغلو بوغاج» ناغيلى (قارداش آندى، سهند) اوخونوب، آچيقلاناجاق دير Archived 2019-06-02 at the Wayback Machine..


text:
ویکیپدیا:جسور اوْل!
خوش گلیبسن.
ویکیپدیا تکجه هامی جسور اولدوغو زامان باجارییلا قاباغا گئدیر. ویکیپدیا سؤزون اصل معناسیندا آزاد یئردیر. بوردا گز-دولاش، هئچ نهدن قوْرخمادان یانلیش بیلدیکلرینی دۆزلت، مؤحتواسینی آز سایدیغین مقالهلری زنگینلشدیر و... بونو ائتمهیه سنین تام ایختیارین واردیر! بو آزاد یئرده جمعی بیر محدودیت وار: نزاکتلی و طرفسیز اوْل و اۆچ قایتاریش قانونونو پوْزما!
هئچ کیمسه اؤز یاراتدیغی مقالهنی اؤز مالی بیلیب، باشقا ایشلدنلرین ضررسیز و فایدالی دییشدیرمهلرینین قاباغینی آلا بیلمز. ایندی تۆرکجه ویکیپدیادا ایستهدیگین قدر یانلیش تاپا بیلرسن (اؤزللیکله یازی قایدالاری پوْزونتوسو - اونلاری یازی قۇراللاری اساسیندا جورلاسانیز سیزه آلقیشلار گلهجکدیر). بۇ صفحهده بئله سیز هانسیسا یانلیشلیغی تاپیب جورلایا بیلرسینیز. سیز مقالهده رادیکال بیر دَییشدیرمه ائتمک ایستهییرسینیزسه، ایستیناد ائتدیگینیز قایناق اولمالیدیر. بو تهر دَییشیکلیکلری ائتمهدن قاباق مقالهنین دانیشیق صفحهسینده دانیشمانیز یاخشیدیر.
اولا بیلرکی، قاباغینیزا مؤحتواسیز، ائله-بئله یارادیلمیش و یا هئچ بیر بیلیملیکلیک دَیَری اولمایان مقاله چیخسین. جسور اول! بئله مقالهیه مؤحتوا، بیلیملیکلیک دَیَر وئرمهیه چالیش. آنجاق مقالهده "اله گلن" بیر شئیین اوْلمادیغی گؤرورسن، اوندا اونو سیلینهجک صفحهلر لیستینه {{سیل}} سؤزلرینی یازماق ایله آرتیر. اگر قرارینی حاقلی بیلسهلر، ایدارهچیلر اوْ مقالهنی سیلهجکلر.
ایندی جسارت قازاندینسا بو یازینین اوستونه کیلیک ائت و دَییشیکلیکلری نئجه ائده بیلهجگینی اؤیرن. اۇنوتما، ویکیپدیا اۆچون تکجه سن چالیشماییرسان، بۇردا سنین چوْخلو فیکیرداشلارین واردیر. چتینلیگه دوشنده اوْنلاردان کؤمک ایستهمکدن چکینمه.
هله لیک بو قدر.... ایلک مقالهنی یازماق اوچون بو مقالهنی ده اوخو (یازییا کیلیک ائت) و سن آرتیق ایلکین تانیشلیق ایله سیلاحلانمیش اولاجاقسان. بیر مۆدتدن سوْنرا گؤرهجکسن کی، ویکیپدیا مقالهلرینین کؤلگهسینده سنین د٬نیا گؤروشون داهادا گئنیشلنیبدیر.
یازدیغینیز مقالهلردن سون درجه ده عئینیتلی اوْل, ذهنیتلیلیکدن قاچماغا چالیش!


text:
`فاتح سلطان محمد کؤپروسو` نتیجهلر
خبرلر [507]
- جمهور باشقانی اردوغان محمد بن سلمانلا ایله گؤروشوب
- ایستانبولون کؤرپولری آذربایجان بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلیب
- تورکیهنین صادراتی آرتاراق داوام ائدیر
- فاتح سونداژ گمیسی چایجوما قویوسونا چاتدی
- عراق تورکمن جبههسینین صدری حسن توران ناراحاتلیغینی دیله گتیریب
- آوروپا بیرلیگیندن ایرانا یئنی تحریملر
- فواد اوکتای آذربایجان انرژی ناظیری ایله گوروشوب
- ایران-دا زلزلهده 600-ا یاخین شخص یارالانیب
- تورکیه سوپر لیگی: "ایستانبول سپور" سفرده سئویندی
- قازاقیستانین باشکندینین آدی یئنه آستانا اولاجاق
- تاریخی "فاتح سلطان محمت" کؤرپوسو برزیلیا بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلیب
- اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
- فاتح دؤنمز: "معدن محصوللارینین صادراتیندا یئنی رکورد قیریلاجاق"
- "فاتح سلطان محمت" کؤرپوسو اوکراینا بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلیب
- فاتح دؤنمز قطر-ده سفردهدیر
- افغانیستان-دا داشقینلار نتیجهسینده 20 نفر اؤلوب
- عبدالحمید خان گمیسی قازما ایشلرینه باشلادی
- مالزی کرالی آنکارادا
- فاتح سلطان محمد کؤرپوسو، پاکیستان بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلدی
- مالزی شاهی تورکیهیه گلیر


text:
User talk:Susan turk
- Help & FAQ
- Manual (to create a wiki)
- Community portal
- Editing help
- Language support
-   Sandbox
Welcome to Wikimedia Incubator!
At the right there are some important links, and here are some tips and info:
- If you haven't created a user page yet, please create one with for example Babel templates on it.
- You can select your interface language in your preferences.
- If you make articles, templates or categories, don't forget to add a prefix!
- If your knowledge of English is good, you can help with translating pages to other languages you know, so more people can understand it!
- If you want to translate the interface, please go to Translatewiki.net and follow the instructions.
-- Welcoming Bot 09:33, 21 April 2014 (UTC) Template:Wp/azb/ساغدان
خوش گلیب سیزEdit
سلام عزیز قارداش گونئی آزربایجان ویکی پدیاسینا خوش گلیب انشاالله بیرلیکده چالیشیب بو ویکی نین تست مرحله سیندن رسمیت مرحله سینه یئتیرک سیزین اوچون بوتون خوشلوق و گوزل گونلر آرزولورام انشاالله کی بیزی تک قویمویوب و یاردیم ائده سیز --Amir a57(دانیشیق) 09:15, 7 April 2014 (UTC)
azb ویکی سینه دستک وئرملی سیزEdit
سلام عزیز قارداش نئجه سیز گونئی آزربایجان ویکی پدیانین رسمی اولماغینا گوره متادا بیزه دستک وئرین بوردا [1]ویکیمیز اوچون دستک وئرملی سیز--Amir a57(دانیشیق) 10:38, 21 April 2014 (UTC)
چالیشما یاردیمیEdit
Template:Wp/azb/ساغدان عزیز قارداش بو صفحه یه [2]باخین بونلار سیزی یاردیم ائدر ویکی ده راحت و حرفه ای چالیشارسیز --Amir a57(دانیشیق) 10:48, 21 April 2014 (UTC)
بؤلمهEdit
سلام.سیزین چالیشمانیزدان چوخ ممنونوخ. یاراتدینیز مقالهلرده بیر شئی آز دیر و اودا بؤلمه(رده)دیر من مقاله نیزه ایضافه ائتدیم باخا بیلر سینیز.مقاله نین بؤلمه سی واجیب بیر مورد دیر چونکی او مقاله لیسته گیرسین و دیگر مقاله لردن اوزاق اولماسین.آزب مقالهلرین بؤلمه سی بئله دیر(wp/azb). بورایا باخین من بیر بؤلمه ایضافه ائتمیشم.--E THP (talk) 16:30, 21 April 2014 (UTC)
A barnstar for you!Edit
Edit
متادا سیزین باخیشینیزEdit
سلام و یورولمایاسیز سیزه حرومتلی سوسان تورک سیزدن خواهیش ائدیرم بو لینکه گئدیب و ویکیمیزین آچیلماسینا دستک وئرین چوخ گؤزل اولار کی رائ وئردینیزده قیسا بیر باخیش یازاسیز چونکی کومیتهیه تکجه رای اونملی دئیل بلکی یازیلان باخیش، نظره آلینیر.حومتله --E THP (talk) 17:16, 23 April 2014 (UTC)
- سلاملار یولداش. متادا رای وئرمک؛متادا کاربری آدینیزلا گیریش ائدین. سونرا سسوئرمه صحیفه سینه گئدین.بو بخشی من سیزه آماده ائتدیم یعنی دییشدیرمه ائلدیم سیز بو صحیفه نی آچین و دیگر شخصلر کیمی نظر رینیزی آشاغادا یازین و ایمضا ائدینE THP (talk) 04:52, 24 April 2014 (UTC)
- سلام حورمتلي يولداش گؤرونور كي سيز متادا فيكرينيزي وئريبسيز آمما سيز فيكرينيزي او بخشين دانيشيق قيسميندا وئريبسيز و اصلي صحيفهده وئرمك گركير. چوخ ياخشي اولار كي فيكرينيزي بو صحيفهده يازاسيز. ديقت ائله سيز بيزيم اوردا 25 منفي سس و33 مثبت سسيميز وار سيزده مثبت سسينيزي همان سسلر آراسيندا ياز ساز ياخشي دير.منجه نظرينيزده يازساز كي بو ديلده چوخلو دانيشان وار ايراندا و بو خالق ويكيلري اولماق لازيم دير گؤزل اولار. حورمتله--E THP (talk) 08:14, 24 April 2014 (UTC)
- عزيز يولداش بو 1 عددين اوستونده كليك ائت سونرا بير صحيفه آچيلار اورادا گرك نظر وئرسين.E THP (talk) 10:22, 24 April 2014 (UTC)
- سلاملار یولداش. متادا رای وئرمک؛متادا کاربری آدینیزلا گیریش ائدین. سونرا سسوئرمه صحیفه سینه گئدین.بو بخشی من سیزه آماده ائتدیم یعنی دییشدیرمه ائلدیم سیز بو صحیفه نی آچین و دیگر شخصلر کیمی نظر رینیزی آشاغادا یازین و ایمضا ائدینE THP (talk) 04:52, 24 April 2014 (UTC)
- سالام بی External links یانیندا بو آدلا Edit یازی سی وار اونون اوستونده کیلیک ائتسز ویرایش صفحه سی آچیلاجاق اوردا سیز ده دوستلار تا رای وئریب بیر متن یازین صفحه نی سئیو ائدین ایر سیزین اوچون ویرایش وئرمسه بونو گوستریر کی سیزین هله ویرایشینیز آز دیر گرک بیر مودت حسابینیز لا چالیشاسیز تا تا سیزه ایجازه ویرایش وئریله--Amir a57(دانیشیق) 18:29, 24 April 2014 (UTC)
کاربر موشخصاتیEdit
سوسان بی قارداش بو شابلون کی بحث صفحه نیزه قویورام اوز ایستفادچی صفحه نیزده ایشله دین ایر دییشدیرمه نی وورساز بو شابلونی گورجکسیز
ایر آیری دیل لری ده بیلیرسینیز بوردان تاپیب اوز صفحه نیزی تکمیل ائدین [4] تلسمه ین ویکی نین تمام ابزارلاری الینیزه یاتاجاق و راحاتلیق لا ویکی ده چالیشماغی اورگشجک سینیز یتکجه ابزارلاری ایمتحان ائدین --Amir a57(دانیشیق) 07:20, 25 April 2014 (UTC)
AzVikidəki ərəb əlifbalı məqalələrin silinməsi barədəEdit
Salam. AzVikinin Kənd meydanında ərəb əlifbalı məqalələrin silinməsi barədə müzakirə gedir. Azərbaycan dilinin canlı daşıyıcısı olan hər bir təcrübəli vikiçinin bu müzakirələrdə iştirakını vacib hesab edirəm. Mümkünsə, müzakirələrdə iştirak edib fikrinizi bildirərdiniz. Hesab edirəm ki, bu müzakirələrin nəticəsi AzbVikinin də sürətli inkişafına səbəb ola bilər. Hörmətlə, --►Cekli829 12:35, 26 April 2014 (UTC)
بحث لرده یازلاریمیزی ایمضا ائتمکEdit
سلام عزیز قارداش ویکی ده بحث لر یا او یئرلرده اوز نظریین یازیرسان گرک ایمضا ائدن ابزار لاریندا بو شکیلی
اوستدن تاپ و متنیین آخیریندا بیر سرئی اونون اوستونده کیلیک ائتسن سالاجاقمثل بوردا رای وئرنده ایمضا ائده بیلمیب سن آدیین یازیب سان گرک ایمضا ووران بیزه تای [5]--Amir a57(دانیشیق) 11:29, 27 April 2014 (UTC)
تورکجه ویکیه خوش گلیبسیزEdit
سلام عزیز دیلداشیم چوخ سئوینیرم کی تورکجه ویکیمیز اوچون چالیشیرسینیز. تورکجه ویکیمیزی قاباغا آپارماق اوچون لازمدیر کی ویکیپئدیانین قانونلاری و دییشدیرمک یوللاری ایله تانیشلیغینیز اولا و اونلارین اساسیندا دییشدیرمک ائدهسیز. دییشدیرمکده و یا مقاله یاراتماقدا بیر یاخشی یول کی چوخ کومکلیک ائده بیلر، سئچیلمیش مقالهلرین دییشدیرمک یئرین آچماق دیر کی گؤستریر بیر عیبارتی نهجور یازساق نهجور گؤرسنهجک. ویکیپئدیادا بیر اؤنملی اصل وار کی یازگیلار گرک قایناقلی اولا. بیریتانیکا یاخشی قایناقلارین بیریدیر کی اونون یازگیلارین مقالهلرده ایشلتمک اولار. هر مسأله قاباغینیزا گلسه مندن و آیری یولداشلاریمیزدان سوروشا بیلرسینیز چوخ سئوینریک کی بیرلیک ایله تورکجه ویکیپئدیانی قاباغا آپاراق. Ilğım (talk) 21:57, 1 May 2014 (UTC)
آزبویکی ایستیفادهچیلر قروپوEdit
سلاملار. سیزی تورکجه ویکیپئدیاسینا چالیشانلار قروپونا قوشولماغا دعوت ائدیرم. بو قروپدا ویکیمیز اوچون چالیشمالار، موشکوللر، چاغیریشلار، فیکیرشلمهلر و هر نه باشقا ایلگیلی ایشلر اوچون، دانیشیقلار آپاراجاییق. قروپا قوشولماق اوچون، azb-wiki-users+subscribe@googlegroups.com آدرسینه بیر بوش ایمیل گؤندرین. تشکورلر، موسا(دانیشیق) 23:19, 1 May 2014 (UTC)
سیزه بیر پیشبالا!Edit
تۆرکجه ویکیپِدیاسیندا دَیَرسیز چالیشماقلارینیز اۆچون.
ایمضانی هاردا وورماق اولارEdit
سلام عزیز قارداش یورولمایین ویکی نین ان چالیشقانی سیز سیز اللرینیز وار اولسون عزیز قارداش یازدیغینیز مقاله لره ایمضا وورمایین ایمضا تکجه دانیشیق صفحه لرده اولار باخساز ویکی نین آیری مقاله لرینده مقاله صفحه لرینده ایمضا یوخدور تکجه دانیشیق صفحه لرده اولان بحث لرده هرکس اوز یازی نین سونوندا ایمضا ووروب چوخ ساغ اولون سیزدن تشکور ائدیریک کی اوز خالقینیز اوچون دَیر وئریرسینیز..یاشا--Amir a57(دانیشیق) 09:50, 17 May 2014 (UTC)
سلامEdit
نئجه سن عزیز قارداش ؟ یاخشی سان ایکی گوندور یوخسان اولمویا سنده تصمیم توتوبسان بیزی تک قویاسان؟انشالله کی بیزی تک قویمویان آنجاق من بیر آی چان ویکی ده آز اولاجایام چوخ چالیشا بیلمیه جیم گرک گئدم امتحان لاریمی اوخویام آی 12 سیندن باشلارنیر تکجه گونده بیر باش ووراجایام فرصت ده اولسا سنده مقاله لرده یاردیم ائده جیم انشاالله کی سن بیزیم ویکی نین یاخشی ایستفادچی لریندن اولان سن بورایا چان اوز خالقیین فرهنگ ، کولتور و تاریخینه عایید یاخشی چالیشیب سان الله سی میلتین اوچون چوخ گورمه سین ساغ اولاسان--Amir a57(دانیشیق) 20:05, 31 May 2014 (UTC)
- سلام عزیز قارداش نئجه سیز ؟؟ ایستیردیم ویکی نین ابزار لارینا گوره سیزله بیر دانیشام دیرلی چالیشمالارینیز وار بونون اوچون بیز سوینیریک بیر سئی ایش لر وار کی ایر اونلاری ائتسز داها مقاله لرینیز گوجلو اولار سعی ائدین ویکی نین تمام ابزار لارینا ایشلیب اونلارا تسلوطونوز اولا بو نئچه مودت ده یاراتدیغینیز مقاله لرینیز گوزل لشیب [6] دیر و بونلارین هامیسی باغلی دیر سیزین تجربه نیزه هئچ تلسمک اوچون ایش یوخدور آنجاق الینیز ابزارلا و یاخشی دییشدیرمک اوچون تئز یاتا منیم بو ایشله دیغیم صفحه نین سنقر گئچمیشه باخساز فرق لینک لردن بعضی بیر ایزار لارین ایشیندن تانیش اولا بیلرسیز[7] منبع آرتریرماق شکیل یئرلشدیرمک هابئله شابلون لاردان ایستفاده ائتمک مثل بو شابلونی من سیزین یاراتدیغینیز مقاله یه آرتیرمیشام [8] سیز هم شابلونی دا ایستفاده ائده بیلرسیز تکجه بیر آز تمرین ایستیر --Amir a57(دانیشیق) 07:24, 7 July 2014 (UTC)
یک کیک پای برای شما!Edit
قایناق مسألهسیEdit
سلام سوسان بی. یاراتدیغیز فاس مقالهسینین قایناغی (منبعی) یوخدور. بو مقالهده یازدیقلاریز توهین ساییلا بیلر و ویکیپئدیا قانونلاریجا گرک سیلینه. قایناقسیز یازیلار سیلینه بیلر؛ بو یازیلاریزا قایناق آرتیرساز یاخشی اولار. بئله مقالهلر تورکجه ویکیمیزی اعتباردان سالار. ویکینین قانونوجا مقالهلر گرک طرفسیز یازیلا. حؤرمتله Ilğım (talk) 17:50, 12 August 2014 (UTC)
- سوسان بَی بو مقالهیه گؤره تورکجه ویکیمیزدن شیکایت اولونا بیلر. یازدیقلاریزا اعتبارلی قایناغیز اولسا منه دئیین بیرلیکده مقالهنی بو وضعیتدن چیخارداق. Ilğım (talk) 18:00, 12 August 2014 (UTC)
- سوسان جان عزیز قارداش من همیشه سیزین کیمین چالیشقان دوستلاین ویکی ده اولماغینا ایفتخار ائلیرم بیزیم اوزوموز ده چوخ ظولم گورموشوک آمما بیز گرک توهین ائتمییک ایر ادبیاتیمیز دا شفاهی تاریخیمیز ده قوملارا گوره بیر شئی دئییلیب اونلاری حتما گرک قایناقلا ویکی ده گوسترک اوندان سونرا فاس مقاله سینده فاس لارین نژاد لارینا جمعیت لرینا مطلب یازین آمما ایندیکی وضعیت اودا فقط اونلار توهین اولوب بو یاخشی دئییل علاوه بو کی ویکی بیر دانیشنامه دیر زیر سوال گئدیر صاباح بورانین مودیرلری کی نه تورک دیلر و نه فاس گلیب بیزی موجازات ائدرلر دئیرلر ویکی ده قومی ایختلاف سالیب سیز گرک هر سوز اوچون محکم قایاناق ووراق --Amir a57(دانیشیق) 19:11, 12 August 2014 (UTC)
قایناق گؤسترمک یولو و یازی قایدالاریEdit
سوسان بی یازی قایدالارینین دیقّت ایله اوخویوب رعایت ائتمهسی چوخ اهمیتلی دیر. بونلاری اوخویاندان سونرا تورکجهنی عرب خط ایله دوز یازیب اوخوماق اولار.
قایناق گؤسترمک یولو:
مثلاً بو کیتابدا «بئله اوخو بئله یاز، علیمحمد بیانی، انتشارات اختر، 1391»، 41-جی صحیفهسینده بئله یازیلیبدیر:
ایندی بیز بونو بیر مقالهده ایشلتمک ایستهییریک. مقالهنین «دَییشدیر» قیسمتینی آچیب اوردا بئله یازاجاییق:
بو یازی صحیفهنی قئید ائدندن سونرا بئله گؤرسنهجک:
آی قارداش منه کؤمک ائله دا! منیم یاخشی باشیم چیخمیر بوردان آما ایکی مقاله ایران دیللری بؤلومونده یازمیشام. باخین گؤرون نه ایشکالی وار. مینتدارام
آی سوسان قارداش من کوردجه و بلوچ دیلی مقاله لرینی ایران دیللری بؤلومونده یازمیشام آما کاتئقوری دئییلن شئیدن باشیم چیخمیر قاتیشدیریرام. اللر آغریماسین بیر باخ دا!Rostamxani (talk) 19:35, 25 February 2015 (UTC)
- ↑ «بئله اوخو بئله یاز»، علیمحمد بیانی، انتشارات اختر، 1391، ص 41


text:
اویان نیوز: «اریمدیر، دؤیر ده سئور ده،» و «قیزینی دؤیمهیهن دیزینی دؤیر،» کیمی دئییملر لاله خانیمین فیکرینجه قادینلارین ایکینجی درجهلی اینسان اولماسی حاقدا تسوووردن خبر وئریر. هابئله «غیرتلی کیشی» و «سرت کیشی» کونسئپتلرینین جمعیتده موسبت قارشیلانماسی دا قادینلارا قارشی واجیب ساییلان محدودلاشدیریجی تفککوردن قایناقلانیر.
تورونتو اونیوئرسیتئتینین تورکولوگییا و یاخین شرق مدنیتلری اوزره دوکتورلوق طلبهسی لاله جاوانشیر آمریکانین سسینه موصاحیبهده ایراندا قادین حقوقلارینین دورومو و بو دورومون آذربایجان قادینلارینا تأثیرلری حاقدا دانیشیب. ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینداکه مؤوجود موحیطی شرح ائدن لاله خانیم حقوق پوزونتولارینین تکجه سیاسی سفئرایا دئییل، اقتصادی، سوسیال ایستاتوسا دا سیرایت اتدیینی وورغولاییب. اونون سؤزلرینه گؤره قادینلارین موتهمادی شکیلده آلچالدیلماسینین اساسیندا توتالیتار دیکتاتورا، تئوکراتیک رژیم و جمعیتده عصرلردن بری داشلاشمیش پاتریارخال موناسیبتلر دایانیر.
لاله خانیم ایراندا مؤوجود شریعت قانونون قدیم زامانلاردان میراس قالدیغینی و قادینلاری ازن بیر فونکسییا داشیدیغینی قئید ائدیر. بئله کی، ۱۹۷۹-جو ایل ایسلام اینقیلابیندان سونرا فوندامنتالیست پریسنیپلرین حقوقی موستوییه تطبیق اولونماسی قادینلارین بیر چوخ حقوقلارینی اللریندن آلیب، اونلاری دئ-یورئ و دئ-فاکتو ایکینجی درجهلی وطنداشلارا چئویریب.
ایران ایسلام رسپوبلیکاسینین بوشانما و بوشانماقدان سونرا اوشاقلا علاقهلی قانونلاری، ارث قانونو و بیر چوخ باشقا قانونلار ایراندا یاشایان بوتون قادینلاری محدودلاشدیریر، آنجاق غیری-فارس قادینلار علاوه چتینلیکلرله ده اوزلشیرلر،- دئیه بیلدیرهن لاله جاوانشیر، محکمهلرده فارسجا بیلمهیهن قادینلارین پروبلئملرینه ایشاره ائدیر. او مثال اولاراق ایسلام رسپوبلیکاسی طرفیندن داشقالاغا محکوم ائدیلهن تبریزلی قادین سکینه محمدینین آدینی چکیر. سکینه مهمددینین وکیلینین سؤزلرینه گؤره، سکینه خانیم فارسجا بیلمدیی اوچون محکمهده اونا اوخونان سنهدی یاخشی آنلامادان ایمزالامیشدی.
لاله جاوانشیر ایسلام رئژیمینین قادینلارلا باغلی مهدودلاشدیریجی قانونلاری ایله بیرلیکده جمعیتده گئنیش یئر آلان فولکلور و خالق ادبیاتیندا مؤوجود بعضی دوشونجهلری باسقیلارا رواج وئرهن فاکتورلار کیمی دیرلندیریر. «اریمدیر، دؤیر ده سئور ده،» و «قیزینی دؤیمهیهن دیزینی دؤیر،» کیمی دئییملر لاله خانیمین فیکرینجه قادینلارین ایکینجی درجهلی اینسان اولماسی حاقدا تسوووردن خبر وئریر. هابئله «غیرتلی کیشی» و «سرت کیشی» کونسئپتلرینین جمعیتده موسبت قارشیلانماسی دا قادینلارا قارشی واجیب ساییلان مهدودلاشدیریجی تفککوردن قایناقلانیر.
عینی زاماندا لاله خانیم آذربایجان تورکلرینین موسلمان عالمینده پروقرئسسیو دوشونجهنین داشیییجیلاری اولدوغونو قئید ائدیب. یاخین شرق مدنیتلری اوزره تدقیقاتچی ایراندا یاشایان آذربایجان تورکلرینین قوزئی و تورکییه واسطهسی ایله قرب مدنیتینی داها یاخشی تانیییب و بونا گؤره ده ایراندا قادین حقوقلاری ایله باغلی حرکاتین اؤنونده گئدیبلر،- دئیه ایراندا ایلک دفعه قادینلارین سئچمه و سئچیلمه حاقینین ۱۹۴۵-۴۶-جی ایللرده آذربایجان میللی حکومتی دؤورونده حیاتا کئچیریلمهسینی نومونه وئریر.
آمریکا سسی


text:
سؤزجوک روْلونو اوینایان “و” باغلاییجیسینین هاردان گلدییینی بیلیرک. عربجه و فارسجادا سؤزلر، سؤز بیرلشمهلری، یاریم جوٍملهلر و جوٍملهلری بیربیرینه باغلاماق اوٍچون “و”دن یارالانیرلار. لاکین بیزیم دانیشیق دیلیمیزده بو باغلاییجی ایشلنمیر، یا دا آز ایشلهنیر. باخمایاراق کی، بو سیرتیق باغلاییجی یازی دیلیمیزین هر بیر کونجونده پوسقو قورور. چوخواخت دا جوٍملهنی بللی یئرده بیتره بیلمهمهیيیمیزین بدلینی اؤدهییر. أسکی توٍرکجه متنلر ده ده “و” گؤرنمور، سونراکی چاغلاردا ایسه نادیر حاللاردا گؤرونور. من شخصن هانسیسا یازیمدا گوزهللیک اؤزهللییینی متنین علمی یؤنونه اوٍستونولک باغیشلاماق ایستهدیکده، “و”لردن چکینیرم. بونونلا دا گؤرونمزین گؤزهللیکله قارشیلاشیرام. خان امیر دئییر: «”و” اولمایان یئرده نؤقطه گؤستهریله بیلر. بو ایسه جوٍملهنین، فیکرین کونکرئتلییینه، ییغجاملیغینا دلالت ائدهر». لاکین ایش هر یئرده بونجا قوْلای اولمور، “و”یی ایشلتمهدن فکیری چاتدیرماق بوروشوق آلینیر. منجه بو باغلاییجینین قوللانیشینی باجاردییقجا آزالتمالیییق، آمما دیلی ییغجام بیر آنلاتیم آراجیندان تام محروم ائتمکده حاقلی دئییلیک.
یوخاریداکی سؤیلهنیلنلره گؤره، دئمک اولماز “تورک دیل قورومو” و آذربایجان میللی علملر آکادئمییاسی، “و” باغلاییجیسیندان چیکینمهدیکلرینه گؤره هئچ تورک دیلینی بیلمیرمیشلر! منجه دیلیمیزی تمیزلهمک بؤیوک بورجوموزدور، آمما منیمسهنیلمیش اؤنملی باغلاییجیلاردان قوندارما بیچیمده محروم ائتمک دیلی یوخسوللاشدیریر.


text:
والیبال: تۆرک قیزلاری کروات قیزلارینی ینگدی
تۆرک والیبالچی قیزلار دۆنیأنینگ اینگ قوُوی 16 توُپاری نینگ ساناوینا آدینی یازدیردی
بۆتین دۆنیأ والیبال یاریشیندا تۆرکیأنینگ زنانالار میللی والیبال توُپاری 3-0 حاسابی بیلن کرواسی توُپارینی ینگدی.
تۆرک قیزلاری لهستان ینگ گدانسک شهرینده اوُینالان یاریشدا کروات قیزلارینی 25-14، 25-12 و 25-12 حاسابی بیلن ینگدی.
زهرا گۆنش و ابرار قاراقورت هر بیری 12 بال بیلن تۆرک توُپاری نینگ اینگ کؤپ بالینی آلان والیبالچیلار بوُلدی.
ابرار قاراقورت بو یاریشلاردا شو واغتا چنلی 81 بال بیلن اینگ کؤپ بال آلان والیبالچی.
تۆرک قیزلاری ایثندی بوُلسا لهستان توُپارینی ینگمهک ایسله یأر.
لهستان بیلن تۆرکیأنینگ یاریشی 1-نجی اکتبردا تۆرکیأنینگ واغتی بیلن ساغات 21.30-دا گچیرلر.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: برزیلیا 2- صربیستان 0
بۆتین دۆنیأ فوتبال یاریشیندا سامباچیلار صربیستان ینگ فوتبال توُپارینی 2-0 حاسابی بیلن ینگدی
ابراهیم قالین شهیت موغاللیملار اۆچین آیدیم آیتدی
قالین 24-نجی نوُیابر موغاللیملار گۆنی اۆچین ماغوسا لیمانی آیدیمینی یانگاداندان اوُقادی


text:
کندهار ولایتی نینگ سوداگرلر و آق سقالری اوز معما و پیشنهالرینی امور اداره سی نینگ عمومی باشلیغی بیلن شریک قیلدیلر
کندهار ولایتی نینگ سوداگرلری و آق سقالری ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر فضل محمود فضلی بیلن اوچره شیب اوز معما و پیشنهاد لری توغریسیده بحث قیلیب و حل بولیشینی طلب قیلدیلر.
امور اداره سی نینگ عمومی باشلیغی کندهار ولایتی نینگ سوداگرلری و آق سقالری گه بحث قیلگن مسله لریز پلان گه جایلشتیریلیب و امور اداره سی آرقلی اولرنی حل قیلیشگه حرکت قیلیب و کندهار عالی مقامی و خلق بیلن بیلن شریک بولیشی ممکن دیب ایتدی.


text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
چلسی، منهتن (اینگیلیسجه:Chelsea, Manhattan ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۸۲۴۲ نفر ایمیش و نیویورک ایالتینده یئرلشیب.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Chelsea, Manhattan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده چلسی، منهتن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
پورتوقال
پورتوقال –اوروپانین غربینده بیر دؤولتدیر. ایسپانیا ایله همسرحد دیر.
اراضیسیدَییشدیر
پورتوقال جومهوریتی جنوبی اوروپادا پیرینئی یاریماداسینین غربینده یئرلشیر. ساحه سی ۹۲٬۳۹۱کم²-دیر. اؤلکه غربدن اطلس اوقیانوسو شرقدن ایسه ایسپانیا ایله همسرحددیر. پورتوقال اراضیسیندن آخان ان اوزون چای تاخو چاییدیر کی، محض پایتاخت لیسبون بۇ چایین ساحیلینده یئرلشیر. پورتوقال یئرلشدیگی بؤلگهیه خاص اولان سابتروپیک ایقلیمه مالیکدیر. ان یوکسک نؤقطهسی آزور آدالاری قروپونا داخیل اولان پیکو آداسیندا اولان پونتا-دو پیکو(۲۳۵۱ م) داغیدیر
قایناقلاردَییشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
- 0
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
دانلود آهنگ باشین ساغ اولسون آذربایجان تورکی
دانلود آهنگ ترکی غمگین عطا شاهمرادی به نام بلالی باشین ساغ آزربایجانیم همراه با متن آهنگ و پخش آنلاین
ترانه : هزادبيات فرد(حسرت زنگانلى) |
آهنگ : نوید اقبالی و عطا شاهمرادی |
تنظیم ، میکس و مسترینگ : نویداقبالی
لیست مطالب
متن آهنگ ترکی جدید عطا شاهمرادی به نام بلالی باشین ساغ آزربایجانیم :
نه دن دير کسیلیب بیزینن قرار
Nadandir Kasilib Bizinan Garar
ال آتيب ائلیمین ساچین غم يولار
El Atib Eliminan Sachin Gam Yolar
بلالى باشيــن ســاغ آزربايجـانيـم
Balali Bashin sagh Azarbayjanim
تانرينين ياغيشى بيزه سئل اولار
Tanrinin Yagishi Biza Sel Olar
گوزو یولدا قالان اورکلر دولار
Gozu Yolda Galan Uraklar Dolar
خان چوبان كيمى ييك اؤلن لر سارا
Khan Choban Kimiyik Olanlar Sara
بيچيــلـيب بـو ائلــيـن اگنـيـنه قــارا
Bichilib Bu Elin Egnina Gara
يــارا نيــن اوستــونه وورولــور يارا
Yaranin Ustuna Vurullar Yara
قورومــور وطنين گــؤزو هــئى دولور
Gurumur Vatanin Gozu Hey Dolur
جان آذربایجانیم رنگی هئی سولور
Jan Azarbayjanim Rangi Hey Solur
بيلميرم ياشاييم بيلميرم اؤلوم؟؟
Bilmiram Yashayim Bilmiram Olum
فلكين ايشينه آغلاييم گولوم؟؟
Falakin Ishina Aghlayim Gulum
♫♫♫
آهنگ ترکی جدید عطا شاهمرادی به نام بلالی باشین ساغ آزربایجانیم
♫♫♫
آمان وئر آى فلك نه قدر ظولوم؟؟
Aman Ver Ay Falak Na Gadar Zulum
ائشيدن بو غمى سارالير سولور
Eshidan Bu Gami Saralir Solur
آچمامیش چیچک لر سئل ده بوغولور
Achmamish Chichaklar Sel Da Bugulur
تانری دان اورمو گؤلونه بیر باخیش
Tanri Dan Urum Goluna Bir Bakhish
دیللدیک نه بیلک غم وورار ناخیش؟!
Dilladik Na Bilak Gam Vurar Yaghish
اسر ماتم یئلی سئل اولار یاغیش
Asar Matam Yeli Sel Olar Yaghish
جان وطن یارالی آذربایجانیم
Jan Vatan Yarali Azarbayjanim
بلالی باشین ساغ آذربایجانیم
Balali BAshin Sagh Azarbayjanim
باشین ساغ اولسون آذربایجان – ابراهیم ساوالان
ماهنی همن یاشامدیر؛ گاه کدرلی، گاه لیریک، گاه ائپیک…
دده عدالتین بارماقلارینا ایتحاف
بیزیم آذربایحان اسکی یونان و چاغداش ایرلندی اؤزونده بیرلشدیریر.
ائشیتدیکلریمه گؤره اینگیلیسلیلرین گوندم یاشاملاریندا شعرین یئری یوخدور آما ایرلندده هامی شعری سئویر؛ هامی شعری بیلیر. بو باخیمدان سانکی بیزیم آذربایجان ایرلنده بنزهییر. بیر گون اری اؤلموش بیر قادین یاشامینین چتینلییینی آناما سؤیلهییردی. دانیشدی- دانیشدی یاواش- یاواش تومجهلر بیر- بیرینه قوووشدو. آخ وای چکیب سؤزجوکری بیر- بیرینه قوشدو. یئددی اوشاغینا هم آتا هم آنا اولدوغوندان سؤز آچدی. بوتون چتینلیکلر بیر یانا ائوینین سویوقلوغوندان و اریندن سونرا او ائوه اورک قیزدیرا بیلمهدیییندن گیلئی- گوزار ائتدی. او حزین دانیشیق آستا-آستا قوشوقلاشدی.
یا کروانام یا دوه
اووساریم یوخ یا دوه
بایرام گل گؤر کی سنسیز
اَِوین اوخشار یاد اَوه
آذربایجان باشقا بیر باخیمدان دا اسکی یونانا بنزهییر. شعری، موسیقی ایله یاناشیدیر. اینسان دانیشیرسا شعر دوغور و شعر موسیقیسیز اوخونمور. یعنی دانیشار اینسان موسیقی ایفا ائدیر. قولاق آسانلار موسیقی دینلهییر. قوزولارینی شایلایان چوبان بابا کؤرپهسینی نازلایان آنا و اؤلوسونو اوخشاییب آغلایان یاسلی آبا سؤزلرینی من آشیغام عیبارتیایله باشلاییب بوغاز تئللرینی تیترهدیب؛ کلمهلری اوزادیب؛ آبالام آبالام دئیه دئیه سونا چاتدیریر. بیلمیرم قاوال، قوپوز و کامانین اینسانلا یولداشلیغی نئچه مین ایلدیر آما یاخشی بیلیرم داریخمیش ایلکین آداما قدر اوزانیر بیزیم آشیقلارین تاریخی. ماهنی همن یاشامدیر. گاه کدرلی، گاه لیریک، گاه ائپیک. محمد امین رسولزادهنین یادگاری آذر، 70 ایل موددتینده آنا یوردونو گؤرمهسه ده تارلا دردلهشیب وطن حسرتینی تارلا سیزلادی. آشیق قشم شهرلردن قووولسادا میشو داغینا سیغینیب قوپوزلا بیرگه یاشادی. قوربت و دیار- دیار سورونمک، اینسان حایاتینین سانکی قاچیلماز بیر پارچاسیدیر و تورکلر اورتا آسیادان بالکانلارا قدر کؤچهری یاشاماغی منیمسهییبلر. بو بؤیوکلوکده قوربت دردی کسینلیکله، قوپوزسوز و موغامسیز دؤزولمز اولاردی. آذربایجانین تایسیز گؤزل طبیعتی هر ذؤوقو اوخشاییب؛ ترنم-ه وادار ائدر. بو گؤزللیک نغمهلری یقین کی ماهنی لارلا قول- بویون اولدوقلا ابدیلشیر و بونلارین هامیسی دده عدالتین بارماقلاریندا بیرلشیب؛ بیر خلقین جمعی و ابدی خاطیرهسینه و یادداشینا چئوریلیر.
دده آشیقلار منیم خیالیمدا آتنائوس و ویلیام باتلر یئتزین بیر بدنده بتیملشمه سیدیرلر.
یوللاری داواملی… علی الخصوص تبریز و ارومیه و آذربایجان شرقی و غربی و اردبیل و زنجان و قزوین
www.trt.net.tr
Download New Turkish Song By Ata Shahmoradi Called Balali Bashin Sagh Azarbaijan


text:
غزللر
نادر الهی
(۱) سوسموشام
سوسموشام آمما سینَهم طاقچاسی سازدان دولودور
سوسموشام … آمما گیلئی گؤیلوم آوازدان دولودور
من ائله غملی کی باغریمدا پاییز دالدالانیر
او ائله شاد کی باخیش باخچاسی یازدان دولودور
تانییا بیلمهمیشم قیبلهمی … هیهات هیهات!
آمما گؤیلوم او مچیددیر کی نمازدان دولودور
باخیشیمدان بایاتی چیپجالانیر …. نئیلهمَهلی
آنا باغریم سارادان بوشدو…. آرازدان دولودور
گؤز یاشیمدا هله ساغ سول خیالین چیممَهدهدیر
گؤز یاشیم بو قوروماز گُول هله قازدان دولودور
آه عدالت … آه عدالت … آه عدالت … یاندیم
هارداسان … گل کی سینهم طاقچاسی سازدان دولودو
(۲) سَسیم گرایلیدی
سسیم گـرایلیدی، گؤیلوم شیکستهدی، نازلیم
علاج ندیر کی یارام اوسته اوستهدی، نازلیم
بو نرگیزیم، بو بنؤوشهم، بو حسرتیم …بودا من
قاییت …گؤزوم قولاغیم،یولدا،سسدهدی،نازلیم
آنـام بـاهـار، ایــاغ اوسته نــامـاز قیلا بیلمیر
کی سرو اوغوللاری قَددی شیکستهدی، نازلیم
منیم سسیمدی بو قاتیل کیمی آسیلمیش ساز
منیم سسیمدی بو قوش کی قفسدهدی، نازلیم
بولاغ دئییل، گؤزو آغلار قالان اوشاقلاردی
چیچک دئییل گولوش آغزیندا پوستهدی، نازلیم
دومانلانیر باخیشیندا سووال ….. آخی نه دئییم
سسیم گـرایلیدی، گؤیلوم شیکستهدی، نـازلیم
(۳) اونودولموش اوجاق!
باخمایین کی اونودولموش اوجاغیق، آی ائللر
داوا درمان دولوسو بور – بوجاغیق، آی ائللر!
بیزی سهمانلاماغا بیرجه خیالیز یوخدور
بو پریشانلیغا ساچلی – ساچاغیق، آی ائللر!
غفلت اؤلدورسه بو گون ده بیزی، وآللاه بیلیرم
بیز صاباح بو کفنی ییرتاجاغیق آی ائللر!
بیزی زنجیرلهمک اولماز، دلی بیر کؤلگه کیمی
قاچانی قوومالی، قووساز قاچاغیق، آی ائللر!
بیزی چوخدا اوشاغا – آنلاماز قییمایاسیز
نه قدهر پاسلی – کوت اولساق پیچاغیق آی ائللر
تاپماق اؤیرنمهمیشیک – آنجاق ایتیرمک بیلیریک
بو دیغال دونیادا گؤر نه قوچاغیق آی ائللر!
آنام اوخشاردی کی ” نادر” بالامین کول گؤزونه
او بیلیرمیش اونودولموش اوجاغیق آی ائللر!


text:
حؤرمتلی یازاریمیز ناصر منظوری جنابلارینین “فرهنگ جامعه” درگیسینده “دیل و رومان” باشلیقلی موصاحیبهسینی اوخودوقدا بیر قونویا منجه چوخ گؤزل و یئرلی-یاتاقلی توخونموشدور. آذربایجان دیلچیلیینده «ادبی دیل« ایله “لهجه” مسئلهسینی قارشیقارشییا قویماق و بونلاردان ایکی تضادلی آنلاییش یاراتماق مسئلهسینی. یعنی دیلچیلییمیز بو ایکی مسئلهنی بیر بیری ایله یاناشی قوشالاشدیرماقدانسا، بونلاری بیر بیریندن فرقلی آنلاییشدا و هر بیریسینی باشقا بیر جیغیردا آخماسینین طرفینی توتور. بونو بیز داها چوخ آذربایجان جمهوریتینده گئدن ادبیات گئدیشاتیندا سئزهرک عینی مسئله اورادان ایستر ایستهمز بیزه ده ائینهمی آخیر. دیلین بوتون قابلیتلری نثرده اؤزونو بروزه وئریر. نثر یازیلاریندا گئدن پروسئسده، دیالئکت و یا «فردیناند دو سوسور»ون دیلی ایله دئسک “نیطق”، اوبراز قازانیر.
دیلچی متخصصلرین دانیشیغی ایله سیراوی و ساوادسیز بیر آدامین دانیشیغیندا فرق گؤرموروک. بورادا حکم سورن، بو دیلچیلرین دیلی ایله دئسک یالنیز “ادبی دیل”دیر. دیلده، یک نسقلیک حاکیمدیر. تحصیل سیستئمینده استانداردلاشان هر بیر آنلاییش عینی ایله دانیشیقدا دا حاکیمدیر.
حؤرمتلی عالیم گؤزل بیر مقاما توخونور:
“یئنی دیلچیلیکده آنجاق، دیل، «أدبی دیل» و اونون ضیددی اولان «لهجه«یه بؤلونمور بلکه، أصلینده، دیلین ایچینده باشقا بیر دیل یوخدور کی اونون آدی «ادبی دیل» اولسون. بئله بیر آدین اؤزو ذِهنی جایدیریر.”
بو دوشونجهنی ادبیاتیمیز و دیلیمیزده اؤرنکلرله بلکه ده آرتیق آچیقلاماق اولاردی. آنجاق قیسا آچیقلاماسیندان من بئله بیر نتیجه چیخاریرام کی:
وورغولادیغیم کیمی دیلین بوتون قابلیتلری نثرده اؤزونو گؤستریر. نثریمیز ایسه، “ادبی دیل” آدیندا دئییلن بیر پروسئسین “یکنسقلیک” چرچیوهسینده دوستاق قالیر. دیل آزاد و سربست دئییل. استانداردلاشمیش (قراردادی، کلیشهای) و شرطیلنمیش چرچیوهدن دیشاری آیاق باسدیقدا ایسه ادبی دیل قایغیکئشلری داها دوغروسو منظوری جنابلارینین دیلی ایله دئسک “فیلولوقلار” طرفیندن سوچلانیر.
آنجاق من نثریمیزده دیلی آزادجا استفاده ائدن و یئنی نثریمیزه تاثیر بوراخان ایکی ایلکین یازارلاریمیزی یعنی میرزه فتحعلی آخوندزاده ایله میرزه جلیل محمدقلیزادهنی مقایسه ائتمکله اؤرنک گؤسترمک ایستیرم. آخوندزاده یئنی اوسلوب یاراتماق اوچون بوتون جهدلرینی ائدیر. آنجاق او، چاغداش نثریمیزده تحصیل دیلینین سووئرنلییینین یئرینه، کلاسیک ادبیاتین قراماتیکاسی (نحو) دوستاغیندان چیخا بیلمیر. یعنی چاغداش نثریمیزی تحصیل دیلی بوخولاییر. آخوندزادهنین نثر دیلینی ایسه کلاسیک ادبیاتین قراماتیکاسی. او هر نه قدر دیلده یوموشاق سؤزلر و عبارتلر ایشلتسه ده، یئنه ده دیلی راحات بوراخا بیلمیر. دیل قراماتیکانین و آزاجیق دا کلاسیک ادبیاتین نئجه دئیرلر کاتیبلیک یا منشیانه دیلیندن کنارا چیخا بیلمیر.
میرزه جلیل ده ایسه مسئله ترسینهدیر. او، دیلی سربست بوراخیر. دیل ایستهدییی آخاریندا آخیر. دقیقلیکله دئسک: میرزه جلیلین یازدیغی نثرین و یاراتدیغی دیلی ایچهریسینده باشقا بیر دیل یوخدور. یعنی او، آخوندزاده و چاغداش ناثیرلر کیمی دیلی ادبی دیل و دانیشیق دیلینه بؤلمهییر. بونلارین هر ایکیسی بیر دیل اوسلوبو کیمی تاملیق داشییر. بوتؤولوک وار بو دیلده. دیلین بوتون سس آخارلاری، ایستهدییی کیچیک آرخلارا، ایستهدییی بؤیوک دنیزلره هئچ بیر تضییق و مانع اولمادان جیغیر آچیر. بو تصوورده میرزه جلیلین نثری سانکی بیر آزاد و سربست کولک کیمیدیر؛ هر بیر باجادان (منفذدن) داخیل اولوب سربست گزمهیه چالیشیر.
موغان- ۱۳۹۶٫۱۱٫۱


text:
اویان نیوز: آمریکا ژئولوژی آراشدیرمالاری قورومو معلوماتینا گؤره، گئچن ایل اؤزبکیستانداکی قیزیل اورهدیمی یوزده ۱،۱ دوشوشله ۹۰ تن اولدو.
آمریکا ژئولوژی آراشدیرمالاری قورومو وئریلرینه گؤره، ۲۰۱۲.جی ایلده ۹۰ تن قیزیلین چیخاریلدیغی اؤزبکیستان، گئچن ایل دونیاداکی ان بؤیوک قیزیل اورهدیچی اؤلکهلر سیرالاماسیندا چین (۳۷۰ تن)، استرالیا (۲۵۰ تن)، آمریکا (۲۳۰ تن)، روسیا (۲۰۵ تن)، گونئی آفریقا جمهوریتی (۱۷۰ تن)، پرو (۱۶۵ تن)، کانادا (۱۰۲ تن) و اندونزیدن (۹۵ تن) سونرا ۹.جو سیرادا یئر آلدی.
اؤزبکیستان دؤولت ژئولوژی و مینئرال قایناقلار کمیتهسی وئریلرینه گؤره، اؤلکهدکی ۳۰ یئنی قیزیل معدن اوجاغینین مرحلهلی اولاراق ایستیفادهیه آچیلماسی، اؤلکهنین قیزیل رزرولرینین آرتماسینی تامین ائدهجک. تثبیت ائدیلن قیزیل رزرولری ۲ مین تن اولان اؤزبکیستاندا، بو گونه قدر ۶۳ قیزیل معدن اوجاغی تثبیت ائدیلرکن، بو مینئرال رزرولرین ۲۰سی ایشلنیر.
ت ر ت


text:
آندرش یوناس انقستروم
آندرش یوناس انقستروم (اینگیلیسجه: Anders Jonas Ångström) سوئدلی بیلیم اینسانی. ۱۳ آقوست ۱۸۱۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۹ ایل عومر ائلهییب و ۲۱ ژوئن ۱۸۷۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. آندرش یوناس انقستروم اوپسالا بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Anders Jonas Ångström»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آندرش یوناس انقستروم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ديوان بايرک قوشچو اوغلو
بایرک قوشچو اوغلو دیوانی ـ سککیزینجی یا اونونجو یوز ایلده بایرک قوشچو اوغلو طرفیدن سؤیلنمیش شعر دیوانی دیر.[۱]
الیازمالاری[دَییشدیر]
بو اثردن بیر چوخ الیازمالار ایران کیتابخانالاردا و ائولرده ساخلانیلیر. اونلاردان مجلس شورای اسلامی کیتابخاناسیندا و همچنین سيد امرالله شاه ابراهيمي، سيد کاظم، پيرداوري، سيد فتاح و گولدولو نسخهلری تانیتدیریلمیشدیر.[۱]
آراشدیرمالار و یاییملاری[دَییشدیر]
گونوموزه قدر بو اثر دؤنهلرله یاییملانمیشدیر. اونلاردان:
- تهران: 1369شـ/هـ/م؛
- ترکيه: ایلی؟؛  ؛
- آذربايجان جمهوریتی: ایل؟،  ؛
- تبريز: نداي شمس، 1388شمسی/م، 186ص.[۱]
آیریجا بو دیوان بابک جوانشیر طرفیندن یوکسک لیسانس تئزی کیمی ایشلهنیلمیشدیر.[۱]


text:
حیدربابایه سلام
حیدربابایه سلام, سید محمد حسین شهریارین، آذربایجان تورکجهسینده یاراتدیغی شعر اثری. حیدربابایه سلام کیتابینین آدی خشگناب کندینین یاخینلیغیندا اوْلان حیدربابا داغیندن آلینیب. بۇ شعر دونیانین ان آدلیم فولکوریک اثرلریندندیر. بۇ شعر ایندی میشیگان بیلیمیوردوندا اصلی دیلده تدریس اوْلونور و شعر بوتونلوکله اوستاد شهریارین اوز سسیله بۇ بیلیمیوردون رسمی سایتیندا دینلمک اولار.[۱]
منظومهنین اوزللیکلریدَییشدیر
شهریارین حیدربابایا سالام منظومهسی اونون اثرلری ایچینده بیر تایسیز شعردیر. شهریارین بوتون شعر اینجهلیکلری بۇ شعرده توپولانیبدیر. بۇ اثر شعر، حیکمت، دیلین قودرتی و ذئهنین گوزللیکلرینی بیریئره گتیرن اثردیر.[۲]
شعردن بیر پارچادَییشدیر
حیدربابا ایلدیریملار شاخاندا
سئللر-سولار شاققیلداییب آخاندا
قیزلار اوْنا صف باغلاییب باخاندا
سالام اولسون شوکتیزه-ائلیزه
منیمده بیر آدیم گلسین دیلیزه
حیدربابا نظیرهلریدَییشدیر
شهریارین حیدربابایا سلام اثری یاییلاركن سسی هر یانا دوشدو. چوْخ اوخوندو و سئویلدی و خالقیمیزی سئویندیردی. جان اوستونده اوْلان ادبیات بیرده باشدان دیرچلدی. دیللرینی اونودان آذربایجان شاعیرلری دیللرینه دؤندولر، اللرینه قلم آلدیلار و شهریاری اؤیدولر. حیدربابایه سلام منظومهسینه یازیلان نظیرهلردن بونلار سایماق اولار:
- «حیدر بابانین شهریارا سلامی» دوكتور علی كوشان
- «شهریارا سلام» جبار باغچهبان
- «ائل دایاغینا سلام» عباس باریز
- «حیدر بابادان شهریارا مكتوب» «آلاو» تخلوصلو «شایا»
- پروفسور محمد تقی زهتابی«رخشنده نین آرزوسو» آدیندا«حیدربابایا» خیطاب خالقیمیزین دردلرینی سؤیله میشدیر.
- «كهله یه سلام» پروفسور غلامحسین بیگدلی
- «زنگان شهری» منظومه شاعر «اوخ»
- «پیر سقا نغمه لری» هادی سلطانی
- ائینالی» علی اكبر ترابی «حلاج اوغلو»
- «اورمو دریاچه سی» ناظر شرفخانهای
حیدربابا ترجمه لریدَییشدیر
حیدربابا اوقدهر آدلی- سانلی اوْلموشدوركی فارسلاردا شهریاری تانتیدیراندا، اونو، حیدربابا شاعیری آدلاندیردیلار. فارسلار دا بئله بیر اثری اله گتیرمهیی آرزولادیلار. چوخلو شاعیرلر- فارس دیللی و تورك دیللی حیدربابانی فارسیجایا چئویرمه یه جان آتدیلار. یوزلرجه فارسی ترجومه سی مئیدانا گلدی. آنجاق هئچ بیری بیه نیلمه دی. حتا شهریاردا نئچه دؤنه حیدربابانی فارسجایا ترجمه ائتمه یه چالیشیرسا دا اومودونو الدن وئردی.
- علی اكبر شیوا «مدرس» ترجومه سی
- میرصالح سید حسینی
- سؤنمز (كریم مشروطه چی) ترجمهسی
- حسین منزوی
باشقا دیللره ترجمهسیدَییشدیر
كوردجه ترجمه (چاردولی لهجهسیله) شهریارچی كورد مۆحقیقی، محمدرضا نیری گیلكجه ترجمهسینی سیامك سلیمانی روشن سووئت دیللری، روس، گورجو، ائرمنی و باشقا- باشقا سووئت اؤلكه لری نین دیلینده چاپ اوْلموشدور. حیدربابانین اینگیلیسجه یه پرکارین ترجمه سی بو ترجمله، 1993 جو ایلده چاپ اولاراق، دؤنه لرله یاییلمیش و دونیا ادیب لری طرفیندن قارشیلانمیشدیر. آلمانجا ترجومه سی برلن ده اسماعیل میتاگ و ائته میتاگ ایله بیرگه چئویرمیش و چاپ اوْلموشدور. حیدربابانین روسجایا ترجمه سی، اؤزه ل بیر موقعیت قازانیر. حیدربابا تکجه روس دیلینه یوخ، بلکه سووئت بیرلیینده شایایان بوتون خالقلارین دیللرینه ده ترجمه اوْلموشدور.[۳]


text:
” میلّی اویانیش گونو “
و یا بابک قالاسی مراسیمی !
آذربایجان تورکلرینین ” میلّی اویانیش گونو ” و یا ” بابکین دوغوم گونو “
بابک قالاسی مراسمی ایلک دفعه ۱۳۷۹ جی هجری گونش ایلی تیر آیینین ۹– ۱۰ و پنجشنبه – جمعه گونلرینده توپلوم حالدا و او زامانین یازدیغی نشریهلره استناد ائده رک ۹۰ الی ۲۰۰ مین نفر آراسیندا شرکت ائدنلر طرفیندن اهر شهری و کلئیبر قصبهسینین گون باتانیندا یئرلهشن ” “بابک قالاسی ” ندا باش توتدو .
بو توپلانتینین سسی او قَدَر گوجلو ایدی کی ، تبریز رادیوسو و حتی تهرانین اطلاعات گوندهلیگی بو حاقدا خبرلر یایدیلار . او ایلدن سونرا تیر آیینین ایکینجی پنجشنبه – جمعه سی دائمی اولاراق ” بابک قالاسی مراسیمی ” اعلان اولدو و ۱۳۸۰، ۱۳۸۱ ، ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ جو ایللره کیمی تیر آیی نین ایکینجی پنجشنبه – جمعهسی یوز مینلرله تورک اینسانی بو مراسیمه قاتیلیب و بو ایکی گونده آذربایجانین دیل ، تاریخ ، ادبیات ، فولکلور ، موسیقی ، داستان و باشقا فرهنگی – هنری ساحه سینده بو گؤزل طبیعتده چئشیتلی و تام مدنی برنامهلر اجرا ائدیردیلر کی ، ۱۳۸۴–جو ایلدن اونون قاباغی تمامیله آلیندی !
بیرینجی برنامه دن ، یعنی ۱۳۷۹ جو ایلین ” بابک قالاسی ” برنامه سیندن تقریبا بیر آی سونرا و مرداد آیینین ۱۳–۱۴ جو گونلری آذربایجان اؤیرنجیلری بیر گردیشی– تفریحی اوردوسو چرچیوه سینده بابک قالاسینا گئتمهیه آد یازدیلار ؛
بو اوردونون باشلانیشی ۱۳۷۹ جو ایلین مرداد آیی نین ۱۳ و تبریز اوتوبوس تئرمینالیندان اولاجاقدی ؛ تبریز تئرمینالینا کیمی هر کس اؤزو گئتمهلی ایدی ، بورادان سونرا اوردو مسئوللاری پلان حاضیرلامیشدیلار . بو گونلرین خاطیرهسیندن یادداشت ائدیلن بیر یازیدان بیر قیسا بؤلوم بوردا گتیرمهیی یئرسیز گؤرموروز :
“دونَن گئجه ( ۱۲ / ۴/ ۱۳۷۹) تهراندان حرکت ائتمیشدبک ؛ بو گون صبح ساعات ۸ یاریم حدودو تبریز تئرمینالینا چاتدیق . بیرینجی سالونا طرف گئدرکَن گؤردو ک آقای ق..پ.. و آقای آ…ی … بیرینجی سالونون قاباغیندا دایانیبلار ، سلاملاشدیق . بیز سالوندا مستقر اولدوقدان سونرا صبحانه یئمک ایسته ییردیک کی ، گؤردوک اونلار صبحانه وسائلینی حاضیرلاییبلار .
گئتدیلر بیر یئکه چایدان ، قاینانمیش سو آلیب گتیردیلر بیزدهده قورو چای واریدی ؛ دملهدیک پنیر– چؤرکده آلدیلار ، ائله تئرمینالدا صندل اوستونده صبحانه یئدیک . باشقا شهرلردنده گلیب بیزه قوشولدولار . اورمیهدن و نوید آذربایجان نشریه سینده چالیشان ر…ک ، ک…ص و باشقا دوستلاردا گلدیلر.
ساعات ۱۲حدودو دؤرد اوتوبوسا مینیب اوّلجه تبریزین ایچینده ” مشروطیت ائوی ” و ” ارک قالاسی “ندان گؤروش ائتدیکدن سونرا بیر گول چلَنگی آلیب ” باقیرخان ” مزارینا طوبی پارکیندا قویدوق ، سونرا یولا دوشوب بابک قالاسینا طرف گلدیک …… اهر شهرینه چاتدیق ، چوخ محروم شهردیر بوشهر ! من بیرینجی دفعهایدی اهر شهرینه و بابک قالاسینا گلیردیم. آذربایجان شهرلری فارس شهرلری ایله مقایسهده محرومیتده قالیبلار ، آمما اهر شهری آذربایجان شهرلری ایچینده بلکه ان محروم شهرلردندیر!
بو شهرده شیخ شهاب الدین اهری آدلی تانینمیش آذربایجان شخصیتی بیر پارک ایچینده دفن اولوب ؛ بو پارکدا اوزون بیر سوفره آچیب ناهار یئییب سونرا دوروب گئتدیک کلئیبره اورداندا بابک قالاسینین آیاغینا و ” قالا درهسی” آدلانان یئرده کانکس لر و چادیرلاردا یئرلشدیک.
بورا عجب صفالی یئردیر ! گؤزل مئشهلیک و یانیندان دورو سو ایله کیچیک چای آخیر. بابکین عظمتلی قالاسی داغین دوز کلّهسینده گؤرسنیردی اؤزوده چوخ عظمتلی …..!
چادیرلار و کانکس لرده یئرلشدیکدن سونرا فرهنگی برنامهلر باشلاندی . میکروفون ، بلندگو لار حاضیرلاندی . اورگ ، ساز و باشقا موسیقی آلتلرده حاضیر اولدو . شعر اوخوندو ، ساز چالیندی و آدینی دوکتور آدی ایله سسلهین بیر نفر گلیب آذربایجانین مشهور خالق ماهنی لاریندن اوخودو ….
برنامه نین داوامیندا ” آذربایجانلیلار میلّت یوخسا قوم ( قبیله) دیرلر ” بارهده گؤزل بحثلر اولدو و بلکه گئجه یاری ساعات ایکی اولاردی داها هامی یاتدی …!
بو برنامهلر اجرا اولان زامان بیزیم اوردودان قیراق و اطراف چادیر و کانکسلرده اولانلاردا گلیب برنامهیه هوسله قولاق آسیردیلار . بو آداملارین ایچیندن بیری کلئیبر اهالیسینین دیلیندن دئییردی :
” منیم باققال دوکانیمدا عادی گونلرده و معمولی حالدا گونده 5-6 مین تومنلیک جنس ساتیلیر ؛ آمما بابکین دوغوم گونلری و تیر آیینین 7 الی 11 جی گونلرینده هر گون ایکی یوز مین تومن حدودو ساتیشیم اولوب ! آمما کلئیبر فرمانداری اهالی یه دئییب :
“بابکین تولد گونو بورا ییغیشانلارا یئمک – ایچمک امکاناتی یاراتمایین ، بابک کافردیر و بو آداملار کافردن تجلیل ائدیرلر. بیزده رئیس جمهورا شکایت یازمیشیق و فرماندارین دگیشیلمهسین ایستهییریک “…..!