text:
“ائویم” ده شامانیزم، مارکسیزم و جهنمین قیزغین سویوغو
کیان خیاو
(روقیه کبیرینین “ائویم” رومانی اوزهرینه بیر باخیش)
“قاپی قاپاندی…” گنج بیر قیز – ائویم رومانینین باش کاراکتئری – دؤنوب باخدیغیندا، گؤزلری ایکی گؤزلو دمیر قاپینین گؤزلرینه ساتاشدی. او قیز مارکسیست، لئنینیست، کومسومول بیر قیزایدی…
“دانیش گؤراخ، هئچ اولماسا او لئنین بابادان دانیش، ایستالین عمیدن دئ، قوی بیز ده فیض آپاراخ دااا!.. (آغ: ۴۳)”
ایندی او قیز سئللولدا آرخاسی اوسته اوزانیر. گؤزلرینی تاغداکی مفتیللی باجایا دیکیب، اؤنجه “قوش اوچماز، کروان کئچمز” ، سونرا، “قوش اوچار، کروان دا کئچر” دئیه دوشونور…
کومسومول قیز اؤنجه مووقتدهیدی، ایندیسه بنددهدیر. آنجاق بندین چوخ سویوق اولدوغوندان دولایی، یئنه ده موقتده اولماسینی دیلهییر:
“دمیر قاپی بوز کیمیدی. سویوقدان دا سویوق ایدی. موقتدهکی ایستی سئللولا گئری دؤنمک ایستهییردی… (آغ: ۱۳- ۱۴)”
بو قیز چاغیمیزدان اوتوز ایل اؤنجهنین یئنیلمیش سیاستچی گنجلریندن بیر اؤرنکدیر. سیاستچیلیک یانیندا، ان هاوالی، ان سئودالی، ان وورغون بیریسیدیر ده. و ایندی او دوشدویو بندین سویوغونو دؤزمک اوچون سئوگیسینه سیغینمالیدیر. سئودییی بیر “قره” آدلی اوغلان وار. سئوگیسینی چوخ دا دیله گتیره بیلمهین پلتک بیر قره. رومانین یئر- یئرینده قرهنی دوشونمک گرهکیر. یوخسا روماندا اولان بندین چئورهسی دؤزولمز اولاجاق. قیزین قالدیغی زینداندا قرهیه بنزهین بیر “قاراوول” وار. بو قاراوولون وارولوشو قرهنین چاغیریشیمیدیر. او گؤرونونجه بو آنیلیر. شیکنجهلر سئوگینی آنیمسادیر. قیز قاراوولو گؤردوکده، بوتونلوکله گؤزلرینین اؤنونده قره جانلانیر. دئمک سئوگی اولمازسا هانکیسا ساواشی سونونا واردیرماق اولماز. بو روماندا دیزیدن دیزییه قرهیله قرهنین ائکیز تایی قاراوولون بیر- بیرینه کئچیشمهسی ماراقلیدیر:
“انگوشت نگاری قورتارینجا قرهنین ائکیز تایی کیمی اوخشارلیغی اولان قاراووللا بیرگه یاری قارانلیق بوروق- بوروق سالونلاردان کئچدیلر… اوغلانسا اونا باخمادان اونون اؤنونده یوخ، اونونلا بیر آیاق، بیر سیرادا گئدیردی… (آغ: ۱۷)”
رومانین باش کاراکتئری اولان دوستاق قیز، سئوگیسینی دوشونمک اوچون نوستالئژیک دویغولارا قاپیلیر. کئچمیش گونلر آرد- آردینا گلیب بیرر- بیرر گؤز اؤنونده سیرالانیر. چئشید اولایلار، چئشید اینسانلار، چئشید چئورهلر، قاوراملار، ایمگهلر، چاغیریشیملار! باغ حیطی، آغاجلار، آباجی، قره، جئیران و باشقالار. نوستالئژیک دویغولارا قاپیلماق اؤزو باشقا بیر یاشامدیر. بو یاشامی اولوشدوران اولایلار، پئرسونالار، چئورهلر و دبلر وار. بو دبلرین چوخو یئری گلینجه ائویم رومانیندا مودئرن بیر آنلاتییلا آنلادیلیب. اؤرنهیین ۲۲ نجی آغدا چؤرهیه آند ایچمه دبی، آردینجا دا چؤرکدن کئچیب آذانا، آذاندان کئچیب داریخمالارا آند ایچمک اوخوجو اوچون چوخ دوشوندوروجودور. اوست- اوسته بو رومانین بیر چوخ بؤلومو چئشید دبلریمیز اوستونده یازیلیب. ۲۳- ۲۴ اونجو آغدا انلیک- کیرشان یاخما دبی. ۳۵ اینجیده چیلینگ- آغاج اویناما، ۵۰ نجیده قورخو گؤتورمه، ۵۵ اینجیده دیرناق توتما و سونوندا ۶۷ نجی آغدا قار آدامی دوزلتمه دبی…
نهدنسه چئشید دبلری دوشوندوکجه شامانیزمدن کئچمک اولمور. گؤرونور یازار بو رومانی یازماقدا “میرچا ائلیاده” نین “شامانیزم” و “میر علی سئییدوو” ون “قام- شامان” بیتییینی گؤزلجه اوخویوب، گرهکینجه ایچسللشدیرمیشدیر. رومانین یئر- یئرینده “جئیران” ین سئللولداکی واراولوشو، شامانیزمده اولان “تین چاغیریشیمی” قونوسونو آنیمسادیر. دوستاق کاراکتئر بیر چئشید تینسل ایچه چکیلیشده یاشاییر کیمیدیر. بو ایسه شامانیزمده اولان ایچه چکیلمهیی آنیمسادیر. دوستاق اولان کیمسهلر اؤلومو اؤزلرینه یاخین بیلیرلر. اونلاردا اولان آجی- آغریلار، اینجینمهلر اونلار اوچون اؤلومون باشقا واریانتینا چئوریلیر. و شامانیزمده اولان “تشرروف” ون بوتون ریتوآللاریندا (مراسیم) بو سایاق سمبولیک اؤلوملری آنیب دوشونمک وار. گئنللیکله زینداندا اولان کیمسهلر سایریلیغا (خستهلیک) دوشورلر. شامانیزمده ده سایریلیقلا تشرروفون بیر- بیرینه اوخشارلیقلاری چوخدور. تشرروفده هانکیسا بیر تینله دانیشماق اولور. بو روماندا دا باش کاراکتئرله جئیرانین دیالوقلاری، باش کاراکتئرین زینداندا بیر تور تشرروفه اوغراماسی دئمکدیر. سانکی باش کاراکتئر اؤزو بیر شامان، جئیرانسا باشقا بیر اؤلموش شامانین چاغیریلمیش تینیدیر:
“جئیرانین باشقا دونیادان دؤنوب، اونون یانیندا دوردوغونا هئچ شاشیرمادی… جئیران حیاتدا اولماسایدی دا، بو آن ایکیسی ده مدرهسهنین گونشلی حیطیندهیدیلر… (آغ: ۲۵)”
باشقا سؤزله بو روماندا جئیران کاراکتئرینین وار اولوشونو باش کاراکتئرین سئللول یوخسا بنددهکی یالنیزلیغیندان ایرهلی گلن ایچه چکیلیشلرینین دئنهییملرینه یوزماق اولار. شامانیزمده یاردیمچی تینلر شامانلار اوچون گیزلی- گیزملی بیر واراولوشدورلار. بورادا دا جئیران دوستاق قیز اوچون بوتون یاردیمچی بیر تینین رولونو اویناییر و باش کاراکتئری بئله دؤزوم و ساواشا چاغیریر:
“جئیرانی اؤنونده اوتورموش گؤردو: اویون وئرمه، یئ!… جئیرانین سؤزونو ائشیتمهمیش کیمی، قاشیغی قابین ایچینه آتدی… جئیران، بیر داها قاشیغی الینه وئردی: سفئهلهمه! آخشاماجان آج قالارسان، دئدی… قاشیغی آغزینا آپاردی… جئیران، چؤرهیینی ده یئ، دئدی… (آغ: ۲۷- ۲۸) جئیران اونون قولوندان یاپیشدی. اونو یئریندن قالدیرماغا چالیشدی. او، دیرسکلهنیب قالخماغا چالیشسا دا، یئنیدن یئرینده اوتوردو: بوراخ، قوی اؤلوم! جئیران، دؤزمهلیسن، دئدی!… (آغ: ۸۲) جئیران دورمادان قولاغینا پیچیلداییردی: دادینا باخما، داوا کیمی یئ! درمان کیمی یئ! یئئئئ، یئئئئ، یئ!… یاشاماق اوچون ساواشمالیسان!… (آغ: ۸۳)”
باش کاراکتئر اؤزو بیلهرکدن اؤزونو گؤودهسل یوخسونلوغا ساری سوروکلهییر. سونرا دا اؤز خیال- خولیالاریندا واخت آشیری جئیرانی قالدیغی بنده گتیریب، اوندان بیر تور یاشاماغا گوج آلماق ایستهییر. اوشودویو آنلاردا بئله،
“جئیرانین قوینونا گیریب، قیزیشماق ایستهییر… (آغ: ۳۹)”
بو دئنهییمی الده ائتمک باش کاراکتئره زیندانی دؤزمک اوچون بؤیوک اوغور ساییلیر. بو ایسه شامانیزمده اولان گؤودهسل بیر دئنهییمدن تینسل بیر دئنهییمه وارماقدیر. “جئیران” بوردا اسکی ناغیللاردان یئره ائندیریلمیش سانکی گؤیسل بیر قادیندیر:
“او آباجینین ناغیللارینداکی جئیران آدلی بیر جئیراندیر. او یئر آلتی دونیاسینا دئییل، گؤیلره لاییق بیر جئیراندیر. ایندیسه جئیران گؤیده دئییل، یئر آلتیندا دئییل، ایکی دونیانین اورتاسیندا، بیر بینانین سونونجو قاتیندا، تک آداملیق بیر سئللولدان باش چیخاردیب. گؤرونمز اولورسا بئله، اونون گؤزونه گؤرونور. جئیرانی اؤز یانیندا حیسس ائدیر… (آغ: ۳۸- ۳۹) جئیرانین سسی یئر آلتیندان گلیردی یوخسا یوخاریدان، بیلمیردی… (آغ:۸۳)”
شامانلار دا گؤیسل قادینلارلا ایلگیدهدیرلر. گؤیسل قادینلار، اؤیرهتیم و ایچه چکیلیشلی دئنهییملرده شامانلارین یاردیمچیلاریدیرلار. “جئیران” دا بو روماندا سانکی باش کاراکتئره یاردیم ائتمک اوچون اونون بندینه گلیب، قادینسی بیر تین کیمی اونو زیندانین تووالئتینده بئله قوروماغا چالیشیر. آرتیق یوخلوقدان باش قالدیریب، سانکی “یئر آلتی دونیاسینین بؤلگهسینده” دوستاق اولان قیزین سئللولونا گلن بو جئیران، اونون سئللولداشینا دؤنهرک، اونلا بیرگه یئییب ایچیر. اونلارین ایکیسی ده بیرلیکده اوجا سسله پیققیلداشیب گولوشورلر. و:
“جئیران، سئللولونا گلیب- گئتمهسیله اونون اوچون ان بؤیوک موتلولوق گتیریر… (آغ: ۳۸)”
جئیران آرتیق اؤلموش بیر قیز اولسا دا، نئچه دؤنه سئللولدا دوشونولوب، تینسل بیچیمده گؤرونور. شامانیزمده هانکیسا تینله گؤروشمک اؤنملی قونولارداندیر. شامانلار اؤز ایچلرینه چکیلدیکده اؤلولرین تینلرینی گؤرورلر. آنجاق آییلیب اؤزلرینه گلدیکده اؤلولر داها یوخا چیخیب گؤرونمورلر. دئمک اؤلولر داها شامانا اؤزلرینی گؤسترمیرلر. بونلا بئله شامانلار آییلدیقدا، اؤلولری گؤرموش اولوبلار دئیه، اؤزلرینی چوخ گوجلنمیش دویورلار. جئیران اؤلموش بیر قیز اولسا دا، دوستاق قیز اؤز بندینده نئچه دؤنه اونو دوشونوب گؤرور، اونلا سؤیلهشییه کئچیب، اونلا بیرلیکده یاشاییر، آنجاق بیردن بیره جئیران یوخا چیخیر. جئیران یوخا چیخدیقدان سونرا، دوستاق قیز اؤزونو داها گوجلو گؤرور، غورورلانیر. غورورلانیرکن اؤزونو آرتیق جان دوستونا چئوریلمیش جئیرانین خیالینا بورجلو بیلیر. منجه جئیران کاراکتئرینین بو رومانین آخیشیندا اولان رولو چوخ بؤیوکدور. سانکی جئیرانین سئللولدا وار اولوشو اولماسایدی، باش کاراکتئر اینجینمهلرینه دؤزمز، اؤلردی. باشقا سؤزله شامانیزمده اولان بیر چوخ موتیولر بو روماندا اولماسایدی، رومان یازیلمادان اؤلوب آرادان گئده بیلردی. بو رومانین چئشید بؤلوملری یازیلا- یازیلا ر. کبیرینین میرچا ائلیاده و میر علی سئییدووون بیتیکلرینی اوخوماسینی و شامانیزم فلسفهسییله اوغراشدیغینی بیلیردیم. آنجاق گئرچکدن ده او اوخودوقلارینی بونجا گؤزل ایچسللشدیریب، بونجا بؤیوک بیر باشارییلا رومانا کؤچورهجهیینی سئزمیردیم. بیلدیییمیز کیمی شامانلارین قوروقچو تینلرله آراجسیز بیر ایلگیلری و دئنهییملری وار. اونلارلا اوز- اوزه دانیشیرلار و اونلاردان یاردیم گؤزلهییرلر. بو روماندا دا دئدیییم کیمی باش کاراکتئرین جئیرانلا بیر تین، بیر جان دوستلوغو یاراندیقدا سانکی اوز- اوزه دانیشیغا کئچیرلر. بؤیلهلیکله باش کاراکتئر جئیرانین خیالیندان بؤیوک بیر ائنئرژی آلیر و بیر دوستاق کیمی قالان گونلرینی یاشاماق اوچون، داها دؤزوملو، داها قورخماز، داها دیرهنیشلی اولماغا چالیشیر:
“غورورلانماسینی جئیرانین خیالینین جانلانماسینا بورجلویدو. جئیران جان دوستویدو. حیاتدا اولماسایدی بئله، اونون حیاتیندا، خیالیندا یاشاییردی. دار گونلرینین دوستویدو. بلکه ده جئیرانین گؤزلریدی اونون گؤزلرینده یووا سالمیش، قورخماز- قورخماز قاراوول قادینلا گؤز- گؤزه باخدی. قادین دینمز- دانیشماز قاپینین یوخاری گؤزونو قاپاتدی… (آغ: ۸۵)”
بو روماندا سانکی باش کاراکتئرله جئیرانین بیری اؤز، بیری اؤزلوکدور. بیر یاندان سولچولوق، بیر یاندان سئللولدا ایچه چکیلیش، بیر یاندان پئسیکولوژیک دوروملار، بیر یاندان دا ایچده یارانان اؤز و اؤزلوک کیمی فلسفه یوکلو سورونلار، رومان بویو کاراکتئری دورومدان دوروما سوروکلهییر. “تک آداملیق جهنمین قیزغین سویوغوندا” قالان کاراکتئر، رومانین بیر یئرینده، اؤزله اؤزلویون اوز- اوزه دایانماسی قونوسوندا بیر تور هیستئرییه قاپیلیر. زیقموند فرویدون دئدییییله هیستئری یاشانان یئر و چئورهیله ایلگیدهدیر. بورادا چئوره، زیندان و سئللولدور. گئرچکده ده بو رومانین تمل قونوسو یئر، چئوره، دئمک زیندان قونوسودور. بونو رومانین دا آدیندان (ائویم) آیدینجا آنلاماق اولور. “ائویم” دئینده “ائوین”، “ائوین” دئیندهسه هانکیسا بیر دوستاغین “ائوی” کیمی آنیمسانیر. اویسا “ائوین” دوستاقلارین اؤز “ائوی” دئییل. بو رومانین آدی ایلک واریانتدا دا “ائوین ائویم دئییل” ایدی. “ائوین” ده اولان کیمسه آنباشی “ائویم- ائویم” دئیه نهسهلری دیلهییب، نهسهلری دوشونوب دورور. قیز یوخسا قادین کاراکتئر زیندانی دؤزه بیلمیر. زینداندا اؤلمهسین دئیه “ائوین” ین ایچینده “ائویم” ی دوشونور. اؤلومدن باش قاچیریب اؤلومسوزلویه وارماق اوچون یاشانان یئردن، “تخییول، یوخو یوخسا دوشونجه” گوجویله ده اولموش اولسا، باشقا بیر یئرلره کؤچمک گرهکیر. “ژولیا کریستئوا” بو قونونو “قادینلار زامانی” آدلی یازیسیندا گؤزلجه آچیقلاییب. ژ. کریستئوایا گؤره بؤیله یئرلر “تخییولی” یئرلردیر. او بو قونونو آچیقلاماق اوچون “دیبلی مریم” ین اؤلمهمهسینی و یوخو یوخسا یوکسهلیش آراجییلا بیر یئردن باشقا بیر یئره گئتمهسینی اؤرنک گتیریر. اوزون سوره زینداندا قالاجاق بیریسینین، اوستهلیک سینیرسیز دوشونجهلره ده قاپیلاجاق کیمسهنین گئنللیکله هیستئریک دوروملارا دوشمهسی دوغال حالدیر. آنجاق بیر رومان یازاری بونلاری منطیقی یولونا سالاراق یازیب یارادیر. ر. کبیری ده اؤزونه اؤزل منطیقییله بورادا “اؤز” له “اؤزلوک” و قارشی قارشییا قویور. باش کاراکتئر “ائوین” دن “ائویم” ی، سئللولدان باغ حیطینی دوشونور. نئچه آددیملیق بیر سئللولدا تکباشینا دوشوندوکجه ده هیستئریک دوروما دوشور. کاراکتئر اؤزو ایستهمهدن، اونو آشاغیلایان اینسانلارا آغیز آچیر. اونا گؤره ده “اؤزلوک” ون “اؤز” دن آجیغی گلیر. بؤیلهلیکله “اؤز” له “اؤزلوک” ون دارتیشیب قونوشماسی ایرهلی گلیر. اؤزله اؤزلویون دیالوقو باشلانیر و کاراکتئر ذئهینسل بیر فاز و فانتاستیک (مؤوهوم) بیر دونیایا گیریر. زینداندا “اؤز”، “اؤزلوک” دن اوستون توتولور. ساواش و دیرهنیش گوجو سارسیلاراق معجزه دوشونولور. و ذئهینسل ایناملار جانلانیر. یئنه ده شامانیزمده اولان اینانجلار، شیطان تینینین کیمی نسنهلره کئچیشمهسی، “آباجی” نین قام- شامانلا باغلی ناغیللاری، اود موتیوی، اود تانریسی، باش کاراکتئرین اوشاقلیق چاغلاری، خورافهلر و بامباشقا خالق اینانجلاری. رومانین بو بؤلومونده بو قونولار گئرچکدن ده چوخ گؤزل بیر بیچیمده آنلادیلمیشدیر:
“آباجی شیرین گولوشویله… آرد- آردینا شیطانلا دیرناغین ایلیشکیسیندن ناغیللار سؤیلهیردی: دیرناغین آلتی شئیطانین یاتاق یئریدیر، یوواسیدیر… شیطان قیرینتیلارینی آااات ائشییه، تؤک زیبیل قابینا داااا، آی آباجی! دئمیرسن شیطان دی دی دی دیوارین دلیک- دئ دئ دئ دئشییینده یووا قورار؟ بالالار؟! بیر گون گؤردون ائوی شیطان باسیب هااا!… یئرسیز دوشونجهلر ایلدیریم کیمی بئینینده پارلاییب یوخا چیخیر… اونو آشاغیلایان اینسانلارا گؤره اؤزوندن آجیقلیدیر. اؤزلویونون اؤزوندن جینی توتور… اؤزویله اؤزلویو چکیش- برکیشدهدیر. اؤزونون گؤزوندن گیلهلر آخدیقدا، اؤزلویو مؤوهوم بیر یارادیق اؤنونده دوروب… چن کیمیدیر اؤزلویو… اؤزلویو اونا یاخینلاشیر. اونو اؤز چن- دومانینا بورویور. اونونلا دؤش- دؤشه دایانیر… اؤزو، اؤزونو توتا بیلمیر… اؤزلویو گئت- گئده اونا یاخینلاشیر. اونونلا بیرلشمهدهدیر… اؤزلویونون باغرینا سیغینیر… اؤزلویونه سیغیشدیغی بئله، اوشوتمهسینه یارارلی گلمهییب، آیاقلاری اوشویور… آباجینین دئدییی شیطان، دیرناق قیرینتیلارینین ایچینده جالانیر. شیطان بوینوزلو، چیرکین بیر یارادیق دئییل. وسوسهلی، هوسلی رنگه بویانیب. بئینینین سویوغا حساس اولدوغو، مؤوهوم دوشونجهلرین یارانان نوقطهسیندن باش قالدیرمیش، ایندیسه خیالیندا شؤعله چکیر… آباجینین ناغیللارینداکی اود تانریسیدیر. دمیر قاپیدان شؤعله چکیر. اونو مؤوهوم خیاللارینین دولانباجیندا دولاندیریر. گؤزلری یومولو، خیالی مؤوهومات ایچینده گزیر… اود تانریسی دمیر قاپینین گؤزلریندن اونا باخیر… اونو اؤزونه ساری چاغیریر. آلوولانیر. اودلانیر. تک آداملیق جهنمین قیزغین سویوغوندان، سئللولون شاختا باسان هاواسیندان قورتولوب، اود ایچینده آلوولانماق ایستهییر… جئیرانی بئله آناسی گوجویله نامازخانا اوتاغینا سالیب، یاتیردیب… دئشیکلرده گیزلنمیش شیطانی آختاریرلار… ایچیندن شئیطانین بالالادیغی شئیطانجیقلاری آختاریر. – سن دئییرسن کی شئیطانین بوینوزو وار؟… مؤوهوم خیاللار باشیندان آشیب داشیر. اود رنگینده گؤزلرینه جالانیر… بیردن بیره قالخیر. اؤزلویونو اوتوردوغو یئرده بوراخیب، ایکی گؤزلو دمیر قاپییا، قاپیدا آلوولانان مؤوهوم یارادیغا ساری قاچیر. آیازلانمیش جانینی آلوولارا قاتماق ایستهییر. آلوولانیب ایلییینه ایشلهین شاختادان قورتولماق ایستهییر. قاپییا یئتیشدیکده آلوو محو اولوب… آیازلاییب دونماق ایستهمیر. شاختایلا شیکنجه اولماغا دؤزومو قالماییب. یوموروقلارینی دورمادان قاپییا دؤیور: – منی بو شاختادان قورتارین! هؤنکور- هؤنکور آغلاییر: – آپارین، آسین، کسین،یاندیرین؛ آنجاق منی بو شاختادان قورتارین!.. (آغ: ۵۵- ۵۶- ۵۷- ۵۸- ۵۹- ۶۰- ۶۱)”
بو کاراکتئر، اوشاقلیق چاغیندان بئله، اؤز دوشونجه بویوتلاریندا بوتون خورافهلرین و خالق اینانجلارینین دوز اولوب- اولماماسینی آراییب آختاریر. اؤیله اونون بو سایاق داورانیشلاری دا سونوندا اونو کومسومول و ساواشلا دیرهنیشه تاپینان بیر قیز ائدیر. سؤزسوز بوتون سورهلرده، بوتون سیاسال آخیملارین تاریخینی یارادانلار بو سایاق ساواشقان و دیرنگن اینسانلار اولوب. کارل قوستاو یونگا گؤره، تاریخی، یاشامیندا بؤیوک دئنهییملر الده ائدیب، او دئنهییملرین یول گؤستهریشییله، اؤز جانینی چتینلیکلره سالماغا اورکلی اولان کیمسهدن باشقا کیمسه یاراتمیر. سؤزسوز یونگون تاریخدن اولان بو آنلاییشینا قارشی، جییانی واتیمونون تاریخ بیلیمینی ایدئولوژیک بیر هؤروت ساندیغینی دا گتیرمک اولار. واتیمو، بوتون تاریخلر اؤزل اکینسل(کولتورل) و اقتصادی قوشوللارا سؤیکهنهرک یازیلیب دئییر. نهدنسه تاریخلرده یالنیز بیر توپلومون تانینمیش قهرمان اینسانلارینین رولو اولان اولایلاردان سؤز گئدیر و یاشامین آشاغی و اورتا قاتیندا یاشایان اینسانلاردان سس- سوراق یوخدور. اویسا “ائویم” رومانی بوتونلوکله توپلومون آشاغی قاتیندا یاشایان، اوشاقکن آتاسی اؤلموش و یوخسوللوقدان بیر چئشید سولچولوغا یول آلمیش، و بو نهدندن اوزره زیندانا دوشموش گنج بیر قیزین یاشام اؤیکوسودور. بؤیلهلیکله بو رومان بیر مارکسیست- لئنینیست قیزین یوخسا قادینین کیشیسل تاریخی کیمی ده ساییلا بیلر. بورادا سایین یازاری بیر مورخ کیمی دیرلندیرمک ایستهمیرم. آنجاق رومانداکی اولایلار بیر مارکسیست- لئنینیست گنج قیزین کئچمیشینین بیر بؤلومودور. بو قیز، روقیه خانیم کبیرینین اؤزو ده اولا بیلر. اؤزللیکله ده کی روقیه خانیمین اؤز کیشیسل پئرسوناسینی دا بو روماندا آیدینجا گؤروروک. بونو سئللول دووارینا چیزیلن “ر” و اونون یانیندا “ک” حرفلریندن سئزمک چوخ دا چتین ایش دئییل:
“موقتین سئللولونون دیوارینی “ر” شکیلینده چیزگیلهمیشدی… چیزگیلهدییی “ر” لر اؤزونه آییردیغی بؤلگهدن ائشییه چیخمیردی… الینی چیزگیلهدییی “ر” حرفینه چکدی… غفیلدن “ر” حرفینه اوخشار بیر چیزگی گؤرور… “ر” چیزگیسی یانیندا باشقا بیر چیزگی گؤرونور. “ک” کیمی بیر چیزگیدیر… (آغ: ۳۴- ۳۵)”
یازار سانکی بو روماندا بیر گنج قیزین فیقوروندا اؤز کئچمیشینی آنلاداراق، اؤز اسکی سیاسال دوشونجهلرینی بیر تور قیناییر. رومانین کیمی دیزیلرینده گنج قیزین سیاسال چالیشمالاریندان اوکوندویونو دویوب گؤرمک اولور. باش کاراکتئر دؤزولمز گؤودهسل یوخسونلوقلار ایچیندهدیر. اؤزونو گوزگوده بئله گؤره بیلمیر. زیندان قاشیغینین قاباریق یئرینده اؤزونه باخماغا چالیشیر. دئمک اؤز اونوتدوغو گؤزللییینه بیر داها دؤنمک ایستهییر. اونا گؤره ده اؤز سیاسال دوشونجهلرینه و آکتیو بیر کومسومول اولدوغونا اوکونور. و بیر داها اؤز وارلیق، اؤز یاشامینا اینانماق ایستهییر:
“الیندن گئتمیش فورصته حئییفلهنیر… هئچ اولماسا قاشیغین قاباریق یئرینده گوزگولهنه بیلردی. شکیلینی آپ- آیدین گؤره بیلمهسهیدی ده، وارلیغینا، یاشادیغینا اینانا بیلردی… (آغ: ۹۲)”
رومانین یئر- یئرینده گئدن “مارکس، ایستالین، لئنین، رفیق، صمد و قارابالیق” کیمی سؤزلر، بو قیزین اؤنجه دئدیییم کیمی مارکسیست- سولچو- کومسومول بیر قیز اولماسینا قانیتدیر…
“هله ائشیتدیم فلسفه ییغینجاقلاریزدا مارکس بابانی، نیچه دایینی اوخویوردوز، هه؟… یوخاریلارداکی رفیقلریزدن ایجازهسیز عاشیق اولا بیلمزسیز؟… یوخسا عاشیق اولماغیزا دا ایستالینی قبیردن خورتلادیب، عمیدن ایجازه آلمالیسیز؟… صمدین قارا بالیغی دا بونجا شدته دایانا بیلمز دئیه، آخ- وایلارینی بوغازینین بوغاناغیندا بوغماغا چالیشیر… (آغ: ۴۴- ۴۷)”
اؤزللیکله بو روماندا، گئنلده اوغلان تیپینده دوزهلن قار آدامینین قیز اولماسی و قار آدامی دوزهلینجه، کاراکتئرین ایچینده باشلانیب بیتمهین شیلتاقلیق چوخ دوشوندوروجودور. او، نه اولور اولسون، آنجاق قار آدامی قرهیه دئییل، اونا بنزهسین ایستهییر. قار آدامینین باشینا قرهنین اوغلان بؤرکو یئرینه چارقات باغلاماغا چالیشان بو قیز اوشاغی، آناسیندان گیزلین ائوین ساندیقخاناسینا گئدهرک، اوزون هؤروکلرینی دؤشوندن آشاغی کسیب، حیطده قار آدامینین چییینلرینه یاپیشدیریر. بو اولایدا بیر اوغلانین آغزی آچیق قالیب، گؤزونون برهلمهسینین ده آلت قاتیندا دوشونولمهلی چوخ آنلاملار وار. اوشاقلیغین شیلتاقلیق چاغیندان اؤزونو فئمینیستی بیر باخیشلا بؤیوتمهیه چالیشان قیز، سؤزسوز سونوندا دا هانکیسا ساواشیمدا بولونوب، تک آداملیق سئللولدا یاتماسی کسیندیر. قار آدامینین باشیندا، چیینینده اولان هؤروکلر، آنانی و آباجینی بئله شاشیردیب. قار آدامینین هؤرویو و قیز کاراکتئرین هؤروکسوزلویو، اونون آناسینی بئله آجیقلاندیریب. بونلا بئله بو کاراکتئرین آناسینین دا سانکی فئمینیستی بیر دوشونجهسی وار. آنا اؤز قیزینی قارقیشلایاندا دا، اورکدن قارقیشلامیر. بویون یئره گیرسین یئرینه گیرمهسین، اتین تؤکولسون یئرینه تؤکولمهسین دئییر. آباجی بئله اونو بیر تور سووونماق ایستهییر…
“اونون ایچینده بیر شیلتاقلیق وار. قار آدامی اونا اوخشاسین ایستهییر. قرهنین بؤرکونو گؤتوروب اؤز چرقدینی قار آدامینین باشینا سالیر… غالیب اولموش سربازا اوخشاییر… آناسیندان گیزلین آستاجا ساندیقخانایا دورتولور. دؤشوندن آشاغی هؤروکلرینی قیچییله کسیب حیطه قاچیر. قار آدامینین اؤنونده دورور… قار آدامینین چییینلرینه یاپیشدیریر… آناسی… بویون یئره گیرمهسین، اتین تؤکولمهسین، قیز آخی بو نه ایشدی؟ قیز دوغدوغوم یئرده داش دوغاردیم، دئییر… (آغ: ۶۸- ۶۹)”
بو قیزین سیاسال کئچمیشینی بیزه آنلادان، همن او قیزین اؤزو، دئمک روقیه خانیم کبیریدیرسه، گنج چاغلاریندا مارکسیزم یولوندا زیندانا دوشسه ده، بو روماندا مارکسیزمین دوز و گئرچک بیر آخیم اولوب- اولماماسیندان موطلق سؤز آچمیر. اونا گؤره ده بو رومان منجه هئچ ده ایدئولوژیک بیر رومان دئییل و اوندا اولان مارکسیزمله باغلی دیالوقلار، قولایجا رومانین دوغال آخیشیندا، گرهیی اولان دیالوقلاردیر. خانیم کبیری بو روماندا اسکی کومسومول فیقورونو اؤز- اؤزوندن بیر قیراغا چکیب و گئرچک یولو تانیماق ادعاسیندا دا دئییل. بو رومان مودئرن بیر بیچیمده، چاغیمیزا اویغون بیر بیچهمله آنلادیلمیشدیر. مارکسیزم مودئرن فلسفه تاریخینین بیر بؤلومونو اولوشدوران بیر آخیم اولدوغوندا، بورادا دا یازینسال بیر اورون شکیلینده بیر چئشید مودئرن اؤیکویه چئوریلیر. بو روماندا داها آشیری بیر ایدئولوژییله اوز- اوزه دئییلیک. سایین یازار، مودئرن رومان یازماغین قورال و منطیقلرینه دایاناراق، ایستهنیلن دوستاق بیر کاراکتئرین باشیندان کئچمیشلرینی یازیب یاراتمیشدیر. مارکسیزم بیر فلسفه یوکلو آخیمدیر. و فلسفه، آنلاتییلا ایلگیلی بیر سؤز بیلیمی دئییل دئینلر ده وار. آنجاق منجه ر. کبیری بونو بؤیوک بیر باشارییلا گؤزل بیر آنلاتییا چئویره بیلمیشدیر…
رومانین سونلاریندا باش کاراکتئرین اوشاقلیق چاغلاریندان نئجه یوخسول بیر عائلهده یاشام سوردویویله اوزلهشیریک. سؤزسوز بؤیله بیر دورومدا، بؤیله بیر یوخسوللوقلا یاشاماق، اینسانی بیر تور سولچو ائدیب، دین قونوسونا بئله پئسسیمیستجه داورانماغا سوروکلهییب، توپلومسال ساواشقانلیغا ایتهلهییب، سونوندا دا زیندان بوجاقلارینا گؤتورر. سولچو کاراکتئر آرتیق زیندانی دؤزه بیلمیر و زینداندان قورتاریب ائوه دؤنرسه، دین و مذهبه اولان آلئرژیسینی بئله آرادان آپارماغا چالیشاجاغینی دوشونوب داشینیر. اؤز- اؤزونده بئله، نییه سولچو اولوب، بو سورون هاردان باشلانیب سوروسونا یانیت بولماق ایستهییر. زینداندان اولدوقجا یورولوب، اولدوقجا دیرهنیش گوجو سارسیلیب و هانکیسا بیر ساواشی دوشونمور. و اؤز باجیسی کیمی، آنا سؤزونه باخان کلاسیک دوشونجهلی بیر قیز اولسایدی دئیه دیلهییر. بونا گؤره ده مامورلارا یالان دانیشسا دا، اؤز- اؤزلویونده اؤزونه یالان دئیه بیلمیر:
“آتاسی اؤلندن بری، یئمک یونگول اولسون دئییر… ایندی یاخشیجا دوشونور کی یونگول یئمک، یوخسوللوق، پاراسیزلیغا بهانه اویدورماق دئمکدیر. اؤز- اؤزویله آند ایچیر. ائوه دؤنورسه… آجلیغا بئله دوداغینی بوزمهیهجک. حتی کوچه باشینداکی مسجیدین مینارهلریندن قالخان آذان سسینه دارینیب داریخمایاجاق… هاردان باشلاندی سوالی باشیندان ال چکمیر. نهدن سول دوشونجهلرین چرچیوهسینه گیردی؟ نییه باجیسی کیمی آناسینین سؤزه باخان قیزی اولا بیلمهدی؟ نهدن گنج بیر قیز کیمی اوتوروب قاپینی دؤین ائلچیلری گؤزلهمهدی؟ نهدن… گیزلی- گیزلی کیتابلارین ایچینه جومدو؟… مامورلارین اؤنونده سوسوب بعضن یالان دانیشسا دا، یاخشیجا بیلیر کی اؤزلویونه یالان سؤیلهیه بیلمز… (آغ: ۸۷)”
بو روماندا سولچولوق هانکیسا بیر سئوگیده یئنیلمکدن ده باشلانا بیلیر. یئنیلن بیر سئوگیدن سونرا کیتاب اوخوماق اورتایا چیخیر. تندیر دامینا سیغینیب کیتاب اوخوماق یئنیلمیش بیر سئوگینی اورکده یاشاتماق کیمیدیر. و ایتن سئوگینی سانکی کیتابلارین کاراکتئرلرینده آختاریب بولماق اولور. بورادا صنعت سورونو ایرهلی گلیر. هانکیسا بیر یازارین باخیشیندا، صنعت، سئوگینین گؤزونون آتلاز بویاسینی، بال بویاسینی آنیب دوشونمک کیمی بیر نهسهدیر. بؤیله بیر صنعتچیلیک سؤزسوز اینسانی سولچولوغا، و اونون آردینجا زیندان سئللوللارینا دا یؤنلده بیلیر. کیتاب اوخویان، ایتیک دوشن سئوگیلیسینی، آنجاق اوخودوغو کیتابلارین کاراکتئرلرینده آختاریب بولا بیلیر. کیتابلاری اوخویوب درینلیکلرینه واردیقجا، اؤزونو سئوگینین قهرمانی کیمی دوشونوب سایا بیلیر. اؤرنهیین بو رومانین سونلاریندا آنلادیلان ماکسیم قورکینین آناسی، یوخسا صمد بئهرنگینین بالاجا قارا بالیغی کیمی. داها سونرا رومانین باش کاراکتئری ماکسیم قورکی کیمی ایشچی صینیفینین باش قالدیریلارینا قاتیلیر، یوخسا دا بالاجا قارا بالیق کیمی بؤیوک بیر ساواشا گیریر. و سئوگیلیسی “قارا- قره” نی ایتیرسه ده، “قورکی” نین “آنا” کیتابییلا ایشچی باشقالدیریسینین نه اولدوغونو آنلاییب، “صمد” ین ده “قارا بالیق” ینی تاپیر:
“کیتابلاری واراقلادیقجا، یئنی بیر دونیا کشف ائدیردیم… قارا- قرهنی ایتیرسم ده، ماکسیم قورکینین آناسییلا یوموروغون، ایشچینین نه اولدوغونو آنلادیم. آتام اؤلوم دؤشهیینده، صمدین قارا بالیغینی تاپدیم… قرهنین اؤزونو، خیالینی بئله بوتؤولوکله ایتیردیم. قارا بالیق یئنی بیر جوغرافیانین، یئنی بیر بؤلگهنین یولونا گئدن قاپینی آچمیشدی منیم اوزومه… بلکه ده بو سؤزلرین هامیسی اؤزومو آلداتماق اوچوندور. هر شئی باغ حیطیندن باشلاندی. قرهنین گئدیشی گوندن، تندیر ائویندن… (آغ: ۸۸- ۸۹)”
بو سؤزلر بیر کاراکتئرین، یوخسا بیر یازارین ایچینده گیزلیجه توپلانیب قالان هانکیسا پوتانسیئللرین اوزه چیخماسی دئمکدیر. مارکسیزم فلسفهسی مودئرنیتهنین اینسانا وئردییی بیر آخیم کیمی دیرلندییی گؤز اؤنوندهدیر. مودئرن و مارکسیست بیر اینسان دا یالنیز توپلومسال قاتقیلاردا بولونماقلارلا اؤز ایستکلرینی یانیتلایا بیلیر، اؤز تین آجلیغینی دویورا بیلیر و اؤز دویغو- دوشونجهلرینده بیر تور اورقاسما وارا بیلیر کیمیدیر. بونا گؤره ده بو رومانین باش کاراکتئری قولای- قولای سئوگیلیسی “قره” نین یئرینه “قارا بالیق” ی قویا بیلیر. و بو آراجلا اؤزونو اؤز چئورهسینه آنلاداراق، ایستکلری اوغروندا ساواشا گیریر. آنجاق اونون ایستکلری گوج اورقانلاری یؤنوندن اؤنلهنیر. بؤیلهلیکله بیردن بیره اؤزونو سیاست آلانلارینین دوز اورتاسیندا، یاپ- یالنیز بیر سئللولون اؤز و اؤزلویو بیرلیکده کیریدن سویوغوندا گؤرور. بؤیله بیر سیاستچی گنج اؤزونو قاپ- قارانلیق بیر گئجه ایچینده دویور، سونرا دا بو گئجهنی نئجه ایشیق بیر سحره چاتدیرا بیلهجهیینی دوشونور. بیر گؤزونده گئجهنین قورخوسو یووالانیر، بیر گؤزوندهسه سحره چاتماق اوچون عیناد و موباریزهیه قاپیلماق. بو ایکی باشلی دوشونجه اونون بوتون یاشامینی کؤلگهلهییر. اؤز- اؤزوندن ایتیب باتیر. اؤزونو اونودوب دا، اؤز سیر- صیفتینی بئله گؤره بیلمیر. قورخویلا عیینادی بیر- بیرییله باریشدیرا بیلمیر. آرتیق بؤیوک اینسانلیغی بیر- بیرییله باریشدیرماق آماجییلا بؤیوک بیر ساواشا قاتیلان بیر سولچو گنج، اؤز ایکی گؤزونو بئله بیر- بیرییله باریشدیرا بیلمیر. بو رومان، اؤزونده چوخ بؤیوک، چوخ درین بیر آنلام داشیماقدادیر:
“یالنیز اؤز ایکی گؤزونو بیر- بیرییله باریشدیرا بیلن کیمسهلر، گئجهلری سحره چاتدیرا بیلر!…”
□□□
دوزو بو روماندا، بیر آز چاتیشماز یئرلر ده واردیر. چوخ آز سؤزجوک قوللانیمیندا، دیل پروبلئملری، قیراماتیک چاتیشمازلیقلار، “آباجی” نین اوخوجولار اوچون بیر آز اینانیلماز اولان بیلگینلییی، “قره” نین چلیشکیلی پئرسوناسی و بیر نئچه چوخ دا اؤنملی اولمایان تومجه قورولوشو…
۱- بیلدیییمیز کیمی، هانکیسا بیر سؤزو دئینده دیلی دولاشیب توپوق ووران کیمسهیه، “پلتک” دئییلیر. بؤیلهدیرسه، “دیلی پلتک” یوخسا “پلتکلی دیلیایله” سؤز بیرلشمهلرینده، “دیل” سؤزو آرتیق و یئرسیز گؤرونور. (آغ: ۱۸ ده)
۲ – کیمی تومجهلرده، بیر ائدیمین اوچ دؤنه یئنهلنمهسی اوخوجو اوچون یاخشی آلینمایا بیلر. بو ائدیملرین ان آزیندان بیرینی باشقا بیر ائدیمله دییشمک اولاردی سانیرام. اوستهلیک بیر تومجه قورولوشوندا بیر سؤزجویون یالنیز آنلامینی بیلیب اونو باشقا دیلده اولان بیچیمله ایشلتمک، تورکجهنین قورولوشوندا آخساقلیق یارادیر. اؤرنهیین “آلدیرماق” سؤزونو دولاییسیز فارسجادا “اعتینا ائتمک” کیمی قوللانماق گئنللیکله بیزده چوخدور. نهیسه بیر سؤزون آنلامیندان چوخ، قوللانیمی اؤنملی ساییلمالیدیر. بو ایسه اوزگونلوکله یازارلاریمیز یؤنوندن اؤزن گؤستریلمهین قونولارداندیر.
“قاشیقلا دیواری چیزمک، قایالاری قازمایلا قازیب سود گؤلو قازماقدان چتیندی. (آغ: ۳۷)”
منجه اوچونجو “قازماق” یئرینه، اؤرنهیین “دوزلتمک” ائدیمیندن ده قوللانماق اولاردی.
“دیرناق قیرینتیلارین(آ!) آلدیرمادان… (آغ: ۶۲)
منجه “دیرناق قیرینتیلارین(ی!) آلدیرمادان” یازیلسایدی، تومجه داها گؤزل آنلادیلمیش اولاردی.
۳ – گئنللیکله قوش وورماق آراجی کیمی قوللانیلان نسنهیه، “ریزین- داش” دئییلیر. “ریزین داشی اوخو” یوخسا تک بیر “اوخ” سؤزونو بونا ایشلتمک یاخشی یئرینه دوشمور. “اوخون ریزین حیسهسی” یئرینه، منجه بیر “توماج” سؤزجویو یئتردی. سؤزسوز بونلار یئرل دئییملردن اولا بیلر، آنجاق نهیسه بیر آنلاتی آخیشیندا سؤزلرین نئجه قوللانیمینا داها دا آرتیق زیللنمهلیییک:
“بیر الینده ریزین داشی اوخو، بیر الینده ده… یئنیدن داشی اوخون ریزین حسهسینه (حصهسینه!) قویوب آغاجی نیشان آلیر. (آغ: ۴۸- ۴۹)”
۴ – گونئیده “گؤزلوک” سؤزونو، اؤزللیکله دانیشیقدا ایشلهدن، یوخ درجهسینده آزدیر. آنجاق بو سؤزجوک، روماندا گئدن بیر دیالوقدا، اؤزو ده یابانجی بیر یئرده بیر زیندان قاراوولو دیلیندن سؤیلهنیلیر:
“زیل سسلی کاغیذ- قلمی اؤنونوه قویور: – گؤزلویونو آچ! حقین یوخدور باشینی ترپهدهسن. (آغ: ۵۲)”
۵ – بو روماندا “آباجی” کاراکتئری، سانکی قام- شامان ناغیللارینین بیر چوخونو بیلیر. آباجینین بونجا بیلگین اولماسینی، بیر آز اوخوجو اؤزو اوچون ایچسللشدیریب اینانا بیلمیر. رومانین بیر یئرینده بئله، آباجی بیلگین بیریسی ده دئییل، آرتیق تانری کیمی بؤیوکدور ده. بیر یئرده ده فالچی کیمی چیخیشدا بولونماقدادیر. بو ایسه آباجی کاراکتئرینی چوخ چلیشکیلی بیر پئرسونا کیمی اورتایا قویماقدیر:
“آباجینین دئدییی شیطان دیرناق قیرینتیلارینین ایچینده جانلانیر… آباجینین ناغیللارینداکی اود تانریسیدیر… نه یاخچی آباجی وارایمیش دئیه دوشونور. بیر گون زینداندان قورتولوشو اولورسا، آباجی کیمی تانرینی گؤیدن یئره ائندیرمهیهجک… آباجی هر کسین الینین ایچینه باخسایدی، خطلرین کسیشمهسیندن نئجه یاشایاجاغینی سؤیلهیه بیلردی… (آغ: ۵۸- ۵۹- ۹۱- ۹۳)”
۶ – دوغوردان دا بو روماندا، “قره” کاراکتئرینین اوستونده چوخ دانیشماق اولار. منجه بو روماندا ان دوشوندوروجو کاراکتئرلرین بیری “قره” دیر. دوزو من بو رومانی هله باسیلمادان اؤنجه اوخویاندا دا، “قارا- قره” یله باغلی اولان باغلاملاری ایکی- اوچ دؤنه اوخویوب، آلینماز بیر داد آلیب دا اوستونده چوخ دوشونوردوم. آنجاق نهدنسه اونون دا بو روماندا “آباجی” کیمی بیر آز چلیشکیلی پئرسوناسی وار و بؤیله بیر تیپین ده اولوب- اولماماسینا اوخوجو قوشقویلا یاناشیر. اؤرنهیین بیر یئرده، سئوگیسینی قولایجا سئودییی قیزا آنلادا بیلمهین پلتک بیر وورغوندور، بیر یئرده، سیر- صیفتدن ده اولموش اولسا، روسلارین آدلیم قوشوقچوسو اوسیپ ماندئلئشتاما بنزهین بیر قوشوقچودور، بیر باشقا یئرده ده شار- مازی اوینادان بیریسی. بونلا بئله، منجه “قره” کاراکتئری اولماسایدی، بو چوخ یئرینده یازیلمیش دولغون رومانین بیر بوجاغی بوش قالمیش کیمی اولاجاقدی…
روقیه خانیم کبیری چوخ بؤیوک بیر باشارییلا بو رومانی دوغما یازینیمیزا سونموشدور. بو رومان منیم اوچون چوخ اوغورلو بیر روماندیر، داها دا اوغورلو اولسون دیلهییرم.
۱۳۹۲/ ۶/ ۲۰- ۲۱


c: text/html

text:
ائل اوبا – کوفه اهلی معاویه نین اؤلومونو و یزیدین خلافته یئتیشدیگینی ائشیدیب قورخویا دوشموشدولر. اونلار همده امام حسینین و زوبئیر اوغلونون بیعت ائتمکدن بویون قاچیریب مکه یه گئتمکلرینی ائشیتمیشدیلر.
محمد بن بشر همدانی بئله روایت ائتمیشدیر : سلیمان بن صرد خزاعینین ائوینه ییغیلدیق. سلیمان چیخیش ائدیب دئدی :
«معاویه اؤلوب و حسین اونلارا بیعت ائتمگه مانع اولوب مکه یه گئتمیشدیر. سیز ایسه اونون و آتاسینین شیعه سی سنییز. اگر اونا یاردیم ائدیب دشمنی ایله جهاد ائتمه نیزه اینانیرسیزسا مکتوب یازین. یوخسا قورخورسونوزسا اونو آلداتمایین»
اونلار، « یوخ » دئدیلر. «اونون دوشمنلری ایله موحاریبه ائده جه ییک و اؤزوموزو اونون یولوندا اؤلومه وئره جه ییک.»
«ائله سه» سلیمان بن صرد خزاعی دئدی: «مکتوب یازین حسینه.» اونلار ایسه بو مضموندا بیر مکتوب یازدیلار :
« بسم الله الرحمن الرحیم
سلیمان بن صرد ، مسیب بن نجبه ، رفاعه بن شداد ، حبیب ابن مظاهر و سایر کوفه شیعه لریندن علی اوغلو حسینه.
سلام اولسون سنه. حمد اولسون سنین غدار دوشمنینین بئلینی سنیدیران آللاها ائله بیر شخصین بئلینی سنیدیردی کی ، زوراکیلیقلا خلیفه اولوب امتین اموالینی غصب ائتمیشدی.
خالق اوندان راضی دئییلدی. مسلمانلارین یاخچیسینی اؤلدوروب پیسینی ساخلامیشدی. تانرینین مولکونو ظالملر الیله اؤزونه دولت ائتمیشدی ، ثمود طایفاسی کیمی آللاهین رحمتیندن اوزاق اولسون.
بیلدیرمه لی ییک کی ، امامیمیز یوخدور. بیزه دوغرو گلین. اولسون کی ، تانری سنین الینله بیزی حاق اطرافینا توپلایا. نعمان بن بشیر اماره ساراینیدادیر اونون جمعه و بایرام نامازی مراسیمینده اشتراک ائتمیریک.
هر گاه سنین بورایا گلمه گینی بیلسه ک ، آللاه قویسا نعمانی کوفه دن چیخاریب شاما گؤنده ره ریک. سالام اولسون سنه تانرینین رحمتی ایله بیرلیکده.»
محمد بن بشر همدانی اور روایتینی بئله داوام ائتدیرمیشدیر:
مکتوبو عبد الله بن سبع همدانی و عبدالله بن وال التمیمی دن گوندردیک. اونلار سرعتله گئدیب رمضان آیینین اونوندا مکه ده امام حسینه یئتیردیلر. ایکی گوندن سونرا. قیس بن مسهرالصیداوی ، عبدالرحمن بن عبدالله بن الکدن الارحبی وعماره بن عبید السلولی نی گؤندردیک اونلار تقریبأ ۱۵۰ مکتوب آپاریردیلار.
ایکی گوندن سونرا هانی بن هانی السبیعی و سعید بن عبدالله الحنفی نی بو مضموندا بیر مکتوبلا گؤندردیک:
بسم الله الرحمن الرحیم
مؤمین و مسلمان شیعه لریندن على اوغلو حسینه.
تله سیکلی گلین خالق سیزی گؤزله ییر . خالقین نظرینده سندن باشقاسی یوخدور. او دور کی ، تله سین ، تله سین. والسلام علیک.
قیس کوفه اهلینین مکتوبونو امام حسینه یئتیردی. امام اونو مسلم بن عقیل ایله بیرلیکده عراقا گوندردی. بطن مضیقده مسلم جنابلارینارینین ایشی چتینلیگه دوشدوکده امام حسینه بیر مکتوب یازیب قیسدن گوندردی….
قیس امام ایله عراقا قاییتدی. بطن حاجره چاتدیقدا ، امام حسین کوفه اهلینه بیر مکتوب یازیب قیسدن گوندردی.
قیس گلیب قادسیه منطقه سینه یئتیشدیکده بوسقودا یاتمیش حصین بن تمیم تمیمی اونو یاخالاییب ابن زیادا گؤندردی.
او ملعون ایسه جناب قیسی قصرالاماره سارایینین دامیندان یئره آتدیردی. بئله لیکله قیس آللاهین رحمتینه واصل اولدو …
بو طرفدن امام حسین علیه السلام عذیب الهجانات شهرینه چاتدیقدا قیسین اؤلوم خبرینی ائشیددیکده گؤزلری دولوب اختیارسیز اولاراق مبارک گؤزلریندن یاش آخدی.
امام بو آیه نی اوخودو: (منهم من قضى نحبه و منهم من ینتظر وما بدلو تبدیلا) اونلاردان بیر تعدادی اؤز عهدینه وفا ائدیب دیلر بیر تعدادی ایسه انتظار چکیر و اراده لرینده اصلا دؤنوکلوک یوخدور.
الهی بیزه و بونلارا بهشتینده یئر وئر گیلن. و اوز رحمتینین آلتیندا توپلا. و سنین ثوابینی طلب ائدنلردن قرار وئر گیلن.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایکینجی گؤیتورک-ساسانی ساواشی
ایکینجی گؤیتورک-ساسانی ساواشی(اینگیلیسجه: Second Perso-Turkic War) غربی گؤی تورک خاقانلیغی و ساسانیلر قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.اورتا آسیا یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو ساسانیلر غلبهسیله بیتمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Pourshariati (2008), p. 139
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Second Perso-Turkic War»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایکینجی گؤیتورک-ساسانی ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دانلود آهنگ فرزاد فرد داره یخ میشه با متن آهنگ
دانلود آهنگ جدید فرزاد فرد داره یخ میشه با کیفیت اصلی 320
Download Music Farzad Fard Dare Yakh Mishe
(یئنه گون باتان چاغی
منم حسرتین داغی
گئدیشین اینانمیرام
یانیبدیر عشقین باغی)
(او زامان کی گئدیردین
یاغیردی گویدن یاغیش
قالیب یادیگار عکسین
منه بیر سویوخ باخیش)
شاه بیت
(داریخمیشام کونولوم یادینی سیلمز
داریخمیشام سنسیز اوزوم داهی گولمز
قاییت یئنه بوراخ اوزگه نین اللرین
کیمسه سنی منیم قدر سئوه بیلمز
داریخمیشام کونولوم یادینی سیلمز
داریخمیشام سنسیز اوزوم داهی گولمز
قاییت یئنه بو اورک سنین ائویندیر
کیمسه گلیب سنین یئرین توتا بیلمز)
(من ایسته مزدیم کی بو ائو سنین اوچون قفس اولا
من ایسنه مزدیم اوره یین مندن اینجیه دولا
ایندی کی یوخسان ائله بیل من اوزومله بیگانه یم
قاییت بیرده گوروم سنی سنسیز آخیر دیوانه یم
باخ نئجه سوسقون اوتوروب اوتاغیمدا کاریخمیشام
سن خبرین یوخ نه قدر سنه گوره داریخمیشام
داریخمیشام…)
🎵 - داره یخ میشه 🎵
دانلود بهترین تک آهنگ های جدید سال 1400 و 1401 در 8 مهر 1400 0 دیدگاه


text:
پوینته نویر
پوینته نویر (اینگیلیسیجه: Pointe-Noire) کونقو اؤلکهسینین شهرلریندن بیریدیر. دنیز سَویهسیندن ۱۴ متر یۆکسکلیکده قۇرولان شهر سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره توْپلام جمعیتی ۷۱۵۳۳۴ نفردیر و بۇ باخمیدان آفریقا قارهسینین بؤیوک شهرلریندن بیری سایا گلیر و ۱۱۴۴ کیلومتر موربّع ساحهسی وار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Estimation at World Gazetteer. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 5 January 2013.
- ↑ Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab (en).
قارداش پروژهلرده پوینته نویر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ال هیو د پینارس
ال هیو د پینارس (ایسپانجا: El Hoyo de Pinares) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و آبیلا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۸۰ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۳۶۹ نفر و اهالی سیخلیغی ۲۹٫۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«El Hoyo de Pinares»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ال هیو د پینارس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آراز سئودالی شاعیر «بهروز صدیقی»
کریم قربانزاده
آراز پاییزین قیسا گونلرینه آخیردی. سرین پاییز کولهیی شیلتاقجاسینا موغانین کوچه باجالاریندان کئچیردی. مشه عزیز کیشییه موشتلوق وئردیلر: گؤزلرین آیدین اولسون، اوغلون اولدو!
بهروز صدیقی ۱۳۴۸ینجی ایلده موغاندا ایشچی بیر عائیلهده حایاتا گؤز آچیب. پاییز اؤز الوانیلغیندان اونا قلمینه، سسینه اولدوغو قدر پای وئریب. ایلک تحصیلینی پارساباددا بوعلی مدرسهسینده، اورتا مکتبیایسه امام خمینی دبیریستانیندا بیتیریر. آراز نغمهلری، او تایدان گلن حزین موغامات سسی، موغانین گوللو- چیچکلی طبیعتی ۶۸ینجی ایللرده بهروز صدیقیده شاعیرلیک حیسین اویادیر. ۶۹ نجو ایلین ۲۱ آذرینده ایلک شعری اوستاد یحیی شیدانین ایداره ائتدییی مهد آزادی روزنامهسینین تورکی صحیفهسینده چاپ اولور.
سن ای سو سسلی سئوگیلیم
سئوهجهیم سنی من…
پارسابادین ادبی مدنی محفللریندن آلدیغی ایلهام، آلقیشلار اونو گؤزل دوشونجهلی صنعتکار اولماغا یؤنلدیر. او تکجه شعر یازمیر؛ ۱۳۷۰ینجی ایلده آذربایجانین اؤلمز داهی شاعیری «صمد وورغون»ون «شاعیر نه تئز قوجالدین سن» عنوانلی شعرینی بیر کاسئته ییغیر. کاسئتی دینلهینلر اونون دیکلاماتورلوق قابلیتینه احسن دئییب، دوستلارینین خوصوصیلهده یاخین دوستو «اباسط اصغری»نین قارشیلاماسی اوندا درین تاثیر بوراخیر. او گوندن بری «بهروز صدیقی»نین گؤزل سسی ایله ایگیرمیدن آرتیق دیکلمه یاییلیر. اونون دیکلمهلری بیری بیریندن گؤزلدی؛ آنجاق «عاریف کسگین»ین شعرینین اوستونه قویدوغو سس ان گؤزل دیکلمهلریندن بیریدی. هله ده «بهروز صدیقی»نین سسینی سئونلر هر هفته دوشنبه گئجهلری «ادبیات سئونلر» اینترنت گروپوندا اونون دیکلمهلرینین یولونو گؤزلهییرلر. او دفعهلرله بو اینترنت ادبی گروپونون دیکلمه یاریشماسینین غالیبی اولوبدور. دیکلمه اوصلوبو داها آرتیق «گول تکین جاببارلی»، «میکاییل میرزه»، «امینه یوسیف قیزی» و «انور ابلوچ»ون اوصلوبونا یاخیندیر و اونلاردان تاثیرلنیز.
آراز سئودالی شاعیر «بهروز صدیقی» ۱۳۷۷ینجی ایلده اؤز عمیسی قیزی ایله عائیله قورور. ایندی بیر قیز، بیر اوغلان اونون سئوگی حایاتینین ثمریدیر.
بوگونلر «بهروز صدیقی»دن سانال دونیاسیندا، موختلیف درگیلرده گؤزل و دیرلی شعر، نثر، دیکلمه و ترجومه لرین یاییلماسینین شاهیدی اولوروق. یاخین گلهجکده اونون گؤزل ترجومهلریندن بیر مجموعه «قونشو دوواریندان ساللانان آلما» باشلیقی آلتیندا ایشیق اوزو گؤرهجک.
آراز سئودالی شاعیریمیزدن بوگونه قدهر اوچ کیتاب ایشیق اوزوگوروب: «یالقیز آغاج دوستلوغوندا»، «گونه باخان» و «گلین گئدک گونش گیله». «بیر آددیم سئوگییه» آدلی دیگر شعیر کیتابیدا یاخین گلهجک ده چاپ اولاجاق.
«بهروز صدیقی» ائل شاعیریدیر. اونون شعرلری موغان طراوتدهدیر. یورد سئورلیک، اینسان سئورلیک، عدالتپرورلیک، آذربایجانا باغلیلیق. بیرکلمهده دئسک؛ خالقیمیزین سعادتی، وطنین نائلیتی، صولح و تمیز سئوگی موضوعلاری اونون شعرلرینین بؤیوک بیر قیسمینی تشکیل ائدیر. بو ادبی اثرلر اونون مدیرلیک ائتدیگی «تونقال» آدلی اینترنت کانالیندا دا یاییلیر. هله لیک بئله اولسون. اونون حایاتی عشق ایله دولغون و قلمی داهادا یازار اولسون.
سس و سؤز / بهروز صدیقی


text:
آریه وارشل
آریه وارشل (اینگیلیسجه: Arieh Warshel; ۲۰ نوامبر ۱۹۴۰ (۸۰ یاش) – ) آمریکالی شیمی بیلیم آدامیدیر. بیوشیمیست و بیو فیزیست دیر. بیولوژیک مولکول لارین اپراسیونال وارلیقیندا حسابلاما اوخومالاریندا اونجو دیر.
باشاری یوْلو و آراشدیرمالاری[دَییشدیر]
سئچیلمیش مقاله لری[دَییشدیر]
اؤدوللر و ایفتیخارلاری[دَییشدیر]
۲۰۱۳ ده مایکل لویت و مارتین کارپلاس نان بیرلیک ده مولتی ایسکیل مدلری قاریشیق کیمیاسال سیستمین لرینه گوره ایچون کیمیا یوخسا شیمی نوبلین اودولون قازاندیلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیا صفحهسی


text:
مریلین مونرو
مریلین مونرو (اینگیلیسجه:Marilyn Monroe دوْغوم: ۱ ژوئن ۱۹۲۶ ـ اؤلوم: ۵ آقوست ۱۹۶۲) آمریکالی سینما اوْیونجوسو، اوْخوجو و فوتوقرافیک موْدلی ایدی. کالیفورنیا اوستانینین لوس آنجلس شهرینده دونیایا گلدی و ۱۹۵۰و ۶۰. لی ایللرین بیرچوْخ فیلملرینده اوْینادی و آدلیملاندی .۱۹۶۲ ایلینده آمریکا جۇمهورباشقانی اوْلان جان اف کندی نین ۴۴. جو دوْغوم جشنینده اوْخودو و اوْن گۆن سوْنرا بیلینمهین سبب ایله اؤلدو.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[[:en:Marilyn Monroe]] Marilyn_Monroe]»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۶ آوریل ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تاج السلطنه
زهرا خانيم تاج السطنه (1883 – 25 يانوار 1936) — قاجار شاهزادهسی. ناصرالدین شاه قاجارين توران السلطنهدن اولان قيزي. مشروطه و قادین حاقلارینین مدافعچیسی.
یاشاییش[دَییشدیر]
تاج السلطنه 1883 – 25 يانواردا (1301 هجری قمری) تهراندا دونیایا گؤز آچمیشدی. آتاسی ناصرالدین شاه، آناسی توران السلطنه ایدی. تاج السلطنه یئددی یاشیندا مکتبه گئدیب فارس، عرب و فرانسه دیللرینی دریندن اؤیرنمیشدی. مشروطیت، آزادلیق و قادین حاقلارینین مدافعچیلریندن ایدی. باجيسي افتخار السلطنه خانيملا بيرليکده "قادينلارين حورّیت تشکيلاتي"نين (انجمن حریّت نسوان) ياراديجيسيدير. گوندهلیک خاطیرهلرینی یازماغا ماراقلی ایدی. "سرگذشت شاهزاده خانم ایرانی" و "خاطرات تاج السلطنه" اثرلرینین مؤلیفیدیر.
عايلهسي[دَییشدیر]
تاج السلطنه خانيم اون یاشیندا، شجاع السلطنه امير حسن خان ميرزه محمدباقر خان سردار اکرم اوغلو ايله اوغورسوز بیر عايله قورموشدو.
تهران شهرينين تجريش بؤلگهسيندهکي ظهیر الدوله قبيريستانليغيندا دفن اولونموشدور.
قایناق[دَییشدیر]
انور چينگيز اوغلو، قاجارلار و قاجار کندي، باکي، "شوشا" ،2008، 334 ص.


text:
اوغور دیللری
اوْغور دیللری، بولقار دیللری یوخسا لیر تۆرکجهسی (اینگیلیسجه: Oghur languages / Lir-Turkic، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Ogur öbeği / Lir Türkçesi) تورک دیللری عائیلهسینین بیر قوْلودور. بو قروپون گۆنوموزده تک حایاتدا قالمیش اولان دیلی، ۲ میلیونا یاخین آدامین دانیشدیغی چوواش تورکجهسی دیر. بو قوروپا عایید تاریخی دیللر خزر تورکجهسی، هون تورکجهسی و بولقار تورکجهسی بوگۆن اؤلو دیللر ساییلیرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oghur languages»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۹ فوریه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اوغور دیللری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تروی بیلیمیوردو
تروی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Troy University, [] Error: {{Lang-xx}}: no text (help)، عربجه: جامعة تروي )آمریکانین تروی، آلاباما شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۱۶٬۴۵۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. تروی بیلیمیوردو ۱۸۸۷ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تروی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:Manuel_H._Johnson.jpg|


text:
صاحيبي معلوم اولمايان ايمضالار و آزربايجان ميللي آزادليق حركاتي /
آزدمو: تاخما آدلار ایچریده بللی امنیتی شرایطه گوره ، میللی فعاللار طرفیندن قوللانیلماقدادیر ، آنجاق بعضی لری تاخما آدلاردان فایدالاناراق ، بعضا میللی حرکته نیفرت کامپانیالاری باشلاتمیش، بعضا ایسه تانینمیش حورمتلی شخصیت لر و قوروم لاریمیزی ساچما-سابان سوزلر و اتهاملارا معروض قویماغا چالیشمیشلار ، سایین علیرضا اردبیللی طرفیندن یازیلمیش بو مقاله ، تاخما آدلار فئنومن-ینی آچیقلایاراق بو قونویا آچیقلیق گتیرمیشدیر و » تاخما آدلار » آلتیندا آمستردام کنفرانسی نی و اوردا الده اولونان قازانجلاری زده له مک تاکتیک لرینی آراشدیرمیشدیر. مساله نین اهمیتینی نظره آلاراق ، مقاله نین بر داها یاییلماسینین یارارلی اولاجاغی دوشونجه سینده ییک.
1. آمستردام نائيليت لري كيملري يانديردي؟
2. آمستردام اوغورلاريندان يارانان ناراحاتليغين تظاهورو
3. تاخما آدلار فئنومئني
4. لئقيتيم سببدن ايشله نن تاخما آدلا يازانلارين 3 موهوم كاراكتري
5. آمستردام دييالوق توپلانتي سي نائيليتي و تاخما آدلارين رولو
6. بايراق ياراداما كامپاني ياسيندا خلق اولموش تاخما آدلارين عاقيبتي
7. حساس مسئله لر
8. موعاليجه يا پرافيلاكتيكا (خسته لي يين قاباغين آلماق)
9. حركاتين سيرالاريندا ساغلامليغي قوروماق تدبيرلري
10. «خلوت» يئرده باش وئرن گؤرشون معما سي!
11. سون سؤز
به کجا چنین شتابان؟!
سایین علیرضا بی اردبیلی نین یازیسینی یایدیقدان سونرا بعضی سایغی دیر یولداشلار اوردا بعضی سهولرین اولدوغونو بیلدیره رک سایین امیر بی مردانی نین جاوابینین یاییلماسینی ایسته میشدیلر ، یوخاریدا قئید ائتدیگیمیز کیمی ، آزدمو-نون مقصدی میللی فعاللارین دیققتینی یالنبز » تاخما آدلار ایله یامان و نیفرت کامپانیالاری نی یورودنلره جاب ائتمک » اولموشدور ، یوخسا بیزیم آزدمو اولاراق مدنی و نورمال ادبیات دا یازیلان بوتون دوشونجه لر ، یازیلار و یازارلارا ( هر امضا ایله یازیلماسینا باخمایاراق ) سونسوز حورمت و سایغیمیز واردیر .
اومید ائدیریک بو مباحثه لر میللی حرکتین ، دوغرو ، سیاسی و مدنی دیل و ادبیات ایله گئنیشله نمه سی و سورومسوزلوق حیسسیندن اوزاق یازی و داورانیش لاردان آرینماسینا یاردیم ائده جک.
سایین امیر بی مردانی – نین به کجا چنین شتابان؟! باشلیقلی یازی سینی آشاغیدا اوخویون.
به کجا چنین شتابان؟! / بخش اول


text:
عثمانلی ایمپیراتورلوغو
عثمانلی ایمپیراتورلوغو (عثمانلی تورکجهسی: دَوْلَتِ عَلِیّهٔ عُثمَانِیّه[۱]) ۱۲۹۹–۱۹۲۳ ایللری آراسیندا سوردورموش تورک دؤولتیدیر. دوغو اوروپا، گونئیباتی آسیا و قوزئی آفریقایا قدر توْرپاقلارینی گئنیشلتمیش و ۱۶-جی یوز ایلده دونیانین ان گوجلو ایمپیراتورلوغو اوْلموشدور.
دؤولتین قوروجوسو و عثمانلی خاندانینین آتاسی اوْلان عوثمان قاضی، اوغوزلارین یوزگات قولونون کایی بویونداندیر. دؤولت، بیلهجیک ائلینین سؤگوت محلینده قورولموشدور. عثمانلی دؤولتینین باغیمسیز بیر دؤولت اولاراق تاریخ صحنهسینه چیخماسی یایغین قبولا گؤره ۱۲۹۹ ایلینده اوْلموشدور. آنجاق پروف. دؤکتور خلیل اینالجیک و اساسی دیگر عالیملر، عثمانلی دؤولتینین ۱۲۹۹ده سؤگوتده دئییل ۱۳۰۲ده یالووادا بیزانسا قارشی ائتدیگی بافئوس ساواشی سوْنراسیندا دؤولت نیتهلیگینی قازاندیغینی ادعا ائدرلر.[۲][۳] ایستانبول ایله سینیرلی بیر شهر دؤولتینه دؤنوشموش اوْلان دوغو روم (بیزانس) ایمپیراطورلوغونو ییخمیش، اساسی تاریخچیلره گؤره بۇ یئنی چاغی باشلاتان حادثه اوْلموشدور. عثمانلی ایمپیراطورلوغو گوجونون دوروغوندا اوْلدوغو ۱۶-جی و ۱۷-جی قرنلرده اوچ کیتایا یاییلمیش و گونئیدوغو اوروپا، اورتا دوغو و قوزئی آفریقانین بؤیوک حیسهسینی اؤز آلتیندا توتموشدور. اؤلکهنین سینیرلاری باتیدا جبلالطارق بوغازی (و ۱۵۵۳–جی میلادی ایلده مراکش (فاس) کیییلارینا)، دوغودا خزر دنیزی و فارس کؤرفزینه، قوزئیده اوتریش، مجاریستان و اوکراینین بیر حیسهسینه و گونئیده سودان، اریتره، سومالی و یمنه اوزانماقدا ایدی.[۴] عثمانلی ایمپیراطورلوغو ۲۹ اوستاندن و وئرگییه باغلانمیش بوغدان، اردل و افلاک شاهزادهلیکلریندن اولوشماقدا ایدی. دؤولت زامان زامان دنیز آشیری توْرپاقلاردا دا سؤز صاحبی اوْلموشدور. آتلانتیک اوقیانوسونداکی قیسا داواملی توْرپاق قازانیملاری لانزاروته[۵] (۱۵۸۵)، مادئیرا (۱۶۱۷) و لوندی (۱۶۵۵) بۇ دوروما اؤرنک اولاراق گؤستریله بیلر.
دؤولت آلتی قرن بویونجا دوغو دونیاسی ایله باتی دونیاسی آراسیندا بیر کؤرپو کیمی اوْلموشدور. حاکمیتی آلتیندا اوْلان توْرپاقلاردا یاشایان خالقلار زامان زامان، توپلو یا دا یئرلی قیاملار ایله عثمانلی اقتدارینا قارشی چیخمیشدیرلار. عومومیتله دین، دیل و عیرق آیریمیندان اوزاق دوردوغو اۆچون قرنلرجه بیر چوخ دؤولتی و میللتی حاکمیتی آلتیندا توتماغی باشارمیشدیر. عثمانلی ایمپیراطورلوغو، کؤهنه تورک عؤرف و عادتلرینین و ایسلام مدنیتینین عؤهدهچیلیکلرینین دوغرولتوسوندا بیر رهبرلیک شکلی بلیرلمیشدیر. اساسی ۱۲۹۹-جو میلادی ایلده چاغداش تورکیه'نین بیلهجیکنین سؤیودلو شهرینده عوثمان بی طرفیندن عوثمانوغوللاری بیلییی کیمی قۇیولموشدور. عثمانلی دؤولتی تاریخده مشهور بیزانس ایمپیراتورلوغونا سوْن قویاراق اوْنون باشکندی کونستانتینوپولو اله کچئیرمیش و اؤز باشکندینا چئویرمیشدیر. کونستانتینوپولون آدی دییشدیریلمیش و ایستانبول آدی وئریلمیشدیر. ۱۷-جی عصرده اؤزونون ان قودرتلی دؤورونو یاشایان دؤولت اۆچ قیطعهیه یاییلمیشدیر. دؤولت ان گئنیش سرحدلرینه ۱۶۸۳-جو ایلده - ۲-جی ویانا موهاسیرسیندک داوام ائتمیشدیر. بۇ زامان عثمانلی ایمپیراتورلوغو آوروپادا ماجاریستاندان آناپایا، آسیادا کیچیک آسیادان عیراق، آذربایجان و گونئی آذربایجانی ایحاطه ائتمیشدیر. آفریقا قارهسینده شیمالی الجزاییر، لیبی (ترابلوسقارپ)، میصر و سومالی عثمانلی طابعچیلیغینه کئچمیشدیر.
دؤولتین قوروجوسو و عثمانلی سولالهسینین بانیسی اوْلان عوثمان بی اوغوز تورکلریین قایی بویونداندیر. عثمانلینین ماهیتجه اساسی ۱۰۷۷-جی ایلده سلجوقلولار طرفیندن قۇرولان تۆرکیه(آنادولو سلجوقلو دؤولتی) دؤولتینین تاریخینده ایکینجی مرحلهنی نظرده تۇتور. ایمپراتورلوغو غربده تۆرکیه ایمپیراتورلوغو اوْلاراق تانینیردی. روسیه، آوروپا و غربده "تورکسکی" آدی ایله مشهور ایدی.
تاریخدَییشدیر
عثمانلی تورک ایمپیراتورلوغو تورکلرین تاریخی نفوذ دایرهسی باخیمیندان ان بؤیوک موفقیّتی اوْلوب، ان گئنیش اراضینی ایحاطه ائدیر. ۶۲۳ ایل داوام ائدن بۇ بؤیوک ایمپراتورلوغو آرالیق دنیزی و قارا دنیزی ایحاطه ائدن آسیا، اوروپا و آفریقا قیطعهلرینده یوز ایللر بوْیو حؤکم سوروب. مۆختلیف ایرق و دینلردن اوْلان بیر چوْخ خالقی توْرپاقلاری ایله بیرلیکده بیر دؤولتده بیرلشدیریب. تاریخده بئله گئنیش توْرپاقلارا بۇ قدر اۇزون حؤکمرانلیق ائدن دیگر قورولوش روم ایمپیراتورلوغو و بریتانیا ایمپیراتورلوغو اوْلموشدیر. عثمانلی تورک ایمپریاسیندا ۳۶ سولطان حؤکمرانلیق ائتمیش و ۱۵۱۷-جی ایلدن اعتباراً خلیفهلیک آدی ایله ده ایسلام دۆنیاسینین دینی حؤکمرانلیغینی اؤز اۆزرینه گؤتورموشدور. اوْنو دا قئید ائتمک لازیمدیر کی، دؤولت آفریقادا ۳۹۵ ایل (۱۵۱۷-۱۹۱۲)، آوروپادا ۵۶۱ ایل (۱۳۶۳-۱۹۱۲؛۱۹۱۳-۱۹۲۲)، آسیادا بۆتون حاکیمیتی بوْیو (۶۲۳ ایل) قالمیشدیر.
بیلیکدن ایمپراتورلوغادَییشدیر
عثمانلی تورک ایمپراتورلوغونون اساسی ۱۲۹۹-جو ایلده چاغداش تورکیهنین بیلجیک ویلایتینین سؤیودلو شهرینده عوثمان بی طرفیندن عوثمانوغوللاری بیلییی کیمی قۇیولموشدور. بعضی تاریخچیلره گؤره، عثمانلی دؤولتینین قوروجوسو عوثمان بیین آتاسی ارتوغرول قاضیدیر. تۆرکیهنین "ترت-۱" کانالیندان یاییملانان "دیریلیش ارتوغرول" فیلمی محض بۇنا اساسلانیر. دیگر قایناقلرده اوْنون آتاسی گۆندوز آلپ (و یا سولیمان شاه) اوْنون آتاسی کایا آلپ، اوْنون آتاسی گۆندوز آلپ بیلیین اساسینی قوْیموش شخصلر کیمی تانینیر. بۇ آدلی-شانلی عائله اوْغوز تورکلرینین ۲۴ بویونون ان نفوذلولاریندان اوْلان قایی طایفه اتفاقینین باشچیسی ایدی. عوثمان بَیین آتاسی ارتوغرول قاضی، سلجوق سولطانی الددین طرفیندن بیزانس سرحددینه "اۇج بیی" اوْلاراق تعیین ائدیلمیشدی. ارتوغرول قاضییه یورد کیمی وئریلن اراضی بوگونکو بورسا، کوتاهیا و بیلجیک ویلایتلرینین سرحدلرینین بیرلشدیی یئردیر. سوْنرادان سؤیودلو قصبهسی بیزانسدان آلیناراق مرکز ائدیلیب. سلجوقلو دؤولتینده اۇج بیلیکلرینین وظیفهسی دؤولتین سرحدینی قوروماق و مسیحیلارا قارشی ساواش ائتمکدن عبارت ایدی. تاریخی قایناقلره اساساً ارتوغرول بی ۱۲۸۱ (۱۲۸۲)-جی ایلده وفات ائدیب. یئرینه ایسه عائلهنین ان کیچیک اوْغلو اوْلماسینا باخمایاراق، چوْخ اۆستون کیفیتلره مالیک عوثمان بی سئچیلدی و اۇج بیی اوْلدو. عوثمان بی بیلینچلی سیاست و دؤیوش قابیلیتی ایله قوْنشولاری اوْلان بیزانس حاکملری ایله گاه دوستلوق موناسیبتلری قوروردو، گاه دا ساواشلر ائدیردی. بیلینچلی سیاست عوثمان آغایا یئنی اراضیلر قازاندیردی. قیسا زاماندا بیزانسدان چوخ توْرپاق اله کئچیرن عوثمان بی بورسا و ایزنیکی ده فتح ائتدی. یارحیصار و قاراجاحیصار حاکملاری ایله بیرلیک قوردو. بۇندان سوْنرا ۱۲۸۸-جی ایلده قاراجاحیصاری اله کئچیردی. عوثمان بی، بیلجیک و یارحیصار قالالارینی دا آلدی. ۱۲۹۹-جو ایلده یارحیصار حاکمینین قیزی نیلوفرله اوْغلو اوْرخان بیی اولندیردی. بیرینجی موراد ایله سولیمان پاشا بۇ نیکاحدان دۆنیایا گلدیلر. عوثمان بی ۱۲۹۹-جو ایلده عثمانلی دؤولتینین موستقیللیینی اعلان ائتدی. ۱۳۰۱-جی ایلده یئنیشهر ایله یوندحیصاری آلدی و یئنیشهری باشکند اعلان ائتدی. بۇندان سوْنرا یئنیشهرین اطرافینداکی کند و قصبهلری آلان عوثمان بی، ۱۳۰۳-جو ایلده ایزنیکی اله کئچیردی و بورسا حاکمینین توپلادیغی بیرلیگی داغیتدی. سوْنرا ایسه بۇ شهری آلدی. عوثمان بی، بورسانی فتح ائتدیی ایلده، ۱۳۲۶-جی ایلده وفات ائتدی.
عوثمانلی ایمپراتورلوغونون سولطانلاریدَییشدیر
- بیرینجی عثمان
- بیرینجی اورخان
- بیرینجی مراد
- ایلدیٛریٛم بایزید
- بیرینجی محمد
- ایکینجی مراد
- فاتیح سولطان محمد
- ایکینجی بایزید
- بیرینجی سلیم
- سلیمان قانونی
- ایکینجی سلیم
- اۆچونجو مراد
- اۆچونجو محمد
- بیرینجی احمد
- بیرینجی مصطفی
- ایکینجی عثمان
- دؤردونجو مراد
- بیرینجی ابراهیم
- دؤردونجو محمد
- ایکینجی سلیمان
- ایکینجی احمد
- ایکینجی مصطفی
- اۆچونجو احمد
- بیرینجی محمود
- اۆچونجو عثمان
- اۆچونجو مصطفی
- بیرینجی عبدالحمید
- اۆچونجو سلیم
- دؤردونجو مصطفی
- ایکینجی محمود
- عبدالمجید
- عبدالعزیز
- بئشینجی مراد
- ایکینجی عبدالحمید
- بئشینجی محمد
- آلتینجی محمد
- ایکینجی عبدالمجید
آددَییشدیر
ایمپیراطورلوق دؤنمی، ۱۴۵۳دَییشدیر
- خالق لاتینجهسی: Turchia یادا Imperium Turcicum
- اینگیلیسجه: Turkey (خالق لاتینجهسیندن تؤرهدیلمیشدیر) یادا Turkish Empire.
- اینگیلیسجه: Ottoman Empire, Osmanic Empire, Osmanian Empire
- عثمانلیجا: دولت علیه عثمانیه
- آنادولو تورکجهسی: عثمانلی ایمپیراطورلوغو، عثمانلی دؤولتی
- عربجه: الدولةُ العلیةُ العثمانیةُ
- صیربجا: OcMaHcko цapcTBo (عثمانلی ایمپیراطورلوغو)
- بولغارجا: OcMaHcka иMпepия (عثمانلی ایمپیراطورلوغو)
- یونانجا: Oθwuavιkή Autokpatopίa؛ Othomanikí Aftokratoría (عثمانلی ایمپیراطورلوغو)
- گورجوجه: ოსმალეთის იმპერია؛ Osmaletis Imperia (عثمانلی ایمپیراطورلوغو)
- ائرمنیجه: Օսմանյան Կայսրություն؛ Osmanyan Kaysroutyoun (عثمانلی ایمپیراطورلوغو)
- مجارجا: Oszmán Birodalom (عثمانلی ایمپیراطورلوغو)
گئچمیشیدَییشدیر
عثمانلی ایمپیراطورلوغو بلیرلی تاریخی دؤنملره آیریلاراق اینجهلنیر. دؤنملر، عثمانلی دؤولتینین رهبرلیک یاپیسینا و دونیا سیاستیندکی یئرینه گؤره بلیرلنمیشدیر. توْرپاق بویوکلوگونو تمل ساحه آیریشدیرمالاردان داها دئتاللی بیر باخیش آچیسینا ایجازه وئرمکدهدیر.
بَیلیک دؤورونوندَییشدیر
بَیلیک دؤورونون نه واخت باشلادیغی معلوم دئییل. عوثمان قاضی بیرلیکلرینین ۱۲۹۸-جی ایلده اینئگؤل و جیوارینی فتح ائتمهسی نتیجه سینده موستقیللیگینی اعلان ائتدی[۶] و دؤورده بَیلیک دؤورو سوْنا چاتمیشدیر.
مغول ایمپیراتورلوغو دؤورونده قاچان سلیمان شاه امریندهکی کاییلار ایلک اولاراق ۱۲۲۷-جی ایلده آنادولویا گلدیلر. آنادولو سلجوقلو دؤلتی حؤکمداری آلائددین کئیکوباد، قاییلاری قاراجاداغ و بؤلگهسینه یئرلشدیردی. قاییلار بۇ سیرادا ۵۰٫۰۰۰ نفر ایدی. سلیمان شاهین فیرات چاییندان کئچهندن، بوغولماسی اوزرینه، قایی بویوعنا منسوب بعضی شخصلر عرضوروم و ائرزینجان اطرافینا کؤچ ائتدیلر. بعضیلری ده سوریهیا و یئنیدن آنایوردلارینا کؤچ ائتدی.
جوغرافیاسیدَییشدیر
عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون حودودلاریدَییشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقدَییشدیر
- ↑ عثمانلی بانک نوتو. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-03-28. یوْخلانیلیب2013-01-13.
- ↑ پروف. اینالجیک: عثمانلی ۱۳۰۲ده قورولدو. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-11-27. یوْخلانیلیب2013-01-13.
- ↑ علم. اورگ - ""عثمانلی ایمپیراطورلوغو سؤگوتده دئییل یالووادا قورولموشدور". ۲۳ مئی ۲۰۰۹ تاریخینده باخیلمیشدیر.
- ↑ عثمانلی ایمپیراطورلوغونون ان گئنیش سینیرلارینی گؤسترن خریطه
- ↑ Directholidays - Lanzarote. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-01-20. یوْخلانیلیب2013-01-13.
- ↑ کیتاب، سون: Özdamarlar، ایلک: Metin،: ایلک آدیملار، ایل: 2009، یاییمجی: Timaş Yayıncılık، دیل: آنادولی تورکجه، id: ISBN 978-975-263-887-7، صحیفهلر: 12, 13 | بؤلوم: قورولوش.


text:
آرتور استپانیان
آرتور استپانیان (اینگیلیسجه: Arthur Stepanyan) (دوْغوم:۱۴ آوریل ۱۹۸۷ (۳۴ یاش) ولادیقفقاز) بیر فوتبالیست. ائرمنیستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آرتور استپانیان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سوکول ساراتوف کولوبونون اویونچولاری
- پیونیک کولوبونون اویونچولاری
- چرنومورتس نووراسییسک کولوبونون اویونچولاری
- قورنیاک اوچالی کولوبونون اویونچولاری
- امکار پرم کولوبونون اویونچولاری
- ساترن رامنسکویه کولوبونون اویونچولاری


text:
لندن
لندن (اینگیلیسجه: London) بؤیوک بریتانیانین پایتختی ،اوروپا بیرلیگینین سیاست، ایقتیصاد و فرهنگ مرکزلریندن. لندن شهری ایکی مین ایللیک گئچمیشی وار.
آدی[دَییشدیر]
لندن متروسو[دَییشدیر]
لندن متروسو دونیانین ان قدیم مترولارینداندیر. ۱۸۶۳-جو ایلده دمیر یولو آدی ایله فعالیته باشلامیشدیر. لندندا مترونون یارادیلماسینین اساس مقصدی همین واختلاردا آت آرابالارینین شهرده میدانا گتیردیی سیخلیغی آرادان قالدیرماق ایدی. دوزلدیلهن یئنی خطلرده ان یئنی تئخنولوگییا حساب اوولونان بوخارلی قاتارلاردان ایستیفاده اوولونموْشدور. شهرین بعضی یئرلرینده هله ده کؤموْر دوْمانینی آتماق مقصدیله یارائدیلمیش هاوْالاندیرمالار مؤوْجوْددوْر.
لندن متروْسوْ یارادیلدیقدان سوْوْنرا ایستانبوْلدا تۇنل نیوْ یوْرکدا وْ مادریدده بنزر متروْلار یارادیلماغا باشلادی. لندن متروْسوْنا اوْندئرگروْوْند (یئرالتی) دئییلیر. عموْمیلیکده ۲۷۴ ایستانسییاسی وْار. متروْدا سیقارئتدن ایستیفاده ائتمک ایلک وْاختلار آزاد اوْلسا دا حاضردا بۇ داوْرانیشا گؤره چَتین قاداغالار تطبیق اوْوْلوْنماقدادیر.
دوْنیانین مالییه مرکزلریندن بیریدیر[دَییشدیر]
لندن دوْنیانین ان اهمیّتلی بیزنئس وْ مالییه مرکزلریندن بیریدیر. بئینلخالق توْریزمین کسیشمه نقطهسیدیر. دوْنیانین ان قالابالیق هاوْا نقلیاتی لندنا مالیکدیر. بوْرادا ۵ بئینلخالق هاوْا لیمانی مؤوْجوْددوْر. بوْنلاردان ان بؤیوْیوْ مشهوْر هیتروْوْدوْر. لندن تقریباً ۲ مین ایل اؤنجه روْمالیلار طرفیندن قوْروْلموْشدوْر. ائ.ا. ۴۳-جوْ ایلده روْما ایمپئراتوْرلوْغوْ بؤیوْک بریتانییانی ایشغال ائتدیکدن سوْوْنرا شهر لندنیوْم آدی ایله قوْروْلموْشدوْر. بۇ سؤزوْن کؤکوْنوْ آراشدیران دیلچیلر قرارا گلمیشلر کی سؤزوْن کؤکوْ آخان چای دئمکدیر.
توْریزم باخیمیندان تاریخی اثرلر موْزئیلرده سرگیلهنمکدهدیر. مدنیتلری هله ۱۰۰۰ ایل اؤنجه دوْنیایا یاییلماغا باشلامیشدیر. لندنا هر ایل دوْنیانین موْختلیف اراضیلریندن توْریستلر گلمکدهدیر. بۇ دا لندنوْن تاریخی شهر اوْوْلدوْغوْنوْن ثبوْتوْدوْر.
اتنیک ترکیبی[دَییشدیر]
لندن اتنیک باخیمدان دوْنیانین ان کوْسموْپوْلیت شهرلریندن بیریدیر. لندندا تقریباً ۳۰۰-ا قدر دیل ایستیفاده اوْوْلوْنوْر.
اینضیباطی بؤلگهسی[دَییشدیر]
لندنوْن باشکند کیمی تاریخی ایکی مین ایلدیر. اوْ اوْلجه روْما بریتانیاسینین، سوْوْنرالار اینگیلیس وْ بؤیوْک بریتانییا کراللیغینین اساس شهری اوْوْلوْب. بوْتوْن اینگیلیس وْ بریتانییا کراللاری اساس اعتباریله اؤلکهنی لندندان ایداره ائتمیشلر. حال-حاضردا دا بوْتوْن حاکمیت اوْرقانلاری باشکند لندنوْن وْست مینستر ساحهسینده یئرلشیر.
مۆحافیظه کار بوْریس جوْنسوْن لندنوْن هازیرکی مئریدیر (۵ مای ۲۰۰۸-جی ایلدهن). اوْوْلکی مئر لئیبوْریست کئن لیوْینقستوْن ایکی مدته بۇ وْظیفهیه سئچیلمیشدی. لندن بریتانییا پارلامئنتینین ایجمالار پالاتاسیندا ۷۴ دپوْتاتلا (۴۴ لئیبوْریست، ۲۱ مۆحافیظه کار، ۸ لیبرال-دموْکرات و °۱ رسپجت پارتییاسینین عضوْوْ) تمثیل اوْوْلوْنموْشدوْر.
بؤیوْک لندن آدمنیستراسییاسی ایکی حیسهدن: ایجرا حاکمیتینی یئرینه یئتیرهن مئردن وْ اوْنوْن صلاحیتلرینی محدوْدلاشدیرماق، شهر بوْدجهسینی تصدیق ائتمک حقوْقلارینا مالیک اوْوْلان لندن شهر آسسامبلئیاسیندان عبارتدیر.
لندن بوْروْ (اینگ. بوْروْوْگه) آدلاندیریلان ۳۲ بلدییه رایوْنوْنوْ وْ اوْوْرتا عصر ایدارهچیلیک عنعنهسینه صادق ایداره ایستروْکتوْروْنا مالیک اوْوْلان سیتینی اؤزوْنده بیرلشدیریر. سیتی دوْنیادا بئینلخالق وْالیوْتا هئسابلاشمالارینین ان بؤیوْک مرکزلریندن بیریدیر. بۇ عملیاتلار وْ الده ائدیلهن گلیرلر سایهسینده لندن توسعه ائتمیش وْ دوْنیانین ان وْارلی شهرلریندن بیرینه چئوْریلمیشدیر.
دین[دَییشدیر]
- ۵۸٬۲٪ مسیحی
- ۸٬۵٪ موْسلمان
- ۴٬۱٪ هیندوْس
- ۲٬۱٪ یهوْدی
- ۱٬۵٪ سیک
- ۰٬۸٪ بوْدیست
- ۰٬۵٪ دیگر دینلر
- ۱۵٬۸٪ آتیست
- ۸٬۷٪ ناملوْم
لندن اساساً بؤیوْک بریتانییانین ایسلام مرکزی ساییلیر. بؤیوْک بریتانییا موْسلمانلارینین ۳۸٪-، تخمیناً ۱ میلیوْن موْسلمان لندندا یاشاییر. مرکزی لندن مسجیدی (اینگ. لندن جئنترال موْسقوْئ) شهرین ان بؤیوْک مسجیدی ساییلیر. موْسلمانلارین ۶۲٪-i قالان شهرلرده یاشاییرلار.
تاریخ[دَییشدیر]
اتنیک جهتدن لندن اهالیسی چوْوْخ میلتلیدیر. قدیم دؤوْرلردن بوْرادا مسکن سالمیش بریت طایفه لاریندان علاوْه، بۇ اراضیده ایرلاندلار، موْختلیف میلتلی موْهاجیرلر قروْپوْ، هابئله اوْئلسلیلر وْ شوْتلاندلار یاشاییر. ۱۹-جوْ عصرین سوْنلاریندا لندنا یهوْدیلر، آردینجا آرالیق دنیزی ساحلی اؤلکهلریندن، همچینین اوْسترالیا وْ چیندن کؤچکوْنلر گلمهیه باشلادیلار. ۱۹۵۰-جی ایلده ایسه هیندوْستاندان گلن چوْوْخسایلی موْهاجیرلر بوْرادا مسکن سالدیلار.
لندن کوْسموْپوْلیت وْ چوْوْخمیللتلی اهالیسی اوْوْلان شهردیر. ساکینلرینین ۳٪-نی موْسلمانلار تشکیل ائدن لندنوْن قدیم وْ ماراقلی تاریخی وْار. ائ.ا. ۴۳-جوْ ایلده بریتانییا آدالارینی ایشغال ائدن روْما ایمپئرییاسی قدیم کئلتلرین یاشادیغی ایندیکی لندن اراضیسینده حربی دوْشرگه سالاراق بۇ یئره لوْندینیوْم آدینی وْئرمیشدیر. روْمالیلارین ایلک وْاختلار تئمزانین قوزئی ساحلینده، کؤرپوْنوْن یانیندا سالدیقلاری بالاجا شهرجیک ۱۴۲ هئکتار ساحهنی ایحاطه ائدیردی. یوْکسک تئمپله توسعه ائدن لندن قیسا زامان کسیینده اؤلکهنین بؤیوْک شهرینه چئوْریلدی. لاکین، ۴۱۰-جوْ ایلده روْما ایمپئرییاسینین سوْقوْطوْندان سوْوْنرا لندن حاقیندا یالنیز ۷-جی عصره عایید اوْوْلان سالنامهلرده وْئریلهن معلوْماتلارا راست گلمک اوْلار. بوْندان سوْوْنرا دا لندن شهری موْختلیف ایللرده خاریجی قسبکارلار طرفیندن داغینتیلارا معروْض قالمیشدیر.
۱۶۱۶-جی ایلده باش وْئرمیش بؤیوْک لندن یانغینی نتیجهسینده ۸۰ کیلسه، اوْ جملهدن مقدس پاوْئل مبهدی تامامیله یانیب کوْل اوْوْلموْشدوْ. بیر نئچه ایل عرضینده یئنیدن تیکیلهن لندن باشقا گؤرکهم آلدی. ۵۰ کیلسه کلاسیک اوْسلوْبدا تیکیلدی، مقدس پاوْئل مبدینین اوْستوْنده یئنی گوْنبز اوْجالدیلدی. ۱۷۰۷-جی ایلده اینگیلیس وْ شوْتلاندییا کراللیقلاری بیرلشدیکدن سوْوْنرا لندن بؤیوْک بریتانییا کراللیغینین باشکندی اوْوْلدوْ. ۱۹-جوْ عصرین بیرینجی یاریسیندا لندن داها دا گئنیشلهندی. بوْنوْن نتیجهسینده آوْتوْنقلیات، ائلئکتریک قاتارلاری وْ یئنی متروْ ختلری یاراندی. ۱۹۱۹-جوْ ایلدهن ۱۹۳۹-جوْ ایله کیمی لندن اطراف شهرلر حسابینا بئش دفعه بؤیوْدوْ. ایکینجی دوْنیا ساوْاشی ۳۰۰ مین لوْندوْنلوْنوْن اؤلوْموْنه وْ شهرده چوْوْخ سایدا بینانین داغیلماسینا سبب اوْوْلدوْ.
باشکند لندن[دَییشدیر]
بریتانییا کراللیغینین مرکزی ساییلان لندن ۱۹-جوْ عصردن باشلایاراق دوْنیانین موْختلیف اؤلکهلریندن چوْوْخسایلی اینسان آخینینا معروْض قالسا دا، شهرده اوْ دؤوْرده یالنیز ایکی وْ اوْچ مرتبهلی بینالار تیکیلیردی. ۲۰-جی عصرین اوْلیندن اعتباراً باشکند اهالیسینین سایینین ایلدهن-ایله آرتماسینا باخمایاراق، شهر یئنی قایدالارلا چتینلیکله آیاقلاشیردی. اینگیلیسلر همیشه مۆحافیظه کار اوْوْلوْبلار، ایندی ده عادت-عنعنهلره حؤرمتله یاناشیرلار. لاکین، لندن ساکینلری بزهن وْارلی شیرکتلر قارشیسیندا تسلیم اوْلوْردوْلار. کئچهن عصرین اوْرتالارینا قدر شهرین هر بیر نقطهسیندن اؤز هوْندوْرلوْیوْ ایله نظرلری جلب ائدن، سئر کریستوْفئر رئنین لاییحهسی اوْزره تیکیلهن مشهوْر مقدس پاوْئل کیلسهسی ایندی «باربیکئن» گؤیدهلهنلری آراسیندا گؤروْنمز اوْوْلوْب. حاضردا لندندا یئنی اینضیباطی بینانین تیکیلمهسینه راضیلیق آلماق موْشکوْل مسئلهدیر. یئرلی حاکمیت اوْرقانلارینین قوْیدوْغوْ محدوْدیتلره گؤره، باشکند شهرده تیکینتینین آپاریلماسینا چوْوْخ جدی نظارت اوْوْلوْنوْر وْ توْوْرپاق ساحهسینه ده چَتین وْ کسکین لیمیت قوْیوْلوْب. لندنلوْلارین داها چوْوْخ سئوْدیی قدیم تیکیلیلر وْ میدانلار – وْست مینستر سارایی، وْست مینستر آبباتلیغی، ترافالقار میدانی، مئلل، کارلتوْن هاوْز-تئرراس، بیر چوْوْخ یوْللارین قوْوْوْشدوْغوْ پیکادیللی میدانی، لئستئر میدانی، اوْنلاری ایحاطهیه آلمیش مشهوْر هاید پارک وْ رئجئنت پارک کلاسیک مئمارلیق لاییحهلری حساب ائدیلیر. اما یوْخاریدا آدی چکیلهن یئرلرده قیمتلر باها اوْوْلدوْغوْ اوْچوْن اوْرادا یاشایانلارین سایی چوْوْخ آزدیر. اوْوْرتا سوْییهلی لندنلوْلارین مسکوْنلاشدیغی کوْارتاللاری اؤتن عصرین اوْللرینده سیرا ایله تیکیلمیش ایکی وْ اوْچ مرتبهلی بینالار تشکیل ائدیر. کرالیچانین یای ایقامتگاهی – وْیندزوْر قسری ده بۇ اراضیده یئرلشیر. یای آیلاریندا بوْردا توْریستلرین بؤیوْک آخینی باشلاییر.
نقلیات[دَییشدیر]
هاوْا نقلیاتی[دَییشدیر]
لندن ۵ هاوْا لیمانینا مالیکدیر.
- هیسروْوْ هاوْا لیمانی (اینگ. Heathrow [ˈهیːθرهʊ]) – ۴ تئرمینالا، ایللیک ۷۵ میلیوْن سرنیشین داشیما گوْجوْنه مالیکدیر. (۱۹۳۰)
- قئتوْیک – لندندان ۴۵ کم جنوْبدا یئرلشیر، ۲ قوزئی وْ جنوْب تئرمیناللارینا، ایللیک ۴۰ میلیوْن سرنیشین داشیما گوْجوْنه مالیکدیر (۱۹۵۸)
- ایستانستئد – لندندان ۵۵ کم قوزئیدا، ائسسئکس قرافلیغیندا یئرلشیر، اساساً آوْروْپا ایستیقامتینده اوْچوْشلار حیاتا کئچیریلیر. (۱۹۴۲)
- لوْتوْن – لندندان ۵۰ کم قوزئی-غربده یئرلشیر، اساساً آوْروْپا ایستیقامتینده اوْچوْشلار حیاتا کئچیریلیر. (۱۶ ایوْل ۱۹۳۸)
- لندن سیتی – چارتئر بیزنئس رئیسلرینه خیدمت ائدیر. (۵ نوْیابر ۱۹۸۷)
دمیر یوْلوْ[دَییشدیر]
شهر هله ۱۹-جوْ عصرده تیکیلمیش بیر نئچه وْاغزالا مالیکدیر.
- وْاترلوْوْ – جنوْب-باتی قرافلیغی ایستیقامتینده حرکت ائدن قاتارلارا خیدمت ائدیر.
- وْیکتوْریا – اطراف قرافلیقلار ایستیقامتینده حرکت ائدن قاتارلارا خیدمت ائدیر.
- پادینقتوْن – باتی قرافلیغی وْ اوْئلس ایستیقامتلرینده حرکت ائدن قاتارلارا خیدمت ائدیر.
- سنت پانکراس – آوْروْپا ایستیقامتینده حرکت ائدن قاتارلارا خیدمت ائدیر.
- کینقس کروْس – ایسکاتلند ایستیقامتینده حرکت ائدن قاتارلارا خیدمت ائدیر.
لندن متروْسوْ (اینگ. لندن اوْندئرگروْوْند) دوْنیادا ان قدیم وْ نهنگ متروْدوْر. بوْخار لوْکوْماتیوْی ایله ایشلهیهن ایلک یئرالتی دمیر یوْلوْ (اینگ. „مئتروْپوْلیتان Railway" بۇ گوْنکی مئتروْپوْلیتان لینئ)۱۰ یانوْار ۱۸۶۳ جوْ ایلده تیکیلیب ایستیفادهیه وْئریلمیشدیر.
صنایع[دَییشدیر]
لندن شهری، عئینی زاماندا، اؤلکهنین ایری صنایع مرکزیدیر. بوْرادا الکتروْتکنیک، ماشی نقاییرما، آوْیا، آوْتوْ، جیهازقاییرما، گمی تمیری زاوْوْدلاری، تلفوْن وْ رادیوْاپاراتلار وْ دیگر صنایع محصوْللاری ایستئهصال ائدن مۆعاصیر تکنوْلوْژی مالیک چوْوْخسایلی موْسّیسهلر وْار. بوْنلاردان علاوْه، کاغیذ، پوْلیقرافییا، توْتوْن، ارزاق، توْخوْجوْلوْق، کیمیا وْ موْبل صنایعسی چوْوْخ توسعه ائدیب. آوْروْپادا ان قدیم متروْ لندندا ۱۸۶۳-جوْ ایلدهن ایشلهمهیه باشلاییب. باشکند اهالیسینین میشت وْ تیجارتینین داها سلیقهلی وْ آبادلاشمیش اراضیسی اوْئست-ائند حساب اوْوْلوْنوْر.
قارداشلاشمیش شهرلر[دَییشدیر]
- الجزایر
- بئرلین (۲۰۰۰)
- موْسکوْ (۲۰۰۲)
- نیوْیوْرک (۲۰۰۱)
- پاریس (۲۰۰۱)
- توْکیوْ (۲۰۰۶)
- پکن (۲۰۰۶)
- کراچی (۲۰۰۵)
نوتلار[دَییشدیر]
- ↑ سیتی لندن and Greater London
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Number 1 Poultry (ONE 94), Museum of London Archaeology, 2013. Archaeology Data Service, The University of York.
- ↑ London weather map. The Met Office. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 26 August 2018. یوْخلانیلیب26 August 2018.
- ↑ Metropolitan Area Populations. Eurostat (16 November 2017). یوْخلانیلیب17 November 2017.
- ↑ Regional gross value added (income approach) - Office for National Statistics.
- ↑ XE: Convert GBP/USD. United Kingdom Pound to United States Dollar.
- ↑ XE: Convert GBP/USD. United Kingdom Pound to United States Dollar.
- ↑ Area Database - Global Data Lab (en).
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- Pages using collapsible list with both background and text-align in titlestyle
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- BNE شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NDL شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NKC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NGV شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- FAST شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- HDS شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- MusicBrainz area شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NARA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- SUDOC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- اینگیلیس
- بؤیوْک بریتانیا شهرلری
- لندن
- میلیوْن نفردن چوْخ اهالیسی اوْلان شهرلر
- Pages including recorded pronunciations (UK English)
- British capitals
- Capitals in Europe
- Greater London
- Port cities and towns in Southern England
- Staple ports
- Southern England
- University towns in the United Kingdom
- 1st-century establishments in Roman Britain
- Populated places established in the 1st century
- صفحات دارای نقشه


text:
تلوریوم هقزافلوئورید
تلوریوم هقزافلوئورید (اینگیلیسجه: Tellurium hexafluoride، روسجا: ГekcaфTopид Teллypa) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و قاز حالتینده تاپیلار.تلوریوم هقزافلوئورید فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی −38.9 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tellurium hexafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تلوریوم هقزافلوئورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بیوتکنولوژی
بیوتکنولوژی بیر تطبیقی علم کیمی یارانما و فورمالاشماسیندا تکنیکی میکروبیولوژی اساسلانیر.
تاریخ[دَییشدیر]
ایلک دفعه ۱۶۷۵-جی ایلده A.Levenhuk
میکرو اورقانیزملرین تصویرینی ورمیش و میکروبیولوژینین تصویری دؤورونون اساسینی
قویموشدور. لاکین، بۇ کشفدن چوْخ-چوْخ ایللر اوّل هله بیزیم ارادان ۶۰۰۰ ایل اوّل
پیوه اۆرتیم (تولید)ی بارهده تاریخده معلوماتلار واردیر. بیرده اینسانلار قدیم دؤورلرده
میکروورقانیزملردن سیرکه، سود محصوللاریندان قاتیق، پنیر و ... آلینماسیندا،
لیفلی بیتکیلرین یومشالدیلماسیندا، چؤرکبیشیرمه و شرابچیلیقدا ایستیفاده ائتمیشدیرلر.
تکنیکی میکروبیولوژینین بیر علم کیمی فورمالاشماسی لوی پاسترین داهییانه
کشفلری ایله باشلامیشدیر. اوْ، ایلک دفعه ۱۸۵۷-جی ایلده ایسه پیوه و شرابین خاراب اوْلماسیندا
میکروورقانیزملرین رولونو گؤسترمیش و اوْنلارلا موباریزه پاستریزاسییا اۆصولونو
تکلیف اتمیشدیر.
بیرده پاستر مۆختلیف یولوخوجو نوخوشلوقلرله موباریزهده واکسینلرین آلینما اۆصوللارینی دا ایشلمیشدیر. بۇ سببدن لوی پاستر تخنیکیمیکروبیولوگییانین بانیسی ساییلیر. بئلهلیکله، تکنیکی-میکروبیولوژینین اساسی میکروبیولوژینین اینکیشافینین ایکینجی دؤورونده قۇیولموشدور. ۱۹-جو عصرین آخیرلاریندا روس عالیمی مچنیکوو زروریجی گمیریجی (جونده حئیوان)لره قارشی موباریزهده نوخوشلوق تؤرهدن باکتری لردان ایستیفاده اوْلونماسینی تکلیف اتمیش و بۇ مقصدله ۱۸۸۵-جی ایلده باکتریولوژی لابوراتوریادا تویوق وباسی میکروبلاریندان عبارت دارو آلاراق اوْندان سونبولقیرانلارین محو ادیلمهسینده ایستیفاده اتمیشدیر. لاکین، یرلی حکومت همین میکروبلارین اینساندا وبا عمله گتیرجییندن قورخاراق مقاومت گؤسترمیشلر. داها سوْنرا سووت عالیملری مروژووسکی و ایساچنکا اینسان و او حئیوانلاری اۆچون ضررسیز اوْلان میکروب کولتورالاری آلمیش و اوْنلاردان گمیریجی (جونده حئیوان)لره قارشی موباریزهده مووفقیتله ایستیفاده اتمیشلر. ۱۸۹۷-جی ایلده آلمان عالیملری هوببر و ویلتینر تمیز کؤک یومروسونون باکترییاسیندان عبارت نیتراگین داروینی آلدیلار. بۇ دارو ایلک دفعه ۱۹۱۱-جی ایلده اۆرتیم (تولید) ادیلمیش، ۱۹۲۹-جو ایلده ایسه حیاتا کچیریلمیشدیر.
روس عالیمی کوستیچو و اوْنون ایشداشلاری ایلک دفعه آزوباکترییالاردان عبارت آزوتا باکترین داروی آلمیش و اوْنو آزوت گوبرهسی عوضینه ایستیفاده اتمیشلر. ۲۰-جی عصرین بیرینجی یاریسیندا روسیهدا تکنیکی-میکروبیولوژی بؤیوک سۆرعتله اینکیشاف اتدی. ایلک دفعه روس عالیمی ایوانوو ایسپیرت قیجقیرماسینی اطرافلی تدقیق اتدی و گؤستردی کی، فوْسفورلو اورقانیک بیرلشمهلر عمله گلیر. کوستیچو و قوتکویچ میکروسکوپیک گؤبلکلرین کمکیله بیر چوْخ اورقانیک تورشولارین آلینما تکنولوژیسینی اؤیرنمیش و ۱۹۳۰-جو ایلده پراکتیکی اوْلاراق لیمون تورشوسو آلمیشدیر. لاپیشنیکوو، چیستاکوو و دیگر روس عالیملری سود تورشوسو، آستون و بوتیل ایسپیرتینین فابریکادا اۆرتیم (تولید)ی اۆصوللارینی ایشلهییب حازیرلامیشلار. کارالیوو و بوتکویچ اؤز ایشداشلاری ایله بیرلیکده ینی بیوتخنولوژی پروسسلر اساسیندا سود محصوللارینین آلینماسینی تدقیق اتمیشلر. ۱۹۲۹-جو ایلده اینگیلیس عالیمی فلمین طرفیندن پنسیلینین کشفی تخنیکیمیکروبیولوگییانین اینکیشافیندا بؤیوک رول اوْینادی. ۱۹۴۰-جی ایلده پنسیلین، ۱۹۴۴-جو ایلده ایسه ووکسمان طرفیندن ایسترپتامیسین داروی آلیندی. بۇ ساحهده روس عالیملرینین ده بؤیوک کمکی اوْلموشدور. کراسیلنیکوو، یرمولیوا و هاوزه طرفیندن آنتیبیوتیک مادهلر آلینمیش و فابریکا میقیاسیندا اۆرتیم (تولید) ادیلمیشدیر. ۲۰-جی عصرین ایکینجی یاریسیندا یروسالیمسکی و سکرابین طرفیندن صنایعده مایاگؤبلکلریندن یم پروتئینینین آلینمساینین اساسی قۇیولموشدور. بکر و ایشداشلاری ایسه یم آماچله لیزین آمین تورشوسونون پراکتیکی آلینماسینی الده اتمیشلر. تکنیکی-میکروبیولوژینین مۆعاصیر اینکیشاف دؤورو ۲۰-جی عصرین ایکینجی یاریسندا مولکولیار میکروبیولوژینین گئنیش ووسعت تاپماسی ایله علاقه دار. محض بۇ دؤورده میکروبیولوژی صنایعسی یاراندی. میکروبیولوژی صنایعسینین توْرپاق مونبوتلشدیریجی دارو آنتیبیوتیک، ویتامین، آنزیم و دیگر فیزیولوژی فعّال مادهلر اۆرتیم (تولید) ادن فابریکالارین سایی گتدیکجه آرتیر. تکنیکی-میکروبیولوژینین مؤهوم اهمیته مالیک سوْن موفقیتلریندن بیری میکروورقانیزملر طرفیندن اینترفرون و اینسولین کیمی قیمتلی درمان دارولارینین آلینماسیدیر. میکروورقانیزملرین اساس پراکتیکی خاصهلری. میکروورقانیزملرین گئنیش و دریندن اؤیرنیلمهسی گؤستردی کی، میکروسکوپیک اؤلچویه مالیک اوْلماسینا باخمایاراق اوْنلار اینسانین پراکتیکی فعالیّتی و مادهلر دؤورانیندا بؤیوک اهمیت کسب ادن پروسسلری ایداره ائدیرلر. دیگر طرفدن میکروورقانیزملر عمومی بیولوژی قانونا اۇیغونلوقلاری آشکارا چیخارماق اۆچون الوریشلی آراشدیرما اوْبیکتلریدیر. میکروورقانزیملرین خالق چیفتلیک (مزرعه) و علم اۆچون مؤهوم اهمیته مالیک اوْلاملارینی تامین ادن خاصهلر آشاغیداکیلاردیر: ۱.چوْخ کیچیک اؤلچوده اوْلوب هاوا آخینی و باشقا واسطهلرله آسانلیقلا یاییلیر. یر کورهسینین اله بیر ساحهسی یوخدور کی، اوْرادا میکرورقانیزملره راست گلینمهسین؛ ۲.یۆکسک سۆرعتله چوْخالما قابیلیتینه مایلک اوْلمالی، میکروورقانیزملر هر ۳۰-۶۰، بعضی باکتری لر ایسه ۸-۱۰ دقیقهدن بیر بؤلونورلر. میکروورقانیزملرین چوْخالما سرعتی بیتکی و حئیوانلارین چوْخالما سرعتیندن دفعهلرله بؤیوکدور. مثلاً: میکروبیولوژی یم کۆتلهسی اۆرتیم (تولید) ادن ان کیچیک فابریکا سوتکادا ۳۰ تون مئیا گؤبلیی اۆرتیم (تولید) ادیر کی، اوْنو ترکیبینده ۱۵ تون یۆکسک کیفیتلی پروتئین واردیر. ایریبوینوزلو قارامالدان سوتکا عرضینده ۱۵ تون پروتئین آلماق اۆچون ۵۰۰۰۰ باش حئیوان لازیمدیر؛
اۇیگولامالار آراسیندا[دَییشدیر]
- اینسان ساغلیغینا یؤنلیک اوْلاراک پروتینلرین اۆرتیلمسی
- بازی هورمون، آنتیکور، ویتامین و آنتیبیوتیک اۆرتیلمسی(تولید)
- چوک زور شارتلارا ساهیپ چورلرده (سیجاک، کوراک،توزلو...) یاشایان اوْرگانیزمالارین انزیملرینی و بیومولکوللرینی سافلاشتیراراک بونلارین ساناییده کوللانیلماسی
- ینی سبزه و میوه اۆرتیمی
- اینسانداکی ضررلی ژنلرین المینه ادیلمسی
- آشی، پستیسیت، طبیعی بیتکی اۆرتیمی
- اینسانین ضرر گؤرموش ویا ایشلوینی کایبتمیش اوْرگان و دوکولارینین دغیشتیریلمسی اۆچون یاپای اوْرگان و دوکو اۆرتیمی
ژنلرین آلینماسی[دَییشدیر]
DNA و RNA آردیجیل یئرلشن نوکلوتیدلردن تشکیل اوْلونموشدور. هر اۆچ نوکلوتید بللی معلومات داشیییر، مثلاً: هر نوکلوتید اۆچلویو و یا تریپلت بللی آمین تورشوسونا اۇیغون گلیر. بئله تریپلت کودون آدلانیر. آمین تورشولاریندان عبارت چوْخ بؤیوک اوْلمایان تکزنجیرلی پولیپپتید موْلکولونون (ساده پروتئینین) سینتزینده چوْخلو میقداردا کودونلار ایشتیراک ادیر. بیر پولیپپتید زنجیرینی سینتزدن کودونلار ییغیمی سیسترون آدلانیر. بیر نئچه پولیپپتید زنجیری (مورکّب پروتئین) سینتز ائتمک اۆچون چوْخلو سایدا سیسترونلار لازیم گلیر. بئله سیسترونلار چوْخلوغونا ژن دئییلیر. پروتئین و یا باشقا متوبولیت سینتزینی کودلاشدیران ژن DNA زنجیرینین بللی بیر ساحهسیدیر. بیولوژی فعال مادهلرین سینتزینی کودلاشدیران ژنلرین آلینماسی ژنتیک موهندیسلیین ایلک مؤهوم مرحلهسیدیر. بۇ مرحلهنین موفقیتلی حلی آشاغیداکی شرطلره عمل اوْلونماسیندان وابستهدیر: ۱. ژن و دونور گنموندا اوْنون وضعیتی؛ ۲. ژن طرفیندن کودلاشدیریلان معلومات RNA-نین آیریلما اۆصوللارینین حاضیرلانماسی؛ ۳. ژن محصولونا گؤره اوْنون آکتیولیینین بللی ادیلمهسی یوْل لاری؛ ۴. ژن و گنمون اوْنا یاخین اوْلان ناهییهلرینین قورولوش خصوصیتلری؛ ۵. ژن طرفیندن کودلاشدیریلان م-RNA-نین میقداری. ژنلری اۆچ مۆختلیف اۆصوللا آلیرلار:
1.ژنلرین کیمیوی-فرمنتاتیو سینتز یولو ایله؛
2.ژن طبیعی قایناقلردن بیلاواسیته آییرماقلا؛
۳.معلومات-RNA اساسیندا ژنلر سینتز اتمکله.
ژنلرین کیمیوی-فرمنتاتیو سینتزی[دَییشدیر]
اگر ژنین کودلاشدیردیغی پروتئینو یا پولی پپتید زنجیرینین ایلکین قورولوشو معلومدورسا اوْنو کیمیوی-فرمنتاتیو سینتز یولو ایله آلیرلار. پروتئینین ایلکین قورلوشونو DNA زنجیریندهکی نوکلوتیدلر آردیجیللیغی تامین ادیر. دمهلی، ایلکین قورولوشو بیلمکله پروتئینی کودلاشدیران ژنده نوکلوتیدلر آردیجیللیغینی بللی ائتمک مۆمکوندور. بۇ آردیجیللیغی بیلدیکدن سوْنرا ژنی لابوراتوریا شرایطینده سینتز ائتمک ایمکان یارانیر. ژنین کیمیوی سینتزینی آپارماق اۆچون ایکی مثلاًین حلی طلب اوْلونور. بیرینجیسی، مونونوکلوتیددهکی فوْسفور قروپونو کیمیوی فاللاشدیرماق اۆچون آگنتین (عامیلین) تاپیلماسیدیر. بۇ فعالیّت حسابینا فوسفودیفیر رابطهسی و یا نوکلوتیدلراراسی علاقه یارانیر. عادتاً نوکلوتیدلرین بیرلشمهسینی تامین ادن آکتیولشدیریجی کیمی دی سیکلو هگزیل کاربودیمید، مزیتیلن سولفونیل کلورید و ترییزوپروپیلبنزولسولفونیلخلوریددن ایستیفاده ائدیلیر. ایکینجیسی، پورین و پیریمیدین اساسلاریندا اوْلان ۳-هیدروکسیل، ۵-هیدروکسیل، آمین و فوسفات قروپلارینین اؤزلرینی مۆحافیظه ادن اۆچون خصوصی قروپلار سچمک طلب اوْلونور. مۆحافیظه قروپلاری اله مادهلردن تشکیل اوْلونمالیدیر کی، اوْنلار نوکلوتیدلره ضرر وورمامالی، نوکلوتیده چوْخ آسانلیقلا بیرلشمک و اوْندان آیریلماق خاصهلرینه مالیک اوْلمالیدیر. سینتز پروسسی پیللهلی آپاریلیر: اوّلجه، دی-، تری- و تترانوکلوتیدلر آلینیر، سوْنرا ایسه آیری- آیری تترانوکلوتید بلوکلاری لیقازا آنزیمی واسطهسیله بیر-بیرینه بیرلشدیریلیر. بیر زنجیر سینتز اوْلوندوقدان سوْنرا اوْنا کومپلمنتار اوْلان ایکینجی زنجیر ده سینتز ائدیلیر. بئلهلیکله، ژن و یا ایکی زنجیرلی DNA موْلکولو فراقمنتی آلینیر.
ژنلرین طبیعی قایناقلردن بیلاواسیطه آلینماسی[دَییشدیر]
ژنلرین طبیعی قایناقلردن بیلاواسیطه آلینماسی. طبیعی قایناقلردن بیلاواسیطه ژن آلماق اۆچون DNA موْلکولو سلولدن آیریلیر و آختاریلان ژن اندونوکلازا آنزیملرینین کمکی ایله «کسیلیب» گؤتورورلر. لاکین بۇ اۆصولون بیر سیرا چاتیشمایان جهتلری واردیر. بیرینجیسی، لازیم اوْلان ژنی آییرماق اۆچون ایستهنیلهن ناحییهدن DNA موْلکولونو پارچالایان آنزیمی تاپماق چوْخ چتین باشا گلیر. عادتاً آنزیم DNA-نی اله فراقمنتلره پارچالاییر کی، آختاریلان ژن یئرلشن فراقمنتده لازیمسیز نوکلوتیدلر آردیجیللیغی دا اوْلور، بۇ دا ژندن ایستیفاده اوْلونماسینا مانعچیلیک تؤرهدیر. بعضاً ده آنزیم DNA-نی اله فراقمنتلره پارچالاییر کی، بیر ژنین آیری-آیری حیصّه لری مۆختلیف فراقمنتلره بیرلشمیش اوْلور، داها دوغروسو، ژن آنزیم طرفیندن ایکی یئره بؤلونور، نتیجهده ایسه تام فونکسیونال ژن آلماق مۆمکون اوْلمور. ایکینجیسی، اوکاریوت اوْرقانیزملرین ژنلری موزایک قورولوشا مالیکدیر، یعنی ژنده فعال (اگزون) و غئیری-فعال (اینترون) ناحییهلر واردیر. اگزون ناحییهلر کودلاشمادا ایشتیراک اتدیکلری اۆچون اوْنلارا فعال ناحییهلر دئییلیر. اینترونلار ایسه عکسینه، پاسسیو اوْلوب، کودلاشمادا ایشتیراک اتمهیهن ناحییهلردیر. اینترون ناحییهلر باکترییا سلولسینده آیریلمادیقلاری اۆچون بئله ژنلرین پروکاریوت (باکتریی) سلولده نورمال فعالیّتی برپا اوْلونمور. اۆچونجوسو، ژن DNA زنجیرینین چوْخ کیچیک بیر حیصّه سینی تشکیل اتدییندن اوْنون DNA-دن آیریلماسی و تعیین ادیلمهسی بیر سیرا متودیک چتینلیکلرله باغلیدیر.[۱]
معلومات – RNA اساسیندا ژنلرین سینتزی[دَییشدیر]
ژنلرین فرمنتاتیو سینتز یولو ایله آلینماسی عملده چوْخ گئنیش یاییلمیش و تطبیق اوْلونان اۆصولودور. اوّلجه م-RNA سلولدن آیریلیر، سوْنرا خصوصی شرایطده اوْنون اساسیندا عکس ترانسکریپتازا (رورتازا) آنزیمینین کمکی ایله اوْلیقونوکلوتیدلردن DNA سینتز اوْلونور. بونا کومپلمنتار DNA (ک-DNA) دئییلیر. داها سوْنرا هیدرولیز یولو ایله ک DNA-نی آییریب تمیزلییر و ینی DNA موللوکو سینتزی اۆچون ماتریکس (قلیب) کیمی ایستیفاده ائدیرلر. DNA-نین کومپلمنتار DNA اساسیندا سینتزی باکتری لردان آلینان رورتازا و DNA-پولیمرازا آنزیملری واسطهسیله آپاریلیر. بۇ پروسس اۆچ ایستیقامتده گدیر. بیرینجی حالدا (آ) ژنین سانجاقواری سینتزی گدیر و زنجیرلری بیر بیرینه بیرلشدیرهن ناحییه ژن تام سینتز اوْلوندوقدان سوْنرا تمیز نوکلازا آنزیمی واسطهسیله «کسیلیر» و آختاریلان ژن آلینیر. ایکینجی اۆصولدا (ب) باشلانغیج نولوتید کیمی سینتتیک نوکلوتیدلردن ایستیفاده اوْلونور و ایکیزنجیرلی ژن آلینیر. اۆچونجو اۆصولدا (V) باشلانغیج نوکلوتید کیمی هترو پولیمر اوْلیقونوکلوتیددن ایستیفاده اوْلونور. گؤستریلهن اۆصوللارلا اینسولین، بوی هورمونو، اینترفرون، قلوبین، آلبومین، ایمونوقلوبولینلر، پاراتوهورمون، کیموزین و ...-نی کودلاشدیران ژنلر آلینمیشدیر آلینان DNA فراقمنتینین حقیقی آختاریلان ژن اوْلماسینی بللی اتمک اۆچون مۆختلیف اۆصوللاردان ایستیفاده ائدیلیر. اگر ژن طرفیندن کودلاشدیریلان پروتئینین ایلکین قورولوشو معلومدورسا، اوْندا آلینان DNA فراقمنتینین نوکلوتیدلر آردیجیللیغی اؤیرنیلیر و اوْنون زالالین ایلکین قورلوشونا اۇیغون گلیب-گلمهمهسی یوخلانیلیر. باشقا بیر اۆصول ایسه آلیناجاق ژنی ایستهنیلهن پروتئین سینتزینی تامین ادن م-RNA ایله هیبریدلشدیرمهیه اساسلانیر. بۇ زامان ژن م-RNA ایله کومپلمنتاردیرسا، اوْندا ایستهنیلهندیر.
مولکولیار کلونلاشما وکتورلاری[دَییشدیر]
ژنتیک موهندیسلیین اساس عملیّاتلاردان بیری ژنتیک معلوماتی سلولیه داخیل ادیب اوْنون اوْرادا فعالیّت گؤسترمهسینی تامین ادمکدیر. بونو بیلاواسیطه وکتور موْلکوللارینین کمکی ایله
حیاتا کچیرمک مۆمکوندور. عادتاً وکتورسوز DNA موْلکولو باکترییا سلولسینه داخیل ادیلدیکده اوْ، یا سلولدهکی نوکلازالارین تأثیرینه معروض قالیر قالیب نوکلوتیدلره قدر پارچالانیر، یا دا پارچالانماسینا باخمایاراق، سلولنین بؤلونمهسی زامانی بیر نسیلدن باشقا نسله وریلمیر و بئلهلیکله ده ایتیریلیر.
بۆتون بونلاری آرادان قالدیرماق آماچله وکتور آدلاندیریلان DNA موْلکولوندان ایستیفاده اوْلونور، داها دوغروسو آختاریلان ژن موْلکولو ایله بیرلشدیریلیب سلولیه داخیل ائدیلیر. وکتورلار سربست یاشاماق و رپلیکاسییا قابیلیتینه مالیک اوْلدوقلاری اۆچون سلولیه داخیل ائدیلمیش رکومبینات موْلکولون فعالیّتینی تامین ائدیرلر. یاد DNA-نی سلولیه کچیرهن و اوْنون آمپلیفیکاسییاسینی (چوخالماسینی) تامین ادن DNA موْلکولونا وکتور دئییلیر. وکتور کیمی حئیوان ویروسلاری، باکتریوفاژ DNA-لری و پلازمیدلردن ایستیفاده اوْلونور. اوْنلار سربست یاشاماق و رپلیکاسییا اوْلونماق قابیلیتینه مالیک اوْلدوقلاری اۆچون سلولیه داخیل ائدیلمیش رکومبینات موْلکولون فعالیّتینی تامین ائدیرلر. وکتورلار عئینی زاماندا رکومبینات موْلکول اوْلان سلوللری سچمک اۆچون ژنتیک معلومات داشیییرلار. بونلارا مارکر (نیشانلانمیش) وکتورلار دئییلیر. مارکر وکتورلار عادتاً آنتیبیوتیکلره قارشی داواملیلیق گؤسترهن ژنلر داشیییر، مثلاً B- لاکتامازا ژنی سلوللره پنیسیللینه قارشی داواملیلیق وریر. اگر وکتور B- لاکتامازا ژنی ایله مارکرلنیبسه، ژنوموندا بۇ وکتور اوْلان سلول پنیسیللینلی موحیطده بیتیر. نتیجهده آختاریلان ژن اوْلان سلوللری سچمک ایمکانی یارانیر. قارشییا قویولان مقصددن وابسته اوْلاراق ایکی قروپ وکتورلار آلینیر:
۱. عادی کلونلاشدیرما وکتورلاری. اوْنلارین کمکی ایله ژن ییغیمیندان لازیمی ژن سچیلیر؛
۲.خوصوصیلشدیریلمیش وکتورلار. کلونلارین آلینماسی و ژنلرین اکسپرسسییاسی (اۆزه چیخماسی) بۇ وکتورلار واسطهسیله حیاتا کچیریلیر.
ژنتیک مۆهندیسلیکده عادی وکتورلار کیمی ان چوْخ ا. جولی باکترییاسیندان آلینان پلازمیدلردن ایستیفاده ائدیلیر. کلونلاشدیرما و آمپلیفیکاسییا اۆچون ایستیفاده اوْلونان پلازمید وکتورلاری آشاغیداکی طلبلره جواب ورمهلیدیر: ۱. پلازمید چوْخ کیچیک اؤلچویه و سلولنین زیفلشمیش نظارتی آلتیندا رپلیکاسییا خاصهسینه مالیک اوْلمالیدیر؛ ۲. پلازمیدده بیر و یا بیر نئچه ژنتیک مارکر اوْلمالیدیر کی، اوْنون باکترییا پوپولیاسییاسیندا قالماسی و سچمه آپاریلماسینی تامین اتمهلیدیر؛ ۳. پلازمیدین رپلیکاسییایا مانع اوْلمایان ساحهسینده بیر و یا بیر نئچه رستریکتازا آنزیمی اۆچون واحید سایت (آنزیمین تأثیر ادجیی نقطه) اوْلمالیدیر. حاضیردا باکیللوس سوبتیلیس، ب. کروس و ایستاپیلوکوکوس، ایسترپتوکوکوس جینسلی باکتری لرین پلازمیدلریندن عبارت وکتورلار دا آلینیر. اوْنلار کیچیک فراقمنتلردن (۱۰ مین جوت اساسلاردان) عبارت ژنوملارین کلونلاشدیریلماسی اۆچون چوْخ الوریشلیدیر. بیتکی و حئیوان (اؤلچولری چوْخ بؤیوک – ۴۰ مین و داها چوْخ جوت اساسلاردان عبارت اوْلان) ژنلرینین کلونلاشدیریلماسی اۆچون پلازمید وکتورلار یارامیر و بۇ مقصدله اساساً λ آدالانان باکتریوفاژدان (DNA-دن) ایستیفاده اوْلونور.[۲]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- University Students Society Of Biotechnology Archived 2018-02-07 at the Wayback Machine.
- The International Forum on Biotechnology
- Foundation for Biotechnology Awareness and Education,
- A report on Agricultural Biotechnology focusing on the impacts of "Green" Biotechnology with a special emphasis on economic aspects. fao.org.
- US Economic Benefits of Biotechnology to Business and Society Archived 2011-07-25 at the Wayback Machine. NOAA Economics, economics.noaa.gov
- Database of the Safety and Benefits of Biotechnology Archived 2009-04-30 at the Wayback Machine. – a database of peer-reviewed scientific papers and the safety and benefits of biotechnology.
- What is Biotechnology? – A curated collection of resources about the people, places and technologies that have enabled biotechnology to transform the world we live in today
قایناق[دَییشدیر]
- ↑ http://www.biot.tk The International Forum on Biotechnology
- ↑ http://www.ussb.ir Archived 2018-02-07 at the Wayback Machine. University Students Society Of Biotechnology


text:
عاریف کسکین-دن گونوموز ایله باغلی دورد اؤنملی یازی
نه زامانا قدر سکوت ائده جه ییک؟
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
مرکزیتچی گوچلر نه قدر دموکراتلار؟
هر میللی فعالین بیرینجی وظیفهسی ندیر؟
یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشدیغی اوچون یئنی صحیفهیه کئچملیگیک. دورودوغوموز یئرده آددیملاریمیزی سایماقدان وازکئچملیگیک ایندی. بیزیم اوچون ایرانداکی مسئلهلر یاشیل حرکاتینی آشیب. یئنی صحیفه آچیلماق اوزره. ایران رژیمینین اؤمرونون اوزونلوغو و قیسالیغی گوندمده. بیزیم اساسی مسئله و سوالیمیز “ ایران رژیمی نه زامان قدر دوام ائده بیلر” سورونسالی/پروبلماتیگی و بو ایستیقامتده” بیز نئیلمه لیگیک” مسئلهسی اولمالیدیر.
عاریف کسکین-دن گونوموز ایله باغلی اوچ اؤنملی یازی
نه زامانا قدر سکوت ائده جه ییک؟
گونئی آزربایجان میللی حرکاتینین یاشیل حرکاتی و ایران اژیمی آراسینداکی چاتیشمایا/توققوشمایا یؤنهلیک مؤوقعیی هم سئویندیریجی هم ده نیگران-ائدیجیدیر. سئویندیریجی یانی بودور کی، میللی حرکاتیمیز اؤز ایلکه/اوصول و دوغرو دوروشوندا ایصرار ائدیر. بوتون یالتاقلیق و حده-قورخولارا بویون ایمیر. اؤز بیلدیگی و ایناندیغی دوغرو یولدا گئدیر. نیگران-ائدیجی طرف بودور کی میللی حرکاتیمیز بو مسئلهیه تک آلترناتیفلی/سئچنکلی یاناشیر. میللی حرکاتیمیز بو مسئلهیه “یاشیل حرکاتینا قاتیلیب-قاتیلماما” ایکیلمی ایله باخیر. بو ایکیلمی آشاجاق و اؤز حرکات و مانورا قابیلیتینی آرتیرارجاق آلترناتیفلرین آختاریشیندا دئییل. بو چرچوهده نیگران-ائدیجی ایکینجی مسئله ده اودور کی، میللی حرکاتیمیز یاشیل حرکاتینی جدییه آلمیر. 2009-داکی حالت-ی روحییه ایله مسئلهیه باخیر. “2009-دا نتیجه آلابیلمدیگی اوچون بوگونده آلابیلمز” فیکیرلر سسلندیریلیر.
بو باخیش آچیسی ایندی خطالیدیر. چونکی ایندیکی مرحلهده هم ایران ایچیندکی شرطلر دئییشمیش هم رگیوندا/منطقهده و هم ده دونیادا شرطلر فرقل اولموشدور. یاشیل حرکاتی و ایران رژیمی آراسینداکی چکیشمه قیسا سورهلی و آسانلیقلا حل اولونجاق مسئله اولماقدان چیخمیش و رژیمین ایچ ترازلیغینی پوزموشدور. مسئله ائله جدیدیر کی ایندی هم ایرانین اؤز ایچینده هم ده دونیادا ایسلام جومهوریتینین دئوریلمسی/سرنیگونیسی مباحیثه ائدیلیر. حال-حاضیرداکی شرایطده گونئی آذربایجان میللی حرکاتی “یاشیل حرکاتینا قاتیلیب-قاتیلماما” ایکیلنمینی بیر طرفه آتمالیدیر. بو مباحیسهلر بیزی ایچیندن چیخیلماسی چتین اولان بیری مدار-ی بسته(قیسا دؤنگو) ایچینه سوخور. بو مباحیثهلر بیزیم اؤز میللی ایستراتژیمیزی گلیشدیرمهیه مانع اولار. منه گؤره بو مباحیثهلرین دؤورو بیتیب آرتیق. چونکی آرتیق بیزیم یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشیب.
یاشیل حرکاتییلا عینی صفده اولماغیمیز ایمکانسیزلاشدیغی اوچون یئنی صحیفهیه کئچملیگیک. دورودوغوموز یئرده آددیملاریمیزی سایماقدان وازکئچملیگیک ایندی. بیزیم اوچون ایرانداکی مسئلهلر یاشیل حرکاتینی آشیب. یئنی صحیفه آچیلماق اوزره. ایران رژیمینین اؤمرونون اوزونلوغو و قیسالیغی گوندمده. بیزیم اساسی مسئله و سوالیمیز “ ایران رژیمی نه زامان قدر دوام ائده بیلر” سورونسالی/پروبلماتیگی و بو ایستیقامتده” بیز نئیلمه لیگیک” مسئلهسی اولمالیدیر.
ایندیکی شرایطده بیر-نئچه آددیم ایلرله مه لیگیک. اساسی ایستراتژیلریمیزی گلیشدیرمهیه باشالامیالیییق. حاضرلیقسیز یاخالانماق ایستمیریکسه و آزربایجانداکی حادثهلر بیزیم الیمیزدن و کونترولوموزدن چیخماسینی ایستمیریکسه یعنی دؤنم اوچون ایستراتژیلریمی گلیشدیرملیگیک.
بیز، 2009-دان بری اؤنه سوردوگوموز “اوچونجو جبهه” مدلینی مباحیثهیه آچمالیییق. اوچونجو جبههنین آچیلماسینا فیکری و عاطیفی/دویغوسال اولاراق اؤزوموزو حاضیرلامالیییق. اوچونجی جبهه مودهلینین دارتیشیلما زامانی گلیب. “نه زامانا قدر سوکوت ائلیه جه ییک”، “اوچونجو جبههنین آچیلما زامانی گلیب-چاتیب یا یوخ” و “ اوچونجو جبهه آچیلیرسا نلر اولابیلر” و بنزری سوللارین جوابلانماسی زامانی گلیب چاتیبدیر.
———————————————————————————————-
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی ایراندا فعالیت ائدن مرکزیتچی بوتون گروپلار، تشکیلاتلار، شخصیتلر و آخیملار طرفیندن قبول ائدیلمیر. میللی حرکاتیمیزی نه لیبراللار قبول ائدیر نه ده مارکسیستلر. نه ایسلامجیلار قبول ائدیر نه لائیکلر. نه جومهوریتچیلر قبول ائدیر نه شاهچیلار. نه حاکیمیت قبول ائدیر نه ده موخالیفت. اونلارا گؤره میللی حرکاتین اصالتی یوخدور. کؤکسوز، منحریف، شیشیردیلمیش و سوسیال بازاسی اولمایان مارژینال آخیمدیر. اوستهلیک تورکییه و قوزئی آذربایجانین ماشالاری ساییلیرلار. اونلارا گؤره ایران رژیمی اؤز موخالیفتینی پارچالماق اوچون میللی حرکاتی یاراتمیش و دستکلمکدهدیر.
بیزیمله نیه دوشمنلیک ائدیرلر؟
میللی حرکاتین منفی ایماژین طبیعی و نورمال دئییل. بو ایماژین یارانماسیندا چئشیدلی فاکتؤرلرین دخالتی وار. بو منفی ایماژین یارانماسیندا میللی حرکاتیمیزین اؤزونون ده اؤنملی رولو اولدوغونو سؤیلیه بیلریک. چونکی بیزیم مرکزیتچی گوچلره باخیشیمیز هر آزامان آغ-قارا منطیقی ایله اولوبدور. “اونلارا نه ائدرسک دئییشمزلر” دئمیشیک. اؤزوموزو اونلاردان ائله آییرمیشیق کی اونلارلا دانیشماغی و موزاکره ائتمه یی میللی ایلکهلرین پوزولماسی اولاراق گؤروروک اؤزوموز و اونلارین آراسینا بؤیوک دووار هؤرموشوک. ائله کی ایندی بیزه قارشی بلوک شکیلده قارشی جبههده دوروبلار.
بو مسئله ده بیزیم خطالاریمیز اولسا دا بو ایشین تعیین ائدیجی عاملی بیزلر دئییلیک. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین قارشیلاشدیغی بو پروبلئم، اصلینده فارس میللیتچیلیگینین تورکلوگه قارشی آچتیغی ساواشین فرقلی شکیلده تظاهرودور. ایرانداکی سیاسی جریانلارین ایدولوژیک تمایوللرینین فرقلیلیینه باخمایاراق هامیسی فارس میللیتچیلیگینین انتلکتول شرایطینده یئتیشیرلر. فارس میللیتچیلیگینین تمل وارساییملارینی بدیهیات کیمین قبول ائدیب اونلاری سورغولاماق احتیاجی حیسس ائتمهدن اؤز ایدولوژیک دوروشلارینی شکیللندیریرلر. فارس میللیتچیلیگی بوتون فرقلی ایدولوژیلرین تمل ایسکلتینی تشکیل ائدیر. ایرانین پروبلئمی آچیق شکیلده “ من میللیتچییم” دین گروپلار دئییل. چونکی فارس میللیتچیلیگی ایندی اؤرتوک/پنهانی شکیلده اؤز وارلیغیمی سوردورور.
فارس میللیتچیلرینین بوتون چالیشمالارینین آچیق ویا گیزلی هدفی، آذربایجانی تورکلوکدن آیریشدیراراق اونو آذری تئوریسی چرچوهسینده ایرانلیلیق ایچینده اریتیلهجک شکیلده دؤنوشتورمک (ایستیحاله) و اهلیلشدیرمک اولموشدور. فارس میللیتچیلیگی یوز ایله یاخیندیر دؤولتین بوتون کولتورل، سیاسی، ایقتیصادی، ایداری، حربی و دیپلوماتیک ایمکانلارینی آذربایجانی دؤنوشدورمه ایستیقامتینده سفربر ائتمیشدیر. نئجه کی ایرانین بوتون انتئلکتول ایمکانلاری بو چرچئوه شکیللنمیشدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی ایران تاریخینده ایلک اولاراق بوتون بو چالیشمالارا قارشی چیخاراق و اونلارین بدیهیات اولاراق گؤسترمهیه چالیشدیقلاری آرگومانلاری سورقولامایا باشلامیشدیر. آذربایجانلیلارین تورک میللتینین بیر پارچاسی اولدوغونو و آذربایجانین اؤزونه مخصوص دیلی، کولتورو و عنعنهسی اولدوغونو دیله گتیرمیشدیر. بو ایدعالار ایرانین انتلئکتول فضاسیندا خیانتله اتهاملاندیریلاجاق قدر یابانجی دوشونجهلردیر. اونلار “بو فیکیرلر هاردان چیخدی؟” دئییرلر. فارس و ایران مفهوملاری اونلارین ذهنینده ائله اینیلشیب کی او داشلامیش اؤن یارغیلاری/پیش داوریلری سیندیرماق ایستهین هر ادعا تهلیکهلیدیر، خیانتدیر و بیگانهلرین کومپلوسودور/توطئهسیدیر . حالبو کی، چاغداش ایران تاریخینی اوخویانلار بیلیر کی اصلینده فارس میللیتچیلیگی یابانجیلارین پروژهسیدیر. اینگیلتره ، آمریکا، یهودی سرمایهسی و عمومیتله قربین آکادمیک و سیاسی فعالیتینین محصولودور.
مرکزیتچی گوچلر نه قدر دموکراتلار؟
بیزه قارشی سرگیلنن منفی دوروشون آلتیندا اؤرتوک/پنهانی فارس میللیتچیلیگی یاتیر. مرکزیتچی گوچلرین بو تفککوردن اوزاقلاشماسی اونلارین دوشونجهلرینین دموکراتیکلشمهسی و لیبراللشمسیله مومکون اولاجاقدیر. اونلار دموکراسینی درونیلشتیرمیی باشارارلارسا بو پروبلمدن اوزاقلاشا بیلرلر. دموکراتیک رژیملرده دینی، مذهبی، اتنیک، جینسیت، سینفی و بنزری بوتون فرقلیلیکلر قانون طرفیندن تأمینات آلتینا آلینیر. بوگون کاناداد داخیل بیر چوخ باتیلی اؤلکهلرده رژیملر اؤزلرینی ائتنیک کیملیکلردن آریندیریلار/تمیزلییر. دؤولتلر دین، مذهب و جینسیت وب. مسئله لرده طرفسیز اولدوغو کیمین ائتنیسیته و کولتورل کیملیکلر مسئلهلرینده ده طرفسیز اولمالیدیر. “ایران فقط فارسلاریندیر” سؤزونو هچ بیر تاریخی سندله ایضاح ائتمک مومکون اولمادیغی کیمین بو دوشونجه نی هئچ بیر دموکراتیک ایلکه ایله ده آچیقلاماق مومکون دئییل. “سن تورک دئییلسن آذری سن” سؤزو هچ بیر دموکراتیک پرنسیپله اویوشماز. دئموکراتیک رژیملر آسیمیلاسیونجو رژیملر دئییللر، تام ترسینه آسیمیلاسیونو انگللهین رژیملردیرلر. اگر بوگون ایراندا 35 میلیونا یاخین اینسانلار اؤزلرینی تورک اولاراق آدلاندیریرلارسا اونلار تورکدورلر. اونلارا دؤولتلر “سن تورک دئییلسن آذری سن” دییه بیلمز. بو تور ایستکلر دموکراتیک پرنسیپلره مغاییر اولدوغو کیمین اینسان حاقلارینین دا چییننمهسی دئمکدیر. آذری تئوریسی ایثاباتلانماسی زور و ایمکانسیز اولان تاریخی اویدورما اولدوغونو بیلیریک. بو تاریخی اویدورمانین دوغرو اولدوغونو دا قبول ادئرسک بیزیم طلبلریمیز و ایستکلریمیز ده هئچ بیر تأثیر قویماز. توتالیم کی، بیز کئچمیشده احمد کسرینین ادعا ائتدیگیمیز شکیلده آذری اولموشوق. بو تاریخی ادعا بوگون هچ بیر معنا/آنلام ایفاده ائتمیر. چونکی اساس و میار اولان منیم بوگونومدور. من ایندی اؤزومو تورک اولاراق بیلیرم و تورکچه دانیشیرام. ایران آدلانان جوغرافیایا هم ایسلام دینی هم شیعهلیک چوخ سونرا گلیب. اوندا هم ایسلامی هم شیعهلیگی یاساقلاماق لازیمدیر. “ایسلامی بوراخیب اسکی دینیمیزه دؤنمهمیز لازیمدیر” دئمک گرکیر. چاغداش تاریخیمیزده بونلاری دئدینیز و آنتی ایسلام سیاستینیز تئوکراتیک/توتالیتر رژیمین اورتایا چیخماسییلا نتیجهلندی. آنجاق ایندی اینسانلارین دین و مذهبلریله ایشینیز یوخ. ان آزی بو مسئله ده راسیونل(عقلانی) و دموکراتیک باخیشا یئتیشدیگینیز مثبت دورومدور. بوگونکو چاغداش دموکراسیلردن تجروبه ائتدیگیمیز کیمین تاریخی هچ بیر ایدعایلا دموکرتایک حاقلاری باستیرماق اولماز. تاریخ فاکتؤرو اینسان حاقلارینی تعطیل ائتمز. مرکزیتچیلر هم تاریخیمیزی تحریف ائدیرلر و تحریف ائتدیکلری یالان تاریخ آنلاییشینا دایاناراق طبیعی حاقلاریمیزی الیمیزدن آلیرلار.
ایراندا 35 میلیونا یاخین تورک یاشاییر. بو اینسانلار اوچون پروژه و برنامهنیز ندیر؟. اونلارین دیلینی، تاریخینی و کولتورلرینی نه زامانا قدر اینکار ائدجکسینیز؟ . 35 میلیون اینسانین نیه اؤز دیللرینده مدرهسهسی یوخدور؟ نیه قزته، تو و رادیوسو یوخدور؟. بو سواللار و طلبلر هله مینیمال ایستکلریدیر. تورکلرین مینیمال ایستکلرینی قبول ائتمهین اؤزونو نجه دموکرات حساب ائدبیلر کی؟.
مرکزیتچی گوچلرین دموکراسینی یاریمچیلیق اؤیرندیکلرینه دایر باشقا بیر اؤرنک داها وئریم. دموکراتیک اؤلکهلرده دینی، مذهبی، جینسی،صینفی وب. اولغولار اطرافیندا هم سیاسی هم مدنی پلاندا تشکیلاتلانماق سربستدیر. اینسانلار اؤز دیل، تاریخ و مدنیتلرینی قوروماق اوچون تشکیلاتلانما حاقلاری واردیر. دؤولتین ان اؤنملی گؤروی بو تشکیلاتلارین امنیتینی تامین اتمکدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتی، ایران ایچیندکی یاشایان آذربایجان تورکلرینین سیاسی آخیملارینین بیریسیدیر. بو حرکت بوگون ده وار اولدوغو کیمین ایران ایسلام جومهوریتی دئوریلسه ده یئنه ده وار اولاجاقدیر. بو حرکتین ایستک و طلبلرینی قبول ائتمهیه بیلرسینیز، آنجاق اونو یاساقلاماق، یوخ ائتمک و سیاسی خریطهدن سیلیب آتمایا حاقینیز یوخدور. اونو یوخ ائتمک اوچون بو قدر اخلاق دیشی یالان، ایفتیرا، شانتاژ و پسیخولوژی اوپراسیونلارا تشببوس ائتمک فاشیزان داوارنیشدان باشقا بیر شئی دئییل. بو تور گیریشیملرین دموکراسی و اینسان حاقلارییلا اویوشمایاجاغی آشیکاردیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین سیاسی قدرینی فقط آذربایجانلیلار تعیین ائدبیلر. مرکزیتچیلر دموکراسینین فقط شیرین طرفی اولدوغونو دوشونورلر. آنجاق دموکراسینین چوخ آجی طرفلری ده وار. ایسته مه دیگینیز و به ین مه دیگینیز تشکیلاتلار حاکیمیته گلر و ایللرجه گئتمهیه ده بیلرلر. دموکراسی نتیجهسی بللی اولمایان آنجاق قورالی بللی اولان بیر اویوندور. اؤلچو و اساس میللتین ایرادهسی ایسه و او دا دموکراتیک سئچیملرله تظاهر ائدیرسه و بو قورالی هامیمیز قبول ائدیریک سه، اوندا دموکراتیک اولقونلوغا/بولوغا چاتمیشیق دئمکدیر. قرب دموکراسیسینین اساس چیخیش تلوراسن اولدوغو بیلینیر. باتیلیلار دین ساواشلارینی انگللمک یوللارینی آختاریرکن تلورانس، لیبرالیزیم، دموکراسی و اینسان حاقلاری مفهوملارینا گلیب چاتیبلار. باتی دموکراسینی دینی، کولتورل، ائتنیک و مذهبی فرقلیلیکلری تأمینات آلتینا آلماق اوچون کشف ائدیبدیر. بیز ده باتیدان اؤیرنملیگیک.
مرکزیتچی گوچلر اؤزلرینی دموکراسی حواریسی و بیزی ده انگل اولاراق گؤستریرلر. آنجاق بیلمهلیدیرلر کی اونلارا دموکراسینی بیز اؤیرتتیگیمیز اوچون دموکراسینین نه اولدوغونو اونلاردان دا یاخشی بیلیریک. بیز اونلارا “فارس میللیتچی سؤیلمی ایله دموکراسی اولماز” دئییریک. ایراندا ایستیبدادی یوخ ائتمک ایسته ییرکسه گلین اونو اورتایا چیخاران بوتون دوشونجه، ایدولوژی و قوروم/قورولوشلاری ییخاق. ایستیبدادی اورتن/تولید ائدن و اونو بسلهین عامللر اولدوغو سورهجه ایستیبداد یئنه گلهجک. فرقلی گئییم، رنگ، دیل و گفتمانلا/سؤیلمله گلهجک. مرکزیتچیلر یاپیسال/ساختاری دئییشیم ایستمیرلر. اونلار ایستیبدادی/دیکتاتورلوغو اورتایا چیخاران سوسیال، کولتورل، ایقتیصادی و سیاسی یاپیلارین/ساختارلارین دئییشمهسینی ایستمیرلر. بیزیم اساس دردیمیز و مسئلهمیز بودور.
“هر بیر میللی فعال بیر میسیونر” ایستراتژیسی
مرکزیتچیلر حاقسیز اولدوقلاری حالدا حاقلی گؤرسنیرلر. چونکی هر زامان اولدوغو کیمین بوگون ده دونیانین بؤیوک گوچلر اونلارین آرخاسیندادیر. اونلارین الینده چوخ چشیدلی تبلیغات و تأثیر قویما ایمکانلاری وار. اونلارین بیزیم علیه یمیزده یایدیقلاری ایفتیرالار زامان ایچینده بیزه ضرر وئرمهیه باشلایاجاق. بو ایفتیرالارین بیزه ضرری چوخ بؤیوک اولابیلر. دونیا ایچتیمایتی ایله علاقهلریمیزی زدلیبیلر. بین الخالق تشکیلاتلارلا موناسبتیمیزی منفی لشدیربیلر. دونیانین بؤیوک گوچلرینی بیزیم دوشمنیمیزه چئویربیلر. آذربایجان-تورک میللتیله اولان موناسبتیمیزه زیان وئره بیلر.
بیز ایفتیرالارینین قاباغینی ایندیدن آلابیلمزسک چوخ چتینلیکلرله اوزلشجه ییک. بو ایفتیرالارلا بیرلیکده ساواشمالیییق. هر کس اؤز ایمکان دایرهسینده معاریفلندیرمه ایشی ایله مشقول اولمالیدیر. حقیقتلری هم میللتیمیزه هم دونیایا آنلاتمالیییق. دونیایا حقیقتی آنلاتماق اوچون تلویزیونا چیخماق لازیم دئییل. ایش یئریندکی اینسانلارا، دوستلارمیزا، قوهوم–قرابالاریمیزا و کیمینله دانیشابیلیرکسه دانیشمالیییق. ایندی “میسیونر” اولما زاماندیر. آذربایجان-تورک میللتینین “میسیونرلری” اولاراق اؤز فیکیر و ایستکلریمیزی دونیایا چاتدیرمالیییق.
———————————————————————————————–
هر میللی فعالین بیرینجی وظیفهسی ندیر؟
گونئی آذربایجاندا گرچک سیاسی گوچ کیمدیر؟ گونئی آذربایجان میللی حرکاتی گونئی آذربایجان سیاسی حیاتینا حاکم سیاسی حرکت اولاراق ادعا ائدبیلریکمی؟. ایران ایچیندکی آذربایجان تورکلرینین سیاسی داورانیش/رفتارلاریندا اؤز میللی کیملیک و هوویتلری نه قدر تأثیر قویور؟. یاشیل حرکاتی و ایران رژیمی چاتیشماسی/توققوشماسیندا سسسیز قالان آذربایجانین بو سیاسی رفتارینی اونون میللی بیلینچ/شعورو اساسیندا آنالیز ائتمهیه نه قدر حاقیمیز واردیر؟ بو آنالیزلری هانسی اجتیماعی، سیاسی و ایقتیصادی فاکتلارا دایاندیریریق؟ ایران ایچیندکی آذربایجان تورکلری ایران سیاسی حیاتینداکی اصلی و اساسی تضادی/چلیشکینی نه اولاراق گؤرورلر؟ اونلارین گؤزونده میللی مسئله اساسی مسئله دیرمی؟ میللی مسئله اونلارین اساسی مسئلهسی اولدوغونو هاردان بیلیریک؟ آذربایجان تورکلرینین میللی شعورو “فارس میللیتچیلیگی اولمادان ایراندا دموکراسی اولماز” دیهجک قدر یوکسلیب می؟ نیه دایاناراق ادعا ائدیریک کی آذربایجانین بیرینجی مسئلهسی اونون میللی مسئلهسیدیر و ایقتیصادی، سوسیال و سیاسی مسئلهلری ایکینجی درجهلی اولاراق گؤرور؟ باشقا بیر سؤزله، گونئی آذربایجاندا یاشایان تورکلری نه قدر تانییریق؟ اوغروندا موباریزه ائله دیگیمیز آذربایجان تورکلری حاقیندا قاپساییجی تحلیل/آنالیزمیز وارمی؟.
یوخاریداکی سواللار سیزه شاشیردیجی گلبیلر. آنجاق او سواللارا جواب وئرمهین سیاسی حرکتین نتیجه آلماسی او قدر ده آسان دئییل. بیز نتیجه آلماق ایستییریکسه اؤز میللیتهمیزی یاخشی تانیمالیییق. میللی حرکاتیمیزین گوجونو، ایمکانلارینی و سینیرلیقلیلارینی (محدودیت) یاخشی بیلمه لیگیک. آذربایجانین شهر و کندلرینده نه قدر نفوذوموز اولدوغونو دوغرو اؤلچمه لیگیک. هانسی اجتیماعی/سوسیال صینیفلارین بیزیمله اولدوغونو دوغرو تشخیص ائتمه لیگیک. آذربایجانین اؤز میللی کیملیک و هوویتی یولوندا نه قدر فداکارلیک ائلمه قاپاسیته/ظرفیتی اولدوغونو اوبجکتیف اولاراق دیرلندیرمه لیگیک. آذربایجان-تورک میللتینین بیزدن نه گؤزلدیگینی و اونلارا نه وئرمهمیز گرکدیگینی دقتله آراشدیرمالیییق.
یوخاریدا بلیرتدیگیم مسئلهلری نه قدر دقته آلیریق؟. دوغروسونو سؤیلمک گرکیرسه دقته آلمیریق. “ بابام دئدی کؤر دئدی هر گلنه وور دئدی” منطیقیله موباریزه اولماز. میللتینی تانیمایان سیاسی حرکت- نه قدر نیتی یاخشی اولارسا دا اولسون- اؤز میللتینی فلاکته آپاریب چیخاردار. گلینن نوقطهده اؤز میللتیمیزی هر طرفلی تانیمایا احتیاجیمیز وار. بعضیلرمیز “ بیز تانییریق” دئیه بیلرلر، آنجاق، اونلارا دا دئمهلییم کی تاسوفله تانیمیریق. بیزیم هله ده گونئی آذربایجانین ایقتیصادی ایمکان و محدودیتلری حاقیندا سامباللی و ال ایله توتولور تحلیلیمیز یوخدور. بیزیم هله ده اؤز ایچیمیزدکی مذهبی آزلیقلاریمیز(اهل-ی حق و سنیلر) حاقیندا نه ایستاتیستیک(آماری)فعالیتیمیز وار نه ده اونلارلا نئجه رفتار ادجییمیز حاقیندا دموکراتیک برنامهمیز وار. تاسوفله بو لیستنی سونسوزا قدر اوزاتماق مومکوندور .
دئیه بیلرسینیز کی بو ایشلر متخصصلرین ساحهسی اولدوغو اوچون بونلار آراشدیرماجیلارین گؤرویدیر. اون دا من ده سوروشارام کی بس سیاستچیلر نه ایشه یارارلار؟ بیزیم سیاسی تشکیلاتلاریمیزین ایشی ندیر؟. منه گؤره گونئی آذربایجان میللی حرکاتینداکی تشکیلاتلار اؤز گؤرولرینی یئرینه گتیرمیرلر. بوتون بو مسئلهلری ایشیقلاندیرماق اوچون کولئکتیف(جمعی) چالیشمایا احتیاج واردیر. کولئکتیف فعالیتلر ده تشکیلاتلارین گؤرویدیر.
گونئی آذربایجان میللی حرکاتی نتیجه آلماق ایستییرسه اؤز میللتینی و او میللتین ایچیندکی نفوذ و محدودیتلرینی تانیمالیدیر. اوستهلیک هر زاماندا گؤزلری ده او اینسانلارین اوستونده اولمالیدیر. اونلارین درد، سئوینچ، اومود، آرزو و قورخولارینی یاخشی بیلمهلیدیر . بیز اؤز میللتیمیزی گؤزلمله ملیگیک، موشاهیده آلتیندا توتمالیییق. بیزیم گؤزلمیمیز پولیس و گوونلیکچی گؤزلمیندن فرقلی اولمالی و آنالیزجی گؤزویله باخمالیییق. بیزیم گؤزلمیمیزین نسنهسی (مفعول-ی شناساییسی) میللتیمیزین کولئکتیف تمایوللری، آرزولاری، قورخولاری و گلهجک اوچون دوشونجهلری اولمالیدیر. بیز اؤز میللتیمیزین فارس میللیتچیلیگیندن، ایرانچیلیقدان، مرکزیتچی گوچلردن و مرکزیتچی سیاسی آخیملاردان نه اندازه ده قوپوب-قوپمادیغینی بیلمه لیگیک و بو مسئله نی ده هر زامان گؤزلم آلتینا آلمالیییق.
بو ایشلر تشکیلاتلارین وظیفهسی اولدوغو حالدا اونلارین بو ایستیقامتده فعالیت ائتمه نیتلری یوخدور. گؤرولدوگو کیمین مسولیت فردلرین اوستونه دوشور. بو ایش اوچون میللی فعاللار اؤزلرینی یئتیشدیرمهلیدیرلر. سیاست، سوسیولوژی، ایقتیصاد، پسیخولوژی (روانشناسی) و بین الخالق علاقهلر حاقیندا چیخان کیتاب و مقالهلری اوخوماق گرکیر. زاماینیمیز آزدیر. “هر کس اؤزونون مسئولودور” ایلک/پرنسیپیله عمل ائدهرک آراشدیرما و اوخوما فعالیتیمیزی باشلامالیییق. کیتاب، مقاله و کیچیک یازی اولاسا ده بله اوخوماغین اؤزو ده بیر موباریزه اولدوغونا اینانمالیییق. آراشدیرماق اؤزو ده موبریزهنین اؤنملی پارچاسیدیر. بو ایستیقامتده هر کس اؤزونو یئتیشدیرمکله مسئول اولدوغونون بیلینجینده اولمالیدیر. بیز اؤز تئوریک بیلگیمیزی ایلرلتمه لیگیک و بونونلا برابر اؤز میللی ساحهمیز (گونئی آذربایجان) حاقیندا دا چوخ یؤنلو و اوبجئکتیف بیلگی و معلوماتلارا صاحب اولمالیییق. بیزیم میللی حرکاتیمیزدا ضیالی یوخدور دئییلر. ضیالی گؤیدن زنبیلله دوشومور کی. ضیالیلار گئجه-گوندوز اوخویاراق یئتیشیرلر. اینسانلارین چوخو اؤز حیاتلارییلا مشغول اولارکن اونلار اوخویورلار. او قدر اوخویور و دوشونورلر کی اونلارین دا “روحلاری ترله ییر”.
ایران رژیمی اوچوروما دوغرو گئدرکن گونئی آذربایجان دا یاواش یاواش عصیانا حاضیرلاشیر. بیز اؤزموزو حاضیرلاساق دا حاضیرلاماساق دا آذربایجان عصیان ائدهجک. آذربایجانین عصیانی بیزیم ایستک و ایرادهمیزدن موستقیل اولاراق گرچکلشهجک. آذربایجان بیزی گؤزلمهیهجک. گونئی آذربایجان عصیان ائتدیگی زامان اونو میللی حرکاتیمیز رهبرلیک ائتمهلی و ائدبیلمهلیدیر.
اونا گؤره گونئی آذربایجانی تانیمالیییق. اونو درینلمهسینه اؤیرنمه لیگیک. تمایوللرینی بیلمه لیگیک. اونا گؤره سؤزومو ینه ده تکرارلاییرام: هر بیر گونئی آذربایجان میللی فعالی اؤزونو سیاسی متخصص کیمین یئتیشدیرمهلی. بو “مومکون دئییل” دئمه یین. مومکوندور. ائتدیگیمیز هر تور تنبللیک و ضعییفلیک میللتیمیزین ضررینه اولدوغونون بیلینجینده اولمالیییق. تنبللیگی بوراخمالی و یولا قویولمالیییق. آتالاریمیز “گؤز قورخاقدیر آیاق ایسه ایگید ” دئییبلر.
یازیلار عاریف کسکین-ین فیس بوک صحیفه سیندن آلینمیش و اؤیرنجی سیته سی امکداشلاری طرفیندن کؤچورولموشدور.


text:
#خبر: نۆبل کمیتهسی فیزیک ساحهسینده جایزه قازانان بیلیم انسانلارێنی آچێقلادی. ۲۰۲۱ فیزیک نوْبل جایزسی سیوکورو مانابه Siocuro Manabe ، کلاوس هاسلمان , Klaus Hasselman و جورجو پاریسیه Giorgio Parisie –یه وئریلدی. نوْبل کمیتهسی فیزیک ساحهسینده جایزه قازانان بیلیم انسانلارێنێ آچێقلادی....
#خبر: قێزێل آی جمعیّتی(جمعیت هلال احمر)نین باشقانێ: ۶ میلیوْن دوْز واکسندن اوْلۇشان ایگیرمی بئشینجی واکسن محمۇلهسی ساغلێق باخانلێغێنا چاتدێرێلدێ. قێزێل آی جمعیّتی بۇ ایلین اردیبهشت آیێندان حال حاضره کیمی ۶۴ میلیوْن ۳۹۰ مین دوْز واکسن اؤلکهیه گتیرتدیریپ....
#خبر: ایلان ماسک بیلدردی: استارلینک ماهواره اینترنتی سرویسی تست آشاماسێندان چیخمێش و تئزلیلکه بۆتۆن آمریکادا قۇللانێما گیرهجک. آنجاق گلوْبال قاپساما آلانێ ایچون داها چوْخ اسپیس ایکس ماهوارهسینین بۇراخێلماسێ گرکیر....
#خبر: ساغلێق باخانلێغێنێن یوْلۇخۇجۇ سایرۇلۇقلار (بیماریهای واگیر) مرکزینین رییسی دئدی اؤلکه واکسیناسیوْن تکنیک کمیتهسی ان سێچکین اۇزمانلاردان اوْلۇشۇپ و هانسی یاش گرۇپۇنا هانسی واکسن قوللانیلماسی حقینده قرار وئریرلر. اوْ دئدی: بۇ قرارلار علمی دلیللری و اؤلکهده موجود اوْلان واکسنلر اساسێند...
ادیب، یازێچێ، ملّی شورا مجلسینین نمایندهسی، آذربایجان ائگیتیمینین ارکانیندان، ایلک آنا مدرسهنین (کودکستانێن) یارادێجێسێ ابوالقاسم فیوضات، ۱۲۶۷ گۆنش ایلینده تبریزین لِیلاوا محلّهسینده دنیایا گلدی. ایلک تحصیلینی اوْ زمانێن مکتبخانهسینده گئچیردی، سوْنرا فرانسێزجا و عربجهنی اؤگرندی. او، درس آلم...
#خبر: ساغلێق، درمان و طب اؤگرتیم باخانلێغێ بیلدیردی، ایراندا اؤتن گۆن عرضینده 289 نفر کوْروْنا ویروسدان (کوْوید-19) اؤلۆپ، 14 مین 470 نفر یوْلۇخۇپ. بۇنۇنلا دا ایراندا بۇ ویرۆسدن اؤلنلرین سایی 119 مین 629 نفره، یوْلۇخانلارێن سایی ایسه 5 میلیون 547 مین 990 نفره چاتێپ. ویروس داشێی...
#خبر: تۆرکیهنین ساغلێق باخانێ دئدی: کوْروْنا ویرۆس سایرۇلۇغو ایله ایلگیلی الده اوْلان آمارلارێن دؤردده بیری اۇشاقلار و یئنییئتمهلردیر. تۆرکیهنین ساغلیق باخانێ فخرالدین کوْجا دئدی، حال حاضردا اؤلکهده ۴۰۰مین کوْروْنا سایرۇسۇ تانیملانمێشدیر کی، بۇ سایرۇلاردان دؤردده بیری اۇشاقلار و یئنیی...
#خبر: کوْوید۱۹ ویرۇسون کنترل و مجادله ملی علمی کمیتهسینین عضوۇ: کوْروْنا تۇتان شخصلرده، قارا گؤبهلک وضعیّتی داها دا چتینلشدیره بیلر. #تهران-ێن امام (ره) خستهخاناسێندا تخمیناً ۳۸۰ سایرو (بیمار) یاتێردێلمێشدێر....
#خبر: کوْوید۱۹ ویرۇسون کنترل و مجادله ملی علمی کمیتهسینین عضوۇ: کوْروْنا تۇتان شخصلرده، قارا گؤبهلک وضعیّتی داها دا چتینلشدیره بیلر. #تهران-ێن امام (ره) خستهخاناسێندا تخمیناً ۳۸۰ سایرو (بیمار) یاتێردێلمێشدێر....


text:
بلکبرن روورز فوتبال کولوبو
بلکبرن روورز فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Blackburn Rovers F.C.) بیر فوتبال کولوبودور. اوْیونلارینی دا ۳۱٬۳۶۷ نفرلیک اوود پارک ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Nicknames. Club Nicknames. The-Football-Club.com (2 August 2009). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 7 September 2009. یوْخلانیلیب2 August 2009.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Blackburn Rovers F.C.»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بلکبرن روورز فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.