text:
گزگنچه
گزه گنچه یوخسا کیچیک گزه گن.گونش سیستمینده چوخلو کیچیک پلانئتلر واردی و بو پلانئتلر گونش دوره سینه دولانیر.بو کیچیک داشلار و پلانئتلر چوخ کیچیک اولماقا گوره گزه گن ساییلمایر و اولاری گزه گنچه سایبلار.بو گزگنچه لر مریخ و موشتری آراسیندا هابئله پلوتو (گزگن) دان اوزاق اوزایدا چوخلوجا گوروشور.بیلینن پلوتو پلانئت 2011جی ایلدن کیچیک اولماقینا گوره گزه گنچه سایلیب و گزه گن اولماقدان سالینیب.
مریخ و موشتری آراسی
چوخلو جا داشلار و کیچیک پلانئتلر بو ایکی گزه گن آراسیندا بیلینیر.بو جیسملر گونش توزلاری آدلانیر.بیلینن بو ایکی گزه گن آراسیندا قاباق ایللر بیر گزه گن اولوردو و موشتری چکیمی بو گزه گنی داغیلدیب و بو گزه گن چوخلو داشلار و کیچیک پلانئتلره بؤلونوب.
توتاتیس (گزگنچه)
یئر کوره سینه لاب یاخین گزه گنچه توتاتیس آدلانیر.


c: text/html

text:
شامان زلزلهنی روایت ائده بیلمهییر
سون یوز ایللیکلرده ساوه منطقهسینده باش وئرن طبیعی اولایلاری همیشه اوزانلار آنلادیبلار. بؤیوک قحطلیک گتیرن قیشین ماجرالارینا تیلیم خانین شعرلرینده راست گلمک اولار و او بؤلگهده گلن داغیدیجی ودیدهرگین سالان سئلین اولایینی عاشیق رضعلی او منطقهنین ادبیات تاریخینده ثبت ائدیبدیر:
سیزه تعریف ائدیم خلج خانلاری
تامام سئل آپاردی دگیرمانلاری
خلج خانلارینا یازیلان بو شعر ائله هر شئیی بیرینجی بئیتده دئییب قورتاریر. خلج خانلاری ایسه یانیلماسام چمریم کندینده ( رحمتلیک دوکتور مصطفی چمرانین دوغوم یوردوندا) یاشارمیشلار. بو خانلار چوخ گوجلو و گؤرکملی خانلارایمیشلار. بونلارین بیریسینین بیر ییرتیجی قوشو واریمیش. ناصرالدین شاه بو قوشون وصفینی ائشیدیب آدام گؤندریب قوشو خاندان ایستهییر. خانین ابهتی او قدر ایمیش کی شاهین ائلچیلری نئچه گون خانلیغین قوناقلیق اودالاریندا قالاندان سونرا جرئت ائدیب شاهین ایستهیینی دئیه بیلمهییرمیشلر. نهایت بیر گون خان اونلاردان نه اوچون گلدیکلرینی سوروشور. اونلار دا شاهین ایستهیینی دئییرلر. خان اؤفکهلهنیب قوشون قیچلاریندان یاپیشیب آرادان ایکییه بؤلوب دئییر: «گئدین ناصیرا (ناصرالدین شاها) دئیین صاباح منیم ناموسوما دا گؤزو دوشسه آدام گؤندریب ایستهیهجکمی؟» ( بو خاطیرهنی چمریم کندینده بیر قوجا کیشی بیزه تعریفلهدی)
نسه، ایندی عاشیق رضعلینین دوغما یوردو اولان "سنگگ" کندینده دپرهم سونراسی دوروم هئچ ده یاخشی دئییل. بو دهپرم قوربان بایرامی گلدی یانیلماسام. مهندس اسدالله امیری او زامان بیر اس ام اس ده بونو یازمیشدی بیلهمه. ائله بیل مهندس گئدیب یاخیندان گؤرموشدو کندی و عاشیق رضعلینین ده مزارینی زیارت ائتمیشدی.
ایندی قیش گلیب و سنگکلیلر چادیر ایچینده یاشاییرلار، آرتیق عاشیق رضعلی ده یوخدور حادیثهنی ریوایت ائتسین.
ی س:
1. سنگک کندینین ایندیکی دورومونو تابناک دوشرگهسینده اوخویا بیلرسیز:روستای زلزلهزده «سنگک»
عاشیق رضعلی حاقدا رحمتلیک دوکتور علی کمالی وارلیق درگیسینین 35 جی ساییندا بیر مقاله یازیب، مقالهنی بورادان ائندیره بیلیرسیز:
دانلود
آچیقلاما: سنککلی عاشیق رضعلی - دوکتور علی کمالی
-
- 13/11/21

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(دیالوگلار و اننه نین تعریف ائله دیگی ناغیل تبریز آغزی ایله یازیلیب)
اننه م نم نه عجب حمد سورهلرینی اوخومادان، اؤلولری بیر- بیر بهشته گؤندرمهدن، "آللاه صت هَزار مرتبه شوکر"- دئییب باشلادی «سیتاره بختی قاره» ناغیلینی تعریفلمهیه:
-گوننرین بیر گونونده، شاه آبباسین دوربونونده، بیر قیز واریدی، آدی سیتاره ایدی. سیتاره هم یاخجی قیز ایدی، هم گؤزل ایدی، هم الایشلی ایدی، هم ده ائوین بیری بیدانا قیزی ایدی.
- اننه خانیم! جیرتدان نغیلینی دئیهجاغیدین هاااا...
-دی کَس سسین. یوم گؤزووو، عغلیمه بو گلدی!
"یاخجی" دئدیم، گؤزومو یوموب گیردیم اننهنین قوینوندا اولدوم سیتاره.... اننه زینه زینه کورگیمه چالیب داوام ائلهدی:
-سیتاره هر گون گئدردی سو کوزهلرینی چایدان دولدوروب گتیرردی. هم ایشماغا، هم ده ال- اوزلرینه، قاب- قاشیغا سو آخیتماغا.
-چای ائولریننن چوخ اوزاغیدی.
-بیر آز واریدی دا...
-به یورولمازدی؟ ددهسی نیه گئدیب گتیمزدی؟!
-آی قیز دیلیوی قوی قارنیوا، نغیلیمی دییم... گونلرین بیر گونونده، سیتاره اَییلمیشدی چایدان کوزهسینی دولدورسون، سودان غریبه بیر سس گلدی "سیتااااره بختی قارهههه! سیتااااره بختی قارهههه!"
بونو دئینده توکلریم بیز- بیز دوراردی، قیسیلاردیم اننهنین بؤیرونه، قورخومنان زاغ- زاغ اسردی اورگیم. گؤزلریمی برک سیخیب یوماردیم، سانکی آچسام سسین صاحبینی گؤرهجاغام.
-سیتاره سسی ائشیتماخ همان قورخوسوننان سو کوزهسی الیننن دوشوب چایا سیندی. او طرفه باخدی، بو طرفه باخدی، قالخیب یئیین قاشدی ائولرینه، هئشکیمه ده هئشزات دئمهدی. ننهسینه ده یالاننان دئدی یولدا ییخیلدیم کوزه سیندی. ننهسی بیر آز دئییندی اوتدی.
-به دییردین سیتاره یاخجی قیزدی؟ یاخجی قیز یالان دانیشار؟
- ویرقینا باخاااا! دا خط اولمادی کی! یوم گؤزون... صاباحیسی گون گینه ده سیتاره کوزهسینی گؤتوروب گئتدی چایا، کوزهنی دولدوردی، اَییلدی اوزنه بیر شاپبا سو ویرسین، گینه سودان بیر سس دئدی: "سیتااااره بختی قارهه هه! سیتااااره بختی قارهههه!" یازیخ قیزجیغاز، قورخوسوننان گینه کوزهسی الیننن دوشوب اوغوم اوغوم اولدی. دوردو قاشدی ائولرینه ساری. رنگی بَتی آتمیش، ال- ایاغی سیلکلهنیردی. آما گینه ده قورخوسوننان هئشکیمه هئشزات دئمهدی.
-اننه! آدام گرح هر زادی دییه دا؟!
-هن به؟! اوشاق گلر هر سؤزون دده- ننهسینه دییر.
-قوی من سنه دییم دا!......
-کول اوقَتیمه! گؤزلریم آیدین! قیز گینه نه اوت یاغدیرمیسان؟! نه فساد تؤرتمیسن گینه ده؟ سن منی دیری دیری گورا سوخاجاقسان آخیرده! گئدهجام قالام عمین گیلده، دا سنین اننهن اولمیهجام.
-دا بس من ده سیتاره بختی قاره کیمین هئشزات دئمیهجام هئشکیمه. هئش سنه ده دئمیهجام سیرتیخ سوره گیلده نه گؤردوم!
کورَگیمی دومسوکلهدی، آغزینی بوزوب دئدی:
-کؤپهیین قیزی به سن سیرتیخ سوره گیلده نه پ... یییسن؟ دئمهمیشم هر ائوه دورتولمز آدام؟!
گینه بؤیرومه بیر دومسوک ایلیشدیردی.
-سن خلقین ائوینده نه قئییریسن؟ قیز اوشاغی دا سوخولار اونون بونون ائوینه؟
داها بارانی قویموشدوم، ایندی گرک آفتافا گؤتوروب بیر تهر یووایدیم بارامی!
-ائولرینه گیرمهدیم کی آخی، دامنان گؤردوم؛ سیرتیخ سوره اوتوموشدی حوضون ایچینده، آعا کَلبلی ده مشکفهینن سو تؤکوردی باشینا!........
اننهمی ائله بیل ایلان چالدی بیردن بیره! قالخیب اوتوردو یئرینده.
-لا ایلاهه ایلهللاه... لا ایلاهه ایلهللاه...آللاه شئیطانا لعنت ائلهسین!
یازیغین نفسی کسیلیردی.
"آللاه بو نه پ...ایدی یئدیم. آغزیمدا لپه ایسلانمیر! کاش من ده سیتاره کیمین گیزلهدئیدیم سؤزومو". ایتین کیمین پئشمان اولموشدوم. "نئجئلییم آللاه؟ ایندی نه دانا بیلهجام، نه ده دییه بیلهجام!"
اوندا بیلمزدیم دول آرواد یانی نمنه، آما ائشیتمیشدیم دئیردیلر سیرتیخ سوره دول دور! محلهمیزین مچیدینده چای تؤکردی. مچیدی سیلیب سوپورردی. اوروجلوقدا بالالی- بؤیوکلو قیزلاری ییغاردی باشینا شرعیاتدان دانیشاردی. اونون شرعیاتی انواع اقسام غسل لاردان عبارت ایدی. هر ندن دانیشسایدی، گینه ده سؤزو بوروشدوروب غسل-ا چاتدیراردی! و اونون آللاهی دا چوخ قورخمالی ایدی. اونون بیزه ترسیم ائتدیگی آللاهدا نه رحمانلیق آثاری واریدی نه ده رحیملیک. فقط غضب ائلهییب بیر اوجدان جهنمه گؤندرردی بندهلرینی.
آعاکَلبَلی ده او بیری کوچهنین آغزیندا قند- چای ساتاردی. آلچاق بوی، قارینلی، میزی (موذی) باخیشلی، قیرمیزی صوفَت بیر کیشی ایدی. دئیردیلر چوخ تقوالی دیر. من بیلمز ایدیم تقوالی یانی نمنه، آنجاق اونا پول وئرنده دیشلرین منه آغاردیب، الینی باشیما چکمهسیندن اورپهنردیم، ایرگهنردیم.
نه باشیزی آغریدیم، دوردوم پنجیر ایچیندن بیر دفعه ده اننهنین چوباغالتیسی ایله پاپریزینی، بیر ده کیربیتینی گتیردیم وئردیم الینه. اؤزوم ده اوتدوم یانیندا حیرصینه توستو وئرسین بیر آز!
ائله کی حیرصینین آلووشو بیر آز آلیندی دئدیم:
-توپ گئتمیشدی داملارینا، چیخمیشدیم توپوموزو گتیرم...
-سن چوخ آننامامیشدین. سن چوخ غلط ائلهمیشدین. سن چوخ...استافوروللاه!
-من نه بولوم سیرتیخ سوره لوت اولوب اوتوروب حوضدا؟!! بی ده کلبلی داللاحدی اونی یووندورور!!!
- دی اوزاتما سؤزو. گیر یئریوه.
یازیق اننهم ده جیح قالمیشدی، بیلمیردی نه دئسین. سیگارینی چکدی، چوباغالتیسینی آپاردیم قویدوم گینه پنجیر ایچینه، گلدیم اوتانماز اوتانماز دئدیم:
-هن بیول نولدی سیتارییه؟!!
اننهنین حال- هاواسی دهییشمیشدی. اویوب فکره دالمیشدی سانکی. گئرچهیی گؤرموشدوم. ائرکن ده اولسایدی، گؤرموشدوم. بلکه ده منیم سوروشمادیغیم سوالا، جواب آختاریردی ذهنینده.
-هن بالاسی. قیز اوشاغی بؤینده گرک اؤزوننن چوخ موغایات اولا. سن ده بؤیوموسن، دام- باجادا گزمک وختین سووشوب. دا کلبلیدن ده شئی آلماغا گئتمه، ددهن اؤزو آلیب گتیرر.
-سیتارهنی دئه با. کلبلینی اؤتور.
آردی وار....


text:
ار – آروادین ناغیلی
تؤركو ناغیل
ایكی قونشو واریدی. بیرینین اری زورناچی. او بیری نین اری كاسیب بیر پینه چی ایدی. كاسب كیشی نین آروادی بیر گون زورناچی نین آروادیله صحبت ائدیردی. بیرده آروادین اری تویدان گلیپ چوخلی پول خونچا گتیردی. كاسیب كیشی نین آروادی ائوه قاییدان كیمی ارینه دئدی:
– كیشی گونو صاباحدان بیر زورنا آلارسان. گئدرسن تویلارا. ئوزگه لری نین اری كیمی سن ده پول قازانیب. خونچا گتیررسن.
كیشی دئدی:
– آی آرواد منیم یاشیم یئتمیشه چاتیب. بوندان سونرا زورنا چیلیق ئوگرنسم ده هئچ نه چیخماز. آتالار یاخشی دئییرلر. یئتمیشینده زورناچیلیق ئوگره نن گوروندا چالار.
آرواد دئدی:
– من هئچ نه بیلمیرم. یا زورناچی اول. یا دا سندن بوشانیب گئدیرم.
كیشی گوردی آروادی چوخ ترسدی دئدیگیندن دؤنمیه جك چاره سی كسیلدی…
ار – آروادین ناغیلی
دیل (زبان): تؤركی
فورمت: PDF
اؤلچوسو (حجم) : 450 كیلوبایت
رمز فایل: www.aharri.ir
دانلود از لینک اول … دانلود از لینک دوم


text:
بیر تانری
اولؤ تانری تؤرکو قوروسون
اوجا علی بویله سویله میش:
ده یه رلی خاقان اودور اؤز نفسینه خان اولا
سیزین ا ن زیره کیز چوخ اینام لیزدی
سیزین ا ن وارلیز سیزین طاماح سیزیزدی
ا ن یاخشی داداچاتماق مظلومون سه سینه چاتماقدی
ده یه رلی اؤیود اودور کی اینسانی سوچلاردان ساخلیا
اینسانلارین چوخ گوجلوسو اودور کی اوز نفسینه گوج له نه
ا ن اییی بیلیم وتانیماق اودور کی اینسان اوزونو تانییا
ا ن اوجا بیلیم و تانیماق تانرینی تانیماقدی
صدقه له رین اییی سی اوللارین گیزلی سیدی
ایش له رین اییی سی ته کجه تانری اوچون اولان ایشدی
اینسان لارین یاخشی سی او اینسان دی اولوسا خئیری اولا
تانری دان اوتانیش کیشی لیک له رین بویوگودی
باغیش لارین بویوگو میننه ت قویمامازلیق دی
تانری ا ن بویوگ دالدا دوراندی
هئچ قالا اینام گیبی به رک و اوجا اولا بولمه ز
ایش له رین اییی سی تانری یا قول اولماقدی
ا ن بویوگ یانلیش دونیانی سئومه ک دی
یازان: علی(ع)
Filed under: باشقالار başqalar | Tagged: امام علی,امام علی نین سوزلری |


text:
کولت. آذ آذربایجانلی شاعر الوین باکیروغلونون "۳۶ یاشین شعیری" یئنی شعیرلرینی تقدیم ائدیر.
الیمی اوزموشم یاغیش سسیندن،
داها گون ده چیخماز یاغیشدان سونرا.
کیرایه بیر ائوین پنجرهسیندن
سنی سئومک اولمور بو یاشدان سونرا
سنی سئومک اولمور یاد بیر اؤلکهده،
سنی سئومک اولمور طلبه کیمی.
علاوه بیر یوکسن هر گون بلکه ده
چیخدیغیم آلتینجی مرتبه کیمی.
ائله کی گؤزوندن بیر آز یاش آخیر،
ائو ییهسی ائوه گلنهجهندی.
هؤنکورنده سسین باییرا چیخیر،
سنی سئومک اولمور، دیوار اینجهدی.
تنهالیق اوستومه ایت کیمی هورور،
من اولدوم-اولمادیم ائوده دولاشیر.
سنی سئومک اولمور، قونشولار گؤرور،
دئییرلر بو اوغلان کیمله دانیشیر.
اما سن، بیلیرم، ائله ایندی ده،
ایلین بو چاغیندا سئویرسن منی.
کیمین ماشینیندا، کیمین ائوینده،
کیمین قوجاغیندا سئویرسن منی؟..


text:
اوسامه بن لادئن ۱۹۷۶-جی ایلده تورکییهیه گلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییا آمریکا مرکزی کشفیات ایدارهسینین بن لادنین یاییملادیغی گوندلیینده یئر آلیب. بو گوندلیین ۸-جی صحیفهسینده بن لادن تورکییهیه میللی قورتولوش پارتییاسینین صدری نجم الدین ارباکانلا گؤروشمک اوچون گلدیینی یازیب. اس اس ار ای-یه قارشی جیهاد اعلان ائتمزدن اول ایلک سیاهتینی تورکییهیه تشکیل ائدن بئن لادئن بورایا سورییادان کئچهرک گلیب. تورکییهده اولدوغو مدت عرضینده او، اوزرینده تاپانچا داشیییب.
قید ائدک کی، آمریکا مرکزی کشفیات ایدارهسی اوسامه بن لادنله باغلی ۴۷۰ مین سندی ایجتیماعیلشدیریب. بو سندلرین هامیسینین ۲۰۱۱-جی ایلین ماییندا اله کئچیریلدیی بیلدیریلیب.


text:
تئاس پرئسس نشریات ائوی آذربایجاندا مولتیکولتورالیزم ایلی چرچیوهسینده اینگیلیس دیلینده «قافقازدا دینلر» (رئلیگیونس این کاوکاسوس. باکو:تئاس پرئسس پوبلیسینگ هووس، ۲۰۱۶) آدلی کیتاب نشر ائدیب.
تئاس پرئسس نشریات ائویندن آخار . آذا وئریلهن معلوماتا گؤره، کیتاب لوندون شرق و آفریقا آراشدیرمالاری مکتبینده کئچیریلمیش بئین اَلخالق کونفرانسین ماتئریاللاری اساسیندا ترتیب اولونوب. بورادا قافقازدا کونفئسسییالارین تاریخی و بوگونونه دایر تانینمیش دونیا و آذربایجان ایلاهییاتچیلاری، تاریخچیلری، آرخئولوق و ائتنوگرافلارینین مقالهلری توپلانیب.
کیتابدا قافقازین ان موهوم دینی تاسیساتلارینا دایر ایللوستراسییالار دا اؤز عکسینی تاپیب.
آوروپا آذربایجان جمعیتینین تاسیسچیسی و صدری تالع هئیدروو کیتابا اؤن سؤزونده قافقازدا دینلرین تاریخی و معاصر وضعیتینین اؤیرنیلمهسینین آکتواللیغیندان، آذربایجانین مولتیکولتورالیزم و تولئرانتلیق عنعنهلرینین اهمیتیندن بحث ائدیب.


text:
ماجاریستان حاضردا آوروپا بیرلیینده کرئمله ان یاخین اولان دؤولتدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا مجار پولیتولوق پیطر کرئکو سؤیلهییب.
«کریمین الحاقیندان بو یانا آوروپا لیدرلریندن هئچ کیم ولادیمیر پوتینله مجاریستان باش ناظری ویکتور اوربان قدر گؤروش کئچیرمهییب. ماجاریستاندا همچینین حکومتین و اونا یاخین اولان اولیقارخلارین الیندهکی مطبوعات روسییا دزینفورماسییالارینین ایدئیالارینی یاییرلار. روسییانین دئزینفورماسییا یایان سایتلاری پراکتیک اولاراق هئچ واخت اوربان و حکومتی حاقیندا پیس هئچ نه یازمیرلار. اونا گؤره کی، اوربان اونلارین دوشمنی یوخ، متفیقیدیر. اوربان هر شئیی اینجلیینه قدر نظره آلیب. غرب باتان تیتانیکدیر. ماجاریستان زامانیندا آنلاییب کی، اونو ترک ائتمک و باشقا گمییه، یعنی روسییا گمیسینه اوتورماق لازیمدیر. بو اویونو اوربان چوخ یاخشی اویناییر. او، عقللی پوپولیستدیر»، – دئیه او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، سون زامانلار روسییا-ماجاریستان موناسیبتلری اینکیشاف ائدیب. میقراسییا بحرانی اوجباتیندان ایسه بوداپستین بروکسلله علاقهلری پیسلشیب. بوداپست موسلمان قاچقینلاری آوروپا مدنیتینه وورولموش ضربه حساب ائدیر.


text:
قورد دومانلیق آختاران کیمی او گونده میدان شاهچیلارینایدی. شاهچیلار خوی ـ تبریز یولونو باغلامیشدیلار. یولدان کئچن ماشینلاری ساخلاتدیریب باشلاییردیلار سورغو سؤالا: ـ «شاهچیسان یا خمینیچی؟!» صونرا ماشینین بور ـ بوجاغیندان توتدوآدامین تومانیناجان باش چکیردیلر. کیمسهده گولدن آغیر سؤزدئسهایدی ایشی یاشایدی. گلیب اؤزونو تاپانا قده ر باش گؤزو أزیلمیشدیر. لاپ پیسیده اوراسیایدی کی شاه عکسیده او کسده اولمایایدی. داها اونون کی قالمیشدی آللاها. ماشینی کی اودا چکیلیردی هئچ اؤزوده بیر دست یاغلی کؤتک یئییب بئش ـ آلتی آغاج دا پیادا گئتمهلیایدی. عرض اولسون عزیز دوستلاریمین قوللوغونا کی بو های ـ کویده بیزیمده فیلیمیز هندوستان یادینا دوشدو. أللی ـ آتمیش نفر ییغیشیب دوشدوک یولا گئدک شهرده شاه علیهینه تظاهراتا. آز گئتدیک چوخ گئتدیک بیرآزجا یول گئتدیک. دئمهگینه بیز بورادا گئتمکده اولاق،شاهچیلاردا او طرفده یورقان علینی قانا بلشدیرمکده. یورقان علینین اوّلدنده ائله بو شاهچیلار لا سویو بیر آرخا گئتمزایدی. قند کرخاناسینا هله چاتیب چاتمامیشدیق کی بیردن بیره یورقان علییه توش گلدیک.أزیلمهمیش یئری قولاغینین دیبیایدی. حال قضیهدن خبریمیز اولوب قانگؤزوموزون قاباغین توتدو. گئرییه دؤنمهییب باشلادیق اوجا سسلهشعار وئریب ایرهلی گئتمهگه. بابالار دئیهن کیمی یولچو یولدا گره ک. شاهچیلاری گؤرمک همین سسیمیز لاپ گئتدی گؤیه:
بیز بو شاهی ناللاریق ائششک کیمی چوللاریق
بیز دئـــــیهنه باخــــــماسا جهنــــمه یوللاریق
ائله بو آندایدی کی شاهچیلار یومولدولار. قازما ـ بئل ألده دوشدولر جانیمیزا. آمما بیزده ألی بوش دئییلدیک. ألده دَیهنک قازمابئللره جاواب وئرمگه باشلادیق. وورکی یورولاسان. یول گلیب باشماق ییرتمیشدیق. اؤلدی وارایدی دؤندی یوخ. شاهچیلارا بیر اود قویدوقکیگل گؤرهسن. آمما آللاهدان گیزلین دئیل سیزدن نه گیزلین، داها منبیلمهدیم نهلر کئچدی. او زامان گؤزومو آچدیمکی گؤردوم اؤلومحالیندایام. ائو آدامیندان توتدو بوتون قوهوم ـ قونشو دوزولموشدولردؤورهمه. داها الگیم ألهنیب غربیلیم گؤیده فیرلانیردی. «آللاهاوچونجودن ساخلاسین» دئیه اوزومو توتدوم جماعته. هامی بو سؤزدنگولومسهییب باشلادیلارکی: « موشتولوغوموزو وئر کی شاه قاچدی داها اوچونجودن خبر یوخدور»
بو خبری ائشیدن کیمی ائله بیلدیم دونیانی منه وئردیلر.ایستهدیم یئریمدن قالخیب آتیلام دوشهمکی: « آغیر گل مچیدقاباغیدیر» دئییب سینمیش قول ـ قیچیمین دؤزولمز عذابی اورهگیمیگؤینهتدی. او گئجه مگر دانیشماقدان دویوردوق؟! سؤز ـ سؤزو گتیریردیآرشین بئزی. آمریکالیلاردان دانیشیردیق. او گونلردنکی آمریکالیلاربوردا ووروردی قیلینجی حلبده اوینوردی اوجی. آخی بیر سری دهآمریکالیلار منی بو گونه سالمیشدیلار. ائو آدامی دئیهن کیمی اوّلدن دهائله منیم أجلیم جَهره أریییردی. سالیم باش گؤرا آپاران دئییلدیم.
ایندی سیزه دئییم آمریکالیلاردان کی کندیمیزین بیرآغاجلیقیندا نم ـ نَقَده ر اونلار ایچون دام داش تیکمیشدیلر. ائله دامداشلارکی خان سارایلاریدا او دام داشلارین یانیندا هئچزادایدی. من بختی یاتمیشین زمیسیده دوز دوشموشدی او دام داشلارین یانینا.گونون چوخ حصهسینی زمیده کئچیرتدیگیمه گؤره آمریکالیلار یانیندا آل ایتدن مشهورایدیم. باشینیزی نه آغریدیم. گونلرین بیر گونیاوتورموشدوم ائودهکی تاققاتاق کوچه قاپیسی سسلهندی. قاپینی آچیب اؤزومو تاپانا قده ر دؤرد دؤرهنی ژاندارمالار بورودو ـ داها قاچاق یولوم یوخایدی. هر یاراقیم دوزهلمیشدی قالمیشدی ساققال داراغیم.
ننهن یاخشی ددهن یاخشی بیر دئه گؤروم نهاولوب – دئدیکجه ژاندارمالار بو قولاقدان آلیب او قولاقدان اؤتوروردولر. دوشموشدولر ائوین جانینا. تندیردن توتدو طؤلهیه قده ر آختاردیلار. گوجلری گوجومدن چوخ زرلری زریمدن چوخ. بیلهلرینه چکیل اویانا دا دئمک اولماییردی.هاچان دا آغزیمی آچیب ایستیردیم دانیشام سسیم بوغازیمدا قالیبدئییردیلر:
سنه بیر آش پیشیرهک کی اوزونده بیر قَریش یاغی اولسون.ایت ندی بؤرک ندی؟! سن نه سن خرابکارلیق ندی؟
ائودن بیر زاد تاپانماییب قوللاریمی دالدان چاتیب سالدیلارقاباغا. کندین پاسگاهیندا نه یئییبسن تورشلو آش. توفنگ قونداغیایدیکی باش گؤزومه یاغیردی. گؤزلری قیزارمیش ایکی آمریکالیدا یومروق ـ تپیکایدی کی هارامدان توتدو گوپسهییردیلر.. وورا ـ وورا داهی سورغوسؤالایدی
ـ «دئهگؤرهک کیملری تانیییرسان؟ … اسلحهنی کیمهساتیبسان؟! هاردا گیزلهدیبسن؟ … آلچاق … خائن ـ خرابکار- ضد شاه …»
من ده ـ «والله بالله بایاق زمیده ایشلیردیم… دام داشلارا ساری گئتمهمیشم… آمریکالیلاردان بیرزاد اوغورلامامیشام…» دئمکدن آز قالا دیلیمین اوجوندا توک بیتیردی. آمریکالیلاریندا کینلیگؤزلری ائله منه زیللهنمیشدیکی سانکی دوه نالبنده باخیر. آللاه آداما وئرنده باجادان سالانکیمی، بیردن ـ بیره ترسه ـ تلهسیک «قاطیر عسگر»ایچری گیردی. قاطیر عسگرین جیک بؤککونه بلدایدیم. آمریکالیلارگلمهمیشدن قاباق بیر حصیرایدی بیر ممّد نصیر.آدی ایت دفتریندهده یوخایدی. آمما ایندی بیر دم ـ دستگاه صاحابی اولموشدوکی آدینیائشید اؤزونو گؤرمه. اوزون سؤزون قیساسی بوکی قاطیر عسگر: ـ«اسلحه تاپیلدی! «مادام» ین کیفیندهایدی…» دئمک ایله منی بوراخماقبیر آن چکمهدی. او گوندن بری خستهخانالار یاتاغیم اولدو. توخداماغیم او قده ر چکدیکی هله ایندیده عزرائیل صحبتی دوشنده آمریکالیلاریادینا دوشورهم. آمما عوضین بدل آدینلی اوغلو وار. انقلاب چاغلاری«یورقان علی» له بیرلیکده آمریکالیلارین باشینا بیر توی توتدوقکی مسلمان ائشیدیب کافر گؤرمهسین. دام ـ داشلاریندا بیر شوشه قالمادیکی سینیق ـ سینیق اولماسین. آمریکالیلار کاسا ـ کوسالارین ییغیشدیریب قاچاندا، بیز جماعتدن ائله توک سالیردیلار کی گل گؤرهسن. یازان: علیرضا ذیحق
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
پارلمان معماسی جدی لشماقده
قانون دن حمایت ایتیش آتی بیلن قوریلگن پارلمانی گروپ، حکومت گه قرشی اوز ناراضلیک لرینی دوام بیرررایکن؛ اعتراض بیلن چیققن نامزد وکیللر پارلمان نینگ بیکار قیلینشینی طلب قیلگن.
اوشبو معترض نامزد لرگه کوره پارلمانی سیلاو جریانیده کینگ قلاب لیک یوزبیرگن و شوباعث اولرگه کوره ینگی پارلمان قانونی بولمه گنی اوچون بیکار قیلینیشگه توغری کیله دی.
باشقه تماندن قانون دن حمایت ایتیش اتی بیلن قوریلگن اتفاق ده اعضا بولگن وکیللر نینگ مینگلب طرفدارلری پارلمان اطرافیده یغیلیب موجود پارلماندن حمایت بیلدردی.
هرچند قانون دن حمایت ایتیش اتی بیلن قوریلگن اتفاق نیچه کون دن بیری اوز اعتراض لرینی حکومت قراریگه قرشی بیلدریب کیلگن.
اما بیرینچی مرته دیرکه بوگون بو اتفاقده اعضا بولگن ملت وکیللری نینگ طرفدارلری اوشبو وکیللر نینگ اویشترگن ناراضلیک نمایش لریگه حصصه قوشه دیلر.
بومناسبت بیلن ملی کینگاش بیناسی نینگ قرشی سیده اویشتریلگن نمایشده مینگلب کابل یشاوچیلری، ولایتدن کیلگن وکیللر طرفدارلری همده، ایریم سیاسی حزب مسووللری و جهادی قوماندانلر حصصه قوشگندی.
یغیلگن مینگلب کیش لرنی بوکونگی نمایشده تولیق حصصه قوشیشلری کوتیلرایدی .اما نامعلوم دلیلر باعث اولرنینگ اکثریتی نمایشده قوشیلمه دی. اما شوندی بولسه هم تینچ بیرشکلده نمایش بولیب اوتدی.
نمایش سونگیده قانون دن حمایت ایتیش آتی بیلن قوریلگن اتفاق باشلیغی ملت وکیللی حاج ظاهر قدیر بو نمایش نینگ بیرینچی نمایش بولیب قالمس لیگنی اورغولب اگرده حکومت اولرنینگ ایستک لریگه جواب بیرمه سه ریاست جمهوررلیک سرای نینگ ایشیگی گه چه بوکبی نمایش لرگه دوام بیریشینی ایتدی."بوکونگی نمایشی میز شو ییرگه چه ایدی، بوندن بویان ایسته گی میزگه جواب بیریلمه سه معنوی جنابلری بولسه یاده باشقه بیر اجرای ارگان اوندن کیین حرکتی میز ریاست جمهورلیک سرای ایشیگیگه چه بوله دی. اوزمان بومعما حل بولمه گونگه قدر بیز اوز موققی میزدن قیتمی اوشه ییرده ناراضلیگی میزنی دوام بیره میز دیب اگاه لنتری." ظاهر قدیر.
اعتراض بیلدریب کیله یاتگن نامزد وکیللر شوپیت گه قدر مخصوص محکمه قرارینی عملی بولیشینی ایتب اوشبو محکمه تمانیدن موفق تانیلگن 62 کیشی نینگ پارلمان گه یول تاپیشی قانونی دیب تاکیدلب کیلرایدی بیراق بوکونگی اوتکزگن مطبوعات انجمنیده بو نامزد وکیللرنینگ قرارلری باشقه چه بولیب موجود پارلمان نینگ بیکار قیلیش طلبینی ایلگری سوردیلر.
اولر،بولیب اوتگن پارلمانی سیلاوده کینگ کولمده قلاب کارلیک یوزبیرگنی باعث موجود پارلمان نینگ بیکارقیلینیشگه توغری کیله دی دیب فکر بیلدردیلر.
مطبوعات بیلن گپرگن معترض نامزدلرنینگ نماینده لری ایسه بوقرارنی فکر المشتریب کینچه لیک الگن لیک لرینی ایتدی یعنی اولر اوتگن ییل بولیب اوتگن پارلمانی سیلاو نینگ قانونی ایمسلیگنی ایته دیلر.
پارلمانی سیلاو نتیجه لری خصوصیده تیکشر یش الیب باریش اوچون ایجاد ایتیلگن مخصوص محکمه اوز قرارینی بوندن الدین اعلان قیلیب 62 ملت وکیللرینی وظیفه لرینی بیکار قیلیب اولر اورنیده باشقه نامزد وکیللرنی موفق دیه اعلان قیلدی.
حاضر اعتراض بیلدریب کیله یاتگن معترض نامزدلر اره سیده موفق دیه اعلان قیلینگن 62 نامزد وکیل اعتراض لرنی رهبرلیک قیلیب کیلماقده لر.
ایریم ایش بیلرمان کیشی لری یوزه چیققن جنجللرگه ایچیم تاپیلمه سه افغانستان نینگ سیاسی بحرانگه الیب کیلیش ممکن لیگیدن خواطربیلدرماقده.


text:
نفت
نفت (قدیم آککاد دیلینده "ناپاتوم"، ینی اییلنن، آلوولانان دئمکدیر) — اساساً کاربوهیدروژئنلرین و دیگر عوضوی بیرلشملرین مرکب قاریشیغیندان عیبارت سپئسیفیک اییه مالیک یانار مایع. کاربوهیدروژئنلرین قاریشیقدا چکی پایی بؤیوک اینتئروالدا دهایشیر.
یونگول (خوصوصی چکیسی آشاغی و سیخلیغی کیچیک) نفتلرده ۹۷٪، آغیر نفتلر و بیتوملاردا ایسه بۇ رقم ۵۰٪-ا قدر آزالا بیلر. نفتین ترکیبیندکی کاربوهیدروژئنلر باشلیجا اولاراق آلکانلار، تسیکلوالکانلار و مختلف آروماتیک کاربوهیدروژئنلرله تمثیل اولونور. بوندان علاوه نفتین ترکیبینده آزوت، اوکسیژن، کوکوردلو بیرلشمهلر و چوْخ جوزی مقداردا دمیر، نیکئل، میس و وانادیوم مئتاللارینا دا راست گلینیر.
او، یئر کورسینده ان مهم طبیعی انرژی احتیاطلاریندان ساییلیر. نفت ائلئکتریک انرژیسینین الده ائدیلمسی و نقلیات واسیطهلرینده یاناجاق کیمی ایستیفاده ائدیلیر. بوندان علاوه نفت کیمیا صنایعسینده سونی ماتئریاللارین و باشقا محصوللارین آلینماسیندا ایستیفاده ائدیلیر. بونا گؤره ده، او هم ده "قارا قیزیل" آدلانیر.
نفت-قاز سیرالی کاربوهیدروژئن یاتاقلارینا یئرین مین، ۲ مین متردن ۵–۶ مین متره قدر درینلیکلرینده راست گلینیر. عادتن، بۇ درینلیک ۱۰۰۰–۳۰۰۰ متر تشکیل ائدیر. یئر سطحینه یاخینلاشدیقجا آتموسفئر سولارینین و باکتئرییالارین تأثیری آلتیندا نفت دئقراداسییایا معروض قالیر (بیودئقراداسییا) و قاتیلاشیر. شیمیایی ترکیبینه گؤره نفت طبیعی قازآ و آسفالتا یاخیندیر. بۇ سببدن ده چوْخ وقت بۇ ماددلر عمومیلیکده پئترولیتلر ده آدلانیرلار.
ایچیندهکیلر
فیزیکی خاصهلری[دَییشدیر]
نفت آچیق شابالیدی رنگه مالیکدیر. اورتا مولئکول چکیسی 220-330 q/mol حددیندیر. سیخلیغی ۰٬۶۵–۱،05 q/sm3 سیخلیغی ۰٬۸۳-دن کیچیک اولانلارا یونگول نفت، ۰٬۸۳۱–۰٬۸۶۰ آراسیندا اولانلارا اورتا، ۰٬۸۶۰-دان یوخاری اولانلارا ایسه آغیر نفت دئییلیر. اونون ترکیبینده چوْخلو سایدا عوضوی ماددهلر اولدوغوندان او قایناما تئمپئراتورو ایله یوخ، مایع عوضو ماددهلرین قایناما تئمپئراتورو (>۲۸ °C، آغیر نفتلرده ≥۱۰۰ °c) ایله سجیییلندیریلیر.
اونون ترکیبینه دخیل اولان بعضی کومپونئنتلری اولجه آتموسفئر باسکیینده، سونرا واکوومدا ۴۵۰—۵۰۰ °C-ده، بعضی حاللاردا ایسه ۵۶۰—۵۸۰ °C-ده قایناداراق آیریریرلار. نفتین دونما تئمپئراتورو ترکیبینده پارافیناین حددیندن آسیلی اولاراق −۶۰ ایله +۳۰ °C آراسیندا دهایشیر. اؤزوللویاو بؤیوک حدده دهایشیر (۱٬۹۸ ایله ۲۶۵٬۹۰ MM²/c آراسیندا). بو، نفتین ترکیبینده اولان یونگول فراکسییالاردان آسیلی اولور. خوصوصی ایستیلیک توتومو ۱٬۱٬۷—۲٬۱ kJ/(kq∙K)؛ دیئلئکتریک اؤتوروجولویو ۲٬۰—۲٬۵؛ ائلئکتریک کئچیریجیلییی ۲∙۱۰–۱۰ ایله ۰٬۳∙۱۰−۱۸ Om−1∙cm−1
شیمیایی ترکیبی[دَییشدیر]
نفت تخمینن ۱۰۰۰-دن چوْخ کومپونئنتین قاریشیغیندان عیبارتدیر. اونلارین بیر چوْخونو مایع کاربوهیدروژئنلر (۸۰—۹۰٪) و آزوتلو، اوکسیژنلی و کوکوردلو هئتئرواتوملو عوضوو بیرلشمهلر (۴—۵٪) تشکیل ائدیر. بورایا همچئنین مئتاللار (وانادیوم و نیکئل)، حل اولونموش کاربوهیدروژئن قازلاری (C1-C4، ماکسیوموم ۴٪ قدر)، سو (ماکسیوموم ۱۰٪ قدر)، مختلف مینئراللار (خلوریدلر، ۰٬۱—4000 mq/l و داها آرتیق)، عوضوو تورشولاراین دوزلارینین محلولاو و s. ده دخیلدیر.
کاربوهیدروژئن ترکیبی[دَییشدیر]
نفت اساساً پارافینلی (عادی حالدا ۳۰—۳۵، بعضی حاللاردا ۴۰—۵۰٪) و پارافینسیز (۲۵—۷۵٪) اولماقلا ایکی قوروپا بؤلونور. آز مقداردا آروماتیک بیرلشمهلره (آروماتیک کاربوهیدروژئنلر) مالیک اولورلار.
ائلئمئنت ترکیبی[دَییشدیر]
نفتین ترکیبینه کاربوهیدروژئنلرله برابر کوکوردلو بیرلشمهلر، مونو و دیسولفیدلر، تیوئفئنلر، و همچئنین پولیتسیکلیک ماددهلرده دخیلدیرلر. ائلئمئنت ترکیبی (%): C — ۸۲—۸۷,H2 — ۱۱—14,5, S — ۰٬۰۱—۶ (نادیر حاللاردا ۸ قدر)، N — ۰٬۰۰۱—1,8, O2 — ۰٬۰۰۵—۰٬۳۵ (نادیر حاللاردا ۱٬۲ یه قدر) و س. نفتین ترکیبینده ۵۰-دن آرتیق شیمیایی ائلئمئنت واردیر. قئید اولونانلارلا برابر و (10−5 — 10−2%)، نی (10−4-10−3%)، جل (۲•10−2%-ə qədər) و باشقالاری. بۇ ترکیب نفت حاصیل اولونان اراضیلردن آسیلی اولاراق دییشیر. اونا گؤره ده، بۇ حاقدا عومومی فیکیر سؤیلهمک چتیندیر.
نفتین چیخاریلماسی[دَییشدیر]
اگر نفت یئرین اوست قاتینا یاخین یئرلهشیبدیرسه اوندا او ساده اوصوللا الده ائدیله بیلر. درینلیکده یئرلشمیش لایلارا چاتماق اوچون ایسه قویو قازیلیر و اورایا بورولار سالینیر. دنیزده نفتی چیخارماق اوچون خوصوصی قازما پلارفورمالارینین تطبیقی لازیم گلیر.
یئر تکینی قازماق اوچون قازما بالتالاریندان ایستیفاده ائدیلیر. قازما بالتاسی اوزون، بیر-بیرینه باغلانمیش بورولارین اوج حیصهسینه باغلانیلیر. اکثر حاللاردا قازما بالتاسی بیر-بیرینه نسبتاً بوجاق آلتیندا یئرلشمیش ۳ دیشلی کونوس فورمالی دیییرجکدن عیبارت اولور. بئله بالتالار نسبتاً یومشاق سوخورلارین کئچیلمسی اوچون تطبیق ائدیلیر.
باشقا کونستروکسییالاردا حرکتلی حیصهلر اولمور. اونلارین کسیجی حیصهسی آلماز، کسیجی کئرامیکا و یا برک خلیتدن حاضیرلانیر. بالتانی دهایشمک اوچون بوتون بورولار قازیلمیش قویودان یئرین سطحینه چیخاریلمالیدیر. آلتین دهایشیلمسینین سببی اونون سینماسی و یا کسیجیلیک قابلیتینین ایتمسی اولا بیلر. قازما بالتاسی قیریلدیقدا اولجه چالیشیرلار کی، قازما بورولارینین دخیلینه توتقاج ساللاسینلار کی، سینمیش حیصهنی خاریجی ائتسینلر.
بالتا پولاددان حاضیرلانمیش قازما بورولاری ایله بیرلیکته ائلئکتریک محریکی واسیطهسیله دقیقه ده ۱۰۰ دوور سورعتله ساعات عقربی ایستیقامتینده فیرلادیلیر. قازما بورولارینین سویودولماسی و اساساً ده قازیلمیش سوخور حیصه جیکلرینین یئرین سطحینه قالدیرماق اوچون خوصوصی مایعلردن (اساساً گیل محلولوندان) ایستیفاده ائدیرلر. مایع قازما بورولاری ایله قویویا وورولور، بئلکی، او، بالتانین دئشیکلریندن چیخیب بورو ایله قویو دیوارلاری آراسیندا یارانان حلقوی فضا ایله قویو آغزینا دوغرو حرکت ائدیر. سوخور حیصه جیکلرینین مایع ایله قویو آغزینا دوغرو حرکتینی تأمین ائتمک اوچون او، یوکسک اؤزلولویه مالیک اولمالیدیر. بۇ مایع سودان، پولیمئردن و گیل محلولوندان عیبارت اولور.
موعین حاللاردا قویونو یاتاغا شاقولی ایستیقامتده دئییل، اونا موعین بوجاق آلتیندا مایلی قازیرلار. بۇ جور قویو مایلی قویو آدلانیر. مایلی قویولارین قازیلماسی اوچون موعاصیر تئخنیکا وتکنولوژی تطبیق اولونور.
عادتن نفت لایدا سوخورلارین باسکیی، یاتاقدا اولان فلویدلرین و قازما زامانی قویویا وورولان مایع طرفیندن یارادیلان باسکی آلتیندا یئرلهشیبدیر. قویو ایلک نفتلی-قازلی لایی کئچدیکده نفت و یا قاز آخینی بورغو شتانقاسینین یوخاری حیصهسینده یئرلشدیریلمیش خوصوصی قورغونون کؤمیی ایله دایاندیریلیر. سونراکی قازمالاردا نفت عادتن اؤز باسکیی ایله خاریجی اولونور. نفتین مقداری آزالدیقجا قویودا دا باسکی آشاغی دوشور. بۇ زامان ناسوسلاردان ایستیفاده ائدیلیر. بۇ ناسوسلار مانجاناقلار واسیطهسیله حرکته گتیریلیر.
نفت ایران تاریخینده[دَییشدیر]
ایران کونستیتوتسیاسینا اساساً میلی نفت حاصیل ائدن موسیسه آکسیالارینین خاریجی کومپانیالارا ساتیلماسی و یا اونلارا نفت حاصیل ائتمهیه ایجازه وئریلمهسی قاداغاندیر. نفت یاتاقلارینین کشفینی ایران میلی نفت کومپانیاسی آپاریر. ۱۹۹۰-جی ایللرین سونلاریندان باشلایاراق نفت سئکتورونا خاریجی اینوئستورلار گلمیشدیر (فرانسه-توتال و Elf Aquitaine، مالئزی-Petronas، ایتالیا- Eni همچینین چین میلی نفت کومپانیاسی). اونلار «کومپئنساسیا ائدیلمیش کونتراکتلار» اساسیندا حاصیل ائدیلمیش نفتین بیر حیصهسینی الده ائدیرلر، مودت بیتدیکدن سونرا ایسه یاتاقلاری ایران میلی نفت کومپانیاسینین نظارتینه وئریرلر.


text:
دانشمند چۉپان
دانشمند چۉپان
اۉتگن زمانده بیر پادشاه بۉلگن اېکن. او همه نرسهدن هم آتنی یخشی کۉرر اېکن. کونلردن بیر کون، پادشاه آتخانهگه کیریب قرهسه، آتلری انچه آریقلب قالگن اېمیش.
پادشاه آتباقرینی چقیریب:
- آتلر نیمه اوچون آریقلب قالدی؟ - دېب سۉرهبدی. آتباقر پادشاه نینگ غضبیدن قۉرقیب:
- اې جناب عالیلری، آتلرینگیز بیر نېچه کوندن بویان یېم۔بېده یېمهی، زۉر بېریب کیشنهیدیلر.
شهردن چېتراقده باشقه آتلر بۉلسه کېرهک. اۉشه آتلرنینگ آوازیگه بولر بېده یېمسدن قۉیگن بۉلسهلر کېرهک، دېب اۉیلهیمن، - دېبدی
پادشاه اۉنگ قۉل وزیرینی چقیریب:
- اې دانا وزیر، نوکرلر بیلن شهر تشقریسیگه چیق، باشقه آتلرنی کیشنب آتلریم نینگ تینچلیگینی بوزمهیدیگن قیلیب کېل! - دېبدی. وزیر پادشاهگه تعظیم قیلیب:
- اې، پادشاهیم، فرمانینگیز بېکم و کاست اۉز یېریده قرار تاپگهی، - دېب نوکرلری بیلن شهردن تشقریگه چیقیب کېتیبدی، یوریب۔یوریب، شهردن ییگیرمه۔اۉتّیز چقیریم نریده بۉلگن بیر تاغگه یېتیبدی. تاغگه چیقیب کۉرسهلر، بیر چۉپان ییلقیلرینی اۉتلاققه قۉییب، اۉزی بیر کتّه خرسنگ تاش نینگ اوستیده چۉزیلیب یاتگن اېمیش. وزیر چۉپان نینگ آلدیگه باریب:
- اې، احمق چۉپان، همه ییلقیلرینگنی اۉتلاققه قۉییب یوباریب، کیشنهتیب، اولرنینگ آوازیگه مست بۉلیب یاتیبسن. شهرده بۉلسه سېنینگ آتلرینگ نینگ کیشنهشینی اېشیتیب، پادشاه نینگ آتلری بېده یېمهی آزیب قالماقده. مېن سېنگه تېزده آتلرینگ نینگ آغیزلرینی باغلب قۉییشنی بویورهمن. اگرده بویروغیمدن بۉیین تاولر اېکنسن اۉزینگنی جلّادگه، آتلرینگنی پادشاهگه تارتیق قیلهمن، - دېبدی.
آردینی اوخو/Ardını oxu


text:
شمالیک خاتین قیزلر نیگه اوز جانلریگه قصد قیلیشماقده؟
افغانستان لیک عیاللر و انسان حقلری فعاللری شمالی جوزجان ولایتده خاتین-قیزلر آره سیده اوز جانیگه قصد قیلیش حاللری آرتیب باره یاتگنیدن جدی خواطرگه توشیشگن.
اگر، بیرگینه رسمی معلوماتلرگه تیینلسه، سونگی بیر نیجه آیی نینگ اوزیده شونگه اوخشه گن 28 ته حالت یوز بیرگن. اولرنینگ ایتیشلریچه، اکثریت عایله لرنی اوز گردابیگه آلگن قشاقلیک یا کینگ یلدیز آتگن معیشی خشونت حاللری خاتین قیزلرنی اوز حیاتلریگه نقطه قویشگه اونده ماقده.
سونگی ییللرده جوزجاندن تشقری افغانستان نینگ بلخ، فاریاب کبی قطار شمالی ولایتلریده هم بو کبی حاللر آرتگنی کوزه تیله دی . خوش، نمه اوچون افغانستان نینگ قطار شمالی ولایتلریده بونگه اوخشش حالت کوزه تیلماقده؟ شماللیک خاتین-قیزلرنی سونگی یولگه اونده یاتگن سبب لرنی سی زنمه ده کوره سیز ؟ بو گونگکی " سوز سیزگه "دستور میزده انه شو موضوع لر بحث ایتلگن.
برنامه نی تولیق تینگلش اوچون پلیرنی اوینینگ.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
تیمور موصطافایئو دن گوزل موزیکلر دانلود ائدین
Teymur mustafayev mp3 danlod edin
1- آی عاشیق Ay aşıq
2- گؤزوم قالدی Gözüm qaldı
3- اینانما یار ınanma yar
4- لای لای laylay
5- مارالیم maralım
6- سن سن sən sən
7- تئللو tello
8- آمان گلین aman gəlin
9- جلیل آباد Cəlil abad
10- گؤزلدی gözəldi
11- منیمله سن Mənimləsən
12- مئشه بیی meşəbəyi
13- تئللی Telli
14- تنها قالاندا Tənha qalanda
15- توپلاشاندا Toplaşanda
16- سن اولمایاندا sən olmayanda
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: aman gəlin mp3,ay aşıq mp3,Azərbaycan mp3,gözüm qaldı mp3,gözəldi mp3,lay lay mp3,laylay mp3,maralım mp3,meşə bəyi mp3,mp3,mp3 Azerbaycan,mp3 Azeri,mp3 Azəri,sən olmayanda mp3,sənsən mp3,telli mp3,tello mp3,teymur əmi,teymur mustafayev,teymur mustavayev mp3,منیمله سن,موزیک لر,موزیک آذری سن اولمایاندا,موسیقی لر,موسیقی آذربایجانی,مئشه بی,مئشه بیی,مشه بی,نغمه لر,گوزلدی,آمان گلین,آمان تئللو جانیم تللو,آهنگ لای لای,آهنگ لر,آهنگ مئشه بییتئللی,آهنگ تئللی,آهنگ شاد آذری,آهنگ شاد ئللو تئللو,آی آشیق,آذری موزیک لر,آذربایجان نغمه لری,آذربایجانی موزیک,اینانما یار,تللی,تنها قالاندا,تیمور موصطفایف,تیمور موصطافایف,تیمور موصطافایئو,تیمور عمی,تئللی,تئللئ,ترانه لر,جلیل آباد,دانلود موزیک لای لای,دانلود موزیک مئشه بیی,دانلود موزیک گلین,دانلود موسیقی مارالیم,دانلود آهنگ های آذری,دانلود آهنگ گؤزلدی,دانلود آهنگ گؤزوم قالدی,دانلود آهنگ آمان گلین,دانلود آهنگ آی عاشیق,دانلود آهنگ آذربایجانی,دانلود آهنگ تئللو,دانلود آهنگ سن سن,دانلود ترانه تنها قالاندا |


text:
ایشاره عوضلیکلری منشاء اعتباریله شخص عوضلیکلریندن ده قدیمدیر. بو عوضلیکلرین جمله داخیلینده کی وضیفه لری شخص عوضلیکلرینین وضیفه لریندن اوستوندور. باشقا عوضلیکلر یالنیز مختلیف نطق حصه لرینی عوض ائدیر.اونلارین یئرینده مختلیف وضیفه لر داشییر. لاکن بو عوضلیکلر بوتون بو وضیفه لردن علاوه، هئچ بیر نطق حصه سینی عوض ائتمه دن، تعیینلیک وضیفه سی داشییر. ادبی دیلیمیزده ان چوخ ایشلنن ایشاره عوضلیکلری بونلاردیر:
بو- او- بئله- ائله- همین- همان.
بو سؤزلر اوندا حقیقی عوضلیک اولا بیلر کی، جمله ده اشیانین یئرینی توتسونلار، جمع اولا بیلسینلر، حاللانا بیلسینلر، جمله نین مبتداسی، خبری و تاماملیغی اولا بیلسینلر. بوتون دیللرده اولدوغو کیمی "بو- او" عوضلیکلری اوچونجو شخصین تکی شخص عوضلیکلرینین عینی دیر.
"بو- او" ایشاره عوضلیکلرینین، "او" شخص عوضلییی کیمی، اسملر کیمی حاللانماسیندا معین فرق واردیر، اودا بوندان عبارتدیرکی، بو عوضلیکلرده بوتون حاللار دا "ن" عنصر و علاوه اولور، هالبو کی بعضی یئرلرده آرتیق و یئرسیز گؤرونه بیلر.
بو- بونون- بونا- بونو- بوندا- بوندان
او- اونون- اونا- اونو- اوندا- اوندان
بیر سیرا دیللرده اولدوغو کیمی، بو عوضلیکلر اسملرین اولینه گلیب اونلاری تعیین ائدیر، لاکن اونو کیفیت جهتدن، یعنی صفت کیمی یوخ، بلکه اونو باشقالاریندان سئچدیریر، مشخص لشدیریر. مثلا: اون ایلدیر کی، همین یئرده یاشاییرام.
ایشاره عوضلیکلریله صفتلرین واحد جهتلری و فرقلری خصوصیتلری واردیر. واحد جهتلری بونلاردیر:
١. بونلارین هر ایکیسی اسمدن اول گلیب اونلاری تعیین ائدر:
یاخشی شعری هامی سئویر. بو شعری چوخلاری سئویر. بو جمله لرده "یاخشی" و "بو" سؤزلرینین هر ایکیسی عینی وضیفه داشییر و هر ایکیسی عینی سواللارا جواب وئریر:" نئجه؟ نه جور؟ هانسی؟
٢. بونلارین هر ایکیسی اسمله بیرلیکده ایشلندیکده حال، جمع و خبر شکیلچیلرینی قبول ائده بیلمز، لاکن تکلیکده ایشلندیکده اونلارین هامیسینی قبول ائده بیلیر.
بئله لری- بئله لرینی- بئله لرینی- بونلارینکی- اونونکوندا..
یاخشیلاری پیسلردن آییرماق لازیمدیر. اونلارین ایشلری بونلاردان فرقلیدیر..
بونلاری بیر- بیریندن آییران جهتلر بونلاردیر:
١. ایشاره عوضلیکلری ایشاره بیلدیریر، بیر حالداکی صفتلر علامت و کیفیت بیلدیریر.
٢. صفت اشیانین علامت و کیفیتینی بیلدیریرسه، ایشاره عوضلیکلری اشیانی باشقالاریندان فرقلندیریر، اونلاری باشقالاریندان آییریب مشخصشدیریر.


text:
قوهوم ائولیلیگی آرالاریندا قان باغی اولان ائولیلیکلردیر. یاخینلیق درجهسینه گؤره ان ریسکلی بیرینجی درجهلیلر خالا، عمی، بیبی، دایی اوشاقلاری آراسیندا اولان ائولیلیکلردیر. قارداش و باجی نوهلری آراسینداکی ائولیلیکلر ایکینجی درجهلی ریسکه داخیلدیر. ارثی کئچن خستهلیکلر گئنده باش وئرهن موتاسییالار نتیجهسینده اورتایا چیخیر، قوهوم ائولیلیگی نتیجهسینده میدانا چیخان ارثی خستهلیکلر اساساً مئتابولیک خستهلیکلردیر و سایجا چخدور. عائلهده دیاقگنوزو تعیین اولونموش ارثی خستهلیک وارسا و یا جوتلویون بیر خسته اوشاغی وارسا، آنا بطنیندهکی دؤل بو خستهلیکلره گؤره مطلق معایینه اولونمالیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، دوغولان اوشاقلارین ۸،۴%-ی قوهوم ائولیلیکلرین پایینا دوشور. قوهوم ائولیلیکلرینده داشیییجی گنین اوست-اوسته دوشمهسی گنتیک خسته لیین راست گلمه تئزلیینی آرتیریر.
قوهوم نیکاحینا گیرن عائلهلرده آنا دونیایا ساغلام اوشاق گتیرمک اوچون مطلق حکیم-گنتیکدن مصلحت آلمالیدیر کی، جوتلوکلر بئله پروبلملرله راستلاشماسینلار. اوللر گنتیک معایینهلر اوچون اینسانلار خیلی وسایت و واخت صرف ائدیب خاریجی اؤلکهلره اوز توتوردولار. ان یاخشی حالدا بعضی کلینیکالار آنالیزلری بورادا گؤتوروب خاریجی کلینیکالارا گؤندریردیلر.
ایزمیرین اژه اونیورسیتتینین پروفسورو، هم یئرلیمیز آفیق بردلینین رهبرلیگی آلتیندا فعالیت گؤسترن آفگئن گنتیک لابوراتورییاسی آرتیق آذربایجاندا بو پروبلمه سون قویوب. بورادا بیر چوخ گنتیک خستهلیکلره سون مدللی آوادانلیقلارین کمکیله دقیق دیاگنوز قویولور.
قید ائدک کی، بو مرکز ۲۰۱۲-جی ایلدهن بیولوژی طبابت کلینیکاسیندا فعالیتینی داوام ائتدیریر.


text:
خلق ارا قاچقین لر اداره سی نینگ بیلدیریشیچه، مذکور اداره، میلادی 2002 نچی ییلی دن مخصوص بیر برنامه آرقه لی، 1400 افغان متخصص لرینی ایریم مملکت لردن افغانستانگه قه یتریب کیلتیرگن.
مذکور اداره مسوول لری خلق ارا قاچقین لر کونیدن نشانلش مراسمینی کابلگه یولگه قوییب، مذکور لایحه افغانستان بشری منبع لری نینگ مستحکم لش و رواجلنتیریشی اوچون یاردم بیره دی.
افغانستان قاچقین لر وزیری، جماهیر انوری گه کوره، کیله سی ییل اوچون افغان قاچقین لری نینگ وطن گه قه یتریش یولیده، ایککی مهم لایح اوستیده ایش جریانی بار.
خود شو لایحه نینگ عملگه آشیریش اوچون خلق ارا هم جمعیت مملکت لر ایککی ملیارد دالر یاردم بیریشی نی سوز بیرگن لیگی ایتیله دی.
خلق ارا قاچقینلر اداره سی افغانستانلیک متخصص لر نینگ اوز وطنلریگه قیته ریش برنامه سینی میلادی 2002 ییلدن بیری باشله گن.
بو افغان لر تورلی ساحله لرده خارجی مملکت لرده متخصص بولیب لیکن اوز ایسته ک لری بیلن وطن گه قه یتیش نی ایسته گن لردن عبارت.
خلق ارا قاچقین لر اداره سی نینگ افغانستانده گی رییسی مارکو باسو، مذکور لایحه آرقه لی یوزلب افغان اوز وطنی گه کیلگنی نی ایتیب، تورلی ساحه لرده دولت نینگ ایریم اداره لریگه ایشگه جذب ایتیلگنی نی معلوم قیلدی.
" اوتگن اون ییل جریانیده قریب 1400 افغانستانلیک متخصص لر، تورلی خارجی مملکت لردن اوز وطن لریگه قه یتریلیب کیلتیریلگن. بو لر آره سیدن 200 ته سی عیاللردن عبارت. بو قاچقین لر دنیا نینگ 35 مملکتی دن قه تیب کیلگن. بولر افغانستان نینگ 24 وزیرلیگی نینگ 31 ایریم بولیم لریده، همده 28 ولایت ده شو نینگ 75 نا دولت تشکیلات لرگه ایشله ماقده لر. بولرنینگ مهارتی دن افغانستان نینگ قه یته قوریلیشی اوچون تورلی ساحله لرده فایده لنیله دی".
جاپان مذکور لایحه نینگ عملگه آشیریشی اوچون اینگ بویوک یاردم بیروچی مملکت لردن حسابلنه دی. مذکور مملکت کابلده گی ایلچی سی نینگ اورین باسری اواکادا افغان متخصص لری نینگ افغانستانگه قه یتریب کیلتیریشی، مملکت نینگ بشری منبع لری نینگ مستحکم لش توغری سیده ایجابی تاثیر قوییشی ممکن لیگی نی بیلدیرماقده.
" بیر مملکت نینگ رواچلنیشی حقیقت ده بشری منبع لری نینگ کوچه یتریشی گه تیگیشلی. شو اوچون بیز خلق ارا قاچقین لر اداره سی نینگ قیلگن سعی و حرکت لری نی آلقیشله یمیز. چونکه، بو اداره کوپگینه افغانستانلیک لرنی اوز وطن لریگه قه تیش اوچون زمین یره تگن. افغانستان نینگ رواجلنتیریشی اوچون بونقه استعداد لرگه جدی احتیاج بار."
افغانستان دولتی همده خلق ارا هم جمعیت مملکت لری اوتگن 11 ییل دن بیری خارجی اولکه لرده استقامت قیله یاتگن افغانستانلیک لرنی اوز وطن لریگه کیلتیریش اوچون سعی و حرکت قیلماقده لر. بیراق، مملکتده گی موجود خوف سیزلیکلر همده ایش سیزلیک معما سی، افغانستان لیک لرنینگ اوز وطن لریگه قه یتیشی اوچون اساسی توسیق حسابلنه دی.
افغانستان قاچقین لر وزیری جماهیر انوری خارجی مملکت لردن افغانستانلیک قاچقین لرنینگ قه یتریب کیلتیریشی اوچون ایککی لایحه اوستیده ایشله یشی نی ایتیب، کیله یاتگن افغان لر اوچون ایش زمینه سی نی یره تیش توغری سیده هم سعی قیلییشی نی بیلدیرماقده.
باشقه تماندن، ایریم افغان لر، افغان دولتی و خلق ارا یاردم بیروچی مملکت لرنینگ قاچقین لر اوچون یولگه قویله یاتگن سعی و حرکت لرینی ییترلی ایمس ایکن لیگی اوستیده تاکید له یدیلر.


text:
آدسیز مزار
قیزیل دیش دالانینین باشیندا دایاندی. هاوانین شاختا و سویوغوندان بوز باغلاماقدایدی بارماقلاری.. تیترهین اللرینی آغزینا طرف آپاردی. نئچه لحظه ایستی نفسینی زورلا بوکولموش بارماقلاری آراسینا پوفلهدی. قیزارمیش بارماقلاریندا آزاجیق سیجاقلیق دویدو.
قارما – قاریشیق فیکیرلر بیر آن اونو بوراخماییردی. گؤردوکلری صحنهلر، ائشیتدیکلری سوزلری دوغرو و دوزگون قاورایانماییردی. آرخاسینا دوشنلری زورلا آتلایا بیلمیشدی. دریندن تؤوشهدی. بیر داها ساکیتلهشیب دورومو اله آلماغا چالیشدی.
ـ «ائویمه باسقین ائتدیلر.. .ایندی.. ایندی هارایا گئتمهلییم.. آنام گیلین ائوینه ؟!! یوخ.. کیم اولدوغومو بیلیردیلر.. حتما آنامین ائوینی ده تانیرلار.. آنامین ائوی ایلک آرایان یئر اولاجاق.. نه اولوب بورادا.؟!! » دوشوندو...
دالانا بیر داها باخدی. نئچه گون آرا وئرمهدن یاغان قار دون آخشامدان کسیلمیشدی. آغیر قارین آلتیندا باتان ائولره باخدی. پالچیق و مؤهرهلردن تیکیلمیش ائولرین دیوارلارینین دا گؤودهلری آغیر قار آلتیندا قالمیشدی. دالانین اورتاسیندا قار اوستونده کی نئچه آیاق ایزی درین چالالار کیمی گؤرونوردو. زامان گون اورتایا یاخین اولسا دا گؤی اوزونو ساران قالین بولودلار گونشین هارادا اولدوغونو دوشونمک ایمکانینی آلمیشدی. هارایا گئتدییی و نه ائدهجهیینه قرار وئره بیلمیردی. اورادا دایانماغی دا مصلحته اویغون گؤرموردو. آرخاسیجا گلن بیری اولسایدی مطلق اونو تانیر، اونو اله وئره بیلردی. یولا دوشدو. بوم بوش کوچهلرده ایرهلی گئدیردی. بیردن دایاندی. چوخ یاخیندان نئچه قورشون سسی قولاغینا چارتدی. بیر کنارا چکیلدی. قولاق یاتیرتدی. بیر داها نئچه قورشون آچیلدی. بو دفعه قورشونلار چوخ یاخیندان نظرینه گلدی. قاچماغا باشلادی. سانکی بیریلری آرخاسیندا ایدی.. اؤزونو «حتم خان» کوچهسینده گؤردو. دورمادان قاچیردی. گاهدان دا آرخاسینا باخیردی.. هاوانین سویوغوندا قان تر ایچینده آغیر قاری سوکه – سوکه ایرهلی گئدیردی.
×××
ـ «باخ.. میانادا اولان او قانلی اویون بورادا دا ایستیر باشلاسین.. سحردن بو گوللـه سسلری بوشونا گلمیری.. دئییرلر تهران قوشونو تبریزه ساری گئدیر میانانی تالاییب شاه قوشونو... چوخلو فداییلری دارا چکیبلر..»
ـ «کیم دئییردی؟!...»
ـ « حاج رحیمین اوغلونو!! تانیرسان دا...»
ـ «او کی گئدر تبریزدن وسایل گتیرهر..؟»
ـ «هن دا.. تاجر علی دئییرم.. او بویون تبریزدن قاچیب گلمیشدی.. آل وئری ده یاریمچیق بوراخیب گلمیشدی. دئییردی تبریزده سیلاحلانان چوخ ایدی. ساواشا گئدیردی فداییلر.. شاه قوشونو خئیلک آدام اؤلدورموشدو آذربایجان کندلرینده.. شاه قوشونو فداییلری توتوب دارا آسیردی. ائولرینی تالاییردیلار. هیچ بللی دئییلدی نییه بئله ائدیرلر..»
ـ «فداییلری نییه؟ اونلار کی نجیب اینسانلاردیلار.. بو شهرین آبادانلیغیندا اونلار چوخ امکلر چکیبلر.. باخ خیاوانلاریمیزیا.. مکتبلریمیزه.. هریانا باخسان اونلار یاخشی ایش گؤروربلر کی.. »
ـ «بیلمیرم وآللاه!.. بو قیش گونلرینده ائوده قالماغیمیز مصلحتدیر. گئدیرم قوجا آناما باش چکم گئدم ائوه.. ماغازانی دا بیر نئچه گون باغلایارام..»
ـ «باخ!..باخ! یئنه قورشون سسی.. آللاه بلالردن قوروسون.. گئدهک.. گئدهک!. بیلمیرم بو باشی بلالی آذربایجان هازامان آزادلیغا چیخاجاق؟»
کوچهنین باشیندان ایکی کیشی فرقلی یوللارا ساری آیریلدیلار. سیغیندیغی کوشهدن بیر آز باشینی ائشیگه چیخارتدی. اطرافا باخدی. کوچهده کیمسه یوخ ایدی.
بیر نئچه لحظه ساکیتجه بوشلوغا دالدی. « نه اولوب بورادا؟!!! فداییلری نییه اؤلدورورلر.. اولمایا » سؤزو داوام آلمادی. بیر داها باشینا گلنلری تکرار صحنه – صحنه سیرالادی. «دوشون بیر آز!» اؤزونو هایلادی.. «من بویون بئش گون کندیمیزده قالاندان سونرا شهره گلدیم.. آناما باش ووردوم سونرا اؤز ائویمه گئتدیم.. تزه اودون سیندیریب سوبایا قالامیشدیم کی دیواردان ایچری بویلانانلاری گوردوم و.. » درین بوشلوغا دالدی. بیر آن حرکتسیز قالدی زامان.. اونو گورهن اولسایدی، چیلغین و بلیرسیز باخیشیندان درین بیر قورخویا قاپاندیغینی آنلایاردی..
اوزون سورمهدی بو دورومو.. تکرار و تکرار او صحنهلری ذهنینده جانلاندیردی. ائشیتدیکلری و باشینا گلنلری بیر کنارا قویدوقدا دورومو یاواش یاواش قاوراییردی. حیهط قاپیسینی بالتایلا سیندیریب ایچری دولانلارین قورخونج قیافهلری هر آن گؤزو اؤنونده ایدی.
ـ « شاه قوشونو بو طرفه گلیر و فداییلری اؤلدورورلر.. » تام آنلام چیخارتدیغی بونلار ایدی..
یولا دوشدو.. آیاق ایزی دوشمهمیش بوم بوش کوچهده ایرهلی گئدیردی. آیاق قابیلارینا دولموش قارلار بارماقلارینی کئی ائلهمیشدی. اؤزویله پیچیلداشیردی:
ـ «فدایی دوستلاریمدان خبر آلمالییام.. اما کیمسه منی تانیمادان بو ایشی گؤرمهلییم. بلکه اونلارا قوشولوب بو قارما قاریشیقدان بیر چیخار یول تاپا بیلدیک.! ساواشماقسا ساواشمالیییق»..
بیر داها اللرینه ایستی نفسینی وئردی.. اوستونده قالین پالتاری اولمادیغیندان ایندی داها آیدین شکیلده تیترهییردی.
ـ «فرقهنین مرکزی دفترینه گئتمهلییم.. اورایا بیر باش چکیب نهلر باش وئردیگینی آنلامالییام .. حتما رئیس احمدی اورادا دیر.. او هر زادی بیلیر.. »
ایندی "تبریز خیاوان"ینا داخیل اولان کوچهنین باشیندا ایدی.. توتدوغو قرار اونو بوش و تکلیفسیزلیکدن چیخارتمیشدی. بو دوشونجه ایله یولا دوشدو. پییادا یولوندا یاواش یاواش شهرین مرکزینه ساری آددیملادی. یولو اوسته بیر ایکی تنیکه دؤین توکان آچیق ایدی..چوخلو توکانلارتعطیل ایدی. اولدوقجا اوزونو عادی بیری گؤسترمهیه و کیمسهنین دیقتینی چکمهمزلیییه چالیشیردی. پییادا یولوندا گل – گئت اولدوقجا آز گوزه چارپیردی.. اطرافیندا اؤتنلر بونو آلدیرمادان یوللارینا داوام وئریردیلر..
×××
شهرین مرکزی هر زامانکیندان داها ساکیت و داها غیر عادی بیر دورومدا ایدی. خیاوان باشلاریندا آغاجلارا دایانانلارین باخیشلاری نادینجلیک پوسگوروردو. شهرین مرکزینه یاناشدیقجا بیر بلندگودان میللی مارش کیمی بیر موزیکین چالینماسینی دویا بیلدی. اؤزونو عادی و سیرادان بیر یولچو کیمی اؤتن بیری اولدوغونو گؤسترمهیه چالیشیردی. هرنهدن اعتناسیزجا واز کئچمهیی دوشونوردو. شهرین مرکزینه یاناشدیقدا گؤز آلتی بیر بینایا باخماغا چالیشدی. فرقهنین مرکزی بیناسی شهرین مرکزینده، قوزئی دوغوسوندا ایدی. ایکی طبقهلی بینانین ایکینجی قاتیندان یاواش- یاواش توستو گؤیه قالخیردی.. بینانین تاوانی بیر طرفدن چؤکموش کیمی ایدی. سانکی بیریلری اورانی اودا وئرمیشدیلر. خیاوانا آچیلان پنجرهلرین شیشهلری سینیب داغیلمیشدی. نئچه آددیم دا ایرهلی گئتدی. اوتاغین ایچینی یاخشی گؤرمهیه چالیشدی. دایاندی.. ایکی قاتلی بینانین قاتلارینین هوندور اولمادیغیندان دولایی بینانین ایکینجی قاتینین ایچینی آزاجیق داغیلمیش پنجره بوشلوغوندان گوره بیلدی. نئچه گون اؤنجهیهجن پنجره اؤنونده رئیس احمدینین ماساسی یئر توتوردو.. دیوارا سانجاقلانمیش ایری بایراغین یارالی گؤوده سی نئچه یئردن یانمیش و قارالمیشدی.. آغیر بیر غم چولقادی اونو. بینایا یاخین کیمسهنی گؤره بیلمهدی.. دوست –تانیش بیر قیافه، اوز تاپانمادی. آنا دیرهیی چؤکموش بیر چادیر کیمی حیس ائدیردی اؤزونو..
ـ " بودا فدایی دیر.. توتون اونو.. توتون..." بیر باغیرتی سسی ایله داشلاندی. اوزبه اوز طرفدن بیری اونو گؤسترره رک اونا ساری قاچیردی.
بیر آن اؤزونه گلدی. اطرافیندا باش وئرهنلری آنلادی. تهلکه دویغوسو اونو قاچماغا و اورادان اوزاقلاشماغا هدهلهدی.. گئرییه دؤنوب گلدیگی یولو قاچماغا باشلادی. آرخاسیجا نئچه نفرین دوشدویونو آنلامیشدی. آنا خیاواندان و قالابالیقدان اوزاقلاشسین دئیه اوزونو "دوز مئیدانی"نا ساری توتدو.. قار ایچینده قاچاراق ائوینی تالان ائدهن بالتا ـ ناجاقلی او دسته گؤزو اؤنونده یاراندی. قانلی باخیشلار، قورخولو و پوزغون بنیزلر، یوکسلهن بالتالار صحنه ـ صحنه گؤزو اؤنوده جانلانیردی. تام تاقتینی آیاقلارینا توپلامیش اورادان اؤزونو قورتارماغا جان آتیردی.
دوز مئیدانیندان چاپار خانایا گئدهن یولا اؤزونو سالدی. دریندن تؤوشهییردی. بوغازیندا آجیلیق دویوردو. اورهیی شیددتله چیرپینیردی. آرخاسیجا هله نئچه نفر قاچیردی. جان قورخوسو تام اورتادا ایدی. سویوق و سازاغی داها دوشونمور، آلدیرماییردی. تام دوشونجهسی او اورتامدان قورتولماق ایدی. چاپارخانایا آز قالیردی. قان تر ایچینده ایدی او سویوق و بوزلو هاوادا.. تزه ترلمیش بیغلاری اوسته نفسی قیروو باغلامیشدی..
چوخ یاخیندان بیر قورشون سسی قالخدی. سانکی بیری توفنگینی قولاغی دیبینده آتشلمیشدی. چاپارخانانین اؤنودهکی عسکر اونا ساری قورشون آچمیشدی. آلیشان قولوندان قان آخماغا باشلادی. زویولدهییب یئره ییخیلدی. یئنیدن دورماغا چالیشدی. آیاقلاری اوسته قالخا بیلدی.. اویان ـ بویانا آددیم آتدی. توپارلادی اؤزونو. اطرافا باخدی. گئنیش محوطه ایدی اطرافی. کیچیک بیر درهجیک کیمی بیر یئر اونو بکلهییردی اؤنونده.. آرخاسیندان "توتون اونو.. او دا فدایی دیر.!" سسلری یاخینلاشیردی. گؤزلری قارالدی. ایکی آددیم ایرهلی گئتدی و قارلارین اوستونده زویولدهیرک پیلله ـ پیلله کیمی یئردن آشاغییا طرف آشدی.. اطرافیندا بوغوناق سسلر دویوردو..
ـ «دوشدو بولاغا... دوشدو "قیرخ پیلله" بولاغینا..»
ائله او حالدا بده نین کئی اولدوغونو آنلادی..
×××
آنا جاده اولدوقجا بوش گؤرونوردو. نئچه ساعات اؤنجه او جادهدن اؤتن نیظامی ماشینلارین ایزینی، قار چوخدان اؤرتموشدو. سحر آچیلمادان قار یاغماغا باشلامیشدی. آغ اؤرتویونو هریانا سرمیش قاری گاهدان اسن یئل کولک کیمی او جادهنین تک یولچولارینین اوزلرینه چالیردی. زورلا نئچه آددیم اؤنونو گؤره بیلن او آت آراباسینین اوستونده ایکی نفر چیگین چیگینه اوتورموشدولار. باشلارینا سالدیقلاری میتیل یورقانین آلتیندا اؤزلرینی یئل و کولکدن قوروماغا چالیشیردیلار. آتین آغزیندان حلقهلهنن بوغ قیروو کیمی یئره توکولوردو. او مزارلیق کیمی سوکوتو سادهجه آرابا تکرلری آلتیندا ازیلن قارلارین و آتین تؤوشمهسینین سسی پوزوردو. آتین جیلوونو اللرینده توتان و سویوقدان دیشلری تیترهین داشقاچی دیله گلدی:
ـ «بو سویوقدا بو بوراندا، بونلاری گؤتورمهیه مجبور ایدیق؟!»
کناریندا اوتوران اؤزونو داها یورقانین ایچینه طرف چکدی. ایندی فقط گؤزلری گؤرونوردو.
ـ « بو پولا احتیاجیم اولماسایدی اصلا بو ایشی بوینوما آلمازدیم..». ـ داشقاچی یئنه دئدی.
ـ «بونلاری او کمپه .. گؤتورسهک یاخشی پول آلاجاییق..» - کنارینداکی اؤسکورهرک دئدی. سسی بوغوناق و قالین ایدی. داشقاچی داها بیر زاد دئمهدی..
قارین یاغماسی گئتدیکجه چوخالیر ایرهلینی گؤرمک داها زور اولوردو..
×××
اطرافیندا نه باش وئردیگینی آنلامیردی. اؤلو یا دیری اولدوغونو دا دوشونه بیلمیردی. هارادا اولدوغونا دایر ده بیر فیکری یوخ ایدی. چوخ ساکیت و یاواش نفس آلا بیلیردی. گؤزلرینی آچماغا چالیشدی. بیر آغیرلیق دویوردو اوستونده. سانکی بیری سینهسینه باسقی وئریردی. گؤزلرینی آچدیقدا بیرینین گؤودهسی اونون اوستونده اولدوغونو آنلادی. ترپنمهیه چالیشدی. فایداسیز اولدوغونو آنلادی. بیرداها چالیشدی او آغیرلیغی اوستوندن کنارا وئرسین. بدهنی ترپنمهدی. سانکی دونموش، داشا دؤنموشدو.. اصلینده بدنینی ده هئچ دویموردو.. قولونو ترپتمهیه قالخدی. آجی بیر آغری بئینینه دولدو. قولونون داش کیمی آغیر اولدوغونو آنلادی. قولونون آغریسینی دویدوقدا باشینا گلنلر بیرهر ـ بیرهر گؤزو اؤنوندهن کئچدی. آرخاسیجا دوشن بالتا – ناجاقلی او بیر گروپ یاغی.. داغیلمیش او بینا.. یانیق بایراق و قورشون سسلری.. بیر داها بدنینی ترپتمهیه چالیشدی. هئچ بیر فرق گؤرمهدی. سادهجه گؤز قاپاقلارینی آچیب یوما بیلیردی. آغیزیندان قالخان ایستی نفسی اوستونه دوشمومش گؤودهیه توخونور اوزونون قار و قیروولارینی اریتمیشدی. تام هوشونو باشینا توپلاییب هاردا اولدوغونو آنلاماغا چالیشدی. قولاق یاتیرتدی.. سانکی بیر زاد قارلار ایچینده گئدهرک بونو دا آپاریردی. بیردن قولاغی چوخ یاخیندان سسلر دویدو:
ـ « بو قاردا اورایا چاتماغیمیز ایمکانسیز دیر.. منیم بو آتیمدا بو سویوقدا داها قاباغا گئتمهیه جانی قالماییب. باخ.. بو آغیر قاردا بو آرابانی چکمهک اونو زورا سوخور. 9 نفرده دالدا وار..»..
دانیشانین سسی بیر آن کسیلدی. آنجاق یئنه او سس قالخدی: «اونلارین دا داها اینلمه سسلری کسیلیب.. قورخورام دئیهم کی دونوبلار.. »
نئچه لحظه سوکوت حاکیم اولدو. یئنه هامان سس قالخدی:
ـ «دونسالار بیزه یاخشی بیر پول وئرمیهجکلر.. باخ ایندی گور نئچه ساعاتدی یولداییق.. قاردا کی ماجال وئرمیر.. آخشاما "ائو اوغلو"دا کی کمپه چاتانمایاجاییق.. یولدا قالساق قوردلارا یئم اولاریق..»
نئچه اؤسکورتو سسی قالخدی. آردیجا بوغولتولو بیر سس :
ـ «هارداییق ایندی.؟!» دئیه سوروشدو.
ـ «هئش حئیوان.. حئشش!» ـ قاباقکی آدامین سسینی دویدو. « ایندی آز قالیر بیلهوار کندینه چاتاق.. ایرهلی گئتسک داها زامانیندا شهره چاتانماریق.. گل قاییداق..»
نئچه لحظه سوکوت حاکیم اولدو. سانکی یولداشی ایرهلی گئدیب یا گئری گلمک قراریندا زورلوق چکیردی. بیر داها سس قالخدی:
ـ «چؤلون اورتاسینداییق.. الیمیزه پول گلمهدی لااقل جانیمیزی الدن وئرمیهک.. دوزدو شاه قوشونو "ائواوغلو" دا کمپ سالیب.. هر اؤلو یا دیری فدایی گتیرنه پول وئریر.. آما جانیمیزی وئرسهک نه اولاجاق؟» نئچه لحظه سوسدو.. سونرا سؤزونون داوامینی توتدو:
ـ «باخ گؤر بونلاردان دیری قالانی وار آخی؟!.. بئشی کی اؤلو ایدی.. بیری کی یارالی ایدی و سویا دوشموشدو.. او بیرلریده بالتا – ناجاقلا تیکه پارچا ائدیبلر..»
ـ «آرابادان أن.. قوی بیر باخاق..»
نفسینی توتدو.. قارلاری آیاقلایان آددیملارین سسینی چوخ راحاتجا دویا بیلیردی. چوخ چکمهدی کی نفسلرینی ده سئزدی. گؤزلری قارانلیقدان باشقا بیر زاد گؤرموردو..
ـ«دونوبلار ائله بیل..». هر دانیشاندا اؤسکوروردو..
ـ « گل گئری دؤنهک... گئجهنی ژاندارما دالانیندا آچیق هاوادا قالیبلار. ایندی ده بو بوران اونلاری لاپ دونداریب.. سحر بیر ایکیسینده ناله سسلری واریدی.. ایندی لاپ کسیلیب سسلری..»
ـ « باخ.. باخ بونون اوزونه.. سحر دیری ایدی ها.. توف بو شانسین ایچینه.. ایندی قاخ کیمی اولوب.. بوشالت یئره. بوشالت گئدهک..»ـ اؤسگوره اؤسگوره دئدی.
×××
شهرین اسکی مزارلیغیندا داشسیز بیر مزار واریدی. او مزار ایندی چوخورا اوتوروب و آدسیز – سانسیز دیر. دئییلنلره گؤره اورادا اسکی بیر فدایی تورپاغا وئریلیبدیر. او فدایینی بیلهوار کندینین جاماعاتی قاردا – بوراندا نئچه فدایی جسدی آلتیندان دیری چیخارتمیشلار. اوشاق – موشاغی هئچ اولمادی دئییردیلر. دئییلنلره گؤره سویوقدا قالدیقدان سونسوز اولموشدور. آنجاق تانییانلار اونو پیشهوری و فداییلری حؤرمتله خاطیرلادیرلادیعینی سؤیلهییردیلر..


text:
2010 ییل خارجی حربی لر اوچون اینگ تلفات لی ییل
افغانستان شرقیده ینه بیر خارجی عسکرنینگ هلاک بولیشی بیلن ، اوشبو مملکت ده هلاک بولگن چیت ایل لیک عسکرلر سانی 600 کیشی گه ایتدی.
افغانستان مدافعه وزیرلیگی گه کوره، کوپلب حربی عملیاتلر قوشمه شکلده عملگه آشه دی انه شو یوزه دن افغانستان لیک حربی لر تلفاتی سانی هم آلدینگی ییل گه نسبتا آشگن.
افغانستان حکومتی همده خارجی رسمیلریگه کوره، عسکرلرسانی نینگ آشگن لیگی، عصیانچیلر فعالیت لرینی کوچیگنی همده یول چیککه سیده اورنه تیله یاتگان ماینلر سانی نینگ آشیشی بولرنی همه سی خارجی و افغانستانلیک عسکرلر تلفاتی سانی نینگ اشیشگه آلیب کیلگن.
خارجی کوچ لر نینگ 2009 ییل گی تلفات لری نینگ سانی 521 کیشی بولگن ایدی .
میلادی 2010 ییل نینگ توگشیگه ایککی آیدن کوپراق وقت بار بوله توریب حاضرگه قدر خارجی کوچ لر نینگ تلفات لری سانی 600 گه ایتگن.بو رقم ایسه اوتگن میلادی ییل خارجی حربی لر افغانستانده کورگن تلفاتیدن انچه یوقاری دیر.
شونگه قره مسدن افغان و خارجی مقاملرعصیانچیلرنی نابود ایتیشگه قرشی عملیاتلرنی دوام ایتیرشنی تاکیدلب ، بو ییلگی حربی لر تلفاتی سانی نینگ آشیشگه سبب ، افغانستان نینگ تورلی منطقه لریده عصیانچیلرگه قرشی حربی عملیاتلر کولمی نینگ آشیشی دیب ایتگن.
ایساف کوچلری نینگ افغانستانده گی سوزچی سی جنرال سن سیت بلنسکی، عصیانچیلرنی نابود ایتیش اوچون کوپراق عملیات لرنی یولگه قویش کیرک لیگی نی تاکیدلیدی
افغانستان عدلیه وزیرلیگی خارجی همده افغان امنیتی کوچ لر نینگ سانی آشیشیگه اشاره قیلر ایکن ، کوچ لر نینگ آشیشی حربی فعالیت لر نینگ آشیشیگه آلیب کیله دی نتیجه ده ایسه هر ایککی تمان قربان لیک بیره دی دیدی .
خوش ایندی شوندی ایکن، افغان امنیتی کوچ لر نینگ تلفاتی آلدینگی ییلگه نسبتا قندی بولگن؟ بو حقده عدلیه وزیرلیگی نینگ سوزچی سی ظاهر عظیمی"خارجی کوچ لرنینگ تلفاتی آشگن لیک موضوع سی افغان خوف سیز لیک کوچ لریگه هم تیگشلی دیر.چونکه کوپگینه عملیا ت لر قوشمه بیر شکلده یولگه قوییله دی . ایککنچی موضوع شو کی خارجی کوچ لر نینگ مخصوص کییم لری بار افغان امنیتی کوچ لرده ایسه بو هم یوق. شو سببلی افغان خوف سیز لیک کوچلری نینگ هم تلفاتی آلدینگی ییل گه نسبتا آشگن" دیب ایتگن .
لیکن افغانستان لیک سیاسی تحلیلچی نورالحق علومی نا قرار لیک لر همده افغانستان حکومتی و خلقرا هم جمیت افغانستانده توغری بیر ستراتیژینی قولله مه گن لیگی اوشبو ملمکت ده حربی لر تلفاتی نینگ آشیشگه سبب بولگن دیب ایته دی .
علومی جنابلریگه کوره، عصیانچیلرگه قرشی اکثر عملیاتلرده عادی اهالی تلفات کوره یاتگان لیگی اولرنی حکومت همده خارجی کوچلرگه قرشی غضب له نیشلری و عصیانچیلر صفیگه قوشلیش لریگه سبب بوله دی .
حاضرگی کونده افغانستان بویلب 150 مینگ خارجی عسکرلر فعالیت آلیب باره دی. میلادی 2001 ییل یعنی خارجی کوچلرنی افغانستان گه کیرب کیلیشدن بیری حاضرگه چه 2170 خارجی حربی هلاک بولگن .
لیکن میلادی 2010 ییل افغانستانده 600 خارجی حربی نینگ هلاک بولیشی بو ییل نی خارجی حربی لر اوجون اینگ تلفاتلی ییل گه ایلنترگن.


text:
روسیه بولشویکلری نین ایکینجی ایستعمارچیلیق و ایشغالچیلیق سیاستلری
کئچمیش یازیلاردا سندلر ایله گؤستریلدیگی کیمی آلمان نازیستلری و روسیه بولشویکلری تمامیتچیلیک گؤروشلره یییه لندیکلری اوچون هر بیری دونیانی تک باشینا اللرینه کئچیرمگی تاسارلاییر (پلانلاشدیریر) و دورمادان بو یؤنده ایلریلمگه جان آتیرمیشلار.
دئمک، بیر چوخلاری اوچون کمونیست دئیه اؤرنک ساییلان روسیه کمونیستلیگی و بولشویکلری اؤز تمامیتچی گؤروشلرینی دونیا چاپیندا باشقا دیل و مدنیت صاحابلارینا یوکلمک (تحمیل ائتمک) و روسیه ایستعمارچیلیغینی دونیایا حاکیم کسدیرمک اوچون آلمان نازیست حکومتی ایله سیاسی باخیمدان یاریشمایا کئچه رک آلمان نازیستلری ایله سیاسی گیریشیملره ده جان آتمیشلار[i]. بئله لیکله 1939 اینجی ایل مای آیی نین اوچونه دک سؤیئت روسیه خاریجی ایشلر باشقانی اولان Maxim Litwinov اؤز گؤرئو و وظیفه سیندن اوزاقلاشارکن[ii] خالق کومیسارلیغی باشقانی (صدر اعظم) اولان Wyatscheslaw Molotow سؤیئت روسیه حکومتی نین خاریجی ایشلر باشقانلیغی مسئولیتی نی ده اوستلنمیش. بو گلیشمه ایله سؤیئت روسیه حاکیمیتی کئچمیشده فرانسه، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری و اینگیلتره ایله دونیا چاپیندا قوردوغو ایلیشگیلری نی آلمان نازیست حاکیمیتی ایلیشگیلری ایله دگیشه رک کئچمیش روسیه ائمپئراتورلوغوندا 1918- 1920 اینجی ایللر یئریتدیگی یاییلماجیلیق (توسعه طلبی) سیاستینی خاریج اؤلکه لر اوزره ده اویقولاماغا جان آتماق آچیسیندان ایکینجی آشامایا (مرحله یه) آیاق باسمیش دئسک یانیلمامیشیق.[iii] بئله لیلکه 1939 اونجو ایل آقوست آیی نین ییرمی دؤردونده موسکووادا یوزئف ایستالین حضوروندا آلمان نازیست خاریجی ایشلر باشقانی Joachim von Ribbentrop و و روسیه بولشویک خالق کمیسارلیغی و خاریجی ایشلر باشقانی Wyatscheslaw Molotow ایکی تمامیتچی بولشویک و نازیست حاکیمیتلری طرفیندن دوستلوق و یاییلماجیلیق سندلرینه قول چکیلمیش.[iv] موسکووادا سویئتلر بیرلیگی دئیه کمونیستلیک آدینا حاکیم کسیلمیش قووه لر روسیه بولشویکلری و آلمان نازیستلری نین گیزلی آنلاشمالارینی دانمالارینا باخمایاراق بولشویکلرین و آلمان نازیستلری ایله گیزلی آنلاشمالاری و بیر چوخ ساحه ده اورتاقلیق ائتدیکلری 1988 اینجی ایل اورتایا چیخمیش. او سندلر روسیه بولشویکلری و آلمان نازیستلری نین دوستلوق و یاییلماجیلیق سیاستلری نین گؤسترگه سی ساییلار. بو سندلره اساساً لهیستان و رومانیا مملکتلری روسیه و آلمان ایستعمارلیغی آرالاریندا بؤلونرکن ایستلند، لئتلند و لیتاون تورپاقلاری روسیه بولشویکلیگینه تابع توتولموش.[v]
روسیه بولشویک حاکیمیتی نین لهیستانا باسقینی
روسیه بولشویک و آلمان نازیست حاکیمیتلری نین گیزلی آنلاشمالاریندان یولا چیخاراق[vi] 1939 اونجو ایلین سئپتامبر آیی نین بیرینده آلمان نازیست اوردوسونون لهیستانین گونباتان بؤلگه لرینی و سؤیئت روسیه قیزیل اوردوسو ایسه 1939 اونجو ایلین سئپتامبر آیی نین اون یئدیسینده لهیستان تورپاقلاری نین گونچیخان بؤلگه لرینی ایشغال ائتمیشلر. روسیه بولشویکلری و آلمان نازیستلری آرالاریندا بیربیرلرینه باسقین ائتمه یه جکلرینه داییر سندلره قول چکدیگی و لهیستان تورپاقلارینی اؤنجه کاغاذ اوزرینده بؤلدوکلری اوچون ایکی دوست و قونشو اولاجاق تمامیتچی حکومتلرین قوشون بیرلیکلری ( سؤیئت روسیه قیزیل اوردوسو و آلمان قوشونلاری) اورتاق سرحدلر دئیه هر هانکی بیر طرفدن بیر عسگرین بورنو قانامادان لهیستان تورپاقلارینی ایشغال ائتمیشلر. لهیستان تورپاقلاری اوزره سؤیئت روسیه کمونیستلیگی و آلمان ناسیونال سوسیالیست حکومتی نین سرحد آنلاشمالاری بیر چوخلارینا گؤره کورزون خطی آدلانمیش.[vii] آلمان نازیست و سؤیئت روسیه قوشونلاری نین باسقینی سونوجوندا 1939 اونجو ایلین اوکتبر آیی نین آلتیسیندا لهیستان قوشون بیرلیکلری نین سون دیرنیش دوشرگه لری یئنیلگه یه اوغرامیش. قیزیل اوردونون لهیستانا باسقینی سونوجوندا 1940 اینجی ایل توتساق ائدیلمیش و روسیه آپاریلمیش مینلر لهیستان افسرلری و عسگرلری روسیه کمونیست حکومتی نین NKWD[viii] بیرلیکلری الی ایله روسیه ده کی Katın (rusca: KaTыHb و ləhistanca: Katyń ) اورمانلیغیندا سوی قیریما معروض قالمیشلار.[ix]
روسیه بولشویک حکومتی نین فینلاند تورپاقلارینی ایشغال ائتمک چالیشمالاری
1939 اونجو ایلین نوامبر آیی نین اوتوزوندا قیزیل اوردو فیلاندا باسقین ائتمکله قونشو دؤلتلر آراسی "قیش ساواشی" دئییلن ساواشا یول آچمیش. بو ساواش 1939 اونجو ایلین نوامبر آیی نین اوتوزوندان 1940 اینجی ایلین مارت آیی نین اون اوچونه دک روسیه قیزیل اوردوسو و فینلاند اوردوسو آراسیندا روسیه ایستعمارچیلیغی اساس گؤتوروله رک سوردورولموش.
بئله لیکله سؤیئت روسیه حکومتی 1939 اونجو ایلین پاییزیندا فینلاند تورپاقلاری نین Karelische Landenge بؤلگه سی اوزره تورپاق ایددعاسی اؤنه سورموش. بو ایددعانامه یه گؤره آدی چکیلن بؤلگه سؤیئتلربیرلیگی و Leningrad شهری نین امنیتی اوچون اؤنملی اولدوغو اوچون فینلاند دؤلتی بو بؤلگه دن گئری اوتورمالی ایمیش. فینلاند دؤلتی روسیه سؤیئتی نین بو ایستکلرینه یوخ جاوابی وئردیکدن سونرا قیزیل اوردو 1939 اونجو ایلین نوامبر آیی نین اوتوزوندا فینلاندا باسقین ائتمیش. روسیه بولشویکلری نین بو بؤلگه اوزره حاقسیز ایددعالارینا باخمایاراق بوتون فینلاند تورپاقلارینی روسیه ترکیبینه کئچیرمک بولشویکلرین تمامیتچی و توتالیتئر سیاستلری نین بیر بؤلومو ساییلیرمیش. ایکی دؤلت قوشونلاری آراسیندا چوخلو چکیش و برکیش اولدوقدان و روسیه بولشویک حکومتی فینلاند تورپاقلارینا یئرسیز سالدیردیغی اوچون دونیادا تجرید اولدوغونا باخمایاراق قیزیل اوردو 1940 اینجی ایلین فئبروآر آییندا فینلاند قوشونلارینی گئری اوتورداراق مارت آیی نین اون اوچونده ایکی دؤلت آراسیندا باریش آنلاشماسی دئیه تحمیلی آنلاشما ایمضالانمیش. بو آنلاشماغا اساسن فینلاند دؤلتی اؤز مستقیللیگینی قورویا بیلمه سینه باخمایاراق فینلاند تورپاقلاری نین بؤیوک بیر بؤلومونو روسیه بولشویکلرینه، روسیه ایشغالچیلیغینا باغیشلامالی اولموش.[x] بولشویکلر فینلاندان آییردیقلاری بؤلگه نی روسیه بؤلگه سی اولان کیرالیچ بؤلگه سی ایله بیرلشدیره رک 1940- 1956 ایللر آراسیندا کئچیت اولاراق بو بؤلگه یه کارئلو-فینسکایا جمهوریت ساییمی Kapeлo-ФиHckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka وئرمیشلر. بو یالانچی سؤیئت جمهوریسی نین بیرینجی باشچیسی روسلارا اویونجاق اولموش فینلاندیالی Otto Kuusinen اولموش. روسیه کمونیستلیگی باشدا موسکووا اولاراق 1956 اینجی ایل بو بؤلگه دن جمهوریت ساییمی نی قالدیراراق اونو روسیه فئدراسیونونون آیریلماز بؤلومو اتمیش[xi].
بالتیک دؤلتلری نین روسیه بولشویکلری طرفیندن ایشغال ائدیلمه سی
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولدوغو کیمی 1939 اونجو ایل آلمان نازیست و روسیه بولشویک حکومتلری نین هیتلر و ایستالین آنلاشماسینا اساسا بالتیک مملکتلری روسیه سؤیئتی نین آیریلماز بیر بؤلومو دئیه قبول اولونموش.[xii] بو آنلاشمانی روسیه بولشویکلری اللرینده اساس توتاراق قیزیل اوردو بیرلیکلری 1940 اینجی ایلین یونی آیی نین اون بئشینده لیتاون، و اون یئدیسینده ایستلند و لیتلند مملکتلرینی ایشغال ائتمگه سفربر اولموشلار. بو ایشغالی نظره آلاراق بالتیک دؤلتلری قیزیل اوردویا قارشی قویابیلمه دیکلری اوچون لیتاون آقوست آیی نین اوچونده، لیتلند آقوست آیی نین بئشینده و ایستلند آقوست آیی نین آلتیسیندا روسیه سؤیئتلیگینه قاتیلماغا مجبور اولموشلار. بالتیک دؤلتلری نین روسیه کمونیست سیستیمی نی قبول ائتدیکلرینه باخمایاراق 1944 اونجو ایل قیزیل اوردو بیر داها بو جمهوریتلره سوخولاراق بو تورپاقلاری روسیه بولشویک حاکیمیتینه باغلاماغا چالیشاراق چوخلو یئرلی انسانلار مملکتلرینی ترک ائده رک غرب اؤلکه لرینده و Übersee بؤلگه لرینده اؤزلرینه سیغیناجاق یئری تاپماغا چالیشمیشلار.[xiii] ایکینجی دونیا ساواشی سونا چاتدیقدان سونرا روسیه بولشویکلری بالتیک مملکتلرینده کی یئرلی کمونیستلری بیر اویونجاق کیمی یئرلی ایداره لرده ایش اوستونه قویاراق کمونیست اولمایان قووه لری آنتی کمونیست و آلمان نازیستلری ایله ایش بیرلیگی ائدیرلر دئیه اونلارا دیوان توتماغا چالیشمیشلار. بو آستی کسدیلره قارشین بالتیک خالقلاری پارتیزان ساواشی باشلایاراق یئرلی حاکیمیت داییره لری نین راحاتلیغینی اللریندن آلماقلارینا باخمایاراق روسیه گیزلی KGB تشکیلاتی طرفیندن یئنیلگه یه اوغرایاراق باشاریسیز قالمیشلار.[xiv] بالتیک خالقلاری، ایستر روسیه بولشویکلری و ایسترسه ده آلمان نازیستلری نین سالدیریلارینا (حمله لرینه) اوغرایاراق زامان زامان آجی گونلر یاشامیشلار. بو آجی گونلر اوچه بؤلونموش:
1940- 1941 اینجی ایللر، بیرینجی باسقین روسیه بولشویکلری طرفیندن اولموش: حاکیمیت آچیسیندان، نیظامی گوج اویقولاماق، بورژوازی عامیلی ساییلماق و ساییره.
1941- 1944 اینجی ایللر، ایکینجی باسقین آلمان ناسیونال سوسیالیستلری طرفیندن اولموش (یهود آراما و ساییره).
1944- 1950 اینجی ایللر، اوچونجو باسقین کمونیستلیک آدی ایله: خاریجی دشمن عامیلی اولماق، سؤیئتلیگه قارشی ساواشماق، مخالفتچیلیق ائتمک، قولاق ساییلماق و ساییره. 1950 اینجی ایللرده بالتیک کیشیلری نین یوزده اونو بولشویکلر طرفیندن GULAG دئیه سورگون اولموش، یوخسا مجبوراً ایش دوشرگه لرینده قارینلارینا چالیشمالی اولموشلار.[xv]
قیزیل اوردونون مولداوی نی ایشغال ائتمه سی و رومانیادان قوپارماسی
بالتیک مملکتلری اوزره ایشاره اولوندوغو کیمی 1939 اونجو ایل آلمان نازیست و روسیه بولشویک حکومتلری نین هیتلر و ایستالین آنلاشماسینا اساسا بئسارابیئن (مولداوی) تورپاقلاری دا روسیه سؤیئتی نین آیریلماز بیر بؤلومو دئیه قبول اولونموش.[xvi] آلمان نازیستلری و روسیه بولشویکلری آراسیندا اولان گیزلی آنلاشماغا اساساً روسیه قیزیل اوردوسو 1940 اینجی ایلین یونی آیی نین ییرمی آلتیسیندا رومانی حکومتینه بیر اویاری (اولتیماتوم) وئرمکله مولداوی و بوگونکو اوکراینانین Bukowina ویلایتی نین قوزئی بؤلگه لرینی ایشغال ائتمیش. بئله لیکله 1940 اینجی ایلین آقوست آیی نین ایکیسینده بو بؤلگه لر ده روسیه بولشویکلری ایشغالینا کئچمیشلر. عمل عکس-عمل دوغورار دئیه ایکینجی دونیا ساواشیندا آلمان قوشونلاری مولدوای و بوکووینا بؤلگه لرینی ایشغال ائدرکن مینلر یئرلی کؤنوللو آلمان نازیستلرینه قوشولاراق روسیه قیزیل اوردوسو ایشغالچیلیغی علیهینه ووروشموشلار.[xvii]
سؤیئت روسیه سی نین بالکانلاری ایشغال ائتمک سیاستی
سؤیئت روسیه دؤلتی نین خاریجی ایشلر باشقانی Molotow 1940 اینجی ایلین سئپتامبر آیی نین 12- 13 گونلرینده آلمانیانین برلین شهرینه گئده رک روسیه سؤیتی بالکانلاردا نفوذونو گئنیشلندیرمک اوچون آلمان نازیست مقاملاری نین راضیلیغینی آلماغا چالیشمیش. بو ایستکلر هیتلرین تمامیتچیلیک گؤروشلرینه ترس دوشدوگو اوچون او روسلارین بو ایستگینه مخالفت ائتمیش. هیتلر روسیه بولشویکلری نین بو ایستگی ایله مخالفت ائتدیگینه باخمایاراق 1939 اونجو ایل ایکی دؤلت آراسیندا باغلانمیش قارشیلیقلی آنلاشما Molotow –ون همان سفرینده تجهیزات، ماشین آلات و غله آچیسیندان برلینده بیر داها دقیقلشمیش و 1941 اینجی ایلین یونی آیی نین ییرمی ایکیسینه دک آلمان نازیست و روسیه کمونیست دؤلتلری آراسیندا قارشیلیقلی آل وئر ایلیشگیلری سوردورولموش.[xviii]
روسیه و ژاپون حکومتلری نین طرفسیزلیک آنلاشماسی (ژاپونجا: nisso chūritsu jouyaku = 日ソ中立条約)
ایکینجی دونیا ساوشی باساناغیندا (آستاناسیندا) 1941 اینجی ایلین آپریل آیی نین اون اوچونده سؤیئت روسیه حکومتی آلمان ناسیونال سوسیالیست حکومتی نین متحدی اولان ژاپون دؤلتی ایله طرفسیزلیک آنلاشماسینا قول چکمیش.[xix] بو داورانیش ایله روسیه حکومتی آلمان حکومتی ایله احتمالی ساواشارکن اؤز آرخاسینی ساواش جبهه سینه دئییل، طرفسیز ساخلاماغا چالیشمیش. ژاپون دؤلتی ایسه ده هر اولاسی آلمان و روسیه ساواشاجاقلاری دورومدا ساواشدان سیوریشمک مقصدی ایله بو آنلاشماغا قول چکمیش. ایکی دؤلت آراسیندا اولان آنلاشماغا اساساً آدی کئچن دؤلتلر بیربیرلری ایله یاخشی داوراناجاقلارینی و هر هانکی بیر دؤلت بونلارین بیرینه سالدیرماق ایسترسه، هر بیر طرف طرفسیز قالاجاقلارینا داییر سنده قول چکمیشلر. بو آنلاشما بئش ایل کئچرلی اولمالی ایمیش.[xx] سؤیئت روسیه حکومتی 1945 اینجی ایلین آپریل آیی نین بئشینده ایکی دؤلت آراسیندا اولان آنلاشمانی اوزاتمایاجاغینی بیلدیرمیش. بو آنلاشما 1946 اینجی ایلین آپریل آیی نین ییرمی بئشینده سونا چاتمالی ایمیش. یالتا کونفرانسیندا متفق گوجلر آراسیندا اولان راضیلیقدان یولا چیخاراق سؤیئت روسیه حکومتی 1945 اینجی ایلین آقوست آیی نین سکیزینده ژاپون حکومتینه ساواش آچمیش.[xxi] آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری 1945 اینجی ایلین آقوست آیی نین آلتیسیندا و دوقوزوندا ژاپونون هیروشیما و ناکازاکی شهرلرینی بومبالارکن روسیه سؤیئت حکومتی نین قیزیل اوردو بیرلیکلری Mandschukuo و Kuril آدالارینی ایشغال ائده رک Manschurei-داکی ژاپون اوردوسونون Kantō بیرلیکلرینی توتساق ائتمیش و اونلاری مجبورلوق ایش دوشرگه لرینه کؤچورموش. بئله لیکله، آقوست آیی نین اون سکیزینده، ژاپون تسلیم اولدوقدان اوچ گون سونرا، قیزیل اوردو بیرلیکلری کوریل آدالارینی ایشغال ائتدیگینه باخمایاراق 1946 اینجی ایل روسیه کمونیست حکومتی کوریل آدالارینی روسیه فئدراسیونونون آیریلماز بیر بؤلومو دئیه دونیا مملکتلرینه تانیتماغا چالیشمیش.[xxii]
قایناقلار:
[i] ایشیق سؤنمز، روسیه کمونیستلری ایله آلمان فاشیستلری نین ایستعمارچی و تاریخی آنلاشمالاری: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm
[ii] John Carswell The Exile: A Life of Ivy Litwinow. 1983 by Faber and Faber Limited. London
[iii] روسیه کمونیستلیگی نین بیرینجی ایشغالچیلیق و ایستعمارچیلیق سیاستی قافقاز جمهوریتلرینی ایشغال ائتمکلری ایله حیاتا کئچمیش، باخ: ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله ائمپئریالیست گوجلری جایناغیندا تورکیه نین یئر آلماسی و قافقازلارداکی جمهوریتلرین گلجکلری: http://www.isiqsonmaz.com/Seite60.htm
[iv] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[v] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[vi] باخ: ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm
[vii] کورزون خطی 1919- اونجو ایللرده اینگیلیستان دؤلتی نین خاریجی ایشلر باشقانی اولموش Lord Curzon آدلی سیاستچی نین آدینا اساسلانار. بیرینجی دونیا ساواشیندان سونرا 1919 اونجو ایلین دئسامبر آیی نین سکیزینده Lord Curzon پاریس شهرینده روس و لهیستان دیللی ائتنیکلری سای باخیمیندان نظره آلاراق اونلار اوچون سرحد تکلیف ائتمیش ایمیش. ویلادیمیر ایلیچ لنین و بولشویکلر اؤزلرینی اینتئرناسیونال تانیتماغا چالیشدیقلارینا باخمایاراق دیل مسئله سینی اؤزلرینه بیر اؤرتوک ائده رک روس میللیتی مسئله سیندن حرکت ائده رک 1919- 1921 اینجی ایللر لهیستان و روسیه بولشویک حکومتلری آراسیندا قانلی ساواشا یول آچمیشلار. لهیستان حکومتی و روسیه بولشویک حکومتی آراسیندا بو قانلی چاتیشمالار تمام باشاریلی اولمادیغینا باخمایاراق هر ایکی حکومت یئتکیلیلری نین Riga –داکی باریش آنلاشمالاری بو ساواشلارا سون قویموش. روسیه بولشویکلری زامان ایچریسیده گوجلندیکدن و اؤزلرینه بؤلگه ده سیاسی متفق (آلمان نازیست حکومتی) تاپدیقدان سونرا لهیستان تورپاقلاری اوزره تورپاق ایددعالارینی گونجللشدیرمگه (گونون موضوعسو ائتمگه) باشلامیشلار. بئله لیکله روسیه بولشویکلری و آلمان نازیست حکومتلری آراسیندا اولان قونشولوق سرحد آنلاشماسی دا لوزان تکلیفینه اساسلانان بیر آنلاشما ساییلیرمیش. قیسا سؤز ایله دئییلرسه، روسیه سؤیئت ائمپئراتورلوغو و آلمان ائمپئراتورلوغو آراسیندا لهیستان دئیه بیر مملکت اولمامالی ایمیش.
[viii] NKWD = HapoдHый koMиccapиaT BHyTpeHHиx дeл = İçəri İşlərın Xalq Komisaryası. Bu termin 1934 – 1946 illərində Rusiyə Sovyet Birliyində işlədilmiş.
[ix] آدی کئچن مکاندا 1940 اینجی ایلین یاز آیلاریندا روسیه سویئتلر بیرلیگی نین ایچ ایشلر وزیرلیگی (NKWD) بیر اورماندا مینلر لهیستانلی افسرلر و عسگرلری سوی قیریما معروض قویموشلار. 1943 اونجو ایل آلمان قوشونلاری واسیطه سی ایله بو مزارلیغین روسیه ده اورتایا چیخماسی لندن شهرینده سورگونده قورولموش لهیستان حکومتی و روسیه سویئت حکومتی نین سیاسی ایلیشگیلری نین کسیلمه سینه یول آچمیش. بولشویکلر باشدا یوزئف ایستالین اولماقلا بو سوی قیریمی آلمان نازیستلری نین بوینونا آتمالارینا باخمایاراق 1990 اینجی ایل میشاییل قورباچوو روسیه سویئتلر بیرلیگینی نی بو جنایته مسئول تانیمیش: Massaker von Katyn: http://de.wikipedia.org/wiki/Massaker_von_Katyn و: Winterkrieg: http://de.wikipedia.org/wiki/Winterkrieg
[x] Karelo-Finnische SSR: http://de.wikipedia.org/wiki/Karelo-Finnische_SSR
[xi] Okkupation und Zwangseingliederung in die Sowjetunion 1940 bis 1990: http://de.wikipedia.org/wiki/Baltikum
[xii] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[xiii] Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und seine Folgen, Zweiter Weltkrieg: http://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte_der_Sowjetunion
[xiv] Bax. Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und ...
[xv] Bax. Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und ...
[xvi] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[xvii] Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und …
[xviii] Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt und …
[xix] ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویک ایستعماری ایله آلمان فاشیستلری نین تاریخی آنلاشماسی اوزره باخیش: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm ، ایشیق سؤنمز، روسیه بولشویکلری ایله آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی حکومتلری نین دوستلوق ایلیشکیلری و ایکینجی دونیا ساواشینا گئدن یول: http://www.isiqsonmaz.com/Seite59.htm
[xx] Japanisch-Sowjetischer Neutralitätspakt: http://de.wikipedia.org/wiki/Japanisch-Sowjetischer_Neutralit%C3%A4tspakt
[xxi] Kriegseintritt gegen Japan: http://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte_der_Sowjetunion
[xxii] Bax. Kriegseintritt gegen Japan, orada.
ایشیق سؤنمز 08.03.2009
2013-03-05 12:02:52
از طرف جمعی از آزادیخواهان ترک خطاب به افکار عمومی آذربایجان و ایران
تهاجم همه جانبه است بلنت اسین اوغلو- ترجمه علی قره جه لو
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
Özgürlükçü Türk Aydınlar İctimâiyyəti Tərəfindən Azərbaycan, İran və Dünya Qamuoyuna
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر


text:
چاغداش شاعیر، یازار و چئویرمن دوکتور هاشم خسروشاهی ایله سؤیله شی
دوکتور خسروشاهی: هارداسا ۷٥۰۰-۸۰۰۰ ایلدن بری بؤلگهده وار اولان تورکلرین سانکی بؤلگهیه یئنی گلن قوناقمیش کیمی لانسه ائدیلمهسی خیانت دئییلسه صافلیق-سادهلوحلوقدور
دوکتور هاشم خسروشاهی اورتا حاللی قالابالیق بیر عایلهنین دؤردونجو اوشاغی اولاراق ۱۹٥۰-ده تبریزده دونیایا گلدی. ارکن یاشدا گیردیگی ایلک مکتبی تبریزده، لیسهنی تهراندا بیتیردیکدن سونرا ۱۹٦۷ ایلینده تورکیهیه گلدی. تورکیه تورکجهسینی ایستانبول ادبیات فاکولتهسینده اؤیرنمگه باشلادی. ۱۹۷٤ ایلینده آنکارا طب فاکولتهسیندن مأذون اولدوقدان سونرا بیر سوره آلمانیا و اینگیلترهده یاشادی. ۱۹۷۷ ایلینده آنکارا اونیورسیتهسی طب فاکولتهسی اوشاق خستهلیکلری بؤلومونده اختصاصا باشلادی. شاه رژیمی دئوریلدیکدن سونرا شیراز اونیورسیتهسینه ترانسفر اولدو. ۱۹۸۱-ده اوشاق خستهلیکلری اوزمانلیغینی، ۱۹۸۳ ایلینده ایسه تهران قلب خستهلیکلری و آراشدیرما مرکزینده اگیتیمینی بیتیرهرک اوشاق قلب خستهلیکلری اوزمانلیغینی آلدی. داها سونرا تورکیهیه گئری قاییتدی. بیر سوره آلمانیانین آلبرشت اونیورسیتهسینده اوشاق قلب خستهلیکلری بؤلومونده بولوندو. ۹۰-۱۹۸٥ ایللری آراسیندا آنکارا دیش قاپی خستهخاناسیندا چالیشدی. او سوره ایچینده او خستهخانانین اوشاق کلینیکیندن اوشاق خستهخاناسی گئچیشینده امک وئردی. بو بؤلومده چوخ جیدّی و یورد دیشیندا یاییملانان بیلیمسل آراشدیرمالار یاپدی. ۱۹۹۰ ایلینده دوچنتلیک عنوانینی قازاندیقدان سونرا عایلهسی ایله بیرلیکده کانادایا کؤچ ائتدی. ۲۰۰۰ ایلیندن بری ده تورکیهده یاشاییر. بیر یاندان طب پئشهسینه داوام ائدرکن دیگر یاندان دا ادبی فعالیتلرینی سوردورور.
ادبیاتا هانسی ایلدن باشلادینیز؟ ادبیاتلا ماراقلانمانیزدا سیزه توصیهده بولونانلار، تشویق ائدنلر اولدو مو؟
من بیلدیم بیلهلی ادبیاتین ایچیندهیم. آتامین قیش گئجهلری بیزه اوخودوغو شیرویه ناغیللاری، امیر ارسلان حیکایهلری، ننهلریمیزدن دینلهدیگیمیز آذربایجان ناغیللاری منی ذاتاً ادبیات دونیاسینا آپارمیشدی. خاطیرلاییرام ایلک حیکایهمی، آلتیندا قاییق، داها اورتا مکتبده ایکن یازدیم. طبیعی ادبی دگری اولوب اولمادیغینی ایندی خاطیرلامیرام. او حیکایه دفتریمی بؤیوک آنامین ائوینده خالچانین آلتیندا ساخلامیشدیم. سونرا دا آلابیلمهدیم، ایتیب باتدی. آنجاق داها سونراکی لیسه ایللرینده، بیر یاندان حیدربابا، بیر یاندان شیرازلی حافظ منی جیدّی اولاراق ادبیاتا سوروکلهدی. حافظین بیر چوخ غزلی ازبریمده ایدی. سونرا تهراندا الیمه گئچن و خرجلیکلریمله آلدیغیم و اؤزللیکله بؤیوک قارداشیم ضیانین ائوه گتیردیگی
فردوسی، نگین، شاملونون یؤنتدیگی هفتهنین کیتابی کانالی ایله چاغداش ادبیاتلا تانیشدیم. مثلا فروغ فرخ زادین یئنیدن دوغوش شعر کیتابی باسیلیر باسیلماز اوخوموشدوم. آنجاق او اوشاق ساییلاجاق گنج یاشلاریمدا شعر یازماغی بوراخمامامی جیدّی اولاراق توصیه ائدن عمیمین اوغلو صادق خسروشاهی اولموشدو. سونرالاری دا باشقالاری.
ان چوخ هانسی شاعیر و یازارلارلا چالیشدینیز؟
بو سورونوزو تام اولاراق آنلایا بیلمهدیم. هانسی یازارلا چالیشماق؟ نهیی قصد ائتدیگینیزی آنلامادیم. آنجاق ان اوزون تانیشما شانسیم اولان و بیره – بیر دانیشمالاریمیز و اونون شعر و حیکایه آتولیهسیندن یارارلاندیغیم و اوندان بیر چوخ شئی اؤیرندیگیم دوکتور رضا براهنیدیر. تورکیهدن بیر چوخ یازار و شاعیرله تانیشما و چالیشما شانسیم اولدو.
– سیزین ایلهام آلدیغینیز هر هانسی یئرلی و یابانجی شاعیر و یا یازار وار می؟
بیرچوخ یازار و شاعیر منیم ادبی بگهنیمی و باخیشیمی ائتکیلهمیشدیر. تورکیهدن، ایراندان و دیگر اؤلکهلردن. جک لوندون-دان، اوسکار ویلد-دن، هوگو-دان، لامارتین-دن، پوشکین-دن، آخماتووا-دان، باودلایر-دن، نرودا-دان، لورکادان، پاول الوارد-دان توتون تا سیلویا پلاته، ویجینیا وولفا، فاولکنره، تاقور-دان مارکوئزه قدر. پیام صفادان، ادیب جان سئور، جمال ثریایا، نامیق کمال-دان کمال طاهیره، سعید فائق-دن یاشار کمالا قدر. آما هئچ شبهه یوخ کی، ناظیم حیکمتین یئری فرقلی اولموشدور. اؤزللیکله ده تورکیهده ایلک شعر دنهمهلریم اوزرینده. من تورکیهیه گلدیکدن سونرا بیر نئچه اوخومانی بیرلیکده سوردوردوم: آتاتورک-و اوخودوم، عثمانلی تاریخینی اوخودوم و ناظیم حیکمتی. ایشته او اوخومالار سایهسینده ناظیمی تانیدیم و اونون شعریله ایچلی – دیشلی اولدوم. ایران یازارلاریندانصادق هدایت و صادق چوبکین رومان و حیکایهلری اؤنملیدیر منیم اوچون. یابانجیلاردان بلکه سادهجه بیر تک آد وئرمم گرکیرسه هر حالدا داستایئوسکی اولاجاق. آنجاق بوتون بونلاری ادبی بیر دیسیپلین ایچینده آنلاییب یئنیدن اله آلابیلمم اوچون اؤزللیکله سون ایللرده داوام ائتدیگیم دیل اوخومالاریمین اؤنمی واردیر سانیرام: چارلس س. پیئرس، فردیناند دو سوسور، میخاییل باختین، لئوی ایستراوس، ژاکوس دریدا، هایدگر، دلوز، کریسیتئوا و…
– دوچنتلیک عنوانینی قازاندیقدان سونرا کانادایا کؤچ ائتمیشسینیز. اورادا بعضی ائتکینلیکلره قاتیلمیشسینیز. اؤزللیکله کانادالی-ایرانلی یازارلار بیرلیگینین قوروجو اویهسی ایدینیز. بو بیرلیک نه زامان، هانسی آماجلارلا و هانسی تاریخده قورولدو؟
کانادا دؤلتی اؤلکهیه کؤچ ائدن انسانلارین، نه قدر ده کیچیک بیر توپلولوق اولسالار دا دیللرینی، کولتورلرینی قورومالاری اوچون قورولان درنکلره مومکون اولدوغو قدر یاردیمچی اولوردو. سانیرام هله ده بئلهدیر. من او ایلللرده ایکی اؤنملی درنگین قوروجو اویهلیگینی یاپدیم. بیری کانادا آذربایجانلیلار توپلولوغو بیرلیگی (۱۹۹۱)، ایکینجیسی ایسه ایرانلی-کانادالی یازارلار بیرلیگی (۱۹۹۲). باشقانلیغینی یاپدیغیم آذربایجانلیلار توپلولوق بیرلیگینده ایلک کز آذربایجان تورکجهسی اگیتیمی کورسو قویدوم. اؤز یوردلاریندا نفوسون چوخونلوغونو اولوشدورمالارینا رغما آنا دیللرینی اؤیرنمه حاقّی اولمایان یاشلی – گنج، اوشاق بیر ییغین ایران آذربایجانیندان انسان آنا دیللرینی اؤیرنمگه آخین ائتمیشدیلر. قوزئی آمریکادا ایلک کز آذربایجان تورکجهسینده درگی یاییملانماسینی ساغلادیم. او درگینین یاییملانماسی اوچون گئجه – گوندوز امک وئریردیک. ایلک کز آذربایجان تورکجهسیله قوزئی آمریکادا شعر گئجهسی دوزنلهدیک. شعرلری دینلهین انسانلارین گؤز یاشلارینی هله ده خاطیرلاییرام و بیر چوخ ایلک داها. طبیعی سونرالاری بعضی سیاسی گؤروشلر دموکراتیک اولمایان یوللارلا بیرلیگی او جوشغون یولوندان ساپتیردیلار. پاسیو بیر حال آلدیغینی سونرالاری دویدوم. یازارلار درنگی-نی ده عینی آماجلا قورماغا چالیشدیق.
– تورکیهیه قاییتدیقدان سونرا «قونشو آچ قاپینی» آدلی اولوسلار آراسی ادبیات شنلیگینی دوزنلهدینیز. بو هانسی تاریخلرده و نه آماجلا گرچکلشدی؟
بو ائتکینلیک چوخ اؤنملیدیر. اؤزللیکله بؤلگهمیزده قصداً یارادیلان و یارادیلماسینا داوام ائدیلن کولتور کیرلیلیگی و انسانلار آراسیندا یارادیلماغا چالیشیلان آیریلیقلار سیستماتیک اولاراق یوروتولمکده ایکن، بیر ادبیاتچی اولاراق اؤلکهمین و خالقیمین یارارینا بیر شئیلر یاپماق زورونلولوغوندان قایناقلانیر. اؤزللیکله ده بیزی دیلیمیزدن، دینیمیزدن، کولتوروموزدن سیستماتیک اولاراق اوتاندیرماغا چالیشدیقلاری بو دؤنمده. مثلا هارداسا ۷٥۰۰-۸۰۰۰ ایلدن بری بؤلگهده وار اولان تورکلرین سانکی بؤلگهیه یئنی گلن قوناقمیش کیمی لانسه ائدیلمهسی خیانت دئییلسه صافلیق-سادهلوحلوقدور. ائله گؤرونور کی، داغدان گلن باغداکینین مینلرجه ایلدیر بورالی اولدوقلارینی اونوتموش! من بیزدن سونرا بؤلگهیه گلن فارسلار داخیل دیگر اتنیکلر و هله ده بؤلگهمیزده یاشایان خالقلارلا دئییل دوشمانلیغین، دوستلوغون آغیرلیقلی اولدوغونا اینانیرام. بیریلری بو اولوسارین، خالقلارین، حتی اتنیک یا دا توپلولوقلارین بیزیمله اولان ایلیشکی قاپیلارینی قصداً قاپاتماغا چالیشمیشلار و چالیشماقدالار. بیز بو قاپیلاری، کولتور و صنعت قاپیلارینی آرامالیییق. سلام وئرمهلیییک. وئریلن سلامی آلمالیییق. بو قونونو ایسترسهنیز سونرا داها آیرینتیلی بیر شکیلده دانیشاریق. «قونشو آچ قاپینی» توپلانتیلاری اونلارجا یازار و شاعیرین قاتیلیمی ایله ۲۰۰٤ و ۲۰۰٦ ایللرینده چوخ گؤرکملی بیر شکیلده یاپیلدی. آنجاق داها سونراکی ایللرده ایسپونسور تاپا بیلمهدیگیمیز اوچون تکرارلایا بیلمهدیک. بونو دا دانیشمالیییق.
– ایندییه قدر داخیلده و خاریجده یایینلامیش اولدوغونوز نئچه کیتابینیز وار؟
یازدیغیم و چئویردیگیم یاییملانمیش کیتاب ساییسی ییرمییه یاخیندیر.
– یایینلانمامیش و یایینلانماقدا اولان کیتابلارینیز وار می؟
اوهت وار. حاضیردا بیر یایین ائوینده اولان ایکینجی رومانیم وار. بیر شعر کیتابیم یایینا حاضیر اولماق اوزرهدیر. ایران قادین شعر سئچمهسی یایینا حاضیردیر. صمد بهرنگینین حیکایهلریندن ۳ کیتاب داها یایین ائوینه وئردیم. داها بیر چوخ دوسیا داها!
– گئچنلرده «اؤلومو گؤزلریندن گؤردوم» آدلی رومانینیز یایینلاندی. سانیرام یایینلانمیش اولان بو ایلک رومانینیزدیر. بونو ایراندا دا آذربایجان تورکجهسی و یا فارسجا یایینلاماغی دوشونورموسونوز؟
بیر یازار اولاراق یازدیغیم رومانین ان گئنیش شکلیله اوخونماسینی آرزولارام البته کی. دویدوغوما گؤره بیر نئچه گنج اونو اینگیلیزجهیه چئویرمگه باشلامیش. آلمانجا و هوللانداجا اولاراق یاییملانماق اوزره دگرلندیرمگه آلینمیشدیر. آما بونلارین اؤتهسینده من او رومانی آذربایجانلیلارین اوخوماسینی آرزولاییرام. بو ندنله ده فارسجا و آذربایجان تورکجهسینه چئوریلمهسینی چوخ ایستهییرم.
– سیزجه آذربایجان ادبیاتینین دونیا ادبیاتی ایله مقایسهده یئری و قونومو نهدیر؟
بو سوالا جواب بیر آز داها اوزمانلیق آلانینا گیرر. آما بیر مسئلهنی آچیقجا سؤیلهمم مومکون. داها ۳۰-۲۰ ایل اؤنجهسینه قدر، آذربایجان جمهوریتی ده داخیل مودرن آنلامدا رومان یا دا شعر اورتمیش دئییل. ایراندا دوروم داها دا وخیمدیر. ذاتاً انسانلار اؤز آنا دیللرینی اؤیرنمه و او دیلده اوخوما شانسلاری اولمادیغیندان اؤژ آنا دیللرینده اثر وئرهبیلمهمیشلر یا دا چوخ سینیرلی اثرلر وئرمیشلر. بو باخیمدان فارسجا یازان ایران تورکلرینین دورومو فرقلیدیر. اونلارین یاراتدیقلاری داها چاغداش و مودرن اثرلر اولموشدور. اؤرنگین؛ شعر داها دوننه قدر قافیهلرین و وزنلرین اسارتی آلتیندایدی. مثلا، ۱۹۲۰-لردهکی روسیا فورمالیزمی بئله سانکی باکییا یا دا تبریزه اوغرامامیشدیر! بو تئوریک تارتیشمالاری بیز ۱۹٦۰-لاردا دویماغا باشلاییریق. دوغال اولاراق دا بو تئوریک تمللرده اثرلر ده وئریلمهمیشدیر. ایندیلرده دوروم فرقلیدیر. کولتورل آلیش وئریشلر چوخ یایغین و سرعتلی بیر شکیلده اولماقدا. اینترنتین ائتکیسی معظم اولموشدور.
– مثلا سیحیرلی رئالیزم متودوندا ایلک رومان یازارینین گابریل گارسیا مارکز اولدوغو ادعا ائدیلیر. حالبوکی سیز مارکزدن اؤنجه غلامحسین ساعدینین بو یؤنتمله یازدیغینی ادعا ائدیرسسینیز. بونو بیر آز آچیقلارمیسینیز؟
اوهت. فارسجا یازان ایران تورکلری چوخ جیدّی اثرلر وئرمیشلر. بو دوغرودور، ایراندا ایلک مودرن و قالیجی رومان اولاراق جمالزادهدن سونرا هدایتین «کور بایقوش»ودور. آنجاق ساعدینین «بیل آغیتچیلاری» (۱۹٦٤)، «دندیل» (۱۹٦٦)، «آدسیز – سانسیز اورکونتولر» (۱۹٦۷)، «قورخو و اورپرتی» (۱۹٦۸) کیمی توپلو حیکایهلرده بیز بو توره عاید چوخ ماراقلی اؤرنکلر گؤرمکدهییک. اؤرنگین؛ دیلنچی حیکایهسی. من بونو فارسجادان تورکجهیه چئویرهرک ایران حیکایه آنتولوژیسینه قویدوم. بونون دیشیندا یازیلدیقدان سونرا ایللرجه یاییملانمایان و ایندی ایکی جیلدی فرانسیزجایا چئویرلهرک فرانسادا یاییملانان و اوچونجو جیلدینی یازماقدا اولدوغونو یازارین اؤزوندن، رضا براهنیدن دویدوغوم «آیازین جهنملیک گونلری». بو اثر، باشینی میشل فوکالت و درریدا کیمی فیلوزوفلارین چکدیگی فرانسیز مودرن دیل و فلسفه گؤروشلری داها دونیانی سارمادان اؤنجه یازیلمیش.
– سون زامانلاردا تورکیه رادیو- تلویزیون قورومو، ایران تورکلرینه یؤنهلیک عرب الیفباسی ایله تورکجه بیر سیته آچدی. بو سیته حاقیندا نه دوشونوسونوز؟
بو چالیشمالار هئچ شبهه یوخ کی یارارلیدیر. آنجاق کولتورل چالیشمالار، خبرچیلیک و اؤزللیکله ده سیاسی خبرچیلیگین اؤتهسینه داشینمادیقجا و بونو داشییانلار یئترینجه دونانیملی اولمادیقجا گرکن ایلگینی گؤرهجگیندن امین دئییلم
قایناق : ت ر ت تورکی
http://www.trtturki.com/trtworld/azt/newsDetail.aspx?HaberKodu=d3f8aa96-59b3-4462-acef-7e7c77b659f9
هنوز دیدگاهی داده نشده است.


text:
ارمنی سلاحلی بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ۶۰ میللیمترلیک میناآتانلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رژیمینی عمومیلیکده ۳۶ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلیینین مطبوعات خیدمتیندن آخار. آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، ارمنیستان رئسپوبلیکاسی ایجئوان رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده و پاراواکار کندینده یئرلشن مؤقعلردن قازاخ رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده، بئرد رایونونون آیقئپار، چیناری، موسئسقئخ کندلرینده یئرلشن مؤقعلردن توووز رایونونون علی بیلی، آغبولاق، آغدام کندلرینده، کراسنوسئلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن گدبی رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ترتر رایونونون ایشغال آلتیندا اولان گؤیارخ، چیلبورت، آغدام رایونونون یوسیفجانلی، نمیرلی، مرزیلی، ساری جالی، شوراآباد، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون هورادیز، آشاغی وئیسللی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، خوجاوند، فضولی و جبراییل رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
اردوغان اوکراینا ساپار قورار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی دوشنبه گۆنی اوکراینادا بۇلار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان، تۆرکیه- اوکراینا یۇقاری درجه لی استراتژیک حیذماتداشلیق گنگه شی نینگ ۶-نجی ماصلاحاتینی گچیرمهک اۆچین دوشنبه گۆنی ۹-نجی اکتیابردا اوکراینا رسمی ساپار قورار.
أردۇغان بیلن اوکراینانینگ جمهورباشلیغی پترو پوروشنکونینگ باش توتانلیغیندا، وزیرلرینگ قاتناشماغی بیلن کیف ده ماصلاحات گچیرلر.
کیف ده پارلمان ینگ باشلیغی آندری پاروبی و باش وزیر ولادیمیر گروزمان بیلن ده دوشوشجاق أردۇغان، اوکرایناداقی تۆرکلرینگ وکیللری بیلن ده دوشوشار.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی نینگ بو ساپاریندا اوکراینا بیلن استراتژیک اۇرتاقلیق قاتناشیقلاری نینگ یۇقارلادیلماغی اۆچین تأزه مۆمکینچیلیکلر باراسیندا اۇیلانیلار.
دوشوشیقلاردا کریمه مسئله سی و کریمه نینگ تاتار تۆرکلری باراسیندا پیکیر آلیشیلار.


text:
رابعه و بکتاش
رابعه بلخی ایله بکتاشین سئوگی ناغیللاری شرق سئوگی ناغیللارینین ایچینده چوخ چکیجی و ایلگینج بیر ناغیلدیر. رابعه عرب سویلو و فارسجا شعر دئین (فارس قادین شعرینین آناسی)، بکتاش ایسه بیر تورک دؤولت آدامیدیر. سانیرام بو ایکی سئوگیلینین سویلاری بونلارین مهجور قالماسیندا بؤیوک رول اویناییبدیر. من بیلن بو سئوگی اوزرینده سون اثر قاجارلار زامانی رضا قلی خان هیدایت طرفیندن یازیلیبدیر. او زاماندان بو گونه کیمی بو قونویا بیر داها توخونان اولماییبدیر. منجه بو قونودا تئز و بیلیم سل مقاله و کیتاب ایشلهمک بو گونکو دوروموموزدا یئرسیز بیر ایش ساییلماز. قاباق ایللر رضا قلیخانین منظومهسینین الیازماسیندان نئچه صفحه اوخوموشدوم، آنجاق بو گون بیلدیم بو منظومه 1270 ده تهراندا داش باسما بیچیمینده یاییملانیبدیر.
بو قونودا بیر سیرا بیلگیلری بورادا اوخویا بیلرسیز:
رابعه بلخی، ویکی پدیا
-
- 14/09/13


text:
بیش ییلگه قدر ۸۰%دایهه بولگن احتیاج بیر طرف بولهدی
کیلگوسی بیش ییلگه قدر بو رقم گه ینه ۱۲ مینگ قوشیلیشی کوتیلهدی. ساحه متخصصلری، بو رقم بیلن مملکت بویلب ۸۰% دایهگه بولگن احتیاج بر طرف ایتیلیشی ممکن لیگینی بیلدیرگنلر.
بوگون (۱۵ ثور) خلق ارا دایلهلیک کونیگه تینگ. مملکت ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی بو سنهنی نشانلش مناسبتی بیلن اوتکزگن ییغینده چیقیش قیلگن رسمیلر، مملکت بویلب شفاخانهلرده ۳۵ مینگ دایه فعالیت قیلهدی دیگنلر.
کیلگوسی بیش ییلگه قدر بو رقم گه ینه ۱۲ مینگ قوشیلیشی کوتیلهدی. ساحه متخصصلری، بو رقم بیلن مملکت بویلب ۸۰% دایهگه بولگن احتیاج بر طرف ایتیلیشی ممکن لیگینی بیلدیرگنلر.
حساباتلرده، هنوز هم ۶۷% خاتین لر اویلرده توغیشی قید ایتیلگن. کوپینچه منطقلرده شفاخانهلر بولمهگنلیک سبب خاتینلر اویده کوز یارهدی.
ساغلیقنی سقلش وزیرلیگینینگ اورین باسری ناجیه طارق، آنه و باله لر اولیم میزانی کمیگنلیگی اوچون ملکهلی دایهلرنینگ رولی بارهسیده اشاره قیلیب، وزیرلیک تامانیدن اوتکزیلگن حساباتده، توغیش جریانیده یوزمینگ آنهدن ۳۲۷تهسی حیاتدن کوز یومهدی دیگن.
معلوماتلرگه کوره، بوندن آلدین ۲۷ دقیقهده بیر آنه باله دنیاگه کیلتیریشده عالمدن اوتردی. شونینگدیک بو رقم ایسه حاضر ایکّی ساعت بیر آنه کوز یاریش پیتده جانینی قولدن بیرهدی.
ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی رسمیلری، اوتگن اون ییل مابینیده افغانستان صحی سیستم آرقهلی ایش آلیب ملکهلی دایهلرنی تربیهله گنلیگی باعث آنه و باله لر اولیمی آلدینی آلیشگه قادر بولگن دیگنلر.
سلاموطندار بیلن صحبت قیلگن بیر قنچه قابلهلر، دایهلر اوچون لوازم بولمهگنلیگیدن شکایت قیلگنلر. اولرنینگ سوزلریگه قرهگنده، قابلهلرنینگ کوپینچهسی شفاخانهلر مرکزیده داکترلرگه همکارلیک قیلهدی.
افغانستان دنیا بویلب ۷۳ مملکت ایچیده هنوز هم آنه و بالهلر اولیم میزانی یوقاریده تورگن بیر پیتده مملکتده دایهلر خلق ارا کونی نشانلنهدی.
بو ییلگی ییغین «آنه چقهلاق؛ قابلهلیک یورهگی» نامی آستیده، ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی، افغانستان قابلهلر بیرلشمهسی، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ جمعیت صندوغی و افغانستان اوچون امریکه قوشمه ایالتلرینینگ ترقیات ادراهسی بلند مرتبهلی رسمیلری اشتراکیده اوتکزیلدی.


text:
"حیرتان شهرچه سیده روسلرنینگ سونگی چاکلیتی"
افغانستان شمالیده گی حیرتان شهریده یشی دیگنلر بو ییل بوندن 25 ییل اول کیچگن واقعه لرنی کوپراق ایسلشماقده.
1989 ییل نینگ 15 فبروریده محسین صابری 15 یاشلی اوسمیر ایدی.
او آته سی بیلن شورالرنینگ سونگی تانکلری حیرتان کوپریکلریدن اوزبیکستان تمان اوتیب کیتگنینی کوزتدی.
"آدملر اولرنینگ ایککی یقه سیده توریب خیرلشردیلر... عسکرلردن بیری بیزگه قره تیب شاکالدلر ایرغیته باشله دی. بو مینینگ سونگی شورا شاکاله دیم ایدی"، دیب خاطره له یدی او.
محسین نینگ آته سی روسلرنینگ کیتیشینی ایسته مس ایدی. اولر کیته دیگن بولسه وضعیت یامان بوله دی دیب بشارت قیلردی.
حاضر محسین قیرق یاشده. اوغلی نینگ یاشی 17 ده و او بیر کون کیلیب مینینگ فرزندیم هم آرتگه قره ب افسوسلنیشی نی ایسته مه ی من دییدی.
اونینگ ایتیشیچه، حیرتانده گی باجخانه خذمتیده ایشله یدیگن برچه همکسبلری بوگون خواطرگه توشیشگن.
ناتونینگ مملکتدن چیقیب کیتیشی ینه افغانستانگه سلبی تاثیر قیله دی دیگن خواطر کوچلی.
نورضیا نینگ هم فرزندلری خواطرگه توشگنلر.
اولرنینگ دوستی تنیشلری خارجی کوچلر چیقیب کیتیشی بیلن اولرنینگ یخشیگینه معاش توله یدیگن ایشلریدن جدا بولیشدی.
نور و اونینگ ایری هم 1989 ییل حیرتان کوپریگی گه کیلیشگن.
شورالر کیتیشی بیلن باشلنگن تلاتوپلر طفیلی اولر اوز باش پنه لریدن اجره لیشدی.
اما بو گل وضعیت باشقچه دییشدی اولر.
"خلق ارا همجمعیت نینگ افغانستانده گی وظیفه سی هلی توگه گنی یوق"، دییدی نورضا.
"قوشنلر چیققنی بیلن اولرنینگ افغانستان گه یاردمی توختب قالمه یدی. تیروریزیم دیگن بلاه بار ایکن، اولر افغانستان نی اعتبارسیز قالدیریشمه یدی".
اکثریت محلی اهالی اوچون ناتونینگ مملکتدن چیقیب کیتیشی روزغار تیبره تیشنی آغیر قیلیب قویه دی.
اوتگن اون ییل ایچیده حیرتان آمودریا آشه اوزبیکستان گه اوزنگن کوپریک دن یخشیگینه درآمد کوردی.
عین شهرچه مهم ترانسپورت یوله گی و سودا مرکزی گه ایلندی.
افغانستان نینگ قریب یریمی صادرات حجمی شو ییردن اوته دی.
کیله جک آیلرده خوددی شو کوپریکدن ناتو نینگ بعضی کروانلری هم مملکت نی ترک ایته دی.
ضابط فریدون چیگره چی.
او ناتونینگ کیتیشی بیلن چیگره چیلرگه بیریله دیگن معاش نیمه بوله دی دیب قیغوره دی.
"بیز برچه نرسه ده خارجی قشونلرگه قره م بولیب قالگنمیز"، دییدی او.
"اولر کیتسه نیمه قیله میز، بیلمه ی من..."
برچه افغان پولیسی بوگون خلق ارا دونر مملکتلردن معاش آله دی.
2014 ییلدن کیین امریکا کانگریسی افغانستانگه یاردم مقیاسینی کیسکین کمه یتیریشی کوتیلماقده.
فریدون نینگ خواطرلری عینی معناده اورینلی بولیشی ممکن.
اما حاضرچه فریدون خوشبین.
اونینگ ایتیشیچه، شورالر و امریکا اصطلاح لری اورته سیده ییریک فرق بار ایدی.
امریکا افغانستانگه قانونی بیر شکلده کیردی دییدی او.
نیمه بولگنده هم فریدون کیله جککه امید بیلن قره شینی ایته دی.
باشگه توشگنینی کوز کوردی"، دییدی.


text:
جنوبی ولایت لردن اونلب کیشی فاریابگه کیله یاتگنی بوولایت اهالیسینی تشویشلنتیرماقده
یقینده ایریم شمالی ولایت لر بوجمله دن فاریاب ولایتی گه ایش اوچون کیلیبمن دیب اوزاق حدودلردن کوپ سانده اهالی کیریب کیله یاتگنی بو ولایت یشاوچی لرینی تشویش وشکایت لریگه سبب بولماقده.
بو ولایت اهالی سی اولرنینگ بیرقطاری حتی پشتو ودری تیللرینی هم بیلمی ایش بهانه سی بیلن جنگری لر صفی قوشیله یاتگنینی ایتماقده لر.
اما فاریاب ولایتی رسمی لریگه کوره بوولایتگه کیله یاتگن لر مملکت جنوبی ولایت لریدن بولیب کوپچیلیگی اوز ولایت لریگه قه یتریلگن وبوندن کیین هیچ کیم کیلیشیگه رخصت بیریلمه یدی.
سونگی3هفته دن بیری مملکت نینگ ایریم حدودلریدن نیمه مقصدگه کیلیشی انیق بولمه گن یوزلب شخص بو ولایت گه کیله یاتگنی فاریابلیکلرنی تشویشلرینی آشیرماقده.
اهالی اولر مخالف صفی گه قوشیلیب کیتیشدن تشویشده اما بوشخصلرتریاک شیره سینی آلیش اوچون کیلگن میزدیب ایتگن.
ایریم اهالی اولر مخالف لر صفی گه قوشیلیب بو ولایت امنیتی نی تاباره بوزیشی ممکن لیگی دن تشویش بیلدیرماقده لر.
هرچند مین بوکیله یاتگن اهالی دن نیمه مقصدگه کیلیش لرینی اوزلریدن بیلیب آلیش اوچون حرکت قیلدیم اما اولرنی بیرارته سینی هم تاپه آلمه دیم.
اما رسمی معلومات لرگه قره گنده بوشخص لردن بیرقنچه سی بیلن اوتکزیلگن صحبتده ایش اوچون کیلگن لرینی ایتیشگن.
فاریابلیک فرهاد کوزگو فکریچه بوولایت اهالی سی نینگ اوزیگه ایش بولمه گن تقدیرده کوپچیلیک بوولایت گه ایش قیدیریب کیلیشی سوال توغدیره دیگن بیرمساله بولگن.
عین حالده فاریاب ولایت کینگش باشلیغی سید عبدالباقی هاشمی اهالی تشویش لرینی اورینلی دییدی.
اما اونگه کوره بوشخص لر پلیسگه تریاک شیره سینی آلیش اوچون کیلگن لرینی ایتگن.
هاشمی جنابلری بومساله نی بهانه دیب فقط مخالف لرصفی گه قوشیلیش لری ممکن لیگی دن تشویش اظهار ایته دی.
عین حالده میمنه- مزار امنیتی کمربند ترانسپورت مسوولی حاجی همایون کپتان او اوزی پلیس بیلن کوپچیلیگی نی پلیس تیکشیره دیگن نقطه ده توختته تیب اوز ولایت لریگه قه یترگنینی ایته دی.
او شونگه قره مسدن باشقه یوللردن هلی هم بو ولایتگه باشقه ولایت لراهالی سی کیریب کیله یاتگن لرینی معلوم قیله دی.
عین حالده فاریاب ولایتی پلیسی نینگ ایتیشیچه اولرجنوبی ولایت لریشاوچی لری بولیب کوپیچیلیگی اوتکزیلگن تحقیقاتدن کیین اوز ولایت لریگه جونه تیلگن.
اساسی قانونگه کوره مملکت وطنداشی اوزی حیات کیچیره دیگن یورت نینگ هربیرمحلی گه سفر قیلیب وحیات کیچیریشده حقلی ایکن لیگی قید ایتیلگن.
اما فاریاب پلیسی گه کوره اولرگه بوندن کیین بو ولایت گه سفرقیلیشی منع ایتیلگن، بوولایت پلیس سوزلاوچیسی سید مسعود یعقوبی حاضرهم اولر کیله یاتگن لر دیگن مساله نی رد ایته دی.
جوزجان ولایتی رسمی لری هم بو ولایت دن فاریاب وسرپل ولایت لریگه کوپچیلیک کیشی اوتگنینی تصدیقله یدیلر.
اما بو ولایت پلیس قوماندانی فقیرمحمد جوزجانی گه کوره اولردن بیرقطاری حجتی بولمه گنی اوچون قیته اوز ولایت لریگه قیته ریلیب یوباریلگن .
پلیس بومساله گه یانده شمسدن آلدین جنوبی ولایت لردن کیلگن کوپچیلیک کیشی بوولایت نینگ غورماچ وقیصار تومن لریگه باریب جایلشگن لرینی ایتیله دی.
بو ایکی تومنده دولت مخالف لری کوپراق فعال بولیب اولرنینگ نظارتیده بولگن منطقه لرده گیاوند ماده سی کوپ مقدارده ایکیلگنی ایتیله دی.
غورماچ وقیصار تومنی دن توریب دولت مخالف لری باشقه حدودلرنی ناتینچ قیله دیلروسونگی هفته لرده اولرفعالیت لری شدتلشگن.


text:
اورمییه گؤلونو جانلاندیرما مرکزی تهراندا دئییل، اورمییادا تشکیل اولونمالی ایدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «آناج» آگنتلیینه آچیقلاماسیندا ایران پارلامنتینین اورمییادان اولان آذربایجانلی میللت وکیلی نادیر گازیپور سؤیلهییب.
«من اولدن بو مسئلهیه قارشی اولموشام، هله ده قارشییام. مرکز اورمییادا اولسایدی، اونا داها چوخ نظارت اولوناردی. گؤلون جانلاندیریلماسی ایله باغلی آراشدیرمالارا دایر پلان تهرانین شریف اونیورسیتتینه تاپشیریلیب. بو، آذربایجانداکی اونیورسیتتلرین محو ائدیلمهسی دئمکدیر. تبریز و اورمییا اونیورسیتتلری اورمییا گؤلو ایله علاقهده اولان آذربایجانلی متخصصلرین واسطهسی ایله آراشدیرما آپاریب، داها تئز نتیجهیه چاتا بیلرلر. بئله اولان حالدا اؤلکهنین سرمایهسی ده هدر گئتمز.
حدیندن آرتیق بوروکراتییانین یارانماسی اورمییا گؤلونون جانلاندیریلماسینا هئچ بیر یاردیم ائتمیر. بو ایش سادهجه وسایتین داها چوخ هدر گئتمهسینه سبب اولور. اورمییا گؤلونو جانلاندیرما مرکزی اورمییادا یئرلشرسه، یارانان بوروکراتییانی دا آرادان قالدیرماق ممکن اولار»، - دئیه او بیلدیریب.


text:
«تبریز» سندلی فیلمی کانادانین مونترئال شهرینده کئچیریلجک بین الخالق متروپولیس فوروموندا نماییش ائتدیریلهجک.
کولت. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده تبریز بلدییهسی بین الخالق و اجتیماعیتله علاقهلر شعبهسینین ریسی میر اعتیماد اعمادی دئییب.
اونون سؤزلرینه گؤره، سندلی فیلمده تبریزین توریزم مکانلاری، شرقی آذربایجان ایالتینین اینکیشاف پرسپکتیولری، بؤلگه اهالیسینین تاریخ و مدنیتی، همچینین بؤلگهدهکی علمی-تکنیکی نایلیتلردن بحث اولونور.
میر اعتیماد اعمادی تبریزین نؤوبتی ایلده متروپولیس فوروما ائو صاحبلیگی ائتمهیه نامیزد اولدوغونو دا دقته چاتدیریب.