text:
معلوماتلرده یازیلیشیچه اونینگ ۱۵۲ ته کتابینینگ نامی معلوم .بیزگچه اولردن ۲۷ ته سیگینه یتیب کیلگن. اونینگ بیر قنچه کتابی طبیات علمیگه بغیشلنگن.بو ساحه نینگ رواجلهنیشیده بیرونی نینگ طبیات و طبعیت حادثه لرینی اؤرگنیش اصوللری ،حرکت ، تاووش ،ایسسیقلیک ، یاروغلیک ،یلیکتر ،مقناطزیم ،اتموسفره دهگی حادثه لر ،ماده توزیلیشی حقیدهگی ایجادی أیشلری کتته اهمیتگه یگه بؤلهدی.
اورتالاما{متوسط} بیر اینسان بئینی ۱۴۰۰ گرم اولور. (آما آغیرلیق تک باشینا چوخدا اؤنملی دئییلدیر. اؤرنهیین «انیشتین»ین بئینی ۱۲۳۰ گرم ایدی. یانی اورتالامادان داها بالاجا).
بئینیمیزین اوچده ایکیسی سودان اولوشور{تشکیل تاپیر}. (سویون اؤنَمینی اونوتمایاق. سو اولمازسا اینسانا جانلی دئمک اولماز!).
افغانستان ساغلیک نی سقلش وزیرلیگی نینگ معلوم قیلیشچه ، یولگه قویلگن مذکور دستورنی عملگه اشیشی بیلن ، افغانستان ده گی باله لراولیمی نینگ التمش فایز و انه لراولیمی نی ایسه سکسن فایز الدینی الیش ممکن بوله دی.
بیراق اوشبو تشکیلات، افغانستان حکومتی اوشبو اولکه ده عیال لر گه نسبتا زوروانلیک نی کمیتیریش اوچون یولگه قویگن برنامه لر امید اویغاته دی دیب ایتگن.
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ عیال لر دن حمایت ایتوچی جمغرمه سی رییسی اینس البرد افغانستان گه تشریف بویورگن .
داود زی واشنگتن پست زوزنامه سیده بولگن صحبتیده بریتانیا مقام لری بوندن بیرنیچه ای الدین ساخته بیرکیشی نینگ ملااختر منصور یعنی طالبلر نینگ یوقاری رهبرلر صفتیده تانتیب جمهورریس کرزی بیلن صحبت قیلیش اوچون کابلده کیلترگن دیب فکر بیلدیرگن.
امریکا لیک حربی لرتمانیدن قماق گه آلینگن افغانلر بیلن صحبت لر اساسیده تیارلنگن حسابات ده کیلیشچه ، محبوسلر مخفی قماق خانه لرده یمان شرایط آستیده سقلنگن.
یمنین تعز شهرینده حوثیلر ایله پرزیدنتی عبدالربو منصور هادی طرفداری خالق مقاومت گوجلری (HDG) آراسیندا آتشکسه اویما و شهردکی تحریمی قیسمن قالدیرما موضوعسوندا راضیلاشما تامین ائدیلدی.
افغانستان جمهورلیک سرای نینگ یوبارگن لیستی گه کوره ، کابل طبی یونیورسیته سی نینگ باشلیغی عبیدالله عبید ، ایران ایلچی سی بولگن ، همده مملکت ساغلیک نی سقله ش قد یمگی وزیری سید محمد امین فاطمی چاپان ایلچی سی بولگن.
هربیرملت یا قوم اوزتیل ومدنیتی بیلن باشقه قوم و ایلت لردن اجره لیب توره دی وبوبیلن باشقه لردن انیق لنه دی افغانستان دیک بیرجغرافیای حدود ده پشتو،دری وباشقه بیرقنچه تیللر بیلن سوزلشه دیگن خلقلر یانیده تورکی تیللریده گپلشه یاتگن اهالی هم اوزاق زمانلردن بیری اوشبویورت ده یشب کیلگن اولوس لردن بیری حسابلنه دی عصرلردوامیده دنیا […]


c: text/html

text:
اوْوسون نغمه لري
آشاغيداكي نغمه لر ، جادي و اوْوسون كيمي ، طبيعتده تاثير قويماق نيّتي ايله اوْخونور :
اوْوچولار اوْوو نيشانلاييب ، اوْخ آتاركن بئله دئييرلر :
هاش گئده ،
هوش گئده،
بو اوْخ سنه
توش گئده.
اوْوچونو يولا سالاركن اوْنون دالينجا بو ويردلري اوْخويارلار:
اوْواگئدن ، اوْوون توش
اوْوون اوْلسون مارال ، قوش
قورد –قوشو سحر –آخشام
لرزه –لرزه سالان گل
بدهئيبتدن ،بداصيلدن،
بدنظردن دولان گل.
بيراوشاقين بوْغازي آغريياندا اوْنون بؤيوگو اليله بوْغازيني سيغارلاييب بو ويردي اوْخويار:
گئجه گلميسن ، گئجه قاييت
گوٍنوز گلميسن ،گوٍنوز قاييت
هاواخت گلميسن ،او واخت قاييت
وبئله اينانارلار كي خسته ليك،نوْخوشلوق گوٍنون هانسي ساعاتيندا گلميشدي سه ائله اوْ ساعاتد ا دا نوْخوشون جانيندان چيخيب، گئده جك.
بيزلرده بئله بير اينانج واردير كي اوزرليك دنه لرين اودا توتوب يانديرساق ائودن قادا ،بالا سوْووشاجاق، پاخيللارين ،گؤزو پارتلاياجاق و دوشمنلر كور اولاجاقدير . اوزرليگي اود اوستونده كي قابا تؤكه تؤكه بو شعيرلري اوخويارلار:
اوزرليكسن هاواسان.
مين بير درده داواسان.
درد قاپيدان گيرنده،
سن باجادان قوواسان.
بير،ايكي،اوچ، دؤرت،بئش،آلتي، يئددي،
قادا ،بالا قويدو گئتدي.
خوراسان توركلري ايسه بئله شعيرلر اوخورلار:
گؤز وورانين گؤزو چيخسين
ديل وورانين ديلي شيشسين
گؤتوره بيلمه ينين بئلي سينسين
قادا بالا بيزدن گئتسين.
بير پارا اووسونلار دا واردير كي نثر پارچالاريدير.مثلا:
اوشاغي بله يندن سونرا آناسي اوچ يول اليني يئره چاليب،اوشاغين كورگينه وورار و دئير:
هامي نين يوخوسو سنين اولسون.
و اينانير كي اوشاق آغير ياتاجاق.
ايرانين قوٍزئي دوْغوسوندا اوْلان شاهرود شهرينين بير پارا كندلرينين اهاليسي توركدور . "ابر"آدلي همين كندلرين بيرينده شوملانميش زميلره توخوم سپمك موعيّن مراسيم ايله
Filed under: آذربایجان ادبیاتی Azərbaycan ədəbiyati Etiketlənmiş: | نغمه لر,اووسون,خالق ادبیاتی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
جمهورباشلیغ نینگ بیرینچی اورین باسری: اولکه نینگ شمالی منطقه لری ده امنیت تأمین بولگن دیر
افغانستان اسلامی جمهوریت جمهورباشلیغی نینگ بیرینچی اورین باسری سترجنرال الحاج عبدالرشید دوستم یاووغ ده اولکه نینگ شمالی منطقه لری گه امنیتی اوضاع نی تیکشیریش اوچون بارگن ایدی یکشنبه کونی توش چاغیده کابل گه قیتیب کیلدی.
باخترآژانسی گه کوره : کابل هوایی قونلغه سی ده دولت نینگ بیرنیچه یوقاری مقام لی مسؤل لری جمهورباشلیغ نینگ بیرینچی اورین باسری سترجنرال الحاج عبدالرشیددوستم دن استقبال قیلیب یخشی کوتیب آلد یلر.
جمهورباشلیغ بیرینچی اورین باسری ایتدی کیم اولکه نینگ شمالی منطقه لری ده امنیت تأمین بولگن دیر.
سترجنرال عبدالرشیددوستم کوپه یتیر دی کیم اولکه نینگ شمالی ولایت لری ده امنیتی ودفاعی کوچ لریمیزتروریست لرنینگ فعالیتی نی دقت بیلن کوزه تیب بارماقده دیرلرواولرگه دهشت تشله ش گه ایزین بیرمیدی لر.
جمهورباشلیغ نینگ بیرینچی اورین باسری ایکی هفته آلدین جوزجان ولایتی نینگ خمآب اولسوال لیگی ده بیرتصفیوی عملیات نی یولگه تشله گن ایدی کیم نتیجه ده خمآب ولسوال لیگی بوتونله ی تروریست لرقولیدن آلیندی .


text:
اذن وئر توی گئجه سی من ده سنه دایه گلیم
ال قاتاندا سنه مشاطه ، تماشایه گلیم
ال قاتاندا سنه مشاطه ، تماشایه گلیم
سن بو مهتاب گئجه سی سئیره چیخان بیر سرو اول
اذن وئر ، من ده دالینجا سورونوب سایه گلیم
منه ده باخدین او شهلا گوزونله ، من قارا گون
جرئتیم اولمادی بیر کلمه تمنایه گلیم
من جهنم ده ده باش یاسدیقا قویسام سنیله
هئچ آییلمام کی دوروب جنت مآوایه گلیم
ننه قارنیندادا سنله آکیز اولسیدیم اگر
ایسته مزدیم دوغولوب بیرده بو دونیایه گلیم
سن یاتیب جنتی رؤیاده گؤرنده گئجه لر
من ده جنتده قوش اوللام ، کی او رؤیایه گلیم
قیتلیغ ایللر یاغشی تک قورویوب گؤز یاشیمیز
کوی عشقینده گرک بیرده مصلایه گلیم
سن ده صحرایه مارال لار کیمی بیر چیخ ، نولی کی
من ده بیر صیده چیخانلار کیمی ، صحرایه گلیم
آللاهیندان سن اگر قورخموییب ، اولسان ترسا
قورخورام من ده دؤنوب دین مسیحایه گلیم
شیخ صنعان کیمی دونقوز اوتاریب ایللرجه
سنی بیر گؤرمک اچون معبد ترسایه گلیم
یوخ صنم! آنلامادیم ، آنلامادیم ، حاشا من
بوراخیم مسجیدیمی ، سنله کلیسایه گلیم
!
گل چیخاق طور تجلایه ، سن اول جلوه ی طور
من ده موسی کیمی ، او طوره تجلایه گلیم
شیردیر (( شهریار )) ین شعری ، الینده شمشیر
کیم دئیه ر من بئله بیر سیرله دعوایه گلیم؟


text:
قورد و اونونلا باغلی اینانجلار
علی محمد خلفی زنگیر - گئرمی شهری
ائلبیلیمی درگیسی- 44-جو سایی
چاغلار بویو اینسانلا بیرگه و یاناشی یاشامیش جانلی و جانسیز یاراتیقلارین*، اینسانین یاشاییشیندا قویدوغو ائتكیلرله باغلی، اونلارا گؤره سؤیلنجهلر (افسانهلر)، ناغیللار و.س. یارادیلیب و خالق یاشادیقجا او دا خالقین ایچینده یاشاییب. بو یاراتیقلاردان بعضیسی بؤلگهلریمیزده اولسا دا، بعضیسی ده بؤیوك تورك دونیاسیندا ایز قویموش و سؤیلنجهلره چئوریلمیشدیر.
قورد، موغانین یئرلی چؤل حیوانلاریندان ساییلیر. قوردا بورالاردا جاناوار دا دئییلیر. “قوردون تورك بویلاریندا و سؤیلنجهلرینده بؤرو، بؤرته، بؤرچو، آسسئنا، سینا، جینا، جینه، جینو، یاشقار كیمی آدلاری كئچیر. قورد، بویالارینا* گؤره؛ بوزقورد، (گؤك بؤرو)، آغ قورد، قیزیل قورد، دئیه آنیلیردی” (6، ص. 143-144). بو حیوان داغلاردا، درهلرده و مئشهلرده یاشاییر. یایدا توكو تؤكولور و بیر آز بالاجالاشیر. بونا تولك* جاناوار دئییلیر. قیشدا ایسه توكو چوخ اولور. بئله چاغلاردا “اینسانلا قارشیلاشاندا توكلرینی بیزلهدهرك (اؤزونو بیر آز دا یئكه گؤسترمك مقصدیله) و دیشلرینی خیرچیلداداراق، بایقوشون قیییلتیسینا بنزر بیر سس چیخارماقلا آداملاری قورخوتماق ایستهییر(9). قیشدا، اؤزللیكله چیلله چاغلاریندا اینسان اوچون چوخ قورخولو ساییلیر، دئییرلر “بو چاغلار اینسان اتینه یئریكلهییر*. اینسان اتینی او قدر ایستهییر كی، یاشام یئرلرینین یان-یؤرهسینده اولان آروادلارین باش توكونو ده بئله تاپسا یئییر”(13، 14). یئمك چاغی داغلارا-دوزلره چیخیر و یئمك اوولاییر. یئمك تاپا بیلمهینده اینسانلارین یاشادیغی یئرلره یاخینلاشیب ائو حیوانلاریندان اوغورلاماغا چالیشیر.
قوردلار اؤز یاشام یؤنتم*ینه گؤره ایكی نوع اولور. یالقیز قورد و قارابؤلوك-قارابالیق. یالقیز جاناوار آدیندان بللی اولدوغو كیمی تك گزیب-دولانیر و اینسانلارا ان چوخ ضررلی حیواندیر. قارابالیق ایسه توپا شكیلده گزیر. بونلارین ایچینده كؤپك ده، قانجیق دا اولور. اما گؤرَنلر دئییرلر؛ “توپانین اؤنونده دیشی دایانیر و سورونو اویان-بویانا او آپاریر” (10). دئییرلر بونلار چوخ آج اولوب، یئمهیه نسه تاپا بیلمهدیگی واختلاردا “بیر-بیرلرینی یئمهسینلر دئیه، گؤز-گؤزه یاتارلار یعنی بیر-بیرینه آرخاسینی چئویریب یاتمازلار” (13). قارابالیق جاناوار گزیر، گلیب-گئدردیر. اما یالقیز و ایكی، یوخسا اوچ-اوچ گزَنلر یئرلی اولورلار. دئمهلی قارابالیق گزهگن اولور، بیر یئرده دایانمیر.
بورالاردا اینسانلارین قوردلارلا ایلگیسی بو حیوانلاردان آلدیقلاری ضررله باغلیدیر. قویون ساخلایانلار، ایت ساخلاماقلا، قویونون قالدیغی یئرین دؤورهسینی اوجا و كئچیلمز ائتمكله و باشقا اؤنلم(تدبیر)لرله قوردون ضرریندن قورونماغا چالیشسالار دا، یارانان گیروهده (فرصتده) قورد، قویونا تپیلیب پایینی آپاریر. قورد، قویون اوچون ان بؤیوك دوشمن ساییلیر. مال-داوار چؤلده اولاركن قوردون اونلارا قورخوسو چوخ اولور. ائله دوروملار اولور كی، قورد، چوبانین قویونلارینا داریش* (راست) گلیر و اونون قویونلارینی الیندن آلیب داغا-درهیه یاییر و نئچهسینی باجاریرسا بوغوب اؤلدورور. “بئله چاغلاردا گؤرونوب كی، قورد قویونو مینیب قویروغویلا اونو دؤیهرك آرادان چیخاردیر” (9، 12). آرادا قورد اؤلدوردوگو قویونو قورخوسوندان یئیهبیلمهسه، باجاردیغی قدر بؤلوب اودور و سونرا آرخایینچیلیقلا اوددوغونو قایتاریب آیریدان یئییر. بیر ده كی، قویونو یارالادیغی چاغ، های گوج گلدیكده، “اونون اوستوندن آتیلیر و یارالی قویونون قورخوسوندان باغری یاریلیب اؤلور”(12، 14). “قورد كئچینی یئمك اوچون اونون قزیلی و گوزمی قوردون دیشینه دولاشماسین دئیه، سویا یاخین اولدوقدا اونو سویا باسیب یئییر” (14).
قورد چوخ واخت گونون باتار چاغی قویونا تپر*. دئمهلی، گون باتار-باتماز او اؤز ایشینه باشلار. اونا گؤره قویونون اوتلاقدان ائوه گلن چاغی آرا-سیرا چوبانلارین قیی ووروب: “آیه جاناوار گلدی هئئئئئی” سسینی ائشیتمك اولور. آتالاریمیز دئییر “قوردون گؤزو قارانلیقدا، قارا قویونو قارا شوخومدا سئچیر” (13). دئمهلی، قوردون گؤزو چوخ ایشیقلیدیر. قورد ایته دئییب: “من گؤزومون ایشیغیندان بیر آز سنه وئریم، سن ده اییبیلمه گوجوندن بیر آز منه وئر. ایت قبول ائتمهییب. دئییب كی، ایی بیلسن منی یاتدیغیم یئرده باسیب یئیَرسن”(13). اما ایت ایی بیلمه گوجوندن قوردا وئرمهسه ده قیشدا قوردون یئمك تاپا بیلمهدیگی زامان ایتلردن اونلارا یئم اولانی دا اولور.
جسارتلی و زیرك چوبان، ایتلرینه، دَیهنهیینه، و باجاریغینا گووهنهرك قویونو قوردا وئرمیر. قویونو قوردا وئرمهمك چوبان اوچون ایگیدلیك ساییلیر. آرادا گؤرورسن قورد، كنده-اوبایا گلهرك قویونون قَهَلینه*، واناسینا* دوشوب قویونلاردان یارالاییر و آپاریر. حتی اونون چوخ یئرلرده “قههله دوشوب، یا، وانانی، آغیلی گوجلو جایناقلاری ایله سؤكوب اورایا گیرهرك قویونلاردان یئییب و بوغدوقدان سونرا، اوردان چیخا بیلمك اوچون بوغدوقلاری قویونو بیر-بیرینین اوستونه آتیب و اونلارین اوستونه چیخاراق دیواردان آشیب گئتدیگی ده گؤرونوب” (12). بونا گؤره قوردون خبیث اولدوغونا اینانیرلار. هر حالدا قورد بیزیمله بوردا یئرلی اولدوغو حالدا، باجاردیغی قدر، اؤزونه و یاشامینا گركلی اولانلاری الده ائتمك اوچون چالیشیر، حتی بیز اینسانلار بئجرن (بسلهین) مال-قویونلاری بیزدن آلمالی دا اولسا. سانكی بئجریلن قویوندا اونون دا پایی واردیر. “بیر گون قورد تانری ائلچیسینین یانینا گئدیب دئدی: هر كیمین قویونو وار، ایلده بیر آریغینی منه وئرسین قوی كئچینیم. قویونچولاردان خبر چیخمادی. ایكی دؤنه گلدی اما قویونچولار بویونلارینا آلمادیلار. قورد دئدی: بئش ایلده بیرین وئرسینلر. یئنه قبول ائتمهدیلر. بئله اولاندا قورد دئدی: ایندی كی قبول ائتمهدینیز، بیریمیز بئش یوز قویونون ایچینه گیرسك ده، هامیسینی بوغاجاغیق. تانری ائلچیسی ده قویونچولارا دئدی: دای قویونونوزا یییهلیك ائدین” (10).
قورد یازدا-یایدا چوخ آز گؤزه گؤرونور. بو چاغلار ایستی اولدوغونا گؤره او چوخ واخت درهلرده، كول-كوسلاردا و قالینلیق*لاردا گیزلنهرك داریش (راست) گلدیگی حیوانلاردان گیزلیجه اوغورلاییب یئییر. اونا گؤره یایدا قویون ایتنده، عقله بیرینجی گلن، اونو قوردون آپارماسی اولور. بئله دوروم*لاردا ایتن قویونون باراتاسی (باراتا: قالینتی) تاپیلسا تام قوردون ایشی اولدوغو آیدینلاشیر. قوردلار قیشدا گؤزه چوخ گؤرونورلر.
اینسانلار چوخالدیقجا بو حیوانلارین یاشام یئرلری دارالیر. اودور كی، داها آز گؤرونورلر. اما اینانیریق كی، آز-چوخ گؤرونمهلرینه باخمایاراق، بیزیم اینانجیمیزدا آچدیقلاری جیغیرلار، گلهجكده كولتوروموزده اوزون یول اولوب اوزاندیقجا اوزاناجاقدیر.
تورك دونیاسینین بیر پارچاسی اولان موغانیمیزدا بو زیرنگ و جسارتلی حیوانلا باغلی چوخلو ایناجلار و آتالار سؤزو و ناغیللار وار. ایندی ده قوردو چوخ عقللی و گوجلو بیلیرلر. دئییرلر: “قورد اؤز گوجونو بیلمیر، یوخسا بوتون دونیانی خارابا قویار” (13). بونا گؤره اردبیل دؤورهسینده اولان بیر كند (اردبیلین تخمیناً 15 كیلومترلیك گون باتانیندا شمس آباد) ایله باغلی، سؤیلنجهیه بنزر بیر سؤیلنتی*ده بئله دئییلیر: “بیر گون كندده بیر آت اؤلور، اونون اؤلوسونو آپاریب كندین یانیندا اولان چایین (كورول چایی) قیراغینا آتیرلار. جاماعات كندین چایا ساری یانیندا ییغیشیب بیر-بیری ایله دانیشیرمیشلار، گؤروبلر بیر قورد آتین اؤلوسونه یاخینلاشیب اونو گؤتوروب اورادان اوزاقلاشدیرماق اوچون توللادی. اما توللادیقدان سونرا دایاندیغی یئردن ترپنمهدی. قوردون اوردا چوخ دایانماسیندان شوبههلنن كندلیلر قوردا ساری گئدنده گؤرورلر كی، گوجه دوشدوگوندن حیوانین گؤزلری پیرتلاییب یئره دوشوب (15). قوردون گوجلو اولماسی ایله باغلی آیری بیر یئرلی سؤیلنتیده بئله دئییلیر: “قیامت گونو گوجلو بیر ایستی یئل دییب دونیانی او اوز-بو اوز ائدهجك. بو یئله قورددان باشقا هئچ بیرزاد دؤزه بیلمهیهجك. بو گوجلو یئل قوردون دریسینی سویوب قویروغوندان چیخاراجاق اما اؤزونو یئریندن ترپهده بیلمهیهجك” (13). بئلهلیكله، بیزیم دوشونجهمیزده قوردا اؤلوم یوخدور. ائله قوردون بو گوجو، دؤزومو و اؤلومسوزلوگونه اینانان آتا-بابالاریمیز “قوردلا قیامته قالماق” كیمی آتا سؤز یارادیبلار.
ایگید و قورخماز آداملاری قوچ و آسلانا اوخشاتسالار دا، اَن جسارتلی و دلیقانلی آدامی وصف ائدنده دئییرلر: “ائله بیل قورد اورهیی یئییب”. ائله بو آتالار سؤزونه آرخالاناراق، آرادا قوردو اؤلدوردوكدن سونرا “اونون اورهیینی چیخاردیب یئین ده اولورموش” (12). بو اینانجی توركیه توركلرینده ده گؤرمك اولور: “بیر آدام قوردون اورهیینی كاباب ائدیب یئسه، او آدام قورخماز اولور. اینسان قوردون هر هانسی بیر نیشانهسینی اوزهرینده داشیرسا هئیبتلی گؤرونور” (6، ص. 143-144). دده قورقودون “قاضیلیق قوجا اوغلی بگ یئگنگ” بویوندا دا “یئددی اورغونیم، یئنی باییرین قوردینا بنزردی، ییگیتلریم!” (3، ص. 135) دئمكله ایگیدلر قوردا اوخشادیلیر. ایندی ده جومرد و زیرك آداملارا “قورد كیمیدیر” دئمكله قوردا اوخشادیرلار.
هر چوبانی، یاشلینی و دونیا گؤرموش آدامی قوردلا ایلگیلی دانیشدیراندا، هئچ اوندان آغزی شیرینلیك ائتمیر، ترسینه هئی اوندان آغزی آجیلیق ائدیر. اینسانلارین یاشاییشیندا اونون نئجه ضرر تؤرتدیگیندن دانیشیر. ازلدن بئله اولوبدورسا، بس اوندا قوردلا ایلگیلی یارانمیش ترسه (اولومسوز) یوخ، آواند (اولوملو) سؤزلر، اینانجلار، سؤیلنجهلر هاردان گلیب؟ اونون آدینا یارانمیش اویغولامالار(تطبیق ائدیلن ایشلر- ایجرا ائدیلن ایشلر) نییه قوتسال ساییلاراق هله ده اؤز یئرینی ایتیرمیر؟
توركلر یاشادیقلاری داغلی-درهلی یوردلار-اؤلكهلر، اودونا-سویونا و اوتلاقلارینا گؤره هم اینسان یاشامینا، هم ده قویون ساخلاماغا اویغون یئرلر اولوب. بونونلا یاناشی بو یئرلر قورد اوچون ده یاشام یئری اولوب. بیر یاندان دا قورد-قویون مسألهسی یارانیشدان بری واردیر. قویون ساخلایان اینسان اولدوقجا، قوردو اؤز قونشولوغوندا گؤرمهلی اولوب. بو قونشولوق ایلگیسی قوردون بوتون اؤزللیكلرینی، لاپ ائله باشقا آداملار دا دوشونه بیلمهدیگی اؤزللیكلری اوزه چیخاریبدیر.
نه ایسه تورك اینسانینین دوشونجهسینده قوردون معین اولاغاناوستو (فوقالعاده) اؤزللیكلری واردیر كی، بو، اینانیلماز درجهده اوستون اؤزللیكلری، اولاغاناوستو ایفادهلر واسیطهسیله اولماسا، دیَرینجه سؤیلهمك اولماز. اودور كی، بوز قورد یارانیر، چوخ گوجلو و اوزون عؤمورلو اولور، توركو اؤلومدن قورتاریر و یئری گلنده توركه آنا اولور. ائله اونا گؤره سایین یازاریمیز مورات اوراز بئله یازیر: “قورد قوتسال و اوغورلو بیر حیواندیر. توتم قبول ائدیلدیگی، آنا، بابا اولدوغو كیمی، قورتاریجی، یول گؤستریجی، قهرمانلارا یاردیمچی، شفقتلی، جسارتلی، یاخشیلیق سئور یاراتیق اولاراق تانینمیشدیر. ...هیونگ-نولارین (هونلارین) خاقانلاریندان بیرینین تانرییا وئرمك ایستهدیگی قیزلارینا؛ تانری قورد شكلینده گئدهرك قوجا [اَر] اولموش، بیر افسانهیه گؤره چینگیزه بابا، (آسئنا) افسانهسینده ده آنا اولموشدور” (6، ص. 143). (قایناقدا اولدوغو كیمی یازیلیب. آما منجه: 1-موغول افسانهلرینده چنگیز خانین نئجه دوغولماسی افسانهلرینین بیرینده اونون آناسینین اوتاغینا ایشیق شكیلینده گیریب قورد شكیلینده چیخان یاراتیقدان بویلو قالان آنا چنگیزی دونیایه گتیرمیشدیر. 2-آسئنا-توكیو تایفاسینین یوردونا قونشو حؤكومدارلارین بیری هوجوم ائدیر، اون یاشیندا اوغلان اوشاغیندان باشقا هامیسینی قیلینجدان كئچیریر، اودا ال-آیاقلاری كسیلمیش حالدا بیر باتلاقلیغا آتیلیر. بو اوغلانی بیر دیشی قورد بسلهییب سونرا اوندان بویلو قالیر و آسئنا-توكیولار یئنیدن چوخالیرلار. بو افسانه گؤك توركلرین حاققیندا دا دئییلمیشدیر. )
قوردون اینانجیمیزدا اولان یاخشی اؤزللیكلرینی سایاركن، دئمهلیییك كی، اونون سویوت (مجرد) دونیا ایله ایلگیده اولوب، گوجلو بیر یئره دایانیب یارادیجی اولماسینا اینانانلار وار: “حتی اینسانلارین اؤلدوكدن سونرا بیر قورد اولاجاقلارینا بیر آز تورك بویلاریندا دا اینانانلار واردیر” (6، ص. 225). بورالاردا قورد اؤلدوكدن سونرا، اینانجا گؤره، اونون بدن اعضالاریندان گؤتورورلر. قوردون باشینی كسیب سویورلار و انگینین آلت سوموگونو، یا دا آلت-اوست دوداقلارینی بورنو قاریشیق كسیب گؤتورور، قوروتدوقدان سونرا او باش بو باشینی دلیب، بویونباغی شكیلینده، اما بیر آز اوزون ایپدن آسیرلار. بئله الده اولونموش وسیلهیه “قورد آغزی” دئییرلر. بیر گلینین اوشاغی گئج اولاندا (اونون اوشاغی اولماقدان اؤترو) بیر نئچه گؤرولهسی ایشلردن بیریسی ده اونو “قورد آغزیندان كئچیرمك”دیر. “قورد آغزی كیمده اولسا، اورا اوجاق ساییلیر، گلینی اورا آپاریرلار و قورد آغزیندان دوزلمیش باغی اونون باشیندان آتیب آیاغیندان چیخاردیرلار. اوچ دؤنه بو ایشی گؤرورلر. سوندا قوردون الی ایله اونون بئلینه ووروب: “گئد مورادون یئرینه یئتر” – دئییرلر” (7، 8، 11). اینانیرلار كی، بو ایشدن سونرا گلین اوشاغا قالاجاق. سونوندا “قورد آغزی”نین ییهسینه بیر آز نذیر وئریرلر. “قورد یئددی ایلدن بیر دوغور. كیم گئج دوغورسا، دئییرلر كی، یقین قوردون چیللهسینه دوشوب. اونا گؤره ده قوردون چیللهسیندن چیخاریرلار” (12). “بیر قادین اوشاق دوغدوغو گون كندین اوستونه قورد گلسه، او آروادین 8-9 ایل اوشاغی اولماز” (7).
یالنیز بو ایشلر قوردون یارادیجی اولما اینانجیندان تؤرهیه بیلر. قوردون تؤرتمه گوجونو سالور قازانین “ازوای قورد انوگی اركگینده بیر كؤكوم وار” (3، ص. 178) سؤزوندن ده دوشونمك اولار. “بعضی تورك ناغیللاریندا آنا، بعضی تورك ناغیللاریندا آتا اولاراق گؤرونن بوز قورد چوخ دؤنه تورك سویونون یوخ اولاجاغی چاغ اورتایا چیخماقدا و توركلرین سویونون داوام ائتمهسینی ساغلاماقدادیر” (2). اسكی چاغلارا دؤندوكده قوردون تورك اینانجیندا اولان اولوملو (آواند، مثبت) اؤزللیكلرینی واسیطهسیز گؤرمك اولور. او چاغلاردان اوزاقلاشدیقجا قورد اولاغان (معمولی) بیر حیوان كیمی گؤرونسه ده، اونونلا باغلی اسكی چاغلارین اورونو (محصولو) اولان اینانجلارین فلسفهسی آچیق-آیدین خالق آراسیندا اولماسا دا، اینانجلار گوجلو شكیلده دیَرلرینی و یئرلرینی قورویاراق اؤزلرینی یاشادیرلار.
بیزده بئله بیر اینانج وار: “قوردلار آج اولوب یئمهیه بیر شئی تاپمایاندا اولاییرلار و تانری گؤیدن اونلارا كوت-küt آتیر” (13). “بیر گون بیر آدام اؤروشدن ائوه دؤننده یوبانیب آخشاما دوشور. بیردن بیر سورو قوردو اؤنونده گؤرور، گیرهوه (فرصت) تاپیب قاچا بیلمیر، او یاخینلاردا اولان اوت تایاسینین اوستونه چیخیر. اونو یئمك ایستهین قوردلار اونو توتا بیلمهییب تایانین چئورهسینی آلیب كیشینین دوشمهسینی گودورلر. گئجهنین یاریسی اؤتور. آج قوردلار كیشینین دوشمهسیندن اومودونو كسیب اولاماغا باشلاییرلار. قوردلار اوچون گؤیدن تؤكولن كوتلردن بیریسی ده تایانین اوستونه دوشور. قوردلار كوتلری یئییب تایانین اطرافیندان داغیلیرلار. دان یئری آغاراندان سونرا ائوینه گلن كیشی كوتون اولاغاناوستو (غیر عادی، فوق العاده) بیر چؤرك اولدوغونو و اوندان بیر كسیم یئین كیشی آخشاما كیمی توخ قالدیغینی دئییرمیش” (14). دئمهلی، قورد اولایان چاغ، گیزلی بیر قایناقدان اونون اوستونه چؤرك یاغیر. اونا گؤره ده بیزلرده و قاشقایلاردا “اونون قوردو اولامیش” (1، ص. 5) دئیه بیر آتالار سؤزو واردیر. بو اینانجلا باغلی آیری قایناقدا بئله دئییلیر: “بیر گون كؤپك، قوردا: “سولئیمان پیغمبر ضیافت وئریرمیش، بیز ده گئدیب نصیبلنهلیم” – دئییر. قورد بو تكلیفی قبول ائدر. ضیافت یئرینه چاتیلدیغیندا ایت سولئیمان پیغمبرین آیاقلارینی یالار، قویروغونو یئللهیهرك یالتاقلیغین هر نؤعونه باش وورور. بو منظرهنی حیرتلر ایچریسینده ایزلهین قورد، ایته: “سنه یازیقلار اولسون بیر لوخما چؤرك اوچون بو قدر یالتاقلیغا دیَرمی، من روزیمی رببیمدن ایستهیهجهیم” دئیهرك زیارت یئرینی ترك ائدر و آللاهدان روزیسینی ایستر. بونون اوزهرینه گؤیدن اونا لاواش چؤرهیی و قودرت حالواسی گؤندریلیر. قوردون بو حركتی بؤلگهده مردلییه اؤرنك اولاراق گؤستریلمكدهدیر.... چیلدیر (توركیه ده منطقه آدی) یؤرهسیندهكی بیر آنلاتییا گؤره آغزی باغلانمیشكن باغی آچیلمیش قورد بلیرلی (معلوم) بیر یئرده دوروب گؤزلرینی گؤیه دیكیب اولاییر. اولاماسی بیتینجه گؤیدن اونا حالوا و چؤرك یاغارمیش...” (4).
گئجه بیر حیوان چؤلده قالدیقدا و حیوان ییهسی اونو تاپا بیلمهدیكده، قورد یئمهسین دئیه، بیر قرآن اوخویان آدامین یانینا گئدیب قوردون آغزینی باغلادیر. قرآن اوخویان، دستكلی و قاتلانان بیر بیچاغی الینه آلاراق “والضحی” سورهسینی اوخویور و بیچاغا پیلهییب (اوفلهییب/ پولهییب) باغلادیقدان سونرا "ایتن حیوانین اوستو اوخونور*". بئلهلیكله ده، قوردون آغزی باغلانیر. بونونلا قوردون او حیوانا توخونا بیلمهیهجهیی دوشونولور. حیوان ییهسی حیوانینی تاپاندان سونرا همین بیچاغین آغزینی آچمالیدیر. بئله ائتمهسه سوچ (گوناه) ساییلار. بیر آز دوشوندوكده، دئمك اولار كی، بو اویغولاما یئرلی اینسانلارین، ان اسكی چاغلاردان سئحر (بویو) ایله اولان ایلگیسینین ایسلام دونو گئیمیش نوعودور. ندنسه، ایسلامدا بئله بیر قایدانین اولمادیغینی بیلیریك. بو اویغولاما آیری یئرلرده یاشایان توركلرین ده آراسیندا واردیر. مثال اوچون: “قاشقای توركلرینده اخلاص، قولاببینراسی[ناس]، قولاببینفئلاك[فلق] سورهلری اوخونور و هر اوخونوشدا بیچاغا پیلهنیر. بیچاغین آغزی باغلاناندا حساب اولونور كی، “بو بیچاق ایله بیرلیكده قوردون دا آغزی باغلانیر”. ایران توركمنلری قوردون آغزینی باغلاماق اوچون بیلدیگی دعالاری اوخویوب، بیچاغا پیلهیر و بو بیچاغی تورپاغا باتیرارلار. بئلهجه، چؤلده قالمیش قویون-قوزو، مال-قارا قورونموش اولور. قورد اونلارا توخونمامیش اولور. آیریجا ایران توركمنلرینده “قوردو آنارسان قوردلا قارشیلاشارسان” اینانجی واردیر. “قوردو آنارسان قوردلا قارشیلاشارسان” اینانجینین آچیقلاماسی، بیزه گؤره، اوزاق دورماق ایستهنیلن و یا یاردیمی اومولان گوجلرین آنیلماسی ایله، اونلارین گلهجكلری اینانجییلا علاقهلندیریله بیلیر” (4). بو اینانج بیزده ایندی ده وار: “قوردون آدینی توتدوغون چاغ بیر یئرده زیانلیق تؤرهده بیلر”. اونا گؤره دانیشاندا اونون آدینی چكمك یئرینه كافیر دئییرلر.
قوردون اعضالارینین، چوخوندان هم یاخشی، هم ده پیس آماجلی* ایشلر اوچون یارارلانیرلار. قوردون الینی كسیب ساخلاییرلار. “آدامین و یا ساغمال حیوانلارین دؤشو گلنده اونون دیرناغی ایله دؤشو جیزار، یا دا اونون آلتیندان كئچیریرلر” (7)، بونونلا دا دؤش یاخشیلاشیر. بعضاً گؤرورسن سود وئرن آنانین و یا ساغیلان حئیوانین ممهسی شیشیر و بركیییر. بئله اولان دؤش برك اولور و اوندان سود چیخمیر، آغریسی دا چوخ اولور. بو زامان دئییرلر كی، “دؤشو گلیب”. “قاشقای توركلرینده ده “قوردون الیندن” باشقا تورلو یارارلانیرلار: “قاشقای توركلرینده قوردون الی اوشاقلارین نننیسینه (بئشیگینه) آسیلیر. قورد الینین، بئشیكده یاتماقدا اولان اوشاغی قورودوغونا اینانیلیر” (4).
قوردون یاغینی گؤتوروب بیر نسنه آراسیندا چورودوب ساخلایارمیشلار. اینانجا گؤره، بو یاغدان ار-آروادین اوستونه دیسهایمیش، اونلار همیشه بیر-بیری ایله ساواشارمیشلار. ایندی ده ار-آرواد بیر-بیری ایله چوخ ساواشاندا دئییرلر: “ائله بیل اوستلرینه قورد یاغی دییب”. “آذربایجانلیلار یئنی دوغموش آروادی، آلآروادیدان قوروماقدان اؤترو اونون باشینین آلتینا قورد دریسی قویارمیشلار... تورك خالقلاری آراسیندا قورد گونشین بلیرتیسی (نشانهسی) و پیسلیكلری اوزاقلاشدیراندیر. و اونقون(توتئم)دور. بو نیتهلیك (كیفیت) گونشین یاخشیایسترلیگی ایله اویغوندور” (5). آیری بیر اینانجدا بئله دئییلیر: “بیر اینسان قوردون بؤیرهیینی و اورهیینی یئیرسه، او اینسان ممهسی شیشن قویونون ممهسینه توخونسا تئز یاخشیلاشار. اوشاغی یاشامایان قادینلار بیر قورد دریسینی اورتاسیندان دلیب، اوشاغی اورادان كئچیررسه او اوشاق یاشایار و اوزون عؤمورلو اولار. چوخ یاتانلار جیبینده قورد گؤزو ساخلادیقلاری مدت ده آز یاتارلار. قوردون آشیغی دلینیب اوشاغین بئشیگینه آسیلسا، او اوشاغا نظر دیمز” (6، ص. 144). اؤلموش قوردون بدن عضولرینی یارارسیز ائتمكدن اؤترو، اؤلن كیمی جسد سیدیكله موردارلاناردی. قوردون یوخاریدا دئدیگیمیز اؤزللیگینین بعضیسی دده قورقود داستانینین “سالور قازانین ائوینین یاغمالاندیغی” بویدا بئله وئریلیر: “[قازان] بو كز بیر قوردا توش اولدی. – قورد یوزی موباركدیر، قوردیلن بیر خبرلشیم، – دئدی. گؤرلیم خانیم نه خبرلشدی، قازان آیدیر:
قارانقو آخشام اولاندا، گونی توغان،
قار ایله یاغمور یاغاندا، ار گیبی توران،
قارا قوچ آتلاری كیشنشدیرن،
قیزیل دوه گؤردیگینده بوزلاشدیران،
آغجا قویون گؤردوگینده، قویروق چیرپیب، قامچیلایان،
آرقاسینی اوریب، برك عقلین آردین سؤكن،
قارما یوگج سیموزین آلوب توتان،
قانلو قویروق اوزوب، چاپ-چاپ یودان،
آوازی قابا كؤپكلره غوغا سالان،
چاقماقلوجا چوبانلاری دونله یوگوردن،
اوردومین خبرین بیلورمیسن، دئگیل مانا!
قارا باشیم قوربان اولسون قوردوم سانا، – دئدی” (3، ص. 50).
قوردلا باغلی موغاندا اولان آتالار سؤزلری و دئییملر:
قورد كئچینون نهیین یئییب (یعنی هئچ بیر ایش اولماییب).
قورد كیمی نه گؤز-گؤزه دایهنیبسوز.
قورد دوماننیغی سئور.
قورد یوواسی سومویسوز اولماز.
آج قورد كیمی نه داراشیبسن.
قوردنان قیامته قالماق.
قویونی قوردا تاپشورمگ.
سؤوونن قوردون آغزی آچیلمز.
قوردی قوزییه یوللادیلر، آغلادی دئدی اینانمییَم.
بوتون دئییلن لردن بئله نتیجه آلماق اولار كی، یارانان اینانجلار حؤكومدارلارین قدرت وسیاست اَلی ایله یازیلان یالان-یانلیشلا دولوتاریخ دئییلدیر تا اونلارین خئیرینه اولان لار قاباردیلیب و ضررلرینه اولانلار سیلینسین. بلكه خالقلارین تاریخ و زامان بویو مختلف شرایط ده اولان یاشاییش، بیر-بیرلری و محیطی ایله اولان ایلگی و ارتباطیندان اَن دوغرو و صمیمی صورت ده یارانان حقیقتدیر. اونا گؤره اونلارین هانسی خالقلار آرا مشتركلییی، او خالقلارین كؤكونون بیرلییی، یادا هانسی زامانداسا اونلارین درین ایلگی و ارتباطلارینین ثبوتودور.
تورك خالقلاری آراسیندا اینانجلار اؤزللیكله حیوانلارلا باغلی چوخ چئشیدلی(متنوع)دیر. بو حاقدا اوغوز ائللرینین (24 قبیلهنین) قوش اونقونلارینا نظر سالماق یئتر. قوردلا باغلی اینانجلاری بو خالقین مختلف ایناجلاریندان بیری اولاراق بورادا نمونه گتیردیك.
قایناقلار
1.دوكتور جاواد هئیت. وارلیق درگیسی. تئهران، 25-جی ایل، سایی 129-2، یای 2003.
2.( Dönmez Mehmet, Türk kültüründe bozkurtun manası. www.Bilgicik.Com)
3.گونئیلی ح.م. دده قورقود كیتابی. تهران. اندیشه ی نو یایین ائوی، 2008.
4.( Kalafat Yaşar, Xorasan türk xalqı inancları, /http://turkoloji.Cu.Edu.Tr/ HALKBILIM/ kalafat_horasan.Pdf)
5.سئییدوو میرهلی. قام-شامان. كؤچورن صمد چایلی. اختر یایین ائوی، 2000.
6.( Uraz Murat, Türk mitolojisi, Düşünen adam yayınları, İkinci basqı, 340.s. Şubat 1994.)
قایناق شخصلر
7.آلینسب ملك(گولقیز) (مجید خزانین خانیمی)، 65 یاشلی، گئرمینین آرانچی كندی ساكینی، 2011-جی ایل.
8.بالایی كیچخانیم، 70 یاشلی، گئرمینین خانبولاغی كندی ساكینی، 2010-جو ایل. (كیچخانیم منجه كیچیكخانیمین قیسالمیشیدیر.)
9.دؤولتخواه حاجی قوباد، 60 یاشلی، پارسابادین قوبادكندی كند ساكینی، 2010-جو ایل.
10.عزیزی كالبای توككول، 83 یاشلی، گئرمینین زینگیر كندی ساكینی، 2010-جو ایل.
11.ماجیدی خانیم (مممد علی داداشینین خانیمی)، گئرمینین چونهخانی كندی، اردبیلین كاهرالان سئییدآباد محلهسی ساكینی، 2009-جو ایل.
12.پیرماس شوكور، 75 یاشلی، گئرمینین آلازار كندی ساكینی، 2009-جو ایل.
13.زارعی هزر، 110 یاشلی(اؤز دئدییی تخمینله)، گئرمینین آلازار كندی ساكینی، 2000-جی ایل.
14.زارعی راوییه، 65 یاشلی، گئرمینین آلازار كندی ساكینی، 2010-جو ایل.
15. علیزاده مطلب، 1348گونش ایلی دوغوملو، اردبیلین شمس آباد كندیندن، اردبیلین كاهرالان سئیید آباد محلهسی ساكینی.
بعضی سؤزلرین آچیقلاماسی
یئریكلهمك: خانیملارین بویلولوقلارینین ایلك آیلاریندا كؤنوللرینین اؤزل یئمكلر ایستمهسینه یئریكلهمه دئییلیر
یؤنتم: اصول، طرز
تولك: بعضی حیوانلار یای فصلینده قیشدان قالمیش توكلرینی تؤكور. بئله حاللاردا او حیوان اولدوغوندان بیر آز بالاجا گؤرونور. بو حالا تولهمك دئییلیر. تولَك طرلان، تولهمیش جاناوار، تولهمیش تولكو و ...
بویا: رنگ
یاراتیق: مخلوق
داریش: شانسی صورتده بیرینه یا بیر شئیه راست گلمك.
تپَر: تپیلر، بو قویونچو آراسیندا بیر اصطلاحدیر. قورد قویونا تپیلدی دئییلمیر، قورد قویونا تپدی دئییلیر.
قَهَل: دؤورهسی اوجا دووارلا قورولان اوستو آچیق بیر یئر كی اورا داوار سالینیر. عمومیتله "قویون قهلی" كیمی ایفاده اولونور.
وانا: تؤوله كیمی بیر تیكینتی دیر. آما قویون اوچون تیكیلدییینه هم آخورو همده اونون تاوانی-سقفی آلچاق اولور. قویونو قیشین سویوقلو هاوالاریندا اورا سالیرلار.
قالینلیق: یایدا چؤلون هر بیر یئرینده سیخ شكیلده بیتن بیتكیلر. بئله كی اورا بیر جانلی گیرنده گؤرونمهسین. عمومیتله یایدا بیتكیلر قورویور. آما بییان، گندهلش، مختلف تیكانلر و.س. كیمی یای آلاغلاری چؤلون-باییرین بعضی یئرلرینده سیخ شكیلده بیتیر. بونلارین بیر-بیر آدینی دئمك یئرینه عمومییتده قالینلیق دئییلیر.
دوروم: وضعییت
سؤیلنتی: روایت
اؤزللیك: خصوصییت
اوستونو اوخوماق: یوخاریدا توضیح وئریلن كیمی قوردون آغزینی باغلاماغا، ایتن حیوانین " اوستونو اوخوتماق/ اوخوماق" دا دئییلیر.
آماج: هدف، قصد


text:
باکی دا دوکتور جواد هئیت مراسیمی
باکی "دا دوکتور جواد هئیت مراسیمی
حسن راشدی: 9 تیر 1395
24 ژوئن2016 میلادی ( 4 تیر 1395 هجری گونش ایلی) قوزئی آذربایجانین " بورچالی اجتماعی جمعیتی " طرفیندن اؤلکهنین پایتختی " باکی " شهرینده اؤنملی بیر تورَن کئچیرلدی .
آذربایجان ادبیات تاریخینده اؤزونه اؤزل یئر قازانان و " وارلیق " درگیسینی 35 ایل و عؤمرونون سونونا قدر منتشر ائدن و هر ایکی آذربایجانین سئویملیسی اولاراق وفاتیندان اؤنجه هم گونئی و هم قوزئی آذربایجانین آغساققالی ساییلان دوکتور جواد هئیت وفاتینین ایکینجی ایل اؤنومو یاخینلاشارکن "تبریز گئجهسی " آدی ایله بیر مراسیم حاضیرلانمیشدی.
مراسیمی کئچیرنلر ، دوکتور جواد هئیتین معنوی اولادی و وارثی ساییلان " دوکتور محمدرضا هئیت "ی آنکارادان و بیر تعداد باشقالاری ایله بیرلیکده منیده گونئی آذربایجاندان بو مراسیمه قاتیلماغا دعوت ائتمیشدیلر .
تورَن ، دوکتور جواد هئیت آدینا باکینین گؤزل مراسیم سالونلاریندان ساییلان" خدافرین " ساراییندا و جمعه گونو 24 ژوئن 2016 ( 4 تیر 1395 هجری شمسی ) ساعات 17دن باشلاندی .
مراسیمه آذربایجان آکادئمی اعضالاریندان ، تانینمیش شاعیر ، ادیب ، محقق لردن علاوه مجلیس نماینده لری و پارتیا باشقانلاری دا قاتیلمیشدی.
بو مراسیمده ، دوکتور هئیت بیر طبیب و جرّاح اوزمانی اولاراق آذربایجان ادبیاتی و حتّی تورک دونیاسی ادبیات و تاریخی حاقدا هانسی باجاریقلارا مالیک اولدوغو و ایکی آذربایجانین سئویملیسینه چئوریلدیگی حاقدا قاتیلیمجیلار طرفیندن دگرلی چیخیشلار اولدو.
مراسیمین سونوندا " دوکتور جواد هئیت " مدالی ، اؤز اؤرک سؤزلرینی یازیب یوللایان و مراسیمده اوخونان لاکین ایشیندن دولایی مراسیمه قاتیلا بیلمهین" دوکتور محمدرضا هئیت " ه و گونئیدن قاتیلانلارا تقدیم اولدو.


text:
قیش مراسیملری چیلله گئجه سی موناسیبتیله - علیرضا صرافی
قیش مراسیملری چیلله گئجه سی موناسیبتیله
علیرضا صرافی
.
بو مقاله 1385-جی ایل 28 آذرده شریف تكنیك اونیورسیتهسینین شعر و ادب انجومنی تشبّوثویله دوزنله نن چیلله گئجه سی مراسیمینده سونولموشدور.
.
عزیز دوستلار!!
تقدیم ائدهجه گیم بو مقاله ده آذربایجان فولكلوروندا قیش مراسیملری، اؤزللیكله ده چیلله مراسیمیندن سؤز آچاجاغام:
بیلدیگینیز كیمی اسكی چاغلاردا یاشایان اینسانلارین دونیا گؤروشو، اساطیر (میتولوژی)، آنیمیسم، توتمیسم و... اساسلاریندا قورولموشدور، اونلار بوتون یارانیش و طبیعتین اؤنملی حادیثه لری اوچون میتولوژیك مودل یاراداراق، اونلاری اؤز چیخارلارینجا هم تبیین ائتمیش هم ده اونلارلا یولا گلمیش، اؤزلری اویدوردوقلاری اؤز افسانهلره ایناناراق، طبیعتده اوز وئرن چتینلیكلره قاتلانیب، یاشاماغی باجارمیشلار.
ایستر اسكی توركلرین شامانلیق اینانجلاریندا، ایسترسه ده زرتشت دینینده، اود و اوجاق موقدّس و قوتسالدیر. [1] آذربایجان خالقینین اینانجلار سیستمی تركیب ینده ایسلامیتدن اؤنجه كی هر ایكی دین (شامانلیق و زرتشتی لیك) اساس رول اوینامیش و بوگونه قدر ده عرف، عادت و مراسیملریمیزده اؤزونو ساخلامیشدیر. بونلارین هر ایكیسینده ده ایشیق و ایستی و گوندوز خئیر، قارانلیق و سویوق و قیش و گئجه ایسه شر ساییلیر (پاشا افندیئف صص 133-136):
آتالاریمیز "قورخ گئجه شریندن" دئمیشلر.
ایلین ان اوزون گئجهسی یلدا گئجه سیدیر، هم ده قیشین ایلك گئجهسی، هم قارانلیق، هم سویوق، همده اوزون بیر گئجه، عجبا بو مجمع الاشرارین كناریندان راحاتمی كئچمك اولار؟
قاباق قیشدیر. كیم نه بیلیر نه قدر مال-داوار پیه لرده قیریلاجاقمیش، نئچه سود امر كؤرپه لر بله گینده دوناجاقیش، كیم بیلیر بو ایل قیشی نه تهر باشدان سوواجاقمیشلار. قیشین قره قئییدی هركسین جانین آلدیغیندا، طبیعیدیر كی بیر شادلیق مراسیمی توتماقلا، بو گئجه نین شرینی بیر تهر باشدان آشیریب و قارا قیشین قارشیسنا گوجلو روحیه ایله چیخماق لازیمدیر. چیلله گئجه سی مراسیمی ده ائله بو اوزدن یارانمیشدیر.
.
***
.
ائل تقویمینده اساس قیش یئتمیش گوندن عیبارتدیر:
40 گون بؤیوك چیلله دیر دی آیی نین اولیندن بهمنین اونونا كیمی
20 گون كیچیك چیلله او دا بهمنین اون بیریندن سونونا كیمی
10 گون ده قاری ننه چیلله سی او دا ایسفندین بیریندن اونونا كیمی
آذربایجان نیسبتا سویوق اؤلكه دیر. قارلارا وئریلن آدلاردان دا همین مسئله آیدین اولور. تاتلارین برف -ی و عربلرین بفر-ی قارشیسندا بیز ده گؤرون نئچه آد وار:
قار، قیروو، سولوقار، آلاچلپوو، قوش باشی، بئچه باشی، كئچی قیران، دانا قیران، ائششك قیران و ....
ایسفند آیینین قارلارینا دا قار یئین دئیرلر، چونكو بو آیداكی قارلار بیر-ایكی گوندن چوخ دوام گتیرمز ، اریر، گئدر و اریدیكجه ده اؤزوندن قاباق یاغان قارلاری اریدر. قاریئین قارلارین دا هره سینین بیر آدی وار:
موشتولوقچو قار، بیلدیرچین قاری، قارقا قاری، سرچه قاری، چرشنبه قاری. (انجوی شیرازی ص 42)
محض بو قدر قارلی قیشلار گؤرن آذربایجانیمیزدا طبیعیدیر كی بیر چوخ قیش مراسیملری ده اولسون، داها دوغروسو قیش كولتورو باشلیغی آلتیندا دانیشاجاغیمیز چوخلو سؤزلر وار. واقتین دارلیغیندان سؤزلریمی قیسالداراق بیر نئچه اؤرنك وئرمكله كیفایت له نیرم.
.
***
.
شیفاهی خالق ادبیاتیمیزدان میثال ووروم:
تاپماجا:
اوچو بیزه یاغیدی
اوچو جنت باغیدی
اوچو ییغار گتیری
اوچو وورار داغیدی
(جواب: قیش، یاز، یای و پاییز آیلاری)
بو تاپماجادا قیش فصلی بیزه یاغی و دوشمن كیمی و یاز جنت باغی كیمی گؤستریلمیشدی.
آتا سؤزو
· قیش گلدی، قیلیش گلدی (قیش سازاغینین قیلینج كیمی كسدیگینه ایشارتدیر)
· قیش گلر، گئدر اوزو قارالیق كؤموره قالار
· قیشین گؤزو كور اولار (بؤیوك- كیچیك، جاوان – قوجا تانیماز یئری دوشنده هامینی آیاقدان سالار)
· قیشدان سوروشدولار هاردا قیشلادین دئدی اوشاقلارین جانیندا
گؤروندوگو كیمی بوتون بو آتا سؤزلرینده قیش شر بیر گوج و اینسانلارین دوشمنی كیمی گؤستریلمیشدیر.
.
***
.
بعضی قیش عادتلری:
قیشا گیرمزدن اول قیش تداروكی گؤرمك لازیمدیر، بیر چوخ یئرلرده بوتون پاییز آیلاری قادینلارین اساس فعالیتلری قیش زوماریینا صرف اولار، قوورما، تورشو، لاواشا، دن-دؤش، یئرآلما-سوغان، قوروگؤی، روب و ...بو كیمی یئمكلری حاضیرلاییب، قیش زوماری ائدرلر.[2] بونلارین ایچینده بیر ده چیلله قارپیزی اولمالیدیر.
بؤیوك چیلله باشلانان گئجه یعنی یلدا گئجه سی هامی بیر-بیرینین ائوینه توپلانار، بیر چوخلو قورو یئمیشلر، قوورغا، قووت، بعضا ده نار و بو كیمی یاش مئیوهلردن، قوناقلار اوچون گتیررلر، ان سوندا دا چیلله قارپیزینی دیلیم-دیلیم كسیب هامییا پایلارلار. چیلله قارپیزینی هامی یئمهلیدیر، بیریسی ائوده اولماسا دا پایینی ساخلارلار، و بئله اینانارلار كی چیلله قارپیزینی یئسهلر اونلارا سویوق دگمییهجك، اردبیلده چیلله گئجه سی یئییب، ایچدیكدن سونرا جماعت چؤله چیخار و شاختایا اوز توتوب، دئیرلر:
"بؤیوك چیلله! سن آللاه برك توتما!"
.
چیلله گئجهسی فال- ا دا باخارلار، كندلرده و ائلات ایچینده ان یایغین فال بایاتی فالیدیر:
بیر قیز اوشاغینی بولاق باشیندان سو گتیرمگه گؤندررلر، او یول بویو كیمسه ایله دانیشمامالیدیر، چاغیرسالار بئله جواب وئرمهمهلیدیر، قیز گتیردیگی سو كؤزه سینی ائوده آغ بیرچك بیر خانیما تاپشیرار، او دا سویو تؤكر بیر قابا اوستونه ده تمیز بیر پارچا چكر. سونرا قیز گلینلر و فالینا باخماق ایستهین خانیملار قابین دؤورنه توپلانار، هره سی اؤزوندن بیر نیشان سو قابینین ایچینه آتار. مثلا مینجیق، اوزوك، سانجاق و ساییره، قیزلاردان بیری الینی سالار قابین تكینه و سویو دولاندیرا-دولاندیرا، مجلیسده كیلر ده هره سی ایستهدیكلری بایاتینین ایلك میصراعین اوخویارلار،
مثلا بیری دئیر:
- الینده بایدا گلین
او بیری ایسه:
- قاپیدان بیری گلدی
و.......
كیمین قابا آتدیغی نیشان قیزین الینه گلسه، اوخونان سون بایاتینی كامیللشدیررلر و او بایاتی همین شخصین وصف-حالیدیر دئیرلر. مثلا:
- الینده بایدا گلین
دوروبدو چایدا گلین
تانری مورادین وئرسین
آچیلان آیدا گلین
(بونون معناسی بودور كی گلن آیین ایچینده مورادینا چاتاجاقدیر.)
- قاپیدان بیری گلدی
گؤزومون نورو گلدی
بو آرخی كیم آریتدی
سو بئله دورو گلدی
(دئمك یولدا موسافیرین وارسا ساغ سالامات گلیب، یئتیشهجك، یا دا گلن گونلرین خئییرلی و ایشیقلی اولاجاق) ( یكانی زارع صص64-66)
.
***
.
باشقا دا بیر نؤوع تفاّل وار ، بئله كی كند ائولرینده بیر-بیرینین دامینا چیخیب، قولاق یاتیردارلار كی ائو اهلی ندن دانیشیر. سؤزلری هر بیر مؤوضوعدا اولسا، اؤز فیكیرلرینجه اونو بیر یئره یوزوب، اوركلرینده توتدوقلاری نیتین جوابین آلارلار.
اونا گؤره ده بو گئجه هامی چالیشار خوش صؤحبتلر، یاخشی سؤزلر، دانیشسینلار، آغیزلارینی خئیره آچسینلار، دئیرلر ائشیدن اولار قوی قولاغینا خئییرلی سؤزلر دگسین، بلكه موشگولو آچیلسین!! (یكانی زارع ص 66)
خالقیمیزین دیلینده دولاشان بئله بیر میتولوژیك ریوایت وار:
"بؤیوك چیلله ایله كیچیك چیلله ایكی باجیدیلار، بیرگون بونلار اییده آغاجی آلتیندا اوتوروب، دانیشیردیلار، كیچیك باجی ، بؤیوك باجیدان سوروشار كی،
- سن گئتدین نئیلهدین؟
دئیر :
- من گئتدیم هامینین اللرین تندیرین اوستونه سالدیم، دونداردیم، اوشوتدوم، ناخوشلاتدیم، گلدیم!
كیچیك باجی دئیر:
- بولار بیر ایش دئییل كی من گئتسم، قاریلاری كوركدن، لولئیین لری لولكدن، گلینلری بیلكدن، كؤرپه لری بلكدن ائله رم!!
بؤیوك باجی دئیر: سن ده بیر ایش گؤره بیلمزسن چونكو قاباغین یازدی، عؤمورون آزدی.[3]
چیلله گئجه سی و ائله جه ده بوتون قیش بویونجا چوخ اسكی زامانلاردان قالان كوساگلین، خدیرنبی، سایاچی كیمی مراسیملر و بایراملار كئچیریلر.
میثال اوچون بورادا كوسا گلین مراسیمینه قیساجا ایشاره ائدهجگم:
كوسا گلین مراسیمی زیرنا، و دوهول ایله موشاییعت اولار، كوسا یئل قوواندان ساقال قویار، باشینا ایكی بوینوز تاخار، یانینا دا بیر گلین سالار، بیر ده اؤزویله بؤیوك بیر چووال داشییان بیریسین دولاندیرار. بونلار كند ایچینه گلیب، چالیب، اوخویوب، اوینایارلار:
كوسا گلین شعرلریندن بیر نئچهسینی آشاغیدا وئریرم:
كوسا گلیر هاوادان
ساققالی یئل قووادان
كوسانین پایین گتیر
آی خانیم ائوین آوادان
.
جانیم قاراباش قویون
قارلی داغلار آش قویون
اوچ گون، اوچ گئجه كئچر
كوسایا یولداش قویون
.
جانیم او قاتار كئچی
قایادا یاتا كئچی
قیش سویوغو گلنده
بالانی آتار كئچی
.
آی خالا خالا دور ایندی
یوك دیبینه سوز ایندی
چؤمچهنی دولدور ایندی
آللاه بالان ساخلاسین
دو بیزی یولا سال ایندی (انجوی شیرازی ص 95-98)
****
خالق چیللهلری قارشیلادیغی كیمی یولا دا سالار. كیچیك چیلله نین سون گئجه سینه كورداوغلو دئیرلر. بو گئجه قیز-گلینلر داما چیخار و دامدا اود یاندیریب، قارلاری اونون اوستونه سووراراق اوخورلار:
چیلله قوودو، چیلله قوودو
سحر مینجیق، سحر مینجیق[4] (انجوی شیرازی ص48)
سحر مینجیق دئدیكده صاباحیسی گون مینجیق-مینجیق یاغیش یاغاجاغینا اینانارلار
چیلله نین سون گونلری حاقیندا دا میتولوژیك بیر ریوایت وار، اونو دا ائشیده لیم.
- دئییرلر كیچیك چیلله چیخان گونون صاباحیسی، حاجی لئیلك گلر و گؤلون دونموش بوزلارینا آیاق باسار[5]، دونوق سولار باشلارلار اریمگه. اما بیر دفعه هاوا بتر كولك ائلیردی. یامان سویوق دوشموشدو، پیشیكلر میرنووا دوشوب، قورتلار اته یئریكلیر و ایتلرین قانینا سوسامیشدیلار، خالق نه قدر حاجی لئیلگین یولونو گؤزلهدیلرسه اوندان خبر اولمادی، آرادا بیر نئچه نفر آغزی گؤیچك ده گلیب، پیس یئره یوردولار: بیری دئدی یقین قاردا قالیب، بیری دئدی یقین یولون آزیب، صیاد بابا دئییلن بیر دیل آنلایان، تاری تانییان، خئیر-دوعالی یاخشی كیشی وارایدی او دا جماعته دئییردی كی نیاران اولمایین هریاندان اولموش اولسا حاجی لئیلك گلیب، چیخار بیر آز دا دؤزمه لیسیز.
آما گؤزله گؤزون وار اولسون. حاجیلئیلكدن خبر اولمادی آخیردا جماعت یورولوب، كور پئشمان ائولرینه دؤندولر.
صیاد بابانین كورداوغلو آدیندا بیر اوغلو وار ایدی، ائوه گلیب، اوغلونا دئدی اوغلو دور پار-پالتاریوی گئی! گئت گؤر بلكه حاجیلئیلك گلیب، گدیكده قالیب.
كورداوغلو چاریقلارین گئیدی، پاتاواسین باغلادی، كوركونو ده چیگنینه سالیب، آلا چلپوو یاغا-یاغا داغ یوخاری یولا دوشدو. آخیردا گئدیب، یوققوشون باشینا چاتدی. گؤردو كی بعلی حاجی لئیلك گلیب، اوردادی. اونو قوجاعینا آلیب، كنده ساری دؤندو، كیچیك چیلله بئله گؤردوكده لاپ سالدی عینادینا هرطرفدن قار یاغدیریب، كولك ائله دی. كورداوغلو لئیلگی كوركونون ایچینه سالدی كی هم او اوشومه سین هم ده بو قیزیشسین، اما كیچیك چیلله قارلاری اوز گؤزونه سووروب، یولونو آزدیرماق ایستیردی، نه ایسه كورداوغلو بیر داشین دالیندا گیزلنیب، اؤزونو كولكدن قورویوب، حاجی لئیلك ایلن سحره كیمی اورادا قالدی.
اما گل گؤر كی كورداوغلو گلمه یینجه آتا –آناسی برك نیاران قالدیلار، بیر نئچه ساعات گئجه نی گؤزله دیلر، خبر اولمادی، كور- پئشمان باشلارینی آتیب، یاتدیلار.
كورداوغلونون آناسی دؤشونو چیخاریب، یئره دایادی صوبحه كیمی، سحره یاخین صیاد بابانی اویاتدی كی موشتولوغومو وئر. اگر كورداوغلو ایندییهجن دیری قالمیش اولسا داها بوندان سونرا اؤلمز.- دئدی.
دئدی:- من دؤشومو یئره دایامیشدیم، سحره كیمی سویوقدان آز قالا دونوردو، آما ایندی یئر قیزیشدی، دئمهلی یئر نفس چكمگه باشلامیش!!
بیر آزدان گؤردولر كورداوغلو ساغ- سالامات گلیب، چیخدی، او حاجی لئیلگی ده بیر باشا گؤل سولارینا آپارمیش، او دا آیاغینی باسجاق، گؤللرین سولاری اریمگه باشلامیشدی.
بو سون درجه گؤزل اسطوره ایله ده سؤزلریمه سون قویماق ایستریدیم.
آنجاق سؤزلریمین اولینده دئدیگیم كیمی: آتا بابالاریمیز بو گئجه آغیزلارینی خئیره آچارمیشلار، قوی ان سون سؤزومده خئیر دوعا ایله سونا چاتسین:
همیشه آلنینیز آچیق، گؤیلونوز شاد اولسون.
آللاه سیزی آتا اوجاغیندان، آنا تورپاغینیزدان قیراق سالماسین.
(و بیر ده نئجه دئیرلر سؤز واقتیا چكر دئمیشلر، اوتوز ایل بوندان اول بیز ده بو اونیورسیته نین اؤیرنجیسی اولاراق رحمتلیك خویلو عاشیق اصلانی بو سالونا چاغیرمیشدیق. او دا بئله بیر خئیر دوعا وئردی:)
گول اولاسیز، بولبول اولاسیز، قفسده اولمویاسیز.
.
.
_________________________
.
قایناقلار:
1- یكانی زارع، پرویز " آذربایجان شیفاهی ائل ادبیاتینا بیر باخیش" (تهران 1377، نشر اندیشه نو)
2- انجوی شیرازی، سید ابوالقاسم "جشنها و آداب و معتقدات زمستان جلد دوم استانهای آذربایجان و همدان" (تهران 1354، انتشارات امیركبیر )
3- افندییئف پاشا "آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتی" (باكی، 1992 معارف نشریاتی)
4- جاوید، سلامالله "آذری فولكلور صحیفه لری درگیسی"ا
5- صرافی علیرضا "دیلماج درگیسی فولكلور اؤزل ساییسی 21-24-جو سایی"
6-سیدوف، نورالدین "تاپماجالار" (باكی، 1971- علم نشریاتی)
7- شاه محمدی، فاطمه و ذبیحالله "ضربالمثلهای تركی در گویش زنجانی" (زنجان 1383، انتشارات نیكان كتاب)
اتك یازیلار
[1] میثال اوچون بیزده بئله بیر دب وار كی: بیر ائودن قیز كؤچورنده تازه گلینی ائوی تركائتمهدن اول آتا اوجاغینین (تندیرین) باشینا گتیررمیشلر، او ایسه اوچ دؤنه اوجاغین باشینا دولانار و سونرا دا ادب- اركانلا اگیلیب، اوجاغین قیراغیندان اؤپر و ائوی ترك ائدر.
بو اود و اوجاق موقدسلیگینی اؤزونده یاشادان بیر عادت و دبدیر.
[2] یئری گلمیشكن بورادا بیر قیسا ریوایت ده نقل ائتسم پیس اولمازدی:
دئییرلر بیر قاری ننه، قیزی و پیشیگی ایله یاشارمیشلار، پاییز آیلاریندا بوتون قوهوم- قونشو قیش زوماری تداروكونده اویان بویانا قاچیب، چالیشدیقلاری حالدا، قاری ننه ایلن قیزی هیچ بیر ایش گؤرمورموشلر.
سوروشارلار :
- آی ننه بس نیه قیشا حاضیرلیق ایشلری گؤرمورسن؟
قاری دا تنبللیكدن دئیر:
- من بو قیشا قالمارام، اؤلوب، گئدهجگم دا نه اوچون تداروك گؤروم!
قیزی دا دئیر:
- من ده اره گئدهجگم، گئدیب ار ائوینده یئییب، ایچرم. دا نه اوچون تداروك گؤروم!
پیشیك ده دئییر:
- ائله كی قاری ننه اؤلدو، قیزدا اره گئتدی داها من ده بو ائوده اوتورمارام، قوشولارام قیز گئدن ائوه گئدیب، اوردا یئریمی سالارام.
اما ایش بئله گتیریر كی قاری ننه دیری قالیر! قیزین دا باختی آچیلمیر، اوچو ده قیش بویونجا كورلوق چكیرلر.
[3] بو توفارقان واریانتیدیر، خویدا دا بئله دئیرلر: بؤیوك چیلله دئیر من گئتدیم هامینین اللرین باغلادیم، تندیرین اوستونه سالدیم گلدیم.
كیچیك چیلله ده دئیر: من سنین كیمین دئییلم، گئدیب، هامینی تندیردن قووب، كوفلهدن چیخاراجاغام، اوشاقلارین اللرین بئشیكده، قوجالارین اللرین بوز سیندیراندا چاتلاداجاغام ، گلینلرین الینی بولاق باشیندا دوندوراجاغام.
[4] بو قوشا چای واریانتیدیر، سایین قالادا بو شعری اوخویارلار:
چیلله قاچدیها چیلله قاچدی
بالالارین گؤتؤتدو قاچدی


text:
آرزوبلاق دان، بایرام بهانه سی ایله
سلام
آرزوبلاق، آمئریكا سئروئرلرینده
آرزوبلاق ایران سئروئرلرینه كؤچورولدو
عزیز بلاقچیلار ، سلام
نئچه گون چالیشمادان سونرا ، آرزوبلاق سیستئمی گوجلو ایران سئروئرلرینه كؤچورولدو.
بو آرادا بلاقچیلارا گیریش و یازی یایما اوچون بیر پارا موشكول لر یارانمیشدیر. و بیر نئچه یازی و باخیشین (20دن آز) سیلینمه سینه سبب اولموشدور .
ایندی بو موشكول لر تاماملیقلا حل اولونوب ، سیستئم یوخاری سورعتله سئرویس وئرمه گه حاضیرلانیبدیر.
یارانان موشكوللره گؤره اؤزگونوك دئیه ، سیزلره آرزوبلاقدا خوش آنلار آرزولاییریق.
ساغلیقلا
سایغاج لاردا ده ییشیك لیك
سلام عزیز بلاق چی لار
وئبلاق لارین سایغاج لاریندا بیر سئری ده ییشیك لیك لر اولونوب .
بئله كی قاباقجا بیر موشكولون اولدوغونا گؤره ، گؤروش لر دوز گؤرسه دیلمیردی . ایندی بو موشكول حل اولونوب و سایغاج لاردا هئچ بیر موشكول یوخدور .
ساغ اولون
"یولداش لار" ایمكانیندا ده ییشیك لر
"یولداش لار" ایمكانیندا ده ییشیك لیك لر وئریلیب .


text:
خیاو:
گولور آمما دوداغیندان گولوش آغلار گؤیه ریر
گولور آمما دوداغیندان گولوش آغلار گؤیه ریر
آغلاییر آمما بنؤوشه دولو باغلار گؤیه ریر
سوسور آمما باخیشیندان بایاتی دامجیلاییر
سوسور آمما بوغازیندان بوغاناغلار گؤیه ریر
سینه سینده یارالاردان دره لر وار هله ده
سینه سیندن هله ده وار آجی داغلار گؤیه ریر
ساز اونون حسرتی دیر کی بوغازیندان آسیلیب
چای اونون چشمه اونون دردی کی چاغلار گؤیه ریر
اللریندن هله ده دوز چؤرک عطری سوزولور
اللریندن هله ده سوتلو اوفاغلار گؤیه ریر
بو نه یازدیر؟ مئشه لردن قارا بالتا بوی آتیر!
بو نه یای دیر؟ زمیلردن آج اوراغلار گؤیه ریر!
نئچه سرو آه گؤیه ریر هر نفسیندن بوی بوی
گور سسیندن نه بولودلار نه بولاغلار گؤیه ریر
-آغلاییرسان آنا؟-یوخ یوخ، گؤزومه توز دولدو!
گولور آمما دوداغیندان گولوش آغلار گؤیه ریر
نادر الهی
کد این خبر: 20671


text:
بنی هاشیم آیێ باتدی – قوْشار: اردبیللی منعم
آچێقلاما: بۇ نوحهنی حاج صدیف اردبیلی گؤزهل ایفاده ائدیب. آنجاق متنه باخاندا بۇ نوحه و شئعرین فرقلی و آیرێ تۆرلی اوْلماسێنێ بیلمهک اوْلۇر. من بۇ چئشید شئعرین و نوحهنین آدێن بیلمیرهم:
آی چێخدێ سۇدان باتدێ، اطفاله خبر چاتدێ
سۇ گؤزلهمهسین قێزلار، عباس علهمی یاتدێ
باتمێش قانا سرلئشگـهر، طبّال وۇرۇر لئشگــهر
سعـد اوْغلـۇ گۆلـهر آممـا، آغـلار قـره معجهرلهر
بیر یاندا دۆشۆب سققا، بیر یاندا قوْپۇب محشهر
آیا گؤرهسن کیمدیـر، هر دم اۇجـادان سسلـهر
بس هـارداسـان عبّـاسیــم؟ ائی قانــه باتـان پئیکـهر
سس وئــر سسیمـه آخـهر، انصاریـم اوْلـۇب قارداش
دوْغـرانـدێ جـوان اوْغلـۇم، قـددیم بـۆکـۆلۆب قارداش
گل اۆستیمه هر یئردهن، دۆشمهن تؤکۆلۆب قارداش
قوْلسۇز یێخێلێب سققا، قانیله دوْلـۇب گؤزلـهر
ایستـهر وئره عبّاسه، سۇ خاتم-ی-پئیغهمبـهر
سققا سۇوا باخدێقجا، آغلار بئله عرض ائیلـهر
گهـوارهده یـا جــدّا، عطشانـدی علـی اصغــر
چێخدێ توْز آراسێندان شه گؤزلهره گؤرسهندی
غئیـرهتلـی وزیـر اوْنـدا، بیـر تیتـرهدی ترپـهنــدی
عفو ائیله یارام چوْخدۇر، ائی فاطیمه دیلبهندی
شه گؤردێ خوداوندا حئیرهتلی تماشادێر
دؤرد نورون آراسێندا، بیر قامهت-ی-رعنادیر
حیدر دئییر اوْغلۇم وای، بیر ماتهم-ی-عوظمادیر
آغلار باشێ اۆستۆنده، صدّیقهی-ی-کبرادیر
دۆشدۆ آلێب آغۇشه، بیر حسرهتیلهن باخدێ
عبّاس گؤزۆن یۇمدۇ، باش دال طرهفه آخدێ
شاه آغلادێ یا الله، شام اهلی دۇرۇب باخدێ
هئی سسلهدی جان قارداش، هئی گلدی نوا اۆسته
سس وئرمهدی یۆز وئردی، غم آل-ی-عبا اۆسته
قوْیدۇ یارالێ باشێن، توْپراغه مینا اۆسته
دؤرد مین اوْخ آتان بیردهن، اوْخ آتدێ هوا اۆسته
سئل تک تؤکۆلۆب لئشگهر، شاه-ی-شهدا اۆسته
باشلاندێ گینه دعوا، دونیای-ی-فنا اۆسته
گۆن باتدێ قاراتوْزدان، مئیدان-ی-بلا اۆسته
گۆن باتجاغێن آی چێخدێ، فیالفور هوا اۆسته
آی یوْخ یارالێ بیر باش، گؤرسهندی جیدا اۆسته
کس عؤمریمی یا الله، یاندێ اۆرهگیم یاندێ
نئیزه گؤگه قوْزاندێ، مئیدان ایشێقلاندێ
قارداش باشێن گؤردۆ، بیر پارچا قێزێل قاندێ
شمشیر وۇرۇب سولطان، محو اوْلدۇ قوْشۇن قاشدێ1
گلدی آتێن اۆستۆنده، تللی ائلهکی آشدێ
سس قوْپدۇ عطشلردهن، دریای-ی-بلا داشدێ
جام الده قاباغێنه، عطشان بالالار قاشدێ2
بیر سؤز دئدی اطفالی، آغلاتدێ موصیبهتدهن
من گلدیم عموز قالدێ، مئیداندا خیجالهتدهن
سۇ اوْلمادێ گؤندهرسین، قان آغلادێ غئیرهتدهن
یالواردێ سۇسۇز قێزلار، بیز دیده تریک بابا
یاپراق کیمی وحشهتدهن، باخ گؤر اسهریک بابا
سۇ آدێنێ اؤلسهکده، بیرده دئمهریک بابا
سسلهن عمومیز گلسین، سۇ ایستهمیریک بابا
1و 2- قاچدێ
قایناق: گلچین کربلا، بزبان ترکی شامل نوحه، سینهزن، افراد، رجز، دوبیتی، گردآورنده: فیروزی نیا، چاپ پنجم – بهار 75- چاپ علمیه – مرکز نشر فرهنگی بهترین


text:
«علی میثمی»ده ابدیته قووشدو
صابیر ادبی انجومنی
ایللر بویو اجتماعی و ائلینین دردینی گؤزللیکله سؤیلهین شعرلرله، سیاسی، ادبی- اجتماعی محفللرده چیخیش ائدن و صابیر ادبی انجومنینین ایلک عضولریندن اولان قوجامان شاعیریمیز اوستاد «علی میثمی» ابدیته قووشدو.
میثمی، شاعیرلیکدن علاوه، بیر مبارز و چالیشقان انسان کیمی ده اؤزونو بیزلره تانیتدیرمیشدی. بو بؤیوک شاعیریمیز، هم ده ایللر بویو حافظین دیوانینین اوستونده ایشلهمیش و بو اثردن یئنی بیر نسخه وئرمهیه چالیشمیشدی. اونون بو ایشی، یوردوموزون بؤیوک تدقیقاتچیسی دکتر شفیعی کدکنینین طرفیندن تایید اولونموشدو. میثمی، هم ده گؤزل و آخیجی طنز و اجتماعی شعرلرله دوستلارینین آراسیندا تانینمیشدیر.
«صابیر ادبی انجومنی»، اوستاد میثمینین آغیر ایتگیسینی، اونون عائیلهسینه و بوتون ادبیات سئونلره باش ساغلیغی وئریب، اونون ایللر بویو ایشلهدییی حافظین یئنی نسخهسینین، هم ده چاپ اولونمامیش شعرلرینین نشر اولونماسینی آرزیلاییر.
صابیر ادبی انجومنی


text:
دۆنیأ
تهران ینگ شأهِر حأکیمی قالیباف یانغینی سؤندۆریش تۇپاریندان اینگ آز ۲۰ آدامینگ اؤلِندیگینی بیلدیریپدی
استرالیادا سیمبیو آدلی میللی پارکدا بیر اؤردک ۱۲۶ کیلوگرام آغرامینداقی یوماترا قاپلانگی بیلن اۇینایار
بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ بیر جۇغاپکأری فرانس پرس حابار آژانسینا برن بیاناتیندا واقادا ۳۷ آدامینگ اؤلِندیگینی بیلدیردی
سوُنگقی 10 گۆنده تایوان- دا دا قوش دۆموی سبأپلی 60 مۆنگ تاوویق اؤلدۆریلدی.
کوادکوپترینگ اۇد آچیلشیقدان سۇنگ واقا یریندن داشالاندیغی حابار بریلدی
ایران چأکلِندیرمهلرینگ آرادان آیریلماغیندان سۇنگرا ایلکینجی اوچارینی آلدی
بیرلشن عاراپ امیرلیکلری بو واقادان سۇنگ ۳ گۆن میللی یاس ایغلان اتدی
اندونزیانینگ دنگیزچیلیک و بالیقچیلیق وزیرلیگی بو سانینگ رسمی سان بۇلاندیغینی حابار بردی.
اؤلِنلرینگ ۲۰-سی کؤچهلرده، ۲۷-سی اؤیلرینده، ۳۳-ی کِسِلحانالاردا اؤلدی


text:
اوستاد هوشنگ جعفری زنگانلی
بوزا یازمیشدی قیز اوغلانلی بیزیم حاققیمیزی
اریدیر بیر بئیینی قانلی بیزیم حاققیمیزی
پایلاییر تک کوللارا یارپاقلاریمی
دیلی ، آغزی ، الی قرآنلی بیزیم حاققیمیزی
گؤردوگون اوتدو ، دماوند قیمیللانمادی هئچ
یئنه اوتماز دئدی ایرانلی ، بیزیم حاققیمیزی
نییه گؤیلرده بولوددان ال آتیب آلمیرسان
ساوالان ای باشی طوفانلی بیزیم حاققیمیزی
دوتوبان نیسگیل الیندن دئدی خرمنلره باخ
سووورور گؤ نئجه سهمانلی بیزیم حاقیمیزی
ال آتیب ایندی قلمدن غزل ایستیر دفتر
اورداکی داندیلا دیوانلی بیزیم حاققیمیزی
قویمایین بارماغی حسرت قالا بال بارداغینا
یاخمایین کوللارا شان- شانلی بیزیم حاققیمیزی
گئجه بیر پالچیقا باتمیش کوچه دن سس گلدی
کورلادین آی کدر ایمانلی بیزیم حاققیمیزی
کتده بیر هیسلی دام التدا بویو عنبرچه قادین
ائله سؤیلوردو یاریم جانلی بیزیم حاققیمیزی
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | هوشنگ جعفری,هوشنگ جعفرینین شعرلری,استاد جعفری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,حققیمیز,حاققیمیز


text:
اؤیرنجی سسی: تام ۳۷ ایل اؤنجه ایران اسلام دئوریمیندن همن سونرا، دؤرد عالیم شخصیتین قراری و اؤزوئریسی ایله چاغین حساس، اولومسوز و اولدوقجا قاریشیق سیاسی قوشوللارینا باخمایاراق، ایللر سونرا یاراناجاق درین و اوجسوز بوجاقسیز بیر مکتبین تمللری آتیلدی. باشدا رحمتلیک پروفسور جواد هئیت و پروفسور حمید نطقی اولماق اوزره بو اؤزوئریلی انسانلارین واسطه سی ایله تهران شهرینده ۱۳۵۸- نجی ایلینده تورک دیلی، ادبیاتی و کولتورونو قونو ائدن بیر درگی، اولدوقجا آنلاملی سئچیلن آدی ایله یعنی “وارلیق” آدی ایله یایینلانماق اوزره ایذین آلیندی.
پروفسور جواد هیئت درگی نین امتیازینی آلمیش اولدو و دونیاسینی دگیشنه دک ده ۳۵ ایل بویونجا امتیاز صاحبی اولاراق وارگوجو ایله وارلیق درگیسینین دوامی اوچون چالیشدی. وارلیق درگی سینین هانکی سورجلردن کئچدیگینی و یایین حایاتینین ۳۵ ایللیک بیرینجی دئورینی اینجهلنمک و آراشدیرماق بو قیسسا یازیدا آماجلانمیر آنجاق ان آزیندان ایران اسلام دئوریمیندن سونرا گلن قوشاق اوچون “وارلیق”ین نه آنلاما گلدیگینی و تورک دیلی و ادبیاتینین قورونوب، کولتورونون و تاریخینین اؤنملی ایپ اوجلارینی بیلیمسل یونلری ایله گنج قوشاغا آختاریلماسی و تانیتیلماسی قونوسوندا (البته بیرینجی پهلوی دؤنمی نین اولدوقجا قارانلیق و کولتورل دوشوشونو و عینی زاماندا آماجلی بیر شکیلده سیستماتیک بیر آسیمیلاسیون و فارسلاشدیرما سیاستینی ده گؤز اؤنونده آلاراق) اؤنمی و گرکسینیمینی یئنی دن وورغولاماق گرکه بیلر.
اوچ آیدا بیر یایینلانان وارلیق درگیسی زنگین یازار کادروسویلا ۳۵ ایل آرالیقسیز ائنیشلی-چیخیشلی یایین حاتیندا تورک دوشونجهسینین یئنیدن دیریلمسی و دیرچلمهسینده اوینادیغی اساس رولو و ان آزیندان گئچن یوز ایلده پهلوی رژیمینین فارسلاشدیرما سیاستی سونوجو تورکلوک و اونون تمل وارلیغی اولان دیلی و ادبیاتی و آردیجا عنعنهلرینی هدف آلیب و زامان-زامان شدته باش ووروب، دوشونورلریمیزی بللی آرالیقلارلا اعدام، اوزون مدت حبس، شکنجه و سورگونلره معروض قویاراق تورکون وارلیغینا سالدیریسی نتیجه سینده یوخ اولماغا اوز توتان بو قوتسال وارلیغین یئنی دن توپارلانماسیندا ائتگی سی دارتیشیلمازدیر.
پروفئسور جواد هئیت ین اوزاق گؤرنلیگی، چاغین بوتون قوشوللارینی دوغرو بیر شکیلده آنالیز ائتمهسی و یاینجیلیقدا گؤستردیگی اوستون بئجریسی سونوجو وارلیق درگیسی نین آرالیقسیز یایینا دوام ائتمه سی، قوشقوسوز گونئی آذربایجان تورک وارلیغینین قورونماسیندا و میللی تورک دوشونجه سینین یئنی دن داها دا گوجلو بیر شکیلده بیلیمسل و باریشجیل یونلریایله یئنیدن یارانماسیندا ان تمل ائتگن اولاراق نیتلندیریلمه لیدیر. بلکه ده وارلیق درگیسی نین قوروجولاری ان باشدا بو دنلی اؤنملی بیر مکتبین یانی وارلیق کیمی بیر مکتبین تملینی آتدیقلارینین بیلینجینده و یا نیتینده دئییلدیلر آنجاق امینم ایلک ایللرده وارلیق کیمی بیر درگی نین و ایچردیگی بیلیمسل یازیلارین تورک میللتی طرفیندن قارشیلاندیغینی گؤردوکدن سونرا باش قویدوقلاری یولون نه درجه اؤنمه مالیک اولدوغونون فرقینه وارمیشلاردیر. بو مسئله نین ان بلیرگین اؤرنگی پروفئسور جواد هئیت دیر. هر هانسی دوزئیده اولور اولسون الی قلم توتان و دیلیمیزده و اونون ادبیاتیندا یازار و اوخورلار رحمتلیک جواد هئیتین وارلیق درگیسینه گؤستردیگی حساسیتینی و چیرپینماسینی ان آز بیر کره اولسون بئله یاخیندان گؤرموش و حیس ائتمیشلردیر. پروفئسور جواد هئیت، ایکی یؤنلو یاشام و کاریئری و هر ایکی یؤنده ده اینانیلماز درین بیلیمسللیگه مالیک اولماسی هر بیر تورک انسانینین اؤوونج قایناغیدیر. او ایران و دونیانین اؤنده گلن اورک جراحی اولماسینین یانی سیرا یئتنکلی و ائنتللئکتوال بیر تورکولوگ ایدی. هم جراحلار بیرلیگینین اویهسی و ایراندا بو ساحهده تمل آتان بیر حکیم و هم تورکولوژی و تورک ادبیاتیندا درین بیلگی و بیریکیمی ایله اؤنملی و قایناق ساییلا بیله جهک قدر اؤنملری تالیفلری اولان یوکسک قابلیتلی بیر بیلیم انسانی ایدی.
البته پروفئسور هئیتین بیلیمسل و بیرانسان اخلاقی یؤنلرینی اورتایا قویوب آراشدیرماق بو یازینین نه آماجی دیر نه ده بو کیچیجیک یازییا سیغا بیلر، آنجاق وارلیق درگیسی نین وار اولماسی و وار اولوش ندنینین پروفئسور هئیت اوچون نه قدر اؤنملی ایسه، بیر چوخ پانفارسیست و شؤونیست چئوره لره ده بو درگینین اورتادان قالدیریلماسی و بیر تورلو باغلانماسی دا ائله اوقدر اهمیتلی ایدی و ایندی ده اهمیتینی قوروماقدادیر. ۳۵ ایل هر گون باغلانما و بیر داها یایینلانماما تهلوکه سی ایله قارشی قارشیا قالان آما گونلر، آیلار و ایللر گئچدیکجه تورک میللهتینین گؤزونده آدی کیمی حاقلی اولاراق قوتسال “وارلیق”ا چئوریلن و سیمگهلشن، آرتیق سادهجه سیرادان بیر درگی دئییل “وارلیق مکتبی” آدلانان وارلیق درگیسی حاکمیت گؤزونده ده بیر تیکان کیمی ایدی. ایران اسلام حاکمیتی و چئشیدلی قاتمانلاریندا یئرلشن پانفارس و سویچو دوشونجهنین بوغازیندا بال بللهسی کیمی نه اودولابیلن نه آتیلابیلن وارلیق درگیسینین بیر داها آچیلماماق اوزره باغلانماسی، قوشقوسوز بو چئورهلرین گئجه گوندوز دوشوندوکلری و آرزیلادیقلاری بیر سورونا چئوریلمیشدیر.
۳۵ ایللیک یایین یاشامینین بیرینجی دؤنمینی آرخادا بیراخان وارلیق درگیسینین اؤنونه چیخاریلان انگللری و۳۵ ایل وارلیق درگیسینین یایین حایاتینا دوام ائتمه سی اوچون مجادله وئرن، ساواشان و دیرنن جواد هئیت قوشقوسوز اؤزوندن سونرا وارلیق درگیسینین کیمه امانت ائدهجگینی و یایین حایاتینا نئجه و هانسی قوشوللاردا سوردورمهسینی، سون درجه اوزاق گؤرنلیک ایله دوشونموش و بو قونودا آچیق بیر شکیلده یازیلی، سؤزلو، گؤرسل و ائشیتسل تاپشیریقلاری و وصیتینین اولدوغو بیلینمهکدهدیر.
شبههسز پروفسور هئیتین اؤزوندن سونرا وارلیق درگیسینین عینی چیزگیده یایین حایاتینی دوشونمهسی و درگینین نااهل الینه دوشمهمهسی میللتیمیز اوچون نه کی نرمال بلکه اولدوقجا گرکلی ایدی. رحمتلیک جواد هئیتده البته اوست سطیرلرده سؤیلندیگی اوزره بو قونودا دونیاسینی دگیشمهدن اؤنجه هر کس طرفیندن معنوی وارثی اولاراق بیلینن دوقتور محمد رضا هئیتی اؤزوندن سونرا رسمی بیر شکیلده وارلیق درگیسینین امتیاز صاحبی و مسئول مودورو اولاراق بلیرتمیش و رسمی وصیت نامه دوزنلنمیشدیر.
پروفئسور جواد هئیتین ۲ ایل بوندان اؤنجه حایاتینی دگیشمهسیندن سونرا بیر چوخ رسمی و رسمی اولمایان آچیقلامالارا و سؤز قونوسو وصیت نامه لره باخمایاراق اورتایا آتیلان شبهه لر، قارانلیق و نااهل اللرین و خسته دوشونجه لرین اورتالیقدا آت قوشدوردوغونا آچیق بیر قانیتدیر. بیر ایل یایینینین زورونلو اولاراق دورماسی و آردیندان ایکینجی دؤنم حایاتینی باشلایان وارلیق درگیسی، یئنی امتیاز صاحبی و مسئول مودورو اولان دوقتور محمد رضا هئیتین چابالاریلا عینی چیزگیده اولدوغونو و چیگینلرینده اولان امانت یوکونون اؤنمینین نه دنلی بیلینجینده اولدوغونو گؤسترمیش. ایکینجی دؤنم یایین حایاتینین قیسسا اولدوغونا باخمایاراق سون دؤنملرده الده ائتدیگی باشاریلار گرچک آنلامدا تورک دیلی و ادبیاتینین باشاریسی و یاشادیغی ایلکلردیر.
وارلیق درگیسینین ائکی اولاراق یایینلانان اوشاقلار اوچون “تومورجوق” درگیسی، هم ایچریک و هم تاساریم اولاراق اولدوقجا بؤیوک بیر آتدیم و باشاریدیر. آنجاق سون دؤنم وارلیق درگیسینین و دوقتور محمد رضا هئیتین گیریشیمی ایله اولوسلار آراسی کاشغرلی محمود حیکایه یاریشماسیندا گونی آذربایجانین حیکایه یازارلارینین اشتراک ائتمهسی و سایین غفور امامی زادهنین “قیرمیزم” حیکایهسی ایله الده ائتدیگی بیرینجیلیک یئری قوشقوسوز میللتیمیز اوچون و تورک دیلی و ادبیاتی اوچون ایللربویو خاطیرلاناجاق بیر قوتسال اولایدیر. ۱۰۰ ایله یاخین دیلینده تحصیل حاققیندان محروم اولان، بیر مکتبی اولمایان بیر میللت بوتون اولومسوزلوقلارا باخمایاراق بو دنلی سایقین بیر یاریشمادا اوستهلیک اولوسلارآراسی حئکایه یاریشماسیندا بیرینجیلیک الده ائده بیلیرسه وارلیق مکتبینین دوغرودان میللتیمیز طرفیندن منیمسنمهسی آنلامینا گلیر.
آنجاق بوباشاریلارین و وارلیق درگیسینین عینی چیزگیده دوام ائتمهسینی ایستمهینلرده وار. بو باشاریلاری گیزلتمک، وارلیق مکتبینی یولوندان جایدیراراق پاسیفلشدیرمک ایستهین قارانلیق اللرده وار. آذربایجان میللی تورک حرکتی بو جایدیریجی و دوست پوستوندا دوشمانجا یاخینلاشان حرکتلری گؤرور، گؤرمزدن گلهبیلمز و گلمهیجکدیر. وارلیق مکتبی ائله بئله راحات یارانماییبدیر کی هر اؤزونو بیلمز اونا یان باخماغا جسارتلنسین. میللی و معنوی دگریمیز اولان وارلیق درگیسی و آرخاسیندا دایانان قوتسال میللی گوج و قوروجولارینین عزیز روحو هر زامان اونو قورویاجاق و گلجک نسیللره امانت ائدجکدیر.
سون گونلرده تبریز شهرینده “آنا وارلیق” آدی ایله ارشاد ادارهسیندن مجوز آلاراق ایلک ساییسی یایینلانان درگینی، آذربایجان تورک میللی حرکتینین قارشی قارشیا اولدوغو یئنی تهلکهلری کیمی نیتلندیرمک اولار.
سون زامانلاردا بیر پارا بللی قارانلیق اوداقلاردان و آذربایجان تورک حرکتینی دوغرودان سالدیریلاریلا یئنیلگیه اوغرادا بیلمهین اللر بو حرکتین تمل داشلاری و شخصیت لری و یا حساس نقطهلرینه سالدیرماق و یا گولونج آما بیر او قدرده تهلوکهلی آلتئرناتیو یاراتماقلا هدف آلاراق سارسمایا، جایدیرماغا و بؤلمهگه چالیشیرلار. بو سالدیریلار هر زامان اولدوغو کیمی یئنی پالتار و یئنی اوزلرله میدانا چیخماقدادیر. آنجاق ایشین اوزوجو یانی ایللردیر تانینان و گونیلن انسانلاریمیزین و یازارلاریمیزین آچیق و صاف اورهکلیلیکلری سونوجو بو پاراللجی آخینتیا قاپیلمالاری و البته بیلمهدن دشمانین دگیرمانینا سو داشیمالاریدیر. “آنا وارلیق” آدی ایله چیخان بو درگی حاقدا قیسسا اولاراق نئچه تیتر یازماق و البته قضاوتی اهلینه بیراخماق ان دوعروسو اولاجاقدیر نیه کی زامان هر بیر آچیلماز دویونون چؤزومودور، تاریخ صحنهسی ایسه ان بؤیوک محکمه.
– ایلک باشدا بیزیم آجیمیزدان یئنی درگینین مجوز آلما پروسسی حاقدا اولدوقجا قوشقو اویاندیراجاق مسئلهلرین اورتایا چیخماسی و آچیقلانماسی لازیمدیر. بیلیندیگی کیمی وارلیق درگیسینین قوروجوسو اولان مرحوم پروفسور هئیتین اؤلوموندن اؤنجه دوغدوغو شهرده یانی تبریز شهرینده دفن اولماسینی اوزره آچیق و رسمی وصیت ائتمیش آنجاق ایران اسلام حکومتی مرحومون بو سون و حاقلی ایستهیین رد ائتمشلر و دفنه ایذین وئرمهمیشلر. تبریز شهرینین ان آزیندان نشر و یایینجیلیق باخیمیندان نئجه چتین و سیخینتیلی بیر شهر اولدوغونو آز چوخ بو شهرده نشر ایشی ایله مشغول اولانلار بیلیرلر و آچیقلاماغا گرک یوخدور. مرحوم پروفئسورون اؤلوموندن ایکی ایل سونرا دوزئیسیز، علاقهسیز و دونانیمسیز بیریسی و یا بیریلری طرفیندن بئله بیر مجوز نئجه آلینیر؟ دئیه سئوالین یارانماسی اولدوقجا دوغالدیر. اگر بو یئنی بیر درگیدیر ایسه ندن “وارلیق” درگیسینین آدینی و لوقوسونو اخلاقسیز بیر شکیلده قوللاناراق سانکی “وارلیق” درگیسینین دوامی ایمیش کیمی داورانیلیر. بونو نظره آلاراق کی هامیمیز یاخیندان اوزاقدان وارلیق مکتبینین اؤیرنجی لرییک و بو اؤیرنجیلر او قوتسال مکتبدن اسینلنهرک یئنی درگیلر و یازیلار و کیتابلار تالیف ائدیب و یولا دوام ائدیرلر، البته یئنی بیر درگینین دیلیمیزی و ادبیاتیمیزی قونو ائتمهسی و یارانماسی موتلولوق وئرن بیر قوتلو حادثه اولمالیایکن بو درگینی چیخیرانلار دا بیر یئنی بیر درگی چیخارسالاردی باشقا بیر آدایله ارزونه اؤزل لوقو و سیمگهایله البته بیز سئوینر و تبریک ائدردیک چونکو وارلیق روحو بونو بیزه اؤیرتمیش. والیق روحو و دگر بیچیمی بیزه یالانجیلق و اوغرولوق اؤیرتمهمیش.
– بو یئنی چیخان درگینین اوز قاپاغی و وارلیق لوقوسو و سیمگهسینین قوللانیلما بیچیمی حاقدا ایکی آیری مسئله اؤنه چیخماقدادیر. “وارلیق” درگیسینین امتیز صاحبی و مسئول مودورو اولان دکتر محمد رضا هئیتین سون آچیقلاماسینا استنادا بو قونودا کیمسه یه بیر ایذین و یا وکالت وئریلمه دیگی اوچون “وارلیق” آدینی قانونا کیمسه قوللاناماز و یئنی بیر آد لازیم اولدوغونا گؤره “آنا وارلیق” آدی سئچیلمیشدیر آنجاق اؤز قاپاغیندا “آنا سؤزجویو اولدوقجا کیچیک و دقت چکمهین بیر شکیلده یازیلاراق سانکی “وارلیق” درگیسی نین یئنی سایی چیخمیش کیمی رئکلام وئریلمهسی اولدوقجا اخلاقسیز، یایین اخلاقی و قوراللارینا ترس بیر حرکت اولموشدور. بئله بیر بیچیمده لوقو و سیمگه چیزیمینین تصادف اولماسی ممکن دئییل.
– ایلک سایینین ایچریگی ده اولدوقجا دقت چکیجیدیر، ایلک سایی هر حالدا اولمایان بیر مشروعیت بوشلوغونو دولدورماق اوچون پروفئسور جواد هئیته حصر اولونموش. البته کی اوست پاراگرافدادا سؤیلهندگی کیمی حقیقی آنلامدا یئنی بیر درگی نشر اولونسایدی بو چوخدا غرور وئریجی اولاردی آنجاق بیچیم اعتباریله چوخ یانلیش و البته بیر یانداندا الهوئریجی بیر حرکت کیمی دگرلندیریلملی دیر.
آنجاق سون اولاراق بو تیپ بؤلوجو و پارچالاییجی حرکتلرین و بئله ناشیجاسینا پاراللجی یاخلاشیملارین هئچ بیر زامان باشاریلی اولمادیقلارینی بلیرتمگی بوینومون بورجو بیلیب بو قورقونون ایچینده بیلمهدن یئر آلان دوستلارین خوش گؤرولرینه ده سیغیناراق، بو مکتبین بیر اؤیرنجیسی اولاراق “آنا وارلیق” آدلی یئنی درگینین قوروجوسو و یا قوروجولارینی اویاریب و بو نامبارک یولدان دؤنمهلرینی اؤنریرم.


text:
ترکیه، اروپا و تروریزم گه قرشی کوره ش
جمهور رئیس لیک سوزلاوچیسی ابراهیم قلین نینگ مقاله سی
ترکیه، اروپا و تروریزم گه قرشی کوره ش
بو اوزاق ییل لردن بیری عملگه آشیریلگن دهشتلی بیر فعالیت نی تکرارلش دیر. اروپالیک اداره چیلر پی کاک هجوملرینی قاره لش اوچون یریم آغیز بیانات بیرماقده لر بیراق اولرنی مستقیم ویا غیر مستقیم حمایه قیلگنلر اوچون هیچ بیر نرسه ایتمه یدیلر. پی کاکا تروریزمینی مشروع لشتیریش حرکت قیلیب تورگنلرگه قرشی فعالیت گه باشله گن حکومت نی تنقید ایتیش گه انیق همکارلی دن کوپراق زمان مصرف قیلماقده لر. خلق لرنینگ دموکراتیک حزبی پارلمان اعضالری نینگ و اولرنینگ میدیا ارگانلری نینگ پی کاکانینگ تروریستیک هجوم لرینی بمب اورنه تیگن موترلرینی، خودکش هجوملرینی و سوئ قصدلرینی قاره لاوچی بیر بارهم بیانات بیرمه گنلرلیکلری بیلن علاقه لی سوز یوریتیش نی نا مناسب دیب ایته دیلر. اروپا بیرلیگی نینگ پی کاکانی بیر ترور تشکیلاتی اوله راق کورگن لیگینی ایته دی بیراق پی کاکا استخباراتچیلری نینگ ترور تشکیلاتی اوچون اروپاده ایش قیلیشی، پاره ییغیشتیریشی، ینگی تروریستلرنی گروه نینگ ایچیگه قوشیشیگه، آیدولوژی سی نینگ تبلیغینی قیلیش گه بروکسیل و ملی مجلس لرده گروه نینگ منفعتلری اوچون لابی فعالیت لری عملگه آشیریش گه اجازه بیره دیلر. ترک وطنداشلری اروپا پارلمانی و اروپا پایتخت لری نینگ جاده لریده پی کاکا بیراق لرینی هر بیر کورگنلریده اروپالیکلرنینگ کیفینی برهم اوره دیگن حرکتلر عملگه آشیره دیلر. بونینگ مسؤلی کیم دیر؟
اروپالیک سیاستچیلر سوز ایرکین لیگی نامیدن تروریزم نی تمیزله گن لرنینگ یانیده توروب اروپاده یوز بیریشی گه اجازه بیرمه یاتگن بیر لیکلری بیر حادثه نی ترکیه گه مجبور قیلماقچی بولماقده لر. اروپا بیرلیگی سیاسی موسسه لری نینگ و ملی مجلس لری نینگ ملت وکیللریگه القاعده ویا داعش دن مدافعه قیلیش لری، تروریستیک فعالیتلرینی معتبر کورستیش لری و محکمه قرارلریگه قرشی بولگن لیکلری اوچون اجازه بیرگن لیگینی تصور قیلاله سیز می؟
بو ایککی یوزلمه نی کورساتووچی ایریم مسئله لرهم موجود. 240 دن آرتیق کیشی نینگ اولیشی بیلن نتیجه لنگن 15 نچی جولای قانلی کودتا تشبثی نینگ آرتیدن حکومت بو کودتانی ریجه له گنلرنی تعقیب ایتدی. اروپالیک اداره چیلر بو نا موفق کودتا تشبثینی قاره لش اوچون بیر نرسه ایتیب، کودتاچیلرنی عدالت گه تسلیم قیلگن حکومت اوچون توقوز نیرسه ایتدیلر.
اوندن کیین ترکیه نی اروپا بیرلیگی اوچره شوولرینی توخته تیش ویا تحریم بیلن تهدید ایته دیلر.
اروپا بیرلیگی، ترکیه – اروپا بیرلیگی مهاجرلر کیلیشوویگه بناً اقتصادی مسؤلیتینی ادا قیلیشی کیره ک. اروپاگه اعضالیک پروسه سیگه سرعت بیریلیشی کیره ک و ینگی فصللر قوییلیب، نهائی بولیشی کیره ک دیر.
اروپالیکلر ترکیه دوچ قالگن خوفسیزلیک مسئله لریگه کوپراق دقت قیلیش لری کیره ک. بونینگ ترکیه قاله ویرسه اروپا بیلن هم ارتباطی بولگن لیگینی قبول ایتیشلری کیره ک.


text:
سهندیم (شهریار)
نوع مطلب :فرهنگی ،
نوشته شده توسط:میر کریم حسینی نژاد نمین
شاه داغیم، چال پاپاغیم،ائل دایاغیم، شانلی سهندیم
باشی توفانلی سهندیم
باشدا حئیدر بابا تک قارلا قیروولا قاریشیبسان
سون ایپک تئللی بولودلارلا اوفوقده ساریشیبسان
ساواشارکن باریشیبسان
گؤیده ن ایلهام آلالی سیرری سماواتا دییه رسن
هله آغ کورکو بورون، یازدا یاشیل دوندا گییه رسن
قورادان حالوا یییه رسن
دؤشلرینده سونالار تک شوخ ممه لرده
نه سرین چیشمه لرین وار
او یاشیل تئللری، یئل هؤرمه ده آینالی سحرده
ایشوه لی ایشمه لرین وار
قوی یاغیش یاغسادا یاغسین
سئل اولوب آخسادا آخسین
یانلاریندا دره لر وار
قوی قلم قاشلارین اوچسون فره لرله، هامی باخسین
باشلاریندا هره لر وار
سیلدیریملار، سره لر وار
او اتک لرده نه قیزلار یاناغی لاله لرین وار
قوزولار اوتلایاراق نئیده نه خوش ناله لرین وار
آی کیمی هله لرین وار
گول- چیچکدن بزه ننده، نه گلینلر کیمی نازین
یئل اسنده او سولاردا نه درین رازونیازین
اوینایار گوللو قوتازین
تیتره ییر ساز تئلی تک شاخه لرین چایدا چمنده
یئل او تئللرده گزه نده، نه کوراوغلو چالی سازین
اؤرده یین خلوت ائدیب گؤلده پری لرله چیمنده
قول-قاناددان اونا آغ هووله آچار قمزلی قازین
قیش گئده ر قوی گله یازین
هله نووروز گولو وار، قار چیچه یین وار، گله جکلر
اوزلرین تئز سیله جکلر
قیشده کهلیک هوه سیله چؤله قاچدیقدا جاوانلار
قاردا قاققیلدایاراق نازلی قلمقاشلارین اولسون
یاز، او دؤشلرده ناهار منده سین آچدیقدا چوبانلار
بوللو سودلو سورولر، دادلی قاوویتماشلارین اولسون
آد آلیر سنده ن او شاعیر کی سن اوندان آد آلارسان
اونا هر داد وئره سن، یوز او موقابیل داد آلارسان
تاریدان هر زاد آلارسان
آداق اولدوقدا، سن اونلا داها آرتیق اوجالارسان
باش اوجالدیقدا دماوند داغیندا باج آلارسان
شئر الینده ن تاج آلارسان
او دا شعرین، ادبین شاه داغیدیر، شانلی سهندیم
او دا سن تک آتار اولدوزلارا شعریله کمندی
او دا سیمرغیدان آلماقدادی فندی
شعر یازاندا قلمینده ن باخاسان دور سپه لندی
سانکی اولدوزلار الندی
سؤز دییه نده گؤره سن قاتدی گولو، پوسته نی قندی
یاشاسین شاعیر افندی
او نه شاعیر کی، داغین وصفینه میصداق اونو گؤردوم
من سنین تک اوجالیق مشقینه موششاق اونو گؤردوم
عشقه، عشق اهلینه موشتاق اونو گؤردوم
او نه شاعیر کی، خیال مرکبینه شو شیغییاندا
او نهنگ آت، آیاغین توزلو بولودلاردا قویاندا
لوله لنمه کده دی یئر-گؤی، نئجه تومار سارییاندا
گؤره جکسن او زاماندا
نه زامان وارسا، مکان وارسا کسیب بیچدی بیر آندا
کئچه جکلر، گله جکلر نه بویاندا - نه او یاندا
باخ نه حورمت وار اونون اؤز دئمیشی توک پاپاغیندا
شهریارین تاج ایمیش باشی دورموش قاباغیندا
باشینا ساوریلان اینجی، چاریق اولموش آیاغیندا
وحی دیر شعری ملک لردی پیچیلدار قولاغیندا
آیه لردیر دوداغیندا
او دا داغلار کیمی شانینده نه یازسام یاراشاندیر
او دا ظالیم قوپاران قارلا-کوله کله دوروشاندیر
قودوزا، ظالیمه قارشی سینه گرمیش، ووروشاندیر
قودوزون کؤکونه، ظالیم بیره لر تک داراشاندیر
آمما واختیندا فقیر خالقی اییلمیش سوروشاندیر
قارا میلله تده هونر بولسا، هونرله آراشاندیر
قارالارلا قاریشاندیر
ساریشاندیر
گئجه حققین گؤزودور، تور تؤره تمیش اوجاغیندا
اریییب باغ تک اوره کلردی یانارلار چیراغیندا
مئی، محبتدن ایچیب لاله بیتیبدیر یاناغیندا
او بیر اوغلان کی، پری لر سو ایچه رلر چاناغیندا
اینجی قاینار بولاغیندا
طبعی بیر سئوگی لی بولبول کی، اوخور گول بوداغیندا
ساری سونبول قوجاغیندا
سولار افسانه دی سؤیلر اونون افسونلو باغیندا
سحه رین چنلی چاغیندا
شاعیرین ذووقو، نه افسونلو نه افسانه لی باغلار
آی نه باغلار کی "الیف لئیلی" دا افسانه ده باغلار
اود یاخیب داغلاری داغلار
گول گولورسه بولاغ آغلار
شاعیرین عالمی اؤلمز، اونا عالم ده زوال یوخ
آرزولار اوردا نه نه خاطیرله یه ایمکاندی، محال یوخ
باغ جنت کیمی اوردا "او حارامدیر، بو حالال" یوخ
او محبتده ملال یوخ
اوردا حالدیر، داها قال یوخ
گئجه لر اوردا گوموش دندی، قیزیلدان نه گونوزلر
نه زمرد کیمی داغلاردی، نه مرمر کیمی دوزلر
نه ساری تئللی اینه کلر، نه آلا گؤزلو اؤکوزلر
آی نئجه آی کیمی اوزلر
گول آغاجلاری نه طاووس کیمی چترین آچیب الوان
حله کروانیدی، چؤللر بزه نر سورسه بو کروان
دوه کروانی ده داغلار، یوکو اطلس دی بو جئیوان
صابیرین شهرینه دوغرو، قاتاری چکمه ده سروان
او خیالیمده کی شیروان
اوردا قار دا یاغار آمما داها گوللر سولا بیلمز
بو طبیعت او طراوتده ماحالدیر، اولا بیلمز
عؤمر پئیمانه سی اوردا دولا بیلمز
او اوفوقلرده باخارسان نه دنیزلر، نه بوغازلار
نه پری لر کیمی قولار، قونوب-اوچماقدا نه قازلار
گؤلده چیممه کده نه قیزلار
بالیق اولدوز کیمی گؤللرده، دنیزلرده پاریلدار
آبشار موروریسین سئل کیمی تؤکدوکده خاریلدار
یئل کوشولدار، سو شاریلدار
قصریلر واردی قیزیلدان، قالالار واردی عقیق دن
رافائیل تابلوسی تک، صحنه لری عهد-عتیق دن
دویماسان کؤهنه رفیق دن
جنتین باغلاری تک باغلارینین حورو قوصورو
الده حوریلری نین جامی بولوری
تونگونون گول کیمی صهبای تهوری
نه ماراقلار کی، آییق گؤزلره رؤیادی دئییرسن
نه شافاقلار کی، دیرن باخمادا دریادی دئییرسن
اویدوران جنت مأوادی دئییرسن
زوهره نین قصری بیریلیان، حصاری نرده سی یاقوت
قصری جادودی، موهندیس لری هاروت ایله ماروت
اوردا مانی دایانیب قالمیش او صورتلره مبهوت
قاپی قوللوقچوسو هاروت
اوردا شعرین موزیکین منبعی سرچئشمه دی قاینار
نه پری لر کیمی فواره دن افشان اولوب اوینار
شاعیر آنجاق اونو آنلار
دولو مهتاب کیمی ایستخریدی فواره لر ایله
ملکه اوردا چیمیر، آی کیمی مهپاره لر ایله
گوللو گوشواره لر ایله
شعر و موسیقی شاباش اولمادا، افشاندی پریشان
سانکی آغ شاهیدیر اولماقدا گلین باشینا افشان
نه گلینلر کی، نه انلیک اوزه سورترلر، نه کیرشان
یاخا نه تولکو نه دووشان
آغ پری لر، ساری کؤینه کلی بولودلاردان ائنیرلر
سود گؤلونده ملکه ایله چیمرکن سئوینیرلر
سئوینیرلر، اؤیونورلر
قووزاناندا هله الده دولو بیر جام آپاریرلار
سانکی چنگی لره، شاعیرلره ایلهام آپاریرلار
دریا قیزلارینا پئیغام آپاریرلار
دنیزین اؤرتویو ماوی، اوفوقون سقفی سماوی
آینادیر هر نه باخیرسان: یئر اولوب گؤیله موساوی
غرق اونون شعرینه راوی
غورفه لر، آی، بولود آلتیندا اولار تک گؤرونورلر
گؤز آچیب-یومما، چیراغلار کیمی یاندیقدا سؤنورلر
صحنه لر چرخی فلک تک بورونوب، گاه دا چؤنورلر
کؤلگه لیکلر سورونورلر
زوهره ائیواندا الهه شینئلینده گؤرونرکن
باخسان حافظی ده اوردا صلابتله گؤره رسن
نه سئورسن
گاه گؤره ن حافظ شیراز ایله بالکاندا دوروبلار
گاه گؤره ن اورتادا شطرنج قورارکن اوتوروبلار
گاه گؤره ن سازیله-آوازیله ایله نجه قوروبلار
سانکی ساغرده ووروبلار
خواجه الحان اوخویاندا، هامی ایشده ن دایانیرلار
او نوالرله پری لر گاه اویوبف گاه اویانیرلار
لاله لر شعله سی، الوان شیشه رنگی بویانیرلار
نه خومار گؤزلو یانیرلار
قاناد ایستر بو اوفوق، قوی قالا ترلانلی سهندیم
ائشیت اؤز قیصه می، دستانیمی، دستانلی سهندیم
سنی حئیدر بابا او نعره لر ایله چاغیراندا
او سفیل داردا قالان تولکو قووان شئر باغیراندا
شئیطانین شیللاغا قالخان قاتیری نوخدا قیراندا
بابا قورقور سسین آلدیم، دئدیم آرخامدی ایناندیم
آرخا دوردوقدا سهندیم ساوالان تک هاوالاندیم
سئله قارشی قووالاندیم
جوشقونون دا قانی داشدی، منه بیر هایلی سس اولدو
هر سسیز بیر نفس اولدو
باکی داغلاری دا، های وئردی سسه، قیها اوجالدی
او تایین نعره سی سانکی بو تایدان دا باج آلدی
قورد آجالدیقدا قوجالدی
راحیمین نعره سی قووزاندی دییه ن توپلار آتیلدی
سئی گلیب نهره قاتیلدی
روستمین توپلاری سسلندی دییه ن بوملار آچیلدی
بیزه گول-غونچه ساچیلدی
قورخما گلدیم دییه، سسلرده منه جان دئدی قارداش
منه جان-جان دییه رک، دوشمنه قان-قان دئدی قارداش
شهریار سؤیله مه دن گاه منه سولتان دئدی قارداش
من ده جانیم چیغیریب: جان سنه قوربان دئدی قارداش
یاشا اوغلان سیزه داغ-داش دلی جئیران دئدی قارداش
ائل سیزه قافلان دئدی قارداش
داغ سیزه آسلان دئدی قارداش
داغلی حئیدربابانین آرخاسی هر یئرده داغ اولدو
داغا داغلار دایاغ اولدو
آرازیم آینا-چیراق قویمادا،آیدین شافاق اولدو
او تایین نغمه سی قووزاندی، اوره کلر قولاغ اولدو
یئنه قارداش دییه رک قاچمادا باشلار آیاق اولدو
قاچدیق، اوزله شدیک آرازدا، یئنه گؤزلر بولاغ اولدو
یئنه غملر قالاق اولدو
یئنه قارداش سایاغی سؤزلریمیز بیر سایاق اولدو
وصل اییین آلمادا، ال چاتمادی عشقیم داماغ اولدو
هله لیک غم سارالارکن قارالار دؤندو آغ اولدو
آرازین سو گؤلو داشدی، قایالیقلاردا باغ اولدو
ساری سونبوللره زولف ایچره اوراقلار داراق اولدو
یونجالیقلار یئنه بیلدیرچینه یای-یاز یاتاغ اولدو
گؤزده یاشلار چیراغ اولدو
لاله بیتدی یاناغ اولدو
غونچا گولدو دوداق اولدو
نه سول اولدو، نه ساغ اولدو
ائلیمی آرخامی گؤردوکده ظالیم اووچو قیسیلدی
سئل کیمی ظولمو باسیلدی، زینه آرخ اولدو، کسیلدی
گول گؤزونده ن یاشی سیلدی
تور قوران اووچو آتبن قوومادا سیندی، گئری قالدی
اؤزو گئتدی تورو قالدی
آمما حئیدربابا دا بیلدی کی، بیز تک هامی داغلار
باغلانیب قول-قولا زنجیرده بولودلار اودور آغلار
نه بیلیم بلکه طبیعت اؤزو نامرده گون آغلار
ایری یوللاری آچارکن، دوز اولان قوللاری باغلار
صاف اولان سینه نی داغلار
داغلارین هر نه قوچو، ترلانی، جئیرانی، مارالی
هامی دوشگون، هامی پوزغون، سینه لر داغلی، یارالی
گول آچان یئرده سارالی
آمما ظن ائتمه کی، داغلار یئنه قالخان اولاجاقدیر
محشر اولماقدادی بونلار داها وولقان اولاجاقدیر
ظولم دونیاسی یانارکن ده تیلیت قان اولاجاقدیر
وای ...! نه توفان اولاجاقدیر
دردیمیز سانما کی، بیر تبریز و تهران دیر عزیزیم
یا کی، بیز تورکه جهنم اولان ایراندا عزیزیم
یوخ بو دین دعواسیدیر دونیا تیلیت قاندیر عزیزیم
تورک اولا، فارس اولا دوزلوک داها تالاندیر عزیزیم
بیز آتان دیندیر، آتان دا بیزی ایماندیر عزیزیم
سامیری مروتد ائدیب هه نه موسلماندیر عزیزیم
اوممه تین هارونو من تک له له گیریاندی عزیزم
هر طرفدن قیلیج ائندیرسه له قالخاندیر عزیزیم
بیر بیزیم درمانیمیز موسی عمران دیر عزیزیم
گله جک شوبهه سی یوخ آیه ی قورآندیر عزیزیم
او هامی دردلره درماندیر عزیزیم
د.وقتور اولدوقدا بشر بو یارانی ساغلاماق اولماز
اولماسا آللاه الی دین مرضین چاغلاماق اولماز
داغلاماقدا علاج اولسا بیر ائلی داغلاماق اولماز
دینی آتمیش ائله یاوروم داها بئل باغلاماق اولماز
او گولوب آغلایا دا، اونلا گولوب آغلاماق اولماز
شئیطانی یاغلاماق اولماز
دئدین: آذر ائلینین بیر یارالی نیسگیلی یم من
نیسگیل اولسامدا گولوم بیر ابدی سئوگیلی یم من
ائل منی آتسادا اؤز گوللریمین بولبولو یم من
ائلیمین فارسیجادا دردینی سؤیلر دیلی یم من
دینه دوغرو نه قارانلیق ایسه ائل مشعلی یم من
ادبیات گولو یم من
نیسگیل اول چرچی یه قالسین کی جواهیر ندی قانمیر
مدنیت دبین ائیلیر بدویت، بیر اوتانمیر
گون گئدیر آز قالا باتسین گئجه سینده ن بیر اویانمیر
بیر اؤز احوالینا یانمیر
آتار اینسانلیغی آمما یالان انسابی آتانماز
فیتنه قووزانماسا بیر گون گئجه آسوده یاتانماز
باشی باشلارا قاتانماز
آمما منده ن ساری، سن آرخایین اول شانلی سهندیم
دلی جئیرانلی سهندیم
من داها عرش علا کؤلگه سی تک باشدا تاجیم وار
الده فرعونه قنیم بیر آغاجیم وار
حرجیم یوخ، فرجیم وار
من علی اوغلویام آزاده لرین مرد و مورادی
او قارانلیقلارا مشعل
او ایشیقلیقلارا هادی
حققه ایمانه مونادی
باشدا سینماز سیپه ریم، الده کوتلمز قیلیجیم واراستاد شهریار


text:
قوْشۇن تؤکۆلۆب اخیامه اخا- زینبین یاردێم ایستهمه نوحهسی
استمداد حضرت زینب از برادر-شاعر: یحیوی
گل هارداسان قارداش آمان، تئز گل حۆسئینیم گل
دوْلدۇ خییامه کوفییان، تئز گل حۆسئینیم گل
آتلێ پییاده یۆز قوْیۇب، اخیامه هر یئردهن
چێخمێش سمایه قوْرخۇلۇ، سسلهر عرهبلهردهن
خێردا بالالار قوْرخۇشۇر، قارداش بۇ سسلهردهن
تا ائیلهمهزلهر بیر زامان، تئز گل حۆسئینیم گل
بۇ های-وْ-هو، بۇ کئشمهکئش، زینب ندهن اؤلمهز
سندهن سوای هئچ کس منیم، احوالیمی بیلمهز
هئی سسلهرهم باعیث ندیر، قارداش سسین گلمهز
گر یاتمێسان، یاتما اوْیان، تئز گل حۆسئینیم گل
بۇ خئیمهلرده بیر بؤلۆک اهل-ی-عیالون وار
السیز ایاغسیز طیفل وار، باشێ بلالون وار
تأخیر ائدیرسهن بیلمیرهم، هانسێ خییالون وار؟
بۇ سیرره باغرێم اوْلدۇ قان، تئز گل حۆسئینیم گل
عوْرهتلهره شرعهن جهاد اوْلسئیدی ائیلهردیم
من دوْختهر-ی-شیر-ی-خۇدایهم، جنگی باشلاردێم
حمله ائدیب بۇ لئشگهری، نابود ائیلهردیم
اشراره وئرمهزدیم آمان، تئز گل حۆسئینیم گل
صبر ائت باجێ، صبر ائت باجی، ائی زار-وْ-دیلخهسته
ایمدادیوه گللهم سنین، آهیسته-آهیسته
دۇرماغا یارا یوْخ، سۆرۆنلهم اللــهریم اۆسته
قلبیم یانێر ائتمه بیان، تئز گل حۆسئینیم گل
بۇ هیممهته، بۇ غئیرهته قۇربان باجۇن زینب
گلمه بۇ نوعی ریققهته، قۇربان باجۇن زینب
چوْخدۇر یاران گئت راحهته، قۇربان باجۇن زینب
بیره دییهم ائتمه گۆمان، تئز گل حۆسئینیم گل
یاز یحیوی ائفرادلهر، ایسته ولی حاجهت
قصد-ی-زییارهتله مقام-ی-پاکه قێل نیت
بیر اربهعین باب-ی-حۆسئین اوْلسا سنه قیسمهت
قبرینده قێل وئرد-ی-زبان، تئز گل حۆسئینیم گل


text:
قمر جان
سؤزلر : عاشیق علسگر
چرشنبه آخشامی ، چشمه باشیندا
گؤزوم بیر آلا گؤز خانیما دوشدو
آتدی مژگان اوخون ، کئچدی سینمدن
نازی غمزه لری جانیما دوشدو
جان جان قمر جان
بئلده کمر جان
گؤزلری مرجان هئی
قادان آلیم ، ای
قادان آلیم
اشارت ائیله دیم دردیمی بیلدی
گؤردوم هم گوزلدی هم اهل دیلدی
باشینی بولادی ، گؤزوندن گولدو
گولنده قاداسی جانیما دوشدو
علسگرم هر علمدن حالی یام
گؤزل سن دردلیسن من یارالی یام
دئدی ، نشانلی یام ، ئوزگه مالی یام
سیندی قول قانادیم یانیما دوشدو
Filed under: ماهنی سؤزلری Mahnı sözləri,آذربایجان ادبیاتی Azərbaycan ədəbiyati Etiketlənmiş: | قمر جان,ماهنی,ماهنی سوزو,ماهنی سؤزلری,ماهنیلار


text:
قوْشار: سید تقی سیفی اردبیلی
اوْخۇیان: حاج سلیم موذن زاده اردبیلی
قاباقجا سید تقی سیفی اردبیلی گؤره دانێشدێق ایندیسه من هلهلیک سوْن پوْست دا اوْندان بیر گؤزل نوحه، حاج سلیم موذن زادهنین ایفاسیلا گتیررهم. بۇ نوحه دئمهک ائله بیزیم خالق اوْخشامالارێمێزدێر کی شاعیر اوْلارێ گؤزلجه دۆزۆب و قاباقجا اوْخشاما ترمینه گؤره دانێشاندا بۇلارا اشاره اوْلمۇشدۇ. بۇ شعری اوْخۇیۇب و حاج سلیمنین سسیله ائشیدهنده اوْنۇن لطافت و گؤزللیگین داها آرتێق دۆشۆنمهک اوْلۇر.
بۇ اجرانی دانلود اۆچۆن یازێنێن باش عونوانی اۆستۆنه کلیک ائدین
حضرت علی اصغر(ع) آناسێ رباب بالاسێنا اوْخشایێر:
عؤمرۆم حیـاتیـم عــلــــی
شـور-وْ-نشاطیـم عــلــی
لایلای سینـهمین گۆلـــۆ
ائللـهریمــه ســؤیگــۆلــۆ*
ادامه مطلب ...


text:
میلتیمیزین ظفری
ملی ارادهیه قارشی ائدیلن چئوریلیش گیریشیمی، ملی ارادهنین جسارتی، بصیرتی و متانتی ایله برطرف ائدیلمیشدیر.
پوسکوردولن چئوریلیش جهدیندن سونرا تورکیهنین دؤولت باشچیسی رجب طیب اردوغان اؤلکهنین بیرلیگینه، بوتؤولوگونه و قارداشلیغینا دؤزمهینلرین 15 ایییولدا دؤولتی الهکئچیرمه جهدینین سلاحلی حرکاتا چئوریلدیگینی سؤیلهیهرک حادثه گئجهسی ائتدیگی دعوته اؤلکهنین دؤرد بیر یانیندان بوتون وطنداشلارین میدانلاری کؤنوللو دولدورماسی سایهسینده فه تونون آتدیغی آددیمین پوسکوردولدوگونو وورغولادی، "بوتون وطنداشلاریمیز میدانلاری دولدوراراق "اونلارین تانکی توپو وارسا، بیزیم ده ایمانیمیز وار" دئیه قارشیلاریندا دایاندیلار. بو گنج قارداشلاریمیزین تانکلارین آلتینا یاتماسی سیرادان بیر حادثه دئییل. بو، بیر ایمانین اؤزللیکله تشویقیدیر. بونو ائتدیلر".
تورکیه بؤیوک میلت مجلسینین صدری اسماییل قهرماندا میلت اولاراق تک بدنده بیرلشهرک بو آغرینی یاشادانلارا لایق اولدوقلاری جزانی وئرمک اوچون محاکمه ائدهجکلر.
قهرمان: "بو بیر نؤع تروردور. یاشانان جهد موفقیتلی اولا بیلمهدی. دؤولت بو حادثهنین مسئوللارینین، داخلی و خاریجی اوزانتیلارینین اورتایا چیخماسینی تامین ائدهجک. بو ایشی حقوق چرچیودینده گؤرهجک"، - دئدی.
باش ناظر و عدالت و اینکیشاف پارتیاسینین صدری بینالی ییلدیریم ده دموکراتیایا صاحب چیخان تورکیه خالقینا تشکور ائدهرک دئدی: "اونلارین گؤزلرینی قان بوروموشدو. جیننت کئچیریردیلر. آنجاق بیلمدیکلری بو ایدی کی، میلتین ائوینه توخونان ال یانار. هئچ 24 ساعت کئچمهدن اللری یاندی. هئچ بیر چئوریلیش جهدی اونو ائدنلره خیر گتیرمز. بوندان سونرا دا گتیرمهیهجک. هئچ کیم بوندان سونرا میلتین ایرادهسینه ال اوزاتماغا جسارت ائده بیلمز".


text:
اولا
ایسته رم من او گولی ، اؤز گولی خندانیم اولا
اودا اؤز کونلونو وئرسین منه جانانیم اولا
تکی جانانیله بیر یئرده گونوم خوش گئچسین
آرزو ائیله ییرم باغ و گولیستانیم اولا
قییمایان جانینه عاشیق دگیل اؤز یاری اوچون
من فدا ائیله یه رم یاریمه مین جانیم اولا
گونده یوز یول ائده رم جانیمی قوربان او گوله
او دا بیر یول دولانیب باشیمه قوربانیم اولا
بو پری چهره لرین بیرجه گوزللیک لری وار
سئومه رم هئچ بیرین الده اگر ایمکانیم اولا
نیله ییم کونلومه بیر قویمادی آسوده اولام
گؤروم ای کاش کی ویران ، دل سوزانیم اولا
واحید هر شوخه ایناندیمسا وفاسیز چیخدی
بو گؤزللرله منیم حشرده دیوانیم اولا
علی آقا واحید
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,علی آقا واحد Etiketlənmiş: | واحیدین شعرلری,تورکی شعرلر,تورکی شعری,تورکجه شعرلر,علی آقا واحد,علی آقا واحدین شعرلری


text:
حضرت علی اکبرع آناسێ لئیلاع اوْخشایێر
قوْشار: تاجالشعرا حاج عبّاسقولو یحیوی اردبیلی
رحمهتلی یحیوینین شئعرلرینین آغێر و یۆکسهک وزنیده اوْلماسێن و ادبی صناییع ایله دوْلۇ اوْلماسێن ائشیدیب و بیلیریک. ایندی اوْ مرحومدان بیر نوحه اوْخۇیاق، وزنیده آغێر اوْلان بۇ نوحه، ایفا و اوْخۇماقدا هر مداح ایشی دگیل. آنجاق بۇنو من حاج داوود علیزاده دن ائشیدمیشهم ائله کی بیلیرهم حاج سلیم موذن زاده ده بۇ نوحه چوْخ گؤزل ایفا ائدیب. نئجه کی:
"ائی قوْللارێ سۇ اۆسته تن دن جودا ابالفضل، موشگول گوشا ابالفضل
اوْلســۇن اوْ خێـردا قبـره جـانیـم فـدا ابـالـفضـل، صـاحیب لـوا ابـالفضــل"
نوحه سین گؤزهللیکله اوْخۇیۇبلار. بۇ نوحه ده حاج یحیوینین شئعر ساحهسینده یۆکسهک اۇزمانلێغێن گؤستهریر.
صاحب لوا ابالفضل (ع)-حاج سلیم موذن زاده اردبیلی ۴ مگ
بۇ نوحهنی حاج داوود سس ایله ائشیدین:
حضرت علی اکبر (ع) روضه سی ١ - حاج داوود علیزاده اردبیلی - ۴.١ مگ
حضرت علی اکبر (ع) روضه سی ٢ - حاج داوود علیزاده اردبیلی -٣.٩ مگ
ادامه مطلب ...
خئیمهنی سیلمیشهم، زینهتین وئرمیشهم، فرش ایدیر معجهریم گل
اکبریم اکبریم گل
سـن گلـهن یـوْلـلارا، ائیلــهرهم مـن فــدا، آغـلایــان گــؤزلـهریــم گــل
اکبریم اکبریم گل


text:
خطبه امام سجاد (ع) در مسجد اموی
همه ما تا حدودی درباره خطبه رسوا کننده اما سجاد (ع) در مسجد اموی در شام که روز جمعه و در حضور یزید ملعون ایرادشد لااقل مختصری شنیدهایم و در مداحی ها نیز جسته و گریخته به آن اشاره می شود. اما چنانچه گفتیم ادبیات مرثیه ترکی در همه زوایای نهضت عاشورا فعال بوده و هست در این قضیه نیز آثار ارزشمندی آفریده شده است. که یکی از آن نمونه ها همین اثر ماندگار خطبه امام سجاد (ع) اجرا شده توسط حاج داوود علیزاده اردبیلی است. واقعا" عالیست. قسمتهایی از متن آنرا از وبلاگ داش بولاق می خوانیم:
شاعر این خطبه زیبا مرحوم انور اردبیلی می باشد.
بیزیم گؤزهل تورکجهمیزین بۆتون بوداقلاری گؤیچهک اوْلاراق، اوْلارین آراسێندا نوحه و مرثیه گؤرگسؤزو (ادبیاتی) ان پارلاق و گؤزه چالان بیر پاراسێدیر.
حاج داوود علیزادهنین چوْخ گؤزهل مرثیه و نوْحه ایفادهلری اوْلوب، اوْلارێن بیریسیده ایمام سجاد علیهالسلامێن اموی مچیدیندهکی خۆطبهسی دیر. من بیلمیرهم بو خۆطبهنین شعری هانسێ شاعیردهن دیر. آمما چوْخ ماراقلێ بۇ کی بو شعر عربجه متنلره چوْخ یاخێندیر و اوْلاردا مرثیه و نوْحهده بو مضمون دا اوْخۇیورلار. دئمهلی بو خۆطبهنین شعری و اوْخۇماغی حاج داوود دیلینده مداحیمیزین بیر ارکانی و گؤزهل اؤرنهییدیر. من آشاغێدا بو خۆطبهنین بیر پارچاسین حاج داوودون اوْخودوغۇ ناواری اۆزره یازمێیشام. یا ایمام حۆسئیین علیهالسلام
ایمام سجاد خوطبه سی
اوْخویان: حاج داوود علیزاده
...
نئجهکی شمع یانیب شعله اطرافه سالار
یاندیقیجا اریییب دامهنینه اشکی آخار
شعله چکدی اریدی قمنهن او یورغون بالالار (ایمام حوسئینین اسیر بالالاری)
چوخ اسفلی حالا اوْلاری قوصصه سالمیشدێ
بیر دری بیرده بدنلرده سۆمۆک قالمیشدێ
...
اوْلدو هر ثانیه زهرا قیزینه عاشورا
کربلادان اوْرانێین مۆحنهتینی کم بیلمه
سن روقیه اؤلۆمۆن زینبه آز قم بیلمه
او قیزین سیندی آز اوْلدو قمی بیحدوحصار
دؤورهلردی بالاجا قبرینی لیلا و روباب
زینبین اوْخشاماسی عالمی ائیلهردی کاباب:
تاپمادیم جان بالا سؤیلهردی علاج اؤلمهگیوه
آغلارام گوشه ویرانهده آج اؤلمهگیوه
{بالا لای-لای ای بالا لای-لای)
...
چوخدو سؤزو یازماغا یوخ فۆرصهتیم ای اهل عزا
بیر گئجه گؤردو خانیم عمهسینی زینالعباد
اوْتوروب نافلهئ لیلی ائدیب یئرده ادا
دئدی سن کاملهسن، عالمهسن، محرم راز
نیییه اوْتدوق یئری ائیلیسهن بس ای عمه ناماز
{زینب بیرایمامه باخدی بیر او بالاجا بالالارا باخدی ائله آغلادی}:
خبر آلدین دئدی مندهن نییه بو سیرری بالا
قوْیمادون قلبیدهکی دردیمی قلبیمده قالا
اۆچ گۆنۆن آجلیغی اوْغلۇم منی سالمێیش بو حالا
{آی ی یی ی ی}
وئریرهم خیرداجا قیزلارا غذا حیصصهمیمی
یاتیرام آج دئمیرهم بیر کسه من قوصصهمیمی
{ایمام ائله آغلادی}
زینبین قیلدی سؤزۆ حضرت-ی سجاده اثر
آغلادی ائتدی جمالین لحین؛ گؤز یاشینه تر
دئدی اقدام مؤثر ائدهرم عمه سحر
سن گرهک قارداشووون گؤرمهلی قبرین گؤرهسن
قوْیمارام خیردا باجیم تک بیبی آج جان وئرهسن
{مگر من اؤلمۆشهم عمه}
گئجهکی اوْلدو سحر باشلادی برنامهسینی
چوْخ مرتب ائدیب اگنینده اوْلان جامهسینی
آچدی سیلدی توْزونو باغلادی عمامهسینی
دئدی زهرا قیزینه سید ابنائ بشر:
گئدیرهم مچیده عمه، گؤروم آللاه نئیلهر
{خانیم عمه ... آغلاماق سسی}
ترک ویرانه ائدیب، مچیده اۆز قوْیدو ایمام
گؤردو سجادی گئدیر ائیلهدی زینبده قییام
{بیر ایمامه باخدی، بیر بالاجا قیزلارا باخدی؛ فورهن الین قوْوزادێ گؤیه،}
بار ایلاها دئدی رحم ائیله کؤمکسیزدی بالام
{آغلاماق}
بار ایلاها دئدی رحم ائیله کؤمکسیزدی بالام
سوْرا اۆز توتدو خانیم ایلهشن عورهت اوشاغا
وئردی فرمان گلین قیز هامی دورسون ایاغا
بیز اۆچون راهنمادیر دئدی بو زینالعبا
نئچه یول قاتێل الیندهن بیزی ائیلیبدی رها
گئدهیین مچیده شاید خطر اوْلدو بالاما
عهد-ی-همت هامیمیز همت ائدیب باغلاشایوق
ووروب اینجیدسهله، اطرافین آلێب آغلاشایوق
{آی آی های امان ...}
اموی مچیدی بیر مچیدیدی زیبا و کبیر
روز جومعه ائیدی جماعت دوْلو حضار کثیر
دوْر منبرده شیوخ اموی، پیرهزنی
وزرا هیات مخصوصیله سولطان پلید
مچیدین شاهنشینینده اوْتورموشدو یزید
ناگهان داخێل اوْلوب مچیده فرزند نبی
جنب منبرده جلوس ائتدی شریف علوی
حئیرهته دوشدو هامی گؤرجهک اوْ والا نسبی
آچیلیب رمز و ایشاره یوْلۇ هر مرد و زنه
دئدیلر خارجی گلدی نییه بو انجۆمهنه
{زهرا هایانداسان}
وقت اوْ وقت اوْلدو چیخیب منبره ناپاک خطیب
جیرهخوار اموی خودسر و بیباک خطیب
پرده شرری خطابیله ائدیب چاک خطیب
قیلدی تعریف ازل نسل ابوسوفیانی
سورا هذیان دانێشێب سب ائلهدی مولانی
{بورا یئتیشهنده ایمام اوْتورانمادی}
مچیده بیر ملکوتی سس اوجالدی اوْ زامان
توتولوب هرزه خطیبین دیلی، سیندی خفقان
اوْ صدا صاحیبی گفتاره گلیبدیر اوجادان
ای خطیب اموی ساخلا خطابه ادبین
خلقی راضی ائلهییب خالقێن آلدون غضهبین
سورا اۆز توتدو یزیده دئدی اوْل میر-ی گرام
اذن وئرسهن منه بو تختهنین اوسته چیخارام
{بیر منبریکی اوْندا فضائل آل محمد(ص) دئییلمهسه، اونا منبر دئمهزلر و اونا گؤره ایمام دئدی اذن وئر بو تختهنین اۆسته چیخیم}
رۆخصهت آلدێ اۆتوروب عرشه منبرده ایمام
{ایندی منبر اوْلدو}
ذاتی اعلایه فصاحتله ائدیب حمد و ثنا
اوْ دانیشدیقجا خانیم عمهسی ائیلیردی دۆعا
ایها الناس، اوْلون مطلبه آگاه بیلین
بیزه بذل ائیلهییب آلتی صیفت آللاه بیلین
یئتدی نی مطله مرتبه و جاه بیلین
ایرثدیر جود و فصاحتله شهامت بیزده
واردیر اخلاق و عبادتله شوجاعت بیزده
قلبیمینده اوْلان مهر سزاوار بیزیم{؟}
انبیاء زومرهسینه سید و سالار بیزیم
خلقهتین مسخهری پیغمبر-ی مختار بیزیم
حافظ قلعهئ دین حیدر-ی کرار بیزیم
حضرتی حمزه بیزیم، جعفر-ی طیار بیزیم
لیلی اسرا ملکوته گئدهنین اوْغلۇ منم
...
قبلهتینه اوْکی ائیلیبدی ناماز اوْغلۇ منم
اوْکی گؤیلرده ائدیب راز و نیاز اوْغلۇ منم
زمزهمین اوْغلۇ منم، مکه منا اوْغلۇ منم
مشعرین اوْغلۇ منم، مروه صفا اوْغلۇ منم
عرفات اوْغلۇ منم، غار حرا اوْغلۇ منم
داد-ی مظلومی آلێب، داد ائدهنین اوْغلۇ منم
اوْکی ایکی نئیزهیله جهاد ائیلییهنین اوْغلۇ منم
گۆلشهنی کربوبلاده سوْلانێن اوْغلۇ منم
لخته-لخته گؤزۆنه قان دوْلانێن اوْغلۇ منم
قانلی باشی دالیدان ذبح اوْلانێن اوْغلۇ منم
سوْیولوب کؤینهیی عوریان قالانێن اوْغلۇ منم
پئیکهری خاکیله یکسان اوْلانێن اوْغلۇ منم
تانییین سیز منی مظلوم آتامێن اوْغلۇ منم
باش وئریب محضره حقه چاتانێن اوْغلۇ منم
قیزلارێ چؤلده هراسان یاتانێن اوْغلۇ منم
نئیزه اۆستونده باشێ داشلانانێن اوْغلۇ منم
اؤلمهمیش تعزیهسی باشلانێن اوْغلۇ منم
خارێجێ آدیلا مظلوم اؤلهنین اوْغلۇ منم
اؤزۆ مهمان سوسوز جان وئرهنین اوْغلۇ منم
اۆزۆگۆ بارماغێ الدهن گئدهنین اوْغلۇ منم
ساربان اللـهرینه ال تاپانێن اوْغلۇ منم
سینهسی اۆسته قوشون آت چاپانێن اوْغلۇ منم
ختم پیغمبره سیز ساخلامادوز ذره حریم
بیر اوچوق یئرده یاتیب ایندی نوامیس حریم
قوصصهدهن زولفون آغاردیب قوجالیب عمهلریم
طولقازاده بیزی ایستهمیر آزاد ائله سین
غئیرهت-ی دینی اوْلانلار بیزه ایمداد ائله سین


text:
ایمامین باشێ اۆسته خانێم زهرا (س) نوحه دئییر-شاعر: مضطر
اوْغـلۇ اؤلــهن آغلار بالا، مظلوم حۆسئینیم وای
قالدێ قاپێم باغلێ بالا، مظلوم حۆسئینیم وای
ائی گــۆل بــدهنـی دوْغـرانان، عدوانه مئیداندا
اعضاسینین هر قیسمهتی، بیر گوشه مئیداندا
باشــێ تنــور-ی-خــولیده، جیسمــی بییابانـدا
اوْغلۇ اؤلـهن آغلار بالا، مظلـوم حۆسئینیـم وای
اوْن یئتدی یئردهن باشۇوا، ضربـهت وۇرۇب اعـدا
سینه هارا؟ دؤرد مین یارا، یوْخ صاف یئری پئیدا
گؤرسین سنی بۇ حالیده، دؤزسین نئجـه زهرا
اوْغلۇ اؤلهن آغـلار بالا، مظلوم حۆسئینیـم وای
گـوْدال اوْلۇبدۇر مغسهلین، یاندێم حۆسئن یاندێم
نـاقیص اوْلۇب گؤررهم الون، یاندێم حۆسئن یاندێم
گئچسین چیراغی بجدلین، یاندێم حۆسئن یاندێم
اوْغلـۇ اؤلـهن آغـلار بـالا، مظلـوم حـۆسئینیـم وای
پئیکـهر هـارا؟ عـوریان قالا، زهرا سنه قۇربـان
تـوْپـراغلار اۆستینـده بـالا، زهــرا سنـه قۇربان
دۆشـدۆ حالیـم حالدان حالا، زهرا سنه قۇربان
اوْغلـۇ اؤلهن آغلار بالا، مظلوم حۆسئینیم وای
مئیلین ندیر اوْغلۇم حۆسئن؟ کشف ائیله زهرایه
بـۇردا قالێـم، یا مـن گئدیـم، مؤحنهتلـی صحرایـه
خولـــی تنورینــه و یــــا، دئیـــر-ی-نصـــارایـــــــه
اوْغلۇ اؤلهن آغـلار بالا، مظلــوم حۆسئینیــم وای
یــوْخ گئتسـه باشـۇن هر یانا، گللهم دالۇنجا من
زینب باجـۇنان یـان یــانــا، گللــهم دالــۇنجـا مـن
هیجــرانـه تـاب ائتمــهز آنـا، گللـهم دالۇنجــا من
اوْغلـۇ اؤلـهن آغـلار بالا، مظلوم حۆسئینیـم وای
گؤزهل آدێ حۆسئینیمین، ذیکر اوْلسا هـر یئرده
زهــرا همــان مجلیســدهدیر، قلبـی گلـــهر درده
مضطــر تؤکــهر گـؤز یاشێنـێ، ایندی همان فرده
اوْغلــۇ اؤلــهن آغـلار بـالا، مظلوم حۆسئینیم وای


text:
کولتور و صنعت
چاغداش تورک فیلملری هفتهسی، یؤنهتمن جوشقونون اوزاق احتیمال فیلمی ایله آچیلدی
جارامپلاس، شهرده یاشایان خالقین طبیل چالان و رنگارنگ پارچالارلا شیطان کیمی گئییملی بیرینه شلغم آتدیقلاری آنتیک بیر گلهنک
داعشلی تروریستلر، پالمیرادا روما دؤنمیندن قالان آنتیک تاترین بیر بؤلومونو داغیتدی
شیکایتین سونا چاتماسییلا رئاللاشدیریلاجاق اؤن سئچمهلری نتیجهلری، 27 فوریهده آچیقلاناجاق
حؤرمتسیزلیک و تحقیر اؤلچوسونه چاتان مساژلار آچیقجا وئریلدیگینده، مدنیت، عنعنه، میللی و اخلاقی دگرلر سایهسینده شعورآلتینا یئرلشمهسی اؤنلنیر
"اولوسلارآراسی توریزم آرتماغا، استخدام تامین ائتمهیه و بوتون دونیانین اورتاق ریفاهینا خیدمت ائتمهیه داوام ائتمیشدیر"
آتلار، پیسلیکلردن و گوناهلاردان آرینماق اوچون قالانان تونقاللارین اوستوندن آتلادیلدیلار
روسیادا جینسی شدت سوچوندان حاقیندا دعوی آچیلان و 10 ایل حبسی ایستهنیلن صنعتچی، بو اتهاملاری رد ائتمیشدی
تورکیهده یاشایان خاریجی مدللر، یاشانان ترور حادثهلریندن سونرا بیر آرایا گلیب ویدئو حاضرلادیلار
تورک دونیاسی اینجهصنعت چالیشتایی، 17 اؤلکهدن 77 صنعتچینین قاتیلیمی ایله گرچکلشدیریلیر
روما و عثمانلی دؤورونده قاپلیجالارییلا بیر ترمال معالیجه مرکزی اولاراق بیلینن، حاضردا ایسه گونش، دنیز، قوم تعطیلی ایله اؤن پلانا چیخان چشمه، ترمال توریزمدهکی ادعاسینی آرتیریر
قیزیل کوره اؤدوللری گئجهسی، آمریکانین کالیفورنیا ایالتینین بورلی هیلز شهرینده گرچکلشدیریلدی
آراشدیرماچیلار، یئنی تاپقینین، بیتکی صینیفینین گئچمیشینین سانیلاندان 10 میلیون ایل داها اسکی اولدوغونو اورتایا چیخاردیغینی قید ائتدی


text:
داغلیق قاراباغ سورونوندا موجود وضعیتین قورونماسی ساواشا یول آچابیلیر.
آذربایجان جومهور باشقانلیغی سیاسی دانیشمانی علی حسنوف، سورونون باریش یولو ایله چؤزومونو ایستهدیکلرینی آنجاق ارمنیستانین بو قونوداکی غیری جیدی توتومونون داوام ائتدیگینی بلیرتدی.
دونیا باخشینین دا باریش یولو ایله چؤزوم اوچون ایصرارجی اولدوغونو ایفاده ائدن حسنوف، آذربایجانین موجود وضعیتین داوامینی سونسوزا قدر گؤزلهمهیهجگینین آلتینی چیزدی.
اولوسلار آراسی حقوقون آذربایجانا توپراق بوتونلویونو ساغلاما حاقینی تانیدیغینا دیقت چکن حسنوف، بو قونودا هئچ بیر ایمتیاز وئرمهیهجکلرینی قید ائتدی.


text:
"دونیا آذربایجانلیلارین بیرلیك گونو"
آذربایجانلیلار "دونیا آذربایجانلیلارین بیرلیك گونو"نو قوتلادیلار.
دونیانین چئشیتلی اؤلكه لرینده یاشایان آذربایجانلیلار میلادی یئنی ایل جوشقوسویلا بیرلیكده عینی زاماندا "دونیا آذربایجانلیلارین بیرلیك گونو"نو قوتلادیلار.
آذربایجان جمهوریتینین نفوسو تخمینا ۹ میلیوندور. آنجاق بیر چوخ اؤلكهده ٥۰ میلیوندان چوخ آذربایجان توركو یاشاییر، او جومله دن ایران سیاسی سینیرلاری ایچینده و گونئی آذربایجان حغرافیاسیندا 30 میلیوندان چوخ آذربایجان توركو یاشاییر . دونیانین مختلیف اؤلكه لرینده و گئنیش جغرافیادا یاشایان آذربایجانلیلار آراسینداكی ایلیشكینی آرتیرماق اوچون ۱۹۹۱ده ۳۱ دسامبر، "دونیا آذربایجانلیلارین بیرلیك گونو" اولاراق اعلان ائدیلدی.
بو ایل گرچكلشدیریلن قوتلامالار اولدوقجا چوخ ایدی. یالنیز آذربایجان جمهوریتینده دئییل، دونیانین مختلیف ۷۰ اؤلكهسینده بو مراسیم بایرام هاواسیندا قوتلاندی. آذربایجان جمهوریتینین جمهور باشقانی ایلهام علییئوده یایدیغی مئساژدا دونیا آذربایجانلیلارینا بیرلیك و برابرلیك آرزوسو ائتدی.


text:
«سون چاغ» نشریاتی طرفیندن چیخان بو کیتاب اوچ اساس حیصهدن عبارتدیر. ایلک بؤلومده ایران و ایران تورکلرینین هون ایمپراتورلوغوندا تا 1924-جی ایله قدر تاریخی، ایکینجی حیصهده ایران آذربایجان تورکجهسینده دیل و ادبیات، اوچونجو حیصهده ایراندا تورک طایفالارینین جوغرافی بؤلگوسونده بحث ائدیلیر.
بیرینجی ال منبعلردن ایستیفاده ائدیلهرک یازیلان بو کیتاب، بیرینجی دفعه فارس دیلینده چیخیب، یاییلیب، سونرا تورکیه تورکجهسینه ترجومه ائدیلهرک ساتیشا قویولوب.
«آراز نیوز تی.وی»نین وئردییی معلوماتا گؤره، کیتابین یازیچیسی علی اصغر حقدار «ایران تورکلرینین کیملیک رونئسانسی» کیتابیندا ایرانین مختلیف تاریخی دؤورلرینده تورکلرین وارلیغینی ده یرلندیرمکله یاناشی، تورک توپلومونون سیاسی، مدنی و جوغرافی کیملیکلری و همین کیملیکلر اوزریندن اَریمه یه (آسیمیله اولماغا) معروض قالماسی آراشدیریلیب.
2014-جو ایلده «Human Rights Watch» تشکیلاتی طرفیندن تاسیس ائدیلن Hellman/Hammett* جایزه سینه لاییق گؤرولموش علی اصغر حقدار دئییر: «منیم چالیشمام معاصیر تاریخه باغلیدیر. باخدیم کی، ایستر مشروطه دؤورونده، ایستر پهلوی، ایستر ایسلام جمهوریتی دؤورونده تورکلرله باغلی هئچ دانیشمیرلار، اونا گؤره بو کیتابی یازماغا قرار وئردیم. من اساساً پهلوی و ایسلام جمهوریتی دؤورلرینده دیلیمیز تورکجه (آذربایجان تورکجهسی) حاقّیندا یازمیشام. رؤنسانسی داها چوخ یئنی ادبیات دا، رومانلاردا و شعرلر ده آچیقلامیشام. ایراندا تورک دیلینه وورولان «آذری دامغاسی»(آذری مُهری) هر یئرده بیز آذربایجان تورکلرینی اینجیدیر. بو بیر ساختالاشدیرما و تحریفدیر!»
ایرانین میللی کیملییینین موشکولونده، ایران تورکلرینین کیملیک موضوعونون اهمیتی، چاغداش دونیانین کیملیک مسئله سی، تورکلرین فرهنگ، تاریخ و کیملیک لرینین پان ایرانیستی ایده لر و عمل لرینن اوز به اوز اولماغی و ایران تورکلرینه باغلی تاریخسال تدقیقاتلار بو کیتابین مقدمه سینده یازیلان موضوع لاردان دیر.
بو کیتابین اوچ اصلی بؤلومو «تورک ترمینولوژی =واژه شناسی» سیندن دانیشاراق ایران تورک توپلومونون سیاسال تاریخیندن بحث ائدیر.
ایلک بؤلوم ده، هون امپراتوریا سینین بینا قویلدوغوندان تا «محروسه مملکتلر»ده حکومت ائدن قجر شاهلارینین دوورونه قدر، تورکلرین سیاسال کیملیک لری آرکئولوژی باخیمندان آراشدیریلیب و ایران تورکلرینین سیاسال دوروملاری، پسامشروطه دوورونده و ها بئله ایسلام جمهوریتی زامانیندا راپورت اولوب.
ایکینجی بؤلومده تورکجه نین اسکی تاریخیندن و اونون تاریخسال بؤلوملریندن و دئییلیش(لهجه) لریندن دانیشیب، آذربایجانین تاریخسال دئییشیکلرینه باغلی تورکجه نین حرکتی نی آراشدیریب و اونو چاغداش دووره ده آذربایجانین ادبی یئنیچیلیکینه پیوند ووروب.
اوچونجو بؤلوم ده ایران تورک لرینین بیوجوغرافیاسیندا، تورکمن ائلات لاریندان، خلج، قاشقای و خوراسان تورک لریندن سؤز آچارکن، تورکلرین اسکی یاشاییش یئری آذربایجانا ایشاره ائدیر.
«ایران تورکلرینین کیملیک رنئسانسی» کیتابیندا 1316 دان تا 1388 قدر جوغرافی واحیدلرینین آد دئییشیمی، بیبلیوگرافیا سئچیمی و آراشدیرما قایناقلاری یازیلیبدیر.
Hellman/Hammett جایزه سی
دانیشیق آزادلیغینین یولوندا چالیشان ژورنالیست و یازیچی لارا وئریلن جایزه دیر. 2014-نجو ایلینده، «اینسان حاقلاری قوُروما تشکیلاتی» (Human Rights Watch) طرفیندن شوجاعتلی یازیچی یا وئریلن معتبر(هلمن- همت) جایزه سی، 35 نفردن 5 نفری ایران لی ایدیلار. هر ایل بو تشکیلات طرفیندن، اعتیبارلی بیر کمیته دونیانین هر نوقطه سیندن حقّی زای اولموش و ازیلمیش یازیچیلاری سئچیب بو نقدی جایزه نی احترام و کومک ایچین اونلارا وئرر.
بو نقدی جایزه آمئریکالی اویون یازاری (نمایشنامه نویس) خانیم«لیلیان هلمن» و اونون اوزون مودت یاردیمجی سی «داشیل هَمِت» بَی ین آدلاریلا آدلانیبدیر. بونلارین هر ایکیسی ده 1950 ده آمئریکانین کومونیسمه قارشی اولان دوورونده چوخ پیس دورومدا اولموشدولار.
هلمن- همت جایزه سینی آپاران 5 نفر ایرانلی عیبارتدیلر:
حسن اسدی زیدآبادی، سیامک قادری، علی اصغر حقدار، شهرام جوادی، محمد رضا پورشجری
علی اصغر حقدارین موختصر بیوگرافی سی اؤز دیلیندن:
«من 1344-نجو گونش ایلینده تبریزده آنادان اولموشام. ایلک مقاله م 1369 دا یایینلاندی. اوزاماندان ایندیه دک یازماغا دوام ائتمیشم. 20 کیتابین رئداکتورلوغوندا ایشله میشم. بو مودتده فلسفی معلوماتیما دایاناراق، چاغداش ایرانین فیکیر و دوشونجه تاریخینین تحقیقات حوزه سینده، مشروطه آراشدیرمالاری و ایرانین مدرنیستی ادبیاتیندا، اوخوماغا، یازماغا و تحقیقاتا مشغولام. ، یازدیغیم 40 دان آرتیق کیتاب و 300 دن آرتیق سیاسال- تاریخسال ساحه لرده یازیلان کیتابلارین تانیتیمی و اینجه لمه سی منیم حیاتیمین حاصیلی دیر.»
اَیری اتوراق، دوز دانیشاق!
بعضی دَییشیکلیکلرله، آرشیودن سئچیلمیشدیر.
گئنه مئهر آیی گلدی چاتدی و ایراندا مدرسهلر آچیلدی! سؤزون دوزون ایستهسز، گرک تعاروفسوز دییهم کی من هئچ واخت مدرسهلرین آچیلماسیندان سئوینهمزدیم! هله رادیودان تلویزیوندان یاییلان "همشاگردی سلام" کیمی ماهنیلار لاپ آجیق گلردی بیلَمه! گرچه ایندی یادیما دوشنده اوشاقلیق گونلرین و تهرانین او زامانکی سرین پاییزلارین یادیما سالیر. آما سیزدن نه گیزلین که مدرسهلرین آچیلیشی چوخ درین بیر نیسگیلی ده منده تئزهلیر. بو نیسگیل بلکی بیر چوخوموزون نیسگیلیدیر، یعنی آذربایجانلیلارین، و بیر چوخ آنا دیلی فارسجا اولمایان وطنداشلاریمیزین (البته اونلاردا "نیسگیل" گؤزهللیکده بیر کلمهیه مؤعادیل وار یا یوخ، اوراسین چوخ مؤطمئین دئییلَم!).
دوغرو تخمین ائتمیشسیز! بو نیسگیل آنا دیلینده مدرسه نیسگیلیدیر! آزیندان بیز موهاجیرلر، خصوصی ایله اوشاقلیلار، بیلیرلر کی اوشاق بیردن دیلی باشقا یئنی بیر مدرسهیه گیرنده، نه قدر استرسلی (اؤز دیلیمیز: "هؤووشنهلی"!) تجروبهلر اوز وئره بیلر، هله قالسین اوشاغین بیلمهدییی بیر دیلده اونا ریاضیات، علوم و اؤز باشینا چتین اولان درسلر اؤیرهتمک ایستهیهلر! بئناوا کند بالالاری نهلر کی چکمهییبلر بو مدرسهلرین آچیلیش گونلرینده. گئنه شهرلرده فارسجا بیلن چوخ اولار و اوشاقلار آزدان چوخدان ائل اوزونه ده اولموش اولسا، مدرسهیه گئتمهمیش فارسجا بیرشئیلر قیریلداتماغی اؤیرهنیرلر.
بیلیرسیز؟ آخی اینسانا چوخ زور گلیر کی مملکتینده ایلک رسمی و مدرن درس کیتابی اونون دیلینده چاپ اولموش اولا، و ایلک مدرن و قایدالی مدرسه اونون یوردوندا آچیلمیش اولا (میرزه حسن خان روشدیّهدن و اونون وطن دیلی آدلی کیتابیندان سؤز آپاریرام)، اوندا یوز ایل سونرا بیر تکجه دنه مدرسه اولمایا اونون دیلینده! باعیث و بانیلرینه دئییرم "ساغ اولون! آتالاریز رحمتده! الینیز قولونوز وار اولسون!"؛ اما اؤزلری چوخ هوشلودورلار، آنلارلار منظوروم نهدی!
سؤزومون بوراسینا کیمی دوز اتوروب دانیشمیشیق، اونا گؤره ده سؤزون "دوز" قیسمتین دئمهمیشم هله! ایندی ایجازۀ شریفینیزله اَیری اتوراجاغام کی جانیم سیزه سؤزون او دوز بؤلومون ده دئسین:
منیم خانلاریم خانیملاریم، بَیلریم بَییملریم! آخی ائله درد وار کی آدام بیلمیر کیمه دئسین. بو بلانی دیلیمیزین باشینا گتیرنلرین تکلیفی معلومدور! آما بیز اؤزوموز ده کاهیللیق ایلهمیشیک، دای! آدام گرک دیلینه اؤزو صاحیب چیخا. دیله نئجه صاحیب چیخارلار؟ اونو یازارلار، قایدا ایله دانیشارلار. کلمهلرین سلیقهلی سئچرلر، او دیلده دانیشیلان لهجهلری یانسیلاییب دانیشانلارین آغزینی اَیمزلر. او دیلده دانیشاندا باغیرمازلار، بلکی لطیف و ماهنی سؤزو اوخویان کیمی دانیشارلار. اصلی سؤزلری فارسجا دئییب، یامان ِیاووزونا یئتیشنده باشلاییب او باشی بلالی دیلده باغیریب چاغیرمازلار. گؤزهل گؤیچک کلمهلرین قویوب، فقط ایرزی ایرزی یامانلارین آیری دیللرده دانیشان هموطنلره اؤیرهتمزلر. تلویزیون دوربونونون قاباغینا کئچهنده جوملهلرین یوزده دوخسان نئچهسین فارسجا کلمهلرله قوروب، تکجه غلط بیر تلفوظ له فعلی آخیردا گتیرمزلر. و نوحهدن سونرا، باشقا بیر ادبی صورتلرده ده بیر شئیلر یازیب یارادارلار. نفسیم کسیلدی، الله سیزی ایناندیرسین! هله گئنه یاخشیدیر کی سون زامانلاردا دب اولوب اینترنتده و قیسا پیاملاردا بعضیلر هیمّت ائیلهییب اؤز آذربایجان تورکجهمیزده ده مطلبلر یازیرلار. اللری، قوللاری وار اولسون! خصوصی ایله، دوغرو و قایدالی یازیب و دَیرلی مطلب یارادانلار. آما مثلاً "گَرَک" کلمهسین "گلح"، موبارک کلمهسین "مبارح"، "رنگ" کلمهسین "رح" یازانلارین بو یئنی یازی طرزینی اؤرهییمین هاراسینا قویوم، بیلمیرم! فقط اوفوقلارا خیره باخیرام و دئییرم اؤز اؤزومه کی: دیلیمیزده مدرسه آچماق قاداغاندی؛ اوراسین یاخشی بیلیریک. آما گؤرهسن اینترنت چاغیندا، ساعاتلار بویو دَیَرسیز سایتلاردا واخت هدر اِیلَمک یئرینه آنا دیلیندهکی مطلبلری اوخویوب، و دیلیمیزین یازی قایدالارینی اؤیرهنمک ده قاداغاندی؟! باغشیلایین ها، جسارت ایلهییرم، اما بیر فیکیرلهشک گؤرهک موشکولون هامیسی یاساقلارداندی، یوخسا بیزده ده وار بیر تقصیرلر.
گلن گؤروشهدک، ساغ قالین، سئوینجله یاشایین! هلهلیک!
یئتیک


text:
تورکیهنین کولتور خزانهسی (51)
سارنیج 527-565 تاریخلری آراسیندا شرق روما ایمپراتورو اولان 1. ژوستینین دؤورونده ائدیلدی
تورکیهنین کولتور خزانهسی (51)
تورکیهنین کولتور خزانهلرینی بو هفته سیزلره ایستانبولون سمبول مکانلاریندان یئرهباتان سارنیجیا/ آنبار موزهسینی تانیداجاغیق. سارنیج آیاصوفیانین جنوب-غربینده یئرلشیر. بو بؤیوک اثر یاغیش سولارینین بیریکدیریلهرک شهرین سو احتیاجینی قارشیلاماق اوچون ائدیلمیشدیر. بو بؤلگهده داها اوّللر بیر بازیلیکا/ سارای اولدوغوندان اؤتورو خالق آراسیندا بازیلیکا سارنیجی اولاراق دا بیلینیر.
سارنیج 527-565 تاریخلری آراسیندا شرق روما ایمپراتورو اولان 1. ژوستینین دؤورونده ائدیلدی. یولدان آشاغی دوغرو پیللکنله اینیلن سارنیج سویون ایچیندن گؤیه دوغرو یوکسهلن تصوراتی وئرن سایسیز سوتونلاری سببیندن "یئرهباتان سارنیجی" اولاراق آدلاندیریلدی. سارنیج 140 متر اوزونلوغوندا 70 متر گئنیشلیگیندهدیر. هر بیری 9 متر یوکسکلیگینده 336 سوتونلا سانکی گؤیه دوغرو چیخیرمیش کیمیدیر. 4.80 م فاصیلهلرله تیکیلن سوتونلار هر بیری 28 سوتونلو 12 سیرایلا گؤرنلری اؤزونه حیران بوراخیر. یئرهباتان سارنیجی سیزی بو دونیادان آلیب باشقا دونیالارا گؤتورور. قورولوشون گؤرکمیندن حیرته دوشر، تاثیرلنر. بئله بیر قورولوشو حاضیرلاییب تیکمه سینی حیاتا کئچیرمک 1500 ایل اوّلی اوچون بؤیوک بیر موهندیسلیک داهیلیگینین. بو سوتونلارین بیر چوخو داها اسکی آلت یاپیلاردان دئوشیریلهرک بورادا ایستیفاده ائدیلمیشدیر. تاریخ بویونجا بیر چوخ محاصیره یاشایان ایستانبول شهرینین ساکینلری نورمالدا سو کمرلریله اوزاق قایناقلاردان تامین سو احتیاجینی محاصیره دؤورلرینده بورادان تامین ائدیردی. بو اطرافدا اولان روما سارایینین سو احتیاجی دا بورادان گیدئریلیردی. سوتونلاردان 98 ی کورینت اوسلوبوندا گئری قالانلارین چوخو دور اوسلوبویلا ائدیلمیشدیر. کمرلرله بیر-بیرینه باغلانان سوتونلار بو سایهده اوست اؤرتوگو میدانا گتیرر. سارنیجین زمینی کرپیجدن ائدیلمیش اوستو قالین بیر خوراسان مالاتی دئیه تانینان گونوموز بتونونا بنزهین سیوایلا اؤرتولموشدور. بو شکیلده زمیندن سو ایتکیسی اؤنلنهبیلمیشدیر. داواملی سویلا تماس ائدن بتون زامانلا بوزولورکن سارنیج خوراسان مالاتی اوزوندن 1500 ایلدیر محکم آیاقدادیر. تخمینن 9800 متر مربع یئر اولان سارنیج 100 مین تون سو کاپاسیتهلیدیر. قوزئی- باتی کونجونده ایکی سوتونون آلتیندا قاعده اولاراق ایکی مئدوسا باشی ایستیفاده ائدیلمیشدیر. یونان میفولوژیسینده ناظیری داشا چئویردیگینی اینانیلان باشیندان چیخان بیر چوخ ایلانلا تصویر ائدیلن مئدوسا کاراکتری بو پیس اونوندن اؤتورو بورادا باش آشاغی اولاراق قویولموشدور. عثمانلیلار طرفیندن فتحیندن سونرا دا سو احتیاجی اوچون بیر مدت ایستیفاده ائدیلن سارنیج ایسلامیتده آخمایان دورغون سولارین تمیز اولا بیلمیهجگی سئچیمیله زامانلا ایستیفاده اولدو. توپقاپی سارایینین باغچالاری بورادان سولاندی. 1544ده ایستانبولا گلن بیر هولندلی سیاح بو بؤلگهدکی ائولرین بعضیلرینده قویودان سو چکیلدیگینی و حتی بالیق توتولدوغونو فرق ائدر چاشار. آراشدیرمالاری نتیجهسینده سارنیجی تکرار کشف ائدر. یئرهباتان سارنیجینین اؤلچولرینی چیخاران بو سیاح گؤردوکلرینی سیاحتنامهسینده یایینلار و باتی دونیاسینا تانیدیر. اؤزوندن سونراکی بیر چوخ سیاحی تأثیر ائدر. گونوموز باراژلاریندا بوخارلاشما سببی ایله % 40 آ چاتان ایتکیلر یاشانماقدادیر. 1500 ایل اوّل بوخارلانما پروبلمینی صیفیرا ائندیرن یئر آلتی آنبارلار فیکری بلکه ده گلهجکده شیرین سو ایستیفادهسی احتیاجینین آرتماسی ایله علم آداملارینین دا یؤنلهجگی بیر فیکیر اولاجاق.
--------
ادبیاتدا و سینمادا دا تأثیرلری گؤرولن یئرهباتان سارنیجی سون اولاراق یئنی گؤستریمه گیرن، باش رولوندا توم هانکسین اوینادیغی دانتهنین ایلاهی کومئدیسیندن تأثیرلنن اینفرنو-جهنم فیلمینین فینال صحنهلرینده یئر آلدی. دونیا سویهسینده یئرهباتان سارنیجینین شهرتینه شهرت قاتاجاغی دوشونولن بو فیلم ده ایستانبولا یؤنلیک توریزم طلبینی مثبت ایستیقامتده تأثیر ائدهجک. تاریخ بویونجا بیر چوخ تمیر کئچیرن سارنیچ ایندیکی واختدا ایستانبول بؤیوکشهر بلدیهسی طرفیندن ایشلهدیلن بیر موزه اولاراق خیدمت وئرمکدهدیر. بورادا کونسرتلردن، توپلانتیلارا قدر بیر چوخ فعالیت حیاتا کئچیریلیر. ایستانبولا ائدجگینیز سفرده موطلق سیاحیق لازیم اولان یئرلردندیر. گلهجک هفته تکرار گؤروشمک دیلییله.