text:
آیاق اوسته اؤلولر
اسماعیل خرمی
بیرگون بیر اؤلونون یوخوسونون اوجوندان توتوب اوجوزلوغا دوشموشدوم. نه قدر چالیشدیم اؤزومو باهالاندیرا بیلمهدیم. سانکی اؤزومو بیر مئیوه و یا ات کیمی بیر باققال توکانیندا گؤروردوم. الی جئبینه گیرن منی پاکئتلره دولدوروب ترهزییه آتمیشدیلار. عاییب اولماسیندییه پوللاریندا من ائله اؤزوم حسابلامیشدیم. چوخ اوجوزایدیم. بیرآز سئوینیردیم بو اوجوزلوقدان. اؤز اؤزومه دئییردیم:
– نئینک، قوی یازیق و یوخسول اؤلولرده بیر زاد آلا بیلسینلر.
آنجاق منیم اوجوز ساتیلماغیمدان اؤزوم اوتانیردیم.
– آی اؤلونون اؤلوم یوخوسو، منی یوخودا گؤروبسنسه اؤلو گؤزلرین آغریماسین. آخی بئله اولماز! من اؤلو سنی. منی ترهزییه قویاندا سنه کیم اجازه وئردی منه قیمت قویاسان؟ بو قدرده چنه ویرماق اولار؟ گوناه سنی یوخودا گؤرنده. بئبئله آخماق آداملاری قویوب گرک سنین یوخونون اوجوندان یاپیشیدیم؟ بیردفعه لیک گئت اول قوی یوخولاریمیزدا، تکلیفین بیلسین.
دوزون خبر آلسانیز، هئچ بیلمیردیم اؤلو منی یوخودا گؤرموشدو و یا من اونو و بلکه ده من اؤزومده اؤلموشم! چاشیب قالمیشدیم. یادیما جلیل محمدقلی زادهنین اؤلولر پیئسی دوشور. شیخ نصراللهنین اؤلولریدیریلتمه ماجراسی. بیز حاضیرلانمامیش قیام قیامت اولارها؟ بو آرادا منه قارانلیق قالان بودورکی اگر من گؤردویوم اؤلودورسه اونو هانسی شیخدیریلدیب؟دیریلدبسه بو زاماندا اونا ائو، ایش هاردان تاپاجاق؟ یوخ من اؤلویمسه بو یازینی نئجه یازا بیلیرم.دیز اوستو بیلگی سایاریم قاباغیمدا، بارماقلاریم دویمهلرین اوستونده، هله بعضا سهو یازدیغیم سؤزجوکلری یانیمدا دوروب یازیما باخان اوغلوم منه خاطیرلاتماسی، یازا یازا نئچه کره سو ایستهدییمی و یا تئلئفونا جواب وئردییمی، یادیما سالیرام. او دونیادا بیلدییمه گؤرا نه بیلگی سایار وار نه تئلئفون نه ده بونلاری یازماغا احتیاج.
بونا گؤرا قراره گلدیم او اؤلونو، بیرده تاپیب گئرچهیی اؤزوندن اؤرگهشیم. هر نه دن اؤنجه مزارلیغا باش ویرمالییام آغ مزار،آغ مزار شهرین قوتاراجاغیندا بیر تپه اوسته آرازا یاخین، دؤرهسی آغاجلارا بورونموش یئرده قرار تاپیب. بورا مزارلیق اولماسایدیدینجهلمهیه جان وئرردی. باش داشلاری اوخویا اوخویا گئدیرم. من بیلن داشلارین چوخونون اوستون سهو یازمیشدیلار، یادا قوجالارلا گنجلرین یئرین سهو سالمیشدیلار. یاش باخیمیندان واقتسیز کؤچنلر چوخ ایدیلار. بوگون بیلمهدیم نه گون ایدی آنجاق بیر اؤلونوده تاپما بیلمهدیم. منیم طرفیمدن سورغو سوالا توتولماقداندییهسن قورخموشدولار! یادا بوندان یاخشی مزارلیق تاپیب بورالاردان گئتمیشدیلر! بلکه ده اولار کوچه- کوچه دوشوب منی آختاریرمیشلار!دییهسن دوننه قاییتمالی اولاجام، البته اگر دونن وارسا! دوننه گئتمهیینده یولون آغیللی باشلی بیلمیردیم. دانیشدیغیم ماجرا نئچه گون، نئچه ایل، نئچه عصیرلر اونجه باش وئریبسه؟ اوندا پیس گونه قالدیم! هانسی گونون هانسی گئجهنین و ایللرین اتهییندن یاپیشیم منه یاردیم ائتسینلر! تاریخی اوخوماغا ماراقلی دا اولسام، دقیق هاراسیندان باشلاماغیم بیر آز چتین اولاردی. بو آغ مزاردادا چتین بیر نفر تاپا بیلرم کی تاریخی یاخشی اوخوسون! بلکه بیریندن سوروشام؟ کیمدن سورسام دقیق ایستهدیمه چاتا بیلرم؟ یاشلی آداملارین چوخو آلزایمئر ایچینده، گنجلریمیزینده دونن ناهارا نه یئدیگی یادلارینا گلمیر. یاخچیسی بودورکی، مزار قازان قادینا، هه دوز ائشیتدینیز قادین، منده سیز قدر تعجوبلندیم، تاپشیردیم کی یوخوما گلن اؤلونو و یاخود منی یوخوسوندا گؤرن اؤلونو، و یا منیم اؤلومومو گؤرسن، اونادییهرسن صاباحلاری، شهرین یوخاری باشیندا یئرلشن کاج پارکیندا ساعات بئشده منه چایا قوناقسان.
گئجهنی بیر جور بیر تهر سحره یئتیردیم، عزیز و حورمتلی اؤلو قارداشدا یوخوما تشریف گتیرمهدی. منی ده دییهسن یوخوسوندا گؤرن اولمادی. بو یوخو، یا هر نه، ایکی باشلی بیر ایشه اوخشایردی. دئییرم بلکه او گؤردویون منده گؤره بیلرم.
بوگون، دوننکی گونون صاباحی گلیب چاتمیشدی. ساعات بئشه آز قالیردی. تلم تلهسیک اؤزومو کاج پارکینا چاتدیردیم. دینج یئر یوخ ایدی. پارکدا لات لوت جوانلار فیرلانیب پارکا گلن قیزلارا قادینلارا و حتی یاشلی آداملارا ساتاشیردیلار. ایکی ایشسیز جاوان اوغلان نم نه اوسته ساواشیردیلار. پولیسلر کناردان باخیب هئچ نه ائتمیردیلر. من پولیسلره سؤیلهدیکده کی ندن قاریشماییرسینیز! دئدیلر: هله جنایت باش وئرمهییب. تعجوبلنسمده منیم الیمدن بیر ایش گلمهییردی. پولیسله چوخ آغیز آغیزا وئرمهسم یاخشیدی، بیلر کی من اؤلو آختاریرام. بیردن اؤنون قاتیلی کیمی اؤزومو توتسالار نئجه؟ بیرده منه نه! بو قالماقالدا هئچ اؤزومو آختاریب تاپا بیلیرم می؟ آستاجا اونلارین یانیندان ایزداهاملی بیر یئره سوزولدوم. بیر قاریشقا کیمی اؤزومو جاماعاتین ایچینده ایتیردیم. اللی آتمیش نفره یاخین پارکین بو طرفینده بیر آغایا قولاق آسیردیلار. هله یوخوما گیرن اؤلودن خبر یوخ ایدی. دئدیم اؤلو گلینجه گؤروم ندن دانیشیرلار؟
– من سیزه سؤز وئریرم گلهجهیینیزی تام ایستهدینیز کیمی دوزلدهجم. آزادلیق سیزه فدا اولسون. اونون کیلوسو نئچهدی ؟ مال دولت سیزه قوربان. بو قدر نئفتیمیز، یئر آلتی معدنیمیز، اکین تارلالاریمیز، کارخانالاریمیز و نلر نلریمیز وار.
سؤزه قولاق آسانلار گوروتولو سسلرله باشلادیلار ال چالماغا، فیت چالماغا. جاماعتین ایچیندن کؤک بیر کیشیدیله گلدی.
– آی باجی قارداشلار آخی محرمچیلیکدی، عاییبلار اولسون. مگر بیلمیرسیز کی ال چالماق حارامدیر؟ هئچ اولماسا بو قادینلاردان اوتانین! لوطفا صلوات دئیین!
صلواتین سسی مندن اوزاقلاشیردی، یولومو الیمه آلیب اؤلو دوستومو آختارماغا داوام ائدیردیم. داها دوزون دئسم، آختاریش داوام ائدیردی. بلکه اؤلوده منی آختاریر.
دؤرد بئش گنجهجیک پارکین داریسقال بیر بوجاغیندا بوزوشوب اوتورموشدولار. ایچگیلی کیمی نظره گلیردیلر. گیزلی- گیزلی قارا بیر پاکئتین ایچیندن بیر شوشهدن سوزوردولر. آغ الکولون شیشهسی کناردان بللی ایدی. دالبادالا ساغلیق دئمکلرین ائشیدیردیم.
– بونو قالدیریرام ایشسیزلیین محوینه!
– بونو ایچیرم پولسوزلوغون آرادان قالدیلیرماغینا!
– منده آرتیریرام سیزین ساغلیغینیزا!
تئز- تئز الیمی جئبیمه آپاریب، پوللاریمی یوخلاییردیم. نارکامانلار، جئبگیرلر و خوشا گلمهین آدام چوخ ایدی. دیلنچیلرینده پارکا گلیش واقتیدی.
داریخماغا باشلامیشدیم. بیزیم اؤلودن هله خبر یوخ ایدی. گؤزلهمهیه مجبور ایدیم. بیردن مزار قازان قادین، منیم سیفاریشیمی اؤلویه چاتدیرماز ها؟. یوخ اولا بیلمز. من اونا حؤرمت اولاراق بیر گؤزده ویرمیشدیم. اونوندا خوشونا گلدیکده گولومسهمیشدی و منه امین اول!- دییه سؤز وئرمیشدی.
کاج پارکین اویونجاقلار بؤلومونه گیرمهدن دالدا یئرده چایخانایا بنزر بیر یئر واریدی. هر یئر یئمک و ایچمک تؤرتوکونتوسوایله دولو ایدی. ماسا اوستو، ماسا آلتی و حتی قاب قاباجلارین ایچی. زیبیل قابی او قدر دولوب داشمیشدیر کی آیاق توتوب یئرییردی. ایچهریده بیر ترهزی ده واریدی. دوزو بونو گؤردوکده دیسکیندیم. گؤرهسن نیه لازیم ایمیش؟
دییهسن چایخانانین آرخا باغچاسینداکی یالنیز اوتوران اسکلت منیم آختاردیغیم اؤلودور. قابیرغاسی سینمیش، باشینین و اورهیینین ایچینده بیر بالاجا دلیگ واریدی. بو تاییندان باخاندا اوتایی گؤرمک اولوردو. قاباق طرفی آرخا طرفدن بیرآز داریسقال ایدی. آغ تاختایا اوخشار بدن سانکی اؤزونو ماسا اوسته زورلا ساخلاییردی. انگینین تاققیلدیسی ایکی مئتیر کناردا ائشیدیلیردی. چوخ دانیشان آداما اوخشاییردی. یاخشی کی هامی اونو گؤرموردو، یوخسا هامی باش گؤتوروب قاچاردی. اؤزومو اونا یاخینلاشدیم؛ سلام وئردیم جواب یئرینه قیزقینلیقلا منه قیشقیردی:
من بیلمیرم سیزلر اؤزونوزو نه حساب ائدیرسینیز؟ هاچان آدام اولاجاقسیز؟ ائله بئله بئله ایشلرینیزه گؤرا دونیانیز دوزلمیرکی دوزلمیر.
– آی اؤلو قارداش آخی نه اولوب؟ من سنه نه پیسلیک ائلهمیشم ؟
– اوتانمیر هله دئییر نه پیسلیک ائلهمیشم. نئچه گوندور من بوردا تک اوتوروب سنی گؤزلهییرم. قرار قویورسان واقتیندا گلمیرسن. سن بیلیرسن کی او قرار گونوندن نئچه گون کئچیر؟
تام چاشیب قالمیشدیم من بیلن او گون ائله بوگون ایدی. آنجاق اؤلو افندی دقیق گونلری منه سایاندان سونرا باشا دوشدوم سهو ائلهمیشم. دئمه پارکدا سایدیلادیغیم حادیثهلرین هرهسینده بیر گون قالمیشام. آنجاق بونلار سهوا” ده اولسا اولاجایمیش. اولاجاغا چاره یوخ ایمیش. عزیز و حؤرمتلی و وقتشناس اؤلودن اولدوقجا عذور دیلهدیم. تانرییا شوکور کی بیزیم دیریلر کیمی چوخ عینادکار دئییلمیش. دوز واقتیندا گلیب منی نئچه گون گؤزلهییب و عوذرومو قبول ائلهدی. آتا باباسینا الله رحمت ائلهسین. اؤلوده بیرآز ساکیتلشدی و دانیشیغینا داوام وئردی.
– هئچ بیرینیز واقت وعده بیلمیرسینیز. سن گلینجه بیر ایل بوندان سونرا یارانان بیر نفرین سوروسونا جواب وئردیم. بیری واقتیندان تئز گلیر، بیری واقتیندا گلمیر! سن بویور. مندن نه ایستهییرسن؟
– اؤلو قارداش، دوزون خبر آلسان من چاشیب قالمیشام. بیلمیرم یوخو ایدی نه ایدی. اوگون من باققال توکانیندا اولاندا سن منی باققالدان آلدین آپاردین ائوه. داها قالانی دا یادیمدا دئییل.
– هاه ها ها ها ها . ائله بو؟ آ کیشی سنین کیمیلرین گونده مینین آلیرلاردا، ساتیرلاردا، کسیب اتینده یئیرلر. نه تاریخ اوخویورسان، نه ده اوخودوغون و یا گؤردویون یادیندا قالیر. تکی اون ایل دالا قاییدسانیز بیلرسینیز کی نلر باش وئریب، اوندان درس آلیب حیاتینیزی سوررسینیز.
– آی اؤلو دوستوم بو نئجه باش وئریر؟ بیز کیمه نه ائلهمیشیک ؟
– منله بونون ایلگیسی یوخدو، جوابیندا بیلمیرم. بو حیاتی سیز اؤزونوز قوروبسوز. هامینیز بیر بیرینیزین تاییسیز. بیرینیز آدام اؤلدورور، بیرینیز یالان دانیشیر، بیرینیز اؤز وظیفهسینی یئرینه یئتیرمیر. او بیریسی بوش بوغازلیق ائدیر و الا ماشالله.
کیشینین اوغلو ائله دانیشیر کی دئییرسن بلکه اؤزو دیری اولماییب! لاپ اوللدن اؤلمک اولماز من بیلن!
– دیری واقتیندا سن ده الیندن گلنی ائدیب قویمایایدین دونیامیز کیرلنه. اؤلوسن گئت اؤلولویونه. یوخ سن اؤلوبسنسه، اؤلو – اؤلو اؤلولرین یوخوسونا اؤزون گیر. هئچ اولماسا اؤلولر سنی گؤروب یوخودا اؤزلرینی سنه تای ائدسینلر، یعنی یوخولاریندا بیلسینلر.
دوزو بو اؤلونون جسارتی منی تعجوبلندیردی. پاه آتونان، بعضی جاساراتلی اؤلولر اؤلمکدنده قورخمورلار. اؤلو اولاراق قالیرلار.
– نه ایسه نه؟ آی اؤلو قارداش آخی منه جواب وئرمهدین من کیمم؟
– باخ آی آغا، بو پارکا گؤز ساللا. گؤر نه قدر اؤلو گؤرورسن؟ سن ده اولارین بیری. آیاق اوسته اؤلولر گؤرمهیبسن مگر؟
اؤلو دوستومون سؤزو هله بیتمهمیشدی پارکدان شاککا شاک سسی قولاقلاری دولدوردو. اونو توت، بونو ویر، او قاچدی، بو ییخلدی کیمی، سؤزلر هر یانی بوروموشدو. اؤلو افندی دالینا باخمادان مزارلیغا دوغرو گؤتورولموشدو. سونوندادا من آخیر بیلمهدیم اؤلو اؤلموشدو؟دیری اؤلموشدو؟ اؤلودیریلمیشدی؟ و یادیریدیریلمیشدی؟ هر نه باش وئرمیشدیرسه، وئرمیشدی. پارکدان چیخاندا چایچینین ترهزیسی گؤزومدن چیخمیردی. بیر گؤزو ائنیب، بیر گؤزو قالخیردی. ایلان بوغازی کیمی گؤزلردن قاباغا اوزانان دیمدیکلر آز قالیردیلار بیر بیرینی یئسینلر. آنجاق آیری آیری قفسلرده ساخلانیلان آصلان کیمی اللری بیربیرینه چاتماییردی.


c: text/html

text:
دانیشیق- 2 / گوناسکام سایتی مودورو سایین داوود توران ایله اوزه ل دانیشیق
● میللی حرکتین آماجی اینسانلاریمیزین اوز کیملیکلری ایله دونیامیزدا داها مدرن، رفاه لی و اؤز اولاراق یاشامالارینی تامین ائده جک چؤزوم یوللاری سونماقدیر.
● ایران-داکی بوتون حرکتلر ایستر سیاسی، کولتورل، توپلومسال و حتی اقتصادی دئییشیملر میللی حرکتی ائتکیله مکده دیر. چونکو آذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده فعالیت ائدن بیر حرکت دیر. بو دئییشیملر قارشیسیندا سسیز قالماق و بیزیم سورونوموز دئییل ، فارسلارین ایچ سورونودور دئمک ده بیزه هئج بیر خئیر گتیرمز. یعنی بو بیزیم منافعیمیزی قورویابیلمز.
آذربایجان میللی حرکتی نین بو گونکو دورومو و یولوموزا چیخاجاق محتمل سورونلاری اله آلیب چوزمک و اونلارا اولدوقجا دوغرو ، درست یول آراماق آماجی ایله » آذربایجان دموکراسی اوجاغی » نی قورماغا قرار وئردیک.
سئچیم سونراسی اولایلاری درنگین آچیق فعالیت ائتمه سینی انگلله دی ، بو دوروم بیزی دموکراسی نین اونملی فاکتورلاریندان ساییلان » شفافیت » دن یوخسون بوراخدی و میللی حرکتده چالیشان سایین پارتیالار ، درنک لر ، دوشونورلر و چالیشقان لار ایله ایلگی قورماغیمیزدا چتینلیک یاراندی. بونلارا رغما کئچن آیلاردا بعضی تانینمیش سایغی دیر انسانلاریمیزین یاردیمی ایله هم ایچریده و هم خارجده چالیشان چوخ ساییدا چالیشقان و درنک لریمیزین ماراق و گوونینی قازاندیق و سئوینج ایله و داها ایراده لی چالیشمامالاریمیزی سوردوروروک.
میللی حرکتین اوزه ل لیکله » تئوریک » یونده اولان آخساقلیقلارینی گوندمه گتیریب و چالیشقانلارین ماراغینی بو اونملی قونولارا چکیب و حرکتیمیزی گوجلندیره جک بیر مباحثه و فیکیر تنقیدی زمینی یاراتماق اوچون سئری دانیشیق لار باشلادیق.
بیرینجی مصاحبه سایین هدایت سلطانزاده ایله گئرچلشدی و عوموم چالیشقانلار و اوزه للیکله یازار و دوشونونورلریمیزین طرفیندن دیققت ایله قارشیلاندی و دانیشیق باره سینده چئشیدلی فیکیرلر اورتایا قویولدو.
ایندیسه و دانیشیقلاریمیزین آردیندا گوناسکام سیته سی مودورو سایین داوود توران ایله حاضیرلانان دانیشیغی تقدیم ائدیریک ، بو مصاحبه لر آردیجیل اولاراق داوام ائده جک ، سایین اوخوجولارین تنقیدلر و یئنی اونه ری لر ایله بو سوره جده اشتراک ائتمه لری ،چالیشمالاریمیزن داها گوجلو و اونملی اولاجاغینی ساغلایاجاق .
AZDEMO ( آذربایجان دموکراسی اوجاغی ) اولاراق بوتون دوشونجه لر و تنقیدلره مساوی فاصله میز وار و اولدوقجا حرکتده وار اولان چئشیتلی دوشونجه لری پایلاشماغا چالیشاجاییق.
سایغی ایله دانیشیغی اوخوماغا دعوت ائدیریک .
س– بیلدیگینیز کیمی بو گون آذربایجانین چئشیدلی یونلرینده حاضر اولان و میللی حرکت یا میللی – دمکراتیک حرکت عنوان ایله آدلانان گئنیش بیر اجتماعی – سیاسی حرکت واردیر ، سیز بو حرکتین کوکلرینی هاردا گورورسوز ؟ و اساسا بو حرکت هانسی سیاسی و تاریخی ضرورت لره دایانیر ؟
سوزلریم باشیندا سایین سعید متین پور قارداشیما سایغیلاریمی سونورام و سیزدن ایسه بو سری دانیشیق لاری گنجلیگیمیزین محبوس سیمگه سی سعیده حصر ائتدیگینیز اوچون تشکر ائدیرم .
آذربايجان ميللي حرکتي نين بللي بير تاريخي باشلانقيجي يوخدور. بو حرکت تاريخي بير سوره جين نتيجه سي اولاراق سون 15 ايلده داها گئنيش بير شکيلده اورتايا چيخميشدير. بو حرکتين کؤکلريني و تاريخي تمللريني آختارديغيميزدا مشروطييت تاريخيندن گونوموزه قدر دوام ائتديگيني گؤره بيله ريک. البته کي مشروطييت اينقيلابي آذربايجان ميللي حرکتي ( بو گون بيزيم تعريف ائله ديگيميز حرکت ) دئييلدير آما او دؤنمده يئنه آذربايجانليلارين دموکراسي اوچون وئرديگي ساواش آذربايجان ميللي حرکتي نين بير تاريخي کؤکه ني اولاراق گؤرولمکده دير چونکو دموکراسي آذربايجان ميللي حرکتينين ايستکلري نين آيريلماز بير پارچاسيدير. بو تاريخي سوره ج ايچريسينده مشروطييت اينقيلابيندان سونرا، آزاديستان حرکتي، ميللي حکومت دؤنمي و خلق مسلمان حرکتي هاميسي بوگون بيزيم آذربايجان ميللي حرکتي نين گليشمه سينده
ان اؤنملي تاريخي و سياسي اولایلار سیراسیندادیر . ایسلامی اینقلابدان سونرا ایسه اؤزللیکله 70 اینجی ایللرده شوروی نین داغیلماسی سونوجو اورتایا چیخان آذربایجان جمهوریتی فاکتی و قاراباغ اولایلاری میلی حرکتین بیر دیگر سیاسی ساحایا داشینماسینی ساغلامیشدیر یعنی بو اولایلار میللی حرکتین سیاسی کؤکنی و ضرورتی حالینا گلمیشدیر.
س– بو حرکت نه آختاریر و اونون سیاسی – اجتماعی آماجلاری ندن عبارتدیر ؟
منه گؤره آذربایجان میللی حرکتی نه ایسته ییر و نه یین آختاریشیندا اولما سوالی اونون وار اولوش فلسفه سینی ده تشکیل ائتمکده دیر. بو حرکت بللی بیر چاتی آلتیندا فعالیت ائتمه دیگی اوچون نه آختاردیغینی و آماجینین نه اولدوغونو آچیق و قاپساملی بیر شکیلده دیله گتیره مه مکده دیر. آما بو حرکتین ایسته کلری جامع اولماسادا آذربایجان تورک اینسانی نین میللی سعادتی نی آماج اولاراق اؤزونه سئچمیشدیر بو میللی سعادته و اینسانلاریمیزین اوز کیملیکلری ایله دونیامیزدا داها مدرن، رفاه لی و اؤز اولاراق یاشامالارینی تامین ائده جک چؤزوم یوللاری سونولماقدادیر.
چالیشقانلار طرفیندن مختلف یوللار اورتایا قویولموشدور: باغیمیسزلیق (ایستقلال)، فئدرالیزم و یا ایران-ین هامیسینا حاکیم اولما کیمی یوللار اورتادا ،بودا حرکت سوره جینده اولان و سیاسی- اجتماعی آچیدان تئوریک لشمه ین بیر حرکت ایچریسینده نورمال اولقولاردیر. آذربایجان تورک اینسانی نین میللی سعادتینه قاووشماسی منه گؤره بو حرکتین اورتاق آماج یولو اولمالیدیر . بو آماج اوزرینده اورتاق بیر دوشونجه اورتایا چیخارسا او زامان آذربایجانین چیخارلاری دا بلیرگینلشه جکدیر.
س- حرکتی حمایت ائدن بللی بیر کسیم ( قشر ) یا اقتصادی طبقه وارمی ؟ یعنی بو حرکتین میللی وصفی فقط میللی یا ناسیونالیستی ایستکلره اونم وئردیگینده ن قایناقلانیر یوخسا میللی چاپدا و میللتین بوتون کسیملرینی قاپسادیغیندان ؟
بو گون میللی حرکتی حمایت ائدن بللی بیر اقتصادی طبقه دن سؤز ائده بیلمه ریک اگر بئله بیر حمایتلر وارسادا اونلار فردی بیر حمایت اولدوغو اوچون، بیر طبقه اولاراق آدلاندیرماغیمیز دوغرو دئییل.
بو حرکتین آدی میللی اولسادا منه گوره تکجه ناسیونالیستی ایستکلره دایانمیر. بورداکی میللی لیک داها چوخ توپلومون بوتونونو اله آلدیغی اوچون بیر صفت دبر. میللی(national) و میللیت چیلیک (nationalism) کلمه لرین بیر بیری ایله آییرمامیز لازیمدیر. بو گون میللی حرکت ایچریسینده میللیت چیلیک آغیرلیق گؤسترسه ده بو حرکتی ساده جه بو آچیدان اله آلماغیمیز و دیرلندیرمه میز یانلیش اولابیلر آما میللی حرکت یوخاریدادا دئدیگیم کیمی ایستکلرینی بللی بیر چرچیوه ایچریسینده اورتایا قویمادیغی اوچون، میللیت چیلیک دیشینداکی ایستکلری ده آچیقلامامیشدیر اگر میللی حرکت بو چرچیوه ده اوزونو و ایستکلرینی تعریف ائدیب توپلوما سونارسا، او زامان حرکت ایچریسینده حمایه جی اولاراق اقتصادی بیر طبقه نین اولوشماسینادا شاهید اولابیله ریک. چونکو ایندی اؤرنک اولاراق بیر تاجیر و ایش آدامی اؤزوندن سوروشور کی بو حرکت منیم سرمایه م آچیسیندان نه آنلام ایفاده ائدیر. اگر میللی حرکت اونا سرمایه سینین آذربایجاندا گوونده اولاجاغی و داها رفاه دا یاشایاجاغینی قبول ائتدیریرسه ( هم اقتصادی هم اجتماعی اولاراق) او زامان بیزیم ده بیر حمایه جی، بیر میللی اقتصادی طبقه میزین اورتایا چیخاجاغینا دا شاهید اولا بیله جه ییک .
س- حرکتین باشلانماسیندا داها دوغروسو یئنی فازین باشلانیشیندا شاعر و ادبیاتچی لارین بویوک پایی اولوب و بیزه اویقولانان ان آچیق ظلمین دیل یاساغی اولدوغونا گوره ، دیل و سوز اوستالارینین بو رول لاری منطق لیدیر . آما بو باشلانیش حرکتی باشقا ساحه لرده گئنیشله مه سینه مانع اولوب اورنه یی قادینلار حقوقو و …..بونا نئجه سون قویماق اولار ؟
آذربایجان میللی حرکتینین بیر دؤنمه قدر چکیردگینی دیل مسئله سی تشکیل ائدیردی. اؤزللیکله 90 اینجی ایللره قدر حرکت ادبی فازدا ایلری گئتدیگی اوچون دیل و ادبیات اؤنم داشیماقدایدی. آما 90 اینجی ایللردن سونرا حرکتین سیاساللاشماسی ایله بیرلیکده دیل و ادبیات یاواش- یاواش ایکینجی پلانا ایتیلمیشدیر. بو بیر سوره جدیر. بیر حرکتین ایچریسینده دئیشیک ساحه لرین اورتایا چیخماسی اونون گلیشمه سینه و احتیاجلارینا باغلی دیر. اورنک اولاراق اینسان حاقلاری مسئله سی سون ایللرده بیزیم حرکت ایچریسینده اؤنم داشیمایا باشلامیش و اینسان حاقلاری اورگوتلری تشکیل
اولموشدور. میللی فعاللارین گئنیش شکیلده توتوقلانماسی و آذربایجاندا اینسان حاقلارینین ازیلمه سی سونوجو بیزی اینسان حاقلاری چرچوسینده فعالیته باشلامایا مجبور ائتمیشدیر. ایندی قادین حاقلاری مسئله سی ده بونا بنزه ییر. بیزیم قادینلاریمیز بیر بیرلیک اولما احتیاجی ایچریسینه گیرسه لر او زامان دا آذربایجان-دا قادین حاقلاری چرچیوسینده بیر حرکتین اولوشماسینا شاهید اولاجاییق.
س- کئچمیشه باخاندا ، ایراندا فارس ناسیونالیسمی بیزی ییخماغا ،» تاریخ » ی قوللانمیشدیر ، آذربایجان حرکتی ایسه اونون جوابیندا تاریخه سیغیندی و اوزونو اثبات ائتمک ایچین مدرن دونیا و حقوق نورملارین یئرینه کئچمیشه دایاندی و بیر جور تاریخچی لیک حرکته حاکم اولوب ، بو تاریخ حکمرانلیغی بعضا حرکتی یاراماز نقطه لره گوتوروب و حتی اونو بوگونون سورونلارینا دوشونمکدن اوزاق ساخلاییب ، سیزجه بو » تاریخ » سویلمی ( گفتمان ) نه قدر یارارلی دیر یوخسا اونو بیر طرفه بوراخماق زامانی گلیب می ؟
بیزیم ان اونملی سورونلاریمیزدان بیریسی اوز تاریخی میزین اولماماسیدیر. یعنی بیز تاریخسل اولایلاریمیزی اوز باخیش آچیمیز ایله دیرلندیر مه میشیک. چونکو تاریخی یارادان بیز اولساق دا اونو یازان بیز اولمامیشیق. بو گون بیزیم تاریخی حافظه میزین اولماماسی بیزیم اولایلارا باخیشیمیزی دا دئییشدیرمکده دیر. تاریخیمیزی اؤز باخیش آچیمیز ایله اله آلابیلمه دیگیمیز اوچون تاریخی آسیمیلاسیون ایله قارشی قارشیا قالیریق. آما تاریخچیلیک ایله ایران-دا آذربایجان و تورک مسئله سی حل اولماز. تاریخچی لیک بیزیم حرکتین بیر بخشینی تشکیل ائده بیلر. اونون دیشیندا بیزیم ایستکلریمیز ده واردیر. منه گوره هئچ بیر شئیی بیر طرفه بوراخمامامیز لازیمدیر. آما ساده جه تاریخ ایله گونوموز اولایلارینا باخمامیز حرکتیمیزی ایسته نیلمه ین نوقطه لره گتیره بیلر. » بیز ایللردیر بوردا حاکیمدیک » سؤزلری ایله ایران-دا آذربایجان- تورک سورونو حل اولابیلمز.
س-هر اجتماعی و سیاسی حرکتین ضعف و قوت نقطه لری وار ، قطعا آذربایجان میللی حرکتی ده بو قاعده دن اوزاق دئییل ، باشقا طرفدن ایسه حرکتین مخالف لری ده اونو بعضی اتهاملارا معروض قویورلار ، سیزجه بو گون حرکتین ان اونملی ضعف لری نه دیر ؟
یوخاریدادا دئدیگیم کیمی آذربایجان میللی حرکتی اؤزونو و ایستکلرینی قاپساملی بیر شکیلده تعریف ائتمه دیگی اوچون هله ده گرکدیگی کیمی فورمالاشمامیشدیر. فورمالاشمایان بیر حرکت ایچریسینده ده ضعف نقطه لرین اولماسی قاچینیلمازدیر. حرکتیمیزین ائله باشدا گئدن ضعفلریندن بیریسی بودور کی اؤزونو قاپساملی بیر شکیلده تعریف ائده بیلمیر. بونون هم تاریخسل هم ده گونوموز شرایطیندن قایناقلانان ندنلری واردیر . حرکتین بللی تاریخی بیر دایاناغی اولمادیغی اوچون اونون ایستکلرینین و آماجلارینین بللی چرچوه ایچریسینده تعریف اولونماسی چتینلیک یاراتماقدادیر. گونوموز ده ایسه چیخیش یولو اولاراق سونولان یوللارین فرقلی لیگی بیر باشقا ندن اولاراق قارشیمیزا چیخماقدادیر. دوروم بئله اولونجا دا تئوری آزلیغی دا بیر دیگر ضعف اولاراق اؤزونو گورسه دیر. بو گون میللی حرکتی دیرلندیرن بیر چوخ فیکیر صاحیبی آیدینلاریمیز واردیر. تئوری بیر ایکی گون ایچریسینده اورتایا چیخا بیلمیز. میللی حرکت بیچیملنمه آشاماسیندا اولدوغو اوچون بئله ضعفلر اورتایا چیقماقدادیر. آما بو سوره جی دوشوندویوموزده منه ائله گلیر کی تئوریک بوشلوقلاریمیزدا یاواش یاواش آزالاجاقدیر. سیاسی ساحه ده ایسه میللی حرکتین تشکیلاتی و سازمانی ضعفلری واردیر. بو ضعف تشکیلات سیزلیقدان دئییل، نئجه تشکیلات لانماقدان قایناقلانیر. منه گوره بو گون هله ایران- ین آغیر سیاسی فضاسینا باخمایاراق آذرباجانلی لارین بللی تشکیلاتلاری واردیر ، خاریجده بو تشکیلاتلار داها چوخدور. آما بیر یئرده گروهی چالیشما دویغوسو جیددی شکیلده سورونلودور . بودا البته ایران-ین اجتماعی فضاسیندان قایناقلانمیشدیر. بیر بیریمیزی تحمل ائتمه، بیر بیریمیزی دینله مه و دیالوق یوللارینی کسمه مک ایله بو ضعفلری اورتادان قالدیماق مومکوندور. بونلار بیزیم کلی ضعفلریمیزدیر. بونلارا قارشی چاره یارادا بیلسه ک دیگر ضعفلرین ده چؤزوله جگینی دوشونورم.
س- حرکتین کئچن ایللرده سئیرینه باخاندا بوگونکو دونیادا دیر ساییلان دمکراسی و انسان حاقلارینا تاکید چوخ آزدیر و اولاندادا اصیل دئییل و دمکراسی المانی هله آذربایجان میللی – دمکراتیک حرکتینین ادبیاتیندا یئرینی آلمامیشدیر ندن بو اورتام حرکته حاکیم اولوب ؟
دمکراسی سؤیله می میللی حرکت ایچریسینده تئوریک آنلامدا یایقین اولماسادا حرکتین سوره جی و عملی داورانیشلاری اونون دمکراسی یولوندا ایلرله دیگی نی گؤسترمکده دیر. آذربایجان هم تاریخی اولاراق هم ده گونوموزده کی وضعیته باخدیغیمیزدا هر زامان دمکراسی اوچون اؤنم وئرمیشدیر. آذربایجان میللی حرکتی نی کیسمه آنتی دمکرات اولاراق گؤستره بیلمز. بو گون ایران-دا دیگر قومی حرکتلره باخدیغیمیزدا بو سؤیله مین دیشیندا حرکت ائتدیکلرینی گؤروروک. آما آذربایجان ، خرداد 1385 قیاملارایندا دا گؤستردیکی سیویل- مدنی بیر حرکت طرزینی اؤزو اوچون سئچمیشدیر. دیگر طرفدن باخدیغیمیزدا اذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده اورتایا چیخان و گلیشه ن بیر حرکت دیر. یعنی بو حرکتین گلیشیم سوره جینی ایران شرایطی ده ایستر – ایستمز ائتکی لمکده دیر. اینسان حاقلاری چرچوسینده ده اولایا باخدیغیمیزدا، بیز بو مفهوم ایله چوخ گئج تانیش اولدوق. بو مفهومون میللی حرکته گلیشی ایله بیرلیکده آذربایجان میللی حرکتی دونیایا آچیلمایا باشلادی. بونلارین هامیسی بیزیم حرکتین یئنی اولماسی ایله علاقه داردیر. میللی حرکت اؤنجه لیکله بیر اؤز کیملیگی نی تانیملادیقدان سونرا ( منه گوره هله ده بو تانیم سوره جینی یاشاماقدادیر) اینسان حاقلاری، دئموکراسی چرچوسینده اؤز ایستکلرینی اورتایا قویمایا باشلامیشدیر. بو تکجه آذربایجان میللی حرکتی اوچون گئچرلی بیر ضعف دیئیل، ایران-ین عمومی وضعیتی ایله ایلیشکی لی اولان بیر موضودور.
س- مخالف لر آذربایجان حرکتی نی فاشییسم و آنتی دمکراتیک داورانیش لارا متهم ائدیرلر، بو اتهام لار دشمن لیکدن اولسادا دئمک آشیری ناسیونالیسم ادبیاتی بعضا حرکتی چوخ قورخونج تصویر ائدیر و چوخ زامانلاردا حرکتی بو ناسیونالیسم ادبیاتی تمثیل ائدیر ، لطفا بونو ایضاح ائدین .
بوردا گرک آذربایجان میللی حرکتینین گلیشیم سوره جینه باخاق. تورک میللیتچیلیگی بو حرکتین ایدئولوژیک طرفینی تمثیل ائدیر. آما حرکتین سوره جینه باخدیغیمیزدا دونیاداکی میللیت چیلیک و بولگه ده تورکچولوک آخیملاری ایله جیددی فرقلی لیکلر گؤروروک. بو حرکتین میللیت چیلیگی ساغ و محافظه کارلیق یئرینه سول و مدرن بیر ایماژ گؤستریر. تورکچولوک آچیسیندان ایسه تورکیه ده کی تورکچولوک ایله یئنه فرقلری واردیر. آذربایجان-داکی تورکچولوک ، دین یئرینه داها سئکولار بیر یاپی (ساختار) ایچرمکده دیر و عینی زاماندا دا بیر دئوریجی حرکتدیر. بیز حرکتین بو اؤزل لیکلرینی قورومامیز لازیمدیر. میللی حرکته قاتیلان یئنی نسیللر دیگر میللیتچی و تورکچو آخیملاردان تاثیر آلیب، حرکتی او یؤنه چکمک ایسته یه بیلرلر. بیز حرکتیمیزی و حرکت طرزیمیزی بو شکیلده آنلاتمامیز لازیمدیر.
س- ایراندا باشقا سیاسی و اجتماعی حرکت لرده وار، قادینلار حرکتی ، یاشیل حرکت ، باشقا میللتلرین حرکتی و …. آذربایجان حرکتی نین اونلارا مناسبتی ندیر ؟
آذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده اولان حرکت لر ایله اولان مناسیبتلرینی اؤز کیملیگی و داورانیش طرزی اولاراق اورتایا قویماقدادیر. بو مناسیبت ایران داکی عمومی حرکتلر ایله باشقا، دیگر میللتلرین حرکتلری ایله ده باشقادیر. میللی حرکت ایران عمومی حرکتلرینه و اؤزه لیکله مرکزیت چی حرکتلر قارشیسیندا داها دقتلی داورانماقدادیر. چونکو بو حرکتلره قاریشیب اونلار ایچریسینده یوخ اولماق ایسته میر. ایرانداکی دیگر میللتلرین حرکتلری ایله مناسیبتلره باخدیغیمیزدا ایسه فرقلی بیر تابلو قارشیمیزا چیخماقدادیر. دیگر میللتلر ایله مناسیبتلری، او میللتلرین آذربایجان-ا و میللی حرکته باخیشی ایله علاقه لیدیر اگر ایران ایچه ریسینده کی باشقا میللتین آذربایجانا و آذربایجان میللی حرکتینه باخیشی مثبت ایسه او زامان میللی حرکت ده اونا مثبت یاناشماقدادیر، اما اگر دئییلسه او زامان دوروم دئییشمکده دیر .
س- بیز بوگون بیر سیاسی محدوده ده یاشاییریق ایران آدیندا ، کئچن 80 ایلده ایران سوزجویو فارس دیلی ، فارس میللتی و فارس میللتی منافعینی قوورویان دوولتین مستعار آدی کیمی قوللانیلمیشدیر، بو دوروم آذربایجان چالیشقانلاریندا » ایران » کلمه سینی بیر تابو یا تبدبل ائتمیشدیر کی آردیندا بللی سیاسی نتیجه لرده اورتایا چیخیر، چیخیش یولو ندیر ؟
ایران آدینا باخدیغیمیزدا مسئله تکجه تاریخی دئییل «ایران» آدی بیر تک جغرافی آد دا ایفاده ائتمیر بلکه بو آد بیر کیملیک مسئله سی حالینا گلمیشدیر. » ایرانلیلیق » آدی آلتیندا فارس کیملیگی ایله دیگر میللتلری اریدیب و یوخ ائتمک ایستیرلر. حتی شیعه مذهبی بئله فارسلاشدیریلاراق بیر آسیمیلاسیون آراجی حالینا گلمیشدیر . بو گون بیزیم ساواشیمیز ایران ایله دئییل، ایرانلیلیق ایله دیر و بو ایرانلیلیق دا » ایران » آدی ایله قارشیمیزا چیخماقدادیر. ایران-دا تورک سورونو اؤزونو آذربایجان ایله ایچسللشدیرمیشدیر. تورکلوک آذربایجان ایله بیرلیکده عینی بیر وجود تاپماقدادیر. ایران-داکی دیگر میللتلرین حرکتلرینه ده باخدیغیمیزدا عینی بنزرلیکلر داشیدیغینی گؤروروک. بلوچستان، خوزستان و کردستان آرتیق بیر استان آدیندان چوخ، او منطقه نین میللی فعاللاری اوچون بیر قارشی دورما آدی حالینا گلیبدیر. بو گون آذربایجان میللی حرکتی آدینی قبول ائتمه ینلر و ایران تورک میللی حرکتی نی ساوونانلار منه گؤره جیددی بیر تاریخسل چیلیک ایچریسینده قالیبلار.
س- میللی حرکته منسوب بعضی لری ایرانین چوخ اولایلارینی » بیزه دخلی یوخدور و فارس لارین ایچ سورونودور» دئیه بیلمک بئله ایسته میرلر، بو باخیش تورکلرین منافعینی قورویا بیلرمی ؟ سیزجه سراسری اولایلاردا نئجه مناسبت گوسترمک لازیمدی ؟
ایران-داکی بوتون حرکتلر ایستر سیاسی، کولتورل، توپلومسال و حتی اقتصادی دئییشیملر میللی حرکتی ائتکیله مکده دیر. چونکو آذربایجان میللی حرکتی ایران ایچریسینده فعالیت ائدن بیر حرکت دیر. بو دئییشیملر قارشیسیندا سسیز قالماق و بیزیم سورونوموز دئییل ، فارسلارین ایچ سورونودور دئمک ده بیزه هئج بیر خئیر گتیرمز. یعنی بو بیزیم منافعیمیزی قورویابیلمز. آما بو حرکتلر قارشیسندا نئجه مناسیبت گؤسترمه لییک؟ بیزیم هر شئیدن قاباق ایران-داکی بوتون دئییشیم و حرکتلر قارشیسندا بیر سیاستیمیز و پلانیمیز اولماسی لازیمدیر. بو سیاست ایجاب ائدر کی بیز او حرکتلر ایله بیرلیکده قاباغا گئدک یادا سس سیز بیر سیاست ایزله یک. مثال اولاراق اونونجو جمهور باشقانلیغی سئچیملری سونراسی اولایلاری وئره بیلریک. بو اولایلار قارشیسیندا آذربایجان و آذربایجان میللی حرکتی نین بؤیوک بیر بؤلومو سسیز قالمایی ترجیح ائتدیلر. بو سسیزلیگی بیزیم یاخشی اوخومامیز لازیمدیر . آذربایجان بیلینچلی بیر شکیلده می تهران اولایلارینا قارشی سسیز قالدی، یوخسا بیلینچسیز می؟ آذربایجان منه گؤره تاریخی و گونوموز شرایطی ندنی ایله سسیز داوراندی. بو ایران اولایلارینا قارشی مناسیبتسیزلیک آنلامینا گلمه مه لیدیر. بو سس سیزلیک تام اولاراق دا بیلینچلی اولماسا یئنه بیلینچلیک پایی واردیر. بیز ده بو بیلینچلیک مسئله سینی گئنیشلتمه میز لازیمدیر. هر شئیدن قاباق دا ایران-داکی بوتون اولایلارا قارشی بیر معین سیاستیمیزین اولماسی آرتیق قاچینیلمازدیر.
س- دین و مذهب تورک خالقی آراسیندا اونملی قونودور و بوگون آذربایجانلی لارین بویوک بولومو دینی ایناملارا اوستونلوک وئریر ، حکومت ایسه میللی حرکتی دینه قارشی دورماغا اتهام ائدیر ، جاوابینیز ندیر و حرکت دین قونوسوندا نئجه دوشونور ؟
سون اوتوز ایلدیر ایران-دا حاکیم اولان دینی حاکمیت اینسانلاریمیزین و اوزه للیکله میللی فعاللارین دینه قارشی باخیشینی دئییشدیرمیشدیر. بو البته کی ایران-داکی عمومی بیر سورون حالینا گلیبدیر ، بو حاکمیته قارشی بیر عکس العمل دیر. منه گؤره بو عکس العمل دیشیندا آذربایجان میللی حرکتی و میللی فعاللاری دینه قارشی دئییللر، تکجه دینین سیاست ساحه سینه داشینماسی قارشیسیندالار. یعنی دینی بیر حاکمیتی ایسته میرلر. بو دا میللی حرکتین عنعنوی میللیت چیلیک و تورکچولوکدن فرقلی اولاراق سئکولار بیر باخیش آچیسینا صاحیب اولدوغونو گؤستریر. بیزیم حرکتین دین ایله بیر سورونو یوخدور آما دینین بیر آسیمیلاسون وسیله سی حالینا گلدیگینی گؤردوگو اوچون اونا قارشی بیر پوزیسیون ایچریسینه گیرمکده دیر.
ساغ اولون.
هنوز دیدگاهی داده نشده است.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
امکداشیمیز شاعر «هریزلی»یه باش ساغلیغی!
چوخ تاسفله امکداشیمیز شاعر «هریزلی» عائیلهسینه یئنی بیر آغیر ایتگی اوز وئرمیشدیر. تانینمیش شاعریمیزین آتاسی اوستاد حاج موسی هریسینژادین آغیر ایتگیسیندن بیر ایل کئچمهمیش، قارداشی دوقتور کمالالدین هریسینژاد بیر آز مدت خستهلیکدن سونرا حیاتا گؤز یومموشدور.
دوقتور کمالالدین هریسینژاد ایکی آی اؤنجه گؤزلنیلمهدن خستهلنیر و خستهلیگینین آغیر اولدوغوندان آمریکایا گؤندریلیر. آنجاق تاسفله اوردادا حکیملر بیر ایش گؤره بیلمیر و بیر مدت خستهخانادا قالدیقدان سونرا نهایت آذر آیینین اونبیرینجی گونو ۶۳ یاشیندایکن حیاتینی ایتیریر.
دوقتور کمالالدین هریسینژاد تبریز دانشگاهینین حقوق و اجتماعی علملر دانشکدهسینین مدیری اولموش و خسته اولمامیشکن بو دانشکدهنین فعال اوستادلاریندان ساییلیرمیش.
بیز «ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی امکداشلاری بو آغیر ایتگینی شاعر دوستوموز جناب «هریزلی»یه، مؤحترم «هریسینژاد» عائیلهسینه و مرحومون دوست و تانیشلارینا باشینیز ساغ اولسون! دئییر و مرحومون خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۱۲ آذر ۱۳۹۵


text:
فخرالدین آلتون: دیجیتال تروریسم میللی حوُوپسوزلیق مسئلهسیدیر
تۆرکیأنینگ آراقاتناشیق اداراسی نینگ باشلیغی دیجیتال دۆنیأنینگ أهمیتینه اۆنس چکدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیقلیغی نینگ آراقاتناشیق اداراسی نینگ باشلیغی فخرالدین آلتون دیجیتال دۆنیأده ایشلهنیأن گۆنألر و بوُزغونچیلیقلارا قارشی چأره آلینمالیدیغینی آیتدی.
آلتون پایتاغت آنکارادا گچیرلن تأزه مدیا و دیجیتال ترورچیلیق ایشجنگ ماصلاحاتینا قاتناشدی.
دیجیتال دۆنیأده یایران یالان حابار و یالان ماغلوماتینگ اؤنگۆنه گچیلمه گی اۆچین چأره گؤرمهگینگ مجبوری بوُلاندیغینا اۆنس چکن آلتون، حالقارا بارلاغلارا گؤرأ دۆنیأده اینگ کؤپ دیجیتال بوُزغونچیلیغا سزه ور قالیان یوردونگ تۆرکیه بوُلاندیغینی بیلدیردی.
ترور قورامالاری نینگ دیجیتال دۆنیأده پروپاگاندا آلیپ باریاندیغینی یاتلادان آلتون،
"تۆرکیه پ. ک. ک/ ی. پ. گ و فت الله چی ترور قوراماسی (فتؤ) یالی ترور قورامالاری نینگ دینگه فیزیکی هۆجۆملری بیلن دأل، یالان ماغلوماتلارا اساسلانیان هۆجۆملری بیلن ده نیشان آلیندی و آلینیار. ترور قورامالاری نینگ حساپلاری سوسیال مدیا پلاتفرملاریندا ایزی گیدرلی یاغدایدا یوردومیزا قارشی یالان یالنگیش و بوُزغونچیلیقلی ماغلوماتلار یایرادیپ یرلی و داشاری یورتلی اولانیجیلارا یالنگیش ماغلومات برمأگه سینانشیار" دیدی.
تأزه مدیا و دیجیتال دۆنیأنینگ ترور قورامالاری نینگ سؤزلرینی چالت یاغدایدا یایرادیان یری بوُلاندیغینا اۆنس چکن فخرالدین آلتون،
"بۆتین یورتلار بو پوداقداقی تهدیتلر بیلن گؤرهشمهک اۆچین قانونی و قوراما اساسلی چأره لرینی گۆیچلندیریأر، بیز تۆرکیه حؤکمۆنده اوُلاردان ایزا قالیپ بیلمهریس" دیدی.
آراقاتناشیق اداراسی نینگ باشلیغی "دیجیتال تروریسم بیر میللی حوُوپسوزلیق مسئلهسیدیر، بو اونوتیلمالی دألدیر. هر دؤولت دیجیتال تهدیتلره قارشی گرهکلی قوُراغ و چأره لری گؤرمهلیدیر" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: بیز ایقدیصادی تایدان دوُغری یوُلدادیرس
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان، تۆرکیأنینگ قینچیلیقلارینگ اۆستهسیندن گلیأندیگینی آیتدی
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی


text:
(32)
اینسان حاقلارئ
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ﴿۹۰﴾ (سورة النحل)
آللاە، عادالتی، گۆزل داورانئشئ، یاقئنلارا ورن أل اۇلمایئ أمرەدر. چیرکینلیگی، کؤتۆلۆگۆ وە آشئرئلئقلارئ یاساقلار. آللاە سیزە اؤگۆت وریر، بلکی بیلگینیزی قوللانئرسئنئز. (ناحل سورەسی؛ 90)
دگرلی گنچلر،
اۇقودوغوموز آیتی کریمەدە آللاە تعالا اینسانلارا نەلری أمرەتتیگینی وە یاساقلادئغئنئ آچئق آچئق بلیرتمیشتیر. اییلیک وە کؤتۆلۆک قاوراملارئ، اینسانئن یارادئلئشئندا کۇدلانمئش بیر شکیلدە واردئر. یاعنی هر اینسان، ایینین وە کؤتۆنۆن نە اۇلدوغونو عاقیل بالیغ اۇلدوغو چاغدان ایعتیبارن سزگیلرییلە بیلیر. یینە دە آللاە تعالا ألچیلر وە واحی گؤندرەرک اینسانلئغا نەیین ایی نەیین کؤتۆ اۇلدوغونو حاطئرلاتمئشتئر. بو حاطئرلاتما عاینئ زاماندا بیر اؤگۆتتۆر. هم ایچسل سزگیلردن هم دە واحیدن ألدە أدیلن بو بیلگییی قوللاناراق دۇغرو داورانماق دا اینسانئن سچیمینە قالمئشتئر. دۇغرو سچیم یاپانلار دۆنیادا وە آحیرتتە اؤدۆللندیریلەجک، بیلەرک یانلئش سچیم یاپانلار ایسە بونون جزاسئنئ چکەجکلردیر.
دگرلی گنچلر،
موحاممدە (ع) واحی، 23 یئللئق بیر سۆرچتە اینمیشتیر. بو سۆرجین مائیدە سورەسینین 3-نجۆ آیتی اینینجە تاماملاندئغئ قابول أدیلمکتەدیر. مائیدە سورەسی؛ 3-نجۆ آیتتە:
“بوگۆن دینینیزی اۇلغونلاشتئردئم، سیزە اۇلان نیعمتیمی تاماملادئم. سیزە دین اۇلاراق ایسلامئ اویغون گؤردۆم.”
بویرولماقتادئر.
بو آیت ایندیکتن سۇنراکی سۆرچتە، رسولوللاە (ص) وداع حاججئ سئراسئندا عارافات، مینا وە عاقابە گیبی یرلردە آصحابا سسلنمیش وە قئسا، اؤزلۆ تاوصیەلردە بولونموشتور. بو قۇنوشمالار درلنەرک، وداع حوطبەسی دییە بیلینن متین اۇلوشتورولموشتور. شیمدی سیزلرە بو متیندن باعضئ بؤلۆملر اۇقویاجاغئم. بونلارئن تامامئنئن قورئاندان چئقارئلمئش حیکمتلی سؤزلر یاعنی حادیثی شریفلر اۇلدوغونو دا حاطئرلاتالئم:
هر شەیی گۆزل یاپماق آللاها اؤزگۆدۆر، اۇنا حامد أدریز، اۇندان یاردئم ایستەریز. اۇندان باغئشلانما دیلەریز، اۇنا یؤنلیریز. نفیسلریمیزین کؤتۆلۆکلریندن وە کؤتۆ داورانئشلارئمئزدان آللاها سئغئنئرئز. آللاە کیمی دۇغرویا أریشتیریرسە کیمسە اۇنو ساپتئراماز. کیمی دە ساپتئرئرسا، کیمسە اۇنو دۇغرویا أریشتیرەمز. آللاەتان باشقا تانرئ اۇلمادئغئنئ، تک وە اۇرتاقسئز اۇلدوغونو قابول أدریم. موحاممدین اۇنون قولو وە ألچیسی اۇلدوغونو قابول أدریم.
موحاققاق راببینیزە قاووشاجاقسئنئز. اۇ دا سیزی یاپتئقلارئنئزدان دۇلایئ سۇرغویا چکەجکتیر. ساقئن بندن سۇنرا أسکی ساپئقلئقلارا دؤنمەیینیز وە بیربیرینیزین بۇینونو وورمایئنئز!
کیمین یانئندا بیر أمانت وارسا، بو أمانتی صاحیبینە گری ورسین.
اینسانلار! بوگۆنلرینیز ناسئل قۇرونموش (حارام) ایسە، بو شهرینیز ناسئل قۇرونموش (حارام) ایسە، بو بلدەنیز ناسئل قۇرونموش (حارام) ایسە جانلارئنئز وە ماللارئنئز دا اؤیلە سالدئرئدان قۇرونموشتور.
بۆتۆن جاهیلیە عادتلری قالدئرئلمئشتئر، آیاغئمئن آلتئندادئر. جاهیلیە دەورینین قان داعوالارئ دا قالدئرئلمئشتئر. قالدئردئغئم ایلک قان داعواسئ دا عامیر بین ربیعا بین أل-حاریث بین عابدولموططالیبین قان داعواسئدئر. اۇ ساعد بین لەیث اۇغوللارئندا سۆت آننەیە وریلمیش بیر چۇجوقتو. هۆزەیل، اۇنو اؤلدۆردۆ.
جاهیلیە فائیضی قالدئرئلمئشتئر. ایلک قالدئردئغئم فائیض دە عابدولموططالیبین اۇغلو (عامجام) عابباسئن فائیضیدیر. اۇنون تامامئ قالدئرئلمئشتئر. آنا ماللارئنئز سیزیندیر. نە حاقسئزلئق أدین نە دە حاقسئزلئغا اوغرایئن.
بو واصیەتیمی، بورادا بولونانلار، بولونمایانلارا اولاشتئرسئن. اۇلابیلیر کی، بورادا بولونان کیمسە بونلارئ داحا ایی آنلایان بیریسینە اولاشتئرمئش اۇلور.
شو حالدە أی اینسانلار! شەیطان بو اۆلکەنیزدە تاپئنئلماقتان اۆمید کسمیش بولونویۇر. آنجاق، بونون دئشئنداکی اؤنمسیز گؤردۆگۆنۆز داورانئشلارئنئزدا، سؤزۆنۆن دینلنمەسیندن حۇشنود اۇلاجاقتئر.
أی اینسانلار! مۆمینلر قاردشتیر. کیمسەیە قاردشینین مالئ، گؤنۆل رئضاسئ اۇلمادئقچا، حلال اۇلماز.
بندن سۇنرا بیربیرینیزی بۇغازلایان کافیرلر اۇلمایئن.
أی مۆمینلر! سیزە بیر أمانت بئراقئیۇروم، اۇنا سارئلئپ اویدوقچا یۇلونوزو هیچ شاشئرمازسئنئز. اۇ أمانت، آللاهئن کیتابئدئر.
أی اینسانلار! راببینیز تکتیر. بابانئز دا تکتیر. حپینیز آدمدن تۆرەدینیز، آدم ایسە تۇپراقتاندئر. آللاە قاتئندا أن اۆستۆنۆنۆز، اۇندان أن چۇق چکیننینیزدیر.
عارابئن عاراب اۇلمایانا، عاراب اۇلمایانئن عارابا، سیاهئن قئرمئزئیا، قئرمئزئنئن سیاها تاقوا (آللاەتان ساقئنما) دئشئندا بیر اۆستۆنلۆگۆ یۇقتور.
سیزین باشئنئزا قولاغئ کسیک حابشلی بیر کؤلە بیلە گتیریلمیش اۇلسا، آللاهئن کیتابئنا گؤرە حارەکت أدیپ سیزە دە اۇنو اویغولادئغئ سۆرەجە أمیرلرینی دینلەیین وە اۇنا اویون!
کیمسە کندی سوچوندان باشقاسئ ایلە سوچلاناماز. بابالار چۇجوغونون سوچو اۆزرینە، چۇجوق دا بابالارئنئن سوچو اۆزرینە سوچلاناماز.
(تیرمیذی)
دگرلی گنچلر،
موحاممدین (ع) ییرمی اۆچ یئللئق مۆجادلەسینین تمل آماچلارئندان بیری دە اینسان حاقلارئنئ قۇروماق وە عادالتی گرچکلشتیرمکتیر. وداع حوطبەسینین، بو تمل حاقلارئ اؤزت اۇلاراق دیلە گتیرن ایلک أورنسل اینسان حاقلارئ بیلدیریسی نیتەلیگیندە اۇلدوغو بیلینملیدیر.
گۆنۆمۆزدە پۇپۆلر کۆلتۆرۆن سیزە ورەجگی بیلگی، ایلک أورنسل اینسان حاقلارئ بەیاننامەسینین بیرلشمیش میللتلر گنل قورولوندا 10 آرالئق 1948 تاریحیندە قابول أدیلدیگیدیر. اۇیسا، وداع حوطبەسی، اۇندان یاقلاشئق 1300 یئل اؤنجە اینسانلئغئن تمل حاق وە اؤزگۆرلۆکلرینی ایشلەمیش بیر بیلدیریدیر.
دگرلی گنچلر،
کیتابئمئزئن وە دینیمیزین قئیمتینی بیلەلیم. اینسانئ أن ایی تانئیان آللاەتئر. بو یۆزدن أن دۇغرو یۇلو گؤسترەجک اۇلان دا آللاەتئر. قورئان اۇقویاراق، آللاە تعالانئن بیزە وردیگی اؤگۆتلری اؤگرنەلیم. اونوتمایالئم، آللاهئن بیزی سربست بئراقتئغئ آلانلاردا اؤزگۆرۆز. آللاهئن بیزە یاساق قئلدئقلارئندان ایسە اوزاق دورالئم، آللاەتان چکینەرک کندیمیزی دۆنیادا کؤتۆلۆکلردن، آحیرتتە دە آتش عاذابئندان قۇرویالئم.
بؤیلەجە اومولور کی قورتولوشا أرنلردن اۇلوروز.


text:
«نادره برماس» حیاتلا ابدیلیک وداعلاشدی
«تبریز آرت»ین یایدیغی خبر اساسیندا، چوخ تاسفله تبریز شهرینین تانینمیش و سابقهلی تئاتر اویونجوسو نادر خانم برماس بیر نئچه آی خرچنگ آزاریندان اذیت چکدیکدن سونرا دوشنبه گونو شهریور آیینین دؤردونجو گونو حیاتلا ابدیلیک وداعلاشدی.
«نادره برماس» عائلهسی عمومیتله صنعتکار بیر عائله اولوب، حیات یولداشی جناب شهرام خزرائی و ایکی ائولادی دا آذربایجانین تانینمیش و استعدادلی صنعتکارلاریندان ساییلیرلار.
«نادره برماس» ۱۳۴۸نجی ایل تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچمیش، ۱۳۷۰نجی ایل تجربی علملری اوزره دیپلم آلمیش، سونرالار قیسا فیلملر رئژیسورلوغو اوزره اختصاصلانمیشدیر.
ایفا ائتدیگی صحنه اثرلریندن «حیدربابا یه سلام»، «خانه در باد»، «آبی سرخ»، «آوازه خوان طاس»، «شبانه» و …چکیلدیگی فیلملردن «سارای» فیلمینی آد آپارماق اولار. صنعتکارین سون اثری اؤز اوغلو «پوریا خزرایی»نین رئژیسورلوق ائتدیگی«کبوتری ناگهان» آدلی نمایشده اویونو اولموشدور.
نادر برماس ۱۳۷۹نجی ایل «شبانه» آدلی نمایشده گؤستردیگی صنعت اوچون شرقی آذربایجانین جشنوارهسیندن قادین اویونجولارینین ایکینجی مکافاتینا لاییق گؤرونموشدور.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی آذربایجانین گؤرکملی صنعتکاری نادره خانیم برماسین حیاتدان ابدیلیک آیریلماسینی اونون حؤرمتلی صنعتکار عائلهسینه، دوست- تانیشلارینا، صنعت یولداشلارینا تسلیت دئییر و صنعتکارین خاطرهسینی عزیزلهییر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۱۳۹۸/۰۶/۰۵


text:
او حزین سس، بو خالقین سسی ایدی، سوسدو!!!
سعید موغانلی
بو ایل، (۱۳۹۸)-جی ایلین تهران کیتاب سرگیسی قوتاراندان سونرا، قوم نومرهسی ایله بیر زنگ آچیلدی. سالاملاشاندان سونرا، چوخ حزین بیر سسله دئدی ملکنژادام… محمد ملکنژاد.
دئدیم: تأسفله تانییا بیلمهدیم!
دئدی: «بیات»ین دوستویام، «بوغاناق» کیتابینین مؤلفی…
شوخلوغا سالیب دئدیم: هم بایات خانینا ارادتیم وار، هم بوغاناق رومانینا… داود دوستار بوغاناغی او قدر تعریفلهمیشدی دوستلارا، آلدیم ولی اوخویا بیلمهمیشم.
دئدی: اوخومایاجاقسانسا کاش آلمیردین…
دانیشیق بیر آز آجیلاشدی…
دانیشیغیمیز چوخ سویوق اولماسین دئیه سؤز آراسی دئدیم: کاش بوغاناق کیتابینی بیر سیرا کتاب ساتیش ائولرینه داغیداردیز! هئچ یئرده یوخدو. دوستلارین تاپماغی چتین اولوب.
دئدی: لطفا یاشماق کیتابلارییلا پخش ائدین! من باجارمیرام و…
دئدیم: یایماغینی یایارام، ولی کتابفروشلاردان پولونو آلا بیلمیرم! هامیسی جیبیمدن گئدیر. بئله اتفاقلار چوخ دوشوب. کتابفروش حسابین وئرمهییب، من مؤلف حسابینی قایتارماغا مجبور اولموشام. بیزه ۱۳۸۵-جی ایلدن بورجلو قالان کیتابساتانلاریمیز وار….
بیر آز داها سوسدو… ائله ساندیم کی تلفون کسیلیب…
حزین سس داها حزینجهسینه دئدی: دؤرد کیتابیم قالیب الیمده… بیلمیرم کیمله، هانسی ناشیرله چاپ ائدیم؟!… بئش آلتی یوز صفحهلیک سراسکند فولکلورو، ایکی آراشدیرما و بیر ناغیل… پووئست ده دئمک اولار…
– نظریز نهدی؟
همیشه بئله چاغلاردا دوستلاریما محافظهکارانه جواب وئرردیم، اورکلری سینماسین دئیه…
بو دؤنه دفتردهکی قارماقاریشیقلیغا باخدیم، آچیقجا گئرچهیی دئدیم!
– قاداسی اوچ آیدی ائو و دفتر کرایهسینی وئره بیلمهمیشم!!! گئرچکدن دوروموم پیسدی… ساتیش او قدر آزدی، باتاقلیغا دوشموشم سانکی…
حزین سس، -«منیم همیشه شانسیم بئله اولوب!» دئییب، تئز ساغوللاشدی…
بو گون او حزین سسین همیشه کؤچدویونون خبرینی یازمیشدی ایشیق سایتی…
بایاقدان بَری وجدان عذابی قویمور دوروب، کارتونلاییب، اوست- اوسته ییغدیغیم ساتیلمایان کیتابلاری یوک ماشینینا ووردوروب، باشقا بیر کیچیک آنبارا داشییام! بلکه صابخانانین دانلاغیندان قورتارام…
ایشیغا دونوخموشام و دوشونورم؛
او حزین سس، بو خالقین سسی ایدی، غریبجهسینه سوسدو!!!


text:
اولیا چلبی دیاربکیرده دانیشیلان تورک لهجه سی ایله عثمانلی تورک لهجه سیمی موقاییسه ائدیب و قیمتلی سندی بو گونه یادیگار قویموشدور.
«چلبی نین معلوماتیندان بللی اولور کی، دیاربکیرین تورک لهجه سی ۲۷-نجی عصیرده هله ده آذربایجان تورک لهجه سی ایدی».
دئمک اولارکی، اوندا دیاربکیر لهجه سی آذربایجان تورکجه سینین بیر لهجه سی ایدی. ایندی ده گوندوغان آنادولونون آغیزی آذربایجان تورکجه سینه چوخ یاخیندیر. بو قریبه دئییل، چونکو گوندوغان آنادولو بؤیوک آذربایجان دؤولتلری- قاراقویونلو، آغ قویونلو و صفوی دؤولتلرینین ترکیبینده اولوب.
سونرا اولیا چلبی بعضی سؤزلری و دئییملری دیاربکیر لهجه سیندن عثمانلی جایا چئویریر و بورادان موقاییسه آپارماق مومکوندور.
ساغدا ۱۶-۱۷ یوز ایلین دیاربکیر لهجه سینین سؤزلری (ایندیکی آذربایجان تورکجه سی ایله عینی). سول دا – او سؤزلرین عثمانلی جایا ترجومه سی:
منیم گیمی – بنیم گیبی
هئی کیشی پیشیک کیمی- هئی آدام کدی گیبی
ایره لی – ایله ری
کؤرپی – کؤپرو
اؤز اؤزومه – بن بانا
Qaynaq: M. Van Bruinessen, H. Boeschoten, «Evliya Çelebi in Diyarbekir» / Elmar Həsənli
بیزیم سولدوز


text:
مؤذنزادهنین آذانی, آذربایجان موغامینا عایید بیر اثردیر
فرهاد جعفری
صوبح اولدو هر طرفدن اوجالدی اذان سسی
گویا گلیر ملائکهلردن قرآن سسی
بیر سس تاپانمیرام بونا بنزر قویون دئییم
بنزر بونا اگر ائشیدیلسیدی جان سسی
سانکی اوشاقلیغیم کیمی ننیمده یاتمیشام
لای لای دئییر منه آنامین مهربان سسی
سانکی سفردهیم اویالدیرلار کی دور چاتاق
زنگ- شتر چالیر کئچرک کاروان سسی
سانکی چوبان یاییب قوزونو داغدا نئی چالیر
رؤویا دوغور قوزو قولاغیندا چوبان سسی
…
“اوستاد محمد حسین شهریار”
۱۳۳۴-ونجو گونش ایلینده ایران رادیوسوندان بیر فرقلی آذان ائفیره چیخدی. بو آذان او گونه قدر ایراندا وئریلن باشقا آذانلاردان بیر نئچه باخیمدان فرقلنیردی. او جوملهدن بوتون آذانلار – چوخلو عرب موسیقیسی و بارماق ساییندان دا اولان بیر نئچهسی فارس (ایران) موسیقیسی اساسیندایدی. بو یئنی آذانین مولیفی «اردبیللی حاج رحیم موذن » ایدی.
او ۱۳۰۴ گونش ایلینده اردبیلین آدلیم موذنلر عاییلهسینده دوغولموشدو. اونون اؤز دئدیکلرینه اساسلاناراق گویا آذان وئرمک اونلارین عاییلهسینده ۱۵۰ ایللیک سابیقهسی وار ایمیش. رحیم اوشاق ایکن مکتبخانادا میرزه عزیز آدلی بیر شخصین یانیندا قورآن کریم و موغام دستگاهلارینی اؤیرنمگه باشلاییر، نوحه خوانلیق و آذان وئرمگی ده اؤیرندیکدن سونرا آتاسی شیخ عبدالکریم ایله بیرگه اردبیل مچیدینده و ها بئله تالیش بولگهسینهده نوحه خوانلیق ائدرمیش. آتاسی ۱۳۲۹- نجی ایله قدر ایران رادیوسوندا موناجات اوخویوب، آذان وئررمیش. آنجاق بو ایلدن اعتباراً آتاسی حیاتدان ویداعلاشندان سونرا او قوم شهرینده طلبهلیگی بوراخیب ایران رادیوسوندا آتاسینین یئرینه آذان وئرمک مقصد ایله تهران شهرینه گئتملی اولور. او دونیا شهرتی قازانمیش آذانینی ۵ ایل سونرا ایران رادیوسونون آلتینجی استودیوسوندا لئنته یازدیریر. حاج رحیمین دئدیکلرینه اساسلاناراق او آذانی یازییا آلینما زامانی بایاتی تورک موغامینین بوتون شعبهلری و گوشهلرینده گزیشیر، نهایتده «آختاردیغینی تاپیب » دئیه تکجه روح الارواح گوشهسینده وئردیگی آذان آلینیر.
حاج رحیم بو آذاندان سونرا چوخ یاشاییر، آنجاق اینقلابدان سونرا اوندان خبر توتان لار تکجه «رحیم موذن انقلابین ایلک ایللرینده حیاتینی دگیشیب» سؤزونو دفعهلرله ائشیدیرلر. گویا یالنیز اونون عاییلهسی و بیر نئچه یاخین یولداشلاری اونون دیری اولدوغونو بیلیرمیشلر. بو ایتگینلیک وضعیتی ۲۵ ایل داوام ائدیر. بو مودتده رحیم موذن –ین دولانیشیغی چتینلیکله اولورموش و مالیه باخیمیندان او عاییلهنین باشینی تهران مچیدلرینده موناجات و نوحه اوخوماقلا دولاندیریمیش و ایلده عاشورا گئجهسینده اردبیللیلر مچیدینده مجلیسی اولارمیش. نهایتده ایکی ایل حاج رحیم موذنین اؤلومونه قالمیش اوندان بیر سوراغ تاپیلیر و یئنیدن آدی دیللره دوشور. آنجاق تاسوفله آرتیق گئج اولموشدور و عؤمور بویو عزتله شرفله یوخسوللوق یوکونو بوینوندا داشییان حاج رحیمین ۸ ایل ایمیش کی خرچنگ (سرطان) خستهلیگی بوتون ووجودونو بوروموش ایمیش.
بو تمناسیز آذان وئرنی ایران رادیو و تلویزیونو طرفیندن مکه زیارتینه آپاریرلار. او حجّدن قاییداندان سونرا اوغلونون بو وئردیگی سوالینی کی اورادا نهلر گوردون، «تکجه بونو دئییم کی گئتدیم الله-ی گؤردوم، گلدیم» دئیه جوابلاندیرمیشدی. دئییلنلره گوره حاج رحیم هئچ بیر دفعهده اوز خسته لیگیندن هئچ بیر کیمسه یه گیلئیلنمهمیش، عکسینه اولاراق حیاتینین سون دقیقهلرینه قدر خالقین دردلری ایله یاشامیش ایمیش. اوغلونون روایتینه اساسلاناراق او بیر دفعه خستهخانادا گؤروشونه گلن ارشاد وزیرینه بیر ۲۵۰۰ نفرلیک گنجلرین آدی سیاهیسینی ایچینه آلان کاغاذی گؤسترمیش و اونا خطاب اولاراق تاپشیرمیشدیر کی «بو گنجلرین هامیسینین موشکوللری وار … ، سیز کی وزیرسیز، اونلار صاباح پیس ایشلره دوغرو گئتسهلر بو ایشین تقصیری سیزین بوینوزدادیر … ، بو گنجلر مملکتین دردینه دَیَن انسانلاردیلار … اونلار اوچون بیر چاره قیلمالی سیز.»
بیر ائله حاج رحیمین آذانینی رئکلام ائدن رادیو تلویزیون مسئوللاری و بوتون دؤولت آداملاری تکجه حاج رحیم ایله سون دقیقهلرده خاطیرهلی شکیللر چکدیریرلر، اونون خسته خانا و یاس مجلسیندن عاییلهسینین بوینونا دوشن ۳۵ میلیون تومنلیک خرجدن – بورجدان هئچ بیر قیرانینیدا اؤدهین اولماییر. بئلهلیکله حاج رحیم موذن یاشادیغی ۸۰ ایل شرفلی حیاتدان سونرا ۱۳۸۴ گونشده بو دونیایا گؤز یومدو ، آنجاق او زنگین بیر ارث قویوب گئتدی. ایندی تخمیناً ۶۰ ایله یاخیندیر کی موسلمان مملکتلرده اؤزللیکله ایراندا و آذربایجاندا اونون وئردیگی آذان موسلمانلارین اورهگینی اوخشاییر، بیر نئچه دقیقه اولموش اولسا دا دینلهییجیلرین روحونو بو مادی دونیادان اوزوب معنویات عالمینه باغلاییر.
حاج رحیم موذنین وئردیگی آذان اؤز دئدیکلرینه اساسلاناراق بایاتی تورک موغامینین روحالارواح گوشهسی اوستوندهدیر. بایاتی تورک آذربایجان موغاملاریندان بیریسی و راست موغامینین عاییلهسینه باغلی اولان کیچیک حجملی بیر موغام دیر. بو موغام ایراندا و آذربایجانین جنوبوندا بو آدلا تانینیر، آنجاق آذربایجانین شیمالیندا بایاتی قاجار موغامی آدیله شؤهرت تاپمیشدیر. بو گون آذربایجاندا موغام ایفاچیلاری بو موغامی آشاغیداکی شعبهلر و گوشهلر ایله ایفا ائدیرلر:
- گیریش (برداشت) ، تمل(مایه) ، حسینی ، شکسته فارس ، زیل بایاتی قاجار، زمین خاره ، دوگاه ، روح الارواح ، ماورالنهر ، شاه ختایی ، بایاتی قاجارا اَیاق.
آنجاق واختایله بایاتی قاجار و دوگاه موغام لارینین اوخونماسی دینی مضمون داشیدیقلارینا گوره و موناجاتدا ، آذاندا و مذهبی موسیقیلرده سسلندیگینه گوره(داها دوغروسو کومینیستلر باخیمیندان بو موغام لارین گئریچیلیک علامتی اولاراق) آذربایجاندا ساوئتلر (شوروی) حاکمیتی دؤورونده یاساق اولونموشدو. او دور کی بو موغاملارین تدریسی اون ایللر بویو موغام مکتبلرینده کئچیریلمیردی. آنجاق بو موغاملارین واختایله گؤزهل و مهارتلی ایفاچیلاری اولوب. دئییلنلره گوره بایاتی قاجاری قدیم مغنیلردن متعلم متعلموو چوخ گؤزهل شکیلده ایفا ائدرمیش. اوندان علاوه قولو عسگروو و باکیر هاشمیوو دا بو موغامی مهارتله ایفا ائدنلر جرگهسینه داخیلدیرلر. بیزیم زمانهمیزده بو موغاملاری اوستالیقلا ایفا ائدنلری آغاخان عبدالله یئو (بایاتی قاجار) و جانعلی اکبروو (دوگاه) دیر.
روح الارواح گوشهسی اوسته صادالاندیغی کیمی بایاتی قاجار موغامیندا و ها بئله راست موغامی عاییلهسینین باشقا بیر عوضوو اولان دوگاه موغامیندا دا مؤوجودور. بو گوشه بایاتی قاجار موغامیندا دوگاه و ماورالنهر شعبهلر و گوشهلری آراسیندا ایفا اولونور .دوگاه موغامیندا ایسه بایاتی قاجار و زمین خاره شعبهلری آراسیندا اوخونور. روحالارواح عین حالدا گویا سون ایللره قدهر شور موغامیندا سماء شمس شعبهسی داخیلینده ده ایفا اولونارمیش. بو بیر حالدادیر کی فارس موسیقیسینین روح الارواح گوشهسی بو آذانا هئچ بنزهمیر. بئلهلیکله حاج رحیم موذن وئردیگی آذانیندا بایاتی قاجار موغامینین ایکی حیصهسیندن فایدالانمیشدیر: بایاتی قاجارین تملی/ مایهسی و روحالارواح گوشهسی.
او آذانی باشلاماقدان اونجه قورآن-ین اسری سوره سی ۱۱۱-ینجی آیهسینی «توکلتُ علی الحی الذی لا یموت و الحمد الله الّذی لم یتّخذ صاحبه و لا ولداً ولم یکن له شریک فی الملک و لم یکن له ولی من الذلَ و کبّره تکبیراً» بایاتی قاجارین مایه سینده اوخویور. آرتیرمالیییق کی بو موسیقی حیصهسینه / بایاتی قاجارین مایهسینه تکجه آذربایجان موغام موسیقیسینده راست گلمک اولور. فارس موسیقیسینین بایاتی تورک دستگاهیندا بو موسیقی حیصهسی مؤوجود دگیل. یئری گلمیشکن خاطیرلاتماق لازیمدیر کی بوگون آذربایجان موغام موسیقیسینده بو موسیقی پارچاسی بایاتی قاجار موغامینین مایهسی/تملییندن علاوه، عین حالدا شور موغامیندا «شور – شهناز» شعبهسیندن سونرا و ها بئله دوگاه موغامیندا بو موغامین مایه سیندن سونرا اوخونماقدادیر.
حاج رحیم موذن بو قورآن آیهسینی بایاتی قاجارین مایهسینده اوخودوقدان سونرا ایسه «الله اکبر» دن روحالارواح گوشهسی اوستونده گزیشمگه باشلاییب، بو گزیشمهلری، آذربایجان موغامینا مخصوص اولان موختلیف خیردالیقلار، بوغازلار و زنگولهلر واسیطهسی ایله داوام ائتمکله برابر نهایتده «حی علی الصلاه» – ین بیرینجی جوملهسینده ان زیل پرده یه یوکسلیر. سونرا «لا اله الا الله» دان «الله اکبر»-ه دوغرو ، گئتدیکجه یاواش ملود ایله سونونجو «الله اکبر» ده روح الارواحا اَیاق وئریلیر و نهایتده آذان سونا چاتیر. بئله لیکله روح الارواح گوشهسی ایله الله اکبردن باشلانان آذان یئنهده همین گوشه واسیطهسیایله الله اکبرده بیتیر. بو حسابلا حاج رحیم موذنین آذانی آذربایجان موغام لاریندان اولان بایاتی قاجار موغامینین مایه شعبهسی و روح الارواح گوشه سی اوزرینده قورولموشدور.
بورادا بئله بیر سوالین یئری وار کی بو آذان بایاتی قاجار موغامی اوزهریندهدیرسه بس نییه اونون بوتون شعبهلری و گوشهلری بو آذاندا ایفا اولونمور؟ و نهایتده نییه مایهدن بیر دفعهلیک روحالارواح شعبهسینه کئچرک موغام ایفاچیلغینین قایدا – قانونلاری پوزولور؟ بو سوالی بئله جاوابلاندیرماق اولار کی قورآنی صوت ایله اوخوماقدا، نوحهخوانلیقدا، موناجات اوخوماقدا و بو کیمی مذهبی موسیقی نؤوعلرینین قورولوشو موغاملار و دستگاهلار اساسیندا دگیل. باشقا سؤزله دئسک بورادا موغام یا دستگاه آنلاییشی یوخدور و موغامین بوتون شعبهلری و گوشهلری بیرلیکده اوخونمور، بلکه ده بورادا شعبهلر و گوشهلر هر بیریسی تکلیکده اوخونورلار میثال اوچون ، زمین خارا ، افشاری ، حیجاز و … . حتی قورآن اوخوماقدا عرب موسیقیسی نین بیر نئچه موسیقی شعبهسی اؤنملی رول اویناییر و بوتؤولوکده تلاوتلر بو شعبهلر اساسیندا اولور «صُنَع بِسَحَر »: صبا ، نهاوند ، عجم ، بایات ، سئگاه ، حیجاز ، رست یا راست و گاهدان چاهارگاه. بورادا بونلارین هر بیریسینین شعبه اولمالارینا باخمایاراق هر بیریسی بیر دستگاه ساییلیر و اوچ موختلیف پرده ده اوخونور : قرار ، جواب ، جواب جواب و بئله ده آدلاندیریلیر: قرار صبا ، جواب صبا ، جواب جواب صبا. بو بولوملرین آراسیندا بعضی کیچیک گوشهلر ده اوخونور. بو سیستمی آذربایجان موغامی قورولوشو ایله قیاس ائتدیکده «قرار»؛ دانیشیق تونالیتهسی ایله اوخونان پرده لر دئمکدیر و داها دوغروسو «مایه/تمل» ایله عینیلشدیریلیر. «جواب» اورتا پرده لرله و «جواب جواب» ایسه زیل پرده لرله اویغون گلیر. بو آذاندا ، آذاندان اؤنجه بایاتی قاجار مایهسینده اوخونان قورآن آیهسی قورآن تلاوتینده «قرار»لا و ها بئله روح الارواح اوستونده اوخونان آذانین بوتؤولوگو «جواب جواب»لا عینیلشدیریلیر. بو آرادا تکجه بیر استثنا مؤوجود دور. او دا بو دور کی قورآن تلاوتینده جواب و جواب جواب مئلودی باخیمیندان قرار-ین تکرارلانماسیندان عیبارتدی. حال بو کی بورادا بایاتی قاجارین مایهسی ایله روح الارواح فرقلی مئلودیلره مالیکدیرلر.
بئله لیکه بو نتیجهنی چیخارماق اولار کی حاج رحیم موذنین وئردیگی آذانین موسیقیسی بایاتی قاجار موغامی اوزهرینده اولدوغونا باخمایاراق، اونون ایفاچیلیق طرزی و قورولوشو چوخلو قورآن کریمین تلاوتی سیستمینه بنزهییر. اونا گوره بو اثردن بونو اومماق اولماز کی بایاتی قاجارین بوتون شعبهلر و گوشهلری بو آذاندا گوستریلسین. او دور کی بو آذاندا یالنیز بایاتی قاجار مایهسی و روح الارواح گوشهسی اوخونور.
حاج رحیم موذن دن اؤنجهده ایراندا بیر نئچه فارس مغنیسی فارس موسیقی دستگاهلاری اوزهرینده آذانلارینی سینامیشلار. بونلارین چوخو بایاتی تورک آوازی (فارس موسیقیسینده بو دستگاها آواز دئییلیر) اساسیندا اولموشدور. او جوملهدن تاج اصفهانی، ابوالحسن دماوندی و جواد ذبیحینی آد اپارماق اولار. حتی جهانبخش کوردیزاده آدلی بیر شخص شور دستگاهیندا و عطاالله امیدوار فارس موسیقی سینده دؤنه دؤنه موراجیعت اولونان همایون دستگاهی اساسیندا آذان وئرمیشلر. آنجاق بونلارین بیر نئچهسی فارس موسیقیسینین بایاتی تورک آوازینا بنزهسهلرده، آنجاق هئچ بیری مئلودی باخیمیندان رحیم موذنین وئردیگی آذانا بنزمیر. بیرینجی – بونا گوره کی فارس موسیقیسینه عایید اولان بایاتی تورک آوازی آذربایجان موغاملاریندان ساییلان بایاتی تورک یا بایاتی قاجار موغامی ایله تام فرقلیدی. ایکینجی – بو آذاندا (رحیم موذنین آذانیندا) اولان موسیقی پارچاسی( بایاتی قاجارین مایهسی /تملی) فارس موسیقیسینین بایاتی تورک دستگاهیندا مؤوجود دگیل. باشقا سؤزله دئسک «توکلت علی الحی…» جوملهسینده عکس اولونان بایاتی قاجار مایهسینین موسیقی مئلودیسی تکجه آذربایجان موغامینا عاییددیر. اوچونجو – اوسته سادالادیغیمیز فارس موسیقیسی اساسیندا وئریلن آذانلارین هئچ بیری روح الارواح گوشهسی اوستونده اولمامیش, حتی بو گوشهدن آذاندا هئچ بیر کیچیک موسیقی پارچاسی کیمی ده ایشلدیلمهمیشدیر.فارس بایاتی تورکونون شعبه و گوشهلری بونلاردان عیبارتدیر:
- درآمد اول، دوگاه، فرود، درآمد دوم , درآمد سوم ، حاجی حسنی ، بستهنگار، زنگوله، خسروانی، نغمه، فِیلی، مهربانی، جامهدران، مهدی ضرّابی، روحالارواح.
بو قلم صاحابی بو دستگاهین بیر نئچه موختلیف اینسترومنتال (تکجه موسیقی آلتلرینین موشاییعتی ایله اولونان ایفا) ایفالارینی او جوملهدن اوستاد غلامحسین بیگجهخانی(فارس تاری) و اوستاد حاج محمود فرنامین (قاوال) بیرگه ائتدیگی ایفا، اوستادجلیل شهنازین(فارس تاری) اینسترومنتال ایفاسی و بیر نئچه باشقا اینسترومنتال ایفالاری و ها بئله بیر پارا ووکال (خواننده و موسیقی آلتلرینین موشاییعت ایله اولونان ایفا) ایفانی او جومله دن آذربایجانین اؤلمز مغنیسی ابوالحسن خان اقبال آذرین ایفاسی، جناب ابوالحسن دماوندی، محمود کریمی، سید جواد ذبیحی، اوستاد محمد رضا شجریان کیمی فارس مغنیلرینین ووکال ایفاسینی دفعهلرله دینلهدیکده روحالارواح گوشهسینه راست گلمهدی و یا اوستهلیک حاج رحیم موذنین آذانینداکی روح الارواح ایله اولان اویغون بیر روح الارواحا هلهلیک راستلاشماییبدیر.
بئلهلیکله فارس موسیقیسینین روح الارواح گوشهسی آذربایجان موغامینین روحالارواحی و ها بئله بونون اساسیندا حاج رحیم موذنین وئردیگی آذانداکی روح الارواح دان فرقلهنیر. گویا فارس و آذربایجان روح الارواح لاری تکجه آددا بیر – بیرینه بنزهییرلر, یوخسا مئلودی باخیمیندان تام فرقلی موسیقی پارچالاریدیلار. فارس موسیقیسینده روح الارواح گوشهسی نادیر حاللاردا بایاتی تورک آوازی و یا شور دستگاهی ترکیبینده اوخونار. حال بو کی روح الارواح آذرباجان موغاملاریندان اولان بایاتی تورکده دوگاه شعبهسی ایله ماورالنهر گوشهسی آراسیندا و ها بئله دوگاه موغامیندا بایاتی قاجار و زمین خاره گوشهلری آراسیندا ایفا اولونار. گؤرهسن نییه فارس موسیقیسینده روح الارواح خاطیرلردن چیخمیش ایمیش، ایندی ایسه حاج رحیم موذنین آذانیندان بری ایندی روحالارواح خاطیرلارا دوشور؟! بو موسیقی پارچاسی اونلارین موسیقیسیندهده واریمیشسا بس نییه فارس موسیقیسینین موختلیف ووکال و اینسترومنتال ایفالاریندا یوخدور ؟! ، گؤره سن نه واخت اونو صاندیقدان چیخاردیب ایفا ائدجکلر ؟!
بئله لیکله حاج رحیم موذنین وئردیگی آذان ایکی موغام شعبه و گوشهسی: بایاتی قاجارین مایهسی و روح الارواح اوستونده اولموش و تام آذربایجان موغامینا عایید اولان بیر اثر دیر. بو آذانین هر بیر موسیقی جوملهسی، کیچیک موسیقی تکنیکلری او جوملهدن خیردالیقلار، بوغاز لار، زنگوله لر و … هامیسی آذربایجان موسیقیسی و موغام اساسیندادیر و اوندا هئچ بیر یاد نفس و یا اؤزگه موسیقیسینین ایزی گؤرونمور. بو آذانی آذربایجان موغامینین بیر دانیلماز اثری کیمی دونیادا تانیتدیرماق و بو عونوانلا یونسکودا قئید ائتدیرمک لازیمدیر.
قایناق لار:
- موغامات آذربایجان ، رامیز زهرابوو ، تبریز ، ۱۳۸۶.
- زندگینامه رحیم موذنزاده اردبیلی : http://hamshahrionline.ir/details/90102
- اوستاد درسی تلویزیا وئرلیشی؛ بایاتی قاجار (وامیق محمد علی یئو(
- اوستاد درسی تلویزیا وئرلیشی؛ دوگاه (رافیق موسی زاده)
- فارس موسیقیسی بایاتی تورک دستگاهینین موختلیف ایفالاری.
- آذربایجان موغامی بایاتی قاجار و دوگاه موغامینین موختلیف ایفالاری.


text:
گۆندەلیک حایاتئن غائیلەلرینە قاپاناراق گۆنۆ قورتارمایا چالئشان تۇپلولوقلارئن، دۆشۆنجە اۆرتمک گیبی بیر قایغئلارئ اۇلاماز. بو تۆر تۇپلولوقلار حاکیم گۆچلرین /عونصورلارئن ایستەدیکلری دۇغرولتودا یؤنلندیریلیرلر.
مۇدرن زامانلار بۇیونجا، سؤمۆرگەجیلیک یۇلویلا أورنسللشتیریلن وە تاحاککۆم اۆرتن آوروپا مرکزجی پارادیگمالارا، ایدئۇلۇژیک آنلامدا دۇقونولمازلئق قازاندئرئلدئ.
بوگۆنۆن دۆنیاسئندا حانگی کۆلتۆر وە گلەنکتن گلمیش اۇلورسا اۇلسونلار بۆتۆن تۇپلوملار، بو پارادیگمالار دۇغرولتوسوندا، بـو پارادیگمالارئن سئنئرلارئ ایچریسیندە قالاراق دۆشۆنۆیۇر یا دا دۆشۆندۆرۆلۆیۇر. تاریحسل اۇلایلار /گلیشمەلر، گۆنجل اۇلایلار /گلیشمەلر؛ بو پارادیگمالارئن مانطئغئ ایچریسیندە یۇروملانئیۇر، دگرلندیریلییۇر.
بو نۇقطادان باقئلدئغئندا،”دۆشۆنجە وە ایفادە اؤزگۆرلۆگۆ” گیبی، گؤندمدن هیچ أکسیک اۇلمایان، مۇدا قاوراملارئن بیر پرۇپاگاندا کلیشەسی اۇلدوغو آچئقچا گؤرۆلەبیلییۇر. بو کلیشەلر، یالنئزجا آیدئنلانما موطلاقیەتچیلیگی طارافئندان اۆرتیلن، مشروعلاشتئرئلان وە قوتساللاشتئرئلان قاوراملارا وە دۆنیا گؤرۆشۆنە گؤرە دۆشۆنمەیی وە ایفادە أتمەیی قاپسار.
ایسلامی آنلامدا، تەوحیدە دایالئ بیر پرسپکتیف ایچریسیندە دۆشۆنمک، یۇروم یاپماق، سۇرغولامالار وە ألشتیری یاپماق؛ هم دە بیر دۆنیا گؤرۆشۆ، دگر سیستمی، حایات طارزئ وە سیستملر (سیاست /حوقوق /بیلگی /أگیتیم /أکۇنۇمی سیستمی) اۇلوشتورما اؤزگۆرلۆگۆ گیبی بیر اؤزگۆرلۆکتن سؤز أدیلەمز.
نیتەکیم بوگۆن، مۆسلۆمانلار بؤیلە بیر اؤزگۆرلۆکتن سؤز أتمییۇر. بو تۆر اؤزگۆرلۆکلردن سؤز أدنلر، سؤز أتمەیە جسارت أدنلر؛ مۇدرن /سکۆلر قاوراملار آراجئلئغئیلا چۇق شیددتلی بیر بیچیمدە ترؤریزە أدیلەرک ایعتیبارسئزلاشتئرئلئیۇر، دگرسیزلشتیریلییۇر.
ایسلامئ، سیاسال بیر سیستم حالیندە تۇپلوملارئنا قازاندئرماق ایستەین حارەکتلر مۆسلۆمان اۆلکەلردە یاشاندئغئ اۆزرە کیتلەسل قاتلیعاملارا ماعروض بئراقئلئیۇر. باعضن مۆسلۆمان بیر اۆلکەنین سیستماتیک بیر بیچیمدە مارژیناللشتیریلەرک عاسکری دیکتاتؤرلۆگە دؤنۆشتۆرۆلمەسی دە مۆسلۆمانلارئن ایسلامئ، بیر بۆتۆنلۆک ایچریسیندە طالب أتمە اؤزگۆرلۆکلرینین بولونمادئغئنئن چۇق آچئق بیر گؤسترگەسیدیر.
ایسلام دۆنیاسئ تۇپلوملارئ؛ آچئقلانماسئ، گرکچەلندیریلمەسی، تانئملانماسئ، آنلاملاندئرئلماسئ، چؤزۆملنمەسی؛ کسینلیکلە مۆمکۆن اۇلمایان بیر بۆیۆک کائۇس یاشئیۇر.
“أمپریال کۆرەسل ایرادە”، تۇپلوملارئمئزدا ایستەدیگی آندا، سیاسال چالقانتئلارئ، أتنیک قارشئتلئقلارئ، قارماشا وە بلیرسیزلیکلری، پارچالانمالارئ اۆرتییۇر، اۆرتەبیلییۇر. پیاسا ایمپاراتۇرلوغو چاغئندا، ایستنیلدیگیندە، دین دە “تۆکتیم نسنەسینە” دؤنۆشتۆرۆلەبیلییۇر. بۆتۆن بو گلیشمەلری باسماقالئب گنللـەمەلرلە آچئقلامایا چالئشئیۇر وە حپ یانئلئیۇروز. ایسلامی دۆشۆنجە دۆنیاسئنئن، کۆلتۆر دۆنیاسئنئن گۆجۆنۆ؛ بۆتۆنلۆکلۆ بیر دۆشۆنجە سیستمیندن آلان آنالیزلرە صاحیب اۇلدوغونو ایددیعا أدەمەییز.
ایسلامئ آنجاق تاریحسل حاطئرالارئ یاشاتماق، تمثیل أتمک اۇلاراق آنلادئغئمئز ایچین، یرلشیک قابوللر قارشئسئندا ألشتیرل بیر دیققات اۇلوشتورامئیۇروز.
حانگی تۇپلومدا اۇلورسا اۇلسون، مۇدرنلشمە تۇپلومساللاشتئقچا، سکۆلریزم دە اۇ اؤلچۆدە تۇپلومساللاشئیۇر. حایاتئمئزدا، ترجیحلریمیزە یؤن ورن ایلکەلر /اؤلچۆلر، حوقوقی آلاندا، أگیتیم آلانئندا، سیاست آلانئندا، أکۇنۇمی آلانئندا؛ ایسلامی ایلکەلر وە اؤلچۆلر دگیل، سکۆلر ایلکەلر وە اؤلچۆلردیر.
ایسلام دۆنیاسئندا أنتلکتۆئل حایات، مۇدرنلشمەیی اۇلوشتوران رؤنسانس /پرۇتستان رفۇرمو، بیلیمسل وە أندۆستریەل دەوریملر، آیدئنلانما وە کنتلشمە سۆرچلرییلە ایلگیلی اۇلاراق ألشتیرل سۇرغولامالار وە چؤزۆملەمەلر یاپابیلمیش دگیلدیر.
مۆسلۆمانلار اۇلاراق، بوگۆن گلدیگیمیز نۇقطا آنجاق “موحافاظاکار دمۇکراسی” یا دا “موحافاظاکار لیبرالیزم” اۇلاراق آدلاندئرئلابیلییۇر. بو دوروم، ایسلامی بیر مۇدل اۆرتمە وە اؤنرمە ایرادەسینە صاحیب اۇلمادئغئمئز ایچین بؤیلەدیر. قوشقوسوز سؤزۆنۆ أتتیگیمیز آدلاندئرمالار چۇق موغلاق آدلاندئرمالاردئر، بو نەدنلە دە بیر گرچکلیگی یانسئتمازلار.
سؤزۆنۆ أتتیگیمیز دورومون، کاپیتالیست اۇرتاملا /سیستملە بۆتۆنلشن، موحافاظاکار بیر بورژووازی اۇلوشتوردوغونو، دینین نە یازئق کی بورادا، أکۇنۇمیک باغلامدا بیر ایلیشکی سرمایەسی اۇلاراق قوللانئلدئغئنئ قایدەتمک گرکیر. موحافاظاکار بورژووازی پاراسال آنلامدا چۇق بۆیۆک زنگینلیکلر وە گؤرگۆسۆزلۆکلر سرگیلەرکن، کۆلتۆرل آنلامدا دا چۇق بۆیۆک بیر یۇقسوللاشما سرگیلییۇر.
آتاسۇی مۆفتۆاۇغلو – دۆشۆنۆر / یازار


text:
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 71 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
ایران-دا اؤتن گون عرضینده 7 مین 348 نفر کوروناویروسا (کووید-19) یولوخوب، 71 نفر اؤلوب.
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
بونونلا دا ایران-دا بو ویروسدان اؤلنلرین سایی 143 مین 015 نفره چاتیب، یولوخانلارین سایی ایسه 7،48 میلیوندان چوخدور. ویروس داشیییجیلاریندان 1486 نفرین وضعیتی آغیر قیمتلندیریلیر.
اؤلکهده ایندییهدک 7،18 میلیون نفردن چوخ شخص کوروناویروسدان ساغالیب، 53،5 میلیوندان چوخ تشخیص تستی حیاتا کئچیریلیب.
عمومیلیکده، ایران-دا 153 میلیوندان چوخ واکسن وورولوب. بیرینجی مرحله ده واکسیناسیون اولونانلارین عمومی سایی 64،8 میلیون، ایکینجی مرحله ده واکسیناسیون اولونانلارین سایی 58،2 میلیون، اوچونجو مرحله ده ایسه واکسیناسیون اولونانلارین سایی 30،3 میلیون تشکیل ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران دؤولت تلویزیونو: اؤلو ساییسی آچیقلاناجاق
"تأسف کی، بو حادثهلر زامانی پلیس ده داخیل اولماقلا ۲۶ نفر حیاتینی ایتیردی"
سوریه سولاریندان اؤلن کؤچمن ساییسی آرتدی
آختارما قورتارما ایشلری نتیجهسینده ایندیه دک ۷۱ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی
سوریه سولاریندا فاجعه
آرالاریندا فیلیسطین، لینان و سوریه وطنداشلارینین اولدوغو ۳۴ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی


text:
یازار: دیلقم کریمووا
کؤچورن: محمود بنیآدمدیزج
تورک آدینین معناسی(کؤکونی)تورک میللتینین تاریخی آز قالا اینسانلیق، بشر تاریخی قّدر قدیمیدیر. تورکلر مین ایللردن بّری تاریخ صحنهسینده یئر آلماقدادیلار. بو وضعیت، عالیملرین دیققتینی چکمیش و اونلار تورک سؤزونون تاریخینی و معناسینی آراشدیرمیشلار. تورک آدینین قایناغینی تاپماق مقصدی ایله آپاریلمیش آراشدیرمالاردا موختلیف فرضیهلر ایرلی سورولموشدو. بعضی موتخصیصلره گؤره، تورک آدینا ایلک دفعه بیزیم ائرادان اوول 14ـ جی عصرده «تیک و یا تیکلر»شکلینده راست گلینمیشدیر. بعضی موتخصیصلر ایسه بو آدین 14 ـ جی عصردن اؤنجهده وار اولدوغونو سؤیلهمیشلر.
تورکلره باغلی بیلگیلرین چوخونو قدیم چین منبعلریندن الده ائدیریک. چینلی تاریخچیلر بیزیم ائرادان اوول 2000 ـ 1000 جی ایللر آراسیندا ایلک تورک حؤکمدارلیغیندان بحث ائدیرلر. بونونلا برابر، قدیم چین قایناقلارینداکی تورک حؤکمدارلارینین و دؤولتینین آدی چینجه یازیلیب. بونلارین تورکجه قارشیلیغی تام آنلامییلا بیلینمیر. پورفئسور ائرول گونگؤرون تعبیریجه،«بیزیم آتالاریمیز او واخت تورک آدی ایله چاغیرلمیردیلار. تورک کلمهسی بو گون بیر میللتین آدیدیر. آمما آتالاریمیز او واخت بیر میللت حالیندا دئییلدی. بوی و طایفالار حالیندا یاشاییردیلار و هر طایفانین آیری بیر آدی وارایدی. تورک آدینین تاریخ صحنهسینه چیخماسی 6ـجی یوزایللیکده قورولان گؤی تورک میللتی ایله باغلیدیر. اورخان کیتاب اللرینده یئرآلان تورک آدینی داها چوخ"توروک"شکلینده گؤستریلمیشدی. یعنی، تورک سؤزونو ایلک دفعه رسمی اولاراق ایستفاده ائدنلر گؤی تورکلر، گؤی تورک ائمپئریییاسی اولموشدو.گؤی تورکلرین ایلک واختلاریندا تورک سؤزو بیر دؤولت کیمی ایشلهدیلیردیسه داها سونرا تورک میللتینی ایفاده ائتمک اوچون ایشلهدیلدی، چین ائمپراتورو 585 ـ جی ایلده، گؤی تورگ خاقانی ایشبارایا گؤندردیگی مکتوبدا "بؤیوک تورک خاقانی"دئیه خیطاب ائتمیشدیر.» ایشبرا (işbra)خالقینین چین ائمپراتورونا جاوابیندا دا "تورک میللتینین تانری طرفیندن یارانماسیندان بویانا 50 ایل کئچدی" ائفادهسی ایشلهدیلمیشدی. گؤی تورک یازیلاریندا تورک سؤزو داها چوخ "تورک بودون"شکلینده ایشلهدیلمیشدیر.
تورک بودون، تورک میللتی معناسینا آنلامینا گلیر. دولاییسییلا تورک آدی بو دؤورهلرده بیر توپلومون بیر قؤومون آدی کیمی دئییل داها چوخ سییاسی بیر منسوبییت تعیین ائدن بیر سؤز کیمی کئچیر. یعنی تورک سویونا منسوب اولان بوتون بویلاری و توپلوملاری ایفاده ائتمک اوچون میللی بیر آد حالینا گلمیشدیر. تورک سؤزونون کلمهسینین(ائتیمولوژی جهتدن)اوزرینده ده بیر چوخ فیکرلر سؤیلنمیشدیر. بونلاردان بعضیلری آشاغیداکیلاردیر:
چین قایناقلاریندا "Tu- Kue" (تورک) دبیلقه معناسینی وئریر؛ ایسلام قایناقلاریندا سس بنزهشمهسینه اساسلاناراق یئتکنلیک دؤورو معناسینا گلیر. آرمینییوس ومبئریین19 ـ جی عصرده یازدیغی اثرلرینده بیلدیردیینه گؤره تورک کلمهسی تؤرهمک(تورومک) سؤزوندن گلیر. ضیاءگؤکالپ بونو "تؤرهلی"(تورئلی) یعنی قانون و نیظاملی شکلینده آچیقلاییر. بؤیوک آلمان تورکلوق آلبرت وونلیجوق تورک کلمهسینین گوج، قوووت معناسینی وئردیگینی دئمیشدیر. آلبرتین بو ادعاسی گؤی تورک الیفباسی 1893 ـ جو ایلده ایلک دفعه آراشدیران ائتمولوق وئلهئم توماس طرفیندن ده دئییلمیشدی. ماجار تورکلوق قویولا نعمتین آراشدیرمالاریندا ثوبوت اولونموشدور. بو قونودا دیگربیر یازییا گؤره تورک کلمهسی آلتایلی (جیحون کنارلی، تورانلی)قؤومولرینی تعیین ائتمک اوچون 420ـ جی ایلده بیر فارس متنینده گؤستریلمیشدی. یعنی 515 ـ جی ایلده تورک هون(قدرتلی تورک) تعبیرینین ده کئچمهیی بیلینمکدهدیر. ایران قایناقلاریندا تورک کلمهسی گؤزل اینسان معناسی وئریر. محمود قاشقارلی تورک آدینین تورکلره تانری طرفیندن وئریلدیگی دئمیشدیر، گنجلیک قوووت معناسینی وئردیگی وورغولامیشدیلار. تورک کلمهسینین گوجلوـ قوووتلی معناسینا گلدیگینی بو گون بوتون عالیملر دئمک اولار کی، قبول ائدیر.
حاشیهلر:
آزربایجاندا قدیمدن تورک طایفالاری یاشاییب، مثلن آسار(اوسار اوغوزلار)(آس ارلر)،ساکالار(بوگون کی شکی سؤزو کئچمیشده ساکاشئنا کیمی ائشلهنیب، ساک سؤزوندن گلیر، همچنین زاقاتالا، ساکاتالا، گئکلر، بو طایفا گؤی تورکلرین اجدادلاری اولوب، اونلارا باغلی آزربایجاندا یاشاییب(قدیم شاماخی سؤزونون ائتمولوژی معناسی اونلارا باغلیدیر)کاماخا، کئماخا، شئماخا)کنگلرلرده آزربایجاندا یاشاییبلار. قدیم دن (کنگرلری توپونیمی اونلارا باغلیدیر). بیر سؤزله آزربایجان قدیم تورک تورک دیاری اولوب. 0


text:
«رقیه کبیری»نین یئنی کیتابی یاییلدی
آذربایجانین تانینمیش حئکایه و رومان یازاری رقیه خانیم کبیرینین یئنی حئکایه مجموعهسی اختر یایین ائوی طرفیندن ۱۰۰۰ نوسخهده یاییلدی.
«آگورادا یاندیرین منی» آدینی داشییان بو حئکایهلر مجموعهسی تانینمیش یازیچینین اوندوققوزونجو کیتابی و آلتینجی حئکایه توپلوسودور. کیتابا یازیچینین ۱۲ حئکایهسی داخیلدیر و ۱۱۱ صحیفهده ۲۰۰۰۰ تومن قیمتینده ساتیشا بوراخیلیبدیر.
«آگورادا یاندیرین منی» حئکایهلر مجموعهسینین ائدیتورو جناب حمید بخشمند و گرافیستی ایسه وقار خانیم آقاییدیر.
کیتابی تبریز شهرینده اختر کیتاب ماغازاسیندان الده ائتمک اولار.


text:
“امینی” عائلهسینه باش ساغلیغی
الیمیزه چاتان خبر اساسیندا، بیر چوخ اثرلرینی ترجومه واسیطهسیله “ایشیق” سایتیندا اوخودوغوموز استعدادلی آذربایجانلی شاعرهمیز سوسن خانیم امینی اؤز عزیز قارداشی جناب دوقتور علی امینینی الدن وئرمیشدیر. بو آغیر ایتگی بیزیده سوسن خانیمین دوستلاری کیمی سارسیلتدی. بو آغیر ایتگی موناسیبتیله دوستوموز سوسن خانیم امینییه و ائلهجهده امینی و رضایی عائلهلرینه باشینیز ساغ اولسون! دئییریک. بیز امینیک کی بشریتین سعادتی عشقیله یاشایان هر بیر اینسانی قدیر بیلن خالقیمیز هئچ واخت اونوتمایاجاقدیر. دوقتور علی امینینین عزیز خاطیرهسینه عشق اولسون
«ایشیق» سایتینین یازیچیلار هئیتی و امکداشلاری طرفیندن


text:
سمفونیک موغام
سمفونیک موغام، آذربایجان موسیقیسینین بیر ژانری. 1948-جی ایلده بستهکار فکرت امیروف طرفیندن یارادیلمیشدیر.
تاریخچه[دَییشدیر]
ژانرین اساسی اوزئییر حاجیبیگوفون ایلک موغام اوپرالاریندا قویولموشدور. بو اوپرالاردا موغام ایلک دفعه اولاراق اوروپا اوپرا ژانری ایله بیرلشدیریلمیشدی. " لئیلی و مجنون " اوپراسیندا هئیراتی (نوفلین پارتیاسی) و آرازباری ضربی موغاملاریندان ایستیفاده بونا میثالدیر. او. حاجیبیگوفون " آشیق سایاغی " کامرا-اینسترومنتال اثری ده موغام-ایمپروویزاسیا اوسلوبوندا یازیلمیشدیر. او. حاجیبیگوفون، مسلم ماقومایئفین اؤز اثرلرینده سمفونیزمی فعال صورتده آذربایجان موسیقیسینه گتیرمهلری، همچنین سمفونیک ژانردا یازان یئنی بستهکار نسلینین (قارا قارایئف، جؤودت حاجییئو، سلطان حاجیبیگوو و ب.) یئتیشمهسی سمفونیک موغامین یارانماسینا رواج وئردی.
ایلک سمفونیک موغاملار 1948-جی ایلده فکرت امیروف طرفیندن یازیلمیش " شور " و " کورد اووشاری " ایدی. ف. امیروف بو اثرلرینده موغاملاردان گئنیش ایستیفاده ائتمیش، اونلارا اؤز مؤلیف کونسپسیاسینی وئرهرک یئنی اموسیونال مضمونا نایل اولموشدور. او، اصل موغامین کومپوزیسیا استروکتورونو ساخلامیش، بعضی حاللاردا خالق ماهنیلاریندان دا ایستیفاده ائتمیشدیر.[۱]
ژانرین اساس خوصوصیتی اوندان عیبارتدیر کی، بورادا موغام دستگاها خاص اولان تدریجی آردیجیل یوکسلن اینکیشاف پرینسیپی، اونون کومپوزیسیا قورولوشو، دراماتورژی حرکت خطی ساخلانیلمیش، عئینی زاماندا، موغام ملودیلرینین اینکیشافیندا سمفونیک ایشلهمه، رنگارنگ اورکسترلشدیرمه اوصوللاری تطبیق اولونموشدور. بیر چوخ آذربایجان بستهکاری بو ژانرا موراجیعت ائتمیشدیر.[۲] [۳][۴]


text:
دانیشیق 13 – ایراندا یئنی گلیشمهلر و میللی حرکتین دورومو / عاریف کسکین ایله اؤزل دانیشیق
آذربایجان دموکراسی اوجاغی : میللی حرکت نه زامانا قدر ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا سوکوت ائدهجک ؟ میللی فعاللارین سوکوتو اونلاری توپلومون مرجع طیفی دوروموندان آییرماغا زمین یاراتمازمی ؟ ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار ؟ و …. بونا بنزر باشقا سورولاریمیزین جاوابینی ایران اوزمانی سایین عاریف کسکین دن سوروشموشوق، سایغی دیر دوشونورلریمیزین امکداشلیغی ایله بو مباحیثهلرین گئنیشلنمهسی و بو مباحیثهلرین ایچیندن میللی منافعیمیز اوغروندا دوغرو بیر یول خریطهسینین ایپ اوجلارینین چیخماسینی آرزو ائدیریک.
ایرانداکی ایچ چکیشمه هارا گئدیر؟
ایران ایسلام جومهوریتی 1979-دان گونوموزه قدر ان بؤیوک بحرانی یاشاییر. خاریجی سیایستینه باخدیغینیزدا یالنیزلاشمیش و دوستو اولمایان دؤولت کیمی گؤرونومونده دیر. ایران اتم کریزیله آمئریکا و آوروپلالیلاری قارشیسینا آلمیش و دیر طرفدن ده روسیا و چیندن گؤزلدیگی دستیی آلامامیشدیر. قونشولارییلا دوست و گوونیلیر موناسیبت قورامایش و سالدیرقان اوسلوبو اونون قونشولارینین گؤزونده تهلوکهلی گؤرسنمهسینه سبب اولموشدور. سننی عرب دؤولتلری، ایرانی ان بؤیوک تهلوکه اولاراق گؤرمکده و او رئژیمین ییخیلماسی اوچون حربی موداخیله آلتئرناتیفینی تشویق ائتتیکلری بیلینیر.
داخیلی سیاستده ایسه، ایران رئژیمی 1979-دان گونوموزه ایلک کز چوخ یؤنلو بوهرانی تجروبه ائتمکتهدیر. رئژیمین داخیلینده ایختیلاف رسمن چاتیشما و توققوشمایا چئوریلمیش و رئژیمین داخیلی ترازیلیغی و هارمونیسی پوزولموشدور. ایران رئژیمی آرادان ایکی شاققایا آیریلمیشدیر. ائله کی رئژیمین 30 ایللیک تاریخینده ایلک کز باش ناظیری، مجلیس باشقانی، ناظیرلری و اوست روتبهلی بروکراتلاری زیندانا سالماق مجبوریتینده قالمیشدیر. ایختیلاف رئژیمین بوتون رسمی و قئیری رسمی اورگانلارینی بوروموشدور. خامنئه یی حلل ائدیجی و ایختیلاف چؤزوجو گوجونو ایتیرمیش و اؤزو ایختیلافلارین قایناغینا بدل اولموشدور. بو مسئله ده رئژیم ایچین ایختیلافلارین حل اولونماسینی چوخ چتینلشدیرمیشدیر.
یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر اؤز موخالیفت وارلیغینی قورویابیلمیش، رئژیمین سرکوب تشکیلاتلارین قارشیسیندا دایانیقلیغینی گؤسترمیش و بیتمه میشدیر. عرب برلگه ده باش وئرمیش سیاسی و سوسیال عصیانلاردان گوج آلاراق یعنیدن میدانا گلمیی باشارمیشدیر. ایران رئژیمینین ان اؤنملی امنیتی مسئلهسینه چئوریلمیشدیر.
بوتون بو فاکتؤرلر/عامیللر ایشیغیندا، ایران رئژیمینین چوخ یؤنلو بحران ایچینده اولدوغونو دیبیلریک. ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو بحران مورککب، چوخ یؤنلو و ماهار ائدیلمهسی آسان دئییل. حتی ایران رئژیمی بو بحرانی حلل ائتمک اوچون راسیونئل/عقلانی بیر پروژه یه ده صاحب دئییل. رئژیم فقط شیددت/خوشونت بو بحرانلاری حل ائدجه یینی دوشونور. خوشونت ایسه وار اولان بحرانی داها دا دئرینلشدیریر.
بیز نه زامانا قدر سوکوت ائدجه ییک؟
آذربایجان، ایران رئژیمینین قارشیلاشدیغی بو چوخ یؤنلو و مورککب بحرانین فرقیندهدیر.چوخ دقتله، تیتیزلیکله(وسواس) و هر طرفلی حادیثه لری ایزله ییر. آذربایجان بو سورچده ان دوغرو عملی آلترناتیفینی معین ائتمک ایستییر. آذربایجان، ایرانداکی پروسه سی سویوققانلی، تمکینلی، آغیر، تحریکلردن اوزاق ، فارس میللیتچیلرینین تله سینه دوشمه دن، اؤز میللی ماراقلارینین ماکسیموم قورونماسینی نظرده توتاراق و تاریخی بوتون تجروبلرینی دیققته آلاراق ایزلییر. آذربایجان بو بحراندان ضررلی چیخماق ایستمیر. کئچمیشدکی یاشادیقلارینی یئنیدن یاشاماق ایستمیر. آزربایجانین بو گلیشمهلردکی دوروشو “ عقلانی احتیاط کارلیق” اولاراق آدلاندیرماق مومکوندور.
یاشیل حرکاتی اؤنملی و جدی اعتراضی حرکت اولاسا دا، آذربایجانلیلارین دویقوداشلیغینی قازانابیلمه میشدیر. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینی فارس میللیتچیلیگینین فرقلی تظاهورو اولاراق گؤرمکتدیلر. اونلارا گؤره یاشیل حرکاتی ایرانداکی حقیقی دئموکراسینین قوروجوسو اولابیلمز. آذربایجانلیلار یاشیل حرکاتینا عملی دستک وئرمسلر ده مرکزدکی گئدن گرگینلیگی اؤز خئییرلرینه اولدوغونو دوشونورلر. آذربایجانلیلارین سیاسی، ایقتیصادی و کولتورل ایستکلرینه یاشیل حرکاتینین جاواب وئرمیجیی بللیدیر. یاشیل حرکاتی 2009-دان گونوموزه قدر میللتلرین مسئلهسی موضوسوندا هر هانسی فیکیر و گفتمان ایلری سورمه میشدیر. میللتلر مسئلهسی گلینجه سوکوت ائدیرلر. بونلاری یئرسیز، “بؤلوجولوک” و لوزومسوز طلب اولاراق گؤرورلر. آذربایجانلیلار دا بونلاری گؤرور. آذربایجان بوتون بونلارا یاخین تاریخیندکی یاشادیغی ناکامیلری و عذابلارین چرچیوسیندن باخیر.
آذربایجانلا یاشیل حرکاتینین یوللاری آیریلمیشدیر. آذربایجان ایندی اؤزو، فرقلی بیر دئموکراتیک پروژهنین صاحبیدیر. آذربایجان ایندی اؤزو اوچونجو جبههدیر. اوچونجو گوچدور. آذربایجانلیلار، ایران رئژیمینین آذربایجان-تورکونه اولان دوشمانلیغینی بیلیر. 1979-دان او دوشمانلیغین ایچینده یاشاییر. یاشیل حرکاتینین سؤیلملرینده ده اؤز حاقلی ایستکلئرینی گؤرمور. گلینن نوقطه ده آذربایجان اؤزو چوخ فرقلی و داها قاپسامالی/جامع دئموکراتیک جبههنین لیدری پوزیسیونونا گلمکدهدیر. آذربایجان بو دوروشونون گرکلیلیکلرینی یئرینه گتیرمسی لازیمدیر.
آذربایجان “ یاشیل حرکاتینا قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” ایکیله مینی بوراخمالیدیر. چونکی یاشیل حرکاتییلا یوللاری آیریلمیش. بو ایکیلمدن چیخمادیغی سورجه یعنی شرایطه اویقون ایستراتژیلر گلیشدیرمز. منیم فیکریمجه میللی حرکاتیمیز یعنی و فرقلی بیر مرحلهنین باشلاندیغینی حیسس ائتسه ده هله اؤزونو اونونلا آداپت/سازگاری ائتمیش دئییل. یاشیل حرکاتا “قاتیلالیم-قاتیلمایالیم” دارتیشماسی میللی حرکاتین اؤنونو باغلاییر. گونوموزدکی شرطلره اویقون ایستراتژیک معین ائتمخ یی و گونوموز شرطلرینه اویوملو حاله گتیرمهیه مانع اولور. اونون بوتون انرژیسینی امیر. بیز ایچینه دوشدوگوموز بو کؤردوغومدن چیخمالیییق. باشقا بیر سؤزله هله ده میللی حرکاتیمیز اؤزونو اوچونجو جبهه اولدوغونون شورونا چاتمیش دئییل. اؤزونو اوچونجو جبهه اولاراق حیسس ائتمه یی درونلشدیرمه یی باشارسایدی اونون گرکلیلیکلرینی ده یرینه گتیریردی. میللی حرکاتیمیز سیلکینمهلی و بایراملاردا نئجه کی، ائولر تمیزلنیر اؤزونون ایستراتژیلرینی گؤزدن کئچیرمهلیدیر. میللی حرکاتیمیز سیلکینیب اؤزونو یئنی دؤنمه اویقونلاشدیرمازسا آذربایجانی ایتیرمه احتیمالی واردیر.
ایندی نه ائتملیگیک؟
اؤنجهلیکله بؤلگهمیزده و ایراندا اولوب-بیتنلر حاقیندا اوبژکتیف تحلیلیمیز اولمالی و بیلملیگیک کی ایران سیاسی حیاتیندا یعنی بیر صحیفه آچیلمیشدیر. اسکی دفترین نه زامان باغلاناجاغی بیلینمهسه ده یئنی بیر مرحله باشلادیغی چوخ آشیکاردیر. بیز بو یعنی مرحلهنین بوتون اؤزللیکلرینی بیلمهلی و اونا گؤره یعنی ایستراتژیلر گلیشدیرملیگیک.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتی یاواش یاواش اؤز وارلیغینی حیسس ائتدیرمهلیدیر. وارلیغینی حیسس ائتدیرمهنین آنلامی فقط کوچهیه چیخماق ویا میتینگ دوزنلمک دئییل. آذربایجان تورک میللتی گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین وارلیغینی اؤز یانیندا حیسس ائتمهلی، اونو گؤرمهلی و اونون ایستکلریله داها یاخیندان تانیشمالیدیر.
-بیزیم میللی حرکاتیمیز ایچینده- کیچیک ده اولموش اولسا -چوخ قیمتلی تشکیلاتلاریمیز وار. بو زاماندا بو تشکیلاتلار ان وئریملی دؤنملرینه گیرمهلی و اونلار گوجلندیریلمهلیدیر. هر هانسی بیر تشکیلاتلاریمیزا هر هانسی شکیلده یاخینلیق حیسس ائدنلر وارسا زامان ایتیرمهدن اونلارا گیرمهلیدیرلر. تشکیلاتلاریمیز آکتیفلشدیریلمهلیدیر.
-عمومی-میللی تشکیلاتیمیز یوخدور . بیزیم میللی حرکاتیمیزین بؤیوک بؤلومو تشکیلاتسیزدیر. اینسانلاریمیز بؤیوک تشکیلاتلارین قورولماسینی گؤزله ییر، اونلار قورولماییناجا دا فعالیت ائتمیرلر. سیاسی فعالیت اوچون تشکیلات اؤنملی آنجاق “اولمازسا سیاسی فعالیت اولاماز” دئییل. تشکیلاتسیز دا فعالیت ائدیلبیلر. بیزیم قازاندیغیم بوتون باشاریلار شخصیدیر. شخصی حیاتیندا اؤزونه یول آچان اینسان سیاسی فعالیت اوچون ده اؤزونه ایمکان یارادابیلر. بیز ایندی “هر فرد بیر تشکیلات” شعارینی حیاتا گئچیرملیگیک. اؤز شخصی یئتنک، ایمکان، زامان و گوجوموزدن میللی حرکاتیمیزا آییرمالیییق. امین اولون کی، بولاری نورمال حیاتینیزین آخیشینا ضرر وئرمهدن ده ائتمک مومکوندور. “ هر فرد بیر تشکیلات “مدلی بوگون بیزیم اساسی چیخیش نوقطهمیز. هر کس اؤزوندن مسئول. هر کس اؤزونون رئیسی و مرئوسو.
-ایندی کی زاماندا ایختیلافلاردان، بؤلجو و قیشقیر دیجی لافلاردان اوزاق دورمالوییق. اؤنوموزدکی گونلرده ایچیمیزه ایختیلاف آسلامیا باشلایجاقلار. بیر چوخوموزون علیهینده یازیلار یازیلما احتیمالی واردیر. بیرگه بونلارین قارشیسیندا دورمالیییق. نزاکت و اخلاقی قوروللاری آشان یازی و دانیشیقلاردان قاچینمالی و بونو ائدنلری ده انگللملیگیک. ایختیلافلار هلهلیک دوندورولمالی.
– رهبرلیک ادعالاری “هر شئیی من یاراتدیم” ایفاده و دوشونجهلردن واز گئچیلمهلی. موساوی و دوستانه موناسبتلرین قورولماسی لازیم. تشکیلاتلار اؤز آرالاریندا کوسلوک و یئرسیز رقابتی بوراخمالیدیرلار. بیر آرایا گلبیلمهلی و باشاربیلیرلرسه اؤز آرالاریندا بیر کوردیناسیون (هماهنگی) شوراسی قورمالالاری لازیمدیر.
-وب سیتهلریمیزی و درگیلریمیزی زنگینلشدیرمک و چکیجی حالا گتیرملیگیک. یازی، خبر، ترجومه وب. ایشلری گؤربیلنلر بو ایشلرله و ماددی ایمکانلاری اولاناکلار ایسه بو سیتهلری و درگیلری حمایه ائتمهلیدیرلر. بو سیتهلرین چکیم گوجونو آرتیرمالییق.
-بوگون آزربایجانین هر یئری میللی حرکاتیمیزین شعارلاریلا دولمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین تاریخی سمبوللاری میللتین گؤزونون اؤنونه گتیرتیلمهلی. تبلیغات چالیشمالاری چوخ یؤنلو اولاراق سورتلندیریلمهلی. آذربایجان توپلومو میللی حرکاتین شعارلارینی منیسمهیه حاضردیر.
-گونئی آذربایجان میللی حرکاتیمیز اؤز میللی-اومومی بیلدیرگسی/منشورونو حاضرلامالیدیر. حاضرلاناجاق بو میللی-عمومی منشوردا آذربایجانین بوتون مسئلهلری دقته آلینمالیدیر. آذربایجان تورکلرینه یاخشی حیات اومودونون وئریلمهلی گرکیر. آذربایجان توپلومونون بوتون لایهلرینین ایستک، آرزو و قورخولاری دقته آلینمالیدیر. گونئی آذربایجان میللی حرکاتی داخیلی و خاریجی مسئلهلره باخیش آچیسینی و سیاسی، سوسیال، مدنی، ایقتیصادی و دینی مسئلهلر ده اؤز فیکیرلرینی محسوس و ملموس شکیلده بلیرگینلشتیرمهلی و آذربایجان تورک میللتینه چاتدیرمالیدیر.
بعضی آیدینلاریمیز ایراندا اولان باشقا حرکتلر ایله اینتیقادی بیر دیالوگون قورولماسینی بیزیم میللی چیخارلاریمیز اوغروندا اولا بیلجیینی دوشونورلر سیزجه بؤیلهدیر یوخسا او حرکتلرین ایچینده اریمک تهلوکهسی وار؟
سیاسئت و دیپلوماسیده گؤروشولمه یجک طرف یوخدور. گرکیرسه هر کسله گؤروشولور و مذاکیره ائدیلیر. آمئریکا دوشمن اولاراق گؤردوگو ایران و طالبانلا گؤروشور. آنجاق دیالوق و مذاکرنین شرطلری و شرایطینین یارانماسی لازیمدیر. بوگون بئله بیر شرایط یوخدور. چونکی یاشیل حرکاتییلا قورولاجاق دیالوغون نتیجه سی اولمایجاغینی دوشونوروم. یاشیل حرکاتی میللتلر مسئله سینی دانیشماق ایستمیر. اونو حل ائتمک ایستمیر. بئله بیر پروبلئمین اولمادیغینا اینانیر. میللتلر مسئله سینی کومپلو/توطئه اولاارق گؤرور. گئجه-گوندوز تحقیر ائدیر. بو تور ذهنیت صاحب اولانلارلا گؤروشمک زامان ایتیرمکدیر.
آنجاق طرفلر آراسیندا غیری موستقیم مذاکیره گئدیر. آذربایجانین عملی اولاراق اعتیرازلارلا قاتیلماماسی و میللی حرکاتین دانیشیقلاری، یازیلاری و عمللری بو سمبولیک ایرطیباتین بیر عنصورلاری. مذاکیره لر سمبوللر و حرکتلرله گئدیر. طرفلر بیر-بیرلرینین باخیشینی مطبوعاتدان اؤیرنیرلر. طرفلرین نه ایسته دیکلری اورتادادیر.
بوگون مذاکره و اینتیقادی دیالوق شرایطی یوخدور. اونلار بیزدن اریمه میزی ایستییرلر. بوگون ان اؤنملی ایستراتئژیک وظیفه میز اؤزوموزو توپارلاماق، هدف/ایستک/سؤیلملریمیزی بلیزلمک، منشوروموزو(بیلدیرگمیزی) حاضیرلاماق، تشکیلاتلار آراسیندا اورگانیک هماهنگی قورماق و فردی فعالیتی آرتیرماق، اوچونجو جبهه اولاراق اؤزونو گؤستربیلمک و باشقا مسئله لره تمرکوز ائتمه لی ییک.
بوگون آزربايجانين ان اؤنملي استراتژيک مساله سي ايران رئژيمين سرنيگوني مساله سي اولماليدير. ايران ايسلام جومهورييئتي نين سرنيگون اولماسيني ان چوخ تورکلر ايستمه ليديرلر. ايران ايسلام جومهورييتي سرنيگون اولماديغي سوره جه بيز هئچ بير هدفيمیزه يئتيشه بيلمه يه جه ييک. ايسترسه ايستيقلاچي، ايسترسه فئدرالچي، ايسترسه هر هانکي بير ميللي ايسته ييميز اولسون بونلارين گئرچئکله شمه سي نين يولو ايران ايسلام جومهورييتي نين سرنيگوني سيدير. ايرانداکي رژيم گئتمه دیيي سوره جه بيز هئچ بير هدفيميزه يئتيشمه يه جه ييک. بو رژيم قانون اساسي نين 15.مادده سيني بئله ايجرا ائتمه يه جک. اساسي مساله ميز بونلاري دارتيشماق
danışıq 13 – İranda yeni gəlişmələr və milli hərəkətin durumu / Arif Kəskin ilə özəl danışıq
Azərbaycan Demokrası Ocağı : milli hərəkət nə zamana qədər iranda olub-bitənlər haqqında sukut edəcək ? milli fəalların sukutu onları toplumun mərcə teyfi durumundan ayırmağa zəmin yaratmazmı ? İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulması bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola bilər yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var ? və …. buna bənzər başqa sorularımızın cavabını İran uzmanı sayın Arif Keskin den soruşmuşuq , sayğı deyer düşünürlərimizin əməkdaşlığı ilə bu mubahisələrin genişlənməsi və bu mubahisələrin içindən milli mənafeimiz uğrunda doğru bir yol xəritəsinin ip uclarının çıxmasını arzu edirik.
İrandaki iç çəkişmə hara gedir?
Iran İslam cumhuriyəti 1979-dan günümüzə qədər ən böyük böhranı yaşayır. Xarici siaysətinə baxdığınızda yalnızlaşmış və dostu olmayan dövlət kimi görünümündə dir. İran Nüve kriziylə ABŞ və avruplalıları qarşısına almış və diyər tərəfdən də Rusya və Çindən gözlədiyi dəstəyi alamamışdır. Qonşularıyla dost və güvənilir münasibət quramaış və saldırqan uslubu onun qonşularının gözündə təhlükəli görsənməsinə səbəb olmuşdur. Sünni Ərəb dövlətləri, İranı ən böyük təhlükə olaraq görməkdə və o rejimin yıxılması üçün hərbi mudaxilə alternatifini təşviq ettikləri bilinir.
Daxili siyasətdə isə, İran rejimi 1979-dan günümüzə ilk kəz çox yönlü buhranı təcrubə etməktədir. Rejimin daxilində ixtilaf rəsmən çatışma və toqquşmaya çevrilmiş və rejimin daxili tərazılığı və harmonisi pozulmuşdur. İran rejimi aradan iki şaqqaya ayrılmışdır. Elə ki rejimin 30 illik tarixində ilk kəz başnaziri, məclis başqani, nazirleri və üst rütbəli brokratları zindana salmaq məcburiyətində qalmışdır. İxtilaf rejimin bütün rəsmi və qeyri rəsmi organlarını bürümüşdür. Xaməneyi həlledici və ixtilaf çözücü mevkisini itirmiş və özü ixtilafların qaynağına bədəl olmuşdur. Bu məsələ də rejim için ixtilafların həll olunmasını çox çətinləşdirmişdir.
Yaşıl hərəkatı 2009-dan günümüzə qədər öz muxalifət varlığını qoruyabilmiş, rejimin sərkub təşkilatların qarşısında dayanıqlığını göstərmiş və bitmemişdir. Ərəb Regionunda baş vərmiş siyasi və sosyal üsyanlardan güc alaraq yənidən meydana gəlməyi başarmışdır. İran rejiminin ən önəmlı əmniyəti məsələsinə çevrilmişdir.
Bütün bu faktörlər/amillər ışığında, İran rejiminin çox yönlü böhran içində olduğunu diyəbilərik. İran rejiminin qarşılaşdığı bu böhran mürəkkəb, çox yönlü və mahar edilməsi asan dəyil. Hətta iran rejimi bu böhranı həlletmek üçün rasyonel/əqlani bir projeyə də sahib deyil. Rejim fəqət şiddət/xuşunət bu böhranları həl edəcəyini düşünür. Xuşunət isə var olan böhranı daha da derinləşdirir.
Biz nə zamana qədər süküt edəcəyik?
Azərbaycan, İran rejiminin qarşılaşdığı bu çox yönlü və mürəkkəb böhranın fərqindədir.Çox diqqətlə, titizliklə(vəsvas) və her tərəfli hadiseleri izleyir. Azərbaycan bu sürəçdə ən doğru əməli alternatifini müəyyən etmək istəyir. Azərbaycan, İrandaki prosesi soyuqqanlı, temkinli, ağır, tehriklerdən uzaq , Fars milliyetçilərinin telesine düşmedən, öz milli maraqlarının maksimom qorunmasını nəzərdə tutaraq və tarixi bütün tecrübelerini diqqete alaraq izləyir. Azərbaycan bu böhrandan zərərli çıxmaq istəmir. Keçmişdəki yaşadıqlarını yenidən yaşamaq istəmir. Azərbaycanın bu gəlişmələrdəki mövgiyəte “ əqlanı ehtiyatkarlık” olaraq adlandırmaq mümkündür.
Yaşıl hərəkatı önəmli və ciddi etirazı hereket olasa da, Azərbaycanlıların duyqudaşlığını qazanabilmemişdir. Azərbaycanlılar Yaşıl hərəkatını Fars milliyetçiliyinin fərqli tezahürü olaraq görmektediler. Onlara göre Yaşıl Hərəkatı İrandaki heqiqi demokrasinin qurucusu olabilmez. Azərbaycanlılar Yaşıl hərəkatına əməli destek vərmeseler de merkezdeki gedən gerginliyi öz xeyirlerine olduğunu düşünürler. Azərbaycanlılarin siyasi, iktisadi və kültürəl istəklərinə yaşıl hərəkatının cavab verməyəcəyi bəllidir. Yaşıl hərəkatı 2009-dan günümüze qədər millətlərin məsələsi mevzusunda hər hanki fikir və gofteman iləri sürmemişdir. Millətlər məsələsi gəlince sukut edirler. Bunları yersiz, “bölücülük” və luzumsuz tələb olaraq görürler. Azərbaycanlılar da bunları görür. Azərbaycan bütün bunlara yaxın tarixindəki yaşadığı nakamiləri və əzabların çarçıvasından baxır.
Azərbaycanla Yaşıl hərəkatının yolları ayrılmışdır. Azərbaycan indi özü, fərqli bir demokratik projənin sahibidir. Azərbaycan indi özü Üçüncü Cebhədir. üçüncü güçdür. Azerbayacnlılar, İran rejiminin Azərbaycan-Türkünə olan düşmanlığını bilir. 1979-dan o duşmanlığın içində yaşayır. Yaşıl hərəkatının söylemlerinde de öz haqlı istəklerini görmür. Gəlinən noqtada Azərbaycan özü çox fərqli və daha qapsamalı/came demokratik cebhənin lideri pozisyonuna gəlməktədir. Azərbaycan bu mövqeiyetinin gerekliliklerini yerine getirmesi lazımdır.
Azərbaycan “ yaşıl hərəkatına qatılalım-qatılmayalım” ikilemini buraxmalıdır. Çünki Yaşıl Hərəkatıyla yolları ayrılmış. Bu ikilemdən çıxmadığı sürece yəni şeraite uyqun stratejiler gelişdirmez. Mənim fikrimcə milli hərəkatımız yəni və fərqli bir mərhələnin başlandığını hissətsə də hələ özünü onunla adaptə/sazegari etmiş deyil. Yaşıl hərəkata “qatılalım-qatılmayalım” dartışması milli hərəkatın önünü bağlayır. Günümüzdəki şərtlərə uyqun stratəjik müəyyən ətməyi və günümüz şərtlərinə uyumlu halə gətirməyə mani olur. Onun bütün ənərjisini əmir. Biz içinə düşdüyümüz bu kördüğümdən çıxmalıyıq. Başqa bir sözlə hələ də milli hərəkatımız özünü üçüncü cəbhə olduğunun şuruna çatmış deyil. Özünü Üçüncü cəbhə olaraq hiss etməyi dərunləşdirməyi başarsaydı onun gərəkliliklərini də yərinə gətirirdi. Milli hərəkatımız silinkinməli və bayramlarda nəcə ki, evlər təmizlənir özünün stratejilərini gözdən gəçirməlidir. Milli hərəkatımız silikinib özünü yeni dönəmə uyqunlaşdırmazsa Azərbaycanı itirmə ehtimali vardır.
İndi nə etməliyik?
Öncəliklə bölgəmizdə və İranda olub-bitənlər haqqında objektif təhlilimiz olmalı və bilməliyik ki İran siyasi həyatında yəni bir səhifə açılmışdır. Əski dəftərin nə zaman bağlanacağı bilinməsə də yəni bir mərhələ başladığı çox aşıkardır. Biz bu yəni mərhələnin bütün özəlliklərini bilməli və ona görə yəni stratejiler gəlişdirməliyik.
-Güney Azərbaycan Milli hərəkatı yavaş yavaş öz varlığını hissəttirməlidir. Varlığını hissəttirmənin anlamı fəqət küçəyə çıxmaq vəya miting düzənləmək deyil. Azərbaycan Türk milləti Güney Azərbaycan milli hərəkatının varlığını öz yanında hiss ətməli, onu görməli və onun istəklərilə daha yaxından tanışmalıdır.
-Bizim milli hərəkatımız içində- kiçik də olmuş olsa -çox qimətli təşkilatlarımız var. Bu zamanda bu təşkilatlar ən vərimli dönəmlərinə girməli və onlar gücləndirilməlidir. Hər hanki bir təşkilatlarımıza hər hanki şəkidə yaxınlıq hiss edənlər varsa zaman itirmədən onlara girməlidirlər. Təşkilatlarımız aktifləşdirilməlidir.
-Umumi-milli təşkilatımız yoxdur . Bizim milli hərəkatımızın böyük bölümü təşkilatsızdır. İnsanlarımız böyük təşkilatların qurulmasını gözleyir, onlar qurulmayınaca da faaliyət etmirlər. Siyasi faaliyət üçün təşkilat önəmli ancaq “olmazsa siyasi faaliyət olamaz” deyil. Təşkilatsız da faaliyət ediləbilər. Bizim qazandığım bütün başarılar şəxsidir. Şəxsi həyatında özünə yol açan insan siyasi faaliyət üçün də özünə imkan yaradabilər. Biz indi “hər fərd bir təşkilat” şuarını hayat gəçirməliyik. Öz şəxsi yetənək, imkan, zaman və gücümüzdən milli hərəkatımıza ayırmalıyıq. Əmin olun ki, buları normal hayatınızın axışına zərər vərmədən də etmek mümkündür. “ hər fərd bir təşkilat “modeli bugün bizim əsası çıxış noqtəmiz. Hər kəs özündən məsul. Hər kəs özünün rəisi və mərusu.
-İndi ki zamanda ixtilaflardan, bölcü və qıştırcı laflardan uzaq durmaluyıq. Önümüzdəki günlərdə içimizə ixtilaf aslamya başlaycaqlar. Bir çoxumuzun əleyhində yazılar yazılma ihtimali vardır. Topyekun bunların qarşısında durmalıyıq. Nəzakət və əxlaqı qurulları aşan yazı və danışıqlardan qaçınmalı və bunu edənləri də ənglləməliyik. İxtilaflar hələlik dondurulmalı.
– Rəhbərlik iddiaları “hər şeyi mən yarattim” ifadə və düşüncələrdən vaz geçilməli. Musavi və dustanə münasəbətlərin qurulması lazım. Təşkilatlar öz aralarında küslük və yərsiz rəqabəti buraxmalıdırlar. Bir araya gələbilməli və başarbilirlərsə öz aralarında bir kordinasyon (həmahəngi) şurası qurmalaları lazımdır.
-Wəb sitələrimizi və dərgilərimizi zənginləşdirmək və çəkici hala gətirməliyik. Yazı , xəbər, tərcümə vb. işləri görəbilənlər bu işlərlə və maddı imkanları olankar isə bu sitələri və dərgiləri himayə etməlidirlər. Bu sitələrin çəkim gücünü artırmalyıq.
-Bugün Azərbaycanın hər yeri milli hərəkatımızın şuarlarıla dolmalıdır. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının tarixi səmbolları millətin gözünün önünə gətirtilməli. Təbliğat çalışmaları çox yönlü olaraq sürətləndirilməli. Azərbaycan toplumu milli hərəkatın şuarlarını mənisəməyə hazırdır.
-Güney Azərbaycan milli hərəkatımız öz milli-umumi bildirgəsi/mənşurunu hazırlamalıdır. Hazırlanacaq bu milli-umumi mənşurda Azərbaycanın bütün məsələləri diqqətə alınmalıdır. Azərbaycan Türklərinə yaxşı həyat umudunun vərilməli gərəkir. Azərbaycan toplumunun bütün layələrinin istək, arzu və qorxuları diqqətə alınmalıdır. Güney Azərbaycan Milli hərəkatı daxili və xarici məsələlərə baxış açısını və siyasi, sosial, mədəni, iktisadi və dini məsələlər də öz fikirlərini məhsus və məlmus şəkildə bəlirginləştirməli və Azərbaycan Türk millətinə çatdırmalıdır.
bezi aydinlarimiz İranda olan başqa hərəkətlər ilə intiqadi bir diyalogun qurulmasını bizim milli çıxarlarımız ugrunda ola biləcəyini duşunürlər sizce böyledir yoxsa o hərəkətlərin içində ərimək təhlukəsi var?
siyaset ve diplomaside görüşülmeyecek teref yoxdur. Gerekirse her kesle görüşülür ve müzakire edilir. ABŞ düşmen olaraq gördüyü İran ve talibanla görüşür. Ancaq diyaloq ve müzakeren şetleri ve şeraitinin yaranması lazımdır. Bugün bele bir şerait yoxdur. Çünki Yaşıl Herekatıyla qurulacaq diyaloğun neticesi olmaycağını düşünürüm. Yaşıl herekatı milletler meselesini danışmaq istemir. Onu hel etmek istemir. Bele bir problemin olmadığına inanır. Milletler meselesini komlo/totie olaarq görür. Gece-gündüz tehqir edir. Bu tür zenihiyet sahib olnalarla görüşmek zaman itirmekdir.
Ancaq terefler arasında qeyri müsteqim müzakere gedir. Azerbaycanın emeli olaraq itirazlarla qatılmaması ve milli herekatın danışıqları, yazıları ve emelleri bu sembolik irtibatın bir unsurları. Müzakereler semboller ve herekatlerle gedir. Terefler bir-birlerinin baxışını metbuattan öyrenirler. Tereflerin ne istedikleri ortadadır.
bugün müzakere ve intiqadi diyaloq şeraiti yoxdur. Onlar bizden erimemizi isteyirler. Bugün en önemli stratejik vezifemiz özümüzü toparlamaq, hedef/istek/söylemlerimizi müeyyenleşdirmek, menşurumuzu(bildirgemizi) hazırlamaq, teşkilatlar arasında organik hemahengi qurmaq ve ferdi faaliyeti artırmaq, üçüncü cebhe olaraq özünü gösterebilmek vb. meselelere temerkuz etmeliyik.
Bugün Azerbaycanın en önemli stratejik meselesi İran rejimin serniguni meselesi olmalıdır. İran islam cumhuriyetinin sernigün olmasını en çx türkler istemelidirler. İran İsalm cumhuriyeti sernigun olmadığı sürece biz heç bir hedefime yetişebilmeyeceyik. isterse istiqlaçı, isterse federalçı, isterse her hanki bir milli isteyimiz olsun bunların gerçekleşmesinin yolu İran islam cumhuriyetinin sernigunisidir. İrandaki rejim getmedeyi sürece biz heç bir hedefimize yetişmeyeceyik. Bu rejim qanun esasının 15.maddesini bele icra etmeyecek. Esası meselemiz bunları dartışmaq


text:
بئش قجله
رقیه کبیری
دئدی: «بویون سحردن بئش دنه قجله مندن أل چکمیرلر. چؤلده هارا گئدیرم باشیمین اوستونده فیرلانیب، قاریلداییرلار.»
دئدیم: «سیز کی طیالارض ائلییه بیلرسیز، بو قجلهلرین دیلیندن باش تاپمیرسیز؟»
دئدی: «مهیر من سولیمان پیقمبرم قورد- قوشون دیلیندن باش تاپیم! بیرده طیالارض ائلهمک نمنهدی کی؟!»
دئدیم: «منه ده اؤرگهدین داااا»
دئدی: «قجله دیلینی؟»
دئدیم: «طیالارضی»
آرتیردی: «گئنه آلا قارقانین دیلینی اؤیرنسن بیر سؤز، قجله گیج اولار. ائله یئرده یووا قورار کی، بیر قاریش بویوندا اوشاغین دا ألی یوواسینا چاتار. بولوسن دا هر کیم قجله بئینی یئسه، سفئهلهیر. آمما آلا قارقا هم پاخیل، هم ناموسلو، هم ده هوشلو- باشلی بیر قوشدی.»
دئدیم: «آخی آلا قارقا نه بولور ناموس یانی نمنه؟ مگر آدامدی آرواد- اوشاغینا ناموس لقبی وئرسین؟! »
دئدی: سن بیلمیرسن، بیلر! قولاق آس دئییم نئجه بیلر. گونلرین بیر گونو دجل بیر اوشاق گؤیرچین یومورتاسینی آپاریب قویور آلا قارقانین یومورتالارینین یانینا. یومورتالار چیرتلاییب، سیناندان سونرا قارقالار گؤرورولر دیشی قارقانین آلتیندان بیر گؤیرچین چیخدی. دیشی یوواسیندان گؤیه اوچاندا، ائرکک قارقالار گؤیده او قدر دیشینی دیمدیکلهییب، قانادلارینی چکیرلر کی، آخیردا دیشی قارقا گؤیدن یئره دوشوب، اؤلور.»
دئدیم: «دئمهلی آلا قارقالارین قانونوندا دا داشقالاق مجازاتی وار ایمیش!»
ألینی قولاغینین دالینا قویوب، منه طرف أییلیب، دئدی: «داش نمنه؟»
دئدیم: «داشقالاق، سنگسار!»
دئدی: «ههههه…او قدیمده قالدی.»
دئدیم: «بئش- اون ایل قاباق کی قدیم دئییل!»
دئدی: «ایندی یئرینه جرثقیل گلیب قیزیم، آمما آلاقارقالارین قانونو قاناد یولماقدی.»
دئدیم: «ههههههن، ایندی یادیما دوشور. بیر یئرده اوخوموشام بیر زامانلار خانیملاری مجازات ائلهینده هر کس گلیب اونون ساچیندان بیر تئل چکرمیش.»
دئدی: «هه، اونون کیمی بیر شئ. آمما شرط باغلاییرام ایندییه جن جوفتونه گؤره اؤزونو اؤلدورن قوش گؤرمهمیسن.»
دئدیم: «قوشلاردا ائشیتمهمیشم آمما آداملاردا ائشیتمیشم. هندوستان اؤلکهسینین «ساتی» طایفاسی خانیملاری دا اؤلن ارلری ایله بیرلیکده یاندیرارلار. آمما مهیر آلا قارقا آدامدی بئله شئلری هوش ائلهسین؟»
دئدی: «یوووو، سن دیین لئیلکدی. قولاق آس سنه لئیلکلردن دئییم. لئیلکلر بیربیرلرینه چوخ وفادار اولارلار. گونلرین بیر گونونده لئیلکلرین کؤچ واختی کندیمیزین جماعاتی ناخوشلامیش بیر دیشی لئیلهیی قویمادیلار کؤچسون. کندلیلریمیزین بیریسی اونو اؤز ائوینده تیمار ائلهدی، یئدیریب، ایچیرتدی تا کی کؤچموش لئیلکلرین قاییتماق واختی گلیب چاتدی. ساغلیغینا قوووشان لئیلک هامینین گؤزونون قاباغیندا اوچوب گئتدی یوواسیندا جوفتونو گؤزلهدی. لئیلکلر قاییداندا گؤردوک بو دیشینین جوفتو بیر آیری دیشی ایله قاییدیب. گؤزون پیس گون گؤرمهسین؛ دیشی لئیلک ائله کی گؤردو ائرکک اونون یئرینه بیر آیری دیشی توتوب، یووادان اوچدو… اوچدو… اوچدو… خئیلک یئردن فاصیله آچاندان سونرا بیردن بیره یئره ساری اوچوب، تپهسی یئره دهییب، اؤلدو.»
دئدیم: «یانی وفادارلیق قانونو دیشینین اؤلومونه سبب اولدو؟»
دئدی: «قوش نه بولور قانون ندی؟ آدام بولور کی قوش دا بولسون؟»
دئدیم: «بو زامانین جوانلار ئله بیر ایشه دئییرلر گؤزه گلمهین خشونت.»
دئدی: «نه خشونتی؟! بَه سن دئیسن نئجه ائلهسین؟ ائرکک لئیلک آلتی آی دیشیسیز یاشاسین؟ آدام یاشییا بولمور، لئیلک هاردان یاشاسین؟ بیر ده کی ائرکک لئیلک هارادان بیلردی دیشیسی اؤلوب یا قالیب؟!»
دئدیم: «اگر کندده قالمیش دیشی، بیر آیری ائرکک توتسایدی نئجه؟ او زامان ائرکک اؤزونو گؤیدن یئره چیرپاردی؟»
بیراز فیکره دالیب دئدی: «آدامین گرک آلتینجی عاغلی اولسون کی سنین بو سوالیوا جواب تاپسین.»
دئدیم: سیزی بولمورم، منه بیر عاغیل دا کفایت ائلر. آمما دئمهدیز قجلهلر نه دئییرلر؟»
بارماغینی باغین ییخیق دیوارینا ساری توتوب دئدی: «بولمورم کی، گؤروسن؟ بئش دنهدیلر. ایکی دیشی، ایکی ائرکک. بئشینجیسی تک دی.»
دئدیم: «اولماسا بیر دفه ده قجلهلرین ذهنلرینه طیالارض ائلهیین بلکه نه دئدیکلرینی باشا دوشدوز دا.»
دئدی: «قجله بد یومن اولار. بلکه بد خبر گتیریب؟»
دئدیم: «اولمویا خبری قویونون قمیشلریندن ائشیدیب؟»
دئدی: «نه قویوسو؟ نه قمیشی؟ قجلهدن قمیشه نه دخلی؟»
دئدیم: «اسکندرین بوینوزلو اولدوغونو هارای چکن قمیشلری دئییرم داااا.»
بیر آزجا توموخوب، سونرا قاهقاه چکیب اوزاقلاشدی. باغین ییخیق دیوارینین اوستونده اوتورموش بئش قجله بیرلیکده قاناد آچیب، اونا ساری اوچدولار.
۹۶٫۳٫۳


text:
Oct 3, 2014
ساواش لاردان سونراکی عبادت
ک. توخولسکی چئویره ن: س. حاتملوی
بیرینجی دونیا ساواشیندا اؤلنلرین سایی 17 میلیون، ایکینجی سینده ایسه 56 میلیون اولموشدور. بو ایکی ساواشدان سونرا یئر کوره سینده اونلار ساواش باش وئرمیش و بو ساواشلاردا دا یئنه میلیونلار انسان حیاتینی ایتیرمیشدیلر. ائله ایران- عراق ساواشیندا، ایکی اؤلکه ده ن بیر میلیونا یاخین انسان اؤلموشدور. بو ساواش بیتمه ده ن آمریکالیلارین هجومی نتیجه سینده افغانستاندا و یئنی ده ن عراقدا ساواش باشلامیش و یئله لیکله یوز مینلر انسان اؤلدورولموش و یارالانمیشدیلار. سونرا سوریه ایچ ساواشیندا یوز مین ده ن آرتیق انسان حیاتینی ایتیریب و بو ساواش بیتمه ده ن یئنه ده عراق دا و بو دفعه اسلام آدینا یئنی بیر ساواش باشلامیشدی.بو یئنی ساواشدا، آللاهین آدی ایله ملی و دینی آزینلیقلاردان- او جمله ده ن تورکمنلرده ن- مینلر انسان غدارجاسینا اؤلدورولوب، قادینلار تجاوزه اوغرامیش و بازارلاردا ساتیلمیشدیلار. بوتون بو اؤلکه لرده آنالارین بئلی بوکولوب، آتالار چاره سیز و اوشاقلار تراومایلا یاشاماغا محکوم دیلار. بو مظلوملارین قانی نین حسابینی کیم وئره جک دیر؟ بو ساواشلاردان کیم غالیب چیخاجاقدیر؟ بو ساواشلارین سونو یوخ می؟.....
دوعا اوچون... باشی...ی...ی.... وئرررر...!(1)
تانریم! بیز اسگی چوروموش سوموک لر
سنین قارشیندا عبادن اوچون
آهک ده قویلاندیغیمیز خندق لرده ن
یئنی ده ن
ایمک لیییب چیخیریق.
داها سس سیز قالماق ایسته میریک.
سنده ن سوروشماق ایسته ییریک:
نه اوچون-؟
نه اوچون آخیتدیق قیپ- قیرمیزی قانیمیزی؟
آخی قیصریمیزین(2) آلتی اوشاغیندان بیری ده اؤلمه دی.
بیز اینانمیشیدیق... بیز عاغیل سیز ایدیق...!
بیزی بئله سرخوش ائتدیلر...
نه اوچون-؟
بیزلرده ن بیری جبهه خسته خاناسیندا
آلتی آی چیغیردی.
سونوندا ایکی حکیم و بیرده جبهه یئمکلری
اونون ایشینی بیتیردی.
بیریسی کور اولوب، گیزلیجه تریاک اوددو.
اوچ نفریمیزین وار- یوخ بیر الی وار...
نه اوچون-؟
بیز اینانجیمیزی، ساواشی، حیاتیمیزی
و بیرده هر شئی یمیزی اودوزدوق.
سینامادا اولدوغو کیمی، گلادیاتورلارا بنزه ر
بیزی میدانا گؤنده ردیلر.
تاماشاچیلاریمیز اولدوقجا یاخشی دیلار.
فقط اونلار بیزیمله بیر یئرده اؤلمه دیلر...
نه اوچون-؟ نه اوچون-؟
تانریم!
سنین حاقیندا اؤره ندیکلریمیز
ایه ر دوزسه:
اوندا بویور گؤی لرده کی ملکوتدان یئره گل!
اؤزونده گلمه سن، باری اوغلانی(3) گؤنده ر!
پارچالا بایراقلاری، ییرت دمیر بورک لری،
و بیرده او بزه نیلمیش شاققاتالاری(4)!
بیلدیر یئر اوزونده بوتون اؤلکه لره
چکدیییمیز فلاکتلری:
نئجه گؤیده میزی پارام- پارچا ائله دیلر
بیت لر، شراپنل لر، آجلیق و بیرده یالانلار!
سنین آدین لا قاضی عسگرلر
بیزلری مزارا قویدولار.
اونلارین یالان سویله دیکلرینی آنلات!
بونلاری سنه سویله مه یه اذن وئریر سن می؟
قوو! قایتار بیزی مزارلاریمیزا، آمما اؤنجه جاواب وئر!
قالان گوجوموزله قارشیندا دیزه چؤکوروک-
نه اولور، آمما بیزه قولاق وئر!
بیزیم اؤلمه ییمیزین بیر فایداسی وارسا،
قورو اوندا انسانلاری 1914- جی کیمی بیر ایل ده ن(5)!
سویله انسانلارا! بوراخسینلار سیلاحی، قاچسینلار!
ایندی دایانمیشیق سنین قارشیندا: بیز اؤلولر باتالیونی(6).
و سنه گلیب دوعا ائتمک ده ن باشقا چاره میز یوخ!
و ایندی چکیله بیلریک!
(1) آلمان اؤلکه سینین لوبک شهرینده یئرلشن حربی بیرلیک ین بیرینجی دونیا ساواشیندا حیاتلارینی ایتیره ن عسگرلر اوچون میلادی 1925- جی ایلده برپا اولونان هیکل ین آدی "دوعا اوچون بؤرکی گوتور!" دیر. بو عسگر هیکلی، سایقی دوروشو اوچون، اؤلنلرین آنیسینا دمیر بؤرکینی باشیندان گؤتوروب سینه سینه دایاییب. هله ده فدرال آلمانین قوشونوندا مهم مراسملرده ن بیری "دوعا اوچون بؤرکی گوتور!" آدلانیر.
توخولسکی بیرینجی دونیا ساواشیندان سونرا یازدیغی بو شعرینده، باشلانقیجدا استعاره اولاراق بورک یئرینه، «باش» سؤزینی ایشلتمیشدیر.
(2) بیرینجی دونیا ساواشیندا آلمان اؤلکه سینین پادشاهی قیصر (Kaiser) ایکینجی ویلهلم ین بئش اوغلو و بیر قیزی واریدی.
(3) خریستانلارین اینانجلارینا گؤزه، مسیح حضرتلری آللاهین اوغلودور.
(4) قوشوندا ضابط لرین چییین و بئل لرینده ن آسلادیقلاری زینتلر.
(5) بیرینجی دونیا ساواشینین باشلانقیج ایلی دیر.
(6) باتالیون، معین اؤلکه لرین قوشونوندا بیر بیرلیک آدی دیر. ایران قوشونوندا بو بیرلیگ «گردان» آدلانیر.


text:
ایشلدن دانیشیغی:65.49.68.176
سلام سایین ایشلدن، لوطقا قایناقسیز مقاله یاراتمادان چکینین. ایر من یالنیش دئییرم، منیم دانیشیق صحیفهم ده منه بیلیندیرین. اولسادا آد یازدیریب و اؤزونوزه ایشلدن آدی سئچینیز. گوله گوله --Arjanizary (دانیشیق) ۱۷ نووامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۱۰ (UTC)
بو صفحه حسابسیز و یا سیستمه گیرمه میش تانیلماز ایشلدنه مربوط دانیشیق صفحهسیدیر.
اونا گؤره بو ایشلدنی رقملردن عبارت ایپی آدرسی ایله بللیلشدیریلیبدیر. بئله آیپی آدرسی بیر نئچه فرد طرفیندن ایستیفادهده اولا بیلر. اگر سیز تانیلماز ایشلدنسینیز و بو پیامین سیزه مربوط اولمادیغینی دوشونورسونوزسه، اوندا حساب یارادین و یا سیستمه گیرین.


text: «اختر» نشریاتی طرفیندن هریسلی شاعر «کمال پیریآذر هریس» (کمال)ین «بیزیم ساپلاق» آدیندا منظومهسی ایشیق اوزو گؤردو. «حیدربابایا سلام» شیوهسینده یازیلان بو منظومه گؤرکملی آذربایجان ساتیریک شاعری «خیراله حق بیگی(ساپلاق)ین روحونا اتحاف ائدیلیبدیر. کیتابا هریس ماحالینین تانینمیش شاعری «مقصود تقیزاده هریس»(نیسگیل) اؤن سؤز یازمیش و منظومهیه داها آرتیق بو بؤلگهنین کئچمیشلری، عادت – عنعنهلری، یئرلی لوغتلر و دئییملری، یئرلی اویونلاری، تانینمیش آداملارینین آدلاری داخیلدیر. کیتابین سونوندا بیر پارا سؤزلره ده آچیقلامالار وئریلیبدیر.