text:
و منيم ايچيم دولودور بوشلوقلارلا
دونيادان بئزميش كيمي يم
گئجه نين بو سس سيز ليي اولماسا
بيلميرم نئجه دايانماق اولار بو بوشسوزلوغا
هردن دوشونورم، ياشاماق او قدر ده هيجانلي دئييل
يانليزليق، سس سيز ليك، ايكي سي ده ائشيت ديلر
سس سيز ليك، يانليزليق دئمك اولماسا دا، يانليزليق ، سس سيز ليك دئمك دير
هردن دوشونورم، مني سئوينديره جك بير شي وارمي؟
بير شي اولماسادا، مني هر زامان گولن گؤروبلر
يولداشلار دئييرلر، سن بيزه ياشاماغا گؤج وئريرسن،
بلكه ده گوجومون هاميسيني يولداشلارا باغيشلاييب، اؤزومسه الي بوش قاليرام؟؟؟؟
بو شعره مؤعجوزون شعرلريني اوخوياندا توش گلديم.
دوزون ايسته سز،منيم بو موضودا هئچ بير نظريم يوخدو. آنجاق بير سيرا دوختورلار ۳۱ چكمه يي اينسان اوچون چوخ ضررلي، بيليرلر
بير سيرالاري دا كي فيكر ائليرم سايي آز اولموش اولا، بو ايشي بير او قدر ده پيس بيلميرلر.
آنجاق روحو خسته ليك گتيرن بو عادت، عيني زاماندا جيسمي خسته ليك لرده گتيره بيلير.
تانيشلاردان بيري وار، بير آي دير كي باشلاييب اؤز، اؤزونه " غش" ائلير. من اونون درديني ياخجي بيليرم ندن دير. ۳۱ چكمك اونون اوچون بير عادت اولوب. ائله گون اولور ۳ باش يا چوخ ۳۱ چكير.
آنجاق بو عادتي ترك ائتمك ده بير او قدر راحات دئييل.
ائولنمك بيرينجي درمان دير. آما ايندي بو زامانانين پيس واختيندا ائولنمك مگر آسان ايشدي؟
بيلميرم سونوموز هارا چاتاجاقدير.
تانري توركو قوروسون.
جاهيلين جاني جهالت شمعينه پروانه دير
اؤز اليله اؤز ائوين ويران ائدن ديوانه دير
گولشن حوسنون سارالميش اي گول رعنا سنين
بيلميرم آيا ندير باشيندا بو سئودا سنين
قورخورام قانين تؤكه جللاد ايستمنا سنين
گئت اططيبادن سوروش بير گؤر بو ايستمنا نه دير
آي كيمي خلق ائيله ميش اول خاليق بر حق سني
چيرك عوصيان ائيله ييب حئيفا كي بي رونق سني
نفسيني اؤلدورمه سن، نفس اؤلدورر موطلق سني
امر و نهي خاليق يكتا مگر افسانه دير؟
فعل ايستمينا زينادن پيسدي سؤيلر موصطفا
نفس غاليب گلسه قارداش ياخشي دير اوندان زينا
چوخ جاوانلار كور ائديب بو بد عمل اي بينوا
گؤزلرين بير لحظه يوم گر بيلميسن، اعما ندير
چوخ آنا قویموش اوغولسوز دهرده بو بد عمل
وورما تیشه ریشه ی ایقبالیوا بیر هوشه گل
نفسینه مغلوب اولان صئیدی شیکار ائیلر اجل
دیققت ائیله بو سؤزه گؤر اونداكي معنا نه دير؟
سؤيله دي مؤجوز، ملامت ائيله مه بي جا مني
خاميديم بي تجروبه، نفس ائيله دي اغوا مني
بسكي دلتنگ ائيله ييب بو درد ايستيمنا مني
تار اولوب دونيا گؤزومده بيلميرم دونيا نه دير
آغلادي آز قالدي غشش ائتسين رفيق مضطريم
سؤيله دي قارداش ياپيش مندن كي تيترير ديزلريم
ريققت ال وئردي منه، ياشيله دولدو گؤزلريم
آغلا اي گؤز، يان كؤنول، دونيا ائوي غم خانه دير
عاقيبت سالدي آياقدان درد او سرو نورسي
آچدي باشين ، يولدو زولفون مادر بيچاره سي
چون دئديم- صبر ائيه مادر جان ، اوجالدي ناله سي
سؤيله دي: تك قالديم اي مؤجوز، بالام بير دانه دير.
دیزلریمده ایللرین آغیرلیغی
باشیمدا یانیق تورپاغین کولو
قولتوغوما سیغینمیش قیلینج ووران اللریم
گوزلریمده اوغوز یوخوسو
قولاقلاریمدا یابانجی دایه لرین یابانجی لایلاسی
باشیمی یاستیقا آتیبدا دوزورم
صبیر داشیمی باغریما باسیب دا دوزورم
قبیر داشیمی باشیما باسیب دا دوزورم
آممان آممان یئر اوزونون تانریسی
آممان آممان آدی سانی دونیالارا سیغمایان
آتلارینین نال سسیندن یئر کوره سی یاتمایان هی هی
ایچینه قیسیلیب قالدیغین یئتر
دونه نین یاسینا باتدیغین یئترهی هی
آممان آممان ایگیدلیی ایچینده
قیلینجی قینیندا پاسلانان ایگید هی
اوتورماقدان بئلین دورار
یاتماغدان گوزلرین توتولار
قالخ دا پاسین آچیلسین
آخ دا کونلون دورولسون هی هی
اوغ اوغلاماق قوش قوشلاماق چاغی دیر
یاغیلارا قان قوسدورماق چاغی دیر هی هی
هی هی هی هی ارگنه گوندور ایگیدلر هی هی
قورد داغدا اولاییر سنه اوغور دیلییر
داغلار یاخیب دمیر دویمگ چاغیدیر
یاغیلارا قان قوسدورماق چاغیدیر
داغلار یاخیب دمیر دویمگ چاغیدیر
قیلینج ووروب آد قازانماق چاغیدیر هی هی
آتینین کیشنرتسینه سکسندی
سیلکندی ، توزون توکدو
گوز قاپاقلارینی آچدی
دونه نینه بو گونونه یارینینا باخدی
گوزلری قان چاناغی
پیچاق وورسان قانی چیخماز
دیشی باغیرساغیندا
جانی بوغازیندا باغیریر
پیچاق سومویه دایانمیش
شعري اوخوماق، شاعير اوچون بؤيوك خيانتدير
شعري ايچمك لازيم
سؤزو اينسان يئيير، آنجاق شعري ايچير
گئجه لر ایسته سن داریخمایاسان
کونولون، گئجه لری دینله
ایسترسن سئوگیلیم
گئجلر
گل دووت اوخویاق
هامی نی اویاداق
کیم بیلیر
گئجه لر نه دئمک دیر
سنین
منیم
اونون آراسیندا
گئجلر یاشاماق
دئمکدیر
سولطان بی خالادان بئله ائلچیلیک ائدیر
بیر آت آلدیم هر یانی چاپتیم، گل آلیم مارالیم دیل بیلمز
آخیر گلیب سنی تاپدیم مارالیم گل آلیم دیل بیلمز
هر نه دئسم سن راضی اول گل آلیم مارالیم دیل بیلمز
آممان آممان هی
قاشی کامان هی
گل آلیم
مارالیم
دیل بیلمز
آسیه سلیماندان بئله
گؤزلیم یار گؤزلیم
بیر سؤزوم وار گؤزلیم
بو یازیق یارینا هر دن بیر نظر سال گؤزلیم
عاشیق اولدوم سنه من
ائتمه دین لطف کرم
بو یازیق یارینا هر دن بیر نظر سال گؤزلیم
ولی تئللی دن بئله ائلچیلیک ائدیر
قوی خانیمی بی آپاریب تئزلیگینن توی ائله سین
سنی ده کن من آلارام، من ده بیر بی اولارام
سنی ده کن من الارام من ده بیر بی اولارام
( تئللی) پولون وار؟؟؟؟؟
( ولی) وار وار!!!!!
( تئللی) پولون وار؟؟؟؟؟
( ولی) وار وار!!!!
( تئللی) پولون وار گلرم
( ولی) بیلیرم گلرسن
آما عسکر.....
«يولونا گوًي سرهجم يئر ساوالانلانسادا گل
يورو صوبحون باجيسي، دان يولو قانلانسادا گل
ائن منه داغ دوًشويم گيزليجهدير چشمهليييم
قورخما چرشنبهلي قيز، داغ دولو قافلانسادا گل»
٭٭٭٭٭
(بير دايان زيروهيه ديز قوي گليرم
سانماکي خستهيم ايز قوي گليرم
بير چاناق سوًزده دنيز قوي گليرم
بير دوًيوش مئيداني چن ساخلا منه
٭٭٭٭٭
اوجاليقلاردا ايزين وار دييهرک
چيخارام داغلارا يار-يار دييهرک
گليرهم قوربت ائوين دار دييهرک
وطن عونوانلي کفن ساخلا منه)


c: text/html

text:
ایسپانیا
Bu məqalənin latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə qarşılığı vardır. Bax: İspaniya
اوروپا دا یئرلشن بیر اؤلکه دیر و فرانسه، آندورا و پورتوقال اؤلکه لری ایله سرحدی وار. بوتون دونيا اؤلکهلريندن قوناق قبول ائدن گؤزل دنيز کورورتلاري اؤلکهسيدير. لاکين، ايسپانييا کورورتلاري يالنيز دنيز ايستيراحتي يوخ، عئيني زاماندا داغ خيزکلري، بالنئولوژي مرکزلر، ايختيصاص لاشديريلميش ايدمان مرکزلري و بير چوخ باشقا شئيلردن عيبارتدير. بو بؤلمهده ايسپانييا و اونون کورورتلاري حاقيندا اطرافلي معلومات وئريلير.
قايناق[redaktə]
خاريجي کئچيدلر[redaktə]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
احمدآباد
Vikipediya, açıq ensiklopediya
Mündəricat
شهرلر[redaktə]
- احمدآباد - هیندیستان:هیندیستانین قوجارات ایالتینین مرکزی دیر.
- احمدآباد (هونزا):پاکیستانین قیلقیت-بالتیستان موختار اراضی سینین هونزا-ناقار بولگه سینین شهرلریندن دیر.
- احمدآباد (یزد):یزد ایالتینین شهرلریندن دیر.
محلله لر[redaktə]
- احمدآباد (مشهد):مشهدین محلله لریندن دیر.
- احمدآباد (آبادان):آبادانین محلله لریندن دیر.
- احمدآباد پشم شیشه:شیرازین محلله لریندن دیر.
- احمدآباد موستوفی:ایسلامشهرین محلله لریندن دیر.
- احمدآباد (ایصفاهان):ایصفاهانین محلله لریندن دیر.
- احمدآباد (تبریز):تبریزین محلله لریندن دیر.
- احمدآباد (بوجنورد):بوجنوردون محلله لریندن دیر.
بولمه لر[redaktə]
- احمدآباد بولمه سی(مشهد):مشهد بولگه سینین بولمه لریندن دیر.
قصبه لر[redaktə]
- احمدآباد قصبهسی (تیکان تپه):تیکان تپه بولگه سینین قصبه لریندن دیر.
کندلر[redaktə]
- (احمدآباد(جولفا: جولفا بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمد آباد (بوکان):بوکان بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمد آباد (تویسیرکان):تویسیرکان بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمد آباد (خوی):خوی بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (زنگان):زنگان بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (مراغه):ماراغا بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد خانلیق:میانا بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد گروس:میانا بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (توووز):آزربایجان رئسپوبلیکاسینین توووز رایونونون کندلریندن دیر.
- احمدآباد شهرک:هریس بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد لیقلی:هریس بولگه سینین کندلریندن دیر.
- یوخاری احمدآباد (ساراب):ساراب بولگه سینین کندلریندن دیر.
- آشاغا احمدآباد (ساراب):ساراب بولگه سینین کندلریندن دیر.
- یوخاری احمد آباد (تیکان تپه):تیکان تپه بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (اوجان):اوجان بولگه سینین کندلریندن دیر.
- (احمدآباد (خودافرین:خودآفرین بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد تازاکند:کلئیبر بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (ملیک کندی):ملیک کندی بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (سراسکند):سراسکند بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (ساوه):ساوه بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (کیرمان):کیرمان بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (توربت جام):توربت جام بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (نظرآباد):نظرآباد بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (چترود):کیرمان بولگه سینین چترو بولمه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (آزادشهر):آزادشهر بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (طبس):طبس بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (تنقئستان):تنقئستان بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد دینوه ر:صحنه بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (جم):جم بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (دئهلوران):دئهلوران بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمد آبادداریاب (نهاوند):نهاوند بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمد آبادداش کسن (سایین قالا):سایین قالا بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (سایین قالا):سایین قالا بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمد آبادتپه (همدان):همدان بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمد آبادقاشقاگوز (قوشاچای):قوشاچای بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (نئیشابور):نئیشابور بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (سبزئوار):سبزئوار بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد ملئک:سبزئوار بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد خزایی:توربت حئیدرییه بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد که لاته:طبس بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (خاف):خاف بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (ساری):ساری بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (جیناح):به سته ک بولگه سینین کندلریندن دیر.
- احمدآباد (قوم):قوم بولگه سینین کندلریندن دیر.


text:
نازک خیال شاعر مرحوم ملا رستم " مُخلص" قزل آیاقلی نینگ عمر یولی بیلان باغلان شیقلی بیر غیسغه جه معلومات
ملا رستم " مُخلص " دولت یار " مخدوم " اوغلی ، دولت یار " یحیی " اوغلی ، یحیی " محمدسید" اوغلی ملا رستم " مُخلص " قزل آیاق لی لبابینگ قزل آیاق اوبه سینده (۱۳۰۹) هـ ش بیرمونگ اوچ یوز دوقوز لانجی هجری شمسی ییلینده چهار شنبه گونی بیر روحانی مشغله ده دنیا اینیار ، ومرحوم ملا رستم " مُخلص " شول حقده آیدیب دور:
بیرمونگ اوچ یوز دوقوزلانجی آت ییلی
دنــــــــــــیا گلیب گوزیم آچدیم یرانلار
غم خانه گلدیم دیب داغلایوب دلی
گــوزیاشیمنی یره سا چدیم یرانلار
چهارشنبه گـــون برجِ جوزا آینده
گوزیم آچیب گلدیم غم سراینده
وطــــــــن توتدیم برخرابات جاینده
گاهی یانیب گاهی اوشدیم یرانلار
قــــزل آیاق ایلینده لباب یوردینده
انه دین اوغولیب آغلایوب شونده
رسول امت من الله غه بنده
یرا دانه تصـدیق اتدیم یرانلار
ترکمنستان روس لار طرفیندان باسلیب آلینندان سونگ ملا رستم " مُخلص " مهاجر بولوب افغانستان نینگ جوزجان ولایتی نینگ قزل آیاق اوبه سینه گوچیب گیلیور لار.
ملا رستم " مُخلص " باشلانغچ اوقولارینی مرحوم قزل آیاق خلیفه بابه نینگ مدرسه سینده مرحوم مولوی نیاز بیردی رحمة الله علیه نینگ یانیندان باشلاب دور، شول مدرسه ده ینه حرمتلی مولوی شهاب الدین سنگچهار یک لی نینگ یانیندان هم علم حاصل ادیب بیوک یوقاری اُوقیب لی علم حاصل ادیجی لرینگ سانیندا اوزینی تانیدیب دور ، سونگ شول مدرسه ده برناچه وغت درس بریجی حیثنده مشغول لانیور، ملا رستم " مُخلص " شعر وادبیاته آیراتین اونس بیریور. واول ( مُخلص ) تخلص ادینمک بیلان شعر یازماق لیغه مشغول بولیار. وغوشغی لر نینگ مضمونی بیوک درجه ده بولوب ترکمن خلقی نینگ دردلی واحساسلی شاعر لرنینگ جمله سیندان حساب لانیور.
مخلص بیر اولی مرتبه لی شاعر لردان بولیب اوغان ترکمن لرنینگ بیر گورنیکلی ادبیات چی سی وعالمی حساب لانیور، و اول همیشه ایل اولس نینگ سواد لی علم لی بولماق لیغی اوغرینده کوپ تلاش لر ادیب خلقی علم لی بولماق لیغه چاغریوردی . وایل اولس نینگ درد وغین چلیق گوریان لیغنی سوز بیلان بیرین بیرین بیان اتیور دی ، مخلص یاشایش ده غریب لیق وکمبغل لیق تکلیفنی کوپ چکیب وشونینگ اوچین دور کیم ، همیشه غریب ومسکین لرینگ گوون ایسلاک لارینی اوز غوشغی لرینده بیان اتیوردی ، وهمیشه عدل ، انصاف و انسان سویرلیک طرفنده دوریب ظالم وجابر لارینگ ، نادان و احمق لارینگ اتیون جبر وظلم لارینی غتتی تنقید اتیور ، ومرحوم مخلص اوز زمانیندا خلقی نینگ چکیان درد و الم لارینی آیدینگ و آچیق بیان اتیور دی ، ظالم ، قاتل و جابر لری برک تنقید اتیور دی و اولارینگ ظلم وستم لارینه باتور لیق بیلان یوزمه یوز غرشی لیق بیلدیریور دی ، شول سباب دان تالانگچی اوغری لار و شول زمان نینگ ظالم وستم گرلاری نینگ الیندان رحم سیز لیک بیلان شهید ادیلیور(۱۳۶۱) هـ ش .
ملا محمد رستم " مخلص " رحمة الله تعالی اویلی بولوب اوندان بیر اوغول واوچ قیز غالیور، ایدیلمان غالماسون ملارستم " مخلص " نینگ ( دیوان مخلص ) دان باشقه هم بر ناچه رساله لار یازیب دور :
رساله دوستی مخلص (( تصوف))
ترکمنی ضرب المثل لار
چابغه تیار بولان انشأالله تیز وغتده سیز عزیز لاره غوویشار. وینه هم بیر توپلام نی مخلص نینگ اوزی خوش خط ادیب یازدیریب تیار لان اکن لار ، اما بیر کشی شول کتابنی دیلاب آلیب دور تا شول وغت غچه امانت دیلاب آلان کتاب نی پس بران یوق اگر کتاب نی یتیران بولسه هم اظهار ندامت هم ادان یوق معلوم بولیور کیم ................ شول سباب دان تاشول وغت غه چه چاپ بولمان غالدی و برچه ترکمن خلق لاری هم موندان بیخبر غالدی .
شول یتان کتابغه مخلص ناچه ترکمن شاعر لارینگ یازان تاپدی متل لار(چیستان) لارینی یازیب دی اول شاعر لار دان شیدائی ، شاه قندی ، ملا نفس وباشغه ناچه شاعر لار وفارسی چیستان لار دان هم ضمیمه ادان تی لار ، اول نایاب ترکمنی تاپدی متل لاری شاید شولوقت غه چه کوپ آدم لار اشدیب واوقیب گورمادیک بولسه لار. آخرده اسلاگیمیز شول که اگر قیسی کشی شول کتابنی تافیب اله گتریب (( مخلص زاده مکتبه)) سینه غوشرماق بیلان اولی سیلاغ لره اییه بولوب بیلار لار وکوپ هم منت دار بولجاق.
هرکیم اوز دیلنی بیلماک حقنده
اوز دیلنی بیلیب ماهــــــر بولمغان
باشغه نینگ دلینینگ یولین آنگلامز
اوزغــــــریب حالینه نظر سالمغان
گــدار یولین ساغ وسولین آنگلاماز
عاقـــل لار اول دان اوز دیلین بیلار
هرغوران سوزلاردان معنی لار آلار
نادان هــر دل دیار برچه دان غالار
هیچ مجلیسنگ قیل وقالین آنگلاماز
اوز دیلینده ســـــــــــوزین یرینه یتیران
باشـــــــــــــغه نینگ دلینی اله گتیران
بیلیم دار آدنی شـــــــــول دور گوتاران
نادان شول کشی نینگ حالین آنگلاماز
نادان احــــــــمق اوز دیلیندان عار ادار
آخـــــــــــیراوزین قوم خویشه زار ادار
نصــــــــــیحت سوزلارین دل آزار ادار
کامه ده غرق بولسه سالین آنگلاماز
" مخلص " سوزدیار سن فکر ادیب گورگیل
خریدار تاپیلسه سونگره ســـــــــوز اورغیل
بولماسه خریداراوم ســــــــــوم اوتور غیل
ســـــــــــوزیوقماز لار سوز اقبالین آنگلاماز
مأخذ : دیوان مخلص
انترنت صحیفه سینه یوکلان : امین محمدی


text:
بلکه بو یئرلره بیرده گلمدیم ...
سئوگی احترامینا عزیز قلمداش دوستوم (علی هارای) جنابلارینا سونور قوروب گؤزونده بولوتدان اوبا پاییز فصلی دومانلی داغلاریلان سان کی آه لارین بسلی اوزونده سئودالی اینسانلارین علامتی وار دوداقلارین سوسوب آنجاق باخیشلارین سسلی مدرن عصرده ییک هرکس اؤز آدین باغیریر هنیز سنین بوغازیندان کرم دئییر اصلی زامان دؤنوب بیزیده دؤنده ریب دییشدیردی هوس سانیب دانیریق عشقی، هیجرانی، وصلی هدر گزیر دلی کؤنلون بازار دولوب بدله کسین تاپیلمایاجاق بوردا سئوگی نین اصلی کسیلدیلر یئر اوزوندن قارشدیلار ناغیلا اصیل گؤزللریلن دایناسورلارین نسلی مهر 90 آذربایجان چاغداش غزلی و صالح سجادی یازار: جعفر بزرک امین چاغداش شاعیرلریمیزدن(یاشلی یا گنج) بیر چوخلاری غزل قالیبیندا شعر یازما یئته نکلرینی سینامیش، نه ایسه چاغداش، دوغما تورکجه غزل یاراتماقدا اوغور قازانان آز اولموشدور داها دوغروسو. یاشلی شاعیرلریمیزین غزللری دیوان شعریمیزین دورومو،کاراکتئریله آزاراق فرقلندیکده، تمل بیر یئنیلیک اونلاردا گؤزه چارپمادان، اونلاردان واز کئچمک اولاسیدیر.(البته کی بو غزللر دیوان شعریمیزده اولان یارادیجیلیق گوجونه یییه لنمه دن، آزما- چوخ مضمون، تصویر دئییشیمیله، سونوندا اونلاردان چاتیشمازکوپی کیمی چکیلمیشدیر. نه ایسه تکه- توک گنج غزل یازانلاریمیز، بوگون دوغما تورکجه غزل یازماقدا آذربایجان تورکجه دیل قورولوشویلا، آذربایجان تورکجه سینده دوغما قافیه لریله، دوغما ترکیبلریله، آذربایجان توپلومونون رئال ذهنی، ذؤوقو، روانیله، یاپیسیلا، چاغداش غزل(صالح سجادی) یازماغا قالخیب چالیشمیشدیرلار. من ایکی غزل یازان شاعیریمیزین بوگونه دک غزللرینی دوغما تورکجه غزلی کیمی(نادرالهی- آتیلا کیشی زاده) و بیرغزل یازان شعیریمیزی(صالح سجادی) چاغداش غزل یازان کیمی دیرلندیره بیلمیشم.. بونلارین غزللری دیل، ائستئتیک، قورولوش، فضا، باخیش، مضمون باخیمیندان اسکی غزلیمیزدن تام فرقیله نیرلر. اونلاردا چئشیدلی یئنیلیکلر-گؤزللیک لرگؤزه چارپدیقدا، هره سی اؤز بویاسینی، داد- دوزونو، ائستئتیک داماغینی اوخوجویا دادیزدیرماقدادیرلار : 1- صالح سجادی(چاغداش تورکجه غزلیمیزی سیمگه یه ین) ۲- نادر الهی(آذربایجان فولکلورونو غزللشدیرن شاعیر) 3- آتیلا کیشی زاده(آذربایجان کیملیینی غزللشدیرن شاعیر) "صالح سجادی" "آذربایجان غزلینی چاغداشلاشدیران شاعیر" صالح سجادینین فارسجا - تورکجه غزللرینی هریؤندن آراشدیریب اینجه لیه نده چاغداش غزل (تورکجه غزللرده)، مدرن غزل (فارسجا غزللرینده) مؤلفه لرینه ییه له نیر. سجادی ایللر بویو فارسجا کلاسیک شعر- ادبیاتیلا، خصوصیله کلاسیک فارسجا غزل قالیبیندا چالیشدیغیندا، آیری جهتدن آنادان دوغما، ذاتا شعر استعدادینا مالک اولدوغوندا، باشاراجاقلی و خلاق بیر ادبیاتچی کیمی فارسجانین اوغورلو کلاسیک، چاغداش و حتا مدرن غزللرینده الده ائتدیگیتجروبه لری گرته برداری کیمی دئییل، خلاقیتله تورکجه غزلیمیزی چاغداشلاشدیریب، بلکه ده مدرن لشدیرمه یینه فایدالانمیشدیر. اونونلا یاناشی چاغداش غزلیمیزده اؤزونه اؤزل اولاراق یئنی غزل کاراکتئریله چیخیش ائتمکده دیر. سجادی نین فارسجا غزللری البته کی تورکجه غزللری ایله قارشیلیقدا داها گلیشمیش، داها مدرن و گوجلودور. سجادینین چاغداش غزلیمیزده کلاسیک غزلین تانینمیش، بول- بول ایشلنمیش تکراری فضا،مضمون، قافیه، و..لری قیراغا قویوب، غزلین یالنیز قورو قالیبینی بیر وسیله کیمی چاغداش فضالار، خیاللار و اوخوجو یاشایا بیلن بیر رئال دونیا یاراتمیشدیر. او کلاسیک غزل ده کی ظرف- مظروف و قالیب- محتوا دئییل، غزلینه ذهنی فورما ساغلایا بیلمیشدیر . ایندیسه نمونه لریله بو شاخصه لری اوخویاق: 1-"سجادی غزل ده الده ائتدیگی شاخص بیر بدیعی لیک آنتی غزل فضاسینی ، باشقا سؤزله عادت ائتدییمیزکلاسیک غزل زیبایی شناسی سینا قارشی منفی زیبایی شناسی غزل فضاسینی یاراتماقدیر. دئمک تانیدیغیمیز طنطنه لی غزلی صالح بولودلاردان یئره ائندیرمیش، سانکی گجیل قاپیسیندا آیاقلار آلتینا سرگیله میش عام اوخوجولاردا شعرین متنیندن هونری لذت آلسین. اونلاری اوخویاندا : بونلار غزل دیمی، یوخسا نظمه چکیلمیش آرا- بره لومپن دئییملری کیمی یانلیش شوبهه ذهنیده یارانیر ایلک توخونوشدا. نه ایسه بو غزللر تماما زمینی ، اولاراق هونری و شاعیرانه دیر. نمونه لری اوخویاق: بازاردا قورشالادیز کیرپی گؤز قاسیم ایشه دی سه راه دا ال چالاجاقسیز اؤکوز جاواد هوره جک ایچیم کئچیر خیاواندان یاشیل چیراق یاناراق همن بوتون کامیون لار منه طرف سوره جک (ایچیم کئچیر ...غزلی) ** اینان کی سئوگی ده نیفرت دوغار ایر اینسان اؤزون دویورماغا یالنیز دوشونسه پالتارینی بو تیریزین داشینا ...آه صاباح سحر بلکه... گئدیب گجیل قاپی سیندا چیخاردا شالوارینی (گجیل قاپیسی غزلی) 2- "سجادینین غزللرینین ایکینجی شاخص بدیعی لیک غزللرینده اولان گیزلی، ایتی ساتیرا عنصرودور. بو ساتیرانی قارا اجتماعی ساتیرا آدلاندیرماغیم دا هئچ ده یئرسیز اولمازدیر: چیراغ الده گزیریک تبریزی هردن دئییریک گؤره سن بوردا بیر انسان چیخاجاق قارشیمیزا؟ * دؤردطرفیم قوپ- قورو چؤل آغ یئل اسیر گاه قارا یئل بوستانا باخ قارپیز اکن ایندی دریر داش کلمی * گلنده خان چوبانیدی بوشهره اوف ایندی دؤنوب بیرآزقین ایته سومسونور بازار لارینی خاطیرلایانمادی اوندان بری نه اولدو غونو نه کؤکده اوتقوندی تبریزین آزار لارینی 3-" غزللرین دیلی، کلاسیک غزللرله(فاخیر، طنطنه لی، تکلفلی دیل) توتوشدوراندا دانیشیق دیله یاخینلاشیب، قاتی، قولومبه- سولومبه کلمه و ترکیب لردن سیلینمیش، ساده و مرسوم دورلار : * باش آغری وئرمه رم، آی بورجلویام، مریضیم وار بیرآز بو دالدا بیجاقلاردا فیرلانیب گئده رم * جیزیخ- جیزیخ قوجا کرپیچ لرین پی- ین قازیرام قاریشقالار کیمی منده داراشمیشام دووارا * کول دره ده تویدو بو گون گلین کاریخدیراخ غمی آتین توتون پی لریزی سلبی خالا اژدر عمی * چالین بو سئرتیغ اویناسین تومانی ییرتیغ اویناسین بوللو شاباشلا قالخیزین سیندیرا مش محرمی ۴- سجادینین شاعیرانه باخیشی کلاسیک غزللرده اولان کلی باخیشدان اوزاقلاشاراق، جزئی نگرشاعیرانه باخیش اوغورو نو قازانا بیلمیشدیر : قابارلی گؤزلریمی قورخولار چالان گئجه دیر گئجه دووز، گئجه بایقوش، گئجه ایلان گئجه دیر * آیاقلارین اسه ائولر دالینجا دیک آتیلا دالینجا بو یوخولو تبریزی اویاق گتیرم * سن دئدین : باخ خیاوانلار آراسی نرده لره من دئدیم : آخ یئنه زیندان چیخاجاق قارشیمیزا ۵- سجادینین غزللرینده سوررئالیستی فضالار و تصویرلر گؤروندوکده هئچ ده مجرد و دویولماز دئییللر بلکه اوخوجولار اونلاری بیر آز تخیولونو چالیشدیریرسا مفهومو آلا بیلر : آنام بو گؤیلره یاس پالتارین یووب سرمیش یادا آتام یاسینا ساچلارین یولان گئجه دیر * گونش لنیب بو آغیر چنلره پاریلدایاسین ومن سهندی سنین آرخانا دایاق گتیرم * امیزدیریب شهری چای کنار دا گؤل دوراسان/... * آراز- آراز یوواسان توزلاری جالان به جالان دورو آیاقلارینی اؤپمگه دوداق گتیریم * بوجاق بوجاق اتاقین بوشلوغو دولور ایچینه قاریش قاریش باشینا گوپسه ییر دووار لارینی * آچیقدی پنجره لر سانکی گرنه شیر اودالار/... بو اسپری له دووارلار بوتون قاریشقالانیر باخین پلیس لره تبریزی ذالیمجا فیشقالانیر * قابارلی گؤزلریمی قورخولار چالان گئجه دیر گئجه دووز، گئجه بایقوش، گئجه ایلان گئجه دیر ۶-" سجادینین غزللرینده کلاسیک غزللرده شعره یول تاپا بیلمه ین عادی وغیرشاعرانه! سانیلان کلمه لر، قافیه لر یول تاپا بیلمیشدیرلر : سیچان، دونوز، چای کنار، پیشیک، پالتار، عقربه، معده، قالدیریم، نرده،کرپیج، اسپری، سیرتیق، پالتار، شالوار، ۷- بو غزللرده سجادی چاغداش اشیادان فایدالانمیشدیر : عقربه لر، نرده، ، معده، چای کنار، دفتر،،شهر، پرچم، اسپری، پلیس، ۸- سجادی غزللرینده تانینمیش استاندارد عروض بحرلرینین ترکیبیندن، عروضون افاعیلی نین سایی سینی آرتیرماقلا یئنی دؤورو و ترکیبی وزنلرساغلایا بیلمیش، مضمون، احساس و تخیولونه گئنیش فضالار یارادا بیلمیشدیر. کؤک آتمیشام سنه باغرین قبیرسه ده بو سرای دان کئچنمیرم آز- چوخ منیم کی سن دونیانی وئرسه لرده بو پایدان کئچنمیرم * دهشتلی بیرگئجه یئنه دردین آلیب منی سانجیربوسؤزلرین آجی زهری ایلان کیمین کؤنلوم چالییخلاییرسنه باشلاسین دؤوره مده هرنه وار دایانیب دیر زامان کیمین ۹- سجادی غزللرینده یئری گلمیشکن، فولکلوروموزدان، کؤکوموزدن،آذربایجانی تمثیل ائدن نشانه لردن فایدالانیب، یئنی فضالار یارادیب ، غزللرینه باشقا بیردوغمالیقلا داد- دوز سالا بیلمیشدیر. بو دالغالی دنیزه خان چوبان کیمین گله رم گئدنده آمما کسین کی سارای لانیب گئده رم * بیر قره باغ شیکسته سی جنگی کوراوغلو نه بیلیم آنجاق ائله چال کی سازین اویالدا "قورقوت" دده می بیز سنی آلقیشلایارایق اولماسادا وار دییه ریک سنده "علسگرین" سسی سنده "آزافلی" نین دمی * آراز- آراز یوواسان توزلاری جالان به جالان دورو آیاقلارینی اؤپمگه دوداق گتیریم کوچه- کوچه گزه سن تبریزی دولان به دولان بوتون محله لره گؤز قویام قولاق گتیرم گونش لنیب بو آغیر چنلره پاریلدایاسین ومن سهندی سنین آرخانا دایاق گتیرم * امیزدیریب شهری چای کنار دا گؤل دوراسان * یاشیل باخیشلاری سولموش ساری گلین لرینی ۱۰- سجادینین غزللری یالنیز صرف تغزل( بللی اولمایان بیر سئوگیلی ایله مغازله) دئییل، فضالار، سئوگیلی و سئودالیلار، کلاسیک غزللره قارشی(آسمانی) زمینیدیرلر . (البته اونون دینی غزللرینین باشقا یئری، دیری و یئنیلیگی واردیر.) اؤنومده بیر قادینین بیر سحر چاغی کوچه ده گؤزونده دالغالانیب کؤنلومو آلان گئجه دیر * من بیر سئلیدیم آخ بیر قیز منی آداخلی سی تک باسدی باغرینا ایندیسه بیر چوبان.. من بیر قیسیر قانام کی سارای دان کئچنمیرم * بو دالغالی دنیزه خان چوبان کیمین گله رم گئدنده آمما کسین سارای لانیب گئدرم ۱۱- غزللر ساختار و روایت باخیمیندان، کلاسیک غزللرین ساختاریندا عمومیتله تک بئیت لر شعردیرلر، هر بئیت آیریجا بیر فضایا، قورولوشا مالک اولاراق بیت لر آراسیندا عمودی بیر توخونوش گؤرونمه ییر. هر بئیت اؤزونه آیریجا بیر دونیاسی وار داها دوغروسو. نمونه اچون بیر غزل دن بیر یا ایکی بئیت سیلینیرسه غزلین مضمون و آنلامیندا هئچ بیر نوقصان تؤره نمز آرتیق. باشقا سؤزله کلاسیک غزلده وحدت موضوع واردیرسا بیتلر آراسیندا ساختاری بیر اورگانیک ایلیشگی یوخدور عمودی توخونوشا ییه له نرک، روایتلرده کلان دیرلار: اینانیردیق گئجه دن دان چیخاجاق قارشیمیزا داغی آشساق یاشیل اورمان چیخاجاق قارشیمیزا اینانیردیق او گوزل گزمه لی اورمانلار اگر قورخولاردان آپاراق جان چیخاجاق قارشیمیزا بیر ناغیل سحرینه آلدانمیشیدیق بیلمیردیک آجی گئرچک لر اوباشدان چیخاجاق قارشیمیزا زیروه لر آردیجا چیخدیق اوجا داغلار باشینا بیلمه دیک زیروه ده وولکان چیخاجاق قارسیمیزا اووچولار گؤلله له دی اورمانا اوز دونده ر دیک نه بیلیردیک دلی قافلان چیخاجاق قارشیمیزا چیراغ الده گزیریک تبریزی هر دن دئییریک : گؤره سن بوردا بیر (اینسان)1 چیخاجاق قارشیمیزا؟ قالدیریلمیش قارا پرچم لره گوز تیکمیشدیک بیز سانیردیق آپ آل عوصیان چیخاجاق قارشیمیزا سن دئدین: باخ خیاوانلار آراسی نرده لره من دئدیم : آخ یئنه زیندان چیخاجاق قارشیمیزا سن دئدین : تهلوکه لر وار تانی دوست دوشمنی وی بونو اؤیرن هره هاردان چیخاجاق قارشیمیزا دوشمن او دوست دی کی گلسه قاباقدان گله جک دوست او دوشمن دی کی دالدان چیخاجاق قارشیمیزا دوشدو گویدن یئره بیر آلما ال آتدیم گوتوره م سن دئدین:آت یئره شیطان چبخاجاق قارشیمیزا بیز توکندیک گئجه باتدی سحری تامسینیریق زیل گونش ایندی افق دان چیخاجاق قارشیمیزا من دئدیم:زیروه ده اورمان دا یالان چیخدی؟ دئدین: داغی آشساق یاشیل اورمان چیخاجاق قارشیمیزا 1 – دي شيخ با چراغ همي گشت گرد شهر / كزديو ودد ملولم وانسانم آرزوست (مولانا ) 1۲- سجادی غزللرینده آذربایجان تورکجه دیلینین فونوتیکینی قوروسون دییه، اویناق وزنلردن فایدالانمیشدیر: چور بوروموش بیر زمیده الده اوراخ سومسونورم گؤرنه بئجردیب قارا چؤب بوغداسین اکدییم زمی دؤرد طرفیم قوپ- قورو چؤل آغ یئل اسیر گاه قارا یئل بوستانا باخ قارپیز اکن ایندی دریر داش کلمی نه ایسه بیر بئله بدیعی لیک و گؤزللیکلریله ی بعضی گؤزه چارپان ضعف لردن ده واز کئچمک دوغرو اولمازدیر : 1- صالح سجادینین ایللر بویو فارس ادبیاتیلا، خصوصیله فارسجا غزل ساحه سینده چالیشدیقدا، اونون ذهن و دیل ساختاری فارسجایا معتاد اولموش جمله قورولوشلاری عمومیتله فارسجادیر.(بو آذربایجاندا عمومیتله هامیمیزینشعر ایله نثرنوقصانیمیز اولاراق کیمسه نین ده گوناهی دئییل، پهلوی راسیستی رژیمی نین بیزه شوم میراثی و پاییدیر). نمونه لر : * امیزدیریب شهری چای کناردا گؤل دوراسان= گؤلله نه سن تورکجه دیر * باخارکن اود ووراسان گؤزلرینله وار یوخوما= باخارکن اودلایاسان وار یوخومو * دولوب داشیب آشاسان اؤلچولرده سیغمایاسان کی سن دنیزسه سنه تبریزی چاناغ گتیرم گؤروندویو کیمی"کی" فارسجا "که" آنلامیندا ایشله نن حرف ربط ایکینجی مصرع نی فارسجا قورولوشا چئویرمیشدیر : که تو دریایی اگر تبریز را برای تو..... تورکجه سی منجه : دنیزسنسه تبریزی سنه ..... * دوشمن او دوست دی کی گلسه قاباقدان گله جک دوست او دوشمن دی کی دالدان چیخاجاق قارشیمیزا بو بئیتین قورولوشو تام فارسجادیر( چئویرمه ده یالنیز قورولوش گؤزله نیب دیر) : دشمن آن دوست بود گر که بیاید ز مقابل آید دوست آن خصم بود کآیدش از پشت به پیش * بوداخلی بیر آغاجام کی دولاشمیشام دووارا دووار منی بورویوب من یاناشمیشام دووارا آخار سویام کی دووارلار کسیب قاچاق یولومو آخار سویام دنیز آردیجا داشمیشام دووارا اولا آغاج اؤزو دووارا دولاشماز، قول- بوداغی دولاشار. بونو شاعیرین شاعیرلیک اختیارینا بوراخیب وازکئچیرسک، ایری جهتدن بو بیتلرده کلمه لرلهمعناسیز اویناماقلارا گؤز یومارساق، تورکجه بئله یازیلمالیدی بو بیتلر(دوغرو قافیه پردازلیغینی شاعیره بوراخیرام ): بوداقلی بیرآغاجام..، دولاشمیشام دووارا دووار منی بوروموش من یاناشمیشام دووارا قاچاق یولونو دووار کسن، بیرآخار سویام دنیز آردینجا آخار سویام داشمیشام دووارلارا یا : باخیشلاریندا بیر اود وار کی اود ضمانت ائده ر "کی" حرف ربطینین بورادا ایشلنمه سی، ضمانت ائده ر فعلی جومله نی فارسجا قورولوشونا چئویردیکده، کلاسیک غزل ده یئرینه دوشوب اویغون اولورسادا چاغداش تورکجه غزله اویغون دئییل. شاعیر اونون تورکجه معادلینی تاپمالیدیر. هر حالدا بونلاری ایشلتمک ضروری دیرسه، ان آزی بئله یازیلمالیدیر : باخیشلاریندا اودو ضمانت ائدن بیر اود وار * غریب اووام کی گلیب اووچودان یارا دیله ییر غریب اووام کی اگر باخسان اوولانیب گئده رم تورکجه قورولوشو : اووچودان یارا دیله ین بیر قریب اووام قریب بیر اووام...، باخیرسانسا اوولانیب گئده رم * من ایندی بیر یارایام کی آغیز آچیب یئنی دن تورکجه قورولوشو : ایندیسه یئنی دن آغیزلانان بیر یارایام(آغیزلانماق داها شاعیرانه). کسین بو قورولوشلار پوزولدوقدا غزللره یئنی ساختار،یئنی قافیه–ردیفلرلازم اولاجاق کسین. * او شبنمم کی دنیزلرجه سیرلانیب گئده رم منه ساتاشسا او گؤزلر ایسیرلانیب گئده رم تورکجه : دنیزلرجه سیرلانیب گئده ن او شبنمم گؤرندویو کیمی فارسجا- تورکجه دیلی ایکی مقابل نحو و زیبایی شناختی خصوصیته مالک اولاراق، غزلین ساختاری تماما دئییشیلمه لیدیر. * دؤزه نمیرم هامی دا دعوت ائتسه صبره منی تورکجه : هامی دا چاغیریرسا دؤزمه یه دؤزه نمیرم بو نمونه لری نظرده آلاراق غزللرده ایشله نن "کی" و "و" لرین چوخ پایی حشو اولاراق سیلینمه لیدیرلر. غریب اووام کی گلیب.../ غریب اووام کی اگر.../ غریب اووام کی اوخا ..../ من ایندی بیر یارایام کی ..../ او شبنمم کی ..../ بولار کی شعر دئییل.../ آخار سویام کی.../ بیر قیز سیزیلداییر کی.../ دوشمن او دوست دی کی.../ دوست او دوشمن دی کی.../ کی سن دنیز سه ..../ سان کی بو ان بولودلارا.../ سان کی او جیسمیده .../ کی سجده دن دورانمادی..../ایشیقلی بیر قاپییام کی../ قوپانمیرام کی .... 2- حشولر : گونش لنیب بو آغیر چنلره پاریلدایاسان ومن سهندی سنین آرخانا دایاق گتیرم اولاواو باغلاییجی سی تورکجه دیلینده ایشلنمه سی لازم دئییل. ایکینجی مصرع دن حشولر سیلینیرسه : سهندیده سنین آرخانجا دایاق گتیرم من بیر سئلیدیم آخ آخدیم دنیزلر آردیجا بیرآن دایانمادیم باخدین بیرآن منه ایندیسه بیر گؤل اولموشام آی دان کئچنمیرم اول بو کی دنیز بیر یئرده دورغون اولاراق سئل یا چای اونون آردینجا آخماز، اونا ساری آخار. حشولر سیلینیرسه، جومله نین قورولوشو تورکجه یه دؤنورسه : بیرآن دایانمادیقدا دنیزلرآردینجا آخان بیر سئلیدیم آخ باخدین منه ایندیسه بیر گؤلم آی دان کئچنمیرم ایندیسه بیر چوبان... من بیر قیسیرقانام کی سارای دان کئچنمیرم حشولر سیلینیرسه : ایندیسه بیر چوبانام...بیر قیسیر قانام...بو چایدان کئچنمیرم. بورادا شعرین ریتم و موسیقی سینده سوکوتو اونودمامالییق. یا : گئده نده آمما کسین کی سارای لانیب گئده رم گئده نده آمما کسین...، سارایلانیب گئده رم جعفر بزرگ امین(یارین) جناب بزرگ امین ین وب آدرسی: سلام اؤنجه بو مدت ده بوتون دوسلاریمین قوللوغوندا اولابیلمه دییمه گؤره عوذور دیله ییرم چوخلاری باش چکیب اوخویوب نظر یازمیشلار ومن متقابل اولاراق لوطف لرینه جاواب وئره بیلمه میشم آنجاق یاشامالیسیز هئچ بیر سؤزوم یوخ سادجه دئیه بیلرم کی بیز تاسفله اینسانیق و داها تاسفله شاعیر اینسان لاریق و شاعیر اینسانلار ین بو زمانه ده ایشلری چتین دیر اونلار گؤردوک لرینه باشقا اینسان لار کیمین راحات راحات گؤز یوما بیلمزلر حتی چوخ کیچیک بیر اولمامازلیق لار و چوخ کیچیک یئرسیزلیکلره قالسین کی گؤزلری نین قاباغیندا بو عظمتده بیر فاجعه اوز وئرمیش اولا اورمو گؤلونون دیلیندن بیر غزل : ایللر بویو حیاتیما قوردون کمین، گونش! آزقین گونش بلالی گونش ذاتی جین گونش! سن هرنه سوزلادین او قدر من دایازلادیم آی ییرتیجی باخیش لاری مندن درین گونش ایللر اولار کی آخمادی بیر چای بو دوزلاغا مندن آلان بولود لاری بس نیله دین گونش؟ اولما بوراخدین اونلاری یئللر قاچیرتد یلار یا آزدیریب، آلاخلارا وئردین کبین،گونش! قارشیندا بوغلایان سولاریمدان اوتانمادین بیرده آخان دامارلاریمی پی له دین، گونش! بیرقیسا بوی لی دالغانی دا قالدیرانمیرام یئللر اسنده قیوریلیرام چین به چین، گونش! آخ قارقیمیش!گؤروم سنی سؤنسون آلوو لارین گؤیده دؤنوب داشا اولاسان بیر سرین گونش آی ییرتیجی باخیشلاری مندن نفس آلان سؤیله منیم بولودلاریمی نئله دین گونش؟ ۱۲/6/90 تبریز سایقی لارلا سلام یئنی ایلده سیزه اوجا اغورلار و درین دویغولار آرزیلاییرام سوزو اوزاتمادان نیفرت له سئودییم اینسان لارا بایراملیق بیر غزل --------------------------------- منیم آدیم هیجان دیر سیزی توووشدوره جک ایچیمده بیر یارانیش وار اوزون زامان سوره جک بوکئف منی یاشادیر باشقاسی اؤنم لی دئییل نه فرق ائدر کی منی بیر زامان نه اؤلدوره جک شعیر بیرآن دلی وولکان بیرآن دنیز کیمی دیر دونن منی اودا چکمیش بوگون ده سؤندوره جک نفس چکیر منی داغلار نفس چکیر منی یئل صاباح بوتون وولکانلار بنوشه پوسگوره جک ******** منی تانیرمی سینیز؟ من سیزین باتان سسیزم منی دویان سسی نی اؤزله ییب بیر اوسگوره جک منی تانیرمی سینیز؟ من سیزین سیزیلتی نیزام ائله کدرلی که بیر داش دا دویسا هؤنکوره جک اؤنومده، سیز و بو نیفرتله سئودییم تبریز و بیر غزل کی منی دیللریزده سؤدوره جک اونودماقا چالیشارکن او کیرلی اؤزلویوزی منی بیرآینا کیمی، پاسلی گؤزلریز گؤره جک سیزین داشیز دلی باز دیر، ایپیز پیشیک سری ین بو کژ بینؤره نی آنجاق قبیر داشی هؤره جک بازاردا قورشالادیز کیرپی گؤز قاسیم ایشه دی سه راه دا ال چالاجاقسیزاؤکوز جاواد هوره جک ********** ایچیم کئچیر خیاواندان یاشیل چیراق یاناراق همن بوتون کامیون لار منه طرف سوره جک سلام لار آیلار سکوت دان شعیر سکوتوندان سونرا بو هایقیریشی دینله یین الینده اینه دئشیر بیر به بیر قابارلارینی دئشه دئشه دوشونور چیرپینان دامار لارینی بوجاق بوجاق اتاقین بوشلوغو دولور ایچینه قاریش قاریش باشینا گوپسه ییر دووار لارینی آجیخلانیر: نه غلط دارتیسان بو کوللوکده؟ بوآج شهر ده نه گوردون کی یوخلادین وارینی؟ قیچین سینایدی بو شهرین یولون گلن یئرده سنه اومود ائوی اولماقدا کسدی اینجارینی بیرآز سوسور اؤزونه بیر جاواب تاپانمایاراق قابار لارین سوموروب دیشله ییر دامار لارینی ******* گوزون یوموب گئچه جک لرده سیر ائدیر اؤزونو بوراخدی دام دووارین ساتدی مال داوار لارینی گلنده خان چوبانیدی بوشهره اوف ایندی دؤنوب بیرآزقین ایته سومسونور بازار لارینی خاطیرلایانمادی اوندان بری نه اولدو غونو نه کؤکده اوتقوندی تبریزین آزار لارینی دونن بوتون پولونو وئردی سیگارا بلکه... بویونسه مامورلار توتدولار سیغارلارینی الینده اینه دئشیر سئوگی سین قابار به قابار الینده اینه سوکور تبریزین دووار لارینی اینان کی سئوگی ده نیفرت دوغار ایر اینسان اؤزون دویورماغا یالنیز دوشونسه پالتارینی بو تیریزین داشینا ...آه صاباح سحر بلکه... گئدیب گجیل قاپی سیندا چیخاردا شالوارینی
سئوگی احترامینا عزیز قلمداش دوستوم (علی هارای) جنابلارینا سونور
قوروب گؤزونده بولوتدان اوبا پاییز فصلی
دومانلی داغلاریلان سان کی آه لارین بسلی
اوزونده سئودالی اینسانلارین علامتی وار
دوداقلارین سوسوب آنجاق باخیشلارین سسلی
مدرن عصرده ییک هرکس اؤز آدین باغیریر
هنیز سنین بوغازیندان کرم دئییر اصلی
زامان دؤنوب بیزیده دؤنده ریب دییشدیردی
هوس سانیب دانیریق عشقی، هیجرانی، وصلی
هدر گزیر دلی کؤنلون بازار دولوب بدله
کسین تاپیلمایاجاق بوردا سئوگی نین اصلی
کسیلدیلر یئر اوزوندن قارشدیلار ناغیلا
اصیل گؤزللریلن دایناسورلارین نسلی
مهر 90
آذربایجان چاغداش غزلی و صالح سجادی
یازار: جعفر بزرک امین
چاغداش شاعیرلریمیزدن(یاشلی یا گنج) بیر چوخلاری غزل قالیبیندا شعر یازما یئته نکلرینی سینامیش، نه ایسه چاغداش، دوغما تورکجه غزل یاراتماقدا اوغور قازانان آز اولموشدور داها دوغروسو. یاشلی شاعیرلریمیزین غزللری دیوان شعریمیزین دورومو،کاراکتئریله آزاراق فرقلندیکده، تمل بیر یئنیلیک اونلاردا گؤزه چارپمادان، اونلاردان واز کئچمک اولاسیدیر.(البته کی بو غزللر دیوان شعریمیزده اولان یارادیجیلیق گوجونه یییه لنمه دن، آزما- چوخ مضمون، تصویر دئییشیمیله، سونوندا اونلاردان چاتیشمازکوپی کیمی چکیلمیشدیر. نه ایسه تکه- توک گنج غزل یازانلاریمیز، بوگون دوغما تورکجه غزل یازماقدا آذربایجان تورکجه دیل قورولوشویلا، آذربایجان تورکجه سینده دوغما قافیه لریله، دوغما ترکیبلریله، آذربایجان توپلومونون رئال ذهنی، ذؤوقو، روانیله، یاپیسیلا، چاغداش غزل(صالح سجادی) یازماغا قالخیب چالیشمیشدیرلار. من ایکی غزل یازان شاعیریمیزین بوگونه دک غزللرینی دوغما تورکجه غزلی کیمی(نادرالهی- آتیلا کیشی زاده) و بیرغزل یازان شعیریمیزی(صالح سجادی) چاغداش غزل یازان کیمی دیرلندیره بیلمیشم.. بونلارین غزللری دیل، ائستئتیک، قورولوش، فضا، باخیش، مضمون باخیمیندان اسکی غزلیمیزدن تام فرقیله نیرلر. اونلاردا چئشیدلی یئنیلیکلر-گؤزللیک لرگؤزه چارپدیقدا، هره سی اؤز بویاسینی، داد- دوزونو، ائستئتیک داماغینی اوخوجویا دادیزدیرماقدادیرلار :
1- صالح سجادی(چاغداش تورکجه غزلیمیزی سیمگه یه ین)
۲- نادر الهی(آذربایجان فولکلورونو غزللشدیرن شاعیر)
3- آتیلا کیشی زاده(آذربایجان کیملیینی غزللشدیرن شاعیر)
"صالح سجادی"
"آذربایجان غزلینی چاغداشلاشدیران شاعیر"
صالح سجادینین فارسجا - تورکجه غزللرینی هریؤندن آراشدیریب اینجه لیه نده چاغداش غزل (تورکجه غزللرده)، مدرن غزل (فارسجا غزللرینده) مؤلفه لرینه ییه له نیر. سجادی ایللر بویو فارسجا کلاسیک شعر- ادبیاتیلا، خصوصیله کلاسیک فارسجا غزل قالیبیندا چالیشدیغیندا، آیری جهتدن آنادان دوغما، ذاتا شعر استعدادینا مالک اولدوغوندا، باشاراجاقلی و خلاق بیر ادبیاتچی کیمی فارسجانین اوغورلو کلاسیک، چاغداش و حتا مدرن غزللرینده الده ائتدیگیتجروبه لری گرته برداری کیمی دئییل، خلاقیتله تورکجه غزلیمیزی چاغداشلاشدیریب، بلکه ده مدرن لشدیرمه یینه فایدالانمیشدیر. اونونلا یاناشی چاغداش غزلیمیزده اؤزونه اؤزل اولاراق یئنی غزل کاراکتئریله چیخیش ائتمکده دیر. سجادی نین فارسجا غزللری البته کی تورکجه غزللری ایله قارشیلیقدا داها گلیشمیش، داها مدرن و گوجلودور. سجادینین چاغداش غزلیمیزده کلاسیک غزلین تانینمیش، بول- بول ایشلنمیش تکراری فضا،مضمون، قافیه، و..لری قیراغا قویوب، غزلین یالنیز قورو قالیبینی بیر وسیله کیمی چاغداش فضالار، خیاللار و اوخوجو یاشایا بیلن بیر رئال دونیا یاراتمیشدیر. او کلاسیک غزل ده کی ظرف- مظروف و قالیب- محتوا دئییل، غزلینه ذهنی فورما ساغلایا بیلمیشدیر . ایندیسه نمونه لریله بو شاخصه لری اوخویاق:
1-"سجادی غزل ده الده ائتدیگی شاخص بیر بدیعی لیک آنتی غزل فضاسینی ، باشقا سؤزله عادت ائتدییمیزکلاسیک غزل زیبایی شناسی سینا قارشی منفی زیبایی شناسی غزل فضاسینی یاراتماقدیر. دئمک تانیدیغیمیز طنطنه لی غزلی صالح بولودلاردان یئره ائندیرمیش، سانکی گجیل قاپیسیندا آیاقلار آلتینا سرگیله میش عام اوخوجولاردا شعرین متنیندن هونری لذت آلسین. اونلاری اوخویاندا : بونلار غزل دیمی، یوخسا نظمه چکیلمیش آرا- بره لومپن دئییملری کیمی یانلیش شوبهه ذهنیده یارانیر ایلک توخونوشدا. نه ایسه بو غزللر تماما زمینی ، اولاراق هونری و شاعیرانه دیر. نمونه لری اوخویاق:
بازاردا قورشالادیز کیرپی گؤز قاسیم ایشه دی
سه راه دا ال چالاجاقسیز اؤکوز جاواد هوره جک
ایچیم کئچیر خیاواندان یاشیل چیراق یاناراق
همن بوتون کامیون لار منه طرف سوره جک
(ایچیم کئچیر ...غزلی)
**
اینان کی سئوگی ده نیفرت دوغار ایر اینسان
اؤزون دویورماغا یالنیز دوشونسه پالتارینی
بو تیریزین داشینا ...آه صاباح سحر بلکه...
گئدیب گجیل قاپی سیندا چیخاردا شالوارینی
(گجیل قاپیسی غزلی)
2- "سجادینین غزللرینین ایکینجی شاخص بدیعی لیک غزللرینده اولان گیزلی، ایتی ساتیرا عنصرودور. بو ساتیرانی قارا اجتماعی ساتیرا آدلاندیرماغیم دا هئچ ده یئرسیز اولمازدیر:
چیراغ الده گزیریک تبریزی هردن دئییریک
گؤره سن بوردا بیر انسان چیخاجاق قارشیمیزا؟
*
دؤردطرفیم قوپ- قورو چؤل آغ یئل اسیر گاه قارا یئل
بوستانا باخ قارپیز اکن ایندی دریر داش کلمی
*
گلنده خان چوبانیدی بوشهره اوف ایندی
دؤنوب بیرآزقین ایته سومسونور بازار لارینی
خاطیرلایانمادی اوندان بری نه اولدو غونو
نه کؤکده اوتقوندی تبریزین آزار لارینی
3-" غزللرین دیلی، کلاسیک غزللرله(فاخیر، طنطنه لی، تکلفلی دیل) توتوشدوراندا دانیشیق دیله یاخینلاشیب، قاتی، قولومبه- سولومبه کلمه و ترکیب لردن سیلینمیش، ساده و مرسوم دورلار :
*
باش آغری وئرمه رم، آی بورجلویام، مریضیم وار
بیرآز بو دالدا بیجاقلاردا فیرلانیب گئده رم
*
جیزیخ- جیزیخ قوجا کرپیچ لرین پی- ین قازیرام
قاریشقالار کیمی منده داراشمیشام دووارا
*
کول دره ده تویدو بو گون گلین کاریخدیراخ غمی
آتین توتون پی لریزی سلبی خالا اژدر عمی
*
چالین بو سئرتیغ اویناسین تومانی ییرتیغ اویناسین
بوللو شاباشلا قالخیزین سیندیرا مش محرمی
۴- سجادینین شاعیرانه باخیشی کلاسیک غزللرده اولان کلی باخیشدان اوزاقلاشاراق، جزئی نگرشاعیرانه باخیش اوغورو نو قازانا بیلمیشدیر :
قابارلی گؤزلریمی قورخولار چالان گئجه دیر گئجه دووز، گئجه بایقوش، گئجه ایلان گئجه دیر
*
آیاقلارین اسه ائولر دالینجا دیک آتیلا
دالینجا بو یوخولو تبریزی اویاق گتیرم
*
سن دئدین : باخ خیاوانلار آراسی نرده لره
من دئدیم : آخ یئنه زیندان چیخاجاق قارشیمیزا
۵- سجادینین غزللرینده سوررئالیستی فضالار و تصویرلر گؤروندوکده هئچ ده مجرد و دویولماز دئییللر بلکه اوخوجولار اونلاری بیر آز تخیولونو چالیشدیریرسا مفهومو آلا بیلر :
آنام بو گؤیلره یاس پالتارین یووب سرمیش
یادا آتام یاسینا ساچلارین یولان گئجه دیر
*
گونش لنیب بو آغیر چنلره پاریلدایاسین
ومن سهندی سنین آرخانا دایاق گتیرم
*
امیزدیریب شهری چای کنار دا گؤل دوراسان/...
*
آراز- آراز یوواسان توزلاری جالان به جالان
دورو آیاقلارینی اؤپمگه دوداق گتیریم
*
بوجاق بوجاق اتاقین بوشلوغو دولور ایچینه
قاریش قاریش باشینا گوپسه ییر دووار لارینی
*
آچیقدی پنجره لر سانکی گرنه شیر اودالار/...
بو اسپری له دووارلار بوتون قاریشقالانیر
باخین پلیس لره تبریزی ذالیمجا فیشقالانیر
*
قابارلی گؤزلریمی قورخولار چالان گئجه دیر
گئجه دووز، گئجه بایقوش، گئجه ایلان گئجه دیر
۶-" سجادینین غزللرینده کلاسیک غزللرده شعره یول تاپا بیلمه ین عادی وغیرشاعرانه! سانیلان کلمه لر، قافیه لر یول تاپا بیلمیشدیرلر :
سیچان، دونوز، چای کنار، پیشیک، پالتار، عقربه، معده، قالدیریم، نرده،کرپیج، اسپری، سیرتیق، پالتار، شالوار،
۷- بو غزللرده سجادی چاغداش اشیادان فایدالانمیشدیر :
عقربه لر، نرده، ، معده، چای کنار، دفتر،،شهر، پرچم، اسپری، پلیس،
۸- سجادی غزللرینده تانینمیش استاندارد عروض بحرلرینین ترکیبیندن،
عروضون افاعیلی نین سایی سینی آرتیرماقلا یئنی دؤورو و ترکیبی وزنلرساغلایا بیلمیش، مضمون، احساس و تخیولونه گئنیش فضالار یارادا بیلمیشدیر.
کؤک آتمیشام سنه باغرین قبیرسه ده بو سرای دان کئچنمیرم
آز- چوخ منیم کی سن دونیانی وئرسه لرده بو پایدان کئچنمیرم
*
دهشتلی بیرگئجه یئنه دردین آلیب منی سانجیربوسؤزلرین آجی زهری ایلان کیمین
کؤنلوم چالییخلاییرسنه باشلاسین دؤوره مده هرنه وار دایانیب دیر زامان کیمین
۹- سجادی غزللرینده یئری گلمیشکن، فولکلوروموزدان، کؤکوموزدن،آذربایجانی تمثیل ائدن نشانه لردن فایدالانیب، یئنی فضالار یارادیب ، غزللرینه باشقا بیردوغمالیقلا داد- دوز سالا بیلمیشدیر.
بو دالغالی دنیزه خان چوبان کیمین گله رم
گئدنده آمما کسین کی سارای لانیب گئده رم
*
بیر قره باغ شیکسته سی جنگی کوراوغلو نه بیلیم
آنجاق ائله چال کی سازین اویالدا "قورقوت" دده می
بیز سنی آلقیشلایارایق اولماسادا وار دییه ریک
سنده "علسگرین" سسی سنده "آزافلی" نین دمی
*
آراز- آراز یوواسان توزلاری جالان به جالان
دورو آیاقلارینی اؤپمگه دوداق گتیریم
کوچه- کوچه گزه سن تبریزی دولان به دولان
بوتون محله لره گؤز قویام قولاق گتیرم
گونش لنیب بو آغیر چنلره پاریلدایاسین
ومن سهندی سنین آرخانا دایاق گتیرم
* امیزدیریب شهری چای کنار دا گؤل دوراسان
* یاشیل باخیشلاری سولموش ساری گلین لرینی
۱۰- سجادینین غزللری یالنیز صرف تغزل( بللی اولمایان بیر سئوگیلی ایله مغازله) دئییل، فضالار، سئوگیلی و سئودالیلار، کلاسیک غزللره قارشی(آسمانی) زمینیدیرلر .
(البته اونون دینی غزللرینین باشقا یئری، دیری و یئنیلیگی واردیر.)
اؤنومده بیر قادینین بیر سحر چاغی کوچه ده
گؤزونده دالغالانیب کؤنلومو آلان گئجه دیر
*
من بیر سئلیدیم آخ بیر قیز منی آداخلی سی تک باسدی باغرینا
ایندیسه بیر چوبان.. من بیر قیسیر قانام کی سارای دان کئچنمیرم
*
بو دالغالی دنیزه خان چوبان کیمین گله رم
گئدنده آمما کسین سارای لانیب گئدرم
۱۱- غزللر ساختار و روایت باخیمیندان، کلاسیک غزللرین ساختاریندا عمومیتله تک بئیت لر شعردیرلر، هر بئیت آیریجا بیر فضایا، قورولوشا مالک اولاراق بیت لر آراسیندا عمودی بیر توخونوش گؤرونمه ییر. هر بئیت اؤزونه آیریجا بیر دونیاسی وار داها دوغروسو. نمونه اچون بیر غزل دن بیر یا ایکی بئیت سیلینیرسه غزلین مضمون و آنلامیندا هئچ بیر نوقصان تؤره نمز آرتیق. باشقا سؤزله کلاسیک غزلده وحدت موضوع واردیرسا بیتلر آراسیندا ساختاری بیر اورگانیک ایلیشگی یوخدور عمودی توخونوشا ییه له نرک، روایتلرده کلان دیرلار:
اینانیردیق گئجه دن دان چیخاجاق قارشیمیزا
داغی آشساق یاشیل اورمان چیخاجاق قارشیمیزا
اینانیردیق او گوزل گزمه لی اورمانلار اگر
قورخولاردان آپاراق جان چیخاجاق قارشیمیزا
بیر ناغیل سحرینه آلدانمیشیدیق بیلمیردیک
آجی گئرچک لر اوباشدان چیخاجاق قارشیمیزا
زیروه لر آردیجا چیخدیق اوجا داغلار باشینا
بیلمه دیک زیروه ده وولکان چیخاجاق قارسیمیزا
اووچولار گؤلله له دی اورمانا اوز دونده ر دیک
نه بیلیردیک دلی قافلان چیخاجاق قارشیمیزا
چیراغ الده گزیریک تبریزی هر دن دئییریک :
گؤره سن بوردا بیر (اینسان)1 چیخاجاق قارشیمیزا؟
قالدیریلمیش قارا پرچم لره گوز تیکمیشدیک
بیز سانیردیق آپ آل عوصیان چیخاجاق قارشیمیزا
سن دئدین: باخ خیاوانلار آراسی نرده لره
من دئدیم : آخ یئنه زیندان چیخاجاق قارشیمیزا
سن دئدین : تهلوکه لر وار تانی دوست دوشمنی وی
بونو اؤیرن هره هاردان چیخاجاق قارشیمیزا
دوشمن او دوست دی کی گلسه قاباقدان گله جک
دوست او دوشمن دی کی دالدان چیخاجاق قارشیمیزا
دوشدو گویدن یئره بیر آلما ال آتدیم گوتوره م
سن دئدین:آت یئره شیطان چبخاجاق قارشیمیزا
بیز توکندیک گئجه باتدی سحری تامسینیریق
زیل گونش ایندی افق دان چیخاجاق قارشیمیزا
من دئدیم:زیروه ده اورمان دا یالان چیخدی؟ دئدین:
داغی آشساق یاشیل اورمان چیخاجاق قارشیمیزا
1 – دي شيخ با چراغ همي گشت گرد شهر / كزديو ودد ملولم وانسانم آرزوست (مولانا )
1۲- سجادی غزللرینده آذربایجان تورکجه دیلینین فونوتیکینی قوروسون دییه، اویناق وزنلردن فایدالانمیشدیر:
چور بوروموش بیر زمیده الده اوراخ سومسونورم
گؤرنه بئجردیب قارا چؤب بوغداسین اکدییم زمی
دؤرد طرفیم قوپ- قورو چؤل آغ یئل اسیر گاه قارا یئل
بوستانا باخ قارپیز اکن ایندی دریر داش کلمی
نه ایسه بیر بئله بدیعی لیک و گؤزللیکلریله ی بعضی گؤزه چارپان ضعف لردن ده واز کئچمک دوغرو اولمازدیر :
1- صالح سجادینین ایللر بویو فارس ادبیاتیلا، خصوصیله فارسجا غزل ساحه سینده چالیشدیقدا، اونون ذهن و دیل ساختاری فارسجایا معتاد اولموش جمله قورولوشلاری عمومیتله فارسجادیر.(بو آذربایجاندا عمومیتله هامیمیزینشعر ایله نثرنوقصانیمیز اولاراق کیمسه نین ده گوناهی دئییل، پهلوی راسیستی رژیمی نین بیزه شوم میراثی و پاییدیر). نمونه لر :
* امیزدیریب شهری چای کناردا گؤل دوراسان= گؤلله نه سن تورکجه دیر
* باخارکن اود ووراسان گؤزلرینله وار یوخوما= باخارکن اودلایاسان وار یوخومو
* دولوب داشیب آشاسان اؤلچولرده سیغمایاسان
کی سن دنیزسه سنه تبریزی چاناغ گتیرم
گؤروندویو کیمی"کی" فارسجا "که" آنلامیندا ایشله نن حرف ربط ایکینجی مصرع نی فارسجا قورولوشا چئویرمیشدیر : که تو دریایی اگر تبریز را برای تو.....
تورکجه سی منجه : دنیزسنسه تبریزی سنه .....
* دوشمن او دوست دی کی گلسه قاباقدان گله جک
دوست او دوشمن دی کی دالدان چیخاجاق قارشیمیزا
بو بئیتین قورولوشو تام فارسجادیر( چئویرمه ده یالنیز قورولوش گؤزله نیب دیر) :
دشمن آن دوست بود گر که بیاید ز مقابل آید
دوست آن خصم بود کآیدش از پشت به پیش
* بوداخلی بیر آغاجام کی دولاشمیشام دووارا
دووار منی بورویوب من یاناشمیشام دووارا
آخار سویام کی دووارلار کسیب قاچاق یولومو
آخار سویام دنیز آردیجا داشمیشام دووارا
اولا آغاج اؤزو دووارا دولاشماز، قول- بوداغی دولاشار. بونو شاعیرین شاعیرلیک اختیارینا بوراخیب وازکئچیرسک، ایری جهتدن بو بیتلرده کلمه لرلهمعناسیز اویناماقلارا گؤز یومارساق، تورکجه بئله یازیلمالیدی بو بیتلر(دوغرو قافیه پردازلیغینی شاعیره بوراخیرام ):
بوداقلی بیرآغاجام..، دولاشمیشام دووارا
دووار منی بوروموش من یاناشمیشام دووارا
قاچاق یولونو دووار کسن، بیرآخار سویام
دنیز آردینجا آخار سویام داشمیشام دووارلارا
یا : باخیشلاریندا بیر اود وار کی اود ضمانت ائده ر
"کی" حرف ربطینین بورادا ایشلنمه سی، ضمانت ائده ر فعلی جومله نی فارسجا قورولوشونا چئویردیکده، کلاسیک غزل ده یئرینه دوشوب اویغون اولورسادا چاغداش تورکجه غزله اویغون دئییل. شاعیر اونون تورکجه معادلینی تاپمالیدیر. هر حالدا بونلاری ایشلتمک ضروری دیرسه، ان آزی بئله یازیلمالیدیر : باخیشلاریندا اودو ضمانت ائدن بیر اود وار
* غریب اووام کی گلیب اووچودان یارا دیله ییر
غریب اووام کی اگر باخسان اوولانیب گئده رم
تورکجه قورولوشو : اووچودان یارا دیله ین بیر قریب اووام
قریب بیر اووام...، باخیرسانسا اوولانیب گئده رم
* من ایندی بیر یارایام کی آغیز آچیب یئنی دن
تورکجه قورولوشو : ایندیسه یئنی دن آغیزلانان بیر یارایام(آغیزلانماق داها شاعیرانه). کسین بو قورولوشلار پوزولدوقدا غزللره یئنی ساختار،یئنی قافیه–ردیفلرلازم اولاجاق کسین.
* او شبنمم کی دنیزلرجه سیرلانیب گئده رم
منه ساتاشسا او گؤزلر ایسیرلانیب گئده رم
تورکجه : دنیزلرجه سیرلانیب گئده ن او شبنمم
گؤرندویو کیمی فارسجا- تورکجه دیلی ایکی مقابل نحو و زیبایی شناختی خصوصیته مالک اولاراق، غزلین ساختاری تماما دئییشیلمه لیدیر.
* دؤزه نمیرم هامی دا دعوت ائتسه صبره منی
تورکجه : هامی دا چاغیریرسا دؤزمه یه دؤزه نمیرم
بو نمونه لری نظرده آلاراق غزللرده ایشله نن "کی" و "و" لرین چوخ پایی حشو اولاراق سیلینمه لیدیرلر.
غریب اووام کی گلیب.../ غریب اووام کی اگر.../ غریب اووام کی اوخا ..../ من
ایندی بیر یارایام کی ..../ او شبنمم کی ..../ بولار کی شعر دئییل.../ آخار سویام
کی.../ بیر قیز سیزیلداییر کی.../ دوشمن او دوست دی کی.../ دوست او دوشمن دی کی.../ کی سن دنیز سه ..../ سان کی بو ان بولودلارا.../ سان کی او جیسمیده .../ کی سجده دن دورانمادی..../ایشیقلی بیر قاپییام کی../ قوپانمیرام کی ....
2- حشولر :
گونش لنیب بو آغیر چنلره پاریلدایاسان ومن سهندی سنین آرخانا دایاق گتیرم
اولاواو باغلاییجی سی تورکجه دیلینده ایشلنمه سی لازم دئییل. ایکینجی مصرع دن حشولر سیلینیرسه :
سهندیده سنین آرخانجا دایاق گتیرم
من بیر سئلیدیم آخ آخدیم دنیزلر آردیجا بیرآن دایانمادیم
باخدین بیرآن منه ایندیسه بیر گؤل اولموشام آی دان کئچنمیرم
اول بو کی دنیز بیر یئرده دورغون اولاراق سئل یا چای اونون آردینجا آخماز، اونا ساری آخار. حشولر سیلینیرسه، جومله نین قورولوشو تورکجه یه دؤنورسه :
بیرآن دایانمادیقدا دنیزلرآردینجا آخان بیر سئلیدیم آخ
باخدین منه ایندیسه بیر گؤلم آی دان کئچنمیرم
ایندیسه بیر چوبان... من بیر قیسیرقانام کی سارای دان کئچنمیرم
حشولر سیلینیرسه :
ایندیسه بیر چوبانام...بیر قیسیر قانام...بو چایدان کئچنمیرم.
بورادا شعرین ریتم و موسیقی سینده سوکوتو اونودمامالییق.
یا : گئده نده آمما کسین کی سارای لانیب گئده رم
گئده نده آمما کسین...، سارایلانیب گئده رم
جعفر بزرگ امین(یارین)
جناب بزرگ امین ین وب آدرسی:
سلام
اؤنجه بو مدت ده بوتون دوسلاریمین قوللوغوندا اولابیلمه دییمه گؤره عوذور دیله ییرم چوخلاری باش چکیب اوخویوب نظر یازمیشلار ومن متقابل اولاراق لوطف لرینه جاواب وئره بیلمه میشم آنجاق یاشامالیسیز
هئچ بیر سؤزوم یوخ سادجه دئیه بیلرم کی بیز تاسفله اینسانیق و داها تاسفله شاعیر اینسان لاریق و شاعیر اینسانلار ین بو زمانه ده ایشلری چتین دیر اونلار گؤردوک لرینه باشقا اینسان لار کیمین راحات راحات گؤز یوما بیلمزلر حتی چوخ کیچیک بیر اولمامازلیق لار و چوخ کیچیک یئرسیزلیکلره قالسین کی گؤزلری نین قاباغیندا بو عظمتده بیر فاجعه اوز وئرمیش اولا
اورمو گؤلونون دیلیندن بیر غزل :
ایللر بویو حیاتیما قوردون کمین، گونش!
آزقین گونش بلالی گونش ذاتی جین گونش!
سن هرنه سوزلادین او قدر من دایازلادیم
آی ییرتیجی باخیش لاری مندن درین گونش
ایللر اولار کی آخمادی بیر چای بو دوزلاغا
مندن آلان بولود لاری بس نیله دین گونش؟
اولما بوراخدین اونلاری یئللر قاچیرتد یلار
یا آزدیریب، آلاخلارا وئردین کبین،گونش!
قارشیندا بوغلایان سولاریمدان اوتانمادین
بیرده آخان دامارلاریمی پی له دین، گونش!
بیرقیسا بوی لی دالغانی دا قالدیرانمیرام
یئللر اسنده قیوریلیرام چین به چین، گونش!
آخ قارقیمیش!گؤروم سنی سؤنسون آلوو لارین
گؤیده دؤنوب داشا اولاسان بیر سرین گونش
آی ییرتیجی باخیشلاری مندن نفس آلان
سؤیله منیم بولودلاریمی نئله دین گونش؟
۱۲/6/90 تبریز
سایقی لارلا
سلام
یئنی ایلده سیزه اوجا اغورلار و درین دویغولار آرزیلاییرام
سوزو اوزاتمادان نیفرت له سئودییم اینسان لارا بایراملیق بیر غزل
---------------------------------
منیم آدیم هیجان دیر سیزی توووشدوره جک
ایچیمده بیر یارانیش وار اوزون زامان سوره جک
بوکئف منی یاشادیر باشقاسی اؤنم لی دئییل
نه فرق ائدر کی منی بیر زامان نه اؤلدوره جک
شعیر بیرآن دلی وولکان بیرآن دنیز کیمی دیر
دونن منی اودا چکمیش بوگون ده سؤندوره جک
نفس چکیر منی داغلار نفس چکیر منی یئل
صاباح بوتون وولکانلار بنوشه پوسگوره جک
********
منی تانیرمی سینیز؟ من سیزین باتان سسیزم
منی دویان سسی نی اؤزله ییب بیر اوسگوره جک
منی تانیرمی سینیز؟ من سیزین سیزیلتی نیزام
ائله کدرلی که بیر داش دا دویسا هؤنکوره جک
اؤنومده، سیز و بو نیفرتله سئودییم تبریز
و بیر غزل کی منی دیللریزده سؤدوره جک
اونودماقا چالیشارکن او کیرلی اؤزلویوزی
منی بیرآینا کیمی، پاسلی گؤزلریز گؤره جک
سیزین داشیز دلی باز دیر، ایپیز پیشیک سری ین
بو کژ بینؤره نی آنجاق قبیر داشی هؤره جک
بازاردا قورشالادیز کیرپی گؤز قاسیم ایشه دی
سه راه دا ال چالاجاقسیزاؤکوز جاواد هوره جک
**********
ایچیم کئچیر خیاواندان یاشیل چیراق یاناراق
همن بوتون کامیون لار منه طرف سوره جک
سلام لار
آیلار سکوت دان شعیر سکوتوندان سونرا بو هایقیریشی دینله یین
الینده اینه دئشیر بیر به بیر قابارلارینی
دئشه دئشه دوشونور چیرپینان دامار لارینی
بوجاق بوجاق اتاقین بوشلوغو دولور ایچینه
قاریش قاریش باشینا گوپسه ییر دووار لارینی
آجیخلانیر: نه غلط دارتیسان بو کوللوکده؟
بوآج شهر ده نه گوردون کی یوخلادین وارینی؟
قیچین سینایدی بو شهرین یولون گلن یئرده
سنه اومود ائوی اولماقدا کسدی اینجارینی
بیرآز سوسور اؤزونه بیر جاواب تاپانمایاراق
قابار لارین سوموروب دیشله ییر دامار لارینی
*******
گوزون یوموب گئچه جک لرده سیر ائدیر اؤزونو
بوراخدی دام دووارین ساتدی مال داوار لارینی
گلنده خان چوبانیدی بوشهره اوف ایندی
دؤنوب بیرآزقین ایته سومسونور بازار لارینی
خاطیرلایانمادی اوندان بری نه اولدو غونو
نه کؤکده اوتقوندی تبریزین آزار لارینی
دونن بوتون پولونو وئردی سیگارا بلکه...
بویونسه مامورلار توتدولار سیغارلارینی
الینده اینه دئشیر سئوگی سین قابار به قابار
الینده اینه سوکور تبریزین دووار لارینی
اینان کی سئوگی ده نیفرت دوغار ایر اینسان
اؤزون دویورماغا یالنیز دوشونسه پالتارینی
بو تیریزین داشینا ...آه صاباح سحر بلکه...
گئدیب گجیل قاپی سیندا چیخاردا شالوارینی


text:
دو روایت از احد علمی
(( مادربزرگها و مادران برای سرگرم کردن کودکان خود این متل را با نشان دادن تک تک انگشتان دست به این صورت می خواندند.))
اینجه- اینجه- اوجی دویمه
بربر اینجه- برشیر اینجه- شاطر گئچی- قوتورگئچی
هاببان- هوببان
یاریل- یرتیل- قورتول-قاچ.
روایت از: احد علمی
(( بیر وارمیش- بیر یوخوموش- بیر قاری ننه وارمیش اونون بیر بیزووی وارمیش بیر گون بیزووی آپاریرسووارسین سویولوبوز باغلامیشیمیش بیزووون قیچی زووار ییخیلار قیچی سینار قاری ننه دییر: بوزسن نه ظالمسان بوز دئیر:من ظالم اولسایدیم گون منی اریتمزیدی. قاری ننه دییر گون سن نه ظالم سان گون دییر من ظالم اولسایدیم قارا بولوت منیم قاباقیمی کسمزدی دییر: من ظالم اولسایدیم یاغیش مندن یاغمازیدی دئیر: یاغیش سن نه ظالمسان یاغیش دئیر: من ظالم اولسایدیم گوی اوت مند ن بیتمه زیدی دئیر:گوی اوت سن نه ظالمسان گوی اوت دئیر:من ظالم اولسایدیم قویون منی یئمه زدی دئیر: قویون سن نه ظالمسان قویون دئیر: من ظالم اولسایدیم قورد منی یئمه زدی دئیر: قوردسن نه ظالمسان قورد دئیر: من ظالم اولسایدیم ایت منی قووالامازدی دئیر: ایت سن نه ظالمسان ایت دئیر: من ظالم اولسایدیم پیشیک منیم چوره گیمی قاپیپ قاجمازیدی دئیر: پیشیک سن نه ظالمسان پیشیک دئیر: من ظالیمم ها ظالیمم کورسو آلتی قشلاقیمدی کورسو اوستی ییلاقیمدی یئدیگیم قاری ننه وئرن قیماقیمدی . به روایت : احدعلمی


text:
یوسف خاص حاجب بلاساغونی
اورته آسیا و شرقی ترکستان، ترکی زبان خلق لری نینگ اون بیرینچی عصرگه منسوب و بیزگه معلوم بولگن بدیعی اثرلری نینگ اینگ ییریک نمونه سی «قوتدغوبیلیک» دیر. بو داستان تاریخی و فیلولوژیک جهت دن قرداش ترکی خلق لرنینگ برچه سی اوچون مشترک اهمیتگه ایگه دیر. عرب جغرافیه نویس لری، مؤرخلری، جمله دن مروزی، المقدسی، ابن الاثیر، بلاذری اثرلریده، شونینگدیک محمود کاشغری نینگ مشهور دیوان اللغات الترک اثریده ترکی قبیله لر، اولرنینگ یشه یدیگان یرلری و اجتماعی ـ سیاسی و مدنی حیاتده توتگن موقع لری حقیده کوپگینه معلومات موجود.
یتینچی ـ اونینچی عصرلرده ییتی سو ده قزلوق لر، ایسسیق کول نینگ شمال شرقیده و جنوبیده طراز، قویاش و برسغان اطرافیده چگل لر، ایسسیق کول نینگ جنوبیده کاشغر تمانیده یغمالر، ییتی سو نسنگ جنوب غربیده توغسی و ارغو لر یشه گنلری معلوم. محمد کاشغری ارغولرنینگ اساسی یشه یدیگان یرلری صفتیده طراز و بلاساغوننی کورسته دی. اون بیرینچی عصرنینگ ایکینچی یریمیگه کیلیب، قره خانی لر سلطنتی مستحکمله نیب، بو دولت نینگ اداری چیگره سی کینگ میداننی ایگلله گن ایدی. بو حاکمیت نینگ مرکزی کاشغر، اردو کینت بولیب، اونینگ شمالیده مهم مرکز لردن بلاساغون (کوز اردو)، غربیده سمرقند کبی تجارتی و سیاسی جهت دن کوچلی شهرلر بار ایدی.
خودی انه شوندای دورده دولتنی اداره قیلیش اصولینی، سیاستینی، قانون ـ قاعده لرینی، اخلاق پرنسیب لرینی اوزیده مجسملشتیرگن نظامنامه، قاموس صفتیده « قوتدغوبیلیک» اثری یوزه گه کیلدی. بو اثر اخلاقی مضمونگه ایگه بولیب اونده دولت نی اداره قیلش اصول لری، عادی خلقدن تارتیب عالی منصب ایلک خانلر، طمغاچ خانلر، اره لیگیده گی برچه طبقه، طایفه و اجتماعی گروه لر نینگ فعل و اطواری قندای بولیشی لازملیغینی، دولت قوریلیشی، تورلی اجتماعی طبقه لرنینگ اجتماع ده گی اورنی و اهمیتی، عموما سیاسی ـ اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، تربیتی مسأله لرگه اوشه دور طلبی نقطه نظریدن یول ـ یوروقلر کورستیش و جواب بیریش کیره ک ایدی.
یوسف خاص حاجب انه شو مقصدلرنی کوزده توتیب اوز اثرینی یرتدی. او بیر تماندن اوز دوری نینگ ییریک عالمی، فیلسوفی، شاعری صفتیده تاریخ، طب، ریاضیات، هندسه و نجوم و شو کبی اوشه دور علم لریدن خبردار بولگن برکمال شخص صفتیده، ایکینچی تماندن یوقاری طبقه نینگ نماینده و اونینگ منفعتی اوچون خدمت قیلوچی و ترغیباتچیسی صفتیده نمایان بولدی.
اثردن معلوم بولیشیچه ترکستان ایل لریده هیچکیم هنوز «بغراخان» تیلیده بو کتاب دن یخشی راق اثر یازمه گن. «بغراخان تیلی» دیب تأکیدلنگن تیل، «بغرا خان» تصرفیده گی برچه ایل لر تیلینی اوزیده عکس ایتتیرگن ادبی تیل نمونه سی ایدی.
یوسف خاص حاجب بلاساغون ده توغیلگن. اوز اثرینی یازگن وقتده یاشی ایللیک دن آلتمیش تمان باره یاتگنینی هم اثردن انگله شیله دی:
تیگوردی منگه ایلگی ایللیک یاشیم اوقور آلتمیش ایمدی منگه کیل تییو
او اوز اثرینی یازگن ییلی حقیده شوندای معلومات بیره دی:
ییل آلتمیش ایکی ایردی تورت یوز بیله
بو سوزله دیم من توتوب چین سوزه
توگل اون سککیز ایدی آیدیم بو سوز
اودوردوم، ایدیردیم، سوز ایدیب سیزه
اوشبو مصراع لردن کورینه دی که مولف اوز اثرینی هجری 462 نچی ییلده (میلادی 1069 ) یازیب توگلله گن. مولف نینگ شهادت بیریشیچه، اگر شاعر اوز اثرینی اون سککیز آیده یازیب توگتگن بولسه، اونی 461 نچی ییلی نینگ بیرینچی یریمیده باشلب، 462 نچی ییل نینگ اورته سیده توگتگن بولیشی ممکن. بنابرین اثرنی یازیب توگتگن وقتده مولف نینگ ایللیک یاش لر چمه سیده بولگنلیگی و دیمک اونینگ 410 نچی هجری (1019 میلادی) ییل لر اطرافیده توغیلگنلیگی معلوم بوله دی.
مولف اوز اثریگه «قوتدغوبیلیک» (بخت و سعادت گه ایلتوچی بیلیم) دیب نام بیره دی. بو کتابنی چینی لر «ادب الملوک» شرق ایلی نینگ کتته لری «زینته الامرا»، دری زبانلر «شاهنامه ترکی»، تورانیلر «قوتدغوبیلیک» و بعضی لر «پندنامه ملوک» دیب اته گنلر.
شاعر کتابنی کاشغر ده توگلله گچ، اونی «توغاچ بغرا خان» درگاهیگه کیلتیره دی. «بغرا خان» گه بو کتاب منظور بولیب، یوسف گه «خاص حاجب» لقبینی بیره دی. بو کتاب نینگ اوچ نسخه سی بولیب، بیری اویغور یازویده کوچیریلگن بولیب ویانا ده سقلنه دی و عرب یازویده گی ایکی نسخه سی دن بیری قاهره ده و ایکینچی سی تاشکنت ده ساقلنه دی.
قوتدغوبیلیک جمعی 6500 بیت گه یقین بولیب، اول 73 فصل یا بابگه بولینه دی. اون بیر بابی داستان نینگ مقدمه سی بولیب، داستان نینگ اساسی قسمی اون ایکینچی باب دن باشلنه دی. اثر شرق کتاب توزیش اصولی گه ترتیب بیریلگن بولیب بیرینچی دن عنوان «بسم الله» سونگ نثری مقدمه کیله دی. بونده تنگریغه حمد، پیغمبرگه نعت و چهاریارلرگه منقبت آیتیله دی. سونگ کتاب نینگ قیمتی، نامله نیشی، تورت سیمالیک قهرمانگه نام بیریلیشی، کتاب ده شو تورت قهرمان اورته سیده مناظره، سوال و جواب لر بولیب اوتیشی باره سیده فکر یوریتیله دی. نثری مقدمه دن سونگ ییتمیش ییتی بیت دن عبارت شعری مقدمه بار. اوندن کیین یتمیش اوچ باب نینگ فهرستی بیریله دی. سونگ عنوان بیلن موضوعگه اوتیله دی. یتمیش اوچ فصل نینگ اولگی اون بیری دیباچه بولیب، سبب تالیف، تیل نینگ فایده و ضررلری، ایزگولیک، بیلیمو ذکاوت نینگ منفعتی، قرری لیک گه اوکینیشش بیانیدن عبارت. اون ایکینچی فصل دن باشلب مستقیما واقعه لر بیانیگه اوتیله دی. فهرست ده بیریلگن فصل لر ناملری متن ده هم عنوان طرزیده تکرارلنه دی.
حکایه قیلینیشیچه، کون توغدی ناملی ایلیک اوزی نینگ عدالتلی سیاسیتی بیلن مشهور بوله دی. بو اوازنی ایشیتگن «آی تولدی» ناملی یتوک عقللی برکمال، دانا و تدبیرلی بیر کیشی کوپ زحمت لر بیلن «ایلیک» نینگ خدمتیگه کیله دی. ایلیک اونی هرطرفلمه سینب اوزیگه وزیر فیلیب آله دی و بوتون دولت ایشلرینی اونگه تاپشیره دی. آی تولدی وزیرلیگیده ایل یشنه یدی. لیکن آی تولدی آغیر دردگه مبتلا بولیب، بیمارله شیب قاله دی. او ایلیک گه و یاش قالگن اوغلی اوگدولمیش گه بیر سلسله نصیحت لر قیله دی. وصیت بیلن جان بیره دی. اوگدولمیش اولغاییب، ایلیک نینگ خدمتیگه کیره دی. اول اوز عقلی و ذکاوتی بیلن تیز اره ده ایلیک نینگ توجه سینی قازانه دی. و آته سی کبی ایلیک نینگ اینگ یقین کیشی سی بولیب قاله دی. دولتنی اداره قیلیش اختیاری اونگه حواله قیلینه دی. شوندای قیلیب اوگدولمیش آته سی آی تولدی هم اوته عامل کار چیقیب ایل یورت اداره قیله دی و یشنه ته دی. ایلیک ایسه شوندای کیشی تاپگنیدن ممنون بولیب کون کیچیره دی. دولت نینگ ایشی تاباره آرتیب باره دی. کون توغدی ایلیک اوگدولمیشنی چارلب اونگه کمکله شه دیگان بیرار یتوک کیشی ضرورلیگینی آیته دی. اوگدولمیش بو ایشگه مناسب بیر قرینداشی بارلیگینی بیان قیله دی. اونینگ اسمی اوزغورمیش بولیب، نهایتده یتوک و لیاقتلی لیگینی، اما ترک دنیا قیلیب تاققه چیقیب کیتگن لیگینی آیته دی.
ایلیک اوگدلمیشگه هرقندای بولسه اوزغورمیش نی تاپیب اونینگ حضوریگه کیلتیریشنی بیوره دی. اوگدلمیش اوزغورمیش نینگ آلدیگه باره دی و بولگن واقعه لردن اونی آگاه قیله دی. اوزغورمیش زاهدلیکنی تاشلب ینه ایلگه قیتمسلی حقیده گی قطعی حکمینی آیته دی و اوگدولمیش قیته دی. ایلک اونی اوزغورمیش آلدیگه ایککینچی دفعه یوباره دی. اوزغورمیش اونی تینچ قوییشلرینی، ایندی او بو دنیادن تماما یوز اوگورگن لیگینی ایلیک نینگ دولتی اوچون نفع کیلیتیره دیگن بیرار بیر فضیلتنی یوقلیگینی آیتیب ایلیک حضوریگه باریشنی رد ایته دی.
ایلیک اوگدلمیشنی اوچونچی مرتبه اوزغورمیش نینگ آلدیگه یوباره دی. لیکن ایندی او اوزغورمیشنی خدمت ایمس، شونچه که بیر کوریشگه چقیره دیو باریب آیت، کیلسین، کیلیشگه راضی بولمسه، من باره یین اونینگ سوزلرینی تینگله یین، بهره آلایین، منگه پند و نصیحت و اوگیتلر بیرسین، بونینگ اونگه هیچ ضرر زیانی یوق ـ دیدی. اوگدولمیش ینه اوزغورمیش نینگ آلدیگه باره دی و ایلیک نینگ سوزلرینی ییتکزه دی.
اوزغورمیش اوگدولمیش گه، ایلیک شو وقتگه قدر، منی اوز حضوریگه چقریشدن اوز منفعتینی کوزلر ایدی، ایندی او کیلمه سین، من باره قالای، دیب راضیلیق بیره دی.اولر ایلیک حضوریگه باره دیلر، ایلیک اولرنی قرشی آله دی. کون توغدی و اوزغورمیش اورته سیده تورلی موضوعلر حقیده سوال و جواب لر بولیب اوته دی، ضیافتدن سونگ اوزغورمیش ینه تاغ تمان یول آله دی.
اوگدلمیش قرریب قولیگه عصا آله دیگان وقتی کلگنده ترک دنیا قیلیش یا که ایشلرینی دوام ایتتیره بیریش افضل لیگینی مصلحت آلیش نیتی بیلن اوزغورمیش نینگ قاشیگه باره دی. اوزغورمیش اونگه دنیا ایشلری بیلن شغوللنیش هم خیرلی ایکه نینی اوقتیره دی. و اوز ایشینی دوام ایتتیریشنی مصلحت بیره دی. بیر نیچه وقت اوتگچ اوزغورمیش آغیر کسللیکگه دچار بولیب اوگدولمیشنی آینتیریب قویه دی. اوگدلمیش کیله دی و اونینگ آغیر احوالینی کوریب قایغوره دی. لیکن اوزغورمیش اوگدلمیش نی، « منی قویه بیر، باریب اوز ایشینگه دوام ایت » دیب قایتاریب یوباره دی. اوزغورمیش آغیر درد بیلن دنیادن اوته دی.
اوگدلمیش ایسه اوز فعالیتینی دوام ایتتیره دی. اثر خاتمه تاپه دی.
اسلام دینی نینگ اورته آسیا ده مستحکم لنگن بیر دوریده یازیلگن «قوتدغو بیلیک» اثریده دنیوی روح نهایتده کوچلی دیر. یوسف خاص حاجب خداوندنی سیغینیش، دین و شریعت یولینی بیر دم هم اونوتمسلیکنی ترغیب قیله دی. لیکن معلوم جای لرده، حیاتی مساله لرده، حیات اوچون کورش مساله سیده فقط دینگه متکی بولیب قالمسلیککه، دنیوی تدبیرلرنی دینی اعتقادگه قربان قیلیب یوبارمسلیکگه چقیره دی. اسلام دینی نینگ اوزی هم دنیادن واز کچیشنی تقاضا قیلمه یدی. عالمدن یوز اوگوریب ترک دنیا قیلیش بی تعینلیک، اونده دنیا بوش بیر نیرسه بولیب قاله دی. دنیا نعمت لریدن واز کچمسلیک، اوندن بهره مند بولیش و باشقه لرنی هم بهره مند قیلیش لازم، قوروق طاعت و عبادت قیلیش بیلن خدا کرمیگه ایریشیب بولمه یدی، دیب حسابله یدی:
اوجون بودنی رچه اولوش کیندقادوب توروب تغقه کیرسه اغیر یوک یودوب
بوزولغای اجـــون برچه قیلغای قوروغ ابــه اوغلینی اوزده کیســــگای اوروغ
یغـــــوز تیسه بولمس بو دنیـــه نتگین ییسه بیرســـــه خلققـه قیزرتیب اینگین
بیاتیـــغ تپـــوغ بیرلــــه بولمز قـــولی بــــو کینگ دنیه کوچــــون قیلمه تار
تپوندوم تیوسن اونوتمه اوقوش
ترجمه سی:
عالم خلقی قیشلاق شهرنی قوییب توریب تاققه چیقسه آغیر یوک چکیب
بوزیلگن عالم برچه قالغای قوروغ آدم بالـــــه سیــــدن کیسیلگه ی اوروغ
یمان دیســـه بولمس بو دنیا مالین ییســـه، بیرســــه خلققــه یاریتسه یوزین
خدانی طاعت بیلـــه تاپمس قولی اوزینگ زورلــه کینگ دنیانی قیلمه تار
طاعت له اونوتمه ذکاتنی هم سن
یوسف خاص حاجب نینگ دنیا قره شیده و فلسفه سیده فارابی، ابن سینالر دنیا قره شی و فلسفه لری نینگ تأثیری کورینه دی. دنیانی توشونیش و توشونتیریش ده اولرنینگ تعلیماتیگه ایرگشه دی. بو اثر ده تصوف نینگ وحدت الوجود ایده سی هم تصویر ایتیله دی:
شقیشقه قتیلمز سنینگ بیرلیگینگ توزوننگکه یتدی بو ایرکلیک لیگینگ
تورونکن برینگــه توروتدی تنوق توروتمیش ایکی بیر تنـــوقی انــــوق
ای سرقه یقین ای کونگولگه ادیز تنـــوق اول سنگا برچــه صورت بدیز
ترجمه سی:
حسابلشگــه منسوب ایمس بیرلیگین جمیــع نیرســه گه یته گی ایرکلیگینگ
یره تــگن جمیع نیرســـه سیگه نشان یــــــره تگن نشـــــان انیـــق بی گمان
ای سرگه یقین، ای کونگولگه عزیز بیره ر بیلگی سیندن بو کوپ شکل منگیز
یوسف خاص حاجب کمبغل لر، آچ ـ یلانغاچ، بیوه ـ بیچاره لر و شونگه اوخشش باشقه قشاقلنگن و ظالملر ظلمی آستیده قالگن، ایزیلگن و تالان و تاراج نتیجه سیده خانه ویران بولگن کیشیلر دن گپ اورر ایکن، حکمدارلرگه نسبتا مهرـ شفقتلی، انصافلی و رحملی بولیشگه اونده یدی. مال و دنیانی قیزغنمسدن اولرگه تقسیم قیلیب بیریشگه، انعام قیلیشگه و شو یول بیلن اولرنینگ دعالرینی آلیشگه، اوزیدن راضی و مندار قیلیشگه چقیره دی:
حلال دنیا قزغین اورونگنی یتـــور تیگــــور آچ یالنگه هم او پرهق یتور
بودونقـــه توسولغیــل مونگینه یره قــــده شقــه بغیر بیر یقینلیق اولــــه
یتیم اوگسوزوک کوریه تول تولسه قیغ یه کوز سوز یه اولدوم یمه اخسه قیغ
حلال دنیا قیزغین چیقــــه یقه اوله کیشی ایلغه توتغیل یه نوت قیل یوله
اوزونگ بولسه حجیب اورونچ المه غو چیغه ی تول یتیملر سوزین تینگله غو
ترجمه سی:
حلال دنیا تاپگین اوزینگنی ییدیر یالانگ، آچگه بیر جولدورینی یتیر
آدمگه نفـــع ایتگین مونکیگه یره قرینداشگــــه دل بیر یقین لیک بیله
یوسف خاص حاجب، حیاتده اصلاحاتچی صفتده میدانگه چیقه دی. او رعیت تمانیدن بیکلر آلدیگه و بیک لر تمانیدن رعیت آلدیگه طلب لر قویه دی و منه شو قوییلگن طلب و شرط لر نینگ سوز سیز بجریلیشی لازم لیگینی، شونده گینه خلقی بیگی نینگ و بیگی خلقی نینگ یخشی لیگینی بیلیشی، بیک نینگ حاکمیتی مستحکم له نیب قولی هر ایشگه ییتیشی، خلقی ایسه باییب، تینچ و آسایشته حیات کچیریشی ممکن بولیشنی تاکیدله یدی:
رعیت حقی بار سنینگ ده کـــور اوچ بو حقنی اوتاگیل، اوزون قیلمــه کوچ
بیریسی ایلینگده اریگ توت کوموش ایارنی کوده زگیل ای بیلگی اوکــوش
تقی بیر بـودونقـــه تــــور و بیر کونی قوتوربیرایکین دین کوچین، کـور انی
اوچونچی ایمین توت قموغ یـوله ریغ قره غچیغ سکرچیغ آریتغیــل آریــــغ
اوتــه میش بــولـــور سن رعیت حقی سن اوترو حقینگ قول، ای ایلچی اقی
رعیـت اوزه اول سنینگ اوچ حقینگ تیله گو اولردین سن اچ قــولغـه قینگ
بیری یرلیغینـگنی آغیـر توتســـــه لر نیکو ایرســـه تا ایرکین، انی قیلســه لر
ایکینچ ـ تیــدمه ســه لر خزینـه حقی اودینــده تیکورســـه، ای ایلچی اکی
اوچــونچی ـ یغی قــه یغی بولسـه لر سیورینگ کیم ایرســه، انی سیوسـه لر
اوته میش بولورسن اوزینگ حقلرین اولرمـــه اوتــه میش بولــور اوز حقین
بو ینلیغ کیره ک بیک یوریسه یولوغ رعیت اوش انداغ کیــره ک ای اولـوغ
ترجمه سی:
رعیت حقی بار سنینگ ده بـــاق اوچ بو حقنی اوته گین هه دیب قیلمه کوچ
بیری ـ تـوت ایلینگده فقط صاف کوموش کوزت صافلیگین ای ذکا، خلق خـوش
بیری خلققــه عادل سیاست یــوریت حل ایت بیرگــه بیر ظلمنی ایزگو توت
اوچینچی ایمین توت جمیع یول لرین قراقـــچی و رهــزن نی قـویمـــه بیرین
اوتــــه لگن بولــــه دی رعیت حقی وسونگ سن حقینگ سور ای ایلچی سخی
رعیتگه باردیر سنینگ اوچ حقینـگ طلب قیــل اولردن، سن آچ قولاغینگ
بیری یارلیغینــگنی عزیز توتســــه لر نیمـــه بولســـه، درحــال اونی قیلسـه لر
ایکینچی خزینـــه حقین تییمــه ســه کیزی کیلگـــچ الن اونی تولـــه ســـه
اوچونچی یاوینگ نینگ یاوی بولسـه لر سیورینگ کیم ایرســه اونی سیوسه لر
حقینگ شـو یوسون ده اوتلگن بولر اولر هـــم شــــو طرز ده حقینی اوتر
یراشیق بیک اوچون ایرور اوشبویول رعیـــت اوچــون هم مناسب شو یول
یوسف خاص حاجب، اوز ارا نزاع و جنجال لرنی و اوروشلرنی قره لیدی. دولت بدنینی قوروتوچی بوندای اروشلر نینگ خلق و دولت اوچون هلاکتلی عاقبت لرینی ادراک ایته آلگن یوسف حاجب بو حقده یازه دی:
مسلمان قریشتی ایچیک ایت ییشور توگل اینچگه تیگدی بو کافر یانور
ترجمه سی :
مسلمــــان اوروشیب ییر اوز ایتین فراغت گه ییتگه ی کافرلر بوتــــون
یوسف خاص حاجب نینگ دولت، اونینگ قوریلیش اساس لری، حاکمیتنی باشقریش حقده گی سیاسی ـ اجتماعی قرشلری، اثرنینگ باش سیمالیک قهرمانلری : کون توغدی ایلیک، آی تولدی، اوگدولمیش، و اوزغورمیش اره لریده گی مناظره، بحث اساسیده شولر تیلیدن بیان قیلینه دی. بو قهرمانلر نینگ هر بیری دولتنی پایدار توتیش، حاکمیتنی عاقلانه اداره قیلیش، ایلنی یشنه تیش و یورتنی آبادانلشتیریش اوچون ضرور بولگن ایدیال صفتیده مجسملنه دی. اولرنینگ اوز بیلیمینی آشیریشگه اینتلیشینی، خصلت و فضیلت لرینی دایما تکامللشتیریش گه اینتیلیشینی تاکیدلیدی.
شونینگ اوچون هم بیک نینگ اطرافیگه خصلت، فضیلت و لیاقت جهت دن مناسب آدملر جمع بولیشی لازم. منه شوندای لردن بیری، بیک نینگ دایمی مصلحتچیسی، اونینگ قول یاردمچیسی، ایشلرینی یوریتوچیسی وزیر دیر، ایکینچی ایسه لشکر باشی ـ بولر دولت نینگ، ایلینی باشقریش نینگ ایککی جلوی، اولر جبسله شیب ایش کورسه، هیچ بیر کوچ، بولرنینگ ایشلریگه رخنه ساله آلمیدی. بولردن بیری قلم واسطه سیده ایلنی اداره ایتسه، بیری قورال واسطه سیده یورتنی توته دی:
وزیر اول، ایکینچی ســـوبشلر علم بیریسی قلیــــچ توتتی، بیری قلم
بو ایل بغی، اورکه بو ایککی توزر بو ایککی بیریکسه، انی کیم اوزر
ترجمه سی:
وزیر بیر ایککینچی ـ سوباشلر علم تـوتر بیری قیلیـــچ و بیریسی قلم
بو ایل تیزگنی، باغین ایکاو توزر ایکاولان بیریکسه اونی کیم اوزر
دولت نی اداره قیلیش و حاکمیتنی مستحکملش ده بیک نینگ مستقیم خدمتیده بولیب، اونگه کمکلشه دیگان تورلی رتبه ده گی عملدارلردن ینه تله یقسمی نینگ فضیلت لری، خطی ـ حرکتلری، قندای بولیشلیگی حقده یوسف خاص حاجب به تفصیل توخته ب اوته دی. بولردن اینگ اساسی لری قوییده گی لر:
حاجب، ایشیک آقاسی (قپوغ بشلرایر)، خزینه دار (آغیچی)، دسترخوانچی (ایشباشچی)، شربتدار (ایزیشچی بشی) و باشقه لر.
تورلی مراسملر، ییغینلر مناسبتی بیلن بیریله دیگن ضیافتلر، میهماندارچیلیکلر حقیده سوز یوریتیب، یوسف خاص حاجب میزبان و میهمان نینگ وظیفه لری، اوتیریش ـ توریشی، اوزینی توتیشی، میزبانلیک و مهمانلیک شرط لری، قانون و قاعده لری، آداب و اخلاقی، مهمان دوستلیک نینگ ترتیب ـ نظام لری توغریسیده دستورالعمل یره ته دی.
یوسف حاجب اوز اثرینی دانالر سوزیدن علیحده له نیب، ایجادی تاثیر آلیب، اولر نینگ ایجادیگه سوینگن حالده یازگن لیگی حقیده معلومات بیره دی.او اوزیگه چه بولگن بای ترکی اثرلر عنعنه لریدن بهره مند بولیب قالمسدن، شو بیلن بیرگه باشقه خلقلر ادبیاتیدن هم ایجادی تاثیر آلگن و اوز اثریده باشقه خلقلر ادبیاتی نینگ یوتوقلریدن اورونلی فایده لنگن. جمله دن او عرب، فارس و باشقه خلقلر ادبیاتی نی یاخشی بیلگن، اولر دن الهام آلگن:
عربچه، تاجیکچه کتب لر اوگوش بیزینگ تیلیمیزچه بویومقی اوقوش
ترجمه:
عربچه، تاجیکچه جدا کوپ کتاب تیلیمیز ده بیزنینگ بو جمله آداب
بوندن تاشقری یوسف خاص حاجب اولوغ فردوسی نینگ شاهنامه سینی کوپ یخشی بیلگن، حتی او شاهنامه قهرمان لریدن: فریدون، انوشیروان، افراسیاب، ضحاک و رستم کبی لرنینگ ناملرینی قوتدغوبیلیک ده تیلگه آلیب اوته دی. یوسف خاص حاجب حماسی اثرلر، تاریخی و دینی کتاب لردن هم اورینلی فایده لنه بیلگن و شو منبع لر معلوماتلرینی اوز اثریگه ماهرانه سینگدیره آلگن.
ترکی تیلده گی کتابلر باشقه قوشنی خلقلر ادبیاتی بیلن عضوی ارتباط ده ترقی قیلگن و رواجلنگن. اون بیرینچی عصرگه کیلیب ایسه فرهنگی ـ ادبی همکارلیک اساسیده ترقیات نینگ معین باسقیچیگه کوتریلگن، اوزیگه خاص عنعنه گه ایگه بولگن، ینگی ترکی ادبی مکتب وجود گه کیلگن. یوسف خاص حاجب، انه شو ادبی مکتب نینگ ییریک نماینده لریدن بیری ایدی. او اوز اثرینی بیرینچی نوبتده انه شو ادبی مکتب عنعنه لریدن ایجادی تاثیر آلگه نی حال ده یره تدی.
یوسف خاص حاجب «قوتدغوبیلیک» نی یازر ایکن، خلق ایجادی نینگ ییتمس ـ توگنمس نمونه لریدن ایجادی الهام آلگن و اوندن فایده لنگن. اثر مولفی قنده ی موضوع دن بحث آچسه، اونینگ بو باره ده گی فکرلری نینگ اثباتی و دلیلی اوچون شو ساحه نینگ خلق اره سیده عبرت درجه سیگه کوتریلگن ضرب المثل لری و حکمتلرینی کیلتیره دی. او بو حکمت و مثل لرنی کیلتیریشده « ارسال المثل» صنعتی گه عمل قیله دی و اوندن ماهرانه فایده لنه دی:
مثل کیلدی ترکچه مــــونگر مینگزه تــــور
انی ســـــوزلـــه دیم من مونــــو ینگزه تور
اوقوش کورکه سوز اول، بوتیل کورگه سوز
کیشی کور که یوز اول، بو یوز کورکه کوز
مونگر مینگزه تـــــور آیـــدی ترکچه مثل
ایشیتگیـل مونی ســـن اوقــوب اوزگه حل
اورونگ سوت بیله کیرسه ایزگو قیلیق
اولـوم توتماغـــونچــه ایورمس یــــوریق
یمه یقشی آیمیش بو ترک بویروقی
کـــورور کـــوز یروقی اوغــول، قیز اوقی
ترجمه سی:
مثل کیلدی ترکچه بونگه ماس جــــدا
اونی ســــــوزله دیم من منــــــه، کیزیـده
عقل کورکه سوز دیر وتیل کورکه سوز
کیشی کور که یوز دیربویوز کور که کوز
بــــونگه ماسلب آیته دی ترکچه مثــل
ایشیتگین بــــونی سن اوقیـــب قیـل عمل
گر آق سوت بیلن کیرسه ایزگو قیلیــق
اولـــوم کیلمه گونچه قالــــور بو یـوریق
جدا یخشی آیتیبدی ترک بویروغی
اوغـــول قیز کورر کوزنی دیر یاروغی
یوسف خاص حاجب نینگ خلق شفاهی ایجادیدن اونوملی فایده لنه بیلگن لیگیگه اشاره قیلوچی مثل و حکمت لرنی، اثرنینگ دییرلی هر صفحه سیده اوچره ته میز. اثرده گی ارسال المثل اصولی بیلن کیلتیریلگن بیر یوز و سکسان گه یقین عبارت درجه سیده گی تورتلیک لر هم بو فکرنینگ دلیلی بوله آله دی.
دیوان اللغات ترک ده کیلتیریلگن موسم و مراسم قوشیق لریده گی موضوعلر آیریم حکمت و ضرب المثل لر قوتدغوبیلیک ده هم اوچره یدی. دیوان لغات ترک ده گی مراسم قوشیق لریدن بیریده ترک بهادری «آلپ ایرتونگه» (افراسیاب) نینگ اولیمی مناسبتی بیلن اونگه بولگن قیغو کویلنه دی. منه شو مرثیه ده گی موضوع قوتدغوبیلیک ده هم عیناَ اوچره یدی. بونده آلپ ایرتونگه نینگ ترک بیک لری اره سیده گی اینگ یخشیسی، مشهوری، قوتلیسی بولگنلیگی، بیلیمی، ذکاوتی، دانالیگی، صنعت وهنرگه بای یوکسک خصلت و فضیلت لرگه ایگه بولگنلیگی کویلنه دی. دیوان لغات ترک ده:
آلپ ایرتونگه اولدیمو ایسیــــز اوژن قالدیمــو
اودلک اوچون آلدیمو ایمدی یوره ک ییرتیلور
ترجمه سی:
آلپ آرسلان اولدیمی افســوس دنیا قالدیمی
زمــان اوچین آلدیمی ایندی یــورک ییرتیلر
قوتدغوبیلیک ده:
کورو بیرسه ایمدی بو ترک بیک لری
بــو ترک بیک لرینـــــده تقی ییکلری
بو ترک بیک لرینده اتی بیلگولوک
توغــه آلپ ایر ایردی قوتی بیلگولوک
بیدوگ بیلگی بیرله اوگوش ارده می
بیلیک لیک اوقوشلوغ بودون کودرومی
ترجمه سی:
اگر کورسنگ ایندی بو ترک بیک لری
بو ترک بیک لری ایچیده یخشی لری
بـــو ترک بیـــک لریدن آتی مشهوری
توغــه آلپ ایر ایردی قوتی مشهوری
تـــه لی ایردی عــــلمی و صنعتـــلری
بیلیمـــلی، عقـــللی و خلـــق سروری
داستان نینگ بدیعی قیمتی و تیلی:
قوتدغوبیلیک ترکی تیلیده گی یازمه ادبیات یترلی تجربه گه ایگه بولمه گن بیر دورده یره تیلدی. شاعر یازمه و آغزه کی ادبیات نینگ بای تجربه سیدن، فارسی تیلیده یره تیلگن سیاستنامه، قابوسنامه، شاهنامه کبی پندنامه لردن الهاملنه دی، اثرنی «شاهنامه» وزنیده ـ متقارب وزنیده یازه دی. قوتدغوبیلیک عروض نینگ متقارب مثمن سالم و اوندن حاصل بولگن متقارب مثمن محذوف و مقصور بحرلریده یازیلگن. اثر نینگ ییتمیش بیرینچی و ییتمیش ایککینچی فصل لری، یعنی ایککی قصیده سی و بیر تورتلیگی متقارب مثمن سالم بحریده، قالگن همه قسم لری ایسه «متقارب مثمن محذوف» و «متقارب مثمن مقصور» بحریده بیتیلگن دیر. قوتدغوبیلیک نینگ دیرلی همه مصراعلری نهایتده آهنگدار و تاثیرچن بولیب، علیحده ذوق و مراق بیلن اوقیله دی، اولر عجیب تولقونلنتروچی کوچگه ایگه. بونینگ سببی اثر اوچون تنلنگن بحر(متقارب)، ژانر (مثنوی) و مولف نینگ قافیه لنوچی سوزلرنی تنلشده گی یوکسک مهارتیده دور. اثر تیلی نینگ تاثیرچنلیگینی آشیریشده قافیه بیلن بیر قطار ده ردیف بولیب کیلگن سوزلرهم علیحده نقش گه ایگه بولگن. صفتلش، مجاز، تصویر، کنایه، تشبیه، استعاره و قیاس کبی ادبی صنعت دن فایده لنیب یره تیلگن بیر سلسله موضوع لر، اثر تیلی نینگ تاثیرچنلیگینی، بدیعی قیمتینی آشیرگن. اوشبو ادبی صنعت لردن فایده لنیب یوسف خاص حاجب طبیعت، اونینگ واقعه و حادثه لری، آنگسیز جاندارلریگه خاص بیلگی، صنعت خصوصیت لرنی انسانگه کوچیریش آرقه لی انسان اوصافینی اچگن بولسه، باشقه بیر سلسله حال لرده عکسینچه انه شو واسطه لر یاردمیده انسانگه خاص خصوصیت، بیلگی، صفت اوصافینی طبیعتگه اونینگ واقعه حادثه لریگه کوچیریب، طبیعت و اونینگ تورلی منظره لری نینگ جانلی تصویرینی بیره دی.
قوتدغو بیلیک اون بیرنچی عصر اورته اسیا، قزاقستان، شرقی ترکستانده گی ترکی خلقلر تیلی نینگ یادگارلیگی، داستان چیلیگی نینگ بیزگه چه یتیب کیلگن یگانه اثری دیر. قوتدغوبیلیک ترکی زبان خلقلرنینگ شفاهی ادبیاتی نینگ کوپ عصرلر دوامیده ایریشگن یوتوقلری، ترکی یازمه ادبیات عنعنه لرینی شونیگدیک قوشنی خلقلر ادبیاتی موفقیت لری ثمره سی اوله راق میدانگه کیلدی. حجم جهت دن نهایتده ییریک، سبک و بدیعی جهت دن اوزیگه خاص بو اثر، مولف نینگ قرشلریده گی، آیریم ضدیت لرگه قره مسدن اوز دوری داستانچیلیگی نینگ نادر یادگارلیگی صفتیده ادبیات خزینه سیگه قوشیلگن مهم حصه بولدی.
ترکی زبان خلقلرنینگ اوتمیشی، اولرنینگ سیاسی ـ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حیات لری حقیده حکایه قیلوچی بو اثر نینگ علمی اهمیتی بی قیاس کتته دیر. قوتدغوبیلیک ترکی زبان خلقلر نینگ جمله دن اوزبیک خلقی نینگ ایلک دورلرده گی تاریخینی، اتنوگرافیسینی، فرهنگینی، تیلی و ادبیاتی نی اورگه نیش ساحه سیده بای معلومات گه ایگه بولگن قیمتلی منبع سنه له دی. داستان ترکی تیل لرنینگ ادبی تیل صفتیده ترقی ایتیش جریانینی، یازمه ادبیات یننگ رواجلنه باشلنگنینی، داستانچیلیک ده ایریشگن موفقیتینی کورسته دی.


text:
-کؤمک اتمأگه زادئم یوُق، آرپا-بوغدایئم بوُلمادئ- دیییأر. سایئل:
- اگر-ده غئزئنگئ اؤلدۆریپ آرپا، اوُغلونگئ اؤلدۆریپ بوغدایا سپسنگ، حاصئلئنگ کؤپ بوُلار-دیییأر.
اجکه جان بو گۆررۆنگی اشیدیپ، دررو البوقجاسئنئ آلئپ، دوُغانئ بایمئرادئ چاغئریار. بایمئرات آشئق اوُیناپ دوران یریندن غایداسئ گلمأندیر. اجکه جان شـِیله یالبارسا-دا اوُل گلمأندیر. آحئرئ اجکه جان:
- باللئ، آی باللئ، آلتئندان ساقغا برِیین، گل- دیییپدیر.
بایمئرات اجکه جانئنگ یانئنا گلنده، اجکه جان اوُنگا:
- باللئ بو گۆن بیر سایئل گلدی، زات دیلِدی، یوُق دیلنده، اوُل، غئزئنگئ اؤلدۆر آرپا، اوُغلونگئ اؤلدۆر بوغدایا سِپ دییدی، دأدِم حم بوُلیار دییدی. بیز چالاسئم بو یردن غاچامالئ- دیییأر.
آتالارئنا بیلدیرمأن غاچماق اۆچین بولار بیر پیکره گلیپ، بیر یرده اوُیناپ اوُتئرقا، بایمئرات اجکه جانئنگ باشداراغئنئ آلئپ غاچیار، اجکه جان حم اوُنونگ ائزئندان قاوان بوُلوپ اؤیدن غاچئپ گیدیأرلر.
دأده سی مونئ بیلیپ، اوُلارئنگ ائزئنا دۆشیأر، "یـِتدیم، یـِتدیم" دیینده، اجکه جان باشداراغئنئ زئنگیار، دأده سی نینگ اؤنگۆندن چئرماشئق چـِتی چئقیار، دأدِسی زوُردان چتیدن چئقئپ ینه-ده اوُلارئنگ ائزئندان قاویار. بو گزک اجکه جان آیناسئنئ زئنگیار، دأدِسی نینگ اؤنگـۆندن اولئ بیر دریا چئقیار، دأدِسی سووا گیریأر و شوُل سوودا بوُغلوپ اؤلیأر.
شـِیدیپ ایکی دوُغان چؤله طاراپ گیدیبریأرلر. آز یؤرأپ، کؤپ یؤرأپ، دۆز یؤرأپ، چؤل یؤرأپ، آچ-سووسئز ائسغئنلارئ غالماندئر. اوُلارئنگ اؤنگۆندن بیر آرنا چئقئپدئر. بایمئرات سوو یچجک بوُلاندا، اجکه جان:
- باللئ، بو سوو غوشلارئنگ سووودئر، موندان ایچسنگ غوش بوُلارسئنگ- دیییپ، اوُنئ سوو ایچمأگه غوُیماندئر. دم-دینچ آلئپ، ینه یوُلا دۆشۆپدیرلر. اؤنگلریندن ینه بیر آرنا چئقئپدئر. بایمئرات اوُندان سوو ایچجک بوُلاندا، اجکه جان:
- باللئ، بو سوو کییکلرینگ سووودئر. موندان ایچسنگ کییک بوُلارسئنگ- دیییپدیر.
بایمئرات غاتئ سووسانسوُنگ، اجکه جانا بیلدیرمأن، شوُل آرنانئنگ باشئندا کؤوشۆنی غالدئران بوُلوپ گیدیپدیر. بیرآز یؤرأنلرینده، بایمئرات:
- اجکه جان، کؤوشۆم سووونگ باشئندا غالئپدئر- دیییأر. کؤوشی گتیرمأگه اجکه جان غایتجاق بوُلسا-دا اتمأن، بایمئرادئنگ اؤزی غایدئپدئر. سووونگ باشئنا بارئپ، یاغشئ غانئپ، باشئنئ گؤترسه، کیگه اؤورۆلیپ دوروبرنمیش.
بایمئرات کییک بوُلاندان سوُنگ، حر شاحئنا بیر کؤوشۆنی ایلدیریپ، اجکه جانئنگ یانئنا گلیپدیر. اجکه جان آغلاپ:
- "باللئ، ایچمه دیسم اتمِـدینگ"-دیییپ، دوُغانئنئ ائزئنا تیرکأپ، گیدیبریپدیر. اؤنگلریندن بیر سۆری کییک چئقئپدئر. کییکلر بایمئراتدان غاچماندئرلار، بایمئرات بوُلسا اوُلارا غوُشولئپ گزیبریپدیر. شوُل یرد اولاقان بیر چئنار بارمئش، اۆستۆنه غاناتلئ غوشدان باشغا زات چئقئپ بیلمزمیش. اجکه جان چئنارئنگ یانئنا بارئپ:
- "اگیل، چئنارئم، اگیل!- دیییپدیر. چئنار اگلیپدیر، اجکه جان چئنارئنگ اۆستۆنه چئقئپ، شوُندا یاشاپدئر. کییک بوُلان بایمئرات بوُلسا کأواغئت گلیپ اجکه جانئ گؤرۆپ گیدیأنمیش.
بیر گۆن شوُل یوردئنگ پاتئشاسئ نئنگ اوُغلئ آوا چئقئپدئر. اوُل بیر کـیگی قاوالاپ، شوُل چئنارئنگ اۆستۆندن گلیپدیر. چئنارئنگ دۆیبۆندن آقیان سووئ گؤرۆپ، آتئنئ سووا یاقجاق بوُلاندا، آتئ اۆرکۆپدیر. پادئشانئنگ اوُغلئ سووا باقسا، سووونگ یۆزۆنده بیر آوادان غئزئنگ صووراتئنئ گؤرۆپدیر. پادئشانئنگ اوُغلئ گنگ غالئپ دورقا، یانئنداقئلار اوُل غئزئنگ چئنارئنگ اۆستۆنده دیگینی بیلدیریپدیر. پادئشانئنگ اوُغلئ غئزا باقئپ:
-"آئ، غئز، ائنسمئ سئنگ، جئنسمئ سئنگ؟ گل، دۆش!"- دیییپ، کؤپ یالبارئپدئر. اجکه جان سسینی چئقارماندئر. پاتئشانئنگ اوُغلئ بیلن یانئنداقئ آداملار حر زات اتسِلر-ده، اجکه جانئ آلئپ بیلمأن ائزلارئنا دوُلانئپدئرلار.
پاتئشانئنگ اوُغلئ آتاسئ نئنگ یانئنا بارئپ:
-"ائ، آتا، پئلان چئنارئنگ اۆستۆنده بیر غئز گؤردۆم، شـِیله بیر آوادان، آیدار یالئ دأل. امما شوُنئ آلئپ بیلمدیم"- دیییأر.
پادشاه دررو پیللی، پالتالئ، کرکیلی کؤپ آدامئ اوُغلونئنگ یانئنا غوُشوپ، شوُل چئنارئ یئقماغئ بوروپدئر. بو آداملار بارئپ چئنارئ کسمأگه باشلاپدئرلار. چئنارئنگ یـئقئلماغئنا بیرآز غالاندا گۆن یاشیار. آداملار: "ارتیر کسریس" دیییپ یاتیارلار. ارتیر گؤرسِلر، چئنار آصلا کسیلمدیک یالئ بوُلوپ دورانمئش. آداملار ینه کسمأگه باشلایارلار. آغشاما چنلی غوتارئپ بیلمأندیرلر، گیجه یاتئپ، ارتیر توروپ گؤرسِلر ینه اؤنگکۆسی یالئ بوُلوپ دورانمئش، غایتا چئنار گۆنده ایکی اسسه یوُغنالئپدئر.
بولار ائزلارئنا دوُلانئپ گلیپ، بوُلان زادئ پادشاه آیدیارلار. پادشاه:
"کیم شوُل غئزئ آلئپ گتیرسه آغرامئنا دنگ آلتئن برجک"- دیییپ جار چکدیریأر.
بیر غاررئ کمپیر گلیپ:
- پادشاحئم، من بو ایشی باشارارئن، یؤنه مانگا بیر غارا غازان، بیرکی سانئ کیرلأن آق گییم تاپئپ برسنگ شوُل غئزئ آلئپ گتیررین- دیییأر.
پادشاه دررو بو آیدئلان زاتلارئ تاپئپ بریأر. غاررئ کمپیر چئنارئنگ دۆیبۆنه گلیپ، اشیکلری غازانئنگ غاراسئنا سۆیکأپ یووماقچئ بوُلیار. اجکه جان اوُنئ گؤرۆپ:
- ائ، ماما، اشیکلری اؤنگکۆسۆندن حم بتر غارالدیارسئنگ- دیییپدیر.
کمپیر:
- واح، غئزئم، گؤزۆم گؤرنوُک، گلیپ یووپ برسنه- دیییأر.
بو غاررئ نئنگ بوُلشونا اجکه جانئنگ یۆرِگی آویپ:
- "اگیل، چئنارئم، اگیل"-دیییپدیر. چئنار اگلیپدیر. اجکه جان دۆشۆپ، غاررئ نئنگ اشیکلرینی یوووپ بریپدیر. سوُنگرا کمپیر اجکه جانا:
- "غئزئم، تانگئر یالقاسئن، شوُل صاندئقدا اییر یالئ اوُجوک-بوجوک زات بار، شوُندان غاربانار یالئ آل"- دیییپدیر.
اجکه جان اتمِجک بوُسا-دا، کمپیر غوُیمان، صاندئغئنگ یانئنا گتیریپدیر. اجکه جان صاندئغئ آچئپ زات آلماغا اگلنده، کمپیر دررو صاندئغئنگ غاپئسئنئ یاپئپدئر. اجکه جان نأچه یالبارسا-دا آچماندئر. شوُل واغئت پادشانئنگ اوُغلئ حم گلیپ اجکه جانئ اؤیۆنه آلئپ گیتجک بوُلاندا اجکه جان:
- منگ بیر باللئم بار، اوُل کییک سوونئ ایچیپ، کییک بوُلدئ. اگر اوُنئ حم گتیریپ، آلتئندان آحئر، کۆمۆشدن کؤکـِن نوغتا ادیپ ساقلاسانگ، سنگ بیلن گیدیین- دیییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ راضئ بوُلوپدئر. اجکه جان بیر دپأ چئقئپ، باللئسئنئ چاغئرئپدئر. کییک باللئسئ گلنده اجکه جان بوُلان ایشی آیدئپدئر. کییک حم مونگا راضئ بوُلوپدئر. شوُندان سوُنگ پاتئشانئنگ اوُغلئ اجکه جان بیلن کـِیگی گتیریپدیر. کییگه، آیدئلشئ یالئ، آلتئندان آحئر سالئپ، کۆمۆشدن کؤکن ادیپ غوُیوپدئر. اجکه جانئ بوُلسا، توُی ادیپ، اؤزی آلئپدئر. اجکه جانئنگ یانئنا بیر غئرناق بریپدیر.
آیدان-آی، گۆندن-گۆن گچیپ اجکه جان گؤورِلی بوُلیار. بیر گۆن غئرناق سووئنگ کنارئنا اشیک یووماغا گیدنده، اجکه جان حم گیدیپدیر. غئرناق دریانگ غئراسئنا بیر غازئق قاقئپ، اوُنگا بیر اوزئن یۆپ داقئپ، بیر اووجئنئ بیلینه باغلاپ، سووا گیریأر. اجکه جان اوُنئ گؤرۆپ سووا دۆشِسی گلیپدیر. اجکه جان سووا گیرنده، غئرناق غازئغئ غوُپارئپ غؤیبریپدیر. اجکه جان سووا چۆمۆپ، دریانگ دۆیبۆنه گیدیبریپدیر. غئرناق اجکه جانئنگ اشیکلرینی گـِییپ، اؤز اشیکلرینی بوُلسا غارنئنا دانگئپ، اجکه جانا منگزأپ، اؤیه گلیپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ اوُنونگ غئرناقدئغئنئ بیلمأندیر.
غئرناغئنگ کله سی کل اکن. اوُل گیـِجلر "حئرت-حئرت" ادیپ، کله سینی غاشاندا، أری اوُنونگ نأمـِدیأندیگینی سوُراندا:
"آتام اؤیۆندن گتیرن غاوئرغامئ اییأرین"- دیییپدیر.
أری:-"مانگا-دا برسنه" - دیییپدیر.
-"غوتاردئ"- دیییپ، غئرناق آیدئپدئر.
گۆنلرینگ بیرینده کییک ارتیر بیلن بولارئنگ یانئنا گلیپ اوُلارا سر ادیپدیر. کییک:
بو پادشانئنگ اوُغلونئنگ آیاغئ، بو-دا غئرناغئنگ آیاغئ، اجکه جانئنگ آیاغئ یوُق- دیییپدیر.
غئرناق مونئ اشیدئأر. اوُل بیر گۆن اؤزی بیلن: "شو کـِیگی اؤلدۆرتمسم، منگ کیمدیگیمی پادشانئنگ اوُغلونا بیلدیرر" دیییأر. اوُل پادشانئنگ اوُغلونا:
- شو گۆن کییک اتینی اییسیم گلیأر، شو کـِیگی اؤلدۆریپ بر- دییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ:
- "سن بو گۆنه چنلی کییک منینگ دوُغانئم دیییأردینگ، ایندی نأم اۆچین اوُنئ ایجک بوُلیانگ؟"- دیییأر.
اوُندا غئرناق:
- "دوُغانئم بوُلسا-دا ایجک"- دیییپدیر. اوُندان سوُنگ پادشانئنگ اوُغلئ کـِیگی اؤلدۆرمگی بویروپدئر.
کییک پاتئشانئنگ اوُغلونا غاراپ:
- "من بیر سوو ایچیپ گلـِین"- دیییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ "بوُلیار" دیییپدیر. کییک دریانگ بوُیونا بارئپ:
-آلتئن آحئر بوُزولدئ،
کۆمۆش کؤکن اۆزۆلدی،
پادشانئنگ کل غئرناغئنئنگ،
گؤونی مانگا دۆزۆلدی-
دیییپ، آغلاپدئر.
اجکه جان سووا غاچاندان سوُنگ، بیر بالئغئنگ آغزئنا دۆشۆپدیر، بالئق اوُنئ اؤز غارنئندا ساقلاپدئر. اجکه جان شوُل یرده یاشاپدئر، اوُنونگ اکیز چاغاسئ بوُلوپدئر. اجکه جان کـِیک دوغانئ نئنگ سسِینی اشیدیپ:
اؤزۆم بالئق آغزئندا،
ساچئم دریا یۆزۆندا.
بیر یانئمدا حسل جان،
بیر یانئمدا گؤزل جان،
بارسانگ آیتغئنگ بای اوُغلا،
اؤلدۆرمِسین اوُل سنی.
دیییپدیر.
کییک غایدئپ گلیپدیر، امما بوُغازئ دوُلوپ، سؤزۆنی آیدئپ بیلمأندیر. پادشانئنگ اوُغلئ اوُنئ اؤلدۆرجک بوُلاندا، کـییک یـِنده:
- "سوو ایچیپ گلجک"- دیییپدیر. پادشانئنگ اوُغلئ غؤیبریپدیر.
اۆچۆنجی گزک کـییک یـِنه سوو ایچمأگه گیتجک بوُلاندا پادشانئنگ اوُغلئ:
" شو کیگینگ بیر گۆررۆنگی بار" دیییپ، اوُنونگ ائزئنا دۆشۆپدیر.
کییک دریانئنگ بوُیونا بارئپ:
آلتئن آحئر بوُزولدئ،
کۆمۆش کؤکن اۆزۆلدی.
پادشانئنگ کل غئرناغنئنگ
گؤونی مانگا دۆزۆلدی-
دیییپ ینه زار-زار آغلایار. اجکه جان حم دوُغانئ نئنگ سِسینی اشیدیپ، شـِیله سِسلنیپدیر:
اؤزۆم بالئق آغزئندا،
ساچئم دریا یۆزۆندا.
بیر یانئمدا حسل جان،
بیر یانئمدا گؤزل جان،
بارسانگ آیتغئنگ بای اوُغلا،
اؤلدۆرمِسین اوُل سنی.
پادشانئنگ اوُغلئ کـِیگینگ زارئنئ حم-ده دریادان چئقان سِسی اشدیپ، بوُلان ایشلرینگ همِه سینه دۆشنۆپدیر.
اوُل غایدئپ گلیپ:
"شو گۆن حیچ مالئ سووا یاقماغا دریأ ایبرملی دأل" دیییپ جار چکدیریأر. ارتیر آداملار سووسان ماللارئنئ دریا سۆریأر. ماللار دریانئنگ بار سووئنئ ایچیپ غوتاریارلار. گؤرسِلر اجکه جان سووونگ دۆیبۆنده چاغالارئنئ غوجاغئنا آلئپ اوُتئر. کییک بیلن پادشانئنگ اوُغلئ اجکه جانئ چئقارئپ اؤیلرینه گتیریأرلر. پادشانئنگ اوُغلئ غئرناغا:
-"قئرئق غامچئ گرکمی، قئرئک غاتئر" دیییأر.
غئرناق: "آتام اؤیۆنه گیتمأگه قئرئق غاتئر گرک" دیییأر.
پاتئشانئنگ اوُغلئ غئرناغئ قئرئق غاتئرئنگ غوئروغئنا دانگدئرئپ، قاُووپ غؤیبریأر. اوُل یره سۆیرِنیپ، غانئ یره سپیلیپدیر، غئرناغئنگ غانئ نئنگ دامان یریندن میوه سی بوُلمادئق یئلغئن بیتیپدیر. اجکه جان بیلن پادشانئنگ اوُغلئ بوُلسا ماقصات- مرادلارئنا یتیپ، شادلئق بیلن یاشایارلار.
نوشته شده در سه شنبه ۲۸ خرداد۱۳۹۲ساعت 9:49
توسط مهدی کر
|
|


text:
تورک اوشاغی مدرسه ده
مدرسه ده موعللیم
ینه دوءدویده الیمدن
باجار مادیم فارسینی
ایراد توتدودیلیمدن
دئدیم : آغا موعللیم
وورما ، گوینه دی الیم
نه دیر آخی گوناهیم
تورکودورمنیم دیلیم
یا پیشدی قولاغیمدان دئدی : بوراخ تورکونو
اوقالدی ائوینیزده اونوت گئتسین کو کونو
اوء یره نمه سن آب - بابا آچاجاقسان الینی
کو تک ییه ندن سونرا اونودارسان دیلینی
سنین هاران تورکدور؟ آذریسن ، آذری
کیم او یره دیبدیر سنه بئله یانلیش سوزلری
آخدی گوزومون یاشی تیتره دی دیل -دوداغیم
بئله یالان سوزلره اینانمادی قولاغیم
آنام منی اویدورماز آتام منی آلداتما ز
بو سو زلرین هئچ بیری منیم عاغلیما باتما ز
نییه منیم آدیمی سوروشما ییراوزومدن
نییه سوء زون دوزونو اوخوماییرگئوزومد ن
هرکس یالان دانیشسا آلاهین دوشمانی دیر
من کی یالان دئمیرم بو اونون یالانی دیر
لایلای دئیبدیرآنام منه بئشیکده تورکو
دانیشمیشق هامیمیز ائوده ائشیکده تورکو
نه دن گرک یازمایاق دیلیمیزی کیتابا
مدرسه ده نه اوچون گلمه یک بیز حسابا ؟
قوی بو یویوم بیر اوزوم اولاجاغا م موعللیم
اوندا چوخ ایش گوره جک بوگون گوینه ین الیم
کیلاسیمدان گله جک ائلیمیزن اوز سسی
اولاجاقدیر او زمان تورکون ده مدرسه سی