text:
شیخ محمد خیابانی منظومه سی
عزیز محسنی
باشلانغیج
شئیخ محمد خیابانینین حیاتې، فعالیتی، بو بؤیۆک عالیم و روحانینین خائینجهسینه شهید اۏلوب تبریزین کۆچهلرینده سۆرۆنمهسی و او بیریطرفدن اوستاد دۆزگۆن سؤیلهدڲی محتوالی، معنالی و دڲرلی منظومهسی، منی وادار ائتدی قلمی گؤتوروب بو بارهده، دهڲرسیز اۏلموش اۏلسادا، اؤز نظر و تاثّراتېمې یازام.
هر شئیدن اوّل بونو دئمهلییم بیزیم دۏغما یوردوموزون اؤلمز عالیم و قهرمانی بارهده چۏخ آز دانېشېلېب و حقیقتده بو صادق، فداكار خطیبین و یئنیلمز قهرمانېن حاققېندا حددن آرتېق قصور اۏلوب، شئیخ محمد خیابانی بو گؤركملی عالیم و روحانی غریب قالمېش و بو عظمتلی انسانېن بارهسینده ایندیهدك نه بیر قلم و نه بیر نمایش گؤستریلیب و بو حاقدا یازېلان كیتابلارېن سایې بارماقلارېمېزېن سایېنداندا آزدېر. اوستاد دۆزگۆنۆن بو حماسهنی اۆرهڲی آغرېیا – آغرېیا یاراتماسې و سئویملی قېزېنېن دۏغوم گۆنۆ مناسبتی ایله اۏنا هدیه ائتمهسی چۏخ یئرلی و تقدیره لایقدیر. بونو بورادا دئمهلیك، بیزلرده بئله بیر دب واردېر، اوشاقلارېن دۏغوم گۆنۆنۆ، آتا- آنا آغېرلایارلار، مجلس قورارلار و بو شادلېق مجلسینه، قارداش- باجې، آتا- آنا، قوهوم، هدیه گتیریب دۏغوم گۆنۆ اۏلان قېزا یا اۏغلانا تقدیم ائدهرلر.
اوستاد – شاعیر بو اثری یاراداندا، اۆرهڲی درده گلیر، دوشونجهلره دالېر، خلقینین، قهرمانلارېنېن،یازېچېلارېنېن، شاعیرلرینین، عالیم و صنعتكارلارېنېن نیسگیل و حسرتی شاعیری یاخېب یاندېرېر. احساسلی شاعیر جمعیتده اۏلان حقسیزلیكلری، عدالتسیزلیكلری دریندن گؤرۆر، خلقینین دیلی، مدنیتی و منلیڲی آیاقلاندېغېنې دۏغما شاعیرلرین كیتابلارې قولتوقلارېندا، گؤزهل و حق یۏلوندا سؤیلهدیكلری سؤزلری آغېزلارېندا قالماقلارېنې گؤرۆر، اودور شاعیر سؤزه گلیر و اۆرهك یاندېرېجې سؤزلری گؤر نه قدهر شعریّت و گؤزهللیكله ایفاده ائدیر:
«شاعیرلرین كیتابلارې قۏلتوغوندا قالاندا،
نئجه منیم قېزېل قلبیم هئچ آغرېیا دۆشمهسین؟
***
دۆڲۆنلهنیب تورپاقلاردا آنالارېن باخېشې،
یۆز ایللر یۏل گؤزلهییرمی بیر ائل، اولوس، بیر ملت؟»
شاعیر بو فاجعهلری و بو حقسیزلیكلری گؤرۆر و اۏنون اۆرهڲی اود توتوب یانېر و اؤز سئویملی قېزېنا اۆزۆنۆ توتوب، اۆرهڲینین درینلیڲینده دیكلهنیب، داغ اۏلان كدرلرین بئله دیلهگتیریز:
«كدرلتمك ایستهمیرم سنین دوغوم گؤنۆندۆر،
گلهجڲین قوتلو اۏلسون، آیدېن اۏلسون گۆنلرین.
ایتیرمهسین سیادتېن، باشې اوجا یاشاسېن،
یاخشې بؤیۆتسۆن ائولادېن، بیر گۆن گؤرسۆن ائللرین.»
اوستاد – شاعیر، شاعیرانه بیر طرزده سؤیلهییر: بوگۆن سنین اۆچۆن بایرامدېر، بوگۆن دۏغوم گۆنۆن دور، چالېرسان اوینایېرسان، شادلېق ائدیرسن، بورا گلن هر كیمسه، سنین بو دۏغۆم گۆنۆن اۆچۆن بیر هدیه گتیریر، منده سنین اۆچۆن قولتوغومدا بیر قالاق شعر گتیریرم. قېزېم! شئیخ محمد خیابانی حماسهسینی سنین اۆچۆن یازمېشام، اوندا یازېلان كلمهلر، هامېسې اۆرهڲیمین درینیندن قالخېب. اونو اۏخو، یاخشې اۏخو، گؤر بیزیم بو عالیم، روحانی و خطیبیمیز سۏن نفسلرینده نه دئییبدیر:
«باشې اوجا عالیمیمیز سرهلنركن یئره،
دئدی: عشقه، فضیلته، دؤزگۆنلۆڲه وورولون،
هر هاوایا اوینامایېن، اجنبییه خوش گلسین،
منیم تكی عشق اۏدونا، یانېن، دؤزۆن، دورولون.»
اوستاد – شاعیر، حقیقتده بو حماسهنی چۏخ درین قایغې و بؤیۆک عشقیله و سئوگیله یارادېبدېر، اۏ، شئیخ محمد، بو عالیقدر انسانېن بارهسینده یازېلان كیتابلارې، الده اۏلان قایناقلارې، شعیرلری، دئییلنلری اوخویوب گؤزدن كئچیرتمهیه كیفایتلهنمیر، اۏ، پیادا، آتلې، شبسترین اطرافېنې، شئیخ محمد آنادان دۏغولان شههری، خامنهنی، حتی اورادا اۏلان مسجیدلری، دار- دۆدۆك کۆچهلری آیاقدان سالېر، هر یئره شئیخ محمد قدم قۏیوب، ایز بوراخېب اۏنلارېن هامېسېندان خبر وئریر. شاعیر دار کۆچهلردن كئچیر، اؤزۆ – اؤزۆنه دئییر: «شاعیر سن بورالاردا نه آختارېرسان؟» شاعیر خیال آتېنامینیر، گۆنلری، آیلارې، ایللری آیاقلایېر، اوزاقلارا گئدیر، تاریخین درینلیگینه باش وورور، سكسان ایل بوندان اوّل خامنهنین باتان گؤنشینی اوخشایېر:
«سكسان ایل بوندان قاباق خامنه گۆنشی باتدې،
بیر ساتقېن، دینسیز كؤپك شئیخ محمدی ساتدې.
اۆرهڲینده نه آشوب آی شاعیر، نه عصیان وار،
دارېخما، اۏتور آغلا، یۏخسا واختېن دارالار،
سن هله یازمالېسان قهرمانلېق داستانېن،
حماسهلر یارادان شانلې آذربایجانېن.»
شاعیر اۆچۆن اؤز خلقینین حقیقی، صادق و یئینیلمز قهرمانېنېن یوردو، شهری، حتـّا کۆچهلری مقدسدیر، شاعیر بو حاقدا نه قدهر آخېجې، دۏلغون و اۆرهك یاندېرېجې جملهلر قۏشوب، قۏی شاعیرین ایشلهتدیڲی كلمهلری، مصراعلارې و بیتلری، گؤزۆمۆزۆن قاباغېندان كئچیرهك:
«اۏتور بورادا، بو کۆچه مقدّسدیر سنینچین،
بو آنا جادهسیدیر، شاهراهېدېر وطنین.
شئیخ محمد خیابانی آددېم باسمېش بورایا،
اۏتور، آغلا، هئچ ترپنمه، هارا گئدیرسن، هارا؟»
تاریخ عبرت گؤزگۆسۆدۆر اوندان گرهك درس آلېب اؤیرهنك. اوستاد- شاعیر تاریخین قالېن صحیفهلرینی واراقلایېر، اۏ، قهرمانېنېن دۏغوم گۆنۆندن سؤز آچېر – نهقدهر ائشیتمهلی، نهقدهر دوشونمهلی! شاعیر گۆنشین سارالېب باتماسېندان قاش قارالېب ظولمتین چؤكمهسیندن، شئیخ محمدین بو وفاسېز و فېرېلداقچې دۆنیایا قدم باسماسېندان، نه قدهر اینجه، گؤزهل و معنالی سؤزلر ایله دانېشېر:
«بیر قادېن اویاندان سئوینجك قاچدې،
دئدی:«موشتولوق وئر بیراۏغلون اۏلدو»
حاج عبدالحمیدین قاپېسېن آچدې.
حاج عبدالحمیدین گؤزلری دولدو.»
شاعیر آتانین حالېنې اۏغولونون دۆنیایا قدم باسماسېندان سۏنرا، جانلې بیر حالدا قلمهچكیر، شاعیرین سؤیلهدیڲی هر بیر بیتده دوغمالېق، اوستادلېق و شعر صنعتی گؤز اؤنۆنده جانلانېر:
كؤكسۆنده هیجان–گؤزۆند هاۆمید،
اوتاقدا گئدیردی اۏیان بویانا،
اۏ گۆن سئوینیردی حاج عبدالحمید.
بیلمیردی نئیلهسین باخسېن هایانا!
اوستاد – شاعیر خیابانینین ائوینی، شهرینی، دۏغوم گۆنۆنۆ، آد قۏیما گۆنۆنۆ، آتا- آناسېنېن روحیهسینی مختصر، بو بؤیۆک شخصیتین باشېندان كئچهنی، شاعیرانه بیر طرزده شرح ائدیر و اوخوجودا درین ماراق و علاقه یارادېر و اوخوجونون گؤزلرینین قاباغېندا بو وطن سئوهر، شرفلی، قهرمان، ساتېلماز و یئنیلمز انسانېن حیاتېنې تجسم ائدیر. خامنه شهرینین اَن عالیم ملاسی طرفیندن اۏنون ساغ قولاغېنا آذان و سول قولاغېنا اقامه اوخونماسی و «محمد» آدې آلماسې اوخوجونو چكیر اوزاقلارا، تاریخین درینلیڲینه كیمی آپارېر.
شاعیرین یاراتدېغې بو حماسه، هر بیر باخېمدان دیقـّته لایېقدېر. اۏ شئیخ محمدین حیاتی و فداكارلېغېنې یاراتدېغې حالدا، اؤز دۏغما خلقینین، عادت عنعنه، اینام و اعتقادلارېندان دانېشېر ، آنانېن زحمت و محبتینی بورادا چۏخ دهڲرلی و یئرلی قلمهچكیر و بیزیم خلقیمیزین آنایا بؤیۆک حؤرمتینی و آنانېن بیر حقیقت اۏلماسې و بو حقیقتین انكار ائدیلمهمهسینی جانلې بیر تابلو كیمی جانلاندېرېر:
آنا بیر گئرچك دیر، دانېلماز گئرچك،
آنا حقین آیاق آلتېنا سالساق،
آنا حقی تانرې حقی دئمیشیك.
ظلم ائدیب، تانرېنېن حقین یئمیشیك.
شاعیر قهرمانېمېزېن مكتبده اۏخوماسېنېدا نظردن بوراخمایېر، اۏ زامان بیزیم مكتبلریمیزده تحصیلین نه شكیلده اۏلدوغونو آچېب گؤستریر، اۏ، یازېر اۏ زامان مكتبلرده نئچه سطحده درس دئییلیردی، قهرمانېمېز، حاج میرزا حسن رشدیهنین، «وطن دیلی» آدلې كیتابېن اۏخویور، اورادا یازېلان اوشاقلار اۆچۆن حكایهلردن، لذّت آپارېر. اۏ، «تك الدن سس چېخماز، غالیبیت بیرلیكدهدیر» جملهسینی دریندن منیمسهییر و بو جمله اۏنون حیاتېنېن سۏنونا دك حافظهسینده قالېر. شاعیر بو فصلده، اؤز عقیدهسینی قېزېنا بئله بیان ائدیر:«تۆركلر هر فنده، علمده، دیلده ماهیر ایمیشلر. تأسفلر اۏلسون كی، بو تۆركلر اؤزڲهنین ائوین برپا ائدیب، اؤز ائولرینی یېخېبلار.» شاعیر تۆرك خلقلرین تاریخ بۏیو، شجاعتیندن، جسارتیندن، مرد – مردانهلیڲیندن دانېشېر. شاعیر یازېر بیزیم بابالارېمېز تاریخ بۏیو مظلوملاردان حمایت ائتمیش و قولدورلارېن، ساتقېنلارېن اؤنۆنده مردانه دورموش و اؤز حقلریندن مدافعه ائمیشلر.
شاعیر تاریخه آرخالاناراق شعیر و صنعت دیلی ایله یازېر، شئیخ محمد خیابانی اۏن ایكی یاشېنا چاتاندا، اؤز آنا یوردوندا مكتبی قورتارېر، ادبیات، تاریخ، اخلاق ایله تانېش اۏلور و بو زامان آتاسې اونا تكلیف ائدیر، اۏغول ایندی سن ائلهبیر یاشا چاتېبسان كی گرهك تجارته ال قۏیاسان. قهرمانېن آتاسې تاجیر ایدی و روسیهده ماخاچ قلعهده آل – وئر ایشینه باخېردې. بو كیچیك اوشاق آتاسېنېن سؤزۆنه «بلی» دئییب، روسیهیه گئدیر و اورادا تجارت ایشی ایله مشغول اۏلور. محمد درّاكهلی، ذكالی بیر جاوان اۏلدوغونا گؤره، اورالاردا سئیره چېخېب، بۆتۆن یئرلره باش چكیردی، مسجیدلری، كلیسالارې، شهرین مختلیف یئرلرینی گؤرۆردۆ و ذهنینده بیر جمعیت شناس كیمی بونلارې تجسم ائدیردی. محمد بیر نئچه آی ماخاچ قالادا قالاندان سۏنرا، آتاسېندان ایستهییر اؤز دۏغما یوردونا دؤنسۆن. آتاسې اۏغلونون خواهیشینی قبول ائدیر و اونا جاواب وئریر:
اۏلسون اۏغلوم، آپاررام سنی،
تبریزه یۏللارام، بیرده سنی من،
گؤرهرسن بیر داها گؤزهل خامنهنی.
اۏردا اوخویارسان هر نه ایستهسن.
محمد اؤز آنا یوردونا قایېدېر، آناسې اۏغلونون قایېتماسېندان چۏخ فرحلهنیر، او، آناسېنا دئییر: «آنا جان گؤزلرینین یاشېن سیل، بونو بیل، من داها همیشه سنینله و سنین یانېندا اۏلاجاغام» و حاج عبدالحمیدده اؤز حیات یۏلداشېنا اۆزۆنۆ توتوب دئییر: خاطیر جمع اول، محمد تبریزده قالېب اورادا درس اوخویاجاقدېر.
شاعیر انقلابلار یوردو اۏلان آذربایجان و اۏنون مركزی اۏلان تبریزی چۏخ بؤیۆک قدرتله تصویر ائدیر:
اۏ، یوردونون،گؤزهل طبیعتیندن، یام یاشېل داغلارېندان، ال چاتماز ذروهلریندن و همیشه یادلار اؤنۆنده ووقار ایله دایانان اركیندن، گؤی مسجید كیمی تاریخی آبیدهلریندن، یوردونون، اؤز دوغما قوجاغېندا بسلهدیڲی، صرّاف، لعلی و شكوهی كیمی اؤلمز شاعیرلریندن، انقلاب مركزی اۏلان تبریزدن چۏخ درین معنالې و محتوالې میصراعلار ایله دانېشېر:
ایسینهسی مینلر یارا ایله دۏلو اركیم!
غیرتلی اۏغوللار وطنی مسكنی سنسن،
یۆزلرجهایلینخاطیرهسی، ایاۏلو اركیم!
مینلرجهمقدّس جسدین مدفنی سنسن.
و یا:
الین آللاها آچمېش بیر ایشېق دریاسېدېر اۏغلوم،
منیم تك سنده باخسان نور گؤرهرسن بوردا احجاری.
آماندېر قۏیما تحقیر ائیلهسین یاد، قالخ، اؤزۆن، گؤستر،
بو گؤی مسجیددیر اۏغلوم گل قۏرو بو گنجِ اسراری.
اوستاد – شاعیر بو جاوان و گلهجڲین بؤیۆک عالیم، انقلابچې، اؤز دوغما خلقینین صداقتلې نمایندهسینین، تبریزده «طالبیه»ده تحصیلیندن، تاریخ، طبیعیات، فلسفه، كلام و ادبیات اوخوماسېندان رساله و احكام یازماسېندان شرح وئریر و شئیخ محمدین تحصیلینی بیتیرندن سۏنرا، انقلابچې روحو اۏلان بیر پیشنمازېن قېزې ایله ائولنمهسینی، وقایناتاسېنېن وفاتېندان سۏنرا اۏنون مسجیدینده رسمیت ایله پیشنماز اۏلوب، هم گۆندۆز و هم گئجه نماز قېلماسېندان و خلقین آراسېندا بؤیۆک محبوبیت تاپېب و جماعتېن عشقیله بو مسجیده گلیب، بو جاوان عالم و عادل پیشنمازا اقتدا ائدیب اۏنون دالېندا نماز قېلماسېندان صحبت آچېر:
«كریمخان» مسجیدین اۏنون آدیله،
«خیاوان» ترپهنیب دالــغــالانېردې،
تانېردې جماعت تبریزده بۆتۆن.
منبـره قـالخاندا هفتهده بیر گۆن.
نه قدهر سلیس، آخېجې و یېغجام میصراعلار ایله شاعیر، بو بؤیۆک خلق قهرمانېنېن كئچیرتدیی معنالې گۆنلریندن و ساعتلریندن، خلقینین اونا سارسېلماز اینام و اعتقادیندان شعر دیلی ایله دانېشېر. شئیخ محمد منبر اۆستۆنده بیان ائتدیڲی حق سؤزلر تهراندا قاجار شاهېنېن تختینه لرزه سالېردې.
اوستاد شاعیر، شئیخ محمد خیابانی، بو آذربایجانېن افتخارلې اۏلان عالیم و سارسېلماز قهرمانی حاقدا شعر ایله دانېشاندا، دئمك اۏلار آذربایجانېن اۏن سككیز ایل مشروطیت تاریخیندن دانېشېر. آذربایجان مجلسینین شورا مجلسی آدې آلدېغېندان و شئیخ محمدین هر گۆن، عدالت، مساوات و بیرلیك سؤیلهدیڲیندن، شعر و صنعت دیلی ایله نه قدهر، اۆرهڲه یاتان سؤزلر ایله دانېشېر.
اوستاد – شاعیرین سسی خلقین قدرتی و بیرلیڲی اؤنۆنده، تبریزده مشروطه طبلینین چالېنماغېندان، مظفرالدین شاهېن خلقین اؤنۆنده تسلیم اۏلوب، مشروطه فرمانېنې امضالاماسېندان سۏنرا دا، اوزاقلارا گئدیر. اۏ، تاریخی واراقلایېر، ایتی و قاباقجېل بیر دۆنیا باخېشې ایله، كوروشدان، داریوشدان صحبت ائدیر و اۏنلارېن ایچ اۆزۆنۆ آچېب گؤستریر. شاعیر سۏنرا معاصره دوغرو قایېدېر، استبدادین، ظلمون، خیانتېن تملی اۏلان ساتقېن محمد علیشاه دان و اۏنون ملت مجلیسینی توپا باغلاماسېندان، تهراندا و بۆتۆن ایراندا حق دئیهن اینسانلارې اؤلدۆتدۆرۆب و تبریزه سارې هجوموندان دئییر:
هرگۆن پؤسگۆرۆردۆآغزېندان قان- قان،
چیراغی كیمسنه سؤندۆره بیلمز،
داها بیلمهییردی: آللاه قورویان-
لكهنی نه بو بومبا، نهده توپ سیلمز.
شاعیر، دۏغما یوردو اۏلان تبریزی بۆتۆن وارلېغې ایله اوخوجونون گؤزلری اؤنۆنده تجسم ائدیر. اۏ، آند ایچیر دۏغما شهرینی هئچ زامان اونوتمایاجاق، تبریز، بو انقلاب بئشیڲی همیشه آزادلېق و حرّیت قوربانی اۏلوب و اونودولماز بیر عشقین رمزی كیمی اۏنون خاطیرهسی دائما یاشایاجاق:
سن منیم حیاتېم، بؤیۆک آمالېم،
سندن آیرېلمازدېر فیكریم، خیالېم،
عشقیم، افتخارېم، جاه و جلالېم،
مقدّس آرزولو، تبریزیم منیم.
خیابانی بو خلقیمیزین افتخاری، اؤز حیاتی بۏیو، یالنېز بیر عالیم، روحانی یا بیر خطیب اولمایېب، او، هر بیر ایشده اؤز دۏغما خلقی اۆچۆن بیر اؤرنك ایدی؛ گئجهلر حق یۏلوندا جهاددان دانېشان عالیم، گۆندۆزلر سنگرلرده یاتېردی، اۏنون عملی، سؤزۆ ایله بیر ایدی. اۏ، ایران انقلابېندا چۏخ سایې آز اۏلان شخصیتلردن ایدی. اۏ، بۆتۆن وار قوهسییله خلقی آیېتماغا، ظلم اؤنۆنده دفاع ائتمهیه و اؤز خلقینین فیكیرلرینی آیدېنلاتماغا هر بیر حالدا یورولمادان چالېشېردې. اۏ، عینالدولهلری و بو كیمی حاكیملری، قُدرتیله، عمل ایله، خلقه گؤونمك یولی ایله رسوا ائتدی. ایكی ملعون یابانجې اینگیلتره (انگلیس) و روسلارېن بیری – بیری ایله البیر اۏلوب، بیری جنوبدان، او بیریسی شمالدان دۏغما وطنیمیزی اشغال آلتېنا آلاندا بو بؤیۆک انقلابچېنېن امری ایله، تبریزده بو انقلاب یوردوندا، گئنیش خلق كوتلهلری، خیابانینین امری ایله – کۆچه به کۆچه سالداتلارېن ایچینده قېرغېن سالدېلار. شئیخ محمد بو یۏرولماز و اؤلمز رهبرین سلطنته قالدېردېغې عصیان بایراغې نتیجهسینده، بۆتۆن ایراندا بؤیۆک ترپهنیش یاراندۏ، شاه بو ملعون و خائن انسان، سلطنتدن خلع ائدیلدی، بونون نتیجهسی اۏلاراق بو جاوان عالیم و قۏرخماز انقلابچې دوققوز مین سس (رای) ایله تبریز اهالېسې طرفیندن شورا مجلیسینه نماینده سئچیلدی. خیابانی ایكی ایلدن سۏنرا روسلارېن اولتیماتومی قاباغېندا و هابئله خائن وثوقالدولهنین انگلیسلر ایله باغلادېغې پیمان قارشېسېندا قد علم ائدیر. و دئموكرات فیرقهسینین (شئیخ محمدین) اورگانی اۏلان تجدد روزنامهسی یازېر:«بو پیمان مجلیس تصدیق ائتمهدن قاباق بیروراق پاره دیر و ملت اونا هئچ زامان بوڲون قویا بیلمز.»
شئیخ محمد خیابانینین شورا مجلیسینده اۏلتیماتوم علیهینه چېخېشېنې، اوستاد- شاعیر گؤرنه آیدېن و گؤزهل قلمه چكیر:
من بیر ایرانلې تك ائدیرم حیرت،
... اوجادان دئییرم جسارت ایله،
وئرمز استقلالېن، الدن بو ملـّت،
سیز نهدن ائتمیرسیز ذرهجه همت؟
سیزه سؤیلهییرم من غیرت ایله.
روس باغېرماسېنا نه اولموش علت؟
روسلارېن اۏلتیماتومو شورا مجلیسینده رد اۏلدو، وثوقالدوله بو خائن، هله ایش اۆستۆنده ایدی. بو بؤیۆک انقلابچې، قیامدان باشقا بیر چاره گؤرمهییب، 1299- ینجی ایل فروردین آیېنېن 17 سینده اؤز مقدس قیامینه باشلادې. ایكی گۆن عرضینده بۆتۆن شهر و ادارهلر خلقین الینه كئچدی و تهرانېن جنایتكار، ساتقېن و خائن مأمورلارې مركزه قایېتماغا مجبور قالدېلار. شئیخ محمد خیابانی گئنیش خلق كوتلهلرینی و اؤلكهنی بو مظلوم خلقین یاردېمې ایله آلتې آی تمام بؤیۆک قایغې و نزاكت ایله اداره ائتدی و هر گۆن اوجا سس ایله دئموكراتلارېن مرامی بارهده، هابئله آزادلېق، حرّیت، برابرلیك، و مدنیت بارهسینده چېخېش ائتدی. اۏنون گۆندهلیك سؤزلری تجدد روزنامهسینده درج اولونوردو و بو درین معنالې سؤزلر یئنیلمز عالیم و روحانینین صداقت و وطن سئوهرلیڲینه بؤیۆک بیر شاهېددیر.
اوستاد- شاعیر بۆتۆن بو صحنهلری و چېخېشلارې، خلقین آزادلېق یۏلوندا گؤتۆرۆلن قدملری، بؤیۆک دیقـّت و مهارتله تصویر ائدیر، اۏ، قېزېنا خطابا بو حماسهده شهیدلر بارهده ساتقېنلار و خائینلرین افشاسېندا، شهرین وضعیتیندن چۏخ گئنیش صورتده دانېشېر:
نئجه بیرگه اۏلار، یزدانلا، شئیطان،
عدالتدن، حقدن دۏغولان اینسان،
خیابانی یعنی: عدالت سسی،
... اۏ صالح بندهنین تمیز وجدانی،
هوشائله،سنقېزېم،دۆشۆنبیرجهآن.
یونهلمز ناحقه، شرّه، هئچ زامان.
محمد(ص)ین ساوی، قرآن نفسی.
تانېماز دؤولهنی، شاهې، سلطانی!
آلتې آی تبریزده خلق، شادلېقلا، فرح ایله یاشایېر، گلهجڲه اۆمید باغلایېر. گؤزلرده سئوینمك، گۆلمك هوسی گؤرۆنۆر. آزادلېق و سعادت قوشو خلقین باشې اۆستۆنده سمالارا اوچور. امنیت، شههرین هر بوجاغېندا حؤكم سۆرۆر: «چؤرهك وای سسی كسیلیر». گل ایندی اوستاد- شاعیرین دیلیندن بو حالتی، بو حیاتی، بو گؤزهللیڲی ائشیدهك و بیر نئچه آن اۏ شرفلی كئچمیشیمیزده سئیر ائدك:
تبریزیخیالدا تجسم ائیله،
بادام آغاجلارې آغ چیچك آچېر،
آرخلاردان آرخماقدا بال شلالهسسی،
تۆستۆ قالخېر بۆتۆن داملاردان گؤیه،
... اۏ قېزېل دؤورانی تاریخ اونوتماز
تبریز بیرشههریۏخ،بیر حكومتیۏخ
دورنالار گؤیلرده قاطارلانېرلار.
قیش گئدیر،هر یانی بۆرۆیۆر باهار.
یاشېللېق شهرده اۏجسوز، بوجاقسېز.
كیمسه قالمامېشدېرگئجه اوجاقسېز.
اۏ گۆنلر باهارېن گلین چاغېدې.
حیات نفسییدی، عزت باغېدې.
بوزامان تهراندا حكومت دڲیشیلیر، وجیهالمّله آدې قازانان بیر باش وزیر ایش اۆسته گلیر. تاریخده همیشه اۏلدوغو كیمی، خلقلر قیامېنې لكهلهییرلر، اۏنا مختلیف آدلار قویورلار. ایندی بو خلق ترپنیشینهده آد قویدولار و اونو بوغماغا وار قوهلر ایله چالېشدېلار. مشیرالدوله یالاندان آزادلېق سئون آدې ایله تانېنان باش وزیر مخبرالسلطنه، بو ساتقېن و خائن وطنپرورلیك و آزادلېق سئون نقابی وورانی، شئیخ محمد یارادان نهضتی بۏغماق اۆچۆن تبریزه گؤندهریرلر. بو خائن ابلیس (مخبرالسلطنه) تهراندا اۏلان حاكیم دایرهلرینین هامېسېنېن فیكرینی یاخشې بیلیردی و اودا، قیامی خفهلهمك و خلقین اۆرهڲینده اۏلان آزادلېق و برابرلیڲه دایر سئوگینی و عشقی سؤندۆرمك ایدی و شهره داخیل اۏلان كیمی قازاقلار ایله همدست اۏلوب خلقه هجوم ائدیرلر، اود یاندېرېرلار، ائولری و دودمانلارې غارت ائدیرلر. خیابانی بو اؤلمز و آدې خلقین یادداشېندا تاریخین صحیفهلرینده دایم- یاشایان شخصیتی خائنجهسینه شهید ائدیب و بو یئنیلمز و خلقیمیزین فخری عالیم، روحانی و مبارز رهبرین جنازهسینی شهرین کۆچهلرینده سۆرۆدۆلر.
من بورادان بیر حاشیه چېخمالېیام. بیلمیرم نه زامان هارادا، چۏخ ایللر بوندان قاباق، اوستاد – شاعیر تجسم ائتدیڲی كیمی، شعری قۏلتوغوندا قالان، آدې ایتمیش، عنوانی باتمېش، بیر غریب وطن شاعیرینین شعرینی اۏخودوم. بو شعر، باشدان – آیاغا زامانلار منیم حافیظهمده قالمېشدې، یازېقلار اۏلسون كی، ایندی بو درین معنالی و اۆرهك یاندېران شعرین یالنېز بیر سۏن نئچه بیتی خاطیریمدهدیر.
بو یۆكسك سویهده اۏلان منظومهنی، اوستاد – شاعیر، ملكالشعرای بهارین شعرینین ترجمهسیله بیتیریر و من بو مقدّمهیه بیر غریب آدې باتمېش، شعری قوجاغېندا قالمېش شاعیرین بو بیتلری ایله سۏن قۏیورام:
یۏخ، اؤلمز سن، سن دیریسن، دۆنیا نهقدهر كیوار،
سنین درین تفكّرون دۆنیا دوردوقجا دورار.
سن برلشدین اؤز قانېنا، دۏغما وطن اوغروندا،
قانېن قالماز یئر اۆستۆنده آند ایچریك بوردا.
قیصاصووی آلاجایېق دۆشمنلردن بونو بیل،
بیزیم گؤزهل شعارېمېز گزهجكدیر دیل به دیل.
یات امین اول، چاتاجاقدېر بو ایشیمیز تئز باشا،
سن ای قاندا چوبالایان رهبریمیز، چۏخ یاشا!
بئلهلیكله فخر ائدیرم كی اوستاد – شاعیرین درین خلاقیت ایله یازېب – یاراتدېغې بو منظومهنین نشرینده منده بیر سوچیلهییرم.


c: text/html

text:
گیوی لقبلی مشهور ترورچو میخایل تولستیخ «شمئل» قومباراآتانیندان آچیلان آتش نتیجهسینده اؤلدورولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی روسییا مطبوعاتی یاییب. مطبوعات آتش آچیلان زامان گیوینین اؤز کابینتینده اولدوغونو و پارتلاییش نتیجهسینده اؤلدویونو بیلدیریب.
آرتیق ترورچونون اؤلدویو اراضیدن گؤرونتولر ده یاییلیب.
قید ائدک کی، گیوی دونباس ساواشینین اساس ایشتیراکچیلاریندان بیریدیر. او، «سومالی» باتالیونونون رهبریدیر. گیوی ۲۰۱۵-جی ایلده آوروپا بیرلیینین قارا سیاهیسینا داخیل ائدیلیب. اوکراینا اونو بین الخالق آختاریشا وئریب. بوندان اؤنجه اونون یارالاندیغی حاقیندا معلومات یاییلمیشدی.
گیوی اوکراینا عسگرلرینین قوللارینداکی بایراق یارلیغینی کسیب اونلارا یئدیزدیرمکله یادا قالیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یولچو یولدا گرک اسماعیل خرمی موغانا چوخلو قار یاغماسادا، قیشین بعضی گونلری چوخ سیزاقلی کئچیر. قارین ایلک گونو اورهک اوخشایان اولور. قار آز یاغدیقدا،هامینین خوشونا گلیر؛ چوخلاری قاپ- باجایا تؤکولرک، قار توپو اویونو، سویروشمک و یا قار آدامیدوزلتمکله مشغول اولورلار. دوننکی قارین کئفین یاشاساقدا، بوگون سیزاقدان چؤله چیخمالی دئییلدی. کوچهده نوودانلاردان و داملارین اوستوندن اوزون-اوزون بوزلار ساللانیردی. سویوق کولکلر آدامین ...Read More »
سویوق اورهییمدن بئینیمه یوکسهلیر / سید رضا حسینی مرند
سویوق اورهییمدن بئینیمه یوکسهلیر سید رضا حسینی مرند قار یاغیردی. ماشین سسسیزجه خیاباندا ایرهلیلهییردی. سوروجو آتا اؤنده اوتوران اوغلویلا، دالی اوتوراجاقدا کی گلینینه گؤز گزدیریردی. اوغلانین سوسقون باخیشلاری اؤنوندن باشقاسینی سئزمیردی. دوشونجهلره اویوموشدو: – “منی بو قیزدان نیه آییردیلار؟ بو قیز حایات یولداشیم دئمیشدیلر. آمما آتام داها دئییل…داهااااا حایات یولداشین دئییل دئیه باغیردی! منمیحایات یولداشی سئچدیم؟ من ائولنمهیی بئله دوشونمهدیم. ...Read More »
آنامین گؤزلری / سودابه تقیزاده زنوز
آنامین گؤزلری سودابه تقیزاده زنوز «بو جلسهنین موضوعسو گؤزدو» ائشیتدیغیمدا بیر ذرّه ده ایچیم اوشومهدی. «دا من گؤزه گؤره ده یازا بیلمیهجاغام باشیمیقویوم اؤلوم دااا» دئدیم اؤزومه. «گؤزه گؤره یازماغا نه وار، چتینی کامپیوتری آچانا کیمیدی، سو کیمیآخیب گئدجک» دئییب حئکایه فولدرینی آچیب شوماره ووردوم. «۱۸-جی حئکایه گؤز…» بسم الله رحمن الرحیم دئمهمیش چیرمهلندیم کی یازماغا باشلییم. اؤز یانیمدا دئدیم ...Read More »
چهارِ غربی / رقیه کبیری
چهارِ غربی رقیه کبیری بویون سحردن ایندییهجن چهارِ غربی لاپ نالچهیرلرین عاشورا آخشامینا اوخشاییر. گؤزوم چیخدی قاپی گؤزوندن بوْیلانیب باخماقدان. آمما بو دئشیک ده اولماسایدی اؤزومو لاپ کور کیمیحیس ائدردیم. گئنه بو گؤز، باشیمیقاتیر. نئجه ده اولسا تکلیییمین یولداشیدیر بئله. هردن اؤز- اؤزومه دئییرم آخی سنه نه چهار غربیده نه کئچیر؟ سونرا دئییرم: «نئجهکی منه نه؟ قونشو قونشونون کیملیییندن، نهچی ...Read More »
اؤلوم ائوی(۳)/ قاسیم پناهی
اؤلوم ائوی(۳) قاسیم پناهی اؤنجه تبریزینهاوا لیمانینا گئتدیک. سعید آدلی کیمسه روحو چاغیرماق اوچون بیزه یاردیم ائتمهگه گلهجکدی. بیر آز گؤزلهدیکدن سونرا بیریسی تئرمینالدان چیخیب بیزه دوغرو گلدی. آشاغی_یوخاری ایگیرمیسکگیز یاشی اولاردی. ساچلارینی دیزلی کسدیرمیشدی. یاشیل کؤینهگینین آلتیندان بیر آغ تی شرت گئییب دوگمهلرینی آچیق بوراخمیشدی. گونش گؤزلوگونو تی شرتینین بوغازیندان آسلاییب ووقارلا بیزه ساری آددیملاییردی. زینب’له نرگیز اونو تانییر ...Read More »
بالابان / سردار آمین(آذربایجان جمهوریسی)
بالابان سردار آمین(آذربایجان جمهوریسی) قوجالار عصالارینا دیرسکلهنیب، جاوانلار قوللارینی سینهسینده چارپازلاییب، اوشاقلارسا اللرینی پاچالاریندا سیخیب گؤزلهییردیلر.هامیالی ایله “مانع اولما” ایشارهسی وئریر، منی سوسماغا سسلهییردی. کوره یینده مکتبلی چانتاسی، ماراقلا آتیلیب دوشن بیر اوشاغین یانیندا چؤمبلدیم. – قاقاش، نهیه باخیرسیز؟ – دئسم، منی قوجاغینا آلارسان؟ سونرا قوجاغیمدان ساغ قولاغیما “آذربایجانلی ایلا ائرمنی داوا ائلیهجک” دئیه پیچیلدادی. مئیدانا ییغیشانلارین یاریسی ائرمنی، یاریسی ...Read More »
اؤلوم ائوی(۲) / قاسیم پناهی
اؤلوم ائوی(۲) قاسیم پناهی قیزلار گئتدیکدن سونرا احمد اوتوردوغو یئرده دیرسهگینی، دیزلرینین اوستونه قویوب، مئبئلین اوستونده ایکی قات اولوب ساغ الیایله،سول الینین بارماقلارینی شققیلداداراق نهییسه دوشونور کیمیاولدو. منیم سسیمله اؤزونه گلیب گؤزلریمه باخدی. ـ سیز کیمسینیز؟ او آدام نهدن سیزی اؤلدورمک ایستهییردی؟ احمد ـ گولومسهییب: منیم ده بونو آنلاتماغیم زامان آپارار. ـ قولاق آس، بورادا آنورمال اولایلار باش وئریر. سؤیله ...Read More »
تموز-یای / کمال عبدالله – کؤچورن: ائلیار پولاد
تموز-یای کمال عبدالله – کؤچورن: ائلیار پولاد یای اولسون، قیش اولسون، بیزیم، یعنی، بیر نئچه اوشاقلیق دوستونون اساس گؤروش یئریمیز بیلگهده روستم گیلین ائوینده اولاردی. روستمین آتاسی زولفقار دایی بو کندین سینهسی خاطیره دولو، بئینی یاشادیغی ایللرین تجربهسییله یوکلو، ساییلان-سئچیلن آغساققاللاریندان ایدی. گنج یاشلاریندان “کشمکشلی” حیات یولو اونو اولجه تورمهیه، اوردان آلمان محاربهسینه، اؤزو ده بیرباشا اشترافباتا، محاربهدن سونرا ائوه ...Read More »
اؤزوم: ایزوپییا / گونئل ائیوازلی
اؤزوم: ایزوپییا گونئل ائیوازلی یانما! آتش سویوقدور! قورخدوغوندان سنی یاندیرار. کبریت چؤپونون اوزهرینده گزیشن آلووادیقتله باخ، ایستهسن بارماغینی یاندیرماز. بلکه درینه یونگولجه توخونا بیلر. او سنی سئوسه، قویماز کول اولاسان. نئجه کی، مین ایللیکلر اؤنجه اللری باغلی آتشه آتیلان ابراهیمیآلوو سالامات ساخلادی. آذرین اوغلو یانا بیلمزدی. اونون داخیلینده قیغیلجیم وار ایدی. اود اونو سئویردی. اگر داخیلینده قیغیلجیم وارسا بیرگه آتشلنهجکسن. ...Read More »
نیقالای / رقیه کبیری
نیقالای رقیه کبیری پاییزا ایکی گون قالیر. نوبار قاپیسینین دروازاسینین طاغی آلتیندان کئچیرم. خوشوم گلیر تربیت آغزی دئمک عوضینه نوبار قاپیسی دئییم. ندنسه بو دروازانی مرمت ائلهیندن بری بورا یئتیشنده نه ساغدان کئچرم نه ده سولدان. همیشه طاغین آلتیندان کئچیرم. اؤزوم ده سببینی بیلمیرم. آنجاق طاغین آلتیندان کئچنده، دئییرم بس أسکی ایللردن ایندیکی زامانا قدم قویورام. مرمت اولونموش دروازا قوندارما ...Read More »


text:
ائرمهنی سلاحلی بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ایری چاپلی پولئمیوتلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رئژیمینی عمومیلیکده ۴۳ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلیینین مطبوعات خیدمتیندن آخار. آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی ایجئوان رایونونون پاراواکار، آزاتاموت کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، نویئمبئریان رایونونون ووسکئوان کندینده یئرلشهن مؤقعلردن آغستافا رایونونون کهنه قیشلاق، قازاخ رایونونون جعفرلی، قوشچو آیریم کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، کراسنوسئلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن گهدهبی رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ایشغال آلتیندا اولان ترتر رایونونون چیلهبورت، آغدام رایونونون جواهیرلی، شوراآباد، یوسیفجانلی، فضولی رایونونون آشاغی سئییداحمدلی، آشاغی وئیسللی، قاراخان بیلی، هورادیز کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، فضولی و جبراییل رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
شمالی کوریا رهبری نینگ اینگ یقین کیشی سی جنوبی کوریا گه کیتدی
کیم جونگ- اون نینگ سینگلیسی جنوبی کوریا گه باردی
شمالی کوریا رهبری کیم جونگ- اون نینگ سینگلیسی کیم یو- جونگ پیونگچانگ قیش المپیاد لری گه اشتراک ایتیش اوچون جنوبی کوریا گه سفر قیلدی.
شونده ی قیلیب ایلک مراتبه شمالی کوریا دن یوقاری مرتبه لی بیر کیشی جنوبی کوریا گه سفر قیلگن بولدی.
خانم جونگ نینگ قیش المپیاد لری اوچون قوریله دیگن یوقاری مرتبه لی هیئت نینگ ایچیده هم اورین آله دیگن لیگی بیلدیریلدی.
جنوبی کوریا مقام لری توناوون بیرگن بیاناتلریده, شمالی کوریا هیئتی نینگ جمعه کونیدن باشلب اوچ کونلیک بیر سفر بیلن اوشبو اولکه گه تشریف بویوره دیگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی.
عینی دمده جنوبی کوریاده بولیب اوته دیگن پیونگچانگ قیش المپیاد لری گه شمالی کوریا دن 22 سپورتچی نینگ اشترک ایته دیگن لیگی معلوم قیلینگن ایدی.


text:
همانطور که قبلا اشاره کردیم یکی از نشانه های تمدن و فرهنگ هر ملتی ضرب المثل می باشد :
نئچه ضرب المثل شاهسون ائل بغدادی ایچینده
آت موردینده
آتیی قوردا چاپما
یورقا آتی اولان کیشیی دن بیرده تزه ائوله نن دن سفره گئتمه
آتیی چاپدیی اندیی آتیی دولانتیر تری ساوییا
آتی آت یاندا باغلایای یا قاپما اورگه نر یا تپمه
اومود دویلودو گلین اولا آتادا میندی
اومود دویلودو ائششگه مینه آتادا میندی
آتدان دوشوب آددان دوشمئییب
آتلی پیادادان خبری یوخدو
بو آت او دووه نی قیترمز
دایی سین تانیمایان اوغلانیدان آتاسین تانیمایان آتیدان مئیدانا گئتدیم .
بیر یئره ییغان : ابوالفضل فردوسی ( عارف )
نوع مطلب :
برچسب ها :
ضرب المثل شاهسون، شاهسون قم، ایل شاهسون ساوه، بزرگان ایل شاهسون، ایل شاهسون بغدادی، ایل شاهسون، شاهسون های فارس،
لینک های مرتبط :


text:
ولو لم یعلم باشتمالها علیه
آما اگر تاخیل ییغیمینداكی میقدار، اونا (مبیعه) شامیل اولاجاغی بیلینمهسه، علامهنین «القواعد»ینین ظاهیری و شهید اوّلین «حواشی»سیندن نقل اولانین ظاهیری و ساوایلارینا گؤره صحیح دئییل. (موعامیله اولان میقدارین ییغیمدا اولماسینی بیلمهلیییك. بیلمهسك صحیح اولماز.) شهید ثانیدا «الروضه» كیتابیندا بو نظری یاخشی بیلیب و دئییب: «شامیل اولدوغونا ظنّین كیفایت ائتمهسینه قاییل اولماق ویجههلیدیر».
«الدروس» و «اللمعه» كیتابلاریندان نقل اولونانین ظاهیرینه گؤرهده [ظنّین كیفایت ائتمهسی] و صحیح اولماقدیر. شهید اوّل «اللمعه»ده دئییب: «اگر [تاخیل ییغیمی] مبیعدن آز اولورسا [موشترینین] ایختیاری وار هر نه وار ثمنین بیر حیصّهسی قارشیلیغیندا آلسین و یا بئیعین بؤلونمهسینه (تبَّعُضالصّفقة) گؤره اونو فسخ ائلهسین».
«المبسوط» و «الخلاف» كیتابلاریندان بونون ضیدّی نقل اولونوب. (اونلار، صحیح اولمادیغینی دئییرلر.)
[صحیحلیگه فتوا وئرنلرین سؤزو] گوجلودور. هرچند صحیحلیك حؤكمونو تعیین ائتمگه اعتیراض وار. [صحیحلیگه حؤكم ائتمك، غررلی اولماغی لازیم گتیرمز.] خیارا قاییل اولماقلا غررلی اولماغا چاره قیلینماز. (خیار غرری آرادان آپارماق اوچون دئییل.) چونكی دفعهلرله اوخودوغونا اساساً، غرر، بئیعده خیاری نظرده آلمادان حسابلانار. (بیر شئیین غررلی اولوب اولمادیغیندا خیارین تأثیری یوخدور.) خیار، عقدین احكامینداندیر و عقدین ضیمنینده یارانان غرر، اونونلا آرادان قالدیریلاماز. بلكه [صحیحلیگه حؤكم ائتمگین ویجههسی] غررسیز اولدوغودور.
ولو لم یعلم باشتمالها علیه،
فظاهر القواعد والمحكی عن حواشی
الشهید وغیرها عدم الصحة، واستحسنه فی الروضة، ثم قال: ولو قیل بالاكتفاء بالظن باشتمالها علیه كان متجها .
والمحكی عن ظاهر الدروس واللمعة الصحة، قال فیها: فإن نقصت تخیر بین أخذ الموجود منها بحصته من الثمن وبین الفسخ، لتبعض الصفقة.
وربما یحكى عن المبسوط، والمحكی خلافه، ولا یخلو عن قوة وإن كان فی تعیینه نظر، لا لتدارك الغرر بالخیار، لما عرفت غیر مرة: من أن الغرر إنما یلاحظ فی البیع مع قطع النظر
عن الخیار الذی هو من أحكام العقد، فلا یرتفع به الغرر الحاصل عند العقد، بل لمنع الغرر.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
جودیت باتلئرین سون آمئریکا سئچکیلرینه تپکی اولاراق قلمه آلدیغی قیسا یازیسیندا بیر سؤزبیرلشمهسی وار: left of center.
بونو نئجه چئویرمهلیییک؟ «مرکزین سولو»مو؟
رسمی آذربایجان تورکجهسینده بونون دقیق قارشیلیغی [معادلی] یوخدور. فارسجادا ایسه اونو “چپ میانهرو” چئویریرلر. آمما ایستانبول تورکجهسینده اونون دقیق و یئرینه دوشموش فارشیلیغی واردیر: “مرکز سول”.
هابئله، آک پارتینین بیرینجی کز سئچکیلری قازاندیغی گونلر مسعود ییلماز بئله بیر قاورامی سسلندیردی: «بیزده ایندی مرکز ساغین یئری بوشدور، آک پارتی مرکز ساغچی رول اوینامالیدیر.» دئمک “مرکز ساغ” باشقا بیر ایصطیلاحین قارشیلیغی اولاراق ایشلنمیشدیر: right of center.
بونلارا دایاناراق بو ایکی اؤنملی و ایشلک ایصطیلاحین قارشیلیغی بارهده اؤنریمیز [پیشنهادیمیز] بودور:
اورتا سول / مرکز سول left of center
اورتا ساغ / مرکز ساغ right of center.


text:
أردۇغان: ناتو دیمهک آمریکا دیمهک دألدیر
أردۇغان آمریکانینگ بودجه سی نینگ ترورچیلیغا قۇلداو اۆچین حارجانیاندیغینی آیتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی و عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ باشلیغی رجب طیب أردۇغان تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسینده پارتیاسی نینگ تۇپاریندا چیقیش اتدی.
پرزیدنت أردۇغان آمریکانینگ آشاچی ترور قوراماسی پ. ک. ک/ ک. ج. ک/ پ. ی. د/ ی. پ. گ-أ یاراغ کؤمِگینی برمهک باراداقی قارارینینگ تۆرکیأنینگ آمریکا بارادا قابول اتجهک قارارینت تأثیرینی یتیریپ بیلجکدیگینی آیتدی.
چبقیشیندا آمریکانینگ ترورچیلیغا قارشی گؤرهشده ایکی یۆزلی حرکت ادیأندیگینه اۆنسی چکن پرزیدنت أردۇغان، عاصیرلاردان بأری دؤولت دأبینه ایه بۇلان تۆرکیأنینگ ترورا قارشی گؤرهشده اؤز اۆستۆنه دۆشیأن جۇغاپکأرچیلیگینی یرینه یتیرجکدیگینی آیتدی.
آمریکانی ناتونینگ آغضاسی حؤکمۆنده جۇغاپکأرچیلیکلی حرکت اتمأگه چاغیران رجب طیب أردۇغان،
"ناتوآ آغضا یورت ایسهم شیله حرکت اتمهلی می؟ ناتو آغضا بۇلساق، ناتو آغضا حؤکمۆنده تۆرکیه أهلی جۇغاپکأرچیلیگینی یرینه یتیریأن بۇلسا اۇندا آمریکا هم ناتونینگ شرطنامالاری نینگ ماددالارینا و حؤکۆملرینه لاییقلیقدا حرکت اتمهلی. ناتو دیمهک آمریکا دیمهک دألدیر. ناتوآ آغضا بیر یورت آمریکا بیلن دنگ درجه ده دیر. هر بیر آغضا شۇل جۇغاپکأرچیلیکه لاییقلیدا حرکت اتمهلی" دیدی.
آمریکانینگ هم پ. ک. ک/ ک. ج. ک/ پ. ی. د- ی. پ. گ بیلن هم ده داعش بیلن حیذماتداشلیق ادیأندیگینه اۆنسی چکن تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی،
"داعشلی نأچه آدامی یۇق اتدینگیز؟ اۇلاری نیرأ اوغراتدینگیز؟ بو مسئله ده آنیق ماغلومات یۇق. بیز بؤلگه ده کیمینگ کیم بیلن بیرلیکده حرکت ادیأندیگینی، نأمه ایشلر ادیأندیگینی، کیمه نأحیللی مۆمکینچیلیک هؤدۆرلهیأندیگینی آنیقلایاریس. ایندی هیچ کیمینگ داعش باهاناسی اولانماغا حاجات یۇق. سوریه دأکی و عیراق داقی داعش ینگ سۇنگی گلدی. اۇلارینگ پ. ک. ک لیدیعینی گؤرمهدیک دیأنلر اگر کؤر یادا سامسیق دأل بۇلسا اۇندا بِت پألدیر" دیدی.
آمریکان رایاتلارینا هم یۆزلهنِن أردۇغان،
"آمریکانینگ بودجه سیندن ترور قوراماسینا کؤمِک برمهک اۆچین بؤلۆنیپ بریلن پوللار آمریکان حالقی نینگ جۆبۆسیندن چیقان پوللاردیر. بو مسئله ده آمریکان حالقی نینگ حاص اۆنسلی چمه لهشمهکلرینی گۆن ترتیبینه گتیرمهک ایسله یأریس" دیدی.
تۆرک یاراغلی گۆیچلری نینگ سوریأنینگ عفرین شأهِرینده پ. ک. ک/ ک. ج. ک/ پ. ی. د- ی. پ. گ و داعش قوراماسینا آغضا ترورچیلاری تأثیرسیز یاغدایا گتیرمهک دۇست و دۇغانلیق حالقی ترورچیلارینگ باسیشیندان و ظلمیندان حالاص اتمهک اۆچین ۲۰-نجی یانواردا باشلادان زیتین شاحاسی حرکتینه قارشی توتوم آلیپ باریانلارا قارشیلیق گؤرکِزن أردۇغان،
"حرکت سبأپلی هنیزم یوردومیزی گۆنأکأرلهیأنار ایلکی بؤلگه دأکی تونللره، قاچیپ آتالغالارا و یاراغلاندیریلان اۇبالاری گؤرسینلر. اگر شۇل طایارلیقلارینگ یوردومیزا قارشیدیغینی گؤرۆپ بیلمه یأن بۇلسالار اۇندا اۇلارا آیدارا سؤزۆم یۇق" دیدی.


text:
بیر فینجان ایستی چای!
بیر میتککه !
"شاه عابباس دا بو کیفی گورمه ییب "، پوزان اولماسا.
لاپدان بیری پوزور بو کیفی ...
لاپدان بیری خاطیر لار سیزی ...
لاپدان بیری سیزنن دانیشماق ایسته ییر.
" ه ... ه ... بو گون ... فیلان ...یئرده توپلاشمیوگ ...
دوستلار ، جاوانلار ، سیز ده اولسوز ، چوخ خوش اولار ...
... ... ....
"
فیکیر له شیر سن : گوره سن نه موناسیبت دی
اینشالله خییر اولار . خییر ایشه توپلاشار لار .
*
ایکینجی گون .
یورغون ائوه یئتیشیر سن .
باشماق هله اییغوندادی ...
تلفون زنگ چالیر ...
بیر آیری آدام دوست آدینا سیزی جلسه یه چاغیریر...
**
فیکیر له شیر سن ...
فیکیر له شیر سن ...
خیدمت !
سنی یوخ اولاسان!
سنی گوروم داشا دونه سن!!
سنی گوروم قان قوساسان یوخ به یین !
سنی گوروم خوره توکه سن پ*خ به یین !
***
گور نه گونه قالمیشوگ.
هامی خیدمت آدینان بیزی مین مگ ایسته ییر ...
آخی دی ین یوخدی
ده سین : اوزون سن ، اوزون قولاغ دا اوزون سن ...
... اوزون سن .
...اوزون سن .
...اوزون سن .
****
گور نه گونه قالمیشوگ .
آغزینین ساری سین توکیلمه میش
گو..ــو نین پ..ـخین یومامیش هر قورما قودوغ
بیزه آغ ساققال اولماق ایسته ییر
گور بیز نه آلچاق لارا یئن میشوگ
گور بیز نه عجیز اولمیشوگ ...
...
سوز بیلن لریمیز قالیب
جاهیل لریمیز آغ ساققال لیق ایدیعاسی
نئچه دوره دیر بیزی بوراخمیر .
بیزی بئلیمیزه مینیب هله چاپیر...
دوش من اولوم
یورولدوم جنت آدیلا
اونی بونی اورا --- بورا داشیماق دان
یورولدوم
دونیادان گئدن لردن ، بو زاماندا اولمیان لارا آغلاییب
تانریدان
مرحمت ایسته مگ دن .
یورولدوم
اولی لردن اوزومه نردیبان دوزلدیب
اوزومی سئوین دیر مگ دن ....
نئچه آی بوندن قاباق ، کوچه باشینا آسالت توکیر دیلر ، آسفالت قوتاردی ، نئچه گوندن سونرا گئنه همن آداملار کوچه یه گلدیلر ... ایتیفاقا بو سری شورا لار دان دا بیری واریدی ...
دایی سی ائوی نین قاباغیندا دایانمیشدی ...
آسفالت چیلارا فرمان وئریردی ...
بورا توکوز ...
قوتاروز گئدگ...
قالا بیلمه دیم سوروشدوم ...
آقای ...
کوچه نین قالانی قالدی ...
دئدی ...
گلیب اورانی دا وئره جوگ.
بو قیش
بیز زیغا با تاندا
دایی سی قورو آسفالتا ایاغین باسیردی ...
اوندا من اوره ییمده
اونون ،
او شورانین دیری دده سی باباسینا ...
... .


text:
تهامه
تهامه یادا تیهامه (عربجه: تهامة) و (اینگیلیسجه: Tihāmah) عربیستان یاریم آداسیندا نازیک بیر شریت حالیندا قیزیل دنیز ساحیلینده اوزانان بؤلگهدیر. عقبه خلیجیندن باب المندب بوغازینادک اوزانمیشدیر.
ایندی تهامهنین آز بیر حیصهسی یمنده و چوخ حیصهسی سعودی عربیستاندا قالیب. مکه شهری حجاز و تهامه چؤلوندهدیر و اونا گؤره تهامه ده آدلانیر. مکه، نجران، جدده و صفا بو بؤلومدهدیر.
گؤرونتولر
قایناقلار
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tihamah»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۶ بهمن ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
“سومالی قاسیمخان”ین قهرمانلیق داستانی هاشیم ترلان ایضاح: آذربایجان کند حرکاتی تاریخینده، خلقین ایچیندن باش قالدیریب ظولم و زوراکیلیق علیهینه عصیان ائدهن قهرمانلار چوخ اولوبدور. مختلف دؤرلرده ایستر شمالی آذربایجاندا، ایسترسهده آرازین بوتاییندا خانلارین، بیلرین و ژاندارملارین ائتدیگی زوراکلیغا قارشی عصیانا قالخان کندلیلر، معاصر اجتماعی، سیاسی مبارزه تاریخیمیزده اؤز پوزولماز قهرمانلیق ایزلرینی بوراخمیشلار. قاچاق نبی، قاچاق کرم، سومالی قاسیم و بیر ...Read More »
آکواریوم / حسین واحدی
آکواریوم حسین واحدی ۱ کؤهنه قابیغی اولان کیتابی اوخویارکن، ائهمالجا باشینی ساغا چئویریب، اویناغان بالیقلارینا باخیردی. چوخ چکمهدی کیتابی بوکوب، اؤنونده اولان ماسانین اوستونه قویوب، دیزلرینی قوجاقلاییب آکواریومون ایچینه زیللهنرکن اؤز-اؤزو ایله دئدی: - هن، قویروق بولایین، کئف ده، یاشاماق دا، دونیا دا سیزینکیدی. نه یئمک فیکری نه ده غم-غصه. هر نه قاباغینیزدا حاضیردی. سونرا گولومسهیه-گولومسهیه آرتیردی: -هیمممم، نه خوش ...Read More »
پووئست: قاتار قفهسی، یالقیزلیق داییرهسی(۱) / کیان خیاو
پووئست: قاتار قفهسی، یالقیزلیق داییرهسی(۱) کیان خیاو سحر چاغی یوخودان دوردو، هرگونکو کیمیگؤزل قیزی مارینانی آستاجادان ماهنی اوخویا- اوخویا، اوز- گؤزونو اؤپه- اؤپه گئییندیریب مدرسهیه آپاردی. مارینا اولان گوندن یوخودان دوراندان سونرا صوبحانه یئمزدی. مدرسه کیفینه ائودن یوخسا ائشیکدن آلینیب قویولانلاری دا سحر ساعات اوندان او یانا یئیردی. یئنه هر گونکو کیمیمدرسهیه بیر آز قالمیش بؤیوک بیر سوپئرمارکئته گیریب، مارینایا ...Read More »
سیتاره بختی قااااره / سوسن نوادهرضی
سیتاره بختی قااااره سوسن نوادهرضی (دیالوگلار و اننهنین تعریف ائلهدیگی ناغیل تبریز آغزی ایله یازیلیب) اننهم نم نه عجب حمد سورهلرینی اوخومادان، اؤلولری بیر- بیر بهشته گؤندرمهدن، “آللاه صت هَزار مرتبه شوکر”- دئییب باشلادی «سیتاره بختی قاره» ناغیلینی تعریفلمهیه: -گوننرین بیر گونونده، شاه آبباسین دوربونونده، بیر قیز واریدی، آدی سیتاره ایدی. سیتاره هم یاخجی قیز ایدی، هم گؤزل ایدی، هم ...Read More »
آسیلی / روحانگیز پورناصح
آسیلی روحانگیز پورناصح شکیلینه باخاندا، بئلی ایستر- ایستهمز اییلیردی، گوزگویه باخاندا، چییینلرینی دالییا چکیب، شستلی دوروردو. بونلارین بیری اونونلا اویناییردی. باشا دوشموردو. بلکه ده تزه اویونلاردانیدی، باشارمیردی. بیری اوزاقدان باخیردی، بیری یاخیندان. اوزاقدان باخانین آدی ائله اوستوندهایدی. اوزاقدان باخان، بالاجا نسنهلری گؤره بیلردیمی؟ نه اوچون اوزاقدان باخانا قاشسیز، کیرپیکسیز، اوزـ گؤزو شیشمیش، قیریشیقلی بیریسیایدی، یاخیندان باخانا هله ده گنج. بلکه ...Read More »
تر آرخاسیندان هئچ زاد بللی دئییل / رضا کاظمی
تر آرخاسیندان هئچ زاد بللی دئییل رضا کاظمی شاعر یولداشینین اؤلوم خبرینی بیر ده اوخودو. اووجو ترلهمیش، سیقاری دا قورتارمیشدی داها موبایلینی یئره قویوب پئنجهیینی گئیدی. آیری بیر اس. ام. اس گلدیکده، ائودن ائشییه چیخدی. خیاباندا یاغیش چیلهییردی. کوچه آغزینداکی دوکاندان بیر پاکات سیقار آلیب بیرینی آلیشدیردی. پولونون قالانینی آلمادی. یولداشی ایندی خیابان اورتاسیندا اوزانمیش، قان آخیردی اوندان. اونون آچیق ...Read More »
سون قرار / ائلیار پولاد
سون قرار ائلیار پولاد سحرین حزین مئهی اونلارین گؤزلریندهکی گئجهدن قالان یوخونو قاچیریردی. ایشه رغبتله باشلامیشدیلار. اوستالاری یوبانسادا اونلار اؤز ایشلرینین عؤهدهسیندن گلمهیی یئترینجه باجاریردیلار. گونش یاواش-یاواش بویلانیر و بوتون جانلی و جانسیزلارا ایشیق و حرارت باغیشلاییردی. او، پلان خریطهسینی ایش میزینین اوستونه سرهرهک، دؤرد بوجاغینا آرماتور تیکهسی قویدو کی یئل آپارماسین. اؤلچولری پلاندان اوخویوب مترین اوجونو کؤمکچیسینه اوزاداراق اؤلچولری ...Read More »
اورتا دووار / محمد سرافراز قراملکی
اورتا دووار محمد سرافراز قراملکی او قدر ساغ گؤزومو یوموب سول گؤزومله اورتا دووارین بیرده بو دمیر قاپینین دئشیگیندن باخمیشام کی رحمتلیک بؤیوک ددهمین تاخما آدی یادیما دوشور “بیر گؤزلو یعقوب” گئجهلر آی ایشیغیندا آنامدان گیزلی اورتا دوواری پیچاقلا دئشدیگیم گوندن؛ بئش گون گئچیب. بو گون ایکینجی گوندور نازلیدان خبر یوخدور. یوخسا ایندی کؤرپه اوشاغی قوجاغیندا آلما آغاجینین کؤلگهسینه سیغیناراق، ...Read More »
وو وی۱ / رقیه کبیری
وو وی۱ رقیه کبیری جان… جیسم… ایکیسینهده توخونوب، ایکیسینی ده زدهلهییب.هاردان کؤک سالمیشدی؟ بیلمیرم.هاردان کؤک سالدیغینی نه علمین باشی چیخیر، نه ده منیم. دوردوغوم یئرده کؤک آتمیشدی. نه ال توخونموشدو، نه آغیز. نه بیر کؤرپهنی دیرچلتمیشدی، نه ده بیر سئوگییه جان وئرمیشدی. جانیمیزدهلهییب، جینسیّتیمه قییدی. یارا وار باغلارلار، یارا وار داغلارلار. آمما منیم باغلانمیش یارامین داغ- دامغاسی هم جانیمین، هم ...Read More »
ببو ببو / مسعود آذر
ببو ببو مسعود آذر هاوا چوخ سویوقایدی، یئنه گئجیکمیشدیم. قاپینی دؤیدوم، خیردا قارداشیم قاپینی آچدی. تلهسیک گیردیم حیطه دئدیم: -«آرش قاچ ایچری دوندوق!» ایکیمیز بیردن سوخولاراق ائوه، قاپیدا گیر ائلهدیک، بیر آز دارتینیب قاپیدان کئچیب تئز باغلادیق. پالتوومو چیخاردیردیم کی آتام یئتیشدی. -گینههاردایدین؟ -گئتمیشدیق توپا. -منی سرییبسن اولان. بو سویوقدا ایتی وورسان ائشیگه چیخماز. سیز بیر یول بو شخته ده ...Read More »


text:
ایران شیرکتینین شوشادا مسجید تعمیر ائتمهسینه دایر یاییلان خبرلری تصدیقله میریک.
آپا خبر وئریر کی، بونو ایران خاریجی ایشلر ناظیرلیینین سؤزچوسو بهرام قاسیمی دئییب.
«بیزده ایرانلی موهندیسلرین قاراباغدا اولماسینا دایر معلومات یوخدور، بیز بونو تصدیق ائتمیریک»، - او بیلدیریب.
ب. قاسیمی دئییب کی، قافقاز بؤلگهسینده ائتنیک و رئگیونال گرگینلیکلر اولدوغو اوچون بعضی کوتلوی اینفورماسییا واسیطه لری منبعی معلوم اولمایان، یالان، اساسسیز معلوماتلار یاییر، ایران حاقیندا دا بعضا بئله معلوماتلار یاییلیر.
"ایرانین آذربایجان رئسپوبلیکاسی، قاراباغ بحرانی، ائلجه ده ائرمنیستانا دایر سیاستی دییشمهییب. بیزیم مؤوقعییمیز ثابتدیر و بو مؤقعنی داوام ائتدیرجه ییک»، - او قئید ائدیب.
ایسرائیلین باش ناظیری بئنیامین نئتانیاهونون آذربایجانا سفرینه ده موناسیبت بیلدیرهن ب. قاسیمی دئییب کی، آذربایجان موستقیل اؤلکهدیر و بو، آذربایجانین داخیلی مسئلهسیدیر: «آنجاق دوشونورهم کی، آذربایجان بو سفری قبول ائتمهمهلی ایدی. بیز ائیسرایلین داغیدیجی حرکتلرینی و فیتنه کار داورانیشینی موشاهیده ائدیریک. اونلار ایسلام اؤلکهلری آراسیندا موناسیبتلرده پروبلئملر یاراتماق نیتینددیرلر".
خاطیرلاداق کی، ایرانلی متخصصلرین شوشا مسجیدینده برپا ایشلری آپارماسی بارهده ائرمنیستان مطبوعاتی معلومات یاییب. ائرمنیستانین نیوز.آم سایتینین خبرینه گؤره، ایران شیرکتی داغلیق قاراباغداکی قوندارما رئژیمین اقتصادیات ناظیرلیینین سیفاریشی ایله شوشا مسجیدینده برپا ایشلرینه باشلاییب. بو ایل دئکابرین ۷-ده طرفلر آراسیندا مووافیق سند ایمضالانیب.


text:
کاش کی یاشلاشاردی، بیر آز قوجالاردی.
بو سؤزلری آ.ر.ب تی وی-نین "گلین دانیشاق" وئریلیشینین قوناغی اولان موغهننی راحیده باخیشووا سؤیلهییب.
قارداشینین ائرکهن اؤلوموندن دانیشان ایفاچی آردیجیل ۲ قارداشینی ایتیرمه یین چوخ آغیر اولدوغونو بیلدیریب: "بو، حیاتدیر. هئچ کیم ایستمز کی، دوغمالارینی ایتیرسین. قارداشیم چوخ جاوان یاشدا ایدی. من عمومیتله بو حاقدا دانیشماق ایستهمیردیم. ۲ قارداشیم وار ایدی. بیرینی داها اول ایتیرمیشدیم. بیری ۲۴ یاشیندا، دیگری ایسه ۳۵ یاشیندا رحمته گئتدی. یادیما گلیر کی، بالاجا قارداشیم رحمته گئدنده بو قارداشیمی قوجاقلاییب دئدیم کی، رامین، بیر دنه قارداشیم قالدی. هئچ دوشونمزدیم کی، واخت گلهجک، من اونو دا ایتیرهجهم. عائلهده اولور کی، باجی ایله ده سؤز اولار، قارداشلا دا سؤز اولار، اما اینانین کی، باجی قارداشین ۲-جی آناسیدیر. منیم سوموکلریم سیزیلداییر. اونو آخیرینجی دفعه او وضعیتده گؤرمه ییم دیله گلهسی دئییل.
او فریادییمی، او آجیمی، او چکدیکلریمی یالنیز الله دویا بیلر، اینسانلار یوخ. همیشه منیم بیر اوزوم گولهجک، بیر اوزوم آغلایاجاق. چونکی جانیمین بیر پارچاسی گئدیب".
موغهننی حیاتین چتین اولسا دا، داوام ائتدیینی و بونا اؤیرشمهلی اولدوغونو قئید ائدیب: "۲ قارداشیمین ۲-سینی ده ایتیردیم. آرتیق ۲ باجی قالمیشیق. بیر ده آنامدیر. اصلینده من ایستمزدیم بو حاقدا دانیشیم. بونلاری دانیشماق منه چوخ آغیردیر. اؤلوم آللاه این حؤکمودور. بیز آغلاساق دا، اوره ییمیز پارتلاسا دا، آللاه این ایشینه قاریشا بیلمه ریک. بیر موسلمان اولاراق بونو درک ائدیریک کی، آللاه بیزی یارادیر و بیر گون ده بو دونیادان آلیب آپاریر. بیز همیشه دئییریک کی، کاش کی یاشلاشاردی، بیر آز قوجالاردی، آللاه جاوانلارا دیمهسین، اما اؤلومون ده یاشی یوخدور. هر کسه جان ساغلیغی آرزولاییرام. سئودیکریمه دئییرم کی، اؤلوم اولاجاقسا دا، آللاه بیزه خئییرلی اؤلوم وئرسین، خستهلیکله ایمتاحانا چکمهسین.
بیرینجی جانینیز ساغ اولسون، ایکینجی ده کی، آللاه بیزه هر شئیین خئییرلیسینی قیسمت ائلهسین".


text:
پاییز گئجهسیایدی.هاوالار چوخ سویوق کئچیردی. موحاریبه اولدوغونا گؤره شهرده گئجهلر چراغلار سونولو اولمالیایدی. بلکه ده چراغلار یاساق اولموشدو؟ بونا گؤره گئجهلر باییرا چیخاندا نظره چوخ دهشتلی گلیردی. قارانلیق اؤز چادرین ائله چکمیشیدی کی، گؤز گؤزو گؤرموردو. ساوالانین اطرافین قار توتسادا، هله آغ کؤینکی شهره گئیدیره بیلمهمیشدی.
گئجه یارینی گئچمیشیدی. سحرین باغری یاریلیردی. شهر شیرین یوخودایدی. من یاتاغمین ایچینده آرخام اوسته اوزانیب، گؤزومو اوتاغین تاغینا تیکمیشدیم. یوخوم آپارمیردی؛ سانکی یوخوم باشیما دوشموشدو. بیر آندا حیطین قاپیسی مؤحکم دؤیولدو. یوخو گؤروردوم، یوخسا اویاقایدیم! تئزلیکله شالواریمیگئیمهگه باشلادیم، آمما قاپی بیر دوزومه چیرپیلیردی… الاهی نه اولا؟ گئجهنین بو واختیندا قاپینی دؤین کیم اولا؟!… فیکره دالدیم. چیگنیمه بیر آرخالیق آتیب تئز قاپییا ساری یویوردوم. قاپینی آچان کیمیگؤردوم یحیی دالغین بیر حالدا ال آیاقین ایتیرر کن ، وحشی بیر باخیش لا: – تئز اول گئدک! دئدی. یحیی اون سککیز یاشا دولموش اوجا بویلو، اوتانقاج، ایدمانچی بیر گنجایدی.
-بلکه آتام؟
-یوخ، یالنیز تئز اولمالیسان.
-آخی بیر دی گؤروم نه اولوب! من یاری جان اولدوم!
-محرم عمیاؤلوب!
-نئجه محرم عمیاؤلوب!… نه دانیشیرسان؟…. یحیی نه دئییرسن.؟ دئیهرک گؤزلریم یاشلا دولدو.
-آخی عمیم آخشام بیزه گلمیشیدی؛ او چوخ جانی سولو، ساغلام و کئفی سازایدی!
-سکته ائلهییب، اؤزوده یوخودا! یحیی دئدی. ائله ساندیم بوسبوتون بدنیمده سویوق بیر گیزیلتی قوپدو. عجلهلی بیر حالدا پالتارلاریمیگئیدیم.
بؤیوک قارداشیم کریم منیمله قاپی – قاپی قونشوایدی. اونلارین دا قاپیسین دؤیدوم. اویاندی. خبری ائشیدهرک ال آیاغین ایتیردی:
– بو نه موصیبتایدی بیزی گلدی تاپدی! آخی عمیمین اؤلوم واختی دئییلدی. او چوخ ساغلام و کئفی سازایدی… قهرلنمیش بیر حالا دوشموشدو. یحیی ایله بیرلیکده یوللاندیق عمیمین ائوینه طرف.
دئمهلییم من بویا باشا چاتدیغیم زاماندان بیزیم طایفادا بیرینجی دفعهایدی کی، اؤلومله اوز به اوز گلیردیم. اؤزوده عمیمین اؤلومو، چون اوندان چوخ یاشا دولموش بو طایفادا واریدی. منجه بو آغیر ایتگینی ایچهریمده قبول ائلهمک ایمکانسیزایدی. آمما ائله بیل کی اؤلوم اؤز آیاقلاریلا قاپیمیزا گلمیشیدی.
محرم عمیم اوجا بویلو، قارا بنیز، کورهیی ائنلی، ساچلاری چال، دولو انداملی ساغلام بدن بیر کیشیایدی. دونیانین ایستی – سویوغونو گؤرموش، خئیرخواه انسان کیمیائل اوبادا تانینیردی. او محلهده، ائل ایچینده، محبتلی و قایغیکش اولاراق، جماعاتین بوتون خیر ایشینده جانیندان مایا قویاردی.
محرم عمینین کوچهلرینه یئتیشرکن، گؤردوک جماعات قاپینین چئورهسینه ییغیشیبلار.هامیبیر بیریندن سوروشوردو: – بس محرم نئجه اولوبدو؟
آغساققال کیشیلر اللری قوینوندا، باشلارین آشاغییا سالیب حزین- حزین آغلاییردیلار.
ائوه گیررکن، اؤزومو اوتاغین اورتاسینا اوزانیلمیش جنازهنین بؤیور طرفینه ییخدیم. یول اوزونو هئچ دانیشمایان کریم، ائوه گیررکن جنازهنین باشی اوسته اوتوروب، یانغیلی سسیله اوخشاما اوخوماغا باشلادی. او بوندان اؤنجه گؤزل موغام و باشقا آذربایجان ماهنیلارینی خوش سسیله قوهوم، اقربا گنجلرینین تویلاریندا اوخویاردی، دئمکهامینین چوخ خوشو گلیب و لذت آپاراردیلار. آمما بیرینجی دفعهایدی اونو اوخشاما اوخویاندا گؤروردوم. کریمین سسی بوتون آغلایانلارین سسین ایتیردی. او ائله یانیغلی اوخشاییردی کی، منیم اورهییمیسیخیردی؛ سانکی اهمال- اهمال بوغولوردوم؛ خیردا – خیردا آغلیم باشیمدان چیخیردی. منه ائله گلیردی اؤلومله ال- اله وئرمیشم. کریمین سسی، منی ایچریمده آغلاماقدان سونوشدوروردو. اوخشامالار جانیما هوپارکن، داها راحاتلاشیردیم. موطلق آغلاماق سسی ائشیدمیردیم. محرم عمیم الیمدن دوتوب خییوچایینا آپاریردی منی. باهار فصلیدی؛ طبیعتین گؤزللییی اینسانین روحون نوازیش ائلهییردی. یارپاقلارین پیچیلتیسی، آزاد قوشلارین سئوینجلی نغمهلری منیم اوزومه گولوردو. دوزلر، یاماجلار یام- یاشیل اولموشدو؛ گوللرین اوستونه قونان آریلارین ویزلتیلاری قولاغا گلیردی. آلما آغاجلاری قیرمزی، بایاز گول آچمیشدیلار؛ عمیم دئییردی بو ایل آلما آغاجلاری چوخ بهرهلی اولاجاق؛ او چوخ سئوینیردی، آخی بو باغا چوخ زحمت چکمیشدی.
بیزیم باغین گون چیخان طرفیندهکی یاماجدا، بیر اوجا هوندور- آدام هئیکلینه اوخشار بیر داش واریدی. ائل ایچینده اونا گئچمیش زامانلاردان موللالی داش دئیردیلر. کریم ایسه موللالی داشین اوستونده اوتورموشدو. او چوخ گور سسیله قاراباغ شیکستهسی اوخویوردو. اؤتن گونلردن عمیمین، کریمین سسیندن چوخ خوشو گلردی. من اونا ال قاوزادیم، آمما او الین قاوزایان آندا، هئیکلی داشا دؤندو. اوزومو عمیمه توتدوم:
-باخ کریم نئجه اولدو؟…
ایستهدیم کریمه طرف آیاق گؤتورم، عمیم: -اوغلوم دئیهسن یوخو گورورسن، او موللالی داشدی!- دئدی.
آنجاق اونون سسی یئنه ده چوخ آیدین گلیردی. عمیم: -الیوی وئر منه خییو چایین کئچیب گئدهک! واخت دارالیب،هاوا قارانلیغلاشمادادی- دئدی. من الیمیعمیمین الینه وئردیم ، آنجاق اونون اللری چوخ سویوقایدی.
بؤیله اوزوجو بیر حالدا، گؤردوم کابلا صاحب قولومدان یاپیشیب منی چکیر یانا:
-آی اوغول دور آیاغا، جنازهنی گؤتوروروک.
من باشیمیقالدیردیم. عمیمین الی الیمده بوزا دؤنموشدو. داها آغلامیردیم، تکجه باخیردیم. دئمک گؤزلریم یول چکیردی؛ کریمین سسی کسیلمیشدی؛ اؤزوده بیر بوجاقدا، سووا باسیلمش تویوق کیمی، بوزوشوب بیر نقطهیه دونوخموشدو، آمما رنگ – روفی دیوارلارین گچینه اوخشاییردی، آغ آپباغ.
جماعات جنازهنی -یا حسین، دئیهرک قیرمیزی پتو آراسندا قالدیردیلار. منسه اؤلومله گؤروشموشدوم، لاپ دا یاخیندان. ایچریمده بیر خوشالیقهاواسی گزیردی. داها اؤلومدن قورخماییردیم، سانیردیم اؤلوب یئنیدن دیریلمیشم؛ هئچ عمیمین ده اؤلومونه ناراحات دئییلدیم. گؤروردوم او اؤزو ده جماعاتلا بیرلیکده جنازهنی قبریستانا آپاریر، آمماهامیدان قاباقدا و چوخ سورعتله گئدیر. منسه اونا چاتماغا جان آتیردیم؛ حاییف کی، بیر آندا گؤزلریمین اؤنونده یوخ اولدو. دالینجا قاچدیم؛ چوخ گور سسله چاغیردیم. او گؤزدن ایتمیشدی.
اطرافیمدا هئچ بیر کس یوخیدی. بلکه هئچ جنازه ده یوخیدی. دؤندوم گئرییه؛ گؤردوم تکجه کریم مئییت قییافهسینده آردیمجا یاواش -یاواش گلیر…
اؤلومله ال- اله / رحیم خیاوی
پاییز گئجهسیایدی.هاوالار چوخ سویوق کئچیردی. موحاریبه اولدوغونا گؤره شهرده گئجهلر چراغلار سونولو اولمالیایدی. بلکه ده چراغلار یاساق اولموشدو؟ بونا گؤره گئجهلر باییرا چیخاندا نظره چوخ دهشتلی گلیردی. قارانلیق اؤز چادرین ائله چکمیشیدی کی، گؤز گؤزو گؤرموردو. ساوالانین اطرافین قار توتسادا، هله آغ کؤینکی شهره گئیدیره بیلمهمیشدی.


text:
آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری پرئزیدئنتی باراک اوبامانین روس دیپلوماتلاری دئپورتاسییا ائتمهسی پروووکاتیو حملهدیر.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری ایتالییا گئوسییاسی و تطبیقی علملر اینستیتوتونون دیرئکتورو تیبئریو قرازیانی «ریا نوووستی»یه آچیقلاماسیندا دئییب.
ائکسپرت همچینین اوبامانین سانکسییا قرارینی اولدوقجا غریبه آددیم کیمی دیرله ندیریب:
«موسکوا اوبامانین تخریباتینا اولدوقجا سویوق قانلی یاناشدی. کرئمل سون گونلر باش وئرهن پروسئسلردن ان آز ضررله چیخماغی باجارمالیدیر».
قرازیانی اونو دا علاوه ائدیب کی، ترامپین روسییا ایله باغلی وعدلری خصوصی اؤنم داشیییر.
قئید ائدک کی، بیر نئچه گون اول اوباما روس دیپلوماتلارین آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-دان دئپورتاسییا ائدیلمهسی بارهده قرار وئرمیشدی.


text:
شهید فیکرت بشیروو بو گون دوغولدوغو آستارانین شاهاغاجی کندینده دفن اولوناجاق.
آپا-نین وئردیی معلوماتا گؤره، داغلیق قاراباغدا ائرمنی لر طرفیندن مؤقعلریمیزین آتشه توتولماسینا قارشی جاواب تدبیرلری گؤرولرکهن دوشمن آتشیندن سیلاحلی قوهلریمیزین حربی قوللوقچوسو ۱۹۸۰-جی ایل توللودلو بشیروو فیکرت نورشیراوان اوغلو شهید اولوب.
بو گون شهیدین دوغولدوغو آستارانین شاهاغاجی کندینده دفن اولوناجاغی گؤزله نیلیر.
قئید ائدک کی، شهید مدتدن آرتیق حربی قوللوقچو اولوب.
***
داغلیق قاراباغدا ائرمنی لر طرفیندن مؤقعلریمیزین آتشه توتولماسی زامانی شهید اولموش سیلاحلی قوهلریمیزین حربی قوللوقچوسو بشیروو فیکرت نورشیراوان اوغلو آستارا رایونونون شاهاغاجی کندینده دفن اولونوب.
دفن مراسیمینده رایون ایجرا حاکمیتینین، سفربرلیک و حربی خیدمته چاغیریش اوزره دؤولت خیدمتینین امکداشلاری، یئرلی حقوق-محافظه اورگانلارینین رهبرلیگی، رایون ایجتیماعیتینین نمایندهلری، حربچی لر ایشتیراک ائدیب.
شهید آستارانین شاهاغاجی کند قبیریستانلیغیندا یاییلیم آتشی ایله سون منزیله یولا سالینیب
قئید ائدک کی، ف. بشیروو مدتدن آرتیق حربی قوللوقچودور. اونون قیز اؤولادی بئش گون اول دونیایا گؤز آچیب.


text:
آتوم
ایچیندهکیلر
آتوم[دَییشدیر]
آتوم (یونانجا ἄtouoς (ὕλn) átomos)، اِلِمنتلری تؤردن ان کیچیک ذرّهدیر.[۱] آتوم یونانجادا «بؤلونولمز» آنلامیندادیر. مادّهلرین بوتون دوروملاری (جامید، مایع، قاز و پلاسما) آتومون طبیعی دوروموندان عمله گلیر. آتوملار چوْخ کیچیک اولاراق اؤلچولری تخمینا ۱۰۰ پیکومتر دیر. آتوملارین دقیق مرزلری اولمایاراق اؤلچوسو دقیق تعیین اولمور آمّا فیزیکده اؤلچمک اۆچون چئشیتلی یوللار وار کی فرقلی اؤلچولر گؤستریرلر اما بیربیرینه یاخیندریلار.
آتومون بیر چکیردک و اطرافیندا دولانان بیر یا نئچه الکترون و وار. چکیردک بیر یا نئچه پروتون و نوتروندان (پروتونلا عینی ساییدا) تشکیل تاپیر. الکترونون الکتریک یۆکو منفی اولاراق، پروتونونکو موثبت و نوترونونکو خونثیدیر. الکترون و پروتونون ساییسی بیر اولان دورومدا، آتوم الکتریکی باخیشدا خونثیدیر باشقا دورومدا آتوم یوْن آدلانیر.
آتومون جرمی پروتونلار و نوترونلارین ساییسینا باغلیدیر. جرم باخیمیندان پروتون و نوترون برابردیرلر. آتوم نومرهسی پروتونلارین ساییسیدیر. پریودیک جدولده المنتلرین اؤزللیکلری آتوم نومرهسیله تانیلیر.
فیزیک عالیملری آتومو توصیف ائتمک ایچون چئشیتلی مودللر وئرمیشلر.
دموکریت مودلی[دَییشدیر]
دالتون مودلی[دَییشدیر]
تامسون مودلی[دَییشدیر]
رادرفرود مودلی[دَییشدیر]
بور مودلی[دَییشدیر]
چادویک مودلی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Encyclopedia of Nuclear Physics and its Applications, 390.


text:
کئچن ایل (۱۳۹۰)
بهمن آیی نین ایگیرمی سینده آذربایجان ادبیاتی نین
تانینمیش سیمالاریندان اولان شاعیر، یازیچی، تدقیقاتچی و
وارلیق درگی سی نین یازارلار هئیتی عضوو دوکتور میر هدایت
حصاری
۸۲
یاشیندا فانی دونیانی ترک ائدیب ابدی حیاتا قووشدو.
بو دگرلی انسانین حاقّیندا طبیعی کی ، اینتئرنئت عالمینده
چوخلو یازیلار یازیلدی و اونون یازدیغی و یاراتدیغی اثرلر
ادبیات سئونلریمیزه تانیتدیریلدی ؛ آمما بیر مسئله هویت و
وارلیغیمیزلا علاقه دار بیر نیسگیل درجه سی قدر اونون یاس
مراسیمینده
منیم ذهنیمی مشغول ائتدی ؛ اودا بو قوجامان بیلگینیمیزه
تهراندا و ” اکباتان ” شهرجیگینده قورولان یاس مراسیمی نین
اونا لایق اولمادیغی و چوخ ضعیف حالدا و حتی اونون اوزون
ایللر بویو و عؤمرونون سونونا قدر چالیشدیغی هدفله بئله
فاصله له سی اولان یاس توره نی نین کئچیریلمه سی ایدی !
من اوزون ایللر و
۱۳۶۵ –
جی ایلدن ، بو آلچاق کونوللو ، سون درجه نزاکتلی ، دیلیمیز
و ادبیاتیمیز یولوندا یورولمادان چالیشان انسانلا مختلیف
مجلیس و مکانلاردا ، اوزللیکله آردیجیل اولاراق “وارلیق ”
دفترینده اوتوروب – دوروب و گؤروشموشدوم و اونون نه قدر
مدنی بیر انسان اولاراق ادعاسیزجاسینا و سس سیز – سمیرسیز
تدقیقات آپارمالاری نین و چالیشمالاری نین دا شاهیدی
اولموشدوم آمما نه ایسه بو مجلیسین بئله کئچیرلمه سی منی
چوخ کدرلندیردی !
بیرینجیسی ،اونون یاس مراسیمی خبری نین چوخ گئج یاییلماسی
و ان آزی من کیمیلره یالنیز بیر گون قاباق اودا آخشام چاغی
چاتماسی ایدی کی ، بو خبرین گئنیش سویه ده یاییلماسینا
امکان وئرمه دی و چوخلو ادبیاتچیلاریمیز و میلّی
وارلیغیمیز یولوندا چالیشانلاریمیزین یا بو مراسیمین
قورولماسیندان خبرلری اولمادی و یا قاباقدان او گونه و
باشقا برنامه لره واخت آییردیقلاریندان بو مجلیس ده اشتراک
ائده بیلمه دیلر و مجلیس ،انتظاردان آز ادبیاتچی ،
اوزللیکله گنج میلّتچی لریمیزین اشتراکی ایله سونا چاتدی .
ایکینجی مسئله ، مجلیسده اشتراک ائدنلرین یوزده سکسنی ( %۸۰
)
من تانیدیغیم وارلیق مجله سی نین تحریریه هئیتی و یا آنا
دیلیمیزده چالیشان باشقا درگی و نشریه مسئولآری و کیتاب
مولّیف لری و یازار ، شاعیر ، تدقیقاتچی و فعاللار ایدیلر
؛ طبیعی کی ، من تانیمادیقلاریمدا رحمتلیک عالیمیمیزین
یاخین دوستلاری و یا اقربالاری اولاردی کی ، تورک
اولدوقلارینا هئچ بیر شک و شوبهه قالمازدی ، بو آرادا
تورکجه بیلمه ییب بو مجلیس ده اشتراک ائدنلرین سایی یوزده
دؤرد – بئش دن آرتیغا کئچه بیلمزدی ، لاکین یاس مراسیمی
، فارسجا دانیشان بیر آپاریجی الینده ایدی کی ، مجلیس
اشتراچیلاری نین ترکیب و دورومونو نظره آلاراق مجلیسیده
سوسقونلوق یاراتماقدان باشقا هئچ بیر هنر ارائه ائده
بیلمیردی ؛ بو بیر حالدا ایدی کی ، همین بو تهراندا و کئچن
آیلاردا ادبیاتچیلاریمیزین آتا و یا آنالاری رحمته گئدن
یاس مراسمیلرینده هم چوخلو یاشلی و گنج ادبیاتچیلاریمیز
اشتراک ائتمیشدی و هم مراسیم ، فعال و گنج لریمیزین
مهارتلی و آنا دیلده آپاریجیلیقلاری ایله مجلیسده درین
تاثیرلر بوراخمیشدی .
اوچونجو و سونونجو مسئله داها اوزوجو اولاراق گنج
نسلیمیزین اوستونده حتی منفی تاثیرده قویدو . آذربایجان
ادبیاتیندا چوخ آدلیم و دونیا سویه سینده تانینمیش
شخصیتیمیزین بیری ، فارس آپاریجیسی طرفیندن رحمتلیک
عالیمیمیز میر هدایت حصاری حاقدا دانیشماغا میکرفون
آرخاسینا دعوت اولدو کی ، متاسفانه اودا فارسجا چیخیش
ائتدی و اؤز دیلینه و مدنیتینه وورغون اولویب بو یولدا
چوخلو چتینلیکلر چکن شاعیر و عالیمیمیزین یاس مجلیسی بیر
فارس یازار و شاعیرینه توتولان بیر یاس مجلیسی کیمی اودا
چوخ ضعیف حالدا کئچیریلدی !
تاسف لر اولسون بو مجلیس ده فارس دیلینده دانیشان آپاریجی
و فارس دیلینده چیخیش ائدن تانینمیش بیلگینیمیزدن باشقا ،
یالنیز بیر نفر اورتا یاشلی بیر ادبیات ماراقلیسی ایکی اوچ
بیت دن عیبارت بیر قیسا تورکجه شعر اوخویوب مجلیس باشا
چاتدی بیر حالدا کی بو مجلیس ده ، رحمتلیک حصاری ایله حتی
یاشداش اولان و یا یاشلاری بیر بیرلرینه یاخین اولان
وارلیق یازارلار هئیتی عضوولریندن و یا باشقا تانینمیش
شاعیر ، یازیچی و ادبیاتچیلاردان اشتراک ائتمیشدیلر و
اونلاردان انتظار وارایدی میکروفون آرخاسینا کئچیب هئچ
اولمازسا اؤز دویغولارینی و قیسا خاطیره لرینی بو رحمتلیک
حاقّیندا سویله ییب ، دیلیمیز و مدنیتیمیز یولوندا
چکدیکلری زحمتلری دیله گتیرسینلر ؛ آمما نه ایسه بو ساحه
ده هئچ بیر پلان حاضیرلانمامیشدی . بئله بیر دوروم
تجروبه سیزلیکدن و یا باشقا مسئله لردن مئیدانا گلمیشدیسه
ده منیم خبریم اولمادی .
مجلیس ده اشتراک ائدن گنج لردن بو دورومو گؤره رک
قوجامانلاریمیزین حؤرمتینه اعتراض سسلرینی چیخارمادیلار
آمما من اونلارین اوزلرینده تاسف و کدر ایزلرینی
آچیقجاسینا دویدوم .
اوزون ایللر بویو و چوخ چتینلیکلرله قارشی لاشیب دیلیمیز و
ادبیاتیمیز یولوندا چالیشان ، وارلیق درگی سینده اؤنملی
رولو اولان و اؤزوندن دوغما دیلیمیزده دگرلی اثرلر یادگار
قویان رحمتلیک شاعیر ، یازار و آراشدیرماجی دوکتور میر
هدایت حصاری یه اولو تانری دان رحمت ،اونون اقربالارینا
دؤزوم و ادبیات سئورلریمیزه باش ساغلیغی دیله یه رک اونون
اؤز الی ایله یازیلمیش و ” وارلیغین سسی ” سایتیندان
گؤتورولموش بیوگرافیاسینی و اثرلرینی سیز عزیزلره تقدیم
ائدیریک :
اؤز ترجمه حالیم
میر هدایت حصاری
من میرهدایت، میرحبیب اوغلو، حصاری ایران آذربایجانیندا
بیر شاعر، یازیچی و تدقیقاتچی کیمی تانینمیش و بیر
ژورنالیست، تورکولوق و فولکلورشناس کیمی ده فعالیتده
اولموشام.
من
۱۹۲۹-جی
ایل اوقتیابر آیی نین ایکی سینده (۱۳۰۸هجری
شمسی ، مهرآیی نین
۱۰-
ندا) آرازین قوزئی ساحلینده اولان جولفا شهرینده، ایرانلی
بیر عاییله ده دونیایا گلدیم،
۸
یاشینا دک عاییله نین ایستی و محبت لی قوجاغیندا
راحاتجاسینا عؤمور سوردوم. آنجاق
۱۹۳۷-جی
ایلین پاییزیندا نه ایسه بیردن- بیره، خزان یئلی یوخ، بلکه
حادثه لر قاسیرقاسی یورد- یووامیزی ووروب، داغیتدی.
آیری سؤزله دئسه ک، او گونکی ساوئت حکومتی او زامانا دک
اونلارا تبعه اولمایان ایرانلیلارا اورادان چیخیب وطن
لرینه قاییتماقلاری اوچون واقت تعیین ائتدی. آتام آز فورصت
ایچینده ائو- ائشیگی دیری- دیمزینه ساتاراق حاضیرلانیب،
ایرانا گئچمه یه مجبور اولدوق. او تایدان گئچنده آنامین
قیزیل سیرقاسی، بویون باغینی و بیله زیکلرینی
(قیزل آپارماق قاداغاندیر دئیه) الیندن آلدیلار. بو تایدا
ایسه گتیردیگیمیز کیتابلاری هامیلیقجا ضبط ائتدیلر.
آتامین آتاسی میرباباسلطان علمداردا یاشادیغی اوچون بیزده
بیر باشا اورایا گئتدیک. وطنه قاییتدیغیمیزا گؤره نهایت
درجه سئویندیک. لاکین بو سئوینمک چوخ داوام ائتمه دی.
چونکی بورادا اوزون ایللردن سونرا وطن لرینه قاییدان
ایرانلیلار بیر هموطن کیمی یوخ، بلکه بیگانه لر کیمی
قارشیلاندیلار. شاه رژیمی نین بوغونتولو شراییطنده اونلاری
مهاجر آدلاندیراراق، اؤز طبیعی وطنداشلیق حوقوقونا مالک
اولماقدان محروم ائتدیلر. شاه رژیمی بو آیدین فیکیرلی
انسانلاری او زامان غفلت ایچینده یاشایان ایران وطنداشلاری
اوچون زیانلی سایاراق اونلارا جوربه جور چتین لیک لر
تؤرتدیلر. او جومله دن وطن عشقی ایله اوچان آتام شبهه لی
آداملار کیمی هرگون گئدیب نظمیه ده اؤزونو گؤسترمه لی و
معین بیر دفتری امضالامالی ایدی.
چونکی بو مهاجر دئییلن و روسلارا تابع اولماغا حاضیر
اولماییب اؤز وطن لرینه قاییدان انسانلارین فیکیرلری بو
تایداکیلارا گؤره چوخ آیدین و مترقی ایدی. اونلار شاه
رژیمی نین ظولمکارلیغینی و خالقین بوغونتولو و فلاکت لی
یاشاییشلارینی گؤردوکده ساکیت قالا بیلمیردیلر. اونلار بو
تایلی وطنداشلاریندا ظولمه قارشی موبارزه حیسّینی
اویادیردیلار. اونا گؤره ده مهاجرلیک عنوانی بؤیوک
بیرگوناهکارلیق دامغاسی کیمی اونلارین آلینلارینا وورولوب
و هر یئرده اونلارا تبعیض قاییل اولونوب، قیراغا
قویولوردولار!
بو دوروم میللی حوکومت، غدار شاه رژیمی نین الی ایله قانا
بویاناراق، دئوریلدیکدن سونرا داهادا گرگین لشدی. چونکی او
مهاجرلر خالق کوتله لری نین آییلماسی نین و رژیم علیهینه
باش وئرن موبارزه لرین اصلی باعث و بانی لری کیمی
تانینیردیلار. اونا گؤره ده قولدور شاه و اونون منحوس
رژیمی قانلی بیراینتقام آلماق قصدینه دوشدو. دئدیگیمیز
حادثه نین ایلک گونلرینده شاهین موزدورلاری اله گئچن
مهاحرلری و فرقه فعال لارینی وحشی لیک له اؤلدورندن سونرا
(بعضا هله دیری ایکن) آرابالارین دالیسینا باغلایاراق
خییابانلاردا سورودولر و جنازه لرینی ایسه هارایا
آتدیقلاری، معلوم اولمادی. سونرالاردا اله گئچن لر یا
اعدام اولدولار یا آیری اوزاق ایالت لره سورگون اولونوب،
دیدرگین دوشدولر!
هرحالدا بیزیم علمداردا قالماغیمیز ایکی آیدان آرتیق چکمه
دی. چونکی بیزیم آتا- بابا یوردوموز اولان کهریزیئکه ن
(یازیلاردا یکان کهریز یازیلیر) قصبه سینده کی حاصارلی
قوهوملاریمیز، بیزیم ایرانا گلدیگیمیزی ائشیتدیکده بیرگون
گلیب آتامی راضی لاشدیراراق، بیزی کهریز یئکه نه
کؤچورتدولر. بئله لیک له بیزیم طالعیمیز آیری بیر استقامت
تاپدی. چونکی اگر بیز بؤیوک شهرلره گئتسه ایدیک، ترقی
یوللاری بیزیم اوزوموزه آرتیق آچیق اولاردی. بیر حالدا کی
یئکه نده او زامان حتتا بیر مکتب ده یوخ ایدی.
بوندان علاوه بورادا هئچ بیر ایش ده یوخ ایدی. آنجاق آل-
وئر ائتمک اولاردی کی او دا چوخلو سرمایه (پول) ایسته
ییردی. بئله لیک له بیر مدّت ائو اثاثیه لرینی ساتماقلا
گئچیندیک. نتیجه ده گئت- گئده ائوده بوشالدی و عاییله
نین ایقتصادی دورومو گرگین لشمه یه باشلادی. بئله لیک له
من ده عاییله یه کؤمک لیک ائتمک اوچون ایشلمه لی اولدوم،
او زامان کندین اهالیسی نین ایشلریندن بیری بو ایدی کی
اونلارین بعضی لری یازدا « اورمو » – یا گئدیب، شهردن
نیسیه مال گؤتوره رک کوردوستان کندلرینه چرچی لیگه
گئدردیلر و پاییز اولدوقدا قازاندیقلاری پوللار ایله کنده
قاییداردیلار. هر چرچی دسته سی ایکی نفر شریک و بیر
آیلیقچی دئییلن، اوغلان اوشاغیندان تشکیل اولوردو. منی ده
آتام عاییله نین خرجی نین آزالماسی و آز- چوخ دا اونون
خرجینه کؤمک لیک اولماسی اوچون او دسته لرین بیرینه آیلیق
چی وئردی.
بئله لیک له اون- اون بیر یاشلی، عاییله قوجاغیندا نازایله
بؤیوموش و ایستی، سویوق گؤرمه میش بیر اوشاق بیردن- بیره
چتین بیر شراییطده واقع اولدوم. گونده هئچ اولماسا
۲۰-
کیلومتر پیاده گئتمک، گئجه لر یورغان، دوشک سیز قورو یئرده
یاتماق و چرچیلره خدمت ائتمک، آتا، آنا، باجی و قارداشدان
اوزاق، عاییله محبتیندن محروم اولماق، آسان ایش دئییلدی،
لاکین تحمل ائتمه لی ایدیم.
بئله لیک له ایکی ایل تمام غوربتده یاشاییب، کوردوستانین
داغ- داشلارینی قاریش- قاریش دولاندیم. دؤنه سی ایل،
۱۹۴۱-جی
ایل (۱۳۲۰هجری-
شهریور آیی) متفق لر ایرانا و روسلار ایسه، ایران
آذربایجانینا گئچدیکده کوردوستاندا امنیت سیزلیک اوز
وئردیکده کندلی لریمیز یئرلرینه قاییتماغا مجبور اولدولار.
من ده اونلارایله قاییدیب، بیرده عاییله میزه قووشدوم.
۱۳۲۱-
جی ایل (۱۹۴۲
–
م ) کندین ایقتصادی دورومو داهادا آغیرلاشدیقدا عاییله میز
خوی شهرینه کؤچدو. آتام آز سرمایه سی ایله کیچیک بیر توکان
آچدی. لاکین عؤمورو وفا ائتمه دی
۱۳۲۲-
جی ایل یازدان
۲۵-
گون گئدن بیر مختصر خسته لیکدن سونرا، لاپ دوغروسو
دوقتورسوزلوق و داواسیزلیق نتیجه سینده دونیادان کؤچدو.
بیر آنانی
۴-
صغیر اوشاغی ایله غوربت یئرده تک قویوب گئتدی. بئله لیک له
عاییله میز خوی دا گئچینه بیلمه دیکده بیرده “یئکن ” ه
قایتدی. آنام اورادا درزی ماشینینی ایشه سالماقلا او
قیطلیق و باهالیق ایللرده جانیندان مایا قویاراق اوشاقلاری
چتین لیک له ده اولسا گئچیندیریب، بؤیوتدو. آمما من عاییله
یه تحمیل اولماماق اوچون هله ده غوربتده قالدیم.
۱۳۲۴-
جو ایل (
۱۹۴۵-م
)
۱۶-
یاشیمدا ایکن آذربایجاندا شاه رژیمی نین علیهینه باشلایان
قییامدا داوطلب اولاراق توفنگ گؤتوروب، فعالجاسینا اشتراک
ائتدیم.
تحصیلاتیم باره ده:
اوشاقلیقدان علمه، تحصیله عاشیق اولدوغوما و قدرتلی حافظه
مه رغما دونیانین گئدیشی و یاشایشین ناموناسیب لیگی منه
مدرسه (مکتب) ماساسی دالیسیندا اوتورماغا امکان وئرمه دی.
لاکین گوجلو استعدادیم و هوشوما آرخالاناراق معلّیم سیز و
مکتب سیز، اؤز یانیمدا اوخویاراق عالی تحصیلات آلماغا موفق
اولدوم.
اوّلجه آلتینجی کلاس (ابتدایی) امتحانیندا متفرقه حالدا
اشتراک ائدیب، بیرینجی روتبه ایله قبول اولدوم. سونراکی
ایل یئنه ده متفرقه حالدا اشتراک ائدرک
۷،۸
و
۹ –
جو کلاسلاری (سیکل اولی) بیر یئرده و دالیسی ایل
۱۰
و۱۱
–
جی کلاسلاری (صینیف لار) بیر یئرده امتحان وئررک قبول
اولدوم.
دؤنه سی ایل طبیعی ریشته سینده دیپلوم آلدیم بیر نئچه ایل
سونرا مصلحت بئله اولددو کی ریاضی ریشته سینده ده امتحان
وئررک ریاضی دیپلومودا آلدیم. بونلارین هامیسینی معلّیم
سیز اولاراق اؤز یانیمدا اوخودوم.
۱۹۶۴-
جی (هجری
۱۳۴۳)
ایلده اینگیلیس دیلینده لیسانس معادل لی مدرک آلدیم.
۱۹۷۷-
جی ایلده لوندونون معتبر دانشگاهلاری نین بیریندن مکاتبه
یولوایله، یول و تیکینتی ریشته سینده موهندیس لیک
(اینجینئرلیک) مدرکی آلدیم. بیر نئچه بینادا قاییردیم.
لاکین ادبیاتا بسله دیگیم عشق و علاقه نتیجه سینده او ایشه
دوام ائتمه ییب، ادبیاتلا ایلیشدیم.
بونودا قئید ائدیم کی،
۱۳۲۸-
جی ایل اوردو سئرویسینه داخیل اولوب،
۱۳۶۱-
جی (۱۹۸۲-
م ) ایل
۳۳-
ایل خدمت ائتدیکدن سونرا سرهنگ لیک (آلبای) درجه سی ایله
متقاعد اولدوم.
خدمتیمین سون
۱۱-
ایلینی اوردونون مخابرات والکترونیک فاکولته (دانشکده)
سینده اوستادلیق مقامیندا اولدوم. لاکین او
۳۳-
ایلین خاطره لرینی و امنیت تشکیلاتلاری ایله نئجه ال به
یاخا اولوب و گئچیردیگیم تهلیکه لی گونلر باره سینده
یازماق اوچون نئچه جیلد کیتاب لازیمدیر.
۲۰۰۴-جو
ایل مای آییندا باکی دا «آذربایجان اونیورسیته تی» طرفیندن
فخری دوقتورلوغا لاییق گؤروندوم.
شاعیرلیگیم حاققیندا:
ایلک شعریمی
۸-
یاشیندا ایکن دئدیم. لاکین کیمسه دن تشویق گؤرمه دیکده،
داها دالیسینی توتمایاراق، اونوتدوم. آمما
۱۸-
یاشیندا بیرحادثه اوزره دوباره شاعیرلیگ عالمینه قاییتدیم.
اوحادثه بو ایدی:
۱۳۲۵ ( ۱۹۴۶-
م )– جی ایلده ایران آذربایجانیندا، بیرایل حاکمیتده
اولان، میللی حکومت و دئموکراتیک حرکت لر، غدار شاه رژیمی
نین الی ایله داغیلیب، اوره کلرده تزه گوجرمکده اولان
اومود غونچالاری آچیلمامیش، سولدولار. آغیر، بوغونتولو، ضد
تورک سیاستی وطنیمیزین اوستونو بورودو. بو زامان من ده
کنده قاییتدیم. شاه رژیمی آذربایجانلیلاردان قانلی اینتقام
آلدی. منیم کیچیک اوره گیم بو حادثه دن گؤینه ییردی. بو
میللی و دئموکراتیک حرکتین بو آسانلیق ایله داغیلماسینا
اینانا بیلمیردیم.
او ایل قیش سوووشوب یازگلیب چؤللر یاشیل مخمل گیئیم لرینه
بوله نیب، داغ- دره لر قان رنگلی لاله لرله بزه ندیگی
زامان بیر، نئچه تای توشلاریملا چؤله گئتمیش ایدیک. بو
زامان یولداشلاریمدان بیریسی بو بیربیت شعری اوخودو:
داغیلدی مجلس میللی اورک لر قالدی نیسگیللی
بو بیر بیت شعر او شراییطده منی ترپتدی. اورگیم جوشا گلدی.
او بیتی بئله تاماملادیم.
خوش آوازلی شیرین دیللی بولبول لال اولدو دوستان
بو ایش منیم اوره گیمی سرینلدیب، وجده گتیردی. بیردن طبعیم
بولاغی جوشلانیب آخدی. ائله اورادا
۲۰-۳۰
بیت شعر همان وزنده و همان مضمون و موضوعدا قوشوب، اونا
آرتیردیم. اوره گیمده اولان دردلریمی و شاها نسبت قلبیمده
کی نفرت لری و آزادلیق یولوندا چالیشیب، قوربان اولان
شخصیت لرین آدینی رژیمین جنایت لرینی، خلاصه اورگیمده
اولان دردلرین هامیسینی او ایلک شعریمه تؤکره ک اوره گیمی
بوشالتدیم.
شاعیرلیک ذووقونا مالک اولدوغومو کشف ائتدیکده آز قالاکی
روحوم بدنیمدن چیخیب پرواز ائتمک ایسته ییردی.
یولدا گلرکن قوشدوغوم شعری عاشیق هاواسی ایله اوخویاراق،
آیری بیر عالمده سئیر ائدیردیم. ائوه گلدیکده اؤزومو
بیرخلوت یئره چکیب، قلم- کاغاز الیمه آلیب او شعری کاغاز
اوسته گتیردیم. دال با دال موختلیف موضوعلار باره سینده
شعر قوشوب یادداشت ائدیردیم. ایلک شعریمه نه ایسه اؤز
کیچیک آدیمی (هدایت) تخلوص قرار وئردیم (سونرالار بیلدیم
کی، بو تخلوص ده هم گئچمیشده و هم ایندی آیری شاعرلرده
واریمیش) آمما ایلک شعریمین طالعی ده تعجب لو و عیبرتلی
اولدو:
یاز سووشوب، یای گلدیکده ایش تاپیب، پول قازانیب، عاییله
یه کؤمک لیک ائتمک اوچون تبریزه گلدیم. بیر زامان «سردری»-
ده تزه چکیلمکده اولان دمیر یول ایشینده ایشله دیم. بیر
زامان دا تربیت خییابانیندا بیرموسافرخانادا شاگیرد
اولدوم. بیرمددت ده بئکار قالدیم. بیرگون خییاباندا ایکی
مامور منه ظنین اولاراق «دژبان» دفترینه جلب ائدیب، همیشه
جیب لریمده دولاندیردیغیم تورکجه یازدیغیم شعرلری چیخاردیب
باغیشلانماز گوناه سندلری کیمی ماسانین اوستونه توکدولر.
ایلک شعریم چوخ مفّصل اولدوغونا گؤره اوّلجه اونو
اوخودولار. اوخودوقجا ووردولار. بیر ووروب، بیر اوخودولار!
سورقوچونون باشی نین اوستونده اولان: باشی، دؤشو زینقروولا
دولو شاهین شکیلی و اونون آلتیندا ایری خط ایله یازیلان،
شاهی آللاه ایله بیر سویه ده قویان «خدا- شاه- میهن» شعاری
هرشئیی آیدینلادا بیلردی. بئله نکی شراییطده شاها توهین
ائتمک، رژیم ایله مخالفت ائتمک، خصوصی ایله شعریمده
گتیریلن بعضی آدلار و جان یاندیرمالار بیرطرفدن ده مهاجر
اولماغیم منی محکوم ائتمگه، حتتا اعدام اولماغیما کفایت
ائدردی (بونو سورقوچو اؤزو دئدی)
بئله لیک له منی یورولموش و ازیلمیش حالدا حبس خانایا
سالدیلار. صاباحیسی یئنه گلیب منی سورغو اوتاغینا
آپاردیلار. اگر او شعرده تخلّصومو گتیرمه سه ایدیم اوشعری
تاپدیغیمی ادعا ائده بیلردیم. لاکین اوندا اولان (هدایت)
،تخلّصو دانماق یئری قویمامیشدی. یئنه ده سورغو و وورغو
باشلاندی. بو آرادا نه ایسه سورغوچو اوتاقدان ائشیگه چیخدی
بیر آن بئینیمه چاخدی کی، اگر او شعری گؤتوروب، آرادان
آپارسام آرتیق منیم علیهمه بیر مدرک قالماز. جلد یئریمدن
سیچراییب، او ایکی صحیفه نی قوپارتدیم. لاکین هر نه باخدیم
گیزلتمگه یئر تاپمادیم. تر- تله سیک آغزیما قویوب اوددوم.
لاکین چوخ چتین لیک له بوغازیمی یارا- یارا آشاغی گئتدی !
سورغوجو گلیب او کاغازلاری گؤرمه دیکده قیللی قابانا
دؤندو. تله سیک حالدا بور- بوجاغی فرشین آلتینی گزدی.
قضیه نی بیلدیکده اوستومه یومولدو. بیر آیری افسر ده
کؤمگینه گلیب ایکی یاندان یورولونجا ووردولار. سونرا منی
اؤلومجول حالدا سورویه- سورویه زیندانا قایتاردیلار.
لاکین بوایشین خبری مندن قاباق زیندانا چاتمیش ایدی.
اونلار دؤوره می آلدیلار هم تحسین ائتدیلر هم ده قضیه نین
نه جور اولدوغونو سوروشدولار. آمما من سکوت ائتمکدن سوایی
بیرچاره گؤرمه دیم.
بو زینداندا اولان ایکی جوان (بیری نین آدی پرویزی ایدی)
منه چوخ جان یاندیریردیلار. اونلاری رحمتلیک ابراهیمی نین
قبری اوسته گول قویاندا گؤروب، توتموش ایدیلر.
هرحالدا ظاهرا او قضیه نین او افسرلرین اؤزلری اوچون ده
مسئولیتی اولدوغو اوچون یا هانسی بیر سببه، داها آچیب،
آغارتماق ایستمه دیلر. چونکی اوندان سونرا کیمسه داها
گئچمیش تؤهمت لر باره سینده مندن سورغو ائتمه دی. کؤتک و
اشکنجه ده قورتاردی. آنجاق او بیری اهمیتی اولمایان
شعرلریم باره ده سوروشدولار. سونرا منی نظمیه یه تحویل
وئردیلر.
۱۰۰-
گون تامام محکمه سیز زینداندا قالدیم نهایت آپاریب،
همشهریمیز اولان بیرقهوه چیه (هرواقت ایسته سه لر تحویل
وئرمک شرطیله) تحویل وئره رک التزام آلیب، بوراخدیلار.
بئله لیک له ایلک شعریمین طالعیی بئله اولدو.
بو ایش نئچه ایل منی شاعیرلیکدن آییردیسا، لاکین چوخ چکمه
دن گیزلی- آشکار شعرلر دئمگه دوام ائتدیم. هر نوع شعر
قالیبیندا، عروض و هیجا و حتتا سربست و بعضا ده ابداعی
فورملاردا شعر دئدیم.
من شاعیر اولدوغوم حالدا، تانینمیش بیرناثرکیمی ده
فعالیتده اولموشام، ایندییه دک (۲۰۰۵میلادی)
۲۲۵۰
تورکجه و فارسجا چئشیتلی و تحقیقی مقاله لریم، ایران
مطبوعاتیندا (بعضا تورکیه، آذربایجان جمهوریتینده و
آوروپادا) چاپ اولموشدور. من بو ایشه عاشیغام و سون نفسیمه
دک قلم چالیب، شعر قوشاجاغام.
مطبوعاتدان علاوه رادیو و تئلویزیادا دا چیخیشیم
اولموشدور.
۶۷-۱۹۶۴-جی
ایللرده گرگان دا اولدوغوم زامان گرگان رادیوسونون علمی
پروقرامی نین حاضیرلاماسی و اجراسی منیم عؤهده مه قویولموش
ایدی. تهراندا ایسه ایران تئلویزیاسیندا مطلب لر یازیب،
چیخیش ائتمیشم. او جومله دن ایران کیتابخانالاریندا اولان
تورکجه ال یازما کیتابلاری تانیتماقدا تقریبا
۱۰۰-
پروقرام حاضیرلاییب، اجرا ائتمیشم کی اونلارین چوخو سحر
شبکه سی نین (برون مرزی) یاسیمای آذری شعبه سیندن
یاییلمیشدیر.
مطبوعاتداکی فعالیت لریم:
وارلیق ژورنالی ایله ایلک گونلر و ایلک قدم لریندن
امکداشلیق ائتدیکدن علاوه، ایندی ده اورادا رداکسیا عضوو
کیمی چالیشدیغیما گؤره فخر ائدیرم. وارلیق ژورنالی بیزیم
تاریخیمیزده بؤیوک بیر حادثه و اؤنملی بیر دؤنوش نوقطه
سیدیر. بو باره ده بحث ائتمک اوچون کیتابلار یازیلیب و
یازیلاجاقدیر. اودورکی داها آرتیق دانیشمایاراق سایره
فعالیت لریمه اشاره ائدیرم.
منیم مطبوعاتلا امکداشلیغیم تهراندا نشر اولان مشهور
ساتیریک روزنامه سی اولان توفیق روزنامه سی ایله باشلاندی.
کیهان روزنامه سی نین قول- بوداقلاری ایله امکداشلیق
ائتدیگیم حالدا کیهان هوایی طرفیندن نشر اولان «اوره کدن-
اوره گه یول» ضمیمه سینی و اوندان سونرا همان مؤسسه
طرفیندن نشر اولان «یول» ژورنالی نین تمل داشینی قویماقدا
رحمت لیک پروفئسور حمید محمدزاده و اسماعیل هادی جنابلاری
ایله ایشتراک ائتدیم. سونرا ایران میللی گاز شرکتی نین
اورقانی اولان« ندای گاز » ژورنالی نین باش رداقتوری و
اجرا مدیری کیمی فعالیت ائتدیم و نفت وزارتخاناسی طرفیندن
نشر اولان « مشعل » روزنامه سی نین (سونرا ژورنال اولدو )
علمی و بعضا ایقتصادی سئرویسی نین رداقتوری ایدیم.
بونلاردان علاوه اونلارجا روزنامه و درگی لرله ده، مقاله
وئرمک له، قلم چالیب امکداشلیق ائتمیشم.
فولکلورشناسلیق حاققیندا:
اوشاق چاغیندان فولکلورا عاشیق ایدیم. ائویمیزه گلن
هرقادینین اتگیندن آسلاناراق ناغیل یا تاپماجا دئمگی
خواهیش ائدردیم. حافظه مین یاخشیلیغینا گؤره هامیسینی دا
یادیمدا ساخلاردیم. سونرالار اونلاری کاغاذ اوسته گتیرمگه
چالیشدیم. اونلارجا بو باره ده مقاله لر یازدیغیمدان علاوه
۷۰۰-
صحیفه لیک حجمی اولان بیرآذربایجان فولکلورو عنوانلی اثریم
و « آذربایجان فولکلورونون آوروپاداکی ایزلری آدلی » بیر
آیری کیتابیم دا ایندییه دک چاپ اولموشدور. بونلاردان
علاوه آذربایجان فولکلورونون ایکینجی و اوچونجو جیلد لرینی
ده چاپا حاضیرلامیشام.
چاپ اولموش کتابلاریم:
۱-
عاشیقلار مجلیسی
۲-
شاهنامه منظوم ترکی
۳-
خاقانی شروانی(ترجمه)
۴-
گونشسیز گونلر (شعر دیوانی)
۵-
آذربایجان فولکلورو ( بیرینجی جیلد)
۶-
قصه های شیرین آذربایجانی و مشابهات آنها در اروپا
۷-
تذکره ساقینامه سرایان آذربایجان
۸-
تورکجه قدیم طبی کیتابلار (
۱۱،۱۰،۸-
جی عصیرلر)
مطبوعاتدا آردیجیل حالدا چاپ اولان کتابلاریم:
۱-
بشقاب پرنده دروغ بزرگ قرن بیستم
۲-
پیامی از فضا (علمی تخیلی)
۳-
کوچ مکاتب هنری
۴-
ماهواره از دیدگاه علم
۵-
قدم نو رسیده مبارک
۵-قصه
های شیرین خمسه نظامی ( به نثر)
۶-
قصه یوسف و زلیخا ( به نثر)
۷-
کنت مونت کریستو ( ترجمه و تلخیص)
۸-
آموزش اینترنت
۹-
سیاحت نامه محمد امین افندی در آسیای میانه (ترجمه)
۱۰-
شهریار شهریاران
۱۱-
ترجمه منظوم حیدر بابا به فارسی
۱۲
داستانهای کوتاه (ترکی و فارسی)
۱۳-
خلاصه داستانهای شکسپیر ( ترجمه)
۱۴-
سیری در کتاب دده قورقود
۱۵-
داستانهای کوراوغلو قهرمان میللی آذربایجان (ترجمه)
۱۶-
آنچه باید والدین بدانند
۱۷-
از سومر تا آتروپاتن
۱۸-
روز شمار تاریخ (۳
–
جلد)
۱۹-
عناصر شیمیائی چگونه کشف شدند(ترجمه)
۲۰-
ایلام
۲۱-
احمد و خاتون
۲۲-
علی و مرجان
چاپا حاضیرلانمیش کتابلاریم:
۱-
فضولی نین ممدوحلاری
۲-
فضولی نین بیبلیوگرافیاسی
۳-
محمد امین رسول زاده نین ایرانداکی فعالیت لری
۴-
درخلوت ساقی
۵-
گنجینه شگفتی ها
۶-
مجموعه مقالات (مقاله لر توپلومو)
۱۰
جلد
۷-
تاریخچه سینما
۸-
آذربایجان فولکلورو (
۲-جی
و
۳-
جی جیلد)
۹-
کیچیک حکایه لر مجموعه سی (
۲
جیلد)
۱۰-
اسکی پروتو تورکلرین تاریخی
۱۱-
حافظ و شعرای آذربایجان
۱۲-
ایراندا تورکجه ال یازما کیتابلار (
۴
جیلد)
۱۳-
صفی الدین ارموی و آثارش (ترجمه)
۱۴-
چاپ اولمامیش شعرلر (۲-
جیلد)
۱۵-
دده قورقود کیتابینی اینجلیه ک
۱۶-
فارس دیلینده تورک سؤزلری
۱۷-
تاریخ سومر
۱۸-
تاریخ ایلام
۱۹-
رد پای فولکلور آذربایجان در اروپا
۲۰-
گؤزو یولدا قالانلار
۲۱-
آلبان و آتروپاتن
۲۲-
مشاهیر آذربایجان (
۲
جیلد)
۲۳-
یاشاییشدان یارپاقلار
۲۴-
خالق ناغیللاری
۲۵-
آتالار سؤزو
۲۶-
تاپماجالار
۲۷-
دئییم لر
۲۸-
داستانهای کوتاه (مجموعه)
۲۹-
تورک قادینلاری تاریخده
چاپ اولموش مقاله لریمین سایی:
۱-
وارلیق درگیسی
۶۴
۲-
فاراد درگیسی
۳۲
۳-
اورکدن، اورگه یول (کیهان هوائی)
۵۰
۴-
یول درگیسی
۳۵
۵-
طلوع زندگی درگیسی
۳۵۲
۶-
مجموعه لرده و کیتابلاردا
۵۷
۷-
ندای گاز درگیسی
۲۹۵
۸-
مشعل درگیسی
۳۶
۹-
کیهان روزنامه سی(قدیم مدیریت دؤوری)
۳۴۱
۱۰-
کیهان هوایی و کیهان سال
۲۶
۱۱-
کیهان فرهنگی
۳۳
۱۲-
قورولتایلاردا چیخیشلار
۴۱
۱۳-
مطبوعاتدا چاپ اولان ترجومه لر
۲۹
۱۴-
چاپ اولان شرح حال لار
۷۹
۱۵-
فولکلور باره ده مقاله لر
۲۸
۱۶-
رادیو و تئلویزیوندا چیخیشلار
۱۶۰
۱۷-
مهدآزادی (فروغ آزادی)
۴۳
۱۸-
نوید آذربایجان
۲۱
۱۹-
اختر روزنامه سی
۱۳
۲۰-
موختلیف نشریه لرده چاپ اولان مقاله لر
۱۹۸
۲۱-
سایر نشریه لر
۲۵۹
تورک دونیاسی ادبیاتچیلاری آنسپکلوپدیاسی
۴۵۰ (چاپ
اولماقدادیر)
سایر نشریه لرین آدلاری:
سهند- اسلامی بیرلیک – امید زنجان- فخر آذربایجان- تورک
ادبیاتی (استانبول) – اینجه صنعت و ادبیات (باکو) – ادبیات
_ (باکو) – یول (باکو) ( آدیم چکیلمه میشدیر)- کؤرپو- دان
اولدوزو (اصفهان) – چیچک- آوای اردبیل- بهار زنجان- علمی
(و بهداشت محیط زیست)- وارلیغین سسی (سوئد) ائل دیلی و
ادبیاتی - پیک آذربایجان – آذری درگیسی- صابر ادبی انجمنی
نشریه سی- دنیای جوان- اؤیرنجی- چاغری- یارپاق – همشهری-
ندای ایران ، دانشگاهلارین داخلی نشریه لری و سایره لر…
حسن راشدي
۲۰/۰۱/۱۳۹۱
میرهدایت حصاری باره ده قایناقلار
۱-
ادبیات اوجاغی، تبریز
۱۹۸۵،
ص
۴۳۳
۲-
جنوبی آذربایجان ادبیاتی آنتولوقیاسی، باکو
۱۹۸۸،
ج
۳،
ص
۲۹۳
۳-
مرند وجلفا شاعری، مرند
۱۹۹۱،
ص۱۳
۴-
طلوع زندگی درگیسی، تهران
۲۰۰۱
۵-
ایران تورک ادبیاتی آنتولوژیسی، ارزروم
۲۰۰۲،
ج
۶،
ص
۹۸-۹۶
۶-
تورکیه دیشینده کی تورک ادبیاتلاری آنتولوژیسی، آنکارا –
۱۹۹۷،
ج
۶،
ص
۱۳۲-۱۲۵
۷-
بین ییلین یوز شاعری، آنکارا-
۲۰۰۰،
ص
۲۱۰
۸-
جنوبی آذربایجان تورک ادبیاتیندا دموقراتیک ایدئالار مقاله
لر مجموعه سی، باکو
۱۹۹۰
۹-
جنوبدان سسلر، باکو
۱۹۸۷
۱۰-
وارلیغین سسی، سوئد
۱۱-
ائل دیلی و ادبیاتی، تهران
۲۰۰۳،
ج
۶،
ص
۴۵
۱۲-
روزنامه فجر آذربایجان، تبریز، شماره
۳۲۰۹
۱۳-
تورک دونیاسی ادبیاتچیلاری آنسیکوپدیسی، آنکارا
۲۰۰۴،
ج
۵،
ص
۱۳
منبع:
بای بک سايتی


text:
اوش دورد نفرباهم اولوب گئدردیک
کوچه لــرده گیردنه ایشلــه دردیک
شادلق گئدوب غم وغصه کَدَرچوخ
هرکس قشنگ تسمه سینی وراردی
گیردنه سی بیرمدت میل دوراردی
باشارمیان باخــوب بوینون بوراردی
سسله نردیک گئده ک دوگو گتیره ک
اوزوموزو رشت گیلانا یئتیره ک
بوورزیشی یادسالان ساق اولسون
شادیاشاسن اونون اوزوآق اولسون
الی قولو دیل داماغی چاق اولسون
دیریلدیبدی ایتیب گئده ن ورزیشی
ورزشی کی چوخ چوخودو ارزیشی
...
یاشاسنلارتربیت بدنی مسئول لاری ،یاشاسن بخشداری ،یاشاسن دهداری ویاشاسن آقامرتضانی ، سرخوش قارداشی ویاشاسنلارتسمه وروب اول تااونومجی مقام گتیرنلری.ساغ اولون


text:
آذربایجان رئسپوبلیکاسینین پرئزیدئنتی ایلهام علیئو آلمانییا فئدئراتیو رئسپوبلیکاسینین فئدئرال کانسلئری آنگئلا مئرکئله باش ساغلیغی وئریب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو بارهده پرئزیدئنتین مطبوعات خیدمتی معلومات یاییب.
مکتوبدا دئییلیر:
«حؤرمتلی خانیم فئدئرال کانسلئر،
بئرلینده تؤردیلمیش قانلی تئررور آکتی نتیجهسینده هلاک اولانلار و یارالانانلار بارهده خبر بیزی اولدوقجا سارسیتدی.
بیز بو دهشتلی حادثهدن سون درجه هیددتلنیر، دینج اینسانلارا قارشی یؤنلمیش بو قددارلیق عملینی قتیتله پیسله ییر، تئرروریزمه قارشی موباریزهده بیرگه سیلر گؤستریلمهسینی واجیب حساب ائدیریک.
باش وئرمیش فاجعه ایله علاقه دار سیزه، هلاک اولانلارین عائلهلرینه و یاخینلارینا، بوتون آلمانییا خالقینا اؤز آدیمدان و آذربایجان خالقی آدیندان درین هوزنله باش ساغلیغی وئریر، یارالانانلارا و خسارت آلانلارا شفا دیله ییرم».


text:
ایسماعیل قاسپیرالی
اسماعیل قاسپیرالی (۱۹۱۴-۱۸۵۱) بویوک قیریمتاتار متفکردیر. تورک خالقلاری آراسئندا اوْرتاق ادبی دیلین یارانما ایده سی ایلک دفه اسماعیل قاسپیرالی طرفیندن اوْرتایا قویولموشدور.
ایچیندهکیلر
سویآدی یازیلیشلاری (واریانتلاری)[دَییشدیر]
ایسماعیل بهیین سویآدینین اوچ تورلو واریانتی قوللانیلماقدادیر: گاسپرینسکی، گاسپیرالی، گاسپرالی. قیریمداکی قیریمتاتار مطبوعاتیندا اونون سویآدی گاسپرینسکی (داها سیخ) و گاسپرالی (داها سئیرهک) اولاراق یازیلاندیر. تورکیهدهکی قیریمتاتارجا نئشیرلرده چوخ واقت گاسپیرالی اولاراق یازیلیر. قیریمتاتار میللیی مجلیسینین سایتیندا ایسه اولارنین هر بیرینن قارشیلاشماق مومکوندیر، لاکین گاسپیرالی و گاسپرالی یازیلیشلاری بیراز داها سیخ توش گلیر. آقمسجیددهکی قیریمتاتار میللیی کیتابخاناسی گاسپرینسکی آدینی داشییر، آما بعضی مقالهلر او کیتابخانا اوچون ده دیگر سویآدی واریانتلارینی قوللانار. ایسماعیل بهیین آبیدهسینده (رسیمده) سویآدی گاسپرینسکیی اولاراق، ائو-موزئیی اؤگوندهکی لوحهلرده ایسه گاسپرالی و گاسپیرالی اولاراق یازیلمیشدیر. ایسماعیل بئی اؤزو ایسه اؤز سویآدینی گاسپرینسكى (یانی گاسپرینسکیی) اولاراق یازار ایدی.
یاشاییش[دَییشدیر]
اسماعیل قاسپیرالی ۱۸۵۱ ایلی مارتین ۸ نجی گؤنؤ آوچی کوی (ایندی باغچا سارای ویلایتی) ده آنادان اوْلموشدور.
واقتی ایله آقمسجیدده، موسکوادا، وورونئژده، ایستانبولدا و پاریسده تحصیل آلدی. آلتی ایل دوامیندا چئشیدلی قیریمتاتار مکتبلرینده روس دیلی خوجاسی اولوب چالیشدی.
1879 ایلی باغچاسارای شهر گولوواسی اولاراق سایلاندی و بو وظیفهده 1883 ایلینه قادار بولوندو. ناشرچیلیگه هوسلیگی و ایستعدادی اونو یاواش-یاواش گازئتاجیلیق فعالیتینه گتیردی.
ایسماعیل گاسپرینسکی 1883 ایلی آپرئل 10 (22)-دن باشلاییب عؤمورونون سونونا قادار "ترجمان"، آرادا "میللئت"، "عالم نسوان" ،"ها-ها-ها"، "عالم صبیان" گازئتالاری و مجموعهلرینی نئشیر ائتدی. اؤزونون شخصیی گوندهلیک مطبوعاتیندان غایری، بیلیم و دورموشون (عصرحاضر) چئشیت ساحهلرینه باغیشلانان یوزلرنن کیتاب و ریسالهلر باسیب، میللیی تحصیلینین درجهسینی چوق کرهلر یوکسلتدی.
"دیلده، فیکیرده، ایشده بیرلیک!"
شعارینان تورکی خالقلارنین بیری-بیرینه یاخینلاشماسی و میللیی مدنیتلری، سیاسی آنلاری اؤسووی اوغروندا بؤیوک خیدمتلر گؤردو. مدنی، ایچتیمایی و سیاسیی فعالیتی اوچون 1910 ایلی ایسماعیل گاسپرینسکیی "رئووه دو مونده موسولمان" آدلی فرنک مئجموعهسینین هیئتی طرفیندن نوبئل موکافاتینا تقدیم ائتیلدی.
بدیعی ایجادینی 1887 ایلی "فرنکیستان مکتوبلری" ،"دار الراحت موسولمانلاری" ،"آفریقا مکتوبلری" ،"قادینلار اولکهسی" کیمی نثر اثرلری، اؤزونون اساس قارامانلاری و سوژئت یئنهلیشلرینین بیر-بیرینه منطقی سورعتده باغلانماسینین، شرطلی اولاراق "موللا عابباس" رومان-ائپوپئیاسینی تئشکیل ائدر. بو یئردهکی بدیی مئتین – آوتوبیوگرافیک میزاج داشییان المنتلر، تاریخ، جمعیتین ایقتیصادی و سیاسی قورولوشو، چئشیت فرضلر کیمی شئیلری قاوراییب آلیر. اؤز وقتینده "دار الراحة موسولمانلاری" پارچاسی عرب و فارس دیللرینه چئویریلدی. ساواشدان سونرا بو پارچا چئشیت آنلاتمالار و لوغاتلار ایله "ییلدیز" مجموعهسی (1993، نو.1) و "قیریمتاتار ادبیاتی" (1995) قوللانما دئرسلیگینده نشر اولوندی.
1905 ایلی موللیفین "گون دوغدی" آدلی رومانی دونیا یوزونی گؤردی. ایسماعیل گاسپرینسکینین هر ایکی رومانی و دیگر بدیعی پارچالاری تورک و عومومن موسولمان دونیاسینین سیاسیی و بدیعی فیکیرینین شکیللندیرمهسینده بؤیوک رول اوینادیلار.
ایسماعیل بئی گاسپرینسکی 1914 ایلی سئنتابر 11 (24) گونو وفات ائتدی و باغچاسارایداکی زینجیرلی مئدرسه آزباریندا دفن اولوندو.
ترجمان قزئتهسی[دَییشدیر]
کیتابلار[دَییشدیر]
- Pycckoe MycyлbMaHcTBo (روس موسولمانلیغی) آقمسجید، 1881
- سالنامه تورکی (باغچاسارای، 1882)
- مرآت جدید (باغچاسارای، 1882)
- خواجهء صبیان (باغچاسارای، 1884؛ 3.باس. 1892؛ 7. باس. 1898)
- آوروپا مدنیتینه بیر نظر موازنه (باغچاسارای، 1885)
- ایسلاملارا دایر نیظاملار و ایمتییازلار (باغچاسارای، 1885)
- روسییه جوغرافییاسی (باغچاسارای، 1885)
- ایکی باهادیر (باغچاسارای، 1886)
- قرائت تورکی (باغچاسارای، 1886؛ 2. باس. 1894)
- معیشت محاربهسی (باغچاسارای، 1886)
- کولرا وباسی و اونون دوا و داروسی (باغچاسارای، 1887)
- بختیار ناظیم (باغچاسارای، 1889)
- اطلسلی جیهاننامه (باغچاسارای، 1889)
- مدنیت ایسلامییه (باغچاسارای، 1889)
- غرایب آدات اقوام (باغچاسارای، 1890)
- آرسلان قیز (باغچاسارای، 1894)
- مکتب و اوصول جدید ندیر؟ (باغچاسارای، 1894)
- ریساله ترکیب (باغچاسارای، 1894)
- Pyccko-BocToчHoe CorлaшeHиe (روس-شارق آنلاشماسی) (باغچاسارای، 1896)
- اعصاب. مختصر علم اعصاب و مشائل اعصابیه (باغچاسارای، 1897)
- هر گون گرک قانونلار (باغچاسارای، 1897)
- رهبر ایسلامییه (باغچاسارای، 1898)
- شرایط الاسلام (باغچاسارای، 1897)
- رهبر معلمین (باغچاسارای، 1898)
- تورکیستان علماسی (باغچاسارای، 1900)
- مولود جناب عزت عالی (باغچاسارای، 1900)
- بدن اینسان (باغچاسارای، 1901)
- ایران. رئسیملی مجموعه (باغچاسارای، 1901)
- مبادی تمدن اسلامیهء روس
- مشهور پایتختلر (باغچاسارای، 1901)
- اوصول ادب (شرق و غرب قایدهلری) (باغچاسارای، 1901)
- زوراکی طبیب (باغچاسارای، 1901)
- معلومات نافعه (باغچاسارای، 1901)
- تصحیح عقایددن (باغچاسارای، 1901)
- تمثیلات کریلوف (باغچاسارای، 1901)
- آسیادا قومشولاریمیز (باغچاسارای، 1903)
- دار الراحة موسولمانلاری (باغچاسارای، 1906)
- موسولمان کونگرئسسی (باغچاسارای، 1909)
قایناقلار[دَییشدیر]
باغلانتیلار[دَییشدیر]
- ایسماعیل بئی گاسپیرالی (تورکجه)
- Celebrating the Life of Ismail Bey Gaspirali (ینگلیزجئ)


text:
آشیق هدایت
آشیق هدایت ـ قوشاچای شهرینده گؤز آچان ایرانلی اوزان و شاعیر.
ایچیندهکیلر
یاشام[دَییشدیر]
آشیق هدایت موسا اوْغلو ۱۳۳۸-جی ایلده قوشاچایدا دونیایا گؤز آچدی. ۴۰ ایله یاخین دیر، آشیق لیق عالمینده دولاشیر. آشیق هدایت مهری نین اوستادی اؤز آتاسی آشیق موسا اوْلموشدور. اوْنا گؤره ده موسا اوْغلونا مشهوردور.
۳۰ آشیق داستانی بیلن آشیق موسا اوْغلو قوشاچایین اوستاد آشیقلاریندان ساییلیر. آشیق هدایت اورمو، قوشاچای، هشتری، تبریز، قاراداغ، باکی و زنجان هاوالارینین ایفاچیسی دیر. آشیق موسانین بیر چوْخ فستیوال و قورولتایلاردا چیخیشی اوْلوب کی آذربایجان جمهوریتینده اوْلان چیخیشلارینیدا اونلارا علاوه ائتمک اولار. اؤز دوغما یوردوندا ساکن اوْلان آشیق هدایت، هم ده شاعردیر.
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
دلی کؤنلوم آت باشیندان غملری
حقّین درگاهیندان سن دوشمه اوزاق
داده یئتیر یئرین- گؤیون لنگری
عارف اول غفلتدن آییل اول اویاق
غملی کؤنول لری گولدورن آللاه
آغلایان گؤزلری سیلدیرن آللاه
عالمه بیرلیگین بیلدیرن آللاه
چکیلسین ظلمت لر گؤرونسون شافاق
سنه قوربان اولوم ذات پرقدرت
کرمیندن وئریب عالمه زینت
آشیق موسی اوْغلویام آدیم هدایت
حقّین درگاهیندان ایسترم دایاق.


text:
سید ابوالقاسم نباتی 19 –جی عصرین آذربایجان ادبیاتی نین گؤرکم لی سیمالارینداندیر.
سیّد ابوالقاسم نباتی – قوشما
نه مدتدیر
گون یئتدی زواله، دؤندو آخشامه، یاندی پروانه نین چراغی گئنه.
بو ناتوانه
منی مجنون ائدن یار پریوش، طاقتیم کسیلدی، یئتیشدیم جانه.
ای خیضر رهبر!
گئنه اسگندر تک دوشدوم ظلماته، قاباغیمی کسیب یوز مین بحر و بر.
بیگانه مندن؟
صبا، بو مهجورو بیر شاد ائیله سن، یئتیر بو پئیغامی جانانه مندن:
دشت و کوهسار
گئنه باهار اولدو، آچیلدی گوللر، بولبول ناله سیندن توتولور قولاق.
ای صنم
بولبول کیمی گول اوزونه مشتاقم، طوطی قوشو دیللی صنم، ای صنم،
مشک تر؟
سئودیگیم، گؤزلرین آلدی جانیمی، یاغی غمزه لرین قانیمی تؤکر،
وفایه منی
صبا، بو عرضیمی یئتیر صیاده، سؤیله، باغیشلاسین خدایه منی.
هامون به هامون
گئنه لیلی، لیلی چیخمیش سئیرانه، عاشیقین آختاریر دیلینده مجنون.


text:
چیناریارپاق آغجاقایین
چیناریارپاق آغجاقایین (اینگیلیسجه: Acer pseudoplatanus، (فارسجا:افرای چناری)، (تورکجه:Çinaryarpaq ağcaqayın)، (عربجه:قيقب دلبي كاذب)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Dağ akçaağacı)، (فرانسهجه:Berg-Ahorn)، (آلمانجا:Berg-Ahorn)) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Acer pseudoplatanus»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده چیناریارپاق آغجاقایین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شهابالدین مرجانی
شهابالدین مرجانی، (شهابالدین هارون بن بهاءالدین بن سبحان بن عبدالکریم مرجانی قازانی (م. 1306هـ/1889م) ـ تاتار عالیمی، فیلوسوفو، تاریخچیسی، ائتنوقرافی، معاریفچیسی و نقشبندیه طریقتینین شیخی.
ایچیندهکیلر
یاشامی[دَییشدیر]
بهاءالدین اوغلو شهابالدین مرجانی 1818 نجی ایلده تاتارستانین یابانجی کندینده دونیایا گؤز آچدی. اونبیر یاشینا کیمی آتاسی یانیندا تعلیم آلدی. 20 یاشا چاتدیغی زامان درس آلماق اوچون بخارایا گئتدی. و حسین کرمانی و نظام الدین الهامی کیمی اوستادلارین ائتگیسیندن دولایی، تاریخی و طبیعی علملره ماراقلاندی. بئش ایل بخارادا قالدیقدان سونرا، سمرقنده گئدیب شیردار مدرسهسینده درس آلدی. سونرا بخارایا گئری دؤنوب اونلو میر عرب مدرسهسینده اوخودو. او 1849 نجی ایلده قازانا گئری دؤنوب شهرین جامع مسجدینده امام و مدرس کیمی چالیشدی.[۱]
تورک دیلینده اثرلری[دَییشدیر]
- مستفاد الاخبار فی احوال قازان و بلغار
- رحلة المرجانی = حجنامه
- نوادر القلیوبی ترجمهسی
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ میثم الجنابی، اعلام المسلمین فی روسیا: شهاب الدین المرجانی، الحوار المتمدن-العدد: 3855-2012/9/19-10:08
- الأعلام (زرکلی): ج3، ص178 و ج8، ص59؛
- معجم المؤلّفین (کحاله): ج13، ص128.


text:
القایدنین کئچمیش لیدری اوسامه بن لادنین اوغلو همزه بن لادئنین سورییاداکی سیاسی دوروملا باغلی سس یازیسی یاییلیب.
آخار. آ خبر وئریر کی، آودیویازیدا بن لادن موباریزنی دایاندیرماماق بارده سورییالی مخالیفلره چاغیریش ائدیب:
«سورییالی موخالیفلر یاریمچیق حل یولونا راضیلاشمامالیدیر. بوتون دونیا موسلمانلاری تعجیلی و موتشکیل شکیلده سورییادا داوام ائدن مباریزهیه دستک اولمالیدیر. اونو (بشار اسد) کورسوسونده ایلشدیرن، چؤکوشون بیر آددیملیغیندان خلاص ائدن و رافیضی ایشغالچیلاری قارشینیزا چیخاران عینی دوشمهنلردیر. سورییا خالقی ایسلام ایدارچیلیگی ایستدیی اوچون هدف آلینیب»، - اوغول بن لادن قید ائدیب.


text:
ایردوغان امریکا قوشمه ایالتلرینی محکوم ایتدی
جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، تورکیه بویوک ملت مجلسیده حزبی نینگ جلسه سیده صحبت عملگه آشیردی.
جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، امریکا قوشمه ایالتلری نینگ بولووچی ترور تشکیلاتی PKK/KCK/PYD-YPG گه قورال یاردم ایتیش قراری نینگ، تورکیه نینگ هم بو اولکه گه قره ته تصمیم لریگه تاثیر قالدیریشیدن خبر بیردی.
جمهور رئیس و عدالت و توسعه حزبی باشلیغی رجب طیب ایردوغان، تورکیه بویوک ملت مجلسیده حزبی نینگ جلسه سیده گپیردی.
ایردوغان اوز صحبتیده، امریکا قوشمه ایالتی نینگ تروریزم گه قرشی کوره ش توغریسیده گی "ایککی یوزلی لیگی" گه اشاره قیلیب، عصرلردن بیری دولت عنعناتی گه صاحب بولمیش تورکیه نینگ تروریزم گه قرشی تورلی کوره ش آلیب باریشیدن خبر بیردی.
جمهور رئیس، امریکا قوشمه ایالتلرینی ناتو اعضالیگی و متفق لیک باعث مسؤلیت لی بیر شکلده یانداشوو ایچیده بولیش گه چقیردی.
ایردوغان؛
"بو قنقه ناتو اعضالیگی دیر. بیز بیر جایده ناتو اعضاسی بولسک، ناتونینگ ماده و حکوملری نیمه نرسه بولسک، تورکیه قنچه مراعات قیلسه امریکا قوشمه ایالتلری نینگ هم اوشنچه مراعات قیلیشی کیره ک. ناتو مساوی امریکا قوشمه ایالتلری ایمس دیر. برچه اولکه لرنینگ هر بیری امریکا قوشمه ایالتلری بیلن مساوی دیر. همه میز بیر شکلده مراعات قیلیشیمیز کیره ک" دیب ایتدی.
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ هم PKK/KCK/PYD-YPG بیلن همده داعش بیلن همجهتلیک قیلگنی گه تماس قیلگن ایردوغان؛
نیجه ته داعش منسوبینی یوق قیلدینگیز؟ داعش لیکلرنی قیرگه سوق ایتدینگیز؟ او جایده قبول قیلینه دیگن هیچ بیر حقیقت ویا واقعه یوقدیر. بیز کیم نینگ کیم بیلن بولگنینی، کیم گه قیسی امکانیت نی بیرگنینی خبر بولیب قید آستی گه آلماقده میز. ایندی هیچ کیم نینگ داعش بهانه سیدن استفاده قیلیش گه حقی یوق. سوریه و عراقده گی داعش تیاتری نینگ ایندی آخر چاغی کیلگن. بولرنینگ پی کاکالیک ایکنلیگی بیلن تیگیشلی بیر نشانه کورمه دیک دیگنلر، کور ویا احماق بولمسه لر، یمان نیتلی دیرلر" دیدی.
منطقه ده تروریستلر بیلن بیرگه لیکده تصویر آلینگن امریکالیک قومندانلرنینگ بیاناتلرینی محکوم ایتگن ایردوغان؛
"بیزنی اورسه لر قتتیق جواب قیتره میز دیگنلر عمرلری بوییچه عثمانلی تیاغینی ییمه گنلری علنی دیر. تورکیه نی قوللرینی ساللب خواهله گن شکلده کیریب چیققن اولکه لر بیلن مقایسه قیلسه لر یقین پیتده اونقه بیر اولکه بولمه گنینی کوره دیلر. یانلریده تورگنلردن باشلب کورگن هر بیر تروریستنی خنثی قیله میز. او وقت تروریستلرنینگ یانیده تورمه گنلرینی فایده لریگه بولرلیگینی بیلیب قاله دیلر" دیب ایتدی.
ایردوغان جنابلری امریکا قوشمه ایالتلری خلقی گه خطاباً؛
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ بودجه سیدن (ترور تشکیلاتیگه یاردم اوچون) چیققن بو پوللر امریکا قوشمه ایالتلری خلقی نینگ کیسه سیدن چیققن پوللر دیر. پو توغریده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ خلقی نینگ با احساس لیگینی هم مطرح قیلماقچی من. شو وقت ملی بودجه دن بونقه پول نینگ چیقیشی با معنادیر" دیب افاده ایتیب شولرنی اظهار قیلدی.
تورک قوراللی کوچلری سوریه نینگ عفرین منطقه سیده"PKK/KCK/PYD-YPG و داعش ترور تشکیلاتلری منسوبلریگه قرشی دوست و قرینداش منطقه خلقینی زوروانلیک و ظلمدن قوتقریش اوچون 20 جنوریده آلیب باریلگن زیتون یاله سی عملیاتینی قاره له ماقچی بولگن لرگه هم عکس العمل کورستدی.
ایردوغان؛
"بو عملیات باعث هنوز هم اولکه میزنی عیبله گنلر اولاً منطقه ده گی تونللر، قلعه لرق ورال بیلن مسلح بولگن قشلاقلرگه قره سینلر. اورته ده گی تصویرگه بناً تیارگرلیکلرنینگ اولکه میزگه قره ته بولمه گنینی ادعا قیلگنلر بولسه اولرگه ایتیلاتگن گپ یوق" دیدی.


text:
«سؤیلر» تخلص ائدن رحمتلیک «عباس بابایی» منیم هر زمان سئودیگیم و ستایش ائتدیگیم ائل شاعرلریندن بیری اولموشدور. اونون آجی اؤلوم خبری منی سارسیتدی و غملندیردی. دونن عمران صلاحی، سونرا حسین منزوی، عاصم اردبیلی و بوگون ایسه عباس بابایی کیمی اینجه دویغولو و مبارز روحلو شاعرلریمیزین ایتگیسی البته که هر بیریمیزی غملندیریر و سارسیدیر. «سؤیلر»ین عزیز خاطرهسینه 1377 ـنجی ایلده شعر مجموعهلرینین بیری حاققیندا یازدیغیم یازینی بورادا تقدیم ائدیرم. الله اوتا غنی - غنی رحمت ائلهسین. اوجاقی سؤنمهسین.
دکتر حسین محمدزاده صدیق
طنطنهلی سادهلیکده درین دوشونجه
زنگان، سلطانیه، خدابنده، خرمدره و ابهر بئشلیگیندن قورلان خمسه ولایتی، تورک مدنیتینین ان اسکی اوجاقلاریندان بیریسی ساییلیر. اسلامیتدن داها قرنلر قاباق بو بؤلگهده بایلار، بایاتلار، قاملار و آسلار یئرلشمیشلر. بو دؤرد قبیله آراسیندا بایاتلار و قاملار - هامیدان گوجلو اولموشلار و بو بئشلیکده یئرلی حکومتلر قورموشلار. اودور کی اسلامیّتدن سونرا دا ایرانین تورکجهمیزین بوتون تورک امپراطورلوقلاری بو منطقهنی بیر نوع مستقل تانیمیش و اسلامیّت دؤورونده بؤلگهیه «خمسه» آدی وئریلمیشدیر. ایندیده بو بؤلگهده «بایات» عائلهلری چوخ ساییدا یاشاماقدادیرلار.
بورادا من، همین بؤلگهده دوغولوب بویا باشاچاتان «سؤیلر» تخلص ائدن عباس بابایی اینین شعرلرینی احتوا ائدن سئچیلمیش شعر مجموعهسی اولان «گلیرهم» کتابیندان سؤز آچماقدایام. او شمسی 1323 ـنجو ایلده ادبیاتیمیزین بئشیگی اولان خمسهنین مرکزی زنگان شهرینده آنادان اولموش و زنگان شیوهسینده دیل آچمیشدیر. بو شیوه غربی تورکجهنین اساس قوللاریندان اولان آذربایجان تورکجهسینین بیر شاخهسی و لهجهسی ساییلیر. بو شیوه آذربایجان تورکجهسی شیوهلری آراسیندا، هم سس بیلگیسی و هم سؤز بیلگیسی باخیمیندان زنگین، گئنیش و گوجلودور. بو شیوهده اولان بیر چوخ کلمهلر ان اسکی فورمالاریندا تلفظ اولونور. حتی فعللرین صرفی «اورخون تورکجهسی» کیمیدیر و منفصل ضمیر فعللرین سونوندا ادغام اولمور. سؤیلر همین شیوه ایله دیل آچمیش دیر. او شعر یازماغا 20 یاشیندان باشلامیشدیر و ایندی ادبیات و اینجه صنعت نظریهلری دونیاسیندا ان قاباقجیل تئوریلره ییهلنن بیر متفکر و دوشونجه صاحبی کیمی قارشیمیزا چیخماقدادیر. همده دونیایا سیغماز اینجه بیر اورهگه مالکدیر:
آی باتیب، عالم یاتیب، شاعر اویاقدیر، همدهتک،
بیر داواتدیر، بیر قلم، پارلاق کاغیذدان بیر اتک.
آخشام آغزیندان آلیبلار دویغولار آرامینی،
شاعرین باغریندادیر، دونیایه سیغماز بیر اورهک.
بئله بیر اورهگه مالک اولان، اینجه روحلو شاعر ایستهییر که درین فلسفی دوشونجهلرینی، حیات آنلاییشلارینی دویغولاری و نظریهلرینی بابالاریندان میراث قالان، زنگان شیوهسیله (داها دوغروسو: بایات تورکجهسیله) بیان ائتسین. اودور کی شعری اورهکدن قوپوپ دیله جاری اولدوغونا گؤره تام دانیشیق کیمی اولور سؤیلرین شعرینده شعریت و گؤزللیک، اونون دانیشیغی دیر، آخیجیلیغیدیر. آشاغی سطیرلرده سانکی شاعر چوخ سادهجهسینه دانیشیر و شعر قوشور:
بیلمیرم هاچاغدا! هانسی دیاردا!
یادیما گلیرکی خوش باهاریدی.
گول - چیچک باغلاردان آشیب داشیردی،
بوتون داغ درهلر لالهزاریدی.
بو قطعه سونا قدهر عادی بیر دانیشیق کیمی گئدیر همده ان گوجلو شعر صنعتلرینی ایچینه آلان بیر قطعه دیر. قطعهده: تکریر، ایهام، تشبیه، استعاره، موازنه، قیاس و تلمیح صنعتلری واردیر و هامیسیندان داها اؤنملی بودور که شعر فولکلوریک فورمادا قوشولموش و حیاتین بوتون گئرچکلیگینین عطیری اوندان دویولور. بو بدیعی واسطهلرین هامیسینداندا شاعر بیر درین مضمون جانلاندیرما اوچون استفاده ائدیر. بایات فولکلورونا وورغون شاعرین شعرینین جان مایاسینی قوران بو سادهلیک اونون ائل ایله دانیشماغا اینامیندان قایناقلانیر:
بارماغیم آی زیّق زیّق،
سالدی تیکان بیر جزیق.
یاغ گتیرین یاغلیاق،
دستمالی وئر باغلیاق.
یاخشی ناغیل باشلادیق،
تلتلهنی خوشلادیق.
سؤیلر، همده ملی وارلیغینا اینانان و ملی مدنیّتیندن الهام آلان، یازیق - یالاواجلارین اؤجونو آلماغا قلم ایله قیام ائدن مبارز شاعردیر:
سوروشدوم چنلی بئل یوردون یولوندان،
دئدی عاشق جنون سؤیلردی اوندان.
ایگیدلر ایچره واردیر مین کور اوغلو،
بو یئر بوش قالماسین، عاشق جنوندان.
ادبیات نظریهسینده شعر فورماسی یا «ساده» اولور یا «طنطنهلی». درین دوشونجهلر ایسه هر ایکی فورمادا نسبی حالدا جانلانا بیلیر. ولاکین حاققیندا بحث ائتدیگیمیز شاعرین شعر فورماسینی من «طنطنهلی و ساده» فورما آدلاندیریرام. عباس بابایینین شعرلرینده بیر طرفدن چاغداش یئنی دوشونجهلر و مدرن فورمالار و باشقا طرفدن میتولوژیک و اسطورهوی مفهوملار ایله اسکی بدیعی شیوهلی شعر صنعتلری گؤزه دهگیر. بو بیرلشمه او قدهر گؤزلدیر کی استعارهلر،کنایهلر، مجازلار، تشبیهلر و اسکی اسطورهلردن تلمیحلر، بوگونکو و معاصر آنلاییش کیمی گؤز اؤنونده جانلانیر. مثال اوچون آشاغیداکی بیتلرده بودا و یئددی منزل اسطورهلری ایله، «واحه» ایهامی و باشقا معنوی و لفظی صنعتلر اورهگه یاپیشان و جانا سینهر بیر دورومدا بیرلشمیشلر:
یئددی منزل واحهدن باخدیقجا سنسیز یوللارا،
گؤرمهدیک غمدن سووای، هند ایچره بودا، بوردا من.
من بهشتدن قاچمیشام! یاقوت دوواردان آشمیشام،
چؤلده مجنون اولموشام، مکتبده لیلا، بوردا من.
شاعر اوخوجونو، اسکی دونیانین ان درین اسطورهوی خیاللارینا دالدیریر. اونون ایشلتدیگی «بهشتدن قاچما» یئنی تعبیری و «یاقوت دیوار» آنلاییشی انسان ذهنینی تمامیله یئنی بیر شاعرانه و آخیجی خیال صورتی کیمی فورمالاردا شنلندیرمکدهدیر. شاعرین بو کیچیک قصیدهسی «ناغیللاردان ناغیل» آدلانیر بو قصیدهنین هر بیر بئیتینه بلکهده بیر نئچه صحیفهلیک شرح یازماق اولار. قصیدهده عالم وحدت، حیّ سبحان، جنتده طوبی، خلع نعلین، تیکانلیق فرش، حسن یوسف، سیناده موسی، واجب الذبح، تشت ایچره یحیی، قاریشقا ایله سلیمان و باشقا اساطیری، فلسفی و عرفانی اصطلاحلار درین چاغداشلیق آنلاملاریندا ایشلنمکدهدیر. شعرین روحوندا وصفه سیغماز بیر عشق شجاعتی ده واردیر:
آتشیندن یانمارام، جنت گؤرم آلدانمارام،
بیر باخیش محتاجیدیر جنتده حورا، بوردا من.
بو شجاعت و بو جسارت، آغیر بیر غم ایله یوغرولموشدور. بو غم، شاعرین گؤزلرینی، سانکی بولودون یاغمالی چاغلاری دیر، دئیه دانیشدیریر:
دیلیم الکندی دئسین، گؤزلریم آغلار دانیشیر،
او سایاقلانکی بولود یاغمالی چاغلار دانیشیر.
شاعرین دیلیندن آخان بدیعلیک، هر بیر ادبیات متحصصینی حیرته سالا بیلن بیر دورو «آخماجا» کیمیدیر. لاله عنوانلی شعره دقت ائدن هرکس، دوغروداندا بو آخماجانی بوتون بدیعی- ذهنی وارلیقی ایله حس ائدهبیلر. مصراعلاردا اولان ریتم و آهنگ عروضون اویناق بحرلریندن بیرینده، سئچیلمیش اوزون «آ»لی کلمهلر ایله ائله قایناییب قاریشمیش و ترکیبی بیر حالا گلمیشدیر که هر اوخویان بیر داها قاییدیر، باشدان اوخویور، ذوق دویور و لذت آپاریر:
باخیرام لالهنین ملاحتینه،
او ظرافتلی قد و قامتینه.
او نه آسان یاریب یئرین سینهسین،
حیرانام شوق ایلن شهامتینه.
بو مصراعلاردا «لاله» ظرافت، قامت، آسان، شهامت، آیت سؤزلرینده اولان اوزون «آ» شعرین آهنگینین آغیرلیق و ثقل مرکزی ساییلیر و شعر ائله یازیلمیشدیر کی گویا بیریسی دانیشیر و عادی صحبت ائدیر.
منجه سؤیلری بیر «ناتورالیست» شاعرده آدلاندیرماق اولار. او وطنینین گؤزل طبیعتینه وورغون و طبیعی گؤزهللیکلرین دوشگون و حیرانی اولان بیر نغمهکاردیر. اؤز شعرلرینه، داغلاردان، بولاقلاردان، یایلاقلاردان و قیشلاقلاردان سؤز آچیر. طبیعت بعضاً شاعرین اؤزو ایلهده اسرار انگیز بیر وضعیتده دانیشیر. گاه اولور کی داغ اونا قاش - قاباق ساللاییر، چمندن آرخالیق گئییر، بولوددان پاپاق قویور، ایلدیریمدان شمشیر و بوزلاردان پیچاق گؤتورور کی شاعر ایله اؤز اسرارینی پایلاشا بیلسین:
قیرولو قاشیندان،آلا گؤزوندن،
یاراشیر تؤکهسن بیزه قاش قاباق.
نه گؤزل تیکیلیب اوجا قامتین،
چمندن آرخالیق، بولوددان پاپاق.
گؤزهلیم قایتمام، اگر اولسادا،
ایلدیریم شمشیرین، بوزلارین پیچاق.
ظن ائدیرم داها اوخوجو منیم بو یازیا وئردیگیم باشلیق ایله راضیلاشماقدادیر. سؤیلرین صنعتکارلیغی حاققیندا چوخ دانیشماق اولار، البته بو مسأله بیر کیچیک یازییا سیغان بیر زاد دگیلدیر. سؤیلر مقدس آرمانلار دوشگونو و تمیز قلبه صاحب سؤز اوستاسیدیر. او، چیرکین اورهکلی «شاعر» آدلانانلاری گؤرنده شاعرلیکدن قاچیر و اونلارا خطاب فریاد ائدیر:
بیر قورجاناقدا دفتر شعرینده گؤرمهدیک،
اؤز کؤیشنینده شعله چکن انفجاردان.
اوزاق گؤرن گلجگه باخان بئله بیر گئرچک شاعرین اورهک چیرپینیتلاری ایله اوخوجولاری پایلاشماغا دعوت ائتمکدن باشقا، داها نجیب بیر ایش اولارمی؟


text:
خال میشکینه باخین، عارض جانانه دوشوب،
دئیه سن بیر حبشی صفحۀ ایرانه دوشوب.
مرغ دیل دانۀ خالین گؤره لی ناله چکر،
قسمت روز ازل آه ایله افغانه دوشوب.
عارض آلده دیر خال سیاهی، الحق،
خط میشکین نئجه کیم لالۀ نعمانه دوشوب.
ای گؤزوم نوری، یوزونده باخ او خال سیاهه،
خبر ائت مرغ دیله کیم، اودو بیر دانه دوشوب.
مرغ دیل دانۀ خالین هوسیله دوشموش،
حلقۀ زلفه کی، زنجیره چو دیوانه دوشوب.
او کامان قاشه قویوب غمزه اوخون، تورک یوزون،
شهره آشوب سالیب، هر بیری بیر یانه دوشوب.
گؤره لی دیل سر زلفینی کؤنول بند اولدو،
میصرده یوسف کنعان نئجه زیندانه دوشوب.
دئریمیش دلبر کیم، کؤنلو دئگیل منده مقیم،
دیل دؤنوب قانه او گوندن کی، بو بهتانه دوشوب.
نقطۀ خال و گؤزو قاشی ییغیلمیش نییه،
دؤورده زلفو کمینه کیمی پیکانه دوشوب.