text:
چاي اوغلو
بهروز دولت آبادي چاي اوغلو تخلوصو ايله آذربايجان چاغداش ادبياتي و موسيقي سينده اؤزه ل بير يئر توتور. شوبهه سيز چاي اوغلو ۴۰ و ۵۰ نجي ايللرده آذربايجان مبارز يازيچيلاري آراسيندا گؤركملي سيمالاردان دير و صمدگيل دن آد آپاراندا «بهروز» آدي غملي تارييلان آدي چكيلمكدهدير. بوتون ايران ضياليلاري اونو تانيياردي. بهروز چاي اوغلو اؤزه ل تاري ايله، توتغون و چكيجي سسي ايله آذربايجان خالقينين دردلريني چيغيريردي و گؤزهل شئعرلريله مبارزه يوللاريني آچيردي. اونون اودلو شعرلري اللرده گزيب، سينه لرده يئر توتوردو. آنجاق بوگون صمدگيلدن قالان دهيرلي بير ياديگاردير. او، بوگون ده يازيب يارادير، هله ده شعرلريندن صمد قوخوسو گلير، سانكي اوره يي اونلارلادير. اينقيلاب عرفهسينده چاي اوغلو بوتون مبارزلرين ييغينجاقلاريندان اينقلاب سه سيني قالديريب آذربايجان آديني بؤيوتموش و موسيقي كاسئت لري اللرده گزيردي. چاي اوغلو آدي اينقيلابي موسيقي و آذربايجان سهسي كيمي تانينيردي. . .
شاعرین یاشاییشی
بهروز دولت آبادی – چای اوغلو تخلصو ایله تانینان شاعریمیزین یارادیجیلیغی، صاندیق ادبیاتیمیزدان تانینیر. اونون شعرلری انقلابدان اؤنجه یاییلما امکانی تاپمادی، انقلابدان سونرا ایدی کی شعلری اللرده گزیب، دوداقلاردان اوخونوردو[۱].
چای اوغلو، ۱۳۱۷ جی ایلده تبریزده – چای قیرلغیندا – زحمتکش بیر عائله ده آنادان اولدو. اوشاق چاغلاری ملی حکومت ایله بیر اولدوغو اوچون، بئله بیر خوشبختلیگه اوغرامیشدیر کی ایکی کلاسی اؤز آنا دیلینده اوخویا بیلسین. آنا دیلین شیرینلیگی بوگونه قده ر ده آغزیندا داد وئریر.
اوشاقلیقدان موسیقی هوسی ایله یاشامیش و آز بیر امکانات ایله ده موسیقیه باشلامیشدیر. ایلک اؤنجه توتک چالمانی اؤیرنمیش و بالا – بالا تار چالماغا یول آچمیشدیر.
درسینی بیتیردیکدن سونرا معلم اولور و قرهبولاغ کندینده – کاغذکنان کندلرینده ساییلیر – معلم اولور و ایکی ایلدن سونرا ممقانا کؤچور. بو زمانلاردا هر هفته تبریزه گلمک امکانی تاپاراق، هر جومه آخشامی تبریزه گلیب و بیر باشا “آشیقلار قهوه خاناسی” نا گئدیب، موسیقی هوسینی ایستیلندیریر. ۱۳۴۱ ایلیندن تبریزه منتقل اولور و دوزگون بیر یولدا موسیقی اؤیرهنیر. او زمانلار گونونو تار چالماغینان کئچیریر. موسیقی ایله شعر ده بیر یارانمیش، شعرلر ده سؤیلهییر.
آنجاق سورگون ده اولور. اما، نهدنی بیلینمهلیدیر! ۱۳۴۷ ایلینده صمد، اوختای و باشقا یولداشلاریلا فعالیته باشلامیش و موسیقی عالمینده ده یولداشلارینین ذووقونو آلیشدیریردی. بو زمان تبریز بیلیم یوردونون اؤیرنجیلرینه بیر تار رسیتالی اجرا ائتمگه چاغریلیر. آنجاق گؤزه ل چیخیشیندن سونرا، ساواک طرفیندن توتوقلانیر. جالب بودور کی اونو بئله اتهاملاییرلار کی سن رسیتالی نوحه هاوالاریندا چالمیشسان! بونا گؤره ده تبریز بازاری باغلانیر، بوتون گناهلار بوینونا دوشور. قتی حکمو ده صادر اولور!؟ آنجاق تبریزدن سورگون اولماسینا قناعتله نیرلر.
چای اوغلو یئنه ده موسیقی اؤیرهنمهسیندن ال چکمیر و ۱۳۴۹ جو ایللرده یئنه علی اکبرخان شهنازینین شاگیردی اولور. هله بونلارلا قناعته گلمهییب، یئنه اؤیرنمکدن ال چکمیر. تا اینکی “خانه ی صبا” دا “دوره ی عالی ردیف”ی بیتیریر.
بوگون، چای اوغلو بؤیوک بیر موسیقی اوستادی دا وار. اونون هاوالاری و بسته له دیگی موسیقیلر هله بیر کاسئتلرده ائشیگه چیخمامیشسا دا، بو یاخینلاردا اونون چیخماسینی دئمیشدیر و هوسکارلاری اومودوار ائتمیشدیر.
چای اوغلونون بیر پارا موسیقی اثرلری مختلف فیلملر ده متن موسیقیسی کیمی ده استفاده اولونموشدور. چای اوغلونون بسلهدیگی موسیقیلر بونلاردیر:
- سریال “آتش بدون دور” – نادر ابراهیمی. بو اثر انقلابدان اؤنجه ایران تلویزییاسیندان یایینمیشدیر.
- “صدار صحرا” همین یازاردان.
- “کارگران شوره زار” سریالینین موزیک متنی
- “ستارخان” فیلمینین موزیک متنیندن بیر پارچالار
- “ایپک یولو” مستند بیر فیلمین موزیک متنی
- “وقتی که هوا میایستد” فیلمی نین موزیک متنی – بو فیلمین دولاندیرانی یئنه نادر ابراهیمی اولموشدور.
بونلاردان علاوه، چای اوغلو بیر چوخلو شعرلره موسیقی بستهلهمیش و چوخلو هاوالار دوزموشدور.
بیز بورادا چای اوغلونو بیر شاعیر کیمی تانیتدیرما و تانیما ایسه ییریک. اونون شعر دفترلرینی آراتشدیریب و شعر دونیاسینا یول تاپماغا چالیشاجاییق. اونون شعرلرینی اوخویوب اوخوجولاریمیزلا بؤلوشه جه ییک.
شاعرین شعر دونیاسی
چای اوغلو، بؤیوک شاعیریمیز شهریارین یاخین فامیلی ساییلیر. ۱۳۴۱ جی ایلدن، شهریارین عمه نوه سی ایله اورتاق یاشاییشی باشلاییر و بو حاتین گؤزهللیکلرینده بیری ده بودور کی هر دن بیر، شهریار گؤروشو ال وئریر. بئله لیکله شهریار مریدی کیمی یاشاییر. هردن بیر ده شعر یازیر.
هئچ شوبهه یوخدور کی چای اوغلودا شاعیرلیک استعدادینی اؤز یولداشلاری – صمد، اوختای و باشقالاری دا گؤروردولر. شاعیرین اؤز دئدیگینه گؤره اوختایین تشویقلری ده شاعیرین ذووقونو داها آرتیریر. بونونلا برابر صمد گیل بیر ادبی ییغینجاقلاری دا واریدی. چای اوغلو دا بو فضادان یارارلانیر و آذربایجان ادبیاتی ایله علاقه بسله ییر.[۲]
چای اوغلونون شعر عالمینده بیر باشقا ساحه ده واردیر. بو ساحه بوگونه قدهر آچیقلانمیمشدیر. بو دا بوندان عبارتدیر کی چای اوغلو چوخلو شاعرلرین شعرینی شهریارا یئتیرمیشدیر و بیر ائلچی کیمی بو گؤزل سفیرچیلیگی بوینونا آلمیشدیر. ۱۳۴۸ ایلینده پرفسور رستم علیف تهرانا گلدیکده، محمد راحیمین “آچیق مکتوب” اثرینی – شهریارا خطاب یازدیغی اثری – چای اوغلونا وئریر و چای اوغلو اونون ائلچیسی اولور. بیلدیگیمیز کیمی شهریار بو مکتوبلارلا دونیادا شؤهرت قازانمیش و آذربایجان ادبیاتیندا بئله لیکله بیر مکتب یاراتمیشدیر. شهریارین بو مکتوبا یازدیغی جوابی، چای اوغلو باکیه گؤنده ریر. ابوالفضل – حسرت تخلصلو شاعیریمیزین، سونرا سلیمان رستمین شهریارا یازدیغی شعرلری ده چای اوغلو شهریارا چاتدیریر؛ هابئیه شهریارین جوابلارینی دا چای اوغلو اونلارا یوخ، بلکه بوتون آذربایجان ادبیاتینین ماراقلیلارینا چاتدیریر.
هامیدان ده یرلی ایش، بولود قاراچورلونون معروف مکتوبونو چای اوغلو شهریارا یئتیرمیشدیر و شهریارین شاه اثری اولان “سهندیه”نین یارانماسیندا ان بؤیوک اثری یاراتمیشدیر.[۳]
هر حالدا، چای اوغلو هم شعر یارادیجیسیدیر، هم موسیقی. موسیقی قالسین بو ساحهده بیلنلره! بیز شعر عالمینه توخوناجاییق.
چای اوغلونون اثرلری
دولت آبادینین شعر ساحه سینده کی اثرلری بونلاردی :
مجموعه
بایاتی بایات اولماز
مجموعه
چاي اوغلونون شعرلري اينقيلابدا «مجموعه» آدلي كيتابدا اللره چاتدي[۴]. بورادا اونون ۸ شعري گلميشدير و بونلار آذربايجان شعرينين دهيرلي اؤرنكلري اولاراق اللره دوشدو. اونون مبارز سسي بو شعرلرده سسلهنيردي:
نه قده رمني ازسه لر
توتوب ديليمي كسسه لر
قانيمي ناحق تؤكسه لر
ال چكمه رم، باغيرارام
ائل اوبامي چاغيرارام.[۵]
چاي اوغلو فرياد قوپارير و خالقيندان ايستهيير سسينه- سس وئرهن اولسون:
سسيمه سس وئر منيم
بوتون ائللر ياشيل چؤللر
خوش نغمهلي سازدا تئللر
گؤزهل اوزلو
شيرين ديللر.[۶]
چاي اوغلو اؤزو دئميشكن هارايدان هاراي آلير، ائلين قوينونا دالير، اونلاردان ايلهام آلير، سازي ايله، سؤزو ايله اوركلره اود جالير. وطنين سئوگي سيني آتا بيلمه ييب و بئله سؤيلور:
منيم يوردوم آذربايجان
داغلارينين اورهيي قان
جيرانلار اويلاغي موغان
اينان بو سؤزومه، اينان
دويابيلمز سنون بالان-
آي ساوالان-
آي ساوالان-
آي ظاليملردن،
باج آلان![۷]
چاي اوغلو ائلينه- خالقينا وفالي قالير. او، اؤزونو ساوالان بالاسي بيليب، ساوالان كيمي اورهيي قانلي، باشي توفانلي و اته يي چايلي دير . اؤزونو ائل شاعيري بيلن چاي اوغلو بئله سؤيلور:
من ائل عاشيقي يم،ائل شاعيري يم
آديم چاي اوغلو دور، اليمده سازيم
يوردوم آذربايجان اودلاري دياري
او دوركي اودلودور منيم آوازيم.
ماراقلي بوراديركي چاي اوغلو، سازيلا- آوازيلا آذربايجان درديني چيغيرير، فرياد چكير و همان سازا اوزونو توتاراق درديني اونا سؤيلور. شاعيرين چوخلو شعرلري سازينا خيطاب سؤيلنميشدير. اونونلا دانيشاندا اورك سيزيسيني ائشيتمك اولور:
سوسما، دانيش
كوسمه، باريش
آي سينه سي يانيق سازيم
درده وئره ن قانيق سازيم
سؤيله منه:- دردين نه دير-
سيررين نه دير؟
چاي اوغلونون شعرلرينين هاميسي، استثناسيز خالقيميزين درديندن ديله گلمهده دير. زحمتكش خالقيميزين آرزي- ديلكلري، غم كدرلري بوشعرلرده ديل آچير. ماراقلي دير كي اونون ال زحمتيندن يارانان «قالي» دا ديل آچير و ائيلي ؟ سؤيلور:
خالچا
نييه صف باغلاييب باخير سيز منه
قانلارين رنگي دير بويويوب مني
اينجه بارماقلارلا، مظلوم بالالار
گئجه لر ياتماييب توخويوب مني.
درديمي دئشمه يين داغيلين گئدين
آليشيب يانيرام سبب كاريما
حسرتلي گؤزلردي قوينومدا ياتان
دئيييب فخر ائتمه يين صنعت كاريما.
سويوق زيرزميده، نازيك بيلك لر
هله ده قلبيمده دفه دؤيورلر
آلنيمداكي رنگيم بارماق قاني دير
ديه دئييب توخوجومو سويورلر!..
بئش ياشيندا قيزلار- گلين لر
صوبح اذاني شيرين يوخو چاغيندا
ديسكيدير يوخودان قاپي نين سه سي
اوشاقلار دوزولوب قاپو داليندا…
دزگاهين باشيندا خيردا بالالار
اوزلرين چئويريب قوغورلار مني
كيفسه ميش هاوادا، قانلي پيچاقلار
ايلمه گين ايچينده بوغلار مني.
****
آچيلين داغيلين قانلي دوگونلر
سورمايين قانيمي ظاليم زالي لار
چورويون، تؤكولون دار آغاجلاري
بوغمايين سسيمي ظاليم قالي لار…
چاي اوغلو زحمتكش خالقينا محبت بسله يه رك، ائل قهرمانلاريني دا اونوتمايير. او بيليركي آلني آچيق خالقينين بؤيوك قهرمانلاري دا هئچ زامان زحمتكشلري اونوتماييب و خالقلاري يولوندا جاندان كئچمه دن اسيرگمه ييبلر. چاي اوغلو«يئددي قارداشلار» شعرينده، بوقهرمانلاري اوتاغينا ييغير. بونلار يئددي قارداش و يئددي سيرداش ديلار: بيري بابك، بيري كوراوغلو، هجر خانم، نيگار خانيم، عمادالدين نسيمي و بهروز دولار. گؤردويوموز كيمي بوخالق قهرمانلاري يئددي قارداش كيمي سيرالانيبلار. بورادا هجر خانيم و نيگار خانيم دا قارداش ساييليرلار.آنجاق چاغداش قهرمانيميز «بهروز» همان دهقاني دير. بويئدي قارداش شاعيرين اوتاغيندا توپلاشيب بير سمفوني اجرا ائده جكلر!
اوتاغيمدا يئددي قارداشلار ياتيب
يئددي سيرداشلار ياتيب
هربيري بير گونش تك
اوتاغيما نور ساچيب.
ساباح كنسرت وئره جك لر
بتهووئنين بئشينجي سمفوسون
بيرده سئوگيلي آنا يوردوم
آذربايجان ماهنيسين![۸]
چاي اوغلو زمانه نين اينسانلاريندان دانيشير و اونون بوينوندا اولان وظيفه لردن. شعرلرينده زمانهنين دورومونو چوخ آيدين صورتده آچيقلايير و بئله بير ظولمتين حؤكوم سوردويو زاماندا اينسانين نئجه اولدوغونو بئله يازير:
من اينسانام ابدي بير ديله ييم وار
گونش كيمي اوره ييم وار
سحر مندن دوغاجاقدير
قارانليغي بوغاجاقدير.
ظولم ائله سه، زور دئمه.
شاعير اؤز وظيفه سينه آگاه اولاراق، بئله داوام وئرير:
بيليرم كي اگر دورسام دوناجاغام
ترپشمه سم
لش خورلارين اللرينده قالاجاغام
بونا گؤره
سارسيدانماز افق مني
من اينسانام
ساباح تئزدن
دان يئريني چاپاجاغام
من سحرم آچاجاغام
من سحرم آچاجاغام.[۹]
شوبهه يوخدور كي بو زامان آذربايجان شعري گئري قالماييب بلكه قاباقجيل و دؤيوشكن شعر اولاراق دونيا شعريله آياقلاشير، اونونلا آدديملاشير. آذربايجان بالالاري، شعري بير سيلاح كيمي ايشله ديب و ظاليملرله دؤيوشده يارارلانيرلار. بيلديگيميز كيمي صمدين اؤزو و يولداشلاري هره سي نئچه شعر قوشموشلار، مقاله لر يازميشلار و نهايت اله سيلاح آلميشلار و گؤرموشوك آنجاق تكجه بو شعر، او مبارز اينسانين خالقينا اولدوغو محبتي و صميميتي گؤسترمك اوچون كيفايت دير. هئچ بير دوشونجه لي آذربايجانلي يوخدوركي بوشعري اوخويوب مناف فلكي اوچون اوره يينده يئر ساخلاماسين. صمدگيل هاميسي بئلهديرلر. چاي اوغلونون دا شعرلري بئله بير ماهيت داشيير. او، زمانهنين بوغونتوسونو، آجي دورومونو و خالقين درديني دريندن دوشونور و شعريله گله جك نسيللره تانيتديرير. اونون «شياد قالاسي» شعري بو زمانين دورومونو گؤزهل صورتده آچيقلامادادير:
شياد قالاسي
خبر شهري قاپساييب
گزير آغيزدان آغيزا-:
بوردا بير قالا تيكيله جك
بير قالا كي
اني يويوندان اوجا
بويو انيندن!
باشي قارقا ياتاغي
اتگي اود اوجاغي
ديبي تولكو اوتاغي!
هره بير يئره يورويور
هامي بير- بيرين قورويور
بو قالا شاه قالاسي
ائل قاني، آه قالاسي.
جارچيلار جارلاييرلار:
افتخارلا بيزدن قالسين گله جگه يادگار
تاريخلرده يازيلسين
شكلي بوتون كيتابلاردا قازيلسين
گلين همت ائيله يين
باشا وئره ك قالاني!
سحر تئزدن بوتون شه هه ره
اضطرابلا، يولادوشدو
بيرينجي گون
آتالار اوشاقلاري نين
آياق بارماقلاريني
سون گون آياقلاريني
اوچونجو گول ايسدي- ايسدي قانلاريني.
هفته باشا چاتمادي-
بوتون كندن، شه هه ردن
ماشين- ماشين ال- آياق، باش گتيرديلر
بيرآي اولا- اولمويا
قالاني باشا يئتيرديلر.
بوقالا شاه قالاسي!
ائل قاني، آه قالاسي!
*****
ائله كي باشا چاتدي
بوتون سس- سمير باتدي
قانلي قالا باغيريردي
عصيان- عصيان چاغيريردي.
آيلار كئچدي، ايل قورتاردي
قالادان سس كسيلمدي
دئوره سينده ناهال قالخدي
ديبلرينده گئجه- گوندوز
سو يئرينه قانلار آخدي.
ائله كي باهار يئتيردي
قارا- قارا گوللر آچديلار
چوخ كئچمه دي
گوللرسولدو
آغاجلار ميوه يه دولدولار
هر شاخه ده مينلرجه گؤز
مينلرجه سؤز
سايسيز قوللار
سايسيز باشلار
ائله كي ريشه آتديلار
قانلي قالايا چاتديلار
دارما داغين ائيله ييب
شاه قالاسين داغيتديلار.[۱۰]
چاي اوغلو دا بو چاغدا ياشاييب- ياردان شاعيرلريميز كيمي ميللي مسألهيه توخونوب و «يئرلي ادعا» آدلي شعرينده، دوزگون اولاراق سؤزلريني و بئله ايره لي سورموشدور:
من دئميرم آذر ديلي فارس ديليندن شيريندير
شيرين قالسين ساوالانين بالينا
جيران باخيش قيزلارينين
ياناقداكي خالينا.
آنجاق حاقلييام سؤيلويم
بوديل آنا ديليمدير.
*****
من دئميرم آذر ائلي بوتون ائللردن باشدي
گؤزه للري چاتما قاشدي.
اينسانليقدا بو سؤز يوخدي
يئر اوزونده چاتماقاش- آلا گؤز چوخدي.
ازل گوندن اينسان دئمك بير- بيرينه قارداشدي
خوش گونلرده يولداشدي
يامان گونده سيرداشدي.
آنجاق او يئرده كي زور حقه دؤنور
دوز سؤز يالانا چؤنور
گوجلو گوجسوزو باسير
توتوب ديليندن آسير
مني- سني توولاماغا
اوتوروب اؤزون بزير
دوشوب يوردومدا گزير
اوندا من باغيراجاغام
ائليمي چاغيراجاغام
دييه م: ائللر آييق گزين!-
بير- بيريزدن هاييق گزين!
******
من دئميرم آذربايجان اوجاداغلار يوردودو
قوجا باغلار يوردودو
هر اؤلكه نين دره سي وار، داغي وار
باخچاسي وار، باغي وار
باغلاري نين آجي- شيرين
بادامي وار، ناري وار.
آنجاق بونو دئمه لي يم-
اوجاسسله، بير نفسله-
قارانليق گئجه ده، قاردا- بوراندا
زيروه لرده شاختا آدام قيراندا
تولكو ائو ايچينده آدام جيراندا
بابكين قالاسين يادينا سالسان
«نبي» ني،«روشني»، «هجري» آنسان
سن ده منيم كيمي ائليوه يانسان
ساباحين وارليغين قارداش اينانسان
نسيمي تك حق اوستونده دايانسان
وطن حسرتي ايله آليشيب يانسان
انسانين ابدي ديله گين قانسان
خالقيندان، يوردوندان سن ايلهام آلسان
قهرمان ائليوين قوينونا دالسان
شانلي تاريخينه بير نظر سالسان
اوندا منيم سؤزلريمي قانارسان
داهي قارداش سن مني آز قينارسان.
*********
آذري يوردومون بايقو بالاسي
بو سؤزو سازيمين ديليندن ائشيد
بوتون وارليغيمي سندن آلميشام
گئجه لر عشقيندن ياتانماميشام.
گون به گون اوجالير سازيمين سه سي
خالقيمين سينه سي، سازين قفسي
يورولماسين چاي اوغلونون نفسي
خالقين ايستك لرين سازيندا چالسين
گون به گون ائلي نين باشين اوجاتسين. [۱۱]
بایاتی بایات اولماز
بایاتی بایات اولماز اثری، شاعیرین بوتون شعرلرینی احتوا ائدیر. بو شعر دفتری ۱۳۸۴ جو ایله تهراندا چاپ اولور. کتابین چاپ ایشلری چوخ گؤزل و اثر، قالارقی بیر اثر کیمی بازارا گلمیشدیر. بو کتابا اؤنسؤز یازان دا پرفسور حمید محمدزاده اولموشدور. بو مقدمه اؤزو چوخ ده یرلی اولاراق، کتابین دهیرینی ده آرتیرمیشدیر. شاعیرین اؤز یازدیغی مقدمه ده بورادا واردیر. بو کتابی موضوع جهتیجه نئچه بؤلومه بؤلموشدور:
بایاتیلار
لیریک شعرلر
آتالار سؤزو
بایاتی بایات اولماز اثرینین نئچه اؤزه للیکلری واردیر. بیریسی بودور کی بوکتاب، ایکی الفبادا یازیلمیش و عربجه الفبادان علاوه لاتینجه ده یازیلمیشدیر. بو ایش، اثری ایراندان ائشیکده تورکلرین ده اوخوماسینا یاردیم ائده بیلیر.
بونونلا بئیه که بو کتابدا فهرست یوخدور، آنجاق، شعرلرینی نئچه بؤلومه بؤلمک مومکوندور. ایلک اؤنجه بایاتیلاردان دانیشماق لازیم گلیر. بورادا بیر سیرا بایاتیلار واردیر. بو بایاتیلار نئچه موضوعو احتوا ائدیر:
- بایاتی بایات اولماز.
- شهید بالاسینا
- زمان سسی
- یانمیش زمی حکایه سی
بو شعرلر هامیسی بایاتی فورماسیندا یازیلمیشلار. بورادا ۸۶ بایاتی واردیر.
لیریک شعرلر
بورادا یازیلان شعرلر، یازی تاریخینی نظرده آلیرساق، نئچه بؤلومه بؤلونور. بیر سیراسی انقلابدان اؤنجه یه عاید دیر. مثلا : سازیم منلن دانیشیر / محتشم ساوالان داغی / ننه مین ناغیلی / خاطره لر دونیاسی / سسیمه سس وئر منیم و باشقالاری
بو شعرلر ۱۳۴۴ دن انقلابا قدهر یازیلمیشدیر. بیر سیرا شعرلر ده انقلابدان سونرا یازیلمیش و جنگ دورانینا مربوط اولور او جملهدن : دوستوم مندن شعر ایسته مه / اورهک سؤزو / خالچا و باشقا شعرلر. او شعرلرده، شاعرین جنگه نسبت دوشونجه سی ایله برابر، امپریالیسمه ده رابطه سینی آچیقلاییر.
اوچونجو بؤلوم شاعرین ۱۳۸۰ جی ایللردن سونراکی شعرلرینی ایچینده ساخلاییر او جمله دن : آییق گؤزلر / ایچی بوش طبیل / بیزین کندیمیز / آمان دردیم / و یئنه ده باشقا شعرلر. بورادا بیر سؤزو ده اونوتماماق گرک. شاعر بو زمان یازدیغی شعرلرینده ده هله انقلابی دوستلارینی اونوتمامیش ، او جمله دن نابدله یازدیغی شعرینده “آیریلیق ماهنیسی”ندان دانیشیر. هابئله جانان گلیری شعرینی ده شهرک ه اتحاف ائتمیشدیر.
آتالار سؤزو
کتابین بیر بؤلومو ده آتالار سؤزونه باغلانمیشدیر. شاعر، بورادا مدرک آتا – بابالاریمیزین حکمتلی سؤزلرینی شعره چکمیش و مختلف فورمالاردا تقدیم ائتمیشدیر. چای اوغلو، بو آغیر و زنگین کولتوروموزون نه قدهر غنی و دولقون اولدوغونو بیلهرک بوتون وطنداشلارینا، هابئله اؤزونه ده وظیفه بیلیر کی بو خزینه نی توپلاییب و نشر ائتمک هامیمیزین آنا وطنه و آتا – بابالاریمیزا بورجوموزدور. بونلاری توپلاماقلا، گله جگه دوغرو یول گئده بیله ریک. اؤرنک اولاراق بیر نئچه آتالار سؤزونو شاعیرین دیلینده اوخویالیم:
آبدال اولان آدام آبیرلی اولار،
دوزسوز آدام نه دنسه اوزسوز اولار.
بؤیوک دورا – دورا کیچیک دانیشماز،
سارساق، گیج، آخماق دا آج اولار.
***
آری باجاسینا چؤپ اوزاتمازلار،
های – کوی ایلن یاتانی اویاتمازلار،
اؤزونو بیه نن یالقیز دولانار،
قیسسا سؤزو چکمکله اوزاتمازلار.
***
ائششگینه نال وورمامیش یوک چاتما،
آنلامازلا دوروب باش – باشا قاتما.
آشین دادسیزلیغی دنسیزلیکدن اولار،
اوغرونو قوغالامازلار، ایته داش آتمازلار.
***
آتاسینی آتان ائلینی ده آتار،
گودنسیزین گودنسیز ده ایشی اولار.
گئجه نین سؤزونو گوندوز دئمزلر،
کارسیز اولاد همیشه فرسیز اولار.
چای اوغلونون بوگونکو شعریمیزده دورومو
چای اوغلو، ایلک اؤنجه موسیقی و ساز آلتلرینه ماراق بسلهمیش و اؤزو دئمیشکن – شعر و سؤز صنعتی ایله موسیقی آراسیندا قیریلماز بیر باغلانتینی بیلمیش و دویموشدور. با باغلانتی اونون اؤز یاشاییشیندا ان دوزگون صورتده اؤزونو گؤسترمیشدیر. چای اوغلو اوشاقلیق ایللریندن موسیقی ایله برابر شعر هوسیله یاشامیش و شعرلر سؤیلهمیشدیر. چای اوغلو بوگون شعرلریله بوتون ییغینجاقلاردا هوسکارلارین ماراغینی قازانیر.
چای اوغلو بیر شاعیر کیمی اؤز یئرینی چاغداش ادبیاتیمیزدا محکملندیرمیشدیر. اونون شعرلری شاه دؤورونده چاپ امکانی تاپمادی و تاپا بیلمزدی ده. چای اوغلونون شعرلری صاندیق ادبیاتیمیز قولوندا یئر آلمیش و ایللر بویو حبسده قالمیشدیر. انقلابدان سونرا یاییلماغا امکان یارانیر و ائشیگه چیخیر. هر حالدا، بوگون چاغداش ادبیاتیمیزین بیر مورواریسی کیمی دیللرده گزیر و نغمهلر کیمی سؤیلهنیلیر.
چای اوغلونون اینانیریق کی بولاق کیمی خوشقون بیر ایتعدادی اولاراق، هله شعرلرینی یاراداجاق و هوسکارلارینی یئنه ده ذوقا گتیریب، ادبیاتیمیزا باشقا اینجیلر سونهجکدیر.
قایناقلار:
۱ بهروز دولت آبادی، بایاتی بایات اولماز، تهران، ۱۳۸۳٫
۲ ح.دوزگون، مجموعه، تهران، آذربایجان یازیچیلار جمعیتی، ۱۳۵۸،
۳ م.کریمی، روشنفکران آذربایجان، تهران، ۱۳۸۵٫
۴ م.کریمی، آذربایجان چاغداش ادبیاتی، ۲ جلیدده، زنجان، ۱۳۸۲٫
۵ آثاري از شعراي آذربايجان، ترجمه ح. صديق، تهران، انتشارات بابك، ۱۳۵۴٫
۶ هفته نامه موج بیداری، زنجان، ۱۳۸۲٫
[۱] م.کریمی، آذربایجان چاغداش ادبیاتی، ج۲، زنجان، ۱۳۸۴، ص۳۶۴ – ۳۷۵٫
[۲] م.کریمی، روشنفکران آذربایجان، تهران، ۱۳۸۵، ص ۳۳۴٫
[۳] چای اوغلو، بایاتی بایات اولماز، ۱۳۸۳، ص۳۲٫
[۴] حسین دوزگون، مجموعه، تهران، آذربایجان یازیچیلار جمعیتی، ۱۳۵۸، ص۹ دان سونرا.
[۵] مجموعه، سايي ۱، تهران، آذربايجان يازيچيلار جمعيتي، ۱۳۵۷، ص ۹٫
[۶]) همان، ص ۱۱٫
[۷]) همان، ص ۱۴٫
[۸]) آثاري از شعراي آذربايجان، ترجمه ح. صديق، تهران، انتشارات بابك، ص ۱۴۱٫
[۹]) همان، ص ۱۴۷٫
[۱۰]) مجموعه، همان.
[۱۱]) مجله آذري، تهران، نمره ۱۳، ۱۳۸۵٫


c: text/html

text:
پسکادرو، کالیفورنیا
پسکادرو، کالیفورنیا (اینگیلیسجه:Pescadero, California ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۴۳ نفر ایمیش و ۱۰٫۴۴۹ کیلومتر موربّع ساحهسی وار و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ U.S. Census Archived 2012-01-24 at WebCite
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pescadero, California»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پسکادرو، کالیفورنیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ایللر ایدی «فارکار»لارین اوشاقلاری یوخ ایدی. اونا گوره ده «تئدی» آنادان اولاندا قوللوقچولارین سئوینجلری ایله قارشیلاندیلار. اونلارا تبریک دئمک موناسیبتی ایله ات، یومورتا و گول دستهلری ایله ارباب سارایـینا گلهرک، کؤرپهنین گؤی گؤزلری و قیزیلا بنزهر نازیک تئللرینی شادلیقلا بیهنیب و تعریفلهییردیلر. قوللوقچولار خانیم «فارکار»ا تبریک دئییردیلر. سانکی بؤیوک بیر نعمته ال تاپمیشدی. دوغروسو، خانیم «فارکار» ایسه بو سایاق حیسّ ائدیردی و یئرلی زنگیلرین تبریک، سئوینجلرینه قارشی تشکّورله دولو و حرارتله گولوردو.
سونرالار «تئدی»نین باشینین توکونو بیرینجی دفه اولاراق قایچیلایاندا «جیدون» آشپاز، ساری، یومشاق توکلری یئردن ییغاراق، اونلاری اووجونون ایچینده ساخلایاراق، اوشاغین اوزونه گولومسونوب، اونو «ساری تئللی جوجوق» آدلاندیردی و بو عبارت اوشاغین محلی آفریقالی آدی ساییلدی. اوّل گونلردن بری «تئدی» و «جیدون» بیر- بیری ایله دوست اولدولار.
«جیدون» ایشلریندن فاراغات تاپان زامانلار، کؤلگهلی هوندور بیر آغاج آلتیندا، «تئدی»نی قووزایـیب چییینلری اوسته قالدیراراق اونونلا اوینایاردی. آغاج بوداغی و یارپاقلاردان و گوی گؤیرنتیلردن خارقه اویونجاقلار اونون اوچون دوزلدردی یا گوللری حیوانلار شکلینه اوخشاداردی.
«تئدی» یئریمک اؤیرهنن زامان «جیدون» اونون قارشیسیندا اییلهرک ایکی قات اولوب، اونو تشویق ائدیب آلقیشلایاردی. اوشاق ییخیلارکن «جیدون» اونو توتاردی و اونو او قدهر هاوایا آتیب توتاردی کی، هر ایکیسینین نفسی گولوشمهدن دایاناردی. آشپاز اوشاغا محبّتلر گوستردییینه گؤره خانیم «فارکار» اونا علاقهمند اولموشدو.
«فارکار»لارین اوولادی آنجاق بو اوشاق ایدی. بیر گون «جیدون» دئدی: خانیم، عزیز خانیم، گؤیلرین تانریسی بو کیچیک بالانی بیزه باغیشلاییب، بو ساری تئل جوجوق بیزیم سارایین ان یئیراق ووجودودور. «بیزیم» کلمهسی خانیم «فارکار»ی ماراقلاندیردی و آشپازا قارشی آرتـیق محبّتله دولو علاقهمند حیسّ ائتدی. آیین آخیریندا اونون موزدونو آرتـیردی. «جیدون» ایللر ایدی کی، خانیم «فارکار»ین ائوینده ایشلهییردی. نادیر یئرلی، آفریقالیلاردان ایدی کی، حیات یولداشی و اوشاقلاری دا ارباب مولکونده یاشایاراق، اؤز وطنینه کی، نئچه یوز مایل فاصیلهلی ایدی قایـیتماق ایستهییردی. بعضن گؤرونوردو کی، «تئدی» ایله یاشلا برابر بیر زنگی اوشاق کوللارین و یارپاقلارین ایچیندن باش اوزادیب آغ دریلی گوی گؤز اوشاغا حئیرت و حؤرمتله تاماشا ائدیردی. ایکی اوشاق بیر- بیرینه حئیرتله و دیققتله باخیردیلار.
بیر دفه «تئدی» آراشدیریب اؤیرنمه حالیندا الینی اوزاتدی کی، اوشاغین قارا یاناق و قارا تئللرینه ال چکسین.
«جیدون» بو صحنهیه تاماشا ائدیردی، حئیرتله باشینی دبردیب دئدی:
– آه خانیم، بونلار ایکیسیده اوشاقدیرلار، بیریسی بؤیویهجک ارباب اولسون و او بیریسی نوکر و قول… خانیم «فارکار» قملی حالدا گولومسوندو: «جیدون» من ده بو فیکیرده ایدیم، دئدی و سونرا آه چکدی.
«جیدون» مذهبی هئیتلرده تربییه اولموشدو و اونا گوره ده: بو تانرینین ایرادهسیدیر دئدی. «فارکار»لار ایسه دینچی ایدیلر و تانری حاققیندا موشترک حیسّ، اربابلار و قوللوقچونو بیر- بیرلرینه یاخینلاشدیریردی.
«تئدی» آلتی یاشینا چاتدیقدا اونا بیر یوگورک وئردیلر، اوشاق سورعت لذتینی و مستلییینی دویدو. هر گون سحردن آخشامادک ارباب ائوین دؤورهسینی گزهرک، گول- چیچک باخچالاریندان کئچردی، قیشقیریق سالمیش جوجهلری و هیرسلنمیش ایتلری آراشدیریب، یاریم داییره ووروب، اؤزونو آشپازخانایا یئتیریب، اورادا تفریحینی باشا چاتدیراراق قیشقیراردی: «جیدون» منه باخ!
و «جیدون» گولهرک: ساری تئللی هوشلو بالا، دئییردی.
«جیدون»ون کیچیک اوغلو کی، داها چوبان کیمی ایشلهییردی، اربابلیغا خوصوصیله گلردی کی، یوگورهیی گوروب تاماشا ائتسین. او چوخ یاخینلاشمادان قورخاردی، لاکین «تئدی» اونون آرخاسیندا اؤزونو گؤسترمک ایستهیهرک، قارا اوشاغین دؤورهسینده داییره آچاراق فیرلاناردی و قیشقراردی: قارا ! یول وئر چکیل کنارا! و بو حرکته او قدهر داوام ائتدیرردی کی، اوشاق قورخاراق کوللار ایچریسینه پناه آپاراردی.
– نه اوچون اونو قورخودورسان- «جیدون» توند سوراردی، و سؤزونده دانلاماق نیشانهلری اولاردی.
«تئدی» اوتانمازجاسینا: او قارادیر! دئیهردی و سونرا گولردی. آمما «جیدون» سؤزسوز صداسیز اونون کناریندان کئچیب گئدنده، «تئدی» قاش- قاباق ساللاییب، ناراحات اولوردو و در حال سارایا باش ووراراق بیر دانا پورتاغال گؤتوروب و اونو گتیرهرک «جیدون»ـا وئرردی : گه، بو سنیندیر! دئیهردی.
عئینی حالدا کی، حاضیر اولمازدی اؤزونه قبوللاندیریب ائتدییی ایشدن تأسوفله یاد ائده، لاکین «جیدون»ون محبّتینی الدن وئرمک ده اونا مومکون دئییلدی.
«جیدون» ایستر- ایستهمز پورتاغالی آلاراق، آه چکیب: ساری تئل بالا ! بو تئزلیکده مدرسهیه گئدهجکسن، یاواش- یاواش بوی آتاجاقسان- تعجوبله دئیهردی. سونرا آستا- آستا باشینی دولاندیراراق سؤزونو بئله قورتاراردی: دیریلیییمیزین یولو بئله اولموش! بئله گلیردی کی، «جیدون» اینجیتمهیه گوره یوخ, بلکه او سایاق کی، اینسان حتمی بیر ماجرایا دؤزر، اوزو ایله «تئدی» آراسیندا فاصیله گؤزلهییردی. اوشاق اؤزونو اونون قوللارینا آتاردی و اوزونه بارخاراق گولردی، چیینیندن آسلاناراق ساعاتلار اوینایاردی. ایندی ایسه «جیدون» قویموردو بدنینین دریسی اوشاغین آغ بدنینه سورتولسون. او مئهریبان ایدی، آمما بیر جور قورو رفتار، سسینده گیزلی ایدی کی، «تئدی»نی پوزاراق قاش- قاباقلی ائدیردی و اوندان اوزاقلاشیردی. ها بئله «تئدی» اوشاقلیق دونیاسیندان اوزاقلاشدیقجا، اوزو اوچون بیر آدام ساییلردی، «جیدون»لا حؤرمت، ادبله یاناشاراق و اوزونو توتاراق، هر واخت مطبخه باش ووردوردو کی، بیر سؤز سوروشسون، دستورلارینا باش ایمک گؤزلهییردی.
آمما بیر گون کی، «تئدی» بورولا – بورولا، آغریدان ناله ائتمکله، یوموروقلارینی گؤزلرینه سورتهرک اؤزونو آشپزخانایا یئتیردی، «جیدون» سوپ کاساسینی الیندن آتاراق اوشاغا ساری قاچدی. اونون بارماقلارینی کنارا ووراراق قیشقیردی: ایلان! معلوم اولان «تئدی» یوگوروک اوستونده ایمیش، سونرا ایستهییب دینجهلسین، آیاقلارینی گؤم- گؤی باخچانین کنارینا قویوبدور و بیر ایلان کی، قویروغو ایله آغاجدان آسلانمیش ایمیش، اوشاغین گؤزلرینه زهر سپمیشدی. خانیم «فاراکار» هول و ولالی خبری ائشیدرکن قاچا- قاچا اؤزونو یئتیردی. او اوکورتمه ووروب آغلاییردی، «تئدی»نی باغرینا باساراق دئییردی: بالام کور اولاجاق! «جیدون»! او کور اولاجاق! هلهلیک «تئدی»نین گؤزلری، یاریم ساعات قاباغا کیمی گؤرمهیینه باخمایاراق، اوشاق یومروغو قدهر شیشمیشدی. اونون آغ اوزو قیزارمیش، شیشمیش و فورمادان چیخمیشدی.
– خانیم بیر دقیقه دؤز درمان گتیریم، «جیدون» دئدی و مئشهیه ساری قاچدی.
خانیم «فارکار» اوشاغی قالدیراراق ائوین ایچینه آپاردی و اورادا گؤزلرینی پئرمنگناتلا یودو. دئمک اولار کی، او «جیدون»ون سؤزونه فیکیر وئرمهدی. لاکین گؤردو ده کی، اؤزونون درمانی اوشاقدا اثر ائتمهدی. یادینا دوشدو یئرلیلری ایلان چالمیش و گؤرمکدن محروم اولموشدولار. یئرلی گؤی گؤیرنتیلر خاصییتی حاققیندا دئدی- دئدیلر یادینا دوشهرک، آشپازین قاییتماغینا گؤزلری یولدا قالدی. پنجره کناریندا دایانمیش، قورخموش و آغلار اوشاغی باغرینا باساراق، اومیدسیز لاکین دیققتله مئشهیه گؤز تیکمیشدی. نئچه دقیقه کئچمهدن گؤردو «جیدون» بئلی اییلمیش بیر دسته کؤک و گؤیرنتی الینده گلمکدهدیر.
– خانیم قورخمایین «جیدون» دئدی. ساری تئل بالانینین گؤزلرینی بو گؤیرنتی یاخشی ائدهجکدیر. گؤیرنتینین یارپاقلاینی قوپاردی، اوندا آنجاق آغ کؤک قالدی. کؤکو یومامیش آغزینا قویوب موحکم چئینهدی. سونرا اونو آغیز سویو ایله ایسلاتدی، اوشاغی خانیم «فارکار»ین الیندن آلاراق قیچلاری آراسیندا ساخلادی. دیرناقلاری ایله اوشاغین گؤزلرینی برکدن سیخدی. اوشاق آغریدان ناله ائتدی و خانیم «فارکار» اعتیراض ائدهرک سسلندی: «جیدون»، «جیدون». لاکین «جیدون» ائشیتمیردی. اوشاق درد و آغریدان قیوریلیردی. «جیدون» اوشاغین اوز به اوزونده دیزلرینی یئره دایاق ائدهرک، گؤزونون شیشمیش قاپاغینی او قدهر آچدی کی، ایچی گؤروندو. نئچه دفه چوخ شیددتله گؤزلرینه توپوردو. سونرا «تئدی»نی قالدیریب یاواشجاسینا آنانین الینه تاپشیردی- گؤزلری یقین کی، یاخشی اولاجاق- دئدی:
آمما خانیم «فارکار» قورخموشدو و آغلاییردی، حتّا اونا ساغ اول دییه بیلمهدی. قبول ائدهبیلمیردی «تئدی» گؤزلرینین ایشیغینی یئنه ال گتیره بیلهجکدیر. بیر ایکی ساعات کئچدی، گؤزلرین ورمی آزالدی و قیرمیزی و ایلتیهابلی اولمالارینا باخمایاراق «تئدی» گوروردو.
«فارکار»لار، خانیم، آغا، مطبخه گئدهرک «جیدون»دان دؤنه- دؤنه تشککور ائتدیلر. اونلار بیلمیردیلر نه سایاق اؤز ممنونیتلرینی بیلدیرسینلر. سانکی بیلمیردیلر نه ائتسینلر. اونلار «جیدون»ون حیات یولداشی و اوشاقلارینا هدیهلر وئردیلر. موزدونو آرتیردیلار. بونلار هامیسی آمما «تئدی»نین سالیم گؤزلرینه موکافات اولا بیلمزدیلر.
– تانری سنی وسیله یارادیب، «جیدون» تا اؤز یاخشیلیقلارینی باغیشلاسین- خانیم «فارکار» دئییردی. «جیدون» اونون جاوابیندا: بلی خانیم چوخ مهریباندیر تانری، سویلهییردی.
معلومدور، بئلهبیر ماجرا کی، اربابلیقدا اوز وئردی آز زاماندا هامینین قولاغینا چاتاردی. «فارکار»لار حادیثهنی قونشولارا سؤیلهدیلر و بوتون ویلایتده ماجرا دیللره دوشدو. «مئشه بوسبوتون سیر و رمزدیر». اگر اینسان تئز باشا دوشمهیه کی، آفریقادا، یارپاق، تورپاق و فصیللر واردیر کی، اونلارین حیکمتی قدیملردن قارلارا ایرث یئتیشیبدیر، هئچ واخت اورادا یا اقللن گونئی چمنلرینده یاشایا بیلمز… (و اولا بیلر اورادا بیر یئرلر واردیر کی، اینسانین فیکریندن یوخاری و آرتیق رمزلی و سیرلیدیرلر).
یوخاری و آشاغی محللهلرده جماعت حیکایهلرینی نقل ائدهرک، باشلارینا گلن ماجرالاری بیر- بیرلرینین یادینا سالیردیلار«… لاکین من اؤزوم اونو گؤردوم. افعی دیشینین یئری ایدی کی، ورم ائتمیشدی! اوغلومون قولو دیرسهیه کیمی شیشمیشدی. قارا، پارلاق بیر قوووق کیمی. آز سونرا او دیوار بو دیوار دایاناراق اؤلوم حالینا دوشدو. آنجاق بیر یئرلی قارا الینده بیر دسته گؤم – گؤی علف یئتیشدی. او، افعی دیشینین یئرینه بیر زاد سورتدو و او گونون صاباحی اوغلان ایش باشیندا ایدی. دریسینده یئر ائتمیش ایکی دیش نیشانهلری هله ده قالیر. هامینـیز گوره بیلرسینیز….».
بئله روایتلر همیشه اورهک دؤیونمهسی و هول و ولا ایله دئییلردی چون عئینی حالدا کی، هامی بیلیردی آفریقا جنگللرینده، آغاجلارین قابیغی، ساده یارپاقلاری و کؤکلرینده داوا – درمان گیزلنیب و اونلارین یولونو گؤزلهییر، لاکین اونلارین بارهسینده حقیقتی تاپماق حتّا یئرلیلردن ده محال نظره گلیردی.
هر حالدا، ماجرا شهره چاتدی، اولا بیلر بیر گئجه قوناقلیقدا، و یا اونا بنزهر بیر مجلیسده، بیر حکیم کی، تصادوفن اورادا ایمیش، ماجرانین دوزگون اولماسیندا شک ائدهرک دئییر: معناسیزدیر، بو ماجرالاری نقل ائدنده بؤیودورولر. بیز بو سایاق داستانلار حاققیندا تدقیقات آپاریریق و چوخو یالان اولور.
بئلهلیکله، بیر گون سحر یاد بیر ماشین «فارکار»لارین مولکونه داخیل اولدو. شهر لابراتوآر ایشچیلریندن بیری چمدانلارلا اوتوموبیلدن ائندی. چمدانلار شیمییایی داوالار و آزماییش لولهلری ایله دولو ایدی.
آغا و خانیم «فارکار» ال- آیاقلارینی ایتیرهرک، شادلیقلارینی گؤستریب عالیمدن ریجا ائتدیلر ناهارا قوناق اولسون و یوزونجو دفه اولاراق داستانی نقل ائتدیلر. بالاجا «تئدی» اونلارین یانیندا اولماقلا اونون گؤی و سالیم گؤزلری ماجرانی ایثبات ائتمک اوچون پارلایـیردی.
عالیم ایضاح ائتدی کی، بو یئنی درمان ساتـیشا بوراخیلسا، بشرییت اوندان چوخلو فایدالاناجاق. «فارکار»لار خوش قلب، مهریبان و ساده اولدوقدا سئوینیردیلر کی، یاخشیلیغا و خئیره سبب اولورلار. آمما عالیم پولدان کی، مومکوندور اللرینه چاتا، سؤز آچاندا، اونلارین حرکتلریندن راضیلاشماماق اوخوندو. معجوزهلر و کرامتلر بارهسینده احساسلاری او قدهر درین و مذهبی ایدی کی، پولا فیکیرلشمک اونلارین باخیمیندان اورهک بولاندیران و آلچاق گؤزه گلیردی. عالیم اونلارین قییافهلرینی گوردوکده سؤزونو قایتاراراق بشریتین ایرهلیلمهسی بارهده سؤز آچدی.
و اولا بیلر کی، او مسلهیه جیددی باخیمی یوخ ایدی. چون بیرینجی دفه اولاراق چالیشیردی جنگلین افسانهوی سیرّلریندن باش چیخارتسین.
هر حالدا یئمک قورتارماقدا، «فارکار»لار «جیدون»و اوتاغا چاغیردیلار و دئدیلر بو حؤرمتلی بی و بؤیوک شهرین آدلی سانلی حکیمیدیر و بو اوزون یولو گلیب تا اونونلا گوروشسون. «جیدون» بو سوزدن دیسکیندی و باشا دوشمهدی.
آغایی«فارکار» در حال ایضاح ائتدی کی، بو مؤحترم حکیم خاریقه درماندان اوترو گلیبدیر. همن درمان کی، «تئدی»نین گؤزلرینی ساغلام ائتدی. «جیدون» باخیشینی آغایی «فارکار»ـا و سونرا «تئدی»یه کی، بو دورومدا چوخ موهوم گورونوردو، دولاندیردی. ایستهمز حالدا دئدی: عالی جناب ایستهییر بیلسین هانسی درمانی ایشلتمیشم؟ ائله بیل اینانا بیلمیردی کؤهنه دوستلار اونون سیررینی آچمیش اولار. سؤزلرینده چتین اینام گیزلنمیشدی.
«فارکار» اوزون- اوزادی ایضاح وئردی کی، اوت علفین کؤکوندن مومکوندور فایدالی درمان قایریلیب بازارا بوراخیلا، و اولا بیلر مینلر اینسان،آغ، قارا، بوتون آفریقادا بو درمانی ایشلتمکله گؤزلرینی افعی زهریندن قورویوب و یئنیدن ساغلام اولالار. دئدی.
«جیدون» گؤزلرینی یئره تیکهرک قاش- قاباغینی تورشاتمیشدی. او، سؤزلره قولاق آسیب «فارکار»ین دئدیکلری قوتاران زامان جاواب وئرمهدی. عالیم بو مودتده صندل موخددهسینه دایانمیش قهوهسینی ایچرهک، تردیدله دولو گولر اوزله تاماشا ائدیردی. سونرا او دانیشیقلارا قوشولدو و یئنیدن باشقا بیان ایله داوا – درمان و علمین ایرهلی گئتمهسی بارهده سؤز آچدی. «جیدون»ـا دا بیر هدییه تقدیم ائتدی. بو ایضاحلاردان سونرا هامی ساکیت اولدو و سونرا «جیدون» اؤز دورموندا هئچ بیر دییشیکلیک وئرمهدن دئدی: او اوت علف کؤکو یادینا گلمیر. «فارکار»لارا باخاندا کئچمیشلرین عکسینه باخیشی عبوس و دوشمنچیلیکله دولو ایدی. اونلار بئله نتیجهیه چاتیردیلار کی، «جیدون» عاغیلسیز بیر آدامدیر. عینی حالدا فیکیرلشیردیلر کی، او تسلیم اولمایاجاق و خاریقه درمان آنجاق نئچه نفر یئرلییه معلوم اولدوقدا قالان عوموم اینسانلارا باشی باغلی و تانینمامیش قالاجاقدیر.
اونلار کدرلی حالدا دانیشیب بحث ائتمگهیه گیریشمیشدیلر، «جیدون» دا های دئییردی یادیندا دئییل یا بیر بئله کؤک و علف یوخدور یا ایندی فصلی و واختی کئچیب. بعضن ده دئییردی: کیم دئییر کؤک ایدی؟ من آغزیمین سویو ایله «تئدی»نین گؤزلرینی علاج ائتدیم. بو سؤزلر دال با دال تکرار اولوردو. ائله بیل ضیدد و نقیض دانیشماسینا خیلی اهمیت وئرمیردی. اوزدن گئتمهین و سیرتیق آدام اولموشدو. «فارکار» اؤز قوجامان نجیب و سئویملی نوکرلرینی بو قانماز، هرزه و کوسهین یئرلیدن چتینلیکله تشخیص وئره بیلمیردیلر. بو کوسهین قوجا اونلارین قارشیسیندا آیاق اوسته دایاناراق گؤزلرینی یئره تیکیب اونلویونو الی ایله دارتیردی و هر جوره آغزینا گلن مسخره رد جاوابی کی، ذئهنینه گلیردی تکرار ائدیردی. لاپدان بئله گؤرسندی کی، ایستهییر تسلیم اولسون. باشینی یوخاری قووزایاراق، قارانلیق و کدرلی باخیشین بو آغالار جماعتینه دولاندیردی: یاخشی گئدک علف کؤکونو گوستریم! دئدی.
اونون گؤزونده بو جماعت ایتلره اوخشاییردیلار کی، اونو دؤورهلهمیشدیلر. ائشیکده یولدا چییین به چییین اونو ایزلهدیلر. دئکابرین ناهاردان سونرا پارلاق بیر گونو ایدی. گؤی ده پارا- پارا یاغیشلی بولود دا وار ایدی. یئر – گؤی ایستی ایدی: گونش برونز مجمهیی کیمی یاندیریردی. توز- تورپاقلی یئل اسیردی. ایستی درین نفس کیمی اوزلرینه ووروردو.
یامان بیر گون ایدی، آنجاق ائیواندا ییغیشیب سرین ایچکی ایچیمهیه موناسیب ایدی. بو ساعاتلار اونلار همیشه بو ایشی گورردیلر. یادا سالماقلا کی، ایلان ماجراسی گونو آنجاق اون دقیقهده علف کؤکو تاپیلمیشدی بیریسی: «جیدون» هله چوخ قالیریق مقصده چاتاق؟ دئیه سوردو.
و «جیدون» کؤورلمیش، احتیراملا سوآل وئرهنه باخمادان: ارباب! علف کؤکو دالینجا گزیرم جاواب وئردی و دوغرودان دا، یولون اطرافیندا اییلهرک، باشدان سووما و یالانچی بیر حالتده اللرینی اوت علف ایچریسینه اوزادیب سونرا اللرینی چکیردی. او یاندیران و اینجیدن ایستیده «جیدون» اونلاری ایکی ساعات فرعی و تانینمامیش یوللاردان مئشهنین ایچریسینه چکیب آپاردی. سویوق تر بدنلریندن آخیردی، باش آغریسی توتموشدولار.
هامی ساکیت ایدیلر، «فارکار»لارین سوکوتو آجیقدان و عصبیلشمهدن ایدی. عالیم ده ساکیت ایدی چون فیکیرلشیردی اونون نظری قبول اولوناجاق کی، بئله بیر علف و کؤک یوخ ایمیش. البت، عالیمین سوکوتو معنالی و اولچولموش ایدی. آخیردا، آلتی مایل ائودن فاصیله آچاندان سونرا «جیدون» بیردن بیره فیکیر ائتدی کی، کفایت قدهر یول گلیبلر، یا دا اولا بیلر کی، آجیقلانماسی سؤنمهیه دوغرو ایدی. آختارمادان و زحمت چکمهدن، بیر اوووج ماوی رنگ گول – چیچک دردی. اونلاردان یول قیراغیندا بوللوجا وار ایدی.
عالیمه باخمادان گوللری اونا وئردی و اؤزو تکجه سارایا طرف یولا دوشدو. اونلار دا ایستهسهیدیلر اونون دالینجا گئده بیلردیلر.
ائوه قاییتماقدا، عالیم ممنونیتینی بیلدیرمک اوچون مطبخه باش ووردو. اونون باخیشیندان زارافات و شوخلوق یاغیردی لاکین ایستهییردی ادبله اوز به اوز اولسون. «جیدون» یوخ ایدی و عالی مقام قوناق گوللری باشدان سووما کیمی ماشینین دالیندا یئر ائدیب، لابراتووارینا گئتدی.
واختلی واختیندا شام حاضیرلاماق اوچون «جیدون» قاش قاباقلا مطبخه قاییتدی. او، اربابیندان آجیقلی بیر نوکر کیمی خانیم «فارکار»لا دانیشیردی. اوزون زامان لازیم ایدی تا اونلار دوباره بیر- بیرینه مهریبان اولالار. «فارکار»لار علف کؤکو بارهده ایشچیلرینه سورغو وئردیلر. اونلار بعضن بیر جاوابلار وئریردیلر، آمما باخیشلاری اعتمادسیزلیقلا دولو ایدی. بعضی واختلار دا دئییردیلر: بیلمیریک، بو بارهده هئچ بیر سؤز ائشیتمهمیشیک. اونلاردان بیریسی، بیر جاوان چوبان، کی چوخدان بری اونلارین یانـیندا اولاراق بیر آز اعتماد و حیسّ ائدیردی دئدی: آشپازینیزدان سوروشون. سیزین سارایدا بیر حکیم واردیر. او، آدلی سانلی بیر جادوگرین اوغلودور، او بیر زامان بورادا شؤهرت قازانمیشدی. بیر درد یوخدور کی، او، درمان ائده بیلمهسین. سونرا شئیطینتله سؤزونه آرتیردی: شاید او، آغ حکیم کیمی اولمایا، بیز بیلیریک، لاکین بیزه کفایت ائدیر.
بیر موددت سونرا کی، «فارکار» و «جیدون» آراسیندا سویوقلوق آرادان گئتدی، زارفاتلار باشلاندی: «جیدون»، هاچان ایستهییرسن گئدهک، ایلان زهرینی سؤندورن علف کوکونو بیزه گوسترهسن؟
او گولومسونهرک، باشینی توولاییب و آزجا ناراحاتلیقلا: آمما خانیم من گؤستردیم، یادینیزدان چیخاریبسینیز؟ دئییردی.
سونرالار، «تئدی» طلبه اولان زامان، هر واخت مطبخه باش ووراردی: «جیدون» آی ناکس قوجا، یادیندایر، بیزی آلداداراق بوش یئره کیلومئترلر چمنلرده دولاندیراردین. یول اوزون- اوزادی ایدی، آتام دا مجبور اولاراق منی اوزونه یوک ائلهمیشدی سؤیلهییردی.
«جیدون» احترام ائتمکله برابر قاهقاه چکیب گولردی و سونرا یورغون و قوچالیقدان پوزغون گؤزلرینی سیلهرک، بوکولموش قددینی صافالدیب، تأسوفله و قمله «تئدی»یه باخاراق: آه ساری تلبالا- نه گؤزل بوی آتمیسان! چوخ کئچیر آرتیق بؤیویهجکسن، شخصی املاک و مزرعه ایله… دئییردی. «تئدی» گولهرهک اونا شئیطنتله گؤز تیکیردی.
سون
ایضاح:
اینگلیس یازیچیسی دوریس لسینگ (جین سامرز) ۲۲ اکتبر ۱۹۱۹ ایل ایرانین کرمانشاه شهرینده اینگیلیسلی بیر عائلهده آنادان اولوبدور. ۲۰۰۷-نجی ایلین نوبل موکافاتینی قازانیبدیر. فارسجایا ترجمه اولونموش ایلک اثری اوستاد مجید امین مؤید قلمی ایله ۱۳۴۲- نجی ایلده «کتاب هفته» مجلهسینین ۱۰۰ینجی نومرهسینده چاپ اولونموشدور.


text:
آها، بالی یئدینیز- درویش اوغلو
سپتامبر آیینین اییرمی بیری، آلمانیانین اَن گؤزل فصلی اولان پائییزین ایلک گؤنونئده اوچ نمره لی آوتوباندا کؤلندن اوبرهاوزنا ساری گئدیردیم. بو آوتوبان آلمانیانین ان اوزون و ان اؤنملی آتوبانلاریندان بیریدیر. گؤنئی دن، اتریش مرزیندن باشلاییب، ان گوزئیه، دئملی هلنده جن اوزانیر. اوبرهاوزن هلند مرزینه یاخین کیچیک بیر شهردیر. آنجاق چوخ بؤیوک و مجلل بیر آرنا سی، دئملی کنسرت سالونو، اولدوغو اوچون مشهوردور. سکگیزـ دوققوز ایللیک، کؤهنه کامییون آغزیناجان یوکلنمیش تریلی نین آغیرلیغی آلتیدیندا مه له ییردی. افق دان تازا باش قاوزایان گونش چوخ قیسسا بیر زاماندا شوفر اوتاغینی حامام کیمی قیزدیردیغینین یانیندا، بیر یاندان دا گؤزومو قاماشدیریردی. بیر اؤنجه کی گئجه ده آنجاق ایکی ساعات یاریم یاتدیغیمدان گؤزلریمی آچیق توتابیلمک اوچون، اؤزومه زور گتیریردیم. یوخلاماماق اوچون آلنیمی اغوشدوروردوم، بورنومو قورتدالاییردیم، باشیمین توکلریندن بیر دانا بیر دانا یولوردوم، قیچیمین اتینی چیمدیکله ییردیم، کیمی زامان اوخویور، کیمی زامان فیشقیراق چالیردیم. اؤز اؤزومه جوک دئییب گولوردوم. اؤزومو آییق توتابیلمک اوچون بونلار یئتمیردی.اؤزومون غیبتیمی ائیله ییردیم .
ـ " هه له ایندی ایندی، اللی یاشیندان سونرا کامیون شوفری اولماق ایسته ییر، بیرگون اولاجاق دا اؤزو کامیون آلاجاق..... تئز آلار...... یوخودا آلار.....بیلمیرم اللی سینه جن هانسی کوللوکده باشینا کول ساووروردو. آللاه عاغیل پایلایاندا بیلمیرم هاردا گوش یواسی چیخاردیردی.
ـ یوخ جانیم ائله ده دگیل، غیرتلی اوشاق دیر آنجاق قربته دوشدو تک قالدی.کومک ایله یه نی اولمادی. اوشاق تلف اولدو.
ـ قربته دوشدو نه دیر. تک قالدی دا نه دئمک، هامیمیز بورایا تک گلدیک. آها باخ ممد رسول دا تک بیر جوان اولاراق گلدی. باخ ماشاالله اون ایکی دانا تاکسیسی وار. ..خیر جانیم انسان دا گرک جوهر اولا......."
اؤزومو بو آخماق فیکیرلردن قورتارماق اوچون بیر کاست قویدوم، حاجی بابا عمی اوخوماغا باشلادی. آرادا بیر ساعاتا باخیردیم. زامانین چوخ سرعت ایله ایلرله دگینه قارشین یول قورتولماق بیلمیردی. من گئتدیکجه یول دا اوزانیردی سانکی. "دور بیر آز یولداشلارلا تلفونلاشیم، صحبت ایله ییم، یوخوم قاچسین" دئیه ال تلفونومو چیخاردیب، سیف الدین یولداشیمین نمره سینی توتدوم.
سلام علیکم، سیف الدین قارداش، باغیشلایاسان، یوخودان اویاتمادیم ؟
یوخ جانیم، نه یوخوسو، ایندیه یوخو قالار، چوخدانیر ائودن چیخمیشام، ایش باشیندایام.
فرمان دالیندا ایسن تلفونو کسیم، سونرا دانیشاریق.
خیر، خیر، بوردا، فرودگاه دایام، دورموشوق نوبت گؤزله ییریک، تاکسی ایشی بودور دا، ایگیرمی دقیقه لیک بیر یولا مسافیر آپارماق اوچون ایکی ساعات یاریم نوبت گؤزلیه ییریک. چوخ یاخجی، سنده نه وار نه یوخ؟
منده ده تازا بیر خبر یوخدور، بیلدیگین کیمی، سحرین دؤردوندن آخشامیین یئددی سینه جن یوک چکیرم، آقام دئئیردی اوغول گئت درس اوخو یوخسا حامبال اولارسان. کشکه اوخومامیش حامبال اولسایدیم. اوخودوم دا، آنجاق گئنه حامبال اولدوم، اوخودوغوم جیبیمدن گئتدی..........
علی مردانین اوغلو خسته دیر، ائشیدیبسن؟
یوخ، ائشیتمه میشم، نه یی دیر؟
یاخجی بیلمیرم، آنجاق چوخداندیر خسته خانادادیر، نئچه یول جراحلیق اولونوب..........
بیرنئچه جمله صحبتدن سونرا خداحافظلشیب، تلفن دانیشمامیزی کسدیک.
علی مردانین فکری بوتون ذهنیمی دولدوردو. اون ایکی ایللیک دوستوم ایدی. یئددی ـ سکگیزایل ده مندن یاشلی اولدوغونا گؤره بؤیوک قارداشیم کیمی بیلردیم . چوخ محبتلی، ایسدی قانلی ، آلچاق گؤنوللو، شکسته نفس، بیر انسان، دوست ـ آشنا قارشیسیندا مالیندان جانیندان اسیرگه مزدی. بیرینین داردا اولدوغونو ائشیدن کیمی دورمادان کؤمگه قاچاردی، ضعیفه یان ـ زوربایا دوشمان بیری ایدی. حقسیزلیک قارشیسندا ساکت قالمازدی. دوشمانینا بئله حقسنزلیک اولدوغونو گؤرونجه گؤگوس گئریب، قارشی قویاردی. قورخو دئیلن شئی تانیماز کیمی ایدی. اوجا قامتی، ایری سومکلو اسکلتی، شصت لی یئریئیشی، تیز و نافیذ باخیشی، غضبلندیگنیده دریندن چیخان گور و ائتکملی سسی ایله انسانین جانینا قورخو سالاردی. گنچلیگینده چوخ دوگوشگن و ووراغان اولدوغونو دا اؤزوندن یوخ، آیری لاریندان چوخ ائشیتمیشدیم. بورنونون سینیغین دا اوچ نفره قارشی تک باشینا دوگوشوب، اوچونو ده ووروب میدان دان چیخارتدغی گوندن قالدیغینی چوخ ائسگی تانیدقلارینین بیری آنلاتمیشدی. قاچاق نبی ایله قارشیلاسدیرسام، چوخ بویوک بیر اغراق اولمایاجاق کیمی بیر انسان ایدی. علی مردانین اوغلو فریدون دا، اؤزوندن یئی اولماسین، چوخ یاخچی بیر اوشاق ایدی. ایگیرمی دؤردونو قورتاریب، اییرمی بئشینه گیرمک ده ایدی. هر گؤردوگونده قوجاقلاییب، اوزومدن اؤپردی، "عمی جان بیر ایشین وارسا، سؤیله، نه کیمی یاردیم ایله یه بیلرم؟" دئیه سوروشاردی. قامتی منیم ایکی بویوم اولدوغوندان منه عمی جان دئدیگیندن اوتاناردیم. کیمی زامان "دونیادا بئله دوستلاریم وارسا، نه غمیم وار" دئیه فیکیرلشردیم. آخ، آخ، انسانلار نئجه تئز بیربیرینه بیگانه لشیرلر.علی مردان دان خبریم اولمایالی دؤرد آی یاریم اولموشدو. کامیون ایشینه باشلایینجا ارتباطلاریم قوپماغا باشلادی. سحرین دؤردوندن آخشامین سکگیزینه قدر دنده چکیب، یوک ائندیرمکدن، آنجاق اؤلوم ائوه یئتیشیر. ائرته سی گون ده یئنه سحر دؤرت ده قالخاجاغیم اوچون بیر تیکه چؤرک یئیب یاتماغا بئیله فرصت تاپابیلمیرم. نه دوستوما سلام وئرمگه، نه دوشمانیما یامان دئمگه زامانیم قالیر. آی آللاه فریدونون نئی دیر؟ اونا بیر شئی اولسا علی مردانین بئلی بوکولر. علی مردان یاواش یاواش قوجالماغا باشلاییر، تک اومیدی ده بو اوغلاندیر............
بو فیکیرلرده ایکن اوبرهاوزنا یاخینلاشیردیم آرتیق. بوگون دؤرت یئره یوک اندیرجک ایدیم. ایلک یئر اوبرهاوزن ین گؤنئینده اولان پوکوو ایدی. پوکونون بوگونکو یوکو اون بئش تخت، اون بئش دؤشک، بئش میز، اوچ ویترین ایدی. هامیسی بیر یانا، بو میزلر ددمی یاندیردی. شیشه صفحه لرینین هر بیری یئتمیش بئش کیلو دور. ائنی ـ بویو چوخ، قالینلیغی دا آز اولدوغوندان چرخین اوستونده ساخلاماق مصیبت دیر. گاه زووب سولا ساری اگیلیر، گاه ساغا ساری. نه ایسه، بوگون ده ساغلیقلا، ضررسیزـ زیانسیز بو یوکو ائندیردیم، بارناما نی امضالاتدیریب آلیب، ایکینجی یوک اندیرجگیم رولر این آدرسنینی ناویگاتسیونا وئریب، ناویگاتسیونون گورستدیگی یولا سورمگه باشلادیم. بوگون گئنه بو آغیر میزلری ائندیردیگیم اوچون بئلیمین آغیریسی توتدو. آنجاق شوفر اوتوراغینین ایچینده اولان الکتریکلی اوجاغینین یاندیردیغیمدا بئلیمی قیزدیریرب، آغرینی بیرآز آزالدیردی. دوئیزبورگر اشتراسه (دوئیزبورگ خیاوانی) دن گئچرکن بیر ده باخدیم کی جادده نین قیراغیندا اوتوزـ قیرخ قوجامان آرمود آغاجی یان یانا دوزولوب، هر بیرینده ده اوچ ـ دؤرت یوز کیلو آرمود، ساپ ساری موم کیمی، ایکیسینی بیر الده توتماق ممکن اولمایاجاق قدر بؤیوک آرمودولارین آغیرلیغیندان آغاچلارین بوتاقلاری اگیلیب آز داها یئره دییر. بیزلرده آنجاق توت آغاجی بیر چشمه باشیندا، یوخسا یول قیراغیندا بئله صاحبسیز تاپیلار، آلمانیادا ایسه یول قیراقلاریندا، پارکلاردا آرمود، آلما، آلچا، بیر چوخ آیری صاحبسیز میوه آغاجلاری واردیر." آهان، تاپدیم، قاییدارکن بو آرمودلاردان بیر آز دریب آپارارام، بیر دسته ده گول آلارام، بو آخشام گئدرم علی مردانین اوغلونون عیادتینه" دئیه فیکیرلشدیم.
سون یوکو اندیردیگیمده گون اورتادان سونرا ساعات دؤرت یاریم اولموشدو. ایش صاحیبینین امرینه گؤره هر گون سون یوکو اندیرندن سونرا تلفن ائدیب خبر وئرمگیم گرکیردی. آنجاق ایندی ایشی قورتاردیم دئیه خبر وئرسم آرموت درمگه زامانیم قالمایاجاق دئیه فیکیرلشرک تلفن ائتمدیم. کامیونا باغلادیغی جی پی اس آراجیلیغی ایله ایش صاحیبینین ایسددیگی لحظه کامپیوترینین صفحه سینده کامیونون هاردا اولدوغونو دا گؤره بیلجگینی بیلیردیم. آنجاق بونلارا قارشین "آللاها توکل" دئییب، دوئیزبورق اشتراسه یه ساری یولا قویولدوم. اون ـ اون بئش دقیقه دن سونرا آرمودلارینن اولدوغو جادده دن چوخ پرت دوشوب، شهر مرکزینه یاخینلاشدیغیمی گؤردوم . آرمودلارین فیکری ایله گئدجگیم یئرین آدرسینی ناویگاتسونا وئرمه گی اونوتموشدوم. "آها، پوخو یئدیم، ایندی بو شهر مرکزیندن چیخماق، بیر ساعات چکر، ایش صاحیبی ده جی پی اس ایله هاردا اولدوغومو گؤرونجه سن اوردا نه گزیردین دئیه سوروشاجاق" دئیه فیکریمدن گئچدی. آنجاق قاییتماق مومکون دگیل ایدی. گیردیگیم خیاوانی، قاییتماق اوچون بیر یئر تاپاناجان، گئتملی ایدیم. ساغاـ سولا باخا باخا، قاییتماق اوچون بیر یئر آختارا آختارا، بیر ئیرده خیاوانین اورتاسیندا اولان بولواردا قاییتماغین مومکون اولدوغو بیر بوشلوق اولدوغونو گؤرونجه سویندی ایسم ده، بو بوشلوغون باشلادیغی یئرده کورون بئله گؤره جگی بویوکلوکده گیرده بیر تابلودا "دؤنمک قداغاندیر" علامتینی گؤرونجه سوینجیم بوشا گئتدی. اوندان سونرا دا آرتیق بولوار قورتولور خیاوان دارالیر، اورتاسیندا کسیکسیر (ممتد) جیزیق، قیراقلاریندا دا سواری لرین پارک ائیله مه سی اوچون گئنه ائنلی و کسیکسیز جیزیق دان متیریاریم گئریده قوجامان چینار آغاچلاری بوداقلارینی خیاوانین اورتاسیناجان اوزالتمیشلاردی. کامیون ایله گیریلمز علامتی اولمادیغینا قارشین، آشاغیدا خیاوانین دارلیغی، یوخاریدا چینار آغاچلارینین بوداقلاری کامیون ا یله بو خیاوانا گیرمگه امکان وئرمز ایدی. آی آللاه نه ایله ییم، دئیه فیکیرلشدیم. ساغیما سولوما، آینادان گؤره بیلدیگیم قدر دالیما باخدیم، یاخینلاردا پلیس فیلان گؤرونموردو. قاداغانا قارشین بورادان قاییداجاغام دئمک ایدی. سول راهنمامی ووبوب دؤنمک ایسدرکن. بیرده ن بیره اوزون بیر سیقنال سسی ایله بیرلیکده بیر چیغیرتی گلدی قولاغیما"هوپ، هوپ بس گؤرمورسن، نه ایله ییرس سن" باخدیم کی سول راهنمامی ووارارکن دؤنمه گه بؤیوک میدان گؤتورمک اوچون اراده مین اؤته سینده، ساغا یاناشمیشام. بو آرادا ساغ یانیمدا پارکدان چیخماق اوچون بورنونو خیاوانا چیخاردان ساری توسباغا فولکس واگونون یولونو کسمیشم. قورخومدان وار گوجوم ایله تورموزا باسدیم، موتور خفه لندی. "آها، پوخو یئدیم، فولکس واگونون بورنونو ازمیش اولسام، نه اولاجاق؟" دئیه فیکریمدن گئچدی. ال تورموزونو چکیب آشاغی آتلادیم. فولکس واگونون فرمانینین دالیندا اوتوران پیسمیریقلی، چیرکین، ساریشین آدام باشینی پنجره ده ن چیخاردایب، سیگار توسدوسوندن قهوه رنگینه دؤنموش اوزون بیغلارینینن آراسیندان سیگارینین توسدوسونو پوفلرکن " نه اؤکوز کیمی ماشین سورورسون اولان، آز داها ماشینیمین یاریسینی ازجک ایدین" دئیه باغیردی. ساری فولکس واگونا بیر شئی اولمادیغینی گؤرونجه اورگیم بیر آز راحاتلادی. آدامین جوابینی وئرمگه زامانیم یوخ ایدی. بوتون خیاوانی باغلادیغیم اوچون دالیمدا دوزولموش ماشینلار سیقنال چالیردیلار. مینیب بو یول دقت ایله یاواش یاواش سولا ساری دوندوم. تریلی نین گؤتونون ساغیمداکیلارا، باشینین سولومداکیلارا توخونماماسینا دققت ائدرکن بیر ده قارشیدان گلنلره یول وئرمک اوچون گؤزله مک گرکیردی. ماشینین کلله سی خیاوانین اوبیری یاینیا گئچدیکدن سونرا دا ساغ یاندا پارک ائله میش ماشینلارا توخونماماق اوچون دققتیمی ییغارکن گئنه بیر باغیرتی قولاغیما گلدی"هوپ، هوپ یاواش اول" آی اللاه گئنه نه اولدو دئیه ساغیماـ سولوما باخدیم. سول یانیمداکی آینادان تریلینین گؤتو ایله "دؤر وورولماز" تابلوسونو اگئیگیمی گؤردوم. "آها، پوخو یئدیم، یوخ بالی، بالی، بالی یئدییم، دیئه فیکریمدن گئچرکن بیر آز ساغا یاناشیب، پارک ائدن ماشینلارا پارالل (موازی) دوروب، دؤرد راهنمامی یاندیریب، آشاغی ائندیم. تابلونون اؤزونه بیر شئی اولمامیشدی، آنجاق ساپی (پایه سی) بیر آز اگیلمیشدی.نه قدرکیچیک اولسا داهی، هر تصادفی پلیسه بیلدیرمک گرکدیگینی و تصادفدن قاچماغین بؤیوک جریمه سی اولدوغونو بیلدیگیمه قارشین، "بئله بیر شئی اوچون ایندی بورادا معطل اولابیلمرم" فیکری ایله فرمان دالینا آتلاییب، گازلاییب اوزاقلاشدیم. آنجاق هایانا گئتدیگیمی بیلمیردیم. بیریاندان ایش صاحیبنین قورخوسو، اؤته یاندان "دؤنمولمز" تابلوسونو اگیب قاچدیغیم اوچون گؤرنلردن بیرینین پلیسه تلفن ائدیب ماشینیمین نمره سینی وئره بیله جگینین قورخوسو، بیر یاندان یوباندیغیمین هؤوشنه سی، بیر یاندان دا آرمودلارین هوسی، هایانا گئتمک ایسته دیگیمی بیله جگیم قدر فیکریمی بیر یئره ییغابیلمه مه امکان وئرمیردی. تلسدیگیمدن، هانسی ترافیک چیراغی یاشیل ایسه اویانا سوروردوم. بیرایکی خیاوان اؤته ده بیرده ن بیره، ایکی یوز متر ایلریده اوچ متیر یئتمیش سانتیمتر اوجالیقدا بیر دمیر یولو کؤرپوسوایله قارشی قارشییا گلدیگیمی گؤرونجه اورگیمین بندی قوپدو. تریلی نین اوجالیغی دؤرت متیردیر. بو کؤرپونون آلتیندان گئچمز. "آها، بویول پوخون بؤیوگونو، یوخ، یوخ، بالین شیرینینی، ئیدیم، ایندی گل ده بو دار کوچه ده سکگیزیوز متیر دالی دالی گئت. ایگیرمی بئش دقیقه ـ یاریم ساعات چکجگ. آنجاق آیری بیر چاره ده یوخ ایدی. بیر لحظه تریلی نین یئللرینی بوشالتماق ایله بویونو آلچالدیب کؤرپونون آلتیندان گئچیم دئیه فیکریمدن گئچدی. آنجاق ایلریده داها دا آلچاق بیر کؤرپو وارسا ...اوزامان بالی، قایماغی ..... دئیه سوروشدوم اؤز اؤزومدن. بو آرادا بیر ده ساپ ساری آرمودلار گؤزومون اؤنونده جانلانیر، بوردا یوبانسام، هاوا قارالسا، آرمود ده ره بیلمه یه جگیم و بوتون امگیمین بوشا گئده جگی قورخوسو اوره گیمی دولدوردو. دوروب، ال تورموزونو چکیب آشاغی ایندیم. دالیمدان گلن کیچیک ماشینلارین دا دالی دالی گئدیب منیمم چیخماغیم اوچون یول آچمالارینی ایسته دیم. کیمیسی باغیریر، کیمیسی یامان دئیر، کیمیسی عناد ائدیب گئری گئتمک ایسته میرسه ده، گئنه سونوندا باشقا هئچ چاره تاپیلمایاجاغینی گؤزونجه یاواش یاواش گئری گئتمه گه باشلادیلار. فرمان دالینا مینیب منده گئری گئری چیخماغا چالیشدیم. آنجاق بو ایتین وئردیگی اون سکگیز متیر بویوندا ترئلی ایله ساغلی سوللو ماشینلارین پارک ائتدیگی دار بیر کوچه ده گئری گئری گئتمک هاسان بیر ایش کیمی دگیل ایدی. بیرده ایتین مالی نینن دالی محوری ده دؤنور ساغا گئتمک ایسته دیگینده دالیسی سولا گئدیر. سولا گئتمک ایسته دیگینده ساغا. ساغ آینامدان باخیب بیرده گؤردوم کی ترئلی نین دالی بیر ماشینیا چوخ یاخین دوروب. اؤدوم قوپدو. آی آللاه اولمایا ماشینا سورتموشم. تیئز بیر آز قاباغا گئدیب، ال تورموزونو چکیب، آشاغی آتلاادیم. دالیمداکی کیچیک ماشینلار هامیسی دالی دالی گئدیب، کوچه نی بوشالتمیشدیلار. گلیب قورخا قورخا ترئیلی نین دالینادان دؤنوب ساغدا پارک ائتمیش ماشینا باخیدیم. بئئئئئئئئئلی. بالین لاپ شیرنینی.... قایماغین جوهرینی یئمشم. تاپ تازا متالیک رنگده بیر بی ام و ماشینین دالی قاپیسینین اورتاسیندان باشلایاراق سونواجان بیر سانتیمتر ائنینده گئت گئده درینلشن بیر جیزیق یوخ، یولاق آشمیشام.اورگیم قوپدو، دیزلریمین باغی بوشالدی. آیاقدا دورابیلمک اوچون ترئیلینین دالی قاپیسینین توتاناغیندان توتوب زور ایله اؤزومو ساخلادیم. آی آللاه ایندی هانیسی داشی سالیم باشیما. پولیسه خبر وئرسم. مطلق کی ایش صاحیبی "سن یوکو بوشلاداندان سونرا اوردا نه ایشین وار ایدی" دئیه سوروشوب " خیر، منیم بیمه م بو خصارتی وئره بیلمز، من سنی او کوچه یه گؤندرمه میشم، اؤز کیفین اوچون یاراتدیغین خسارتی اؤزون وئرملی سن" دئیه جک. بونونلا قالماییب، ایشدن ده چیخارداجاق. ایگیرم ایل ایشله سم بو بورجو وئریب قورتارابیلمرم. کوچه نین بیرساغینا، بیر سولونا باخدیم. کیمسه یوخ ایدی. قاچیب، فرمان دالینا مینیب بیر ایکی متر قاباغا گئدرک ماشینین گؤتونو یولا دوزلدیب، هئچ بیر شئی اولمامیش کیمی یولوما دوام ائتدیم. بیر متیر گئری یاریم متیر ایلری، اوچ متیر گئری بیر متیر ایلری......قورتولان دگیل ایدی. سانکی آیلار ایللر گئچیردی آنجاق بو یئدی سکگیز یوز متیر کوچه قورتولان دگیل ایدی. بیردن بیره قاباغیمدا ایکی متیر آرالیقدا پولیس ماشینینین دوردوغونو گؤردوم. او لحظه نه حس ائتدیگیمی هئچ بیر کلمه ایله آنلاتماق ممکن دگیل. سانکی داماریمدا قان دایاندی، بئینیم دوردو. یوخ کیمی ایدیم. رنگلر پوزولدو هر شئی کول رنگینده ایدی. سس لر یوخ ایدی. هئچ بیر شئی ائشیتمیردیم. هئچ بیر شئی فیکریمدن کئچمیردی. بدنیمی داهی حس ائتمیردیم. هر شئی دوردو. ماشینی دنده دن چیخاردیب چیخارتمادیغیمی، ال تورموزونو چگیب چکمدیگیمی، ماشینی سوندوروب سوندورمه دیگیمی سونرالار داهی خاطرلایابیلمیرم. آنجاق دیرسکلریمی فرمانا سؤوکه ییب چه نه می اللریمین ایچینه قویوب حرکتسیزجه اوتوردوغومو خاطرلاییرام. پولیس ماشینینین فرمان دالیندان بیر خانیم، یاندان بیر آقا پلیس ائندیلر. خانیم منیم قارشیمدا دوروب الینی بئلینه وروب منه باخماغا باشلادی. آقا گلیب کامیونون قاپیسینی آچیب، ائتکملی بیر سس تونوندا "ائن آشاغی" دئدی. یئریمدن تئرپمنه گه طاقتیم یوخ ایدی. آدامین "ائن آشاغی" دئدیگینی بئله قولاغیما چوخ اوزاقلاردان گلن بیر سس کیمی ائشیتمیشدیم. اؤنمسه مزجه باشیمی چویریب یوخاریدان آشاغی جوان پلیسین اوزونه باخدیم. کامیونون قاپیسی نئچه کیلومتر اوزونلوغوندا بیر دووار کیمی، جوان پولیس ایسه درین بیر دره یه اوزانان بو دووارین سونوندا چم ده دوماندا ایتمش بیر شبه کیمی گؤرونوردو. من اونو آنلامادیغیم کیمی او دا منی آنلامیردی سانکی. بلکه بیرـ ایکی دقیقه من اونا، او دا منه باخیردیق. بیر آز تاسف ایله "گؤرورم، چوخ یورقونسان" دئدیگی اوزاقلاردان کولگین گئتیردیگی قوپوق قوپوق سسلر کیمی قولاغیما گلیردی. فیکریم دورموشدو، دئمک اوچون هئچ بیر شئی عاغلیما گلمیردی. جوان پولیسین اوزونو کیمی زامان بیر انسان کیمی، کیمی زامان اوزاقلاردا قایالار کیمی گؤروردوم. بو وضعیت اوچ بئش دقیقه چکدی. بو آرادا خانیم پولیس ده داریخیب جوانین یانینا گلمیشدی. جوان اوزونو اونا چئویریب یاواش سس ایله "حشیش چکمیش کیمی گؤرونور" دئدی. بونو ائشیدینجه بیرآن اوزومه گلدیم، درین بیر یوخودان اویانیر کیمی اولدوم. هر شئی هر زامان اولدوغو کیمی اولماغا باشلادی. "خیر، خیر، حشیش فیلان چکمه میشم، دئدیم و آشاغی ایندئیم. جوان پلیس کامیونون فرمان دالینا چیخیب یاواش یاواش گئری گئری گئتمه گه باشلادی. قیز ایله من ده اونون دالیسیجا اونا باخا باخا یئریمه گه باشلادیق. بئنیمدن مین بیر فیکیر گئچیردی. "مطلق کی بیریسی تلفن ایئله ییب، بیر کامیون بو کوچه ده بیر ماشینی زده له ییب، خبر وئرمه دن قاچماق ایسته ییر دئئیبدیر" آنجاق بو یول هئچ قورخوم فیلان یوخ ایدی. اولان اولموش کئچن کئچمیشدی. اؤزومو هئچ بیر شئی اولمامیش کیمی بیلمه مزلیگه ووردوم. جوان پلیس کامیونو کوچه دن چیخاردیب خیاواندا پارک ائیله دیکدن سونرا الینده آچارلار ایله بیزه ساری گلدی. هرشئی آپ ـ آیدین ایدی. "ایندی جوان پولیس گلیب، "آرتیق سیزین ماشین سورمه گه اجازنیز یوخدور، آچارلار بیزده قالاجاق، ایش صاحبی گلیب ماشینی آپاراجاق، ایندی بویورون گلین سیزین قاچماق ایسته دیگینیز تصادفین پروتوکولونو یازاق" دئیه جک. ایش صاحیبی ده گلدیگینده "منیم بیمه م (سیقورتام) سنین کیفینه گؤره دار کوچه لره گیریب تصادف یاراتدیغینین خصارتینی وئره بیلمز. بو خصارتی نئجه قارشیلایاجاغینی اؤزون بیلرسن. بوندان سونرا دا سنیین کیمی بیر شوفره احتیاجیم یوخدور" دئیه جگینی آپ آیدین گؤروردوم. جوان اوغلان بیزه یئتیشنده منیم ذهنیمدن کئچنین تام ترسه سینه آچارلاری منه وئریب "بویورون، یولونوز آچیق اولسون، بیز تصادفاً بوردان گئچیردیک. من سیزی چوخ یورقون گؤرونجه بیر کمک ائله مک ایسته دیم. آنجاق کیمسه یه سؤیله مه یین، بئله بیر ایش منیم اوچون قداغاندیر" دئدی.
آرموت آغاچلارینی بیر داها گؤردوگومده سئوینجیمدن ئیریمده دورابیلیمردیم. اورادا دا کامیونو ساخلاماق اوچون یئترلی ئیر وار ایدی. سحر ائودن چیخارکن پنیر چورگیمی، چاییمی قویدوغوم پلاستیک توربانی بوشالدیب، بوکوب شالواریمین جیبینیه باسیب، آرمود آغاجینین بیرنیه دیرماندیم. مطمئن اوتورابیلمک اوچون بیر ایکی قالین بوتاغین آراسینا سیخیشیب، قیچلاریمی بیر بوتاغا قیفیللادیم. اؤنجه بیر اطرافیما باخدیم. نه گؤزل منظره سی وار ایدی بورانین. بیر نئچه خیاوان اوته ده بؤیوک، مجلل بیر ساختمان گؤرونوردو. بو، اوبرهازنین مشهور آرنا سی، دئملی کنسرت سالونواولسایدی گرک. بو سالوندا بویوک کنسرتلر قویولور. بیلمیرم مایکل جاکسون کیمی، گوگوش کیمی اوخویانلار کنسرت قویور. گیریش پولودا سنین منیم عهده سیندن گله بیله جگیمیز کیمی دگیل. سول یانیمدا دا بیر نئچه خیاوان اوته ده سرو آغاچلاری، گوللر، چیچکلر ایله بزنمیش بیر قبرستانلیق گؤرونوردو. پلاستیکی چیخاردیب بوتاغین بیرینه آسیب، آرمودلاری بیر بیر دریب سئچه سئچه ایچینه قویماغا باشلادیم. ائیری لرینی، کیچیکلرینی آتیردیم. آنجاق ان گؤزللرینی، هر بیری ایکی اوچ یوز گرم، ساپ ساری موم کیمی، سولو و شیرینلرینی توربایا قویوردوم. توربانی دولدوردوقدان سونرا دیشمده آشاغی ائندیردیم. فرمان دالیندا اوتوروب حرکت ائتمگه حاضرلانیرکن بیردن بیره بئینیمه داهی بیر فیکیر گلدی، گئدیب او قبرستاندان، قبیرلرینن اوستونه قویولان گوللرین گؤزللریندن بیر نئچه شاخه یاخود بیر گولدان گوتورسم، ساباح علی مردانین اوغلونون عیادتینه گئدرکن بو آرمودلارین یانیندا بیرده الیمده گول آپارسام داها دا گؤزل اولار، فیکری ایله موتورو تازادان سؤندوردوم. بیر نئچه کوچه دن گئچیب، آخداریب، قبرستانین گیریش قاپیسینی تاپدیقدان سونرا قبیرلرین اوستونه قویولان گوللره، شمع لره، سرامیکلره باخاراق یاواش یاواش قدم وروردوم. قبیرلرین بویو عینی آنجاق ائن لری فرقلی ایدی. کیمیسی نین داشیینین اوستونده چوخ زحمت آپاران عیسی و یا مریم مجسمه لری قازیلمیشدی. کیمیسی نین بوتون اوسدو گؤزل، قارا مرمر ایله اؤرتولموشدو، کیمیسی ایسه آنجاق کیچیک بیر داشی، بیرده یوخسولجا بیر هاشیه سی وار ایدی. قبیرداشلارینینن اوستونده یازیلمیش تاریخلردن اوردا یاتانین نچه یاشیندا اولدوغو و هانسی زاماندا یاشادیغینی آنلاماق مومکون ایدی. بیر چوخونوندا آدیندان آرواد یوخسا کیشی اولدوغونو بیملمک اولوردو. یوخسولجا بیر قبرین اوستونده نئچه رنکلی رنکلی گولدانلاردا گؤزل گوللر، شمعلرو سرامیکلر وار ایدی. هر شئیدن چوخ کیچیک قهوه رنگی نقش نگارلی بیر گولدانداکی بنفش و قیرمیزی خوروزکاکولو گوللری دقتیمی چکدی. ساغیما، سولوما باخدیم، بوتون قبرستانلیق دا بیر نفر بئله یوخ ایدی. قبرین قیراغیندا اوتوروب، خوروزکاکیلی گولونو گؤتورمک ایسترکن، گوزوم قبرین باش داشیسینا دوشدو. هانس ووبر، مین دوققوزیوز سکسن بیرین مای آیینین بئشینده آنادان اولموش ـ مین دوققوزیوز دوقسان دوققوزون سپتامبرینین ایگیرمی بیرینده اؤلموش. اون سکگیز یاشیندا بیر گئنچ ایمیش، بوگونده اؤلوم گونونون ایل دؤونومو اولدوغوندان قبرینه بوقدر چوخ گول چیچک قویموشلار. بیر صلوات چووردوم، جوان آللاه اؤزوه ده اؤلنلرووه ده رحمت ایلسین دئیه رک، خوروزکاکیلی گوللرینده گؤزوم قالدیغینا قارشین آیاغا قالخیب یولوما دوام ائتدیم. ایکی قبیر اویانداکی قبرین اوستونده ده چوخلو گول وار ایدی. بو دا ناکام جوان اولار دئیه قبیر داشینا باخمادان گوللرینین ایچینده بیر آغ بیر قیرمیزی روز شاخه سی گؤتوروب، یئگین آددیملارلا قبیرستاندان چیخدیم.
او آخشام کؤلنه یئتیشدیگیمده آرتیق گئجه ساعات اون یاریم ایدی. عیادت فیلان واقتی دگیل ایدی. گوللری بیر لیوان دا سویا قویوب ائرته سی گونو گؤزلمکدن آیری بیر چارم یوخ ایدی. ائرتسی گون ایسه آخشام گئنه گئچ گلدیگیمدن یوغونماق، پالتار دگیشدیرمک کیمی شئی لره واقتیم اولمادیغیندان آنجان ترـ تلسیک ائوه یئتیشیب لیوانداکی گوللر ایله پلاستیک توربا ایله آرمودلاری گؤتوروب، تر تله سیک کؤهنه اوپل سواری ماشینیمی نئچه یول استارت ووردوقدان سونرا ایشله ده بیلدیگیمه سوینرک، سوروب، یولا دوشدوم.
پورتس خسته خاناسینین قاپیسینداکی اینفورماتسیون دان کیمین عیادتینه گئتمک ایسته دیگیمی دئیب فریدونون دؤردونجو قاتدا، ایگیری اوچ نمره لی اوتاقدا یاتدیغینی اؤگرندیکدن سونرا آسانسورا گیریب دؤردونجو قاتداکی ایگیریمی اوچ نمره لی اوتاغین قاپیسینا ایکی یول ووردوقدان سونرا آچیب ایچری گیردیم. کیچیک بیر اوتاق، قاپینین قارشیسینداکی پنجره نین سول یانیندا، اوتاغین بویونا قویولموش یاتاقدان سونرا قاپی یا ساری قالان بوشلوقدا کیچیک گیرده آغ میزین قیراغینداکی ایکی صندلدن بیرینده علی مردان اوتوروب دیرسگینی میزه سؤکه ییب چنه سینی سول الینینه قیسدیرمیشدی. ساچلاری بیر آز داها آغارمیشدی. آیاغا دورمادان، اؤنمسه مزجه باشینی چئویریب گؤزونون قیراغی ایله الیمده کی پلاستیک توربایا باخیب، اوزونو مندن چئویریرکن دیشسنی قیساراق، چوخ غضبلی بیر لحن ایله دیل دوداغی آراسیندا "آلله اؤزون صبیر وئر" دئیه میریلداندی. ئیریمده قورویوب قالدیم. آیاقلاریم یئره یاپیشدی. نه اولدوغونو آنلایبیلمدیم. فریدونون یاتدیغی یاتاغین قیراغینداکی پنجره نین قیرناسیندا ایکی آیری سبدده آرمود ایله ایکی گلدان گول واردی. بیرده باخدیم کی ئیرده، یاتاغین بویونا اولان بوشلوقدا دووارین دیبینده ده بیر نئچه آیری آیری بوشقابلاردا، دیس لرده، یاخود سبدلرده آرمود ایله سرامیک گولدانلاردا گوللر قویولموش. قورخا قورخا کیچیک بیر آددیم علی مردانا ساری گؤتوررکن "باغیشلایاسان علی مردان قارداش........." دئمه گیمه فرصت وئرمدی. جیریققا کیمی یئریندن فیشقیریب سول الی ایله یاخامدان توتوب دووارا قیسنادی. آیاقلاریم یئردن اوزولدو. بیر آن نفسیم کسیلدی، گؤزومون اؤنو قارالدی. قیرقینین پنجه سینده بیر سئرچه کیمی چابالاماغا باشلادیم. علمردان ساغ الینین شهادت بارماغینی بورنومون اوجوندا آشاغی یوخاری تئرپدرک "ایتین قودوقلاری، نه اولوب، بوگون سن قبریستان گولو ایله آرمود گئتیرن اون بیرینجی نفرسن، دؤرد آیدیر منیم اوغلوم خسته خانادادیر. بیر دییوس بیر یول قاپیمی ووروب سلام بئله وئرمه یییبدیر. بوگون هامینیز قبریستان گولو ایله آرمود ایله گلیرسیز. منی مسخره ایله ییبسیز؟ گئدین ده ده نیزین قبیرینه گولون.....ایت اوغلو ایتلر........" دئیه باغیراراق اوزومو قاپییا چووروب، قاپی دان ائشیگه ایته له یه یب، "آنامین روحونا آند اولسون اون ایکینجیسینی قاپی دان یوخ، او پنجره دن آشاغی آتاجاغام" دئیه تحدید ائتدی. او لحظه او سرامیک گولدانلارین بیر پاراسینین قبریستانین اؤز گولخاناسینین گولدانی اولدوغوندان اوستونده "اوبرهاوزن گوزئی قبریستانلیغی" دئیه یازیلمیش اولابیلدیگی فیکریمدن کئچدی. آسانسور فیلان گؤزله مه گه زامانیم یوخ ایدی. پیلله لرین ایکیسنی بیر ائدرک دؤرد قاتی نئجه آشاغی ائندیگیمی بئله بیلمدیم. خسته خانانین چیخیش قاپیسینا یاخینلاشیرکن ساغیما سولوما باخدیم کیمسه نین دققتی منده اولمادیغینا امین اولونجا گوللری قاپینین دالینا ایته له ییب، چیخیش قاپیسینین قاباغینداکی دؤرت داش پیلله نی ده بیر ایئله ییب، خسته خانانین حیطینی یئگین آددیملارلا اؤلچوب، پارکینگ ده کی ماشینیمین قاپیسینی آچیب آرمودلاری دالی صندلین اوستونه توللادیم. فرمان دالیندا اوتوروب سوروب گئتمک ایسته ییردیم آنجاق بوتون بدنیم قورخودان اسیردی. دیزلریم تیتره ییردی، ماشین سوره بیله جک بیر وضعیت ده دگیلدیم. علی مردانین دالیمجا گلمه یه جگیندن آرخایین ایدیم. آنجاق اونون قورخوسوندان قورتولابیلمیردیم. اؤزومو ساکینلشدیمرمک اوچون ماشینین داشپورتوندان توتون پاکاتیمی چیخاردیب، بیر سیگار سریدیم. اطرافیما باخماغا باشلادیم. آغاچلارین پائیز رنگلرینی توتموش یاپراقلارینا، یئرده کی خزللره، خسته خانایا گئدیب گلن آداملارا، ماشینلارا باخارکن بیرده بیزیم جاوادین ماوی، ایکی قاپیلی فورد ماشینینی قارشیمدان گلیرکن گؤردوم. یاخینلاشدیغیندا فرمان دالیندا اؤزونو یانیندادا خانیمی ثریا نی گوروب بیرـ بیریمیزه سلام اوچون ال قاوزادیق. بیر نئجه ماشین مندن گئریده کی بوشلوقدا پارک ایله ییب ائندیلر. ادبسیزلیک اولماسین دئیه ائنیب اونلارا ساری گئتدیم.
ایکی سی ده تویا گئدیرمیش کیمی بزنمیش، دوزنمیش، واکسلی باشماقلار، اوتولو شالوار کراوات جاوادا چوخ یاراشمیشدی. سلاملاشدیب ال وئردیکدن سونرا من جاواد ایله صحبته مشغول ایکین ثریا ماشینین دالی صاندیغینی آچیب بیر سبد چیخارتدی. اوزون سو سبدین بیر یانیندا بؤیوک بیر بوشقابدا اوستلری اینجه نایلون ایله اؤرتولو بیر نئچه ساری، سولو گؤزل آرمود دوزولموشدو اوبیری یانیندا کادو کاغاذینا ساریلمیش، قهوه رنگی بیر سرامیک گولداندا خوروز کاکیلی گولو قویولموشدو. بیر سبده باخدیم، بیر ثریانین اوزونه، دؤنوب بیر ده جاوادین اوزونه باخدیم. آنجاق بیر شئی دئیه بیلمدیم. اؤزومو بیلمه مزلیگه ووروب سوروشدوم، "خیر اولا، هایانا گئدیرسیز؟"
علی مردانین اوغلو فریدون بوردا یاتیر، اونون عیادتینه گئدیریک.
گئنه بیر سبده، بیر جاوادین اوزونه باخدیم، "اونلاری آپارمایین" دئمک ایسته دیم، آنجاق سؤز بوغازیمدا دوگونلندی." اونلار ایله، یاخود علی مردان ایله دوشمانچیلیغیم اولدوغونو فیکیرائدجکلریندن قورخدوم.
یاخچی، داها نه وار، نه یوخ، دئیه سوروشدوم جواددان.
کنسرت خوشووا گلدی؟
هانسی کنسرت؟
خبرین یوخ مو؟ دونن بویوک بیر کنسرت وارایدی.
هاردا ایدی؟
اوبرهاوزن دا. بیلمه دگینیی بیلسه ایدیم سنه خبر وئرردیم. اوشاقلارین هامیسی اوردایدیلار. چوخ بؤیوک بیر کنسرت ایدی. حیف اولدو گؤرمه دین. اون ایکی نفر چالقیچی وار ایدی. اون ایکی نفر قیز کور گروهو، اون ایکی نفرلیک اوغلان کور گروهو وار ایدی.....
بیر لحظه علی مردانین ییرتیجی باخیشی ایله غضبله باغیردیغی گؤزومون اؤنونده تازادان جانلاندی "بوگون منه قبرستان گولو ایله آرمود گئتیرن اون بیرینجی نفرسن سن" اختیاریمدا اولمادان"دئملی سیزده اون ایکینجی نفرسیز، هه، بالی یدینیز او زامان" دئیه آغزیمدان چیخدی. ثریا بیردن بیره شاشیراراق پؤرتوشدو، " نه اون ایکینجی نفر، نه بال......" بیر آز اوتاناراق خیر جانیم، دئملی کنسرت چوخ گؤزل ایمیش، بال کیمی یعنی.....چوخ لذت آپاریبسینیز یعنی....دئدیم.. دئمک ایسته دیگیمی چاتدیریب، چاتدیرابیلمه دیگیمی آنلایابیلمه دیم. آنجاق دئدیگیم ثریایا چوخ توخونموش کیمی ایدی. جاوادین الیندن توتوب "چوخ معطل اولما، گئج اولور" دئیه چکدی. جاوادی او شیک، ترـ تمیز پالتاریندا بیر داها دققت ایله گؤزدن گئچیریتدیم "بوو سون گؤروب گؤره جگیم اولابیلر، کیم بیلیر، بلکه ده صاباح سحر بیلد قزیته سینین ایلک صفحه سینده قیریمیزی بؤیوک یازی ایله یازدیغی باش خبری "اوغلونون اوزون زامان و آغیر خسته لیگینه تابلاشانماییب، جنون گئتیرن اللی سکگیز یاشینداکی آدام، اوغلونون عیادتینه گلن یولداشلاریندان بیرینی کؤلنون پورتس خسته خاناسینین دؤردونجو قاتینداکی اوتاغین پنجره سیندن آشاغی آتدی" اولابیلر" دئیه فیکیرلشرک، "جاواد، بیرآز دایان، بیر سؤز دئیه جگم" دئدیم. جاواد چوخ صبر و متانت ایله دوردو، منیم دئیه جگیمی گؤزله یه رک "بویور" دئدی. سول الیمی بیر باشیما چکدیم، بیرده چه نه می سیغارلادیم "گؤزوم ایله ثریانین الینده کی سه له یه اشاره ائدرک "بو آرمودلار باشینیزا بلا اولاجاق" دئمک ایسته دیم آنجاق سؤز بوغازیمدا دویونلندی. "بو آرمودلار....بو آرمودلار...چوخ گؤزل آرموددورلار" دئدیم. جاواد آلنینی قیریشدیریب، سئوال دولو باخیشینی گؤزومون ایچینه تیکیب، بیغلارینی چئینه یه رک "بونو دئمک ایسته ییردین؟" دئیه سوروشدو. ثریا سویوق بیر سس تونوندا "چوخ ساغ اولون، خداحافظ" دئییب، گئنه جاوادین الیندن توتوب، چکدی. بیر لحظه علی مردانین غضبدن قان دولموش گؤزلری گؤزومون قاباغیندا جانلانیرکن دریندنن چیخان قورخو یارادیجی سسی قولاغیمدا چینگیلددی"آنامین روحونا آند اولسون اون ایکینجی سینی بو پنجره دن آشاغی آتاجاغام" جاوادین قولوندان توتدوب، یالواریرجاسینا "گئتمه دور، بیر سؤز دئیه جگم" دئیه خواهیش ائتدیم. جاواد عصبانی سسینی اوجالداراق " دئه قورتار گؤرک دا..نه ایسته ییرسن؟" دئیه باشیما چیغیردی. گئنه بیر سه له یه باخدیم، بیر جاوادین اوزونه..."علی مردانین الیندن بؤیوک بیر خطا چیخاجاق" دئمک ایسته دیم، آنجاق گئنه جرئت ائتمه دیم، "علی مردان...... علی مردان .... چوخ یاخچی یولداشدیر، یوخ؟" دئدیم. جاواد منه هئچ بیر جواب وئرمه دن منیم آجیغیمی ثریا نین باشینا بوشالدیرجاسینا "یئری گئدک، بابا" دئیرک یولا دوشدو لر. مندن اوزاقلاشاراق آتدیقلاری هر آددیمین اؤلومه ساری گؤتوردوکلری بیر آددیم اولدوغونو آپ آیدین گؤروردوم. علی مردانین غضبدن تیتره ین دوداقلاریندان طاقتینین سونا گلدیگینی آنلامیشدیم، "الیندن بویوک بیر خطا چیخاجاق" دئیه فیکیرکشرک دالیدان جاوادی چاغیردیم. "جاواد، دور.... بیر سؤز دئیه جگم" جاواد نه دؤنوب باخدی، نه ده بیر جواب وئردی. ثریا باشینی چویریب تمسخر حالتی ایله "دئدیکلرین یئتر، قالانینی دا سونرا دئیرسن" دئیدی. نه ائدیب، ائدیب بو آرمودلار ایله او خوروز کاکولو گولونون او خسته خانانین قاپیسیندان ایچری گیرمسینی اؤنله مه لی ایدیم. علی مردانین بو آرمودلار ایله او خوروز کاکیلی گولونو گؤرمه مه سی اوچون الیمدن گلنی ائتمه لی ایدیم. یوخسا بؤیوک بیر خطا چیخاجاق ایدی. دونیا قهرمانلیق مسابقه سیننین سون اوتوز ثانیه سینده، اون بیر متیر دن قول وورماغا حاضیرلانان بیر فوتبولچونون عزمی، جزمی و تمرکزی ایله بوتون گوجومو ساغ قیچیما ییغدیم. بیر ایکی آددیم اونلارا یاخینلاشیب، سول آیاغیم اوسته بیر خیز گؤتوروب ساغ آیاغیمداکی وار گوجوم ایله ثریانین الینده کی سه له یه دالیدان ائله بیر تپیک ووردوم کی سه له اونون الیندن اوزولوب، هاوادا مایاللاق وورراق اوجالماغا باشلادی. گونش سیستمینین ایلک یارادیلیشیندا سیاره لرین گونش دن آیریلدیقلاری کیمی، سبدین ووردوغو هر مایالاق دا بیر آرمود آییریلیب، هاوادا بیر یاریم دایره ووردوقدان سونرا دوشوب، آسفالتین ا وستونده پاتلاییردی. یئره دوشن هر آرمود ایله بیرلیکده، ثریا نین جیگریندن بیر پارچا قوپاردیلیر کیمی درینیندن بیر "ای وای" چیغیرتیسی چیخیردی. من ایسه یئره دوشوب پاتلایان هر آرموددا خطرین بیر آددیم سووشدوغونو گؤررک، بیر راحاتلاما حس ائدیب، ایسته مه دن بیر "آخ ای" دئییردیم. سبدین ووردوغو سون مایاللاقدا ایسه خوروز کاکولو گولو، گولدانی ایله بیرلیکده سبددن آیریلیب بیر ماشینین کاپوتونون استونه دوشونجه ثریا ایکی الی ایله ساچالارینی توتوب "وای.... " دئیه چیغیردی. من ایسه ماشینین اؤز کهنه اوپل ماشینیم اولدوغونو و یاریم متیر او یاندا دوران سون مدل مرسدسه بیر زیان گلمه دیگینی گؤردوگومدن، ایسته مه دن بیر آه چکیب "آللاه چوخ شوکور" دئدیم. جاواد ایسه منیم بیر اؤنجه کی گون پولیس لری گؤردوگوم لحظه دوشدوگوم حالا دوشموشدو. اولدوغو یئرده قوروموشدو. اوزو بیر اؤلو کیمی حالتسیز و جانسیز ایدی. نه اولوب گئچدیگینی حس ائتمیردی سانکی، هئچ بیر شئی دئمه دن ساده جه گؤزلرینین حرکتی ایله گؤیده مایالاق ووراراق دوشن آرمودلاریین دوشوب آسفالتین اوستونده پاتلادیغینی ایزله یر، بیر منیم اوزومه، بیرثریانین اوزونه باخیردی. ثریا دؤنوب جاوادین قارشیسیندا دوروب، سول الینی بئلینه ووروب، وار گوجو ایله باشینا چیغیردی "آخماق، سنه اللی یول دئدیم بو گئده دلی دیر، بونونلا یولداشلیق ائله مه، ائشیتمه دین" من ایسه بیر یولداشیمی اؤلومدن، بیر یولداشیمی دا عؤمور بویو دوسداقلاردا چورومکدن قورتاردیغیمین سونسوز غرور و سووینجی ایجریسینده بویون توتوب، گوگوس گئررک "سونرا آنلایاجاقسان، باجی" دئدیم. ثریا ایسه آلنینی قیریشدیریب، اوزونو بوروشدوروب، گؤزلرینی قیسیب، آلجاقلاییجی باخیشی ایله منیم باشیمدان آیاغیما ایکی اوچ سفر سوزدوکدن سونرا، اوست دوداغینین سول یانینی یوخاری بوکوب، باشینی بیر آشاغی بیر یوخاری ترپئدرک "واه واه" دئدی
کؤلن، سپتامبر 2009


text:
اگر تانریم بیرجه آنلیق، منیم کؤهنه بیر قولچاق اولدوغومو اونودوب، منه بیر پارچا حیات باغیشلاسایدی؛ احتمال کی، اوندا بوتون عاغلیما گلنلری سؤیلهمزدیم. بلکه سؤیلهدیکلریم حاقدا دریندن دوشونردیم. منجه هر شئین دیری، اونا وئریلن ظاهری دیردن یوخ، داشیدیغی معنادان آسیلیدیر. اوندا آز یاتاردیم، گونومون چوخونو رؤیادا کئچیرهردیم. اونسوزدا گؤزلریمیزی قاپادیغیمیز هر بیر دقیقهده ۶۰ ثانیه ایشیق ایتیریریک. هامی دایانارکن من یول گئدردیم. هامی یاتارکن اویاق قالاردیم. هامی دانیشارکن، من قولاق آساردیم. شوکولاتلی دوندورما یئمکدن نه حظ کی آلمازدیم!
اگر تانریم منه بیر پارچا حیات باغیشلاسایدی، چوخ ساده گئینیب گونشی قارشیلایاردیم. گؤزلریمی گونشین اوزونه دیکه- دیکه جیسمیمله برابر روحومودا سویوناردیم.
تانریم! اوندا، سینهمده اورهییم دؤیونرکن، نیفرتیمی بوز اوزهرینه یازار و گؤنشین دوغماسینی گؤزلهییردیم … اوندا من اولدوزلارا «ونگوگ»۱ رؤیالی، «بئندیت»۲ نفسلی شئعیرلریمی رسم ائدردیم و آیا «سیرات»-ین۳ شیرین سسی ایله سئوگی نغمهلری باغیشلایاردیم. گؤزیاشلاریملا قیزیل گؤللری سوواراردیم، تیکانلارینین آجیسی، لئچکلرینین شیرین- شیرین اؤپوشو جانیما سینسین- دئیه.
تانریم! اگر بیرجه پارچا عؤمروم اولسایدی، سئودییم اینسانلارا: سیزی سئویرم دئمهدن گونلریمی کئچیرمزدیم، بوتون کیشیلر و قادینلاری اؤز سئوگیمه ایناندیراردیم. سئوگییه ساریلیب سئوگی قوینوندا یاشایاردیم. اینسانلارا گؤسترهردیم کی، قوجالیقدا روحدان دوشوب سئوه بیلمهیهجگلرینه ایناندیقلاری اوچون یانیلیرلار. اونلار بیلمیرلر کی، قوجالیق اونلارین سئوه بیلمهدیکلری آنلاردا اونلاری حاقلایا بیلر. کؤرپهلره ایکیجه قاناد وئریب و بوراخاردیم کی، اوچوشو اؤزلری اؤیرنسینلر. قوجالاری ایسه باشا سالاردیم کی، اؤلوم قوجالیقلا یوخ، اونودقانلیقلا گلر.
آخ اینسانلار، اینسانلار! سیزلردن نهلر، نهلر کی، اؤیرنمهمیشم. یاخشی بیلیرم کی هامی زیروهیه دوغرو جان آتـیر، بونو بیلمهدن کی، اوغور اونلارین اللرینده کی اؤلچولردن آسیلیدیر. یاخشی بیلیرم کؤرپه، او تومبول و یوموشاق اووجوندا ایلک دفعه آتاسینین بارماغینی سیخارکن، آتانی عؤمورلوک تورا سالیر. اینانمیشام کی، اینسان او زامان باشقاسینا اوجادان باخماغا حاقلیدیر کی، او آدامی اؤز آیاقلاری اوسته دایانماغا، یوخارییا دوغرو قالخماغا ایناندیرا بیلسین.
من سیزلردن چوخ شئی اؤیرنمیشم. نه یازیق کی، آرتـیق، اونلاردان یارارلانا بیلمهیهجهیم. چونکی، اونلاری چمدانـیما یـیغارکن اؤلومده منی حاقلایاجاق!


text:
ولادیمیر ویسوتسکی
ولادیمیر ویسوتسکی (اینگیلیسجه: Vladimir Vysotsky) روسیهلی موغنی, فیلمین سناریو یازاری, شاعیر و اوْیونچو. ۲۵ ژانویه ۱۹۳۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۲ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۵ ژوئیه ۱۹۸۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1959–1980 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vladimir Vysotsky»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ولادیمیر ویسوتسکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سرودهی بهمن پورباقری (حسرت) در 96 صفحه به قطع رقعی منتشر شد. دکتر ح. م. صدیق بر این مجموعه مقدمهای نگاشتهاند که در زیر میخوانیم:
یورد سئوگیسی
الینیزده اۏلان کیچیک حجملی و درین دویغوسال شعر مجموعهسی «حسرت» تخلص ائدن آقای بهمن پورباقرییه عایددیر. اۏ، تبریزین دوهچی محلهسینده دۏغولوب، ائینالی اتهڲینده بۏیا باشا چاتمېش، هر یئرده و هر بیر مقامدا یورد سئوگیسی و تبریز عشقی ایله یاشامېشدېر. بو اینجه صنعت خادمی مختلف ایشلری یانېندا شاعرلیڲه ده باشلامېشدېر.
حسرت، اؤز آدېنېن معناسېنې یاخشې بیلن بیر انساندېر و بو معنا یؤنۆ ایله ده شعر یازمېشدېر. انسان شعرده، عادی دیل ایله دئیه بیلمهدیکلری سؤزۆ دیله گتیرر. حسرت ده عادی دوروملاردا آچېقجا سؤیلهیه بیلمهدیکلری آمال و آرزولارېنې یېغجام شعرلر ایله سؤیلهییر.
حسرت بونو گؤستریرکی اۏ نیسگیلی بؤیۆک بیر شاعردیر. اۏندا اۏلان آجې دویغولار، همین بو نیسگیلدن قایناقلانمېشدېر. فردی و شخصی دویغولار ایله یئردن- گؤیه فرقی اۏلان بو نیسگیل، وطن نیسگیلی، ائل دردی و تۏپراق غمیدیر:
آجېلار آغنایېر اۆستۆمه منیم
تۏپراغام، بیلمیرم هارا اَلهنیم
یۏخ اۏلوب کیملیڲیم، ایتیب وطنیم
اۆرهڲیم دارېخېر سنی گؤرمهڲه![1]
بئله شعرلر گؤستریرکی شاعر بیر درین دنیا گؤرۆشۆنه ده مالکدیر. اۏ، انسانی یالنېز فیزیکی باخېمدان یۏخ بلکه معنوی جهتدن ده تانېماق ایستهییر. شاعر هر انسانی معنوی بۏیوتلو بیر وارلېق حساب ائدیر. انسان اۆچۆن اولوسال بیر منسوبیته اینانېر. بئله حساب ائدیر کی انسانېن یئرلی مدنیت و یئرلی کیملیڲی تاپدالانېرسا، اۏ محو اۏلوب گئدهجکدیر و یالنېز ائله همین مسأله سبب اۏلورکی بو آجې دوروما گؤز یومماسېن. دار گۆنه دؤزمهسین و سئوگینین برباد اۏلونماسېنا بۏیون اڲمهسین. و هر حالدا اؤز آرمانی و ایده آلی اۏلان معشوقهسینی آرایېب. آختارېر و اۏنسوز حیات سۆرمڲی ممکن سۆز حساب ائدیر و اۏنون اۆچۆن دارېخماسېنې دیله گتیریر:
دار گۆنده قالمېشام سَسیمه سَس وئر
حیات باخچاسېنا یاشېل نفس وئر
ایستر اؤزگۆرلۆک وئر، ایستر قفس وئر
اۆرهڲیم دارېخېر سنی گؤرمهڲه![2]
وطن اۏلادېنېن گاهدا اؤزۆندن چېخېب اۆزگه دۏنو گئیمهلری، اۏنو داهادا اینجیدیر. انسانلارېن اؤزلری ایستهمهدن بئله ضدیتلر ایچینده یاشاماسې حاققېندا دۆشۆنۆرکن، بئله حساب ائدیرکی انسان اؤزۆنۆ محکوم کیمی قبول ائتمهملیدیر. دۏغرودور، حیات ضدیلتر ایله دۏلودور، بو ضدیتلردن ایسه کمال و یئتگینلیک یارانار. لاکن اۏ، استبدادچېلار الیله ایجاد اۏلونونان غیرانسانی و غیر طبیعی ضدیّتلره، دؤزمۆر و کیمسهنیده یئرسیز بو یۆکۆملۆلۆڲه دؤزمڲه دعوت ائتمیرکی هئچ، بلکه اۏنلاردا اۏیانېش دویغولارې آشېلاماغا چالېشېر و اؤزلۆڲۆ ایله کۆسمهمڲه چاغېرېر و بیری بیرینی ایتیرممهدن سؤز آچېر:
آدېنی داشېیېر آرازېن سویو
اۏدور دڲیشیلیب بۆتۆن حال- خویو
هایېمی هویلاسېن دَرین بیر قویو
یئتر کی، منیمله مهربان اۏل سن![3]
حسرتین شعر مجموعهسینین کۆچهلرینده، همین دویغوسال حیاتېن گؤز یاشلارې واردېر، اۏ تکجه ایناندېغې و بئل باغلادېغې سئوگینی و حقیقتی ایستهییر. وارلېقدا انسانېن ارادهسینه اینان شاعر، دئییرکی وارلېغې یۏخ ائتمک اۏلماز، یۏخ ائتمک ایستهین شیطانلارېن ایسه عاقبتی دهشتلی و قورخونج اۏلاجاق. اۏنلارا یاردېم ائدنلرده، اۏنلار کیمی سوچلو سایېلېرلار. حیات گئرچکدیر، یاشایېش بیر حقیقتدیر و بو حقیقته مرثیه اۏخویوب عزا توتماق یئرینه، اۏنون درینلیکلرینه جوموب کمال و یئتگینلیک آردېنجا گزمک لازمدېر و هر حالدا دیله گلمک و دانېشماق گرکمکدهدیر:
قَهردن آرازېن گؤزلری دۏلوب،
سئوگی تارلاسېنېن چیچهڲی سۏلوب،
اؤزۆم ده بیلمیرم نه تَهر اۏلوب،
منی کیم گَتیریر دیله، بیلمیرم.[4]
حسرتی بیر طرفدن ده تصویرچی و چۏخ یاخشې توصیف ائتمڲی باجاران شاعر سایماق اۏلار. اۏنون توصیفلری جهتلی و یؤن وئرن بیر توصیفلردیر. یعنی اۏخوجونو بیر سمنه سارې یؤنلدیر و اۏندا حرکت ائتمڲه اینام ایجاد ائدیر. اۏ، توصیف اۆچۆن، گئرچک دورومدان سئچدیڲی حاللار اۆزرینده دایانېر و بیر دایره نقطهسی کیمی همین حاللار اطرافېنا دۏلانېر. مثال اۆچۆن تصویر ائتدیڲی بیر گۆللۆ چمنده، وطنین قارا گئیمهسیندن و عاشورا ماجرالارېنېن تکرار اۏلماسېندان سؤز ائدیر:
باشېنې چیڲنینه قۏیوب یاسَمن
بنؤوشه اۏخشایېر، آغلایېر چمن
یارالېدېر وطن، یاسلېدېر وطن
اڲنیندن قاراسېن چېخاتمېر باغېم.
قانلې یاش اۏتورموش زامان گؤزۆنده
مَلهشیر بالالار جېغېر دۆزۆنده
عاشورا قورولوب باغېن اؤزۆنده
اڲنیندن قاراسېن چېخاتمېر باغېم.[5]
بو کیچیک شعر مجموعهسینین شعر جوهرهسی شاعرین «ائینالې داغې» وصفینده یازدېغې نسبتاً اوزون شعرین بطنینده یئرلشمیشدیر. شاعر بورادا یاشادېغې و بۏیا باشا چاتدېغې یوردونو جاندان عزیز توتور، تبریزین محتشم کئچمیشینی یادا سالېر و اصلینده اؤزۆنه و اۆزۆ کیمیلره خطاب ائدیب دئییرکی:
باشېنې اوجا توت!
گئرچکدن ده بو یوردون اولادی باشلارېنې اوجا توتمالېدېرلار، چون کی غیرت بایراغې، شرف کانی، اصلانلار یوردو و ... :
سن غیرت بایراغې، شرف کانېسان
اصلانلار یوردوسان، محنت داغېسان
«ستّارخان» دامارې، بابک قانېسان
باشېنی اوجا توت ائینالې داغېم![6]
ایستهکلرینی آچېق- آیدېن دیله گتیرن شاعر، اصلینده دئمک اۏلار کی وطن عاشقیدیر. بو عشق اۏنو حتی اؤلۆمه سارې گئتمڲه ده چکه بیلر. لاکن شاعر گؤستریرکی هئچ زامان اومیدسیزلیک و یأسه یؤنلمهملیدیر. اگر اؤلۆم ایسترسهده، اصلینده سمبلیک حالدا وطن دردینین آغېرلېغېن دیله گتیریر:
دئیین آنا وطن سینه داغلاسېن
خۏجالې یاراسېن، آغدام باغلاسېن
آراز سېزېلداسېن، خزر آغلاسېن
آی اؤلۆم هارداسان؟! گل منی قورتار.[7]
من، حسرت تخلصلو آقای بهمن پورباقری، بو دویغولو شاعرین نشر اۏلان ایلک شعر مجموعهسینی مثبت قارشېلایېرام و اومید ائدیرم کی اۏنون دیگر اثرلری دالبادال یایېلېب، چاغداش شعر مجموعهلریمیز یانېندا پارلاق کؤزلر کیمی اوجاغېمېزې ایسیندیرسین.
دکتر ح. م. صدیق
تبریز – 16/3/96
[1] بو کتاب، ص 19.
[2] بو کتاب، ص 20.
[3] بو کتاب، ص 22.
[4] بو کتاب، ص 24.
[5] بو کتاب، ص 29.
[6] بو کتاب، ص 8.
[7] بو کتاب، ص 29.


text:
ترور تشکیلاتی داعش اوچووچیسیز اوچاق لردن فایده له نیش نی آشیردی
اوشبو توغریده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تامانیدن بیانات بیریلدی
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی, ترور تشکیلاتی داعش نینگ سونگّی بیر ییلده اوچووچیسیز اوچاق لردن فایده له نیش نی سیزیلرلی درجه ده آشیرگن لیگی نی بیلدیردی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی تروریزم گه قرشی کوره ش بولیمی نینگ مسئولی ولادیمیر ورونکوف, خوفسیزلیک کینگشی گه بیرگن معلوماتیده, داعش نینگ منطقوی مقیاسده ضربه ییگن لیگی گه قره مسدن حاضرگی کونده هم بیر تهدید دن عبارت ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.
ترور تشکیلاتی نینگ سونگّی بیر ییلده انیقسه عراق نینگ شمالیده اوچووچیسیز اوچاق لردن فایده له نیش نی آشیرگن لیگی نی معلوم قیلگن ورونکوف, داعش نینگ حاضرگی کونده هم سوریه, عراق, افغانستان, سومالیا و چاد کولی حوزه سیده فعالیت یوریتیاتگن لیگی نی بیلدیردی.
ولادیمیر ورونکوف, داعش نینگ سوریه و عراق ده 10 مینگ گه یقین ترورچی سی نینگ موجود ایکن لیگی بیلدیررایکن, خوددی شوو ترور تشکیلاتی نینگ حاضرهم 25 الی 50 میلیون دالر عایدات گه ایگه ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
اینسانین ماهیتینين تامامیله قاورانیلا بيلمهسينه اينانيرم. آنجاق او، اینسانی بوتون تاریخی دؤورلرده کاراکتئریزه ائدن هر هانسی بیر سوبستانسییا دگيل. اینسانین ماهیتی اونون وارلیغینداکی ضدیتله باغلیدیر و بو ضدیت اونو، حل یولونون آختاریشی يؤنده فعالیت گؤسترمگه مجبورائدیر.اینسان بو ائکزیستئنسیال دیکوتومییا قارشیسیندا نویترال و پاسیو قالا بیلمز. اینسانین بیر اینسان اولاراق مؤوجودلوغو اونون قارشیسینا بٸله بيرسوال قویور: اونو احاطه ائدن اینسانلار و طبیعتله وحدت حيسّینه نایل اولماق اوچون اؤزو ایله خاریجی عالم آراسینداکی اوچورومو هانسی یوللا آشا بيلر. اینسان حیاتینین هر بیر آنیندا بو سوالا جاواب وئرمهلیدیر، تکجه فیکیر و یا سؤزلرله دگيل، داها چوخ او، مؤوجود اولماسی و فعالیتی ایله جاواب وٸرمهلیدير.
منيم فيکيريمجه، مؤوجودلوقلا ايلگيلی بو سوالا منطیقه اویغون چوخ
آز جاوابلار واردیر. وارلیق حاقدا بو سوالین معین سایدا محدود و قبول ائدیلمیش
جاوابلاری واردير (دین و فلسفه تاریخی بئله سواللارین کاتالوقودور)، بونلار ایکی
اساس آلتئرناتیو شکلینه سالینا بیلر. آلتئرناتیولردن بیری ایسپئسیفیک اینسانی
کئیفیتلرین – شعور و سئومک باجاریغینین یوخ ائدیلمهسی واسطهسیله بشریته قدرکی
مؤوجودلوق قایدالارینا قاییتماق یولو ایله اینسانین، طبیعتله هارمونییانی يٸنيدن
الده ائتمک جهدلری ایله باغلیدیر. دیگری ایسه اینسانی باجاریقلارین تام گليشمهسی
و اینکیشافینی و یاخینلاری و طبیعتله یئنی هارمونییا یاراتماق مقصدینی گودور.
منجه، بیرینجی یول مغلوبیته محکومدور. او، اؤلومه، داغینتییا،
ایظطیرابا آپاریر و هئچ واخت اینسان اینکیشافینا گتیریب چیخارمیر، گوج و هارمونییا
یاراتمايیر. ایکینجی آلتئرناتیو، ترسینه، آجگؤزلوک و ائقوسئنتریزمی رد ائدیر، یول
گؤسترمگی باجارانلارا دقتله یاناشیر، اینتیظام و ایراده طلب ائدیر. باخمایاراق کی،
بو چتین یولدور، یالنیز بو يول موفقیت ایمکانینا مالیکدیر، حتی سون مقصده نایل
اولونماسا بئله، بو ایستیقامتده فعاللیق و سعیلر آرتیق، اینسانین حیات ائنئرژیسینی
آرتیران واحید و بیرلشدیریجی تأثیره مالیک اولور.
من ، اینسانین تمل سئچیمینين – حیات و اؤلوم آراسینداکی سئچیم
اولماسينا اينانيرام. هر عمل بو سئچیمله شرطلنهرک ایرلییه سورولور. اینسان اؤز
سئچیمینی ائتمکده آزاددیر، اما بو آزادلیغین محدودیتلری واردير. اینسانا تأثیر ائدن
بیر چوخ خوشاگلن و خوشاگلمز آنلار واردیر: – اونون پسیکولوژی کونستیتوتسییاسی،
سوسیال چئورهسینین خصوصیتلری، عائله، معلملر، تصادفی و سئچیلمیش دوستلاری کيمی.
اینسانین مقصدی – اؤز طالعینين فضاسينی گئنیشلندیرمک، اؤلومه
آپاران یولون ترسینه حیاتلا باغلارینی مؤحکملندیرمکدیر. حیات و اؤلوم حاقدا
دانیشدیقدا، من بیولوژی وضعیتی دگيل، اینسانین مؤوجودلوق اصوللارینی، دونیا ایله
قارشیلیقلی تأثیرینی نظرده توتورام. حیات دايمی دگیشمک، يٸنيدن دوغولماق
آنلامینا گلیر. اؤلوم اینکیشافین دايانماسی، دورغونلوق، ثابتلشمک معناسی وئریر. بیر چوخ اینسانین قارا بختی (بدبخت طالعی)
سئچیم ائتمدیکلرینین نتیجهسیدیر. اونلار نه یاشاییر، نه ده اؤلودورلر. حیات بیر
یوکدور، مقصدسیز مشغولیتدیر، اما مشغوللوق ایسه یالنیز کؤلگهلر وادیسينده مؤوجودلوق عذابیندان مدافعه واسطهسیدیر.
نه حیات، نه ده تاریخ اؤز نؤوبهسینده آیری-آیری اینسانلارین
حیاتینی معنالاندیراجاق و یا اونلارین ايظطيرابلارینا براٸت قازاندیراجاق موطلق
معنا کسب ائتمهيیر. اما اینسانین وارلیغی ایله باغلی
اولان ضدیت و ضعیفلیکلری نظره آلساق، بو حالدا اونا معینلیک ایللوزییاسی وئرن و
اونو موناقیشهلردن، قوشقو (شوبهه) و مسولییتدن خلاص ائدن موطلق آختاریشی
تامامیله طبیعی گؤرونور. لاکین تئولوژی، فلسفی و یا تاریخی دون گئیيندیریلن تانری
بئله، اینسانی خلاص اولماغا و یا محکمهیه یولا سالیر. یالنیز اینسان اؤزو اؤز
حیاتی اوچون بیر هدف سئچه بیلر و هدفه چاتماق اصوللاری تاپا بیلر. آختاریشلارین خلاص
ائدیجی، قلوبال و یا موطلق جاوابلارینی تاپماق ثمرهسیزدیر، لاکین ایللوزییادان کنارلاشماق
و آزاد اولماق گوجو وئرن حیاتی تجروبهده بئله بیر درینلیگه، گوجه و آیدینلیغا
جهد ائتمک مومکوندور .
هئچ کیم اطرافینداکی یولداشلارینی «خلاص» اٸديب، اونون یئرینه
سئچیم ائده بیلمز. بیر اینسانین دیگرینه ائده بیلهجگی بوتون کؤمگی
– اونون قارشیسیندا آلتئرناتیولری دوغرو- دوزگون و سئوگیله، آمّا سانتیمانتاللیق
و ایللوزییالارسیز گؤسترمکدیر . مؤوجود آلتئرناتیولرله قارشیلاشما اینسانین بوتون
گیزلی ائنئرژیسینی اویالدیر و اؤلومون ضدینه حیاتی سئچمگه یاردیمچی اولور. اینسان
حیاتی سئچمک باجاریغیندا اولمايان حالدا ، غئیريسی- باشقا بیر کيمسه، اونون یئرینه
نفس چکه بیلمهیهجکدير.
خئییرین سئچیمینه آپاران ایکی یول واردیر. بیرینجی – معنوی
امرلره خیدمت و اطاعتله باغلیدیر. بو یول ائفکتیو گؤرسهنه بیلر، اما ایللرين بويوندا
یالنیز چوخ آز اینسان حتی دينی- معنوی امرین طلبلرینی یئرینه یئتیرمگه نایل اولوب.
بو امرلر او زامان حاکمیت طرفیندن امرلر کیمی تقدیم ائدیلدیکده اینسانلارين چوخوسو
جینایت تؤرهدیردی. ایکینجی یول – نهیین یاخشی و یا دوغرو اولدوغو معناسیندا خئییرخاهلیق
آنلاییشینی اینکیشاف ائتدیرمکدیر. خئییرخاهلیق حيسّی حاقدا دانیشارکن، بو
بئنتامیان و یا فرویدیست آنلامدا حظّ معناسینا گلمیر. من چوخلارینا تانیش اولان حیات
عشقی حيسّینه ایستیناد ائدیرم، بوندا اینسان اؤز گوجونو و کیملیگینی تصدیقلهییر.
تحصیل گنجلرین ان دگرلی بشریتین ارثینی تانیماسیندا بیر آنلام
داشیییر. لاکین بو میراثین بؤیوک حیصهسی سؤزلرله ایفاده اولونور. بو تربییه، بو
سؤزلر، يالنيز معلملرین تیمثالیندا، تجروبهده و جمعیتین قورولوشوندا رئاللیق
الده ائدهرسه اٸفکتيو اولور.
یالنیز گئرچکلشدیریلمیش ایدئیا اینسانا تأثیر گؤستره بیلر؛
فیکیر سؤزده قالیرسا، او یالنیز سؤزو دگیشمگه قادیردیر.
اینسان اؤزو اؤزونو اینکیشاف ائتدیريب گلشديرمک باجاریغینا
مالیکدیر. مؤوجود اؤزونو اینکیشاف ائتدیرمک باجاریغی – اینسانین اؤز مقصدینه
چاتماقدا یالنیزجا بیر ضروری شرطدیر، اما بو کیفایت دگيل. اگر اینسان حیات و
اینکیشافین خئیرینه اؤز سئچیمینی ائتمهییبسه، دئمهلی، جانلی مئییته چئوریليب
داغیدیجی بیر قوه اولاجاغی قاچیلمازدیر. گوناهکارلیق و اؤزونو محواٸتمک خئییرخاهلیق
و حیاتا باغلیلیق کیمی بیر او قدر رئالدیر و اینسانین ایمکانلارینین تکرار دایرهسینی
تشکیل ائدیر. اگر او اؤزونون ایلکین ایمکانلارینی رئاللاشدیرماقدان ایمتیناع
اٸتمگی سئچیرسه، بو دایرهیه دوشور.
موستثنا حاللاردا اینسانلار مقدس و یا جینایتکار دوغولور. چوخوموز
خئییره و بیر او قدر ده شرّه مئیل ائدیریک، لاکین بو مئیللره موناسیبتدن گؤرونور
کی، بو، اینساندان اینسانا دگیشیر. بو سببدن بیزیم طالعيمیز ترانسفورماسییا ائدن
بو مئیللرین تأثیرلریندن چوخ جدی شکیلده آسیلیدیر. داها چوخ عائله تأثیر
گؤستریر. عائله اؤزونده چوخ جهتلری ایله – جمعیتین تمثیلچیسیدیر، جمعیت طرفیندن
فردلرین شعورونا یئریدیلمیش و نورمالارین بلدچیسیدیر. بونا گؤره ده اینسانین
اینکیشافیندا واجیب ساییلان عامل اونون دوغولدوغو جمعیتین ایستروکتورو و دگرلر
سیستئمیدیر.
عین آندا جمعیت بیر طرفدن اينسانی تشویق ائدیر، هوسلندیریر،
دیگر طرفدن قارشیسینی آلیر. یالنیز باشقالاری ایله امکداشليقدا، ایش پروسئسینده
اینسان اؤز قابیلیت و باجاریقلارینی اینکیشاف ائتدیریر و یالنیز تاریخین گئدیشینده
اؤزو-اؤزونو یارالدیر. اما عین زاماندا اکثر جمعیتلر تا بو گونه کیمی آزلیغین
مقصدلرینه خیدمت ائدیب، یئرده قالانلاری واسطه کیمی ایستیفاده اٸتمگه جهد گؤستریبدير.
اونلاری تضییق و قورخو آلتیندا ساخلاماق اوچون اؤز حاکمیتلریندن ایستیفاده ائتمک
لازیم گلمیشدیر، چونکی آزلیق (اما بئله حالدا، بلاواسطه و اؤزو اؤزلرینی)، بو
اکثریته اؤز باجاریقلارینی تام اؤلچوده اینکیشاف ائتدیرمک ایمکانی وئرمهیر.
نتیجهده جمعیت دایما اینسانیتله، استثناسیز هر کسه عایید
اولونان اونیوئرسال نورمالارلا قارشیدورمایا گیریر. جمعیتین هدفلری عمومی بشریتین
اینکیشافینین مقصدلری ایله تامامیله بنزر اولدوغو زامان خالقی معنوی جهتدن شیکست
ائتمگی و شر دوغورماغی دایاندیریر.
هر بیر اینسان – بشریتی تمثیل ائدیر. بیز اینتلئکت، ساغلاملیق
وضعیتینه و ایستعدادا گؤره فرقلیيیک. و یئنه ده بیز هامیمیز بیریک. بیز عموماً
مقدس و گوناها باتمیش، یئتکینلیک یاشینا چاتمیش و اوشاغیق و بیزدن هئچ کیم دیگریندن
اوستون و حاکم دگيل. بیز بیرلیکده بوددا ایله اویانمیشیق، عیسی ایله یاناشی
چارمیخا چکیلمیشیک و چینگیز خان، ایستالین و هیتلئرله بیر یئرده اؤلدورموش و غارت
ائتمیشیک.
تک اؤز فردیلیگینی حیاتا کئچیرمک یولو ایله و قطعين اؤزونو
آبستراکت عمومی آنلاییشا مونجر ائتمک جهدی گؤسترمگهرک تام اونیوئرسال اینسانین
کیملیگینی قاوراماق اولار. حیات اینسان قارشیسیندا پارادوکسال تاپشیریق قویوب:
بیر یاندان اؤز فردیلیگینی رئاللاشدیرماق، دیگر یاندان ایسه – اونو اؤتوب کئچمک و
اونیوئرسال یاشام طرزینه نایل اولماق. تکجه تام شکیلده اینکیشاف ائتمیش بير کس اؤز
ائقوسو («من»ی) اوزرینده اوجالدیلا بیلر.
اينسان اوغلو، آرخایک قان قوهوملوغو اولان کؤکلریندن قوپاراق اؤزونو
بشریتین اوغلو، بیر دونیا وطنداشی کیمی حيس ائدهجگی زامان،
واحيد دونيا و يٸنی اينسان دوغولاجاقدير. آیریجا قروپ اینسانا دگيل اینسان نسلینه
و یاشامینا حواله اٸديلميشدير. او، اینسان اؤولادینا سئوگی بسلهمهسی اوچون و
اونون مولاحيظهلرینه قبیله منسوبیتی تاثیرسیز قالديغينا گؤره اؤز اؤلکهسينی سٸوهجکدير.
اینسانین اینکیشافی –داواملی دوغوم پروسئسیدیر، دورمادان-آرامسیز
اویانیشدیر. بیز عادتن یاری یوخولو وضعيتدهییک، آییقلیق
بیزه یالنیزجا ایشیمیزی گؤرمگه کیفایت ائدیر. حیات اوغروندا ایسه تام آییلمامیشیق،
اصلینه باخاندا محض بو، جانلی وارلیق اوچون اهمیت داشیییراینسانی یاریمچیق یوخوسوندان
اويالدان شخص، اينسان نسلینين گؤرکملی باشچيسی کيمیدير.
اینسانلیغین بؤیوک دوشمنی اینسانی یوخویا سالاندیر و اونلارین یوخو شربتینین تانرییا
و یا قیزیل بوزووا عبادت اولماسینین فرقی یوخدور.
اینسانین اینکیشاف تاریخینین سون دؤرد مین ایلینده حقیقتن هیجان
حيس ائدیلیر. اینسان اؤز دوشونجهسینی ، طبیعتین تاپماجالارینی آچماق اقتداری
سوييهسينه قدر کامیللشدیریبدير و طبیعتین کور قوهلرینین حاکمیتیندن
اؤزونو خلاص ائتمیشدیر. اما اؤز طنطنهلی ظفر آنیندا، یئنی دونیا آستاناسیندا
دایانارکن اؤزو یاراتدیغی اشیالارین و تشکیلاتلارین تأثیری آلتینا دوشموشدور.
اینسان ایستحصالین یئنی اصوللارینی کشف ائدیب و ایستحصالی و بؤلگونو اؤز اوچون
یئنی بوته چئویریبدير. اینسان اؤز اللرینین یاراتدیغینی ایلاهیلشدیریب سیتاییش
ائدیر و اؤزو-اؤزونو اشیالارین کؤلهسینه چئویرميشدير. اینسان تانری آدینی یادا
سالیر، آزادلیق، اینسانیت، سوسیالیزم حاقدا عبث یئره دانیشیر، گئرچکده اؤز گوجونه بويون
اگيب– بومبا و ماشینلارا تعظیم ائدیر. اؤز اینسانی یوخسوللوغونو اؤرت-باسدیر ائتمگه
گؤره، داغیدیجی گوجو ایله اؤیونور. بئلهلیکله،
اؤز گوجسوزلوگونو گیزلتمگه جان آتير.
اؤزونومحودن بیزی قورویا بیلهجک یئگانه قوه، شعوردور. دٸمک
اینسانین داها چوخ دوشونجهسینه یئريين قئیری-رئاللیغی تانیماق باجاریغی، چوخلايلی
قالین یالان و ایدئولوگییالار آرخاسیندا گیزلی قالان رئاللیغا نفوذ ائتمک باجاریغیدیر.
شعور بیلیک ییغینی دئمک دگيل، ترسینه، ائنئرژینین بیر فورماسیدیر، دوشونجهنین
فعالیتینده و نتیجهلرینده تامامیله قاورانیلان گوجدور»،«تملینده بیرلشدیرمک و
آییرماق، باشا دوشمک و بصیرت قابیلیتی دورور». زوراکیلیق و سيلاحلار دگيل، ساغلام
دوشونجه بیزی خلاص ائدهجکدير.
بیر اینسان اومود و اینامینی ایتیریبسه، شعور تأثیرلی اولا
بیلمز. گوته موختلیف تاریخی دؤورلر آراسیندا ان درین فرقین – بو اینام و اینامسیزلیق
ائپوخالاری آراسینداکی فرق اولدوغو حاقیندا دانیشدیقدا حاقلی ایدی. گوته دئییردی :
اینامین طنطنهسی دؤورو پارلاق، عالی و محصولداردیر؛ ترسینه، اینامسیزلیغین حؤکم
سوردوگو دؤورلر ایزسیز یوخا چیخیر، چونکو اینسانلار بو دؤورده اؤزلرینی قئیری-محصولدار
مشغولیتلره حصر ائدیرلر. شوبههسیز، اون اوچونجو عصر اینتیباه و معاریفلنمه دؤورو
اینام و اومود عصریدیر. غرب دونیاسی ایگیرمینجی عصرده اینام و اوموددان محروم
اولماسی ایله اؤزونو آلداتماقدان، قورخورام. دوغرودان دا، اینسانا اولان اینامین
ایتیریلدیگی یئرده ماشینلارا اینام بیزی یوخ اولمادان خلاص ائتمهیر، ترسینه، بو «اینام» سادهجه سونو یاخینلاشدیریر. یا غرب
دونیاسی مغزینده ایستحصال و امگی دگيل، محض اینسانیلیگی تام اینکیشاف ائتدیرن
اینسان هومانیزمینی اویاتماق ایستعدادینی گؤسترهجک، یا دا غرب باشقا نهنگ
سیویلیزاسییالار کیمی محو اولاجاقدير.
حقیقتی آنلاماق داها چوخ اینسانین ذکاسیندان دگيل، داها چوخ
کاراکتئریندن آسیلیدیر. هر شئیدن واجیبی «یوخ» دئمک جسارتیدیر، گوجون و اجتماعی
فیکرین امرلرینه بویون اگمهدن، یوخونو اؤزوندن اوزاقلاشدیرماق و اینسان اولماقدیر،
چارهسیزلیک و هئچلیک حيسّیندن آییلماق و آزاد اولماقدیر. حوا و پرومئتئی – ایکی
اولو عوصیانکار، اونلارین «جینایتلری» بشریتی آزاد ائتدی. اما شعورلو صورتده «یوخ»
دئمک باجاریغی همچینین عینی درجهده «هه» سؤزونو دیله گتیرمگی طلب ائدیر. «هه»
تانرییا – سئزارا «یوخ»دور؛ «هه» اینسانا – کیملریسه اسارت آلتینا آلماق، ایستیثمار
و آلچالتماغا جهد ائدن هر کسه «یوخ» دئمکدیر.
من آزادلیغا، اینسانین اؤزو اولماق حاقینا، اؤزونو مدافعه
ائتمک و اؤزو اولماغا مانعه یاراتماغا جهد ائدنلره مقاومت گؤسترمگینه اینانیرام.
اما آزادلیق – اسارتین یوخلوغوندان داها بؤیوک آنلام داشیییر. بو سادهجه
«بیر شئیدن آزاد اولماق» دگيل، بو «آزادلیق» –موستقیللیک الده ائتمک آزادلیغیدير؛
چوخا مالیک اولماقدانسا و یا چوخلوغو – اشیا و اینسانلاری ایستیفاده ائتمک دگيل،
چوخ اولماق آزادلیغی دئمکدیر.
نه غرب کاپیتالیزمی، نه ده سووئت و یا چین کومونیزمی گلهجکله
باغلی پروبلئمی حل ائتمک اقتداریندا دگيل. هر ایکیسی اینسانلارلا اشیا کیمی
داورانان بوروکراتییانی دوغورور. اینسان طبیعت و جمعیتین قانونلارینی اؤز شعورلو و
راسیونال نظارتی آلتینا آلمالیدیر؛ اشیالاری دا، اینسانی دا یؤنلندیرن بوروکراتیک
نظارته دگيل، ترسینه، اشیالاری ایداره ائدن و اونلاری اینسانا تابع ائدن موستقیل
آسوسیاسییا یارادان ایستحصالچیلارین نظارتینه وئرمهلیدیر، هر بیر اشیا ایسه
معین اؤلچویه صاحبدیر. کاپیتالیزم و سوسیالیزم یوخ، محض بوروکراتیزم و هومانیزم
حقیقی آلتئرناتیولردیر. دئموکراتیک، غئیری-تمرکوزلشمیش سوسیالیزم شرطلرین
رئاللاشماسیدیر، اینسانین ایمکانلارینی تام اولاراق معینلشدیرمکده سون نتیجهیه
چاتماق اوچون ضرورتدیر.
اینسان حیاتیندا و یا سوسیال حیاتدا ان محوائدیجی سهولردن بیری
دوشونجهنین آغ-قارا ایستئرئوتیپلر باتاقلیغینا دوشمهسیدیر. «قیزار ماقدانسا اؤلمک
داها یاخشیدیر»، «یا یادلاشمیش صنایع سیویلیزاسییاسی، یا دا فردیتچی صنایعیه
قدرکی جمعیت»، «یا يٸنيدن سيلاحلانما، یا دا دوشمن قارشیسیندا عاجیزلیک» – بئله
آلتئرناتیوین نومونهلریدیر.
ایستئرئوتیپلرین اؤلومجول سانجیلاریندان آزاد اولدوقدا و
بشریتین و شعورون سسینی ائشیتمک قابیلیتی گؤستردیکده، یالنیز او زامان اینسانا
دوشونجه آیدینلیغی گتیرن دیگر و یئنی ایمکانلار دایما مؤوجود اولاجاق. «داها آز
شر» پرینسیپی – بو اومودسوزلوق پرینسیپیدیر. اکثر حاللاردا بو پرینسیپه رعایت
ائتمک یالنیزجا بؤیوک شرعی غلبهیه چکیب آپاریر. اینسانی و حاق یولوندا ریسک
ائتمک، عدالتین و اینسانلیغین گوجونه اینام، «اوپپورتونیزم رئالیزمی» آدلاندیریلاندان
داها رئالدیر.
اینسان، اونو اسارت آلتیندا ساخلایان، بئلهجه ایفلیج ائدن
ایللوزییالاردان جانینی قورتارمالیدیر. اينسان، ایللوزییالارا احتیاج اولمايان بیر
دونیا یاراتماغا گؤره، داخیلیندهکی و احاطه اولوندوغو رئاللیغی درک ائتمهلیدیر.
یالنیز ایللوزییا زنجیرلری قیریلدیقدان سونرا آزادلیق و
موستقیللیک الچاتان اولا بیلر.
بو گونوموزون اساس سوالی – دؤگوش وباريش مسالهسیدير. اینسان یئر اوزوندهکی بوتون حیاتی سیلمک و یا
سیویلیزاسییانی داغیتماق و قالان اینسانلارین دگرلرینی محو ائتمکله باربارلیغی
اوجالتماق، بشریتدن میراث هر نه وارسا اؤز تابعچیلیگینه سالان توتالیتار
تشکیلاتلاری یاراتماق اقتداریندادیر. اویانیب، بو هدهلهییجی تهلوکهنی
قاييرما جفنگیات آخینی آراسیندا، قاباقجادان اینسانلاردان گیزلدیلمیش، اونلارین
یول آلدیقلاری اوچورومو گؤرمک – بو گون اینسانین اؤز اوزرینه گؤتورمهلی اولدوغو
یئگانه معنوی-اخلاقی و اینتلئکتوال وظيفهدیر. اگر او بونو ائتمزسه، بیز محکوم
ائدیلهجهییک. اگر بیز نووه پارتلاییشیندا
تامامیله محو اولا بیلریکسه، اینسانين اینسان اولماق باجاریغیندا اولماديغيندان و
یا اینسان یارادیلیشیندان خیصلتینده شر داشیديغيندان دگيلدير؛ سرسملیک کونسئنسوسو
اونا رئاللیغی گؤرمکده مانع اولماسيندان و عدالتلی داورانماسینین قارشیسینی آلماقدان
ايرلی گلير.


text:
Mar 7, 2020
آی ایشئغئندا
ممد علی
1` آی ایشئغئندا
سحری تِز ایدی. گونون چئخماسئنا هله چُخ قالئردئ. آمما دهلیز ایشئق ایدی. تانئش بیر ایشئق. اِشیکدهن گلیردی. بُینومو اهیدیم پنجرهدن اِشیگه، یوخارئیا باخدئم. اؤزو ایدی. آی اؤزو ایدی. اُن دؤرد، اُن بِش گِجهلیک آی. اِله هامان تانئدئغئم آی.
آیئن ایشئغئ اؤزلونده گونون ایشئغئ دئر کی، آی اُنو بیزه گؤندهریر، یا بیزه سارئ دؤندهریر.
آلپ داغلارئندا دا بیر نِچه یُل گؤردویوم و گؤز قُیدوغوم دهییرمی، ایشئق، اوستونده قارپئز ییییلمیش و سویونون یویولمامئش، قالئب قوروموش لکهلرینه تای، بؤیوک خالام دِدیگی کیمی شاققئلداق، بؤیوک بیر تفسی.
بس بیز بو شاققئلداغئن نهیینه وورولموشوق؟. اُنون نهیی بیزی اؤزونه چکیر. اُلا بیلهرکی، بیری اِشیکده اُلا، و اُن دؤرد گِجهلیک آیا، قئسسا دا اُلموشسا باخمایا؟
آی ایشئغئ، آیئن اؤزونه تای، آیرئ دیللرده ده بیزیم کیمی بهیهنیلیب و سویلیبدیر. بو ایشئق تک آلودهلرین تانئشئ دگیل، اُ آلودهلرین اُنو تاپماسئندان قاباق دا، گِجه یُلدا اُلانلارئن و هامئدان آرتئق کاروانلارئن تانئشئ ایمیش.
اُندا بس گؤرهسن منیم اؤز عمیلریم و آتام، نِچه یُل هشترخان یا ترابوزان یُلوندا کاروانلا گِدهنده، بو اُن دؤرد گِجهلیک آیئ گؤروبلر؟. گؤرهسن اُنا گؤره نه دوشونوبلر؛ اُندا نهیه فیکر اِلهییبلر؟ قاباقداکئ کاروانسارادا خئپ دوشوب یاتماق؟ یا اِله ایت هورهرمیش، کارواندا گِچهرمیش؟ اُندان دا آرتئق، اولدوزلارئ، دان اولدوزونو، کاروان قئرانئ، یُلون دوزگون اُلماسئنئ بیلمکدن اؤترو، تانئیئبلار و باخئبلار؟ هامان ایش کی، ژیروسکپدان قاباق اوزاق زمانلارئن دنیزچیلری اوجسوز بوجاقسئز سولاردا، فئندئق بُیدا بیر آدانئ تاپماق اوچون گؤرمهلی ایمیشلر؛ بیزیمکیلردهن چُخ قُرخولو بیر شرایطده. گِنه بولارئن آیاغئ یِردهن اوزولمهزمیش.
من هله اوشاق ایکن، اُنو چُخلارئ دا گؤرموش؛ بهیم ده هامان من گؤرهن کیمی، یا اُندان آیرئ بیر تهر کؤرموش. هامان، آنامئن باخدئغئ و گؤردویو آی. و اُخودوغو ماهنئ :
آی چئخدئ سینی کیمی، مشرقین گونو کیمی.
یا رشید بهبودُفون سِوگیلی قئزئن دیلیندهن اُخودوغو :
گِد آی باتاندان سُرا گل آی اُغلان؛ آنام یاتاندان سُزا گل آی اُغلان.
بلکه ده آیئن ایستهینلری اُنون اوزونه باخا بیلدیکلری و گؤزلری قاماشمادئغئنا گؤره، چُخ واخت دقیقهلرله و اُلوکو، آرتئق دا، گؤزلرینی اُنا تیکیبلر. و آیا وئرئلئب، یا اُنو گؤزهله بنزهدیبلر. آی اوزلو صفتی اِله بوردان تاپئلئب؛ باخ، اوشاق اِله بیل آی پارچاسئ دئر. یا شاه اسمایئل ختایی دِییهن کیمی : سانما کی، سن گِتدون اِی آیاوزلو، جان قالدئ مانا-. یا شهریارنِجه آیا ایشاره اِدیب و دِییب : نه سارئ تِللی اینهکلر، نه آلا گؤزلو اؤکوزلر، آی نِجه آی کیمی اوزلر،
یا مثللرده : اُغورلوغون اوّلی دوشور آی ایشئغئنا؛ بیرینین آیئ چئخئر..
یِر اوزونون آیرئ قورشاقلارئندا، آیا، و آی ایشئغئنا آیرئ بیر گؤزده ده باخئبلار. تک نُستالژئ یا شاعیرانه اُخشاتمالارا کیفایتلنمهییبلر. مثلاً آمریکا آدلانان یِرده اوروپادان گؤندهریلن اینگلیس دوستاقلارئ- لارئ گلمکدهن قاباق قئرمئزئ دریلی، اصل آمریکالئلار آیا نه گؤزده باخماقلارئندان منیم خبریم یُخدو. آمما بو، سُرادان گلن تاخچالارئ گزهن قُناقلار، آی ایشئغئ دِییلن سؤزو قاچاق معناسئنا دا ایشلهدیبلر. یانئ بیریسی گوندوز ایشلهمک یِرینه، یا آرتئق قازانماق اوچون گِجه آی ایشئغئندا گؤردویو ایش یا قاچاق. آی ایشئغئندا ایشلهین یا قاچاق مالئ آپاران دا اُلور قاچاقچئ. یانئ بیزیم دیلیمیزده باندرُلسوز و آچئق آراق گتیرهن سؤزو دور. ایندی بونو توتوشدورون بیزیمله کی، آیئن باتماسئنا گؤز اُلوروق کی، قارئ یاتا، و اُغلان گلیب قئزئ گؤره بیله. اُردا آمما ایستیرلر آی چئخا کی، قاچاقچئلار چالاچوخورا دوشوب قُل قئچئ سئنماسئن. ایشین یاخچئلئغئ بوراسئندادئ کئ، آی اُ گؤزهللیگی ایله آقالئق اِدیب، همی باتئب قارئ یاتماغا یُل وِریر، هم ده قاچاقچئنئن چؤرهیینی کسمیر !. اُ دا آیئن اؤزوندهن آرتئق، یِر کورهسینین ایشی و دُلانماسئ ایله دُغرولور. آخئ بیز هرهمیز یِر کورهسینین اوز به اوز یا کورهک کورهیه دوشن قورشاق- لارئندا یاشایئرئق. اُ غرب آدلانئر بیز ده شرق، آمما یارئمچئلئق شرق. دُغرو شرق گون دُغان، یاپُن، چین دی.
هر نه تهر اُلموشسا، بیز آیئ اؤز بیلدیگیمیز و تانئدئغئمئز کیمی سِویریک. آی اِله سِومهلی دیر ده. بیزه گؤزهللیگینی گؤرستمکله، شاعیرلریمیزه ده اهییرمهیه ایپ، سئندئرماغا قُز وِریر، قُشمالارئنا آیئن ایشئغئنئ گتیریر.. اُندان باشقا گونشین ال بیرلیگی ایله دنیزلرین قابارما- چکیلمهسینه ( جزر-مد) یاردئم اِدیر. و یِر اوزونده بیر چُخلو آدامئن دُلاناجاغی اوچون گتیردیگی برهکتدن پول قازاندئرئر
.
آیا گؤره، اؤزو ده، بیر آیاز گِجهنی گؤرسدهن، مدرهسهده اینگلیسی دیلی اؤرگنمک اوچون اُخودوغوموز کیتابدا (اِسِنشِل اینقلیش بوک آدئندا) چکیلمیش بیر شکیل ایندی ده منیم یادئمدا قالئر. بو شکیلده کیتابئن مئرتچیل پِرسُناژئ، هاب، کی قُنشو قئزئنئن بالا پیشیگینی آغاجدان اندیردیگینه گؤره تشکر اوچون بیلهسینی اؤپموشدو؛ بیر آیرئ اؤپوش آلماق اوچون، هامان بو آیاز گِجه، آغاجا دئرماشئب و بیر بالاجا بالئغئ بوداغا مئخلامئشدئ و آیپارا دا گؤیدهن باخئرمئش. اُ شکیل ، اؤزو ده بیزدهن چُخ آز قلبی آی گؤرهن اینگلیسده منیم یادئمدا قالئب. آی گؤیدهن باخئب گؤز ایدی. هاب دا ساباغئ گؤزلهییرمیش کی پیشیک بالئق هاواسئنا آغاجا دئرماشا، و گِنه ده انه بیلمهیه، . و هاب دا چئخئب اُنو اندیره. و دالئسئ اومولان ایش یِرینه یِتیریله. بو دا، اُلوکی اینگلیس سایاغئ آی ایشئغئ عاشقانه لیگی ایمیش. یا هِچ اُلماسا اُ کیتابئ یازانئن ذوقو.
سؤزدهن اوزاق دوشمهیک. من سحر تزدهن آیئن ایشئغئنئ گؤرهنده نه آمریکا قاچاقچئسئنا و نه دنیزلرین قابارما-چکیلمهسینه دوشوندوم. من اِله اُنون یومشاق، تومارلایان، اورهیه یاتان ایشئغئنا واله اُلدوم. و باخاراق دا آی ايشئغئندا گؤردویوم ایشلره و خاطیرهلره ائلدئرئم یِیینلیکده بیر باش چکدیم. آلپ داغلارئندا بیر ایکی ساعات داغئن سرینی و ایشئغئن سوواشان گؤزهللیگی آلتئندا اُتوروب گؤزومو اُنا تیکمهیی یاداسالدئم. اُندان درین، و اُندان دا اوزاق، تبریزین یانئق داغئ اتهیینده، آکاظئم باغئ، آتقی باغئنا دوشوندوم.
بوراسئ منی هامئدان آرتئق اؤزونه چکن اُلدو. ایلده بیر، یا اُلسا ایدی ایکی یُل، آیئن اُن دؤرد گِجهلیگینده، یانئ آیئن لاپ قلبیلنن گِجهسی اُرالاردا اُلدوغوم گِجهلر یادئما دوشدو. بو بایاتئ دا تاریخین دومانئندا گؤزدهن ایتمیش ایللرین بیرینده اِله اُنا گؤره قُشولموشدو :
آی دُغدو قلبیلندی،
دُغدوقجا قلبیلندی،
اینانمئسان قُی دِییم،
بو قلب اُ قلب ایلن دی
قاباقجادان تداریک گؤرولموش، زومارلئق زاد، بیر نِچه یُلداش چُخو دا چرهنداب اوشاغئ، علی آقا، هردهن علی تانق، حسن قره و کیم و کیملر. بو گِجهنین یُلچوسو ایدیک. بو ایکی باغ امامیه قبوستانئندان یوخارئدا بیر نِچه کیلومترلیک یُلون سُنوندا ایدی. و ایندی بیلمیرهم نه گونه قالئبلار.
بیر یُل، یا هاوا سرین ایدی، یا آیئن ایشئغئ ایشتاهلارئ آچمئشدئ کي،. ایچمهلی اسگیک گلمیشدی. علی تانق دوروب گِدیب بیر آز ايان بویاندا دورتدهلنیب، دیبده بیر داش آلتدان یارئم قاب تاپئب گتیردی، یانئ قاباقجا اؤزو قویلادئغئ مالئ تاپدئ. مان گونو اوچون ساخلانان زاد بِله اُلار. علیآقانئن
داغلاردا یِل اسهر گِدهر،
سؤز قئلئج دئ کسهر گِدهر،
نِینه میشدیم من اُ یارا،
هِی دِمهمیش کوسهر گِدهر،
آلا گؤزلر، آلا گؤزلر
آلا گؤزلر کیمی گؤزلر (ی)
یئغئناغئن لاپ شیرین چاغئ ایدی، یانئ اُ زیروهده دیر، و بو بیریلری ده سِوینجک سالماق، و حالا گتیرمک ایستهمهیین اعلانئدئ. بو، اُنون برغرض اِتدیگی ایش دگبلدی. چُخ طبیعی و اؤز اؤزونه اُلاردئ.
بو اوزاق یُلو گِدهنده باشا باش اوز یوخارئ گِدهردیک. بِله ده اُلمالئ ایدی. قالخاردئق سهند قاباغئ یانئق داغئنا.
اُ زمان هِچ بیریمیز ده تؤوشومزدیک، یُرولان زاد اُلمازدئ.
بوردا جاواد عمی، احمد، صمد، و اُ گؤزهل اُغلان، صنعت مدرهسهسی -نین بیرینجی شایئردئ اُلدوغو اوچون آلماندا درسینین دالئنئ توتماغا یُللانان،کلاسلارئن پایئزدا باشلانماسئندان قاباق دنیزه اوزمک اوچون گِدیب داها ساغ گلمهین جوانئن یادئنا دوشدوم. احمدین فاجعهسینه ده. بِله اُلوردو کی بیز گؤزهللری بیربیر ایتیرهرهک آی ایشئغئنا باخاندا نِجه اُلارئ یادا سالا بیلمهیک.
بو باغلارئن سویو بوتونلویو ایله سهند داغئندان گلهردی. آذربایجانئ امدیردهن اوچ امجهیین بیری : ساوالان، میشو، سهند.
تبریز سهندین قوزِیینده، ماراغا سهندین، گونِییینده. آذربایجانئن اوچ آباد قورشاغئ. بو اوچ امجکدهن اممک اوچون اُلارئن اتهیینه دؤشهنیبدیر. بوتون وِریملی درهلریمیز بو اوچ یِرده دی.
آکاظئم باغئ و آتقی باغئندان انهنده آخشام اوستو قالخدئغئمئز اوز یوخارئلارئ آیئن لاپ گؤیه میللندیگی زمان، اُلاردئ کی، هامئ گؤره بیلهردی بو گؤزهلی، داها بوردا بو گؤزهلی گؤرمک اوچون بو حلال دیر بو حرام، یُخ ایدی. یانئ دُغروسو دا،
باغ جنت کیمی اُردا، «بو حلال دئر، بو حرام» یُخ.
هله بیز شهریار کیمی سهندین زیروهسینده دهییلیک کی، چال پاپاغئن دا گؤرهک، بیز سهند قاباغئ یانئق داغئندایئق، گؤر جاما چئخساق نه اُلار.
ایندی، اُن دؤرد گِجهلیک آیئن ایشئغئندا انیریک بالا بالا، یاواش یاواش، شهره سارئ.
ان یاخئن دانشکده یُلداشئم سیروس بیر گون دِدی : بیر یُل دا من سیز ایلن گلیم.- گؤز اوسته.
آی باشئمئز اوسته، نه قدهر آتئلساق دا توتا بیلمهدیگیمیز اوجالئقدا. انیریک شهره. سیروس اؤزو ایله رادیو گتیرمیشدی. گِجه آراز رادیو- سونون موغامات کنسرتی وقتی ایدی. اُ باشارمازدئ. اصغر آرازئ تاپدئ. چالقئ باشلادئ. آی ایشئغئ، تبریز گؤزوموزون اُنونده، یاخئن دُستلار، هم شخصاً هم دوشونجهدن؛ موغامات چالقئسئ، اُخویانئن سسی، سؤزو، تارئن دیللنمهسی. گؤر نه قیامت قُپار.
اونودولماز بونا دییهرلر.
یاخئن دُستلار سؤزو گلنده، کوچه باشئندا دایانان و سلاملاشان هر کیمسه دگیل. بِله یاخئن دُستلارئ، اینسانلارئن یاشاماق دؤرانئ قت وِرمهدیکدهن آنجاق بیر یُل تاپماق اُلار، هِچ کیم ایکینجی یُلونا ال تاپا بیلمهییب و تاپا بیلمهز ده. یا یاخئن دُستون اُلوب، وار، یا دا یُخ !
قئرخلاردان دُخسانلارئن سُنونا قدهر. زمان باخئمئندان هم اوزوندو، هم قئسسا. اوزوندور اُنا گؤره کی، بیر عؤمور بُیو دا اُلماسا، بیر یوز ایللیگین اُرتاسئندان قاباق هامان یوز ایللیگین سُنونا قدهر اُلور. سایسان قئرخ، قئرخ بیر، قئرخ ایکی ….. بیر دقیقهدن آرتئق چکهر. قئسسادئر، اُنا گؤره کی داها سُنونا چاتئر. هر اوزون بیر زادئن دیبینده اوزونلوق قالماز کی، داها اوزون دگیل کی، هر نه اوزونلوقدا اُلور اُلسون. بس اُ بیرزاد قئسسادئر، قئسسانئن باشلانئشئ ایله اُنون قورتارماسئ آراسئندا اِله بیر آرا یُخدور.
آی دا، گِجه اُ ایلئقلئقدا ایشئغئ بیزیم باشئمئزا و هر یانا یایدئقدا، هامئنئ اؤز رنگینه بُیاماقلا دا اُ اوجالئقدان انهجک، و بیزلر سحر دوراندا داها اُنو گؤره بیلمهیهجهییک.
آمما، اونودولمازلئغئن بیر یاخچئ خاصیتی وار کی، داها اوزون قئسسالئق اُنا کار کسمهز. نِجه کی سیروس اُنو دوننکی کیمی یادئندا ساخلایئب. من ده. گِدهنلر ده قالسایدئلار یادلارئندا قالمئش اُلاردئ.
هایهای.
ممدعلی


text:
سلیمان قانونی
سلیمان قانونی یا دا سولطان سلیمان قانونی ویا بیرینجی سلیمان (عثمانلی تورکجهسی: سلطان سلیمان اول؛ ۶ نووامبر ۱۴۹۴، ترابزون - ۷ سپتامبر ۱۵۶۶، زیگتوار)، عثمانلی ایمپریاسینین ۱۰-جو سولطانی و ۸۹-جو ایسلام خلیفهسیدیر. غرب دونیاسیندا مؤحتشم سلیمان، شرقده ایسه عدالتلی ایدارهچیلیگینه گؤره سولطان سلیمان قانونی اولاراق تانینیر. ۱۵۲۰-دن ۱۵۶۶-داکی اؤلومونه قدر تقریباً ۴۶ ایل سولطانلیق ائتمیش و ۱۳ دفعه سفره چیخمیش، سلطنتینین عومومیلیکده ۱۰ ایل ۱ آیینی سفرلرده کئچیرمیشدیر. عثمانلی تاریخینین ان اوزون مودّت تاختدا اوتوران، ان اوزون مودّت سفرده قالان و ان چوْخ سفره چیخان سولطانیدیر.
سلیمان قانونی ۱۵۲۰ تاریخینده آتاسی بیرینجی سولطان سلیمین وفاتی ایله تاختا چیخدی. غربده بلقراد، رودوس، بوغدان (ایندیکی مولداوی) و مجاریستانین بؤیوک حیصّهسینی ایمپریا تورپاقلارینا بیرلشدیردی. ۱۵۲۹ تاریخینده ویئن شهرینی موحاصیرهیه آلسا دا، موختلیف سببلردن بۇ موحاصیره اوغورسوز اولدو. شرقده صفویلرله گئدن دؤیوشلردن سونرا اورتا شرقین بؤیوک بیر قیسمینی ایشغال ائتمیشدیر. آفریقادا ایمپریا سرحدلری الجزاییره قدر اوزانمیش، عثمانلی بحریّهسی آرالیق دنیز ساحیللرینی و قیرمیزی دنیز ساحیللرینی فتح ائتمیشدی. سولطان سلیمدن ۶٫۵۵۷٫۰۰۰ کم۲ اولاراق آلدیغی عثمانلی مولکونو، اوغلو ایکینجی سلیمه ۱۴٫۸۹۳٫۰۰۰ کم۲ اولاراق میراث بوراخمیشدیر. زیگتوار موحاصیرهسینین بیتمهسینه بیر گون قالمیش ۷ سپتامبر ۱۵۶۶ تاریخینده موحاریبه دوشرگهسینده وفات ائتمیش و یئرینه اوغلو ایکینجی سلیم کئچمیشدیر.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
سولطان سلیمان شاعیر ایمیش و «محبّی» تخلّوصو ایله شعر دئیرمیش. خورّم سولطان آدیندا نیکاحلی قادینینا بۇ شعری دئمیشدیر:
قایناقلار[دَییشدیر]
تورکیه تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[[:tr:I. Süleyman]] I._Süleyman]»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۰۶ ژوئیه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- ^ Ágoston, Gábor (2009). "Süleyman I". In Ágoston, Gábor; Bruce Masters (eds.). Encyclopedia of the Ottoman Empire. p. 541.
- ^ Ágoston, Gábor (2009). "Süleyman I". In Ágoston, Gábor; Bruce Masters (eds.). Encyclopedia of the Ottoman Empire. p. 545.


text:
اوکراین: آوروپاداکی گنجلرین گئچیردیغی ایقلیم اعتراضلارینین آرخاسیندا روسیا وار
کلیمکین، " روسیانین مقصدی دموکراتیک قوروملاریمیزی و آوروپا بیرلیگینی ضعیفلتمک." دئدی
اوکراین دیش ایشلری باخانی پاولو کلیمکین، آوروپا اؤلکهلرینده گنجلرین گئچیردیغی ایقلیم اعتراضلارینین آرخاسیندا روسیانین اولدوغونو ادعا ائدیب.
کلیمکین، بلژیکین باشکندی بروکسلده ژورنالیستلرین "آوروپادا گنجلرین ایقلیم اعتراضلارینین آرخاسیندا روسیانین اولوب اولمادیغینا" دایر سوالا،
کسینلیکله " بلی" جوابینی وئردی.
موسکوا رهبرلیگینین آوروپاداکی تهدید عنصورلارینی بسلدیگینی ایرهلی سورن کلیمکین،
" روسیانین مقصدی دموکراتیک قوروملاریمیزی و آوروپا بیرلیگینی ضعیفلتمک." دئدی.
آلمانیا، بلژیک، اینگیلتره و هولند کیمی آوروپانین گلیشمیش اؤلکهلرینده گنجلر سون آیلاردا تئز-تئز ایقلیم اعتراضلاری تشکیل ائدیر.
خصوصیله سوسیال مئدیا اوزریندن تشکیل ائدیلن اعتراضلارا اون مینلرله گنج قاتیلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.
روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
روسیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتیندان (بمت) روسیا گوبرهسینین و تاخیلینین صادراتینا مانعهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون تدبیر گؤرمهسینی ایستهییب.