text:
گورجیستان
موختصات: 42°00′N 43°30′E / 42.000°N 43.500°E
گورجیستان (گورجو: საქართველო) - جنوبی قافقازدا دؤلت. روسیه، آذربایجان جومهوریتی، ارمنیستان و تورکیه ایله همسرحددیر. پایتختی تیفلیس شهریدیر.[۷]
تاریخ[دَییشدیر]
اوزاق کئچمیشده بۇ اراضیلرده یونانلارا و رومالیلارا معلوم اوْلان ایکی دولت مؤوجود ایدی: عبریا و کولخیدا. بۇ دولتلر 337-جی ایلده مسیحیلیک قبول ائتدیلر. بیزانس ایمپیراتورلوغو و عربلر ایدارهسیندن قورتاریب گورکو ملیکلری XI عصرده توْرپاقلارینی بیرلشدیریب موستقیل گورجو شاهلیغینی یاراتدیلار. XII عصرده بۇ شاهلیق قونشو اراضیلری فتح ائدیب گوجلو بیر دولته دؤندور. XIV عصردن بری مونقوللار, ایرانلیلار و عثمانلیلار اؤلکهیه هجوم ائدیب موستقیللیگینده دفعهلرله سون قویوردولار. 1783-جو ایلده گورجو کارتلی-کاخئتی شاهی عیراقلی II روسیه ایله گئورگیوئسک موقاویلهسینی ایمضالادی. بۇ موقاویله اساساً روسیه گورجوستانا موحافیظه تعمین ائتسه ده, ایران هله ده اؤلکهیه قارشی هجوم ائتمهیه داوام ائدیردی. 1801-جی ایلده گورجوستان کؤنوللو اولاراق روسیهنین ترکیبینده گیردی. 1810 روسیه غربی گورجو ایمئرئتی شاهلیغینی دا اؤزونه تابع ائتدی. 1918-جی ایلده 1921-جی ایللر آراسیندا گورجوستان موستقیل جومهوریت ایدی. 1921-جی ایلده سووئت عسگرلری گورجوستانا داخیل اوْلوب, موستقیللیگی لغو ائدیب س.س.ر.ی.نین ترکیبینده گورجوستانا سووئت سوسیالیست جومهوریتینی یاراتدیلار. 1922-1936-جی ایللرده گورجوستان زاقافقازییا سووئت فدراتیو سوسیالیست رسپوبلیکاسینا داخیل ایدی. 1991-جی ایلدن بری گورجوستان جومهوریتی موستقیل اؤلکهدیر.
اهالی[دَییشدیر]
2006-جی ایلین یاناوارین 1-ه اوْلان معلوماتا گؤره گورجوستان اهالیسی 4401,3 مین نفر تشکیل ائتمیشدیر کی، اونون دا 52,5%-ای شهر و شهر تیپلی قصبهلرده, 47,5%-ای کندلرده یاشاییر. 2002-جی ایلده آپاریلمیش سوْنونجو سییاهییالامانین نتیجهلرینه اساساً اهالینین 83,8%-نی گورجولر, 6,5%-نی آذربایجانلیلر, 5,7%-نی ائرمنیلر, 1,5%-نی روسلار, 0,9%-نی اوسئتینلر, 0,5%-نی کوردلر, قالانلارینی ایسه اوکراینالیلار, یونانلار, چئچئنلر, آوارلار, یهودیلر, آبخازلار و دیگر ائتنوس تشکیل ائتمیشدیر.
اقتصادیات[دَییشدیر]
گورجوستان اکین(تاریم)-صنایع اؤلکهسیدیر. 2004-جو ایلدن اعتیباراً اقتصادیات ثابیت آرتیم تئمپی, کیچیک حجملی بودجه کسیری (2006-جی ایلده ÜDM-ین 0,3%-ای حجمینده), والیوتا احتیاطلارینین صورتله آرتماسی, خاریجی دولت بورجونون ایداره اوْلونان سوییهیه دوشمهسی و اینفلیاسییا پروسسلرینین صورتلنمهسی ایله کاراکتئریزه اوْلونور.
2006-جی ایلده بورادا ایقتیصادی آرتیم 9,6%, آدامباشینا دوشن ÜDM 3153 لاری (1771 آمریکا دولاری) تشکیل ائتمیشدیر. سون 3 ایلده (2004-2006) بودجه خرجلرینین اوْرتا ایللیک 47% آرتماسی قیمتلرین باهالاشماسینی ستیموللاشدیراجاق 2006-جی ایلده 8,8%-ه چاتماسینی شرطلندیرمیشدیلر. خاریجی تیجارت بالانسیندا ایری حجملی کسیره باخمایاراق, اؤلکهیه اینتئنسیو آخیب گلن خاریجی اینوئستیسییالار داخیلی والیوتا بازاریندا تضییق یاراداراق آمریکا دولارینا نظراً لارینین مزننهسینی 2002-جی ایلین آپرئلیندن اعتیباراً داواملی اولاراق باهالاشدیرماقدادیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ "Article 8", Constitution of Georgia. In آبخازیا, also Abkhazian.
- ↑ Population. یوْخلانیلیب2 May 2016.
- ↑ 2014 General Population Census Main Results General Information — National Statistics Office of Georgia. یوْخلانیلیب2 May 2016.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Georgia - Gross domestic product.
- ↑ Gini Index. World Bank. یوْخلانیلیب23 December 2016.
- ↑ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب24 March 2017.
- ↑ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- گورجیستان
- اوروپا اؤلکهلری
- اؤلکهلر
- جومهوریتلر
- گونئی قافقاز
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- آسیا اؤلکهلری
- Georgia (country)
- اوروپادا اؤلکهلر
- شرقی اوروپا اؤلکهلری
- غربی آسیا اؤلکهلری
- Georgian-speaking countries and territories
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- ۱۹۹۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- ۱۹۹۱ - جی ایلینده گورجیستان اؤلکهسینده یارانانلار
- 1991 establishments in Asia
- 1991 establishments in Europe
- Modern history of Georgia (country)
- Christian states


c: text/html

text:
عجب زمانه اولوب! پیشیگه پیشتی دئییرسن یوزنفر آغاج گؤتورور سنین اوستونه.
یازیرسان: «هرکس گرهک اؤز آنا دیلینده تحصیل آلا!»، «قاراباغ آذربایجانیندیر، گرهک ائرمنیلر قایتارا !»، فوری بیر عیددهنین باش- قولاغی شوشلهنیر؛ ماجال وئرمیرلر سؤزون آغزیندا بیتسین. ایکینی سایینجا مین یئرده یازیرلار، اویان بو یاندا دئییرلر – «طرف پان تورکدیر، تجزیهطلبدیر…!»
یازیرسان: «اوستاد شجریان موسیقی خادیمی ایدی؛ خالقین خوانندهسی ایدی؛ اونا گؤره ده خالقین اورهیینده ابدی یاشایاجاق. فوری دئییرلر: -«شجریان فردوسینین باجی اوغلوسو ایدی. سن ده پان فارسسان، شوونیستسن!»
یازیرسان: «کشت صنعت موغانی، ماشینسازینی، فلان بهمان یئری نهدن موفتهسینه باغیشلادینیز اونا، بونا؟ نییه اوردا ایشلهین زحمتکشلری آوارا قویورسونوز؟» یازیرلار: – «کوپک اوغلو کمونیستدیر. اصلن اولارین جد و آبادی مارکسین، لنینین، حزب تودهنین، فداییلرین… خانهزاد نوکرلریدیرلر.»
یازیرسان: «وآللاه کئچن رژیمده خالقین معیشتی بوندان چوخ یاخشی ایدی. باهالیق، بئکارلیق، تورم ائویمیزی ییخدی. بوگونون ایکی قارپیز پولو ایله قیرخ ایل بوندان قاباق یوز مئتیر ائو، بیر کیلو موزون پولونا بیر پیکان آلماق اولاردی.» های دوشور، قیشقیریرلار:- «دئمهدیک بو گَده شاهچیدی، سلطنتطلبدی؟!»
یازیرسان: «قاراداش عیسا، موسا اؤز دینینده؛ اوتور یئرینده قوی جماعات یاشاسین! خالقین خصوصی ایشلرینه دخالت ائلهمه! اؤزونو آللاهین نمایندهسی بیلمه! بسدیر آز اینجیدین بو میللتی!» آللاه گؤسترمهسین، قارا یاخالار اؤزون جیریر؛ آغالار تهدید ائدیرلر، دئییرلر:- «کافرسن، معلوم دئییل سنین تیکه کیمدندیر …»
دئییرسن: «ایستهییرم ائولنم» مین نفر دئییر: -«آلابا، داش دوشسون باشینا! اوتان، خجالت چک! هله ایندییه قالیب سنین ائولنمهیین؟!»
دئییرسن: «یاخشی، آنلامادیم؛ ایستهییرم بوشانام.» دئییرلر:-«گؤرهسن نه پوخ چیخاردیب ها، طرفی بوشاییرلار!»
دئییرسن: «۶۰ ایلدن سونرا ایستهییرم مین بورجلا، مین بانکدان دیلنمکله بیر ائو آلام بلکه کیرا کئشلیکدن یاخامی قورتارام.» قوهوم- اقروبادان توتدو بوتون قاپی قونشولار دئییرلر: -«طرف نم هاردان پارلاییب ها! دوننهجه آجیندان اؤلوردو. بوگون ایستهییر ائو آلسین …»
عزیزیم، گؤزهلیم، آتا بابالار دئمیشکن: «قرار دئییل هامی سنین آغزینلا اوتورسون، دورسون. لوطفن باس ائشییه، قوی نفس چَکاخ!»

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آذربایجان اؤزبگیستان دا مایا قوُیماغا دوُوام ادیأر
اؤزبگیستان دا 200 سانینا قوُلای آذربایجانلی شرکت بار
اؤزبگیستان بیلن آذربایجان ینگ آراسینداقی مایاقوُیوم یوُقارلایار.
اؤزبگیستان ینگ داشاری سؤودا وزیرلیگی ایکی یوردونگ بیری بیرینده سرمایا قوُیماغا دوُوام ادیأندیگینی بیلدیردی.
اؤزبگیستان دا 200 سانینا قوُلای آذربایجانلی شرکت بار.
سوُنگقی 3 ییلدا آذربایجان دان اؤزبگیستان دا 30 میلیون دلار مایا قوُیولدی.
بو مایاقوُیومینگ 20 میلیون دلاری 2020-نجی ییلا دگیشلی.
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
سولفات لاریل سودیوم
سولفات لاریل سودیوم (اینگیلیسجه: Sodium dodecyl sulfate، روسجا: ЛaypилcyлbфaT HaTpия، عربجه: دوديسيل كبريتات صوديوم ) بیر شیمیایی ماده. قیٛرمیزی، آغ و برک جیسم حالتینده تاپیلار.سولفات لاریل سودیوم سولفاتلار و سودیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sodium dodecyl sulfate»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سولفات لاریل سودیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
حمدالله مستوفی
حمدالله، یا حمد بن تاجالدین ابیبکر بن حمد بن نصر مستوفی قزوینی، ایرانلی شاعیر، یازیچی و تاریخ یازان ایدی.
عایلهسی قزوین'ه یئرلشمیش شیعی عرب'دیر. دهدهلری، کئربلا'دا حسین (ع) یانیندا ساواشمیش حرّ بن یزید الریاحی'نین سویونداندیر. بؤیوک دهدهسی، دهدهسی و باباسی عیراق مُستوفی [مالییه ایشلرینه باخان مأمور] اولدوغوندان کُنیهسینده بو آدی آلمیشدیر. آیلهسی اونون دوغوموندان اؤنجه قزوین'ه یئرلشمیشدیر.
ایلخانلی هوکومداری اولجایتو'نون خیدمتینه گیرمیش، 1311'ده قزوین، ابهر، زنگان و تاریم'ین مالییه ایشلرینی دئنتلهمکل گؤرَولندیریلمیشدیر. دؤولت گؤرَولیسی اولاراق سولطانیه، تبریز، باغداد، ایسفاهان شهرلرینی گئزمیش بو شئهیرلرین کیتابخانالاریندا چالیشمیشدیر.
یئنه ایلخانلی وئزیری رشیدالدین همدانی'نین عیلیم مجلیسلرینه قاتیلمیش، اونون اؤلدورولمهسی اوزرینه اوغلو غیاثالدین محمد'ین خیدمتینه گیرمیشدیر. اونون دا اؤلدورولمهسیندن سونرا دؤولت خیدمتیندن چئکیلمیش، 1340 ایلینده قزوین'ده اؤلموشدور.
اثرلری[دَییشدیر]
- تاریخ گزیده
- ظفرنامه
- نزهة الکتب
قایناقلار[دَییشدیر]
- تورکیه دیانت باخانلیغی ایسلام انسیکلوپئدیاسی، حمدالله مستوفی مدخلی.


text:
آذربایجان
آذربایجان یوخسا جنوبی آذربایجان[۱][۲][۳][۴][۵] یا دا گۆنئی آذربایجان[۶] و یا ایران آذربایجانی[۷] _ ایرانین شومال-غرب ساحهسینده و آذربایجان جومهوریتینین جنوبوندا یئرلَشن بؤیۆک بیر بؤلگهدیر. ان بؤیوک شهری تبریز دیر. آذربایجانین اهالیسی آذربایجان تورکجهسینده دانیشاراق تورک و یا آذربایجان تورکو آدلانیرلار. آذربایجان ایکی مین ایلدن چوخ یاشی اوْلان سیاسی بیر واحید تشکیل ائتمیشدیر و تاریخ بویو اورتاشرقین مدنیّت اوجاغی کیمی تانینمیشدیر. اورمو گؤلو ان بؤیوک گؤلو دور.
جوغرافیا
ایرانین شومالغربیسینده یئرلَشن آذربایجان، شرقدن خزر دنیزینه سؤیکنیر و جنوبی سرحدلری ایراندا زنجان اوستانی و قزوین اوستانینین بۆتونونو و همدان و مرکزی اوستانلارینین بؤیوک قیسمتلرینه شامیل اولور. جنوبی آذربایجان شرق طرفدن آستارا بؤلگهسینین واسیطهسی ایله خزر دنیزینه یولو وار. جنوبی آذربایجانین ان بؤیوک گؤلو اورمو گؤلو دور. آذربایجانین تاریخی مرکزی تبریزدیر.
تاریخی قایناقلارا گؤره آذربایجان اراضیسی داغیستاندان داغیستانا قدر اوْلموش؛ یعنی بۇ گونکو ایران گؤبگیندن بۆتون مرکزی اوستانینی قاپسایاراق ایصفاهاندان باشلاییب روسیا داکی دربند شهرینه قدراوزانیر. بئله لیکله جنوبی آذربایجان تاریخی اراضیسی؛ غربی آذربایجان اوستانی، شرقی آذربایجان اوستانی، اردبیل اوستانی، زنجان اوستانی، همدان اوستانی، قزوین اوستانی، البورز اوستانی، تهران اوستانی، مرکزی و قوم اوستانلاری و همچینین قوروه، بیجار، سونقور و آستارا بؤلگهلرینه شامیل اولور. همیده، بعضیلرین نظرینه گؤره عراق عجمده بوتون آذربایجانین تاریخی اراضیلریندندیر.
ائتنیکلر
آذربایجان تورکلری
آذربایجان اوستانی تورکلری آذربایجان سینیرلاریندا هابئله آذربایجان سینیرلاریندان ائشییده، ایرانین آیری اوستانلری و بؤلگه لرینده یاشاماقدا دیرلار. بونلار عومومیتده دغو آذربایجان، باتی آذربایجان، اردبیل، زنگان، قزوین، همدان، مرکزی، گیلان، کوردوستان، کیرمانشاه، البورز، تهران و قوم اوستانلرینده یئرلشیب لر.[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳] گونئی آذربایجان تورکلری نین سایی ۱۹۹۸ اینجی ایلده ائتنولوگ سایتی نین تخمینی اساسیندا ۲۳٫۵۰۰٫۰۰۰ نفرایمیش لر. بۇ تخمینی ۳۰ میلیون نفره جن چوخالتماق اولار.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷]
لاکین ۱۹۹۹- جو ایلده جاماح آنالیتیک اینفورماسییا مرکزینین آپاردیغی دقیق آراشدیرمایا اساساً ایراندا یاشایان آذربایجان تورکلرینین سایی ۲۹ میلیون نفر اولارق بیلدیریلمیشدیر و همین تاریخده، بۇ رقم اؤلکه اهالیسینین ۴۱٫۴۲٪-ی آنلامینا گلیردی.[۳۸] آذربایجاندا همچینین چوخ آز سایدا تالیشلار، فارسلار، کوردلر، تاتلار و اِرمنیلر ده یاشماقدادیرلار. بونلارین چوخو اؤزللیکله کوردلرله ارمنیلر سوْنرالار آذربایجان توپراقلارینا کؤچوبلر.
ایبهاملی آمارلار
ایراندا یاشایان تورک لرین سایی سی باره ده موختلیف قایناق لاردا، موختلیف سای لارا راست گلمک اولار. ایراندا یاشایان تورک لرین ایدیعالارینا گوره بۇ رقم ۳۷ میلیونا قدر چاتماق دادیر[۸] – ب.[۳۹] ائتنولوگ سایتی نین وئردیی آمار اساسی ندا ۱۹۹۸ اینجی ایلده ایراندا ۲۷٫۴۰۰٫۰۰۰ مین نفر تورک یاشاییرمیش لار.[۸][۱۴] ایراندا یاشایان تورک لرین نۆفوسو ایله ایلگیلی کسین بیر رقم وئریلمه کده دیر. ایرانداکی تورک لرین نۆفوسو ۲۵ میلیون،[۴۰] ۳۳ میلیون،[۴۱] ۲۰ میلیون،[۴۲] ۲۵ میلیون،[۴۳] اولاراق بیربیریندن فرقلی شکیلده وئریلمکده دیر. دونیا بانکاسی اؤلکه پروفیللری معلوماتینا گوره ۶۶٫۱ میلیونلوق ایران نۆفوسوْنون یوزده ۴۲ ایکی سینی تورک لر فورمالاشدیرماقدا اوْلوبگف بۇ نیسبت ده تخمینا ۲۵ میلیونلوق بیر تورک نۆفوسو گوسترمک ده دیر.[۴۴][۴۵] برندا شیفرین ده ایرانین تورک لری نین سایی سین ۲۵ میلیون نفر بیلیر[۴۶]
ایرانین هر اون ایلده باش وئرن نۆفوس سایی سیندا، ائتینک قوروپ لارین سایی داخیل اولماییب. بۇ مسئله ایراندا نئچه نفر تورک، فارس، کورد و… ائتنیک لردن اوْلدوغون موبهم بیر مسئله یه چئوریلیب.[۸] آبیش دولتی (آمریکا بیرلشمیش شیتاتلار) دولتی، ایراندا صورت تاپان ۱۹۵۶ (۱۳۳۵) اینجی نۆفوس ساییسین، ایران دولتی نین ائتنیک آز گوسترمکه چالیشماق اۆچون، اعتیبارسیز بیلیر.[۴۷] نیکی کئدی ده یازیر «عومومیت ده ایراندا رسمی آمار، ایرانین ان بویوک ائتنیک قوروپون – آذربایجان لی لاری- اولدوغوندان آز گوستریرلر.».[۴۸] بعضی قایناق لار اساسیندا آذربایجان تورکلری و آیری تورک لر ایرانین یوزده ۲۵ تا ۳۷، کوردلر یوزده ۸، بلوچ لار یوزده ۳، عرب لر یوزده ۳ و تورکمن لر یوزدن ۲ اهالی سین تشکیل ائدیرلر.[۴۹] بعضی قایناق لار دا فارس لار ایرانین اهالی سینین یوزده ۵۰ سین تشکیل وئریرلر[۵۰] بعضی قایناق لاردا دا فارس لار یوزده ۴۵ دن آشاغا گوستریلیب لر.[۵۱][۵۲] بعضی قایناق لار تورک لر ایرانین اهالی سی نین اوچ دن بیر بیلیرلر[۵۳][۵۴][۵۵][۵۶]
فارسلار
فارسلار عومومییتله تهران، مرکزی، همدان، قوم و قزوین اوستانلاریندا تورکلرله برابر یاشاییرلار.
کوردلر
کوردلر عومومیتله کیرمانشاه، کوردوستان و باتی آذربایجان اوستانلاریندا یاشاییرلار.
ساییر ائتنیکلر
ساییر ائتنیکلردن؛ تاتلار عومومن خالخال، تالیشلار آستارا و تالیش بؤلگهلرینده یاشاییرلار. ائرمنیلر، آشوریلر و باشقالاری بعضی شهرلرده یاشاماقدادیرلار.
آذربایجانین سینیرلاری
آذربایجان سینیرلاری ان اسکی زامانلاردان بوگونه کیمین، دوولتلر و قودرتلرین دهایشمهسیله دهایشیب. ایسلامدان اونجه گونئی آذربایجان، هوریلر، لولوبیلر قوتیلر، مادلار و… دوولتلرین یوردو اوْلوب[۶۱] ساسانیلر زامانی آذربایجاندا اونملی دهایشیکلر اوز وئریر. خوسرو انوشیروان (سلطنتی ۵۷۸–۵۳۱ م. ا) ایرانی دورد یئره بولوب، دورد «سپهبد» ا تاپشیریر. بۇ بولوملر «کوست» آدلانیرلار. ایرانین کوستلاری بونلاردان عیبارتایدیلر:
۱- دوغو کوستو (خوراسان)
۲- قوزئی کوستو (آتورپاتگان)
۳- گونئی کوستو (نیمروز)
۴- باتی کوستو
شیروان و آران هر ایکیسی آتورپاتگان کوستوندا یئرلهشیدیلر و بونلارین شاهلاری آتورپاتگان سپهبدوندان تابئعدیرلر. آتورپاتگان سپهبدو ایرانین ان گوجلو سپهبدوایدی.[۶۲]
ساسانیلر دوورونده قالان بیر کتبهده دربندین آذربایجان سینیرلاریندا اولماغی آشکار اوْلونور:[۶۳]
من انوشیروان طرفیندان مأمور اوْلدوم، دربندین قوزئی حیصصهلرینده، قوزئی قبیلهلرین آذربایجانا هوجومونون قاباغین آلماق اۆچون قالالار یارادام.[۶۴]
ایسلامدان سوْنرا کی دوورلردهده موختلیف قایناقلاردا آذربایجان سینیرلارینا ایشاره اوْلونور. اورنک اۆچون ۴۷۲-اینجی ایلده (۱۰۷۹ قمری ایلی) یازیلان «حدود العالم من المشرق الی المغرب» کیتابیندا آذربایجانین سینیرلاری بئله توصیف اوْلونور:[۶۵]
مشرق این ناحیت (=آذربایجان) حدود گیلان است و گونئی وی حدود عراق است و جزیره، و مغرب وی حدود روم است و سریر، و شمال وی حدود سریر است و خزران. و این جای هاست. بسیار با نعمتترین ناحیت هاست اندر اسلام؛ و ناحیت آبادان و با نعمت بسیار و آبهای روان و میوههای نیکو و جایگاه بازرگانان و غازیان …[۶۶]
چئویرمه: "بو ناحیتین (=آذربایجان) شرقی گیلان و جنوبی عیراق لا جزیرهدیر، و قربی روم و سریر، و شومالی سریر و خزران دیر. "
خوارزمشاهلار دوروندهده، موحممدایبنی نجیب بکران «جهان نامه» کیتابیندا کی سولطان موحممد خوارزمشاها سونولوب بئله ایضاحات وئریر:[۶۲]
کر جیحونی است در حدود آذرباذکان بر سه فرسنگی شهر بردعه که آن را کر خوانند.[۶۷]
چئویرمه: «کور آذربایجان حودودوندا بیر چایدیر، بردعهدن ۳ فرسخ آراسی وار و کور آدلانیر.»
تئیموریلر دووروندن قالمیش(۱۴۰۰-اونجو ایل) بیرسندده "نخجوان من کوره آذربایجان" ایشاره اوْلونور. بۇ سندده "خوط، شینهئر، هالزور، طاتئف کیلسهسینین مولکلری" یندن سوز گئدیر. بۇ سند ۲۵ ربیع الاول ۸۰۳ / ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ – ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ یازیلیب.[۶۸]
سندین فارسجا یازیسی بئلهدیر:
مناصب الکاء قپانات و سیسجان تومان نخچوان من کوره آذربیجان در دارالقضات معسکر ضفر اثر تصدیق شده که تمامت محدوده شش دانک املاک قریه خوط و شینهر و حالزور اول وادی رودخانه قریه اورط که داخل میانه سنور قریه خوط و بوردی میشود و عبور الفاصله متیمد جاری بلسان المتعارف ابودرق ثانی یذهب الذی ذوغالودرق الی الفاصل ایضاً ذوغالو زمین و ثانی عبور متصله بالماء مشهور همید …[۶۸][۶۹]
صفویلر دورونده «آذربایجان اوستانی» دورد بئیگلر بئیگییه بولونورموش:
تبریز بئیگلر بئیگیسی، چوخورسعد بئیگلر بئیگیسی، شیروان بئیگلر بئیگیسی و قاراباق بئیگلر بئیگیسی.[۶۲]
همین دوورده قاراغین کوچز ماحالیندا بیر مولکون شیشدانگ سندینده "آران قاراباغ من کوره آذربایجان" عیبارتیندن ایستیفاده اوْلونوب. سند ۹۸۱ / ۰ ژانویه ۱۵۷۳ – ۲۲٫۴.۱۵۷۴ تاریخینده یازیلیب.[۷۰][۷۱]
متن فارسجادا بئله یازیلیب:
... تمامت ششدانک ملک قریه خزاز من اعمال کوچز توابع اران قراباغ من کوره آذربایجان مع حدود اربعه …[۷۲]
زندلرین حاکیمییتی دورونه عایید ایکی تاریخی مکتوبدا آذربایجانین سرحدلری گوستریلمیشدیر. بۇ مکتوبلاردا بیری کریم خان زند، دیگری سه علیمورادخان زند طرفیندن یازیلمیشدیر. همین مکتوبلاردا گنجه، اراک، و همدان داخیل اولماقلا، ایندیکی ایرانین مرکزی اوستانی، همدان اوستانی، تهران اوستانی وقوم اوستانینین بیر قیسمی و اوسته لیک کوردوستان اوستانی نین شرقی حیصصهسی و کیرمانشاه اوستانینین اوچده بیری و همچینین لوریستان اوستانی نین بیر حیصصه سی آذربایجان سرحدلری داخیلینده تقدیم ائدیلمیشدیر.[۷۳][۷۴][۷۵][۷۶][۷۷][۷۸][۷۹]
فرمان تعالی شد آنکه در این اوان عمدة المسیحیه پادری فرنسیه حکیم وارد حضور و بعرض رسانید که بموجب ارقام سلاطین جنت مکان صفویه انار اللّه برهانهم، همیشه پادریان فرنگیان و خلیفها در ممالک محروسه ایران جا و مکان داشته هر یک برسم و آئین خویش بعبادت مشغول و تجار و سوداگران این طایفه بتجارت قیام و عشور و متوجهات حسابی خود را مهمسازی عمال خیریت اعمال دیوان مینمودهاند، مشروط بر اینکه احدی از آنها مرتکب امری که خلاف ملت مقدس اثنی عشر علیهم صلوات اللّه الملک الاکبر باشد بحسب ظاهر نکرده، احدی را هم با ایشان رجوعی نباشد؛ و هرگاه جماعت ارامنه بآنها ضرر و نقصانی برساند بخلاف حساب متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمایند و پادریان کرملیان دو نیکان و جزونت و کنحوجی و اکوستن و غیره که در ولایت آذربایجان از شیروان و قراباغ و دار السلطنه تبریز و گنجه و نخجوان و قلمرو علیشکی دار السلطنه اصفهان و الکاء فارس از شیراز و بندرعباس و سایر ممالک محروسه میباشند و در هرجا که خواسته باشند توقف و سکنی کرده هر یک از ارامنه و عیسویان و اولاد ایشان که خواسته باشند نزد ایشان آمدوشد کرده تعلیم گیرند و درس بخوانند نیز ممانعت نکرده چنانچه جماعت مذکوره اموات خود را در مقامی که بجهت مدفون آنها تعیین مینمایند بدستور و آئین دین خود برده و دفن نمایند عایق و مانعی جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه دربارهٔ آنها به عمل آمده احدی نسبت به ایشان ظلم و ستم ننماید؛ و در خصوص صدق ادعایات و عرض خود ارقام مذکوره را بنظر رسانند. لهذا عالیجاهان بیگلربیگیان عظام و حکام گرام و غیره عمال ولایت محروسه در خصوص امور مذکوره بنحویکه حسب الارقام سلاطین بشروط مذکوره مقرر شده از آنقرار معمول و عشور متوجهات حسابی تجار و سوداگران را بازیافت و تخلف از فرموده مبارک جایز نداشته مراعات ایشان را منظور دارند و در عهده شناسند.
تحریرا فی شهرشوال المکرم سنه ۱۱۷۷.[۷۳]
گونئیلی آدلیملارین شکیللری
تاریخی
آذربایجان تورپاقلاریندا ایلک اینسانلار و خالقلار
بویوک ائحتیماللا، آذربایجان، مئدیترانه گولونون دوره-وری و آفریقانین قوزئییله برابر، بشریتین شیکل تاپدیغی ایلک یئرلردندیر.[۸۰] میلاددان ۴-مین ایل اؤنجهدن باشلایاراق، اوْرتا آسیادان دربند و داریول کئچیدلریله یاخین شرقه ائل آخینلاری اوْلموش و بۇ آخینلار آذربایجان (شیمالی و گونئی)، زاقروس داغلارینین شرقی و غربی اتکلری و عومومیتله ایرانین باتی اراضیسیندن کئچرکن، اونلارین بللی ائل، طایفه و قوللاریندان، اساس توپلوملاریندان آیریلاراق، بۇ یئرلرین موختلیف یئرلرینده یورد سالاراق قالمیشلار.
سومئر، عیلام آخینلاری کیمی تاریخه معلوم اؤنملی ائل آخینلاریندان علاوه، چوخ احتیمال باشقا آخینلار و خصوصیله کیچیک ائل، قبیله و اوبالاردا همین یول ایله اوْرتا آسیادان گلیب، همین یاخین شرق منطقهلرینده یورد سالیب قالمیش، سویداشلاری یئرلی اهالییه قاریشاراق، خالقلار شکلینده مدنیت و حاکمیت قورموشلار.
همین یاخین شرق منطقهسینین قوزئیدان مرکزینده یئرلَشن آذربایجان (شیمالی و گونئی)، همدان، قم، قزوین، زنجان، تختی سولیمان آرالاری یئرلریده بۇ موختلیف ایلتصاقی دیللی ائللر، سویلار و قبیلهلرین یورد سالاراق قالدیغی یئرلر اوْلموشدور.
بو گلن کؤچریلر ائتنیک باخیمیندان یاخین اوْلموش یئرلی اهالی ایله قاریشیب قوتتی، لوللوبی، هورری، ماننا، ماتیین، کاسسی، اورارتو، ساسپیر، کاسپی، آلبان، مسکوت، ماساجئت، سالک، ایشغور… توپلوملاری و کوتلهلرینی یاراتمیشلار کی، اونلارین بعضی سی زامان کئچیب آرتدیقجا، یاشادیقلاری اراضیده بللی مدنیت و حاکمیت قورموشلار.
بلاواسیطه آذربایجان اراضیسی و اورانین گونئی و گونئی شرقینده یئرلَشن همدان توْرپاقلاریندا م. ق ۳-مین ایللیکده فورمالاشان و تاریخده تانینمیش ایلک خالقلار قوتتی و لوللوبیلر اوْلموشلار. قوتتی و لوللوبی خالقلاری قوزئیدان کاسپیلر، ساسپیلر، قوزئی باتیدن هورریلر و ماننالار، گونئی و گونئی غربده کاسسیلر و اونلارین واسطهسی ایله و بلاواسیطه ایلاملارلا علاقهده اوْلموش و اونلارین، هابئله سومئر و اککئدیلرین قوردوغو مدنیتله تانیش اولاراق اونلاردان ائتگیلنمیشلر.
قوتتی-لوللوبیلر بۇ گون ایران تورکلرینین یاشادیغی بیتیشیک اراضینین ان گونئی بؤلگهسینده، همدان-اسداباد، قم، قزوین، زنجان، ماراغا، تختی سولیمان آراسینداکی اراضیده و آذربایجاندا یاشامیشلار. دئمک، گؤستردیگیمیز بۇ اراضینی اهالیسینین بۇ گون تورک اولماسی اوْلدوقجا قدیم تاریخه مالیکدیر، داها دوغروسو بۇ یئرلرین ساکینلری تاریخه معلوم ایلک چاغلاردان التصاقی دیللی- اسکی تورک، اوْلموش، همده آذربایجان و همدان اراضیسینده ایلک مدنیت قورموشلار.
بو مدنیت هیند-آوروپالی خالقلارین منطقهمیزه گلمهسیندن تقریباً ۱۵۰۰–۲۰۰۰ ایل اؤنجه اوْلموشدور.[۸۱]
ایقتیصاد
آذربایجان اراضی سی اکینچیلیک، باغدارلیق باخیمیندان ایرانین ان کئیفیتلی و ال وئریشلی ماحالی ساییلیر. بۇ اکینچیلیک اراضینین ان یاخشیسی موغان ماحالیندا (گئرمی (موغان) بولگه سی، موغانشهر شهریستانی و بیله سووار بؤلگهسی) یئرلشیر.
ایرانین بویوک داماری تورک میلتی الینده و بوفارس لاردا قورخودان اونجه تورک یازی ادبیاتی و سوْنرا دانیشیق ادبیاتی آرادان آپاریرلار و بیزی اوزلرینه باغلی ائدیرلر بیز گرک اوز وارلیغیمیزی ساخلاییب واوز اؤلکه میزده ساغلیق و بیرلیک یولوندا ایشله دک. تورک ادبیاتی اویرتمک بیزلری ساخلار اقتصادیمیزی قاباغا آپارار. ثیروتمیز چوخ اولار.
سیاسی وضعیت
آذربایجان و خصوصیله تاریخ بویو باغیمسیز ویا بیردیش گوجون خراجی آلتیندابللی سینیرلاری اوْلوب. آذربایجان تورکلری ۱۰۱ ایل بوندان اول مشروطیت، ۱۹۱۹ده ایسه شیخ ممد خیابانی الی ایله آزادیستان جمهوریتی، ۱۹۴۵ده دئموکرات فیرقه سی واسیطه سی ایله اوزه رکلیک "موختارلیق" و ایران ایسلام دئوریمیده ن سوْنرا شریعتمداری ماجراسیندا گوستر میش کی هر زامان میلّی ومدنی حاقلاری اوغروندا ساواشیر. گرچی بۇ یولدا یوز ایللیک بیر تاریخه صاحیبدیر ولی حله ده ایلکین حاقلارینی الده ائتمه مه سیندن دولایی ۲۰۰۶ دا یاشانان سوسک کریزی کیمی هر آندا ایرانا قارشی بیر تاور و داورانیشدا اولا بییر.
آذربایجان حزبلری
جامعه روحانیت مبارز استان آذربایجان
آذربایجان دموکرات فرقهسی جوانانلار سازمان
دموکرات ـ سوسیای فرقهسی ـ ارومیه
قزئتلر (مطبوعات)
دئمک اولار تبریزده ایلک چاپخانانین تأسیس اولماسی (سربی چاپ ۱۱۹۶ گونش ایلی – ۱۲۳۳ قمری؛ داش باسماسی ۱۲۰۳ شمسی-۱۲۴۰ قمری)، مطبوعاتین یاییلماسیندا بویوک رولو اوْلوب.[۸۲][۸۳]
گونئی آذربایجانین ایلک قزئتی، «زارزاریت باهرا» (ایشیقلیق شوعاسی) ایمیش. بۇ درگی ۱۲۶۵[۸۴] (بعضی قایناقلاردا ۱۲۶۷ ه. ق[۸۲][۸۳][۸۵]) ایلینده نشره باشلاییر. ۱۲۶۰-اینجی ایللرینین سوْنوندا قزئتلرین سایی ۷ قزئته چاتیر. ۱۲۷۰ –اینجی ایللرده بونلارین سایی ۹ قزئتدیر و بوتونلوکله مشروطه فرمانی اعلان اوْلان زاماناجان ۱۴ قزئت گونئی آذربایجاندا یاییلیبمیش.
مشروطه اینقیلابیندان (۱۲۸۴ شمسی، ۱۴ جمادی الثانی ۱۳۲۴ قمری) قزئتلرین یاییلماسی گئنیش میقیاسدا آرتیر و اونلارین سایی ۱۲۸۰ –اینجی ایللرده ۸۴ قزئت و ۱۲۸۴ –دونجو ایلدن ۱۳۰۰ ایلینهجن ۹۰ قزئته آرتیر.[۸۳]
ریضاخانین حؤکومتی زامانیندا، ایستیبدادین گئنیشلشمهسیله قزئتلرین سایی آزالیر. ۱۳۰۰-اونجو ایلدن ۱۳۲۰ یهجن بوتونلوکده ۲۳ قزئت یاییلیر و ۱۳۱۰-اونجو ایللرینین سونلاریندا ان آشاغی حددینه یانی ۵ قزئته یئنیر.
ایکینجی دونیا موحاریبهسیندن سوْنرا موتتفیقلر ایرانا گیریب و ریضاشاه ایشدن کانارا قویولور. بۇ تاریخدن قزئت یایماق بویوک سورعتله گئنیشلشیر. گونئی آذربایجاندا یاییلان درگیلر ۱۳۲۰-اینجی ایللرده ۸۴ و ۱۳۲۰ دن ۱۳۳۲ ایللری آراسیندا ۱۱۰ قزئته آرتیر. بۇ دووره آذربایجان درگیلرینین ان اوغورلو دوورلریندیر.
۱۳۲۵-اینجی ایلده، گونئی آزبایجانین ایشقالیندان سوْنرا و همچینین دوکتور موصددیقین نخستوزیرلییندن سوْنرا درگیلرین یاییلماسی دایاندیریلیر و بیر روکود وضعیت حاکیم اولور. ۱۳۳۲-اینجی ایلدن ۱۳۵۷ –اینجی ایلهقدر قزئتلرین سایی ان آشاغی حدده یئنیر بئله کی ۱۳۴۰-ایللرده گونئیده تکجه بیر دنه یئنی درگی ایشه باشلاییر و بوتونلوکده بۇ ۱۳۳۲ –اینجی ایلدن ۱۳۵۷-اینجی ایلهجن بوتون یایلمیش درگیلرین سایی ۷ دنهدیر.
ایسلام اینقیلابیندان سوْنرا (۱۳۵۷-اینجی ایل) یئنیدن قزئت یایماق گئنیشلنیر و ۱۳۵۷-اینجی ایلدن ۱۳۶۱-اینجی ایلهجن ۳۰ قزئت گونئی آذربایجان یاییلیر. ۱۳۶۱-اینجی ایلدن آزادلیقلار آزالیر و ۱۳۶۰-اینجی ایللرده تکجه ۱۵ قزئته یاییلماغا ایجازه وئریلیر. بوتونلوکده ۱۳۶۱-اینجی ایلدن ۱۳۷۶-اینجی ایلهجن ۲۲ دنه یئنی قزئت یاییلیرمیش.
۱۳۷۶-اینجی ایلدن ۱۳۸۰-اینجی ایلهجن یئنیدن آزادلیقلار گئنیشلشیر و دورد ایل عرضینده ۲۱ یئنی قزئت یاییلماغا باشلاییر.[۸۳]
تئاتر
۱۸۷۱–۷۴-جو ایللرده م.ف. آخوندزادهنین ۶ کومئدیاسینین فارس دیلینه ترجومه ائدیلهرک ایراندا یاییلماسی گونئی آذربایجاندا تئاتر صنعتینه ماراغی آرتیرمیشدی. ایلک تئاتر ۱۹۰۵–۱۱-جی ایللر ایران اینقیلابی دؤورونده یارادیلمیشدی. ۱۹۰۹–۲۱-جی ایللرده «آذربایجان آرتیستلری دستهسی» فعالیت گؤسترمیشدیر. ۱۹۲۰-جی ایلده تبریزده صیدقی روحالله، م. شفیزاده، م.ر. واعظ زاده و باشقالارینین تشببوسو ایله ایلک تئاتر بیناسی – «خئیریه تئاتری» تیکیلدی. تبریز، اورمیا و خوی شهرلرینده او. حاجیبیلینین مشهور کومئدیالاری تاماشایا قویولموشدو. آذربایجان میلی حؤکومتی زامانی تبریزده ایلک آذربایجان دؤولت تئاتری یارادیلمیشدی. ۱۹۴۶-جی ایلده تبریز دؤولت فیلارمونیاسیدا فالیت گؤسترمیشدیر. ۱۹۴۶-جی ایلین دئکابریندا اؤلکهده میلی آزادلیق حرکاتینا دیوان توتولدوقدان سوْنرا آذربایجان دؤولت تئاتری دا باغلاندی. یانلیز قیسا بیر مدت عرضینده (۱۹۴۸–۱۹۴۹) تهرانین «زیبا» تئاتر سالونوندا آذربایجانلی اینجه صنعت خادیملری طرفیندن تورک دیلینده بیر سیرا تاماشا و کوْنسرتلر وئریلمیشدیر. همین تدبیرلرین تشکیلینه و گؤستریلمهسینه مشهور ضیالی عالیم، یازیچی گنجهلی صاباحینین قارداشی صمد صباحی ده باشچیلیق ائتمیشدیر.
تورک دیلینده تاماشا و گؤستریلر قاداغان ائدیلدیکدن سوْنرا س. صباحی ۱۰ ایله یاخین مدتده (۱۹۴۹–۱۹۵۹) ۴۰-دان چوخ بدیعی اثری، او جملهدن ج. جاببارلینین، م.ف. آخوندزادهنین، ه. جاویدین، او. حاجیبه یلینین اثرلرینی فارس دیلینده تاماشایا قویور. ۳۰ ایله یاخین مدتده صحنهده فارس دیلینده اثرلری ایفا ائدن آذربایجانلی آکتیورلار پئشه کار صنعتچی کیمی ده بوتون اؤلکه تاماشاچیلارینین رغبتینی قازانمیش و ۱۹۷۸–۷۹-جو ایللر اینقیلابیندان درحال سوْنرا تورک دیلینده تاماشالارین یوکسک سویهده صحنهیه گتیریلمهسی اوزرینده چالیشمیشلار. نتیجهده بۇ گون ایرانین بیر سیرا ایری شهرلرینده، ائلهجه ده گونئی آذربایجانین تئاتر سالونلاریندا آذربایجانلی آکتیورلار طرفیندن تورک دیلینده درام اثرلری صحنهیه گتیریلمیشدیر. بیر سیرا کومیک اثرلرده باش رولدا چیخیش ائدن آذربایجانلی هاشیم چاووشی بوتون ایراندا تانینیر. آذربایجانلی تئاتر آکتیورو سیراسیندا سید خئیرخاه، یاقوب خئیروالله و اونلارجا باشقالارینین آدینی چکمک اولار. ۱۹۹۴-جو ایلده گنج آذربایجانلی رئجیسور حسین لله تۆرکجهده «آلین یازیسی» آدلی تاماشا و سوْنرا داهی صنعتکار م. شهریارین «حئیدربابایا سلام» پوئماسی اساسیندا عئینی آدلی موسیقیلی-ادبی کومپوزیسیا یاراداراق تهرانین «وحدت» آدلی ان بؤیوک کوْنسرت و تئاتر سالونوندا صحنهیه چیخارمیشدیر. سوْنونجو صحنه اثرینه تهراندا مینلرجه تاماشاچی باخمیش و سوْنرالار بۇ اثر همین رئجیسسورون سعیی نتیجه سینده باکی تئاتر سالونلاریندا صحنهیه چیخاریلمیشدیر.
موسیقی
آذربایجان تۆرکجهسیندکی رادیو وئریلیشلرینین پروقرامینا، اساساً بۇ تایدا بستلنمیش و اورادا یاییلمیش بیر سیرا خالق ماهنیلاری و هاوالاری «محللی نغمه» آدی آلتیندا داخیل ائدیلیردی. بۇ یوللا آذربایجان موسیقیسی خالق آراسیندا یاییلیر و قورونوردو. تانینمیش بستکار علی سلیمینین بستلدیی ماهنیلار ۹۰-جی ایللره دک بۇ تایدا دا (شیمالی آذربایجاندا) آنونیم قالمیشدی. ۱۹۷۹-جو ایلدن بۇ طرفه آذربایجان موسیقیسینده بیر سیرا ایرلیلییشلر باش وئرمیشدیر. دایم صنعتکار کیمی فورمالاشمیش بستکار علی سلیمینین بۇ ایللرده «فانتازیا»، «ائلیم، گونوم، شؤوکتیم»، «جئیران سئوگیلیم» و س. فیلملر اۆچون بسته لدیی موسیقی اثرلری نه اینکی ایراندا، ائلهجه ده بوتون دونیادا مشهورلاشدی. اونون «آمان،آیریلیق»، «سیزه سلام گتیرمیشم» ماهنیلاری بوتون دونیا آذربایجانلیلاری آراسیندا چوخ مشهوردور. اوْرتا موسیقی تهیلینی باکیدا آلان ا. سلیمی سوْنرالار تهران رادیوسوندا ایشلمیش، تبریزده اورکئستر رهبری و موسیقیشوناس اوْلموشدور. او، ۱۹۸۸-جی ایلده ایسلام مدنیتی و ایرشاد ناظرلیی طرفیندن ایرانین ان یاخشی بستکاری کیمی تانینمیش، قیزیل لؤوحهیه و مئدالا لاییق گؤرولموشدور.
گونئیلی حسن انامی بولبول آدینا اۇلوسلاراراسی موسیقی فئستیوالینین قالیبلریندن بیری اوْلوب. او، ۱۹۹۹-جو ایلده باکی موسیقی آکادئمیاسینین III کورس طلبهسی ایکن آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتریندا «سئویل» اوپراسیندا باش رولدا چیخیش ائدیب. وطنپرور موغنّی آراز ائلسس، آلمانیادا یاشایان و گؤزل سسی اوْلان یعقوب ظروفچو آذربایجانلیلار آراسیندا چوخ پوپولیاردیر. آوروپا و آمریکانین بیر چوخ شهرلرینده موهاجیرت حیاتی یاشایان چوخلو گونئیلو سنتچیلر واردیر. اونلارین آراسیندا ا. بئکالام، İ. احراری بۇ گون دونیانین ساییلان رساملارداندیر.
ادبیات
XIX عصرین I یاریسیندا بوتون آذربایجان ادبیاتیندا اوْلدوغو کیمی، اونون گونئی قولوندا دا آشیق شعری و لیریک پوئزیا اساس یئری تۇتوردو. نباتی، حئیران خانیم، ا. قاراجاداغی، م. آجیز، م. دیلسوز، ه.م. شوکوهی، ه.ر. صراف، م.ا. للی، م. هیدجی و ب. لیریک شعرین گؤزل نومونهلرینی یاراتمیشدیر. ا. راجی و بیر چوخ باشقا شاعرلر لیریک شعرلرله یاناشی، دینی مؤوضولو اثرلر ده یازمیشلار. م. خلخالینین اثرلرینده ایجتیماعی قوسورلار تنقید ائدیلیردی. XIX عصرین II یاریسیندا مااریفچی ادبیات یاراندی. بۇ دؤورده م.ف. آخوندزادهنین بیلاواسیطته تأثیری ایله درام اثرلری یاراندی. م.ف. آخوندزادهنین داوامچیلاری ز. ماراغایی و م.ا. طالیبووون اثرلری (همچینین تورکیهدکی تنظیمات اینقیلابی، روسیاداکی اینقیلاب، تبریزدکی خالق حرکاتلاری) ۱۹۰۵-جی ایللر اینقیلابینین ایدئولوجی و سیاسی جهتدن حازیرلانماسیندا موهوم رول اوینادی. ۲۰-جی عصرین ۲۰-جی ایللرینده بوتون ایران ادبیاتیندا یئنیلشمه باشلاندی. ایراندا یئنی شعرین تمهلی «تجدود» (ش.ا. خیابانینین رهبرلیی ایله) قزئتینین اطرافینا توپلاشان تقی رفعت، جعفر خامنهای، شمس کسمایی کیمی آذربایجان شاعرلری طرفیندن قویولموشدور. بونونلا ادبیاتین هم فورما، هم ده مضمونوندا تجدود یارانمیش، سربست شعرین اساسی قویولموشدور.
ثقة الاسلام، ا. سفروو، س. سلماسی، ش.م. خیابانی و باشقالاری رئالیست دئموکراتیک آذربایجان ادبیاتینی توسعه ائتدیرمیشلر. صابیر ادبی مکتبینین گؤرکملی داوامچیسی م. مؤجوزون، ب. عباسزادهنین ساتیریک شعرلرینده ایجتیماعی ائیبجرلیکلر کسکین تنقید اوْلونوردو. گونئی آذربایجان تاریخینده مشروتیه حرکاتی میلّی ایستیقلالیتین، موباریزه تاریخینین باشلانغیجیدیر. ش.م. خیابانی حرکاتی اونون باشلانماسینا تکان وئردی. دئموکراتیک ادبیاتین یارانماسی س.ج. پیشورینین رهبرلیک ائتدیگی دؤوره دوشدو. بئلهلیکله، ۱۹۰۵–۱۹۱۱-جی ایللرده مشروته ادبیاتی، ۱۹۱۷–۱۹۲۰-جی ایللرده «تجددود» (یئنیلشمه) ادبیاتی، ۱۹۴۵–۱۹۴۶-جی ایللریده دئموکراتیک ادبیات میدانا گلدی. ۱۹۷۸–۱۹۷۹-جی ایللرین اینقیلابی ایله گونئی آذربایجاندا تزه آب-هاوا یارانماغا باشلاسا دا او، اوزون چکمهدی. ۱۹۴۶-جی ایلده میلّی حؤکومت طرفیندن تشکیل ائدیلمیش «آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی» نین بیر سیرا عضولری سوْنرالار هبس ائدیلدی، بیر قیسمی خاریجی اؤلکهلره موهاجیرت ائتدی، بیر حیسهسی ایسه گیزلی ایش شرایطینه کئچدی. تقریباً ۶۰-جی ایللره قدر آذربایجان مدنی حیاتیندا دورغونلوق یاراندی. ۱۹۴۵-جی ایلده چیخان م. شهریارین «هئیدربابایا سلام» پوئماسی بوتون یاخین و اوْرتا شرق موهیتینده گؤرکملی بیر ادبی حادثه کیمی قارشیلاندی. چاغداش فارس شعرلرینین اوستادی ساییلان م. شهریار اؤز ادبی ایستیقامتینی دییشهرک آذربایجان تۆرکجهسینده یازدیغی یئنی شعرلری ایله آذربایجان ادبیاتیندا یئنی ادبی مکتبین بونؤورهسینی قویدو.
شاه رژیمینین فارسلاشدیرما سیاستینه باخمایاراق، آنا دیلینده ادبیات ۵۰–۷۰-جی ایللرده توسعهدان قالمامیشدیر (سهند، علی کریمی، علی تبریزلی، حبیب ساهیر، صباحی، صمد بئهرنگی، ساوالان، سؤنمز، جوشقون، یهیا شئیدا و ب). آذربایجان فولکلورونون توپلانماسی و نشری ساحهسینده مویین تدقیقی ایشلر گؤرولموشدور (س. بئهرنگی، م. فرزانه، س. جاوید، آ. تبریزی، م. تربیت، م. تبریزی، ه. مممدزاده، پیروز دیلنچی، ق. کندلی، ق. بیقدئلی، م. موسددیق، م. منافی، ج. موجیری و باشقالاری) ۱۹۷۸–۱۹۷۹-جو ایلر ایران ایسلام اینقیلابیندان سوْنرا کئچن قیسا بیر مدت عرضینده آذربایجان تۆرکجهسینده اونلارلا کیتاب نشر ائدیلدی. اونلارین بیر نئچهسی تکرار ایشیق اوزو گؤردو.
آیریجا باخ
خاریجی کئچیدلر
- غیررسمی گونئی آذربایجان تئلئویزییاسی Archived 2015-09-09 at the Wayback Machine.
- دیرنیش
- پیروز دیلنچی
- آزوه
قایناقلار
- ↑ http://www.azadliq.org/content/Article/389399.html "Cənubi Azərbaycan" məsələsi
- ↑ http://az.apa.az/news.php?id=158708 "Cənubi Azərbaycan mətbuatının tarixi" kitabının təqdimetmə mərasimi keçirilib
- ↑ http://www.gunaz.tv/xaber/cenubi-azerbaycan-xanliqlari Cənubi Azərbaycan xanlıqları
- ↑ Encyclopaedia Iranica: "Azerbaijan", viii "Azerbaijan Turkish", Doerfer, G. page 246, (LINK)
- ↑ Brown, Cameron S. 2002 (Dec.). "Observations from Azerbaijan." Middle East Review of International Affairs: v. 6, no. 4, (LINK)
- ↑ https://www.turkaz.org/2020/09/18/%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%A6%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%BA%DB%8C/
- ↑ Amerikanın səsi. İran Azərbaycanı
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ (یاشار تبریزلی، ترکها و ایران (موجودیت، هویت، راهمان)، نشریه ایشیق، نشریه دانشجویان آذربایجانی دانشگاه علم و صنعت، کاری از مرکز تحقیقات مجمع دانشگاهیان آذربایجانی (آبتام) چاپ دوم صص ۳ و ۴
- ↑ مئهران باهارلی نین یازی لاری www.sozumuz.blogspot.com
- ↑ دکتر م. پناهیان، فرهنگ جغرافیایی ملی ترکان ایران زمین، ۱۳۵۱
- ↑ دکتر جواد هئیت، سیری در تاریخ زبان و لهجههای ترکی چاپ سوم ۱۳۸۰ ص ۳۰۷
- ↑ حسن راشدی، زبان ترکی و موقعیت گذشته و کنونی آن در ایران، ۱۳۸۳، صص ۸ تا ۱۰
- ↑ حسن راشدی، ترکان و بررسی تاریخ، زبان و هوین آنها در ایران، انتشارات اندیشه نو، ۱۳۸۶، صص ۱۱۹ تا ۱۲۴
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=AZB
- ↑ صرافی، ع. (۱۳۷۸) "ایران تورک لری نین دیلی و فولکولورو" نشریه وارلیق، شماره ۱۱۴
- ↑ سارای، محمد، (۱۹۹۹) تورک – ایران ایلیشک لری، آنکارا: آتاتورک آراشدیرما مرکزی
- ↑ براندا شیفر، مرزها و برادری، ایران و چالش هویت آذربایجانی، ترجمه یاشار صدقیانی آذر، ۱۳۸۵، ناشر: اولوس، ص ۲۴۴
- ↑ گولدیکن قدیر، (۱۹۹۸) "ایران دا یاشایان ۳۳ میلیون تورکو دوشونوز" نشریه آذربایجان، شماتره ۳۲۲، ص ۴۷
- ↑ چهرگانی، مجمود علی (۲۰۰۳)، "هدفیمیز میلّی کولتوروموزه صاحیب چیخماق" ۳۲۰۲، سایی ۱۴ آنکارا به نقل از دوکتور بیلگه هان ا. گوکداغ و محمد رضاهیئت، ایران تورک لرینده کیملیک مسئله سی، کوچورن رسول همدانلی، چاپ شده در "چالش هویت در آذربایجان"، ویژه نامه دان اولدوزو، نشریه مستقل دانشجویی دانشگاه صنعتی اصفهان
- ↑ http://books.google.com/books?ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&ct=result&id=YJwsAQAAIAAJ&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&q=۳۰-۳۵ The Continuum political encyclopedia of the Middle East
- ↑ http://books.google.com/books?id=j-BGfrath_sC&pg=PA۳۵&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&hl=en&ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۱&ved=۰CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=۳۰%۲۰million%۲۰South%۲۰Azerbaijan&f=false The Nobels' oil fate By Amir Pahlavan
- ↑ http://books.google.com/books?id=UrSJl5rjdbkC&pg=PA۱۸۷&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&hl=en&ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۲&ved=۰CC4Q6AEwAQ#v=onepage&q=۳۰%۲۰million%۲۰South%۲۰Azerbaijan&f=false The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute
- ↑ http://books.google.com/books?id=sHKSh_XltKMC&printsec=frontcover&dq=brenda+shaffer&hl=en&ei=QT1YTZrtNZDsOZr4wIAF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۳&ved=۰CDAQ6AEwAg#v=snippet&q=population&f=false
- ↑ cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf |title=Ethnic Groups and Languages of Iran |first=Library of Congress – Federal Research Division |last=Library of Congress|accessdate=۲۰۰۹-۱۲-۰۲}} ۱۶٪ estimated in 2009
- ↑ "Peoples of Iran" in Looklex Encyclopedia of the Orient. Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ "Iran: People", CIA: The World Factbook: 24% of Iran's total population. Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ G. Riaux, "The Formative Years of Azerbaijani Nationalism in Post-Revolutionary Iran", Central Asian Survey, ۲۷(۱): ۴۵–۵۸, March 2008: 25% of Iran's total population (p. ۴۶). Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ "Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity" in The Azerbaijani Population by Brenda Shaffer, pp. 221–225. The MIT Press (2003), ISBN 0-262-19477-5.
- ↑ Swietochowski, Tadeusz; Collins, Brian C. (۱۹۹۹). Historical dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3550-9. pg ۲۸: "۱۵ million (1999)"
- ↑ The Continuum political encyclopedia of the Middle East by Avraham Sela Publisher: Continuum International Publishing Group; Rev Upd edition (October 2002) ISBN 0-8264-1413-3 ISBN 978-0-8264-1413-7"
- ↑ The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute"
- ↑ UNPO : Southern Azerbaijan
- ↑ BABEK, NATIONAL HERO OF SOUTHERN AZERBAIJAN, DISTURBS IRAN
- ↑ AZERBAIJAN AND THE CHALLENGE OF MULTIPLE IDENTITIES: IN SEARCH OF A GLOBAL SOUL
- ↑ AZERBAIJANI PUBLIC OUTRAGED BY SLAUGHTER OF AZERIS IN IRAN
- ↑ http://www.photius.com/rankings/languages2.html
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-01-10. یوْخلانیلیب2017-12-25.
- ↑ http://camah.net/ereb/stat.php جاماح آنالیتیک اینفورماسییا مرکزینین استاتیستیک معلوماتی
- ↑ رندا شیفر، مرزها و برادری ایران و چالش هویت آذربایجانی ترجمه: یاشار صدقیانی آذر، چاپ اول ۱۳۸۵ ناشر: اولوس صص ۲۴۴–۲۴۳)
- ↑ هئیت و صرافی، ایران تورک لری نین دیلی و فولکولورو، وارلیق درگی سی ۱۱۴–۳ سایی، ۱۹۹۹ ص ۶۱
- ↑ قدیر گولدیکن، ایراندا یاشایان ۳۳ میلیون تورکو وشونوز، آذربایجان ۴۷–۴۸ اینجی سای، ۱۹۹۸، ص ۳۲۲
- ↑ رافائل بلئگا، ایران خالق لاری ال کیتابی، ۱۹۹۷
- ↑ موحممد سارای، تورک – ایران ایلیشکیلری، آنکارا، آتاتورک آراشدیرما مرکزی، ۱۹۹۹ ص ۲۶۱
- ↑ کاظیم اوتوک، Araftaki Ülke İran ۲۰۲۳ ۱۴ اونجوسای ۲۰۰۲ ص ۱۰
- ↑ دوکتور. بیلگه هان ا. گوکداغ و موحمد ریضا هئیت، ایران تورک لری نین کیملیک مسئله سی، کوچورن: رسول همدانلی، چالش هویت در آذربایجان، ویژه نامه نشریه دان اولدوزو، ص۸۷
- ↑ برندا شیفر، مرزها و برادری ایران و چالش هویت آذربایجانی ترجمه: یاشار صدقیانی آذر، چاپ اول ۱۳۸۵ ناشر: اولوس صص ۲۴۴
- ↑ "کتاب راهنمای مناطق ایران"، واشینگتن دی سی: اداره دولتی چاپ، ۱۹۱۷، ص ۸۱
- ↑ نیکی. آر. کئدی، ایران و جهان اسلام: مقاومت و انقلاب، نیویوک: انتشارات نیویورک، ۱۹۹۵، ص ۱۳۴
- ↑ شهرزاد مجاب و امیرحسن پور، سیاستهای ملیت و جدایی قومی – سعید رهنما و سهراب بهداد، ایران پس از انقلاب: نقطه عطف سرزمینهای اسلامی، لندن: آی بی توریس، ۱۹۹۵ صص ۲۳۰–۲۲۹
- ↑ پاتریشا جی هیگینز، پیوستگی اقلیتی در ایران این دوره، مطالعات ایرانی، جلد ۱۷، شماره ۱، زمستان ۱۹۸۴، ص ۴۷
- ↑ یرواند آبراهامیان، کمونیسم و اشتراک در ایران: توده و فرقه دموکرات، مجله بینالمللی مطالعات خاورمیانه، جلد ۱، شماره ۴، سال ۱۹۷۰، ص ۲۹۲
- ↑ س. علی اف، مۆشکول ملیتها در ایران، کتاب بازبینی آسیای مرکزی، جلد ۱۶، سال ۱۹۶۶، ص ۶۴
- ↑ جرج توماس کوریان، دایرةالمعارف جهان سوم، نیویورک، سال ۱۹۹۲، جلد ۲، ص ۸۶۹
- ↑ میلتون جی اسمن و ایتمار رابینوویچ، قومیت، پلورالیسم و دولت در خاورمیانه، لندن، انتشارات دانشگاه کربل، ۱۹۸۸، ص ۲۱۳
- ↑ جواد هئیت، پسرفت زبان و ادبیات آذربایجانی، ص ۹
- ↑ یرواند آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب ص ۱۲
- ↑ اصلی سند. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-06-30. یوْخلانیلیب2017-07-23.
- ↑ نخجوان من کوره آذربایجان ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ ایصلاح اولونموش متن. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-06-30. یوْخلانیلیب2017-12-25.
- ↑ Kərim xanın fərmanı – əsli sənəd1. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-06. یوْخلانیلیب2017-12-25.
- ↑ Kərim xanın fərmanı – əsli sənəd2. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-06. یوْخلانیلیب2017-12-25.
- ↑ ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، پروفسون موحممد تاغی زهتابی، اختر یایین ائوی
- ↑ ۶۲٫۰ ۶۲٫۱ ۶۲٫۲ پرویز زارع شاهمرسی. آذربایجان ایران و آذربایجان قفقاز.انتشارات اختر. تبریز ۱۳۸۵
- ↑ E. A. ПaxoMoB. ПexдлeBийckиe Haдпиcи ДepбeHдa, cTp. ۲۹
- ↑ دکتر حسین الیاری، نام شهرها و وضع راههای آذربایجان در قرون نخستین اسلامی، نشریه دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، تابستان ۱۳۶۳، شماره مسلسل ۱۳۲، ص ۹۳
- ↑ دکتر حسین محمدزاده صدیق، فرضیه زبان آذری و کسروی، انتشارات تکدرخت، ص ۴۷ ۱۳۸۹
- ↑ حدود العالم من المشرق الی المغرب، چاپ دانشگاه تهران، ص۱۵۷
- ↑ نجیب بکرانٔ محمد بن. جهان نامه. مسکو. ۱۹۶۰. انستیتوی ملل آسیا ص ۳۸
- ↑ ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ سرحدنامه سه قریه املاک کلیسای طاتف
- ↑ Papazian, Akop Davidovich. Persidskie dokumenty Matenadarana: II Kupchie (14-16 vv.). Erevan: Izdatel'stvo Akademii Nauk Armianskoi SSR, 1968. 55-57, 251-53, 413-16, 513-14
- ↑ Papazian, Akop Davidovich. Persidskie dokumenty Matenadarana: II Kupchie (14-16 vv.). Erevan: Izdatel'stvo Akademii Nauk Armianskoi SSR, 1968. 116-17, 316-17, 485-87, 582
- ↑ قباله شش دانگ ملک در ناحیه کوچز قراباغ
- ↑ Qarabağ Azırbaycan, islah olunmuş sənəd. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-06. یوْخلانیلیب2017-12-25.
- ↑ ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ مفخم، محسن. "اسناد و مکاتبات تاریخی." بررسیهای تاریخی ٢، ٣-۴ (١٣۴۶): ۳۶۳–۳۶۶. ۳۶۵–۶۶
- ↑ قائم مقامی، جهانگیر. یکصد و پنجاه سند تاریخی: از جلایریان تا پهلوی. تهران: چاپخانهٔ ارتش شاهنشاهی ایران، ١٣۴٨: ۱۰۳–۱۰۴.
- ↑ اسناد و مکاتبات تاریخی: فرمان علی مرادخان (٢ صفحه – از ١٥١ تا ١٥٢ و ۳۶۶–۳۶۵). نشریه بررسیهای تاریخی – دی ١٣٤٦ – شماره ١١. نویسنده: مفخم، محسن (وابسته به: نشریه ستاد بزرگ ارتشتاران- کمیته تاریخ نظامی. دو ماهنامه بررسیهای تاریخی، تاریخ و تحقیقات ایرانشناسی، قطع: کتابی. هئیأت رئیسه افتخاری: تیمسار سپهبد اسدالله صنیعی، تیمسار فریدون جم، دکتر عالیخانی. هئیأت مدیره: تیمسار سپهبد غلامرضا ازهاری، تیمسار سپهبد علی کریملو، تیمسار سرلشگرحسین رستگار نامدار. هئیأت تحریریه: آقای دکتر خانبابا بیانی، دکتر عباس زریاب خوئی، سیدمحمد تقی مصطفوی، سرهنگ دکتر جهانگیر قائم مقامی)
- ↑ قائم مقامی، جهانگیر، یکصد و پنجاه سند تاریخی از جلایریان تا پهلوی، تهران، چاپخانه ارتش، ١٣٤٨.
- ↑ آذربایجان ین تاریخ و مدهنییهتینین بورژووا ساختالاشدیریجیلارینا قارشی. پروفئسور شٶوکهت تاقییئوا، باکی. ١٩٧٨
- ↑ علی مراد خان زند: قلمرو علیشکر (همدان، ساوه، اراک، یک دوم کردستان، یک سوم کرمانشاه،...) و قراباغ و شیروان و گنجه و نخجوان جز ولایت آذربایجان است ــ مئهران بهارلی
- ↑ فرمان کریم خان زند
- ↑ سیری در تاریخ آذربایجان، صمد سرداری نیا، نشراختر، تبریز، چاپ دوم ۱۳۸۷
- ↑ ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، محمد تقی زهتابی، ۱۳۷۹ ه.ش تبریز ص. ۲۱۱،۲۱۲
- ↑ ۸۲٫۰ ۸۲٫۱ آذربایجان خاستگاه روزنامهنگاری نوین در ایران
- ↑ ۸۳٫۰ ۸۳٫۱ ۸۳٫۲ ۸۳٫۳ بررسی اجمالی تاریخ روزنامههای آذربایجان از ۱۲۳۰ تا ۱۳۸۰، موسی مجیدی، کتابداری، دفتر ۳۷ ۱۳۸۰
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان بررسی عنوان یک کتاب، سید فرید قاسمی، رسانه، سال هفتم شماره چهارم، ص ۱۱۱
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان، سعید جلیلی، انتشارات مهد آزادی، تبریز ۱۳۷۵


text:
ففتانینگ علمی و فرهنگی مصلحتچیسی:
اکادمیسین عبد الحکیم شرعی جوزجانی
افغانستان تورکلری نینگ بیرلیگی تاریخی ضرورت
(بروکسل شهریده بولیب اوتگن «ففتا»، اوچنچی قورولتایی نینگ افتتاحیه سوزی)
افغانستان تورکلری مدنی فدراسیونی – (ففتا) نینگ دوری – نوبتچی رئیسی محترم انجنیر نجم الدین محمودی و رهبریت اعضالری، اوزاق – یقیندن تشریف بویورگن حرمتلی مهمانلر، خانملر و جنابلر، برچه قورولتای محترم قتنشچیلری!
اجازتینگیز بیلن ففتانینگ اوچنچی قورولتایی ایشینی باشلیمیز.
قورولتای بیرتاریخی حادثه صفتیده اونلب عصر اوتمیشگه ایگه بولیب، هر دایم تورکلرنینگ سیاسی، اجتماعی معمالرینی ییچیش اوچون اگر تعبیر جایز بولسه (بیردموکراتیک واسطه )صفتیده خدمت قیلیب کیلگن. مثال طرزیده صاحبقران امیر تیمور 1370 یا 1373 ییلی بلخ شهریده، بیکلر، تورکی قبیله لر باشلیقلری و یاشی اولوغلری اشتراکیده اوتکزیلگن قورولتایده تورکستان و خراسان خاقانی صفتیده تعیینلنگن ایدی. ففتانینگ اوچنچی قورولتایی هم اوشه عنعنه نینگ دوامیدر.
ففتا گه اساس سالگن بیرینچی ییغیلیش اشتراکچیلری آغیر قیینچیلیک لرگه قره مسدن تورکی خلقلرنینگ فرهنگی -رواجله نیشی گه قرشی اغوا ترقتوچیلر سفسطه لرینی پوچگه چقریش بیلن موندن 10 ییل آلدین اولکه مقیاسیده بیرینچی بولیب بو تاریخی عنعنه نی تیکله دی و یرینچی ییغیلیشنی قورولتای دیب اته دی.
شونینگدیک اونوتیش و یوقاتیلیشگه محکوم ایتیلگن «تورکستان» و«تورک» سوزلری بیراغینی کمال جسارت بیلن کوتریب افغانستان تورکلری مدنی فدراسیونی” )ففتا»( گه اساس سالدی.
“ففتا”، اوزی نینگ مرامنامه سیده تاکید لنگنی دیک مدنی میراثیمیزنی اسرب اَوَیلش، عین حالده هرقنداق عرقچیلیک و تبعیض گه قرشی کوره شیش کبی عالی انسانی مقصدلرگه ایریشیش یولیده، تینیمسیز فعالیت آلیب بارماقده.
ففتا سایتی، فدراسیون نینگ کوزگوسی صفتیده اونینگ ملی، معنوی وسیاسی غایه لرینی ترقتیب، اوقوچیلرنینگ سیاسی آنگی ومعنوی سویه سینی آشیریش یولیده دقتگه لایق فعالیت آلیب بارماقده.
«ففتا» نینگ تمل تاشینی قوییشده بیر قتارعالم، ادیب، شاعر و ضیالیلریمیز حصه قوشگن ایدیلر. جمله دن اتاقلی عالم پروفیسور عنایة الله شهرانی نینگ اورنی کتته اهمیت گه ایگه ایدی. بو اورینده ییتوک عالم رحمتلی پروفیسور قیام الدین راعی و مرحوم جنرال عبدالغفور فاریابی نینگ خاطره لرینی ایسله تیش ضرور دیب بیله من .
ففتانینگ ایککنچی قورولتایی مالمو شهریده موفقیت بیلن اوتکزیلیب دوری رهبرلیک تجربه سینی عملده تطبیق ایتیشنی باشله دی و اوچنچی قورولتای نی اوتکزیش اوچون شرایط یره تیب بیردی.
ففتا اون ییللیک فعالیتی جریانیده کتته یوتوقلرگه ایریشدی، افغانستان و چیت مملکتلرده اوز نفوذ ساحه سینی کینگیتیریب، کینگ قمراولی بیر مدنی تشکیلات صفتیده اوزینی تثبیت قیلدی. بوساحه ده ففتا رهبریتی نینگ تشبثلری هم عملی و هم نظری جهتدن تحسین گه سزاواردر.
اگر ففتانینگ ایریم کمچیلیکلرینی کوزدن کیچیره دیگن بولسک، ایتیش کیرک که افغانستان و چیت مملکتلرده ففتانینگ ایریم بولیملری اعضالری کوپراق خوجه کورسینگه ایش آلیب باریب، برچه بار امکانیتلردن فایده لنیشگه اورینمیدیلر. فقط بعضا ملی و مذهبی مراسملرنی کوتیب آلیش بیلن کفایه لنیب، ففتانینگ ملی و سیاسی غایه لرینی تبلیغ ایتیب، علاقمندلرنی جلب ایتیش و بشقه مدنی تشکیلاتلر بیلن یقینله شیب، ففتا مخلصلرینی کوپیتیریش یولیده فعالیت آلیب بارمیدیلر و حق العضویتلرنی وقتیده توله میدیلر.
ایندی بو ییغیلیش حقیده گپیرماقچی بولسک، ایتیش کیرک که ففتانینگ اوچنچی قورولتایی، خلق ارا مقیاسده گلوبالیزاسیون شدت بیلن اوسیب باره یاتگن بیرزمانده، ینگی دور طلبلریدن کیلیب چیققن سوراقلرگه جواب تاپیش، ففتا فعالیتلرینی زمان ایستکلری بیلن اویغونلشتیریش وملی ارمانلرگه ایریشیش اوچون فغانستان تورکلریگه واقعلیککه اساسلنگن بیر یول قیدیریش مقصدیده تشکیل تاپگن.
اوتمیش سیز کیله جک یوقدور دیگنلر. تاریخ، هر بیر ملت اوتمیشی نینگ کوزگوسیدر. بیز هم اوز کیملیگیمیزنی، آته بابالریمیز جهان فن و مدنیتیگه قنچه حصه قوشگنلیگینی، شونینگدیک بیزلرده بو گونگی عالم شمول ترقیات بیلن هماهنگ بولیب یوریش اوچون قندی استعداد بارلیگینی شو کوزگوگه باقیب بیلیب آلیشیمیز ممکن.
شبهه سیز جهان تورکلری، جمله دن بیز افغانستان تورکلری دنیانینگ اینگ متمدن و اوزیدن چیکسیز مادی و معنوی یادگارلیکلر قالدیرگن بویوک خلقلریدن بیریمیز.
میلاددن آلدینگی دورلرده اینگ قدیمی تورکلر باشلیقلری- تومان واونینگ اوغلی مِته رهبرلیگیده باشلنیب 300 ییلگه چه دوام ایتگن بویوک هونلر امپراتورلیگی و اونینگ دوامچیلری بولمیش گوی تورکلر – کوک تورکلر و اویغورلر خاقانلیکلری، تورکستان و افغانستان حدودیده تگین شاهیلر، غزنویلر، قاره خانیلر، سلجوقیلر، خوارزمشاهلر، تیموریلر بیلن بابریلر، و همه سی بولیب عثمانیلر دولتی بیلن 16 ته بویوک تورکی دولت تشکیل تاپیشی، پارلاق اوتمیشیمیزنینگ اثباتی صفتیده، هر قنداق فخر و مباهاتگه ارزیدی.
تورکلر، اسلامدن آلدین واوندن کیینگی دورلرده 2000 ییلدن آرتیق مدت حکمرانلیک قیلیب کیلگنلر. لیکن افسوس که 19 عصرگه کلیب روس و انگلیس مستملکه چیلیگی کوچیگنی سببلی 1860 ییلی تزار روسیه سی غربی تورکستاننی باسیب آلدی، تقریبا شو زمانده بویوک بریتانیه دولتی 300 ییللیک بابریلر دولتی گه خاتمه بیریب، هندوستان اولکه سینی اوز مستعمره سیگه ایلنتبیردی و 20 عصر باشلریده غرب اتفاقچیلری عثمانیلرامپیریه سینی پرچه لب، تورکیه دولتینی حاضرگی چیگره سی بیلن چیکلب قویدی.
ایتیلگن پارلاق اوتمیش بیلن هر قنچه هم فخرلنسک ارزیدی، لیکن اگر بو اوتمیشنی کوز- کوز قیلیب ایدآل لشتیرسک و او بیلن مغرور لنیب اوزلیگیمیزنی اونوتسک، ینگی زمان هر بیر خلق و ملت آلدیگه کونده لنگ قویگن طلبلرنی ایسدن چیقریب اوزیمیزنی مقتشلر بیلن عمر اوتکزسک، بیلیب قوییلک که بو، خیال چوققی سیگه اولتیریب رجزخوانلیک قیلیشدن بشقه نرسه ایمس و هیچ بیر دردیمیزنی دوا قیلمیدی.
بیز تاریخیمیزنی انتقادی اسلوبده کوزدن کیچیریب، قوییده گی سواللرگه جواب تاپگن حالده، اوتمیشدن اورگنیشیمیز و عبرت آلیشیمیزکیرک:
1 – اجدادلریمیز ییریک دولتلر قوریب چیکسیز منطقه خلقلرینی بیرلشتیرگن حالده بویوک مدنیتلر یرتگنلیکلری نینگ اساسی عامللری نیمه لردن عبارت ایدی؟
2- اولر آلیب بارگن پیشیق سیاست قنداق ماهیتگه ایگه بولیب، قیسی مقصد گه قره تیلگن ایدی؟
3- اوشه بویوک دولتلرنینگ انقراضگه یوز توتیشیگه قیسی بیر ایچکی و تشقی عامللر سبب بولگن ایدی؟
تاریخ بیزلرگه اثباتلب بیره دی که میلاددن آلدین قدیمگی تورکی قبیله لر عصرلر دوامیده آغیر دملرنی باشدن کیچیریب، حیات نینگ اچچیق – چوچوک تجربه لرینی تاتیب کوردیلر. اولر یوزلب مرتبه بولینیب، یوزلب مرتبه بیرلشگندن کیین شو توختمگه کیلدیشدی که بیرلیک یعنی اتحاد و اتفاق، انسان جماعه سینینگ کوچ و قدرت رمزی صفتیده اولرنی غلبه لر ساری باشلب، ترقیات یولینی آچیب بیررایکن. شونینگ اوچون برچه تورکلردن قالگن تاش بیتیکلر، یازمه یادگارلیکلرده «تورک بودون» یعنی تورک خلقی اتحاد و اتفاققه دعوت قیلینگن.
مثال صورتده تورکی تیل نینگ اینگ قدیمی بیتیک تاشی یعنی «اورخون آبده لری»دن بیریده ایلتریش خاقان قنداق قیلیب اوز آنه سی اییل بیلگه خاقان بیلن بیرگه تورک اولوسینی بیرلشتیریب چین و باشقه دشمنلر بیلن اوروشدی و خلقنی اسارتدن قوتقزدی، دیگن سوزنی اوقییمیز. مذکور تجربه لردن قوییده گی حکمتلی سوزکیلیب چیققن ایدی: بیرلشگن یوتر، اَیریلگن یِتر.
شونینگدیک تورکی قرالیچه (ملکه) – توماریس خاتین برچه ساک و مسساگیت قبیله لرینی بیرلشتیریب، ایران شهنشاسی «کوروش کبیر؟» یولینی توسیب، تجاوز اوچون کیلگن اردوسینی تار مار قیلگندن سونگ، اوزینی اولدیریب کیسیلگن باشینی قاندن توله بیر ایدیشگه سالیب اونگه قره ته : «ایندی تویگونینگچه قان ایچکین» دیگن ایدی.
ایکنچیدن تورک دولتلری نینگ موفقیتی و اولرحاکمیتی دوامی نینگ مهم عامللریدن بیری، اوز ارا بیرلیکدن کیین، اولر عملگه آشیریب کیلگن بغری کینگلیک که اساسلنگن سیاست ایدی. تورکی دولتلر اوز بودونی نینگ بیرلیگینی سقلگن حالده، اولرنینگ حدودیده یشه یاتگن برچه قوم و قبیله لرنینگ تیلی، کلتوری و برچه عرف عادتلریگه حرمت کوزی بیلن باقیب، دینی عبادت و مراسملرینی بجریش اوچون هیچ قچان هیچ قندی توسیققه یول قویمگنلر. مثال صورتده غزنویلر، تیموریلر و بابریلر، شونیگدیک عثمانیلر فارس – دری تیلینی کینگ کولمده رواجلنتیریب کوکلرگه کوتردیلر. ایرانلیک ادبیاتشناس دوکتور ذبیح الله صفا «ایرانده ادبیات تاریخی» کتابیده اگر بابریلر و عثمانیلر دولتلری حمایه سی بولمگنده ایدی، فارس تیلی انقراضگه یوز توتگن بولردی دیب اعتراف ایته دی.
تورکی دولتلر سیاستی عدالتگه اساسلنگن ایدی. اونینگ برچه معیارلری تیمور توزوکلریده اوز عکسینی تاپگن و تیمورنینگ «کوچ عدالتده دور» دیگن حکمتلی سوزی بیلن افاده لنگن. شونینگدیک تورکلر، اینیقسه تیموریلردولتی کینگاش اساسیده ایش یوریتیب، دولت رهبرلرینی لیاقت اساسیده اونینگ تیلی، عرقی و حتی دینیدن قطع نظر تنلردیلر. مثال صورتده امیر تیمورعیسوی دینده بولگن سلطانیه کلیساسی اسقفی ایوان گه ایشانیب اونی عالی سویه لیک ایلچیسی (سفیری) قیلیب نیچه مرته فرانسه، باستیل وانگلیس قراللری حضوریگه جونتگن ایدی. او یازگن 12 بیتلیک نهایت مهم خاطره کتابچه سی پاریسده گی فرانسه ملی کتابخانه سیده موجود و فارسچه ترجمه سی «منم تیمور جهانکشا» کتابی نینگ آخریده بیریلگن.
تورکلر بغری کینگلیک سیاستی بیلن دینی و عقیدوی پلورالیزمگه یول آچیب بیرگنلر. زردشتیلر، بودیستلر، نصرانیلر، مانیه تیزم طرفدارلری و یهودیلر بوتونلی دینی ایرکینلیکده یشگنلر.
اوتگن عصرلرده اروپا یهودیلری انکیزیسیون (عقاید تفـتیشی) قانونیگه موافق کاتولیک کلیسالری و اروپا دولتلری تمانیدن عذاب و عقوبت آستیده آلینیب اولیمگه حکم ایتیلیب، دریالرگه چوکتیریلیب یوباریله دیگن وحشتلی دورده، عثمانلی دولتلری اینیقسه سلیمان قانونی اولرگه پناه بیریب، اوز حدودیده مینگلب جهود عایله لرینی قطعی اولیمدن اسرب قالگن ایدی.
زمان اوتیشی بیلن مذکور دولتلرنینگ بیرین کیتین انقراضگه یوز توتیشیگه کیلسک، ایتیش ممکن که بو انقراضگه بیرینچیدن اینگ اساسی ایچکی سلبی عامل بو اوز ارا اختلاف یعنی کیلیشماوچیلیک، بیر بیرینی چیده یالمسلیک، منمنلیک، محلی چیلیک و قدرت پرستلیک کبی کمچیلیکلر حسابلنه دی. حاکمیت اوچون تلاشلر محلی اوروشلرنی یوزه گه کیلتیریب، ملت نینگ پرچه لنیشی، اقتصادنینگ ایزدن چیقیشی، و اهالی نینگ خانه ویران بولیشیگه آلیب کیلدی. فرصتنی کوتیب تورگن دشمنلر تورکی دولتلر رهبرلری نینگ قره مه قرشیلیگیدن فایده لنیب، ساتقین آدملرنی قولگه آلیب توختاوسیز هجوملر بیلن اوز ایستکلریگه ایریشدیلر. مثال صورتده بویوک تورکستان 1860 ییلدن باشلب، منه شو صورتده روس تزارلری دولتی قولیگه اوتیب کیتدی و افغانستانده جنوبی تورکستان خانلیکلری شو کبی ایچکی تضادلر کوچه ییشی عاقبتیده عبد رحمان هجوملریگه قرشی تورالمی، قبیله حاکمیتینی تن آلیشگه مجبور بولدی.
افغانستان نینگ بیرقسمی بولمیش جنوبی تورکستان اوستیگه توختله دیگن بولسک، اونده خلقیمیز ـــ افغانستان تورکلری ایککی یریم عصردن بیری ظلم، تبعیض، ملی تحقیر و ملی ستم آستیده یشب کیلماقده لر. بو اوزاق مدت دوامیده اولر سیاسی و مدنی حقوقلریدن محروم سقلنب، ملی هویت وملی غرورلری تاپتلیب آیاق آستی قیلینب کیلدی. قبیله دولتی فرمانلریگه کوره اولرنینگ ایکینزارلری، یشش جایلری حتی بعضا مال و مواشیلری، دکتاتور حاکملر و نائب الحکومه لر تامانیدن زوروانلیک بیلن تارتیب آلینیب، ناقلین نامی بیلن یوباریلگن حاکم قبیله نینگ نماینده لریگه، قانونگه خلاف رسمی حجتلر بیلن تاپشیریلگن و ایریملری اوز اوی – جایلریدن بدرغه قیلینگن.
ظلم و استبداد شو درجه گه چه اوج آلگن ایدی که مظلوم وقورالسیزاوزبیک دهقانلری سرپلده اوز ییرلری اوستیده، اسحاقزی خانلری تامانیدن وحشیانه طرزده آتیب اولدیریلیب، نیمجان جسدلری النگه لی الاوگه تشلب کویدیریلگن، شبرغان، میمنه و سرپل شهرلریده قد کوتریب تورگن تاریخی قورغانلر(بالا حصار و قلعه لر) فقط تورکی خلقلر نینگ تاریخی آبده لری بولگنی اوچون، اولرنی یوقاتیش مقصدیده ییربیله یکسان قیلینگن، هرات شهریگه عظمت ووقار بغیشلب تورگن سلطان حسین بایقرا ووزیری امیرعلیشیر نوایی همتی بیلن قوریلگن مصلی بویوک مسجدی (عید گاه ) امیر عبدرحمان بویروغیگه بناء هرات خلقی نینگ اعتراضیگه قره مسدن انگلیس افسری جنرال لیمسدن آرقه لی پارتلتیب یوباریلگن، اونینگ بیلن بیرگه تیموری ملکه گوهرشادبیگم نینگ حشمتلی مدرسه سی هم ییر بیلن یکسان بولگن.
خلقیمیز گه قیلینگن ظلم و ناحقلیکلر نینگ چیگره سی یوق. لیکن اولوسیمیز هیچ قچان بیداد گه قرشی کورشدن توخته گن ایمس. استعمار واستبداد گه قرشی کورشگن و مشروطیت علمبردار لریدن بولگن ملی سیمالریمیز امام بیردی اوزبیک، میمنه لیک پروفیسور غلام محمد رسام، ادیب و شاعر محمد کریم نزیهی وباشقه لرنی هیچ قچان اونوتمیمیز. مرحوم طاهر بدخشی، مرحوم شهرالله شهپر و باشقه بیر قطار اولسیمیز جسارتلی فرزندلری، خلقیمیز نینگ ملی منفعتلرینی کوزلگن حالده سیاسی آقیملرگه اشتراک ایتیب، ظالم دولت اربابلریگه یوز مه یوز توردیلر وبو یولده قربان بولدیلر. شونینگدیک ملتیمیز باستیریب کیلگن شوروی قشونلری واولرنینگ داخلی قاوورچاقلریگه، طالبان وشوینیسم تمثیلچیلریگه قرشی قانلی اوروشلرالیب باریب کتته موفقیتلرگه ایریشدیلر. خلقیمیزنینگ اوزبیک، تورکمن قهرمان اوغلانلری، باشقه وطنداشلربیلن بیرگه طالبان بساتینی شمال ولایتلریدن ییغیشتیریب، اوز ملی قهرمانلری افغانستان دولتی جمهور رئيسی نینگ بیرینچی معاونی ستر جنرال عبدالرشید دوستیم رهبرلیگیده خلق ارا اتفاقداش کوچلرگه غلبه یولینی تیگسلب بیردیلر.
لیکن شونچه قربانلیکلر و فداکارلیک کورستگن بولسک هم، قولگه کیریتگن یوتوقلریمیز برماق بیلن سنه له دیگن بولیب، هیچ بیریمیزنی قانیقتیرمیدی. بونینگ سببی نیمه ده؟
سببی شونده که بیزترقاقمییز، بیز پراکنده میز، بیزده مرکزیت ضعیف، تشکیلاتچیلیک فعالیتیمیز ییترلی ایمس. رهبرلریمیزگه ایشانیب حرمتینی جاییگه قویمیمیز، منمَنلیک که بیریلیب، بیربیریمیزنی مینسیمیمیز، برچه میز بیر ملت نینگ اولادی بولسک هم بعضا اوزارا محلی چیلیک و منطقه پرستلیککه بیریلیب، خلقیمیز منفعتینی اویله میمیز، ایریم لریمیز اوزی، عایله سی و اولسی نینگ ملی منفعتیگه قرشی توریب، دولت بیلن معامله قیلیشگه اوته دی و آبروسینی ییرگه توکه دی. مملکتده گی بشقه قوملر بیر بیرلری بیلن جبسلشیب باره یاتگن بیر پیتده، بیزلر ترقلیش وپراگنده بولیش یولیدن بارماقده میز.
مملکت بوییچه اینگ کتته سیاسی تشکیلاتیمیز احوالی بونینگ یققال مثالیدر. خلقیمیزده ” اَیریلگننی بوری ییدی” دیگن حکمتلی مقال بار. بیز اگر اوزیمیزگه کیلیب بیرلیک سَری قدم قویمسک و بیر مرکز اطرافیده ییغیلمسک، برچه میز فاشیزم و اپارتاید بوریلریگه ایم بولیشیمیز تورگن گپ.
اگر بیز یوقاریده گی اچچیق حقیقتلرنی نظرده توتیب، اوزیمیز وکیله جک اولادلریمیز تقدیرینی اویلی دیگن بولسک، اونده خودبینلیک و اوزیم بولی حسیاتلریدن واز کیچیب، اتفاق واتحاد یولینی توتیشیمیزکیرک. اوزبیک، تورکمن و باشقه تورکی تبار خلقیمیز بیر بیریمیزگه قول بیریب، همه میز بیریاقه دن باش چیقریب، فقط بیرته عمومی و کینگ تشکیلات اطرافیده بیرلشیشیمیزکیرک. اختلاف و کیلیشماوچیلیکلر بیزنی نابود قیله دی، تورکمن و اوزبیک هیچ قچان بیر بیریدن ایریلگن حالده موفقیتگه ایریشه آلمیدی. دولت نماینده لری وعده لریگه ایشانمیلیک، اولر همیشه بیزلرنی الدب کیلگن. فقط بیرلشگن حالده اولربیلن بیر سیاسی کوچ صفتیده مذاکره آلیب باریلیک.
یوقاریده ایتیلگن و انکار ایتیب بولمیدیگن دلیللرگه کوره، حاضرگی آغیر شرایطده افغانستان تورکی خلقلری نینگ بیرلیگی، بیر تاریخی ضرورت حسابلنه دی. شو عالی مقصدگه ایریشیش اوچون، ففتانینگ خط حرکتینی سیاسی نقطهٔ نظردن قیته کوریب چیقیش وقتی کیلگن ایمس میکن؟
اگر دقت بیلن اوشبوتاریخی ضرورتنی توشونیب، اونگه مثبت جواب بیرمسک، تاریخی شانس نی قولدن بیریب، بیر حساس لحظه ده خلقیمیز منفعتینی حمایه قیلالمگن بوله میز.
آلغه ملی بیرلیک ساری!
آلغه کتته یوتوقلر تامان!
اعتبارینگیز اوچون تشکر.


text:
اینئل خاقان
اینئل خاقان — آشینا سۆلالهسیندن گؤی تورک خاقانی. اصل آدی بؤگو (拓西可汗) اوْلموشدور.
تاختا چیخماقدان اؤنجه[دَییشدیر]
699-جۇ ایلده قاپاغان خاقان طرفیندن کیچیک خان تعیین اوْلونموشدو.
حاکمیتی[دَییشدیر]
خاقانین واختسیز اؤلدورولمهسی اؤلکهده چاخناشما ياراتدی، 716-جێ ایلین ایيونوندا اینئل اؤزونو خاقان اعلان ائتدی. لاکین ائله همین آی دا کۆل تئگین طرفیندن اله کئچیریلیب اؤلدورولدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İnel xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
- اونون بیر قابیرغاسی قالیندی
- چاغیریلمیش یئردن عار ائیلمه، چاغیریلمامیش یئری دار ائیلمه
- قولتوغونا یئل وئر، الینه بئل وئر
- هرکس دئدی دوزم، باخدیم گؤردوم بنزر خیشا + هر کسه من دئدیم دوزدو، باخدیم گؤردوم اوراغجان ایریسی وار
- سئودیمالی چوخ گؤزلیدی، بیر دنهده چیبان چیخاردی
- قوش قانادینان اوچار
- آت میخی یئردن چیخارسا بیر یئره دهینده، بئشده اؤزونه دهیر
- خیش یئره ایلیشنده اؤکوز اؤکوزدن گؤرر
- اؤزی ییخیلان آغلاماز
- ایت هورر کاروان کئچر
- دگیرمان ایشلدهیین ایشدر، چاخ چاخ باشین آغریدار
- پالازا بورون، ائلینن سورون
- حاخلا گونی، گلر گونی
- ساخلا سامانی، گلر زامانی
- عاغیللی آدامین پالید باشیندا نه ایشی
- پیادا آتچییا گولمهسه باشی آغریر
- اینسانین خائینی اولماسا، قویونا قوزویا دامخا وورمازلار
- ایت یئسین دهلی قیز ارین تانیمیر
- بالا قیزیل اؤکوز ائله قیزارا قیزارا اؤلر
- قوشو اوچورتدین، دالیسیجا باخما
- نه جور نه جور قیسیر اینک سیزده ساتدیق یاغ بیزده
- آللاه ائششکی تانییب کی بوینوز وئرمهییب
- دؤولته چکن قاریشقانین فیلجن گوجو اولار
- توسباغا اؤزی دهییرمانا گئدنمیر، خالا قیزیسینیدا آلیر کورهیینه
- آچیل گوروم ذکات کئچیسی دئییلسن کی
- خدیر گیردی قیش گیردی، خیدیر چیخدی قیش چیخدی
- آرواد واردی کی آرپا اونون آش ائیلر، آرواد وار کی کرتیح باشین یاش ائیلر
- ال الی یویار، الده قاییدار اوزی یویار
- آت ذاتینان چاپار
- ایت ها قاچار یورتار آخر صاحبینان گئدر
- کور آتین کور دا نالبندی اولار
- گئچی سویی باغیرا باغیرا گئچر
- دایانمیشام دورمیشام، اؤزوم گئدیب بو یوللاری یورمیشام
- دلی دانیشقان اولار، غملی یوخولو
- گئدن گتیرر، قالان یول گؤزلر
- آللاه قازاناننان آلار بئجرهنه وئرر
- غم بیر اولسا چکمهیه نه وار
- یا کچل حسن یا حسن کچل
- ال الی یوآر ال قاییدار اوزو یوآر
- تک الین صداسی گلمز
- قوش قانادینان اوچار
- قورد قویونونان اوینار
- گئچی سویو گؤرر سو گئچینی
- خیرمانا گیرن پورسوخ یابانی قبول ائیلر
- بیلردین گؤتویون خویین، نییه یئیردین باش ال آیاخ سویین
- ائل گوجو سئل گوجو
- فرری اوغول نئینر دده مالین، بئفر اوغول نئینر دده مالی
- یئر برک اولسا اؤکوز اؤکوزدن گؤرر
- ایت هورر کروان گئچر
- فرری جوجه یومورتادا جوگگولدر


text:
۱۵ دسامبر
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۵۳۰ - ایمپراتور يۇستینیانین امریله روم حۆقوق سیستمی ۶-جی عصرین طلبهلرینه اۇيغونلاشدیریلیب.
- ۱۰۵۵ - سلجوق حؤکمداری توْغرول بَي بغدادی فتح ائدیب
- ۱۲۵۶ - هولاکو خان قوْشونلاری الاموت قالاسینی يئرله يئکسان ائدیب.
- ۱۸۰۶ - ناپوْلِوْنون اوْردوسو وارشاوانی تۇتوب.
- ۱۹۱۷ - موْلداوی خالق جومهوریسی اعلان ائدیلیب.
- ۱۹۸۹ - رۇمانیده کومونیست حیزبینین حاکمیتینه قارشی چێخیشلار باشلايیب.
- ۱۹۹۰ - قیرقیزیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۲۰۰۰ - چِرنوْبیل اتمی نیروگاهینین سوْنونجو - ۳-جو بولوکونون ایشی داياندیریلیب. بۇنونلا دا، نیروگاهین فعالیتینه سوْن قوْيولوب.


text:
ایزمیر
ایزمیر (آنادوْلو تۆرکجهسیجه: İzmir ) — تۆرکیه جۆمهوریتینین اۆچونجو بؤیۆک شهریدیر. بۇ شهرین ۲۰۱۷-جی میلادی ایلینده 4.279.677 نفر نۆفۇسو وارمیش.[۳][۴]
آنادولو یاریمآداسینین باتیسیندا، اژه دنیزی بؤلگهسینین اورتاسیندا یئر آلان و ایزمیر کؤرفزی اطرافیندا یئرلشن بیر شهر دیر. هر ایل ایزمیر بئینالخالق سرگیسینی تشکیل ائدن اؤنملی بیر لیمان شهریدیر. ایزمیر اوستانینین بؤیۆک اراظیسی اولاراق اؤلکهنین ایییرمی اوچونجو بؤیوک ایلیدیر. باتیسینده ائگئی دنیزی و ائگئی آدالاری، جنوبوندا آیدین، شیمالیندا بالیکسیر، شرقینده ایسه مانیسا یئرلشمیشدیر. ایزمیرین غربینده دنیزی، چیمرلیکلری و تئرمال مرکزلری ایله مشهور اولان قارابورون یاریماداسی اوزانیر. قدیم دونیا دؤورونون ان مشهور شهرلری آراسیندا یئرلشن ائفئس، روما ایمپئرییاسی دؤورونده دونیانین ان بؤیوک شهرلریندن بیری ایدی. بوتون ایونییا مدنییّتینین زنگینلیکلرینی اؤزونده ساخلایان ائفئس، سیخ بدیی تدبیرلرله ده آدینی ائشیتدیریردی. بو مقسدله ده بو شهره "گؤزل ایزمیر"، "قدیم ایزمیر" و یا "لا پئرلئ دئ ل'ایونیئ" (ایونییانین اینجیسی) آدلانیردی. ایزمیر، یاختالار و گمیلرله دولو اوزون و دار بیر کؤرفزین باشیندا یئر آلیر. ساحیل بویونجا پالما، خورما پالمالاری و گئنیش پروسپئکتلر واردیر. ایزمیر لیمانی، تورکییهنین یئدّینجی بؤیوک لیمانیدیر.
ائتیمولوگییاسی
ایزمیر شهرینین آدینین هارادان گلدییی بارده سوبوت اولونموش بیر معلومات یوخدور. آنجاق، بیر واخت بوگونکو ایزمیر زوناسیندا یاشامیش ائرئکتیدلرین آمازونلارلا موهاریبه ائدیب قالیب گلدییی; لیدئرلری تئسئنین ده، آمازون قادینی سیمیرنا ایله ائولنیر. اونلارین یاشادیقلاری یئره، سیمیرنانین آدی وئریلیر وه ایزمیر شهرینین آدینین دا سیمیرنادان گلدییی ان چوخ قبول اولونان فیکیردیر. همچینین رئگیوندا اوزون ایلّر هاکیمییّتده اولان ایونلارین لهجسینده سمیرنا شهرینین آدی سمورنئ، آفینا لهجسینده ایسه سمرینا یازیلیردی. یونانلار بو شهرین آدینی سمیرنی فورماسیندا تلفّوز ائدیردیلر. آنجاق سمیرنا سؤزو یونانجا دئییل، ائگئی دنیزی بؤلگسیندکی بیر سیرا یاشاییش آدیدیر وه آنادولو منشلیدیر. ائ.ه. 2000 اوّلّرینه آید کایسئری کولتپه یاشاییش مسکنینده اله کئچن بزی متنلرینده تیسمورنا آدینا دا راست گلینیر.
توریزم
ائگئی دنیزینین تام اورتا ساهیلّرینده یئرلشن ایزمیر شهری آنادولو یاریماداسینین قربینده یئرلشمکله، شرقدن مانیسا، جنوبدان آیدین، شیمالدان بالیکئسیر شهرلرییه قونشودور. تورکییده ان بؤیوک توریستیک شهرلریندن بیری اولان ایزمیر شهرینه هاوا، قورو وه سو یولّاریندان سیّاهت ائتمک مومکوندور. ایستانبولدان سونرا ایکینجی بؤیوک لیمانا ساهیب اولان ایزمیر، ایلیق ایقلیمه مالیکدیر،یلین اوچ یوز گونو گونشلی کئچیر. ایزمیرده مدنییّت توریزمی، دینی اینانج توریزمی، دنیز توریزمی، ساغلاملیق توریزمی، ائکو توریزم، وئلوسیپئد توریزمی چیمرلیکلر، پیکنیک ساهلری، تئرمال سولار کیمی توریستیک فالیییتلر یئرینه یئتیریلیر.
ایزمیرده تاریخی وه توریستیک یئرلره آگورا، پئرقامون، ائفئس، ائریتهرای، مئندئرئس، اورلا، توربالی، آسانسؤر، فوچا قالاسی، هواری ایوهانّ بازیلیکاسی، ایسا بی مسجیدی، کیلیسلر، سیناگوگلار، مسجیدلر، سو کمرلری، کؤرپولر، هاماملار، موزئیلر وه س. داخیلدیر.
تهسیل
ایزمیر یوکسک تئخنولوگییا اینستیتوتو
ایزمیر ایقتیسادییّات اونیوئرسیتئتی
ائگئ اونیوئرسیتئتی Archived 2020-05-02 at the Wayback Machine.
ایدمان
1971 آرالیق دنیزی اویونلاری
ایسلام اؤلکلری ایدمان اویونلاری
آلتای ایک
گؤزتپه ایک
قارشییاخا ایک
آرکاس وک
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Turkey: Major cities and provinces. citypopulation.de. یوْخلانیلیب2015-02-08.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ [۱]
- ↑ City, town and village population(rapor.tuik.gov.tr[دائمی اولو باغلانتیلی] STATISTICAL INSTITUTE، May 2012|کد دیل(en)
- ↑ Turkey: largest cities and towns and statistics of their population(world-gazetteer.com[دائمی اولو باغلانتیلی] Gazetteer،6 May 2012دیل/(en)
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from February 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from August 2021
- یاشاییش یئری معلومات قوتوسو نامعلوم پارامترلریله صفحهلر
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Webarchive template wayback links
- تورکیه شهرلری


text:
آمریکادا سلاحلی شدت اولایلاریندا آرتیش
بو ایل آمریکادا ۱۴۷۲۳ جینایت و اؤلومجول سلاحلی سالدیری حادثهسی باش وئردی
آمریکادا بو ایل سلاح شدت اولایلاری آرتدی.
آمریکاداکی شدت اولایلارینی آراشیران گان ویولنس آرشیو آدلی قورومون آراشدیرماسیندا، شدت اولایلارینین سرعتله آرتدیغی اؤلکهده ۲۰۲۱ین ان اؤلومجول ایللردن بیری اولاجاغی پایلاشیلدی.
قورومون بیلگیلرینه گؤره، بو ایل اؤلکهده ۱۴۷۲۳ جینایت و اؤلومجول سلاحلی سالدیری حادثهسی باش وئردی.
کوروناویروس سالقینین باشلادیغی ۲۰۱۹.جو ایلده آمریکادا ۱۵ مین ۴۵۴ سلاحلی اؤلدورمه حادثهسی باش وئررکهن، ۲۰۲۰.جی ایلده بو رقم یوزده ۲۶ آرتاراق ۱۹ میندن چوخ اولدو.
۲۰۲۱.جی ایلده توپلو سلاح ضدت اولایلارینین سرعتله آرتدیغی اؤلکهده، ایلین باشیندان بو یانا ۵۱۰، یالنیز سپتامبرین ایلک ۱۹ گونونده ۴۱ توپلو جنایت حادثهسی ثبت ائدیلمیشدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
چین-ین بمت-دهکی نومایندهسی یاشیل اقتصادیاتا کئچیدی سرعتلندیرمهیه چاغیریب
یاشیل انرژییه کئچید سرعتلندیریلمهلیدیر، لاکین اینکیشاف ائتمیش اؤلکهلر بو ساحهده اؤز عهده لیکلرینی یئرینه یئتیرمهیه دقت یئتیرمهلیدیرلر.
دایناسور، دونیا لیدذرلرینه سسلندی
نسلی تۆکنن بیر دایناسور، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی باش قورولوندا دانیشاراق، فسیل یاناجاقلاردان اوزاق دورولماسی و «یوخ اولوشون سئچیلمهمهسی» چاغریسی ائتدی
سودان-دا خارطوم اولوسلار آراسی هاوا لیمانی باغلانیب
سودان سیویل هاواجیلیک تشکیلاتیندان یاییلان معلوماتدا هاوا لیمانینین 26-30 اوکتبر تاریخلرینده اوچوشلارا باغلاناجاغی بیلدیریلیب.


text:
خابور چایی
خابور چایی (اینگیلیسجه: Khabur (Euphrates)، فارسجا: خابور ، آلمانجا: Chabur ، ایتالیاجا: Khabur ، عربجه: خابور (الفرات) ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Habur Çayı (Fırat) ، روسجا: Xaбyp) سوریه اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۴۸۶ کیلومتر دیر. بۇ گۆن خابور چاییندان ثانییهده ۴۵ متر مکعب سۇ آخیر. و فراتنا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده خابور چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Khabur (Euphrates)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
قارا کؤلگهلر
رحیم خیاوی
۱٫
او گونلری هئچ زامان اونودا بیلمهدی. حیاتینا سونو گؤرونمز دهشتلی بیر قارا کؤلگه چؤکموشدو. بعضا زیل قارالاشان، بعضا ایسه بوزاران بیر دهشت. نومرهسیز آغ رنگلی «پیکان»ین ایچینده قارا گئییملی دؤرد کیشینین آج گؤزلری بیر آن دا اولسون اونو بوراخمیردی. شیکارینی اووسونا سالماق ایستهین بوسقودا یاتمیش شیکارچی کیمیگئجه، گوندوز گؤزلرینی اوندان گؤتورموردولر. بعضا بیر آن اولموش اولسادا قانشارا چیخیب، قاباغیندان مرموز باخیشلاری ایله کئچیب، بعضا ده یوخ اولموش کیمیگؤرونوردولر. آنجاق قارا کؤلگهلرینین آغیرلیغی اونون بوتون وارلیغیندا حیس اولونوردو. او بو آغیرلیقدان قورتارماق ایستهسه ده، قورتارا بیلمیردی. آناسینین: -«اوغول، به نییه پالتارنان یاتیرسان؟» سوالینا دفعهلرله دولانباج جوابلار وئرسه ده، بیر گون دوز جوابدان قاچا بیلمهمیشدی:
– آناجان، آیلاردیر دالیمجادیرلار. بیر آن دا اولسون گؤزدن قویمورلار. فیکیرلرینین نه اولدوغو آیدیندیر. تئز گئج اوز- اوزه گلهجکلر. او گونو حاضیرلیقلا قارشیلاماق ایستهییرم. من بو قارا کؤلگهلی شیطانلاری ناکام قویمالییام.
آناسی دریندن آه چکیب، قورخو چؤکموش گؤزلرینی هله گنجایکن ساچلارینا دن دوشن اوغلوندان آییرماق ایستهمیردی. سانکی چوخورا دوشموش گؤزلرینین درینلیگینده اوغلونو گیزلتمک ایستهییردی.
آیلار بئله کئچدی. پاییزین ایلک گونلری ایدی. بیر هفتهیه یاخین بیر دوزومه یاغیش یاغیردی. هئچ کسمک ده بیلمیردی. آناسی دئییردی: «بو سیسقا یاغیشدیر، هله- هله کسمییهجک.»…
۲٫
او، هر گئجهکی کیمییاتاغیندا پالتارلی اوزانمیشدی.هاوادا شاختا وار ایدی؛ گئجهیه دومان چؤکموشدو. ایشیقلار سؤنموشدو؛ دوشمانینهاوا هجومو قورخوسوندان شهر اهالیسی ایشیق یاندیرمیردی. موحاریبه آج قورد کیمیجبههلرده جولان ائتمکدن دویمور، جاماعاتین دینج حیاتینی دا تهلکه آلتینا آلمیشدی. شهرین اورهگی سسسیزلیکده ذؤیونوردو. بیردن قاپی ائله چیرپیلدی، سانکی ائوده بومبا پارتلادی. دیک، یئریندن قالخیب، یاتاغیندا اوتورو وضعیتده شاشقین- شاشقین هندهورینه دونوخدو. آناسی تلسیک اوتاغا گیریب: -«اوغول دور! گلدیلر. تئز دوهاردان آش عمونگیلین حیطینه! بولاردا رحم آثاری یوخدو. سنی اؤلدورسهلر من باشیما نه داش سالارام؟!»- دئدی.
بیر آن اؤزونو ایتیرمیش کیمیهارا قاچاجاغینی و نه ائدهجهیینی بیلمهدی. سانکی بئینی قیفیللانمیشدی.
– آنا منهارا قاچیم آخی؟هارا قاچسام گلیب تاپاجاقلار.
– گئت تهرانا قارداشون گیله! آرا سایخیلاشاندان سورا گلرسن.
آنا- بالا دانیشارکن اوتاغا دولدولار. اونون آناسی بیر ایل ایدی کی اورهک خستهلیگی تاپمیشدی. -«سیز کیمسیز؟ بیزدن نه ایستهییرسیز؟» دئدیکده، اوتاغا گیرنلرین بیری سینهسیندن ووروب، -« چکیل دالا گؤروم!» دئدی. یوگوردو اونون اوستونه. یاخاسیندان توتوب چکدی. ایکینجی آدام دا کؤمگینه گلدی. چکه- چکه حیطه چیخارتدیلار. آداملارین بیریسی بئش اون دقیقه ائوده الینه گلن هر شوبههلی کیتابی توپلاییب، بیر تلیسه دولدوروب، آتدی اونون چیگنینه؛ حیطدن چیخدیلار. کوچهنین قارانلیغیندا قونشولارین هئچ بیری بو منظرهنی گؤرموردو. یالنیز اونلارین دالیسینجا ایاق یالین قاچان و اورکدن ناله قوپاران آناسی بو حالا شاهید ایدی.
کوچه باشیندا نومرهسیز آغ رنگلی «پیکان» اؤز سوروجوسو ایله انتظاردایدی. اونو ماشینین آرخا صندلینده آرالاریندا اوتوردوب، کوبودلوقلا بوینوندان باسیب، کاپشئنینی باشینا چکدیلر. ماشین یولا دوشدو…
۳٫
هارا گئتدیکلرینی و نه زامان یولدا اولدوقلارینی بئینینه سیغیشدیرا بیلمیردی. دمیر بیر صندل اوستونده اوتورموشدو. اولدوغو یئرین داریسقال اولدوغونو و اطرافیندا اولان گل- گئدی حیس ائدیردی. باشینا چکیلمیش کاپشئنی بوینوندا آغیر بیر آغری یاراتمیشدی. کوبود بیر سس -«ائله بیل باشین بدنووه آغیرلیق ائدیر؟ چوخ اؤزوندن چیخمیسان.»- دئیهرک، اوندان جواب ایستهدی. او ایسه، – «من بیلمیرم سیز نه دئییرسیز؟ سیز کیمسیز؟ بوراهارادی؟» جواب وئرهرک، فیکرینی توپارلاماق ایستهییردی. کوبود سس: -«ایندی سنی اؤزووه گتیرریک. ائله بیل سن آدام دیلی بیلمیرسن؟» دئییب، اونو دؤیمهگه باشلادی. بو آن باشقا بیر سس یولداشینین سؤزونو داواملادی:
– او اعلانلاری سن یازیرسان؟ کیملر اولاری گئجه قارانلیغیندا ائولره آتیر؟
– بیلمیرم. من یازمیرام. بیر دفعه حیطیمیزدن تاپیب اوخوموشام.
ایکینجی آدام اونون اللریندن مؤحکم یاپیشیب، او بیریسی هر ایکی الیندن باش بارماقلارینی ایتی بیر شئیله کسدی. او آغریدان بارماقلارینین نه واخت کسیلمهگینی بیلمهدن، هوشدان گئتدی.
– داها بو بارماقلار هئچ بیر شئی یازیب، یارادا بیلمز.
ایکینجی آدام دئدی:
– دئییرم دیلین ده کسک؛ چوخ دانیشیر؟
– یوخ، بونون بارماقلاری دیلیندن بتر ایشلهییر. دیلی اونسوز دا کسیلهجک. ایندی بارماقلارینی آییرمالیییق. بو بارماقلارلا چوخ ایشلر گؤرمک اولار.
هر ایکی نفر اوتاقدان چیخیب، گئتدیلر. او آغری ایچینده یواش- یواش آییلیردی. الی ایله کاپشئنینی باشیندان آتماق ایستهدی. اللرینین قیزیل قان اولدوغونو گؤروب، بارماقلارینین کسیلدیگینی خاطیرلادی. اطرافینا باخدی. داریسقال بیر اوتاقدایدی. چوخ فیکیرلشمک فرصتی تاپمادی. ایکی آدام یئنیدن اوتاغا گیردیلر. اسکی بیر پارچا ایله بارماقلارینی باغلادیلار. گئجه یاریسی نومرهسیز آغ رنگلی «پیکان»ا میندیریب، شهردن کنار بیر چایین قیراغینا آتدیلار. بوتون فیکری بارماقلارینین یانیندایدی. دوشونوردو کی، «گؤرهسن بارماقلاریمیهارا آتیبلار؟ من مطلق اونلاری تاپمالییام. من اونلارسیز یاشایا بیلمهرم. اونلار منیم حیاتیما معنا وئریر.»
بو حادثهدن سونرا او داها هئچ بیر شئیدن قورخموردو. سانکی بارماقلارینی تاپماق هدفی اونو یاشاییشا یئنیدن قایتارمیشدی. ایندی داها آرتیق بارماقلارینا احتیاج دویوردو. -«بارماقلاریمیتاپسام، بو دفعه بیلهرم اونلاردان نئجه ایش چکیم. ایکی قیچیمین کسیلمهگینه اینجیمزدیم کی بارماقلاریما اوزولورم. اونلار یازیب، یارادیب، منه حیات وئریبلر.»- دئییردی.
بیر گون کوچهدن کئچیردی. محله اوشاقلاری اویناماغا مشغول ایدیلر. کسیلمیش بارماقلارینی اوشاقلارین اویونلارینا باخار حالدا گؤردو. اونلارا ساری آیاق گؤتورمک ایستهدی. بارماقلار دویدولار؛ سورعتله اوندان اوزاقلاشماق ایستهدیلر. بارماقلارین بیریسی دئدی:
– سنین الیندن یامان راحات اولموشوق. داها گئجهلر آرخایین یاتیریق. صوبحه قدر کیتاب واراقلاییب، یازمیریق! هئچ بیز سنی تانیمیریق.
ایکینجی بارماق دا دیله گلیب دئدی:
– ایندی بیزیم ان آغیر ایشیمیز نئچه ایلدن بیر جؤهرلهنیب، کاغاذا باسیلماقدی. بو وضعیتیمیز اولا- اولا سنی نییه گرک تانییاق؟!
تعجبدن یئرینده دونوب قالمیشدی. اؤز- اؤزونه دئییردی: -« آمان آلله بو نه؟ یوخسا قارا باسیر منی؟ بلکه آغلیمیالدن وئرمیشم؟ بو بارماقلارا نه اولوب؟ بونلاری کیم بو حالا سالیب؟ نییه داها منی تانیماق ایستهمیرلر؟ اونلار اوزون ایللر منیم سیرداشیم اولوبلار؛ هر بیر اذیته تابلاشیبلار. بس ایندی نییه جؤهرلنمکلرینی منیم باشیما وورورلار؟ اونلار کی منیم جانیمدان، قانیمدان ایدیلار. یوخ بو اولا بیلمز. بوردا بیر اویون وار. گرک باش تاپام»
چوخ گرگین بیر وضعیت کئچیریردی. بارماقلار ایسه ایکیلیکده کوچهنین قورتاراجاغینا ساری قاچدیلار. هئچ دؤنوب داللارینا دا باخمادیلار…
۴٫
هر بیر شئی اوز آخاریندا گئتمهگینه رغمن، او ایچریدن داغیلمیشدی. بوتون وارلیغینی قوماردا اودوزان آداملار کیمیایدی. بو فیکیرلرله خییاواندا اومودسوز دولانیردی. نومرهسیز آغ رنگلی بیر «پیکان»ین ایچینده قارا گئییملی دؤرد کیشی اونو ایزلهییردیلر. اونلاری گؤرن کیمیسورعتله اؤزونو ائوه یئتیردی. او بو دفعهده یاخالانماغینا اینانیردی. ائوه یئتیشن کیمیهله جیبیندهکی یازیلاری گیزلهدر- گیزلتمز، قاپی مؤحکم دؤیولدو. یئنیدن یاخالانیب، نومرهسیز آغ «پیکان»ا میندیریلدی. اوتوران کیمیگؤزلرینی باغلادیلار. بوینوندان باسمادان، اؤزو عادت اوزره باشینی آشاغی سالدی. داریسقال بیر اوطاقدا یئنیدن صوبحه کیمیگؤزو باغلی سورغو سووالا چکیلدی:
– سنین بارماقلارینی کسدیک، دینج اوتوراسان، آمما راپورتلار ائله معلوم ائدیر کی هله ده باشین بدنیوه آغیرلیق ائدیر. سنی بیردفعهلیک راحات ائتمهلیییک. بو باشی کسیب، اونا بنزر، آنجاق یونگول و سؤزه باخان بیر باش یئرینه قویمالیییق.
قوللارینی اوتوردوغو صندله باغلاییب، بیر دستمال بورنونا توتوب، ایشه باشلادیلار. او ایسه داها هئچ بیر شئی حیس ائتمیردی. صاباح ایکیندی چاغی آییلدی؛ تزه باشی اونا چوخ غریبه گلیردی؛ یونگول بیر باش ایدی؛ داها بدنینه آغیرلیق ائتمیردی؛ بوتون دانیشیقلاری اورهگینی سیخیردی؛ غریبه و اونا تانیش اولمایان بیر حیس کئچیریردی. یئنیدن اونو نومرهسیز آغ رنگلی «پیکان»ا میندیریب، شهرین گیرهجگینده بیر خییاوانین کنارینا آتدیلار. اؤزونه گلدیکده، اوجا سسله چیغیردی: -«آی جاماعات! بو باش منیم باشیم دئییل. من اونو تانیمیرام!» آنجاق سسینههای وئرهن یوخ ایدی.
او گوندن قارا گئییملی آداملارین دئدیکلرینه باخیردی. هرهانکی بیر ییغینجاق و مراسیملرینده جدی صورتده اشتراک ائدیردی. اونلاردان بیر آن دا اولسون یان گئتمیردی؛ آنجاق قدیمکی یولداشلارینی گؤرنده اورهگی سیخیلیردی؛ جانی قیزیشیردی. اوغورلوق ائدن بیریسی کیمیاوتانیردی.
۵٫
یازین ایلک گونلری ایدی. گونشین قیزیل شوعالاری پنجرهدن ائوین ایچرسینه یاییلمیشدی. اورهگی سیخیلیر، داریخیردی . اونون ایندی اختیاریندا اولان تکجه اورهگی ایدی. باییرا چیخدی. هئچ بیر مقصدی اولمادان، شهری هدفسیز دولانماغا باشلادی. سانکی ایتیردیگینی آختاریردی. بیر آن نومرهسیز آغ رنگلی «پیکان» قارشیسینا چیخدی. ایچینده قارا گئییملی دؤرد کیشی اونو بیر-بیرلرینه گؤسترهرک، قهقهه چکیب گولوشوردولر. اونلارلا برابر بارماقلاری و باشیدا همن ماشیندایدی؛ آنجاق اونا بیر آن دا اولسون، باخمادیلار. اونون ایللر بویو یازیب یارادان بارماقلاری، دوشونن باشی ایندی اونا یابانجی اولموشدولار.
وارلیغی تالان اولموش کیمیخییاوانین کناریندا اوتوروب، باشینی اللری آراسینا آلدی؛ گؤزلرینی یومدو؛ باشینا گلنلری بیر داها دوشونمک ایستهدی؛ مومکون اولمادی. ال- آیاغی اسیردی، بئینی گیزیلدهییردی؛ بیر شئیلری خاطیرلاماق ایستهییردی، آییرد ائده بیلمیردی؛ یالنیز بیر شئیلری ایتیردیگینی اورهگی ایله حیس ائدیردی.
قانشاردان قدیم یولداشلارینین گلمهگینی گؤردو. آرالاریندا ان سئودیگی دوستو «حبیب» ده وار ایدی. اونو گؤرن کیمیخییاوانین او تایینا آتدادیلار. یئریندن قالخیب یولداشلارینا قووشماغا جان آتدی؛ اونلار اوزاقلاشمیشدیلار. بیر آن دوستو «حبیب» آرخایا دؤنوب، اونو نیفرتله سوزدو.
چیغیرماق ایستهییردی. -«من، من دئییلم!» دئمک ایستهییردی؛ آنجاق سسی بوغاریندا بوغولموشدو…
۶٫
گئجه، قارا چادیرین اوزونه چکمیشدی؛ او ایسه یاتاغیندا اوزوقویلو دوشوب، یاستیغینی باشینا سیخیردی. باشی آغیرلاشیبمی، یوخسا یاستیق داشا دؤنوبمی، بیلمیردی. آرخاسی اوستونه چؤندو؛ گؤزلرینی تاوانا تیکدی. بئینی قیزیشیب، سانکی یانیردی. یاستیغینی یئنیدن او بیری اوزونه چئویریب، یوخلاماق ایستهدی. گؤزلریندن یوخو چکیلمیشدی.
سحره یاخین یئریندن قالخیب، پنجرهنین قاباغیندا دایانیب، گؤزلرینی گئجهنین آلاتورانلیغینا تیکدی.هاوا آیازلاییر، شهر ایسه سسیزجهسینه شیرین یوخودان اویانیردی. سحیرلی سسسیزلیک ائوی دولدورموشدو؛ سانکی ائوده کیمسه نفس آلمیردی. اوزاقلاردان قورخونج باغیرتی سسی گلیردی؛ یاواش- یاواش یاخینلاشیب، قارما- قاریشیق سسلره چئوریلیر، اونون دامارلارینا جوموردی.
یاتاغینا قاییدیب، اوتوردو. قاپی شیددتله دؤیولوردو. آناسی دوروب، چیگنینه آرخالیق آتیب، حیطه چیخدی. قاپی آچیلان کیمینئچه سیلاحلی قارا گئییملی آدام اوتاغا دولدولار. آناسی آغلار گؤزلرله اونلارین قاباغینی کسیب،-«رحم ائلهیین بالاما!» دئیه، یالواریردی، آمما کیمسه قولاغ آسمیردی. سیلاحلیلار قوللاریندان توتوب، اوتاقدان باییرا چیخارتدیلار. کوچهنین باشیندا نومرهسیز آغ رنگلی «پیکان» دایانمیشدی. او بو دفعه اورهگینین چیخاریلماسینا و اؤلدورولمهسینه امینایدی…
۷٫
درین بیر قویودان گلن سس کیمیآناسینین سسینی ائشیدیردی:
– آی بالا دور آیاغا! بایاقدان بری چاغیریرام. نه یامان سایاقلاییرسان؟
قورخا- قورخا گؤزلرینی آچدی. آناسینی باشی اوستونده گؤردو. تیترک سسله -«آنا، بو دفعه آپاریرلار اورهگیمیچیخارسینلار.»
– آی بالا کیم آپاریر اورهگینی چیخارسین؟ نئچه آیدی گئجهلر سایاقلاییرسان. آخی بئله ده قاراباسما اولار؟ رنگین ساپ ساری اولوب. اؤزون ده بیر دری-بیر سوموگ اولوبسان…
۸٫
هر گون شهرین کوچه، خییاوانلاریندا اؤزو ایله دانیشان بیر گنج، آشاغی- یوخاری گئدیر. او بعضا اللرینی یوخاری قالدیریب، آنلاشیلماز قیریق- قیریق سؤزلر دئییر، بعضا ده اؤزونو دالدا- بوجاقدا گیزلهدیر، قورخونج باخیشلاری ایله او یان بو یانا باخیر؛ خییاواندان کئچن هر آغ رنگلی ماشینا ال اوزادیب «منیم بارقلاریمیوئرین! منیم باشیمیوئرین!» دئییر. اونو گؤرهن هر بیر کیمسه -«یازیغین باشیناهاوا گلیب» دئیه، حئییفسهنیر…
«سون»
منبع: ایشیق


text:
`قاچاق کؤچمنلر` نتیجهلر
خبرلر [19]
- ماس: آوروپا بیرلیگی کؤچمنلر قونوسوندا مسئولیتلرینی یئرینه یئتیرهجک
- آمریکا حکومتی، کؤچمنلره دولت دستگینی کسهجک
- نیویورک تایمز قزئتی، آنلاشمانین اصلینده آیلار اوّل ائدیلدیگینی ادعا ائتدی
- ۱۵۴ محکوم قاچدی
- آمریکا، مکزیک مرزینه یئنی عسگری گؤندرهجک
- ایراندا تاریخی اثر اله گئچیریلدی
- ارضرومدا، 154 قاچاق گؤچمن یاخالاندی
- ۴۸ افغانیستانلی یاخالاندی
- افغانستانلی سیغینماچی چایدا بوغولدو
- بلغارستان-دا قاچاق کوچمنلری داشییان مینی بوش آشدی
- 448 محکوم حبسخانادان قاچدی
- ایراندان گلن 36 قاچاق یاخالاندی
- 1 تن ماموت دیشی تاپیلدی
- 43 تروریست محو ائدیلدی
- ایتالیان پارلامنتی، اوشاق کؤچمنلره یؤنلیک قانونو قبول ائتدی
- قاچاق گئچیشلر انگللهنیر
- ویتنام-دا بیر تن فیل دیشی یاخالاندی
- دونالد ترامپ، 3 میلیون قاچاق گؤچمنی فورن دپورت ائتمک ایستدیگینی آچیقلادی
- 94 قاچاق توتولدو


text:
روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸)
روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸) (اینگیلیسجه: Russo-iranian war (1826–1828)) قاجارلار و روسیه ایمپیراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.گونئی قافقاز یئرینده اوز وئرمیشدیر. بو ساواش ۱۸۲۵ ده تزار الکساندرین اولومینن و روسیه نین قارشیخلیغینان ان اونملیسی گونی قافقاز بولگه سی ایرانی یالنیش بیر دوشونجه یه سالدی بو یوزدن عباس میرزا قاجاری شاهزاده نون باشلیغینان ایران اردوسی روسیه حوجوم اتدی بو حمله ده ایران ایلک باشاری دی و چوخ یرلری گری قیتردی آما روسلار ۱۸۲۶ سپتامبر دا شامخور چاییندا و گنجه ده ایرانلی لارا قارشی قازاندی لار و ایرانلی لار گری چکیلدی لر ۱۸۲۶ ایلین اوکتبر آییندا روس لار ناخجیوان، عباس آباد و ارومیه نی اله آلدی لار و ۱۸۲۷ ده اردبیل و سونوندا تبریزی آلدی لار بو ساواشین سونوجی تورکمنچای آنلاشماسی اولدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Russo-Persian War (1826–1828)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شعر : رضا کاظمی اردبیلی محاوره ای
موضوع : اردبیل
آندوسون بویوگ الله آایرانیم دا تَکدو بو یئر وصفین ده عاجیزدی قَلم گوزَلدی گویچکدی بو یئر
بویوگ افتیخار منیم چون کی مَن اردبیلی اولدوم آیری دوشدوم بو شَهَردن داریخیب گول کیمی سولدوم
غیرَتی سوروشما اونان کی توکَه یوردونا زَهرین اصلییَتین بَیَنمِییب دانا دَدَه بابا شَهرین
یئرده اولا
تورال صدالی – آغلادیم
دانلود آهنگ ترکی تورال صدالی به نام آغلادیم
Tural Sedali – Agladim
متن آهنگ آغلادیم
مست اولوب ایچنده ، سوگی شرابین
اموتله گوزلدیم ، سوگی جاوابین
اول همسونی ، بو عشق کتابین
سن دیین الویدا ، سوزونده یاندین
ینه گجه اولدو ، یادیما دوشدون
ایچیب شرابدان ، آغلادیم
ینه گجه اولدو ، یادیما دوشدون
ایچیب شرابدان ، آغلادیم
منم تک یوخ سون ، جانمنان اوساندیم
سونوندا تک قالبب ، تنها دولاندیم
تصادف سن منی ، گوردون اوتاندین
خجالت آتشی ، او
برای دانلود آهنگ کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی خاطره اسلام و واصیف محرملی به نام يار اولدوم
Xatire Islam ft Vasif Meherremli – Yar Oldum
دانلود آهنگ ترکی خاطره اسلام و واصیف محرملی به نام يار اولدوم
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و ۳۲۰
متن آهنگ ترکی خاطره اسلام و واصیف محرملی به نام يار اولدوم
♫♫♫ ♫♫♫ ♫ ♫♫♫ ♫ ♫♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫
کانال تلگرامی مدیس موزیک
https://t.me/medismusic
دانلود آهنگ جدید فارسی از سایت مدیس موزیک
♫♫♫ ♫♫♫ ♫ ♫♫♫ ♫ ♫♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫ ♫
#شعر : رضا کاظمی اردبیلی
#بایاتی
گویدَکی پروانیم عشقووه دیوانیم سَن مَنه يار اولماساناوچوخلو ویرانیم
سازاندا غَملی چالدی سَنی فیکریمه سالدی گوزلَدیم گَلمدین سنگوزلریم یولدا قالدی
آیریلیق یامان اولار دردوغم اونا گونار هر گونی مین گون کِچیب عاشیقی یامان یورار
اورَگیم کوله دوندي گوز یاشیم سئله دوندي ایستَدیگیم آرزولار قارغامیش یئره دوندي
توتوبدو مَنی قَهری گلمِیب مَنه رَحم
برای دانلود آهنگ کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی جدید وفا شریفوا به نام اوزاقلاشماق ایستدیم
vefa Serifova – Uzaqlasmaq Istedim
دانلود آهنگ ترکی وفا شریفوا به نام اوزاقلاشماق ایستدیم
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و۳۲۰
متن آهنگ وفا شریفوا به نام اوزاقلاشماق ایستدیم
گولوم سنن اوزاخلاشماغ ایستدیم
یواش یواش کنارلاشماغ ایستدیم
گوردوم اولونمور اله چوخ دارخدیم
الینی توتوب گوجاغلاشماغ ایستدی
سن منی تک قویاندا درد غم یدیم
صبر الییب شیطانا لعنت ددیم
باش
برای دانلود آهنگ کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی وفا شریفوا به نام اوزاقلاشماق ایستدیم
Vefa Serifova – Uzaqlasmaq Istedim
دانلود آهنگ وفا شریفوا به نام اوزاقلاشماق ایستدیم
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و ۳۲۰
متن آهنگ وفا شریفوا به نام اوزاقلاشماق ایستدیم
گولوم سنن اوزاخلاشماغ ایستدیم
یواش یواش کنارلاشماغ ایستدیم
گوردوم اولونمور اله چوخ دارخدیم
الینی توتوب گوجاغلاشماغ ایستدی
سن منی تک قویاندا درد غم یدیم
صبر الییب شیطانا لعنت ددیم
باشکا چاره یوخدو باش
برای دانلود آهنگ اینجا کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی پینار دیکمن به نام یاندیم آی آمان
Pinar Dikmen – Yandim Ay Aman
دانلود آهنگ ترکی پینار دیکمن به نام یاندیم آی آمان
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و۳۲۰
متن آهنگ ترکی پینار دیکمن به نام یاندیم آی آمان
یاندیم آی آمان آی آمان اولدوم آی آمان آی آمانسودیم آی آمان آی آمان نینیم ترک ایلیب گدین منیوردین منه دردی غمی ترک ایلیب گدین منیوردین منه دردی غمی سوجم من ینه سنیسوجم من ینه سنی سوجم
کیتابی فیدیبوک موفته قویموشدو. دانلود ائلهدیم. اوچیوز قیرخ صفحهدی، فیدیبوکدا سگگیز یوزدن آرتیق ایدی. گونده بیر یا ایکی متفکردن اوخودوم، و سونلاریندا داها چوخ اوخودوم. یاخشی کیتاب ایدی. تقریبا آلن دوباتنین اؤز سبکینده یازیلار ایدی و چوخو دا تکراری (قاباقلار اوچ کیتاب آلن دوباتندان اوخوموشام) نه ایسه چوخلاری ایله تانیش اولدوم و یاخشی شئیلری ده وار ایدی. اول ده گومان ائتمیردیم کی یاخشی اولا (چون موفته قویموشدو فیدی بوک) آمما هر ح
دانلود آهنگ ترکی ای فلک بسدیر داها
دانلود آهنگ ترکی ای فلک بسدیر داها
Download New Music ey falak basdir daha
دانلود آهنگ ترکی ای فلک بسدیر داها
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و۳۲۰
متن آهنگ ترکی ای فلک بسدیر داها
ای حیات گلمه منیم اوستومه چوخ یورولموشام
هر شیدن ال اوزموشم عذابلرلا سارلمشام
من سنین عذابنی چکمیه دوغولموشام
ای قارا بختیم منیم هر گونومو اتدین قارا
اله بیل ظلم ایلدین اورییمه سالدن يارا
سن منه گون ورمدین گونو گونن چکدین دارا
ای فلک بسدیر داها
رومان چوخ گؤزل. دولو احساس. دولو گؤزللیک. اوقدر گؤزل ایدی کی فیدیباکسدا یوزونجو صفحهده بیلدیم نه خبردی شوک اولدوم. نه قدر دویغولاری گتیره بیلمیشدی. چوخ گؤزل قوتاردی. چوخ گؤزل باشلامیشدی. دونیاسی کاملا تخیلی دونیادی، نه ایسه هئچ بیر اذیت ائدیجی عنصری یوخ ایدی. عموما من بئله رومانلاری خوشلامارام، آمما بو ایشی قورو باشقا. دونن مهر آیین ییرمی دوققوزوندا قوتاردیم.
(کئچن یازیلاریمدان 2018/21/Oct)
برای دانلود آهنگ کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی پینار دیکمن به نام یاندیم آی آمان
Pinar Dikmen – Yandim Ay Aman
دانلود آهنگ ترکی پینار دیکمن به نام یاندیم آی آمان
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و ۳۲۰
متن آهنگ ترکی پینار دیکمن به نام یاندیم آی آمان
یاندیم آی آمان آی آمان اولدوم آی آمان آی آمانسودیم آی آمان آی آمان نینیم ترک ایلیب گدین منیوردین منه دردی غمی ترک ایلیب گدین منیوردین منه دردی غمی سوجم من ینه سنیسوجم من ینه سنی سوجم من ینه سنییاندیم آی آمان آی
اونیوئرسیتهده یوردوموز اولان محلهنین قادینلاریندان بیری آناما اوخشاییردی. صوبحلر بربری آلیر اونون دا بربری آلماغینا دالاردیم. بیر فرق واریدی آنجاق. او چادرا بورونموردو. صیفهتینه گیزلینجه باخیر کئییفلهنیردیم. گونده گونده یا سوت یا بربری بهانهسینه ساعات دوز یئددینی اون دقیقه کئچمیش یوردون قاپیسیندان زنجیری آچیر چیخیردیم، ایکی دقیقه ده چدی کوچهنین باشینا چاتام؛ اوردان بربری صفینه یوخسا سوت توکانینا یوللانیردیم. آناما
برای دانلود آهنگ اینجا کلیک کنید
وقار صدا گدنی ساخلامارام
دانلود آهنگ ترکی وقار صدا به نام گدنی ساخلامارام
Vuqar Seda – Gedeni Saxlamaram
دانلود آهنگ ترکی وقار صدا به نام گدنی ساخلامارام
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و۳۲۰
متن آهنگ ترکی وقار صدا به نام گدنی ساخلامارام
او قیز گدجیسه گدسین گدنی ساخلامارام
او کس اولدو بیلیر من اونا یاس ساخلامارام
نه اونی من دوشونوب نه اونی خاطیرليارام
نه ده گوز یاشلاریمی صرف الیب آغلامارام
منی اونی سویردیم اما او منی ت
اوچ گوندور بیر داها باشلامیشام بوغاناق» رومانینی اوخوماغا. بو رومانین یازیلماغیندا پیلله پیلله یازیچی ایله آیاق توتوب یئردیم. من، حمید قرائی و سایین یازیچی (محد ملک نژاد). اوچ بؤلوم اوخوموشام هلهلیک. باشقا آچیلارین آچیلماسینی دئسم یانیلمامیشام بو یئنیدن اوخودوغومدا. رومانا گؤره کیمسهدن بیر سس قالخماییب هله. دونن ائله بونا فیلهشیردیم. نهدن بو رومانا گؤره کمیسه بیر سؤز دئیه بیلمهییب؟ چونکو رومانین آنلاتیسی یئنیدیر. چونکو ر
1. Hadise او سس تورکیه ده دئدی کی من غوربتده یاشامایی ان اییی بیلیرم . غوربتده اوخولدا منه "پیس تورک" دیین اولدو . اوخولدا آلمانجا قونوشوردوق، ائوه دؤننده تورکجه قونوشوردوق. آلمانجادا اولان بیر ایکی خاص حرفی دوزگون تلفظ ائدهبیلمیردیم، او اوزدن لاغا قویولاردیم .»
2. تانیش بیر حیکایه دگیل می؟ هر نقطهسی تانیشدیر. فقط فرقی بوردادیر کی Hadise اؤز مملکتیندن چیخیپ، بیر نئچه مملکتی گئچندن سونرا بیر باشقا مملکتده اوخولا گئدیپ کی او سؤزلری ائشیدی
1. باشیم چوخ شلوغ اولور، دا چوخدانیدی سؤزبازی اؤتورموشدوم. گئچن هفته راستگله سؤزبازی چک ائله دیم و بو صحنه ایله مواجه اولدوم:
اوولده شوک اولدم! بیرآز او ال بو ال، ایمئیل میمیئلی چک ائلیندن سونرا گؤردوم کی بلی»، هاست سؤزبازی سیلیپ! هن، بو راحاتیغا، هاست سؤزبازی سیلیپ! تصویرده اولان جمله اشتباه جملهدیر کی دییر سایتین یییهسی، سایتی سیلمیش!» سایتین یییهسی سایتی سیلمهمیش ده هاست اونی سیلمیش! آما نیه سیلمیش؟! چون سایت ریپورت اولموش!
شبنم تووزلو آنام
دانلود آهنگ ترکی شبنم تووزلو به نام آنامSəbnəm Tovuzlu – Anam
آنا سن سیز دوندي حیاط هچ نیه / دونن عطرینی یایلغنان آلمشامایستمزدیم آیاغنا داش دیه / گور نه بویدا سینن اوسته داش سالمشامایستمزدیم آیاغنا داش دیه / گور نه بویدا سینن اوسته داش سالمشام
--------------------
زبانحال حضرت فاطمه (س) ۳۹۸۹
متن نوحه —-> زبانحال حضرت فاطمه (س) ۳۹۸۹
زبانحال حضرت فاطمه زهرا (سلام الله)
ای وجود پاکی شمع بزم وصله نور عم اوغلی
گل اولور حسرتله زهرا محضروندن دور عم اوغلی
بسکه یوز ویردی غم اوستن غم من بی غمگساره
تنگه گلدیم گوردوم الده یوخ داخی بیر اوزگه چاره
یوز قویوب توپراقلارا یالواردیم ازبس کردگاره
ائتسون عزرائیلی قبض روحمه مامور عم اوغلی
ئولماقا دلدن خوشام من نیلورم بیله حیاتی
ظلم دشمن باعث اولد
حمید قرائی
یای ایدی. ناهاردان سونرا ساعات ۴ سولاریندا منه مئساژ آتدی کی "حوجام! بیزه گلیب یازدیغیم بیر شئیه باخارسان؟" من ده اونو سیندیرماییب ائولرینه یوللاندیم. ائولری بیزدن یورویهرک بئش دقیقهلیک بیر مسافهده قالیر. هاوا چوخ سیجاقدی. کوچهده ده آز بوز آدام تاپیلیردی.
ایلک تانیشمامیز سید حیدر بیات واسیطایلا اولدو. سیدی تانیمادان اؤنجه ده شعر یازیرمیش. سونرالاری کنددهکی خاطیرالارینی یازماغا باشلادی. یازماغا چوخ هوسلییدی. سید
21/10/1395 (سهشنبه 2017/01/10)
رمان گرسنه ـ کنوت هامسون ترجمه احمد گلشیری انتشارات نگاه: تهراندان آلدیم، دوشنبه سایتیندا هامسونا گؤره بیر یازی وار ایدی اوردا تانیش اولدوم و بو یازارین سوراغینا گئتدیم. کیتابی آلاندا کیتابچی باشقا کیتابدا ساتیجیلار کیمی منه اؤنَردی و من ده آلدیم. چار بوکوفسکینین عامهپسند رومانی. آنجاق گرسنه رومانینی کی گرک گرسنگی ترجمه اولایدی ایکی گونه اوخویوب بیتیردیم. بو روماندا یازار بوتونلوکله اؤز ایچینده دیالوقد
برای دانلود آهنگ کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی ناهید باباشلی به نام الدوز
nahide babasli _ ulduz
دانلود آهنگ ترکی ناهید باباشلی به نام الدوز
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و ۳۲۰
متن آهنگ ترکی ناهید باباشلی به نام الدوز
اولدوز ساياراق گؤزله میشم هر گئجه ياری
گج گلمه ده دیر يار ینه اولموش گجه ياری
یاتمیش هامی بیر الله اویاقدیر داها بیر من
مندن آشاغی کیمسه یوخ اوندان دا یوخاری
گلمز تانیرام بختیمی بیردن آغارار صبح
قاش لاردا آغاردیقجا داها باش دا آغاری
گو
*تورکجه
ایرانین ایلک رسمی چاپخاناسی 1233 هجری قمری ده عاباس میرزهنین دستورو ایله تبریزده قورولموش، عاباس میرزانین ولیعهدلیک دؤورانیندان چاپ صنعتینین داشی رسمی اولاراق ایراندا قویولور. عباس میرزا ،تبریزین عثمانی، غرب و روسیهیه یاخین اولدوغو اوچون یئنی بیلیملرینین و تکنولوژیلرینن تانیش اولوموش بوندان علاوه تبریزلی عاباس میرزه اؤلکه نین نیظامی ،ی ایره لیشینی ایسته ییردی. او روس قاباغیندا ال قولو سینمیش اوردوسونون تعلیمی اوچ
آنتونیو تابوککی (24 ائیلول [سپتامبر] 1943، پیسا - 25 مارت [مارچ] 2012 لیزبون)، ایتالیان اویون یازاری، چئویرمهنی و اؤیرهتیم اؤیهسی.
آنتونیو تابوککی، 24 ائیلول 1943ده پیسادا دونیایا گلدی، آمما وئککیانو قصبهسینده بؤیوک آناسی ایله بؤیوک باباسینین یانیندا بؤیودو. 1969دا "پورتوقالدا گرچک اوستوچولوک" اوزرینه بیر تئزله اونیورسیتهنی بیتیرندن سونرا، 1970لی ایللرده پیساداکی Scuola Normale Superiore’ده پورتوقال دیلی و ادبیاتی اوزرینه چالیشمالارینی سورد
برای دانلود آهنگ کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی تورال صدالی و جانان به نام وب باریشماق بیزی اولدوردو
Tural Sedali Ft Canan – Kusub Barismaq Bizi Oldurdu
دانلود آهنگ ترکی تورال صدالی و جانان به نام وب باریشماق بیزی اولدوردو
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و ۳۲۰
متن آهنگ ترکی تورال صدالی و جانان به نام وب باریشماق بیزی اولدوردو
وب بارشماق بیزی اولدوردو
سویوخ دانشماغ بیزی اولدوردو
سوگی آغیر دردی ساغالمازدی
هر نه یولوندا سشدیمسه آزدی
بیزیم آیریلیغیمیز او
برای دانلود آهنگ کلیک کنید
دانلود آهنگ ترکی داملا به نام شانسین یوخ
Damla – Şansın Yox
دانلود آهنگ ترکی داملا به نام شانسین یوخ
دانلود آهنگ با دو کیفیت ۱۲۸و ۳۲۰
متن آهنگ ترکی داملا به نام شانسین یوخ
سنین کيمه بوینادین منن گاچیشین یوخقلبیمه اله یازیلیب کی آدین اوردان چیخیشین یوخسنین کيمه بوینادین منن گاچیشین یوخقلبیمه اله یازیلیب کی آدین اوردان چیخشین یوخساغین سولون هر طرفین باغلیدی شانسین یوخمن اله بله سئون دییلممنیم اولانی تام ایستیلمگر
کیچیککن سؤزدن چیخیب آنامی هئرسلهندیرسم، دانا باش»، یئکه باش» و ائششک باش» کیمی سؤزلر دئیه باغیرار، هدهلردی بیلهمی. آنامین یئکه باشیما ایشاره ائتمهسی یالنیز هئرسلهنمهسینه قالماییب شوخلوغا دا سالاردی باشیمین یئکهلییینی. بو سؤزلر باجیلار و قارداشیمین آغزینا دا گیریب لاغا قویماق یوخسا هئرس بوشالدماق یولو اولدو. منیم کیمی اونلارین هرهسینین بیر تاخما عنوانی اولدوغو کیمی بیربیریمیزی آنامیزین وئردییی ایکینجی عنوانلا سسل
اوخولا گئتدیییمین ایکینجی ایلی، بیرینجی ایلین دیل یزیندن اؤزومو قورتاریب ایلگی قورماقدا اؤیرهتمن اولور کیلاسداش اولور یا باشقاسی او قدر چتینلیک چکمیردیم داها. دیلیم آچیلمیشدی! درسلر ده آخیمیندایدی. ایکینجی ایل بوتون درسه گئتدیییم ایللرین ایچینده (ایلک ایلدن تهران بیلیم یوردوندان یوکسک لیسان آلینجا) تکجه بیر کره درسه گؤره سئچیلدیییم ایل اولدو؛ او دا یالنیز اوچونجو ثُلثدا (او زامان ایلی اوچ بؤلومه بؤلوب، هر بؤلومو ثَلث آدلاندیر
چوخ دویغولو، داریخقان و قرارسیز بیر آدامام. اوچ یاشیمدان هئچ نه یادیما گلمز. بئشدن یئددییه آناما دوشگون ایدیم. چؤلده باییردا اوشاقلار اوینار، من آناما یاپیشاردیم. یئددیده کؤچدوک. قیزیلقالادان قوما! داها سیخیلدیم ائوه و یئنه ده آناما. دیل فرقی ده آرایا گلمیشدی ایندی. سگگیزده آنامدان آیریلماغا مجبور اولدوم. مدرسهده دیوارا سیخیلدیم، اوشاقلار دانیشیردیلار. آلتی آی لال قالدیم. لال.
اوندا دیل بیلگیم دون دییشمهیه یئتیردی داها. دوش
آتام چوخ دینچی آدامدی. دولاییسی ایله ده چوخ ساده و قلبینده اولان دیلیندن چیخاندیر. دوغروسو قوما کؤچهندن سونرا دین رنگی داها قاتیلاشدی، اؤنجهلرینی گؤرمهمیشم، یا گؤرسم هئچ می هئچ یادیمدا دئییل (کؤچدویوموزده من یئددینی یاشاییردیم). جاوانلیغیندا، یا ان آزی قوما کؤچمهمیشدن قاباق او قدر ده سیخ باغلی دئییلمیش دینی قونولارا. یالنیز سیرادان بیر دیندار ایمیش، ائشیتدیکلریمه گؤره.
تربیتیمیز داها چوخ مدرسهلرده اولدو، دیلدن باشقا؛ دیلی (تو
--------------------
شور ؛ یامحمد
.
✍ زبده الاشعار ✍
.
: @nohe_torki
.
محمد علی مصیبی تبریزی
.
ای منظرِ خیالین سوداسی یامحمد
باشیمده واردی عشقون غوغاسی یامحمد
.
دریای عشقه چاتدیم من ساحل صفادن
ای ساحل صفانین دریاسی یامحمد
.
زلفون یوزه توکولجاق سیماده حسنون آرتار
یوخ یوسفینده بیله سیماسی یامحمد
.
یوزیرمی دوت مین اولموش پیغمبران مرسل
سن اولموسان او جمعین مولاسی یا محمد
.
معراجیلر سنوندی هئچ کیمسه یول سالانماز
خضر اولسا یا کی نوحین الیاسی یامحمد
.
لولاک یع
نظرنژاد_کدخدا:#چارپاره_تبری#سنگتراشون(1)هاده دلْ می حرفِ بَی شی گوشِ تِکسنگتراشون زَمْبه هَنتا دل بِئیتا تَلی باغ» اَی بِمومه خلوتییَخّه ی سَر بَزّومه اَی گل بِئی(2)تا چلا بِشنُوسّه می توو زخمه » رهبَل هِدائه عاشقی پَر ره چِتیمنتظر اِسّامه ماه ِ نالِ سَر شو کلاغ گِرنه مِه صور ِ خلوتی(3)در اِنه دیر جِه قطار دارنه مِجش اَتْکه لَنگِش هاده، هادِم دیمِ خِشهر چی اِسّمبه خیال هَسّو گِمون بِرمه نیشته خنده جارِ کيمه پِش(4)اَنده زِل بَزّومه تی صور
این شعر از شا عر دیگر میباشد
من یادگاری از شعر او استقبال کرده ام
------------
اگر شهره خاص و عام اولموشام
اگر صاحب احترام اولمو شام
نه شاهم نه خلقه اما م اولمو شام
فقط اهلبیته غلام اولموشام
------------
اوشاقلیقدا اور گشدیم عشقین یولون
منافقلرین آلمادیم صاق صو لون
قو ش اولدوم دولاندیم ولایت یولون
گوروب قاچدیم او پدوم قولون
شمادت ائدنلر خبردار اولون
بیلورسن نئیه نیک نام اولمو شام
فقط اهلبیته غلام اولموشام
----------
من اوز ياریمی عالمه وئر مرم
کر
اوزیر مهدیزاده – منیم کیمی
دانلود آهنگ اوزیر مهدیزاده به نام منیم کیمی
دانلود آهنگ جدید اوزیر مهدیزاده به نام منیم کیمی
Uzeyir Mehdizade – Menim Kimi
دانلود آهنگ ترکی اوزیر مهدیزاده به نام منیم کیمی
متن آهنگ منیم کیمی
منی چوخلاری ددیکی نه تاپمیسان اوندا
او سنینله قالمادیکی آتی گدی سوندا
سنه بلکه زنگ اده گوزون قالیب تلفندا
حیاتیمن معناسیدی دمه اوکسه توندا
سن اونو چوخ دوشونورسن او سنی دوشونمور
سن اونی چوخ آختاریسان اییسه گورنمور
سورونورسه س
تورکجه یازماغا باشلاماغیمدان اون ایکی ایل قدر کئچمهکدهدیر. باشلار باشلاماز اؤرنکلر گؤتوروردوم بعضی کیتابلاردان؛ خوشوما گلن دئییملر، خوشوما گلن جوملهلر، اورهییمه یاتان کلیمهلر. بونلاری ائله بونا گؤره اله آلدیغیم سررسیدده یازیر هردن تئیخهسینه اوخوياردیم؛ اوقدر کی ازبر اولموشدوم. جوملهلرین قورولوشو دا اوتوروردو بئینیمده. بو کیتابلاردان ایکیسی محمد صبحدل ایشلهدییی آذربایجان حیکایهلری ایدی (بیر و ایکی).
آنجاق یازماق بو
حاشیهنین حاشیهسی:
ییرمی ایل زامان سورهجی؛ و بوغاناق اؤزهتی.
شریف مردی
سون گونلر هارای توشندن سونرا کی، بوغاناق» یازاری دونیاسینی دییشیب؛ بیر سیرا یازیلار، حاق ناحاق، اینترنت اوزره یاییلدی. اوزاق یاخین، سایین یازاری و یاییملادیغی کیتابی قوتلادی. اوخویوب اوخومایان بوغاناق»دان دئدی. کیمیلری غریبلیکدن، کیمیلری یییهسیزلیکدن، کیمیلری ده کیتابین یاخشیجا یاییملانماماغیندان دانیشدی. آلماق ایستهدیک تاپابیلمهدیک دئدیل
گوراخ حسرت دل کا فرده قا لد ی
گو را خ حسرت د ل کا فرد ه قا لد ی
دوشوب صفدن د ا لی آخرد ه قا لد ی هزاران نقشه چکدی کا مه چا تسون
اوخی دا شه دگو ب افسرده قا لد ی
قاباقدا امتحانی وار مسلّم
گله جا خ صحنییه ایرانلی باهم
قالاجاخ او ل حضور ه ما تم عا لم
اولاجا خ دشمنین هر طرحی برهم
گو یر هر نقشه چکد ی یئر ده قالدی
مسلما
گوندَمدن دوشمهیَن موضوع لاردان بیری ده اورتاق تورک دیلی نین يارادیلماسی مسئله سی دیر. موختلیف ایللرده بونونلا باغلی چوخسایلی قورولتایلار، توپلانتیلار کئچیریلسه ده، مسئله حلّینی تاپماییب. اورتاق تورک دیلینین يارادیلماسینی ضروری ائدن، بو یولدا آتیلمالی اولان آددیملار نَدن عیبارتدیر؟ تانینمیش تورکولوق، فیلولوژی علم لری دوقتورو، پروفسور فریدون جلیلوو نوواتور.آز-این امکداشی ایله صُحبتینده بیلدیریب کی، اورتاق دیل مسئله سی چوخ آغیر م
گوندَمدن دوشمهیَن موضوع لاردان بیری ده اورتاق تورک دیلی نین يارادیلماسی مسئله سی دیر. موختلیف ایللرده بونونلا باغلی چوخسایلی قورولتایلار، توپلانتیلار کئچیریلسه ده، مسئله حلّینی تاپماییب. اورتاق تورک دیلینین يارادیلماسینی ضروری ائدن، بو یولدا آتیلمالی اولان آددیملار نَدن عیبارتدیر؟ تانینمیش تورکولوق، فیلولوژی علم لری دوقتورو، پروفسور فریدون جلیلوو نوواتور.آز-این امکداشی ایله صُحبتینده بیلدیریب کی، اورتاق دیل مسئله سی چوخ آغیر
ادبی دیلیمیز نجور اولمالیدیر؟ / بیرینجی بؤلوم / غفور امامیزاده خیاوی
بو مطلب، اصلینده سایین قادیر جعفرینین، منیم ادبی دیلیمیزله ایلگیلی بیر یازیما جوابیه اولاراق یازدیغی بیر یازیسینا، ایکینجی جوابیه کیمی قلمه آلینمیشدیر.
من بو یازیدا، بو قونودا اولان باخیشلاریم و شخصی تجروبهلریمی آچیق آیدین و سانسورسوز بیر شکیلده اورتایا قویموشام. باشقا شاعیر و یازارلاریمیزدان دا، بو اؤنملی مسالهیه قاتیلمالارینی، بو قونودا اولان باخیش
تور زمینی وان از تبریز
تور زمینی وان از تبریز سفر کردن به شهر وان مسافر دو راه پیش رو خواهد داشت که ما در این مطلب در هر دو راه را راهنمایی خواهیم کرد
سفر از طریق آژانس های مسافرتی
سفر به صورت انفرادی توسط ماشین شخصی
دانستنی های عمومی در هر دو مورد به شرح زیر خواهد بود.
1- تهیه پاسپورت با اعتبار حداقل 6 ماه (برای مسافرانی که اعتبار پاسپورت زیر 6 ماه دارند تو صیه میشود نسبت به تعویض پاسپورت اقدام نمایند چون دولت ترکیه از ورود این مسافران جل