text:
محمّدامین سلطان القرّائی/”صاحب دیوان” آذربایجانین تاریخ و کولتور درگی سی
بو مقاله نین یازیمین دان آماج ، شمشیر و قلم صاحبینین ان قدیم و نفیس الیازما نسخه سی ، شاه اسماعیل صفوی “خطایی” – نین تای سیز کلیاتی نین تانیتیمی دیر. کی قیسا یاشامینا باخمییه راق ، بو بؤلگه نین تاریخ ، جغرافیا ، کولتور و ادب طالعینین یؤنه تمه سینده لاپ شایسته ، لایق و بؤیوک ائتگی سی اولموشدور .
اول پری کیم ، بو جهاندا حسنونون همتاسی یوخ سرو رعنانون انون تک قامت و بالاسی یوخ
گئجه ــ گوندوز،من اونون هجرینده یانماقدیرایشیم نئیله ییم کیم، اول مهین مندن یانا پرواسی یوخ
اؤیمه ای واعظ منه جنّات عدنون باغینی کیم اونون یارون اوزو تک بیرگل حمراسی یوخ
قیلما ای زاهد منه ، زولفون سئورسن اؤزگه طعن هانسی عاشق دیر،کیم اوندان باشدا بیرسئوداسی یوخ
گرچی چوخدور دنیادا عشّاقی اول ماهین ، ولی بو “خطایی” خسته تک بیر عاشق شیداسی یوخ
سؤزو گئدن الیازما نسخه سینین اؤنمی ، هر زاد دان چوخ راق اونون یازیمی نین قدیم لیغی و بؤیوک ارزشه مالک اولدوغون دان قایناق لانیر . نییه کی تکجه ۲۳ ایل شاه اسماعیل صفوی نین اؤلومون دن سونرا ۹۵۳ – نجو قمری ایلینده یازیلیب دیر . بو نسخه کاتب الهروی کیمی قدرتلی یازارین الیله هرات دارالسلطنه سینده ۲۰۵ ورق و ۴۰۸ صفحه ، صفوی یانیق دری دن اولان جلد ایله یازیلمیش صورتینه گتیریلیب دیر . سؤزو گئتمیش کلیات اوچ بولوم : نصیحت نامه ، ده نامه و سلطان خطایی دیوانیندان عبارت دیر .
نسخه نین نفاستی ، تذهیب لر، سرلوح لار، کاتیبین چوخ گؤیچک نستعلیق خطّی ، آیری نسخه لردن آرتیق اولان ایگیرمی ایکی غزل ، گینه ده یازیم زمانینین شاه اسماعیل صفوی یاشامینا یاخین اولدوغو، “سلطان القرّائی” تای سیز الیازما نسخه سینین اؤنملی مختصاتیندان ساییلیر.
مونجا جؤر ائتدین منه، نامهربانلیق دان نه سود؟ اؤلدورندن سونرا ای جان! مهربانلیق دان نه سود؟
قهرین ایله تلخ کئچدی چون کی عمروم دنیا دا یاشیم اوزدن ایسته ییبان، شادمانلیق دان نه سود ؟
بیلمزم نیچون دورور دشمنلیگون بو نوع ایلن؟ لطفونو گوسترمه ییب هم بو یامانلیق دان نه سود ؟
چونکو رحمین یوخ دورور من پیرعشقین حالینه بو جهان باغیندا ای سرویم! جوانلیق دان نه سود ؟
ای “خطایی”! دلبرین چون کیم جفا ائیلر سنه بی وفا عالمده بؤیله زندگانلیق دان نه سود ؟
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین بیرینجی بؤلومو، “نصیحت نامه” بخشی، بیر گؤیچک و دوزلو سرلوح ایله اونون اؤنونده باشلاییر. بو اینجه ، گؤزل و مذهّب سرلوحا “هو اللّه سبحانه” باشلیغی نقش باغلاییب دیر. بو بخش اون ورق و اون دوققوز صفحه ده ، اتک ده گلن بیت لر ایله باشلاییر:
سیغین فضل حقّه ای طالب راه که دوست عشقینی ائت اؤزونه همراه
توجّه قیل توجّه اول کریمه جمال انوری ذات قدیمه
توکّل قاپوسوندا سن مقیم اول طریق عشق ایچینده مستقیم اول
تفرّج اهلی اول عالمده صادق تحیّر شعلۀ دیداره عاشق
هرایش کیم دوتاسان عشقیله دوتگیل ایکی سانماغلیغی ای جان اونوتگیل
نیازمند اول مدام یول ایچره دوغری که صورت تبدیل ائدیب اولما اوغری
یقین بیل دوغرولوق دوست قاپوسیدور حقیقت عالمی نین تاپوسیدور
کیمین کیم اولمیه عذر نیازی قبول اولمز نیازی هم نمازی
کیم اول صدقیله اول اهل نیازه یول ایچینده صاف اولا شاه بازه
اؤزونو مسکنت بابینده خاک ائت بو جسمی معرفت آبینده پاک ائت
“نصیحت نامه” بؤلومونون اؤنو و سونو کامل و سالم دیر و بو بیت لر ایله سونا چاتیر:
“نصیحت نامه” یازدیم درویشانه جهانده قالماغیچون بیر نشانه
“خطایی” دردمندم بیر کمینه آنی جاق “هو” دئنیز اونون دمینه
توجّهت ، توکّلت علی اللّه قولاق چکدیم ، دئدیم عالم لره شاه
حقین فضلینه باغلاندیق ازلدن تمنّا میز دی دیدار ، لم یزل دن
“نصیحت نامه” مثنوی سینین کلامینین آماج و موضوعو، اؤز آدی ایله موافق اولاراق اولسون کی اؤیوت و نصیحت مرتبه لرین اؤز مخاطب و اوخوجولارینا یئتیرسین ؛ لاکن بعضاً حکم چیخارما و تحکّم پله لرینین ان یوخاری سینا کیمی ایره لی له نیر. امّا شاعر بعضاً ده عرفان سماسیندان اؤیوت، نصیحت، تکلیف و دینی موعظه وسیله سی ایله اؤز مخاطب و اوخوجوسونا نسبت کی خصوصاً “قیزیل باشلارا” دا شامل اولا بولر، باخیش لاری وار دیر. کی اونلارا یول گؤسترمه ژانریندا ؛ یاشاییشین قایدا قانون و عنعنه یولوندا دین معرفت لرینین اؤنده گئتمه سی ، بؤیوک لرو دین پیام چاتدیران لاری آماج لارینین انکشافی اوچون، “نصیحت نامه” مثنوی سینین یازماسی استقامتینده ال قلمه آپاریر.
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین ایکینجی بؤلومو ، “ده نامه” بخشی اونون اؤنونده گلن چوخ گؤزل ، اینجه و لطیف بیر سرلوحا مالک دیر و “کتاب ده نامه” باشلیغی اونون اورتا ترنجونده گؤستریلیب دیر. بو بؤلوم ۷۹ ورق و ۱۵۷ صفحه ده یازیلیب دیر. اولسون کی بیر ورق یا نئچه ورق بوبؤلومون آخریندن دوشوب دور. “کتاب ده نامه” بو مثنوی ایله باشلانیر :
با اسم اله فرد و یزدان رحمن و رحیم و حیّ سبحان
هر کارینی ای دل ابتدا قیل چون عهده بلی دئدین وفا قیل
تا هر بیر ایشین یئته کماله شکر ائیله جلیل ذوالجلاله
ورد ائیله ثنای مصطفانی ذکر ائیله کمال مرتضانی
تا بولا ایشین درست و کامل از فضل ائمّۀ افاضل
بس سؤیله نه بولدی حسب حالین دلشادلیغین ، غم و ملالین
عشق اهلینه تا کی پند بولسون بزم اهلی آرا پسند بولسون
“کتاب ده نامه” بؤلومو آخرده اتک ده کی بیت لر ایله سونا چاتیر. الیازما نسخه سینین بو محلّیندن بیر یا نئچه ورق دوشوب دور.
خوش قال دئدیم ای حبیب جانان بو مرده تنیم ایچینده چون جان
چوخ توکدون ایسه حلال بولسون آفت بیچاغیله دیده دن قان
جمع اولمادی دل غمینده وه ــ وه ای زلفی منیم تکی پریشان
“خطایی” دئدیغی غزل لری سئوگی، عشق و محبّت قونوسوندا “ده نامۀ” مثنوی سینین قالبینده گتیریب دیر. ائله کی عشق و عاشق لیغی ، مبادله اولونموش “اون مکتوب” – ون باش عنوانی قرار وئریب دیر. شاه اسماعیل قونونون اصلینه گئچمه دن اؤنجه ، نئچه مثنوی و قصیده ایله “ده نامۀ” منظوم رساله سینین باشلاییش مقامیندا ؛ متعال اللّه – ین ستایشینده ، پیامبر حضرت لری نین نعتی و حضرت علی و اطهار امام لار مدحینده قلم گه زدیریر. اوندان سونرا بیر بهاریّه ایله موضوعا گئچیر :
قیش گئتدی یئنه بهار گلدی گول بیتدی و لاله زار گلدی
قوش لار هامیسی فغانه دوشدی عشق اودو یئنه بو جانه دوشدی
یئر گئیدی قبای خضر پوشان جمله دیله گلدی لب خموشان
شاه اسماعیل عاشق و معشوق علاقه لر و ارتباطینی ، کلاسیک ادبیّات یازیم و قایدا قانون لار کیمی شمال شرق یئلی “صبا یئلی” – نی “ائلچی” مقامیندا گتیرماق ایله ، مبادله اولونموش اون فقره مکتوبو و بالاخره آه و قانا بوغولموش گؤز یاشلار ایله برپا ائله ییر و اونو ایلگی سی اولان مثنوی لرین کلامیله یاخشی جه تصویر ائله ییر. “خطایی” بو اثر ده اؤز یئرینده تغزّل ائله ییر و بو غزل سؤیله مه ده ؛ سئوگی، عشق و محبّت و آیریلیق موردینده قلم دولاندیریر. اثرین توفیق ، موفّقیّت و اؤنمی البتّه اونون ساده لیغی و حادثه لر و اتّفاق لارین طبیعی تصویرین دن عبارت دیر. آذربایجان ادبیّاتیندا ، “ده نامه” تورکی دیلی تاریخینده اولان مثنوی لرین ان بیرینجی و گؤرکملی اؤرنک لریندن ساییلیر. “ده نامه” مثنوی سی هابئله آذربایجان فولکلوریک و شفاهی ادبیّاتینین چوخلی بؤلومونه ده شامل اولور.
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین اوچونجو بؤلومو ، سلطان خطایی حضرت لرینین دیوانی بؤلومو ۱۱۶ ورق و ۲۳۰ صفحه ده یازیم صورتینه گتیریلیب دیر. بو بخشین اؤنو بیر چوخ گؤزل، اینجه، ظریف و لطیف سرلوحیله بزه نیب دیر. اونون تذهیب اولونموش ترنجونون اورتاسیندا “دیوان حضرت سلطان خطایی” عنوانی نقش باغلاییب دیر. بو بؤلومون اؤنو و سونو کامل و سالم قالیب دیر. بو بؤلوم اتک ده گلن قصیده ایله باشلاییر :
ای کی یوخدان بو جهانی وار ائدن پروردگار یئری قائم گؤی لری دوّار ائدن پروردگار
“کنت کنزاً” آیتی وصفینده اولموشدور نزول وارلیغینا “کن فکان” اقرار ائدن پروردگار
جمله بو عالمده سن گوندن داخی ظاهر ولی دیلده داییم آدینی ستّار ائدن پروردگار
مؤمنه مسکن قیلان دیر باغ جنّات نعیم کافر و منکر مقامین نار ائدن پروردگار
جمله اشیانین گؤزون در خواب ائدنده گئجه لر گؤیده کوکب لر گؤزون بیدار ائدن پروردگار
مصرایچینده یوسفی بیرقول ایکن سلطان قیلان درد ایله “یعقوبینی” بیمار ائدن پروردگار
“یونسی” دریا ایچینده اوتدوران بیر بالیغا آتشی “ابراهیمه” گولزار ائدن پروردگار
یاغدیران دریایه گؤیدن ابرنیسان یاغمورون قطره سیندن لؤلؤی شهوار ائدن پروردگار
بیر قولونو یاندیران خشم ایله فی نار السقر بیر قولونو محرم اسرار ائدن پروردگار
انبیا لر بخشینه یازدیردی اعلی مرتبه مصطفایی جمله دن مختار ائدن پروردگار
اون ایکی معصوم امامی پیش ائدن امّت لره مرتضایی حیدر کرّار ائدن پروردگار
لطف ایله احوالینه قیل گیل “خطایی” نین نظر عشق ایچینده واله دیدار ائدن پروردگار
و بالاخره “دیوان حضرت سلطان خطایی” اشاغیدا کی غزل ایله سونا چاتیب و خوش جلی نستعلیق یازیم قلم ایله ، “یاری الهروی” سؤزو گئدن الیازما نسخه سینین یازاری وسیله سیله رقم و یازیم تاریخی اؤزونه آلیب دیر :
شها سندن صفا ایستر خطایی کرم لطف و عطا ایستر خطایی
ایاغین توپراغین ای شاه شاهان گؤزونه توتیا ایستر خطایی
دلا من آستانیندان جدالیق جفا قیلما وفا ایستر خطایی
گؤتور گل آغ اوزوندن قارماداغی نقابین آچ لقا ایستر خطایی
شها بو دوغرو یولا وارماغ اوچون سنین تک رهنما ایستر خطایی
یزید کافره ، مروانه هر دم غازی لردن غزا ایستر خطایی
محمّد و علی نین حرمت ایچون عجب می دیر خدا ایستر خطایی
تمّت الکتاب بعون الملک الوهّاب برسم خزانۀ خان عالیشأن عدالت نشان منبع لطف و احسان یعنی عالیحضرت محمّد خان فی شهور سنه ۹۵۳ کتبه العبد الدّاعی المذنب یاری الکاتب غفر ذنوبه و ستر عیوبه ــ تم.
“دیوان حضرت سلطان خطایی” شاه اسماعیل صفوی “خطایی” – نین غزل لر، قصیده لر، ترجیع بند لر، قطعه لر، مستزاد، مسدّس، رباعی لر، ایکی بیت لر، مثنوی لر، مربّع لر، شاعرین فارسجا شعر لری و اون بیرلیق و سکگیزلیق سیلابیک شعرلرینه شامل اولور.
شاعرین غزل لر و لیریک شعرلری ساده دیل ایله تورکی دیلینین جوشغون، جوشان و آخار چشمه سی و اونون کلاسیک و فولکلوریک ادبیّاتینین سینه دن سینه یه گزن افاده لری دیرلر. قارانلیق زمانی “ظلمت چاغی” ، یورقون بلبل “خسته بولبول” ، قان گؤز یاشی “قانلی یاش” ، ویران کؤنول “ییخیلمیش کؤنول” ، یاناقی گول “گولگول یاناقلی” ، گؤزلری آهو کیمی “آهو گؤزلو” ، اوره ک ائوی “دل ائوی” ، قاشی هلال “هلال قاشلی” افاده لر ، مفهوم لار و ساده عبارت لر و آیری آیری گؤزل ، گؤیچک و فهمه اویقون افاده لر ، مضمون لار و عبارت لر اونون شعر لرینه داهی گؤزل لیک لر و زینت لر آرتیریرلار.
شاعر اؤز سیاسی یئری و جایگاهینی نظره آلماق ایله ، هئچ ده اؤز زمانینین سیاسی قونولار و موضوع لاریندان کناردا قالماییب و رجز ، اؤیوت و موعظه صنعتیندن آسیلی اولاراق اؤز دوست لارینا محبّت ، سئوگی و تمکین ایله و دشمن لرینه نسبت قاطع ، کسگین ، متعرّض و صلابت ایله اوزله شیر :
من اول جانباز سربازم ، فلک فوقوندا دور داریم نئچه حلّاج منصوری یوروتدوم ریسمانینده
من اول شهباز کهسارم ، باش ایمم قلّۀ قافه نئچه عنقا کیمی یاری اوچوردوم آشیانیمده
اؤز دشمن لرینه نسبت بؤیله بیر غرور و تکبّر لفظی ایله اوزله شن و رجز دئین و میدان اوخویان شاعر، اطهار امام لارین آستانیندا ارادت اوزونو اخلاص توپراغینا سورتور و “چو اسماعیل تک قربانه گلدیم” عبارتینی اوخوماقیله ، اونلارین یوکسک آماج لارینین یولوندا اسماعیل کیمی اؤزونون قربان گئتمه سینه راضی دیر :
منم بیر تن ولی جانیم علی دیر داماریمدا گزن قانیم علی دیر
منه بو دفتر و دیوان گرکمز منیم دفتر له دیوانیم علی دیر
و یا بیر باشقا یئر ده :
آدیم شاه اسماعیل حقین سری یم بو جمله غازی لرون سروری یم
آنام دیر فاطمه ، آتام علی دیر اون ایکی امامین فرمانبری یم
حسینی یم بو گون میدان ایچینده “خطایی” یم علی نین چاکری یم
اولو بابام صفی ، آتام جنیدست شجاعت اهلی یم حق جعفری یم
ادبی بدیعی صنعت لر اونون شعرلرینین بیت بیتینین مصراع لاریندا اؤزونو گؤستریر. “خطایی” – نین شعرلرینده اولسون ترکیب لر، اولسون دا ایشله نمیش مفهوم لار و مضمون لار ائله ده تشبیه لر، عبارت لر، استعاره لر و جناس لار اؤز یئنی لیق لارینی و بدیعی اولدوق لارینی ایتیرمیرلر. شاعرین سئوگی، محبّت و عشق دیلی چوخ ساده، آخار، طبیعی و جاذبه لی دیر. کلامینین آخار موسیقی سی ، سؤزونون آهنگ لی اولان جریانی و بیت لرینین مفهوم لارینین ساده لیغی ، اونون غزل لرینین جوهره سی و تملی ساییلیرلار :
بو “خطایی” لب لرین عشقونده گر آه ائیله یه آهینین سوزوندان اولور خاک، اول کوه سهند
و یا آیری بیر مثال :
باغداش قوروب اوتورسا نیگاریم فغان قوپار دورسا، اوتورسا، فتنۀ آخیر زمان قوپار
و یا باشقا بیر مورد :
لیلی زولفونون غمی ، قیلدی پریشان عقلیمی اؤیله مجنونام، کی مجنون گؤرسه هم مندن قاچار
و یا آیری بیر یئر ده :
اینانماز زولف عهدینه “خطایی” کی اونون بیر باشی ، مین سئوداسی وار
و یا باشقا بیر محلّ ده :
بوکؤنلوم شاداولورغمدن رخ چون لاله گون گؤرجک مثال مرد مفلس ناگهان بیریاخشی گون گؤرجک
“احوال و آثار خوشنویسان” کتابیندا مرحوم دکتر مهدی بیانی نین یازدیغینا گؤره ، “سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینین یازاری “یاری الکاتب الهروی” محمّد اوبهی نین شاگرد لریندن دیر و اونون خطّینی تمیز لیغا و مزه لی و دوزلو اولدوغونا گؤره تعریف له ییب و تانیدیب لار و دئییب لر کی او جلی و خفی هر ایکی سینی ده خوش و یاخشی یازارمیش و اونون آثاری یئتیریر کی اونو گرکن اونونجو هجری عصرین لاپ زبردست و باشاریجیق لی خوش نویس لریندن و یازارلاریندان بولمه لی ییک. “یاری” شعر ده دئیرمیش و اونون شعرلرینین بعضی سی اؤز خطّی ایله الده دیرلر. دئییرلر کی هرات دان دیشاری چیخماییب و سپهر– ین دئدیغینا گؤره ۹۸۰ هجری قمری ایلینده او شهر ده اؤلوب دور.
یازار یاری هروی نین خطّ لریندن الیازما قطعه لری ؛ سلطنتی کتابخاناسی (تهران)، رضوی قدس آستانی کتابخاناسی (مشهد)، اوقاف خزینه سی کتابخاناسی (استانبول)، انین گراد عمومی کتابخاناسی (سن پترسبورگ)- ون زینت باغیش لییه نی و به زه یی اولوب دیرلار. بیر الیازما نسخه سی سعدی نین بوستان – یندان خوش جلی یازیم قلم ایله و ۹۵۴ هجری تاریخ ایله استانبول – ون اسلامی و تورک موزه سینده ساخلانیلیر.
“سلطان القرّائی” الیازما نسخه سینده، شاه اسماعیل صفوی نین تخلّصو “خطایی” صورتینده گلیب دیر کی عیناً همان صورت ده یازیلیب و گتیریلیب دیر ؛ سهو، اشتباه و خطا معنا سیندا. ائله بو مفهوم و معنی ده شاعرین بیت لریندن چیخیر و آنلاشیلیر. مثال اوچون :
“خطایی” قولونام رحم ائیله ای یار “خطایی” نی بوراخما گیل خطایه
و یا آیری مورد ده :
اخلاص دلدن آیت تعویذ اوخور مدام یاد ائیلییه جک “خطایی” جهاندا خطاسینی
و یا باشقا بیر محلّ ده :
بر من خطا گرفتی ، گفتی : توئی “خطایی” آری منم “خطایی”، امّا توئی خطا پوش
منقوط” ایله، نقطه لی تاء ایله، (چین) – ین ختن و ختا معنا سیندا گلیب دیر و شاعر اؤزونو “خاتای” و “ختن” گؤزل و گؤیچک لرینه نسبت وئریب دیر :
ای “ختایی” شول ختن تورکو ساچی نین شمه سی نافۀ صحرایه سالدی بلکه مشک وعنبری
و یا بیر آیری مثال دا :
آلدین شکسته کؤنلونو مسکین “ختایی” نین (چین) دیر وفالی بولماغی ، خوب ختای اولان
عمومیّت له شاه اسماعیل صفوی “خطایی” – نین کلیاتی تورک دیلینده دئییلیب دیر . امّا شاعرین فارس دیلینده ده شعرلری واردیرلار کی لطف و اؤنم دن خالی دئییل :
بیستون نالۀ زارم چو شنید از جا شد کرد فریاد که فرهاد دگر پیدا شد
خبر از کوتهی بخت ندارم ، زیراک سایه افکن به سر آن سرو سهی بالا شد
گر “خطایی” کنی و خون “خطایی” ریزی من بر آنم که صواب از تو، خطا از ما شد
و یا اشاغیدا گلن تانین میش و معروف تک بیت کی چوخ لاری اونون شاعرین تانیمازلار :
بس تجربه کردیم در این دیر مکافات با آل علی هر که در افتاد ، بر افتاد
و یا بو غزل کی معشوقه سی “خورشید بانو” – یا جواب اولاراق دئییب دیر :
خورشید من کجائی ، تا گیرمت در آغوش کز یاد من نرفته است آن موی و آن بنا گوش
رویت به پیش دیده است،درجوش وجنگ ازآن روی دریائی از محبّت در سینه می زند جوش
دشمن ز پیش تیغم روبه صفت گریزد کی در مصاف ضیغم عرض هنر کند موش
بر من خطا گرفتی، گفتی: توئی “خطایی” آری منم “خطایی” ، امّا توئی خطا پوش
فرمان پذیر دیروز فرمانرواست امروز شاهم به دیگران لیک ، پیش تو حلقه درگوش
“خطایی” – نین دیوان و اثر لری دفعه لرجه اؤلکه نین ایچری و دیشاری سیندا چاپ و منتشر اولوب و یاییلیب دیرلار. لاکن بو آرا دا “خطایی” کلّیّات – ینین بیر مکمّل و تحقیقی انتقادی چاپ و باسماسی نین لازم اولدوغو کی دنیا دا موجود اولان الیازما نسخه لرینین هامی سینا شامل و ناظر اولسون احساس اولونور. دیلک، آرزو و امید یمیز کولتور، فرهنگ و ادب اؤن ده گئدن لرین دن و قلم، تدقیق و معرفت صاحب لرین دن البت بو مهمّ و اؤنملی ایشه وارماق دان گئدیر. او گونو گؤزله مک ایله …


c: text/html

text:
۱۹۱۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۱۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۴ آقوست - بیرینجی دونیا مۆحاریبهسی ارفهسینده لیبئریا آلمانا مۆحاریبه اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۹ سپتامبر - جان راکفلر "ایستاندارد اویل" شیرکتینین اساسینی قویدو.
- ۲۹ آوریل - بیرینجی دۆنیا ساواشی: کوتالعماره مۆحاصیرهسینده خلیل پاشا باشچیلیغینداکی عثمانلی ۶-جی اوْردوسو٬ عیراق جبههسینده کوتالعماره قصبهسینده اینگیلیس قوْشونلارینی تسلیم آلدی.
- ۲۱ فوریه - بیرینجی دۆنیا ساواشینین ان قانلی عملیاتلاریندان اوْلان وردن دؤیوشو باشلاندی. تاریخچیلر بۇ حادیثهنی «وردن جهنمی» آدلاندیریرلار.
- ۱۵ سپتامبر - سوم دؤیوشونده اینگیلیسلر دونیادا ایلک مارک ۱ تانکینی تستدن کئچیرمیشلر.
- ۱۵ ژوئن - لویی لسر، تاجر آمریکایی
- ۱۵ ژوئن - آلبرت هوتوم-شیندلر، پژوهشگر انگلیسی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
منی بیر شوخ بو گون خانه-خاراب ائتدی یئنه،
آلدی آرامیمی، بی طاقت و تاب ائتدی یئنه،
بورقه اوزدن گؤتوروب، کشت نقاب ائتدی یئنه،
دیل مجروحو پریشانی کباب ائتدی یئنه،
دیده می اشک درون ایله پر آب ائتدی یئنه.
گون کیمی شعله وئریب سینه ده ابیز بدنی،
تازه دن عشقه سالیب مست و جنون ائتدی منی،
ساچی جانلار یاتاغی، تئللری دیللر وطنی،
کفر زلفو تالاییب چینی، ختی و ختنی،
لشکر خال و خطی هینده جواب ائتدی یئنه.
کئچدی ایام زمستان، گلیب فصل باهار،
ائیلهییب سئیر چمن ناز ایله اول طورفه نگار،
بیله سینجه دف و نئی، ساقی و ساغر، نه کی وار،
ایچیبن جام محبتدن، اولوب مست وخومار،
آچیبان بند قبا، لرک حجاب ائتدی یئنه.
بار هجرایله «الیف» قددیمی «نون» ائتمیش ایدی،
آرزوسوندا قارا باغریمی خون ائتمیش ایدی.
روزگاریمی سیه خالی زبون ائتمیش ایدی،
گرچی اول منی سرمست و جنون ائتمیش ایدی،
اؤلدوروب، قویمادی، آخردا ثواب ائتدی یئنه.
مژه و قرازه و گؤز، بیرده کامان ابرولر،
هامی بیر یانه و بیر یانه هامان ابرولر،
بیر قاتی یایدورور دانه نشان ابرولر،
ذاکیر خسته دیلین، گؤر، نه یامان ابرولر،
جسم زارین هدف تیر شهاب ائتدی یئنه.


text:
`فیرات قالخانی` نتیجهلر
خبرلر [192]
- سوریهنین قوزئیینده ۱۶ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- جمهور باشقانی اردوغان کابینه ییغینجاغیندان سونرا مطبوعاتا آچیقلاما وئریب
- بیر تورک عسگری سوریهده شهید اولدو
- ۲ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- پکاکالی ۶ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- ۱۳ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- ۲ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- الباب-دا ترور هوجومو: اولن لر وار
- حولوصی آکار: "شهیدلرین قانی یئرده قالمادی"
- ۷ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- ۵ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- سوریهده ۳ پکاکالی تروریست اؤلدورولدو
- جرابلس قصبهسینده تؤرهدیلن ترور حادثه سینده 3 سیویل هلاک اولوب
- بیر تورک عسگری ادلبده شهید اولدو
- جرابلس-دا بومبالی ترور هوجومو
- ۳ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
- ایکی پ.کا.کا/ی.پ.گ ترورچوسو محو ائدیلیب
- ایکی تروریست گؤز آلتینا آلیندی
- بیر عسگریمیز شهید اولوب
- پکاکالی اوچ تروریست اؤلدورولدو
- "فرات قالخانی" عملیاتیندا 4 تروریست اولدورولدو
- تورکیه سلاحلی قوهلرینین "فرات قالخانی" عملیاتی بارهده آچیقلاما


text:
دبلر، عادت-عنعهلر اؤلکهلر، شهرلر ایله کندلر آراسیندا فرقلی و چئشیدلیدیر. آذربایجان دیارینین گؤزل شهرلریندن بیری اولان اورمو ایسه اؤزونه گؤره مخصوص دبلری واردیر. مختلف شهرلر ایله کندلرده توی آدیندا بیر شنلیک تؤرهنی قورولور. آنجاق بو تویلارین گؤزللیگی اونلارین مختلف قایدالار ایله دبلرده توتولماسیدیر. بو یازیدا چالیشمیشام سیز عزیزلری اورمو شهرینده اولان توی دبلرینین بعضیسینی تانیتدیرام. اولا بیلر بو دبلر آذربایجان بؤلگهسینین باشقا شهرلرینده اولان توی دبلرینه اوخشاسین.
- · تانیشلیق
اؤلکهمیزین باشقا شهرلرینه تای اورمودادا قیز ایله اوغلان ایسلامی قایدالاری قورویاراق بیر-بیرینی سئویب، موضوعنو آتا-آنالاری ایله آرایا قویوب، ائلچی گئتمک قرارینا گلیرلر. بو آرادا کولتور ایله دوشونجه یاخینلیغی چوخ اولورسا، بو ایلقارین باغلانماسی داها باشاریلی (موفق) اولاجاقدیر.
- · ائلچیلیک
قیز عاییلهسی طرفیندن ائلچی گئتمک ایجازهسی، اوغلان عاییلهسینه وئریلندن سونرا، اوغلان آدامی(اوغلان قوهوملارینا دئییلیر) ائل-طایفاسینین آغ ساققاللارینین بیر نئچهسی ایله بیرلیکده، قیز ائوینه گئدیرلر. اوغلان عاییلهسی یانلاریجا شیرینلیق ایله گول ده آپارارلار. بو مراسیم ده ایکی عاییله آنلاشاندان سونرا، قیز ایله اوغلان بیر آز صحبت ائدیب، یاشام بویو بیرلیک ده یاشایاجاقلاری اوچون دانیشیرلار.
ائلچیلیک باشاریلی اولاندان سونرا، صاباحیسی یوخسا بیرگون سونرا قان سیناوی (آزمایشی) وئرمک اوچون، ساغلاملیق (بهداشت) ایدارهسینین شعبهلرینین بیرینه گئدیرلر. قیز ایله اوغلانین یانیجا ایکی-اوچ نفر یاخین قوهوم لاردان اورادا حضور تاپیر. قان سیناوینین نتیجهسی مساعد اولاندان سونرا، اورا گئدنلر، شیرینلیک یئمهیی اوچون بی اوغلانا قوناق اولورلار.
- · کبین کسمه- قند سیندیرما
قیز ایله اوغلان آدامی طرفیندن بللی اولونان بیر گونده، کبین کسمه مراسیمی قورولار. بو مراسیم یا کبین کسهنین دفترینده ویا قیز ائوینده چاغیریلمیش قوناقلارین یانیندا کسدیریلیر. بو مراسیمدن سونرا شام اوچون، بی اوغلان عاییلهسی، قیز عاییلهسینه قوناق اولار.
کبین کسمه مراسیمینین یانیندا و یا نئچه گوندن سونرا قیز ائوینده قند سیندیرما مراسیمی کئچیریلیر. چاغیریلمیش قوناقلار، قیز ائوینه گئدیب، بی اوغلان عاییلهسی طرفیندن گتیریلمیش بزکلی کله قندی سیندیریب، قندین باشینی تئز یئردن گؤتورنه پای وئریلر. بو مراسیم ده آشیق لاریندا حضورو اولار. مجلیسین گنجلری قند سیندیرانی دؤورهلهییب، قند سیندیران قندی سیندیران چاغدا قندین باشین گؤتورن مجلیسین ان غرورلو اینسانی اولوب، قیز عاییلهسی طرفیندن ایسه انعامین آلار.
- · آداخلیلیق (نیشانلیلیق)
نیشانلی قالماق، ایکی سئوگیلینین ان خاطیرهلی دؤورهلریندن ساییلیر. بو گؤزل گونلر آلتی آیدان بیر ایله قدهر زامانی واردیر. بعضی عاییلهلر ایسه نیشانلی قالماغی هئچ سئومهییب، کبین کسدیریلندن بیر-ایکی هفته سونرا توی مراسیمین توتارلار. بو دؤوره اوچون قیز عاییلهسی بی اوغلانا و اوغلان عاییلهسی گلین خانیما نیشان اوزوگو آلارلار.
نیشانلیلیق دؤورهسینده اؤزل گونلرده، بی اوغلان عاییلهسی طرفیندن قیز ائوینه پای گوندریلر. بو اؤزل گونلردن؛ قوربان بایرامینی، اوروجلوق بایرامینی، چیلله گئجهسینی، آخیر چرشنبهنی، ایل بایرامینی و… آد چکمک اولار. بو عزیز گونلرین ایچینده آخیر چرشنبه پایی، چوخ مهم ساییلیر. ایلین آخیر چرشنبهسینده، دب اولاراق آخشاما یاخین، اوغلان عاییلهسی مختلف پایلار حاضیرلاییب، قیز ائوینه آپارارلار. پای؛ قیزیل، گلین خانیما دون، اتکلیک، لئچک، گلین خانیمین عاییلهسینه هئچ اولماسا بیر جوت جوراب یادا کؤینک، شیرینلیق و… اولور. قیز عاییلهسی ایسه پای گتیرنلره انعام وئرر.
- · بازارلیق
توی گونونه تقریبا بیر هفته-اون گون قالان، قیز ایله اوغلان عاییلهسی توی بازارلیقلاری ایله مشغول اولارلار. بللی اولونان بیر گونده، بی اوغلان، گلین خانیمی بازارا آپاریب، گلینلیک احتیاجلارینی او جمله دن؛ گلین دونو (یا آلینار یادا ایجاره توتولار)، قیزیل، ساعات، چانتا، باشماق و… آلار. بیر گون سونرا دا گلین عاییلهسی کورهکنی بازارلیغا آپارارلار. بو گون بی اوغلانا، کوت-شالوار، باشماق، چانتا، کؤینک و… آلینار. بازارلیق دا، ایکی عاییلهنین یانیجا بعضن ایکی-اوچ نفر یاخین قوهوملاردان دا گئدرلر.
- · تویا قوناق چاغیرماق
توی گونو بللی اولوب، قوناقلارین سایی لیسته اولاندان سونرا، قیز ایله اوغلان توی کارتی تاپشیریغی اوچون بازارا گئدیب، توی کارتینی بهیهنیب، تاپشیریق وئریرلر. گئتدیکجه کارتلارین چوخو تورکجه یازیلیر. کارت لار حاضیر اولاندان سونرا، هر ایکی عاییله اؤز قوناقلارینین کارتینی یایار.
- · پارچا بیچمه
تویا بیر-ایکی گون قالان، اوغلان عاییلهسی قیز عاییلهسینه پالتار تیکدیرمک اوچون پارچا آلیب آپارار. بو گون یاخین قوهوم لار دا دعوت اولارلار. مراسیم بیر بالاجا شنلیک ایله سونا چاتار.
- · حنا گئجهسی
توی مراسیمینین ایلک گونو “حنا گئجه” آدی ایله دئییلیر. حنا گئجه نین زامانی، قوناق لارا وئریلن توی کارتلاریندا بللی اولونار. گون اورتادان سونرا حنا گئجه باشلانمامیش دان ۲-۳ ساعات قاباق، اوغلان ائوینین قاباغیندا “بؤیوک توی” چالینیب، اورمو یاللیلاری گئدیلر. بویوک توی، اورمو تویلاریندا مخصوص بیر یئره صاحیبدیر. ایندی ده چوخلاری بؤیوک توی گتیریب، یاللی گئدرلر.
حنا گئجهنین چاغی، توی کارتلاریندا ۱۹ دان ۲۴ قدر یازیلسا دا، اورمو تویلارینا چاغیریلانلار او گئجهنین یوخوسونو گؤزلریندن آتمالیدیرلار. حنا گئجه معمولا ساعات ۱۰ دان باشلانیب، گئجه یاریسینا قدر واخت آپارار. بو مراسیمی بیر نفر حنا گئجه آغاسی (توی دا بَی دئییلر) ایله بیر نفر ائل آغاسی ایداره ائدر. بو مراسیم چوخ واختلار تالار لاردا قورولار. بوتون قوناقلار بو گئجه شنلیک ائدیب، بی اوغلانا اونودولماز بیر گئجه یارادیرلار.
بو مراسیمین ان دویغوسال (احساسلی) چاغی، بی اوغلانین آتا-آنا سیندان تشککور ائتمکیدیر. مراسیمین یاریلاریندا، قیز ائویندن خون (خونچا) گتیریلر. بو خونچالاردا (تقریبا ۴-۵ خونچا اولار) دامادا آلینین حنا، پالتار، باشماق، چانتا، آینا-شمعدان و… قویولار. سونرا خونچ گتیرنلردن تشککور ائدیب اونلارین پایلارین وئررلر. حنا گئجهنین سونلاریندا بی آتا-آناسینی مجلیسه گتیریب، اونلاردان حلاللیق آلیب، یاشام بویو اونا چکن امکلردن تشککور ائدر. بو آرادا، خون دا گتیریلن حنادان کورهکهنه وئریب، اووجونا یاخار. مجلیسده اولان سوبای لاردا بو حنادا اوووجلارینا یوخسا چیلتیک بارماقلارینا یاخارلار. البته بودا بختلرینین آچیلمالارینا سیمگهدیر.
بو مراسیم ده بی اوغلان اوچون بیر نفر ساغدوش بیر نفر ایسه سولدوش سئچیلر. ساغدوش-سولدوش خونچالار گلندن سونرا سئچیلر. کورهکهنین گنج ایله اورتا یاش یاخین دوستلاری و قوهوملاری ال-قولوندان یاپیشیب، توی بهیی دئینده سئچیلمک اوچون گتیریلرلر. شیرینلیق وئرمکله سئچیلمهینلری یولا سالیب، ساغدوش-سولدوش بللی اولار. حنا گئجهده بَی اوغلانا پای گتیرنلرده اونو بللی اولان سوروملویا وئررلر. مراسیمین سونوندا ایسه شام وئریلیب قوناق لار ایله ساغوللاشارلار.
صاباحیسی گون سحر تئزدن (ساعات ۶ دان) کؤنوللو اولان لار، بی اوغلان ایله ساغدوش-سولدوش لا بیرگه حاماما (سنتی حاماما) گئدیب، سونرا بیرلیکده کله-پاچا یئمهیی یئیرلر. یئمک دن سونرا بی اوغلانی ائوینه قایتارارلار. ائوین قاباغیندا عاییله ایله اورادا اولان قوهوملار بؤیوک توی ایله گؤروش ائدرلر.
- · گلین چیخما گونو
تویون ایکینجی گونو گلین چیخان گونو ایله دئییلیر. ایکی عاییله نین قوناقلاری گون اورتادان سونرا ساعات ۱۵ دن ۱۹-ا قدر تالاردا حاضیر اولوب، شنلیک ائدیب، گلینی بخت ائوینه گؤندررلر. بو مراسیمده، گلین خانیما آلینان قیزیللار، اونا وئریلر. اوغلانین قارداشی ایسه گلین خانیمین بئلینه قیرمیزی بئل باغی باغلایار. مراسیم قورتولاندان سونرا گلین خانیمی قورآن آلتیدان کئچیردیب، بی اوغلانین ایله بیرگه یئنی بیر یاشاییشین باشلانیشینا گؤندریرلر.
- · آیاق آچما
توی دان اوچ گون گئدن، گلین ایله بی، قیزین عاییلهسی ائوینه قوناق گئدرلر. بو ایلک قوناق گئتمه نین آدی، آیاق آچمادیر. بو قوناقلیق دا گلین عاییلهسی طرفیندن اونلارا پای وئریلر. او گوندن سونرا ایکی سئوگیلی، یاخین قوهوملارین ائوینه ده آیاق اچماغا گئدرلر.
***
دبلری سؤیلهینلر:
اسماعیل واحدی، ۵۵ یاشیندا- اورمیهلی
حمیده امیری، ۵۱ یاشیندا-اورمیهلی
یوسوف واحدی ۷۵ یاشیندا- اورمیهلی


text:
بدنیمیزین اورگانلاری اوشاقلار اوچون تورکو ناغیل عزیز اوشاقلار! سیز بو کیتابی الینیزده توتاندا و اوخیاندا، بدنیزین ارگانیزمین قورولوشو حاققیندا چوخ شئی اؤیرنجکسینیز. بیلجکسینیز اینسانین نه یین سایه سینده نفس آلیر، فیکیرلشیر، قولاق آسیر، یئییر، گؤرور، حرکیت ائدیر و باشقا… بوتون بونلاری بیلمک اوچون سیزه آیسئل کؤمک ائدجک. اودا واختیله سیزین کیمی دیشلرینی تمیزلمک، یئمک دن قاباق اللرینی یوماق ایستمزدی، تلوزیونون …مطالعه بیشتر »
سیرلی دولچا – تورکو ناغیل
سیرلی دولچا اوشاقلار اوچون تورکو ناغیل بیری واریدی، بیری یوخودو، بیر پادشاه و اونون آمان-زامان بیرجه قیزی واریدی. گونلرین گونو بو پادشاهین اؤلکه سینه بیر درویش گلیر. درویش نه درویش! جادو بیلیر، رمال آتیر، طالعه باخیب فال آچیردی. پادشاه بونو ائشیدینجه تئز درویشی یانینا چاغیرتدیریب دئییر: – بابا درویش، فال آچ، بیر منیم ده طالئییمه باخ. گؤر اؤلوموم نه واخت …مطالعه بیشتر »
داغ و سیچان
داغ و سیچان اوشاقلار اوچون تورکو ناغیل بیر سیچان واریدی چوخ خوشبخت ایدی. آختاریب آراییب، پیشیکسیز بیر دییرمان تاپمیشدی، ائله اورادا دا یاشاییردی. گون گلدی سیچان اوغلو ائولنمک یاشینا چاتدی. گرک اوغلوما لاپ گوجلو وارلیغین قیزینی آلام کی، هئچ پیشیکدن ده قورخماسین! دئیه سیچان اؤزونه سؤز وئردی و چوخ دوشونوب داشیناندان سونرا اوغلونا گونشی آداخلاماق ایستدی. آز گئتدی، یوز گئتدی، …مطالعه بیشتر »
افسانه های آذربایجان به زبان ترکی
تورکجه ناغیللار افسانه های آذربایجان به زبان ترکی تورکجه اثرلر – علیرضا ذیحق ناغللارین لیستی:مطالعه بیشتر »
علی یارلا دوشان
علی یارلا دوشان اوشاقلار اوچون گؤزل بیر تورکو ناغیل بیری واریدی، بیری یوخیدی، بیر کندلی (کتدی) واریدی. بو کندلینین بیرجه پارچا بوستان یئری واریدی. کندلی بو یئرده قووون اکمیشدی. واخت گلدی، وعده چاتدی، قووونلار یئتیشدی. بوستان چوخ یاخشی محصول گتیرمیشدی. قووونلار شکر کیمی شیرین ایدی. قووونلارین ایچینده بیر ساری قووون واریدی کی، عطری یئتمیش آغاجلیقدان آدامین هوشونو آپاریردی. کندلی بو …مطالعه بیشتر »
اسکندر نامه
اسکندر نامه (یئددی جیلد تمام) اما راویان اخبار بیله روایت ایدوبلر که اسکندر ذوالقرنین حد بلوغه یتشدی کشالپق خیالی باشینا دوشوب اوز اوزینه خیال ایلدی اگر ایران ملکنه فاتح اولام ایله بولم، دورتدن بیر قسمت ال تاپا بیلم بو خیالیله لشگری جمع ایدوب ایرانه طرف رهسپار اولدو. ایرانین سولطانی دارابه گتیردیلر که عنقریبا اسکندرین قوشونی پایتخت ایرانه یتشر، دارابین ایله …مطالعه بیشتر »
بایراملیق (اوشاقلار اوچون تورکو ناغیل)
بایراملیق (تورکو ناغیل) آللاه تازا ایلی بیزه موبارک ائله! آتا آنامی ساغلام ساخلا ! آللاه بیزیم میللتیمیزی بیر-بیرینه مهریبان ائله ! ایسلام توپراغی قاراباغی کافیرلر الیندن آزاد ائله ! آللاه بیزی بابالاریمیزا لاییق اؤولاد ائله ! آللاه اورمو گؤلونو ساخلاماغا بیزه لیاقت وئر ! دوه نیزی نئچه یه ساتیرسینیز؟ بیر گون سئوگیلی پیغمبریمیز حضرت محمد (ص) یولداشلاریله بیرلیکده بیر کوچه …مطالعه بیشتر »
قاری ایله تولکو
قاری ایله تولکو (تورکو ناغیل) بيری وارميش بيری يوخوموش. بير قاري ايله بيراينک وارميش. دار- دونيادا قارنين تکجه بو اينگی واريدی و اونون سودون ساغييب، ساتييب، روزگارين گئچيردردی. گونلرين گونونده قاری سودی ساغديکدان سونرا، سود قاپاغين قويوب باشقا ايشلرينه مشغول اولور. گونلردن بير گون، قاري گئنه سودی ساغييب سود قاپاغين قويوب ائو ايشلرينه مشغول اولور، ايشلرين قورتارديقدان سونرا گئدير سودی …مطالعه بیشتر »
آذربایجان اوشاق ناغیل لاری
آذربایجان اوشاق ناغیل لاری گؤزل و اوخومالی تورکو ناغیللاری ناغیللارین لیستی: جیرتدان اوچ کئچی بیلندر شنگولوم، شونگولوم، منگولوم خوروز زحمت سیز چؤرک یئمک اولماز تولکو، تولکو، تونبه کی آج قورد لوقمانین شاگردی سیچان و پیشیک تولکو و حاجی لئیلک قاچاغان دووشان تورکجه -فارسجا سؤزلوکمطالعه بیشتر »
چیل مادیان (تورکو ناغیل)
چیل مادیان (تورکو ناغیل) بیری واریدی، بیری یوخیدی، گؤیون آلتیندا، یئرین اوستونده بیر شاه اوغلو واریدی. بو شاه اوغلونون بیر گؤی آتی واریدی. شاه اوغلو هر گون آتینی مینر، میدانا چیخیب شهرین بوتون یاخشی آت میننلرینی چاغیراردی. آتلیلار ییغیلاردیلار. شاه اوغلو آتلیلارلا جیدیرا چیخاردی. جیدیردا شاه اوغلونون گؤی آتی بوتون آتلیلاری گئچردی. شاه اوغلونون بیرده گؤیچک بیر باجیسی واریدی. شرط …مطالعه بیشتر »


text:
اولموشام، ای گول، حُسنِ جمالین عاشیقی
بولبول آسا اول لبِ غنچه میثالین عاشیقی
مسجید و محرابه باش اه یمز، یقینیم دیر، ا گر
اولسا زاهید طاقِ ابرویِ هیلالین عاشیقی
نئیلر اول کس سونبول و گولزار و سبز و دانه نی
اولسا گر روخسار و زولف وخط و خالین عاشیقی
گون دوشوب هر گون آیاغین آلتینا ائیلر سجود
سایهٔ قدینله اولموش پایمالین عاشیقی
ماهِ نو یئتمز تمامه گؤرمه یینجه گون اوزون
کسبِ نور ایستر، اولوب روخسارِ آلین عاشیقی
نولا، گر هیجرینده اولسا کؤنلوموز درده دوچار
آه و زار ائیلر، اولوب بزمِ وصالین عاشیقی
واحده عیب ائتمه یین، درویشه اولسا آشنا
اهلِ حال اولسون گره کدیر اهلِ حالین عاشیقی


text:
ایشلدن حاقلاری
ایشلدن حاقلاری ژورنالی
- ۲۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۱۵ E THP دانیشیق چالیشمالار، M.XIII-ین قروپ عۆضولوگونو خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن، اوْتوماتیک دوْلانان، مدیر رابط کاربری، ای پی باغلانمادان آزاد اولما، دولان، قایتاریجی، ایدارهچی و ترنزویکی کؤچورن-دن خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن، اوْتوماتیک دوْلانان، مدیر رابط کاربری، دولان، قایتاریجی، ایدارهچی و ترنزویکی کؤچورن-ه دَییشدیردی
- ۱۵ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۱۳:۰۴ M.XIII دانیشیق چالیشمالار، M.XIII-ین قروپ عۆضولوگونو خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن، اوْتوماتیک دوْلانان، دولان، قایتاریجی و ایدارهچی-دن خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن، اوْتوماتیک دوْلانان، دولان، قایتاریجی، ایدارهچی، ترنزویکی کؤچورن و ای پی باغلانمادان آزاد اولما-ه دَییشدیردی
- ۹ سپتامبر ۲۰۱۷، ساعت ۰۹:۰۸ E THP دانیشیق چالیشمالار، M.XIII-ین قروپ عۆضولوگونو دولان، قایتاریجی و ایدارهچی-دن دولان، قایتاریجی، ایدارهچی، اوْتوماتیک دوْلانان و خارابکارلیق سۆزگَجی دَییشدیرن-ه دَییشدیردی
- ۲۷ ژانویه ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۵۸ E THP دانیشیق چالیشمالار، M.XIII-ین قروپ عۆضولوگونو اوْتوماتیک دوْلانان و قایتاریجی-دن اوْتوماتیک دوْلانان، قایتاریجی و دولان-ه دَییشدیردی
- ۱۹ دسامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۴۱ E THP دانیشیق چالیشمالار، M.XIII-ین قروپ عۆضولوگونو (هئچ)-دن اوْتوماتیک دوْلانان و قایتاریجی-ه دَییشدیردی


text:
اوخشاما
(لاتین دیلینده)
اوخشاما بیر نوع آغی دیر. اوخشامالار اؤلوم و تراژدی ایله باغلی یانیقلی ، نیسگیللی شعرلردیر . بونلار عوموما یاس مراسیمینده اوخونار . بیر پارا آغیلار فورم باخیمیندان بایاتی كیمیدیر و اونو بایاتیدان آییران جهت ایسه اونون غملی، كدرلی مضمونودور.
اؤرنك[دَییشدیر]
- بو داغدا اوزان آغلار ؛
- اود یانار ،قازان آغلار.
- غوربت یئرده اؤلنین
- قبرینی قازان آغلار.
- غریبه آغلامازلار،
- گولرلر، آغلامازلار.
- آیاقلارین چاتسالار
- قاراباغ وطنیمیز،
- هئچ دورماز یاتانیمیز.
- بیزیمكی قونچا گئدر
- حاصیله یئتنیمیز.
آغیلارین بیر سیراسی ایسه نثز پارچالاریدیر مثلا وفات ائدن دؤیوشكن گنج اوغلان اولورسا آغینین باشلانقیجیندا بئله سؤزلر اوخویارلار:
-ُ آچیلمایان توفنگین ، سییریلمه ین خنجرین اؤز جانینا قوربان ؛ آی كیمی دوغدون، گون
كیمی باتدین … میننده آت باغری یاردین ، دوشنده یئر باغری یاردین … سایدیغینا سالام
وئردین ، دوشمنینه دیرسك گؤستردین ، قنیمینینه قان اوتدوردون، …. آلتی نین بئدوو
آتینا ، چیینی نین سوزن توفنگینه، تركی نین خورجونونا، آغزینین كسرلی سؤزونه آنان
قوربان یا خود تزه گلینه بوخچادا قالان پالتارلاریوا آنان قوربان
دده قورقود کیتابیندا آغیلار[دَییشدیر]
دده قورقود كیتابیندا دا آغیلارا راست گلمك اولور،
وای آل دوواغیم ییه سی
وای آلنیم باشیم اومودو
وای شاه أیگیدیم
دویونجا اوزونه باخمادیغیم خانیم أیگیت
هارا گئتدین،منی یالقیز قویوب؛ جانیم أیگیت .
گؤز آچیبان گؤردوگوم،
كؤنول وئریب، سئودیگیم
بیر یاسدیقدا باش قویدوغوم
یولوندا اؤلدوگوم،قوربان اولدوغوم
وای قازان خانین ایناغی،
وای قالین اوغوزون ایمرنجیسی بئیرك.
باشقا اؤرنكلر[دَییشدیر]
میاندابدا ثبت اولان آغیلار[دَییشدیر]
من اؤلدوم آغلاماقدان،
باغا سو باغلاماقدان.
باغدا یارپاق قالمادی
یاراما باغلاماقدان
اوتای بوتایا باخار ،
آراسیندان چای آخار.
چیخسین منیم گؤزلریم
سنسیز دونیایا باخار
آناسی یانار آغلار،
حریفی قانار آغلار.
آنا دئییر گؤورچین
تابوتا قونار آغلار .
قایناقلار[دَییشدیر]
تورک خلق ادبیاتی - یازان: علیرضا صرّافی


text:
ویدئو: تۆرک آقیمی پروژه سی آچیلدی
روسیانینگ طبیغی گازینی تۆرکیأ و تۆرکیه اۆستی بیلن اوروپا یتیریأن تۆرک آقیمی طبیغی گاز گچیریجی تورباسی تۆرکیه و روسیانینگ جمهورباشلیقلاری نینگ قاتناشماغیندا آچیلدی.
خلیج کنگره مرکزینده گچیریلن دابارا تۆرکیه بیلن روسیانینگ یۇلباشچیلاری بیلن بیله لیکده صربیستان ینگ جمهورباشلیغی آلکساندر ووچیچ و بلغاریستان ینگ باش وزیری بویکو بوریسف ده قاتناشدی.
سۇنگ بۇلسا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان برن بیاناتیندا، تۆرک آقیمی نینگ روس دۇستلاری بیلن اولی زحمت چکیلن، ایکی یوردونگ قاتناشیقلاری و انرژی ترانزیتی تایدان تاریحی بیر پروژه بۇلاندیغینی نیغتادی.
بیر ییلینگ ایچرسینده پروژه نینگ اۆستۆنلیکلی یاغدایدا تاماملاناندیغینی بیلدیرن أردۇغان بو پروژه بیلن ۳۱.۵ میلیارد مکعب متر طبیغی گازینگ ۱۵.۷۵ میلیارد مکعب متری نینگ آرا بیله کی یورتلار قاریشمانی گؤنی تۆرکیأ یتیریلجکدیگینی آیتدی.


text:
ادبی تنقیدچی
ادبی تنقیدچی مۇعاصیر ادبی پروسسله مشغول اولور. تنقیدچی یارانماقدا اوْلان ادبیاتین دَیَرینی معین ائدیر، آیری-آیری ادبی-بدیعی اؤرنکلر، یازیچیلارین یارادیجیلیغینا قییمت وئریر، عومومیلشدیرمهلر آپاریر، موعاصیر ادبی پروسِسین درک ائدیلمهسینده اوْخوجویا کؤمک ائدیر. ادبیات تاریخچیسیندن و نظریهچیسیندن فرقلی اوْلاراق، تنقیدچی علمله یارادیجیلیق تجروبهسینی علاقهلندیریر، یازیچی ایله اوخوجو آراسیندا آنلاشما، اۆنسیت یارادیر.
آذربایجانین ادبی تنقیدچیلریدَییشدیر
آذربایجان ادبی تنقیدینین بانیسی میرزا فتحعلی آخوندزاده ساییلیر.


text:
آرازباری
آرازباری – " شور " موغام عاییلهسینه داخیل اولان ضربی موغامدیر. او یئددی اساس آذربایجان لاد-مقامینا بیری اولان – شورا اساسلانیر. اؤلچوسو 4/3-دور. تمپی آغیردیر. دینلهییجیده لیریک، نیکبین احوالی-روحیه یارادیر. بعضاً کورلا دا اوخونور. بئله حالدا " وایگیرلیک ائدنلر فردچینین هر میصراعسینی " آی ظالیم " نیداسی ایله تاماملاییرلار " . آرازباری آنجاق خالق سپزلرینه اوخونور. بو سؤزلر اساساً دایمیدیر. آرازبارینین ماهیر ایفاچیلاریندا بیری بؤیوک خواننده سئید شوشینسکی ساییلیر. مؤلیف آرازباری ضربی موغامینی نوتا یازمیشدیر.[۱]


text:
ادلیب-ده 9 سیویل حیاتینی ایتیریب
ادلیب-ده روسیایا مخصوص ساواش اوچاق لارینین هوجومو نتیجهسینده 9 سیویل حیاتیتی ایتیریب.
سوریه-ده روسیایا مخصوص ساواش اوچاق لارینین ادلیب-ین فوا بؤلگهسینه هوجوملاری نتیجهسینده ایلکین معلوماتلارا گؤره، 9 سیویل حیاتینی ایتیریب.
روسیایا مخصوص ساواش اوچاق لاری تورکیه-نین حاتای ویلایتینین قارشیسینداکی سوریه اراضی لرینده یئرلشن ادلیب شهرینده گون بویونجا جبهه خط لری و بعضی سیویل یاشاییش منطقهلرینه هوجوم ائدیب. هوجوم زامانی فوا منطقهسیندکی سیویل یاشاییش یئرلری ده وورولوب.
سیویل مودافعه قایناقلاری فوا-دا ایلکین معلوماتلارا گؤره، سیویل وطنداشلاردان 9-نون حیاتینی ایتیردیگینی، چوخ سایدا سیویل شخصین ایسه یارالاندیغینی بیلدیریبلر.
ایلگیلیلی خبرلر
سوریهده سالدیری: ۱۰ وطنداش جان وئردی
اوردو و ایران دستکلی خاریجی تروریست قروپلاردان اولوشان رژیم گوجلری، اریحا ائلچه مرکزیندهکی بازار یئرینی توپچو سالدیریلارییلا هدف آلدی
روس جتلری، آمریکا اوچاقلارینی اوزاقلاشدیردی
قارادنیز اوزرینده اوچان آمریکایا عاید ۲ ب-۱ب استراتژیک بومباردمان اوچاغی و ۲ کیسی-۱۳۵ تانکر اوچاغی روس رادارلاری طرفیندن تعقیبه آلیندی
۲ پکاکالی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"عراقین قورئییندهکی پنجه-قافلان عملیات بؤلگهسینده یئری معین ۲ پکاکالی تروریست قهرمان کماندولاریمیزین مداخیلهسی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی"


text:
تومتر (اورمو)
تومتر کندی اورمیه بؤلگهسینین، مرکزی بولومو و گونئی باراندوزچای قصبهسی نده یئرلیشیب.[۱]
جوغرافیایی موقئع[دَییشدیر]
بو کند اورمیه نین گونئی سینده یئرلشیب دیر.
اهالی[دَییشدیر]
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 685 نفر اهالی سی و 189 عائیله سی وار.[۲] بو کندین بوتون اهالی سی تورک دیر و آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار. تومه ته ر لی لارون چؤخو کوره سوننو تورکلری دیر و بیر اقلیت ده شیعه و گوران تورک لر تومتر ده یاشایور.
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
تومترین آلماسی اورمیه آدلی دیر.
گزملی و گورمه لی یئرلر[دَییشدیر]
دوم دوم قالاسی(Düm Düm Qalası)
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی


text:
ایشلدن دانیشیغی:Koroğlu
کور اوغلو بی!دَییشدیر
قارداش نئیلیسن؟--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۵ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۲:۲۱ (UTC)
سیزدن شیکایت اولوبدَییشدیر
کوراوغلو بی اعلانات تابلوسوندا سیزدن شیکایت اولوب [۱] و بو شیکایت ده سیزین اوچون حق دیر سیز گرک ایشلدن لره توهین ائتمیه سینیز بونو دا ویکی پئدیا قانونلاری دئییر بیر ده کی ایهانتی آذربایجانین شهرلرین بیرنه ده چکیب سیز بوردا اورمو - اردبیل - تبریز - زنگان داواسی یوخوموزدور هامی آذربایجان اولادییک بوردا فارسجا ویکی پئدیانین یولاری قاباغا هئچ وقت گئتمیجک ایر [۲] ایر نهایتده چوخ اعتقادینیز وار کی سیزین شهر هامی دان چوخ فرهنگ و یاخشیلیق لار صاحابی دیر مقاله سین زنگینلشدیرین اوردا گوسترین نه ایری یئره توهین ائدین--Amir a57 (دانیشیق) ۲۶ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۱۹ (UTC)
منیم مقاله لیرمی قایتار اولارین هامی سین انگلیسی ویکی پدیادن چوندرمیشم سوسان تورک --5.235.126.182 ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۲۸ (UTC)
یابانچیدَییشدیر
سلاملار اؤزگه صحیفه سینده هانسی ندنلرله چ حرفلرینی ج حرفینه دهییشیرسینیز؟ نییه آرتیریلان یازیلاری سیلیبسیز؟ بونو دا آچیقلامالییام، آذربایجان تورکجهسینده یابانچی دئییلیر. رحمتلیک بهزاد بهزادینین سؤزلویونده ده گلیبدیر. حتی یابانچی آدی ایله یاد رومانی ترجمه اولاراق آذربایجاندا یاییلیبدیر.Selcuqbay (دانیشیق) ۱۲ مارس ۲۰۱۶، ساعت ۱۲:۲۵ (UTC)


text:
زلزله
زلزله یا دا دپرم و یا یئر تیترهماغی _ یئر آلتیندا ضربهلر و یئرین اۆزۆنده تیترهماقدیر. یئر قابیٛغیٛندا ائنئرژی ییغیشیب و بیر لحظهده آچیلیر و یئر تیترهنیر. دوغالدا یئر تیترهماغی قارهلرین حرکتیندن عاید اوْلۇر هابئله اتوم پاتلامی و آیریجا گۇجلر یئرین تیترهماغینا سبب اوْلابیلر.
دوغالدا قارهلرین حرکتی یئر اۆزۆنده اوْلان قاره صفحهلرین بیر بیرینه توْققاشدیریر یادا اوْلار بیر بیریندن اوزاقلاشیر.قاره صفحهلرینین آراسیندا زؤنالاردا حرکتلر انرژی و گۆج یارادیر و بۇ گۆج بیر لحظهده آچیلیر و زلزله گلیر.
زلزله چوْخلو اؤلکهلرده و قارهلرده و دنیز ایچره اوْلابیلر. هابئله یانارداغلار پۆسکۆرماقدا زلزله اوْلار.
زلزله سایی ریشتر ایله دیر و بیر حساب سایی زلزلهنین انرژیسین و گۆجون بیلیندیریر.
گۆجلۆ یئرالتی تکانلار ائولری و تیکیلیلری اوچورا، سونامی و یئر سۆرۆشمهلری عمله گتیرهبیلر و نتیجهده آداملارین هلاکینا سبب اوْلا بیلر. زلزله نتیجهسینده یئرین اۆست قاتی فورماسینی دییشه بیلر. زلزلهیه شامیل اوْلان علمه سئیسمولوژی (seismology) دئییلیر.
ژئومورفولوژی مؤدتی[دَییشدیر]
تئکتونیک پروسئسلر نتیجهسینده یارانان یئرآلتی تکان و یئر سطحینین تیترهییشی. اونون گۆجو بؤیۆکلوک مقیاسی و یا ائنرژی درجهسی ایله، سطحی تاثیرینین آغیرلیغی مئقیاسینین بالل درجهسی/ /ریشتئر، مئرکاللی/ ایله قیمتلندیریلیر. هر ایل یئرده قئیده آلینان زلزلهلرین میقداری یوز مینلره چاتیر، آنجاق اوْنلارین جزعی بیر حیسهسی داغینتییا سبب اوْلۇر /مثلاً: شاماخی - ۱۹۰۲، سان-فرانسیسکو- ۱۹۰۶، توکیو - ۱۹۲۳، آشقاباد -۱۹۴۸، شیلی- ۱۹۶۰، اهر-ورزقان ۲۰۱۲، ایزمیت 1999 و باشقالاری [۱].
حاقّیندا[دَییشدیر]
یئرین مۆختلیف داشلاردان تشکیل اوْلۇنماسی، یئرین داخیلی قاتلاریندا اوْلان دما و فیشار فرقی نتیجهسینده لیتوْسفئرده مۆختلیف پروْسئسلر گئدیر. بو پروْسئسلر منشهیینه گؤره داخیلی (ائندوگئن) و خاریجی (ائکزوگئن) اوْلۇر. داخیلی پروسئسلر یئر سطحینده یوکسکلیک و چؤککلیکلری یارادیر. داشلارین یاتیم فورمالارینی پوْزۇر، وۇلکان و زلزهلهلری یارادیر. لیتوْسفئرده چاتلارین، قیریشیقلارین عمله گلمهسی ایله موشاهیده اوْلۇنان شاقۇلی و اۇفۇقی حرکتلر تئکتوْنیک حرکتلر آدلانییر. بو پروسئسلرین تأثیری نتیجهسینده داش لایلاری اۇفۇقی، ماییلی، شاقۇلی وضعیت آلیر و یا چاتلارلا مۆختلیف حیسهلره آیریلیر[۲].
شاقۇلی حرکتلر - دوزهنلیکلره نیسبتهن داغلاردا داها سۆرعتله گئدیر. یئرین داخیلینده باش وئرن پروسئسلر سطحده تدریجی، چۆخسرلیک قالخما و ائنمهیه سبب اوْلۇر. مثلاً: هۆلند اؤلکهسی هر ایل ۳ م.م. ائنیر، سکاندیناوییا یاریمآداسی ایسه ۱ س.م. قالخیر. شاقۇلی حرکتلر نتیجهسینده ائنمیش ساحه قرابئن (گودال)، قالخمیش ساحه ایسه هورست آدلانیر. قرابئنلرین سو ایله دولماسی نتیجهسینده بایکال، اۇرمییه و وان کیمی گؤللر یارانیب. قرابئن و هورستلار پیلله شکلینده اوْلدوقدا فایادلانیر. اۆفۆقی حرکتلر ده شاقۇلی حرکتلر کیمی تدریجهن باش وئریر. تئکتونیک چاتلارلا پارچالانمېش لیتۇسفئر تاوالاری اۆست اؤرتوک سطحی ایله ایلده ۲-۳ س.م. سۆرعتله «سۇرۇشهرک» حرکت ائدیر. اۇفۇقی حرکتلر نتیجهسینده ائنمیش ساحه آنتیکلینال (Anticline) و قالخمیش ساحه ایسه سینکلینال (Syncline) آدلانیر[۳].
زلزلهنی «سئیسموْقراف» آدلی جیهازلا اؤلچۇرلر. زلزلهلر داغېدېجی تأثیرینه گؤره ۱۲ ردهلی ریشتئر جدولی ایله قیمتلندیریلیر. باش وئرن داغېنتېلارا گؤره زلزلهلر مئرکاللی جدولی ایله قیمتلندیریلیر. زلزلهلر یئر قابېغینین فعال وۇلکانیزم زۇنالاریندا داها چوخ تکرارلانېر. هر ایل دونیادا ۱۰۰ مینلرله زلزله باش وئریر کی، اونلارین دا ۱۵-۲۰-سی داها فلاکتلی اوْلۇر. اونلار اساساً اوکئانلاردا باش وئریر[۴].
یئرین داخیلینده زلزله تؤرهدن حرکتلرین باش وئردیگی یئره زلزله اوْجاغې و یا هیپوسئنتر دئییلیر. زلزله اوْجاغېنېن اوزرینده اوْلان یئر سطحینه زلزله مرکزی و یا ائپیسئنتر دئییلیر. یئرالتی تکانلار زلزلهدن ان قیسا مسافه قت ائتدیی اۇچون ان گۇجلۇ داغېنتې ائپیسئنترده باش وئریر. ائپیسئنتردن آرالاندېقجا داغېنتې و اینسان تلفاتی آزالېر. زلزله اوْجاغی درینده یئرلشدیکجه زلزله داها گئنیش اراضینی ایحاطه ائدیر. زلزله اوْجاغی دایازدا یئرلشدیکده ایسه زلزهلهنین یئر سطحینده یایېلدېغی ساحه کیچیک اوْلسا دا، داها چوخ داغېنتې تؤرهدیر. زلزلهلر چوْخ گۇجلۇ وۇلکان پارتلاییشی نتیجهسینده ده باش وئریر. دونیادا ان گۇجلۇ زلزلهلر آمئریکانین باتې ساحیلیندهکی کوردیلیئر-آند داغلاریندا، جنوبی آوروپا ایله آسییا آراسېنداکی آلپ-هیمالیا داغلیق قورشاغېندا، ساکیت اوکئانېن باتی ساحیلیندهکی مۇعاصیر گئوسینکلینال قورشاقدا (یاپونییا، ایندونئزییا، فیلیپپین و س.) باش وئریر. آوسترالییا، برازیلییا یایلاسی، لابرادور یارېمآداسېندا ایسه زلزلهلر دئمک اوْلار کی، باش وئرمیر. ایزوسئیسلر- سئیسمیک خریتهلرده –عئینی گۆجلۆ سئیسمیک تکانلارین حیسس اوْلۇندۇغۇ منطقهلری بیرلشدیرن خطلردیر. مانتییانین یوخارې حیسهسیندهکی اریمیش ماددهلر – ماقما یوکسک فیشار آلتېندا داخیلی پروسئسلر نتیجهسینده یئر قابېغېندا عمله گلمیش چاتلارلا یوخارېیا دوْغرۇ حرکت ائدیر. ماقمانین بیر حیسهسی یئر سطحینه چاتمامېش سوْیۇیۇب یئر قابېغېنېن مۇختلیف حیسهلرینده قالېر، دیگر حیسهسی ایسه یوکسک فیشار آلتېندا سطحه چېخاراق سئل کیمی آخیر. سطحه چیخمیش ماقما – لاوا آدلانېر. لاوا سوْیۇدۇقدان مۆختلیف هۆندۆرلۆکلۆ تپهلر عمله گتیریر کی، بونا وۇلکان دئییلیر. «ووْلکان» قدیم رومالیلاردا اوْد تانریسیدیر. ماقمانېن یئر سطحینه چېخدېغی کانالا وۇلکان بوغازې دئییلیر. وۇلکان پۇسکۇرمهسی زامانی عمله گلمیش تپهنین زیروهسیندهکی چؤککلییه کراتئر دئییلیر. کراتئردن یئر سطحینه چوْخلۇ میقداردا قاز، سۇ بۇخارې، وۇلکانیک توْز، کۆل و لاوا چېخېر. دیامئتری ۱،۵ ک.م-دن بؤیۆک اوْلان کراتئر کالدئرا آدلانېر. ائروزییا و دئنوداسییا پروسئسلری وۇلکان داغېنې آشېندېرېر، لاکین وۇلکان بوْغازېندا قالېب، سوْیۇیاراق برکیمیش لاوا-نئکک آدلانان قایالی رئلیئف عمله گتیریر. بوغاز و کراتئر وۇلکانېن اجزاسې دیر. وۇلکانلار - فعالییتده اوْلان و سؤنمۇش وۇلکانلارا بؤلۆنۆرلر. پۆسکۆرمهسی بشریتین یادداشېندا قالان وۇلکانلار فعالیتده اوْلان وۇلکان آدلانېر. دونیادا ۸۱۷ فعالیتده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور کی، اونلارین ۶۲۰ - سی یاخېن کئچمیشده پۆسکۆرۆب. بو وۇلکانلارین ۷۵%-ی ساکیت اوْقیانوسېن «اودلو حلقهسینده» (مس. کلیوجئوسکایا سوپکا، فودزییاما و س.) و ایندونئزییا آدالارېندادیر. بوندان باشقا گونئی آوروپا و آند داغلارېندا دا چوْخلۇ فعالیتده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور. فعالیتده اوْلان وۇلکانلاردان - وئزووی، ائتنا، ایسترومبولی (ایتالییا)، هئکلا (ایسلاندییا)، کامئرون (آفریقا)، فودزییاما، آزو (یاپونییا)، کلیوچئوسکایا سوپکا (روسیه)، اوریسابا، تاخامولکو، پوپوکاتئپئتی (شیمالی آمئریکا) - شیمال یاریمکورهسینده؛ کیلیمانجارو (آفریقا)، کوتوپاخی، سان-پئدرو، رویس، لیولیالاکو (ج. آمئریکادا)، ائرئبوس (آنتارکتیدا)، کراکاتاو (ایندونئزییا) -گونئی یاریمکۆرهسینده یئرلشیر. دونیادا فعالییتده اوْلان ان یوکسک وۇلکان گونئی آمئریکاداکی لیولیالاکو (۶۷۲۳ v) داغې دیر. یئر کۆرهسینده فعالیتده اوْلان وۇلکانلارا نیسبتهن سؤنموش وولکانلار داها چوخدور. اونلارین پۆسکۆرمهسی حاقّیندا هئچ بیر تاریخی معلۇمات یوْخدور. قافقازېن ان هۆندۆر زیروهلری ائلبروس، کازبئک، آذربایجانداکی - بؤیۆک اېشېقلی، قېزېلبوْغاز، ساوالان سؤنمۆش وۇلکانلاردیر[۵].
زلزله و وولکانلار اساساً داغلیق اراضیلرده - لیتوسفئر تاوالارېنېن سرحددینده گئنیش یایېلېب. قدیم پلاتفورما ساحهلرینده (دوزهنلیکلرده) زلزله و وۇلکانلارا راست گلینمیر. وۇلکانلارین بیر نؤعی اوْلان پالچېق وۇلکانلاری پۆسکۆردوکلری لاوانېن دماسېنېن آز اوْلماسې ایله فرقلنیرلر. لاوانېن ترکیبینده سۇ چوْخ اوْلدۇغۇنا گؤره سېیېق پالچېغا اوخشار گیللی کۇتله کیمی آخیر و ایچریسیندن قاز قابارجېقلارې چېخېر. بو وۇلکانلارا ان چوْخ نفتلی-قازلی ساحهلرده راست گلینیر و اوْنلاردان مۆعالیجه مقصدی ایله ایستیفاده ائدیلیر. وۇلکان بوْرۇسۇنۇن اطرافیندا توپلانان کسهکلی پالچېق-برئکچی آدلانېر. آذربایجان پالچېق وۇلکانلارېنېن ان چوْخ یایېلدېغی اراضیلردندیر (خصوصیله آبشئرون و قوبوستاندا). وۇلکان و زلزلهلرین یایېلدېغی بعضی اراضیلرده یئرالتې سۇلار عادتن یوکسک دمایا مالیک اوْلۇر. بۇ سۇلاردا چوْخلۇ دۇز و قاز اوْلدۇغۇ اۇچۇن اوْنلار معدنی سۇلار آدلانېر. سولارېن ایستی اوْلماسېنا سبب یئر سطحینه یاخېن اوْلان قاینار ماقمانین تأثیریدیر. ایستی سۇلار یئرین داخیلیندهکی چاتلارلا سطحه چېخېر، بولاق شکلینده چای و دنیزلره تؤکۆلۆر. بعضهن یئرآلتی سۇلار یوکسک فیشارآلتېندا سطحه چېخاراق فوواره وۇرۇرلار[۶].
عمومی معلومات[دَییشدیر]
زلزله یئرده باش وئرهن دینامیک پروسئسلر نتیجهسینده باش وئریر. بونون بیر نتیجهسی کیمی لای تئکتونیکاسېنی گؤسترمک اوْلار. یئرین اؤزهیی و قابېغی آراسینداکی لیتوسفئر لایلار زلزلهلرین یارانماسېندا بؤیۇک روْل اوینایېرلار. زلزلهلر اساساً بۇ لایلارېن سرحد زۇنالاریندا عمله گلیرلر. مۆختلیف لایلارېن بیر-بیرینه نظرهن سۆرۆشمهسی و توْققۇشماسی یئرآلتی تکانلارا سبب اوْلۇرلار. یئرآلتې داشلارین کسیجیلیک مؤحکملیگی حددی کئچدیکده اوْنلار بۇرادا یارانان گرگینلیگی سېچرایېشلا بوشلایېر و نتیجهده یئرآلتې تئکتونیک تکانلار باش وئریر. یارانان ائنئرژینین قیمتی هیدروژئن بومباسینین گۆجوندن ده ۱۰۰ دفعه چوْخ اوْلماسی معلۇمدۇر. بۇ گرگینلیک بۇشالماسی لایلارېن سرحد زۇنالاریندا باش وئردیگی کیمی، اوْنلارین اوْرتا حیسسهلرینده، مؤحکملیگی ضعیف زۇنالاردا دا یارانا بیلر.
زلزلهنین دایم باش وئردیگی یئرلر سئیسمیک قۇرشاق آدلانېر. دونیادا ۲ سئیسمیک قۇرشاق وار. آلپ-هیمالیای قۇرشاغې، آرام اوْقیانوس قۇرشاغې.
یئر قابېغېنېن درینلیکلرینده توْپلانان پوْتئنسیال ائنئرژینین تأثیری ایله یئر سطحینین آنی واخت عرضینده تیترهمهسینه زلزله دئییلیر. زلزلهنی اؤیرهنهن علم سئیسمولوژییا (زلزله شناسی) آدلانېر. زلزلهلر عمله گلمه شرایطینه گؤره ۲ یئره آیریلیر: 1.وۇلکان منشألی زلزهلهلر.(وولکان پۆسکۆرمهسیندن) 2.تئکتوْنیک منشألی زلزلهلر.(لیتوسفئر تاوالارینین سرحددیندهکی داخیلی گرگینلیکدن). زلزله ۱۲ ردهلی ریشتئر مئقیاسې ایله اؤلچۆلۆر.
■ ۱۰ دقیقه دوام ائدن ۷ ریشتئر زلزله ۲۵۰۰۰ تی.ائن.تی-نین عئینی واختدا پارتداماغېنا برابردیر.■ ■ ۱۰ ریشتئر زلزله ۱۰۰ک.م-ی، ۳۲ سانییهیه قت ائدیر.■
زلزهلهلرین نؤعلری[دَییشدیر]
مۆعاصیر علم زلزلهلری ۳ تیپه آیېرېر:
- دئنوداسییا زلزلهلری
- وولکانیک زلزلهلر
- تئکتونیک زلزلهلر
دئنوداسییا زلزلهلری[دَییشدیر]
دئنوداسییا زلزلهلری تورپاغا سۆزۆلهن سۇ، اوْنۇن بعضی حیسسهلرینی حل ائدیر و اؤزۇ ایله آپارېر. یئرآلتې سۇلار داغېدېجی فعالییتی آسانلېقلا حل اوْلان داشلاردا، مثلاً، داش، دوز، گیپس، اهنگداشی و اینکیشاف ائتدیی یئرلرده میدانا چېخېر. بۇ سۇلارین یئرینه بوْشلۇقلار و یا ماغارالار عمله گلیر. زامان کئچدیکجه همین بوشلوقلارین تاوان حیسسهلری آغېرلېق قوهسینین تأثیری آلتېندا آشاغی اۇچۇر و شیددتلی یئره دیهرک زلزلهنین عمله گلمهسینه سبب اوْلۇر.
موشاهیدهلر گؤستریر کی، اۇچما بیردن-بیره باش وئریرسه، زلزله بیر نئچه دقیقهدن آرتیق داوام ائتمیر. بعضهن سئیسمیک حرکتلر بیر نئچه زلزله شکلینده مئیدانا چېخېر. بیر ضربهنین آردېنجا ایکینجی و سونراکیلار حیسس اوْلۇنۇر: بۇرادا آیرې-آیرې زلزلهلر آراسېنداکی فاصیله بیر نئچه گون اوْلا بیلر. همین حادیثهنین سببی اوْدۇر کی، عمله گلمیش باش ضربه همین ماغارانین باشقا یئرلرینده و قونشو ماغارالاردا مۇوازینتین پوْزۇلماسی و علاوه اۇچقۇنلارېن عمله گلمهسینه سبب اوْلۇر.
وۇلکانیک زلزلهلر[دَییشدیر]
۲-جی تیپ زلزلهلر وۇلکانیک فعالییتله علاقهدار دیر. بۇرادا وۇلکان فعالییتینین ان دهشتلی دؤورۆنو خاطېرلاماق کیفایتدیر: هر بیر پارتلایېش زامانی مۆختلیف بؤیۇکلۇکده اوْلان برک پۆسکۆرمه محصوللاری آتېلېر، کراتئرین دیبی تیترهییر. پۆسکۆرمهدن اؤنجه وۇلکان اطرافیندا حیسس اوْلۇنان مۆختلیف یئرآلتئ ضربهلر بو قبیلدندیر. وۇلکانیک زلزلهلرین سببلری اۆستدهکی لایلارېن فیشارینا اۆستون گله بیلمهیهن قازلارین پارتلاماسیندان عیبارتدیر. یئرین تیترهمهسینین بؤیۆک قۆوهیه چاتماغېنا باخمایاراق، اونلار بؤیۆک ساحهیه یایېلا بیلمیر.
تئکتونیک زلزلهلر[دَییشدیر]
۳-جۆ تیپ زلزلهلر یئر قابېغېندا قېرېشېقلارېن و چاتلارېن عمله گلمهسی ایله علاقداردیر.
زلزلهلرین آنجاق اؤنمسیز حیسسهسی وۇلکانیزم، ماغارا تاوانلارېنېن اۇچماسې، شاختالاردا اۇچقۇنلارېن باش وئرمهسی ایله علاقداردیر. دئمک اوْلار کی، زلزلهلرین هامیسی تئکتونیک زلزلهلردیر. کۆرهمیزین داخیلینده تأثیر ائدن داخیلی قۇوهلر تدریجهن توْپلانیر و هر هانسی بیر یئرده داشلارین مۆقاویمت ائتمه قابیلیتیندن آرتېق اوْلدۇقدا، همین داشلارین بیردن-بیره پارچالانماسې و یا چاتلاماسې باش وئریر. پارچالانما، هر طرفه یایېلماقدا اوْلان و اؤز یوْلۇندا راست گلن ماددهلری رقصی حرکته گتیرهن ائلاستیک دالغالار یارادېر. داشلارین ایلک پارچالانما یئری زلزلهنین مرکزی اوْلۇر. مرکزده زلزله همیشه قېسا مۆددتلی اوْلۇر. ان گۆجلۆ تکانلار دا بئله بیر نئچه سانییه داوام ائدیر. یالنیز شیلیده اوْلان زلزلهلر بیر نئچه اون سانییه داوام ائدیب. توپلانمېش ائنئرژینین آزاد اوْلماسی سۆرعتله باش وئریر: ائنمه، قالخما، اۆفیقی جهتده سۆرۆشمه و یا مورککب حرکتله پارچالانما یایېلېر.
یئر داخیلینده زلزلهیه سبب اوْلمۇش ایلک حرکتین باش وئردیگی یئره هیپوسئنتر دئییلیر.
قروپلاری[دَییشدیر]
درینلیک خصوصیتینه گؤره زلزلهلر ۴ قروپا بؤلونور:
- سطح زلزلهلری(هیپوسئنتر ۱۰ کم-ه قدر درینلیکده یئرلشیر)
- نوْرمال زلزلهلر(هیپوسئنتر ۱۰-۶۰ کم درینلیکده یئرلشیر)
- درینلیک زلزلهلری(هیپوسئنتر ۶۰-۳۰۰ کم درینلیک ده یئرلشیر)
- چوْخ بؤیۆک درینلیکلی زلزلهلری(هیپوسئنتر ۳۰۰-۷۰۰ کم درینلیکده یئرلشیر)
یئر کۆرهسینده باش وئرهن زلزلهلر داها چوخ سطح و نوْرمال زلزلهلردیر. چوخ بؤیۆک درینلیکلی زلزهلهلر عادتاً ساکیت اوکئان "اودلو قؤوسو"ده باش وئریر.زلزله اوجاغی نه قدر دریندیرسه دالغالارین تأثیر ائتدیی اراضی ده بیر او قدر گئنیش اوْلۇر.زلزله اوجاغینین یئر سطحینه پئرپئندیکولیار پرویئکسییاسی "ائپیسئنتر" آدلانېر [۷].
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Zəlzələ Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. — Bakı: "Elm", 2012. — Səhifələrin sayı: 326. — Səh.: 177. — ISBN 978-9952-453-14-0.
- ↑ Stephen Marshak, Earth: Portrait of a Planet (New York: W. W. Norton & Company, 2001): 305–6.
- ↑ "Liquefaction," in Earthquake Glossary of the United States Geological Survey, date accessed: April 23, 2017. https://earthquake.usgs.gov/learn/glossary/?term=liquefaction
- ↑ Simon J. Day, "Landslides," in Encyclopedia of the Natural World Ser.: Encyclopedia of Islands ed. Rosemary Gillespie and David Clague (California: University of California Press, 2009): 535.
- ↑ Tsunami Strike Japan – Ocean Today
- ↑ Kirk, R.M (1977). "Rates and forms of erosion on intertidal platforms at Kaikoura Peninsula, South Island, New Zealand". New Zealand Journal of Geology and Geophysics 20 (3): 571–613. DOI:10.1080/00288306.1977.10427603.
- ↑ Təbiətşünaslığın əsasları[دائمی اولو باغلانتیلی]


text:
ایدن پریری، مینهسوتا
|footnotes = }} خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States" does not exist. ایدن پریری، مینهسوتا (اینگیلیسجه: Eden Prairie, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 12.56 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 60797 نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- مینسوتا ایالتی
- مینسوتا ایالتی شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]
- Eden Prairie News|accessdate=18 August 2016|date=23 October 2010|quote=Nancy Tyra-Lukens is a Republican.}}


text:
تورکیه بیلن لیتونیا ملی تیرمه فوتبال جماعه لری نینگ اوچره شووی بولیب اوته دی
بیلله شوو بوگون کیچقرون اجرا ایتیله دی
تورکیه ملی تیرمه فوتبال جماعه سی 2022 فیفا دنیا کپ اروپا سره لش جی گروپ بیلله شوولری دایره سیده بوگون (دو شنبه کونی) لیتونیاگه مهمان بولیب اوچره شه دی.
اوچره شوو ت ر ت 1 کانالی آرقه لی جانلی روشده یایینلنه دی.
تورکیه ملی تیرمه جماعه سی اوچره شوو اجرا ایتیله دیگن دائوگاوا استدیومیده آلمان مربی شتافن کونز باشقروویده تمرین قیلدی و بو تمرین نینگ 15 دقیقه سی مطبوعاتگه آچیق روشده بولیب اوتدی.
تمرین گه مربی میدان نینگ اورته سیده فوتبالچیلرنی ییغیشتیریب گپیردی آرتیدن فوتو صورت گه توشدیلر.
لیتونیا دائوگاوا استدیومیده تورکیه وقتی بیلن ساعت 21:45 ده افغانستان وقتی بیلن ساعت 23:15 ده بولیب اوته دی.


text:
تورکییه و آزربایجان، ناخچیوان’دا اورتاق عسگری مانور باشلاتدی
تورکییه و آزربایجان سلاحلی قووتلری، ناخچیوان اؤزارک جومهوریتی’نده اورتاق عسگری تطبیقات باشلاتدی.
آزربایجان ساوونما باخانلیغیندان یاپیلان آچیقلامادا، “سارسیلماز قارداشلیق ۲۰۲۱” آدی وئریلهن تطبیقاتا قاتیلاجاق تورکیهلی عسگرلردن بیر قیسمینین ناخچیوان’آ گلدیگی بیلدیریلدی.
تورکییه عسگرلری، ناخچیوان اؤزارک جومهوریتی’نین سهدهرک سینیر قاپیسیندا، آراز چایی اوزهریندهکی اومود کؤپروسو’نده تؤرهنله (مراسیم) قارشیلاندی.
تؤرهنده ایستیقلال مارشی و آزربایجان میللی مارشی اوخوندو، بایراق دگیشیمی یاپیلدی. بایراق دگیشیمی تؤرهنینین آردیندان عسگرلر و مانووردا قوللانیلاجاق زرهلی آراجلار کونووی (کاروان) حالیندا ناخچیوان’داکی عسگری بیرلیکلره دوغرو حرکت ائتدی.
تورکییه عسگرلری، ناخچیوان’داکی عسگری بیرلیکلرده جوشقویلا قارشیلاندی. / آنادولو خبرآژانسی


text:
تأچ مأمِّت سوخانقولی
- مشخصات
- مجموعه: مشاهیر
- منتشر شده در پنج شنبه, 21 فروردين 1393 18:35
- تعداد بازدید: 3322
Täçmämet suhanguly
تأچ مأمِّت سوخانقولی
(1942 – 1865)
عرب خطینا اؤووریپ یازان: یاشار نیازی
/ مارقوش ترکمن صحرا
مشهور سازاندا, تورکمنستانینگ ایلکینجی موقامچی – کامپازیتورلارینینگ بیری تأچمأمِّت سوخانقولی سازیمیزینگ اولی وکیللریندندیر.
تورکمن خلق سازیمیزینگ پاجارلاپ اؤسمهگینده اونونگ خیذماتی چأکسیزدیر.
تأچ مأمِّت سوخان قولی 1865 – نجی ییلدا آخال ولایتینینگ گوکدپه اطرافینینگ یانگقالا اوباسیندا دونیأ اینیأر. آخال إطراپلارینینگ آمانگلدی گؤنی (Amangeldi Göni) ینه شولار یالی حالیپالاریندان هؤرپ باغلان تأچمأمِّت سوخانقولی واغتینگ گچمهگی بیلن زماناسینینگ اوسسات سازانداسی بولوپ یتیشیأر.
تأچمأمِّت سوخانقولی ایلکی-ایلکیلر زمانداش باغشیلارینینگ یانیندا ساز چالیپ گزیأر. سونگ-سونگلار بولسا اوسساتلارینگ صونغاتینا ایهریپ, اونونگ اؤزم موقامچیلارینگ حاطارینا قوشولیپ گیدیأر.
ییگریمینجی ییللارینگ آیاقلاریندا آشغابات شهرینده جملهنن باغشی-سازاندالارینگ آراسیندا تأچمأمِّت سوخانقولام باردی. شوندا اول گونشلی اولکأمیزینگ چار کونجوندن گلن باغشی – سازاندالارینگ باشتوتانلارینینگ بیری بولیار. آیدیم – ساز آنسامبیلینینگ ایلکی باشیندا باشلاماقلیق تأچمأمِّت سوخانقولینینگ پایینا دوشیأر.
تورکمنستان رادیوسیندا, سازلی دراما تئاترلاریندا, تورکمن دولت فیلارمونیاسیندا کؤپلری اؤزونینگ صونغاتینینگ ایزینا ایهردیپ, ساز چالیپ گزیأر.
اول اؤز اوغوللاری حوجا مأمِّتی, چارینی اؤکده سازاندالار ادیپ یتیشدیریأر. اؤزونینگ اولی صونغاتینی شول بییکلیگی بیلن اوغوللارینا اؤورتمأگه هؤتدهسیندن گلیأر.
اوتوزینجی ییللارینگ باشلاریندا بولسا خلق ساز قوراللاری آنسامبلینینگ اؤروسی گینگأپ باشلایار. شول ییللار اول بیلهکی باغشی – سازاندالار بیلن بیله موسکوا شهرینه گیدیپ، اوبا خوحالیغینینگ قازانانلارینینگ سرگیسینه قاتناشیار. سرگیده ساز چالیپ تورکمن دوتارینینگ قُدرَتینی گؤرکزیأر. اول اوتوزینجی ییللارینگ دَوامیندا تورکمن ایلیمیزینگ دورلی یرلریندن گلن باغشیلارا سازاندارلیق ادیأر.
1936 – ییلدا مسکوا شهرینه آیدیم – ساز یازغیسینا گیدیلیأر. شول یازغا گیدنلرینگ آراسیندا تأچمأمِّت سوخانقولام بولوپ، اول تورکمنستانینگ خلق باغشیسی سخی جبَارینگ, گیچگلدی آمانینگ, اوراز سالیرینگ, نورصحت باغشینینگ آیدان آیدیملارینا سازاندارلیق ادیپدیر.
تأچمأمِّت سوخانقولی دینگه مشهور موقامچی بولمان, اول موقامچی کامپازیتورلارینگام بیریدی. «آزادلیق»، «باغ ایچینده»، «تورکمنستانیم» آتلی سازلاری دؤرهدیپدی. شوندا اونونگ اؤز دؤرهدن «آزادلیق» آدلی سازی هم گرامپلاستینکا اوچین یازغا آلینیار.
تأچمأمِّت سوخانقولی «داغ آرمان», «قیز دوردی» یالی انه هنگلردن باشلاپ, موقام کروِنینگ حقیقی ایهسیدیر.
مشهور سازاندا 1940-نجی ییلدا تورکمنستانینگ آیدیم – ساز دؤرهدیجیلر بیرلشیگینینگ آغضالیغینا قبول ادیلیأر. تأ عمرونینگ آخرنا چنلی اول یاشلارا آیدیم – ساز اؤورهدیپ گزیأر. اونونگ تؤورهگیندأکی باغشی – سازاندالارینگ همهسی اونگا – حالیپام – دیییپ یوز توتار اکنلر. اوندان سازینگ اینچه سیرلارینی, اولارینگ تاقیق حسابلارینی سوْرارمیشلار. اول تورکمن خلقیمیزینگ ساز میراثینینگ قیزیقلی تاریخیندا گینگ صُحبت آچار یالی اولی نوسغالاری قویوپ گیدیپدیر.
تأچمأمِّت سوخانقولی 1942 – نجی ییلدا آرادان چیقیار. مشهور سازاندانینگ سونغات دأبینی اوغوللاری خوجامأمِّت تأچمأمِّت, چاری تأچمأمِّت, آغتیغی آتا تأچمأمِّت داغی دَوام اتدیلر.
سازاندانینگ قَوملاری حأضیر آشغابات شهرینده یاشایارلار.
چشمه: آقمحمّد آشیر, «قیرقلار» کتابیندان - 1993.
مارقوش ترکمن صحرا/ www.margush.ir


text:
حرمتلی شوکت میر امانویچ میر ضیایف جناب عالی لریگه!
حرمتلی شوکت میر امانویچ میر ضیایف جناب عالی لریگه!
جناب عالی لری!
اوزبیکستان خلقی تامانیدن دیموکراتیک سیلاو اساسیده اوزبیکستان ریسپوبلیکه سی نینگ ایککینچی پریزیدنتی صفتیده سیلنیشینگیزنی چین کونگلدن تبریکلب، بو تاریخی و فخرلی بویوک وظیفه دوامیده سیز گه کتته یوتوقلر تیلیمن.
جناب عالی لری!
سیز مستقل اوزبیکستان بیرینچی پریزیدنتی اسلام عبد غنی یویچ کریموف نینگ اینگ یقین دوستی و اینگ ایشانرلی یاردمچیسی صفتیده، خلق و وطن اوچون نهایت مهم وظیفه لرنی کمال صداقت و لیاقت بیلن بجریب کیلگن سیز. 13 ییل دوامیده اوزبیکستان دولتی باش وزیرلیگی لوازمینی درایت و کفایت و کتته یوتوقلر بیلن بجریب کیلگه نینگیز، مملکت تاریخیده اونوتیلمس ایز قالدیرگن.
سیز، مرحوم اسلام کریموف تمانیدن ملی شرایط، منطقه و خلق ارا معیارلرنی نظرده توتگن حالده یولگه قوییلگن اوزبیکستان گه خاص اقتصادی سیاست نینگ بیلیمدانی صفتیده هم نظری و هم عملی جهت دن اونی تطبیق ایتیش ساحه سیده فداکارانه ایش آلیب بارگنسیز. شو سببلی رحمتلی پریزیدنت دولت نینگ اینگ مهم و حیاتی ریجه لری نینگ عملگه آشیریش وظیفه سینی ایشانچ بیلن فقط سیزگه تاپشیرردی.
اسلام کریموف تمانیدن یولگه قوییلگن دانا سیاست نه فقط اوزبیکستان، بلکه برچه اورته آسیا مستقل دولتلریده تینچلیکنی سقلب قالیش نینگ اساسی کفالتی ایدی. بو سیاستنی عملگه آشیریش یولیده سیزهم حصه کتته قوشگنسیز.
جناب عالیلری!
اوزاق مدت دوامیده دولت ایشلریده سیز قولگه کیریتگن کتته یوتوقلر، یورتباشی و اونینگ ملی غایه لریگه نسبتا حرمت و ایشانچینگیز شوندن دلالت بیره دی که سیز قطعی اراده وجسارت بیلن رهبر تنلگن یولدن باره سیز وبویولده ینگی و کتته موفقیتلرگه ایریشه سیز.
ینه بیر مرته اوزبیکستان اولوغ خلقی نینگ صمیمی ایشانچ و اعتبارینی قازانیب، مستقل اوزبیکستان دولتی نینگ ایکینچی پریزیدنتی یوکسک مقامیگه سیلنگنینگیز مناسبتی بیلن افغانستان بیرفقراسی صفتیده اوزیم و اولکه داشلریم تامانیدن سیزنی و اوزبیکستان خلقینی صمیمانه قوتلب، بو تاریخی وظیفه نی بجریشده سیزگه چیکسیز موفقیتلر تیلیمن.
کمال احترام ایله
یوریدیک فنلر دوکتوری، پروفیسورعبدالحکیم شرعی جوزجانی، ستاکهولم شهری«سویدن» ده «بابر خلق ارا جمغرمه سی» نماینده لیگی نینگ باشلیغی.
Short URL: https://www.turklar.com/turkic/?p=3858


text:
میرزا محمود اصولی
میرزا محمود اصولی، (۱۳۲۹-۱۲۴۷گونش هجرت ایلی) ایراندا یاشایان تورک بیر عاليم.
یاشایش[دَییشدیر]
میرزه محمود، احمد الشرع اوغلو، کئچمیش یوز ایلده اورمیهنین آدلیم عالیملریندن بیریدیر. بو بؤیوک عالیم ۱۲۴۷ گونش ایلینده (۱۲۸۵آی ایلی) اورمیه شهرینده دونیایا گلیبدیر. ابتدایی تحصیلاتینی بو شهرده بیتیریب، عیراقا کؤچوب، یوکسک درجه ده مجتهد مقامینا ال تاپیر. سونرا یئنه اؤز آنایوردونا قاییدیب، (میرزا حسین آقا مجتهد) مسجیدینده خالقا درس وئرمهگه مشغول اولور. بو بؤیوک عالیم سونرالار خستهلنیب، ۱۳۲۹ گونش ایلینین (۱۳۷۰ آی ایلی) دونداران آییندا، اورمیهده دونیادان کؤچور. بو عالیم اوصول بیلیمینده چوخ بیلیجی ایدی. اورمیه آدلیمی، محمود اوصولی، جیلولوق و کوردلوق فیتنهلرینده آذربایجان خالقینین یول گؤستریجیسی ایدی. [۱]
اتک يازی[دَییشدیر]
- سرزمین زرتشت، ص ۲۳۷
- بزرگان و سخن سرایان آذربایجان غربی، ص ۳۴۵
- اورمیه در گذر زمان، ص ۸۰۳،۸۰۲
- مفاخر آذربایجان، جلد اول، ص ۳۰۸،۳۰۷
- تذکره شبگرد، ص ۶۱
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ نام آوران اورمیه - علی بابایی - ۱۳۸۹ انتشارات تکدرخت و اختر - صفحه ۴۴


text:
آلتین کوپری
آلتین کوپری شهری عراق شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهر کرکوک اوستانیندا یئرلشیب و کرکوک شهریندن 40 کیلومتر آرالیدیر. شهرین اهالیسی تورکماندیرلار و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار.
آد[دَییشدیر]
سابقا زاب سویون اوستونده داشلی کورپو واریمیش کی دوردونجو سلطان مراد عوثمانی ۱048 جی میلادی ایلده اونو مرمت ائدیب زاب سویو بۇ شهر ده آلتین سو دا تانینیر بۇ کورپو اصل ده ایکی کورپو دیر کی اونلاردان بیر بیر بویوک کورپو اولارکن اونون اوستوندن التین کوپری شهری گورشوردی .بو کورپولر ۱9۱4 - ۱9۱8 ده عوثمانی تورک لرین توسط ایله تخریب اوْلوب. ایندیلیکده بۇ کورپو لرین پولاد دان اولارکن اربیل کرکوک یولی بۇ کورپولردن بیر بیرله بیرلشیر.[۲][۳] بۇ شهرین آدی ۳ بخش دن آیریلانیر آلتین آذربایجان تۆرکجهسینده :قیزیل - صو :سو -کوپروسی اولور قیزیل سو کوپروسی.
خالق[دَییشدیر]
آلتین کوپری خالقی اکثریت تورکمان دیلار سانکی اقلیت و کورد ده بۇ شهر وار کی سایی لار چوخ آز دیر بۇ شهرین تورکمان گروه لاری عبارت اوْلموش بایات و آق قویونلو ،قره قویونلو و ائلخانلار دان کی اوغوز تورک لریندن آرالانیب لار.


text:
آشیق عزیز مرادخانی
آشیق عزیز مراد خانی ۱۳۰۱- جی ایلده اورمیه بؤلگهسینین اورتا بؤلومونون دول قصبهسینده یئرلشن ثمرتو کندینده آنادان اوْلدو. آشیق عزیز مراد خانی ۱۳۵۱-جی ایلده اؤلدو.[۱]
یاشاییشیدَییشدیر
اوْنون اۇستادی آشیق فرهاد شاگیردی ده آشیق عباسعلییدی. اوْ توْی مراسیم٬لریندن آرتیق اورمیه رادیوسوندا مۆختلیف برنامهلرده اجراسی اوْلموشدور. اوْ آسم مرضیلیگی ندنی ایله ۱۳۵۱/۱۰/۰۷ ده اؤلوب، دوْغوم یئرینده قۇیلاندی.[۲]
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ عاشیق عزیز مراد خانی (نام آوران اورمیه) (فارسجا). وبسایت خبری - تحلیلی اورمولو آی آر. یوخلانیلیب ۸ مرداد ۱۳۹۴.
- ↑ اسدی, احمد (۱۳۹۴). آشیق ادبیاتی آراشدیرمالاری. اۇرمیه: یاز یاییمائوی, ص۷۹.


text:
ایت
کؤپک و یا ایت (لاتینجه: Canis lupus familiaris )، جارنیوورا دسته سیندان بیر ممهلی نؤعو.
خصوصیتلریدَییشدیر
باشی آز چوْخ اوزون، اۆست چنهده اوچ، آلت چنهده دؤرد کسیجی دیشی اولور. اؤن آیاقلاری بئش، آرخا آیاقلاری دؤرد بارماقلیدیر. دیرناقلاری پیشیک کیمی چکیله بیلمه خصوصیتیندن محرومدور.
حیاتلاریدَییشدیر
گوندوز و گئجه فعالدیر. قوخو حیس ائتمه و ائشیتمه دویغولاری ایتیدیر. گؤرمه مکانیزممی، ساری و ماوی رنگلری داها یاخشی قبول ائده بیلهن قورولوشدادیر. عقللی اوْلدوغوندان آسان تربییه ائدیله بیلر. صاحبینه باغلیلیغی ایله تانینیر. بارماقلاری اۆستونده قاچیر و یاخشی اوزور. ساعتدا ۵۰ km سۆرعتله یول قت ائده بیلیر.
ائرکک ایتلر آرخا آیاقلاریندان بیرینی قالدیراراق سیدیک بوراخارلار. آغاج کؤکو، داش کیمی یئرلره قوخولو اوْلان سیدیکلرینی ائدرک بؤلگهلرینین سرحدلرینی جیزیرلر. داها سوْنرا آرخا آیاقلاری ایله اؤکوز کیمی تپینهرک، سیدیک و نجیس قویدوغو یئره آیاقلارینداکی بئزده اوْلان هورمونلاری بوراخار. بۇ هورمونلار ایتین جینسیتی، یاشی، دۇروم و آرتما وضعیتی کیمی مؤوضوعلاردا دیگر ایتلری معلوماتلاندیرماق اۆچوندور. هر آیت قونشو ایتلرین قوخولو ایشارهلرینی تانییار و بؤلگهلرینه گیرمکدن چکینر. ایتلرین قوخو حافیظه سون درجه اینکیشاف ائتمیشدیر و یئنی بیر قوخونو آلدیقدان فوری سوْنرا بورنونو یالایاراق بۇ قوخونو حافیظهینا هکک ائدیر.
آرتمادَییشدیر
کیشی ایتلرین اویغونلاشما موتیوی، هیرسلیلییه گلمیش هر هانسی بیر دیشی قوخوسو آلیب-گؤتوردویونده دؤورهیه گیررکهن، دیشیلر ایرقلره گؤره دییشمکله بیرلیکده اورتالاما ۱۸۰ گونده بیر اویغونلاشما دؤورونه گیررلر و یالنیز بۇ دؤورون اویغون گونلرینده جوتلشه بیلرلر. اویغونلاشمانین اوْلدوغو دؤورده قاناما اولار و بۇ دؤور، ۱۸۰ گونده بیر، ۱۸ گون داوام ائدن بیر سیکلوستور. ۵۷–۷۰ گوندهلیک بیر حامیلهلیک دؤورهسیندن سوْنرا دیشی، بورنو تماماً آچیق، گؤزلری باغلی و کار ۱–۸ بالا دوغار. بالا سایی، اویغونلاشما سیخلیغی، اویغونلاشما زامانی، دیشینی دؤللهیهن ائرککلرین سایی یا دا ائرکیین دؤل کئیفیتی کیمی فاکتورلارا باغلیدیر. بالا دوغولدوغوندا، یالنیز بورنو آچیقدیر. تخمیناً اولاراق ۱۴-جو گونده گؤزلیر، ۲۱-جی گونده قولاقلار آچیلار. آنا آیت، دوغومدا سون بالانین گلمهسی ایله بیرلیکده بالا توپلاما موهرریک شابلونونون تأثیری ایله ۱۴ گون بویونجا بالالارینا بؤیوک بیر ماراق/علاقه گؤسترر. ۱۴-جو گونده بالالارین گؤزلری آچیلدیغیندا، آناداکی اوکسیتوسین هورمونو نورمال سوییهیه گلمهیه باشلار و آنا بالالاری ایله ماراق/علاقهسینی یاواش یاواش کسمهیه باشلار. بالالار آلتی هفته بویونجا سود امرلر.
ایتلرین تر بئزلری آیاق یاستیقلاریندادیر. کیفایت قدر تر تعیین ائتمدیکلری اۆچون، آغیز و توپورجک یولو ایله مایع تعیین ائدرلر. خصوصیله ایستی زامانلاردا دیللرینی آغیزلاریندان چیخارداراق حرارتلرینی چؤله آتاراق سرینلیرلر.
گؤرونتولردَییشدیر
ماراقلی فاکتلاردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
خاریجی لینکلردَییشدیر
- http://www.petlinevet.com/tr/content.asp?CID[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ایتلرین منشیی
- ایتلر کینو و ادبیاتلاردا
- Biodiversity Heritage Library bibliography for Canis lupus familiaris
- Fédération Cynologique Internationale (FCI) – World Canine Organisation
- Dogs in the Ancient World, an article on the history of dogs
- View the dog genome on Ensembl


text:
چوخ زاماندیر اوره گیم ائیلئییر افغان گئجه لر
درد الیندن منه یوخ قاچماقا امکان گئجه لر
یوخونون داشینی گور باشدان آتیبدیر بئله کیم
یوخلایان بخته اولا یاخجی نگهبان گئجه لر
نه گونشدن منه پای چاتدی نه اولدوزدان هارای
نه منیم همدمیم اولموش مه تابان گئجه لر
باخورام گویلره اولدوزدا سمادن آزالیب
گوره سن کیمدی وئریب اوغرییا میدان گئجه لر
یئدیگیم اولدی صداقت کتکی عمر بویی
ایچدیگیم شهد اولا زهر ائیله دی دوران گئجه لر
کیمه عمروم بویی جان جان دئمیشم هر سؤزونه
دئدیگیم هر جانا مین یول دئدی قان قان گئجه لر
اوقدر ساخلامیشام غصه لرین حورمتینی
غمدی دائم یئتیشیر بزمیمه مهمان گئجه لر
تکجه شعریمدی منی باغلایان آیدین سحره
یوخسا یوردومدی منه قورخولی زندان گئجه لر
دوزه رم ظلمته چنگیمده امیدین اتگی
قویمارام سالسین ایاخدان منی هجران گئجه لر
ای منیم روحیمی ایللر بویو تسخیر ائله ین
یوخ خیالین کیمی جان دردینه درمان گئجه لر
تاپمادی “عاصمی” شیرین یوخو عمرونده بیرآن
نئجه یومسون گوزونو دردلی انسان گئجه لر
29
کتاب : یارالی دورنا – اثر: عاصم اردبیلی – انتشارات آذرکهن


text:
بئش قجله
رقیه کبیری
دئدی: «بویون سحردن بئش دنه قجله مندن أل چکمیرلر. چؤلده هارا گئدیرم باشیمین اوستونده فیرلانیب، قاریلداییرلار.»
دئدیم: «سیز کی طیالارض ائلییه بیلرسیز، بو قجلهلرین دیلیندن باش تاپمیرسیز؟»
دئدی: «مهیر من سولیمان پیقمبرم قورد- قوشون دیلیندن باش تاپیم! بیرده طیالارض ائلهمک نمنهدی کی؟!»
دئدیم: «منه ده اؤرگهدین داااا»
دئدی: «قجله دیلینی؟»
دئدیم: «طیالارضی»
آرتیردی: «گئنه آلا قارقانین دیلینی اؤیرنسن بیر سؤز، قجله گیج اولار. ائله یئرده یووا قورار کی، بیر قاریش بویوندا اوشاغین دا ألی یوواسینا چاتار. بولوسن دا هر کیم قجله بئینی یئسه، سفئهلهیر. آمما آلا قارقا هم پاخیل، هم ناموسلو، هم ده هوشلو- باشلی بیر قوشدی.»
دئدیم: «آخی آلا قارقا نه بولور ناموس یانی نمنه؟ مگر آدامدی آرواد- اوشاغینا ناموس لقبی وئرسین؟! »
دئدی: سن بیلمیرسن، بیلر! قولاق آس دئییم نئجه بیلر. گونلرین بیر گونو دجل بیر اوشاق گؤیرچین یومورتاسینی آپاریب قویور آلا قارقانین یومورتالارینین یانینا. یومورتالار چیرتلاییب، سیناندان سونرا قارقالار گؤرورولر دیشی قارقانین آلتیندان بیر گؤیرچین چیخدی. دیشی یوواسیندان گؤیه اوچاندا، ائرکک قارقالار گؤیده او قدر دیشینی دیمدیکلهییب، قانادلارینی چکیرلر کی، آخیردا دیشی قارقا گؤیدن یئره دوشوب، اؤلور.»
دئدیم: «دئمهلی آلا قارقالارین قانونوندا دا داشقالاق مجازاتی وار ایمیش!»
ألینی قولاغینین دالینا قویوب، منه طرف أییلیب، دئدی: «داش نمنه؟»
دئدیم: «داشقالاق، سنگسار!»
دئدی: «ههههه…او قدیمده قالدی.»
دئدیم: «بئش- اون ایل قاباق کی قدیم دئییل!»
دئدی: «ایندی یئرینه جرثقیل گلیب قیزیم، آمما آلاقارقالارین قانونو قاناد یولماقدی.»
دئدیم: «ههههههن، ایندی یادیما دوشور. بیر یئرده اوخوموشام بیر زامانلار خانیملاری مجازات ائلهینده هر کس گلیب اونون ساچیندان بیر تئل چکرمیش.»
دئدی: «هه، اونون کیمی بیر شئ. آمما شرط باغلاییرام ایندییه جن جوفتونه گؤره اؤزونو اؤلدورن قوش گؤرمهمیسن.»
دئدیم: «قوشلاردا ائشیتمهمیشم آمما آداملاردا ائشیتمیشم. هندوستان اؤلکهسینین «ساتی» طایفاسی خانیملاری دا اؤلن ارلری ایله بیرلیکده یاندیرارلار. آمما مهیر آلا قارقا آدامدی بئله شئلری هوش ائلهسین؟»
دئدی: «یوووو، سن دیین لئیلکدی. قولاق آس سنه لئیلکلردن دئییم. لئیلکلر بیربیرلرینه چوخ وفادار اولارلار. گونلرین بیر گونونده لئیلکلرین کؤچ واختی کندیمیزین جماعاتی ناخوشلامیش بیر دیشی لئیلهیی قویمادیلار کؤچسون. کندلیلریمیزین بیریسی اونو اؤز ائوینده تیمار ائلهدی، یئدیریب، ایچیرتدی تا کی کؤچموش لئیلکلرین قاییتماق واختی گلیب چاتدی. ساغلیغینا قوووشان لئیلک هامینین گؤزونون قاباغیندا اوچوب گئتدی یوواسیندا جوفتونو گؤزلهدی. لئیلکلر قاییداندا گؤردوک بو دیشینین جوفتو بیر آیری دیشی ایله قاییدیب. گؤزون پیس گون گؤرمهسین؛ دیشی لئیلک ائله کی گؤردو ائرکک اونون یئرینه بیر آیری دیشی توتوب، یووادان اوچدو… اوچدو… اوچدو… خئیلک یئردن فاصیله آچاندان سونرا بیردن بیره یئره ساری اوچوب، تپهسی یئره دهییب، اؤلدو.»
دئدیم: «یانی وفادارلیق قانونو دیشینین اؤلومونه سبب اولدو؟»
دئدی: «قوش نه بولور قانون ندی؟ آدام بولور کی قوش دا بولسون؟»
دئدیم: «بو زامانین جوانلار ئله بیر ایشه دئییرلر گؤزه گلمهین خشونت.»
دئدی: «نه خشونتی؟! بَه سن دئیسن نئجه ائلهسین؟ ائرکک لئیلک آلتی آی دیشیسیز یاشاسین؟ آدام یاشییا بولمور، لئیلک هاردان یاشاسین؟ بیر ده کی ائرکک لئیلک هارادان بیلردی دیشیسی اؤلوب یا قالیب؟!»
دئدیم: «اگر کندده قالمیش دیشی، بیر آیری ائرکک توتسایدی نئجه؟ او زامان ائرکک اؤزونو گؤیدن یئره چیرپاردی؟»
بیراز فیکره دالیب دئدی: «آدامین گرک آلتینجی عاغلی اولسون کی سنین بو سوالیوا جواب تاپسین.»
دئدیم: سیزی بولمورم، منه بیر عاغیل دا کفایت ائلر. آمما دئمهدیز قجلهلر نه دئییرلر؟»
بارماغینی باغین ییخیق دیوارینا ساری توتوب دئدی: «بولمورم کی، گؤروسن؟ بئش دنهدیلر. ایکی دیشی، ایکی ائرکک. بئشینجیسی تک دی.»
دئدیم: «اولماسا بیر دفه ده قجلهلرین ذهنلرینه طیالارض ائلهیین بلکه نه دئدیکلرینی باشا دوشدوز دا.»
دئدی: «قجله بد یومن اولار. بلکه بد خبر گتیریب؟»
دئدیم: «اولمویا خبری قویونون قمیشلریندن ائشیدیب؟»
دئدی: «نه قویوسو؟ نه قمیشی؟ قجلهدن قمیشه نه دخلی؟»
دئدیم: «اسکندرین بوینوزلو اولدوغونو هارای چکن قمیشلری دئییرم داااا.»
بیر آزجا توموخوب، سونرا قاهقاه چکیب اوزاقلاشدی. باغین ییخیق دیوارینین اوستونده اوتورموش بئش قجله بیرلیکده قاناد آچیب، اونا ساری اوچدولار.
۹۶٫۳٫۳


text:
قوزیی کره-ده داشقینلار نتیجه سینده 76 نفر اولوب
قوزیی کره-ده لئیسان یاغیشلارینین سبب اولدوغو داشقینلار نتیجه سینده 76 نفر اولوب.
قوزیی کره-ده لئیسان یاغیشلارینین سبب اولدوغو داشقینلار نتیجه سینده 76 نفر اولوب.
بو بارده اولوسلار آراسی قیزیل خاچ وقیزیل آی جمیتی معلومات یاییب.
معلوماتا گؤره، طبیعی فلاکت نتیجه سینده 76 نفر اولوب، 75 نفر ده ایتکین دوشوب.
معلوماتدا Hvanghae و Pyonqan شهرلرینده 800-دن چوخ ائوه جدی زیان دیدیگی، مینلرله اینسانین تهلوکهسیز بؤلگه لره کؤچورولدوگو بیلدیریلیب.
معلوماتدا همچنین ائولرینی ترک ائتمک مجبوریتینده قالان اینسانلارین ساغلاملیق پروبلئملری ایله اوزلشه بیله جگی وورغولانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۱۴ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ۱۱۳ میلیون ۴۱۸ مین ۲۵۷ اولدو
بینا یانغینیندا ۴۶ نفر اؤلدو
یانغینین سون درجه شدتلی اولدوغو و بینانین بیر چوخ قاتینی ییخدیغی بیلدیریلدی
آمریکادا، آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرده رکورد
آمریکادا آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرین ۲۰۲۰.جی ایلین مارس آییندان بو ایلین عینی آیینا قدر یوزده ۲۹،۶ آرتدیغی اورتایا چیخدی


text:
قاضی اوغلو
ائل اوبا – بو اولایلاردان صونرا امام حسین علیه السلام بیر آسلان گیبی باباسی علینین ، عمیلری حمزه و جعفر طیارین قانلاری داماریندا قه ینییب جوشتوغدا سعد اوغلونون اوردوسونون اورتاسینا هجوم ایتدی. قارشیسینا گله نی جهنمه گونده ریردی.
دوشمان عسکرلری چیویرکه گیبی امامین قارشیسندا داغیلیردی.
راوی دییری :
« اللها آند اولسون حسین گیبی مصیبته اوغرایان بیر کیمسه نی گورمه دیم. اوغوللاری ، دوستلاری گوزلری ئوگونده ئولدورولدوغو حالدا ، قاهرامانجا صاواشیردی و هیچ بیر کیمسه قارشیسینا چیخه بیلمیردی».
داها صونرا امام علیه السلام گوره رکه ن دوشمان اوردوسوندان بیر تاخیم عسکر ، آج صوصوز و سلاحسیز ارواد اوشاغلارین چادیرینا هجوم ایتمه غ ایستیردی .
یوکسه ک بیر سه سله چاغیردی :
« لاحول و لا قوه الا بالله علی العظیم ، وای اولسون سیزهای سفیان جماعته ی اگر دینینیز یوخ ایسه میعادتان دا قورخمیرسانیز دنیانیزدا آزیندان حر اولون ، اگر عربسه نیز اینانجینیزدا بونادیر اصلینیزا دنون. من سیزینله صاواشیرام سیزده منیمله ، آرواد اوشاغلارین نه صوچو وار .
حیات دا اولدوغومجا ایچینیزده کی ظالملارا منیم آرواد اوشاغیما هجوم ایتمه له رینه اذن ویرمه یین ».
آییرد سیز انسان سه لینین اورتا سنیدا یاپا – یالنیز قالان قاهرامان ، صاواشتیغجا سانکی بویله سویلیردی :
ییگیدلرین هر زامان آغ ، نازلی بایراغییم
حریت ده نیزینین قوروماز بولاغییم
ییگیدلر قوجاغیندا بسله ندیم هیچ قورخماریم
بابام صاواش آسلانی من اونون دایاغییم
قیلیجلر گوممه ز منی ئولولر دیاریندا
بیلیمده حق یوکونون ایشیغ چاغلار داغییم
انسانلیغا هر زامان ییشیل روحلر ویره ریم
یوره گلرده بولوتوم یارینین چاناغییم
یارینین اته گینی بو آل قانیم یه شه ردیر
بو قومو داغلار چولده تاریخین چیراغییم
آلاجاغدیر قانیمدان هر صولغون گول ره نگینی
هر گوزون هر یوره گین یاراسییم داغییم
قانیمسیز ایشیغلانماز نه شفق نه ده یارین
هر صباحین مومویم هر حقین چاخماغییم
من ییشیلیم ، ییشیل ده قالاجاغدیر دیله گیم
اجلارین چیپلاغلارین یاز قیش ته چارداغییم
قانیمین هر داملاسی بین قاهرامان توره دیر
قیلیجیم صو دامجیلار یارینین بایراغییم
بو صیرادا تاریخین ئولمه ز قاهرامانی آغیر و سیجاغ بیر صاواشا یاپایالنیز گیریشمیشتی. ایلک که ره مظلوملارین و حرلرین باش تاجی امام حسین علیه السلام ئوزونه بیر ایچیم صو ایسته دی. آمما دوشمان اوردوسوندان بیری دیدی :
« ای حسین واللاهی سنی صوصوز ئولدوره جه غیغ ، و فرات چاییندان دا بیر داملا صو داتمایاجاغسان ».
او حالدا امامین بدنینه ، اوخلار ، صاپا دوزولموش مونجوغ گیبی دوزولموشتو ، و قیلیجلر ده امامین بدنینده بیرصاغ ییر قویمامیشتی.
بو صیرادا امامین باشینا دوشمان عسکرنین بیرسی بیر داش ووردو داها صونرا اوچ پرره لی بیر اوخ یوره گینین باشیندا اوتوردو ، امام حسین علیه السلام چاغیردی :
«بسم الله و بالله و علی مله رسول الله».
صونرا باشینی گوگه قالدیریب بویوردو :
ای اللهیم سن بیلیرسه ن بولارین ئولدوردوغلری کیمسه دن باشقا ییر یوزونده پیغمبرینین قیزینین اوغلو یوختور. الینی اوزادیب یوره گینده کی اوخو بیلینده ن چیقارتدی ، صو گیبی قان آخمایا باشلادی ، امام حسین روح و حیات دولو قانیلا الینی دولدوردو ، اونو گوگه سه پیپ بویوردو :
« ای اللهیم ئولومو قولای ائت منه و پیغمبرینله بو حالدا گوروشمه غ استیره م». قانین آخماسیلا امام گوجونده ن دوشتو ، بو صیرادا بیریسی اماما چیرکین سوزلر دیدیغجه امامین باشینا قیلیج ووردو. امام ییره دوشونجه ، عسکرلر اونون اطرافینی ساردیلار.
مبارک قانی صو گیبی آختیغجا سانکی بویله سویلیردی :
ئورتون ای توز طوپراغلار یارامی ییل گوره رسه
ییتیره یر مدینه یه بو آجی خبریمی
گیجه نین ئورتوسونده گیزله ن ای باشسیز بدن
گورمه سین آنام زهرا یارالی جیگه ریمی
قلبیمه چوکه ن اوخلار جانیمی سه ره ند ایتدی
قویمادی صاغ ییر قالسین ، گیزلییم آزاریمی
دونون ای صوصوز قوشلار بابامین دیارینا
آرخامدا هر حر انسان په رره لر دفتریمی
باشیمی یاران قیلیج انه ر که ن داماریما
خنه له دی ظفرین ره نگیله هر ییریمی
قایناق : کربلا اولایلاری – یازان : قاضی اوغلو – عربجه مقرم مقتلینده ن سه چمه لر


text:
سرگئی ریابکوو: "موجود وضعیتده آتوم محاربهسی ریسکی وار"
روسیا خاریجی ایشلر ناظیرینین معاوینی سرگئی ریابکوو اولوسلار آراسی ایستراتژی ثابیتلیگین پوزولدوغونو و آتوم محاربهسی ریسکینین یاراندیغینی سؤیلهدی.
روسیا خاریجی ایشلر ناظیرینین معاوینی سرگئی ریابکوو اولوسلار آراسی ایستراتژی ثابیتلیگین پوزولدوغونو و آتوم محاربهسی ریسکینین یاراندیغینی سؤیلهدی.
ریابکوو روسیا عالی ایقتیصادیات مکتبینین میللی تدقیقات اونیورسیته سینده ائتدیگی چیخیشیندا اولوسلار آراسی ساحهدکی وضعیتله باغلی آچیقلاما وئردی.
اولوسلار آراسی ایستراتژی ثابیتلیگین پوزولدوغونا ایشاره ائدن ریابکوو: "موجود وضعیتده آتوم محاربهسی ریسکی واردیر. تأسف کی، بو بیر حقیقتدیر" ایفادهلرینی ایشلتدی.
امریکا ایله روسیا آراسیندا 2010 -جو ایلده ایمضالانان یئنی ایستراتژی سلاحلارین آزالدیلماسی موقاویلهسینین (نیو ایستارت) باشا چاتاجاغینی خاطیرلادان ریابکوو دئدی: "باتی طرفداشلاریمیزین حرکتلری داها دا سرت اولدو. امریکا نیو ایستارت موقاویلهسی ایله باغلی دانیشیقلارا حاضر اولمادیغینی بیلدیریر.
سرگئی ریابکوو روسیانین امریکا ایله ایستراتژی ثابتلیک مسئلهسینده موذاکیرهلره آچیق اولدوغونو دیله گتیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
کوروناویروسلا باغلی سون ایستاتیستیک
ویروسدان 4 میلیون 889 مین 433 خسته اؤلوب، 217 مین 297 مین 764 نفر ساغالیب.
فیلیپین-ده قاسیرغا نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب
فیلیپین-ین قوزیی ینده طغیان ائتمیش "کومپاسو" تروپیک قاسیرغاسی نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب.


text:
جیمز هادلی چیس
جیمز هادلی چیس (اینگیلیسجه: James Hadley Chase) بریتانیالی رومانچی و یازیچی - .۲۴ دسامبر ۱۹۰۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸ ایل عومر ائلهییب و ۰۶ فوریه ۱۹۸۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«James Hadley Chase»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جیمز هادلی چیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سؤیلهین:کبری سیفی / خدافرین بؤلگهسی – حیدرکانلی کندی
بیری وارایدی، بیری یوخایدی. تانریدان سووای هئچ کیم یوخایدی. “آرمودان بی” آدلی بیر کیمسه وارایدی. آرمودان بی چوخ یوخسول بیر آدام ایدی؛ اونون وار دونیادا اولوب- اولانی بیر آرمود آغاجی ایدی.
آرمود آغاجینین مئیوهسی یئتیشنده، آرمودان بی اونلاری دریب، آپاریب بازاردا ساتار و اونون گلیری ایله کئچینردی. بیرگون باشا دوشور کی، آغاجین مئیوهلری آزالیر. آرمودان بی اوغروسونو توتماق اوچون گوندوزلر گودوکچو اولور و آغاجینی گودور، آمما بیر زاد دان باش تاپمیر. بیر گون بیر بیلیجی کیشینین یانینا گئدیب اوندان مصلحت آلماق ایستهییر. او بیلیجی کیشی دئییر: سن گئت بیر آز قیر – ساقیز آل، آپار آغاجین گؤودهسینه یاپیشدیر. اگر بیر کیمسه گلسه قیر – ساققیزا یاپیشیب قالاجاقدیر. آرمودان بی ده ائله او بیلیجی کیشینین دئدیگی کیمی ائدیر و همن گونون گئجهسی یاری اولاندا حئیوان زنگیلتیسی ائشیدیر و چیراغینی یاندیریب، گئدیر آغاجین یانینا، گؤرورکی بیر تولکو آغاجا یاپیشیب و گئده بیلمیر. آرمودان بی بالتانی گؤتوروب تولکونو وورماق ایستهدیکده تولکو آغلاماغا باشلاییر و دئییر: منی اؤلدورمه، پادشاهین قیزینی سنه آلارام. آرمودان بی دئییر آی حئیوان نه دئییرسن؟ مگر من کیمم کی پادشاه قیزینی منه وئرسین، مگر قیزینی یولدان تاپیب؟!
تولکو دئییر سنین بو سؤزلرله ایشین اولماسین، ایشی تاپشیر منه. اگر باجارمادیم اوندا منی اؤلدور.
آرمودان بی تولکویه اینانیر و اونون ال- ایاغینی تمیزلهییر و تولکو دوروب پادشاهین سارایینا ساری گئدیر و بیرنفری یوللاییر کی، گئت؛ پادشاها دئه کی، آرمودان بی دئییر، چاناقینیزی وئرین قیزیللاریمیزی اؤلچک.
پادشاه بو سؤزدن تعجبلنیر و دئییر کی بو آرمودان بی کیمدیرکی بیر بئله قیزیلی وار و اونو چاناقلا اؤلچمک ایستهییر.
تولکو چاناغی آلیر و اویان بویانی دولانیب بیر تیکه قیزیل پاراسی تاپیر و پادشاهی ایناندیرماق اوچون چاناغین سینیق یئرینه یاپیشدیریر و چاناغی سارایا آپاریر و پادشاها وئریب قاییدیر. پادشاه بیر داها تعجبلهنیر آرمودان بیین هارادان بئله قیزیل یئیهسی اولماغینا مات قالیر و اؤز – اؤزونه دئییر: من بیر پادشاهام بیر بئله قیزیلیم یوخدو، گؤر آرمودان بیین نه قدهر پولو وارکی، چاناغین سینیغینا یاپشیب قالان قیزیلا اهمیّت وئرمهمیش.
بیر نئچه گون کئچیر و سارایا آدام گؤندریرکی پادشاه ساغ اولسون آرمودان بی ایجازه ایستهییرکی سیزین قیزین ائلچیلیگینه گلسین. پادشاه بو سؤزو ائشیدیب چوخ سؤینیر و ایجازه وئریر.
تولکو آرمودان بییین یانینا گئدیب اونا دئییر:
– تئز اول حاضیرلاش، گئدهک پادشاهین قیزینین ائلچیلیگینه.
آرمودان بی دئییر:
– تولکو قارداش سن کی منیم وضعیمی گؤرورسن! من بیر فاغیر آدامام. پادشاه قیزینی منه وئرمز.
تولکو عصبلشیب دئییر:
– تئز اول، حاضیرلاش! نئچه دؤنه دئمیشم کی، منیم ایشیم له ایشین اولماسین.
تولکو آرمودان بییی حاماما آپاریب، اونو یویوندوروب بزهتدیریر. آرمودان بی دئییر:
– تولکو قارداش منیم قوناقلیغا گئتمهلی پالتاریم یوخدور.
تولکو اونو گؤتوروب یولا دوشور و سارایین یاخینلیغیندا آرمودان بی دن آیریلیر و دئییر:
– من گئدیرم بیر یئره تئز قاییدام، سن بورادا اوتور و من گلینجه بیر یئره گئتمه.
تولکو گئدیر و اؤزو ایله بیر دست پالتار گتیریر. آرمودان بی پالتارلاری گئییب دئییر:
– نه گؤزل سن بونلاری هاردان گتیردین!؟
تولکودئییر:
– من گئتدیم پادشاها دئدیم کی، بیز سیزه گلیردیک، سیزین ایتلر اوستوموزه گلیب و آرمودان بی ین پالتارینی پارچالادیلار، بیر دست پالتار وئرین آرمودان بی گئییب ائلچیلیگه گلسین. پادشاه دا بونلاری منه وئردی.
آرمودان بی پالتارلاری گئییب، سئوینجک حالدا یولا دوشدو و ائلچیلیگه گئتدی و پادشاه قیزینی آرمودان بی یه وئردی و قیرخ گون، قیرخ گئجه توی توتدولار.
واخت اولدوکی، گلینی آرمودان بییین ائوینه آپارسینلار. پادشاه قیزینی ائوینه یولا سالدیقدا او قدهر جهیز قوشدو کی بیر شهر توتماز ایدی و بیر قوشوندا مامور قوشدو کی جهیزی و گلینی آرمودان بی ین ائوینه چاتدیرسین. آرمودان بی دئدی:
– تولکو قارداش ائوین ییخیلیسن، بیزیم ائویمیز بیر بالاجا دام دی چاره ائله.
تولکو دئدی:
– سنین ایشین اولماسین. من بیر یئر تانیرام کی، پادشاهین ائویندن ده یئکهدی. اونلار گلمکده و تولکوده قاباقدان قاچیب دئولر شهرینه چاتدی و دئدی:
– ائوینیز یخیلسین! قاچین، قوشون گلیر!
دئولر باخیب گؤردولر کی، بیر ییغین قوشون گلیر، دئولر سوروشدولار کی بو قوشون نهیه گلیر؟ تولکو دئدی:
– پادشاهین دوهلری آزار توتوب، بیلنلر دئییرلر کی، گرهک دوهلری دئولرین بدنینده اولان یاغلار ایلن یاغلایالار تا دوهلر توختایا! اودور کی گلیرلر دئولری اؤلدوروب، اونلارین یاغلاریلا دوهلری ساغالدالار..
دئولرسوروشدولار کی، بیز ایندی نئیلهیک؟ تولکو دئدی:
– سیزلر گرهک تئزلیکله بورادان قاچاسینیز، ال چاتماز یئرلره گئدیب چیخاسینیز، یادا توپلادیغینیز اوت تایالارینین آلتیندا گیزلنهسینیز تا من گؤروم نه چاره ائده بیلرم.
دئولر قاچیب اوت تایالارینین آلتیندا گیزلندیلر و تولکو تایالارا اوت ووردو و تایالار یاندی و دئولر بوتونلوکله اؤلدولر. و تولکو قاییدیب قوشونون قاباغینا دئولر شهرینه گتیردی. اونلاری و جهیزی دئولر شهرینده یئر به یئر ائتدی. آرمودان بی گؤردو چوخ گؤزل یئردی گلینی ایله اوردا یاشاماغا باشلادی. و تولکودن سوروشدو کی من سنه بیر بئله یاخشیلیغین قاباغیندا نه یاخشیلیق ائده بیلرم؟. تولکو دئدی:
– بیرجه خواهیشیم وار. من اؤلنده منی یئددی کفنه بوکوب تورپاغا قویلارسان.
آرمودان بی دئدی:
– بو کی بیر چتین ایش دئییل، ائلهرم.
بیرگون تولکو اؤزونو ووردو اؤلومجولویه، آرمودان بی یه دئدیلر کی، تولکو اؤلدو!. آرمودان بی بورنون توتوب تولکونون یانیندان اؤتدو و نوکرلرینه دئدی:
– بونو تئز بوردان ردّ ائدین، قوخوسو دونیانی بورویهجک.
تولکو گؤزونو آچیب، گئتدی پادشاهین قیزینین یانینا و آرمودان بی یین یوخسول اولدوغونو و بیر آرموددان اؤتورو تولکونو اؤلدورمهیه حاضیر اولدوغونو اونا دئدی و پادشاهین قیزی آجیق ائلهییب آتاسینین ائوینه دؤندو. آرمودان بی گئدیب تولکویه یالوار – یاخار ائدیب دئدی:
– آنلامامیشام ،سهو ائتمیشم، گل بو ایشی بیرده دوزهلت! شاهین قیزینی قایتار ائوه! نه جور دئسن ائله ائدهرم.
تولکو گئدیب پادشاهین ائوینه و دئدی:
– آی قیز من شوخلوغ ائلهدیم. سنی سیناییردیم، دور گئت ائوه، آرمودان بی سنی گؤزلهییر. پادشاهین قیزی ائوه قاییتدی. اوزون ایللر بویو یاشادیلار. بیر گون تولکو اؤلدو. آرمودان بی اونو یئددی کفنه چولغالادی و تورپاغا قویلادی و یاشاییشینا داوام ائتدی.


text:
هیندوئیزم
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
هیندوئیزم — هیند یاریمآداسیندا یاشایان یئرلی اهالینین منسوب اوْلدوغو دیندیر. غربلیلر بۇ خالقین دینینی ایفاده ائتمک اۆچون اوْنلارین داها چوْخ هیند چایینین یاخینلیقلاریندا یاشامالارینا باخاراق اوْنلاری بئله آدلاندیرمیشلار. اصلینده اوْنلار اؤز دینلرینی «ساناتانا دارما (ازلی-ابدی دین)» دئیه آدلاندیریرلار. گۆنوموزده ۹۰۰ میلیونا یاخین هیندو واردیر. هیندوئیزم مسیحیلیک و ایسلامدان سوْنرا دۆنیانین ان یایغین دینی ساییلیر. هیندولارین ان قدیمی مۆقدّس کیتابلاری «وِدا»لاردیر. بۇ دینی دؤرد دؤنمه آییرماق اوْلار: وِدالار دؤنمی٬ اۇپانیشادلار دؤنمی٬ کلاسیک دؤنم٬ اوْرتا چاغداکی ایلاهیّات و فلسفهنین ترقّیسی دؤنمی و مۆعاصیر دؤنم. هیندوئیزمین قۇروجوسو «شری کریشنا» گؤستریلیر.


text:
بیری واریدی بیری یوخویدو ، حاتم آدلی بیر ایگید اوغلان واریدی ، او آناسی ایله بیرلیکده یاشییردی ، حاتمین بیر ایتی ، بیر کچیسی بیرده تویوغو واریدی. بوتون ایل بویونجا تویوق گونده بیر یومورتا دوغوب ، کچی ایسه بیر قاب سود وریردی. بو سودنن یومورتا آنا-بالانی ایل اوزونو باش باشا کچیندیریردی. حاتم تویوغا ساری بوغدا ، کچیه قارا یونجا ، ایته ده قورو چورک وریردی.
کچی ایلده دورد دیشی قوزو دوغوردو ، نیسه بو قوزولار ائله بیر آز بویوینده قورد اونلاری اوغورلویوب ییردی. یازیق کچی گوزونون یاشین توکوب اونوندا بالاسی اولوب بویودمغی گوزلویوردو. حاتم چوخ چالیشیردی اویسا قوردو توتا بیلمیردی.
کچینین بیر قویون باجیلیغی واریدی. گونده اوتلاغا گئدنده باجیلیغی یانینا گئدیب اونون اوریینی اوودوردو. کچی گونونو باجیلیغیننان کچیریردی. گونلرین بیر گونو کچی گنه اوتلاغا چیخمیشدی ، او یام یاشیل بیر اوتلوقدا اوتلویوردو ، ایت ده اونون یانیندایدی ، بیر گوردو باجیلیغی آغلایا آغلایا گلیر ، کچی سوروشدو:
– قویون باجی ، سویله گوروم نیه آغلاییرسان؟
قویون ددی:
– آغلاماییم به نه ائلییم؟ بیرجه بالام وارییدی ، اونو دا بو گئجه ، قورد آپاردی!
کچی ایله قویون بیر بیریلرینه قوشولوب آغلادیلار. ایت اوتدان-زاددان یولوشتوروب قویونون قاباغینا توکدو ، قویون دویونجاق اوت ییب ، اونلارلا سوزون بیتیریب یولا قویولدو ، گئد ها گئد قاباغینا بیر تولکو چیخدی.
تولکو اونو گوروب ددی:
– قویون باجی ، هارا گئدیرسن؟
قویون دیشلرینی شاققیلدادیب ددی:
– اولان ، نه قویونو ، نه کچیسی ، من قوردام ، قویون دریسینه گیرمیشم ، اوولایاجاغیمی بو یولنان توزاغا سالیرام.
تولکو گولوب ددی:
– اوهو ، نجه سن قورد قارداش ، یاخچی توزاق تاپیپسان ، دوزون ده گوروم بو گون بیغیین آلتیندان نه کچیریبسن؟
قورد یانیت وریب ددی:
– تولکو ، آند اولسون ، اوچ گوندور دیلیمه ات دیمییب!
تولکو ددی:
– اوزویون یورولموش بیلسن یولداشیین اولموش بیل ، یاخچی نه یه گوره قویون دریسی گییبسن ، بونون سنه قازانجی ندی؟
قورد ددی:
– بونون منه قازانجی چوخدو ، حاتمین کچیسینن باجیلیق اولموشام ، او دوغوب بویودور من ییرم.
تولکو ددی:
– نه اولسون ، بودو آجسان؟!
قورد ددی:
– کچی دریسینه سیغیشمایینجاخ کوکدور ، اونون توکون چکسن یئریندن یاغ دامار ، گئدک سن های سال من بیله سین آللادیم
چکیم بیر قیراغا یییک.
تولکو ددی:
– کچی یانلیزدی؟
قورد ددی:
– یانیندا بیر ایت ده وار.
تولکو ایت آدینی اشیدیب ددی:
– یولداشین ساتان سونوندا قاداسینی چکر ، قورخورام قورونون اودونا یاشدا یانا.
قورد ددی:
– ایشیین گور ، منیم یولداشلیغیم ائله بئله اولار ، من قویون دریسینن چیخاجام ، گئدریک ، سن سس ائله ییب ایتین آغزینی باشقا یئره سالارسان ، من کچینی اوغورلویارام.
تولکو قوردنان بیرلشدی. قورد قویون دریسینن چیخدی ، بونلار بیر بیرینه قوشولوب دوز کچی اوتلایان یئرین یاخینلیخلارینا گئلدیلر ، بورادا بیر تویوقدا وارییدی. تویوغو گورنده تولکونون آغزی سولاندی. تولکو قوردو کشیکه قویدو ، اوزو چکیلیب اوزاغا گئدیب بیر نچه یول واققیلدادی ، ایت اونون سسین اشیدن کیمین هورویه هورویه اونا ساری گئددی ، قورد بو چان یولا توشدو ، کچینی توتوب بئلینه توللاییب یولا دوزلدی.
تویوق بونو گورن کیمین ، قاناد آچیب گویه قالخدی تز اوزون حاتمه چاتدیریب آغلایا آغلایا ددی:
– نیه دوروبسان؟ کچینی قورد آپاردی!
حاتم بیر باشینا ووردو بیر گوزونه دابان آچیب یولا توشدو. تویوقدا قاناد آچیب گویه قالخدی. بو چان ایت ده گئلیب چیخدی.
تویوق گویده ، حاتمله ایتده یئرده یئل کیمین قاچیردیلار. اونلار کسمه یولدان گئدیب قوردو باسدیلار. حاتم قوردو گوز گوز ائله ییب بیر اوخ آتدی ، قورد یارالاندی. قورد کچینی بیراخیب اوزون قایادان توللادی ، یاری دیرلی اولسادا اوزون اولومدن قورتاردی. حاتم کچینی گوتوروب قایتارماخدا اولسون ، ایزین ورین سیزه تولکودن دییم ، تولکو اوجا بیر یئردن اولانلارا باخیردی.
حاتم گئدندن سونرا یاواش یاواش قوردون یانینا گئلیب گوردو قورد قیزیل قانین ایچینده دی ، اونون یاراسین باغلاییب ددی:
– قورد قارداش من سنی بئله قوچاق بیلمیردیم ، کیمسه او قووها قوودان قورتولمازییدی سن ایدین قورتولدون.
قورد ددی:
– بیر زاد دییر ، اولمه سم بونون حاییفین اونلاردان چیخارام.
تولکو ددی:
– بیر زاد ائده بیلمه یه جکسن.
قورد ددی:
–
من گنه قویون دریسینه گیینه جم ، سن منی ساتماغا کویه آپار بیر یول تاپیپ منی قویون آدینا حاتمه سات. گئریسینن ایشین یوخدو.
تولکو ددی:
– بیر تومن وررسن کویدن یمه لی بیر زادلار آلیب تورباما توکرم ، سونرا سنی ساتارام.
قورد ددی:
– یاخچی وررم.
قورد ایله تولکو بیر پالتار تیکیجی یانینا گئلدیلر ، تولکو ددی:
– تیکیجی قارداش ، منه بیر داوارچی پالتاری تیک.
تیکیجی ددی:
– تولکو نه اولوبدو ، داوارچی پالتارین نینیرسن؟
تولکو ددی:
– قورد قارداش پیس ایشدن ال چکیب ، او دا باشقالارینی اوولامیر ، بیر نچه قویون آلمیشیق داوارچیلیق ائلیه جییق.
تیکیجی ددی:
– سنه گووه نن داشا دونسون.
تولکو ددی:
– سنین نه ایشیین قالیب ، پالتاری تیک ور ، قارشیلیغین آل.
تیکیجی اولارا بیر داوارچی پالتاری تیکدی ، بولار پالتاری گوتوروب بیر گیزلین یئره چکیلدیلر. تولکو پالتاری گیدی ، قورددا قویون دریسینه گیردی. تولکو قوردو قاباغینا قاتیب آل ورچیلر یئرینه چاتدیلار. او گون حاتمده اورایا گئلمیشدی. او گزه گزه تولکونون یانینا گلیب ، قویونو تانیدی. قویونون باشین تومارلاییب ددی:
– داوارچی قارداش ، بو قویون منیم کچیمین باجیلیقیدیر ، بوجور دامازلیق قویون ساتیلارمی؟
تولکو ددی:
– ائلیه جغیم یوخدور ، الیم آشاغیدیر ، اونا گوره ساتیرام.
حاتم ددی:
– من بو قویونو آپاریرام ، نچه یه وریرسن؟
تولکو ددی:
– آت دئیل ، دوه دئیل ، نچه وریرسن ور.
حاتم ددی:
– سوز سنین دی ، نچه ورجغیمی ده؟
تولکو ددی:
– سنه اوچ تومن.
حاتم دینمز سویله مز اوچ تومن وردیب قویونو آلدی اوینه گئتیردی ، تولکو ده بیر چوخ ات آلیب اوزونو مشه یه وردی ، حاتمین آناسیدا بو قویونو تانییردی ، او چوخ سوینیب قویونون اوزونن گوزونن اوپدو.
قویونو کچی ایله تویوقون یانینا آپاردیلار. بونلاردا اوپوشوب گوروشدولر ، بیر یولداشجا قوشولوم قوردولار.
کچی ناغارا ووردو تویوقدا زیرنا چالیب بیرلیکده سئوینجله دولوب داشدیلار. بیر جار بئله کئچدی. نیسه قورد یئرینه سالیب کچینی ییه بیلمه دی. ایت اونلاردان آیریلمیردی ، قورد ایسه اته تامازدی
قالمیشدی ، گوندن گونه آریقلییردی ، بیر گون کچی حاتمه ددی:
– باجیلیغیم گوندن گونه آریقلییر ، اوزوده دوداقینی دوداقی اوزه رینه قویوب بیر زاد دمیر.
حاتم قورددان سوروشدو:
– قویون ، نه ایندی؟
قویون ددی:
– سویوق دییب ، بوغازیم آغرییر.
حاتم ددی:
– تویوق گونده بیر یومورتا دوغور ، ییرسن بوغازیین آغریسی کچر ، توختارسان.
هیه حاتم گونده تویوقون یومورتاسین قوردا وریردی.
قورد گونده بیر یومورتا ییب اولمه دیریل دولانیر ، کچینی آپارماغی اوموردو. بیر نچه گونده بئله کچدی. قورد گوردو گونده بیر یومورتاینان دولانا بیلمه یه جک ، سونوندا آجیندان اوله جک ، حاتمه ددی:
– من توختامادیم ، بوغازیم لاب قوووشور.
حاتم ددی:
– کچینین سودون ده وررم ایچرسن ، یاخچی اولارسان.
حاتم گونده کچیدن ساغدیغی سودوده قوردا وریردی.
ائله اولموشدو حاتم ایله آناسی یاوانلیقا تامازدی قالمیشدیلار ، بیر گون قورد اوز اوزونه ددی: حاتم اوده اولاناجاق ، من کچینی آپارا بیلمیه جم ، یاخچیسی بونو ، اونو اوزاق یولا گوندرم، آخشام قورد حاتمین یانینا گئلیب ددی:
– بوغازیم لاب چوخ آغرییر ، گئد منی توختادماغا بیریسینی گئتیر.
حاتمین اونا یازیغی گئلیب ، کویه ساری یولا توشدو ، او گئدن کیمین قورد کچی ایله تویوقو یانلاییب ددی:
– اوره ییم اوستومده دورمور ، بیر اوتلاقا آغاجلیقا چیخاق ، اوره ییم آچیلسین.
کچی قویونو گوتوروب دیشاری آپاردی ، قورد اویان بویانا گوز گزدیردی ، حاتم یوخ ، ایت یوخ ، بوندان کیم کچر؟ بیردن سیچراییب کچینی یاخالادی.
کچی ددی:
– باجی بو ندیر ، منی نیه دیشلییرسن؟
قورد ددی:
– سسیین کس ، دلی اولموشام.
قورد کچینی بلینه آتیب یولا دوزلدی ، کچی ایسه بیرجه یول برکدن قیشقیردی:
– یاردیما چاتین منی قویون آپاردی.
تویوق سسه اشیه چیخیب ، گوردو ، قویون کچینی گوتوروب قاچیر. تویوق تئز قاناد آچیب آتیلدی گویه ایتی سسله دی ، ایکیسی ده قاچا قاچا گئدیب حاتمه چاتدی ، تویوق آغلایا آغلایا ددی:
– نیه دوروبسان؟ قویون کچینی آپاردی.
حاتم دوروخوب ددی:
– سن نه دییرسن؟ کچینی ده قویون آپارارمی؟
تویوق ددی:
– دانیشماق یئری دئیل ، آپاردی دییرم ، تئز اول.
حاتم کسمه یولدان گئدیب قوردو قاباخلادی. گوردو بودو قویون کچینی بوغازلاییب یئل کیمین گئدیر ، اونلار بیرر بیرر ، بیر یاندان توکولوب قوردو توتدولار ، قورد دورومو بئله گورنده اوزون دلیلیغه وردو ، اونو دلی اولوب دیه بیلسینلر ، حاتم قوردا قانمادی ، بوینونا بیر ایپ سالیب سورودلویه سورودلویه اوینه گئتیردی ، کچینین اونا اوره یی یانیب ددی:
– حاتم اونو کویه آپار ، بیه دوغوردان دلی اولوبدور!
حاتم ددی:
– دلی اولوب اوزون قایادان آتسین ، داها سنی نیه آپاریر؟ من بونو اولدوره جم ، بو قودوروبدو.
حاتم قیلیجی چکیب ، اونو وورماق ایستیه نده ، قورد دیشلرین شاققیلدادی. حاتم تز اونو یاخالادی. دریسین بوغازیننان چیخاردیب نه گوردو؟
قورد قویون دریسینه گیرمیش قورددور ، حاتم اونو تانییب ددی:
– اوهو ، سن قویون دریسینه گیرمیش قوردویموشسان! من سنی گویده آختاریردیم ، یئرده الیمه توشوبسن ، سن ایلده منیم کچیمین دورد بالاسین ییبسن.
قورد یالواریب یاخارسادا ، حاتم اونو سوزونه باخمادی. قیلیجی اونون باشینا اله ووردو ، باشی ایکیه آیریلدی ، حاتم اونون دریسین سویدو. کچینی ، تویوقنان ، ایتیده گوتوروب اوینه گئلدی.
اونلار بوندان سونرا سئوینجله یاشادیلار.
قایناق : nagillar.az ، چئویرن : حسین خیری


text:
قاردان آداملا اوینایان پاندا
پاندانین قاردان آداملا اویون اویناماغا چالیشارکن چئکیلن گؤرونتولری ایزلهینلری گولومسهتدی
تورونتو حیوانات باغچاسیندا یاشایان پاندانین قاردان آداملا اویون اویناماغا چالیشارکن چئکیلن گؤرونتولری ایزلهینلری گولومسهتدی. پاندانین قاردان آدامین اوستونه چیخماسی، اوستوندن یئره دوشمهسی گؤزل آنلارا سبب اولدو. یئره دوشن پاندانین ییلماییب تکرار قاردان آدامین اوستونه چیخیب بو سفر اوستونده یاتدیغی گؤرولور.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۱۴ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ۱۱۳ میلیون ۴۱۸ مین ۲۵۷ اولدو
بینا یانغینیندا ۴۶ نفر اؤلدو
یانغینین سون درجه شدتلی اولدوغو و بینانین بیر چوخ قاتینی ییخدیغی بیلدیریلدی
آمریکادا، آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرده رکورد
آمریکادا آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرین ۲۰۲۰.جی ایلین مارس آییندان بو ایلین عینی آیینا قدر یوزده ۲۹،۶ آرتدیغی اورتایا چیخدی


text:
تئلیم خان
تئلیم خان (1729ـ1861) - «سلطان الشعرای عراق عجم» و «دده تئلیم خان» لقبی ایله آنیلان حکیم تئلیم خان، ساوه شهرینین تورک دیلینده یازیب یارادان شاعیرلریندن دیر. تئلیم خان ساوه، آوج، همدان، زنجان، قزوین، اراک، قوم، بویین زهرا، تاکیستان تورکلری آراسیندا تانینمیش شاعیردیر. قومدان قزوینه کؤچ ـ قون ائدن شاهسئونلر و ایران گونئیلرینده یاشایان قاشقای ائللری آرساسیندا دا تئلیم خانین شعرلری یایقین دیر و شاهسئون اوزانلاری آرتیق تئلیم خانین شعرلریندن اوخویارلار.
یاشاییشدَییشدیر
حکیم تئلیم خان ساوانین مزلقان چای منطقهسینده یئرلشن مرهغئی کندینده آنادان اوْلموش و 1176هـ ق/1763میلادی-1246هـ ق/1831میلادی ایللری آراسیندا یاشامیشدیر. تئلیم خان اؤز شعرلرینده اؤزوندن "تورکمن تئلیم" عنوانیلا یاد ائدیر.
بو شاعیرین 700 حدودوندا الیمیزه چاتدیقی شعرلرینین بیر نئچهسینی بو ماحالین عاشیقلاری توی ـ دویونلرده اوخویارلار و تئلیم خان'ین اؤز حیاتی دا بیر دستان کیمی اولاراق و اونون مهری خانیما عاشیق اولدوغو و بو عشقین ماجرالاری اصلی و کرم، عاشیق غریب شاه صنم دستانلارئ کیمی عاشیقلار طرفیندن سؤیلهنر.
دیواندَییشدیر
حکیم تئلیم خانین دیوانیندان چوخلو الیازمالار ساوا تورکلرینین اللرینده اوْلموشدور. مرحوم دکتر علی کمالی الیازمالار و بیاضلار اوستونده اوتوز ایل چالیشمیش و بیر مکمل دیوان ییغیشدیرمیشدیر آنجاق او نسخهنی چاپ ائتمهمیشدن رحمته گئتدی. دکتر علی کمالییه بۇ نسخهنی حاضیرلاماقدا میصیرقانلی اکبر خان رزاقی یاردیمچی اوْلموشدور. سون ایللرده تئلیم خانین کندلیسی اوْلان مرهغئیلی مهندس اسدالله امیری جنابلاری طرفیندن حکیم تئلیم خان دیوانی عنوانیله بیرینجی جیلدی چاپ اولدو.
شعرلریندن اؤرنکدَییشدیر
اؤلكهميز عراقديرشهريميز ساوا
مزلقان چاييندان گؤتوردم هاوا
عاشيقلار دردينه ائيلرم داوا
من طبيبم هندوستاندان گليرم
بيلنلر بيلسينلر من تيليم خانام
بيلميينلر بيلسين، گؤوهرم، كانام
مرغئی ساكينی، اصلی توركمانام
گزهگزه بو جهاندان گليرم
قورولتایلاردَییشدیر
هر ایل یایین تیر آیینین سون هفتهسینین جوما گونونده، حکیم تئلیم خان آدینا قورولتای کئچیریلیر. بۇ قورولتایا ایران تورکلری مرهغئی کندینده، حکیم تئلیم خانین مزاری اوسته، ییغیشیرلار و اونون خاطیرهسینی عزیزلهییرلر. بۇ قورولتایلاردا تدقیقاتچیلار مقاله اوخویورلار، شاعیرلر یازدیقلاری شعرلرینی اوخویورلار و اوزانلار قوپوز چالیرلار . حکیم تئلیم خان آدینا بۇ گونه کیمی ایراندا 7 قورولتای قورولوب کی تاریخ سیراسی ایله آشاغیدا قئید اوْلونور:
۱- بیرینجی قورولتای۱۳۷۰ ینجی ایلده(گونش ایلی)مهر آیینین ۴ و ۵ ینده ساوانین مرغئی ، میسیرقان و بند امیر کندلرینده قورولوب.
۲- ایکینجی قورولتای ۱۳۷۱ ینجی ایلین شهریور آیینین ۲۶ و ۲۷ تاریخلرینده ساوانین مرغئی، یئل آباد و جوشقان کندلرینده قورولوب.
۳- اوچونجو قورولتای ۱۳۸۵ ینجی ایلین تیر آیینین ۳۰ وندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.
۴- دوردونجو قورولتای ۱۳۸۶ ینجی ایلین تیر آیینین ۲۹ ـ وندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.
5- بئشینجی قورولتای 1387 ـ نجی ایلین تیر آیینین 26 سیندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.
6- آلتینجی قورولتای 1388ـ نجی ایلین تیر آیینین 25 ینده ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.
7- یئددینجی قورولتای 1389 ـ نجو ایلین تیر آیینین 25 ینده (5 شعبان 1431 - 17 جولای 2010) ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.
قورولتایا قاتیلانلاردَییشدیر
بو قورولتایا بیر چوخ شهرلردن او جملهدن ساوه، قم، تهران، کرج، نووران و ... تئلیم خانی سئون اینسانلار قاتیلمیشلار. بۇ تدقیقاتچی، تورکولوق، یازار، شاعیرلر بیر یا نئچه دؤنه بۇ قورولتایا قاتیلمیشلار. او جملهدن: دکتر جواد هیئت، دکتر غلامحسین بیگدلی، دکتر محمدتقی زهتابی، دکتر حسین محمدخانی (گونئیلی)، حجت الاسلام و المسلمین حجت الله ذاکر، غلامحسین والی گؤزهتن، صمد مرادی، اکبر آزاد، مهندس حسن راشدی، اسدالله مردانی رحیمی، براتعلی فتحاللهی، عاشیق علی رمضانی (گونش)، عاشیق مسیح الله رضایی، عاشیق تقی محیط، عاشیق حسین علیحسینی، عاشیق رضا گلزار، عاشیق رضا بهارلی، عاشیق علی ولدخانی، عاشیق نادر رنجبر، عاشیق رمضان باقی، بختیار فرخ، حاج علی سیفی،سید حیدر بیات، دکتر سیامک سلامزاده، ائلشن اوریادلی، سعید موغانلی، حیدر آقا خادملو، علی رحمتی، الیاس امیرحسینی، مهندس عسگر علیایی کلیان(یاشیل)، ابوالفضل پالیزبان (سلیم خان)، علی اسلامی، عبدالله جوان، علی اسلامی، علی رحمتی (شیدای خرقان)، مهرعلی محمدی (چنلی)، محمد رزاقی، بو دیزین تکمیل ائدیلهجک
حکیم تئلیم خان آدینا بو گونه کیمی ایراندا ۴ قورولتای قورولوب کی تاریخ سیراسی ایله آشاغیدا قئید اولونور:
۱- بیرینجی قورولتای۱۳۷۰ ینجی ایلده(گونش ایلی)مهر آیینین ۴ و ۵ ینده ساوانین مرغئی ، میسیرقان و بند امیر کندلرینده قورولوب.
۲- ایکینجی قورولتای ۱۳۷۱ ینجی ایلین شهریور آیینین ۲۶ و ۲۷ تاریخلرینده ساوانین مرغئی، یئل آباد و جوشقان کندلرینده قورولوب.
۳- اوچونجو قورولتای ۱۳۸۵ ینجی ایلین تیر آیینین ۳۰ وندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.
۴- دوردونجو قورولتای ۱۳۸۶ ینجی ایلین تیر آیینین ۲۹ وندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.
تئلیم خانین مزاریدَییشدیر
تئلیم خانین مزاری ائله آنادان اولدوغو مرهغئی کندیندهدیر. 1385/5/13 تاریخینده تئلیم خانین مزارینین داشی دییشدیریلدی و 1388 ـ نجی ایلده اونون مزاری اوسته بیر آبیده تیکیلدی.
تئلیم خان گدیگیدَییشدیر
تئلیم خان گدیگی ساوانین "مرغئی" و "سنگک" کندلرینین یاخینلیقلاریندا بیر گدیگین آدی دیر. بئله مشهوردور کی حکیم تئلیم خان بۇ گدیکده روحانی حالته چاتیب و تانرییا قوووشما جامی ایچیبدیر.
تئلیم خان حاقیندا یازیلان اثرلردَییشدیر
تئلیم خان حاقّیندا یازیلان کیتابلار و مقالهلر:
1. تئلیم خان حیاتی و یارادیجیلیغی؛ یازانلار: پروفسور محمدتقی زهتابی و دوکتور علی کمالی، تبریز، نشر اختر (چاپا حاضیرلایان دکتر زهتابی اثرلرینین نشر ائوی)، 1382 گونش ایلی، 167 صفحه. بۇ اثرین دیلی تۆرکجهدیر.
3. یادنامه حکیم تئلیم خان؛ حاضیرلایان مهندس اسدالله امیری،
تئلیم خان باغیدَییشدیر
مرهغئی کندینده ایلده خالق ییغیلیب و اورادا تئلیم خانین خاطیرهسینی عزیزلهدیکلری باغین آدی دیر.
تئلیم خان سککیسیدَییشدیر
دکتر علی کمالینین بند امير کندينده آدلانديرديغي بیر يئردي. علی کمالی، تئلیم خانین بیرینجی قورولتاییندا بۇ یئری قورولتایا قاتیلان قوناقلارا گؤسترمیشدی.
تئلیم خانین افسانهوی سئوگیسیدَییشدیر
تئلیم خانین آدینی افسانهلندیرن اونون دستانلی سئوگیسیدیر. تئلیم خانین سئودیگی مئهری خانیم آدیندا اؤز کندداشی بیر قیز ایمیش. او سئوگیلیسینین ایزینه دوشوب شیرازا گئدیر. تئلیم شیراز سفرینده چوخلو اولایلارا اوغراییر. نهایتده او مئهرینی شیرازدان قایتاریر و مرهغئییه دوغرو گتیریر آنجاق مرهغئییه واریر وارماماقلاریندا و ائولنیب ائولنمهمکلرینده اوزانلارین روایتلرینه گؤره اختلاف وار.
تئلیم خاندان ائتگیلنمیش شاعیرلردَییشدیر
قاشقایلی مأذون
آشیق رضعلی
داستانلاریدَییشدیر
حکیم تئلیم خانین شیراز سفری
تئلیم خان و توفارقانلی شاعیردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
تئلیم خان اثرلری اوزهرینده: یازان حسین محمدخانی گونئیلی، بۇ مقاله 1386 دا چاپ اوْلان حکیم تئلیم خان دیوانینین مقدمهسینده صص11-31 چاپ اوْلموش.


text:
حافظ شیرازی
حافظ شیرازی فارسجا: خواجه شمس الدین محمد بن بهاءالدّین محمد شیرازی اوندؤردونجو عصر ایران شاعیری و صوفیسی. یازدیغی غزللر دۆشونجه و محبّتین مدحینه گؤره شرق ادبیاتینین ان گؤزل اینجه لریندن ساییلیر. حافظ شعرلرینده حتی چاغداش سوررئالیزمین المنتلرینه ده راست گلمک اوْلار.
یاشاییشی[دَییشدیر]
حافظین شخصی حیاتی حاقیندا چوْخ آز معلومات وار. معلومدور کی، شاعر ۱۳۱۰-۱۳۳۷-جی ایللر آراسیندا شیراز شهرینده کؤمورچو تاجیر عائلهسینده آنادان اوْلوب. آتاسیز بؤیوین حافظین شاعرلیک ایستعدادی اؤزونو چوْخ ارکن یاشلاریندا بیروزه وئریب و اوْ، شعرلرینه گؤره خالق آراسیندا حؤرمت قازاناراق امیر سارایینین شاعری تعیین ائدیلیب. لاکین یازدیغی شعرلره گؤره دیندارلار طرفیندن تضییقلره معروض قالان شاعر اوّلجه ایصفاهانا، سوْنرا ایسه یزده قاچماغا مجبور اوْلوب. بیر نئچه ایلدن سوْنرا حافظ شیرازا قاییدیب و یارادیجیلغینا داوام ادیب.
حافظ شعرلرینده درین و آبستراکت فلسفی فیکیرلر ایفاده ائدیر. شاعر دۆنیانی تئز-تئز "ویرانه" بیر یئره بنزهدیر، اینسان حیاتینی خیالی و آلدادیجی بیر دؤور ساییر. اوْندان بیر عصر اوّل یاشامیش سعدی شیرازیدن فرقلی اوْلاراق، حافظ شعرلرینی بیر مجمویه – دیوانا توپلامامیشدیر. بۇنا گؤره ده حافظین یازدیغی غزللرین دقیق سایی معلوم دییل (اوْنلارین سایینین ۵۷۳-۹۹۴ آراسیندا اوْلماسی احتیمال ائدیلیر).


text:
انزل بؤلومو
انزل بؤلومو فارسجا: بخش انزل ، اورمو بؤلگهسی نین بولوم لریندن بیری دیر.
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵ اینجی نوفوس سایی سی اساسیندا بو بولوم ده ۲۷٬۳۹۸ نفر اهالی یاشاییرمیش لار.[۲]
اینظیباطی بولمهلر[دَییشدیر]
ایرانین اینظیباطی بؤلوملری اساسیندا، بو بؤلوم ۲ قصبه و ۱ شهردن تشکیل تاپیب دیر. بونلارین آدلاری بئله دیر:
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
گوزل و گزملی یئرلر[دَییشدیر]
آدلیم لار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ایران ایسلام جومهوریتینین نوفوس ساییسی، ۱۳۹۰ (۲۰۱۱) (اکسل). ایران. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on ۲۰۱۶-۱۰-۰۶.
- ↑ ایرانین آمار مرکزی، ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی


text:
سرخیو کانالس
سرخیو کانالس (اینگیلیسجه: Sergio Canales) (دوْغوم:۱۶ فوریهٔ ۱۹۹۱ (۳۰ یاش) سانتاندر) بیر فوتبالیست. رئال بتیس فوتبال کولوبو و ایسپانیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سرخیو کانالس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- راسینق سانتاندر کولوبونون اویونچولاری
- رئال مادرید کولوبونون اویونچولاری
- والنسیا کولوبونون اویونچولاری
- رئال سوسیداد کولوبونون اویونچولاری
- رئال بتیس کولوبونون اویونچولاری