text:
نورماندی
نورماندی (فرانسه دیلینده. Normandie) فرانسه نین قوزئیینده بیر منطقه آدی دیر.یوخاری نورماندی (Haute-Normandie) سن ماریتی و اور، آشاغی نورماندی (Basse-Normandie) اورن، کالوادوس و مانش بؤلگه لریندن عیبارتدیر.
جوغرافی[دَییشدیر]
بؤلگه قوزئی ساحیلینده مانش دنیزی، باتی دا قرانیت، دوغو دا کیرچداشی تپه لری ایله چئوریلی بیر بؤلگه دیر. بؤلگه نین اورتاسیندا اوزون ساحیلی وار. یوکسک کوللوقلار آراسنیدا کیچیک تارلالار نورماندی دؤیوشونده کی ایشغالچی گوجلره اؤنملی سورونلار یاراتمیشدی.
تاریخ[دَییشدیر]
نورماندی اورتا چاغلارین باشلانیشیندا اینگیلیسین بیر شکیلده ایشغال ائدن سون خالق اولاننورمانلارین آنا یوردو ایدی. نورمانلار یئرلی قال خالقی ایله روللو اؤندرلیگینده کی ایشغالچی وایکینگلرین قاریشماسیندان عمله گلمیشدی. روللو پاریسی ایشغال ائتمیش و اونا نورماندی بؤلگه سی وئریلمیشدی.
روللونون سویوندان گَلَن نورماندی دوکو ویلیام 1066جی ایلده انگلیسی ایشغال ائتمیش و انگلیس کرالی بیرینجی ویلیام اوْلموشدو. نورماندی 1087جی ایله قدر و 1106-1144 ایله 1154-1204 ایللر آراسیندا اینگیلیس ایله بیرلیگینی قورموشدو. 1346-1360 و 1415-1450 ایللر آراسینداکی یوز ایللیک ساواشی سیراسیندا اینگیلیس گوجلری نورماندی نی ایشغال ائتمیشدی.
اینگیلیسلر نورماندی نی توتدولار. 1346جی ایلده فرانسه نین قوزئی دوغوسوندا کرئسی آدلی یئرده باش وئرمیش ساواشی فرانسه لیلر اودوزدو. 1356جی ایلده لوارا چای نین گونئیینده کی پاوتیه شهری یاخینلیغیندا فرانسه قوْشونون اساس گوجو یئنیلدی و کرال باشدا اولماقلا فئوداللاری اسیر دوشدولر.
بؤلگه ده یوز ایللیک ساواشدانفرانسه دین ساواشلارینا قدر کئچن دؤنمده باریش حاکیم اوْلموش، آنجاق فرانسه دین ساواشلاری سیراسیندا بؤلگه نین پروتستان رفورمونا قاتیلماسی ایله بیر چوخ نورماندی شهرینده ساواشلار باش وئرمیشدی. فرانسه دئوریمی سیراسیندا دا ، نورماندی بؤلگه سی، پاریسده کی اوْرتا ژاکوبین گوجلرینه قارشی فدرال جومهوریتی نین آرخاسیندا دورموشدو.
ایکینجی دونیا ساواشیندا، موتتفیقلر اوروپایا عسگر چیخارماق اۆچون بۇ بؤلگه نی سئچمیشدیر. تاریخده، نورماندی عملیاتی اولاراق کئچن چیخارماق اثناسیندا آلمان بیرلیکلری ایله موتتفیق بیرلیکلری آراسیندا چوخ شیددتلی ووروشمالار اوْلموشدور. ساواشین قدرینی تعیین ائدن چاتیشمالاردان بیری دیر.
اهالی[دَییشدیر]
نورماندی بؤلگه سینده 3.2 میلیون نفر یاشاییر. هر کیلومتر مربع ده 107 آدام وار. یوخاری نورماندی نین باشکندی روئنین ، توپلومو 385000 نفر دیر.
بؤلگه نین باشقا اؤنملی شهرلری: آلنچون، آرومانچئس، آورانچس، بایئوو، کائن (370851 نفر توپلوم)، شربورگ (117855 نفر توپلوم)، لو هاور (296773 نفر) ، روئن (518316 نفر)
کیمیلیک و دیل[دَییشدیر]
بؤلگه ده دانیشیلان دیل نورماندجا دیر. نورمانجا هیند-آوروپا دیل قروپوندا لاتین کؤکنلی رومان دیللریندن بیری دیر، آنجاق رسمی بیر استاتوسو یوخدور. نورمانجا اؤلکه یه گلن نوردیک (قوزئیلیلر) ائللردن بیری اوْلان وایکینگلرین دیلینین ائتکی سی آلتیندا یئرلی خالقین دانیشدیغی روما-قال دیلیندن قایناقلانمیشدیر.
نورس دیلی کؤکنلی نورمانجا سؤزلردن نئچه اؤرنک:
بیرده باخ[دَییشدیر]
- نورمانلار
- نورمان دیلی (نورمانجا یا نورماندجا)
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Normandy»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۷ دسامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


c: text/html

text:
۲۰۲۰-ده دونیا تمامن دهییشدی.
کورونا ویروسون دونیانین باشاباشیندا یولوخماسی و بیر چوخ اؤلکهنین ساغلیق و اقتصادیاتینین پوزولماسییله عئینی زاماندا برابرسیزلیک، سوسیال عدالت و یاپیسال (ساختاری) ایرقچیلیغین اوزون مدتلی تاثیرلری گئتدیکجه داها آیدین گؤرونمهیه باشلادی. چوخلاری بو دوروما اعتراض ائدیبلر: «قارالارین جانی اؤنملیدیر» حرکتلریندن توت، کیشیلرله قادینلارین آراسینداکی اوجرت فرقینین آزالدیلماسینا کیمی، گؤرن اینسانلار سورونلارین (مسائل) سورهجینی دهییشه بیلرلر می؟ گؤرن کورونا ویروس سالقینینین قالینتیلاری اوزهرینده داها یاخشی بیر توپلوم قورا بیلرلر می؟
تاریخیازار، و سوسیال شبکهلرین اشتیاقلی سیماسی، روتگئر برئگمان- ا گؤره، بوندان یاخشی بیر فرصت الیمیزه دوشه بیلمز.
آحماقجا خئییرسئور اویونلاری بوراخین
«گرچکچیلر اوچون اوتوپیا» کیمی اثرلره امضا آتان برئگمان-ین کیتابلاری، آراسیندا تورکچهنین ده اولدوغو ۳۰-دان چوخ دیله ترجومه ائدیلدی و میلیونلارجا اینسانین الینه چاتدی. تاریخسل اؤرنکلر قوللاناراق، «اینسان اینسانین قوردودور» فیکرینین خطالی اولدوغونو اورتایا قویما چالیشمالارییلا شهرت قازاندی. مئهریبانلیغین، اینسانلیغین یئنی تمل دهیری اولدوغونا دایانان گؤروشلر اورتایا آتدی. آنجاق بیر چوخلاری برئگمانی، داووسدا کئچیریلن دونیا اقتصاد مجمعینده حاضیر اولان زنگین و سئچکین آدلارین اولوشدوردوغو توپلولوقدا آپاردیغی دانیشمادان و اونلارین ایکی اوزلولویونه سالدیردیغیندان تانیرلار.
برئگمان تعجوب ایله اونلارا دئدی: «سیز، طبیعت تاریخ اوزمانی، دئیوید آتئنبورگ(David Attenborough) –ون، گزهگنی نئجه محو ائتدیییمیزی آنلاتدیغی دانیشیغینی دینلهمک اوچون ۱۵۰۰ خصوصی جئت ایله اوچاراق بورایا گلمیسینیز.» او، سؤزلرینین داوامیندا اونلارا اؤنردی کی، «آحماقجا خئییر سئور اویونلار» بارهده دانیشماغی بوراخسینلار، و اونون یئرینه «مالیاتدان قاچینما و زنگینلرین اوستلرینه دوشهنی اؤدهمهمهلری کیمی گرچک موضوعلاردان» بحث ائدیب اوداقلانماغا باشلاسینلار.
هر بحران دؤنوم نوقتاسی اولا بیلر
برئگمان بیبیسی-یه دئییر، «بحران، توپلوملار اوچون هر زامان بیر دؤنوم نوقتاسینا دؤنوشه بیلر. تاریخیازارلار ایسه هر زامان بونون فرقیندهیدیلر.»
آمستردام-دا ائوینده اوتورورکن، ویدئو باغلانتیسییلا بیزیمله دانیشان برئگمان، ایلک باشدا چوخ دا خوشگؤرولو گؤروکمور.
«کووید- ۱۹ بحرانینین بیزی بیر قارانلیق یولا چکهبیلدیینی آسانلیقلا تصور ائتمک اولار. تاریخ، قدرتین گنهل اولاراق بحراندان سوء استفاده ائتمهسینی گؤستریر. اییرمینجی یوزایله باخماق کیفایت ائدر: رایشستاگ (آلمان پارلمانینین یئری)-ین یانماسی، و هیتلئر-ین یوکسهلیشی، یا اؤرنهیین ۱۱ سئپتامبر سالدیریسی و بونون سونوجوندا ، غیرقانونی ساواشلارین و دؤولتین وطنداشلارینی ایزلمهیه باشلادیغی. آنجاق اومودلانماق اوچون یاخشی سببلر ده وار چونکی، ائله بو یاخین کئچمیشه کیمی، زنگینلردن آلینان وئرگیلرین (مالیات) آرتیریلماسی، اقلیم دهییشیکلییی ایله موجادیله اوچون داها چئورهجی یئنی بیر آنلاشما یاپیلماسی و یوخسوللوغون اورتادان قالدیریلماسی آماجییلا ائورنسل تمل گلیر اویقولانماسی کیمی رادیکال ساییلان دوشونجهلر، ایندی آرتیق غالب دیالوگلارا آخیملاشیر.»
اونون دئدیینه گؤره، «بئش ایل اؤنجه، بو دوشوجهلر سؤز قونوسو بیله دییلدی، آما ایندی دونیانین دؤرد بیر یئرینده سیاست و قانون آداملارینین دانیشما مؤوضوعونا چئوریلیب.»
ایرقچیلیق، برابرسیزلیک و یوخسوللوغون سونو
بئرگمان دئییر: «بلکه چئلیشکیلی (متناقض) نظره گلسین، آما بیر چوخ واخت دورومون همیشهکیندن چوخ داها پیس اولدوغونو دوشوندویوموز، اصلینده دورومون یاخیشیلاشماغا گئتدیینه گؤرهدیر.»
«ائشیدسیزلیک (برابرسیزلیک)، یوخسوللوق، ایرقچیلیق… اصلینده اؤفکهنین ائشییه ووردوغونو گؤستریر. بو، عئینی حالدا ایلرلمهیه و گلیشمه باشلادیغیمیز آنلامینا دا گلیر.»
او دئییر: «بو گئدیش آمریکادا و دونیانین بیر چوخ یئرینده گرچکلهنن «قارالارین جانی اؤنملیدیر» حرکاتیندا دا گؤروشور. بلکه بیزه ائله گلسین کی، ایرقچیلیق داها دا بترلشیر، آنجاق هر زاماندان داها آرتیق بو قونودا دانیشیلیر. ایرقچیلیق شیددتلیجه بیزیم تاریخیمیزه دویونلنیب»، آما دونیانین هر بیر یانیندا باش وئرن اعتراضلار، اومودلانماق اوچون بیر چوخ نهدنلر وار اولدوغونو گؤستریر. بو دورومو دهییشدیره بیلهجهییمیز و دهییشدیرمهمیز گرکدییینی اورتایا قویور.»
برئگمان، بنزر بیر دورومو زنگینلرین وئرگیدن قاچینما چابالاریندا گؤرولدویونو سؤیلهییب، دئییر: بوندان تخمینن ۱۵ ایل اؤنجه کیمسهنین وئرگی جنتلریندن بحث ائتمیردی، آنجاق آرتیق بو قونو گوندهمه گلیب، بو ایشین اخلاقدیشی و قبول ائدیلمز اولدوغونو دوشوننلر گئتدیکجه چوخالیر. بیز ایندی داها چوخ بو قونودا دانیشیریق و بو مسئله بیزی اؤفکهلندیریر.»
توپلومدا کیملرین اؤنملی اولماسی اورتایا چیخدی
اونون اوچون ایلگینج اولان آنلاردان بیری ده، دونیانین باشاباشینداکی مختلف حکومتلرین کلید ایشلرده چالیشانلاردان بیر لیسته یاییملاماسییدی.
او دئییر، «بو لیستهیه باخینجا عاغلیزا گلن ایلک سورو بودور کی، بس بانکاچیلار و قاپساما صاندیقلار یؤنهتیجیلرینین تشریفی هاردادیر؟!» اصلینده بو بیر عمومی اونای ایدی کی، زیبیلچیلر، معلملر، خستهباخیجیلار و سایره… دوغوردان دا داها اؤنملیدیرلر. سانکی عمومن چوخ اوجرت آلمایانلار یا دا ائله معتبر ساییلمایان پئشهلری داها گرکلی اولدوقلاری بللهنیب، اورتایا چیخدی.»
برئگمان آیریجا، «کورونا ویروس پاندئمیسی بلکه ده چوخلارینین گلهجکده بؤیویونجه نه ایشه گیرهجکلری قونوسوندا فیکیرلرینی دهییشدیرهجهیینی» دوشونور.
«بلکه بیز یئنیدن ایشین دهیرینی دوشونک. ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ اون ایللیکلرینده، بیر چوخ گنجلر اوچون باشاری دئمک وال ایستریت یا سیلیکون وادیسینه یول تاپماق دئمک ایدی. آما ایندی بلکه ده اوشاقلار بئله دوشونسونلر کی، گرچکدن دهییشیم یارادان بیر ایش گؤرمک ایستیرم. ان دهیرلی ایشلرده رول ایناماق ایستیرم».
عدالتلی حقویلار و سایغی
دانیشما قونوموز ایکی شئیدیر: سایغینین یئنیدن داغیدیلماسی (توزیع)، گلیرین یئنیدن داغیدیلماسی. بیر باشقا قونو دا وار: «ائورنسل تمل گلیر (ایده درآمد پایه همگانی). یعنی هاممییا بارینما، پالتار، ائو کیمی ان تمل احتیاجلارینی قارشیلاماغا یئترلی اولان آیلیق اؤدهمه وئریلیر.
برئگمان دئییر بو، برابرسیزیلییی، یوخسوللوغو و ایش ثابیتسیزلییی قارشیسیندا ان آرخایینلی یولدور.
یئنی آراشدیرمالار گؤستریر کی، مودئرن اقتصاددا ایش قوهلرینین تخمینن ۲۵%-ی ایشلرینین علاوه دهیرینین اولمادیغینی دوشونورلر. بیر چوخ واخت بو اینسانلار یاخشی گلیرلری وار، یاخشی بیلیمیوردلاریندا دا تحصیل آلیبلار آما بونا رغمن ایشلرینین ائله ده دهیری اولمادیغینی دوشونورلر.
«بیز بونجا ضایعاتا گوجوموز یئتمز. اومید ائدیرم کووید- ۱۹ بحرانی بو ساحهده ده بیر دؤنوم نوقتاسینا چئوریلسین.»
برئگمان ایستیر جماعات دئسینلر، باشاری و یئتهنکلریمی گرچکدن داها یارارلی ایشلرده قوللانا بیلرم.
دونیانی دهییدیرهجک نسیل گلیر
برئگمان دئییر، بو آندا نسیل دهییشیمینین یاشادیغینی گؤروروک. او، بو گونون گنجلرینین، دونیانین بو گونه کیمی گؤردویو ان ایلهریجی (مترقی) قوشاق اولاجاغینی اؤنه سورور. اونلار دئموکراسی ایسته ییرلر، دهییشیم ایستهییرلر، ایقلیم دهییشیکلیکلرینین تهلوکهلرینی تام اولاراق باشا دوشورلر و برابرسیزلییین گئت- گئده آرتماسی اونلاری دریندن اؤفکهلندیریر.
برئگمان دئییر: «اگر تکجه ۴۰ یاش آلتیندا اولانلار اوی حاققینا صاحیب اولسایدیلار، ایندی دونیادا بام باشقا شخصیتلری اقتداردا گؤرردیک.»
«بریتانیادا ایشچیحزبی هر یئرده قازاندی. آمریکادا برنی سندئرز آدای ایدی و بیر چوخ احتیمالی وار ادی نوامبر آییندا جمهور باشقانی سئچیملرینی قازانسین. سیز ایستر سول اولون یا دا ساغ. بو بیر گرچکدیر: بو یئنی قوشاق یولدان یئتیشیر و هر شئیی دهییشهجکدیر.»
برئگمان دئییر: «گنجلرین اؤفکهسینین سببلریندن بیری ده سئچکینلرین کولتورو و اونلارین تحمل ائدیلمز داورانیشلاریندان قایناقلانان تپکیدیر. سئچکینلری باشقا اینسانلارا یاسا تعیین ائدیرلر، آما سانکی بو یاسالار اؤزلری اوچون کئچرلی دئییل. اؤرنهیین بریتانیا دؤولتینین یوکسک مشاوری، دومینیک کامینگئز-ی نظرده توتون. او چوخ آچیقجا قرنطینه قوراللارینی آیاغی آلتدا قویدو، آما هر نه تهر اولور اولسون استعفا ائتمهدی. من بو سورهجه اوتانمازلارین حایاتدا قالماسی دئییرم».
او دئییر: «اینسانین ان اولاغاناسوتو اؤزللیکلریندن بیری بالقوه اوتانج حیسی دویماقدیر. بو اؤزللیک توپلوم یاپیسینی قوروماق اوچون چوخ اؤنملیدیر».
برئگمانین دئدییینه گؤره، «اینسان اندر حئیوان تورلریندندیر کی، اوتاندیغیندان اوزو قیزارار. بو باشاری چوخ چوخ اؤنملیدیر چونکی بیزیم باشقالارینا گووهنمهمیزه و بیر- بیریمیزله ایشبیرلییی آپارمامیزا یاردیم ائدر. آنجاق بیر آز دوشونون؛ هئچ یادیزا گلیر بریتانیا باشباخانی، بوریس جانسون، یا آمریکا جمهور باشقانی، دونالد ترامپ، یا برزیل جمهور باشقانی، ژاییر بولسونارم کیمیلر اوتانجلاریندان قیزارمیش اولسونلار؟»
سانیرام دوروم گرچکدن نیگران ائدیجیدیر. بیزیم سیاسی نیظاملاریمیز اوتانمازلارین حایاتدا قالماسی اوچون یاپیملانیب. بیز آرتیق کئچمیشلردهکی کیمی قدرتده اولانلارا نظارت ائده بیلمیریک. بو آلاندا بیر چوخ ایشلر گؤرمهلیییک.
برئگمان، هر هانسی بیر ۱۵ یاشینداکی یئنییئتمهیه ساده بیر توصیهده بولونور: «سیزین خوشگؤرولو اولمانیز گرکمیر. خوشگؤرولویو دقتسیزلیک و اهمالکارلیق آنلامیندا دئییرم.»
او ایستیر گنجلر «هر شئی دوزهلهجک» کیمی مئساژلارا گووهنمهسینلر. اونون دئدییینه گؤره، اؤزللیکله بو سؤز یانلیشدیر. گرچکدن قایغیلاندیریجی اولایلار اولوشماقدادیر: ایقلیم دهییشیکلیکلری، حئیوان تورلرینین یوخ اولماسی و س…
و گؤرولمهیه بیر چوخ ایشیمیز وار: «باریش زامانیندان اصلا اولمایان ایشلری گؤرمهلیییک؛ بیزیم اقتصاددا دئوریمجی دهییشیکلیکلره (تغییرات انقلاب) احتیاجیمیز وار، هم ده سادهجه ایکی اونایللیکده».
یاخشی، نه ایش گؤرمهمیز گرک؟ سوالینین جوابیندا، برئگمان دئییر: «سانیرام اومودلو اولمالیسینیز. اومودلا خوشگؤرولویون چوخ فرقی وار. اومود دئدییین، دهییشدیرمه اولاسیلیغیدیر. سیزی چالیشماغا و چؤزوم یولونون بیر پارچاسی اولماغا ایتکلهیر.
اومودلو اولماق اوچون ده بیر چوخ سبب وار: کئچن بئش ایله باخمانیز یئترلیدیر. نهلر می گؤروروک؟ بیز، ۱۶ یاشینداکی سوئدلی بیر قیزین باشلاندیردیغی ان بؤیوک ایقلیم عدالتینه تانیق اولدوق. بیز، آمریکادا منیم عؤمرومده بنزهری اولمایان ایرقچیلیغا قارشی ان بؤیوک اعتراضلارا تانیق اولدوق».
برئگمان دئییر: «بیر حئیوان تورو اولان بیزه، گوج و قدرت وئرن شئی ایشبیرلیییدیر. بو ایسه، گونوموزده گرچکلشن اولایدیر. زامانین روحو دهییشیر، هم بیلیمسل هم ده توپلومسال آچیدان فرقلی بیر دؤنمه گیریریک.
*روتگئر برئگمان (Rutger Bregman): (دوغوم ۲۶ آوریل ۱۹۸۸ هلند) تاریخچی و یازیچی. تاریخ، فلسفه و اقتصادیات اوزهرینده ایندییه قدهر ۴ کیتابی نشر ائدیلیبدیر. او جوملهدن: «گرچکچیلر اوچون اوتوپیا» (بو کیتاب دونیانین ۳۲ دیلینه چئوریلیبدیر)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اوستاد «سؤنمز»ین شخصی آرشیوی و کیتابلاری تبریزه گلدی*
گؤرکملی آذربایجان شاعری اوستاد کریم مشروطهچی«سؤنمز»ین مینلرجه الیازمالاری، مکتوبلاری و کیتابلاری تبریزه گلدی.
«اوستاد سؤنمز» بو کیتاب، مکتوب و الیازمالارینی «مهندس علیرضا صرافی»یه وئرمیش و اوستادین ۹۲ یاشی موناسیبتیله «ائل بیلیمی» و «ائوده آل» موسسهلری طرفیندن تبریز شهرینده کئچیریلن آغیرلاما مراسیمینده همین کیتابلار و سندلر سرگیلنمیشدیر.
مهندس علیرضا صرافینین دئدیگینه گؤره، بو قیمتلی کیتاب و سندلر خزینهسی گلهجک نسیللره چاتدیریلماق اوچون صلاحیتلی شخصلر یا تشکیلاتلار طرفیندن ساخلانیلیب قوروناجاقدیر. بو سندلرین تبریز شهرینه گتیریلمهسی «وطنه دؤنن یازیلار» عنوانی ایله دیرلندیریلمیشدیر.
*: خبرین اصلاح اولونموش متنی


text:
Belém do Para, Brazil, 2009
اولوسلارآراسی ایجتماعی فوروم
پان-آمازون خالقلاری اولوسلارآراسی ایجتماعی فوروما قاتیلدیقلاری ایلده، بیز قادینلار دونیانین فرقلی یئرلریندن بئلئم ده بیر آرایا گلمیشیک، یئرلی قادینلار و سیاسی وطنداشلار اولاراق، اورمان منطقه لریندن گلن خلقلرین قادینلاری نین، توپلوملاری میزین کولتورئل فرقلیلیکلرینین چرچیوهسینده، فمینیسمین زنگینلشمهسینده واولوسلارآراسی آتا بئیلیک (پدرسالاری) کاپیتالیست سیستمینین علئیهینه اولان فمینیستی موجادیلهلرین گوجلنمهسیندهکی پایلارینا و یاردیملارینا تأکید ائتمکده ییک.
دونیا فرقلی بوحرانلار گئچیرمکده و بودا بونو گؤستریر کی بو سیستم دوام ائتمهیهجکدیر. مالی، یئمک، ایقلیم، و انرژی بوحرانلاری بیربیریندن آیری اولایلار دئییللر، بلکه هر شئیدن اؤنجه بونلار مدلین اؤز ایچیندهکی بوحرانی گؤستریرلر کی ایشین و یاشاییش چئورهسینین ایضافه ایستیثماراولمالارینا و ایقتیصادداکی مالی سوفتهبازلیقلارا دایانیر.
بیزلر بو بوحرانلارا چاره تاپماق اوچون بازار منطیقینه دایانان راحاتلاییجی جوابلارلا راضیلشمیریق. بو یالنیز او سیستمین دوام ائتمهسینه سبب اولاجاقدیر. بو سیستمه بیر آلتئرناتیو گلیشدیرمهلیییک. بیزلر بیتکی- یاناجاقینی و کاربونی مادهلرین اعتباری بازارلارینی، یاشاییش چئورهسی و انرژی بوحرانینا بیر چاره گؤرن دوشونجه نین علئیهینهییک. بیز فمینیست قادینلار، تولید و مصرف مدلینین دییشمهسینی ایستییریک.
بیز تأکید ائدیریک کی ژئنلرین دییشمهسی ایله اولوشان یئمک مادهلری، یئمک بوحرانینا بیر چاره دئییلدیر. بیزیم آلتئرناتیویمیز یئمک قایناقلارینا میللی حاکیمیتین اویقولانماسی وائکولوژیک- زیراعی تولیدین گلیشمه سیدیر.
ایقتیصاد و مالی بوحرانلا ایلیشکیده، بیز بانکالاری و تیجارتی قورتارما آماجییلا میلیونلارجا دولاری اینسانلارین جیبیندن چیقارتمانین علئییهینهییک. بیز فمینیست قادینلار ایستیخدامین دستکلنمهسینی و اویقون بیر قازانجدان فایدالانما حققینی ایستهییریک. بو سیستمی قوروما تشبوثلرینین بیزیم ضرریمیزه اولمالارینی قبول ائتمهمیز مومکون دئییلدیر. گئنیش ساییدا ایشدن چیقارمالار، ایجتیماعی ساحهلردهکی هزینهلرین آزالدیلماسی و بئله بیر اورتیم (تولید) مدلینین تأکیدله اویقولانماسی، تولیدین تکرارلانماسی اوچون داها چوخ ایش گرکدیریر و بئله بیریاشاییشین دوام ائدیلمهسینه سبب اولور و بو مستقیمأ بیز قادینلارین یاشاییشینی ائتکی لهییر.
بو سیستم اولوسلارآراسی ساحهده اؤزونو قبول ائتدیرمک اوچون میلیتاریزه ائتمهیه و سیلاحلارا متوسیل اولموشدور. سوی قیریمینا سبب اولان نیظامی موجادیله لر اعمال اولونور و قادینلاری ساواش غنیمتی اولاراق گؤروب، جینسی شیددتی بیر ساواش اسلحهسی اولاراق قوللانیر. بوتون اینسانلار زورلا بیر بؤلگهدن باشقا بؤلگهیه گؤندریلیر و اورادا سیاسی قاچاقلارکیمی یاشامایا مجبور اولور. بو نیظامی موجادیلهلرده قادینلارین علئیهینه اویقولانان شیددت، اونلاری اؤلدورمک، و اینسانلیغین علئیهینه اولان باشقا جینایتلر هرگون چوخالیرو بو جینایتلری ایشلهینلر کامیل امنیتده یاشاییرلار.
بیز فمینیست قادینلار، اینسانلارین بیربیرلری ایله، اینسانلارین چئورهلری ایله اولان ایلیشکیلرینین اساسی شکیلده دییشمهلری نی، لئزبیینلرین علئیهینه اولان شیددت (lesbophobia) و گونوموزه قدر حاکیمیتینی سوردورن آتا بئیلیگه دایانان ایرقچیلیغین بیتمه سینی ایستییریک.
بیز بدنیمیزین و جینسللیگیمیزین باشقالاری طرفیندن کنترل ائدیلمهسی نین سونا ائرمهسینی ایستهییریک. بیز اؤز یاشاییشیمیز و یاشادیغیمیز بؤلگه حاققیندا اؤزگور سئچیمه صاحیب اولما حاققینی ایستییریک. قادینلارین ایستیثمارینا دایانان توپلومون تکرار تولید اولماسینین علئیهینه ییک.
بیزساواش و نیظامی بؤلگه لرده یاشایان قادینلارلا بیرلیکده لیگیمیزی اعلام ائدیریک، بیز هاییتیدهکی باجیلاریمیزین سسلرینه سس وئریب و اوراداکی نیظامی ایشغالچیلارین سبب اولدوغو شیددتی قیناییریق. بیزکلمبیادا، کنگودا و ساییسیز قادینلاری کی هر گون بو اؤلکه لرده نیظامی شیددتین قاباغیندا دایانیرلار دستکلییریک. بیز آمئریکانین نیظامی ایشغالینا معروض قالان عراقلی قادینلارلا بیرلیکده لیگیمیزی اعلام ائدیریک.
ایندی غزه شریتینده ایسرائیلین نیظامی سالدیریلارینا معروض قالان فیلیسطینلی قادینلارلا بیرلیکده لیگیمیزی اعلام ائدیب و اورتادوغودا ساواشین بیتمهسی اوچون موجادیلهیه قاتیلیریق.
باریشدا و ساواشدا آتا بئیلیک و ایرقچیلیغین شیددتینین قوربانیلری اولان قارا دریلی و جوان قادینلاری دستکلییریک.
عئینی شکیلده باجیلاریمیزین هیدروالکتریک سدلرین، آغاج و معدن کومپانیلرین، آمازوندا و بوتون دونیاداکی بؤیوک پروژهلرین علئیهینه اولان ساواشلارینی و بو ایستیثمارلارین علئیهینه اولدوقلاری اوچون تعقیب آلتیندا اولان هر کسی دستکلهییب و اونلارلا بیرلیکده لیگیمیزی اعلام ائدیریک. سو حققی اوچون ساواشانلارلا بیرلیکده لیگیمیزی اعلام ائدیریک.
کورتاژ و یا بو حققی ساووندوقلاری اوچون جینایی تعقیب آلتیندا اولان قادینلاری دستکلییریک، هر زاماندان داها گوجلو رادیکال و موحافیظه کار سالدیریلارلا ساواشماق اوچون بیرلیکده اولوب، کورتاژا احتیاجی اولان قادینلارین قانونی حقلری و امنیتلرینین قارانتی آلتینا آلینماسینی دستکلییریک. بیز معلول قادینلارین بوتون ایمکانلاردان ایستیفاده ائده بیلمهلری اوچون موجادیلهلرینی، گؤچمن قادینلارین اؤزگور گئدیش گلیش حقلری نی دستکلییریک.
بوتون بو قادینلار و اؤزوموز اوچون فمینیستی حرکتلری حاکیم سیاستین قاباغیندا دایانان بیر گوج اولاراق دستکلییریک و عئینی شکیلده قادینلارین اؤز یاشاییشلارینی و بیزیم توپلوملاریمیزی دئییشدیرمک اوچون اؤزلری نی اورقانیزه ائتمه تشبوثلرینی، دییالوقلارینی و ایجتماعی حرکتلرینی دستکلییریک.
8 مارس دا و 2010 ایلینین «اولوسلارآراسی آکسیون هفتهسینده» بوتون دونیاداکی فادینلار اولاراق بیزه شیددت اویقولایان و بیزی ایستیثمار آلتیندا توتان کاپیتالیست و آتا بئیلیک سیستمین علئیهینه بیرلشیریک. خیابانلاردا و ائولریمیزده، اورمانلاردا و کندلرده موجادیلهلریمیزده و گونلوک یاشاییشیمیزین ساحهلرینده عوصیان و حرکتیمیزی گؤسترجه ییک.
بیر فوریه 2009 ، بئلئم دو پارا، برزیل.
http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1229&ZoneID=7&FileCategory=1


text:
زلنسکی: تخمیناً ۱۲۰ مین وطنداش ماریوپولدا محاصره آلتیندا
ولودیمیر زلنسکی، ساواشدا روسیا طرفیندن اله گئچریلهن تخمیناً ۱۰۰۰ یئرلشیم یئرینی قورتاردیقلارینی آنجاق هله ایشغال ائدیلهن شهر و یئرلشیم یئرلرینین داها چوخ اولدوغونو وورغولادی
اوکراینا دؤولت باشقانی زلنسکی، روس گوجلرینین اله گئچردیکلری تورپاقلاردان تخمیناً ۵۰۰ مین اوکراینالینین روسیایا چیخاریلدیغینی سؤیلهدی.
ولودیمیر زلنسکی، پرتغال پارلمانینا ویدئو کنفرانس یولویلا خطابیندا،
"روس ایشغالچیلار ایشغال ائتدیکلری تورپاقلاردان داها ایندیدن ان آز ۵۰۰ مین وطنداشیمیزی (روسیایا) چیخاردی. بو تهجیردیر، گئچمیشین ان قورخونج توتالیتار رژیملرینین ائتدیگی بودور" ایفادهسینی ایشلتدی.
سینیردیشی ائدیلهن اوکراینالیلارین سندلرینه ال قویولدوغونو و ارتباطدان محروم بوراخیلدیغینی ایفاده ائدن زلنسکی، "وطنداشلاریمیز، روسیانین اوزاق بؤلگهلرینه گؤندریلیر" دئدی.
ولودیمیر زلنسکی، ۵۷ گونلوک تام بیر ساواشدا روسیا طرفیندن اله گئچریلهن تخمیناً ۱۰۰۰ یئرلشیم یئرینی قورتاردیقلارینی آنجاق هله ایشغال ائدیلهن شهر و یئرلشیم یئرلرینین داها چوخ اولدوغونو وورغولادی.
اوکراینا لیدئری،
"لئوپارد تانکلاری، زرهلی ماشینلار، گمیسووار موشکلری بونلار سیزین صاحب اولدوغونوز و آوروپانین اؤزگورلوگونو قوروماغا کؤمکچی اولابیلهجگینیز شئیلر. بو سببله بو کؤمگی بیزه تامین ائتمک اوچون اؤلکهنیزه مراجعت ائدیرهم" دئیه دانیشدی.
زلنسکی، ماریوپولدا اوکراینالی عسگرلرین یانیندا، چوخو قادین و اوشاقلاردان اولوشان ۱۲۰ مین وطنداشین محاصره آلتیندا اولدوغونو دا سؤیلهدی.
اوکراینا دؤولت باشقانی زلنسکی، اسپانیا و دانمارک باشباخانلاری ایله گرچکلشدیردیگی گؤروشمهنین آردیندان تشکیل ائدیلهن مطبوعات کنفرانسیندا، اؤنوموزدهکی مدتین اؤلکهسینین دوغوسو اوچون چتین اولاجاغینی سؤیلهدی.
زلنسکی، "عسگرلریمیزین یانیندا وطنداشلاریمیز دا وار. بونلارین چوخو قادین و اوشاقلار. تخمیناً ۱۲۰ مین وطنداش ماریوپولدا محاصره آلتیندا" ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
ماریوپولداکی آزووستال فابریکاسیندا تخمیناً ۴۰۰ یارالی اوکراینا عسگرینین اولدوغونو دا بیلدیرن زلنسکی، سؤز قونوسو عسگرلرین موبادیله یولویلا قایتاریلماسی اوچون قارشی طرفه تکلیف وئردیکلرینی ایفاده ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آفاد پاکیستانا 26 مین چادیر گؤندریب
تورکیه ایچ ایشلر ناظیرلیگینین طبیعی فلاکت و فوق العاده حاللار آژانسی (آفاد) پاکیستان-دا داشقین قوربانلاری اوچون ایندییهدک 26 مین چادیر و 400 میندن چوخ قیدا و تمیزلیک باغلاماسی پایلاییب.
ایسراییل عسگرلری بیر فیلیسطین-لینی اؤلدوروب
فیلیسطین ساغلیق ناظیرلیگیندن وئریلن یازیلی آچیقلامادا ایسراییل عسگرلرینین جنینه باسقین زامانی بیر فیلیسطین-لینی باشیندان ووراراق اؤلدوردوگو بیلدیریلیب.
قیرمیزی کتگوریده یئر آلان تروریست ضررسیزلشدیریلدی
تورکیهدهکی اورمان یانغینی ائیلملریندن سوروملو اولان پک پکاکا/کاجکالی صاباح اوغور، میت طرفیندن سوریهنین حلب شهرینه گئچیریلهن عملیاتلا ضررسیزلشدیریلدی


text:
`ابراهیم کالین` نتیجهلر
خبرلر [235]
- ایران-دا اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر
- ایران جمهوباشقانیندان شانگهای امکداشلیق تشکیلاتی آچیقلاماسی
- ایبراهیم کالین: "قیریم اوکراینا اراضیسینین بیر حیسهسیدیر"
- جمهور باشقانی اردوغان ایران-دا
- قالین: سوئد و فنلاند ملموس آددیم آتمالی
- تورکیه، فینلاندیا و سوئد آراسیندا ناتو دانیشیقلاری بو گون ده داوام ائدهجک
- تورکمنیستان دؤولت باشقانی ایراندا
- ایران و تاجیکیستان آراسیندا ۱۷ امکداشلیق آنلاشماسی ایمضالاندی
- ابراهیم کالین سوئد و فینلاندیانین ناتو-یا عضولوک موذاکیرهلری ایله باغلی آچیقلاما وئریب
- رئیسی: بیر مرکز قوردوق
- ابراهیم کالین بایدنه رئاکسیا وئریب
- تورکیه قیرمیزی آی جمعیتی یمنه ارزاق یاردیمی ائدیب
- داعش، قریشینین اؤلدورولدوگونو قبول ائتدی
- قالین: آتیشکسین قالیجی حالا گلمهسی اوچون چالیشیریق
- تورکیه روسیایا قارشی تحریم نظرده توتمور
- قالین، فیلیسطین و اسرائیله ائتدیگی سفری دگرلندیردی
- ابراهیم کالین و جک سالیوان آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- احمدوو:"آذربایجان-دان تورکیه-یه طبیعی گار صادراتی آرتیریلاجاق"
- رئیسی: ایرانین روسیا بازارینداکی پایی آرتابیلر
- رئیسی: نفت صادراتیمیز آرتدی


text:
مولانا جلال الدین رومی فارس می، یوخسا تورک؟
بیلیندیگی کیمی جلال الدین رومی بلخده دوغولموش بیر تورک اولدوغونا باخمایاراق صوفیلیک مکتبی نین قوروجولاریندان بیری اولدوغو و برهان الدین الترمذی یانیندا عربچه تعلیم آلدیغی زامانلار فارسچانی دا یاخشی اؤیرنمیش صوفی و اؤزونو فارس ادبیاتینا حصر ائتمیش بیر ادبی ذات ساییلمیش. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق او هئچ زامان اؤزونو "تاجیک و هند" ائتنیکلرینه و توپلوملارینا منصوب بیلمدیگی نین یانی سیرا تورک اولدوغونو دا وورقولامیش. سید جواد میری مینق جنابلاری نین تلگرام کانالیندا فارس مدنیت راسیستی کیمی تانینمیش سیدجواد طباطبایی آدرئسینه "جلال الدین رومی نه اوچون عثمانلی تورکچه سی دئییل"، فارسچا یازدیغینا داییر بیر ادعا اورتایا قویولاراق جلال الدین رومی نین فارس اولدوغو ادعا ائدیلمیش. بو ادعا تاریخی واقعیتلر ایله اؤرتوشمدیگی اوچون او قیسا یازینی بیر فورصت دئیه جلال الدین رومی نین فارس اولدوغونا داییر اساسسسیز ادعالارا جاواب وئرمه نی یئرینده حئساب ائده ریک. سامان سامنی امضاسی ایله تلگرام کانالیندان اوخویوروق:
"از جناب آقای دکتر سیدجواد طباطبایی در شماره 21 مجله "فرهنگ امروز" مورخ اسفند 1396 مقالهای با عنوان «مصلوبان تیرهای توهم» در صفحات 59-63 منتشر شده است که در این مطلب یک پاراگراف از این مقاله مورد بررسی و نقد قرار میگیرد: آقای دکتر طباطبایی در بخشی از این مقاله آوردهاند: «تقصیر ایرانیان نیست اگر شاعر ملی ملت عثمانی به زبان فارسی مثنوی و دیوان شمس سروده است...این مشکل آن امت است که شاعر ملی او به زبان آن امت سخن نگفته است.». نقدی بر دیدگاه جناب دکتر طباطبایی مبنی بر فارس زبان بودن مولانا وارد است به این دلیل که جناب مولوی همانطور که میدانیم متولد بلخ بوده و مردم بلخ، و همینطور بخشهایی از شهرهای مدائن، به زبان دری سخن میگفتند در حالی که زبان فارسی زبان مردم سرزمین فارس (شیراز کنونی) بوده است. بهاءالدین ولد پدر مولانا هم متولد بلخ و بزرگ شده در مناطقی از جیحون بوده. پس میتوانیم با قطعیت بگوییم زبان مادری جناب مولوی زبان دری بوده و نه زبان فارسی! البته در ایران قرون چهارم تا ششم هجری قمری تنوع زبانهای ایرانی در بین مردم ایران محدود به دو زبان دری و فارسی نمیشد؛ برای مثال مردم خوزستان به زبان خوزیه و مردم شهرهای ری، اصفهان، همدان و نهاوند به زبان فهلویه سخن میگفتند"[1].
اوسته گؤروندوگو کیمی سامان سامنی بلکه ده تاریخی واقعیتلردن خبری اولمایاراق جلال الدین رومی نین ائتنیک منسوبیتی باخیمیندان مغلطه ائتمگه چالیشمیش. سامان سامنی مولانا جلال الدین رومی نی "دری" دیللی قلمه آلارکن او زامانلار "دری" و "فارسی" دئیه ایکی دیل وارلیغیندان سؤز آچماغا چالیشمیش. فارسچانین افغانستاندان بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سینه تورک شاهلاری آتلاری نین اوزنگیسینده گلمیش بیر دیوان دیلی اولدوغونو آرتیق بیلیریک. بو دوغرولتودا پرویز ناتل خانلری-دن اوخویوروق[2]:
"زبان فارسی تنها زبانی در این کشوراست که با ایل (تیره) و یا قوم مشخصی وارد کشورکنونی ایران نشده و مهاجر ادبی و دیوانی، یعنی وارداتی از بلخ و افغانستان و آسیای شرقی: تاجیكستان، و آسیای مرکزی: سمرقند و بخارا، به کشور کنونی ما ایران است. زبان فارسی، به عنوان زبان کاتبان و نه زبان گویشی مردمان از قرن هشتم هجری در ایران کنونی به تدریج به زبان گویشی شهرها (با جذب و حل زبان بومی آنها) مُبدل شده است ."[3]
اوسته گؤروندوگو کیمی اؤزونو فارسلیغا آدامیش و تقدیم ائتمیش پرویز ناتل خانلری ده فارسچانین مهاجر بیر دیل اولدوغونو تاریخی قایناقلار اساسیندا قبول ائتمیش.
"دری"، "درباری" کلمه سی نین قیساتمیشیدیر . دئمک، کیمی سی "هندی"، کیمی سی "تاجیکی" دئدیکلرینه باخمایاراق کیمیلری ده "دری" و عربلر ده تانیمادیقلاری خالقلارا "عجم" آدینی دا وئرمگه چالیشمیشلار. "پارس، پَرس، پِرس" دئییمی نین یونانلار طرفیندن ایران ممالیکی محروسه سی نین گونئیینده کی "کؤرفر و خلیج"ین قوزئی (شمال) ساحیلی جغرافیاسینا وئریلدیگی بیر جغرافی آد اولدوغونو دا قبول ائدرسک، اورتا آسیادان ایران ممالیکی محروسه سینه گتیریلمیش "دری، تاجیکی و هندی" آدلارینی داشیمیش دیله "پارس" بؤلگه سی نین آدی نین عربلشمیش "فارس" واریانتی بیر دیل آدی اولاراق وئریلمه سی ده قبول اولونا بیلر. بیلیندیگی کیمی سلمان دا بو جغرافیادن بیر یهودی اولاراق عربستاندا ایسلامیتی قبول ائتدیگی اوچون "سلمان فارسی" آدی آلمیش. بو مسئله سلمانین ملیتی نین کیم اولدوغونا اساس دئییل، هانکی بؤلگه-دن سلمانین گلمه سینه اساسلانمیش ساییلار.
اوسته آدی چکیلن "دری، تاجیک و هندی" کلمه لر نین فارسچا آدلانماسی ایسه زامان آخاریندا "فارس" کلمه سی اوسته آدی چکیلن آدلاری حذف ائتمه سی و اونلارین یئرینه اوتورماسی نین قبول اولونماسی ایله ایضاح ائدیلمه لیدیر. بئله لیکله فارسچا ایران ممالیکی محروسه سینده کی خالقلار طرفیندن بیر ائتنیک آد اولاراق بو دیلی دانیشان انسانلارا وئریلمیش آد ساییلار. بو گلدیگیمیز قناعته باخمایاراق بعضی فارس تمامیتچیلری فارس آدلی بیر قوم و خالقین وارلیغینی بیله قبول ائتمزلر. اونلار شیادلیق اوزوندن "فارس" آنلاییشینی "ایران" کلمه سی ایله ائشیت و برابر توتارلار. اوسته آدی چکیلن دیله "تاجیک" و "هیندی" دئییلمه مسئله سینه گلدیکده بو دئییملر بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سینه اساسلانمیش بیر دئییم و آد ساییلماز. بو آدلار او زامانکی افغانیستانداکی تاجیک طایفالاری و اونلار دانیشان دیله وئریلمیش آد ساییلارمیش. بلخ تورکلریندن اولان مولانا محمد جلاالدین رومی بو مسئله نی بئله آچیقلار:
"ترکی همه ترکی کند تاجیک تاجیکی کند
من ساعتی ترکی شوم یک لحظه تاجیکی شوم"[4].
"هندی" دئییمی ایسه بو دیلین هیند و هیندوستان کؤکنلی (منشألی) بیر دیل اولدوغونا و سونرالار بلخ و افغانیستاندا اؤزونه یئر آچدیغینا اساسلانار. بو دوغرولتودا گئنه ده مولانا محمد جلال الدین رومی-دن ائشیدیریک:
"بیگانه مگیرید مرا زین کویم
در کوی شما خانهٔ خود میجویم
دشمن نیم ارچند که دشمن رویم
اصلم ترکست اگرچه هندی گویم"[5].
مولانا جلال الدین رومی فارسچا دیوانی نین یانی سیرا تورکچه - فارسچا شعرلری ده واردیر. او شعرلردن بیری سئورمن آدلانار. اوخویوروق:
سیورمن
دانی چرا به عالم، یالغیز سینی سیورمن
چون در برم نیایی، اندر غمت اولرمن
من یار با وفایم، برمن جفا قیلورسن
گرتو مرا نخواهی ، من خود سینی تیلرمن
روی چو ماه داری، من شاد دل ازان
زان شکر لبانت بیر اوپه کنی تیلرمن
تو همچو شیر مستی، دانی قانیم ایچرسن
من چون سگان کویت، دنبال تو گیزر من
فرمای غمزه ات را، تاخون من بریزد
ور نه سنین قولینگدن من یارقه یا باررمن
هر دم بهخشم گویی، بارگیل منیم قانیمدن
من روی سخت کرده،نزدیک تو توررمن
روزینشست خواهم یالغیز سنین یانینگده
همسنچاخیرایچرسن، هم من قمیز ایچرمن
آن شبکه خفته باشی مست وخراب شاها
نوشین لبت بهدندان قییی- قییی توترمن
روزیکه من نبینم آن روی همچو ماهت
جانا نشان کویت ازهرکس سوررمن
ماهی چو شمس تبریز غیبت نمود، گفتند
از دیگری نپرسید،من سویله دیم: آریرمن
***
ماهست نمیدانم، خورشید رخت یانه
بو آیریلیق اوتیده نی اوچون جگریم یانه؟
مردم ز فراق تو، مردم که همه دانند
عشقاوتی نهانبولمس، یانر توشهدی جانه
سودای رخ لیلی،شد حاصل ما خیلی
مجنون کیمی واوئیلا، اولدیم ینه دیوانه
صد تیر زند بردل آن ترک کمان ابرو
فتنه نی آلر کوزلر،چون اویقودن اویانه
ای شاه شجاع الدین،شمس الحق تبریزی
رحمتدن اگر نوله،بیر قطره بیزه گه تامه
***
مرا یاریست ترک جنگجویی
که او هرلحظه برمن یاغی بولغای
هرآن نقدی که جنسی دید با من
ستاند ازمن تا چاخیر آلغای
بنوشد چاخیر و آنگه بگوید:
تلا لا لا تلا ترلم،تلا لای
کیل ای ساقی، غنیمت بیل بو دمنی!
که فردا کس نداند که نی بولغای
الا ای شمس تبریزی نظرقیل!
که عشقت آتش است و جسم مانای
***
رسید ترکم با چهره گل بردی بگفتمش:
چه شد آن عهد؟ گفت: اول باردی
بگفتمشکه: یکینامه ای بدست صبا بدادم
ای عجب آورد؟گفت:گوستردی
بگفتمش چرا به یکه آمدی ای دوست؟
سئییرتدی یولداشیم یولدا، ایردی
مولانانین اوسته کی شعرلرینده ایشلنمیش بیر چوخ تورکچه کلمه لر او زامانکی عثمانلی تورکچه سینده یایقین کلمه لر دئییل، بونلار اویغور تورکچه سی نین اؤزللیکلرینه مالیک ساییلار. بو دیل بوگونکو اؤزبکچه نین کئچمیش بیر واریانتی ساییلار. دئمک، مولانا جلال الدین رومی کیملیک باخیمیندان بیر تورک اولماسینا باخمایاراق بلخ و اونون اطرفینداکی تورکچه دیلی نین اؤزللیکلری و ماهیتینی ده قورویاراق تورکیه نین قونیا شهرینه کؤچموش بیر تورک دوشونور و متفکری ساییلار.
ایشیق سؤنمز، 18.05.2018
[1] سامان سامنی، https://t.me/samansameni1989/10 آلینمیش: سید جواد میری مینق، https://t.me/seyedjavadmiri/4503
[2] پرویز ناتل خانلری نین دبیرستانلار اوچون یازدیغی "دستور زبان فارسی" کتابی ایلک اولاراق 1343 اونجو ایل چاپ تهراندا اولموش. بو کتاب ایللر درس وئریلدیکدن سونرا بیلیکیوردلاریندا و اونیوئرسیته لرده ده درس وئریلمیش.
[3] ضیا صدر: ایران و مسائل ایران: https://azdemokrasi.wordpress.com/tag/دکتر-ضیاء-صدر/ و سلسله مقالۀ "خط و تغییرخط درسرزمین ایران" روزگارنو ازشمارۀ ۱۷۲ تا ۱۸۶ پاریس. آلینمیش: دکترناتِل خانلَری: زبانشناسی و زبان فارسی" صفحۀ (۱۴۶).
[4] جلالالدّین محمّد بلخی رومی، دیوان شمس، غزل شماره 1385.
[5] جلالالدّین محمّد بلخی رومی، دیوان شمس، رباعی شماره 1186.


text:
ابن بطوطه
ابن بطوطه (تام آدی: أبو عبدالله محمد ابن عبدالله اللواتي الطنجي ابن بطوطة) (دوْغوم. ۲۴ شوبات ۱۳۰۴، طنجه، مراکش – اؤلۆم. ۱۳۶۹، فئس)، اوْرتا چاغین ان بؤیۆک سیّاحی "تُحفَة اَلنُظار فی غَرائِب اَلأمَصار وعَجائِب اَلأسَفار" تانینان سیاحتنامه نین یازاریدیر. منسوب اوْلدوغو بربر یا آمازیغی قبیلهسی بربر اصالتلی اوْلوب بئرکا'دان طنجهیه کؤچمۆشدولر. مالکی مذهبینه منسوبدور.
ابن بطوطه، ۱۳۲۵'ده مکهیه حج سفرینه گئدن زنگین، فاسلی بیر مۆسلماندی. بو اثنادا یاشادیغی ماجرالار اوْنو داها اوزاقلارا یوْلجولوق ائتمهگه چکدی. ابن بطوطه، آوروپالیلارین چوْخ آز تانیدیغی آفریقا، اوْرتا دوْغو (خاورمیانه) و اوزاق دوْغو'یا (شرق دور) جسور مسافرتلر ائتدی. ابن بطوطه عرب دیلیندن علاوه تۆرکجه، فارسجا دیللرینی بیلیردی و اوْرتا دوْغو و اوزاق دوْغو سفرلرینده تۆرکجه ایله فارسجانی قوللانیردی.
مکهیه حج سیاحتی
۱۳۲۵ ایلینده ۲۰ یاشیندایکن حج سفرینه گئتمهگه قرار وئردی. قوزئی آفریقا ساحل لریندن توْپراق (قارا) یوْلو ایله قاهره'یه گئتدی. داها سوْنرا نیل ساحلیندن یوخاری چیخاراق قیزیل دنیزی (دریای احمر) آشیب مکهیه چاتماق ایستهسه ده، یوخاری نیل بؤلگهسیندهکی قبیلهلرین بو سیرادا عصیان حالیندا اولمالاری ندن ایله قاهره'یه گئری دؤنمک زوْروندا قالدی. بو سیرادا قارشیلاشدیغی بیر فالچی اوْنا سوریه'نی گؤرمهدن حج'ه گئتمهیهجگینی فال آچدی. بونون اۆزرینه شام'ا دوْغرو یوْلا چیخدی و رمضانی اوْرادا گئچیردی. شام یوْلجولوغو سیراسیندا قودس، بیت اللحم و الخلیل کیمی قوتسال (مقدس) شهرلری زیارت ائتدی. مدینه اۆزریندن مکهیه واراراق حاجی اولدو. آنجاق دؤنۆش یوْلوندا مسافرتلرینی سۆردورمهگه تصمیم توتدو.
بیر کروانا قاتیلاراق بینالنهرین سینیرینا دوْغرو یوْل آلدی و نجف'ده علی'نین مزارینی زیارت ائتدی. بوردان بصره یوْلو ایلا ایصفاهانا گئتدی. بوندان یاخلاشیق اوْن ایل سوْنرا ایصفاهان تئیمورلنک طرفیندن یئرله بیر ائدیلهجکدی. داها سوْنرا شیرازا و هوْلاکوخان طرفیندن یاغمالانمیش اوْلان بغدادا گئتدی. بورادا سوْن ایلخانلی حؤکۆمداری ابو سعید ایله تانیشدی و اوْنون کروانییلا بیر سۆره یوْل آلدیقدان سوْنرا تبریز'ه گئتدی. تبریز، موْغول حملهلرینه قارشی قوْیمایاراق اوْنلارا قاپیلارینی آچدیغی اۆچۆن بؤلگهده ییخیلمادان قالمیش تک بؤیۆک شهر ایدی. ایپک یوْلو اۆزرینده ده یئر آلدیغیندان بؤلگهنین اؤنملی بیر تیجارت مرکزی اوْلموشدو. داها سوْنرا ایکینجی دفعه حاجی اوْلماق اۆچۆن مکهیه دؤندو. مکهده بیر ایل قالاراق ایکینجی بؤیۆک یولجولوغونا حاضیرلاندی.
آفریقا ساحللری بوْیونجا
بو سفر دوْغو آفریقا ساحللریندن گونئیه ایندی. ایلک دوراغی اوْلان عدن'ده هیند اوْقیانوسو اۆزریندن عرب یاریم آداسی'نا گلن ماللارلا تیجارته گیرمهگه و بیر ثیروت صاحیبی اوْلماغا قرار وئردی. آنجاق بو پلانینی اویغولاماغا قوْیمادان اؤنجه ۱۳۳۱ ایلینین باهاریندا سوْن بیر ماجرایا گیرمهگه تصمیم توتدو . داها دا گونئیه گئدهرک اتیوپی، موگادیشو، مومباسا، زنگباردا بیرَر هفته قالدی. موسون یئللرینین دؤنمهسیله گمیسی عرب یاریم آداسی'نا گئری دؤندو. بورادا یئرلَشیک حایاتا گئچمهدن اؤنجه، سوْن بیر سیاحته چیخماغا قرار وئردی و عمان و هومز بوغازی'نی گؤرمک اۆچۆن تکرار یوْلا چیخدی.
بو گۆنون جوغرافی دورومونو اساس توتساق، ابن بطوطه ۴۴ اؤلکهنی زیارت ائتدی و توْپلام ۱۱۷٬۵۰۰ کیلومتر یوْل گئتدی.
ابن بطوطه هند، چین، مالدیو، ایران، افغانیستان، اوْرتا آسیا، بیزانس، ایسپانیا، بالکانلار و .... گزدیکدن سوْنرا، ۱۳۶۹ مغربده دونیادان گئتدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İbn Battuta»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰ مرداد ۱۳۹۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
فاطما خانیم کمینه
١٣-جو عصرین آذربایجان ادبیاتینین تانینمیش نماینده لریندن اولان فاطما خانیم کمینه ١٢٢٠-جی ایلده شوشادا ضیالی عائله سینده آنادان اولموشدور. او، «فانی» تخلصو ایله شعرلر یازان آغا میرزه بیبابانین قیزیدیر. دؤورونه گؤره یاخشی تحصیل آلمیش، آنا دیلی ایله یاناشی فارس دیلینیده مکمل اؤیرنمیشدیر. قاراباغین ساراجیق کندیندن اولان صادیق بی میر زینال اوغلونا اره گئتمیش، بئش اولاد دنیایا گتیرمیشدیر. عمرونون سونلاریندا ایفلیج خسته لیگینه توتولموش و ١٢٧٧-جی ایلده شوشادا وفات ائتمیشدیر.
کمینه شعرلرینی آذربایجان و فارس دیللرینده یازمشدیر. محمد آغا مجتهدزاده «ریاض العاشیقین» کتابیندا اونون بؤیوک دیوانی اولدوغونو و بو دیوانی شخصاً گؤردوگونو یازیر. آنجاق همین دیوان بو گون الده یوخدور. سایرین مختلف جونگلرده و الیازما کتابلاریندا قورونوب ساخلانان اثرلرینی عزیزا جعفرزاده توپلایاراق ١٣۵٠-جی ایلده «گنجلیک» نشریاتیندا چاپ ائتدیرمیشدیر. بورا داکی شعرلر همین کتاب دان گؤتورولموشدور.


text:
آذر آیی گلدیکده، ایکی شعر هئچ زامان بئینیمدن چیخماییر. اونلاری هر گون عزیزلهییب قورویان کیمی بئینیمده فیرلاییرام. اوستاد حبیب ساهیرین «سورگون» و هادی قاراچایین «سونسوزلوق» (اؤزللیکله بو شعرین سون بؤلومونو) شعرلرینی.
ساهیرین بو آیدان اولان نیسگیللی خاطیرهلری بو شعرینده عکس تاپیر. اونو، سورگون شعرینه گؤره آذر شاعیری ده آدلاندیرماق اولار. سورگون شعری، آذربایجان انسانینین آرزولارینی: هم زیروهلره یوکسلدن بَلگهسی، هم ده ائنیشینین، چؤکوشونون آردی کسیلمهین آغیسیدیر(مرثیه).
هادی قاراچای، «باداملیق» اثرینین «سونسوزلوق» شعرینده، تاریخین کؤلگهده قالمیش ایزلریندن دانیشیر. بو تاریخ، بعضن بیر کیچیک مصراعدا بؤیویور؛ بعضن بیر پوفلهنیلن نفَس قدر اوزانیر و یوخا چیخیر. بعضن کؤلگهنین آراسیندان قاچیب ایشیغا چیخان حیات ایزلری کیمی ایشیقلانیر. بو شعری اوخودوقدا، «حبیب ساهیر»ین «سورگون» شعری گؤزومون قاباغیندا جانلانیر. هر ایکیسینده بیر بؤیوک روح وار. نوستالئژی روحو. هر ایکی شعرده، آرزو-ایستکلرینی ایتیرن انسانلارین دویغولاری قایناییر. بیر اؤنملی فرق وار اونلارین آراسیندا: ساهیرین نوستالئژیسی، یوموشاق و لطیف قالیر. انسانی سارسیدیر. انسانی اؤز خینوولاریندا بوغور. هادی قاراچایین نوستالئژیسی ایسه هایقیریر، باغیریر، چیمخیریر. نوستالئژیسینی، ایچینده ساخلاماق ایستهمیر. بیری (ساهیر) او نوستالئژییه قاپیلان انسانلاری دویور، دویغولارینی گؤرور. الده اولان فورصتی پوچا وئریلدییی اوچون اونو گؤتور- قوی ائدیر. او بیریسی ایسه (هادی) نوستالئژییه قاپیلانلاری یاخیندان گؤرمهییب، آنجاق اونلارین نوستالئژیسینی اولوساللاشدیریر. ائپیک مئتافورایا چئویریر. بو، «بیر ایلده مین ایل یاشادیغینا» اؤیونور. او بیریسی ایسه حسرتله چؤنوب آرخایا باخاراق نهیین دوز اولوب اولمادیغینی، هارادا یانلیش یاپیب ـ یایمادیغینی ایچ ائدیر. بونلار هر ایکیسی بیر شئیه دلالت ائدیر. یاشادیغیمیز تورشاـ شیرین تاریخیمیزه.
هه، بیرده آرا وئرمهدن بونو دئمهلییم: ساهیرین نوستالئژیسینین ایچیندن کاراکتئرلری ده تاپماق اولور. یعنی کاراکتئرلرین او آن دویوب-دوشوندویو داها چوخ فاجیعهنی، داها چوخ آجی-آغرینی. کاراکتئرلرین نوستالئژیسی بیر شئیه دوروخوب باخیرلار: آجی-آغرینین سسسیزلیینه. اونلارین دویغولاری ترپنمیر. یعنی باشقا بیر شیئه یؤنلمیر. آنجاق و آنجاق آجیـآغرینی حسرتله گؤرور. هادی قاراچایدا ایسه، آجی-آغرینی گؤرنلر، فاجیعهدن اوزاقلاشمیش. بو آجیـآغرینین داها چوخ ائپیکلییی، غرورو سپهلنیر تاریخ دینامیکینه. دویغو بورادا دینامیکدیر، چیلغیندیر.
ماراقلیدیر هر ایکی شعرین موسیقیسی، ریتمی، اینتوناسیاسی (لحن)، یاراتدیقلاری نوستالئژیلری ایله ده اویغوندور. ساهیرین نوستالئژیسی بیر آغیدیر. ریتمی ده آغی ریتمیندهدیر. سانکی انسانلارین قبری اوستونده اوتوروب آغی دئییر. اوخوجوسونو دا آغلاتماق فیکریندهدیر. هادی قاراچایین نوستالئژیسی ایسه اویاتماق فیکریندهدیر. بورادا هر بیر سطیر، هر بیر مصراعی اوجا سسله اوخوماق اولور. ساهیرده ایسه، سانکی ریتم پیچیلتی کیمیدیر. آخ! بو پیچیلتی نهقدرده انسانی سارسیدیر. دارماداغین ائدیر. دینمهدن، دانیشمادان آدامین اوزونه باخار-باخار آغلاییر. بو آغلاماق منجه ادبیاتین ان دویوملو آغلاماغیدیر.
«هومئر»ین «اودیسه»سینده بیر سؤز وار: «تانریلار، بدبختلییی اونا گؤره انسانلارا یاراتدیلارکی، گلهجک نسیللرین بونونلا «اوخوماق و ایفاچیلیق»لارینا بیر بهانه اولسون». ساهیر اوجومله تانریلارداندیرکی آجیـآغرینی یاراتدی؛ و بوتون گلهجک نسیله آغی دئمهیی، اونلارا آغی دئمهیه بهانه یاراتدی. هادی قاراچای ایسه او جومله تانریلارداندیرکی «هومئر»ین دئدییی کیمی آجیـآغرینی گلهجک نسلین الینده بیر اویانیش سسی اولسون دئیه بهانه کیمی یاراتدی. هادی قاراچای خاطیرهلری دیکسیندیریر. ترپهدیر. قیجیقلاندیریر.
بونلاری بیز، هر ایکی شاعیرین سس تئمبئریندن، سس، ریتم و دیل تاکیدلریندن دویوروق. ساهیرین دیلی بیزی قورخودور، وحشته سالیر. سانکی «تامودان گلن سسه» (=هادی قاراچایدان) جالاشدیریر. هادی قاراچایین دیلی ایسه، قورخونو جانیمیزدان چیخاریر. ایرهلییه ایتهلهییر. هادی قاراچای شعری یارانان نوستالئژییه پاخیللیق ائدیر. چونکو اؤزونون یاشادیغی دؤنمده هله ده او آنی یاشاماق امکانینی تاپماییبدیر. ساهیر ایسه، نوستالئژییه بیر سوچ کیمی یاناشیر. ائوی اود توتوب کول اولان، و اونو سؤندورمهیه هئچ بیر امکانی اولمایان بیر آدام کیمی باخیر. یالنیز الینی قوینونا قویوب آلوون قاینار پوسگورتوسونه باخیر؛ بو باخیش نه قدر ده سارسیدیجیدیر. اونا باخان هر بیر کیمسهنی ده، اؤزوکیمی آلوولاندیریر.
۲۰ آذر- ۱۳۹۴موغان


text:
`15- جولای` نتیجه لر
ینگی لیکلر [35]
- 15 جولای دموکراسی و ملی بیرلیک کونی
- ایردوغان 15 جولای ییل لیگی مناسبتی بیلن پیام ترقه تدی
- جاپانده بیر پیلوت حیاتی نی یوقاتدی
- تورکیه ده میلادی 2016- ییل 15- جولای کونیدن کیین یوز بیرگن ینگیلیک لر
- جمهوررئیس ایردوغان مهم بیانات لر بیردی
- تورکیه ده 15- جولای خائنانه کودتا تشبثی نینگ بیشینچی ییلی مناسبتی بیلن مراسم لر بولیب اوتدی
- ایردوغان: 15- جولای ظفری ملت نینگ ظفریدیر
- 15- جولای شهید لری جهان گه توشینتیریلدی
- 15- جولای: تورکیه نی یینگیش ممکن ایمس
- ایردوغان جمهور رئیسلیک مجتمعیده شهید عایله لری پروگرامیده صحبت قیلدی
- 15 جولای پروگرامیده تورکیه بویوک ملت مجلس باشلیغی صحبت قیلدی
- ایردوغان 15 جولای دموکراسی و ملی بردملیک کونی مناسبتی بیلن اویوشتیریلگن پروگرام گه قتنشیب صحبت قیلدی
- فتح الله چی ترور تشکیلاتی قول اورگن تونتریش تشبثیدن 4 ییل اوتدی
- تاریخده بوگون قیسی حادثه لر یوز بیرگن؟ 31 - جولای
- تاریخده بوگون قیسی حادثه لر یوز بیرگن؟ 30 - جولای
- تاریخده بوگون 29- جولای
- بوگون تاریخده قنده ی ینگی لیک لر یوز بیردی؟ 26 جولای
- بوگون تاریخده قنده ی ینگی لیک لر یوز بیردی؟ 25 جولای
- تاریخده بوگون 24 - جولای
- تاریخده بوگون 23 - جولای
- تورکیه 15 جولای مقاومتینی یاد ایتماقده
- دقیقه دقیقه تورکیه ده میلادی 2016- ییل 15- جولای کیچه سی یوز بیرگن حادثه لر
- 15 جولای داستانی
- تورکیه ده 2016- ییل 15 جولای ده قیلینگن کودتا تشبثی بیلن علاقه لی ینگی تصویر لر
- میلادی 2016- ییل 15- جولای کونی تورک ملتی زورانلیککه اجازت بیرمه دی
- جمهور رئیسلیک مجتمعیده 15 جولای بیلن تیگیشلی کنسرتدن فوتوگالری
- 15 جولایده واسطه لر مجلسده
- 15 جولای اعلان کامیونلری و شعار تشووچی اوچاقلر آرقه لی بیلدیریلدی
- خائینانه تونتروو تشبثیدن 4 ییل اوتدی
- میلادی 2016- ییل 15- جولای کونی تورکیه ده قیلینگن خائنانه کودتا تشبثی دن تصویر لر


text:
بیری وارمیش، بیری یوخموش. اوجا داغین اتهییندهکی آغاجین باشیندا بیر قوش یووا قورموشدو. گونلرین بیر گونونده، ناغیلیمیزین قوشو یوواسیندا، اوچ یومورتا قویار و بالالاری یومورتالاریندان چیخانادک اونلارین اوزهرینده یاتار. سونوندا او گون گلیب چاتار و قوشون بالالاری یومورتالارینی سیندیریب، ائشیک دونیاسینا آددیم قویارلار.
نئچه گون گئچندن سونرا یومورتادان یئنی چیخان بالالار، اؤز آنالارینین سسینه ایلگی گؤسترمهمکلری آنا قوشو فیکر- خییالا سالار. سونوندا بالالارینین کار اولدوقلارینی و هئچ بیر سسی ائشیده بیلمهدیکلرینی آنلار، آمما آنانین اصیل دردی اوندان سونرا باشلار. آنالارینین سسینی ائشیده بیلمهین بالاجا قوشلار، اؤز آنا دیللرینده ده اؤتمهیی باجارمادیلار. بئلهلیکله آنا قوشون دردی ایکی قات اولدو. آرتیق اوچماقلارینی باجارانا قدهر او کار و دیلسیز بالاجا قوشلاری، بؤیوتمهدن باشقا چارهسی یوخودو.
تاکی او گون گلیب چاتار. کیچیک قوشلار آرتیق یئترینجه بؤیوموشدولر و اوچماق واختلاری یئتیشمیشدی، آمما نه یازیق کی آنا قوش نه قدهر چالیشدی، هئچ بیر شکیلده اوشاقلارینا اوچمایی اؤیرهده بیلمهدی. یازیق آنانین آرتیق بئلی بوکولدو. قول قانادی سینمیش کیمی، آغاجین بیر بوداغیندا سس سیز- صداسیز اوتوردو و کدرلی کدرلی اؤولادلارینا باخیب آغلادی و سونوندا اوتوردوغو بوداقدا یوخوسو توتدو.
یوواسینی اونون اوزهرینده قورموش اولان آغاج، آنا قوشون آغلاماق سسینی ائشیدر و اورهیی رحمه گلر. گئجه یاریسی آنانین و اوچ بالاسینین یوخولارینا گیرر و او دؤرد قوشا اؤنملی بیر سیر آچیقلایار: ” آنا دیلینده اؤته بیلمهین قوش، هئچ بیر زامان اوچا بیلمز. ”
آغاج، قوشلارین رویالاریندا بونلاری دئییب و اؤز سؤزلرینه گئنه داوام ائتدی:
“منیم یئددی گئجه سیزین رویالاریزا گیرمه حاققیم وار. سیز اوچ بالاجا قوش! منه یاخشی قولاق آسین. دوزدور کی حقیقی دونیادا ائشیده بیلمیرسیز، آمما رویالاریزدا کی آنازین سسینی ائشیدیب و آنا دیلینیزده اؤتمهیی اوندان اؤیرهنه بیلرسیز. آنا دیلیزده اوخویا بیلسز، ایستهدیغیز یئرلره راحات راحات اوچا بیلرسیز”
رویالارینا اینانیب و آغاجین اونلارا دئدیکلریندن موتلو اولان آنا قوش و بالاجا قوشلارین بیریسی، بیرآن یوخولاریندان دیک داشلاندیلار. اؤتمهیه و اوچماغا اؤنم وئرمهین ایکینجی بالاجا قوش، تیکسینیب و یوخوسوندان دوردو، آمما گئنهده باشینی قویوب یاتدی. رویالارا اینانمایان اوچونجو بالاجا قوش یئریندن هئچ دبشمهدی. سانکی رویا بئله گؤرمهمیشدی.
ائرتهسی گئجهدن تام یئددی گئجه بویونجا، سئحیرلی آغاج، آنا قوشو اؤز یانینجا بالاجا قوشلارین رویالارینا آپاردی. آنا قوش رویالاریندا، بالالارینا اوخودو. اوچ بالاجادان، یالنیز بیرینجیسی کی رویالارینا اینانمیشدی، آناسینا قولاق آسیردی.
ایکینجی بالاجا، آناسینین سسینی ائشیدیردی. حتتا اونون کی کیمی اؤتوب، اوچا بیلهجهیینی ده بیلیردی، آمما اوچماغین اؤنملی اولدوغونو دوشونموردو. آناسینین بیرگون یووادان آیریلاجاغیندان و تک باشلارینا، آج و سوسوز شکیلده او یووادا قالاجاقلاریندان دا هئچ بیلگیسی یوخودو، بونا گؤره ده آناسینا قولاق آسمیردی.
اوچونجو بالاجا ایسه رویالارا اینانمادیغیندان دولایی، نه آناسینی یوخوسوندا گؤردو، نه ده اوندان اؤتمهیی اؤیرندی. شیرین شیرین باشینی قویوب یاتدی و هئچ بیر رویا گؤرمهدن گئجهنی سحر ائلهدی.
سککیزین گونون سحریسی، بیرینجی بالاجا قوش ائلهدیغی ایشه هئچ اؤزو ده اینانمادی. آناسی کیمی اؤتمهیه باشلامیشدی و اؤتونجه ده، اؤز سسینی ائشیده بیلیردی. آرتیق هم اوخویوب هم ده ائشیدیردی. سونرا بیرآن نفسینی سینهسینده حبس ائلهدی و قانادلارینی چیرپمایا چالیشدی.
یووادا قالان ایکی بالاجا قوش، گؤی اوزونده آنالاری و بیرینجی بالاجا قوشو یانی قارداشلارینین اوچماقلارینی و یاواش یاواش یووادان اوزاقلاشماقلارینی گؤروردولر، آمما هله گئنهده، اونلارین اؤز آنا دیللرینده اؤتمهلرینی ائشیده بیلمیردیلر و یالنیزجا او حسرت دولو باخیشلاریلا، اوچوب گؤزدن ایتمهلرینه باخیردیلار.


text:
(29)
آللاهئن گؤزۆکمەسی (تجللی)
“تجللی“؛ گؤزۆکمک، اۇرتایا چئقماقتئر. آللاهئن تجللی أتمەسی دە، اۇنون گؤزۆکمەسی وەیا گۆجۆنۆن اۇرتایا چئقماسئ آنلامئندا قوللانئلئر.
شەیح أفندی: (آلنئنئ گؤسترەرک) شەیحلرین آلنئ آینادئر. اۇرادا آللاە تجللی أدر.
بایئندئر: آللاە تعالا، بیر اینساندا ناسئل گؤزۆکۆر؟ بونون دلیلی نەدیر؟
شەیح أفندی: آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ ﴿۱۴۳﴾ (سورة الأعراف)
موسا بلیرلنن واقیتتە گلیپ دە راببی اۇنونلا قۇنوشونجا دەدی کی: “راببیم! بانا کندینی گؤستر دە، سنی سەیرەدەییم.” دەدی کی: “بنی گؤرەمزسین، آما شو داغا باق؛ أگر یریندە قالابیلیرسە، داحا سۇنرا بنی گؤرۆرسۆن!” راببی داغا گؤرۆنۆر گؤرۆنمز اۇراسئنئ دۆمدۆز أتتی. موسا دۆشۆپ بایئلدئ. کندینە گلینجە دەدی کی: “سانا بۇیون أگریم، سانا یؤنلدیم. بن مۆمینلرین أن اؤندە اۇلانئیئم.” (آعراف سورەسی؛ 143)
آللاە بیر داغدا تجللی أتتیگینە گؤرە، بیر اینساندا تجللی أدەمز می؟
بایئندئر: آللاە داغدا (داغئن ایچیندە) تجللی أتمەدی، یاعنی گؤزۆکمەدی؛ داغا تجللی أتتی (داغا گؤزۆکتۆ) وە داغ پارچالاندئ، موسا دا بایغئن دۆشتۆ.
شەیح أفندی: ایشتە شەیح داغ یریندە، مۆرید دە موسا (ع) ماقامئندادئر.
بایئندئر: بو نە بیچیم دلیل گتیرمە، نە بیچیم قئیاستئر؟ آللاە تعالا داغدا گؤزۆکمەدی، داغا گؤزۆکتۆ. آللاهئن اینسانا تجللی أتمەیەجگی، یاعنی بو دۆنیادا بیر اینسانا گؤزۆکمەیەجگی یوقارئداکی آیتتە آچئقچا بلیرتیلمیشتیر.
سیز کندینیزی داغ ایلە می قئیاسلارسئنئز؟ اینسان داغا بنزەر می؟ اینسانلا داغ آراسئندا ناسئل بیر بنزەرلیک قورویۇرسونوز؟
بنزتمەیی دۇغرو سایساق، تجللیدن سۇنرا شەیحین پارامپارچا اۇلماسئ گرکیر. چۆنکۆ داغ پارامپارچا اۇلموشتو.
شەیح أفندی: آللاە شەیحلری قۇرور. آللاهئن گۆجۆ بونا یتمز می؟
بایئندئر: آللاهئن گۆجۆنۆن یتمەدیگی نە وار کی؛ آما اۇنون گۆجۆیلە دلیل گتیریلمز. آللاهئن شەیحی قۇرویاجاغئنئن دلیلی نەدیر؟
آیرئجا آللاهئن داغا تجللی أتمەسی، اؤزل بیر اۇلایدئر؛ بونون قئیاسلاناجاغئ بیر شەی یۇقتور. چۆنکۆ اۇلاغان دئشئ بیر اۇلایا بنزتمە یاپئلاراق بیر حۆکمە وارئلاماز.
شەیح داغا، مۆریدی دە موسایا (ع) بنزتتینیز. بونو حانگی مانطئقلا یاپتئغئنئزئ آنلاماق مۆمکۆن دگیل!
مۆرید: تجللی مسئلەسینی نییە یانلئش دگرلندیرییۇرسون؟ بو، شەیح أفندینین بۆتۆن داورانئشلارئیلا مۆریدلرینە اؤرنک حالە گلمەسیندن باشقا بیر شەی دگیلدیر.
بایئندئر: آللاهئن، شەیحین بدنینە گیردیگینی می سؤیلەمک ایستییۇرسونوز؟
مۆرید: حایئر، آصلا اؤیلە دەمییۇروم. شەیحین اؤرنک اۇلماسئندان باحثەدییۇروم.
بایئندئر: اؤرنک اۇلماسئ ایچین آللاهئن، شەیحین آلنئندا گؤزۆکمەسی می گرکییۇر؟
شەیح أفندی: شەیحین ایکی گؤزۆنۆن آراسئ فەییض قایناغئدئر. رابئطادا، ایکی گؤزۆن آراسئنداکی حایال حازینەسی ایلە مۆرشیدین روحانیەتینین یۆزۆنە حاتتا ایکی گؤزۆنۆن آراسئنا باقئلئر.
بایئندئر: ایشین سئررئ شیمدی چؤزۆلدۆ. شەیحین آلنئندا آللاە تعالانئن تجللی أتمەسینە نەدن ایحتیاج دویدوغونوزو شیمدی آنلادئم. بیر یانلئش، سیزی باشقا بیر یانلئشا زۇرلویۇر.
اؤنجە رابئطا دییە بیر شەی اویدوردونوز؛ اۇنو قابول أتتیرەبیلمک ایچین دە آللاهئن، شەیحین آلنئندا تجللی أتتیگینی اویدورمانئز گرکلی!
چۆنکۆ مۆرید رابئطا یاپارکن، شەیحینین روحانیەتینی حایال أدییۇر وە ایکی گؤزۆنۆن آراسئنا، یاعنی آلنئنئن اۇرتاسئنا باقتئغئنئ دۆشۆنۆیۇر. سیزە گؤرە اۇراسئ فەییض قایناغئدئر. سۇنرا شەیحینە قارشئ کندینی اییجە آلچالتئپ اۇنا یالوارئیۇر، اۇنو آللاە ایلە کندی آراسئندا وسیلە قئلئیۇر.
بورادا شەیحین آلنئنئن آینا سایئلماسئنا وە اۇرادا آللاهئن گؤزۆکمەسینە ایحتیاج دویویۇرسونوز. یۇقسا مۆریدلری ناسئل قاندئراجاقسئنئز!
باعضئ تاصاووف کیتابلارئندا داحا ایلری گیدیلەرک، آللاهئن ایسیملرینین وە صئفاتلارئنئن شەیحتە گؤزۆکتۆگۆ ایفادە أدیلیر. یاعنی سیزە گؤرە شەیح، آرانئزدا یاشایان آللاە اۇلور حاشا!
(30)
گییم قوشام
مۆرید: بۆتۆن بونلارئ سؤیلۆیۇرسونوز، آما غایرئ مۆسلیملر گیبی ألبیسە گیینییۇرسونوز!
بایئندئر: موحاممدین (ص) زامانئندا مۆسلۆمانلارلا غایرئ مۆسلیملرین گییم قوشاملارئ فارقلئ دگیلدی. مۆسلۆمان اۇلان هیچ کیمسەیە ألبیسە مۇدلینی دگیشتیرمەسی سؤیلنمزدی. هیچبیر مذهبتە قادئن وەیا أرکک ایچین بلیرلنمیش بیر ألبیسە مۇدلی یۇقتور.
باعضئ ألبیسەلر، بیر اۆنیفۇرما اۇلموشتور. عاسکرین وە پۇلیسین اۆنیفۇرماسئ گیبی، غایرئ مۆسلیملرین اۆنیفۇرماسئ حالینە گلمیش ألبیسەلر اۇلابیلیر. بیر ألبیسە کافیرلیک سیمگەسی حالینە گلمیشسە، اۇنو گییمک جائیز اۇلماز. عاسکر وە پۇلیس قئیافتلری زامان زامان دگیشتیگی گیبی، غایرئ مۆسلیملرین سیمگەسی اۇلان ألبیسەلر دە دگیشەبیلیر. فئقئە کیتابلارئندا بو سیمگەلرلە ایلگیلی حۆکۆملر واردئر.


text:
ادوارد چارلز پیکرینق
ادوارد چارلز پیکرینق (اینگیلیسجه: Edward Charles Pickering) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۹ ژولای ۱۸۴۶ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۲ ایل عومر ائلهییب و ۳ فوریه ۱۹۱۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ادوارد چارلز پیکرینق هاروارد بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Edward Charles Pickering»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ادوارد چارلز پیکرینق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آلاچیق، گؤزل گؤرکمی ایله سانکی باش قالدیریب اللرین قوینونا آلارکن داغلارا باخیب، گؤیلره سورتوشونده، قالانمیش اودون رقصه گلن قیغیلجیملاری، سانکی آتش، اویون هاواسی چالدیریر دئیه، ترهکمهیه باشلامیشدی. قوجا کیشی، موسی دوستومون قوهوملاریندان بیریسی و قوجا بیلی (qoca bəyli)ائلیندن ایدی.
ایلین بو گؤزل واختیندا گلیب یایلاقلاری گزمهییمیزی و دولاشماغیمیزی، خوشگلدین دئیهرک، گؤزل قارشیلامیشدی و ایندی آخشام چاغی اودون قاباغیندا، قیزیل قان رنگینی یامسیدان دملنمیش چایلارین اینجه بئل ایستکان لارا سوزولمهسینه بیرگه باخیردیق. گؤزل سؤزلر گئدیردی. سؤزلر ایندیلیکدن باشلاییب کئچمیشلره و حتی اسکیلره اوزانیب یاشلی کیشینین دیلیندن آچدیم صاندیغی توکدوم پانبیغی سؤزونو ائشیتمهمهیه قدَر داوام ائتدی. ساوالان اتهیینین یایلاقلاریندا سو جوشان کیمی سؤز جوشور. چوخ زامانلار آدین ائشیدن کیمی منی باشقا دونیالارا گؤتورن “آت گؤلو”نون آدی خیالیمدا دینج قالماییب و هئی بینیمده جانلاناراق آغزیمدان چیخماق ایستهییردی و سونوندا بو آدی سؤیلهدیم و قولاقلاریم بو تلَسگن و بیر یئرده قالمایان سؤزو ائشیتدی . بو سؤزو سؤیلهین کیمی اودون بیر آنلیق دورماسینا و حتی سسیمین اوجالیب داغلاردان – داشلاردان بئله ترس صداسی گلمهسینه اینانان کیمی اولدوم. اوشاقلیق چاغلاریندا گئجهلر گؤردویوم او قیرمیزی مینجیقلار کیمی.
یاشلی کیشی بو سؤزو ائشیدن کیمی هر سورغونون جوابین بیلن بیر بیلیجی معلیمه تای درین بیر نفس آلیب گؤزلری پارلادی.
-سنجه اوجا داغلار باشیندا بیر گؤلون آدی نهدن آت گؤلو اولا بیلر؟
-منجه بو بیر حیکایهدن قایناقلانا بیلر.
-سنجه حیکایهلر دوغرودور مو؟
-منجه دَییشیلیب باشقا واریانتلارا دؤنسه ده نهدنسیز بیر حیکایه اولابیلمز.
یاشلی کیشی سویلهدی: “آتام یوز اییرمینی یاشامیشدی آتاسی دا ائله جه ، منیم ایسه سکسن بلکه ده دوخسان یاشیم اولا اولمایا. یایین اورتا آیلاریندا بیر گئجه وار، یوز ایللرجه بوندان قاباق آدلیم اولان بیر گئجه. او بیر گئجه ده منیم آتا – بابالاریم بو گؤلون هندهورینه گلیب قلبی(بیر آز هوندور) بیر یئرده دورارمیشلار. گئجه یارینی اؤتنده اوزاقلاردان چاپاغان بیر آتین کیشنهمه سسی گلرمیش، گئتدیکجه بو سس اوجالیب و گولوو اؤتن بیر آتین چاپماق سسی گلیب، اؤزو گؤرونمهدن فینخیریب کیشنهییب دیرناقلارییلا یئری ائشیب سویو لپهلندیریب، چاپارکن اوزاقلاشارمیش. بو آتا، گئجهنین قارانلیغی کیمی گؤزه گؤرونمهدیینه گؤره “قارا” دئیرمیشلر. بیر آسلان و باهادیر ساواشچینین آتی ایمیش. قنیملر او باهادیری توتوب آما آتینی توتا بیلمهمیشلر. آت او قنیملرین قوماراسیندان قاچاراق داغلاردان داشلاردان کئچیب بو گؤله یئتیشر و اؤزونو قنیملرین قوماراسیندا گؤرن کیمی اؤزونو گؤله تاپشیریب، سولارین ایچینده گؤزدن ایتر………
بو قدَر آغیر و اینانیلماز سؤزلری ائشیدن کیمی سانکی یوخو گؤرورم سسلندیم:
-او باهادیرین آدی نه ایمیش؟
یاشلی کیشی گولومسهدی:
-یئنییئتمهلر اونا بابک دئییرلر ….
یای۱۳۹۱


text:
قورئاندا رسول کلیمەسییلە ملک دگیل، اینسان قاصدەدیلدیگیندە بو رسول، ریسالت دئشئندا بیر اینسانئن بیر اینسانا گؤندردیگی ألچی آنلامئندا قوللانئلابیلمکتەدیر.
مثەلا شو ایکی آیتتە گچن رسول وە مۆرسل کلیمەلری، بیر اینسانئن دیگر بیر اینسانا گؤندردیگی ألچی آنلامئندادئر:
وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ فَلَمَّا جَاءَهُ الرَّسُولُ قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ اللَّاتِي قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ إِنَّ رَبِّي بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌ ﴿۵۰﴾ (سورة یوسف)
کرال دەدی کی: “اۇنو بانا گتیرین!” ألچی گلدیگیندە یوسوف شونلارئ سؤیلەدی: “أفندینە دؤن دە سۇر باقالئم، أللرینی کسن قادئنلار نە بولموشلار؟ بنیم أفندیم (اۇلان آللاە) اۇنلارئن اۇیونلارئنئ بیلیر.” (یوسوف سورەسی؛ 50)
وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ ﴿۳۵﴾ (سورة النمل)
“بن اۇنلارا بیر هدیە گؤندرەجک وە ألچیلرین نە گتیرەجکلرینە باقاجاغئم.” (نمل سورەسی؛ 35)
یینە قورئاندا رسول کلیمەسی، ریسالتلە ایلگیلی بیر واحیە موحاطاب اۇلمایان آنجاق ریسالتی تبلیغ أدن کیشی آنلامئندا دا قوللانئلئر. یاسین سورەسیندە ذیکری گچن مۆرسللرلە؛ نوح، عاد، ثمود، لوط وە أیکە حالقئنئن یالانلادئغئ بیلدیریلن مۆرسللر، بو حالقلارا گؤندریلن نبیلرین، چەورە بؤلگەلرە گؤندردیگی ألچیلر اۇلمالئدئر. رسولوللاە دا چشیتلی یرلرە ألچیلر گؤندرەرک ریسالتین تبلیغ أدیلمەسینی ساغلامئشتئر. رسولوللاهئن موعاذ بین جبلی یمنە گؤندریرکن، اۇنون ایچین قوللاندئغئ ریوایت أدیلن “آللاهئن رسولۆنۆن رسولۆ” ایفادەسی دە دیققات چکیجیدیر.
رسول، قورئاندا نبینین صئفاتئ اۇلاراق دا قوللانئلئر. بو دورومدا؛ “هر نبی رسولدۆر آنجاق هر رسول نبی دگیلدیر.”
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ ﴿۱۴۴﴾ (سورة آل عمران)
موحاممد سادەجە بیر ألچیدیر. اۇندان اؤنجە دە نیجە ألچیلر گلدی گچتی. شیمدی اۇ اؤلسە وەیا اؤلدۆرۆلسە، سیز گری می دؤنەجەسینیز؟ کیم گری دؤنرسە دؤنسۆن، اۇنون آللاها بیر ضارارئ اۇلماز. آللاە شۆکرەدنلری اؤدۆللندیرەجکتیر. (آلی عیمران سورەسی؛ 144)
آیتتە، موحاممددن (ع) رسول اۇلاراق باحثەدیلیر. اۇ، آللاەتان واحی آلمئشتئر. یاعنی بیر نبیدیر. پک چۇق آیتتە اۇنا نبی اۇلاراق حیطاب أدیلیر. آنجاق اۇنون تۆم نبیلر گیبی، رسول واصفئیلا کندیسینە ایندیریلنی تبلیغ أتمە گؤرەوی واردئر.
یۆجە آللاە شؤیلە بویورماقتادئر:
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ… ﴿۶۷﴾ (سورة المائدة)
أی رسول! راببیندن سانا ایندیریلنی تبلیغ أت. بونو یاۆمازسان اۇنون ألچیلیگینی یاپمامئش اۇلورسون… (مائیدە سورەسی؛ 67)
یوقارئدا دا گچتیگی اۆزرە، نۆبۆووت وە ریسالتلە ایلگیلی قوللانئملارئندا رسول کلیمەسی، قورئاندا کندیسینە ریسالتلە ایلگیلی بیر واحی ایندیریلمەین یاعنی نبی اۇلمایان کیشیلر ایچین دە قوللانئلئر. بو دورومدا بو رسول، نبیلرین گؤندرمیش اۇلدوغو کیشیلر اۇلابیلەجگی گیبی، آللاهئن هر مۆمینە یۆکلەدیگی، ریسالتی تبلیغ أتمە گؤرەوینی یرینە گتیرمەیە چالئشانلار دا اۇلابیلیر.
آللاهئن حۆکۆملرینی هرکس، هر زامان بیریلرینە اولاشتئرما غایرتی ایچیندە اۇلابیلیر. قورئانئن تبلیغ أدیلمەسی، سادەجە نبیلرین دگیل هرکسین گؤرەویدیر.
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴿۱۸۷﴾ (سورة آل عمران)
آللاە، کندیلرینە کیتاب وریلنلردن؛ “اۇنو اینسانلارا کسینلیکلە آچئقلایاجاقسئنئز وە گیزلەمەیەجکسینیز” دییە کسین سؤز آلدئ. اۇنلار ایسە، اۇ کیتابئ بیر کنارا ایتتیلر وە بونا قارشئلئق گچیجی بیر بدل آلدئلار. آلدئقلارئ اۇ شەی نە کؤتۆدۆر! (آلی عیمران سورەسی؛ 187)
آیتتە کندیلرینە کیتاب وریلمیش اۆممتلردن، أللریندەکی کیتابئ گیزلەمەییپ تبیین أتمەلرینە دائیر سؤز آلئندئغئ بیلدیریلمکتەدیر. باقارا سورەسینین 159-نجو آیتیندە دە، وریلن بو گؤرەوی یرینە گتیرمەینلرین آللاە داحیل تۆم وارلئقلار طارافئندان دئشلاناجاقلارئ، 160-نجئ آیتتە ایسە بونلارئن آنجاق دؤنۆش یاپئپ دوروملارئنئ دۆزلتمەلری وە آللاهئن آیتلرینی تبیین أتمەلری حالیندە باغئشلاناجاقلارئ حابر وریلمکتەدیر.
بو، رسوللرە وریلن ریسالتی تبلیغ أتمە گؤرەویندن باشقا بیر شەی دگیلدیر وە شو آیتە گؤرە بو گؤرەو قئیامتە قادار دوام أدەجکتیر:
مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا ﴿۴۰﴾ (سورة الأحزاب)
موحاممد، أرککلرینیزدن هیچبیرینین باباسئ دگیلدیر. فاقاط اۇ، آللاهئن رسولۆ وە نبیلرین سۇنونجوسودور. آللاە هر شەیی حاققئیلا بیلندیر. (آحزاب سورەسی؛ 40)
آیتتە، رسولوللاهئن سۇن نبی وە دە رسول اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر. نبیلیک بیتمیشتیر آما رسول یاعنی قورئان ألیمیزدەدیر. رسوللر آراجئلئغئیلا ریسالتین تبلیغی قئیامتە قادار دوام أدەجکتیر. یوقارئدا دا سؤیلەدیگیمیز گیبی نبی واصفئنئ تاشئمایان رسوللر، آللاهئن ریسالتینی تبلیغ غایرتی ایچیندە اۇلان هرکس اۇلابیلەجگی گیبی بیر نبینین گؤرەولندیردیگی کیشیلر دە اۇلابیلیر. رسول کلیمەسینین بو آنلامدا قوللانئمئ، رسول گؤندریلمەدیگی سۆرەجە سۇروملولوق اۇلمادئغئنا وە هر قاومە کندی دیلییلە رسول گؤندریلدیگینە دائیر آیتلرە دە اویغون دۆشمکتەدیر.
نۆبۆووت وە ریسالتلە ایلگیلی قوللانئلدئغئندا قورئاندا رسول وە نبیلر ایچین بیرتاقئم واصئفلاردان باحثەدیلمکتەدیر. اۇنلارا واحیەدیلدیگی، کیتاب وە حیکمت وریلدیگی، واحی قۇنوسوندا قۇرونموش اۇلدوقلارئ، تبلیغ أدیجی، اویارئجئ، مۆژدەلەیجی، چاغئرئجئ، حاطئرلاتئجئ وە شاهید اۇلدوقلارئ، کیتابئ اۇقویوپ اینسانلارا کیتابئ، حیکمتی وە بیلمەدیکلرینی اؤگرتتیکلری، اینسانلار آراسئندا حۆکۆم وریجی وە اۇنلارئ گلیشتیریجی اۇلدوقلارئ بیلدیریلمکتەدیر. واحی آلما دئشئندا بو واصئفلارئن، ریسالتی تبلیغ أدن هرکس ایچین گچرلی اۇلابیلەجگینی سؤیلەیەبیلیریز.
مثەلا آحقاف سورەسینین 29-نجو آیتیندە شؤیلە بویرولماقتادئر:
وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قَالُوا أَنْصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلَى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ ﴿۲۹﴾ (سورة الأحقاف)
اۇ گۆن بیز، جینلردن بیرقاچئنئ قورئانئ دینلەسینلر دییە سانا گؤندرمیشتیک. بونلار قورئانئ دینلەمک اۆزرە ایکن بیربیرلرینە؛ “سوسون دا دینلەیەلیم” دەمیشلر، دینلەییپ بیتتیکتن سۇنرا دا قاویملرینی اویارماق ایچین گری دؤنمۆشلردی. (آحقاف سورەسی؛ 29)
سؤزۆ أدیلن جینلردن بیر گروپ، قاویملرینە اویارئجئ اۇلاراق گیدییۇرلارسا، بونلار رسوللۆک گؤرەوی یاپمئش اۇلورلار. قورئانئن “بشیر”، “نذیر”، “هادی” گیبی واصئفلارئنئن اۇلماسئ، قورئانئ تبلیغ أدنلرین مجازن دە اۇلسا رسوللۆک گؤرەوی یاپتئغئ آنلامئنا گلیر. مجازن دییۇروز چۆنکۆ بو واصئفلار آصلن کیتابا عائیدتیر.
شؤیلە تۇپارلایابیلیریز:
قورئاندا رسول کلیمەسی هم ألچی هم دە ألچینین تبلیغ أتتیگی شەی آنلامئندا قوللانئلئر.
اؤتە یاندان ألچی ایلە باعضن ملکلر باعضن دە اینسانلار قاصدەدیلیر.
ألچی ایلە اینسانلارئن قاصدەدیلدیگیندە اۆچ دوروم اۇرتایا چئقار:
قاصدەدیلن؛ بیر اینسانئن بیر باشقا اینسان گؤندردیگی ریسالت دئشئ ألچی آنلامئنا گلەبیلیر.
قاصدەدیلن؛ کندیسینە نبیلیک وریلن کیشینین واصفئ آنلامئنا گلەبیلیر.
قاصدەدیلن؛ نبی اۇلماسا دا بیر نبییە گؤندریلن کیتابئ تبلیغ أدن کیشی آنلامئنا گلەبیلیر. بو دورومدا تبلیغ یاپان کیشییە رسول دەنمەسی مجازندیر. چۆنکۆ آصئل رسول، تبلیغ أتتیگی شەیدیر.
5- قورئانا گؤرە نبی وە رسول قاوراملارئ آراسئنداکی فارقئ
قورئانا گؤرە رسول وە نبی قاوراملارئ آراسئندا فارق واردئر.
آشاغئداکی آیتلردە بو آچئقچا گؤرۆلمکتەدیر:
مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا ﴿۴۰﴾ (سورة الأحزاب)
موحاممد، أرککلرینیزدن هیچبیرینین باباسئ دگیلدیر. فاقاط اۇ، آللاهئن رسولۆ وە نبیلرین سۇنونجوسودور. آللاە هر شەیی حاققئیلا بیلندیر. (آحزاب سورەسی؛ 40)
آیتتە موحاممدین (ع)، آللاهئن رسولۆ، نبیلرین دە سۇنونجوسو اۇلدوغو بیلدیریلمکتەدیر. نبی، واحی آلماسئ سببییلە دگری آللاە طارافئندان یۆکسلتیلمیش؛ رسول دە تبلیغ أدن کیشیدیر. دۇلایئسئیلا موحاممدین (ع) وفاتئیلا واحی قاپئسئ قاپانمئشتئر، آنجاق نبی اۇلمایان آما آللاهئن دینینی تبلیغ أدن رسوللر سایەسیندە، ریسالتین تبلیغی قئیامتە قادار دوام أدەجکتیر.
بیر باشقا آیت شؤیلەدیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ﴿۵۲﴾ (سورة الحج)
سندن اؤنجە دە رسول وەیا نبی اۇلاراق گؤندردیگیمیز کیمسەلردن حانگیسی (تبلیغ شکلی ایلە ایلگیلی) بیر دۆزنلەمە یاپسا، شەیطانلار اۇنون یاپتئغئ دۆزنلەمەیە موطلاقا بیر شەیلر قارئشتئرمئشتئر. (حاج سورەسی؛ 52)
آیتتە، رسول وە نبی کلیمەلرینین آیرئ آیرئ سئرالانماسئ بو ایکی کلیمە آراسئندا فارق اۇلدوغونو گؤستریر. آیتین دوامئندا رسول وە نبیلرە شەیطانئن موساللاط اۇلدوغو بلیرتیلمکتەدیر. بو دوروم، ریسالتی تبلیغ أدن هرکس ایچین گچرلیدیر.
ایکی قاورام آراسئندا فارق اۇلدوغونو گؤسترن بیر باشقا آیت شؤیلەدیر:
الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ … ﴿۱۵۷﴾ … فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ﴿۱۵۸﴾ (سورة الأعراف)
یانلارئنداکی تەورات وە اینجیلدە یازئلئ بولدوقلارئ، اۇ اۆممی نبی رسولە اویانلار… آللاها اینانئن؛ اۆممی نبی رسولۆنە دە. اۇ رسول دە آللاها وە اۇنون سؤزلرینە اینانئر. اۇنا اویون کی یۇلا گلەسینیز. (آعراف سورەسی؛ 158-157)
آیتتە گچن “الرسول النبی = اۇ نبی رسول” ایفادەسی، ایکی قاورامئن فارقلئ اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر.
بنزەر ایفادە شو آیتتە دە گچمکتەدیر:
وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مُوسَى إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا وَكَانَ رَسُولًا نَبِيًّا ﴿۵۱﴾ (سورة مریم)
(رسولۆم!) “کیتابتا موسایئ دا آن. گرچکتن اۇ ایحلاص صاحیبی ایدی وە هم رسول هم دە نبی ایدی.” (مریەم سورەسی؛ 51)
“رسولا نبیا = نبی اۇلان رسول” دەمکتیر. چۆنکۆ هر رسول، نبی دگیلدیر. آنجاق هر نبی، رسولدۆر. بونون ایچین قورئاندا “نبیا رسولا” یاعنی “رسول اۇلان نبی” ترکیبی قوللانئلمامئشتئر.
شو ریوایت دە ایکی قاورام آراسئندا فارق اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر:
برا بین آزیبدن ریوایتە گؤرە، نبی (ع) شؤیلە بویوردو: “سانا یاتارکن اۇقویاجاغئن بیر دوعا اؤگرتەییم. اۇنو اۇقودوغون گجە اؤلۆرسن فئطرات اۆزرە ترتمیز اؤلۆرسۆن، صاباحا چئقارسان حایئر قازانمئش اۇلورسون. دوؤا شؤیلەدیر: ‘آللاهئم! ایرادەمی سانا تسلیم أتتیم. یؤنۆمۆ سانا چەویردیم. سندن قۇرقوپ سنی ایستەیەرک ایشلریمی سانا بئراقتئم. سئرتئمئ سانا دایادئم. سندن قاچئپ قورتولماق آنجاق سانا دؤنمکلە مۆمکۆندۆر. ایندیردیگین کیتابا وە گؤندردیگین نبییە ایمان أتتیم.”
برا دییۇر کی: “بن گؤندردیگین رسولە دەدیم…” نبی (ع) گؤگسۆمە ووردو وە: “گؤندردیگین نبییە دە!” بویوردو.


text:
- کرال اۇ قادئنلارا دەدی کی: “یوسوفو ائصرارلا ألدە أتمەیە چالئشتئغئنئزدا ناسئل بیر قارشئلئق آلدئنئز؟” قادئنلار: “آللاە ایچین چۇق فارقلئ بیری! اۇندان بیر کؤتۆلۆک گؤرمەدیک.” دەدیلر. وزیرین قارئسئ دا شؤیلە دەدی: “شیمدی بۆتۆن گرچک اۇرتایا چئقتئ. اۇنو ائصرارلا ألدە أتمەیە چالئشان بندیم. اۇ گرچکتن اؤزۆ سؤزۆ دۇغرو اۇلانلارداندئر.”
- (یوسوف ألچییە شونلارئ دا دەمیشتی:) “بؤیلە بیر طالبتە بولونماقتان ماقصادئم شودور: اۇ (قادئنئن قۇجاسئ) بیلسین کی یۇقلوغوندا اۇنا حائینلیک أتمەدیگیم گیبی، آللاە دا حائینلرین اۇیونونو هدفینە اولاشتئرماز.
- بن نفسیمی یانلئشلاردان اوزاق سایمام؛ چۆنکۆ نفیس -راببیمین ایکرام أدیپ اویاردئغئ زامان حاریج- سۆرکلی کؤتۆلۆگۆ أمرەدر دورور. راببیم چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.”
- کرال دەدی کی: “یوسوفو بانا گتیرین! اۇنو حاص آدامئم یاپایئم.” اۇنونلا گؤرۆشۆنجە دە: “بوگۆندن ایعتیبارن سن بیزیم قاتئمئزدا ایعتیبارلئ وە گۆونیلیر بیر کیشیسین!” دەدی.
- یوسوف دا شؤیلە دەدی: “بنی بو اۆلکەنین حازینەلرینین باشئنا گتیر! بن اۇنلارئ ایی قۇروروم وە اۇ ایشی ایی بیلیریم.”
- بؤیلەجە اۇنا، اۇ اۆلکەدە ایی بیر ماقام وردیک. ایستەدیگی هر یردە، یتکیسینی قوللانابیلیردی. بیز ایکرامئمئزئ، گرک گؤردۆگۆمۆز کیشییە یاپارئز. گۆزل داورانانلارئن اؤدۆلۆنۆ ضاییع أتمەییز.
- آللاها اینانئپ گۆونن وە یانلئش یاپماقتان ساقئنانلار ایچین آحیرتتەکی اؤدۆل ألبتتە داحا اییدیر.
- (سۇنرا بیر گۆن) یوسوفون قاردشلری گلدی، اۇنون حوضورونا چئقتئلار. یوسوف اۇنلارئ تانئدئ آما اۇنلار اۇنو تانئیامادئلار.
- یوسوف (قاردشلرینین) یۆکلرینی یۆکلتتیگیندە دەدی کی: “بیر داحاکی سفرە بانا بابا-بیر أرکک قاردشینیزی دە گتیرین. گؤرمۆیۇر موسونوز، بن اؤلچگی تام یاپئیۇروم وە میسافیر آغئرلایانلارئن أن اییسیییم.
- اۇنو گتیرمزسنیز بندن سیزە بیر اؤلچک بیلە مال یۇق، یانئما دا یاقلاشمایئن!”
- دەدیلر کی: “اۇنو باباسئندان ائصرارلا ایستەیەجگیز؛ بونو کسینلیکلە یاپاجاغئز.”
- یوسوف أمریندەکی گنچلرە دەدی کی: “سرمایەلرینی هەیبەلرینە قۇیون! عائیلەلرینە دؤنۆنجە بلکی اۇنون کندی سرمایەلری اۇلدوغونو آنلارلار دا تکرار گلیرلر.”
- باباسئنئن یانئنا دؤنۆنجە دەدیلر کی: “بابا! (قاردشیمیزی گؤتۆرمزسک) آرتئق بیزە بیر اؤلچک بیلە وریلمەیەجک. اؤیلەیسە قاردشیمیزی بیزیملە گؤندر کی أرزاقئمئزئ آلابیلەلیم. بیز اۇنو کسینلیکلە قۇروروز.”
- یاعقوب دەدی کی: “اۇنون حاققئندا سیزە می گۆونەجگیم! بو، داحا اؤنجە قاردشی حاققئندا سیزە گۆوندیگیمدن فارقلئ مئ اۇلور! (اۇنو) أن ایی قۇرویاجاق اۇلان آللاەتئر. اۇ مرحامتلیلرین أن مرحامتلیسیدیر.”
- أشیالارئنئ آچئنجا سرمایەلرینین کندیلرینە ایعادە أدیلدیگینی گؤردۆلر. دەدیلر کی: “بابا! داحا نە ایستەریز؛ بو بیزیم سرمایەمیز، بیزە ایعادە أدیلمیش! (قاردشیمیزی بئراقئرسان) عائیلەمیزە ییەجک گتیریریز، قاردشیمیزی قۇروروز، بیر دوە یۆکۆ دە فاضلا آلئرئز. بو أرزاق بیزە آزدئر.”
- یاعقوب دەدی کی: “قوشاتئلمانئز حاریج، اۇنو بانا موطلاقا گتیرەجگینیزە دائیر آللاهئن آدئیلا ساغلام بیر سؤز ورمەدیگینیز سۆرەجە اۇنو سیزینلە آصلا گؤندرمم.” اۇنا ساغلام سؤز وردیکلریندە دەدی کی: “آللاە سؤیلەدیکلریمیزین تک گۆونجەسیدیر.”
- بیر دە شؤیلە دەدی: “اۇغوللارئم! حپینیز تک بیر قاپئدان گیرمەیین، آیرئ آیرئ قاپئلاردان گیرین! گرچی بن سیزە آللاەتان غلەجک هیچبیر شەیە أنگل اۇلامام. حۆکۆم سادەجە آللاها عائیدتیر. بن اۇنا گۆونیپ دایاندئم. بیرینە دایاناجاق اۇلانلار یالنئزجا اۇنا گۆونیپ دایانسئنلار!”
- نیهایت باباسئنئن ایستەدیگی یرلردن شهرە گیردیلر. بو، آللاەتان گلەجک هیچبیر شەیی اۇنلاردان أنگللـەیەجک دگیلدی؛ سادەجە یاعقوب ایچیندەکی بیر ایستگی دیلە گتیرمیش اۇلدو. آصلئندا اۇ، کندیسینە اؤگرتتیگیمیز شەیلردن اؤتۆرۆ عیلیم صاحیبییدی. آما اۇ اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمییۇردو.
- یوسوفون حوضورونا چئقتئقلارئندا، یوسوف قاردشینی باغرئنا باستئ: “باق! بن سنین قاردشینیم. آرتئق اۇنلارئن یاپتئقلارئندان دۇلایئ جانئنئ سئقما!” دەدی.
- یوسوف یۆکلرینی یۆکلتتیگیندە سو طاسئنئ قاردشینین هەیبەسینە قۇیدو. داحا سۇنرا بیر تللال یۆکسک سسلە باغئردئ: “کروانجئلار! سیز کسین حئرسئزسئنئز!”
- بونلار، اۇنلارا دؤنەرک: “نەیی قایبەتتینیز؟” دییە سۇردولار.
- دەدیلر کی: “کرالئن سو قابئنئ بولامئیۇروز. اۇنو گتیرنە بیر دوە یۆکۆ اؤدۆل وار. (تللال دەدی کی:) بن بونا کفیلیم.”
- (اۇنلار:) “واللاهی، سیزین دە ایی بیلدیگینیز گیبی بیز بورایا بۇزغونجولوق چئقارمایا گلمەدیک. بیز حئرسئز دا دگیلیز.” دەدیلر.
- گؤرەولیلر دەدی کی: “پکی، یا یالان سؤیلەدییسنیز، (سیزە گؤرە) حئرسئزئن جزاسئ نەدی؟”
- (اۇنلار:) “چالئنان مال، کیمین هەیبەسیندە بولونورسا جزاسئ اۇ کیشینین کندیسیدیر. بیز بو یانلئشئ یاپانلارئ بؤیلە جزالاندئرئرئز.” دەدیلر.
- یوسوف قاردشینین چووالئندان اؤنجە دیگرلرینین چوواللارئندا آراما یاپمایا باشلادئ. سۇنرا سو قابئنئ قاردشینین چووالئندان چئقاردئ. بیز یوسوفا بؤیلە بیر پلان قوردوردوق. آللاە بیر چئقئش یۇلو یاراتماسایدئ، کرالئن قانونونا گؤرە یوسوف، قاردشینی آلئقۇیامازدئ. آللاە، دستکلەدیگی کیشییی قات قات یۆکسلتیر. هر بیلنین اۆستۆندە بیر بیلن واردئر.
- (یوسوفون قاردشلری) دەدیلر کی: “بو چالمئشسا (اۇلابیلیر). داحا اؤنجە اۇنون (آنا-بابا بیر) قاردشی دە چالمئشتئ.” یوسوف بونو ایچینە آتتئ، کیمسەیە بللی أتمەدی. (ایچیندن) شؤیلە دەدی: “سیزلر کؤتۆ بیر قۇنومداسئنئز. ایددیعا أتتیگینیز شەیین آصلئنئ أن ایی آللاە بیلیر.”
- دەدیلر کی: “سایئن وزیر! اۇنون قۇجامئش ایحتیار بیر باباسئ وار. اۇنون یرینە ایچیمیزدن بیرینی آل. چۆنکۆ بیز گؤرۆیۇروز کی سن گۆزل داورانانلاردانسئن.”
- یوسوف دەدی کی: “مالئمئزئ یانئندا بولدوغوموز کیشیدن باشقاسئنئ آلئقۇیماقتان آللاها سئغئنئرئم! اۇ زامان بیز کسینلیکلە یانلئش یاپمئش اۇلوروز.”
- اۇندان اوموتلارئنئ کسینجە بیر کنارا چکیلیپ قۇنوشتولار. بۆیۆگۆ دەدی کی: “بابانئزئن سیزدن آللاە آدئنا کسین سؤز آلدئغئنئ وە داحا اؤنجە یوسوفا قارشئ ایشلەدیگینیز قوصورو بیلمییۇر موسونوز؟ بابام بانا ایذین ورینجەیە یا دا آللاە بنیملە ایلگیلی بیر حۆکۆم ورینجەیە دک بن بورادان آصلا آیرئلمام. اۇ حۆکۆم ورنلرین أن اییسیدیر.


text:
پرده او قدر بؤیوک ایدی کی سید کندین میدانیندان ائشیک، تپه اوستونده، ایکی قَلَمه آراسیندا آسلایا بیلدی. پرده نین ایکی بوجاغینین اوستونده اولان ایپینی، بوداقلارا دویونلهییب و یئرده اولان ایکی داشین آشاغی بوجاغینا قویدو. کند ایچره آغاجلار آراسیندا یول گئدن بیر یاواش یئل، اسفندیارین ایپه بنزر اوزونون یاریسینی، پرده اوسته اهمال ترپدیردی. رستمین الی ایله خنجری، آلاغ ساپلاغینین اؤلچوسونده، سهرابین قابیرغاسیندان داها اوستلوک ایدی.
سید رستمه دئدی: جاماعات گلینجه ال ساخلایین.
پرده نین اورتاسیندا رستم داها بیر بؤیوک اؤلچولرله آتین اوستونده اوتورموشدو، ساغ ال ایله پرده اوستونده اولان گونشه اشاره ائتدی. قیرمیزی ایپلر ایله بؤرکوندهکی بوینوزلارین اوستونده اولان یاریمچیق گیرده لره یازمیشدی: «صاباحاجاق گؤره جهییک کی آتلاریمیزدان هانسی، مینیجیسیز قاییداجاق.»
پرده نین ییرتیقلیگی سینیق جیزگیلرین اوستونده تیکیلمیشکن، تهمینه نین اوزوندن کئچیب، او یئرده قورتولوردو کی تهمینه یاتاقدا، ساچلارینی رستمین چیلپاق و آیا اوخشار کؤکسونه تؤکموشدو. سحر چاغی، بیر تیکه پردهدن اونلارین یانیندایدی کی دستمال اؤلچوسونده اولان بیر چیسگین ماویسل بویاسی واریدی.
سید الینین ایچیله رستمین کؤکسونه ووروب زیرئحینه قونموش توزونو آلدی. اوشاقلارین قاشماغینین بالاجا سس گلمهسینی آرخاسیندان ائشیتدی. اوشاقلار قَلَمه آغاجی ایله سیدین یانیندا اوتوراناجاق، قادینلار الوان و اوزون دونلارلا، ساچاقلی چارقاتلار ایله، یاخینلاشدیلار. کندین کیشیلری ده گلدیلر. جیلیققالاری هلهده قیشین توستو قوخوسون وئریردی. سید آغاجینی گؤتدو، جاماعاتدان صلوات آلدی. اوشاقلار بؤیوکلرین صلوات ایله یاناشی سسلندیلر. سید فردوسیه خاطر کی طوس گؤلونون او تاییندا دوروب و آراراتین بو تاییندا اولان پرده لره باخیردی، یئنه صلوات آلدی: قهوهچی هامیدان قاباق دئدی «الهم صلی علی محمد و آل محمد» اوشاقلار بویونلارینداکی دامارلارینین قارالماسینا قدر چیغیردیلار « الهم.. ». قادینلاردان چوخو، صلواتلارینین اینجهلییینی نامحرم کیشیلر ائشیتمهسین دئیه، اوتانیب و نمازلارینا تای اهمال دئدیلر « الهم… ».
مرتضی ائلهکی گؤردو جاماعات بیردن بیره، هامیسی بیرلیکده آغیزلارین آچیب یئنیدن یومورلار، او دا آغزینی آچیب چنهسینی ایکی اوچ دفعه ترپتدی. دوداغی آرخاسیندا اولان بیغلار تزه تیفتیکلنمیشدی. ایکی آی اؤنجهدن کؤکسونده کی گؤیرمیش غودّهنی، دوگو تارلاسینین اورتاسیندا آتاسینا گؤرسدیب، دوداقلارینی بوزوشدوروب و گؤزلرینی یومماقلا گؤرسده بیلمیشدی کی هاراسی آغریییر، آتا باشینی گؤیه ساری ترپدیب، آنلادا بیلمیشدی کی بیر زاد دئییل، توختار.
سید آغاجینی پرده نین قولاغینا اوزالدیب دئدی: بیر گون تهمینه حس ائتدی کی بویلودور و تورش یئمک دن… بیر تزه گلین کی قادینلار آراسیندا اگلشمیشدی باشینی آشاغی سالیب، چالیشدی یاناقلارینا سوزولموش قیزارتینی باشقالاردان گیزلتسین. هله آناسینا دئمهمیشدی کی سؤز وئردیگیندن ایکی هفته کئچیب. مرتضی سیدین آغاجی آردیندا، تهمینه نین اوزون هؤروگونه باخدی.
تزه بیتمیش دوگونون قوخوسو هاوادا اولاراق، اهمالجا خزردن گلن دوزلو داد، گونو دولدورموشدو. سید ایکی آغاجین آراسیندا یول گئدیردی، آغاجینی چلیک تک یئره چالیب، تهمینه نین دوغوم سانجیسینین دردلی ماهنیسین اوخوردو.
مرتضی، چئورهسینده اولان آداملارین اوزونه بیر به بیر باخدی، آتاسی چیگنین ترپدیب و اللر ایله دئدی: منه ده سؤیله!
آتا پردهیه اشاره ائدیب سونرا ال ایله قارنی اوسته بیر یاریمچیق گیرده چکدی. سونرا هر ایکی الینی قونداق بویوندا آچیب بئشیک تک گؤیده ترپتدی. مرتضی گولومسهدی. سید دئدی: گونچیخمامیش تهمینه دوغدو، نمنه؟
جاماعاتچیغیردی: اوغلان…
مرتضی جاماعاتدان سورا، کیمسه نین و نهیین دوغماسینی بیلمهمیش آغزینی آچدی.
سید دئدی: اوغلونون آدینی نه قویدو؟
جاماعات چیغیردیلار: سهراب
مرتضی دا آغزینی آچدی.
بیر قادین کی کسیلمیش آغاجین گؤودهسی اوسته اوتورموشدو، آیاغا قالخدی، دؤرد بارماغین دوداقلارینین اوستونه قویوب باشقا قادینلار دوراناجاق، قیها چکدی. ایرماغاجاق، کؤرپویهجن، مسجیدین چَپَرینهجن، آغاجلارا باغلانمیش آتلارین قوخوسونا قدر، قادینلارین « هله له له له » سسی ائشیدیلدی.
مرتضی سسلرین ترپشمهسینی اوزونده حس ائدیب، بیلیردی کی شکیلسیز بیر شئی جاماعاتین آغزیلا هاوانین آراسیندا آخیر کی اونو اللر ایله توتانمیر. بونو ائل آراسیندا تومان کؤینکلی گزن ایللردن بیلیردی. نئچه ایل اؤنجه بیر گون ناهار سوفراسینین اوستونده، قاشیغی کته قازانینین دیبینه ووردو. بوش قاشیغی آغزینا باسیب، گؤزلری ایله آناسیندان سوروشدو…؟
آنا دئدی: هیه ننه، بو سس دی.
بیر گئجه قویونون قارانلیقلاری اوسته اَلَنیلن قارایا اشاره ائدیب سوروشدو _…؟
آناسی باشینی ترپتمکله دئدی: یوخ اونون هئچ سسی یوخدو.
کئچنکی یای، قولاقلاریندان بیرینی گیردهکان آغاجینین اوستونه دایارارکن آتاسینا یالواردی کی اودا قولاغینی آغاج اوسته قویسون.
آتا دئدی: یوخ.
مرتضی تاختا خنجرهسی ایله او قدر اولادی، او قدر آغاج اوسته دیرناقلارینی آشاغیدان اوسته ساری چکدی کی آتاسی آغاجین بوی آتماسینا اینانسین.
آتاچیغیردی: یاخشی، یاخشی، هیه بوی آتیر.
بوتون یاغیشلی گونلرده مرتضی آرخایین ایدی کی یاغیشین هئچ بیر سسی یوخدو. یاغیش دامجیلاری یوموشاق ایدی. سحره تای کی یوخاریدان گلیب ساخسیلار اوستونه تؤکولوردو، آناسینین کؤینگینه تای.
هالا هیرنا چکن قادینلارین آراسیندا آناسین تاپانمیردی. سید دئدی: تهمینه اوندان اؤنجه کی سهرابا سوت وئرسین، قولچاغی … مرتضی گؤردو کی قادینلار یئنیدن اوتوردولار و آناسی دا همنکی سو گتیرمیش گؤزلریله قیریشمیش آلنینین آلتیندان کی ائلهبیل تیکانلیسیملرین آراسیندان کئچمیشدی، سیده زیللنمیشدی.
مرتضی کیشیلر آراسیندان کی پردهیه ساری بویلانیردیلار یول آچیب، اؤزونو جاماعاتدان قیراغا چکدی تا آتدیم آتدیم ائوینین ائیوانینا قاییتسین، ائیوانین قیراغیندا اگلشیب، بیر ایتین سسسیزجه اولاماغینا قولاق آسسین، قهوه خانایا گئدنه قدر و اوردا ماسانین اوستونده اوتوروب اؤنونده کی لیوانین سسینه باخیب اؤزوندن سوروشسون کی جاماعات پرده نین یانیندا نه ائیلیرلر، سید سهرابی دیشچیخاردان ایلینه چاغ بؤیوتدو. همن یئرده پرده نین یانیندا و سیدین ماهنیلاریندا، سهرابین یئنی یئتمهلیگی، تؤکولن یارپاقلارا نیزه آتماق ایله بولاقلارین سویونو قیلینج ایله کسمکده کئچدی.
آخشاما یاخین مرتضی قهوه خانادان پردهیه ساری قاییتدی، او لحظه جاماعاتا یئتیشدی کی سهراب آتاسیلا اوز به اوز آت اوسته اوتورموشدو.
سید دئدی: سهرابین آتی رخشین نوهلریندن اولان بیری ایدی ، ائله کی او ایگیدلر بیر بیرینه دالاشدیلار، آتلاری محبت اوزره بویونلارینی بیر بیرینه سورتوب، تانیشلیق اوزره یئلگهلرینی داغیتدیلار.
مرتضی گؤردو آتاسی دوداقلارینین اوستونه بیرسیگارئت قویوب، تیترهین بارماقلاریلا کیبریت چکیر. یئتدی سگگیز یاشینداکی اوشاقلار، آغیزلاری آچیق اولاراق پردهدن سیده و سیددن پردهیه باخیردیلار. کندین کیشیلرینده بیر اوز واریدی کی گرک بیر پیس خبر اوستوندن کئچردی. مرتضینین آناسی چنهسینی یوموروقلارینا دایامیشدی. اوزونون قوجالیغیندا بیر یورقون دری واریدی.
مرتضی اللر ایله آتاسیندان سوروشدو: نه اولوب؟
آتا باشینی ترپتدی: سونرا…سونرا
مرتضی قهوهچیه ساری گئتدی کی اوندان سوروشسون.
سید دئدی: او دم کی سهراب آتاسینین کؤکسونده اوتدو آتلارین هامیسی کیشنهییب و خنجری… قهوهچی مرتضایا اشاره ائتدی کی اوتوسون.
مرتضی یئرده اوتوران قادینلارین آراسیندان کئچدی، آناسینین یانیندا اوتوروب و آناسینین کؤینگینین قولونو ترپدیب گؤزلرینی آچیب یومماقلا دئدی: نه اولوبدو؟
آنا پردهنی اونا گؤرسدیب، بارماقلاری و سوسقون دوداقلار ایله دئدی: او دده بالا ایستهییرلر بیربیرین اؤلدورهلر.
مرتضی اللرینی بیر بیریندن آچیب دئدی: نیه؟
سید دئدی: آخشام اولوب گون کئچیر، بو گئجه رستم موناجاتا اگلهشیب و آیلی گئجه ده دوعا ائدجک. سهراب دا ایپک ماهنیسی ایله یاغیشلی شرابدا. صاباحا قدر کی قالانین دئییم یـا هـو.
مرتضی بیلهنمدی کی جاماعات ندن بیردن دوروب او توربایا کی سید دولاندیریردی پول تؤکوب و تپه-نین باش آشاغیسیندا داغیلیردیلار.
گئجه نین ایلک بوزارمیش قارانلیغی اونلارلا ائولرینه گئدیردی. ائیوان اوستونده اولانچیراغلار بیر به بیر یانیردی. آناسی قویونون قیراغیندا دوردو. آتاسی ساطیل ایله سو گؤتوردو. آناسی دستاماز آلدی. آتا تارلا پالچیغینی دابانی اوستوندن و بارماقلارینین آراسیندان یودو. مرتضینین آناسی مچیددن گلن آذان سسینی اونا گؤرستدی. فردوسی طوس گؤلونون او تاییندا دوروب و مقبرهسینین اوجالیغینا باخیردی. آتا حیطده سو تؤکوب مرتضی دستاماز آلدی. ائیوان حصیرینین اوستونده، آتاسینین یانیندا دوروب و آیهسیز سجدهیه گئتدی.
شام سوفراسینی کی سردیلر، مرتضی قارپیزسینیسینین یانیندا اولان پیچاغی گؤتوروب اونو کؤینگینه چکمک ایله سوروشدو: کیم اؤلدو؟
آنا باشینی قووزادی: هئچ بیری.
مرتضی دئدی:…؟
آتا سوروشدو: نه دئییر؟
آنا دئدی: سوروشور اونلار کیمدیلر؟
آتا دئدی: ده بیر بئلن دانیشماسین.
آنا دئدی: شامین یئه مرتضی.
مرتضی دوداقلارینی ییغدی، پوله دی، اللرینین آیاسینیچیگینلرینین یانیندا توتدو. آنا دئدی: هیه اونلار گؤیچکدیلر، چوخدا گوجلودولر.
مرتضی ایکی بارماغینی بیر بیرینه قولّابلاییب اشاره ائتدی، باریشیرلار؟
آتا دئدی: یوخ.
مرتضی گؤتورن دورمگی بشقابا قویدو. پرده اوستونده اولان نقاشیلاری خاطرلاییب، بیر اوووج چایین او تاییندا اولان قارانلیغین سسیندن اورگینین دیبینه تؤکدو. آناسینا ائشاره ائتدی:…؟
آناسی دئدی: دای قورتار مرتضی، من نه بیلیم!
مرتضی دئدی:…؟
آتا دئدی: نه دئییر؟
آنا دئدی: سوروشور پس کیم بیلیر؟
آتا اشاره ائتدی: سید.
آنا دئدی: سنی تاری اونا دئمه کی سهراب…
مرتضی ائیواندان آشاغی یئندی.
آناچیغیردی: هارا؟ مرتضی.
آتا دئدی: بوراخ، بیز نجور اونو قاندیرا بیلریک.
مرتضی حیطده اوزونه سو ووردو، باغچانین گؤیرمیش سسسیزلیگینی ائشیتمه دئیه اللرینی قولاقلاری اوسته قویدو. آتدیملارینی بیتگیلرین بویلانان سسینین اوستونه قویوب، قهوهچینین ائوینه یئتیشنه قدر، بیر کؤرپو ایرماق اوستوندن کئچدی. بیر جیغیر یول ایکی تارلا آراسینا دوشدو، بیر پنجره اؤزونو آچدی.
قهوهچی باشی سالن اوسته میچتگنی باغلاماقا قاتیشمیشدی کی حیط قاپیسینین ترپشمه سسینی ائشیتدی.چیغیردی: کیمدی اوردا؟
باتمیش دیرکلرین اوستونده اولان میخلانمیش مووازی آغاجلارین قاپیسی یئرده ایدی کی دوگونلنمیش ایپلر ایله تایلارین بیر بیره ایشگیللهمیشدیلر. قهوهچینین قادینی بالینج اوسته اوتوروب دیرسگینه دایانیب دئدی:
ــ او چادیری وئر منه صفر.
صفر چادیری سالن نردهسینین اوستوندن قادینینا وئریب، یئنیدن دئدی:
مرتضی قاپینین آغاجلارینی ترپتدی.
صفر دئدی: دانیش دا نامسلمان. فانوس هاردا؟
حسنین آناسی چادیرانی کؤینگینین اوستونه آتیب، گئدیب ائیوان طاخچاسینین اوستوندن فانوسو گتدی. صفر فانوسو یاندیریب، ائیواندان آشاغیا یئندی.
مرتضی گؤردو بیر اوووج آسیلی ایشیق پیلله پیلله آشاغیا یئنرکن حیطین قارانلیغی اونا یول آچیر. یاخینلاشان فانوسون ترپشمهییندن تویوق هینینین بالا دیواریندان، بیر تیکه یاندی.. سونرا او بالتا کی آغجاقایینا دایانمیشدی، بیر دمپایا تایی، سونرا باشا باش او نردیوان کی یئر اوسته دوشموشدو.
صفر دروازایا یئتیشمهمیش فانوسو سینهسینه قدر یوخاری توتوب دئدی:
مرتضی سن سن، گئجه نین بو چاغیندا؟
حسنین آناسی ائیوانین قاپیسینی چالدی: صفر بئی کیمدی؟
صفر قاپی آغاجلارینین چئورهسینده اولان ایپلری آچیب دئدی: یاورین اوغلودو.
حسنین آناسی دئدی: هانسی یاور؟
صفر بئی کئفسیز اولاراق دئدی: بابا مرتضی دی مرتضی.
ایپی آچدی. مرتضی اللر ایله اوزونده بیر اوزون ساققال چکیب دئدی:…
صفر دئدی: مرتضی نه دئییرسن؟ گل ایچری گؤروم، بو نردیواندان موغایات اول.
مرتضی سالونا یئتیشیب پیللهلردن یوخاریچیخینجا، صفری گؤرمهمیشدن دوداقلارینی آچیب یوموردو، بارماقلارینی اییب بیر بیرینین اوستونه چکیردی و قارانلیغین او تاییندا اولان تپه نی گؤرسدیردی.
سالن دا حسنین آناسی اوندان سوروشدو: حالین یاخشی دئییل؟
مرتضی دئدی:…
حسنین آناسی دئدی: آناوین حالی یاخشی دئییل؟. مرتضی دئدی:…
صفر دئدی: قانیرسان نه دئییر؟
حسنین آناسی دئدی: حسنیمین روحونا یوخ.
مرتضی یان یؤورهسینه باخدی. بیر چتیر سالونون نردهسیندن ساللانمیشدی. اونو گؤتوروب سالنون پردهسینه طرف گئتدی. چتیرین دیبینی پرده نین اوستونه چکدی. بیر سس خیرتدهییندن قوسان آداملارا تای آغزینا تؤکولدو.
صفر اللریله تومانینین کئشی اوسته یاشیل قورشاغین طرحین چکیب دئدی: سیدی دئییرسن؟
مرتضی بیراز گولومسه دی. باشینی ترپدیب دئدی:…
صفر دئدی: سید بوردا دئییل.
مرتضی چتیری یئره قویدو، قاشلارینی یوخاری آپاریب، دئدی:…
صفر دئدی: قهوه خانادا، قانیرسان؟ سید قهوه خانانین ایچینده یاتیر.
صفر مات قالیب، اونا باخدی.
صفر دئدی: قهوه خانادا، دیلی باغلی سنی نئجه باشا سالیم!
مرتضنین الینی توتوب، اونو اوتاقا آپاردی. اتاغین بوجاغیندا اولان ساماواری گؤتوروب، مرتضینین اوزونهچیغیردی: منیم قهوه خانام دا یاتیب، قانیرسان؟
مرتضی اللرینی چارپاز مدلیسینهسی اوسته قویوب، اون دفعهلیک باشینی آشاغیا ساری ترپتدی. نهایت او قانمیشدی کی رستم، سید و سهراب او گئجه نی هاردا یاتمیشدیلار. ائیوان اوسته دالی-دالی گئتدی. همن ایلک پیللهدن، اؤزونو بیر ساری گیرده نین قیراغینا آتدی کی حیط ده فانوسون آیاق آلتیندا اوتورموشدو.
گیرده نین بو تاییندا، حسنین آناسی دئدی: دئییرم صفر آقا، بیر آیاق گئت یاوَرین ائوینه گؤر نه اولوب؟
گیرده نین او تاییندا، مرتضی قاچیب و یان یؤرهسی باشدان باشا قولتوغو تَرینین قوخوسون توتوردو. اوزون و صاف توکلری واریدی. اوزونون آغلیغی او آداملارا تای کی صوبحانه و ناهارلارینی دوگو تارلالاریندا یییرلر قارالمیش دی. گؤزلری بوغولموش بیر قارالیقلا دولویدو. کندین قیزلاری مرتضینین ائشیتمزلیگیندن خبرلری اولاراق، همیشه یانیندان کئچرکن، اوجا سس ایله دئییردیلر:
ــ گؤزللییین ده بیر حدی وار مرتضی!
هله فردوسی اوزون سوموکلرینین اوستونده اوزانانمامیشدی. او، تام بو مین ایل ده گؤرمه میشدی بیر نفر مرتضایا تای هیندیل بوتالارینین آراسیندان، او بئلن نیارانچیلیق ایله قاچیب و هئچ بیر سس ایله او بویدا چیغیرسین.
قهوهچی ائویندن قهوه خانایا قدر، ماللارین بؤیورتو سسینین قیراغیندان بیر دار کوچه کئچیردی. دوگو دؤیمه کارخانانین سوفاللاری، بیربیرینی دالدان قوجاقلامیشدیلار. حامامین باش طاقیندان بیر یاش فیته ساللانمیشدی. قهوه خانا آچیق ایدی. ساماوار سؤنموش و سرین بولاغین سویوندان دولویدو. چایین قوخوسو طاخچانین بوجاقلارینا دولموشدو. قهوه خانادان ائشیک، ائنلی اولان ماسانین اوستونده بیر خالچا سرمیشدیلر. سید دؤشگینی خالچا اوسته سرمیشدی. توتونون قیرمیزیچیراغی اوزاقدان کیچیک و گیرده گؤرسنیردی. مرتضی سیدینسیگارئت توستوسونو ماسانین ایکی آتدیملیغینا یئتیشن چاغ گؤردو. سید دالینی ایکی یاستیغا وئریب، کمرینین یاشیل شالینی باشینین دؤرد دؤورهسینه ساریمیشدی. اوزونده کی ساققاللار، قویموردو کیمسه اونون نئچه یاشدا اولدوغونو بیلسین. توستو توتموش سسینی بیر سسسیز مثنوینین اوستونه تؤکموشدو. مرتضی هر نه قدر بویلاندی، پردهنی اورالاردا گؤرمدی. هر نه قدر باخدی سیدین دوداقلارینین ترپنمهسیندن بیلینمهدی کی آتا یا بالادان هانسی دیری قالیب؟
سید مثنویسینی کسیب دئدی: گئج گلمیسن حضرت، چایین بساطی ییغیشیب.
مرتضی هاوادا بؤیوک بیر مستطیل چکیب، دئدی:…
سید دئدی: نمنه؟
مرتضی یئنیدن مستطیلینی داها بؤیوک چکیب، الینی قیلینج تک اوست آشاغی آپاردی.
سید دئدی: ها! پس سن لال سان حضرت؟ هله ایندی نیه اوتورموسان؟
قیچلارینی دؤشک اوستونده ییغیب، اشاره ائتدی: اگلش.
مرتضی دؤشَگین آشاغیسیندا اوتدو.
سید دئدی: صفر سنی گؤندریب؟
مرتضی دئدی:…
سید قهوه خانایا گئدیب، فاناری یاندیراناجاق نئچه یول دئدی: من اؤز دیلیمدن باش تاپانمیرام، هاردا قالدی باشقالارین لال اویونلوغونا.
الینده فانار ائشیگهچیخدی: خب دئییردین…
مرتضیچیگینلرینی قوجاقلاییب اؤزونو دؤشک اوستونه سالدی، گؤرسنمهدن بیر خنجری قارنینا باسیب، بیر بیریندن آرالی اولان قاشلاریلا سوروشدو:…
سید دئدی: ها؟! ایستهییرسن سنه روایت دئییم؟ سن گؤروبسن کی قلندر آییق دی آمّا گئجه کی اوزون دئییل. حضرت!
مرتضی بوغازینین دریسینی توتدو.
سید دئدی: سنی جدّیمین جانی بو ایشی گؤرمه.
مرتضی فاناری گؤتوروب، قهوه خانایا گئتدی. فاناری دیوارلارا ساری توتدو. بیر پرده قارانلیق دان، قهوه خانانین او تاییندا اولان پنجرهسینین اوستونده آسیلی ایدی. سید ده آردیجاق قهوهخانانین ایچینه گئتدی: نه آختاریرسان؟
مرتضی یئنه ده مستطیلینی دیوار اوسته چکدی، او آن دا، گؤزو بیر قاتلانمیش پردهیه دوشدو کی طاخچانین اوستونده ایدی، اوجا بوی و سؤنموش کریستالچیراقلارینین قیراغیندا پرده نی گؤتدو، سید دئدی: قوی یئرینه.
مرتضی پرده نی، تهمینه و رستم و … کؤکسونه یاپیشدیریب و فاناری یئره قویمادان، بیر آتدیم دالا گئتدی. سید ایکی بارماغین بیر بیرینین اوستونه یاخیب دئدی: باخ گؤروم پول ایستهییرسن؟
مرتضی کیچیجیک ایپک تئللی گؤزلریله دئدی: … یوخ.
سید دئدی: دئدیم قوی یئرینه.
مرتضی پرده نین قولاق ایله گؤزلرینیسیلدی.
سیدین دریسی آلتدا بیر چاشقین اورک یانماسی ییغیشدی، او قان کی بوینونون دامارلاریندان یوخاریچیخیردی، بوغازینداکی سوموگون دالیسینا تؤکولدو.
ال آتیب، باشینین اوستوندن یاشیل شالی گؤتوردو. یاواش دئدی: یا جدّیم.
سونراچیغیردی: باخ بی قانماز! او پرده سنین ایشیوه گلمز.
مرتضی قهوه خانایا ساری قاچدی. سید اؤزونو قاپینین آراسینا آتدی.
مرتضی پرده و فانار ایله قهوه خانانین یاریسین دولاندی. سماوارین کؤلگهسی دیواردان یوخاریچیخمیشدی، مرتضینین کؤلگهسی کاشیلرین اوستوندن کئچیردی و دیوار ایله تاوانین آراسینداسینیب، قهوه خانانین کفهسینه دوشوردو، فانارین ایشیغی طاقچادا اولان کریستال پایه لیچیراقلارین اوستونه دوشوب و بنددَنمیش چایدانلارین اوستونده پارچا پارچا اؤلوردو. سید دئدی: مگر قویارام موفتهسینه اونو گؤتورهسن؟
و اؤزونو مرتضی یا ساری آتدی. حسنین ننهسی ظن ائتدی کی اذاندان اؤنجه سحر اولوب. میچَتکن ایچینده اوتدو، صفری ترپدیب، دئدی: باخگینان!
صفر قاناناجاق کی اویانیب و او قیزارمیشی گؤره بیلسین، داها کندین هامی آداملاری اوتو گؤرموشدولر، اونلار تارلالاردان کئچدیلر، کؤرپودن کئچدیلر، جیغیر یولدان کئچیب و قارانلیق دولوسو اولان کندین همهمهسینی قهوه خانانین قیراغیناجاق آپاردیلار. داغ اولموش کاشیلار قوخوسونون چئورهسینده و کولش گئییملی تاوانین یانماق سسینین یانیندا دایاندیلار. ائله کی تاوان دیرکلریندن بیری دوشدو، فردوسی باشینی دؤندریب باشچیلارینا دئدی: گئدین او اوتو سؤندورون!
اسفندیار سونگونو گؤزلریندن چکمهمیش، آتا میندی، سهراب همن دندهسینین سوموگونه کئچمیش خنجری له آتی یَهَرلهییب، آت اوستونده او قدر گؤلو دولاندی کیسیاوش آتدان ایرهلی قیچلارینا تؤکولموش قاندان گؤز گؤتوررکن طوس پیللهلرینین آرخاسیندا اولان قارانلیقدان ائشیگهچیخسین. قوجا کیشینین تاپیلماسین هامی گؤزلهدی، ائله کی رستم باشینین اورتاسیناجاق تؤکولموش آغ توکلر و دارانمامیش ساققال ایله یئتیشدی، اونلار آتدان یئندیلر.
رستم یورغونلوغونو، آتین اوزنگیسینین اوستونه قویدو. اونلار یاردیم ائتدیلر قوجا کیشی مینسین. آراراتین بو تاییندا اونلار آتلارینی قَلَمه آغاجلارینا باغلاییب، زیرئحلرینیسینهلریندن گؤتوروب یَهَر اوستونه قویدولار، چاریقلارینی آتلارین سونگولرینه آسلاییب، لوت قهوه خانانین ایچینه گیردیلر. قهوه خانانین پنجرهسیندن یانیق قندین قوخوسو گلیردی، باشچیلار بیر کول اولموش جسد ایله نئچه تیکه سوموگو ائشیگهچیخارتدیلار، بیرده او پردهنی کی یانمامیشدی. صفر گئتدی و حیطده کی نردیوانی گتدی، بیری ایگنه گتیریب، نردیوانین اوستونه سردی. سیدین جسدینی ایگنه اوستونه قویوب و آپاردیلار.
مرتضی دا یانمیشدی. چون کی داها جاماعاتین آراسیندا دییردی و داها دانیشانمیردی. گئجه، بیر اهمال یاغیشین اوستونده اؤزونو آذانا ووروردو. باشچیلار یئنیدنچیلپاق یاشلی دریلرینین اوستوندن زیرئح گئیدیلر. قوجا کیشی پردهنی آتینین بوینونا آتدی. اونلار او یولدا کی طوسا قدر آتلاری آلتیندا آیاقلانیردی، دالا باخماییب و آغلاییردیلار.
پرده او قدر بؤیوک ایدی کی سید کندین میدانیندان ائشیک، تپه اوستونده، ایکی قَلَمه آراسیندا آسلایا بیلدی. پرده نین ایکی بوجاغینین اوستونده اولان ایپینی، بوداقلارا دویونلهییب و یئرده اولان ایکی داشین آشاغی بوجاغینا قویدو. کند ایچره آغاجلار آراسیندا یول گئدن بیر یاواش یئل، اسفندیارین ایپه بنزر اوزونون یاریسینی، پرده اوسته اهمال ترپدیردی. رستمین الی ایله خنجری، آلاغ ساپلاغینین اؤلچوسونده، سهرابین قابیرغاسیندان داها اوستلوک ایدی.


text:
۳۱- بیری وار ناغیل دئییر
بیری وار ناغیل دئییر، دئییر کی اولو بابالاریمیز بئله ایدی، ائله ایدی، کئشکه بیر خورتلاتماق دزگاهی اولایدی اولو بابالاریمیزی قبیردن خورتلادیب، یاخالاریندان یاپیشارکن آتایدیق تاریخیمیزدن قیراغا و سادهجه بونو آنلایایدیق کی بیز ائله ایندیدن تاریخیمیزی باشلاماق ایستهییریک.
۳۲- پاه آتوننان سنین!
اده میرزوپبا! قاشینی دوزلده بیلمیرسن گؤزونو چیخارتما، قوی ایشیمیزی گؤرک. پاه آتوننان سنین! اده میسمارین بیری میسمار! سن اوتور یئرینده تورکدن مودافیعه ائلهمه، داشی آتیرسان، آنجاق الیندن چیخیب بیزیم تپهمیزه دهییر. چویوما، سن نه قدر چویویورسان هم اؤزون باتیرسان هم بیز.
۳۳- توپورجک موسابیقهسی
اوشاقلیقدا ان سئودیییم اویونلاردان بیری توپورجک موسابیقهسی ایدی. بیز او زامانلار مدرسهدن گلنده، یول بویوندا شرط باغلاییب، توپورردیک. هر کیم لاپ اوزاغا توپورسهیدی، او غالیب گلردی. توپورردیک، توپورجهییمیز گولوشلریمیزه قاریشیب قانادلاناردیلار. ایندی بؤیوموشوک، هر گون نیفرت دولو توپورجهییمیزی، توپوره بیلمهدییمیز اوچون اودوروق.
۳۴- چؤرک و داش
دئییرلر چؤرک داشدان چیخیر. دونن بیر چؤرک آلدیم یئیرکن بیر داش دیشیمی سیندیردی. دیش دوکتورونه گئتدیم ۴۰۰ مین تومن ایستهدی. من ایناندیم کی ائله دوغوردان چؤرک داشدان چیخیر.
۳۵- بیلمیرم
ـ واللاه بیلمیرم، حضرت عاباس حاققی بیلمیرم، باخ بونو کفنلهیهسن بیلمیرم.
ایندی اؤز ـ اؤزونوزه سوروشورسوز من نه یی بیلمیرم، من نه یی بیلمیرهمی سیزه دئمیرم کی بونو آنلایاسیز کی بعضن آدام بعضی شئیلری بیلمز. چوخ زور وئرمهیین اؤزونوزه، بو قدرده بیلمک ژئستینی توتوب منیم نه دن بیلمهمهییمی آختارمایین، نه اولسون کی آدام ائله چوخ شئیلری بیلمز. آنجاق وای او گونه کی آدام ائله حیس ائده کی هر نهیی بیلیر.
۳۶- تورموز
منه ائله گلیرکی، اؤزومو تئز چکیرم قیراغا. منه ائله گلیرکی «منه ائله گلن» تورموز کسیب، بو گونلر هئچ کیمین تورموزونا گوونمک اولماز. اؤزونوزدن هادیر اولون!
۳۷- ائولری کؤندهلن یار
بو ماهنینین سؤزو بیلمیرم هانسی فضادا یازیلیب، هر حالدا بوردا بیر سوررئال وضعیت اولا بیلر. سیز بیر کؤندهلن ائوی نظره آلین یار سیزه چای گتیرسه، چای سیزین تپه نیزه تؤکولمهلیدیر. آللاه رحم ائلهسین او کسلره کی یارلارینین ائوی کؤندهلندیر.
۳۸- اورلانماق
ـ نه یامان تلهسیرسن، هارا گئدیرسن بئله؟!!
ـ دئییرلر قارا قایادا بوستان اورلانیب، گئدیرم هئچ اولماسا گؤتو قارا قارپیزلاردان الیم اوزولمهسین.
هه او دوغرو دئییر، بو گونلر هامینین قولتوغونون آلتیندا زیرپی ـ زیرپی قارپیزلار وار. بوستان اورلاناندا هامی بیر ـ بیرینین قولتوغونا قارپیز وئرر. آللاها گؤره بیر آن دوشونمزکی بوستان نییه اورلانیب؟!!
۳۹- کروز
بو گونلر هامی ساناماقلا مشغولودولار، ائله باخ منه بیری یازدا دئمیشدی جوجهنی پاییزدا سانایارلار. ایندی من اوتورموشام جوجه سایماقلا مشغول اولورام، آنجاق ندنسه نه قدر ساییرام بیر نئچهسی اسکیک گلیر، گوناهین هامیسی پیشیکدهدیر. روسلار دا پیشییین نه اولدوغونو بیلمهدن اونون اوستوندن کروزلاری آتیر، بیر نئچهسی یوخا چیخیر. دوغوردان کروز نه دی؟ خیاردی یا بادیمجان؟!!
۴۰- اؤزوم ـ اؤزومله
هامینی باشقالاری دیغلاداندا، من ده اؤز الیمدن دیغلاییرام. هئچ بیلمیرم اؤزوم ـ اؤزومون باشیما نه اویون آچیرام. هردن اوتوروب اؤزومو اوینادیرام، اؤزومو سارییرام، اؤزومه سؤز آتیرام. اؤزومدن چیمدیک گؤتورورم، اؤزومو دیشلهییرم، آغزیمی یوموب، بورنومو توتورام، نفسیمی ایچیمده ساخلاییرام، اؤلومه بیر نئچه ثانیه قالمیش نفسیمی بوشلاییرام، دریندن نفس چکیرم. اؤز ـ اؤزومه دئییرم کی آللاه سنه لعنت ائلهسین رامین! هئچ بیلمیرسن نه اویون آچاسان اؤزو باشینا.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- أی اینسانلار! راببینیزە قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن! اۇ ساحاتین دپرمی، گرچکتن بۆیۆک بیر شەیدیر.
- اۇنو گؤرەجگینیز گۆن، أمزیکلی هر قادئن أمزیردیگی یاورویو اونوتموش، هر گبە قادئن دا دۆشۆک یاپمئش حالدە اۇلور. اینسانلارئ سارحۇش گؤرۆرسۆن، اۇیسا سارحۇش دگیللردیر آما آللاهئن عاذابئ پک چتیندیر.
- کیمی اینسانلار، آللاە حاققئندا بیلگیسیزجە تارتئشمایا گیرر وە هر حایئرسئز شەیطانا اویار.
- شەیطانلا ایلگیلی قارار شودور: “اۇ، کندینی ولی /دۇست أدیننی ساپتئرئر وە آلەولی آتشە یؤنلتیر.”
- أی اینسانلار! ینیدن دیریلمە قۇنوسوندا شۆبهەنیز وارسا (دۆشۆنۆن!) سیزی تۇپراقتان، سۇنرا دؤللنمیش یومورتادان، سۇنرا راحیم دووارئنا آسئلئ أمبریۇدان، سۇنرا دا یاپئسئ بللی بلیرسیز بیر چیگنم أت پارچاسئندان (آشامالئ اۇلاراق) یاراتتئق. بو بیلگی، ینیدن دیریلمەیی سیزە آچئقلامامئز ایچیندیر. یاشاماسئنئ اویغون گؤردۆگۆمۆز بللی بیر سۆرەیە قادار راحیملردە توتار، سۇنرا سیزی بیر ببک اۇلاراق چئقارئرئز. سۇنرا دا گۆچلۆ قووتلی حالە گلەسینیز دییە (یاشاتئرئز). کیمینیز وفات أتتیریلیر، کیمینیز دە عؤمرۆنۆن أن دۆشکۆن چاغئنا قادار یاشاتئلئر کی، بیلیرکن بیلەمز حالە گلسین! تۇپراغئ دا قوپقورو گؤرۆرسۆن آما اۆزرینە سویو ایندیردیک می؛ قئپئردار، قابارئر وە هر گۆزل بیتکیدن أرککلی دیشیلی بیتیریر.
- بونو آنلاتمامئزئن سببی شودور: آللاە، گرچک ایلاەتئر. اۇ اؤلۆلرە حایات وریر وە هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- بیر دە اۇ ساعات گلەجکتیر؛ اۇندا شۆبهەیە یر یۇقتور وە آللاە قابیرلردە اۇلانلارئ قالدئراجاقتئر.
- کیمی اینسانلار، بیر بیلگییە، بیر رهبرە وە آیدئنلاتئجئ بیر کیتابا دایانمادان، آللاە حاققئندا تارتئشمایا گیررلر.
- بونو، آللاهئن یۇلوندان ساپتئرماق ایچین کیبیرلی بیر حالە بۆرۆنەرک یاپارلار. بؤیلە بیرینین حاققئ بو دۆنیادا رذیل اۇلماقتئر. قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆندە دە اۇنا یانغئن عاذابئنئ تاتتئراجاغئز.
- بو أللرینلە یاپتئغئنا قارشئلئقتئر. یۇقسا آللاە قوللارئنا آصلا حاقسئزلئق أتمز.
- کیمی اینسانلار دا آللاها سئنئردا قوللوق أدر. ألینە بیر ایمکان گچینجە اۇنونلا موتلو اۇلور؛ باشئنا بیر سئقئنتئ گلینجە دە یؤنۆنۆ دگیشتیریر. بؤیلەسی دۆنیایئ دا قایبەدر، آحیرتی دە. آپآچئق قایئب ایشتە بودور!
- کندیسینە ضارارئ اۇلمایاجاق، بیر فایدا دا ساغلامایاجاق شەیلری، آللاە ایلە آراسئنا قۇیاراق اۇنا یالوارئر. پک درین ساپئقلئق ایشتە بودور!
- کندیسینە یاراردان چۇق ضارار ورەجگی کسین اۇلان بیرینە دە یالوارئر. اۇ کیشی، نە کؤتۆ دۇست وە نە کؤتۆ یۇلداشتئر!
- آللاە، اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارئ، ایچیندن ائرماقلار آقان جننتلرە قۇیاجاقتئر. آللاە دیلەدیگینی یاپار.
- هر کیم آللاهئن دۆنیادا دا، آحیرتتە دە کندیسینە یاردئم أتمەیەجگینی دۆشۆنەجک حالە گلیرسە همن بیر سببلە گؤگە اوزانسئن (آللاها أل آچسئن)! وە (باشقاسئنا یالوارمایئ) کسسین دە، بو چاباسئنئن کندیسینی اؤفکەلندیرن شەیی کسینلیکلە گیدریپ گیدرمەدیگینی گؤرسۆن!
- ایشتە بؤیلە! قورئانئ آچئق آیتلر اۇلاراق ایندیردیک. آللاە ایستەین کیشییی یۇلونا قابول أدر.
- (قورئانا) اینانانلار ایلە یاهودیلر، صابیئیلر، حئریستیانلار، مجوسیلر وە بیر دە (آللاها) اۇرتاق قۇشانلار وار یا! آللاە قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆ اۇنلارئن آراسئنئ آیئراجاقتئر. آللاە، هر شەیە شاهیدتیر.
- گؤرمەدین می، گؤکلردە اۇلانلارلا یردە اۇلانلار، گۆنش، آی، یئلدئزلار، داغلار، آغاچلار، حایوانلار وە اینسانلارئن بیرچۇغو آللاها سجدە أدییۇر (بۇیون أگییۇر)؛ اینسانلارئن بیرچۇغو دا عاذابئ حاق أدییۇر. آللاهئن دگرسیز قئلدئغئنئ، کیمسە دگرلی حالە گتیرەمز. آللاە، گرکلی گؤردۆگۆ شەیی یاپار.
- ایشتە شونلار، راببی حاققئندا چکیشن ایکی طارافتئر. کافیرلیک أدن (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرنن) طاراف ایچین آتشتن ألبیسەلر بیچیلەجک وە باشلارئندان آشاغئ قاینار سولار دؤکۆلەجکتیر.
- اۇنونلا قارئنلارئنئن ایچیندە اۇلانلار وە دریلری أریتیلەجکتیر.
- اۇنلار ایچین دمیردن تۇپوزلار حاضئرلانمئشتئر.
- چکتیکلری ائضدئرابتان دۇلایئ، نە زامان اۇرادان چئقماق ایستەسەلر گری چەوریلیرلر وە اۇنلارا: “یانغئن عاذابئنئ تادئن باقالئم!” دەنیر.
- اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپان طارافئ ایسە آللاە، ایچلریندن ائرماقلار آقان جننتلرە قۇیاجاقتئر. اۇنلارا آلتئن بیلکلیکلر وە اینجیلر تاقئلاجاق، اۇراداکی ألبیسەلری ایپکتن اۇلاجاقتئر.
- اۇنلار سؤزۆن گۆزلینە یؤنلتیلمیش، هر شەیی مۆکممل یاپانئن یۇلونا قابول أدیلمیش کیمسەلردیر.
- کافیرلیک أدنلر، آللاهئن یۇلوندان، اۇرادا یاشایان وە دئشارئدان گلن هر اینسان ایچین أشیت سەویەدە قئلدئغئمئز مسجیدی حارامدان أنگللـەینلر… کیم کی اۇرادا حاقتان اوزاقلاشماق، ظولۆم یاپماق ایستەرسە، اۇنا آجئقلئ بیر عاذاب تاتتئراجاغئز!