text:
طبیعت علم لری
طبیعت علملری Natural science — اینسانا خاریجی موناسیبتدن تأثیر ائدن طبیعت عامللرینی اؤیرهنهن علم ساحهلری.
ایچیندهکیلر
- ۱ عمومی معلومات
- ۲ تکامولو
- ۳ طبیعت علملرینین اساسی
- ۴ طبیعت علملرینین ایستیقامتلری
- ۵ طبیعت علملرینین بازیسی
- ۶ طبیعی بیلیکلرین ایستیقامتلری
- ۷ طبیعت علملرینین دیگر علملره تأثیری
- ۸ همچینین باخ
- ۹ ایستینادلار
- ۱۰ خاریجی منبعلر
- ۱۱ همچینین باخ
- ۱۲ قایناقلار
- ۱۳ منابع
عمومی معلومات[دَییشدیر]
طبیعت علملری دونیانی ناتورالیست نؤقطه نظریندن اؤیرنیر و جمعیتدن طبیعته موناسیبتده اونون قانونلارینا حؤرمتله یاناشماغی طلب ائدیر. ناتورالیزم اینسانین یاراتدیغی قانونلاری طبیعی پروسِسلره شامیل ائتمهدن، طبیعت قانونلارینی اؤیرهنهرک ایستیفاده ائتمک اوزرینده قورولان سیستم دیر. طبیعت علملرینین یارانماسی علمی آراشتیرمالارا فلسفی یاناشمانین نتیجهسیدیر.
طبیعت علملری آنلاییشی همچینین، اینسانی علملرله ایجتیماعی علملر آراسیندا فرقی گؤسترمک اوچون ایستیفاده ائدیلیر. ریاضیات علمی منطیقله بیرلیکده فورمال علملره داخیل ائدیلیر و طبیعت علملرینه عایید ائدیلمیر. چونکی، اونلارین متولوژی طبیعت علملرینین مئتودولوگییاسیندان کسکین فرقلنیر. ریاضیات، ایستاتیک و بیلیشیم تکنولوژی طبیعت علملری حساب اوْلونماسالار دا، بۇ ساحهده آپاریلان اکثر آراشتیرمالار اوچون موهوم علمی اهمیّته مالیکدیرلر.
علم نظریهسینده طبیعت علملری دئدیکده بیولوژی، آسترونومی، فیزیک، کیمیا و جوغرافییا نظرده توتولور. Bاو علملرده علمی نتیجهلر بیر قایدا اولاراق اوبیئکتیولیک و دقیقلیک اوزرینده قورولاراق بازا کیمی تجروبه و مۆشاهیده نتیجهلری گؤتورولور. طبیعت علملری دونموش اولماییب اونلاردا دایماً دقیقلشدیرمه پروسِسی گئدیر.
تکامولو[دَییشدیر]
قدیم دؤورلر و اوْرتا عصرلرده اطراف موحیط ساده مۆشاهیده و تصویر یولو ایله اؤیرنیلیردی. یئنی دؤورون اوللرینده طبیعتین تصویرله اؤیرنیلمهسی علمی ایضاحلا اؤیرنیلمهسی ایله اوز ائدیلدی. فیلوسوفلاردان ابن هثام و فرنسیس بکونون اثرلری بۇ متودود گئنیش یایدیلار و علمی اینقیلابین اساسینی قویدولار. اون دوکوزونجو عصردن باشلایاراق ایسه علمله مشغوللوق صرف عالیملرین صلاحیتینه کئچیر.
طبیعت علملری تئرمینی ایلک دفعه عالیم ویلیام اویل طرفیندن ۱۸۳۴-جو ایلده مری سومروایلین علمی اثرینه رئسئنزییاسیندا ایشلدیلیر. آنجاق تئرمین ییرمینجی عصرین اوللرینه قدر گئنیش یاییلمیر. ۱۹۲۳-جو ایلده آمریکالی کیمیاچی H.Lyuis و آمریکالی فیزیکی کیمیاچی M.Rendalین مشهور ترمودینامیک و کیمیوی المنتلرین آزاد انرژیسی کیتابیندا یازیرلار:
منتیق و ریاضیاتدان باشقا طبیعت علملرینین بیر-بیرینده چوخ اوزاق دوران اوچ بؤیوک قولو واردیر – بۇ مکانیک، ائلئکترودینامیکا و ترمودینامیکدیر.
بو گون ایسه علمی نظریهلرده طبیعت علملری آرتیق داها دقیق اولاراق بیتکی بیلیمی و حئیوان بیلیمی، فیزیک علملری، ژولوژی و آسترونومییا بؤلونورلر.
طبیعت علملرینین اساسی[دَییشدیر]
- طبیعت علملرینین اساسی کیمی علمده طبیعت شوناسلیق – طبیعت حادثهلری حاقیندا علم گؤتورولور. دؤور کئچدیکجه طبیعت شوناسلیق خصوصی علمی ایستیقامتلره آیریلدی.
- تبیتشوناسلیغین اساس سیمالاری کیمی نصرالدین توسی، بلز پاسکال، میخاییل لومونسف و باشقالارینی گؤسترمک اولار.
طبیعت علملرینی اؤیرنرکهن فیزیک، کیمیا و بیولوژی علملری آراسینداکی علاقهنین اؤیرنیلمهسی خصوصیله واجیبدیر. چونکی، بۇ علملرین اساس مزمونونو تشکیل ائدن بیر سیرا قاباقجیل علمی فیکیرلر، مثلاً، مولکول-کینئتیک نظریه، الکترون نظریهسی، ائلئکترولیز و بیر سیرا باشقا آنلاییشلار طبیعت علملرینده اؤزونه مؤهکهم مؤقع توتموشدور. اونلارین بیر سیرا اساس مسئلهلری همین آنلاییشلار اساسیندا ایضاح ائدیلیر.
هر بیر پروسِس و یا حادثهنین اینکیشافینین اساسینی ضدیتلرین وحدتی و موباریزهسی تشکیل ائدیر. بۇ مۆعاصیر طبیتشوناسلیغا دا عایید مسئلهدیر. اوندا دا بیر-بیرینه ضد اوْلان و عینی زاماندا وحدت تشکیل ائدن ایکی ایستیقامت سجیویدیر. بۇ ایستیقامتلردن بیری توسعه پروسسئسیندهکی آنالیتیکلیگی، دیگری ایسه سینتئتیکلیگی تمثیل ائدیر. آنالیتیک ایستیقامتده یئنی علم ساحهلری، یئنی قانون اویغونلوقلار کشف اوْلونور. بونلارین آراشتیرما هدفی محدودلاشیر و خصوصی علمی مِتودلاردان ایستیفاده ائدیلیر.
بو اصل بیلیمن یئنیدن حیصّه لره بؤلونمهسینده اؤزونو آیدین گؤستریر. مثلاً:
- فیزیک: مکانیک، مولکول فیزیک و ایستیلیک، الکتریک، مغناطیس، اوپتیکا، آتوم؛
- بیولوژی: بیتکی بیلیمی، حئیوان بیلیمی، اینسانین آناتومیاسی و فیزیولوژی، داروینیسم و سایر.[۱]
سوْنرا بۇ بؤلمهلر ده یئنیدن داها بتون ایستیقامتلره بؤلونور.
طبیعت علملرینین ایستیقامتلری[دَییشدیر]
بازا علملری:
طبیعت علملرینین بازیسی[دَییشدیر]
طبیعت علملرینین بازیسی ریاضیات حساب اوْلونور.
بوتون طبیعت علملری مۆشاهیده ائدیلهن طبیعت حاللارینینین تصویری اوچون ریاضی آپارات مئتودوندان ایستیفاده ائدیرلر.
طبیعت علملری طبیعت قانون اویغونلوقلارینین دقیق تصویرینی و فورمول یازیلیشینی طلب ائدیر. بۇ زامان طبیعت حاللارینین ایضاحی ریاضی دوستور حالینا سالینیر. سوْنرادان ایسه ریاضی فورموللارین حسابینا ایستهنیلهن فرضیه یئنیدن یوخلانا و یا دقیقلشدیریله بیلینیر.
طبیعی بیلیکلرین ایستیقامتلری[دَییشدیر]
آسترونومی[دَییشدیر]
اونلارین فیزیک، کیمیا، علملری چرچیوهسینده وضعیتی، گؤی جیسیملرینین هرکهینین قانون اویغونلوقلاری و عمومیلیکده کایناتین تکامولو تدقیق ائدیلیر. آسترونومی کوسموس، قالاکسی، اولدوز، گزهگن و کویروکلو اولدوزلاری اؤیرنیر، تدقیق ائدیر و سوْنراکی تکامولونو ریاضی مودئللشدیریر.
آسترونومیدا بیلیشیم اساساً کناردان جیهازلار واسطهسی ایله مۆشاهیده ائدیلمیکله توپلانیر. آنجاق بۇ ساحهده بیلیشیمنین بیر حیصّه سی لابوراتورییادا تجروبهلر واسطهسی ایله ده توپلانا بیلر (مثلاً، فضانین مولکول کیمیاسینین لابوراتورییادا اؤیرنیلمهسی).
مۆعاصیر آسترونومی بیر-بیری ایله باغلی اوْلان بیر چوخ ساحهلره بؤلونور. بیر قایدا اولاراق بؤلونمه شرطی ساییلیر. اساس ایستیقامتلر آشاغیداکیلار گؤتورولور:
- آسترومتریا – اوْلدوزلارین کووردیناتلارینی و حرکتینی اؤیرنیر. آسترومئترییانین اؤزو ایسه آشاغیداکی یاریمساههلره بؤلونور:
- تمل آسترومتریا — مۆشاهیدهلر اساسیندا گؤی جیسیملرینین کووردیناتلارینی مویینلشدیریر و اونلارین کاتالوقونو ترتیب ائدیر؛
- رادیواسترونومیا — کوسمیک هدفلری رادیو دالغالاری دیپازونوندا ائلئکتروماقنیت شوالاری واسطهسی ایله تدقیقی ایله مشغول اولور؛
- فضا آسترونومیسی — قالاکتیکامیزی و اونون قورولوشونو اؤیرنیر، ائلجه ده موختلیف کووردینات سیستملری واسطهسی ایله ریاضی مئتودلارین واسطهسی ایله گؤی جیسیملرینین یئرینین مویینلشدیریلمهسی اوچون تکلیفلر هازیرلاییر؛
- نظری آسترونومی — عکس منطیق مئتودو ایله معلوم اوربیت کووردیناتلارینا گؤره گؤی جیسیملرینین یئرینین مویینلشدیریر؛
- فضا مکانیکسی — اومومدونیا جازیبه قانونون تأثیری ایله گؤی جیسیملرینین حرکت ترایئکتورییاسینی، کوتلهسینی و اؤلچولرینی مویینلشدیریر؛
بو اوچ ساحه کلاسیک آسترونومی آدلانیر.
- آستروفیزیکا — گؤی جیسیملرینین قورولوشونو، فیزیکی گؤستریجیلرینی و کیمیوی ترکیبینی اؤیرنیر؛
- اولدوز آسترونومیسی — فیزیکی گؤستریجیلرینه گؤره اوْلدوزلارین فضادا پایلانماسینی و حرکتینین اؤیرنیر. اوْلدوزلارین یارانماسی سیخ توز و قاز مکانیندا باش وئریر. تئمپئراتور آتردیقدا تئرمونووه رئاکسییاسی باش وئریر و اوْلدوز املگلمه پروسِسی باشلاییر.[۲]
- کوسموقونییا — گؤی جیسیملرینین عمله گلمهسینی اؤیرنیر؛
- کوسمولوگییا — فضانین قورولوشونون و اینکیشافینین اساس قانون اویغونلوقلارینی اؤیرنیر.
رچیوهسینده ایدارولونما مئخانیزملرینی (نورمال فیزیولوگییا) و پاتولوگییالار زامانی اونلاردا باش وئره
بیولوژی[دَییشدیر]
، بیوس، "حیات"؛ لوقوس. ""بیلیک، علم" — حیات حاقیندا علم، طبیعت علملریندن بیری، جانلیلاری و اونلارین اطراف موحیطله علاقه لرینی اؤیرنیر. بیلولوژی یئردهکی جانلی اورقانیزملرین حیاتینین بوتون ساحهلرینی، او جملهدن قورولوشونو، فلیتینی، اینکیشافینی، تکامولونو و یئرلشمهسینی اؤیرنیر. همچینین اونلارین تسنیفاتینی ترتیب ائدیر و ایستهنیلهن دییشیلیگی تدقیق ائدیر و ایضاحینی وئرمهیه چالیشیر. آراشتیرما ساحهسی بیوفیزیکدان توتموش مورککب اکولوژی مسئلهلرینه قدر گئنیش مؤوضولاری احاطه ائدیر.
بیولوژی علملری بؤلمهسینا عایید اوْلان بیتکی بیلیمی، حئیوان بیلیمی و صحیّه سیویلیزاسییانین ایلک دؤورلریندن اؤیرنیلیردی. بیلیمن اینکیشافینا گوجلو تکان وئرهن میکروسکوپ آنجاق XVII عصرده کشف ائدیلدی. «بیولوژی» تئرمینی ایلک دفعه ۱۸۰۲-جی ایلده ژان-باتیست لامارک طرفیندن ایشلدیلیب. طبیعت بیلیکلرینین خصوصی ساحهسی کیمی ایسه او XIX عصرده یارانیب. او دؤورده عالیملر بوتون جانلیلارین عمومی جهتلره مالیک اوْلدوقلارینی مویینلشدیره بیلیبلر و اونلاری جمع شکلینده اؤیرهنمهیه قرار وئردیلر.
بیولوژی بیلیمنده اساس حادثهلر شوان تئودور، ماتیاس یاکوب اشلایدن و ویرخوو رودولف طرفیندن هوجیره نظریهسینین، چارلز داروین طرفیندن تکامول نظریهسینین، قرقور یوهان مندل طرفیندن گئنئتیکانین اساس قانونو – ایرسیت قانونونون، ایرلی سورولمهسی و هوجیره سوییهسینده بیوکیمیا و بیوفیزیکانین مئتودلارینین تطبیقی ساییلیر.
بیولوژی و کیمیانین سرهددینده یارانمیش بیوکیمیا علمی، بۇ گون سرعتله توسعه ائدن طبیعت علملریندندیر. بیوکیمیا جانلیلار حاقیندا اوْلان بوتون علملری بیرلشدیریر و اونون اؤیرنیلمهسی بیولوژینین هر هانسی بیر ساحهسینین و ائلجه ده مۆعاصیر زاماندا پریوریتئت ایستیقامتلردن ساییلان اکولوژی ایله باغلی پروبلِملرین باشا دوشولمهسی اوچون گئنیش ایمکانلار یارادیر. سون زامانلار، طبیعی شرایطده اورقانیزملر آراسیندا موناسیبتلری اؤیرهنمکله مشغول اوْلان اکولوژی ایله، بۇ موناسیبتلری موْلکول سوییهسینده تدقیق ائدن بیوکیمیا آراسیندا سیخ علاقه یارانمیشدیر. مۆعاصیر اکولوژی بیوسفئرانین حیاتی حاقیندا علم اولاراق، تبیتشوناسلیغین بیولوژی و غئیری-بیولوژی علم ساحهلری – کیمیا، فیزیک، ریاضیات، گئوکیمیا، گئوفیزیکا، فیزیولوگییا، بیوکیمیا، بیوفیزیکا، گئنئتیکا، تکامول نظریهسی و س. ایله الاقدار بیر سیرا موهوم مسئلهلرین اؤیرنیلمهسی ایله مشغولدور.
بیر سیرا موهوم اکولوژی پروبلِملر مؤوجوددور کی، اونلارین ایضاح اوْلونماسی و باشا دوشولمهسی اوچون بیوکیمیوی اصوللارین تطبیق اوْلونماسی زروری ساییلیر. بونونلا یاناشی حیوانلاردا و بیتکیلرده باش وئرهن بیر سیرا متابولیک پروسِسلری اکولوژی یاناشمانین کمکیله ایضاح ائتمک مۆمکون اوْلموشدور. بئلهلیکله، مۆعاصیر طبیعت علملرینین قارشیلیقلی علاقهسی دؤورونده، بیولوژی، کیمیا و اکولوژی آراسیندا بیوکیمیا باغلاییجی زنجیردیر.[۳]
مۆعاصیر بیولوژینین اساسیندا بئش اساس اصل دایانیر: هوجئیره نظریهسی، تکامول، گئنئتیکا، گئمووستاز و انرژی.[۴][۵] ایندیکی دؤورده بیولوژی اوْرتا و آلی مکتبلرده بازا علملردن بیریدیر. هر ایل دونیادا بیولوژییا، تیببه و تیببی بیولوژییا دایر میلیونلارلا کیتاب، مقاله چاپ ائدیلیر، دیسسئرتاسییالار مدافعه ائدیلیر.[۶]مولکول بیولوژی حیاتین کیمیوی اساسلارینی، هوجئیره بیولوژیسی ایسه اورقانیزملرین کرپیجی رولونو اوینایان هوجئیرهلرین اؤیرنیولمهسی ایله مشغولدور. فیزیولوگییا اورقانیزمین داخیلی ایستروکتورلارینین فونکسییاسینی، بیولوژی سیستملرینین نورمال حیات طرزی چدییشیکلیکلری (پاتوفیزیولوگییا)، اکولوژی ایسه طبیعتین اورقانیزملره تأثیرینی اؤیرنیر.
کیمیا[دَییشدیر]
کیمیا، حساب ائدیلیر کی، قدیم مصر سؤزو "جهئمی"-دن یارانیب، "قاراً دئمکدیر، دیگر واریانتلار— متال ارینتیسی – " قاریشدیرماق" – طبیعت علملریندن بیریدیر. ماددهلر، اونلارین خصوصیتلری، قورولوشو، کیمیوی رئاکسییالار و کیمیانین تمل قانونلاری حاقیندا علمدیر. بوتون ماددهلر کیمیوی علاقهلر واسطهسی ایله موْلکوللار یارادان آتوملاردان عیبرت اوْلدوغونا گؤره، کیمیا اساساً آتوملارلا موْلکوللارلار آراسینداکی علاقهلری اؤیرهنمکله مشغولدور. کیمیا[۷]فیزیک ایله چوخ سیخ باغلیدیر و فرقلری نیسبیدیر. مۆعاصیر کیمیا چوخساههلی طبیعت علمیدیر.
کیمیا موستقیل علم ساحهسی کیمی XVI—XVII عصرلرده بیر سرا علمی کشفلردن سوْنرا تانیندی. بۇ کشفلر مکانیکلشدیرمه واسطهسی ایله ال امیینی ایستهصالدان سیخیشدیردی، صنایعنی مئخانیکلشدیردی، بورژوا جمعیتی یاراتدی.
کیمیوی پروسِسلرین چوخونو بیرباشا لابوراتورییالاردا اوولکی نتیجهلره اساسلاناراق اؤیرهنمک مۆمکوندور. کیمیا دیگر طبیعت علملری ایله سؤخ باغلی اوْلدوغوندان اونو بزهن اساس علم ده آدلاندیریرلار. ایلک کیمیا تجروبهلری اساساً الکیمیا سیستمی ایله باغلی ایدی و میستیکانین تأثیری آلتیندا ایدی.[۸] علم روبئرت بویلون قاضی کشف ائتمهسی و آنتوان لاووازیئنین کوتلهنین ساخلانماسی نظریهسینی ایشلهمهسی ایله یئنی کئیفیت درجهسینه قالخدی. کیمیوی ائلئمئنتلرین کشفی و آتوم نظریهسینین حاضرلانماسی کیمیا بیلیمنی سیستئملشدیرمهیه کؤمک ائتدی. بونونلا دا آراشتیرماچیلار ماددنین قورولوشونو، کیمیوی ترکیبینی و کیمیوی رئاکسییالارین رولونو داها دریندن درک ائده بیلدیلر. کیمیا بیلیمنین اینکیشافی کیمیا صنایعسینین اینکیشافینا و دونیا اقتصادیاتینین اوغورلارینا گتیریب چیخاردی.
فیزیک[دَییشدیر]
فیزیک دونیانین فیزیکی خصوصیتلرینی، اونلارین بیر-بیرینه تأثیرینی و بۇ تأثیرده یارانان نتیجهلری اؤیرنیر. فیزیک تمل علم ساییلیر. فیزکلر ریاضیاتدان الده ائتدیکلری اصللرین منطیقی اساسلارینی و کمیت گؤستریجیلرینی حاضرلاماق اوچون ایستیفاده ائدیرلر. کایناتین اؤیرنیلمهسینین بؤیوک تاریخی واردیر و تاریخ بویو ائدیلهن زنگین مۆشاهیده و تجروبهلردن عبارتدیر. فیزیکنین اساس وظیفهسی دونیانین ایداره ائدیلمهسینده اساس فیزیکی قانونلارین مویینلشدیریلمهسی و دقیقلشدیریلمهسیدیر. تاریخ بویو بۇ مسئله ایله آنتیک فلسفه مشغول اوْلموشدور.
فیزیک تاریخینده اساس حادثهلری کلاسیک مکانیک قانونلاری، ایساک نیوتونون اومومدونیا جازیبه قانونونون کشفی، ائلئکتروئنئرگئتیکا و اوندان ایستیفاده، آلبئرت اینشتینین نیسبیلیک نظریهسینی ایشلهمهسی، ترمودینامیک نظریهسینین حاضرلانماسی، آتوم و نووه فیزیکسینین کوانت-مکانیک مودئلینین حاضرلانماسیدیر.
فیزیکنین ساحهلری چوخ گئنیشدیر و اورا کوانت مکانیکسیندان اوپتیکیا قدر فرقلی ساحهلر داخیلدیر. مۆعاصیر فیزیک موختلیف ساحهلرده چالیشان آلبئرت اینشتین و لئو لانداودان فرقلی اولاراق آرتیق دار ساحهلرده ایختیساسلاشمیشدیر.
یئر حاقیندا علملر[دَییشدیر]
یئر گزهگنی (اونون لیتوسفری، هیدروسفری و آتموسفری) و اونو احاطه ائدن کوسمیک فضا حاقیندا گئنیش احاطهلی علملردیر.[۹] بۇ علملر همچینین یئردهکی اوکئانلاری و برک قرونتون دا اؤینیلمهسی ایله مشغول اولورلار. آراشتیرمادا فیزیک، کیمیا، بیولوژی، ریاضیات و یئر حاقیندا علملرین تاریخی علملرینین علمی آلتلریندن گئنیش ایستیفاده ائدیلیر. یئر حاقیندا گئنیش بیلیشیم یئرین کئچمیشی، ایندیکی وضعیتی و گلهجک اینکیشافی بارهده سیستملی تسووور یاراتماغا ایمکان وئریر. همچینین یئر املگلمه پروسئسینده ییغیلان انرژی حاقیندادا معلومات الده ائتمک اولور.[۱۰]
یئرین اؤیرنیلمهسی یئر قروپوندان اوْلان دیگر پلانئتلرین اؤیرنیلمهسی اوجون زمین یارادیر. یئر کایناتدا حیاتین مؤوجود اوْلدوغو ملیم اوْلان یئگانه گؤی جیسمیدیر. گونش سیستمینی دولغون اؤیرهنمهیه ایمکان وئرهن کوسمیک زوندلار یاراناندان سوْنرا یئر حاقیندا علمه پلانئتولوگییا دا علاوه ائدیلدی. بونونلا دا یئر حاقیندا علم یئر و کاینات حاقیندا علمه چئوریلدی.
یئر حاقیندا اساس علم ژولوژیدیر. او یئر کورهسینین اوست حیسهسینی، اونون ترکیبینی و تکامولونو اؤیرنیر. ۱۹۶۰-جی ایلدهن علم گئوفیزیکانین مشغول اوْلدوغو یئرین درین قاتلارینی دا تدقیق ائدیر. ژولوژی کئیفیت گؤستریجیلرینه ایستیقامتلنیر.
گئولوژی علملر آیریلیقدا فعالیت گؤستره بیلمهیهن چوخسایلی آشاغیداکی علملری ده احاطه ائدیر:
- وولکانولوگییا، گئلیئمئترییا، ژولوژی، تئکتونیکا، ژئومورفولوژی، هیدروژئولوژی، لیمنولوگییا، مینئرولوگییا، پالئونتولوگییا، پئتروقرافییا، تورپاقشوناسلیق، سئدیمئنتولوگییا و س.
طبیعت علملرینین دیگر علملره تأثیری[دَییشدیر]
مرسوم اولاراق علم دئدیکده داها چوخ تمل طبیعت علملری (ناتورال سجیئنجئ) نظرده توتولور، تکنولوژی توسعه اوچون ایسه موهندیسلیک علملرینه (آرتیفیجیال سجیئنجئ) احتیاج واردیر. علم تمل بیلیکلری الده ائدیر. اونا سؤیکهنهن موهندیسلیک علمی ایسه، آرتیق معلوم قانونلارا اساساً ایستئهسالات یارادیر و اونون داواملیلیغینا جدی دقت ائدیر.
مۆعاصیر تبیتشوناسلیغین ان سجیوی جهتلریندن بیری ده علملرین قارشیلیقلی تأثیرینین اولماسیدیر. بونا گؤره ده مۆعاصیر دؤورده طبیعت شوناسلیقداکی سینتئتیک عنعنه داها چوخ اهمیّت کسب ائدیر. موختلیف علملرین الده ائتدیی نایلیتلردن بیری ده هدفین اؤیرنیلمهسینده اینتئقراسییایا داها چوخ فیکیر وئریلمهسیدیر. سینتئتیک عنعنه موختلیف علملرین قوووشدوغو یئرلره عایید بیلیکلرین معین ائدیلمهسینده اؤزونو خصوصیله بوروزه وئریر. سون ایللردهکی علمی ایختیرا و کشفلرین اکثریتینی سینتئتیک علملره عاییددیر. بیلیکلرین سینتئزی سایهسینده مۆعاصیر طبیعت شوناسلیقدا ماددنین تکامولو و اونون بیر-بیرینه کئچهن موختلیف نؤو قورولوش علاقهلری حاقیندا بیتکین و پوختلشمیش نظریهلر یارانیر. مینئراللارلا جانلیلار آراسینداکی علاقهلر آچیلیر. جانلی و جانسیز عالم آراسینداکی سرحدین شرطی اوْلدوغو داها چوخ نظره چارپیر.
طبیعت علملرینین اؤیرنیلمهسی داها درین علمی بیلیکلر و مالییه طلب ائدیر، لاکین بیرباشا تکنولوژی توسعه ایله باغلی اوْلان ایسه موهندیسلیک علملریدیر. آبش، آلمانییا، یاپونییا، بؤیوک بریتانییا و فرانسه کیمی گوجلو دؤولتلر تمل بیلیکلر الده ائتمک اوچون طبیعت علملری ایله مشغول اولورلار. کیچیک دؤولتلر داها چوخ تئز بیر زاماندا صنایعده ایستیفاده اوْلونا بیلهجک موهندیسلیک علملرینه اوستونلوک وئریلیر.
کیمیا، فیزیک، بیولوژی، ریاضیات علملری طبیعت علمی کیمی تاریخ بویو اؤیرهنیلهرک توسعه ائدیب. اونونلا مۆقایسهده کیمیا موهندیسلیگی، بیوتئخنولوگییا، الکتریک-ائلئکترونیکا موهندیسلیگی علملری هله اینکیشافین آستاناسیندا ساییلیر.[۱۱]
همچینین باخ[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی منبعلر[دَییشدیر]
- طبیعت علملری – جامبریدگئ اونیوئرسیتئسی
- طبیعت علملری تاریخی و تئخنولوگییاسی
- طبیعت علملری حاقیندا کیتابلار
- شابلون:اوپئن-سیتئ
- طبیعت بیلیمنین پاتریارخی
همچینین باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
لاتین آذربایجان ویکی پدیاسی
منابع[دَییشدیر]
- ↑ طبیعت علملرینین علاقهلی اؤیرنیلمهسی شابلون:آز
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ س. ف. قارایئو، پ.ش. مممدووا، آ.ق. هبیبووا ق ۲۱ بیوکیمیانین اساسلاری. ب. "تفککور" نپم، ۲۰۰۲، ۳۶۰ سه شابلون:آز
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ Филocoфия Haykи пoд peд. A. И. ЛипkиHa M. : ЭkcMo، ۲۰۰۷ شابلون:رو
- ↑ Caдyлb Жak. CokpoBищe aлxиMиkoB / Пep. c фp. — изд. KpoH-пpecc، ۲۰۰۰. ۳۲۰ c. شابلون:رو
- ↑ Wordnet سئارجه: ائارته سجیئنجئ شابلون:ائن
- ↑ ائنجیجلوپئدیا اوف وولجانوئس، آجادئمیج پرئسس، لندن، ۲۰۰۰ شابلون:ائن
- ↑ تئخنولوگییالارین اینکیشافینا آپاران علمی توسعه نئجه اولمالی شابلون:آز


c: text/html

text:
تاجیکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی
تاجیکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Tajik Soviet Socialist Republic، (فارسجا:جمهوری سوسیالیستی تاجیکستان شوروی)، (عربجه:الجمهورية الطاجيكية السوفيتية الاشتراكية)، (فرانسهجه:République socialiste soviétique du Tadjikistan)، (آلمانجا:Tadschikische Sozialistische Sowjetrepublik)، (ایتالیاجا:Repubblica Socialista Sovietica Tagika)، (روسجا:Taджиkckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka)) آسیادا بیر اسکی دؤولت. تاجیکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی 1929 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1991 میلادی ایلینده داغیلدی.
بیرده باخ[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
پست فئمینیزم
(گئنل بیلگی)
پست مدرن فئمینیزم، فئمینیزمین 20-جی یوزایل فلسفهسینده و پست مدرن دوروم ایچینده گؤتوردوگو تئوریک و پراکتیک مؤوقع (قونوم) ایله شکیللنمهسینی ایفاده ائدر. فئمینیست تئوریسی ایله پست قورولوشچولوق (post structuralism)آراسیندا قورولان یاخینلاشمانین اورونو (محصولو) اولاراق گئرچکلشیر.بو مؤوقع قارماشیق و دارتیشمالیدیر؛ چونکی بیر طرفدن فئمینیزمین مدرنیزم-پست مدرنیزم دارتیشماسینا دایر سؤیلهیهجک چوخ بیر شئیلری اولمادیغی دوشونجهسی واردیر،
باشقا یاندان پست مدرن دوشونجهنین اولوشوموندا و پست مدرنیزمه دایر ایفادهنین قورولوشوندا فئمینیزمین ایشتیراک ائتدیگی ادعاسی سؤزقونوسودور. یاخیندان باخیلدیغیندا اولدوقجا چوخ سایلی قادین یازار و تئوریسینین هم فئمینیست هم ده پست مدرنیست بیر مؤوقعدن دانیشدیقلارینی گؤرمک مومکوندور. بو مؤوقع ایچیندن چیخاریلان فئمینیزم عمومیتله پست مدرن فئمینیزم آدلاندیریلماقدادیر.
تاریخچه و قونوم(مؤوقع)
پست قورولوشچو فئمینیزمین خصوصی تمثیلچیلریندن Judith Butler -ین بیر کیتابی 70-جی ایللردن اعتباراً ایستر فئمینیزم ایسترسه پست مدرنیزم تئوریک /فلسفی ساحهده اولدوغو قدر، مدنی و سیاسی ساحهده ده ائتکیلی آخینلار و یؤنه لیشلر اورتایا قویموشدور. Mary Joe Frug - ون پست مدرنیزمی و فئمینیست تئورینین بیرلشمهسینی دیله گتیرن مانیفئستی ("A Postmodern Feminist Legal Manifesto") بیر آنلامدا پست مدرن فئمینیزمین یاسال (رسمی، قانونی) اعلانی اولاراق قبول ائدیلمکدهدیر.بو آدلارین چالیشمالارینا باخیلسا، هم فئمینیزمین هم ده پست مدرنیزمین ان اؤنملی قایناقلاریندا یئر آلمیشلار. هر ایکی یؤنومونده اورتاق مخرجلری اولدوغو ایفاده اولونا بیلر؛ بونلار یئنی بیر توپلومسال ائلئشتیری (تنقید) ساحه نی آچماق و گله نکسل (سنتی) فلسفه ایله تنقیدی بیر علاقه یاراتمالاری شکلینده تاماملانا بیلر. آنجاق آرالاریندا تمل فرقلر ده سؤزقونوسودور.فئمینیزم و پست مدرنیزم آخینلاری آسانجا بیر آرایا گله بیلن خصوصیتده دئییللر. بو باخیمدان 70-جی ایللر سونراسی، پست قورولوشچو فلسفه و پسیکانالیز (روحسال چؤزومله مه) قولوندا گلیشمه گؤسترن فئمینیزملر، مدرنیته اساسلی فئمینیزملرین تنقیدینی ده گئرچکلشدیریرلر.اؤزللیکله توپلومسال تنقید قونوسوندا پست مدرنیزم اولدوقجا چوخ ایسپئکولاتیف (ایش آلانینا کئچمهین تئوری ایله ایلگیلی اولانspeculative: ) بیر گؤرونوش تقدیم ائدرکن، فئمینیست لر اؤزللیکله توپلومسال تنقید قونوسوندا ایصرارچیدیلار. باشقا یاندان پست مدرنیست لر اؤزچولوک (ایصالتچیلیک) و تملچیلیک (fundamentalism) قونوسوندا حساس بیر دقته صاحب اولارکن، فئمینیستلر بونا دوشمه مئیلی گؤستررلر. هر ایکی یؤنومون، فئمینیزم و پست مدرنیزمین بو جور فرقلرینی سیلمهیه یا دا اورتادان قالدیرماغا ایستیقامتلی جهدلر ده سؤزقونوسودور کی، بونلاری پست مدرن فئمینیزم اولاراق گؤرمک اویغون گؤرونمکدهدیر. پست مدرن فئمینیزملر اؤزچو و تملچی اولمایان بیر فئمینیزم یؤنونده مؤوقع لنمکده ایصرارچیدیرلار.
اؤنملی آدلار
مدرنیزم-پست مدرنیزم مضمونلاریندا فئمینیزم اوزرینه خصوصی بیر چالیشما یاپان پست مدرن فئمینیزم ده معین آدلاری بو شکیلده سیرالاماق مومکوندور:
Hélène Cixous
Luce Irigaray
Julia Kristeva
Catherina Clèment
Judith Butler
Shosana Felman
Jane Gallop
Sarah Kofman
Alice Jardine
Michele Le Doueff
Gayatri Chakravorty Spivak
Meagan Morris
Nancy Fraser
Linda Nicholson
Mary Joe Frug
بو آدلار عمومی آنلامدا نه فئمینیزمله نه ده پست مدرن سؤیلمله {گفتمان} تامامیله اویغون گلمیرلر، آنجاق هر ایکی ساحهنین ائلئمئنتلرینی اوزرلرینده داشیدیقلاری و اؤز چالیشماریندا بو ساحهلرین هر ایکیسینی بیرگه گلیشدیردیکلری و گئنیشلتدیکلرینی سؤیلمک اولار. گله نکسل فلسفی و نظری اساسلارا سؤیکنمهین یئنی بیر توپلومساللیق ائلئشتیریسی (تنقیدی)، هم فئمینیزمدن هم ده پست مدرنیزمدن گلن بیر یؤنوم اولاراق بوراداکی پست مدرن فئمینیست لر طرفیندن گلیشدیریلمهیه و بلیرلی (معین) شکیللرده تمللندیریلمهیه چالیشیلار.بونونلا بیرلیکده عمومیتله اؤزچو و تملچی اولمایان بیر یؤنومله فئمینیست قایدانین تامامیله اویغونلاشماسی مومکون گؤرونمه مکدهدیر. آنجاق پست مدرن فئمینیست لر بونو، فئمینیست فلسفهنین گئنل اؤزللیکلرینی ده ییشمهیه اوغراداراق آشماغا یؤنلیرلر. بئله ائتدیکلری اوچون گله نکسل فئمینیست فلسفهلرین (رادیکال، مارکسچی، یا دا سوسیالیست و س.) اعتراضلاری ایله قارشیلانارلار. سؤمورگه (موستملکه) سونراسی فئمینیزم تئوریسی ایله (ان اؤنملی و اولدوقجا ائتکیلی بیر دوشونر اولان Spivak بو یؤنومون تمثیلچیسی ساییلماقدادیر) پست مدرن فئمینیست تئوریسین لر آراسیندا پارالئللیکلر و خصوصی علاقهلر سؤزقونوسودور.مدرنیته اساسلی فئمینیزملر، پست مدرن فئمینیزم اوچون ایقتیدار، اؤزنهلیک (سوبیئکتلیک، ذهنی لیکsubjectiveness: )، جینسیت و س... قونولاردا سورونلودولار. بوندان باشقا مؤوجود گئرچکلیگی یئنیدن چیخارماقدان کنارا گئده بیلمه مکدهدیرلر. اؤنملی یا دا تعیین ائدیجی اولان، قادینلار اوچون مؤوجود توپلومسال ساحهده ائشیت (برابر) حاقلار الده ائتمک یا دا معین نؤقطهلره قادینلارین گتیریلمهسی تأمین ائتمک دئییل، بو آرادا ایستک قادین سؤیلمینی و مؤوجود هیرارشیک دوزنله مهلری، اقتدار قورولوشلارینی دؤنوشدوره بیلمکدیر.فرانسیز فئمینیزمینین خصوصی آدی Hélène Cixous پست مدرن فئمینیزم بو آنلامدا یئنی بیر سیاسال و توپلومسال تنقید گلیشدیرمه آختاریشییلا اورتایا چیخار. دیل، سؤیلم و کولتور ساحهسینده مؤوجود قورولوشلاری سورونساللاشدیرماغا(poroblematic: sorunsal) ، پوزماغا و یئریندن ائتمهیه یؤنلمک، بونلارا قارشی یئنی بیر اؤزنهلیک، سؤیلمسللیک (سویلم: گفتمان) و کولتور دیرلری چیخارماق داها اؤنملیدیر. بو آنلامدا مدرن و پست مدرن فئمینیزملر آراسیندا، کسکین و کؤکلو آیریملار و تئوریک قارشیدورمالار سؤزقونوسودور. Nancy Fraser ایله Linda Nicholson ، فئمینیزم و پست مدرنیزم موقاییسهسینده ("فلسفهسیز توپلوم تنقیدی") بیر دیرلندیرمه وئرمهیه یؤنه لیب و بورادا فئمینیزمین اؤزچولویه و تملچیلییه دوشمهلرینی اؤرنک وئريرلر. اونلار بو دیرلندیرمه ایله، فئمینیست فلسفهنین اصل اولاراق پست مدرن اولمالاری لازیم اولدوغونو سؤیله يیرلر. پست مدرن فئمینیزم اونلارین دوشونجهسینه گؤره پراقماتیک تملده حاضیرلانمالیدیر، اؤزچولوگون و تملچیلیگین یئنیدن اورتمه (ایستئحصال، یاپیم) قونوسوندا دقتلی اولمالیدیر. ائورنسلچی (اونیوئرسالجی،جهانی) اولمایان بیر گیریشیم (جهد) اولمالیدیر. اونلارا گؤره، پسیکانالیز تمللی فرانسیز فئمینیزمی، یعنی Irigaray, Cixous و Kristeva ، رد ائده جک کیمی گؤرونتو سرگیله سه لرده، اؤزچولوک سهوینه دوشمکدهدیرلر.


text:
ژنو بیلیمیوردو
ژنو بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Geneva, (فارسجا:دانشگاه ژنو)، (عربجه:جامعة جنيف))سوئیسنین ژنو شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. ژنو بیلیمیوردو ۱۵۵۹ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ژنو بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Dominique Levy. Dominique-levy.com. یوْخلانیلیب8 May 2014.


text:
ایران اؤزلشدیرمه تشکیلاتینین ریسی میرعلی اشرف عبدالله پوری حسینی تبریز ماشین قاییرما زاوودونون اؤزل سکتورا بوراخیلماسینی تنقید ائدنلری محکمهیه شیکایت ائتمکله تهدید ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، او، تبریز میللت وکیللری و زاوود ایشچیلرینین اعتراضلارینا ایشاره ائدرک، «اگر بو بارهده حکومتین و یا اؤزللشدیرمه تشکیلاتینین قرارینی شوبهه آلتینا آلسالار، محکمهیه شیکایت ائدجهم»، - دئییب.
«تبریز ماشینقاییرما زاوودو ۲ ایل اؤنجه ایران پولاد امکلیلیک موسسیسهسینه تحویل وئریلیب، آرتیق دؤولتین دئییل. میللت وکیللری ایسه زاوودون شستا شیرکتینه (تامین اجتماعی ایدارهسینین یاتیریم شیرکتی) اؤتورولمهسی ایله باغلی پرزیدنته مکتوبلا مراجعت ائدیبلر. اونلار اؤزلری ده بیلیر کی، صنایع موسسهسی دؤولت بورجونا گؤره بیر دفعه هر هانسی موسسه و یا اؤزل سکتورا بوراخیلیرسا، آرتیق بونو ایکینجی دفعه ائتمک ممکن دئییل»، - میرعلی اشرف حسینی بیلدیریب.
ایران اؤزللشدیرمه تشکیلاتینین ریسی ایشچیلرین، میللت وکیللرینین و کوتلوی اینفورماسییا واسطهلرینین بو بارهده حساسلیغینی یئرسیز آدلاندیریب.
قید ائدک کی، تبریزین میللت وکیللری پرزیدنت حسن روحانییه مکتوب یازاراق، زاوودون اؤزللشدیرمهسینه قارشی اولدوقلارینی اعلان ائدیبلر. اونلار ماشینقاییرما زاوودونون شستا شیرکتینه بوراخیلماسینی ایستهییبلر.


text:
فاطما خانیم کمینه
١٣-جو عصرین آذربایجان ادبیاتینین تانینمیش نماینده لریندن اولان فاطما خانیم کمینه ١٢٢٠-جی ایلده شوشادا ضیالی عائله سینده آنادان اولموشدور. او، «فانی» تخلصو ایله شعرلر یازان آغا میرزه بیبابانین قیزیدیر. دؤورونه گؤره یاخشی تحصیل آلمیش، آنا دیلی ایله یاناشی فارس دیلینیده مکمل اؤیرنمیشدیر. قاراباغین ساراجیق کندیندن اولان صادیق بی میر زینال اوغلونا اره گئتمیش، بئش اولاد دنیایا گتیرمیشدیر. عمرونون سونلاریندا ایفلیج خسته لیگینه توتولموش و ١٢٧٧-جی ایلده شوشادا وفات ائتمیشدیر.
کمینه شعرلرینی آذربایجان و فارس دیللرینده یازمشدیر. محمد آغا مجتهدزاده «ریاض العاشیقین» کتابیندا اونون بؤیوک دیوانی اولدوغونو و بو دیوانی شخصاً گؤردوگونو یازیر. آنجاق همین دیوان بو گون الده یوخدور. سایرین مختلف جونگلرده و الیازما کتابلاریندا قورونوب ساخلانان اثرلرینی عزیزا جعفرزاده توپلایاراق ١٣۵٠-جی ایلده «گنجلیک» نشریاتیندا چاپ ائتدیرمیشدیر. بورا داکی شعرلر همین کتاب دان گؤتورولموشدور.


text:
عفرین عملیاتی ریجه لنگن شکلده دوام ایتیب بارماقده
کوپ سانده تروریست تاثیرسیز وضعیت گه کیلتیریلگن
تورک قوراللی کوچلری تامانیدن سوریه نینگ عفرین منطقه سیده باشله تیلگن زیتون یاله سی عملیاتیده اولگن تروریست سانی نینگ 1 مینگ 28 نفرگه بارگن لیگی بیلدیردی.
تورک قوراللی کوچلری سوریه نینگ عفرین منطقه سیده"PKK/KCK/PYD-YPG و داعش ترور تشکیلاتلری منسوبلریگه قرشی دوست و قرینداش منطقه خلقینی زوروانلیک و ظلمدن قوتقریش اوچون 20 جنوریده باشله تیلگن زیتون یاله سی عملیاتی بیلن تیگیشلی بیانات بیردی.
مذکور بیاناتده عملیات چوکاتیده ،PKK/KCK/PYD-YPG و داعش ترور تشکیلاتلری اعضاسی 29 نفرنینگ اولدیریلگنی بیلدیریلگن. زیتون یاله سی عملیاتی نینگ ریجه لنگن شکلده دوام ایتیب تورگنی خودی شوشکلده اولگن تروریست سانی نینگ 1 مینگ 28 گه بارگنی قید ایتیلدی.


text:
کمونیزم لیدرینین جسدی اوزون مدت اول دفن ائدیلمهلی ایدی، بو قرار "هم مقبول، هم ده هومانیست" اولاردی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده چچنیستان رهبری رامضان کادیروو دانیشیب. کادیرووون سؤزلرینه گؤره، بو مسئلهده سون نقطهنی روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین قویمالیدیر.
«بوتؤولوکده بیر علمی تدقیقات اینستیتوتو لنین جسدی اوزرینده چالیشیر. لنینی ۲۴ ساعت عرضینده محافظهچیلر قورویور. روسییانین مرکزینده - قیرمیزی میداندا ایچریسینده جسد اولان بیر تابوتون اولماسی یانلیشدیر»، - کادیروو دئییب.
قید ائدک کی، روسییا فئدئراسییا شوراسینین رهبری والنتینا ماتوینکو لنینین دفن اولونماسی اوچون اؤلکهده رفرندوم کئچیریلمهلی اولدوغونو بیلدیرمیشدی.


text:
عمومی داخیلی محصول
عمومی داخلی محصول (اینگیلیسجه: Gross Domestic Product)-وئریلمیش زامان مودّتینده اؤلکه داخلینده تولید اولونان امتعه و خدمتلرین بازار دیَریدیر.
بۇ تعریفین ایضاحی ایسه آشاغیداکی کیمیدیر:
وئریلمیش زامان مودّتیند… تولید اولونان…
اۆدم, اؤزل (خصوصی) زامان اینتئروالی مودّتینده تولید اولونان مال و خدمتلر داخیلدیر. کئچمیشده تولید ائدیلن محصوللارا عاید سؤودلشملر اۆدم-ده عکس اولونمۇر. عادتاً بۇ اینتئروال ایل و یا روبعلردیر.
ایچیندهکیلر
اؤلکه داخلیند[دَییشدیر]
اۆدم تولیدین حجمینی اؤلکهنین جوغرافی حودودلاری داخلینده اؤلچۆر. مثلاً، رۇسییه شرکتی آذربایجاندا فعالیت گؤستریرس، اوْنۇن یاراتدیغی دیَر آذربایجانین اۆدم-ده عکس اولونۇر و عکسینه آذربایجان شرکتی تورکیهده فعالیت گؤستریرس، اوْنۇن تولید ائتدییی محصول و یا گؤستریدیی خدمت تورکیهنین اۆدم-ده عکس اولوناجاق.
بؤتون[دَییشدیر]
اۆدم اؤلکهده تولید اولونان و قانونی یوْللا ساتیلان بۆتۆنمته و خدمتلری اَحاطه ائدیر. اۆدم بیرنئچه اساس محصولۇن دئییل، تولید اولونان هر محصولۇن دیَرینی اؤزۆنده عکس ائتدیریر.
سوْن[دَییشدیر]
بیر موسیسه مینئرال سۇلار اۆچۆن پلاستیک قاب تولیدائدیر، باشقا موسیسه بۇ قابلاری آلیب مینئرال سۇیۇ قابلاشدیریب استهلاکچیلارا ساتیر. ایکینجی موسیسهنین تولید ائتدییی محصول اۆدم-ه داخل ائدیلیر، بیرینجی موسیسهنین محصولۇ ایسه حسابلانمیر. چۆنکی، بیرینجی موسیسه وریندن تولید اولونان محصول باشقا بیر امتعهنین تولیدیندا قۇللان (ایشلت) ائدیلیر، باشقا موسیسه ایسه بۇ محصولۇ ساتان زامان آلدیغی پلاستیک قابین دیَرینی بۇرا داخل ائدیر. ایکینجی موسیسهنین ساتدیغی محصول سوْن استهلاک محصولۇ آدلانیر. بیرینجی موسیسهنین محصولۇ ایسه باشقا بیر محصولۇن تولیدیندا قۇللان (ایشلت) ائدیلدییندن آرالیق محصول آدلانیر. باشقا سؤزل، سوْن محصوللار آرالیق محصوللارین دیَرینی ده اؤزۆنده عکس ائتدیریر. بئلهلیکل، بیر محصولۇن دیَرینی ایکی و یا داها چوْخ کهره (دفعه) حسابلاماماقدان اؤترۆ اۆدم-ه یالنیز سوْن محصوللارین دیَری داخل ائدیلیر.
امتعه و خدمتلر[دَییشدیر]
اۆدم-ه هم مادی (گئییم، ائو، قیدا محصوللاری و س), هم ده غیری-مادی (بربر، نقلیات، رابطه خدمتلری و س) امتعهلر داخیلدیر.
بازار دیَریدیر[دَییشدیر]
اۆدم چوْخلۇ مختلف امتعه و خدمتلرین عمومی دیَرینین واحد اؤلچۆسۆدۆر. بازاردا ایستهر فیزیکی، ایستهرسه ده کئیفیت باخیمیندان بیر-بیریندن فرقلهنن بیر چوْخ امتعه ساتیلیر. اوْنلاری جمعلمهاین یئگانه یوْلۇ دیَرلرینین اؤلچۆلمسیدیر. بۇ سببدن اۆدم-ین حسابلانماسی هر بیر محصول بازار دیَری اساسیندا آپاریلیر. بینالملل موقاییسه اۆچۆن اۆدم-ۇ همان بیر والیۇتادا حسابلاماغین ایکی یوْلۇ وار: مظنّه و آلیجیلیق یئتهنک (قابلییت) ینین پاریتئتی (AQP) (daha dəqiq hesablama yoludur) یوْلۇ ایله.
نوعمینال و (گرچک) رئآل اۆدم[دَییشدیر]
نوعمینال اۆدم حسابلامادا تولید ائدیلن محصوللارین عملیاتۇال بازار قیمتی گؤتۆرۆلۆر. بۇ سببدن نوعمینال اۆدم محصولۇن قیمت دهایشیکلیکلریندن آسیلیدیر–یعنی تورم (deflyasiya) نتیجه سینده محصولۇن قیمتی قالخدیقدا (düşdükdə) نوعمینال اۆدم دا قالخیر (düşür).
مثلاً، اؤلکهده جمعی ۲ محصول تولید ائدیلیر، آ و ب محصوللاری. ۲۰۰۷-جی ایلده آ محصولۇندان ۱۰۰ عدد، ب محصولۇندان ایسه ۲۰۰ عدد تولید ائدیلیب. آ محصولۇنۇن ۱۳۸۶ شمسی ایلده بازار قیمتی ۳۰، ب محصولۇنۇنکۇ ایسه ۲۰ پول واحیدی دیر. بۇ حالدا ۱۳۸۶ شمسی ایلده ۆدم=۱۰۰*۳۰+۲۰۰*۲۰=۷۰۰۰. ۲۰۰۸-جی ایلده ۱۰٪ اینفلاسیا اوْلدۇغۇ حالدا و تولیدین آرتمادیغی حالدا نوعمینال اۆدم ۱۰۰*۳۳+۲۰۰*۲۲=۷۷۰۰ اوْلۇر. گؤردۆیۆمۆز کیمی حتّی تولیدین آرتمادیغی حالدا نوعمینال اۆدم ۷۰۰ پول واحیدی آرتدی.
محصولۇن قیمتیندن آسیلیلیغی آرادان قالدیرماق و سهو یاناشمادان یایینماق اۆچۆن (گرچک) رئآل اۆدم حسابلانیر. (گرچک) رئآل اۆدم-دا قیمت دهایشیکلیکلری نظره آلینیر. بۇنۇن اۆچۆن بیر ایل اساس گؤتۆرۆلملی و نؤبتی ایللرده اساس گؤتۆرۆلمۆش ایلین قیمتلری اۇیغۇلان ائدیلملیدیر. یوخاریداکی مثالدا ۱۳۸۷ شمسی ایلده (گرچک) رئآل اۆدم=۱۰۰*۳۰+۲۰۰*۲۰=۷۰۰۰. بۇ اوْ دئمکدیر کی، اساس ایل اوْلاراق ۱۳۸۶ شمسی ایل گؤتۆرۆلدۆکده ۱۳۸۷ شمسی ایلده (گرچک) رئآل اۆدم-ۇن آرتیمی ۰٪, نوعمینال اۆدم-ۇن آرتیمی ایسه ۱۰٪ تشکیل ائدجک.
اۆدم دئفلیاتوْر نوعمینال اۆدم-ۇن (گرچک) رئآل اۆدم-ا نسبتینی گؤستریر:
یوخاریداکی مثالدا ۱۳۸۷ شمسی ایلد:
اۆدم-ۇن حسابلاما یوْللاری[دَییشدیر]
اۆدم-ۇ حسابلاماغین بیرنئچه یوْلۇ وار:
-
- ج–اهالینین استهلاک خرجلری
- بیر–عمومی اؤزل (خصوصی) یاتیریم(سرمایهگذاری)لار
- گ–دؤولت خرجلری
- ائخ–صادرات
- ایم–ایدخال
-
- ایمد–تولید ائدیلن سوْن محصوللارین دیَری
- اوْم–سوْن محصول (İMD) اۆچۆن قۇللان (ایشلت) اولونان باشقا محصوللارین دیَری
- بئش–محصول اۆچۆن وئرگی (مالیات)
- س–سۇبسیدیالار
-
- خۆدم=گ+دگ+بئش–س
- خۆدم–خالص اۆدم
- آ–عاموْرتیزاسیا
- گ–راضیلاشمایا اساسأ حقوقی و یا فیزیکی شخصین (یعنی، ایشگؤتۆرنین) ایشچیسینه اؤدملی اوْلدۇغۇ مبلغلر
- دگ–باشقا گلیرلر
اۆدم آذربایجان[دَییشدیر]
۱۳۸۷ شمسی ایلین سوْنۇندا اۆدم آذربایجاندا ۳۱۴۶۸ میلیون. ازن و یا ۷۹۱۸۱ میلیون. اۇسد (ÜDM(AQP)) تشکیل ائتمیشدیر. آدامباشینا دۆشن اۆدم ۳۶۷۰ آزن و یا ۹۱۸۳ اۇسد (ÜDM(AQP)) تشکیل ائتمیشدیر و بینالملل موقاییسهده آذربایجان ۸۲جی یئرده قرارلاشمیشدیر.
۸۰-جی ایللرده بۆتۆنشوْروی اؤلکهلری کیمی آذربایجان دا اقتصادی تنزُّلله اۇغرادی. مستقللیک الده ائدیلدیکدن سونرا دا تنزُّل داوام ائتدی. ان آز اۆدم آذربایجاندا ۱۹۹۵-جی ایلده قیده آلینمیشدیر (۲۱۳۳ mln. AZN). ۱۹۹۶-جی ایلدن باشلایاراق آذربایجاندا اۆدم-ۇن وْرتا (گرچک) رئآل آرتیم دماسی ~۱۶٪ تشکیل ائدیب. بۇ چوْخ بؤیۆک گؤستریجیدیر، لاکین اۆدم-دا نفت بخشۇنۇن پایی چوْخ بؤیۆکدۆر، ۵۹٪. غیری نفت بخشۇنۇن اوْرتا آرتیم دماسی ۱۹۹۸-جی ایلدن ۱۳۸۷ شمسی ایله کیمی ۱۰٫۵٪ اوْلموشدور. اۆدم-ۇن صنایعی دۆشن پایی ۶۲٪, کند صنعتینا ۶٫۵٪, تیکینتی ۵٫۶٪, خدمات بخشلرینه ۱۹٫۲٪ تشکیل ائتمیشدیر. قوْنشۇ اؤلکهلرله موقاییسهده آدامباشینا دۆشن اۆدم (AQP):
- روسیه–۱۵۹۲۲ اۇسد
- تورکیه–۱۳۱۳۸ اۇسد
- قازاخیستان–۱۱۴۱۶ اۇسد
- ایران–۱۱۲۵۰ اۇسد
- آذربایجان–۹۱۸۳ اۇسد'
- تۆرکمنیستان–۵۷۱۱ اۇسد
- ئرمنیستان–۵۲۷۳ اۇسد
- گۆرجۆستان–۴۸۶۳ اۇسد
اۆدم دونیادا[دَییشدیر]
دونیانین اۆدم-ۇ ۱۳۸۷ شمسی ایل اۆچۆن ۶۸۹۹۹ میلیارد. اۇسد تشکیل ائتمیشدیر. ان بؤیۆک اۆدم ایسه آمریکا بیرلشمیش اوستانلاریندادیر، ۱۴۲۶۴ میلیارد. اۇسد. آدامباشینا دۆشن اۆدم-ا گؤره ایلکین یئرلری قطر و لۆکسئمبۇرق (İMF) تۇتۇر، ~۸۰۰۰۰ اۇسد. اۆدم-دا وطنداشلارین ایجتماعی ایستکلری (عدالتلیلیک درجهسی–هر بیر بخشد، سیغوْرتا، ثابتلیک، هاوانین، سۇیۇن و یئمک محصوللارینین کئیفیتی، ایستیراحت اۆچۆن شرایط و س) نظره آلینمادیغینا گؤر، آدامباشینا دۆشن اۆدم اؤلکهده یاشایان اینسانلارین حیات سویهسینین اساس گؤستریجیلریندن بیری کیمی قبول ائدیلسه د، یئگانه گؤستریجی کیمی قبول ائدیله بیلمز. حیات سویهسینین اؤلچۆلمسینده بۇ اصوللار دا یاردیم اوْلا بیلر:
- گینی-یندئخ–دؤولتین گلیرلرینین وطنداشلاری آراسیندا عدالتلی بؤلۆشدۆرۆلمسینی بللی ائتمهک اۆچۆن بیر اصول
- اینسان گلیشمه سی ایندئکسی (İİİ)–وطنداشلارین عمومی گلیشمه سی (خالْقین گلیرلریندن، وطنداشلارین اوْرتا حیات مودّتیندن و تحصیل سویهسیندن عبارتدیر)
- گئنۇینئ پروْگرئسس ایندیجاتوْر
- ایندئخ اوْف سۇستاینابلئ ائجوْنوْمیج وئلفارئ (ISEW)
- هاپپی پلانئت ایندئخ (HPI)
قایناقلار[دَییشدیر]
- http://www.economy.gov.az/
- http://www.imf.org/
- گرۇندزۆگئ دئر ووْلکسویرتسجهافتسلئهرئ، ن. گرئگوْری مانکیو، ۳. آۇفلاگئ، ۲۰۰۴


text:
دیالوق | ژاله اسماعیل Dialoq - Jalə İsmayıl
- ایندی یاخشی، من نئینیم؟
- سن بئله ائله. ائله ائله کی، سنی گؤرمک ایستهمهییم.
- خستهسن؟ نئجه ائلهییم کی، بونو؟ آخیرینجی دفعه موردشیریوموش اوزونو 2 آی قاباق گؤرموشم.
- ائله من ده 2 آیدیر هر گون سنی گؤرمک ایستهییرم.
- لعنت شیطانا. جهنم اول، ایشیم-گوجوم وار.
- آززار ائله. بس کیمه دئییم دردیمی؟
- قویویا.
- قورتار دا.
- آغلیما بیر شئی گلیر.
- دئ، گلسین.
- آما قورخما.
- یاخشی.
- هممم، بلکه وورولموسان منه؟
- نههه؟؟
- هه ده.
- آغزینا گلهنی دانیشما.
- جهنم اول اوندا. منیم باشقا واریانتیم[سئچهنهییم] یوخدو.
- وورولماق ائ. سنی 20 ایلدیر تانیییرام، نولدو ائله ایندی وورولاسی اولدوم؟
- نه بیلیم. سنده نه واخت چاتیب کی؟
- …یاخشی، توتاق کی، سنه وورولموشام. سونرا؟
- سونرا؟ سونرا دا سئوهجکسن.
- ساخلا! اونو یوخوندا گؤررسن!
- اؤزون بیل.
- …یاخشیی، توتاق کی، سئودیم، قولاقلارا قورغوشون، بس سونرا؟
- نه سونرا؟ سئودیگینله ده گرک ائولنهسن، یوخسا خوشبخت اولمازسان.
- نه؟؟ سنله؟ دلی ائلهمک ایستهییرسن منی؟ هاوالانیم دئییرسن؟
- قیشقیرما، قولاغیم باتدی.
- سنله نئجه ائولنه بیلرم کی؟
- آدام کیمی.
- یوووخ، آخیریما چیخاجاقسان سن.
-
- نیه سوسدون؟
-
- سنینلهیم.
-
- کوسدون؟
- یوخ. بیلیرسن کی، کوسممیرم.
- یاخشی. ایشدن نه واخت چیخیرسان؟
- 6-دا.
- گلهجم سنی گؤرمهیه. بیر شئی فیکیرلشریک بیر یئرده.
- سنجه، گئج دئییل؟
- نه؟
- بیر شئی فیکیرلشمک.
- نییه؟
- نه بیلیم… گؤرمک ایستییندن ضعیف گؤرونورسن نسه…
- منه ایرادهسیز دئمک ایستهییرسن؟
- یوخ، اشی، بونو سنه نئجه دئیه بیلرم؟ 2 آیدی تکباشینا موباریزه آپاریرسان.
- سن مزهلن.
- بورا باخ، منی یوخودا دا گؤردوگونو دئمه. ایش بو حده چاتیبسا، باتمیسان آرتیق شاماخی باتان کیمی.
- هههه، هئچ یادیما دوشمور. بیر گوندن بیر یوخوما دا گیریرسن.
- دئییرم ده، گئجدی.
- ایندی نولاجاق؟
- بیلمیرم.
- گرک بیر شئی فیکیرلشم اؤزوم. سندن کؤمک ائلهین اولماز.
- فیکیرلش ده.
- یوخ ائ، یانیب-تؤکولورم. 20 ایلدیر تانیدیغیم آداما نییه ایندی وورولمالییام کی؟ اؤزو ده من ساریشینلاری سئویرم.
- سئو ده.
- یاندیق وئرمه منه.
- بس کیمه وئریم؟
- الیمه دوش، گؤررسن گونونو.
- پاه، قورخدوم.
- قارغیشا گلمیشم واللاه. سن دور، دور، آخیردا بونا وورول.
- نولار کی؟
- درد اولار جانینا.
- اؤزجه جانینا.
- یوووخ، سن تمیز مزهلنیرسن منیمله.
- هه.
- …آخی نییه ایندی ائ؟
- هر گون گؤردوگون آدامی سادهجه گونلرین بیر گونو گؤرمک مومکوندور ده.
- ائله ده اولور؟ قفیلدن خادیمهمیز قنداب آروادی دا گؤره بیلرم ده، هه؟
- اولا بیلر.
- اوففف…
- اوفولداما.
- ایندی چیچهیین چیرتلاییب.
- بس نئجه؟ سنین کیمی عقللی-کماللی بیر اوغلان وورولوب منه.
- لاغ ائلمه.
- یاخشی، سن گئت بیر شئی فیکیرلش، منیم ایشیم تؤکولدو قالدی.
- جهنم اول گئت… آخشام گلنده گول آلیم سنه؟
- آللاه، سن ساخلا! 20 ایلده سندن گول گؤرمهمیشم من. ایندی نولوب کی؟
- نه بیلیم…نسه ائله آلماق ایستهدیم…
- الده گول توتماغی سئومزدین…
- هئچ ایندی ده سئومیرم. خاصیت دییشهسی دئییلم بوندان سونرا دا. آما نسه آلماق کئچدی اورییمدن.
- اوریینین سسینی دینله… لاپ یئرینه دوشدو. دسته باغلات، آد گونونه گئدیرم آخشام.
- منیم سنه آلدیغیم گولو باشقاسینا وئررسن، اللرینی قیرارام!
- اشی، سنه نه وار ائ. منه وئردین، بیتدی، اولدو منیم، سونراسینی اؤزوم بیلرم.
- ایندی گؤررسن.
- سنین خاصیتین نه توند ایمیش. 20 ایلده تانیمامیشام من.
- گولمه دئدیم.
- یاخشی.
- …گؤر نه گونه قالمیشام ائ. سسینی ده ائشیتمک ایستییرم.
- دای بسدی ده. اؤلدوم بورادا گولمکدن.
- دوغرودان دئییرم.
- بس نه یاخشی زنگ ائلهمیرسن ائشیتمک اوچون؟
- اصلینده سسین خوشوما گلمیر، چوخ جینگیلتیلیدی، قولاغیمی دئشیر. آما دیکتافوندا[MP3 اوخودان] یاخشی چیخیر.
- نه دیکتافون؟
- آد گونومده سسینی یازمیشدیم ائ تزه تئلئفونا، تبریک ائدیردین منی.
- هه…
- اونو ساخلاییرام دا. ائشیتمک ایستهینده اونا قولاق آسیرام.
- یوخ، اوغلان، سونون چاتیب.
- گولمه.
- یاخشی. اوندا گؤرمک ایستهینده ده تئلئفونلا چکدیگین شکیللره باخیرسان.
- یووخ، تاپمادین. اورادا بورنون لاپ یئکه دوشوب. مکتب[مدرسه] شکیللریمیزه باخیرام. او واخت یئنه آداما اوخشاییردین.
- او شکیللر دورور سنده؟
- بس نه. کومپا[بیلگیسایارا] یوکلهمیشم. آیریجا قوولوقدادی.
-…
- نولدو؟
- منده ده.
- او گون بیر آخماق ایش ده گلیب باشیما. قفیلدن گئجه یوخودان اویاندیم، هاوام چاتمیردی، ایچیم آغیرلاشمیشدی، بو دم ائله بیل کیمسه قولاغیما پیچیلدادی کی، سندن عزیز آدام یوخدو منه بو بویدا شهرده…
- …بس نئیلدین؟
- سؤیدوم سنی. داها دوغروسو، بابان مممدی[محمدی].
- اونو نییه؟
- گلیب بیزیم کنده چیخدیغینا گؤره.
- دئیهسن، یادیندان چیخیب کی، سنین بابان منیم بابامدان سونرا گلیب او کنده.
- اولسون. یئنه ده سؤیدوم.
- سؤیندن سونرا دای قولاغینا پیچیلتی سسی گلمهدی؟
- هارادایدی منده او بخت؟ سحرهجن او سسین الیندن یاتا بیلممیشم. ائله بیل آغجاقاناددی قولاغیمین دیبینده.
- ووروب اؤلدوریدین.
- سنده ده چاتمیر ها. سسی نئجه اؤلدورمک اولار؟
- هه، مومکون دئییل.
- اوزاتما، ایشده بیر آز لنگی، گلیم سنی گؤروم، گئدیم. ایشیم-گوجوم وار.
- تئز اول اوندا. آد گونونه گئدهجم.
- یاخشی. نه رنگده گول آلیم؟
- من هانسی رنگی سئویرم؟
- نه بیلیم؟
- بس نه اؤزونو اؤلدورورسن کی، 20 ایلدیر تانیییرام سنی؟
- نه بیلیم ائ…
- آللاه بابا دا بونو سنه باغیشلامادی دا. زورلا یادینا سالدی منی.
- یقین.
- اؤز ذؤوقونه اویغون بیر شئی آل.
- یاخشی.
- تئز گل.
- یاخشی. آما سن ده بیر شئی فیکیرلش ده، قوربان اولوم. نئجه ائلهییم کی، سنی گؤرمک ایستهمهییم. من ایستمیرم سنی گؤرمک ایستهییم، یوخوما گلهسن، سسینی دینلهییم. ایشیم-گوجوم وار منیم، قادان آلیم، بیر شئی فیکیرلش ده.
- گؤروم ده.
- همیشه کؤمک ائلهمیسن منه. ایندی ده داردا قویما. سندن باشقا کیمیم وار آخی؟
- سؤز وئرمیرم. غلیظ مسئلهدیر.
- بیر دنهسن. سنه قیزیلگول دستهسی باغلاتدیراجام، آد گونونده هامینین خوشو گلهجک. سن ده بیر شئی فیکیرلش.
- یاخشی.
- دایان، گؤر نه دئییرم. منی اؤز یئرینه قوی. منی گؤرممک اوچون نئیلیردین؟
- بیلمیرم.
- بیلیرسن.
- بیلمیرم. مومکونسوز شئیلری تصور ائلهمک چتیندی منه.
- یاخشی دا. هر شئیی بیلیرسن سن. بلکه ده بیر گون سنه وورولاجاغیمی دا بیلیردین.
- …هه، بیلیردیم.
- هارادان بیلیردین؟
- چوخ ساده. بو یاد شهرده مندن عزیز کیمین وار کی؟
- هئچ کیمیم.
- بوتون دوستارینا، تانیشلارینا، قیزلارینا دیرم، آرتیغیم دا قالار.
- قالار.
- اوریین سندن عاغیللیدی آخی، او دا سئچیب.
- کول اونون باشینا. 6-جی مرتبهدکی گؤزل ساریشینی نییه گؤرمور آخی؟
- چونکی، ساریشین اونو گؤرمور. من او ساریشیندان عزیزم او اورهیه.
- نیه؟
- بو ایشین نییهسی اولمور کی. سئوگی ایضاح اولوندوغو یئرده بیتیر…
- خاطیره دفتری یازمیرسان، یئنه باشلاما.
- من یازدیم قورتاردیم، بوندان سونرا سن یازاجاقسان.
- اونو گؤرمزسن. بو، آخیرینجی دفعه اولسون. بیر ده سنی گؤرمک ایستمهیهجم!
- باخ دا.
- موطلق!
- اولسون.
- …بیلیرسن هله نئیلهمیشم؟
- نئیلهمیسن؟
- قولاق آس. عمللی-باشلی گیجییمیشم من، خبریم یوخ…
- من بیلیردیم…
- مزلنمه ده. دئمک، بو گون ایندییه قدر منه باغیشلادیغین بوتون هدیهلری اورادان-بورادان تاپیب ییغمیشام ماسامین اوستونه…ائله قشنگدیلر کی…
- اونلاری ساخلاییرمیشسان؟؟
- تصور ائدیرسن؟ نییهسینی بیلمیرم، سوروشما.
- …یاخشی، چوخ لنگیمه، گئدن یئریم وار.
- اولدو. منه باخ، من نیه هیجانلانیرام آخی بئله؟
- سنده همیشه چاتماییب…
- …دوغرودان دئییرم، اورییم اسیر لاپ…آلتی-اوستو سنی گؤرهجم ده…
- نه بیلیم…
- یاخشی، 6-دا اوردایام، قوی، مودیر اؤزونو اؤلدورسون لاپ.
- گؤزلهیهجم.
- سئوینمه. بو آخیرینجی دفعهدی.
- نه دئدیم کی؟ اولسون آخیرینجی دفعه.
- یاخشی، ساغ اول، قیزلارینیزا دئمه ها بو بارهده. گولرلر منه.
- یاخشی.
- اؤزون ده تئز چیخما ایشدن.
- دای گئت ده. واختیمی آلیرسان.
- …لعنت شیطانا، سنینله دانیشماق ایستهییرم آخی…
- اوففف…
- جهنم اول. هئچ گلمیرم.
- گلمه.
- گؤزله منی.
- گؤزلهیهجم.
- آما باغیشلا، کؤینهییم اوتوسوزدو.
- اولسون. نه واخت اوتولو اولور کی، او کؤینک؟
- هلهلیک…
- هلهلیک…
- ائله سؤز دئ کی، رد اولوم گئدیم ده!
- دود-دود-دود…
- جهنمه قولاق آس! اساس شئیی دئمهدیم آخی. من 20 ایلدی سنی سئومک ایستهمیرم…ائشیدیرسن…؟


text:
باتی آذربایجان دا ساوادسیزلیق
نئچه گون اؤنجه اؤتری باخیشدا اورمیه کانالیندا مسئولارین بیریسینین، دونیالیق "اؤیرهتیم و ائیتیم" گونو حاقیندا دانیشیقلاری ایلگیمی چکدی؛ همین دانیشمان-ین دئدیکلرین قایناق گتیرهرهک باتی آذربایجاندا :
267 مین نفریمیز کؤکدن یازیب اوخویا بیلمهییرلر !
29 مین نفرین اوشاقلاری مدرسهلرده اؤیرنجی اولاراق دئمهک اولار اؤزلری موطلق ساوادسیزدیرلار !
اینقیلابدان اؤنجه ساوادسیزلیق اؤلکهنین (ایرانین) اورتالامالاریندان 11 قات یوخاریمیش ! آنجاق بوگون ایسه 5.5 قات یوخاریدادیر !!!
و بیر سورو بونلارا تای بو ساحهده دهشتلی دوروملاریمیزی یانسیدان بیلگیلر !
هله بو دهشتلی بیلگیلره یونسکونون بو یاساسینی کی علی بی جباری گؤزل قوشوق شکیلینه سالیبدیرلار، آرتیرساق، بو قونودا دا دوروملاریمیزین داها دارماداغین اولدوغو دریندن گؤزه چارپاجاق :
" یونئسکو یازدیغی یاسا فریاددیر/ کیم اؤز دیلین یازانمیر بیسواددیر"
----------------------------------------------------------------------
ی. س 1: باشقا اوستانلاریمیزین دوروملاری، باتی آذربایجاندان چوخ دا یاخشی دئییل !
ی. س 2: گوزاریشده بیر قوجا کیشینین سؤزو منی چوخ فیکیره دالدیردی: " بالا بیز کور قوش کیمی-ییق دا " frown ifade simgesi
ی. س 3: مدرسهلر آچیلیر آنجاق هلهده کی وار، بیزیم دیلیمیزه چهکیل اویانا دا دئیهن یوخدور؛ دئیهسن بو ایل ده دیلسیز قالماغیمیزا ، دیلیمیزی ائویمیزده بیراخماغیمیزا، اؤزگهلرین دیلینه قوللوقچو اولماغیمیزا آلیشمالییق !
ا. ی: شکیلده اولان سؤز اینسان حاقلارینین تمللریندن بیریسینی وورغولاییر !


text:
شارل بودلر
شارل پیر بودلر (فرانسیزجا: Charles Pierre Baudelaire)، (دوغوم: 9 آوریل 1821 پاریس) ـ فرانسهلی یازار و شاعیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
شارل پیر بودلر (Charles Pierre Baudelaire ) ، 1821 ـ ینجی ایلده پاریس ده دونیایا گؤز آچدی. آتاسی ژوزف فرانسوا بودلر، آیدین بیر انسان کیمی یازیچی لار، شاعیرلر و فیلسوف لار لا اوتوروب دوراردی. او گاهدان تابلولاردا چکردی. شارل 1828 ده آتاسینی الدن وئردی. آناسی ایسه بو فاجعه یه دؤزه بیلمه دی و نئچه مدت ده لی خانادا یاتیریلدی. سونرالار آناسی «اوپیک» آدلی بیر قاماندئرله ائولندی. ...


text:
معاصیر ادبی دیلیمیزده موجود اولان فعللرلر اؤز قورولوشلارینا گؤره اوچ جور اولور.
١.- ساده فعللر:
بیر کؤکدن عبارت اولان بیر حرفی ده ییشدیکده معناسی ایتن و یا ده ییشن فعللره ساده فعللر دئییلیر.
ساده فعللر دیلیمیزین ان قدیم فعللری حساب اولونور. مثلا: آت- سات- اوخو- یاز- گل- قاچ- آچ.
بوتون فعللر کیمی ساده فعللرده "نه ائت؟" سواللاریندان بیرینه جواب وئریر. دیلیمیزده ۶٠٠ حدودوندا ساده فعل واردیر.
٢.- دوزلتمه فعللر.
مختلف سؤزلره معین شکیلچیلر علاوه ائتمکله دوزه لن فعللره دوزلتمه فعللر دئییلیر. بو فعللر تاریخی سابقهلرینه گؤره ساده فعللردن سونرا یارانمیشلار.
دیل اؤزونون تاریخی انکشافی دؤورلرینده ائله مرحله لره چاتیر کی، تزه- تزه مفهوم و آنلاملار جامعه ده یارانیر و اولدن اولان سؤزلر اونلاری ایفاده ائتمیه کفایت ائتمیر. بونونلا علاقدار معین نطق حصه لریندن شکیلچیلر واسطه سیله تزه فعللر و سؤزلر دوزه لیر ویا اجنبی دیللردن کلمه لر آلینیر.
دیلیمیزده اسم، سای، صفت و عوضلیکدن دوزلتمه فعللر یارادان شکیلچیلر بونلاردیر:
الف- لا- له: بو شکیلجیلر اسم، صفت و سایدان فعللر یارادیر.
١.- اسمدن: ایشله- دیشله- باغلا- گؤزله- باشلا...
٢.- صفتدن: حاضیرلا- خیردالا..
٣.- سایدان: یاریلا- ایکیله...
بعضی فعللر واردیر کی، اونلارداکی "لا- له" شکیلچی دئییل، فعلین کؤکوندندیر. مثلا: آقلا- سؤیله- دینله..
ب- لاش- له ش: شکیلچیلری ده اسم، صفت و سایلاردان دوزلتمه فعللر یارادیر. مثلا: آیاق+ لاش= آیاقلاش، فیکیر+لش= فیکیرلش، حاضیر+لاش= حاضیرلاش...
ج- لان- لن: شکیلچیلری ده اسم و صفتدن دوزلتمه فعللر یارادیر. مثال: یول+لان= یوللان، گوج+لن= گوجلن، دیل+لن= دیللن.
د- آل- ال- ل- شکیلچیلری واسطه سیله صفتلر و سایلاردان دوزلتمه فعللر عمله گلیر. مثال: دینجل، قوجال، بوشال
ه - آر- ار: شکیلچیلری اسملر و صفتلردن فعل دوزلیر. مثلا: قیزار، یاشار..
و- آ- ه. شکیلچیلری اسملر و صفتلردن فعللر دوزلیر. مثلا: یاشا، دیله، بوشا..
ز- وار. بو شکیلچی نادیر اسملردن دوزلتمه فعللر دوزه لیر. مثال: سۇارماق..
ط- ایمسه- اومسه: بعضی فعللروعوضلیکلردن بو شکیلچیلر واسطه سیله دوزلتمه فعللر یارانیر. مثلا: منیمسه مک- گولومسه مک.
ی- یلدا٤ /یلدا- ̂یلده- ۇلدا- ۆلده/:
بو شکیلچیلرله نیدا سؤزلری، ها بئله طبیعت سسلریندن دوزلتمه فعللر یارانیر. مثلا:گورولدا- پیچیلدا- جینگیلده- زاریلدا..


text:
بو گون ایران اوردوسو اؤلکهنین جنوب-شرقینده گئنیش میقیاسلی تعلیمه باشلاییب.
آپا-نین وئردیی معلوماتا گؤره، «محمد راسول اللاه » آدی آلتیندا کئچیریلهن تعلیمده مقصد قورو قوشونلارینین دؤیوش حاضرلیغی سوییهسینی یوکسلتمکدیر.
تعلیم اوچ گون عرضینده ۲۲۰ کیلومتر اراضیده کئچیریلهجک. گئنئرال سید کمال پیغمبری دئییب کی، تعلیم قورو قوشونلارینین ایستهنیلهن تهلوکهیه اوپئراتیو (سورعتلی) رئاکسییا (جواب) وئرمهسینی نوماییش ائتدیرهجک. قورو قوشونلارینین تعلیمی حربی هاوا قوهلرینین و «خاتم ال-آنبییا» هاوا هوجوموندان مدافعه بازاسینین دستیی ایله کئچیریلیر.


text:
مولدووا دنستریانیدا روسییا حربی بازالارینین قانونسوز یئرلشدیریلمهسیندن ناراحاتدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو مولدووا باش ناظری پاول فیلیپ آوروپا تهلوکسیزلیک و امکداشلاق تشکیلاتینین حاضیرکی صدری سباستیان کورتسلا گؤروشو زامانی سؤیلهییب.
او قید ائدیب کی، دنستریانیداکی روس بازالاری بین الخالق تشکیلاتلارین نظارتی آلتیندا اولان وطنداش میسسییاسی ایله عوض ائدیلمهلیدیر:
«بیز اومید ائدیریک کی، بو ایل دنستریانی کونفلیکتینین حلی ایله باغلی «۵+۲» فورماتیندا دانیشیقلار یئنیدن برپا ائدیلهجک. بورادا دنستریانییا مولدووا دؤولتینین ترکیبینده خصوصی ایستاتوسون وئریلمهسی مذاکیره اولوناجاق. بیز اؤلکهمیزین فدراسییایا چئوریلمهسینین قطعی علیهینهییک».
قید ائدک کی، دنستریانیدا حاضردا ۱۶۰۰-دن چوخ روس حربچیسی و ۲۰ مین تونلوق حربی سورسات مؤوجوددور.


text:
آندرش یوناس انقستروم
آندرش یوناس انقستروم (اینگیلیسجه: Anders Jonas Ångström) سوئدلی بیلیم اینسانی. ۱۳ آقوست ۱۸۱۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۹ ایل عومر ائلهییب و ۲۱ ژوئن ۱۸۷۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. آندرش یوناس انقستروم اوپسالا بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Anders Jonas Ångström»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آندرش یوناس انقستروم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اولاسی دئییل ناصر داوران یالان سؤزدور گلمییهجهیین اوتوز ایل بیرگه گئتدیییمیز یوللار، قاباغیندا شکیل چکدیردیییمیز آغ چیچکلی بوداقلار، ایشسیز گونلریمیزده سیرغالارینا سیغینیب دویدوغوموز اوشاق سئوینجی اونودولاسیدیر می؟ من گوزگوده هله ده سنی گؤرورم غبارلی بهنیزیمیسئیر ائدهرک پوزولان دئییل نفسلریمیزه کؤلگه سالان بو اورتاقلیق دؤنمهلیسن یقین. پولیسلی دویغولاریمیزدا قازاندیغیمیز قورخولاری نئجه بؤلوشدورهجهییک؟ کیمه دوشهجک چکدیییمیز زیندانلارین گؤروش گونلری؟ کیتابلاریمیزی نئیلهمهلیییک؟ شعریمینه؟ ...Read More »
مندن سونرا / ناصر داوران
مندن سونرا ناصر داوران مندن سونرا گلنلردن بیری بیر گون سحر تئزدن گؤزون آچدیقدا حیاتا آدیمیائشیتسه ده ائشیتمهمیش کیمیکئچهجک یانیمدان. کؤورهلیب، داریخسام دا، قبیردن چیخیب یومروق اسدیرسم دههاوادا فرق ائلهمز. من اولماسایدیم دا کاینات یاراناجاقدی هیتلر اولماسایدی دا. پولیسلر گلیب، گئدهنی سوزورلر قادینلار بیری ـ بیریندن سئومهلی یئتکین آلمالاری گؤردوکده آغاج باشیندا آدامین آغزی سولانیر مندن سونرا یئنه ده بوردان ...Read More »
بیر آز اوتاندیم / ناصر داوران
بیر آز اوتاندیم ناصر داوران بو یئرده من قویون ملهییر هندهوریمده هئچ نه یوخ آمما بو اوتلاری منمیاوتلامیشام؟ پاپاغیمین آلتیندا گیزلهدیییم دووشان تاماشاچیلاری سئویندیریر الیمدهکی بو آغاج هانکی پیغمبرین چهلیییدیر گؤرهسن؟ ائله بیل سیچانلار گونده یوز یول کئچدیییم کؤرپونون بینؤورهسینه یول تاپیبلار سیچانلار بتونو چئینهییرلر سیچانلار لاپ بئله نم نه یئکهلیکدهلهشیرلر. سنینله گؤز ـ گؤزه هر شئیدن دانیشدیم فیکیرلریمی دویغولاریمی ...Read More »
سیاحتنامه / ناصر داوران
سیاحتنامه ناصر داوران بو کیشینین قولاغینداکی سیرغالار “روحان”ین یالین قولاقلارین یادیما سالیر اونون تاخا بیلمهدییی سیرغالاری بلکهده بو کیشینین قولاغینداکی لاردیر. منیم اون سکگیز یاشیم وار صاباح بیزی گولـلهلهیهجکلر گشتاپونون دیوارلاری سنی مندن آلیب سئوگیلیم نه یازیق کی سندن و حیاتدان الیم اوزولور. پاریسین سیدیک قوخوسوندان هئچ نه بیلمزدیم آوروپانین گلین شههری سیدیک قوخویور. چکدیییم حسرتلری کیمه بورجلویام؟ واتیکاندا کی ...Read More »
یوخولارین / ناصر داوران
یوخولارین ناصر داوران گؤزلرینده یانیق قوخویور کیتابلاریندا اؤزلهدییین آچیق یوللار. گؤردویون یوخولارین یوزده بیری یوزولسایدی! آیاغینا دولاشیر یادداشینداکی قوش یووالاری، ایکی یاشلی دویغولار. دوغرومو بونلار؟ یوخسا خیالیندان یادداشینا بویلانان یوزولمامیش یوخولار داریخیر قینیندا؟ ژاک دریدا وحشی سؤزجوکلری اوزونه توتوب یوخولارینا قییدی من بیلیرم. ژاک دریدا بیر گون سنی یاشاسایدی! دونیانین ایت بئلیندن گلمه نه چوخ اییرنج اداسی، آدامیقاپیر دا چؤرهیینه ...Read More »
یوخولاریم / ناصر داوران
یوخولاریم ناصر داوران نه یاخشی کی یوخودان اویاندیم یوخسا یولسوزلار آروادیمییاریم چیلپاق چارپایییا باغلاییب دؤیهجکدیلر. نه یاخشی کی بیرداها یاتاغا دؤنمهدیم بیرداها یاتمادیم یوخسا قامچی گزدیرن آدامجیللار یازیق آروادی بیر یانلیق ائلهردیلر اؤلدورمهیینجه ال چکمزدیلر بلکه ده ایراق اولسون… قورخومدان یاتا بیلمهدیم باشیمیکیتابلا قاتدیم. پاییز گئجهلری ده کی قورتاران دئییل هاچاندانهاچانا دان یئری قیزاردی. ایش یئرینده بایغین کیمییدیم هم یوخولو ...Read More »
تروریست ملت / ناصر داوران
تروریست ملت ناصر داوران آلتی یاشی وار آلتمیش یاشی اوچ آیلیقدیر ائله دوغولدوغو گوندن بو سس ده وار تئز ـ تئز اونونلا گئجهلهییب وطن یوخوسون یاریمچیق قویور زیتون یوخوسون یاریمچیق کتاب یوخوسون یاریمچیق. همیشه بئلهدیر ائله خسته خانالاردا مکتب حیطلرینده. بونلار مدنیتی قورویانلار بونلار صلح اردوسو بونلار عدالتین یییهسی. گمیچینین گؤزون چیخارماق کی مان دئییل بایراق نهیینه گرهکدیر بو تروریست ...Read More »
سنی سئونلر / ناصر داوران
سنی سئونلر ناصر داوران یالان سؤزلرین سئوگیسی ده یالان قودوز اللرین پایلادیغی زیتون کیمی. سنی سئومهیه آیاق یالین گئتمهلی بولاقلارین پایتختینه بنؤوشهلره توخونمادان دیکسیندیرمهدن نار بوداقلاریندا یانان چیراغلاری. باتیلی ایشین، گوجون اؤتوروب خونچاسیندا میلیارد ـ میلیارد اوکراینادا آزادلیغی قورویور. سنی سئومهیه توفنگچی گرکمز دیپلمات گرکمز سنی سئومهیه بیر اوووج بالیق قولاغی یئتر.Read More »
دوست دئییلسن / ناصر داوران
دوست دئییلسن ناصر داوران سنی گؤرنده آیاغیم آلتیندا جیریق خاطرهلر گؤینهییر سن دئمک دوست دئییلسن یوخسا کیم گؤروب یاغیش تورپاغین روحونا زهر چیلهسین؟ سسین گلنده اود سؤنور دهییرمان داشی گردیشیندن دایانیر سن دئمک سئوگینین چؤرهیین قتلینه فرمان کیمیسن یوخسا قوشلارین آستامینوفن نهیینه گرهکدیر؟ قوی دوروم بیر آز گؤی اوزونده گؤزدن ایتن لاچینلاری سئیر ائدیم بیر آز داغ دؤشونده غرورلو ـ ...Read More »
خایین / ناصر داوران
خایین ناصر داوران یوللار خایین کی دئییل یوللارین بیر باشی سیزین ائو. خایین دئدییین ائله بو قاردیر یئنیلمز و سویوق اللریمیزه قنیم گؤروشلریمیزه قنیم. یالان دئییر اینانماها دؤنهجهیم بیر داها آغ یئلین قانادیندا آرخامجا نه هرجایی قورخو نه شبههلی کؤلگهلر جئب تلفونوم اؤزومونکو یالنیز. قورخودان کی دوست چیخماز قورخو، پیچاق، ایرینلی باخیش لار، تبریزین یوز ایل سونراکی متروسونون دوراقلاریندا زیبیل ...Read More »


text:
فرانسیس ویلیام آستون
فرانسیـس استوْن(اینگلیسیجه: Francis William Aston; سنتیابر 1877, هاربوْرن — 20 نوْیابر 1945, کمبریـج) —اینگیـس کیـمیاچیٛسیٛ, کیـمیا اۆزره نوْبل مۆکافاتیٛ لاۇراتی(1922). حیاتیٛ استوْن فرانسیـس ویـلیام (1877- 1945) خوْربوْرندا (برمیـنگام یاخیٛنلیٛغیٛندا) آنادانا اوْلمۇش,اینگیـلیـس فیـزیـکی و کیـمیاچیٛسیٛ, 1903- 1908- جی ـ ایـللرده برمیـنگم اۇنیـورسیـتتیـنده ایـنگیـلیـس فیـزیـکی. پوْینتیـنگیـن یانیٛندافعالیت گؤسترمیـشدیـر. 1945- جی ایـلده نظری و تطبیـقی کیـمیا اۆزره بین الخالق ایتیـفاقیٛن اتوْم کۆتللری کوْمیـسسیاسیٛنیٛن سدری وظیـفسیـنده ایـشلمیـشدیـر. رادیـوْاکتیـواوْلمایان ائـلمنتلریـن چوْخلۇ سایدا ایـزوْتوْپلاریٛن ایکشف ائـتدیـنه و تام عددلر قایداسیٛنی یاراتدیٛغیٛنا گؤره1922- جی ـایـلده الیـم نوْبل مۆکافاتیٛنا لاییـق گؤرۆلمۆشدۆر. فرانسیـس استوْن 20 نوْیابر 1945-جی ایـلده وفات ائـدیـب.


text:
دکتر ح. م. صدیق در دههی 60 بسیاری از حکایات آموزندهی کتاب «جامع التمثیل» را به ترکی آذری ترجمه کردهاند. حکایت زیر را از میان دستنوشتههای ایشان یافتیم و برای اولین بار است که انتشار مییابد.
بیر بولبول باغدا بیر آغاجین بوداغینا قونوب اوتورموشدو. آغاجین یانیندا ایسه بیر اوشاق یئله تله قویلاییردی. بولبول دیله گلیب اوشاقدان سوروشدو:
نه ائدیرسن نه طاماحینداسان؟
- بیر قوش تلهیه سالماق ایستهییرم.
- هانسی عاغیلسیز قوش، دن أوچون اؤزونو سنین تلهنه سالار؟
-تقدیر یول وئرسه سه طاماح، سنی یوللاندیریب منیم قوردوغوم تلهیه سالار.
بولبول گولرک اورادان اوچوب، گئتدی. بئله لیکله اوشاق تلهنی تورپاغا قویلاییب بیر بوجاقدا گیزلندی. بیر آز کئچمهدن بولبولدن سوراغی ایله اورالاردا گزیردی آغاج دیبینی خلوت گؤرونجه اورایا تؤکولموش بول- بول دنلری دؤشورمک ایچون یئره قوندو، سئوینجله دنلهمکده ایکن بیردن تلهنین حالقاسی بوینونا ایلیشدی. او قورتارماغا چالیشدیقجا حالقا داهادا دارالدی.
اوشاق پوسقودان چیخیب اونو توتدو.
و دئدی:- ای بولبول من تانیدین می؟ دنی گوردون آنجاق تلهنی گؤرمهین طاماح او غرور گؤره- گؤره سنی منیم قوردوغوم تلهیه سالدی. دئدی.
بولبول: اولان اولدو، دئدی،
بولبولون اؤزونون خلاص چالیشماسی اثرسیز اولدو. اوشاق اونو بیر قفس ایچره قویوب بازارا آپاردی بیریسی ده اونو آلیب ائولرینه آپاردی.
بولبول دیله گلیب دئدی:
آی کیشی منی بوراخ گئدیم،
جوجهلییم، تلهیه دوشدویوم ایسه اونلارین آذوقهسینی توپلاماق اوزوندن اولدو، منی ساخلاماقدان نه فایدا گؤرهجکسن؟ منی بوراخسان سنین أوچون أوچ فایدالی اویون وئرهرم .
- اونلار نه دیر سویله بوراخیم سنی،دئی کیشی.
بیرینجیسین قفسده دئیهرم ایکینجیسین ألینده، أوچونجوسونو ایسه خلاص اولدوقدان سونرا سؤیلهیهرم.
کیشی قبول ائتدی.
- منی همان باغا آپار سؤیلهییم، دئدی بولبول.
کیشی اونون ایستهیینی یئرینه یئتیردی.
بولبول دئدی:
قضا و قدر حکمو ایله الیندن وئردیگینه تاسف ائتمه . چونکه فایداسیزدیر و تکجه اورهگینین کدرینی آرتیرارسان.
- چوخ گؤزهلدیر. ایکینجیسی ده سؤیله، دئدی کیشی
- قفسدن چیخار. سونرا سؤیلهییم.
- اوچوب منی آلداتماق می ایستهیرسن؟ اوچدوقدان سونرا سنی بیرده نئچه تاپیم؟
- کیشینین سؤزو بیردیر آیاقلاریمی برک ساخلا، ایکینجی اؤیودو سؤیلهییم.
بئلهلیک له کیشی،اونو قفس دن ائشیگه چیخارتدی.
- ایکینجی سی بودور بیریندن ممکن اولمایان سؤزو دینلهدیکده اینانماییب امکان سیز وعدهیه اینانمایاسان، دئدی بولبول.
کیشی: اوچونجوسونو سؤیله دئدی.
بولبول: منی بوراخ سؤیلهییم دئدی.
کیشی اونو بوراخدی قوش اوچوب بیر آغاجین باشینا قونوب الله ـا شوکر ائدهرک دئدی:
اوچونجوسو آرتیق طاماحلی اولماماقدیر. چونکو آرتیق طاماحلیق سنی انسانلارین گؤزونده آلچاق و ذلیل ائدیب، اونون نحسلیگیندن ایلیشیگه دوشورسن. من اؤزوم طاماحین نحسلیگینه ایلیشدیگیم کیمی.
سن مینم حاققیمدا یاخشی لیق ائدهن بیر گنج ائدین. آنجاق منی بوراخماقدا چوخ آخماقلیق ائتدین.
- نه ایچون؟ دئیه،گنج کیشی سوردو.
بولبول دئدی: منیم قارنیمدا 20 مثقال آغیرلیغدا اولان بیر اینجی واردیر، او الیندن چیخدی:
کیشی بو سؤزو ائشیدن کیمی أورهگی چیرپینتیا دوشوب اللرینی باشینا چیرپدی، غریبه آلداندیم، آسلانلیغلا اینجی ألیمدن چیخدی دئدی.
بولبول: آی کیشی من ایندی أوچ اؤیوت وئردیم، آنجاق سن أوچونجونوده اونوتدون، دئدی.
سنه سؤیلهدیم الیندن وئردیکلرینه تأسفلنمه چونکی فایداسیزدیر. من ألیندن اوچموشام مین یول دا چیغیرسان گئری قاییدیب،اسیرین اولمارام. سؤزومو اینانیب منی بوراخماغین نه ایدی فایداسیز تأسفلنمک نه دیر؟
ایکینجیسی آرتیق طاماح اولما، دئدیم. آنجاق سن منیم سؤزلریمی اینانیب طاماحلاندین. اوچونجوسو امکانسیز و ماحال سوزه و یئرسیز وعدهیه اینانما، دئدیم. منیم بدنیم 20 مثقال آغیرلیغیندا اولمادیغی حالدا 20 مثقاللیق بیر اینجینی قارنیمدا داشیماغیم ماحال و امکانسیز دئگیل می؟ بونا گؤره اؤنجه یاخشی دوشون سونرا تأسف ائت.


text:
اویان نیوز: خوجاوند و فوضولی ایستیقامتلرینده ۱۰ ائرمنی حربچیسی اؤلدورولوب. بو حاقدا آنس پرس آشاغیداکی راپورو وئرمیشدیر.
سون ۱ هفتهده ائرمنیلر جبهه خطینده یئنیدن فعاللاشیب. خوصوصیله گئجه ساعاتلاریندا میللی اوردوموزون مؤوقئعلری ایله یاناشی تماس خطینده یئرلشن یاشاییش منطقه لری آتشه معروض قالیر. بونا گؤره ده جبهه خطینده باش وئرنلری لئنته آلماق مقصدییله آغدامین اورتا قروند کندینه قارانلیق دوشندن سونرا گلدیک. ساکینلر ائولرینه چکیلیب. جبهه ده ایسه تک تک آتش سسلری ائشیدیلیر.
ایشغال آلتینداکی شیخلار کندیندن اورتا قروند آرا سیرا آتشه توتولور. قارشی طرف هدفی آیدین موشاهیده ائتمک اوچون اوزون مسافهنی ایشیقلاندیران خوصوصی قورغولاردان ایستیفاده ائدیر. کامئرامیزین ایشیغینی گؤرن ائرمنی عسگرلری دوردوغوموز اراضینی ده آتشه توتور. آغدامین گولله منزیلینده یئرلشن یاشاییش منطقه لریندن بیری ده چیراقلی کندیدیر. کوچهلرده تک-تک اینسان گؤزه دییر. ساکینلرین سؤزلرینه گؤره سون بیر هفتهده کند موختلیف ساعاتلاردا آتشه معروض قالیر.
چیراقلی کند ساکینی، آللاهوئردی جعفراوو: “سون واختلار آتشکس هئچ دایانمیر. ائله گئجه-گوندوز آتیرلار. ائله اولور ۱۰ دقیقه،۱۵ دقیقه آتیرلار، آز آتاندا ۴۵ دقیقه آتیرلار. دایانمادان گونون نه واختی اولسا او واخت آتیشما وار”.
هلهلیک جبهه ده ساکیتلیکدیر. تماس خطیندهکی اؤلو سوکوتو ایسه چاققاللارین سسی پوزور. بیر نئچه دقیقه دن سونرا ایسه ائرمنیستان اوردوسونون عسگرلری ده اونلارا قوشولور. ۱۵ دقیقه بویونجا کند آوتومات و پولئمیوت سیلاهلا گوللباران ائدیلیر. کند بلدیهسینین صدری هابیل عابباس اووون سؤزلرینه گؤره سون ۱ هفتهده ساکینلر اکین ساحه لرینه بئله چیخا بیلمیر. احمدآغالی بلدیهسینین صدری، هابیل عابباس اوو: “اساسن آخشاملار اولور اساسن ایری چاپلی سیلاهلاردان آتیرلار. حتّی او درهجه یه چاتیب کی، کنده گلنده ماشینلارین ایشیغینی سؤندورمک مجبوریتینده قالیریق”.
سون بیر هفته عرضینده ائرمنیستان اوردوسو جبهه نین قاراباغ ایستیقامتینده دفعه لرله هوجوم عملیاتلاری کئچیریب و هر دفعه لاییقلی جاوابینی آلاراق گئری چکیلمک مجبوریتینده قالیب. الده ائتدیگیمیز معلوماتا گؤره حتّی خوجاوند و فوضولی ایستیقامتلرینده قارشی طرفین ۱۰-ا قدر حربی قوللوقچوسو دا محو ائدیلیب. حاضیردا ایسه جبهه ده گرگینلیک داوام ائدیر.
قایناق: آنس پرس


text:
گونئی آفریقا
وئبلاگچی : خــــزراوغلي+0 به يه ن
گونئی آفریقا جمهوریتی: بو اولکه آفریقا گونئینده، ایکی اوکئان ساحلینده آتلانتیکا و هیند اوکئانلار آراسیندادیر.
گونئی آفریقا نامیبیا، بوتسوانا، زیمباوه، موزامبیک، سوازیلند و لئسوتو (لئسوتو گونئی آفریقا اولکهسینین ایچینده بیر اولکهدیر) اولکهلری ایله قونشودور.
حکومتی جمهوری فورماسیندادیر.
بو اولکهنین اوچ باشکندی واردیر. اجرایی قوهسی پورتوریا شهرینده، پارلمانی کیپ تاوئن و قضائیه قوهسی بلومفونتین شهرینده دیر. جمعیت چوخلوقو باخمیندان ژوهانسبورگ شهریدیر.
گونئی آفریقا بایراقی آلتداکی گؤرونتودهدیر. بویالاری : قیرمیز، یاشیل، ماوی، قارا، آغ و ساری .
او اولکهنین خریطهسی (نقشهسی)
گونئی آفریقانین کئچمیشده آغ سویلو رئژیم معروضوندا قالمیشدی. ایندی ایسه دوموکراسیا او اولکهده حاکیمدیر.


text:
آلیارخان «عبدالعظیم ممی زاده»
یوُقارقی غارناوادا، آلیارخانئنگ اوباسئندا، گچیرلِن شاهئر بای محمد قلیچی نئنگ توُی لارئنا غاتناشئلان واغتئندا ادیلن چئقئش:
سالام بیلن غادئرلی آدام لارشوگون من شو پورصات دان خایئرلانئپ اوٌنسوٌنگیزی برزادی چکمچک چی اوُلدا شو گچیپ دورن توُیونگ، اوُباسی و یاش اولی لاری حاقئندا وه اوُنونگ آدغازانان دایا و سرداری لاری حاقئندا. گوگلنگ ایلات لاری تیره طایپا بؤلوٌنشیگینده، اولی ایکی تایپالارا بؤلوٌنیأرلر اولی تیره سی غایی لار وه بیله کی تیره سی دوُدورغالاردئر، غایی لار کؤپ لنچ داغ لاردا و دوُدورغالار جوٌلگه لرده یاشایارلار. تاریخی روُوایات لارا و چشمه لره سرسالانئنگدا، گوگلنگ لر تاخمئنان 1000یئل بأری گوٌرگن اترک جوٌلگه لرینده یاشاپ یؤرلر، غارناوا اوُباسی بوُلسا اوُلارئنگ اولی بیرمرکزی لری بوُلوپ تاریخ دا آد غازانان همده ائز غالدئران اوُبالارئنگ بیری دیر.
یدئلشئنا گؤرا غارناوا سؤزی ایکی سؤزدن دوٌزوٌلن ترکیبی سؤز دیر، غارری وه ناوا، ناوا دیمه گی شوُل یاغئن –غاردا دوٌزلن ناوا-ناوا شکیلی بیلن دؤرأن دره آقئن، مئثال حؤکموٌنده اوزاق دره، ناوا شکلی بوُلانسونگ شوُ سؤزدن حایئرلانئپ دیرلار. غارری ناوا دیمگی ده قادیمی دره، کؤنه دره دیمه گی دیر.
باشغاچا ماناسی بوُلماغی دا موٌمکین، اوُنونگ اوٌستوُنده-ده اوُیـلانشئپ بولار. غارلی ناوا روُوایاتی هم بار سبأبی اوُل یر، داغلئق بوُلانی اوٌچین یاغئش – غارئنگ کؤپ یاغیانی اوٌچین اوُنگا غارلی ناوا-دا دیییپ دیرلر.شو گوُن سیز غوُشا بیر شادلئق لی واقانئنگ شایادی دئر سئنگئز بیرینجی دن بای محمدئنگ توُیونا غاتناشانئگئز اوٌچین، ایکینجی دن-ده ، شو تارئخی اوُبا-دا اوُتورانئنگز اوٌچین، تارئخی دیمگ میز یرسیز دأل دیر اوُنونگ قادئم لارئندان و اوزاق لارئندان گوٌرروٌنگ آچماغمئز بیله ده دورسون، شو یاقین دا 90یئل موندان اؤنگ بوُلوپ گچن واقالار وه شوُنگا جپاکش کشلیک بیلن غاتناشان شو اوبانئنگ دایا و وگرچک ییگیت لری و پألوان لاری حاقئندا بیر آز دوروپ گچمه گمیز یرلی دیر دییپ ائنانیان، بیر غئسغاچا ماغلومات برمه گمیز گرگ دیر دییپ اوُی ادیان سبأبی 90یئل موندان اونگ توٌرکمن صحرا-دا گچن غانلی واقالار ، بیزینگ توٌرکمن خالقی مئزئنگ اؤلمز وه یتمز حادئثالاری نئنگ بیری دیر.
آلیارخان ولی یار اوُغلی 1265-نجی شمسی یئلئندا غارناوا جوٌلگه سینده دوٌنیا اینیپ 1345-نجی یئلینئنگ گوٌیزینده، 80یئل دان سوٌنگ شو یرده دوٌینأ دن اؤتیار. آلیارخان گوگ لنگ لرینگ غارناس تیره سی نینگ خادانگ اوروغئندا دئر.
غارناس-جانگئربانلی گوگلنگ لرینگ اولی تیره لری دیر. آلیارخان 1304-نجی شمسی یئلدا، توٌرکمن لرینگ اؤزباشداق وه ارکین لیک اوغروندا یوٌزه چئقاران غوُزغالانگا غاتناشئپ اوُنگا، دایاو صوراتدا تأثیر غوُیان شاخصئیات لاردان دئر.
آلیارخان 30یاشا یته نینده ، کوممت وه کوٌمیش دپه اتراپ لارئندا قاجار حؤکوٌمه تینینگ ترسینه بیر اولی غوُزغالانگ یوٌزه چئقیار.
شوُندا 6 موٌنگ توٌرکمن، اوُبالاری و شأهرلری اؤز ال لرینه آلئپ، ایران وه اوُرسئیاتئنگ غوُشون لاری نئنگ ترسینه سؤوه شه گیریأرلر.
شوُل یئل لاردا دیمک 98یئل موندان اؤنگ تزاراوُرس لارئنگ 15موٌنگه غوُلای گوٌیچ لی توُپارلاری توٌرکمن صحرا دوٌلوپ اوُنی تالایارلار. 1299-نجی یئل دا دیمک 94یئل موندان اؤنگ، توٌرکمه نیستانئنگ یوُموت ولایاتئنگ یاش اولی لاری نئنگ کوٌنگره سینده، گورگن-اترک توٌرکمن لری نینگ ارکین لیک اوغرونداقی گچیرن سؤوه شیندن حمایات ادمگی وظیپه بیلیپ قارارا غوُل چکیارلر.
ایران توٌرکمن لری نینگ شوُل یئل لارداقی غوُزغالانگی یؤنه کی بیر یردن دأل-ده بلکی 1300 شمسی یئلئندا دیکلدیرلن غارا کابینه سی نئنگ جنگ وزارتخاناسی نئنگ جلاد وزیری، ارضاخان یانگی یوٌزه چئقئپ باریان اقتصادی وه سیاسی یاغدایئنگ وکیلی حؤکموٌنده، ایرانی توتوش لایئن حؤکوٌمت اغتنیارئنا گچیرملی دییپ، ایشینی باشلایار. سالغئت لاردان، خاراج لاردان وه باسا باسلئق دان، دوُلی خالئص بوُلان توٌرکمن خالقی، ارضاخانئنگ غوُشونی نئنگ اؤنگینده دورمالی بوُلیارلار. توٌرکمن لر باشدا 5موٌنگ وه سوُنگ لار بوُلسا 15 موٌنگ آتلی لارئنی تاییارلاپ شاهرود-ماشاد یوُل لارئنا عازم اوریارلار.
1303-نجی شمسی یئلئنگ یازئندا دیمک90یئل موندان اؤنگ، ایران توٌرکمن لری بیرینجی گزگ میللی کوٌنگره سینی کوٌمیش دپه-ده آچیارلار. شوُل گوٌنگره-أ عوثمان آخون جاپاربای لاردان، گوگ صوفی و جان محمدبگ آتابای لاردان، آلیارخانئنگ آتاسی نئنگ غارداشی، سیدناظار- یؤرگوٌنلی آی غیسرامن - بیلن راخئم ایشان گؤگلنگ لردن،غاتناشیارلار.اوُلار توٌرکمن لرینگ 11سان دان عئبارات بوُلان دؤولت کابینه سی نینگ وازارتخاناسئنی سِچیأرلر. شوُل یئغناقدا توٌرکمن صحرامیللی سرحدلری ائغلان بوُلوپ یوُقارسی بجنورد و آشاغی بوُلسا دریایاقاسئندا یرلشن غارا سووا چنلی اوُنونگ چأگ لری بوُلیار. 1303-نجی یئلئنگ شهریورینده ، توٌرکمن لرینگ یاش اولی لاری ینه بیرگزگ اوُمچالی اوباسئندا یئغنانشئپ شوُل یری توٌرکمن پایتاغتی دییپ ائغلان ادیأرلر وه شوُل یرده بیرموٌنگ دستگاه وزارتخانه لارئنگ ادارا جای لارئنی دیک لتمه لی دییپ قارارا گلیأرلر.
نیازئنگ اوُغلی جوٌره، غارری غالا غاچئپ بارانسوُنگ شؤیله آیئدیار:«بجنورد شأهرینده و اوُنونگ تؤوه رگ داشیندا یاشاپ یؤرأن شادلو کوٌردلری توٌرکمن غوُزغالانگچی لاری غارشی لاپ اوُلارئنگ یانئندا دنگ دوروپ اوُلاربیلن بیله لیکده ارضاخانئنگ غوُشونی نئنگ اؤنگینده دوریارلار.» شوُل یئل لاردا دیمک 1304-نجی یئلدا گوگ لنگ لردن آلیارخان و جاپاربای لاردان نپس سردار داغی-دا ادرمن لیگ بیلن غوُزعالانگا و غاتناشیارلار. شوُل یئل آلیارخان 39یاشئندا بولوپ دئر. غارناوانئنگ بأش اؤیلی اوُباسئندا یاشان دؤوی نینگ اوُغلی ملاموخی نینگ، غارری غالا-داقی برن ماغلومات لارئنا گؤرأ:« 1304-نجی یئلدا 89 یئل موندان اؤنگ توٌرکمن لر1200 آتلی بوُلوپ بجنورد شأهرینی غاباریارلار اوُنگا دوردی خان یانئق اینچه دن، کوچک خان وه جانی خان گوٌللی داغدان و همده آقا مأمدخان یوموت لاردان غاتناشیارلار» . قاسئمئنگ اوُغلی آقامحمدغوربان نئنگ روُوایاتی ناگؤرأ:« توٌرکمن لر بجنوردی اوٌچ گوٌن غابان لارئندان سوُنگ، آلمان اوچان لارنئنگ بومبالارئندان حدر ادیپ ، سئمئلغانا طاراپ غایئدیارلار.»
غئسئرامن، آلیارخان وه گوکی صوفی یاراغلی توُپارلاری بیلن، شابات جوٌلگه سینده ، سوُنگقی چأره لری آغتارماغا مجبور بوُلیارلار. غئنانساق دا شوُل واغئت بجنورد دأکی غوُشون حأکمی، جان مأمدخان، گوگلنگ یاش اولی لارئنی بجنورده چاغئرئپ اوُلاری توٌرکمن غوُزغالانگچی لارنئنگ آراسئنا، یوُللاماقچی بوُلیار شوُندا دوردی خان یانئق و نپس عالی بوُلسا، آتابای لارئنگ یاش اولوسی گوکی صوُپی نئنگ اوٌستینه وه ولی خان بوُلسا غئسئرامن و آلیارخانئنگ اوٌستینه یارمالی وه اوُلاری دؤولت حؤکوٌمتینه چاغئرمالی دییپ قارارا گلیارلر. یؤنه گوگلنگ خان لاری شوُل واغئت قلیچ ایشانئنگ مدرسه سینده، آلیارخان، غئسئرامن، نورگلدی، قادیر، آتابردی، کریم ایشان بایی ایشان و باشغالار اوُتوروپ، اینگ سونُگقی چأره لری، ایران غوشی نینگ ترسینه گؤروٌپ دوور دئـلار. آغانئنگ اوُغلی سید مأمدئنگ رووایتئنا گؤرا:« آلیارخان غارابالقان گؤگ لنگ لرینی غایداوسئز ، اینگ سوُنگقی دامجا، غان لارئنی چنلی، سؤوشه چاغئریار دیییپ یادلایار.»
ایران حؤکوٌمتی 4مونگ یاراغلی توُپار گوٌیچ لری بیلن، 1304-نجی یئلنگ گوٌیزوٌنده 4جبهه دن توٌرکمن صحرانئنگ ترسینه شؤوشه گیریأر. اوٌچ جبهه آشاقدان و بیر جبهه ده یوُقاردان هوٌجوم لرینی باشلایارلار. حؤکوٌمه تینگ یوُقارقی غوُشونی ایکأبؤلوٌنیپ باشدا، 500 سرباز بیلن شابات غالاسی نی آلیارلار وه باشغا بیر بؤلؤگی بولسا غارناوا اوباسی نا چوُزوپ اوُنی تالایارلار.
گؤگلنگ توُپارلاری، 500 آتلی بوُلوپ آلیارخانئنگ یوُلباشچی لئغئندا، آشاق لایین غارا بالقانا سوٌیشیأرلر. اوُلار عرب غارری حاجی بیلن کریم ایشان اوُباسی نئنگ آرالئغئنداقی، غئسی-دیأن یرده یرلشیأرلر. سوُنگرا بوُلسا گؤکی صوفی 2000 آتلی آتابای لاربیلن و نپس سرداربوُلسا، 2000 آتلی جاپاربای لار بیلن اوُلارا غوشلیارلار. دؤوی نینگ اوُغلی موخی ملا و آغانئنگ اوغلی سید مأمدینگ روُوایاتئنی گؤرأ « آلیارخان شوُل یرده، توٌرکمن آتلی لاری حؤکوٌمت غوُشون لاری نئنگ ترسینه دوروم سئز سؤوه شه، چاغئریاردا وه هوٌجوٌمه باشلایار یؤنه باشغالار، گؤکی صوُپی و گؤگلنگ لرینگ باشغا خان لاری بو ماصلاخاتی دوُلی ماخول لامایارلار.»
شوُن لئق بیلن بیر نأچه گوٌندن سوُنگ توٌرکمن لرینگ 5موٌنگه غوُلای گویچ لی توُپارلاری غایرالایئن داغ لارا وه چؤل لره سینینگ غاچئپ آتما سؤوش لری بیلن، اؤز لرینی توٌرکمه نیستان سرحد لرینی یتریپ مرزدن آشماغا مجبور بوُلیارلار. گؤگلنگ لردن آلیارخان، غئسئرامن ، نوربردی خان وه یانی بیلن یوٌزلر لرچه توٌرکمن لر، غارری غالا گچیأرلر و اوُل یرده آمان لئق-دا غالیارلار. آلیارخان اوُل یرده تاخمئنان 7یئل بوُلوپ ایرانا دوُلونیار یؤنه غئسئرامن شوُل یرده غالئپ، چندرینگ غئزئل امام اوُباسئندا یاشاپ دوٌینأ دن اؤتیار.
آلیارخان دان 4 اوُغول و5غئز غالیار، حأضیرلیکچه اوُنونگ بایجئق دیین اوُغلی غارناوا-دا یاشاپ یؤر. آلیارخانئنگ مازاری غارناوانئنگ کؤینه غابرستان لئغئندا، اوُبانئنگ ایچینده یرلشدیریلیأر.
غارناوا – 1/8/1393


text:
گؤل، چؤل اولدو
گؤرونتولر بیلینجسیز سو مصرفینین جدی سورون اولدوغونو گؤستریر
شیلیده قوراقلیق گؤلو قوروتدو.
بیر واختلار ایدمان فعالیتلرینین ده ائدیلدیگی ۱۲ مربع کیلومترلیک گؤل، ۲ مین ایلدیر ایلک دفعه چؤله دؤندو.
اوچارچکر ایله چکیلن گؤرونتولر قوراقلیغین اؤلچوسونو گؤز اؤنونه سردی.
گؤل، یئرینی بوش اراضییه بوراخمیش.
گؤرونتولر بیلینجسیز سو مصرفینین جدی سورون اولدوغونو گؤستریر.
بیر چوخ حیوان بؤلگهیه حیات وئرهن گؤلون قوروماسییلا سوسوز قالدی، تلف اولدو.
پروبلئمه یول آچان عامل آشیری سو مصرفی. مصرف سون اون ایلده یوزلرجه دفعه آرتدی. گؤلدهکی سو بیلینجسیز شکیلده ایستیفاده ائدیلدی و سونوندا بیتدی.
گؤل قورومادان اول قاییقلارین و اوزگوچولرین یئری ایدی.
یئتکیلیلر گؤلو یئنیدن سو ایله دولدورماق اوچون یوللار آختاریر.
یاخینلارداکی سو قایناقلاریندان بیر کانال یاراتماق سئچهنکلر آراسیندا.


text:
بو دانیشیق تبریزده یاشایان ده یرلی موسیقی چی، اوستاد آشیق «چنگیز مهدی پور»لا، شنبه گونو 26 / دسامبر/ 2015 -ینجی ایلده آیدین شافاق ایچین آپاریلیب. بو دانیشیق اوزون و مفصل اولدوغو اوچون، آیدین شافاقین 182-نجی سایی سیندان باشلانیب و نئچه سایی یا قدر سوره جکدیر.
دانیشیق آپارانلار: ترانه ناظری، لیلی خاقانی
آلتینجی بؤلوم:
اؤلکه میزده فاصیله توتموش جوان نسلینی، آشیق موسیقی سیله باریشدیرماغینیز، سیزین کنسرتلرینیزدن گؤرونور. بو بؤیوک و موهم بیر حرکت دی؛ بونو نه جور باشارا بیلدینیز؟
من 1375شمسی (1996میلادی) ایلینده کانادادایدیم. دورد آی اوردا قالدیم. اوردا بیر آشیق هاواسینی تنظیم ائلهدیم، بیلیردیم بو قطعه ایلک دفعهدیرکی آشیق موسیقیسینده آرانژمان(تنظیم) اولور. بیلیرسینیزکی آشیق موحیطلرینده آشیقلار، موسیقی مجلیسلرینن توی مراسیمینی اداره ائتمه لری فرقلیدیر. میثال اولاراق اورمو ، بورچالی ، همدان آشیقلاری مراسیملرده تک ساز گئدیب اوخویارلار، بالابانچی اولماز، توووز، گدهبهی، گنجه و...باشقا آشیقلاری بالابان، ساز و قاراداغ، شیروان، زنگان و... آشیقلاری بالابان، ساز، همده قاوال- آنسامبیل شکیلینده- بونلاردا هامیسی بیر یئرده اولسون ایفا ائدرلر. ایلک دفعه اولاراق آشیق موسیقیسین من آرانژمان ائلمهیی دوشوندوم. یعنی هر سازین اؤزونه شخصییت وئردیم، سازا، بالابانا و ریتمه هر بیریسینه مخصوص یئر آییردیم و ایکینجی سسین فاصیلهلریندن یعنی اوچونجو، دوردونجو و بئشینجی و...باشقا سسلرین اینتئروالیندان (فاصیلهلریندن) ایستیفاده ائلهدیم . بو اولین دفعه ایدی کی آشیق موسیقیسینده بئله بیر ایش باش وئریردی. دالغا قوروپو یاراناندان سونرا خالقیمیز، ایلک دفعه اولاراق آشیق صنعتینده بئله بیر ایفالارلا و یا یئنی لیکلرله اوز-به- اوز اولوردو. یالنیز منیم مقصدیمده بو اثرلری ایفا ائلمکله بو صنعتی خالقیمیزا سئودیرمک وسازیمیزداکی تئکنیکی قابلییت لری اوزه چیخارماقدی.
بو موسیقیده باشقا بیردئییشیکلیکده ائتمیشم. آشیق موسیقیسی دورت حیصّهدن عیبارتدیر. 1- لیریک (عاشقانه)، 2-ائپیک (حماسی)، 3-بزمی تویلاردا، 4- میستیکا(عرفانی). بو دورت حیصّه نین ان گوجلو قوللاری ائپیک و لیریک دن عیبارتدیر. کوراوغلودا ائپیک هاوالارینین ماهییتینده کی جنگآورلیک وار، قاوال بیر ریتم آلتی اولاراق تکلییینده یئترلی اولمادیغی اوچون، باشقا ریتم آلتلرین قوروپا آرتیریلماسینی دوشوندوم. چونکو قاوال بزمی موسیقی آلتی اولدوغو اوچون شاد هاوالاردا یاخشی آلینیر و ائپیک هاوالاردا جنگآورلیک حیسّینی دوغرولدا بیلمهییر. او اوزدن ناغارا، قوشاناغارا، دف، تنبک، دویول، طبیل، تومبا، کاخون، و پئرکاشئن ریتم آلتلرینی قوروپا آرتیرماقلا، آشیق موسیقی سینی سئونلرین ساییسینین داهادا آرتیریلماسینا سبب اولموشدور.
اوستاد کنسرت لرینیزده همیشه چوخ یوخاری رقم ده تاماشاچی وار، خصوصا تهراندا. فارسلاردا گلیرلر یوخسا تهران دا بو قدر تورک واردیر؟
بیزیم1387ده کی کنسرتیمیزده، تهراندا «تالار کشور»ده 3265 نفرلیک کنسئرت سالونوندا، ایکی گئجه لیک دالغا قوروپونون ساری گلین کنسئرتینده هر میللتدن، او جومله دن فارس، کورد، لر و... باشقالاری بیلیط آلیب گلمیشدیلر. هر زامانداکی کیمی بو کنسئرتده موشکول سوز اولمادی. دوققوز گون کنسرته قالان قوقنوس شیرکتینین صاحیبی کی دالغا قوروپونون مدیریتینی عهدهسینه آلمیشدی، منه زنگ ووروب دئدی، سیزین مجوزینیز ایمضالانمیر. بیزده مرندین اطرافیندا بیر باغدا مشق ائلیردیک. همن گئجه تهرانا یوللاندیم و اوردا دا چوخ چالیشاندان سونرا وزیره مکتوب یازمالی اولدوم و چوخ چتینلیکله یاخیندان گؤروشدوک. دئدیم آخی بیز بیرائله زحمت چکمیشیک، سالن توتموشوق، پول وئرمیشیک، نئجه اولار اون گون قالان بئله اولسون؟ وزیر منی تانییردی. تبریز سفرینده «خانه فرهنگ»ده منیم ایفامی یاخیندان گؤردویو اوچون، منیم مکتوبومون آلتینیدا دستورونو یازدی گتیردیم موسیقی مرکزینه در حال اجازه وئردیلر. بیز قالان ایشلریده، او جوملهدن پوستر، بنر، چاپ و... باشقالارینی دورت گونون ایچینده تاماملادیق، آنجاق تبلیغه و یا بیلیطین ساتیشینا آلتی گون وقت قالدی. بو آلتی گونده دالغا قوروپو اورا، 6000 نفردن چوخ موسیقی سئون اینسان توپلایا بیلدی. اینانین کنسرتین مودورو دئییردی سیزین قالان بلیطلرینیزین یعنی ساتیشا گئتمهین بلیطلرینیزین ساییسی اوستاد شجریانین قالان بلیطلریندن چوخ آزایدی. بو آز تبلیغاتینان بئله بیر قارشیلانما آلتی گونون ایچنده بؤیوک اوغور دئمکدیر. 1393-جو ایلین اسفند آیینین ایکیسینده تهراندا تالار کشور سالونوندا بیر گئجه لیک کنسرتیمیزده ده ؛ بوش یئریمیز قالمادی. همن کنسرته تماشاچیلارین دئدیکلرینه گؤره ائرمنی لرده گلمیشدیرلر. دوغروسو، موسیقی گوجلو اولاندا فرق ائتمز هامی گلر. بئله دییه بیلرم کی ایندی ایراندا دالغا قوروپو مملکتین بیرینجی درجه لی قوروپلاریندان بیری ساییلیر. یانی بئش دانا بیرینجی درجه لی قوروپ اولسا، اونلارین بیریده دالغا قوروپودور. البته بو ده یرلندیرمه نئچه ایل بوندان اؤنجه دوولت سویه سینده موسیقی اوزمانلارینین(متخصص لرینین) طرفیندن اولونوب.
کنسرت لرینیزده سیز فقط آذربایجان سازلاریندان استفاده ائلییب سینیز، یوخسا ایران سازلاری و آیری اؤلکه لرین سازلاریندان دا فایدالانیرسینیز؟
اؤنجه قئید ائتدیییم کیمی، پرکاشن موسیقی آلتیلریندن مثلا اسپانیولی کاخن، کوزه و ایرانین ضربی آلتلریندن، دف و تنبک دن ده استفاده ائلهمیشیک. میثال اولاراق گئچن ایل بیر قطعهده کی بستهسی اؤزومدن ایدی تنبک دن استفاده ائلدیم؛ چونکو موسیقینین روحو اونو طلب ائدیردی. بیلدییینیز کیمی، دف، قاوالین بؤیوک سازیدی و اونو کوردلر ایفا ائدرلر. من اونون سسین بیَنیرم و اونون سسیده موسیقی میزه چوخ اویغوندور. بعضی موسیقی لریمیزده او جومله دن ائپیک هاوالاردا یاخشی آلینیر. اوچ – دورد ایل اولارکی قوروپا ویولونسل موسیقی آلتینی ده آرتیرمیشام. منیم شخصی دوشونجهمه گؤره اؤنجه آشیق موسیقی سی ایله ایلگیلی سازلار اؤز ایشین گؤرسونلر، تانینسینلار، اوندان سونرا باشقا هر هانسی بیر موسیقی آلتینی آرتیرماق اولار. هله لیک منیم مقصدیم بودور کی اؤنجه اؤزوموزون آشیق موسیقی سینده اولان، ساز، آنا ساز، تاوار ساز، جوره ساز، بالابان، باس بالابان، قاوال کیمی آلت لریمیز، یئرینه اوتورانا و تانینانا قدر استفاده اولونسون.
س18- قوروپ دا محبوب خلیلی، ودود مؤذن، علی نوروزی، بهنام ملکی و... کیمی اوخویانلارینیز وار. گؤرونور بونلارین هئچ بیریسی بیر سبک ده اوخومورلار بو نه جور اولور؟
آشیق صنعتینین چئشیدلی ژانرلارینا باخاراق و بو صنعتده چیخیش ائدن اوخویانلارین سس تئلی، بوغاز گئنیشلییی توناژ و واکال آنلاییشینا گؤره فرقلی چیخیش ائتمهلری طبیعیدیر. تام ترسینه، بئله اولماسایدی، ایفاچیلارین تک یونلو ایفاسی دینلهییجینی یورقون دوروما دوشورردی. بو باخیمدان اونلارین فرقلی ایفاسی بو صنعتین گئنیش ساحهسیندن بحث ائدیر. بوتون بو فرقلر معاصیر بستهکاردان و موسیقی متخصّیصیندن یئنی و داها فرقلی بدیعی یارادجیلیق طلب ائدیر و من همین اساسدا خوانندهلریمین ایفا طرزینه گؤره هاوالاردا و قالیبلرده زامانیمیزا اویغون یئنیلیک یاراتما فیکرینده ایدیم. ایندیه قدر چوخلاری دالغا قوروپوندا خواننده کیمی ایشتیراک ائتمیشلر. جعفر احمدی، آشیق محمد فرزانگان، آشیق احمد حمیدی، آشیق ابوالفضل قلی زاده، بونلارین ایچینده ایلک اؤنجه اوخویان آشیق نوروز چمنی و اوندان سونرا آشیق محبوب اولوب. بونلارین کناریندا موسیقیمیزین باشقا ژانرلارینیدا، او جومله دن موغام، خالق ماهنیلاری، تصنیف، اوپئرا، آشیق صنعتیله و یا بو ژانرلاری سئونلری بیر- بیری ایله باریشدیرماق مقصدیله، علی نوروزی، جعفر احمدی، بهنام ملکی و بونلارین قاتیلمالاری، قوروپو سئونلرین آرتیریلماسینادا سبب اولموشدور. بونلاری بو نوع موسیقی ژانرلاریلا بیر باریشیق اولسون دییه گتیردیم. ایسته ییرم گؤرونسون کی آشیق موسیقی سینده بونلاری دا ایفا ائتمک و اوخوماق دا اولار و خالق دا سئور، اصلینده مقصد بودور. اوستاد «ودود موذن»ین اوزونون قوروپو وار. دالغا قوروپونا قوناق کیمی دعوت اولونور. میثال اوچون گئچن ایل اوستاد عالیم قاسماف اؤزو بیزیمله یعنی دالغا قوروپویلا بیر یئرده کنسرت وئرمهیی طلب ائله دی و بیر نئچه هاوانیدا مشق ائله مک اوچون سئچیب اؤزویله آپاردی .من اؤزوم ده ایسترم کی باشقا اؤلکه لرین موسیقی چیلری ایله بیرلیکده تلفیقی و یا ترکیبی ایشلر گؤرم؛ بونلار مدنی بیر حرکتدی و بونون کیمی ایشلر بوتون دونیا خالقلارینی بیر- بیرینه یاخینلادیب، فاصله لری آزالتماقلا انسانلاری بیر بیرینه قوووشدورا بیلر. بیز بو مقصد ایله بو ایشلری گؤرموشوک و گؤروروک.
بو موصاحیبه نین سونونو گلن سایی دا اوخویون.


text:
تعدادی از اشعارش را به حال و هوای خودم ترجمه کردم . اما شعر الله اش مرا به عالمی دیگر برد.
**
الله
ایدراکدا یول آچمیش گئجه ده ن گوندوزه الله
گولدورمه سن اؤز کؤنلونو ، گولمه ز اوزه الله
دونیایه شفق لر کیمی تانریم سه په له نمیش
قلبین گؤزو یانمازسا ، گؤرونمه ز گؤزه الله
*
الله بیلیریک جیسم دئییل ، بس نه دیر الله ؟
ان یوکسک اولان حاقدا ، حقیقتده دیر الله
دوندونسه تکامل و گؤزللیک قاباغیندا
درک ائت ، بو تعجب ده بو حئیرت ده دیر الله
*
بیلدیک ، بیلیریک ، گیزلیدیر اینسانداکی قدرت
هرکس اونو فهم ائتمه سه ، عاجیزدیر او البت
اینسانین ازل بورجودور اینسانلیغا حورمت
اینسانلیغا ، حورمتده ، لیاقتده دیر الله
*
گرچک ده بودور گیزلی دیر او ذره ده وحدت
بیر ذره ایکن جمله قووشماق بونو نیت
گؤردوکلریمیز ظاهیری دیر ، بطنه نفوذ ائت
باطنده کی ، جوهر ده کی ، فطرتده دیر الله
*
فطرتده یاتیر ، سؤزده ، سؤزون اؤز یوکو فیکریم
سئچمیش ، سئچه جه ک ، دائما توکدن توکو فیکریم
من بیر آغاجام یارپاغی سؤزلر ، کؤکو فیکریم
سؤزلرده دئییل ، سؤزده کی حکمتده دیر الله
*
اینسان ، تپه ده ن دیرناغا سن آرزو دیله ک سه ن
نفسینده دویومسوز ، فقط عشقینده ملک سه ن
ظولمون اوزونه حاق دئییلن شیلله نی چه کسه ن
شیلله نده ، موهورله نمیش او غئیرتده دیر الله
*
جاهیل ائنر آلچاقلیقا ، اؤز قلبینه یئنمه ز
وجدان دان اگر دؤنسه ده ، خئیریندن او دؤنمه ز
ظولمتده ، جهالتده ، عداوتده ، گؤرونمه ز
ایلقاردا ، صداقتده ، محبتده دیر الله
سایت شاعر اینجا
ناغیل حیات
مندن خبرسیز


text:
توروز
#توروز، دیلسیز مدنییتیمیزی قورویان اؤزل کیتابلیق:
بو کیشی حسن بیهادی جنابلاریدیر؛ عؤمرونون بیر چوخ بؤلومونو دیلیمیز، اویغارلیغیمیز، وارلیغیمیزی یانسیدان بیتیکلری بیر یئره توپلاییب، آراشدیرماچی، اوزمانلار ائلهجه دونیا بیلی یوردلارینین بیلیم آداملارینین راحاتلیقلا اورنلارا ال تاپا بیلمکلری اوچون صرف ائتمیشدیر.
تک جانینا دئمک اولار، توروزون قوروجوسو Qurucusu هم ده قوروجوسو Qorucusu ساییلیر. مینلرجه تورکجه یاییلمیش بیتییی بیر یئره توپلاماق بیر نفرین یوخ، بلکی بیریلرینین آرخاسیندا آغیر بودجالار دایانان قوروملارین دا بیله، قولایجاسینا یئرنه یئتیرهسی ایش دئییل. آنجاق حسن بی هادی بو ایشی گؤروبدور دئمک.
توروزو یارادیب، باریندیریب، ایندی ایسه قورویور. بو قوروقچونون اؤزل یاردیمچیلاری دا وار. آنجاق سن و منیم بوینوما دوشن أن آز گؤرهو بو اولا بیلر لاپ آز اولسا دا مالی یاردیم ائدیب توروزو آیاقدا ساخلانماسیندا قاتقیمیز اولسون. بیزسیز ده بو ایش اولاجاق آنجاق نه یاخشی اولار بیز ده یاردیم ائدیب اینتئرنت اوزهرینده، توروز دوشرگهسینین اؤزل بویوتونو ساغلاماقدا یاردیمیمیز اولوب اؤزوموزو بئلنچی قالارغی ایشین یئرینه یئتیریلمهسینده اونورلو سایاق.
بو اوزدن توروز کیتابلیغینین اینترنت اوزهرینده اولان دوشرگهسینه گیریب؛ آنلاین اولاراق بانک کارتینیزلا الینیزدن گلن، قوجونوزون چاتدیغی قدر، لاپ بئله 5 مین تومن اولسا بیله، باغیش سئچهنهیین تیکلاییب یاردیمینیزی توروزدان اسیرگهمهیین.
اونوتمایاق بو یاردیملارحسن بی هادی یا باشقاسینا دئییل لاپ باشدا دیلیمیزه سونرا توروز کیتابلیغینین معنوی وارلیغینا سونولور.
چوخ ساغ اولون، وار اولون.
سایغیلاریملا حامید مورسلی


text:
معلوماتلرده یازیلیشیچه اونینگ ۱۵۲ ته کتابینینگ نامی معلوم .بیزگچه اولردن ۲۷ ته سیگینه یتیب کیلگن. اونینگ بیر قنچه کتابی طبیات علمیگه بغیشلنگن.بو ساحه نینگ رواجلهنیشیده بیرونی نینگ طبیات و طبعیت حادثه لرینی اؤرگنیش اصوللری ،حرکت ، تاووش ،ایسسیقلیک ، یاروغلیک ،یلیکتر ،مقناطزیم ،اتموسفره دهگی حادثه لر ،ماده توزیلیشی حقیدهگی ایجادی أیشلری کتته اهمیتگه یگه بؤلهدی.
اورتالاما{متوسط} بیر اینسان بئینی ۱۴۰۰ گرم اولور. (آما آغیرلیق تک باشینا چوخدا اؤنملی دئییلدیر. اؤرنهیین «انیشتین»ین بئینی ۱۲۳۰ گرم ایدی. یانی اورتالامادان داها بالاجا).
بئینیمیزین اوچده ایکیسی سودان اولوشور{تشکیل تاپیر}. (سویون اؤنَمینی اونوتمایاق. سو اولمازسا اینسانا جانلی دئمک اولماز!).
افغانستان ساغلیک نی سقلش وزیرلیگی نینگ معلوم قیلیشچه ، یولگه قویلگن مذکور دستورنی عملگه اشیشی بیلن ، افغانستان ده گی باله لراولیمی نینگ التمش فایز و انه لراولیمی نی ایسه سکسن فایز الدینی الیش ممکن بوله دی.
بیراق اوشبو تشکیلات، افغانستان حکومتی اوشبو اولکه ده عیال لر گه نسبتا زوروانلیک نی کمیتیریش اوچون یولگه قویگن برنامه لر امید اویغاته دی دیب ایتگن.
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ عیال لر دن حمایت ایتوچی جمغرمه سی رییسی اینس البرد افغانستان گه تشریف بویورگن .
داود زی واشنگتن پست زوزنامه سیده بولگن صحبتیده بریتانیا مقام لری بوندن بیرنیچه ای الدین ساخته بیرکیشی نینگ ملااختر منصور یعنی طالبلر نینگ یوقاری رهبرلر صفتیده تانتیب جمهورریس کرزی بیلن صحبت قیلیش اوچون کابلده کیلترگن دیب فکر بیلدیرگن.
امریکا لیک حربی لرتمانیدن قماق گه آلینگن افغانلر بیلن صحبت لر اساسیده تیارلنگن حسابات ده کیلیشچه ، محبوسلر مخفی قماق خانه لرده یمان شرایط آستیده سقلنگن.
یمنین تعز شهرینده حوثیلر ایله پرزیدنتی عبدالربو منصور هادی طرفداری خالق مقاومت گوجلری (HDG) آراسیندا آتشکسه اویما و شهردکی تحریمی قیسمن قالدیرما موضوعسوندا راضیلاشما تامین ائدیلدی.
افغانستان جمهورلیک سرای نینگ یوبارگن لیستی گه کوره ، کابل طبی یونیورسیته سی نینگ باشلیغی عبیدالله عبید ، ایران ایلچی سی بولگن ، همده مملکت ساغلیک نی سقله ش قد یمگی وزیری سید محمد امین فاطمی چاپان ایلچی سی بولگن.
هربیرملت یا قوم اوزتیل ومدنیتی بیلن باشقه قوم و ایلت لردن اجره لیب توره دی وبوبیلن باشقه لردن انیق لنه دی افغانستان دیک بیرجغرافیای حدود ده پشتو،دری وباشقه بیرقنچه تیللر بیلن سوزلشه دیگن خلقلر یانیده تورکی تیللریده گپلشه یاتگن اهالی هم اوزاق زمانلردن بیری اوشبویورت ده یشب کیلگن اولوس لردن بیری حسابلنه دی عصرلردوامیده دنیا […]


text:
عزیزه آتیب اولدیریلدی
عیال پولیس عزیزه نی آتیب اولدیردیلر
فاریاب ولایتیده میمنه شهری بیشینچی ناحیه سی یشاوچیسی عیال پولیس عزیزه کیم ایکن لیک لری انیقلنمه گن قوراللی کیشی لر تامانیدن آتیب اولدیریلدی.
عزیزه نینگ اوز اوییده آتیب اولدیریلگن لیگی بیلدیریلدی.
عینی دمده اوشبو حادثه عاقبتیده عزیزه نینگ 8 یاشلی اوغلی نینگ یره لنگن لیگی معلوم قیلیندی.
قاتل یاکه قاتل لر نینگ اوشله نیشی اوچون ایسه فعالیت لر نینگ دوام ایتیاتگن لیگی بیلدریلدی.
عزیزه فاریاب ولایتی امنیه قوماندان لیگی جنایی مدیرلیگیده ایشله ماقده ایدی.
ایککی هفته آلدین غور ولایتیده هم بیر نفر عیال پولیس کیم ایکن لیک لری معلوم بولمه گن کیشی لر تامانیدن آتیب اولدیریلگن ایدی.


text:
مشهور آکتریسا کئرری فیشئر طییارهده اینفارکت کئچیریب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، اینگیلترهنین پایتاختی لوندوندان آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-این غربیندهکی لوس-آنجئلئسه اوچان طییارهده ائنیشه ۱۵ دقیقه قالمیش ۶۰ یاشلی آکتریسانین صحتینده جدی پروبلئم یارانیب.
اونونلا عینی طییارهده اولان کینو اولدوزو آننا آکانا تویتتئر حسابیندا مشهور آکتریسانین اوچوش اسناسیندا بیردن نفهسینین کسیلدیینی یازیب.
کئرری فیشئر خستخانایا چاتدیریلیب. اونون اینفارکت کئچیردیی معلوم اولوب.
قئید ائدک کی، کئرری فیشئر «اولدوز دؤیوشلری» (ایستار Wars) فیلمینین مشهور سیماسیدیر.


text:
ماساچوست تکنولوژی انستیتوسو
ماساچوست تكنولوژي انستيتوسو ((اینگیلیسجه: Massachusetts Institute of Technology))، قيسساجا MIT، آمریکا نین ماساچوست اوستانی نین كمبريج شهرینده یئرلهشن اؤزل بیر بیلیمیورد آدی دیر. بۇ بيليم يورد دونيانين ان آدليم و اعتبارلي تكنولوژي و آراشديرما قوروملاريندان دير. بۇ بیلیم یورد اویرنجیلرین چوخو اولوسلار آراسي ان ذكالي اؤيرنجيلريندن سايييليرلار. دونيا ايكينجي ساواشي و سویوق ساواش سورركن، بۇ بيلي يورد دا رادار، بيلگي سايار، و يئر آلتي يول گؤستريم كيمي تكنولوژيلر يارانديلار. بۇ بیلیمیوردونون ۵ اوخول (فاكولته) و بير كالئجدن قورولور و بونلارين ايچينده ۳۲ دپارتمان وار. توپلام ۱۱۳۱۹ اؤیرنجیسی واردیر. بۇ بيليم يورد آراشديريجيلاري 2015 نجي ايله قدر، 84 نوبئل اؤدولو (جايزه سي) آليبلار.
اوخوللار و کالئجلر[دَییشدیر]
- مۆهندیسچیلیک اوخولو
- بیلیم اوخولو
- يؤنتيم(مديريت) اوخولو
- اينسان بيليمي، اينجه صنعت، و توپلومسال بيليمي اوخولو
- معمارليق و پلانلاما اوخولو
- هاروارد - ام آي تي ساغليق بيليم و تكنولوژي كالئجي (ويتاكر كالئج)


text:
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین باش آسسامبلئیاسینین پلئنار ایجلاسیندا آذربایجان طرفیندن ایرلی سورولموش «ایتکین دوشموش شخصلر» آدلی قطعنامه کونسئنسوسلا قبول ائدیلیب.
خاریجی ایشلر ناظیرلیینین مطبوعات خیدمتیندن آخار . آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، قطعنامهیه ۶۰ اؤلکه هم موللیف کیمی قوشولوب.
آذربایجان طرفیندن عنعنوی اولاراق ایرلی سورولهن قطعنامه صلاحلی موناقیشه طرفلری اولان دؤولتلری بئین اَلخالق هومانیتار حقوقا حؤرمت و رعایت ائتمهیه، صلاحلی موناقیشهلر شرایطینده ایتکین دوشمه حاللارینین قارشیسینین آلینماسی و ایتکین دوشموش شخصلرین آختاریشی ایله باغلی بوتون لازیمی تدبیرلری حیاتا کئچیرمهیه و اونلارین طالعی بارهده عائلهلرینی معلوماتلاندیرماغا چاغیریر. بو کونتئکستده، قطعنامه دؤولتلری صلاحلی موناقیشهلر شرایطینده ایتکین دوشموش اوشاقلارین مسئلهسینه خصوصی اولاراق دقت یئتیرمهیه چاغیریر.
قطعنامهده، عینی زاماندا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی باش کاتیبیندن باش آسسامبلئیانین ۷۳-جو سئسسییاسینا (۲۰۱۸-جی ایل) و بیرلشمیش میللتلر تشکلاتی-نین اینسان حقوقلاری شوراسینین مووافیق سئسسییاسینا اونون ایجراسینا دایر موفسسل حئسابات تقدیم ائدیلمهسی خواهیش اولونور.
۲۰۰۲-جی ایلده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی باش آسسامبلئیاسینین ۵۷-جی سئسسییاسیندا آذربایجانین تشببوسو ایله ایلک دفعه «ایتکین دوشموش شخصلر» آدلی قطعنامه قبول ائدیلیب و دؤورو اساسدا ایکی ایلدهن بیر قطعنامه یئنیدن ایرلی سورولور.


text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (10)
ایکینجی دونیا ساواشی سونراسی دؤورده اولوسلار آراسی تشکیلاتلار قلوبال سیاستین اؤنملی آکتورلاری اولماغا باشلادی
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (10)
ایکینجی دونیا ساواشی سونراسی دؤورده اولوسلار آراسی تشکیلاتلار قلوبال سیاستین اؤنملی آکتورلاری اولماغا باشلادی. بو پروسهده عرب اؤلکهلرینین قارشیلاشدیقلاری پروبلملرله بیرگه موباریزه ائتمهسی مقصدیله 1945-جی ایلده یارادیلان عرب بیرلیگی خصوصیله سون ایللرده بؤلگهسل بیر چوخ مسئلهده گؤستردیگی اوغورسوز چیخیشدان گؤره عرب ایجتیماعیتی نظرینده نفوذونو ایتیرمیش حالدا. بؤلگهسل مسئلهلرین حل ائدیلمهسینده تاثیرسیز قالان عرب بیرلیگینین یاخین شرق مکانیندا سیاسی، ایقتیصادی و مدنی امکداشلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسینده ده اوغورسوز اولماسی تشکیلاتین موجودلوق سببینین آچماغا سبب اولور.
دوکتور ایسماعیل نومان تئلجینین (آنادولو آژانسیندان درج اولونان تحلیلی) مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
خصوصیله ایسرائیلین فیلیسطیندکی ایشغال سیاستلری قارشیسیندا عرب اؤلکهلرینی تک چاتی اطرافیندا توپلایاراق بو اؤلکهیه قارشی موضع آلماغا تشویق ائدهجک بیر ایستروکتور یاراتمایان عرب بیرلیگی، 2017نین ژوئن آییندا کؤرفز بؤلگهسیندکی اؤلکهلر آراسیندا باشلایان بحرانین درینلشمهسی قارشیسیندا دا سسسیز قالمیشدیر. بیرلیگین حل ائتمکده چتینلیک چکدیگی بیر باشقا موضوع اولاراق دا سوریهده داوام ائدن داخیلی ساواش گؤسترمک اولار. یوز مینلرله اینسانین اؤلمهسی و میلیونونون باشقا اؤلکهلره کؤچ ائتمک مجبوریتینده قالماسی قارشیسیندا سئیرچی قالان عرب بیرلیگی گلینن نقطهده خاصیتسیز بیر قورولوش حالینا چئوریلمیشدیر.
عرب بیرلیگینین سوریه موضوعسونداکی بو موقعیت، کئچدیگیمیز گونلرده دیپلوماتیک بیر موباحیثهنین موضوعسو اولاراق اولوسلار آراسی مئدیادا یئر آلدی. عرب بیرلیگی باش کاتیبینین مونیخ امنیت ایجلاسی زامانی تورکیهنین سوریهنین عفرین بؤلگهسینه قارشی عملیاتینی تنقید ائتمهسی و "آنکارانین بیر عرب اؤلکهسینه موداخیله ائتدیگینی" وورغولایاراق پان-عربیست بیر سؤیلم منیمسمهسی، همین پانلده مدانیشان اولان تورکیه خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلونون آغیر اعتراضی ایله قارشیلاشمیشدیر. مصرلی دیپلومات احمد ابو الغیطین آچیقلامالارینا قارشی جاوابیندا چاووش اوغلو، عرب بیرلیگینین سوریه رژیمینین سیاستینه بیگانه قالدیغی بیر شرایطده اؤزونون تورکیهنی تنقید ائتمهیه قالخماسینین یئرسیز اولدوغونو بیلدیرمیشدیر. عرب بیرلیگی عضوو اولان بیر اؤلکه لیدرینین شیمیایی سیلاح ایستیفاده ائتمهسی و یاریم میلیون اینسانی اؤلدورمهسینین تشکیلات طرفیندن آلینمادیغینی وورغولایان چاووش اوغلو، "بیرلیگین سوریهده نیظامی عملیاتلار و سالدیری ائدن آمریکا و دیگر غرب اؤلکهلرینه سس چیخارمازکن، تورکیهنی تنقید ائتمهسینین قبول ائدیلمز اولدوغونو" ایفاده ائتمیشدیر. مولود چاووش اوغلونون بو حاقلی ایرادلارینین داها آیدین اولماسی اوچون عرب بیرلیگینین نئجه بیر اوغورسوزلوق حکایهسی اولدوغونا دایر تاریخی بیر آنالیز یئرینده اولاجاقدیر.
عرب اؤلکهلری آراسیندا امکداشلیغی آرتیرماق و بؤلگهسل تهدیدلرله بیرگه موباریزه آپارماق مقصدلری چرچیوهسینده بیر آرایا گلن مصر، عراق، سوریه، لبنان، سعودی عربیستانی و اوردون طرفیندن 1945-جی ایلده یارادیلان عرب بیرلیگی، ایللر ایچریسینده یئنی عضولر قبول ائدهرک 22 عضوو اولان بیر بؤلگهسل تشکیلات حالینا گلمیشدیر. بیرلیک ایقتیصادی و مدنی معنادا محدود بیر امکداشلیق تعمین ائتمیش اولسا دا سیاسی اولاراق تشکیلات دؤورونده معین اولونان هدفلره چاتابیلممیشدی. بو وضعیتین ان آچیق گؤستریجیسی عرب بیرلیگینین فیلیسطین-ایسرائیل پروبلمینین حلینده تاثیرسیز قالماسی کیمی قید ائتمک اولار.
قورولوشوندان اعتباراً ایسرائیلین سیاستلرینه قارشی بیاناتلار ائدن آنجاق هر هانسی بیر تحریم گوجو اولمایان قرارلار ساحه عرب بیرلیگی عضولری آراسیندا فرقلی چیخار قایغیلاری و گوندهلیکلر گؤره، چکیندیریجی بیر اورتاق سیاست اینکیشاف ائتدیرمکده چتینلیک چکمیشدیر. بو وضعیت ان ساده حالی ایله ایسرائیله قارشی 1948-جی ایلده باشلانیلان بایکوت حرکاتیندا موشاهیده اولونور. عرب بیرلیگینین ایسرائیله قارشی باشلاتدیغی بایکوت قراری، ایللر ایچریسینده عضو اؤلکهلرین بیر چوخو طرفیندن قبول ائدیلمیشدیر. 1979 و 1994ده ایسرائیلله باریش موقاویلهلری ایمضالایان میصر و اوردون، بو موقاویلهلر سونرا بایکوت تطبیق ائتمهسینه سون وئررکن، غرب اوردندکی فیلیسطین رهبرلیگی ده 1993ده ایسرائیلله ایمضالادیغی موقاویلهیه اساساً بایکوتو باشا چاتدیریب. 1996-جی ایلده آلینان قرارلا کؤرفز امکداشلیق شوراسینین عضولری، ایسرائیله بایکوت تطبیق اولونماسینین بؤلگهدهدکی باریشا مانعه اولدوغو سببیله اونسوز دا محدود شکیلده ایشتیراک ائتدیکلری بایکوت تطبیق ائتمهسینه رسمی اولاراق سون وئرمیشلر.
عرب بیرلیگینین موناقیشه حلینده و بیرگه حرکت ائتمک نه درجه اوغورسوز اولدوغو 2010-جی ایلده باشلایان عرب اینقیلابلاری پروسهسینده داها یاخشی شکیلده موشاهیده اولونموشدور. بیرلیک، سوریه و یمنده داوام ائدن ایچ ساواشلاردا دینج بیر حلّ ائدیلمهسینده تاثیرسیز قالمیشدیر.
بؤلگهده اؤلکهلری آراسیندا امکداشلیغی آرتیرماق مقصدینی داشییان عرب بیرلیگی گلینن نقطهده بو هدفدن اوزاقلاشمیش گؤرولور. بو حال باشقا بیر گؤستریجیسی ده اؤتن ایلین ژوئن آییندا باشلایان کؤرفز بحرانی کونتئکستینده باش وئرن پروسلردیر. سعودی عربیستانی، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری و بحرینین قطره قارشی باشلادیقلاری سیاسی و ایقیتصادی تحریملره عرب بیرلیگینین ان گوجلو اؤلکهسی اولان میصر ده ایشتیراک ائتمیشدیر. عضولری آراسیندا سیاسی، ایقتیصادی، مدنی و سوسیال امکداشلیغی آرتیرماق مقصدینی داشییان عرب بیرلیگی، بو دؤرد ساحهنین هامیسیندا ده قطره قارشی باشلانیلان تحریملر قارشیسیندا سسسیز قالمیشدیر.
نتیجه اولاراق ایندیکی سیاسی شرایطده عرب بیرلیگینین خاصیتسیز و سون ایستیفاده تاریخینی دولدورموش بیر تشکیلات اولدوغونو وورغولاماق یئرینده اولاجاقدیر. قلوبال معنادا دموکراتیکلشمهنین یایغینلاشدیغی بیر دؤورده بیر چوخ عضوونون اوتوریتر حکومتلردن یاراندیغی بیر بیرلیگین مشروعیت جیدی شکیلده سورغو-سوال اولونور.
بو وضعیت 2016-جی ایلده باش وئرن بیر ترققی اؤزونو داها آچیق شکیلده گؤسترمیشدیر. عرب بیرلیگینین 27نجی دفعه کئچیریلهجک ایللیک ایجلاسینه ائو صاحبلیگی ائتمهسی گؤزلنیلن مراکشین "بیرلیک اؤلکهلری آراسیندا فیکیر آیریلیقلاری" سببیله بو قراریندان واز کئچمهسی بؤلگه حاکمیتلری آراسیندا شوک تأثیری یارادیب. مراکش خاریجی ایشلر ناظیرلیگی طرفیندن مسئله ایله باغلی ائدیلن آچیقلامادا، "ایجلاسین داها اوّلکی ایللرده آلینان آنالوژی قرارلارین قبول ائدیلهجگی و عرب اؤلکهلری آراسیندا اولمایان بیرلیگین موجود اولدوغونا دایر یانلیش بیر آلقی یارادیلماسینا خیدمت ائدجگی" قید ائدیلرکن، "عرب لیدرلرینین آرالارینداکی فیکیر آیریلیقلاری اوزلشمهلری لازیم اولدوغو" وورغولانیب. مارت آییندا کئچیریلمهسی پلانلاشدیریلان ذیروه، ماوریتانیانین ائو صاحبلیگی ائتمگی قبول ائتمهسینین آردیندان یول آییندا کئچیریلمیشدی.
بو حادثهلر ایشیغیندا قیمتلندیردیکده عرب بیرلیگی باش کاتیبی احمد ابوالغیطین تورکیهنین عفرین عملیاتینا قارشی رئاکسیاسی، بیرلیگین موقعیتینی تمثیل ائتمکدن کنار، شخصی بیر یاناشما اولاراق گؤرولمهلیدیر. سیسی رژیمی ایله اتفاق ایچریسینده اولان میصردکی کئچمیش رژیم آکتورلارینین، آنکارانین 2013تده میصرده باش وئرن چئوریلیش قارشیسینداکی قاتی موقعیتی سببیندن هر فورصتده تورکیهنی تنقید ائتمه تلاشی ایچینده اولماسی ابولغیط ین عفرین عملیاتینا دایر آچیقلامالارینین آرخاسینداکی اساس موتیواسیون اولاراق قید ائدیلمهلیدیر.
دوکتور ایسماعیل نومان تئلجینین (آنادولو آژانسیندان درج اولونان تحلیلی) مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک.


text:
اوغوز تی وی:خبر وئریر کی،گونئی آزربایجانلیلار سوسیال شبکهده ارک قالاسیندا یئنیدن قازینتی ایشلرینین آپاریلماسینی عکس ائتدیرهن ویدئولار یاییبلار.
ویدئولارین بیرینده ارک قالاسینین جنوب طرفیندهکی دیوارینین یانیندا آغیر تکنیکانین ایشلدیی و همین یئرین سؤکولدویو گؤرونور. بئلهجه اونسوز دا باخیمسیزلیق اوجباتیندان داغیلماق تهلوکهسی ایله اوز-اوزه قالان تاریخی قالانین چؤکمه احتیمالی آرتیر.
تأسف کی، عایدیاتی قوروملار بو گوندک تاریخی مکانین داغیدیلماسینا سسسیز قالیب.
خاطیرلاداق کی، ۲۰۱۶-جی ایل نویابریندا ارک قالاسینین یاخینلیغیندا پارکینگ تیکمک مقصدی ایله آغیر تکنیکانین ایشلدیی بارهده معلومات یاییلمیشدی. یئرلی اهالینین اعتراضیندان سونرا لاییحهنین ایجراسی دایاندیریلدی.
قید ائدک کی، ارک قالاسی ائلخانی حکمدارلاری سلطان خودابندنین و ابو سعیدین وزیری اولموش تاج الدین علیشاهین گؤستریشی ایله هیجری-قمری تقوییمی ایله ۷۱۶-۷۲۴-جو (میلادی ۱۳۳۸-۱۳۴۵-جی) ایللرده تیکیلیب. قاجارلار دؤورونه قدر ارک قالاسی دؤولت قصری کیمی ایستیفاده ائدیلیب، سونرالار ایسه ستارخان، بافرخان و دیگر تبریز مجاهیدلرینین سیغیناجاقلاریندان بیری اولوب.
آزربایجانین تاریخی قالاسی تکنیکا ایله محو ائدیلیر – ویدئو


text:
فرانسا پرزیدنتی فرانسوا اوللاندین ارمنی ایجماسی ایله گؤروشونده داغلیق قاراباغ مناقیشهسینین حلینده خالقلارین اؤز مقدراتینی تعین ائتمه پرینسیپینین اساس گؤتورولمهسی بارهده سسلندیردیی فیکیر ارمنی لوببیسینین تأثیری آلتیندا سرگیلنهن مؤقعدیر.
بونو ترند-ه میللی مجلیسین میلت وکیلی روشن رضایئو دئییب.
ر. رضایئو بیلدیریب کی، بین الخالق حقوق پرینسیپلرینین اساس مرامی دؤولتین اراضی بوتؤولویونون پوزولماماسیدیر: «بو بیرمعنالیدیر. اوللاندین سسلندیردیی فیکیر ایسه ارمنی لوببیسینین تأثیری آلتیندا دئییلیب و اونلارین دستیینی قازانماق مقصدی داشیییر. تأسف ائدیرهم کی، آتت-این مینسک قروپونون همصدری اولان فرانسا پرزیدنتی بو جور قیری-اوبیکتیو مؤقع اورتالیغا قویور».
میلت وکیلی وورغولاییب کی، بو عینی زاماندا فرانسانین مینسک قروپونون همصدری کیمی اوبیکتیولیینی شبهه آلتینا قویور.
قید ائدک کی، فرانسا پرزیدنتی فرانسوا اوللاند ارمنی دیاسپورونون عضولری ایله گؤروشده بیلدیریب کی، "مادرید پرینسیپلری" تطبیقی اولونارکن داغلیق قاراباغ ارمنیلری اؤزلری اؤز مقدراتینی معین ائتملیدیرلر.


text:
Posted on 2010/08/10 by vəhid şükürzadə وحید شکرزاده
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
اینجه لیک لر شاعیری تبریزلی قوسی
نولا تبریزی گر قوسی بهشته اختیار ائتسه
کیم اونون خاک پاکی سرمه ی چشم صفاهاندیر
آذربایجان ادبیاتی تاریخینده فضولی مکتبی آدلانان مکتبین ان تانینمیش نماینده لریندن تبریزلی قوسی ؛ هجری 11 ینجی و میلادی 18 ینجی عصرین اولو شاعیری نین اوزونه بویوک بیر یئری اولموشدور . بو بویوک سوز اوستادینین شعرلری الدن – اله گزیب هله ده بیر چوخ کیتابخانالاردا الیازما شعر دیوانلاری ماراقلا قورونماقدادیر .
Bunu bəyən:
Bəyən Yüklənir...
Oxşar
Filed under: تورک شخصیتلری Türk şəxsiyətlər | Tagged: اینجه لیک لر شاعیری,تبریزلی قوسی |


text:
قوش و سولئیمان یازار: دهخودا چئویرن: باریش_ دهقانی
آنجاق اوردا بیر ایکی اوشاغی اوینارکن گورندن سونرا بیر یئره قونوب و گؤزله دی اوشاقلار اوردان گئتسینلر. بیر آز گؤزله یندن سونرا اوشاقلار اوردان داغیلیشدیرلار و قوش گؤلون قیراغینا گئدیب و سو ایچمک ایسته دی. آنجاق بیر اوزون ساققالی، آغیرباشلی و تؤره لی گؤرونن کیشینی سویون قیراغینا گلرکن گؤردو.
قوش بیر آز دوشونندن سونرا اؤز اؤرگینده دئدی: بو بیر آغیرباشلی و یاخشی آدامدیر و اوندان منه بیر اینجیدیش گلمز. سونرا گولون قیراغینا یاخینلاشدی. آنجاق او کیشی بیر داش آتیب و قوشون بیر گؤزو بو آتیشین سونوجوندا کور اولدو. قوش سولئیمانا او کیشینی آزایلادی. تانری ائلچیسی سولئیمان او کیشینی گتیرتدیریب، یارقیلاییب اؤج ائدیلمه سینی و گؤزونون چیخماسینی بویوردو. قوش بو بویروغا دیلله نیب و دئدی: بو کیشینین گؤزو منی آلداتمادی، اونون ساققالی منی آلداتدی! و من دوشوندوم کی او منه توخونماز.
اونون ساققالین قیرخین کی بو عدالته یاخین دیر نیه کی آیریلاری دا منیم کی اونون ساققالینا توولانماسینلار.
اینجیدیش= زیان، ضرر
آزایلادی: شکایت کرد
اؤج= قصاص
چئویرن: دهقانی