text:
آلتای تانکی اوچون سؤزلشمه ایمضالاندی
میلی آنا محاربه تانکی آلتایین سری اورتیمی ایله باغلی دانیشیقلار تاماملاندی
آلتای تانکینین سری اورتیم سؤزلشمهسی ساوونما صنایع باشقانلیغی ایله ب.م.ج شیرکتی آراسیندا بو گون ایمضالاندی.
میلی آنا محاربه تانکی آلتایین سری اورتیمی ایله باغلی دانیشیقلار تاماملاندی.
بو چرچیوهده بو گون، ساوونما صنایعی باشقانلیغی ایله ب.م.ج آراسیندا ۲۵۰ آلتای تانکینین سری اورتیمی اوچون سؤزلشمه ایمضالاندی.
ساوونما صنایعی باشقانی اسماعیل دمیر، سؤزلشمه ایله باغلی هر شئیین حاضر اولدوغونو و ایندی بئله ایمضالایاجاق وضعیتده اولدوقلارینی ایفاده ائدرک، ایمضا سونراسی پروسه اوچون ۱۸ آیلیق تقویم نظرده توتدوقلارینی دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
طب نوبل اؤدولونون صاحیبی بللی اولدو
نوبل اؤدوللری استکهلمداکی کارولینسکا انستیتوسوندا تشکیل ائدیلن پروگرام چرچیوهسینده صاحبلرینه وئریلمهیه باشلادی
بؤیوک بیر آستروئید یئره یاخینلاشیر
"۱ اکتبر گئجهسی، روسیانین گونئیندهکی ایکی رصدخانا، دونیایا یاخینلاشان یئنی بیر آستئروید اولان ۲۰۲۲ اسای۳۷نین کشفینی دوغرولادی"
زلنسکیدن بایراقدارا دؤولت لیاقت نیشانی
بایکار تکنولوژی لیدئری سلجوق بایراقدارا، اوکراینا دؤولت باشقانی ولودیمیر زلنسکی طرفیندن دؤولت لیاقت نیشانی تقدیم ائدیلدی


c: text/html

text:
گ- أن بۆیۆک مۆرشید وە مۆجددید اۇلدوغو ایددیعاسئ
نورجولار ساعید نورسییی شؤیلە تانئتئرلار:
“بدیعۆززامان ساعید نورسی، هیجری اۇن دؤردۆنجۆ وە میلادی ییرمینجی عاصرئن مینارەسینی تپەسیندە دوروپ، چاغداشلارئ اۇلان مۆسلۆمانلارا وە اینسانلئغا باغئرئیۇر وە بو عاصرئن آرقاسئندا دیزیلمیش وە گلەجک سئرالارئندا صاف توتموش اۇلان گلەجک نسیل ایلە أن بۆیۆک مۆرشید وە أن بۆیۆک مۆجددید اۇلاراق قۇنوشویۇر.”
ه- مهدی اۇلدوغو ایددیعاسئ
ریسالەیی نورون بیر قئسئم اؤنملی شاگیردلری، ساعید نورسییە ائصرارلا شونو سۇرارلار:
– آحیر زاماندا، پەیغامبریمیزین عائیلەسیندن گلەجک اۇلان اۇ بۆیۆک مۆرشیدین سن اۇلدوغونو دۆشۆنۆیۇروز. آما سن بو قاناعاتیمیزی ائصرارلا قابول أتمییۇر، چکینییۇرسون. بو بیر چلیشکیدیر. چلیشکینین حاللینی ایستەریز.
ساعید نورسی بو سۇرویا شو جوابئ وریر:
– گلەجک مهدییی رسولۆن تمثیل أتتیگی قوتسال جماعاتین ماعنوی شاحصیەتینین اۆچ گؤرەوی واردئر. بونلار؛ ایمانئ قورتارماق، پەیغامبرین حالیفەسی عونوانئیلا ایسلامئن فارقلئ یؤنلرینی ایحیا أتمک وە زامانئن أتکیسییلە قورئان حۆکۆملریندە وە شریعات قانونلارئندا گؤرۆلن بیرچۇق دگیشیکلیک سببییلە اۇ ذات بو أن بۆیۆک گؤرەوی یاپمایا چالئشئر.
نور شاگیردلری بیرینجی گؤرەوی تام اۇلاراق ریسالەیی نوردا گؤردۆکلریندن، ایکینجی، اۆچۆنجۆ گؤرەولر بونا نیسبتلە ایکینجی، اۆچۆنجۆ درەجەدە اۇلدوغوندان، ریسالەیی نورون ماعنوی کیشیلیگینی (ساعید نورسییی) حاقلئ اۇلاراق بیر چشیت مهدی دییە آلغئلئیۇرلار.
… حاتتا بیر قئسئم أولیا، غایب ایلە ایلگیلی کرامتلریندە ریسالەیی نورون (نور ألچیسی ساعید نورسینین) تام اۇ آحیر زامانئن هیدایت أدیجیسی اۇلدوغو، اینجەلەمە وە یۇروملا، آنلاشئلئر دییۇرلار.
ایکی نۇقطادا قارئشئقلئق اۇلدوغوندان یۇروما ایحتیاج واردئر:
بیرینجیسی: … پەیغامبرین حالیفەسی اۇلما وە ایسلام بیرلیگی؛ حالقا، سیاستچیلرە وە اؤزللیکلە بو عاصئرداکی دۆشۆنجەلرە گؤرە بیرینجی گؤرەودن بین درەجە گنیش گؤرۆنۆیۇر. گرچی هر عاصئردا هیدایت أدیجی بیر نویع مهدی وە مۆجددید گلمیشتیر، آما هر بیری اۆچ گؤرەودن بیریسینی بیر یؤنۆیلە یاپتئغئ ایچین آحیر زامانئن بۆیۆک مهدیسی عونوانئنئ آلمامئشلاردئر.
ایکینجیسی: آحیر زامانئن اۇ بۆیۆک شاحصئنئن پەیغامبر عائیلەسیندن اۇلماسئدئر. آصلئندا بن حاضرتی عالینین ماعنوی أولادئ حۆکمۆندەییم. اۇندان حاقیقات درسینی آلدئم. موحاممدین (ع) عائیلەسی بیر ماعنادا حاقیقی نور شاگیردلرینی دە ایچینە آلدئغئندان، بن دە اۇ عائیلەدن سایئلابیلیریم.
قئرق گۆندە بیر أکمک یەییپ باشقا گۆنلردە یەمەین مشهور ولی عۇثمانئ حالیدی ایلە ائسپارتانئن تانئنمئش عالیملریندن تۇپال شۆکرۆ، بیر گرچگی آچئقچا گؤرمۆش وە حابر ورمیشلردیر.
اۇ گرچک شودور:
اۆممتین، آحیر زاماندا گلمەسینی بکلەدیگی کیشینین اۆچ گؤرەویندن أن اؤنملیسی وە أن بۆیۆگۆ گرچک ایمانئ یایماق وە أهلی ایمانئ ساپئقلئقتان قورتارماق اۇلدوغوندان، اۇ گؤرەوی تۆمۆیلە ریسالەیی نوردا گؤرمۆشلردیر. بو سببلەدیر کی، حض. عالی، عابدولقادیر گەیلانی وە عۇثمانئ حالیدی گیبی ذاتلار، گلەجک ذاتئن ماقامئنئ ریسالەیی نورون ماعنوی کیشیلیگیندە (ساعید نورسیدە) گؤزلرییلە گؤرمۆش گیبی ایشارت أتمیشلردیر… بو گرچک گؤسترییۇر کی؛ گلەجک اۇ مۆبارک ذات، ریسالیی نورو کندی پرۇگرامئ اۇلاراق اویغولایاجاقتئر.
ای- بکلنن مسیح اۇلدوغو ایددیعاسئ
ریسالەیی نورلارا گؤرە، گلمەسی بکلنن عیسا، ساعید نورسیدیر. چۆنکۆ عیسایئ بکلەینلر، اۇنون دججالئ اؤلدۆرەجگینە اینانئرلار.
ساعید نورسینین “پک پارلاق قاصیدە” دییە اؤودۆگۆ شیعیردە بو حوصوص دیلە گتیریلمکتەدیر:
“هر یانغئنئ سنین نورون سؤندۆرۆر،
هر بیری یری بیر گۆلشنە سنین نورون دؤندۆرۆر،
دججالئ دا بیر گۆن گلیر ألبتتە اؤلدۆرۆر،
أی نورئ راحمتی عالم ریسالتۆن-نور!
ژ- ساعید نورسینین قورتارئجئ اۇلدوغو ایددیعاسئ
نورجولار اۇنون بو دۆنیادا کندیلرینی قورتاراجاغئنا اینانئرلار. ساعید نورسینین “پک پارلاق قاصیدە” دییە اؤودۆگۆ شیعیردە قۇنو ایلە ایلگیلی شو ایفادەلر یر آلئر:
شیفا بولسون شیمدی بیرآز یارامئز،
رواج بولسون گچمز اۇلان پارامئز،
ساچ نورونو، آقا دؤنسۆن قارامئز،
أی ضیایئ راحمتی عالم ریسالتۆن-نور!
(…) عاشئقلارئن عارشا چئقان فریادئ،
آغلاتئیۇر اۇ پاک روحلو أجدادئ،
آللاە ایچین أیلە بیزە ایمدادئ،
أی موحتاجلارا راحمتی عالم ریسالتۆن-نور!
گؤکلر سالدئ بلا، یر وردی بلا،
سارستئ آفاقئ بیر آجئ واوەیلا،
راحمت أت عالمە، أی نورئ مەولا!
أی جیلوەیی راحمتی عالم ریسالتۆن-نور!
بیر یاندا سل وار، بیر یاندا قانآقار،
بو بلا آتشی عالمی یاقار،
آغلایان بو بشر حپ سانا باقار،
أی مۆمونەیی راحمتی عالم ریسالتۆن-نور!
چەوریلدی آتشلە بو قۇجا دۆنیا،
بیر جهننم گیبی قاینادئ دریا.
یتیش ایمدادا أی شاهئ أولیا!
أی بو زاماندا راحمتی عالم ریسالتۆن-نور!
“یتیش ایمدادا أی ساهئ أولیا!” دەمک، “أی أولیالار پادیشاهئ ایمدادا یتیش!” دەمکتیر. ساعید نورسی، کیمە قارشئ ایمدادا چاغئرئلماقتادئر. دۆنیایئ آتشلە چەویریپ، دنیزلری بیر جهننم گیبی قایناتان کیمدیر؟ آللاها قارشئ ایمدادا چاغئرئلان بو ذاتئن، آللاەتان داحا گۆچلۆ، داحا مرحامتلی اۇلماسئ وە اینسانلارئ داحا ایی تانئماسئ گرکمز می؟
بش واقیت نامازئندا: “یالنئز سانا قول اۇلوروز وە یالنئز سندن یاردئم دیلەریز.” دیەن بیر مۆسلۆمان بو بۆیۆک گۆناها ناسئل دۆشەبیلیر؟!
ک- ساعید نورسینین شفاعاتچی اۇلاجاغئ ایددیعاسئ
نورجولار، ساعید نورسینین شفاعاتینە اینانئرلار. قۇنو ایلە ایلگیلی سؤزلریندن بیر قئسمئ شؤیلەدیر:
اۇ نورون مۆبارک ترجۆمانئنئن وە مۆبارک شاحصئ ماعنویسینین (ساعید نورسینین) یاپتئغئ شو دوعا؛ “بیزی قورتار، آنا-بابامئزئ، ریسالەیی نور طالبەلرینی وە آنا-بابالارئنئ آتشتن قورتار” ایلە بنزەری دوعالارئنئن قابولۆیلە، شفاعاتییلە وە حۆرمتینە، … اۇنون شاگیردلری، حیذمتچیلری وە ریسالەلرینی قۇرویان ماغازالار، ناسئل آزاد اۇلموش، قورتولموش ایسە سیزلر دە اۇ مۆبارک شاگیردلر گیبی، اۇ مۆبارک قوتسال چرچوەیە گیردیگینیزدە دۆنیا وە آحیرتلە ایلگیلی دهشتلی آتشلردن قورتولاجاق وە أولاد وە عائیلەنیزین بیر نویع چۇبانئ اۇلمانئز سببییلە اۇ سەوگیلیلرینیزی دە قورتاراجاقسئنئز. هر بیررلرینیز ماددی وە ماعنوی فلاح وە ساعادتە نائیل اۇلاجاقسئنئز.
أی نورجولار!.. نورون شفاعاتی، نورون دوعاسئ، نورون هیممتی سیزلری قورتاراجاقتئر.
2- ریسالەیی نورلارئن قوتساللاشتئرئلماسئ
ریسالەیی نورلاردا؛ ریسالەیی نورلارئ، ساعید نورسییی وە طالبەلرینی قوتسایان اۇ قادار چۇق بؤلۆم واردئر کی، اۇنلار چئقارئلسا کیتابلار جیددی آنلامدا کۆچۆلۆرلر. بونلارئن بیر قئسمئندان داحا اؤنجە سؤز أدیلمیشتی؛ بیر قئسمئنا داحا گؤز آتالئم:
بو عاجایئب وە دهشتلی وە هیچ میثلی گؤرۆلمەمیش دەویردە، اؤزللیکلە مۆمینلرین چۇق سارسئنتئلار گچیردیگی وە چۇق دهشتلی دۆشمانلار قارشئسئندا بولوندوغو وە قاتئقسئز کافیرلیک آتشینین ماحاللـەمیزی ساردئغئ بیر زاماندا، آنجاق وە آنجاق گؤرەویمیزین أن ساغلام، گۆچلۆ، یئقئلماز، سارسئلماز دۇنانئمئنا صاحیب اۇلان ریسالەیی نورون نورانی سیپرلرینە سئغئنماقلا وە اۇنون قوتسال چرچوەسینە گیرمکلە قورتولاجاق وە ایمانئنئزئ قورتاراراق، أبدی یۇقلوق ظاننەتتیگینیز اؤلۆمۆ بیر أبدی حایاتا چەویرەجکسینیز. اۇنلار، روحوموزون غئداسئ وە أبدی ساعادتیمیزین آناحتارئدئر.
شیمدی بو کیتابلارا یاقئشتئرئلان اؤزللیکلردن باعضئلارئنئ گؤرەلیم:
آ- ریسالەیی نورون اۇنایلاندئغئ ایددیعاسئ
نورجولارئن ایددیعا أتتیگی گیبی، قورتولوش آنجاق ریسالەیی نورلارلا مۆمکۆن اۇلاجاقسا، اۇنلارئن اؤنجەکی ایلاهی کیتابلار طارافئندا حابر وریلمەسی وە اۇنایلانماسئ گرکیر. ساعید نورسی بو طارافئ دا ایهمال أتمەمیش، “سیککەیی غایبی” یاعنی “غایبلا ایلگیلی اۇنای دامغاسئ” آدئنئ وردیگی بیر ریسالە یازمئشتئر.
ریسالەدە شؤیلە دییۇر:
“بو ریسالە باشتان سۇنا بینە یاقئن ایشارتلە بیر تک شەیی؛ ریسالەیی نورون اویغون گؤرۆلۆپ اۇنایلاندئغئنئ ایثبات أدر. بیر داعوادا، بو قادار چۇق وە بیربیریندن فارقلئ بینلرجە أمارە وە ایشارتین اۇلماسئ یالنئز کسین بیلگی درەجەسیندە دگیل، بلکی گؤزلە گؤرمە وە کسین قاناعات درەجەسیندە اۇ داعوایئ ایثبات أدر.”
بو ایثباتئن ناسئل اۇلدوغونو گؤرمک ایستەینلر، بوندان سۇنرا گلەجک اۇلان “ساعید نورسی وە قورئان” بؤلۆمۆنە باقابیلیرلر.
ب- ریسالەیی نورون تۆرکچە اۇلماسئ
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ … ﴿۴﴾ (سورة إبراهیم)
“بیز، هر ألچییی کندی تۇپلومونون دیلی ایلە گؤندردیک کی، اۇنلارا آچئق آچئق آنلاتسئن…” (ایبراهیم سورەسی؛ 4)
ساعید نورسی بو آیتی، ریسالەیی نورلارئن تۆرکچە اۇلوشونون دلیلی سایار وە شؤیلە دەر:
“… ألچیلیک وە نبیلیگین نائیب وە وکیللرینین هر عاصئردا بولونماسئ بیر قورال اۇلدوغو ایچین بو آیت، بیر میراثچئلئق گؤرەوی یاپان ریسالەیی نورو کندی فردلری ایچینە بیر ایشارت آنلامئیلا سۇقویۇر وە دیلینین عارابچا اۇلمایئپ تۆرکچە اۇلماسئنئن سببینی بلیرلییۇر.”
ج- ریسالەیی نورون گۆناها کفارت اۇلدوغو ایددیعاسئ
ساعید نورسییە گؤرە:
“قورئان لمەعاتلارئنا وە ریسالەیی نورا دگیل ایلیشمک، اۇنو تامامئیلا قابول أدیپ یایئلماسئنا چالئشماق گرکیر. بو اۇنون، گچمیش دهشتلی گۆناەلارا کفارت اۇلماسئ وە گلەجک مۆدهیش بلالارا وە آنارشییە أنگل اۇلابیلمەسی ایچین شارطتئر.”
د- ریسالەیی نورو اۇقویانئن عالیم اۇلدوغو ایددیعاسئ
ساعید نورسییە گؤرە أسکی مدرسەلردە بش اۇن سنەدە اؤگرنیلن بیلگیلر، نور مدرسەلریندە بش اۇن هافتادا اؤگرنیلەبیلمکتە وە عاینئ سۇنوچ ألدە أدیلەبیلمکتەدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دونتسک بؤلگهسینده 3 سیویل هلاک اولوب
روسیانین هوجوملاری نتیجهسینده دونتسک بؤلگهسینده 3 سیویل هلاک اولوب.
اوکراینانین دونتسک بؤلگهسینده روسیانین شدتلی هوجوملارینین داوام ائتدیگی یئرده سون 24 ساعاتدا 3 سیویل وطنداشین اؤلدوگو، 13 نفرین یارالاندیغی بیلدیریلیب.
" Ukraynskaya Pravda" سایتینین اؤلکهنین حربی ویلایت ایدارهلریندن الده ائتدیگی معلوماتلارا گؤره، دونن (15 آوقوست 2022) آخشام ساعاتلاریندا نیکولایو شهرینه ائدیلن هوجوم نتیجهسینده شهردهکی تحصیل موسسه بینالاریندان بیرینه دییب.
سومی بؤلگهسینده ایسه دونن بوتون گون داوام ائدن بومبالی هوجوملار سحر ساعاتلاریندا یئنیدن باشلاییب، گئجه ساعاتلاریندا روسیانین بلگورود سرحدلریندن خارکوو بؤلگهسینه 10-دان چوخ راکت آتیلیب.
دنپروپتروفسک ویلایتینده سینلنیکوفسکی و نیکوپول شهرلری روسیانین گراد راکتلری ایله وورولوب، روسیا راکتی اوکراینا اوردوسو طرفیندن ضررسیزلشدیریلیب.
روسیانین دونتسک بؤلگهسینی سون 24 ساعات عرضینده شدتلی شکیلده وورماغا داوام ائتدیگی، بهموت، نیکولایفکا، اوگلدار، آودیوکا کیمی بیر چوخ یاشاییش منطقهسینین سمرچ، گراد و اس-300 ایله وورولدوغو بیلدیریلیب.
هوجوملار نتیجهسینده دونتسک بؤلگهسینده 3 سیویل شخص حیاتینی ایتیریب، 13 نفر یارالانیب، 3 منزیل و 28 فردی یاشاییش ائوینه زیان دییب.
روسیا-اوکراینا محاربهسینین ان شدتلی قارشیدورمالاریندان بیری اولان دونباس جبههسینه یاخین اولان اسلاویانسک شهری ده سحر ساعت لاریندان روسیا قوهلرینین ضربهلرینه معروض قالیب.
اسلاویانسک-ین موختلیف اراضیلرینه دوشن راکتلر مکتبلره، فردی یاشاییش ائولرینه و دیگر منزیللره زیان ووروب.
دیگر طرفدن، اوکراینا اینترنت سایتلاریندا یئر آلان خبرلرده 2019-جو ایلده اوکراینا حربی هاوا قوهلرینین ان یاخشی پیلوتو سئچیلن آنتون لیستوپادین روسیا ایله محاربهده هلاک اولدوغو بیلدیریلیب.
خاطیرلاداق کی، روسیا قوشونلاری فوریهنین 24-دن اوکراینایا هوجوما کئچیب.
ایلگیلیلی خبرلر
پ.کا.کا/ی.پ.گ منسوبو 18 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب
تورکیه میللی ساوونما ناظیرلیگینین سوسیال مئدیا حسابیندان ائدیلن پایلاشیمدا دئییلیر:
آذربایجان و ائرمنیستان بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگونو تانیییب
ائرمنیستان و آذربایجان بمت نیظامنامهسینه و 1991-جی آلماآتا بیاننامهسینه صادقلیگینی بیر داها نوماییش ائتدیرهرک بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگو و اگمنلیگینی تانیییر.


text:
گویدو بوشوالد
گویدو بوشوالد (آلمانجا: Guido Buchwald) آلمانلی فۇتبولچو و مۆدافیهچی. اوْ ۱۹۸۴ جی ایلدن بۇ یانا آلمان میلّی فوتبول تاخیمیسینین بیر اۆیه سی اوْلوب. اوْ ۷۶ میلّی اوْیوندا مئیدانا گئدیب؛ و اوْنون سوْن میلّی اوْیونو ۱۹۹۴ جی ایلده اوْلوب. گویدو بوشوالد ۴ میلّی گوْل وۇروب.
قایناقلار[دَییشدیر]
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Germany_international_footballers
اوْیونلاری[دَییشدیر]
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- آلمان فوتبولچیلاری
- ۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۹۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۹۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- کارلسروهه کولوبونون اویونچولاری
- اشتوتقارت کیکرز کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۸۴ اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۸۸ اویونچولاری
- یوفا یورو ۱۹۹۲ اویونچولاری
- اوراوا رد دیاموندز کولوبونون اویونچولاری
- اشتوتقارت کولوبونون اویونچولاری


text:
ایسلام دینینین قاردشلیگە باقئشئ
ایسلام، قاردشلیک مەوضوسونون أن حاد صافحایا اولاشتئغئ تک دیندیر. پکی، بو قاورامئن تانئمئ ناسئل یاپئلمالئدئر؟ بونا؛ “عاینئ دینە منسوب اۇلانلارئن آرالارئندا اینشا أدیلمەسی گرکن بیر ایلتیشیم شکلی” دیەبیلیریز. شؤیلە کی بیر بابا ایلە چۇجوغو، عاینئ زاماندا دین قاردشیدیرلر. بونا بیر قادئنلا قۇجاسئنئ دا اؤرنک ورەبیلیریز. قئساجاسئ هر کیم کی بیر باشقاسئیلا ناسئل بیر یاقئنلئغا صاحیب اۇلورسا اۇلسون، اۇ کیشییلە عاینئ زاماندا “دین قاردشیدیر“.
بو، گرچکتن دە مۆکممل بیر نۆکتەدیر. مثەلا عاینئ آننەدن دۆنیایا گلمیش ایکی کیشینین باغئندا، “اؤز قاردشلیک” حوقوقونون یانئ سئرا “دین قاردشلیگی” یاسالارئ دا اۇرتایا چئقماقتادئر. یاعنی بو دوروم موحاطابلارا داحا فاضلا اؤزللیکلر سونماقتادئر. دۇلایئسئیلا بو موحتشم نیعمتین گتیریسی، یاشانماسئ لازئم اۇلان مۆبارک بیر آلان اۇلوشتورماقتادئر!
ایسلام دینیندە قاردشلیک وورغوسو
دینیمیز، مۆسلۆمانلارئن بیرلیک قوروپ بۆتۆنلۆک اۇلوشتورماسئنا بۆیۆک بیر اؤنم ورمکتەدیر. بو یۆزدن منسوبلارئنئن بیربیرلرییلە اۇلان دیالۇگوندا، مرکزە “قاردشلیگی” قۇیماقتادئر. داحا دۇغروسو بونو، أن اؤندە گلن حاقیقاتلر آراسئندا سونماقتادئر.
راببیمیز بیر آیتین مئالیندە بو قۇنویلا ایلگیلی شؤیلە بویورماقتادئر:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ … ﴿۱۰﴾
مۆمینلر آنجاق قاردشتیرلر!.. (حوجورات سورەسی؛ 10)
بو ایلاهی آچئقلامایا دیققات أتتیگیمیزدە “آنجاق” دییە بیر تاعبیر قوللانئلدئغئنئ گؤرمکتەییز. بؤیلە بیر سؤزجۆگۆن سببی، باحثەدیلن حوصوصون تارتئشمایا بیلە آچئلامایاجاغئ گرچگیدیر. فاقاط عاینئ زاماندا عاقئللارا؛ “ایکی مۆمین آراسئندا اۇلماسئ گرکن بو دیالۇگ شکلینە نەدن قاردشلیک دەندیگی” طارزئندا گرکلی بیر سۇرو گلمکتەدیر.
نۇرمالدە “قاردشلیک“؛ عاینئ آننەدن وەیا بابادان اۇلان کیشیلرە وریلن بیر باغ ایسمیدیر. بو آنلامدا بیربیرلرییلە قاردش اۇلان کیشیلر، آرالارئندا اۇرتاق نۇقطانئن أن فاضلا اۇلدوغو شاحئصلاردئر. دۆشۆنۆن کی سۇیلارئ، آقرابالارئ وە داحا بیرچۇق اؤزللیکلری بیردیر. وە عاینئ زاماندا یالنئزجا ایکی کیشیدن اۇلوشمازلار. راببیمیز ایشتە بو سببتن دۇلایئ، ایکی مۆمین آراسئنداکی ایلیشکی شکلینە “قاردشلیک” دەمیش اۇلابیلیر.
حاتتا یری گلدیگی زامان “دین قاردشلیگینی”، “اؤز قاردشلیکتن” داحا اۆستۆن توتموشتور. کی بیز بونو غئیبتلە ایلگیلی شو آیتین مئالیندن راحاتچا آنلایابیلیریز:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ ﴿۱۲﴾ (سورة الحجرات)
أی ایمان أدنلر! ظاندان چۇق ساقئنئنئز. چۆنکۆ ظاننئن بیر قئسمئ گۆناەتئر. بیربیرینیزین عایئبلارئنئ آراشتئرمایئنئز. بیربیرینیزین آرقاسئندان غئیبت أتمەیینیز. سیزدن بیری اؤلۆ قاردشینین أتینی یەمکتن حۇشلانئر مئ؟ ایشتە باقئن، بوندان تیکسیندینیز. آللاها قارشئ گلمکتن ساقئنئنئز. شۆبهەسیز کی آللاە تەوبەلری قابول أدندیر، مرحامت صاحیبیدیر! (حوجورات سورەسی؛ 12)
بیر کیشینین مۆسلۆمان بیر دین قاردشینین غئیبتینی یاپماسئ، اؤلمۆش بیر اؤز قاردشینین أتینی یەمەسیندن داحا کؤتۆدۆر. بو آنلامدا آصلۇلان “دین قاردشلیگیدیر“. ألبتتە کی اؤز قاردشلیک دە چۇق اؤنملی بیر قۇنودور. لاکین “دین قاردشی” اۇلابیلمک، مەوضوموزون اؤزۆدۆر!


text:
ارسطو
ارسطو، (یونانجا: apισtotέλnς) (م.او.384 - م.او.322) - قدیم یونان فیلوسوفو.
ارسطو فلسفه، منطیق، پسیخولوگییا، فیزیکا، بیولوگییا، تاریخ، ائتیکا، ائستئتیکا و سیاست کیمی فوندامئنتال مسالهلری ده تدقیق ائتمیشدیر.
ارسطو (آریستوتئل) شرق اؤلکهلرینده و همچنین آذربایجاندا ارسطو آدی ایله ده تانینیر.
حیاتی[دَییشدیر]
استاقیراتدا آنادان اوْلموشدور (بونا گؤره ده اونا چوخ زامان "ستاقیریت" دئییردیلر).مشهور فیلوسوف پلاتونون آکادئمییاسینین طلبهسی اوْلوب. ماکئدونییالی ایسکندرین تربییهچیسی و آفینادا لیکئی فلسفه مکتبینین تاسیسچیسی اوْلوب. بعضی افسانهلره گؤره ایسکندرین اؤلومونده اونون رولو وار (افسانهیه گؤره ایسکندرین آتاسی-ماکئدونییا چاری فیللیپ ارسطونون عاییلهسینی او اوشاق اولارکن قیرمیشدیر. ارسطو بونونلا ایسکندردن عاییلهسینین اینتیقامینی آلمیشدیر).
هله پلاتوندان تحصیل آلارکن ارسطو اونون وارلیقلارا موناسیبتینده ایدئیالارین ایلکین اولماسی نظریییهسینی تنقید ائدیردی.( بونونلا علاقهدار ارسطونون دیلیندن بئله بیر دئییم وار-" پلاتون منیم دوستومدور آما حقیقت داها واجیبدیر "). او، گؤستریردی کی، بئله یاناشما دونیانی آنلاتمیر، آنجاق جیسملرین ایضاحاتی لازیم گلن کمیتی گؤستریر.بؤیوک فیلوسوف حساب ائدیردی کی، ماهیتی اوْلدوغو "وارلیقدان" آییرماق اولماز: اگر وارلیقلار دویغولو درک ائدیلن عالمده وارلارسا، اوندا ماهیت ایدئال آخیرت عالمینده قالا بیلمز.
دوشونجه[دَییشدیر]
ارسطو ماددی عالمین اوبیئکتیو وارلیغینی قبول ائدیر و حیسلر، آنلاییشلارا و تصوورلره رئال شئیلرین تؤرمهلری کیمی باخیردی. وارلیغین ماهیتینی او، وارلیغین اؤزونده آختاریردی. لاکین ماددهده او یالنیز پاسسیو باشلانغیج گؤروردو .فیکرینجه بۇ باشلانغیج خوصوصی آکتیو باشلانغیجا -"فورمایا" تابئع ایدی و بوتون "فورمالارین فورماسی"نین ان یوکسگی آللاهدیر.
ارسطونون ماتئریالیزم و ایدئالیزم آراسینداکی ترددودلری اونون دیالئکتیکا ایله مئتافیزیکا آراسینداکی ترددودلری ایله موشاهیده ائدیلیردی. او، طبیعتده و جمعیتده حرکتی قبول ائدیر، حرکتین موختلیف نؤوعلرینین (مئیدانا گلمه، محو اولونما، اینکیشافی، آزالما، کئیفیتجه دهییشمه و فضادا دهییشمه) مؤوجود اولماسینا ایشاره ائدیردی. ضیدیتلرین قارشیلیقلی علاقهسینی، کئیفیتلی دهییشیکلیکلرین کمیتلردن آسیلیلیغینی گؤرور، مومکونلویون حقیقته چئوریلمهسینی تدقیق ائدیردی.
بونونلا برابر حرکتین منبعیینی - "بیرینجی موحرریکی"ن آللاه اولدوغونو گؤستریردی.ارسطوا گؤره ایلاهی وارلیق ماددهدن کاناردا قالیر و اؤزو حرکتسیز قالاراق بوتون دونیانی فایدالی حرکته گتیریر.ارسطو آللاهی بوتون وارلیقلارین اینکیشافینین سونونجو سببی،ان یوکسک مقصدی ساییر و بونو " ائنتئلئهییا " آدلاندیریردی. عومومی ایله تکین آراسیندا اولان نیسبتی مسالهسینه ایسه ارسطو توخونموردو.
منطیق[دَییشدیر]
فورمال منطیقین اینکیشافیندا خوصوصیله نتیجهلر نظریییهسینین (سیللوگیزم) ایشلنمهسینده ارسطونون بؤیوک خیدمتی واردیر.
کوسمولوگییا[دَییشدیر]
کوسمولوگییا ساحهسینده ارسطو گئوسئنتریزم نظریییهسینین طرفداری ایدی. اونون کوسمولوژی فیکیرلرینی سونرادان پتولومئی اینکیشاف ائتدیرمیشدیر. سونرالار بو نظریییه خریستیان کیلسهسی طرفیندن احکام لاشدیریلمیشدیر.
بیولوگییا[دَییشدیر]
ارسطو اؤز تدقیقاتلاریندا بیولوگییا یا دا یئر آییرمیشدیر. او، 500-دن آرتیق حئیوان نؤوعونو تصویر ائدیب اونلارین تصنیفاتینا جهد گؤسترمیشدیر. ارسطوا گؤره حیاتین ماددهسی ووجود، فورماسی ایسه روحدور. اؤز سیستماتیکاسیندا او، حئیوانلاری 3 قروپا بؤلموشدور- اینسان، بیتکی و حئیوان.
ارسطو ائستئتیکانین تاریخینده اینجهصنعته گئرچکلیگی عکس ائتدیرن ساحهکیمی یاناشمیشدیر. بو ساحهده او اؤز موعللیمینین-پلاتون اون اثرینی ("ایدئیالار ایدئیاسی" اثرینی) تنقید ائتمیشدیر. اونون فیکرینجه بۇ ایدئیا حقیقی حیاتلا علاقه سیزدیر. اونون فیکرینجه ائتیکا مسالهلری اینسانلارین ایجتیماعی وضعیتلری ایله سیخ علاقهده باخیلمالیدیر.
اینسانی دهیهرلر[دَییشدیر]
او، حساب ائدیردی کی، سخاوت یالنیز آزاد اینسانا عایید بیر خوصوصیتدیر. قوللار هئچ زامان سخاوتلی اولا بیلمزلر، اونلار پوزغوندورلار. ارسطو قولو آغاسینین "دانیشان آلت"ای سیماسیندا گؤروردو. بونا گؤرهده ارسطونون ایجتیماعی-سیاسی و فلسفی گؤروشلری اونون "ان موکممل سیستم" سایدیغی قولدارلیقین مؤحکملنمهسینه یؤنلمیشدی.
ارسطو فلسفهسی بشریتین ایجتیماعی فیکرینین سوْنراکی اینکیشافینا چوخ جیدی تاثیر گؤسترمیشدیر. اونون تعلیمی ایکی ایستیقامتده- میستیک ایدئالیزم و دیگر طرفدن ماتئریالیست فلسفی فیکرین اینکیشافی اۆچون معنوی قیدا منبعیی اوْلموشدور.
ارسطو قرب فلسفهسینین اینکیشافی ایله یاناشی شرق و آذربایجان فلسفهسین ده چوخ جیدی تاثیری اوْلموشدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Kantor, J. R. (1963). The scientific evolution of psychology, vol. 1. Chicago: Principia Press, p. 116.
- ^ Aristotle (350 B.C.). On the soul. Translated by J. A. Smith
- لاتین الیفبالی ایستیفادهچیلر
- فیلسوفلار
- ارسطو
- 384 BC births
- 322 BC deaths
- 4th-century BC philosophers
- 4th-century BC writers
- Academic philosophers
- Acting theorists
- قدیمی یونانلی بیوژیستلر
- Ancient Greek epistemologists
- Ancient Greek ethicists
- Ancient Greek logicians
- قدیمی یونانلی ریاضیاتچیلار
- Ancient Greek metaphilosophers
- Ancient Greek metaphysicians
- Ancient Greek philosophers of language
- Ancient Greek philosophers of mind
- Ancient Greek political philosophers
- قدیمی یونانلی فیزیکچیلر
- Ancient Greeks in Macedon
- Ancient literary critics
- Ancient Stagirites
- Aristotelian philosophers
- Aristotelianism
- Attic Greek writers
- Cosmolog


text:
ویلیام همیلتون
ویلیام همیلتون (اینگیلیسجه: William Rowan Hamilton) ایرلندلی بیلیم اینسانی. ۴ آقوست ۱۸۰۵ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۰ ایل عومر ائلهییب و ۲ سپتامبر ۱۸۶۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ویلیام همیلتون ترینیتی کالجیینده درس اوْخویوب. اوْ ریاضیات، فیزیک، آسترونومی ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Rowan Hamilton»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ویلیام همیلتون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
حسین صبا کیم دی؟ موغام مسابقه سی نه دی؟
بو گونلر بین الخلق موغام مسابقه سینده، حسین صبایا آدلانان بیر ایران آذربایجانلیسین خئیلی ائشیدیریک. یئری وار حسین صبانی و موغام مسابقه لرین آرتیغراق تانییاق.
موغام موسیقیسی، یالنیز آذربایجانجا یوخ، بلکه فارسجادا و عربجه ده، مُقام موسیقی سینه آدلانان بیر گئنیشلی موسیقی دی و بو دیللر و کولتورلر آراسیندا چوخ اشتراکلار وار دی. قرآن قرائتینده یا عرب موسیقیسینده، نئجه کی بایات اوخونور، فارسجادا و آذربایجانجادا بایات موسیقیسی اوخونور البته فرقلی دیلر آمما دینله ین و ائشیدن بو دیللری باش تاپماسادا، بیلر کی ایندی ماهور یا سه گاه اوخونور. بو یاخین کولتورلر ده، بیر بیرینه چوخلو بورجلار دا وئرمیشلر. اؤرنک ایچون بیزیم تورک بایاتیمیز یا قاراباغ شکسته میز فارسجایا گئدیب و عربجه دن حجاز و عراق، فارس موسیقی سینه یول تاپیب. بیزده فارس موسیقی سیندن (آدین قویاق ایران موسیقیسی) کورد بایاتین آلمیشیق و بو آلیش ـ وئریشده، بوتون دیللرین موسیقیسی آغیرلانیب و زنگینله شیب دی.
موغام موسیقیسیده سازین پرده سی یا بارماق دوتان پرده لر ایله چئشیدلی سسلر یارانیر. بونلارا بیز دستگاه دئییریک نئجه کی فارسجادا دست، ال معناسیندا و گاه، یئر آنلامیندا دی و دستگاه ، ال دوتولان یئره و پرده لر دوتولان یئرلره دئمه لییک. بو دستگاهلار ایران موسیقیسینده 12 موغام و آذربایجاندا 13 موغاما بؤلونور و راست، ماهور، قاجار بایاتی، شور، سه گاه، همایون و باشقا آدلارا آدلانیر. دستگاهلارین هره سی نئچه گوشه یه بؤلونور و اونون شاکیله سی تیکیلیر. میثال اوچون ایران موسیقیسینده ماهور دستگاهیندا گوشه لرین آدینا باخساق گؤره ریک نه قدر یان قونشولاردان و یاخین کولتورلردن تأثیر آلمیشیق: راک هندی، آذربایجانی، عراق، راک کشمیر، ساقی نامه، کرشمه و … .
باکی دا قورولان موغام مسابقه سی 2005 ینجی ایلدن، آذربایجانین گؤرکملی گؤزل بسته کاری اوزه ییر حاجی بی لی نین 120 ینجی آنادان دوغولماسی ایچون کئچیریلدی. اوندان بئله ایکی ایلدن بیر، 2007 ده، 2009، 2011، 2013، 2015، 2017 ایللرینده کئچیریلدی و بو مسابقه لرده بؤیوک موغامچی لار آذربایجان موسیقیسینه تانیتدیریلدی کی بیری 10 یاشیندا نابغه، علم الدین ابراهیموو ایدی.
2019ـ ونجو ایلین مسابقه سینده 500 اوخوجو بو مسابقه یه آیاق قویدو و داورلر بونلارین آراسیندان 60 اوخوجو و ایکینجی کره، 20 اوخوجو سئچدیلر کی بو 20 اوخوجو اصلی مسابقه یه آیاق قویدولار. بو آغیر ماراتون دا، مسابقه نین باشلاییشینا آیاق قویان اوخوجو دا بؤیوک فخر قازانیر نیه کی بو ایکی ایلده 20 اوخوجودان بیری تانینیر حتی ایلک مرحله ده حذف اولونسا.
2019 ونجو ایلین موغام مسابقه لرینده 500 اوخوجودان 60 ی و 60دان 20 سی سئچیلیب و فخر ایله: ایکی ایرانلی بیری اردبیلدن و بیری میانادان بو مسابقه یه یول تاپدیلار. اردبیللی بهنام علایی اوچونجو مرحله ده حذف اولوب آمما میانالی حسین صبا 6 مرحله نی سوووب و 7 ینجی مرحله یه آیاق قویوبدو.
آمما حسین صبا کیمدی؟
حسین صبادان اؤنجه گرکدیر اونون آتاسین تانیمالی. حسین ین آتاسی اؤزوندن شؤهرتلی دی. هوشنگ صبا میانانین آدلیم شاعیرلریندن تانینیر کی ایللر بویو اونون شعرلری، درگیلرده و کیتابلاردا یاییلیب کی بیریسی رحمتلیک اوستاد یحیی شیدانین “ادبیات اوجاغی” کیتابی دی. نئجه کی درین دویغولو و درین فیکیرلی شعرینده سؤیلور:
هر شاعر دلداده صبا شاعر اولانماز شاعر دئییلن اصلیده انسان گرک اولسون
یا باشقا بیر غزلده نه گؤزل شعر یارادیر:
وئرمه رم بیر تار مویون ای گؤزل! دنیایه من اولموشام مجنون عشقین دوشموشم صحرایه من
…
من صبا یم، سؤزلریم یانمیش اورکلر دردی دیر قویموشام عشقین یولوندا عؤمرومو سرمایه من
هوشنگ صبا 68 ایل بوندان قاباق، میانا شهرینده دونیایا گؤز آچدی. صبا میانانین قدیمی معلم لریندن تانینیر کی 30 ایل مدرسه لرده میانانین اوشاقلارین تربیت قیلیب. اوشاقلیغیندا مدرسه لرده و برنامه لرده جاز و تنبک چالاردی و رحمتلیک بهرام سارنگ (آزیمکان) ایله سرود گروپوندایمیش. صبا موسیقیدن آرتیق، تئاتردا دا چالیشقان گنج ایمیش و نئچه شهرلره ایفا یا مسابقه ایچون گئتمیش دی کی اونلاردان سایماق اولار: دومانلی یول، نازنین و اون دان آرتیق باشقا تئاترلار.
ایندی حسین صبایا چاتمالییق کی حسین ین ایلک معلمی همین فخرلی آتا ایمیش. بو آتا موسیقی ده اوغلون تربیت قیلیب سونرا آرتیق اؤیرنمک ایچون اونو تبریزه و باکی یا گؤنده ریر نیه کی میانادا آذربایجان موغام موسیقیسی گوجسوز ایدی.
حسین 31 ایل بوندان قاباق، میانا شهرینده آنادان اولوب، آواز و قاوال و تنبکی آتاسیندان اؤیرندی. تبریزده موغام موسیقیسین اوستاد ملکی زاده نین مکتبینده اؤیره نیب و آرتیق اؤیرنمک ایچون ایکی ایل آراسیندا باکی دا اوستاد منصوم ابراهیموو و طیار بایراموون مکتبینده موغام موسیقیسین بیتیریب و ایندی موسیقی مهدینده 20-30 ایل چالیشان موسیقی اؤیرنجی لرله آیاق ـ آیاق رقابت ائدیر و هر هفته باش اوجالی چوخ یوخاری نمره ایله باشقا مرحله یه آیاق قویور.
آرزیمیز بو دور حسین صبانی سون مرحله ده گؤرک نئجه کی اؤنجه تبریزلی ناصر عطاپور آدلی اوخوجو بو مسابقه لرده اوچونجو سئچیلدی. حسین صبانین حضورو بو مسابقه ده، مینلر ایرانلینی، آذربایجاندا، اردبیلده، همداندا، زنجاندا، تهراندا و باشقا بؤلکه لرده بو مسابقه نین باخماغینا و ایزله مه یینه چکیر. حسینه باش ساغلیغی آرزیلیریق.


text:
روس اوردوسونون کیئو و چرنیقوودان چکیلمهسی داوام ائدیر
اوکراینا باش قرارگاه باشقانلیغینین فیسبوک حسابیندان وئریلهن آچیقلامادا، روسیا-اوکراینا ساواشینین ۳۴.جو گونونده سون وضعیت دگرلندیریلدی
اوکراینا باش قرارگاه باشقانلیغی، روس اوردوسونون کیئو و چرنیقوو بؤلگهلریندن چکیلمهسینین داوام ائتدیگینی بیلدیردی.
باش قرارگاه باشقانلیغینین فیسبوک حسابیندان وئریلهن آچیقلامادا، روسیا-اوکراینا ساواشینین ۳۴.جو گونونده سون وضعیت دگرلندیریلدی.
روس اوردوسونون کیئو شهرینی قوشادما وظیفهسینی یئرینه گتیرهبیلمهدیگی ایفاده ائدیلهن آچیقلامادا، کیئو و چرنیقوو بؤلگهلریندن چکیلمهیه داوام ائدن روس اوردوسونون احتیمالاً بیرلیکلرینی اؤلکهنین دوغو ایستیقامتینده متمرکز ائدهجگی ایفاده ائدیلدی.
آچیقلامادا، دونتسک ایستیقامتینده سالدیریلارینا داوام ائدن روس اوردوسونون، کرمینا و ماریوپول مسکون بؤلگهلرینه هاوا و موشک سالدیریلاری تشکیل ائتدیگی و استپنوگورسک، اوریخوو و گولیایپوله مسکون بیریملرینین یاخینینداکی اوکراینا ساوونما گوجلری بیریملرینین مؤوضعلرینه توپلا آتیش ائتدیگی ایفاده ائدیلدی.
آیریجا، روس اوردوسونون قارادنیز و آزاق بؤلگهلرینین یانی سیرا وولینسک، پولینسک، سیورسک، تاوریچسکویه و سلاویانسک یئرلشیم بیریملرینی الینده توتماغا چالیشدیغی، لوهانسک بؤلگهسیندهکی پوپاسنا، روبیژنه یئرلشیملرینین کنترلونو و ماریوپول شهرینی ده اله گئچرمهیه چالیشدیغی قید ائدیلدی.
اوکراینا باشباخان کؤمکچیسی ایرینا ورشوک، اینسانی دالانلارین آچیلماسی طلبینی روس طرفینه چاتدیردیقلارینی بیلدیردی.
ورشوک، گوندهلیک باسین توپلانتیسیندا، ایستانبولداکی گؤروشمهلرده، اوکراینا مذاکیره هیئتینین روس طرفینه، ان بؤیوک شهرلری اولان ماریوپول، خارکوو، چرنیقوو و کیئو بؤلگهسیندهکی شهرلره اینسانی دالانلارین عاجل اولاراق آچیلماسی طلبینی بیلدیردیگینی ایفاده ائتدی.
اوکراینانین زاپوریژیا بؤلگهسیندهکی واسیلیوکا شهریندن بردیانسک ایستیقامتیندهکی یولون آچیلماسینی ایستهدیکلرینی ایفاده ائدن ورشوک، تخلیه ایشلرینین، ماریوپول، بردیانسک، ملیتوپول و انرگودار شهرلریندن ائدیلهجگینی دیله گتیردی.
ورشوک، سون ۲۴ ساعاتدا ماریوپول شهریندن ۹۳۶ و زاپوریژیا بؤلگهسیندن ۷۲۹ نفری چیخاردیقلارینی قید ائتدی.
روس عسگرلری ۲۴ فئورالدا اوکراینایا سالدیری باشلاتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجان و ائرمنیستان بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگونو تانیییب
ائرمنیستان و آذربایجان بمت نیظامنامهسینه و 1991-جی آلماآتا بیاننامهسینه صادقلیگینی بیر داها نوماییش ائتدیرهرک بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگو و اگمنلیگینی تانیییر.


text:
ایران خیام عملی همراسینی گؤنگه ایبردی
بو عملی همرا بیلن 16 کیچی روس عملی همراسی دا گؤنگه ایبریلدی.
ایران روسیانینگ اؤندۆرن خیام عملی همراسینی قازاغیستان ینگ بایقوُنگور مرکزیندن گؤنگه ایبردی.
بو عملی همرا بیلن 16 کیچی روس عملی همراسی دا گؤنگه ایبریلدی.
عملی همرالار روسیانینگ سایوز 2.1 ب راکتی بیلن ایبریلدی.
ایران خیام عملی همراسی نینگ اکرانچیلیق، ماغدانچیلیق و داشقی قورشاو ایشلرینده اولانیلجاقدیغینی حابار بردی.
دِگیشلی حابارلار
آق دنگیزده 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون اؤلدی
آقدنگیزده (مدیترانه دنگیزینده) سوُنگقی 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون آرادان چیقدی
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ


text:
بلوچ دیلی
بلوچ دیلی ،بلوچ دیلی(بلوچی)بلوچ خالقی نین دانیشیلان دیلی دیر.
بلوچی[دَییشدیر]
بلوچی (بلوچ دیلی) فارسجا، کوردجه، تالیشجه و تاتجا ایله هیند_آوروپا دیل عائیله سینین ایرانی دیللری قولونو تشکیل ائدیر[۱]. بو دیل ائتنولوگا گؤره اوچ بوداغا بؤلونور[۲]:
شرقی بلوچی: پاکیستان اؤلکه سینده بلوچیستان اوستانینین شیمالیندا، سند و پنجاب اوستانلاریندا و هابئله هیندوستان دا دانیشیلیر. ۱،۸۰۰،۰۰۰ دانیشانی واردیر.
جنوبی بلوچی: ایران، عومّان، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، و پاکیستانین بلوچیستان اوستانینین جنوبوندا، سند و کراچی اوستانلاریندا یاشان بلوچلارین دیلی دیر. توپلام ۳،۴۰۵،۰۰۰ دانیشانی واردیر کی ۱،۷۷۰،۰۰۰ نفری پاکیستاندا یاشاییرلار. ساحیل بلوچیسی، کئچی، و مکرانی دیالئکتلرینه مالیکدیر.
غربی بلوچی: ایران، افقانیستان، تورکمنیستان، تاجیکیستان، و پاکیستانین بلوچیستان اوستانینین شیمالیندا، سند و کراچی اوستانلاریندا یاشان بلوچلارین دیلی دیر. توپلام ١،٨٠٣،٠٠٠ دانیشانی واردیر کی ١،١٢٠،٠٠٠ نفری پاکیستاندا یاشاییرلار. لاشاری، رخشانی، و سراوانی دیالکتلرینه مالیک دیر. غربی بلوچ دیلی چوخ میقداردا فارسجادان تاثیر آلمیش، آمّا اونونلا قارشیلیقلی آنلاشیما مالیک دئییلدیر.
بلوچلارین سایی[دَییشدیر]
بلوچلارین سایی ١٠ میلیون نفره قدر تخمین اولونور، آمّا بو هئچ ده قطعی دئییلدیر.
یازی سیستمی[دَییشدیر]
اون دوققوزونجو عصرده بلوچ دیلی اۆچون اردو خطی اساسیندا الیفبا یارادیلمیش و بوگونه قدر اینکیشاف ائتمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ https://en.wikipedia.org/wiki/Balochi_language#History
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-24. یوْخلانیلیب2015-02-26.


text:
ایراندا پلیس اعتراضچیلارا سرت موداخیله ائتدی
اعتراضا موداخیله ائدن گوونلیک گوجلرینین گؤزیاشاردیجی گاز قوللاندیغی و سلاحلا آتیش ائتدیگی گؤرونتولره یانسیدی
ایرانین خوزیستان ایالتینین آبادان شهرینده ۱۰ قاتلی ایش مرکزینین اوچماسی سببی ایله گئچیریلهن گؤستریلره پلیس سرت موداخیله ائتدی.
سوسیال مئدیادا پایلاشیلان گؤرونتولره گؤره، دۆنن گئجه آبادان شهرینده یوزلرجه اینسان، ۱۰ مرتبهلی بینانین اوچماسی سببی ایله مسئوللارا تپکی گؤستردی.
گؤرونتولرده گؤستریچیلرین حکومت، اؤلکه یؤنتیمی و بینانین مقاطعهچیسینه قارشی شعارلار سسلندیردیگی و گوونلیک گۆجلری ایله اعتراضچیلار آراسیندا قارشیدورما یاشاندیغی گؤرولدو.
اعتراضا موداخیله ائدن گوونلیک گوجلرینین گؤزیاشاردیجی گاز قوللاندیغی و سلاحلا آتیش ائتدیگی گؤرونتولره یانسیدی.
دیگر طرفدن، آبادانلا عینی واختدا بوشهرده و باشکند تهرانین بعضی یئرلرینده ده اعتراض گؤستریلری تشکیل ائدیلدی.
تخمیناً بیر هفتهدیر داوام ائدن گؤستریلرده نئچه نفرین یارالاندیغی ایله باغلی هلهلیک رسمی آچیقلاما وئریلمهدی.
آباداندا تیکیلمکده اولان ۱۰ مرتبهلی متروپول ایش مرکزی ۲۳ میده چؤکموشدو.
آبادان والیسی احسان عباسپور دونهن چؤکهن بینادا اؤلنلرین ساییسینین ۳۳ نفره چاتدیغینی آچیقلامیشدی.
ییخینتی آلتیندا آختارما قورتارما ایشلرینین داوام ائتدیگی بیلدیریلیر.
حادثهدن سونرا باشلادیلان سوروشدورما چرچیوهسینده آبادان بلدیه باشقانی حسین حمیدپور ایله اؤنجهکی ایکی بلدیه باشقانی دا داخیل اولماقلا ۱۳ نفرین گؤز آلتینا آلیندیغی آچیقلانمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
محسنی اژهای عتراضلارا دستک وئرهنلرین یارغیلاناجاغینی بیلدیردی
ایراندا بعضی مشهور ایدمانچی و صنعتچیلر یایینلادیقلاری مئساژلارلا اعتراضچیلارا دستک اولوب، گۆونلیک گؤرهولیلرینین موداخیله شکلینه تپکی وئرمیشدی
روسیادا اوخولا سلاحلی سالدیری
سالدیریدا آرالاریندا اوشاقلارین دا اولدوغو ۱۳ نفر حیاتینی ایتیردی، ۲۱ نفر یارالاندی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"قهرمان تورک سلاحلی گوجلریمیز سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی موباریزهنی ائتکیلی و قرارلی شکیلده داوام ائتدیریر"


text:
یانار موعللیمین گؤروشونده، سایینقالا
- توضیحات
- منتشر شده در شنبه, 09 فروردين 1393 23:59
ائلیمین، دیلیمین اوجادیر باشی سوراسان عؤمرونو دولودور یاشی
دده قورقوت سؤزون آنیبدیر ائلیم اوجادیر اردمیم، گوجلودور سئلیم
"صاباحا ساری"- بیر قوجاق سئوگی کیتابیندان
یانار موعللیمین گؤروشونه، سایینقالایا گئتدیک آخی ائلین دردیندن ساچلاری آغارمیش شاعیرین سؤزلرینی ائشیتمک، باشقا بیر دادی وار. بلکه اونسوز بو شهرده ادبی درنکلری گؤرمک مومکون اولمایایدی. محمد سعید افضلی، سایینقالالی مجنون تخلص ایله تانینیب "بیر قوجاق سئوگی" آدلی کیتابیندا وطن، سئوگی، حسرت و آرزو مضمونلاریندان سؤز آچاراق اورکلری اوخشاییر. یانار موعللیم، "محمد رحمانیفر"- ین یئنی چاپ اولونموش " شهریارلا بیرلیکده اؤزگهلشمهدن اؤزلشمهیه دوغرو" کیتابیندا، شهریارین فارسجا شعرلرینی تورکجهمیزه چئویریبدیر.
دوشونجهنین یارانماغی هرنهدن اؤنملی دیر و او بونو یاخشی بیلدیگی اوچون الیندن گلهنی اسیرگهمیر. بایراملیغا دوشونجه پای وئرسین دئیه ائوینده بیر قوجاق کیتاب آلمیشدی. بئله بیر درین دوشونجهیه یییه اولدوغوندان دولایی ائله شهرده ده بؤیوک حؤرمت قازانمیش.
بایرام گونلرینده دوستلارلا بیرلیکده یانار موعللیمین چالیشمالارینی یاد ائتمک اوچون بو دیرلی شاعیریمیزین گؤروشونه گئتدیک.
محمد سعید افضلی جینابلاریندان بیر پارچا شعر:
یالنیز سنی
جهد قیلدیم سیرریمی جان ایچره پنهان ائیلهییم
یوخ، گرهک دیر دردیمی معشوقه عنوان ائیلهییم
هر نه واریمدیر آلیبدیر عشق یالنیز بیر سنی-
آلماسین، بو التماسیمدیر، کی امکان ائیلهییم
نالهی زاریمدان آخر گؤز شکایت باشلاییب
سؤیله ییر قلبیم: گرهک دیر رودو عممان ائیلهییم
آتش عشقیندن ای جانان، ساقینماق فیکری یوخ
وار دیلک کیم اودلانیب بو جانی سوزان ائیلهییم
قهر و لطف عاشیقلره بیر دیر تفاوت ائیلهمز
لطف قیل یا قهر کیم بو جانی قوربان ائیلهییم
دانلاییرلار ال گؤتور بسیدیر، نه دیر مجنون بو عشق
نئیلهییم اینجار یوخ، کافر مسلمان ائیلهییم


text:
ابونواس
ابونواس یوخسا أبو نواس الحسن بن هانئ الحکم ۷۴۷–۶۲ ایللر آراسیٛندا، اهواز - ۸۱۰ بعضی منبلرده ۸۱۳ ایلده، بغداد) — عباسیلر دؤنمینده شعر گتیریلن ینی اۆسلۇبۇن ان اؤنملی تمثیلچیسیدیر.[۱]
حیاتیٛ[دَییشدیر]
ابۇ نۇواس چوْخ یوْخسۇل بیر آیلده، خۇزیستان اراضیسینده اهواز شهرینده دۆنیایا گؤز آچمیٛشدیٛ. دوْغۇم تاریخی مۆختلیف منبلرده فرقلی (۷۴۷–۶۲) قئید ائدیلمیشدیر. آتاسیٛ هانی عرب، آناسیٛ گۆلۆبان فارس اصیللی ایدی. ۷–۸ یاشلاریٛندایکن آیلسی ایله بیرلیکده بصریه کؤچمۆشدۆلر. ابۇ نۇواسیٛن اۇشاقلیٛق ایللری بصرده ائحتییاج ایچینده، سیٛخیٛنتیٛلیٛ کچمیشدیر. کیچیک یاشلاریٛندان بۆخۇر ساتانیٛن دۆکانیٛ اۆچۆن عطیرلی اوْتلار توْپلایاراق چؤرک پۇلۇ قازانیٛردیٛ. ۸–۹-جۇ عصرلرده بصرنی عرب فیلالوْگییاسیٛنیٛن (لغت شناسی) مرکزی حساب ائتمک اوْلاردیٛ. ائله بۇرادا ابۇنۇواس گؤرکملی عالیم، فیلوْلوْگلارلا تانیٛش اوْلماغا باشلاییٛر. بۇنلاردان بیری ده والیب ایبن ال-حۇباب ایدی. اوْ زامان والیب ایبن ال-حۇبابیٛن شعرلری دوْغما شهری کۇفنین حۆدۇدلاریٛندان کناردا دا مشهۇر ایدی. چوْخ کچمدن اوْ والیب ایبن ال-حۇبابیٛن طلبسی اوْلۇر. بۇ اوْنۇن گلجکده بیر شاعیر کیمی یتیشمسینده بؤیۆک روْل اوْیناییٛر.
فعالیتی[دَییشدیر]
ابۇنۇواس بیر چوْخ شعر ژانرلاریٛندا یازماسیٛنا باخمایاراق عرب ادبیییاتیٛنا «خمریییات» (شرابا دایر شعرلر) مۆللیفی کیمی داخیل اوْلمۇشدۇر. اوْنۇن یارادیٛجیٛلیٛغیٛ ایله عرب شعرسیٛ کؤهنه سنت لردن اۇزاقلاشمیٛش ینی مضمۇن کسب ائتمیشدیر. عرب شعریندا دۆنیوی شعرین ایلک نمۇنه لری ابۇنۇواسیٛن آدیٛ ایله باغلیٛدیٛر. ابۇنۇواس عرب شعرسیٛنیٛ فوْرما جحتدن ده ینیلمیش و تمتراقلیٛ اۆسلۇبۇ واقعی بدیهی تصویر واسیتلری ایله اوز ائتمیش، شعر دیلینی سادلشدیرمیشدیر. شعرلری دینی احکام لارا قارشیٛ چوریلدیییندن ابۇ نۇواس خلیفه ال- امینین امری ایله حبس اوْلۇنمۇشدۇر. اثرلری اوْنۇن شعۆۇبیی (باشقا خالقلاریٛن خیلافت حاکیمیییتیندن آزاد اوْلماق اۇغرۇندا مۆباریز حرکاتیٛ) ایله باغلیٛلیٛغیٛنیٛ احتیمال ائتمی اساس وریر. ابۇنۇواسیٛن بعضی منبلرده حبسخانادا وفات ائتدییی، باشقا ملۇماتلارا اساساً ایسماعیل ایبن ابۇ صالح طرفیندن زهرلندیریلدییی احتیمال ائدیلیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- ^ Esat Ayyıldız. "Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri". Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 / 18 (2020): 147-173.
- عرب شاعیرلر
- ایران عربلری
- ۷۵۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- 814 deaths
- People from Ahvaz
- Persian-language poets
- Arab poets
- Persian poets
- 8th-century Arabic writers
- Folklore characters
- LGBT Muslims
- LGBT poets
- Humor and wit characters
- One Thousand and One Nights characters
- Poets of the Abbasid Caliphate
- Arabic erotic literature
- LGBT history in Iraq
- Pederastic literature
- Shu'ubiyya


text:
سی ان ان
سی ان ان (اینگیلیس دیلی:CNN، مخفف Cable News Network) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نین تلویزیونوندا بیرینجی ۲۴ ساعات خبر کانالی دیر. ۱۹۸۰–جی میلادی ایلده ترنر برادکستینق سیستم بو کانالی ۱ ژوئیه ده قوردو.
۱۹۸۵–جی میلادی ایلده بیرینجی دفعه ۲۴ ساعاتلیق خبر کانالی اوْلدۇ. بۇ خبر کانالیندا بۆتۆن دۆنیا و آمریکا خبرلری پایلاشیلیر. بۇگۆن بۇ کانالین سایتی و نئچه مجموعهسی وار. بو کانال باشدا تد ترنری تانیدیریب و سونرا کابلی تلویوزیوندا خبر پایلاشماغی باشلادی. بو گون ۳۶ ایداره قیسمتی و اینترنت سایتلاری رادیو اینترنت و اینترنت تلویزیونو و ۹۰۰ محلی خبر مرکزی نئچه دیلده پایلاشیر.
سی ان ان ۲دَییشدیر
۱۹۸۲–جی ایلده سی ان ان ۲ کانالی ۳۰ دقیقه خبر پایلاشماق ایله قورولدو هابئله سون ایللر آدی هئدلاین نیوز اولدو و بو گون اچ ال ان (HLN) آدی ایله تلویزیوندا پایلاشیر.


text:
✍ترجمه ائدیب حاضیرلایان: #سوسن_نوادهرضی
🔸قاجار زمانینین توپلوموندا، قیزلارین اوشاقلیق چاغی ایله اره گئتمک چاغی آراسیندا ائله بیر آرا اولمازمیش. معمولا قیزلار، یئددی یاشلا اون اوچ یاش آراسیندا اره گئدردیلر.
اقتصادی باغیمسیزلاشماق، او گونون قیزلارینین داها تئز یئتیشمهسی، و ناخوشلوقلارین یایقینلیغی اوزوندن عؤمور اورتالاماسینین دوشوک اولماسی بو ائرتهلنمیش ائولیلیکلرین سببلری کیمی ساییلا بیلر.
🔸قیزلار و اوغلانلار گلهجک حیات یولداشلارینین سئچیمینده هئچ بیر اختیار صاحبی دئییلدیلر. ائولیلیگین ان یایقین شکلی دائمی عقد ایدی. ائولیلیگین یایقین بیچیملریندن بیری ایسه، آنلاشما و یازیلاشمالار اساسیندا قیز یا دا قادینلاری صیغه ائلمک، یا خود موقت ائولیلیکلر ایدی. یوخسوللوق یا دا مالی دورومون سیخینتیلی اولماسی سبب اولوردو عایلهلر اؤز قیزلارینین موقت ائولیلیگی ایله راضیلاشسینلار. قادینلاری صیغه ائلمک توپلومداکی تؤرهلره گؤره قبول اولاسی ایدی و صیغه اولموش قادینلار، سؤزلشمه (قرارداد) بیتدیکدن سونرا چتینلیکسیزین باشقا بیریسینین دائمی عقدینه گله بیلردیلر.
🔸ائولیلیگین باشقا بیر بیچیمی ایسه، ساواشلاردا اسیر توتولان، چالینتی اولان یا دا کؤله تجارتی واسیطهسیله ساتیلان قیز- قادینلاری قاپساییردی.
چوخ آروادلیلیق سیستئمی، شهرلرده نجیبزادهلره مخصوص ایدی، آنجاق ایالتلرده ده یایقین ساییلیردی. بلوچ ائلاتلاریندا، یوخسول کیشیلر بیله بعضا سکگیز دانا آرواد آلارمیشلار. ندنی ده بو ایدی کی، ائلاتلاردا آروادین هم ار اوچون هئچ خرجی یوخ ایدی، هم ده وئریملی بیر اورهتیجی ساییلیردیلار عایله اوچون.
🔷قاجار دؤورونده مرسوم اولان کبین نه ایمیش؟
🔸قاجار دؤورونون اورتالاریندان عایلهلر نقد آلینان “سوت پولو”نون یئرینه، قیزلارینین کبینلرینی چوخالتماغا اوستونلوک وئرمهیه باشلادیلار. سوت پولونون آزالماسی و کبینلرین داها اؤنمسهنیب چوخالماسینی قاجار دؤورونون تاریخینده آراشدیریب تاپمالی. بو دؤورده جماعات ایکی بویوتدا دهییشیلمکده ایدیلر؛ بیری ساوادین یایقینلاشماسی و معلوماتلی روحانیلرین چوخالماسی ایدی، ایکینجیسی ده جماعاتین باشقا کولتورلرله تانیشیب، عثمانلی، عرب و حتی غربی اؤلکهلرله ایلیشکی قورماسی ایدی.
یوز ایل بوندان قاباق، بیر اورتا دوروملو شهرلی گلینین کبینینین نئچه اولدوغونو ماراق ائدیرسینیزسه، گؤزلرینیزی یومون، اؤزونوزو تخته معجرلی قدیم بیر ائوده تصور ائلهیین؛ دووارلاری سوواقدان اولان یئکه حیهطلی بیر ائوین تنهبیسی زیم بهزیم قوناقدیر. بو گون سؤز دانیشما گونودور. بوتون سؤزلر دانیشیلیب هر مؤضودا آنلاشیلیب، ایندی ایسه کبینی کاغیذا کؤچورمک واختی دیر. قیز ائوی آدام گؤندریب حاج ممد آغا اصفهانلی گلسین هم قیز اوغلانی بیری بیرینه محرم ائلهسین هم ده ساوادلی اولدوغو اوچون سؤزلشمهنین اوزونو یازسین. حاج ممد آغا بئله یازیر: “بسمه تعالی/ آللاهین آدیله/ پیغمبر صلوات اللاه علیه و آله-ین یادیله/ و ولی عصر عجلالله تعالا فرجه-ون تاییداتی ایله/ بو کاغاذ گلینین آتاسی، جناب کربلایی رضا گیوهدوز(او زمان گلینین آدینی سؤزلشمهده یازماق دب دئییلدی) و کورهکنین، جعفرعلی بزازباشینین آتاسی، جناب حاج رضا بزازباشینین آراسیندا باغلانان بیر سؤزلشمهدیر. قبول اولونان کبین بوندان عبارتدیر: بیر جلد کلامالله مجید، بیر جام آینا، بیر جوت لاله، اوچ دست پالتار، بیر پنج تن عقیق، بیر مرتضی علی(ع)ین شمایلی، و ۱۰۰ تومن پول مشمول ذمهدیر. آللاه موبارک ائلهسین انشاالله؛ شوال ۱۳۲۹ هجری قمری.”
البته بو کبین قاجار دؤورونده اورتا صینیفدان، الی آغزینا یئتیشن عایلهلرین سؤزلشمهسیدیر یوخسا آتاسی فهله یا دا حامبال اولان بیر قیزین کبینی چوخ چوخ بوندان آز اولاردی. ایندیسه، نئجه دؤوران دؤنوب دبلر، عنعنهلر، گلهنک و گؤرهنکلر بو قدر دهییشیلیب، بونلاری سوسیولوقلار و توپلونمبیلیم اوزمانلاری آراشدیریب جوابلامالیدیرلار.
🔷و اما وار- دؤولتلی قیزلارین کبینلری نئجه اولارمیش؟
🔸اوچ پارچا کند، فیلان یئرده، اشرفیلی قیزیل بیر کمر، جواهرنیشان نیمتاج، اون دست فرنگی پالتار، بوندان علاوه، اوغلان ۶ مین تومن سوت پولو وئرمهیی ده بوینونا آلیب.
قاجار دؤورانیندا بیر آرواد اریندن نفقه آلماماق، اخلاقی انحرافلار، یا دا جینسی اقتدارسیزلیق کیمی خاص دوروملاردا بوشانماق ایستهسهیدی، اوشاقلارین آتالاری ایله قالما و کبین وئرمه سورونلاری ارلری آرواد بوشاماقدان واز کئچدیرردی.


text:
جیهاد
جیهاد، ایسلام دینینی یایماق اۆچون، مۆسلمانلارا واجیب اوْلان بیر وظیفه.[۱] ایسلامدا جیهاد، الله دینیندن دیفاع ائتمک و الله بندهلرین نیجات وئرمک اۆچون ساواشماق دیر. بۇ ساواش ایبتیدایی جیهادا و دیفاعی جیهادا بؤلونور. جیهادی یوْلا سالان، ایسلامی حؤکومت دیر.[۲]
ایسلام جیهادا دؤرد یوْل تانیر: اۆرهگ، دیل، ال، قیلینج. بیرینجی یوْل، شیطان و نفس ایستهدیکلری ایله رۇحو ساواشماق دیر. ایکینجی و اۆچونجو یوْل، ایسلامی تبلیغ ائتمک و یاخشیلیغی حیمایت ائتمک و یامانلیغی ایصلاح ائتمک دیر. دؤردونجو یوْل، ایسلامین اینانمایانلاری و دۆشمانلاری ایله فیزیکی ساواشماق دیر.[۱]


text:
اوکراین نینگ زاپوریژیا منطقه سیده گی روسیه طرفداری سوزده رهبریت روسیه گه قوشیلماقچی
اوشبو توغریده روسیه مطبوعاتیده خبر لر ترقه تیلدی
اوکراین نینگ زاپوریژیا منطقه سیده گی روسیه طرفداری سوزده رهبریت, روسیه گه قوشیلیش مقصدی بیلن رفراندوم اوتکزه دیگن لیگی نی بیلدیردی.
روسیه مطبوعاتیده باسیلیب چیققن خبر لر گه کوره, روسیه کنترولی ده گی زاپوریژیا منطقه سی نینگ سوزده رهبریتی نینگ باشلیغی ایوگینی بالیتسکی, "روسیه بیلن بیرگه میز" عنوانی گه ایگه بیر ییغیلیش گه اشتراک قیلدی.
بالیتسکی, خوددی شوو ییرنینگ اوزیده قیلگن صحبتیده, اوشبو منطقه نینگ روسیه گه قوشیلیشی اوچون رفراندوم اوتکزیلیشی بوییچه قرار نی امضاله گن لیگی نی معلوم قیلدی.
اوشبو رفراندوم نینگ کوز (خزان) موسمی نینگ باشلنغیچیده بولیب اوته دیگن لیگی بیلدیریلدی.
اوکراین جمهوررئیسی ولادیمیر زلنسکی, آلدینگی کون بیرگن بیاناتیده, روسیه نینگ, اوکراین توپراق لریده ناقانونی سوزده رفراندوم لر اوتکزیب کیف رهبریتی و باشقه اولکه لر بیلن مذاکره چانسی نی قولدن بیریب قویه دیگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی.
روسیه جمهوررئیسلیک سوزچیسی دیمیتری پسکوف ایسه اوشبو رفراندوم لرنینگ روسیه تامانیدن اوتکزیلمیاتگن لیگی نی معلوم قیلرایکن, "بو, منطقه یشاوچی لری نینگ پلانی دن عبارت. بیز رفراندوم پلانله میمیز" دییه قید ایتگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
کانادا ده یوزلب حربی اردو دن چیتلشتیریلدی
خوددی شوو حربی لر کرونا ویروس گه قرشی ایمله نیش دن باش تارتگن


text:
لهیستان-لیتوانی بیرلیگی
لهیستان-لیتوانی بیرلیگی — لهیستان کراللیغی تاخت-تاجی و بؤیوک لیتوا دوکلیغی آراسیندا ۱۵۶۹-جو ایلین جۇلای آییندا ایمضالانمیش لیوبلین اۇنییاسینا اساساً یارادیلمیش فدراتیو دؤولت. توْرپاقلارینین ۱۷۹۵-جی ایلده روسیه، پروس و اوتریش آراسیندا بؤلونمهسی ایله لغو ائدیلمیشدیر.
اساساً چاغداش لهیستان، اوکراین، بلاروس، لیتوانی، لاتونی و قیسمن روسیه، استونی، مولداوی و توْرپاقلاریندا یئرلشمیشدیر. دؤولت باشچیسی خۆصوصیتینی سیم طرفیندن اؤمورلوک سئچیلن مونارخ ایجرا ائدیردی. لهیستان-لیتوانی بیرلیگیدا مؤوجود اوْلان خاص سیاسی قورولوش شلیاختا دموکراتیاسی آدلاندیریلیر.
۱۵۷۵-جی ایله ایستفان باتوری حاکیمییته گلدی. اوْنون روسیه ایله موناسیبتی یاخشی دییلدی. ایستفان باتوری لیوونی ساواشسینه باشلادی و ساواش روسیه نین مغلوبیتی ایله باشا چاتدی. ایستفان باتورینین اؤلوموندن سوْنرا کرال ۳-جو سیگیزمون حاکمیّته گلدی.
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی - روسیه ساواشی ۱۶۰۹-۱۶۱۸
روسیه نین تهلوکه تؤرهده بیلجیینی نظره آلان لهیستان-لیتوانی بیرلیگی فوداللاری ۱۶۰۹-جو ایلده روس چارلیغی اراضیسینه اوْردو یریتدی. لاکین لهیستان-لیتوانی بیرلیگی کرالی ۳-جو سیگیزموندون موسکوانی تۇتماق ایستیی بوْشا چیخدی. ۱۶۱۸-جی ایلده روس چارلیغی ایله لهیستان-لیتوانی بیرلیگی آراسیندا دولینو باریش مۆقاویلهسی ایمضالاندی. سمولنسک و چرنیقاوف-سورسک توْرپاقلاری لهیستان-لیتوانی بیرلیگی وئریلدی.
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی -عثمانلی ساواشی ۱۶۲۰-۱۶۲۱
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی -عثمانلی ساواشی ۱۶۳۳-۱۶۳۴
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی - روسیه ساواشی ۱۶۳۲-۱۶۳۴
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی - روسیه ساواشی ۱۶۵۴-۱۶۶۷
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی -عثمانلی ساواشی ۱۶۷۲-۱۶۷۶
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی -عثمانلی ساواشی ۱۶۸۳-۱۶۹۹
- لهیستان-لیتوانی بیرلیگی - روسیه ساواشی ۱۷۹۲
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
warsaw-capital-1596وارد نشدهاست
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
قزاقستان لاتین الفباسی گه اوته دی
قزاقچه ده لاتین الفباسی تانیتیلدی
قزاقستان ملی الفبا کمیسیونی, 2023-2031 ییل لر ده باسقیچ مه باسقیچ استفاده ایتیله دیگن قزاقچه ده لاتین الفباسی نی تانیتدی.
اوشبو الفبا احمد بای تورسونوف تیل بیلیمی انستیتوتی تامانیدن تیارلندی. خوددی شوو الفبا نینگ "بیر سیس- بیر حرف" اساسی گه کوره تیارلنگن لیگی بیلدیریلدی.
ینگی قزاق الفباسی ده 31 حرف موجود. اوشبو حرف لر آره سیدن 9 ته سی ایسه اونلی حرف لر دن عبارت. بیراق الفبا ده موجود بولمه گن x, w کبی حرف لرنینگ خارجی سوز لر اوچون استفاده ایتیله دیگن لیگی بیلدیریلدی.
میلادی 1940- ییل دن بیری سیریلیک الفبا دن استفاده ایتیاتگن قزاقستان, 2017- ییل ده, باسقیچ مه باسقیچ لاتین الفباسی گه اوتیش گه قرار قیلگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ارمنستان اردوسی آذربایجان موضع لری گه قره ته اوق اوزدی
اوشبو حقده آذربایجان مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
اویان نیوز:
یازار: آغالار قوت
کؤچورن: وحید نریمان
۱- عوثمانلیجانین آنجاق ۲۰-۲۵ %-ی تورکجهایدی. بو، ۱۰ کلمهلیک بیر جوملهده اَن چوخو ۲ کلمهنین تورک دیلینده اولماسی دئمکدیر. بو دا ایندیکی، عربجه-فارسجا سؤزلره بولاشمیش دا اولسا، آذربایجانجا بیر جوملهنین او واختکی عوثمانلیجا بیر جوملهدن داها تورکجه اولدوغونو بیلدیریر.
عوثمانلیجانی عربجه و فارسجانین منگهنهسیندن قورتاریب، تورکجهلشدیرمک، دیلی سادهلشدیرمک اوچون مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) اؤلومودن ۶ ایل قاباق، ۱۹۳۲-جی ایلده دیل اینقیلابینا باشلاییر. بو، آرتیق الیفبا یوخ، دیل اینقیلابیایدی، اون مینلرله سؤزو دییشدیرمک پروقرامی. سون ایللرده بیر سیرا بوشبئیین آذربایجانلی پوبلیسیست، ژورنالیست و مؤلفلرین، دانیشاندا آغیزلارینا، یازاندا بارماقلارینا تپیشدیردیکلری اؤنم، دوروم، اؤزل، گئنل، ایلگینج، دوغال، توپلوم کیمی سؤزلر، ایناندیقلارینین عکسینه، هئچ ده آنادولو خالقینین یاراتدیغی، اصل، خالص، دوغما تورکجه سؤزلر اولماییب، مصطفی کمال پاشا-نین فرمانییلا یارادیلمیش تورک دیل ایدارهسینین «دیلباز» مأمورلاری طرفیندن بیر نئچه ایل عرضینده، تلهم-تلسیک، تورک دیلینین کؤکلریندن و باشقا قوللاریندان قوپاریلمیش، اَن اساسی دا یانلیش دوزلدیلمیش کلمهلردیرلر.
مصطفی کمال پاشا دیل اینقیلابینین رهبرلییینی، او دؤورون یئگانه تحصیللی دیلچیسی، ائرمنی اصیللی آگوپ مارتایان’ا تاپشیریر. تورک خالقی بیر ائرمنینین باشچیلیغی آلتیندا آپاریلان دیل اینقیلابینی ائله بری باشدان رد ائتمهسین دئیه، م.کمال پاشا اونون «مارتایان» فامیلییاسینی «دیلآچار» فامیلییاسی ایله اوز ائدیر. دیلآچارا چئوریلمیش مارتایاندا پاشا-یا بورجلو قالمیر، بؤیوک میللت مجلیسینده اونا «آتاتورک» تیتول-آدینین وئریلمهسینی تکلیف ائدیر. تکلیف قبول ائدیلیر، بئلهجه، مصطفی کمال پاشا دا آتاتورک آدینی آلیر.
۲- دانیشدیغیمیز دیل –تورک دیلی– شرقی آوروپادان تا چینهدک چوخ بؤیوک بیر اراضییه یاییلمیش اولوب، ۳۰۰-۳۵۰ میلیونلوق بیر خالقین دیلیدیر. دانیشانلارینین سایینا گؤره دونیانین ۵-جی، یا ۶-جی دیلدیر (عربلرله یاریشیریق). یاشی بیر نئچه مین ایلدیر. سون ایللرده قایا اوستو دامغالارین (پئتروقلیفلرین) دئشیفره ائدیلمسیله بیرلیکده، تورک دیلینین یاشایان اَن اسکی (قدیم) دیل اولماسی غرب عئلمی دایرهلرینده تصدیق ائدیلمک اوزرهدیر. تورک دیلینده سسلرین دوزولوشوندک، هر شئی دقیقدیر، قایدالیدیر. بو دیلین فعل و ایسیم کؤکلری، بو کؤکلرین معنالاری، هانسی سونلوقلارین (شکیلچیلرین) اولماسی و بو سونلوقلارین معنالاری، سایلاری (گ. جلاوسون تورک دیللری و دیالئکتلری اوچون خاراکتئریک ۱۸۳ سونلوق گؤسترمیشدیر)، بیر سونلوغون ایسیم کؤکونهمی، یوخسا فعل کؤکونهمی یاپیشاجاغی، بئله بیر بیرلشمهدن هانسی تیپ معنالارین اورتایا چیخاجاغی و ب. بللیدیر، دقیقدیر، دییشمزدیر.
بیز آذربایجانلیلارین دانیشدیغی دیلین ایسه –غرب تورکجهسینین شرق قولو و یاخود اورتا قولو– قیپجاقجا ایله اوغوزجانین قاریشماسیندان یارانمیش بیر قول اولوب، رسمی اولاراق اَن آزی ۸۰۰ ایل یاشی وار. آنجاق باشقا حسابلامالارا گؤره (مثلاً، آکادئمیک ا. دمیرچیزاده-نین اساسلاندیریلمیش حسابلاماسینا گؤره) آذربایجان دیلینین یاشی مین ایلدن ده چوخدور. یئری گلمیشکن دئییم، تورک دیللری و دیالئکتلری ایچینده آذربایجانجانین آیریجا چکیسی واردیر، دیلیمیز ایندی عربجه-فارسجا سؤزلرله نه قدر موردارلانسا دا، تورک دیللری فیلولوگییاسیندا اؤز پوتئنسیالینا و توتومونا گؤره ساییلیب-سئچیلن دیللردن بیری، بلکه ده بیرینجیسیدیر. آذربایجان دیلی سومئرجهدن، آلتای هونلارینین دیلیندن، دیوانی لوغاتی-تورک، قوتاد قوبیلیک، آلتین یاریق کیمی اَسکی تورکجهنین یازیلی آبدهلرینین دیلیندن و س. داها چوخ سؤزو اؤزونده ساخلاماقلا، اَن آزیندان تورکییهده دانیشیلان و «تورکجه» آدینی داشییان دیلدن داها گوجلو، داها یادداشلی، تاریخین درینلیکلرینه قاپیلاری و باغلاری داها چوخ اولان بیر دیلدیر. بو فاکتی دیلچیلر یاخشی بیلیر.
اوغوزجانین اوستونلویونو داشییان آذربایجان دیلی حاضیردا بیزدن باشقا، آنادولونون شرقینده، کرکوک داخیل اولماق شرطیله عیراقین قوزئیینده، گونئی آذربایجان آدی وئردییمیز –ایرانین قوزئی- غربینده ده باشا دوشولور، دانیشیلیر. گؤروندویو کیمی، تاریخی فیزیکی اراضیلریمیزی ایتیرسک ده، دیلیمیزین اراضیسی بؤیوک اولاراق قالیر.
۳- آتاتورک’ون دیل اینقیلابی فرمانی عوثمانلیجانی تورک دیللری عاییلهسینه قوووشدورماق مقصدی داشیسا دا، چوخ حئییف، عکسینه اولموش، باشدا دیلآچار اولماقلا، دیل اینقیلابینین مأمورلاری، تورک دیلینین باشقا قول و دیالئکتلریندن هئچ بیر سؤز آلمادیقلاری اوچون، اؤزلریندن یئنی سونلوقلار اویدوردوقلاری اوچون، سونلوقلاری ایسیم کؤکو-فعل کؤکو فرقی قویمادان کؤکلره «نئجهگلدی» بیرلشدیریب قوراما سؤزلر دوزلتدیکلری اوچون، اَسکی تورک یازیلی آبیدهلریندهکی سؤزلری اونلارین معناسینی دوزگون باشا دوشمهدن دیریلتدیکلری اوچون، یئنی سؤزلری تورک دیلینین عومومی قایدالارینی پوزاراق یاراتدیقلاری اوچون، آیری-آیری عئلم ساحهلرینه و فلسفی دوشونمهیه عایید یانلیش تئرمینلر قوراشدیردیقلاری اوچون و باشقا سببلردن، سوندا، اَسکی تورکجه یازیلی آبیدهلردهکی کلیمه فوندوندان و تورک دیل عاییلهسینین باشقا دیالئکتلریندن قوپوق، یاپما، کؤکسوز، یانلیش بیر دیل اورتایا چیخمیشدیر. بونا گؤره ده من بو یئنی دیلی «تورکجه» آدییلا یوخ، «تورکییهجه» آدییلا چاغیرماغا مجبورام.
آذربایجانلیلار تورکییهجه دوروم-موروم، اؤنم-مؤنهم دئمکله، ۳۰۰ میلیونلوق تورک دیلی عاییلهسینه، تورک دیلینین کئچمیشینه قوووشماق ندیر، تام عکسینه، بو عاییلهدن ده، تاریخی کؤکلردن ده اوزاق دوشموش اولورلار.
۴- تورک دیل اینقیلابی مأمورلارینین (اونلارا دیلچی دئمهیه دیلیم گلمیر) دیلین باشینا نه اویون آچدیقلارینی گؤسترمک اوچون، گلین، بیر سیرا میثاللارا باخاق.
عربجه «مجبوریت» سؤزونو تورکجهلشدیرمک اوچون، «سپین»، «گلین» کیمی سؤزلردن تانیدیغیمیز، فعل کؤکونه بیرلشیب ایسیم یارادان، دؤرد فونئتیک واریانتلی -ین سونلوغونو، فارسجانین (؟) «زور» سؤزونه بیرلشدیریب، اونون آردیندان دا -لو سونلوغونو آرتیریب، «زورونلو» کیمی قولیابانییا بنزر بیر سؤز دوزلدیبلر. دئدییم کیمی، «زورونلو» فارسجا بیر کؤکدن و تورکجه بیر سونلوقدان دوزلدیلمیش تورکییهجه بیر سؤزدور. زوروندا اولماق دا بئلهدیر.
اسکی تورکجهنین «اؤن» ایسیم کؤکونه، «بایراقدار»، «جاهاندار» کیمی سؤزلردن یاخشی تانیدیغیمیز فارسجانین «-دار» سؤزونو (توتان دئمکدیر) آرتیریب، «اؤندر» سؤزونو یارادیبلار. آذربایجاندا ایسه چوخلاری ائله بیلیر «اؤندر» خالص تورکجه بیر سؤزدور، حالبوکی، «اؤندر» ده تورکجه یوخ، تورکییهجهدیر.
عربجه «دونیا» سؤزوندن یاخا قورتارماق ایسترکَن، بیلمهدن و سونرا دا بیلمدیکلرینی بویونلارینا آلماق ایستهمهدن، تورکجه اولمایان، ایران منشألی بیر دیلین –سوغدجانین آجون (آچین، آژون) سؤزونو گؤتورموشلر. بو حاقدا گ. جلاوسون دا یازمیشدیر.
«ناسیل» سؤزو اؤزوموزون «نه» ایسیم کؤکوموزله، عربجهنین «آسیل» (اصیل) سؤزونون بیرلشمهسیندن یارانیب، یاریم تورکجه-یاریم عربجه سؤزدور. کؤکو گئدیب سومئرجهیه چاتان «نئجه» سؤزونو دئمهییب، عوثمانلیجا «ناسیل» دئمکله بیز تورک’لشمیریک، عکسینه، اؤزگهلشیریک. تورکجه دانیشان بیزیک، تورکییهلیلر یوخ.
تورکییهلی دیل مأمورلاری باشقا دیللردن حاضیر سؤزلر آلماقلارینا، یا دا آشاغیدا اوخویاجاغینیز کیمی، صرف فونئتیک بنزرلییه گؤره یئنی سؤزلر دوزلتمکلرینه باخمایاراق، احتیاجلاری اولا-اولا آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده آلماییبلار، بیرجه سؤز ده!
گلین، بیر-ایکی میثالا باخاق: «سویودوجو» سؤزوموزو بیهنمهییب، «بوز دولابی» سؤزونو یارادیبلار؛ «آسیلی» سؤزوموزو بیهنمهییب، «باغیملی» سؤزونو یارادیبلار؛ «آچار» سؤزوموزو گؤتورمهییب، فارسین «آناحتار» سؤزونو گؤتوروبلر؛ «هووور» سؤزوموزو، «سورک» سؤزوموزو ایستهمهییب، «سوره» سؤزونو یارادیبلار؛ «باشلیجا» سؤزوموزدن خوشلاری گلمهییب، «اؤنملی» سؤزونو یارادیبلار؛ «سئچکی» سؤزوموزو بیهنمهییب، «سئچیم» سؤزونو یارادیبلار؛ «آیریجا» سؤزوموزو ایستهمهییب، «اؤزل» سؤزونو یارادیبلار؛ «اؤدک» سؤزوموزه آغیز بوزوب، «اؤدونج» سؤزونو تاپیبلار؛ «گوندهلیک» سؤزوموزو بیهنمهییب، «گوندهم» سؤزو یارادیبلار (حالبوکی، تورک دیلینده -دم سونلوغو یوخدور!)؛ «دایاق»، «دایاق دورماق»، «دایاق وئرمک» کیمی سؤزلریمیزی آلماییب، فارسجانین «دستک»، «دستکلهمک» سؤزلرینی رسمیلشدیریبلر؛ «بیردن»، «لاپدان» سؤزلریمیزی ایستهمهییب، «آنسیزین» سؤزونو یومورتلاییبلار؛ ایسمین «ییهلیک»، «یؤنلوک» کیمی حال آدلارینی گؤتورمهییب، ایسمین «-ین حالی» (آککوزاتیو)، «-آ حالی» (داتیو) کیمی عجایب تئرمینلر دوزلدیبلر. چوخدور بئله میثاللار.
آخی، نئجه اولا بیلیر کی، بیزیم سؤزلریمیز داها طبیعی، داها تورکجه، داها قدیم اولا-اولا؛ اونلار بیزدن بیرجه سؤز ده گؤتورمهیه-گؤتورمهیه؛ یاراتدیقلاری صونعی، کؤکسوز و یانلیش سؤزلر بیزیم طبیعی سؤزلریمیزدن کئیفیتجه گئری قالا-قالا، بیز اؤز سؤزلریمیزه آرخا چئویریب، اونلارین سؤزلریله دانیشماغا جان آتیریق؟ بو، نه اوچون بئله اولور؟!
دئیهجکسینیز کی، بلکه آذربایجان دیلینی بیلمهییبلر. یوخاریدا آدینی چکدییم آ. دیلآچار (مارتایان) ۱۹۵۰-جی ایلده «آذری تورکجهسی» دئیه بیر کیتاب یازمیشدیر. دئمهلی، او، آذربایجان دیلینی بو حاقدا کیتاب یازاجاق درجهده یاخشی بیلیردی. آنجاق دیل اینقیلابیندا اون مینلرله عوثمانلیجا سؤزو دییشدیررکن، آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده آلماق ایستمهمیشدیر.
همین بو دیلآچار بیر مقالهسینده (باتی تورکجهسی، ۱۹۵۳) تورکلرین (بیزی دئییر) قافقازا گلمه خالق اولدوغونو آچیق-آیدین یازمیشدیر. منده یارانان تصووور بودور: دیلآچار آتاتورک’ون ساواشدان سونراکی یورغونلوغوندان، واختسیزلیغیندان و دیل بیلیینین آزلیغیندان سوء-ایستیفاده ائدرک، دیل اینقیلابینی تورکییهنی باشقا تورک دیللیلردن آییرما پروقرامی اوزره آپارمیشدیر.
آنجاق هر شئیی دیلآچارین بوینونا ییخا بیلمهریک. مسئله بوراسیندادیر کی، دیلآچاردان سونرا دا تا بو گونهجَن تورکییه دیل ایدارهسی آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده گؤتورمهیی اؤزونه سیغیشدیرمامیشدیر!
تکجه بیزدن دئییل، تورک دیللری عاییلهسینین باشقا دیالئکتلریندن ده (خاکاسجا، قازاخجا، قیرغیزجا و س.) دئمک اولار، هئچ بیر حاضیر سؤز آلماییبلار. آنجاق ایندی، یاراتدیقلاری یاپما، کؤکسوز و یانلیش دیللرینی «اورتاق تورکجه» آدی آلتیندا باشقالارینا سیریییرلار.
دیلین قایدا-قانونلارینا و طلبلرینه ایسپونتان عمل ائدیلرک، طبیعی یوللا یارانمیش، یوز ایللرله ایشلهنیلرک جیلالانمیش، اَلَنمیش، تاریخی اَدبی متنلرده تئز-تئز قارشیمیزا چیخان آذربایجانجا سؤزلردن بیرینی ده بیهنمهییبلر، ائله ایندی ده بیهنمیر و گؤتورمورلر. آنجاق بونا باخمایاراق، بیزیم نؤکر روحلو، بیلیکسیز، دوشونجهسیز کاغیذا قلم سورتنلریمیز، کلاویاتورا دویمجیکلری دؤیجلینلریمیز اونلارین یاپما، کؤکسوز، یانلیش سؤزلرینی ایشلتمکدن ذؤوق آلیرلار. اؤزو ده بونو اؤز سؤزلریمیزی اونوتدورماق باهاسینا ائدیرلر. چؤرهیی کاغیذا قلم سورتوشدورمکدن و کلاویاتورا دؤیجلهمکدن، بیر سؤزله، دیلدن چیخان بو اینسانلارین دیله بونجان دَیرسیز گؤزله باخماقلاری آدامی یاندیریر.
۵- ایندی ده، گلین، فونئتیک بنزرلییه سؤیکهنرک یارادیلان تورکییهجه سؤزلردن ده بیر نئچهسینی تانییاق.
عربجهنین «شرف» سؤزونو تورکجهلشدیرمک اوچون فرانسیزجانین عئینی معنالی «honneur» (اوخونوشو: اونووغ) سؤزونه اوخشادیب، اونور سؤزونو اویدوروبلار.
عربجه «مکتب» سؤزو قارشیلیغیندا یئنه فرانسیزجانین عئینی معنالی «ecole» (اوخونوشو: ایکول) سؤزونه اوخشاداراق، اوکول (اوخول) سؤزونو دوزلدیبلر.
عربجه «عومومی» سؤزونو لاتینجانین عئینی معنالی «generalis» سؤزونه بنزهدهرک، «گئنَل» سؤزونو دوزلدیبلر. من اولماییم، سیز اولون، «گئن اَل» سؤز بیرلشمهسیندن سیز نه باشا دوشورسونوز؟ قیساجا دئییم، «گئن اَل» فلسفهنین اَن چتین آنلاییشلاریندان بیری اولان «عومومی» آنلاییشینین تئرمینی اولا بیلمز. بو، یانلیش تئرمیندیر.
عربجه «خیال» سؤزو اوزینده دوزلتدیکلری ایمگه سؤزو اینگیلیس دیلینین «image» سؤزونه اوخشادیلاراق یارادیلمیشدیر.
عربجهنین «حدود، سرحد» سؤزلری عوضینه یونان دیلیندن σύvopa (اوخونوشو: سونورا) سؤزونه اوخشاداراق، سینیر سؤزو دوزلدیبلر.
قوت سؤزونون معناسینی ده قطعی اولاراق قانماییبلار. قوت نه مقدس، قودسی دئمکدیر، نه ده خوشبختلیک. بو حاقدا J.P.Roux دا یازیب. تقدیس ائتمک اوزینه کوتساماک سؤزو ده بوتونلوکله یانلیشدیر. «قودسی» («قودس»دن) سؤزونه فونئتیک اوخشارلیق اولسون دئیه، دوزلتدیکلری «کوتسال» سؤزو ده هم سئمانتیک، هم مورفولوژی باخیمدان تیپیک تورکییهجه بیر سؤزدور.
دونیانین هانسی دیلینده فونئتیک بنزرلییه گؤره یئنی تئرمین یارادیلمیشدیر؟ دونیانین هانسی دیلینده پوریزم (دیلده آریندیرما آپارماق) بو مئتودلارلا آپاریلمیشدیر؟ اوندا گلین بیز ده، مثلاً، «کورروپسییا» تئرمینینی «قارقارا» سؤزویله عوضلیک، آخی بنزییرلر. بو قدر «گئریذکالی» اولماق اولار؟!
(آردی وار)
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق : مئیدان تی وی


text:
۱۹۳۲ (میلادی)
میلادی ۱۹۳۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْتوز ایکینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۵ جولای - پورتوقالدا فاشیست رژیمینین باشقانلیغینا آنتونیو سالازار گتیریلدی.
- ۴ جولای - آمریکالی گنگستر آل کاپونـا ۱۱ ایل حبس کسیلدی.
- ۳۰ ژولای - لس آنجلسده اونونجو دور یای المپیا اویونلاری باشلانمیشدی.
- ۳ اوْکتوبر - عراق موستقیللیینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۹ نوْوامبر - فرانسه و شوروی هۆجۇم ائتمهمک بارهده آنلاشما ایمضالامیشدیر.
- ۲۶ سپتامبر - تورکیهده تورک دیل کونگرهسی توپلانمیش، ایلک دفعه "دیل بایرامی" قئید ائدیلمیشدیر.
- ۲۵ سپتامبر - کاتالونیا موختاریت الده ائدیر
- ۲۳ سپتامبر - نجد و حیجاز شاهلیغی سعودی عربیستان شاهلیغی ایله بیرلشدییینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۲ ژانویه - حافظ یاشار تۆرکجه قۇرآنی یئرباتان جۇمامسجیدینده اوْخودو.
- ۲۲ دسامبر - ماهاتما قاندی آزادلیغا چیخدی.
- ۱۲ آوریل - تۆرک تاریخی تدقیق جمیعتی قۇرولدو.
- ۱۰ سپتامبر - نیویورک متروسونون ۳-جو خطی آچیلمیشدیر.


text:
قورئان دییۇر کی:
- آللاە سؤزۆن أن گۆزلینی بیربیرییلە اویوملو وە بئقئلمادان تکرار تکرار اۇقونان بیر کیتاب اۇلاراق ایندیردی. راببیندن قۇرقانلارئن، بو کیتابئن أتکیسیندن تۆیلری اۆرپریر، دەرکن هم دریلری هم دە گؤنۆللری آللاهئن ذیکرینە ائسئنئپ یوموشار … (زۆمر سورەسی؛ 23)
- راحمانئن قوللارئ، اؤیلە کیمسەلردیر کی یریۆزۆندە مۆتواضیع اۇلاراق یۆرۆرلر، جاهیللر کندیلرینە لاف آتارسا “سلام” دەرلر (گچرلر). (فورقان سورەسی؛ 63)
- یدی گؤک، یریۆزۆ وە بونلارئن ایچیندە بولونانلار، اۇنو تسبیح أدرلر. اۇنو اؤوگۆ ایلە تسبیح أتمەین هیچبیر شەی یۇقتور. آما سیز اۇنلارئن تسبیحینی آنلامازسئنئز. اۇ حالیمدیر. چۇق باغئشلایاندئر. (ایسرا سورەسی؛ 44)
بیر اۇلور مو هیچ؟
بیر یاندا عیلیملر، دوادئر جانا،
بیر یاندا جهالت، سوسامئش قانا.
آللاهئن کلامئ دەر کی اینسانا؛
بیلنلە بیلمەین… بیر اۇلور مو هیچ؟
جهلین قئلئجئندا، حوصومت وە کین،
عالیمین قالمی قئلئچتان کسکین؛
حاققئ تلقین أدر، اؤفکەیی تسکین،
عالیم ایلە ظالیم… بیر اۇلور مو هیچ؟
هر کیم دورویۇرسا، حوقوقتان اوزاق؛
شفقاتی ساحتەدیر، سؤزلری توزاق.
حلە کی؛ اۇ میزان قورولسون دا باق؛
مۆمین ایلە مۆنکیر… بیر اۇلور مو هیچ؟
کیمینین، دریندیر عؤمۆر اویقوسو،
موصاللادا آنجاق داغئلئر پوسو.
کیمینی تیترتیر، آللاە قۇرقوسو،
مۆرشید ایلە مۆشریک… بیر اۇلور مو هیچ؟
کیمی؛ شؤهرت، ماقام، مال، مۆلک شاشقئنئ
کیمی؛ حاققا ساتمئش، دۆنیا عاشقئنئ.
یۇقسولون گؤنلۆندە، جننت کؤشکۆنۆ؛
گؤرنلە گؤرمەین… بیر اۇلور مو هیچ؟
کیمی بیلمز،بیر نفسین شۆکرۆنۆ،
کیمی بسلەر، قورئان ایلە فیکرینی،
داغئن، تاشئن، قوردون، قوشون ذیکرینی،
دویانلا، دویمایان… بیر اۇلور مو هیچ؟
کیمینین صابئردئر، گؤنۆل زینتی،
کیمی تپر، اؤنۆندەکی نیعمتی.
دۆنیا آتشیندن، آحیر عیبرتی؛
آلانلا، آلمایان… بیر اۇلور مو هیچ؟
جنگیز نوعماناۇغلو – 1994


text:
کلیمە آنلامئ
“تەویل” کلیمەسینین کؤک حارفلری “أ-و-ل”دیر. عاراب دیلی قوراللارئنا گؤرە اۇرتاداکی عیللتلی حارف دۆشر وە ماضی قالئبئ “آل” شکلینە دؤنۆشۆر. موضاریع حالی “یؤول”دۆر. کؤک حارفلری “ق-و-ل” اۇلان “یقول/قال” فیعیلی گیبیدیر. “یؤول/آل”؛ “دؤنمک” آنلامئنا گلیر.
فیعیلین بو قالئبتان ماصدارئ “أول” وە “مآل = مئال” شکلیندە گلیر. تۆرکچەدە دە یایغئن اۇلان “مئال” کلیمەسی بورادان گلیر وە “عیبارەدن وارئلان سۇنوچ” آنلامئندا قوللانئلئر، فیعیل “تفعیل” قالئبئندا “دؤندۆرمک” آنلامئندا قوللانئلئر. مثەلا “أول الحکم إلی أهلە” جۆملەسی؛ “حۆکمۆ أهلینە یؤنلندیردی” آنلامئنا گلیر وە “أول” فیعیلی بو جۆملەدە “دؤندۆرمک، چەویرمک، یؤنلندیرمک” آنلامئندا قوللانئلئر.
سؤزلۆکلر “أول” فیعیلینین “ایجرا” وە “رد” آنلامئندا اۇلدوغونو سؤیلەرلر. بو هرحانگی بیر شەیی بیر باشقا شەیە دؤندۆرمک، یؤنلندیرمک آنلامئندادئر. نیسا سورەسینین آیتی، “تەویل” قاورامئنئن آنلامئنا دائیر سؤزلۆکلری تەیید أدیجی بیلگی وریر.
آیت شؤیلەدیر:
أی اینانانلار! آللاها ایطاعات أدین، رسولە ایطاعات أدین؛ سیزدن اۇلان یتکی صاحیبلرینە دە. أگر بیر شەیدە آنلاشمازلئغا دۆشرسنیز، اۇنو آللاها وە رسولە گؤتۆرۆن. آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئیۇرسانئز، بؤیلە یاپارسئنئز. بؤیلەسی حایئرلئ اۇلور وە أن گۆزل سۇنو وریر. (نیسا سورەسی؛ )
یوقارئداکی آیتین سۇنوندا “وأحسن تأویلا” ایفادەسی گچمکتەدیر. ایفادەیە “أن گۆزل سۇنوجو وریر” آنلامئ وریلمەسینین سببی، آنلاشمازلئغئن آللاهئن کیتابئنا یؤنلندیریلمەسیدیر. آیتتە أمرەدیلن بودور. آنلاشمازلئق دوروموندا، مسئلەنین آللاها وە رسولە رددی، یاعنی یؤنلندیریلمەسی أمرەدیلدیکتن سۇنرا تەویلدن باحثەدیلمەسی، تەویلین؛ “بیر شەیین، ایرتیباطلئ اۇلدوغو دیگر شەیلرلە باغلانتئسئنئن قورولماسئ” آنلامئنا گلدیگینی گؤسترمکتەدیر.
ذاتن فیعیلین “تفعیل” قالئبئندان ماصدارئ اۇلان تەویل؛ “بیر شەیی آصلئنا دؤندۆرمک” دەمکتیر. بیر شەیین آصلئنا دؤندۆرۆلمەسی؛ آنلامئن اۇرتایا چئقماسئ، ماقصادئن حاصئل اۇلماسئ، سمبۇللرین آچئغا چئقماسئ ایچین ایرتیباطلارئن قورولماسئ آنلامئندادئر.
تەویل کلیمەسینین قاورام چرچوەسی
قورئاندا؛ “تەویل” قاورامئیلا ایرتیباطلئ اۇلدوغونو دۆشۆندۆگۆمۆز باعضئ قاوراملار گچمکتەدیر. چۇق قئساجا بونلارا دگینەجک، آردئندان تەویل کلیمەسینین قورئانداکی قوللانئملارئنئ گؤرەجگیز.
آ- ایستینباط
آللاهئن قوردوغو باغلانتئیئ یاعنی “تەویلی” تثبیت أتمە، ذاتن وار اۇلان شەیی /حۆکمۆ /گرچگی اۇرتایا چئقارتما ایستگی سببییلەدیر. بو ایستک وە غایرتە “ایستینباط” دەنیلیر.
ایلگیلی بیر آیت شؤیلەدیر:
کندیلرینە گۆون وەیا قۇرقویا دائیر بیر حابر گلدیگیندە اۇنو یایارلار. حالبوکی اۇ حابری ألچییە وە کندی یتکیلیلرینە گؤتۆرسەلردی، حۆکمۆ اۇرتایا چئقارما غایرتینی گؤسترنلر گرچگی آنلارلاردئ. آللاهئن لۆطفو وە ایکرامئ اۇلماسایدئ، پک آزئنئز بیر یانا، شەیطانا اویاردئنئز. (نیسا سورەسی؛ )
کندیلرینە ایرجاع أدیلن بیر مسئلەیی، ایستینباط أهلی آللاهئن کیتابئنا گؤرە حۆکمە باغلایاجاقتئر. بو، آللاهئن اۇ قۇنویلا ایلگیلی تەویلینی یاعنی آیتلر آراسئنداکی باغلانتئیئ تثبیت أتمک صورتییلە مۆمکۆن اۇلور. آللاهئن گؤستردیگی عیلمە گؤرە بیر حۆکمە یاعنی اۇ قۇنودا حیکمتە اولاشماق ایچین گؤستریلن غایرت وە آشامالار ایستینباط قاورامئیلا ایرتیباطلئ اۇلمالئدئر.
ب- تفسیر
قورئاندا بیر یردە دە “تفسیر” کلیمەسی گچر.
گچتیگی آیت شؤیلەدیر:
سانا حانگی اؤرنکلە گلسەلر، بیز سانا اۇنون گرچگینی وە قۇنویا داحا ایی آچئقلایانئنئ گتیریریز. (فورقان سورەسی؛ )
“تفسیر” کلیمەسینین کؤک حارفلری “ف-س-ر”دئر. “آچئغا چئقارماق” آنلامئنا گلیر. فیعیلین تفعیل قالئبئندان ایسیم اۇلان “تفسیر” کلیمەسینین دە عاینئ آنلاما گلدیگی آنجاق مۆبالاغا ایفادە أتتیگی سؤیلنیر. عارابچا ایشتیقاق ایلکەلری باغلامئندا، “تفسیر” کلیمەسینین کؤکۆ اۇلان “ف-س-ر”نئن عاینئ آنلامئ ایفادە أدن “س-ف-ر” کؤکۆندن تۆرەدیگینە دائیر ایددیعالاردان سؤز أدیلیر. آنجاق “س-ف-ر” کؤکۆندن آنلامئن “سۇموت” اۇلایلارئن آچئغا چئقارتئلماسئ آنلامئندا قوللانئلدئغئنئ، “ف-س-ر” کؤکۆندە ایسە “سۇیوت” اۇلایلارداکی آنلامئن آچئغا چئقارتئلماسئنئن سؤز قۇنوسو اۇلدوغو بلیرتیلیر. “س-ف-ر” کلیمەسینین قورئانداکی قوللانئملارئنئن دا بونو دستکلەدیگی حاطئرلاتئلئر.
یوقارئداکی آیتتە، موحاممدە (ع) مثل یاعنی اؤرنک گتیرییۇرلار. آللاە دا کیتابئندا گرچگە اویغون مثلی وردیگینی سؤیلۆیۇر. “وأحسن تفسیرا” ایفادەسییلە دە آللاهئن وردیگی مثلین تفسیر اۇلاراق أن گۆزلی اۇلدوغو بیلدیریلییۇر. مثل باغلانتئیئ گؤسترمک ایچین وریلییۇر اۇلمالئدئر. بوغلانتئ قورولدوغوندا گرچک اۇرتایا چئقار. آللاە قورئاندا هر تۆرلۆ مثلین وریلدیگینی بیلدیرییۇر. اینسانلار دا ایددیعالارئنئ قانئتلاماق ایچین مثللردن یارارلانئرلار. نیتەکیم قورئاندا اینسانلارئن وردیکلری مثللرە باعضئ جوابلار وریلمکتەدیر.
بیر آیت شؤیلەدیر:
ناسئل یاراتئلدئغئنئ اوناتاراق بیزە اؤرنک گؤستریر دە دەر کی: “چۆرۆمۆش کمیکلری کیم دیریلتەبیلیرمیش؟” دە کی: “اۇنلارئ ایلک وار أدن دیریلتەجکتیر. اۇ، یاراتمانئن هر شکلینی بیلیر.” (یاسین سورەسی؛ )
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە ألیندەکی کمیگی اؤرنک گؤسترەرک ینیدن دیریلمەیی سۇرغولایانا آللاە، ایلک وار أدنین اۇ کمیکلری دیریلتەجگی شکلیندە بیر اؤرنک گتیرییۇر. بؤیلەلیکلە بیر اؤرنکتن حارەکتلە باغلانتئیئ قورمالارئنا یاردئمجئ اۇلونویۇر.
ناحل سورەسینین آیتیندە، اینسانلارئن کندی ایددیعالارئنئ ایثباتلاماق ایچین آللاها اؤرنکلر ورمەیە قالقمامالارئ (فلا تضربوا للە الأمثال) سؤیلندیکتن سۇنرا، مۆشریک ایلە سادەجە آللاها قول اۇلان ایکی کیشی آراسئنداکی فارقا دائیر اؤرنکلر وریلمکتەدیر.
ملکلردن دیشی اۇلانلارئ آللاها نیسبت أتمەلرینە دائیر وردیکلری مثل مککەلیلرە حاطئرلاتئلاراق بو قۇنوداکی توتارسئزلئقلارئ شؤیلە ایفادە أدیلمکتەدیر:
یۇقسا آللاە، یاراتتئقلارئ ایچیندن قئزلارئ کندیندە توتتو دا اۇغلانلارئ سیزە می اؤزل قئلدئ؟ اۇنلاردان بیری، کندی ایددیعاسئنئ قانئتلاماق ایچین راحمانا گتیردیگی اؤرنکلە مۆژدەلندیگیندە یوتقونور؛ اؤفکەسینی ایچینە گؤمرکن یۆزۆ مۇسمۇر اۇلور. (زوحروف سورەسی؛ )
عاینئ قۇنو بیر باشقا آیتتە ألە آلئندئقتان سۇنرا آحیرتە اینانجئ اۇلمایانلارلا آللاهئن وردیگی اؤرنک آراسئنداکی فارقا تماس أدیلمکتەدیر:
آللاە ایچین قئزلار اۇلوشتورویۇرلار؛ اۇ بوندان اوزاقتئر. اؤزلەدیکلری اۇغلانلار دا کندیلرینە قالئیۇر. اۇنلاردان بیرینە؛ “قئزئن اۇلدو!” دییە مۆژدە وریلینجە یوتقونور وە یۆزۆ قاپقارا کسیلیر، مۆژدەلندیگی شەیین کؤتۆلۆگۆندن دۇلایئ حالقئنئن قارشئسئنا چئقاماز اۇلور. آشاغئلانمایئ گؤزە آلاراق اۇنو توتسون مو، یۇقسا تۇپراغا مئ گؤمسۆن؟ باقئن، نە کؤتۆ قارار ورییۇرلار! آحیرتە اینانمایانلار کؤتۆ اؤرنک وریرلر. أن ایی اؤرنک، آللاهئن وردیگی اؤرنکتیر. اۆستۆن اۇلان وە دۇغرو قارارلار ورن اۇدور. (ناحل سورەسی؛ )
تۆم بونلاردان، اؤرنکلر اۆزریندن هرحانگی بیر قۇنونون باغلانتئلارئنئ تثبیت أتمەنین تفسیر آنلامئنا گلەبیلەجگینی دۆشۆنەبیلیر، تەویلین تمثیلی اۇلانئنا تفسیر دەنیر دیەبیلیریز.