text:
آذربایجان تورپاقلاریندا هر فصلین اؤزونه یاراشان گؤزهللیکلری وار.
قیش فصلینده وطنیمین هوندور داغلارینین قارلی زیروهلرینه باخاندا، بو عظمتین قارشیسیندا، انسانین اورهیینده، یالنیز حؤرمت و سایقی حسلری اویانیر.
بیزیم اورالاردا یاز گلنده، هاوادا غریبه بیر نفس دالغالانیر. بئله بو گوندن صاباحا، باهارین گلدییینی بیلمک اولور.
یای فصلینه گلدیکده، گوندوزلرین ایستیسیندن سونرا، آخشاملارین سرین هاواسی، انسانین روحونو نوازش ائدیر و اسن سرین یئل ده، بئله انسانین چیممهیی گلیر.
آمما پائیز… آمما پائیز. … بو فصلده حسنوو و آستارا- خالخال مئشهلرینه یولو دوشن، آذربایجان تورپاقلاریندا پائیزین نه قدهر گؤزهل و نه قدهر الوان اولدوغونو باشا دوشه بیلر.
و سونرا پائیزین جلوهلری بیزیم سهنداوادا. …
اورالاردا کی پائیزین گؤزهللیکلری باشقا جور اولور.
گؤزهلریمی یوموب و خیالیمدا ایللر بویو اوزاق قالماغا مجبور اولدوغوم تورپاقلاردا، پائیزین گؤزهللیکلری جانلاندیرماغا چالیشیرام.
***
آمما بو گون سیزلره یاشادیغیم اؤلکهده، یانی فئدرال آلماندا پائیزین نه قدهر گؤزهل اولدوغونو آنلاتماغا چالیشاجاغام. ائله بیر گؤزهللیکلر کی، اونلاری جانلاندیرماق، یالنیز ماهر رساملارین الیندن گلیر.
بو اؤلکهنین طبیعتی اینانیلماز قدهر گؤزهل و طراوتلیدی. بو اؤلکه ده یاشاماغا باشلادیغیم ایلک ایللرده، بیزیم آذربایجاندا راستلاشمادیغیم، غریبه بیر شئی نظریمی جلب ائتدی: بو تورپاقلاردا، طبیعتین هر دؤرت فصلینده و هر فصله اویغون چیچکلر بیتیر.
بورالاردا یاز فصلینده مئشهلرده آنا طبیعتین سخاوتلی اللری سحر ائدیجی الوان منظرهلر یارادیر. گؤز ایشلهدیکجه یاشیللیق و بیتمک بیلمهین مئشهلرده، گزمهیین لذتی اونودولمازدی.
لاکن یاز فصلینین وورقونو اولان من، پائیزین نه اولدوغونو و نه قدهر گؤزهل اولدوغونو، دوغرودان بورالاردا و بو تورپاقلاردا دریندن حس ائتدیم و بئلهلیکه بو اؤلکهده حیاتیمدا بیرینجی دفعه، پائیز فصلینی، باهاردان داها چوخ سئومهیه باشلادیم.
بورالاردا باشقا اؤلکهلرده اولدوغو کیمی، پائیز فصلی عین زاماندا محصولو ییغیشدیریب، داشیماق فصلیدیر. باشقا ملتلرده اولدوغو کیمی، آلمانلاردا دا، بو فصله عاید شنلیکلر وار. بونلارین ان گؤزهلی، اوزومو دریب و شراب سالماق شنلیگیدی.
بوتون اروپالیلاردا اولدوغو کیمی آلمانلاردا دا، شرابین باشقا بیر یئری وار. بیلدیییمیز کیمی، خریستیان دینینه عاید اولان آئینلرده، آزاجیق شراب ایچیلیر. عین زاماندا یئمک سوفرالاریندا دا، بیر قدح شراب ایچمک چوخ معمولدی.
منجه بو اؤلکهده، پائیز فصلی طبیعیتین هر دؤرد فصلینی بیرلشدیریر. الوان رنگلر بیر- بیرینه قاریشیر و آنا طبیعتین رسام اللری بیر- بیرینه قاریشان بو رنگلردن، معجزهلر یارادیر. «قیزیل اوکتوبر» آدلانان پائیز گونلرینده، هاوادا قیش فصلینین گلمهسینی حس ائتدییین حالدا، باهارین یوموشاق نفسی، یای فصلینین گونشی ایله قوجاقلاشیر و انساندا اینانیلماز شن احوال- روحیه یارادیر.
پاییز دیر
گونشین رنگی بیر آز قاچیب
بیلر- بیلمز هاوا بیر آز سویوب
مئشهلرده رنگلرین چیغیرتیسی
گؤز باتیریر
ماوی، قیرمیزییا ساتاشیر
ساری، یاشیللا قووالاشیر
قارا، آغلا قوجاقلاشیر
و
قارادان
کوسن قهوهای
بوز لا باریشیر
پاییزدیر
هاوا بیر آز پاییزلاشیب
گئجهلر گئت- گئده
اوزانیر
پاییز گلیر …


c: text/html

text:
کالیفورنیا تکنولوژی انستیتوسو
کالیفورنیا تکنولوژی انستیتوسو (اینگیلیسجه. California Institute of Technology) قیساجا کالتک (Caltech) آمریکا نین کالیفورنیا ایالتینده، لوسآنجلس شهرینین پاسادنا محلله سیندخ یئرلشن، بیلیم و تکنولوژی موضوعونا آغیرلیق وئرمیش بیر تکنیک بیلیم یوردودور. کالیفورنیا تکنولوژی انستیتوسو آیریجا آمریکا میلّی هاواچیلیق و فضا ایداره سی (ناسا)یا عایید جئت قاباغاسورَن لابراتواری(Jet Propulsion Laboratory)نین دولاندیرماسی و ایشلَتیمینین ده مسئوولودور. اؤیرنجی ساییسی تقریبا 2100 اوْلان کیچیک بیر کالج اولماسینا رغمننوبل اؤدوللری، اؤیرتیم اویه لرینین یایدیغی یاییملارا وئریلئن قایناقلار و فرقلی بیلیم یورد سیرالامالاری کیمی اؤلچولرله دونیانین بیرینجی 10 بیلیم یوردو آراسیندا یئر آلیر. میلتلرآراسی بیلیم یورد سیرالامالاری ائدن سایقین قورولوشلارین بیر ساییلاری طرفیندن دونیانین ان یاخشی بیلیم یوردو و ان یاخشی تکنیک بیلیم یوردو؛ بعضیلری طرفیندن ده ان یاخشی ایکینجی تکنیک بیلیم یوردو اولاراق دَیرلندیریلمیشدیر.
وظیفه سینی، "اینسانلیغین ایطلاعاتینی گنیشلتمک و اینسانلیغا اَییتیم، تحصیل و آراشدیرما ایله قاتقیدا اولماق"، "بیلیم و تکنولوژیده کی ان زورلایان و کؤک موشکوللری مۆمکون اولدوغونجا بیرلیک و دیسیپلین ایچینده حل ائتمک و اَییتیم مرحله سینده اؤیرنجیلره اینسانلیق اۆچون فایدالی بیرَر بیَئی اولمالارینی اؤیرتمک" اولاراق تانیتدیرمیشدیر. شوعاری "دوغرو سیزی آزادلاشدیریر" دیر (the truth shall make you free).
اؤیرَتیم عوضو باشینا دوشَن یایین سیرالاماسیندا، اؤیرَتیم عوضوو باشینا دوشَن سیرالاماسندا و تولید سرمایه نیسبتینده اوزون سورَدیر بوتون دونیادا بیرینجیدیر.
اهمیتلی آراشدیرمالار[دَییشدیر]
- ۲۰۱۶جی ایل ژانویه سی نین ۲۰جی گونونده، کالیفورنیا تکنولوژی انستیتوسو آراشدیریجیلاری، کونستانتین باتیقین(Konstantin Batygin) و مایکل ای. براون(Michael E. Brown)، گونش سیستمینین دوققوزونجو گزَگنینین وارلیغینی ایثبات ائتدیلر.
مزونلار[دَییشدیر]
- دبورا چانق
- تد تیلور (فیزیکچی)
- بردلی افرون
- بروس امس
- آرتور بی. رابینسون - بیوشیمی و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- نادر انقطاع
- ویلیام اندرو قودارد
- رابرت اس. کرمر
- هربرت هان چن
- یوجین مرل شومیکر
- هوارد کری
- هالتون آرپ
- ویلیام رابرت قراهام
- ولفقانق کی اچ پانوفسکی
- وده رژه
- مارک بوسلوق
- مارک آرونسون
- کارولین پورکو
- فرناندو کورباتو
- علی جدبابایی
- ریچارد قرین (گؤکبیلیمجی)
- ریچارد دی. براتز
- ریچارد جی اوکانلل
- ریچارد استنلی
- رابرت ن. هال
- رابرت متزنبرق
- رابرت جی لنق
- رابرت تارجان
- دانیل قتسمن
- دان پیج
- چیا چیائو لین
- چارلز راجر آلکوک
- جرج چاپلین
- جرج آبل
- توماس اچ. جردن
- پیتر شر
- بوریس پودولسکی
- ادوارد فلتن
- مسعود پدرام (مۆهندیس) - بیلگیسایار بیلیمی و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- کلیو مولر - بیلگیسایار بیلیمی و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- ریچارد فرانسیس لیون - الکتريک و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ ژانویهسینین ۲۳جو گونو تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«California Institute of Technology»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ ژانویهسینین ۲۳جو گونو تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دونموش گونش لر!- محمد احمدیزاده
- توضیحات
- منتشر شده در جمعه, 02 اسفند 1392 23:52
گئجه نین سس سیزلیگی
و قارشیمداکی چای فینجانیم
یالنیزلیغیندا گؤره سن بیر داها
هانکی گونه شین سوغوماسینی گؤزله ییر؟
دوغمادان دونموش گونش لری
بارماقلیقلار آرخاسینداکی سوغوموش گونش لری
بیته جک گونی یوخ سانکی بو قیشین
سوموک لریمیزه دک ایشله ین اونون سویوغو
قان دامارلاریمیزدا دولاشیب
به یین حوجره لرینی دوندورموش بو قیشین
قارا ساریغی اؤرتموش گؤزلریمیزین اؤنونو
گؤره جک یئر قویمامیش گؤرمه یه
دوغمادان دونموش گونش لره
بارماقلیقلار آرخاسینداکی سوغوموش گونش لره
بیته جک گونو یوخ سانکی بو قیشین
تانریسینین ایستی پارلاق گئجه سینی وعد وئرن
گوندوزوموزو سوغودوب قارالدان بو قیشین
تسبه یین ده کی قارا دنه لری
بیزلر اولان او دنه لری گزدیرن
جنتی نی، جهنمی میزه داشی یان بو قیشین
گونش لری دوغمادان دوندوران
گونش لری بارماقلیقلارآرخاسینداکی سوغودان
بیته جک گونو یوخ سانکی بو قیشین
بیته جک گونو یوخ سانکی بو قیشین


text:
میلوش ولیکوویچ
میلوش ولیکوویچ (اینگیلیسجه: Miloš Veljković) (دوْغوم:۲۶ سپتامبر ۱۹۹۵ (۲۷ یاش) بازل) بیر فوتبالیست. وردر برمن ایدمان کولوبو و سوئیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ 2018 FIFA World Cup Russia – List of Players (PDF). Fédération Internationale de Football Association (4 June 2018). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2018-06-19. یوْخلانیلیب2019-02-17.
قارداش پروژهلرده میلوش ولیکوویچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- بازل اشتاد (کانتون) دوغوملولار
- تاتنهام هاتسپور کولوبونون اویونچولاری
- میدلزبورو کولوبونون اویونچولاری
- چارلتون اتلتیک کولوبونون اویونچولاری
- وردر برمن کولوبونون اویونچولاری
- اینگلیسدهکی صربیستانلی غوربتچیلر
- آلمانداکی صربیستانلی غوربتچیلر
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار


text:
گؤز
حسین آرزو
نازنین بیر نازلی گؤز جئیرانی گؤزلر گؤزلریم
بیر شیرین دیل، لبلری خندانی گؤزلر گؤزلریم
بیر دهلی لئیلاسیزام داغلار دا داغلار سینهمی
دیل یاراسی باشدا، شیرین جانی گؤزلر گؤزلریم
بیوفالیق مرزینی پوزدی دئییر گئت گؤزلهمه
ایختیاریم یوخ گؤزون قوربانی گؤزلر گؤزلریم
معتصم غربتدی، افشین روزگار غم، ستم
بابکی، ستارخانی، پسیانی گؤزلر گؤزلریم
خسته جان، غربت چتین، یاتسام یوخومدا جان آنام
آی وطن! آیدین گلن دؤورانی گؤزلر گؤزلریم
خاطرات شهرینده پاییز “آرزو” بیداد ائدیر
یئل وورور دوستلوق ایتیر، جانانی گؤزلر گؤزلریم
پاییز – ۱۳۶۶- نهر عنبر


text:
قارا شاهین ساواشی
قارا شاهین ساواشی (اینگیلیسجه: Black Hawk War) هو-چانکلار و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.قیزیل دریلی ساواشلارینین بیر قیسمیدیر. ایلینوی ایالتی یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو آمریکا غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Black Hawk War»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قارا شاهین ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قوشقو رنگینده چیلقینلیق
مژگان صیامی
قایقیلاری قورخو اوزوندن اولوب، سیماسین دا سئوینج ایتمیشدی. ساچلاری دنه بیر آغارمیشدی. ارینین قاش – قاباق ساللاییب، باغیریب چاغیرمالارینا آلیشمیشدی، آمما گئجه – گوندوز ایچی دوغرانیردی…
اون دؤرد ایل سووشوردو، آللاهین هر گونو آینی سئویهده ایدی. هئچ بیر دئییشیکلیک اولمادان، جانی – روحو سیخیلمیشدی!
اوشاق سسی، اونا درد و بیر بؤیوک نیسگیل اولاراق، یئرینده، ان گؤزل بیر ماهنیایدی. ایشی، پنجرهنین آرخاسیندان اوشاقلارین اویونلارینا، های – کویلرینه و داعوا – گولوش سسلرینه باخیب، یاشاماق ایدی. یا ائو ایشینه چالیشیردی، یا یاتیب، یادا دیزلرینی قوجاقلاییب، فیکیرلشیردی…
کیشی، یالنیز یونیفورماسینداکی (اوچ اولدوزا) گووهنیردی. قاشلاری هر زمان دوگون، یاغدان توک سئچیردی… دوزنلی و ترتیبلی اولماغی، آروادیندان چوخ ایستهییردی! بیرینجی گوندن، سانکی ساخلوویا گلین گتیرمیشدی! ساعات، اوزون – قیسسا آیاقلاری ایله، اون ایکینی سووشوردو. قادینین بیر الی مین اولموش، دویونو سوزوردو، خورهیین دادینا باخیردی (شور اولماسین – شیت اولماسین – یئرینه دوشسون – یانماسین – دانناق یئمهسین…) دووغا آشینی، سون دفعه اولاراق، قاریشدیریب، آلتین سوندوردو؛ دویونو دمه ویردی. خیارلا – پامادور، بالا – بؤیوک اولمامالیایدی! بارماغینی کسدی، سالاد قانا بویانیب او ایسه اوفولدایاراق، چیم چشیب، کیلوولوق (ساری) قزئتهنین ایچینه توکوب، زیبیل قابینا تپدی؛ تورشو – قاتیق حاضیرلادی…
گوللره سو وئریب، دوشن یارپاقلاری آووجوناییغدی. گوزو ساتاشدی ارینین یونیفورما بورکونه؛ عصبلنهرک، دوداقلارینی بوزوب، مطباغا قاییتدی. زیبیل قابی دولدو، دویونون آلتین سؤندوردو.
تراسدان، جنابین آغیر پوتونلارین گؤتوروب، واکس ویردی. ندنسه هر زمان اورهیی چیرپینیردی. هوولوندن اوتونو یاپیشدیردی دوز کؤینهیین یاخاسینا! بیر آن یازیق اولدوغونو حس ائتدی، بوکدو، آپاریب باسدی اوز پالتارلارینین آراسینا (هلهلیک ایتیر – باتیر ائلهسین، دئیه…)
میزین اوستونو دؤشهدی…
نحس اولان سسسیزلیکدن یورولموشدو، تلویزیونو یاندیردی، اوچ کیشی توپلانتی قوروب (خانیملارین حساس روحلارینی آچیقلاییرلار):
“آغالار هر گون ان آزیندان بیر دؤنه ده اولموش اولسا، حیات یولداشلارینا – سنی سئویرم – دئمهلیدیرلر! بو ایکی کلمه، اونلارین برابر یاشامین دا، چوخ بؤیوک تاثیر بوراخا بیلر…
یازیق قادین، ایللر بویو تامارزی قالدیغی او ایکی کلمهیه دوشونوردو، باشقا کانالا ویردی، ایکی کیشی ایله بیر قادین (مسلمانچیلیق) دان دانیشاراق، بیر – بیرینین سؤزلرینی آلقیشلاییردیلار. باشقا کاناللاری دئییشدیرمک ایچین، هئچ حالی یوخ ایدی. دیشلرین قیسارکن، قیرمیزی دویمهنی باسیب، سؤندوردو.
هر گونکو کیمی، پنجرهنین دمیر میلهلرینین آرخاسیندان، اوشاقلارین اویونلارینا باخیردی؛ ساواشمالارینا، دئییب گولوب، آتیلیب – دوشمهلرینه، ییخیلیب – دورمالارینا، شیرین – شیرین داورانیشلارینا گؤزونو تیکیب، زمانین نئجه سووشماغیندان خبری اولموردو. اؤز اورهیینده چوخ شئیلری اوزوب – دوزوردو… آرزیسینا دوشوب، حسرتله آه چکیردی. هاچارین فیرلانما سسینی ائشیدیب، کنارا چکیلدی. سانکی ایکی قیزغین دمیر؟ اونون یاناقلارینا توخونوب، ایز بوراخدی…
یئدی – ایچدی، عجبا! اوزل بیر ماهنا دوتمادان، اوزانیب، گؤزونو یومدو…
قاب – قاشیغی یووارکن، باشیندان چیخمایان و وجودونو، خورا کیمی یئین فیکره دوشونوردو (یتیم خانا)!
آغزینا گتیرنده، ائوده قان دوشوردو…
ال – آیاقی اسیردی، سؤز اوزانیردی، قورخوردو، هئچ بیلمیردی بو دردی هارایا آپارسین، کیمه دئسین، نه دئسین…
آنجاق کین – کدورت، بوتون جانینا یئریمیشدی، تمامی ایله بوروموشدو، دوزومو داشمیشدی…
“ندن قورخورام! نییه گرهک بو قدهر قورخام! آللاهیم اولماییب کی، هر نه اولورسا اولسون! ایت ده باشینی قووزاییب، بیر تیکه چورهیی تاپیب، یئییر. هاچاناجاق بو قارا گونلری، بایقوش سایاغی دوزوب، یالنیز پئتوچولوق ائدهجهیم! بو یاشاماق نه درده دهیرکی…”
بشقاب، الیندن سوروشوب، یئرده تیکه – تیکه اولدو!
کیشی سانکی نعره چکدی: “شپبه! چولاق! گیج بئیین! ناخوش! آوارا… جهنم اول، گؤزومه گؤرونمه! من آجیق وئرمهلرین سببینی یاخشی بیلیرم، نه ایستهدییینی ده بیلیرم… آمما یوووووخ! خیریه اوشاغی منیم ایچین لازم دئییل! اونو اؤلو گوزلرین گورر، من حارامزادا بسلهمهرم… هارا گئدیرسن یولون آچیقدیر! نه دئدیییمی آنلامازسان، بوشانا بیلرسن، چوخ دا گئج اولماییب…”
قاپینی چکیب، چیرپیب، چیخیب گئتدی!
اللری ایله باشینی سیخیب، ایچینی چکهرک، هؤنکور – هؤنکور آغلادی قادین…
دیزلرینی قوجاقلایارکن یوخو دوتوردو، بیر آن سیزلاما سسینه دیکسیندی!!
“آناااا – آنااا – آناا – آنامی ایستیرم…”
بو دونه آرتیق دقتله دینلهدی، یئنه همن سس قولاغینا چاتدی: “آناااا – آنام هانی؟ آنامی ایستیرم! آنااا……”
یئریندن سیچراییب، اوزونو پنجره آرخاسینا یئتیردی، آچیب یان یؤورهیه باخاندا، بیر قیز اوشاغینی کوچه باشیندا یالنیزجا گوردو! حیرتله اونا باخیب بئینیندن دستور آلمادان، پیلهکانلاری ایکی – بیر ائدیب، اؤزونو یئتیردی کوچه باشینا. ایچیندن گلن درین و اینانیلماز بیر دویغو ایله چیغیردی: “قیزیم… قیزییییم! گؤزل قیزیم، منیم بالام” !
بوتون آنالیق سئوگیسی ایله، کؤرپه قیزی باغرینا باسیب، اؤپوشلری یاغدیردی. گؤزلرینده، یاش دایانمیردی! اوشاق، ایلک باش دا تعجبلنیب، بیراز هراسان باخیب، سونرا یوکسک بیر باغیرتی ایله آغلادی… “من آنامی ایستهییرم! آناااا… آنامی، آنامی”
قوخلاییردی، اؤپوردو، اورهیینه سیخیردی، اللرینی قیزیل رنگلی ساچلارینا چکیردی، ائله بویونا اوخشاییردی سانکی هر گونکو ایشی ایدی!
اوشاق، دایانمادان ملهییردی. یاواش – یاواش قونشولار ییغیشدی، جاماعات چوخالدی…
قوجاغیندا اوشاق، قاچاراق آددیملاری ایله یولا دوشدو! هئچ بیلینمیردی هارا گئدیردی، آنجاق سرعتله اوردان اوزاقلاشماق ایستهییردی…
وجودونو اضطراب بوروموش آناسی، دهشتلی باخیشلا، تیترهیهرک، اونلارین دالی سوره قاچیردی، چاغیردی: “لاله!!! لالهم…. قیزیم! سن الیمی ندن بوراخدین؟ نه اولدو؟ او بیر آن دا سنه نه گلدی، سنی کیم بورایا……. گل! گل نازیم! گل جانیم، اؤلدوم من قیزیم، گل گئدک، شوکورلر اولسون آللاهیم…” اللرینی اوزالتدی اوشاغینی آلسین، آمما! یازیق قادین، بوتون گوجو ایله اوشاغی ساخلامیش، بوراخماق ایستهمیردی: “یوووخ! بو منیم بالامدیر، آدی دا مارالدیر، باخ! سوروش، اؤز قیزیمدیر، منیم الیمدن آلا بیلمزسن، بیزدن اوزاقلاش، یوخسا اؤزومو اؤلدورهرم… چکیل کنارا، گئت بورادان”!
طیفیل اوشاق آرادا قالمیشدی، بئللی اولاراق، چوخ قورخموشدور، آغلاییر، قوش سایاغی چیرپینیر، ال – آیاق چالیردی. اوشاغین آناسی سؤیوش وئرهرک، قیزینی، زاواللی قادینین قوجاغیندان، بوتون غضب و نفرتله چکیب چیخارتماق ایستهییردی، او آن آژیر سسی گلهرک، باخیشلار دؤندو…
بیر سروان، ایکی افسر دوشوب، اوز وئرن ماجرانی بیلندن سونرا، قادینین آنورمال شکیل ده داورانیشلارینی گؤرهرک، اهمالجا اوشاغی آلماق ایستهدی…
اوز – گؤزو پالچیقلی، اوستو – باشی ایسلانیب، دیلی سؤز دوتموردو، داها نه قاچماغا یئری وار ایدی، نه دایانماغا و نه قاییتماغا… هارای ایستهینلر کیمی، تام بیر پریشان حال دا ایدی، نه ائتدیینی بیلمیردی.
بوتون آجیماسیزلیقلا، اوشاغی، قوجاغیندان چکیب – چیخاریب، وئردیلر آناسینا!
چیلغینا دؤندو! قیشقیردی، قراری کسیلدی، هر آن اوزاقلاشماقدا اولان (اوشاق) و آناسینین آرخاسینجا سیزلاییردی، یالواریردی، سسی باتدی، آغزی کؤپوکلندی، گؤزلرینین قاراسی گئتدی! سانکی باغری دایاندی، جانی قیفیللاندی…!
جایناقلاری قارتال سایاغی قالدی، سانکی بیرینی جیرماقلاما ایستهییردی. قادینا نه گلدی! کیمسه بیلمهدی…
آمبولانس یئتیشدی، حالینی گؤرهرک، تاختا سایاغی گؤتوروب، برانکاردا قویوب، قاپیلاری اؤرتوب، یولا دوشدولر…
سانکی ائوده، هر شئیین اوسته، اؤلوم تورپاغی قونموشدو!
(دلیلر خسته خاناسی)نین تابلوسو، کیشینی دایاندیغی یئرده قوروتموشدو!
دامجی – دامجی، دوم – دورو یاغمور یاغیردی، چیچکلر باش قالدیرمیشدی، ائولرین چیراغی یانیردی، عائله سسی دونیانی بوروموشدو…
کیشی، بیرینجی دؤنه اولاراق، اؤزونو بؤیوک بیر بوشلوقدا حس ائتدی…
گوزلریندن، یاش یوخ! سئل آخیردی…


text:
اویان نیوز :
سعید متین پور
مینا کهربایی ایله ابراهیم جعفرزادهنین اوچماق مناسبتینه:
چاغیمیز ییرمی ایلدن چوخدور یئنی بیر نسله بزهنیبدیر. گونش ایللرین ۱۳۷۰- لریندن بو نسل ایله تانیشدیم. بونلار دیرک{مستقیم}علی تبریزلینین “دیل
و ادبیات” کیتابیندان چیخمیش اولماسایدیلار دا، سؤزه باشلایاندا اونون کیتابینین گیریشینده یازیلان سؤزه بنزر سؤزلر، دئییردیلر. تبریزلی،کیتابیندا یازیر تورک میللتی ایللر بویو چئشیدلی سیاسال و توپلومسال دوشونجهلره قاتیلارسادا، اؤز کیملیگینی اله آلماییب، دوشونمهدی. ۷۰لرین گنجلری بوتون دوشونجهلردن اؤنجه بو اولوسال کیملیگی اله آلماغا، دوشوندورمهگه چالیشیردیلار. “ابراهیم” بوگنجلرین بیریسی ایدی. بو گنجلرین ایچینده گؤزه گلنلرین بیریسی ایدی. گنجلر بو دوشونجهنی،اوخودوقلاری یئرلرده، ایشلهدیکلری یئرلرده، ایرهلی سوروردولر. گنجلر گئتدیکجه”تورکچو” دوشونجهسینی منیمسهییب، سونرا اولا بیلیردی سوسوردولار دا. ابراهیم سوسمایانلاردان ایدی. خویدا، خویون کندلرینده اؤنده دوروب بوتون آذربایجانلیلار ایله گرک اولان زامان ایش بیرلیگینه و منیمسهدیگی دوشونجهنی یاییب، یئریتمهگه دورموشدو.
چاغیمیز بو گنجلر ایله بزندی. ییرمی ایلدن چوخدور بونلار دایانمادان یئنی دوشونجهنی یاییب، یوروتمهگه چالیشدیلار. چاغیمیز بو دوشونجه ایله یئنیلهشیر. بوتون آذربایجان، اؤلکه تورکلرینده، اولوسال دوشونجهدن باشقا بیر یئنی دوشونجه اورتایا قویولماییبدیر. اونون اوچون بو چاغ ابراهیملارین رنگی ایله بویاندی، ابراهیملاشدی. ایلک اون ایلده، ایللرین چوخو، بو دوشونجهنی یورودن حرکت اونیورسیتهلرده و باشقا یئرلرده چوخلو اوغلانلار ایچینده دوشونولوب، ایرهلیگئدیردی. قیزلار درنکلره، کیلاسلارا، تؤرنلره، میتینگلره قاتیلیردیلار دا آما حرکتین یارادیجی و حرکتچی قوللاری دگیلدیلر. او ایللرین سونلاریندا، قیزلار گئتدیکجه چوخالیب،حرکته یاخینلاشدیلار.
۸۰-جی ایللر باشلانمیشدی. تورکچولر درنکلرده،درگیلرده توپلانیب، توپلومسال- کولتورل بیر حرکتی قورماقدایدیلار. زنگاندا “ایشیق ادبیات درنگی” باغلانمیش اولسایدی دا، درنکچیلر نئچه باشقا یئرده قوروجولوقدایدیلار.تورکچو اوجاقلارینین بیری “ایشیق” کیتابچیخاناسی ایدی. “مینا کهربایی”نی ایلک کز اورادا گؤردوم. یانینداکی اؤیرنجی اوغلانلاردان بیرآز فرقلنسَیدی ده، یانینداکی درس یولداشلاری قیزلاردان تام فرقلی ایدی. چاغینین دوشنجهسینه دولماق ایستهییردی. گؤزلری ایناملا دولموشدو، ایلک گؤردوگومو ایللردن سونرا اونوتمامیشام. بو قیز مدنی بیر اینسان کیمی اؤرگنمک دالیسیجایدی. گؤزلری یارادان اینسانلارین گؤزویدو.
بو قیزلار ایله بیز تاریخی یازدیق. یئنی دوشونجه قیزلارین ایچینده ده یاییلمیشدی. بو دوشونجه یاییلمالی ایدی. توپلومدان، اوندان گرچک ایستکلریندن قایناقلانمیشدی. اولا بیلمزدی توپلومون یاری بؤلومو اونو آنلاماسین، دوشونمهسین. آنلاییب، اونلار دا دوشوندولر. تاریخیمیز مینالار ایله دولوردو. تورکون یئنی ائلچیلری یئنی حواریلرینی ده تاپمیشدی. بو دوشونجه تاریخیمیز اولوردو؛ اولدودا. تاریخیمیز مینالار ایله بزندی. مینالاشدی تاریخیمیز.
مینا ایله ابراهیمین ائولنمهلریندن اؤنجه بو تاریخه اینانمیشدیم. “امانی” ایله “گونش” دویونجا سئویندیرمیشدیلر.امانی حرکتیمیزین ایلک قوربانلاریندان ایدی. گؤزوموز گؤرن دوشمنیمیزین ایلک اوولاماسی ایدی. ایللر اسیرلیکدن سونرا دوستاقدان باشی اوجا چیخدی. ائله بیل ایللر اوشاقسیزقالیب، اوشاق تاپان ایدی. ائشیتدیک بیر تورکچو قیز ایله ائولنمک ایستهییر. بیر-بیریمیز ایله قان آنلاشماسی کئچیردیردیک ائله بیل. اولدو. آنلاشدیق. تاریخ یازدیق. سونرا آزدگیلدی حرکتچیلرین تانیشیب، ائولنمک ایستهینلری. ابراهیم ایله مینا دا اونلارین بیریلری دیرلر. بونلاری تانیدیغیم اوچون ائولنمهلری بیرآز بئینیمده دولو معنالی اولدو. ابراهیم چاغیمیزین اؤرنکلریندن ایدی. مینا صداقت کانی، اینام قوخولو ایدی. بونلار بیزلری “بیز” اولدوغوموزا ایناندیردیلار. اونون اوچون یازدیم: ابراهیملاشان چاغ، مینالاشماق ایله تاریخ اولدو، اولور…
بئله اولور اونلارین یانیمیزدا اولوب – اولمالاری، اونلارین کیملیگی قارشیسیندا چوخ اؤنم داشیماییر. بیزه اونلارین آدلارینین دامغاسی وورولور. بو قوللوق دامغاسی دگیل بو گرهکیمیز اولان کیملیک دامغاسی دیر.
ائوین، ۳۵۰-جی بند، ۲۶ / ۲ /
قایناق : سعید متین پور سیته سی


text:
آسالا
آسالا (ائرمنیجه. Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակ, ՀԱՀԳԲ) ۱۹۷۵-جی ایلدن فعالیت گؤسترمیش ائرمنی ترور تشکیلاتی. تورکیه جومهوریتی تهلوکهسیزلیک خیدمتی طرفیندن ترور تشکیلاتی کیمی تانینمیشدیر.[۱]
" ائرمنیستانین آزادلیغی اوغروندا گیزلی ائرمنی اوردوسو " آدلانان بو تشکیلاتین آدی نین قیسالتماسی اینگیلیسجه "Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia" کیمیدیر. تشکیلات موستقیل ائرمنیستان دؤولتی نین قورولماسی و ۱۹۱۵-جی ایلده باش وئردیگی ایدیعا ائدیلن " ائرمنی سویقیریمی نین " دونیا اؤلکه لری طرفیندن تانینماسی اوچون چالیشمیشدیر.
تشکیلات ۱۹۷۵-جی ایلده، لوبناندا وطنداش موحاریبه سی گئتدیگی بیر دؤورده بیروت شهرینده، بؤلوجو فلسطین دستهلری نین یاردیمی ایله یارادیلیب [۲]. تشکیلاتین قوروجولاری آکوپ آکوپیان و آکوپ تاراکچیاندیر [۳]تشکیلاتین قرارگاهی بیروتدا، تعلیم-مشق بازالاری ایسه سوریهده یئرلشیر. آسالا-نین اساس مقصدی تورکیهنین شرقی، ایرانین شیمالی و آذربایجانین ناخچیوان و داغلیق قاراباغ بؤلگهلرینین ده داخیل اولدوغو بیر اراضیده " بؤیوک ائرمنیستان " دؤولتی قورماقدیر. آسالا اساساً تورکیه و آذربایجان وطنداشلارینا قارشی ترور آکتلاری حیاتا کئچیریر. تشکیلاتین " ابو نیدال " ، " قارا سپتامبر " کیمی ترور قروپلاری ایله علاقهلری نین یارادیلماسیندا اونون لیدری آکوپ آکوپیانین بؤیوک رولو اولموشدور[۴][۵] آتنده ۱۹۸۰-جی ایلده قتله یئتیریلمیش تورک سفیری نین اؤلومونه گؤره مسئولیتی اؤز اوزرینه گؤتورموش آ.آکوپیان ۰۱/۰۸/۱۹۸۰-جی ایلده " نیویورک تایمز " قزئتینه وئردیگی موصاحیبه ده بیلدیرمیشدیر: " بیزیم دوشمنیمیز تورک رژیمی، ناتو و بیزله امکداشلیق ائتمهین ائرمنیلردیر ".
تاریخی[دَییشدیر]
آسالا ۱۹۷۵-جی ایلده قورولموش، همین ایل پاریس ائرمنی کونفرانسیندا آسالا-یا یئرلی قووّهلر قوشولموشدور. ۱۹۸۱-جی ایلده تشکیلات زیروه نؤقطهسینه چیخمیش، آنجاق ۱۹۸۳-جو ایلده ایکییه بؤلونموشدور.
۱۹۷۹-جو ایلده تشکیلاتا قوشولانلار آراسیندا ان تانینمیش سیمالار آلِخ ینیکومشیان و مونته ملکونیاندیر.
۱۹۸۰-جی ایلده بیر چوخ ترور حادیثهلری تؤره دن آسالا، بیر طرفدن سوئیسی ، دیگر طرفدن ایسه فرانسهنی هدهلهمگه باشلامیشدیر. فرانسهدهکی بیر چوخ قروپ لار، کاناداداکی " آزاد های " ، اینگیلیسده کی " کایتزِر " قروپلاری آسالا-یا قوشولدوقلارینی اعلان ائتدیلر. بو ایللرده مرکزده آرتیق پارچالانمالار باشلامیشدی.
ایسرائیلین بیروتو ایشغال ائتمهسی ایله آسالا بو شهری ترک ائتدی. ۱۹۸۳-جو ایلده ایکییه پارچالاندی:
- آکوپ آکوپیانین قروپو یونان و فلسطین اراضیلرینده یئرلشمیش قوجا، جاوان، قادین، اوشاق دئمهدن اؤلدورورلر. ان دهشتلی ترور حادیثهسینی فرانسهنین اورلی هاوا لیمانیندا حیاتا کئچیرمیشدیرلر.
- تشکیلاتین غربی اوروپاداکی قروپو ایسه " آسالا اینقیلاب حرکاتیدیر " . بو قروپ ایسه ترور حادیثهلرینی تورکیه و آذربایجاندا حیاتا کئچیریرلر. بو حرکاتین لیدری ایسه مونته مِلکونیاندیر. اونون اؤلوموندن سونرا لیدرلری آرا تورایان اولموشدور.
آکوپ آکوپیان ایسرائیل ایشغالیندان سونرا آسالا-نین لوبنانداکی ۳ تعلیم دوشرگهسینی ایتیردیگینی، فلسطینلی ایدارهچیلرین آسالا-نی آرخادان وورماغا چالیشدیقلارینی بئیروت رادیوسوندا یاییملادی.
آکوپ آکوپیان ۱۹۸۸-جی ایلده آفینادا اؤلدورولدو. بوندان سونرا پارچالانمالار آرتدی.
آسالا-نین یونان إقینا آداسیندا گیزلی تعلیم دوشرگهلرینین اولدوغو بیلینیر. بوردا پکک ترورچولارینا دا تعلیم کئچیریلدیگی و تعلیملره یونان ژنرالی ماتافیاسلن رهبرلیک ائتدیگی معلومدور. بوندان علاوه آسالا-نین جنوبی قیبریس اوردوسونون نظارتی آلتینداکی إیاناپا بؤلگهسینده بیر دوشرگهسی اولدوغو و دوشرگهدن هارووت آقباچیانین مسئول اولدوغو بیلینیر.
فعالیت یئرلری[دَییشدیر]
آسالا فعالیتینی فرانسهده داها چوخ گؤسترمکدهدیر. بونا سبب ایسه بو اؤلکه ده ائرمنی ترورچولارا سربست حرکتینه ایجازه وئریلمیشدیر. بوندان باشقا آب ش، یونان، جنوبی قیبریس، سوریه، ایران، سوئیس، فلسطین و کانادادا فعالیتلرینی داوام ائتدیرمکده دیرلر[۶].
دستک[دَییشدیر]
آسالا اساساً ان بؤیوک دؤرد دستک آلمیشدیر:
- شوروی
- یونان، سوریه، ایران،فلسطین
- کومونیست پارتیالاری، ائرمنی کیلیسا لاری، قنچاک پارتیاسی.
۱۹۸۳-جو ایلدن اعتیباراً آسالا مونته مِلکونیانین سیاستینه تابع اولموش، تورکیه و ۱۹۸۸-جی ایلدن باشلایاراق آذربایجاندا ترور حادیثهلری تؤرتمیشدیر.
مطبوعاتلا علاقهلری[دَییشدیر]
آسالا-نین رسمی اولاراق چاپ ائتدیردیگی قزئت " هایاستان " دیر. بوندان باشقا " های–بایکار " ، " آرمِنیال " ، لندنده چاپ ائدیلن " کایتزِر " درگیسی ده چاپ اولونانلار آراسیندادیر.
آسالا-نین ایلک رادیو یاییمی ۱۹۸۱-جی ایلده بیروتدا فعالیته باشلامیشدیر. " لوبنانلی ائرمنیلرین سسی " آدی آلتیندا گونده بیر ساعاتلیق وئریلیش یاییملانیردی.
سانال آلاندا فعالیتی[دَییشدیر]
۲۰ اوکتوبر ۲۰۰۹-جو ایلده ائرمنیلرین مشهور سایتی hayastan.com سایتینا هوجومو اولوب. آمریکا و ایسرائیل هکِرلری طرفیندن داغیدیلان سایتی برپا ائتمک مومکون اولماییب. " موسلمانلار گلیر، حاضیر اولون! فلسطین و قاراباغ تورپاقلاری موسلمانلاریندیر! " شوعارلاری آلتیندا داغیدیلان سایت ترور تشکیلاتی " آسالا " یا مخصوصدور. hayastan.com سایتی نین رهبرلری بیر نئچه دفعه آذربایجان سایتلارینا هوجوم ائدیب. ۲۰۰۶-جی ایلده آخج پ- نین اینترنت صحیفهسی (www.axcp.org) و آذربایجاندا وطنداش جمعیتینین اینکیشافینا یاردیم آسسوسیاسیاسی نین (AVCİYA) اینترنت صحیفهسی (www.avciya.org) داغیدیلیب، mediaforum.az, kiv.az, apa.az gunazer.com times.az سایتلارینا ایسه بیر نئچه دفعه هوجوم ائدیبلر.[۷]
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Emniyet Genel Müdürlüğü Dış İlişkiler Daire Başkanlığı. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-12-13. یوْخلانیلیب2020-10-11.
- ^ Paul M. Pitman. Turkey: A Country Study. The Federal Research Division of the Library of Congress, s. 354. (Türkiye: Bir Ülke Hakkında Çalışma, Kongre Kütüphanesinin Federal Araştırma Grubu)
- ^ MIPT Terrorism Knowledge Base". 15 November 2007. Archived from the original on 2007-11-15.
- ^ ApMяHckaя cekpeTHaя apMия ocBoбoждeHия ApMeHии[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ yчacTHиkи coбыTий o ToM kak был yбиT пpecTyпHиk MoHTe MeлkoHяH
- ^ "ASALA İsveçrəni partladır.. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-05. یوْخلانیلیب2020-10-11.
- ^ YƏHUDİLƏR "ASALA"nın SAYTINI DAĞITDI[دائمی اولو باغلانتیلی]


text:
صوفیادا "عظمت نومونهلری-آذربایجان خالق صنعتی" آدلی سرگی آچیلدی
صوفیا شهرینده، بولقاریستان علملر آکادمی سینین موزه سینده "عظمت نومونهلری - آذربایجان خالق صنعتی" آدلی سرگی آچیلدی.
صوفیا شهرینده، بولقاریستان علملر آکادمی سینین موزه سینده "عظمت نومونهلری - آذربایجان خالق صنعتی" آدلی سرگی آچیلدی.
آذربایجان مدنیت و توریزم ناظیرلیگی و آذربایجان خالچا موزه سینین دستکی ایله آذربایجانین بولقاریستانداکی سفیرلیگی طرفیندن تشکیل ائدیلن سرگیده آذربایجانین قدیم تاریخی، زنگین مدنیتی، گوندهلیک معیشتی، اینجه صنعتینی عکس ائتدیرن موختلیف چئشیدلی (تقریباً 57 عدد ) اثر - زرگرلیک نومونه لری، بزک اشیالاری، تیکمه نومونهلری، آذربایجانین خالچاچیلیق مکتبینین عنعنهلرینی گؤسترن خالچا نومونه لری و س. مادی-مدنیت نومونهلری نوماییش ائتدیریلیر.
سرگیده بولقاریستانین یوکسک وظیفهلی رسمیلری، دیپلوماتیک نمایندهلیکلرینین رهبر و امکداشلاری، آذربایجان-بولقاریستان دوستلوق جمعیتینین عضولری، همچنین یارادیجی صنعت تشکیلاتلاری و اؤزل سئکتورون نمایندهلری ایشتیراک ائدیبلر.
سرگیده همچنین آذربایجان خالق صنعتینین اینجهلیکلرینی عکس ائتدیرن ویدئودا نوماییش اولونوب و زیارتچیلره "آوروپا 2001" ژورنالینین آذربایجانا حصر اولونان خصوصی بوراخیلیشی تقدیم اولونوب. آچیلیش مراسیمیندن سونرا قوناقلارا آذربایجان میللی طعام لاری تقدیم اولونوب.
سرگی ژوئن آیینین 30-دک داوام ائدهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی
آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر باخانلاری گؤروشدو
پاشینیان، گؤروشمهده آذربایجان و ارمنیستان آراسیندا باریش آنلاشماسی لایحهسینین حاضیرلاناجاغینی ادعا ائتمیشدی


text:
میلی مارش
اولوسال مارش یا دا میلّی مارش (اینگیلیسجه :National anthem) ،(فارسجا : سرود ملی)، بیر اؤلکهنین ایستیقلالینی و گوجونون سیمگهسی اولان یوردسئومک احساسینی گؤسترن و حۆکومت طرفیندن اونایلانمیش یا دا خالق آراسیندا آدلیملانمیش سؤزلو موزیک و ماهنی پارچاسی دیر.
تاریخدَییشدیر
ایلک میلّی مارشی، ژاپونلو شاعر کیم گائو ۹-جو میلادی عصرده یاراتدی.
اؤرنکلردَییشدیر
دونیانین ان آدلیم میلّی مارشی اینگیلیستانین میلّی مارشی، تانری ملکهنی قوروسون (اینگیلیسجه : God Save the King/Queen) دیر.
ژاپونلا اوردونون میلّی مارشی، ۴ خط له دونیانین ان قیسا میلّی مارشی دیر.[۱]
ایشلدیمدَییشدیر
میلّی مارش چوخ یئرلرده ایشلنیر، اؤزللیکله میلّی بایراملار و ایدمان یاریشلاریندا. اؤرنک اۆچون اولمپیک اویونلارینین سونوندا، قهرمان تاخیملارین میلّی مارشلاری چالینار. بعضی اؤلکهلرده مدرسهلرده درس و رادیو تلویزیونون وئریلیشلری باشلامامیشدان قاباق، میلّی مارش اوخونار.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ اطلاعات عمومی _ جلد1 _ مولفان:سونیتا گوپتا و دکتر نینا آگراول - گروه مترجمان:فاطمه هاشمپور، امین خاماچی زاده چرندابی، لیلا بهزادی صوفیانی، مرضیه تقیزاده، فهیمه خاماچی زاده چرندابی، نسرین دادجوی شادباد، زهرا ولی پور، مهری صومعه، مهر ناز کاظمی اربط علیا، فرانک کاظمی مجد، حکیمه مرادی، مهری منقش، جواد هاشمپور و ابراهیم اشنی الوندی _ انتشارات پورحسن/انتشارات وفاجو


text:
توفنگ
توفنگ (اینگیلیسجه: Rifle)، بیر نوع اودلو سیلاحدیر.
تاریخی حاقیندادَییشدیر
بو گون بیزه معلوم اولان تفنگ هله 1300- جو ایلده معلوم اولان آتشلی سیلاحین اساسیندا اینکیشاف ائتدیریلمیشدیر. ایلک واختلاردا بو تؤمه یولو ایله حاضیرلانمیش بورودان ایعبارت ایدی. بو بورو کیچیک دئشیکدن آلوولاندیریلیردی.
ایلک ال بورولان چوخ گئیری ایدی. XVI عصرین اورتالاریندا حاضیرلاما تکنولوژیاسینین اینکیشاف نتیجه سینده اونلارین دقیق لی یی آرتیر. بو طرفده دوزلدیلمیش تفنگ لر آرتیق بو گون معلوم اولانلار ایله اوخشارلیق لار واردیر. اونلارین چوخوندا مکانیکی دارتما سیستمی وار ایدی. آغیر چکییه مالیک اولدوغوندان اونلار چوخ واخت دایاق اوزرینده قویولوردولار کی ، بو ، آتش زامانی یارانان تکان لار سنگیدیردی.
XVI عصرده دمیرچی لیک پئشه سی اینکیشاف اتئدیکدان سونرا بورولار موشکئت لرله عوض اولونماغا باشلاییر. موشککئت لر سۆرعت له اینکیشاف اتئدیریله ره ک دؤیوش میدانلاریندا گئنیش تطبیق اولونورلار. ایپله آلیشقان گئتدیکجه چاغماق داشلاری (بو فیلینت ده آدلانیر) ایله عوض اولونماغا باشلاییر. بوتون بونلار تفنگین داها دا گئنیش تطبیق ائدیلمه سینه ایمکان یارادیر.
XİX عصرده ایستیفاده ائدیلن پاترونلاردا یئنی مدل – کاپسولالار تطبیق اولونماغا باشلاییر. تفنگین تیته یی چکیلدیکجه چاخماق باشلیغی کاپسولانین اوج حیصّهسینه ده یه ره ک اوراداکی ضربیه حساس پارتلاییجی ماده نین آلیشدیریر و بونونلا کاپسولاداکی باریت آلوولانیر. اول کی مد ل لره نیسبتا بو مکانیزم رطوبت و یا هوا دوروموناقارشی حساس دئییلدی.
XİX عصرین اورتالارینا قدر یوخاریدا تصویر اولونان تفنگ مدل لری قاباقدان دولدورولوردولار. بودان سونرا آرخادان دولدورولان سیلاح لار میدانا گلیر. اولده کاغیذ پاترونلاردان ایستیفاده ائدیلمیه باشلاییر. 1860- جی ایله صنایع اوصولو ایله ایستحصال اولونموش متال گیلزلی پارترونلارین تطبیقینده کئچیلیر. بونونلا تفنگ لرین ایچ پرینسی پینده ده تکمیل لشمه باش وئریر. چوخ دفعه یوک له نه ن تفنگ لر میدانا گلیر.


text:
گونوموزده فولکلور
نیگار خیاوی
فولکلور، ائلبیلیمی یا دا خالقبیلیمی نخبه و الیت اولمایان قارا کوتلهنین بیلیگی و کولتور توپلوسودور. کئچمیشلردن گونوموزه قدر انسانلیق کیملییینه کؤک آتا-آتا، النه-النه گلیب الیمیزه چاتمیش اولان بو توکنمز بیلیک قایناغی، مین ایللر بویونجا گوندهلیک تجروبهلرین دَییشیمی و دیگر گلهنکلر، گؤرهنکلر و کولتورلرله قاریشیب، بیرلهشیب، یوغرولموشدور. اسکی چاغلاردا کاغیذ- باراتسیز، کامپیوترسیز اولان آتا-بابالاریمیز، دده-ننهلریمیز شنلیکلرینی، کدرلرینی، آرزولارینی، هیجانلارینی، یاشامدان و طبیعتدن آلدیقلاری ائتکیلرینی سینهلرینه یازیب، نسیلدن-نسیله آشیلایا – آشیلایا گونوموزه قدر گتیریب یئتیرمیشلر.
فولکلورون دَرلنمهسی، اؤزهللیکله اینترنت و دیگر ایلهتیشیم آراچلارین گئنیش یاییلدیغی بو چاغدا بیر ضرورته چئوریلمیشدیر، چونکو ایلهتیشیم گئنیشلندیکجه یئرل گلهنکلرین آرادان گئتمهسینه داها چوخ زمینلر یارانیر، بو دا اؤز نؤوبهسینده توپلومون اؤزونه اینانجسیزلیغینی، اؤزونه اؤزگهلشمه و اؤزونو ایتیرمه یوللارینی داها دا هامارلایا بیلیر. گئت-گئده زامان و تجروبه دییرمانلارینین نهنگ داشلاری آلتیندا سینانا-سینانا، سیغاللانا-سیغاللانا گونوموزه قدر اوزانان فولکلوروموزو درلهییب و ائتنوقرافی موزهلرینه توپلاماق، اونو ایتیب-باتماقدان قورویان یوللارین بیریدیر. حتا فولکلور اورونلرینین درلنمهسی ایشی بوگون بیرچوخ اونیوئرسیتهلرده سمینار، پروژه و دیپلما تئزی اولاراق کئچیریلمکله بیرلیکده “تورک خالق بیلیمی” بؤلومونون تمل ایلکهسی اولموشدور.
اخلاقی دَیرلرین ان گؤزل نمونهلرینی فولکلوردا گؤروروک، چونکو فولکلورون اصل قونوسو انساندیر، انسانلیغا سئوگی، سایغی، اینام، دَیر، باریش و بنزری قاوراملارین هامیسی فولکلورلا ایچ-ایچهدیر، بو دا اونا جیدیتله یاناشماغیمیزی وورغولاییر، بیر یاندان بو بئله دیر، او بیر یاندان ایسه، بوقدر زنگین اولان ساحهنین بیر گروپا بیر زومرهیه عایید اولمادیغی اوچون اولدوقجا داغینیق و پارچا-پارچا حالا دوشموشلویونو گؤروروک. بونا گؤره ده فولکلورو ایت-باتدان قوروماق اورهیینده وطن و میللت سئوگیسی اولان هر بیر شخصین بورجودور.
لاکین تاریخ قدر یاشی اولان بو کولتورل آندیرانی سادهجه دَرلهییب و اونلاری ائتنوقرافی موزهلرینه توپلاماقلا یئتینمک اولماز، چونکو آز کئچمز بو اورونلری آنجاق عؤمرونده بیرجه یول موزهلره یولو دوشن آز ساییلی هوسکارلار خاطیرلایا بیلرلر، اونو دا توز توتموش بیر اپریک خاطیره کیمی. آیدین دیر کی، فولکلور اورونلرینین درلنمهسی ایشینین اؤنمینی دانماق قصدینده دئییلیک، مقصدیمیز بو دَیرلی چالیشمالارلا یاناشی بو عنصرلاری بوگونکولشدیرمکله انسانین سوسیال حیاتینی دینج بیر یاشام دوغرولتوسونا یؤنلندیرمکدیر.
بعضی گلیشمهمیش توپلوملاردا بئله بیر فیکیر ایرهلی سورولور کی، کئچمیش حیات شیوهلری و دوشونجه طرزلری نه قدر داها کؤکدن، داها توولو آرادان قالدیریلسا، گویا مدرنلشمه و گلیشیم سورهجی بیر او قدر سرعتله یاخینلاشاجاق و گویا باشقالارینین آیاق ایزینی داها دیققتله ایزلهییب ده اونلاری دؤرد گؤزله یامسیلاماق بیزی جان آتدیغیمیز سونوجلارا و مدرنیتهیه چاتدیران یولون ان باشاریلیسی و ان قیساسی اولاجاقدیر.آنجاق یئنی آنتروپولوژیک و کولتورولوژیک بیلیملر فرقلی گؤروشو اولان یئنی دوشونجهلره دوغرو بیزی ایتهلهییر. اونلارین نطرینجه مدرنیته یولو هر هانسی بیر توپلومون مین ایللر بویونجا سهمانا سالدیغی دوزنلری، گلهنکلری سؤکوب آتماقلا هامارلانماز. ائله بو بیلگیلره دایاناراق دا، «-گونوموزدهکی بوتون توپلوملاری قاپسایابیلهجک گوجو اولان دینج بیر سوسیال نیظاما چاتمانین آنجاق و آنجاق بیرجهجیک یولو وارمیش!» دئیهنلرین ادعالارینین دوغرو اولدوغونا دا اینانماق ممکون دئییل. باشقا دئییشله، جمعیتلری بختهورلییه قوووشدورا بیلهجک او اوتوپیک بیرجهجیک نسخه هله یازیلمامیشدیر. نتیجه بئله چیخیر کی، هر بیر توپلوم یئرل، کولتورل، دین، دیل و بنزری اؤزهللیکلر و احتیاجلارینا دایاناراق، اؤزونه اؤزهل اولان مدرنیتهنی یارادیب قورماق دوغرولتوسوندا آددیم آتمالیدیر. یوخسا باشقالارینی یامسیلایاراق اولگو گؤتورمک ایلک باشدا گؤزه آسان گلسه ده، ان یانلیش یولدور. بونو بیزه تاریخ ده گؤرستمیشدیر. ائله بونا گؤره ده، گونوموزه اویقون اولان بیر شکیلده دوشونجه شیوهلریمیزی یئنیلشدیرمه زورونداییق، چونکو بونون زامانی چاتمیشدیر آرتیق. اؤز مدرنیتهمیزی قورماق اوچون اؤزوموزه، اؤز گلهنکلریمیزه قاییتماغیمیز لازیمدیر. بو دا، تاریخی تجربهلردن علاوه، مدرن دوشونجه قوراملارینا، یئنی آنتروپولوژیک بیلگیلره دایانان یئنی تئوریلردن یارارلانمامیزلا دوغرولا بیلهجکدیر، البته.


text:
پرودا اتوبوس یاندی: ۲۰ آدام اؤلدی
پایتاغت لیمادا اتوبوس کۆل بۇلدی
پرونینگ پایتاغتی لیما نینگ قۇلاییندا بیر اتوبوس یاندی.
واقادا ۲۰ آدام اؤلدی.
یانغینی سؤندۆریش تۇپاری نینگ مطبوغات گنگه شچیسی لویس میا بیر تلویزیون کانالینا برن بیاناتیندا، اتوبوسینگ غاریپلارا دگیشلی بیر اتوبوس بۇلاندیغینی و دورمالی دأل دورالغادا دوراندیغینی آیتدی.
کۆل بۇلان اتوبوسدا ۲۰ آدامینگ اؤلِندیگینی بیلدیرن میا، اتوبوسدا اؤلِنلرینگ کؤپۆسی نینگ اتوبوسینگ ایکینجی مرتبه سینده اۇتوراندیغینی بیلدیردی.
دِگیشلی حابارلار
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ


text:
۲۳ دسامبر
۲۳ دسامبر:
- ۱۸۷۶ - عثمانلی سولطانی عبدالحمید «بیرینجی مشروطیّت»ی اعلان ائتدی.
- ۱۹۰۰ - کانادالی رِجینالد اوبری سسین ایلک دفعه اوْلاراق بیر کیلومِتیر آرادا سیمسیز اؤتورولمهسینی باجاردی.
- ۱۹۰۴ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری احتیاطلار سیستمی یارادیلدی.
- ۱۹۳۰ - تۆرکیه و یۇنان آراسیندا اراضی مۆبادیلهسی اوْلدو.
- ۱۹۴۷ - ایلک ترانزیستور تقدیم ائدیلدی.
- ۱۹۴۷ - شوروی ناظیرلر شوراسی «ائرمنیستان شوروی جومهوریتیندن کوْلخوْزچۇلارین و باشقا آذربایجانلی اهالینین آذربایجان شوروی جومهوریتینین کۆر-آراز اوْوالیغینا کؤچورولمهسی ایله ایلگیلی تدبیرلر حاقّیندا» ۷۵۴ سایلی قرار قبول ائتدی.
- ۱۹۷۵ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کونقرهسی مِتریک سیستمینی رسمیلشدیرسه ده٬ بۇ سیستم اؤلکهده هئچ زامان ایستیفاده اوْلونماییب.
- ۱۹۷۹ - شوروی اوْردو حیصّهلری افغانیستانا گیردی.
- ۱۹۹۴ - قاقائوز تۆرکلرینه موْلداوینین ترکیبینده مۇختاریّت وئریلدی.


text:
- چەورەنیزدەکی تاشرالئ عارابلاردان مۆنافئق (ایکییۆزلۆ) اۇلانلار واردئر. مدینە حالقئندان دا مۆنافئقلئقتا اوستالاشمئش اۇلانلار واردئر. سن اۇنلارئ بیلمزسین، اۇنلارئ بیز بیلیریز. اۇنلارا (بو دۆنیادا) ایکی قات عاذاب أدەجگیز. سۇنرا دا بۆیۆک بیر عاذابا ایلتەجکلردیر.
- مۆنافئقلاردان بیر قئسمئ دا گۆناەلارئنئ ایعتیراف أتتیلر (کافیر اۇلدوقلارئنئ آچئقچا سؤیلەدیلر). ایی ایش ایلە کؤتۆ اۇلان بیر باشقا ایشی قارئشتئردئلار. (دؤنۆش یاپارلارسا) آللاە دا تەوبەلرینی /دؤنۆشلرینی قابول أدەبیلیر. شۆبهەسیز آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- (أی موحاممد!) اۇنلارئن حپسینین ماللارئندان صاداقا آل! بو صاداقا ایلە اۇنلارئ هم آرئندئرمئش هم گلیشتیرمیش اۇلورسون. آیرئجا اۇنلارا سۆرکلی دستک اۇل؛ چۆنکۆ سنین دستگین اۇنلارئن ایچلرینی راحاتلاتئر. دائیما دینلەین وە بیلن آللاەتئر.
- قوللارئنئن تەوبەسینی (یاپتئقلارئ دؤنۆشۆ) قابول أدنین دە صاداقالارئ آلانئن دا آللاە اۇلدوغونو اؤگرنمەدیلر می؟ تەوبەلری /دؤنۆشلری قابول أدن وە ایکرامئ بۇل اۇلان آللاەتئر.
- (تبۆک ساواشئنا قاتئلمایانلارا) دە کی: “یاپئن یاپاجاغئنئزئ! یاپتئقلارئنئزئ آللاە، ألچیسی وە مۆمینلر گؤرەجکتیر. غایبئ (آلغئلانامایانئ) وە شهادتی (آلغئلانابیلنی) بیلنین حوضورونا چئقارئلاجاقسئنئز. اۇ، سیزە نەلر یاپتئغئنئزئ بیلدیرەجکتیر.
- بیر قئسمئنئن ایشی دە آللاها قالمئشتئر. (دوروملارئنا گؤرە) اۇنلارا یا عاذاب أدر یا دا تەوبەلرینی /دؤنۆشلرینی قابول أدر. آللاە، دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- بیر دە ضارارلئ فاعالیەتلردە بولونما، گرچکلری اؤرتمە، مۆمینلرین آراسئنئ آچما وە داحا اؤنجە آللاها وە ألچیسینە قارشئ ساواشانلار ایچین گؤزتلەمە مرکزی اۇلماسئ آماجئیلا بیر مسجید یاپانلار وار. بونلار سانا: “چۇق گۆزل شەیلر یاپما دئشئندا بیر نیەتیمیز یۇق.” دییە، یمین دە أدەجکلردی. آللاە شاهید کی اۇنلار کسینلیکلە یالانجئدئر.
- آصلا اۇرادا بولونما! سنین ایچریسیندە بولونمانا لایئق اۇلان مسجید، ایلک گۆندن ایعتیبارن تاقوا (یانلئشلاردان ساقئنما) تملی اۆزرینە قورولموش اۇلان مسجیدتیر. اۇرادا تمیز قالماقتان حۇشلانان اینسانلار واردئر. آللاە، ترتمیز اۇلانلارئ سەور.
- بیناسئنئ تاقوا (یانلئشلاردان ساقئنما) وە آللاە رئضاسئنئ ألدە أتمە تملی اۆزرینە قوران مئ اییدیر، یۇقسا بیناسئنئ چؤکمک اۆزرە اۇلان بیر اوچورومون قئیئسئنا قوروپ دا اۇنونلا بیرلیکتە جهننم آتشینە یووارلانان مئ؟ آللاە، یانلئشلار ایچیندە اۇلان تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز.
- قوردوقلارئ یاپئ، قالبلری پارامپارچا اۇلونجایا دک قالبلریندن چئقمایان بیر حوضورسوزلوق قایناغئ اۇلمایا دوام أدەجکتیر. آللاە، دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- آللاە، مۆمینلردن جانلارئنئ وە ماللارئنئ، جننت قارشئلئغئندا ساتئن آلمئشتئر. اۇنلار آللاە یۇلوندا ساواشئر، اؤلدۆرۆر وەیا اؤلدۆرۆلۆرلر. بو، آللاهئن تەوراتتا، اینجیلدە وە قورئاندا وردیگی گرچک سؤزدۆر. سؤزۆنۆ آللاەتان داحا ایی کیم توتابیلیر؟ اؤیلەیسە یاپتئغئنئز آلئشوریشتن دۇلایئ سیزە مۆژدەلر اۇلسون! بۆیۆک باشارئ ایشتە بودور.
- اۇنلار تەوبە أدن، آللاها قول اۇلان، ایشلرینی ایی یاپان، گزیپ گرچکلری گؤرن، رۆکوع أدن، سجدە أدن، ماعروفو (ایی ایشلری) ایستەین، مۆنکردن (کؤتۆ ایشلردن) ساقئندئران وە آللاهئن قۇیدوغو سئنئرلارئ اؤزنلە قۇرویانلاردئر. سن اۇ مۆمینلرە مۆژدە ور.
- بو نبینین وە مۆمینلرین، آلەولی آتشین آهالیسی اۇلدوقلارئ کندیلرینە آچئقچا بللی اۇلدوقتان سۇنرا مۆشریکلرین باغئشلانماسئنئ ایستەمە حاقلارئ یۇقتور. ایستەرسە اۇ مۆشریکلر أن یاقئنلارئ اۇلسون.
- ایبراهیمین باباسئنئن باغئشلانماسئنئ ایستەمەسی، سادەجەاۇنا وردیگی بیر سؤزدن دۇلایئ ایدی. فاقاط باباسئنئن آللاها دۆشمان اۇلدوغو کندیسینە آچئقچا بللی اۇلونجا اۇ ایشتن اوزاق دوردو. ایبراهیم چۇق ایچلی وە پک یوموشاق حویلویدو.
- آللاە، بیر تۇپلولوغو یۇلونا قابول أتتیکتن سۇنرا نەلردن ساقئناجاقلارئنئ اۇنلارا آچئق آچئق گؤسترمەدن اۇنلارئ آصلا ساپئق سایماز. شۆبهەسیز آللاە هر شەیی دائیما بیلندیر.
- گؤکلردە وە یردە تپم یتکیلر شۆبهەسیز آللاهئندئر. حایات ورن دە اؤلدۆرن دە اۇدور. آللاە ایلە آرانئزا گیرەجک نە بیر دۇستونوز نە دە یاردئمجئنئز واردئر.
- آللاە، بو نبی ایلە زۇر زاماندا اۇنا اویان موهاجیر وە أنصاردان قالبی قایماق اۆزرە اۇلان بیر بؤلۆگۆن تەوبەسینی (یانلئشئندان دؤنۆشۆنۆ) قابول أتتی. تەوبەلرینی قابول أتتی، چۆنکۆ اۇنلارا قارشئ پک شفقاتلی وە چۇق مرحامتلیدیر.
- آللاە، حاقلارئنداکی حۆکۆم گجیکتیریلن اۇ اۆچ کیشینین تەوبەسینی (یانلئشلارئندان دؤنۆشۆنۆ) دە قابول أتتی. بۆتۆن گنیشلیگینە راغمن یریۆزۆ اۇنلارا دار گلمیش، ایچلری اییجە دارالمئشتئ. آللاەتان قاچانئن تک سئغئناغئنئن یینە آللاە اۇلدوغونو دا آنلامئشلاردئ. تەوبە أتسینلر دییە آللاە اۇنلارا دؤنۆش یاپما فئرصاتئ وردی. شۆبهەسیز تەوبەلری (دؤنۆشلری) قابول أدن وە ایکرامئ بۇل اۇلان آللاەتئر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن وە اؤزۆ سؤزۆ دۇغرو کیشیلرلە بیرلیکتە اۇلون!
- مدینە حالقئنئن وە چەورەلریندەکی تاشرالئ عارابلارئن، آللاهئن ألچیسینین آرقاسئندان چکیلمە وە اۇنون جانئندان اؤنجە کندی جانلارئنئن دردینە دۆشمە حاقلارئ یۇقتور. چۆنکۆ آللاە یۇلوندا (ساواشا چئقتئقلارئ زامان) قارشئلاشاجاقلارئ بیر سوسوزلوق، آچلئق وە کافیرلری اؤفکەلندیرەجک هر آدئم وە دۆشماندان قازاناجاقلارئ هر شەی اۇنلار ایچین ایی بیر ایش اۇلاراق یازئلئر. آللاە، گۆزل داورانانلارئن اؤدۆلۆنۆ بۇشا چئقارمایاجاقتئر.
- آللاە اۇنلارا، یاپتئقلارئندان داحا گۆزلییلە قارشئلئق ورسین دییە کۆچۆک-بۆیۆک یاپتئقلارئ هر حارجاما وە آشئپ گچتیکلری هر وادی موطلاقا قایدا گچیریلمکتەدیر.
- شو دا وار کی مۆمینلرین تامامئنئن ساواشا چئقماسئ گرکمز. کشکە (آللاهئن ساواش أمرینی اویغولامالئ اۇلاراق گؤرۆپ) دینی قاوراماق وە گری دؤندۆکلریندە تۇپلوملارئنئ اویارماق ایچین، هر کسیمدن بیر گروپ ساواشا چئقسا! هم بؤیلەجە تۇپلوملارئ دا تدبیرلی وە دیققاتلی اۇلور.
- أی اینانئپ گۆوننلر! قارشئنئزا چئقان کافیرلرلە ساواشئن کی، سیزدە سارسئلماز بیر گۆچ اۇلدوغونو گؤرسۆنلر. بیلین کی آللاە، یانلئشلاردان ساقئنانلارلا برابردیر.
- بیر سورە ایندیریلینجە ایچلریندن: “ایشتە بو، حانگینیزین ایمانئنئ آرتئردئ کی!” دیەنلر اۇلور. آما (اۇ سورە) اینانانلارئن ایمانئنئ آرتئرئر. اۇنلار بونونلا موتلو اۇلورلار.
- قالبیندە حاستالئق اۇلانلارا گلینجە، اۇ سورە اۇنلارئن دا پیسلیکلرینە پیسلیک قاتار. اۇنلار کافیر اۇلاراق اؤلۆرلر.
- اۇنلار هر یئل بیر یا دا ایکی کرە آغئر بیر ایمتیحاندان گچیریلدیکلرینی گؤرمەدیلر می؟ سۇنرا نە تەوبە أدییۇرلار (یانلئشلارئندان دؤنۆیۇرلار)، نە دە بیلگیلرینی قوللانئیۇرلار.
- بیر سورە ایندیریلینجە بیربیرلرینە باقار: “سیزی بیری گؤرۆیۇر مو؟” دەر، سۇنرا دؤنۆپ گیدرلر. آللاە دا اۇنلارئن قالبلرینی دؤندۆرۆر؛ چۆنکۆ اۇنلار قاورامایان بیر تۇپلولوقتور.
- شوراسئ بیر گرچک کی سیزە ایچینیزدن بیر ألچی گلدی. سیزین سئقئنتئیا دۆشمەنیز اۇنا آغئر گلیر. اۇ، اۆستۆنۆزە تیترەر. مۆمینلرە قارشئ پک شفقاتلی وە پک مرحامتلیدیر.
- یۆز چەویرەجک اۇلورلارسا دە کی: “آللاە بانا یتر؛ اۇندان باشقا ایلاە یۇقتور. بن اۇنا گۆونیپ دایاندئم. بۆیۆک عارشئن صاحیبی اۇدور.”


text:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا،
(ناصر سورەسی؛ 1)
اِذَا جَٓاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَالْفَتْحُۙ
(أی موحاممد!) آللاهئن یاردئمئ گلیپ اۇ فتیح (مککەنین فتحی) گرچکلشتیگیندە،
(ناصر سورەسی؛ 2)
وَرَاَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ ف۪ي د۪ينِ اللّٰهِ اَفْوَاجًاۙ
اینسانلارئن بؤلۆک بؤلۆک آللاهئن دینینە گیردیکلرینی گؤرۆرسۆن.
(ناصر سورەسی؛ 3)
فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُۜ اِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا
اۇ زامان هر شەیی گۆزل یاپان راببینە /صاحیبینە یؤنل وە باغئشلانما دیلە! اۇ، تەوبەلری قابول أدر.
بو سورە، باغلانتئلئ آیتلرلە بیرلیکتە اۇقونونجا هم کیمسەنین گۆناەلارا قارشئ قۇرونمادئغئ هم دە تەوبەنین ناسئل وە نە زامان یاپئلاجاغئ قۇنوسوندا موحاممدین (ع) اؤرنک گؤستریلدیگی گؤرۆلۆر. یانلئشئ یاپان کیم اۇلورسا اۇلسون، یانلئشئندان دؤنۆپ کندینی دۆزلتمز، سبب اۇلدوغو کؤتۆ سۇنوچلارئ، ایمکانلارئ اؤلچۆسۆندە اییلشتیرمزسە تەوبە أتمیش اۇلماز.
چۇق سایغئن بیر کیشیلیگە صاحیب اۇلان موحاممد (ع) (قالم سورەسی؛ 4) مککەیە آللاە طارافئندان ألچی اۇلاراق گؤرەولندیریلدیگیندە (جومعا سورەسی؛ 2) یاپتئغئ قۇنوشمالار هرکسی شاشئرتتئ. (نجم سورەسی؛ 10-1) مککەنین آصئل اؤزللیگی، اۆممۆل قورا (أنعام سورەسی؛ 92) وە (شورا سورەسی؛ 7) یاعنی یرلشیم آلانلارئنئن آناسئ، دۆنیانئن آناکنتی اۇلماسئدئر. مککەلیلر داحا سۇنرا اۇنون، آللاهئن ألچیسی اۇلدوغونو کسین اۇلاراق آنلادئلار (یاسین سورەسی؛ 7) آما سؤیلەمەلرینین کندیلرینە ایعتیبار قایبەتتیرەجگیندن قۇرقاراق اۇنا قارشئ چئقتئلار (قاصاص سورەسی؛ 57) وە اۇندان قورتولمایا چالئشتئلار. باسقئلارئنئ اییجە آرتئردئقلارئ سئرادا شو آیتلر ایندی:
(أی موحاممد) سنی بو تۇپراقلاردان چئقارماق ایچین یریندن اۇیناتماق اۆزرەلر. چئقارئرلارسا سندن سۇنرا بورادا فاضلا قالامازلار. سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز ألچیلرە اویغولانان سۆننت بودور. بیزیم سۆننتیمیزدە بیر دگیشیکلیک بولامازسئن. (ایسرا سورەسی؛ 77-76)
سۆننت، آللاە تعالانئن ألچی گؤندردیگی تۇپلوملاردا اویغولادئغئ قانوندور. شو آیتلرلە، بو سۆننتین مککە مۆشریکلرینە دە اویغولاناجاغئ، اۇرانئن حاکیمیەتینین مۆسلۆمانلارا گچەجگی وە بونون گرچکلشەجگی تاریح بیلدیریلدی:
ألیف، لام، میم! رۇمالئلار ینیلدیلر. یریۆزۆنۆن أن چوقور یریندە (لوت گؤلۆ بؤلگەسیندە). اۇنلار، بو ینیلگینین آردئندان غالیب گلەجکلردیر. دۇقوز یئل ایچیندە! اؤنجە دە سۇنرا دا بۆتۆن یتکی آللاهئندئر. اۇ گۆن مۆمینلر سەوینەجکلردیر. آللاهئن یاردئمئیلا! آللاە ترجیح أتتیگینە یاردئم أدر. اۇ دائیما اۆستۆندۆر، ایکرامئ بۇلدور. بو، آللاهئن سؤزۆدۆر. آللاە سؤزۆندن دؤنمز. آما اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمز. (روم سورەسی؛ 6-1)
مدینەدە اینن شو آیت، اۇنا چۇق کؤتۆ داوراندئقلارئنئ بیلدیرمکتەدیر:
اۇ کافیرلر بیر زامانلار، سنی دوردورماق، اؤلدۆرمک یا دا سۆرگۆن أتمک ایچین اۇیون (توزاق) قورویۇرلاردئ. آللاە دا اۇیون قورویۇردو. أن ایی اۇیون قوروجو آللاەتئر. (أنفال سورەسی؛ 30)
بو طاوئرلار اۆزرینە نبیمیز مدینەیە هیجرت أدینجە هرکس پرسلر ایلە رۇمالئلار آراسئندا چئقاجاق ساواشا اۇداقلاندئ. قورەیش سورەسیندە بلیرتیلدیگی گیبی مککەلیلر یئلدا ایکی کرە تیجارت کروانئ چئقارئرلار؛ قئشئن یمن وە حابشیستانئ، یازئن دا فیلیسطین، سوریە، مئصئر وە عئراق بؤلگەلرینی ترجیح أدرلردی. مککە ایچین بۆیۆک اؤنم تاشئیان کروانلارئ سوریەدە ایکن، ساواش حابری دویولدو. مۆسلۆمانلار آللاهئن کندیلرینە کروانئ ورەرک یاردئمدا بولوناجاغئ اینانجئیلا کروانئن قۇناقلایاجاغئ بدیرە دۇغرو یۇلا چئقتئلار. آما بکلەمەدیکلری بیر آندا قارشئلارئنا مککە اۇردوسو چئقتئ.
بونو شو آیتتن اؤگرنییۇروز:
سیز وادینین (بدیرین) آلت طارافئندا، اۇنلار وادینین اۆست طارافئندا، کروان ایسە بیرآز آشاغئنئزدایدئ. سؤزلشسەیدینیز بؤیلە دنک گتیرەمزدینیز. آما آللاە، قارار وردیگی بیر ایشی گرچکلشتیرەجکتی. کندینی بیتیرنلر گرچگی گؤرەرک بیتسینلر، یاشایانلار دا گرچگی گؤرەرک یاشاسئنلار، دییە بؤیلە یاپتئ. آللاە ألبتتە دینلەین وە بیلندیر. (أنفال سورەسی؛ 42)


text:
ارمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی
ائرمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Armenian Soviet Socialist Republic, فارسجا: جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی، عربجه: الجمهورية الأرمينية السوفيتية الاشتراكية، فرانسهجه: République socialiste soviétique d'Arménie, آلمانجا: Armenische Sozialistische Sowjetrepublik, ایتالیاجا: Repubblica Socialista Sovietica Armena, روسجا: ApMяHckaя CoBeTckaя CoциaлиcTичeckaя Pecпyблиka) اورآسیادا بیر اسکی دؤولت. ائرمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی ۱۹۲۰ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۹۹۱ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
آمریکا عدلیه ناظیرلیگی، ویزا قاداغاسینین ایجرایه قویولماسی اوچون یوکسک محکمهیه مراجعت ائتد
ناظیرلیک سؤزچوسو ساراه ایسگور فلورز طرفیندن ائدیلن و آمریکان مئدیاسیندا ایشتیراک ائدن آچیقلامادا، سؤز موضوعسو باشقانلیق قرارنامهسینین تطبیق اولونماسی اوچون موضوعنون ان یوکسک محکمه مرجعی اولان یوکسک محکمهیه داشیندیغی ایفاده ائدیلدی.
آمریکا عدلیه ناظیرلیگی، اهالیسینین اکثریتی مسلمان 6 اؤلکه وطنداشلارینا گتیریلن آنجاق عالی محکمهسیندن دؤنن ویزا قاداغاسینین یئنیدن ایجرایه مینمهسی اوچون یوکسک محکمهیه مراجعت ائتدی.
ناظیرلیک سؤزچوسو ساراه ایسگور فلورز طرفیندن ائدیلن و آمریکان مئدیاسیندا ایشتیراک ائدن آچیقلامادا، سؤز موضوعسو باشقانلیق قرارنامهسینین تطبیق اولونماسی اوچون موضوعنون ان یوکسک محکمه مرجعی اولان یوکسک محکمهیه داشیندیغی ایفاده ائدیلدی.
فلورز آچیقلاماسیندا،
"یوکسک محکمهدن بو اهمیتلی ادعایا باخماسینی طلب ائتدیک. باشقان ترامپین باشقانلیق قرارنامهسینین، میلتی تهلوکهسیز ساخلاماق و جمعیتیمیزی تروریزمدن قوروماق معناسیندا اؤز قانونی مسئولیت مرزلری اوچون اولدوغونا اعتمادیم تامدیر." ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
سؤز موضوعسو شکایت ایله باغلی پروسه داوام ائدرکن، آمریکان تولوموندا، سیاحت قاداغاسینین تطبیق اویغولانمایاجاغی موضوعسو دا مذاکیره ائدیلیر.
بعضی حوقوقچولار، "عالی محکمه یئکون قرارینی وئرنه قدر قاداغان تطبیق اولونا بیلمز." فیکیرینی مدافعه ائدیر.
کیمی حوقوقچولار ایسه، 9 عضوو اولان یوکسک محکمهنین 5 حاکمین تصدیق وئرمسیله، داوا داوام ائدرکن قاداغانین تطبیق اولونا فیکرینی منیمسییر.
دونالد ترامپین 27 ژانویهده ایمضالادیغی ایلک ویزا دوزنلمهسی واشینگتون ایالتیندکی بیر فدرال حاکم طرفیندن ایجرا ائتمهسی دایاندیریلیب، سان فرانسیسکوداکی 9. بؤلگهسل عالی محکمهسی ده حاکمین قراری لئهینه قرار وئرمیشدی.
6 مارسدا ترامپین ایمضالادیغی و 16 مارسدا حیاتا کئچمهسی پلانلاشدیریلان ایکینجی ویزا دوززنلمهسی ده، هاوایی و مریلنددکی ایکی فدرال حاکم طرفیندن "دینی آیری-سئچکیلیک" ائتدیگی سببیله تاخیره سالینمیش، ترامپ ایسه موضوعنو قانونا تعقیب ائدهجکلرینی و لازیم اولسا عالی محکمه "یه قدر گئدهجکلرینی آچیقلامیشدی.
آمریکا عدلیه ناظیرلیگی، ایکینجی ویزا دوزنلمسیله علاقهدار قراری ویرجینیا ایالتیندکی عالی محکمهسی 4. دایرهسینه آپارمیشدی.
ترامپین ایکینجی ویزا دوزنلمهسی، اهالیسینین اکثریتی مسلمان سوریه، ایران، لیبی، سودان، سومالی و یمن وطنداشلارینا 3 آی عرضینده یئنی ویزا قاداغانی گتیریر، آمریکانین قاچقین پروقرامینی ایسه 4 آیلیغینا تاخیره آلیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
جو بایدن اوکراینالی همکاری ولودیمیر زلنسکی ایله تلفون دانیشیغی آپاریب
امریکا پرزیدنتی جو بایدن اوکراینایا لازیم اولان مدتده کؤمک ائتمهیه داوام ائدجگی وعدینی وئریب.


text:
ایروان قالاسینین ایشغالی
ایروان قالاسینین ایشغالی (اینگیلیسجه: Capture of Erivan) قاجارلار و روسیه ایمپیراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸)نین بیر قیسمیدیر. ایروان و قاجارلار و ائرمنیستان یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو روسیه غلبهسیله بیتمیشدیر
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Capture of Erivan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایروان قالاسینین ایشغالی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قومار
قۇمار — اوْینایانا قازانج و یا ضرر گتیرن هر جور شانس اوْیونو، پول یا دا مادی دَیَری اوْلان بیر شئی یاتیردیلاراق اوْینانان، قارشیلیغیندا قازانانا مادی گلیری اوْلان اوْیونلارا وئریلن عۆمومی آد.
اینسان جمعیتلرینین ایلک زامانلاریندان بۇ یانا مؤوجود اوْلان قۇمار چوْخ دییشیک اۆصوللارلا رئاللاشدیریلا بیلر.
قۇمار، حاقسیز یئره باشقاسینین مالینی گؤتورمک، بیله-بیله اوْرتاق شکیلده اوْغورلوق ائتمکدیر. قۇمار، اجتماعی بیر فلاکتدیر. قۇماردا ایتیریلن پولدا اۇشاقلارین، کاسیبلارین حاقی واردیر. قازانیلان پول دا قانونی دییل. قۇمار یاییلدیقجا اجتماعی ضررلر آرتار. قۇمار عائله حیاتیندا نیظامسیزلیقلارا، آنلاشیلمازلیقلارا، لاقیدلیکلره سبب اوْلار. چوْخ زامان ایلهنجهلی واخت کئچیرمک اۆچون سئچیلن قۇمار چوْخ ضررلی بیر اوْیوندور. بۇنا گؤره عائیلهلر داغیلیر و حتی جینایتلر باش وئریر.
ایسلام نظریندن قۇمار[دَییشدیر]
ایسلامدا قۇمار اوْیناماق بیرمعنالی شکیلده حرام حساب اوْلونور. بئله کی قورانی-کریمده شراب، بوتلر اۆچون ("انساب"، یعنی کعبه اطرافیندا دوزولموش داشلار.)[۱] کسیلن هئیانلار و فال اوْخلاری ایله یاناشی قۇمارین دا اینسانلار آراسیندا اداوت، کین-کودورت یاراتماسینا سسب اوْلماسی قئید اوْلونور: "ای ایمان گتیرنلر! شراب دا (ایچکی ده)، قۇمار دا، بوتلر ده، فال اوْخلاری دا شیطان عملیندن اوْلان مۇردار بیر شئیدیر. بۇنلاردان چکینین کی، بلکه، نجات تاپاسینیز! شوبههسیز کی، شیطان ایچکی و قۇمارلا آرانیزا اداوت و کین سالماقدان و ناماز قیلماقدان آییرماق ایستر. آرتیق بۇ ایشه سوْن قویاجاقسینیزمی؟"[۲] بۇ حاقدا آیه نازیل اوْلدوقدا پیغمبردن قۇمار، انساب و ازلام بارهده سوروشولدوقدا جواب وئریر کی، "میسیر" (قۇمار) حتی تاختا نرد و جویز دا اوْلسا، اۇدولوب-اۇدوزولان هر بیر شئی، "ازلام" (فال اوْخلاری) ایسه اوْنلارین واسطهسیله پوشک آتدیقلاری اوْخلاردیر.
ایمام صادق اۇشاقلارین اۇدوب-اۇدوزماقلا قازاندیقلاری گیردهکانی حرام اوْلماسینی قئید ائدهرک، اوْنو یئمهیین قاداغان اوْلوندوغونو قئید ائتمیشدیر.


text:
آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده مطبوعات
آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده مطبوعات
آذربایجان مطبوعاتی تاریخینده ۱۹۱۸–۲۰ ایللر بوتون اوّلکی دؤورلره نیسبتاً ان یوکسک اینکیشاف مرحلهسیدیر. بو دؤورون مطبوعاتی هم کئیفیت، هم ده کمیت باخیمیندان میلّی مدنیتین موهوم ترکیب حیصهسی کیمی آذربایجان حیاتینین جانلی سالنامهسینه چئوریلدی. ایکی ایل ایچریسینده اؤلکه ده ۱۰۰-ه یاخین آددا قزئت و درگی چیخمیشدیر. جومهوریت دؤورو مطبوعاتینین سجیهوی خوصوصیتی تکجه اونون سای گؤستریجیسینده دئییل، هر شئیدن اول ایدئیا-مضمون زنگینلیگینده ایدی.
ایدئیا ایستیقامتی
۱۹۱۸–۲۰ ایللر مطبوعاتین ایدئیا ایسیتیقامتی باخیمیندان تخمیناً آشاغیداکی کیمی قروپلاشدیرماق اولار: آذربایجان خالق جومهوریتی ایدئیالارینی تبلیغ ائدن میلّی مطبوعات، جومهوریت حؤکومتینه موخالیفتده اولان بولشویک مطبوعاتی، بولشویک مطبوعاتی ایله موخالیفتده اولان اسار-منشویک مطبوعاتی، ارمنیلرین آذربایجانا قارشی اراضی ایدیعالارینا حاق قازاندیرماق اوچون جانفشانلیق ائدن ارمنی-داشناک مطبوعاتی، اؤزونو بیطرف آدلاندیران و هئچ بیر سیاسی پارتیایا منسوب اولمایان اینفورماتیک قزئتلر، درگیلر. لاکین اونلارین ایچریسینده داها رئال حیات قووّهسینه و گئنیش اوخوجو آودیتوریاسینا مالیک اولانی آذربایجان خالق جومهوریتینین ایدئیالارینی تبلیغ ائدن و دستکلهین مطبوعات ایدی.[1]
جومهوریت حؤکومتی دؤورونده باکی، گنجه، شوشا، تیفلیس، ایروان و دیگر مدنی-اینضیباطی مرکزلرده چیخان مطبوعات نومونهلری تکجه آذربایجان-تورک دیلینده دئییل، روس، گورجو، ارمنی، لهیستان، فارس، آلمان و غئیری دیللرده ده نشر ائدیلیردی.
یارادیلماسی
آذربایجان خالق جومهوریتینین بوتون دیگر ایجتیماعی-سیاسی قوروملاری کیمی اونون دؤوری مطبوعاتی دا بیردن-بیره یارانمامیشدی. هله ۱۹. عصرین ۱-جی یاریسیندا آذربایجاندا میلّی و عومومبشری ایدئاللارین مفکورهچیلری و تبلیغاتچیلاری اولموش عباسقولو آغا باکیخانوف و میرزا فتعلی آخوندزاده کیمی یازیچی، موتفکّیر و ایجتیماعی خادیملر ترقّینین باشلیجا یولونو، میلّی ایستیقلالین طنطنهسینی دؤوری مطبوعات نشر ائتمکده معنوی و اخلاقی قوروملاری اینکیشاف ائتدیرمکده گؤروردولر. بو یولون داوامچیسی اولان حسن بیگ زردابی اؤز بؤیوک سلفلرینین آرزولارینی یئرینه یئتیرمیش، ۱۸۷۵ ایلده " اکینچی " قزئتینین تیمثالیندا ایلک میلّی مطبوعاتی یاراتمیشدیر. "اکینچی" قزئتینین میلّی معاریفچیلیک عنعنهلرینین داوامی اولاراق، ۱۹. عصرین سونلاریندا تیفلیسده جلالالدین و سید اونسیزاده قارداشلارینین " ضیا " (۱۸۷۹–۸۰)، " ضیا-قافقازیه " (۱۸۸۰–۸۴) و " کشکول " (۱۸۸۳–۹۱)، ۲۰. عصرین ایلک ایللرینده ایسه محمد آغا شاهتاختلینین " شرق-روس " (۱۹۰۳–۰۵) قزئتلری مئیدانا چیخمیشدیر. روسیهده ۱۹۰۵ ایل اینقیلابیندان سونرا علی بیگ حسینزاده و احمد بیگ آغایئفین " حیات " (۱۹۰۵–۰۶) درگیسی میلّی ایدئاللاری یئنی تاریخی مرحله ده داوام ائتدیرمیشدیر.
جومهوریته گلن یولدا آذربایجان مطبوعاتینین اینکیشافیندا " ملا نصرالدین" -ین تبلیغ ائتدیگی درین دموکراتیزم و آزالیق ایدئیالاری امپیریالیزمین موستملکهچیلیک سیاستینه، گئریلیگه، مؤوهوماتا، جهالته، خورافاتا قارشی موباریزه ده معاریف و مدنیتین ترقّیسینده موهوم رول اوینادی. بئلهلیکله، ۱۹. عصرین سونلاری — ۲۰. عصرین اوّللرینین بوتون بو دؤوری مطبوعات نومونهلری آذربایجاندا میلّی-ایجتیماعی فیکرین، آزادلیق ایدئیالارینین اویانیشیندا موستثنا اهمیت کسب ائتمیشدیر.
آذربایجان و عومومتورک میلّی مفکورهسینین فورمالاشماسیندا و اینکیشافیندا موهوم رول اوینایان حسن بیگ زردابی، علیمردان بیگ توپچوباشوف، اسماعیل بیگ قاسپرالی و دیگرلری میلّی مطبوعاتین ترقّیسینه ده گوجلو تاثیر گؤستردیلر.
اسماعیل بیگ قاسپرالی، حسن بیگ زردابی و علیمردان بیگ توپچوباشوف. باکی، ۱۸۹۴
مطبوعات حاقیندا نیظامنامه
آذربایجان حؤکومتی و پارلمانی مطبوعاتین و نشریاتلارین ایشینی دؤورون طلبلری سویّهسینده قورماق اوچون بیر سیرا قرارلار قبول ائتمیشدیر. پارلمانین ۱۹۱۹-جو ایل ۳۰ اوکتوبر تاریخلی قراری ایله قبول ائتدیگی " مطبوعات حاقیندا نیظامنامه " ده گؤستریلیر کی، " مطبوعات، لیتوقرافیو بونا بنزر موسیسهلرین آچیلماسی اوچون هابئله چاپ محصولونون نشری و ساتیلماسی اوچون حؤکومت ایدارهلرینین هئچ بیر ایجازهسی طلب اولونمور " . دؤوری نشرلرین تأسیس اولونماسی اوچون آنجاق اؤز مقصدلری باره ده مطبوعات ایشلری اوزره باش موفتتیشه عریضه تقدیم ائدیلمهسی کیفایت ایدی. نیظامنامهیه اساساً، مطبوعات اورقانی آنجاق قووّهده اولان قانونلاری پوزوب جینایت تؤرتدیکده محکمهنین قراری ایله مسئولیته جلب ائدیله بیلردی. جومهوریت حؤکومتی مطبوعات آزادلیغینی میلّی شوعورون، میلّی مدنیتین اینکیشافی اوچون موهوم شرطلردن بیری حساب ائدیردی. معلومدور کی، آذربایجان خالق جومهوریتی یارانانا قدر تزار روسیهسی ترکیبینده اولان آذربایجاندا مطبوعات آزادلیغی یوخ ایدی. آنا دیلینده یازیب اوخوماق بؤیوک مانعهلرله قارشیلاشیر، قزئت و درگیلر جیدی سانسورا معروض قالیردی. تزاریزمین آذربایجان خالقینی اوزون مودت میلّی موستملکه اسارتینده ساخلاماسی میلّی شوعورون، میلّی مدنیتین اینکیشافینا آغیر ضربه وورموشدو. آذربایجان خالق جومهوریتی حؤکومتینین ۱۹۱۸-جی ایل ۹ نووامبر تاریخلی سرانجامی ایله مطبوعات و کوتلوی اینفورماسیونواسیطهلرینین مضمونو، نشری و یاییلماسی اوزرینده دؤولت نظارتی لغو اولونموشدور.
آذربایجانین ۱۹۱۸–۲۰ ایللرده کی دؤوری مطبوعاتی اهالینین موختلیف زومرهلرینین ماراقلارینی عکس ائتدیریردی. بئله کی، گنجلره مخصوص " گنجلر یوردو " ، طلبه و موعلیملره عایید " افکار-موتعلیمین " ، علم و اینجه صنعت خادیملرینین " مدنیت " کیمی قزئت ودرگیلر نشر اولونوردو. اونلارین صحیفهلرینده میلّی دیرچلیش نامینه تحصیل، علم، معاریف و مدنیتین اینکیشافینا، میلّی روحلو یئنی نسلین یئتیشدیریلمهسینه، عئینی زاماندا اؤلکهده باش وئرن ایجتیماعی-ایقتیصادی، سیاسی حادیثهلره دایر مقالهلر درج اولونوردو.
۱۹۱۹-جو ایل مارسین ۱۱-ده نشره باشلایان " اؤوراق-نفیسه " درگیسی آذربایجان مطبوعاتی تاریخینده ادبیات و اینجه صنعتدن بحث ائدن ایلک دؤوری مطبوعات اورقانی ایدی. ۱۹۱۹-جو ایلین مارس-آقوست آیلاریندا باکیدا جمعی ۶ نؤمرهسی نشر ائدیلمیش همین درگینین رداکتورو علیعباس مذنب، ناشیری بستهکار ذولفقار بیگ حاجیبیگلی، رسامی عظیم عظیمزاده ایدی. درگینین صحیفهلرینده فیریدون بیگ کؤچرلی، عبدالله شایق، جامو بیگ جبرائیل بیگلی، ذولفقار حاجیبیگلی، علیعباس مذنب ، امین عابد، محمد هادی و باشقا مؤلیفلر چیخیش ائدیردیلر. درگیده موسیقی، تئاتر، معمارلیق آبیدهلری حاقیندا مقالهلر و فوتوشکیللر درج اولونور، آکتیورلارین حیاتی و صحنه فعالیت باره ده یازیلار وئریلیردی. ارمنیلرین آذربایجانلیلارا قارشی تؤرتدیکلری سویقیریمینا، قانلی داشناک ایرتیجاسینا دایر یازیلار دا توپلودا گئنیش یئر توتوردو. " اؤوراق-نفیسه " ده میلّی اؤزونودرکین، میلّی روحون آشیلانماسی، تورکلشمک، ایسلاملاشماق، موعاصیرلشمک ایدئیالارینین تبلیغی مسلهلری بؤیوک اهمیت کسب ائدیردی. درگینین ۵-جی ساییندا یازیلدیغینا گؤره، " اؤوراق-نفیسه " کاغیذ قیتلیغی اوزوندن باغلانمیشدیر.
آخج دؤورونده مطبوعات اورقانلاری
آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده آشاغیداکی میلّی ایستیقلال ایدئیالی مطبوعات اورقانلاری نشر اولونموشدور:
- زنبور قزئتینین ایلک نؤمرهسی
- " ایستیقلال " (۱۹۱۸–۲۰)،
- " آذربایجان " (۱۹۱۸–۲۰)،
- " اؤوراق-نفیسه " (۱۹۱۹)،
- " موسلمانلیق " (۱۹۱۷–۱۹)،
- " قورتولوش " (۱۹۲۰)،
- " گنجلر یوردو " (۱۹۱۸)،
- " شئیپور " (۱۹۱۸–۱۹)،
- " زنبور (درگی) " (۱۹۱۹)
و ب...
ایقبال قزئتی
آذربایجان خالق جومهوریتی مطبوعاتینین حقیقی سلفلری ۱۹۱۱-جی ایلدن سونرا مئیدانا گلمیشدیلر. هله ۱۹۱۲-جی ایل مارسین ۶-دا بیر قروپ ضیالی باکیدا اوروجوف قارداشلارینین مطبعهسینده گلهجک خالق جومهوریتینین ایجتیماعی-سیاسی مراملارینی ایلک دفعه کونسپسیون شکلینده تبلیغ ائدن " ایقبال " (۱۹۱۲–۱۵) گونده لیک قزئتینین نشرینه باشلامیشدیلار. ۱۹۱۵-جی ایل آوریلین ۲۷-نه کیمی داوام ائدن ۹۲۳ سایی چیخمیش بو قزئتی موختلیف واختلاردا صنعتالله عینالهیئف (ابراهیموف)، سید حسین صادق (کاظماوغلو)، محمد امین رسولزاده و م.ه.عبدالعزیززاده رداکته ائتمیشدلر. " ایقبال " قزئتینین فعالیتینده آذربایجان میلّی فیکرینین علیعباس مذنب، اوزئییر حاجیبیگلی، علی رازی، صمد منصور، علیپاشا صبور، حسین جاوید و ب. گؤرکملی خادیملری یاخیندان ایشتیراک ائتمیشدیر.
دیریلیک درگیسی
۱۹۱۴-جو ایل اوکتوبرون ۱۵-ده ع.مذنبین رداکتورلوغو ایله دیگر بیر میلّی مطبوعات نومونهسی — "دیریلیک" درگیسی نشره باشلاییر. بورادا ع.مذنبین و محمد امین رسولزادهنین آذربایجان خالقینی اؤزونودرکه حاضیرلایان پوئتیک و پوبلیسیست اثرلری درج ائدیلمیشدیر.
آچیق سؤز قزئتی
۱۹۱۵-جی ایل اوکتوبرون ۲-ده باکیدا ایلک دفعه اولاراق میلّی پروقراملی " آچیق سؤز " قزئتینین نشرینه باشلانیر. " آچیق سؤز " اصلینده غئیر-قانونی شکیلده فعالیت گؤسترن " موساوات " پارتیسینین اورقانی ایدی. بو قزئتین ده رهبرلری و یازارلاری " ایقبال " و " دیریلیک " قزئتلرینین اساس مؤلیف لری ایدیلر. " آچیق سؤز " قزئتی عیسی بیگ آشوربیگوفون کئچمیش " کاسپی " مطبعهسینده، محمدعلی رسولزادهنین مودیرلیگی و محمد امین رسول زادهنین رداکتورلوغو ایله چیخیردی. " آچیق سؤز " قزئتی آذربایجانین ایجتیماعی-سیاسی فیکیر تاریخینده، ایلک دفعه اولاراق، خالقین ایستیقلال اوغروندا گلهجک موباریزه کونسپسیونو اولان " تورکلشمک، ایسلاملاشماق، موعاصیرلشمک " شوعارینی آچیق شکیلده تبلیغ ائدیردی. " آچیق سؤز "-ون صحیفهلرینده ۲۰. عصر آذربایجان میلّی فیکرینین ان گؤرکملی خادیملری — سید حسین، نریمان نریمانوف، اوزئییر حاجیبیگلی، عمر فایق نعمانزاده، حسن بیگ آغایئف، حسین جاوید، احمد جواد،عبدالله شایق، علیعباس مذنب، گنج شاعیر و دراماتورقلار — جعفر جبارلی و میرزه بالا محمدزاده چیخیش ائدیردیلر. " آچیق سؤز " جومهوریت دؤورو عرفهسینده آذربایجان حیاتینین موهوم ایجتیماعی-سیاسی حادیثهلرینین جانلی سالنامهسی ایدی. بو قزئت خوصوصیله روسیهده ۱۹۱۷-جی ایل اینقیلابی دؤورونده آذربایجان خالقینین میلّی موستقیللیگی یولوندا باشلیجا مانعهلر اولان روس-بولشویک و ارمنی-داشناک ایرتیجاسینا قارشی فیکیر موباریزهسینین باشیندا دوروردو. محمد امین رسول زاده " آچیق سؤز "-ون ایلک ساییندا درج اولونموش پروقرام مقالهسینده یازیردی: " 'موتّحید بیر روح و موشترک بیر غایهیه مالیک اولمایان میلتلرله یئنی اساسلار اوزرینده قورولاجاق حیات حسابلاشمایاجاق و بؤیله بیر سیلاحدان محروم قالان جاماعاتلار کیمسهیه سؤز ائشیتدیرمهیهجکلر' " ( " آچیق سؤز " ، ۱۹۱۵، ۲ اوکتوبر).
بو دؤورون " ایقبال " ، " دیریلیک " ، " تکامول " ، " آچیق سؤز " ، " ایستیقلال " و س. مطبوعات اورقانلاری آذربایجانین مدنی حیاتینا بؤیوک تاثیر گؤستریر، خالقی میلّی مدنیته، میلّی شوعورا یییهلنمگه چاغیریر، بئلهلیکله میلّی مفکورهنین فورمالاشماسینا عوض سیز یاردیم ائدیردیلر. میلّی-سیاسی بیرلیگه چاغیریش آذربایجان خالق جومهوریتینین یارانماسی عرفهسینده بوتون آذربایجان میلّی مطبوعاتینین باشلیجا شوعارینا چئوریلدی. صنعتالله عیناللهیئف " آچیق سؤز " قزئتینین ۱۹۱۵-جی ایل ۱۵ مارس تاریخلی ساییندا باکیدا یاخینلاشماقدا اولان روس-بولشویک و ارمنی-داشناک تجاووزو باره ده یازیردی: "باش کسیلدیکده ساققاللا برابر گئدهجکدیر" .
موساوات و ایستیقلال قزئتلری
" موساوات " پارتیسینین آذربایجان خالقینی میلّی موباریزهلره حاضیرلاماق اوچون ۱۹۱۷-جی ایل ژوئیهنین ۱۰-دا " موساوات " آدلی قزئتین نشرینه باشلادی. جمعی ۶ سایی ایشیق اوزو گؤرموش بو قزئت سیاسی پروقرامیندا دَییشیکلیک ائدیلهرک " میلّی موختاریت " طلبی " میلّی موستقیللیک "له عوض اولوندوقدا " موساوات " قزئتینین نشری دایاندیریلیر و ۱۹۱۸-جی ایل فوریهنین ۴-دن " تورک عدم-مرکزیت "موساوات" فیرقهسینین نشر-افکاری " باشلیغی ایله " ایستیقلال " قزئتی چیخماغا باشلاییر.
۱۹۱۸-جی ایلین اوللرینده آذربایجاندا سیاسی حاکیمیت اوغروندا موباریزه اؤزونون ان یوکسک حدّینه چاتیر. روس-بولشویک و ارمنی-داشناک ایرتیجاسی " موساوات "ین حاکیمیته گلمهسینه مانع اولماق اوچون دریدن-قابیقدان چیخیر، اؤلکهده هرج-مرجلیک، فیتنه-فسادلار، سویقیریملاری تؤرتمگه باشلاییر. ۱۹۱۸-جی ایل مارسین ۳۱-ده باکیدا، هابئله آذربایجانین موختلیف بؤلگهلرینده ارمنی-داشناک و روس-بولشویکلری قاراگوروهچولاری طرفیندن تورک موسلمان اهالییه قارشی تؤرهدیلن کوتلوی سویقیریملاری بو دؤور آذربایجان میلّی مطبوعاتنین باشلیجا مؤوضوسو ایدی. میلّی مطبوعاتین شوعورلاری اویاتماق فعالیتی، آپاردیغی معاریفچیلیک تبلیغاتی یاخینلاشماقدا اولان دؤشمن تخریباتلارینین ایفشاسیندا بؤیوک رول اویناییردی. " ایستیقلال " قزئتینین مرامی اونون باشلیغیندا وئریلن مشهور اپیقرافدا آیدین ایفاده ائدیلیردی:
میلت یولودور، حاق یولودور توتدوغوموز یول.
ائی حاق! یاشا، ائی سئوگیلی میلت، یاشا وار اول!
" ایستیقلال "دا احمد جواد، میرزه بالا محمدزاده، سید حسین، عبدالله شایق، حسین میرزا جمالوف، فرهاد آغازاده، علی یوسف، خلیل ابراهیم و باشقا مؤلیفلر چیخیش ائدیردیلر. بئلهلیکله، یئنی دؤورده آذربایجان خالقینین اؤزونودرکینده عباسقولو آغا باکیخانوف و میرزه فتعلی آخوندزادهدن باشلامیش، میرزه جلیل و میرزه علی اکبر صابره قدر یارادیجی ضیالیلار بؤیوک رول اوینامیشلار. آرتیق جومهوریت قورولارکن میلت اؤزونو، سویکؤکونو، گؤرکملی آداملارینی تانیییر، میلّی ایدارهچیلیگی، میلّی مفکورهنین تظاهورو کیمی قبول ائدیردی.
آذربایجاندا میلّی ایستیقلال اعلان ائدیلدیکدن سونرا میلّی مطبوعاتین قارشیسیندا یئنی وظیفهلر دوردو. اساس وظیفه خالق جومهوریتینین قورونوب ساخلانماسیندا داخیلی و خاریجی تهلوکهلره قارشی ایدئولوژی موباریزه آپارماقدان عیبارت ایدی. یئنی تاریخی وظیفهلری حیاتا کئچیرمک اوچون آذربایجان خالق جومهوریتی ۱۹۱۸-جی ایلین آوریلدن "آذربایجان " قزئتینی نشر ائتمگه باشلادی. قزئتین موختلیف واختلاردا رداکتورلاری جئیهون بیگ حاجیبیگلی، شفیع بیگ رستمبیگلی، اوزئییر بیگ حاجیبیگلی و خلیل ابراهیم اولموشلار.
آذربایجان قزئتی
آذربایجان خالق جومهوریتینین رسمی اورقانی اولان " آذربایجان " قزئتینین باشلیجا مرامی یئنیجه قورولموش میلّی حؤکومتی مودافیعه ائتمک ایدی. جومهوریتین بوتون سیاسی-ایجتیماعی، ایقتیصادی و مدنی تأسیساتلارینین تاریخی منظرهسی بو قزئتده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. " آذربایجان "ین ایلک ۴ سایی گنجه ده چیخمیش، سونرالار ایسه باکیدا آذربایجان و روس دیللرینده نشر اولونموشدور. دؤرد صحیفهلیک قزئتین ایکی صحیفهسی آذربایجان، ایکی صحیفهسی ایسه روس دیلینده بوراخیلمیشدیر. قزئتین ایلک نؤمرهسینده باکینین آزاد ائدیلمهسی (۱۹۱۸، ۱۵ سپتامبر) ایله باغلی خبرلر، محمد هادینین تورک عسگرینین شوجاعتینی وصف ائدن " تورک نغمهسی " شعری ده درج ائدیلمیشدیر.
" آذربایجان " قزئتینین سپتامبرین ۱۹-دا روس دیلینده چاپدان چیخمیش ساییندا شفیع بیگ رستمبیگلی " دوشونمک واختیدیر " مقالهسینده " داشناکسیون " پارتیسینین آذربایجان خالقینا قارشی دوشمنچیلیک سیاستینی ایفشا ائدیر و ارمنیلره خبردارلیقلا یازیردی: " …هله نه قدر کی گئج دئییل، ارمنی خالقی اؤز قونشولاری ایله صمیمی و مهریبان یاشاماق یولونا قدم قویسون. باشقا یول اونلار اوچون دایم فلاکتلی اولاجاقدیر " .
پاریس صولح کونفرانسیندا (۱۹۱۹–۲۰) ایشتیراک ائتمک اوچون آذربایجان جومهوریتی نوماینده هئیتینین ترکیبینه موشاویر قیسمینده " آذربایجان " قزئتینین رداکتورو جئیهون بیگ حاجی بیگلی ده داخیل ائدیلمیشدیر.
آذربایجان خالق جومهوریتی حؤکومتینین قرار، سرانجام، فرمان و دیگر نورماتیک سندلرینین خوصوصی نشرلرده وئریلمهسی " آذربایجان " قزئتینین صحیفهلرینده داها چوخ نظری مقالهلرین، آذربایجانا همچنین دونیا و بؤلگه اؤلکهلرینه عایید خبرلرین، اوخوجولاری ماراقلاندیران باشقا یازیلارین درج ائدیلمهسینه ایمکان یارادیردی.
آذربایجان خالق جومهوریتی میلّی شوراسینین خوصوصیله اونون آذربایجان پارلمانینین چاغیریلماسی ساحهسینده کی فعالیتی " آذربایجان " قزئتینین صحیفهلرینده گئنیش عکس اولونموشدور. آذربایجان پارلمانینین ۱۹۱۸-جی ایل دسامبرین ۷-ده ایشه باشلادیقدان سونرا ایسه قزئت اونون فعالیتینی داها گئنیش ایشیقلاندیرمیش، پارلمانین موهوم ایجلاسلاریندا ایستنوقرافیک حساباتلاری " آذربایجان مجلیس-معبوسانیندا " روبریکاسی آلتیندا درج ائتمیشدیر. بوندان باشقا، قزئتده " رسمی خبرلر " ، " تلقراف خبرلری " ، " روسیهده " ، " ارمنیستاندا " ، " گورجوستاندا " ، " تورکیه ده " ، " ایروان موسلمانلارینین حالی " ، " تئاتر و موسیقی " و س. کیمی دایمی روبریکالار دا وار ایدی.
محمد امین رسولزاده، اوزئییر بیگ حاجیبیگلی، خلیل ابراهیم، فرهاد آغازاده، حاجی ابراهیم قاسموف، محمد آغا شاهتاختلی، عادل خان ضیادخانوف، علیعباس مذنب، شفیقه افندیزاده، ایستانبولدا تحصیل آلان امین عابد و ب. " آذربایجان " قزئتینین صحیفه لرینده درج اولونان مقاله لری، اثرلری آذربایجان تاریخینین، مدنیتینین، معاریفینین اینکیشافینا، میلّی شوعورون اویانماسینا، میلّی اؤزونودرکین تشکّولونه یاردیم ائتمیش آذربایجانچیلیق، ایستیقلالچیلیق، تورکچولوک، ایسلامچیلیق، موعاصیرلیک مفکورهسینین تبلیغینده موهوم رول اوینامیشدیر. قزئت صحیفهلرینده محمد هادی، احمد جواد، سید حسین، جعفر جبارلی، یوسف وزیر چمنزمینلی و ب. وطنپرور، یوردسئور شاعیر و ادیبلرین میلّی موستقیللیک حیسلری آشیلایان، " وطن قایغیسی و میلت دویغوسونو هر شئیدن اوستون توتماغا " چاغیران اثرلرینه گئنیش یئر وئریلیردی. آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده میلّی ایدئولوژینین تشکّولونده و اینکیشافیندا اوزئییر بیگ حاجیبیگلینین بؤیوک خیدمتی اولموشدور. ایجتیماعی-سیاسی حیاتدا گئدن پروسهلرین فعال ایشتیراکچیسی اولان پئشهکار ژورنالیست کیمی او دؤوری مطبوعاتدا میلّی مدنیتیمیزین بو و یا دیگر ساحهلرینه دایر مقالهلرله چیخیش ائتمیش، میلّی آزادلیق و ایستیقلالچیلیق کونسپسیونونو یارادیجیلیغینین باشلیجا مرامی سایمیشدیر.
او.حاجیبیگلی اؤز یازیلاریندا ارمنی-داشناک قولدورلارینین آذربایجانلیلارا قارشی تؤرتدیکلری سویقیریملارینین، قاراباغ ارمنیلرینین آذربایجان حؤکومتینه تابع اولماق ایستهمهمهلرینین سیاسی ماهیتینی آچیر، بوتون بونلارین اصل سببکاری اولان روس-بولشویک-داشناک قووّهلرینی ایفشا ائدیردی.
قزئت آذربایجان خالق جومهوریتینین دؤولت، ایجتیماعی-سیاسی، ایقتیصادی و مدنی حیاتینی گئنیش عکس ائتدیریردی. آذربایجانین ۱۹۱۸–۲۰ ایللر تاریخینین اؤیره نیلمهسینده بو قزئتین موستثنا اهمیتی واردیر.
قورتولوش درگیسی
ایلک نؤمرهسی ۱۹۲۰-جی ایلین اولینده چیخمیش " قورتولوش " درگیسی ده ادبی-مدنی ساحهده خئیلی ایش گؤرموش، آذربایجان خالقینین میلّی مدنیتینین تبلیغینه چالیمیشدیر. وطنپرور و میلّیتچی ضیالیلاردان عبدالله شایق، حسین جاوید، سلمان ممتاز، فیضالله ساجد، علی یوسف، عبدالرحمان داعی و باشقالاری توپلودا امکداشلیق ائتمیشلر.
۱۹۱۸–۲۰ ایللرده آذربایجان خالق جومهوریتی حؤکومتینه موخالیفتده اولان مطبوعات ایچریسینده ان فعالی و گوجلوسو بولشویک مطبوعاتی ایدی. بو مطبوعات همین ایللرده شیمالی آذربایجانین سووئت روسیهسی ترکیبینه قاتیلماسی اوغروندا موباریزه آپاریردی. روسیهدن تکجه ایدئولوژی دئییل، هم ده مادّی-تکنیکی جهتدن یاردیم آلان آذربایجان بولشویکلری گئنیش مطبوعات شبکهسی یاراتماغا نایل اولموشدولار. بولشویکلر ۱۹۱۷–۲۰ ایللرده آذربایجاندا قیرخدان آرتیق آددا قزئت و درگی چیخارمیشلار. بولشویک مطبوعاتینی چوخ حاضیرلیقلی سیاسی قووّه لر ایداره ائدیردی. بولشویک مطبوعاتینین آپاریجی اورقانی " هومّت " قزئتی ایدی. قزئت ۱۹۱۷–۱۸ ایللرده یازیچی و پوبلیسیست محمد سعید اوردوبادی و اینقیلابچی-پوبلیسیست داداش بنیادزادهنین رداکتورلوغو ایله چیخیردی. بولشویک مطبوعاتینین ان فعال نوماینده سی علیحیدر قارایئف ایدی. او، ۱۹۱۸-جی ایلده بیر مودّت تیفلیسده گورجوستان منشویک حؤکومتی داخیلینده " هومت " پارتیسینین میلتچی فراکسیونونا مخصوص "آل بایراق " آدلی قزئتین رداکتورو اولموش، ۱۹۱۹ ایلدن باکییا گلیب، بولشویکلرله فعال امکداشلیغا باشلامیشدی. ع.قارایئف۱۹۱۸–۲۰ ایللرده روس و آذربایجان دیللرینده نشر ائدیلن " آل بایراق " ، " زحمت صداسی " ، " آذربایجان فوقراسی " ، "Bednota" ، "Raboçaya pravda" ، "Qolos truda" ، "مشعل " ، " اوکتوبر اینقیلابی " کیمی قزئت و درگیلرین رداکتورو اولموشدور. بوتون بو دؤوری مطبوعات اورقانلاری ظاهیراً نه قدر رنگارنگ اولسا دا، مضمونجا بیر او قدر یکرنگ ایدی. بولشویزمه خیدمت ائدن بو مطبوعات سوسیالیزم ایدئیالارینی تبلیغ ائدیر، کوتلهلری سوسیالیست اینقیلابی اوغروندا موباریزهیه چاغیریر، خالقین میلّی بیرلیگینی، عنعنهوی ایدئاللارینی صینفی قارشیدورما ایدئیاسی ایله زهرلهییردی. ۱۹۱۸–۲۰ ایللرده باکیدا یئرلی بولشویکلرله بیر مؤوقعده دایانان و آذربایجاندا میلّی حؤکومتله موخالیفتده اولان"Bakinets" (۱۹۰۷–۲۰), "Bakinskayajizn", "Bakinskiy raboçiy" (۱۹۰۶–۲۰, RSDFP باکی کومیتهسینین اورقانی), "Bakinskoye slovo", "Bakinskoye utro", "İskra", "Nabat" (۱۹۱۹), "Naşa jizn" (۱۹۱۹), "Proletariy" و س. روس-دیللی قزئت و درگیلر ده چیخیردی. ۱۹۱۸–۲۰ ایللرده آذربایجاندا ارمنی دیلینده چیخان قزئت و درگیلر ایچریسینده میلّی حؤکومته قارشی قاتی دوشمنچیلیک مؤوقئعییندن چیخیش ائدن " آرتساخ " ، " آپاراژ " و س. قزئت و درگیلر خوصوصیله فعاللیق گؤستریردی. روس دیلینده چیخان داشناکیؤنلو "Znamya truda", "Yedinaya Rossiya" ("İskra"), "Naşe vremya", "Vperyod" کیمی قزئتلر میلّی حؤکومتین علئیهینه تبلیغاتدا هئچ ده اونلاردان گئری قالمیردی. بو نشرلرین تحریه هئیتلری آذربایجان خالقینین میلّی منافعلرینه خیدمتدن و اونو تمثیل ائتمکدن چوخ اوزاق ایدی. اونلار میلّی پارتیلره، هر جور میلّی ایدئیایا، میلّی اؤزونودرکه قارشی قیزغین موباریزه آپاریر، فهلهلری هر واسیطه ایله میلّی آزادلیق حرکاتیندان اوزاقلاشدیرماغا چالیشیر، خالقین حوریت و جومهوریت آرزولارینا قارشی چیخیردیلار. سوسیالیست و بولشویک مطبوعاتی باکیدا و آذربایجانین بیر چوخ شهر و کندلرینده ارمنی-بولشویک قولدورلارینین تورک-موسلمان اهالییه قارشی ۱۹۱۸ ایل مارس قیرغینینی، سونراکی سویقریملاری داها دا قیزیشدیریر، یئنی تخریباتلارا ال آتیردی. " Znamya truda " قزئتی یازیردی کی، " باکیداکی مارس حادیثهلرینین میلیون ایضاحی وار " . "Vperyod" قزئتی ایسه موساواتچیلارین گویا روسلاری آذربایجاندان سیخیشدیریب چیخارتدیغینی ایدیعا ائدیردی. ۱۹۱۸–۲۰ ایللرده باکیدا گورجو، یهودی، لهیستان، فارس و باشقا دیللرده ده، اصلینده، میلّی حؤکومته قارشی چیخان، آیری-آیری خاریجی قووّهلرین منافعیینی مودافیعه ائدن بیر سیرا دؤوری مطبوعات اورقانلاری نشر ائدیلیردی.
ساتیریک درگیلر
بو ایللرده آذربایجاندا میلّی ایدئیالی " شئیپور " و " زنبور " آدلی ساتیریک درگیلر چیخیردی. ایلک نؤمرهسی ۱۹۱۸ ایل اوکتوبرون ۵-ده چیخمیش " شئیپور "-ون ناشیری صمد منصور، رداکتورو محمدعلی صدقی ایدی. ۱۹۱۹ ایلین آوریلیندن نشر ائدیلن " زنبور " دا محمدعلی صدقی، علی نظمی، صمد منصور، بالاقارداش ستاراوغلو و باشقا مؤلیفلرین گیزلی ایمضالارلا شعر و پوبلیسیست یازیلاری درج اولونوردو. درگیدهکی رنگلی کاریکاتورالار رسام عظیم عظیمزاده یه مخصوص ایدی. هفته ده بیر دفعه چیخان " زنبور "-ون جمعی ۲۴ نؤمره سی نشر ائدیلمیشدیر. ۱۹۱۸–۲۰ ایللرین ساتیریک مطبوعاتی موترقّی ایدئیالارین جارچیسی اولان " ملا نصرالدین" ادبی مکتبینین ساتیرا عنعنهلریندن فایدالاناراق، آزادلیق و ایستیقلال دوشمنلرینی، امپیریالیزمین موستملکهچیلیک سیاستینی، گئریلیگی، جهالتی و خورافاتی ساتیرا آتشینه توتور، خالقی علمی بیلیکلره یییهلنمگه، موعاصیرلشمگه سسلهییردی. عومومیتله، ۱۹۱۸–۲۰-جی ایللرین مطبوعاتی او دؤوره قدرکی آذربایجان میلّی مطبوعاتینین دموکراتیک عنعنهلرینین یئکون مرحلهسی ایدی. بو دؤورون مطبوعاتیندا آذربایجانین میلّی، ایجتیماعی-سیاسی فیکری، ۱۹۰۵-جی ایل اینقیلابیندان سونرا تزاریزمین موستملکهچیلیک سیاستینه قارشی خالقین اعتیراضی، ۱۹۱۱-جی ایلدن سونرا میلّی موختاریت ایدئیاسی، روسیهده ۱۹۱۷-جی ایل اوکتوبر چئوریلیشیندن سونرا ایسه میلّی ایستیقلال ایدئاللاری اؤز عکسینی تاپمیشدیر. آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونون میلّی مطبوعاتی بوتون بو تاریخی موباریزه لرین سالنامهسیدیر.
اتکیازیلار
- Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, I cild, "Lider nəşriyyat", Bakı-2004, səh. 67–72
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
موللالاری آخماق سایماق سادۀ لیکدن دیر. ( ایکینجی بوُلوم )
- توضیحات
- منتشر شده در چهارشنبه, 21 خرداد 1393 13:10
تاریخین مختلیف دوُنملریندۀ حادیثۀ لر گوُروب تجروبۀ لرۀ صاحیب اوُلان آتا بابالاریمیز کوُتلۀ نین بئینین یوُزایللیک لرین یوُخوسوندان اوُیاندیرماق اوُچون باجاردیقلاری قئدر چئشیدلی عارفانۀ سوُزلر، مثللر، شعرلر یازیب ، ایبتیدائی وسیلۀ لرلۀ جامعۀ یۀ چاتدیر ماقا چالیشسالاردا ، آنجاق نۀ یازیق کی خرافاتین قالین زنجیرلرینین چئنبرۀ سیندۀ أسیر اوُلموش خالقیمیز اوُ بوُیوگ اینسانلاریمیزین دئدیکلری سوُزلرین معناسینا ؤ مفهومونا یئترینجۀ لازیم اوُلان دیققت اتمۀ دن ، بعضن تکجۀ بیر گوُلمئلی طنز کیمی اوُخویوب ، گوُلوُب ، سوُنرا دا اوُنودوب کئچمیشلر .
بوُیوک شاعیریمیز میرزۀ علی أکبر صابیر دئیر:
سئیر ائدیره م بئر بیابان لاری ؛
غوُل بیابان گُروُره م ، قوُرخمورام ؛
اوُز قوُیورام گاه نئیستان لارا ؛
بیرسوُرواصلان گوُروره م ، قورخمورام ؛
گاه چیخیرام ساحیلۀ ، هئر یاندا مین ؛
ؤحشی غرُران گوُروُره م ، قوُرخمورام ؛
جین گوُروره م ، جان گوُروره م ، قوُرخمورام ؛
لیک بو قوُرخمازلیقیملا دوُغروسو ؛
هاردا موُسلمان گوُروره م ، قوُرخورام ؛
سبب سیز قوُرخمورام ، وجهی وار :
نئیلۀ یم آخیر بو یوُخ اوُلموشلارین ؛
فیکرینی قان قان گوُروره م ، قورخورام ؛
أالبتۀ کی رحمتلیک صابیر قوُرخاق بیر اینسان دئییردی ، اوُنون جسارت لۀ دئدیگی سوُزلرین هدفیندۀ جهالت یوُخوسوندا اوُیموش ، شعورلاری باغلی قالمیش ؤ تکجۀ اوُز گوُندۀ لیک منفعت لرین دوُشونن ، بعضی آشیری های کوُیچو موسلمانلار ؤ دینی اوُز شخصی منافع لرین قوروماق اوُچون ألدۀ آلت اتمیش حیلۀ کار آلینلارین موُهورلۀ داغلییان شییاد موسلمان لارایدی . صابیرعوُمور بوُیوهمان یوُزاوُزلو موسلمانلارین جوُر بۀ جوُر دیل یاراسی ایلۀ موجادیلۀ ائدیب ، اوُنلارین نۀ کیمی ساختاکارلار اوُلدوقلارین اینتقادی شعر دیلی ایلۀ اینسانلارا تقدیم اتمیشدیر، صابیر ؤ باشقا عالیم اینسانلارین دئدیکلری سوُزلر حقیقت لردن قایناقلانان دئییرلی نصیحت لرایدی .
ألبتۀ کی زامان کئچدیکجۀ بوُیوکلریمیزین اینجی سوُزلری ؤ اوُیودلری گئت گئدۀ آردیجیل گئلن نئسیللرین شعوُروندا لایقلی یئرین آچیب ، اوُز موُثبت تأثیرلرین قوُیدوقجا جامعۀ دۀ یاشییان اینسانلارین تدریجن جهالت دن اوُزاقلاشمالارینا ؤ سئید ، موُللا ، شریعتمدارلارین فیریلداق لارینا ، آچیق گوُز ؤ شعورلا باخیب ، کئچمیشلردن فرقلی اوُلاراق دئیشمئگۀ باشلادی .
دوُنیادا علمین گئنیش اینکیشافی ، اینسانلارین اوُیانیشی نتیجۀ سیندۀ موهوماتین چوُرومۀ سین گوُره ن ، شریعتچی فیریلداقچی موُللالار هئر بیر یئنیلیگۀ « کافرلیک !» دئیب دامغا وُورورلار ! ( باخین میرزۀ علی موُجوز شبسترلی نین دیوانینا و میرزۀ علی اکبر صابیرین هوپ هوپ نامۀ کیتابیندا یازیلمیش شعرلرینۀ) .
کئچمیشدن اوُزاقلاشیب ، بوگوُن ایرمی بیر ینجی عصردۀ ایران دئیلن یئردۀ فارس موُللا راسیسمی نین ایسلام ناب محمدی آدلی رژیمینین یارادیقی جهالت لری ؤ قوُرخوُنج ، قانلی محیطی نظردۀ آلدیقدا، رحمتلیک صابیر ؤ باشقا آیدین اینسانلاریمیزین یوُزایل بوُندان قاباقدان دئدیکلری سوُزلر، اوُیودلر، شعرلر، بوُتوُنلوکلۀ اینسانلارین خرافات یوُخوسوندان بئیین لرین اوُیاندیرماق اوُچون اوُلموشدور.
میللت لراوُیاندیقجا ، دین جهالتی سارسیلیب چوُرومئکدۀ دیر.
بو اوُیانیش بیر تک ایران دئیلن یئردۀ یوُخ ، بئلکۀ ایسلامین آنا مرکزی اوُلان اوُرتا دوُغو عرب میللت لرین دۀ حئرکتۀ گئتیرمیشدیر . اوُرتا دوُغو جغرافی مکانلاریندا یاشییان میللت لرین بوُیوک چوُخوُنلوقون موسلمان میللت لرتشکیل وئریر.
خمئینی رژیمینین یارادیلماسی ایلۀ یاناشی ایمپریالیست قوُولراوُز ایقتیصادی ، سیاسی ، ژئوپلتیک موُقع لرین قوُروماق اوُچون جوُربۀ جوُر فوناتیک ایسلامچی ، ترورچو گروُپلار یارادیب ، اوُنلارین بیر چوُخو تهران رژیمی طرفیندن هم مالییۀ لئنیب و همدۀ سیلاح لاناراق قانلی ترورلار ؤ آغیر تخریبات لارا مشغول دورلار، حزب الله لبنان ، حماس ، جهاد ایسلامی ، طالبان ، ألقاعدۀ و باشقا ترورگرولارینین آنا مرکزی ؤ مالی قایناقین تهران موُللا لاری سخاوت لۀ تأمین ائدیرلر.
خمئینی نین تحریکلری ایلۀ باشلانان (ایران ـ عراق) ساواشین خمئینی باشلادی ، لاکین گوُجلو تبلیغات لارلا ( صدامین ) آدینا یازیلدی،خمئینی شیعۀ رژیمین موحکم لئندیرمئگ هدفی ایلۀ موحاربۀ نی اوُزادیقجا گئت گئدۀ عرب اوُلکۀ لری ایران شیعۀ رژیمی نین ترورچو ؤ تجاوزکار هدف لرین آنلادیقجا بعضی لرینین ایران رژیمینۀ قارشی باخیشلاری دئیشمئگۀ باشلادی ، هئرگوُن موسلمان میللت لر ؤ آردینجا دوُولت لرین اینتقادلاری ، موخالیفت لری چوُخالیب ، گوجلئنمئگۀ باشلادی ،عرب دوُولت لری نین یوموشاق موخالیفت لرینین بیر چوُخ سیاسی ، ایقتصادی سبب لری اوُلسادا ، آنجاق خمئینی رژیمی نین داخیلدۀ باشلادیغی گوُندۀ لیک جینایتلری ؤ گوُناهسیز اینسانلارین داواملی اوُلاراق کوُتلوی شئکیلدۀ اعدام اوُلمالاری ایلۀ یاناشی ، خاریج اوُلکۀ لردۀ ایسۀ داواملی ترورجینایت لری ؤ سوُء قصدلری دۀ داواملی اوُلاراق پلانلی شئکیدۀ جریان اتمئکدۀ ایدی ، تأسوفلو بوکی نۀ آمئریکا ؤ نۀ دۀ آوروپا دوُولت لری رژیمین آچیق آشکارجینایت لرینۀ هئلۀ دۀ گوُز یومورلار .
أصلیندۀ ایران دئیلن مخروبۀ دۀ موُللا رژیمینین 36 ایلۀ یاخین اوُزانان عوُمرونون ، داوام اتمۀسی نین سبب لریندن بیری دۀ بعضی خاریجی اوُلکۀ لر باشدا روسیۀ ، چین ، ؤ سایرۀ لرین گیزلی آشکارموُللا لارین آرخاسیندا اوُلوب ، حمایۀ لری اوُلسادا ، لاکین أصیل مسئلۀ یئنۀ دۀ دین آدلی أفیونون کوُتلۀ لرین بئیینلردۀ آشیلانماسی نین نتیجۀسی ایدی .
ایکینجی بوُلومون سوُنو ــ آذرخش ــ 10 / 6 / 2014


text:
تازه های نشر مرکز مطالعات. TÄZE NEŞIRLERIMIZ
یانگی قولایدا تورکمنی اؤورنیش مرکزی طاراپئندان نشیر ادیلن کتابلاریمیز، بیلن اوقووچئلارئمئز تانیشیپ بیلر. بو یئل 6 سانی دورلی نشیریمیز بیلن اوقووچئلار تانئشار. اولارا شولاردان عبارات:
1- تورکمنلرینگ عمومی 4 جلدلیک کتابی نئنگ دؤردونجی جلدی (هم لاتین هم- ده عاراپ-پارس الفبالارئندا– ایکی کتاب) بو اثر ایلرکی تورکمنیستانا (تورکمن صحرا دگیشلی) و اندا 1358-1258) یئللارا آرالئغندا اترک- گورگن تورکمنلری نینگ عمومی گؤرشلرینه، ادبی- مدنی اوغروینداقی حرکتلرینه، توتها-توتلئقلار… دوغروسئندا دورولوپ گچیلیأر.
2- از رنجنامه اشک و خون 110 ساله غصب اراضی زراعی تورکمن ها (اسناد و مدارک تاریخی اساسیندا)
3- قیات و اونونگ نسلی نئنگ اوچران آجی اقبالی دوغروسیندا، تورکمنصحرا 19 زندان اوتوران سردار قیات خان حاقدا…
4- عبدالستار قاضی نینگ جنگنامه اثری (ناصرالدین شانئنگ قشونی نئنگ قارری قالا و مارا هجومی حاقئندا تاریخی پوئما)
5- تورکمن تاریخی نئنگ کرونولوژیسی (یئل هم آی-گون ترتیبی اساسیندا)
6- تورکمنیستانلی مراد تاچمئرادینگ ایکینجی جهان اورشوندا آلمانلارا اسیر دوشمگی حاقداقی یادلامالاری
بو کتابلاری آلماق و اوقاماق حؤووسینگیز باربولسا یازیجی نینگ ای میل آدرسینه حاط یوللپ بیلرسینگیز:
goliarne@yahoo.com
Telegram we wats app bilen hem habarlaşyp bilersiňiz
تورکمنی اؤورنیش مرکزی
17-نجی سپتامبر 2022 نجی یئل


text:
بیردن- بیره
عمران صلاحی
بیر باهار گونو، بیر چیچکلی آغاجین آلتـیندا، لاله پارکـیندا، بیر کیشی کی الینی کوتونون سول قولتوغونون جیبینه قویموشدور، نیمکتین اوستونده، بیر کیشی ایله کی نظره گلیردی تازا بازنیشسته اولوب دانـیشـیردی:
– دوز بویورورسوز، اقتصادی سیخینتیلار همیشه باعث اولوب آدام بعضی شئیلری زندگانلیقدا حذف ائلهسین. آدام ائلهیه بیلمز ات، چورک و یاغ آلمایا، آمما ائلهیه بیلر مثلن کیتابی اؤز برنامهسیندن حذف ائلهیه. آدام خؤرهک یـئمهسه اؤلر، آمما اگر کیتاب اوخوماسا، اونا هئچ بیر شئی اولماز، تازا مومکوندور ترقّیده ائلهیه، خلاصه لازیم اولمایان شئیلرین حذفی آداما ضرر وورماز.
منیم بئش قـیزیم وار. دورد اوغلان هاواسینا دونـیایا گلیبلر. بئشایل بوندان قاباق، اوّلکی قـیزیمی گرهگ اره وئرهیدیم. آمما جهیز آلماغا پولوم یوخ ایدی. نه پساندازیم واریدی، نه ساتماق اوچون بیر درده دیهن شئی. وام آلماغادا امکانـیم یوخ ایدی. بیر گون بو پارکدا اوتورموشدوم روزنامه اوخویوردوم. گؤردوم بیر مناقصه آگهیسینده یازیبلار: «بؤیرهک آلـیریق».
اؤزومله فیکیرلشدیم کی، دونـیادا چوخلاری بیر بؤیرهکله زندگانلـیق ائدیرلر. نییه بو آللاه وئرگیسی سرمایهدن استفاده ائلهمهییم.
بؤیرهکلریمین بیرینی ساتدیم، اولکی قـیزیمی ار ائوینه گؤندردیم. بیر ایلدن سونرا ایکینجی قـیزیم ارلیک اولموشدور. یـئنه هامان پولسوزلوقایدی و هامان چتینلیکلر. منیم آبیریم واریدی، ائلهیه بیلمزایدیم ایکینجی قـیزیمی جهیزسیز ار ائوینه گؤندهرم. یـئنه بیر گون بو نیمکتین اوستونده اوتوردوم و بدنین آیری یـئرلرینه فیکیرلشدیم. البته او یـئرلرهکی جوت ایدی. مثلن گؤزلریمه. اؤزومله دئدیم ایکی گؤزو نئیلهییرم. مگر گؤرمهلی شئیده وار؟ نییه بو قات- قاریشـیق دونـیانـی ایکی برابر گؤروم و ایکی برابر عذاب چکیم. هر نه روزنامهلرین آگهیسینه باخدیم، گؤردوم گؤز آلان یوخدور. اؤزوم بیر آگهی وئردیم، روزنامهلرین بیرینده چاپ ائلهدیلر. بیر گوندن سونرا مشتری تاپیلدی، ایکینجی قـیزیمدا اره گئتدی. ایندی گؤزلریمین بیری شوشهدندیر.
بیر ایلدن سونرا اوچونجو قـیزیمین نووبتی ایدی. هامی قاپیلار اوزومه باغلیایدی. بیلمیردیم نئیلهیم. آز قالـیردی باغریم چارتلایا. قولاقلاریما فیکیرلشدیم. دئدیم اونلارین بیرین ساتارام، آمما کیم قولاق آلاجاقایدی؟ چوخ مایوس پارکدا اوتورموشدوم، روزنامهنی ورقلهییردیم، گؤردوم آگهی صحیفهسینده یازیبلار: «بدنین هر یـئرین آلـیریق» ائلهبیل دونـیانـی منه وئرمیشدیلر. تلفون ووردوم سوروشوردم قولاقدا آلـیرسیز؟
دئدیلر: بیر نفر اونلارین موسسهسینه مراجعه ائلهییب، دئییر کی، قولاقلارینـین بیرین بیر داوادا الدن وئریب، ایندی ائلهیه بیلمیر قولاقسیز کیتاب اوخویا. سوروشدوم قولاغـین نه ربطی وار کیتاب اوخوماغا؟ دئدیلر: مشتری قولاغـی بوندان اؤتورو ایستهییر کی عینکینین دستهسین قویا اونون اوستونه. تئز معامله باشا چاتدی. اوچونجو قـیزیم دا ار ائوینه گئتدی. ایندی توکلریمی اوزاتمیشام، تؤکموشم باشـیمین اویان- بویانـینا، بیلینمیر بیر قولاغـیم یوخدور.
بیر ایلدن سونرا دؤردونجو قـیزیمین نؤوبتیایدی. اومیدیمی لاپ الدن وئرمیشیدیم. آمما دوز هامان وقت هامان موسسهدن منله تماس توتدولار کی، فوری بیر سول اله احتیاجلاری وار. سئوینجک اولدوم. داهی سوروشمادیم نه اوچون ایستهییرلر. تئز گئتدیم بیماریستانا، سول الیمی وئردیم، اونون پولو ایله دؤردونجو قـیزی دا اره وئردیم. یاخچی ال ایدی. بیر بارماغـی سینمیشدی، آمما یاخچی ایشلهییردی. او تاریخدن بویانا اوزویومو ساغ الیمین بارماغـینا تاخمیشام و ایندی مشتری منیم الیمله نه ایشلر گؤرور- آللاه بیلیر.
بیر ایلدن سونرا گرهک آخیر قـیزیمی اره وئرهیدیم. یـئنه هامان پولسوزلوق ایدی و هامان گرفتارچیلـیق. گلدیم بوردا بو گؤلون قـیراغـیندا اوتوردوم و بدنیمین آیری یـئرلرینه فیکیرلشدیم. آیاغـی ساتماق اولماز ایدی. ماشـین آیناسیز و قاپیسیز یولا گئده بیلر، آمما تکرسیز یوخ. بورنومودا اولمازدی ساتام، اوندا قیافهمی الدن وئرهردیم. دیلیمی ده آلمیردیلار، دئییردیلر چوخ ایتیدیر. بیر دیله احتیاجلاری وار ایدی کی، یالاندان تعریف ائلهسین.
بیلمیرسیز نه مکافات ایله آخیر قیزیمی اره وئردیم. او گئتدی ائو- ائشیگینین باشـینا.آمما ایندی من اؤزوم ائودن آوارا اولموشام. آروادیم منی ائوه یول وئرمیر و دئییر من داهی نه اومیدله سن ایله یاشایـیم؟!!


text:
`قیریم تاتار تورکلری` نتیجهلر
خبرلر [138]
- "اویغور راپورو، تۆرکیهنین قایغیلارینی تایید ائدیر"
- قیریم-دا روسیایا مخصوص حربی حیسهده پارتلاییش اولدو
- تورکیه قیریم تاتار تورکلرینه اوزون مودتلی یاشاماق ایجازهسی وئرهجک
- زلنسکی: ساواش، قیریمین قورتولوشو ایله بیتمهلیدیر
- قیبریس باریش عملیاتینین ایلدؤنومو قوتلانیر
- قیبریس باریش عملیاتی ایلدؤنومو اوچون ویدئو حاضرلاندی
- روسیا، بیرلشمیش میللتلر هیئتینین قیریما گیرمهسینه اجازه وئرمهدی
- قیریمین الحاقی سببی ایله روسیایا تطبیق ائدیلن تحریملرین مدتی اوزادیلدی
- "تورکیه، سویداشلارینین یانیندا اولماغا داوام ائدجک"
- قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده حکومتی قورماق فعالیتلری داوام ائدیر
- ارسین تاتار: "قیبریس یونان آداسی اولمایاجاق"
- ایستانبول گؤروشمهسی سونراسی هیئتلردن آچیقلاما گلدی
- چاووشاوغلو، قیریم تاتار مرکزینه گئتدی
- تورکیهدن قیریم آچیقلاماسی
- اردوغان: قیریمین ایشغالینا سسسیز قالانلار ایندی بیر شئیلر سؤیلهییرلر
- تاتار تورکلریندن اوکراینایا دستک
- جامالا تورکیهیه گلدی
- اردوغان: بؤلگهنین ثابیتلیگینه وورولموش ضربهدیر
- پوتین: اوکراینا قیریمین الحاقینی تانیسین
- جمهورباشقانی اردوغانین اوکراینا سفری
- تاتار تورکلریندن اوکراینایا دستک
- قاشقای تورکلرینین کؤچ حکایهسی
- ت.ر.ت ورلد فوروم سربرنیتسا سوی قیریمینی موذاکیره ائدیر


text:
ایتالیا دوْغو آفریقاسی
ایتالیا دوْغو آفریقاسی (اینگیلیسجه: Italian East Africa، فارسجا: آفریقای شرقی ایتالیایی، عربجه: شرق أفريقيا الإيطالية، فرانسهجه: Afrique orientale italienne، آلمانجا: Italienisch-Ostafrika، ایتالیاجا: Africa Orientale Italiana، روسجا: ИTaлbяHckaя BocToчHaя Aфpиka) آفریقادا بیر اسکی دؤولت. و ایتالیا دیلی رسمی دیلیدی. ایتالیا دوْغو آفریقاسی 1936 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1941 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
ادواردو قونزالوس دی اولیویرا
ادواردو قونزالوس دی اولیویرا (اینگیلیسجه: Edu (footballer, born 1981)) (دوْغوم:۳۰ نوامبر ۱۹۸۱ (۴۰ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Eduardo Goncalves de Oliveira. Soccerway. Global Sports Media. یوْخلانیلیب3 November 2011.
قارداش پروژهلرده ادواردو قونزالوس دی اولیویرا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- بوخوم کولوبونون اویونچولاری
- ماینس ۰۵ کولوبونون اویونچولاری
- سوون سامسونق کولوبونون اویونچولاری
- شالکه ۰۴ کولوبونون اویونچولاری
- بشیکتاش کولوبونون اویونچولاری
- قروتر فورث کولوبونون اویونچولاری
- هبی چین فورچون کولوبونون اویونچولاری
- توکیو کولوبونون اویونچولاری


text:
جابر بن حیان
ابو موسی جابر بن حیان(دوغوم:۷۲۱ میلادی(طوس)- اؤلوم: ۸۱۵ میلادی کوفه). کیمیاچی و فیلسوف.
یاشامدَییشدیر
آتاسی بیر شیعه تاجیر ایله یانداش اولماق و اوموی خیلافتی ایله قارشی دورماق اۆچون توتولوب اعدام اولوندو. آتاسی بیر عطار ایدی. جابر آتاسیندان قالان یازیلاری اوخودو و سونرا آیریجا عطارلیق ایشلرینده اؤیرندی. کوفه شهرینده ایمام صادق، شیعهلر ایمامی، مکتبینده اوخودو و چوخلو بیلگیلر قازاندی. اونون یازیلاری ایللر کیمیادا باش یازیلار تانینیدی. جابر کیمیا علمینه باشچی و بیرینجی کیمسه آدلانیب.
قایناقدَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jabir ibn Hayyan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۴ بهمن ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
گول دستهسی
گنجعلی صباحی
۱۳۲۶-نجی ایلین باهاری ایدی. داریخما منه ال وئردیییندن قصبهنین اطرافینا گزمهیه چیخمیشدیم. قات- قات اوجالان سیار داغلارین قوینوندا یئرلشن «مظفّر قالاسی»نین طبیعت گؤزللییی اینسانین روحونو اوخشاییردی. داغلارین اتهییندن شاریلتی ایله آخیب، اینسان عؤمرو کیمی گئدن چایلارین همهمهسی، هر طرفده قایناییب قالخان دورو بولاقلارین زمزمهسی، حزین- حزین اسن یئلدن، رقصه گلن یارپاقلارین پیچیلتیسی، آزاد قوشلارین بوداقدان- بوداغا سیچرایاراق، سئوینجله دولو، شیرین نغمهلری، منی اوز غم- خیال دونیامدان آییرمیش، گول چیچکلرین عطری توتغون شراب تک منی مست ائتمیشدی. هر طرفه اوز دؤندرسن، طبیعت اؤز گوزللییی ایله اینسانین اوزونه گولوردو.
گزه- گزه گلیب ایلدیریم بولاغینین باشینا یئتیشدیم. یورولموشدوم، ال- اوزومو یودوم. بولاغین کناریندا اوتوروب، یئرین سینهسیندن گؤز یاشی کیمی قایناییب قالخان دورو سویا تاماشا ائتمهیه باشلادیم. ندنسه، یئنیدن غم لشکری منه هجوم ائتدی. اورهییم دولغون بولوت کیمی توتولدو. اوز ائل- اوبام، وطنیم یادیما دوشدو. ایندی اورادا طبیعت اؤز دونونو دییشیب، دوزلر، یاماجلار آل یاشیلا بورونوب، هر گولون اوزهرینده بیر بولبول جهجه وورور. چؤللرده قویون سورولری، قوزولار ملهشیر. چوبانین چالدیغی یانغیلی توتک سسی داغ- درهلره یاییلیر. باهار، هر یئره باهاردیر. آنجاق منیم وورغون کؤنلوم وطنیمین یازینی آرزولاییر. آخی، من اونون قوینوندا بویویوب، بویا چاتمیشام. تورپاغینین هر آددیمیندا سئوگی، سئوینج، کدرلرله دولو خاطیرهلریم واردیر. هر شئی دن اوستون سئوگیلیم ده اورادادیر. او، گؤزو یولدا منی گؤزلهییر. آیریلیق دردینی کیم بیلمیر؟…
اورهییم توفانا توتولموش دنیز کیمی تلاطومه گلمیشدی. داها طبیعت گؤزللیکلرینی گؤرموردوم. روحوم قوشو وطن دیاریندا پروازا گلمیشدی. اونون خیالی گؤزومون اؤنونده جانلانیردی. او دا منیم کیمی پریشان، سولغون، توتغون، دولغون گؤرونور. او دا هیجران اودونا یانیردی. آمان آللاه!… نه قدهر دؤزولمزدیر!…
ایکی الیم ایله باشیمی توتدوم. سانکی بونونلا بئینیمده عمله گلمیش فیرتینانی ساکیت ائتمک ایستهییردیم. سون گؤروشوموزدن آلتی آی کئچردی. آیریلیق دقیقهلرینده اوز وئرن هیجان، گؤز یاشلاری، اومیدسیز باخیشلار بیر- بیر گؤزومون اؤنونده جانلاندی، بوتون وارلیغیمی سارسیلتدی.
بویله بحرانلی بیر حالدا ایکن، محبّتله دولو اینجه بیر سس:
– آغا، سالام!… دئیه منیم دادیما چاتدی. قورخونج یوخونون وحشتیندن اویانان آدام کیمی اؤزومه گلدیم، قارشیمدا اون- اون ایکی یاشلاریندا، قیوریم ساچلی، آیاق یالین بیر قیزی گؤردوم. او الینده بیر دسته گول قاباغیمدا دایانمیشدی. قارا- ایری گؤزلرینده مهر- محبّتله دولو وحشی بیر باخیش وار ایدی.
– من بو گولو سنه درمیشم- دئیه گول دستهسینی منه اوزاتدی. من شاشقین بیر حالدا گولو آلدیم. او، سئوینهرک گوللرله بزهنمیش اوتلاری یاراراق دلی جئیران سیچراییشلاریلا اوزاقلاشدی. من اونو تانیدیم. الیمدهکی گول دستهسینه تاماشا ائتمهیه باشلادیم. نرگیز، بنؤوشه و سایره… رنگبهرنگ گوللرین آراسیندا یئرلشدیریلمیش ایکی دنه لالا گولو بو دستهنین گوزللییینی تاماملامیشدی. بو گول دستهسی معصوم بیر قلبده چیچکلهنن پاک بیر عشقین ترنّومو قدهر دانلیغین ایفادهسی ایدی.
گول دستهسینه تاماشا ائتدیکجه، اونون آل، ساری، قیرمیزی، بنؤوشه چیچکلرینین یارپاقلاری خاطیره دفتریمین ورقلرینه چئوریلدی.
٭٭٭
بو گونکو کیمی یادیمدادیر، قیش ایدی. قار، عظمتله اوجالان داغلاری توتسادا هله الشتر دوزلرینه آغ اؤرپهیینی سره بیلمهمیشدی. بهمن آیینین اوچو ایدی. آخشام طرفی بیردن آغ- قالین بولوتلار رقصه گلهرک گؤی اوزونو توتدو. سویوق- سازاق، قارشیسینا گلهنی قامچیلاییب قوووردو. هاوا قارالدیقجا سویوق داها دا اوزونو گوستریر، قار- بوراندان خبر وئریردی. بیز ده دؤرد نفر یولداش، قالانمیش دووار بوخاریسینین دؤورهسینه یـیغیلمیشدیق. بیزیم اختیاریمیزا وئریلمیش بو اوتاق هر شئیدن آرتیق کیچیک بیر کندلی تؤولهسینه اوخشاییردی. دووارلاری توستودن قارالمیش ایدی. قاپیسی قیریق، پنجرهسی ده یوخ ایدی. چالا- چوخور دؤشهمهسینده یورد سالمیش بیرهلر جوولاندا ایدی.
اینسانین اوزو برک اولار. اگر آز دا اولسا، اومید نورو قلبینه ایشیق سالمیش اولسا، هر چتینلییه دؤزهر. بیز ایکی آیدان بری بو اوتاقدا گونلری بیربهبیر یولا سالیردیق. هامیمیز بیر دردلی ایدیک. بوخارینین توستوسو ایچرینی دولدورموشدو. آجیشان، یاشارمیش گؤزلریمیزی هردن سیلهرک، نوروز کیشینین صحبتینه قولاق آسیردیق. او، هامیمیزدان یاشلی، دونیا گؤرموش، اؤلکهلر گزمیش، روزگارین ایستی- سویوغونو دادمیش، شیرین صحبتلی بیر آدام ایدی. اوجا بویلو، ائنلی کورکلی، ساچ- ساققالی آغارمیش بو آدامین، اوزو، آلین قیریشیقلاری سؤیلهدییی داستانلاری کیمی حئکایهلر ترنّوم ائدیردی. او، بو گون بیزه اوز ائلاوغلوسو ستّارخانین داستانینی سؤیلهییردی.
او، صحبتینی قوتاریرکن اوجاقداکی اودونلار یانیب، قوتارمیشدی. قیرمیزی کؤزلرین اوزونو کول قاتلاری اؤرتموشدو. ائشییین سویوغو قاپینین چاتلاریندان اوزونو ایچری ووراراق، اوتاغین هاواسینی سویوتماقدا ایدی. یاتاق یئرلریمیزی دوزلتدیک. آفتافا گؤتوروب گئری قاییدانلار، بوزوشموش بیر حالدا: – قار یاغیر، بوراندیر! – دئیه، اؤزلرینی ایچری سالیردیلار. هر کس یورغانینی باشینا چکیب اوز نفسیله یئرینی قیزدیرماغا چالیشیردی. بو دا اینسانین عؤمروندن بیر گون ایدی، کئچدی.
سحر ایشیغی قاپینین چاتلاریندان کئچهرک، داخمانین قارانلیغینی بوغموشدو. یئریمدن قالخیب پالتارلاریمی گئیدیم. چای قویماق اوچون سو یوخ ایدی، دولچانی گؤتوروب ائشییه چیخدیم. هر یئری قار اؤرتموشدو. آخشام گون اوزونو توتموش بوز بولوتلاردان خبر یوخودو. گونشین زرّین ساچاقلاری قارلی داغلارین زیروهسینه یاییلاراق اونلاری تئآتر صحنهسینده اوزونه پروژئکتور سالینمیش گؤزل بیر هنرمند اوزو کیمی جیلوهلنیردی. آسمان صاف، هاوا تمیز، اورک آچان ایدی. آیاز و شاختادان کوچهلرین کناریله اوزانان آرخ سولارینین اوزو قایماق باغلامیشدی. حزین- حزین اسن شیمال یئلی ائو بوخاریلریندن قالخان توستونو جنوبا دوغرو هایلاییردی. من قصبهنین شرق طرفیندن آخیب کئچن «ایلدیریم بولاغی» سویوندان گتیرمهلی ایدیم. بوداقلاری قار ایله اورتولموش آغاجلارین آراسیندان کئچهرک، بولاق سویونا یاخینلاشدیقدا، سویون کناریندا باشی آچیق، قیوریم ساچلی، آیاق یالین، سویوقدان آل دوداقلاری گؤیرمیش، کیچیک بیر لور قیزی گؤردوم. او، آیاقلارینین بیرینی گؤتوروب او بیرینی قویور، گؤز یاشلاری بوزارمیش یاناقلارینی ایسلاتمیشدی. قاباغیندا سو ایله دولو بیر قازان وار ایدی. بو منظره منه «ویکتور هوگو»نون «قوزیتا»سینی خاطیرلاتدی. او، رومانتیک بیر داستان اولسا دا، بو گؤزومون اؤنونده جانلی بیر واقعیت ایدی. تئز قیزا یاخینلاشدیم.
– نه اوچون آغلاییرسان، قوزوم؟- دئیه سوآل وئردیکده، زاواللی قیزجیغاز، تیترهین کیچیک، توپول اللریله گؤز یاشلارینی سیلهرک:
– قازانی باشیما قالدیرا بیلمیرم- دئدی.
– گوجون چاتدیغی قدهر دولدورسانا!… او، بوغونوق ایشقیرتیلارلا:
– آز دولدورسام خانیمین آجیغی توتار- دئدی.
– آتا- آنان یوخدورمو؟
– اونلار کندهدیر.
– سن کیمین یانیندا اولورسان؟
– آغانین.
– آغان کیمدیر؟
– اربابدیر، علیخاندیر- دئیه جاواب وئردییی زامان داها برک تیترهمهیه باشلادی. اونون حالی منی شاشیرتمیشدی. تئز قازانی قالدیریب باشینا قویدوم.
زاواللی قیزجیغاز قیچلاری دولاشا- دولاشا بیر- ایکی آددیم ایرهلیلهدی. سویوق اونو حالدان سالمیشدی. قازانین آلتیندا مووازینهتینی ایتیردی. اونون حرکتلرینی گؤزدن قویماییردیم. تئز قازانی باشیندان قاپدیم. او، دیزی اوسته یئره گلمیشدی، تئز قالخدی. وجودونو مبهم بیر قورخو بوروموشدو. سحر- سحر قاباغیما چیخمیش بو اقبالسیز پرییه اورکدن آجیدیم.
– آدین نهدیر؟
– مهری.
– آغلاما قوزوم!- دئدیم، من سنه کؤمک ائدهرم. اوز دولچامی اورادا قویوب اونون قازانینی گؤتوردوم. او، کیچیک آددیملارلا، دالیمجا قاچیردی. علیخانین قاپیسینا یاخینلاشدیقدا او، هیجانلا:
– داها اؤزومه وئر! یوخسا خانیم منی اؤلدورر!- دئدی.
قازانی آستاجا باشینا قویوب، قاپیدان ایچری کئچمهیینه کؤمک ائتدیم. منیم نیگرانلیغیم یئرسیز ایدی. او، اؤز قووّهسینی توپلایا بیلمیشدی. ایچری کئچدیکده آغیر یوکون آلتیندا زحمتله بوینونو هرلهییب منه باخدی. بو باخیشدا دونیالار وار ایدی. قاپی اؤرتولدو. من اؤز دولچامین دالینجا یولا دوشدوم. اونون یالین آیاقلارینین قار اوزهرینده بوراخدیغی ایز منه جیغیر ایدی. «خانیمین آجیغی توتار» سؤزلری قایالی اوچوروملاردان قاییدان عکس-ی صدا کیمی بئینیمده سسلهنیردی. یول اوزونو اؤز- اؤزومه دئیینیردیم: «مگر خانیمین اؤز اوشاغی یوخدور؟ آنا دئییلمی؟ او، اوز اوشاغینا دا بو ظولمو روا گؤررمی؟ بس آنا قلبی، اینسانلیق؟!…»
بعضن اینسان جوشغون بیر هیجانا قاپیلیرکن اؤزونو اونودور. فئودال قایغیسیزلاریندان اولان بو کیچیک خاطیرهده منی اوتوردوغوم بو چشمه باشیندان اوزاقلاشدیرمیشدی.
الیمده اولان گول دستهسینی درین- درین اییلهدیم. عطری بیر آن دا اولسا، کدرلریمی داغیتدی، روحومو اوخشادی.