text:
اندجانده بویوک خاقان ظهیرالدین محمد بابرنینگ توغیلگن کونی نشانلندی
———————————————————————
جمعه کونی 14 فبروری، بویوک خاقان ظهیرالدین محمد بابر نینگ توغیلگن کونی مناسبتی بیلن بابر خلق ارا جماعت فوندی تامانیدن، اندجان شهری مرکزیده بابر هیکلی قد کوترگن کتته میدانده ترتیبگه سالینگن طنطنه لی مراسم بیلن نشانلندی.
مراسمگه ولایت حاکمی، اوزبیکستان یازووچیلر اویوشمه سی رئیسی معاونی، عالم و ادیبلر، افغانستان ایلچی خانه سی قونسلی اکرام الدین مستور، بیرقتار افغانستانلیکلر- عبدالله رویین، رحیم ابراهیم، عزیز الله ارال، خارجدن کیلگن بابر شناسلر، عالی اوقو یورتلری استادلری، حربی و ملکی طلبه لر، جماعت اربابلری و ولایت اهالیسی نینگ تورلی قتلملری اشتراک ایتگن ایدیلر.
مراسم بابر هیکلی آلدیده ولایت حاکمی و ایریم موسسه لر تمانیدن گل چمبرلر قوییلیشی بیلن باشلندی. ولایت حاکمی اوز مضمونلی بیانیه سی بیلن مراسمنی آچیب، اوشبو قوتلوغ مناسبت بیلن برچه نی تبریکله دی و دولت سیاستی اوستیده توختلیب، پریزیدنت شوکت میر ضیایف تمانیدن آلیب باریله یاتگن ترقی پرورریجه لرنینگ اساسی تامانلرینی آچیب بیردی و او اوشبو تدبیرنی تشکیل لشتیرگن بابر خلق ارا جمغرمه سی رئیسی ذاکرجان مشربوف گه تشکر بیلدیردی.
اوندن کیین اوزبیکستان یازووچیلر اویوشمه سی رئیسی اورین باسری غیرت مجیدوف تبریک سوزیدن کیین بابر حقیده یازگن شعرینی اوقیدی.
ایریم شاعرلر و ادیبلر سوزگه چیقیب، اوز شعرلری و بیانیه لری بیلن مراسمگه حصه قوشدیلر. عزیزالله ارال افغانستان و اوزبیکستان دولتلری اره سیده دوستانه سیاست حقیده گپیردی.
محلی ملی چالغو آرکستری یاقیملی کویلر و بابر شعرلری بیلن ایتیله دیگن اشوله لر بیلن مراسمنی قیزیتیب توردی. تورلی مکتبلر یاش اوقووچیلری بابر شعرلرینی دکلامه قیلیب، ایریم غزللرینی اوقیدیلر.
مراسم نینگ علمی – ادبی قسمی بابر نامیده گی 300 هکتار ساحه نی قمرب آلگن بابر باغی ایچیده گی 15 هکتارلی مدنیت و استراحت باغی مرکزیده قوریلگن بابر خلق ارا جمغرمه سی بناسی سالونیده بولیب اوتدی.
ذاکرجان اکه 25 ییل دوامیده 375 مینگ کیلومتر مسافه نی باسیب اوتگن بابر ایکپیدیتسیه سی فعالیتی حقیده معلومات بیریب، اوشبو اوزاق مدتلی سفرلر دوامیده توپلنگن تاریخی و بدیعی اثرلر نتیجه سیده بابر تاریخی موزیمی تیکلنگنی و اوزبیکستان پریزیدنتی یقینلرده بو مرکزنی کینگیتیریب رواجلنتیریش اوچون 10 ملیارد سوم تخصیص بیرگنی حقیده معلومات بیریب بابر قاموسی جاپان تیلیگه ترجمه قیلینیب نشر ایتیلگنی و عرب تیلیگه ترجمه سی توگه تیلیش عرفه سیده ایکنلیگینی ایسله تیب اوتدی.
اوندن کیین قوییده گیلر بابر خلق ارا مکافاتی بیلن تقدیرلندیلر:
– آمنه تاجی بایوا؛
– ابراهیم جان اسقروف؛
– عبدالله رویین؛
– پروفیسورحمیدالله بالته بایف؛
– محمود حسنی؛
– نورعلی قبول؛
بیر قازاغستانلیک عالم و بیولوژی فنلری دوکتوری.
اوندن کیین بیر قتار داخلی و خارجی عالملر سوزگه چیقیب اوز مقاله لری مضمونینی قیسقه چه شکلده بیان ایتدیلر.
مین « فقه و تصوف علمی ترقلیشیده بابریلرنینگ توتگن اورنی» موضوعیده یازگن مقالم خلاصه سینی بیان ایتیب، مخدوم اعظم «رسالهٔ بابریه»نی بابر تمانیدن عبیدالله احرار نینگ «رسالهٔ والدیه» سی اوزبیک تیلیگه قیلینگن منظوم ترجمه سیگه جوابا یازیلگن لیگی حقیده معلومات بیردیم.
عزیزالله ارال قسقه چه سوزدن کیین بیر تسبیح، بیر پاکت زعفران و سرپل اسلوبیده تیکیلگن بیر تاقینی ذاکرجان مشربوف گه تقدیم ایتدی.
جلسه دن کیین مهمانلر بابر جمغرمه سی رستورانیگه توشلیک اوچون دعوت قیلیندیلر. غذا بیلن موزیک، سرود و ادبی صحبتلر دوام ایتدی.
اوزبیکستان 24، مدنیت و معرفت تیلی کاناللری جریاننی آنلاین شکلده ایفیرگه اوزه تردی.
جانلی ایفیرگه اوزه تیله دیگن اوزبیکستان– 24، مدنیت و معرفت تیلی کاناللری بیلن 5 – 6 دقیقه لیک مصاحبه ده بابرنامه نینگ علمی اهمیتی، باشقه تاریخی منبعلردن فرقی و بابرنینگ علمی، ادبی و سیاسی شخصیتی، کابل شهرینی آبادانلشتیریش بوییچه قیلگن خدمتلری و منطقه نینگ جغرافیه سی باره سیده بیرگن عجایب معلوماتلری حقیده صحبت قیلدیم.
ییغیلیش کیچ گه چه دوام ایتدی.


c: text/html

text:
چِبورَک دیب ناملنگن تورک طعامی حقیده قیسقه معلومات
چبورک میلادی 2010- ییلده تورکیه نینگ ثبت قیلینگن جغرافی محصولاتی لستی گه کیریتیلدی
چِبورَک دیب ناملنگن تورک طعامی حقیده قیسقه معلومات
تورکیه نینگ ایسکی شهر ولایتی گه منسوب چبورک دیب ناملنگن طعام
تورکیه نینگ ایچکی اناطولی قسمیده جایلشگن ایسکی شهر ولایتی نینگ مشهور طعام لری دن بیری بولگن چبورک ایسکی شهر تجارت اتاق لری نینگ طلبی گه بناً میلادی 2010- ییلده تورکیه نینگ ثبت قیلینگن جغرافی محصولاتی لستی گه کیریتیلدی. چبورک تیارلش اوچون فقط گینه اون, سوو و توزدن عبارت خمیر تیارله نه دی.
خمیر بیر مدت دمی نی آلیشی آرتیدن کیچیک پارچه لر حالده اوقلاوه بیلن یاییله دی. چبورک نینگ ایچی گه قوییله دیگن مواد ایسه قییمه, پیاز, توز, سوو و قاره مرچ نینگ قاوریلیشی بیلن تیارله نه دی. خوددی شوو مواد دایره شکلده یاییلگن خمیر نینگ یریم قسمی گه قوییله دی. قوییلگن مذکور مواد دایره شکلی نینگ قالگن یریمی بیلن یاپیله دی. شونده ی قیلیب بحث موضوعی طعام یریم آی شکلی گه ایگه بولیب قاله دی. اوشبو شکلده تیارلنگن مواد یاغده (25-30 ثانیه) قیزرتیریله دی. ایسسیق بیر شکلده تیارلنگن منه شوو طعام قاشق و سنقیچدن فایده له نیلمسدن قول بیلن ییله دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
چِبورَک دیب ناملنگن تورک طعامی حقیده قیسقه معلومات
چبورک میلادی 2010- ییلده تورکیه نینگ ثبت قیلینگن جغرافی محصولاتی لستی گه کیریتیلدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز:
یازار: آغالار قوت
کؤچورن: وحید نریمان
۱
تورکییهلی دیل مأمورلاری اَسکی تورکجه یازیلی عابدهلردن سؤزلر گؤتوررکن او سؤزلرین معنالارینی یا یانلیش باشا دوشوبلر، یا دا کئفلری ایستیهن معنانی وئریبلر دئیه، بو دا اونلاری اَسکی تورک دیللی تاریخدن و خالقلاردان اوزاق سالمیشدیر. اونلارا قوشولانلار دا عینی بلایا توش گلیر. گلین، یوزلرله بئله سؤزلردن بیر نئچهسینی تانییاق:
تارتیشماق
عربجه «موباحیثه ائتمک» قارشیلیغیندا «تارتیشماق» سؤزونو قبول ائدیبلر. دده قورقود داستانیندا «بکیل اوغلی اَمرانین بویی»ندا اوخویوروق: «قارغو دالی سوگولر ایله قیریشدیلار، میداندا بوغا کیبی سوسشدیلر؛ کؤکسلری دلیندی، سوگولری سیندی، بیر-بیرین آلیمادیلار. آت اوزریندن ایکیسی قارواشدیلار، دارتیشدیلار.» سیزین ده آنلادیغینیز کیمی، بو آداملار میداندا موباحیثه ائتمیرلر، برک ساواشیرلار. عربجهنین «موباحیثه» سؤزو «بحث» کؤکوندندیر، بیر-بیریله دانیشماق، دئییشمک دئمکدیر. دارتیشماق ایسه چکیشمک کیمی بیر سؤز اولوب، قارشیلیقلی اولاراق بیر-بیریندن، یاخاسیندان، ساققالیندان، بئلیندن یاپیشیب دارتماق، چکمک دئمکدیر. ایندی هانسیسا بیر تورکییهلی دیل مأمورو «دارتیشماق» سؤزونه بیلهرکدن، یا بیلمهیهرکدن «موباحیثه ائتمک» معناسی وئرمیشدیر دئیه، بیزیمکیلر سؤزو او معنادا ائشیدیب ایشلدیرلر. سونرا دا اوتانمادان دئییرلر: «بونون نیی پیسدیر؟» بس، آذربایجانلی کندلینین، ایضاحلی لوغتیمیزین، دده قورقوت داستانینین سؤزه وئردیی معنا هارا گئتسین؟ ایندی نه اولدو، دده قورقوتون دیلی یانلیش اولدو، تورکییهلی دیل ممورلارینینکی دوغرو؟!
دوروم
بیر بؤلوک آزربایجانلینین چوخ باییلدیغی سؤزلردن بیری ده «دوروم» سؤزودور. م. کاشغاری ۱۰۷۴-جو ایلده، باشقا سؤزلرله دئسک، هله آیری-آیری تورک دیللرینین و دیالئکتلرینین یارانمادیغی بیر چاغدا یازیب قورتاردیغی، تورک دیلینین اَن اَسکی سؤزلویو ساییلان «دیوانی لوقاتیت-تورک»ده «دوروم» («توروم» فورماسیندا یازاراق) سؤزونون معناسینی بئله گؤسترمیشدیر: «بیریسی آیاغا دوراندا، آیاق اوسته دایاناندا اونون بویونون اوزونلوغو قدر اوزونلوق». کاشغاری بئله بیر مثال گؤسترمیشدیر: «بیر اَر تورومی سو» – (بیر آدام بویو [درینلیینده] سو). گؤروندویو کیمی، «دوروم» – بیزیم ایندیکی قولاج (قولاچ)، قاریش سؤزلریمیز کیمی، گؤودهمیزله یاراتدیغیمیز بللی بیر اوزونلوغو بیلدیریر، ایندی ده بیر چوخ تورک دیالئکتینده «دوروم» سؤزو بو معنادا ایشلنیلمکدهدیر. تورکییه دیل ایدارهسینین ایشچیلری ایسه نه تاریخی کئچمیشه، نه ده یاشایان معنایا فیکیر وئرمهدن «دوروم» سؤزونه حال، وضعیت معناسی وئرمیشلر. سیز کاشغاری-نین گؤستردیی معنا ایله سؤزه جالانان بو معنا آراسیندا هانسیسا علاقه قورا بیلیرسینیزمی؟
دوغا
عربجهنین «طبیعت» سؤزونه «دوغا» دئییبلر. طبیعتده هر شئی دوغورمو؟ بیتکیلر، باکتئرییالار و س. دوغورلارمی؟ البته، یوخ! بو، بیرینجی یانلیش. ایکینجی یانلیش: اَسکی تورکلر عربلرین «طبیعت» دئدیکلری فئنومئنی هئچ تانیمیردیلار و اونا هئچ بیر آد وئره بیلممیشدیلر. هالبوکی، اَسکی تورکلر طبیعتی تانیییردیلار، اونا آد دا وئرمیشدیلر، عربجه «طبیعت» سؤزونون قارشیلیغی اَسکی تورکجه متنلرده واردیر، تئز-تئز ده ایشلنیلمیشدیر (او سؤزو بورادا یازماق ایستهمیرم)، سادهجه، تورکییهلیلر او سؤزو آنلاماییبلار. اوچونجو یانلیش: اَسکی تورک دیللی متنلرده عربجهنین «طبیعت» سؤزو قارشیلیغیندا ایشلهنیلن همین سؤزو آنلامادیقلاری اوچون، اونا دا یانلیش و بئلهلیکله یئنه کؤکدن قوپاریجی معنا وئرمیشلر.
سونوج
دده قورقوت داستانیندا تئز-تئز اوخویوروق: «گلیملی-گئدیملی دونیا، سون اوجو اؤلوملو دونیا». بیهم، بو، «نتیجهسی اؤلوملو دونیا» دئمکدیر؟! سون اوجو – آخیری دئمکدیر. دده قورقوت داستانینی بیرجه دفعه آچیب اوخومامیش، اما تورک(یهلی)لشمک ایستیهن کلاویاتورا دؤیجلینلریمیز دده قورقوت-اون دیلینده «آخیر» معناسینی بیلدیرن «سون اوج» سؤزونو تورکییهجهدهکی کیمی «نتیجه» معناسیندا ایشلتمکله دیل یادداشیمیزی کورلادیلار؛ بئلهجه، بیزیم بو سؤزو هاچاقسا اؤزونون دوزگون معناسیندا – «آخیر» معناسیندا – دیریلتمهییمیزه و بونونلا دا دیلیمیزدن عربجه «آخیر» سؤزونو اوزاقلاشدیرماغیمیزا اَنگل اولدولار، گؤزل بیر سؤزوموزون بو ایمکانی زدهلندی. تورکییهجه ائپیدئمییاسینا قارشی ایندی آییلماساق، بیر آز سونرا چوخ سؤزلریمیز بئله زدهلنهجکلر.
۲
گؤردویونوز کیمی، «نئجهگلدی» قایداسییلا ایشلهییبلر. بونون آغیر نتیجهلری اولموشدور.
اَن بیرینجی ضربه اؤزلرینه دیمیشدیر: اَسکی تورک عابدهلریندهکی تورکجه سؤزلری اونلارا یانلیش معنالار وئرهرک دیریلتدیکلری اوچون، بو گونکو دیللری اَسکی تورکجه عابدهلری اوخویوب آنلاماقدا اونلارا کؤمک ائتمک اوزینه، عکسینه، آزدیریجی، چاشدیریجی رول اویناییر. دوروم، تارتیشماق، سون اوج و س.
او بیری یاندان ایسه بیر سیرا تورک اینتئللئکتواللاری اؤزلری ده بونو اعتراف ائدیرلر: «کؤکسوز و یانلیش سؤزلرین یارادیلماسی نتیجهسینده دانیشدیغیمیز دیل نه میفولوژی، نه پسیخولوژی، نه تاریخی، نه ائتنولوژی، نه فلسفی، قیساسی، هئچ بیر سوسیو-هومانیتار آراشدیرمادا بیزه ایشیق اولا بیلمیر، کولتوروموزو کئچمیشه باغلایا بیلمیر.»
اوستهلیک، تورک دیللری عائلهسی ایچینده تکلنیبلر، بیزدن باشقا هئچ کیمی باشا دوشمورلر. آنجاق بو یانلیشلارینی آرادان قالدیرماق اوچون، چوخ پیس مؤقع توتوبلار: «سیز بیزیم سؤزلریمیزی اؤیرهنین، دده قورقوت-اون، م. کاشغاری-نین سؤزلرینی ایشلتسهنیز بئله، او سؤزلری بیزیم وئردییمیز معنالاردا ایشلدین، بیز سیزی باشا دوشمسک ده اولار، سیز بیزی باشا دوشون، سونرا دا سیز بیزیم دیلیمیزده دانیشین. اورتاق تورکجه ده بیزیم تورکییهجهمیز اولسون.»
خستهلیینی باشقالارینا خبر وئریب، اونلاری اؤزونو قوروماغا چاغیرماق اوزینه خستهلیینی باشقالارینا بیلهرکدن یولوخدورماغین آدی ندیر؟!
۳
آذربایجان دیلینده ایستر سومئرجهدن، ایستر آلتای هونلارینین دیلیندن قالان و بو گون ده ایشلهنیلهن سؤزلرین سایی تورکیهجهدکیندن قات-قات چوخدور. مثلاً، سومئرجه «قابا-قی» – آذربایجان دیلینده «قاباق»، سومئرجه اوپپونئنت، اوپپوزیسییا دئمکدیر؛ سومئرجه «چیبین» – آذربایجان دیلینده ده چیبین، میلچک آدیدیر؛ آلتای هونلارینین دیلینده «اَنکه» منشأ دئمکدیر – آذربایجان دیلینده ده اَنکه عینی معنادادیر (تورکییهلیلر «کؤکهن» سؤزونو اویدوروبلار)؛ سومئرجه «قاراواش» – آذربایجان دیلینده ده عینی معنادا؛ آدلارینی بورادا وئرمک ایستهمدییم اَسکی تورک دیللی متنلرده «دوغما، دوغمالیق»؛ بنزهمک معناسیندا «اوخشاماق»؛ «یولوخماق»؛ «تولهمک» و س. بو کیمی یوزلرله سؤزلریمیز آذربایجان دیلینده عینی معنادا ایندی ده ایشلهنیلمکدهدیرلر. بیزی قدیم تورکلویه، تاریخین لاپ قارانلیقلارینا باغلایان یوزلرله بئله سؤزلریمیزین هئچ بیری تورکییهجهنین ایکیجیلدلیک سؤزلویونده یوخدور، بیلمیرلر! بیزیم سؤزلوکلریمیزه باخیب سؤز اؤیرنمیی ده اؤزلرینه آییب ساییرلار. ایندی کابینئتلرده یاراتدیقلاری هئروقلیفلرینی گتیریب بیزیم سؤزلردن اوستون توتورلار. بیز ده بامبیلی کیمی دوشموشوک اونلارین دالینا.
گلین، عربجه و فارسجا ایله هله موردارلانمامیشدان قاباق یازیلمیش اَسکی تورکجه متنلری تحصیلسیز بیر آزربایجاندیللی گنجه ده اوخوداق، تورکییهجه دانیشان تحصیلسیز بیر گنجه ده: آذربایجانلی داها چوخ سؤز آنلایاجاقدیر.
بیر سؤز –اَسکی اولدوغو قدر دیرلیدیر. بیر دیل– اونو کئچمیشین درینلیکلرینه باغلایان دوغما سؤزلرینین سایی قدر کؤکلودور.
۴
ایندی ده تورک دیل ایدارهسی اینضیباطچیلارینین یاراتدیقلاری مینلرله یانلیش کلمهلر حاقیندا دا بللی بیر تصووور یاراتماق اوچون، گلین، اونلاردان بیر نئچهسینی تانییاق:
اؤزگور
فارسجا «آزاد» سؤزو قارشیلیغیندا «اؤزگور» سؤزو دوزلدیبلر. آنجاق تورک دیللری و دیالئکتلری عائلهسینده «-گور» دئیه بیر سونلوق یوخدور! -گور سونلوغونون هاوادان گؤتورولدویونو اؤز دیل پروفئسسورلاری دا بویونلارینا آلیرلار (آلماییب، نئیلهیهسیدیرلر). دیلچیلری دئییرلر «سربست ایلهام» آلتیندا یارادیلیب بو سؤز. اؤزوندن سونلوق اویدورماق نه دئمکدیر؟
اویقار، اویقارلیق
عربلرین مدینه شهرینین آدیندان یارانمیش «مدنیت» سؤزونو، گویا «تورکجه»لشدیرمک اوچون، گؤرون، نه هوققا چیخاریبلار. دئییبلر، بو اویقور تورکلری بیلینن بوتون تورک تاریخینده بؤیوک مدنیت یارادیبلار. اوندا، گلین، «اویقور» سؤزونون سونونداکی «-قور» هیسسهجیینی دَییشدیریب، ائدک «-قار»، اونو یئنیدن بیرلشدیرک «اوی»آ، اولسون «اویقار». بئلهجه، «مدهنی» سؤزو قارشیلیغیندا «اویقار»، «مدنیت» قارشیلیغیندا دا «اویقارلیق» دئیک. ایندی بو، ندیر سیزجه، تورکلشمکدیر، مزهلنمکدیر ندیر بو؟ بیر سؤزله، بو دا «او سؤز»، یعنی «سربست ایلهام».
کیمی
بیلدیینیز کیمی، تورک دیللرینده «کیم»، «کیملیک» آنجاق و آنجاق اینسانی، شخصی بیلدیریر. بونا گؤره ده، مثلاً، بئله دئییریک: «کیمیسی یاتمیشدی، کیمیسی اویاق ایدی.» بئله بیر جمله ایله صحبتین اؤکوزلردن یوخ، اینسانلاردان گئتدیی بللیدیر. تورکییهلی دیل مأمورلاری ایسه عربجهنین «بعضی» ایشاره عوضلیینی «کیمی» عوضلیگیله عوضلمیشلر. ایندی تورکییهجهده بئله جملهلر قورورلار: «ائلبیسئنین کیمی یئرینی کالین، کیمی یئرینی اینجئ دوکودو.» – (پالتارین بیر سیرا یئرلرینی قالین، بیر سیرا یئرلرینی اینجه توخودو). پالتارین هانسیسا یئری «کیم؟» سورغوسونا جاواب وئره بیلرمی؟ تورکییهجهده وئریر.
مثلاً، آذربایجان دیلینده «بعضی پیشیکلر چوخ دجل اولور، بعضیلری ده تمبل» جملهسینی تورکییهجهده بئله دئییرلر: «کئدیلرین کیمیسی چوک یاراماز، کیمیسی دئ تئمبئلدیر.» حتی بئله: «کیمی کئدیلر یاراماز، کیمیلئری تئمبئل». «بعضن» عوضینه ده «کیمی زامان» دئییرلر. اَلینیزی قویون اوریینیزین اوستونه، دئیین، پالتار، پیشیک، زامان «کیم» عوضلیگی ایله ایشارهلنه بیلرلرمی، اشیانین دا کیملیگی اولارمی؟! تورکییهجهده نه دئسهن اولار.
«بعضی» ایشاره عوضلیینی اوزلهمک اوچون، گؤرون، آذربایجان دیلینین نئچه جور ایمکانی واردیر: «بیر سیرا»، «بیر بؤلوک»، «بیر تاقیم!»
ایلگینج
فعل کؤکلرینه بیرلشیب سرگی، سئوگی، چالغی کیمی ایسیملر یارادان -گی (غی) سونلوغونو، ایلیشمک، ایلمک کیمی فعللردن تانیدیغیمیز «ایل-» فعل کؤکونه بیرلشدیریب «ایلگی» سؤزونو دوزلدیب و سؤزه یئنه کئفلری ایستیهن، تصادفی، یا دا احتیاجلاری اولان معنانی وئریبلر، «علاقه» معناسینی.
دیلیمیزده قاییدیش نؤوونده فعللرین اساسینا بیرلشیب قاخین-ج، گولون-ج، سئوین-ج کیمی آدلار یارادان -ج سونلوغونو آدا بیرلشیب یئنی آد یاراداجاق -نج (-نچ) سونلوغو سانیبلار. هالبوکی، قاخینج، گولونج، سئوینج کیمی آدلاردا ن-لر قاییدیشلی فعلین سون سسیدیر، سونلوق اؤزو ایسه -ج-دیر، -نج یوخ. عمومیتله، تورک دیللری عائلهسینده آددان آد دوزلدن -نج (-نچ) دئیه بیر سونلوق یوخدور. بونلار ایسه ائله بیلیبلر سونلوق -نج-دیر و «ایلگی» سؤزونه -نج سونلوغو یاپیشدیریب، «ایلگینج» سؤزو دوزلدیبلر. دیلیمیزده سرگینج، سئوگینج، چالغینج کیمی سؤزلر یارانا بیلمدیی کیمی، ایلگینج سؤزو ده یارانا بیلمیر. بیر سؤزله، «ایلگینج» سؤزو ده تورکجه یوخ، تورکییهجهدیر.
۵
سون زامانلار «باغلیلیق» سؤزوموزون عوضینه «ایلگی»؛ «قاباق» اوزینه «اؤن»؛ «قاباقجا» اوزینه «اؤنجه»؛ «قاباقلاماق» اوزینه «اؤنلهمک»؛ «اومسوق» اوزینه «اوزونتولو، اوزگون»؛ «اومسونماق» اوزینه «اوزگون اولماق»؛ «دابانلاماق» اوزینه عربجه-تورکییهجه «تعقیب ائتمک»؛ «سورغو» اوزینه «سورو»؛ «بؤلوشمک» اوزینه «پایلاشماق»؛ «بوجاق» اوزینه فارسجا-تورکییهجه «کؤشه» و س. یازماقلا گویا بونونلا باشقالاریندان فرقلی، ساوادلی، مودئرن و تورک گؤرونمک ایستهیهنلرین سایلاری چوخالیب. آنجاق بئله یازماقلارییلا اؤز دونیاگؤروشلرینی، دوشونجه و بیلیک سوییهلرینی و داها نلرینی ایفشا ائتمکلریندن، حئیف، خبرلری یوخدور…
یوخسا، آذربایجان تورکجهسی ایکینجی صورت تورکجهدیر؟!
(آردی وار)
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق : مئیدان تی وی
ایلگیلی یازیلار:
آذربایجانلیلارین «تورکییهجه» دانیشماق و یازماق سئوگیسی — بیرینجی بؤلوم


text:
قاراباغ ۳ - ۰ نانت
آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئو، قاباراغ تیمینین اودقوسونو توییتر حسابیندان "دارماداغین" ایفادهسی ایله پایلاشدی
یوفا آوروپا لیگی گ قروپو ایکینجی هفته اویونوندا آذربایجانین "قاراباغ" تیمی، اؤز ائوینده فرانسانین نانت تیمینی قوناق ائتدی.
آذرسون آرئنادا اوینانان اویوندا قاراباغ ۳:۰ حسابی ایله غلبه قازاندی.
بو نتیجهدن سونرا قاراباغ ۳ پوئنه یوکسلدی. نانتین ایسه ۳ پوئنی وار.
آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئو ایسه بو اودقونو توییتر حسابیندان "دارماداغین" ایفادهسی ایله پایلاشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرک میللی تیمی لوکزامبورگو قوناق ائدیر
ایندیه دک اوینادیغی ۴ اویوندا هئچ گل یئمهدن قازانان تۆرک میللی تیمی، ۱۲ پوئنله لیدئردیر
آلوارس، ۴۵ میلیون دلار قازاندی
حرفهای بوکسدا سوپر اورتا چکینین ایکی بؤیوک ایدمانچیسی سائول کانلو آلوارس و گنادی گلوکین آمریکانین لاس وگاس شهرینده اوز اوزه گلدی


text:
تاخیل گمیسی لیمانیندان آیریلابیلمهدی
"تاخیل داشینماسی اوچون بو گون چورنومورسک لیمانیندان آیریلماسی پلانلانان گمی، پیس هاوا و دنیز شرطلری سببی ایله حرکت ائدهبیلمهمیشدیر"
تاخیل داشیماق اوچون بو گون اوکراینانین چورنومورسک لیمانیندان آیریلماسی پلانلانان گمی الوئریشسیز هاوا شرطلری سببی ایله سفرینه باشلایابیلمهدی.
میللی ساوونما باخانلیغینین سوسیال مئدیا حسابیندان ائدیلهن پایلاشیمدا،
"تاخیل داشینماسی اوچون بو گون چورنومورسک لیمانیندان آیریلماسی پلانلانان گمی، پیس هاوا و دنیز شرطلری سببی ایله حرکت ائدهبیلمهمیشدیر. دونن (ایستانبولدا) یوخلانیلان ایکی گمی ایسه اوکراینایا حرکت حالیندادیر. اوکراینا لیمانلارینداکی گمیلرین ده یوکلهمه ایشلری داوام ائدیر" ایفادهلری ایشلهدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-دا اعتراض لار 17-جی گونده ده داوام ائدیب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر.
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 9 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب
سوریه-نین قوزیی ینده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینه هوجوم ائتمهیه حاضیرلاشدیقلاری معین ائدیلن بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.


text:
قورغاقچیلیک و اوروش؛ جوزجانده دهقانچیلیک محصولاتنی پسیتیرهدیگن ایککی اساسي عامل
قورغاقچیلیک و جنگ میدانلری قیزیگنی جوزجان ولایتیده دهقانچیلیک محصولاتلریگه جدّي ضرر ېتکزگن ایکّیته اساسي عامل دیر. اوشبو ایکّی عامل جوزجان ولایتیدهگی بوغدای، قاوون، تربوز و شفتالو اېکین محصولاتلری کتّه قِسمیگه تأثیر کۉرستکن. جوزجانلیک دهقانلر دهقانچیلیک محصولاتلری، قورغاقچیلیک و اوروش اوچون یېترلی سوو بۉلمهگن تقدیرده حاصل نینگ کمهییشی دن تشویش ده دیرلر. اولر نینگ فکریگه کۉره، بیرینچی موسمده حاصل، قورغاقچیلیک و اوروش ایکّلهسی هم بیر ییللیک محنتلرینی برباد قیلگن.
اوروش هیولاسی، قورغاقچیلیک بیلن بیر قطارده ولایت دهقانلریگه ینگی دهشتلی تشویش توغدیرگن. دوام اېتهیاتگن اوروش طفیلی بعضی دهقانلر اۉزلری نینگ دهقانچیلیک محصولاتلرینی جوزجان ولایتیدن تشقریدهگی بازارلرگه یتکزه آلمهیدیلر. سۉنگگی ییللرده ولایت نینگ قاوونلری کابل و هرات گهچه اېتیب بارردی.
جوزجان ولایتی مرکزی شبرغان یشوچیسی بولگن دهقان غلام فاروق نشانه خبرآژانسی بیلن صحبتده قورغاقچیلیک و اوروش اونینگ حاصلینی پسیتیرگنینی ایتدی. جناب فاروق آرتیقچه هوا حددن تشقری ایسّیقلیک طفیلی قاوون و تربوز محصولاتی نینگ کتّه قِسمی نابود قیلینگنلیگینی قۉشیمچه قیلهدی. جوزجانلیک دهقانی نینگ سۉزلریگه کۉره، اوروش هم اولر نینگ اېنگ کیچیک محصولاتلرینی ولایت تشقریسیگه آلیب چیقیشگه خلل یتکزگن.
باشقه بیر دهقان امانالله میراب نینگ ایتیشیچه، خواجه دوکوه تومنیدهگی سالتق و شکرکبازار قیشلاقلری اهالیسی هم دهقانچیلیک اوچون سوو اېتیشمسلیگیدن شکایت قیلماقدهلر. اونینگ تأکیدلشیچه، جاري شمسی ییلیده اولر نینگ پالیز اېکینلریگه مدتیدن آلدین ضرر اېتکزیلگن.
سالتق قیشلاقینینگ قاوونی یخشی طعمی و شیرینلیگی بیلن شِمال اهالیسی آرهسیده علیحده اهمیتگه اېگه. جناب امانالله نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، هر ایکّی قیشلاقده هر ییلی قریب ۴۰۰ هکتار اېرگه قاوون اېکیلهدی. خواجه دوکوه تومنیدهگی دهقانلر یامغیر یاغیشیگه امید قیلیب یېر هَیب قاوون تربوز ایکدیلردېدی. اما بو ییل آسمان اولرگه هم یاردم بېرمهدی. جناب امانلله ۴۰ هکتار دهقانچیلیک اېرلریگه اېگهلیک قیلهدی. جاری ۱۴۰۰ ییلده او ایکینزارلریدن یخشی حاصل آلالمهگنلیگینی تأکیدلهدی.
باشقه تاماندن، شبرغان شهریدهگی افغانستان نینگ تیپه قیشلاغیده یشهیاتگان دهقان حشمتالله اوروش نینگ شدّتی طفیلی اۉز قیشلاغاینی ترک اېتدی. اونینگ ایتیشیچه، اونینگ بوغدای حاصلی اوروش پیتیده یانیب کېتگن. حشمتالله نینگ سۉزلریگه کۉره، بوغدای اونیب چیققن یوزلب هکتار اېرلر یاقیب یوباریلگن. حشمت نینگ تأکیدلشیچه، اوروش سببلی ضررنی حلی حسابلب چیقیلمهگن.
بیر قطار باغبانلر شبرغان شهریده شفتالو نینگ کمهییشی حقیده هم گپیریشهدی. اولر نینگ سۉزلریگه کۉره، ۱۳۹۹ قویاش ییلیده ساووق هوا طفیلی اولر نینگ شفتالو حاصلاتلری ضرر کۉرگن.
اما جوزجان ولایتی زراعت ، سوغاریش و چارواچیلیک ادارهسی باشلیغی شفیقالله تلاش دهقانچیلیک محصولاتلری میزانی پسیگنلیگینی تن آلیب، ۱۳۹۹ ییلده دهقانلر هر هکتار اېردن ۱۷ تُندن آرتیق قاوون ییغیب آلگنلیگینی ایتدی. ۱۴۰۰ ییلده هر هکتار اېردن ۱۶ تُندن کم قاوون اېتیشتیریلدی.
جناب تلاش محصولاتلرنینگ پهسهییشی سببلری صفتیده قورغاقچیلیک و اوروشنی کۉرسهتماقده. اونگه کۉره، دهقانچیلیک اېرلری نینگ کتّه قِسمی حاضرده طالبان جنگریلری نظارتی آستیده بۉلگن.
شفیقالله تلاش نینگ تأکیدلشیچه، بیر قطار دهقانلر آقچه تومنیدهگی قیشلاقلرینی ترک اېتیشگن و اولر نینگ اېکینزارلری تابود قیلینگن. جوزجان زراعت، سوغعاریش و چارواچیلیک ادارهسی باشلیغی قاوون محصولاتلری اۉتگن ییلگه نسبتاً ۳۰ فایزگه پسیگنیني تخمین قیلماقده. جناب تلاش، جوزجان ولایتیده تخمیناً ۱۰۰۰ هکتار شفتالو باغلری بارلیگینی ایتکن. او ۱۳۹۹ ییلدهگی هوا ساووقلیکی شفتالو حاصلینی کمهیتیرگنینی خواطر بیلن قۉشیمچه قیلهدی.
جوزجان ولایتی نینگ زراعت ادارهسي متصدیلری اوروش نینگ اوج آلیشی سببلی دهقانچیلیک محصولاتلری نینگ کمییشی تۉغریسیده انیق رقم و معلوماتلرنی تۉپلهی آلمهگنلر. عینِ پیتده، قاچقینلر ادارهسي معلوماتلریگه کۉره، سۉنگگی بیر آی ایچیده جوزجان ولایتی مرکزی شبرغانده طالبان نظارتی آستیدهگی قیشلاق و تومنلردن ۵۰۰۰ گه یقین عایله باشپناه تاپگن. اوشبو آدملر نینگ اکثریتی دهقانلر بولگنی ایتیلماقده.


text:
جلیل درهمجانی
۱۳۵۳ده میانا شهرینده آنادان اولوب و عالی تحصیل آلاراق آزاد ایشده چالیشیرسا دا ادبی فعال کیمی تانینیرو اونون گؤزل شعرلری چوخلو ادیب لرین نظرینی جلب ائتمیش و شعرلری حاققیندا گؤزل سؤزلر یازیلمیشدیر. درهمجانی جنابلاری گؤزل ادبی وئرلیشلرین آپاریجیسی اولاراق گؤزل دیکلمه هنرینه مالیک بیر شاعیردیر و چوخلو شهرلردن اونون بو هنریندن استفاده اوچون چوخلو ادبی درنک لره و شعر مجلیسلرینه چاغریلیب و صدرده اوتورموشدور. اونون شهر کتابلاری بو تئزلیکده ایشیق اوزو گؤره جکدیر. آما شعرلری چوخلو درگی لرین صفحه لرینی بزه میشدیر.
آذر کتاب توران ین مودیرلری ۷
جلیل درهمجانی


text:
قدر گئجه سی
قدرگئجهسی- بیر گئجهدیر کی قرآن بو گئجهده نازل اولوب و تانری اؤز گؤندریلمیشی محمد(ص) قلیبینه قرآنی بو گئجه نازل ائدیب.
قدر گئجهسی ایلده بیر گئجه اولار و بللی اولماز کی هانسی گئجه قدر گئجهسیدیر. او بیر گئجهدیر کی بوتون زمانلاردان افضل ودَیرلیدیر و اونو مین آیدان فضیلتلی و دَیرلی یازیبلار او ایلده بیرگئجه اولار کی تانری او گئجه دونیا اهلینه خاص باخشی اولار و بوگئجه تانرینین رحمتی بندهلرینه یاخینلاشار
قدر گئجهسی بیر گئجهدیر آمّا ایلدن ایله فرق ائدر اونی اوروجلوقدا بیر گئجه بیلیبلر آمّا آیری آیلاردا و گئجهلرده یازیلیب اوروجلوغون 19 یا21 یا 23 ی روایتلر و ایماملار سؤزلرینده چوخ یاخیندیر و اوروجلوغون 17 .سی 15 .ی 27 .سی و آخیر گئجهسی ده دئیلیب بونو کی قدر گئجهسی هانسی گئجهدیر تکجه تانری بیلیر و ایماملار کی تانری اونلارا اجازه وئریب دونیانی ایشلرینه یتیشسینلر.
شیعهلر نظرینه بو گئجهده بوتون عالمین وار یوخو وانسانلارین ایشلری و گؤردوکلری ایمام خدمتینه یتیشر و ایمام بوتون انسانلارین ایشلرینه باخار بو گئجه ده انسانلارین و دونیانی بیر ایلده اوز وئردیگی ایشلر دئیلیب و یازیلار و بو ایشلر انسانلارین باشینا گلر.
قدر کلمهسی عربی لغتده یانی بیر زادین بیلینهجگی و مشخص اولماسی، قدر یانی بیر اندازه و بیر مشخص بیرزاد کی انسانین باشینا گلر انسانلارین هرهسینین بیر اندازهسی وقدری وار کی او بوگئجه مشخص اولار.
قدر گئجهسینده اویاق قالماق و تانرینی عبادت ائتمک و دوعا ائتمک و قرآن اوخوماق بیزیم اۆچون دئیلیب و بو گئجه 100 رکعت نامازقلیب و تانرینی عبادت ائدرلر تانری بو گئجه بندهلرینه یاخین اولار و اونلارین ایشلرینه یئتیشر و اونا گوره بو گئجه یاخشی قدری و باشاگلیمی اله گتیرمک اۆچون اویاق قالماق لازیمدیر.
قدر گئجهسی کیمسه عبادت ائدرسه، ائلهبیل مین آی عبادت ائدیب وقرآن اوخویانلار و نامازقیلانلار بو گئجهده ائله بیر مین آی قرآن اوخویوب ونامازقلیبلار بو گئجه جوشن کبیر دوعاسی و زیارت عاشورا اوخونوب وقرآن باشا قویارلار و تانریدان یاخشی باشا گلیم ایسترلر.
قدر گئجهسی دونیانین باشاگلیمی بیلینر وتانری امری بوگئجه بیرایللیک باشاگلیملری یازار بو گئجه بوتون انسانلارین ایشلری و گؤردوکلری ایمام خدمتینه یئتیشر.


text:
- بیر نبینین غانیمتتن پای چالماسئ، اۇلاجاق شەی دگیلدیر. غانیمتتن پای چالان، قئیامت گۆنۆ (تکرار دیریلیپ قالقئش گۆنۆ) چالدئغئیلا بیرلیکتە حوضورا گلیر. سۇنرا هرکسە قازاندئغئ تام وریلیر. کیمسەیە حاقسئزلئق یاپئلماز.
- آللاهئن رئضاسئنئن پشیندە اۇلان کیمسە، هیچ آللاهئن غاضابئنا اوغرایان کیمسە گیبی اۇلور مو؟ غاضابا اوغرایانئن وارئپ قالاجاغئ یر جهننمدیر. نە کؤتۆ حالە گلمکتیر اۇ!
- اۇنلارئن آللاە قاتئنداکئ یرلری فارقلئ فارقلئدئر. آللاە یاپماقتا اۇلدوقلارئ شەیی دائیما گؤرۆر.
- آللاە، کندی ایچلریندن بیر ألچی چئقارماقلا مۆمینلرە لۆطوفتا بولونموشتور. بو ألچی اۇنلارا آللاهئن آیتلرینی باغلانتئلارئیلا اۇقور، اۇنلارئ گلیشتیریر، اۇنلارا کیتابئ وە حیکمتی اؤگرتیر. حالبوکی اۇنلار داحا اؤنجە آچئق بیر ساپئقلئق ایچیندەیدیلر.
- قارشئ طارافا ایکی قاتئنئ وردیگینیز بیر موصیبت، سیزین باشئنئزا گلدیگیندە: “بو دا نەرەدن چئقتئ؟” دەدینیز، اؤیلە می؟! دە کی: “اۇ، کندینیزدن قایناقلاندئ! آللاە هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- ایکی اۇردونون قارشئلاشتئغئ گۆن (اوحوددا) باشئنئزا نە گلمیشسە آللاهئن اۇنایئیلا گلمیشتیر. بو، اینانئپ گۆوننلری بیلمەسی ایچیندیر.
- مۆنافئقلئق (ایکییۆزلۆلۆک) أدنلری دە بیلمەسی ایچیندیر. اۇنلارا: “گلین! آللاە یۇلوندا ساواشئن وەیا ساوونما یاپئن! دەنینجە؛ “ساواشمایئ بیلسک، ألبتتە سیزە قاتئلئرئز!” دەمیشلردی. اۇ گۆن، ایماندان چۇق کافیرلیگە یاقئن دورویۇر، قالبلریندە اۇلمایانئ آغئزلارئیلا سؤیلۆیۇرلاردئ. اۇنلارئن نەیی گیزلەدیکلرینی أن ایی بیلن آللاەتئر.
- کندیلری ساواشا گیتمەییپ اۇتورموشلار، گیدن یانداشلارئ ایچین دە شؤیلە دەمیشلردی: “بیزی دینلەسەلردی اؤلدۆرۆلمزلردی.” دەکی: “ایددیعانئزدا صامیمییسنیز کندی اؤلۆمۆنۆزۆ أنگللەیین دە گؤرەلیم!”
- آللاە یۇلوندا اؤلدۆرۆلنلرین ساقئن اؤلۆ سانما! اۇنلار، دیریدیرلر؛ راببئ قاتئندا بۆتۆن ایحتیاجلارئ قارشئلانئر.
- آللاهئن کندی لۆطفوندان وردیکلرییلە موتلودورلار. آرقالارئندان هنۆز کندیلرینە قاتئلمامئش اۇلانلارا دا اۆزرلریندە بیر قۇرقو اۇلمایاجاغئنئ وە اۆزۆلمەیەجکلرینی مۆژدەلەمک ایستەرلر.
- آللاهئن نیعمتینی، لۆطفونو، بیر دە آللاهئن مۆمینلرە ورەجگی اؤدۆلۆ أکسیلتمەیەجگینی مۆژدەلەمک ایستەرلر.
- ساواشتا یارا آلدئقتان سۇنرا آللاهئن وە ألچیسینین چاغرئسئنا اویانلارا، اۇنلارئن یانلئشلاردان ساقئناراق گۆزل داورانئش گؤسترنلرینە بۆیۆک بیر اؤدۆل واردئر.
- بونلارا باعضئ کیمسەلر شؤیلە دەمیشلردی: “اۇ اینسانلار (گری چکیلن مککە اۇردوسو) سیزە قارشئ تۇپلاندئ، قۇرقون اۇنلاردان!” بو سؤز اۇنلارئن گۆونلرینی آرتئردئ وە شؤیلە دەدیلر: “آللاە بیزە یتر. أن ایی وکیل (دایاناق) اۇدور!
- سۇنرا اۇنلارا بیر کؤتۆلۆک دۇقونمادان آللاهئن نیعمتی وە لۆطفو ایلە گری دؤندۆلر. اۇنلار، آللاهئن رئضاسئنئن پشیندەیدیلر. آللاە بۆیۆک لۆطوف صاحیبیدیر.
- اۇ سؤزۆ سؤیلەین شەیطان، سادەجە کندی یانداشلارئنئ قۇرقوتور. اینانئپ گۆونییۇرسانئز اۇنلاردان قۇرقمایئن، بندن قۇرقون!
- کافیرلیکتە یارئشانلار سنی اۆزمەسین! اۇنلار آللاها هیچبیر ضارار ورەمزلر. آللاە اۇنلارا آحیرتتە بیر پای ورمەمەیی ایستەر. اۇنلارئن حاق أتتیگی بۆیۆک بیر عاذابتئر.
- ایمانئ وریپ کافیرلیگی ساتئن آلانلار، آللاها هیچبیر ضارار ورەمزلر. اۇنلارئ حاق أتتیگی آجئ ورن بیر عاذابتئر.
- آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلر (کافیرلر)، اۇنلارا فئرصات ورییۇر اۇلمامئزئ کندیلری ایچین بیر اییلیک سانماسئنلار. فئرصات ورمەمیز، سانکی گۆناەلارئنئ آرتئرسئنلار دییەدیر. اۇنلارئن حاق أتتیگی آلچالتئجئ بیر عاذابتئر.
- آللاە، سیز اینانئپ گۆوننلری، بو حالدە بئراقمایاجاق، تمیز اۇلانلارئنئزئ اۇ پیسلیکلردن آیئراجاقتئر. آللاە، گیزلی بیلگیلرینی سیزە آچماز آما (اۇنلارئ بیلدیرمک ایچین) ألچیلریندن ترجیح أتتیگینی سچر. اؤیلەیسە سیز، آللاها وە ألچیلرینە گۆونین. أگر گۆونیر وە کندینیزی دە قۇرورسانئز بۆیۆک بیر اؤدۆلۆ حاق أدرسینیز.
- آللاهئن، کندی لۆطفویلا وردیگی شەیلردە جیمریلیک أدنلر، بونون کندیلری ایچین ایی اۇلدوغونو سانماسئنلار! حایئر، بو اۇنلار ایچین کؤتۆدۆر. جیمریلیک أتتیکلری شەیلر قئیامت گۆنۆ (تکرار دیریلیپ قالقئش گۆنۆ) بۇیونلارئنا دۇلاندئرئلاجاقتئر. گؤکلرین وە یرین بۆتۆن میراثی آللاهئندئر. آللاە یاپتئقلارئنئزئن ایچ یۆزۆنۆ بیلیر.
- “آللاە فاقیردیر، بیز زنگین کیمسەلریز!” دیەنلرین سؤزۆنۆ آللاە ألبتتە دویدو. هم بو سؤزلرینی هم دە نبیلری حاقلئ بیر گرکچەیە دایانمادان ایعتیبارسئزلاشتئرمالارئنئ یازاجاق وە شؤیلە دیەجگیز: “شو یاقئجئ آتش عاذابئنئ تادئن باقالئم!”
- بو، کندی أللرینیزلە یاپتئقلارئنئزا قارشئلئقتئر. آللاە قوللارئنا آصلا بیر یانلئش یاپماز.
- اۇ سؤزۆ سؤیلەینلر (یاهودیلر) شؤیلە دەدیلر: “آللاە بیزدن، آتشین یەییپ یوتاجاغئ بیر قوربان گتیرنە قادار هرحانگی بیر ألچییە اینانماما سؤزۆ آلدئ.” اۇنلارا دە کی: “بندن اؤنجە بیرچۇق ألچی هم آچئق بلگەلرلە هم دە بو دەدیگینیز شەیلە گلمیشتی. صامیمییسنیز آنلاتئن باقالئم، اۇنلارئ نیچین ایعتیبارسئزلاشتئرمایا چابالادئنئز؟”
- سنی یالانلارلارسا (یالانلاسئنلار)، سندن اؤنجەکی ألچیلر دە یالانلانمئشتئ. اۇنلار، آچئق بلگەلرلە وە زبورلارلا، آیدئنلاتئجئ کیتابلارلا گلمیشلردی.
- هر جانلئ اؤلۆمۆ تاداجاقتئر. یاپتئقلارئنئزئن قارشئلئغئ سیزە، سادەجە قئیامت گۆنۆ (تکرار دیریلیپ قالقئش گۆنۆ) تام اۇلاراق اؤدنیر. کیم آتشتن اوزاقلاشتئرئلئر دا جننتە قۇنورسا قورتولموش اۇلور. بو دۆنیا حایاتئ، آلداتئجئ بیر منفاعاتلنمەدن باشقا بیر شەی دگیلدیر.
- ماللارئنئز وە جانلارئنئز قۇنوسوندا یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیریلەجگینیز کسیندیر. سیزدن اؤنجە کندیلرینە کیتاب وریلنلردن وە مۆشریکلردن چۇق اۆزۆجۆ سؤزلر ایشیتەجگینیز دە کسیندیر. أگر دوروشونوزو بۇزماز، یانلئشلاردان دا ساقئنئرسانئز (ایمتیحانئ قازانئرسئنئز). بیلین کی بو، قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردندیر.
- آللاە، کندیلرینە کیتاب وریلنلردن: “بو کیتابئ اینسانلارا کسینلیکلە آچئق آچئق آنلاتاجاقسئنئز!” دییە سؤز آلمئشتئر. وردیکلری سؤزۆ گؤز آردئ أتتیلر وە اۇنو گچیجی بیر چئقارا قارشئلئق ساتتئلار. ساتئن آلدئقلارئ شەی نە کؤتۆدۆر!
- یاپتئقلارئ ایشتن دۇلایئ سەوینن، یاپمادئقلارئ ایشتن دۇلایئ اؤوۆلمکتن حۇشلانانلارئن عاذابتان قورتولاجاقلارئنئ سانما! اۇنلارئ حاق أتتیگی آجئ ورن بیر عاذابتئر.
- گؤکلردە وە یردە تۆم یتکیلر آللاهئندئر. آللاە، هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- گؤکلرین وە یرین یاراتئلئشئندا، گجە ایلە گۆندۆزۆن آرد آردا یر دگیشتیرمەسیندە، ساغلام دوروشلو اۇلانلار ایچین آیتلر (گؤسترگەلر) واردئر.
- اۇنلار؛ آیاقتا، اۇتوراراق وە یان طارافلارئ (قۇل وە باجاقلارئ) اۆستۆندە آللاهئ ذیکرەدرلر (آنلایاراق قورئان اۇقویوپ ناماز قئلارلار). بیر دە گؤکلرین وە یرین یاراتئلئشئنئ دۆشۆنۆرلر. دەرلر کی: “راببیمیز! سن بونو بۇشونا یاراتمادئن، سانا ایچتن بۇیون أگریز، بیزی اۇ آتشین (جهننمین) عاذابئندان قۇرو!
- راببیمیز! سن کیمی اۇ آتشە سۇقارسان، رذیل أدرسین. یانلئشلار ایچیندە قالانلارئن یاردئمجئلارئ اۇلماز.
- راببیمیز! بیزە چاغرئدا بولونان بیرینی ایشیتتیک؛ “راببینیزە اینانئپ گۆونین!” دییە ایمانا چاغئرئیۇردو؛ همن ایناندئق. راببیمیز! گۆناەلارئمئزئ باغئشلا! کؤتۆ ایشلریمیزی اؤرت! روحوموزو أردملی کیشیلرین یانئنا آل!
- راببیمیز! ألچیلرین آراجئلئغئ ایلە سؤز وردیگین هر شەیی بیزە ور! قئیامت گۆنۆ (تکرار دیریلیپ قالقئش گۆنۆ) بیزی رذیل أتمە! سن سؤزۆندن دؤنمزسین.”
- راببی اۇنلارا شؤیلە قارشئلئق وریر: “أرکک اۇلسون، قادئن اۇلسون؛ سیزدن کیم ایی بیر چابا گؤستریرسە چاباسئنئ بۇشا چئقارمام. (بنیم قاتئمدا) بیرینیزین دیگریندن فارقئ یۇقتور. حلە هیجرت أدن، یوردوندان چئقارئلان، یۇلومدا أذیەت گؤرن، ساواشان وە اۇ یۇلدا اؤلدۆرۆلنلر وار یا؛ اۇنلارئن کؤتۆ ایشلرینی دە اؤرتر؛ اۇنلارئ، قاتئمدان بیر اؤدۆل اۇلاراق ایچیندن ائرماقلار آقان باحچەلرە سۇقارئم. گۆزل اؤدۆل آللاهئن قاتئندادئر.”
- کافیرلیک أدنلرین دیار دیار گزیپ تۇزمالارئ سنی ساقئن آلداتماسئن!
- بو، قئسا سۆرەلی بیر منفاعاتتیر. سۇنوندا وارئپ قالاجاقلارئ یر جهننمدیر. اۇراسئ نە کؤتۆ بیر یرلشیم آلانئدئر!
- راببینە قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنانلار ایچین ایسە ایچیندن ائرماقلار آقان، آللاە قاتئندان آغئرلاناجاقلارئ وە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلارئ باحچەلر حاضئرلانمئشتئر. أردملیلر ایچین آللاە قاتئندا حاضئرلانان هر شەی مۆکمملدیر.
- أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلار) آراسئندا آللاها، سیزە ایندیریلنە وە کندیلرینە ایندیریلمیش اۇلانا آللاها تام بیر سایغئیلا اینانئپ گۆوننلر دە واردئر. اۇنلار، آللاهئن آیتلرینی گچیجی بیر چئقارا قارشئلئق دگیشمزلر. اۇنلارئن راببی (صاحیبی) قاتئندا اؤدۆللری واردئر. آللاە حسابئ چابوق گؤرۆر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! صابرەدین (دوروشونوزو بۇزمایئن)! صابئردا (دۆشمانلارئنئزلا) یارئشئن! هر آن تتیکتە اۇلون وە آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن کی، اومدوغونوزا قاووشابیلەسینیز!


text:
20 ژانووارین ایلونومو- احمد حسن زاده
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 29 دی 1392 20:46
آنا دیلی قزه تی|:
(من باکی دان زنگ ائدیره م. من ژورنالیستم. روس قوشونلاری باکی یا گیرمیش ، قتل ـ عام ائدیرلر..)» بو ایرمی ژانوار 1990 دا سحر ساعات 5ـ 6 ایراده لرینده قهرمان ائل قیزی اولان رحمت لیک ائلمیرا احمدووا نین چوخلی هیجانلا دئدییی سوزلردیر. بو سوزلر هنوز قولاغیمدا جینگلده ییر. بلی آذربایجانیمیزین بو آجی گونلرینده و ساعاتلاریندا میللتیمیزین سه سینی دونیا ایجتماعییتی نین قولاغینا چاتدیران باشدا ایکی شخص اولموشدور. ائلمیرا خانیم و آزادلیق رادییوسونون آذربایجان بولومونون مسئولو حورمتلی قهرمان ائل اوغلو میرزا خزه ر معلیم .. میرزا خزه ر معلیم ین او گونلرده گئجه ـ گندوزو یوخ ایدی. اوزو و ایشچیلری هیجانلا آذربایجاندان گه لن خبرلری وه موصاحیبه لری دواملی اولاراق دونیا ایجتماعییتی نین قولاغینا چاتدیریردی. بو ایکی شخص و بو رادییو اولماسایدی ، شاید 1920 ـ نجی ایلده اولدوغو کیمی اوروسلار آذربایجاندا ایسته دیکلرینی ائدیب ، ائتدیکلری قتل ـ عاملارین اوستو اورتولو قالاردی. بلکه ده میللتیمیزین سه سینی چه چه نیستاندا اولدوغو کیمی بوغماغی باجاراردیلار.
میزرا معلیمین و ائلمیرا خانیمین اوزلری نین و امکداشلاری نین چابالاری و خالقین اعتیراض سه سلری نین بو رادییودان سه سلنمه سی میللتیمیزه دایاق اولموشدور، میللتیمیزه اومید ، موقائیمت حسی وئریر، موباریزه عزیملرینی آرتیریردی. نهایت میللتیمیزین موقاویمتی آزادلیغا اولان اینامی ثمره وئردی . آذربایجانیمیز تیکرار اوز مستقیلل یینی الده ائتدی.
چوخ تاسوفله ائلمیرا خانیمی گنج یاشدا ایتیردیک . میزا معلیمه اوزون عومور و جان ساغالیغی دیله ییریک اومید ائدیریک کی ، گونئی آذربایجانیمیزیندا مستقیللی یینی گورسونلر. و آرزو ائدیریک کی، مستقیل آذربایجانیمیزین دوولتی ده میرزا معلیمه لاییق اولان موکافاتی اونا باغیشلاسینلار.. خاطیرلاتماق یئرینده اولار کی میرز معلیمی موکافاتلاندیرماق قولای ایش دئییلدیر.
بو رادییونون واسیطه سیله خبرلری گونئی آذربایجاندا ، حتا تئهراندا و آوروپادا آلدیقدان سونرا آعتیراض میتینگ و آکسیالارینا باشلاندی. بیر هفته ایچینده ان بویوک اعتیراض میتینگی بون شهرینده روس ائلچی لی یینین ( سفارتی نین) قارشی سیندا کئچیریلدی. اورا قارا چلنگ قویولوب اعتیرتض مکتوبو وئریلدی. یئرلی مطبوعاتدا روس اوردولاری نین آذربایجانا گیردیکلری خبرینی وئرمه یه چالیشدیلار. روس جینایتلری نین شکیل و وییدییو شکیللری نین یاییلماسی مستقیللی ییمیزین یولونو هامارلامیشدیر.
بلی 20 ژانوواردا جانلارینی فدا ائده نلرین قانی یئرده قالمادی ، آذربایجانیمیز مستقیللی یینی تیکرار برپا ائتدی . بوگون بوتون آذربایجانلیلار بو مستقیللیک دن غرور دویورلار. گونئی آذربایجانیمیزدا قوزئی دن ایلهام آلاراق مستقیللیک و ازادلیق یولوندا موباریزه سینی سوردورور. بیز گونئیلی لرینده بو هدفه اولاشاجاغینا، اسارتده ن قورتولاجاغینا اینانیریق.
بیز غزه ته میز ، اوخوجولاریمیز، آدیندان 20 یانوواردا جانلارینی قوربان وئره نلرین قارشی سیندا باش اییب ، اونلارین محتره م عائله لرینه و قدیر بیله ن میللتیمیزه باشینیز ساغ اولسون دئییریک .
بیز گونئی لی لر، اونلارین توتدوغو یولا صادیق قالاجاغیمیزی بیر داها وورقولاییریق.
یاشاسین مستقیل آذربایجانیمیز،
وار اولسون مستقیل گونئی آذربایجان
عشق اولسون 20 ژانوار شهیدلرینه


text:
کوروناویروس ان آشاغی سویهیه چاتدی
"سالقینی بیتیرمک اوچون هئچ بو قدر یاخشی بیر وضعیتده اولمامیشدیق"
دونیا ساغلیق هؤرگوتو یئنی نسیل کوروناویروس (کووید-۱۹) سالقینی سببی ایله هفتهلیک اؤلوملرین مارس ۲۰۲۰دن بری ان آشاغی سویهیه چاتدیغینی آچیقلادی.
دونیا ساغلیق هؤرگوتونون باش مودورو، دکتر تدروس آدهانوم، سوئیسین ژنو شهرینده تشکیل ائتدیگی مطبوعات توپلانتیسیندا، کووید-۱۹ سببیله گئچن هفته ثبت ائدیلن ایتکیلرین ۲۰۲۰.جی ایلین مارسیندان بری ان آشاغی سویهده اولدوغونو وورغولایاراق،
"سالقینی بیتیرمک اوچون هئچ بو قدر یاخشی بیر وضعیتده اولمامیشدیق. سونو گؤروروک، اما اورادا دئییلیک. داها سرعتلی قاچیب بیتیش خطینی گئچمهلیییک. ایندی بو فورصتدن ایندی ایستیفاده ائتمهسک، داها چوخ واریانت و اؤلوم ریسکینه یول آچاریق" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی
کوروناویروس ان آشاغی سویهیه چاتدی
"سالقینی بیتیرمک اوچون هئچ بو قدر یاخشی بیر وضعیتده اولمامیشدیق"
سرعتلی یئریمهنین فایداسی داها چوخدور
"ساغلیغی قوروماق اوچون اینسانلار، ایدهآل اولاراق گونده ۱۰ مین آددیم آتماغی دئییل عینی زاماندا داها سرعتلی یئریمهیی ده هدفلهمهلیدیرلر"


text:
بولینگ
بولینگ بیرجور اویوندی کی اوندا اویونچی بویلینگ توپون بیر صاف یرده آتیر کی او بویلینگ میله لرین یخیب و او امتیاز آلسین.بویلینگ توپی نئچه جوره وصاف توپدی کی اونون آغیرلیقی 6 دان 16 پونداجان(هر پوند452گیرم) اولار کی اونی صاف بیر میدانا آتاللار و او میله لری یخیب وهر کیم چوخ امتیاز آلسا اویونی آپارار.بویلینگ دونیادا بویلینگ امتیازلارین اتوماتیک مونیتورلار وبیلگی سایارلار وئریب وامتیازلار اتوماتیک سایلار و اونا گوره هئچ کیمین بو اویوندا امتیازی گتمئز بویلینگ توپوندا نئچه باجا وار کی اوباجالاردان یاپیشیب وتوپی بوروب آتاللار.بویلینگ اویونی ایکی حالت اولار کی بیری استریک دی کی هر میله بیرامتیاز دی آمّا ایه بوتون میله لر بیر توپدا یخیلسا اوبیری ایکی توپون امتیازلاری ایکی برابر سایلار واسپیر حالتده ایه ایکی توپدا میله لر هامی سی یخیلسا آخیر توپون امتیازی ایکی برابر حساب اولار.
تاریخدهدَییشدیر
بو اویونا اوخشار اویون بیزیم اؤلکه ده تاریخده واریدی و اونا مازی آتماق دیلیب البته مازی آتماق یا اشیق اویناماق بو اویندان آیریدی آمّا بو اوینون چوخلی آشیق اتماق ومازی آتماقا شباهتی وار اونا گوره تورکلر ایچره بعضی اؤلکه لرده اونا فرنگی مازی دیلیب .میصر تاریخینده اورپالایرین ادعاسینا گوره 3000 یا 5000 ایل قاباخ بو اویون واریدی و روم امپراطوریسینده بو اویون واریدی و هردوتون یازدیقینا گوره بویل (bowll) اویونی تاریخده واریدی آمّا بو اویون ایندیکی بویلینگ اویونونا اوخشاریدی. بیرینجی استاندار میله لر نیویورک سیتی ده 1895اینجی ایلده سپتامبرین 9 ی ایشلندی و بو تاریخدن بوطرفه بو اویون یئنی اولدی ونئچه ایللر سونرا بو اویون ایندیکی شکیلده ایشلندی و اوندا اوتوماتیک بیلگی سایار ایشلندی و یاخچیلاندی ایندی 95 میلیون نفر دۆنیادا بو اوینی تجروبه ائدیبلر و ایندی ویدیوئی وبیلگی سایار اوینلاریندا بویلینگ اوینویان چوخدی
قایناقلاردَییشدیر
en ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bowling»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ایرانلی دین آداملارینی تنقید ائتدی
فیاض، ایرانلی دین آداملارینین دؤولتله چوخ یاخین ایلیشکی ایچینده اولماسینی تنقید ائتدی
عراقین نجف شهریندهکی شیعه دین آدامی آیتالله محمد اسحاق فیاض، ایرانلی دین آداملارینین دؤولتله چوخ یاخین ایلیشکی ایچینده اولماسینی تنقید ائدرک، بو وضعیتین دین آداملارینین مستقیللیگینی تهلوکهیه دوشوردوغونو سؤیلهدی.
ایران اؤیرنجی خبر آژانسیندا (ایسنا) یئر آلان خبره گؤره، افغانستان اصیللی دین آدامی آیتالله فیاض بیر چیخیشیندا، قوم حؤوزهسینین ایران دؤولتیله چوخ ایچ ایچه اولدوغونو، بونون دا دین آداملارینین مستقیللیگینی تهلوکهیه سالدیغینی بیلدیردی.
فیاض، نجف شهریندهکی حؤوزهیه ده حکومتین مالی یاردیم ائتمک ایستگی اولدوغونو آنجاق، دین آداملارینین دؤولتدن یاردیم آلماق مسئلهسینده ایستکلی اولمادیغینی و بونو قبول ائتمهیهجکلرینی دیله گتیردی.
دؤولتدن یاردیم آلینماسینین دین آداملارینین مستقیللیگینی تهلوکهیه دوشورجگینی وورغولایان فیاض، ایرانین دینی مرکزی ساییلان قوم شهریندهکی دین آداملارینین مستقیللیگی مسئلهسینده تدبیرلر آلینماسی لازیم اولدوغونو ایفاده ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
میت-دن عملیات: قولدورباشی ضررسیزلشدیریلدی
یونانیستان ساحللرینده قاییق قضاسی نتیجهسینده آزی 15 کوچمن حیاتینی ایتیریب
یونانیستانین میدیللی آداسی یاخینلیغیندا مهاجیرلری داشییان قاییغین قضایا اوغراماسی نتیجهسینده ان آزی 15 نفر هلاک اولوب.
ایران-دا اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان نوماییشلر 19-جو گونونده داوام ائدرکن اعتراض لارا لیسه(دبیرستان) شاگیردلری قاتیلماسی دقت چکیر.


text:
اوستومه داغ یئریدی…
رحیم خیاوی
خییو شهرلیسی و یاخود خییو شهرینه گلمیش اولسانیز، یقین کی دفهلرله آسیلی کؤرپونون اوستوندن اولماسادا، آلتیندان گؤز اوخشایان باغلاری، داغلاری گزیب، گؤروبسونوز.
آسیلی کؤرپو، گیردولی داغینا، ائلهجهده اونون اوستونده ساوالانین اتکلرینده اولان باشقا داغلارا یول آچیر. من گیردولی داغینین اطرافینداکی داغلاری و اونون یان- یؤرهسیندهکی یایلاقلاری، بولاقلاری، ایستر یای، یاز، ایسترسه قیشین قارلی، قیرولی گونلرینده ده، یوزلر دفه گزیب دولانمیشام.
آسیلی کؤرپونون آلتینداکی قورخونج و گؤز قاماشدیران درهده، ایل بویو، گؤم گوی، گؤز یاشی تک سویو اولان خییو چایی آخار. بو چای بوللو چیچکلی ساوالانین دؤشلریندهکی یایلاقلاردان قیدالانیب، یام یاشیل یاماجلارین قوخوسونو داشییاراق، شهرین قیراغیندان گئچیب و نهایت قاراسویا قاریشیب، آرازلا قول بویون اولور.
بورادا مئیوه باغلاری بیر بیرینین قوینونا ائله سیغینیبدیرلار کی، آسیلی کؤرپونون هوندورلوگوندن سیخ مئشه کیمی گؤرونرلر. منایسه بو داغلارین اتهگینده بویا، باشا چاتمیشام. بو باغلارین، داغلارین هر بیر کونجونده آجیلی، شیرینلی خاطیرهلریم اولوب…
بیر یاز گونونون تراوتینده گوندهلیک ایشیم اولاراق، خییو چایی کنارینداکی باغلارین آراسیندا اولان جیغیردا گئدیردیم؛ مقصدیم گیردولی داغینین زیروهسی ایدی. طبیعتین گؤزللیکلری ایچیمده خوش دویغولار اویادیردی. یولون آشاغی الینده، نئچه گنج اوغلان وولیبال اویناییردیلار…
بیر آن گؤزوم قارانلیغا گئتدی؛ باشیم فیرلاندی. ایلاهی نه گؤرورم…….!!؟. گوزلریمه اینانمیردیم؛ بلکه ده اینانماغا اینجاریم یوخ ایدی. گنج بیر اوغلان اؤزونو گیردهکان آغاجیندان آسمیشدی!. یئره اوتوردوم؛ ایکی الیمله باشیمی توتدوم. گؤزومده گنجین آغاجدان آسیلی قالمیش اوجا بوی هئیکلی جانلاندی. ایختیارسیزجاسینا، آیاغا قالخیب، اونا طرف یاواش- یاواش یورودوم. توپ اوینایان اوشاقلار و قونشو باغچیلار دا هامیسی گلمیشدی. های- کویدن قولاق توتولوردو.
– آی بالا قاچین پولیسه خبر وئرین!
– بس آتاسینا؟
– منده او اورهک یوخدو آتاسینا خبر وئرم!،
بو دانیشیقلاری تکجه ائشیدیردیم؛ کیملرین طرفیندن دئیییلدیکلرینی اصلا بیلمیردیم. سانیردیم سسلر قولاغیما چوخ اوزاقلاردان گلیر. بوغولوردوم ایچیمده؛ داها نه اولدوغونو بیلمیردیم…..
***
«رضا» بیزیم یاخین قونشو اوشاقلاریندان ایدی. اورهگی جوشغون، اوجا بوی، شووهرک و داغ سئور بیر گنج ایدی. دئمک آدلیم داغچیلاردان ایدی. اونون ائورئست داغینادک گئتمهگینی ده ائشیتمیشدیم.
رضا ایله بیرلیکده گیردولی داغینا قالخیردیق؛ بیرینجی تپهده دینجهلک دئیه اوتوردوق. بو اوجا یئردن، خییو شهرینین هر بیر طرفی گؤزل گؤرونوردو؛ خییاوانلار و ائولرین بیر-بیرلرینه سیخ سؤیکنیلمهسی گوزومون اؤنونده بیر رئال تابلونو جانلاندیریردی. رضا دیللندی:
– چوخ ایستهییردیم اؤزومو آسیلی کؤرپودن آسام.
– نه اوچون؟! بس آتان، آنان، سئوگیلین؟
– منجه سئوگیلیم داها ایچیمده بوغولوب، داها ایچیمی یئین قادانی هئچ کیمسهیه آچماق ایستهمیرم؛ دردلریم اؤزوم اوچون عزیزدیر، اؤزوم ده چکمهلییم.
رضا ائله دردلی، کدرلی دانیشیردی، قهر ایچینده بوغولان کیمی گؤرونوردو.
– منیم هئیکلیم آنجاق آسیلی کؤرپودن آسیلمالیدی؛ سئوگیلیم ایله بیرلیکده.
رضانین سسی داها جالاق اولموشدو …
– ایللر بویی ایلقاریمیزلا یاشادیق، آمما چیرکین خیانتله قارشیلاندیم.
رضایا سئوگیلیسی طرفیندن خیانت اولدوغونو ظن ائدیردیم، آمما نئجه اولماغینی بیلمیردیم و او ایسهده دئمیردی. گونون باتار چاغینا آز قالیردی. گیردولی داغینین زیروهسیندن یاواش- یاواش گونون شعالاری ییغیلیردی. جانلی بیر تابلو گؤزومون اونونده جانلانیردی. آسیلی کؤرپونون اوستونده جماعات آددیملاییر، اوشاقلار ایسه اویناییردیلار. رضا بو آندا دولوخسوندو؛ یاش گؤزلرینده لپهلندی؛ باشینی دیزلریمین اوستونه قویوب، اورهکدن هونکورتو ایله آغلادی، منسه اونو باغریما باسارکن، ساچلارینی سیغاللادیم. اورهیینین دؤیونمه سسینی ائشیدیردیم؛ اؤزومله دوغمالاشمیشدی. باشینی قالدیریب، دئدی:
-گؤزلریمه دریندن باخسان، سئوگیلیمی ده گؤررسن، من آغلایاندا سئوگیلیم راحاتلاشیر.
من گؤزلریمی گونشین قان چاناغینا بنزهر درینلیکلرینه زیللهمیشدیم. رضا سایخاش -سایخاش دانیشیردی:
– بیز آسیلی کؤرپودن آسیلساق، بوتون عالم ایکی سئوگیلینین بیر- بیرینه چاتمادیغینی بیلهجکدیر. بیز آسیلدیقدا، دونیا وارکن، ابدییته چئوریلهجهییک.
رضانین حالی اولدوقجا آجیناجاقلی ایدی.
– آخی سن بؤیله جینایت تؤرتمکدن قورخمورسان؟ بو ایش ایکی اینسان حاقیندا بیر جینایتدی. اینسان دا هئچ اؤزونو آسارمی؟
جواب وئریر:
– یوخ، یالنیز یوخ، منجه بو ایش سئوگیلیمله بیرلیکده ابدی یاشاماقدی.
رضانین باخیشلارینداکی ووقار، اونون سیرلی اولدوغونو گؤستریردی، آمما من سیرلرین اوستونونون آچیلماسینی ایستهمیردیم. من رضانین سیرلی اولماسینی سئویردیم.
گونون شعالاری باتییا ساری ساللانیردی؛ هاوا قارانلیغا چئوریلمهدیدی. رضا ایله گیردولی داغین ائنرکن، اونون تهلوکهلی بیر اویونا آیاق باسما احتمالی منی سارسیلدیردی.
***
میردهشیرخانادا رضانین جنازهسی یویولان زامان، اونون دوستلاری، داغچی یولداشلارینین اللری قوینوندا هؤنکور- هؤنگور آغلاملاری ایله برابر گنج قیزلار دا آغلاشیردیلار. اونلار گؤز یاشلارینی گیزلهدیر، آغلادیقجا ایچلرینی چکیردیلر. رضانین آناسینین تورپاغی باشینا سووورارکن «بالا وای» نالهسی، کیشیلرین دیزلرینی تیترهدیردی. او اورهک یاندیریجی اوخشامالار اوخویوردو؛ اینجارسیزلیقدان سسی گئت- گئده سیزیلتییا چئوریلیردی.
یوسوفلا صمد منیمله یاناشی دووارین دیبینده دورموشدولار. درین فیکره دالمیش صمد دئییر:
– هئچ اینانمالی دئییل! یازیق آتاسی، آناسی، اونلارین بئلی سیندی. قیز بیرینه گئدیب کئفین چکهجک. تانرینین ایشینه بیر باخ؟!
یوسوف ائله صؤحبت ائلهییر، سانکی اؤلو مجلیسینه گلمهییب:
– – نئچه آی اؤنجه ایکی گنج اوغلان دا اؤزلرینی ائله بو خییو چاییندا آسمیشدی. بیر گنج قادین دا سیچان داواسی ایله جانینا قصد ائتمیشدی. گورونورکی سئودالانماق سؤزو وار آرادا.
من کؤورلمیشدیم. اورهییم سیخیلیردی. پوزغون بیر حالدا دئدیم:
– آنجاق هامیسی سئودالانماق دئییل. ایشسیزلیک، احتیاج، تحقیر، آغیر و دؤزولمز معیشت شرایطی ده بونلارین ایچینده گؤرونور.
بونلارا باخمایاراق صمد یوسوفا اوز توتوب دئدی:
– اولار یاواشجانا بیر یانیغلی بایاتی اوخویاسان؟
یوسوفون حزین سسیله رضانین جنازهسی یویولوب، آغ کؤینهیه گئیدیریلیب، یولداشلارینین اللرینده تورپاغا تاپشیریلدی. آتاسینین ایستهگینه گؤره، رضانین «داغ یاتاجاغی» اونون قبر ائوینده اوستونه چکیلدی. ایندی تورپاق داها گؤزللشمیشدی، رضانین آتاسی دیزی اوسته چؤکوب، اوزونو تورپاق اوزهرینه قویموش و تورپاق ایسه اونون دالغین روحونو دینجلدیردی.
یوسوفون حزین بایاتی سسینی اطرافداکیلاردا ائشیدیردی. بو سس سانکی سیخیلان اورهکلره، سرین مئه کیمی الهنیردی:
عزیزیم داغ یئریدی
مسکنین داغ یئریدی
گوردوم کی اوردا یوخسان
اوستومه داغ یئریدی.
***
پاییزین بوغولان گونلر ایدی، خییو چایی سولغون بیر حالا چئوریلمیشدی. یولو بوتونلوکله خزل دوتموشدو. آرا بیر قیزارمیش، بوزارمیش خزل آغاجلاردان دوشوردو. من ایسه یول قیراغیندا کی آسیلی کؤرپونون آلتیندا، قهوهخانادا اوتورموشدوم. یانیلی سیگارئت بارماقلاریمین آراسیندا بوتونلوکله کوله چئوریلمیشدی. آغیر بیر فیکره دالمیشدیم. باشیمی قالدیردیقدا گؤزلریم اونون گؤزلرینه ساتاشدی. رضانین آتاسی دوز قنشریمده اوتورموشدو. منی گؤردوکده یئریندن قالخیب، منیمله یاناشی اوتوردو. بو آدام ایکی آی بوندان اؤنجه گؤردویوم آدام دئییلدی. اینانیلماز درجهده دهییشیلمیشدی. اینانمادیم. ساچلاری آغ آپباغ آغارمیشدی؛ پوزغون احوالدا ایدی؛ اورهکدن درین آه چکیب، شاشقین بیر حالدا اوزون منه توتوب دئدی:
– ایستهییرم اوشاقلارین الیندن یاپیشیب، بو شهردن گئدم.
– گئدهسن؟! هارا گئدهسن؟
– هئچ اؤزوم ده بیلمیرم هارا! آنجاق ایستهییرم داها بو شهرده قالمییام.
– هر یئرده بیز اؤلولریمیزی تورپاغا قویموشوق، او تورپاق بیزه دوغمادیر. رضانی خییو تورپاغی آلیب باغرینا، گئتمهملیسن! هر بیر زاد اوز یئرین تاپاجاق، بیر آز زامان ایستیر!
– گئتمهیه اوشاقلار دا راضیلاشمیر، آمما اورهییم هئچ بیر ایشه قیزمیر!
بارماقلاریمین آراسیندا سیگارئت سؤنموشدو. رضانین آتاسینین نه زامان کؤلگه کیمی سوزولوب گئتمهسینی هئج دویمامیشدیم.


text:
`ویزا رژیمی` نتیجهلر
خبرلر [198]
- یمن-ده آتشکس داها 2 آی اوزادیلیب
- بولغاریستان وطنداشلارینا ویزا معافیتی
- خامنه ای :"اوکراینا امریکانین قربانی اولدو"
- آمریکایا ایشلهین افغانیستانلیلار هله ده ویزا گؤزلهییر
- افغانیستان وطنداشلارینین باشووروسو رد ائدیلدی
- اسرائیلین دمشقی ووردوغو ادعا ائدیلیر
- سوریه-ده رژیم قوهلرینین هوجومو نتیجهسینده 5 نفر اؤلوب
- ادلیب-ده 7 سیویل حیاتینی ایتیریب
- سوریه-ده رژیم قوهلری نؤوبتی دفعه آتشکسی پوزوب
- سلیمان سویلو ایلوا جانسون ایله گؤروشوب
- تورکیه اسد رژیمینین شیمیایی سلاحدان ایستیفادهسینه بیر داها رئاکسیا وئردی
- فرانسانین 16 بؤلگهسینده 4 هفتهلیک قرنطینه رژیمی تطبیق ائدیلیر
- اؤزبکستان، بعضی اؤلکه وطنداشلارینا ویزاسیز سفر حاقی تانیدی
- ایسراییل-ین دمشقه هاوا ضربهسی ائندیردیگی ایرهلی سورولوب
- سوریه-ده رژیم قوهلریله پ.کا.کا آراسیندا توققوشما اولوب
- ایسرائیل ایله ویزانی قالدیران ایلک عرب اؤلکهسی امارات اولدو
- درعا-دا 98 نفر اسد رژیمینین ایشگنجهسی نتیجه سینده هلاک اولوب
- اسد رژیمینین خاریجی ایشلر ناظیری ولید المعلم وفات ائدیب
- دونیادا کروناویروسلا باغلی سون وضعیت
- ائرمنی لرین آتشی نتیجهسینده ترتر و آغجابهدی-ده ساکینلره زیان دییب، یارالی وار
- اسد رژیمی حلبده سیویللری ووردو:11 اؤلو 30 یارالی
- تورکیه اسد رژیمه مخصوص هدفلری گئجه بویونجا ووردو
- سوریه ده اسد رژیمی و روسیانین، ایدلیب هاوا سالدیریلاریندا 17 نفر یارالانیب


text:
اينترنت
اینترنت، دۆنیا اوزوندهکی بیلگیسایار شبکهلرینی و سیستئملرینی بیر بیرینه باغلایان الکترونیک شبکهدیر. اینتئرنئتده واحید ایدارئتمه مرکزی یا واحید مودیریت یوخدور. بونا باخمایاراق، شبکهنین بئله تشکیلی اصلینده دریندن دوشونولموش ستروکتور دئمکدیر. بۇ ستروکتور ۱۹۶۹-جو ایلده امریکا بیرلشیمیش ایالتلری ساوونما باخانلیغی (دیفاع ویزارتی، آمریکادا آدلانان DOD) طرفیندن ایشلنمیش آرپانئت لاییحهسی چرچیوهسینده قورولموش و اون مینلرله دونیا پروگرامچیلارینین بیرلیکده چالیشماسیلا گئتدیکجه قورولوب و گلیشتیریلمیشتیر. ایلک اولاراق آرپانت آمریکا اوردوسوندا و ناتوداکی اوردولاردا قوللانیلدی، سونراکی گلیشمهلرده بۇ شبکه عمومی ایستیفاده ایچین میللترین ایچینده پایلاشیلدی و ایندیکی اینترنت اولوشتو. بۇ گون اینترنت، دونیانین بوتون اؤلکهلرینی ایحاطه ائدیر و اونون ایستیفادهچیلرینین ساییسی گئتدیکجه آرتیر.


text:
شامان
شامان سؤزونون معناسی رۇحلارا، سحره اینانان خالقلاردا (اساساً شیمال خالقلاریندا) سحرباز، اوْوسونچو، جادوگر دئمکدیر. شامانلار اوْخوماقلا، دف چالیب-اوْخوماقلا اؤزلرینی جۇشا گتیرهرک، گۇيا رۇحلارلا مۆناسیبته گیرهرک، آداملارین خستهلیکلرینی ساغالتدیقلارینی، اوْنلارا اۇغورلو اوْو تامین ائتدیکلرینه و س.-يه ایناندیلار. بۇ سؤزدن تؤرهين "شامانلیق-شامانیزم" ایسه بعضی شیمال خالقلاریندا – اوْرتا آسیا، اندونزی، اوقیانوسیه، آمریکا، آفریقا خالقلاریندا رۇحلارا، ماگیيايا ستايش ائتمکدن عبارت دین فوْرماسیدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Şaman»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
امیر اسپاهیچ
امیر اسپاهیچ (اینگیلیسجه: Emir Spahić) (دوْغوم:۱۸ اوت ۱۹۸۰ (۴۲ یاش) Dubrovnik) بیر فوتبالیست. بوسنی و هرزقووین میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده امیر اسپاهیچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- زاقرب کولوبونون اویونچولاری
- شینیک یاروسلاول کولوبونون اویونچولاری
- تورپدو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- لوکوموتیو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- مونپلیه کولوبونون اویونچولاری
- سویا کولوبونون اویونچولاری
- انژی ماخاچقالا کولوبونون اویونچولاری
- بایر ۰۴ لورکوزن کولوبونون اویونچولاری
- هامبورق کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ایدماندا زوراکیلیق


text:
پانتومیم
چؤل و بیر تورپاقلی جادا ساغدان سولا چکیلمیش. صحنهنین اورتاسیندا – جادا قیراغیندا – اوجا دیرهک واردیر، اوچ مفتیل اوندان کئچیر. پرده آچیلیر.
***
بیر کولونگون یئره چیرپما سسی یاخیندان قولاغا ده ییر. سس قیریلیر و نئچه آن سکوتلا کئچیر. سونرا بوغونتولو سس قولاغا ده ییر، سانکی چکیش ایله یئری دؤیورلر. سس قیریلیر.
***
آیاق سسی قولاغا دهییر. کور بیر کیشی صحنهیه گیریر؛ ساغ الینده عصا، سول الینده بالاجا بیر چکیش. بؤیوک بیر توربانی تسمهیه تیکمیش و تسمهنی بئلینه باغلامیش. توربا، یارییا قدهر دولودور.
کور کیشی، دولو آغزیلا – گووه یه رک – گیریش یئرینده دایانیر. نئچه دؤنه عصاسی ایله یئره وورور و قولاق آسیر. بیر آددیم ایرهلی گلیر. عصاسینی بتردن یئره ووروب قولاق آسیر. بیر آددیم ساغا ساری گئدیر. عصاسینی یئره وورور و قولاق آسیر. یئنه وورور و قولاق آسیر.
اوتورور، کولونگ ایله یئری قازیر و تورپاغی بارماقلارلا قیراغا چکیر. بیر تیکه قورو چؤرهک چیخاردیر، چؤرهیی دیشلیر و قالانینی توربایا قویور.
آیاغا دورور. بیر آددیم قاباغا گلیر. یئری عصاسیلا وورور و قولاق آسیر. سولا ساری گئدیر، یئری وورور و قولاق آسیر.
اوتورور و یئری قازیر. بؤیوک بیر میخ تورپاقدان چیخیر. میخی اللریله اوینادیر. بیر آن فیکره دالیر و سونرا میخی قیراغا آتیر.
آیاغا قالخیر. بیر آددیم ایرهلی گلیر. یئری وورور. قولاق آسیر، اوتوروب قازیر. بیر تیکه قورو چؤرهک تورپاقدان چیخاردیر، دیشلیر و قالانینی توربایا قویوب آیاغا قالخیر.
ساغا ساری گئدیر. یئری وورور و قولاق آسیر. بتردن وورور و قولاق آسیر. اوتوروب یئری قازیر. تورپاغی ایکی الیله ائشیگه چیخاریر. کیچیک دؤرد آیاقلینی تورپاق آلتیندان چیخاریر. دؤرد آیاقلینی الیله اووور. فیکره دالیر و سونرا اونو قیراغا قویوب آیاغا قالخیر.
آستا – آستا عصاسیلا یئره وورقولار ووراراق قاباغا گلیر. بتردن وورقو وورور و قولاق آسیر، اوتورور یئری قازیر، تورپاقلاری قیراغا چکیر. یئنه قورو بیر چؤرهک چیخاریر. اونو دیشلهییب و قالانینی توربایا آتیر و آیاغا قالخیر.
عصانی یئره ووراراق، باشقا یؤنه گئدیر، دایانیر. بتردن وورغو ووروب قولاق آسیر و فیکره دالیر. یئنه احتیاطلا یئری وورور. قولاق آسیر. شک ایله کئچیر. یئنه قاییدیب دایانیر. فیکره دالیر، قاییدیر و یئنه همان یئره وورور. امین اولمادان اوتورور، یئری قازیر، تورپاقلاری قیراغا چکیر و بیر مکتوبو یئردن چیخاریر. نامهنی اووُوشدورور. فیکره دالیرو یئنه الینه آلیب فیکره دالیر. مکتوبو قیراغا آتیر. تلهسیک آیاغا قالخیر، یولا دوشور.
یئری چالیر. دایانیر و بتردن وورغو ووروب قولاق آسیر. اوتورور و یئری قازیر. قالین بیر ایپ تورپاقدان چیخاریر. ایپی اوووشدورور. فیکره دالیر. ایپی قیراغا آتیب آیاغا قالخیر.
بیر آددیم ایرهلی گلیر. یئری دؤیور و قولاق آسیر. اوتوروب یئری قازیر. قورو بی تیکه چؤرهک ائشیگه چیخاریر، دیشله ییر و توربایا قویور.
آیاغا قالخیر و ایره لی گلیر. یئری وورور و قولاق آسیر. اوتوروب قازیر. یئردن بیر داش چیخاریر. داشی اووشدوروب قیراغا قویور.
آیاغا قالخیب ایرهلی گلیر. یئری ووروب قئلاق آسیر. اوتوروب قازیر. بیر تیکه چؤرهک چیخیر.
آیاغا قالخیب ساغا ساری گئدیر. وورغو ووروب دایانیر و فیکره دالیر. باشقا بیر یاواش وورغو ووروب یئنه فیکره دالیر. اوتوروب یئری قازیر. تورپاقلاری قیراغا چکیر، بیر اؤلو کلهسی ایله بیر مکتوب تورپاغین آلتیندان چیخیر. کله و مکتوبو اوووشدورور و قیراغا قویور.
آیاغا قالخیر و ایرهلی گئدیر. وورغو ووروب ایرهلی گئدیر و صحنهدن چیخیر. وورغولارین سسی سونا چاتمایاراق اوزاقلاشیر. نئچه آن سونرا، کولونگ سسی ائشیدیلیر. . . سسلر اوزاقلاشیر، اوزاقلاشیر داها چتین قولاغا دهییر.
بیر – ایکی چرخلی سورهن تاپیلیر. دالیندا بیر یوک باغی اولاراق، تلهسیک و هر زادا دقتسیز، فیشقا چالاراق گلیب کئچمهدهدیر، صحنهدن چیخیر.
***
یولدان گئچَن صحنهیه گیریر. ایستیر کئچسین آنجاق بیردن بیرینجی مکتوب دقتینی اؤزونه چکیر. مکتوبو گؤتوروب تعجوب و دقتله اوخویور. یئره و چئورهسینه باخیر. سونرا یئنه مکتوبو اوخویور. سانکی مکتوبدا دستورلار واردیر: دؤرد آیاقلی و ایپی گؤتورور، تخته دیرهیین آلتینا قویور. دولانیر، دولانیر و بیردن میخی تاپیر. مکتوبا باخیر و داش دالیجا یان – یؤرهسینه گؤز سالیر. داشی تاپیب یئردن قالخیر. گئدیر دؤرد آیاقلینین اوستونه و میخی داشینان تخته دیرهیه چالیر. یئنه مکتوبو اوخویور: ایپین او باشینی گیردهلهییب، بتردن میخا باغلیر و دؤرد آیاقلیدان آشاغی ائنیر. مکتوبو اوخویور و یان – یؤرهسینه باخیر. ایره لی گئدیر و قورخاراق کلهنی گتیریب دؤرد آیاقلینین اوستونه قویور و ایکینجی مکتوبو ایپین گیردهسینه قویوب تلهسیک صحنه دن قاچیر.
***
قازیلمیش یئرلردن اللر ائشیگه چیخیر و التماس ائدهرک یاواش – یاواش گؤیه قالخیر.
زیرزمیدن بیر کیشی و قادین آغلاماسی قاوزانیر، کسیلی – کسیلی، بوغاز آراسی، آغلاییب زارییرلار.
***


text:
«هاشم ترلان»ین خاطرهلریندن:
تبریزده «مهاجر»ایدیم، تهراندا «متجاسر»ده اولدوم
….. ۱۳۲۵نجی ایلین آذر آیینین اییرمی بیری آذربایجان، او جملهدن تبریز اؤز آغیر و چتین گونلرینی یاشاییردی. سینهسیندن چیخان نفس بوغازینداکی بوغونتولارین ایچینده ایتیردی. بو قوجامان شهر اؤز قارا طالعی بویو آپاردیغی مبارزهلرده آغ گون دئیه آیاغا قالخمیشسا دا منحوس شاهلارین اسیری اولموشدو. ایندی یئنه ده ستارخانین بایراغی الینده اولا- اولا اورهیی دؤیونور، نفسی تؤیشهییردی؛ آمما تبریز مشروطه زامانینداکی کیمی باشینی دیک توتموشدو. او سانکی دؤرهسیندکی باش وئرن فیرتینالارا دوداق بوزهرک «بو منیم نه اوّلیم، نه ده آخیریمدیر»، دئییردی.
تبریز عادی حالدا دئییلدی. اکثر آداملار ائولرینده قالیب قاپینی دالدان باغلامیشدیلار. فقط دربارین قیرینتی هدیّهسی ایله دولانان اوباشلار اللرینده توفنگ کوچه- خیابانلاردا ملی حؤکومت ایله همکارلیق ائدنلری اوولاییب یوخ ائدیردیلر. ساعات میدانینا طرف یولا دوشدوم. هله اورا چاتمامیش سول طرفده یئنی ساختمان عملیّاتی گئدن خرابه بیر یئرده نئچه نفرین صؤحبتینی ائشیتدیم. اونلارین بیری دئییردی:
– بستانآبادین صدری علیاکبر فردینی ووروبلار، هله اؤلمهییب جان وئریر. من علیاکبر فردینین آدین ائشیدن کیمی قورویوب قالدیم. اونو یاخشی تانییردیم. «مهربان» حومهسی او زامانلار بوستانآبادا باغلی اولدوغو اوچون اونو «مهربان»دا چوخ گؤرموشدوم. ایندی اونو بوردا اوباشلار تانییب اؤلدورموشدولر. آرتیق یوخاری چیخیب اونون قانلی جنازهسینی گؤرمک ایستهمهدیم. چونکی هیجان منی بوروموشدو. اورادان قاییدیب گؤی مسجیدین کوچهسیندن کؤهنه بازارا گیردیم. یاشادیغیم مسافرخانا بو بازارین اوّلینده ایدی. مسافرخانادا نهلر باش وئردیگینی بیلمک ایستهییردیم. بازارین دوکانلاری باغلی ایدی. فقط چؤرک ساتان و باققاللار آچیق گؤرونوردو. مسافرخانانین قاباغیندان اؤتنده سیلاحلی اوباشلارین هله ده اورادا اولدوغونو حسّ ائتدیم. اؤزومو لاقید گؤستریب بازاری اوزو آشاغی یئریدیم. بورانین آخیری کؤهنه خیابانا چیخیردی. بازار آغزیندا آداملار چوخ ایدی. من اونلارا یئتیشنده سیلاحلی اولدوقلارینی گؤردوم. اونا گؤره ده بورا گلدیگیمه پشیمان اولدوم. نهایت ایش ایشدن کئچمیشدی. من بورادان آیریلمالی ایدیم. هله اونلار منی گؤرمهمیشدیلر، آمما کؤهنه خیابان خلوت ایدی. بیر نفر ده اولسا خیاباندا گؤرونموردو. اونلارین ائتدیگی صؤحبتلره گؤره بازارلا روبرو ائوین دامیندا ایکی مهاجر آتا، اوغول سنگر توتموشدولار. سیلاحلی اوباشلار جسارت ائدیب خیابانا باش اوزادا بیلمیردیلر. بئله دئییردیلر کی، مهاجر فداییلر دامین اوستونده مسلسل قویوب اؤزلرینی مدافعه ائدیردیلر. بازار باغلی اولدوغونا گؤره خلوت ایدی. مال ساتاندان مال آلاندان خبر یوخ ایدی. من وضعیّتی بئله گؤروب گئری قاییتماق قرارینا گلدیم. ائلهجه ده گلدیگیم یوللا گئرییه دوغرو یئریدیم. هله اونلاردان اوتوز آددیم آرالانمامیشدیم کی، «ایست» سسی بازارین دیوارلارینی سارسیتدی. من دایانیب اونلارا باخدیم. بازار آغزیندا جمع اولان اوباشلارین هامیسی منه طرف قاچیردیلار. اونلارین آتدیقلاری هاوایی گوللهلر بازارین سقفلرینه توخونوب توزاناق سالمیشدی. بیر آزدان سونرا اونلار منی احاطه ائتمیشدیلر. قاپیسی باغلی بیر دوکانا دایانمیشدیم. اونلار منه امر ائدیردیلر:
– اللرینی یوخاری قالدیر!
اونلاردان سوروشوردوم:
– مندن نه ایستهییرسینیز؟
بیری، «سن فداییسن»، او بیری «سن فرقهچیسن»، بیر باشقاسی ایسه «سن مهاجرسن»، دئییردی.
من اونلارا دئییردیم:
– سیز دئیینلرین هئچ بیریسی دئییلم. کنددن گلمیشم، تبریزده ایشیم وار ایدی.
منی احاطه ائدنلرین بیری یانینداکی بیر نفره دئدی:
– احمدآغا سن اونون بدنینی، جیبلرینی آختار!
احمدآغا دا باشقاسینا امر ائتدی. بئلهلیکله اونلارین بیری سیلاحینی باشقاسینا وئریب منیم بدنیمی، جیبلریمی آختارماغا باشلادی. آختاریش قورتاراندان سونرا دئدیلر:
– دوش قاباغا!
بو زامان بیرینجی توفنگ قونداغی کورهگیمه دهیدی. باشقالاری دا تپیک و توفنگ قونداغی ایله وورماغا باشلادیلار. من یئره ییخیلاندا اونلار تپیک ایله ووروب منی آیاق اوسته قالدیریب ایرهلییه طرف ایتهلهییردیلر. بازار خلوت ایدی. گل-گئت چوخ آز ایدی. فقط اوباشلارین سسی بازاری بوروموشدو. اونلار منه ووردوقلاری توفنگ قونداغیندان لذت آپاریردیلار. شاققیلتی گولوش سسلری خلوت بازاری باشینا گؤتورموشدو. من ایسه اؤزومو ضربهلردن قوروماق اوچون هر تشبّوثه ال آتیردیم. اونلار منیم اعتراض سسلریمی ائشیتمک ایستهمیردیلر. اونلار منیم کیملیگیمی، هانسی یووانین قوشو و هارالی اولدوغومو بیلمیردیلر. یوخسا اؤزلرینه زحمت وئرمزدیلر؛ آمما اللرینده مدرک اولمادیغی اوچون ایندی قاباقلارینا قاتیلمیش بیر اسیر ایدیم. توفنگ، تپیک ضربهلرینین آلتیندا فیرفیرا کیمی ساغا-سولا فیرلانیردیم. اوباشلار منی اولدوغوم مسافرخانایا طرف آپاریردیلار. بو آرالاردا منی تانییان فقط بیر نفر اولا بیلردی، او دا مسافرخانا صاحبی ایدی. اونون ملی حؤکومته مئیلی وار ایدی و منه احترام بسلهییردی. منیم راحاتلیغیم اوچون الیندن گلنی اسیرگهمزدی. قارشیدا سنگکچی وار ایدی. اونون قاپیسیندا پئندیر، کره، قایماق و بعضی گؤیرتیلر ساتان جاوان بیر اوغلان تاباق اوستونده آل-وئر ائدیردی. منی اوزاقدان-اوزاغا تانیسا دا کیم و نه کاره اولدوغومو بیلمیردی. آرامیز ساز ایدی. اونون ساتدیغی شئیلردن آلاردیم. ایندی اوباشلار منی چؤرکچی دوکانینا طرف آپاریردیلار. امیدیم همین جاوان اوغلانا گلیردی. اؤز-اؤزومه دوشونوردوم کی، بلکه ده تانیش اولدوغوم جاوان اوغلان منی بو ظالیملرین الیندن قورتارا بیلدی. او منی اوباشلارین الینده اسیر گؤرنده نه اینکی کؤمکلیک ائتمهدی، اوستهلیک اؤزو اونلارا قوشولوب کؤتک وورماغا باشلادی.
هله منی هارا آپارماقلارینی بیلمیردیم. چؤرکچینین قاباغیندان کئچیب یاشادیغیم مسافرخانایا طرف گئدیردیک. اونلار آرخادان توفنگ قونداغی ایله ووروب ایرهلییه دوغرو ایتهلهییردیلر. مسافرخانایا آز قالیردیق. هر گون اونونلا سالاملاشیب و خرید ائلهدیگیم قوجا باققال کیشی دوکانین آغزیندا گؤروندو. بیر ایل تامام ایدی سحر چاغلاری اونونلا اوز به اوز اولوردوم. قوجا باققال منی گؤرن کیمی تانیدی، آمما اؤزونو گؤرمهمزلیگه ووروب دوکانا قاییتدی. من اونو چؤرکچی قاباغیندا پئندیر کره ساتان جاوان اوغلان ایله اؤز فکریمده مقایسه ائدیردیم. ایندی مسافرخانانین قاباغیندان اؤتوردوک. گؤز آلتی اورا باخا-باخا مسافرخانانی آرخادا قویدوق. من یاشادیغیم یئرین دالانداریندان احتیاط ائدیردیم. بئلهلیکله بورانی خطرسیز آرخادا قویدوق. گؤی مسجیدین قارشیسیندان اؤتنده ایکی نفر اؤز کندلیلریمیزله اوز به اوز اولدوق. اونلارین تبریزده اولماقلارینی سونرادان بیلدیم. اونلار تهران قوشونلاری ایله مبارزه ائتمک اوچون فرقهنین چاغیریشی ایله کؤنوللو فدایی دستهلرینه قوشولموشدولار. ایندی ایسه آوارا، سرگردان تبریز کؤچهلرینده دولانیردیلار. من اونلاری گؤرن کیمی آز اولسا دا یئریمده دایاندیم. بوینومون آردیندان دهین توفنگ قونداغیندان یئره سریلدیم.
تبریزین هر طرفیندن گولله سسی ائشیدیلیردی. آرا-سیرا مسلسللردن آچیلان رگبار شهری تیترهدیردی. پیس وضعیتده کریمخان میدانینا یئتیشدیک. میداندا ازدهام وار ایدی. هامی بیر یئره توپلاشمیشدی. اونلار منی گتیرن اوباشلاری گؤرن کیمی هورا چکدیلر. بو آندا جمعیت آرالاندی. اورتادا بیر جنازه گؤروندو. اونو تازه شکار ائدیب اؤلدورموشدولر. جنازه قان ایچینده ایدی. یانینا دوشموش کئپیسیندن مهاجره اوخشاییردی. منی جنازهنین یانینا ایتهلهدیلر. جنازه آدلاندیردیغیم آدام هله اؤلمهمیشدی. من اونون قیرمیزی قانلار آراسیندا بدنینین تیترهمهسینی گؤروردوم. اطرافینا جمع اولموش اوباشلار ایسه اؤز داش قلبی و قان چاناغینا دؤنموش گؤزلری ایله بو مدحش جان وئرمک منظرهسینه اشتیاق ایله تاماشا ائدیردیلر. دؤرهیه ییغیلمیش آداملارین اکثریّتی سیلاحلی ایدی. من جنازهنین یانیندا آیاق اوسته دایانمیشدیم. ایندی عؤمرومده ایللر، آیلار، گونلر، دقیقهلر یوخ، ثانیهلر حساب اولونمالی ایدی. قلبیم نفرتله دولو ایدی. دؤرهمی آلمیش اوباشلار اللریندهکی توفنگین گلن گئدهنینی چکیب لولهسینی منه طرف توشلامیشدیلار. من داها اؤلومومو گؤزومون قاباغیندا گؤروردوم. بو آندا اؤز- اؤزومه فیکیرلشدیم: «من اؤلهجهیم. هئچ اولمازسا اؤز نفرتیمی بونلارا بیلدیرمک اوچون قلبیمدهکی سؤزلری بو اوباشلارا دئمهلییم». بو فکرین ایچینده ایدیم، دؤورهمدهکی آداملاردان بیر سس گلدی:
– آند اولسون حضرت ابوالفضلین دوشن قوللارینا، هر کس اونو وورسا من ده اونو ووراجاغام دئییب، الیندهکی توفنگین چاخماغینی چکدی. سس گلن طرفه باخدیم. اورتا یاشلی بیر کیشی ایدی. اگنینده قیریشیقلی قدیمکی پاسبانلارین پالتارلاری وار ایدی. بو ملی حؤکومتدن قاباق خدمت ائدن پاسبانلارا اوخشاییردی. منه طرف گلیب بیر قولونو بوینوما سالدی. او بیری ایله توفنگی اوباشلارین اوستونه توتوب «هئچ کسین بونو وورماغا حقی یوخدور، بو آدام گناهکاردیرسا اونو کلانتریه تحویل وئرملیییک، دئدی. پاسبان منی قوجاقلامیشدی. او منه باخیب دئییردی:
– قورخما، سنی گولله ایله وورسالار گرک منی ده وورسونلار.
او منی اوباشلارین ایچیندن چیخاریب کلانتریه آپارماق ایستهییردی، آمما پاسبانین قاباغین کسمیشدیلر. من اونو تانیمیردیم. او دا منی تانیمیردی. قانون پرستلیک هاردان اونون قلبینه قونموشدوسا بیلمیردیم. بو، اوباشلارین ایچینده نادر بیر آداما اوخشاییردی. منی آرادان چیخارتماق ایستهییردی. باشقالاری ایسه بیر الیمدن توتوب پاسبانین الیندن آلماق ایستهییردیلر. بو آندا او عصبانی اولوب منیم الیمدن توتوب گئرییه چکنلرین اوستونه قیشقیردی. -«من گرک بو آدامی کلانتریه تحویل وئریم» دئییب، توفنگینی اونلارا طرف توتدو. نه ایسه منیم خلاصکاریم غالب چیخدی.
کلانتریده منی بوش کیچیک بیر اوتاغا سالیب قاپیسینی باغلادیلار. ایندیه قدر توفنگ، تپیک، یومروق ضربهلرینین آغریسینی حسّ ائتمهین جانیمین ایندی هر طرفی آغریماغا باشلامیشدی. بوینومون آردینا وورولان توفنگ قونداغینین آغریسی منی الدن سالمیشدی. بوینوم هر طرفه دؤنوردوسه سانجیسی آمانیمی قیریردی. یاواش-یاواش بو سلولون دیوارینا سؤیکهنیب قورو یئرده اوزاندیم. فکر ائدیردیم. واختیندا اؤز جانیمی بو معرکهدن قورتارمادیغیم اوچون پئشمان دئییلدیم. او زامان منیم اییرمی اوچ یاشیم اولسا دا مبارزه یوللارینی یاخشی تانییردیم. اؤزومو بئله گونلره حاضرلامیشدیم. بو منیم بیرینجی امتحانیم ایدی….
نظمیّه زندانیندا
….. من اییرمی اوچ گون نظمیّه زندانیندا حرکتسیز قالان بدنیمین، عصبلری آچیلسین دئیه ایری آددیملارلا حیطین بو باشیندان او باشینا آددیم آتیردیم. بوردا تانیدیغیم آداملار چوخ ایدی. هله هئچ کیمله گؤروشمهمیشدیم. قارشیما چیخان بیرینجی آدام «صمد صباحی»ایدی. او ملی حؤکومتین ملی تئاترینین هم رهبری، هم ده رئژیسسورو اولموشدو. بیز گؤروشدوک. بیرلیکده گزمهیه باشلادیق. بیرینجی سوالیم بو اولدو:
– «بالاش آذر اوغلو»دان، «علی توده»دن خبرین وارمی؟
– علی تودهنین جولفایا طرف گئتدیگیندن خبریم وار، آمما بالاش آذر اوغلوندان خبریم یوخدور.
– «گنجعلی صباحی»دن نئجه؟
– او هله گیره کئچمهییب.
صمد صباحی ده اوتایدان گلن مهاجرلردن ایدی. او گنجه شهرینده یاشامیش، آکتیورلوق مکتبینی قورتاریب اوردا دا صحنهیه چیخمیشدی. استعدادلی آکتیور اولدوغونا گؤره ایرانا گلندن سونرا تبریز تئاتریندا رئژیسسورلوق وظیفهسینده ایشلهمیشدی. ملی حؤکومت تشکیل اولاندا آذربایجان تئاترینین رهبری اولموشدو…
سورگون
….. ۱۳۲۶-نجی ایلین خورداد آیی ایدی. هاوالار قیزماغا باشلامیشدی. زندانین وضعیّتی گئتدیکجه آغیرلاشیردی. زندانیلردن آزاد اولان یوخ ایدی. بلاتکلیف قالانلار گئتدیکجه داریخیردیلار. بونو هامینین قیافهسیندن اوخوماق اولوردو. هئچ کسین اؤز گلهجک طالعیندن خبری یوخ ایدی. ساعاتلار، گونلر اؤتدوکجه بلاتکلیف قالان دوستاقلار گؤزلرینی زندان قاپیسینا دیکیب، اؤز آدلارینین سسلنمهگینی گؤزلهییردیلر. زندانا ایسه سکوت چؤکموشدو. فقط دار آغاجینین آلتینا گئدنلری سئچیب دوستاقلاردان آییریردیلار. ایکی گون قاباق «اژدر» آدلی بیر نفری ده اعدام ائتدیلر. او ملی حؤکومتین انتظامی افسرلریندن ایدی. اودا «غلامرضا جاویدان» کیمی شهادتی قبول ائتدی.
گون اورتادان قاباق ایدی. دوستاقلارین اکثریّتی حیطده ایدیلر. بعضیلری دیوارلارین کؤلگهسینده حلقه ووروب صؤحبت ائدیردیلر. بعضیلری ایسه هاوانین ایستیسینه باخمایاراق قدم ووروردولار. بو زامان حیطین او باشیندا اولان قاپی آچیلدی، بیر نئچه نفر ایچهری داخل اولدولار. آدلاری چاغیران آدامین اونلارین آراسیندا اولدوغونا گؤره تزه بیر خبرین اولدوغونو گؤزلهییردیلر. آدلار بیر-بیر اوخونماغا باشلادی. زندانین اوتاقلاریندا اولانلار دا حیطه گلدیلر. ایندی هامی اوزونو قاپییا دؤندریب گؤزلری آدلاری چاغیرانین آغزیندا قالمیشدی. آدلاری چاغیریلانلار چوخ ایدی. آدلار قورتاراندا دئدیلر:
– شئیلرینیزی باغلاییب حاضر اولون. گون اورتادان سونرا بوردان آزاد اولاجاقسینیز.
بو مسئله آدلاری اوخونمایانلارین دا سئوینجینه سبب اولموشدو. چونکی اونلار دا بیلیردیلر کی، بیر تحول وجودا گلمیشدیر. اونلارین دا بو گون صاباح تکلیفلری آیدینلاشاجاقدیر. زنداندا بؤیوک بیر همهمه وجودا گلمیشدی. آدلاری چیخانلار گون اورتا اولمامیشدان شئیلرینی ساهمانا سالماغا باشلامیشدیلار. آدی اوخونانلارین ایچینده من ده وار ایدیم.
بیر قایدا اولاراق آزاد اولان دوستاقلاری نظمیّهیه آپاریب اوردا سخنرانلیق ائدیردیلر. دوستاقلارا دلیل نصیحت دئییردیلر کی، داها دؤلتین قارشیسیندا جسارت ائتمهسینلر. بیز بونلاری ائشیدیب بیلیردیک. اؤزوموزو نطمیّهیه گئتمگه حاضرلاییردیق، آمما ایندی وضعیت آیری بیر موضوعدان خبر وئریردی. بو زامان یاخینداکی بینادان بیر سروان چیخیب بیزه طرف گلمهیه باشلادی؛ آمما بیز سهو ائدیردیک. سروان صفین اولینده دایانیب، هامینین حیرتی ایچینده بیرینجی دوستاغا بیر سیلله ووروب دئدی:
– سن شاهنشاهین اوزونه عاق اولوب آذربایجانی ایراندان آییرماق ایستهییردین؟
سروان بو سؤزلری فارسجا دئییردی. اوزونه سیلله وورولان دوستاق سروانین ضربهسیندن غافل اولدوغو اوچون ایکی آددیم دالییا چکیلدی. سونرا اوزونو صفده دایانان دوستاقلارا توتوب اوجادان فریاد چکدی:
– من ایندی سیز «مهاجر»، «متجاسر»لره گؤسترهجهیم.
بیز هله ایندییه قدر بو اللی اوچ نفرین هامیسینین مهاجر اولدوغونو بیلمیردیک. بیز ائله بیلیردیککی، بو گروهون ایچینده هر جور آدام وار. ایندی بونلارین سئچیلمیش مهاجر اولدوقلارینی درک ائدیردیک. سروان ایکینجی دوستاغین قارشیسیندا دایاندی و «سن بیلمیرسن کی، ایرانا شاهنشاه حؤکمرانلیق ائدیر؟»، دئییب، بیر سیلله ده اونا ووروب، اوزونه توپوردو. صفده دایانان دوستاقلارین آراسیندا ولوله دوشموشدو. هامی ناراحات ایدی. سروان اوچونچو زندانینین قارشیسیندا دایاناندا دوستاق بیر آددیم قاباغا یئرییب یومروقلارینی ماهر بوکسورلار کیمی سروانین گؤزلری قاباغیندا توتوب اوجا سسله دئدی:
– من آذربایجانلی بالاسییام. اؤلمهگیمه حاضر اولارام، آمما تحقیری قبول ائتمهرم. کیشیسن الینی یوخاری آپار!
سروان دایانیب اورتا یاشلی بو مهاجرین اوزونه باخیردی. صفده دایانان مهاجرلرین گؤزلرینده تبسم اویناییردی. سروان نئچه ثانیه یئرینده قورویوب قالدی. نهایت آماده حالیندا دایانان سیلاحلی عسگرلره باشی ایله اشاره ائلهدی. عسگرلر گلیب جسارتلی مهاجری قوللاریندان توتوب صفدن چیخاریب آپاردیلار. دوستاقلارین دایاندیقلاری صفدن بیر آز آرالی ایکی بؤیوک اوتوبوس دایانمیشدی. بایاقدان هئچ کیمین نظرینی جلب ائتمهین بو اوتوبوسلار ایندی هامینین نظرینی جلب ائدیردی. ایندی اونلار بیلیردیلر کی، بو ماشینلار اونلاری گؤزلهییر، آمما مقصدی هئچ کیم بیلمیردی. بیر آز سونرا سروان بینادان خارج اولوب صفه دوغرو گلمهیه باشلادی. او تک تنها گلیردی. یانیندا هئچ کیم یوخ ایدی. سروان عسگرلرین گروهبانینا اشاره ائدیب اؤز طرفینه چاغیردی. گروهبان قاچا- قاچا اؤزونو اونا یئتیردی. اونون بیر الی قولاغینین دیبینده ایدی. سروان اونا دستور وئریب اؤزو یئنه ده زندان ادارهسینه قاییتدی. گروهبان دوستاقلارا طرف گلیب اونلاری بیر آز آرالی دایانمیش اوتوبوسلارا طرف هدایت ائتدی. اللی اوچ نفر دوستاق مهاجر بو منوال ایله ایکی یئره تقسیم اولوب، بو ایکی اوتوبوسا میندیلر. اون دقیقهدن سونرا اؤزو ایله آلتی یا یئددی ژاندارم گتیردی. بیزی بو ژاندارملارا تحویل وئردیلر. یاریم ساعاتدان سونرا اوتوبوسلار حرکت ائلهدیلر. هله بیزی هارا آپاردیقلارینی بیلمیردیک، آمما اونلارین بیزه وئردیکلری وعدلر دوز اولسایدی، یاخود آزاد ائتمک خیاللاری اولسایدی، گرگ نظمیّهیه آپاریب اوردان بیر باشا آزاد ائدهیدیلر. اوتوبوسلار زندان دروازاسیندان چیخیب شهره طرف یوخ، زندانین آرخاسینا طرف حرکت ائتمهیه باشلادی. زندانین آرخاسی بیابان ایدی. دوستاقلار تعجب ائتمهیه باشلامیشدیلار. بیزی هارا آپاریرلار؟ بو سؤال هامینین فیکرینی مشغول ائتمیشدی. نهایت دوستاقلار کاروانی تبریزین قورتاران یولو ایله گئدیب شرق طرفده تهران جادّهسینه چیخدی و تهرانا طرف یوللاندی….
دیدرگینلیک
….. آذربایجان کندلرینده وضعیت داهادا آغیرلاشیردی. ملی حؤکومتین آرادان گئتمهسی کند اربابلارینین ال- قوللارینی آچمیشدی. اونلار آج قوردلار کیمیکندلره سوخولوب، کندلیلری سویماغا باشلامیشدیلار. اربابلار، ملی حؤکومتین کندلیلره کئچدیگی مالکانه بهرهسینی یئنیدن نئچه برابر آلماغا جان آتیردیلار. دولت ژاندارملاری فداییلرین یئرینی توتوب، اربابلارین آرخاسیندا دایانیب، کندلیلری سویوردولار. «ساراب»ین «آلانبراغوش» ماحالینین اربابلاری: بهادریلر، اسکندریلر، حسینعلیخانلار، سردارخانلار، یئنهده قویون، قوزو، تویوق و س وئرگیلرینی بیر قانون کیمیکندلیلرین بوینونا قویوردولار. احوالاتی بئله گؤرهن کندلیلر جانلاریندان بئزیب، شهرلره، باشلیجا اولاراق تهرانا آخیشماغا باشلامیشدیلار. ایندیه قدهر اؤز آلین ترلری ایله اؤلکهنین اکین ایشلرینی قایدایا سالان کند زحتمکشلری، اؤز یورد- یووالارینی ترک ائتمهیه مجبور اولموشدولار…
تهراندا
….. البرز سیرا داغلارینین قوینوندا یئرلش تهران شهری، بوینو چیگنینده قالمیش موفلیس دیلنچیلره اوخشاییردی. تهران، ایکی ایل بوندان اول ترک ائتدیگیم همان شهر ایدی. خیابانلاردا آخیب گئدهن انسانلار ایستکلی بیر شئیینی ایتیریمیش آداملار کیمی اویان- بویانا قاچیردیلار. اونلارین آلینلاریندا اولان قیریشیقلاردان، گؤزلریندهکی وحشتی، باخیشلاریندانایسه بیر درده مبتلا اولدوقلارینی آنلاماق اولوردو؛ آمما بیر تزهلیکده نظریمیجلب ائدیردی؛ اودا بیر فرومدا اولان مینیک ماشینلارینین خیابانلاردا آخیشماسیایدی. بو ماشینلار تانیدیغیم تاکسیلر کیمیدئییردیلر. سونرا اؤیرندیم کی قاجار نسلیندن اولان فخرالدوله آدلی بیر خانم نئچه یوز عدد بو تزه تاکسیلاردان ایلک دفعه اولاراق خارجدن وارد ائتمیشدیر.
ایکی ایلدن سونرا یئنه تهران کوچهلرینده ایش آختاریردیم. فاشیزمین دونیادا یاراتدیغی محاربه یئنیجه قورتارمیشدی. بیر ایل ایدی دونیادا توپ، توفنگ سسی ائشیدیلمیردی. محاربهدن ضرر گؤرموش اؤلکهلر یئنیدن قوروجولوق ایشلرینه باشلامیشدیلار. ایراندادا باشیلجا اولاراق تهراندا قدیم دایر اولان کارخانالارین چوخو قاپیلارینی باغلامیش، صادرات و وارداتین اولمادیغیندان کسادلیق و ایشسیزلیک وجودا گلمیشدی. چؤرکچی دوکانلارینین اؤنونده صفلرین سایی گئتدیکجه آرتماقدا ایدی. هر بیر آذربایجانلی تهرانا وارد اولان کیمیچیگنینه بیر صاندیق پرتقال آلیب، اونو دنه- دنه ساتماغا مشغول اولوردو. تهران دوغروسو اوستو آچیق بیر مزارا بنزهییردی…
ایش آختاریشیندا
….. من ایش دالینجا دولانیردیم. او زامانلار تهراندا اولان «چیتسازی» کارخاناسی تازا تیکیلیب، ایشه باشلامیشدی. ائشیتدیگیمه گؤره اوردا کارگر قبول ائدیردیلر. اونا گؤرهده اؤزومو حاضیرلاییب، صاباحی گونو چیتسازی کارخاناسینا گئتدیم. اوردا منیم کیمی ایشسیز آداملارین سایی حددیندن آرتیق ایدی. بئله گؤردوکده بیر آز ال- آیاغیم سویودو، آمما چارهم یوخ ایدی. مجبور اولوب دؤزمهلی اولدوم. بیر آزدان سونرا کارگرلر آراسیندا انکئت پایلادیلار؛ هامیگرهک اونو دولدورمالی ایدی. من انکئتی دولدوراندا «آنادان اولدوغون یئر» سوالینا جواب یازمالیایدیم. سیجیللیمده «باکی» یازیلمیشدی، آمما باکی سؤزونو یازماغا الیم گلمیردی. بیلیردیم کی بو سؤز اونلاری ایلدیریم کیمی چالاجاق. اونا گؤره ده باکی سؤزونون یئرینی بوش قویدوم. انکئتین آلتینی امضالاییب آماده ائتدیم. ازدهام او قدهر چوخالمیشدی کی نؤوبهنین منه چاتماغینی گومان ائتمیردیم. ائله ده اولدو. او گون ساعت ۳ کیمیگؤزلهدیم. نؤوبه منه یئتیشمهدی. تصمیم توتدوم صاباح سحر تئزدن کارخانادا حاضیر اولام. ائرتهسی گون سحر تئزدن گلیب اؤزومه یئر توتدوم. گون اورتایا یاخین دفتره وارد اولدوم. دولدوردوغوم ورقهنی تقدیم ائتدیم. مسئول کارمند ورقهنی اوخویوب، باشینی قووزادی:
– نه اوچون دوغولدوغون یئرین آدینی یازمامیسان؟
او مندن جواب گؤزلهمهییب دئدی:
– سیجیللینی وئر منه!
من ناامید اولا- اولا دئدیم:
– بویورون.
او سیجیللینی مندن آلیب ورقلهدی:
– سن کی «بادکوبه» ده آنادان اولوبسان. بیز ایرانلی ایشه قبول ائدیریک.
– من ده ایرانلییام. آذربایجانلی.
او قاشلارینی دویونلهییب دئدی:
– سیز «مهاجر»سیز!
قاپیدا دایانان مامورا ایشاره ائتدی. مامور گلیب قولومدان توتوب ائشیگه چیخارتدی. بئلهلیکله بیر دونیا اومید بسلهدیگیم آروزلاریم هاوایا دؤندو. یئنهده دوننکی مبارزه یوللاریم گؤزلریمین اؤنونده جیلوهلندی. یولومون حق اولدوغونا بیر داها ایمان گتیردیم. دوشونوردوم، نه قدهر کوروشلارین، دارالارین، محمدرضا کیمیتؤر- تؤکونتولری وارسا، ایران و آذربایجان خالقلارینا شن حیات، رفاه امکانی اولمایاجاقدیر. یوللاری ایشیقلاندیران یالنیز مبارزهدیر…
یئنه تحقیر، یئنه اذیت
….. آذربایجان نهضتینین غروبوندان سونرا ایراندا خصوصاً تهراندا سیاسی، اجتماعی وضعیت آغیر و دؤزولمز اولموشدو. فارس شوونیستلری تورکلری گؤرنده اونلاری آجی گولوشلرله قارشیلاییردیلار. آذربایجانین شهر و کندلریندن آخیب گلنلر تهرانین جنوبونو – «جوادیه»نی، «نازیآباد»ی- دولدورموشدولار. باشقا دیلله دئسک آذربایجانلیلارین دیوارلاری آشاغی گلدیکده، شوونیستلرین دیوارلاری یوخاری قالخیب اوجالیردی. دربارین هوادارلاری کؤنوللری ایستهمهدیگی آداملاری «متجاسر» آدی ایله تحقیر ائدیردیلر.
هله یوز ایل بوندان اول اورتا شرقده، مثلی اولمایان مشروطه قیامینی یارادان، آذربایجانین قهرمان اوغلو ستارخانین قالدیردیغی بایراغین آلتیندا لیاقتسیز قاجار شاهلارینین تخت- تاجینی لرزیه سالان، شیخ محمد خیابانینین آزادستان شعارینین آلتیندا آپاریلان مبارزه نتیجهسینده ایران ارتجاع حؤکمرانلیغینین آیاغینی بیرایل تمام آذربایجاندان کسن، ۱۳۲۴- جی ایلین ۲۱ آذرینده س. ج پیشهورینین رهبرلیکی ایله یاراتدیغی ملی حؤکومت، آزادلیغین، اصلاحاتین نه اولدوغونو نه اینکی آذربایجانا، حتی بوتون دونیایا بیلدیرن بیر قهرمان خالقین ائولادلاری، ایندی تهران شوونیستلری طرفیندن مختلف شکیللرده تحقیرلره، اذیتلره معروض قالیردیلار.
آذربایجان نهضتیندن سونرا رضاخانین اوغلو محمدرضا آمریکادان آلدیغی غالبیت نشانین سینهسینه تاخاراق اؤزونو اسکندرکیمی فاتح حساب ائدیردی. یالتاق مطبوعاتچیلار «آریامهر» آدینی بیر مدال کیمی شاهین یاخاسینا یاپیشدیرماغا حاضیرلاشیردیلار. دربارین دؤرهسینده قارینلارینی پیی باسمیش لقب صاحبلری، سلطنتین پایهلرینی مؤحکملتمکدهایدیلر، آمما صاباحکی باشلارینا گلهجک قضا- قدردن خبرلری یوخ ایدی. ایران و آذربایجان خالقینین دؤزومو اولسادا، کؤهنه شاهلیق اصولونون عئیبجرلیکلرینه قارشی نیفرتینی اؤز قلبینده یاشادیردی…
قایناق: «گوموشو پئنجک» – نشر فیروزان – ۱۳۸۷ و چاپ اولونمامیش خاطرهلری(ائلدار موغانلی)


text:
جمهور باشقانی اردوغان عالی تحصیل ایله علاقهدار پایلاشیم ائدیب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان عالی تحصیلده کیفیت یاریشینین سونا چاتمایان بیر پروسه اولدوغونو بیلدیریب.
"عالی تحصیلده کیفیت یاریشی سونا چاتمایان بیر سورجدیر. جمهور باشقانلیغی اولاراق گنجلریمیزین کیفیتلی تحصیل آلماسی اوچون بوتون ایمکانلاریمیزی سفربر ائتدیک".
بونو جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان حاکمیتلری دؤورونده عالی تحصیلده قازاندیغی ایرلیلییشه دایر پایلاشیم ائتدیگی اینفوگرافیک ایله باغلی معلوماتدا بیلدیریب.
بونا گؤره، 2002-جی ایلده 76 اولان بیلیم یوردو سایی 2021-جی ایلده 207-یه یوکسلیب. عالی تحصیل بودجهسی 2،5 میلیارد لیرهدن 36 میلیارد لیرهیه چیخیب.
2002- جی ایلده طلبه سایی بیر میلیون 600 مین اولدوغو حالدا، حاضیردا بو رقم 8 میلیون 400 مینه چاتیب.
استادلارین سایی ایسه 70 میندن 180 مینه یوکسلیب. عالی تحصیل سیستمیندکی قادین آکادمیسینلرین نیسبتی، آوروپا بیرلیگینده 40 فایز اولان اورتا حسابین 5 امتیاز یوخاریسیندادیر.
اوللر 42 فایز اولان قیز طلبهلرین نیسبتی بو ایل 49 فایزه یوکسلیب.
دونیانین هر یئریندن 200 میندن چوخ طلبه تورکیه بیلیم یوردلاریندا گلهجهیه حاضیرلاشیر.
تورکیه آوروپاداکی بیلیم یوردونا الچاتان اؤلکه کیمی بیرینجی یئردهدیر.
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی تحصیل، علم و مدنیت تشکیلاتینین (یونسکو) معلوماتینا گؤره، تورکیه اولوسلار آراسی اویرنجی لری اؤلکهیه جلب ائتمکده دونیانین ایلک 10 اؤلکهسی سیراسینا داخیل اولماغی باجاریب.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اوکراینا و روسیا گوبرهسینین لازیم اولان بوتون اؤلکهلره گؤندریلمهسی اوچون سعی گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
جمهور باشقانی اردوغان ایله ولادیمیر پوتین اوکراینا محاربهسینی موذاکیره ائدیبلر.
تورکیه اولوسلار آراسی آتوم انرژی آژانسینین ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب
تورکیه 2022-2024-جو ایللر اوچون اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین (UAEA) ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب.


text:
آنار رضا
آنار (تام آدی: آنار رسول اوْغلو ریضایئو) — آذربایجان یازیچیسی، شاعر، ترجومچی، سسئناریست، آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین صدری، چاغیریش آذربایجان جمهورییتنین میلّی مجلیسینین دئپوتاتی اوْلموشدور.
یاشاییشی[دَییشدیر]
آنار، ۱9۳8ـجی ایل مارسین ۱4ـ ده باکیدا شاعیرلر عایلهسینده آنادان اوْلموشدور. آنارین آتاسی شاعیر رسولرضا، آناسی شاعیره نیگار رفیعبیلیدیر. آنار عئینی زاماندا آذربایجانین مشهور ایجتیماعی دؤولت خادیمی، آذربایجان دئموکراتیک جومهوریتینین ایلک صحیه ناظیری و گنجه شهرینین ژئنئرال قوبئرناتورو اوْلان خدادادبی رفیعبیلینین نوهسیدیر.
رسولرضا ۱9۱0ـجی ایل مایین ۱9ـدا گؤیچای شهرینده دونیایا گلمیش،۱98۱ـجی ایل آوریلین ۱ـده باکیدا وفات ائتمیشدیر. ممدخانلیلار نسلیندندیر. سویآدلاری اولو باباسی، چینی و بیر پارا کندلرین مولکهداری ممدیار اوْغلو ممدخانلا باغلیدیر. بایات بویوندان، شهسئون تایفاسیندان اوْلان ممدخان ۱9ـجو عصرین اورتالاریندا روس عسگرلری ایله توققوشماسیندان سوْنرا زیندانا آتیلیر و اورادا زهرلنهرک اؤلدورولور. ممدخانین نتیجهسی رسولون آتاسی ابراهیم ممدخانلی گؤیچادا میرزهلیک ائدر و تیجارتله مشغول اولارمیش. ۱9۱5ـجی ایلده باکیدا وفات ائتمیش و چمبرهکندده دفن ائدیلمیشدیر.
۱9۱۳ـجو ایل ژوئنون ۲9ـ دا گنجهده آنادان اوْلموش نیگار خانیم رفیعبیلی مشهور رفیعبیلیلر نسلیندندیر. آنا طرفدن باباسی علیاکبربی رفیعبیلی ائل آغساققالی، معاریفچی، آذربایجاندا ایلک سیاسی پارتییا والان «دیفای» پارتییاسینین یایرادیجیلارینداندیر.
علیاکبربیین یئگانه اوْغلو، نیگارخانیمین آتاسی خدادادبی ایلک عالی تحصیللی جراحلارداندیر. خارکوو طیب اونیوئرسیتهسی بیتیردیکدن سوْنرا ۱7 ایل گنجه خستهخاناسینین باشحکیمی و حکیملر جمیعتینین صدری کیمی چالیشمیشدیر. ۱9۱8ـجی ایلده گنجهده ایلک موستقیل آذربایجان جومهوریتی قورولان زامان خدادادبی رفیعبیلی فتحعلیخان خویسکینین حؤکومتینده ایلک صحیه ناظیری اوْلموش بیر ایل سوْنرا ایسه گنجه ژئنئرالـقوبئرناتورو وظیفهسینه تعیین ائدیلمیشدیر. ۱9۲0ـجی ایل آوریل بولشویک چئوریلیشیندن سوْنرا حبس ائدیلمیش، گنجه عوصیانینین تشکلینده ایتهاملاندیریلاراق گوللهلنمیشدیر.
آنار ۱945ـجی ایلده اونایللیک موسیقی مکتبینه(ایندیکی بولبول آدینا مکتب) داخیل اوْلموش و ۱955ـجی ایلده همین مکتبی گوموش مئداللا بیتیرمیشدیر. بیرینجی صینیفدن اونونجو صینیفه قدهر زئمفیرا صفراووا ایله بیر یئرده اوخوموشلار.
۱955ـجی ایلده آنار آذربایجان دؤولت اونیوئرسیتهسینین فیلولوگییا فاکولتهسینه، زئمفیرا کانسئرواتوریایا داخیل اولسا دا، یوللاری آیریلمامیش نیشانلانمیش، ائولنمیشلر. تویلاری۱96۲ـجی ایل ژانویهنین ۲7 ـده اوْلموشدور.
آنار و زئمفیرا خانیمین ایکی اؤولادلاری وار. بؤیوک اوغوللاری تورال عربشوناس و دیپلوماتدیر،خاریجی ایشلر ناظیرلییینین امکداشیدیر،قیزی گونئل ایسه باکی دؤولت اونیوئرسیتهسینین شرقشوناسلیق فاکولتهسینی بیتیریب.
آنار ۱99۱ـجی ایلین مارسیندا یازیچیلارین دوققوزونجو قورولتاییندا یکدللیکله آذربایجان یازیچیلاری بیرلیگینین صدری سئچیلمیشدیر. ۱997ـجی ایل اوکتوبرین ۳0ـ دا یازیچیلارین اونونجو قورولتاییندا یکدللیکله یئنیدن آذربایجانیازیچیلار بیرلیگینین صدری سئچیلمیشدیر.
۱99۱ـجی ایلده موستقیل آذربایجانین میلی مجلیسینی ایلک ایجلاسینی آچماق، آپارماق شرفی آنارا وئریلمیشدیر. آنار ۱995ـجی و ۲000ـجی بۇ کامیسیانین مدنیت حاقیندا، تاریخ و معمارلیق عابیدهلرینین قورونماسی حاقیندا، کینوماتوقرافیا حاقیندا و باشقا موهوم قانونلاری میلی مجلیس قبول ائتمیش و پرزیدنت ایمضالامیشدیر.
آنار آذربایجان جومهوریتی کانیستیتوسیا کامیسیاسینین عوضوودور. آنار بیر سیرا دؤولت وبینالخالق موکافاتلارین صاحیبیدیر. ۱998ـجی ایل مارسین ۱4ـ ده آذربایجان پرزیدنتی آناری آلتمیش یاشی موناسیبتی ایله اؤلکهمیزین ان یوکسک موکافاتی، ایستیقلال اوردئنی ایله تلطیف ائتمیشدیر.
بولشویک چئوریلیشیندن سوْنرا حبس ائدیلمیش، گنجه عوصیانینین تشکلینده ایتهاملاندیریلاراق گوللهلنمیشدیر.
آنار ۱945ـجی ایلده اونایللیک موسیقی مکتبینه(ایندیکی بولبول آدینا مکتب) داخیل اوْلموش و ۱955ـجی ایلده همین مکتبی گوموش مئداللا بیتیرمیشدیر. بیرینجی صینیفدن اونونجو صینیفه قدهر زئمفیرا صفراووا ایله بیر یئرده اوخوموشلار.
۱955ـجی ایلده آنار آذربایجان دؤولت اونیوئرسیتهسینین فیلولوگییا فاکولتهسینه، زئمفیرا کانسئرواتوریایا داخیل اولسا دا، یوللاری آیریلمامیش نیشانلانمیش، ائولنمیشلر. تویلاری۱96۲ـجی ایل ژانویهنین ۲7 ـده اوْلموشدور.
آنار و زئمفیرا خانیمین ایکی اؤولادلاری وار. بؤیوک اوغوللاری تورال عربشوناس و دیپلوماتدیر،خاریجی ایشلر ناظیرلییینین امکداشیدیر،قیزی گونئل ایسه باکی دؤولت اونیوئرسیتهسینین شرقشوناسلیق فاکولتهسینی بیتیریب.
آنار ۱99۱ـجی ایلین مارسیندا یازیچیلارین دوققوزونجو قورولتاییندا یکدللیکله آذربایجان یازیچیلاری بیرلیگینین صدری سئچیلمیشدیر. ۱997ـجی ایل اوکتوبرین ۳0ـ دا یازیچیلارین اونونجو قورولتاییندا یکدللیکله یئنیدن آذربایجانیازیچیلار بیرلیگینین صدری سئچیلمیشدیر.
۱99۱ـجی ایلده موستقیل آذربایجانین میلی مجلیسینی ایلک ایجلاسینی آچماق، آپارماق شرفی آنارا وئریلمیشدیر. آنار ۱995ـجی و ۲000ـجی بۇ کامیسیانین مدنیت حاقیندا، تاریخ و معمارلیق عابیدهلرینین قورونماسی حاقیندا، کینوماتوقرافیا حاقیندا و باشقا موهوم قانونلاری میلی مجلیس قبول ائتمیش و پرزیدنت ایمضالامیشدیر.
آنار آذربایجان جومهوریتی کانیستیتوسیا کامیسیاسینین عوضوودور. آنار بیر سیرا دؤولت وبینالخالق موکافاتلارین صاحیبیدیر. ۱998ـجی ایل مارسین ۱4ـ ده آذربایجان پرزیدنتی آناری آلتمیش یاشی موناسیبتی ایله اؤلکهمیزین ان یوکسک موکافاتی، ایستیقلال اوردئنی ایله تلطیف ائتمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- هفتهنامه وراوی.
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
توکایئو: آنایاسال نظام بؤیوک اؤلچوده یئنیدن تاسیس ائدیلدی
ایچ ایشلری باخانلیغی، اعتراضلاردا حیاتینی ایتیرهن گوونلیک گؤرهولیلرینین ساییسینین ۱۸ نفره یوکسلدیگینی آچیقلادی
قازاقیستان دؤولت باشقانی قاسم جومرت توکایئو،
"اؤلکهده آنایاسال نظام بؤیوک اؤلچوده یئنیدن تاسیس ائدیلدی" آچیقلاماسینی وئردی.
رویترزین خبرینه گؤره، قازاقیستان دؤولت تلویزیونو، جمهورباشقانی توکایئوین بو گون خالقا خطاب ائدجگینی آچیقلادی.
دیگر یاندان، قازاقیستان ایچ ایشلری باخانلیغی، اعتراضلاردا حیاتینی ایتیرهن گوونلیک گؤرهولیلرینین ساییسینین ۱۸ نفره یوکسلدیگینی بیلدیردی.
اؤلکهده ۲ ژانویهده باشلایان اعتراض گؤستریلری، ان بؤیوک شهر اولان آلماتیده شدت ائیلملری و سلاحلی چاتیشمالارا چئوریلمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی


text:
نیتەکیم دوامئنداکی آیت نبینین رسولە اویما زۇرونلولوغونو وورغولاماقتادئر:
مَا كَانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا ﴿۳۸﴾ (سورة الأحزاب)
آللاهئن، نبیسی ایچین فارض قئلدئقلارئندا، سئقئنتئ دۇغوراجاق بیر شەی یۇقتور. بو، آللاهئن بوندان اؤنجەکیلرە دە اویغولادئغئ یاساسئدئر. آللاهئن أمری اؤلچۆلۆ بیچیلیدیر. (آحزاب سورەسی؛ 38)
بو آیتتە؛ “آللاهئن نبیسی ایچین فارض قئلدئغئ شەی” اۇلاراق ایفادە أدیلن، 36-نجئ آیتتەکی “آللاە وە رسولۆنۆن کسین حۆکمە باغلادئغئ ایشتیر.” دۇلایئسئیلا نبینین “رسولە” یاعنی “آللاهئن حۆکمۆنە” اویدوغونون أن گۆزل اؤرنکلریندن بیری بو آیتلردە گؤزلر اؤنۆنە سریلمیشتیر.
بنزەر دوروم شو آیتلردە دە گؤرۆلەبیلیر:
تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ﴿۱۳﴾ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ ﴿۱۴﴾ (سورة النساء)
بونلار آللاهئن قۇیدوغو سئنئرلارئدئر. کیم آللاها وە رسولۆنە ایطاعات أدرسە اۇنو، اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاغئ وە ایچلریندن ائرماقلار آقان جننتلرە قۇیاجاقتئر. أن بۆیۆک قورتولوش ایشتە بودور. کیم قۇیدوغو سئنئرلارئ آشاراق آللاها وە رسولۆنە باشقالدئرئرسا اۇنو، اؤلمەمک اۆزرە قالاجاغئ بیر آتشە سۇقار. اۇنون ایچین آلچالتئجئ بیر عاذاب واردئر. (نیسا سورەسی؛ 14-13)
آیتلردە؛ “آللاهئن قۇیدوغو سئنئرلارا اویان”؛ “آللاها وە رسولۆنە ایطاعات أدن کیشی“، اۇ سئنئرلارئ آشان دا؛ “آللاها وە رسولۆنە عیصیان أدن کیشی” اۇلاراق نیتەلندیرییۇر. آللاهئن قۇیدوغو سئنئرلار ایسە، نیسا سورەسینین 7-نجی آیتیندن ایعتیبارن آنلاتئلان “میراث حۆکۆملریدیر“. دۇلایئسئیلا بورادا بو “سئنئرلار“؛ “رسول” ایفادەسی ایلە ایسیملندیریلمکتەدیر. نبیمیزین کندیسی دە بو رسولە اویماقلا یۆکۆملۆدۆر.
قورئاندا؛ “رسول” کلیمەسینین “کیتاب” وەیا “آللاهئن آیتلری” آنلاملارئندا قوللانئلماسئنا دائیر اؤرنکلر چۇغالتئلابیلیر.
حال بؤیلە اۇلونجا بو قۇنودا عاقلا گلن بیر سۇرونون دا جوابلانماسئ گرکیر:
راببیمیز تۆم بو وە بنزەری آیتلردە “کیتاب“، “حۆکۆم” وەیا “آللاهئن آیتلری” دەمک وارکن، اۆستەلیک بو ایفادەلری باشقا آیتلردە سئقچا قوللانئیۇرکن، نەدن “رسول” کلیمەسینی قوللانمایئ ترجیح أتمیشتیر؟
بونون سببینین، موحاطابئن “دیل فارقلئلئغئنئ” ماعذرت اۇلاراق قوللانماسئنئن أنگللنمەسی اۇلابیلەجگینی دۆشۆنمکتەییز. یاعنی “رسول” کلیمەسی قوللانئلدئغئندا “آللاهئن آیتلرینین وەیا کیتابئنئن” موحاطابئن “آنلایاجاغئ دیلدە” اۇنا اولاشماسئ قاصدەدیلییۇر اۇلمالئدئر.
چۆنکۆ راببیمیز رسوللۆک گؤرەوینین ایچریگینی تبلیغ اۇلاراق تانئملاماقتادئر:
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ﴿۶۷﴾ (سورة المائدة)
أی رسول! راببیندن سانا نە ایندیریلدییسە اۇنو تبلیغ أت. یاپمازسان تبلیغ واظیفەنی یاپمئش اۇلمازسئن. آللاە، سنی اینسانلاردان قۇرور. آللاە، کافیرلر تۇپلولوغونو یۇلا گتیرمز. (مائیدە سورەسی؛ 67)
“تبلیغ” بیر مساژئ موحاطابا اولاشتئرما آنلامئنا گلیر. آنجاق تبلیغین، موحاطابئن کندیسینە اولاشان مساژئ “آنلایابیلەجگی شکیلدە” اۇلماسئ شارطتئر.
زیرا رسولۆن تبلیغ گؤرەوی شو آیتتە دتایلاندئرئلماقتادئر:
كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ﴿۱۵۱﴾ (سورة البقرة)
نیتەکیم ایچینیزدن سیزە بیر رسول گؤندردیم. اۇ سیزە آیتلریمیزی اۇقور، سیزی گلیشتیریر، سیزە کیتابئ وە حیکمتی اؤگرتیر، سیزە بیلمەدیگینیزی اؤگرتیر. (باقارا سورەسی؛ 151)
گؤرۆلدۆگۆ گیبی؛ رسولۆن “تبلیغ” یاعنی مساژئ اولاشتئرما گؤرەوینین تانئمئ آیتلری اۇقوما، موحاطابئ گلیشتیرمە، کیتاب وە حیکمتی اؤگرتمە وە بیلمەدیگینی اؤگرتمە شکلیندە یاپئلماقتادئر.
تۆم بو ایفادەلر، مساژئن قارشئ طارافئن آنلاماسئنئ ساغلایاجاق فاعالیەتلرلە اولاشتئرئلماسئ گرکتیگینی بلیرتمکتەدیر. آیتتەکی “سیزە، سیزی” ایفادەلری “تبلیغین”؛ موحاطابا یؤنەلیک قاپساملئ بیر أیلم اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر.
یینە باشقا بیر آیتتە “رسوللۆکتە دیل بیرلیگی شارطئ” اۇرتایا قۇنماقتادئر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ﴿۴﴾ (سورة إبراهیم)
بیز هر رسولۆ کندی حالقئنئن دیلی ایلە گؤندردیک کی اۇنلار ایچین هر شەیی اۇرتایا قۇیسون. بوندان سۇنرا آللاە، ساپئقلئغئ ترجیح أدنی ساپئق سایار، هیدایتی ترجیح أدنی دە یۇلونا قابول أدر. دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان اۇدور. (ایبراهیم سورەسی؛ 4)
آصلئندا سادەجە بو آیت بیلە بیر قئسئم آیتلردە “رسول” کلیمەسینین نەدن “کیتاب” کلیمەسینە ترجیح أدیلدیگینی گؤرەبیلمەمیز ایچین یترلیدیر. زیرا تۇپلوملارئن “دیل فارقلئلئقلارئ” اۇنلارئن “آللاهئن کیتابئنا” اولاشمالارئندا أنگل تشکیل أتمەملیدیر.
هر تۇپلوما کندی دیلیندە “کیتاب” وریلمەمیش آنجاق “رسول” گؤندریلمیشتیر.
دۇلایئسئیلا آیتتەکی “رسول” کلیمەسی “آللاهئن کیتابئنئ بیلن کیشیلر” اۇلاراق آنلاشئلابیلەجگی گیبی “آللاهئن کیتابئنئن ایحتیوا أتتیگی مساژ” اۇلاراق دا آنلاشئلابیلیر. زیرا یوقارئدا دا گؤردۆگۆمۆز گیبی؛ مساژئ کیم اولاشتئرئرسا اولاشتئرسئن بو أیلم؛ هم اۇ کیشییی هم دە مساژئن کندیسینی “رسول” یاپاجاقتئر.
قئساجاسئ “رسول” ایفادەسینین “کیتاب” ایفادەسینە ترجیح أدیلمەسیندەکی آماجئن؛ “دیل فارقلئلئقلارئنئن دەورەدن چئقارئلماسئ” اۇلدوغو اۇرتایا چئقماقتادئر.
سؤزگلیمی؛ بوگۆن ألیمیزدەکی “کیتاب” عارابچادئر. اۇنو “نۇروچلیلرە” اولاشتئراجاق کیشینین “رسول” اۇلماسئ آنجاق “نۇروچچە” اولاشتئرماسئ ایلە مۆمکۆندۆر.
نیتەکیم “کیتابا ایطاعاتتن” باحثەدن بیر آیت اۇلمایئپ دائیما “رسولە ایطاعاتین” أمرەدیلمەسی آنجاق بؤیلە آنلاشئلابیلیر.
یینە “اۇقودوق، ایطاعات أتتیک” شکلیندە بیر آیت اۇلماماسئنا قارشئن، “دینلەدیک، ایطاعات أتتیک” مئالیندە چۇقچا آیتین بولونماسئ دا بو سببتن دۇلایئ اۇلمالئدئر. حاتتا “ایطاعاتتن” باحثەدیلمەسی بیلە اولاشتئرئلان مساژئن؛ “موحاطابئن ذیهنیندە” اۇلماسئ گرکتیگی شکیلدە آنلاشئلدئغئنئ گؤسترمەسی باقئمئندان یترلیدیر:
وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَأَطَعْنَا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ ﴿۴۷﴾ وَإِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ ﴿۴۸﴾ (سورة النور)
کیمیلری: “آللاها وە رسولۆنە ایناندئق وە بۇیون أگدیک” دەرلر. سۇنرا بونون آرقاسئندان اۇنلاردان بیرطاقئمئ یۆز چەویریر. اۇنلار مۆمین دگیللردیر. آرالارئندا حۆکمۆنۆ ورسین دییە آللاها وە رسولۆنە چاغئرئلئنجا اۇنلاردان بیرطاقئمئ یان چیزر. (نور سورەسی؛ 48-47)
إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿۵۱﴾ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَخْشَ اللَّهَ وَيَتَّقْهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ ﴿۵۲﴾ (سورة النور)
مۆمینلر ایسە، آرالارئندا حۆکۆم ورسین دییە آللاها وە رسولۆنە چاغرئلدئقلارئندا سادەجە شو سؤزۆ سؤیلەرلر: “دینلەدیک وە بۇیون أگدیک.” اومدوقلارئنا قاووشاجاق اۇلانلار ایشتە بونلاردئر. کیم آللاها وە رسولۆنە بۇیون أگر، آللاەتان قۇرقار وە اۇندان چکینیرسە ایشتە باشاراجاق اۇلانلار اۇنلاردئر. (نور سورەسی؛ 52-51)
آیتلردە گچن “رسول” ایفادەلری بو آیتلرین “تۆم زامانلارا حیطاب أتمەسی” آچئسئندان دا “کیتابئن موحتواسئ” اۇلاراق آنلاشئلمالئدئر. آیرئجا بو موحتوانئن “موحاطابین دیلیندە” اۇنا اولاشتئرئلمئش حالی اۇلدوغو دا سادەجە “رسول” ایفادەسی ایلە دیلە گتیریلمیش اۇلور.
نیتەکیم آلی عیمران سورەسینین 81-نجی آیتیندە “رسول” کلیمەسینین قوللانئلماسئنئن بو آچئدان نە قادار اؤنملی اۇلدوغو قۇلایجا آنلاشئلابیلیر:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ … ﴿۸۱﴾ (سورة آل عمران)
آللاە نبیلریندن کسین سؤز آلدئغئندا شؤیلە دەمیشتیر: “سیزە کیتاب وە حیکمت وریریم دە یانئنئزدا اۇلانئ اۇنایلایان بیر رسول گلیرسە کسینلیکلە اۇنا ایناناجاقسئنئز وە دستک ورەجکسینیز… (آلی عیمران سورەسی؛ 81)
“یانئنئزداکی کیتابئ تاصدیق أدن رسول” ایفادەسیندن کیتابئن دیلی نە اۇلورسا اۇلسون رسولۆن کندیسینی بکلەینلرین دیلیندە حیطاب أدەجگی آنلاشئلمالئدئر.
چۆنکۆ بو آیت؛ “بوگۆن دە” اؤنجەکی کیتابلارئن منسوبلارئنا حیطاب أتمکتەدیر.
قورئانئن دیلی “عارابچادئر“، آما اۇنلارا کندی دیللریندن “بیر رسول“؛ قورئانئ وە اۇنون أللریندەکی کیتابئ “تاصدیق أدیجی” یؤنۆنۆ اولاشتئرئرسا، اویما یۆکۆملۆلۆکلری دۇغاجاقتئر.
آیرئجا أهلی کیتابئن بکلەدیگی “نبی” گلمەیەجکتیر. چۆنکۆ 1400 یئل اؤنجە گلمیشتیر. فاقاط بو گرچگی وە اۇ نبینین گتیردیگی کیتابئ اۇنلارا تبلیغ أدەجک بیر “رسول” وەیا کندی دیللرینە چەوریلمیش “کیتاب (رسول)” اۇنلارا اولاشمالئدئر.
أردم اویغان


text:
اؤلوم دئییل کی
رضا عبدی
بیراینجی بولوم
آنادیلیمیز: پارچهای شالواردان خوشوم گلمز. هم اهیینیمدن دوشن کیمی اولار، هم ده بیر اون یاش آتار یاشیمین اوستونه.
آمما نئیلییم؟ قبیر اوستوده لی شالوارینان توتماز.قارا پارچه ای شالوار و قوندارا باشماق. لاپ توز-تورپاق مالی. کیم بو دَبی قویوب؟ اوتوشولار منجه!
سحر بیلدیم داییم اؤلوب. تهرانداکی قارداشیم زنگ آچمیشدی. من یوخولویدوم. دئدیم بیر ده دئسین. تئلفون دالیسیندان تک-تک کلمهلری هؤججولهدی. “آدایی، گئجه، قورتاریب” دئدی”. دو، گئت، قبیر اوستونه.” باجی اوغلولوق وظیفهسینی یئرینه یئتیرمک منه دوشوردو. قارداشیمی قینامادیم. دایقیزیمی آلیب گؤرر.
یاریم ساعات دولاندیقدان سونرا نهایت ماشینا پرت بیر یئرده یئر تاپدیم. میردهشیرخانایا اوزاق بیر یئرده. ماشیندان یئنیب گونش گؤزلویومو آلدیم الیمه .او بیری الیمی ده جیبیمه آتدیم. پارچهای شالوارین بو حوسنونو سئویرم. ال جیبده راحات دولانیر.
آنجاق عادت اوزوندن قیچیمین توکلرینی چکمهیی ده یادیما سالیر. الیمینن توکلری بیر-بیر چکه-چکه میردهشیرخانایا ساری یوللاندیم. اینجیدیردی آمما خوشوم دا گلیردی. اوشویوردو اللریم. بیلمیرم اؤلو گؤرمک هیجانی ایدی یوخسا گئجهکی کفلهمهنین اثری. هر حالدا گئدیب میردهشیرخانانین قاپیسیندا دایاندیم. ایچهری گئتمهیه قصدیم یوخ ایدی. ایچهریدن کیفیتسیز کافورون اییی رحمتلیک آنامین رئگل اییینه بنزیردی. گونش گؤزلویوم گؤزومده ایدی. قوی هئچ کس تانیماسین منی دئییردیم.
یا دا نه بیلیم دوشونوردوم گؤزلوک گؤزومده اولا-اولا، بیری یاخینلاشیب منه سلام وئرسه داها چوخ سئوینهرم. مثلا بیر قیز گلیب” سلام آقای…”( آدیمی دئمکده زورلانسا داها یاخشی اولار) “من سیزین آخیر داستانیزی چوخ بهیهندیم. سیز اوردا جامعهمیزین موشگوللرینی چوخ گؤزل انتزاعی بیر فضادا گؤرستمیسیز” دئسه، بالاجا بیر گولومسهرم اونا. سونرا بیر آیریسی ( موهوم دئییل قیز اولسون یا اوغلان) آدیمی ائشیدیب منه ساری گلسه. سونرا بیر آیریسی.
سونرا آیریلاری. من ده چیخیب دئسم ” ائئئئ… دوستلار، گؤروسوز کی بوردا چوخ عزیز بیر تانیشیمین مراسیمینه گلمیشم، ایجازه وئرین مناسیب بیر وقتده گؤروشاخ”. آرا بارماغیملا گؤزلویومو بورنوما یاخینلاتدیم. بیردن-بیره بیلمیرم نم-کیم قولتوغومدان یاپیشیب ایچهرییه سوخدو منی. قاپییا چیرپا-چیرپا ایچهری کئچدیم. فیشاردان گؤزلریمی باغلادیم. آچاندا آغلاشان آروادلارین ایچینده ایدیم. نفسیم دالی قاییتدی .زحمتینن یول آچیب دووارا سؤیکهندیم. های-کوی سسی دووارلارا دهییب ایکییه ضرب اولوردو سونرا دؤرده، سونرا اون آلتییا. جورهبهجوره دوعالار آسیلمیشدی دووارلارا. سالونو، باشا-باش دوزولن مهتابی چیراقلاری ایشیقلاندیریردی. یا دا ایشیقلاندیرمیردی. گوندوزویدو آخی. هردن بیری گؤز ووروردو .مهتابیلری دئییرم. نئچهسی ده کؤکوندن یانیمیردی هئچ. هر دؤرد مهتابیدن سونرا بیر آسلاما پنکه فیرلانیردی. سالونون اورتالاریندا دا اؤلولرین آدلاری یئکه بیر ال-سی-دی مانیتوردا یازیلمیشدی. اؤلولر سیراینان یویولوردولار.داییمین آدی هله یازیلمامیشدی. آرادا بیر، اوتاقلارین قاپیسی آچیلیردی. قیشقیریق سسی سالونو گؤتوروردو. اوخشاما سسلری اوجالیردی.
من قیراقدان قاباغا گئدیردیم. ساغ چیینیم دووارا سورتولوردو. بیردن قاباغیما یئکه بیر گولدان چیخدی. گولو یوخ ایدی. هاردان اولابیلردی؟. آدامین نفسی ترسه دؤنور هاندا قالسین گول.گولدانین قیراغی سینمیشدی. سینان یئرینی قویموشدولار تورپاغین اوستونه. گولدانی کئچیب دووارین یانیندان یئنه قاباغا گئتدیم. ایستهمیردیم قور-قوهومون گؤزونه گؤرونم. آخی بیلمیردیم اونلارینان اوزلهشسم نه دئیهم. “آخیر غمیز اولسون” یعنی سیرا سنیندیر! سن اؤل کی داها غم گؤرمهیهسن. یا دا” باشیز ساغولسون” یعنی اؤلدو کی اؤلدو سن ایشینده اول!. بونلارا دوشونه-دوشونه قاباقداکی قالابالیغی تانیش گؤردوم. بیر چوخونو تانیردیم آما ائله بو بیرچوخون بیرچوخونو خیاواندا دا گؤرسم یولومو دهییشهردیم. ائله بونا گؤره سالونون اورتاسینا گئتدیم. بونو ائلهمهمهلی ایدیم.
دالیدان گلن بیر دالغا منی بیر اوتاغین قاپیسینا ساری چکدی. قالدیم آروادلارینان کیشیلرین آراسیندا. محشر ائله بورا اولمالیدیر دئیه دوشوندوم. قاپی آچیق ایدی. اؤلو گؤرونوردو. قوجا بیر کیشی ایدی. اوستونه بوینونا کیمی بیر ملهفه چکمیشدیلر.
ایکی-اوچ نفر سانیرام اوشاقلاریندان دؤورهسینی آلمیشدی. قاپینین بو تایینداسا هنگامه وارایدی. منیم وئجیمه دئییلدی. راحاتجا اوزانان یعنی اوزادیلان قوجا کیشییه باخیردم. دوشوندوم او دا لاپ آز منیم قدر هئچ نه وئجینه دئییل. امتحانلارین استرسی ورقهنی آلمامیشدان اولار. ائلهکی ورقهنی آلدین دئیرسن؛ ” هن ! باخمامیشام،حققیمدی.گلن دفعه، اؤلوم دهیی کی ! ” اؤلویه دوشوندوم. اؤزومه دئدیم ایندی بیردن دوروب اوشاقلارینا حیرصلی-حیرصلی ” قویون چیخین گئدین ائویزه. باش-بئیینیمی آپاردیز” دئسه هئچ تعجب ائلهمهرم. دوشوندوم خورتلاییب میردهشیره” بی زحمت قولاغیمین ایچینده پساب قالیب” دئسه، لاپ اعلا اولار. اوندا گؤردون آیاق آلتیندا قالان کیم، هوشدان گئدن کیم، بیر ده گؤرهرسن میردهشیر اؤزو ده ائله اوردا تیر اوزانیب..” ایهیم! نه قشنگ !.عجب بیر زاماندا یازماغیم گلدی” دئدیم اؤز-اؤزومه. مثلا بیر اؤلو خورتلایییب بیر اون ایل ده یاشایا. مثلا آللاهدان بیر آوانس آلا، یا دا عزرائیل ایشی پوخلادیغینی باشادوشوب ایش-ایشدن کئچمهمیش، یعنی اؤلو قویلانمامیش هر شئیای بله-بؤیورد ائلهیه. آمما اؤتور بو فضالاری دئدیم اؤزومه. ال چک ظنز فضالاریندان. اصلینه دورسان، من ائله ده طناز آدام دئییلم. خصوصا جوکلارین ایچینه آفتافا گؤتورهرم. آما نئیلییم کی بئله یازماغیم گلیردی. ائله قالابالیغین ایچینده دوشونه-دوشونه الینده بیر لیفینن حسن آدلی بیری حیکایهمه گیردی. حسن، میردهشیرلرین مخصوص پالتارینی گئیمیشدی.
دیرسهیه قدر چیرمالانمیشدی. دمپاییلرینی سوروتلوردو. گلیب قاباغیمدان سووشدو. آرخاسیندان کافور اییی اوزانیردی. ساغ آیاغینی دا چکیردی.
دوشوندوم. اؤزومه دئدیم: “اؤزودو کی وار. اؤلو خورتلاسین. لاپ اولده ده حسن میردهشیر گؤرسون. سورا دا فاتحه ! “. آمما اؤلونون خورتلاماسیندا قالدیم. دئدیم بلکه هئچ کؤکوندن اؤلو –زاد اولماسا داها یاخشی اولار؟ مثلا کیریخیب اؤلو دئیه بیرینی گتیرسهیدیلر میردهشیرخانایا. یا دا نه بیلیم اؤز آیاغی ایله گلسهیدی! نئجه اولاردی؟ ساده بیر یویونماق اوچون.
میردهشیر سؤزو هرشئیدن قاباق او معروف قارقیشی یادیما سالیر. تورکجهسی ده یوخدو لامصبین. من بالاجا واختیمدا آنامین هر دفعه حیرصلننده ” سنی گؤروم میردهشی یوسون ” دئمهسیندن چوخ قورخاردیم. اؤلومدن هئچ بیر تصووروم یوخ ایدی. میردهشیری جویود-ونن بیر ردیفده بیرشئی بیلردیم. اصلینده او زامان آنامینان گئدردیم حاماما. هفتهده بیر یول اوست خیاوانداکی ژاله حامامینا. ایندی منیم یادیمدا او حاماملاردان نه قالسا آخشام یادا دوشن سحرکی یوخو قدردیر. آمما آیدا بیر دفعه آتامینان گئتدیکلریم پیس یوخو کیمی یادیمدا قالیب. آنام” حامام یئریمی” آتامین قولتوغونا وئرن گونلر، آنامینان دوز دئمهدییم گونلر اولاردی.آنامدان پیس ایی گلردی. سؤزونه باخمازدیم. او دا “سنی گؤروم میردهشی یوسون” دئیهنده من حامامداکی هر هانسی کیشینی میردهشیر فرض ائلهردیم.اودور کی ایندی میردهشیرخانا آدی منه قاشینما وئریر. حسن میردهشیر یئنه گلیب گؤزومون قاباغیندان کئچدی. بیر نفر ده اؤز آیاغییلا میردهشیرخانانین پیللهلرینی یاواش-یاواش یوخاری چیخدی. میردهشیرخانایا یویونماق اوچون گلمیشدی.
فالچی دئمیشدی بیلهسینه. دئمیشدی “یوونمالیسان”…” یودورتمالیسان اؤزوو” دئمیشدی. بئله ده آرتیرمیشدی ” اؤلولر کیمی میردهشیرخانادا یوونمالیسان “. اؤز آیاغیینان گلن آدام معطل قالدی. زیققینیب ” بو اولان ایش دهیی کی آخی” دئدی.
فالچی چیراقلاری یاندیریب” دا دو گئت” دئدی.” سن اوللی دهییسن. اَیه ایستیسن قورتولاسان عذابی ویجداندان یولو بودو”
قاپینین قاباغی خلوت ایدی. اؤز آیاغینان گلن آدام تلهسمهدی. گؤز آلتی بیر اویانا باخدی بیر بویانا. موبایلینی جیبیندن چیخاردیب بیر شوماره توتدو.
– الو ؟ … سلام … من…من هامانام کی… بلی… دونن ها دانیشدیم سیزینن…بلی…گلمیشم بلی…ائله بودو با قاپینین…هانسی اوتاق؟…آهان، گلدیم،گلدیم.
کوتونو دوزهلدیب ایچهری گیردی. قوندارالارینین تاققا-توققو قووزاندی. سئیرهک ساچلارینی یانا دارامیشدی. ساغ یانا. یوخ، اؤزونون طرفیندن باخساق سول یانا. بویو اوزون ایدی، چوخ اوزون. بیردن دایاندی.
ساغ آیاغینی باشماقدان چیخاردیب توپوغونو سول آیاغینا سورتدو. تازدان باشماغینی گئییب قاپیلارین اوستوندهکی شومارهلری اوخویا-اوخویا قاباغا گلدی. اوتوز یئتدینجی قاپینین قاباغیندا دوردو. ساغ الینی باشینا قدر قووزاییب قاپینی اوست چرچووایا یاخین بیر یئرده دؤیدو. ساهاتی کؤینهیینین آلتیندان چیخیب پاریلدادی.”رولئکس” دئییلدی. ایچهریدن بیری سسلندی.– ناوار ؟
اؤز آیاغییلا گلن آدام ( اؤ.آ.گا ) اودقونا-اودقونا : “من زنگ وورموشدوم…بایاق…”دئیه-دئیه حسن میردهشیر او طرفدن قاپینی آچیب اؤ.آ.گانین یانیندان سووشدو. قاپی یارییا کیمی آچیق قالدی. اؤ.آ.گا بویلاندی باخدی. ایچهریده بیر اؤلونو اوزادیب اوستونه ملهفه چکمیشدیلر. نه قدر بو وئجینه اولمادان اوزانان اؤلو قوجا کیشییه بنزیردی. من آرا ساکینلشندن سونرا بیر آز قیراغا چکیلیب تابلویا باخدیم. قوهوموموزون آدی تابلویا گلمیشدی. بو آرادا اؤ.آ.گا ایچهری کئچیب قاباقجا دانیشدیغی میردهشیرله گؤروشدو. کوتونو چیخارتدی، ساهاتینی جیبینه قویدو. شالوارینین زیپینی آچدی. کؤینهیینی چیخارتدی. میردهشیر اوتوز یئتدینجی اوتاغین قاپیسینی باغلادی.
اؤ.آ.گا لوم-لوت اولمادان بیر ملهفه ایستهدی. میردهشیر حیرصلهنیب دئدی :” اؤل قوتول” .
اؤ.آ.گا تختده اوتوروب الینی قیچلارینین آراسیندا ساخلادی. میردهشیر دئدی :” اورهییوه گلمهسین.” اؤ.آ.گا جاواب وئردی؛” یوخ بابام.” سونرا دیل آلتی بوشلادیغی آرواد دوستونو یامانلادی.اؤ.آ.گا تختده اوزاندیقدان سونرا گؤز آلتی یان تختدهکی اؤلویه باخدی.اؤز-اؤزونه” به بونون فامئلی زادی یوخدو” دئیه دوشوندو. فامئلی وارایدی آنجاق ترافیکده قالمیشدیلار. میردهشیر دئدی “قورخموسان کی ؟ “اؤ.آ.گا دئدی ” اولسون ، فقط تئز اولون” میردهشیر باشینی دهبرتدی : “رئیس بیلسه دریمه سامان تهپر. بونون دا فامئللری یوبانیب ” اؤ.آ.گا دئدی: “ترافیکده قالیبلار حتما.” میردهشیر الجکلرینی گئیدی. سویو آچدی آنجاق صابینی تاپابیلمهدی. اؤ.آ.گا-یا ساری دؤنوب دئدی : “یئریندن ترپشمه صابین گتیریم گلیم”.آردی وار
نوشته شده توسط admin در شنبه, ۲۸ آذر ۱۳۹۴ ساعت ۸:۱۸ ق.ظ


text:
سولطان محمود غزنوی
یمین الدولة ابوالقاسم محمود بن سبکتکین (میلادی ۹۷۱-جی ایلدن ۱۰۳۰-جو ایلهجه) غزنوی سۇلطانلیغینین آدلیم سۇلطانی. ایسلام تاریخینده ائتدیگی ساواشلاری و آچدیغی توپراقلار و سومئنات بۇرقان ائوینین (بتخانهسینین) ییخماسی اۆچون غازی و بطل الإسلام آدلارینی قازانمیشدیر. آتاسی سبۆک تگین غزنوی سۇلطانی و آناسی زابللی نبیللردن دیر.[۱]
ساواشلار و نیظامی ایشلر[دَییشدیر]
سۇلطان محمود امیرلیک و سۆلطانلیق چاغیندا چوْخلو ساواشلار ائتمیشدیر. بو ساواشلار قیسا بیلگییله آشاغیدا یازیلیبدیرلار.
امیرلیک چاغی[دَییشدیر]
- میلادی ۹۹۴-جو ایل: سیف الدولة لقبین و خۇراسان امیرلیغین، سامانی ایکینجی نوح طرفیندن آلمیشدیر.
- میلادی ۹۹۵-جی ایل: فائق و ابوعلی آدلی سامانی عۆصیانچیلار محمودی نیشابوردان چیخاردمیشدیلار لکن محمود ایله سبۆک تگین طوس دا اوْنلارا غلبه ائتدیلر.
سۇلطانلیق چاغی[دَییشدیر]
- میلادی ۹۹۷-جی ایل: قاراخانلیلارلا ساواش
- میلادی ۹۹۹-جو ایل: خۇراساندا بلخ، هرات و مرو شهرلرین سامانیلردن آلماق، قاراخانلیلارلا بیرلیکده سامانیلر حاکمیتینه سون وئرمک
- میلادی ۱۰۰۰-جی ایل: سیستانی آچماق
- میلادی ۱۰۰۱-جی ایل: قندهاری آچماق، پیشاور ده «راجا جایاپالا»نی مغلوب ائتمک
- میلادی ۱۰۰۲-جی ایل: سیستاندا خلفی دوستاق ائتمک
- میلادی ۱۰۰۴-جو ایل: بهیرهنی ایللیک خراجی وئرهبیلمهمک اۆچون حؤکمی آلتینا گتیرمک
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ محمود بن سبوک تگین، ایسلام دائرة المعارفی


text:
۲ مارس
- ۱۸۰۷ - آمریکا کونقرهسی٬ هانسیسا بیر یابانچی شاهلیق٬ یئر و یا اؤلکهدن کؤله ایتحالاتینی قاداغان ائتدی.
- ۱۸۳۶ - تگزاس٬ مکزیکدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۸۵۵ - ایکینجی الکساندیر روس تزاری اوْلدو.
- ۱۸۸۸ - بیرلشمیش شاهلیق٬ آلمان٬ اوتریش-مجاریستان٬ ایسپانیا٬ فرانسه٬ ایتالیا٬ هولند٬ روسیه و تۆرکیه آراسیندا ایستانبول آندلاشماسی ایمضالاندی. بۇنا گؤره٬ ایرتیباطلی دؤولتلرین گمیلری هم ساواش هم ده باریش زامانیندا سوئز کانالیندان گئچه بیلهجکلر.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه ریزهنی روسیه الیندن قۇرتاردی.
- ۱۹۲۱ - تۆرکیه پوْسوْفو روسیه الیندن قۇرتاردی.
- ۱۹۲۳ - شوروی بیرلیگینین قۇروجوسو ولادیمیر لنین٬ اؤلوموندن اؤنجهکی سوْن یازیسی اوْلاجاق «داها آز٬ داها یاخشی» آدلی مقالهنی یازدی.
- ۱۹۳۳ - کینگ کوْنق فیلمی نیویورکدا گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۵۶ - مراکش٬ فرانسهدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۶۱ - تۆرکیه دموکراتیک آزادلیقلار بارهسینده اوروپایا گۆوَنجه وئردی.
- ۱۹۶۹ - کوْنکورد اۇچاغی فرانسهده ایلک تست اۇچوشونو گؤردو.
- ۱۹۸۸ - آذربایجاندا ائرمنیلرله تۆرکلرین ساواشمالاریندان سوْنرا شوروی بیرلیگی آذربایجانا عسگری بیرلیکلر یوْللادی٬ خیاوانا چیخما یاساغی قوْندو.
- ۱۹۹۰ - نلسون ماندلا٬ آفریقا میلّی کونقرهسی باشوزیرلیگینه سئچیلدی.
- ۱۹۹۲ - اؤزبکیستان و مولداوی٬ بیرلشمیش میلّتلر عۆضوو اوْلدو.