text:
گؤروش
حبیب فرشباف
اوزون اوزادی خلوت بیر کوچهایدی. تئز- تئز گئری دؤنوب، نایران باخیشلارلا آرخاسینی یوخلایاراق، سرعتلی آددیملارلا ایرهلیلهییردی. گئنیش بیر خیاوانا یاخینلاشاراق کپیسینی قاشلارینین اوستونه ائندیریب، آرخالیغینین یاخاسینی بوینونا قاتلادی. گئجهدن بیر چوخ قدهر کئچسهده خیاوان هلهده ازدحاملی ایدی.
بیر آندا اینسانلارین سئل کیمی آخارینا قاریشاراق آددیملاری یاواشییب، آخارین آهنگیله اویغونلاشدی. اورهیی یامان دؤیونوردو. گیزلی باخیشلارلا بینالارین نومرهسینی گؤزدن کئچیرهرک آددیملاییردی. نومرهلر گلیب داها ایکی رقملی عددلره چاتمیشدی: آلتمیش دؤرد… آلتمیش ایکی…
نومرهلر آزالدیقجا اورهیینین دؤیونتوسو ده چوخالیردی. نهایت، بودا اوتوز ایکی نومرهلی ایکی مرتبهلی کؤهنه بینا.
خیاوانین ائنینی آتداییب، بیر آغاجین قارانلیغیندا ساکیتلشدی. تام دقتله نیشانهلری یوخلاماغا باشلادی. هر ایکی اوتاغین پردهلرینی سالیق، چیراقلارینی سؤنوک، خیردا اوتاغین دا پردهسینین قاباغیندا ایکی شمعدانی گولونو گؤرهن کیمی کپسولونو دیشلرینین آلتینا قویوب آددیملادی. بینانین قاباغیندا دایانیب، الینی زنگه اوزاتدی: بییییر – ایکی … بییییر – ایکی
اوچ دؤنه بو ریتم ایله زنگی سسلندیکده جواب آلدی:– کیمسن؟– منم، یازین ایکینجی آیی!
قاپی آچیلدی. تلهسهرک ایچهری کئچیب قاپینی قاپادی. اورهیی قوش کیمی چیرپینیردی. بؤرکونون دیمدیگینی قالخیزیب، خوتونون دستهگیله اوز -گؤزونون ترینی قورولادی. دریندن بیر نفس آلیب، کؤکس اؤتوردو. پیللهلری یوخاری قالخاراق اوچونجو پیللهده اوز- اوزه گلدیلر. بیر آن حئیران- حئیران بیربیرلرینی سئیر ائدهرک دایاندیلار. سانکی دانیشماغا بیر سؤز تاپمیردیلار. بیردن هر ایکیسی قوللارینی آچاراق، اشتیاقلا قوجاقلاشدیلار….
چارپاییدا یئر به یئر اولدوقدا جورابینین کئشینین قاتیندان بیر روزنامه عنوانینین قیریغینی چیخاریب، هیجانلا اونو ایزلهین یولداشینا نیشان وئردی. یولداشی باشینی بولایاراق بیر کؤکس اؤتوروب گؤزلری یاشالدی: – پس بئله!
اونلار فرصتی فوت ائتمهدن هر طرفدن دانیشیب، خبرلری بیر بیرلرینه چاتدیریب احوالاتین هانسی بیر مقامدا اولدوغوندان سؤز آچدیلار. نهایت تهرانین خریطهسینی آچاراق اوستونده صاباحکی گؤروشلرینین واختینی و مکانینی معینلشدیردیلر. ایستر ایستهمز یئریندن قالخیب گؤزلرینی یولداشینین گؤزلرینه تیکهرک، کؤنولسوزجهسینه آیریلماغا ایزین ایستهدی. یولداشی سئوگی دولو یالواریجی باخیشلارینی اونون گؤزلرینه زیللهییب: – «مومکونسه، بیر آزدا اوتورسایدین! بلکه بیر داها …» – دئدی. بئله- بئله آجی فیکیرلر، ائله اونون دا اورهییندن گلیب کئچسهده، آنجاق بو بارهده دانیشماغا دیلیندن وار گلمهمیشدی. چیگنیندن آغیر بیر یوک گؤتورولموش کیمی، قاییدیب یئرینده اگلشدی. فرصتی هئچ ایتیرمهدن صؤحبته باشلادیلار. دانیشدیلار… دانیشدیلار… سونونجو پاپیریزینین کؤتویونو کول قابیندا سؤندورهرک. گؤزو تاوانین ایچیندهکی یومورتالارا ساتاشدی. بیر تیکه آغزینا قویماق ایستهدیکده چؤرکدن قوپارا بیلمهدی. چؤرهک قوپ- قورو قوروموشدو. یئنه آیاق اوسته اوز- اوزه دایاندیلار؛ یئنه باخیشلاری بیر بیرینه حالقالاندی؛ یئنه هر ایکیسی قوللارینی آچاراق دویمازجاسینا بیر بیرلرینی باغرینا باسدیلار…
آرتیق آیریلیق آنلاری گلیب چاتمیشدی. تیترک بیر سسله: – «یولداش، هلهلیک!» – دئیه آیریلماق ایستهدیکده: – یولداشی: – «بس بیزیم قراریمیز صاباح ساعات ….؟» – دئدی.
او گولومسهیهرک یولداشینین سؤزونو کسیب: – «یوخ، صاباح یوخ یولداش، ائله بو گون!» – دئدی. بارماغینین اوجو ایله پردهنین قیراغینی قاتلاییب، باییرا نظر سالدی. گونش قیزیل شفقلریله بوتون شهری نورا بویامیشدی.


c: text/html

text:
قیر
قیر (قیر) — کاربوهیدروژئنلردن و اونلارین اوکسیژنلی، گوگوردلو، آزوتلو تؤرملریندن عیبارت قاترانا اوخشار طبیعی و یا سونی مورکب عوضوو مادهلرین عمومی آدی.
ایکی نؤعه بؤلونور – سونی و طبیعی. برک و اؤزلو نئفت قیرلاری یئر قابیغیندا قومداشی و آهکداشی لایلارینا هوپاراق همچئنین چاتلاری دولدوراراق یاتاقلار عمله گتیریر. قیر یاتاقلاری نفتلی، قازلی ساحهلرله علاقهداردیر. سونی (تئخنیکی قیر) اساساً، ترکیبینده آسفالت–قاتران مادهلری چوخ اولان آغیر نفت قالیقلارینی (مازوت، قودرون و س.) 300 – 350° C-ده یوکسک واکویومدا دیستیلله ائتمکله و نئفت اعمالی قالیقلارینی (قودرون و س.) 260 – 280° C-ده هوانین اوکسیژنی ایله اوکسیدلشدیرمکله آلینیر.
قیر عادتن یول اینشیاتیندا، پلاستیک کوتله و س. حاضیرلانماسیندا ایشلدیلیر. صنایعده ایشلدیلن قیرین عمومی مقدارینین 90% سونی قیر نؤعلرینین پایینا دوشور.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیوکیمیا
بیوْکیمیا (بیوْلوژی و یا فیزیولوژی کیمیا) — بیوْلوژی کیمیا (بیوْکیمیا) – جانلی اوْرقانیزملردکی ماده لرین کیمیوی ترکیبینی و خاصه لرینی، اوْنلارین چئوریلملرینی و هم ده اوْرقانیزملرین حیات فعالیتینین اساسینی تشکیل ائدن کیمیوی پروْسئسلری و ماده لر مۆبادیله سینی اؤیرنن علمدیر. بیوْکیمیانی، عادتاً، – استاتیک، دینامیک و فۇنکسیونال بیوْکیمیایا بؤلورلر.
استاتیک، دینامیک و فۇنکسیونال بیوْکیمیادَییشدیر
استاتیک بیوْکیمیانین قارشیسیندا قوْیولان مسئله – جانلی اوْرقانیزملردکی ماده لرین کیمیوی ترکیبینی و خاصه لرینی اؤیرنمکدیر. دینامیک بیوْکیمیانین قارشیسیندا دوران مسئله – حیات فعالیتی پروْسئسیندکی ماده لر مۆبادیله سینین و بۇنونلا علاقه دار اوْرقانیزمده یارانان محصوللارین کیمیوی ترکیبینین اؤیرنیلمسیدیر.
بیوْکیمیا، اوْرقانیزمین توخومالارینین ترکیب هیسلری اوْلان مۆختلیف اورگانیک ماده لرین سینتئزینی تأمین ائدن کیمیوی رئاکسیالاردان (اسیمیلیا-سیا) و هم ده پوْتئنسیال انرژیلری اوْرقانیزم طرفیندن ایستیفاده اوْلونان و اورگانیک ماده لرین پارچالانماسینا گتیریب چیخاران رئاکسیالاردان (دیسیمیلیاسیا) عیبارت اوْلان ماده لر مۆبادیله سی پروْسئسلرینی اؤیرنیر. آسیمیلیاسیا و دیسیمیلیاسیا پروْسئسلری بیر-بیریله قارشیلیقلی علاقه لیدیر. بۇ پروْسئسلر بیرلیکده اوْرقانیزم و اطراف مۆحیط آراسیندا ماده لر مۆبادیله سینی تشکیل ائدیر کی، بۇ دا حیات فعالیتینین ان کاراکتئریک خۆصوصیتیدیر.
فینکسیونال بیوْکیمیانین مقصدی، بۆتؤولۆکده اوْرقان و اوْرقانیزملرین فۇنکسیالارینین آشکار اوْلونماسینین اساسینی تشکیل ائدن ماده لرین چئوریلملرینین کیمیوی قانۇناۇیغۇنلۇقلارینی اؤیرنمکدیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی، بۇ بؤلۆنملر شرتیدیر. استاتیک، دینامیک و فۇنکسیونال بیوْکیمیالار بیر-بیریله سیخ علاقه لیدیرلر. مۆشاهیده اوْبیئکتیندن آسیلی اوْلاراق اینسانلارین و حئیوانلارین بیوْکیمیالارینی، بیتکیلرین بیوْکیمیاسینی، میکرواوْرقانیزملرین بیوْکیمیاسینی بیر-بیریندن فرقلندیریرلر. بینلار بیر-بیری ایله سیخ باغلی اوْلسالار دا، هر بیرینین سپئسیفیک خۆصوصیتلری واردیر.
بیوْکیمیانین بؤلملریدَییشدیر
تدقیقاتلارین ایستیقامتینئ گؤره بیوْکیمیا بؤلملره آیریلیر:
- تئکنیکی بیوْکیمیا – بیوْلوژی منشلی خامال و ماتئریاللارین اعمالی ایله مشغول اوْلان صنایع ساحلرینین (چؤرک بیشیرم، پئندیر حاضیرلاما، شرابچیلیق) بیوْکیمیوی اساسلارینی ایشلیب حاضیرلایر؛
- طیبی بیوْکیمیا – اینسان اوْرقانیزمینده گئدن نوْرمال و پاتوْلوژی بیوْکیمیووی پروْسئسلری اؤیرنیر:
- تکامول بیوْکیمیاسی – مۆختلیف جانلی اوْرقانیزملرین ترکیبی، ماده و انرژی چئوریلملرینین یوْللارینی تکامول نؤقتئی-نظریندن مۆقایسلی سۇرتده اؤیرنیر؛
- کوانت بیوْکیمیاسی – جانلی اوْرقانیزملرین مۆختلیف ماده لرینین خاصه لرینی، فۇنکسیالارینی و چئوریلمه یوْللارینی، اوْنلارین کوانت-مئکانیکی حسابلامالار یوْلو ایله آلینمیش الکترون کاراکتئریستیکالاری ایله علاقه لی سۇرتده تدقیق ائدیر؛
- ائنزیمولوگیا – بیوْلوژی کاتالیزاتوْرلار اوْلان سیستملرین (فئرمئنتلرین) قۇرولوشو، خاصه لری و تأثیر مئکانیزمینی اؤیرنیر.
بۆتون دیگر علملره نیسبتاً اوْ، فیزیولوگیا ایله سیخ باغلیدیر. فۇنکسیونال بیوْکیمیا فیزیولوگیا ایله بیوْکیمیا علملرینی بیر-بیرینه یاخینلاشدیریر.
بیوْکیمیانین اساس مسئله ریندن بیری – بۇ و یا دیگر اوْرقانین فۇنکسیاسی ایله بیلاواسیطه باغلی اوْلان کیمیوی پروْسئسلرین خۆصوصیتلرینی آشکار ائتمکدیر.
بیوْکیمیوی پروْسئسلرین گئدیشینه اوْرقانیزمین فیزیولوژی فۇنکسیالارینین، بیرینجی نؤوبده سینیر سیستمینین وضیعتی حلئدیجی تأثیر گؤستریر. هر هانسی بیر فیزیولوژی پروْسئسین طبیعتینی دۆزگۆن معیین ائتمک اۆچون باش وئرن بیوْکیمیوی رئاکسیالاری بیلمک لازیمدیر. تعجۆبلو دئیلدیر کی، اوندوکوز عصرین ایکینجی یاریسینا قدر بیوْکیمیا مۆستقیل علم دئیل، فیزیولوگیانین بیر هیسی ایدی. تدریجاً بیوْلوژی بیلیکلرین آرتماسی ایله علاقه دار اوْلاراق، بیوْکیمیا فیزیولوگیانین آپاریجی بؤلملریندن بیرین، سوْنرالار ایسه مۆستقیل علم ساحسینه چئوریلدی.
جانلی اوْرقانیزملرین کیمیوی ترکیبلرینین اؤیرنیلمسی، توخومالاردان فردی ماده لرین آیریلماسی، اوْنلارین ترکیبلرینین و قۇرولوشلارینین معیین ائدیلمسی، بۇ ماده لرین سینتئز ائدیلمسینین مۆمکونلویو -بیوْکیمیا علمینی اورگانیک کیمیا علمی ایله یاخینلاشدیریر. بۇنونلا یاناشی، بیوْکیمیا اورگانیک بیرلشملرین جانلی اوْرقانیزمین ماده لر مۆبادیله سینین عۆمومی سیستمینده چئوریلملرینین اؤیرنیلمسینی، اوْنلارین حیات فعالیتیندکی رولونۇن معیین اوْلونماسینی اؤیرنیر.
بیوْکیمیانین فیزیکی کیمیا ایله علاقه لری ایلدن ایله آرتیر. حیاتی پروْسئسلرین گئدیشاتی اۆچون بیوْکیمیوی رئاکسیالارین سۆرتی، اوْنلارین تئمپئراتۇردان، مۆحیطین آکتیو رئاکسیاسیندان و اوْسماتیک حادیثه لردن آسیلیلیغی بؤیک اهمیت کسب ائدیر. بیتۆن بۇ مسئله لر عئینی زاماندا هم بیوْکیمیا، هم ده فیزیکی کیمیانین بیلیک ساحسینه آیددیر. سوْن زامانلار بیوْکیمیوی توْدقیقاتلار زامانی فیزیکی-کیمیوی و فیزیکی مئتودلاردان اوْلان کراتوماگرافیادان، ائلئکتروفوْرئزدن، رئنتگئن - استروکتۇر آنالیزیندن، اسپئکتروسکوْپیادان، الکترون-پاراماقنیت رئزوْنانسیندان (EPR)، نۆوه -ماقنیت رئزوْنانسیندان (NMR). نیشانلانمیش آتوْملار مئتودوندان و … گئنیش ایستیفاده ائدیلیر. بئله لیکله، فیزیکی-کیمیوی بیوْلوگیا یئنی علمی ایستیقامت فوْرمالاشمیشدیر. ریاضیاتین دا بیوْکیمیا علمینین اینکیشافیندا خیدمتلری بؤیوکدور. بئله کی. سوْن زامانلار بیوْکیمیادا ریاضی موْدئللرین تطبیقی. معاصیر بیوْکیمیوی تدقیقاتلاردا EHM-دن ایستیفاده اوْلونماسی، ریاضیات علمینین بیوْکیمیایا گئنیش تطبیقینی تصدیق ائدن عامیللردیر.


text:
سنخوزه ایالتی بیلیمیوردو
سنخوزه ایالتی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: San Jose State University, فارسجا: دانشگاه ایالتی سنخوزه ، عربجه: جامعة سان هوزيه )آمریکانین سنخوزه شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۳۰٬۸۰۸ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. سنخوزه ایالتی بیلیمیوردو ۱۸۵۷ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سنخوزه ایالتی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:Henry_Suzzallo.jpg|


text:
عباس صحت
مهدیزاده عباس علیعباس اوغلو — شاعیر، دراماتورق، ترجومهچی، آذربایجان ادبیاتیندا رومانتیزم جریانینین نومایندهسی.
یاشاییشی
عباس صحت 1874-جو ایلده شاماخیدا روحانی عاییلهسینده دونیایا گلمیشدیر. 1894-جو ایلده ایرانا گئتمیش[۱] مشهد و تهران شهرلرینده طیب تحصیلی آلمیشدیر. 1901-جی ایلده شاماخییا قاییدان عباس صحت تدریجاً حکیملیک صنعتیندن اوزاقلاشاراق مکتبلرده، داها سونرا آذربایجان دیلیندن درس دئییر. محض بو دؤوردن اعتیباراً ادبی فعالیته باشلاییر. 1903-جو ایلدن مقالهلری شرق-روس قزئتینده چاپ اولونور. 1905-جی ایلده "یئنی پوئزییا نئجه اولمالیدیر؟" آدلی مقالهسی، داها سونرا "پوئتیک نیطق" ،"آزادلیغا مدحیّه" ،"اویانیشین سسی" شعرلری ایشیق اوزو گؤرور.
"یئنی اوسلوبلو مکتبلر" ایدئیاسینین یورولماز مودافیعهچیسی اولان عباس صحت، پروفسور علی بیگ حسینزادهنین بانیسی اولدوغو آذربایجان رومانتیک ادبیاتی جریانینا قوشولور (فیوضات ژورنالی، 1906-1907-جی ایللر). عباس صحت او دؤورده باکیدا نشر اولونان بوتون ژورنال و قزئتلرده موتمادی قایدادا چیخیش ائدیر. ترجومهچیلیک فعالیتی ایله ده مشغول اولان یازیچی او دؤور آذربایجان اوخوجوسونو روس (لرموْنتوْو، پوشکین، کریلوو، نادسوْن، ماکسیم قورکی و ب.)، فرانسیز (هوقو، موسسئ، سوللی-پرودوْم و ب.)، آلمان شاعیر و یازیچیلارینین اثرلری ایله تانیش ائدیر
1912-جی ایلده شاعیرین اؤز شعرلریندن عیبارت "سینیق ساز" و آوروپا شاعیرلریندن ائتدیگی ترجومهلردن عیبارت "غرب گونشی" آدلی شعرلر توپلوسو ایشیق اوزو گؤرور. بیر قدر سونرا "احمدین شوجاعتی" آدلی پوئماسی، 1916-جی ایلده ایسه "شاعیر، شعیر پریسی و شهرلی" آدیندا رومانتیک پوئماسی نشر اولونور.
عباس صحتین یارادیجیلیغینا شرقین نظامی، حافظ، سعدی کیمی شاعیرلرین بؤیوک تاثیری اولموشدور. او، تورک خالقلارینین ادبیاتلاری ایله ده یاخیندان ماراقلانمیش، خوصوصیله توفیق فیکرت یارادیجیلیغینا خوصوصی دیقّت گؤسترمیشدیر.
عباس صحت آذربایجاندا لیبرال بورژوازی ایدئیاسینی مودافیعه ائتمیش، ایسلام دَیرلریندن ایمتیناعیا قطعی اعتیراض ائدهرک، اثرلرینده "عوموم موسلمان غربچیلیگی" ایدئیاسینی دستکلهمیشدیر.
1908-جی ایلده باش وئرمیش ایران اینقیلابینا ان گؤزل اثرلرینی حصر ائتمیشدیر.شاعیر هم ده میرزه علی اکبر صابر ایله یاخین دوست اولموشدور. هر ایکیسینین شاماخیدا یاشاماغی بو دوستلوغون گوجلنمهسینده بؤیوک رول اوینامیشدیر. اونلار بعضاً ایکیسی بیرلیکده باکییا گلمیشدیر.
عاییلهسی[دَییشدیر]
آتاسی موللا علیعباس شاعیر و مکتبدار اولموشدور.[۲]
آناسی سئیید رقیه خانیم
کیتابلاری[دَییشدیر]
- جهالت ثمرهسی یاخود بیر یئتیمین خوشبختلیگی. باکی: 1914
- سینیق ساز. باکی: 1912،
- کاسیبلیق عیب دئییل (2 پردهلی کومدی). باکی: 1912،
- غرب گونشی (ترجومهلر توپلوسو). باکی: 1912،
- نفت فونتانی (1 پردهلی کومدی). باکی: 1912،
- آذربایجان دیلینین 3 ایللیک تدریسی اۆچون درسلیک (محمودبیگوولا شریکلی). باکی: 1912،
قایناق[دَییشدیر]
- عبداله شایق. تورک ادبیاتینین مونتخاباتی. باکی: 1925،
- قولوزاده. عباس صحت حاقیندا بیر نئچه سؤز. "معاریف ایشچیسی" ژورنالی 6-7 (14-15)-جی سایلار، باکی: 1927.
- عبداله شایق. ادبیاتیمیز حاقیندا. "معاریف ایشچیسی" ژورنالی 2-4 (14-15)-جی سایلار، باکی: 1927.
- "عباس صحت" (1949)
- "عباس صحت" (1986)
- محمدحسین تهماسیب. سئچیلمیش اثرلری. 2 جیلدده. بیر جیلد. باکی: موترجیم، 2010. - ص. 478-479.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Mr,p balçi
سالام٬ Mr,p balçi. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
.M.XIII (دانیشیق) ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۴:۱۳ (UTC)
ئیمیل
سلام باید با شما صحبت کنم لطفا ایمیلتان را به من بدهید چون ممکنست برخی ترولها صفحه بحث شما را بخوانند و این اصلا خوب نیست. متشکرم. V.H (دانیشیق) ۲ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۲۲ (UTC)
قایناقلارا گوره بیر سوال
باغیشلاین؛ تورکجه ویکیپدیادا نجور فارسی ویکیپدیا کیمین یادکرد خودکار اضافه ائتمک اولار؟ Shahnazi2002 (دانیشیق) ۶ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۰۱ (UTC)
سس وئرمه
سلام حؤرمتلی ایشلدن @Mr,p balçi: زحمت اولماسا بو سس وئرمهیه قاتیلین.Ziraksima (دانیشیق) ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۴۵ (UTC)


text:
«حمیده رئیسزاده(سحر)» خانیمین «یانار داغ» شعرینه بیر باخیش
نریمان ناظیم
ارسطونون «پوئتیکا»سینین عربجه چئویریسینده ادبیاتین مادهسیندن دانیشیلاندا «محاکات»دان سؤز گئدیر. بو عربجه سؤز ارسطونون ایشلتدیییMEMISIS سؤزونون دولغون صورتده معناسینی ایفاده ائدیر. بو باخیمدان فارس تنقیدچیلیگینده ده گئنیش صورتده ایشلهنیر. آذربایجان دیلینده «تحکیه» ایله برابر سانیلان «محاکات» سؤزونون لغوی معناسینی یامسیلاماقدیر؛ آنجاق احتیاط شرطیله دئمک اولار کی «محاکات» بیر حادیثهدن حئکایت ائلهمک، بیر شئیین نئجهلیگیندن سؤز آچماقدیر. آمما بئله بیر حئکایت ائلهمک بیر عالیمین، یوخسا بیر ژورنالیستین حادیثهلردن، گئرچکلیکدن سؤز آچیب دانیشماسیندان فرقلنیر. اونلار گئرچکلیکدن باجاردیقجا اولدوغو کیمی دانیشمالیدیرلار؛ آمما بیر صنعتکار صیرف گئرچکلیکده اولدوغو کیمی یوخ، بلکه بیر پارا شرط – شروط ایله ایستهدیگی کیمی دانیشا بیلر. اگر بیر عالیم یا ژورنالیست طبیعتده، جمعیتده اولان قایدا- قانونلاری آختاریر، آراشدیریر، تدقیق ائلهییب تاپیر، سونرا گزارش ائلهییرسه، صنعتکار بو قایدا – قانونلارا دایاناراق گئرچکلییی اؤز ایچری عالمینده یئنیدن یارادیر، سونرا محاکات ائلهییر. اورادا عینیت– اوبیئکت- حؤکم سورور؛ بورادا ذهنیت- سوبیئکت- عینی عالمی یئنی رنگه بویاییر، باشقا بیر عالم یارادیر. اورادا دخل – تصروفه یول وئریلمیر، بورادا صنعتکارین احوال- روحیهسی، دویغو- دوشونجهسی و اؤزهللییینین تاثیری و تصروفی قاباریقدیر. مخلص کی صنعتکار گئرچکلییه اؤز باخیشیلا باخیر، حقیقته یول آچماق مقصدیله اونو یئنیدن یارادیر و محاکات ائلهییر. بیز بورادا بو معنانی سحر خانیمین «یانار داغ» شعرینده ایزلهیهجهییک:
دیلهدیگیم اوجالیقلار یاناشیلماز.
دوداقلاریم یانا یانا،
دولانیرام زامان یوردون،
چاناقلارین ایچی هاوا.
یایلیم سسی یاییلماقدا،
یاناقلارین سارالماسین یاخینلادیر.
یاماجلاردا،
یالتاقلارین یالوارماسی،
زیروهلرده،
اصلانلارین باغیرماسی،
یایلیم سسی یاییلماقدا،
یایلیقلارین قارالماسین یاخینلادیر.
کینه دولور چاناقلارا،
یاخینلاشیر،
یاواش- یاواش،
یانار داغا،
یاناشماغیم،
یاناشماغین،
یاناشماقلار.
شعر مؤحکم بیر قورولوشا مالیکدیر. اوچ لؤوحه اوخوجونون اؤنونده آچلیر: بیرینجی لؤوحهده شاعرین اؤز مؤوقعی گئرچکلیک ایچینده گؤستریلیر. ایکینجی پردهده شاعرین باخیشیلا گئرچکلیکده اوز وئرهن حادیثهلری، اوضاع- احوالی گؤروروک. سون لؤوحهده همان باخیشدان جمعیتده باش وئرهن دهییشیکلیکلرین شاهیدی اولارا ق، گلهجهیه، اولاجاغا یول آچیریق. باشقا بیر باخیشدان بو اوچ لؤوحهیه باخیلسا، اوچ تاریخی دؤنمی یوزماق اولار. بو اوچ دؤنمین سرحدلری، واقعیتده اولدوغو کیمی، پوزغوندور. عین حالدا کی اونلاری بیر- بیریندن آییرماق اولار، آنجاق آییرد ائلهمهیی چتیندیر. بو اوچ لؤوحهدن اوزاقلاشساق، کناردان صحنهیه باخساق بیر گئنیش پرسپئکتیو گؤرهجهییک. موسیقی اعتباریله مؤحتشم سیمفونیک – پوئتیک بیر صحنه کی بیر تاریخی دؤورو بدیعی شکیلینده سسلنیر. دئمهلییک کی بو دؤور نورمال، دینج بیر دؤور دئییل. تاریخی باخیمدان گرگینلییه اوغرامیش، دهییشیکلییه بویلو اولان بیر دؤوردور. ائله اونا گؤره ده شاعری داها آرتیق ماراقلاندیریر؛ اونون روحونا، جانینا هوپاراق پوئتیک ایفاده تاپماق ایستهیر. ائله ده اولور. شاعر اؤز چئورهسینده اولان اوضاع-احوالی گؤرور؛ اوندان قیدالانیر؛ اونو منیمسهییر؛ اونلا قاریشیب قایناییر. نهایت شیددتلی تاثرات آلتیندا کؤورهلیر؛ آلدیغی تاثراتی ییغجام قورولوشدا، سئچمه لفظلرده و اؤتگون بیر موسیقیله ترنم ائدیر:
ایلکین موومان دا شاعر حیرمانا دالمیش، اومیدسیزلییه قاپسانیبدیر. آرزیلادیغی شرایطین یارانماسینا هئچ بیر اومید یولو گؤرمهییر. جمعیتده کی یوخسوللوغو، فلاکتی، دوشگونلویو گؤرور، آنیر؛ اورهیی اودلانیر، یانیر. آنجاق اؤز اورهک یانغیسینی، جانینا هوپموش قیزدیرمانی شعره چئویرمکدن باشقا بیر ایش گؤره بیلمهدن اورهک اودونو پوسکورهرک یالقیز- آوارا گون کئچیرمک مجبوریتینده قالیر:
دیلهدیگیم اوجالیقلار یاناشیلماز
دوداقلاریم یانا- یانا،
دولانیرام زامان یوردون.
چاناقلارین ایچی هاوا.
آیدیندیر کی بئله بیر فلاکته اوغرامیش، چاناقلارینین ایچینده هاوا یئرلشن بیر میللتی توختاق ساخلاییب، تمکینه وادار ائتمک سادهلیکله مومکون دئییل. اونا گؤره ده یایلیم سسی یایلیر. تضییق، سیخینتی، بوغونتو، حؤکم سورور. اونون نتیجهسینده جماعت وحشته دالیر؛ قانلار دونور؛ یاناقلار سارالیر؛ جماعتین چوخوسو بو شراییطه قاتلاشیر، کئچینیر. اونلارین بیر عدهسی ظالیمین قارشیسیندا دیز چؤکور؛ یالتاقلانیر؛ یالواریر. آنجاق هامی بئله دئییل. خالقین قئیرتلی اوغول- قیزی دا وار. دؤیوشکنی، ظالیمه اییلمهینی، ظولمه قاتلاشمایانی دا وار. یالتاقلار یاماجلاردادیرسا، ایگیتلر، اصلانلارایسه داغلاردا، زیروهلردهدیلر. اونلارین قیی- های سسی گئتدیکجه گورلاییر. یئنه ده یایلیم سسین ائشیدیریک. ایگیدلرین قانا بویانماسیندان آنالار، باجیلار یاسا باتیرلار، یایلیقلار قارالیر وبورادا ایضاح اولونان وضعیت شعرین ایکینجی موومانیندا بئلجه تصویره چکیلیب :
یایلیم سسی یاییلماقدا،
یاناقلارین سارالماسین یاخینلادیر.
یاماجلاردا،
یالتاقلارین یالوارماسی،
زیروهلرده
اصلانلارین باغیرماسی،
یایلیم سسی یاییلماقدا
یایلیقلارین قارالماسین یاخینلادیر.
تضییق، بوغونتو نهایت اؤز تپکیسین گؤستریر، اؤز ضدینه چئوریلیر؛ جاماعاتین صبری توکهنیر؛ یاناقلارین سارالماسی یئرینی گؤزلرین قیزارماسینا وئریر؛ چاناقلارا هاوا یئرینه کین دولور. یانار داغ قارانلیقلار ایچره، بوغونتو، سیخینتی دنیزینده مایاق کیمی یانیر، خالقی قوووشماغا چاغیریر. اومید شاعرین دونیاسیندا جانلانیر. بئلهلیکله شعرین اوچونجو موومانی اؤز بدیعی گئییمین گئییر. اومید نغمهسی چاغلاییر :
کینه دولور چاناقلارا؛
یاخینلاشیر
یاواش یاواش
یانار داغا
یاناشماغیم
یاناشماغین
یاناشماقلار.
بو شعره حاشیه یازماقدان منیم مقصدیم اونو معنا ائلهمک دئییل؛ ایکی دلیله؛ بیرینجیسی بو کی هر اوخوجونون حاقی محفوظدیر کی اؤزو شعری دوشونه؛ قطعن بو باجاریق اوخوجولارین چوخوندا وار. اوندان کئچنده، اولا بیلر کی چوخلاری منیم اوخونوشومو قبول ائلهمهیهلر. بو شعردن باشقا بیر معنا باشا دوشهلر. البته بو نکته شعرین داها دا دهیرلی اولماسینا عایددیر. مولانا دئمیشکن: «هر کسی از ظن خود شد یار من. » ایکینجی سبب بودور کی شعرده اصیل دهیر «نه دئمک»ده دئییل، «نئجه دئمک»دهدیر. آیدیندیر کی فقره – فلاکته اوغرامیش بیر جمعیتین، بوغونتویا، سیخینتییا، تضییقه معروض قالان بیر میللتین هارایا، هانسی یؤنه چکیلهجهیینی بیر سوسیولوق، یوخسا یبر سیاستچی آدام داها گئنیش، داها دقیق شکیلده آراشدیرا بیلر. بس بورادا شاعرین اؤزهللیگی، اؤزونه مخصوص رولو نه اولا بیلر؟ شعرله، غیرشعرین سرحددی هارادادیر. بورادا «نئجه دئمک»دیر کی بو سرحددی آییرد ائدیر. تنقیدین ان اؤنملی وظیفهلریندن بیری شعرین بو سجییهوی یؤنون آراشدیریب، اونون بلاغی گؤزهللیکلرین اوزه چیخارماقدیر.
لفظ و معنا قارشیلیغی و تعهد
«بلاغت»، سؤزون اؤتکون صورتده دئییلمهسینه عایددیر. معنانی نئجه یئتیشدیرمهسیندن دانیشیر. سؤزون اؤتکونلویو، اوخوجویا نه قدهر، نئجه و نه سببه تاثیر باغیشلاماسینی آراشدیریب، آغیر یونگول ائلهییب دهیرلندیرمهسینه بلاغی تنقیدچیلیک دئییلیر. بو ساحهیه گیرمکدن اول لفظ «فورما»، و معنا «مضمون» مسالهسین آیدینلاشدیرماق لازیم گؤرونور.
ارسطو دؤوروندن باشلایاراق چاغداش تنقیدچیلیگه قدهر، چئشیدلی باخیشلارا، مکتبلره باخمایاراق، بیر اساس موضوع تنقیدچیلری اؤزونه مشغول ائلهییب؛ اودا لفظ و معنا قارشیلیغیدیر. سئوال بودور: هانسی اوستوندور؟ دئمک اولار کی تنقیدین تاریخی بو اساس سئوالین نئجه جاواب وئریلمهسینه عایددیر.
خواجه نصیرین شعره گؤره وئردیگی نظرلر هله ده اعتبارلی سانیلیر. اونون نظرینجه شعرین اصل جوهری «انفعال تخیلی»دیر، ایسترسه بو انفعال، «انفعال تصدیقی» ایله برابرگئده، ایسترسه گئتمهیه. بورادا خواجه نصیر دویغو و عاطفهیه، گئنیش معنادا فورمایا، لفظه اوستونلوک وئریر؛ دوشونجهنی، مضمونو ایکینجی روتبهیه قویور. آمما چاغداش، مترقی تنقیدچیلیک صورتی معنادان آییریب قارشیلاشدیرمیر. اونلاری بیر بیریله قوووشموش حالتده گؤرور. «شاملو» بیر یئرده دئییر: «اگر ظاهیری صورتده باخیلسا سئودا وچیلقینلیق، ایدراک و دوشونجهدن فرقلنیر؛ آمما دقت یئتیریلسه اونلار یالنیز بیر شخصین دوشونجه، ایدراک و اخلاق اؤلچولرینین گوزگوسونده اؤزلرینی عکس ائتدیره بیلر. » شاملونون سؤزونون جانی بودور کی هر نوع عاطفه و دویغو نهایت دوشونجه، ایدراک و اخلاق بویاسینا بویانیر و اونلاردان تاثیرلنیر. بئلهلیکله صورتی معنادان، معنانی صورتدن آییرد ائتمک تکجه مسالهنی سادهلشدیرمک مقصدیله اولا بیلر و لاغیر. بیر صنعتکارین ذهنینده دویغولارلا دوشونجهلرین آراسینا دووار چکمهنین ایمکانی یوخدور. شعره گلدیکده، دئمک معنا شعرده حل اولور، «مکانیستی یاناشماق» ایتهامینا معروض قالماساق، دئمک اولار قندین شربتده حل اولماسی کیمی. شربت شربتلیگینده ایچیلر؛ کیمیسی قندی شربتدن آییرماز، مگر بیر لابراتوواردا بیر عالیمین الیله و تدقیقات هدفیله. شعری ده اوخوجو اوخویار. شاعرین عالمینه قدم قویماقلا ماراقلانار، کؤورهلر و معنوی حظه نایل اولدوقدا شعرین معناسیندان دا بارینار. آمما تنقیدچی بیر تدقیقاتچی کیمی شعری اینجهلیکله نقد ائلهمک مقصدیله لازیم اولورسا معنانی صورتدن آییرار و شعره یارادیجیلیق باخیمیندان یاناشار. البته کی دوزگون شعر معناسیز اولا بیلمز. معنا شعردن دوغولورسا دا، آنجاق شعر معنا دئییل؛ شعر یالنیز شعردی؛ اؤز گؤرکمینده، اؤز بوتولوگونده.
شعرده معنادان سؤز گئدنده ایستر ایستهمز تعهد مسالهسی ده ایرهلی سورولور. تعهد شعرین اؤزهللیگی اولماقدان اول شاعرین خصوصیتیدیر. بیر شاعر اگر اؤز چئورهسینده کی مسالهلره دایر قایغیجیل، حساس اولورسا، مصلحت اوزره یوخ، صداقت و صمیمیتله یاشاییشا یاناشیرسا، ایستر- ایستهمز اونون شعری تعهدلی بیر شعر اولاجاق؛ عکسینه هر او آدام کی ذاتیندا جماعاتا دایر قایغی دویمویا، انسانلارین دردینه آلیشیب یانمایا، وجهینده ایکیاوزلوجهسینه شعرینه تعهد پالتاری گئیدیره، اونون یالانچی، آلدادیجی و ساختا سؤزلری اوخوجونون ایتی گؤزلریندن یایینمایاجاق. بئلهلیکله هر هانسی شعر ایستر انسانین، جمعیتین و دونیانین مسالهلرینه دایر تعهدلی اولا، ایسترسه اولمویا؛ اگر شعریته مالیک اولورسا، شعر سانیلاجاق. البتده اولا بیلر کی من بیر شعری بینمهیم، او منیم باخیشیمدان آسیلیدیر. میثال اوچون صمد وورغونون «استقبال ترانهسی» عنوانلی شعری اعلا بیر شعر سانیلیرسا، میکاییل مشفقین لیریک شعرلری ده «ناب» شعرلر سیراسیندا حسابا گلیر. فارس شعرینده احمد شاملو، کسرایی کیمیلری ده وار؛ سپهری، مشیری کیمیلری ده. او یئرده کی شاعر دئییر: «آچ زولفونو قوی دان یئری چؤهرنده سؤکولسون/ بال شهدی لبیندن سوزولوب شعره تؤکولسون» آزاجیق شعر صنعتی ایله تانیش اولان بیر آدام دا اوندا اولان شعریتی دویا بیلر. یا او یئرده کی سپهری دئییر: «زن زیبایی آمد لب جوی/ آب را گل نکنید/ روی زیبا دو برابر شده است» مومکوندیرمن معنانی سئومهیم، آمما سؤز پوئتیک و شاعرانهدیر.
یئنی تنقیدچیلیک اوسلوبو
یئنی تنقیدچیلیک، چاغداش، مترقی نقد معنانی اؤز یئرینده قیمتلندیرهرک آنجاق بونو قبول ائلهییر کی سؤزلرین هانسی مهارتله دیل خزینهسیندن سئچیلمهسی، اونلارین نه تههر قورولوب یان- یانا دوزولمهسی، نه اندازه ده عاطفی یوک داشیماسی، نه حدده خولیالانیب دویغولاشماسی و سؤزلرین آراسیندا اولان موناسیبتلرده نه قدهر یئنیلیک، بدیعیلیک یارانماسی، و نهایت هانسی درجهده موسیقیلشیب موزون صورته دوشمهسی و ساییرهلردیر کی شعری نظمدن و نثردن آییریب، قاباردیر؛ یوخسا نظمین ده، نثرین ده گؤزهللیگی ده وار، معناسی دا، بس نه اوچون اونلارا شعر آدی وئریلمهییر؟ الیوت دئییر کی «شاعر اگر دوشونورسه، آنجاق او اؤز دوشونجهسینین خولیالانمیش، دویغولو صورتینی ایفاده ائلهییر. شاعر اؤز زمانهسینین دوشونجهلرینی، مفکورهلرینی پوئتیکلشدیریر، اؤز ایدهیا و آماللارینین بویاسینا بویانمیش صورتده تقدیم ائلهییر. »
یئنی تنقیدچیلیکده شعر سؤکولوب یئنیدن قوشولور؛ سؤزلر بیر به بیر آراشدیریلیب، اونون ظاهیری معناسی – معیار دیلده اولان – و ایچ معناسی – شعرده ایچینده تاپدیغی- چیخاردیلیر؛ جومله ایچینده اونون نئجه اوتورماسی یوخلانیلیر. سؤزلرین بیر- بیرینه تاثیری گؤستریلیر؛ جوملهلرین شعرین حال و هواسینا گؤره، معنا و مؤوقعیت مقامینا دایر موناسیبتلرینه، دوزگون، ییغجام و یئرینده ایشلنمهسینه دقت یئتیریلیر؛ اونلارین ایچینده یارانان و تررنوم اولونان موسیقی دهیرلندیریلیر. خولیالاری، بدیعی بزهکلری و صنعت سیرلری آچیلیر؛ و نهایت بو سورغویا جاواب آختاریلیرکی، شعر اؤتگون دیلده، کؤورلدیجی، ترپهدیجی صورتده معنانی اوخوجویا یئتیره بیلیب، یوخسا یوخ ؟ شاعر اؤز ایچری عالمیندن، آنلاییشیندان، چئورهسیندن آلدیغی حیسلریندن اوخوجویا پای وئریب، اونو کؤورلده بیلیب یا یوخ؟
آنجاق سحر خانیمین شعرینه گلدیکده بیز ده بئله بیر اوسلوبلا اونا یاناشمالییق:
«دیلهدیگیم اوجالیقلار یاناشیلماز»
«دیلهدیگیم» سؤزو اؤز لغوی معناسیندا ایشلهنیب. آمما «دیلهمک»، ایستهمکدن، آرزو ائتمکدن و ساییرهدن داها آرتیق کسرلی، عاطفهلی و پوئتیک سؤزدیر. «دیلک» سؤزو «آمال» کلمهسینه برابر اولدوقدا، چوخ شریف و بؤیوک آرزیلاری ایفاده ائدهن بیر سؤزدیر.
«اوجالیقلار» سؤزو مجازی معنادا ایشلهنیب. بو سؤز انسانین شانینه، شرفینه یاراشان، مادی و معنوی نائلیتلری الده ائتمیش، باشی اوجا بیر جمعیتین یاشاییشینی ایفاده ائدهن بیرسیمبوولدی.
«یاناشیلماز» سؤزونه داها آرتیق ایضاح لازیمدیر. هر دیلین اؤزونه نسبت بیر پارا قابلیتلری و هر سؤزون اؤزونه گؤره بیر چیخاری وار. دیلین قابلیتلریندن بیری بودور کی ائله سؤزلره مالیک اولا کی بیر گئنیش معنانی، حتی بیر جومله یا شبه جوملهنی ایفاده ائده بیله؛ «یاناشیلماز» سؤزو ائله بیر سؤزلردندیر. فارس دیلینده اونا (دست نیافتنی)، (غیرقابل حصول)، (دور از دسترس)، (نزدیک ناشدنی) وکیمی معادللر تاپماق اولار. آنجاق بو بیر شاعرین مهارتیندن آسیلیدیر اؤز دیل خزینهسیندن ایستهدیگی سؤزلری سئچیب گؤتوره بیله. آمما من «یاناشیلماز» سؤزونون، ایشلندیگی جوملهنین ترکیبینده، باشقا بیر کیفیتینه ده توخونماق ایستهیرم. بو سؤزده «ا» ساییتینین اوچ دؤنه تکرار اولونماسی موسیقی باخیمیندان اونا بیر کیفیت باغیشلاییب کی جوملهده «اوجالیقلار» سؤزونو داها دا اوجالدیب؛ لاپ الچاتماز ائلهییب؛ دئمک اولار کی دیلهیی حسرته، نیسگیله یاخینلادیب. بو نوع اینجهلیک بلاغت علمینده، دقیق اؤلچولرله دهیرلنیب، «فصاحت کلام» عنوانیلا اونا قیمت وئریلیر. بورادا سؤزایله موسیقینین قارشیلیقلی تاثیر- تاثراتین نظرده توتمالیییق.
«دوداقلاریم یانا- یانا دولانیرام زامان یوردون» جوملهسی ده مجازی معنا داشیییر. سادهجه دیلده شاعر «زمانهنی سوزهرک، آغیر- یونگول ائدهرک شعر قوشا – قوشا عؤمور سورورم» دئمک ایستهیر؛ آمما او بو معنانی پوئتیک صورتینده ایفاده ائدیر: «دوداقلاریم یانا- یانا» مرکب استعارهدیر. شاعرین هندهورینده اولان آجیناجاقلی دورومدان یوغرولموش اورهک یانغیسی اونون دیلینده اودلو سؤزلره – شعره – چئوریلیر؛ سؤزون دئییلمهسیندن دوداقلار اود توتوب یانیر. «دولانیرام زامان یوردون» جوملهسینده ایهام ایشلهنیب. اوندان ایکی معنا چیخیر. بو ایمگه بیر یاندان «گون کئچیریب، عؤمور سورمه» معناسیندادیر؛ او بیری یاندان «یورد» سؤزو «مکان» معناسیندا اولدوغونا گؤره، «زامان یوردو» همان «زمان و مکان» تعبیریدیر کی فلسفه عالمینده «عینی واقعیت (اوبیئکت)»لره دلالت ائدهر؛ بئلهلیکله «زامان یوردون دولانماق» عیبارهسی چئورهده باش وئرهن واقعهلره دقتله یاناشیب، آراشدیرماغی محاکات ائدیر.
«چاناقلارین ایچی هاوا» کنایهدیر. یوخسوللوقو، فقری، فلاکتی محاکات ائدیر. بورادا یالنیز مادی فلاکت یوخ، معنوی یوخسوللوق دا نظره آلینیب. بونا دلیل اوچونجو مووماندا چکیلن «کینه دولور چاناقلارا» ایماژیدیر. ایکی ایماژ قارشیلاناندا گؤرونور کی چاناغا تکجه «بوغدا» دئییل «کینه» ده دولا بیلر؛ آیدینلاشیر کی بورادا تکجه مادیاتدان سؤز گئتمیر، بلکه خالقین ذهنیاتی، معنوی مؤوقعی، اونلارین اطرافیندا کئچن حادیثهلره نئجه و نه تههر یاناشماسی دا نظره آلینیبدیر.
«یایلیم سسی یاییلماقدا یاناقلارین سارالماسین یاخینلادیر». یایلیم گولله یاغینتیسیدیر. فارسجا «رگبار» دئمکدیر. «یایلیم سسی یاییلماق» تضییق و بوغونتو محاکات ائدیر. «یاناقلارین سارالماسی» کینایهدیر. وحشته دالماق، قورخویا دوشمگه ایشارهدیر.
بورادا ایکی قارشیلیقلی سؤز ایکیسی ده سیموولیک معنادا ایشلهنیب، یاماج، زیروه. یاماج داغین اتکلرینه دئییلر. اورادا یاشاماق داغا نسبت راحاتدیر؛ اونا گؤره ده شاعر اورانی دوشگونلرین، یالتاقلارین، سویون آخارینا اوزنلرین مکانی گؤروب بیر سیموول کیمی زیروهنین قارشیسینا قویور. داغ بیزیم ائلده دؤیوشکن، قاچاق، قوچاق ایگیتلرین اویلاغی اولوب؛ زیروه ایسه باشاوجالیق نیشانهسی، اصلانلار یاتاغی کیمی تانینبدیر.
«یایلیقلارین قارالماسی» ایمگهسی قادینلارین اؤز عزیزلرینین یاسینا باتماسینی محاکات ائتدیگی حالدا، سؤز آراسی نئچهلر ایگیدین شهادته یئتیشمهسینه ده ایشاره ائدیر. بو تصویر «یاناقلارین سارالماسی» ایماژینین یانینا قویولاندا، بو ایکی تصویرین هم معنا، هم ده موسیقی باخیمیندان بیر- بیرینی اؤتکونلشدیرمهلری گؤزه چارپیر. بو مووماندا شاعر تضاد صناعتیندن اولدوقجا فایدالانیبدیر. بورادا، یاماجلار – زیروهلرله؛ یالتاقلار – اصلانلارلا؛ یالوارماق – باغیرماقلا قارشی قارشییا قویولماقلا جاماعاتین ایکی قارشیلیقلی مؤوقعدن بیر آجیناجاقلی دوروما یاناشماسی بدیعی صورتده گؤستریلیر.
«کینه دولور چاناقلارا» ایماژی ایسه مجازی معنا داشییر. خلقین ان چیرکین، دؤزولمز دورومدان آجیماسینی، جاماعاتین طاقتینین توکنمهسینی و اونلارین ذهنی جهتدن موباریزهیه حاضیرلاشماسینی گؤستریر.
«یانار داغ» انقلاب سیموولیدیر، اؤز اوجالیقیلا، اؤز ایشیغیلا، اؤز ایستیسیله خالقی اؤزونه ساری چکیر و نهایت «یاناشماغیم، یاناشماغین، یاناشماقلار» تعبیری ان بدیعی، پوئتیک بیر گؤرکم کیمی، تکجه بیر سؤزون تکراریلا اوخوجونون قارشیسیندا مینلر آدامین هر طرفدن «یانار داغا» اوز قویوب یاخینلاشماسینین پرسپئکتیوین جانلاندیریر. موسیقی بحثینده بو تصویره یئنیدن قاییتمالیییق.
شعرین موسیقیسی
اوردا کی دیل – آغیز سؤزدن اوسانار
سوروشون مطلبی تئللر سؤیلهسین
دوداق دانیشارسا اود توتوب یانار
گرکدیر زخمهلر، اللر سویلهسین (ب. ق. سهند)
شعریله موسیقینین باغلیلیغی، اونلارین بیر کؤکدن یارانماسی بیتمیش بیر بحثدیر. موسیقینین کؤکو طبیعتده اولان اویغونلوق و انسانین نفسینده کی آهنگدارلیق و ریتمسئوهرلیکدهدیر. آنجاق اگر موسیقی لحنلر، سسلر آراسیندا اولورسا موسیقی الحان «غینا»، اگر لفظلر، سؤزلر ایچینده اولورسا موسیقی الفاظ «شعر» آدلانار. تصادفی دئییل کی فارس دیلینده شعرین «سرایش»یندن، عرب دیلینده شعرین «تغنی»سیندن سؤز گئدیر. هله ده کی وار آذربایجاندا خوانندهیه «مغنی» آدی وئریلیر. بئله بیر باخیش دا وار کی اولجه تکجه غینا واریمیش، سونرا انسان چالیشیر معناسیز سسلرین یئرینه معنالی لفظلر قویماقلا اؤز ایستکلرینی، حیسلرینی ایفاده ائلهسین؛ بئلهلیکله شعر قوشماغا باشلاییر. اسکی زامانلار شاعرلرین چوخو عین حالدا موسیقیچیایمیشلر. اونلار اؤز قوشدوقلاری شعرلری تغنی ائدرمیشلر. بو گون ده عرفان شعری و موسیقیسی، ها بئله عاشیق صنعتی آز- چوخ بئله بیر خصوصیته مالیکدیر. آنجاق موسیقی عالمینده سیمفونیک اثرلر خالص غینا اولورسا، وجهینده اوپرالار، ووکال موسیقی، موقام ماهنیلاری ایسه «شعر»یله «غنا»نین بیرلشمیش صورتی و ایفادهسیدیر.
شعرین موسیقیسی تورک، فارس، عرب و شرقین باشقا خالقلارینین ایچینده اوچ قولدان عبارتدیر :
۱ – ائشیک موسیقیسی (عروض، هیجا، عروض سربستلیگی، هیجا سربستلیگی)
۲ – قیراق موسیقیسی (قافیه، ردیف)
۳ – ایچری موسیقیسی – بو قول اؤزو ایکی بؤلومده تانینیر:
الف – هر نوع بنزرلیک، اویغونلوق، قارشیلیقلار سسلر و فونئم (آوا)لر آراسیندا یارانیرسا بو مقولهده یئرلشر. اونا فارسجا خوشآوایی، خوشنوائی؛ اینگلیسجهده Euphony دئییرلر.
ب – همان بنزرلیک، اویغونلوق، قارشیلیقلار اگر لفظلرین (سؤزلرین) معنوی و یا ذهنی سجیهلرینین آراسیندا اولورسا، او حالت معنوی موسیقی کاتاقوریاسی آلتیندا یئرلشر. میثال اوچون «جیناس»لار شعر موسیقیسینین بو نوعینه داخیلدی. آنجاق من شعرین موسیقیسینین چئشیدلی صورتلرینه میثال، مصداق آختارسام چالیشاجام سحرین اؤز شعرینده اونلاری تاپام:
ائشیک و قیراق موسیقیسی: سحر بو شعرده دولغون صورتده وزندن، قافیهدن و ردیفدن یئرلی یئرینده فایدالانیبدیر؛ البته بو ساحهده هئچ بیر ایضاح لازم اولمادیغی حالدا من ایستردیم کی بیر اؤتری باخیشلا شعرین وزنین نظردن کئچیرم. شعر هیجا وزنینده قوشولوب؛ آمما شاعر اؤزونو تانینمیش بیر قالیبده حصر ائلهمهییب. او دؤرد هیجانی اساس گؤتوردویو حالدا بعضی یئرده میصرانی بیر دؤردلوکله قورتاریب؛ یئر وار ایکی دؤردلوکده (سگگیز هیجادا)، میصراع دا وار کی شاعر سؤزون اوچ دؤردلوکده (اون ایکی هیجادا) دئیه بیلیبدیر. دئمک اولار کی بو هیجا وزنینده بیر نوع سربستلیکدیر. بورادا شاعر اؤزونو مقید ائلهمهییب سؤزون یاریمچیق قویا، یوخسا یوخ، لازیم اولمادان قالیبی دولدورماق اوچون سؤزون اوزادا کی مثلن میصراعنی یئددی، سکگیز، یا اون بیر هیجایا یئتیره.
شعرین ایچری موسیقیسیندن دانیشماقدان اول قئید ائتمهلیییک کی بو موسیقی چوخلو دیلین فونوتیکاسینا، سس قورولوشونا عایددیر. معین چرچیوهده اوندان دانیشماق ساده دئییل، یا دئمک اولار کی منیم صلاحیتیمده دئییل. منجه بو موسیقی درک ائدیلمهدن اول حیس اولونمالیدیر؛ اونا گؤره ده اونون ایضاحی موسیقی حددینده چتیندیر. سحرین بو شعرینده سس اویغونلوغوندان، فونئملرین تکراریندان یارانان موسیقی اوخوجونو کؤورلدیب، گوجلو تاثیر آلتیندا ساخلاییر. بو آهنگدارلیق موسیقیایی تاثیریندن علاوه بعضی سؤزلرین معناسین دا وورغولاییر. بو نوع موسیقینی شعرده، اؤزهللیکله آذربایجان شعرینده آراشدیرماق چوخ ماراقلی اولا بیلر. البته مومکوندی آراشدیریلیب دا؛ آنجاق منیم خبریم اولماییب. بورادا آذربایجان شعرینین اوستونه وورغو قویماغین نهدنی بودور کی بیزیم دانیشیق دیلیمیزده ده بو صناعت بول – بول ایشلهنیر. بو ساحهده یوزلرجه سؤز بیرلشمهسی گؤسترمک اولار کی سس اویغونلوغو اونلاری چوخ گؤزل و اؤتگون بیر ایفادهلره چئویریبدیر؛ میثال اوچون: ار- آرواد ؛ ائو- ائشیک ؛ دن- دوش ؛ قاب- قاشیق ؛ یئتیم- یئسیر ؛ قایین- قودا و سایره. آذربایجان و فارس شعرینده بو موسیقیدن اولدوقجا فایدالانیبدیر. بورادا اؤرنک اوچون بیر نئچه نمونه گتیرمک اولار:
شهریارین سهندیهسیندن بیر بند :
(دؤشلرینده سونالار سینهسی تک شوخ ممهلرده، نه شیرین چشمهلرین وار.
او یاشیل تئللری، یئل هؤرمهده آینالی سحرده، عشوهلی ائشمهلرین وار.
قوی یاغیش یاغسا دا یاغسین، سئل اولوب آخسادا آخسین، یانلاروندا درهلر وار.
قوی قلمقاشلارون اوچسون فرهلرله، هامی باخسین، باشلاروندا هرهلر وار، سیلدیریملار سرهلر وار. )
«سین» و «شین» صامتلرینین تکرار اولونماسیندان ایچری موسیقیسی شعری اؤتکونلشدیریب.
حافظین بو میصراعسیندا :
(سرو چمان من چرا میل چمن نمیکند؛ «چ» صامتین تکراری،)
و اخوان ثالثین بو جوملهسینده :
(شوش را، این شهره شهر باستان را با همه شوکت. )
«شین» فونئمینین تکراری ایچ موسیقیسی یارادیب.
البته شعر عالمینده بئله- بئله اؤرنگلر چوخ دور، آنجاق «یانار داغ» شعرینده ده سحر خانیم دولغون صورتده بو موسیقیدن یارارلانیب، خصوصن یئرلی یئرینده «آ»، «ی»، «یا» سسلرینین تکراریندان باجاریقلا فایدالانماسی دوغرودان دا شعری بیر سیمفونیک اثره یاخینلادیبدیر. تصادفی دئییل کی من اورهک ائلهییب اونو اوچ «موومان» دا ایضاح ائلهمیشم. منجه شعرین قورولوشو اوچ مووماندا قورولوب. ایلکین و سون موومان تام تضاد گؤستردیکده قارشی قارشییا دایانیر. اورتا موومان کؤرپو کیمی اونلاری بیر- بیرینه قوشور. اوندا هر ایکی موومانین ائلمانلاری، ایزلری گؤرونور؛ هر ایکی موومانین تئماسی، دورومو اوندان دویولور.
بیرینجی موومانین فضاسی اومیدسیزلیک، فلاکت، سیخینتی، بوغونتو و تمکیندیر. اورادا شاعرین هر ایکی گؤزو آغلاییر. بو فضادان یالنیز کدر دویولور.
ایکینجی مووماندا اومیدله – اومیدسیزلیک، بوغونتویلا – دؤیوش، یالتاقلیقلا – ایگیتلیک، یاماجلا – زیروه، تمکینله – شهادت، سارالمیش یاناقلارلا – قارالمیش یایلیقلار بیرلیکده سسلهنیر. بورادا شاعرین گؤزونون بیری آغلاییرسا، او بیرسی گولور. کدر دویولورسا، سئوینج ایسه حیس اولونور.
اوچونجو موومان چاناقلارین کینهایله دولماسیلا باشلاییر. بورادا یالنیز اومید حؤکم سورور؛ تکجه سئوینجدی کی پارلاییر. بورادا شاعرین هر ایکی گؤزو گولور. «یانار داغ» خالقی قوووشماغا چاغیریر. بو موومانین سونوندا
یاناشماغیم،
یاناشماغین،
یاناشماقلار،
ایمگهسینده بیرلشمک، قوووشماق بیر کورال مارشی کیمی سسلهنیر.
«سون»
قیش ۱۳۷۸


text:
اوستاد بهزاد بهزادینین خاطیرهلی شکیللر آلبومی
اوستاد بهزاد بهزادی( ۹ اسفند ۱۳۸۶ – ۲ دی ۱۳۰۶)
ائلدار موغانلی
آذربایجانین اونودولماز اجتماعی- مدنی شخصیتی کیمی گئنیش ضیالی جمعیت حؤرمتینی قازانان و خالقین سعادتی اوغروندا عؤمرونون بؤیوک بیر قیسمینی صرف ائدهن اوستاد بهزاد بهزادی ۱۳۰۶ ینجی ایلین دی آیینین ایکیسینده آستارا شهرینده چوخ حؤرمتلی و ضیالی بیر عائلهده دونیایا گؤز آچیر؛ ابتدایی و اورتا مکتبی آستارا شهرینده کئچیریر.
۱۳۲۲ینجی ایل تهران شهرینه گلیب، بورادا “دانشسرای مقدماتی”ده تحصیله باشلاییر؛ آنجاق آذربایجاندا ۲۱ آذر نهضتی غلبه چالدیقدا تحصیلینی یاریمچیق قویوب، تبریز شهرینه یولا دوشور.
۱۳۲۴ینجی ایلین ۲۱ آذر نهضتینین غلبهسی سایهسینده تبریز شهرینده قورولان آذربایجان دانشگاهینا داخیل اولور و اورادا “ریاضی و فیزیکا” ساحهسینده تحصیل آلماغا باشلاییر؛ نهضتین جوان بیر اشتراکچیسی کیمی اجتماعی و سیاسی فعالیته قاتیلیر و آذربایجان دانشگاهینین اؤیرنجیلر بیرلیگینین صدری وظیفهسینده چالیشیر.
۱۳۲۵ینجی ایل نهضتین قانا چکیلمهسیندن سونرا گیزلی صورتده تبریزدن چیخیب، اؤزونو تهران شهرینه چاتدیریر.
۱۳۲۶ ینجی ایل سمنان شهرینده و بیر مدتدن سونرا “علمده”ده (نوشهر شهری) معلملیک ائدیر. بو ایل “کالینین”ین اثرینی فارس دیلینه چئویریر و “سیمای معنوی ملتها” آدیلا نشر ائتدیریر.
۱۳۲۸ینجی ایل ایرانین شیمال حصهسینده یاخالانیر و ایکی آی مدتینده دوستاق ائدیلدیکدن سونرا “آموزش و پرورش”دن چیخاریلیر. ادبی- اجتماعی فعالیتی داهادا گئنیشلهنیر و مختلف تربیهوی، علمی، اجتماعی و ادبی مقالهلرین ترجومهسیله مشغول اولور.
۱۳۳۰ینجی ایل بیر سیرا مسلکداشلاریلا برابر “بشریت” و “بشیر آینده” روزنامهلرینین نشرینه باشلاییر و هر ایکی روزنامهنین باش یازاری کیمی فعالیت گؤستریر. همن ایل آذربایجان دمکرات فرقهسینین ایران داخیلیندهکی گیزلی تشکیلاتینین اورقانی اولان “آذربایجان” روزنامهسینین نشرینه باشلاییر. “آذربایجان” روزنامهسینین بو یئنی نشر دؤورو ۱۳۳۳ینجی ایلهدک دوام ائدیر و ۱۴۲ نومرهده نشر ائدیلیر.
۱۳۳۱ینجی ایل تانینمیش آذربایجان یازیچیسی “میرزه ابراهیموف”ون “آذربایجان ملی دمکراتیک حرکاتی” آدلی کیتابینی فارس دیلینه چئویریر و نشر ائتدیریر.
۱۳۳۲ینجی ایل حشمت حافظی آدلی سئودیگی بیر قیزلا عائله قورور.
۱۳۳۴ینجی ایل کودتا رئژیمی طرفیندن یاخالانیر و ایکی ایل دوستاقدا عؤمور سورور.
۱۳۳۶ینجی ایل آزادلیغا بوراخیلدیقدان سونرا “بیمه” ایشلرینده فعاللاشیر و بو پئشه اوزره گئنیش اوغورلار قازاناراق، اونون مدیرلیک سویهسینه یوکسهلیر. او بو ایشی ۱۳۴۶ینجی ایلهدک دوام وئریر.
۱۳۴۴ینجی ایل تهران دانشگاهینین حقوق فاکولتهسینی بیتیریر و نومره بیر مدافعهچی وکیل کیمی فعالیته باشلاییر.
۱۳۵۰ینجی ایلدن اوزون ایللر آذربایجان دیل و ادبیاتیندا بیر بوشلوق کیمی حساب ائتدیگی لغت یوخسوللوغونو آرادان قالدیرماق اوچون “آذربایجانجا- فارسجا سؤزلوک” حاضیرلاماغا باشلاییر و عؤمرونون ۳۰ ایلیندن چوخونو بو ایش اوزهره صرف ائدیر.
۱۳۶۹ینجی ایل بهزادینین “آذربایجانجا فارسجا سؤزلوگ” کیتابی نشر ائدیلیر.
۱۳۷۱ینجی ایل تانینمیش آذربایجان یازیچیسی “میرزه ابراهیموف”ون “ایکی پیئس” آدلی کیتابینی فارس دیلینه چئویریر و “دو نمایشنامه” آدیلا دونیا نشریاتی طرفیندن یاییلیر. فارس ترجومهسیله برابر بو اثرین آذربایجانجا متنیده نشر ائدیلیر.
۱۳۷۶ینجی ایل عرب الیفباسینا کؤچورموش ” آذربایجان ایضاحلی لوغتی”نی اوچ جیلدده نشر ائتدیریر.
۱۳۷۷ینجی ایل ایکی جیلدلیک “فرهنگ فارسی آذربایجانی” کیتابی نشر اوزو گؤرور.
۱۳۸۱ینجی ایل “کتاب دده قورقود” عنوانلی چئوریلمیش کیتابی نشر ائدیلیر.
۱۳۸۷ینجی ایل امکداشلاری حسن ایلدیریم و فیروز رفاهینین کمکیایله آذربایجان درسلیکلری اساسیندا تنظیملنمیش “آذربایجان دیل قورولوشو” (دستور زبان آذربایجانی) کیتابی یاییلیر.
۱۳۸۰ینجی ایلین مهر آییندا اوستاد بهزاد بهزادینین بیر عؤمور ادبی- اجتماعی فعالیتیندن تجلیل ائتمک اوچون “صابر ادبی انجومنی” و بیر سیرا دیگر ادبی- مدنی درنکلر طرفیندن تهران شهرینده چوخ طمطراقلی بیر تدبیر کئچیریلیر.
۱۳۸۱ینجی ایل “کانون زبان و ادبیات مردمی”( ائل دیلی و ادبیاتی) درنهیینی یارادیر و بیر سیرا دیگر آذربایجان ادبیات خادملرینین امکداشلیغیایله “ائل دیلی و ادبیاتی” مجلهسینی نشر ائتدیریر. بو مجله ۲۳ نومرهیهدک یاییلیر.
۱۳۸۲ینجی ایلدن چوخ دیرلی “آذری” فصلنامهسینی یایماغا باشلاییر. بو مجله اوستادین عؤمرونون سون آیلارینادک ۱۸ نومرهده نشر ائدیلیر.
۱۳۸۶ینجی ایلین اسفند آیینین دوققوزوندا آذربایجانین فداکار و سارسیلماز اوغلو، اؤز بارلی بهرلی عؤمرونو خالقین معنویاتینا و سعادتینه حصر ائدهن اوستاد بهزاد بهزادی قان خستهلیگی نتیجهسینده آمریکا اؤلکهسینده دونیادان گؤز یومور و ابدیته قووشور. او سون مکتوبوندا “آذری” مجلهسیندهکی امکداشلارینا بئله یازیر:
به امید دیدار
کلام سنجیده و پر مضمون دکتر ارانی متفکر معاصر را همواره بیاد دارم:
زندگی مبارزه است، مبارزه جلوه و جلا، فراز و نشیب، کامیابیها و نا کامیهای گوناگونی دارد. روش و هدف مبارزه هم باید متناسب با آن برگزیده شود. زندگی و مرگ همزادند و تنازع این اضداد سبب تکامل و نتیجهی آن هستی و مرگ، امری است محتوم.
با این مقدمه گزارشوارهی حاضر در پاسخ به پرسشهای دوستانه و دلسوزانهی دوستان دربارهی علت غیبت چند ماههام تهیه شده است.
در اردیبهشت ماه سال جاری، نتیجهی آزمایش خون نشان دهندهی نوعی اختلال و نا هماهنگی بود. با دوست بسیار نزدیکم آقای حسن ریاضی که تجربه در این امور دارد به مشورت نشستم. و ایشان از جناب آقای دکتر عیسی بایبوردی فوقتخصص عالیقدر کمک خواستند، جناب دکتر لطف فرمودند و مراحل آزمایشهای متعدد و تجزیه و تشخیص پاتولوژیک را شخصا” سرپرستی کردند و پس از تشخیص، اخطار کردند که هر چه زودتر باید مداوا آغاز گردد.
دو روز بعد به آمریکا سفر کردم و به پزشکان متخصص مراجعه نمودم، آنها نیز نظریهی پزشک ایرانی را تأیید نمودند. و مداوا را شروع کردند. معمولا پزشکان به قصد معالجه و به امید بازگرداندن سلامتی، به مبارزه با بیماری میپردازند. با مداوا و تلقین امید به بیمار، روحیهی او را تقویت و بیمار را نیز، در این مبارزه به همراهی تشویق میکنند. نتایج پیشرفت مداوا رضایتبخش، درمان موًثر بود. و نویدی بود که شور و شوق دیدار مجدد دوستان بر پایداریام افزود.
به امید دیدار
من هراسی از مرگ ندارم به ویژه در این سن ۸۰ سالگی که حادثهیست طبیعی و قابل انتظار. تسلیمپذیری هرگز در فطرت و اندیشهام نبوده و در هر حادثهای راه مبارزه را برگزیدهام. با این آرزو برای بهبودیام تلاش کردم، تا بار دیگر به بازدید دوستان نائل شوم.
به امید دیدار
من با تمام علاقهی عمیقی که به انتشار مجلهی آذری دارم. بینگرانی یقین دارم که نویسندگان و همکاران فرهیخته و شیفته زبان و ادبیات آذربایجان به سردبیری دوست و همکار شاعر و نویسندهی توانا، آقای حسن ریاضی تمام کارها را در دوران غیبت من ادامه داده و اعتلا خواهند بخشید. براستی که تمام سهم و نقش عمده و اساسی در انتشار شمارههای گذشتهی مجله نیز بر عهدهی ایشان بوده است.
برای انتشار مجله، پس از من هم مجوز قانونی تدارک خواهد شد و این امر مهم در اولین فرصت ملاقات که پیش آید، انجام خواهد گرفت.
به امید دیدار
مرور اجمالی به گذشته و استقبالی که از آثارم شده و تشویق صمیمانهی دوستان موجب مباهات من بوده و هست و اطمینان خاطر دارم که پاداشم را از فرهیختگان دریافت کردهام و در خاطرهی دوستان قدرشناس و آیندگانی که آثار مرا ورق بزنند زندگی خواهم کرد. نظریات امید بخش پزشکان ایجاب میکند که این گزارش واره را آخرین وداع تلقی نکنید، با این آرزو که حضورا” واپسین پیام و بدرود و سپاسهایم را نثار دوستان کنم.
به امید دیدار
ساغ اولون
بهزاد بهزادی
آمریکا دوم دی ماه ۱۳۸۶
**************
شکیللرین شرحی:
۱- آستارا شهرینین حکیم نظامی مدرسهسینین شاگیردلری- ۱۳۱۹
۲- بهزاد بهزادی قیزیل قالا زندانیندا اولارکن حیات یولداشی حشمت خانیم حافظیایله گؤروشده- ۱۳۳۴
۳- بهزاد بهزادی و حیات یولداشی اؤز آنالاریلا
۴- بهزاد بهزادی قیزیل قالا زندانیندا اولارکن حیات یولداشی حشمت خانیم حافظی و ایلک اوشاغیایله دوستاق یولداشلاریلا برابر گؤروشده- ۱۳۳۴
۵- قیزیل قالا زندانینین حیطی- گؤروش گونلری
۶- بهزاد بهزادی قیزیل قالا زندانیندا یولداشلاریلا برابر- ۱۳۴۵
۷- بهزاد بهزادی اوشاقایکن بؤیوک باباسی و دیگر عائیله عضولریله برابر آستارا شهرینده
۸- بهزاد بهزادی اوچ قیزی و بیر اوغلو ایله
۹- بهزاد بهزادی همکارلاریلا برابر- ۱۳۴۳
۱۰- بهزاد بهزادی و حیات یولداشی حشمت خانیم حافظی
۱۱- اوستاد بهزاد بهزادی “اذری” مجلهسینین دفترینده
۱۲- اوستاد بهزاد بهزادی عائیله عضولریله برابر- آمریکا
۱۳- اوستاد بهزاد بهزادی “اذری” مجلهسینین دفترینده
۱۴- اوستاد بهزاد بهزادی باجیسیایله – ۱۳۸۶
۱۵- اوستاد بهزاد بهزادینین سون شکیللریندن- جیات یولداشیلا برابر
۱۶- اوستاد بهزاد بهزادینین خاطره مراسیمی- “آذری” مجلهسینین دفتری


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۲۱
۲۱ ژوئن: ۱- دونیا اینسان لیخ گونی .
۲-دونیا یوگا یوخسا یوقا گونی.
۳- دونیا هیدروگرافی گونی.
۴- دونیا سوفر یوخسا موج اوستونه مینمخ گونی. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ ژوئن/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ خرداد/مناسبتلر
- رویدادلار
۱۳۰۷-کولوگ خان موغول خاقانلار ویوانون وزونگدا تخته چیخدی. ۱۷۹۸-ایرلند عیصیانی بریتانیا اردوسی ایرلندی عیصیان چی لارا قارشی قازاندی وینگار ساواشیندا. ۱۹۴۵-اوکیناوا ساواشی ژاپون ایمپریال اردوسی موقاویمتی داغیلماغا باشلادی مابونی بولگه سینده اصلی آدانیت گونیینده. ۱۹۶۴-اوچ سیویل یاساسین یازانلارینان اندرو گودمن ، جیمز چانی و مایکل شورنر اولدورولدولر نشوبا کانتینیندا(بولگه)،میسیسیپی، آمریکا کوکلوخ کلانین(قبیله یوخسا قوهوم)اویه لرینین الینن. ۲۰۰۶-پولوتونون یئنی تاپیلمیش آیلارینان نیکس و هیدرا. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ خرداد/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ ژوئن/رویدادلار
- دوْغوم گونلری
۱- ۵۹۸ پاپ مارتین . ۲- ۱۶۷۶ آنتونی کولینز اینگیلیسلی فیلسوف و یازار. ۳- ۱۷۳۲ جووان کریستوفر فردریک باخ. ۴- ۱۸۶۳ ماکس ولف ، آلمانلی آسترونومر و آکادمیسین . ۵- ۱۸۷۰ آنتونی میشل اینگیلیسلی استرالیالی موهندیس . ۶- اون مک کنزی استرالیالی راگبی اویونجوسی . -۱۹۹۴-باشاک ارایدین ، تورک تنیس اویونجوسو. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ ژوئن/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
۱- ۸۷۰ ایمام هادی اون مینجی شیعه ۱۲ ایماملی لارین ایمامی. ۲- ۱۶۳۱ اینگیلیسلی ادمیرال(گمیچی)و کاشیف. ۳- ۱۹۱۴ برتا ون سوتنر اتریشلی ژورنالیست و یازار نوبل اودولی قازانان. ۴- ۱۹۷۰ احمد سوکارنو اندونزینین ایلک جومهور باشقانی و موعندیس و سیاست چی . ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ خرداد/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ ژوئن/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ خرداد/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ خرداد/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ خرداد/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
ماوراءالنهر
'ماوراءالنهر (عرب دیلی: ما وراءالنهر — "چایین اوْ تایی")، فارس دیلی ورارود و لاتین دیلی Transoksiana کیمی ده تانینان اورتا آسیادا تاریخی بؤلگه. اوّللر آمودریا چایینین ساغ ساحیلینه نظرن ایشلهنیلن بۇ آدی ۸-جی عصرده بورانی فتح ائتمیش عربلر وئریب. سوْنرالار "ماوراءالنهر" توپونیمی سئیحون ایله آمودریانین آراسینداکی اراضینی نظرده تۇتوردو. فرقانه وادیسی و پامیری استثنا ائدهرک، ماوراءالنهر قدیم سوغدون اراضیسینی ایحاطه ائدیر. بوگونکو اؤزبکیستانین و تاجیکیستانین بؤیوک قیسمینی احتیوا ائدیر. سمرقند، بوخارا و خوجند کیمی تاریخی شهرلر بۇرادا یئرلشیر.


text:
اویان نیوز: مارت آیینین ایکیسینده بیرلیگین ناتوان کلوبوندا آذربایجان یازیچیلار بیرلیگی و دیاسپورلا ایش بیرلیگی اوزره دؤلت کومیتهسینین بیرگه لایحهسی اولان «صمد بهرنگی» آدینا ادبی موسابیقهنین غالیبلری معینلشدیریلیب.
آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین یایدیغی خبره اساسن، بو موسابیقهنین بیرینجی غالیبی ایران آذربایجانیندان موسابیقهیه قاتیلان شاعر «سعید موغانلی» اعلان ائدیلیبدیر. سعید موغانلی بو موسابیقهیه اؤزونون سئچیلمیش اثری اولان «قوجاغین امنیت، گؤزون تروریست» عنوانلی شعر مجموعهسیله اشتراک ائتمیشدیر.
بیر چوخ آذربایجان یازیچی و شاعیرلرینین اشتراکیله تشکیل ائدیلن موکافاتلاندیرما مراسیمی گونو، ایلک اؤنجه آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین صدری آنار رضایئوین گؤستریشی ایله، موسابیقهیه رهبرلیک ائدن بیرلیگین گونئی آذربایجان بؤلومونون صدری «سایمان آروز» جنابلاری موکافاتین گئدیشاتی بارهده چیخیش ائدیب؛ سونرا تانینمیش آذربایجان شاعری “سهراب طاهر” موسابیقهنین بیرینجی غالیبی موکافاتینی ایران آذربایجانیندان اشتراک ائدن شاعر «سعید موغانلی»یا تقدیم ائتمیشدیر. مراسیمده، سهراب طاهر دن باشقا، سایمان آروز، رشاد مجید، ایلقار فهمی، گونل آنارقیزی، سلیم باب الله، مصطفی هاشیم پولاد و سونوندا موکافات قازانانلار دا چیخیش ائتمیشدیلر.
آذربایجان، ایران، تورکیه، روسیه و گورجوستان اؤلکهلریندن بو موسابیقهده اشتراک ائدن شاعر، یازیچی، ناشر، تدقیقاتچی و … ایچرهسیندن، آشاغیداکیلار موکافاتلاندیریلمیشدیر:
سعید موغانلی (ایران – آذربایجان)
اونال کار (تورکیه)
ائلشاد بارات (آذربایجان جمهوریتی)
رئیحان شیخلی (روسیه)
صابر نبی اوغلو (آذربایجان جمهوریتی)
اسمیرا فوواد (آذربایجان جمهوریتی)
مهمان قاراخانلی (گورجوستان جمهوریتی)
پروانه ممدلی (آذربایجان جمهوریتی)
مردان امیروو (آذربایجان جمهوریتی)
سخاوت ساحیل (آذربایجان جمهوریتی)
موسابیقه، هر ایل بیر اؤلکهده، ۱۰ نفرین تجلیلی ایله اؤز ایشینه داوام ائتمهلیدیر. بو موسابیقهلرده ایکی نفر شعر / ایکی نفر حئکایه / ایکی نفر کیتاب / دؤرد نفر تحقیق، آراشدیرما، تنقید و ادبی فعالیتده (کیتاب نشری و درگی) ساحهسینده امک صرف ائدنلردن تقدیر اولوناجاقدیر. بو ایلکی موسابیقهیه گلن اثرلره سهراب طاهر (باشقان)، فیکرت قوجا – نریمان حسن زاده – چنگیز عبدالله – غ. پاشایئوا – ایلقار فهمی و … داورلیک ائتمیشدیر.
قایناق: ایشیق


text:
هئنری کیسینجر
هئنری کیسینجر (اینگیلیسجه: Henry Alfred Kissinger)، (دوغوم:۱۹۲۳) آمریکالی آلمانلی سیاستچی و دیپلومات وآمریکانین اسکی امنیت ایشلر مشورتچیسی و اسکی خاریجی ایشلر وزیریدیر.
یاشاییش
یهودی بیر عائیلهده ۱۹۲۳اینجی میلادی ایلده آلمانین فورت شهرینده دونیایه گلدی اشکنازی یهودیلردندی. ۱۹۳۸ده نازی آلماندان کؤچدولر و آمریکادا نیویورک شهرینده یاشاییردیلار.1943ده آمریکا تابعی اولدولار.
کیسینجر ریچارد نیکسون جومهور رئیسی اولماقدا خاریجه ایشلر وزیری اولدو و واترقئت ایشلرینده نیکسون ایشدن سالیندی هابئله کیسینجر سونراکی جومهور رئیسی جرالد فورد دولتینده خاریجه ایشلر وزیری قالدی. ۱۹۷۳ده باریش ایشلرده نوبل اؤدولون ویتنام ساوشین سوندورمک اۆچون آلدی.


text:
هاشم طرلان
سید هاشم حسنزاده (۳۰ دی ۱۳۰۲، باکو - ) طرلان آدیلا خالق آراسیندا تانیش اولان آذربایجانلی شاعیر دیر. او باکیدا ایرانلی بیر آیلهده دونیایا گؤز آچمیش و 14 یاشیندا آتاسی یاشایان یئره یعنی سارابا قایتمیشدیر.هاشم طرلان شعری دبستاندان باشلامیش دیر. و بیرینجی شعرین 1938-اینجی ایلده یازمیش دیر.
اثرلر[دَییشدیر]
- آلاولو شعرلر - یایان نوپا – ۱۳۵۸
- دورنالار گلنده - یایان مینا – ۱۳۷۷
- آراز گولور - یایان آذربایجان (باکو) - ۱۳۷۸
- یولچو یولدا گرک - یایان مینا - ۱۳۸۳
- گوموشو پئنجک - یایان فیروزان - ۱۳۸۷
- زیروه ده گونش - یایان فیروزان - ۱۳۸۸
قایناقلار[دَییشدیر]
- آد شوهرتی: KAFKASYALI آد:Ali باشلیق: İRAN TÜRK EDEBİYATI ANTOLOJİSİ قابیق:5 یازار: Atatürk Üniversitesi Basımevi ایل:2002 شابک: 975-7698-11-3 دیل:tr صحیفه: 329شهر:Erzurum
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
تۆرکیهده ایشسیزلیک ۰.۷ گؤتریم آزالدی
تۆرکیهده ایشی بۇلمایانلارینگ سانی آزالیار
تۆرکیهده ایشسیزلیک موقداری آزالیار.
تۆرکییأنینگ حاسابات قوراماسی سنتیابر (سپتامبر) آییندا تۆرکیهده ایشسیزلرینگ سانی نینگ آزالدیغینی بیلدیردی.
ایشسیزلرینگ موقداری ۰.۷ گؤتریم آزالیپ ۱۰.۶ گؤتریم بۇلدی.
ایش تاپیپ بیلمهیأنلرینگ سانی ۲۰۱۷-نجی ییلینگ سپتامبر آییندا اؤتن ییلینگ شۇل بیر دؤورۆه گؤرأ ۱۰۴ مۆنگ آدام آزالدی و ۳ میلیون ۴۱۹ مۆنگ سانینا یتدی.
اکرانچیلیغینگ داشینداقی ایشسیزلیگینگ موقداری ۰.۹ گؤتریم آزالیپ ۱۲.۸ گؤتریمه یتدی.
ایش تاپیپ ایشلهمأگه باشلانلارینگ سانی اؤتن ییلا گؤرأ ۱ میلیون ۲۳۳ مۆنگ آدام یۇقارلادی و ایشله یأنلرینگ جمی سانی ۲۸ میلیون ۷۹۷ مۆنگ آدام بیلن بارابار بۇلدی.
اکرانچیلیق ایشلری بیلن اوغراشیانلارینگ سانی بۇلسا ۱۹۷ مۆنگ آدام یۇقارلادی. بیله کی پوداقلاردا ایشله یأنلرینگ سانی بۇلسا ۱ میلیون ۳۶ مۆنگ آدام کؤپِهلدی.
ایشه باشلایانلارینگ ۲۰.۳ گؤتریمی اکرانچیلیق، ۱۸.۸ گؤتریمی صناغات، ۷.۷ گؤتریمی قورلوشیق، ۵۳.۱ گؤتریمی حیذماتلار پوداغیندا ایشله یأر.
ارکک آداملاردا ایشلأپ بیلیأنلرینگ ایشله یأن سانی ۶ بال یۇقارلادی و ۷۳.۱ گؤتریمه یتدی یاغنی تۆرکیه ده ایشلأپ بیلجک هر ۱۰۰ آدامدان ۷۳.۱ گؤتریمی ایشله یأر.
بو موقدار زنانالاردا ۱ بال یۇقارلادی و ۳۴.۵ گؤتریم بۇلدی.
دِگیشلی حابارلار
اینچه بورون سرحت گچلگهسی آچیلدی
ایران بیلن تۆرکمنیستان ینگ آراسیندا اینچه بورون سرحت گِچلگه سی آچیلدی
تۆرکیه 9 آیدا داشاری یورتلارا 69 میلیون دلار نار ساتدی
ایران، هیندیستان، حیتای و تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ نار اؤندۆریأن اۆلکهلر


text:
[توغرول آتابای “کمیلکچی سیاست…” کیتابینی ایشیق اوزو گؤرمهدن اؤنجه یوخلامیش بعضی نؤقصانلاری قلمه آلمیشدیر:]
یازینیزین دیلی و ایچرییی تعارفسوز دئییرم همیشهکی کیمی اؤرنک اولوشدوراجاق توردندیر. اومارام بول-بول یازار، آنالوژیک قایناق اولوشدورماغیمیزا یاردیمچی اولارسینیز. تکجه دیل حاققینداکی جیلیز گؤروشلریمی بئله سیرالایابیلهرم:
۱. گؤزدن قاچان املا یانلیشلاری:
دییشمین = دهییشیمین
“شعر بیزی هم دیلدیر”
سانیرام “دیریلدیر” اولمالی – ۲ یئرده
کئرچکلیک = گئرچکلیک
گلهلهنکسل = گلهنکسل (بوتؤو یازیلماسی دا داها اویغون)
سیئرک = سئیرک
قوللانمالیدیر (باید بکار بَرَد) = قوللانیلمالیدیر (باید بکار رود)
۲. سسلیک (فونئتیک) اولاراق:
قارشیت = منجه یاشید کیمی قارشید اولسا گرک.
آلقیلامالیییق = آلغیلامالیییق (ل-غ اؤتوملولشمهسی: نئجه کی اولغو ایشلهدیبسینیز اولقو ديییل)
آدمینستراسیا = آدمینیستراسییا = یؤنهدیم، یؤنهدیجیلیک
یؤنهتیب = یؤنهدیب ائله جه آنلاتیم = آنلادیم / آنلادیلیش
کیملیکچی و بنزر کلمهلرده سؤزدوزلدیجی أک بیرلشیک یازیلسیا داها اصابتلی اولاردی چونکو آرتیق یئنی گؤوده یارادیب: کیملیکچی
بئله سؤزونو اوبیری بئله ایله قاریشماسین دئیه بیله یازمانیزا قاتیلمیرام. باشقا فونئتیک ترجیحلرینیزه یوزده یوز قاتیلیرام (غ / چ یازیلیشلاری وس.).
۳. آنلامسال اولاراق ایسه:
ایلگی = ربط
ایلیشکی = رابطه (ایکیلی)
دولاییسییلا “قارشیلیقلی ایلیشکی” اولسا گرک
ائلهجه: … هانسی اییشکیسی واردیر.
وطنداش یئرینه “شهروند” دئیه داها اوسسال بیر قاورام اولان یوردداش یئرینده اولمازمی؟
دوزهنک = مکانیزم
توطئه تئوریسی = قورغو قورامی
آرین (خالص) ائیلم کؤکودور آد بیچیمینی گؤرمهمیشم. خالص = سوْم، چیلخا، سالت، تئی
ائرککشاه فارسجا قوخویور آنلامسال اولاراق دا شاهلیقلا باغلانتیسی یانیلدیجیدیر = ائرکأرکلی
گئریم = گئریلهمه؟
گئری صیفتی آدسویلودور، -م آلماز. گرمک ائیلمی ایله ده قاریشدیرمیش اولدوغونوزو سانمیرام.
مرکزچیل = مرکزجیل / اؤزَکچی (قارشیدی: اؤزأرکچی)
تامچی = بوتونلوکچو، بوتؤوجول
ویرتوال = سانال
آیین = ریتوآل = آییْن (قالین ای)، قوتسال تؤرن
اؤزهرک / اؤزأرک = خودمختار
سانکی خودبسنده اوچون “اؤزونهیئتر” یا دا “اؤزیئتر(لی)” اولمالی.
سوبستانسیا = جوهر اوچون تورکجه تؤز ده آرتیریلابیلر.
ساواشیم = مجادله بیراز کاریخدیریجی دئیه چابالاشما اؤنرردیم
ائورهنچیلیک = ائورن “کائنات” +
تطورگرایی = ائوولوسیونالیزم = ائوریمچیلیک
سس یاخینلیغی سیزی یانیلتمیش اولمالی
فونکسیا = ایشلهییش
اؤزول = تمل، بازا اوچون داها اویغون (ایشلندییی اوزره). تمل ده گویا رومجایمیش.
زیربنا = آلتیاپی
4. اؤزل آدلار:
توپال تئیمور آشاغیلاییجی بیر آدلاندیرمادیر. گئرچک آدی تیمور / تئیمور بگ (ان دوغروسو تیمور اینجه ای و او ایله = دمیر)
فونئتیک ایملا اساسسا:
لایبنتسز = لایبنیتسز
گرامشی = قرامشی
گاسپیرالی = قاسپیرالی
لوگوس = لوقوس ائلهجه قلوبال (بعضن گ ایله یازیلیب)
و هئگئل می؟
*
باشاریلارینیزین و باشارینیزین اورونلرینین آردینی دیلهییرم.
03/21/2016


text:
سلیمان قانونی
سلیمان قانونی یا دا سولطان سلیمان قانونی (عثمانلی تورکجهسی: سلطان سلیمان اول؛ ۶ نووامبر ۱۴۹۴، ترابزون - ۷ سپتامبر ۱۵۶۶، زیگتوار)، عثمانلی ایمپریاسینین ۱۰-جو سولطانی و ۸۹-جو ایسلام خلیفهسیدیر. غرب دونیاسیندا مؤحتشم سلیمان، شرقده ایسه عدالتلی ایدارهچیلیگینه گؤره سولطان سلیمان قانونی اولاراق تانینیر. ۱۵۲۰-دن ۱۵۶۶-داکی اؤلومونه قدر تقریباً ۴۶ ایل سولطانلیق ائتمیش و ۱۳ دفعه سفره چیخمیش، سلطنتینین عومومیلیکده ۱۰ ایل ۱ آیینی سفرلرده کئچیرمیشدیر. عثمانلی تاریخینین ان اوزون مودّت تاختدا اوتوران، ان اوزون مودّت سفرده قالان و ان چوْخ سفره چیخان سولطانیدیر.
سلیمان قانونی ۱۵۲۰ تاریخینده آتاسی بیرینجی سولطان سلیمین وفاتی ایله تاختا چیخدی. غربده بلقراد، رودوس، بوغدان (ایندیکی مولداوی) و مجاریستانین بؤیوک حیصّهسینی ایمپریا تورپاقلارینا بیرلشدیردی. ۱۵۲۹ تاریخینده ویئن شهرینی موحاصیرهیه آلسا دا، موختلیف سببلردن بۇ موحاصیره اوغورسوز اولدو. شرقده صفویلرله گئدن دؤیوشلردن سونرا اورتا شرقین بؤیوک بیر قیسمینی ایشغال ائتمیشدیر. آفریقادا ایمپریا سرحدلری الجزاییره قدر اوزانمیش، عثمانلی بحریّهسی آرالیق دنیز ساحیللرینی و قیرمیزی دنیز ساحیللرینی فتح ائتمیشدی. سولطان سلیمدن ۶٫۵۵۷٫۰۰۰ کم۲ اولاراق آلدیغی عثمانلی مولکونو، اوغلو ایکینجی سلیمه ۱۴٫۸۹۳٫۰۰۰ کم۲ اولاراق میراث بوراخمیشدیر. زیگتوار موحاصیرهسینین بیتمهسینه بیر گون قالمیش ۷ سپتامبر ۱۵۶۶ تاریخینده موحاریبه دوشرگهسینده وفات ائتمیش و یئرینه اوغلو ایکینجی سلیم کئچمیشدیر.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
سولطان سلیمان شاعیر ایمیش و «محبّی» تخلّوصو ایله شعر دئیرمیش. خورّم سولطان آدیندا نیکاحلی قادینینا بۇ شعری دئمیشدیر:
جلیس-خلوتیم واریم حبیبیم ماه-تابانیم
انیسیم محرمیم واریم گۆزللر شاهی سولطانیم
حیاتیم حاصیل-عؤمروم شراب-کوثریم عدنیم
بهاریم بهجتیم روزوم نیگاریم ورد-خندانیم
نشاطیم عشرتیم بزمیم چیراغیم نَیّیریم شمعیم
تورنجی نار و نارینجیم بنیم شمع-شبیستانیم
نباتیم شکّریم گنجیم جهان ایچینده بیرنجیم
عزیزیم یوسفیم واریم گؤنول میصریندهکی خانیم
سیتانبولیم قرامانیم دیار-مۆلکت-رومیم
بدخشانیم و قپچاغیم و بغدادیم خوراسانیم
ساچی واریم قاشی یاییم گؤزو پورفیتنه بیماریم
اؤلورسم بوینونا قانیم مدد هی ناموسلمانیم
قاپیندا چونکی مداحّم سنی مدح ائیلهرم داییم
یۆرک پورغم گؤزوم پورنم «محبّی» یم خوشا حالیم
قایناقلار[دَییشدیر]
تورکیه تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[[:tr:I. Süleyman]] I._Süleyman]»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۰۶ ژوئیه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- ↑ Ágoston, Gábor (2009). "Süleyman I". In Ágoston, Gábor; Bruce Masters (eds.). Encyclopedia of the Ottoman Empire. p. 541.
- ↑ Ágoston, Gábor (2009). "Süleyman I". In Ágoston, Gábor; Bruce Masters (eds.). Encyclopedia of the Ottoman Empire. p. 545.


text:
۱۰ ژانویه
۱۰ ژانویه٬ قریقوری تقویمینه گؤره ایلین ۱۰-جۇ گۆنودور. ایل سوْنونا کیمی ۳۵۵ (آرتیق ایللرده ۳۵۶) گۆن واردیر.
حادیثهلردَییشدیر
- ۱۵۹۵ - عثمانلی سۇلطانی اۆچونجو مراد ۴۹ یاشیندا اؤلدو. اۆچونجو محمد تاختا چیخدی.
- ۱۷۳۲ - عثمانلی ایله صفوی آراسیندا احمد پاشا آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۸۱۰ - ناپلئون ایله ژوزفینین ائولیلیکلری سوْنا چاتدی.
- ۱۸۶۱ - آمریکا ایچ ساواشی: فلوریدا٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.
- ۱۸۶۳ - دۆنیانین ایلک متروسو اوْلان لندن متروسونون متروپولیتان آدی وئریلن ایلک خطّی آچیلدی.
- ۱۹۱۹ - مدینه مۆدافیعهسی دۆشدو. مدینهدهکی عثمانلی ساخلیسی سیلاح بۇراخان سوْن ساواشان گۆج اوْلدو. بیرینجی دۆنیا ساواشی عملاً سوْنا چاتدی.
- ۱۹۱۹ - اینگیلیس گۆجلری باغدادی ایشغال ائتدی.
- ۱۹۲۰ - میلّتلر جمعیتی قۇرولدو. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری جمعیته قاتیلمادی.
- ۱۹۲۱ - بیرینجی اینؤنو ساواشی: آلبای عصمت بی باشچیلیغینداکی تۆرک اوْردوسو٬ یۇنان اوْردوسو ایله اینؤنوده قارشی قارشییا گلدی. تۆرک اوْردوسو ساواشی قازاندی. ظفرین آردیندان٬ آلبای عصمت بی جنراللیغا ترفیع ائدیلدی؛ تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی دؤولتینین اۇلوسلارآراسی اعتیباری دا سۆرعتله چوْخالدی.
- ۱۹۲۷ - متروپولیس آدلی آلمان فیلمی گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۲۸ - شورویده٬ تروچکینین ده داخیل اوْلدو ۳۰ نفرلیک مۆخالیف لیدرلر دستهسی٬ آلماتییا سۆرولدو.
- ۱۹۲۹ - تنتنین ماجرالاری آدلی کاریکاتور کیتابی ایلک دفعه یاییملاندی.
- ۱۹۴۰ - پیئر لوییسین آفرودیت آدلی کیتابییلا علاقهلی داعوایا باشلاندی. کیتاب مۆستهجنلیکله مۆتّهم اوْلونوردو.
- ۱۹۴۴ - نوری دمیرآغین دۆزلتدیگی تۆرک مۆسافیر اوْچاغی ایلک اۇچوشونا چیخدی.
- ۱۹۴۶ - بیرلشمیش میلّتلرین ایلک عۆمۇمی قۇرولو لندنده توْپلاندی. بۇ قۇرولدا ۵۱ اؤلکه حاضیر ایدی.
- ۱۹۸۴ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله واتیکان آراسیندا ۱۰۰ ایلدن چوْخ بیر آرادان سوْنرا دیپلوماتیک علاقهلر یئنیدن باشلادی.
- ۱۹۸۹ - کوبا عسگرلری آنقولادان چکیلمهیه باشلادی.
- ۱۹۹۰ - تایم ایله وارنیر شیرکتلری بیرلشهرک «تایم وارنیر» آدینی آلدی.
- ۲۰۰۱ - ویکیپدیا٬ نوپدیانین بیر پارچاسی اوْلاراق حیاتا گئچدی. بئش گۆن سوْنرا آیری بیر سایت اوْلدو.
- ۲۰۱۲ - آنکارا ۱۲-جی آغیر جزا محکمهسی٬ ۱۲ سپتامبر کودیتاسییلا علاقهلی کودیتا باشچیسی ۷-جی جۆمهۇر باشقانی کنعان ائورن ایله امکلی جنرال تحسین شاهینکایانین شۆبههلی اوْلاراق یئر آلدیغی ایدّیعانامهنی قبول ائتدی. ایدّیعانامه٬ ائورن و شاهینکایا اۆچون آغیرلاشدیریلمیش ابدی حبس جزاسی ایستهدی.


text:
ذوبآهن ایصفاهان فوتبال کولوبو
ذوبآهن ایصفاهان فوتبال کولوبو، فارسجا: باشگاه فوتبال ذوب آهن اصفهان ایرانین ایصفاهان شهرینین ۲ بویوک تاخیمیدیر. ایندی ایرانین سوپر لیگین ده مبارزه آپاریر.
تاریخچهسیدَییشدیر
اینقیلابدان قاباق (۱۳۵۷-۱۳۴۷)دَییشدیر
محمدعلی تقیزاده فرهمند ۱۳۴۷-نجی ایلده بو کولوبون بیناسین گویده[۱] و بیرینجی فوتبال اویونون پیکان تاخیمینن اوینادی و ۴-۲ اوتوزده. بو اویون ۲۲ بهمن ایستادیومین آچیلیشیگینا گورو گورولموشده. او زمانین باش اویونچولارینان روحالله زرگر، اصغر نیلچیان، نعمتالله زرگر و مصطفی قانعی نی آد آپارماقاولار. ذوب آهن تخت جمشید جامنین تمام دوره لرینده حوضوری واریده.
اینقیلابدان سونرا (اکنون-۱۳۵۸)دَییشدیر
بو تیم اینقیلابدان سونرا و ۱۳۷۲ ایلینده تام آدلی تاخیمین ایمتیازین آلدیلار و ایرانین تمام لیگینده حضور لاری واریده بو تیم تکجه ۱۳۷۴ ایلینده ایکینجی لیگه سوقوط الده.
باش مشقچی لریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ آشنایی با باشگاه ذوبآهن اصفهان. همشهری آنلاین. یوخلانیلیب ۱۳ فروردین ۱۳۸۸.


text:
هامبولتدهکی کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو
هامبولتدهکی کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Humboldt State University, فارسجا: دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در هامبولت )آمریکانین آرکاتا، کالیفرنیا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده هامبولتدهکی کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:Humboldt_State_University_Entrance.jpg|


text:
70828
۱۵ اسفند ۱۳۹۸
دونیأ تورکمن لرینینگ خبر آجانسینینگ آیتماغینا گؤرأ: کلرادو بیلیم دوردونینگ عالیملاری یر شاریندا ۳ میلیارد ییل موندان اوزال قوری یرینگ یوقدیغینی بیلدیردی.
بو عالیملار استرالیانینگ دمیرقازیق گون باتاریندا ژئولوژی تایدان اهمیته ایه بیر بولگه داکی داشلارینگ اوستونده بارلاغ گچیردی.
نیچر ژئوساینس درگیسینده یازیلان ماقالادا دونیانینگ میلیاردرچا ییل اوزال ناحیللی بولاندیغینی آنیقلاماق اوچین هیدردوترمال ژئوشیمی بیلیمیندن پیدالانیلدی.
بارلاغ توپاری نینگ یولباشچیسی دکتر بنجامین جانسون کوپ اوزاق دواغتدا دنگیزسووی بیلن یاناشیق داشلارینگ آراسیندا دورلی اکسیژن ایزوتوپلارینی تاپماغا سینانشاندیقلارینی آیتدی.
بو توپار ۳٫۲ میلیارد ییلیق دورده اقیانوسینگ ایچینده بولان بولگه دن ۱۰۰- دن کوپ تاش پارچاسی آلدی و اکسیژن-۱۸ و اکسیژن- ۱۶ ایزوتوپلارینی بارلادی.
شول بارلاغینگ نتیجه سینده اکسیژن-۱۸ ایزوتوپی نینگ سانی نینگ کوپدیگی و دونیانینگ ۳ میلیارد ییل اوزال سوو بیلن دولودیغی بیلدیریلدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
فوئنته د کانتس
فوئنته د کانتس (ایسپانجا: Fuente de Cantos) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و باداخس اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۵۱ کیلومتر موربّع دیر. ۵۸۲ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۵۰۳۹ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Fuente de Cantos Spain.jpg
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fuente de Cantos»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فوئنته د کانتس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ژولیوس سزار
ژولیوس سِزار، (میلاددان اؤنجه ۱۲ ژوئیه ۱۰۰ - میلاددان اؤنجه ۱۵ مارس ۴۴)، روملو عسگری سیاسی باشچی. عئینی زاماندا یاخشی بیر خطیب و گۆجلو بیر یازار اوْلان سِزار، دۆنیا تاریخینده ان ائتگیلی اینسانلاردان بیریسی اوْلاراق قبول ائدیلیر. ایشلری ایله روم جۆمهوریتینین روم ایمپراتوْرلوغونا دؤنوشمهسینده اساسی بیر رول اوْینامیشدیر.
قایناقلاردَییشدیر
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jül Sezar»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
"گوترش، ایران مقاملاری ایله امکداشلیغی هیجانلا گؤزلهییر"
بیرلشمیش ملتلر باش کاتبی آنتونیو گوترشین سؤزوسو استفان دوجاریک، ریئیسینین ایشه باشلاماسی اوچون هله ۶ هفتهلیک زامان اولدوغونا توخوندو
بیرلشمیش ملتلر باش کاتبی آنتونیو گوترشین سؤزوسو استفان دوجاریک، ایراندا جمعه گونو ائدیلهن جمهورباشقانلیغی سئچیملرینده ابراهیم رئیسینین ظفریله باغلی،
"باش کاتب گوترش، اورتاق چیخارلار و ایرانلیلار ایله بؤلگه خالقلارینین چیخارلاری ایستیقامتینده ایران مقاملاری ایله امکداشلیغا داوام ائتمهنی هیجانلا گؤزلهییر" ایفادهسینی ایشلتدی.
بیرلشمیش ملتلرین نیویورکداکی مرکزینده ائدیلهن گونلوک مطبوعات کنفرانسیندا، "اولاغان سورهج ایزلهنیلهجک، هئچ شبههم یوخ" دئیهن دوجاریک، ریئیسینین ایشه باشلاماسی اوچون هله ۶ هفتهلیک زامان اولدوغونا توخوندو.
ایراندا ۱۸ ژوئنده ائدیلهن جمهورباشقانلیغی سئچیملرینده سسلرین یوزده ۶۲ینی آلان رئیسی اؤلکهنین ۸.جی جمهورباشقانی اولموشدو.
ایلگیلیلی خبرلر
اسرائیل گوجلری، فیلیسطینلیلره سالدیریرکن گؤرونتولندی
شاهیدلر، اسرائیل گوجلرینین گؤزیاشاردیجی گاز آتدیغینی و حادثهنی گؤرونتولهین خبرچیلری گؤز آلتینا آلدیقلارینی بیلدیردی
عراقین قوزئیینده ایکی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"قهرمان تورک سلاحلی گوجلریمیز عراقین قوزئییندهکی ترور یووالارینی یوخ ائتمهیه داوام ائدیر"
رئیسی، سنی بیر کوردو دینی آزلیقلار ایله ائتنیک قروپلاردان مسئول مشاویر تعیین ائتدی
ایران جمهورباشقانلیغینین وئردیگی آچیقلامایا گؤره، رئیسی، سنندجده آنادان اولان عبدالسلام کریمینی اؤزونه مشاویر تعیین ائتدی


text:
تاپماجالار
تاپماجا آذربایجان شیفاهی خالق ادبيياتینین ان قدیم و ماراقلي ژانرلاریندان بیریدیر. بۇ ژانر اوزون عصرلردن بری نسیلدن-نسله، آغیزدان-آغزا کئچهرک موختلیف دییشیکلیكلره اوغرامیش، بعضن فورما و مضمونونو دییشدیرمیش، یئنی معنا، مضمون کسب ائدهرک بۇ گونه قدر گلیب چیخمیشدیر.
گئچمیشدَییشدیر
بیر سیرا متخصصلرین فیکرینجه، کئچمیش دؤورلرده تاپماجالار اساساً میفیک سجیه داشیمیشدیر. مثلاً، یونان میفولوگیاسیندا سفینکسین آدی ایله باغلي اوْلان ناغیللارا گؤره، گویا یوکسک بیر داغین زیروه-سینده افسانوی بیر قوش وارمیش. او، بیر تاپماجا دئیرمیش، اونو تاپا بیلمهینی محو ائدرمیش.
میثالدَییشدیر
تاپماجا بئلهدیر: او ندیر کی، سحر دؤرد، گونورتا ایکی، آخشام اوچ آیاقهلی اولور؟ نهایت، مشهور ائدیپ تاپماجانین جاوابینی تاپاراق دئمیشدی: او، اینساندیر. اوشاق واختی اللرینی یئره دیرهیهرک ایمکلدیگی اۆچون دؤرد آياقلي، جاوانلیغیندا ایکی آياقلي، قوجالیقدا ایسه، الینه عصا آلدیغی اۆچون اوچ آياقلي اولور. چوخ ماراقليدیر کی، آذربایجاندا دا بونا اوخشار خيلي تاپماجا واردیر. حاضردا معلوم اوْلان بئش واریانتدان ایکیسینی آشاغیدا وئریریک: 1- او ندی کی، سحر دؤرد ،گونورتا ایکی،آخشام اوچ آياقلي.
2- ازهلی دؤرد آياقلي ، سوْنرا ایکی آياقلي،آیلار کئچر، ایللر کئچر، دولانار اوچ آياقلي.
آذربایجان فولکولوروندادَییشدیر
آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتیندا گئنیش یاییلمیش بئله بیر افسانه واردیر: بیر کیشی مئشهده گئدرکن شیره راست گلیر. حئیوان اونو قووماغا باشلاییر. کیشی چوْخ قاچیر، نهایت، بیر اوچوروما چاتیر. اورادا بیر آغاج گؤرور. آغاجین بوداغیندان یاپیشیب ساللانمیش حالدا قالیر. اطرافینا باخیب گؤرور کی، بیر آغ سیچانلا قارا سیچان آغاجین کؤکونو کسیر. کیشینین اللری یورولور، یئره دوشمک ایستییر. اییلیب اوچورومون دیبینه باخدیقدا، آغزینی آچیب اونو اودماق ایستهین نهنگ بیر اژداهانی، یوخاریدا - باشینین اوستونده بوداقلار آراسیندا ایسه آری پتیی گؤرور. بئله بیر وضعیتده الینی اوزادیب بارماغینی بالا باتیرماق ایستییر. تاپماجا فورماسینا یاخین اوْلان همین افسانهنین معناسی آچیلارکن معلوم اولور کی، شیر اجل، آغ وقارا سیچان عؤموردن گئدن گئجه و گوندوز، اژداها قبیر، آری پتیی ایسه دونیا مالیدیر.همین افسانه حاضردا آذربايجانین بیر چوْخ یئرلرینده موختلیف واریانتلاردا یاشاماقدادیر.قئید ائتدیگیمیز افسانهیه "کلیله و دمنه"د "تاجیر احوالاتی" حکایهسینده تصادف اوْلونور. قدیم افسانه و روایتلرین ایزلرینی اؤزونده ساخلایان بیر تاپماجا حاقیندا دا اؤتری معلومات وئرمک ایستردیک: آغاجدا وار باغیرساق، یئل بابانی چاغیرساق، آغزین آچیب نئی چالار، سولیمانی چاغیرساق.(کاتنان)
افسانهیه گؤره، گویا قارتال بیر حيوانین جمدیینی پارچالایاراق اونون باغیرساغینی جایناقلارینا آلیب آغاجین باشینا قالدیریر. باغیرساق بوداقلارا ایلیشیب ایستی گون آلتیندا قورویوب نازیلیر. اسن شدّتلی کولیین اوغولتوسو و بوداقلارین اونا توخونماسی آهنگدار سسلر چیخاریر. بۇ زامان یولدان کئچن آدام همین سسلره آلوده اولور. حادثهنین سببینی اؤیرندیكدن سوْنرا قوروموش باغیرساقدان سیم دوزلدهرک گویا ایلک موسیقی آلتینی ایجاد ائدیر. همین افسانه یوخاریداکی تاپماجادا اؤز ایزلرینی ساخلامیشدیر.


text:
بالداسار کاستیلیونه
بالداسار کاستیلیونه (اینگیلیسجه: Baldassare Castiglione) یازیچی - ۶ دسامبر ۱۴۷۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۰ ایل عومر ائلهییب و ۲ فوریه ۱۵۲۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Baldassare Castiglione»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بالداسار کاستیلیونه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اردوغان: چوخ خیره علامت دئییل
"بایدنین ترور هؤرگوتلرینه سلاح، مهمات، آراج-گرهج داشیماسینی سیر ائدجک دئییلیک"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان "(آمریکا ایله ایلیشکیلرده) ایکی ناتو اؤلکهسی اولاراق بو آن گئدیش چوخ خیره علامت دئییل" دئدی.
اردوغان، بیرلشمیش میللتلر ۷۶.ی عمومی قورول ییغینجاغی اوچون گئتدیگی آمریکا بیرلشمیش دؤولتلرینین نیویورک شهریندهکی تورک ائوینده آچیقلامالار وئردی.
"من، (اؤنجهکی باشقانلار) اوغول (جورج) بوش ایله یاخشی چالیشدیم، سایین (باراک) اوباما ایله یاخشی چالیشدیم، سایین (دونالد) ترامپ ایله یاخشی چالیشدیم اما سایین (جو) بایدن ایله یاخشی باشلادیق دئیه بیلمهرم" دئیهن اردوغان "آرزوم، ایکی ناتو اؤلکهسی اولاراق بیر بیریمیزه خصمانه دئییل دوستانه داوراناق. اما ایکی ناتو اؤلکهسی اولاراق بو آن گئدیش چوخ خیره علامت دئییل" دگرلندیرمهسینی دیله گتیردی.
"بایدنین ترور هؤرگوتلرینه سلاح، مهمات، آراج-گرهج داشیماسینی سیر ائدجک دئییلیک" دئیه دانیشان اردوغان "بیزه (روسیادان ساتین آلینان موشک ساوونما سیستملری) اس-۴۰۰ قونوسونو بهانه ائدیب، اف-۳۵لری وئرمهمک، اولوسلارآراسی ایلیشکیلرده نه دیپلوماسی نه ایلیشکیلر نقطهسینده کیملیک اورتایا قویماقدیر" تپکیسینی گؤسترهرک، آمریکانین دوروست داورانمادیغینی وورغولادی.
افغانیستاندا رهبرلیگی اله گئچرهن طالبان قونوسوندا ایسه "بو آنداکی یاناشما طرزینه باخیلدیغیندا قوجاقلاییجی، احاطه ائدیجی بیر یؤنتیم تأسف کی، اولوشمادی" دئیه دانیشان اردوغان، "طالبانین الیندهکی سلاحلارا باخدیغینیز زامان، بو سلاحلار آمریکانین سلاحلاری. دولاییسیلا بو بدلی ده اؤدمک دوروموندا قالاجاق" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
یونان عسگرلرینین دؤیدوگو کؤچمنلر معالیجه ائدیلدی
دؤیولدوکدن سونرا زورلا تورکیهیه گؤندریلدیکلرینی ایرلی سورهن مراکش وطنداشی ۱۳ کؤچمن ائدیرنهده معالیجه ائدیلدی
آکار، ناتو قرارگاهیندا
باخان آکار، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین لیدئرلیگینده اولوسلارآراسی ساحهده بیر اؤزنه/فاعل حالینا گلن تورکیهنین چوخ اؤنملی ایشلر گؤردویونو، جدی باشاریلار آلدیغینی سؤیلهدی


text:
۱۴۹۲ (میلادی)
میلادی ۱۴۹۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دؤرد یۆز دوْخسان ایکینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ دسامبر - کریستوف کولومب قیزیل آختارماق اۆچون سانتا دوْمینقو آداسینا گئتمیشدیر.
- ۵ دسامبر - کریستوْفر کوْلومب هایتینی کشف ائتمیشدیر.
- ۲۸ اوْکتوبر - کریستوف کولومب کوبانی کشف ائتدی.
- ۲ آقوست - یهودیلر ایسپانیادان قووولموشدور.
- ۱۵ نوْوامبر - کریستوفر کولومب اؤز گۆندهلیگینده آمریکا یئرلیلرینین ایستیفاده ائتدیگی تۆتونو تصویر ائدیر.
- ۱۱ آقوست - آلتینجی الیکساندیر روم پاپاسی سئچیلدی.


text:
خوی بؤلگهسی
خوی بؤلگهسی غربی آذربایجان اوستانی نده یئرلشیب. خوی شهری بو بؤلگهنین مرکزی دیر.
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵ اینجی نوفوس ساییسی اساسیندا بو بولگهده ۳۷۰٬۰۷۲ نفر اهالی یاشاییرلار. [۱]
اینظیباطی بولمه لر[دَییشدیر]
ایرانین اینظیباطی بولمهلری اساسیندا، بو شهریستان ۵ بخش، ۱۴ دهیستان و ۴ شهردن تشکیل تاپیب دیر. بونلارین آدلاری بئله دیر:
چایپارا بخشی
صفائیه بخشی
ایوا اوغلو بخشی
خوی شهریستانینین مرکزی بخشی
قوطور بخشی
دین و دیل[دَییشدیر]
بو بولگهنین اهالیسی عومومیتده تورک دورلر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار. [۲][۳]
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
گوزل و گزملی یئرلر[دَییشدیر]
بیلیم یوردلار[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ایران توركلری نین یاشایان یئرلری


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۱۷
۱۷ ژوئن: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۱۷/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژوئن/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ خرداد/مناسبتلر
- رویدادلار
- ۱۴۶۲ - اوچونجو قازیقچی ویلاد ایکینجی محمتین اولدورمسینه چالیشدی آماجی محمتی والاچیادان گری چکمغه چالیشیر دی.
.۱۹۴۰ دا اوچ بالتیک اولکه لری استونیا لیتوانیا و لاتویا شوروی الینه دوشدو. .۱۹۴۴ ایسلند دانمارک دا بیر جومهوری اولارخ باغئمسئزلئخ اعلام الدی.
- دوْغوم گونلری
- ۱۷۷۸ - جورجری بلاکسلند اینگیلیسلی استرالیالی کاشیف.
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ ذیالقعده/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ خرداد/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژوئن/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ خرداد/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ خرداد/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۷ خرداد/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۷ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
۱۷۱۵-۱۷۱۸ عوثمانلی-اوتریش-وندیک ساواشی
۱۷۱۵-۱۷۱۸ عوثمانلی-اوتریش-وندیک ساواشی (اینگیلیسجه: Ottoman–Venetian War (1714–1718)) عثمانلی ایمپیراتورلوغو و ونیز جومهوریتی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.اژه دنیزی یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو عثمانلی ایمپیراتورلوغو غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ottoman–Venetian War (1714–1718)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ۱۷۱۵-۱۷۱۸ عوثمانلی-اوتریش-وندیک ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- ساواشلار
- AC with 0 elements
- پاپ دؤولتینین ساواشلاری
- پورتوقالین ساواشلاری
- ایسپانیانین ساواشلاری
- ۱۷۱۴-جو ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو
- ۱۷۱۵-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو
- ۱۷۱۶-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو
- ۱۷۱۷-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو
- ۱۷۱۸-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو
- ۱۷۱۴-جو ایلده یونان
- ۱۷۱۸-جی ایلده یونان


text:
پیتر پائول روبنز
پیتئر پاول روبئنس (نید. Pieter Paul Rubens؛ 28 اییون 1577 —30 مای 1640) — اؤز اثرلرینده آوروپادا باروککو دؤورونون جانلیلیغینی و حساسلیغینی عکس ائتدیرمیش فلاماند رسسامی. روبئنسین یارادیجیلیغی برئیگئل رئالیزمی ایله وئنئسییا مکتبینین قاریشیغیندان عیبارتدیر. میفولوگییا و دین مؤوضوعسونداکی بؤیوک اثرلری ایله یاناشی، هم ده پورترئت و پئیزاژ اوستاسی کیمی ده تانینیر.
حیاتی و یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
1577-جی ایلده زیگئنده (وئستفالییا، ایندیکی آلمانییا اراضیسی) آنادان اولموشدور. او، حوقوقشوناس یان روبئنسین یئددینجی اؤولادی ایدی. روبئنسلر عاییلهسی اوزون مودت آنتوئرپئنده یاشامیش 1568-جی ایلده کؤلن شهرینه کؤچموشدور. بو مودت عرضینده یان پروتئستانتلیغا مئیل ائتمهیه باشلامیشدی کی، بو دا کاتولیک جمعیتینین خوشونا گلمیردی. اودور کی، یان روبئنس عاییلهسی ایله ایسپانییایا کؤچدو. یانین وفاتیندان سونرا حیات یولداشی مارییا اوشاقلاری ایله بیرلیکده آنتوئرپئنه قاییدیر. لاکین همین واخت مارییانین جمعی اوچ اوشاغی — اون اوچ یاشلی فیلیپ و دوققوز یاشلی پیتئر پاول و اونلارین بؤیوک باجیلاری بلاندینا قالمیشدی، دیگرلری هله اوشاق ایکن اؤلموشدولر.
بئله گؤرونور کی، فیلیپ و پیتئر اؤز ساوادلی آتالاریندان لاتین دیلینی ایبتیدایی سویییهده اؤیرنمیشدیلر. آنتوئرپئنده اونلار لاتین و یونان دیللری تدریس اولونان مکتبده تحصیل آلمیشدیلار. قارداشلار ماددی وضعیتین آغیرلیغی ایله علاقه دار اولاراق تحصیللرینی دایاندیردیلار و آنالارینا کؤمک ائتمهیه باشلادیلار. عاییلهنین ماددی وضعیتینه تاثیر ائدن عامیللردن بیری آتالارینین اولماماسی و باجیلاری بلاندینانین اره گئتمهسی ایله علاقه دار اونا قالان وسایته جئهیز آلینماسی اولموشدو.
1591-جی ایلدن باشلایاراق روبئنس رسساملیق صنعتینی اؤیرنمهیه باشلادی. بیر مودت او توبیاس وئرخاختین یانیندا؛ اون دؤرد یاشیندا آداما وان نورتا و ائلجه ده دیگر رسساملارین یانیندا ایشلهمیشدیر. 1598-جی ایلده پیتئر موقدس لوکی رسساملار قیلدییاسینا قوشولدو. پیتئرین ان سئویملی موعلیمی وان وئن اولموشدور. وان وئن اؤز ساوادی و گئنیش دونیاگؤروشو ایله دیگر رسسام دوستلاریندان فرقلهنیردی. وان وئن بیر مودت ایتالییادا یاشامیشدیر. شوبههسیز کی، موعلیمینین ایتالیان تصویری اینجهصنعتی، آنتیک اینجهصنعت بارهده صؤحبتلری گنج رسسامی بوتون بونلاری اؤز گؤزلری ایله گؤرمهیه هوسلندیریردی.
1600–جو ایل مای آییندا پیتئر پاول رسساملار اؤلکهسی اولان ایتالییایا یوللاندی. پیتئر اونون گلهجگینه بؤیوک تسی گؤسترن 7 ایل عرضینده ایتالییادا یاشادی. ایتالییادا اولدوغو مودتده روبئنس ایتالیان مدنیتینی، اینجهسنتینی دریندن منیمسهدی. شیمالی آوروپادا روبئنس کیمی ایتالیان اینجهسنتینی دریندن بیلن ایکینجی بیر رسسام چتین تاپیلار. گنج رسسام بیر مودت سونرا آنتیک اینجهسنت ساحه سینده ان گوجلو موتخصیصه چئوریلدی.
ایتالییادا روبئنس مانتوی هئرسوقو وینچئنزو قونزاقونون دعوتی ایله خیدمته جلب اولوندو. هئرسوق اؤزونون بعضی شخصی پورترئتلری ایستیثنا اولماقلا هئچ بیر اوریژینال اثر سیفاریش ائتمهدی. هئرسوق اؤز شخصی کوللئکسییاسینی تاماملاماق اۆچون روبئنسدن بعضی رسساملارین مشهور اثرلرینی چکمگی سیفاریش ائدیردی. هئرسوق روبئنسه فلورئنسییادا، وئنئسییادا ایشلهمک ایمکانی یاراتدی.
1603-جو ایلده وینچئنزو روبئنسی ایسپان کرالی اوچ فیلیپه هدیهلر گؤندرن میسسییانی ترکیبینه داخیل ائتدی. روبئن بونون واسیطهسیله اؤز اثرلرینی کرالا گؤندریردی. 1601-1602 و 1605-1608 جی ایللر روبئنس یارادیجیلیغی اۆچون چوخ اهمیتلی ایللر اولدو. 1608-جی ایل اوکتیابردا روبئنس آناسینین آغیر خسته اولماسی بارهده اؤیرهنیر و تلهسیک آنتوئرپئنه قاییدیر. لاکین، روبئنس آنتوئرپئنه قاییتدیقدا آناسی آرتیق اؤلموشدو. رسسام اؤز سئویملی اؤلکهسی اولان ایتالییایا قاییدا بیلمهدی. آنتوئرپئنده روبئنسین رسساملیق ایستعدادینا اینسانلار بلد ایدی. تدریجن او، آنتوئرپئنده ان مشهور رسساما چئوریلدی.
23 سئنتیابر 1609-جو ایلده روبئنس، فلاندرییا هئرسوقو آلبئرتین ساراییندا ایشلهمک تکلیفی آلیر. 10 ایل سونرا روبئنس 17 یاشلی ایزابئللا برانتلا عاییله حیاتی قورور و آنتوئرپئنده بؤیوک ائو آلیب فلاندرییادا مسکونلاشیر.
روبئنس فلاندرییایا ائله واختدا گلمیشدی کی، همین دؤورده سییاستده باش وئرن فاصیلهلر میللی اینجهسنتین اینکیسافینا موثبت تاثیر گؤستردی. 1609-جو ایله کیمی و جنوبی نیدئرلاند (هوللاندییا) و ایسپانلارین حاکیمیتیندن آزاد اولموش شیمالی نیدئرلاند آراسیندا باش وئرن موحاریبه لر 1609-جو ایلده طرفلرین باریشیق ایمضالاماسی ایله نتیجلندی. بوندان سونرا موحاریبهواختیندا ضرر چکمیش ساحه لرین برپاسینا باشلانیلیدی. باشلیجا اولاراق کیلسهلرین برپاسینا گئنیش یئر آیریلمیشدی.
روبئنسین اؤیرنجیلری[دَییشدیر]
روبئنسین اؤیرنجیلرینین سیراسیندا تانینمیش وان دئیک، کوئللینوس، سخوپ، وان-هوک، دیپئوبئک وووتئرس، دئقمونت، هئرارد، دوففئ، فرانکویس، وان-مول و دیگر تانینمیش رسساملار واردیر. روسییادا یئرلشن مشهور ائرمیتاژ موزهی روبئنسین رسملری ایله زنگیندیر. بو موزهده آقرینین قووولماسی (1625-جی ایل)؛ چارمیخا چکیلمیش ایسا (1613-1614-جو ایل)؛ وئنئرا و آدونیس (1615-جی ایل)؛ رومالی جنگاورین اوودان قاییدیشی؛ ایزابئللا برانت؛ سوزاننا فوورمان و قیزلارینین پورترئتلری و دیگر بیر بیریندن ماراقلی اثرلری واردیر.
اینجهسنت تاریخینده روبئنس تکجه فلاماند رسساملیق مکتبینینین گؤرکملی نومایندهسی دئییل همچنین اون یئددی عصر آوروپا رسساملیق مکتبینین چوخ گؤرکملی نومایندهسی حساب اولونور.
یارادیجیلیغینین ایلکین ایللرینده روبئنس موختلیف ایتالیان رسساملاریندان اؤیرندیکلرینی عومومیلشدیرهرک اؤز یارادیجیلیغینین سونراکی ایللرینده همین اوسول و کئیفیتلردن ایستیفاده ائتمیشدیر.
روبئنسین حیاتیندا، اونون یارادیجیلیغیندا موهوم تجروبه الده ائتمهسیند، همچنین (سالامون دئ بروسس طرفیندن اینشا اولونموش) لوکسئنبورق ساراییندا فرانسا کرالیچاسی مارییا مئدیچینین تشببوسو ایله ایشلهدیگی ایللردیر. مئدیچی روبئنسه تکیلیف ائدیر کی، سارایی کرالیچانین حیات طرزینی عکس ائتدیرن، ونون کئچمیشینی اؤزونده بیرلشدیرن رسم و موختلیف ائپیزدولارلا بزهسین. روبئنسین ایشی بو باخیمدان چوخ چتین ایدی. بئله کی، مارییا مئدیچی چوخ گؤزل قادین ایدی و اونون حیاتی چوخ پارلاق و یاددا قالان حادیثه لرله دولو ایدی. روبئنس بو ایشین عؤهدهسیندن مهارتله گلیب لوکسئنبورق سارایینی فرانسیز طبیعی صنعت مکتبینین عنعنه لرینی اونوتماماق شرطی ایله بزهییر.
1623-جو ایلده پیتئر پاول روبئنسین یئگانه قیزی اولان اون ایکی یاشلی کلارا سئرئنا اؤلور. 1626-جی ایلین یاییندا ایسه 17 ایللیک خوشبخت عاییله حیاتیندان سونرا روبئنسین حیات یولداشی ایزابئللا روبئنس اؤلور. اونون اؤلومونون سببی معلوم دئییلدی، لاکین گومان ائدیلیر کی، ایزابئللا همین دؤورده آنتوئرپئرنده ووسعت آلمیش وبا خستهلیگیندن دونیاسینی دییشمیشدیر.
نؤوبتی اونیللیک عرضینده روبئنس، برپا ایشلرینده آکتیو ایشتراک ائدیر، کیلسه رسملری چکیردی. روبئنس بیر چوخ یئرلردن موختلیف تکلیفلر آلیردی. بئلهلیکله 1622-1625-جی ایللرده او، مارییا مادئچینین (فرانسیز کرالی اون اوچ لیودوویکین آناسی) بوتون حیاتینی عکس ائتدیرن و پاریسدهکیسارایینی بزهین اثرلر یارادیر. بو ایشله علاقه دار روبئنس اوچ دفعهفرانسایا صفر ائدیر
بوتون بو اورکسارسیدیجی حادیثه لردن سونرا روبئنس دیپلوماتیک فعالیته باشلاییر. 1621-جی ایلده اری اؤلدوکدن سونرا هئرسوقینیا ایزابئل فلادرییانی تکباشینا ایداره ائدیردی. روبئنس ایزابئلین تکلیفی ایله فلاندرییانین کونسولو وضعیفهسینی ایجرا ائدیر. ایشی ایله علاقه دار اولاراق روبئنس بیر سیرا اؤلکهلره صفر ائدیردی. او، 1629-30-جو ایللرده لوندونا صفر ائدرکن اینگیلتره ایله ایسپانییا آراسیندا موناسسیبتلرین برپاسی ایستیقامتینده چوخ موهوم ایشلر گؤرور. اینجهسنته بؤیوک محبتی اولان ایگیلتره کرالی بیر کارل ایله عومومی دیل تاپماق روبئنس اۆچون آسان اولور. 1630-جو ایلده بیر کارل روبئنسه "جنگاور" تیتولو وئریر. همین ایل روبئنسه کئمبریج اونیوئرسیتئتینین دیپلومو وئریلیر.
روبئنس یازیر: "من اصیل لابیرینتین ایچینه دوشموشم، بوتون گونوم سحر و آخشام دؤولتین قایغیلاری ایله احاطه اولونوب". کارل ایله گیزلی دانیشیقلار آپاریر عئینی زاماندا اونون پورترئتینی چکیر. دؤرد فیلیپ روبئنسی گیزلی مصلحتچیسی ائلان ائدیر.
بو ایللرده روبئن اؤزونون مشهور اثری اولاو "مئرکوری و آرقوس" اثرینی یارادیر. "مئرکوری و آرقوس" اثری قدیم افسانهیه اساسلانیر . افسانهیه گؤره یونونا یونو اینهیه چئویریر. و اونا نزارت ائتمک اۆچون آرقوسو تعیین ائدیر . مئرکوری ایسه آرقوسو اؤلدورهرک یونو آزاد ائدیر. روبئنس اؤز دؤورونون ان ساوادلی شخصیتلریندن بیری اولوب. او، آنتیک ادبیاتی چوخ سئویر، بیر چوخ موعاصیر و قدیم دیللرده سربست دانیشا بیلیردی. فلاندرییا هؤکومتی روبئنسین یوکسک ساوادا و ایستعدادا مالیک اولدوغو اۆچون دیپلوماتیک گؤروشلره چوخ واخت اونو گؤندریردیلر. لاکین روبئنس همیشه اؤزونون صنعتینین رسساملیق اولدوغونو همیشه قئید ائدیردی. روبئنسین کوللئکسییاسیندا چوخلو تاریخی اثرلری، تاریخی شخصیتلرین پورترئتلری واردیر. بو تاریخی اثرلره مارین مئدیچینین حیاتینی احاطه ائدن 21 اثر داخیلدیر. بورا داخیل اولان اثرلر ایچریسینده "مارین مئدیچینین تاجقویما مراسیمی" اؤز گؤزللیگی ایله سئچیلیر. اثرده مارین مادیچینین سیماسی، پالتاری، حتّی قوت اوسلوبو ایله تیکیلمیش سارایین ائلئمئنتلری ده دقیقلیکله ایشلنمیشدیر.
روبئنس فلاماند تصویری صنعتینه یئنی ژانر اوو صحنهلرینینی گتیردی. بو صحنهلره "پلنگ اووو"، "تیمساه اووو" و سایر اثرلر داخیلدیر. رسسامین یارادیجیلیغیندا موهوم یئری اونون پورترئتلری توتور. اونون ایکینجی حیات یولداشی ائلئنا فوورمئنین، 1618-جی ایلده چکدیگی "کارلین قیزی" اثرلری ده بو سییاهییا داخیلدیر.
روبئنسین داها بیر مشهور اثری حیات یولداشی ایزابئلین پورترئتی اولموشدور.
1630-1635-جی ایللر ایستر روبئنسین یارادیجیلیغیندا، یسترسه ده اونون شخصی حیاتیندا ان گؤزل دؤور حساب اولونور. عاییلهسینده اولان ایتکیلری، یئنی حیات یولداشی قیسمن اونوتدورموشدو. جمعیتد، اینسانلار آراسیندا بؤیوک نوفوز صاحیبی اولان روبئنس عؤمرونون سون ایللرینده یارادیجیلیغینی آنتوئرپئنده شهردن کناردا یئرلشن ائوینده داوام ائدیردی. تدریجن رسسامین صحّتینده یارانان پروبلئملر یارانیر. رئوماتیزم آغریلاری روبئن اۆچون دؤزولمز حدده چاتمیشدی.
27 مای 1640-جی ایلده روبئنس اؤز وصیتنامهسینی یازیر. 28-29 مای گونلری روبئنسیو آغریلاری داها دا شیددتلهنیر. حامیلهولان حیات یولداشی اونون بو وضعیتینده هئچ بیر کؤمک گؤستره بیلمیر. 30 مای 1640-جی ایلده سحر ساعاتلاریندا داهی رسسام دونیاسینی دییشیر. منبعلرده قئید اولونورکی، رسسام 2 اییون 1640-جی ایلده بؤیوک طنطنهیله باسدیریلیر.
داهی رسسام اؤز اثرلرینده اینسانی سانکی رنگلر دونیاسینا آپاریر. او، اثرلرینده اینسان حیاتینین گؤزللیکلرینی دقیقلیک و اوستالیقلا عکس ائتدیریر. بیز اونون اثرلرینین قهرمانلاریندا گؤزللیک، حیاتسئورلیک حیس ایوی درک ائدیریک. بوتون بونلار رسسامین حیات طرزی، خاراکتئری و یوکسک پروفئسسیوناللیغی ایله علاقه داردیر. روبئنسین اثرلرینده اولان بیر نئچه رنگ ائله ایفاده اولونور کی، سانکی قارشیمیزدا اولان تابلو بیر نئچه رنگدن عیبارت اولان اثر دئییل، بوتؤو رنگلرین سیمفونییاسیندان عیبارت جانلی بیر صحنهدیر.
اثرلری قالئریسی[دَییشدیر]
- نقاشلار
- پیتر پائول روبنز
- ۱۵۷۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۶۴۰-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- 16th-century Belgian people
- 16th-century Flemish painters
- 17th-century Belgian people
- 17th-century diplomats
- 17th-century Flemish painters
- Art collectors
- Belgian Roman Catholics
- Catholic painters
- Converts to Roman Catholicism from Calvinism
- Counter-Reformation
- Court painters
- Flemish Baroque painters
- Flemish history painters
- Flemish landscape painters
- Flemish painters
- Flemish tapestry artists
- History of Antwerp
- Members of the Antwerp Guild of Saint Luke
- Nude art
- آنتورپ دوغوملولار
- زیقن دوغوملولار
- Peop


text:
تاریحچا
تۆرکیأنینگ رادیو و تلویزیون قوراماسی (ت. ر. ت) دؤولتینگ آدیندان رادیو و تلویزیون یایلیملاری برمهک ماقصادی بیلن ۱۹۶۴-نجی ییلینگ ۱-نجی مای ییندا یؤریته قانون بیلن اؤزباشداق حقوقی قوراما حؤکمۆنده دؤرهدیلدی. ت. ر. ت ۱۹۷۲-نجی ییلدا اساسی قانونا گیریزیلن اۆیتگِتمه بیلن تاراپسیز دؤولت ایقدیصادی قوراماسی حؤکمۆنده کِسگیتلهندی.
۱۹۸۲-نجی ییلدا قابول ادیلن اساسی قانونینگ حؤکۆملرینه لاییقلیقدا ۱۹۸۴-نجی ییلدا تۆرکیه رادیو و تلویزیون قانونی یانگاداندان چیقاریلدی. همرا آرقالی یایلیملارینگ ۱۹۸۶-نجی ییلدان سۇنگ، تۆرکیه ده یایلیم بریأن خصوصی تله یایلیملارینگ آچیلماغی ت. ر. ت نینگ ۱۹۹۰-نجی ییلا چنلی دۇوام ادن تله یایلیملارینداقی یکه تأکلیگی اۇرتادان آییردی.
۱۹۹۳-نجی ییلدا اساسی قانونینگ ۱۳۳-نجی مادداسی نینگ اۆیتگهدیلمهگی بیلن خصوصی رادیو و تلویزیونلارینا قۇیولان چأکلِندیرمه لر بس ادیلیپ، ت. ر. ت نینگ اؤزایغتیارلیلیغی یانگاداندان یۇلا قۇیولدی. ت. ر. ت شو گۆنکی گۆنده اؤزایغتیارلیعی و بی تاراپلیغی اساسی قانون تاراپیندان برکیدیلن، رادیو و تلویزیون بیلن أهلی مدیا سریشده لریندن یایلیم بریأن جمغیتچیلیک حیذماتی یایلیمچیسی حؤکمۆنده ایش آلیپ باریار.
تۆرکیه رادیو و تلویزیون قوراماسی دؤردیلمهزدن اۇزال ایلکینجی گِزیک "تۆرک تلسیز تلفن شرکتینه" باغلیلیقدا بریلن رادیو یایلیملاری ۱۹۶۴-نجی ییلدا ت. ر. ت نینگ چأگینده بیرله دیریلدی. ۱۹۲۷-نجی ییلینگ ۶-نجی ماییندا یایلیما باشلان ایستامبول رادیوسیندان سۇنگ، ۱۹۲۸-نجی ییلدا بریجیلری گۆیچلندیریلن آنکارا رادیوسی ۱۹۳۸-نجی ییلینگ ۸-نجی سنتیابریندا پ. ت. ت نینگ قاراماغینا دگیشلی ادیلیأر. پ. ت. ت نینگ قاراماغینا بریلمهگیندن سۇنگ بریجیلری گۆیچلندیریبت آنکارا رادیوسی ۱۹۳۸-نجی ییلینگ ۲۸-نجی اکتیابریندا رسمی تایدان آچیلیار. ۱۹۳۸-نجی ییلینگ اکتیابریندا یایلیملارینا آراکسمه برن ایستامبول رادیوسی ۱۹۴۹-نجی ییلینگ ۱۹-نجی نۇیابریندا یایلیما یانگاداندان باشلایار. ۲-نجی جاهان اورشونینگ تورماغیندان سۇنگ رادیولار تأزه دؤره دیلن عمومی مطبوغات مۆدیرلیگینه بیریکدیریلیأر. ۱۹۵۰-نجی ییلدا ایزمیرینگ شأهِر حأکیملیگینه تابینلیقدا یایلیما باشلان ایزمیر رادیوسی ۱۹۵۳-نجی ییلدان باشلاپ یایلیملارینی عمومی مطبوغات مۆدیرلیگینه تابینلیقدا آلیپ باردی.
۱۹۶۰-نجی ییلدان سۇنگ ۸ ولایاتدا رادیولار آچیلدی. رادیو یایلیملاری نینگ دۇلانشیغی نینگ اؤزایغتیارلی و بی تاراپ دؤولت ایقدیصادی قوراماسی حؤکمۆنده دؤره دیلمه گی باراداقی ۱۹۶۱-نجی ییلدا قابول ادیلن اساسی قانون لاییقلیقدا ۱۹۶۴-نجی ییلدا ۳۵۹ بِلگیلی قانون بیلن ت. ر. ت نینگ چأگینده دۇوام ادن رادیو یایلیملاری، بریجیلرینگ گۆیچلندیریلمه گی بیلن حاص گینگ حالق کؤپچۆلیگینه و گینگیشلیگینه یتیریلدی. ۱۹۷۴-نجی ییلدا ت. ر. ت نینگ مرکز و بؤلگه رادیولاری نینگ بیرله شدیریلمه گی بیلن ت. ر. ت ۱، ت. ر. ت ۲ و ت. ر. ت رادیو یایلیملاری آچیلدی.
تله یایلیملاری بۇلسا ۱۹۶۸-نجی ییلینگ ۳۱-نجی یانواریندا تۆرکیأنینگ ایلکینجی سیناغ تله یایلیمینی آنکارادا مدحت پاشا استودیوسیندا محمود تالی اؤنگؤرن ینگ آچیلیش چیقیشی بیلن باشلایار. هپده ده ۳ گۆن، ۳ ساغاتلیق یایلیملار بیلن باشلان سیناغ یایلیمی ۱ ییل سۇنگ هپده ده ۴ گۆنه چیقاریلدی. ۱۹۷۰-نجی ییلدا ایزمیر تلویزیونی، ۱۹۷۱-نجی ییلدا ایستامبول تلویزیونی آچیلدی.
۱۹۶۹-نجی ییلدا عألم عالیملاری نینگ آیا چیقیشی و زکی مورن ینگ آنکارادا برن کنسرتی تلویزیونلار آرقالی گؤرکِزیلدی. ۱۹۷۳-نجی ییلدا بۇلسا تۆرکیه جمهوریتی نینگ ایکینجی جمهورباشلیغی عصمت اینؤنۆنینگ جایلانیشی گؤنی یایلیم آرقالی گؤرکِزیلدی. ۱۹۷۴-نجی ییلینگ ۲۰-نجی ایول یندا باشلان قبرس پاراحاتچیلیق حرکتیندن بۆتین تۆرکیه و اوروپا ت. ر. ت نینگ یایلیملاری آرقالی حابارلی بۇلدی. تۆرکیه یوروویژن آیدیپ ساز یاریشینا ۱۹۷۵-نجی ییلدا ایلکینجی گِزِک ت. ر. ت نینگ قوراماغیندا قاتناشدی. ۱۹۷۸-نجی ییلدا ایلکینجی گِزِک سووآستی دوربین بیلن "چونگلوقداقی گچمیش" آدلی رنکلی مستند فیلم صوراتا آلیندی. ۱۹۷۹-نجی ییلدا ۵ یورتدان ۱۳۳ چاغانینگ و ۳۱ یۇلباشچی نینگ قاتناشماغیندا ایلکینجی ۲۳-نجی آپریل چاغالار فستیوالی گچیریلدی.
۱۹۷۴-نجی ییلدا تلویزیون یایلیملاری هپدأنینگ هر گۆنی بریلمأگه باشلان بۇلسا، یایلیما یوردونگ ایلاتی نینگ ۵۵ گؤتریمی تاراپیندان تۇماشا ادیلمأگه باشلاندی. تله یایلیمینگ تۆرکیه ده باشلاماغی نینگ ۱۰-نجی ییلیندا پ. ت. ت مرکزلرینده بِللیگه آلینان تلویزیون آلیجیلاری نینگ سانی ۲ میلیون ۲۵۰ مۆنگه یتدی. یوردونگ ایچیندن بریلن و داشاری یورتدان آلینان اوتغاشیقلاری، یایلیملاری، یازغیلاری و بیرلشدیریجی مونتاژ ایشلرینی عامالا آشیرما شرطلرینه ایه بۇلان یوروویژن آراقاتنالشیق مرکزی ۱۹۸۲-نجی ییلدا اولانماغا بریلیأر. بارها آرتان یایلیم ساغاتلاری بیلن بیرلیکده ۱۹۸۱-نجی ییلینگ ۳۱-نجی دکابریندا اکران رنگلِنمأگه باشلایار و ۱۹۸۴-نجی ییلدا دۇلی رنکلی یایلیما گچیریلیأر.
۱۹۸۶-نجی ییلدا تله یایلیمینگ ۲-نجی کانالی ت. ر. ت ۲ یایلیما باشلایار. ۱۹۸۷-نجی ییلدا انتل ست همراسیندان کیریه یینه، آلینان گچیریجیدن ت. ر. ت ۱ و ت. ر. ت ۲ تله یایلیملاری تۆرکیأنینگ دؤرت تاراپینا یتیریلدی. ت. ر. ت ۳ و گاپ تی وی ۱۹۸۹-نجی ییلدا یایلیما باشلایار و ت. ر. ت نینگ تله یایلیملاری نینگ سانی ۴-ه یتیریلیأر. ۱۹۹۰-نجی ییلدا بۇلسا اساسان بیلیم اۆچین حاصلانان ت. ر. ت ۴ بیلن اوروپادا یاشایان تۆرک ایشچیلری اۆچین ت. ر. ت اینت کانالی نینگ یایلیمی باشلایار. ۱۹۹۳-نجی ییلدا قفقاز و اۇرتا آسیا حاصلانان گپله شیکلر بریأن ت. ر. ت اوراسیا کانالی، ۱۹۹۵-نجی ییلدا بۇلسا تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسی نینگ تلویزیون یایلیمی باشلایار.
۱۹۹۸-نجی ییلدا ایلکینجی داشاری یورت وکیلحانامیز ت. ر. ت آلمانیا- برلین وکیلحاناسی آچیلیار. شۇندان سۇنگ نۇباتی بیلن تۆرکمنیستان- آشغابات وکیلحاناسی، ۲۰۰۰-نجی ییلدا آذربایجان- باکو، مصر قاهره، بلژیک بروکسل وکیلحانالاری آچیلیار. ۲۰۰۲-نجی ییلدا داشاری یورتلارداقی ۶-نجی وکیلحانا آمریکادا واشنگتن دا، ۲۰۰۴-نجی ییلدا اؤزبگیستان داشکنت اداراسی آچیلیار.
۱۹۹۹-نجی ییلدا ت. ر. ت سایتک (اؤیجۆکلی یایلیم تکنولوژی مرکزی) دؤره دیلیپ، اینترنت صاحیپاسی www.trt.net.tr سالغیسی بیلن یایلیما باشلایار.
۲۰۰۳-نجی ییل هم قورامامیز هم ده بۆتین تۆرکیه اۆچین یاتدان چیقماجاق ییل بۇلدی. ت. ر. ت یوردومیزینگ آدیندان قاتناشان ۴۸-نجی یورویژن آیدیم ساز بأسله شیگینده سرتاپ ارتر ینگ یرینه یتیرن "Every That I can " آدلی آیدیمی بیلن بیرینجی یری ایه له دی.
داشاری یورتلاردا دا گۆیچلی یاغدایا گلن قورامامیز ۲۰۰۴-نجی ییلدا ابو (آسیا یوواش عوممان یایلیم بیله له شیگی) بیلن آسیاویژن شرطناماسینا قۇل چکیشدی.
۲۰۰۸.۱۱.۰۱ تاریحیندا تۆرکیأنینگ ایلکینجی و یکه تأک چاغالار کانالی بۇلان ت. ر. ت چۇجوق یایلیما باشلان بۇلسا، ۲۰۰۹-نجی ییلینگ باشیندا تاپاووتلی دیللرده و لهجه لرده یایلیم بریأن کانال بۇلان ت. ر. ت ۶ گۆرتچه آچیلیار. کانالینگ آدی ۲۰۱۵-نجی ییلدا ت. ر. ت کۆردی حؤکمۆنده اؤزگردیلدی.
۲۰۰۸.۱۱.۲۰-نجی آچیلان www.trtworld.com ۳۱ دیلده یایلیمی بیلن تأزه مدیا حیذمات گینگیشلیندأکی حابار بریش سریشده لری نینگ آراسیندا دۆنیأ بۇیونچا ۵-نجی اۇرونی ایه له دی. شو گۆنکی گۆنده یایلیم بریلیأن بؤلگه و بۆتین دۆیأ بیلن باغلی مؤهۆم واقالار هۆنأرمنلرینگ قاراییشلاری بیلن بیرلیکده گینگ گریملی، بی تاراپ و دۇغری ماضمون بیلن ۴۱ دیلده دۆنیأنینگ اۆنسۆنه یتیریلیأر.
بالکان دان اۇرتا آسیا، یاقین گۆن دۇغاردان قفقازا ۲۷ یورتدا و ۱۳ اؤزباشداق بؤلگه ده ۲۵۰ میلیونا قۇلای ایلاتلی بؤلگه اۆچین حاصلانیپ دؤرهدیلن ت. ر. ت آواز ۲۱.۰۳.۲۰۰۹ تاریحیندا یایلیما باشلاپ تۆرک، آذربایجان، قازاق، قیرغیز، اؤزبک و تۆرکمن دیللریندأکی گپله شیکلری بیلن دگیشلی بؤلگه دأکی یورتلارا اۇرون بریلیأن عمومی کانالا اؤورۆلدی.
ت. ر. ت تۆرک ۰۸.۰۵.۲۰۰۹-نجی ییلدا حالقارا درجه سینده تۆرکچه حابار و. مدنیت کانالی حؤکمۆنده یایلیما باشلان بۇلسا، شۇل ییل سیناغ یایلیملارینا باشلان ت. ر. ت آنادولی بۇلسا ت. ر. ت بیلن یرلی و بؤلگه له یین یایلیملار بیله له شیگی نینگ بیله لیکده یایلیم برجک کانالی حؤکمۆنده ایشله دیلدی. ت. ر. ت آناتولی ۲۰۱۲-نجی ییلینگ اۇرازا آییندا ۲۴ ساغادینگ دۇوامیندا اۆزنۆکسیز یایلیم بریأن ت. ر. ت دیانت کانالینا اؤورۆلدی. ۲۰۰۹-نجی ییلینگ ۱۶-نجی نۇیابریندا یایلیما باشلان ت. ر. ا موزیک، اساسان تۆرک آیدیم سازلاری بیلن بیرلیکده گچمیشدن بیزینگ گۆنلریمیزه یرلی و داشاری یورت آیدیم سازلی گپله شیکلری بیلن تۆرکیأنینگ و دۆنیأنینگ آیدیم سازلارینی ت. ر. ت تاپاوودی بیلن تۇماشاچیلارا هؤدۆرله یأر.
"شایاتلیغا طایارمی؟" شیغاری بیلن ۲۰۰۹-نجی ییلینگ ۱۷-نجی اکتبریندا یایلیملارینا باشلان ت. ر. ت مستند کانالی تۆرکیأنی انگلیسچه، آلمانچا، روس و تۆرک دیللرینده بۆتین دۆنیأ تانیشدیریار.
شیله ده ۲۰۰۹-نجی ییلدا رادیو ۶، ت. ر. ت نغمه، ت. ر. ت آنکارا کنت رادیوسی، ت. ر. ت تۆرکۆ بیلن ت. ر. ت اوروپا اف ام رادیولاری یایلیما باشلایار.
ت. ر. ت اوروپانینگ و دۆنیأنینگ بللی حابارلار یایلیمی یورونیوز بیلن حیذماتداشلیق شرطناماسینی باغلاشیپ، یورونیوزینگ اساسی حیذماتلاریندان بیرینه اؤورۆلدی و یورونیوز حابارلار کانالی ۲۰۱۰-نجی ییلینگ یانواریندا تۆرکچه یایلیملارینا باشلادی.
۲۰۱۰-نجی ییلینگ ییلینگ ۳۱-نجی مارتیندا ت. ر. ت حابار کانالی یایلیما باشلان بۇلسا، عاراپ دیلینده یایلیما بریلیأن ت. ر. ت الترکیه کانالی عاراپ یورتلاریندا تۇماشا ادیلیأن اساسی یایلیم بۇلماق ماقصادی بیلن ۲۰۱۰-نجی ییلینگ ۴-نجی آپریلیندا یایلیما باشلادی.
یایلیمینگ حیلینده یتیلن اینگ یۇقاری چأک بۇلان اچ دی یایلیم بریأن ت. ر. ت HD کانالی اساسان اسپورت گپله شیکلرینی، مستند فیلملری و چپر فیلملری افیره قۇیبریأر.
۲۰۱۰-نجی ییلینگ آگوست آییندا یایلیما باشلان ت. ر. ت اسپورت کانالی میللی و حالقارا أهلی اسپورت بأسله شیکلرینی هم ده چأره لرینی گؤنی افیردن یا دا یازغیدان حالق کؤپچۆلیگی نینگ اۆنسۆنه یتیریأر، یایلیم اسپورتینگ أهلی گؤرنۆشلرینده اولی أهمیت بریأر.
۲۰۱۱-نجی ییلینگ یانوار آییندا یایلیما باشلان ت. ر. ت اۇقول بۇلسا دۆرلی یاش تۇپارلاری اۆچین حاصلانان مدنی تربیه چیلیک أهنگلی گپله شیکلری تۇماشاچیلارینگ اۆنسۆنه یتیریأر.
ت. ر. ت ۱۴ تلویزیون کانالی، ۵ سانی میللی، ۵ سانی بؤلگه له یین، ۳ سانی حالقارا و ۳ سانی یرلی رادیوسی، trt.net.tr و ۴۱ دیلده طایارلانیان trtvotworld.com آدلی وب صاحیپالاری، تله تکست یایلیمی، تله ویزیون، ت. ر. ت چۇجوق، رادیو ویزیون آدلی ژرناللاری بیلن تۆرکیأ و بۆتین دۆنیأ یایلیم بریأر.


text:
باغچاباخین خاطرهسینه
ایلک اوشاق باغچاسی و ایلک کارلار مکتبینین بانیسی
25 اوکتیابر بؤیوک آذربایجان معلمی، ضیالیسی، ایلک اوشاق باغچاسی و ایلک کارلار مکتبینین بانیسی، عینی زاماندا ایراندا اوشاق کیتابلارینین ایلک مؤلفی و نشری ایله مشغول اولان جاببار باغچابانین وفاتینین ایلدؤنومودور ...
میرزه جاببار عسگرزاده 1875-جی ایل مایین 10-دا بو گونکی ائرمنیستانین پایتاختی یئرئواندا آنادان اولوب. آتاسی تبریزلی عسگر بننا ایروانا موهاجیرت ائتمیش. ایرواندا مئماریق و شیرنیاتچیلیق پئشهسیله مشغول اولموشور. باغچابان کؤهنه اصوللا مسجیدلرده تحصیل آلمیش،15 یاشیندا اولارکن اقتصادی چتینلیکلر اوزوندن مکتبدن چیخماق و آتاسینین پئشهسینه اوز توتماق مجبوریتینده قالمیشدیر. او، گنج یاشلاریندا اولاردن ائوده گیزلی شکیلده قیزلارا درس اؤیردیردی و قافقاز قزئتلرینین موخبیرلریندن بیری اولاراق موللانسرددینین یوموریستیک قزئتینین ساتیریک یازیچی و شاعرلریندن بیری ایدی…


text:
مسلم ین کوفه یه گونده ریلمه سی
امام حسین علیه السلام (رکن) ایله (مقام) ین آراسیندا ایکی رکعت ناماز قیلاندان صونرا ، اللهتان بو اولای ین خیرلی اولماسینی دیله دی.داها صونرا عمی سی اوغلو مسلم ایله ، کوفلیلرین مکتوبلارینا قارشی ، بیر مکتوب گونده ردی.
مسلم بن عقیل امامدان مکتوبو آلیر- آلماز کوفه یه اولاشتی.کوفلیلر امامین جاواب گونده رمه سینه سئویندیلر.مسلم مختارین ائوینه قوندو، اورادا امامین یولداشلارینین گوزلری ، سئوینج یاشیلا دولو بیر حالدا بیعت ایتدیلر.
بیعت ایده نلرین صاییسی روایتلره گوره اون سککیز بینه اولاشتی.
امامین مکه ده خطبه سی
الحمدولله و ماشاالله ولاقوه الا بالله و صلی الله علی رسوله محمد و آله.
بویونباق قیزلارین بوینونا اویدوغو گیبی ، ئولوم ده اینسان اوغلونا اویار ، یعقوبون یوسفو گورمه غه اومید ایتدیغی گیبی ، من ده بالالاریمی گورمه غه اومید ایدیریم.منیم ئولدوروله جه غیم یئر بللیدیر.کربلا اراسیندا بیر یئردن باشقاسینا واراجاغیم.اللهین قضا و قدر قلمیله یازیلمیش اولان بویله بیر گونده ن قورتولماغ یوقتور.
اللهین رضاسی ، بیز اهل بیتین رضاسیدیر ، وئردیغی بلالره قارشی صبر ایده ریغ ، او گرچه ک صبر ایده نلرین اجرینی ویره جه غدیربیزلره ، هرکیم بیزیم یولوموزدا قوربان اولماقا حاضیرسا ، شهادته و آللاها قووشماقا گونلو اسیرسه ، بیزیمله گلسین.
ارتیق اللهین یاردیمیلا بو صباح کوفه یه دوغرو گیده جه غیم.


text:
مرکزی فدرال آمریکا جومهوریتی
مرکزی فدرال آمریکا جومهوریتی (اینگیلیسجه: Federal Republic of Central America، فارسجا: جمهوری فدرال آمریکای مرکزی ، عربجه: جمهورية أمريكا الوسطى الفيدرالية ، فرانسهجه: République fédérale d'Amérique centrale ، آلمانجا: Zentralamerikanische Konföderation ، ایتالیاجا: Repubblica Federale del Centro America ، روسجا: CoeдиHëHHыe пpoBиHции ЦeHTpaлbHoй AMepиkи) قوزئی آمریکادا بیر اسکی دؤولت. مرکزی فدرال آمریکا جومهوریتی 1823 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1839 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
روسیه - لهیستان ساواشی (۱۶۵۴ - ۱۶۶۷) (اینگیلیسجه: Russo-Polish War (1654–1667)) لهیستان-لیتوانی بیرلیگی و تزار روسیهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.اوروپا و لهیستان-لیتوانی بیرلیگی یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو روسیه غلبهسیله بیتمیشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Russo-Polish War (1654–1667)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده روسیه - لهیستان ساواشی (۱۶۵۴ - ۱۶۶۷) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا


text:
باللی بایاتی لار – نصیر پایگذار
مهدی اوغلو، نصیر پایگذار کی شعرده «نصیر» تخلص ائدیر 1311 نجی ایلده تبریز شهرینده آنادان اولدو، او دیپلم آلاندان سونرا نئچه ایل مرند شهرینده معلم لیک ائتدی. 1339 نجی ایلده تبریزه گلیپ مدرسه لرده ورزش معلمی اولدو، گئجه لر ادبیات دانشکده سینده طلبه لیک ائدیب فرانسه نین دیل و ادبیات رشته سینده لیسانس آلدی.
نصیر بو ساحه ده مختلف سمت لره سئچیلیب چوخ زامان شرقی آذربایجانین ژیمناستیک هیئتی نین رئیسی اولوب و 12 ایل بو ایشده تلاش دان دالی دورمامیشدی و بیر مدت ده ایرانین ژیمناستیک فدراسیونون نایب رئیسی اولموشدور. او نئچه دفعه لر خاریجه مملکتلرینه سفر ائدیب جشن لرده و سمینارلاردا اشتراک ائتمیشدیر.
نصیر، 1361 نجی ایلده تقاعد (بازنشسته لیک) مقامینا چاتدی، او ایندی تبریزین اسلامی آزاد دانیشگاهیندا ورزش درسی دئییر. قیرخ بئش ایل بوندان اول شعر یازماغا رغبت گؤستریب، چوخلو جناس شعرلری تورکجه و فارسجا دیلینده قوشوب کی اولدوقجا جالب و استادانهدیر. تورکو دیلینده سؤیلهدیگی شعرلر، اوست اوسته آذربایجان هاوالاریندا اولوب، بیانی ساده، دیلی آچیق، مفکورهسی اجتماعیدیر. بو یازیچیدان «تارینین ائللری و اشک شمع» و «جلوه های جناس در شعر فارسی» کیتابلاری چاپ اولونوب و «ایپک خیاللاری» کیتابی دا چاپا حاضیرلشیر…
توضیحات:
- نام کتاب: باللی بایاتی لار
- شاعر : نصیر پایگذار
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 86
- حجم : 5 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:


text:
قطیف
قطیفشهری (عربجه:مدینة القطیف) عربیستاندا بیر شهردی.احساءاوستانیندا و دوغو طرفده فارس کؤرفئزینه یاپیشیق.خورما آغاجلاری چوخدو و خورمالاری دۆنیادا آدلیمدی.نفت لوله سی بو شهریدن گئچیب و سوریه و اوردون یئرینه گئدیر.
ائللریدَییشدیر
عربلرین اسکی تاریخدن چوخ یاشاکلی یئرلریندندی و چوخلو ائللر احساء یئرینه کؤچوب و قطیف شهرینده قالیب.
- قضاعة
- الأزد
- إیاد
- عبد القیس
- تمیم
- بکر بن وائل
- تغلب بن وائل
- بنو شیبان
- بنو سلیم
- بنو خالد
یاشامدَییشدیر
98.278 باش یاشامی 2004جی ایلده اولوردو.چوخلو شیعه لر بو شهریده یاشیر.شیعه لرین عربیستاندا لاب آدلیم مرکزی و باشکندی اولور.احساء یئری شیعه لر اؤلکه سیدی.
احساء شهرلریدَییشدیر
قطیف
قایناقدَییشدیر
[۱] فارسیجا ویکی پدیا نوامبر 2016


text:
خوکند خانلیغی
خۇقند خانلیغی، ۱۲جی و ۱۳جو عصیرده فرغانه و چێخی اوْرتا آسیادا یئرلشن خانلیق. جانیلرین ضعیفلشمهسی ایله، اؤزبک سوْیلو مینگ اۇیماغین خانلاری فرغانهده حؤکومته چاتدیلار. قالموقلار و جانیلرین ضعیفلشمهسی، مینگ اۇیماغینا یاخشی فۆرصت اوْلدو. بئلهجه ۱۲جی عصیرده، باتی، چێخی و جنوبدان ساری اؤز اراضیلرینی آرتیردیلار. خۇکند شهری بۇ خانلیغین باشکندی ایمیش.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Chahryar Adle, Irfan Habib (2003), History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast , p.81
- ↑ خانات خوقند، اسلامیکا


text:
تورکیه نینگ صادرات میزانی 51,9 فایز گه آشیب کیتدی
اوشبو مطلب نی تورکیه احصائیه اداره سی بیلدیردی
اوتگن ییل نینگ خوددی شوو دوری بیلن سالشتیریلگنده جاری ییل نینگ آگست آییده تورکیه نینگ صادرات میزانی 51,9 فایز گه آشیب کیتدی.
شونده ی قیلیب صادرات میزانی 18 میلیارد 916 میلیون دالر گه کوتریلیب کیتدی.
تورکیه احصائیه اداره سی و تجارت وزیرلیگی نینگ همکارلیگی بیلن تیارلنگن آگست آیی صادراتی بوییچه معلومات ترقه تیلدی.
اوشبو معلوماتگه کوره, اوتگن ییل نینگ خوددی شوو دوری بیلن سالیشتیریلگنده میلادی 2021- ییل آگست آییده صادرات میزانی 51,9 فایز گه آشیب 18 میلیارد 916 میلیون دالر گه کوتریلیب کیتدی.
آگست آییده اینگ کوپ صادرات آلمان گه قیلیندی. آلمان (1 میلیارد 575 میلیون دالر) آرتیدن ایسه, امریکا قوشمه ایالتلری (1 میلیارد 313 میلیون دالر), انگلستان (1 میلیارد 194 میلیون دالر), عراق (939 میلیون دالر) و اسپانیا (839 میلیون دالر) اورین ایگلله دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
سونگگی 9 آیده تورکیه نینگ قوریتیلگن اوریک صادراتی 255 میلیون دالردن آشدی
بو اوتگن ییل نینگ خوددی شوو دوری بیلن سالیشتیریلگنده تورکیه نینگ قوریتیلگن اوریک صادراتی نینگ 50 میلیون دالر آرتگن لیگی نی کورستماقده
لبنانده حربی لر بیلن بیر بانک مشتری لری اورته سیده توقنه شوو یوز بیردی
لبنان ده اقتصادی بحران نینگ باشله گن کوندن بیری اوشبو اولکه نینگ پولی تقریباً 90 فایز مقیاسیده ارزشی نی قولدن بیریب قویدی
افغانستان اقتصادی نینگ قولش عرفه سیده ایکن لیگی بیلدیریلدی
اوشبو مطلب نی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی دنیا آذیق - اوقوات پروگرامی افغانستان نماینده سی بیلدیردی


text:
ایستانبول صبیحا گؤکچئن هاوا لیمانیندا 7 علاوه خط آچیلیر
ایستانبول صبیحا گؤکچئن اولوسلار آراسی هاوا لیمانیندا (İSG) بو یای آچیلاجاق 7 خط ایله خاریجی اوچوش سایسی 128-ا چیخاجاق.
ایستانبول صبیحا گؤکچئن اولوسلار آراسی هاوا لیمانیندا (İSG) بو یای آچیلاجاق 7 خط ایله خاریجی اوچوش سایسی 128-ا چیخاجاق.
ایستانبول صبیحا گؤکچئن اولوسلار آراسی هاوا لیمانیندا-دن وئریلن معلوماتا گؤره، بو یای مؤوسومو اوچوش شبکهسینه 7 اوچوش خطی ده علاوه ائدیلیر.
پئگاسوس هاوا یوللاری ایله 28 میدان سعودیه عربیستانینین پایتاختی ریاض-ا هفتهنین هر گونو قارشیلیقلی، 29 ژوئن دن هوللاندیانین ایندهون شهرینه هفتهده اوچ، 1 ژوئیه دن اینگیلترهنین منچستر شهرینه هفتهده بئش و ایتالیانین ونیز شهرینه هفتهده دؤرد، 8 ژوئیه دن ایسه مراکش-ین کازابلانجا شهرینه هفتهده دؤرد دفعه اوچوش اولاجاق.
بو آرادا، عمان-ین قاباقجیل و آز خرجلی هاوا یولو شیرکتی سلام آیر هفتهده 2 دفعه عمان، مراکش-ین کراللیق هاوا یوللاری ایسه کازابلانجا شهرینه هفتهنین هر گونو اوچماغا باشلایاجاق. بئلهجه، صبیحا گؤکچئن هاوا لیمانیندان یئنی علاوه اولونان خاریجی خط لرله بیرلیکده اوچولان خاریج شهر سایی 128-ا چاتاجاق. بونونلا صبیحا گؤکچئن هاوا لیمانیندان اوچان خاریجی هاوا یولو شیرکتینین ده سایی 49-آ یوکسلمیش اولور.
بوتون بونلار ایستانبول صبیحا گؤکچئن اولوسلار آراسی هاوا لیمانیندا 2019-جو ایلین ایلک 4 آییندا خاریجی خط یولجو ساییندا دا آرتیم میدانا گتیریب. بئله کی، کئچن ایلین ایلک 4 آیینا نیسبتن یولجو سایی 20 فایز آرتاراق 4 میلیون 160 مین اولوب.
صبیحا گؤکچئن هاوا لیمانیندا ایلک 4 آیدا خاریجی ختتلرده کئچن ایلین عینی دؤوروله موقاییسهده طیاره قالخیش و ائنیش سایی دا 24 فایز آرتاراق 28 مین 989-او کئچیب.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه عراق-ین دیاله ویلایتیندهکی هوجومو قیناییب
تورکیه عراق-ین دیاله ویلایتیندهکی کندلردن بیرینه ترور تشکیلاتی داعش طرفیندن ائدیلن هوجومو قیناییب.
اردوغان: منیم کیتابیمدا گئری آددیم آتماق یوخدور
آذربایجانین اسرائیل ایله تیجاری امکداشلیغینا ایراندان گلن تپکیلری دیرلهندیرهن اردوغان، ایرانین عقل سلیم ایله حرکت ائتمهسینی آرزو ائتدیکلرینی وورغولادی
تورک عسگرینین لبنانداکی وظیفه سۆرهسی اوزادیلدی
تورک عسگرینین وظیفه سۆرهسینی ۱ ایل اوزادان قانون لایحهسی تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینده تصویب ائدیلدی