text:
پاکستان چیگره پولیسی ناتو فعالیتنی تنقید له دی
پاکستان یوقارم مرتبه لی امینتی ملازمی ناتو کوچلریدن افغانستان و پاکستان اورته سیده کی چیگره نی نظارت قیلیش اوچون اونینگ تعبیریچه فقط پاکستان تمانیدن برچه مسئولیتنی قبول قیلیب الیش نی کوتیش اورنیگه اوزلری کوپراق سعی حرکت قیلیشلرینی طلب ایتگن.
پاکستان یریم-حربی پلیس کوچلری نینگ باشلیغی جنرال طارق خان ، بی بی سی بیلن صحبتده ، امریکا و بریتانیا تمانیدن ، حقانی ترماغی دیک عصیانچی گرو هلر نینگ مرکزی بولمیش شمالی وزیرستان قبیله لر حدودیده ، کوپراق فعالیت الیب باریلیشی بوییچه بوله یاتکن باسیم لر حقیده سوز یوروتگن.
حاضر ده پاکستان افغانستان لیک طالبان نینگ اینگ کوچلی گروهی دیب تانیلگن حقانی ترماغی نینگ مرکزیگه ایلنگن شمالی وزیرستان حدودلریده کوپراق فعالیت الیب باریشی اوچون باسیم لر استیده قالماقده .
شمالی وزیرستان بیر معما دیب ائیتکن بی بی سی بیلن صحبتیده جنرال طارق خان. اونینگ ائیتیشیچه پاکستان اوز یولیده و اوز وقتیده بو معما نی ایچه دی .
عینی دمده او نینگ ایئیتشیچه اگر بو ترماقلر ، افغانستان و ناتو کوچلری اوچون بونچ هلیک معما یرته یاتکن بولسه ، نیدن ناتو کوچلری ، او ننیگ تعبیریچه ، قندهار کبی حدود لرد اطرافیده ایله نیب توریش اورنیگه ، نیدن چیگره نی یخشیراق نظارت قیلمیدیلر .
جنرال طارق خان ،افغانستان ده 40 اولکه نینگ کوچلری بارلیگیگه اشاره ایتیب چیگره نینگ بو یوقا یده فقط بیر مملکت یعنی پاکستان بولیشی تیاکید له دی . اونگه کوره ، شونگه قره مسدن پاکستان اولردن (ناتو و افغان کوچلریدن کوره ) تورت برابر کوپراق نظارت پست لریگه ایگه و ایککی برابر تلفات نی قبول قیلماقده .
"آدم لر فقط ایتشدن کوره عمل قیلیشگه کیریش لری لازم . باشقه لر هم اوز مسئولیتلرینی الیب اینگ ازیده چیگره لریگه قره گنده بیز هم کوپراق عمل قیله میز " دیب ایئتکن جنرال طارق
بی بی سی مخبری لیز دوسیت اساسی معما شمالی وزیرستان نینگ ایچکریسیده ، چونکه بو بولگه قوراللی گروه لر نینگ مرکزی صفتیده کرویله دی دیب ایئتگنیمده ، جنرال طارق بولسه ، دولتدن تشقری بیر گروه نینگ پاکستان حدودیدن توریب اوروش آچیشی قبول قیلینمس لیگینی تأکید له گن.
جنرال طارق خان نینگ اوشبو سوزلری ، پاکستان جمهور رئیسی آصف علی زرداری نینگ ،ناتو کوچلری نی تنقید لب ، اولر افغانستان ده کی اوروشنی بای بیرماقده لر دیب ایئتگنیدن کیین ینگره ماقده .


c: text/html

text:
سیلاو قلابلیگی نینگ آلدینی آلیش ممکن می؟
هم جمهور رئیس لیک و هم ولایت شورالری انتخاباتلرگه سناقلی کونلر قالماقده. سیلاو لر
یتی قلابکارلیکلرنینگ یوز بیریشی احتمالی هم کوزه توچی لرنی و هم عادی اهالینی خواطرگه سالگن.
سیلاو کمیسیونی بوله جک سیلاوده قلالبلیکلرگه یول قویمسلیگینی تاکیدلب کیله یاتر. اولرگه کوره، سیلاو کوزه توچی لر بولمه گن و امنیت تامین لنمه گن حوزه لرده آواز بیریش مرکزلری آچیلمیدی. لیکن ، ایرم تشکیلاتلر سیلاو ترغیباتی جریانیده قانونلر آیاق آستی بوله یاتگنینی ایتیشه دی .
شوباعث بیز هفته لیک" سوز سیزگه" برنامه میزنی سیلاو لر
پیتیده قلابکارلیکلرنی قندی قیلیب برطرف ایتیش ممکنلیگی موضوع سیگه قره تیلگن.
برنامه لرنی تینگلش اوچون پلیرنی باسینگ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
شو هفته 7 آی کیچیکیشی آرتیدن افغانستان مستقل سیلاو کمیسیونی ولایت کینگلشلریگه سیلاو لرنینگ یکونی نتیجه لرینی اعلان قیلدی.اونگه موافق شو ییل اپریل آیده بولیب اوتگن سیلاو لرده اوزلرینی نامزد ایتگن 2700 کیشی دن 458 ته سی ولایت کینگش اعضالری صفتیده غلبه قازانگن. اولر آره سیده 97 کیشی سینی عیاللر تشکیل بیره دی .
ولایت کینگشلری مرکزی حکومت نینگ محل ده کی وکیللری حساب له نیب اما پارلمان وکیللری کبی اجرایی وکالت گه ایگه ایمس. اولرنینگ وظیفه سی محلی حکومتی اداره لرینی نظارت قیلیب اولرگه مصلحت بیریش دیر.
سیز اوز ولایتینگیز کینگش لری نینگ ینگی عضولریدن نمه لرنی کوتماقده سیز؟ شو پیتگچه ولایتینگیز ده عمل قیلیب کیلگن کینگش عضولری نینگ فعالیت لریدن قنچه لیک قانیقیش حاصل قیلگن سیز؟ سیزدی نظریزده ولایت کینگش فعالیتلرینی قندی قیلیب ثمرلی قیلیش ممکن؟ قندی قیلسه اولرنینگ فعالیت لریدن محلی ده کی اهالیگه نفع بوله دی .
بو هفته گی سوز سیزگه رکنی عینی شو موضوع گه بغیشلنگن.


text:
آدلیم یازیچیدان ایپاوجلاری
حاضیرلایان:حسین واحدی
نوبئل اؤدوللو آمئریكا یازیچیسی ویلیام فاولكنئر-دن گنج یازارلارا ایپاوجلار [مصلحتلر]
1. من اولماسایدیم سا ...
“من اولماسایدیم سا، منیم یازدیقلاریمی بیر باشقاسی یازاجاقدی. عینی شئیی هئمینگوای، دوستویئوسكی، بیزیم هامیمیز حاقیندا سؤیلمك اولار. بونا اؤرنك كیمی، شئكسپییئر-ین پییئسلرینین [نمایشنامهلرینین] یازارینا 3 آدای وار. اساس اولان - “هاملئت” و “یای گئجهسینین یوخوسو”دور، اونلاری كیمین یازماسی یوخ”.
2. ائتكیلنمك پیس زاد دئییل…
“داها اؤنجه دئدیگیم كیمی، یازیچی كسینلیكله اخلاق-فیلان گؤزلهین بیریسی دئییل. اونا هاردان، نه لازیمدیرسا، گؤتورهجك، اؤزو ده بونو آچیق شكیلده ائدهجك، بوینونا دا آلاجاق، چون اومید ائدیر، اورتایا اورتا بیر چیخیم [محصول] قویوب سونراكی نسیل ده اونون یازدیقلاریندان نسه گؤتورهجك، اؤزو ده بو، یازیچییا خوش گلهجك، او بئله اینانیر ، اونون اؤز دهیرلی كئچمیشدن آلدیقلاریندان دا همین مؤلفلر یالنیز سئوینه بیلر”.
3. یئتهنك، دوزنلیلیك، زحمت…
ایشین 100-ده 99-و یئتهنكدیر [استعداد-دیر]… ایشین 100-ده 99-و دوزنلیلیكدیر [انتظام دیر]… ایشین 100-ده 99-و زحمتدیر. یازیچی هئچ زامان یازدیغیندان راضی قالمامالیدیر. هانسیسا ایشی همیشه داها یاخشی گؤرمك اولار. دایم اؤز ایمكانلاریندان داها بؤیوك هدفلره كؤكلن. یالنیز اؤز معاصرلریندن و سلفلریندن اوستون اولماغا جان آتما. اؤزونو اؤتوب كئچمهیه چالیش.
4. مضمون لا اوسلوب
منجه، اوسلوب داها چوخ درجهده ائله مضموندان گلهرك فورمالاشیر. یازیچی بئینینی اوسلوب [سبك] یاراتماقلا چوخ مشغول ائتمهمهلیدیر. اگر ائدهجكسه، یازدیقلاری اوستو بزك، آلتی تزك اولاجاق. گؤز اوخشایاجاق، قولاغا خوش گلهجك، اما مضمونجا دایاز اولاجاق.
5. یازیچی اوخوجو اولمالیدیر…
اوخوماق، اوخوماق، یئنه ده اوخوماق. الینه نه كئچدی اوخو – حتی زیری-زیبیلی، كلاسیكین پیسینی-یاخشیسینی، اوخو، گؤر، بو ایشین چمی نهدیر. لاپ اودونچونون شاگیردی كیمی، باخ، اؤز اوستاندان اؤیرن. اوخو! اوخویوب جانینا هوپدور! سونرا یاز. یاخشی آلیناجاقسا، بیلهجكسن، خاراب اولاجاقسا، پنجرهدن ویزیلدات گئتسین.
6. قارشیسی آلینماز…
بعضن بئله ائشیدیرم، كیملرسه گیلئیلهنیر، “عائله قورماسایدیم، اوشاقلاریم اولماسایدی، یازیچی اولاردیم” دئییر، یا دا كیملرسه بئله شیكایتلنیر، “فیلان ایشدن جانیمی قورتارا بیلسهیدیم، یازیچی اولاردیم”. من بئله شئیلره اینانمیرام. منجه، سن یازمالیسانسا، یازاجاقسان و بونون قارشیسینی هئچ نه آلا بیلمز.قایناق:خاطیر هلر دوراغی


text:
دونیادا ان چوخ ساتیلان ماشین
بؤیوک بریتانیانین "Park Indigo" شیرکتی دونیادا ان پوپولیار ماشینلارین سیاهیسینی آچیقلاییب.
بؤیوک بریتانیانین "Park Indigo" شیرکتی دونیادا ان سئویلن ماشینلارین سیاهیسینی آچیقلاییب.
بو بارهده شیرکتین سایتیندا درج اولونوب.
"Toyota Hilux" مارکالی ماشین دونیانین 25 اؤلکهسینده ان چوخ ساتیلان ماشیندیر. ایکینجی یئرده "Volkswagen Golf" مارکالی ماشین قرارلاشیب کی، اونا داها چوخ آوروپا اؤلکهلرینده طلبات وار. ایلک اوچلویه داخیل اولان "Toyota Land Sruiser" داها چوخ افریقا و اورتا دوغودا مشهوردور.
قوزیی امریکانین دییشمز لیدئری "Ford F-150" مارکالی ماشیندیر.
تدقیقاتلارا اساساً، روسیادا ان چوخ ساتیلان ماشین عنوانینی "Hyundai Solaris" قازانیب.


text:
رسمیلر: پاکستان، افغانستان گه عصیانچیلرنی کیلتیریش اوچون راکت آته دی
افغانستان خوف سیزلیک اداره سی، پاکستان تمانیدن افغانستان نینگ کنر و نورستان ولایت لریده قره ته راکت اوقی آتیلیشی دن اساسی مقصد، افغانستان توپراغی نی تصرف قیلیش و عصیانچی لرنینگ جایلشتیریش دیب ادعا قیلماقده.
رسمیلرگه کوره، اوتگن بیر یریم آی دن بیری پاکستان تمانیدن یوزلب راکت اوقی افغانستان نینگ چیگره لی منطقه لریده آتیلگن. شو نینگ دیک مردم هم مذکور راکت اوق لری نتیجه سیده هم جانی و هم مالی ضرر کورگن لیک لرینی ایتگن لر.
خوف سیزلیک اداره سیگه کوره، پاکستان بو کبی هجوم لری بیلن، 2014 نچی ییل گه قدر عصیانچی لرنی افغانستان توپراغیده جایلشتیرماقچی.
شو نینگ دیک نورستان نینگ پولیس قوماندانی هم نیچه کون ایلگری، پاکستان نینگ یوز نفریدن کوپراغی شخصی کییم بیلن مذکور ولایت کامدیش تومنیده هجوم قیلگنینی ادعا قیلگن ایدی.
شونده ی بیرحالده پاکستان رسمی لری ایسه، مذکور راکت اوق لرنی عصیانچی لرنینگ اورته دن ایلتیش مقصدیده آتگنی نی ایتیب لیکن مذکور اوق لرنینگ بیر نیچیته سی عمدی بولمه گن حالده افغانستان توپراغی گه توشگنینی معلوم قیلگن.


text:
شیمالی کورئیا لیدری کیم چئن این حربچیلره امر وئرجیی حالدا آمریکانین درحال وورولماسینا حاضر اولماغی تاپشیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، شیمالی کورئیا لیدری کیم چن این اوردونون یوکسک روتبهلی ظابطلری ایله ساکیت اوکیاندا یئرلشن آمریکایا مخصوص گوام آداسینین وورولما پلانلارینی مذاکیره ائدیب.
«بیرلشمیش ایشتاتلار دوزگون قرار قبول ائتمهلیدیر. گؤسترمهلیدیر کی، کورئیا یاریماداسیندا گرگینلیگی آزالتماق و تهلوکهلی بیر حربی توققوشمانین قارشیسینی آلماق ایستییرلر»، - کیم چئن بیلدیریب.
قید ائدک کی، بیر قدر اول آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ شیمالی کورئیا ایله مقایسهده آمریکا اوردوسونون دؤیوشه حاضر اولدوغونو بیلدیرمیشدی.


text:
نیومکزیکو ایالتی بیلیمیوردو
نیومکزیکو ایالتی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: New Mexico State University, (فارسجا:دانشگاه ایالتی نیومکزیکو))آمریکانین لاس کروسس، نیومکزیکو شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۱۲٬۵۸۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. نیومکزیکو ایالتی بیلیمیوردو ۱۸۸۸ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«New Mexico State University»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده نیومکزیکو ایالتی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
«قبهله» ایدمان کلوبو ایله برازیلییالی فوتبول افسانهسی رونالدینیونون آدینی داشییان آکادئمییا آراسیندا مقاویله ایمزالانیب.
«قبهله» کلوبوندان آخار. آذ-آ وئریلن معلوماتا گؤره، مراسیم دوبایدا تشکیل اولونوب.
اولجه «قبهله»نین کومرسییا دیرکتورو مصطفی آزتوپال تقدیماتیندا تدبیر ایشتیراکچیلارینا آذربایجان فوتبولو، او جملهدن اؤلکهمیزدهکی ایدمان حرکاتی حاقیندا معلومات وئریب.
سونرا ۲۰۱۶-جی ایلین اوکتیابریندا باکیدا مئموراندوم ایمضالایان طرفلر بو دفعه ۳ ایللیک آنلاشمانی رسمیلشدیریبلر. موقاویلهیه «قبهله» طرفدن کلوبون ویتسئ-پرئزیدئنتی فاریز نجفوو، «رونالدینهو سوججئر آجادئمی» طرفدن ایسه رونالدینیو ایمضا آتیب.
تدبیرده چیخیش ائدن فاریز نجفوو لاییحهنین اؤلکهمیزده فوتبولون اینکیشافینا و کوتلویلشمهسینه وئرجیی تکاندان بحث ائدیب. لیسئنزییا کاراکتئری داشییان بو موقاویله ایله «قبهله» افسانوی فوتبولچونون آدینی داشییان آکادئمییانین آذربایجانداکی ائکسکلوزیو حقوقلارینا ییلنیب. موقاویلهیه اساساً کلوبوموزون اوزرینه مکتبین فعالیتی اوچون بازا، تسیسلر تقدیم ائتمک، شیرکتین مارکا دیرینی قوروماق وظیفهلری دوشور. «رونالدینهو سوججئر آجادئمی» ایسه ائکسکلوزیو آد حقوقونو وئرهجک و لازیم اولان دستیی گؤسترهجک.
«قبهله» و «رونالدینو سوکئر آکادئمی» آراسیندا م قاویلهنین سئنتیابرین ۱-دن قوهیه مینمهسی نظرده توتولوب. قارشیداکی ۱ ایل عرضینده یئنی آکادئمییانین بازاسینین حاضر وضعیته گتیریلمهسی پلانلاشدیریلیر.


text:
اویان نیوز : ایوانیشویلی، آذربایجانلی یئتکیلیلر ایله انرژی آلانیندا امکداشلیق باشدا اولماق اوزره سرحد پروبلئملری و سیاسی ایلیشکیلری دانیشدی
گورجوستان باشباخانی بیدزینا ایوانیشویلی بروکسلدن سونرا ایکینجی سفرینی آذربایجانا ائتدی.
ایوانیشویلی، آذربایجانلی یئتکیلیلر ایله انرژی آلانیندا امکداشلیق باشدا اولماق اوزره سرحد پروبلئملری و سیاسی ایلیشکیلری دانیشدی. باشباخان بیدزینا ایوانیشویلی قالابالیق بیر هیاتله باکییا گئتدی. ایلک آدرس جمهورباشقانلیغی اولدو. ایوانیشویلی، پرزیدنت ایلهام علییئوله تخمینا بیر ساعتلیق گؤروشمه گئچیردی. ایلک اولاراق انرژی ساحهسیندکی امکداشلیق و بو امکداشلیغین گلیشدیریلمهسی دانیشیلدی. آذربایجان و گورجوستان آراسیندا یاشانان سرحد پروبلئملری ده ماسایا یاتیردیلان باشقا بیر قونو اولدو.
گورجو لیدئرین پرزیدنتلیگیندن سونراکی آدرسی باشباخانلیقدی. بیدزینا ایوانیشویلی بورادا قونومداشی آرتور راسیزاده ایله گؤروشدو. ایکی اؤلکه آراسینداکی ایلیشکیلر و بو ایلیشکیلرین گلیشدیریلمهسی دانیشیلدی. آیریجا ترانسآنادولو پروژهسینین آیرینتیلاری و باکی-تفلیس-قارس دمیر یولو پروژهلری ده گوندمه گلن قونولار اولدو.
ت.ر.ت. ترکی


text:
آمریکا کنگرسینین موذاکیرهسینه روسییا علیهینه کرملین لاییحهسی چیخاریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، یئنی لاییحه تشببوسونو کنگرسمن راجی کریشنامورتی ایرلی سوروب. کرئملین لاییحهسینین آچیقلاماسینین «روسییا موداخیلهسی مینیماللاشدیریلماسی و کشفیات فعالیتینین محدودلاشدیریلماسی حاقیندا قانون» اولدوغو بیلدیریلیب. یئنی سنده اساساً، آمریکا کشفیاتی موسکوانین سئچکییه موداخیلهسی ایله باغلی خصوصی قیمتلندیرمه حاضرلامالی اولدوغونو سؤیلهییب.
کریشنامورتی اؤز فیسبوک صحیفهسینده بو لاییحهنین روسییانین هدفلرینی اؤیرهنمهیه یؤنلدیینی آچقیلاییب:
«بیز معینلشدیرملیگیک کی، روسییا ناتو و شرقی آوروپا دؤولتلرینه کیبرهوجوملار ائدرک هانسی مقصدلره چاتماق ایستییر. موسکوانین آمریکایا هاکئر هوجومونا شوبهه یوخدور. کرملین لاییحهسی داها گنیش میقیالی هدفلری معین ائتمهیه ایمکان وئریر».


text:
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ قادین دوشکونلویو ایله یئنیدن گوندهمه گلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آمریکا کشفیاتینا چالیشان و پاکیستاندا اوزون مدتدیر اسیر ساخلانیلان بیر عائله ایله باغلی بریفینگ کئچیرن قادین ایجلاس زامانی گؤزلنیلمهدن ترامپین «هارالیسان؟» سوالی ایله اوز-اوزه قالیب. قادین نیو یورکدان اولدوغونو بیلدیردیکدن سونرا ترامپ کیفایتلهنمهیهرک «سنین اینسانلارین هارالیدیر» سوالنی وئریب. بو زامان قادین عائلهسینین کورئیادان اولدوغونو بیلدیریب. جاوابی دینلدیکدن سونرا ترامپ اؤز موشاویرینه دؤنهرک، «بو گؤزل کورئیالی خانیم نیه شیمالی کورئیا ایله دانیشیقلار هئیتینده یوخدور؟» سوالینی وئریب.
ترامپین بو داورانیشی آرتیق سوسیال شبکهلرده بؤیوک اعتراضلارا سبب اولوب.


text:
هندوراس دا یر تیتره دی
یر تیتره مه سی نینگ ایز یانیندان سونامی باراسیندا دویدوریش بریلدی
اۇرتا آمریکا یورتلاریندان هندوراس ینگ دمیرقازیغیندا ۷.۶ ریشتر اولولیغیندا یر تیتره مه سی بۇلدی.
یر تیتره مه سی نینگ ایز یانیندان سونامی باراسیندا دویدوریش بریلدی.
آمریکانینگ ژئولوژیک بارلاغلار مرکزی، یر تیتره مه سی نینگ کارائیپ دنگیزینده هندوراس ینگ دمیرقازیغینداقی سانتانیلا آدالاری نینگ گۆن دۇغاریندا یرینگ ۱۰ کیلومتر آستیندا بۇلاندیغینی حابار بردی.
یر تیتره مه سینده ییتگی چکیلیپ چکیلمأندیگی بارادا هنیز ماغلومات بریلمهدی.


text:
وفیه ما عرفت من الاجماع و لزوم الغرر الغیر المندفع بعلم المشتری
[فاضل قطیفینین] بو سؤزونون _ایجماعدان اؤیرندیگین و موشترینین علمی ایله دفع اولونامایان غررین لازیم گلمهسینه اساساً_ ایشكاللی اولدوغونو گؤردون. چونكی شارع غرردن نهی ائدیب. یوخسا بورداكی غرر خودعه و توولاماق معناسینا توتاق. نتیجهده خودعه اولان یئرده_موشترینین جهلی اولان زامان_ موعامیله باطیل اولار. آما غرر جهالت و ریسك معناسیندادیر.
سونرا، بعضی بؤیوكلرین اعتیرافی كیمیلردن ظاهیر اولان كیمی: تسلیمه گوجون اولماسی اؤز اؤزلوگونده شرط دئییل. بلكه آیری بیر شئیین تابعیدیر. اساس مقصد الده ائده بیلمكدیر. (ایستر ساتیجی تحویل وئره بیلسین و ایستر موشتری الده ائتمك گوجونه مالیك اولسون.) بوردان بللی اولور ساتیجینین عكسینه یالنیز موشتری الده ائتمگه گوجو چاتیرسا بئیعین صحیحلیگینه كیفایت ائدر. «اسكافی»، «علامه»، «كاشف الرموز»، «ایكی شهید»، «محقق ثانی» و سید مرتضینین «الانتصار» كیتابینین ظاهیرینده دئدیكلری كیمی: الده ائتمك گوجونه مالیك اولان شخصه قاچاق قولون بئیعینین صحیحلیگی، یالنیز شیعه اعتیقادیندا وار. (بو مسألهیه یالنیز شیعه قاییلدیر.) ائله، صحیح اولاندا بودور چونكی شیعه عالیملرین ایجماعلارینین سؤزلری، غرر و ساییر بارهده ائتدیكلری ایستیدلاللاریندا دقیق اولاندان سونرا، باطیللیگی اوندان باشقاسینا مخصوص ائدیبلر. (الده ائتمك مومكون اولمایان یئرلرده باطیل بیلیبلر.)
هابئله بو سؤزلردن؛ بئیع زامانی هئچ بیرینین الده ائتمگه گوجو چاتمازكن، ایستحقاق زامانی هر بیرینین الده ائتمگینی بیلیرلرسه؛ ایكی فاضل، ایكی شهید، محقق ثانی و ساییره مووافیق اولاراق بو بئیعین صحیحلیگی بللی اولدو. قوشون قاییتماغا آلیشدیغی میثالداكی كیمی.
بلی، علامه «نهایة الاحكام» كیتابیندا صحیح اولمادیغینی احتیمال وئریب چونكی ایندی تسلیمه گوج یوخدور و قوشون قاییتماسینا اعتیبار یوخدور. قوشون عاغلی یوخدور كی قاییتماسینا سبب اولسون. [شئیخ انصاری بونا ایشكال چیخاردیر:] اوندا ایشكال وار: آلیشماقدا عاغیل كیمی سبب اولا بیلر. اونا رغماً بیزیم سؤزوموز آرخایینلیق اولان تقدیردهدیر.
وفیه: ما عرفت من الإجماع، ولزوم الغرر الغیر المندفع بعلمالمشتری، لأن الشارع نهى عن الإقدام علیه، إلا أن یجعل الغرر هنا بمعنى الخدیعة، فیبطل فی موضع تحققه، وهو عند جهل المشتری.
وفیه ما فیه.
ثم إن الظاهر - كما اعترف به بعض الأساطین -: أن القدرة على التسلیم لیست مقصودة بالاشتراط إلا بالتبع، وإنما المقصد الأصلی هو التسلم، ومن هنا لو كان المشتری قادرا دون البائع كفى فی الصحة، كما عن الإسكافی والعلامة وكاشف الرموز والشهیدین والمحقق الثانی .
وعن ظاهر الانتصار: أن صحة بیع الآبق على من یقدر على تسلمه مما انفردت به الإمامیة ، وهو المتجه، لأن ظاهر معاقد الإجماع - بضمیمة التتبع فی كلماتهم وفی استدلالهم بالغرر وغیره - مختص بغیر ذلك.
ومنه یعلم أیضا: أنه لو لم یقدر أحدهما على التحصیل، لكن یوثق بحصوله فی ید أحدهما عند استحقاق المشتری للتسلیم، كما لو اعتاد الطائر العود صح، وفاقا للفاضلین والشهیدین والمحقق الثانی وغیرهم .
نعم، عن نهایة الإحكام: احتمال العدم، بسبب انتفاء القدرة فی الحال على التسلیم، وأن عود الطائر غیر موثوق به، إذ لیس له عقل باعث
وفیه: أن العادة باعثة كالعقل، مع أن الكلام على تقدیر الوثوق.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
جومهوریت
جومهوریت (عئرئب دیلینده :الجمهوریة) بیر حوکومئت نیظامی و سیستمیدیر. بۇ حوکومئت سیستمینده حوکومئت رئیسی خالق یانی میللئت تئرئفیندان سئچیلیر. جومهوریت کئلیمئسی عئرب دیلیندئن یارادیلمیشدیر. کئلیمئنین منعاسی ده بیرلئشمئک، جم اولماق، جمعت اولوشدورماق دیر. جومهوریت کئلیمئسی، عشمانلی تورکجه سینه ائکلئنمیشدیر. اورادان دا دیگئر دیللئره کئچمیشدیر. اینگیلیز و باشقا اوروپا و غرب دیللئرینده لاتین دیلیندئن یارادیلان رئ پوبلیکا سؤزجؤغؤ دئنیلیر. آذربایجان جومهوریتی نین رسمی آدی ایسه آذربایجان رِسپوبلیکاسی دیر. یانی شمالی آذربایجان دا جومهورییت سؤزجؤغؤ یئرینه جومهوریت سؤزجؤغؤ دانیشیلماکتادیر.


text:
تنقلی تیاترسیماسی انیسه وهاب دنیا دن کوزیومدی
افغانستان تیاتر نینگ اولوغ و تنقلی سیما لریدن بیری انیسه وهاب کیچه 18 اپریل کونی کسلیگی سببلی دنیا دن کوزیومدی.
انیسه وهاب نینگ عایله اعضالریدن بیری،او بیر آی بویان سرطان کسل لیگیگه چلینگن و کسلخانه ده یاتگنینی خبر بیره دی .
انیسه وهاب عمرینینگ کوپ قسمینی تیاترگه بخشیله گن عیال لردن بیری ایدی.
انیسه وهاب 1336 ییل افغانستان نینگ کابل شهریده توغیلیب، 7 یاشلیگیدن اوز هنرینی باله لر صحنه کورینیش لری بیلن افغانستان نینگ دولتی رادیو ایشتریشلری آرقلی باشله گنَ.
او 8 یاشلیگیده عاطفه ناملی صحنه نمایشیده ایشلب اوشه ییل نینگ بیرینچی مکافاتیگه سزاوار بولگن.
انیسه وهاب فقط گینه تیاتر ساحه سیده ایش یوروتیب کیلمگن بلکه کوپلب فلم لرده و حتی تلویزیون و رادیو ایشتریش لر آرقه لی نشر بولگن نمایشنامه لرده رول اوینب کیلگن.
انیسه وهاب بیر قنچه سفرلرده بولیب، کوپلب فخری یارلیق لر مدال لر قولگه کیریتگن. اوزبیکستان دولتی تیاتر ساحسیده گی بو عیالگه فوق العاده دیپلوم بیرگن.
انیسه وهاب تاجکستان و پاکستان دولت لریده هم بولیب او ییر لرده هم بیر قنچه نمایشنامه لر کورستیب فخری یارلیق لرگه ایگه بولگن.
انیسه وهاب بیر نیچه ییل آلدین بی بی سی دری خذمتی رادیو ایشتریشلریده بولگن صحبتیده،" مین حتی طالبلردوریده هم اوز ایشمنی توخته تگنیم یوق.بلکی پاکستانده اوزفعالیتلریمنی دوام ایترگنمن.لیکن پاکستانده بولیب فعالیت یورته یاتگنلیگیمدن هیچ کیم آگاه ایمس ایدی ."
او اینگ یخشی تمثیلچی عنوانی ، صداقت مدالی و بیر قنچه فخری یارلیق لرنی افغانستان نینگ فرهنگی و هنری تشکیلات لریدن قولگه کیریتگن عیال لردن بیری دیر.
انیسه وهاب 8 ییل دوامیده بی بی سی نینگ تعلیمی و دم آلیش دستور لریده قتنشگن و آخرگی پیتلر ده افغانستان نینگ رادیو و تلویزیون صحنه نمایشلریده ایشلب کیله یاتگن ایدی.
انیسه وهاب کیچه تونده بیر آیلیک کسل لیکدن سونگ بو دنیانی ترک ایتدی.


text:
بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی (ب ام تی) داغلیق قاراباغدا گرگینلیین آرتماسیندان ناراحاتدیر.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، بونو ب ام تی باش کاریبینین مطبوعات کاتیبی ایستفان دیوژارریک کئچیردیی بریفینگده دئییب.
او، طرفلری ایستهنیلن حربی عملیاتلاردان چکینمهیه، گلهجکده گرگینلیین آزالدیلماسی و زوراکیلیغین قارشیسینین آلینماسی ایستیقامتینده آددیملار آتماغا چاغیریب: «باش کاتیبین ایونون ۲۲-ده وئردیی بیاناتدا دا قید ائدیلدیی کیمی، بیز تهلوکسیزلیکله باغلی وضعیتین پیسلشمهسیندن، او جملهدن تماس خطینده و داغلیق قاراباغ مناقیشهسی زوناسیندا آتشکس رژیمینین پوزولماسیندان ناراحاتیق. بیز، همصدرلرین فضولی رایونونون آلخانلی کندینده دینج اینسانلار داخیل اولماقلا، ایتکیلره سبب اولان زوراکیلیق حالی ایله باغلی بیاناتینی دستکلییریک. تئزلیکله دانیشیقلار ماساسینا قاییتماق حلی اوزادیلان و تهلوکهلی موناقیشهنین یئگانه حل یولودور».


text:
تورکییهلی مشهور موغهننیلر بولند ارسوی و ائمئل سایین آراسیندا اولان ۳۵ ایللیک داوا یئنیدن گوندهمه گلیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، ائمئل سایینین کونسئرتی زامانی دینلییجیسی اونا ایشاره ائدرک، «باخین، اصل دیوا بودور»، - دئییب. موغهننی بونا جاواب اولاراق «دیوانین ساختاسی دا اولور؟» دئییب و داها سونرا سؤزلرینین یوزولماماسینی، ظارافات ائتدیینی بیلدیریب.
بو حاقدا مطبوعاتا آچیقلاما وئرهن بولند ارسوی قارشی طرفی تنقید ائدیب:
«گویا ظارافات ائدیرمیش! ایللر اول منیم حاقیمدا دئدیی سؤزلر ده ظارافات ایدی؟ اؤزونو ناغیل شاهزادهسی حساب ائدیر. حاقیمدا دایانمادان دانیشان، قالماقال یارادان اودور، من دئییلهم».
قئید ائدک کی، ایکی موغهننی آراسینداکی داوا ۳۵ ایل اول ائمئل سایینین «بولند ارسویون قادین پالتارلاری گئیینیب گزمکدن صنعتله مشغول اولماغا واختی قالماییب» سؤزلریندن سونرا باشلامیشدی.


text:
آ (2) 675 - ب (2) 132- ح 218- س 19- ق 317
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
بو نه قدّ و نه قامتدیر کی بنزهر سرو بالایا،
بو نئجه حۆسنِ صورتدیر کی نور احسان ائدهر آیا.
نه خورشید منوّردیر یۆزۆن عالمده، یارب! کیم
مَلکدیر واله و حئیران، بوگۆن حۆسنِ دل ارایا.
قاشیندیر قابَ قَوْسَین گؤر کی اسراری نه مُغلقدیر،
ولی بو سیرری اول بیلدی کی قوربان اولدو اول یایا.
لبین شول لعل احمردیر، دیشین اول دُرّ گؤهردیر،
کی لعلی توپراغا سالدی، بوراخدی دُرّی دریایا.
روخون کیمی مزین دیر گۆل ایله لالهنین رنگی،
یاناغین عکسی دۆشمۆشدۆر مگر کیم وَرد حمرایا.
جهانین توپراغی چۆن کیم عبیر و عنبر اولموشدور،
صبا مشکین ساچین بویون ساچالی داغ و صحرایا.
وصالین ایستهین عاشیق، عجب سئودایا دۆشمۆشدۆر،
جهان و جانی ترک ائیلهر، دۆشهر هر کیم بو سئودایا.
بو گۆن، ای خوبلارین شاهی! امیر دلبران سنسن،
خیالین لشکری وئردی كؤنۆل شهرینی یغمایا.
گؤزۆمدن گرچی پنهاندیر نیگارین صورتی اما،
گؤرۆنن وجهیدیر آنین نظر قیلدیقجا هرجایا.
جمالین وصفینی سؤیلهر نسیمی، ای قمر طلعت!
یئتیردی نۆطقۆنۆ حقدن گۆنش تک یوخسول و بایا.
آ (2) 673 - ب (2) 135- ح 217- س 17- ق 315
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
بنفشه زۆلفۆنۆ سالمئش گۆل اۆسته عنبرین سایه،
كؤنۆل حئیران و زار اولموش، بو ریحانِ سمنسایا.
لطافتدن وئریر عکس لبی لعل بدخشانا
ظرافتدن اورار طعنه، دیشی لؤلؤی لالایا.
پریشان حال اولموشدور كؤنۆل زۆلفۆن سوادیندان،
بو دیوانه نهدن دۆشمۆش بو پیچاپیچ سئودایا؟
خطین ریحان دۆرۆر گؤرکیم گؤیهرمیش کوثر اۆستۆنده،
و یا رحمتدن آیتدیر اوخونموش بدر ایلن آیا.
ازل نقاشی یازار کن، جمالین نقشینه داممیش
قلمدن نقطهی عنبر، بو گۆل برگ دل آرایا.
نه گۆل اولا گۆلۆستاندا کی بنزهر اوش بو روخسارا،
نه سرو اولا کی بوستاندا اولا همتا بو بالایا.
نه شیرین شرحینی آیدیر نسیمی لبلرین، یارب!
کی مست اولدو حلاوتدن بو طوطی شکرخایا.
آ (2) 665 - ب (2) 129 - ت 93 - س 17- ق 313
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
دۆشۆرمۆش عنبرین زۆلفۆن هومایون کؤلگهسین آیا،
تَعالَی الله زهی سۆنبۆل، تَعالَی الله زهی سایه.
نظیرین یازاماز آیروق، ازل نقاشی روخسارین،
کی حۆسنۆن دؤورۆ ختم اولدو ، بو روخسار دل آرایا.
قاشین معراجینا صوفی ایریشمک ایستر، ای حوری!
ولی هر قاصیر ادراکین عُروجو ایرمز اول پایا.
یۆزۆن وَالشَّمْس و یس دیر، قاشینلا کیپریگین طه،
تانیقدیر الَّذی اَسْری، بو معراج و بو اَسْری یا.
روخون اسماء حُسنی دیر، تَعالی شَأْنَهُ گؤرکیم،
نه احسان ائیلهمیش محسن، بو حۆسنِ صورت اسمایا.
ساچئندیر لَیلَة الاَسْرا، قاشین اسرار ما اَوحی،
قانی حقدن ایریشمیش جان، بو ما اَوحی و اَوْحی یا.
وصالین قیمتی دُردۆر، نهایتسیز دنیز عشقین،
بو دُرّون کانین اول بولدو کی غرق اولدو بو دریایا.
روخون رنگی، ساچین بویو، نه زیبا رنگ و بودور کیم،
گۆلۆ گۆلزارا گؤندهردی، بوراخدی مۆشکۆ صحرایا.
گل، ای طوبی! سجود ائیله بو سیمینبر سهی سروه،
کی امر وَ اسْجُدُوا گلدی بو رعنا قدّ بالایا.
پریشان زۆلفۆنۆن حالین نئدهرسن بیلمک، ای عاقیل!
بو سئودا اینجه سئودادیر، دولاشما سن بو سئودایا.
ساچین وصلیندن اول عاشیق، حیات سرمدی بولدو،
کی تسلیم ائیلهدی جانین بو ریحانِِ سمن سایا.
مُعنبر عبهر تۆرکی، ائوین یغمالادی آخیر،
موغول هر خاندا وارئرسا، دۆشهر تاراج و یغمایا.
نهنگ مَجْمَعُ البَحْرین خروج ائتدی مکانیندان،
صدف آغزینداکی دُرّی بوراخدی قعر دریایا.
بوگۆن شول ماه تابانین یۆزۆن گؤر ظاهیر، ای عابید!
کی محروم اولدو اول خاسیر چۆ مغرور اولدو فردایا.
نسیمی چۆن سنی بولدو، دو عالمدن وحید اولدو ،
کسیلدی ما و منلیکدن اولاشدی ذات یکتایا.
آ (2) 644 - ت 92 - ب (3) 126 - س 20- ع 232- ق 303
مفتعلن مفاعلن، مفتعلن مفاعلن.
صورتِ حققه، ای قمر! بدر روخوندور آیینا،
داش اولا کیم کی صورتین، اولمایا عاشیق آیینا.
عشق روخون، طریقیدیر، دار سلامتین یولو،
منزیلینه قاچان ایرهر کیم کی بو یولدا تایینا؟
دۆنیا و مۆلک و مالینا مئیل و محبت ائیلهمه،
چۆن گئدهجکسن، ای مَلیک آخرتین سرایینا.
حور ایله جنت و لیقا گؤرمگه حقدن اؤیله بیل،
کیم کی یۆزۆنده گؤرمهدی حققی بوگۆن معاینه.
وصل روخوندان، ای پری! تا ابد اولدو مُحتَجب،
کیم کی مقید اولمادی زۆلف گره گوشایینا.
فاتحهدیر آنین یۆزۆ، نون و الیفدیر آیتی،
صلّی و سلّما علی صورت جانفزایینا.
زۆلف دوتاسینین غمین سور بو اسیر عشقه کیم،
اولدور اسیر ائدهن منی سلسلهی دوتایینا.
باشینا کیم کی دۆشمهدی کؤلگهسی عنبرین ساچین،
دؤولته صادق اولمادی، اوغرامادی هومایینا.
عشقینه کیم کی قیلمادی باشینی، جانینی فدا،
دردینه چاره بولمادی، اوغرامادی دوایینا.
وئرمیشم اول قارا ساچین قول و قرارینا كؤنۆل،
گر چی اینانمازام آنین عهدینه و وفایینا.
حۆسنِ روخون زکاتینی آیا گر ائیلهسم عطا،
مهر مُنیر طلعتین نورونا یانا یایینا.
حۆسنۆله خالیق بشر، ختم ملاحت ائیلهدی،
دؤولت آنین کیم اوغرادی ختمهسینین دوعایینا.
جان وئریجی لبیندهدیر شربتی، خسته کؤنلۆمۆن،
کیمدیر ایرشدیرهن آنی شربتینین شفایینا.
لعل لبین حدیثینی اینجیه نیسبت ائیلهین،
گؤر نه جفالار ائیلهدی گؤوهر جانفزایینا.
عشقینه وئرمهسین كؤنۆل شول صنمین، نسیمی تک،
کیم کی تحمّل ائیلهمز جؤورۆنه و جفایینا.
آ 640 - ب (2) 152 - ت 89 - ح 232 - س 6- ع 236- ق 301
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن.
باشینی توپ ائیله گیل، گیر وحدتین میدانینا،
ای كؤنۆل! مۆشتاق ایسن گر زۆلفۆنۆن چوگانینا.
عاشیقین قانیله اوینار دلبرین سیمین الی،
ای یالانچی عاشیق، ابسم! گیرمه عاشیق قانینا.
چکمهین عشقین بلاسین، گؤرمهین هجرین غمین،
دردی درمانسیزدیر آنین، چاره یوخ درمانینا.
جانینی قوربان ائدهندیر یار ایچۆن گئرچک شهید،
صد هزاران رحمت اولسون، شول شهیدین جانینا.
زۆلفۆنۆن سیررین نه بیلسین زاهید، آنی سور منا.
گر اسیر اولماق دیلهرسن زۆلف جان افشانینا.
گل نیقابین طرفینی گۆلگۆن یاناغیندان گؤتۆر،
تا گۆلۆستان گۆلمهسین آیروق گۆل خندانینا.
خوبلارین باغیندا چوخدور فیتنهلی نرگیس، ولی،
فیتنهلیک ختم اولدو آنین نرگیس فتّانینا.
لعل و مرجاندیر دوداغین، لؤلؤی تردیر دیشین،
آفرین شول بحر کانین لؤلؤی مرجانینا.
کیپریگین ناوک اوخودور، قاشلارین چاچی کمان،
اوغراماز عاشیقدن اؤزگه شول اوخون پیکانینا.
ای نسیمی! گر سؤزۆن معناسی بی پایان دگیل،
نئچۆن ایرمز کیمسهنین فیکری آنین پایانینا.
ب (2) 142 - ت 88 - آ (2) 555 - ح 28 - س 3- ق 308
مفتعلن مفاعلن، مفتعلن مفاعلن.
نور تجلّی شعلهسی دۆشدۆ ازلده آلینا،
گؤزلریمین بو رنگ ایله یاشی بویاندی آلینا.
معجزهی محمّدی گؤزلری سئحر ائدهر آنین،
رحمت حق بو جادونون امّتینه و آلینا.
جهد ائدهرم کی آلینا کؤنلۆمۆ وئرمیهم، ولی،
هم بیلیرهم کی، عاقبت آلینا کؤنلۆم آلینا.
کیمسه اگرچی ایستهمز دوشمگی فیتنهیه، ولی،
شۆکر ائدیرهم کی دۆشمۆشم آلا گؤزۆنۆن آلینا.
دۆشدۆ نسیمینین باشی، زۆلفۆ کیمی آیاغینا،
دۆشهلی جان گؤزۆ آنین بدر معمم آلینا.
آ (2) 638 - ب (2) 137 - ت 88 - ح 211 - ق 299
مفتعلن مفاعل، مفتعلن مفاعلن.
دۆشدۆ یئنه دلی كؤنۆل گؤزلرینین خیالینا،
کیم نه بیلیر بو کؤنلۆمۆن فیکری نهدیر، خیالی نه؟
آل ایله آلا گؤزلرین آلدادی آلدی کؤنلۆمۆ،
آلینی گؤر نه آل ائدیر، کیمسه ایریشمز آلینا!
قیمتینی دوداغینین دگمه خسیسه سورما کیم،
من بیلیرهم کی جان ایله سوسامیشام زۆلالینا.
گؤزلرینه اسیر اولان، حالینی کؤنلۆمۆن بیلیر،
کیم کی بو حالا دۆشمهدی، قوی وارا کندی حالینا.
سیررینی شول قارا بنین یاناغی شرح ائدهر، ولی،
جان نولا گر فدا اولا یاناغینا و خالینا.
دادلی سؤزۆندن اوتانیر، آب حیات محو اولور،
گۆل به شَکَر نه نسنهدیر، کیم ایریشه مقالینا.
حۆسنِ جمال و صورتین، مجلیسی بَرکمال ایریر،
شرح و بیان و وصف ایله عقل ایرهمز کمالینا.
یۆزۆن، قاشینی گؤرهن، قارشی به قارشی، یۆز به یۆز،
سانما کی باخا او كؤنۆل بدرینه و هیلالینا.
آی ایله گۆن سجود ائدهر صورتینی گؤرۆجهییز،
بو نه جمال و حۆسن اولور؟ صلّی علی جمالینا.
بولدو نسیمی چۆن سنی، کئچدی هامیدان، ای صنم!
قویدو حریر و اطلسی، گیردی عبا و شالینا.
آ (2) 636 - ب (2) 140 - ت 97 - ح 27 - س 276- ق 299
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن.
یوخدور وفاسی دۆنیانین، آلدانما آنین آلینا،
رنگیندن اولدو منفعل، هر کیم بویاندی آلینا.
نقدی دغلدیر دۆنیانین، آنینلا بازار ائیلهمه،
نئچۆن کی هر کیم قلب ایله ائیلهرسه بازار، آلینا!
چۆن جۆمله قیل و قال ایمیش، دارُ الغُرورون حاصیلی،
شول بی ثباتین دۆشمهگیل، بیهوده قیل و قالینا.
آریسی یالاندیر، ساقین، دادلیسینا آلدانما کیم،
آجیدیر آنین شکّری، آغو قاتیلمیش بالینا . . .
آ (2) 676 - ع 234- ق 318
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
گل ای سرکش نصیحتدن بوراخ عقلین قولاغینا،
گؤزهت کیم نئچه لذّتلر وئریر جانین دیماغینا.
گل اولما زاغ وش ابتر، یئگیل طوطی کیمی شکّر،
ائشیت بۆلبۆل نئجه اؤتر قونوبان گۆل بوداغینا!
کئچیردین عؤمرۆنۆ مهمل، گرهک آغلا، گرهکسه گۆل،
داخی الین ایرۆر دهگیل آنین فردوس باغینا.
بو فانی دۆنیادا باقی قالان دئیو، گۆمان ائتمه،
یقین بیلگیل فنا ایلی ایرور عؤمرۆن چیراغینا . . .
آ (2) 642 - ب (2) 162- ت 91 - ح 223 - س 32- ق 302
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن.
سوسادی کؤنلۆم نیگارین لعل روح افزاسینا،
طالب شؤوقام حبیبین صورت زیباسینا.
ای صبا! اوغراشدیغینجا شول خورامان سروه توش،
مندن اؤپ آنین آیاغئن، سجده قیل بالاسینا.
گؤزلری سئوداسی عاشیق جانینا قیلدیقلارین،
اول بیلیر کیم عاشیق اولموش نرگیس شهلاسینا. . .
آ (2) 662 - ب (2) 164 - ت 91 - س 31- ع 237- ق 311
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن.
دۆشدۆ كؤنۆل آلا گؤزۆن آغینا و قاراسینا،
آیروق آنینلا کیمسهنین آغی نهدیر قاراسی نه؟
گلدی فغانا جان یئنه، نئی کیمی، سوز و درد ایله،
کیم نه بیلیر بو خستهنین دردی نهدیر، دواسی نه؟
طرّهسینین جفالارین، سورسا بو مبتلایا کیم،
ائیلهمیشم فدا آنین جانئمی هر بلاسینا.
چۆن کی جفاسیز، ای كؤنۆل! کیمسه مورادا ایرمهدی،
جؤوره تحمل ائیله، دور، شول صنمین جفاسینا.
نور ضیا ایچیندهیم غرقه، ولی بو حالتی
اول نه بیلیر کی دۆشمهدی مهر روخون هواسینا.
یک جهت اولغیل ای كؤنۆل! جان و جهانا اور قفا،
یۆزۆنۆ دوغرو دوت حقه، اور قامونون قفاسینا!
حۆسن و جمالا باخماغا آری صفا نظر گرهک،
دۆشمهسین آریسیز نظر آینهنین صفاسینا.
دلبر الینده عاشیقین قتلی نهدن حرام اولا،
عاشیقه چۆن حلال ائدیر وصلینی قان باهاسینا؟
چۆن بو یالانچی دۆنیانین عاقبتی فنا ایمیش،
کئچ قامودان نسیمی تک، باخما اونون بقاسینا.
آ (2) 641 - ت 90 - ح 221 - س 27- ع 239- ی 301
مفتعلن فاعلن، مفتعلن فاعلن.
یاندیریجی فۆرفتین یاخدی منی نارینا،
کؤنلۆم اولاشماق دیلهر یار وفادارینا.
عشقه اسیر ائیلهدی جانئمی شول جؤورو چوخ،
لطف ایله بیر باخمادی یار گرفتارینا.
اولدو گؤزۆمدن ایراق، شول صنمین صورتی،
یارب! ایریشدیر منی دؤولت دیدارینا.
گرچی سۆزۆلمۆش گؤزۆ ائیلهدی سایری منی،
رحمتی آنین قانی عاشیقِ بیمارینا؟
اۆرهگیمی یارالی ائیلهدی شؤوقون، ایریش!
یاراسینا باخ بوگۆن، قویما آنی یارینا!
یاندیریرام جانئمی شمعینه پروانه تک،
یانار ایمیش یار ایچۆن واصیل اولان یارینا.
مۆلک ایله مال، ای مَلَک! کیمسهیه چۆن قالمادی،
یوخ توت آنی، هیچه سای، قالما آنین وارینا.
عشقینه قالوا بَلی چۆن دئمیشم صدق ایله،
عهدینی سئندیرمازام، دورموشام اقرارینا.
یارا نسیمی کیمی جانینی قوربان ائدهن،
محرم اولور تا ابد، مخزن اسرارینا.
آ (2) 661- ق 310 - ت90- س 36
مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن.
ای نازی چوخ دلبر! منی یاندیرما هجران نارینا،
چۆن یانارام پروانه تک شمعِ روخون انوارینا.
هجرین شرابی آجیدیر، موشتاقا ایچیرمه آنی،
نه چۆن کی یار اول آغویو، ایچیرمز، ای جان! یارینا.
حۆسنۆندن ای شمس و قمر! آفاقا دۆشدۆ فتنهلر،
کیمدیر یئتن اندیشهسی زۆلف و روخون اسرارینا؟
دۆنیا و عُقبادا منه مقصود سنسن یوخسا من،
عقبایا سنسیز باخمازام هم دۆنیانین مقدارینا.
وصلیندن اولدوم چۆن غنی، مۆلک ایله مالی نئیلهرم.
من کُنْ فَکان ـی وئرمیشم، وصل روخون دیدارینا.
ساچار خیالین نقشینه، لؤلؤی شهواری گؤزۆن،
ای دیشلری دۆردانه! باخ اول لؤلؤی شهوارینا.
یۆزۆن اَنَا الْحَق ـی منی زۆلفۆنده بر دار ائیلهدی،
منصور اولاندیر آسیلان عالمده عشقین دارینا.
تسبیح ایله سجاده چۆن زرق اهلینین ارکانیدیر،
عاشیقلره زۆلفۆن یئتر دعوت قئلان زونّارینا.
گر واصل اولماق یار ایله ایسترسن، ای عاشیق! بوگۆن،
گل اور نسیمی تک قفا کؤون و مکانین وارینا.
آ (2) 639- ح 28 - ق 300 - ت 88 - ب (2) 357- س 274
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن.
کیم کی آلداندی جهانین آغیلی لذّاتینا،
دۆشدۆ شول منصوبهسی چوخ دۆنیانین شهماتینا.
دیو ملعوندور یقین اماره نفسین مرکبی،
مینمه گر آزغین دگیلسن نفس شومون آتینا.
دعوی ائیلهرسن کی حققی بیلمیشم، صادق دگیل،
چۆن دلیلین یوخدور، ای منکر آنین اثباتینا.
زۆلف و قاش و کیپریگیندیر تِلْکَ آیاتُ الکِتاب،
اۆشته حققین مُصحفی، گل، باخ آنین آیاتینا.
طاعت و ذکر و نمازی، مکر و فندیر زاهیدین،
عارف اول، آلدانما بالله، زاهیدین طاماتینا.
نفخهی صورون صداسی توتدو آفاقی، ائشیت،
ای اولان عاشیق حیمارین اَنْکَرُ الاَصْوات ـینا!
کافیرین بوتخانهسیدیر، دۆنیانین کاشانهسی،
یوخدور ایمانی آنین، کیم سجده ائیلهر لاتینا.
ذاتینین عئنیدیر آللاهین صفاتی، ای بشر!
لاکین اول بیلدی بو رمزی کیم ایریشدی ذاتینا.
جام جمشید اولدو هر شیء صورتیندن اوی وئریر،
ای گۆنش فئیضین ایریشدی عالمین ذراتینا.
صورتین گؤرکیم نه مُغلقدیر آنین معناسی کیم،
کیمسهنین عاغلی ایریشمز کُنه و ادراکاتینا.
چۆن جمالیندان نسیمی ابجدی قیلدی تامام،
عین و میمین عَمَّ سیندن ایردی والصّافات ـینا.
آ (2) 633- ب (2) 121 - ق 297
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن.
ایکیلیکدن کئچ، ای واعظ! ایریشگیل وصل جانانا،
حقیقت سیررینی آنلا، دلیل ایسه بو بورهانا.
اگر عیسای مریم تک دیلهرسن منزل اعلا،
سن اول غواص معنی و دۆش اوش دریای عمّانا.
سن اول ذات مُطهّرسن، ملائک سنه ساجددیر،
مگر ابلیس ایمیش اول کیم، دلیل ایستهر بو ایمانا.
حدیث کُنْتُ کَنْزیندن نهانی آشکار اولدو،
ایچن اول جام وحدتنی نه عاقلدیر، نه دیوانا.
گۆلۆستانِ جمالیندان اوخودوم یۆز ورق، امّا
آنین بیر حرفینی وئرمن هزاران حور و رضوانا.
نسیمی جامِِ لعلیندن ایچیبدیر بی قدح، هایدیر،
ایریشمز موت آنا نئچۆن کیم ایردی آب حیوانا.
آ (2) 669 - ب (2) 184 - ت 95 - ح 29 - س 269 - ع 226- ق 314
مستفعل مستفعل مستفعل فعلن.
ای روحِ قُدُس جیفهی موردارا یاپیشما،
گۆلزارِ جینانی قویوبان خارا یاپیشما.
محبوب ازل، یار ابد وار ایکن، ای یار!
اغیار اتهگین توتما و اغیارا یاپیشما.
منصور کیمی ایستر ایسن منزل عالی،
ایتیرمه بقاداری، فنا دارا یاپیشما.
ای کوپهنی اینجیدن ائدهن! مندن ائشیت پند،
سؤز دُرّۆنۆ توت، لؤلؤی شهوارا یاپیشما.
قالُوا دان اگر عالمه اقرار ایله گلدین،
اقرارینی ترک ائیلمه، انکارا یاپیشما.
ای معرفتین مُصحفی، اوش کنز ایله مصباح،
مفتاح بودور، مجمع مختارا یاپیشما.
منلیک ساتانین چۆن کی دغل چیخدی قوماشی،
وار، آری متاع ایسته، بو بازارا یاپیشما.
کسب ائیلمهین آخرتی، آنی دلی بیل،
ای عقل ایهسی، دۆنیای غدّارا یاپیشما.
ساچی قارانین زۆلفۆنه یاپیشدی نسیمی،
ای بادا وئرهن عؤمرۆنۆ، زونّارا یاپیشما.
شول لبِ شیرینه یارب! گر شَكر دئرسم، نولا؟
شول گۆنش طلعتلی آیا گر قمر دئرسم، نولا!
آدمی نوعوندا میثلین گؤرمهمیش دؤورِ فلك،
شول جهتدن گر سنا خَیرُ البَشَرْ دئرسم، نولا!
شول گۆل اۆزره داغیلان عنبر صفتلی سۆنبۆله،
عنبرین ریحان، عجب، یا مشكتر دئرسم، نولا!
بیلمهین عشقین طریقین شول خبرسیز جاهله،
چۆن هدایت بولمامیش،گر بیخبر دئرسم، نولا!
نور ایماندیر جمالین كیم كی صَدَّقْنا دئمز،
كافر و مشركدیر، آنا دیو اگر دئرسم، نولا؟
سنسیز ای جان جهان بیر پولا دگمز كاینات،
هیچه دگمز نسنهیه، گر شول قدهر دئرسم، نولا!
كیم كی حققی پردهسیز یۆزۆنده ظاهر گؤرمهدی،
بیبصیرتدیر، آنا گر بیبصر دئرسم، نولا؟
گر یۆزۆن آیین گؤرهنه، ای جهانین فتنهسی!
شۆبههسیز حققی گؤرهن صاحب نظر دئرسم، نولا؟
زۆلف و روخساریندیر ای جان! سورهی نور و دُخان،
من بو معنادان آنا شام و سحر دئرسم، نولا!
چۆن نسیمینین مقامی قاف ایمیش عنقالهیین،
شول مُعلّا قدره گر عالی گؤهر دئرسم، نولا!
عاشیق بلا یولوندا گرهك كیم حمول اولا،
معشوقهدن آنا نه گلیرسه، قبول اولا!
گئرچك مُحبّه جؤور و جفا چۆن كی یار ائدهر،
نئچۆن جفادان اینجینه، غمدن ملول اولا؟
ناز و نعیم و عشرت جاوید ایچیندهدیر،
دلبردن اول كؤنۆل كی مورادی حصول اولا.
یوخدر نصیبی عشق حقیقیدن، ای كؤنۆل !
شول كیمسهنین كی مرشدی ناقص عقول اولا!
ای خالیقین امانتینی ضایع ائیلهین!
لاییقدر آدینا كی ظَلوُماً جَهُول اولا.
هر عاشیقین كی یار ایله اولدو چرا و چۆن،
عارف قاتیندا آدی آنین بوالفضول اولا!
شیرین حلاوت اول یئمیش اولا كی سدرهسی،
ذاتیندا خوب خلقت و شیرین اصول اولا.
گر شرح ائدهرسم آیت حۆسنۆن كیتابینی،
هر باب ایچینده فضلینه یۆزمین فصول اولا.
معراجا چیخدی روح نسیمی، بوراق ایله،
اول لاشهدن نه فائده كیم لاذَلُول اولا؟
حبیبا! فۆرقتین سالدی ملالا،
کباب اولدو اۆرهگیم مثل لالا!
نصیب اولموش منا حقدن نیگارا،
دیلیمده گئجه-گۆندۆز آه و نالا.
قاشین محرابینا قیلدیم سجود من،
ولی منکر اولان دۆشدۆ ضلالا.
بویون طوبا، لبیندیر آب کوثر،
یۆزۆن طعنه ائدهر شمس و هیلالا.
رقیبین اولماسین مقصودو حاصل،
الیف تک قددیمی دؤندهردی دالا.
من اول غوّاص تک جان ترکین ائتدیم
سنین یۆزۆندهکی خط ایله خالا.
یئر ایله گؤی یارادیلمازدان اوندان
نسیمی عاشق ایدی اول جمالا.
ای مسیحادم! نیشه جان وئرمهدین جانسیزلارا،
اول کی هردم جان ایله آیدیر کی جانان، سیزلره.
لبلرین آبین منِ دل تشنهدن قیلما دریغ،
نولا درمان ائیلهسن بو دردی درمانسیزلارا.
آب حیوان قیمتین حیوانا سورما، خضره سور،
چۆن کی ادراک ائیلهمز هر دگمه حیوان، سیزلره.
حۆسن ایچینده یوسف کنعانا تحسین ائتمهزم،
اونلارین دؤورانی کئچدی، گلدی دؤوران سیزلره.
بارماق ایلن گؤستریرلر کیم یۆزۆندۆر قیبلهگاه،
اول شهادتدن دؤنۆبلر کۆفر و ایمانسیزلارا.
دلبرا! کؤنلۆنده یوخدور عاشیقه قیلماق وفا،
خئیری، قویماز مسکینه قیلماغا شیطان سیزلره.
چۆن سلیمان مۆلکۆنۆ قویدو و گئتدی دۆنیادان،
قالدی آندان سونرا بو مۆلکِ سلیمان سیزلره.
عشق ایچینده بینوا قالدیم، حقه جهد ائیلهرم،
حالیمی عرض ائده بیلمم شاه خوبان، سیزلره.
اهل عالم ایلده بیر قوربان ائدهرلر عئید اۆچۆن،
هر زامان قوربانینام، ای جۆمله قوربان سیزلره!
لطف و احسان واختیدیر شاها، منه احسان گرهک،
چۆن ازلدن قسمت اولموش لطف و احسان سیزلره.
ای نسیمی! خوبلارین بیر باشی واردیر، مین دیلی،
عشق ایله بئل باغلاما بو عهد و پیمانسیزلارا.
حققی بیلن، بیلیر بوگۆن عشقی حدیث پربلا،
نحو ایله صرفی نئیلهر اول، اولدو شهید کربلا.
منطق ایله معانییی چوخ اوخوما سنه دئرهم،
گلدی گتیردی بیگمان مدحت عشق هل اتی.
راحت روح جانیمیز یوخسا یئری بو نقطهده،
کیم دۆن و گۆن اوخور بو جان سورهی لوح رَبَّنا.
قیلدی نظر بو جانیما، اول شه لایزالِ حی،
حی قدیم کُن فَکان، گؤر کی نه دیر بوگۆن سنا.
اول ازلی حبیبی گؤر، لم یزلی طبیبی گؤر،
قیل جانینی فدا اونا، گؤر بو صفات با صفا
شیر و شرابی اول وئرهر، جانینا بیر نگاه ایله،
سن بو شرابی ایچه گؤر، دئمهکی آغودور منا
شهد ایسه دۆشمنین الی، آلما، سونارسا اول بالی
ایچمه الینده شهدی سن، اوی کی، خطادیریر، خطا.
محنت عشق یارایله گرچی چکیشسه جان بوگۆن،
گۆنۆ بودور، کئچیرمهگیل، سن دۆن و گۆنۆ پر بلا.
چکدی غمین نسیمینی صورت ایله معانییه
جان ایله کوشش ائیلهدی، بولدو بو عشقده صفا.
لَیلَة الاَسْری ساچیندیر ای یۆزۆن شَمْسُ الضُحی،
زولف و قاش و كیپریگین اَلْحَمْدُ لِلّه رَبَّنا.
گون یوزوندن منفعل دیر شمس ماه آسمان،
نور روخساریندیر ای جان! عالمه وئرهن ضیا.
مصحف حقدیر یۆزۆن، ائندیردی آنی جبرئیل،
وحی ایله ائندیردی آنی انبیا و اولیا.
لعل نابین جۆرعهسینه اسرهدی روحُ القُدُسْ،
دیشلرین دُرّینه شاها یوخدورور قدر و بها.
كَنْز مَخْفی دیر یۆزۆن اوش ظاهیر اولدو عالمه،
گنجینه مالیك اولانلار بولدو حقدن عزّ و جا.
كیم كی مسجود حقیقیبیلمهدی وجهین سنین،
ذكر وتسبیحی هبادیر، طاعتی زرق و ریا.
تا نسیمی حۆسنۆنۆ بیلدی، دئدی ایمان دین،
مشرك بیدین حسودون جانینا ائیلهر بلا.
وجهینده پئیدادیر سنین انوار ذات كبریا،
اول نورا قارشی داییما شرمندهدیر شمس ضحی.
لیلی جمالیندان جدا، مجنون كیمی سرگشتهام،
فرهادوار ایستر كؤنۆل شیرین دوداغیندان شفا.
جام مصفّادان منه ساقی ایچیردی بیر قدح،
صوفی نه بیلسین من نئجه اؤلجامدان بولدوم صفا؟
هر كیم كی توحید اهلیدیر ،اؤل دید و وادید اهلیدیر،
روز ازلدن تا ابد ایستر كمال منتها.
عین الیقین حق سیررینه ادراك ائده ن انسان منم،
ای معرفتدن بیخبر، انصافا گلگیل، بیریا.
جان و جهانی سنسیزین نئیلهر نسیمی خسته دل؟
سندن مدام احسان اومار چۆن كیم گدادیر بینوا.
طواف كعبهنین گرچی ثوابی چؤخدور، ای مولا!
كؤنۆل الله ائویدیر گل، طواف ائتمك آنی اولی.
یئدی گؤیدن داخی اعلا كؤنۆلدۆر بالله، ای عارف!
كؤنۆل ایچینده بولدولار روموز سِرّ ما اَوحی.
اولار كیم عاشیق حقدیر، نئدهرلر حور و غیلمانی؟
كی حور و خلد و غیلماندیر طوفئیل عاشیق شئیدا.
گل ایحق ایستهین طالیب! مقدس وادینی طی ائت،
كی زحمتسیز اله گیرمز نه كیم ایسترسن، ای دانا!
وجودون شهرینه گیر گؤر كؤنۆل طوروندا جان گلدی،
مناجات ائتدی حق ایله، تجلّی گؤردۆ چۆن موسی.
كیشی هرنهیی كیم سئوسه، اودورهم ذكر و تسبیحی،
نیته كم داییما وامیق دیلینده ذكردیر عذرا.
میسّر اولمادی وصلین نسیمییه ایا دلبر!
خیالین مونس ائتمیشدیر، دۆن و گۆن ذكریسن، شاها!
مرحبا! خوش گلدین، ای روح / و/ روانیم! مرحبا!
ای شكر لب یار شیرین لامكانیم، مرحبا!
چۆن لبین جام جم اؤلدو نفخهی روحُ القُدس،
ای جمیلیم، ای جمالیم، بحر و كانیم، مرحبا!
كؤنلۆمه هئچ سندن آیری نسنه لاییق گؤرمهدیم،
صورتیم، عقلیم، عقولوم، جیسم و جانیم، مرحبا!
ای مَلك صورتلی دلبر! جان فدادیر یؤلونا،
چۆن دئدی لَحمَكَ لَحمی قانا قانیم، مرحبا!
گلدی یاریم نازیله، سؤردو:«نسیمی نئجهسن؟»
مرحبا! خوش گلدین ای روح و روانیم، مرحبا!
تورکجه
- اؤز تئللی، جاهید. قول نسیمی، آنکارا، 1969.
- ابراهیم اولغون. سید نسیمی اوزهرینه نوتلار، آنکارا، 1971.
- احمد قاباقلی. تورک ادبیاتی، تورکیه یایین ائوی، 1973، ج 2.
- آذربایجان ادبیاتی تاریخی، ج 1.
- اسلام آنسیکلوپدیسی، احمدی مادهسی.
- اسماعیل حکمت ارتایلان. آذربایجان ادبیاتی تاریخی، باکی، 1928.
- اسماعیل ولیاوف (باش رداكتور). فلسفه انسیكلوپدیك لوغتی، باكو، 1997.
- اکرم جعفر و باشقالاری. عمادالدین نسیمی فارسی دیوانی، باکی، 1972.
- امام وئردی قابیل. نسیمی، یازیچی نشریاتی، باکی، 1980.
10. آنا بریتانیکا، ج 23.
11. بایرک قوشچو اوغلو، کلاملار، ترتیب ائدن: ح.م. صدیق، انتشارات ندای شمس، تبریز 1386.
12. تاج الدین احمدی. جمشید و خورشید، محمد آکالین نشری، ارضروم، 1975.
13. ج. ب. قلییف (سردبیر). آذربایجان سووت انسیكلوپدیسی، باكو، 1976.
14. جهانگیر قهرماناف. نسیمی دیوانینین لکسیکاسی، باکی، 1970.
15. جهانگیر قهرماناوف. نسیمی، منده سیغار ایکی جهان، باکی، 1973.
16. جواد هیئت. آذربایجان ادبیات تاریخینه بیر باخیش، تهران، نشر وارلیق، 1358. (جلد یكم)/ 1376 (جلد دوم).
17. حسین سرخابلی (ح. م. صدیق). آذربایجانین شهید عالیملری، بعثت قورولوشو، تهران، 1371.
18. حمید آراسلی. عماد الدین نسیمی، حیاتی و یارادیجیلیغی، باکی، 1972.
19. حمید آراسلی. فداکار شاعیر عماد الدین نسیمی، باکو، 1942.
20. دیوان عماد الدین نسیمی (تورکجه - فارسجا شعرلری)، توپلایان: علیرضا یخ فروزانی، تبریز، انتشارات تلاش، 1385.
21. دیوان نسیمی، با نظارت محمد سعید، در سعادت، 1260 هـ. ق.
22. رسول رضا. جهانا سیغمایان شاعیرین غریب مزاری، ادبیات و اینجه صفت غزئتی، باکی 1968.
5- / ح./ نشری[1]
رحمتلی حمید آراسلی 1985- نجی ایلده باکی شهرینده نسیمینین علمی و دوزگون اوخونموش دیوانینی 350 صحیفهده نشر ائتمیشدیر. بو نشره 365 غزل، 2 قصیده، 2 مستزاد، 4 الیف لام، 3 ترجیعبند، 2 مثنوی، 2 ملمع، 288 تویوق سالینمیشدیر. بو نشر، بوگونه قدهر چاپ اولان بوتون نشرلر ایچینده، ان ساغلام و دوزگون متن حساب اولونور. ولاکین بو نشرینده بعضی جیددی اوخونوش سهولری واردیر. میثال اوچون:
اول گیزلی گنجین سیرری یم کیم ظاهیر اولدو گؤوهریم،
اول گؤوهره م کیم گون کیمی عالمده مشهور اولموشام.
طیبی (teybi) کلمهسینی طیّب اوخوموشدور.
6- / ق./ نشری[3]
1990- نجی ایلده آنکارادا آق چاغ نشریاتی الیله، دکتر حسین اعیان، نسیمی دیوانی نشر ائتمیشدیر. بو دیوانی شرطی اولاراق / ق./ آدلاندیریریق. بو، اصلینده / آ./ نشرینین کوتلهوی چاپیدیر، و اونا هئچ بیر امتیازی یوخدور. بو نشر، جیددی و علمی بیر امک محصولو دگیلدیر.
7- / ص./ نشری[4]
علیار صفرلی 1991- نجی ایلده 380 صحیفهده، من بو جاهانا سیغمازام عنوانلی نسیمی منتخباتی نشر ائتمیشدیر. بو نشرده عشق گونشی آدلی مقدمهدن سونرا نسیمیدن اوچ یوزه یاخین غزل، ایکی مثنوی و تویوقلار گتیرمیشدیر.
او، وئردیگی بوتون شعرلری بئیت به بئیت، ساده تورکجه نثرهده چئویرمیشدیر.
چئویریسیندن نمونه:
هر کیم کی قیلمایا نظر اول حوسنِ صورته،
4- /ب./ نشری[1]
اوچ جیلدده ترتیب ائدیلن علمی- تنقیدی بو متن گرگین و جیددی علمی امک محصولودور. ترتیب ائدهن نوسخهلری قارشیلاشدیرمادا حقیقتاً زحمت چکمیشدیر. ولاکین اوَّلا متنی دوزگون اوخوماقدا و ثانیاً نسیمییه عائد اولمایان شعرلری تشخیص وئرمهده سهولری چوخدور. من بو نشردن، اساس نوسخه کیمی یارالاندیم. نوسخه بدللر آراسیندان ان ساغلامینی سئچمگه چالیشدیم و شک ائتدیگیم یئرلرده، متنی باشقا نشرلرده گلن واریانتلار ایلهده مقایسه ائتدیم.
میثال اوچون گتیردیگیمیز آشاغیداکی بئیت:
نسیمی اولدو قوربان قاشین اوچون،
زهی قوربان قاشین تک یایا اوچون.
و یا / ب./ نوسخهسینده گلن:
ائیلهدی کؤنلومده مأوا شول جمالین گنجی، کیم،
کعبهنینگنجیبودور، شول گنجه ویران بولدوم اوش!
بئیتین بیرینجی مصراعی / آ./ نوسخهسینده:
ائیلهدیم کؤنلومو مسکن او جمالین عئشقینه.
فورماسیندا و وئردیگی واریانتلاردا:
ائدهرم کؤنلومده ائو وئر شول جمالین عئشقینه.
و:
ائیلهدیم کؤنلومو مسکن اول نیگارین عئشقینه.
و:
ائیلهدیم کؤنلومده مأوا اول نیگارین عئشقینی.
فورمالاریندا گئتمیشدیر. /ح./ نسخهسینده ایسه یوخدور. نظره گلیر کی منیم سئچدیگیم اوخونوش، ان دوغرو اوخونوش اولمالیدیر.
بو نشرده بعضی دگیشیلمیش فورمالاری، ترتیب ائدهن متنه آلمیشدیر.
میثال اوچون:
ای منی دعوت قیلان یارین گونون جنّاتینا،
منبوگونشولخاکدرگاهیگولوستانبولدوم اوش.
ای منی دعوت قیلان یارین گونش دیدارینا.
فورماسیندا گئتمیشدیر. آیدیندیر کی بورادا «یارین گون» و «بوگون» تضادی ایشلنمیشدیر و «یارین گونش دیداری» عیبارهسی، دگیشیلمیش فورمادیر.
و یا:
یازو گؤزوندور دویوموز، ماء معین دیر مئییمیز،
سن نه بیلیرسن بو مئیی، چون کی خومارین یوخ ایمیش.
الینیزده اولان دیوانی حاضیرلاماق اوچون، هئچ بیر الیازمایا رجوع ائتمهدیم، چون کی مندن قاباق بو ایش گؤرولموشدور. الیازمالاری آراشدیرانلارین زحمتلری سایهسینده بیز ایندی نسیمی شوناسلیقدا قاباغا گئتمیشیک.
من دؤرد اساس نشر اولان / ب./ ، / آ. / ، / ع. / ، / ح. / نشرلری و اونلاردا گلن اتک یازیلارداکی نسخه فرقلرینی قارشیلاشدیراراق، اؤز نظریمجه ساغلام و تمیز بیر متن حاضیرلاماغا غئیرت گؤستردیم. یعنی:
1. بئیتلرین ساغلام اوخونوشونو تثبیت ائتمگه چالیشدیم.
2. نسیمییه عاد ائتمهدیگیم شعرلری نظیرهلر و مشکوک شعرلر بؤلومونه نقل ائتدیم.
بورادا، هم بو دؤرد علمی- تنقیدی نشری و همده آز- چوخ استفاده ائتدیگیم باشقا نشرلری، نشر تاريخی اعتباری ایله آشاغیدا معرفی ائتمگه چالیشیرام.
1- /ت./ نشری[1]
نظره بئله گلیر کی 1260 هـ. ایلینده استانبولدا تقویم وقایع مطبعهسینده چاپ اولان بو نشر، نسیمی دیوانینین ایلک چاپیدیر. بو نشر سونرالار، 1286 هـ. ایلینده ایکی دفعه داها افست طریقی ایله چاپ اولموشدور. نشره اساس آلینان نوسخه ایسه برلن نوسخهسی آدلانیر.[2] همین نشر بیر داها 1286 هـ. ایلینده یئنه استانبولدا اختر مطبعهسینده چاپ اولموشدور.
بو نشر نسیمینین معروف مثنویسی ایله باشلاییر. سونرا قصیدهلر، غزللر و باشقا شعرلری گلیر. کیتابین ایچینده 2 مثنوی، 255 غزل و قصیده، 1 ترجیعبند و 166 تویوق یئرلشدیریلمیشدیر.
کیتاب سلطان عبدالمجید خان زمانی چاپ اولموشدور. کیتابین سونوندا ایکی صحیفهلیک ماده تاریخ و بانی خیر اولانلارین آدلاری گلیر.
کیتابین ایلک 28 صحیفهسینده فارسجا 46 غزل و 1 ترجیعبند یئر آلمیشدیر. مولانا رفیعینین گنجنامه مثنویسیده همین چاپا (ص 8- 1) یئرلشدیریلمیشدیر.
کیتاب 28 + 131 صحیفهدیر. بو نشر، بیر اسکی نشر کیمی دگرلیدیر. آز- چوخ استفاده ائتدیم.
3- نسیمی فیلمی
1973 م. ایلینده نسیمینین یاشاییش و مبارزهلرینی عکس ائتدیرهن بیر فیلم دوزهلدی. بو فیلمین سناریوسونو عیسی حسیناوف یازمیشدیر.
فیلمده نسیمینین گنجلیگینده ابراهیم شیروانشاهین دربارینا منسوب اولماسیندان سؤز گئدیر. او زامان ابراهیم شیروانشاه، امیر تیمور ایله بیر مقاوله باغلایاراق ساواشین قاباغینی آلمیشدیر.
ابراهیم شاه، امر ائدیر درباردا نسیمینی یاخشی ساخلاسینلار، اونون بو زامان عاشیقانه شعرلری خلق ایچینده یاییلماغا باشلاییر. همین دؤورده فضل الله نعیمی، تبریزدن باکییا گئدیر و ابراهیم شاهدان فعالیت اجازهسیده آلیر.
نسیمی بو زامان درباردان چیخیر و داها اورایا قاییتمیر. شایع اولور کی فضل الله نعیمینین قیزی فاطیمهیه عاشیق اولموشدور. لاکین سونرالار معلوم اولور کی او حروفیلیگی قبول ائتدیگی اوچون درباردان چیخیب خلق ایچینه گئدیر و سونرا چؤللرده در به در اولور و سونرالار فاطیمه ایلهده ائولهنیر.
نسیمی، اوستادی و مرشدی فضل الله نعیمی تبریزینین فاجیعهلی اؤلوموندن سونرا، آنادولویا و سونرا حلب شهرینه گئدیر و اورالاردا حروفیلیگی تبلیغ ائتمگه باشلاییر و همین شهرین مئیدانیندادا دریسینی سویوب، اونو اعدام ائدیرلر.
4- فریاد
بو منظوم درام، بختیار واهابزاده طرفیندن، نسیمینین مبارزهلر ایله دولو حیاتی حاققیندا یازیلمیشدیر.
5- محشر
بو رومان عماد الدین نسیمینین یاشاییشینی ترسیم ائدیر. رومانین یازاری عیسا حسیناوف دور. او، همین رومان اساسیندا نسیمی فیلمینین سناریوسونودا تنظیم ائتمیشدیر.
1- نسیمی منظومهسی[1]
شاعیر قابیلین نسیمی منظومهسی ایلک دفعه 400 صحیفهلیک کیتاب حالیندا اولاراق 1980- نجی ایلده باکی شهرینده نشر اولدو. اثر اوچ بؤلومدن عیبارتدیر: بیرینجی بؤلومده گنجلیگی، ایکینجی بؤلومده مبارزهلری و اوچونجو بؤلومده دیدرگین دوشمهسی و اعدام اولماسی تصویر اولونور. منظومهده شاعیر، نسیمینین حیات و مبارزهلرینه معاصر گؤز ایله باخیر. نسیمی بورادا پیر مغان ایله، فضل الله ایله، حروفی شاعیرلر ایله، حاکیملر و شاهلار ایله، اوزانلار و عاشیقلار ایله حتی سئوگیلیسی زهرا ایله بیر فیلسوف کیمی گؤروشور.
شاعیر بورادا نسیمینین چاغی و محیطینی تصویره چکیر. منظومهده نسیمی شاماخیدان باکیا، باکیدان تبریزه، تبریزدن قونیهیه، قونیهدن آغ سارایا، آغ سارایدان باغدادا، باغداددان حلبه گئدیر و جور به جور سیناقلار قارشیسیندا دایانیر. نسیمینین و اونون گنج عائلهسینین حلب درامی، اثرین ان تأثیرلی صحیفهلریندندیر.
بورادا منظومهدن بعضی پارچالار نقل ائدیریک:
قارداش:
7- میران نسیمی
نسیمی شهید اولدوقدان سونرا، آدی مقدس اولموشدور. اونا گؤره بیر چوخ حروفی و صوفی شاعیرلر، نسیمی تخلّصو سئچمگی اؤزلرینه فخر سایمیشلار. بو نسیمیلری تانیماق اوچون، گرگین آراشدیرما لازمدیر. مرحوم میر علی سیدوف، اؤز آراشدیرمالاریندا باشقا الیفا ایله یازیلان بیر نسیمی تخلّصلو شاعیرین شعرلرینه راست گلمیشدیر.
او، همین شاعیرین، عماد الدین نسیمی شعرلرینه یازدیغی نظیرهلریده نشر ائتمیشدیر. او جوملهدن آشاغیداکی مطلعلی شعرلری ذکر ائتمک اولار:
8- نسیمی شش پارهلی
حلهلیک زمانی و یاشاییشی حاققیندا بیر زاد معلوم اولمایان شش پاره اهلی، نسیمی آدلی بیر شاعیر و خطاطین الیازماسینی، جهانگیر قهرماناوف معرفی ائدیر و بو شعری اوندان نقل ائدیر:[2]
سید عماد الدین نسیمیدن قاباق و سونرا، بعضی شاعیرلرده اؤزلرینه «نسیمی» تخلّصو سئچمیشلر. بو «نسیمی»لری تانیدیغیمیز قدهر آشاغیدا معرفی ائدیریک:
1- نسیمی طغانشاهی
آلپ آرسلان اوغلو شمس الدوله ابوالفوارس طوغان شاه سلجوقی دؤورونده و اونون حیمایهسی آلتیندا یاشایان نسیمی آدلی بیر شاعیر واردیر. نظامی عروضی اؤز چهارمقاله اثرینده یازیر:
« آل سلجوق همه شعر دوست بودند اما هیچ کس، شعردوستتر از طغانشاه بن الب ارسلان نبود و محاورت و معاشرت او، همه با شعرا بود و ندیمان او همه شعرا بودند چون ابو عبدالله قرشی . . . و نسیمی، و اینها مرتب خدمت بودند و آینده و رونده بسیار بودند، همه از او مرزوق و محظوظ ».[1]
2- نسیمی هروی
نسیمی هراتی یا نسیمی هروینین فارسجا دیوانی واردیر.[2] شیخ آغا بزرگ تهرانی الذّریعه نین 6758 مادهسینده دیوان نسیمی هرویدن سؤز ائدیر.[3] دهخدا ایسه یازیر:
« به روایت مؤلف صبح گلشن در [فن] رَمْل مهارتی داشته است و در شعر، دیوانی از خود گذاشته. اوراست:
اونون آدی قاموس الاعلامدادا گئدیبدیر.[5]
3- نسیمی نیشابوری
دولتشاه اؤز تذکرهسینده هیجری 8- نجی عصر شاعیرلریندن جلال طبیب ترجمهی حالیندا، دئییر:
« مولانا جلال طبیب شیرازی مرد اهل بوده و به روزگار آل مظفر در فارس حکیم و طبیب بوده و با وجود حکمت و طبابت شعر نیکو میگفت و داستان گل و نوروز را او نظم کرده در شهور سنهی اربع و ثلثین و سبعمائه (734 هـ.) . . . چنین گویند مولانا نسیمی نیشابوری در یک ماه بیست نسخهی گل و نوروز نوشته، از قدرت او بر کتابت تعجب است ».[6]
6- فضولی
فضولینین نسیمیدن استقبال و تقلید ائتمهسی حاققیندا حسین اعیان- ین گؤزهل تعبیری واردیر:
« نسیمینین فضولییه تأثیر ائتمهمهسی ممکون دگیلدیر. فضولینین شعرده کی یوکسک دُهاسی، بو تأثیری سیلمگه چالیشمیش اولماقلا برابر، هر ایکی دیوانین دقّتلیجه قارشیلاشدیریلماسی حالیندا، نسیمینین فضولی اوزهریندهکی ایزلرینه تصادف ائدیلمکدهدیر.»
او دئییرکی فضولی، نسیمینین شعرلرینی ازبردن بیلیرمیش، اونا گؤرهده یئر به یئر اونون شعرینین سؤزجوک و مضمونلارینی شعرینده ایشلتمیشدیر. فضولینین شعرینده نسیمینین تأثیرینی گؤردوگوموز بئیتلرین و یا مصراعلارین وزنلریده چوخ واخت عئینی دگیلدیر. بودا اونا گؤرهدیرکی فضولی نظیرهچی اولماقدان قاچماق ایستهییر. ولاکین یئنهده او، نسیمینین بعضی غزللرینه نظیره یازمیشدیر:
او، نسیمینین بیر چوخ غزللرینینده تأثیری آلتیندا قالمیش و نسیمیدن مضمون و یا سؤزجوکلری آلمیش و ایشلتمیشدیر. میثال:
4- اصولی
اصولی، هیجری 9- نجو عصرده یاشایان و شیخ ابراهیم گولشنی مریدی اولان و گولشنیّه طریقتینه باغلی بیر صوفیدیر. او، حروفی شاعیر دگیلدیر ولاکین حروفیلیک مضمونلارینی شعرینده ایشلتمیشدیر. او، اؤز زامانیندا آزاده بیر درویش و صوفی کیمی ظهور ائتمیشدیر. اونون الده گؤزهل بیر دیوانی واردیر. بو دیوانین متنی 1990 م. ایلینده تورکیهده یایینلانمیشدیر.[1]
غریبی تبریزی تذکرهی مجالس شعرای روم کیتابیندا، اصولی حاققیندا دئییر: [2]
«اصولی تخلص قیلیر و اردوار یئنیجه سیندندیر. شیخ ابراهیم مریدیدیر، بیر سیپاهی زاده دانشمند ایگید ایمیش. آتاسیندان آنا چوخ مال و اسباب انتقال ائیلهمیش و تامامین طریق حقه صرف قیلیب، عُزلت اختیار ائدیب، شیخه مرید اولموش. امّی صیفت ایگید ایدی، اما درویشلر نظرینده عالیم و دانا ذکر اولونور، آئینهسی مجلا اولدوغو جهتدن، شیخ نظرینده خئیلی منظور و مقبول ایدی. اشبو مطلع آنین اشعارینداندیر:
اصولینین دیوانیندا طرفیندن، نسیمینین تخمیس ائدیلمیش ایکی غزلی واردیر. بو تخمیسلر آشاغیدا وئریلر:
- 1 -
گیر کؤنول مولکونه سئیر ائیله اولو درگاهی گؤر،
شش جهاتا پرتؤوون سالمیشدیریر اول ماهی گؤر.
ذرهی ناچیزدن خورشیده واران آهی گؤر،
هر نهیه کیم باخدین ایسه، آندا سن آللاهی گؤر،
قانجارو کیم عزم قیلسان، ثمّ وجه اللاهی گؤر.
سید عماد الدین نسیمی تبريزی اؤلندن سونرا، دؤرد عصره یاخین، صوفیانه شعرلر یازان شاعیرلرین بیر چوخو اونون شعرلریندن استقبال و اقتباس ائتمیش و شعرلرینه نظیرهلر یازمیشلار.
1- شیخی
لطیفی تذکرة الشعرا اثرینده شیخینین نسیمی ایله گؤروشوندن و اونون تأثیری آلتیندا قالماسیندان سؤز ائدیر. شیخینین اثرلرینه قیساجا نظر سالالیم:
دیوان شیخی: یوسف شیخینین الیمیزده اورتا حجملی بیر دیوانی واردیر. مرحوم پروفسور فاروق تیمور تاش ـین تثبیت ائتدیگینه گؤره بو دیواندا 20 قصیده، 2 ترکیببند، 3 ترجیعبند، 2 مستزاد و 200 غزل واردیر.
مرحوم دکتر علی نهاد تارلان، شیخینین دیوانینی تحقیق ائتمیش، بوتون غزللر و قصیدهلری فارس ادبیاتی نمونهلری ایله قارشیلاشدیرمیشدیر و شعرلرین وزنلرینیده تعیین ائتمیشدیر. او مرحومون اینجهلهدیگینه گؤره شیخی اوزهرینده نسیمیدن باشقا، سلمان ساوجی و حافظ شیرازی چوخ تأثیر قویموشلار. شیخی حتی حافظین غزللریندن الهام آلاراق اؤزو بیر چوخ غزللر یازمیشدیر مثلاً:
مطلعلی غزلی، حافظین:
مطلعلی غزلیندن الهام آلاراق یازمیشدیر.
12- تورکجه دیواندا دیل اؤزهللیکلری
نسیمینین تورکجه دیوانی دیل تاریخی باخیمیندان، بیزیم اوچون ان مهم سندلردن حساب اولونور.
نسیمینین شعرلری آراسیندا، ائله بئیتلر واردیر کی زولال سو کیمی آخیر و اونلاری انسان اوخودوقجا واله اولور و دیلین آخیجیلیغینا حئیران قالیر:
تورکجه دیواندا، شاعیر عربجه و فارسجا کلمهلریده ایشلتمیشدیر. بعضاً سید نسیمی بیر دیل وورغونو و دیلچی نظر صاحیبی کیمی، السنهی ثلاثهیه مسلط اولدوغونا گؤره، هر اوچ دیلدهکی عین معنا داشییان کلمهلریده شعرینده ایشلهدیر. بئله حاللاری نسیمی دیوانینین لکسیکاسی کیتابیندان آلیب آشاغیدا تقدیم ائدیریک:
1. تورکجه- عربجه سؤزلرنین موازی و یاناشی ایشلنمهسی:
سای / حساب
زولف و روخون حسابینا دوشموشوز اوسته سایاروز.
دیل / لسان
قوش دیلی / منطق الطیر
1- الیفنامه
الیفبا حرفلرینین بیر به بیر شعره سالینیب تفسیر ائدیلمهسینه، اليفنامه دئییلیر. بو نوع شعر، عاشیق شعری شاخهلریندن بیری ساییلماقدادیر. نسیمی یازدیغی اليفنامهلرده، حروفیلیگین حرفلر حاققینداکی دوشونجهلرینی راحاتجا تفسیر ائتمیشدیر. او، الیفبا حرفلرینی باشدان سونا و یا سوندان باشا، ترتیب ایله قصیده قالیبیندا و هر حرفی بیر بئیتین باشینا سالاراق شرح ائتمیشدیر.
همین شیوه ایندیه قدهر عاشیق شعرینده مرسوم اولان شیوهلردن ساییلیر. تورکیهده بکتاشیلر و علویلر آراسیندادا بو طرز شعرلر، نسیمینین تأثیری ایله طریقتین دینی- فلسفی دوشونجهلرینی بیر آزدا اسرار انگیز بیر هاوا ایله آچیقلاماق مقصدی ایله رایج اولموشدور.[1]
آذربایجان دیوان ادبیاتیندا اليفنامه یازان شاعیرلر چوخ اولموشلار. بو نوع شعرین اوخوجولار طرفیندن داها یاخشی منیمسنمهسی اوچون، آشاغیداکی پیغمبر نعتینده اولان اليفنامهنی نقل ائديريك:
ادبیات تاریخیمیزده اليفنامهلر، اوستادنامه کیمی عاشیق شعر قالیبلارینادا سالینمیشدیر.
نسیمینین الیفنامهلرینین اؤزونه مخصوص حال و هواسی واردیر. او، بورادا یئنهده اؤزونون اورهکدن ایناندیغی حروفیلیک اینانجلارینی تفسیر و تبلیغ ائدیر.
سید نسیمینین ادبی یارادیجیلیغینی ایکی دؤورهیه بؤلمک اولار:
1- ایلک دؤوره
اونون 25- 26 یاشلارینا قدهر، یعنی فضل الله نعیمی ایله تانیش اولماسی و اونون طریقت و مسلکینی قبول ائتمهسینه قدهرکی دؤورهنی یارادیجیلیغینین ایلک دؤورهسی آدلاندیریریق. بو دؤورهده کی شعرلرینده، او خواجه احمد یسوی (اؤلوم 562 هـ.) و جلال الدین رومی (اؤلوم 604 هـ.) تأثیرینده نصیحت آمیز، تعلیمی و حکمتلی شعرلر و اون دؤرد معصوم - علیهم السلام- اوچون منقیبهلر یازیردی.
سؤز یوخ کی او بو دؤورهده، شاعیرلیگینی سیناماغا باشلایان بیر اعتقادلی و ساوادلی گنج کیمی ظهور ائدیر. بوتون شیعیهلر، منقیبهلر، نصیحت وئریجی غزللر و قصیدهلر، حکمتلی تویوقلار و مثنویلرینی، بو دؤورهیه عائد ائتمک اولار.
بئله شعرلرده، عرفان آخیجیلیغی یوخدور و شعر دیلی قورودور. شاعیرده جوشغون اورهک اولسادا، جوشغون دیل یوخدور. شاعیر حله درین معنالاری لای بالایلی دیل ایله بیان ائتمگه ال تاپا بیلمهمیشدیر. بو دؤورهده شاعیرین ثابت تخلّصوده یوخدور، او گاه سید، گاه حسینی و گاه سید نسیمی و بعضاً ده هاشمی تخلص ائدیر.
تورکجه دیوانیندا بو دؤورهیه عائد اولان شعرلرینی یوز قطعهیه یاخین مختلیف قالیبلی شعرلر تثبیت ائتمک اولار.
بو دؤورهیه عائد شعرلرینه عمومیتله نصیحت وئرمه روحو حاکیمدیر:
دیو رجیمه ایکؤنول! قیلما داهی متابعت،
تانریسؤزونائشیدیجکصیدق ایله قیل ملازمت.
یاخشیلیق ائیلهسن، سنا یاخشیلیق ائیلیه خدا،
عاقیبت اصلینه قیلیر خئیره شره مراجعت.
* * *
کؤنول وئرمه جهانا، بیوفا دیر،
کؤنول وئرمک آنا عئین خطا دیر.
بونا جان و دل ایله آنلاو باخ،
فنا دیر بو فنا، سانما بقا دیر.
بقاسی وار ایمیش اولسا جهانین،
قالایدی باقی اوش اول مصطفا دیر.
جهانین چون بقاسی یوخ نسیمی،
آنی قویوب حقه دؤنمک روا دیر.
امیر سید علی عمادالدین نسیمی تبریزینین ان مکمل و یوز ایللر بویونجا سئویلن اثری، اونون تورکجه دیوانیدیر. بوندان علاوه، اونون فارسجا و عربجه ایکی دیوانی، مقدمة الحقایق آدلی رسالهسی و بحر الاسرار عنوانلی قصیدهسیده واردیر.
1- فارسجا دیوان
نسیمینین فارسجا دیوانی، اونون فارس شعری تاریخینه بخش ائتدیگی یگانه حروفی بیر دیواندیر. بو دیوانین نشرلرینی آشاغیدا معرفی ائدیریک:
1. نسیمینین فارسجا دیوانی ایلک دفعه 1260 هـ. ایلینده استانبولدا تقویم وقایع مطبعهسینده نشر اولان تورکجه دیوانینا ضمیمه کیمی نشر ائدیلمیشدیر. 160 صحیفهلیک نسیمی دیوانی نین 28 صحیفهسی فارسجادیر.[1]
2. همین نشر بیر داها 1298- نجی ایلده تکرار ائدیلمیشدیر.[2]
3. اوچونجو دفعه مرحوم سلمان ممتاز، نسیمینین فارسجا شعرلرینی اونون تورکجه دیوانینا ضمیمه ائدهرک 1926 م. ایلینده باکیدا نشر ائدیر.[3]
4. 1972- نجی ایلده ایسه مرحوم حمید محمدزاده نسیمینین فارسجا دیوانینی، مفصل مقدمه ایله 878 هـ. ایلینده یازیلان بیر الیازما اساسیندا، علمی امک صرف ائدهرک نشر ائتدی.[4]
5. 1354- نجو ایلده ایسه اونون زحمتینین ثمرهسینی، بیر باشقاسی، بیر نئچه غزلده آرتیراراق اؤز آدینا نشر ائدیر.[5]
6. مرحوم حمید محمدزادهنین نشر ائتدیگی دیوان، تهراندا 1363 – نجی ایلده یئنهده عیناً و افست طریقی ایله و لاکین باشقا آدامین مقدمه و امضاسی ایله بیر داها چاپ و تکثیر اولونور.[6]
7. 1368- نجی ایلده یئنهده تهراندا بو علمی متن بو دفعه شاعیرانه بیر آد ایله بیر داها باشقاسینین امضاسی ایله نشر اولور.[7] بو دفعه اؤزونو ترتیباتچی آدلاندیران آدام کیتابین سونونا بیر لغت- معنی جزوهسی ده آرتیریر.
8. ادبی انتحال ایشی بورادا قورتارمیر و همین علمی نشر بو دفعه نفیس بیر شکیلده، و تصحیح ائدهنین آدی تام حذف ائدیلهرک یئنهده باشقاسینین آدینا نشر اولورنور.[8]
9. 1372- نجی ایلده بو دفعه تصحیح ادعاسی ایله، و بیر نئچه باشقا الیازمایا ال تاپاراق، بیر آیری آدام، یئنهده همین متنی باشقا نسخهلر ایله قاریشدیریب اؤز آدینا نشر ائتدی.[9]
1- خیام نیشابوری
نسیمی بعضاً خیام نیشابوری کیمی دوشونور. البته نسیمیده شک فلسفهسی یوخدور، بلکه او، عمومی اینانجلاری حروفی گؤروشونه اویغون بیر شکیلده ایضاح ائدهنده، خیام ایله سسلهشیر:
و یا:
2- نظامی
نسیمی، شعرده وطنیمیزین داهی شاعری نظامی گنجوینین پایهسینه چاتماغی آرزولایان بیر شاعیر اولموشدور. بیر یئرده دئییر:
3- سعدی
نسیمی، فارس شاعیرلری آراسیندان سعدی شیرازی یه توجه ائدیر ولاکین اؤزونون عشق، صداقت و دلاورلیکده اوندان یوکسک ذروهلرده اولدوغونو دیله گتیریر:
15- شهادتی و اؤلومو
نسیمی، حلب شهرینده دریسی سویولاراق اؤلدورولدو. اونون شهادت تاریخینی عسقلانی 821،[1] هدایت 837،[2] مدرس 807[3] و مجالس العشاق 837[4] هـ. ایلی ذکر ائتمیشلر. بو قایناقلاردان باشقا 811 هـ. ده تألیف اولونان بشارتنامه کیتابیندا اونون اؤلومو 807 هـ. ایلی ذکر اولونموشدور. نسیمینین یاشاییشینی تدقیق ائدهنلر آراسیندان محمد فؤاد کؤپرولو، عبدالباقی گؤلپینارلی و حسین اعیاندا همین تاریخی دوغرو ساییرلار، مرحوم مدرس تبریزی، ریحانه الادب اثریندهده همین تاریخی اونون شهادت ایلی قبول ائدیر. بئلهلیکله 807 هـ. تاریخینی اونون شهادت ایلی حساب ائتمک اولور. او زامان نسیمی اوتوز آلتی یاشیندا ایدی. نسیمینین شهادتیندن دانیشان بشارتنامه اثری 811 هـ. ایلینده یازیلمیشدیر. آیدیندیر کی نسیمینین اؤلومونو بو تاریخدن سونرایا عائد ائتمک اولماز. نسیمینین شهادتینین تفصیلاتینی ذکر ائدهن ان قدیم قایناق کنوز الذّهب فی تاریخ حلب قایناغیدیر. محمد راغب الطّباخ الحلبی، اؤزونون اعلام النُبلاء بتاریخ حلب الشّهباء اثرینده همین قایناغین وئردیگی شرحی ذکر ائدیر.[5] بو شرحین ترجمهسی بئلهدیر:
« یشبک زامانیندا علی نسیمی اؤلدورولدو.
شیخنا ابن خطیب الناصریه و شیخ عزّالدینین نائبی شمس الدین ابن امین الدوله حضوروندا، قاضی القضاة فتح الدین المالکی و قاضی القضاة شهاب الدین الحنبلی ابن الخازوق محکمهده حاضیر اولدولار. ادعا اولدوکی نسیمینین کلماتی بیلیکسیز شخصلری آلدادیب زندیق ائتمیشدیر. اما بعد ابن الشنقشی الحنفی شهرین قاضیلری و عالیملری حضوروندا دعوی طرح ائتدی. سونرا نایب اونا دئدی:
گؤروندوگو کیمی، اسکی قایناقلاردا نسیمی تبریزی حاققیندا یازیلانلار، اونون حیاتی حاققیندا بیر شئی بیزه وئرمیرلر. ادبیات تاریخلریده همین معلوماتی آلیب تکرار ائدیرلر. اونون دیوانینین الیازمالاری و ایندیه قدهر چاپ اولموش معتبر و غیر معتبر دیوانلاریدا باشدان آیاغا یانلیشلیقلار ایله دولودور. بیز بو قایناقلاردان یارارلاناراق، اونون حیات و یاشاییش منظرهسینی ترسیم ائتمگه چالیشیریق.
1- دوغولدوغو یئر
عسقلانی[1]، سخاوی و ابن عماد الحنبلی اونو تبریزلی ساییرلار، ریاض العارفین اثرینین یازاری رضا قلیخان هدایت ایسه، اونو شیرازلی حساب ائدیر، فارسنامهی ناصری ده اونو شیرازلی ساییر، عاشیق چلبی اؤز تذکرهسینده، اونو باغدادین نسیم ناحیهسیندن بیلیر. باکی عالیملری او جوملهدن مرحوم میرزا آقا قلیزاده، شاماخیدا یئرلشن نسیمینین یگانه قارداشی شاه خندانین مزارلیغینادا اشاره ائدهرک، شاماخینی اونون دوغولدوغو یئر حساب ائدیر و دوغوم تاریخینیده 70/ 1369 م. ایلی اولاراق تثبیت ائدیر. [2]
بیز، ان قدیم قایناقلاری داهادا اعتبارلی سایساق، عماد الدین نسیمینی تبریزلی بیلمهلییک. هر حالدا هارالی اولور اولسون، سؤز یوخ کی او، آذربایجان شعر تاریخی سماسیندا ان پارلاق گونش کیمی پارلاماقدادیر. سلمان ممتاز دئمیشکن:« سگیزینجی عصر هیجرینین سون یاریسیندا دوغدوغو یورد اولان آذربایجاندا ساکین ایدی».[3]
بعضی تذکرهلرین اونون باغدادلی، یا شیرازلی و یا آمِدلی اولدوغونو ادعا ائتمیشلرسهده، بو ادعالار تمامیله رد اولموشدور. نسیمی شیرازی نین باشقا بیر شاعیر اولماسی، باغداد یانیندا نسیم آدلی یئر و یا کندین اولماماسی و نسیمینین آمِد شهرینه هئچ گئتمهمهسی بو ادعالارین ردّی اوچون یازیلان دلیللردندیر.
26- یاووز آق پینار[1]
«. . . نسیمی اسلام مدنیتینین اوچ بؤیوک دیلی ایله شعرلر سؤیلهمیشدیر، معمالار یازمیشدیر. آذری ادبیاتیندا ایلک مستزاد، مربع و ترجیعبند نمونهلری نسیمینین قلمیندن چیخمیشدیر. آیریجا روباعی و تویوقلاریدا ادبیات تاریخینده اؤنملی بیر دهگره صاحیبدیر . . .
نسیمی، داها ساغلیغیندا تورکیه، آذربایجان، عراق و ایراندا شؤهرت قازانمیش، آدی اورتا آسیا تورکلرینه قدهر اوزانمیشدی. حتی دوغو تورکستانداکی اویغورلار آراسیندا تانینمیش اولدوغو بیلینیر. بو باخیمدان، فضولیدن اؤنجه بوتون تورک محیطلرینه تأثیر ائدهن ایلک آذری شاعیری نسیمیدیر. تورکیه و آذربایجانداکی تأثیری داها سورهکلی و جانلی اولموشدور. تورکیهده سنّی محیطلرده، لیریک بیر شاعیر اولاراق تقدیر ائدیلیب، شعرلری تنظیر ائدیلمیشدیر. عَلوی و بکتاشیلر آراسیندا ایسه، اونا بؤیوک بیر مرشد، طریقتلرینین ان بؤیوک مؤسسلریندن و شهیدلریندن بیری اولاراق باخیلمیشدیر. بو سببله نسیمی آدی ایله بیر چوخ شاعیر یئتیشمیشدیر. اؤیله کی گونوموزده بو نسیمیلرین شعرلرینی آییرماق بعضاً امکانسیز اولماقدادیر . . .
فضولی، نسیمینین تأثیرینده قالان شاعیرلرین باشیندا گلیر. شاعیرلیک دوهاسی سایهسینده نسیمینین شعرلریندن ایلهام آلماسینا رغماً، تقلیده دوشمهمیشدیر. تورکمن شاعیری عندلیب (1780- 1711) و چاغاتای- اؤزبک شاعیری اسیری (1916- 1864) نین نسیمی حاققیندا بؤیوک منظومهلری واردیر. لطفی و نوایی کیمی چاغاتای شاعیرلریده نسیمیدن تقدیرله سؤز ائتمیشلردیر. نسیمی دیوانینین اورتا آسیادا استنساخ ائدیلمیش نسخهلریده آز دگیلدیر.»
23- تاریخ ادبیات آذربایجان[1]
چوخلو داخیلی و خارجی قایناقلاردان یارارلاناراق فارسجا آلتی جیلدلیک «تاریخ ادبیات آذربایجان» تألیف ائدهن آقای محمدرضا کریمی، اؤز اثرینده نسیمی اوچون گئنیش یئر آییرمیشدیر. او، بوندان علاوه، نسیمی حاققیندا شاعر عشق و شهادت،[2] زندگی و خلاقیت عماد الدین نسیمی،[3] نهضت حروفیه[4] آدلاری ایله اوچ کیتابدا نشر ائتمیشدیر. اونون نسیمی حاققیندا سؤزلریندن نمونهلر:
« عمادالدین نسیمی نمایندهی برجستهی فرهنگ و ادبیات آذربایجان از افتخار آفرینان عرصهی علم و هنر مشرق زمین در قرن هشتم هجری است. دردی است گران که جامعهی ما او را که یک عمر در راه آزادی و رشد فرهنگی ملل مشرق زمین از هیچ کوششی دریغ نکرده است، آن گونه که بایسته و شایسته است نمیشناسد. نسیمی شگفتانگیزترین چهرهی ادبی و نبوغ بیکران سیمای تاریخ اندیشه و هنر مردم ماست.
عمادالدین نسیمی پیرو پر شور نعیمی و رهبر بعدی حروفیه، با تکیه بر آثار گرانقدرش و با حماسهای که از خون و شهادت آفرید جاودانه گشته است و آثارش تا امروز با برخوردهای متفاوت و گاه متضادی روبرو شده است. علت شهرت عالمگیر وی را میتوان در بیان آرزوهای شیرین انسانی، ترنم خواستههای مردم، آفرینش ادبی زیبایش دانست به طوری که آثار او در میان ملل مختلف مشرق زمین پراکنده شده و در میان اعراب، فارسی زبانان و ترکان شهرتی به سزا یافته است.
نسیمی شاعری است که با جسارت و بیپروایی افسانهایاش رو در روی ستمگران عصر ایستاده و انسانها را به استیفای حقوق انسانی خویش فرا خوانده و با ترنم عشق و محبت لایزال و پایدار، برایشان نغمهی پر شور زیبایی و مهربانی خواند. او عاشقی جانباز و صمیمی است که محور تفكراتش انسان بود و تمامی عظمت خلقت را در سیمای انسان تجسم میکرد و خلقت را بدون انسان ناقص و بیهدف میدانست.
11- ریحانة الادب[1]
مرحوم محمدعلی مدرس تبریزی اؤز تذکرهسینده نسیمیدن آد آپاریر و یازیر:
«سید عمادالدین نسیمی شیرازی، عالم عارف، فاضل کامل، محدّث شاعر ماهر، متخلص به نسیمی از مبّرزین عرفا میباشد که اصول طریقت را از سید شاه فضل شیرازی نعیمی فرا گرفت. دیوان اشعارش از سه هزار بیت متجاوز بوده . . . در سال هشتصد و سی و هفتم هجرت در شیراز به دارش کردند و یا به زعم بعضی در حلب مقتول گردید».
12- شهداء الفضیله
علامه امینی شهداء الفضیله کیتابیندا سید عماد الدین نسیمی اوچون بیر فصل آییرمیشدیر. همین فصلین تورکجه ترجمهسینی، بو سطیرلری یازان 1371- نجی ایلده، آذربایجانین شهید عالیملری کیتابیما داخیل ائتمیشدیم، بورادا بیر نئچه سطرینی نقل ائدیرم:[2]
«سید عمادالدین نسیمی جلیل القدر سید، عالیم، فاضیل، محقق، حدیث بیلن، عارف و بؤیوک شاعیر ایدی. مختلیف علملرده نظر صاحیبی ایدی. اورهگه یاتان و آخیجی شعرلریله بوتون شاعیرلره اوستون گلمیشدیر».
الحصون المنیعه کیتابیندا یازیلمیشدیر:« محقق عالیم و تانینمیش فاضیللردن اولموش، عرفان و صوفیلیکده سید شاه فضل نعیمی طریقتینه منسوب ایدی. عرفان طریقین اوندان آلمیشدیر . . .».
بیر پارا تاریخچیلرین دئدیگینه گؤره، حلبده اعدام اولموشدور . . . او، قدرتلی بیر شاعیر ایدی، اوچ مین بئیته یاخین دیوان صاحیبیدیر.
13- محمد فؤاد کؤپرولو[3]
«14- نجو عصرین سون یاریسیندا، دوغو و باتی آنادولودا، بؤیوک بیر شؤهرت قازانان نسیمی ایله صوفیانه کلاسیک شعرین یوکسک بیر تکامل درجهسینه واردیغینی گؤروروک. قوللاندیغی لهجه باخیمیندان، آذری دائرهسینه منسوب اولماقلا برابر، آنادولوداکی بؤیوک شؤهرتی و نفوذو باخیمیندان، اونو بو ساحه ادبیات کادروسونا سوخماق ضروریدیر. 14- نجو یوز ایلین سون زامانلاریندا استرآباد، عراق، آذربایجان و آنادولو ساحهلرینده یاییلان و 15 یوز ایلین ایلک یاریسیندا عثمانلی امپراتورلوغو ساحهسینده بؤیوک بیر نفوذ قازاناراق بکتاشیلیک ایله قاریشان حروفیلیک ایراندا تئز ایتمیش و یالنیز تورکلر آراسیندا یاشامیشدیر. نسیمی بو مسلکی قوران فضل الله حروفینین باشلیجا خلیفهلریندن اولوب، آنادولودا حروفیلیگین یاییلماسیندا چوخ بؤیوک بیر رول اوینامیش و هیجری 807 ده دریسی سویولماق صورتیله اؤلدورولموشدور. نفوذو عصرلرجه عثمانلی و آذری ادبیاتلاری دائرهلرینه منسوب شاعیرلر اوزهرینده گؤزه چارپان و خاطیرهسی خلق کوتلهلری و بالخاصه بکتاشیلر، حروفیلر، قیزیلباشلار کیمی زومرهلر آراسیندا یاشایان نسیمی، بؤیوک بیر شاعیردیر. صوفیانه لیریسم اوندا چوخ قوّتلی و چوخ آهنگلیدیر.
1- انباء الغُمر
شهید سید عمادالدین نسیمینین آدی، ایلک دفعه ابن حجر عسقلانینینانباء الغُمر فی ابناء العُمر[1] کیتابیندا گئتمیشدیر. او، نسیمینی «نسیم الدین تبریزی» آدلاندیریر و دئییر کی ملک المؤید سیف الدین امری ایله حلب شهرینده 821 هـ . (1418 م.) ایلینده دریسی سویولدو و اعدام اولوندو.
نسیمینین تبریزلی اولدوغونا اشاره ائدهن ایلک و ان قدیمی قایناق ابن حجرین کیتابیدیر.
2- لطائف نامه (مجالس النفائس)
میرعلیشیر نوائینین مجالس النفائس تذکرهسیندن بیر نئچه فارسجا ترجمه الدهدیر. او جوملهدن سلطان محمد فخری هراتینین ترجمهسیدیر کی اؤز ترجمهسینی لطائفنامه آدلاندیرمیش و هر شاعیرین حال ترجمهسینه، اؤزوده خاطیرهلر و قئیدلر اضافه ائتمیشدیر. او جوملهدن دؤردونجو مجلیسده، پهلوان محمد ابوسعیدی یاد ائدهرکن آشاغیداکی خاطیرهنی ذکر ائدیر:
. . . حضرت میر، لطایف پهلوان محمد ابوسعید را علیحده رساله نوشته، بدان جهت در این اوراق به اختصار کوشید. از آن جمله یکی آن است که [گوید:] «پیش از ایام جمعیت و حضور در بقعهی پریشان و بیحضور سر بر بالین ضعف داشتم. هر روز پهلوان به ترتیبِ غذای فقیر قیام مینمود و بدانچه مقدور بود، توجه و اهتمام میفرمود. تا آنکه سپاه امراض از ملک بدن قدم بیرون نهاد و باز دولت تندرستی که معموری شهرستان وجود است، دست داد.
شبی غزلی ترکی تمام کردم و آن نُه بیت بود. صباح پهلوان تشریف آورد و از روی شفقت دست مرحمت بر سر و پای فقیر رسانیده، کمال التفات ظاهر کرد. بعد از آن، بر سبیل کسب هوا بیرون رفت و باز آمده بر جای خود نشست. خواستم که غزلی که شب گذشته گفته شده بود، به خدمت پهلوان بگذرانم. به خود اندیشه کردم که اول باعثی برانگیزم، بعد از آن بر او بخوانم.
پس بدان سبب از پهلوان پرسیدم که مدت مدید است که از کارهای شما چیزی استماع نیفتاد. در این وقت هر چه واقع شده باشد التفات نمایند که خاطر مشتاق است.
جواب گفت: که در این روزها به یک غزل امیر سید نسیمی صوتی بسته شده [است.]
سید عمادالدین نسیمی که سید و حسینی نیز تخلص میکرد، در سدهی نهم هجری ظهور کرد و با الهام از مکتب تشیع، علیه حکومتهای ستمگر عصر خود زبان به عصیان گشود و جان بر سر آن باخت و در شهر حلب شهید شد[1]. بدینگونه که به امر حاکم وقت حکومت مملوکان چرکس، پوست از تنش کندند و سپس بر دارش زدند. این نوع شهادت موجب نفرت از حکومت وقت و مورد اعتراض همهی مسلمین اعم از شیعه و سنی گردید و باعث محبوبیت بیش از اندازهی نسیمی در میان اهل عرفان شد و همهی مسالک عرفا او را به نوعی، بعدها منسوب به مسالک خود ساختند. وی به سه زبان عربی، فارسی و ترکی شعر سروده است.
اشعار عربی سید در لا به لای جُنگها، سفینهها، تذکرهها و دو دیوان فارسی و ترکیاش پخش و پراکنده است و حجم قابل توجهی ندارد و اگر هم مدوّن بوده، مفقود شده است.
دیوان فارسی او را مرحوم «حمید محمدزاده» با مقابلهی نسخ معتبر در سال 1351 چاپ کرد.[2] که بعدها از سوی سه تن و سه بار در تهران تجدید چاپ شد.
اما دیوان ترکی نسیمی بارها در تهران، تبریز، شیراز و یا خارج از ایران چاپ شده است و در میان آنها سه چاپ دارای اعتبار علمی است که هر سه را در مقدمهی ترکی همین کتاب معرفی کردهام.


text:
روحانی: ایران افغانستانده یوزبیرگن قارکوچکیلری جبردیده لریگه یاردم بیره دی
ایران جمهوررییسی حسن روحانی افغانستان خلقی گه غمشیریک لیک بیلدیریب، قار کوچکیلری جبر دیده لریگه " ایران دولتی وخلقی" یاردم بیریشگه تیار ایکن لیگینی ایتگن.
روحانی جنابلری جمهوررییس غنی گه پیام یوللب یوزبیرگن قارکوچکیلری کوپلب تلفات لرگه سبب بولگنیدن تاسف اظهارایتگن.
شونینگ دیک روحانی جنابلری شوندی دیگن:" ایران خلقی اوتمیشلرده هم مسلمان قوشنی میز افغانستان یانیده بولیب بو المناک حادثه اوچون هم اوزلرینی بوملت نینگ ییریک مصبتیگه شیریک بیله دیلر" دیگن.
افغانستان جمهوررییسی بوگون ایران گه سفر قیلیشی کوتیلرایدی، بیراق سونگی حادثه اوچون سفرینی کیچیکتیردی.
جمهوررییس غنی ایران دولتی نینگ دعوتیدن منتدارچیلیک بیلدیریب ایران گه سفرقیلیشی ممکن لیگینی ایتگن.
افغانستان نینگ تورلی ولایت لریده جمله دن پنجشیر، بدخشان، بامیان، ننگرها وتخار ولایت لریده یوزبیرگن سونگی قار کوچکیلری و سوو تاشقینلری محل یشاوچیلریگه جانی ومالی تلفات ییتکیزدی.
پنجشیر ولایتی نینگ ولایت حاکمی عبدالرحمان کبیری بوگون هم بیرنیچه ییریک قارکوچکیسی یوزبیرگنینی اورغولب، جانی تلفات قالدیرمه گنینی ایتدی. اما او قارکوچکیلری پنجشیر دریاسینی نیچه بولیب تشله گنینی ایتیب ،حاضرگی شرایطده آقر سوو ذخیره بوله یاتگنینی تاکیدله دی.
اونگه کوره، بوخصوصده جدی چاره و تدبیر کوریلمسه ییریک خطرلربیلن بیرگه بولیشی ممکن. عینی حالده حاکم جنابلری اخرگی جسد قار استیدن چیقه ریلیشی بیلن قوتقریش عملیاتی یکون تاپیشینی ایتدی.
هرچند تلفات لردن انیق رقم یوق، اما جمهوررییس غنی اوز صحبتیده 284 کیشی هلاک و 143 دن ارتیق شخص یاره لنگنیدن خبربیردی.


text:
قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی
قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی ((آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti)) و یا قوزئی قیبریس ((آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Kuzey Kıbrıs)).
تاریخ[دَییشدیر]
۱۹۷۵-جی ایلدن ۱۹۸۳-جو ایلدک قیبریس تورک فدراتیو دؤولتی ((آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Kıbrıs Türk Federe Devleti)) آدینی داشیمیشدیر.
۱۹۸۳-جو ایلده قیبریس آداسینین تورک ایجماعسینین مسکونلاشدیغی قوزئی حیصّه سینده یارادیلمیش و اۇلوسلار آراسی عالمده تورکیه دن باشقا هئچ بیر دؤولت طرفیندن تانینمایان دؤولت قۇرومو.[۵] ۱۹۷۴-جو ایلده یونان میلتچیلرینین قیامیندان سوْنرا تورکیه طرفیندن آداداکی تورک ایجماعسینین تهلوکه سیزلیینی قوروماق آماچله حیاتا کئچیریلن ساواش موداخیله نتیجهسینده تورک اوْردوسونون نظارتینه کئچن توْرپاقلاردا یارادیلمیشدیر.
آدانین اۆچده بیر حیصّه سینه نظارت ائدیر. دۆنیا دؤولتلری مۆناقیشهنین حۆقوقی حلینه قدر قوزئی قیبریس-ی رسماً تانیماق ایسته میرلر. بۇنونلا بئله، قوزئی قیبریس ایله بیر چوْخ دؤولتلر غیری-رسمی ایقتیصادی و مدنی علاقهلر ساخلاییرلار. قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی ایسلام کونفرانسی تشکیلاتینا مۆشاهیدهچی عضو کیمی داخیلدیر.[۶]
اوّللر پاکیستان و بنقلادش قوزئی قیبریسی موستقیل دؤولت کیمی تانیمیش، سوْنرادان بۇندان ایمتیناع ائتمیش لر.
قوزئیی قیبریس تورک جومهوریتی اهالیسی تقریباً ۲۶۰ مین نفردن چوْخدور. اهالینین چوْخو یئرلی ائتنیک تورکلردیر. بیرده، بللی قدر aآنکلاولاردا یاشایان قیبریس یونانلاری و مارونیتلر ده واردیر.
قوزئی قیبریس-ین باشکندی لفکوشادیر ((آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Lefkoşa)، (یونانجا:Aeukwσίa)). قوزئیدا دیپکارپاز، غربده گؤزلیورد، گونئیدا آکینچیلارا دۇغرو قوزئی قیبریس توْرپاقلاری یاییلیر. قوزئیی قیبریس تورک جومهوریتی ایله آدانین یونان حیصّه سی آراسیندا بیرلشمیش میلتلر قورومونین سولهمراملی قوهلرینین یئرلشدیریلدیی بوفئر زوناسی – "یاشیل خط" اینگیلیسجه: Green Line واردیر. گونئیدا قیبریس جومهوریتی ایله همسرحددیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Declarationوارد نشدهاست
- ↑ TRNC SPO, Economic and Social Indicators 2014, pages=2–3
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ KKTC. Turkish Ministry of Economy. یوْخلانیلیب28 July 2015.
- ↑ Saatler geri alınıyor!. Yeni Düzen. یوْخلانیلیب18 October 2017.
- ↑ Pctime.com.tr
- ↑ – Antiwar.com


text:
-الو بویورون
- سالام جانیم
- سالام خانیم من سیزین هاچان جانیز اولدوم؟ هاچاندان بئله موحبتلی اولوبسوز؟
- او نه سؤزدو؟! سن اوللدن ائله منیم جانیم اولوبسان، دوغولاندا منیم جانیم اولماق اوچون دوغولوبسان. من دونیایا گلنده، یانی هله گلمه میشدیم سنی رویالاریمدا گؤروردوم.
- خانیم ائله بیل سیز دوغرودان قاتیب سیز. ائله دانیشیرسیز گؤرن دئییر سندن من نئچه ایللردی بیرگه یاشامیشیق، ارلی آروادلار کیمی داورانیرسان. یاواشلات گؤرک سیز هله نه ایستی ییرسیز. نه تئز بئله خالا اؤلوبسوز. بیر ده من دئدیم بلکه ایشینیز وار مندن بئله تئزدن زنگ آچیبسیز.
- ووی به منیم جانیم نییه بئله؟ من سنه جان دئمه ییم نه دئییم! تکجه سیزه یاراشان سؤز منیم جانیم اولماقدیر. من جانیم یاخشی تانییرام، جانیمدان باشقا بیر سؤزله سنی چاغیرانمارام. گؤیه گئدسن یئره گلسن بیرجه بو دونیا سنله منه جان وار او دا من سنین جانین، سن ایسه منیم جانیم اولماقدیر. قاچاق یولوموز یوخدور جانیمین جانی.
- یاواش باجی، بیر آز یاواش او قدر جان جان دئدینیز، جندک ایییسی بورالاری قوخولدوب، نئچه لیتر عطیر ایسته ییر بو جندک قوخوسونو بوردان قازدیرا، باغیشلا خانیم من بئله ادبسیز دانیشیرام. توبورجه ییی بوغازیودا اوتسان بیر آز دینجله بیلرسن، گؤزلریوی بیر دامجی یوم بلکه بئینین آراملاشا. بیر ده سن دئیین سؤزلری بیری ائشیتسه ایکیمیزه ده یاخشی اولماز، یان یؤوره ده اولان قالان اعتیباریمیزدا الدن گئدر. من سیزه حؤرمتیم وار آنجاق بو حؤرمت او زامانا کیمین دی کی منیم آیاغیما دولاشمییاسان، دولاشیبسان حؤرمت سینیب هر نه آرامیزدا وار آرادان پوزولوب گئدر. من فیکر ائله میرم سیزینن ائله داورانمیش اولام کی سیزده بو حیس یاراناکی من سیزین جانیزام.
- جانننننننننیییم، نییه باش-باشا قویورسان، سن منیم جانیم اولماسان کیمین جانی اولا بیلرسن آخخخخخخییییی! من سنه جان اولماسام کیم سنه جان اولاجاق.
- باغیشلایین خانیم منیم ایشیم وار، ایش یئرینده اوزومه سؤز گلر، تیلفونو بوندان آرتیق مشغول ساخلایا بیلمرم، سیز ده گئدین مورخصی آلین ائوینیزه گئدین اوزانین، دینجلین. ائله بیل ایشین چوخلوغو سیزی یوروب. باغیشلایین تلفونو، سیزین جاوابینیزی آلمادان کسیرم.
اوغلان تئلفونون دسته یینی یئرینه قویدو.
اوغلان اؤز-اؤزونه دوشونوردو زامانا نئجه خاراب اولوب، ایندی کی قیزلاردا حیا آثاری دئیه بیر شی یوخدو، ایسته دیکلرینی گؤرورلر. بیر زامان قیزلارین آروادلارین حوجب حایالاری وارایدی، ایندی حوجب حایادان سؤز صؤحبت ده قالماییب ، چوخدا بو سؤزلردن دانیشاندا آدامی دالی یا قالمیش سانیرلار، سانماقلاری جهنم دیبی بودور دانیشمازکی هئچ سؤزون آچماز بونلار آدامی اینجیتمیر، بیردن بو سؤزلر آدامین اؤز آیاغین توتاندا لاپ تب-درجه دن چیخماق واجیب اولور کی هئچ، سی سی یو دا یاتماق دا گرکلی اولور. یا گرک دوستاقدا یاتاسان یا دا سی سی یو دا. قدیم قیزلارین اؤرکلرینده سؤزلری اولسایدی دا آغیزلارینا گتیرمزدیلر، گتیربن آبیرلاری سو یئرینه جالانیب تؤکولوب آخاردی، آخاربن چایا سئله چؤنوب هر یئره سیچرایاردی، قیز ائله اؤنون سئلینده بوغولاردی.
اوغلان یان-یؤوره سینه گؤز دولاندیریردی، جیغالا تاپیب، اونو آلیشدیریب دریندن سومورا، بورنوندان توستونو بوغلارینین آراسیندان ائشییه اؤتوروب آردیندان ایکی دنه سینه دن اؤسگوره، بوغازیندا اولان خیلتلاری سسینن یئره توپوره.
هر یانا گؤز دولاندیردی، جیغالا تاپا بیلمه دی، گؤره سن به بو جیغالالاری هارا قویوب، کیشی نین جیغالاسی اولماسا نئجه اونا کیشی دئمک اولار، قدیمدن دئییب لر، کیشینین قره پولو جیبیندن، جیغالا قوخوسو اؤستوندن اسگیک اولماز. اللرینی اوزاتدی بوغلارینی بیر تومارلییا، الی بوشا گئتدی. "نئجه یانی به بو بوغلارا نه اولوب" اؤزونو آینادا گؤردوکده، اللری تیتره مه یه دوشدو. قیزینان اوغلانین فرقین گؤره بیلمیردی، کیم بو اویونو اوغلانین باشینا گتیرمیشدی، بیلمیردی. ایندی نئجه ائوه گئده بیلردی، گرک دایاناردی هریئر قارانلیقلاشاندان سونرا ائولرینه گئدردی، قیرخ گئجه گونونز ده ائوده قالسایدی، اوزونون توکلری آنجاق ائینی یه بیلردیلر. بورگلنمیش اللرین آلتیندا گیزلنمیش دوداقلارینان دانیشا بیلمیردی، ائله دوشونوردو؛ بیر بئله اؤزده دئییشیکلیک اینسانی زامان سوره سینده ایچریدن ده دئییشدیره بیلر کی هئچ سسینده ده ایز قویا بیلر. گؤره سن هاچاندان بئله بیر گونه دوشموش دور یادینا گلمیردی.


text:
قوم ساوه عاشیق موحیطی ۴ / دوکتور علی قافقازیالی
۵ , ۱۳۸۶, ۰۰:۲۵
۵.۱۷. قوم-ساوه عاشیق موحیطي نين چاغداش عاشیقلاريندان بعضیلري:
۵.۱۷.۱. عاشیق علی رمضانی ((۱۹۵۵
عاشیق علی رمضانی ۱۹۵۵ ایلینده ساوه ده دونيايا گلمیشدیر. شاهسئون طايفاسينين يارجانلي تيره’سيندهندير. اؤنجه باباسيندان داها سونرا دا عاشیق محمد علی صوفولار’دان چؤگور درسي آلميش. عاشیق صوفولار’ين مجلسلرينه دوام ائدهرك تورک عاشیقلیق گلهنهیینی (سنتینی) ااؤیرهنميش، يئنه صوفولار’ين يولوندان گيدهره ک اوستاد تئلیمخانين شعرلریني و موحیطده بيلينهن خالق حيكايه لریني ااؤیرهنميش. ۱۹۸۶ ایلیندهن اعتبارن دویون درنکلرده عاشیق اولاراق ميدان آلماغا باشلامیشدیر. عسگری گؤرهوين دهن (سربازچیلیقدان) سونرا ترافيک پوليسي اولموش. ۱۵ ايل پولیسلیک ایله یاناشی عاشیقليغيني داوام ائتديرمیشدیر. داها سونرا پوليس ليکدهن آيريلاراق عاشیقلیق صنتيني داوام ائتديرمیشدیر.
عاشیق علی رمضانی شعرلرینده “گونش” تخلصونو قوللانماقدادير. ايکيسي قیز دؤرت اوشاغی واردير
.
عاشیق علی رمضانی عاشیقليغا باشلاديغي ۱۹۸۶ ایلیندهن بريدير قوم’دا ايقامت ائتمکدهدير.
۲۰ مارت ۲۰۰۶ گونو قوما گيتديکيمده ” تورک ادبیات اوتاغي” آدلي درنکده اونون ایله گؤروشدوم. ائرتهسي گون ائوينده وئرهجهیی کونسئره منی ده دعوت ائتدي. تورک ادبیات اوتاغينين باشقاني سید حیدر بيات، يارديمجیسي جلال ذولفيقاراوغلو، حمید زولفواوزون، شاعير سولئيمان نوراللهی و شاهسئون طايفاسينين ايرهلی گلنلري اورادايدي. عاشیق حسين علي حسيني ایله بيرلیکده بيزه موحتشئم بير چؤگور، تورکو، دیگر ضيافتي سوندو. شعر اوخوماسی، تورکولري يوروملاماسي و سازي چالماسي ایله اوستادليغيني اورتايا قويموشدو.
قوما داشيمادان اؤنجه ساوه’ده ” استریو تئلیمخان ” آدلي بير موزيک قئید ائوي قورموش، حسين علي حسيني ایله بيرلیکده ۱۹۰ کاسئت دولدورموشلار. قومـ’ا گلديیينده بو موزيک ائويني بيراخميش، قوم’دا ” استریو شباهنک (ائل سئوهن) ” موزيک ائويني قورموشلار. بورادا دا ایندیيه قدر ۷۰’دهن آرتیق کاسئت دولدورموشلار.
تهران راديوسونون ” فرهنگ مردم ” (خالق کولتورو) آدلي پروگرامينا سيخ سيخ قاتيلاراق عاشیقلیق گلهنهیی اورونلریني سونماقدادیر.
” خانه موسيقي تهران ” (تهران موزيک ائوي) و ” سرود و آهنگهاي انقلابی قم ”
(قوم دئوريم هاوالاري و شارقيلاري) درنهیی نين اویهسيدير.
عاشیق علی رمضانی’ني قوم-ساوه موحیطيندهکي شاهسون، ساوه، همدان، قاراقان، تورکمن، قاراپاپاق، آفشآر طايفالاري دعوت ائتدییی کیمی شهرييار، ساوج بولاق، بویون زهرا، آبگرم، قزوین، شیراز، فیروزآباد، حتی گنبد کاووس و مشهد كيمي مينلرجه کیلومتر اوزاقدا کی تورک طايفالاري دا دعوت ائتمکدهدير.
علی رمضانی’نين شعرلریندهن اؤرنکلر:
چؤگور
چؤگورويون چوخدو قدير قييمهتي،
آماندير قييمتين ائنديرمه عاشیق.
هامي يئرده واردي اونون حورمتي،
آماندي حورمتين سينديرما عاشیق
اوخوياندا سينه اوسته آلارسان،
عاريفلرین مجلسينده چالارسان،
چآلديخچا اونونلا دم ساز اولارسان،
آماندير اؤزوندهن اينجيتمه عاشیق.
قيزيل قييمتي وار گوموشه ساتما،
چؤگورويو هامي سازلارا قاتما،
چالماياندا تئللریني اويناتما،
آماندير تئللرین دينديرمه عاشیق
چؤگورسوز هر يئرده مجلسه گيرمه،
قديريني بيلمهيهنه دينديرمه،
دستامازسيز اونا الییی وورما،
آماندير حيکمهتين سينديرما عاشیق.
گونش دئيهر چؤگورو چکر نازیي،
او اولماسا گلمهز سنين آوازيي،
هامي يئرده اولار راز-ي همرازی
بو سيرري بير کيمه بيلديرمه عاشیق.
” آتا تورک ”
آنادان اولاندا قوچچاق اولموشوق
آديميزي قويدو بيزيم آتا، تورک!
دوشمنلر الیندهن ناچاق اولموشوق،
قويماز تورپاغينا دوشمن باتا، تورک!
ساواش گونو دوروپ مينر آتيني،
گئيديرهر اينينه آغ خالاتيني،
دوشمني گؤسترهر ااصلی ذاتيني،
او زامان کي اوخون ايستهر آتا، تورک!
توتوپ دوشمنلرین ياري جان ائيلر،
بير قان اولسا يئتميش ايکي قان ائيلر،
اولدوروب دوشمني هامي يان ائيلر
دوروب بير ده مينر اولسا آتا، تورک!
قوجا جاوان شرف غئیرت کانيندا،
هامي دوروبدولار بيربير يانيندا،
داعوا ميدانيندا ساواش گونوندا،
غيرت قبول ائتمهز توتوب ياتا، تورک!
چاغيرار قارداشین کؤمهگه گله،
دوشمنين قانيني دؤندهرهر سئله،
گونش دئيهر هامي وئره ال اله،
قانلاريني بيربيرينه قاتا، تورک!
ائلات باياتيلاري
بير قيز سئوديم کهلهون
داغلاري دولو گون
گل گل گؤتوروم قاچيم،
قوي اؤلسون سني سئوهن.
بير قيز سئوديم لکلردن
او ينئگي ايپکلردهن،
گل گل گؤتوروم قاچيم،
گؤ زلري چيچهکلردهن.
بير قيز سئوديم زهغهلدهن،
خینا گئتمهز آغ الدهن،
زهغهل ديلين قوروسون،
وئرمهيئيدين ازللدهن.
بير قيز سئوديم جالاللي
أغ اوزلو قوشا خاللي.
يوخسولا قيز وئرمهزلر،
دييهللر ايگيت ماللي.
بير قيز سئوديم سولدوز دان،
اوزو آغدير اولدوزدان،
گؤردوم سحردهن کوسوب،
دئديم نه گؤردون بيزدن؟
(بو طایفالار هامیسی قومدا یاشایان تورک یا باشقا طایفالارین آدی دیر. سولدوز ایسه قومدا بیر تورک طایفاسینین آدیدیر. بیات)
بير قيز سئوديم محمدلي،
ديلي شعرين حؤرمتلي،
گل اوتوراق ديز به ديز،
دانيشاق درتلی درتلی
بير قيز سئوديم يارجانلي،
دؤشو خوردا مهرجانلي،
سنه جانيم قورباندير،
مني گؤردو قيرجاندي.
بير قيز سئوديم موسولو
ساچي خئمسه فئسيلي
گئجه بيزيمنهن ياتير،
گوندوز اولور کوسولو.
بير قیز سئوديم زرگئردهن،
طوبا بوي مينا گردن،
دئدي سنه قيز وئرمهک،
گئت آل سن اؤزگهلردهن.
بير قيز سئوديم دئللر دهن،
ساچي قيزيل گوللردهن،
دئديم سني آپاريم،
قورتاريم بو ئللردهن.
بير قيز سئوديم کؤسهلر
آلديم اوزدهن بوسهلر،
دئدي سنه وئرمهزلر،
فاميللريم کوسهللر.
لوطفا بو یازی حاقدا نظریلرینیزی بیزه گؤندهرین:
akafkasyali@hotmail.com
heydarbayat@gmail.com
آردی اولاجاق.
قاباقکی بؤلوملر:
بیرینجی بؤلوم
ایکینجی بؤلوم
اوچونجو بؤلوم
———-
آلمایولو
www.hbayat.com


text:
پنجاب بیلیمیوردو
پنجاب بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of the Punjab, (فارسجا:دانشگاه پنجاب)، (عربجه:جامعة البنجاب))پاکیستاننین لاهور, قوجرانواله, جهلم (شهر) شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«University of the Punjab»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پنجاب بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نورستان ولایتی نینگ وانت وایگل تومنی طالبان قولیگه توشدی
نورستان ولایتی نینگ مطبوعات دفتریدن ترقه تیلگن بیانات نینگ معلوم قیلیشیچه ، توناون کیچه کیچ قورون ، طالبان گروهی یاشیرینچ بیر شکلده اوشبو ولایت وایگل اولوسوالیگیده هجوم یولگه قوییب ، مذکور اولوسوالیک نی قول لریگه کیلتیرگن لر.
نورستان نینگ محلی مقام لری ، وایلگل اولوسوالیگی ، تاغلی بیر منطقه بولگنی سبب لی ، تیلفون و مخابره سیستمی هم ایش دن قالگنی نی ایتگن لر.
خود شو معما باعث ، حاضر گه قدر مذکور هجوم نتیچه سیده ، تلفات رقمی هم انیقلنمه گن.
نورستان محلی مقام لری ، مذکور اولوسوالیک نی قیته دولت حاکمیتی ده کیلتیریش لری اوچون مرکزی حکومت دن حربی کوچ همده قورال یراق ایسته گن لر.
شونده ی بیرحالده طالبان گروهی هم ، توناون کیچه ، آغیر و ینگیل قورال لردن فایده لب ، افغان کوچلری نینگ مذکور اولوسوالیک دن قاچیریب اوز قول لریگه کیلتیرگن لیگی نی معلوم قیلگن.
ایتیلیشیچه ، وایگل اولوسوالیگی قریب تورت ییل آلدین هم طالبان نینگ خود توناون کیچه ده گی هجومی بیلن یوزمه یوز بولگن ایدی . مذکور هجوم ده افغان و امریکا کوچلری نینگ 9 عسکرلری هم هلاک بولیب ، وایگل اولوسوالیگی طالبان قولیگه کیلگن ایدی.
نورستان ولایتی عموماً آلگنده تاغلی بیر ولایت بولیب ، پاکستان بیلن هم چیگره سی بار. افغانستان حکومتی هم او منطقه لرده یخشی بیر روشده نظارتی یوقلیگی هم ایتیله دی.


text:
آکادمیانین محمد فضولی آدینا الیازمالار اینستیتوتونون علمی ایشلر اوزره دیرکتور معاوینی، فیلولوگییا اوزره علملر دوکتورو پاشا کریموو آنکارا میللی کیتابخاناسیندان شاه ایسماییل ختاینین و اونون اوغلو ۱-جی شاه تهماسیبین آنا دیلینده یازدیقلاری شعیرلری آشکار ائدیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، ختاینین آنکارا میللی کیتابخاناسینداکی «الیازما» مجموعهسیندن تاپیلمیش «شاه ختای» باشلیغی ایله اولان اثرلری غزل و قوشما ژانرلاریندا یازیلیب.
آشکار ائدیلمیش آنا دیلیندهکی یئنی غزلده ۱-جی شاه تهماسیب عثمانلی ایمپراتورو سلطان سلیمانین قوشونلارینین ۱۵۳۴-جو ایلده صفویلر دؤولتینه اوغورسوز یوروشوندن بحث ائدیر، رقیبین مغلوبیتینی اؤزونون مقدس نسیلدن اولماسی ایله ایضاح ائدیر.
سؤزوگئدن مجموعهده سلطان سلیمانین بو شعیره نظیره اولاراق یازدیغی جاواب دا عکسینی تاپیب.


text:
ی. پ. گ آمریکا بیلن روسیادان قۇلداو آلیار
ابراهیم قالین: "داعش هۆجۆملرینی ایسلام دینی نینگ آدیندان قورایاندیغینی آیتماق بیلن اینانچلارا قارا تِگمیل سۆریأر"
ابراهیم قالین: "داعش هۆجۆملرینی ایسلام دینی نینگ آدیندان قورایاندیغینی آیتماق بیلن اینانچلارا قارا تِگمیل سۆریأر"
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیق دیوانی نینگ ایش دۇلاندیریجیسی نینگ اۇرونباساری ابراهیم قالیت ترور قوراماسی داعش ینگ هۆجۆملرینی اسلام دینی نینگ آدیندان قورایاندیغینی آیتماق بیلن اینانچلارا قارا تگمیل سۆریأندیگینی آیتدی.
ابراهیم قالیت ت. ر. ت ورلد کانالیندا ترور قوراماسی داعش، ی پ گ و سوریه دأکی ایچرکی اورش حاقیندا یؤریته بیانات بردی.
داعش ینگ سوریه ساواشینداقی ایکی قان حۇردان بیریدیگینی آیدان و داعش ینگ هۆجۆملرینی الهِنچ حؤکمۆنده حأصیه تلندیرن قالین "هۆجۆملرینی اسلام دینی نینگ آدیندان قورایاندیقلارینی آیتماغی بۇلسا دۆنیأده یاشایان میلیونلارچا آدامینگ اینانجینا قارا تِگمیل سۆرمه کدیر" دیدی.
قالین ی. پ. گ نینگ آمریکا و روسیادان قۇلداو آلیاندیغینی آیراتین بِلله دی.
ابراهیم قالین ترور قوراماسی داعشه قارشی دؤروه دیلن حیذماتداش گۆیچلرینگ ترور قوراماسینی یۇق اتمه کده اۆستۆنلیک قازانیپ بیلمِزلیگی نینگ سبأپلری حاقیندا هم دوروپ گچدی.
قالین "داعشه قارشی اوروپا یورتلارینی و آمریکانی اؤز ایچینه آلیان اولی حالقارا حیذماتداشلیق بار. اِمما بو گۆیچلی حیذماتداشلیق حأضیره چنلذی داعشی تأثیرسیز یاغدایا گتیریپ بیلمه دی. سبأبی داعشی یۇق اتمه ک اۆچین یترلیک درجه ده تاغاللا اتمه یأریس" دیدی.
قالین سوریه ده ۵ ییلدان بأری ایچرکی اورشونگ دۇوام ادیأندیگینی و شۇل اورشدا ۵۰۰ مۆنگدن قۇوراق آدامینگ اؤلِندیگینی آیتدی.
ابراهیم قالین سوریأنینگ حؤکۆمِتی نینگ ترور قوراماسی داعشی اؤزۆنی قۇراماق اۆچین بیر اولاغ یادا یۇل حؤکمۆنده اولانیاندیغینی یاتلاتدی و:
"اسد من گیتسه م، بو ترورچیلار سوریأنی اله گچیرر دیمه ک بیلن داعشی اولانیار" دیدی.


text:
مزار شریف- دهلی آره سیده مستقیم طیاره اوچیش لری باشله دی
هندوستان پایتختی ینگی دهلی بیلن افغانستان نینگ مزار شریف شهری آره سیده بیواسطه طیاره اوچیش لری باشله دی
توناوون (دوشنبه) افغانستان نینگ بلخ ولایتی مزار شریف شهری بیلن هندوستان نینگ ینگی دهلی شهری گه مستقیم طیاره اوچیش لری باشلب کیتدی.
اوشبو دایره ده خصوصی شرکت لردن بیری بولگن کام ایر توناوون (دوشنبه) ایلک مراتبه مزار شریف بیلن دهلی آره سیده اوچگن بولدی.
مسئول لر, دهلی بیلن مزار شریف آره سیده هفته ده ایککی مراتبه طیاره باریب کیله دیگن لیگی نی بیلدیردی.
عینی دمده مولانا جلال الدین محمد بلخی قونلغه سی نینگ باشلیغی محمد آصف, کیله جکده کارگو طیاره لری نینگ مزار شریف دن هندوستان و باشقه اولکه لر گه هم باریشی اوچون سعی و حرکت لرنینگ دوام ایتیتگن لیگی نی معلوم قیلدی.
آصف, شونده ی قیلیب اوشبو دایره ده منطقه ده تولید ایتیلیتگن ایکینچی لیک (زراعتی) محصولات نینگ خارج گه صادر قیلینه دیگن لیگی نی بیلدیردی.
هندوستان نینگ مزار شریف جنرال قنسلی مانسیح گروویر, اوشبو ینگی لیک نینگ افغانستان بیلن هندوستان آره سیده گی تجارت حجمی نینگ آرتریلیشی گه حصه قوشمه دیگن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.


text:
کرئملین سورییاداکی فعالیتی اس اس ار ای-نین افقانیستانداکی محاربهسی کیمی فلاکتله بیتهجک.
آخار.آذ خبر وئریر کی، بونو اوکراینا مطبوعاتینا آچیقلاماسیندا سیاسی ائکسپئرت ویتالی پورتنیکوو سؤیلهییب.
«حلب قازانیلیب، اما پالمیرا ایتیریلیب. هامیسی ۸۰-جی ایللرده افقانیستاندا اولدوغو کیمیدیر. موسلمان اؤلکهسینده باش وئرهن وطنداش محاربهسینه آچیق موداخیله اس اس ار ای-نی محو ائتدی. ایندی بئله ساواشلاردان بیری روسییانی دا سارسیداجاق. روسییالیلار هله تصوور ائتمیرلر کی، اؤز رهبرلرینین قرارلارینا گؤره هانسی دهشتلی قیمتی اؤدمهلی اولاجاقلار»، – او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، ایشید تئررور تشکیلاتی بوندان اؤنجه روسییا و سورییانین گئری آلدیغی پالمیرا شهرینی یئنیدن اله کئچیریب. سورییا اوردوسو آرتیق پالمیرانین اطراف رایونلارینا چکیلیب. پالمیرادا مغلوب اولان روسییا و سورییا شرقی حلبده تام اولاراق نظارتی اللرینه آلیبلار. بعضی ائکسپئرتلر پالمیرانین اله کئچیریلمهسینده ایشید-ا قرب اؤلکهلرینین یاردیم ائتدیینی بیلدیریبلر.


text:
اردوغان: دونیا سیزدن عبارت دئییل
"آمریکانی آتدیغی بو حقوق دیشی آددیمدان بیر آن اول گئری قاییتماغا دعوت ائدیریک"
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، عدالته صاحب چیخان بوتون اؤلکهلری، قدسو فلسطینین باشکندی اولاراق تانیماغا چاغیردی.
اسلام امکداشلیق تشکیلاتی، آمریکا باشقانی دونالد ترامپین ۶ دسامبردا قدسو ایسراییلین باشکندی اولاراق تانیما و آمریکا ائلچیلیگینی تل آویودن قدسا داشیما یولونداکی پلانینی آچیقلاماسینین آردیندان، دؤنم باشقانی تورکیهنین ائو صاحبلیگی ایله ایستانبولدا اولاغان اوستو توپلاندی.
ذیروهده اسلام امکداشلیق تشکیلاتی دؤنم باشقانی اولاراق دانیشان پرزیدنت رجب طیب اردوغان،
"بو گون بورادا ایسلامین ایلک قیبلهسی و الاقصینین شهر قودسوموزون تاریخی ایستاتوسونا ائدیلن تجاووزو اله آلماق اوچون بیر آرایا گلمیشیک" دئدی.
چیخیشیندا ۱۹۴۷دن بو یانا، ایسراییل ایشغالینین ایللر گئچدیکده بوتون فلسطینی قوشاتدیغینی خریطهلرله ایضاح ائدن اردوغان،
"بو اونو گؤستریر کی، ایسراییل بیر ایشغال دؤولتیدیر. بونونلا یاناشی، ایسراییل عینی زاماندا بیر ترور دؤولتیدیر. قدسدا بو قدیم شهرین کوچهلرینده بیر نئچه دقیقه گزهن هر کس اورانین ایشغال آلتیندا اولدوغونو آنلایاجاق" دئدی.
اردوغان،
"۱۰ یاشینداکی اوشاقلاری او تروریست عسگرلر گؤزآلتینا آلیر و دمیر قفسلرین ایچینه بونلاری توپلاییرلار. گؤزلری باغلانیر، و ۱۴ یاشینداکی اوشاق قونداقلانیر. او بیری طرفده بیر کؤرپه قیز اوشاغی. آناسی بالاسینا ساریلیر و آنا قوندقالا دؤیولور و او اوشاق الیندن آلینیر. بو ایشغالچی دئییل، تروریست دئییل ده ندیر؟ بونون ایضاحی وارمی؟" شکلینده دانیشدی.
آمریکانین قرارینین هئچ بیر حؤکمو اولمادیغینی وورغولایان اردوغان، بیرلشمیش میللتلر گوونلیک شوراسینین ۱۹۸۰ تاریخینده آلدیغی قرارا گؤره هئچ بیر اؤلکهنین قدسدا ائلچیلیگی اولمایاجاغی بیلدیریلدی.
ترامپا تپکی وئرهن اردوغان،
"من ائتدیم اولدو دئمکله، بو دونیادا هئچ بیر شئی اولمور. دونیا سیزدن عبارت دئییل" شکلینده دانیشدی.
فلسطینین اولوسلارآراسی انلاشمالارا داخیل اولما پروسهسینین سورعتلندیریلمهسی لازیم اولدوغونو وورغولایان اردوغان،
"ایسلام اؤلکهلری اولاراق، فلسطین دؤولتینین تام تمثیلی مسئلهسینده داها گوجلو بیر ایراده اورتایا قویمالیییق. بو گون بورادان بونون چیخماسی گرکمکدهدیر. آمریکانی آتدیغی بو حقوق دیشی آددیمدان بیر آن اول گئری قاییتماغا دعوت ائدیریک. آرچیلیق اؤزللیگینی تامامیله ایتیرهن آمریکانین یئرینه، ایسلام اؤلکهلرینین دونیا باریشی اوچون مسئولیت آلمالارینی گؤزلهییریک. قدسو فلسطین دؤولتینین ایشغال آلتینداکی باشکندی کیمی تانیماغا دعوت ائدیرهم" ایفادهلرینی قوللاندی.


text:
نقد سیز یازارلار و حئكایه لریمیز!
چوخ اوزاق گونلردن بری آذربایجان ادبیاتی و اؤزللیكله آذربایجان
حئكایه سی حاقیندا دوشونوب و تاسوف ائدیرم كی،بیزیم یاخشی و باجاریقلی
یازارلاریمیز یارادیجیلیق اوغروندا چالیشیرلار،آمما بو گونكو حئكایه میز نقد
اولونمور كی،یازارلاریمیز اؤز ایشلرینین گوجو،ضعفی باره سینده دقیق نتیجه لره
چاتیب و هونرلرینین سوییه سینی داها دا اوجایا قالدیرسینلار و چالیشمالاری و
ایستئعدادلاری اونلارا یاردیم اولورسا و ایره لی آددیم آتیلیرسا،بو آغیر ایش
ایمتحان-سهو یولارینی گئتمكله اونلارا مومكون اولور.بئله لیك له دئمك اولار حئكایه
لریمیزی نقد ائتمك دیرلی بیر وظیفه دیر و بیلیكلی حئكایه سئویب،تانییان
دوسلاریمیزا وظیفه دیر كی،بو بوش صحنه نی دولدوروب و ادبیات و حئكایه میزین
زنگینلشمه سینه یاردیم گؤسترسینلر.بو یاردیم اَن عالی درجه ده بیر خیدمت ساییلا
بیلیر و آذربایجان ضییالیلاری بو خیدمتی اونودمازلار.


text:
اویان نیوز:
میرجمال حسینی
آذرین ایگیرمی بیرینجی گونو قارسیز اولماز…
بو آخشام سید جلیل(بؤیوک قارداشیم سید جلیل حسینی) و بیر سیرا دوستلارلا اوتوروب صحبت ائدیردیک من رحمتلیک آتامین همیشه حیرتله دئدییی بیر سؤزو خاطیرلاتدیم. آتام دئیردی کی ۲۱ آذرده همیشه قار یاغار موغانا! لاکن نه دن بو ایل قار یاغماییب! من بو سؤزو دییه ن کیمی بوتون دوستلار منیم سؤزومون تاییدینده هر کس بیر اؤرنک گتیردی مثلا فضل دئدی :چنگیز بَی، نصرت بَیین اوغلو دا همیشه بو سؤزو دئییر ۲۱ بیر آذر اصلا قارسیز اولماز . باشقا بیر دوست دا بیر قوجا عمی سی نین دئدیینی خاطیرلادی. ۲۱ آذر و قارلا باغلی! ائله بو آن سیگار آلماقدان اؤترو ائودن ائشییه چیخدیم. تعجوبوم بیره یوز آرتدی! چونکو هاوانین هئچ قار هاواسینا بنزه مه دییی حالدا گؤردوم قارلاییر و یئر آغاریب و بئله لیکله موغانین بو ایلده کی ایلک قاری ۲۱ آذر گئجه سیندن یاغماغا باشلادی.
قار هاواسی، اینسانلارین نفس لرینین بولوتلانماسینی گؤدوکده، آتامین ۲۱ آذرله باغلی بیر خاطیره سی یئنه ده یادیما دوشدو. گؤزلریمی باغلادیم، سانکی آتام او خاطیره نی اؤز سسی ایله آنلاتماغا باشلادی:”او گون چوخ قار یاغمیشدی هاوا چوخ سویوق، آمانسیز و شاختا هر بیر انسانین حیاتینی تهلوکه یه سوروکله ییردی . لنگان گدیگینده بیر دئموکرات عایله سی شمالی آذربایجانا کئچمک ایسته ینده یولدا بئی لرین و امنیه لرین پوسقوسونا دوشور و طالعین ان قدار فاجعه لریندن بیرینی یاشاییرلار. امنیه لر اونون ۱۸ یاشلی قیزنا زوراکالیق ائدیب اوغلونو قورشونلامیشدیلار. قوجانی ایسه قوللارینی باغلایب قیچیندان گولله وورورلار. بیر آز او مکاندان چکیلیب بیر اوجا یئرده دوروب اونون قیزینی و خانیمی نی قوجا آتاسینین یاراسیندان نئجه عذاب چکمه یینه باخماغا واردار ائدیرلر بو حالدا نئچه قورد قوجایا یاخینلاشیب اونو دیری دیری یئمه یه باشلاییرلار و اوغلونون جنازه سینی سورویوب آپاریرلار . تحقیر ائتدیرلمیش قیزین ائله اورداجا اوره یی دایانیب، حیاتدان گئدیر و جنازه سی ائله اوردا آتیلیر. قوجا دئموکراتین خانیمی و شهید اولموش اوغولون، تحقیر ائدیلمیش و حیاتین ایتیرمیش گنج قیزین آناسی دلیجه سینه چیغیرماغا باشلاییر و گاه گولوب –گاه آغلاییرمیش. بو حالدا بیر نئچه قاچمیش و داغدا گیزلنمیش فدایی دئموکرات بو سسی ائشدیرلر و اوردا آتیشماغا باشلاییرلار. ۷ امنیه و بَی زاده نی اؤلدورندن سونرا خانیمی آزاد ائدیرلر .لاکین خانیم ۳ ایل یاشایا بیلمیشدیر و او اوچ ایلده دلی کیمی همیشه چؤللره قاچیرمیش و هئچ کیم اونو ائوه گتیره بیلمه ییرمیش. لاکن اونون ضعیف نؤقطه سی (قورد گلدی سؤزو ایمیش ) بیر اوشاغا دئییرمیشلر گئت دلی باجانا دئ کی قورد گلدی او خانیم اوغلونون و اری نین فاجعه لی اؤلومونو خاطیرلاییب، کنده طرف قاییدیرمیش. قورد گؤرنده تشنج ائدیرمیش و اؤزوندن گئدیرمیش. اونو مسخره ائتمه اوچون بَی لرین عایله لری گاهدان دلی باجان دئییه گولور و اونو اذیت ائتمه اوچون بیردن دئییرمیشلر دلی باجان قورد گلدی! و اوخانیمین او قورخونج آنلار یادینا دوشوب، تشنج ائدیرمیش.”
۱۳۲۴ ایلینده کی میللی حؤکومتین خوشبخت آنلارینی آنامین دیلیندن آنامین دیلییله ده آنلامیش اولدوم. آنام بونو دئییر؛ “صوبح چاغلاری دسته دسته حربی آددیملارلا هر گون ائویمیزین قارشی سیندان کئچن فداییلر دسته سی میللی مارش اوخویا-اوخویا گئدیردیلر . اونلارین اوخودوغو مارش منیم بئله یادیمدا قالمیشدیر:
قانلی گؤنول مرزده یایتیب،
بو قوجا آی میلتیمیز،
دوشمانی حیرت ده قویوب،
وارلیغیمیز جورعتیمیز.
من گئدره م اوغلوم قالار،
دوشمان اوسته بومبا سالار،
یاشا یاشا آذربایجان،
ائی تورپاغی لعل مرجان.
آذربایجان پاک یوردوموز،
قوربان سنه بو جانیمیز،
چوخ مؤحکمدیر ایمانیمیز،
عزتیمیز وجدانیمیز.
یاشا یاشا قیزیل اوردو،
آذربایجان بیزیم اولدو،
یاشا یاشا آذربایجان،
ائی تورپاغی لعل مرجان.
فداییلرین دسته سی اؤتوب گئدندن سونرا کندین بالاجا اوشاقلاری ایله الیمیزه بیر آغاج گوتوروب سیرایا دوزولوب اونلار کیمی مارش اوخویا-اوخویا رژه گئدیردیک.”
خوشبختلیگین فاجیعه لی سونو…
سئویملی و چوخ حؤرمتلی آنام ۷۷ یاشلی مارال خانیمین ۲۱ آذر ایل دؤنومو بهانه سی ایله فیرقه نین سون گئجه سی حاققیندا سؤیله دیی جانلی خاطیره سی سیزینله پایلاشیرام. آتاسی و آتامدان ائشیدیکلری ایله بیرگه اؤزونون گؤردوکلرینی دیله گتیرمیش. آنام دانیشدیقجا بیر باشا یازیرام. ایستیرم بو جانلی تاریخین سؤزونو تام سؤیله بیلدیگی آن قلمه آلماق ایسته ییرم .
آنام: “۱۱ یاشیم اولاردی آخشام چاغی هاوا قارالاندا بیردن آغیر قار یاغماغا باشلادی. موغانین اونگوت ماحالیندا پیرلی کندیندن اولان روح الله آدلی آتامین دوستو قاپینی دؤیدو و دئدی بئله بیر خبر دولاشیر کی فدایی لر صاباحاجاق قاچمالیدیرلار . بیر عدده بَی لرله امینه لر باشلارینا آدام ییغیبلار و دئمکراتلارین اورداکی تزه کند اونگوت حربی منطقه سینه (گردان) یوروش چکمک ایسته ییرلر و بیر سیرا رعیت ده اونلارا قوشولوب سلاح الده ائتمک نیتینده دیرلر. روح الله کیشی دئدی؛ بیرعده ده حاضیرلاشیب ایسته ییرلرکی دئموکراتلاری بَیلر شیکست وئرندن سونرا اونلاردان غنیمت و سیلاح اله کئچیرسینلر . آتام چوخ کؤورلدی. او آخشام صبحه جک یاتا بیلمه دی. هئی یئرین ایچینده اویانا-بویانا آشیردی . سانکی صاباح فرقه نه لره اوغرایاجاقمیش بیلیردی. صبح آچیلدی بیردن گؤردوک کندده های هوی وار. قونشو ائوین خانیمی منه دئدی :بو آخشام فدایی لری صبحه جک پاسگاهدا محاصیره ده ساخلاییب سحرچاغی اوباشدان خوروز بانیندا بَی لر و امنیه لر سون خبردارلیغینی فدایی لرین باشچی سینا ائدیبلر. بئله کی اگر سیلاح پاسگاهی و تفنگلری بیزه تحویل وئرمه سه نیز قرارگاهی اودا چکه جه ییک . فداییلرین باشچی سی تسلیم اولماییب و بَی لری مبارزه یه چاغیریر. بئله بیر خبری امنیه لره و بَی لره گؤنده ریر کی، سون داملا قانیمیزا قدر مدافعه ائده جه ییک، تسلیم اولماقدان هئچ بیر سؤز گئده بیلمز . قرارگاهداکی دئموکراتلارا بئله بیر قارا خبر گلیر کی تبریزده ملی جکومت چؤکدو و محاصرده اولان موغان فدایی لر چوخ تشویشه دوشورلر. قرارگاهین آلتیندان بیر تونل قازیب و دوورادان چوخ اوزاقدا چوله چیخماغا یول آچیرلار. فداییلر بئله قرارا گلیرلرکی بیر نفر بَی لرین و امنیه لرین باشینی مذاکره ایله بیر ایکی ساعات قاتسین و قراردگاه داکیلار بیر-بیر او تونلدن قاچماغا واخت الده ائده بیلسین. امنیه لر آرابالارلا دولو نفت گتیریب اورانی اودا چکمک ایسته ییرمیشلر. لاکن فدایی لر تفنگلرینین لوله سینی قرارگاهین دوواریندن چؤله قویوب و بَی لری آلداتمیشدیلار. گویا بوردا هله واریق. اصلینده ایسه تونلدن قاچیب جانینی قورتارماغا چالیشیردیلار. قارین گئدیکجه شیددتی آرتیردی. کولک و سیزاق آدامین دریسینی یاندیریردی. یالنیز باشچی و بیر عسکر قرارگاهدا قالمیشدیر. ۳۰۰ فدایی قازدیقلاری تونل یولو ایله جانینی تهلوکه دن موقتی اولاراق قورتارمیش و داغلارا چکیلمیشدیرلر. زامان و بوتون یئر- گوی او آندا اونلارین علیه نه ایشله ییردی. بیر ایکی ساعات اوردا قالان باشچی بَی لرین و امنیه لرین باشینی مذاکیره یه قاتماقلا واختی اوزادیرمیش کی، قاچان فداییلر بیر آز تهلوکه لی زونادان اوزاقلاشالار. سون هشدار داها جیددی وئریلدی. قرارگاهین اطرافینا نفت سپمه یه باشلاندی و باشچی، مرتجعلره تسلیم اولماق شرطینی ایره لی سوردو . سون تکیلیفی بو اولور کی جان تضمیناتی، آت و سفر تدارکی عوضینده قرارگاهی و اونداکی سیلاحلری اونلارا تحویل وئرمک ایسته ییر. جعفر آغا بَی بو شرطی قبول ائتدی. علی خان بَی قوجا بَی لی نین قارداشی جعفر آغا بَی اؤز سؤزونون اوستونده دوردو و باشچی اورادان اوزاقلاشماغا موفق اولور. فدایی لر اونگوت ماحالیندان برزنده طرف اوز توتموشدولار. چونکی لنگان گدیگی واسطه سی ایله شمالی آذربایجان گئتمک ایسته ییرمیشلر. بیر چوخو یولدا آجیندان و آغیر شاختا کولکدن حیاتینی ایتیرمیش و شهید اولموشدولار. برزنده یئتیشمیش فدایی لر بیر آن گؤرورلرکی امنیه لرین و بَی لرین محاصیره سینه دوشوبلر. فداییلر تسلیم اولماماییب، وروشماغ قرارینا گلیرلر . بو شرایطی گؤره زهرا خانیم فاجیعه لی قیرغینین و قان تؤکولمه سینین قارشی سینی آلماق اوچون اؤز باش یایلیغینی(لچکی نی) اوز- اوزه دایانمیش طرف مقابیللرین آراسینا آتیر. آنا یایلیغی حؤرمتلی اولدوغونا گؤره همچنین زهرا خانیم کی هاشیم بَیین خانیمی اولدوغوندان و باغیش بَی ین آناسی اولماسینین حؤرمتینی ساخلاییب و محاربه نی دایاندیرمیشدیلار. بو شرطله کی فداییلره شمالی آذربایجانا کئچن کیمی جان ضمانتی وئریلسین . زهرا خانیم بو شرطی بَی لره قبول ائتدیرمگه نایل اولور. فداییلر گئجه یه جک برزند فداییلر قرارگاهیندا قالیرلار و گئجه یارسی شمالی آذربایجانا یولا دوشورلر.”
آنامین دئدیینه گؤره یوللاردا هر داشین دیبینده سویوقدان و یاراسیندان شهید اولموش فدایی لر جنازه سی سپیلمیشدی و ان تاسفلی مقام بو ایدی کی موللالار اونلاری کافر اعلام ائدیب، دفن اولونمالارینا ایجازه وئرمه ییردیلر. جنازه لر گونلرله اوردا قالیب وحشی حیوانلارا یئم اولوردو.
آجی طالع…
دئموکرات فرقه سینین داغیلماسیندان سونرا موغان بولگه سینده دئموکراتلارین آجی طالعی.
رحمتلیک آتام کی یئنی یئتمه دئموکرات فرقه سینین گوروهونا عضو اولموشموش او گونلردن چوخ حکایتلر دئییر دی آتام او گونلرین جانلی شاهیدی اولموشدو بئله لیکله آتامین خاطیره لریندن ایکی سینی بوردا یازیرام.
بیرینجی خاطیره:
منیم رحمتلیک آتام دئییر دی عمبم آتامین بویوک قارداشی میرعبدالله حسینی موغانین برزند بولگه سینده دئموکرات لار قیرغین ائدیلنده فیرقه ده اولدوغونا گوره گیزلنمیشدی لاکن یاراسی و خسته لیینه داوام گتیرمه دی شهید اولدو امما بئی ، لر اونو قبریستانلیقدا دفن ائتمه یه مانع اولدولار و جنازه یه تعرض ائتمک ایسته ینده آتامین بی بی سی مریم خانیم امیرطومان قوجابئی لی نین خانیمی مانع اولدو ، لاکن کندین مزارلیقیندا دفن ائدیلمه دی و باشقا کندین مزارلیقیندان بیر آز فاصیله ده دفن اولدو و چون بئی لر و امنیه لر آند ایچمیش میشلر اونا یوز گولله وورالار قبرینه یوز گولله وئرمیشدیلار.
ایکینجی خاطیره:
باشقا بیر فاجعه نی آتام تعریف ائدیردی فرقه داغیدیلاندان سونرا موغانین آرالی کندینده چوخ قورخونج بیر طالعی یاشامیش دئموکراتین فاجعه لی اولومو اولموشدور (… بئی ! ایکی دئموکراتی دیری دیری باسدیرماق ایسته ییرمیش آنجاق اونلارین بیرینین آتاسی اوغلونو آغاجلا دویمه یه باشلاییر و بئی علتی سوردوقدا دئییر :ایت ییه سینه هورمه میشدن اول بیر میریلدار لاکن منیم اوغلوم اوز بئینه بیردن آغیز آتیب بئی بو تنبه گوره کوناهیندان کئچیر لاکن اوبیری دئموکرات کی موغانین آیری طایفالاریندان بیری ایمیش وغریب ایمیش اوردا دیری-دیری قبیرده باسدیریلمیشدیر سرلشکر امیرطهماسیب بو ایشه گوره …بئی یه شاهلا ناهار یئمک فورصتی آلمیشدیر .