text:
Dec 2, 2014
بیر حکیمین گئنجلیک خاطره لریندن *
درویش اوغلو
کئچن ایل تهران اونیورسیته سینین حکیملیک بؤلومونو قورتاران جوان حکیملریمیزین اونیورسیته نی قورتاریب و حکیملیک عنوانینی قازاندیقلاری مناسبتی ایله کئچیردیلن شنلیک چوخ تنتنه لی و گؤزل دوزنلنمیش ایدی. اونیورسیته نین کانتینی او گون تازا حکیملریمیزی و اونلارین گتیردیکلری قوناقلاری یئمگه قوناق ائیله میشدی. کانتینی بزه میشدیلر و گیریش قاپیسینین قارشیسینداکی دووارین یانیندا تاختادان، نئچه پیلله ایله چیخیلاجاق بیر صحنه قوروب اوستونو گؤزل خالچالارایله دؤشه میشدیلر. بو ایل حکیملیک عنوانینی قازانان گنجلریمیزدن بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو اولانلارا بیر دسته گول ایله بیر دفترین آراسیندا بیر چک حاضیرلانمیشدی.اوچ ایلدن بری، سکسن بئش یاشیمی دولدورنجا امکلی (بازنشسته لیک) ده اولدوغوما قارشین، اونیورسیته نین ان یاشلی حکیمی اولدوغوم اوچون مکافاتلارین وئریلمه سی گؤره وینی( وظیفه سینی) منیم بوینوما قویموشدولار. فاکولته باشقانینین قیسساجا تبریکله مه چیخیشیندان سونرا اوستادلاردان بیر نئچه سی ایله صحنه یه چیخیب و ساغدان سولا سیرایا دوزولدوک. منیم یئریم ان سونونجو اولمالی ایدی. مکافاتلاندیریلاجاق اوچ حکیم ساغداکی پیلله لردن چیخیب، اؤنجه اونیورسیته باشقانی و دکان (دانشکده رئیسی ایله)، سونرا دا اوستادلارین تک تکی ایله گؤروشوب، تشکرلرینی بیلدیردیکدن سونرا مکافاتلارینی آلماق اوچون ان سون منه چاتاجاق ایدیلر. مندن سونرا دوران گنج بیر خانیم ایسه میزین اوستونه دوزولموش و هر بیرینین اوستونده کیمه هدیه ائدیله جگی یازیلمیش اولان مکافاتلاری سیراسی ایله منه چاتدیراجاق ایدی. بئله تؤره ن و شنلیکلری چوخ کئچیرتمیش و بیر چوخ یئرده بوندان داها بؤیوک گؤره و لر گؤتورموش اولدوغوما قارشین ندنی نی بیلمه دیگیم بیر هؤووشنه وار ایدی ایچیمده. اوره گیم سئوینج ایله چیرپینیردی. گؤزومون اؤنونده بیر آیدینلیق وار ایدی. سانکی بو شنلیک مندن قیرخ- اللی یاش داها جوان اولان گنجلیرین یوخ، اؤزومون تازا حکیملیک عنوانی قازاندیغیم و موکافاتلاندیریلدیغیم گون ایدی. سئوینجیمدن یئریمده دورابیلمیردیم. دکانین تبریکله مه دانیشماسینین سونونو چتینلیک ایله گؤزله یه بیلدیم. اوبیری همکارلاریمین ایچیمده کی هؤووشنه می حس ائتمه مک لری اوچون اؤزومو کنترول ائتمه گه چالیشیردیم. آنجاق بیر اوشاق کیمی سئوینجیمدن هوررا چکیب، آتیلیب دوشمک ایسته ییردیم. سالونداکی حضار فاکولته دکانینین تبریکله مه چیخیشینی دینله ییب، آلقیشلارلا تشکر ائتدیکدن سونرا اونیورسیته باشقانی صحنه یه چیخدی و درینیندن چیخان بیر سس ایله سؤزه باشلادی:" ایندی فاکولته میزی بیرینجی لیک ایله قورتاران جوان حکیمیمیزی صحنه یه چاغیریریق." و گور سس ایله "خانم ریحان کوزه گران" دئیه سسلندی. بیرینجی سیرادا اوتوران گنج خانیملاردان بیری آیاغا قالخینجا سوئینجیمدن اوره گیم آز قالسین سینمدن چیخاجاق ایدی. ایسته گیمدن آسیلی اولمایاراق "آها، اؤزودور" دئیه آغزیمدان قاچدی. بو گنج خانیم سانکی اؤز قیزیم، یاخود اؤز نوه م دن ده داها یاخین ایدی منه. او گونه قدر تانیمادیغیم بیر انسانا بو قدر یاخینلیق حس ائتدیگیمی خاطرلامیرام. هدیه لری میزین اوستوندن آلیب منه چاتدیرماق اوچون یانیمدا دوران جوان خانیم دا منیم هیجانیمدان ال آیاغینی ایتیردی. "هانسی دیر؟" دئیه سوروشدو. "بیرینجی دیر، بیرینجیدیر، بیریینجی دیر دا، بیرینجی دیر" دئدیم. آنجاق هؤووشنه می گیزلتمک اوچون دیلیمین اوجونو قاباق دیشلریمین آراسینا قیسدیریب دیشلرکن اؤز اؤزومه "ساکن اول، ساکن اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشدیم. ریحان خانیم هر ایکی الی ایله باش اؤرتوسونون قیراقلارینی دوزلدیب، یوخاریدان آشاغی یا اؤز پالتارینا بیر گؤز گزدیریب، اوزون مانتوسونا بیر ال چکرک صحنه یه ساری گلمه گه باشلادی. یئرییشینده خاص بیر متانت، بیر آغیرلیق وار ایدی. باشینی بیر آز آشاغی سالمیشدی، گؤزلرینده سوینجدن بیر پارلاقلیق، چهره سینده بیر آیدینلیق وار ایدی. آنجاق هئچ ده هیجانلی گؤرونموردو. صحنه یه چیخیب اونیورسیته دکانی ایله گؤروشوب اونون یانیندا دوردو. دکان ریحان خانیمی حضارا تانیشدیردی:
خانم ریحان کوزه گران در سال هزارو سیصد و شصت و دو در مشکین شهر چشم به دنیا گشود. در سال هزار و سیصد و شصت و نه همراه خانواده اش به تبریز مهاجرت کرده و در سال هزار و سیصد و هشتادوسه دبیرستان را با درجه ممتاز به اتمام رسانده و وارد دانشکده پزشکی تهران شده است. و اینک خانم ریحان کوزه گران نه تنها در دانشکده پزشکی تهران، بلکه در سطح کل کشور با بهترین نمرات و درجه اول به اخذ درجه پزشکی نایل گردیده است.
خانیم ریحان کوزه گران مین اوچ یوز آلتمیش ایکی ایلینده مشکین شهرده آنادان اولوبدور. مین اوچ یوز آلتمیش دوققوزدا تبریزه کؤچوب و مین اوچ یوزسکسن اوچونجو ایلده دبیریستانی بیرینجی لیک ایله قورتاریب و تهران اونیورسیته سینده حکیملیک فاکولته سینه باشلاییب. بو گون یالنیز تهران اونیورسیته سینده یوخ، بوتون ایراندا حکیملیک فاکولته لرینی قورتارانلار ایچینده بیرینجی یئری آلاراق تحصیلاتینی قورتاریب و حکیملیک درجه سینی آلماغا ناییل اولوبدور.
ائشیتدیگیم بو آدلارین هر بیری ذهنیمده یوزلرجه خاطره می تازادان دیریلتدی."مشکین شهر" کلمه سی ایسه، منه چوخ یاد و یاراشیقسیز بیر آد ایدی. بو یئرین آدی فارسلاشدیریلمامیش دان اؤنجه خیاو ایدی. یاخچی همکاریم و یاخین دوستوم غلامحسین ساعدی اؤز کیتابینین اوستونه گؤزل بیر طرح سالمیشدی. "خیاو" کلمه سینی بؤیوک و قارا، "مشکین شهر" کلمه سینی ایسه خیردا و سولوق یازاراق، بو آدین قوندارما و یاراشیقسیز اولدوغونو چیغیریردی. بوگون او یئرین آدینا "مشکین شهر" دئییلسه ده من اورانی خیاو اولاراق تانییرام و بو آد ایله خاطرلاماق ایسته ییرم. بیر لحظه ایچینده قیرخ بئش ایل دالی قاییداراق او گونلریمین آنی لاری سرعت ایله کئچن بیر فیلیم کیمی گؤزومون قاباغیندا جانلاندی و آخدی کئچدی. هیجاندان آیاقلاریمین بیرینی گؤتوروب بیرینی قویوردوم. آلت دوداغیمین سول یانینی دیشلریمین آراسینا قیسدیریب اؤز اؤزومه "ساکن اول، ساکن اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشیردیم سادا، بوتون وجودومدا نارین بیر تیترتمه اولدوغونو آیدینجا حس ائدیردیم. یانیمداکی جوان همکاریم تعجب ایله اوزومه باخیب، باشینی منه ساری یاخینلاشدیراراق "اوستاد، یاخچی سوز؟" دئیه سوروشدو. هیجان دان بوغازیم دا قیفیللانمیش ایدی. آنجاق باشیمی ترپه دره ک و اللریمی دؤشومون قاباغیندا آچاراق اونا "راحات اول، بیر مسئله یوخدور" دئیه آنلاتماغا چالیشدیم. بو آرادا ریحان اوستادلارین تک تکینی سلاملاییب تشکر ائتدیکدن سونرا منه چاتمیشدی. گؤزوم گؤزونه دوشدوگونده "بو گؤزلری چوخ یاخیندان تانییرام" دئیه بیر دویغو دولدو اوره گیمه. او گؤزلرده، بیر پنجره دن باخار کیمی، قیرخ بئش ایل اؤنجه یوخ، سانکی او لحظه مغان دا یاشاییرمیش کیمی، گونلریمین هر لحظه سینی جانلی و بوتون دویغولاریم ایله یئنی دن حس ائتدیم. او لحظه اونا "خانم دکتر کوزه گران" یوخ، یالنیز"ریحان" دئمک ایسته ییردیم. سول یانیمداکی خانیم همکاریم ریحان نین هدیه سینی منه ساری اوزالتدی، آنجاق منیم اختیاریم اؤزومده دگیل ایدی. ایسته گیمده ن آسیلی اولمایاراق قوللاریمی ریحانین بوینونا سالیب آلنیندان اؤپرکن گؤز یاشلاریمی دا ساخلاماغا قادر دگیل ایدیم. آذربایجان تورکوسونده "چوخ ساغ اول، قیزیم، باشیمیزین اوجالیغی سان" دئدیگیمین جوابیندا متانتینی ایتیرمه دن گئنه اؤز دیلیمیزده، " سیزین سایه نیزده اوستاد" دئدی. سالن داکی حضارین گور آلقیشلاری دقتیمی سالونا ساری چکدی و بو آرادا بیرینجی سیرادا ریحان نین بوش صندلی نین یانیندا اوتوران یاشلی بیر خانیمین آیاغا قالخیب، صحنه یه ساری گلدیگینی گؤردوم. صحنه نین سول یانیندا قورولموش پیلله لردن یوخاری چیخارکن اونو تانیدیم. گؤزو بؤیوک بنؤشه ایدی.
*************************************
مین اوچ یوز قیرخ دوققوز ایلینده حکیملیک درجه سی آلدیقدان سونرا او زامانلار" سپاه بهداشت " آدلاندیریلان ساغلیق اوردوسوندا خیاو دا خدمت ائدیردیم. سپاه بهداشتین درمانگاهی خیاوین گونئی نده، کنددن بیرآز اوزاق، خیاوچایی نین دره سینین باشلادیغی یئرده، تپه نین اوستونده تیکیلمیشدی. درمانگاهین یوخاری قاتیندا اوتوردوغوم ائوین پنجره سیندن گونئیه ساری باخدیغیمدا، دره نین ایچینده آخان چاِی، یاشیل تپه نین اوبیری تاییندا ایسه قارا دوگوش کندی گؤرونوردو. بو منظره نین دالیندا دا ساوالانین قارلی زیروه سی آچیق ماوی بیر هاله ایچینده اؤزونو گؤسته ریردی. اون آلتی آیدان بری اوردا خدمت ائتدیگیم اوچون خیاوین و اطراف کندلرینین اهالی سینی یاخچی تانییردیم. او زامانلار اون یئددی یاشلاریندا اولان بنؤشه قارا دوگوش کندینده کوزه چی خیرالله نین اوچونجو قیزی ایدی. بؤیوک و چوخ گؤزل گؤزلری اولدوغو اوچون "گؤزو بؤیوک" بنؤشه اولاراق تانیناردی. اورتا بویلو، ایری سوموکلو و قیوراق بیر قیز ایدی. سحرین آچیلیشیندان گونون باتیشینا قدر اونون بیر یئرده اوتوردوغونو کیمسه گؤرمه میشدی. اینه گی ساغیب، ناخیرا بیراخدیقدان سونرا، سوتو پیشیریب، ائو ایشلرینی قورتارینجا، ائولرینین یانینداکی کوزه چی کوره سینین قاباغیندا پالچیق ازمک، قوروموش کوزه لری کوره یه دوزمک، پیشمیش لری کوره ده ن چیخارتماق، یوخسا ال آراباسی ایله قیزیل تورپاق داشیماق ایله مشغول ایدی. شوشئگین لرین، گولدانلارین، کوزه لرین کوره ده ن چاتلاقسیز، صاف و تمیز چیخانلارینی بیر قیراغا آییریب حوصله ایله اوستلرینه اؤزو حاضیرلادیغی رنگلی لوغابلاردان ساری، ماوی، یوخسا قیریمیزی گوللر سالاردی وآشاغی طرفده بنفش رنگینده "بنؤشه" کلمه سینی یازیب، نئچه گون کؤلگه ده قوروتدوقدان سونرا اوستلرینی ماوی یوخسا قیریمیزی لوغابلا سووارکن سئوینجیندن گولوش سسلری بوتون کندی توتاردی. اردبیل ده، سرئیین ده کوزه ساتانلارین بیر چوخو "بنؤشه" چؤلمک لرینی و بارداقلارینی تانیاردیلار، آنجاق بو کلمه نین بلکه ده بارداقلارین اوستونه چکیلمیش گوللری آنلاتدیغینی ساناردیلار. سرئینه گلن مسافیرلرین بیر چوخو "بنؤشه" بارداقلاریندان، یوخسا ساخسی دخیللریندن آلیب آیری یئرلره هدیه آپاراردیلار. آنجاق اونلاردا بو کوزه لرین یوخسا گولدانلارین اوستونده کی "بنؤشه" کلمه سینین نه دئمک ایسته دیگینی بیلمزدیلر. قیش بویو، سویوق هاودا سو دوندوغوندان کوزه پالچیغی حاضیرلاماق مومکون اولمادیغی اوچون بنؤشه کیلیم توخوماق ایله مشغول اولاردی. کیلیملره آتدیغی رنگلی گوللر و ناققیشلارین دا بیر چوخو، شوشئگین لرین اوستونه آتدیغی شکیللر کیمی اؤز یاراتدیغی شکیللر اولدوغوندان او ماهالدا توخونان کیلیملره بنزه مزدی.
کندین گنجلریندن بیر چوخو بنؤشه نین عشقیندن یاناردی. ساری خانلی کربلایی حسین قولونون اوغلو بولوتون گؤندردیگی ائلچیلره خیرالله "یوخ" جوابی وئردیکدن سونرا، بولوت بنوشه یه "سنی قاچیرداجاغام، مندن آیریسینا گئدرسن سنی اؤلدوره رم" دئیه خبر گؤندرمیشدی و اوندان سونرا کوچه ده باجادا گیزلنیب بنؤشه نی تک توتماغا چالیشارمیش. گونون بیرینده بولوت کوزه چی کوره سینین دالیندا بنؤشه نی تک گؤرموش و اونا یاخینلاشمیشدی. بنؤشه نین اعتراضینی اؤنم سه مه یرک اونو توتماغا چالیشمیشدی. آنجاق بو ایشینین موکافاتی نی دا بنؤشه نین ساخسی گؤلدانی اونون تپه سینه وورماسی، و باشیندا آچیلان یارانی بخیه له مک اوچون اردبیله آپاریلماسی ایله آلمیشدی.
سویوق بیرقیش گونو، هاوا آیدینلانارکن درمانگاهین قاپیسینین یئریندن چیخاردیلاجاق کیمی ورولدوغونون سسینه یوخودان اویانیب قاپینی آچدیم. کوزه چی خیرالله قاپینین قاباغیندا قورخو و هؤوشنه دن تیتره ییردی. دیلی توتار، توتماز، تیترک سس ایله "دوقتور بیگ گل، قیز اولور" دئیه یالوارماغا باشلادی." خیرالله، قیزا نه اولوب؟ اینک ووروب؟ ییخیلیب؟ یوخسا تندیره دوشوب؟" دئیه سورومون جوابیندا گئنه قورخو دولو سس تونوندا، "بیلمیرم دوقتور بیگ، ایلان کیمی قیوریلیب قالیب، نفسی گیزلنیب، بوغولور" دئیه جواب وئردی. تر- تله سیک گئیینیب، معاینه کیفیمی حاضیرلاییب، خیرالله ایله بیرلیکده دیزه جن قارا باتا- باتا قارادؤگوش کندینه ساری یولا دوشدوک. یئل قاری شاللاق کیمی اوزوموزه چیرپیردی. اوز- گؤزوموزو شال ایله بورودوگوموز اوچون چیغیرا چیغیرا دانیشیردیق. خیرالله ین دا دئدیکلرینی چتین باشا دوشوردوم.
- آنلایابیلمیرم، نئجه یعنی قیز ایلان کیمی قیوریلیب؟
- ایلان کیمی قیوریلیب، اودون کیمی قورویوب، نفس ده چکمیر.
- هئج تئرپنمیر؟
- بعضاً تیتره ییر.
- بدنی سویوق دور؟
- بیرآز سویوقدور، آنجاق اؤلو کیمی دگیل.
- بیر یئری آغرییر؟
- بیلمیرم نه سانجی سی وار، دانیشمیر کی.
- دونن گئجه نه یئییب؟
- هامی میزین زیققیملاندیغیمیز زهرماردان. بیزه بیر شئی اولماییب کی اونا دا بیرشئی اولسون.
- نه زاماندان بئیله اولوب؟
- هر گون سحر بیزدن تئز قالخاردی. بوگون گؤردوک قالخمیر، اویاندیرماغا چالیشدیق، ترپنمه دی. بیلمیرم گئجه نین نه واقتیندان بئله اولوب.
- بوندان اؤنجه ده بئله بیر شئی اولوب؟
- یوخ
ذهنیمین ان درین بوجاقلاریناجان آختاردیم: بلکه دیابت دیر قندی چوخ یئنیب، یوخسا اپیلپسی می؟
- قنداب وئردوز؟
- قانجیغین آغزی دا آچیلمیر کی، دیشلری قیفیللانیب. من ائودن چیخارکن نه نه سی بال اریدیردی. بیلمیرم ایچیرده بیلیب یا یوخ.
اولمایا قیزی بؤوه یوخسا عقرب سانجیب دئیه فیکیرلشرک قورخماغا باشلادیم. آنجاق " قیشین بو سویوغوندا نه بؤوه اولار نه عقرب" دئیه دوشونوب، بو یول دا کاتاتون شیزوفرنی یه شبهه لنرک فیکیره دالدیم. آنجاق کاتاتون بیردن بیره باشلاماز، اؤزوندن حرکت ائتمه سه ده، وئریلن امیرلرله حرکت ائدر، قالخ دئسن قالخار، اوتور دئسن اوتورار. آی آلله بئله بیر حرکتسیزلیک نه اولابیلر......؟ خیاو چایینین دره سینده قوردا راست گلجگیمیز قورخوسونو کئچدیکدن سونرا، تپه نی دیرماشارکن، خیرالله چیغیرا - چیغیرا باختینین قارالیغیندان یانیخماغا باشلادی.
- دوقتور بیگ بیلمیرم منده نه بادباختچیلیق وار کی ایشلریم همیشه ترسه گئدر.عؤمرومده بیر یول مغاندا پامبیق اکدیگیم ایل پامبیغا چور دوشدو. بوتون ماهالدان بیر تک قوزا پامبیق ییغیلمادی، بؤیوک قیزی اره وئردیگیم ایل اؤکوزوم اؤلدو. اوغلانی ائولندیردیگیم ایل نه نه م اؤلدو. بو یول دا بیلمیرم بونه بلا دیر باشیما گلیر........سؤزونو کسدیم:
- یوخسا قیزی اره می وئریرسن؟
- دوقتور بیگ، بو قانجیغی هانسی اوغلانا وئرمک ایسته ییریک، بیر ماهانا چیخاردیر، گئتمیر. کربلایی حسین قولونون اوغلونون باشینی ساخسی ایله یاردی. باریشماق اوچون ایکی قویون وئردیم. ایندی ده پولاتلی یوسوفون اوغلونا ایسته ییرلر، بو یول دا "اوغلانین آناسی چئری دیر" دئیه ماهانا گتیریر. دونن ائلچی گلمیشدیلر. دوقتور بیگ بیلیرسن، من قیزین خوشبخت اولماغینی ایسته ییرم. پولاتلی یوسوفون نئچه خالوار یئری وار، ایلخی سی وار، آغ بولاقدا اونون قدر بال پتگی اولان یوخدور. گئتسین خوشبخت اولسون، دئییرم، نه واقتا قدر پالچیق آیاقلایاجاق.
"بایاخدان بری هرجوره خسته لیگه فیکیرلشیب، هر شئی سوروشماغا چالیشمیشدیم دا، بیر تک بو آغلیما گلمه میشدی، یوخسا هیستری حمله سی دیر...؟" دئیه ذهنیمدن کئچرکن بیر آز راحاتلادیم.
خیرالله این آروادی بیزیم ایچری گیردگیمیزی بئله حس ائتمه دی. اوخلوداکی خمیری تندیرین اوستونده کی ساجا سئررکن آغلایا آغلایا "آی آلله، منی بو بلادان قورتار، ایکی قویون نذیر دئییرم" دئیه آلله آ یالواریردی. بنوشه تندیردن ایکی – اوچ آددیم بو یاندان باشلاییب قاپینین یانینا قدر اوزانان ائنلی سککی ده کیلیمین اوستونده یاتمیشدی. اوستونه آتدیقلاری یورقانلارین آلتیندان آنجاق باشینین بیر ذره سی گؤرونوردو. خیرالله نین آروادی بیزی گؤرونجه، قورخودان یئریندن داشلاندی. خیرالله چیغیراراق "آرواد قورخما، دوقتور بیگ دیر، گل بو قیزین اوستونو آچ، دوقتور بیگ باخسین" دئیینجه یایلیغینین اوجو ایله گؤز یاشلارینی سیلیب ایچقیرا - ایچقیرا بنؤشه نین یانیندا دیزه چوکوب اوستونده کی یورقانلاری قیراغا چکدی. بنؤشه دوغرودان دا قوروموشدو، اوزو اوسده دوشوب، قیچلارینی قارنینا ییغمیشدی. ، گؤردوگوم قیز دگیل ایدی سانکی، آغزی اگیری کیمی گؤرونوردو. گؤزلری کیچیلمیشدی، گؤزلرینین آلتیندا قارا بیر حلقه ییغیشمیشدی. باخمیردی سانکی. یانیندا اوتوروب الیم ایله چیگینینی اوغوشدوراراق، "بنؤشه، قیزیم، هاران آغرییر؟" دئیه سوروشدوم. هئچ بیر جواب چیخمادی. اولدوغو کیمی قورویوب قالمیشدی. بیله گینی الیمیده توتوب باش بارماغیمی آتار دامارینا قویدوم. بدنی بیرآز سویوق ایدی، آنجاق یاواش بیر نبض وار ایدی. گوشی نین باشینی چتینلیک ایله چه نه سینین آلتیندان بوغازینا قویدغومدا، نفس آلدیغینی گیزلدیر کیمی بیر حس یاراندی اوره گیمده." دئیه سن هیستری تئوریسی دوغرویا بنزه ییر"، دئیه ذهنیمدن کئچدی. یانیمدا گتیردیگیم کیفین قاپاغینی آرالاییب آچیب، ایچینی آختارارکن اوزومو بنؤشه نین آناسینا توتدوم:
- بونا آستیگماتیزم ایگنه سی لازیم دیر. بو چوخ آز تاپیلان بیر داوادیر. بهداری طرفیندن درمانگاهلارا آنجاق ایلده بیر یو ل وئریلر. داواخانالاردا دا تاپیلماز. سیزین شانسینیزدان درمانگاه دا تک بیر دانا قالمیشدی.
دئیه رک بیر مقطر سو ایگنه سی چیخاردیب سورنگه چکرکن گئنه بنؤشه نین آناسینا:
- ایندی بونا بو ایگنه نی ووراجاغام، اون دقیقه سونرا اثر ائدجک. .... بیرده یولدا گلیرکن خیرالله ائلچی ده ن، آداخلاماقدان فیلاندان دانیشیردی. ائلچی لره "قیز خسته دیر" دئیب، هله لیک آداخلانما فیلان کیمی شئی لری ائرته له یین. گئدیب تبریزدن بو ایگنه دن گتیرمه لییم، اونون دا اون گون مو یوخسا ایگیرمی گون مو چکه جگینی بیلمیرم.
دیئیرکن مقطر سویو قیزین قولوندان دامارینا ووردوم. بیرآز قاش قاباغیمی ساللایب، اوزومو تورشوداراق گئنه آناسینا سوروشدوم:
- مشهدی فیضه خانیم، ائشیتدوز نه ددیم؟
قورخا قورخا:
- هن، دوقتور بیگ، سحر گئدیب چئری زلیخایا دئیه رم بیر آز ال ساخلاسینلار.
دئدی.
بیر نئچه دقیقه سونرا بنؤشه نین گؤزلری یاواش یاواش آچیلدی. عضله لری یوموشاندی. نفسی نورمال حالینا یاخینلاشدی، باشینی چئویریب اوزومه باخدی. باخیشیندان اوخویابیله جگیم تک دویغو یالواریش ایدی. اؤزونه زور وئره رک یاواش یاواش یاتدیغی یئردن قالخیب اوتوردو. مشهدی فیضه یانیندا دیز چوکوب الینی آیاغینی اوغوشدورارکن هیق هیق آغلاماغا باشلاییب الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور..... دئیه اللرینی گؤیه قاوزادی. قاپی دان چیخارکن:
- گون اورتادان سونرا گتیرین درمانگاها، اساسلی معاینه ائتمه لی یم.
دئدیم.
آخشاما یاخین کند دن بیرآز آرالی اولان درمانگاهین یوخاری قاتیندا اوتوردوغوم ائوین پنجره سیندن گونشین باتیشینی و پنجره نین قاباغیندا قارا بورونموش آرموت آغاجینین اوستونده، قارلاری دئشه له ییب، آغاجین قابیغینی دیمدیگی ایله سؤکه - سؤکه آخشام یئمگی اوچون بیر قورد آختاران آغاج دلنین سئیرینه دالمیشکن، اوزاقدان دؤرد نفرین درمانگاها ساری گلدیکلرینی گؤردوم. بؤرکه، شالا، پالتووا بوروندوکلری اوچون کیشی می، یوخسا آرواد اولدوقلارینی آنلاماق مومکون دگیل ایدی. یاخینلاشینجا، "بنؤشه گیل اولابیله جکلری ذهنیمدن کئچدی، آنجاق دؤردونجو نفرین کیم اولابیله جگینی تخمین ائده بیلمه دیم. پالتاریمی گئیمک ایله مشغول ایکن همکاریم عبدالله آشاغیدان:
-آقای دکتر، مثل اینکه مریض داریم، بگیریم، یا بگیم فردا صبح بیان.
"دوقتور بیگ، ائیله بیل خسته میز وار، ایندی باخاق، یوخسا گئری گؤندرک، سحر گلسینلر" دئیه سسلندی. قاپی وورولمامیش آشاغی ائنیب، اؤزومو حاضیرلادیم. عبدالله قاپینی آچیب، گلن دؤرد نفر ایله بیرلیکده معایینه اوتاغینین ائشیگینده اولان گؤزله مه سالونونا گیردیلر. بؤرکلرینی گؤتوروب شاللارینی آچینجا، دؤردونجو نفرین چئری زلیخا اولدوغونو تانیدیم. بنؤشه یه معاینه اوتاغینا کئچمه سینی اوبیریلرین ده گؤزله مه سالونوندا اوتورماقلارینی خاهیش ائدیب معاینه اوتاغینین قاپیسینی آچیب و اؤزومدن اؤنجه بنؤشه نین ایچری گیرمه سینی ایسته دیم. بنؤشه چوخ ایسته کسیزجه، قورخاراق، بیر اعداما محکومون دار آغاجینا ساری یئریمه سی کیمی ایچری گیردی. اوزونده رنگی – روحو قالمامیشدی. باشینی قاوزاییب اوزومه باخماقدان چکینیردی. قورخودان بیرآز تیتره دیگینی ده حس ائدیردیم. معایینه تختینین قیراغیندا دایانیب دوردو. سانکی "شهادتووی اوخو، ماشانی چکیم" دئیه امر ائده جگیمی گؤزله ییردی. قوللارینی دؤشونده قیفیللادیغیندان، بئلینی بیرآز بوکدوگوندن و باشینی آشاغی تیکدیگیندن، قورخوسوندان دا اؤته یه، درین بیر سوچلولوق، گناهکارلیق و پئشمانلیق دویغوسو اولدوغونو آنلاماق چتین دگیل ایدی. قیزین قورخو و سوچلولوق دویغولاری منی ده ائتگی سی آلتینا آلاجاق قدر نافذ ایدی.او زامانا جاق بیر چوخ خسته ایله قارشیلاشمیش، حتی بیر خسته نین یانیمدا جان وئرمه سینین شاهیدی اولموشدوم. آنجاق اؤلوم قورخوسونو هئچ بیر زامان بئله یاخیندان، اتیم و دریم ایله لمس ائتمه میشدیم. بئینیم دوردو، آغیر بیر سوسقونلوق ایله بیرلکده، هر شئیین رنگی پوزولدو، هر شئ کول رنگینه دؤندو، مات کول رنگینده. پنجره نی آچیب، ائشیگه اگیلیب، بیر سیگار یاندیردیم. قارا بورونموش تارلالارا کول سپیلمیش کیمی ایدی، آغاجلار کول رنگینده ایدی، ساوالیانین زیروه سی بئله کول رنگینده گؤرونوردو. بیر ایکی نفس چکدیکدن سونراسینی هله ده خاطیرلامیرام. آنجاق سیگارین بارماغیمی یاندیرماسی ایله اؤزومه گلدیم و او نچه دقیقه ده ذهنیمدن نه لر کئچدیگینی بیلمیردیم. دؤنوب قیزا باخماقدان قورخوردوم. بؤیوک بیر فاجعه گؤزله ییردیم سانکی.
کوللار کندینده کئچن قیرقینین خبرینی اوزاقدان قزته ده اوخوموشدوم. آنجاق او لحظه سانکی بو اولایین قورخولو صحنه لرینی دریم ایله، اتیم ایله تجربه ائدیردیم. کندین اهالیسینین چوخونو چاغیریب مچیده ییغمیشدیلار. مچدین قاپیسینی ائشیکدن باغلاییب، دامینی یاریب، نفتی تؤکوب اوتلامشدیلار. سونرا قاپینی آچییب، توسدودن بوغولاراق، باشدان آیاغا آلولایاراق، ائشیگه قاچماغا چالیشانی قاپیدان چیخان کیمی قمه ایله پارچالامیشدیلار. کوللار کندینده بو فاجعه ده پارام پارچا اولان، گؤزونون اؤنونده آتاسینین، آناسینین قویون کسر کیمی باشینین بدنیندن آیریلدیغینین شاهدی اولان اوشاق سانکی من اؤزوم ایدیم. بو جنایتدن آلدیغی روح یاراسینین عؤمرونون سونوناجاق ساغالمایاجاق اولان جوان، اوشاقلارینین، نوه لرینین گؤزونون اؤنونده تیکه پارچالانماسینین شاهیدی اولان قوجا آنا سانکی من اؤزوم ایدیم. "ائلچی" کلمه سینی توی گئجه سی نین قورخوسو، کوللار فاجعه سینین تکراری و اؤزونو بو فاجعه نین ایلک قوربانی اولاراق حس ائدیب قورخولو قاراباسمالارا توتولان جوان قیز من اؤزوم ایدیم. بوغازیم بیچیلیردی، نفسیم بئله آغیرگلیردی. بوغولوردوم سانکی. پنجره نین اؤنوندن چکیله بیلمیردیم. دؤنوب بنوشه یه باخماغین قورخوسوندان یئرسیز یئره یوبانیردیم. بئله بیر فاجعه نی باشدان کئچیردن انسانین عؤمرونون سونوناجاق گئجه یاریلاری قاراباسما لار ایله اویانیب، دلی کیمی هدفسیزجه اویانا - بویانا قاچاجاغینی گؤروردوم.
دؤنوب اللریمی شالواریمین جیبلرینه قویوب، بنوشه نین اوزونه باخمادان، باشیمی آشاغی سالیب اوتاغین بویونو آددیملایاراق، اینسانلیغا سیغمایان بو جنایتین بیر هئچ اوستونده چیخدیغینی فیکیرلشیردیم. جوان بیر قیزین آتا- آناسینین اجباری ایله یوخ، اؤز ایسدگی ایله جوان بیر اوغلان ایله ائولند دیگی اوچون یوزلرجه انسان بیربیرینی پارچالاماغا، بیربیرینین بوغدا زمیسینی، ائوینی اوتلاماغا، بیربیرینین قیزینا، اوشاغینا تجاوز ائتمه گه باشلامیشدیلار.
نه سوروشوم؟ نه دئییم؟ هاردان باشلاییم؟ سورولارینا جواب تاپابیلمیردیم. گئنه پنجره نین اؤنونده دایانیب، آلت دوداغیمین سول یانینی دیشلریمین آراسیندا چئگنه مه گه باشلادیم. بیر لحظه بنؤشه نین قورخودان تیتره یه رک دیشلرینین چاققیلدیسی نین سسی باشیما نیشان توتولموش مسلسلین آردی کسیلمزرگباری کیمی بئینیمه دولونجا آرتیق اختیاریم اؤز الیمدن چیخدی. قاییدیب قوللاریمی قیزین بوینونا سالیب، قاییتماز اؤلومه گئدن قیزینی دویمازجاسینا قوجاقلاییب، اؤپوب یالایان بیر آتا کیمی اؤپرکن، کؤرپه بیر اوشاق کیمی هونگور هونگور آغلاماغیمین دا قاباغینی توتابیلمه دیم. بوغازیم دوگونلنمیشدی. چوخ زورلاناراق، آغلاییشیمین هییققیلتی لاری آراسیندا قوپوق - قوپوق آنجاق "قیزیم سنی آنلاییرام، جانیمین باهاسینا دا اولسا، قویمارام سنی اره وئرسینلر" دئیه یئتیره بیلدیم.
اؤزومو اوغوتماق اوچون گئنه پنجره نین قاباغینا کئچیب، آچیب، باشیمی ائشیگه چیخاردیب، بیر سیگار داها یاندیردیم. گون باتاندان سونرانین آیازینین سویوغو اوزومه توخونونجا بیر آز اؤزومه گلدیم و قیزین او لحظه نه کیمی دویغولاری اولدوغونو، نه کیمی فیکیرلر ائتدیگینی آنلاماغا چالیشدیم. سیگاریمی چکیب قورتارانا قدر دؤنوب باخمادیم. آنجاق قیزین قورخولارینین بیر آز آزالدیغینی، بیر راحاتلیغا قووشدوغونو حس ائدیردیم.
" ایندی سؤزه باشلایا بیلردیم". فیکری ایله، پنجره نی باغلاییب قیرناسینا سؤکندیم.
- ماشا الله، هر بارماغیندان بیر هنر یاغیر، سنین تعریفینی چوخ ائشیتمشم، بنؤشه.
اوتاناراق، باشینین ترپتمه سی ایله جواب وئردی و باشینی آشاغی سالدی. معاینه اوتاغینا گیردیگینده اوزونده گؤرونن اؤلوم قورخوسو بیر آز چکیلمیشدی، بنیزینیه بیر آز رنگ و روح گلمیشدی. باشینی آشاغی سالماسینین قورخونون قالینتیسیندان می یوخسا اوتانجدان می اولدوغونو آنلایابیلمه دیم.
- نئچه یاشینداسان؟
باشینی قاوزاییب اوزومه باخمادان قیسیق سس ایله:
- اون یئددی.
- دونن گئجه نه یئمیشدینیز؟ یوخسا زهیرلنمشدین؟
- بیلمیرم.
- بیر یئرین آغرییردی؟
- هر یئریم آغرییردی.
- سحر منیم گلدیگیمی بیلدین می؟
- یوخو کیمی.
- دونن آتانلا، آنانلا بیر آنلاشمازلیغین می چیخمیشدی؟
- خیر.
- بلکه بدنظره توش گلمیسن!
بو سورویا جواب وئرمه دی. باشینی قاوزامادان، سول الینین باش بارماغینی اؤن دیشلرینین آراسینا قیسدیراراق دیرناغینی چئینه مه گه باشلادی.
- کند ده کیمین بدنظر اولدوغونا اینانیرسان؟
زور ایله اوتقوناراق:
- چئری زلیخانین.
موضوع نون اصلینه یاخینلاشدیغیمدان اؤزوم ده قورخویا توتولدوم. هر لحظه بنؤشه نین گئنه بوکولوب یئره ییخیلاجاغیندان، آغزینین اگیله جگیندن و چنه سینین قیفیللاناجاغیندان قورخوردوم. طوفان اؤنجه سی نین ساکینلیگینه بنزر بیر دوروم ایدی. اؤزومو ده بورویوب، آپاراجاغیندان قورخوردوم بو طوفانین . بدنیمده نارین بیر تیترتمه نین اولدوغونو حس ائدیردیم. ایکی الیمین بارماقلارینی بیر- بیرینه قیفیللاییب باشیمی آشاغی سالدیم، اؤز اؤزومه "ساکین اول، ساکین اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشدیم، آنجاق اختیاریمدا اولمادان ذهنیمه: "بو بیرمعایینه دن داها چوخ بیر امنیت مامورونون سورقو- سئوالینا بنزه ییر" دئیه گلدی. آرتیق هئچ بیر شئی سوروشماق ایسته میردیم. سوروشاجاغیم بیر سونراکی سورو قیزین صبرینی داشیرداجاق، یا بوکولوب یئره ییخیلاجاق، یا دا چیغیر- باغیر ائدیب، ساچینی یولماغا، اؤزونو دیدیب داغیتماغا باشلایاجاق دئیه قورخوردوم. هرشئیدن ده چوخ بوندان قورخوردوم. اوتاغین ائشیگینده، گؤزله مه سالونوندا اوتوران خیرالله ایله مشهدی فیضه ده، منیم قیزا بیر شئی ائله مه گه چالیشدیغیمی ذن ائدیب، قاپینی آچیب ایچری گیره جکلر. نه اؤزومدن، نه آبرومدان، جانیمدان بئله قورخموردوم. تک قورخدوغوم قیزین دردینه بیر چاره ائده بیلمه یه جگیم، و بؤیوک بیر فلاکتین قوپاجاغیندان ایدی. زیگموند فروید دان اوخودوغوم آیلار و ایللر سورن روح ساغالتما(پسیکوتراپی) اوتوروملاری نین بوردا کئچرلیلیگی یوخ ایدی. خیرالله آ، "بوگون بیر سونوجا چاتابیلمه دیم، صاباح دا، اوبیری هفته ده، اوندان سونراکی هفته ده گلین"، دئسه ایدیم، بو ایشی گؤرمه یه جکلری نین یانیندا، بیرده بوتون ماحالدا شایعه چیخاجاق ایدی: "دوقتورون خیرالله ین قیزیندا گؤزو وار، قیزین هئچ بیر دردی یوخدور، دؤنه - دؤنه اوتاغا آپاریب بیلمیرم قیزا نه ایله ییر“.
گئنه پنجره یه ساری دؤنوب، پنجره دن ائشیگه باخماغا باشلادیم. یاری قارانلیغین چؤکمه سی ایله آیین اوفوقدان باش قاوزماسی بیر اولموشدو. آیین ایشیغی آلتیندا قارایله اؤرتولموش تارلالار درین بیر یالنیزلیق و قورخو دویغوسو یارادیردی انساندا. اوزاقدان قارلارین آراسیندا بیر شئیلرین قیمیلداندیغینی گؤردوم . یاخچی دققت ائدینجه قارلارین اوستونده ایکی آغ قوردون اویناشدیغینی آنلایابیلدیم. اختیاریمدا اولمادان ایچیمدن یانار بیر آه چیخارکن، "کشکه بیزلر ده قورد اولسایدیق، طبیعتیمیزین گره گی اولاراق دووشانی پارچالاییب ییه ردیک، آنجاق بیر هئچ اوستونده سورو سورو بیربیریمیزی قیلینجدان گئچیرتمزدیک. انسان اولوب دا نه پوخ یئییریک؟ همی قورد کیمی دووشانی، قوزونو، اؤکوزو، قوردون اؤزونو بئله پارچالاییریق، همی ده اؤز اؤزوموزو پارچلاییریق"، دئیه فیکیریمدن کئچرکن، مگرسه بو فیکیرلری بنؤشه نین ده ائشیده بیله جگی قدر اوجا بیر سس ایله ذهنیمدن کئچیرتمیشم. بنؤشه باشینی دؤنده ریب پنجره دن ائشیگه باخماق ایسته رکن، اوشاق کیمی سوئینجلی بیر سس ایله:
- دوقتور بیگ، قورددورلار؟
دئیه سوردو.
تاسف ایله:
- قورددورلار، قیزیم، قورددورلار...، بیزلره هئچ بنزه مزلر، بوش یئره بیربیرلرینی ییرتیب داغیتمازلار، اونلار بیر بیرلرینه بیزدن داها مهربان دیرلار.
دئدیم.
بنؤشه بیر اوشاق کیمی یانیما سیغیندی و پنجره دن قورتلارا باخماغا باشلادی. قورتلار اویناشا اویناشا درمانگاها یاخینلاشیردیلار و یاخینلاشدیقجا، داها آیدین و داها گؤزل گؤرونوردولر. اونلارین یاخینلاشماسی بنؤشه ده بیر اوشاقلیق سوینجی یارادیردی. ساچینین اوزونه توکولن لرینی سول الینین بارماقلارینین اوجونا ییغیب، دیشلری آراسیندا چئیگنه مه گه باشلادی و دیل – دوداغی آراسیندا حسرت ایله:
- کشکه بیر قورد اولسایدیم، او زامان بو ائلچیلرین الیندن قورتولاردیم.
دئدی.
یوموشاق بیر سس تونوندا:
- آنانا تاپیشیردیم، سنی هله لیک آداخلاماسینلار.
دئیه قایغیسی نی آزالتماغا چالیشدیم. آنجاق قورخدوغوم طوفان دا او آن قوپدو. بنؤشه نین گوزلری یاشلا دولدو، آلینی قیریشدی، دوداقلاری بوزوشدو، چنه سی ییغیشیب تیتره مه گه باشلادی، دیزلرینین باغی بوشالدی، بوکولوب ده وه کیمی یئره چوکوب، اوتاغین سویوق موزائیکلری اوستونده اوتوردو. دیرناقلاری ایله اوزونو- گؤزونو دیده رک، هیق هیق ایچدن آغلاماغا باشلادی.:
- بوگون اولمازسا، صاباح، صاباح اولمازسا ائرته سی گون، گونون بیرینده منی بیر قانماز، بیر بوینویوغونا وئره جکلر، توی گئجه سی باشیمی کسه جکلر، اتیمی سوموگومدن آییراجاقلار........
بیراخیم اوره گی بوشالاناجاق آغلاسین دئیه هئچ بیر شئی دئمه دیم، اوغوتماغا چالیشمادیم. گئنه دؤنوب پنچره دن آی ایشیغی آلتیندا پاریلدایان قارلی تارلالارا باخارکن، قار کیمی ارییب یئره گیرمک آرزوسو اوره گیمی دولدوردو. قورتلار پنجره نین قیراغینا قدر یاخینلاشمیشدیلار. اؤلدورولمک قورخوسوندان آزاد، قایغی سیزجا اویناشیردیلار. بیر لحظه: "کشکه بو قیزی پنجره دن بو قوردلارین قاباغینا آتابیلسه ایدیم. هئچ دگیل ایسه، اتی – قانی ایکی گوناهسیز وارلیغین قانینا قاریشیب، روحو اونلارین روحو ایله بیرله شردی. توی گئجه سی "قان" تحویل وئره بیلمه دین دئیه، بلکه ده ان یاخینلاری، قارداشی، یوخسا آتاسی طرفیندن وحشی جه قانینا به لشدیریلیب، پارام – پارچا ائدیلمزدی....." دئیه ذهنیمدن کئچدی.
آرتیق آغلامیردی، نفس بئله آلمیر کیمی ایدی، قوروموشدو اوتوردوغو یئرده. گؤزلری کدرله دولو، بنیزی آغ آپباغ، جانیندا روح یوخ کیمی ایدی. قارشیسیندا دیز چؤکوب اوتوردوم. هر ایکی الیم ایله سویوق، روحسوز اللرینی توتوب مولایم جه سیلکه له دیم. باشینی قاوزامادان قورخاقجا اوزومه باخدی. "قیزیم، سنه سؤز وئریرم، جانیمین باهاسینا اولسا بئله، قویمایاجاغام سنی اره وئرسینلر" دئدیم. دئدیگیمه اینانیر کیمی باشینی یوخاریدان آشاغی یا ساری ترپتدی.
قالخیب، قاپینی آچیب گؤزله مه سالونونا گیردیم. زلیخا یوخ ایدی. داریخیب، چیخیب گئتمیش اولسا ایدی گرک. عبدالله سالونون کونجونده صندلین اوستونده اوتوروب بیر شئی اوخوماق ایله مشغول ایدی. مشهدی فیضه ایله خیرالله بؤرکلرینی باشلارینا قویوب، اوز- گؤزلرینی شاللارینا بورویوب صندلیلرین اوسدونده اوتوردوقلاری یئرده یوخلامیشدیلار. عبدالله یاواشجا قالخیب منه ساری گلدی. قیسیق سس ایله قولاغیما پیچیلدادی:
- دوقتور بیگ، شانس گئتیردینیز، یوخلاییبلار، یوخسا اوتاغین قاپیسینی یاراردیلا، سسینیز بورایا قدر گلیردی.
قاپینین آچیلیشی و منیم آددیملاریمین سسینه مشهدی فیضه قورخاراق اویانیب آیاغا قالخدی:
- دوقتور بیگ، نه اولدو. قیزین نه یی وار؟
اونون سوروسونا هئچ بیر جواب وئرمه دن خیرالله ی چیگنیندن ترپه ده رک اویاندیریب، "ایکینیزده گلین ایچری." دئدیم.
معاینه اوتاغینین قاپیسینی باغلادیقدان سونرا اوزومو خیرالله آ توتوب، اؤزومو بیراز تاسوفلو گؤسترمه گه چالیشارکن، آه چکیر کیمی درین بیر نفس آلیب:
- من الیمدن گلنی ائتمه گه حاضیرام، آنجاق تاسف ایله سیزه دئمه لی یم کی، بنؤشه نین خسته لیگینین درمانی یوخدور. آداخلاماق، اره وئرمک کیمی فیکیرلری باشینیزدان آتین، باشقا بیر عائیله نی ده بادباخت ایله مه یین. بیراخین قیز یاشایابیله جگی قدر یاشاسین، اونسوزدا یاشامینین گونلری ساییلی دیر.
مشهدی فیضه نین گؤزو یاش ایله دولدو، شالینین قیراغی ایله توکولن گؤز یاشلارینی سیله رک باشینی یوخاری توتدو، هیققیلتیلارینین آراسیندان یالواردی "آی آللاه بنوشه نین یئرینه منیم جانیمی آل" خیرالله اللرینی اوغوشدوراراق گؤز یاشلارینین آخماسینین قاباغینی توتماغا چالیشیردی، بوغازی بیچیلدیگی اوچون آردی آردینا قورو اوتغونوردو. اوزونو منه توتوب، بیر شئی سوروشماغا چالیشدی، آنجاق دئمک ایسته دیگی هیققیلتی لارینا قاریشدی. بیرده قورو اوتغونودو:
- دوقتور بیگ، ..... اردبیله، ...... تبریزه آپارساق.... علاج تاپارلار....؟
اؤزومو چوخ فیکیرلی و درینلریمه دالمیش کیمی گؤسترمه گه چالیشاراق سول الیم ایله چه نه می سیغاللادیم:
- هئچ اوممورام، اؤزوزو اینجینتمه یین، قیزی دا راحاتینا بیراخین، اونسوز دا یاشامینین گونلری ساییلی دیر.
مشهدی فیضه هیققیلتی لاری ایله اگیلیب بنوشه نی قوجاقلاییب،"قالخ آیاغا بالا" دئیه آیاغا قاوزادی، یایلیغینی باشیندا یئربه یئر ائله دی، کورکونو گئیدیردی، شالینی بویونونا دولادی. سوسقونلوق ایچینده دؤردوموز ائشیک قاپی یا جاق گلدیک. قاپینی آچینجا آیازین سویوغو ایچری یوگوردو. بیردن بیره پنجره نین قاباغیندا اوینایان قورتلاری خاطرلادیم.
- خیرالله! آخشام بوردا قورد وارایدی، دیققت ائدین.
خیرالله اؤزونه گووه نیرجه سینه اوزومه باخدیقدان سونرا باشی ایله سول یانینا اشاره ائده رک:
- نیگاران قالمایین دوقتور، قیسسا لوله لی توفک یانیمدادیر.
دئدی.
خیرالله دان سونرا، مشهدی فیضه، ان سون اولاراق دا بنؤشه قاپیدان چیخارکن قاچاق باخیشیندا گؤزو گؤزومه توش گلدیگینده، گئنه او سوئینج و یاشام دولو قیوراق قیزی گؤردوم.
*********************************
خیرالله ین ائودن ائشیگه چیخمادیغی اون آلتینجی گون ایدی. الی آیاغی ایشه- گوجه سویوموشدو. کیمسه ایله دانیشمیردی. اؤز ایچینه قاپانمیشدی. تندیر ایله سککی آراسینداکی بوشلوقدا مانقالین یانیندا ساعاتلارجا اوتوروب چوبوق چکیردی. چوبوق چکمه دیگینده ایسه، الینه بیر چؤپ گؤتوروب ساعاتلارجا مانقالین کولونو دئشه له ییردی. یازیب اوخوماق باشارمادیغینا قارشین سانکی سؤزه سیغمایان قایغی سینی کولون اوستونده یازیردی. سفره باشیندا آنجاق بیر تیکه یاوان چؤرک گؤتورب، اشتاهسیزجا یئییردی و آیری بیر یئمه گه ال وورموردو. قار یاغدیغی گئجه لر، سحره یاخین داما چیخیب، قاری کوره ییب، هاوا آیدینلاشمادان بولاقدان سو گتیریردی. سانکی کیمسه ایله گؤزبه گؤز اولماقدان چکینیردی. گوندوزلری اینه گه باخماق، اینه گین آلتینی تمیزله مک، یوخسا طوله ده پئهین لری یئربه یئر ائتمک ماهاناسینا ساعاتلارجا طوله ده قالیردی. قاپینی دالیدان باغلادیغی گونلر ده آز دگیل ایدی. اونون تانینماز سوسقونلوغو ائوده آغیر بیر کدرلیلیک یاراتمیشدی. هر شئیین دادی قاچمیشدی. نئچه یول مشهدی فیضه اؤزونه جرئت وئریب سوروشموشدو:
- خیرالله، نه اولوب، نییه سوسقونسان؟
آنجاق بوش بیر باخیش، قورو بیر لحن ده "هئچ" کلمه سی، و داها درین بیر سوسقونلوقدان آیری بیر جواب آلابیلمه میشدی. بنؤشه آتاسینین سحر تئزدن هاوا آیدینلاشمادان بولاقدان سو گتیرمک ایله اونون ائودن چیخیب بولاغا گئتمه سینی اؤنله مه گه چالیشدیغینی حس ائدیردی. آنجاق بو باره ده بیر شئی سوروشماغا جرئت ائتمیردی. جوابیندا آنجاق آغیر بیر سوسقونلوقدان باشقا بیر شئی آلابیله جگینی اومموردو. کیلیم توخوماق اوچون ساعاتلارجا داربستین قاباغیندا اوتوروردو. آنجاق الی ایشه گلمیردی. هر شئی رنگینی ایتیرمیشدی. کلیمین اوسدونده کی گوللر سولموشدو. بنؤشه نین گؤزلری ایپلیکلیرین رنگینی سئچمکدن، بارماقلاری ایسه دوگون آتماقدان عاجز ایدی.
خیرالله، سوسقونلوغونون اون آلتینجی گونو، قارلی- بورانلی بیر سحر، هاوا آیدینلاشمادان بنؤشه نی اویاندیریب، چوخ قورو و محبتسیز بیر لحن ده:
- قالخ، پالتاروو گئیین، گئدک. اینک طوله دن چیخیب گئدیب.
دئدی.
بنؤشه قالخیب، هئچ بیر سؤز آغزینا گئتیرمه دن، پالتارینی گئییب، اوز- گؤزونو شالا بورویوب، چاریقلارینین باغینی سیخدی. خیرالله ایله بنوشه قاپیدان چیخارکن مشهدی قیضه اویانیب وحشت ایله آیاغا قالخیب، سوروشدو:
- نه اولوب؟ هارا گئدیرسیز؟
خیرالله اونون اوزونه باخمادان قورو بیر سس تونوندا:
- اینک طوله دن چیخیب گئدیب. اونو آخدارماغا گئدیریک.
دئیدی.
مشهدی فیضه یالواریش دولوسو سس ایله:
- دایانین من ده گلیم.
دئیه جواب وئردی.
خیرالله ایسه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- گره گی یوخدور.
دئیب، بنوشه یه خطاب:
- یئری!
دئیه امر ائده رک بنؤشه نی اؤزوندن اؤنجه قاپیدان چیخارتدی. خیرالله اؤنده، بنؤشه ایسه اونون آرخاسیندا، آغیر بیر سوسقونلوق ایچینده، دیزه جن قارا باتا- باتا کندین کوچه لرینی یئگین آددیملار ایله ساووشوب، خیاو چایی دره سینه ساری یولا دوشدولر. چایین قیراقلاری دونموش و قار ایله اؤرتولو ایدی. دره نین ایچینده کی دومان اون آددیملیغی گؤرونمز ائده جک قدر آغیر ایدی. قارا بورونموش آغاچلار چمین ایچینده قورخولو شبه لر کیمی گؤرونوردولر. خیرالله باشینی آشاغی سالیب، هئچ بیر یئره باخمادان، هئچ بیر شئی دئمه دن، یئگین آددیملار ایله یولونا دوام ائدیردی. آغیر قورخو و هؤوشنه بنؤشه نین اوره گینی ییرتیردی. قارلی و دومانلی گونلرده قوردلارین خیاو چایی دره سینه ییغیشدیقلارینی بیلدیگینین یانیندا، اینک آخدارماغین دا بوش بیرماهانا اولدوغونو حس ائدیردی. آنجاق "آتا، هارا گئدیریک؟ بوردا اینک رددی یوخدور." دئیه سوروشماغا جرئت ائتمیردی. قاییدیب قاچماق کیمی بیر فیکیر بئله ذهنینه گلمیردی. قورخو، سوسقونلوق و آغیر دومان ایچینده خیاو ماحالینی کئچیب، آغ بولاغا ساری دؤنوب، هاوا آیدینلانارکن، دره نین ان درین و ان دار یئرینه یئتیشدیلر.چمین ایچینده، دره نین ایکی یانینداکی دووار کیمی دیک قایالارین باشی گؤرونموردو. قارین اوستونده نئچه قوردون آیاق ایزلری وار ایدی. خیرالله ین آددیملاری یاواشلادی. بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر- ایکی یول اؤسگوردو. آنجاق سؤزونو دیله گتیره بیلمه دی. قوجا سؤگود آغاجینین یانیدا دوردو. پالتوونون دوگمه لرینی آچیب قولتوغونون آلتیندان قیسا لوله لی تفنگی چیخاردیب، سؤگود آغاجینا دایادیقدان سونرا، پالتوونون دوگمه لرینی باغلادی. بارماقلارینین اوجو ایله بیغیندا دونموش قندیللری، بیغیندان نئچه توک ایله بیرلیکده یولوب یئره آتدی. توفنگی گؤتوروب تیترک الی ایله خوروزونو یوخاری چکدی و آغیر آددیملار ایله یئریمه گه باشلادی. بنؤشه ایسه اونون ایله یان یانا یولا دوشدو. هئچ بیر دویغوسو یوخ ایدی آرتیق. قورخوسو، هووشنه سی، چکیلمیشدی. اوشومک، آچلیق، سوسوزلوق هئچ، وارلیغینی بئله حس ائتمیردی. خیرالله قاچاق بیر باخیش ایله بنؤشه نین اوزونه باخماغا چالیشدی ایسه ده، آنجاق گؤزو قاچدی. گؤزونو آددیملارینین اؤنونه تیکیب بیر آز داها یاواشلادی. سانکی یئریمه گه گوجو قالمامیشدی. بیر نئچه آددیم سونرا ایسه آرتیق یئریمه گه تاقطی قالمادی. دیایانیب دوردو. گؤزونو الینده کی توفنگین خوروزونا تیکیب دایاندی. نئچه دقیقه سوسقونلوقدان سونرا، باشینی قاوزامادان، بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر اؤسگوردو. آنجاق بوغازی قیفیللاندی. قورو اوتغوندو. بنؤشه باشینی قاوزامادان دوردوغو یئرده قورودو. هئچ بیر دویغوسو یوخ ایدی. سوروشاجاغی، یوخسا دئیه جگی بیر شئی ده یوخ ایدی. آتاسینین سوسقونلوغوندا هر شئی ائشیتمیشدی. قاییدیب قاچماق کیمی بیر فیکیر ده ذهنینه گلمیردی. یالواریب یاخارماق بئله ایسته میردی. دوردوغو یئرده اودون کیمی قورویوب قالدی. خیرالله ین دا دئیه جگی بیر سؤزو قالمامیشدی آرتیق . سوسقونلوغو ایچینده دئیه جکلرینین هامیسینی دئمیشدی. دؤرد- بئش آددیملیقداکی ایده آغاجیناجان اولان آرالیغی آغیر آددیملار ایله یئریدی. دؤنوب ایده آغاجینا سؤکندی و توفنگی دؤشونه قویوب بنؤشه نی توشلادی. بنؤشه باشینی قاوزادی. سون اولاراق آتاسینین گؤزونون ایچینه باخماق ایسته دی. آنجاق اونون دا گؤزو یانا قاچدی . ایده آغاجینین دالیندا، نئچه آددیم اوزاقلیقدا اوچ- دؤرد قوردون دوردوغونو گؤردو. قورخو کیمی بیر دویغو یوخ ایدی ایچینده، هئچ بیر سس چیخارتمادی، یئریندن قیمیلدامادی. خیرالله بارماغینی ماشایا قویوب چکمک ایسته دی. آنجاق بارماغی دا بنؤشه نین روحو کیمی قوروموشدو. حرکت دن دوشموشدو. بیر داها اؤزونو زورلادی. یوخ، اولان ایش دگیل ایدی. دیشینی قیسیب، وار گوجونو بارماغینا وئردی. بارماغی ماشانی چکمه دی. توفنگی ترسه چئویریب لوله سینین اوجونو دؤشونون سول یانینا دایایاییب، سول الی ایله سیخی توتدو. ساغ الینی اوزالدیب، باش بارماغی ایله ماشانی چکدی. توفنگین پارتلاما سسی قایالارا چیرپیب گری قاییتدی. توفک خیرالله ین الیندن یئره دوشدو. باروت و قان قوخوسو آغیر و دومانلی هاوادا یاییلدی. قورتلار هورکوب، قاچدیلار. خیرالله ایده آغاجینین گؤوده سینده سوروشرک، دالیسیجا قالین بیر قان ایزی بیراخیب قارلارین اوستونه سه ره لندی. بنؤشه اولدوغو یئردن تئرپنمه دی. اودون کیمی قورویوب قورتلارین گئری قاییتماغینی گؤزله یه رک، دوردوغو یئرده قالدی.
عبدالله چیگینیمدن ترپه ده رک منی اویاتماغا چالیشیردی:"آقای دکتر، آقای دکتر، خیلی دیر موندین، ساعتتون زنگ نزد؟ خسته لر قاپیدادیرلار". گؤزومو آچدیم. عبدالله ین اوزونو آغیر بیر دومان ین آراسیندان گؤروردوم. داها چوخ قوردا بنزه ییردی. یوخو مو گؤردوگومو، یوخسا اویاق می اولدوغومو آییرد ائده بیلمه دیگیمین یانیندا، وار اولوب اولمادیغیمی دا حس ائده بیلمیردیم. بوتون وارلیغیم بیر بوشلوق کیمی ایدی. گؤزومو تکرار یوموب، دیل- دوداغیم آراسیندا:" اؤلمک ایسته ییرم" دئدیم.
*************************************
ایکی هفته سونرا درمانگاهدا خسته لره باخماق ایله مشغول ایکن، جوان بیر اوغلان نوبه سیز، عبدالله آ خبر وئرمه دن، قاپینی بئله وورمامیش، ایچری گیردی. ایلک باخیشدا، پولاتلی یوسوفون اوغلو اولدوغونو تانیدیم. آنجاق آدینی بیلمزدیم. نه اوچون گلدینی و نه ایسته یه جگینی ده آیدینجا بیلیردیم. آنجاق اؤزومو هئچ او یئره قویمادیم:
- بویور اوغلوم، نه ییندیر؟ هاران آغرییر؟
بیرآز بویون توتاراق:
- دوقتور بیگ، منیم هئچ بیر یئریم آغریمیر.
- بس نییه گلیبسن؟ آیری بیر خسته می گئتیریبسن؟
سورومون جوابیندا بیر آز آغیر سوسقونلوقدان سونرا بیر ایکی یول اؤسگوردو:
- من پولاتلی یوسوفون اوغلویام.
- بلی، اوغول، بیلیرم، من ده درویش کریمین نوه سی یم.
سسینی بیرآز گوبوتلاشدیراراق:
- دوقتور بیگ، د ئیه سیز منی باشا دوشمورسوز؟ منیم آناما چئری زولیخا دئیه رلر.
بو یول، "سنه آنجاق بئله گؤبوت جواب وئرمک لازیمدیر" دئیه فیکیرلشرک:
- منیم ده نه نه مین آدی خدیجه دیر، نه اولسون دئمک؟
جوان سسینی اوجالتدی:
- دوقتور بیگ، دئیه سن سیز آنلامیرسیز، من سؤزون ایچینی دئمه لی یم؟
- بالا، بورا گلن البته کی دردینی دئمه لی دیر، دردینی منه دئمز ایسن، من هاردان بیلیم.
بیر اوتقوندو، اللرینین بارماقلارینی بیربیرینه کئچیردیب، سیخیشدیردی، آلینینی قیریشدیریب، اوزومه یوخ، بیرآز یانا باخاراق، اؤتکملی بیر سس تونوندا:
او ایگنه لردن گتیردوز؟
- هانسی ایگنه لردن اوغول؟
- تبریزدن گتیرمک ایسده دیگینیز ایگنه لردن.
- اوغلوم، سنین نه دئمک ایسده دیگینی من آنلایا بیلمیرم. منیم تبریزدن ایگنه گتیریب گتیرمه دیگیمدن سنه نه؟
- دوقتور بیگ، بنؤشه منیم آداخلیم دیر.
- اوغول، بنؤشه خسته دیر، من بیر حکیم اولاراق اونون ایندیلیک آداخلانماسینی مصلحت گؤرمورم و آناسینا دئمیشدیم، آداخلاماقدا بیر آز ال ساخلاسینلار.
- من ده اونا گؤره گلمیشم، نه زامانا قدر چکه جک بو ال ساخلاماق؟
من ده اللریمین بارماقلارینی بیر بیرینه کئچیردیب، سیخیشدیردیم. نه دئیه بیله جگیمی بیلمه دیم. بو اوغلانین نه ایچری گیریشی، نه سس تونو، نه ده سوروسو خوشوما گلمیردی. اونا بوش وعده وئرمک ایله زامان قازانماق ایسته میردیم. قیز اره گئتمک ایسته میرسه، گئتمه مه لی دیر، دئیه اینانیردیم. هئچ بیر خانواده نین باشقا بیر خانواده نین قیزینی آلماق اوچون اونلارا زور دئمه مه لی ایدی. هله بئله دانقاز بیر جاوانین اؤز باشینا قالخیب دا، قیزین ایسته مدیگینیه قارشین "منیم آداخلیم دیر" دئیه منه یالان اوتدورماغا چالیشما سینی هئچ ده بگنمیردیم.
- اوغلوم، ائشیکده خسته لر نوبه ده دایانیبلار، خاهیش ائدیرم چیخ گئت!
اوغلان داها دا گوبورتلاشدی:
- منه باخ، یوخسا قیزدا اؤزوون گؤزون مو وار؟
بو سورویا آنجاق گوله بیلردیم. گولمه گیمین قاباغینی توتابیلمه دیم، آنجاق اوندان سونرا سس تونومدا جاوانین سوروسونون یئرسیز اولدوغونو بیلدیررک:
- اوغلوم، من اوتوز یاشیندایام.
- سن نه تهر حکیمسن؟ بنؤشه سندن ده، سنین آتاندان دا داها ساغ دیر، هئچ بیر خسته لیگی یوخدور، هر گون سحر بولاقدان سو گتیررکن گؤرورم اونو.
- کندین اوبیری یانیندا بیر درمانگاه آچیب خسته لره باخسان منه ده یاردیمجی اولارسان، منیم ایشیم دن بیرآز آزالار.
جاوان نه دئمک ایسده دیگیمی باشا دوشمه دی.
- من نه تهر درمانگاه آچیم، دؤلت منه اجازه وئرر؟
- دئدیکلرینه گؤره سن کیمین خسته، کیمین ساغ اولدوغونو مندن داها دا یاخچی آنلاییرسان، جاوان.
اوغلان اؤزونو لاغا قویولموش حس ائدیب، یوموروغونو تهدید اشاره سی اولاراق گؤسته رمک ایله بیرلیکده باغیراراق:
- منه باخ، بنوشه نی مندن باشقاسی آلیرسا، اونو دا، قیزی دا، سنی ده دوغرارام.
" بو یول آرتیق آیاغینی حدیندن ائشیگه قویدو بو اوغلان" دئیه فیکیرلشرک سسیمی اوندان دا داها اوجالتدیم:
- منه باخ، جنهم اول چیخ گئت، یوخسا یئریمدن قالخار، سنی بوردا اؤزوم دوغرارام.
یوموروغونو دوغرودان دا وورماق هدفی ایله قالدیریب منه ساری یوگوررکن قاباغیمداکی میزین اوستوندن وورماق اوچون بیر آز اؤنه اگیلدی. من ده اونون اؤنه اگیلمه سی ایله ائش زامان یئریمدن قالخارکن باشیمین سول یانی ایله یان قیلیجی چه نه سینین ساغ یانینا توخوندوم. داها دوغروسو بیر آز دا بیله رک توخونماق ایسته دیم. کله مین چه نه سینه یان قیلیجی ضربه سی ایله بئینی لاخلادی. میزین اوستونه ییخیلیب، دیغیرلاناراق یئره دوشدو. بو آرادا چیغیرتیمیزی ائشیدن عبدالله قاپینی آچیب ایچری گیردی. جاوانین ایکی آیاغینین اورتاسینا گیریب، تئرسه دونوب ناسیرقا چکر کیمی ایکی آیاغینی قولتوقلارینین آلتینا یئرلشدیررک اوغلانی سورویه سورویه درمانگاهین چیخیش قاپیسیناجاق چکدی. قاپینی آچیب ایت اؤلوسو کیمی قارلارین اوستونه آتدی. عبدالله نین دئدیگینه گؤره اوغلان اؤزونه گلن کیمی قالخیب، دینمز سؤیله مز باشینی آشاغی سالیب قویوب گئتمیشدی.
قیش قورتولماغا باشلامیشدی. قارلار یاواش یاواش ارییرکن تارلالاردا قارین آلتیندان یاشیل بوغدالار، تپه لرین گونئی ینده یازچیچکلری، بنؤشه لر گؤرونمه گه باشلاییردی. گون اورتادان سونرالاری، چایین قیراغیندا گزمه گه چیخیردیم. بعضی گونلر جاوان اوشاقلار منی گؤرونجه قاباغیما قاچیب، "دوقتور بیگ، بالیق ایسته ییرسیز؟" دیئه سوروشاراق، چایدان توتدوقلاری تازا بالیقلاردان منه پای وئرمه گه بیربیرلری ایله یاریشیردیلار. بیر آخشام گون باتانا یاخین گئزمکدن قاییدارکن درمانگاها یاخینلاشدیغیمدا پولاتلی یوسووفون درمانگاها ساری گلدیگینی گؤرونجه قورخماغا باشلادیم. الینده توربادا آغیر بیر شئی وار ایدی. "گوبوتلوق ائدرسه، بونو دا اوغلو کیمی بیر کله ووروشو ایله یاتیردارام" دئیه اؤزومه اورک وئرمه گه چالیشاراق، هئچ چکینمه دن یولوما دوام ائتدیم. یاخینلاشینجا ایچینده بیر باریش دویغوسوحس ائتدیم. بیرآز داها یاخینلاشدیم. سلاملاماقدا منی قاباقلادی. بیر بیریمیزه اون آددیم قالا، "سلام دوقتور بیگ" دئیه سسلندی. یاخینلاشیب گؤروشدوک. بیرآز دا اوتاناراق:
- دوقتور بیگ، سیزین ایله دانیشماق ایسته ییردیم.
دئدی.
سسینده هئچ ده دوشمانلیق کیمی بیر شئی یوخ، داها چوخ باریش و محبت حس ائدیلیردی.
- بویور گئدک ایچری، بیر چای ایچک، یوسوف قارداش.
دئدیم.
بیرلیکده درمانگاها گیریب، یوخاری قاتا چیخیب، اوتوردوغوم ائوه گیررکن، عبدالله آ سسلندیم.:
- عبدالله، مهمون داریم، لطف میکنی یه چایی بذاری!
عبدالله اوتاغیندان چیخیب یوسوفو گؤرونجه قورخدو. آنجاق یوسوف اونو دا دوستجا سلاملاییب ال وئرینجه قورخوسو تؤکولدو. منیم اوتاغیما گیریب اوتوردوق. یوسوف الینده گئتیردیگی توربادان بیر قوتو چیخاردارکن:
- دوقتور بیگ، سیزه بیرآز بال گتیرمیشم.
دئیه قوتونو منه اوزالتدی.
- چوخ شرمنده ائدیبسوز منی، یوسوف قارداش.
- باغیشلایین دوقتور بیگ، منیم اوغلان گلیب بوردا سیزه قارشی ادبسیزلیک ائیله ییب، آنجاق سیزده یاخچی ایش گؤروب، حقینی آووجونا قویوبسوز.
- یوسوف قارداش، باغیشلایین، سیزین آقازاده منی مجبور ائتدی، اؤزومدن دفاع ائتمه لی ایدیم، آنجاق نه ائله مه لی؟ جاواندیر، اؤگرنر........
دئیرکن یوسوف سؤزومو کسدی:
- دوقتور بیگ، اوغلان بوتون دلی اولوب. قیشین سویوغوندا بئله، گئجه لری گئج ساعاتاجاق دیزه جن قارا باتا- باتا، تارلالارین آراسیندا، چایین قیراغیندا، گزیردی. الی آیاغی ایشه سووویوب. قیش چیخدی، پتک لریمیزی یئر به یئر ائتمه لییک، مال حیوانا باخمالییق، اوغلان سحردن گون اورتایا جاق یاتیر، اوندان سونرا دا بوش بوش تپه لرده گزیر....بنؤشه نین خسته اولدوغونا اینانمیر، "منه یالان دئییرلر، بنوشه هرزامانکیندان داها ساغ دیر، اونو گؤروره م، دئییر. بیر شئی دئدیگیمده ده تئز داشیب، چیغیر باغیرا باشلاییر. دوقتور بیگ، چوخ قورخورام، اوغلانین الیندن بیر خاطا چیخاجاق، بو ایشین بیر چاره سی یوخدور. ....؟
عبدالله ین قاپینی آچیب ایچری گیرمه سی ایله یوسوف سؤزونو کسیب، آیاغا قالخیب عبدالله ایله تکرار سلاملاشیب ال وئره رک اونونلا دانیشماغا باشلادی. بو آرادا بیر آز فیکیرلشمک اوچون بیر فرصت تاپدیم. ذهنیمین ان قارانلیق بور بوجاغینی آختاردیم. بیردن بیره ذهنیمه بیر فیکیر یئتیشدی، "آها، بو "قان" گؤسترمک مسئله سینی حل ائده بیلسم، هر شئی یولونا گیرر". عبدالله اوتاقدان چیخدیقدان سونرا:
- یوسوف قارداش، بیلیرسن، بیز...... اره گئدن قیزلاردان.... با...........
سؤزوم یاریدا قالدی. قالانینی گئتیره بیلمه دیم. یوسوف سئوال دولو باخیشینی اوزومه تیکدی و هئچ بیر شئی دئمه دی. "یوخ، بئله اولماز....." دئیه ذهنیمدن کئچدی. سؤزومو تازادان باشلادیم:
- بیلیرسیز، اره گئدن قیزلارین اؤزوندن هئچ او اوغلانا گئتمک ایسته ییب ایسده مه دیگینی سوروشموروق بیز. داوار آلماق ایله قیز آلماغین بیرآز فرقی اولمالی دیر، یوسوف قارداش، قیزین اؤزوندن سوروشمالییق، دوغرودان دا او اوغلانا گئتمک ایسته ییر یا یوخ.......
یوسوف منیم دئدیکلریمی آنلاماییر کیمی دوداغینی بوزوب:
- دوقتور بیگ، بنؤشه منیم اوغلومدان داها یاخچی بیر جاوان هاردان تاپاجاق، ماشاالله ساغلیغی یئرینده، الیندن ایش گلن اوغلاندیر. باخ، بو دلی لیگی اولمازسا، سحردن آخشاما ایشلر، اونون بئجردیگی آری لاری، بیزیم ماحالدا هئچ کیم بسله یه بیلمز. منیم کؤنلوم ایسته ییر کی بنوشه گلیب بیزیم ائوده خانیم کیمی یاشاسین، ماشاالله، یاغیمیز، بالیمیز، حیوانیمیز، هر شئیمیز وار. بنؤشه یوخسول بیر ائوین قیزی دیر، سحر دن آخشاما پالچیق ازیر، بیزیم تیمورا گلسه، اوندان سونرا خانیم کیمی یاشار.
- آخی، او خسته دیر.
- باشیوا دؤنوم، دوقتور بیگ، آلله بیر خسته لیک یاراتمیشسا مین بیر درمان یارادیب، بو قیزین خسته لیگینه بیر درمان یوخ مو؟
- واللهی منیم الیمدن بیر درمان گلمیر.
- آیری حکیملر بیر درمان تاپابیلمز؟
بیلمیرم هاردان گلدی ایسه، بیردن بیره ممدکریم دائی گؤزومون قاباغیندا جانلاندی. ممد کریم آنامین دایی سی ایدی. ماماغان دا یاشاییردی. قیسا بویلو، آریق، آنجاق قمیش کیمی سیخی و قیوراق بیر بیر بدنی وار ایدی. اینجه سسی ایله تر- تله سیک دانیشاردی، دئدیکلرینین بیر چوخونو دا باشا دوشمک اولمازدی. بعضاً ده دانیشارکن تاخما دیشلرینین یوخاری پارچاسی آغزینا دوشردی. بوغولور کیمی اولاردی، باش بارماغی ایله دیشلرینی تازادان داماغینا یاپیشدیراردی و تر – تله سیک سؤزونه دوام ائدردی. سکسن یاشینین اوستونده اولدوغونا قارشین، هله ده قیوراق و جانلی ایدی. درگز ایله اوت بیچمکده، تیکان شله سی یوکله مکده اونون اوستونه یوخ ایدی. او لحظه هارادان ممدکریم دائی آغلیما گلدی ایسه، بیلمیرم. آنجاق اونو یانیمدا ایمیش کیمی حس ائدیردیم.
- یوسوف قارداش، منیم بیر داییم وار، بلکه او بو ایشه بیر علاج تاپابیلر، آنجاق من قیزین اؤزو ایله اؤنجه دانیشمالییام گؤروم اوغلانی ایسته ییرمی.
یوسوف باشینی آشاغیدان یوخاریا ترپده - ترپده فیکیره گئتدی. یئریندن قالخارکن:
- چوخ ساغ اولون، دوقتور بیگ، من سیزین خبرینیزی گؤزله ییرم.
دئییب خداحافظ لشدی.
ائرته سی گون آخشام عبدالله یی کوزه چی خیرالله گیله گؤندردیم. بنوشه ایله بیرلیکده قالخیب درمانگاها گلمک لرینی ایسته دیم. اوچو ده درمانگاها گلدیلر. گؤزوم بنؤشه نین گؤزونه توش گلدیگینده، گئنه او شن، یاشام و سئوینج دولو گؤزلری گؤرونجه سانکی بوتون دونیا منیم ایدی. اؤزومو دونیانین ان خوشبخت انسانی اولاراق حس ائدیردیم. خیرالله ایله مشهدی فیضه نین گؤزله مه سالونونودا اوتوروب گؤزله مکلرینی خواهش ائدیب، بنؤشه ایله بیرلیکده معاینه اوتاغینا گیریب، قاپینی باغلادیم. بنؤشه ده آرتیق قورخو کیمی بیر شئی حس ائتمیردیم. آنجاق بیرآز نیگاران ایدی. منیم اوندان نه سوروشاجاغیمی ماراق ائدیردی. راحاتجا معاینه تختینین اوسدونده اوتوردو. من ده چوخ راحات جا سؤزه باشلادیم.
- باخ، قیزیم، منه آرخایین اولابیلرسن. مندن سؤز چیخماز، جانیمین باهاسینا اولسا دا سنه بیر زیان گلمه سینی اؤنله مه گه چالیشاجاغام. یوسوفون اوغلو تیموردان باشقا بیر سئودیگین واردی ایسه، منه دئیه بیلرسن.
گئنه جانینا بیر قورخو دوشدو. باشینی آشاغی سالیب، آلت دوداغینی چئینه نه مه گه باشلادی. من ده اونو زورلاماماق اوچون هئچ بیر شئی دئمه دیم. نئچه دقیقه سونرا، آنجاق چتینلیک ایله ائشیده بیله جگیم قیسیق بیر سس تونوندا:
- گئتدی:
- اؤنملی دگیل، قیزیم، ایسترسن تاپیب، گتیرریک.
دئدیگیمین جوابیندا:
- یوخ، ایسته میرم.
دئدی و گئنه آلت دوداغینی چئینه یه رک آغیر بیر سوسقونلوغا دالدی. " کیم ایدی؟ هارا گئتدی؟ نیه ایسته میرسن آرتیق؟" کیمی بیر شئی سوروشماق ایسته میردیم. بیر حکیم ایله خسته سی آراسینداکی دانیشیق امنیت مامورو ایله متهم آراسینداکی دانیشیقدان فرقلی اولمالی ایدی. قالخیب، اللریمی شالواریمین جیبینه سوخوب، پنجره دن ائشیگه باخارکن اؤز ایچیمده سوروشابیله جگیم سورولارین احتمالی جوابلارینی یوخلاماغا باشلادیم."کیم ایدی؟"، "ایت اوغلو پاراخ!" کیم اولدوغونون نه نقشی وار؟، "هارا گئتدی؟"، جهندمین دیبینه!"، نییه ایسته میرسن آرتیق؟ سوروسو داها دا گولونج ایدی اؤزوم اوچون. جوابی دا "بیلمیرم" اولاجاق ایدی.بال نییه شیریندیر؟ بیبر نییه آجی دیر؟ بونلارین هامیسیندان دا، داها یئرسیزی قیزا بوشونا اومید وئرمک، یالاندان اوره گینی آلماغا چالیشماق، بوش بوش سؤزلر ایله گولدورمه گه چالیشماق، یوخسا مسئله نی "اؤنملی دگیل، اونود" دئیه اؤنمسیزلشدیرمه گه چالیشماق اولابیلردی.
یالنیز بنؤشه دگیل، او یاشلاریندا، "بخت قاپیسیندا" یوخ "بدبختلیک قاپیسیندا" اولان قیزلارین هامیسی توی گئجه سی "قان" وئریب وئره بیلمه مک قورخوسوندان آغیر دپرسیونلار یاشاییردیلار، گئجه لری قورخولو قاراباسمالار ایله اویانیب اؤزلرینی قان تر ایچینده توی گئجه سی کابوسوندان قورتارماغا چالیشیردیلار. هانسی قیز اون یول هیجله یه گیریب، مسئله دن شخصی بیر تجربه قازانمیشدی؟ "قان" تحویل وئریب وئره بیلمه مه گین قیزین ناموسو ایله ، عفتی ایله هئچ بیر علاقه سی اولمادیغینی کیم اثباتلایابیلردی؟ او یاشداکی قیزلارین بو مسئله دن اله گتیردیکلری بیلگی یالنیز کوللار کندینین فاجعه سینین جاوان بیر قیزین بیر اوغلان ایله قاچدیغی اوستونده چیخدیغی ایدی. بلکه ده آنالاریندان ائشیتدیکلری یالنیز "قیزیم اؤزووه دیقت ائله" اولموشدو. "اؤزووه دیققت ائله" نین نه دئمک اولدوغو بئله اونلارین بیر چوخونا آنلاتیلمیردی. "اؤزووه دیققت ائله" دئمک "ان اساسلی، ان درین ، اؤزوون بئله کونترولوندا اولمایان دویغولاروو سرکوب ائله! " می دئمک اولدوردو؟ نه جور؟ نه ایله؟ "اؤزووه دققت ائله!" دئمک "آمان ها الینی قیچلاریوین آراسینا یاخینلاشدیرما!" دئمک می اولوردو؟ قورخو، قاراباسما، دپرسیون، کسینتیسیز بورون قانامالاری، کورلوق، لاللیق، میندارلیق دویغوسو و بونونلا باغلی واس واسیلیق، بوزو سیندیریب، هر شئیی دفعه لرجه تکرار تکرار یوماق اجباری، فلج اولماق و حتی اؤزونو اؤلدورمک کیمی عارضه لر الزاما "بدبختلیک قاپیسیندا" اولان قیزلارین هامیسنینین یاخاسینی توتماقدایدی. "بدبختلیک قاپسیندا" اولان قیز هر شئیدن اؤنجه اؤزوندن، اؤز بدنیندن قورخوردو. آلدیغی تک و هرکس طرفیندن تکرارلانان بیلگی، کوللار کندینین فاجعه سنینین بیر قیز ایله بیر اوغلانین آتا- آنالارینین اجباری ایله یوخ، اؤز ایستکلری ایله ائولندیکلری و بئیله جه بیر قیزین "ناموسو" نامشروع یئره زده لیندیگی اوچون قوپموش اولدوغو ایدی.
عؤمرومده ایلک یول دویغولارین کلمه لره سیغمادیغینی، کلمه لرایله آنلاتیلابیلمه دیگینی و دویغولارا کلمه لر ایله جواب وئریله بیلمه یه جگینی، دلیلین، منطیقین، آغیلین دویغولار قارشیسیندا دالغالی بیر دنیزده بیر سامان چؤپو قدر گوجو اولمادیغینی حس ائتدیم. ذهنیمه گلن هر آخماقجا سووالا اؤزوندن ده داها آخماقجا بیر جواب تاپیردیم.
باهارین گؤزل گونلری باشلامیشدی. گونشین ایستی سی پنجره نین شیشه سیندن ایچری سیزیردی. تارلالاردا بوغدالار گؤم گؤی بیر فرش کیمی سریلمیشدیلر، قارشی داکی تپه لرده قار ارییب، آنجاق شیریق شیریق یوللار کیمی قالمیشدی. پنجره نین اؤنونده کی آرمود آغاجیندا تومورجوقلاری دیمدیکله یه ن «جهره ائییرن» قوشلاری قیشدا گؤروندوکلریندن داها رنگلی گؤرونوردولر. ایکی آدا گؤه رچینی یئرده کی کیچیک بوداقلاری دیمدیکلری ایله گؤتوروب، اوچوب، آرموت آغاجینین ان باشیندا بیر هاچادا بیربیری اوستونه ییغیردیلار. "آخ، بو گؤه رچینلر بیربیرلرینه بیز انسانلاردان داها چوخ وفالی دیرلار، عؤمور بویو بیربیرلرینه صادیق قالارلار" دئیه فیکریمدن کئچرکن، دؤنوب بنؤشه یه،:
- گل، گل بو گؤه رچینلره باخ!
دئدیم.
پنجره نین اؤنونه یاخینلاشیب ائشیگه باخماغا باشلادی. اوشاق کیمی بیر سئوینج ایچینده، آرموت آغاجینین زیروه سینده کی هاچانی گؤسته ره رک:
- باخ، سبته ییغیرلار.
- بونلارا آلاپاخلا دیئه ریک بیز، گؤورچیندن بؤیوکدورلر، آنجاق بونلاردا گؤیرچین جینسیندن دیرلر، گؤرورسن کول رنگینده دیرلر، بوغازلارینین آلتینداکی حلقه ایله بویونلارینا بزک تاخمیش گلینه بنزه ییرلر. قوشلارین بیر پاراسی، قوو قوشلاری، گؤیرچینلرین بیر پاراسی و قومرولار بیربیرلرینی تاپدیقدان سونرا یاشاملاری بویونجا بیرلیکده قالارلار.
دئدیم.
سئوینجی اوزوندن سیلیندی، آلینی قیریشدی، گؤزلری یئنه کدرلشدی، دوداغینی بوزه رک:
- منی آلداتدی!
- کیم؟
- سپاه دانش.
بوغازی بیچیلدی، گؤزو یاش ایله دولدو، یئنه آلت دوداغینی چئینه یه رک:
- سنی آلاجاغام، دئدی، سنی آلاجاغام، تهرانا آپاراجاغام، گؤزل بیر یاشام قوراجاغیق دئدی.
اختیاریمدا اولمادان:
- وای ناموسسوز!
دئیه آغزیمدان چیخدی.
دؤنوب اللریمی شالواریمین جیبلرینه سوخوب، اوتاغین بویونو آددیملارکن:
- اولوب، کئچیب، کئچمیشه یانما.
دئدم.
دئدیگیمی ائشیتمه میش کیمی پنجره دن ائشیگه باخا باخا اؤزونه دالدی. نئچه دقیقه دن سونرا "بنؤشه" دئیه چاغیردیم. منه ساری دؤندو، آنجاق یئنه اوزومه باخماقدان چکینیردی.
- ایندی من بومسئله یه بیر یول تاپارسام، پولاتلی یوسوفون اوغلو تیمورا گئدرسن می؟
دئیه سوروشدوم. اومودسوزجا باشینی توولادی:
- اولماز، منی تیکه تیکه دوغرارلار.
- باخ قیزیم، سنه دئییرم، من بو مسئله یه بیر یول تاپارسام!
قورو اوتقوناراق:
- او دا اوبیریلر کیمی بیر اوغلاندیر دا.
- ایسدرسن، دئمه لی؟
- اولسون دا.
- سن منه آرخایین اول!
نئچه دقیقه دن سونرا قاپینی آچیب، خیرالله ایله مشهدی فیضه نی ایچیری چاغیردیم. اؤزومو بیر آز ییغیشدیردیقدان سونرا اوزومو مشهدی فیضه یه توتوب:
- مشهدی فیضه خانیم، من بئله شئیلردن قورخارام، آنجاق چاره یوخدور، سیزه دئمه لی یم. بنؤشه نین دردی، ائله بئله هرکسین باشینا گلن بیر درد دگیل، اونون قارنینا جین گیریب.
دئدیم.
مشهدی فیضه بیردن بیره قورخولو بیر هارای چیخارتدی:
- ای وای آلله".....رحمتلیک رستم عمی اؤلدو، یوخسا او بو ایشلری باشاراردی. مال حیوانی دا ساغالتاردی او. ممد حسین گیلین کئچی لری نین بوغازیندا بیرشئی قالمیشدی، حیوان کئچی اؤلوردو. رستم عمی بیر یول کئچی یه اؤسگور دئدی، کئچی اؤسگوروب، بوغازینا تاخیلان سوموگو ائشیگه آتدی. بیزیم ماحالدا اونون ساغالتابیلمه یه جگی خسته یوخ ایدی.
- قورخمایین، منیم ده ماماغاندا تانیدیغیم بیر قوجا کیشی وار، اودا بو ایشلری باشارار. من اؤزوم اونون نئچه نفر بئله خسته نی ساغالتدیغینین جانلی شاهیدییم.
مشهدی فیضه ال آیاغا دوشدو:
- دوقتور بیگ باشیوا دولانیم، قوربانین اولوم، سنه ایکی قوزو کسرم، او کیشی نی تاپ گتیر، بو جینی قیزین قارنیندان چیخارتسین، اونو ساغالتسین.
دئدی
جمعه گونو، فروردینین اون آلتیسیندا سحر گون چیخمامیش، پاشا نین چادیرلی جیپی ایله اردبیله ساری یولا چیخارکن عبدلله یا، شنبه گونونه قاییدابیلمزسم، خسته لره دوقتورون بیر گونلوک مرخصلیکده اولدوغونو سؤیله مه سینی تاپیشیریق وئردیکدن سونرا، یولا چیخدیم. آخشام گون باتاندا ماماغان آلتیندا تبریزدن توفارقانا مسافیر چکن اتوبوسدان ائنیب، هاوا قارانلیقلاشارکن اؤزومو ماماغانا یئتیردیم. ممد کریم دایی نین قیزی رقیه قاپینی آچدیغیندا منی گؤرونجه تعجب ایله:
- وای، صادق، گونون بو واقتیندا بوردا نه ایله ییرسن؟
دئیه سوروشدو.
گوله رک:
- ممد کریم دائی نی قوناق آپارماق اوچون گلمیشم.
دئدیم.
آخشا م یئمه گیندن سونرا ممد کریم دایی یا اولوب کئچنی آنلاتیم و صاباحی سی گون منیم ایله خیاوا گلمه سینی خاهیش ائتدیم. ممد کریم دائی:
- اوغلوم من بئیله شئیلری باجارمارام، منی خاطایا قویما!
دئیه جواب وئردی.
اونو راضیلاشدیرماغا چالیشدیم:
- ممد کریم دایی، بو بیر انسانین سرنوشتی دیر، سندن خاهیش ائدیرم، گل ده بیر تئاتر اوینا، بیر انسانین جانینی قورتار.......!
- اوغول، منیم ایشیم گوجوم وار، زمی ده ور قویوروق، یئرآلما زمی سینین یاریسینی داها اکه بیلمه میشم....
- ممد کریم دایی، سندن خاهیش ائدیرم، من سنین زیانیوین ایکی قاتینی وئررم.......
- اوغول بئله بیر ایش اولماز، من بئله بیر شئی باجارمارام.
دئیه ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخدو. سونوندا ممدکریم دایی نین قیزی سؤزه قاریشدی:
- داداش، من میریق جعفرقولو نو آپارارام یئرآلما زمی سینی اکیب قورتاراریق. سن منه آرخایین اول، دوقتور بی بی اوغلونون خاطیرینی قیرما.....!
دئیه راضیلاشدیردی.
ائرته سی گون ممدکریم دایی ایله بیرلیکده سحر تئزدن یولا چیخیب آخشام قارانلیقلاشاندا خیاوا یئتیشدیک. اتوبوسدا تبریزدن اردبیله گئدرکن چوخ زامانیمیز وار ایدی. ممد کریم دایی کئچمیشلردن، قدیم گونلردن دانیشیردی:
- بورنو زیلیقلی، آمما سئویملی بیر اوشاق ایدین. بیرگون آناوا، بواوشاق بؤیویونجه بیر پوخ اولار، چوخ هوشلو باشلی دیر دئمیشدیم، ماماغان آلتینا گلدیگینده سنه شاماما وئردیگیمی خاطرلاییرسان؟، ماشاالله، ماشاالله، ایندی بؤیویوب حکیم اولوبسان، الله بوندان دا داها اوجالتسین سنی بالا..............
من ده اونا خیاودا باشیمدان کئچنلردن آنلاتیردیم. اورایا یئتیشدیگیزده نئجه بیر تئاتر اوینایاجاغینی اؤیردیردیم. حتی دئیه جگی سؤزلرین بیر پاراسینی یاخچی اؤیرنمه سی اوچون تکرارلاماسینی ایسته ییردیم. خیاوا چاتار چاتماز عبدالله ی کوزه چی خیرالله گیله گؤندردیم. ائرته سی گون آخشاما پولاتلی یوسوف گیلی ائولرینه گتیرسینلر، دئیه تاپیشیریق وئردیم. تیمورون دا اوردا اولماسی گرکدیگی اونودولماسین دئیه تاپیشیردیم.
ائرته سی گون آخشام ممدکریم دایی ایله بیرلیکده خیرالله گیله گئتدیک. تندیر ائوینین قاپیسیندان گیردیگیمیزده هئچ گؤزله مه دیگیم بیر منظره ایله قارشیلاشدیم. تاواندان چوخ گور ایشیقلی بیر تورچیراغی آسیلمیشدی. اوندان علاوه ایکی لامپا چیراغی دا یانیردی. اوتاغین اورتاسیندا بؤیوک بیر سفره آچیلمیشدی. پولاتلی یوسوفون کسدیگی قوزو قاوورولوب بؤیوک میس قابلاردا سفره یه دوشنیلمیشدی. تازا چؤرگین عطری هله میطباقدان چکیلمه میشدی. تندیردن ایکی آددیم بویاندان باشلایان یاریم متیر اوجالیقداکی سککی نین اوسدونده دؤشکجه لر، موخدده لر دوزولموشدو. یوسوف ایله خیرالله سککی نین اوستونده موخدده یه دایانیب اوتورموشدولار. اوبیری لر ده اوتاغین دؤره سینده یئرده اوتورموشدولار. قاباغیمیزا قاچان ایلک آدام ایسه تیمور اولدو. هؤوشنه لی اولاراق:
- باغیشلایین دوقتور بیگ، سیزدن چوخ عذر ایسته ییرم.
دئیه تر تله سیک الیمی توتوب اؤپمه گه چالیشدی. الیمی گئری چکیب بوینونو قوجاقلادیم:
- اولسون، اوغول، جوانسان، هله اؤیرنه جگین چوخ شئیلر وار.
دئیه اوزوندن اؤپدوم. سون سلاملاشدیغیم ایسه بنؤشه ایدی. او لحظه نه گؤردوگوم او شیطان قیز، نه ده قورخولارا بورونموش، تیتره مکدن دیشلری بیربیرینه توخونان قیز ایدی. آغیر و چوخ متین بیر خانیما دؤنموشدو و قوناقلارا قوللوق ائتمک اوچون جان آتیردی. یئمگیمیزی یئییب، سفره نی ییغیشدیردیقدان سونرا چایی میزی دا ایچدیک. گؤز اشاره سی ایله ممد کریم دایی یا "ایندی سیرا سنده دیر" دئیه آنلاتدیم. ممد کریم دایی هر زامان تر- تله سیک و آنلاشیلماز دانیشدیغینا قارشین بو یول چوخ آیدین و آغیرجا سؤزه باشلادی:
- ائشیتدیگیمه گؤره بو قیزین قارنینا جین گیریب؟
اوزونو بنوشه یه توتاراق:
- قیزیم منه بیر چاناقدا بیر آز ایلیق سو گتیر، اؤزون ده اوتاغین اورتاسیندا اوتور!
دئدی.
بنؤشه اؤزو پیشیریب، ماوی لوغابلادیغی، آشاغیسیندا "بنؤشه" کلمه سینین گؤروندوگو بیر چاناق گتیریب مانقالین اوستونده کی چایدانلیقدان بیر آز ایستی سو، سککی نین یانینداکی کوزه دن ده بیر آز سویوق سویو قاریشدیریب ممدکریم دایی نین اؤنونه قویارکن،
- بویور عمی!
دئییب، اوتاغین اورتاسیندا اوتوردو. ممدکریم دایی یانیندا گتیردیگی توربادان بیر اؤنجه کی گئجه بیرلیکده حاظیرلادیغیمیز تنیکه قوتونو چیخاردیب قاپاغینی آچارکن هرکسین ائشیده بیله جگی بیر سس ده "بسم الله الرحمن الرحیم" دئدی. قوتونو الینده قاوزاییب هئچ کسین ائشیتمه دیگی بیر ایکی سؤز اوخویوب قوتویا پوفله دیکدن سونرا قاپاغینی آچیب، ایچینده ن قیف شکلینده گیرده لنمیش بیر کاغاذ چیخاردیب، باشینی حؤصله ایله آچیب، ایچینده کی خیردا اوتلاردان بیر چیمدیک گؤتوروب چاناقداکی سویا سپرکن، گئنه هئچ بیریمیزین ائشیده بیلمه دیگی بیر شئیلر پیچیلدادی. او کاغاذی بوکوب آیری بیر کاغاذین ایچیندن بیر شئیلر سویا آرتیردی، اوچونجو و دؤردونجو کاغاذدان دا یئنه سویا بیرشئیلر تؤکدو. هرکسین گؤزو تعجب ایله ممدکریم دایی نین الینه تیکیلمیشدی. او کاغاذلارین ایچینده نه اولدوغونو بیر من، بیر ده ممد کریم دایی بیلیردیک، بیریسی گوزاوان گولو ایدی. بیریسی قازآیاغی توخومونون دارتیلمیشی، اوبیری لر ده دارتیلمیش گیگیتگن یارپاغی ایله یونجا ایدی لر. ممدکریم دایی کاسانین ایچینده کی سویو بیر ایکی اوچ یول بارماقلاری ایله قاریشدیردیقدان سونرا "نعوذ بالله من الشیطان الرجیم" دئیه رک آیاغا قالخدی. بو آرادا گؤزوم بنؤشه نین گؤزونه دوشدو. قیزین گؤزوندن سئوینج ایله شیطانلیق فیشقیریردی. بو ایشین هامیسینین بیر تئاتر اولدوغونو یاخجی آنلامیشدی. بو تئاترین ایچینده بیر رول اویناماق کیمی بیر فیکیری اولدوغونو دا اوخوماق چتین دگیل ایدی. ممدکریم دایی هرکسه، چوخ ائتکملی بیر سس تونوندا:
- قیزین آناسی کیمدیر؟
دئیه سوروشدو.
مشهدی فیضه خانیم:
- منم عمی.
دئدی.
ممد کریم دائی:
- بو ایش خاطالی ایشدیر، جین چیخارکن قیزی دا اؤزو ایله سوپوروب گؤتوره بیلر، ساریل قیزووا خداحافیظلیک ائدر کیمی اوپ، بیر ده دققت ایله گؤزونون ایچینه باخ!
دئدی.
مشهدی فیضه هؤووشنه یه قاپیلدی، بوغازی بیچیلدی، گؤزو یاش ایله دولدو، قورخو لارو وحشت ایچینده بنؤشه نین قارشیسیندا دیزه چؤکدو، اونون بوینونا ساریلارکن آغلاماغینی توتابیلمه دی. هیق هیق آغلارکن بنؤشه نی دویاناجاق اؤپوب اوخشادی. ایسته کسیزجه گئری چکیلیب سئوال و یالواریش دولوسو باخیشینی ممدکریم دایی نین اوزونه تیکه رک، تیترک سس ایله:
- ایندی نه ایله ییم، عمی؟
دئیه سوروشدو.
ممد کریم دایی گئنه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- سنه دئدیم کی، ایندی دققت ایله گؤزلرینین ایچینه باخ!
دئدی.
مشهدی فیضه اؤزونو اوتوردوغو یئرده بیر آز یئر به یئر ائیله دی، بیر آز گئری چکیلدی وبنؤشه نین گؤزونون ایچینه باخماغا باشلادی. بوتون بونلارین بیر تئاتر اولدوغونو آنلاییب آنلامادیغینی حس ائده بیلمه دیم. آنجاق بیر راحاتلیغا قووشدو. سانکی قورخو و هؤوشنه سینه سرین سو سپیلدی. بنؤشه ایسه بوتون بونلاری شیطانجا باخیشلاری ایله ایزله ییر و هئچ بیر شئی دئمیردی. جین چیخارکن اونو دا اؤزو ایله گؤتوره بیله جگیندن قورخموردو. ممدکریم دایی یئنه مشهدی فیضه یه خطاب:
- ایندی قالخ، بیر یورقان گتیر سال بو قیزین باشینا!
دئدی.
مشهدی فیضه آغیرجا یئریندن قالخیب، سککی نین سونوندا بیربیرینین اوستونه ییغیلمیش یورقانلاردان بیریسینی گئتیریب، بنؤشه نین باشینا سالماق ایسته رکن، تیمور یئریندن داشلاندی. قورخو و یالواریش دولو سسی ایله، ممدکریم دایی یا خطاب:
- عمی دور، عمی باشووا دولانیم، جین بنؤشه نی آپارسا نه اولار؟
دئیه یالواردی.
ممد کریم دایی تیمورا اعتناسیز بیر باخیش ایله:
- اوتور یئرووه، هله بیلمیرم نه جور جین دیر.
دئدی.
مشهدی فیضه قورخا- قورخا یورقانی بنؤشه نین باشینا سالیب گئدیب یئرینده اوتوردو. ممدکریم دایی بیر ده هامینین ائشیده جگی شکیلده اوجا بیر بسم الله اوخودو و یاواشجا اگیلیب ساغ الینی بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اطرافیندا دولاندیردیقدان سونرا آلنینی اوغوشدوراراق فیکره جومدو. سول الی ایله باشینی قاباقدان دالی یا ساری سیغالاییب الینی باشینین دالیسیندا ساخلادی. دؤنوب ساغ الینی بیر ده بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اطرافیندا گزدیردیکدن سونرا، قامتینی دوزلدیب درین بیر نفس چکدی. ساغ الی ایله ساققالینی سیغالارکن:
- چوخ خاطالی ایشدیر، ....چیراقلاری سوندورون، آنجاق بیریسی قالسین، اونوندا پیلته سینی آشاغی چکین، چوخ آز ایشیق اولسون!
دئدی.
خیرالله قالخیب سقف دن آسیلی اولان تور چیراغینین یئلینی آچدی. مشهدی فیضه ده لامپا چیراغینین بیرینی پوفله دی، ایکینجی لامپانین دا پیلته سینی آشاغی چکدی، آنجاق بیر شام قدر ایشیق بیراخدی. ممدکریم دایی بنؤشه نین دالیسینا کئچیب، چؤمبه لیب، ایکی الینی بنؤشه نین ایکی یانیندا بیر ایکی یول آشاغیدان یوخاری، یوخاری دان آشاغی حرکت وئردی و آیاغا قالخدی. تاسف ایله دولو بیر سس تونوندا:
- بوینوزلو جین دیر.
دئدی.
هامی نین سئوال دولو باخیشی ممدکریم دایی نین آغزینا تیکیلدی. ممدکریم دایی یئنه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- بو جین بوینوزلو جین دیر، چیخارکن یا یوخاریدان، یا دا آشاغی دان چیخاجاق.
دئییب بیر بیر اوتورانلارا باخدی. خیرالله
- عمی، جین چیخسین دا هاردان چیخارسا چیخسین.
دئیه جواب وئردی.
ممدکریم دایی درین بیر نفس آلیب، یوخاریدان آشاغی باشینی توولایاراق:
- خاطالی بیر ایش دیر، جین یوخاری دان چیخارسا، قیزین آغزی گؤزو ایریله جک، عؤمورونون سونونا قدر آغزی گؤزو ایری قالاجاق.
دئدی.
چئری زلیخا:
- من آغزی گؤزو ایری گلین ایسته میرم. آشاغی دان چیخارت عمی.
دئدی.
ممدکریم دایی ساققالینی سیغالایاراق:
- بو جین بوینوزلو جن دیر، آشاغی دان چیخاجاق اولورسا، قیزین قیزلیغینی گؤتوره جک.
دئدی.
آغیر بیر سوسقونلوق ائوین فضاسینی دولدوردو. هرکس باشینی آشاغی سالیب، هئچ بیر شئی دئمه گه جرئت ائتمه دی. ممدکریم دایی دا درین بیر سکوتا دالدی. سول الی ایله ساققالینی توتوب، اوتاغین اورتاسینداکی ایکی اوچ آددیملیق بوشلوقدا آددیملاماغا باشلادی. تیمور یئریندن قالخیب، سککی نین تندیره طرفکی یانیندا اوتوران آناسینین یانینا سیغینیب، قولاغینا بیر شئی لر پیچیلداماغا باشلادی. چئری زلیخا بیرآز قاباغا اگیلیب، باشینی چئویررک، سوال دولو باخیشینی یوسوفون گؤزونه تیکدی. یوسوف دوداغینی بوزه ره ک باشینی یوخاری آشاغی ترپتدی. نئچه دقیقه آغیر سوسقونلوق اوتاغین فضاسیندان چکیلمه دی. زلیخا بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر اؤسگوردو. آنجاق سؤزونو دیله گئتیره بیلمه دی. تیمور قالخیب سککی نین اوستونه چیخیب آتاسینین یانینا سیغیناراق اونون قولاغینا بیرشئیلر پیچیلدادی. نئچه دقیقه سوسقونلوقدان سونرا، یوسوف اؤنجه بیر اؤسگوردو، سونرا خیشیلدایان بیر سس تونوندا:
- عمی.......
دئدی، آنجاق یئنه سؤزونون دالیسینی گتیره بیلمه دی. تیمور یالواریشلی باخیشینی یوسوفون اوزونه تیکدی. یوسوف باشینی یوخاریدان آشاغی یا ترپه ده رک، اونا راضیلیغینی بیلدیردیکدن سونرا یئنه بیر ایکی یول اؤسگوروب:
- عمی،........ قیز ساغ قالسین دا، جینی هاردان چیخاردیرسان چیخارت.
دئدی.
ممدکریم دایی چاناغی الینه گؤتوروب:
- او چیراغی دا سؤندورون!
دئدی.
قالمیش سون چیراغی دا سؤندوردولر.ممدکریم دایی کاسانی بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اوسدونده دولاندیردی. بارماقلارینی سویون ایچینه سالیب چیخاردیب، بارماقلارینداکی سو دامجیلارینی بنؤشه نین باشینا سپه لرکن سول آیاغینین باش بارماغینین اوجو ایله بنؤشه نین بودوندان بیر دورتمه ووردو. بنؤشه تیتره مه گه باشلادی. ممدکریم دایی سودان بیر یول داها بنؤشه نین باشینا چیله ییب، اوچ یول اوجا سس ایله " لاهوله ولا قوت الا بالله" دئیه اوخویوب، ساغ آیاغینین باش بارماغی نین اوجو ایله بنؤشه نین بودوندان ائله مؤحکم ووردو کی، بنؤشه "وای" دئیه چیغیریرکن اوجا سسلی بیر اوستوراق بیراخدی. ممدکریم دایی وار گوجو ایله چیغیردی:
- وای، ناموسسوز جینین بالاسی دا وار ایمیش، هر بیری بیر طرفدن چیخدی.
بیر نئچه دقیقه قارانلیق و سوسقونلوق قالدی. سونرا ممدکریم دایی نین امری ایله چیراقلاری یاندیردیلار. ممدکریم دایی بنؤشه نین باشینداکی یورقانی یاواش یاواش قاوزادی. مشهدی فیضه سئوینجیندن گؤز یاشلارینی توتانمایاراق بنؤشه نی قوجاقلاییب اؤپوب اوخشاماغا باشلادی و "الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور" دئیه شکر ائتدی. بنؤشه یاواش یاواش یئریندن قالخدی و آناسینین ایسته گینه گؤره قایقاناق پیشیرمک اوچون یومورتا، یاغ، اون گتیررکن، یوسوف:
- بوگون گتیردیگیم بال یاخچی بالدیر، اوندان پیشیر!
دئیه سسلندی.
بنؤشه مانقالین اوستونده بیر قایقاناق حاضیرلادی. قایقاناغی یئییب، سفره نی ییغیشدیردیقدان سونرا، خیرالله ایله یوسوف اؤز آرالاریندا بیرآز پیچییلداشا- پیچیلداشا گئییشدیلر(مشاوره ائیله دیلر). خیرالله اوزونو ممدکریم دایی یا توتوب:
- عمی، بو ایش اوچون سندن داها یاخچی بیرینی تاپابیلمه ریک، گل ده بو اوشاقلاری آداخلا!
دئدی.
ممدکریم دایی اوتاغین اورتاسیندا اوتوروب تیمورو ساغ یانینا، بنؤشه نی ده سول یانینا اوتورتدوردو؛ بنوشه نین ساغ الینی، تیمورون دا سول الینی توتوب بیربیرینه قویاراق، "آلله ین اذنی ایله، بو ایکی آتا آنانین ایستگی ایله بنؤشه خانیم ایله تیمور بیگی آداخلی اعلان ائدیرم" دئدی.
********************************
گؤزو بؤیوک بنؤشه صحنه نین اوستونه چیخیب اؤزونو منه یئتیشدیریب، قوللارینی بوینوما سالیب، ساغیمدان – سولومدان اؤپرک، گؤز یاشلارینین آخماسینی توتابیلمه دیگی حالدا:
- اوستاد، امگینی بوشا وئرمه میشم، ریحان نوه م دیر. دؤغولمامیش کن ، بو اوشاق قیز دا، اوغلان دا اولسا دوقتور یئتیشدیره جگم دئمیشدیم.
دئدی.
* بو ناغیلداکی شخص آدلاری و اتفاقلار، غلامحسین ساعدی نین آدی و تک تاریخی اولای اولان کوللار کندینین داعواسی ندان سیوای، یازارین تخیل گوجونون یاراتدیغی دیر و واقعیت ایله هئچ بیر ارتباطی یوخدور
کؤلن، نوامبر 2014


c: text/html

text:
آمریکانین آذربایجانداکی سفیرلیگی کونسوللوقدا مشتری خیدمتلرینین تکمیللشدیریلمهسی، ویزا پروسسینین سرعتلهنمهسی و آمریکا ویزالارینی یئنیلمک مقصدیله تجروبلی عریضهچیلر اوچون مصاحیبهسیز گذشتلی ویزا پروگرامینی اعلان ائدیب.
بیزیم یول خبر وئریر کی، سفیرلیین معلوماتینا گؤره، آرتیق بوتون طلبلره جاواب وئرن، اؤز ویزالارینی تزهلمک ایستین و ویزالارینین مدتینین باشا چاتماسینا ۱۲-۴۸ آی قالمیش آذربایجان وطنداشلارینین کونسوللا گؤروشملری طلب اولونمایاجاق.
تجروبهسی اولان عریضهچیلر یالنیز ویزا اوچون عریضه فورماسینی دولدورمالی، دی سی-۱۶۰ تماملانمیش عریضه فورماسینین سرعتینی چیخارتمالی، ویزا روسومونو اؤدییب، واجیب اولان سندلرین هامیسینی ویزا دوکومنت کوریر سرویس (ویزا سندلرین کوریئر خیدمتینه) تقدیم ائتملیدیرلر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیر مای بایرامینا سلام
عزیز ایشچیله ر!
بیر مای بایرامی گلدی چاتدی ! بیرمای بایرامینی تمام ایشیچی لره تبریک ودیریک .بوگون بتوو دنیا ایشچیله ری ایشده ن ال چکیب وخیابانلاردا وفابریک له رده توپلانیب و اوز اجتماعی وسیاسی طلب له رینی اورتیا قویماقینان کاپیتالیسم وارتجاعی قوه له رین مقابیلینده متحد صفله رینی نمایشه قویولار.
آذربایجان خالقی نین ارتجاع وامپریالیسمه قارشی مبارزه له رینین اساسلی نقطه لرینده ن بیری ده آذربایجان ایشچیله رینین بیر مای بایرامیندا چیخیشی وئوز طلب له رینی آریا قویماقدیر کی آذربایجان تاریخینده بیر بویوک اهمیته مالیک دور.
آذربایجان ایشچی له ری !
بیلیرسیز کی ایندی ایران و آذربایجان خالقینین آزادلیخ یولوندا و اسلام جمهوری سنین حیاتینا سون قویماق اوغروندا وامپریالیسم وارتجاعه قاریشی مبارزه تاریخینده مهم بیر مرحه له دیر.اولکه نین اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی زمینه سی وکارگرله رین وز حمتکش له رین آیینیشی ، انسانلارین آزاد ومستقل وبرابر حیاتا جان آتماسی ، مبارزیه دوام ورمه ک اوچون یاخشیلانماسی نقطه نظرینده ن بویوک اهمیته مالیکدور.گچمیش ئیل یوزلر اعتصاب ومینلر چخیش حاکم طبقه ورژیم علیهینه ئوز ویردی دی آینین دا ۸۰ شهرده ئوز وره ن قیاملار گوستردیکی زحمتکش توده ایشچی جوانلار وقادینلار جانا گلیب وبویوک دریشکلیق ایستیللر. بو بویوک ترپنیکلر خالق ایچینده بویوک دریشیکلر یارادیب و مبارزه نین یولونی ایشیقلاندیریب.
ایندی بو اعتصابلاردان و بویوک حرکتلرده درس آلمالییق . اونا گوره اولکه نین ایشچیله رینه ، مترقی قوه له رینه تشکل ویرمه ک ، اجتماعی شعورون یوکسه ل مه سینه وطبقاتی سرحدله رین آیدین لاشماسینا ، شورالار وانجمن له رین قورولماسینا بیر بویوک چالیشماق وفداکارلیق لازیم دور. آیدین دی کی بو ایش بیز کارگرله رین بیرلیگینده و تشکیلات تاپ پاسیندا ومبارزیه بیر عالی شکلده دوام ویرمه گینن ممکن اولابیله ر.
بیر مای گونو ایشده ن ال چکیب وخیابانلاردا وکارخانالاردا توپلاشیب اوز اقتصادی وسیاسی و اجتماعی ومللی مطالبه له ریمیزی آریا قویمالیوق . اوز یولداشلاریمیز ایله ، همکارلاریمیز ایله کارخانالاردا ، محله له رده وشهریمیزده کمیته ، شورا وانجمن له ری یارادماغا چالیشاق . چونکی مبارزه ده غله به چاتماغ اوچون بیر اولوب وتشکیلات تاپماق لازیمدور.
یاشاسین دنیا کارگرله رینین بیرلیشی !
یاشاسین سوسیالیسم
بیرله شمیش کمونیست فدائی له رین آذربایجان ایالت کمیته سی
۷ اردیبهشت ۹۷


text:
برونخیال آستما – اؤزونو تنگنفسلیک، اؤسکورک و بوغولما توتمالاری ایله بوروزه وئرهن آغجیرین خرونیکی ایلتیهابی خستهلیگیدیر. عمومدونیا صحییه تشکیلاتینین معلوماتینا گؤره، دونیا اهالیسینین ۴-۱۰%-i بو خستهلیکدن اذیت چکیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آکادئمیک تبابتده خستلیین ایندییه کیمی تام ائففئکتلی پاتوگئنئتیک موالیجهسی ایشلنیب حاضرلانماییب. حاضردا بو خستهلرین معالیجهسی اوچون تطبیق اولونان کیمیوی درمانلار-برونخودیلاتاتورلار، هورمونال پرئپاراتلار داها چوخ سیمپتوماتیک تأثیر گؤستریر. بیر چوخ حاللاردا ایسه هورمونال قلیوکوکورتیکویدلره قارشی خستهلرده تدریجا رئزیستئنتلیک عمله گلیر و هر دفعه داها یوکسک دوزالارا کئچیلمهسینه لابودلوک یارادیر.
برونخیال آستمانین بیولوژی معالیجهسینه – آسیدوزون آرادان قالدیریلماسی، درئناژ، دئتوکسیکاسییا، باغیرساقلارین، خرونیکی اینفئکسییا اوجاقلارینین معالیجهسی، میکروفلورانین برپاسی، ایممونرئقولیاسییا و اورقانوتروپ موالیجه داخیلدیر.
قید ائدک کی، بو معالیجه اصولو حاضردا بیولوژی طبابت کلینیکاسیندا پئشکار حکیملر طرفیندن حیاتا کئچیریلیر.
عنوان: باکی، نسیمی، سید جعفر پیشه وری-۱۱۰
تلفن: (+۹۹۴ ۱۲) ۴۳۰-۸۹-۸۹، (+۹۹۴ ۵۰) ۴۳۰-۸۹-۸۹، (+۹۹۴ ۵۵) ۴۳۰-۸۹-۸۹، (+۹۹۴ ۷۰) ۴۳۰-۸۹-۸۹


text:
حمید رضا اوغلو محمدزاده ۱۹۲۴-جو ایل مارت آیینین ۱۸-ده تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچیب. ایلک تحصیلینی تبریزین «نجات» و «پرورش» مکتبلرینده آلیب. ۱۹۴۲-
اورتا مکتبده معلیملیک ائتدیگی ایللر اؤلکهده اجتماعی و سیاسی حادیثهلرله زنگین اولموشدور. او، تبریزه قاییتدیقدان سونرا هم معلیملیک ائدیر، هم ده یئنی یارانان آذربایجان دموکرات جاوانلار تشکیلاتیندا و اونون اورقانی اولان «جاوانلار» قزئتینین فعالیتینده یاخیندان ایشتیراک ائدیر. سونرا ایسه تبریز اونیوئرسیتهسینین تاریخ و ادبیات شعبهسینه داخیل اولور . ح.محمدزاده ایلک مقالهلرینی ۱۹۴۶-جی ایلده تبریزده “آزاد ملت” ،”جاوانلار” قزئتلرینده چاپ ائتدیریر.
۱۹۴۶-جی ایلده ۲۱ آذر حرکاتینین خیانت نتیجهسینده یاتیریلماسیندان سونرا حمید محمدزاده ده بیر چوخ دؤیوش و موباریزه دوستلاری کیمی باکییا مهاجرت ائتمهلی اولور. دوشدویو یئنی محیط اونون تحصیلینی داوام ائتدیرمک ساحهسینده یئنی پئرسپئکتیولر آچیر. او، اولجه آذربایجان عالی پارتیا مکتبینده، عینی زاماندا آذربایجان دؤولت اونیوئرسیتهسینین ژورنالیستیکا فاکولتهسینده تحصیلینی داوام ائتدیریر. عالی مکتبی بیتیرن محمدزاده آذربایجان علملر آکادئمیاسی نظامی آدینا دیل و ادبیات اینستیتوتونون آسپیرانتوراسونا داخیل اولور. بورادا ایشلهدیگی ایللرده «انقلابچی، ژورنالیست، یازیچی پیشهوری (حیاتی، محیطی، یارادیجیلیغی)» موضوسوندا علمی ایش یازاراق فیلولوگییا علملری نامزدی عالیملیک درجهسینه لاییق گؤرولور. اینستیتوتدا باش علمی ایشچی ایشلرکن «آخوندوو و شرق» موضوعسوندا دوکتورلوق دیسسئرتاسیاسینی مدافعه ائدیر. بوندان سونرا او، نظامی آدینا آذربایجان ادبیاتی موزهینده علمی فوندلار شعبهسینین مدیری،یاخین و اورتا شرق خالقلاری اینستیتوتونون ایران فیلولوگیاسی شعبهسینین بؤیوک علمی ایشچیسی وظیفهلرینده ایشلهمهیه باشلاییر.
ح.محمدزاده بیر قلم صاحیبی کیمی پوبلیسیستیک یارادیجیلیغا قئید ائتدیگیمیز کیمی،۱۹۴۶-جی ایلده تبریزده نشر ائدیلن «آزاد ملت» و «جاوانلار» قزئتلرینده چیخان مقالهلری ایله باشلامیشدیر. ایلک حئکایهلری ایسه «پیونئر» و «آذربایجان» ژورناللاریندا درج اولونموشدور.
ح.محمدزاده “م.ف.آخوندوو و شرق” ،علیشیر نوایی، حافظ شیرازی، شهریار، م.ش.واضح و باشقالارینین ادبی یارادیجیلیغینا عاید سندلر توپلاییب نشر ائتدیریر. اونون م.ت.زهتابی،رضا قاضی، ابوالفضل حسینی، علی توده و باشقالاری ایله یازیشمالاری وار. ان ماراقلی اثرلریندن اولان “مشروطه انقلابی عرفهسینده و دؤورونده ایران ادبیاتی”، “بهار شیروانی”،سید جعفر پیشهوری” ، “تبریز خاطیرهلری” و س. اثرلری بو گون ده اؤز آکتواللیغینی ساخلاییر. بدیعی یارادیجیلیق نمونهلری اولان “فدایی” پووئستی، “شمال حئکایهلری” ،”اوغورلانمیش آبیده” ،”تبریز تبسسومو” ، “آزادلیق حسرتی”و س. حکایهلری ده ماراقلی موضوعلارا حصر اولونوب. “۱۹۴۱-۴۵-جی ایللرده جنوبی آذربایجان ادبیاتی” ، ” انقلابدان سونراکی دؤورده جنوب شعیرینده وطن و وطنپرورلیک موتیولری” ،”ملا نصرالدین ژورنالی تبریزده” ،”جنوبی آذربایجان شاعیری سهند حاقیندا” ،”صادق بی صادقی افشار” ، “میللی آزادلیق حرکاتینین ترننومچوسو” ،”عباس پناهی (ماکولو)”،محمدی مدرسی-تبریزی” ،”جنوب فولکلورو” ، “آذراوغلو”، ستارخان حاقیندا رومان، حیدر عمواوغلو حاقیندا رومان، “شیخ محمدخیابانی” ، “زینالعابدین مراغهای” ،”حمید نطقی” و س. علمی مقالهلرینده ایسه ح.محمدزاده بیر چوخ پروبلئملر، شخصیتلردن بحث ائتمکله جنوب موضوعسونو داهادا گئنیشلندیرمیشدیر.
ناثر محمدزادهنین ادبی پروفیلینی و یارادیجیلیق سپئکترینی معینلشدیرن حکایهلری مهاجرت ایللرینده ایشیق اوزو گؤرموشدور. گنجلیک ایللرینده یاشادیغی اؤلکهنین آداملارینین دونیاگؤروشون، پسیخولوگیاسینا یاخشی بلد اولان حمیدین نثر اثرلرینده میللی کولوریت، رئژیمین فورمالاشدیردیغی اعتراض پسیخولوگیاسی چوخ گوجلودور. مؤلف، حتّی وطندن کناردا یاشادیغی سئوگی و محبت ماجرالاری تصویرینده ده اؤز یارادیجیلیق کرئدوسونا صادیق قالیر. ادیبین «حکایهلر» (۱۹۵۷)، «فوتبولچو»، «ایلک محبت» (۱۹۶۷)، «تبریز خاطیرهلری» (۱۹۷۸)،”اوغورلانمیش آبیده”(۱۹۸۴) آدلی کیتابلاریندا توپلانمیش حکایهلری بو باخیمدان چوخ خاراکتئریکدیر.
فارس دیلینین اینجهلیکلرینه یاخیندان بلد اولان ادیب بو ثروتدن باجاریقلا استفاده ائدهرک آذربایجانین ترجومه ادبیاتی خزینهسینه گؤزل اینجیلر بخش ائتمیشدیر. اونون چئویردیگی «خسرو و شیرین» پوئماسی (نظامی گنجوی)، همچنین جلیل محمدقلیزاده حکایهلری (فارس دیلینه ترجومه)، زینالعابدین ماراغالینین «ابراهیم بیین سیاحتنامهسی» اثرلرینین ترجومهلری بارهده یالنیز خوش سؤزلر دئمک اولار.
ح.محمدزادهنین ادبیاتشناسلیغا دایر مقالهلری ده همیشه یوکسک قیمتلندیریلمیشدیر. بو باخیمدان ترتیب و نشر ائتدیردیگی کیتابلار – نسیمینین فارسجا دیوانی و شهریارین تورکجه شعیرلر کلیاتی و اونلارا یازدیغی مقدمهلر متنشناسلیغیمیزین ساییلیب-سئچیلن نمونهلریندندیر. «وارلیق» ژورنالیندا منتظم چیخیش ائدهن ح.محمدزادهنین مقالهلرینده، ائلجه ده پوبلیسیست یازیلاریندا میللی معارفچیلییه چاغیریش و بو استقامتده آراشدیرمالار باشلیجا یئر توتوردو.
اونون ادبی تنقید ماتریاللاری سیراسیندان م.شهریار و حمید نطقی ایله باغلی یازیسینی تقدیم ائتمک ایستردیک. ح.محمدزاده “حیدربابا یالقیز قالدی” آدلی مقالهسینده «حیدربابایا سالام» اثرینی «خوش طالعلی اثر» آدلاندیریر و دؤورونون ان مهم ادبی حادیثهسی کیمی سجیهلندیریر. عینی زاماندا شهریارین آذربایجان، بوتؤولوکده شرق ادبیاتینداکی موقعینی معینلشدیریر: “شهریار دا نسیمی، فضولی، صائب، نباتی کیمی سلفلرینین عنعنهسینی لیاقتله داوام ائتدیردی. فارسجا و تورکجه گؤزهل سؤز اینجیلری یاراتدی. ایرانین ایکی بؤیوک خالقینین سارسیلماز محبتینی قازاندی”
ح.محمدزاده. نطقینین بدیعی یارادیجیلیغی اوزهرینده گئنیش دایانیر، اونون گونئی شعرینه گتیردیگی یئنیلیکلری معینلشدیرمهیه چالیشیر: «اونون بدیعی یارادیجیلیغی وطنده انسانلارا، طبیعته توکنمز سئوگی ایله دالغالانیر. شعرلرینده درین فلسفی مضمونلا بیرلیکده یئنی فورمایا خصوصی دقت وئریر و بو ساحهده معین اوغورلار قازانمیشدیر».
ادبیاتشناس عالیم کیمی شمالدا و جنوبدا یاخشی تانینان حمید محمدزادهنین نثر ساحهسینده ده اوغورلو اؤرنکلر یاراتدیغینین بیر داها شاهیدی اولوروق. حمید محمدزاده “تبریز خاطیرهلری” آدلی کیتابیندا درج اولونان «انجیر آغاجی” حکایهسینده انسان حیاتینی آغاجلا مقایسه ائدیر. آتا قوروموش انجیر آغاجینین کؤکوندن پؤهرلندیگینی گؤروب حسدله فیکیرلشیر کی، انجیر آغاجی بو باغی همیشهلیک ترک ائتمیر، انسان ایسه آغاج عؤمرو قدر یاشامیر. ائله بو واخت اونو سسلهییرلر، -آتا بیز گلدیک، -اوشاقلارین شن، شاقراق سسینی ائشیدن آتا قاپیلدیغی حیس دن بوسبوتون آیریلیب اونلارلا اَیلنمهیه باشلاییر… یازیچی بونونلا انسان حیاتینین ابدیلیگینه اشاره ائدیر.
حمید محمدزادهنین ح.م. غریب امضاسی ایله قاراباغ موضوعسونا حصر اولونموش «قبیرلری سؤکوردولر» حکایهسی ده چوخ تاثیرلی و گونوموز اوچون آکتوالدیر. حکایهده بیر جنوبلونون تصادوفن بیر قاراباغلی طلبه ایله راستلاشیب بیرلیکده گیزلی یوللا یاخین واختلاردا اشغال ائدیلمیش کندلرینه گئدرکن یولدا گؤردوکلری حادثه لردن دانیشیلیر.
ساکینلر طرفیندن ترک اولونموش کند قبرستانلیغیندا بؤیوک بیر بولدوزری گؤرن اوغلانلار چوخ تعجوبلهنیرلر. قبرستانی نظردن کئچیررکن چوخلو سؤکولوب داغیدیلمیش قبیرلر گؤرورلر… مؤلیف حکایهده اوغلانلارین بیرینین دیلی ایله بو گونوموز اوچون چوخ ماراقلی اولان بیر تاریخی فاکتی یادا سالیر:
«بیر دونیا ساواشیندان سونرا عثمانلی امپئریاسی گوجدن دوشنده ائرمنیلر بوندان استفاده ائدیب «بؤیوک ارمنستان» یاراتماق خیالینا دوشور. پاریس صولح کونفرانسینا و فرانسا، اینگیلتره، آبش دؤولتلرینین باشچیلارینا مراجعت ائدیب آنادولودا ارمنیلرین اکثریت تشکیل ائتدیگینی ادعا ائدهرک اورانین ارمنیلره وئریلمهسینی ایستهییرلر.
آمریکا پرزیدئنتی ویلسون ژنرال هارورتون باشچیلیغی ایله یارادیلمیش هئیته همین اراضینین اهالینین ترکیبینی یوخلاماغی تاپشیریر. ارزرومدا بو هئیت بلدیه رئیسی ذاکر بی قارشیلامیش و قوناغی کابینئتینده کیپنجره اؤنونه چاغیریب یاخینلیقداکی قبرستانلاری و کیچیک مزارلیغی گؤستریب دئمیشدی: «بونلار هامیسی تورک قبیرلریدیر، شهرین دیگر یئرلرینده ۱۰ بئله قبرستانلیق دا وار، او دا ارمنی مزارلیغیدیر. ارمنیلر اؤلولری یئمهدیلر ها!».
مؤلیف کیچیک بیر حکایهده ارمنیلرین تاریخن کئچدیگی ساختاکارلیق یولونو، ادعالارینین اساسسیزلیغینی صنعتکارلیقلا جانلاندیرا بیلیر. یازیچینین تاریخه مراجعتی حکایهیه بیر سندلیلیک، ایناندیریجیلیق اوقاتی دا بخش ائدیر. حکایهده گؤستریلیر کی، همین او ادعالی ارمنیلر «دوننکی سهولرینی» دوزلتمهیه چالیشیر. قاراباغداکی آذربایجانلی قبیرلرینی سؤکوب ایزینی ایتیرمهیه سعی گؤستریرلر. تکجه قبیرلریمی؟! هله نئچه ایللر اؤنجه تکجه قاراباغدا دئییل، بوتون آذربایجاندا مدنیت آبیدهلری اوزهرینده اؤز خیرلرینه “دوزهلیشلر” ائدهن خصوصی تعلیم کئچمیش ارمنی اوستالارینا فرصت دوشدوکجه اونلاری مدنی صورتده اوغورلاییب آذربایجاندان اوزاقلاردا اؤزونونکولشدیرن ارمنی “صنعتکارلارینا” آذربایجاندا او قدرده اهمیت وئرمیردیلر. لاکین اونلارین اشتاهاسی گئتدیکجه چوخالدی. اونلار آذربایجان تورپاقلارینین بیر حیصهسینه صاحب چیخماق اوچون ادعا قالدیریب قاراباغی آذربایجاندان آییردیلار. تاریخ ساختاکارلیغی سئومیر، حقیقت گئج ده اولسا بیر گون اوزه چیخاجاق!!!
سون ایللرده ایراندا یاشایان ادیب حکایهلرینی و ادبی-تنقیدی مقالهلرینی منتظم اولاراق تورکدیللی مطبوعاتدا چاپ ائتدیرمیشدیر. او، اوزون مدت آذربایجان دیلینده نشر ائدیلن «وارلیق» درگیسی ایله امکداشلیق ائتمیش، «یول» آدلی ادبی، اجتماعی-سیاسی ژورنالین تاسیسچیلریندن بیری اولموشدور. حمید محمدزاده ۱۹۴۷-جی ایلدن جنوبی آذربایجان یازیچیلار جمعیتی اداره هئیتینین، ۱۹۵۸-جی ایلدن ایسه آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین عضوو اولموشدور. او، هارادا یاشاماسیندان آسیلی اولمایاراق حیاتینین بوتون مرحلهلرینده آذربایجان ادبیاتینین، هابئله آذربایجان ادبیاتشناسلیغینین شرفینی یوکسک توتموش و اونون علمی-ادبی دیرلرینین کئشیگینده دایانمیشدیر.


text:
من روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینین اس اس ار ای ایله باغلی فیکیرلری ایله راضییام. اس اس ار ای-نین پارچالانماسی منیم ده حیاتیمین ان واجیب آنی ایدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «لایف» تلویزییاسینا آچیقلاماسیندا اس اس ار ای-نین سون پرزیدنتی میخایل گورباچوو سؤیلهییب.
«من اس اس ار ای-نین ساخلانیلماسینین طرفداری ایدیم. بیزیم آرتیق یئنی مقاویلهنین ایمضالانماسی اوچون هر شئییمیز حاضر ایدی. هر شئیی حتی نمایندهلرین هارادا اوتوراجاغینی دا معینلشدیرمیشدیک. لاکین آرخامیزدان اس اس ار ای-نی پارچالایانلار چالیشیردیلار» – دئیه او بیلدیریب.


text:
یک نظر
-
بیر معشوق عاشقه پیغام گؤندردی آنانگ جگریمی قانا دوندردی غم غباری اورگیمه قونداردی بیلمیرنگ الیندن نه لر چکیرم گئجه گوندوز, کول باشیما تؤکیرم او منی گؤرنده بورنونو اه ییر هر یئره اوتوریر یئریمی دوییر قارقیش ائدیر ,منی هر یئرده سوییر تا دیرریدور خوشلیگ بیزه حارامدیر نه دئیم , باشیما دنیا تامام دیر اگر سیرنگ کی گؤینیمی آلانگ سن تویوموزدان بیر کلام گپ چالانگ سن گرگ گئدنگ تئز آنانگی بولانگ سن او ظالمی یر اوزوندن گوتیرنگ قانلی اور گینی منه گتیرنگ عاشقده کی , مهر و وفا یوخودو وجودنده لطف و صفا یوخودو ذره هنر غیر از جفا یوخودو ایچدی چکدی مست ودلی اولدو او آناسینی بیر خلوتده بولدو او تا ابد بو ننگینگ آلتیندا قالدی بیر خنجر آناسی دؤشونه سالدی چاخارتدی اورگین الینه آلدی دئدی بو سوغاتی یارا آپارام داها من تئز اؤز آرزومه چاتارام او قانلی اورگی الده گتیردی تا کی یارینگ قاپوسونا ائتیردی دگدی یره, توردو قلبی گؤتوردو گؤردو اوره گ بیر آه چکدی چاغیردی : دگدینگ یئره بالام هارانگ آغیردی؟ جانوم چیخسین ببم الینگ چیزیلدی کور اولایدوم بالام قیچینگ آغیردی؟


text:
- پورتوقالیالی یازیچینین آرتیق نئچه ایللردی قونشو ایسپانیادا، کانار [قناری] آدالاریندا یاشاماسینی نئجه ایضاح ائتمک اولار؟
- منیم لانساروتئ آداسینا کؤچمهییمین ندنی گیزلی دئییل. 1992-جی ایلده پورتوقال حکومتی “عیسانین اینجیلی” رومانیمی اؤزونه مخصوص سئنزورایا اوغراتدی. مدنیت باخانلیغینین گؤستریشینه اساسن، آرتیق اونلارلا دیله چئوریلمیش أثری آوروپا ادبیات اؤدولونه تقدیم اولونموش سیاهیدان سیلدیلر. و بو گیریشملرینی روماندا “خریستیان ایلکهلرینه” هوجوملارین اولماسی ایله ایلگیلندیردیلر. بیر سؤزله، ساغ مرکز حکومت بورنونو گرهک اولمایان یئره سوخدو. بو منی عمللی-باشلی آجیقلاندیردی.
کانار آدالاریندا قوهوملاریمیز یاشاییر کی، بو دا یئنی یاشاییش یئرینین سئچیلمهسینه اؤز اولوملو ائتکیسینی گؤستردی. بئلهجه، آروادیم پیلارلا – او، ایسپاندی – 1993-جو ایلده لانساروتئ آداسینا کؤچدوک. آرتیق 8 ایلدی کی بورداییق و بوندان چوخ ممنونوق.
- واختینیزی یالنیز اثر یازماغا صرف ائدنده ایش گونونوز نئجه کئچیر؟
- ناهاردان سونرا ایشلمهیه اوستونلوک وئریرم: آخشام ساعت بئشدن دوققوزادک. بعضن سحر. اما گئنللیکله سحر ساعاتلاری باشقا یازیچیلار و اوخوجولارلا یازیشمایا، موطالیعهیه و باشقا بونا بنزر ایشلره گئدیر.
باحمایاراق کی، بعضن شرایط گوندهلیک رئژیمی پوزماغا مجبور ائدیر. اؤرنهیین، کیتابی تئزلیکله یاییمائوینه تحویل وئرمک مجبوریتی یاراناندا، هر شئیی بیر کنارا توللاییب گئجه-گوندوز ایشلهییرم.
- 1998-جی ایلده ادبیات اوزره نوبئل اؤدولونو آلدینیز. بو اولای یارادیجی و ایجتیماعی یاشامینیزی نه درجهده دهییشدی؟
- اونودولماز آنلار ایدی، بونو دانماق گوناه اولاردی. اما اولای گئنللیکله یارادیجیلیغیمدا هئچ نهیی دییشمهدی. یالنیز واختیمی آلدی. بئله بیر اؤدولون آردیندان همیشه جوربهجور دعوتلر گلیر. بو دا آزمیش کیمی، یاییمائوی یئنی تیراژلارین اوخوجولارا تقدیماتینا شخصن قاتیلماغیمی ایستهییر. او کی قالدی ایجتیماعی یاشاما، بوردا دا چوخ شئی دییشمهدی. طنطنهلی قوناقلیقلارا قاتیلماغا بیرآنلاملی شکیلده یول وئرمیرم. بو مسئلهده باخیشلاریمیز تام اوست-اوسته دوشدویوندن، پیلارلا یاشامیمیز ائله اؤنجهکی آخارییلا گئدیر.
- چاغداش دؤنمیمیزده کی و، اؤزهللیکله تئلئویزیا سؤزون حرفی آنلامیندا پلانئتین هر نؤقطهسینه یاییلدیغیندان، بدیعی ادبیاتین قونومو لاخلاییر. سیزین کیو-ا بوتؤولوکده، او جوملهدن تئلئویزیایا باخیشینیز نئجهدی؟
- تئلئویزورا گئتدیکجه داها آز باخیرام. تئلئویزیا کئچمیشده نیسبتن کئیفیتلی اولدوغو حالدا، ایندی یوخا چیخیب. تاماشاچی اوغروندا موباریزه عکس-ائتکی یارادیب. هامی کاناللار آراسیندا رقابتین تئلئویزیانین خئیرینه اولاجاغینی دوشونوردو. تئلئویزور و تئلئویزیا مدنیت داشیییجیسیندان کوتلهنین یادلاشماسینا یؤنلدیلمیش سیلاحا چئوریلیب.
- سؤزلرینیزدن بئله چیخیر، تئلئویزیایا بوتونلوکله ائعتیناسیزسینیز.
- یانیلیرسینیز، عکسینه، چوخ دویارلییام. آخی تئلئویزیانین گتیردییی اولومسوز نتیجهلری گؤرورم. شخصن اؤزومو تئلئتاماشاچی سایمیرام، چونکو، دئمک اولار کی، تئلئویزورا باخمیرام. بلکه ماراقلی بیر فیلم، یا دا منی چوخ ماراقلاندیران هانسیسا بیر اولایین ایشیقلاندیریلماسی ایستئثنا اولوشدورا بیلر. بیر داها سؤیلهییرم، چاغداش تئلئویزیا آشاغی کئیفیتلیدی. بو گئرچهیی هم تاماشاچیلار، هم ده وئرلیشلری عرصهیه گتیرنلر گؤزل بیلیر
- مطبوعاتا اینانساق، “عیسانین اینجیلی” رومانی یارادیجیلیغینیزدا اؤزهل یئر توتور.
- ظننیمجه، بوردا بیر تاریخی فیگور کیمی عیسا مسیحه مؤوضوعسونون اؤزونه دیققت چکمک گرهکدیر. اونون مشهورلاشماسیندا أثره سئنزورا قویماق ایستهین پورتوقال حؤکومتینین ده رولو آز اولماییب. بیر ده کی “عیسانین اینجیلی” أن چوخ خاریجی دیله چئوریلن رومانیم اولدو (بیرینجی یئرده “موناستیر حاقدا خاطیرهلر” کیتابی دورور – رئداکتور). حؤکومتین أثر چئورهسینده یاراتدیغی قالماقال اونون داها دا پوپولیارلاشماسینا ندن اولدو. حتی اوخوجولار بئله، ایکی یئره بؤلوندولر: بیر قاناد [جناح] کیتابین سئنزوراسی ایله راضیلاشدی، داها بؤیوک قیسم حؤکومتین أدبیات آلانیندا یئرسیز موداخیلهسینه قارشی چیخدی.
اصلینده اون ایللر اؤنجه کیتاب بارهده آلوولانان پولئمیکا هله ده سورور. کاتولیکلر اونو دهشتلی بیر شئی ساییرلار. اما اونو دا قئید ائدیم کی، عاغیللی کاتولیکلر رومانی بهیهنیبلر. چوخو بو مؤوقعلرینی یازدیقلاری مکتوبلاردا آچیق-آشکار بیلدیریب.
منیم عیسا مسیحیم سادهجه اینسان اولوب. او اینسان کی، ایناندیغی تانرینین سئچیمی اونون اوزهرینه دوشدویونه گؤره یا بختی گتیریب، یا دا گتیرمهییب. مسئلن، من تانرینین وارلیغینا اینانمیرام. او ایسه سئچیلدییینه اینانیب و سونو دا بللی. آخی بیز بیلیریک کی، بعضی حرکتلر قوربان طلب ائدیر، بو دا ائله همین عمللردندی.
ــ عادتن، یازارلار اؤز یاشام فلسفهلرینی أثرلرینه سیزدیریرلار – دونیایا باخیشلارینی، سیاسی مسلکلرینی و س. بو سیزین ده یارادیجیلیغینیزا عایددیرمی؟
- ظننیمجه، هه. باخمایاراق کی، أدبیاتی کاتئقوریالارا آییرمیرام. مسئلن، أیلنجهلی أدبیات مؤوجوددور. و او ضروریدیر. واختآشیری بعضی دوشونجهلردن اوزاق دورماق اوچون بو جور کیتابلاری ألیمه گؤتورورم.
لاکین دوشونمهیه، فیکیر یوروتمهیه قالدیردان باشقا أدبیات دا وار. منیم اوچون کیتاب – دونیا، جمعیت، تاریخ، زامان، کئچمیش و گلهجک بارهده دوشونجهلریمدیر.
- سون اون ایللرده دونیا ایریاؤلچولو دییشیکلیکلره معروض قالدی. سووئتلر بیرلییی داغیلدیقدان سونار آوروپا بیرلییینین آوروپا اتفاقینا کئچیدینی، آفریکادا، آسیادا حربی موناقیشهلری نئجه قبول ائده بیلدینیز؟
- دونیا حاضیردا ایقتیصادی قلوباللاشما فئنومئنینی یاشاییر. منجه، بو، توتالیتاریزمین یئنی فورماسیدیر. بیز ایدئیالارین مؤوجود اولمادیغی بیر دؤنمده یاشاییریق. دونیادا یئنی دوزگون سیاسی ایدئیالار یوخدو، کؤهنهلره قارشی چیخیش ائتمهیه ایسه هئچ کسین جورأتی چاتمیر. بیز اولوسلار آراسی همکارلار اتفاقینین صیفتی، چکیسی، أؤنملی اولمایان بیر دؤنمده یاشاییریق. بیز چوخلارینین دئموکراتیادان دم ووردوغو، اما اصلینده اونون مؤوجود اولمادیغی بیر دؤنمده یاشاییریق. رئال حاکمیتین وطنداشلار طرفیندن سئچیلمیش حؤکومتین ألینده دئییل، ترانسمئیللی مونوپولیالارین ایختیاریندا اولدوغو بیر واختدا هئچ دئموکراتیادان دانیشماغا بئله دهیمز.
مسئله آبسورد حده چاتیب. بیز دئموکراتیادان نهسه حیسس اولونان، اؤنملی بیر شئی کیمی دانیشیریق. باش وئرنلری آییق و سویوق عاغیللا موشاهیده ائدنده ایسه ایندیکی زاماندا دئموکراتیادان دانیشماغین سادهجه أدبسیز اولماغی قناعتینه گلیرسن. دونیاداکی ایقتیصادی حاکیمیت دئموکراتیک دئییل، چونکو ترانسمئیللی شیرکتلرین باشچیلارینی هئچ کس سئچمهییب. فاجیعه ده محض بوندادیر.
باشقا یؤندن، سوللار، یا دا وردیشله “سول” آدلاندیردیقلاریمیز، آزساییلی موستثنالار اولماقلا، آرتیق چوخدان سول دئییل. سوللار پراگماتیک اولوبلار. بو گون سوللار – سیاسی “مرکز”ین یئنی بیچیمیدیر. سول حؤکومتلرینسه هئچ بیر حاکیمیتی یوخدور. هرچند وطنداشلار هله ده سادهلؤوهجهسینه سسوئرمهده ایشتیراک ائتمکله نهییسه دییشه بیلهجکلرینی دوشونورلر.
هه، دوزدو، اونلار حؤکومتی دییشه بیلرلر، پرئزیدئنتی آشیرا بیلرلر و س. آنجاق بیز رئاللیقدا یاشامیمیزی یؤنهتن ایقتیصادی حاکیمیتی نهاینکی دییشه، اونا حتتا توخونا بئله بیلمهریک. و بو، اینسانلاری بیر یومروق کیمی بیرلشدیرن یئنی ایدئیالار یارانمایینجا، ائله بئله ده داوام ائدهجک. یا دا کی، یئنی ایقتیصادی گرگینلیک باش وئرهجک و اینسانلار یئر اوزوندهکی حیاتی هارا گتیریب چیخاردیقلاری اوزهرینده دوشونهجکلر.
- یئنه ده، سیزجه، یاخین گلهجکده دونیانی نه گؤزلهییر؟
- شخصن من یاشادیغیم سورهجه یئنی هئچ نه گؤزلهمیرم. من نه قارامسارام، نه ده خوشگؤرولو بیر آدام. اوستهلیک بو بدبین-نیکبین سؤزلرینین بیر قارا قپیکلیک قدر اؤنمی اولمادیغینی دوشونورم.
اؤنملی اولانسا فاکتلاردی. فاکتلارسا اونلاری گؤردویوموز و بیلدیییمیز کیمیدیر. محض بو فاکتلارین اوجباتیندان بعضیلری یئترینجه یاخشی یاشاییر و ائله همین فاکتلارا خوشگؤرو یاناشیر. آمما آخی بیز بیلیریک کی، بو گون دونیادا اوچ میلیارددان آرتیق آدام گونه بیر دوللارا یاشاییر. بو گون دونیادا بدبختلیک هئچ اولمادیغی قدهردی. سیاستچیلر بوش-بوش سؤز اویونو اویناییرلار، حؤکومتلرسه رئال ایقتیصادی حاکیمیتین سیرادان کومیسسارلاریندان ساوایی بیر شئی دئییللر.
بوردان بئله بیر سوال اورتایا چیخیر: بس بیز نه ائده بیلریک کی؟ چوخ جزئی بیر شئیلر. بیزیم توپلومدا شخصی اوغور، شخصی ظفر ایدئیاسی اوستونلوک اولوشدورور. آخی بیز بو و یا باشقا درجهده ائقویستیک، توپلوم اؤزو دایما هر کسه تلقین ائدیر: “اینانما و هئچ کسه اعتیبار ائتمه”، “شخصی اوغورونو ألده ائت”، “اؤز ظفرینی بایرام ائله، حتتا باشقالارینی یوخا چیخارماق نامینه.”
ایندی محض بو أخلاق نورمالاری ایله یاشاییریق. و کیو هر وجهله بونا کؤمک ائدیر. کیو دونیانی باشدان-باشا بایرام کیمی تقدیم ائدیر. حقیقتن ده، پولتون دویمهسینی باسماق کیفایتدی کی، رنگلی شکیل گؤزلرینین قارشیسیندا جانلانسین – لاپ هوللیوود فیلملرینده اولدوغو کیمی. حالبوکی کادر آرخاسینداکی گرچکلیک دهشتلیدیر. آفریکانین محوه سوروکلهنن ماتئریک اولماسی هئچ کسین وئجینه دئییل. یا دا آدیس دونیانی باشینا آلیب، هر کس بونو قولاقاردینا وورور.
بشریتین یاشامینی دییشهجک یئنی سیاسی ایدئیالار گؤرمورم. هله کی فوندامئنتالیزم آلاق اوتو سایاغی هر یئری باسیب: یئنی سیاسی و سوسیال دوشونجه و داورانیش نؤوعو کیمی. معین ائدیلمیش اؤلچولره سیغمایان هر شئی کسکین بیچمیده موحاکیمه ائدیلیر و قاداغان اولونور. ائله گؤتورک سیقارئت چکمیی. دینی فوندامئنتالیزمین بیزلری هارا آپاریب چیخاراجاغینی هئچ آغلیمین اوجوندان بئله کئچیرمک ایستهمیرم. افقانیستاندا باش وئرنلره دیققت یئتیرین. و باشقا یئرلرده هابئله.
بیزلرسه بیر سحر اویانیب، اؤزوموزه “داها بئله یاشاماق اولماز، نهییسه دییشمک لازیمدیر” سؤیلهیه بیلمیریک. و گوجسوزلویوموزون باشلیجا سببلریندن بیری وطنداشلارین سیاسی حیاتدا گئرچک قاتیلیمینین مؤوجودسوزلوغودور. چونکو گئتدیکجه داها چوخ اینسان اونون سسینین بیر قارا قپیک قدهر اؤنمی اولمادیغینی آنلاییر.
Anlam.Biz


text:
آمئریکانین آذربایجانداکی سفیرلیگی، بین الخالق روتاری کلوب و دیگر طرفداشلار پلاستیک توللانتیلارا قارشی بایرام کامپانییاسینا باشلاییبلار.
سفیرلیکدن ترنده وئریلهن معلوماتا گؤره، سفیرلیین کئچهن ایل ۵۰۰-دن چوخ پلاستیک بوتولکادان ۳ مئتر یوکسکلیکده آغاج قوردوغونو گؤسترهن ویدئونون اوغوروندان روحلاناراق، آمئریکا سفیرلیگی و اونون طرفداشلاری بین الخالق روتاری جلوب باکی، خزر روتاری کلوبو، ائکو باکی، ساریتانین اکولوژی یارادیجیلیغی، آذربایجاندا آمئریکا تیجارت پالاتاسی، آوریتل، هولیدای اینن و ایدئا بو گون پارک بولوار آوم-ده "یئنیدن ایستیفاده نی" رمزلشدیرهرک ایستیفاده اولونموش پلاستیک شوشهلردن بایرام آغاجی اوجالدیبلار.
آغاج تکرار ائمالا و پلاستیک ایستهلاکا دایر معلوماتلیلیغی آرتیراجاق. "یئنیدن ایستیفاده" آتیلان اوبیکتلردن و یا ماتریاللاردان اوریژینالدان داها یوکسک کیفیت و یا دیرده محصول یاراتماق اوچون یئنیدن ایستیفاده نی احتیوا ائدیر. آغاج دئکابرین ۱۰-دا روتاری کلوبلارینین قیش بازارینا قدر و تدبیر مدتینده نوماییش اولوناجاق.
بینلخالق روتاری کلوبون باکیداکی نوماینده لیینین پرزیدنتی واسسیلیوس سیتاراس قئید ائدیب: "بیز آمئریکا سفیرلیگی و دیگر طرفداشلارلا بیرگه پلاستیک شوشهلردن ایستیفاده ائدرک بایرام آغاجینی قورماقدان ممنونوق. نظره آلساق کی، بو تشببوس بویلکی قیش بازارینین مؤوضوعسو ایله اوست-اوسته دوشور، بو تدبیرین داها چوخ اینسانی پلانتیمیزه کؤمک ائدن فعالیتلره جلب ائده جه یینه اومید ائدیریک. "
۲۰۱۵-جی ایلده دونیادا ۳۲۲ میلیون توندان چوخ پلاستیک ایستهلاک ائدیلیب و بو رقم هر ایل آرتماقدادیر. بو، اطراف موحیط اوچون اساس تهلوکهدیر. پلاستیکدن ایستیفاده نی آزالتماق، اونلاردان تکرار ایستیفاده ائتمک و اونلاری تکرار اعمال ائتمکله بؤیوک نتیجهیه نایل اولماق اولار.


text:
ناتو اوز حضورینی افغانستانده 2016ییلدن کیین هم دوام ایتدیره دی
ناتوگه اعضا مملکت لر تورکیه ده یولگه قوییلگن ییغینده ناتومیلادی 2016ییل نینگ اخیریده افغانستاننی ترک ایتمی اوز ناحربی ماموریتینی دوام ایتدیریشی باره سیده کیلیشووگه ایریشگنلر. ناتو باش کاتبی استولتنبرگ بیر یغین ده شونده اعلان ایتدی:"بوگون بیزاوز ماموریتیمیز توگسه هم اوندن کیین دوام ایتیشی ممکن لیگی باره سیده کیلیشدیک" دییدی او اونینگ ایتیشیچه هرچند بوماموریت ناحربی بولیشی، بیراق بیرقسمی حربی ماموریت بولیشی ممکن. قطعی حمایه نامی آستیده بولگن ناتونینگ حاضرگی ماموریتی حربی ماموریتی توگب وچیقیشی آرتیدن باشلندی. کوپچیلیگی امریکالیک بولگن ناتونینگ 12000عسکری ناتوچارچوبه سیده بومملکتده گی امنیتی کوچلرگه تعلیم ومصلحت بیره دی. بوماموریت میلادی 2016ییلده یکونله نیشی کوتیله دی. استولتنبرگ جنابلری افغان کوچلریگه یاردم بیریشدن مقصد اولر اوز آیاغلریگه توریش بولگن دیدی. بو ییل نینگ کوز فصلیده ناتونینگ حربی وناحربی رسمی لری بو ماموریت لایحه سی اوستیده ایش آلیب باریش لری کوتیله دی. تورکیه نینگ آنتالیاده گی بوگونگی ییغین افغان امنیتی کوچلری آلغه سیلجیشلری دوامی وکیله جکده ناتو نینگ افغانستانگه همکارلیک لری دوام ایتیشی اوستیده گی مساله لرگه قره تیلگنی ایتیله دی.
بوگونگی ییغینده افغانستان تشقی ایشلر وزیری صلاح الدین ربانی دن تشقری، جنرال جان کیمبل، قطعی حمایه ماموریتی رهبری وبیرلشگن ملت لر تشکیلاتی ، اروپا اتفاقی، جاپان، جنوبی کوریا وکیللری قتنشگندیلر.


text:
کتان توخومو ، نئجه کی آدیندان بیلـــینیر،
کتان بیتگی سی نین توخومودور. بو توخوم
ایکی جوره دیر قهوه ای و ساری رنگده.
کتان توخوموندان بیتگی یاغی چیخاردارلار.
کــــتان توخومونون یئمــــه ک ده یه ری
چوخدور و اوندا چوخلو معدنی مواد و بعضی پروتئین لر واردیر.
کتان توخومونون ده یه رلی خاصیتلرینه ایشاره اولور:
– بعضی تدقیقاتلاردا کتان توخومون سینه سرطانی اوچون فایدالی بیلیرلر. آمما تدقیقاتین آردیسی واردیر و سینه ناخوشلوغو اولانلار بونو یئمه کده گؤزله سینلر و دوکتوریله دانیشسینلار.
– کتان توخومو سوموگون پوکالماغی نین قاباغین آلار.
– قانین فیشارین آزالتماقدا یاردیمدیر.
– اوره ک ناخوشلوقلاری نین قاباغین آلماقدا یاردیمدیر.
– دامارلارین آچیلماغیندا فایدادیر.
– « دیابت » ناخوشوغو اوچون فایداسی واردیر و آنتی اوکسیدان کیمی ایشله ییر. تاپیشیریلیر گونده بیر چای قاشیقی قده ر دارتیلمیش کتان توخومو غذا نین ایچینه قاتیلسین.
– قانین قولای یاغین آزالتماق اوچون فایدادیر.
– « یبوست » ناخوشلوغو اوچون فایدادیر. بو ناخوشوقدان آغری گؤره نلر، بیر چای قاشیقی قده ر کتان توخومون بیر لیوان سودا ایسلادیب اونون صاباحی توخوملاریله بیر گه ایچسین.
– اوغولموش کتان توخومون قاتیغا، سالادا و یئمه لی لره ووروب اونون خاصیتلریندن فایدالانماق اولار.
– « گئجه ته رلمه گین » قاباغین آلار.
– دَری التهابی اوچون فایدادیر.
– قارینین کؤپون آلماقدا یاردیمدیر.
– غذانین هضم اولماغیندا یاردیمدیر.
– کتان توخومونون اونون دوزدانا تؤکوب هر غذا یئدیکجه بیر آزجا سه پین!
– کتان توخومو آریقلاماق اوچون فایدادیر. اگر غذا یئمه کدن اوتوز دقیقه قاباق، بیر قاشیق کتان توخومونون اوغونتوسوندان چوخلو سو ایله بیرگه معده نین ایچینه دولدورساز ، دویماق احساسی سیزده چوخالار و غـذا آز ییه رسیـــــز و بئله لیکله
آریقلایارسیز!
– کتان دوخومونون دمله مه سی ،
اشتهانی آزالدار و آریقلاماغا
یاردیم اولار.
( بیر قاشیق کتان توخومون دمکئشه
تؤکون سونرا اونون اوستونه داغ سو تؤکون ، قویون یاریم ساعات قالسین ، سونرا سوزوب ایچین!
– دَری و توکون ساغ قالماغی اوچون فایدادیر.
– اوزون قیریشلارین آرادان آپارماق اوچون فایدالی دیر.
– دَری نی جاوانلادار.
آییق اولون : سینه سرطانی اولانلار کتان توخوموندان ایشلتمه میشدن اؤنجه دوکتوریله دانیشسینلار. ایمکانی واردیر ضررلی اولسون.
قایناق: اینترنت/نوآورد
چئویره ن : الف. عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
یمنده ایککی ایریم شهرده هجوم اویوشتیریلدی
حدیده و تعز شهرلریده هجوم اویوشتیریلدی
یمن نینگ حدیده شهریده ماین نینگ پارتلب کیتیشی عاقبتیده 4 عسکر، تعزده هم قوراللی هجوم عاقبتیده 2 عسکر حیاتینی یوقه تدی.
عسکری منبعلردن آلینگن معلوماتگه کوره، حدیده ولایتی گه باغلیغ الدریحیمی تومنیده یولده اورنه تیلگن ماین نینگ خوفسیزلیک کوچلری نینگ موترلری اوته یاتگن پیتده پارتلب کیتگن. اوشبو حادثه عاقبتیده 4 عسکر اولیب 3 عسکر یره لنگن.
یره لی عسکرلرنینگ دولتی شفاخانه انتقال بیریلگن لیکلری بیلدیریلدی.
باشقه تاماندن تعز شهریده کیم لیگی تثبیت ایتیلمه گن کیشی لر تامانیدن اویوشتیریلگن قوراللی هجوم عاقبتیده 2 عسکر اولگن.
یمنده مشروع حکومت گه قرشی تونتروو عملگه آشیرگن حوثی لر 2014 – ییلی سپتامبر آییدن بیری پایتخت صنا قاله ویرسه بعضی بیر منطقه لرنی کنترولی آستیگه آلیب تورگن.
سعودی عربستان باشچیلیگیده گی ائتلاف کوچلری هم 2015 – ییلی مارچ آییدن بیری حوثی لرگه قرشی مشروع حکومتنی حمایه قیلیب تورگن.


text:
روسلار اوچون ان بؤیوک پروبلم قیمت آرتیمیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو نتیجه «لئوادا سنتر» شیرکتینین کئچیردیی سورغودان سونرا اورتایا چیخیب. رسپوندنتلرین ۶۱%ی بو فیکیرده اولوب. شیرکتین اکسپرتلرینین ریینه گؤره، بو مسئله سون ۲۰ ایلده اؤلکهنین اساس پروبلمی اولاراق قالماقدادیر.
روسلاری ناراحات ائدن دیگر مقام اهالینین یوخسوللاشماسیدیر. سورغو ایشتیراکچیلارینین ۴۵%-ی بو پروبلمدن ناراحات اولدوغونو وورغولاییب. ایشسیزلیک ایسه رسپوندنتلرین ۳۳%-نی ناراحات ائدیب.
روسلاری ان آز ناراحات ائدن مسئله وطنداش حقوقلارینین محدودلاشدیریلماسی، دموکراتیک آزادلیقلارین قارشیسینین آلینماسی و کیو-لره تضییقدیر. بو مسئلهدن سورغودا ایشتیراک ائدنلرین یالنیز ۴%-ی ناراحات اولدوغونو بیلدیریب.


text:
آمریکا استخباراتینین دینلهمهسینه تاخیلدی
عربستانلی یئتکیلیلرین قاشیقچینی آلداداراق عربیستانا آپارماغی و بورادا اله گئچیرمهیی پلانلادیقلاری بیلدیریلدی.
آمریکا استخباراتینین ائتدیگی بیر دینلهمهده، عربیستانلی یئتکیلیلرین، واشینگتن پست یازاری عربستانلی ژورنالیست جمال قاشیقچینی یاخالاماق اوچون پلان یاپدیقلارینین معین ائدیلدیگی ادعا ائدیلدی.
واشینگتن پست قازئتهسینین استخبارات قایناقلارینا دایاندیردیغی خبرینه گؤره، قاشیقچینین ایتمهسیندن قاباق عربستانلی یئتکیلیلرینین مخالیفت ژورنالیستی یاخالاماق اوچون اؤز آرالاریندا ائتدیکلری دانیشیقلار آمریکا استخباراتینین دینلهمهسینه تاخیلدی.
خبرده سؤزوگئدن دانیشیقلاردا عربستانلی یئتکیلیلرین قاشیقچینی آلداداراق عربیستانا آپارماغی و بورادا اله گئچیرمهیی پلانلادیقلاری بیلدیریلدی.
عربستانلی یئتکیلیلرین قاشیقچینی سورغولاماق اوچون مو یوخسا اؤلدورمک اوچون مو یاخالاماق ایستدیگی و آمریکالی یئتکیلیلرین اؤز وطنداشلاری اولان قاشیقچینی قونو حاقیندا بیلگیلندیریب بیلگیلندیرمهدیگی بیلینمیر.
عربیستانلی رفورمیستلر اوچون اؤنملی بیر پلاتفورم اولان الوطن قازئتهسینه بؤیوک قاتقی وئرهن و دوغونون ان فعال ژورنالیستلریندن بیری کیمی تانینان واشینگتن پست یازاری قاشیقچی، ۲ اکتبردا عربیستانین ایستانبول باش کونسوللوغونا گئدیب اوندان بیر داها خبر چیخمادی.


text:
بولتونون قفقاز سفری ایرواندا بیر نئچه آیلیق سیاسی قاریشیقلیقدان سونرا داغلیق قاراباغ مسئلهسینین ارمنیستان طرفی ایله حلینه جهد کیمی قیمتلندیریله بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری آمریکا گولف آنالیتیک مرکزینین پولیتولوقو، دوکتور تودور کاراسیک آمریکا پرزیدنتینین میللی تهلوکهسیزلیک اوزره موشاویری جون بولتونون قفقاز سفرینی شرح ائدرکن دئییب.
آنالیتیکین سؤزلرینه گؤره، بولتون آذربایجانین گئوسییاسی اهمیتینین بؤیوکلویونو نظره آلاراق باکینین مؤوقعینی گوجلندیرمهیه چالیشیر:
«روسییا، البته کی، آمریکا میللی تهلوکهسیزلیک موشاویرینین حاضردا نه تکلیف ائده بیلجیینی گؤرمک اوچون باش وئرنلری دقتله ایزلییر. البته، بولتون سفری عینی زاماندا ایرانا قارشی سانکسییالاری گوجلندیرمک مقصدی داشیییر. بولتونون سفرینین ماهیتیندن بیری ده بو اؤلکهلری ایران سانکسییالارینا راضی سالماقدیر».


text:
فرقت (تخلصی؛ اصل اسم-شریفی زاکیرجان خالموههممهد اۉغلی) (1909-1859) – معرفتپرور شاعر، متفکر، پوبلیسیست. قۉقاندهگی مدرسهده تحصیل کۉرگن (76–1873)، 1889 ییل جونده تاشکېنتگه کېلگن و 1891 ییلگچه شو یېرده یشهگن. شاعر تاشکېنتده دستلب «کۉکهلداش» مدرسهسیده استقامت قیلگن. زمانهسی نینگ ترقيپرور کیشیلریدن ستّارخان ابدوغهففاراو، جۉرهبېک قلندر اۉغلی، موهیددین حکیمخۉجه اۉغلی، سعیدرهسول سعیدزیز اۉغلی بیلن تنیشگن. 1892 ییلگی تاشکېنت قۉزغآلانی تشکیلاتچیلری اهمهدخۉجه ابدورهشیدخۉجه اۉغلی، شریفخۉجه پاشّهخۉجه اۉغلی، انعامخۉجه اومرخۉجه اۉغلی بیلن یخشی مناسبتده بۉلگن. شاعر کمي بیلن همکارلیک قیلگن. «تورکستان ولایتی نینگ گازېتی» هیئتیگه ایشگه کیرگن (1890) و گزېتهنی تیارلش و نشر اېتیشده بېواسطه قتنهشگن. 1891 ییلدن هندیستان، عرب مملکتلری، تورکيه، گرېتسيه، بالگريه بۉیلب سیاحت قیلگن. او تاشکېنتدهگی دۉستلریگه وطننی قۉمسهش تویغولری بیلن سوغعاریلگن شعري مکتوبلرینی یوباریب تورگن. او ممتاز شعریت عنعنهلری روحیده کۉپلب عشقي غزللر، موخهممسلر یرهتگن. فرقت شعرلریده آنه-یورت طبیعتی و بهار گۉزللیگی، جۉشقین سېوگی-محبت و چین انساني فضیلتلر، حیات شادلیکلریدن قووانیش و تورموش تشویشلریدن شکایت قیلیش، عموماً، آدم و عالم، کیشیلر نینگ معنوي دنیاسی، مِهری و قهری یقّال تصویرلنگن («بهار ایامیده گُلگهشت اېترگه بیر چمن بۉلسه»، «فصلی نوبهار اۉلدی کېچیبان زمستانلر» و باشقهلر). «اېتتی فلک»، «ایستر کۉنگیل»، «دۉست»، «کاکولونگ» ردیفلی موخهممسلری، نواي غزللریگه تخمیسلری دور شعریتی نینگ هم غایوي، هم بدیعي جهتدن یېتوک نمونهلری حسابلنهدی. اۉزبېک ادبیاتیده زمانهوي معنادهگی پوبلیتسیستیکهگه، پمفلېت و فليتون ژانرلریگه اساس سالگن. هجویه شعرلریده (مثلاً، «خاتون) آغیر مادّي-معنوي حیاتنی تصویرلشده مقیمي و زهوقیی بیلن هماهنگ بۉلدی. فرقت نینگ معرفتپرورلیک غایهلری اۉزبېک ادبیاتی رواجیده سلماقلی رۉل اۉینهدی. او 90-ییللردهگی ایجادی و فعالیتی بیلن 19-عصردهگی ینگی اۉزبېک معرفتچیلیک ادبیاتیگه اساس سالدی. تاشکېنتدهگی مرکزي کۉچهلردن بیریگه، میراباد تومنیدهگی مدنیت و استراحت باغیگه، محلهگه فرقت نامی بېریلگن.
«تاشکېنت» اېنسیکلاپېديهسی. 2009 ییل


text:
ایران اینقیلاب کئشیکچیلری کورپوسونون کوماندیری اؤلودورولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، حادثه پاکیستان-افغانیستان سرحدینده ایکی نفرین کماندیره آتش آچماسی نتیجهسینده باش وئریب.
محافظهچیلر تجاووزکارلارا آتش آچاراق ضررسیزلشدیریبلر.
ایرانین رسمی خبر آگئنتلیگی ایرنا-نین معلوماتینا گؤره، کماندیر روح الله علی پوسقو نتیجهسینده اؤلدورولوب.
خاطیرلاداق کی، پاکیستان-افغانیستان سرحدینه یاخین قارشیدورما بؤلگهسینده سننی مذهبینه عایید بلوچلار یاشاییر. بؤلگهده تئز-تئز تهلوکسیزلیک گوجلری ایله رادیکال جندالله تشکیلاتی آراسیندا قارشیدورمالار یاشانیر.


text:
ابن سینانین قانون کتابی مزایدهیه قویولاجاق
"اسلام دونیاسینین صنعتلری" آدلی مزایدهده اورتادوغو و هیندیستان مدنیتلرینه عاید چوخ ساییدا اثر ساتیشا سونولاجاق
اینگیلترهنین باشکندی لندنده، مشهور آچیق آرتیرمالارا ائو صاحبلیگی ائدن ساتبیز مزایده ائوینده عثمانلی دؤورونه عاید گؤزل اثرلر ساتیشا قویولاجاق.
ساتبیز حراج ائوینین هر ایل گئچیردیگی "اورتادوغو و هیندیستاندا اینجهصنعت" هفتهسی چرچیوهسینده 25 اکتبردا باش توتاجاق "اسلام دونیاسینین صنعتلری" آدلی مزایدهده اورتادوغو و هیندیستان مدنیتلرینه عاید چوخ ساییدا اثر ساتیشا سونولاجاق.
مزایدهده ابن سینانین مین ایللیک "القانون فی الطب" آدلی هیجری 538/ میلادی 1144.جو ایل تاریخلی کیتابینین خستهلیکلرله باغلی اولان اوچونجو جیلدی ده آچیق آرتیرمایا قویولاجاق.
اصل نسخهسی 1025.جی ایلده تاماملانان اثرین، یازیلدیغی دؤوره یاخین تاریخلره دایانان الیازما نومونهلری چوخ نادیر اولدوغو اوچون سؤزوگئدن اثر، مزایدهنین ان دگرلی پارچالاریندان بیری اولاراق تانیملانیر.
کیتاب حاقیندا معلومات وئرن ساتبیز اورتادوغو بؤلومونون مزایده باشقانی بندیک کارتر،
"سون زامانلاردا طب ایله باغلی اثرلر چوخ گؤزده. موزهلردن و اؤزل کلکسیونچولاردان اورتا چاغ اسلام دونیاسینا عاید طب، بیلیم و آسترولوژی ساحهسینده کیتابلارا چوخ طلب وار. مثلا، باشقا بیر طب عالیمی مجوسینین بیر اثرینی 480 مین استرلینگه ساتمیشدیق" دئدی.
ابن سینانین تخمینا یئددی یوز ایل اورتا دوغو و آوروپادا اوخودولان بو کیتابی اوچون تخمین ائدیلن قیمت ایسه 80 مین ایله 120 مین استرلینگ آراسیندا.
آنجاق کارتر، القانون فی الطبین کپیسینین 1990لاردا 300 مین استرلینگه ساتیلدیغینا دقت چکهرک، بو کیمی اثرلرین نه قدره ساتیلاجاغینی تخمین ائتمهنین چتین اولدوغونو ایفاده ائتدی.
ساتیلاجاق اثرلر آراسیندا بو ایلین ان گؤزده پارچالاریندن بیری ده 16.جی یوزایل عثمانلی دؤورونه عاید دمیر ایپلیک یاله ایشلنمیش (چاتما) ایپکلی مخمر خالی.
مزایدهده ساتیلاجاق پارچالار حاقیندا معلومات وئرن ساتبیز اسلامی صنعتلر متخصصلریندن آلکساندرا روی، خالچانین ایستانبول و بورسادا توخوندوغونو تخمین ائتدیکلرینی بیلدیردی.
بنزرسیز خالچانین 80 مین ایله 120 مین استرلینگه ساتیلماسی گؤزلنیلیر.