text:
مختلیف ساحهلرین اینسانلاری ایله ادبیاتدان، فیلملردن، موسیقیدن دانیشماق همیشه اوخوجولارا ماراقلیدیر. بو دفعه تاریخچی، قاراباغ آزادلیق تشکیلاتینین صدری آکیف ناغییلا صحبتیمیز اولدو.
آخار. آذ تلگراف. کوم-آ ایستینادا اونونلا مصاحیبهنی تقدیم ائدیر:
- آکیف معلم، بیر واختلار قاراباغلا باغلی شعر مسابیقهلری کئچیریردینیز...
- بلی، کئچیریردیک. وتنپرور شئیرلر ایستییردیک. سون مسابیقهلرین بیرینده تانینمیش قیراتچی آزاد شوکوروو ناراضیلیق ائلدی کی، بیز بو مسابیقهلری کئچیریریک، دیپلم وئریریک، نه اولسون؟ ائله اوندان سونرا هوسدن دوشدوم. من ادبیاتچی دئییلم، قاراباغ مسئلهسینین ادبی طرفی شاعرلرین، یازیچیلارین ایشیدیر. قاراباغ محاربهسی ایله باغلی هئچ بیر کیتاب یازیلماییب. بیز بیر کیتاب یازمیشیق، "قاراباغ محاربهسی - قیسا تاریخ". ماراقلا دا قارشیلانمیشدی. بو یاخینلاردا یاس یئرینه گئتمیشدیم، سوال وئردیلر کی، آکیف معلم، نیه زهرانین اؤلومو ایله باغلی هئچ نه ائتمدینیز. جاواب وئریرم کی، قارداش، سیز ده بو وطنین اؤولادلاریسینیز، سیز نیه هئچ نه ائتمدینیز؟ ائله گرک کیمسه اؤنه چیخیب سیزی باشینا ییغا؟!
- دئییرسینیز کی، قاراباغلا باغلی هئچ نه یازیلمیر. هئچ ادبیاتی ایزلییرسینیزمی، اوخویورسونوزمو؟
- من چالیشیرام کی، اوخویوم. سون دؤورلرده عاقیل عباسین "دولو" سو خوشوما گلیب. فیلمینه ده باخمیشام. دئییرلر کی، قاراباغلا باغلی میندن چوخ ماهنی وار. اما عسگر مارشیندان باشقا آداملارا هئچ نه تأثیر ائلمیر، نسه چاتیشمیر.
- بو نه ایله باغلیدیر؟
- اثرلر ضعیفدیر، جلب ائدیجی دئییل. «دولو»نو اوخویاندا ایسه تمام باشقا تأثیر باغیشلادی. مثلاً، ائلچین حسین بی لینین حکایهسینی اوخوموشدوم. سونرا واریسین اثرینی. سونرا بیزیم شکیده تشکیل ائتدییمیز فورومدا ائلچینی گؤردوم. اؤزونه دئدیم کی، اثری یازمیسان، اما وئردیین مئساژ ندیر؟ اوبراز ان آزی ایکی-اوچ ائرمهنی اؤلدوریدی، یوخسا اؤز تورپاغیمیزا جان وئرمک اوچون گئدیر.
- دئدینیز «دولو» فیلمینه باخمیسینیز، فیلم سیزه نئجه تأثیر باغیشلادی ؟
- بلی، فیلم چوخ ماراقلی ایدی، یاخشی چکمیشدیلر. اصلینده عاقیله گؤره گئتمیشدیم، کؤنولسوز ایدی. اما باش رولدا کماندیر رولونو اوینایان آکتیور اعلا اوینامیشدی.
- قاراباغ ماهنیلاریندان دانیشدینیز. سیزه ائله گلمیر کی، بو ماهنیلار حددن آرتیق بدبیندیر؟
- باخین، «دولو»دا دؤیوش روحو وار. اونا گؤره ده آداما تأثیر ائدیر، خوش گلیر. بیز تشکیلاتدا حتی هیمنی بئله اؤزوموز دؤیوشکن روحدا اوخویوروق.
- ۲۰ یانوار گونونون ده قهرمانلیق داستانی یاخود ماتم گونو اولماغی تام بیلینمیر. سیزجه؟
- اولا قابوی چیخدی. قابوی دا گؤزدن دوشدو، ۲۰ یانوار آلتینه چئوریلدی. هر شئی ایلکین تملدن آسیلیدیر.
- دونیا سوییهسینده محاربه فیلملری وار. "پیانوچو"، "قارین اسیرلیینده" و س. فیلملر وار. بس بیزیم محاربه فیلملری نیه دونیا سوییهسینه چیخمیر؟
- بودجه... یهودیلر گویا نه ائدیب کی؟ اؤزلرینی همیشه ماغمین، مظلوم اوبرازیندا تصویر ائدیبلر. مثلاً، «کؤهنه توفنگ»ده بیرجه اوبرازین تیمثالیندا فرانسیزلار دؤیوشکن تأثیر باغیشلاییر. چونکی، او واختلار فرانسیزلار محاربه باشلایاندا آلمانلارا مقاومت گؤستره بیلمهدیلر. بیر آیا آلمانلار پاریسی اله کئچیردی. فرانسیزلار اؤزلری بارهده منفی ری فورمالاشدیردیلار. اونلار محاربهدن سؤز دوشنده دانیشمیرلار. فرانسیزلارین ایمیجینی شارل ده قول خلاص ائلمیشدی. نئجه کی، «کهنه تفنگ» کیمی. بیزیم فیلملره ده بودجه آیریلمالیدیر. ائله گؤتورک «جسور اورک» فیلمینی. بوتون دونیا باخیر، ایدئیا کیمی قبول اولونور.
- محاربه فیلملری آخی کوتلوی صحنهلردن عبارت دئییل. مثلاً، «قارین اسیرلیگی»نده فیلمی وار، فیلمده آنجاق بیر داخمادا قیشین اورتاسیندا دوشمن جبههنین عسگرلری آراسینداکی مناسیبتلر گؤستریلیر.
- بودجه کوتلوی صحنه اوچون لازیم دئییل آخی. صحبت مشهور آرتیستلرین جلب اولونماسیندان گئدیر.
- محاربهده اینجه صنتین رولو ندیر؟
- ایبراهیم پیغمبری یاندیریردیلار، بیر سرچه دیمدیینده سو آپاریردی. بو روایتی ائشیتمیسینیز، ائشیتمهسهنیز ده ایکی جملهدن هر شئی بللی اولور. ایندی بو پرینسیپله بیز ده او سرچه کیمی الیمیزدن گلنی اسیرگمملیگیک. او واختلار یاریشلار تشکیل ائدیردیک، پولیگوندا کماندالار یاریشیردی، تلویزییادا یاییملاندی. رزوناس دوغورموشدو. رایونلاردان جاماعات کماندا ایله مراجعت ائدیردیلر. شعر مسابیقهلری ده همچینین. او مسابیقهلرده آقشین یئنیسئی ده، قان تورالی دا ایشتیراک ائدیب یئر توتموشدولار. اما بیز اوزاقلاشدیق. نیه؟ چونکی، بیز دوست قازاندیقسا، اوندان چوخ دا دوشمن قازاندیق. سببسه فیلانکسه نیه دیپلوم وئریلمهدی؟!
- گنج یازارلاردان کیملری اوخویورسونوز؟
- آیسل علیزادنی، علی اکبری اوخوموشام. ایندیکی گنجلرین یاناشماسی فرقلیدی. علی اکبرین "زاور و آرتوش"اوندا اثرین یاریسی بیزه عاییددیر. گویا آکیف ناغی وحشیدیر، ارمنیلره ظلم ائلییر، زیرزمیلرده دؤیور. قوی اولسون، آدیم تاریخده قالاجاق.
- موغام دینلییرسینیزمی؟
- بلی... اما منه عالیم قاسیموودان سوال وئرمه.
- نه اوچون؟
- کلاسسیک موغامی سئویرم. عالیم قاسیموو بدیعی تصورله دئسک، بو بویدا اوکیانین ایچینده بالاجا بیر گؤل یارادیب، او گؤلون ایچینده نه ایستییر، ائلییر. اما موغام بؤیوک اوکیاندیر. گرک بو اوکیاندا اوزه بیلهسن. گؤلمچهده اوزمهیه نه وار کی؟!
- عالیم قاسیموو سئویلیر آخی...
- صنتکار کیمی قبول ائدیرهم، سئویلیر. دونیایا چیخیر، مغامی یئنی فورمادا سئودیریر. اما من بیراز مهافیظه کار اینسانام. مغامین نئچه مینیللیک تاریخی وار. مثلاً، غرب موسیقیسینین کؤکونده آفریکا ریتملری دورور. غرب بو ریتملری اؤزونکولشدیردی و دونیایا یایدی. تکی عالیم قاسیموو دا بونا نایل اولا بیلسین.


c: text/html

text:
روحانی لاگارد بیلن دوشوشدی
بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ عمومی ماصلاحاتینا قاتناشماق اۆچین نیویورک دا بۇلان حسن روحانی لاگارد بیلن دوشوشیق گچیردی
ایران ینگ جمهورباشلیغی، حالقارا پول غازناسی نینگ باشلیغی بیلن دوشوشدی
ایران ینگ جمهورباشلیغی حسن روحانی حالقارا پول غازناسی نینگ باشلیغی کریستیان لاگارد بیلن دوشوشدی.
بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ عمومی ماصلاحاتینا قاتناشماق اۆچین نیویورک دا بۇلان حسن روحانی لاگارد بیلن دوشوشیق گچیردی.
روحانی یوردونینگ حالقارا پول غازناسی نینگ ایقدیصادی پروگراممالاریندان پیدالانماق ایسله یأندیگینی آیتدی.
IMF قوراماسی نینگ باشلیغی دا وظیپه لری نینگ دۆنیأدأکی ایقدیصادی دورنوقلیلیغی قۇراماق بۇلاندیغینی آیتدی و ایران بیلن حیذماتداشلیق اتمأگه طایار بۇلاندیقلارینا اۆنس چکدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
لوقا 15
15-نجی باب
ییتِن قُیون میثالی
مَتّیٰ 18:12-14
1هِمّه مالییات آلیانچیلار بیلِن گونَهکَرلِر عیسانینگ آیدیان زاتلارینی دینگلِمِک اوچین، اُنونگ داشینا اویشیَردیلِر. 2فَریسیلِر بیلِن دین عُلَمالار بُلسا: «بو آدام گونَهکَرلِری قابول اِدیَر، اُلار بیلِن ناهار ایییَر» دیییپ زِیرِنیشیَردیلِر.
3سُنگرا عیسی اُلارا شو میثالی آیتدی: 4«سیزدِن بیرینینگ یوز قُینی بار دییِلی. اُل بولارینگ بیرینی ییتیریَر. شُندا اُل تُغسان دُقوزسینی دوزده قُیوپ، تا ییتِن قُینونی تاپیانچا، اُنونگ ایزینا گُزِمَگَه گیتمِزمی؟ 5تاپاندا بُلسا، اُنی بِگِنچ بیلِن گِرشینه آلیپ قایدار. 6اُیونه گِلیپ، دُستلارینی، هِمسایالارینی چاغیریپ: ”مِنینگ بیلِن بیله شاتلانینگ، ییتِن قُینومی تاپدیم!“ دییِر. 7سیزه شونی آیدیارین: شونونگ یالی توبا اِدِن یِکه گونَهلی اوچین آسماندا بُلجاق شاتلیق توبا مَحتَج دَل تُغسان دُقوز دُغری آدام اوچین بُلجاق شاتلیقدان خاص اولی بُلار.»
ییتِن پول میثالی
8«آیدالی، بیر آیالینگ اُن سانی کوموش پولی بار میشدیق. اُل بولارینگ بیرینی ییتیریَر. شُندا اُل ایشیغی یاقیپ، اُیی سوپوریپ، اُنی تاپیانچا، دیقّات بِریپ گُزلِمِزمی؟ 9تاپاندا بُلسا اُز بُیدُشلارینی، هِمسایالارینی چاغیریپ: ”مِنینگ بیلِن بیله شاتلانینگ، ییتِن پولومی تاپدیم“ دییِر. 10مِن سیزه شونی آیدیارین: توبا اِدِن یِکِجه گونَهلی اوچین، خودایینگ پِریشدهلِرینینگ آراسیندا اِدیل شونونگ یالی اولی شاتلیق بُلار.»
ییتِن اُغول میثالی
11عیسی سُزونی دُوام اِتدی: «بیر آدامینگ ایکی اُغلی بار میشدیق. 12کیچی اُغلی آتاسینا: ”آتا، مال-مولکدِن مِنینگ پاییما دوشِنینی بِر“ دیییَر. آتاسی هِم بایلیغینی اُغولّارینینگ آراسیندا بُلوپ بِریَر. 13بیرنَچه گوندِن سُنگ کیچی اُغلی بار-یُغونی ییغناپ، بیر اوزاق یوردا گیدیَر. اُل یِرده شادی-خُرّاملیقدا یاشاپ، مال-مولکونی یِله سُووریار. 14بار زادینی سُواندان سُنگ، یانگقی یوردا قاتی آچلیق دوشوپ، اُل خُرلوق چِکمَگه باشلایار. 15شِیلهلیکده، اُل گیدیپ، شُل یورتدا گوذِران اوچین گونلوکچی بیرینینگ یانیندا دوریار. اُل هِم اُنی اُز اِکینچیلیگینَه دُنگوز باقماغا ایبِریَر. 16اُغلان دُنگوزلارینگ ایییَن زاتلاری بیلِن قارنینی دُیراسی گِلیَردی، اِمّا اُنگا هیچ کیم هیچ زات بِرمِیَردی. 17اُل آخیرسُنگی عاقیلینا آیلانیپ، اُزونه شِیله دیییَر: ”آتامینگ اِنچِمه گونلوکچیلِری بار، اُلارینگ هِمّهسینینگ هِم دُییانچا اییمَگه چُرِکلِری بار. مِن بُلسا بو یِرده آچلیقدان اُلجِک بُلوپ یُرون! 18قُووسی، آتامینگ یانینا باریپ، اُنگا: آتا، مِن آسمانداقا-دا و سانگا-دا قارشی گونَه اِتدیم. 19مِن ایندی سِنینگ اُغلونگ دیییلمَگه-ده میناسیپ دَل. مِنی اُز گونلوکچیلِرینگدِن بیری یالی قابول اِت“ دییِن. 20شُندان سُنگرا اُغلان آتاسینینگ یانینا اوغرایار.
«اُغلی حَضیر اوزاقداقا، آتاسی اُنی گُریَر. اُنگا یورِگی آوییار، یُرتوپ باریپ اُغلونینگ بُینوندان قوجاقلاپ، اُنی اُغشایار. 21اُغلی اُنگا: ”آتا، مِن آسمانداقا-دا، سانگا-دا قارشی گونَه اِتدیم. مِن ایندی سِنینگ اُغلونگ دیییلمَگه-ده میناسیپ دَل“ دیییَر. 22اِمّا آتاسی خیدماتکَرلِرینه دِستور بِریپ: ”دِرِّو اینگ قاوی دُنی گِتیرینگ-ده، اُنگا گِیدیرینگ. اِلِّرینه یوزوک داقینگ، آیاقلارینا کُووش گِیدیرینگ. 23باغا باقیلان تانانی گِتیریپ، داماغینی چالینگ، ایییپ شاتلانالینگ! 24سِبَبی بو اُغلوم اُلودی، ایندی دیرِلدی؛ اُل ییتیپدی، ایندی تاپیلدی“ دیییَر. شِیدیپ، اُلار طُوی توتماغا باشلایارلار.
25«شُل واقت اُنونگ اولی اُغلی اِکینچیلیکینده میشدیق. اُل اُیه قُلایلاندا، آیدیم-ساز بیلِن اُیون-گولکی سِسلِرینی اِشیدیَر. 26اُل خیدماتکَرلِرینگ بیرینی یانینا چاغیریپ، مونونگ سِبَبینی سُرایار. 27اُل هِم اُنگا: ”کیچی دُغانینگ قایدیپ گِلدی. آتانگ اُنونگ ساغامان ایزینا دُلانیپ گِلِنی اوچین، باغا باقیلان تانانینگ داماغینی چالدی“ دیییَر. 28اولی اُغلی قاهارلانیپ، ایچِری گیرمِک ایسلِمِیَر. شُندا آتاسی داشاری چیقیپ، اُنگا یالباریار. 29اِمّا اُل آتاسینا شِیله جُغاپ بِریَر: ”گُریَنگمی، مِن نَچه ییلدیر، سِنینگ اوچین بِنده یالی ایشلِدیم، هیچ هاچان سِنینگ دِستورلارینگا یُق دییمِدیم. مونگا باقمازدان، اُز دُستلاریم بیلِن شاتلیق اِدِر یالی، سِن مانگا هیچ هاچان بیر کیچی گِچی-ده بِرمِدینگ. 30اِمّا هِمّه بایلیغینگی فاحیشهلِره ساوران بو اُغلونگ گِلِنده، سِن اُنونگ اوچین باغا باقیلان تانانینگ داماغینی چالدینگ.“ 31آتاسی اُنگا: ”اُغلوم، سِن هِمیشه مِنینگ یانیمدا آخیری، مِنینگ بار زادیم سِنینگکیدیر. 32بو گون بُلسا طُوی توتوپ، شاتلانماق گِرِک، سِبَبی سِنینگ اینینگ اُلودی، ایندی دیرِلدی؛ اُل ییتیپدی، ایندی تاپیلدی“ دیییپ جُغاپ بِریَر.»


text:
بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین یئنی باش کاتیبی آنتونیو قوترش تهلوکهسیزلیک شوراسیندا اصلاحاتلارین کئچیریلمهسینه طرفدار اولدوغونو بیان ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، یاپونییا خاریجی ایشلر ناظرینین موعاوینی شینسوکئ سوقییاما یانوارین ۶-دا بمت-نین نیو یورکداکی منزیل-قرارگاهیندا گوترشله گؤروش کئچیریب.
گوترش یاپونییالی ناظر معاوینینه دئییب کی، تهلوکهسیزلیک شوراسینین ترکیبینین یاریم عصردن چوخ مدتده ثابت قالماسی ایله باغلی وضعیتی دییشمک لازیمدیر.
قید ائدک کی، بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی تهلوکهسیزلیک شوراسینین قیری-دایمی عضولرینین ترکیبی ۱۹۶۵-جی ایلده دییشدیریلهرک ۴-دن ۱۰-آ قالدیریلیب. بونونلا یاناشی، تهلوکهسیزلیک شوراسینین دایمی عضولرینین سایی دییشمز قالیب.


text:
القایده ترور قروپلاشماسینین عضولریندن بیری فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرونون مالییه سفری عرفهسینده ۶ خاریجی گیروولا باغلی ویدئو یاییملاییب.
قاینارینفو خبر وئریر کی، بو گیروولار سیراسیندا بیر فرانسیز ق ح ت ایشچیسی، یاشلی بیر آوسترالییالی جرراه، بیر کولومبییالی راهیبه ده وار. ویدئونو یاییملایان شخص مالیده حقیقی بیر گؤروشون باش توتمادیغینی، بو سببدن ده گیروولارین آزاد ائدیلمیجیینی وورغولاییب.
او، ماکرونون مالییه گلیشینین میلیتانلارا قارشی ساواشدا قربین دایم حکومتین طرفینده اولدوغونو نماییش ائتدیرمک مقصدی داشیدیغینی قئید ائدیب.
ویدئودا دانیشان گیروو قادین پترونین عائلهسینه قوووشا بیلمهسی اوچون ماکرونون علیندن گلنی ائدجیینه ایناندیغینی بیلدیریر و بونون اوچون اوندان کؤمک ایستییر.
قئید ائدک کی، ائ. ماکرون مالییه سفری زامانی اؤلکهنین پایتاختی باماکودا چیخیش ائدرک، پئرو، فرانسا و "ساهئل گ۵" اؤلکهلرینین - مالی، بورکینو فاسو، چاد، ماوریتانییا و نیگئر - تئررورچولارا، اوغرولارا و قاتیللره قارشی ساواشدا، اونلارین تامامیله محو ائدیلمهسینده بیرلیکده موباریزه آپارمالی اولدوقلارینی بیلدیریب.


text:
دمیر، سمبولو Fe و
۱۴۰۰ ایل میلاددان قاباق چاتوش (هیتی) ائلی دمیر ایشلتمگی بیلینیر.[۱]
دمیر دوغال ماده سی چوْخ صاف و ایشیق گوموشو توتقون بویاغی واردیر. اکسیژن اونو اکسیده ائدر و
پاسلانار، پاسلی دمیر قیرمیزی یا قارالتی بویاسیندادیر. دمیر دوغال کریستالی چوْخ یوموشاقدیر،
گویده بؤیوک قیرمیز اولدوزلاردا چوْخلو دمیر اولار. قویروفلو اولدوزلاردا و یئر کیمی آغیر کوره لرده چکیردکلری دمیردن اولار.
دوغال دمیر یئر اوزونده چوْخ چتین تاپیلار چون هوا و سودا تئز پاسلانار و آیری ماده لرله تئز قاریشیار. معدن دوغال داشلاریندا گرک دمیریدن اکسیژن آلینا. دمیر داشی Fe۲O۳ دمیرین پاسیدیر کی اونو دوغال دمیر ائدللر و دمیردن چوْخ قالارلی وبرک آلیاژ اله گلر. چوخلو دمیر آلیاژی کربونداندیر.
دمیر چکیردگینده چوْخ گوجلو نوکلئون چکیمی وار و اونا گوره سینماز بیر مادهدیر. تکجه نیکل ۶۲Ni اوندان گوجلو چکیردک چکیمینه صاحیبدیر. چوخلو قالارلی نوکلوئید دمیر Fe۵۶چکیردگیدیر. بۇ دمیر اولدوزلاردا چکیردک یاپیشماقدان اله گلیر. دمیر چوْخلوغو یئر اوزونده نیکلدن داها چوْخدور.
Fe+۲، فروس یوندور کی بوتون حئیوانلار اونو ایشلدیر و بوتون جانلیلار اونو ایشلدیرلر. دمیر اولمایان حیاتلاردا


text:
بمناسبت 27 شهریور روز بزرگداشت "شعر و ادب فارسی " روز وداع حیات استاد شهریار
تورکون دیلی تک سئوگیلی ایسته کلی دیل اولماز
اؤزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل ، اصیل اولماز
اؤز شعرینی فارسا – عربه قاتماسا شا
شعری اوخویانلار ، ائشیدنلر کسیل ، اولماز
فارس شاعری چوخ سؤزلرینی بیزدن آپارمیش
" صابیر " کیمی بیر سفره لی شاعیر پخیل اولماز
تورکون مثلی ، فولکلوری دونیادا تک دیر
خان یورقانی ، کند ایچره مثل دیر ، میتیل اولماز
آذر قوشونو ، قیصر رومی اسیر ائتمیش
کسری سؤزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز
پیشمیش کیمی شعرین ده گرک داد دوزو اولسون
کند اهلی بیلرلر کی ، دوشابسیز خشیل اولماز
سؤزلرده جواهیر کیمی دیر ، اصلی بدلدن
تشخیص وئره ن اولسا بو قدیر ، زیر – زیبیل اولماز
شاعیر اولابیلمزسن ، آنان دوغماسا شاعیر
مس سن - آبالام - هر ساری کؤینک قیزیل اولماز
چوخ قیسسا بوی اولسان اولیسان جن کیمی شئیطان
چوق دا اوزون اولما ، کی اوزوندا عاغیل اولماز
مندن ده نه ظالیم چیخار ، اوغلوم ، نه قیصاص چی
بیر دفعه بونی - قان کی - ایپکدن - قزیل* اولماز
آزاد قوی اوغول عشقی طبیعتده بولونسون
داغ – داشدا دوغولموش ده لی جیران حمیل اولماز
انسان اودی دوتسون بو ذلیل خلقین الیندن
الله هی سئوه رسن ، بئله انسان ذلیل اولماز
چوق دا کی سرابین سویی وار یاغ – بالی واردی
باش عرشه ده چاتدیرسا ، سراب اردبیل اولماز
ملت غمی اولسا ، بو جوجوقلار چؤپه دؤنم ز
اربابلاریمیزدان دا قارینلار طبیل اولماز
دوز واختا دولار تاختا – طاباق ادویه ایله
اونداکی ننه م سانجیلانار زنجفیل اولما
بو « شهریار » ین طبعی کیمی چیممه لی چشمه
کوثر اولا بیلسه دئمیرم ، سلسبیل اولماز
( * = قزیل = ارزیشسیز بیر شی )
تقدیم به اهل با ذوق محله ام : غلام حسین آژیری
موضوعات مرتبط: همه ی عکس هاشعر و دو بیتی
برچسبها: شهریارتورکون دیلی


text:
۱- اوزون قیزلار اوزانار ، اوزونه کوینک قازانار
۲- اوزون اوزون اوزانار ، هفته ده بیر بزه نر
۳- اوزون اوزون اوزانار ، یاشیل کوینه ک قازانار
۴- اوزون اوزون اوبالار ، آغ ساققاللی بابالار ، اوزونو گیره ر ایچری ، گیرده لری چابالار
۵- اوزون اوزون عبالار ، آغ ساققال لار تاپالار ، توکو باشی ات دن دیر ، آیاق لاری چابالار
۶- اوزون اوزون قمیش لر ، گئجه بیزه گلمیش لر ، آتیلیب اویناشدیلار ، خوردی خمیر دوشدولر
۷- اوزون اوزون اوزانمیش ، اوزانمیش کن دایانمیش ، دایانمیشدا بئش قامیش ، بئش قامیش دان قان داممیش.
۸- اوزون آغاجی اویموشلار ، ایچینده سس قویموشلار ، یانیلمیش یالان سویله میش ، قولاغینی بورموش لار
۹- اوزون قلینجی ، بامبولو بورکو ، هابودور گلدی!
۱۰- اوزون ایلیجییم ، قیسا قلینجییم ، باجا باجا بورکوم ، مرندی کورکوم.
جاوابلار
۱- اوخلوق – چوره ک پیشیرنده ایشله نن ، اوزون ال تاختاسی
۲- پالتار شریتی ، پالتار سرمه ایپی
۳- قلمه آغاجی
۴- اون دییر مانی – ال ایله ایشله نن دییرمان
۵- خوروز – اونون پیپه یی و ساققالی
۶- یاغیش
۷- ال ، بارماق ، حنالی دیرناق لار
۸- تار و اونون آشیق لاری
۹- اینه و اوسکوک
۱۰- ساپ، اینه ، اوسکوک ، تیکیش


text:
اوسکار اؤدوللرینده بیر بؤلوم داها آچیلدی
اوسکار اؤدول مراسیمینده اوچ اؤنملی دییشیکلیک ائدیلدی
سینما صنعتلری و بیلیملری آکادمیسی طرفیندن وئریلهن دونیانین ان مشهور فیلم اؤولو اوسکاردا بعضی دییشیکلیکلره گئدیلیر.
آکادمی باشقانی جان بیلی و اجراچی مودورو داون هادسون وئردیگی آچیقلامایا گؤره، ۹۱.جی اوسکار اؤدول مراسیمینده اوچ اؤنملی دییشیکلیک ائدیلدی.
بونلاردان ایلکی مراسیمین یایین ساعاتینین اوچ ساعات ایله محدودلاشدیریلماسی، ایکینجیسی مراسیمین داها ارکن تاریخه چکیلمهسی اوچونجو و ان اؤنملیسی ایسه "اولاغان اوستو باشاری قازانان سئویلن فیلم" باشلیقلی بیر کاتگوری علاوه اولونماسی.
آلینان قرارلا، ان یاخشی انیمیشن فیلمی کاتگوریسینین اؤدوللره علاوه اولوندوغو ۲۰۰۱.جی ایلدن بو یانا اوسکارا ایلک دفعه یئنی بیر کاتگوری علاوه اولونموش اولدو.


text:
آذربايجان مدنيتينده قادين سيموولو يئترينجه گوجلودور. اسکيدن توتموش اورتا چاغ ادبياتيناجان قادين گؤزلليیي تاثيرلي، ائتگيلي (تاثيرلي) بنزتمهلر آختاريشيني ادبيیاتدا ستيموللاشديرميش(جانلاندیرمیش) و دئمهلي، بديعي ديليميزين گليشمهسينده اساسلي سببلردن بيري اولموشدور. آزاجيق بيرطرفلي سؤيلهسک، ديليميزين يئتگينلشديريلمهسينده ايکي اينسان جينسينين ايکيسينين ده بؤيوک رولو اولوب: بيري (قادينلار) مئتافورا(استعاره) آختاريشلاري اوچون «بهانه لر» وئريب، او بيريسي ايسه بو بهانهلردن ائتگيلنهرک، ايتهلهنرک آختاريشا يوللانيب.
قادين گؤزلليیينين اينتئنسيو(شیدتلی) ياشانيلماسي آذربايجاندا ايسلام کولتورونه ده اَملليجه تاثير گؤستريب. آللاه سيموولونو ائموسيوناللاشديرماقدا کيشي صوفيلر قادينلارلا باغلي ياشاديقلاري سئوگي دويغولاريندان، گؤزللييه حئيرانليقلاريندان مؤحکمجه ايستيفاده ائديبلر.
آذربايجاندا قادين پروبلئمي دئييلن بو مسلهنين گيريش حيصهسيني بير آز دا جلبائديجي ائتمک اوچون پارادوکسلارين ياراتديغي تعجوبلردن ده ايستيفاده ائده بيلريک. اورتا چاغ شعرلريميزين مرکزينده دوران گؤزهلين سيماسيني، خاراکتئريني آييق بئيينله دوشونسک، بئله بير سرت دوغرويا گلريک: کلاسيک شرق پوئزيياسينين قاديني نورمال موسلمان کيشيلرينين عايله قورماق مسلهسينده ايلان وورموش آلا چاتيدان قورخان کيمي قورخدوغو قاديندير. هانسي نورمال موسلمان «اغيارا مئيل سالميش» ، «مين عيشوه -ناز ساتان» ، اعتيبارسيز سئوگيلي اولان قادينلا ائولنمهيه راضي اولار؟! يقين هئچ بير موسلمان کيشيسي، بلکه، بئله قادينا يالنيز معشوقه کيمي راضي اولار. آنجاق پارادوکس اوندادير کي، کلاسيک پوئزييانين گؤزلي محض بئله «آفتدير» .
پارادوکسو آچيقلاماق دا اولار. شعر اوچون شریعته تام عمل ائدن، باشي آشاغي، عيصمتلي و باشقا قادين تيپي داريخديريجيدير. بئله بير قادينين گؤرکو (اوبرازي) شعرين مرکزينه قويولسا، اونونلا باغلي شاعير شعره لازيم اولان دراماتيک، اينتئنسيو دويغولو پسيخولوژي حاللاري تئکسته(متنه) گتيره بيلمز. پارادوکسو بير داها باشقا قيافهده تکرار ائدک: کلاسيک موسلمان پوئزياسي مرکزده شریعته ضيد اولان قادين تيپيني قويوب وصف ائدير (بئش آلتي ايل بوندان اؤنجه بيزيمله پارالئل پروفسور کامال عابدوللا «ادبيات و اينجهصنعت» قزئتينين صحيفهلرينده بو پروبلئمه توخونموشدو).
بورادان دا قادينلارين مدنيتده ياراتديقلاري بيرمعنالي اولمايان وضعيتلره ثوبوتلار چيخارماق اولار. عايله گرکلري ايله باغلي قاديني ائله هئي آرخايينچيليق، ساکيتليک، گوونج ايدئاللاري ايله باغلايان و بونون مومکونلویونه ثوبوتلار تاپان آذربايجان کيشيسي، سيتواسيالارا(موقعیتلره) ولوله سالان، کولتورده کولتورولوژي، پسيخولوژي گرگينليکلر يارادان قادين فاکتينا دا چوخلو ثوبوتلار تاپير.
بير سؤزله، بو گيريش سؤزلريميز پروبلئمين گرگينليیيني گؤسترمک اوچون اولدو. گرگينليگي گؤسترمکده مقصديميز ايسه يئني چاغدا سياسي فيکرين مرکزينه کئچميش قادين پروبلئمينين بو کئچيدينين اساسلي اولدوغونو گؤسترمکدير. قادين پروبلئمي دئموکراتييا نظريهلرينين ده مرکزينده دورور. قادين حاقلاري دئموکراتيک حاقلارين سياهيسيندا اؤنملي يئر توتور. اَیَر بيز غربي گؤتورسک، اوراداکي علم يوزايللردير(عصیرلر)، بو پروبلئمله باغلي موختليف يؤنلو آراشديرمالاري آپاراراق قادين حاقلارينين گوندمه چيخماسي اوچون فوندامنتال(تملله باغلی) حاضيرليق ايشلري گؤروب.
آذربايجاندا قادينلارلا باغلي گؤزل ساغليق دئمک (کيشيلرين موطلق آياغا دورماسي شرطي ايله) ياخشي سويیهيه چاتيب. غرب بئله ساغليقلار دئيه بيلمير. اونون يولو باشقادير. غرب صنعت و علم واسيطهسي ايله قادين پروبلميني منيمسهديیي واخت بيزيم شرق پروبلئمين يالنيز صنعت ديلينده منيمسنيلمهسي قايغيسيندا اولوب (تکرار ائديريک، صؤحبتيميزين بو مقامي اونونلا باغليدير کي، دئموکراتيک و سياسي فيکيرده، حاقلار کومپلئکسينده قادينين مرکزي پروبلئملردن بيرينه چئوريلمهسيني علمي آراشديرمالار و صنعت اثرلري ده حاضيرلاييب).
اونو دا دئمهليیيک کي، غربين علمي و صنعتي قادين پروبلئمي ايله باغلي يئترينجه قادينلاري ناراضي سالان شئيلر ده دئييب. بير ايکي ميثال. فرویيد بير يازيسيندا قادينلاري آنتي-کولتور مؤوقئعده دوران اينسان کيمي خاراکتئريزه ائتميشدي. اونون آرقومئنتي تخمينن بئله ايدي: اينسانين ليبيديوز انرژيسي (سئکسوالليقدان قايناقلانان انرژيسي) سونسوز دئييل، ايستيفاده ائديلنده آزالير. ايکينجي طرفدن، ياراديجيلیق ليبيديوز انرژينين صرف اولونماسيني طلب ائدير. مدنيت باشليجا اولاراق کيشي ياراديجيليغينين «چيیينلرينده» دايانير. دئمهلي، مدنيتي ايرهليلهدن و ياشادان کيشيلر ليبيديوز انرژيلريني مدنيته صرف ائدنده قادينينين، عاييلهنين پاييندان کسيرلر. بو سببدن ده قادينلار مدنيته گونويه باخان کيمي باخيرلار. اونو ليبيديوز انرژيني اريندن اوغورلايان دوشمن ساييرلار. فرویيدين بو دوشونجهسيندن چيخيش ائتسک، اَرينه «ائوه، اوشاقلارا باخ، نه وطن، نه لياقت» دئين قاديني آنتي-کولتور ماهيتده گؤرمک اولار.
(اونو دا دئيک کي، آروادينين گؤزونده پيس گؤرونمهيهجهیيندن آرخايين اولوب دولانيشيق اوچون ايستهنيلن يالتاقليغي، سيماسيزليغي ائدن اَرلرين بو اوسلوبا راضي اولماسيندا آنتي-کولتور پسيخولوژيده اولان آذربایجان قادينلارينين دا تاثيري آز دئييل. اونلار «ائوه پول گتيرمک اوچون» بوتون آلچاقليقلاري باغيشلاماقلاري ايله آلچاقليغا مئييللي کيشيلر اوچون خوش فون ياراديرلار. ماراقليدير کي، اره گئتمزدن اؤنجه يئنييئتمه چاغلاريندا همين قادينلارين خئيليسينده بو «آنتي-کولتور» پسيخولوژيسي هله ضعيف اولور، اونا گؤره ده اويغون اولاراق آذربایجان يئنييئتمهلرينين، گنجلرينين غورورو ده گوجلو اولور. بو دئييلندن باشقا بير پروبلئمه ده چيخماق اولار. بيزيم بعضي ايالت شهرلريميزين جاماعاتينين آشيري سوييه ده غورورلو، ايگيد، دوست اوغروندا فداکار و باشقا گؤرونمهسينده اساس تاثيري گنجلرين، جاوان نسلين عمللري يارادير. بو جاوانلارين اورتا نسله کئچنلريندن فيلان قدري ايسه «آنتي-کولتور» پسيخولوژيسينده اولان قادينلا راستلاناندا سينيرلار).
يازيميز قادين حاقلاري ايله باغلي بير تئکستدير. کيمسه مؤعتريضهدهکي فيکيرلري آذربايجان قادينينا قارشي ايتيهام کيمي قاوراسا، يانيلار. کيشيلر کيمي قادينلارين دا موختليف تيپلري وار. آذربايجان علمي ايسه (و بلکه ادبياتي دا) آذربايجان قاديني پروبلئمينه داياز ياناشديغي اوچون چوخ رئالليقلاردان بيز خبرسيز قاليريق. آنجاق ائله مؤعتريضهده وئرديیيميز منظره کولتوروموزده قادين فئنومئنيندن چوخ اؤنملي شئيلره چيخماغين مومکون اولدوغونو آيدين ائدير. بيزده ايسه نه باش وئرير؟ تیوی، مطبوعات قادينا هسر اولونموش ديالوق قورور و قادين، کيشي «اکسپرتلرين» ايشتيراک ائتديیي بو ديالوقدا صؤحبت چوخ داياز شئيلردن اوزاغا گئده بيلمير. سبب اودور کي، آذربايجاندا هئچ بيريميز قادينلا باغلي پروبلئملرين آديني بيلميريک. اونلار هر طرفده سيرا-سيرا دوروب، بيز ايسه آدلاريني بيلمهديیيميز اوچون تانييا دا بيلميريک، ايشاره ده ائده بيلميريک.
غرب علمينده قادين فئنومئني ايله باغلي فرويددن گتيرديیيميز فيکير گؤستردي کي، غربده قادينا سايغي (قادين حاقلاري دا سرت شکيلده، آخي، اورادا قويولوب) قادين حاقيندا کوسمئتيکاسيز(بَزَکسیز) ايدئيالارا دا مانع اولماييب. اوخشار وضعيت صنعت عالمينده ده قاليب. بونا اؤرنک اوچون داهي کينو رئژيسورو ساييلان، اينسان پسيخولوگياسيني بديعي يوللا دريندن آچان فئدئريکو فئللينينين بير اينتئرويوسوندن(موصاحیبهسیندن) ايستيفاده ائدک. ضعيف جينسله باغلي سوالا فئللينينين اينتئرويوسوندهکي جاوابيني آذربایجان تورکجهسی دانيشيق طرزينه اويغونلاشديرساق، تخمينن بئله بير عیبارت آلاريق:
قادينلارا حتّي کؤهنه فيکيرلرله باخمايان ايتاليانلارين دا باشيندا تام قارماقاريشيقليق وار.
قادينلارين وضعيتيندن دانيشاندا لاپ اوتانيرسان. کيشيلر اؤزلريني اونلارلا دهشتلي ايرقچي کيمي آپاريرلار. آما ائله قادينلارين دا باشيندا دولاشيقليق آز دئييل. او کي قالدي کونکرئت ايدئيالارا، کيشيلرله قادينلارين برابرليیي حاقيندا موعاصير چاغيريش بيولوژي کوفردور. کيشيلرين قادينلارا باخيشي، قاوراييشي، قادينلارلا داورانيشي دا چوخ نؤقصانليدير. بيز کيشيلرين اَن عابيرليسي دا اَن ياخشي حالدا اؤزونو قادينلارلا يا ائروتومان(سئکسوال چیلغینلیق)، يا دا آغزينين ائستئتيک سويو تؤکولن کؤپک کيمي آپارير.
داهي صنعتکار کيمي قادين بيليجيسي ساييلان فئللينينين بو صميميتي فيکير موختليفليیينه گئنيش مئيدان آچميش پلوراليزم مدنيتينده اينقيلابي يئنيليک دئييل. بلکه ده بوندا رئژيسورون بير اداسي، ژئستي ده وار. آنجاق آذربايجاندا قادينلار حاقيندا گؤزل ساغليقلار دئييب آياق اوستده ايچن «پروفسيوناللارين» بئله صميميتي نادير بير شئيدير. حالبوکي بو ساغليقلاردا بيزلر ده اؤزوموزو يا «آغزينين ائستئتيک سويو تؤکولن کؤپک» کيمي آپاريريق، يا دا اونلارين عيصمتي، ناموسو حاقيندا سؤزلريميزدن بير خاصيتيميزي ايفشا ائديريک. سؤزلرميزدن رئکونستروکسيا(یئنیدن قورماق) ائتمک اولور کي، ناموس، عيصمت ايدئاليني يوکسک معنويات و ايراده طلب ائدن چتين حيات کيمي آنلايامميريق. قادينين بوينونا ناموس، عيصمت ايمپئراتيولريني(ضروریتلرینی،امرلرینی) قويماق بيزه ضعيفليک، ياريمچيقليق کومپلئکسينده قارانتييا قازانماق اوچون گرک اولور. او کي قالدي آذربايجان ائروتامانلارينا(سئکسوال چیلغینلارینا)، - ساغليقدان قيراقدا مملکتين کيشيلرينين چوخو بئله اولور، - يازيقلار اولسون کي، بو ائروتومانلارين قادينلار حاقيندا سؤيلهديکلرينده کلاسيک پوئزياميزين تربييهسي گؤرونمور. اونلارين سؤزلرينده کلاسيک پوئزيانين ائروتومان ائستئتيکاسيندان دا اثر-علامت گؤرونمور.
علاوه ائدک کي، مدنيتين عومومي موحيطي کيشيلرله قادينلاري بعضي مقاملاردا چوخ اوخشادير، او معنادا کي، (مثلن، آذربايجان واريانتيندا) قادينلارين دا اؤز پيچ-پيچلاريندا کيشيلر حاقيندا سؤيلهديکلري اينجه ائستئتيکاسي ايله سئچيلمير.
آذربايجان قادينلارينين پروبلئملرينه «آد قويما مراسيمي»
اونلو(مشهور) آلمان فيلوسوفو مارتين هايدئگئر «رئسپوبليکا» سؤزونون ماراقلي بير ائتيمولوژيسيني وئريب. بو سؤزدهکي ايکي کؤکو يوزاراق گؤسترير کي، «رئسپوبليکا» هامييا دخلي اولان، هاميني قايغيلانديران نسنه آنلامينا گلير. بونون معناسي اودور کي، رئسپوبليکادا بوتون جاماعات پروبلئملرين دوشونولمهسينه، دَيَرلنديريلمهسينه، چؤزولمهسينه بو و يا باشقا شکيلده جلب اولونور. غئيري-رئسپوبليکا تيپينده پروبلئملر خاقانلارين، باشچيلارين، يوخاري طبقهلرين کومپيتئنسياسيندا اولور، يئرده قالان خالق قارا کوتله آدي ايله بوتون بونلاردان اوزاقدا ساخلانيلير. رئسپوبليکادا ايسه اؤلکهنين طالع مسلهلرينه هامي جلب اولونور.
دئموکراتيادا قادين حاقلاري بيزيم ساغليقلاردا قادين حاقيندا سؤيلهديیيميز کومپليمئنتلرين(تعریف) داوامي کيمي اورتايا چيخمير. قادينين وطنداش حاقلاري اونون اوچوندور کي، اونلار دا اينکيشاف ائتمک، گئريده قالميشليقدان قورتولماق شانسيني قازانيب اؤلکهنين ايشلرينه جلب اولونسونلار. غرب توپلوموندا پوليسده، حربده آکتيو چاليشان قادينلار جمعيتين رئسورسلارينا(قایناق، منبع) قادينلارين دا جلب اولونماسين گؤسترن فاکتدير (اوخشار فاکت سووئت جمعيتينده، سريلانکادا، ايراندا دا وار. آنجاق فرق اوندادير کي، دئموکراتيک اؤلکهلرده قادينلارين موختليف پئشه لرده چاليشماسي آددا-بوددا نومونوي حاديثهلر دئييل، کوتلهويلشن پروسئسدير).
بئله ليکله، قادين حاقلارينين دئموکراتييا سيتواسياسيندا(مقامیندا) اؤنه چيخماسينين ايکي تملي وار. بيرينجيسي، دئموکراتيا فردي آزادليغي و قانون قارشيسيندا هامينين برابرليیيني نظرده توتور. بو برابرليک قادينلارين وطنداش حاقلاري واسيطهسي ايله اونلاري کيشيلرله بير سيرايا چيخارماغي طلب ائدير. ايکينجيسي، دئموکراتيا توپلومون پروبلئملرينه هامينين جلب اولونماسيني طلب ائدير. بو دا قادين حاقلارينين مودافيعهسي واسيطهسي ايله حياتا کئچير.
غرب علمينده کيشي و قادين «قوطبلري» ايکي تئرمين واسيطهسي ايله آدلانديريلير. «جينس» تئرميني (اينگيليسجه SEX) قادين جينسي، کيشي جينسي واريانتلاريندا اينسانليغين بو ايکي نؤوعونون بيولوژي-فيزيولوژي فرقلرينه و سایرهيه آراشديرمالاري يؤنلدير. او بيري تئرمين اينگيليس تلفوظونده «جئنده/جئندئر»(Gender) ، روس تلففوظونده «گئندئر» سسلهنيشيني آلير. جئندئر نؤوع، سوي معناسيني وئرير و قادين ايله کيشيني پسيخولوژي، کولتورولوژي، سوسيولوژي توتوشدورمالارينا ديقتي جلب ائدير. جئندئر پروبلئملري کونتئکستينده آذربايجان قادينينا، باخساق، ايرهليده دئديیيم کيمي آجيناجاقلي بير بيليم منظرهسي آچيلار.
يازيميزين سونوندا قادينلارلا باغلي بعضي پروبلئملره «آد وئرمکله» دئديیيميز ميسکين منظرهنين داغيلماسي اوچون ايلک آدديمي آتماق ايسترديک.
چاغداش آذربايجان قاديني کيشينين هئدونيک(لذتله ایلگیلی) دايرهسينه سالينميش مخلوقدور.
بونو آچاق. يونانجا «هئدونHedon » لذت معناسيني وئرير. «ليبيدوLibido » ايسه سئکسوال لذتي ده بيلديرير. واختي ايله چارشاب يالنيز اؤرتوک دئييلدي. اونون بير فونکسيياسي(ایشلهوی،کارکردی) دا اَري اوچون قاديني هئدونيک (و يا ليبيديوزLibidioz) دايرهيه سالماق ايدي. بو هئدونيک دايره باشقا کيشيلره آنلاديردي کي، کونکرئت قادين باشقاسينين هئدونيک اراضيسينه مخصوصدور و اورا گيرمک قاداغاندير. آذربايجاندا چارشاب چوخدان آتيليب. آنجاق اونون چکديیي هئدونيک دايره هله ده قادينلارلا باغلي قرافيک اولماسا دا باخيشلاردا قالماقدادير. بو دايره عيصمتلي اولماق ايستهين قادينلارين حرکتلرينه خئيلي دار چرچيوه قويور.
آذربايجان مدنيتي داها چوخ ماسکيولين(ائرکهیه عاید) مدنيتدير.
بونو دا آچاق. «ماسکيولين» ( «موسکول» سؤزو ده بورداندير) کيشييه خاص اولان دئمکدير. آذربايجان مدنيتي، اينجهصنعتي ده داخيل اولماقلا داها چوخ کيشي دونياسينا، کيشي قاوراييشينا حئسابلانميش، کؤکلنميش مدنيتدير.
آذربايجان کيشيسينين قادين ايدئالي و کئچيد دؤورونون طلبلرينه اونون اويغونسوزلوقلاري.
آذربايجاندا کيشي و قادينلارين بير-بيريندن ناراضيليقلارينين باشليجا موتيولري
ياشلانديقجا آذربايجان قادينلارينين گنج قيزلاري قاوراماسيندا باشوئرن دَييشمهلر: ياشلي قادين پسيخولوژيسينده کيشي ائقوسئنتريزمينين(خودمحوری) ديکتهسينين آرتماسي.
کئچيد دؤورونون معنوي آشينمالاري و آذربایجان قادينينين چتين سيتواسييالارا(موقعیتلرده) سينهگرمک پلانيندا پسيخولوژي حاضيرليق سوييهسي و سایره
بيز آنجاق بير نئچه پروبلئمين آديني قويدوق. قادين حاقلارينا جيدي ياناشما بو کيمي پروبلئملرين اؤيرهنيلمهسيني گرکلي ائدير.
جئندئر: توپلومسال جینسیت Gender
کؤچورن: رامین جبارلی


text:
شاعیر فائیق بالابَی لی 1964-جو ایل فئورالین 23-ده جلیل آبادرایونوندا آنادان اولوب. "ائه آیریلیق, نه یامانسان" (1993), "کَسیلمه ین هَیجان فیتی" (2003), "سنه یازیلان شعیرلر" (2005), "بوردا داریخماق اولماز" (2008), "یاشیل یوخولو دنیز" (2010), "یاخین اوزاق ائلازیخ" (2011) کیتابلارینین مولیفی دیر.
آخار.آذ فائیق بالابَی لینین ایکی شعیرینی تقدیم ائدیر:
داها ییغیش گل, من ده کؤچورم
اوغلومون, دوستومون, قوُنوم قونشونون
چیینینه قونموشام, کنده کؤچورم
گل, باشینا بیر قارا اؤرپه ک سالیب, گل
گل, منی سنین کیمی هئچ کس آغلاماز...
آناما یازیغیم گلیر
دؤزمه ک چتیندیر
نه نامرد اوغولام
خوش گون وئرمه دیم
او یازیق آروادا
اَلی اوره یینین اوستونده دوستاق
ائله گؤزلرینه یاش گتیریم, یاش
اَلینی گؤی اوزو ساخلایاممادی
دوستلارین, اوغولون چیگینلرینده
کَنده گئتمه ییمله, یازیق آروادیم
تانریدان باشینا داش گتیردیم, داش
او اؤز گونونه, دردلی قلبینه
آغلاییب, بالاسی نین کَفین-دَفنینی
گؤزونون یاشیندا غوسول ائده جک...
سن ایسه دایانما, گل منی آغلا...
قیزیمین "آی آتا" دئییب سوسماسی
بولودون گؤزونو قیرپماغی کیمی...
سئل- سو آپاراجاق کَندین یولونو
تورپاق قوربانینی جانینا آلار
سئوینه ر خَزینه تاپماسی کیمی
آغی سؤیلییه جک کَند آروادلاری-
آمما هئچ کی منی سن تک آغاماز
سینمه چوخ دویون چوخ داغ سیخیلیب
یاراسی قان وئرن شهید کیمی یم
هامی نین بارمیغی آغزیندا کیلید
گئچمیش نصیحت, اؤیود کیمی یم
گل منی بیر آغیز تک اؤزون آغلا
گؤرمورسن؟...
باشقا نه اولا بیلر آخی
ائله, دوز گؤروبسن
سن گؤردویونو
ائله کؤرپه لیکدن غم ایچینده یم-
آنامین لایلاسی گؤزو یاشلیدی
ؤرمورسن, بوسبوتون نم ایچینده یم؟
باشقا نه اولا بیلر آخی
من تانری سئوگیسینه هئچ سیغینمادیم.
منیم سئودیکلریم سئومیر کی منی-
اَلیندن توتماغا کیمسَم قالماییب
اَلیمدن توتانلار گؤر نه قَدداردی.
اوره یینه باشقا هئچ نه گلمه سین
من بو مملکتین قارا داشییام
دوغما بیلدیکلریم مندن کوسمه سین
بیر ایستی اوجاق یوخ کونجده, بوجاقدا
یانسین کوُرون-کوُرون منی ایسیتسین-
من آجی روزگارلا قارشی-قارشییام.
نفسی بَسیمدیر بالالاریم
آدی اوستومده دیر قاردلاشلاریمین
آدینی دیلیمین اوجوندا گؤردوم
منی تانیمایان دوغمالاریمین.
توپورسم, آدلاری سوروشوب دوشَر
دیلیمین اوجونداد آیاغیم آلتا
آرزلری یانیمدان اوزاقلاشارلار.
ائله سن دئینده, سن گؤردویونو
ایچیرم دردیمی شراب عوضی
دیزیمی اَلیمله قوجاقلاییرام
یوخدور اوره ییمین باشقا هَوسی.
ایچمک ایسته ییرم ساباحا کیمی
آنامین گؤزونون یاشینی هر گون
ایختییار اَلی قوینوندا
دایانیب قارداشدان, باجیدان کوسکون-
یولومو گؤزله ییر- اَلی قوینوندا.
اَلینین قاباری باخ, اوره ییمین
داماری کیمیدیر, قارما-قاریشیق
من اوشاق واختیندان ایستی قانلییام
غمله آنلاشیریق, دوغمالاشیریق-
درد منه دوغمادی غم ایچینده یم
آنامین لایلاسی منی آغلادیب
گؤرمورسن بوسبوتون نم ایچینده یم؟!


text:
109 - رسمی دانیشیقلاردا دیلمیزین یوخاری قابلیتی
اولو تانری نین آدی ایله
آشاغیداکی جومله لره دیققت ائدین لوطفن! بو دانیشیقلارین «الف» نمونه لری یانلیش و «ب» نمونه لری داها دوزگون قیرامئریمیز اساسیندا یازیلمیشدیر.
الف: در مجموع 31 نفر در مراحل اولیه جهت نمایندگی مجلس از شهرستان میانه نام نویسی ائله دیلر!
ب: مییانا شهرستانیندان مجلس سئچکیلرین ایلک مرحله سینده [اوست – اوسته] 31 نفر آد یازدیردیلار.
الف : از تعداد ذکر شده بعضی عدم احراز صلاحیت تشخیص وئریلدیلر
ب: اوسته دئدیکلریمیزین نئچه سینین صلاحیتی (یئتکیسی) احراز اولمادی
الف: و بیر نئچه نفر دیگر رد صلاحیت اولدولار
ب: و نئچه سینین ده صلاحیتی رد اولدو!
الف: برای اینکه حق کسی ضایع اولمییا در بررسی صلاحیت بو کاندیدالار نهایت دقت از سوی نهادهای نظارتی اعمال اولوندو
ب: کیمسه نین حاققی باتماسین دئیه نظارت قورولوشلاری طرفیندن کاندیدالارین صلاحیتلرینی یوخلاماقدا سون درجه دیققت یئتیریلدی.
الف: یکی از کاندیداهای مجلس میانه دئدیلر کی من نهایت تلاشیمی در جهت رفع مشکل آب شرب میانه ائلییه جییم!
ب: مییانانین مجلس کاندیدالارینین بیری شهریمیزین ایچمه لی سو مسئله سینی قالدیرماق اوچون الیمدن گلنی چالیشاجاغام دئدی لر.
الف: بیر نماینده نباید بیر وعده ای وئره کی خارج از توانی اولا
ب: بیر نماینده (میللت وکیلی) الیندن گلمه ین ایشه سؤز وئرمه مه لیدیر.
الف: همانطور که مشاهده ائلییسوز بعضی از نمایندگان سابق ائله وعده لر وئردیلر کی هئچ واخت اجرا اولمادی
ب: گؤردویونوز کیمی قاباقکی نماینده لردن ده بعضی سی یئرینه یئتیره بیلمه دییی سؤزلر وئردی
الف: من او کاندیدایا رأی وئره جییم کی از همه باسوادتر و راستگوتر اولا!
ب: من ان (لاپ) ساوادلی و ان دوغرودانیشان کاندیدایا رأی وئره جه یم.
الف: و در خاتمه ی عرایضیم دئییم کی سیزدن خواهیش ائلییرم در انتخابات پیش رو پرشورتر از گذشته شرکت ائلییخ
ب: سون اولاراق،سیزدن اؤنوموزده کی (قاباغیمیزا گلن) سئچکییه کئچمیش سئچکی لردن ده داها شووقلو قاتیلماغینیزی دیله ییرم.
کئچمیش یازیلاردا خالقیمیزین اؤزه للیکله مسئولاریمیزین رسمی تورکجه دانیشماق ایسته دیکلرینده، جالاق (دو رگه) بیر دیل اورتایا قویماقلاری مسئله سینه توخونموشدوق. بوگون بو مسئله نی داها دا آچیقلاییب اوزه رینده قالماق ایسته دیم!
بیلدییینیز کیمی بو مسئله نین اساس سببی آنا دیلیمیزده اؤیره تیمین (آموزشین) اولماماسی اوچوندور. دوزگون رسمی دانیشماغین یولو یازی دیلیمیزی اؤیره نمه ییمیزدن کئچیر. دئمک یازی دیلینه مسلط اولمایان شخصدن دوزگون رسمی دانیشماغی دا اومماق اولماز.
عمومییتله یازی دیلیمیزین رسمی اورقانلاردا ایشلنمه مه سی اوچون و مدرسه لرده یاساق اولماسی اوچون بو دیل حاشیه ده قالیب و اؤز ده یرینی اولدوقجا ایتیرمکده دیر.
اوستان کانالیندا یاییلان تورکجه دانیشیقلارا باخدیغینیزدا رسمی دیلیمیزه مسلط اولمایانلارین دانیشیقلاری چوخ گولونج بیر ایفاده لر اورتایا قویور!
خالقیمیز بو جالاق دیلده یاییلان برنامه لری گؤردوکلرینده نه دوشونورلر؟!
منجه بو دیلده یاییلان برنامه لر خالقیمیز آراسیندا فرقلی باخیشلار و دوشونجه لر یاراداجاق! عوام و ساوادسیز و دیل حاققیندا بیلگیسی اولمایان شخصلر تورکجه نین ضعیف و دهیرسیز بیر دیل اولدوغونو و رسمی بیر دیل اولا بیلمه گوجو اولمادیغینی هابئله دیلیمیزه حدسیز- حساب سیز دخیل کلمه لر گیردییینی گؤرورلر!
آیدین لاریمیز و دوشونجه صاحیبلری مسئله نین هاردان قایناقلاندیغینی درک ائده رک دولت الی ایله بو مسئله نین حل اولماسیندان اومیدلری آزالیب اؤزلرینده مسئولیت حیسی داها آرتیق گوجله نیر. میثال اوچون اوستان کانالیندا بونا بنزر جومله لری چوخ گؤرموشوک:
- در انتخابات پیش رو همه اقشار جامعه دن دعوت ائلیرم کی او کاندیداکی باسواددی و اهل دروغ و فریب ده ییر اونو انتخاب ائلییک!!
سیزجه اونو بئله دئمک اولمازمی؟
- قاباغا گلن سئچکی لرده بوتون خالقیمیزدان ساوادلی و یالان دانیشمایان و حیله اهلی اولمایان کاندیدانی سئچمه یه دعوت ائله ییرم.
یوخاریدا کی جومله لرین هر ایکسی ده ایراندا یاشایان هر آذربایجانلییا آنلاشیلیر. آنجاق ایکی جومله عینی مفهومو یئتیرسه ده ایکینجی جومله دیلیمیزین قیرامئرینه اویغونودور. بیرینجی جومله ایسه یالنیز آنا دیلیمیزده اؤیره تیمین اولماماسی نتیجه سی دیر. عمومیتله خالقیمیز بئله آخساق جومله لری چوخ گؤرور و چوخ تأسسوفله بعضیلر یالنیشجاسینا بو مسئله نی دیلیمیزین ضعفی سانیرلار!!
بو دوشونجه ده اولان وطنداشلاریمزا یوخاریدا چکیلن مثال آیدین و ساده جاوابدیر. اونلار، دیلین ضعیف اولدوغو دئییل اؤزلرینین دیلیمیز حاققیندا ضعیف و بیلگیسیز اولدوغونو بیلمه لی دیرلر!
دیلیمیزین بو دورومدان چیخاریلماسینا جان آتان دوشونجه صاحیب لری اللریندن گلنلری اسیرگه میرلر. قانون چرچیوه سینده آنا دیلیمیزین اؤیرتیمینی ایسته ین آیدین لاریمیز اؤزلری ده ایشسیز اوتورمامیشلار. اؤزلری یازی دیلیمیزی اؤیره نیب اؤیره تمه یه ده چالیشیرلار. اونوتمایاق کی دیلیمیزین قورونماسی تورکجه یازماغا باغلی دیر.
یازماق صیرف علمی مقاله لر و کیتاب لار دئییل. گونده لیک ائس ائم ائس لردن، مجازی دونیادا یازیشمالاردان و مکتوبلاردان باشلایا بیله ریک. دیلیمیزی حفظ ائدیب ساخلاماغینا شریک اولماق ایسته سه نیز یازماغا باشلایین!


text:
ارمنیستان ایشغال ائتدیی آذربایجان اراضیلرینده قانونسوز آرخیولوژی قازینتی ایشلر آپاریر.
رپورت خبر وئریر کی، ایشغالچی اؤلکه نمایندهلرینین آغدامین شاهبولاق قالاسینین شیمال دیواری اراضیسینده آپاردیقلاری قازینتی نتیجهسینده دولچا آشکار ائدیلیب.
قازینتی ایشلرینین خانکندی دؤولت اونیورسیتتینین تاریخ کافدراسینین مدیری واردقس سافاریان حیاتا کئچیریب. آرخیولوژی اکسپئدیسییایا ایسه حاملت پتروسیان آدلی ارمنی باشچیلیق ائدیب.
اینفورماسییایا اساساً، آشکار ائدیلن دولچانین بیزیم ائرانین ۲-۳-جو عصرینه عایید اولدوغو احتیمال ائدیلیر. باشقا سؤزله، اونون شاهبولاق قالاسیندان ۳۰۰ ایل گنج اولدوغو بیلدیریلیر.
خاطیرلاداق کی، ارمنیلر قانونسوز آرخیولوژی قازینتی ایشلر آپارماقلا یاناشی تاریخی ساختالاشدیراراق، شاهبولاغین آدینی دییشیب «تیقراناکرت» قویوبلار.


text:
پرئزیدئنتلییه نامیزدلر آراسیندا مرکز ساغ لیدری فرانسوا فیللون ایله باغلی شوک فاکتلار اوزه چیخیب.
اؤلکه. آذ خبر وئریر کی، فیللونون حیات یولداشی هئچ واخت ایشلهمهسه ده، ۸ ایل میللت وکیلی موشاویرینین ماعاشینی آلیب.
فیللون فرانسا پرئزیدئنتلیینه ان گوجلو نامیزدلردن ساییلیر.
اونون حیات یولداشی پئنئلوپا فیللون دئپوتات موشاویری اولاراق بیلدیریلسه ده، ۸ ایل بویونجا ایشلهمهدن بو ماعاشی آلیب. ادعانی اورتایا آتان "لئ جانارد ائنجهاینئ" ژورنالیدیر. پئنئلوپا ۸ ایل اری فرانسوا طرفیندن ایشه گؤتورولوب و ایشلهمهدن ۵۰۰ مین آورو گلیر الده ائدیب.
الده ائدیلهن معلوماتا اساساً، فیللون ۱۹۹۸-۲۰۰۲-جی ایللر آراسیندا دئپوتات اولدوغو دؤورده حیات یولداشینین آدینی موشاویر کیمی قئید ائدیب. پئنئلوپا ایسه بو دؤورده آیلیق ۳ مین ۹۰۰ آورو ماعاش آلیب. ۲۰۰۲-۲۰۰۷-جی ایللرده ایسه پئنئلوپا ۷ مین ۹۰۰ آورو ماعاش آلیب.
آدینین آچیقلانماسینی ایستهمهیهن بیر موشاویر ایسه بو ایللر عرضینده پئنئلوپانی ایش یئرینده هئچ واخت گؤرمه دیینی و اونو سادهجه ناظیرین آروادی کیمی تانیدیغینی بیلدیریب.
فرانسوا بوندان باشقا حیات یولداشینی بیر دوستونون یانینا ژورنالیست کیمی ده ایشه دوزلدیب. پئنئلوپا ۲۰۱۲-۲۰۱۳-جو ایللر عرضینده بو ایدارهدن ۵ مین آورو ماعاش آلیب.
ژورنالین خبر مودیری بیلدیریب کی، پئنئلوپانی هئچ واخت گؤرمهییب.


text:
قودس هر زامان موسلمانلارین، خریستیانلارین و بیر قیسیم موسوینین عبادت یئری اولاراق قبول ائدیلیب. موسلمانلارین ایلک قیبلهسیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغان آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین قودسو ایسرایلین پایتختی کیمی تانیماسی حاقدا دئییب.
«بئله بیر آددیم آتماق بو بؤلگهنی آلووون ایچینه سالماقدیر. ای ترامپ، سن نه ائتمک ایستییرسن؟! بو نئجه بیر آددیمدیر؟ سیاسی لیدرلر طرفلری قاریشدیرماق اوچون یوخ، باریشدیرماق اوچون واردیرلار. حؤرمتلی ترامپین نه ائتمک ایستدیینی آنلاماق مومکون دئییل»، - اردوغان بیلدیریب.
او، هم روما پاپاسی فرانسیسک، هم ده روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینله بو مسئله نی موذاکیره ائدجیینی دئییب:
«اونلارلا دا موذاکیرهلر آپاراجاغام. چونکی قودس هم ده خریستیانلارین معبدی حساب اولونور. بو آرتیق موسلمانلارین دئییل، بوتون بشریتین پروبلمیدیر».


text:
ائرمنی سلاحلی بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ایریچاپلی پولئمیوتلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رئژیمینی عمومیلیکده ۵۰ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار.آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، ائرمنیستانین بئرد رایونونون چیناری کندینده یئرلشهن مؤقعلردن توووز رایونونون آغبولاق کندینده، کراسنوسئلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن گدبی رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ایشغال آلتیندا اولان ترتر رایونونون گؤی آرخ، چیلبورت، یاریمجا، آغدام رایونونون باش قروند، شیخلار، قاراقاشلی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون قورقان، آشاغی سئییدهمدلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، خوجاوند و فضولی رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
۱۹۱۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۱۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۴ آقوست - بیرینجی دونیا مۆحاریبهسی ارفهسینده لیبئریا آلمانا مۆحاریبه اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۹ سپتامبر - جان راکفلر "ایستاندارد اویل" شیرکتینین اساسینی قویدو.
- ۲۹ آوریل - بیرینجی دۆنیا ساواشی: کوتالعماره مۆحاصیرهسینده خلیل پاشا باشچیلیغینداکی عثمانلی ۶-جی اوْردوسو٬ عیراق جبههسینده کوتالعماره قصبهسینده اینگیلیس قوْشونلارینی تسلیم آلدی.
- ۲۱ فوریه - بیرینجی دۆنیا ساواشینین ان قانلی عملیاتلاریندان اوْلان وردن دؤیوشو باشلاندی. تاریخچیلر بۇ حادیثهنی «وردن جهنمی» آدلاندیریرلار.
- ۱۵ سپتامبر - سوم دؤیوشونده اینگیلیسلر دونیادا ایلک مارک ۱ تانکینی تستدن کئچیرمیشلر.
- ۱۵ ژوئن - لویی لسر، تاجر آمریکایی
- ۱۵ ژوئن - آلبرت هوتوم-شیندلر، پژوهشگر انگلیسی


text:
هال و سپیر(1921) دئییرلر کی دیل اینسانا اؤزل بیر تانری وئرگی سی دیر. اونلار دئییرلر بیر توپلومون دانیشدیغی دیل او توپلومون فرهنگینین بیر آیریلماز پارچاسی دیر.
دیلی آرادان گئدن توپلومون فرهنگی و مدنییتی ده آرادان گئدر.
اون بیرینجی کیلاسا اؤزل یئنی یازیلان اینگلیسی کیتابین ایلک یاپراغیندا بئله یازیلیب: دونیاده هئچ اولماسا 7000دیل وار آنجاق بو 7000 دیل بیر بیر جان وئریر نییه کی هر اون دؤرد گونده بیر دیل یوخ اولور.
هر دیل اؤلدوکجه اونونلا بیرگه مدنییت لر، فرهنگلر، عنعنه لر، کولتورلر و معنوی وارلیقلار یوخ اولور.
بونلاری الدن وئرمه مک اوچون و مدنییتیمیزی قورویوب مدنییتسیز بیر توپلوم اولماماق اوچون دیلیمیزی قورویوب ساخلامالییک.
دهقانی


text:
قطر کؤرفز بحرانینی دیالوگ یولو ایله حل ائتمهیه حاضردیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری قطر امیری شیخ تعمیم الثانی دئییب.
«هانسیسا راضیلاشمانین حیاتا کئچیریلمهسی اوچون زور تطبیق ائتمک اولماز. هر هانسی بیر دؤولتین داخلی ایشلرینه و میللی سوورنلیینه مداخیله اولونمادان بوتون طرفلری قانع ائدجک قرارلاری قبول ائتمک لازیمدیر»، - امیر بیلدیریب.
قید ائدک کی، سعودییه عربیستانی، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری (به)، مصر و بحرین طرفیندن بحرانا سون قویولماسی اوچون قطره امبارقو تطبیق ائدیلیب. اونلار باریشیق اوچون رسمی دوحایا قارشی بیر نئچه شرط ایرلی سوروبلر.


text:
تهران یمندهکی قیامچیلارا سلاح تداروک ائتمیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «راششین تودئی» تلویزییاسینا مصاحیبهسینده ایران پارلامنتی ایسپیکئرینین مشاویری حسین امیر عبداللهیان سؤیلهییب. او، بونونلا باغلی یاییلان اینفورماسییالارین یالان اولدوغونو بیلدیریب:
«تهران اؤزونون حربی مصلحتچیلرینین عراق و سورییادا اولدوغونو گیزلتمیر. بو شخصلر عراق و سورییا حکومتلرینین ایستیی ایله اورایا گؤندریلیب.
بونلارین هامیسی بین الخالق حقوق چرچیوهسیندهدیر. یمنده ایسه بیزیم سلاحلی قوهمیز یوخدور. بیز یمنه نه پیلوتسوز آپاراتلار، نه ده سلاحلار گؤندرمیشیک. لاکین بیز یمنی دستکلییریک و اینانیریق کی، یهنین بلوکاداسی بیتمهلیدیر».


text:
گولنار خانیم
قنداهار پادشاهینین ملیک مممد آدیندا بیر اوغلو وار ایدی.
گؤزللیکده ائله بیر آفتی-زامان ایدی کی، یوسیف کنان اونون الینه سو تؤکه
بیلمزدی. اؤزو ده قنداهار پادشاهینین آمان-زامان بیر دنه اوغلو ایدی.
ملیک مممهدی هامیدان چوخ ایستهین قوجا بیر لعلهسی واردی.
بیر گون لعله بوتون مونججیملری جمعلهییب، تاس قوردوروب، رمل
آتدیریب ملیک مممهدین باختینا باخدیردی. هامی مونججیملر دئدی کی،
ملیک مممد اون دؤرد یاشینا چاتاندا ایتهجک، اؤزو ده کی، تاپیلماغی
چوخ چتین اولاجاق.
بلی، بیر-ایکی دسته قوشون حاضرلاندی کی، ملیک مممهدی قوروسون.
یازیق اوشاغی تای هئچ یئره قویمادیلار. آمما اولاجاغا چاره یوخدو.
ملیک مممهدین دوز اون دؤرد یاشی تامام اولان گئجه او اوتاقدا کی یاتمیشدی،
ائله او اوتاقدا بیر اپپک اولدو، اوچدو گؤیه. نه قدر آختاردیلار، نه
قدر جارچیلار سالدیلار، قاصیدلر گؤندردیلرسه اوشاق تاپیلمادی کی، تاپیلمادی.
بیر ایل کئچدی، ایکی ایل کئچدی، هر یئردن اومید الی اوزولدو، هامی قارا
گئییب ماتهمه باتدی.
قوجا لعله بو ایشه تاب گتیرمهییب تغییر-لیباس ائلهدی، چیخدی ملیک
مممهدی آختارماغا.
لعله ملیک مممهدی آختارا-آختارا گلیب چیخدی ایستانبولا. شهری
گزدی، دولاندی، دولانا-دولانا گلیب چیخدی ایستانبول پادشاهینین سارایینین
قاباغینا. برک قیش ایدی. چوخلو دا قار یاغمیشدی. قارین اوستونده بیر یئره
قان تؤکولموشدو. لعله بونو گؤرجک، ییخیلیب اؤزوندن گئتدی.
سنه خبر وئریم ایستانبول پادشاهینین بیرجه قیزی اولان گولنار خانیمدان.
بو قیز ائله گؤزلدی کی، وصفی عالمی توتموشدو. گولنار خانیم
اوتورموشدو اؤز پنجرهسینین قاباغیندا، گلیب گئدنه تاماشا ائدیردی. بیر
ده لعلهنین قیشقیریب اؤزوندن گئتمهیین گؤردو. تئز او ساعت آداملارینی
گؤندریب اونو ایچری گتیرتدیردی.
......
یئددی داغ آلماسی
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی، گونلرین بیر گونونده بیر پادشاه وار ایدی.
بو پادشاهین بیر قیزی وار ایدی، آدی دا پرینوش خانیمدی. پرینوش او قدر
گؤزلدی کی، دونیادا ائله گؤزل قیز یوخدو. اؤلکلردن ییغین-ییغین پادشاه،
وزیر، تاجیر اوغوللاری پرینوش خانیما ائلچی گؤندریردیلر. آمما پرینوش
خانیم هئچ کیمه دیل وئرمیردی.
بیر گون پادشاه، قیزی پرینوشو چاغیرتدیریب خبر آلدی کی:
تاختا قێلینج
بیری وار ایدی، بیری یوْخ ایدی، بیر پادشاهین بیر اوْغلو، بیر ده آروادی وار ایدی.
بیر گۆن بۇ پادشاه اوْغلونو، وزیرینی، وکیلینی گؤتوروب قوْشون ایله شیکارا
چێخیر. خئیلی اوْو ائلهدیکدن سوْنرا، بیر گؤزل چمنده چادیر قۇروب، اوْتوراق
ائدیرلر.
پادشاهین اوْغلو حیا ائتدیگیندن، اؤز چادیرینی بیر کناردا قۇرور.
پادشاه اوْغلونو چوْخ ایستهدیگیندن، تئز-تئز اوْنو یوْخلار. یئنه ده قالخیب
اوْغلونو یوْخلاماغا گئدیر. گلیب چادیرا گیردیکده، باخیب گؤرور کی، چادیرین
دالیندان بیر قێزیل ایلان گیریب اوْغلونو چالماق عۆذرهدی. تئز پادشاه
باشماغینین بیر تایینی سۇ ایله دوْلدوروب، ایلانین قاباغینا قوْیور. اێلان سۇ
ایچیر قاییدیر. پادشاه اوْغلونو اوْیادیب دئییر:
- اێستکلی اوْغلوم! بیر چؤرگیم اؤوساناتا کئچدی8، قالخ، بۇرادا یاتماق
مصلحت دئییل.
پادشاه احوالاتی اوْنا سؤیلهیهرک، اوْغلو ایله برابر اؤز چادیرینا قاییدیر.
بیر آز سوْنرا کؤچوب شهره گئدیرلر. بۇ احوالاتدان بیر نئچه گۆن سوْنرا،
پادشاهین آروادی برک ناخوْشلویور. اوْغلونو یانینا چاغیریب، اوْنا بئله بیر
وصییت ائدیر:
- اێستکلی اوْغلوم! بۇ خستهلیکدن من قالخمایاجاغام، اؤلهجهیم.
من اؤلندن سوْنرا آتان گئدیب باشقا آرواد آلاجاق. تزه آلدیغی آرواد
سنی یوْلا آپارمایاجاق. آتان ایله سنین آراندا زیدلیک دۆشهجک، گئت-گئده
زیدلیک آرتاجاق. آتان قئیزه گلیب سنی اؤلدورمک ایستهیهجک. آتانی اوْ مقاما
قوْیما! باش گؤتور بیر مدت ویلایتیندن چێخ، گئت! یوْلدا هر
کس کی، سنله یوْلداش اوْلدو، چؤرگی یئینده، سن اؤز چؤرگینی اوْرتایا قوْی!
هرگاه یوْلداشین چؤرگین چوْخ حیصهسینی سنین قاباغینا قوْیسا، اوْنونلا
یوْلداش اوْل، یوْخ، قاباغینا قوْیماسا، اوْندا اوْندان آیریل! بیر ده یوْلداشینلا
بیر چایین کنارینا یئتیشسن، سن اوْنا تکلیف ائله کی، گل دالیما مین،
سنی سۇدان کئچیردیم. اگر اوْ سنی دالینا آلیب، سۇدان کئچیرتسه، اوْندا
اوْنونلا یوْلداش اوْل، یوْخ، سنین دالینا مینسه، اوْنونلا یوْلداش اوْلما، تئز
اوْندان آیریل!
اولچوسو :500 کیلوبایت
الیفبا : عرب و لاتین الیفباسی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صحیفه لرین سایی : 72 صحیفه
ایندیر(دانلود)
اولچوسو :224 کیلوبایت
الیفبا : عرب و لاتین الیفباسی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صحیفه لرین سایی : 53 صحیفه
ایندیر(دانلود)
اولچوسو : 619کیلو بایت
الیفبا : لاتین الیفبا سی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صحیفه لرین سایی : 293 صحیفه
قاراقاشین ناغیلی
سیمانین ناغیلی
تاختا قیلینج
یئددی داغ آلماسی
گولنار خانیم
جانتیق
گول سناوره نئیلهدی, سناور گوله نئیلهدی
آغ قوش
اوچ باجینین ناغیلی
شاهزاده موتالیب
ایلیاسین ناغیلی
ناردان قیزین ناغیلی
کل حسنین ناغیلی
آخ-واخ
جئیرانین ناغیلی
ایبراهیم
قارا وزیر
امیراسلانین ناغیلی
کئچلله قاضینین ناغیلی
محمّد
بادی-بادی گیریفتار, حامام-حامام ایچینده, خلبیر سامان ایچینده,
دوه دللکلیک ائدر, کؤهنه حامام ایچینده. قارێشقا شێللاق آتدێ, دوهنین
قێچێ سێندێ. حامامچێنێن تاسێ یوْخ, بالتاچێنێن بالتاسێ یوْخ, اوْردا بیر تازێ
گؤردۆم, اوْنۇن دا خالتاسێ یوْخ. گۆنلرین بیر گۆنۆنده, مممد نسیر
تینینده. چوْخلۇ شیلاشێ یئمیشم, بئله یالان دئممیشم. بیری وار ایدی, بیری
یوْخ ایدی, اللهدان باشقا هئچ کیم یوْخ ایدی. بیر تاجیر وار ایدی. بۇ تاجیرین
ایلیاس آدلێ بیر قۇلۇ وار ایدی. تاجیر ایلیاسێ اؤز اوْغلۇ کیمی ایستییردی. ایلیاس دا
تاجیری اؤز ددهسی کیمی.
بیر گۆن تاجیر الینده اوْلان وار-یوْخ مایاسێنێ باتێردێ. تاجیر چوْخ
فیکیرلی-فیکیرلی اوْتۇرمۇشدۇ. ایلیاس بۇنۇ قۆسسهلی گؤرۆب یانێنا گلدی, دئدی:
- آغا, نه فیکیر ائلییرسن? دردینی دئ, بلکه چاره ائلدیم.
تاجیر گۆلۆب دئدی:
-آی ایلیاس, سن بیر قۇل آدامسان, منیم دردیمه نه چاره ائلیه
بیلرسن?
ایلیاس دئدی:
- آی آغا, سن اؤزۆن بیلیرسن کی, من سنی نه قدر ایستییرم. بلکه
ایکیمیز بیر یئرده دردۆوه درمان ائلدیک.
تاجیرین چارهسی کسیلدی, دئدی:
- ایلیاس, من وار-یوْخ مایامێ باتێرمێشام. ایندی الیمده بیر قپیک
مایام یوْخدۇ. اوْنۇن فیکرینی ائلییرم کی, ایندی من نه ائلیهجهیم.
ایلیاس دئدی:
- آغا, بۇننان هاسان شئی یوْخدۇ, آپار منی سات, همین پۇلۇ الینده
مایا ائله!
تاجیر گۆلۆب دئدی:
- ایلیاس اول, من سنی چوْخ ایستییرم. نئجه سنی آپارێم ساتێم? بیر
ده کی, سنه نه پۇل وئرهجکلر کی, من اوْنۇ الیمده مایا ائلییم?
ایلیاس دئدی:
- آغا, من قییمتلی قۇلام. من دۆنیادا اۆچ شئیی یاخشێ تانێیێرام.
آتێ, داش-قاشێ, آدامێ. اوْدۇ کی, آپار منی بازارا, بئش یۆز تۆمندن
آشاغێ ساتما. همین پۇلۇ گتیر, الینده مایا ائله!
تاجیر بیر آز فیکیر ائلدی, گؤردۆ باشقا چاره یوْخدۇ. ایلیاسێ قۇل میدانێنا
آپاردێ. کیم گلیب قییمت سوْرۇشۇردۇ, تاجیر بئش یۆز تۆمن دئییب,
اؤزۆ ده اۆچ شئی بیلدییینی خبر وئریردی.
بۇ واخت پادشاهێن وزیری بۇرادان کئچیردی. بۇ سسی ائشیدیب تاجیرین
یانێنا گلدی, دئدی:
- قۇلۇ نئچه دئییرسن?
- بئش یۆز تۆمنه دئییرم. اؤزۆ ده اۆچ شئیی یاخشێ تانێیێر: آدامێ, آتێ,
داش-قاشێ.
وزیر دئدی:
- سن دلی اوْلمۇسان ندی? هئچ پادشاهێن بۆتۆن قۇللارێ بئش یۆز
تۆمنه دیمز. سن بۇ قۇلۇ بئش یۆز تۆمنه دئییرسن?
تاجیر دئدی:
- بۇ قۇلۇن قییمتی هله بئش یۆزدن ده یۇخارێدێ. کئفین چکیر آل,
کئفین چکمیر آلما.
وزیر گئدیب پادشاها اهوالاتێ دانێشدێ. پادشاه دئدی:
- گئت, همین قۇلۇ آل!
وزیر بئش یۆز تۆمن گتیریب تاجیره وئردی, ایلیاسێ آلدێ, گتیریب پادشاهێن
قۇللارێنێن ایچینه اؤتۆردۆ.
تاجیر ده همین پۇلۇ الینده مایا ائلییب آلێش-وئریشینه باشلادێ.
تاجیر آلێش-وئریشینده اوْلسۇن, ایلیاس دا قۇللارێن ایچینده اوْلسۇن, سنه
کیمدن دئییم, بیزیم بۇ شهرین جاوان پادشاهێندان. بیر گۆن پادشاها
بیر گؤزل آت گتیردیلر. هامێ آتا باخێب به-به دئدی, هئچ کیم بیر ائییب
تاپمادێ. بیردن پادشاهێن یادێنا دۆشدۆ کی. آخێ منیم بیر قۇلۇم وار,
آتێ چوْخ یاخشێ تانێیێر. تئز امر ائلدی ایلیاسێ گتیردیلر. پادشاه دئدی:
- ایلیاس, بۇ آت نئجه آتدێ?
ایلیاس باش اییب دئدی:
- قیبلئیی-عالم ساغ اوْلسۇن, بۇ آتا هئچ بیر سؤز یوْخدۇ. آت بیرینجی آتدێ.
اما بۇنۇن بیر ائیبی وار کی, سۇیا گیرسه یاتار.
هامێ دئدی:
- هئچ ائله شئی اوْلماز.
ایلیاس دئدی:
- پادشاه ساغ اوْلسۇن, منیم دؤولتیم یوْخدۇ, آنجاق باشێمێ گیروْو
قوْیارام. آتێ سالاق سۇیا, اگر یاتماسا منیم بوْینۇمۇ وۇرۇن!
بلی, آتێ میندیلر, سۇیا وۇردۇلار. آت سۇیا گیرن کیمی یاتدێ. هامێ
متتل قالدێ.
دوستلوغون سیرری
بئله روایت ائلییرلر کی, بیر پادشاهین گؤزونون آغی-قاراسی ملیک
آدلی بیرجه اوغلو وار ایمیش.
بیر گون ملیک آتا مینیب دنیز قیراغی ایله گئدیرمیش, بیر ده گؤرور کی,
اوز مئحترلری ایله قونشولاری کئچل مممد سویون قیراغیندا دالاشیرلار.
ملیک بونلاری آرالاشدیریب دئییر:
- نیینیز آرتیق دوشوب کی, بیر-بیرینیزی قیریرسینیز?
مئحتر دئییر:
- آغا, من گؤردوم کی, دریانین اوزونده بیر ساندیق او یانا-بو یانا
لنگر وورور. گیردیم اونو چیخارتماغا, کئچل مممد اوزونو یئتیریب باشلادی
کی, ساندیغی اولجه من گؤرموشم, ایندی اونون اوستونده دالاشیریق.
ملیک چیخاردیب بونلارین هرسینه بئش مانات پول وئریب ساندیغی
اونلاردان آلدی. بیر آز گئدندن سونرا اوز-اوزونه دئدی:
- آچیم گؤروم بونون ایچینده نه وار کی, اونو دنیزه آتیبلار?
اوغلان بو فیکیرله ساندیغین آغزینی آچدی. گؤردو ایچینده بیر بالاجا دا
ساندیق وار. اونون دا آغزینی آچدی, گؤردو بونون دا ایچینده بیر ساندیق وار,
بئله-بئله اوغلان اوچ ساندیق آچدی, آخیرینجی ساندیغین آغزین قالدیراندا گؤردو
ایچینده یازیلی بیر مکتوب وار. مکتوبدا یازیلمیشدی: “حر کس حقیقی
دوستلوق ائلمیین سیررینی اویرنمک ایستییرسه, اوچ قوجا قلچسینه گئتسین”.
اوغلان مکتوبو اوخویوب قورتاران کیمی آتاسینین یانینا گئدیب دئییر:
- آتئیی-مئهریبان, منه ایجازه وئر ئوزاق بیر سفره چیخیم.
پادشاه دئییر:
- اوغول, خئییر اولسون, دئ گؤروم سفرین هارادیر?
اوغلان دینمیر. آتاسی یئنه سوال وئریر. اوغلان گؤرور کی, آتاسی ال چکمک
ایستمیر. اودور کی, مکتوب احوالاتینی آتاسینا دانیشیر. پادشاه گولوب دئییر:
- هانسی عقلسیز آدامسا یازیب آتیب, سن ده اونون سؤزو ایله یئریندن
اویناییب گئدیرسن. دوستلوق ائلمیین سیررینی مگر بورادا اویرنمک
اولماز?
اوغلان گؤردو کی, آتاسی اونون گئتمیینه راضی اولمایاجاق, اودور کی, بیر
سؤز دئمییب, دوز گلدی سارایین قم اوتاغینا. بورا ائله بیر یئر ایدی کی,
کیمین دردی-قمی اولسایدی گیریب اورادا آغلاییب گؤز یاشی تؤکردی. بو
اوتاقدا هر نه وارسا قارا رنگدیدی. اوغلان دا قارا پالتار گئییب دوز بیر
هفته بورادا قالدی. او قدر آغلاییب آه-زار ائلدی کی, گؤزونون یاشیندان
الیندکی کاغیذین رنگی گئتدی.
بو احوالاتدان سونرا پادشاه ها گؤزلهدی, اوغلوندان سوراق چیخمادی.
باشلادیلار اونو آختارماغا. آخیردا گلیب ملیکی سارایین قم اوتاغیندا
تاپدیلار. او ساعت گئدیب پادشاها خبر آپاردیلار. پادشاه وزیری ده گؤتوروب
اوغلونون یانینا گلدی. گؤردو ملیکین رنگی قاچیب, آغلاماقدان گؤزلری
شیشیب. پادشاه سوروشدو:
- اوغول, نه اولوب, دردین ندیر?
ملیک دئدی:
- حقیقی دوستلوق ائلمیین سیررینی اویرنمک اوچون ئوزاق سفره گئتمییمه
سندن ایجازه ایسته دیم, وئرمهدین. نه قدر ائلدیم کی, اوزومو
اله آلام, گوجوم چاتمادی. اودور کی, گلیب قم اوتاغینا گیردیم.
آتاسی اوغلونا نه قدر نصیحت ائلدیسه, گؤردو کار ائله میر, آخیردا
علاجی کسیلدی, وزیری ایله مصلحتلشیب بو قرارا گلدیلر کی, یوز آتلی ایله
ملیکی یولا سالسینلار. اوزو ده آتلیلارا اویرتدی کی, بیر آز گئدندن سونرا
آتلاری سولاماق بحانسیله قاچیب هرنیز بیر طرفه داغیلارسینیز, آخیردا
اوغلوم باخیب گؤرر کی, تک قالیب, علاجی کسیلر, او دا قاییدیب گلر.
پادشاه اوغلونا ایجازه وئریب اونو یوز آتلی ایله یولا سالدی. اوغلان ائله بیر
آز گئتمیشدی کی, بیردن کئچل مممهده راست گلدی. اونون قاباغینی کسیب
دئدی:
- آی مممد, دنیزدن تاپدیغینیز ساندیغین ایچیندن بیر مکتوب
تاپمیشام. او مکتوبدا یازیلان سؤزلری اویرنمیه گئدیرهم. گل منیمله
گئدک.
کئچل دئدی:
- یاخشی, قوی اوندا گئدیم آتا-آناما دئییم گلیم.
کئچل مممد آتاسیندان ایجازه آلدی, آناسی اونون خورجونونا بیر
آرپا چؤریی قویوب یولا سالدی. کئچل مممد دوز گلدی ملیکین
یانینا. باشلادیلار گئتمیه. منزیلبمنزیل یول گئتدیلر. بیر قدر
گئدندن سونرا کئچل مممد باخیب گؤردو کی, آتلیلار ائله هئی آزالیر,
اما اوستونو وورمادی کی, بلکه ملیک احوالاتی بئله گؤروب گئری قاییدا.
بیر ده ملیک دؤنوب گئری باخاندا گؤردو کئچل مممهدله ایکیسی قالیب.
کئچل مممد دئدی:
- قوشونسوز تکجه گئتمکله نه ائلیه بیلریک, گل بیز ده قاییداق.
ملیک دئدی:
- کئچل قارداش, گؤرورم قاچماقدان اوتری اوره یین نانه یارپاغی
کیمی اسیر, ایستییرسن سن ده قاییت, من تکجه گئدرم.
یاخشی دئییبلر, کئچل چوخبیلمیش اولار, بیر آلتدان یوخاری باخیب دئدی:
- آغا ملیک, یادیندان چیخارتما کی, او یئری تاپسام تکجه من تاپاجاغام.
اودور کی, من سنینله گئدجیم.
بونلار باشلادیلار گئتمیه. آز گئتدیلر, چوخ گئتدیلر, دره-تپه
دوز گئتدیلر, اورادا آینان, ایلنن, بورادا شیرین دیلنن, بیر ده گؤردولر کی,
چؤرکلری قورتاریب.
ملیک دئدی:
- ایندی بیز نئیلیک, چؤرییمیز قورتاریب, آجیندان اولوروک.
کئچل مممد دئدی:
- آنام خورجونوما بیر آرپا چؤریی قویوب, گل اونو یئیک.
کئچل چؤریی چیخارتدی, باشلادیلار یئمیه, ملیک عومرونده آرپا
چؤریی یئممیشدی, اما علاجی یوخ ایدی. آرپا چؤریینی یئییب قورتاراندان
سونرا باشلادیلار یئنه یول گئتمیه. گئتحاگئت گلیب بیر داغا چاتدیلار.
داغی آشیب بیر گوللوک-چمنلیک یئره چیخدیلار. بورا ائله بیر یئر ایدی
کی, باغ-گولوستان بونون یانیندا هئچ نه. بورادا او قدر گول-چیچک
واردی کی, هرهسی مین رنگه چالیردی, اتریندن آدام والئه اولوردو. بولبول,
توراج, ککلیک, قیرقووول, بیلدیرچین, توووز قوشو, طوطو قوشو, هامیسی بیر-بیرینه
قاریشمیشدی. مارال, جئیران, جویور ده کی, لاپ ایسته دییین قدر. بورادا جان
درمانی دئسن, واردی. باغین لاپ اورتاسیندا بیر کرپیجی قیزیلدان, بیر کرپیجی
گوموشدن بیر سارای تیکیلمیشدی کی, باشی گؤیده بولوددان نم چکیردی.
اما بورانین دؤرد طرفینده ائله بیر قالاچا وار ایدی کی, باخاندا آدامی
واحیمه باسیردی.
ملیک دئدی:
- گؤرورسن, نه گؤزل یئردی, لاپ اولوب قالماغا دیر.
کئچل مممد دئدی:
- آغا ملیک, هله بیلمک اولماز, او قالاچادان منیم گؤزوم سو
ایچمیر.
قشنگ خوروز
بیری وار ایدی, بیری یوخ ایدی, کئچمیش زامانلاردا ایکی ئوزاق قوحوم
وار ایدی. بونلارین بیری یوخسول ایدی, اوزو ده مئشده, بالاجا بیر داخمادا
اولوردو. او بیری دؤولتلی ایدی, شهرده, قشنگ, بؤیوک بیر ائوده
یاشاییردی.
گونلرین بیر گونو یوخسول, مئشه ایله گئدیردی, بیردن آغاجین آلتیندا
پاریلدایان, قیزیل بیر للک گؤردو. باشینی قالدیریب یوخاری باخدی,
گؤردو کی, آغاجدا قویروغو قیزیل بیر خوروز اوتوروب. یوخسول قیزیل للیی
گؤتوروب بیرباش شهره, دؤولتلی قوحومونون یانینا گتیردی.
دؤولتلی قیزیل للیه باخیب دئدی:
- گؤزل شئیدیر! آنجاق دیری چوخ آزدیر. من سنه بو للک
اوچون بیرجه مانات گوموش پول وئررم.
یوخسول ایسه عومرونده قیزیل گؤرممیشدی, اونا گؤره ده بیلمیردی
کی, بو للک خالص قیزیلداندیر. او ائله بیلیردی کی, بو نه ایسه قشنگ
پاریلدایان بیر شئیدیر. اونا گؤره ده او ائله بیلدی کی, اونون قیزیل للیی
اوچون گوموش پول یاخشی قییمتدیر.
یوخسول کیشی او بیری گون ائنه ده مئشیه گئتدی, همین آغاجین آلتیندان
ائنه ده قیزیل للک تاپدی. اونو گؤتوروب دؤولتلینین یانینا
آپاردی, ائنه ده عوضینده گوموش پول آلدی. بیر نئچه گون دالبادال
بو احوالات بئله باش وئردی.
بیر دفعه ده یوخسول همیشکی کیمی آغاجین آلتینا گلدی, گؤردو
کی, قیزیل قویروقلو خوروز برکدن بانلاییر:
- کیم منیم اوره ییمی یئسه, او آدام هر گون بالیشینین آلتیندان
ایکی قیزیل یومورتا تاپاجاق! کیم منیم اوره ییمی یئسه, او هر گون
بالیشینین آلتیندان ایکی قیزیل یومورتا تاپاجاق!
یوخسول بو ایشه لاپ مات قالدی, تئز شهره قاچیب احوالاتی دؤولتلی
و آجگؤز قوحومونا دانیشدی. او ایسه جاوابیندا دئدی:
- اگر سن او خوروزو منیم اوچون توتا بیلسن, سنه اونون اوچون
مین گوموش پول وئررم!
یوخسول اونونلا بئله شرط کسدی:
- سنین پولون منه لازیم دئییل! یاخشیسی بودور کی, منیم ایکی
اوغلومو اوز یانینا آپاریب اونلارا اوز اوشاقلارین کیمی باخ. من ایستییرم
کی, اونلار عقللی و ساوادلی اولسونلار.
دؤولتلی او ساعت سؤز وئردی کی, یوخسولون اوشاقلارینی یانینا آپارار
و اونلاری اوخوماغا قویار. بونون عوضینده ده یوخسول کیشی دؤولتلییه
سؤز وئردی کی, قیزیل قویروقلو خوروزو اونون اوچون توتسون.
یوخسول سحر تئزدن مئشیه, همین آغاجین آلتینا گلدی.
قشنگ خوروز دینمهدن یوخاریدان اونا باخیردی.
یوخسول نیشان آلیب اوخلا قیزیل قویروقلو خوروزو ووردو. یوخسول
کیشی خوروزو گؤتوروب اوغلانلارینا وئردی, اونلاری شهره, دؤولتلی قوحومونون
یانینا گؤندردی.
دؤولتلی قیزیل قویروقلو خوروزو گؤروب سئوینجیندن آتیلیب-دوشدو.
او اوزو خوروزون قیزیل للکلرینی بیر-بیر یولدو, سونرا اونو یوخسولون
اوغلانلارینا وئردی کی, خوروزو بیشیریب ناهارا اونا وئرسینلر. او,
اوزلویونده بئله قرارا گلمیشدی کی, یوخسولون اوغلانلارینی درسه
گؤندرمیجک: قوی اونون یانیندا قالیب نؤکرچیلیک ائلسینلر!
اوغلانلار متبخه کئچیب خوروزو بیشیرمیه باشلادیلار. اونلار
چالیشیردیلار کی, خؤرک دادلی اولسون, دؤولتلی قوهوملاری راضی قالسین.
آنجاق بختلری گتیرمهدی: خوروز بیشیب لاپ حاضر اولانا یاخین, اتین
سویو بیردن قازاندا پیققاپیق قاینادی, خوروزون اوره یی سیچراییب
بیرباش دؤشمهنین اوستونه دوشدو!
- وای, بو نه بلادیر باشیمیزا گلدی! - دئیه بؤیوک قارداش دیللندی.
- ایندی گرک خوروزون اوره یینی توللایاق. بیر باخ ها, لاپ چیرکلی
دؤشمهنین اوستونه دوشوب. ایندی اونو گؤتوروب آغامیزا وئره بیلمریک...
کیچیک قارداش ایسه یالواردی:
- خوروزون اوره یینی توللاما! من سحردن هئچ بیر شئی یئمه میشم.
یاخشیسی بودور کی, گل اونو گؤتوروب یویاق, اوزوموز یئیک.
قارداشلار بئله ده ائلدیلر: خوروزون اوره یینی یویوب ایکی یئره
بؤلدولر, هره بیر پارچاسینی یئدی. سونرا دا بیشمیش خوروزو دؤولتلی
قوهوملارینین یانینا آپاردیلار.
دؤولتلی او ساعت باشلادی بوشقابین ایچینی قوردالاماغا کی, خوروزون
اوره یینی تاپسین. آختاردی, آختاردی, خوروزون هامیسینی یئدی, آنجاق
اوره یی هئچ یئرده تاپمادی. اوندا دؤولتلی, اوزونو قارداشلارا طوطوب
سوروشدو:
- خوروزون اوره یی هانی? اونو نه نئیلمیسینیز?
قارداشلار بو واخت احوالاتی اولدوغو کیمی اونا دانیشدیلار.
تاماحکار دؤولتلی اونلارین الیندن ائله حیرصلندی کی, آغاجی گؤتوروب
اونلارین ایکیسینی ده ائودن قوودو. قارداشلار آغلایا-آغلایا
مئشیه, اوز یوخسول, بالاجا کومالارینا قاییتدیلار. اونلار هئچ باشا
دوشه بیلمیردیلر کی, بیر خوروزون اوره یی ندیر کی, اونون اوستونده
دؤولتلی بو قدر حیرصلنیب اونلاری ائویندن قوودو.
گئجه کئچدی, سحر قارداشلار هرهسی اوز بالیشینین آلتیندان بیر
قیزیل یومورتا تاپدی. اونلار قیزیل یومورتالاری دا گؤتوروب آتالارینین
یانینا گئتدیلر و باشلارینا گلنی اونا دانیشدیلار.
آتاسی اونلارا دئدی:
- منیم او دؤولتلی قوحومومدان اوره ییم برک اینجیدی, سیزی
ائویندن قوودوغو اوچون من بو پاریلدایان یومورتالاری هر کس
اولسا ساتارام, تکجه اونا یوخ.
ائله بو واخت یاخینلیقدان گزرگی بیر تاجیر کئچیردی. یوخسول کیشی
یومورتالاری گؤتوروب اونون یانینا گئتدی. تاجیر دئدی:
- آ, بو یومورتالار کی, خالص قیزیلدیر! من بو قیزیل یومورتالارا
گؤره سنه یاخشی پول وئررم.
تاجیر بونو دئییب یوخسولون اتیینه او قدر پول تؤکدو کی, او,
هئچ عومرونده بو قدر پول گؤرممیشدی.
یوخسول کیشی آنجاق ایندی باشا دوشدو کی, دؤولتلی قوحومو اونو
همیشه آلدادیرمیش, - قیزیل للک اوچون اونا گوموش پول وئریردی.
“ئیبی یوخدور! - دئیه یوخسول اوز-اوزونه دوشوندو. - بیزلرده بیر
مسل وار, دئیرلر کی, باشقاسینی آلدادان اوزو ده آلدانار. ائله
بئله ده اولدو.
او گوندن بری قارداشلار هر گون اوز بالیشلارینین آلتیندان هرهسی
بیر دنه قیزیل یومورتا تاپیردیلار. آتاسی بو قیزیل یومورتالاری
یاخشی قییمته ساطیردی. اونلار ایندی لاپ یاخشی دولانیردیلار. آنجاق ان
باشلیجاسی او ایدی کی, قارداشلار اوز آرزولارینا چاتمیشدیلار: ایندی اونلارین
ایکیسی ده علم اویرنیردی و خئیلی شئی ده اویرنه بیلمیشدیلر.
اولچوسو : 727 کیلو بایت
الیفبا : لاتین الیفبا سی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صفحه لرین سایی : 360 صفحه
موندریجات
رئداکتوردان
آذربایجان ناغیللاری حاقیندا
زمانهنین حؤکمو
گؤی مینجیخ
کئچل محمّد
ملیک مممهدله ملیک احمد
آخوای
بختییار
آوچی محمّد
قوش دیلی بیلن ایسکندر
نار قیز
کیچیک شاهزاده
ملیک محمّد
تاختا قیلینج
سودمن
گول سومانا نئیلهدی?
گول و ساناوار
بولود
فراستسیز اوغول
پئشه دالینجا
اوچ باجی
لالا و نرگیز
مردنن نامردین ناغیلی
ایسکندر
شمسی قمر
ملیک جمعیلین حکایهسی
دمیردیش قیز
یئددی قارداشلار
دونیا گؤزهلی
موختارین حکایه تی
بارخودارین باختی
تنبل احمد
شاهشونقار
تلیملی پیشیک
قارا آت
تویوق بیر قیلچلیدی
نازیکبهدن
پینچی محمّد
داد خانپرینین الیندن
درزینین شاگیردی
اوچ شاهزاده
هازارانداستان بولبولو
آرمود بی
جیک-جیک خانیم
دانا, کئچی و قویون
قیزیل ایلان
جیرتدان
هاخنزر
کئچلین دیوانی
ئوستا عبدالله
ایکی آروادین ایشلیی
آلتی دول آرواد
ذرنیگار
نوخودو کئچل
ابولقاسیم
شاه عباسین اوغلو
خوشقهدم
کئچلله تاجیر
ایندیر(دانلود)
یازان : علیرضا ذیحق
اولچوسو : 358 کیلو بایت
الیفبا : عرب الیفبا سی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صفحه لرین سایی : 26 صفحه
ایندیر(دانلود)
کیتابین آدی :اصلی کرم
اولچوسو : 1 مگا بایت
الیفبا : عرب الیفباسی و لاتین الیفباسی
دیل : آذربایجان تورکجه سی
صفحه لرین سایی : 213 صفحه
________________________________________
کیتاب عنوانی : اصلی کرم
کیتابین فورما سی : جاوا
ساپورت ائدن قولاغ جیق لار (موبایل تلفون لاری):بوتون قولاغ جیق لار کی جاوا پروگرمین ساپورت ائده لر
اولچوسو : 174 کیلو بایت
ایندیر(دانلود)


text:
تروینا
تروینا (ایتالیاجا: Troina) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۲۰۹ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۱۲۱ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و سیسیل اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ The World Gazetteer. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-02-10. یوْخلانیلیب2007-02-24.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Troina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تروینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
افغانیستان-پاکستان، سورییا و عراقداکی حربی مناقشه لرده ایشتیراک ائدن آذربایجان، قازاخیستان، قیرغیزیستان، روسییا، تاجیکیستان و اؤزبکیستان وطنداشلاری رئال حربی حاضرلیقدان سونرا آرتیق مستقل دولتلر بیرلییی اراضیسینه قاییتماغا باشلاییبلار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین تهلوکهسیزلیک شوراسیندا چیخیشی زامانی مستقل دولتلر بیرلییینین آنتیترور مرکزینین رهبری آندری نوویکوو سؤیلهییب. او بو ترورچولار سایهسینده شیمالی قافقاز، آذربایجان و مرکزی آسییاداکی ایشید حجرهلرینین گوجلندیریلدیینی بیلدیریب:
«ایون آیینین گؤستریجیلرینه اساساً ترورچو و اکستریمیست کاراکترلی جینایتلر اوجباتیندان مستقل دولتلر بیرلییی اؤلکهلرینین ۷ مین وطنداشی آختاریشدادیر. خصوصیله قید ائتمک ایستردیم کی، بونلاردان ۲ مینی آکتیو دؤیوش بؤلگهلرینده ایشتیراک ائدن موزدلولاردیر».


text:
اوچ قوه نینگ قوشمه جلسه سی اولوسی جرگه تالاریده بولیب اوتدی
اوچ قوه یغینده سوزگه چیققن افغانستان جمهوررییسی حامدکرزی اداری فساد نینگ یوق ایتیش، حکومتدارلیک نینگ کوچیتریش اوچون جدی سعی قیلیشینی اورغولب، بوندن بویان مصلحتلر اساسیده ایش آلیب بارمسلیگینی تاکیدله دی.
همده حامدکرزی ، اداری فسادنینگ یوق ایتیش اوچون، امریکا لیکلرتامانیدن افغان مقاملری و اولرنینگ قرینداشلریگه قراردادلر بیریلمسلیگی اساسی شرط دیه فکر بیلدیردی.
اونگه کوره، امریکالیک لردن قرارداد قولگه کیریتگن مقاملر حتی کی جمهورریس سوزلریگه بهابیرمیدی. کابل بانک معماسیگه هم توخته لیب اوتگن جمهوررییس کرزی، تشقی بانک لرده انتقال بیریلگن کابل بانک پوللرینی قیته اولکه ده آلیب کیلینیشی و مرکزی بانک نینگ سابق رییسی قدیر فطرت نینگ قیته اولکه گه قیته ریشینی امریکا قوشمه ایالت لریدن سوره ب بوحقده شوندی دیدی : " اگر امریکا فساد نینگ یوق ایتیلیشینی طلب قیلسه بوموضوع لرگه جدی اعتبار قره تسین."
عینی حالده کرزی جنابلری امریکا قوشمه ایالت لری قوشیمچه بیرقنچه تشقی دولت لر بیلن استراتیژیک علاقه لر امضالنگنینی تیلگه آلیب بوکبی کیلشوو بیتم لر افغانستان منعفتی گه ایکنینی ایتدی؛ اما جمهوررییس اوز سوزلری دوامیده اولکه نینگ ایچکی معمالری و حکومتدارلیکنی کوچیتریش افغان لر وظیفه سی ایکنینی تاکیدله دی.
شونینگ او، افغانستان دولتی اداره لریده، قوم پرست لیک، وتنظیمی علاقه لر اوته کوچلی ایکنینی ایتیب بوکبی معمالرنی یوق ایتیشیگه اورغو بیریلشینی تاکیدله دی.
افغانستان جمهوررییس حامدکرزی قدرت گه کیلیشی بیلن شو حاضرگه قدر مصلحت لر اساسیده ایش آلیب باره یاتگنی گه عیبله نیب کیلینماقده ، بیراق کرزی جنابلری بوندن بویان مصلحتلرگه اونچه لیک بهابیرمه یشینی اورغولب، حکومتدارلیک نینگ کوچیترییش اوچون جدی راق یانداشیش وعده سینی بیردی.
باشقه تاماندن کرزی جنابلری اولکه نینگ ایریم حدودلریده، ینه ده قورال کوچی حاکم بوله یاتگنیدن خواطر اظهار ایتیب بومعمانی الدینی آلیش اوچون، افغانستان ایچکی ایشلر وزیرلیگیگه وظیفه بیرگنینی معلوم قیلدی، لیکن بوموضوع قیسی منطقه لر وکیم لرتامانیدن عملگه آشریله یاگنی خصوصیده هیچ نرسه ایتمه دی.
افغانستان پارلمان کینگاشی هم اداری فسادگه قرشی کوره شیش و حکومتدارلیک نینگ کوچیتریش اوچون ایریم تکلیف لرنی ایلگری سورگن. لیکن کرزی جنابلری بو کبی تکلیف لر باره سیده کینچه لیک صحبت له شیشینی معلوم قیلدی.


text:
هندوستانده چقماق توشیشی عاقبتیده اونلب کیشی اولیب یره لنگن
یامغیر حادثه سی نینگ دوام ایتجگی معلوم قیلینماقده.
هندوستان نینگ غربی بنگال منطقه سیده چقماق توشیشی عاقبتیده 10 کیشی جان بیردی.
شینهوا خبر آژانسی، غربی بنگال نینگ بعضی بیر منطقه لریده شدتلی یامغیر باعث چقماق توشیشی عاقبتیده انچه کیشی نینگ ایسه یره لنگن لیگینی خبر بیردی.
باشقه تاماندن شدتلی یامغیرلر کلکته شهریده سوو تاشقینلری و ریل سفرلری نینگ توختب قالیشی گه باعث بولگن.
هوا شناسلیک اداره سی یامغیر حادثه سینی دوام ایتجگینی کوتگنلرینی معلوم قیلماقده لر.


text:
آذربایجان و تورکییهنین - ایکی قارداش اؤلکهنین خاریجی سیاست ساحهسینده علاقهلری ان یوکسک سوییهدهدیر.
بونو آپا-یا تورکییهنین خاریجی ایشلر ناظری مؤولود چاووش اوغلو دئییب.
ناظر بیلدیریب کی، بیر میللت، ایکی دؤولت اولان آذربایجان و تورکییه آراسیندا مناسیبتلر ایکی قارداش آراسیندا نئجه اولا بیلرسه، او جوردور.
«ایکی اؤلکهنین خاریجی ایشلر ناظرلری آراسیندا دا مناسیبتلر یوکسک سوییهدهدیر. آذربایجانا خیدمت ائتمکدن هر زامان بؤیوک ممنونلوق دویوروق. متمادی تماسلاریمیز، علاقهلریمیز وار، گؤروشلر کئچیریریک. تورکییه-آذربایجان-گورجستان و تورکییه- آذربایجان-تورکمنیستان اوچطرفلی توپلانتیلار کئچیریلهجک. باکی بو گؤروشلره ائو صاحبلیگی ائدجک»، - دئیه ناظر علاوه ائدیب.


text:
الریاض پلیسی سعودییه غربیستانی شاهزادهسی سعود بین عبدولزیز بین موساید حبس اولونوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونا سبب سوسیال شبکهلرده یاییلان و شاهزادنین اینسانلارا، او جملهدن قادینلارا هجوم ائتدیینی گؤسترن ویدئوچارخلارا و فوتوشکیللر اولوب. شاهزاده سعودییه عربیستانی کرالینین فرمانی اساسیندا توتولوب:
«کرال سالمان بین عبدولزیز آل سعود ۲۷ یاشلی سعود بین عبدولزیز بین موسایدین درحال توتولماسی، صلاحیت حدینین آشیلماسی و قانون پوزونتوسو ایله مشایعت اولونان بو روسوایچی ویدئوچارخلاردا اونونلا بیرلیکده گؤرونن هر کسین حبسه آتیلماسی بارهده فرمان وئریب».


text:
دوغو تورکیستان، بیز، اینسانلیق آدینا گؤرهولریمیز
(آناوطن قزتهسینده چاپ اولموش یازیم، البته یازینی اوروجلوق آییندا حاضیرلامیشام)
::: دوغو تورکیستان، بیز، اینسانلیق آدینا گؤرهولریمیز / حامید مورسلی:::
تاریخی سورهجلری:اویغورلار دوغو تورکیستاندا بیر خاقانلیق ایکی دئولت قورموش تورک بویونداندیلار. اویغورلار کؤکن اولاراق بایکال گؤلونون گونئیییندهکی اورخون، سئلئنگا و تالا چایلاری چئورهسیندن دیرلر. بیلینن تاریخلری بؤیوک هون ایمئریاطورلوغویلا باشلاییر. گؤی تورکلرین ایلک واختلاریندا سئلئنگا چایی اطرافیندا اوتورموشدورلار. یئددینجی عصرین ایلک روبعونده (دؤردده بیر) سیر-داردوشلارین آلتی قبیلهدن مئیدانا گلن بیرلیگینه قاتیلدیلار.اورتا عصرلرده اورتا آسیادا ایرهلی بیر سیویلیزاسییا قوران اویغورلار، اوّللر گوزئی مونقولیستاندا یاشاییردیلار. هون ایمپئراتورلوغونون ییخیلماسیندان سونرا گؤیتورکلرین بویوروغو آلتینا گیردیلر. اونلارا قارشی عوصیاندان سونرا موستقیل بیر دئولت قوردولار. دیگر تورک بویلارینی دا بویوروقلاری آلتینا آلاراق گوجلندیلر. یوز ایل قدر موغولیستانا سووئرَن اولان اویغورلار، چینلیلرله ده علاقه قوردولار. دوققوزجو عصرین اورتالاریندا قیرقیزلارلا تبتلیلر هوجومونا اوغرایاراق ییخیلان اویغور دئولتی اورتادان قالخینجا اویغورلار باتییا ساری کؤچدولر و داغینیق کیچیک دئولتلر قوردولار. سونوندا بوتون اویغورلار چنگیز خان زامانیندا مونقول سووئرئنلیگینه باغلاندیلار. بئلهجه سون اویغور دئولتی ده اون اوچونجو یوز ایلین باشیندا اورتادان قالدیریلدی.
دین و اویغارلیق آچیلاری:اویغورلار بودا دینینه باغلی ایدیلار. مانی دینیندن اولانلاری دا واردی. آمما موسلمانلیق اویغورلار آراسیندا یاییلدیقدان سونرا ایچلرینده بو دینه باغلی بیلیم (علم) آداملاری دا یئتیشدی. اویغورلارین فیکیر آداملاری عرب و هیندجهدن ترجومهلر ائتدیلر. فرهنگ و اویغارلیق باخیمدان بلکی دونیا تورکلرینین بوگونکو بیر چوخ دهیرلی و دئمک قایناق اثرلرینی ده اونلار اورهتیب تورک دونیاسینا سونوبلار. ماحمید کاشغرلینین دیوان الغات التورک-و، امیر علی شیر نوایینین شعر دیوانی و یوسوف خاص حاجبین قوتادغو بیلیگی کیمی شاه اثرلری و تورکلرین معنوی خزینهلریندن اؤرنک ساییلانلاری، اونلار تورک دونیاسینا سونوبلار دئمک. اویغورلاردان قالان أن أهمییتلی أثر یوسوف خاص حاجیبین قوتادغو بیلیگیدیر. نیه کی تورک دیلینده فلسفه یازماق، اویغورلاردان بیزه میراث یئتیشیب.ایندی ایسه بوگون چینین سینکیانگ بؤلگهسی دئییلن یئرده 22 میلیون اویغور تورکلری یاشاماقدادیرلار. آنجاق ائتنیک یاپیلاری، اینانج یاپیلاری، دیل و اویغارلیقلاری چین مرکزینده اولان حاکیمیتدن آیری ویا بلکی اونلارا آیغیری اولدوغوندان دولایی ایللردیر آغیر دوروملارا محکوم اولماقدادیرلار. اویغور تورکلرینین اینسان حاقلاری چینین سانترالیستی و فاشیستی سیاستلریندن دولایی ایللردیر أزیلیب تاپتالانماقدادیر. دونیا دا بو حاقسیزلیغا سایمازجاسینا یاناشیر.
اویغورلارین بوگونکو لیدئرلری:دونیا بؤیوتونده اویغور تورکلرینین تانینمیش اینسان حاقلاری ساوونانی و یئگانه اؤندرلری ربیعه قدیردیر. ربیعه آنا اؤنجه بیر ایقتیصادی فعال کیمی چیخیش ائدیب سونرا چین دئولتینین اینسان حاقلارینی پوزدوغونو گؤروب دویدوغوندان سونرا تام گوجونو اویغور میللتینین ساوونماسینا متمرکز ائتدی. بئلهلیکله چین حاکیمییتی بونا دایانا بیلمهدییندن دولایی 6 ایل دوستاقلانما جزاسیلا جزالاندی. ایندی ایسه بیرلشمیش دئولتلر، آمئریکادا سورگونده یاشاماقدادیر. 2006 ایلیندن بری دونیا اویغورلارینا عایید اولان کنگرهنین باشچیسی دیر.
سون دوروملاری و بیزیم اینسانلیق آدینا گؤرهولریمیز:بو ایل اوروجلوق آیینین باشلانماسیلا اویغوریستان تورکلری اوروج دوتدوقلاری اوچون آغیر سیتملره معروض قالیب بوگونه دک 35 نفردن آرتیق دهشتلیجهسینه چین فاشیستلری طرفیندن گوناهسیزجاسینا اؤلدورولوبلر. بو اوزدن دونیا سهویهسینده گوجلو بیر اعتیراضا ندن اولوب.دئمک اولار سانال دونیادا ألیمیزدن گلن تکجه ایش؛ پروفایل شکیلیمیزی دهییشمک، اونون یانی سیرا اعتیراض اولاراق ایمضا کامپانیالارینا قاتیلیب رئکلام ائتمک دیر. بو او دئمک دئییل باشقا یوللاری باشقا ایشلری دنهمهیهک! بیز هر هانسی بیر یوللا اعتیراض سسیمیزی چین فاشیستلرینین آغیر ائشیدن قولاقلارینا باغیرماغیمیزلا اولموش اولسا بیله یئتیرمهلییک. ایستر بو قاشیستلیک اورالاردا وار اولان تورک اویغارلیغینی یوخ ائتمکلری اوچون اولسون، ایستر دین اوزگورلوکلرینین یوخ اولماسی اوچون اولسون، ایستر ده اینسان حاقلارینین قوروجولوغو آلانیندان اولسون. یئتر کی سوسمایاق، یئتر کی اؤزوموزو دویمامیش کیمی آپارمایاق. بیز اینسان اولاراق اینسانلیغین آیاق آلتینا آتیلماسینا قارشییق. ایندی بو اینسانلیق ایستر سوریهده عین العربده اولسون، ایستر عراقدا. ایستر ایران یوخسا افغانیستاندا. یا بلکی آووروپانین لاب متمدن اؤلکهلرینین بیرینده اولسون. بیز اینسانلیغیمیزین بدلینی اؤدهمهلیک؛ بیز دوشونجه و اینانج اؤزگورلوکلرینه سایغی دورمالییق، بیز اینسان حاقلاری هر بیر یئرده اولموش اولسا پوزولسا اونا قارشی باغیرمالییق. بونو بیلرکدن ائتمهسک اینانین دوغرو یولدا دئییلیک؛ بیز ده چیرکین پیلانلارین اوینجاغی اولموشوق؛ داها شوعارلاریمیزی کیمسه اومورسامایاجاق. داها اؤزوموز اؤز چئورهمیزه سایمامازلیق چپری چکمهیی سئچمیشیک کیمی اولاجاق. بئله اولدوغو آندان سونرا بیز فنا اولماغا دوغرو گئدهجهییمیز کسینلیکله قاچیلماز اولاجاق.لوطفن بئلنچی قونولاری ایدولوژیالار ساواشی آلانینا چئویرمهیک؛ هئچ بیر نسنه و یا اؤزنهدن ائتکیلنمهیهرک سادجه اینسانلیغین اؤلمهین سسی، ویجدانیمیزین سسینه سس وئریب، عمل ائدک! یئرسیز موقاییسهلر، توتوشدورماقلار، دوروملاری نظره آلماماق؛ لاب تملی زامانین روحو یا "روح زمان" دئیه بیر نسنهنی دیققت-ی نظریمیزه آلماساق کسین یانلیشی سئچهجهییک. نه یازیق زامانین روحونو بیر چوخ قونودا نظره آلمادیغیمیزدان دولایی عمل زامانینا گلدییمیزده یانلیشی یاپیریق و یا گرکسیز یا بلکی زامانی یئتمهین ایشلری گؤروب، گؤرمهدییمیز گؤرمهلی ایشلری اونودوروق.هامی بیر کؤکدن دیر؛ اورادا کی دینی اینانجلاریمیز، دویغوسال باغلیلیقلاریمیز، نَسَبی ایلیشگیلریمیز و بونلارا بنزر نسنهلر بیزیم دوغرو و گئرچکدن یانا اولماقلیقدان اوزاق ساخلاییر؛ بئلهجه چوخ راحاتجاسینا، سایمازجاسینا، دویمازجاسینا حاقدان گئچیب و منافعلریمیزی قورومایا باشلاییریق. بو مسئلهنین بؤیوتونو یوکسک دوتاندا، چئشیدلی دئولتلر و میللتلرین ایلیشگیلری بیله سوال ایشارهتینین آلتینا گئدیر. بورادا دین دئییل دینین تفسیری و بیزیم دیندن اولان آنلاییشیمیز گؤز اؤنونده قاباریلیر. یئنه اورمان یاسالارینین یئنی و گونجلمیش وئرژنلرینی گؤروب سادجه سیخینتیلارینی اؤز ایچیمیزه قایتارماقدان باشقا چیخیش یولو تاپا بیلمهیهجهییک. دئمک بئلنچی قورولوشلار و یاسالارین توتساغیییق. دئمک گوجسوزلرین ألیندن باشقا بیر ایش ده گلهسی دئییل.بلکی ایللردیر چین اؤلکهسینده توتساق اولان اویغور تورکلرینین دوروملاری بیر چوخ اؤزگور دوشونجهلی اینسانلارین اورهکلرینی یارالاماقدادیر. آنجاق نه یازیق کی بو اینسانلارین أللریندن گلهسی یارارلی بیر ایش گلمیر. بو انسانلار ایسه اویغور تورکلری و گئنلده دونیانی بوتون مظلوم اینسانلاری کیمی بوگونون "ابر قدرتی" اولان "ریسانه و مئدیانین" قوربانی اولورلار. نیه کی بو ریسانه و مئدیانین اؤزونه اؤزل یییهسی و ایملا دئیهنی وار. مئدیا سادجه اؤز أربابلارینین داورانیشلارینی اؤرت باسدیر ائتمهیه گؤرهولیدیر و اونلارین سؤموروجو سیاستلرینین ساوچیسی دیر دئمک. اویغور تورکلرین یقین بو أزیلیشلر و سسسیزلر سیراسیندا یئر آلماقدادیر. کیمسهده اونلاری اینسان حاقلارینین پوزولماسینی گؤرهسی گؤز یوخدور. کیمسه اونلارین سیخینتی و قورخویلا یاشاماقلاریندان بیلگیسی یوخدور. کیمسه چین دئولتینین آغیر سایلی اعداملاریندا اویغور تورکلرینین یوغون قیسمینی گؤره بیلمیر. هم حاکیمیت هم ده اونلارلا بیر اینانجدا اولمایان باشقا چینلیلرین وریندن سیخیلیب حاقلارینین پوزولماسینا محکوم دورلار. ائله یبل اونلار اینسان دئییللر، یاشامایا بیله حاقلاری یوخدو، گرک بایکوت اولالار.بو آرادا چوخ ایلگینج مسئله بودرو کی بلکی نیسبی اولاراق چینین باشقا یئرلرینده ده آزما-چوخ موسلمان یاشاماقدادیر آنجاق حاکیمییتین سیخ قوراللاری سادجه سن کیانگ بؤلگهسینده اویغور تورکلرینین یاخاسیندان یاپیشماقدادیر. باشقا ایلگینج مسئله بلکه بو اولا بیلر کی اویغورلاری دستکلهینلرین بیر چوخو دا ایدولوژیک آچیدان مسئلهیه یاناشیب اونلاری دستکلهییرلر، دئمک چوخ آز سایدا اونلارین اینسان حاقلارینین پوزولماسیندان دولایی سسلرینه سس وئریرلر. نه یازیق کی بو اؤزو اینسان حاقلارینین بیر چوخ یئرده شعار بویوندا ایشلهولی(کارکردی) اولدوغوندان خبر وئریر.
-
- ۹۴/۰۵/۱۰


text:
باش وزیر ییلدیریم، ایران جمهور رئیس اورین باسری جهانگیری بیلن تیلفون آرقه لی صحبت قیلدی
زلزله ده اولگنلر اوچون تسلیت بیلدیردی
باش وزیر ییلدیریم، ایران جمهور رئیس اورین باسری جهانگیری بیلن تیلفون آرقه لی صحبتیده، عراق – ایرن چیگره سیده یوز بیرگن زلزله ده جان بیرگنلر اوچون تسلیت بیلدیردی. باش وزیرلیک منبع لریدن آلینگن معلوماتگه کوره، بو قیین کونده ایران نینگ یانیده ایکنلیکلرینی معلوم قیلیب، کیره ک بولگنده تورکیه نینگ همکارلیک اوچون تیار ایکنلیکلرینی بیلدیردی. جهانگیری ایسه باش وزیر ییلدیریم گه منتدارچیلیک بیلدیریب ضرور بولگنده معلومات بیریشلریدن خبر بیردی.


text:
تروریزم، دولت و حقوق
تحلیل و تیکشیروو
تروریزم، دولت و حقوق
دولت توشونچهسی افلاطوندن بوگونگچه خلاصه قیلیب ایتگنده شوندهی تعریف قیلینگن:
« توپراق بیرلیگیگه باغلیغ روشده سیاسي جهتدن تشکیل تاپگن ملت یاکه ملتلر جمعیتنی تشکیل ایتگن تیزیم گه دولت دییلهدی. سیاسي جهتدن تشکیلاتلنیش، معلوم اساسلر و قاعده دایرهسیده بولهدی. اوشبو اساسلر، وقتی بیلن قانون و حقوق نامی آستیده ییغیلهدی.
غرب عالمی، قانونلر نینگ حقوققه ایلنیش مسألهسی میلادی 1215 ییلیده امضالهگن Magna Carta بیتیمی بیلن باشلهگن.
مسلمان جمعیتلر ایسه مدینه بیتیمی یاکه باشقه بیر افاده بیلن مدینه وثیقه سیگه تهیه ندی.
اسلام پیغمبری مکهلیکلر نینگ ظلمیگه چیده آلمهی اوزیگه اِیمان کیلتیرگنلر بیلن بیرگهلیکده مدینهگه قیلگن هجرتیدن سونگره خودی اوزلری تامانیدن 623 ده اویوشتیریلگن.
بیتیم، حضرت محمد و مسلمانلر، یهوديلر و مشریکلرنی اوز ایچیگه آلگن او کونگچه اوتکزیلگن اینگ کینگ کولملی انسان حقلری وثیقهسی حسابلنهدی.
عموماً ایکّی قبیله اورته سیدهگی توقنه شوولرنی یکونلشنی مقصد قیلیب آلگن مادّهلر قمرهشیگه قرهمسدن، اساسي فکر ایسه بشریت شخص و جمعیت صفتیده حق و ایرکینلیکلر کفالت آستیگه آلینگن. علیحده ترقاق حالدهگی قبیلهلر امت ( دولت) نامیده بیرگینه جمعیت صفتیده ییغیش برچهسی نینگ بیر- بیریگه علیحده مسوولیتلر بولیش جهتیدن بشریت میراثی نینگ ایلک اینگ کولملی ایرکینلیک بیلدیریشی دیر.
مدینه بیتیمی، امت (دولت) شعورینی، اجتماعي بیردملیک، سیاسي بیرلیک، مشترک مدافعه و کانفیراتیف بیر توزیلیشنی توصیه قیلیش جهتیدن هم علیحده دقّت گه سزاوار بیر تاریخي سیاسي حقوق متنیدیر.
در حقیقت، شرق و غرب جمعیتی نینگ حیات کورهشی، حاکمیتلری، دیکتاتورلیکلر و ظالم ادارهلرگه قرهمسدن بوتونلهی عادل، بیر دنیا آرمانی اوروشیدیر. دولت قدرتی نینگ رواجلنیشی، ملت شعوری نینگ کینگ ترقهلیشی بیلن بیرگهلیکده عدالت توشونچهسی گلوبال قدریت حالیگه ایلنهدی.
« خلق ارا حقوق» تشکیلاتی نینگ توزیلیشینی تأمین ایتدی. هر دورده دییرلی برچه دولتلر، باغلیغ بولگن خلق ارا حقوق اساسلریگه رعایت قیلیش اوچون وعده بیرگنلر.
بیرینچی و ایکّینچی جهان اوروشی نینگ ویرانکارلیگی، انسانلرنی گلوبال تشکیلات و ینگی بیر حقوق نظام نامه سی اطرافیده ییغیلیشنی مجبوري قیله دی.
بشریت، خلق ارا حقوق و حقوقنی حمایه قیلهدیگن تشکیلات نینگ یوقلیگی طفیلی هر ایکّی اوروشده هم میلیونلب اولیک و یوز میلیونلرنی آشگن جراحت یوز بیرگن ایدی. و بو مجبوريت 1945- ییلی 25- اکتوبرده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ سن-فرانسیسکو شهریده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نامیده بیر تشکیلات نینگ توزیلیشیگه سبب بولدی. دنیا تینچلیگینی، خوفسیزلیگینی حمایه قیلیش و خلق ارا اقتصادي، اجتماعي و مدني بیر همکارلیک تشکیل ایتیش اوچون تشکیل قیلینگن اوشبو تشکیلاتگه، ایکّی اوروشگه سبب بولگن ویرانکارلیککه دییرلی بوتون اولکهلر اشتراک ایتگن ایدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی، اینیقسه ساووق اوروش دوریده، انسانیتگه جدّي و مهم حصهلر قوشدی. فقط 1960لردن بیری نه شخصلر، نه دولتلر حتا و حتا خلق ارا حقوقنی حمایه قیلمس حالگه کیلدی.
بیرینچی اورینده یلتا بیتیمی و دوامی بیلن بیرگهلیکده، 2- جهان اوروشیدن سونگره تشکیل تاپگن تشکیلاتلر بوگون انسانلرگه حصه قوشیشدن کوپراق یوک بولماقده. اینیقسه کوچلی دولتلر، اوشبو تشکیلاتلر واسطهسی بیلن کوچسیز یاکه کیچیک دولتلرگه قرشی بیر کلتک واسیلهسی صفتیده فایدهلنماقدهلر.
مثال اوچون، امریکا قوشمه ایالتلری، عراقده اتوم قورال بار دییه بو اولکهنی اشغال ایتدی.
بیر میلیوندن آرتیق انسان نینگ اولیمیگه باعث بولدی، اون میلیوندن زیاد انسان نینگ قاچقین حالتیگه توشیشیگه سبب بولدی. نتیجهده عراقده اتوم قورالی موجود بولمهگنینی اوزلری اعتراف ایتدی. فقط، بوگونگی کونده بو نینگ بیلن علاقهلی خلقارا تشکیلات امریکا قوشمه ایالتلرینی سود قیلیشگه جسارت قیله آلمهیدی.
سونگی چهاریک عصرده امریکا قوشمه ایالتلری دولت رهبرلری نینگ برچهسی افغانستان، فلسطین، سوريه کبی اولکهلرده میلیونلب آدم نینگ اولیمیگه سبب بولگن اوروشلرنی باشلهتدیلر. فقط هیچ بیر امریکا قوشمه ایالتلریلیک دولت باشلیغی خلقارا عدالت دیوانیده سوریشتیریب سودگه قیلینمه دی. عینِ شکلده اسرائیل دولتی 1960لردن بیری بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ هیچ بیر قرارینی تن آلمهدی.
تشکیل ایتیلگن کوندن بیری قوشنیلری نینگ توپراقلرینی دواملی اوروش یولی بیلن اشغال ایتگن اسرائیل، ففلسطین نینگ هنوز هم سونگگی بیر قریچ توپراغینی اشغال ایتماقده.
حالبوکه، خلق ارا حقوقده برچه توقنهشوولر بیلن علاقهلی اساساً قاعده قانون انیقدیر.
قانونلر روشندیر و خلق ارا حقوقده ایسه بیر پرینسیپ باردیر. اوروش یولی بیلن توپراق آلینمس. فقط، اسرائیل تشکیل تاپگن کوندن بیری اوروش یولی بیلن توپراق اشغال ایتماقده. مثال اوچون گولان تیپهلری 1967ده قورال زورآورلیک بیلن اشغال ایتدی. خلق ارا حقوققه کوره بو توپراقلر درحال قَیتریب بیریلیشی کیرهک. افسوسکی جوده کوپ غربلیک اولکهدن آلگن ناقانوني و اینیقسه امریکا قوشمه ایالتلری نینگ آچیق حمایهسی طفیلی 50 ییلدیر اشغال ایتگن توراقلرنی ترک ایتمه دی و حقوق یولی بیلن هم چیقیش نیتی یوق.
اسرائیل بیلن توقنه شوو حالیده بولگن و توپراقلرینی اشغال ایتگن فلسطین بیلن هم خلق ارا حقوق اساسلری دایرهسیده مذاکره قیلیش لازم.
حالبوکه، اسرائیل مذاکرهگه اوتیریش اورنیگه فلسطین دولتینی انکار ایتماقده. و بو انکارلرینی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی کرسیسیده، خلق ارا صحنهلرده تیلگه آلماقدهلر . لیکن، اسرائیل، تورکيه جمهوریتی دولتی جمهور رئیسی جناب ایردوغان نینگ تعریفی بیلن « دولت ترورینی رسمي سیاست حالیگه کیلتیریشدن هیچ قچان واز کیچمه یدی.
بوگونگی کونده امریکا قوشمه ایالتلری و کوچ مرکزلری، اوزلری تشکیل ایتگن خلق ارا حقوق ترتیبینی اوزلری ویران قیلماقدهلر.
ینه قورقینچلی تامانی ایسه شو: دنیانی بحران تامان آلیب باریشده ینه کوپراق منفعتی بولگن کوچ مرکزلری بو جهتده سیاست ایشلب چیقرگن سری، ظلم، قراقچی دولت سیاستینی شعار قیلیب آلگن امریکا قوشمه ایالتلری و اسرائیل کبی دولتلر هم « عدالت» و « گلوبال حقوق» دییه هَیقیرگنلریده، قورقه من کی اولرنینگ آوازینی ایشیتیب حرکت قیلهدیگن کوچده بیر تیزیم قالمه یدی


text:
علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی 14
کئچمیش دانیشیقلاردا علی شریعتی نین "ایران فرهنگی" دئیه فارس مدنیت راسیستی اولدوغو اوزره بیلگی وئردیک. بو دانیشیقدا ایسه ایران آدینی بو ممالیکی محروسه یه افغانستاندان گتیرمیش تورک شاهلارینا "تورک غلاملار (غلامان تورک)" دئیه علی شریعتی نین ایشلتدیگی ایفاده لر اوزره گؤروش بیلدیرمگه چالیشاجاییق. علی شریعتی ده باشقا فارسچی مؤللیفلر کیمی ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم اولموش تورک شاهلارینی "تورک قولاملار (غلامان ترک)" دئیه قلمه آلمیش. بو دوغرولتودا علی شریعتیدن اوخویوروق:
"... تاریخده هئچ بیر مذهب اسلام قدر و خصوصا پیغمبر دک سؤزده و عملده قبیله جاهیللیکلری، ائتنیک و نژاد اساسیندا دوشمنلیک، قوهوملوق و فامیللیک شوونیستلیگی علیهینه موباریزه ائتمه میش؛ ائله جه ده عرب، عجم، قریش و حبشلرین حقوق برابرلیگیندن سؤز آچمامیش. بو آنلاییش "ملتلر آراسی اسلام (انترناسیونالیسم اسلامی)" ساییلار. بو سایدیقلاریمیزا باخمایاراق یوز ایللر مذهب آدینا عرب اشرافیتی و تورک قولاملاری نین مذهب آدینا قوراشدیردیقلاری وحشی امپریالیسمدن باشقا هئچ نه اولمامیش. آزادلیق، بؤیوکلوک و انسان کرامتینه دعوت ائدن اسلام، انسانلاری، اونلارین مدنیتلری و اصالتلری نی یوز ایللر فلان عرب اولمایان قبیله (اوخو: تورک) باشچیسی نین قوللوغو کمندینه سالان وسیله اولموش. بو (کمنده دوشموش) انسانلار قیبط[i]، فارس، ایتالیان (روم) و یونان اولدوقلاری اوچون کیچیمسنمیش و تحقیر اولورموشلار"[ii].
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی کئچمیشده فارسلیغا حاکیم اولموشلار دئیه، عرب ائتنیکی نین حاکیم کسیمی نی "اشراف" و تورک ائتنیکی نین حاکیم کسیمینی اسلامیته تمکین ائتدیگی اوچون "غلامان ترک" دئیه قلمه آلاراق بو حاکیمیتلری وحشی امپریالیسم دئیه قلمه آلارکن ییرمینجی عصرده اورتایا قویولموش امپریالیسم آنلاییشینی کئچمیشده کی فئودال سیستیملره نسبت وئرمگه چالیشمیش. تورکلر ایسلام دونیاسیندا حاکیمیته گلدیکلری زامانلار فردوسی نین آنلاتدیغی نین ترسینه فارسلار کابل و بلخ آراسیندا یئرلشمیش بیر کیچیک توپلوم اولدوقلارینا باخمایاراق "ایرانیت" آنلاییشی نین او زامانلار بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سی ایله هر هانکی بیر ایلگی و ایلیشگیلری اولمامیش. دئمک، قزنلیلر و سلجوقلولارین فارسچانی دیوان دیلی ائتمکلری بوگونکو فارسلیغا و فارس ایستعمار عامیللرینه یامان و چاره سیز بیر درد اولموش گؤرونر. دوققوزونجو دانیشیغیمیزدا اشاره اولدوغو دک علی شریعتی فارس اوخوموشلارینا فارسلیق اوچون سامان چؤپوندن بیر فیل دوزتمگی سفاریش ائتمیش و فارسلیق اوچون تاریخ یونتاماغی، کئچمیشده کی ایران ممالیکی محروسه سی تاریخی نی فارسلیغا چیخماغی اونلارا وظیفه دئیه تکلیف ائتمیش[iii].
اؤنجه ایشاره اولدوغو کیمی ساسانیلره نسبت وئریلمیش، فهلوی یوخسا پهلوی آد وئریلمیش دیل بوگونکو فارس دیلی نین اسکی و قدیم واریانتی دئییل. بو مسئله اوزره اونونجو دانیشیمیزدا ایرانشناس کارل سالئمان نین دا گؤروشلرینی اورتایا قویاراق سندلی دانیشیدیق. ساسانیلره نسبت وئریلمیش زردوشتلوک، زردوشت زامانینا عایید "اویستا" کتابی یوخسا ال یازماسی دئیه هر هانکی بیر یازیلی قایناق بیله گلیب گونوموزه چاتمیش دئییل. زردوشته نسبت وئریلمیش "اویستا" کتابی اون اوچونجو یوز ایل میلاددان سونرا بیرینجی دفعه یازیلمیش و کتاب حالینا گلمیش[iv]. بو تاریخدن اؤنجه ایسه "زردوشت آیینی" افغانیستان و هندوستانین شمالینداکی مؤبدلر طرفیندن داستان و ناغیل حالیندا بلکه ده کیچیک اَل یازماسی اولاراق نقل ائدیله رک دؤشدن دؤشه (سینه-دن سینه یه) کؤچورولموش. بئله لیکله زردوشتچولوک کئچمیشده بیر دؤلتچیلیک دین اینانجی دئییل، کیچیک، ایمکانسیز محفل و توپلوملارا عایید اولدوغو دا اورتایا چیخمیش. دئمک، تاریخ بویو بؤیوک ساواشلار اولماسینا باخمایاراق دینی توپلوملار او قدر ده راحات یئر اوزوندن سیلینمه میش. اورادا بورادا، آدا بودا مانیچیلیک، مزدکچیلیک عقیده سی اولموشسا دا، زامان آخاریندا یئنیلگه یه اوغرایاراق یوخ اولماغا محکوم اولدوقلارینا باخمایاراق اونلاردان آز دا اولسا، یازیلی متن گونوموزه گلیب چاتارکن اسلامیتین گلمه سی ایله ساسانیلر غربدن شرقه دوغرو بیر گونده دئییل، 18 ایل ایچینده گئری اوتوردوقلارینا باخمایاراق اؤزلریندن هر هانکی یازیلی بیر قایناق و میراث قویمامیشلار. مانیچیلیک اوزره او زامانلار یازیلمیش متنلر بو دئدیکلریمیزی اثبات ائدر. آنجاق زردوشتچولوک و اویستا کتابینا گلدیکده میلادین مین اوچ یوزونجو ایلیندن اؤنجه هر هانکی زردوشت دینی و اینانجینا عایید اوستا کتابی دئیه بیر متن اورتادا یوخدور. دئمک، یالان نه قدر بؤیوک اولارسا، راحات ایناندیریجی گؤرونمه سینه باخمایاراق بؤیوک یالانلارین بیلیم آچیسیندان ثابت ائدیلمه سی او قدر ده چتین و ایمکانسیز ساییلار. علی شریعتی تورک شاهلارینی "غلامان ترک" و ایسلام خلیفه لیگینی "اشراف" دئیه پیسلدیکدن سونرا اسلام عدالتی اوزره یازمیش:
"محمد تکلیف ائتدیگی اسلامین ملتلر آراسی خلیفه لیک اسلامی (بین الملل اسلام) ایله فرقی بورادان بللی اولار: - انسانلاری صینیفلاندیرماق مسئله سی اوزره انصار، مهاجر دئیه دارتیشما و بحث اولارکن بیر یهودیدن ساتین آلینمیش سلمان[v]، مدینه لی "انصار" و یا مهاجر مسلمان ساییلمادیغی اوچون اونون دورومونو و وضعیتنی پیغمبره مطرح ائتمیشلر، پیغمبر دئمیش: "سلمان بیزیم ائوین عضولریندن بیری ساییلار"[vi].
اوسته گؤروندوگو کیمی بورادا گئنه ده علی شریعتی فارسلیق اوچون سامان چؤپوندن داغ دوزتمگه چالیشار. او بیر یاندان انصار و مهاجر دئیه صینیف و طبقه آنلاییشینی اورتایا قویارکن باشقا یاندان ساتین آلینمیش سلمان آدلی قولامی بیر طبقه دئیه مطرح ائتمگه چالیشار (دئمک، سلمان اؤزو ایلک غلام ساییلارمیش. عربلر اونو یهودیلردن ساتین آلاراق آزاد ائتمیشلر). علی شریعتی بئله کیچیک بؤیوک و صغری کبری ائتمکله ایسلامیت قارشیسیندا باشقا بیر ایسلام دئیه آنلاییش "تشیع علوی" دئیه دیکتمگی منظور ائدر. اوسته لیک او "تشیع علوی" آنلاییشی نی اورتایا قویماقلا آذربایجاندا یئرینه اوتورموش شیعه لیگی و تورکلوگو اؤز کئچمیشینه اؤزگه یاشاتماغی هدف توتار.
اوخویوروق: "اسلامی مطرح ائتمک. اسلام یانلیش و غلط اولاراق "مدنیت" دئیه "مدنیت" و "ملیت" آنلاییشی ؛ او جومله-دن "ایران مدنیتی و ملیتی" قارشیسیندا تبلیغ اولونارمیش. اسلامی یوز ایللر رسمی و دواملی عربلر، تورکلر و موغوللار بیر گوجلو قورخو وسیله سی اولاراق بیزیم شخصیتمیزی چولاق ائتمک و وارلیغیمیزی یوخ ائتمک اوچون بیزلره حاکیم ائتمیش و بیزلره حؤکوم سورموشلر. اونلار بیزلری کئچمیش تاریخیمیزدن (اسلامدان اؤنجه کی تاریخیمیزدن) آییرماق و بیر ملت اولاراق صیفیرلمک اوچون اسلامدان بیر قیلینج دوزلده رک بیزیم تاریخی باغلاریمیزی اسلامدان اؤنجه کی تاریخیمیزدن قوپارماغا چالیشمیشلار. بیر ملت کی کئچمیش گوجلو تاریخی باغلاریندان قوپموش. اینانج و ایمان باخیمیندان گوجلو اولان بو ملتین ایسلام آدینا روحونو قیرمیشلار. بئله لیکله (بو ملت) اونلارین باسقیسینا بویون اگمه لی اولموش. سونوچ و نتیجه اولاراق اؤز شخصیتینی، اصالتینی، اؤزونه اینانجی نی و اعتمادینی، وارلیق، لیاقت و آغالیق حیسسی نی الدن وئرمیش ملت اؤز تحقیر اولماسینا تمکین ائتمیش و قانع اولموش. بئله لیکله اوموی، عباسی، غزنوی، سلجوقی، اوغوز، تورک، تاتار و موغوللارا تسلیم اولماق اونون اوچون آغیر، دؤزولمز و ننگ دئیه قلمه آلینمامیش"[vii] .
حاکمیت مسئله سی نین زور مسئله سی اولدوغونو نظره آلار، کئچمیشده کی ایران ممالیکی محروسه سینده کی حاکمیتلری ده ایستر خلافت و ایسترسه ده شاهلیق سیلسیله حؤکومتلر دئیه قبول ائدرسک، کئچمیش 1000 ایلده فارس دیلی نین تورک سیلسیله شاهلیق حؤکومتلری طرفیندن دیوان دیلی ساخلانیلماسی و یازیلماسی فارسلیق بیلینجی و شعورونون قورونماسینا کؤمک ائتمه سینه خدمت ائتمک لرینی نظره آلاراق فارس اوخوموش کسیمی نان کؤرلوک یئرینه تورک شاهلیقلارینا سجده ائتمه لیدیرلر. دئمک، غزنه لیلر اومتچیلیک تئوریسی اساسیندا سامانیلرین یئنیلمه سی ایله تورکچه یازیلی بیلینج و شعورلاری باسدیریلماسینا باخمایاراق، عربچه نی ایسلامیت دیلی دئیه قبول ائتسه ایمیشلر، دیوان و بیلیم دیلی عربچه و قوشون دیلی تورکچه اولماسی ایله فارسچانین فاتحه سی اوخونارمیش. دئمک، علی شریعتی و اونون دوشونجه باخیمیندان معنوی قالیقلاری (فارس ملی - مذهبیلری) کئچمیشه دوغرو بیر ده نظره سالاراق تورکلوگه نانکؤرلوک ائتمک یئرینه بورجولو و مدیون اولدوقلارینی اونوتمامالیدیرلار. مدنیت (فرهنگ) مسئله سی ایسه، ایستر دیل و ایسترسه ده دین و ایدئوولژی مقوله سی نین اتگی و تأثیری آلتیندا بیچیمله نر و شکیل تاپار. دئمک، دین و ایدئولوژیلر ده زامان آخاریندا انسانلارین داورانیشلارینا اتکی و تأثیر قویار. بئله لیکله مدنیته جهت وئره بیلر. انسانلار اؤز داورانیش و رفتارلاری ایله مدنیتلرینی بیچیملندیرر و شکیللندیرر.
علی شریعتی نین تاریخ بیلینجی و شعورونو سیلمک مسئله سینی مطرح ائتمه سی ایسه، ییرمینجی یوز ایلده ایران ممالیکی محروسه سینده اورتایا قویولموش بیر فارس مدنیت راسیستلیگی آنلاییشی ساییلار. کئچمیش یوز ایلده ایران و اسلام آدینا حاکیم اولموش پهلوی و جمهوری ایسلامی حاکیمیتلری فارسلیق آنلاییشینی رسمی و فارس اولمایان دیل و مدنیت صاحابلارینی و اونلارین تاریخ آنلاییشلارینی غیر رسمی دئیه سیلمک ایله علی شریعتی توخوندوغو جنایتلرین هامیسینی بیر بیر حیاتا کئچیرمگه چالیشمیشلار. بئله لیلکه ایستر دیل، مدنیت باخیمیندان و ایسترسه ده تاریخ بیلینجی و شعورو باخیمیندان فارس اولمایان ملی توپلوملار علیهینه ایراندا سوی قیریم (نسل کشی فرهنگی) مسئله سینی حیاتا کئچیرمگه چالیشمیش و چالیشارلار. دئمک، علی شریعتیلر ده ایستر ایستعمارچیلیق دوشونجه سی و ایسترسه ده ایستعمار عامیلی دئیه بو دوغرولتودا قلمه وورماق باخیمیندان فارس اولمایان ائتینکلری سوی قیریما (نسل کشی فرهنگی) تابع توتماق و توتدورماق باخیمیندان قلمی قانا باتمیش جانیلردن بیری ساییلمالیدیر.
علی شریعتی غربین شرق اوزره اعمال ائتدیگی ایلگی چکیجی و جذاب گوجونو منظور ائده رک فارس دیلی و مدنیتینه سؤیکنمگه مجبور قالان، فارسلیقدان بئزمیش و اؤزگه لشمیش و ائلیمنه اولموش "ایران ممالیکی محروسه سی" آیدینلارینا دا اؤیود و نصیحتلر وئرمگه چالیشمیش. آنجاق بو نصیحتلر فارس اولمایان ائتنیک و ملی توپلوملاردا اؤز دیللرینده یازیلی بیلینج و شعورا مالیک اولمادیقلاری و اونلار دا فارسلیق آخین و جریانلارینا قوشولدوقلاری اوچون بو مسئله نی فارسلیق ملی کیملیگی دئیه باشا دوشموشلر دئسک، یانلیش اولماز. پهلوی شاهلیغی دئوریلدیکدن و حاکیمیتدن اوزاقلاشدیقدان سونرا ملیتلر مسئله سی نین آغیرلیق باسمادیغی و گونون موضوعسو اولمادیغی بو دئدیکلریمیزی تأیید ائدر. علی شریعتیدن اوخویوروق:
"بئله بیر تاریخ ملی کیملیگی باخیمیندان ایچریگی و ایچی بوشالمیش انسان دئیه فریدون هویدا یازدیغی "قرنطینه" کتابی نین باهادیری و قهرمانیدیر. اونون غرب وورقونلوغو و حئیرانلیغی نی گؤزوموزله بو کتابدا گؤروروک. بو ناغیل و داستان نین باهادیری و قهرمانی بیر یوکسک تحصیل آلمیش میصیرلی اولماسینا باخمایاراق فرانسه-ده تحصیل آلدیغی، فرانسه مدنیتی ایله بؤیودوگو اوچون یالنیز آد و قیافت باخیمندان میصیرلی ساییلار، اؤزونو فرانسه لی حیس ائدرکن فرانسه لیلر اونو فرانسه لی تانیمازلار. او بو ایکی اؤزگه لیگین و اؤزگه اولمانین آراسیندا اؤزونو ایتیرمیش. فرانسه-ده میصیرلی، میصیرده فرانسه-لی ساییلار. او هارالیدیر؟ بیر "سرحد قرنطینه سی"ینده شاندل یورومو و تفسیری ایله دئمک جایزسه، کؤکوندن قوپموش، باغا آتیلمیش بیر آغاچ دک اولموش. او آغاچ داها یاشامیر، اؤلموش. انسانین روحلوق دونیاسی مدنیتیندن تغذیه آلارکن شخصیتی ده تاریخی ایله ایلگیده و رابیطه-ده شکیللنر"[viii] .
اوسته کی گؤروشلری آذربایجان تورکلوگونه منصوب اولان اؤز دیل و مدنیتینه اؤزگه لشمیش بیر انسان نین دوروم و وضعیتین خاطیرلادار. فارس چئوره و موحیطینده یاشامیش و فارسچا تحصیل آلمیش و اؤزونو فارس توپلوموندا فارسلیق ایله ایضاح ائتمگه چالیشان، فارسلار طرفیندن تورک دئیه قبوللوق گؤرمگن، آذربایجان تورکلوگونده ده فارس دئیه قبوللوق گؤرمگن بیر انسان اؤز روحلوق و معنویات دونیاسیندان قوپدوغو اوچون علی شریعتیلره گؤره او شخص باغا آتیلمیش بیر اؤلو آغاچین بوتاغی ساییلار. بو دئدیکلریمیزه باخمایاراق علی شریعتی ایران ممالیکی محروسه سینده کی مختلیف دیل و مدنیت صاحابلارینی ایران آدی باشلیغی آلتیندا فارس ملتی خیطاب ائدر. علی شریعتی یازدیغی بئلنچی ایچریک و محتوا دا بعضیلرینده بو ذاتدا سالیم عقل و فراصت یوخوموش دئیه قوشقو و شکی یئری بوراخماسین دئیه بو دوغرولتودا بیر آز ایضاح وئرمک یئرلی ساییلار. علی شریعتی او زامانلار فارس دیلی، مدنیتی نی اساس گؤتورموش "ایران ملی و مذهبیلری" اوچون بیر ایدئولوق و نظریه چی کیمی "فارس و شیعه" اساسلی بیر ملت آنلاییشی اوزرینده اوداقلانمیش بیر شخص اولموش. سعدی رحمتلیک بئلنچی شخصلری نظره آلاراق دئمیش:
" چو پیروز شد دزد تیره روان ---- چه غم دارد از گریه کاروان"[ix].
(اؤزونه دوشونن اوغرو اوغورلوغونو باشاریقلا ائتدیکدن سونرا کاروان نین آغلاماسی اونون نه وجهینه-دیر؟)
دئمک، فارس ایستعمارچیلیق آتینی مینن شخصلر، تاریخ بویو فارس دیل و مدنیتی نی قوروموش تورک شاهلیقلارینا تشکور ائتمک یئرینه فارسلیق و شیعه لیک "ایرانیت" آنلاییشی اولمالی دئیه تورکلری بنده چکمگه و یئری گلرکن بادالاق دا آتماغا چالیشمیش و چالیشارلار.
علی شریعتی نین شیعه لیگی فارسلیق خدمتینه آلاراق وورقو یاپماسی
علی شریعتی مارکسیسم و کاتولیکیسم ایدئولوژیلری اوزره یازار:
"آنجاق مارکسیسم بیر بللی و مشخص فلسفه اولاراق بو اصالته (ملت آنلاییشینا) ساواش آچمیش. او (مارکسیسم) ملیتلر چئوره سی و اطرافلارینا چکیلمیش (مدنیت) حئصاری و دیوارلاری نی ییخاراق دونیا چاپیندا بیر صینیف و طبقه یاراتماغا چالیشمیش. او (مارکسیسم) صینیفلر مدنیتی نی ملی مدنیتین قارشیسینا قویماغا چالیشمیش. (بئله بیر صحنه یه بیز) روسیه کومونیستلیگینده ایکی دونیا ساواشی آراسینداکی زمان و ائله جه ده شرق آوروپا مملکتلرینده ایکینجی دونیا ساواشینی تانیق و شاهید اولوروق. مسیحیت کلیساسی غرب ایستعمارچیلیغی دوغرولتوسوندا اوینادیغی و حیاتا کئچیردیگی نقشه نی مارکسیسم روسیه کمونیست حؤکومتی نین قورولوشو دوغرولتوسوندا حیاتا کئچیرمیش. کاتولیکیسم و انتئرناسیونالیسم بنزر بیر شکیلده یاییلماق و قودرت اولوشدوراراق داوام تاپماق اوچون ملتلری و مذهبلری اؤزلرینه اهلی ائده رک شرق و غرب امپیریالیسمینه یول صاف ائتمکده اؤنجول و جلودار اولموشلار. بو بیزیم چاغیمیزین و عصریمیزین بؤیوک، ایلگینج و جالیب مسئله لریندن بیریدیر. بنزرلیک بورادا: - هر ایکی سی اؤز گوجلری نین آرخاسیندا ملتلری، اونلارین تاریخی اصیللیکلرینی و مدنیتلرینی یوخا چیخارمیشلا"[x].
اوسته کی گؤروشلرده علی شریعتی مارکسیسم و کاتولیکیسم ایدئولوژیلرینی ایستعمارچیلیق خدمتینه آلماغی ایضاح ائتمک دئییل، بو ایدئولوژیلر اوینادیغی یول و متودو فارسلیق خدمیتینه آلمانی دولاییلی یول ایله فارس ائلیتی و سیاسی کسیمینه شیعه لیک و فارسلیق دوغرولتوسوندا آشیلاماغا و تزریق ائتمگه و یول گؤسترمگه چالیشار. دئمک، مارکسیسم و کاتولیکیسم بیر ایدئولوژی دئیه بو ایدئولوژیلردن گوج اولوشدورماغی و باشقا ملی توپلوملاری بنده چکمگی آنالیز و تجزیه تحلیل ائتمک یئرینه علی شریعیتی فارسلیغا شیعه لیک اساسیندا "تشیع علوی" آدلی بیر اویدورما ایدئولوژی تئوریزه ائتمه نی داها دا اویقون قلمه آلار و فارس اولمایان ملی توپلوملاری فارسلیق اسارتینه توتولماقلارینا یول آچار. دئمک، علی شریعتیلر گؤز وئره جک و فارس اولمایان ملی توپلوملاری یاشاداجاق دئییل، اونلاری کؤر ائتمگه ده چالیشمیش و چالیشارلار.
[i] مصیرده کی خریستیان آزلیغی منظور اولموش.
[ii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص.169 - 170
[iii] علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی (آریا عیرقی یوخسا آریا نژادی؟!) 9: http://www.isiqsonmaz.com/Seite%20385.htm
[iv] Biographisch-Biographisches Kirchenlexikon, Band XIV, 1998;Verlag Traugott Bautz Spalten 344-355
[v] ایرانلیلار دئدیکلری سلمان فارسی منظور اولموش.
[vi] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص. 170
[vii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 113 – 114.
[viii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 117.
[ix] سعدی، دیوان گلستان، سعدی » گلستان » باب دوم در اخلاق درویشان حکایت شماره 19.
[x] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 117 – 118.