text:
ایران
ایران ایسلام جومهوریتی (فارسجا: جمهوری اسلامی ایران) باتی-آسیادا بیر دؤولتدیر. قوزئی ائرمنیستان (۳۵ کیلومتر)، آذربایجان جومهوریتی (۶۱۱ کیلومتر) و تورکمنیستانلا (۹۹۲ کیلومتر)، دوغودان افقانیستان (۹۳۶ کیلومتر) و پاکیستانلا (۹۰۹ کیلومتر)، باتی دان عراق (۱۴۵۸ کیلومتر) و تورکیه (۴۹۹ کیلومتر) ایله سینیرداشدیر.
قوزئیدن خزر دنیزی ایله، گونئیدن فارس کؤرفزی و عومان دنیزی ایله ایحاطه اولونموشدور.
اراضی ۳۱ اوستانا بؤلونموشدور. اوستانلارا رهبرلیگی داخیلی ایشلر ناظیری طرفیندن تعیین ائدیلن اوستاندارلار ائدیر. اوستانلار اؤز نؤوبهلرینده شهریستانلارا بؤلونورلر. شهریستانلارین ترکیبینه شهرلر و دیگر اراضیلر داخیلدیرلر. شهریستانا رهبرلیک ائدن مأمورلار بعضاً تعیین اوْلونور بعضاً ده سئچیلیرلر. عالی حاکیمیت دینی لیدئره و یا ایجرا ائدیجی شورایا مخصوصدور. قانونوئریجی حاکیمیت مجلیس مخصوصدور. موعاصیر ایراندا جمهوری (پرئزیدئنت و پارلامئنتین سئچیلمهسی) و تئوکراتیک ایداره فورماسینین جیزگیلرینی تاپماق اولار. ۱۹۷۹-جو ایل و اوندان سوْنرا قبول اولونموش اساس قانون گؤره حیاتین بوتون طبقهلرینین اساسیندا ایسلام اصللری دورمالیدیر، بونا گؤره ده اؤلکهنی یالنیز دینه عاید اوْلان اینسانلار- عولمالار ایداره ائده بیلرلر. عالی دینی حاکیم (عؤمورلوک سئچیلیر) اؤلکهده قئیری-محدود حاکیمیته مالیکدیر. دینی رهبر داخیلی و خاریجی مسئلهلر اوزره ان عادیل حاکیم حساب اوْلونور. عالی دینی رهبر همچینین اوردویا رهبر تعیین ائتمه، موحاریبه و یا صولح اعلان ائتمه کیمی صلاحیتلره مالیکدیر.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
ایسلامدان اؤنجهکی دؤور[دَییشدیر]
ایران اراضیسینی مسکونلاشماسی آلت پالئولیت دؤورونه عاید دیر. میلاددان ۲۲۰۰ ایل اوللرینده ایرانین جنوبی-قربینده ایلک صینیفلی جمعیتلر مئیدانا گلمیش، اولجه آیر-آیری شهر دؤولتلری یارانمیش، سوْنرالار ائلات و میلاددان ۳ مینیللیک اول دورین یاریسیندا لولوبیلرین (Lullubilər) ائرکن قولدارلیق دؤولتلری مؤوجود اولموشدور. میلاددان اول تقریباً ۲۲۰۰ ایلده کوتیلر (Kutilər)سومئر (Sumer) و آکادی (Akkad) موقتی ضبط ائتمیش کاسیلر (Kassilər) ایسه میلاددان اول ۱۸-جی - میلاددان اول ۱۶-جی عصرلرده بابیلیستانی اله کئچیرهرک میلاددان اول ۸-جی عصرین سوْنونا کیمی بورادا حؤکمرانلیق ائتمیشلر.
میلاددان اول ۲-جی مین ایللیک سونودان ایران اراضیسینه هیند-ایران دیللرینده دانیشان هیند-آوروپا طایفالارینین ایران قروپوندان اوْلان آری طایفالاری گلهرک قربی و مرکزی رایونلاردا مسکونلاشدیلار. ایندیکی ایرانین خوزیستان و لوریستان اراضیسینی احاطه ائدن ویلایتلرله یاناشی میلاددان اول ۷-جی عصره قدر ایرانین اساس اکینچیلیک رایونلاریندا صینیفلی جمعیتلر مئیدانا گلمیشدیر.
میلاددان اول تقریباً ۶۷۳–۶۷۲-جی ایلده آشوریا (آشور) علیهینه باغلانمیش عوصیان نتیجه سینده ایران یایلاسینین قوزئی قربینده میدیا دؤولتی یاراندی. ۶۱۶–۶۰۵-جی ایللرده میدیا بابیلیستانلا ایتیفاقدا آشوریا، ماننا، اورارتونو و ایران یایلاسینین چوْخ حیصهسینی ایشغال ائتمیشدیر.
میدیانین تابعلیگینده اوْلان پارس (پارسا، پارس، موعاصیر فارس سؤزو بوراداندیر) پادشاهلیغی ایله موحاریبه (میلاددان اول ۵۵۳–۵۵۰) نتیجه سینده حاکیمیت اهمهنیلر (هاخامانیشلر) سولالهسینین الینه کئچدی. میلاددان اول ۷-جی عصرین سوْنوندا ایکینجی کیر (کوش) و اونون واریثلرینین ایشغاللاری نتیجه سینده اهمهنیلر دؤولتینین سرحدی هیند چاییندان ائگئی دنیزین و کیچیک قافقاز داغلاریندان نیل چایینا قدر گئنیشلندی. اهمهنیلر دؤولتی بیرینجی دارانین حاکیمیتی دؤورونده (میلاددان اول ۵۲۱–۴۸۵) داها دا قوتلندی. تیجارت یوللاری اوزرینده حؤکمرانلیق غرب ایله شرق آراسیندا گئدن موباریزه اهمهنیلر دؤولتینی یونانیستانلا اوزون سورن موحاریبهلره سؤوق ائتمیشدیر. میلاددان اول ۳۳۰-جو ایلده مقدونیهلی ایسگندر ایرانی ایشغال ائتدی.
میلاددان اول ۳۱۲-جی ایلده ایران سئلوکیلر (Selevkilər) دؤولتینین ترکیبینه قاتیلدی (ایسگندرین اؤلوموندن سوْنرا موستقیللیک قازانان آتروپاتئنا دؤولتی یالنیز میلاددان اول ۲-جی عصرین ۲۰-جی ایللرینین سونلاریندا سئلئوکی حؤکمداری ۳-جو آنتیوخون حاکیمیتینی تانیمیشدیر) ۳-جو عصرین اورتالاریندا ایندیکی ایران و تورکمنیستان سرحددینده یارانمیش پارفیا پادشاهلیغی میلاددان اول ۲-جی عصرین اورتالاریندا بوتون ایرانی حاکیمیت آلتینا آلمیشدیر. پارفیادان آسیلی اوْلان فارس حؤکمداری بیرینجی اردشیر ۲۲۴-جو ایلده پارفیانین آخیرینجی پادشاهی ایکینجی آرتابانی مغلوب ائدهرک ساسانیلر دؤولتینین اساسینی قویموشدور. ساسانیلر ایراندا فئودال موناسیبتلر یارانماغا باشلادی. ساسانیلر ایراندا مؤحکملندیکدن سوْنرا جنوبی عربیستان، سوریا، فلسطین، میصر، آتروپاتئنا، آلبانیا (قافقاز)، ائرمنیستان و ایبئریانی اله کئچیردی. ساسانی حؤکمدارلاری هله اهمهنیلر دؤورونده یئریدیلن خطی- دؤولت آپاراتیندا و اوردودا فارسلارا اوستونلوک وئریلمهسی، اونلارین وئرگیلردن آزاد ائدیلمهسی سیاستینی داها دا گوجلندیرمیش، زردوشتلوگو دؤولت دینی اعلان ائتمیشلر.
جنوبی-قافقاز (زاقافقازییا) خالقلارینین ساسانی اسارتینه قارشی ۴۵۰-۴۵۱، ۴۵۷، ۴۸۱-۴۸۴ ایللرده قودرتلی عوصیانلاری باش وئردی. ساسانیلر دؤولتینده صینیفی ضیدیتلرین کسکینلشمهسی و فئودال سئپاراتیزمینین گوجلنمهسی همچینین بیزانسلا آپاریلمیش اوزون سورن موحاریبهلر ۲-جی عصرده عربلرین ایرانی ایشغال ائتمهسینی آسانلاشدیردی؛ ایسلام دینی و عرب دیلی یاییلماغا باشلادی.
ایسلامدان سوْنراکی دؤور[دَییشدیر]
ایراندا عرب حؤکمرانلیغی ۲نجی اسرین ۸۰-جی ایللرینه کندلی عوصیانلارینا سبب اوْلدو. ۷۴۷ مروده ابو-موسلیمین باشچیلیغی ایله اومویلر خیلافتینه قارشی خالق حرکاتی بوتون ایرانی بورودو. عابباسیلر حؤکمرانلیغی دؤورونده ماک سومباتین (۷۵۵)، اوستاد سیسین (۷۶۷) و آذربایجاندا بای بک ین باشچیلیغی ایله خالق عوصیانلاری باش وئردی. شووبیییه حرکاتی (شعوبیه) گئنیش ووسعت آلیردی. بوتون بونلار خیلافتین سوقوتونو سورعتلندیریردی. ۴ نجی اسر تا ۶ نجی اسر ایراندا یالنیز فورمال صورتده خیلافتدن آسیلی اوْلان امیرلیکلر وار ایدی.
۹۰۰-جو ایلده خوراسان و ایرانین شرق حیصه سی سامانیلر دؤولتینی ترکیبینه داخیل اوْلدو (۹۹۹-آ قدر). ایرانین قربینده و عیراقدا بووئیهیلر دؤولتی (۹۳۵-۱۰۵۵)، آذربایجان اراضیسینده ایسه ۴ نجی سونو – ۶ نجی اسر ساجیلر، سلاریلر و رووادیلر دؤولتلری یاراندی.
۱۰ نجی اسر ده شهرلرین و ترانزیت تیجارتی نین اینکیشافی عرب حؤکمرانلیغینا سون قویولماسی ۱۰ نجی اسرده ایراندا ایقتیصادی و معنوی یوکسه لیشه شرایط یاراتدی. سامانیلر دؤولتی نین سوقوتوندان سوْنرا ایرانین شرقی- اورتا آسییانین بیر حیصه سی و ایندیکی افقانیستان اراضیسی قزنویلر (غزنویلر) دؤولتی نین ترکیبینه داخیل اوْلدو. ۱۰۴۰-جی ایلده سلجوق (اوغوز) تورکلری ایرانی و اونونلا همسرحد اؤلکه لری ایشغال ائده رک سلجوقیلر دؤولتینی یاراتدیلار. خیی اسرین اوللرینده سلجوقیلر دؤولتی آیر-آیری سولطانلیقلارا پارچالاندی؛ سولطانلیقلار ایچریسینده آتابیلرین حاکیمیتی یاراندی.
مرکزی ال-اموت قالاسی اوْلان ایسمایلیلر دؤولتی (۱۰۹۰-۱۲۵۶) هابئله ائلدگزلر دؤولتی (۱۱۳۶-۱۲۲۵) ایرانین خئیلی حیصه سینی اله کئچیرمیشدیر. ۱۲۲۰-۵۶-جی ایللرده ایرانی مونقوللار ایشغال ائتدی. ۸ نجی اسر ین اورتالاری ۱۴ نجو اسرلرده ایران ائلخانیلر دؤولتی نین ترکیبینه داخیل ایدی، قازان خانین (۱۲۹۵-۱۳۰۴) کئچیردیگی ایصلاحاتلار ایرانین ایقتیصادی اینکیشافینا شرایط یاراتدی. ائلخانیلر دؤولتی نین سوقوتوندان سوْنرا ایران اراضیسی جلایریلر، موظففریلر (۱۴ نجو اسرین ۴۰–۵۰-جی ایللریند) و فئودال دؤولتلری نین ترکیبینی داخیل اوْلدو. فئودال ظولمو و مونقول حؤکمرانلیغی خوراساندا سربدارلار عوصیانینا (۱۴ نجو اسرین ۳۰–۸۰-جی ایللریند) مازانداران و گیلاندا سئییدلر حرکاتینا (۱۳۵۰) سبب اولموشدور.
۱۳۸۰-۱۳۹۳-جو ایللرده تئیمور ایرانی ایشغال ائتدی. اونون اؤلوموندن سوْنرا ایران تئیموریلر و قاراقویونلو دؤولتی آراسیندا بؤلوشدورولدو. ۱۴۶۸-جی ایلده (موش دؤیوشو) قاراقویونلو دؤولتینی آغقویونلو عوض ائتدی.
قیزیلباشلارا آرخالانان یسماییل صفوی خالق کوتله لری نین عومومی نارازیلیغیندان و داخیلی چکیشمه لریندن ایستیفاده ائده رک آذربایجاندا حاکیمیتینی مؤحکملندیردی و آغقویونلو دؤولتینه سون قویولدو. ۱۵۰۱-ده او تبریزه داخیل اولاراق اؤزونو شاه ای ایسماییل ائلان ائتدی. ۱۵۰۲-ده ایسه شیه لیگی دؤولت دینی ائلان ائتدی. ۱۵۱۰-آ قدر ایران صفویلرین حاکیمیتینه کئچدی. ۱۵۱۴-جو ایلده صفویلر عیراق، کوردوستان و جنوبی قافقاز اوغروندا عوثمانلی ایمپئرییاسی ایله اوزون سورن موحاریبه لر آپارمیشلار. ۱۶نجی اسرین آخیرلایرنا قدر صفویلر دؤولتی خاراکتئر اعتیباریله ذزربایجان دؤولتی ایدی. لاکین سوْنرالار تدریجن دؤولتین ایداره سینده اوستونلوک فارسلارا کئچدی. قیزیلباشلارین سیاسی مؤوقئیی محدودلاشدیریلدی.
۱۷۰۹-۱۷۲۲-جی ایللرده عوصیان ائتمیش افقان طایفالاری صفویلرین باشکندی ایصفاهانی اله کئچیردیلر (۱۷۲۲). افقان خانلیقلاری نین قیسا مودتلی حؤکمرانلیغی علئیه اینه خالق حرکاتلاری باش وئردی. افقانلار علئیه اینه موباریزه یه و عوثمانلی تورکلرین اؤلکهدن قووولماسینا باشچیلیق ائدن نادیر شاه افشار بؤیوک فئودال ایمپئرییاسی یاراتدی (باخ-فشارلار). لاکین او اؤلدورولدوکدن سوْنرا (۱۷۴۷) بۇ دؤولت سوقوت ائتدی. کریم خان زندین حاکیمیت دؤورو (۱۷۶۰-۱۷۷۹) ایستینا اوْلماقلا ایرانین ۱۸ نجی اسر تاریخی فاصیله سیز فئودال چکیشمه لری ایله خاراکتئریزه اوْلونور. زندیلرله قاجارلارین اوزون سورن موحاریبه سی قاجارلار سولاله سی نین (۱۷۹۶-۱۹۲۵) حاکیمیته گلمه سی ایله باشا چاتدی. ۱۷۹۵-۱۷۹۷-جی ایللرده آغا محممد شاه قاجارین باشچیلیغ ائتدیگی ایران اوردوسوْنون گونئی قافقازا (و جومله دن قاراباغا) باسقینلار بؤیوک داغینتیلارا و قیرغینلارا سبب اوْلدو. ۱۸ نجی اسرین آخیرلاری ۱۹ نجی اسرین اوللری بؤیوک بریتانییا، روسیه و فرانسه نین ایرانی اسارت آلتینا آلماق جهدلری اؤلکهده کاپوتیلیاسییا رژیمی نین یارادیلماسی ایرانلا بیر سیرا آوروپا دؤولتلری آراسیندا غئیری-برابر موقاویله لر ایمضالانماسی ایله نتیجلندی.
اوللر ایرانین تابئچیلیگینده اوْلان گونئی قافقاز تورپاقلاری روسیه-ایران موحاریبه لری نتیجه سینده روسیه ایمپئرییاسینا داخیل اوْلدو (گولوستان، تورکمنچای موقاویله سی). ایرانین آوروپا اؤلکهلری نین صنایع ماللاری اوچون ساتیش بازارینا چئوریلمه سی سوسیال ضیدیتلرین داها دا کسکینلشدیردی و آنتی-فئودال بابی عوصیانلارینا (۱۸۴۸-۱۸۵۲) سبب اوْلدو. فئودال مولکدار دایره لری بؤهراندان چیخیش رولونو مرکزی حاکیمیتی و دؤولتین موستقیللیگینی مؤحکملتمکده و بیر-سیرا ایصلاحاتلار کئچیریلمه سینده گؤروردولر. میرزه تاغی خانین (میر نیظام) ایصلاحاتلاری (۱۹ نجی اسرین اورتالاریندا) نتیجه سینده ایقتیصادیات و مدنیت ساهه سینده موعین ایره لیلگیش اوْلدو. ۱۹ نجی اسرین سونو-۲۰ نجی اسرین اوللرینده ایران ایمپئریالیست دؤولتلرین (بؤیوک بریتانییا، روسیه) یاریم موستملکه (مستعمره) سینه چئوریلمیشدیر. ۲۰ نجی اسرین سوْنوندان میللی شوور توسعه ائدیر، بورژا-میلتچیلیک ایدئیالاری یاییلیر، (مولکوم خان، ه. تالیبوو، ریا زینالابدین ماراغایی (زینالعابدین مراغهای)، آغاخان کیرمانی و ب) بورژوا طلبلری ایره لی سورن گیزلی جمعیتلر یارانیردی.
۲۰ نجی اسرین سونلاریندان ایراندا باشلایان صنایئعلشمه و ۱۹۰۵-۱۹۱۱ ایران مشروطه اینقیلابی قاجارلاری داها دا ضعیفلتدی. ۱۹۱۹-جو ایلده بؤیوک بریتانییا ایراندا اؤز پروتئکتاراتینی قورماغا چالیشسادا آلینمادی، نتیجه ده ۱۹۲۱-جی ایلده مخصوص حربی سوواری بریقادانین رهبری رضا پهلوی (سوْنرادان رضا شاه) اینگیلتره و دیگر آوروپا دؤولتلری نین دستگی ایله قاجارلاری دئویردی. ۱۹۲۵-جی ایلده مجلیس اونو یئنی سولاله-پهلویلرین ایلک حؤکمداری کیمی تانیدی. رضا شاهین دؤورونده ایفراط فارس میلیتلیک سیاستی آپاریلدی و گئنیش میقیاسلی یئنیلنمه لر آپاریلدی، صنایعئ اینکیشافی اؤلو نؤقطه دن ترپندی، یئنی دمیریوللاری چکیلدی، میللی تحصیل سیستئمی یالنیز فارس دیلینده تشککول تاپدی.
یکینجی دونیا موحاریبه سی زامانی ایران اؤز " نئیتراللیغینی " ائلان ائتسه ده اؤلکهده چوْخ گوجلو فاشیست کشفیاتی واردی. بونو بیلن سووئتلر و اینگیلتره اؤز قوشونلارینی ایرانین اراضیسینه یئریتدیلر. شوروی قوشونلاری ایران آذربایجانینا گیردی. سسری ایرانین اراضیسینه گیرمه سینی ۱۹۲۲-جی ایلده ایران و شوروی آراسیندا اوْلان موقاویله ایله ایضاح ائتدی (همین موقاویله یه گؤره اگر بیر دؤولتین تهلوکه سیزلیگینه قارشی شرایت یارانارسا دیگر اونون اراضیسینه قوشون یئریده بیلر). اؤلکهده یارانمیش اوْلان وضعیت شاهی اؤز اوْغلو محممد رضا پهلوی نین خئیرینه تاختدان ال چکدیردی. شوروی و بؤیوک بریتانییا قوشونلاری ایران اراضیسینده ۱۹۴۶-جی ایله کیمی قالدیلار. بۇ قوشونلارین عصاس مقصدی فارس کؤرفزی و خزر دنیزینی بیرلشدیرن نقلیات یوللارینی مودافیعه ائتمه لی ایدی. موحاریبه قورتاردیقدان سوْنرا سووئت (شوروی) قوشونلاری نین بیر حیصه سی، همچی نین قوشونلا بیرگه گئتمیش اوْلان آذربایجانلیلار ایران آذربایجانیندا مسکونلاشدیلار.
۱۹۵۱ جی ایلده دئموکراتیک میلتچی محممد موصدیق (محمد مصدق) ایراندا یارانمیش اوْلان وضعیته قارشی قالخدی و باش ناظیر سئچیلدی. باش نظیر کیمی او اؤلکه نین نئفت ثروتلرینه نظارتی اله کئچیرمه یه و آنقلو-ایران نئفت کومپانییاسینی (ایندیکی ب.پ) میللیلشدیرمه یه جهدی، قربی ناراحات ائتمه یه باشلادی. م موصدیق بونونلادا ایرانین " نئیتراللیغینی " قوروماغا چالیشیردی. بونون جاوابیندا ایسه بریتانییا ایرانا ائمبارقو قویدو. تئزلیکله آمریکا-دا بریتانییایا قوشولدو. نتیجه ده اؤلکهده چئوریلیش اوْلدو- ناظیرلر کابینئتی قووولدو، موصدیق حبس ائدیلدی. شاه آمریکا و بؤیوک بریتانییانین دستگی ایله اؤلکهیه قاییتدی.
نئفتدن گلن گلیرلر شاها قیسا زامندا حربی گوجو آرتیرماغا و چوْخ سایلی ایصلاحاتلار آپارماغا شرایط یاراتدی. یئنی یوللار تیکیلدی، لیمانلارین گئیشلندیریلدی، کندیلرین خئیرینه ایصلاحاتلار، قادینلارا سئچکی هوقوقو وئریلدی و ایره لیلیشلر باش وئردی.
شاه خاریجی سییاستده ایسه قربی ؤنوملو سیاست آپاریردی. ۱۹۶۰-جی ایللرین اورتالاریندان باشلایاراق شاهین موستقیل سیاست آپارماق ایستگی قربین هئچ خوشونا گلمه دی. تئزلیکله قربده اونون آوتوریتار ایدارئتمه ده، اینسان هاقلارینی پوزماقدا ایتتیهام ائتدیلر. ۱۹۷۷-جی ایلده ابش-دا حاکیمیته گلمیش اوْلان پرئزیدئنت کارتئر و اونون اهاته سی ایرانا قارشی ضید مؤوقئ توتماغا و ایرانا ضید قوووه لرله یاخینلاشماغا باشلادی. بۇ مودت عرضینده ایسه ایران داخیلینده روهوللاه موسوی خومئینی آرتیق اؤز اطرافیندا آنتیشاه قوووه لر توپلایا بیلمیشدی. خومئینی دیندار-شیه لرین دستگینه آرخالانیردی. خومئینی شاهین داخیلی و خاریجی سییاستینی همچی نین آقرار ایصلاحاتلاری، قادینلارا وئریلمیش سئچکی هوقوقونو تنقید ائدیردی. بۇ فالیتینه گؤره او ۱۹۶۳ و ۱۹۶۴-جو ایللرده حبس ائدیلمیش و اؤلکه خاریجینه چیخاردیلیمیشدیر. سوْنراکی فالیتینی یراقدا داعوام ائتدیرن خومئینی بورادا دا ایرانداخیلی قوووه لرله علاقه ساخلاییردی. ۱۹۷۸-جی ایله کیمی شاه رژیمی اؤلکهداخیلی وضعیتی گیزلی پولیسین حسابینا قورویوب ساخلایا بیلیردی. بۇ واختا قدر اؤلکه اراضیسینی آنتیشاه نوماییشلری بورودو. بۇ آکتیولیک تکجه خومئینی و اونون طرفدارلاریندان گلمیردی. ایران موجاهیدلری و ایران فدایلری تشکیلاتلاری دا بۇ ایشده سسری، فلستین آزادلیق تشکیلاتی و رادیکال عرب رژیملری نین دستگی ایله فال ایشتیراک ائدیردیلر. ایقتیصادیات سارسیلمیشدی. تئزلیکله نوماییشکارلارا قارشی قویولموش اوردو ۱۹۷۹-جو ایل فئورالین ۱۱-د اؤز نئیتراللیغینی ائلان ائتدی، بونونلادا پهلویلرین طالعیی هلل ائدیلدی.
موعاصیر ایران[دَییشدیر]
ایرانا قاییتمیش خمینی دینی و سیاسی رهبر کیمی قارشیلاندی. مووقتی حؤکومتین لیدئری مهدی بازارقان (مهدی بازرگان) ین ایشتیراکی ایله ۱۵ نفردن عیبارت ایسلام اینقیلابی شوراسی یارادیلدی. ۱۹۷۹-جو ایلین ۱ آوریلینده اؤلکه ایران ایسلام جومهوریتی، داها سوْنرا ایسه خومینی عؤمورلوک لیدئر اعلان ائدیلدی.
۱۹۸۰-جی ایلده مجلیسه کئچیریلمیش سئچکیلر نتیجه سینده ایسلام جومهوریتی پارتیاسی (خومینی و اونون طرفدارلاری) قالیب گلدی. تئزلیکله اؤلکه پرئزیدئنتی ابوالحسن بنی صدر و ایسلام جومهوریتی پارتیاسی آراسیندا آچیق موباریزه باشلادی. بنیصدر و ایران موجاهیدلری تشکیلاتی اؤلکهنین کلئریکال (دین اؤلکه سییاستینه تأثیر) ایداره مئتودونون عکسینه چیخیردیلار. ۱۹۸۱-جی ایلین ژوئنینده موجاهیدلر عوصیانا قالخدی، خومینینین گؤستریشی ایله مجلیس اؤلکه پرئزیدئنتینه ایمپیچمنئت اعلان ائتدی، پرئزیدئنت وظیفهسیندن گئتدی. یئنی پرئزیدئنت کئچمیش باش ناظیر رجایی اوْلدو، باش ناظیر پوستونا محمد جواد باهونر گلدی. ایلیاریمدان سوْنرا موجاهیدلرین عوصیانی یاتیریلدی. آقوستدا رجایی و باهونر بومبا پارتلاماسی نتیجه سینده هلاک اوْلدو. یئنی پرئزیدئنت سید علی خامنهای اوْلدو، باش ناظیر پوستونا میر حوسین موسوی سئچیلدی. ۱۹۸۴-جو ایلده مجلیسه کئچیریلن سئچکیلرده ایسلام جومهوریتی پارتیاسی یئنیدن قالیب گلدی. ۱۹۸۵-جی ایلده کئچیریلمیش سئچکیلرده خامنهای یئنیدن پرئزیدئنت سئچیلدی. اؤلکهده گئدن پروسئسلر یوزلرله زادگان عاییلهسینی خاریجه موهاجیرت ائتمگه مجبور ائتدی.
ایراندا باش وئرن شیعه اینقیلابینین اؤلکه شیعهلرینه تأثیرینی آزالتماق، همچینین فارس کؤرفزینده یئگانه حاکیم اولماق ایستگی عراقی ۱۹۸۰-جی ایل ایرانا قارشی موحاریبه باشلاماغا مجبور ائتدی. هر ایکی طرفین ضعیفلهمهسینده منافع گودن غرب موختلیف واختلاردا ایرانی و عراقی دستکلهدی. عومومی زیان ۳۰۰ میلیارد دولارا چاتدی. ایرانین جنوبداکی نفت زیرساختارلاری حدسیز زیان دیدی. ۱۹۸۸-جی ایلده ایران بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین دستگی ایله کووئیت و سعودیه عربیستانی ایله دیپلوماتیک علاقهلره باشلادی. ۸ ایل داوام ائدن موحاریبه نتیجه سینده هئچ بیر طرف قالیب گلمهدی.
۱۹۸۰-جی ایللرین سوْنوندا ایراندا موحافیظهکارلار و ایصلاحاتچیلار آراسیندا باش وئرن حاکیمیت داخیلی قارشیدورما ایسلام جومهوریتی پارتیاسینین بوراخیلماسی ایله نتیجهلندی، یئنی سئچکیلرده ایصلاحاتچیلار قالیب گلدیلر. اؤلکهداخیلی و بینالخالق سیاستده رادیکال دینی سیاست مولاییملشدی.
خومینی ۱۹۸۹-جو ایل ژوئن ۳-ده وفات ائتدی. آنایاسا دییشیکلیکلر ائدیلدی، عؤمورلوک لیدئر خامنهای سئچیلدی، باش ناظیر پوستو لغو ائدیلدی. پرئزیدئنت مجلیسین دانیشانی اکبر هاشمی رفسنجانی سئچیلدی. یئنی حؤکومتین ترکیبینه ایصلاحاتچیلارلا یاناشی موحافیظهکارلار دا داخیل اولدولار.
۱۹۹۰-جی ایلده عراق کووئیته هوجومو ایله علاقهدار ایرانلا صولح باغلاییب، دیپلوماتیک علاقهلره باشلادی. بونا باخمایاراق ایران کووئیته هوجومو پیسلهدی، بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین تحریملرینه عمل ائتدی. غرب قوشونلارینین کووئیتده اولماسینی آرزولامایان ایران اونلارین فارس کؤرفزیندن چیخاریلماسینی طلب ائدیردی. ۱۹۹۱-جی ایلده کووئیتدن عراق قوشونلارینین چیخاریلماسی ایله ایران-عراق موناسیبتلری یئنیدن گرگینلشدی. بونونلا یاناشی رفسنجانی ایران نفتینین قربه ائکسپورتونو تأمین ائتدی.
بونا باخمایاراق اؤلکهداخیلی گرگینلیک رفسنجانیه ایصلاحاتلار آپارماغا همچینین آمریکانین سیاستینی داها دا مولاییملشدیرمگه مانع اوْلدو. نتیجهده اؤلکه ایقتیصادیاتینین برپاسی اوچون لازیم اوْلان خاریجی اینوئستیسییا ایرانا گلمهدی. ۱۹۹۳-جو ایلده رفسنجانی یئنیدن پرئزیدئنت سئچیلسه ده بۇ پروبلئملری حل ائده بیلمهدی. آرتیق دینی دایرهلرده اونون سیاستینین تنقید ائتمگیه باشلادی. نتیجهده ۱۹۹۷-جی ایلده کئچیریلمیش سئچکیلرده سید محمد خاتمی قالیب گلدی، قربله موناسیبتلر یاخشیلاشدی.
۱۹۹۷–۱۹۹۸-جی ایلده دونیا بازارلایرندا نفتین قییمتینین آشاغی دوشمهسی ایران ایقتیصادیاتینا منفی تأثیر گؤستردی.
خاتمی ایصلاحاتلارین و قربله یاخینلاشمانین طرفداری ایدی. بۇ دا ایصلاحاتچیلار و موحافیظهکارلار آراسینداکی موناسیبتی کسکینلشدیردی. بۇ موناسیبت خامنهای و خاتمی آراسیندا ضیدیته سبب اوْلدو. ۱۹۹۹-جو ایلین یاییندا طلبه نوماییشلری اوْلدو. ۲۰۰۰-جی ایلین ماییندا خاتمی نین قارداشی - محمد رضا خاتمینین رهبرلیک ائتدیگی ایصلاحاتچیلار سئچکینی قازاندیلار. قربله ایران آراسیندا ایستیلشمه موشاهیده اولوندو. ۲۰۰۱-جی ایلده کئچیریلن سئچکیلرده خاتمی یئنیدن قالیب گلدی.
آمریکاداکی " ۱۱ سئپتامبر " حادیثهلریندن سوْنرا ایرانین نووه تئخنولوگیالارینی توسعه ائتدیرمک نیتی اونو آمریکانین دوشمنلری سیراسینا آید ائتدی. آمریکانین " نظارتی آلتیندا " " Freedom house "، " سوروس فوندو " و دیگر تشکیلاتلار ایرانداکی سئپئراتچی قروپلاری مالییلشدیریر.
۲۰۰۳-جو ایلده یئرلی ایدارهائتمه اورقانلارینا و ۲۰۰۴-جو ایلین فئوریه-مای مجلیس سئچکیلرده موحافیظهکارلار قالیب گلدیلر. ایران عراقداکی آنتیناتو قوهلرینه دستک وئرمگه باشلادی. ایراندا داوام ائدن موحافیظهکار-ایصلاحاتچیلار موباریزهسینده کئچمیش پرئزیدئنت رفسنجانینین رئیتینقی قالخدی. اونو ساغمرکزچی قوهلر دستکلهایردیلر. ۲۰۰۵-جی ایل مجلیسه کئچیریلن سئچکیلرده موحافیظهکارلار اکثر یئرلری توتدولار. ایراندا کئچیریلن سون ۱۷ ژوئن ۲۰۰۵-جی ایل تاریخلی سئچکیلرین ایلکین مرحلهسینده رفسنجانی غلبه چالسادا، ایکینجی توردا گؤزلهنیلمهدن تهرانین کئچمیش شهرداری، قاتی-موحافیظهکار ماحمود احمدینژاد ۶۲٪ سسله قالیب گلدی. ۶ آقوست ۲۰۰۵-جی ایلده ایناوروقاسییا اولوندو. احمدینژاد ایسلام اینقیلابی ایدهآللارینی برپا ائتمگی، حاکیمیتی روشوتخورلاردان تمیزلهمگی، اؤلکهده ایسلام اصللرینه اویغون سوسیالیزم قورماغی سؤز وئریب. آمریکا و ایسرایل سئچکیلرین نتیجهلرینی تانیمادیقلارینی بیان ائتدیلر.
اهالیسی[دَییشدیر]
اهالی نین اکثر حیصهسی قوزئی و قربی رایونلاردا یئرلشمیشدیر.
اهالی نین ۵۱٪ی شهر اهالیسیدیر. ان بؤیوک شهر تهران. تهرانین اهالیسی ۱۹۲۶-۱۹۸۶-جی ایللرده ۲۱۰ مین نفردن ۶٫۵ میلیونا چاتمیشدیر. ۱۹۶۰-جی ایللرین اوللریندن باشلایاراق اوربانیزاسییا پروسئسی داها دا سورعتلنمیشدیر. ایندی تهراندا ۱۵ میلیون اهالی یاشاییر.
اکثر اهالینین ائتنیک منشأیی فارس (ایراندا مسکونلاشمیش اری طایفالاری نین نومایندهلرینده) چاتیر. بونا باخمایاراق عرب خیلافتینین بۇ رئگیونلاردان چکیلمهسیندن سوْنرا بۇ اراضیلره گلمیش تورک-مونقول طایفالاری مرکزی، قربی و بیر نئچه قوزئی رئگیونلاردا اهالینین ائتنیک منشایینه تأثیر ائتمیشدیر. ایندی بونا باخمایاراق بۇ اراضیلرده یاشایان اهالینین نوماینده لرینده: فارسلاردا، کوردلرده، لورلاردا، بختیاریلرده، مازاندارانلیلاردا و تالیشلاردا آری-ایران ائتنیک منشأیی دومینیونلوق تشکیل ائدیر. شیمالدا یاشایان خالقلاردا (خزرساحیلی ایستیثنا اوْلماقلا) تورک جیزگیلری اؤزونو کسکین بیروز وئریر.
عومومیلیکده اؤلکه اراضیسینده ۳۰-آ یاخین خالق وار. سای باخیمیندا بیرینجی اوْلان خالق فارسلار و یا پارسیلار (لور و بختیاریلر ایله) دیر-۴۵٪[قایناق گؤسترین]، ایکینجی یئرده آذربایجانلیلار (۴۱٪)[قایناق گؤسترین] دورور. فارسلارین ساییسینی دقیق دئمک مۆمکون دئییلدیر، لاکین رسمی فارسلار دایرهلرینده بۇ رقم ۵۱٪-دیر. اهالینین ۱۰–۱۲٪ قدیم میدییالیلارین بیرباشا واریثی حساب اولونان تالیشلار (خزربویو یئرلشمیشلر) تشکیل ائدیر. نؤوبتی یئرلرده کوردلر-۷٪، عربلر-۳٪[قایناق گؤسترین]، لورلار-۲٪[قایناق گؤسترین]، گیلان و مازاندارانلیلار-۶٪، تورکمنلر ۱٪، ۱٫۱٪، ائرمنیلر، خزریلر و شاهسئونلر- هر بیری ۰٫۵٪، چارامایکیلر و گورجولر- هر بیری ۰٫۴٪، آشورلار- ۰٫۳٪ تشکیل ائدیرلر. بوندان علاوه اؤلکه اراضیسینده یاشایان خالقلارا میثال چیقانلاری، قاجارلاری، یئزدیلری، تاجیکلری، قاراپاپاقلاری، کنگرلیلری، تئیمورتاشلاری، براهویلری، یهودیلری، قئربیلری (زردوشتلوی سیتاییش ائدیرلر) گؤسترمک اولار.
دینی منسوبیت، دیل[دَییشدیر]
اؤلکه اهالیسی نین ۹۸٪ موسلماندیر. اهالی نین ۹۰٪-ای شیعه طریقتینه مخصوصدور. شیعهلردن ۸۵٪ ایمامیلردیر (اثنی عشری)، قالانلاری باشقا شیعه طریقتلرینه منسوبدورلار- ایسماعیللیلر و علی اللهی. اؤلکه اهالیسی نین ۹٪- سوننودور (کسرن کوردلر). خریستیانلاردان قریقوریان (ائرمنیلر)، نئستوریان (آشورلار)، روما-کاتولیک همچینین اینگیلتر و باشقا پروتئستانت کیلسهلرینین نومایندهلری مؤوجوددور. اؤلکهده همچینین بهاییلیک، یودیزمه و زردوشتلوک منسوب اینسانلاردا مؤوجوددور.
ایران دیللری قروپونا آید دیللرده اهالی نین ۵۵٪ دانیشیر. اهالی نین ۴۳٪-دن چوخو تورک دیللری عاییلهسینه منسوب دیللرده دانیشیر.
ایرانین ان بؤیوک شهرلری[دَییشدیر]
(۲۰۰۵-جی ایل سییاهیسینا گؤره)
ایقتیصادیاتی[دَییشدیر]
ایران نفت صنایعی یئکسک توسعه ائتمیش آقرار-صنایع اؤلکهسیدیر. اؤلکه اراضیسینده نفت اعمالی و نفت-کیمیا موسیسهلری فعالیت گؤستریر. طبیعی ثروتلردن نفت، گاز، کؤمور، میس، دمیر، مانقانلی و سینک-قورغوشون فیلیزلری ایصطهلاک ائدیلیر. اؤلکهده همچینین ماشینقاییرما و مئتالایشلهمه، قیدا و تئکستیل صنایعی توسعه ائتمیشدیر. خالچالارین کوستار اوصوللا ایستحصالی گئنیش یاییلمیشدیر. بوغدا، آرپا، پاخلا، پامبیق، شکر چوغونودورو و شکر قامیشی، توتون، چای، فیندیق، پوسته گئنیش بئجریلیر. اهالی قویون، گئچی، ایری بوینوزلو مال، دوه ساخلاییر.
اساساً خام نفت و نفت محصوللاری، مئتال فیلیزلری، کند-تصروفاتی محصوللاری نین ایخراجی اوستونلوک تشکیل ائدیر.
اؤلکهیه خاریجدن آغیر ماشینقاییرما و کیمیا صنایعی، ماشین، دمیر، پولاد، تئکستیل ماللاری، کاغیذ ایدخال اوْلونور.
اساس تیجارت امکداشلارینا تورکیه، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، آلمان، بؤیوک بریتانیا، ایتالیا، ژاپون داخیلدیر.
گاز[دَییشدیر]
ایران بوتون دونیادا طبیعی گاز احتیاطینین ۱۶٪-نه مالیکدیر. اساس قاز یاتاقلاری کؤرفز شئلفینده همچینین اؤلکهنین شیمالی-شرقینده یئرلشیر.
۲۰۱۰-جو ایلدک گاز حاصیلاتینین ایلده ۲۹۰ معکب متره چاتاجاغی گؤزلهنیلیر. بوندان سوْنرا گاز ایخراجی تام گوجویله فعالیته باشلایاجاق. ایندی گاز ایخراجی اساساً تورکیهیه-دیر، شیمالی-فارس آدلی گاز یاتاغیندان چیخان گازین گاز-سیخیجی زاوودلارا چاتماسی اوچون اؤتوروجو بورولار اینشا ائدیر.
نفت[دَییشدیر]
ایران کونستیتوتسیاسینا اساساً میلی نفت حاصیل ائدن موسیسه آکسیالارینین خاریجی کومپانیالارا ساتیلماسی و یا اونلارا نفت حاصیل ائتمهیه ایجازه وئریلمهسی قاداغاندیر. نفت یاتاقلارینین کشفینی ایران میلی نفت کومپانیاسی آپاریر. ۱۹۹۰-جی ایللرین سونلاریندان باشلایاراق نفت سئکتورونا خاریجی اینوئستورلار گلمیشدیر (فرانسه-توتال و Elf Aquitaine، مالئزی-Petronas، ایتالیا- Eni همچینین چین میلی نفت کومپانیاسی). اونلار «کومپئنساسیا ائدیلمیش کونتراکتلار» اساسیندا حاصیل ائدیلمیش نفتین بیر حیصهسینی الده ائدیرلر، مودت بیتدیکدن سوْنرا ایسه یاتاقلاری ایران میلی نفت کومپانیاسینین نظارتینه وئریرلر.
جوغرافییاسی[دَییشدیر]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Alvand۱.jpg
-
-
Khezr Beach, Hormoz Island, Persian Gulf, Iran, ۰۲-۰۹-۲۰۰۸.jpg
-
گؤرونتولر[دَییشدیر]
-
Allahverdi khan Bridge.jpg
-
-
-
-
قایناقلار[دَییشدیر]
- ابونواس
- هانس کریستیان آندرسن
- ماتسوئو باشو
- خورخه لوئیس بورخس
- لرد بایرون
- میقل د سروانتس
- جفری چاسر
- آنتون چخوف
- دانته آلیگیری
- چارلز دیکنز
- فیودور داستایفسکی
- گابریل گارسیا مارکز
- یوهان ولفقانق فون قؤته
- حافیظ شیرازی
- هومر
- ویکتور هوقو
- James Joyce
- فرانتس کافکا
- کالیداس
- لیپو
- نجیب محفوظ
- مولیر
- اووید
- Marcel Proust
- Alexander Pushkin
- ویلیام شکسپیر
- Sophocles
- رابیندرانات تاقور
- لئو تولستوی
- مارک تواین
- ویرژیل
- Louis Armstrong
- Johann Sebastian Bach
- The Beatles
- لودويک بتهوون
- Johannes Brahms
- Frédéric Chopin
- Antonín Dvořák
- George Frideric Handel
- Gustav Mahler
- Wolfgang Amadeus Mozart
- Édith Piaf
- Giacomo Puccini
- الویس پریسلی
- Franz Schubert
- Igor Stravinsky
- Pyotr Ilyich Tchaikovsky
- Umm Kulthum
- Giuseppe Verdi
- Antonio Vivaldi
- Vladimir Vysotsky
- Richard Wagner
- Edqar Varez
- Olivye de Messian
- Altılıq
- Georges Auric
- Lui Dyurey
- Artur Onegger
- Darius Miyo
- Francis Poulenc
- Jermena Tayeferr
- ارشمیدوس
- ابن سینا
- تیم برنرز لی
- نیکلاس کوپرنیک
- ماریا کوری
- چارلز داروین
- توماس ادیسون
- آلبرت انیشتین
- اقلیدس
- لئونارد اویلر
- مایکل فارادی
- انریکو فرمی
- فیبونانچی
- هنری فورد
- ژوزف فوریه
- Galen
- قالیلئو قالیله
- یوهان فردریک قاوس
- یوهان گوتنبرگ
- جیمز ژول
- یوهانس کپلر
- خوارزمی
- قوتفرید لایبنیتس
- کارل لینه
- جیمز کلرک ماکسول
- دمیتری مندلیف
- آیزاک نیوتون
- لویی پاستور
- ماکس پلانک
- ارنست رادرفورد
- اروین شرودینگر
- نیکولا تسلا
- آلن تورینق
- جیمز وات
- ارسطو
- کونفوسیوس
- سیمون دو بوار
- Chanakya
- نوآم چامسکی
- رنه دکارت
- زیقموند فروید
- Georg Wilhelm Friedrich Hegel
- ابن خلدون
- Immanuel Kant
- John Maynard Keynes
- لائو زی
- John Locke
- Niccolò Machiavelli
- کارل مارکس
- فردریک نیچه
- افلاطون
- ژان ژاک روسو
- ژان پول سارتر
- Sima Qian
- Adam Smith
- Socrates
- ولتر
- ماکس وبر
- Ludwig Wittgenstein
- Zhu Xi
- اکبر شاه
- ایسکندر
- آشوکا
- مصطفی کمال آتاتورک
- آقوستوس
- David Ben-Gurion
- اوتو فون بیسمارک
- سیمون بولیوار
- ناپلئون بوناپارت
- ژولیوس سزار
- بؤیوک کارل
- وینستون چرچیل
- بیرینجی کونستانتین
- ایکینجی کوروش
- شارل دو قول
- بیرینجی الیزابت (بریتانیا)
- ماهاتما قاندی
- چنگیزخان
- ارنستو چه قوارا
- آدولف هیتلر
- Joan of Arc
- مارتین لوتر کینگ
- ولادیمیر لنین
- آبراهام لینکلون
- Louis XIV of France
- Rosa Luxemburg
- نلسون ماندلا
- Mao Zedong
- Jawaharlal Nehru
- Kwame Nkrumah
- Peter the Great
- Qin Shi Huang
- فرانکلین دلانو روزولت
- صلاح الدین ایوبی
- ايستالین
- بیرینجی سلیمان
- Sun Yat-sen
- امیر تئیمور
- عمر بن خطاب
- جورج واشینقتون
- آفریقا ایتیفاقی
- عرب بیرلیگی
- آسهآن
- باغیمسیز دؤولتلر بیرلیگی
- میلتلر بیرلیگی
- اوروپا بیرلیگی
- قیزیل آی
- ناتو
- نوبل جاییزهسی
- اوپک
- بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی
- International Court of Justice
- اولوسلارآراسی پول صندوقو
- یونسکو
- دونیا اینسان حاقلاری بیاننامهسی
- عوموم دونیا ساغلیق تشکیلاتی
- دونیا بانکی
- دونیا تیجارت تشکیلاتی
- دیل
- دیللر:
- عرب دیلی
- بنقال دیلی
- چین دیلی
- اینگیلیس دیلی
- ایسپیرانتو
- فرانسه دیلی
- آلمان دیلی
- یونان دیلی
- عبرانی دیلی
- هیندی
- ژاپون دیلی
- لاتین دیلی
- فارس دیلی
- روس دیلی
- سانسکریت
- ایسپانیا دیلی
- تامیل دیلی
- تورک دیلی
- دیلچیلیک
- قرامر
- سؤز
- آد
- فعل
- الیفبا
- عرب الیفباسی
- چین یازیسی
- کیریل الیفباسی
- یونان الیفباسی
- Hangul
- لاتین الیفباسی
- حرف
- ساوادلیلیق
- یازی
- ادبیات
- نثر
- بدیعی ادبیات
- مین بیر گئجه
- رومان
- Dream of the Red Chamber
- Gendzi haqqında povest
- شعر
- گیل قمیش داستانی
- ایلیاد
- ماهاباراتا
- شاهنامه
- جانلی بیلیم
- Bioloji materiallar
- DNA
- آنزیم
- پروتئین
- Botany
- اؤلوم
- اینتیحار
- ائکولوژی
- Endangered species
- Domestication
- Həyat
- Bioloji sistematika
- Species
- Metabolism
- هضم سیستمی
- فوتوسینتز
- Respiratory system
- Evolution
- Reproduction
- حامیلهلیک
- Gender
- آناتومی
- سلول
- قان دؤورانی
- قان
- اورک
- Endokrin sistemi
- هضم یولو
- اینسانین یوغون باغیرساغی
- اینسانین نازیک باغیرساغی
- قارا جیگر
- اؤرتوک سیستمی
- قادین دؤشو
- دری
- Muscle
- عصب سیستمی
- بئیین
- دویغو
- قولاق
- بورون
- گؤز
- Reproduktiv sistem
- اینسانین تنفوس سیستمی
- آغ جیگرلر
- ایسکلت
- Medicine
- Zərərli vərdişlər
- Altshaymer Xəstəliyi
- سرطان
- Cholera
- Influenza
- Dentistry
- Disability
- Korluq
- Hearing loss
- Schizophrenia
- Disease
- دواء
- آزیترومایسین
- متوکلوپرامید
- متوکاربامول
- سفیکسیم
- دیفن هیدرامین
- آلپرازولام
- سیپروفلوکساسین
- دکسترومتورفان
- مترونیدازول
- کلیدینیوم سی
- کلونازپام
- مترونیدازول
- کلیدینیوم سی
- فلوکستین
- اتانول
- نیکوتین
- Nicotiana tabacum
- ساغلاملیق
- باش آغریسی
- Myocardial infarction
- Malaria
- Pis qidalanma
- Obesity
- Pandemic
- Antibiotiklər
- Benzilpenisillin
- Pneumonia
- Poliomyelitis
- Sexually transmitted infection
- HIV/AIDS
- Stroke
- Tuberculosis
- دیابت
- ویروس
- Influenza
- Chickenpox
- جانلیلار
- حئیوان
- بوغومآیاقلیلار
- حشراتلار
- قاریشقا
- آری
- کپنک
- هؤرومچکیمیلر
- خوْردالیلار
- سۇدا-قۇرودا یاشایانلار
- قۇیروقسوزلار
- قوش
- Chicken
- Columba (genus)
- بالیقلار
- Shark
- ممهلیلر
- دوه
- پیشیک
- اینک
- ایت
- فیل
- آت
- قويون
- آسلان
- Suidae
- پریماتلار
- آرکیا
- Bacteria
- Fungus
- بیتکی
- Protist
- فیزیک
- ایومه
- آتوم
- انرژی
- انرژینین ساخلانماسی قانونو
- Electromagnetic wave
- قیزیل آلتی ایشیقی
- بنؤشهیی اوستو ایشیغی
- ایشیق
- کلاسیک مکانیک
- قووت
- Classical electromagnetism
- Gravity
- Length (disambiguation)
- دمیرقاپان
- Mass (disambiguation)
- Metal
- Khachardzan
- Nuclear fission
- State of matter
- Gas
- مایع
- پلاسما
- برک جیسم
- Quantum mechanics
- Radioactive decay
- Theory of relativity
- Special relativity
- یاریایلتکن
- Sound
- Speed
- Speed of light
- زامان
- ترمودینامیک
- Measurement
- Joule
- Kelvin
- Kilogram
- لیتر
- متیر
- Newton (unit)
- International System of Units
- ثانیه
- Volt
- Watt
- تقویم
- قریقور تقویمی
- عصر
- گون
- آی
- ساعات قورشاغی
- هفته
- ایل
- ایبتیدائی جامیعه قورولوشو
- داش دؤورانی
- تونج دؤنمی
- دمیر دؤنمی
- بین النهرین
- اسکی میصر
- قدیم یونان
- روم ایمپیراتورلوغو
- هان سولالهسی
- قوپتا ایمپیراتورلوغو
- عباسی خلافتی
- آیدینلانما چاغی
- Aztec
- بیزانس ایمپیراتورلوغو
- صلیب یۆروشلری
- روم ایمپیراتورلوغو
- یوز ایل ساواشی
- اورتا عصرلر
- موغول ایمپیراتورلوغو
- مین سولالهسی
- عوثمانلی ایمپیراتورلوغو
- Reformation
- اوتوز ایللیک ساواش
- رونسانس
- تان سولالهسی
- Vikings
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلری وطنداش ساواشی
- Apartheid
- بریتانیا ایمپیراتورلوغو
- سویوق ساواش
- Cultural Revolution
- بؤیوک فرانسه اینقیلابی
- بؤیوک بؤحران
- The Holocaust
- صنایع اینقیلابی
- نازی آلمان
- Meiji period
- اوکتوبر اینقیلابی
- تزین سولالهسی
- ورسای باریش مۆقاویلهسی
- ویتنام ساواشی
- بیرینجی دونیا ساواشی
- ایکینجی دونیا ساواشی
- افغانیستان
- الجزاییر
- آرژانتین
- اوتریش
- اوستورالیا
- بنقلادش
- برزیل
- بؤیوک بریتانیا
- کانادا
- چین خالق جومهوریتی
- کنقو دموکراتیک جومهوریتی
- کوبا
- میصر
- اتیوپی
- فرانسه
- آلمان
- یونان
- هیندوستان
- اندونزی
- ایران
- عیراق
- ایسرائیل
- ایتالیا
- ژاپون
- مکزیک
- نوروژ
- نیوزیلند
- نیجریه
- پاکیستان
- لهیستان
- پورتوقال
- روسیه
- سعودی عربیستان
- گونئی آفریقا جومهوریتی
- گونئی کوره
- ایسکاتلند
- ایسپانیا
- سودان
- سوئد
- تانزانیا
- تایلند
- تۆرکیه
- اوکراین
- بیرلشمیش عرب امیرلیکلری
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
- واتیکان
- ویتنام
- ونزوئلا
- آمستردام
- آتن
- بغداد
- بانکوک
- پکن
- برلین
- بوقوتا
- بروکسل
- بوئنوس آیرس
- قاهیره
- Cape Town
- دمشق
- دهلی
- داکا
- هونق کونق
- ایستانبول
- جاکارتا
- قلاسقو
- قودس
- کراچی
- Kinshasa
- کلکته
- Lagos
- لوسآنجلس
- لندن
- مادرید
- مکه
- مکزیکو سیتی
- موسکو
- بمبئی
- نایروبی
- نیویورک
- پاریس
- ریو دو ژانیرو
- روم
- سنت پترزبورق
- سانپائولو
- سئول
- شانقهای
- سنقاپور
- سیدنی
- تهران
- توکیو
- ویئن
- واشینقتون
- آمازون چایی
- قوزئی بۇز اوْقیانوسو
- آتلانتیک اوقیانوسو
- بالتیک دنیزی
- قارا دنیز
- کارائیب دنیزی
- خزر دنیزی
- کونقو
- دونای
- قانژ
- بؤیوک مرجان ریفلری
- بؤیوک گؤللر
- هیند اوقیانوسو
- ایند
- بایکال
- تانقانیکا
- ویکتوریا گؤلو
- آرالیق دنیزی
- میسیسیپی چایی
- نیجر
- نیل چایی
- خوآن
- قوزئی دنیزی
- بؤیوک اوقیانوس
- پاناما کانالی
- راین
- سوئز کانالی
- گونئی اوقیانوسو
- وولقا
- یانتزی
منابع[دَییشدیر]
- ↑ {{{title}}}. ISBN ۹۰-۰۴-۱۸۱۴۸-۲. “The official motto of Iran is Takbir ("God is the Greatest" or "God is Great"). Transliteration Allahu Akbar. As referred to in art. 18 of the constitution of Iran (1979). The de facto motto however is: "Independence, freedom, the Islamic Republic."”
- ↑ اتنولوگ. ایران. اتنولوگ سایتی. یوْخلانیلیب۲۱ June ۲۰۱۳.
- ↑ اتنلوگ. ایران. اتنلوگ سایتی. یوْخلانیلیب۲۱ June ۲۰۱۳.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Encyclopædia Britannica Encyclopedia Article: Media ancient region, Iranوارد نشدهاست
- ↑ , https://books.google.com/books?id=a0IF9IdkdYEC
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Andrew J. Newman 2006وارد نشدهاست
- ↑ official population clock as of March ۱۷, ۲۰۱۵. http://www.amar.org.ir/.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ جومهوری ایسلامی ایران. بینالمللی پول صندوقی. یوْخلانیلیب۲ نوامبر ۲۰۱۴.
- ↑ Central bank: Income equality improved in Iran
- ↑ Human Development Report ۲۰۱۰. United Nations (۲۰۱۰). یوْخلانیلیب۵ November ۲۰۱۰.


c: text/html

text:
بینالی ییلدیریم، تورکیهنین راحتلیغینی پوزانلارا هئچ واخت ایمکان وئریلمیهجگینی دئییب
ایلدیریم، پارتیسینین آکسارای 6-جی نورمال اوستان کونگرهسینده دونن چیخیشیندا، تورکیهیه قارشی آپاریلاجاق هر جور سالدیری، ایستر ایچریدن اولسون، ایستر خاریجدن اولسون، میثلی ایله قارشیلیق تاپاجاقدیر" دئدی.
آک پارتی باش کاتیبی و باش ناظیر بینالی ییلدیریم، تورکیهنین راحتلیغینی پوزانلارا هئچ واخت ایمکان وئریلمیهجگینی دئییب.
ایلدیریم، پارتیسینین آکسارای 6-جی نورمال اوستان کونگرهسینده دونن چیخیشیندا،
تورکیهیه قارشی آپاریلاجاق هر جور سالدیری، ایستر ایچریدن اولسون، ایستر خاریجدن اولسون، میثلی ایله قارشیلیق تاپاجاقدیر" دئدی.
ترورو تورکیهنین گوندمیندن دوشهجکلرینی دئین باش ناظیر ترورون آرخا پلانیندا قارانلیق عمللرین اولدوغونو دئدی.
ایلدیریم، تورکیهیه دوشمنچیلیک ائدنلرین هوسلرینین موطلق و موطلق قورشاقلاریندا قالاجاغینی ایفاده ائدهرک،
سوریهده ترور قورماسینا ایمکان وئرمیهجگیک. تورکیهنین و وطنداشلاریمیزین امنیتینه قارشی تهدید هارادان گلیرسه گلسین آنیندا قارشیلیق وئرجگیک". آچیقلاماسینی وائدیب.
تورکیهنین ترورلا موباریزهسینین قلوبال باریش اوچون اولدوغونو دا وورغولایان ایلدیریم،
تورکیهنین حقوق-محافظه، تورکیهنین باریشی عینی زاماندا سوریهنین، عراقین، بوتون قونشولاریمیزین باریش و قارداشلیغی دئمکدیر. بیزیم خاریجی سیاستیمیزین ایستیقامتی دوستلوقدور. آنکارا نه قدر امن ایسه نیویورک دا پاریس ده لندن ده عینی درجهده اعتبارلیدیر. چونکی قلوبال ترور، مرز تانیمیر. ترورا قارشی موباریزه بوتون دولتلرین اورتاق مسئولیتیدیر. بو گون هله ده ترور تشکیلاتلاری اوزریندن اؤلکهلره عملیات چکمه سیی واردیر. سوریهدکی پ.ی.د، ی.پ.گ، پ.ک.ک قروپلاشماسینی دستکلهین ایمپریالیستلر، بو بؤلگهده گؤز یاشینین، آجیلارین سون قویماق ایستمیرلر. ترور تشکیلاتلارینی اؤلکهلرینده ساخلایانلار بو سهودن بیر آن اوّل قاییتمالی و لازیم اولانینی ائتمهلی" ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گونئی آذربایجان بایراغی
- آخرین به روز رسانی 13 آبان 1391
- بازدید: 2125
گونئی آذربایجاندا یاشایان خلقین کسین چوخونلوغو اولان تورکلر ملّتلشمه دؤنهمیندهدیر. تورپاق بیرلیگی، دیل بیرلیگی، کولتور بیرلیگی، اورتاق کئچمیش و بو گونکو اورتاق سیاسی قونومو و بيرليكده اورتاق آیری سئچکیلیگه معروض قالماقلاري ال-اله وئرمیش و گونئی آذربایجان تورکلرينده ملّي کیملیک بیلینجی یاراتماقدادیر. ملّي- سیاسی شخصیت اولوشتورماق و اؤز مقدّراتینی تعیین ائتمک یولوندا گونئی آذربایجاندا توپلومسال–سیاسی بیر حرکت ایللردیر کی، اولوشموشدور. كئچميشده ملّي دؤلت قورموش و اينديلكده يئنه ملّي دؤلت قورماق اوغروندا سیاسی- اجتماعی مبارزه آپاران ائتنیک ملّت قونوموندادیر و ملّت اولاراق اؤز ملّي حقوقونا یيیهلنمهلیدیر. ملّي دؤلت قورماق ایستهین بیر ملّتین سیاسی آخیمی، گونوموزون قوْشوُللارینا گؤره، سؤز قونوسو ملّتده ملّي بیلینج اولوشتورمالیدیر. ایناندیقلاری تَمللر چئورهسینده ملّتی توپارلامالی و بیرلشدیرمهلیدیر. هابئله او ملّتین ايستهكلريني حاکم قوّهیه و دونیا کاموویونا ایلتمهلیدیر. بو آرادا سیاسی آماج داشییان ملّي حرکت، سیاسی سیمگهلر ده منیمسهمهلی و اونلاردان ایيیجهسينه قوللانمالیدیر. ان دَيهرلي ملّي- سیاسی سیمگه ایسه بئله قونومدا اولان ملّت اوچون ملي بایراقدیر. ملّي بایراق، سؤز قونوسو اولان ملّتین وارلیغینی، اونون ملّت اولماق ایستهگینی و ملّي حقلريني، او سیرادان اؤز گلهجگینی بلیرلهمه حقّیني ییيهلنمک ایستهگینین و ملّي مفکورهسینین سیمگهسیدیر. ملّي بايراق سؤمورگهلیکده اولان(استثمار آلتیندا یاشایان) ملّتین عصیان سیمگهسیدیر. ملّي بايراق آسیمیله اولموش و يا آسیمیله اولماقدا اولان ملّتین یئنیدن دیریلمه گؤسترگهسیدیر. ملّي بايراق، ملّي دؤلتچیلیک اوغروندا مبارزه آپاران ملّتین ملّي اولکولرينی اؤزونده داشیییر. ملّي بايراق قوتسال آنلاملار داشییان درین دویغولاري باریندیران هیجان قایناغیدیر. بئله حالدا اورتایا چیخان بايراق، غرور و شرف سیمگهسی اولور و مبارزهده یئنیلمزلیک و دؤنهمزلیگی تمثیل ائدیر.
گونئی آذربایجان تورکلری ملّتلَشمه و دؤلتلَشمه یولوندا مبارزه آپاریر. بو مبارزه اَریدیلمکده و آسیمیله اولماقدا اولان ملّتین قالخینماسی و اؤز ملّي حقّینی الده ائتمک اوغروندا حق ساواشیدیر. اؤتن یوز ایللیکده گونئی آذربایجاندا ظلمه و استبدادا قارشی 4 دؤنه دئوریمجی حرکت یارانمیشدیر. 1324-جو ایلده ملّي حکومتیمیز بئله قورولموشدور. آنجاق ملّي حکومتیمیزين اقتداردا اولدوغو زامان، گونئی آذربایجان اوچون ملي بايراق تانینمامیشدیر. ملّت اولقوسو چاغداش(معاصر و مودئرن) بیر اولقو اولدوغو اوچون، تورکلرين اسکیلرده قوردوقلاری دؤلتلر، ملّي دؤلت ساییلماز. او دؤلتلرين بايراقلاری دا، گونئي آذربايجان اوچون ملّي بايراق اولا بيلمز. بونا گؤره ده اسکی تورک دؤلتلرينین بايراقلاری یئرینه، گونئی آذربایجان ملّتچیلرينین بیر چوخو اوزون بير مدّت قوزئی آذربایجان بایراغینا، ملّي بایراغیمیز کیمی باخیردیلار. ملّي حرکتیمیز گلیشدیکجه، سیاسی دنگهلرده اؤزونه یئر آختاریب، حقوقی-سیاسی ساواش ضرورتین دویدوقجا بايراق حقده کئچمیش توتومونون الوئریشسیز و اولاناقسیز اولدوغونا چاتمیشدیر. بو گرکلیکدن یولا چیخاراق، زامانیندا ملّي مبارزهمیزین اؤنجول آخینی ساییلان "گونئی آذربایجان ملّي اویانیش حرکاتی" طرفیندن، گونئی آذربایجان اوچون معين بير ملّي بايراق سونولدو. بو بايراق ایسه همین اؤرگوتون فداکار اویهلری و ملّي حرکتیمیزین باشقا دَيهرلي چالیشقانلاری طرفیندن بابک قالاسی یوروشونده (زامانیندا بو یوروشه "بابک قالاسی قورولتایی" دئیهنلر ده اولموشدور.) چوخ گؤزل بیر بیچیمده دالغالاندیریلدی. حاکمیّت قوّهلرينین آغیر باسقیلارینا سینه گرهن بو فداکار انسانلارین ائیلملری، ائله گؤزل بیر تصویر چیزدی کی، "بايراق چیخماسینا هله تئزدیر" دئیهن عزیزلریمیزين بير چوخو دا اونو آلقیشلادی. او زاماندان بابک قالاسی یوروشلريني ایستهدیگی کیمی تانیتماق ایستهین حاکمیتین گوونلیک اورقانلاری، زوراکیلیغا ال آتمادان باشقا بیر یول بولمادیلار و بابک قالاسی يوروشلرينین قاباغیني آلدیلار. بابک قالاسیندا چیخان بايراق، حرکتیمیزین ملّي-سیاسی اولدوغونو اورتایا قويدو. او بايراق سئویلدی و اونو قالدیرانلارین چوخو یئنگی ایل، نوبتي يوروشده تانینیب توتوقلاندیلار. آنجاق بو توتوقلانمالار و سونراکی ایللردهكي توتوقلانمالار دا، حاکمیتین ایستهدیگی سونوجو وئرمهدی. بابک قالاسی يوروشونده دالغالانان و ملّي اولکولریمیزی سیمگهلهین بایراغی ”ملّي بايراق“ کیمی دَیهرلندیرهن ملّتچیلر او بایراغی چوخلو شهرلریمیزده ده آسیب دالغالاندیردیلار. او بایراغا ملّي حرکتيميزین ایچینده قارشی چیخانلاردا اولدو. اونلار "آذربایجانین بایراغی بیردیر و بو بايراق آذربایجانی پارچالاییر"- دئدیلر. بیر سیرالاری ایسه او بایراغین دئموکراتیک بیچیمده سئچیلمهدیگینی ایرهلی سوردولر. آنجاق داها سونرالار همین یولداشلاریمیز بایراغیمیزین یارانما گرکلیگین دویدولار و گونئی آذربایجانا بايراق فکرینده اولدولار...
بابك قالاسيندا دالغالانان بايراق، ملّي حرکتیمیزین سیاسی سیمگهسیدیر. بو بايراق ملّي کیملیك و وارلیغیمیزی گؤستریر، ملّي دؤلتیمیزی قورماق اوغروندا اورتایا چیخان ایلک بايراقدیر و گونوموزه اویغون ملّي اولکولریمیزی(مفکورهلريميزي) اؤزونده یانسیتماقدادیر. اونا گؤره ده بو بايراق، بیزیم اوچون ملّي بايراقدیر و یئنیگاموح اولاراق بو بایراغا اینانیریق! بو بايراق بیزیم اوچون اَن دَيهرلي وارلیقلاردان ساییلیر.
گونئی آذربايجانین ملّي بایراغیندا یانسییان رنگلر، بیچیم و علامتلرين هر بیری اؤزل آنلام داشیماقدادیر. 4 رنگ دئمکده گؤی، آل(قیرمیزی)، یاشیل و آغ رنگلری و قیرمیزی بویانین ایچینده آی ایله اولدوزون یئرلشمهسی، آذربايجانین (قوزئی آذربايجانین) ایلک جمهوریتینين بایراغی ایله اوخشاردی. آی اولدوز تمامی ایله قوزئی آذربايجانین بایراغی کیمیدیر. آنجاق فورمادا قیرمیز رنگ، یاشیل و گؤی رنگلريندن چوخدور. بیر ده کی، فورما باخیمدان گؤنئي بايراغينين قیرمیز رنگي قوزئی بايراغينين قيرميزی رنگیندن فرقلی اولاراق زولاق دئییل، اوخ شکلیندهدیر. بوتون بو فرقلره باخمایاراق گونئی آذربايجانین ملّي بایراغی، قوزئی آذربایجانين ملّي بایراغیندان اَسینلَنمیشدیر(ایلهام آلمیشدیر). اونا گؤره ده، داشیدیغی تمل اولکولرده قوزئی آذربایجانلا اولدوقجا اوخشارلیغي واردير. سادهجه زمان و قونوموموزون فرقلندیگینه گؤره ملّي مبارزهمیزدهکی اولکولریمیز معين قدر فرقلنمیشدیر. ملّي بايراق ایسه ملّتلشمه و دؤلتلشمه زمانی، سؤز قونوسو ملّتین ملّي اولکولرين، ایدئاللارین و تمل دَیهرلرين یانسیدماليدير. بوگون بلکه قوزئی آذربايجانیندا ایدئاللاری 1918-جی ایلدن فرقلیدیر، آنجاق بؤیوک اؤندَر محمّد امین رسولزاده دئمیشکن”بیر کره یوکسهلن بايراق بیر داها ائنمز.“ بايراق دؤنهملرين و حاکمیتلرين دَییشدیگی زامان بئله، دَییشمزسه، ملّي بايراقدیر و قوتساللیق داشیییر. سیمگهلر هم آیریملی(فرقلی) هم ده اوخشار ملّتلرده، فرقلی آنلاملار یانسیدا بیلهرلر. هابئله بیر ملّت ایچینده ده زامان دَییشیمی سونوجوندا عینی سیمگه آیری-آیری آنلاملار داشییا بیلهر. بونلار بشر تاریخینده و چئشیتلی اویقارلیقلارین ایناجلارینا و سیمگهلرينه باخدیقدا نورمال حالدیر. بیزیم بايراقداکی سیمگهلرده ده بو اؤزللیک کئچرلیدیر. گئنل اولاراق رنگلرده اوخشارلیق اولسا دا، زامانین ايستهكلرينه گؤره همن رنگلره یئنی آنلاملار یوکلَنه بیلهر. بو مسئلهني ملّي اؤنجوللریمیز گونئی آذربایجانا بايراق سونارکن گؤزلمیشلر. بایراغیمیزداکی تمل قالب مُساوات ایدئولوژيسی کیمی اوچ اولکونو تمثيل ائتمکله یاناشی، اونلاردا گونوموزه اویغون دَییشیملر وئریلمیشدیر. بیز اؤزوموزو مُستقل حرکت کیمی گؤسترمک اوچون و حقوقی باخیمدان یئنی بیر بایراغا گرک دویدوغوموزا باخمایاراق، ملّي کیملیگیمیزی و قوزئی آذربایجانلا اولان تاریخی- ملّي باغليليقلاریمیزی دانماغا گرک یوخدور. بونونلا یاناشی گلهجک اوزون سورهلی بیر سیرا ملّي آرزولاری نظرده آلیب، بوگونکو گئرچک سیاسی-حقوقی قونوموموزو دا گؤز آردي ائتمهیه گرک یوخدور. اونا گؤره ده اؤتری اولاراق قوزئی آذربایجان بایراغینین تاریخینه باخماق و اونون اوزهریندهکی رنگ و علامتلری آچیقلاديقدان سونرا، گونئی آذربایجان بایراغینین اوزهريندهكيلری آچیقلاماق داها اویغوندور.
قوزئی آذربایجان بایراغیندا گؤی رنگ تورکچولوگو، قیرمیزی معاصرلیگی و یاشیل رنگ مُسلمانچیلیغی تمثيل ائدیر. آنجاق بو بايراق قوزئی آذربایجاندا قالدیریلان ایلک بايراق دئییل، اوستهلیک داشیدیغی اوچلوک ایلکهلرين اؤنجهلیگی ده ایلک دؤنه سونولدوغوندان فرقلنمیش و سونرا بايراقدا اؤزون یانسیتمیشدیر. بو اوچلوک ایلکهسی ایلک دؤنه تورک دونیاسینین بؤیوک دوشونورو علی بَی حسینزاده طرفیندن ایرهلی سورولموشدور. 1907- جی ایلده باکیدا یایینلانان فیوضات درگیسینده بیر مقالهده "تورک حسیّاتلی، اسلام اعتقادلی، فیرنگ قافالی" کیمی ایرهلی سوردویو بو فکری سونرادان بؤیوک متفکّر ضیاء گؤگ آلپ طرفیندن منیمسهنیليب و بئلهجه افاده اولونموشدور: "تورک قانلی، اسلام ایمانلی، آوروپا مدنیّتلی." 1915 -جی ایلده ایسه بو اوچلوگو بؤیوک اؤندَر محمّد امین رسولزاده، آچیق سؤز قزئتینده ”توتاجاغیمیز یول“ آدلی باش مقالهسینده آزجا دَییشهرک اؤنه سورموشدور. همین یازیدا گونون ايستهكلرين و ملّتیمیزی قورتاراجاق اساس گرَکسینیملري نظره آلاراق معاصرلَشمهني اسلاملاشماقدان اؤنجه گتیرمیش و "تورکلشمک، معاصرلشمک و اسلاملاشماق" کیمی اورتایا قویموشدور. ملّت اولاراق وار اولماق و گلیشمک دوغرولتوسوندا بو اوچ ایدئال ایرهلی سورولموشدور. همین دؤنهمده قوزئی آذربايجانين کیملیک اؤیهلری ایچینده تورکلوک و مُسلمانلیغی روس ایمپئریاسی طرفیندن تهلوکهده ایدی. ملّي آیدین اؤنجوللریمیز بو ایکی کیملیک اؤیهسینين قورونماسينی، ملّي وارلیغیمیزین قورونوب ياشاماسي اوچون گرکلی گؤرموشلر، هابئله ملّتیمیزین گلیشمهسینی، کئچمیش گلهنَکسَللیکدن داشینیب آوروپا مودئللی مودئرنیزمی توتماقدا گؤروبلر. بو ایدئاللار داها سونرا 1918-جی ایل، مای آیینین 28-ده آذربایجان خلق جمهوريّتي قورولدوغو زامان اونون بایراغیندا یانسیمیشدیر. آنجاق بو آشامایا گلینجه بیر سیرا تاریخی اولایلار اولموشدور. آذربایجان خلق جمهوريّتي قورولدوقدان سونرا، اونون اساس رمزی اولان دؤلت بایراغی حقده ده همین ایلین ايیون آیینین 21-ده حکومتین قراری وئریلدی. همین دؤرده قوزئی آذربايجانین بایراغی عثمانلی تورکیهسینین بایراغی ایله عینیلیک تشکیل ائدیردی. بايراق قیرمیزی بویا ایچینده آغ آی اولدوزدان اولوشوردو. فرق یالنیز اوندا ایدی کی، عثمانلی تورکیهسینین بایراغینداکی هلال آیين قارشیسینداکی اولدوز بئش بوجاقلي، آذربایجان جمهوريّتينین بایراغینداكي ایسه سککیز بوجاقلي ایدی. گنجهیه گلمیش قافقاز اسلام اوردوسونون کوماندئری نورو پاشانین اطرافینداکی ”الحاقچیلار“ قروپو دا ”بیز مُستقل دؤلت یوخ، محض تورکیهیه بیرلشمک ایستهییریک“ – دئیهرک، جدی تبلیغات آپاریردیلار. حتّا او زامان نورو پاشانین تأکیدی ایله "ملّي شورا" فعالیّتینی دایاندیرمیش، تیفلیسده یارادیلميش 1-جی حکومت کابینهسی بوراخیلمیش، گنجهده نورو پاشانین ایستهیینجه 2-جی حکومت کابینهسی فورمالاشمیشدی. قیرمیزی رنگلی بايراق دا همین گرگین آنلاردا ایکینجی حکومت کابینهسی فورمالاشاندان دؤرد گون سونرا وئریلمیشدیر.
او زامان بعضیلری بو بایراغین عثمانلی ایمپئراتورلوغونون 1793-1844-جو ایللردهکی اوزهرینده آغ رنگلی آیپارا ایله سککیز بوجاقلی اولدوز تصویری اولان قیرمیزی رنگلی بایراغینا بنزهمهسینی اساس گتیرهرک آذربايجان، عثمانلینین بیر پارچاسی اولماسینی ادعا ائدیردیلر. او جملهدن مودروس مقاویلهسینه (30 اوکتیابر 1918-جی ایل) گؤره آذربایجان اراضیسی اوزهرینده صلاحیّت مانداتی آلمیش متّفق دؤلتلردن ساییلان اینگیلیسين قوشونلارینین کوماندانی گئنئرال و. تومسون ائله ایلک بیاناتلاریندا آذربایجان حکومتینی توركيهنين الحاقچی سیاستیندن یارانمیش بیر قوروم کیمی قیمتلندیردی. گئنئرال تومسون هله انزهلیده اولارکن”من توركيه اینتریقاسی ایله یارادیلان بیر دؤلت تانیمیرام“ دئیهرک، آذربایجان استقلاليني شُبهه آلتینا آلمیشدیر. بو بهانهلرين قارشیسینی آلماق و ملّي حکومتین تانینماسینا نایل اولماق مقصدیله آذربایجان جمهوريّتي ناظرلر شوراسی 1918-جی ایل نویابرین 9-دا ماوی، قیرمیزی، یاشیل زولاقلاردان عبارت و اوزهرینده آغ رنگلی آیپارا و سککیز بوجاقلي اولدوز تصویری اولان یئنی اوچ رنگلی ملّي بایراغینی تصدیق ائتدی. ائله همین گون اوچ رنگلی جمهوریت بایراغی باکیدا، آذربایجان خلق جمهوريّتي ناظرلر شوراسینین یئرلشدیگی بینانین اوزهرينده دالغالانماغا باشلادی.
بايراقداکی رنگلرين دوزولوشو و تصویری ایسه محمّد امين رسولزادهنین “آچیق سؤز” قزئتیندهکی مقالهسیندن گؤتورولدو. یعنی، گؤی: تورکلشمک، قیرمیزی: معاصرلشمک، یاشیل: اسلاملاشماق.
آذربایجان ملّي قورتولوش حرکاتینین بؤیوک ایدئولوقو م. ا. رسولزاده 1918-جی ایلده آذربایجان پارلامئنتینین ییغینجاغیندا دئمیشدی: ”بیزیم قالدیردیغیمیز بایراغین اوچ رنگی: تورک ملّي مدنیتینین، مُسلمان سیویلیزاسیاسینین و معاصر آوروپا دئموکراتیک اساسلارینین سیمبولودور.“ هلال آی حقده اوُزمانلارین وئردیگی یوزوملارین آراسیندا بونلاری گؤرمک اولار: آزادلیق رمزی، اسلام نیشانی، اللهین ابجد حرفلرله ائشیت سؤزو هلال سؤزونون شکیلی، تورک خالقلارینین رمزی و... تاریخی گئرچکلیکلره باخدیقدا بللی اولور کی، هلال رمزی 5000 ایل بوندان اؤنجه اورتا آسیادان اؤن آسیایا کؤچموش سومئرلر ائلهجهده قدیم تورکلر طرفیندن قوللانيلمیشدیر. عثمانلی ایمپئراتورلوغونادک بو نیشان اسلام خلافتی طرفیندن قوللانیلمامیشدیر. یالنیز خاچ يوروشولري زامانی کریستیانلارین قاباغیندا عثمانليلار طرفیندن قوللاندیغی اوچون اسلام بیرلیگینین رمزی کیمی دَيهرلنديريلميشدير. سونرالار ایسه باشقا اسلام اؤلکهلرينده عثمانلیدان آلیناراق هلال رمزی قوللانیلمیشدیر. اولدوز 3000 ایلدن آرتیق قدیم تورک-شرق خالقلارینین دؤلتچیلیک آتریبوتلاريندا(سیمبول) یئر آلمیشدیر. اؤزللیکله سککیز بوجاقلی اولدوز گونشی تمثيل ائتمیشدیر و اونا سایغی گؤستریلمیشدیر. عالِملرين یوزوملاریندا سککیز بوجاقلی اولدوز حقده چئشیتلی فكرلر وار، اونو تورکلوک رمزی کیمی دئیهنلر وار، عدالت رمزی کیمی، بئهیشتین سککیز قاپیسینین اولدوغونو گؤسترهن، تورک دؤلتچیلیگینین 8 ایلکهسینی(4 اصل و 4 فرعی ایلکهنی) گؤسترهن، محمّد امين رسولزاده خلق جمهوريّتينین 8 ایلکهسینی، شیعهلیگی و هابئله شانس و اوغور نیشانی کیمی یوزانلار دا واردير. آی اولدوزون بیر یئرده اولماسی دا قدیم میفولوژیمیزده خوشبختلیک نیشانی ایمیش.
آذربایجان 1920-جی ایلده اشغال ائدیلدیکدن سونرا باشدا م. ا. رسولزاده اولماقلا، دَيهرلي انسانلاریمیز بو بایراغی توركيه و آوروپا اؤلکهلرينده مهاجرتده قورویوب، یاشاتدیلار.
-1988جی ایلدن ایسه آذربایجان خلق حرکاتی باشلاناراق یئنیدن اوچ رنگلی بایراغی میدانلاردا دالغالاندیریلدی. 1990-جی ایلده بو بایراغا یئنیدن حقوقی ایستاتوس وئریلیب؛ همین ایل نویابرین 17-ده ناخجیوان مُختار رئسپوبلیکاسینين عالی مجلسینین قراری ایله بو بايراق دؤلت بایراغی کیمی قبول ائدیلیبدي. داها سونرا 1991-جی ایل فئورالین 5-ده آذربایجان رئسپوبلیکاسی عالی سووئتی ناخچیوان مُختار رئسپوبکیلاسی عالي مجلسينين وساطتی ایله، 1918- جی ایلده قالدیریلان بایراغی آذربایجان دؤلت بایراغی کیمی قبول ائدیب و بو حقده قانون قبول اولوندو. ووُرغولاندیغی کیمی گونئی آذربایجان بایراغی قوزئی آذربایجان بایراغیندان اَسینلنمیشدیر. قوزئی آذربایجان بایراغینداکی اوچ رنگ دئمکده گؤی، قیرمیزی و یاشیل رنگلر حقده رسمی آچیقلاما وئریلسه ده، آغ رنگ و آغ رنگده اولان هلال آی و سککیز بوجاقلی اولدوز حقده رسمی آچیقلاما یوخدور. بو حقده نه 1918- جی ایللرده، نه ده 1991-جی ایل مُستقللیکدن سونرا رسمی آچیقلاما اولماییبدير. اوستهلیک آی و سککیز بوجاقلي اولدوز حقده عالِملر و آراشدیرماجیلارین دا فكرلری اوست اوسته دوشمور. گونئی آذربایجان بایراغینداکی رنگلرين سئچیمینده و اونلارا یوکلنن آنلاملاردا نظرده آلینان فاکتورلار بونلاردیر:
-1 بوگونکو ملّي مبارزهمیزدهکی ایناندیغیمیز تَمل دَيهرلر و اولکولریمیز.
-2 قوزئی آذربایجان بایراغینداکی رنگلرين داشیدیغی آنلاملار و اونلاری بوگونکو ایدئاللاریمیزلا توتوشدورماق.
-3 بو گونکو ایدئاللاریمیزی اولدوقجا قوزئی آذربایجان بایراغینداکی رنگلره و علامتلره داشیماق.
-4 ملّي کولتوروموز و باشقالارینین اویقارلیقلاریندا قوزئی آذربایجان ملّي بایراغینداکی سیمگهلره باخیشلاریني نظرده آلماق.
-5رنگلر و علامتلر قوروناراق قوزئی آذربایجان بایراغیندان گونئی آذربایجان بایراغينی فرقلنديرمک.
-6 آی-اولدوز و آغ رنگ حقده ملّي ایدئولوقلاریمیزین و بیزدن اؤنجهکی ملّي اؤرگوتلرين وئردیگی یوروملار ایچینده، مبارزه دَيهرلریمیزه ان اویغون اولانیني سئچمک. ائله کی ملّي مبارزهمیزده ایناندیغیمیز بوتون تمل دَيهرلرين بایراغیمیزدا سیمگهسی اولسون و بايراق گرچکدن ملّي مبارزهمیزی سیمگهلهسین.
بایراغیمیزدا اولان بویالار و علامتلر:
گؤی رنگ : گؤی بویا ملّي کیملیك، تورکچولوك و قورتولوشچو ملّتچیلیگین سیمگهسیدیر.
قیرمیزی رنگ: قیرمیزی بویا مودئرنچیلیك و چاغداشلیغی گؤستریر. مودئرن اولماق، مودئرنلیگین بوتون ایلکهلرينی منیمسهمک دئمکدیر.
یاشیل رنگ: یاشیل بویا اینانج اؤزگورلوگونون گؤسترگهسیدير.
آغ بویا: باریش سئوهرلیک سیمگهسیدیر.
هلال آی: هلال آی، آزادلیغا اینانجیمیزی گؤستریر. آزادلیق قوتسال دَيهرلریمیزدندیر.
سککیز بوجاقلي اولدوز: سککیز بوجاقلي اولدوز ائشیتلیگی برابرلیگی و عدالتلی دؤلتچیلیگي گؤستریر.
آی اولدوزون بیر یئرده اولماسی: سعادت رمزی اولاراق بایراغیمیزدادیر و ملّي سعادته اینانجیمزی گؤستریر.
گؤی و یاشیل بویالارین اوچ بوجاق اولماسی: مبارزه آنلامین داشیییر، هابئله چاغداشلیغا آرتیق اؤنم وئرمک گرکلیگین گؤستریر.
سون


text:
ژاپونون « مییا جیما » آدلی قوتسال بیر آداسیندا « یوشیدا » و « فومی » آدلاریندا یاشلی بیر قاری ـ قوجا یاشاردی. هر اوچ بالیقچی اوغوللارینین دنیزده بوغولوب اؤلمهلریندن سونرا بیر ـ بیرلرینی داها دا چوخ سئومهیه باشلامیشدیلار. گونلرین بیر گونو یوشیدا اودون توپلاماق اوچون مئشهیه گئدر. یاشلی یوشیدا مئشهنین دؤنهلرجه دولاشدیغی بللی بیر یئرینده او آنا کیمی هئچ گؤرمهدییی بیر آغاج، آغاجین دیبینده ده آخارلی بیر بولاق گؤرهر. اییلیب سویوندان ایچر. ایچرکن ده سویا یانسییان و اولدوقجا گنجلشن اوزونو گؤرهر. گؤزلرینه اینانماییب بیر داها و بیر داها دا سویا باخار .حتی الینی بیر ده اوزونه چکیب اوزوندهکی قیریشیقلیقلاردان هئچ بیر اثر ـ علامت قالمادیغینی آنلایینجا، بو دفعه گئرچکدن ده گنجلشدیینه اینانار. قازاندیغی حالیندن اولدوقجا سئوینهن بو دفعه گنج یوشیدا ایش ـ گوجونو بوراخیب تئز ائوه دؤنر. یول بویو حتی ان یاخین زاماندا قادینینی دا آپاریب او بولاقدان سودان ایچیرهجهیینی ده دوشونر. ائوه گلینجه حیات یولداشی ایلک باخیشدا اونو تانیماسا دا، آنجاق او هر شئیی فومی اوچون آچیقلار. صاباحیسی گونو یاشلی فومی تئز قالخیب تک باشینا بولاغا دوغرو یولا دوشر. آنجاق چوخ گئجیکیب ائوه دؤنمهدیییندن حیات یولاداشی یوشیدا تشویشه دوشر. بیر آرا دوشونر. سونرا
اؤز ـ اؤزونه « هل ـ هلبت بو قادین بولاغا گئتمیشدیر» دئییب، او دا قالخیب بولاغا دوغرو یوللانار. بولاغا یئتیشدییینده بولاغین باشیندا نئچه آیلیق بیر کؤرپهنی گؤرهر. سن دئمه یاشلی قادین ایچدیکجه ایچیب، کؤرپهلییینه دؤنموشدو. گنج یوشیدا کؤرپه قادینینی بهلهییب کورهیینه آلار و بیر عؤمور ارلییینی ائتدییی فومی اوچون عؤمرونون قالان حیصهسینی ده آتالیق ائدر.
2013-09-01 18:23:18
از طرف جمعی از آزادیخواهان ترک خطاب به افکار عمومی آذربایجان و ایران
تهاجم همه جانبه است بلنت اسین اوغلو- ترجمه علی قره جه لو
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
Özgürlükçü Türk Aydınlar İctimâiyyəti Tərəfindən Azərbaycan, İran və Dünya Qamuoyuna
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر


text:
ملت وکیل لرینه مخصوص محکمه بیکار بولیشی نی طلب قیلدیلر
افغانستان ملی کینگاشی 1390 نچی ییلده گی یولگه قوییلگن بیرینچی اولتیریشی هم نتیجه سیز قالدی.افغانستان ملی کینگاشی نینگ بیر قنچه اعضا لری ینه بیر مرته ، پارلمان قلاب کارلیک لری نینگ تیکشیروچی مخصوص محکمه بیکار بولیشی نی طلب قیلدی لر.
هرچند ملی کینگاش نینگ بوگونکی جلسه سی ، حکومت بودجه سی اوستیگه بحث قیلیشده بخشلنگن ایدی لیکن بیر قنچه ملت وکیل لر بو مسئله گه قره مه ی ، جلسه نی ترک قیلیب کیتدیلر.
مذکور ملت وکیل لر گه کوره ، اگرده ملی کینگاش مخصوص محکمه نینگ بیکار قیلیشی اوچون انیق بیر نتیجه ده ایتیشمه سه لر ، اوشبو محکمه ، حاضر گی ملت وکیل لردن نیچه کیشی سی نینگ چیقره یب باشقه کیشی لرنینگ اولر نی اورنی گیلتیره دی.
ملی کینگاش رییسی عبداللطیف ابراهیمی ، جلسه نینگ باشلنیشیده ، جمهور رییس کرزی ، جاری هفته سه شنبه کونیگه چه مخصوص محکمه خصوصیده انیق قراری نی سوزبیرگنینی معلوم قیلگن بیر حالده ، بیر قنچه ملت وکیل لر ، بو مسئله گه کوز قره تمه ی بوگونکی جلسه ده انیق بیر نتیجه ده ایریشیش لری نی طلب قیلدی لر.
کابل ملت وکیل لریدن خانم نظیفه ذکی یوریتگن سوزلریگه ، سه شنبه کونی گه قدر ، مخصوص محکمه اونلب ملت وکیل لرنینگ پارلماندن چیقریش قراریدن خبری بولگنینی ادعا قیلدی.
شو نینگ دیک باشقه ملت وکیل لر هم مخصوص محکمه نینگ بیکار بولیشی اوستیگه بیرینچی دن ملت وکیل لر مابینیده بحث بولیب ، اوندن کیین سونگی قرار نی چیقریش اوستیگه تاکید قیلدیلر.
شونده ی بیر حالده ، جوزجان ملت وکیل لریدن داکتر عنایت الله بابر فرهمند افغانستان جمهور رییسی ، مقننه ، قضاییه و اجراییه قوه لری نینگ باشلیغی صفتیده ، نیچه آی ایلگری دن بیری چیقگن مذکور معما نینگ حلی اوچون انچه یمان بیر حالده قرار تاپگنینی ایتیب ، بو مسئله ، نینگ حل قیله آلمه ی ، کینگه تشله یشی نی معلوم قیلدی.
فرهمند جنابلری ، کرزی پارلمان و مخصوص محکمه اورته سیده چیقگن مذکور قیین چیلیگ نینگ زود لیک بیلن حل قیلیشی نی هم طلب قیلدی.
بوحالتده قرگنده ، سیاسی تحلیل چیلردن ، فضل احمد بورگیت ایسه ، کرزی جنابلری ، مخصوص محکمه نینگ تشکیل بیریشی دن بیرینچی مقصدی ، اوزیگه طرفدار شخص لر نینگ پارلمانده اورین بیریشی نی ایتیب ، اما حقوقی نقطه نظریدن ، مذکور محکمه نینگ شخصی و سیاسی ، هدف لری اوچون تشکیل بیرگن دیب معلوم قیلدی.
بورگیت جنابلری گه کوره ، حاضرگی شرایطده افغانستان ، قضا قوه سی ، اجرایی یا حکومت قوه سی نینگ تأثیر آستیگه کیتگن بیر قوه بولیب قالگن . بو مسئله باعث کرزی جنابلری ، اوز منفعتی نینگ قولگه کیلتیریش اوچون ، پارلمان نینگ فشار آستیگه کیلتیریشی نی خواه له یدی.
هرچند افغانستان ملی کینگاشی رسمی شکلده ایشی باشلنیشیدن ایککی آی اوتگن اما حاضر گه قدر ، پارلمان سیلاو لری قلاب کارلیک لری نینگ تیکشیروچی مخصوص محکمه هم سونگی نتیجه سی نینگ اعلام قیلمه گن.
بو مسئله خلق آره سیده هم ایریم خواطر لر توغدیرگن.
کورینیشیچه، مخصوص محکمه نینگ ایش لری دوام تارتیشی بیلن ، ملی کینگاش اعضا لری هم اوز ایشلری نینگ یخشی شکلده بجره آلمه ی بو مسئله قرشی سیده ، اوز قرار لریگه تاکید قیلماقده.


text:
اوزبیکستان اسلامی حرکتی کله کیسرلیک عکس ایتگن ویدیو ترقتدی
افغانستان ده فیبروری آی 31 کیشنی گروگه آلگن گروه ترقتگن ویدیوده توتقونلردن بیری نینگ باشی تنه سیدن جدا قیلنه دی. ایرملر بو جنگری گروه افغانستانده ایلدیز آتیشگه اورینه یاتگن" اسلامی دولت" گه تیگشلی دیب تخمین قیلیشه دی . اما عینی ویدیوده جنگری لر اوز لرینی اوزبیکستان اسلامی حرکتی دیب تقدیم قیلیشدی. ویدیوده ایککی نقاب کیگن و قوراللنگن شخص قرشی لریده تیز چوکیب تورگن آدمگه گپریشه دی. اونده نمه ایش قیلیشنی سورشه دی. تیز چوکیب تورگن شخص اوزی نینگ عسکر ایکنینی ایتدی. بو آدمنی اولدریشگنیدن کیین جنگری لر حکومتگه اوز طلب لرینی ایسله تیب، اگر اولر بجریلمه سه باشقه توتقون لر هم قتل قیلنیشنی ایتیشه دی. اولرنینگ طلب لری انیق ایمس، اما محلی خبر آژانس لریگه کوره، جنگری لر اوز صفداش لرینی قماقخانه لردن آزاد ایتلیشنی سورشماقده.
توتقونلیکده قاله یاتگن لرنینگ اکثریتی هزاره لردیر. هزاره لر رهبرلریدن بیری محمد محقق گه کوره ، جنگری لر" اسلامی دولت" حرکتیگه باغلیق گروه دیر. اما ویدیو لوحه ده جنگری لر اوز لرینی اسلامی حرکت نینگ اعضالری دیب تانیشتیریشه دی. اوزبیکستان اسلامی حرکتی اوتگن عصر نینگ 90 ینچی ییللریده تشکیل تاپگن و هم افغانستان ، هم پاکستان طالبلر قطارده بولگن گروه اولراق تانیلگن. افغانستان ملی خوف سیزلیک خذمتیگه کوره، اولدیرلگن شخص افغانستان اوردو کوچلری نینگ سابق عسکری بولیب، 31 نفر گرو گه آلینگن هزاره گه علاقه سی یوق. اوزبیکستان اسیلامی حرکتی نینگ اساسینی سابق اوزبیکستان لیک و مرکزی آسیا لیک جنگری لر تشکیل قیله دی. اوتگن ییل اوزبیکستان اسلامی حرکتی کراچی هوا قونلاغه سیگه هجوم اویشتیرگن ایدی. بو اوزبیکستان اسلامی حرکتی تمانیدن ایلک بار کله کیسرلیک عکس ایتگن ویدیو ترقه تیش دیر.


text:
«موزولان» کینوژورنالی ۱۹۷۱-جی ایلده تاسیس ائدیلیب. ایندییه قدر ۱۸۰-دن چوخ نمره ایستحصال ائدیب. هر نمرهده ایسه ۳-۴ سوژئت واردیر. بونلار بدیعی، سندلی و حتی جیزگی سوژئتلریدیر. کینوژورنال «آذربایجانفیلم» کینوستودییاسینین نزدینده یارادیلیب. مقصد اؤلکهدهکی نئگاتیو حاللارا قارشی موباریزه آپارماق، ساتیرا دیلیله خالقا چاتدیرماق و درس وئرمکدیر.
آنیدن موختلیف ایستحصالات اوبیئکتلرینده پئیدا اولماق، اوراداکی ایری-اسکیکلری لئنته آلماق، بوتون رسپوبلیکانی خبردار ائتمک موزالانچیلارین اساس ایش اصوللاریندان ایدی. واختیندا بیر چوخونون قورخولو رؤیاسینا چئوریلن «موزالان» ۲۰۰۷-جی ایلدهن فعالیتینه قالدیغی یئردن داوام ائدیر.
کولت. آذ «موزولانین» «ایمتحان» آدلی قیسامتراژلی فیلمی تقدیم ائدیر:


text:
پولشا تهلوکهسیزلیکله باغلی اوکراینایا اوزون مدت قارشیلیقسیز یاردیملار ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «ترویکا» رادیوسونا موصاحیبهسینده پولشانین خاریجی ایشلر ناظری ویتولد واشیکووسکی سؤیلهییب.
«اوکراینا بیزدن ایستیفاده ائدیر. ایندییه قدر بیز اؤز حربی دوکترینامیز و تهلوکسیزلییمیزی نظره آلاراق، اوکراینانین بیزدن ایستیفاده ائتمهسینه گؤز یومموشوق. طبیعی کی، اوکراینانین موستقیللیگی دیرسیزدیر و اوکراینانی روسییا قارشیسیندا قورویاجاغیق. لاکین روسییا آقرسییاسی ایکی اؤلکه آراسیندا پروبلئملرین حل ائدیلمهمهسی اوچون بهانه اولمامالیدیر»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
موشتری
موشتری یا ارمز (انگلیسیجا:ژوپیتر). بئشینجی گونشدن آرالی گزهگن گونش سیستمینده. ان بؤیوک گزگین اولور. گونشین مینه بیر آغیرلیقیجا اولور. بیر بؤیوک قاز گزگین اولور. یئر اوزندن گونش و آی واین آنادن سورا دوردونجو ایشیقلی اولدوز اولور. بیرچاغلار مریخ یا برک اورام اوندان ایشیقلی گوروشور امما چوْخلو موشتری ایشیقلی اولور.
آد[دَییشدیر]
ژوپیتر یونانجا دیلده ایلدیریم تانریسی اولور و چاتوش (هیتی)لر یازیلاریندان آلینیب و تورکجه ارمز یا ویریشماق تانریچاسی اولور (ایریلمئز). ارمز اسکی تور دیلده بهادور و پهلوان اولور.
اولوش[دَییشدیر]
موشتری کوتله سی بوتون گزگینلرین یغینجاقیندان ۲٫۵ برابری اولور. ۳۱۸ دفعه یئردن آغیردی. چاپی یئرین ۱۱ برابری اولور. ۱۳۰۰ یئر بیر موشتریجا اولار. ۷۷۸ میلیون ۵۰۰مین کیلومتیر گونشدن آراسی وار. یئر و گونش آراسینین ۵ دفعه سیجا. آمریکا بیرلشمیش اوستانلری ۶ اوزای گمیسی بۇ گزگنه باخماق اوچون گوندریب. ۱۹۹۴ده ژوئیه ایندا شومیکر لوی گوک داشی بۇ گزگن اوزونه دوشدو و دونیاده چوْخ گوزل باخیملار یاراندی. بۇ دوشماقدا پاتلامالار اولدو کی اولارین نئچه سی یئر چایپندان بؤیوک اولوردو.
موشتری بیر بؤیوک گزگن قاز وآخیچکاندان اولور. بئله بیلینیر کی اونون برک ماده سی اولور. موشتریده اولان ماده لرین یوزه ۸۸ یا ۹۲سی هیدورژن و یوزه ۸ یا ۱۲سی هلیوم اولاراق؛ و اونون چاپی ۱۴۲٬۹۸۴کیلومتیر اوستواسیندا اولور. دئیلیب کی بۇ ان چوْخلو بؤیدو کی بیر قاز گزگنده اولا بیلر و بوندان چوْخ ماده لر اونا قاریشمادا برک ماده لر یارادار و گزگن چاپی آزالار امما سیخلیقی و باسینجی چوْخالار. بۇ نظریه ده قارشی گونش چاپی ایلده ۲ سانتیمتیر آزالیر. بۇ نظریه کلوین هلم هولتز آدلانیر.
قیرمیز قهوه ای وآق و ساری قالین بولوتلار بۇ گزگنین اوزون توتوب. توتقون یئرلر کمربند آدلانیر و آچجیق یئرلر بؤلوم آدلانیر. اونون چکیمی چوْخ گوجلو اولور. یوزه ۷۱ کوتله سی هیدورژن ویوزه ۲۱ کوتله سی هیلیوم اولور و یوزه ۵ آیری ماده لر اولور. اونون آغیرلیقی بوتون گونش سیستمینده اولان گزگنلرین ۲٫۵ برابری اولور. اونون حجمی ۱۳۲۱ برابر یئردن چوْخدو امما کوتله سی تکجه ۳۱۸ برابر یئردن چوْخدو کی بیلینیر اونون


text:
اتفاق دؤولتلری
اتفاق دؤولتلری (و یا مرکزی دؤولتلر) ((آلمانجا:Mittelmächte)، (ماجارجا:Központi hatalmak)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:İttifak Devletleri)، (بولغارجه:ЦeHTpaлHи cили)) — بیرینجی دۆنیا ساواشی دؤورونده (۱۹۱۴–۱۹۱۸) «دوستلوق سازیشی» (آنتانتا) دؤولتلرینه قارشی اوْلان ساواش-سیاسی بلوک.
ایچیندهکیلر
بلوک عضولری[دَییشدیر]
بلوکون یارانماسی[دَییشدیر]
اتفاق دؤولتلرینین موتتفیقلری[دَییشدیر]
اتفاق دؤولتلرینین موتتفیقلری ۱۹۱۶-جی ایلده بریتانیا آغالیغینا قارشی عۆصیان قالدیرمیش ایرلند آزادلیق حرکاتی ("پاسخا عۆصیانی")، و ده کئچمیش روسیه ایمپراتورلوغونون اراضیسینده یارانمیش بعضی دؤولتلر ایدی.
- لهیستان کراللیغی (c ۵ نوْوامبر ۱۹۱۶)
- اوکراین خالق جومهوریتی (۹ فوْریه-۲۹ آوریل ۱۹۱۸)
- کورلیاند هرسوقلوغو (۸ مارس ۱۹۱۸)
- بیرلشمیش بالتیک هرسوقلوغو (۸ مارس ۱۹۱۸)
- اوکراین دؤولتی (۲۹ آوریل ۱۹۱۸)
- شیمالی قافقاز داغلیلار جومهوریتی (۱۱ مئی ۱۹۱۸)
- بؤیوک دون اوْردوسو (۱۸ مئی ۱۹۱۸)
- آذربایجان دموکراتیک جومهوریتی (۲۸ مئی ۱۹۱۸)
- لیتوا کراللیغی (۱۱ جۇلای ۱۹۱۸)
- (0 ژانویه ۱۹۱۸: فنلاند - ۷ مارس ۱۹۱۸-جی ایلدن آلمان ایمپراتورلوغونون موتتفیقی)


text:
تخارده یوزبیرگن پارتلش ده کمیده اوچ کیشی هلاک بولگن
تخارولایتی نینگ محلی رسمیلریگه کوره ، اوشبو بوولایت نینگ خواجه غار تومنیده یوزبیرگن پارتلش عاقبتیده کمیده 3 کیشی هلاک بولیب ینه اونگه یقین شخص یاره لنگن.
رسمیلرنینگ ایتیشلریچه بوحادثه بوگون پیشین محلی وقت بیلن ساعت 12 اطرافیده خواجه غار شهریده روی بیرگن.
تخارولایتی نینگ ولایت حاکمی سوزلاوچی سی سنت الله تیمور نینگ بی بی سی گه ایتشیچه موترسایکیل ده پارتلاوچی ماده موت
تخار ولایتی نینگ ولایت حاکمی سوزلاوچیسی سنت الله تیمور نینگ بی بی سی گه ایتیشیچه پارتلاوچی ماده موترسایکل ده جایلشتیریلگن ایکن.
تیمورجنابلریگه کوره ، یاره لنگن لر اره سیده کیچیک باله لر هم شامل.
محلی مقاملرنینگ ایتیشلریچه، یاره لنگن لر دوالش اوچون کسلخانه گه الیب باریلگن اولردن تورته سی احوالی ایکن لیگی ایتیلماقده.
خواجه غارتومنی قوشنی تاجیکستان بیلن چیگره داش بولیب ایریم حدودلریده طالبان عصیانچیلری انچه فعال بولگنی ایتیله دی.
.


text:
قاهیره
قاهیره (عربجه: القاهِرَة، قَهَرَ ریشهسیندن، غلبه ائدمیش معناسیندا) میصرین پایتختی و عرب دونیاسی و خاورمیانهنین ان بؤیوک شهریدیر. بۇ شهر میصرین شومال شرق قیسمتینده و نیل چایی دلتاسینین یاخینلیغیندا یئرلشیب و نیل چایی اونون آراسیندان گئچیر و مدیترانه دنیزی اونون ۱۶۵ کیلومتر شوماللیغیندادیر. قاهیره ۱۴٬۴۵۰٬۰۰۰ نفر جمعیت و ۸۶٬۳۶۹ کیلومتر موربع مساحتله دونیانین اون آلتینجی بؤیوک شهریدیر.
قاهیره ۹۶۹-نجی میلادی ایلینده تأسیس اوْلوندو. تاریخ بویو میصرین بؤیوک خاندانلارینین پایتختی اوْلوب و آرا قرنلرده ایسلامی تمدونون ان موهیم مرکزلریندن بیریمیش و اونونجو میلادی قرنده نیشابور و بغداددان سوْنرا آیری رقیبی یوخوموش. ائله بونا گؤره ایندیلیغدا بۇ شهر تاریخی مسجیدلر (مین مینار شهرینه مشهور اوْلوب)، کؤهنه میصر و ایسلام تاریخی موزهلری، کیتابخانالار و اینتیشاراتلاردان دولودور و ایسلامی و عربی گئنیشلنمه مرکزیدیر. بۇ شهر همده عرب دونیاسینین ان قدیمی و بؤیوک فیلم و موسیقی صنعتینه مالیکدیر. الازهر دانیشگاهی سببینه کی ۹۷۰-نجی میلادی ایلینده تأسیس اوْلونوب، قاهیره دونیانین ایکینجی قدیمی اؤیرنج مرکزیدیر.


text:
دین، هربیر توپلومون تمل ساییلا بیلهجک عنصرلریندن بیریدیر. اگر
آتئییستلر، بعضی آشیری (افراطی) ایدئولوژیلر و یا مالیخولیایی دوشونجه لر
منسوبلارینی سایماساق ، کیمسه بو عنصرو اؤنجه دن و هر زامان توپلومدا نئگاتیو بیر
ائیلم و یا گئری قالما ندنی اولاراق حئساب ائتمیر. نئجه کی دین رولونو توپلومدا هر
زامان و هر دورومدا پوزیتیو حئساب ائتمکده یانلیشدیر.
توپلومسال آراشدیرمالاردا دین عنصرونون (و اوندان تؤره دیلن مذهبلرین) داخیل
اولماسی یئنی بیر شئی دئییل و بیر چوخ آراشدیرمالاردا بونا راست گلمک اولار. اونلو
"ماکس وئبر"ین پروتستان یورومو بیر چوخوموزا ایلک یادا دوشن اؤرنکدیر.
قوزئی آذربایجانیمیزدا، گونئیدن بیرآز فرقلی اولاراق، مذهب (بورادا شیعه) او قدر
گوجلو دئییل. دین (بورادا اسلام) واردیر. کیمسه نین بونا اعتراضی دا یوخ ، توپلوم
دا بوندان راحاتسیز دئییل ، حتی اونو قوروماغا نییتلی ده گؤرونور. آنجاق اونلاردا
دا ، دینین ضعیفلنمه سی و مذهبین گوجلنمه سی احتمالی هر زامان یوکسکدیر. ندن؟ چونکو
اونلاردان اؤنجه بو یولا آددیم باسان گونئی توپلومو ، هله ده بیر دوروم
دهیرلندیرمه سی یاپماقدان ، قازاندیغینی و ایتیردی یینی آنلاماق و دونیایا (یادا
ان آزیندان آیری دوشموش قارداش توپلوملارینا) آختارماقدان عاجیزدیر ، نه یازیق کی.
اگر بیر توپلوم دیندن (و هر نه ییندن) نه آختاردیغینی و نه ایسته دی یینی بیلمزسه ،
و بو قونودا یئنی باخیشلار و یئنی دوشونجه لری آلدیرمازسا ، او زامان گلر مذهب و
باشقا ایدئولوژیلر تورونا دوشر و ایللر بویو سؤمورگلنمهیه محکوم اولار. بونلاری
دوشونمک و تاشینماق زامانی بیزلرده چوخدان گلیب ده کئچیب ، آنجاق دونیانی ساده جه
اؤز دار سیاسی ایدئولوژیلرینده خلاصه ائدنلرین بو قونودا نه قدر محافظه کار
یاناشمالارینی اینسان گؤرونجه ، سیاستین ماکیاولیستی اوزوندن اوره یی بولانیر.
بو سانال و دوزهلتیلمیش اؤلکه ده (ایران) ، یئنه دوزهلتیلمیش بیر مذهبین المینی
داشیماغی سویداشلارینا فخر ساییب ، بو دورومون بیرآز اولسون دهییشمهسینه ایلک
تپکی گؤسترن ، و اوسته لیک میللت سؤزوده آغیزلاریندان دوشمهین اینسانلار وار. بو ،
"میللت"له "امت"ین فرقینی بیلمهمک دئییلده نهدیر؟
***
"تزهپیر ده اخلاق ریاکار بیر رول ایدی. دیللر "شاه حسین ، واه ، حسین!" قیشقیریر ،
باشلار سا دقتی آیری یئره چکیر. بوردا حقیقتله یالان چارپیشیردی. حقیقت طرفدارلاری
اکثریتدی. بو مقدس حزن گونونده تفکرلر ماکسیمم ایکیلشیر ، هر شئی شیطانیلشیردی.
قتل گونو شیطان دا تزهپیره گلیر. شیطان اؤزونه بوندان صرفهلی یئر تاپابیلمز.
اصلینده گلینلر جانلارینی امام حسین یولوندا احسان دئییر..." (رافیق تاغی – عاشورا
کریمینال دورومو – آلاتوران – 2004 – نو.4)
ملامیرهاشم آغانین عاشوراسی ، ائو تیکمه سئوداسی ، فاطمهی زهرانین طالعی ،
میرحبیب کیمی اؤولادلار و...
بونلار شخصی حیکایه لر دئییل ، بیزه چوخ تانیدیق گلن و نئردهایسه یاشادیغیمیز
توپلوم داورانیشلاری و خصلتلریدیرلر.
ترانسفئر ائدیلن مذهب ، رافیق تاغی کیمی یازیچیلاردان خوشلانمیر. اوستهلیک بیرآز
دا میللی حیس داشیسا...
***
هر شئی 2006.نجی ایلده باشلادی. صنعت قزئتینه "آوروپا و بیز" یازیسینی یایینلاماق
اوچون وئرنده ، رافیق تاغی باشینا نهلر گلهجهیینی آز-چوخ بیلیردی (نئجه کی
یازیسینین ایچینده ده اونا اشاره ائدیر).
من او یازینی اوخودوغومدا ، ایکی مسئله منه داها اؤنملی گلدی. بیرینجیسی یانلیش بیر
تصورون دوزهلتیلمهسی ، بعضی لری ظن ائدیرلر کی باتی (غرب) مادیات مرکزی اولدوغو
اوچون ، دوغو (شرق) دا معنویات مرکزیدیر. منجه رافیق تاغی او یازیسیندا ، آوروپا و
خیریستیانلیغی اسلام ایله قارشیلاشدیردیغیندا بئله بیر ظنین یانلیش اولدوغونو
اورتایا قویماق ایسته میش. آنجاق مذهبلرینین های-کویونه یئم آختارانلار
"محمد"پئیغمبره توهین اولموشدور دئیه ائله اورتالیغی داغیتدیلار کی بونلاری دوشونمک
اولمادی.
ایکینجیسی او یازیدا گونئی آذربایجانی اونوتمایاراق ، ایرانین فارس و مذهبی رژیمینی
اولدوقجا اینجیتدی. رافیقین گونئی باره سینده دوشوندوکلری چوخ اؤنملیدیر.
بئله بیر دورومدا ، هم رافیق تاغی و اونون کیمیلری سوسدورماق اوچون ، همده
قوزئیدکی مذهب ترانسفئری ایله مشغول اولان مزدورلارین گوجونو سیناماق اوچون ،
اوپئراسیون باشلاتیلدی...
***
"حضور محترم مرجع عاليقدر جهان شيعه آيت الله العظمي حاج شيخ محمد فاضل لنكراني
(دام عزه)
با سلام اخيرا
يكي از روزنامه هاي جمهوري آذربايجان به نام " صنعت " مقاله ي رافيق تقي روزنامه
نگار مرتد آذري را در صفحات خود درج نموده است كه مورد خشم و غضب مسلمانان منطقه
قرار گرفته است . (همين مقاله همراه با ترجمه خدمتتان تقديم مي گردد.) نويسنده
مقاله با تحليلي مي كوشد اروپا و دين آن را كه مسيحيت است از هر لحاظ برتر
خاورميانه و دين آن را كه اسلام است از هر جهت پست و بي ارزش نشان بدهد. او در
قسمتي از مقاله ساحت مقدس حضرت رسول اكرم (ص) را با كلمات ناپسند و نالايق توهين
كرده تمامي مقدسات اسلام را به تمسخر گرفته و در پايان مقاله اعلام كرده است كه همه
اين مطالب را آگاهانه از روي عمد نوشته است و باز هم خواهد نوشت.
ضمنا همين
روزنامه بارها مقدسات اسلام را مورد هجوم و تحقير قرار داده حتي در چند شماره خود
كتاب منفور "آيات شيطاني" سلمان رشدي را منتشر كرده است.
سئوال:
وظيفه مسلمانان در قبال اين امر غيرقابل تحمل چيست؟
مقلدين حضرتعالي از آذربايجان
بسمه تعالي
چنين شخصي چنانچه
مسلمان زاده باشد با اعترافات مذكور مرتد است و چنانچه كافر بوده از مصاديق ساب
النبي است و در هر صورت برفرض چنين اعترافاتي قتل او بر هر كسي كه دسترسي داشته
باشد لازم است و مسئول روزنامه مذكور كه چنين افكار و عقائدي را با علم و توجه
منتشر مي كند همين حكم را دارد. خداوند اسلام و مسلمين را از شر دشمنان حفظ فرمايد
يريدون ليطفوا نورالله بافواهم والله متم نوره ولوكره الكافرون.
محمد فاضل لنکراني
4/9/85"
(بو اؤلوم حکمو ایرانین جمهوری اسلامی قزئتینده یایینلاندی و ایندیلرده بو حکمو
وئرن شخصین رسمی سیتهسینده واردیر. باخ:
www.lankarani.net/far/new/view.php?ntx=104033)
محمد موحدی کی ایراندا "فاضل لنکرانی" آدی ایله تانینیر، آیت اله خمینی نین اؤزل
طلبه لریندن و خمینی دن سونرا ایران حکومتی طرفیندن آچیقلانان 7 بؤیوک مجتهد دن
بیری ایدی. اونون بو حکمو امضالادیقدان 7 آی سونرا اؤلدوغونو بیلیریک. مزاری قوم
شهرینده دیر.
او اؤلمهدن اؤنجه شیعه مذهبینین قانونلارینی و گلهنکلرینی قوللاناراق بؤیوک بیر
ثیروت ییغمیشدیر. او پوللاری قوروماق اوچون اؤز اوغلونو مجتهد اعلان ائتدی و بوتون
پوللارین اداره سینی اونا تاپیشیردی. بو قونودا اونون وصیتینده بعضی اشارهلر
واردیر. او اوغلونا تاپیشیردی کی او بؤیوک پولدان ،لندن شهرینده بیر بینا تیکیلسین
و...
...میل دارم که در لندن که دروازه دنیا و خانه دوم همه کشورها است مؤسسهای برای
ترویج مکتب اهل بیت علیهم السلام و نشر معارف شیعه اثنی عشریه تاسیس گردد..." (بو
وصیتنامه نین متنی "مرکز اسناد انقلاب اسلامی"نین سیته سینده دورور:
http://www.irdc.ir/fa/content/1764/default.aspx)
***
رافیق تاغی سون یازیسینی 10 نوامبر 2011 ده "کولیس" سیته سینه
یازدی. یازی یئنهده ایران بارهسیندهدیر. "ایران و گلوباللاشما قاچیلمازلیغی"
باشلیغینی داشییان یازی ، اولدوقجا آغیر تنقیدلری ایرانین توپلوم و حکومتینه قارشی
یؤنلتمیشدیر. بو یازیدان بعضی قیسا بؤلوملر:
"...ایران آدلی بیر
دؤولت آرتیق بشریت اوچون دؤزولمز اولموشدور...تورکلویون ماهیتینی آنلامامیش ،
گؤزوموزه سوخدوقلاری فردوسی بئله اینسانلیق اوچون ایدهآل اولابیلمز...معاصر ایران
، آسانلیقلا داغیلاسی میفدیر...اؤز میللتلرینین بئله یازیب-اوخوماق حاقینی
تاپدالایان دینی اؤلکه رهبرلرینه قطعیا عاغیل صاحیبی دئمک اولماز...تئوکراتییایا
اینسانلیق چوخدان یوخ دئییب...چاغداش دونیادا تئوکراتیک دؤولت عئیبهجر و
قورخونجدور و..." (بو یازینین تمامینی بو آدرسده اوخویا بیلیرسینیز:
http://kulis.az/xeber_%C4%B0ran_v%C9%99_qloballa%C5%9Fma_qa%C3%A7%C4%B1lmazl%C4%B1%C4%9F%C4%B1_2595.html)
و بو یازی
یایینلاندیقدان 9 گون سونرا ، 19 نوامبر 2011 ده ، فاضل لنکرانی نین اؤلوم فتواسی ،
باکی دا اجرا اولدو. رافیق تاغی پیچاقلاندی. الینده کیتاب اولماسایدی پیچاق اونو
چوخدان دوغرامیشدی ، آنجاق کیتابین دا قالخان اولماسی بیر یئره قدر ایمیش ، رافیق
خستهخانادا...
***
گؤرونن او کی 2006
دان 2011 ایلینه قدر ، مذهب ترانسفئری داها گوجلنمیش ، مزدور و جاهیل ساییسی
آرتمیشدیر. آرتیق بیر چوخ سیته و تشکیلات بو دوغرولتودا چالیشیرلار و گئنیش ماددی
دستکلرله ، قوزئی ده تهلوکه لی دالغالار یاییلیر. محرم آیی یاخینلاشیر و بو سیتهلر
تهدید کیمی سؤزلره آغیرلیق وئریرلر. ان کیچیک تهدیدلری "یوروویژن" موسیقی
یاریشلارینین آذربایجاندا کئچیریلمهسینه ایذین وئرمهیهجکلریدیر!
طبیعیدیر کی بو
تهلوکهلرین قارشیسیندا ، ساده جه توپلومدا یئنی دوشونجهلرین یاییلماسی
ایمکانلارینی یاراتماق دایانا بیلر. اونلاری بیر گمییه توپلاییب دنیزده باتیرماق
کیمی سؤزلرله مشغول اولانلار نه زامان اؤزلرینه گلهجکلر چوخ دوشونورم.
ایندیکی دوروم دوام
ائدرسه ، گون گلر دئموکراسییه زورلانان حاکمیت ، یوغون بیر مذهبی باسقی ایله
قارشیلاشار و دئموکراسی ایشلرسه (کی گئج-تئز ایشلهمک زوروندادیر) شریعت حکومتی
بوتون (آز-چوخ قالان) آزادلیقلارا دا سون وئرر.
دئموکراسینین بئله
بیر اوزوده وار...
گونای تبریزی
3/9/90


text:
قزوین فارسجاسیندا تورکجه آلینتیلاردان(2)
3. بلاشق=کثیف، ژولیده-پولیده. آذربایجان دا "بولاشیق قاب" کیمی دئییملرده یایقین دیر.
4. جرماق= چنگال یا پنجول کشیدن. بیر یازی دا بو سؤزجوک و بنزرلرینی آراشدیردیق.
5. سقّل= ریش. بو سؤزجوک، ساقاق(چنهآلتی، بوخاق) کلمهسییله ایلگیلی گؤرونور و کؤکدش اولمالیدیر.
6. چقّال= لاغر، ضعیف و نحیف. چاققال اصلینده فارسجا شغال کیمی هیند دیللریندن گلمهدیر(آوروپا دیللریندهJackal دا). آنجاق بو مجازی آنلامی تورکجهده قازانیبدیر.
7. فرتق=آب بینی. اصلیندن بیر سس تقلیدیندن گلیر.
8. زنجیق= سیخونک. یوکسک احتمالا گؤره سونجوق کلمهسینین پوزولماسی اولاجاقدیر. آیریجا آراشدیریلیبدیر.
9. اویون= بازی. همدان چالیشماسیندا آراشدیریلدی.
10. قزقان= دیگ. کتاب الغین سنگلاخدا آراشدیریلدی.
11. قیماق= سرشیر(315.ص). اسکی تورکجهده قانیاق اولاراق وار. قایناماق/قانیاماق فعلیندن گلدییی آچیقدیر. آنجاق اوغوزجادا قایماق اولماسی(m<ny) حادثهسی سیرادیشیدیر.
یئرلی سؤزجوکلر لیستهسینه گئچینجه بو سؤزجوکلری آییرد ائدهبیلدیم:
12. آلاروادی=پُررو و همه فن حریف. بیلینن سؤزجوکدور. همدان یازیسیندا قیساجا آراشدیریلدی.
13. اَسدام=کفگیرک منقل و بخاری. بو سؤزجوک اسکیدیر و گورجوجه دن الیندیغی دوشونولور. اسدام اوزرینه، اووه بلئزینگ(Uwe Bläsing) اوزونجا بیر مقاله یازیبدیر. بلئزینگ، بئشینجی یوزایلدن گورجوجهده اؤرنهیی اولان، بو سؤزجویون کؤکنینین آچیق اولمادیغینی یازار. آیریجا کلمهنین آنادولو آغیز و دیللریندهکی یاییلیشینی دا اله آلیر[2]. آنجاق ایران داکی اؤرنکلر گؤزوندن قاچسا گرهک. بیلدیییمه گؤره، طالقان تاتجاسی، قزوین و ساوه فارسجالاریندا گؤورلن سؤزجوک، بیر دوستون وئردییی بیلگییه گؤره گونئی بؤلگهلرده حتا فارس کؤرفزی ساحیلینده بئله بیر سؤزجوک وار. بو بیلگی ایشیغیندا، سؤزجویون گورجوجهلییی ضعیفلشیر. آنجاق سؤزجوک گورجوجه اولسا، تورکجه یولویلا بو دیللره گیرمهلی دیر.
14. اُشغُونج=ریواس یا نوعی از آن. آنلاشیلان کلمهنین سونونداکی ـج سسسیزی سونرادان اکلنیبدیر. یئرلی تورکجه ده نه اولدوغونو اؤیرنهبیلمهدیم. باشقا یئرلی فارسجالاردا دا گؤرولن سؤزجوک، دیوان لغات الترک ده ایشغون(ışġun) اولاراق گئچر. بوگون تورکیه تورکجهسینده اونون یئرینه راونت (ravent) فارسجادان آلینتی اولاراق یاشاماقدادیر. ایشقین(ışkın) ایسه یالنیز دوغو آنادولو دا یئییلن اوشقونا وئریلن آددیر. حسن ارن´ین فارسجا اشخون و نیشانیانین فارسجا اِشغون سؤزجویونه باغلاماسی منجه دوغرو گلمیر. اؤزللیکله نیشانیانین وئردییی بیچیم، تورکجهدن آلینتیدیر کسین اولاراق. حسن ارن´ن تئلئوت تورکجهسیندن وئردییی ییشقیم(yışqım) و ییشقیت(yışqıt) سؤزجوکلری دوشوندوروجو دور. آنادولودا ایشقین سؤزجویونون بیر معناسی دا، یئنی سوزن بوداق دیر. بوردان ایشیماق فعلینه بیر کؤرپو قورماق اولار. ایشیماق تورک دیللرینده، "رندهلمک" دیر. ایشقین/اوشقون سؤزجویو بو فعل دن تؤرهمیش اولابیلر. فارسجاداکی اشخوان یئنی دؤنمه عایددیر و ناظم الاطباء سؤزلویونده گئچر(دهخدا دا اوندان نقل ائدر) و "تومورجوق، بیر جنس بیتگی" دئمک اولور. اشخوان بلکه بیر باشقا سؤزجوک ساییلمالی. اشغون ایسه سؤزلوکلرده یوخ. سانیرام حسن ارن، نیشانیان و کلاوزون استینگاس سؤزلویونه گوونیبلر. او سؤزلویون چوخ دا گوونیلیر اولمادیغی بیلینیر. کؤکنینی فارسجا گؤسترنلر، کلمهیه آچیقلاما گتیرمزلر. نیشانیانین(سورغو اشارتی ایله) عربجه عشقهیه گؤندرمهسی ده بئله بیر کؤکون اولمادیغینی گؤستریر. تورکجهده بیتگی آدی قوران بیر –Gan/-GA اکی وار.
15. آله-پوله= رنگ وارنگ. همدان یازیسیندا آچیقلادیق.
16. بالام جان=قزوینلیلرین دولدورما/چاغیرما سؤزو اولاراق ایشلتدیکلری مشهور دئییم. آیریجا ببهم جان دا ایشلک دیر و ایلک عونصورو، ببه/بَبَک سؤزجویو ده تورکجه دیر. بالا، آشاغی یوخاری بوتون اورتا آسیا تورکجهلرینده یایقیندیر. آما ایستانبول تورکجهسینین یازی دیلینده یئر آلماز.
17. بُتُن= کامل، درسته(316.ص). بیتمک/بوتمک فعلیندن(+ـن اکی) گلدییینی باشقا یازی دا آچیقلامیشدیم.
18. پُرسُخ=احتمالاً از پرسخن، خیرهسر، سِرتق(317.ص). بیر اؤرنک جومله ده وئریلیر: دِه بس کن دخترهیه پُرسُخ آلاروادی!. خرمشاهینین آچیقلاماسی دیل قایدالارینا اویمادیغی آچیقدیر. پورسوق، اسکی اینانج و سؤیلنجهلره گؤره، وورونجا شیشرمیش و کؤتکدن کؤکهلرمیش! حیاسیزلیق دا بئله بیر زاد اولمالی دی!
19. سَخسی=سُفال(320.ص). نیشانیانا گؤره، اسکی تورکجهده(دیوان لغات الترکده اوج دیلی/لهجهسینه عاید اولدوغو یازیلیر) ساسیق ایله باغلانتیلیدیر. ساسیق بوگونده آذربایجان دا "قوخوموش، اییلنمیش (ایسلانماقدان)" دئمکدیر. او زامان پالچیق آنلامی اولاجاقدیر ساسیق دا. ساقسی، ساسیق´ین کؤچوشمهلی بیچیمی اولاجاقدیر.
20. قاخِنج= بر وزنِ آرِنج، سرکوفت زدن. بو گون تورکجهمیزده اونوتولمایا اوز توتان سؤزجوکلردن دیر. بیلدیییمه گؤره داها چوخ "قحبه قاخینجی"دئییمینده ایشلهنیر. آنجاق یازی دیلینده یایقینلاشماسی دوغرو اولاجاقدیر. چونکو کلمهلی کؤکلودور و کؤکدشلری ده بیر گون دیلیمیزده جانلانابیلیرلر. قاقینچ (kakınç) تورکیه تورکجهسینده و یازی دیلینده ده گؤرونور. قاقینج، قاقیماق فعلیندن گلدییی آچیقدیر. گولونج´ون گولمکدن گلدییی کیمی، بوردادا اک دؤنوشسوز فعله گلیبدیر. قاقیماق" حرصلنمک، اؤفکهلنمک(فارسجاسی: خشم گرفتن بر) دئمک دیر. بو فعل ایسه قاقماق (=ووروب سوخماق، باتیرماق، چیرپماق و ..) فعلیندن قایناقلانیبدیر.
21. قُنوت= تسمۀ باریک(شلاق)(321.ص). اسکی خرمنلرده "قونوت"و آراشدیردیق.
22. کؤکه=نانی کلفت و پُف کرده و غیرشیرین نظیر پنجهکش(322.ص). کلمهنین اصلینده موغولجادان گلدییینی و کؤکنینی اسکی خرمنلرده گتیردیک.
23. خیدیک=قلقلک. قیدیق(لاماق) دان گلدییی آچیقدیر. اصلینده بیر سس تقلیدیندن قایناقلانیر.
24. خرتلاق= از خرتلاقش بیرون میکشم دئییم ایچینده وئریلیر. بو سؤزجوک همدان یازیسیندا دا گتیریلمیشدیر.
25. کوسه گلین=مثلِ حاجی فیروز(324ص). بوردا بیر تورک تؤرهسیندن بحث ائدیلدییی آچیق دیر.
26. پرپین(کردن)=تعویذ یا افسون خواندن برای حفظ(325.ص). کلمهنی ایکی-اوچ یئرده اله آلمیشیق. بو بیچیمی "پرپینه"(=خُرفه) بیتگیسینین آدینی خاطیرلادیر. بو بیتگی ایله پرپیلهمک فعلینین بیر ایلگیسی وارمی؟
بونلارین یانیندا، دئییملرده ده اورتاقلیق وار؛ بو بنزرلیک اوزون زامان آلیش-وئریش نتیجهسینده اورتایا چیخمالیدیر. مثلا جان=بدن(317.ص) اؤرنهیی آذربایجان دا گؤزه چارپار. "جان یاغی"، "جانیما کیسه چکدیم" کیمی اؤرنکلریمیز وار. بو گلیشمه تورکجهدن یئرلی فارسجایا گئچمهلیدیر. زبان ریختن= ترزبانی به خرج دادن(320.ص) دئییمی ده "دیل تؤکمک"دن ترجومه اولمالیدیر. بیر بنزری ده همدان فارسجاسیندا "گوشت تلخ"دیر. آرا-سیرا تهران دا ائشیتمیشم بو دئییمی. نه ایسه بیزیم "ات/اتی آجی" دئییم دن ترجومه(Calque) اولاراق بو دیله/لهجهیه گئچمهلی دیر. سون اولاراق "گوشت ریختن= چندشآور بودن"(322.ص) دئییمینی ده یازییا آلماقدا فایدا وار و منجه بو دئییم ده تورکجهدن چئویری ساییلمالی.
[2] Uwe Bläsing “Bir Kazıyacağın Kanlı Geçmişinden”, Hacettepe Üniversitesi Tü̈rkiyat Araş̧tırmaları, 2010, Güz, Sayı 13: 21-40.


text:
«قولام دایی»نین ماجرالاری (۹) نریمان ناظیم (قولام دایینین تصادیف ائلهمهسی) قولام دایی هر نه قدهر کی فهی زندایینین ساغلیغیندا ایپه – میریغا یاتماز، قایدا- قرارا سیغمازایدی. دیلشاد خانیمیآلاندان سونرا گوندن گونه موم کیمییوموشانیب، یای کیمیاییلیر. یاواش- یاواش گئجه ائشیگه چیخمالارین؛ میخانایا، قفهخانایا گئتمهلرین ترگیدیر. سحردن آخشاما ائودهدی: باغچا سوواریر، دویو دوشورور، سبزی آریدیر. دیلشاد خانیما دا کی، ماشالله، نرد اؤریهدیب ...Read More »
قولام دایینین ماجرالاری (۸): / نریمان ناظیم
قولام دایینین ماجرالاری (۸): قولام دایینین «ساواک»ا چکیلمهسی نریمان ناظیم دیلشادخانیم گلینگلمه گئجهسی قولامدایینین ادیک میخاناسینا گئدیب، صاباح سحره یاخین زیر کئفلی قاییتماسینین اوستون اصلن ویرماییر؛ هئچ بیر شئی اولمایبمیش کیمی، بیر کلمه بئله اونا گؤره دئییب دانیشماییر. او اؤز شیرین دیلیله، اؤزونه مخصوص سیاستیله باشلاییر قولامدایینین بوینونو اووماغا.هامیسی بیرجه ایل چکر- چکمز بیزیم ایپه – میریغا یاتماز قولام داییمیز ...Read More »
«قولام دایی»نین ماجرالاری (۷) / نریمان ناظیم
قولام دایینین ماجرالاری (۷): قولام دایینین طنطنهلی توی توتماسی نریمان ناظیم قولام دایی دیلشاد خانیمیدؤنه-دؤنه گؤرموشدو؛ هر دؤنهده ائلهجه بیر یاراشیقلی، بویلو- بوخونلو آروادی اولماسینی آرزیلامیشدی. اوندان کئچنده، او دیلشاد خانیمدان “هه” جاوابی آلماسیندان دا او قدر آرخایین دئییلدی؛ چونکو اونون گؤزونون قاباغیندا دیلشاد خانیم نئچهلرینه “یوخ” جاوابی وئرمیشدی؛ اونا گؤره ده مصلحتی اوندا گؤرور کی جلیل بیابانینی آروادی ملیحهایله ...Read More »
حیات قانونو /جک لندن – انگیلیسجهدن چئویرن: نریمان ناظیم
حیات قانونو جک لندن انگیلیسجهدن چئویرن: نریمان ناظیم قوجا کاسکوش حریصلیکله هندهورینی دینلهییردی. اونون سؤنوک گؤزلری چوخدان بری یاخشیجا سئچمیرسه ده، قولاقلاری آمما هله ده ایتی ایدی. ان خفیف، ان اینجه بیر سس ده اونون آلنینین آردیندا یئرلهشیب ایشاران، آمما داها چئورهسینه اینجهلیب، دیققت یئتیره بیلمهین بئینینه هوپوردو. آاها. . . ، بو «سیت-کوم-تو-ها »دی؛ باغیرتیلا ایتلری قارغییاراق، اونلاری دؤیه ...Read More »
«قولام دایی»نین ماجرالاری (۶) / نریمان ناظیم
قولام دایینین ماجرالاری (۶): قولام دایینین بختی آچیلیر نریمان ناظیم قولام دایینین ائولنمهسی چوخ اوزون چکیر. دای ائو قالماییر کی او ائلچیلیگه گئتمهسین؛ داها قاپی قالماییر کی اونون دالینجا تاققیلتیلا باغلانماسین. او اؤزویله برابرهامینی آبیر- حیادان سالیر،هامینی یورور.هامیدان اوول خدیجه خالام، «آی باجی بوندان آرواد آلان چیخماز، والله بو بیزی بیلهیینه ساریییب اینانین!»- دئیه ائلچیلیک تیمیندن آیریلیر. سونرا او بیری ...Read More »
قولام دایینین ماجرالاری(۵)/ نریمان ناظیم
قولام دایینین ماجرالاری نریمان ناظیم (۵): قولام دایینین ائلچی گئتمهسی فهی زندایینین اؤلومونون ایلدؤنومونو سوواندان سونرا آنام منه دئدی: – اوغلوم! قولامین بیزدن سووای هئچ کیمییوخدو،هامیدان دا چوخ سننن اینتیظاری وار، بؤیوک باجیسینین بؤیوک اوغلوسان، اونون ائولندیرمهسینه سن اؤزون گرهگ قول قویاسان! دئدیم: – آنا سن بویوروسان من تهراندان دوروم گلیم بوردا اونا آرواد آختاریم؟! دئدی: – یوخ، تاپماغین بیز ...Read More »
قولام دایینین ماجرالاری(۴) / نریمان ناظیم
قولام دایینین ماجرالاری / نریمان ناظیم (۴):«فهی» زن دایینین اؤلمهسی رحمتلیک فهی زن دایینین اؤلن گونوندن قولام دایینین ایکی گؤزو اولور بیر ده شهرین دول آروادلارینین اوزو. کیشی بو ایشی دوغوردان دا چوخ ماهارتیله قاباغا آپاریر. تعزیه مجلیسلرینده، اوندان سونراکی قوهوم – قونشونون گل – گئدینده، هر یئرده کی الینه گئرهوه دوشوردو – خصوصن آرواد اولان یئرلرده، یا خود ائوینده، ...Read More »
قولام دایینین ماجرالاری(۳) / نریمان ناظیم
قولام دایینین ماجرالاری / نریمان ناظیم (۳): قولام دایینین اینتیقام آلماسی قولام دایینین عینادجیل اولماسینیهاممیبیلردی،هامیدان چوخ جلیل بیابانی اونو تانییاردی؛ چونکو جلیل اون ایله یاخین اونا شاییردلیق ائلهمیشدی؛ اونا گؤرهده اونون لاپ جیکین بؤکون بیلردی؛ بونونلا بئله جلیل هئش وعده قولام دایینین پاسین آچمازدی، چونکو هم اونون حؤرمتین ساخلاردی، هم ده کی اوول بیر گوندن اونلا توتوشمادان چکینردی، آمما ندنسه ...Read More »
«قولام دایی»نین ماجرالاری (۲) / نریمان ناظیم
«قولام دایی»نین ماجرالاری (۲) / نریمان ناظیم (۲): قولام دایینین قوناق گتیرمهسی من تهراندا درس اوخویان زامان قولام دایی گاهدان منه باش چکردی. هر دفعه ده ” اولان پول – مول لازیم اولسا منه دئهاا “جوملهسینی دئیردی. دوزدور کی قولام دایینین الی جیبینه گئتمزدی، آمما گئنه یاغماسادا گورولداییردی. سوبایلیغیمدا دا هردن بیر گلردی. بو دؤره ده باشقا بیر جوملهنی تکرارلاردی: ...Read More »
«قولام دایی»نین ماجرالاری/ نریمان ناظیم
«قولام دایی»نین ماجرالاری نریمان ناظیم اگر دئسم منیم دیلیم «قولام دایی» سؤزویله آچیلیب- سیزی آللاه اینانین! اینانین، چونکو من اؤزومو تانییاندان بری هر سؤزدن چوخ «قولام دایی» سؤزون ائشیتمیشم. آنام منی اوخشایان زامان، منه آجییان واخلار، هر یئرده, هر زاماندا «قولام دایی» سؤزو حیی و حاضیرایدی: – گؤز دهیمهسین بالاما! بوی – بوخونو عینی «قولام دایی»سیدی! – قاش گؤزه باخ ...Read More »


text:
“تورکمنصحرا” آدلی انسان حق لارینی قورایجی لار توپاری، یه تیپ گلن قوربان بایرامی، اهلی ایلدشلره هم-ده وطنداشلارا توًیس یوًرک دئن قوتلاماق بیلن گلجک ییللارا ساغ آمان یه تیلمه گی دوُعا ادیپ دیله یأر.
نشریه الکترونیکی مدافعان "حقوق بشر ترکمنصحرا" - آلمان
Human Rights Defenders Turkmensehra - Germany
۱۳۹۴ مهر ۱, چهارشنبه
قربان بایرام قوتلی بولسین
“تورکمنصحرا” آدلی انسان حق لارینی قورایجی لار توپاری، یه تیپ گلن قوربان بایرامی، اهلی ایلدشلره هم-ده وطنداشلارا توًیس یوًرک دئن قوتلاماق بیلن گلجک ییللارا ساغ آمان یه تیلمه گی دوُعا ادیپ دیله یأر.


text:
آتت-این مینسک قروپونون همصدرلری آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر ناظیرلرینین گؤروشونو تشکیل ائتمک اوچون چالیشاجاقلار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده روسییا خاریجی ایشلر ناظیرلیینین رسمی نمایندهسی مارییا زاخارووا بریفینگ زامانی دانیشیب. زاخارووا همچینین داغلیق قاراباغ موناقیشهسینین حلی ایله باغلی موختلیف فورماتلاردا تماسلارین دا استثنا ائدیلمدیینی بیلدیریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، گؤروشدن اول همصدرلر آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر ناظرلری ایله آیریجا مصلحتلشمهلر آپاراجاقلار. حاضردا روسییادان اولان همصدر آمئریکا و فرانسادان اولان طرفداشلاری ایله بیرلیکده بو مصلحتلشمهلرین یئرینی و تاریخینی معیینلشدیرمک اوچون چالیشیر.
خاریجی ایشلر ناظیری رسمیسی گؤروشون ایلین سونونا پلانلاشدیریلدیغینی قئید ائدیب.


text:
اسماعیل مددی
اسماعیل مددی اوصالو (اولکر) ـ ایران آذربایجانیندان اوْلان چاغداش تورک شاعیر.
تانیتیم[دَییشدیر]
اسماعیل مددی ۱۳۴۸-نجی ایل مرداد آیینین ۱۵-ینده گونئی آذربایجانین اورمیه شهرینده اورتا حاللی بیر عایلهده دونیایا گؤز آچدی. مرحوم آتاسی سیفالله، امکلی بلدیه کارمندی ایدی. آناسی نصرت خانیم ایسه ائوخانیمیدیر. او، ایلک، اورتا و متوسطه درسلرینی اورمیهنین "وزیری"، "آزادی" . "۱۳آبان" اوخوللاریندا بیتیردی. ۱۳۶۴-نجو ایلده بیناب اونیورسیتهسینده فارس دیلی و ادبیاتی بؤلومونه گیردی و ۱۳۷۱-ده ماذون اولدو.
۱۳۷۸-نجی ایلده تورکیهیه گئدهرک، آنکارا غازی اونیورسیتهسینده تؤمر (تورکجه یابانجی دیل اؤیرهنیم، آراشدیرما و اویغولاما مرکزی) دیپلوماسینی آلدی. ۱۳۷۹-دا ایزمیر ائگه اونیورسیتهسینی قازاندی و "تورک دیلی و ادبیاتی" بؤلومو "تورک لهجهلری و ادبیاتلاری" آنا بیلیم دالیندان یوکسک لیسانس آلدی. ۱۳۸۲-ده پرفسوردکتر یاووز آکپینار دانیشمانلیغی ایله یازدیغی ماراقلی شاعیریمیز "بولود قاراچورلو سهندین حیاتی و اثرلری اوزهره بیر آراشدیرما" آدلی تزینی پرفسوردکتر رضا فیلیزاوکف پرفسوردکتر عمر فاروک هویوگؤزل، پرفسور دکتر اسماعیل آکادان اولوشان ژوری قارشیسیندا مدافعه ائتدی. ۱۳۸۵-ده باکی خزر اونیورسیتهسینده پرفسور دکتر هاملت عیسی خانلینین علمی رهبرلییی ایله آذربایجان دیلی(تورکجهسی) و ادبیاتی بؤلومونون دکترا درسلرینی کئچیردی. ۱۳۸۷-ده "مشروطیتدن گونوموزه قدر گونئی آذربایجان سربست شعر گلیشیمی" آدلی دوکتورا تئزینی مدافعه ائتدی.
اولکر متوسطه طلبهسی ایکن ۱۳۶۳-نجو ایلدن چئشیدلی تورکجه هجا قالیبینده و اؤزونه خاص سربست فورمدا شعر سؤیلهمهیه باشلادی.
اسماعیل مددی ایندیلیکده اورمیهده یاشاییر. اورمیه نین ادبیات فاکولته سی و نازلی اونیوئرسیته سینده و تبریزده آذربایجان و استانبول تورکجهسی درسلرینی(تؤمر) اوخوتماقلا مشغولدور. ائولیدیر و "آراز" و "ائلآی" آدلاریندا بیر اوْغلو و بیر قیزی وار.
اثرلری[دَییشدیر]
1- گونش تونقالی، یالقیز بیتگی (۱۳۷۲)شعرلر توپلوسو 2- بویور آددیم آت(۱۳۷۷) شعرلر توپلوسو 3- بیر سالخیم دان یئلی(۱۳۸۳) شعرلر توپلوسو 4- سئودا یولدایمیش(۱۳۸۶)شعرلر توپلوسو 5- منی باشدان یارادانا (1392)شعر توپلوسو 6- آداقلاریم (1396) شعر توپلوسو
اونون شعرلرینین بیر سیراسی دا بایقوش سیتهسینده یاییملانیب.


text:
+0 به یه ن
یام نیوز : تی ؛آر؛تی - دن آلدیغی خبره گوره: تورکیه باش ناظیر احمد داوود اوغلو، یورد ایچیندکی میتینگ پروقرامینا آرا وئریب آلمانا گئدیر
داوود اوغلو، دوسلدورف باشکونسولوسلوغونون آچیلیشینی ائدهجک.
دورتموند و دوسلدورفدا تورک توپلومو ایله بیر آرایا گلهجک اولان داوود اوغلو، سئچیملرده رای وئرمسی اوچون مراجعت ائدهجک.
7 ژوئنده غوربتچیلر ایلک دفعه گنل سئچیملرده رای وئرمش اولاجاق.
8 میده سس وئرمه عملیاتینین باشلایاجاغی آلمانیادا دا 1.5 میلیونا یاخین سئچیجی صاندیق باشینا گئدهجک.
داوود
اوغلو آمانیاداکی تورکلرله گؤروشمهسینده تورکیه-اوروپا بیرلیگی
علاقهلری و تورکلرین اینتقراسیون مسئلهلرینی دا گوندمه گتیرهجک.


text:
ارمنیستان بیزیم ایکینجی مدافعه خطیمیزدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا دوماسیندا چیخیشی زامانی روسییا لیبرال ئموکرات پارتییاسینین صدری ولادیمیر ژیرینووسکی سؤیلهییب.
«بو اؤلکه همیشه بیزیم مدافعه اشلونوموز اولاراق قالیب. یوزلرله عسگریمیز بورادا دؤیوشوب، سرحدلرینیز قورویوب و هلاک اولوبلار. ارمنیستان همیشه بیزه میننتدار اولوب. محض اورادا تورکییهنین ارمنیلره تضییقی باشلاییب. آوروپا او زامان سوسدو، یالنیز روسییا اولانلارا سسینی چیخارتدی. ایندی باخین بیزیم عمومی مدافعه مکانیمیز وار.
بیز ارمنیستانداکی حربی قروپلاشمامیزی ممکون حربی مناقشه لرین قارشیسینی آلماق اوچون گوجلندیرملیگیک. من ارمنیستانلا روسییانین واحید اوردو قروپلاشماسینداکی کماندانلیغی روسییایا وئرردیم. اورتاق قرارلارا احتیاج یوخدور»، - دئیه او بیلدیریب.


text:
ینگی سالنگ قیه قوریش نینگ دستلبکی لایحهسی یقینده باشلنهدی. بونینگ شرطنامهسی فواید عامه وزیرلیگی بیلن آسترلیالیک بیر شرکت اورتهسیده قول قوییلدی. لایحه نینگ عمومی خرجتی 19.6 میلیون دالر دییلگن.
افغانستان فواید عامه وزیری محمد بلیغ کابلده بوگون ایتیشیچه، مذکور شرطنامه گه کوره، خاواک – خنجان دوشی – بامیان دن تونل اوریش امکانیتی همده موجود سالنگلرنی قیته قوریلهدی.
جناب بلیغ، موجود سالنگ روسیهلیکلر تامانیدن بوندن 50 ییل آلدین قوریلگن ، شونینگدیک اوروش ییللریده موجود تونل جدی زیان کورگن دیدی. ینگی بیر تونل قازیشگه جدی احتیاج بار دیدی وزیر.
حکومت نینگ اجراییه ریاستی باشلیغی عبداللهعبدالله، ینگی تونل قوریب بیریلیشی ملی بیرلیک حکومتی نینگ افغانستان خلقیگه بیرگن وعدهسی نینگ بیر بولمی حسابلنهدی دیگن. افغانستان قیته قوریلیشی اوچون آسیا ترقیات بانکی همده جاپان دولت نینگ کورستگن یاردملریدن منتبدارلیک قیلگن جناب عبدالله.
اسیا ترقیات بانکی نیگ رییسی توماس پنیلا جاپان ایلچیسی میتسوجی سوزوکالرنینگ ایتیشیچه، افغانستان منطقه اوچون ییریک بیر کوپریک اولهراق مخصوص اهمیتگه ایگه.


text:
انسان حقلرنی سقلش خلق آرا تشکیلاتی افغان حکومتنی اویلریدن قاچگنلری اوچون قملگن خاتین-قیزلرنی زودلیک بیلن آزاد ایتیشگه چقیرگن.خلق آرا تشکیلاتنینگ بو خصوصده گی بیاناتیگه قرلسه، افغانستانده حبسده سقلب توریلگن ٧٠٠ نفرخاتین –قیزدن ٧٠فیصدی خودی شو سبب طفیلی حبسگه آلینیشگن.اولردن قریب برچه سی نینگ اوز عایله لرینی ترک ایتیشلریگه محبوری نکاح و عایله ده کی زوروانلیک حاللری سبب بولگنی ایتله دی . اوتگن یکشنبه کونی افغانستان لیک مسئوللر بو ایش نینگ ینگلیش ایکنینی ایتیب چیقیشگندی.خلق آرا تشکیلات، ینه شونینگ دیک ، افغان حکومتنی قماقخانه دن چیققن و عایله سی نینگ نامیگه داغ توشیرگنینی ایتگن یقین لری نینگ اولدیرلیشی خوفی آستیده بولگن خاتین-قیزلرنینگ یگانه بارر جای بولمیش مخصوص باش پناه لرده گی شرط-شرایطلرنی یخشیلشگه هم اونده گن.
عینی دمده افغانستان شمال شرقیده کی بدخشان ولایتده جنسی زورلنگن قیزلرنی زنا قیلیشده عیبلب ، حبسگه آلیش حاللری آرتیب باره یاتگنیگه عاید شکایت لر هم یوزگه چیقماقده . افغانستان مستقل انسان حقلرینی سقلش کمیسیون نینگ محلده گی وکیلی هم اوشبو حادثه لرنی تصدیق لبب ، خاتین –قیز حقلرینی پایمال ایتلیشی حاللری نینگ آرتیب باره یاتگنیده زوزمند کیشلرنی عیبله گن .بدخشانگه سفری دوامیده بو کبی جبردیده عیاللر بیلن صحبت لشیشگه موفق بولگن همکارمیز فضل احمد یلغوز به تفصیل راق حکایه قیله دی .


text:
"فرزندلریم بیلن بیرگه اوزیمنی یاقیب یوباره من"
بوندن بیش ییل اول بدخشان ولایتی ده گروهی شکلده جنسی زورلنگن بیر عیال نینگ جنایی دوسیه سی قیته کوریب چیقلیشگه بویروق بیرلگن .
افغانستان جمهور رئیسی محمداشرف غنی بوگون جبرلنگن بوعیال نینگ تورموش اورتاغی بیلن تیلفونی صحبت اوتکزیب عدالت نینگ تامین لنیشیگه وعده بیرگن .
زیبا ناملی عیال شهر بزرگ تومنیده 8 کیشی تمانیدن زورلنگندی.
" کیچه ساعت 12 اطرافی ده باشیمنی یاستیققه قویه یاتگن پیتده درواز اوریلدی. مین کیم دیب سوره دیم. آوازچیقمه دی. مین دروازه آرقه سیده کی شخص لر تورموش اورتاغیمنی اولدریش اوچون کیلگن لیگنی حس قیلیب ایشیکنی آچمه دیم.لیکن اولر ایشیک نی سوریب سیندیریب ایچکرگه کیردی لر. مین قوراللی لرنی کوریب ییغله باشله دیم ،ابه جان ینگی باله دنیا کیلترگنمن دیب، اما بو حالمگه قره مسدن مینی کلتکله دیلر. اولربیلن زوریم باریچه تلشدیم. اوچ تیشیم هم سینیب توشدی لیکن اوندن کیین نیمه بولگنی نی بیلمه یمن،" دیب ایته دی زیبا.
زیبا نینگ تورموش اورتاغی حادثه روی بیرگن کیچه سی اویده بولمه گن. جنسی زورلنگن بو عیال حادثه روی بیر گن کونی نینگ یرته سیده اوزجانیگه قصد قیلیشنی ایتگن.
حادثه دن خبر تاپگن زیبا خانم نینگ تورموش اورتاغی عایله سینی سقلش اوچون قندوز ولایتیگه کوچیشگه مجبور بولگن.
اونینگ حاضر5 ته فرزندی بار.
"مین بوحیاتدن تیرمن، بوندن کوره اولگنیم یخشی. قوم قرینداش وقوشنی لرنی کوره آلمی اویاتلنه من" دییدی خانم زیبا روی بیرگن حادثه آرتدن.
جنسی زورلنگن خانم زیبا نینگ ایری جهانگیرنینگ ایتیشیچه حادثه گه مسوول بولگن شخص لر بدخشان پلیس کوچلری تمانیدن بیرمرته قولگه آلینگن بیراق محلی ده کی قورالی قوماندان لردن بیری واسطه سی بیلن قولگه آلینگنلردن بیش نفری قویب یوبارلگن.
اولردن بیرنیچیته سی قوشنی مملکت لر وبیرنیچیته سی هم مملکت ایچکریسیده حیات کیچره یاتگن ایتله دی .
زیبا خانم نینگ تورموشی اورتاغی جنسی زورلش حادثه سیده قول بولگن شخص لرنی محاکمه گه تارتیش اوچون انچه دن بویان سعی حرکت قیلیب کیلماقده . او عینی مساله یوزه سیدن نیچه بار اولوم تهدیدگه هم دوچ کیلشگن .
یقینده بوعیال اوزتورموش اورتاغی بیلن جنایتچی لرننینگ محاکمه گه تارتیلیشی اوچون کابل گه کیلگنلر.
جبرلنگن عیال ایری جهانگیر اگر دولت بومساله گه جدی اعتبار قره تیب وجنایت گه قول اورگن لرنی جزالشمسه، اوزعایله اعضاسی بیلن اوزینی یاقیب یوباریشینی ایته دی.
"ظالم لرقولیدن عریضه بیرگنی کیلدیم. اگرعرضیم سوره لمه سه چهار راهه ده برچه فرزندلریم بیلن اوزیمنی یاقیب یوباره من. حکومت بیزلرنی مظلوم لیگمیزاوچون حمایه قیلیشی کیره ک،" دیدی جهانگیر
بوگون افغانستان جمهور رئیسی محمداشرف غنی بو قضیه دن خبرتاپیب جهانگیربی بی سی خبرنگارلری بیلن صحبت بیره یاتگن پیتده اوبیلن تیلفونی صحبت قیلگن.
غنی جنابلری بو واقعه نی جدی تیکشیریب عدالت نینگ تامین له نیشی باره سیده سوزبیرگن.
شونینگ ایچکی ایشلروزیری هم جبرلنگن بوعیال تورموش اورتاغی جهانگیزنی وزیرلیککه چقیریب جنایتچی لرنی جزاگه تارتیشی باره سیده سوزبیرگن.
بوحادثه بوندن 5ییل آلدین بدخشان ولایتی نینگ شهربزرگ تومنیده یوزبیرگن.
بیربدخشان واقعه سی ایمس بلکی شونگه اوخش زورلش واقعه لری مملکت بویلب یوزبیریب کیلماقده.
بوندن بیرنیچه آی آلدین کابل نینگ پغمان تومنی دن کابل شهریگه کیله یاتگن بیرنیچه عیال قوراللی لرتامانیدن گروهی زورلب وپول وتقینچاقلرینی آلگن ایدی. حادثه دن کیین مذکور واقعه عامللری قولگه آلینیب کیین اولردن 5ته سی اعدام جزاسیگه حکم ایتیلدی.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آنا دیلی- ایسماعیل جمیلی
بیز واریق وارسا وطن وارایسه دوغما دیلیمیز
اؤیره نیب بیلمه لیدیراؤز دیلینی تورک ائلیمیز
آنا تک جاندان عزیزدیر آنا تورپاق آنا دیل
حورمتین ساخلا یاشارکن آنالار قدرینی بیل
وطنین کیملیییدیر وارلیغینین داش تملی
کیملییین بایراغیدیر هر بالانین دوغما دیلی
آنا دیلدیر بزه ین دویغولارین اویلاغینی
سوسله ین آرزیلاری سئوگی سئوینجین باغینی
بولبول اؤز دوغما دیلیله گوله سویلر سؤزونو
هر گول اؤز رایحه سیله تانیدار اؤز اؤزونو
آنا دیلدیر داشییان لایلالارین جان دادینی
آنا دیلدیر یاشادان ائولادینین اؤز آدینی
آنا دیلدیر ائلینین تاریخی آیدین تانیغی
یوردونون اؤلکه سینین آیناسی سؤنمز چراغی
آنا دیلده آنانین سئوگیسی عطری دادی وار
آنا دیلده وطنین شانلی شرفلی آدی وار
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: وطنیم آزربایجان,آنا دیلی,آنا دیلی شعری,آنا دیلیم,آذری شعرلر,آذربایجان,آذربایجان شعرلری,آزبایجان دیلی,آزربایجان دیلی,آزربایجان شعری,ایسماعیل جمیلی,اسماعیل جمیلی,اسماعیل جمیلی شعرلری,تورک دیلی,تورک دیلیم,تورک شعرلری,تورکون دیلی,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعرلر,دیل,دیلیم |


text:
ویکی لیکس نینگ کرزی خصوصیده گی ینگی افشالیکلری
ویکی لیکس تمانیدن نشر بولگن ینگی حجت لر کورستیشیچه افغانستان جمهور رییسی ، امریکا مقام لری بیلن خوف لی جنایتچی لر دیب ایتلوچی شخص لر و مخدره ماده لر قاچاغی خصوصیده قطار کیلیشماوچی لیک لر بولگن.
ویکی لیکس تمانیدن نشر بولگن ینگی حجتده کیلیشیچه افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی مخدره ماده لر قاچاغی بیلن شغلنوچی همده بیر قنچه خوفلی جنایتچی لر نی قماقدن آزاد ایتگن
اوشبو حجتده امریکا دیپلمات لریدن بیری، امریکالیک لر بونگه قرشیلیک کورستیشیگه قره می ، ویکی لیکس سایتیده مخدره ماده لر قاچاغی بیلن شغلنوچی همده خوف لی جنایتچی لر دیب ایتلگن بیر قنچه شخص لر نی آزاد قیلیشیده کرزی جنابلرینی قاره لیدی
ویکی لیکس حجتیده کیلیشیچه کرزی جناب لری یوزلب کیلو گرام هرویین ایشیده قماقده آلینگن بیش پولیس نی کیچیرگن همده اولر نی قماق دن چیقریش حکمینی صادر ایتگن
ویکی لیکس بو شخص لر کیم بولگنی خصوصیده هیچ نرسه یازمه گن، بیراق بو شخص لر گروهی اوریش لر ده هلاک بولگن ایککی تنیقلی شخص لر گه تیگشلی بولگن دیب یازگن.
بوندن آلدین هم ویکی لیکس افغانستان اداره لریده گی فساد خصوصیده یازگن ایدی و اونده امریکا دیپلمات لری اوشبو اولکه ده کینگ ترقلگن فساد دن تشویش بیلدیریشی نی کورستگن ایدی
مخفی حجت لر دن بیریده کیلیشیچه امریکا مخدره ماده لر گه قرشی کوره شوچی مقام لر خبر بولیشیچه ، افغانستان جمهور رییسی نینگ سابق معاونی 52 میلیون دالر نی اوزی بیلن حمل ایتگن.
ینه بیر حجت ده کیلیشیچه ، امریکا نینگ کابلده گی ایلچیسی کارل ایکن بیری ، جمهور رییس کرزی نینگ اوکه سی احمد ولی کرزی مخدره ماده لر قاچاغیده جوده فعال شخص بولگنی نی ایتگن.
امریکا تشقی ایش لر وزیرلیگی سرلی حجت لر نی نشر ایتشنی قاره لیدی
امریکا کنگره سی نماینده لریدن بیری ویکی لیکس امریکالیک لر نینگ حیاتینی خطرگه قویگنی اوچون او تروریستی بیرلشمه دیب ایتیلیشی لازم.
عراق دولتی سرلی حجت لر نی نشر ایتیش وضیعت نی یخشی بولیشیگه هیچ قندی یاردم قیلمیدی دیب ایتگن.


text:
بیر زامانلار سنه دنیز دئیردیلر. او زامانلار من اوشاق ایدیم. اوشاقلیق عالمینده سنی چوخ بؤیوک بیر اوقیانوس ظن ائدردیم. آما سندن هئچ زامان قورخمازدیم. چونکو سن هئچ کسی بوغمازیدین. سنی دنیز آدلاندیرارکن سنین قوینوندا بؤیودوک بیز .
سنین وارلیغیوا او قدر آلیشمیشیق کی سنین اولماماغین عاغلیمیزدا سیغا بیلمه ییر. بیز حایاتیمیزین سندن آختیغینی تازا بیلمیشیق. سنین بیزه آنا اولدوغونو تازا اؤیرنمیشیق. دئمک عؤمروموز سنه باغلییمیش. سن اولماسان بیزده یوخ اولاریق. ایندی ، اؤز اوشاقلاریوین گؤزلری اؤنونده سوزسوزلوقدان چابالایب جان وئرمکده سن!بونا نئجه دؤزمک اولار. دؤزه بیلمه دیم منده. نه الیمدن گله بیلر کی؟ سنه بیر بارداق سو گتیریردیم. یولومو کسدیلر، یولو باغلادیلار، سنه چاتا بیلمه دیم، بارداغی آلیب سیندیردیلار. دئمک سنه سو وئرمک یاساق ایمیش. مگر بورا کربلایمیش دئمک! باغیشلا منی دنیزیم، گؤز یاشلاریمدان باشقا بیر شئی سنه سونا بیلمه دیم!
برچسب ها: شعر، تورکو شعر، ترکی شعر، تورکجه شعر، اورمو گؤلو شعری، شعر برای دریاچه ارومیه، دریاچه اورمیه، ارومی گولی، اورمو گولی، اورمو شعری، نگین آذربایجان،