text:
تورکجه
تۆرکجه یا آذربایجان تۆرکجهسی[۳] — آذربایجان تورکلرینین آنا دیلی، ائلهجه ده بوتون آذربایجانلیلارین اونسیت دیلی. تورک دیللرینین گونئی باتی قروپونا داخیلدیر. آذربایجان جومهوریتینین و روسیهنین داغیستان جومهوریتیندا[۴] رسمی دؤولت دیلیدیر.
آذربایجان تۆرکجهسینده آذربایجان، ایران، عراق، گورجوستان، روسیه، تورکیه، اوکراین اراضیسینده گئنیش ایشلنیب.
آذربایجان جومهوریتینده بۇ دیلین جوزئی فرقلنن ۴ دیالکتی واردیر:
- دوغو دیالکتی — قوبا، شاماخی، باکی، موغان و لنکران دیالکتلری
- باتی دیالکتی — قازاخ، قاراباغ، گنجه دیالکتلری
- قوزئی دیالکتی — شکی و زاقاتالا-قاخ دیالکتلری
- گونئی دیالکتی — ناخچیوان، اوردوباد، ایروان دیالکتلری[۵]
آذربایجان تۆرکجهسی گنئالوژی بؤلگویه اساساً تورک دیللرینه منسوبدور. باشقا دیل قروپلاریندا اوْلدوغو کیمی، بۇ قروپا داخیل ائدیلن دیللر ده بیر-بیرینه لکسیک، مورفولوژی و سینتاکتیک جهتدن چوْخ یاخیندیر. دیالکتلر بیر-بیریندن فونئتیک خوصوصیتلرینه گؤره فرقلنیرلر. آذربایجان تۆرکجهسیتورک، تورکمن و قاقاوز دیللری ایله یاناشی تورک دیللری قروپونون اوغوز دیللری یاریمقروپونا داخیلدیر.
ایچیندهکیلر
قیسا تاریخی[دَییشدیر]
آذربایجان تۆرکجهسینین و آذربایجان خالقینین تشککولو ۳–۷-جی عصرلرده باش وئرمیش، ۷–۸-جی عصرلرده باشا چاتمیشدیر. بۇ زامان آذربایجاندا گئدن دینی موباریزه آرتیق سوْنا یئتمیشدیر.[۶] XI عصرده آذربایجان دیلی قافقازدا و قونشو اؤلکهلرده گئنیش توسعه تاپیر. آذربایجان تۆرکجهسی تورک دیللرینین اوغوز قروپونا داخیلدیر. یئرلی اهالینین اساس دیلی اوْلان آذربایجان تۆرکجهسی ۱۱-جی عصرین اورتالاریندا اوغوز طایفالاری دیلینین گوجلو تأثیری آلتیندا تام شکیلده فورمالاشمیشدیر. ۱۲-جی عصرده ادبی آذربایجان دیلی تشککول تاپدی. شاعیرلر فارس و عرب دیللری ایله یاناشی بۇ دیلده ده اثرلر یازیردیلار.[۷]
ن. جعفروف "آذربایجان تورکجهسینین میلیلشمهسی تاریخی" اثرینده "XI-XII عصرلردن باشلایاراق آذربایجاندا مئیدانا چیخان مؤحتشم تورک دؤولتلرینده رسمی دیل کیمی عرب، فارس دیللری ایله یاناشی تورکجهدنده ایستیفاده اولوندوغونو" گؤستریر.[۸]
صفویلر دؤولتینده آذربایجان تۆرکجهسی سارایدا و اوردودا حاکم دیل اوْلماقلا ایمپئرییانین ایلک رسمی دؤولت دیلی ایدی.[۹][۱۰] روس عالیمی V.V.Bartold ۱۹۱۲-جی ایلده یازیردی: «... خاندانین تشکول ائتدیگی یئرده آذربایجان اهالیسی تورکجه دانیشیردی و نتیجهده تورکجه صفویلر دؤولتینده سارای و اوردو دیلی اولاراق قالدی.»[۱۱]
عصرلر بویو ایشغاللار نتیجه سینده آذربایجان تۆرکجهسینین آدی دییشدیریلمیشدیر. آذربایجان تۆرکجهسی اوزون مدت «تورکی»، «تورک دیلی»، «آذربایجان تورکجهسی»، بعضاً ایسه «تاتار دیلی»، «قافقاز تاتارلارینین دیلی» (خصوصاً روس دیلینده یازیلمیش اثرلرده) آدلاندیریلمیشدیر.[۱۲]
۱۹۱۸-جی ایلده آذربایجان دئموکراتیک جومهوریتی یاراناندان آز سوْنرا آذربایجاندا کارگوزارلیغین تورک دیلینده آپاریلماسی ایله باغلی قرار قبول ائدیلیر. ۱۹۲۱-جی ایلده نریمان نریمانوو داداش بونیادزاده ایله بیرگه آذربایجان سسر-ده دؤولت دیلینین تورک دیلی اولماسی ایله باغلی دئکرئت ایمضالاییرلار. ۱۹۲۱-جی ایلده آذربایجان سووئت سوسیالیست جومهوریتینین ایلک کونستیتوسییاسی قبول اوْلونور و اورایا دؤولت دیلی حاقیندا ماده سالینمیر. ۱۹۲۴-جو ایلده مرکزی ایجراییه کومیتهسینین آذربایجاندا دؤولت دیلینین تورک دیلی اولماسی ایله باغلی قراری قبول اوْلونور.
۱۹۳۶-جی ایلده آذربایجانین یئنی کونستیتوسییا لاییحهسی حاضیرلانارکن اورادا آذربایجانین دؤولت دیلی تورک دیلی کیمی قئید ائدیلیر. آنجاق ۱۹۳۷-جی ایلین آوریل آییندا قبول اوْلونون اساس قانوندا دؤولت دیلی حاقیندا هئچ بیر قایدا اؤز عکسینی تاپمیر. آنجاق کونستیتوسییادا خوصوصی ماده اولماسادا، ۱۹۳۶-جی ایلدن سوْنرا بوتون نورماتیو سندلرده دؤولت دیلی آذربایجان دیلی قئید ائدیلیر.
۱۹۵۶-جی ایلده آذربایجانین ۱۹۳۷-جی ایلده قبول اوْلونموش کونستیتوسییاسینا آشاغیداکی مضموندا ماده علاوه ائدیلیر: «آذربایجانین دؤولت دیلی آذربایجان دیلیدیر…»[۱۳]
دؤولت دیلینه حصر ائدیلمیش بوتون ایجلاسلاردا دئموکراتیک شرایط یارادیلدیغیندان موختلیف فیکیرلر اؤزونو گؤستریر:
- آذربایجان دیلیدیر؛
- تورک دیلیدیر؛
- آذربایجان تورک دیلیدیر؛
- آذری تۆرکجهسیدیر؛
- آذربایجان تۆرکجهسیدیر؛
- تورک دیللری عائلهسینه داخیل اوْلان آذربایجان دیلیدیر.
پرزیدنت حیدر علیئوین چیخیشیندان: «گلین تورکدیللی خالقلارا باخاق. بلی، بیز تورکدیللی خالقلاردان بیریییک و تورک منشألی خالقیق. کؤکوموز بیردیر. اؤزبک دیلی وار، قازاخ دیلی وار، قیرغیز دیلی وار، تاتار دیلی وار، باشقیرد دیلی وار، تورکمن دیلی وار، کومیک دیلی وار. دئمک، بۇ تورکدیللی خالقلارین دا هر بیرینین دیلینین اؤز آدی وار. تورکدیللی خالقلاردا تاتار دیلی ده وار، او بیری قروپ دیللر وار، اونلارین دا هر بیری بۇ قروپا داخیلدیر، آما هر بیرینین اؤز آدی وار… آخی نه تَهَر آذربایجان تورکجهسی؟ میللتیمیز ندیر؟ آذربایجان تورکو. نه تهر بۇ میللتین ایکی آدی اولسون؟ بس نیه اؤزبک اؤزونه دئمیر کی، اؤزبکیستان تورکو، تاتار نیه دئمیر کی، تاتاریستان تورکویَم»[۱۴]
یئنه همین ایجلاسدا دؤولت باشچیسی قئید ائدیر: "… طالعیمیز بئله گتیریب کی، مثلا بیزه تاتار دئییبلر. اما بیز تاتار دئییلیک آخی. نئچه ایللر بیزه تاتار دئییبلر. ائله حسن بَی زردابی ده اؤزونه تاتار دئییبدیر، او بیریسیلر ده اؤزلرینه تاتار دئییبلر. بۇ باکیدا، آذربایجاندا بیر بئله آذربایجانلی ضیالی اولدوغو حالدا مکتبلر آچیلمیشدی – "روسسکو-تاتارسکایا ایشکولا"… من بونونلا سادهجه دئمک ایستهایرم کی، بیزیم طالعیمیز بئله اوْلوبدور. روسیادا بیزه تاتار دئییبلر. روسییانین بورادا قوبئرناتورلاری بیزه تاتار دئییبلر. اوندان سوْنرا ۱۹۱۸-جی ایلدن ۱۹۳۶-جی ایله قدر تورک دئییلیب. ۶۰ ایلدیر بیز "آذربایجان دیلی"، "آذربایجانلی" دئییریک. ایندی بس نه ائدک؟ بونلارا جاواب اولمالیدیر کی، بیر قرار قبول ائدک".
مسئلهنین جیدیلیگینی نظره آلان دؤولت رهبری موتخصلرین ایشتیراکی ایله گئنیش موذاکیرهلر کئچیردی و همین موذاکیرهلر مؤوجود پروبلئملرین حلی اوچون کیفایت قدر محصولدار اوْلدو. همین موذاکیرهلر گؤستردی کی، یالنیز میلی ایجتماعی تفکور دئییل، بیلاواسیطه موتخصلر ده آنا دیلینین قئید-شرطسیز «تورک دیلی» آدلاندیریلماسینین علئیهینهدیرلر. بونا سبب ایسه:
- ایکی موستقیل تورک منشألی دیلین هر ایکیسینین عینی بیر آدلا آدلاندیریلماسی اؤزونو دوغرولتمور و تجروبهده اونلاری آیری-آیری آدلارلا (آذربایجان تۆرکجهسی – تورکیه تۆرکجهسی) آدلاندیرماق لازیم گلیر؛
- آذربایجان اراضیسینده یاشایان غئیری-تورک منشألی موختلیف خالقلار، ائتنوسلار (تالیشلار، تاتلار، کوردلر، لزگیلر و س) «آذربایجان دیلی» نین «تورک دیلی» آدلاندیریلماسیندان هر هانسی حالدا ناراحات اولورلار، بیر سیرا قوهلر ایسه بوندان ایستیفاده ائدرک «خیردا میلتچیلیک» حیسلرینی قیزیشدیریرلار؛
- «آذربایجان دیلی» آدی آرتیق نئچه اون ایللردیر کی، اوغورلا ایشلهنیر، کیفایت قدر بؤیوک ایشلنمه تجروبهسینه مالیکدیر.[۱۵]
آذربایجان تورکجهسینین ایکی دؤورو حاقیندا[دَییشدیر]
آذربایجان تۆرکجهسینین ادبی دیلی اؤز ۸۰۰ ایله یاخین اینکیشافی مودتینده ایکی بؤیوک دؤورو ایحاطه ائدیر. اسکی دؤور آدلاندیریلان بیرینجی دؤور ۱۳-جو عصردن ۱۸-جی عصره قدر اوْلان دؤورو، یئنی آدلاندیریلا بیلن ایکینجی دؤور ایسه ۱۸-جی عصردن یاشادیغیمیز گونلره قدر اوْلان بیر دؤورو ایحاطه ائدیر.
اسکی آذربایجان دیلینده سؤز بیرلشمهلرینین قورولوشو داها چوْخ عرب و فارس دیللرینین سینتاکتیک مودئلینده اوْلموشدور: فصلی-گول (گول فصلی)، ترکی-طریقی-عشق (عشق طریقینین (یولونون) ترکی)، داخیلی-اهلی-کمال (کمال اهلینه داخیل)… یعنی تعیین ائدن سؤز تعیین اوْلونان سؤزدن سوْنرا ایشلنمیشدیر. ایکینجی دؤور آذربایجان دیلینده تامامیله عکسینهدیر: تعیین ائدن سؤز تعیین اوْلونان سؤزدن موطلق و همیشه اول ایشلنیر.
دیگر سینتاکتیک فرق کیمی، بیرینجی دؤورده بوداق جوملهنین باش جوملهنین ایچریسینده یئرلشدیگی تابعلی مورکب جوملهلر داها چوْخ ایشلندیگی حالدا (کیمی کیم، بیوفا دونیادا گؤردوم، بیوفا گؤردوم)، یئنی دؤورده بۇ تیپدن اوْلانلارین اوزینه داها چوْخ فعلی صیفت ترکیبلرینین ایشلندیگینی گؤروروک.[۱۶]
هر ایکی دؤورون ادبی دیلی اؤز نؤوبهسینده موختلیف مرحلهلری ایحاطه ائدیر.
بیرینجی دؤور آذربایجان تۆرکجهسی اؤز اینکیشافیندا ایکی مرحلهدن کئچمیشدیر:
- ادبی دیلین تشکول مرحلهسی (۱۳–۱۴-جو عصرلر)،
- کلاسیک شعر دیلی مرحلهسی (۱۵–۱۷-جی عصرلر).
ایکینجی دؤور آذربایجان تۆرکجهسی ایسه اوچ مرحلهنی ایحاطه ائدیر:
- ادبی دیلین خلقیلشمهسی مرحلهسی (۱۸-جی عصر)،
- میلی دیلین یارانماسی و اینکیشافی مرحلهسی (۱۹–۲۰-جی عصرین اولی)،
- موعاصیر مرحله (۲۰-جی عصرین ۱-جی روبعوندن سوْنرا).
فونئتیک خصوصیتلری[دَییشدیر]
فونئتیک خصوصیتینه گؤره «ا» فونئمینین بوتون یئرلرده ایشلنمه تئزلیگی ایله فرقلنیر.
تورک دیللریندن بیری کیمی مۆعاصیر آذربایجان دیلی اؤزوملو خصوصیتلری ایله فرقلنن فونئتیک و قراماتیک قورولوشو اوْلان بیر دیلدیر. اؤز فونئتیک قانونااویغونلوقلارینا گؤره، بۇ دیلده املگلمه یئرینه گؤره فرقلنن ساییتلر، یعنی اؤن سیرا (ای(i)، او(ü)، ائ، ا، اؤ) و آرخا سیرا (ای(ı)، او(u)، آ، او(o)) سایتلر عینی بیر سؤز و یا سؤزفورما داخیلینده ایشلنه بیلمز ("ایشیق"، "ایلدیریم" کیمی "ای" سایتی ایله باشلایان بیر نئچه سؤز استثنادیر): عینی زاماندا بۇ دیلده دیلاورتاسی صامیتلرین (گ، ک) آرخاسیرا، دیلارخاسی ساییتلرین (ک، ق، غ، خ) اؤن سیرا ساییتلرله بیر هئجادا ایشلنمهسی ده مۆمکونسوزدور.
آذربایجان دیلینین فونئم ترکیبینده ۱۵ ساییت و ۲۵ صامیت واردیر. بۇ ۴۰ فونئم آذربایجان الیفباسیندا ۳۲ حرفله ایشاره ائدیلیر.
آذربایجان دیلینین فونئم ترکیبینده ۹ قیسا (ای، او، ائ، اؤ، ا، آ، او، او، ای)، ۶ اوزون (ی:، ائ:، اؤ:، ا:، آ:، او:) سایت وار. اوزون سایتلر بۇ دیل اوچون سجیوی دئییل، اونلار دئمک اولار کی، یالنیز آلینما سؤزلرده چوْخ آز حاللاردا ایشلنیر.
فونئتیک وورغو، بیر قایدا اولاراق، سونونجو هئجایا دوشور. فونئماتیک وورغونون یئری سؤزون معناسیندان آسیلی اولاراق دییشمیر: آلما' – 'آلما.
آذربایجان دیلینده سؤز اولینده ایشلنمین ۲ فونئم وار: ای(ı) سایتی و غ سامیتی.
سینتاکتیک خصوصیتلری[دَییشدیر]
آذربایجان دیلینین مورفولوژی قورولوشونا اساس (ایسم، صیفت، سای، اوزلیک، ظرف، فعل) و کؤمکچی (قوشما، باغلاییجی، ادات، مودال سؤزلر، نیدا) نیطق حیسهلری داخیلدیر.
ایسیملرین کمیت، منسوبیت، حال، خبرلیک کاتئقوریالاری وار. بۇ کاتئقورییالار ایسیملشن دیگر نیطق حیسهلرینه ده عاییددیر.
آذربایجان دیلینده ایسمین ۶ حالی (آدلیق، ییهلیک، یؤنلوک، تأثیرلیک، یئرلیک، چیخیشلیق)، فعلین ۵ (شوهودی کئچمیش، نقلی کئچمیش، ایندیکی، قطعی گلهجک، غئیری-قطعی گلهجک) زامانی وار. فعلین شکیل کاتئقورییاسی ۶ فورمانی (امر، آرزو، شرط، واجیب، لازیم، خبر) احاطه ائدیر.
فعللر مفعول، فاعل، حرکتین موناسیبتینه گؤره موختلیف ۵ قراماتیک نؤوعده (معلوم، مجهول، قاییدیش، قارشیلیقلی-مشترک، ایجبار) ایشلنه بیلیر.
آذربایجان دیلینین سینتاکتیک قانونونا گؤره، بیر قایدا اولاراق، موبتدا جوملهنین اولینده، خبر جمله عضوو سوندا، تعیین ائتدیگی سؤزدن قاباقدا گلیر.
آذربایجان دیلینده سؤزیارادیجیلیغیندا اساساً مورفولوژی (دمیرچی، اوزومچو، تبلیغاتچی؛ دمیرچیلیک، اوزومچولوک، تبلیغاتچیلیق؛ دولچا، قازانچا، اوتلوق، مئشهلیک؛ قالدیریجی، ائندیریجی؛ سئوینج، گولونج؛ یاواشجا، ایندیجه و س) و سینتاکتیک (اوتبیچن، واختاموزد، بویونباغی، گوندوغان، ساریکؤینک، الیدولو، آدلی-سانلی، قیرخایاق، بئشاچیلان و س) اصوللاردان ایستیفاده ائدیلیر.
الیفباسی[دَییشدیر]
تورک یازی تاریخی اویغورلارین الیفباسییلا باشلاسا دا، تۆرکجهنین یازیلماسینا عرب الیفباسینین بیر واریانتی ایله باشلانیب. سلجوق و عثمانلی تورکلری ۱۰-جو عصردن باشلایاراق عرب قرافیکالی الیفبانی اساس توتموش و بۇ الیفبا ایله چوخلو دیرلی اثرلر یاراتمیشلار. عرب الیفباسی تورک دیللری اوچون موکمل الیفبا اولماسا دا، تخمیناً ۲۰-جی عصرین اوللرینه قدر بۇ الیفبادان آذربایجاندا گئنیش ایستیفاده اوْلونوب و بۇ الیفبایلا آذربایجان تاریخینین، ادبیاتینین قیمتلی اثرلری قلمه آلینیب.
آذربایجان خالق جومهوریتی اعلان اوْلوندوقدان سوْنرا ۱۹۱۹-جو ایلده خوداداد بی ملیکآسلانوفون رهبرلیگی ایله لاتین الیفباسینا کئچمک اوچون کومیسیا یارائدیلیر. کومیسیانین حاضیرلادیغی تدبیرلر پلانینیمجلیس تصدیق ائدیر. آذربایجان خالق جومهوریتی سوقوط ائتدیگیندن بۇ مسئلهنی حیاتا کئچیرمک مۆمکون اولمور.
۱۹۲۹-جو ایله کیمی عرب قرافیکالی الیفبادان ایستیفاده اوْلونسا دا آذربایجان جومهوریتی اراضیسینده ۱۹۲۹-۱۹۳۹-جو ایللرده لاتین قرافیکالی الیفبادان، ۱۹۳۹-۱۹۹۱-جی ایللرده ایسه کیریل الیفباسیندان ایستیفاده اوْلونوب. ۱۹۹۱-جی ایلدن باشلایاراق تدریجاً یئنیدن لاتین الیفباسینا کئچیلیب. جنوبی آذربایجاندا یاشایان آذربایجان تورکلری ایسه عرب الیفباسیندان ایستیفاده ائدیرلر.
آذربایجان جومهوریتینین دؤولت دیلی اوْلان توکجهنین الیفباسی لاتین قرافیکالی آذربایجان الیفباسیدیر.[۱۷]
تورکجهده الیفبا دییشیکلری و قارشیلیقلاری[دَییشدیر]
عرب کؤکلو تورک الیفباسی[دَییشدیر]
جنوبی آذربایجاندا ایشلنن عرب الیفباسی فارس دیلیندن و عثمانلی تورکجهسیندن تأثیرلنیب. بۇ الیفبا عرب دیلینه اویغون اولسادا، تورک دیل عائلهسینه منسوب اوْلان آذربایجان دیلینه سسلرین چوخلوغونا گؤره اساس فورمادا الوئریشلی دئییل. بۇ الیفبانین برپاسی اوغروندا مۆعاصیر عصریمیزده بیر نئچه آدیم آتیلسادا بۇ چالیشمالار خالق ایچینده یاییلماییبدیر. جنوبی آذربایجاندا اهالی فارس دیلینده تحصیل آلماغا مجبور اوْلدوقلاری اوچون عرب و فارس سؤزلریله اوریژینال دیکته ایله تانیشدیرلار.
حاضردا ایراندا تۆرکجه اوچون ایشلدیلن عرب الیفباسی ایله باغلی وضعیت چوْخ قاریشیقدیر. گونئی آذربایجان ضیالیلارینین لاتین الیفباسینین داها موناسیب اوْلدوغونو قبول ائتمهلرینه باخمایاراق بۇ الیفبانین تطبیقینه دؤولت طرفیندن قاداغا و محدودیتلر قویولوب. ایراندا آذربایجان تۆرکجهسینده کیتاب و قزئتلر یالنیز عرب الیفباسی ایله ایشیق اوزو گؤرور.
عرب الیفباسینی برپا ائتمه تشبوسلرینین بیری تورک دیل اورتوقرافیا سئمیناری طرفیندن حیاتا کئچیریلیب. بۇ سئمینار دوکتور جاواد هئیتین باشچیلیغییلا ۲۰۰۱-جی ایلین اوکتوبروندا تهراندا کئچیریلمیشدیر. عرب الیفباسیندا یازیلان آذربایجان تۆرکجهسینین ایملاسیندا (یازیلماسیندا) بیرلیک یاراتماق سئمینارین باش هدفی سئچیلمیشدیر. تورک دیلی یازی قوراللاری آدلی قرارلار سئمینارین سونوندا قبول اوْلونموشدور.
عرب الیفباسیندا بعضی حرفلرین فورماسی کلمه آراسیندا هارادا گلمهسیندن آسیلیدیر. بۇ حرفلر کلمه باشیندا، سونوندا و اورتاسیندا دییشیر.
آشاغیداکی جدول، عرب الیفباسی ترتیبی ایله دوزولوب و لاتین الیفباسیندا یاخین اوْلان قارشیلیقلاری گؤستریر.آذربایجان دیلینده عرب و لاتین الیفبا قارشیلیقلاری
بو حرفلر اؤزلریندن سوْنرا هئچ بیر حرفه وصل اولمازلار:
آ، ا، د، ذ، ر، ز، ژ
لاتین کؤکلو تورک الیفباسی[دَییشدیر]آذربایجان دیلینده لاتین و عرب الیفبا قارشیلیقلاری
یوخاریداکی جدولده سسلی حرفلرین حقیقی قارشیلیقلاری عرب الیفباسیندا اولماماغی آیدینلیقلا گؤستریلیر.
ادبیات[دَییشدیر]
- محمد رضا هئیت. «شاعرلریمیز بیزی و دیلیمیزی نئجه آدلاندیریرلار» // «وارلیق» مجموعهسی، تهران، ۱۳۷۶.
- محمدتقی زهتابی. «ایران تورکلرینین اسکی تاریخی» – تبریز، ۱۳۷۸.
- خاقان بابایئو. آذربایجان دیلینین دؤولت دیلی کیمی تشکول تاریخیندن (۱۶–۲۰-جی عصرلر). «علم و حیات» نشریاتی. باکی. ۲۰۰۲
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آذربایجان تورکلری یئنه ده آنا دیلینده تحصیل آلا بیلمهیهجک
- آذربایجان دیلی
- نسیمی آدینا دیلچیلیک اینستیتوتو
- آذربایجان دیلی حاقیندا
- آذربایجان دیلینین عرب آلیفباسیلا یازی قایدالاری (۱-جی و ۲-جی تورک دیلی اورتوقرافیا سئمینارینین قبول ائتدیگی قایدالار)
- پرزیدنت حیدر علیئوین یئنی کونستیتوسیا لاییحهسینی حاضرلایان کومیسیانین ایجلاسیندا گیریش و یئکون سؤزو
- لاتین و عرب قرافیکالی آذربایجان الیفباسی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ شابلون:Glottolog
- ↑ شابلون:Glottolog
- ↑ آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا دؤولت دیلی حاقیندا آذربایجان جومهوریتینین قانونو. نورماتیو حوقوقی آکتلارین واحید اینترنت الکترون بازاسی
- ↑ داغیستان جومهوریتینین کونستیتوسییاسینا گؤره روس دیلی و داغیستان خالقلارینین هر بیرینین دیلی رئسپوبلیکانین دؤولت دیلیدیر. یازیسی اوْلان ۱۴ دیل، او جملهدن آذربایجان دیلی دؤولت دیلی کیمی ایستیفاده اوْلونور.
- ↑ آذربایجان دیلی تاریخی
- ↑ "آذربایجان تاریخی"، ۱۹۹۴. ز.م. بونیادوو و Y.B.Yusifovun رئداکتهسی ایله، س. ۲۳۵
- ↑ شیروانشاهلار دؤولتی، سارا آشوربَیلی
- ↑ جعفروف ن.ق. آذربایجان تورکجهسینین میلّیلشمهسی تاریخی. B. ، ۱۹۹۵. سه. ۱۸۱
- ↑ او. افندیئو – صفویلر دؤولتی، باکی، ۲۰۰۷
- ↑ آذربایجان تاریخی (یئددی جیلدده)، باکی، ۲۰۰۷، III جیلد
- ↑ مممدوو ا. شاه طهماسیبین آذربایجان تورکجهسینده بیر مکتوبو. آدو-نون "علمی خبرلر"ی (دیل و ادبیات سئرییاسی). ۱۹۶۴، ن۶. سه. ۷۳
- ↑ "آذربایجان دیلی میلّی وارلیغیمیزین آیناسیدیر". "۲۱ فئورال – آنا دیلی گونو" نه حصر اولنموش مئتودیک وسایت. باکی – ۲۰۱۰
- ↑ "آذربایجان" قزئتی، ۷ نووامبر، ۱۹۹۵
- ↑ "آذربایجان" قزئتی، ۹ نویابر، ۱۹۹۵
- ↑ نظامی جعفروف. حیدر علیئو و آذربایجان دیلی
- ↑ آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتینین ایشلر ایدارهسینین پرزیدنت کیتابخاناسی
- ↑ آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا دؤولت دیلی حاقیندا آذربایجان جومهوریتینین قانونو دؤولت دیلینین الیفباسی. ماده ۱۴
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد یا
بسته یافت نشد.
- Languages with ISO 639-2 code
- Languages with ISO 639-1 code
- Articles which use infobox templates with no data rows
- تورکجه اثرلر
- آذربایجان تورکجهسینین ادبیاتی
- آذربایجان تورکجهسی
- آذربایجان دیللری
- روسیا دیللری
- ایران دیللری
- گورجوستان دیللری
- عراق دیللری
- تورکیه دیللری
- دیللر
- آذربایجان
- تورک دیلی
- آسیا دیللری
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر


c: text/html

text:
والیبال: فنرباغچه ایتالیان بأسدهشی بیلن یاریشار
بأسله شیک ترویسو شأهِریندأکی پالاورده سالونیندا تۆرکیأنینگ واغتی بیلن ساغات ۲۲.۳۰-دا باشلار
فنرباغچه زنانالار والیبال تۇپاری CEV قاهرامانلار لیگی نینگ ب گروهینداقی ۴-نجی هپده بأسله شیگینده ارتیر ایتالیان تۇپار ایموجو والی بیلن بأسلهشِر.
بأسله شیک ترویسو شأهِریندأکی پالاورده سالونیندا تۆرکیأنینگ واغتی بیلن ساغات ۲۲.۳۰-دا باشلار.
گروهدا ۱ ینگیش قازانان و ۳-نجی یرده دوران فنرباغچه، گروهدا هیچ ینگیلمهدیک بأسدهشی بیلن یاریشار.
ایکی تۇپارینگ ایستامبول داقی بأسلهشیگینده ایتالیان تۇپار ۳-۲ حاسابی بیلن ینگیش قازانیپدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیر یوخسول، بیر زامان گئدیب حاماما، سویونوب، ال آتیب چاناغا، جاینا،
حسن علی خان قاراداغی
آغ یالانچی
بیر خارج دولتدن بیر امیرزاده، گلیب دیر تفلیسه، گزیب آزاده.
حسن علی خان قاراداغی
حسن علی آغا خان قاراداغی ١٢٢٩-جی ایلده شوشادا آنادان اولموشدور.
کفر زلفونده دولاشمیش، قاراداغی، کافر!
ای نزاکت چمنی ایچره خرامان، گؤزه لیم! خوبی لیک کشوری نین تختینه سلطان، گؤزه لیم!
انصافدیمی، ظالم، بئله بو حال ایله قالیم؟
بیر بخش خدا دیر بو ملاحت سنه، دلبر، گفتار و بلاغت، بو فصاحت سنه، دلبر،
حسن علی خان قاراداغی
حسن علی آغا خان قاراداغی ١٢٢٩-جی ایلده شوشادا آنادان اولموشدور.
بیر کس کی غم یاتاغی اولا، گولمز، آغلایار
به، به بو دلبرین نه عجب خوش مقالی وار! گولگون جمالی اوزره گؤزه ل خط و خالی وار!
دولانیب روزگارین حالتی بیر اؤزگه حالا
فلیین بیر بئله دؤورو اولاجاغمش، نه بیلیم؟ سارالیب، باغ و گولوستان سولاجاغمش، نه بیلیم؟
بئیله دئییل کی، یوخ، قاراداغی، بیر اهل دیل
غمگین سن نه دندیر؟ سؤیله، دلدار بیرجه گول، یئتمیش باهار، بیر دئ، دانیش، یار، بیرجه گول.
صبح-مسا فراقیندا آه و فغان ائیلر
نئی تک نوایه گلدی یئنه، توتدو نار دیل، بیلمم نئدیم، نه چاره قیلیم من، یانار دیل.


text:
آمریکا شیمالی کورئیایا هجوما حاضیرلاشیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو شیمالی کورئیانین «مینچژو چوسون» قزئتی یاییب. قزئت آرتیق آمریکا طیارداشییان گمیلرینین شیاملی کورئیا یاخینلیغیندا اولدوغونو بیلدیریب:
«واشینگتن کورئیا خالق رسپوبلیکاسینی گوج متودلارییلا بوغماق پلانیندان ایمتینا ائتمهییب. آمریکا آدمینیستراسییاسینین نمایندهلرینین کورئیا یاریماداسینداکی وضعیتی صولحله حل ائتمکله باغلی ایکی اوزلو آچیقلامالاری سادهجه آقرسییانین مقدمهسیدیر. شیمالی کورئیا بوندان سونرا دا آمریکانی یئر اوزوندن سیلمک اوچون گوجلو سلاحلارین ایستحصالیندان ایمتینا ائتمیجک».


text:
عفرین ده ۲ تۆرک عسگری شهیت بۇلدی
تانکا قارشی یاراغ بیلن قورالان ترورچیلیقلی هۆجۆمده ۲ تۆرک عسگر شهیت بۇلدی
سوریأنینگ عفرین بؤلگه سینده تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلرینه پ. ک. ک/ ک. ج. ک/ پ. ی. د- ی. پ. گ و داعش ترور قوراماسی نینگ آغضالاری هۆجۆم اتدی.
تانکا قارشی یاراغ بیلن قورالان ترورچیلیقلی هۆجۆمده ۲ تۆرک عسگر شهیت بۇلدی.
قشون باشلیقلیغی بو حاباری تاصصیقلادی.
تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلری ۲۰-نجی یانواردان بأری سوریه دأکی عفرین شأهِرینی ترورچیلاردان صاپلاماق اۆچین زیتین شاحاسی حرکتینی باشلاتدی.
تۆرک قشونی هۆجۆمچیلرینگ هۆجۆم ادن یرینه اۇد آچدی.


text:
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی: عفرین، ی. پ. گ و تۆرکیه
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبینده سوریه و عفرین بار
* یازیجی: جان آجون
تۆرکیه، روسیا و ایران ینگ جۇغاپکأرچیلیگینده دۇوام ادیأن اتاپدا سوریه دأکی دارتغینلیغی آزالتماق اۆچین مؤهۆم ایشلر ادیلدی. آستانا اتابی سوریه ده ۶ ییلینی دۇلدوران چاقنیشیقلارینگ تاماملانماغی و پاراحاتچیلیق آدینا شو واغتا چنلی أدیلن اینگ مؤهۆم أدیم بۇلدی. ۳ یورت آراسیندا ادیلن ایلالاشیق بیلن سوریأنینگ کؤپ یریده چاقنیشیقسیز بؤلگه لر بِللهندی.
بیله کی تاراپدان سوچی ده سوریه دأکی بۆتین مذهبی و اتنیکی تۇپارلارینگ قاتناشماغی بیلن میللی پاراحاتچیلیق کنگره سی نینگ گچیریلمهگی بارادا ایلالاشیلدی. اِمما سوریه دأکی چاقنیشیقسیز بؤلگه لرینگ ایچینده بۇلان ادلب ده بۇلان سۇنگقی چاقنیشیقلار آستانا اتابی نینگ ایشینی قینالدیار.
اسد رژیمی و رژیمینگ یاراغلی تاراپدارلاری نینگ روسیانینگ هۇوا قۇلداوی بیلن باشلادان ادلب حرکتینده کؤپ سانلی شأهِرچأنی آلدی. ابوظهور قۇنالغاسینا قۇلایلان رژیمینگ یاراغلی تاراپدارلارینی محالیفلارینگ هۆجۆملری آزاجیق دا بۇلسا دوروزدی. تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی اسد رژیمی نینگ ادلب حرکتی نینگ دارتغینلیغی آزالدان بؤلگه سی آدینداقی ایلالاشیغا تِر بۇلیاندیغینی بیلدیردی.
تۆرکیه روسیادان اسد رژیمینه باسیش ادیپ حرکتلرینی دوروزماغینی ایسله یأر. ادلب دأکی تۆرکیأنینگ قۇلداو بریأن سوریه لی محالیف تۇپارلارینگ حرکت باشلادیپ قارشی هۆۆم اتمهگی ده بو باباتدان روسیا و اسد رژیمینه دویدوریش حؤکمۆنده دییپ نیغتالیار.
بیلهکی تاراپدان تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇۆغان ینگ سۇنگقی گۆنلردأکی عفرین حاقیندا بیاناتی، بۇلوپ بیلجک بیر عفرین حرکتینه قاراشیلیاندیغینی گؤرکِزیأر. أردۇغان عفرین و منبج حرکتی نینگ اینگ چالت یاغدایدا باشلاپ بیلجِکدیگینی آیدیار "انشاءالله ارتیر یادا بیرگۆن قیسغا بیر واغتدا عفرین و منبج دن باشلاپ سوریه دأکی بیله کی ترورچیلیق هینلرینی ده بیر بیر یۇق ادریس" دییپ بِللهیأر.
أردۇغان ینگ بیاناتینا قۇشماچا، فیلق الشام ینگ مطبوغات گنگه شچیسی آزات سوریه قشونی نینگ ۲۰ مۆنگ ساواشچیسی نینگ عفرین حرکتی اۆچین طایاردیغینی آیتماغی أهمیتلیدیر.
بیله کی تاراپدان تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی آمریکا، "ترورچیلار بیلن آرامیزدا دورمانگ، آدام اؤلدۆرن سۆرۆلر بیلن بیزینگ آرامیزا گیرمأنگ. یۇغسام بۇلوپ بیلجک و ایسلبهنمهدیک واقالاردان بیز جۇغاپکأر بۇلوپ بیلمهریس. ترورچیلیق قوراماسی نینگ مرکزلریندأکی بایداقلارینگیزی اؤزۆنگیز آشاق چکینگ یۇغسام شۇل بایداقلاری بیز سیزه برمهلی بۇلاریس. ترورچیلارینگ یونیفورمینداقی سمبللارینگیزی سؤکۆپ آلینگ کی ترورچیلار بیلن بیله لیکده بۇلانلاری دا تۇپراغا گؤممأگه مجبور بۇلمایلی" دییپ بِللهمهگی تۆرکیأنینگ توتان یرلیلیگینی گؤرکِزمهگی تایدان اؤرأن أهمیتلی و گۆیچلی بیر بیاناتدیر.
آمریکانینگ برن سۇنگقی بیاناتلارینا گؤرأ ی. پ. گ نینگ کنترلینداقی یرلرده ۳۰ مۆنگ آداملیق تأزه بیر قشون قورماغی مِیللِهشدیریأر. "سرحت قۇراییش قشونی" دییپ آدلاندیران بو حرکت آمریکانینگ سوریأنینگ تۇپراق بیتِولیگینی ایسله مأنی، ی. پ. گ بیلن دنگ آغراملیلیغینی داعش دن سۇنگراسی اۆچین هم دۇوام اتدیرمهگی ایسلأندیگینی گؤرکِزیأر.تۆرکیه، روسیا، ایران، سوریه لی محالیفلار و اسد رژیمی آمریکانینگ قشون قورماغی پلانینا برک قارشیلیق گؤرکزدی.
آستانا اتابیندا تۆرکیه، روسیا و ایران ینگ جۇغاپکأرچیلیگیندأکی اساسی پیکیر سوریأنینگ تۇپراق بیتِولیگینی قۇراماقدی. آمریکانینگ سوریه، عیراق و تۆرکیه سرحدینده یرلهشدیریلجک ی. پ. گ دن عیبارات تأزه بیر قشون قورماغی پلانی اساسیندا آستانا اِتابینا قارشیدیر.
سوریه دأکی چاقنیشیق و ساواشدا بیر ترورچیلیق قوشاغینی داعیش بیلن ساواش آدی آستیندا اتدیم بۇلدی دییپ قورماغا سینانشان آمریکانینگ بو ایشینده هر گۆن یالنگیزراق قالیاندیغینی گؤرمهک مۆمکین. آمریکا یالنگیزلیغینی سعودی عربیستان و بیرلهشن عاراپ امیرلیکلری یالی آیلاق یورتلاری و اسرائیل اۆستی بیلن اۇرتادان آییرماغا سینانشیار.
عفرین دأکی ی. پ. گ نینگ یاراغلیلاری نینگ آمریکادان کؤپ روسیا بیلن یاقین بۇلاندیغی و بؤلگه لرینده روس عسگری مرکزینی قوراندیقلاری بیلینیأر. عفرین حرکتی اۆچین آمریکانینگ قۇلداویندان کؤپ روسیانینگ قۇلداوی ی. پ. گ- نی قۇرایاردی. تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ینگ سؤزلریندن سۇنگرا روسیادان ایلالاشیقلی سؤزلر اشیدیلدی. پنتاگون ینگ مطبوغات گنگهشچیسی بۇلسا بیر ژورتالیستینگ سۇراغیندان سۇگرا عفرین بؤلگه سی نینگ آمریکانینگ حرکت مرکزلریندن بیری بۇلماندیغینی بیلدیردی.
تۆرکیأنینگ عفرین بؤلگهسیندأکی ی. پ. گ قورلوشیغینا قارشی آزات سوریه قشونی بیلن بیله لیکده حرکت باشلاتماغی هر واغتدا بۇلوپ بیلر. عفرین حرکتی نینگ نیرأ چنلی بۇلجاقدیغی بیلینمهیأر اِمما عفرین ینگ قۇلایینداقی یرلر آلینیپ عفرین دأکی ی. پ. گ قاباو آستینا آلینیپ بیلینر. عفرین ینگ قۇلایینداقی یرلر ی. پ. گ نینگ الینده بۇلسا دا حالقینگ کؤپۆسی عاراپ. ی. پ. گ نینگ باسیپ آلماغیندان سۇنگرا عفرین ینگ یؤنه کی رایاتلاری اؤیلریندن قاچیپ تۆرکیأنینگ سرحدینده قورالان کمپلرده یاشاماغا باشلادی. کمپلرده یاشایان یرلی حالق، اوزاق واغتدان بأری تۆرکیه و آزات سوریه قوشنی نینگ عفرین ینگ قۇلایینداقی شأهِرچه لری ی. پ. گ نینگ الیندن آلماغینی ایسله یأر.
عمومی گؤرنۆشده، بیزی سوریأنینگ دینامیک بیر اتاپی قاراشیار. آستانا اتابی قینچیلیقلارینا قارامازدان دۇوام ادیأر. اسد رژیمی نینگ سؤزۆنده دورمازلیغینا قارامازدان، جۇغاپکأر یورتلار اتابینگ دۇوام اتمهگی و اینامینگ قورالماغی باراسیندا توتان یرلی. بیله کی تاراپدان آمریکانینگ ی. پ. گ اۆستی بیلن قوراماغا سینانشیان قشونینا قارشی روسیا، ایران، تۆرکیه، سوریه لی محالیفلار و اسد رژیمی تاراپیندان برک یازغاریش ادیلدی. تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی أردۇغان ینگ بیاناتی دۇغروسیندا، تۆرکیأنینگ عفرین حرکتی نینگ اؤرأن تیزلیک بیلن باشلاپ بیلمهگی أحتیمالی بار.


text:
تورکیه نینگ چای شرکتی پاکستانده فابریکه قوردی
بو جایده قاره چای ایشلب چیقریله دی
پایتخت اسلام آبادنینگ 200 کیلومتر شمالیده گی منطقه ده قوریلگن فابریکه نینگ افتتاح مراسمیده تورکیه چای ایشلب چیقریش اداره سی باشلیغی امداد سوتلی اوغلی، پاکستان زراعت تیکشیروو کینگشی باشلیغی یوسف ظفر بیلن کوپ سانده اداره چیلر اشتراک ایتدی.
پروگرامده صحبت قیلگن چای اداره سی مدیری سوتلی اوغلی، فابریکه نینگ بیر کونده 5 تُن چای ایشلب چیقریشیدن خبر بیردی.
عین دمده جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان نینگ فابریکه نینگ قوریلیشی توغریسیده بویوروغ بیرگنینی معلوم قیلدی.


text:
اورمو ایشچیلری :آراز نیوز:دؤرد آی بوندان اونجه زینداندان
آزادلیگا بوراخیلمیش میللی فعال مجید خوش اختر آمریکانین سسینه موصاحیبهده
تبریز حبسخاناسیندا اوزلشدیگی شرایط حاقدا دانیشیب. حاضردا تورکییهده
سیاسی سیغیناجاق تاپمیش جناب خوش اختر ایرانین آلی دینی لیدری آیتوللاه
علی خامنه یی علیهینه مقاله یازماقدا و ایران دؤولتین قارشی تبلیغات
آپارماقدا اتهام اولونموشدو. ایلک اؤنجه ایرانین خصوصی خیدمت اورقانی
اولان ائتتالاتدا، داها سونرا ایسه تبریز مهبهسینده دوققوز آی قالمیش
میللی فال ایران آزربایجانیندا هبس اولونان سیاسی خادیملرین “جیسمی و روحی
ایشگنجهلره” معروض قالدیغینی دئییر. "عائله مین قارشیسیندا منی هبس
ائدرکن تحقیر ائتدیلر، ووردولار. اوندان سونرا ائتتئالات ایدارهسینده ده
منی خیلی دؤیدولر. عادتن گؤزوباغلی شکیلده دیندیریلیر، آرخادان، بدهنین
موختلیف ناهییهلریند وورولوردوم،” دئیه خوش اختر ایسلام رئسپوبلیکاسیندا
هبس پروسئسینی ایضاح ائدیر. اونون
سؤزلرینه گؤره سیاسی مهبوسلار بیر قایدا
اولاراق نارکومانلارلا بیر کامرایا قویولور و بورادا ایکن اونلار
موختلیف خستهلیکلره یولوخماق تهلوکهسی ایله اوزلشیرلر. “آجیناجاقلی
هبسخانا شرایطینده هر 50 آداما 1 ناتهمیز آیاقیولو دوشور. یئمک یئییلهسی
دئییل. هبسخانا مودیرلری رئستوران ایشلهدیر ومهسبولاری اؤز
رئستورانلاریندان یئمک سیفاریش ائتمهیه مجبور ائدیرلر،” دئیه مجید خوش
اختر بیلدیریر.


text:
«فضولی» غزلینه تضمین احمد شایا (آلاو) گول اُوجونداندیر هزارین بونجا شور و دادی وار “حافظ”ین (باد مُصلّا، آبِ رُکن آباد)ی وار زاهدین جنّت اومیدیله باشیندا بادی وار “منده مجنوندان فزون عاشیقلیک استعدادی وار عاشیقِ صادق منم مجنونون آنجاق آدی وار” بعضیلر سئومیش ازلدن باده و جام و خُمی یاندیریب بعضیلرین عشق و محبت هئیزومی کول ائدیب بیر کوتلهنی، هیجر و ...Read More »
نور چشمهسی / احمد شایا «آلاو» (۱۳۸۳-۱۳۰۴)
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان! بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان. قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین! اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین. *** قلبیم پیچیلداییر منی تشویق ائدیر هر آن. دائیم قولاقلاریمدا آچیر یایلیم آتشی ظولمتده غرق اولان گئجهنین اؤرتویون گؤتور تا چاغلایا گونشین نور چشمهسی ایلکین سحرده باشلایا بولبول ترانهسی هم سئیره ...Read More »
نور چشمهسي/ احمد شایا- آلاو
نور چشمهسي احمد شایا- آلاو (1304-1383) قلبيم پيچيلدايير مني تشويق ائدير هر آن. دائيم قولاقلاريمدا آچير يايليم آتشي ظولمتده غرق اولان گئجهنين اؤرتويون گؤتور تا چاغلايا گونشين نور چشمهسي ايلكين سحرده باشلايا بولبول ترانهسي هم سئيره نغمهسي هر گون قيزيل زميلردن اسن كولك قوي زولفون اوخشايا ساري سونبوللو بوغدانين گول عطري ايله دولدورا دونيانين هر يانين. *** ...Read More »


text:
لندن بیلیمیوردو کالجی
لندن بیلیمیوْردوْ کالجی (اینگیلیسجه: University College, London, (فارسجا:کالج دانشگاهی لندن)، (عربجه:كلية لندن الجامعية))لندندا یئرلهشن بیر عالی تحصیل موْسّسهسی. لندن بیلیمیوْردوْ کالجی ۱۸۲۶ -جی میلادی ایلده قۇروْلوْب. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیرهتیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجهسینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکتلر وْ خالقدان آلدیغی اعانهلرله تأمین ائدیر.
مزوْنلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه وْیکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «University College, London»، مقالهسیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر). شابلون:قارداش پروْژهلر باغلانتی قوْتوْسوْ


text:
قیزین گؤز یاشلاری
شههرین بؤیوك پاركیندا گزیردی. قوجا دئییلدیر، آنجاق قوجالیق سینیرلاریندا ایدی. كیشی یورغونلوغون آلسین دئیه، بیر یاشیل بویالی آغاج تختین اوستونده اوتورور، اینده كی قزئتی تختین اوستونه قویور، بالاجا بیر كیفین گؤن حلقهسین قولوندان چیخاردیب قزئتین اوستونه قویدو. پاركین بو بؤلومونده گل-گئت لاپ آز ایدی. خییابانین ساغ طرفیندن بیر گنج اوغلان و بیر گنج قیز گلیردیلر. اوغلان ساده گئییملی، بوی- بوخونلو و یاراشیقلی، قیز ایسه عادی گئییملی. آزجا اتلی اولاراق، بیلهسینه گؤزل دئمك اولمازدیر. نه اؤیمهلی ایدی، نه دؤیمهلی. كیشی بیر باخیشدا بونلاری سوزوب باشین آشاغا سادلی. ایكی گنج كیشینین قاباغیندان اؤتور، بو ائنسیز خییابانین باشیندا یول لارین اَییر، گئنیش بیر چمنین آراسینداكی دار كئچید ایله گئدیر، اورتاداكی تك بیر سالخیم سؤیود آغاجینین آلتیندا قویولموش بیر صاف قایانین اوستونده یان- یانا اوتوردولار. قیز، اوزون اوغلاندان یانا دؤندردی. كیشی اوزاق اولدوغونا قیزین گؤز یاشلارینی گؤرموردو. آنجاق اوغلان الین اوزالدیب قیزین یاناغین سیلنده كیشی بیلدی قیز آغلاییر. اوغلان اَییلیر قیزین آلینیندان اؤپور، قیزین بی الینی اللرینین ایچینه آلیب گتیریر دیزینین اوستونه قویور و اییلیب اؤپور. قیز، اوزونو، اوغلانا سازی دؤندرمیردی. ایكی- اوچ تئلی باش اؤرتوسونون آلتیندان اوغلان سیلن یاناغینین اوستونه دوشموشدور. بیر كلمه ده دانیشمیردیلار.
اوغلان یئریندن دورور، قیزین قاباغیندا چؤمبهلیر، باشینی قیزین دیزلرینین اوستونه قویوب نئچه دقیقه بئلنچی قالدی. قیزین هله اورهگی یوموشانمامیشدیر. قیزین ظاهیری و باطینی، تام تسلیم حالتینده گؤروكوردو. آمما گؤز یاشلاری و اوغلاندان اوز دؤندرمگی بؤیوك سورغو اولاراق كیشینین ذئهنینی مشغول ائتمیشدیر: گؤرهسن قیز وریانی سویا وئرمیش پئشمانلیقدان آغلاییر؟ ان بؤیوك سرمایهسی اولان، بیر داها تاپا بیلمهیهجك قیزلیغینی ایتیردیگی، غورورلو اووجلاردان دوشدوگو، گوناه دویغوسومو بیلهسین سیخیر؟ باشقا بیر قیزین آیغای آرایا گلمیش یوخسا؟ دئمك اولماز، اوغلان قیزین ددهسی وارینا كیسه تیكمیش، قیزی توولاییر بلكه؟ بو خییالدان كیشینین اورهگینین هاواسی چیسگین اولدو. بلكهده قیز سئویر. بلكه ده شهوت اودونو سویوتماق اوچون هلهلیك هوس اوزره قیزی الده ساخلامیشدیر.
كیشی او قدهر بو صحنهیه دالمشیدیر كی بوتون دویغولاری او گنجلره یؤنلمیش و چئورهسیندن خبری یوخ ایدی. لاپدان گؤزو یانیندا اوتورموش بیر گنجه ساتاشدی كی الینی كیفه ساری اوزالتمیشدیر. تئز كیفی تختین اوستوندن گؤتورور، اوزون گنجه توتوب دئدی: سن زحمت چكمه اؤزوم گؤتورهرم.
فولكلور وارلیغیمیز، علی ظفرخواه


text:
طالع
بؤیوک بیر آلان، بیر طرفدن کوچهیه آچی آچیلیر؛ باشقا ایکی طرفدن ده ایکی آچی واردیر. آلانین اورتاسیندا بؤیوک بیر دمیر قفس قویموشلار، بیر بؤیوک قیفیل دا اونا باغلامیشلار. میله لرین آراسیندان ائنلی بیر تاختا کئچیریب، قفسین ایچینه – یئردن بیر آز یوخاری قویموشلار. بیر بالاجا تاختا قوتونو قفسین بئلینه باغلامیشلار، ایچی ” فال” کاغازلاریلا دولودور. قفسین یانیندا بیر قلاب واردیر کی اوندا سنگک چؤره یی آسیلمیشدیر.
قفسین ایچینده بیر کیشی واردیر، اللرینی دالدان باغلامیشلار. کیشی، قوشلار کیمی تاختا اوستونده اوتورموش، هردن بیر باشینی اویان – بویانا دولاندیریب، هردن بیر قفسده اولان قوشلار کیمی تاختا اوستونده آتیلیب – دوشور، اویان – بویانا گئدیر، حسرتله سنگک چؤره یینه گؤز تیکیر.
قفس یانیندا، قوجا بیر کیشی بیر چارپایا اوستونده اوتورموش، اؤزونه بیر عبا چولقامیشدیر. اوزون شاللاق، دالینداکی دوواردان آسلامیش، الینده بیر دخیل واردیر کی ترپه دیر، قولاغی سکه پوللارین سسینده دیر.
آخشام اوستودور. گونشین ایشیغی آلاندا یاییلیبدیر. اوز به اوز اولان آچیدان بیر کیشی ایچهری گیریر. یاخینلاشیر. قفس قارشیندا دایانیر. قوجا کیشییه و قفس ایچینده کی کیشییه باخیر. قوجا کیشییه پارا وئریر. قوجا کیشی پارانی دخیله سالیر. قفسده کی کیشی سئوینیر. تاختا اوستونده اویان – بویانا آتیلیر. بوینون اوزالدیر. قوجا کیشی بیر تیکه چؤره کدن قوپاریب میله لره یاخینلادیر. قفسده کی کیشی قاباغا اگیلیر. دوداقلارین اوزالدیب چؤره یی قوجا کیشیدن آلیر و اوتور. یئنه اگیلیب فال کاغاذلارین بیرینی دوداقلاریلا ائشیگه چکیر. بیرینجی کیشی فالی قفسده کی کیشیدن آلیب اوخویور. اوجا – اوجا گولور؛ خوشحال بیر حالدا ساغداکی آچیدان ائشیگه گئدیر.
ایکینجی کیشی ایچه ری گیریر. یاخینلاشیر. قفس قارشیندا دایانیر. قوجا کیشییه و قفس ایچینده کی کیشییه باخیر. قوجا کیشییه پارا وئریر. قوجا کیشی پارانی دخیله سالیر. قفسده کی کیشی سئوینیر. تاختا اوستونده اویان – بویانا آتیلیر. بوینون اوزالدیر. قوجا کیشی بیر تیکه چؤرکدن قوپاریب میله لره یاخینلادیر. قفسده کی کیشی قاباغا اگیلیر. دوداقلارین اوزالدیب چؤره یی قوجا کیشیدن آلیر و اوتور. یئنه اگیلیب فال کاغاذلارین بیرینی دوداقلاریلا ائشیگه چکیر. بیرینجی کیشی فالی قفسده کی کیشیدن آلیب اوخویور. قیلیغی توتولور. فال کاغاذینی جیریب قفسین اؤنونده یئره تؤکور. توتولموش قیلیقلا سولداکی آچیدان ائشیگه چیخیر.
قوجا کیشی دوروب شاللاغی دوواردان گؤتورور. قفسده کی کیشی قورخاراق قفسین بوجاغینا سیغینیر. قوجا کیشی قیفیلی آچیب، بیر آیاغینی قفسین ایچینه قویوب قفسده کی کیشینی وورماغا باشلاییر. قفسده کی کیشی زاریما سسیلن اوجالدیر. چالیشیر اؤزونو شاللاق ضربهلرینده قورتارسین. قوجا کیشی قفسین قاپیسین باغلاییب، شاللاغی دوواردان آسلاییر و چارپایا اوستونده اوتورور.
اوچونجو کیشی ایچهری گیریر. یاخینلاشیر. قفس قارشیندا دایانیر. قوجا کیشییه و قفس ایچینده کی کیشییه باخیر. قوجا کیشییه پارا وئریر. قوجا کیشی پارانی دخیله سالیر. قفسده کی کیشی سئوینیر. تاختا اوستونده اویان – بویانا آتیلیر. بوینون اوزالدیر. قوجا کیشی بیر تیکه چؤره کدن قوپاریب میلهلره یاخینلادیر. قفسده کی کیشی قاباغا اگیلیر. دوداقلارین اوزالدیب چؤره یی قوجا کیشیدن آلیر و اوتور. یئنه اگیلیب فال کاغاذلارین بیرینی دوداقلاریلا ائشیگه چکیر. بیرینجی کیشی فالی قفسده کی کیشیدن آلیب اوخویور. اوجا – اوجا گولور؛ خوشحال بیر حالدا ساغداکی آچیدان ائشیگه گئدیر.
دؤردونجو کیشی ایچه ری گیریر. یاخینلاشیر. قفس قارشیندا دایانیر. قوجا کیشییه و قفس ایچینده کی کیشییه باخیر. قوجا کیشییه پارا وئریر. قوجا کیشی پارانی دخیله سالیر. قفسده کی کیشی سئوینیر. تاختا اوستونده اویان – بویانا آتیلیر. بوینون اوزالدیر. قوجا کیشی بیر تیکه چؤرهکدن قوپاریب میله لره یاخینلادیر. قفسده کی کیشی قاباغا اگیلیر. دوداقلارین اوزالدیب چؤره یی قوجا کیشیدن آلیر و اوتور. یئنه اگیلیب فال کاغاذلارین بیرینی دوداقلاریلا ائشیگه چکیر. بیرینجی کیشی فالی قفسده کی کیشیدن آلیب اوخویور. قیلیغی توتولور. فال کاغاذینی جیریب قفسین اؤنونده یئره تؤکور. توتولموش قیلیقلا سولداکی آچیدان ائشیگه چیخیر.
قوجا کیشی دوروب شاللاغی دوواردان گؤتورور. قفسده کی کیشی قورخاراق قفسین بوجاغینا سیغینیر. قوجا کیشی قیفیلی آچیب، بیر آیاغینی قفسین ایچینه قویوب قفسده کی کیشینی وورماغا باشلاییر. قفسده کی کیشی زاریما سسیلن اوجالدیر. چالیشیر اؤزونو شاللاق ضربه لرینده قورتارسین. قوجا کیشی قفسین قاپیسین باغلاییب، شاللاغی دوواردان آسلاییر و چارپایا اوستونده اوتورور.
گونش آلاندان چکیلمیش، هاوا قارانلیقلانیر. قوجا کیشی دخیلی گؤتوروب ترپه دیر. دورور، عباسینی مرتب ائدیر. بیر نئچه آددیم ائشیگه گئدیر و بیردن دایانیر. قاییدیر و قفسدهکی کیشییه باخیر، بیر تیکه چؤره کدن قوپاریب میله لره یاخینلادیر. قفسده کی کیشی قاباغا اگیلیر. دوداقلارین اوزالدیب چؤره یی قوجا کیشیدن آلیر و اوتور. یئنه اگیلیب فال کاغاذلارین بیرینی دوداقلاریلا ائشیگه چکیر. بیرینجی کیشی فالی قفسدهک ی کیشیدن آلیب اوخویور. قیلیغی توتولور. فال کاغاذینی جیریب قفسین اؤنونده یئره تؤکور.
قوجا کیشی دوروب شاللاغی دوواردان گؤتورور. قفسده کی کیشی قورخاراق قفسین بوجاغینا سیغینیر. قوجا کیشی فیکره گئدیر. پارا دخیلینی چارپایا اوستونه قویور و توتغون قیلیقلا سول آچیدان ائشیگه چیخیر.
قفسده کی کیشی تاختا اوستوندن آشاغی آتیلیر. قفس ایچینده گزیر. میله لر آراسیندان ائشیگی یوخلور. هاوا قارانلیقلاشیب. قفسده کی کیشی چابالیر، اؤزونو قفسین دووارلارینا چیرپیر و زاریلدیر.
بیر اوجا قد کیشی آچیدا تاپیلیر . الینده بیر ایشیقلی فانیس ساغ الینده، سول الینده ده بیر دسته آچار.
***
چئویره ن: م. کریمی


text:
آوروپانین نفوذلو "تایم" ژورنالی هر ایل اولدوغو کیمی، 2016 –جی ایلده ده ایلین ان یاخشی علمی ایختراع و کشفلرینی معین لشدیریب.
مودراتور.آذ خبر وئریر کی، سیاهی ترتیب ائدیلرکن، همین اینسانلارین بشریته نه قدر خیر وئره بیلجگی اساس گؤتورولور.
ژورنال 2016- جی ایلین ان واجیب 4 ایختراع سی کیمی بونلاری معین ائدیب:
1. "فلایت". عادی ائلئکتریک لامپاسی اولان "فلایت"-ین قیمتی 349 دلاردی. او ائلئکتروماقنیت دالغالاری سایسینده هاوادا- بوشلوقدا دورا و مختلیف ایستیقامتلره فیرلانا بیلیر.
2. "مورفئر". پلاستیک ماتئریالدان حاظیرلانان و زده ریسکینی خیلی درجه ده آزالدان دبیلقه دیر. کفایت قدر دؤزوملو و یونگول اولان دبیلقه دن اساسا ایدمان یاریشلاریندا – وئلوسبئد، آت سورمه، واتر پوُلوُ و باشقا لاریندا ایستیفاده ائدیلیر. قیمتی 119 دلاردیر.
3. "نایک هیپئرآداپت 1.0" نفوذلو نایک شیرکتینین محصولو اولان بو آیاق قابیلاری بیز فانتاستیک فیلملرده گؤرموشوک. بئله کی "آغیللی آیاق قابیلار"دا خصوصی دویمه لر بیر نئچه فونکسیاسینی حیاتا کئچیریر. همین دویمه لری باسماقلا ناویقاسیا خدمتلریندن یارارلانماق اولار. قیمتی 720 دلاردی.
4. "اؤلچوسوز فوتبال ساحه سی". تایلند مهندیسلرینین عرصه یه گتیردیگی بو ایختراع مینی فوتبال اویونلاری اوچون نظرده توتولوب. آچیلیب ییغیلان ساحه مجبورییتدن حاضیرلانیب.


text:
دونیــــادا ان بؤیوك آزادلیــق سئون
"ماندلا " دؤنیاسین دگیشدی حاییف
یازیق لار كؤمه-كی، انسانلیق سئون
"ماندلا " دؤنیاسین دگیشدی حاییف
غیـــرتی آتمائیب یئمیین عـــــاری
بیرآن باش ایمه-ین ظالیمه ساری
تخت دن سالان ظلم ائدن حؤكموداری
"ماندلا " دؤنیاسین دگیشدی حاییف
ایللر بؤیی دوستاق لاردا قؤیان جان
آزادلیــــــقی اؤنودمایان هئــــچ زامان
آغ-قره نی بیرلشـــدیرن بیـــر انسان
"ماندلا " دؤنیاسین دگیشدی حاییف
خزان باغدان چیچه گیمی آپاردی
باهــاریمی دیله گیـــمی آپاردی
فلك قیـــردی اؤرگیــــمی آپاردی
"ماندلا " دؤنیاسین دگیشدی حاییف
ای "نصیری" قلـم گؤتور نیسگیل یاز
یارا دردین آرتیــــــق ،دئرین ، نه دایــاز
بوندان بئله قیشین سؤنو گؤلمه ز یاز
"ماندلا " دؤنیاسین دگیشدی حاییف


text:
دوغروداندا "گون وار عصره برابر"؛ آذربایجانین یاشاسین اؤزگورلوک هارایی یوخسا حاکیمیتین نئفت سئوداسی، هانسی بو نئچهعصرلیک یاریشی اوداجاق؟ بیری یئنیلشمکله، توپراقلا، بیر میلتین وارلیغیلا ایلگیلی بیری داها آرتیق بؤیومک سئوداسیندا، بیری بیر ملتین هارایی، اوبیری بیر حاکمیتین ایستگی. اَسکیدن بیزلره گلیب چاتمیش بو یاریشین سونوجو نئجه اولاجاق؟
۹۱-جی ایل تراختور سیپاهان یاریشینی بیلیمیوردوموزدان اولان اؤیرنجیلرله بیرلیکده ایزلهییردیک. بیر سیرا ندنلره گؤره ایصفهانلیلارین سویو قدیمدن تهرانلیلارلا بیر آرخا آخمیر دیه، تراختور استقلال یا تراختور پرسپولیس ماچی اولان چاغلار بیزیم طرف اولاردیلار؛ آما تراختور سیپاهان اویونوندا اؤز تیملرین یانداشی اولارکن، بیلینجآلتیلاریندا اولان اوست دن


text:
شیرین دیل, کسگین شعر دکتر علی اکبر ترابی(حاللاج اوغلو) آنامدان یادگار آنجاق گؤزهل شیرین دیلیم واردیر دئییب فرهادسان اوغلوم! شیرین بو دیل- دوداقلاردیر اودور یازماق میزین: سیندان، قلم: چککیش، دمیردن: سؤز یانار کؤنلون: کوره، بو وزن شعرین تاپداماقلاردیر سؤزون اعماق قلبیندن کؤز اودلار تک چیخیب پارلار اونو سانما کیچیک بیر اود، یانار داغدیر، اوجاقلاردیر دمیرلر: بو یانار سؤزلر شکیل تاپدیقدا ...Read More »
کیتاب: ائینالی ائل داغی / دکتر علیاکبر ترابی
کیتاب: ائینالی ائل داغی / دکتر علیاکبر ترابی نام کتاب: ائینالی ائل داغی، تبریز گونش یوردو مولف: دکتر علیاکیر ترابی (حلاج اوغلو) چاپ: ۱۳۷۲ تیراژ: ۳۰۰۰ نسخه ناشر: مهد آزادی / تبریز زبان : آذربایجات تورکجهسی فرمت: PDF حجم : ۸۲/ ۳ کیلوبایت تعداد صقحه: ۱۴۶ صفحه کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائندیره بیلرسینیز: http://ishiq.net/wp-content/uploads/2016/07/Eynali-el-daghi.pdfRead More »
ائینالی ائل داغی، تبریز گونش یوردو / دکتر علیاکبر ترابی (حلاج اوغلو)
عنوان: ائینالی ائل داغی، تبریز گونش یوردو مولف: دکتر علیاکبر ترابی (حلاج اوغلو) ناشر: مهد آزادی دیل: آذربایجان تورکجهسی رسمالخط:عرب الیفباسی نشر تاریخی: یای 1372 فرمت: PDF حجم: 82/3مگابایت صحیفه:146صحیفه کیتابی آشاغیداکی آدرسدن ائتدیره بیلرسینیز Eynali el daghi-Tebriz qunesh yurdu- eli ekber turabi.pdfRead More »


text:
ایزاک بشویس سینقر
ایزاک بشویس سینقر (اینگیلیسجه: Isaac Bashevis Singer) رومانچی، قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - ۲۱ نوْوامبر ۱۹۰۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸ ایل عومر ائلهییب و ۲۴ ژوئیه ۱۹۹۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Isaac Bashevis Singer»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ایزاک بشویس سینقر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۲۰۱۷-جی ایلده چئوریلیش ریسکینین بؤیوک اولدوغو اؤلکهلرین سیاهیسی هازیرلانیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، سیاهی «واشینقتون پوست» قزئتی طرفیندن ترتیب ائدیلیب. قزئت هازیرلادیغی سیاهییا ۱۶۱ اؤلکهنی داخیل ائدیب. بو ایل دونیادا ان رئال چئوریلیش اولما احتیمالی بوروندیدهدیر. اوندان سونراکی یئری تایلاند و مرکزی آفریکا رئسپوبلیکاسی توتور. ایلک بئشلیگی چاد و تورکییه تاماملاییر. ماراقلی مقام اودور کی، حتی سورییا (سورییا سیاهیدا آلتینجی یئردهدیر – رئد.) کیمی اؤلکهده چئوریلیش جهدی تورکییهدن داها آز رئال گؤرونور. ایلک اونلوغو ایسه سودان، قوینئیا بیسساو، قامبییا و لیبئرییا تامالاییر.
پاکیستان دا چئوریلیش اولا بیلهجک دؤولتلر سیاهیسینا داخیل ائدیلیب. ایسلاماباد ۱۴-جو یئرده قرارلاشیب. پوستسووئت مکانیندا ایسه چئوریلیش اوچون اساس نامیزدلر روسییا و اوکراینادیر. روسییا ۲۰، اوکراینا ایسه ۲۲-جی یئری توتور.


text:
ایستامبول داقی قۇنالغالار ۱ آیدا ۸ میلیون یۇلاغچا یر ایه چیلیگینی اتدی
ایستامبولداقی آتاتۆرک و صابیحا گؤکچن قۇنالغالاری اؤسۆش اتدی
ایستامبول داقی قۇنالغالار ۱ آیدا ۸ میلیون یۇلاغچا حیذمات بردی.
آتاتۆرک و صابیحا گؤکچن قۇنالغاسی یانوار آییندا اؤسۆش اتدی.
یانوار آییندا (ژانویه ده) ۱ میلیون ۵۹۸ مۆنگ ۸۴۱ آدام ایچرکی اوچوشلاردا، ۳ میلیون ۶۴۹ مۆنگ ۱۳۴ یۇلاغچی بۇلسا داشاری یورت اوچوشلاریندا آتاتۆرک قۇنالغاسینی اولانیپدی. ایکیسی نینگ سانی بۇلسا ۵ میلیون ۲۴۷ مۆنگ ۹۷۵ یۇلاغچی بۇلوپدی.
صابیحا گؤکچن قۇنالغاسی دا ۲ میلیون ۷۰۲ مۆنگ ۱۷ یۇلاغچا حیذمات بردی.
بو یۇلاغچیلارینگ ۱ میلیون ۸۵۶ مۆنگ ۳۴-ی ایچرکی حاطلاردا، ۸۴۵ مۆنگ ۹۸۳-ی داشاری یورت اوچوشلاریندا بو قۇنالغانی اولاندی.
بیر آیدا بو ایکی قۇنالغانی اولانان یۇلاغچیلارینگ آنیق سانی ۷ میلیون ۹۴۹ مۆنگ ۹۹۲ یۇلاغچی.
اؤتن ییل یانوار آییندا بو ایکی قۇنالغا ۶ میلیون ۱۷۷ مۆنگ ۵۶۲ یۇلاغچی تاراپیندان اولانیلیپدی.
آتاتۆرک قۇنالغاسیندا ۳۷ مۆنگ ۳۸ اوچوش بۇلدی. بولارینگ ۱۱ مۆنگ ۱۱۳-ی ایچرکی حاطلارا، ۲۵ مۆنگ ۹۲۵-ی داشاری یورت ساپارلارینا دگیشلی.
صابیحا گؤکچن قۇنالغاسیندان دا ۱۱ مۆنگ ۷۹۰ اوچار ساپاری بۇلدی.


text:
لیبرتی، میسیسیپی
لیبرتی، میسیسیپی (اینگیلیسجه: Liberty, Mississippi) آمریکانین میسیسیپی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۵٫۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۷۲۸ نفر دیر. بۇ شهر ۱۰۳ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لیبرتی، میسیسیپی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Liberty, Mississippi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ویکیپدیا، آچیق بیلیکلیکدن
اجوود شهرین نقشه اوستونده یئری
اجوود، کنتاکی (اینگیلیسجه: Edgewood, Kentucky) آمریکانین کنتاکی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۰٫۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۹۹۵۰ نفر و اهالی سیخلیغی ۸۶۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر. اجوود دنیز سئوییهسیندن ۲۶۳ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر. کنتاکی ایالتی، آت یاریشی، داش کؤمور و اوتومومبیل تولیدی کیمی (تویوتا کمری،شورلت و فورد) تانینیر. غنی توْرپاغا گؤره چوْخلو یئرلری چمنلیدیر. ایقتیصادیسی اکینچیلییه وابستهدیر. ائو آتی، اینک، تۆتون، سۆت، دوموز و سویا تیجارتده بؤیوک نقش اوْیناییر. داش کؤمور، دمیر و نفت چیخاریلیر.
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]


text:
اوشاقلیقدا کیمین، منه آد قویدوغون، بیر ایکی دؤنه آنام گیلدن سوروشموشام. آنجاق، دوغرو دوزگون یادیمدا قالماییب. نسیللر دَییشدیکجه قویولان آدلار دا دَییشیلیرلر. بیر سیرا آدلار، گئچمیشده قالیرلار، بیر سیرا آدلار، آدلارین اؤنونه داشینیرلار. گئچمیش نسیلین اوشاقلاری چوخ اولدوغو اوچون، اؤنلرینه گلن آدی قویوردولار. قوهومدا، بیر آدی نئچه آدامدا گؤرمک اولور.
بو گون، آذربایجانلیلارین ایچینده، ائولنمک یاشی اوتوزدان یوخاری-یا قالخیبدیر. اونونلا بیرگه تک اوشاقلیق دا، توپلومون ایچینده چوخ سئویلیر. بو اوزدن ده، توپلوم گئتدیکجه قوجالیر. بو ندنلره گؤره، سون ایللر ائولیلیکدن یانا اولوب، چوخ اوشاق سئون بیرینه چئوریلمیشم. بو چئوریلمه-یه آتا-بابالاریمیزین بیر یاخشی سؤزو وار؛ دالدان آتیلان داش، توپوغا ده-یر. ائولیلیکدن یانا اولدوغوما باخمایاراق، ائولنمه-ییم اوتوز یاشدان سونرا اولدو. ائولیلیک، ایکی کسدن اولوشدوغونا گؤره، نئچه اوشاقلیق قالسین قیراقدا، بیر اوشاغین گلمه-یی بئله نئچه ایل چکیر!
سونوندا بیز ده آتا آنا اولا بیله-جکدیک. اوشاغین، آدی-بسی گلن گوندن، اونا نه آد قویاجاغیمیزین اوستونده دانیشیقلار گئدیردی. اوغلانلیغی ایله قیزلیغی بللی اولمایانا دک، قیز اوغلان آدلاردان بیر نئچه آدین اوستونده قرارا گلمیشدیک، آتاسی ایله آناسی اولاراق! یولدا، اولانین قیز اولدوغو بللی اولاندان سونرا، قیز آدلاری، هردن بیر، اؤنوموزه سیرالانیردی. اؤنجه-دن بیر آدین اوستونده اورتاق یئره گلمیشدیک ساییلا بیلردی. آنجاق، یان-یؤوره ائشیدندن سونرا، منیم قراریمی ده-ییشدیردیلر. داها دوغروسو، ندنلرین سایدیقدا، آدی ده-ییشمه-یی خانیم ایله اورتایا قویدوم. او آدی، خانیم چوخ سئویردی. منیم اوچون ده، اویغون آد نظره گلیردی. آدین ده-ییشمه-یینه خانیمی راضیلاشدیرماقلا، یئنی آد سئچمه ماراتونو باشلادی. چوخ گؤزل تورکو آدلار وار ایدی. چوخ قویولان آدلاری ایسته-میردیک(بو ایستکده منیم پاییم چوخ دیر ساییلا بیلر!) اوشاغا قویاق، بیر-ایکی یاخشی آد قالیردی، اونلاری دا، یاخینلاردان اوشاقلاری اوچون قویموشدولار.
بیزه، یان-یؤوره ده اولان، یاخین-اوزاق کیمسه-لر، اوشاقلارینا آد قویماق اوچون باش ووراردیلار. بیزیم ده الیمیزده، هر زامان بیر بؤللو آد اولاردی. آدلار اوچون، یوروملاریمیز بئله وار ایدی. اؤزوموزه گلدیکده، آد سئچمه-ییمیز چتینلشدی. اوشاغین دوغوم واختی یاخینلاشدیقجا، بیر-ایکی آدین اوستونده دایانمیشدیک. سیجیللی آلماق اوچون، قویولا بیلن آدلارین لیسته-سی بیر دوشرگه-ده وار ایدی. سئچدیییمیز آدلارین، هئچ بیری اوردا یوخ ایدی. بو دا، او دئمک کی؛ او آدلاری آلماق او قدر ده راحات دئییل ایدی.
آدلارین بیرینین اوستونده قرار وئرمیشدیک. ایکیمیزین آراسیندا کسینلشدیردیکدن سونرا، یاواش-یاواش یاخینلاریمیزی ایله اورتایا قویوردوق. هر بیر آدی بَیه-نیب بَیه-نمه-ینلر اولور. ایلک الشدیرمه-لر یاخینلاردان گلیردی. دالدا-بوجاقدا آدی قویماماق اوچون، بیر سؤزلر دانیشیلیردی. بیر دؤنه قرارا گلدیییمیز آدی دَییشدیرمیشدیک، بو آدی دا یاخشی قانیتلاری اولسایدی، دَییشدیره بیلردیک، آنجاق ساده-جه بیر بَیَنیب، بَیَنمه-مه اولدوقدا، آدی دَییشدیرمه-یی دوشونموردوک. بو اوزدن، آدا قرار وئریلمیشدی. هر بیر قونو، اورتایا قویولدقدا، ان یاخشی یاناشما، چئشتلی آچیلاردان باخانلارین، قانیتلارینین اورتایا قویدوقلاری اولور. آنجاق، الشدیریلرین هئچ بیری، اوزوموزه دئییلمه-دیینه گؤره قانیتلاردان خبریمیز اولموردو. الشدیرنلر، الشدیرمه-لریندن چکیلمیردیلر، آنجاق بیزیم قرارلی اولدوغوموزو گؤردوکده، آدی چاغیرمایا باشلادیلار. اوشاغین قولاغینا آد سسلندیکدن سونرا،
اوشاغین قولاغینا آدی سسلندیکدن سونرا، اوشاغا کیملیک بلگه-سینی آلماق اوچون، سیجیللی ایداره-سینه گئتدیم. سیجیللی وئرن یئره گئتدیکده، بیر چوخ کیشی صف چکمیشدیلر. سوخولا-سوخول ایدی، ایچه-رییه گئچمک اوچون، سونوندا من ده سوخولوب، اوشاغا سیجیللی آلماق اوچون، اؤز سیجیللیلریمیزی دوغوم بلگه-سی ایله بیرلیکده سیجیللی مأمورونا وئردیم. آد مأمورون قولاغینا تانیش دئییل ایدی. سوروشدو آدی دفترده وار، دفتری گؤتوردو باخدی. آد یوخ ایدی. بیر دیلکچه یازیب، اورا وئردیم، یئنی آد اوچون. نه قدر واخت آپاردیغینی سوروشدوغومدا، مأمورلارین دئدیکلرینه گؤره ییرمی گون چکردی.
ییرمی گوندن سونرا، گئتدیکده آدا جواز گلمه-میشدی. بیر نومره وئردیلر، نئجه اولدوغونو سوروشماق اوچون. بیر نئچه گون سونرا، زنگ آچدیم. زنگ چالیردی، کیمسه گؤتورموردو. دؤنه-لرله زنگ آچدیم، دئیه-سن کیمسه یوخ ایدی. بلکه ده نومره یانلیش ایدی. بیر داها گئتدیم، بو دؤنه دئدیلر، جاواب گلمه-ییب. گرک، گئدردیم دیلکچه-نین گئتدییی یئره. اورا دا گئتدیم. الیمدن اولان نومره ایله، دیلکچه-نین دالیسین توتدوم. دیلکچه-یه باخان اولمامیشدی! سیز بیلدیینیز، گؤرمزدن گلمیشدی دیلکچه-نی! سوروشساز عمد وار، کسینلیکله یوخ دئیه-رم. ایداره-لره ایشی دوشنلر، بئله بیر دوروملار ایله تانیش دیرلار. بیر داها دیلکچه ایسته-دی. آد بیر کومئسیوندا آراشدیریلاجاق ایدی. اوردا اوتوران خانیم، فارس اولدوغو اوچون، آدین نه آنلامدا اولدوغونو سوروشدو، من ده جاواب وئردیم. بئهزاد-بئهزادینین تورکجه-فارسجا سؤزلویو اوردا ایدی.
اورانین ایشله-یه-نلریندن تورک اولان، بیر آغا ایله بیر خانیم وار ایدی. آغا، منه اؤیوت وئریردی "پئشمان اولاجاغین بیر آد قویما، سونرا دَییشذیرمه-یی چتین اولار" اؤرنه-یی ده "تؤکتم" آد ایدی، گویا بیری آلمیشدی، اوشاق بؤیویندن سونرا دَییشمک ایسته-میشدی( وابال دئیه-نین بوینونا) نه آنلامدا اولدوغون دا بیلمیردی.اوردا اولان تورک خانیمین تپگی-سی ایسه بو ایدی: "من ائشیتمه-میشم!" من اوردا اولالی، کومیسیونا گئدن دیلکچه-لرین چوخو، تورکو آدلار اوچون ایدی. "آنالی"-یا جواز وئرمه-میشدیلر.
اونلار دا بیر نومره وئردیلر، بئش-آلتی گون سونرا زنگ آچیب، سونوجو سوروشماق اوچون. وئریلن واختدا سوروشدوقدا، جاواب یوخ ایدی. زنگ آچدیغیمدا، ائشیتدیم "هاکان" آدی اوچون ده جواز وئرمه-ییب-لر. بیر داها، زنگ آچدیغیمدا، سونوج دئیه-سن اولوملو ایمیش کیمی ایدی. گرک، دیلکچه-نین سونوجونو دوشرگه-یه گئچردیلر. صاباحی زنگ آچدیقدا، باشقا بیر خانیمین سونوجدان خبری یوخ ایدی، ایچیم-ایچیمی یئییردی. آنجاق، تئلفونلارین گؤتورولدویو قویموردو داها آرتیق سینیرله-نم. اؤته-سی گون زنگ آچدیغیمدا، خوش خبری وئردیلر. آدی قویا بیلردیک، آنجاق بیر گون داها دؤزمه-لی ایدیک. اللی گون دوزموشودوک بیر گون ده اوستونه! دئیه-سن آدسیزلیغی، بیزیم اوشاقلار، بیر مودت یاشامالی ایدی. بیر سیرا آدلارین، نئجه یازیلیشینا پولچوک قوشوردولار، بیر سیرالاریندا آد دفترینده اولمادیغینا.
سیجیللی آلماغا گئتدیییمده، هله جاواب گلمه-ییب سؤزو، یئریمده دوندوردو. گئدیب-گلمکدن یورولموشدوم، بیر مأمورون یوخ دئدیینه، دالی چکیلن دئییلدیم. اونا گؤره، اوردان زنگ آچدیم، وئردیم مأمور خانیما، مأمور خانیم، بیر-ایکی ده-یقه نیققیلدادیقدان سونرا، تئلفونو آلیب، دانیشدی. قاش قاباغین تورشادیب دئدی. بیزیم سیستئمه گلمه-ییب، سالیق وئردی گئدم، آشاغی قاتداکی سیجیللی وئرن باجایا. اورا گئتدیییمده، آدین سون حرفینی ترسه ووردوقلاری اوچون، جوازین وئریلمه-دیینی بیر داها وورغولادیلار. آدی، گؤردویومده یانلیشلیقلارینی دوزلدیب، دوزونو یازدیم. آدی آلا بیلرسیز جاوابینی وئردیلر. اوردا، باشقا تورکو آدلاری ایسته-ینلره دیلکچه حاضیرلانیردی. شانسی-لار گتیرسه آلا بیله-جکدیلر، شانسیلاری گتیرمه-ییب، یاری یولدا یورولانلار، بیر داها آد سئچمه-لی اولاجاقدیلار. اؤزومه سؤز وئرمیشدیم، آدی آلانا دک دالیسین توتاجایدیم. هئچ کیمسه، آتا آنانی اوشاقلاری اوچون، آد قویماغین اؤنون الا بیلمز.
بونلارین هر بیری بیریانا، ایسته-دیییمیزین یئرینه یئتیریلمه-سی بو قدر چتینلیگه باخمایاراق بیر یانا! یامان دادی وار.


text:
"ایسلامچیلار" و "ایسلام فوبی" :
بوگونلر هامی فیرانساندا سون گلیشملری قیناییرلار. بو اولای بیر چوخ تپکیلره ندهن اولدو. بیر چوخ یئرلی ائلیشدیریلره یول آچدی بونلا بیرگه بیر چوخ بو اولایا قارشی اولان رادیکال گروپلار و فردلرین وَریندن یئرسیز یوروملارینا سونوجلاندی. بیلمیرم سورون موسلمانلاردادیرمی یوخسا موسلمانلارین قارشی جیبههلرینده اولانلاردادیر؛ نیه کی باشقا ایدولوژی و دینلره عایید اولان کیمسهلر بیر بؤیوک جینایتی یاپاندا دا بیله اونلارین اؤزلری ائلیشدیریلیر تمل ایدولوژیایا ایناندیقلاری دئییل. آنجاق موسلمانلاری بوگون آبیرسیز دوروملارا چاتدیران آشیری موسلمان و ترور اؤرگوتلرینه باغلی اولانلار داها آغیر ضربهلری ایسلامین هئیکهلینه ائندیریب گونو گوندن ایسلامین گؤرونومونو چیرکینلشدیریبلر. سون ایللرده بو آدی موسلمان اولانلار "ایسلام فوبی یا ایسلام هراسییه" بؤیوک ندهن اولوبلار. القاعیده، طالیبان، ایشید(داعش)، بوکو حرام و بیرچوخ بونلارا بنزهر اؤرگوتلنمیش آشیری ایسلامچیلار، ایسلاما آیدینجاسینا دوشمانلاری دئییلیب تانیملانان کیمسهلر یا اؤرگوتلرین گؤردوکلری ایشلرینه دایاناراق داها چوخ آغیر ضربهلر ووروبلار. منجه بو آرادا مشکوک أللری آختارماق تام یئرلی بیر ایش ساییلا بیلر. آرخا دا پیلانلار و بؤیوک ایشبیرلیگینین اولدوغونو سانماق، گئری ذکالیلیق ساییلماز. نیه کی سون ایللرده ایسلام اؤز یانداشلارینین و اینانانلارینین ضربهسینی بللی و گرچکده وار اولان دوشمانلاریندان چوخ یئییبدیر. باشقا اینانجلارا اینانانلاری بیریسی بئلنچی سوچلاری یاپدیغیندا سادجه اؤزو سوچلانیب ائلیشدیریلر و چوخ آز گؤرونر اونون ایناندیغی اینانجی توپا باغلایالار و هر کسیم سوچون اؤز آیاغینا یازارلار آنجاق ایسلاملا ایلگیلی مسئلهلر همئشه یؤنهلیب و سونوندا ایسلام ذاتی ائلیشدیریلیب محکوم اولوب دور.
باشقا آچیدان دا بو مسئله یه یاناشاندا گؤروروک بوگون دونیا اوزهرینده شیعی ایسلامچیلیق سوننو ایسلامچیلیغی یئنیلدیب دیر. دونیا شیعه ایدولوژیاسیندان قورخاراق سوننولردن آشیری ایسلامچیلیقلاری اساسیندا ضربه لر یئدی؛ دئمک اولار سون ایللرده باتی اؤز قولتوغوندا بئجرتدیگی ایلانلارین سانجیلمیشی اولدو. فیرانسانین سون اولایلاریندا منجه بیر تههَر ایران شیعه ایدولوژیاسیلا اؤزونو قیراغا چکهرک ساوونوب اولوسلار آراسیندا ایرانین نوکلوئر اوزره چالیشمالاریندان داها قورخونج اولایلارلا راشتلاشیب دیر. بونلارلا بیرگه سوننو ایدولوژیاسی، باشدا عربیستان اولماغیلا بؤیوک اودوزانلار سیراسیندا یئر آلدی. نیه کی فیرانسانین سون قانلی گونلرینین تمل داشلاری یمن و عربیستان القاعیده آشیری سوننو تئرورچو اؤرگوتو قولونا باغلی اولدوقلاری آچیقلانمیشدیر. بونا گؤره ایران یمنده یوروتدوغو پولیتیکالاری داها سرتلشدیریب، ایندیکیندن چوخ گئنیشلندیرهجک دیر منجه. نیه کی عربیستان بیر تههر دونیا دوزهیینده اولان لابیلرینین ساوونماسینی ألدن وئرمیش کیمی دوروما گَلمیشدیر.
أتهک یازی:
1-فیرانسادا سون گونلر حاقلی اولمایاراق اؤلدورولنلری سایقیلا آنیرام و او اولایلاری شیددتله قیناییرام. .
2-منجه شیددت هر طورونده، هر کیمسهیه قارشی اونو سوسدورماق اوچون اویغولانسا، محکوم دور. مدنیلشمیش اینسانلارا و اینسانلیغا آیقیری بیر داورانیش اولدوغونو دئیهبیلرم. کسینلیکله.
3- دوشونجه و ایفاده اؤزگورلوغونو پوزان هر هانسی ایش شیددتله قینانیلیر.
4-اسلحه ایله قلم سوسدورولماز عکسینه قلم ایله اسلحه سوسدورولار. اؤرنهیی "چارلی ابدو" درگیسی نین بیر میلیون ساییدا چیخماسی.
شکیل: قورخما
ویدیو: Eminem - Not Afraid - https://www.youtube.com/watch?v=j5-yKhDd64s
20/10/93 حامید مورسلی.


text:
فولکلوریک ناغیل:
سیاسی خوروز
دوکتور جئری
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. بیر قاری ننه وار ایدی. قارینین گؤزل-گؤیجک، اوجا بویلو، گور سسلی، قیرمیزی بیر خوروزو وار ایدی. خوروز دانلی-دانیندا بانلایاندا قاری نامازینی قیلیب قورو چؤرهگینی سویا باتیریب یئیهرک تانرییا شوکور ائدردی.
گونلرین بیر گونو، خوروز کولکوکده ائشهلهننده قیزیل بیر پول تاپدی. جلد پولو گؤتورب ائوه قاچدی. قاری قیزیل پولو گؤرجک سئوینجیندن اویناماغا باشلادی. خوروز دا دامین اوستونه چیخیب بانلادی:
- آلتین پارا تاپمیشام قوققولوقو... آلتین پارا تاپمیشام قوققولوقو...
شهرین گؤز-قولاقلاری خوروزو جاسولادیلار. چوخ چکمهدی، حاکیمین وریندن ایکی گزمه گلیب قیزیلی قاریدان آلدیلار. خوروز بونو گؤرونجه آغاجین بوداغینا چیخیب بانلادی:
- وار-یوخوموز تالاندی قوققولوقو.. وار-یوخوموز تالاندی قوققولوقو...
حاکیم دورومو بئله گؤرونجه، تئز قیزیل پولو قایتاردی. بو کز خوروز دیوارین اوستونه قوندو:
- حاکیمی قورخوتموشوق قوققولوقو... حاکیمی قورخوتموشوق قوققولوقو...
حاکیم ال-آیاغا دوشوب خوروزون آغزینی باغلاماق اوچون بیر توربا قیزیل قارییا گؤندردی آنجاق خوروز بانلاماقدان ال چکمهدی:
- حاکیم بیزه روشوت وئریر قوققولوقو... حاکیم بیزه روشوت وئریر قوققولوقو...
حاکیمین بویروغو ایله گزمهلر توکولوشوب خوروزو دوستاغا آپاردیلار. خوروز دوستاقخانین دامینا چیخیب بانلادی:
- حاق دئیهنی توتورلار قوققولوقو... حاق دئیهنی توتورلار قوققولوقو...
آردی کسلمهین بانلاییشلاردان اؤفکهلهنن حاکیم، علاجسیز قالاراق خوروزون اعدام بویوروغونو وئردی. خوروزو اؤلومه گؤتورنده یئنه بانلاییردی:
- دوغرو دانیشانی آسیرلار قوققولوقو... دریسینه سامان باسیرلار قوققولوقو...
ایکی گون سونرا حاکیم بؤیوک بیر قوناقلیق وئردی. سوفرهلر آچیلدی. قیزاردیلمیش خوروزو گتیریب حاکیم قاباغینا قویدولار. خوروز گؤزونون قیراغی ایله دؤرد یانا گؤز گزدیردی. شهرین تانینمیش قیرخ اوغروسونو سفرهنین باشیندا اگلمیش گؤرورنجه بیردن پیلاو تپسیسینین باشینا چیخیب بانلاماغا باشلادی:
- اوغروباشی حاکیمه باخ قوققولوقو... اوغروباشی حاکیمه باخ قوققولوقو...
حاکیم قیزغین-قیزغین ایکی الی ایله خوروزو قارمالاییب آغزینا باسدی. خوروز دیرنمک ایستهسه ده حاکیمین بوغازی چوخ گئن ایدی. خوروز گورولتو ایله حاکیمین قارنینا یووارلاندی. خوروز اؤزونه گلینجه گؤردو: دوهچینین اوغورلانمیش دوهسی، ناخیرچینین ایتمیش اینگی، چوبانین قاچمیش قوچو هرهسی بیر بوجاغا قیسیلیب. خوروز بانلایا-بانلایا دوه، اینک، قوچ ایله قول-قولا وئرهرک یاللی گئتمهیه باشلادی:
- حاکیم یئین حارامدیر قوققولوقو... حاکیم یئین حارامدیر قوققولوقو...
حئیوانلار اوچ گون اوچ گئجه حاکیمین قارنیندا یاللی گئتدیلر. حاکیم نه قدر زور وئریردی خوروز قارنیندان چیخمیردی کی چیخمیردی!
سونودا حاکیمی حکیمخانایا آپاردیلار. اوچ ساعات عملیاتدان سونرا خوروز حکیمخانانین دامینا چیخیب بانلاماغا باشلادی:
- حاکیمین یانی جیریلدی قوققولوقو... منیم جانیم قورتولدو قوققولوقو...
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (18)
آککویو: تورکیه و نوکلئر گوج مرکزلری
تورکیهنین ایلک نوکلئر مرکزی اولان آککویو نوکلئر مرکزینین تملی قیسا بیر مدت اول تورکیه پرزیدنتی اردوغان و روسیا پرزیدنتی پوتینین ایشتیراک ائتدیی تؤرن ایله آتیلدی. بیز ده بو هفته پروگرامیمیزدا تورکیه و نوکلئر انرژی مسئلهسینی تحلیل ائدجییک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپگین قونو ایله باغلی دگرلندیرمهسینی سونوروق.
...
آککویو نوکلئر مرکزینین تمل آتما مراسیمی قیسا بیر مدت اول بئشتپهده تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغان و روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینین ایشتیراکی ایله حیاتا گئچیریلدی. اردوغان و پوتین، ویدئو کنفرانس یولویلا آککویویا باغلاناراق نوکلئر مرکزین تملینی قویدو.
۱۹۵۰لی ایللردن گووناً، گوونلی منبعلردن انرژی تامین ائتمک آختاریشی انرژی دونیاسینین ان اؤنملی گوندمی. ۱۹۷۰لی ایللرین اولینده اورتایا چیخان نفت بحرانی بو آراییشلاری سورعتلندیردی و گوونلی انرژی منبعی اولان نوکلئر انرژینین اؤن پلانا چیخماسینی تامین ائتدی. گونوموزده ده نوکلئر انرژی، ۷ گون ۲۴ ساعات انرژی اورتن دائمی بیر منبع کیمی اهمیتینی قورویور.
نوکلئر انرژینین دونیا الکتریک اورتیمیندهکی پایی دورمادان آرتیر. حاضردا دونیادا ۳۱ اؤلکهده ۴۰۰دن آرتیق نوکلئر رآکتور ایشلهدیلیر. ان چوخ نوکلئر مرکز ۱۰۴ عدد ایله آمریکایا عایید. فرانسادا ۵۸، ژاپندا ۵۴، روسیادا ۳۲، گونئی کرهده ۲۰، آلمانیادا ۱۷، هیندیستاندا ۱۹، اوکراینادا ۱۵، چینده ایسه ۱۶ عدد نوکلئر مرکز وار. داوام ائدن نوکلئر مرکز اینشاسیندا ایسه چین، روسیا و هیندیستان اؤن پلاندا. چین مؤوجود ۱۶ نوکلئر رآکتور ساییسینا ۲۸ رآکتور داها علاوه ائتمیی پلانلاشدیریر. حاضردا بولقاریستاندا ۲، فنلاند و فرانسادا ایسه ۱۷ عدد رآکتور اینشا حالیندا. فرانسادا پاریسه ۲۰۰ کیلومتردن داها یاخین ساحهده ۶ نوکلئر مرکز وار. ایسپانیادا مادریده ۲۰۰ کیلومتردن داها یاخین ساحهده ۳ نوکلئر مرکزی وار. اینگیلترهدهکی بردول مرکزی ایسه لندنه یالنیز ۷۰ کیلومتر مسافهده. تورکیهنین الکتریک احتیاجینین قارشیلانماسیندا ایستیفاده ائدیلهن گاز و مایع یاناجاقلارین دئمک اولار کی، هامیسی، کؤمور یاناجاقلارین ایسه تخمیناً یوزده۳۰و وارد ائدیلیر. تورکیه؛ هیدروالکتریک پتانسیلینه علاوه اولاراق کولک، گونش، ژئوترمال کیمی یئنیلنهبیلیر انرژی پتانسیلینین هامیسینی ایستیفاده ائتسه ده ۲۰۲۳.جو ایله قدر چاتاجاغی محتمل انرژی توکتیمینین آنجاق یاریسینا یاخینینی قارشیلایابیلر. الکتریک توکتیم طلبینین قارشیلانماسینین یانی سیرا، تورکیهنین ۲۰۲۳.جو ایله قدر اولاشماغی آماجلادیغی سویهلر اوچون ده نوکلئر انرژی اؤنملی. ۵۰۰ میلیارد دلار صادرات، آدام باشینا ۲۵.۰۰۰ دلار میلی گلیر و ۲ تریلیون دلار میلی گلیری ایله دونیانین ایلک ۱۰ اقتصادی آراسیندا یئر آلماق کیمی هدفلرینه چاتماق اوچون نوکلئر گوج مرکزلرینی اینشا ائتمک تورکیه اوچون بیر سئچهنکدن چوخ ضرورت حالینا گلدی.
تورکیهده نوکلئر انرژی اوچون گیریشیملرین تاریخی ۱۹۵۰لره قدر اوزانیر. آنجاق اؤتن ۶۰ ایلده تورکیهنین بیر نوکلئر انرژی مرکزی قورماماسی تورکیه اقتصادی اوچون اؤنملی بیر ایتکی. تورکیه ایله عینی ایللرده نوکلئر انرژی چالیشمالارینا باشلایان گونئی کره، نوکلئر تکنولوژینی ۲۰ ایل ایچریسینده اینکیشاف ائتدیردی. بونا قارشین، تورکیهده آنجاق ۲۰۱۸ده آککویو نوکلئر مرکزینین تملی آتیلابیلدی. اؤتن سورجده داواملی اولاراق نوکلئر انرژی مرکزی قورولماسینا قارشی چیخاریلان مانعلر، بو گون تورکیه اقتصادینین ان بؤیوک پروبلئملریندن بیری اولان یوکسک انرژی وارداتینا سبب اولدو. تورکیه انرژی باخانلیغینین معلوماتلارینا گؤره، آککویو و سینوپ مرکزلری ایشه گیردیکده تورکیه الکتریک توکتیمینین یوزده ۲۰یه یاخینینی بورادان قارشیلایاجاق. بئلهلیکله، ایللیک ۱۶ میلیارد مکعب متر گاز وارد ائتمهیهجک و ایللیک تخمیناً ۷،۲ میلیارد دلار ایچریده قالاجاق.
بیر اؤلکهده نوکلئر انرژینین پلانلاشدیرماسی اولایی؛ تاساریمی، مهندسلیگی، ایشلتمهچیلیگی، کیفیت کنترلو و امنیت شعورو ایله اؤزل تکنولوژیک مدنیت یارادیر. بو سببله نوکلئر انرژی کیمی اؤنچو تکنولوژیلر یالنیز بیر الکتریک اورتیم سئچهنگی دئییل. بو کیمی اؤنچو تکنولوژیلر اؤلکهلره چوخ شئی قازاندیریر. یئنی اورتیم تکنیکلری اؤیرهنمک و بونلاری اینکیشاف ائتدیرمک، علمی، تکنیک و تکنولوژیک توتومو آرتیرماق، کیفیت کنترلونو و کیفیتی تامین ائتمک، صنایعده مختلیف ایش قوللارینین قورولوب ایشلدیلمهسی، یئنی ایش ساحهلرینین آچیلاراق استخدامین آرتماسی کیمی مسئلهلری مثال گؤسترمک اولار. نوکلئر تکنولوژی ترانسفرینی چوخ اوغورلو شکیلده حیاتا گئچیرهن اؤلکهلرین باشیندا گلن گونئی کرهنین بو قازانیملارلا ائتدیگی آتیلیملار بیلینیر. نوکلئر تکنولوژی تورکیهده یوکسک سویهده علمی و تکنولوژیک بیر مدنیتین یئرلشدیریلمهسینده، تکنیک تعلیم کیفیتینین یوکسلدیلمهسینده اؤنملی قاتقیلار وئرهجک. دیگر ساحهلرده ده حرکت وئریجی بیر قوه اولاجاق. بو پروژه ایله هم تورکیهده، هم روسیادا ایش ایمکانلاری اورتایا چیخاجاق. متخصصلرین یئتیشدیریلمهسینده ده امکداشلیق ائدیلهجک. حاضردا روسیا اونیورسیتهلرینده ۲۲۰دن چوخ تورک اؤیرنجی نوکلئر تکنولوژی تحصیلی آلیر. پروژهنین مقصدینه گؤره ۲۰۲۳.جو ایلده ایلک بلوکون خیدمته داخیل اولماسی پلانلاشدیریلیر. بو پروژهنین اوغورلا گرچکلشمهسی، تورک -روس امکداشلیغینین دابیر گؤستریجیسی اولاجاق.
تورکیهنین بؤلگهسینده و دونیادا یوکسهلهن گوج مؤوقعیتینی ساغلاملاشدیرابیلمهسی و گوجونو داها دا آرتیرماسی اوچون انرژی مسئلهسینده ده اؤنملی ایرلیلییشلر تامین ائتمهسی لازیمدیر. بو نقطهده نوکلئر انرژی تکنولوژیسینی قازانماق تورکیهنین اینکیشافینا، رفاهینا، انرژی مستقیللیینه، تهلوکسیزلیینه و اگمنلیینه قارشی بؤیوک یاتیریم اولاجاق. بو، سادهجه تورکیه اوچون دئییل آوراسیا ایله اورتادوغو باریش و رفاهی اوچون ده اؤنملی ایرلیلمهدیر.
...
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپگین قونو ایله باغلی دگرلندیرمهسینی سوندوق.


text:
حیات بیزه بیر حاق می؟ مرحمت می؟ بیلمیرم،
حیات بیزه سئوینج می؟ اذیت می؟ بیلمیرم،
حیات بلکه سیناق دیر، ایمتحان دیر چوخونا
حیات بلکه یاز و ارمغان دیر چوخونا
-
آنجاق حیات یولوندا
هر کیمسه نین چاتاجاغی دیله یی، آرزی سی وار
هر کیم اوز قدرینجه، چکدیگی آغری سی وار.
یوز فلسفه یازسادا اینسان حیاتی اوچون
حیات اینسان اوغلونون یگانه قازانجی دیر کائنات سوفره سینده ن.
حیات یگانه فورصت، یگانه شانسیمیزدیر عومور چرچیوه سینده،
هر شئی حیاتدان دوغور، حیاتدان تاپیر حیات؛
وطن،
سئوگی،
اوغول، قیز،
حقیقت، اولومسوزلوک، صداقت، غورور،اینام
جتی اولوم ده حیاتدان وارلیق تاپیر.
-
بیزلره حیات وئره ن کائناتا نئینه مه ک؟
حیات و حیاتی بیز نئجه سئویندیره ک؟
هر کیم حیات بورجونو وئرمه ده دیر بیر ته هه ر،
بیری دوغویا دوغرو، بیری باتی یا ساری
بیری سرت، بیری یومشاق
منجه حیاتا حورمت، کائیناتا احترام
حیاتی حیات کیمی یاشاماق دیر یاشاماق.
9/1/93 تبریز
مشاهده متن کامل ...


text:
روسییا بئلاروسدان گازا اولان بورجونو اؤدمهسینی گؤزلییر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا روسییا باش ناظرینین معاوینی آرکادی دوورکوویچ سؤیلهییب. او، هلهلیک طرفلر آراسیندا بورج مسئلهسی ایله باغلی هئچ بیر ایرلیلییشین اولمادیغینی بیلدیریب.
قید ائدک کی، روسییا ایله بئلاروس آراسیندا مناسیبتلر سون گونلر گرگینلشیب. موسکوا مینسکین اونا ۴۰۰ میلیون دوللاردان چوخ بورجو اولدوغونو ادعا ائتسه ده، بئلاروس طرفی بونو تکزیب ائدیر. روسییا آرتیق بئلاروسا نفت تداروکونو آزالدیب. بئلاروس پرزیدنتی آلکساندر لوکاشئنکو ایسه کرملین بو آددیمینی کسکین تنقید ائدیب.


text:
و أما ما ذكره من جریان التعلیل فی روایات العبد فیما نحن فیه مستنداً الی الفرق بینهما
آما اونلارین آراسیندا فرقلیگه ایستیناد ائتمكله، قول ایزدیواجی روایتیندهكی سببلندیرمه جریانینی، بیزیم اولدوغوموز مسألهده منع ائتمهسینی من دوزگون بیلمیرم. (اوردا دئییردی رهن مسألهسی ایله قولون ایزدیواجی فرقلیدیر؛ قول یالنیز آغاسینا معصیت ائدیر آما رهینهنی ساتان آللاها معصیت ائدیر.) من اونلارین آراسیندا فرق گؤرمورم. بلكه ظاهیر اونلارین هر ایكیسینده ساتماقدان منع ائتمك اؤزگهنین حاقّینا گؤرهدیر. البته آللاه جلجلالهنین اؤزگهنین حاقّینی فؤوتا وئرمكدن منع ائتمهسی، بوتون اؤزگهنین حاقّینی فؤوتا وئرمگین منع اولدوغو یئرلرده صادیقدیر. فرقی یوخدور ایستر فضولی عقد اولسون و یا قولون نیكاحی و یا گیروو قویانین ساتماسی اولسون.
آما بعضی موعاصیرلرین گیروو قویانین ساتماسینی موقوفه و امّ ولدین ساتماسی ایله موساوی بیلمگینی قئید ائدن بیر آیری سؤزوندهده ایشكال وار. « موقوفه و امّ ولد»دهكی حؤكم تعبّوددور و بونو اونونلا موقاییسه ائلیه بیلمریك. بونا گؤره او ایكیسینده سابیق ایذنده ساتمانین صحیحلیگینده تأثیری یوخدور. رهنی اونونلا موقاییسه ائتمك یئرسیز و معالفارق قیاس ساییلیر.
بالجومله؛ اصحابین گئدیشیندن بلكه خبرلردن ایستیفاده اولان بئلهدیر: اؤنجهدن ایذنی اولدوغوندا صحیح اولان وضعیتلرده، اؤزگهنین حاقّینی موعامیله ائتمك، موعامیلهنی بیر باشا باطیل ائلهمزلر. بلكه یالنیز حاق صاحیبینه موراجیعه ائتمهدیگینده (و اونون راضیلیغینی قازانمادیغیندا) موستقیل تأثیری اولمادیغی معنادا فاسیدلیگی طلب ائدیر. بو مسألهده بونلار موندرج اولار: فضولی عقد، گیروو گؤتورنین عقدی، ایفلاسا اوغرایان شخص (طلبكارلارین ایجازهسینه باغلیدیر)، خسته (املاكینی قیمتیندن آشاغی ساتیرسا)، حیات یولداشینین باجیسی و یا قارداشینین قیزی ایله ائولنمك، كنیزله ائلنمگین آزاد حیات یولداشینین ایجازهسیندن آسیلیدیر. و بونلاردان باشقاسی.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
والحاصل انّ التردد بین شرطیة الشیء و مانعیّة مقابله
نتیجهده؛ بیر شئیین شرط اولماسیندا و یا قارشیسینداكینین مانع اولماسیندا تردید ائتمك صحیحدیر و فیسق و عدالت كیمی ایكی ضیدّلرده ثمره وئرر. آما بیزیم مسألهمیزده و اونا تایلاردا (عدم و ملكهده) ثمرهسی اولماز. مثلاً علم و جهلده.
[صاحب جواهر اؤزونه شاهید گتیردیگی] عالیملرین ضال و ضاله مسألهسیندهكی ایختیلافی، اونلارین صحیحلیك و باطیللیگه گتیردیكلری دلیللردن ظاهیر اولدوغو كیمی مالیكین قودرت و یا عجزینده شكّینین اولماسی اوچون دئییل و بونا اساسلانمیر كی قودرت شرطدیر و یا عجز مانع. بلكه اونلارین ایختیلاف سببی [من] حؤكملرینه ایشاره ائدنده قئید اولاجاق.
[تسلیمه گوج چاتماق شرط اولاندان سونرا] قئید اولان شرط، تسلیمه ایستحقاقی اولان زامان مؤعتبردیر. ایستحقاق زامانی اولمایاجاغی بیلینسه عقد زامانیدا اولماسینین فایداسی یوخدور. ایستحقاقدان اوّل حتّا عقد زامانی گوجون اولماماسینین ضررینین اولمادیغی كیمی. (ایستحقاق زامانی گوجوموزون اولاجاغینی بیلیریك آما اوندان اوّل گوجوموز یوخدور.)
عئین، موشترینین الینده اولدوغو زامان تسلیمه گوجون اولماسینین اصلاً مؤعتبر اولمادیغی دا اونا تابعدیر.
بعضی یئرلرده ده تسلیمین اصلاً اعتیباری یوخدور: بیر شئیی آلماقلا آزاد اولدوغو زامانلار كیمی. (مثلاً قولو اؤز اوغلونا ساتاندا آلماق همن آزاد اولماسینا گؤره تسلیمین موضوعیّتی یوخدور.) موعامیلهدن سونرا هئچ كسین بو مالا سلطنتی یوخدور.
بعضی یئرلردهده موشتری عقد آنیندا تسلیمه ایستحقاقی اولماز. بو مسأله یا تسلیمین تأخیرینی شرط ائتمهسینه گؤره و یا عقدین موتزلزیل اولماسینا گؤرهدیر، فضولی بئیعده اولدوغو كیمی. چونكی فضولیده مالیكین ایجازهسیندن اوّل تسلیمه ایستحقاق یوخدور. ایجازهدن اوّل تسلیمه گوج چاتماق مؤعتبر دئییل. لاكین بوردا بیر موشكول وار:
فضولی بئیعینده ایجازهنی كاشیف بیلدیگیمیزه اساساً بو بئیع اصیل اولان طرفدن لازیمدیر. (موشتری طرفیندن موتزلزیل دئییل بلكه لازیمدیر.) بئله اولاندا اصیل طرفه غرر اولور. چونكی آلدیغی شئیین الده ائتمهسینه گوجو چاتمیر. بلی یاخشی اولار بئلنچی موعامیلهنین هر ایكی طرفیده فضولی اولسون.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
غزه، اسرائیل تامانیدن جونه تیلگن یاردملرنی رد ایتدی
غزه لیک یاش - ییگیتلر قبول قیلمه ی اسرائیل گه قیتیب جونتگن
غزه، "بویوک ظفر یوریشی" ده اسرائیل عسکرلری تامانیدن فیر قیلنگن اوقلر آرقه لی یره لنگن کیشی لر اوچون اسرائیلدن جونه تیلگن دارو و طبی اسباب یاردمی نینگ قبول قیلینمه ی رد ایتیلگن لیگی بیلدیریلدی.
فلسطین لیک یاش – ییگیتلر، بوگون ایرته لب اسرائیل عاجل یاردم سرویسی قیزیل داود یولدوزی اداره سی تامانیدن جونه تیلگن دارو و طبی اسبابلرنینگ کرم ابو سلیم حدودیدن غزه گه کیریشی گه رخصت بیرمه ی اسرائیل گه قیتیب یوباردیلر.
بویوک یوروییش و محاصره نی برطرف قیلووچی یوکسک ملی کمیته سی تامانیدن بیریلگن بیاناتده؛
"فلسطین لیک تینچ اهالینی اولدیرگن اسرائیل، دارو و طبی اسبابلر یوباریب، خطاسینی توزه تماقچی دیر و بیزبونی قبول قیلمه یمیز" دیب ایتیلگن.


text:
ناتوان 15 آوقوست 1832-جی ایلده شوشادا آنادان اولموشدور.
خورشید خانوم ناتوان
بو حالتده
بیلن بو دردیمی یوخدور بو حالتده، بو حالتده، توتوبدور کؤنلومو موحنت بو فیرقتده، فیرقتده.
همزبان و یکدل
ای دوست، یارارمی بؤیله ایقرار؟ یار اولدوغوم ایدی، اولدم اغیار.
آشیانه منه
نه ائو خیالی، نه ده فیکر آشیانه منه، کی، بسدیر اونس فراغت مثال لانه منه.
افسوس!
کئچیبدی موسم گول، گئتدی نوباهار، افسوس! قالیبدی بولبول بیچاره خوار و زار، افسوس!
بالام
سالیب منی غم و عشقین بیر اوزگه حالا، بالام، گؤزونله گؤرمه یه سن گلمه زم خیاله ، بالام.
کیمی خانه نشین اولموش
بیلین یاران، بو دونیاده هره بیر کار ایلن اوینار! کیمی خانه نشین اولموش، کیمی بازاریلن اوینار.
آخشاملار
هامی چیراغلاری رؤوشن قیلارلار آخشاملار، ائوی سیلیب – سوپوروب یئر سالارلار آخشاملار.
اؤلورم
واریمدی سینه ده درد و غم نهان، اؤلورم، فدا اولوم سنه، گل ائیله امتحان، اؤلورم.
نه اوچون گلمز؟
قویوبدور انتظاریندا، نه اوچون گلمز، نه اوچون گلمز؟ همیشه آه و زاریندا، نه اوچون گلمز، نه اوچون گلمز؟


text:
ویکیپدیا:بئش کؤک داش
ویکیپدیا سیاستلری بئش کؤک داشا دایانیر:
- ویکیپدیا بیر بیلیکلیکدیر. ویکیپدیا نه ساواش مئيدانی، نه شخصی اینترنت صفحهسی، نه هر هانسیسا گۆندهلیک سايتی، نه تبلیغات یئری، نه خاطرهلر دفترچهسی، نه سیٛناق یئری، نه ده باغلانتیلار (ایچ یوخسا ائشیک) مرکزیدیر. اگر بۇردا دۆشونجهلرینیزی يازماق، دۆشونجهلر یئریتمک، اوْرجینال آراشدیرمالارینیزی بؤلوشمک ایستهيیرسینیزسه - دئمهلی، آدرسی یانلیش گلمیسینیز. بۇ نیتینیزدن داشینین و ویکیپدیانین اولدوقجا دقیق و آیدین بیلگی بازاسینا چئوریلمهسینه اؤز هدیهلرینیزی وئرین. اگر بۇ اصله راضی دئيیلسینیزسه، صفحهنین يۇخاری ساغ بوجاقداکی "چیٛخیش" دۆیمهسینی سئچین.
- ویکیپدیانین طرفسیز باخیشی واردیر. بۇ اوْ دئمکدیر کی، مقاله يارادارکن و يا هر هانسیسا اوْلان مقالهيه یازی آرتیریب و ديَیشیکلیکلر ائدرکن طرفسیز اوْلماق گرکدیر. مقالهده طرفلی باخیش ممنوعدور. اگر هر هانسیسا موضوعا گؤره بیر نئچه نسخه اوْلورسا، اوْنلارین هر بیری مساوی حقلی سايیلمالی، بیر ورژنین "دۆزگون"، باشقاسینی ایسه "غلط" اوْلدوغو ادعا ائدیلمهمهلیدیر.
-
- ویکیپدیادا ایختلافلی مقالهلر اۆچون اؤزل یؤندملر واردیر. بۇ دانیشیقلارا قاتیلماسانیز بئله ویکیپدیاچی يوْلداشلارینیزلا چالیشین هر زامان احتیراملی اولون. مهربان اوْلون. اگر بیر قوْنودا چوْخ هاي-کۆي وارسا چالیشین بۇ دانیشیغا قاتیلماياسیز. کیچیک مقیاسلی دییشدیرمهلر اۆچون چالیشین ، چیرپیشمایین. اۇنوتمايین - ویکیپدیادا بیرگه چالیشمانیز اوچون ۷۶٬۲۳۷ مقاله وار. دانیشیق چاغی چالیشین دوشونجهنیزی ایثبات ائده بیلهجک قایناقلارینیز (منبع) اوْلسون، اگر اوْنلار يوْخدورسا باشقا طرفین حقلی اوْلدوغونو دۆشونون. سسوئرمه و يا بۇنا بنزر حاللاردا فرقلی ایشلدن آدلاریندان فایدالانیب نتیجهنی اؤز خيرینیزه ديَیشمهيین، بۇنون قاباغی آلینیر. دوشونجهنیزی آچیق و راحت بیر شکلده بیلدیرین.
- ویکیپدیادا بو بئش قورالدان سوْنرا هئچ قورال یوخدور. مقالهلره دۆزهلیشلر ائتمکدن، بۇ مقالهلره آرتیردیغیز بیلگیلرین یانلیش اوْلاجاغیندان قوْرخمايین. ایستهنیلن مقالهنین اسکی ورژنی ساخلانیلیر. هئچ کیم اوْنو سیله بیلمز. یعنی سیز نه "قصداً"، نه ده "تصادوفاٌ" ویکیپدیايا زیان وۇرا بیلرسینیز. یانلیشلار اوْنسوز دا دۆزلدیلهجک. بۇرا يازیلان هر بیر مقاله، بیلگیلر ویکیپدیانین سرورلرینده ساخلانیر. حتی ایدارهچیلر اوْنلاری سیلسهلر بئله، اوْنلار "تاریخین آرشیوینه" يوْخ، ویکیپدیانین آرشیولرینه "گؤندریلیر". بیرجه بۇنو اۇنوتمايین - سیزین بۇرادا يازدیقلارینیز هم دۆننینیز، هم بۇ گۆنونوز، هم ده صاباحینیز اۆچون اهمیتلیدیر. گئچمیشینیزه، بۇ گۆنونوزه و صاباحینیزا حؤرمت ائدین.


text:
کولت. آذ زلیمخان یعقوبون "سنی سئومک اوچون گلدیم دونیایا" شعرینی تقدیم ائدیر:
چؤلده چیچک اولدوم، چمنده ناخیش،
شیمشکده اود اولدوم، بولوددا یاغیش.
سیرلی بیر گؤز گؤردوم، نورلو بیر باخیش،
چئوریلدیم چئشمهیه، قاریشدیم چایا،
سنی سئومک اوچون گلدیم دونیایا.
من مین ایل اول ده گله بیلردیم،
مین ایلدهن سونرا دا اؤله بیلردیم.
زامانی باشقا جور حسابلایاردیم،
واختی باشقا جوره بؤله بیلردیم.
دوشوب سن دوغولان هفتهیه، آیا،
سنی سئومک اوچون گلدیم دونیایا.
سسینی ائشیتدیم، سسدن سس آلدیم،
شاقراق گولوشوندن گوج، هوس آلدیم.
سن نفسیم اولدون، من نفس آلدیم،
موشتولوق وئردیلر گونشه، آیا،
سنی سئومک اوچون گلدیم دونیایا.
نئچه دینسیزلری دینه گتیردیم،
قورودوم، سونبولو دنه گتیردیم.
کؤنلومده نه وارسا، سنه گتیردیم،
منیم یوللاریمی کسه بیلمدی
نه سرحد، نه دمیر، نه داش، نه قایا،
سنی سئومک اوچون گلدیم دونیایا.
مجنون دا، کرم ده، فرهاد دا منم،
مجنونا، فرهادا قاناد دا منم.
اؤلوم ده، سئوگی ده، حیات دا منم،
شوکور یارادانین وئردیی پایا،
سنی سئومک اوچون گلدیم دونیایا.


text:
دعوای ارمنستان و ایران بر سر نان تورکی
لاواش چؤرگینی یونسکودا اؤز آدینا ثبت ائتدیرمک ایسته ین ارمنستانا ایراندان تپکی گلدی. ایکی اؤلکه یئتکیلی لرینین وورغولادیغینا گؤره اقتصادی و سیاسی آلانلاردا امکداشلیق ایچنده اولان ایرانلا ارمنستان آراسیندا لاواش چؤرگی، سورون اولوشدوردو.
ارمنستان طرفی نین، لاواش چؤرگینین پیشیرمه یؤنتملرینی یونسکودا مادی اولمایان میراث لیسته سینه ثبت ائتیرمه چاباسی ایران طرفیندن تپکی ایله قارشیلاندی. فارس آژانسینین ادعاسینا گؤره، لاواش چؤرگی ایرانا عایددیر و ارمنستانین بو گیریشیمی، قونشو اؤلکه لرین ایران هویتینه تجاوز اوچون آچدیغی یئنی جبهه نین خبرچیسیدیر.
آژانسین خبرینده "هرگون ماغازالاردا گؤردویوموز چؤرگین، هارداسا معنوی بیر مالکی اولاجاق و باشقالارینین آدینا ثبت ائتدیریله جک.
حتی گوجلری چاتارسا اونلارین میراثیندان گونلوک استفاده ائتدیگیمیز اوچون باج و خراج دا وئرمه لی اولاجاییق. یئتکی لی لر تپکی وئرمه لی دیرلر. چونکو لاواش دا ارمنستانین اولسا آرتیق باشقا هئچ بیر شئی ایرانین میراثی اولمایاجاق" دئییلیر.
ارمنستانین بو گیریشیمی و ایرانین بیر چوخ دگر و کولتور میراثیندا تک ال چی توتومونا باخمایاراق، لاواش چؤرگی تورکیه، آذربایجانین بوتون شهرلری، تورکمستان و باشقا تورک اؤلکه لرینده ده یاپیلان بیر چؤرک چئشیدیدیر.
تورک اؤلکه و بؤلگه لرینده آیری آیری آدلارلا بیلینسه ده یاپیلیش بیچیمی عینی دیر و بیر تورک چؤرک چئشیدیدیر. تورکلر بو چؤرک چئشیدینی لاواش، تندیر چؤرگی، یوخا، یوفکا، جوبکا، قاتلیم و... اولاراق آدلاندیریلار. لاواش کؤورک چؤرک دن قالین، دورمک چؤرگیدیر.


text:
أردۇغان تلفن آرقالی روحانی بیلن دوشوشدی
تلفن صؤحبِتدِشلیگینده سوریه دأکی سۇنگقی واقالار بارادا پیکیر آلیشیلدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ایران ینگ جمهورباشلیغی حسن روحانی بیلن تلفن آرقالی صؤحبِتدِشلیک گچیردی.
تلفن صؤحبِتدِشلیگینده سوریه دأکی سۇنگقی واقالار بارادا پیکیر آلیشیلدی.
جمهورباشلیقلیق دیوانیندان آلینان ماغلوماتا گؤرأ أردۇغان بیلن روحانی تلفن صؤحبِتدِشلیگینده سوریه دأکی سۇنگقی واقالار حاقیندا گنگه شدی.
تلفن آرقالی گۆررۆنگدشلیکده تۆرکیه، ایران و روسیانینگ بیرینجیسی سوچی دا گچیریلن یۇلباشچیلار ماصلاحاتی نینگ ایکینجیسی نینگ ایستامبول دا گچیریلمه گی باراداقی ایلالاشیق ینه بیر گِزِک تاصصیقلاندی.
أردۇغان و روحانی بؤلگه آرا مسئله لرینگ چأگینده تۆرکیه بیلن ایران آراسیندا ترورچیلیغا قارشی گؤره ش و حۇوپسوزلیق اوغورلاریندا حیذماتداشلیغینگ دپگینی نینگ گۆیچلِندیریلمه گینه قاناغاتلاما بیلدیردیلر.
تلفن صؤحبِتدِشلیگینده روسیانینگ باشلانغیجی بۇیونچا سوچی دا گچیریلن سوریأنینگ میلللی دیالوگ ماصلاحاتیندا تۆرکیأنینگ و ایران ینگ قۇلداو برمهگینده نتیجه آلینماغی نینگ اؤنگین واقادیغی نیغتالدی.


text:
صفوی ساراییندا تورک دیلی [بیرینجی بؤلوم]
صفوی ساراییندا تورک دیلی [بیرینجی بؤلوم]
1. صفوی ساراییندا هانسی دیلده دانیشیردیلار؟
صفویلر دؤولتینه و اونون بانیسی شاه ایسماعیل ختایییه موناسیبت، تاریخ بویونجا بیرمعنالی اولمامیشدیر. اصلینده، هر هانسی دؤولته و دؤولت باشچیسینا بیرمعنالی موناسیبت گؤستریلمهسینی گؤزلهمک سادهلؤوحلوکدور. لاکین شاه ایسماعیلا و اونون خلفلرینه قارشی ایرهلی سورولن ایدیعالارین بؤیوک اکثریتی بعضاً کور تعصّوبه و دوشمنچیلیگه اساسلانیر، حقیقتدن اوزاقدیر.
هر شئیدن اوّل، مؤوضویا گیریش اولاراق بونو دئمهلیییک کی، صفویلر دؤولتینین تاریخیمیزده ایفا ائتدیگی ان موهوم روْل – آذربایجان تورپاقلارینی واحید بیر بایراق آلتیندا بیرلشدیرمهسی و بوتؤو آذربایجان اراضیسینده آذربایجان اصیللی سولاله طرفیندن ایداره اولونان ایلک مرکزلشدیریلمیش دؤولتین یارادیلماسی اولدو. راشیدی خلیفهلری زامانیندا موسلمانلار طرفیندن بو یئرلرین فتح ائدیلمهسیندن کئچن 900 ایله یاخین مودّت عرضینده آذربایجان هله واحید بیر دؤولت حالیندا بیرلشمهمیشدی. صفویلرین حاکیمییت باشینا گلدیگی عرفهده یاخین شرق بیر-بیری ایله موباریزه آپاران کیچیک دؤولتلر آراسیندا بؤلونموشدو. اون آلتینجی عصرده یاشامیش سالنامهچی حسن بَی روملو اؤزونون مشهور "احسن ال-تواریخ" کیتابیندا اون آلتینجی عصرین اوّللرینده - شاه ایسماعیل حرکاتینین باشلانغیج دؤورلرینده یاخین شرقده مؤوجود اولموش ایریلی-خیردالی دؤولتلرین باشچیلاریندان سؤز آچارکن، شاه ایسماعیلدان باشقا داها 11 حاکیمی خاطیرلادیر: "همین ایل (یعنی هیجری 907 – میلادی 1501-02-جی ایللرده) ایران ویلایتینده هر بیری موستقیللیک ایدیعاسی ائدن و "مندن باشقاسی یوخدور" دئین بیر نئچه حاکیم واردی: آذربایجاندا ایسگندر شؤهرتلی خاقان (یعنی شاه ایسماعیل)، ایراقین اکثر اراضیسینده سولطان موراد، یزدده مراد بَی بایاندیر، ابرکوهدا ریس محمد گیرئه، سیمنان، خار و فیروزکوهدا حسین کییا چلاوی، ایراقی-عربده باریک بَی پورناک، دییاربکرده قاسیم بَی، کاشاندا مؤولانا مسعود بَیگدیلی ایله بیرلیکده قاضی محمد، خوراساندا سولطان حسین میرزه (بایقارا)، قندهاردا امیر زوننون، بلخده بدیع الزمان میرزه (بایقارانین اوغلو)، کیرماندا ابولفتح بَی بایاندیر" (حسن بَی روملو. احسن ال-تواریخ، (دوکتور. عبدالحسن نوایینین رئداکتهسی ایله)، تئهران، بابک نشریاتی، ص. 87). نظره آلاق کی، بو زامانا کیمی شاه ایسماعیل ان بؤیوک و گوجلو رقیبلریندن بیر نئچهسینی – آذربایجان حاکیمی آغقویونلو الوند میرزهنی و شیروانشاه فرّوخ یاساری آرتیق مغلوب ائتمیشدی.. آدلاری چکیلن دیگر حؤکمدارلارین تورپاقلاری، ائلجه ده، همین تورپاقلارا یییهلنمیش سونراکی حاکیملر (مثلا، بایقارانین دؤولتینی اله کئچیرمیش شئیبانیلر) شاه ایسماعیل طرفیندن مغلوب ائدیلهرک، بو اراضیلرین هامیسی صفویلر ایمپئرییاسینین ترکیبینه قاتیلدی. حتّی گورجوستان و ائرمنیستان تورپاقلاری دا صفویلره تابئع ایدی. بو معنادا صفویلر دؤولتی بوتؤو آذربایجان اراضیسینده آذربایجان اصیللی سولاله طرفیندن ایداره اولونان ایلک مرکزلشدیریلمیش دؤولت ساییلا بیلر.
بو گون صفویلره قارشی آذربایجاندا آپاریلان ایدئولوژی تبلیغاتین اساس ترکیب حیصه لریندن بیری ده بودور کی، گویا صفویلر زامانیندا تورک دیلی گئتدیکجه سیخیشدیریلمیشدیر. تورک دیلی اوّللر سارای دیلی و ادبی دیل ساییلدیغی حالدا، گویا سونرالار بو اوستونلوکدن محروم ائدیلدی، اونون یئرینی فارس دیلی توتدو. گویا شاه عبّاس دؤوروندن باشلایاراق، صفوی حؤکمدارلاری تورک دیلینین نوفوزونون آشاغی سالینماسی ایستیقامتینده آردیجیل سییاست یئریدیر، بو دیلی آشاغیلاییردیلار. گویا اون یئددی-اون سککیزینجی عصرلرده بوتون صفوی ایمپئرییاسینین اراضیسینده فارس دیلی حؤکمران اولموش، شاه و سارای عیانلاری بو دیلده دانیشمیش، سیاسی یازیشمالار بو دیلده آپاریلمیش، بدیعی ادبییّات بو دیلده اینکیشاف ائتمیشدیر.
بو ایدیعالارین اساسسیز اولدوغونو گؤرمک اوچون تامامیله بی طرف اولان شخصلرین – صفویلر دؤولتینه سفر ائتمیش آوروپا سیاح و دیپلوماتلارینین خاطیرهلرینی اوخوماق کیفایت ائدر. آدام اولئاری، پیئترا دئللا واللئ، ژان باتیست تاوئرنیئ، ائنگئلبئرت کئمپفئر، ژان شاردئن، دون قارسییا دئ سیلوا فیقئراو، جئمئللی کاررئری، سانسون و باشقالارینین سفر خاطیرهلرینی ورقلهیرکن اونایللیکلر بویونجا صفوی ساراییندا و سارای عیانلارینین معیشتینده تورک دیلینین حاکیم اولدوغونو گؤروروک.
صفویلر دؤولتینده تورک دیلینین مؤوقئعیی بارهده ایتالیان دیپلوماتی پئترا دئللا واللئنین خاطیرهلری موهوم اهمییت داشیییر. او، 18 دئکابر 1617-جی ایل تاریخینده ایصفاهان شهریندن اؤز دوستو ماریو ائسکیپانویا عونوانلادیغی مکتوبدا یازیردی: "ایراندا عادی و گئنیش یاییلمیش وضعییت بوندان عیبارتدیر کی، فارس دیلیندن داها چوخ تورک دیلینده دانیشیرلار. اصلینده تورک دیلی سارای عیانلارینین و ایرانین دؤولت خادیملرینین دیلیدیر... تورکجه دانیشماغین سببی بو دئییل کی، ایرانلیلار اونو فارس دیلیندن داها یوکسک قییمتلندیریرلر. سبب بودور کی، قوشون قیزیلباشلاردان و شاهین قولاملاریندان (خیدمتچیلریندن) عیبارتدیر. بونلارین بیرینجیسی کؤک اعتیباریله تورکدور. ایکینجی دسته ایسه موختلیف میلّتلره و قؤوملره منسوبدور؛ اونلار اؤز آرالاریندا تورک منشألی دیللرده دانیشیرلار و فارس دیلینده هئچ نه بیلمیرلر. نینکی یالنیز اونلارین سرکردهلری، سؤزلری آنلاشیلسین دئیه، اؤز فرمانلارینی تورکجه وئرمهلی اولورلار، همچنین، واختینین چوخونو عسگرلرله بیرلیکده کئچیرن شاهین اؤزونه ده اؤز امرلرینی تورکجه ایفاده ائتمک داها راحاتدیر. نتیجهده، گئت-گئده تورک دیلی ائلیتانی تشکیل ائدن عیانلارین، دؤولت و اوردو آداملارینین دیلینه چئوریلمیشدیر..." (پئترا دئللا واللئنین سیاحتنامهسی (فارسجا ترجمه. شجاع الدین شیفا)، تئهران، 1370 شمسی، ص. 72). پئترا دئللا واللئ بو مؤوضونو 17 مارت 1617-جی ایل تاریخلی مکتوبوندا دا اوخشار فورمادا قئید ائتمیشدیر..
نظره آلمالیییق کی، سیاحین بو خاطیرهلری 1587-1629-جو ایللر آراسیندا حؤکمدارلیق ائتمیش 1. شاه عبّاسین حاکیمییتینین تقریبن 30-جو ایلینده قلمه آلینمیشدیر. بئلهلیکله، گویا شاه عبّاس طرفیندن تورک دیلینین سیخیشدیریلماسی و سارایدا فارس دیلی ایله عوض ائدیلمهسی بارهده ایدیعالار جیدی شوبهه آلتینا دوشور. سارای یازیشمالارینین بیر حیصه سی فارس دیلینده آپاریلسا دا، دانیشیق دیلی کیمی تورک دیلی اؤز قووّهسینی قورویوب ساخلامیشدی.
شاه عبّاسین زامانیندا صفویلر دؤولتینه دیپلوماتیک سفر ائتمیش ایسپانییا ائلچیسی دون قارسییا دئ سیلوا فیقئراو دا شاه ساراییندا باش وئرمیش بیر مزهلی احوالاتی تصویر ائدرکن، شاهلا عیانلار آراسیندا صؤحبتین تورک دیلینده گئتدیگینی وورغولاییر (سفرنامهی دن گارسیا دسیلوا قیگرئروا در دربار شاه عباس اول (فارسجا ترجمه. غلامرضا سمیعی)، تهران، 1363، ص. 363).
1637-جی ایلده ایصفاهاندا صفوی حؤکمداری 1. شاه صفی ایله گؤروشموش آلمان سیاحی و دیپلوماتی آدام اولئارینین خاطیرهلرینده ده صفوی ساراییندا تورک دیلینین یئری حاقیندا ماراقلی معلوماتلار مؤوجوددور. آ.اولئاری "قولدشین سفیرلیگینین موسکووییا و پئرسییایا سفرینین موفصّل تصویری" اثرینده ایصفاهاندا اونلارین شرفینه وئریلمیش ضییافتین تصویرینین سونوندا یازیر کی، ساعات یاریملیق ضییافت باشا چاتدیقدان و هامییا اللرینی یوماق اوچون ایلیق سو وئریلدیکدن سونرا سارای عیانی اوجا سسله سؤیلهدی: "سوفره حاقّینا، شاه دؤولتینه، قازیلار قووّتینه آللاه دئیهلیم!" بوندان سونرا هامی خورلا دئدی: "آللاه! آللاه!" آدام اولئارینین سییاحتنامهسینده بو سؤزلر لاتین حرفلری ایله وئریلمیشدیر. بو دا همین شوعارین محض یازیلدیغی شکیلده، تورک دیلینده سؤیلندیگینی ثوبوت ائدیر (ا.اولئارینین سییاحتنامهسی، دؤردونجو کیتاب، 40-جی فصیل، ص. 659؛ http://www.vostlit.info/Texts/rus7/Olearij_3/pred.phtml?id=13871).
سیاح یازیر: "خوصوصیله، ایصفاهاندا شاهین خیدمتینده اولانلار داها بؤیوک هوسله تورک دیلینده دانیشیرلار، اونلاردان نادیر حاللاردا فارس سؤزلری ائشیدرسن. فارس ساراییندا سئویملی دیل تورک دیلی اولدوغو کیمی، تورک ساراییندا سئویملی دیل سلاویان دیلی، هیندیستان ساراییندا ایسه فارس دیلیدیر" (yux. منبع، بئشینجی کیتاب، 23-جو فصیل، ص. 814؛
http://www.vostlit.info/Texts/rus7/Olearij_3/text54.phtml?id=13896)
اون یئددینجی عصرین ایکینجی یاریسیندا شرقه سیاحت ائتمیش و اوزون مودّت صفوی تورپاقلاریندا، او جوملهدن، ایصفاهاندا یاشامیش فرانسیز سیاحی ژان شاردئن اؤز خاطیرهلرینده یازیردی: "فارس دیلی جاماعاتین شئعیر و ادبییّات دیلیدیر. سارای عیانلاری، حربچیلر، بؤیوک (نوفوزلو) آداملار و وارلیلارین خانیملاری هامیسی ائوده تورک دیلینده دانیشیرلار. چونکی پادشاه و سولاله عوضولری بوتون اهالیسینین دیلی تورک دیلی اولان آذربایجانداندیرلار. عرب دیلی جاماعاتین دین دیلی اولدوغو اوچون مؤحترم ساییلیر" (شاردئنین سییاحتنامهسی (فارسجا ترجمه. ایقبال یغمایی)، تئهران، 1372-75 شمسی، 3-جو جیلد، ص. 946-947). شاردئن، همچنین، صفویلر ساراییندا دبده اولان تورک لهجهسی ایله عوثمانلی مملکتینده دانیشیلان تورک لهجهسی آراسیندا خئیلی فرقلر اولدوغونو، حتّی بو لهجهلرده دانیشانلارین بیر-بیرینی چتین آنلادیغینی، ایراندا سارای عیانلارینین تورک دیلینده دانیشدیقلاری حالدا، هیندیستاندا موغول شاهلارینین ساراییندا ایسه فارس دیلینین گئنیش یاییلدیغینی تعجّوبله قئید ائدیر.
آلمان سیاحی ائنگئلبئرت کئمپفئر ده اون یئددینجی عصرین 80-90-جی ایللرینده صفویلر دؤولتینه سفری زامانی اؤلکه اراضیسینده تورک دیلینین بؤیوک تاثیر دایرهسینه مالیک اولماسی فاکتی ایله قارشیلاشمیشدی. او، اؤز خاطیرهلرینده یازیردی: "...تورک دیلی سارایدان توتموش یوکسک روتبهلی و مؤعتبر شخصلرین ائولرینه کیمی یاییلمیش و نتیجهده ائله اولموشدور کی، شاهین حؤرمتینی قازانماق ایستهین هر کس بو دیلده دانیشیر. ایندی ایش او یئره چاتمیشدیر کی، باشی بدنی اوچون دیرلی اولان هر کس اوچون تورک دیلینی بیلمهمک سوچ ساییلیر. تورک دیلی بوتون شرق دیللریندان آساندیر. تورکجهنین دانیشیق طرزیندهکی ووقار و عظمت اونون سارایدا و سلطنت قصرینده یئگانه دانیشیق دیلی اولماسینا گتیریب چیخارمیشدیر" (آذربایجان تاریخی اوزره قایناقلار (ترتیبچی: س. الییارلی)، باکی، 2007، ص. 169-170).
سیاحلارین خاطیرهلریندن بللی اولور کی، صفوی شاهلاری دیپلوماتیک نومایندهلری آذربایجان دیلینده "خوش گلدین" سؤزو ایله قارشیلاییرمیشلار. اینگیلیس سیاحی و تاجیری آنتونی جئنکینسون یازیر کی، شاه تهماسیبله ضییافت سوفرهسی آرخاسیندا گؤروشو زامانی شاه اونو آذربایجان دیلینده "خوش گلدین" سؤزو ایله سالاملامیشدی (YUX. منبع، ص. 201). اون یئددینجی عصرین بیرینجی یاریسیندا شرقه سفر ائتمیش ایتالیان سیاحی پئترا دئللا واللئ ده یازیردی کی، شاه عبّاس اونو قبول ائدرکن تورک دیلینی بیلیب-بیلمهدیگی بارهده سوروشموش، موثبت جاواب آلدیقدان سونرا "خوش گلدی، صفا گلدی" سؤیلهمیشدی (پئترا دئللا واللئنین سییاحتنامهسی (فارسجا ترجمه. شجاعالدین شیفا)، تئهران، 1370 شمسی، ص. 184). سارای عیانلاری ایسه شاها "قوربان اولوم، باشینا دؤنوم" کیمی ایفادهلرله موراجیعت ائدیردیلر.
بو وضعیت ان آزیندان اون یئددینجی عصرین سونلارینا کیمی داوام ائتمیشدیر. 1694-جو ایلده صفویلر دؤولتینی زییارت ائتمیش ایتالیان سیاحی جوواننی فرانچئسکو جئمئللی کاررئری اؤز سییاحتنامهسینده قئید ائدیردی کی، بو اؤلکهده اساسن 3 دیل داها شوخ ایشلهدیلیر: فارس، تورک و عرب دیللری. بوندان علاوه،ائلات دیلی ده کندلیلر آراسیندا یاییلیب (سفرنامهیی-جئمئللی کاررئری (فارسجا ترجمه. عبّاس ناخچیوانی و عبدالعلی کارنگ)، 1383 شمسی، ص. 148). سیاح قئید ائدیر کی، فارس دیلی سؤز احتیاطی باخیمیندان زنگین دئییل. عرب دیلی عالیملرین و علمین دیلیدیر. ایرانین سارای آداملاری ایسه تورک دیلینده دانیشیرلار.
صفوی ساراییندا هامینین تورک دیلینده دانیشماسی، خوصوصیله، اوردودا بو دیلین گئنیش یاییلماسی بارهده آوروپا سیاحلارینین یازدیقلاری اساسسیز دئییل. صفویلر سولالهسی منشأ اعتیباریله تورک ایدی. اونلار اؤز آنا دیللرینی اونوتمامیش، حاکیمییته چاتدیقدان سونرا دا اؤزلری بو دیلده اونسیت قورماقلا اونو یاشاتمیش و اؤز احاطهلرینده ده بو دیلین حاکیم مؤوقئعیینی قورویوب ساخلامیشلار.
نظره آلمالیییق کی، صفویلر دؤولتینین قورولماسیندا ایشتیراک ائدن و شاه ایسماعیلا حربی-سیاسی دستک وئرن طایفالارین دئمک اولار کی، هامیسی تورک منشألی ایدی: اوستاجلو، شاملو، تکهلو، افشار، قاجار، روملو، باهارلو، خونوسلو، قارامانلو، ذوالقدر، بایات، تورکمان، وارساق و س. بو طایفالار دؤولته صداقتلرینی دؤنه-دؤنه ثوبوتا یئتیرمیشدیلر و بونا گؤره ده شاهی هر یئرده موشاییعت ائتمک شرفینه صاحیب ایدیلر. صفوی شاهلاری اؤز سیناقدان چیخمیش سیلاحداشلارینا آرخالانیر و اونلاری سارایا جلب ائدیردیلر. یوکسک سوییّهلی عیانلارین اکثریتی تورک منشألی طایفالارین یئتیرمهسی ایدی. صفوی اوردوسونون دا اساس حیصه سینی بو طایفالار تشکیل ائدیردی.
اون یئددینجی عصرده تورکمن اصیللی سالنامهچی ایسگندر بّی مونشینین قلمه آلدیغی "تاریخِ عالم آرایِ عباسی" (عبّاسین دونیانی بزهین تاریخی) کیتابیندا یازیلیب کی، 1576-جی ایلده، یعنی بیر شاه تهماسیب وفات ائدرکن اؤلکهده مسئول وظیفهلری توتان 114 امیر وار ایدی. همین کیتابدا بو 114 نفردن بیر قیسمینین آدی چکیلیر. (تاریخئ-عالم-آرایئ-عبّاسی (ترجمه. او.افندییئو و ن.موسالی)، باکی، 2009، ص. 252). تدقیقاتچی-عالیم ز.بایراملی منبعده آدلاری چکیلن امیرلرین سایینی و منشأیینی آراشدیراراق قئید ائدیر کی، "سییاهیدا گؤستریلن 114 نفر امیردن 84 نفرین آدی قئید اولونموشدور کی، اونلاردان 72 نفری تورک، 12 نفری ایسه تالیش، کورد، لورلاردان عیبارت اولموشدور" (ز.بایراملی. آذربایجان صفوی دؤولتینین قورولوشو و ایداره اولونماسیندا تورک قیزیلباش عیانلارینین رولو، باکی، 2015، ص. 63).
ایسگندر بَی مونشی اؤز اثرینده (3-جو جیلد، ص. 1806-1810) 1. شاه عبّاسین وفاتی زامانی (1628-جی ایل) وظیفه باشیندا اولموش امیرلرین ده ناتامام سییاهیسینی وئریر. مؤلیف قئید ائدیر کی، شاه عبّاسین وفاتی زامانی امیرلرین سایی 92 ایدی. ایسگندر بَی مونشی اونلارین آدلارینی ایکی سییاهیدا تقدیم ائدیر. بیرینجی سییاهیدا قیزیلباش طایفالارینا و دیگر ائللره منسوب اولان امیرلرین آدلاری چکیلیر. مؤلیف اونلارین سایینین 71 نفر اولدوغونو یازسا دا، یالنیز بیر قیسمینین آدینی چکیر. آدلاری چکیلنلردن 34-او بؤیوک قیزیلباش طایفالارینین منسوبلاریدیر. خوراسان تورکمانلاریندان و قاراباغدان اولان امیرلر داخیل اولماقلا داها 20 نفر تورک منشألی امیری ده بورا علاوه ائتسک، سییاهیدا معلومات وئریلن تورک اصیللی امیرلرین سایی 54 اولار. بونلاردان علاوه،همین سییاهیدا 17 نفر کورد، ایکی نفر تالیش و اوچ نفر افقان امیرین ده آدلاری گؤزه چارپیر. بئلهلیکله، سییاهیدا 92 عوضینه جمعی 76 نفر حاقیندا اوخویوروق کی، بونلارین دا 54-او تورکدور (yux. منبع، ص. 65).
بورادا بیر ماراقلی مقاما آیدینلیق گتیرمک ایستردیک. 1. شاه عبّاسین زامانیندا غئیری-موسلمان میلّتلردن (گورجو، چرکز و س.) سئچمه گنجلر حربی خیدمته قبول ائدیلیردیلر. اونلاردان "قولام" آدلی خوصوصی حربی بؤلوملر تشکیل اولونموشدو. قولاملارین ایچیندن خوصوصی باجاریغا مالیک اولانلار سئچیلهرک، فرقلی شکیلده تربییه ائدیلیر، سونرالار بعضی ائل و اویماقلارا امیر گؤندریلیردی. هانسی طایفالاردان امیرلیگه لاییق شخصلر چیخمیردیسا، اورا کناردان (یعنی قولاملارین ایچیندن) امیر تعیین ائدیلیردی. شاه عبّاسین بو تدبیری بیر نؤو عوثمانلی قورولوشونداکی یئنی چئری تجروبهسینین ایراندا تطبیقی دئمک ایدی.
"تاریخئ-عالم-آرایئ-عبّاسی"ده وظیفهیه گؤندریلمیش قولاملارین سایینین 21 اولدوغو گؤستریلیر و اونلاردان 15-ای حاقیندا کونکرئت معلومات وئریلیر. قولاملار سایر میلّتلردن اولسالار دا، اونلارین بعضیلرینین آدی تورک منشألی ایدی (ایمامقولو خان، صفی قولو سولطان) و تاریخی معلوماتلاردان بللی اولور کی، قولاملار فارس دیلینده دئمک اولار کی، دانیشماغی باجارمیر و یالنیز تورک دیلینده اونسیت قوروردولار. بونو ایتالیان دیپلوماتی پئترا دئللا واللئنین خاطیرهلرینده ده اوخویوروق: "...قوشون قیزیلباشلاردان و قولاملاردان عیبارتدیر. بونلارین بیرینجیسی کؤک اعتیباریله تورکدور. ایکینجی دسته ایسه موختلیف میلّتلره و قؤوملره منسوبدور؛ اونلار اؤز آرالاریندا تورک منشألی دیللرده دانیشیرلار و فارس دیلینده هئچ نه بیلمیرلر". دئمهلی، 1. شاه عبّاسین وفاتی زامانی وظیفهده اولان داها 21 قولام دا اصلینده تورکدیللی ساییلیردیلار.
اونوتماق اولماز کی، صفویلر ایمپئرییاسی بیرجینسلی میلّی ترکیبه مالیک دئییلدی. بو دؤولتین رعییتلری سیراسینا تورکلرله یاناشی، فارسلار، کوردلر، لورلار، تالیشلار، عربلر، حتّی غئیری-موسلمان خالقلار دا داخیل ایدی. چوخمیلّتلی، چوخدیللی ایمپئرییانین ائلیتاسیندا تورکلرین و تورک دیلینین بؤیوک اوستونلوکله تمثیل ائدیلمهسی بو دیلین حاکیم سولاله طرفیندن سئویلمهسینین و یوکسک دیرلندیریلمهسینین گؤستریجیسیدیر.
قایناق: ISLAM.AZ
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
سونرالار دانیشا بیلمهسن
امیر باجیم اوغلودور، تزه بیر یاشی قورتاریب. هرگون اولدوغو کیمی سحر چاغی باجیملا امیر بیزه قوناغیدی، البته قوناق کی نه عرض ائدیم اولجه ائولندیکده سئوینیردیم کی ائولندی گئتدی و قولاغیم دینج اولاجاق، آما تانری هئچ کافره گؤسترمسین بو قیزی! ائوده اولمادیغی گونلر زنگ آتاجاق: نهار یئییبسن؟ تلویزیوندا نهیه باخیرسان؟ شاما نه وار؟ ائوده کیم وار؟ پریا هاردادی؟ و ... خلاصه منیم آخیریما چیخان بیر نفر اولسا اودا ائله بو باجیم اولاجاق واللا. ائوده اولان گونلردهکی ماشاللا، آمان دی امیر ییریمه یئخیلارسان، آی امیر نه اولدو، امیر اورا گئتمه، امیر اونو گؤتورمه، امیرفلان، امیر ... و آخیر اوشاغی چیغیردیب دینجلیر! اوشاقدا نئینسین یازیق، دانیشا بیلسیدی دیردی الچک سن آللا قوی بیر دیقه قولاغیم دینج اولسون.
او گونو ده یئنه امیر آغلاییردی (تزهلیکده اؤیرنیب هر بیر خیردا ایستگه آغلایا، آناسیدا درحال ایستدیگینی وئریر کی امیر سوسا آما بونونلا دا اونو سیرتالدیر منجه)، بیر آن بونا دوشوندوم کی امیر ایستدیگینی دیله گتیریب دیه بیلمیر، باجیم دا اورا دوروب امیر نه ایستییرسین؟ نه؟ نه؟ اودا آخیر زورونو ووروب باغیریر هردن بیر دئییر ماما ماما، ماما نین ایکینجی مایین اوزادماقلادا بیر شئی ایستدیگینی بیلیندیریر و هی سسینی اوجالدیر و آغلاییر (باغیریر).
بیر آن اؤزومه دئدیم نه یاخشیکی امیر دانیشمانین لذتینی هله دادماییب، هله بیلمیر ایستدیگی دیه بیلسه نئجه راحات اونو الده ائده بیلر، دانیشا بیلمیر دیه الینی اوزادماقلا، سس سالماق یا آغلاماق یادا هردن بیر اونو-قوقو-هوو-و بونا بنظر سسلرله ایستدیگینی گؤسترمک ایستییر، امیر باشقا بیر متد دا ایلگی قورمانی باجارمیر هله، اؤیرنمییب هله، آما آستا-آستا اؤیرنیر، دانیشمانین لذتینی دادماییب دیه اونو اؤیرنمکده ده تلسمیر و سیخینتی چکمیر .
بونلارلا بیرلیکده بونادا دوشونوردوم کی نقدر چتین اولار بیرگون بیردن بیره دانیشا بیلمیهسن. اؤزوموزو دوشوندوم، بیردن بیره سوسدورولدوق. ایندی بیر شئی ایستینده اونو آنلادماق اوچون نقدر چتینلیک چکیریک، عینن امیرین چیغیرمالارینا بنظییریک هردن.


text:
شعرلر اوکتاویو پاز* فرانسیز دیلیندن چئویرن: جاوانشیر یوسیفلی ۱٫ هیمن اوچون باشلانغیج: گؤزلرین (۱۹۴۳-۱۹۴۸) گؤزلرین – شیمشکلرین وطنی، بیر ده گؤز یاشلارینین، دیللی-دیلاور سسسیزلیک، بیر ده… کولکسیز فیرتینا، دالغاسیز دنیز، اسیر قوشلار، یاتمیش شیر قیزیل قفسده، حقیقت کیمیگناه ساچان لعل، گؤهر. ایشیغین کؤلگهیله اوینادیغی تالایا پاییز گلیب بیر آغاج کی، بوتون یارپاقلاری قوش اولوب، سوسوب… بیر مملکت کی، سحری دولموش ...Read More »
مؤلليفين اؤلومو / رولان بارت* – چئویرن: جاوانشير يوسيفلي
مؤلليفين اؤلومو رولان بارت* – چئویرن: جاوانشير يوسيفلي بالزاک «ساررازين» نووئللاسيندا قادين پالتاري گئيينميش خديم کيشي حاققيندا دانيشارکن بئله بير جومله ايشلهدير: «و ائله اصيل قادين ايدي، قفيلدن باش قالديران قورخو حيسسي، آنلاشيلماز شيلتاقليقلاري، اينستينکتيو هيجانلاري، سببسيز قاباليغي، حريصلييي و بير ده فسونکار، اينجه حيسلري ايله بيرگه…» بو سؤزلري دئين کيمدي بئله؟ بلکه قادينليباسي آلتيندا خديمي سئزمهمهيه چاليشان نووئل قهرماني؟ ...Read More »


text:
«ارجنامهی حاج میرزا حسین کریمی مراغهای با یادی از مرحوم ذاکر» در 791 صفحه به قطع وزیری، به اهتمام: محمدحسین قابلنژاد سردرودی توسط نشر تکدرخت و با نظارت علمی استاد دکتر ح. م. صدیق منتشر شد.
این کتاب شامل دو بخش فارسی و ترکی است و در هر بخش مقالات و اشعاری در بررسی و تحلیل آثار میرزا حسین کریمی مراغهای از سوی قلم به دستان آذربایجان نوشته و سروده شده است. به انتهای کتاب گلچینی از اشعار کریمی مراغهای (صفحه 529 – 701) افزوده شده است. در ضمن دارای 64 صفحه آلبوم عکس رنگی، قاب و جلد سخت است که با قیمت 85000 به بازار نشر عرضه شده است.
در زیر مقدمهی دکتر ح. م. صدیق را باز نشر میکنیم:
سؤز باشی
بیلمهلیییک کی طنز (satire)، گولوش (خنده و کمدی/ comedy) مقولهسینین بیر اساس قولو ساییلیر. گولوش مقولهسینده طنزدن باشقا، فکاهی (humorous)، هزل (smut)، لطیفه (wit)، جوک (joke)، شوخی (pleasantry)، مزاح (good humor)، استهزاء (ridicule) و . . . قوللاریدا تعریف اولونوبدور. بونلارین بعضیسینده یالنیز گولدورمک و بشاشلیق ایجاد ائتمک هدف ساییلیر (مزاح)، بعضیسینده تحقیر، توهین و حتی تهجین واردیر (جوک)، بعضیلری ادبسیزجهسینه و نزاکتسیز اولاراق دینلهییجی و اوخوجونو گولمگه سوق ائدیر (هزل)، بعضیسینده شاعر گولدورمک یولو ایله جوان اوخوجونو نصیحت ائتمک قصدی ایله شعر یازیر (فکاهی) و غیره.
ولاکن بونلارین هامیسیندان فرقلی اولاراق، طنز هر زمان بؤیوک بیر هدف و انسانی آرمان و ایدهآل یولوندا، بیر تازیانه و شاللاق کیمی هر جوره اگریلیک و نادوزلوگون اوستونه یئنیر. انسانیت علیهینه اولان هر بیر زادی قیرباجلاییر، انسانلارین سعادت یوللارینی باغلایان هر واقعهنی هدهلهییر، معنویات و حقیقی دینی صفتلری قوروماق اوچون یازیلیر، دینه و مذهبه تظاهر ائدرک، دینی معارفی آلچالدانلاری رسوا ائدیر.
طنز دونیاسیندا البته گولوش واردیر. ولی هر طنزی اوخویان و ائشیدن، ایلک اؤنجه گولدوکدن سونرا، گولوشون دوداقلاریندا قوروماسین حس ائدیر و دوشونجهیه دالیر و درین تفکر دونیاسینا جومور و اگریلیکلری آرادان قالدیرماق اوچون فکیرلهشیر.
بیزیم آذربایجاندا چاغداش طنز شعریمیز مرحوم میرزا علی اکبر صابر (هوپ هوپ) ایله باشلادی. او نوحه یازان و مرثیهخوان بیر شاعر ایدی و گنجلیگینده بو ساحهده آد و سان قازانمیشدی. مشروطه دؤنمینده ایسه، ایراندان اوزاق دوشمهسینه باخمایاراق، طنز شعرینین بایراقداری کیمی جان و کؤنولدن بیز ایرانلیلارا خدمت ائتدی. او زمان دیللرده دولانان گوجلو طنزلری ایله ظلم ائدنلری و آزادلیق علیهینه قالخانلاری افشاء و رسوا ائتدی. او، اؤز شعرلرینده اوخوجونو حقیقی اسلامین احکامینا عمل ائتمگه و نبوی شریعته اویماغا و دینین سیماسیندان خرافات توزلارینی سیلمگه چاغیریردی.
مثال اوچون خلقی زکات وئرمگه دعوت ائدرکن دئییردی:
هر نه وئرسن وئر، مبادا، وئرمه بیر درهم زکات،
قۏی آجېندان اؤلسه، اؤلسۆن بینوا کندلی و تات!
و یا شیعه و سنی وحدت و بیرلیگی مسألهسینده، طنز ایله معاندلرین دیلیندن دئییردی:
قارداش بیلهجک بیر- بیرینی شیعه و سنّی،
هر امرده هم رای و هم افکار اۏلاجاقدېر!
بعضاًده مستقیم اولاراق نصیحت ائدیردی:
سن کی شریعتچیسن، ای بینوا،
قېل حیا!
شرعده آخر نه بیر احساندا وار؟
حق مسلمان دا وار؟
ایندی گئت انصاف ائله ...[1]
طنز شعریمیزین صابردن سونرا ایکینجی پارلاق اولدوز مرحوم میرزا علی معجز شبستری ایدی. اونوندا دیوانی باشدا باشا توحید سسیدیر، اسلام معارفی و قرآن حکمتی ایله دولودور. من ادعا ائده بیلرم کی هم صابر و هم معجزون ادبی یارادیجیلیقلاری اصلینده بیر نئچه آیه و حدیثین تفسیری اولاراق، قالیجی شعرلر شکلینده فورمالاشمیش و زمان آخینینا تاپشیریلمیشدیر.
معجزون آجی گولوشلو طنزی یانیندا مستقیم تازیانهلریده واردیر. مثال اوچون بیر یئرده دئییر:
یوخدو جمهوریتین دنیادا قدر و قیمتی،
سرنگون اولسون گؤروم شاهین او قدّ و قامتی.
بس کی ملت اولدو لاغر نی کیمی غم غصهدن،
روضهی رضواندا سؤیلر پیغمبر: وا امّتی!
باشقا بیر یئرده رضا پالانینی طنز دیلی ایله افشاء ائدرک، دئییر:
پهلویزاده چیخیب نخته دئییرلر دئیهسن،
او قویوب باشینا تاج فخری، من نئیلیم!
گؤزو، قاشی، بدنی، هر یئری بنزیر شاها،
آز ایمیش مدرکی، یوخموش هنری، من نئیلیه!
یقین ایرانلیلارین بختی گتیرمیش آبالام،
وار ایمیش مال داوارا چوخ ضرری، من نئیلیم!
منی شاه ائتسهلر البته قبول ائیلهمرم،
او آلیر دالینا بو بارلری، من نئیلیم!
بوگون بیز فخر ایله ادعا ائدیریک کی، میرزا علی اکبر صابر و میرزا علی معجزدن سونرا، گونوموزده یاشایان و نسلیمیز ایله چاغداش اولان میرزا حسین کریمی مراغهای، چاغداش طنز شعریمیزین اوچونجو پارلاق اولدوزودور. او، طاغوت دورونده عیبهجرلیکلری قیرباجلاماغا باشلامیش و انقلابدان سونرا حال حاضردا اؤز حیاتیندا تحسین و تقدیر اولونور، حرمت گؤرور و قلم صاحبلری طرفیندن اثرلری تجزیه و تحلیل اولونور.
میرزا حسین کریمی مراغهای، اصلینده نوحه شاعری و صاف اعتقادلی مرثیهخواندیر. ذاکر مراغهاینین اوغلودور، اونون ائوینده تربیه تاپمیش، بویا باشا چاتمیشدیر و گوجلو مذهبی اینانج و اعتقادا یئیهلنمیشدیر.
میرزا حسین کریمی مراغهاینین نوحهلری جمجمه اونون طنز شعرلریندن چوخدور. او 14 معصومون و کربلانین بوتون احوالاتی ایله علاقهدار نوحهلر یازمیشدیر. خلقین دیلی ازبری اولان نوحهلرینی سئچمک چوخ راحت ایشدیر. نمونه اولاراق آشاغیدا دایم دیللرده اولان بیر نئچه نوحهسینی نقل ائدیرم:
شیعهلر آغلار بوگون طاها امام صادقه،
باش آچیب ماتم دوتوب زهرا امام صادقه.
*
یئنه عالمی غم آلدی،
یئنه ماه ماتم اولدو.
کی بو آیدا قدّ زینب،
غم و غصهده خم اولدو.
*
باخ تشنه شیعه،
گل داده آغلا،
عطشان حسینی
سال یاده آغلا.
اما طنزلرده، کریمینین ان مهم سجیهسی، اؤز اطرافینا اعتناسیز اولماماغیدیر. او، جمعیت آراسیندا گئدن حادثهلری ایزلهییر. سیاسی دوروم و اجتماعی وضعیت هر زمان اونو دوشوندورور. اصنافلارین داورانیشلاری و ان کیچیک مسألهلردن توتموش تا اجتماعی نهضتلر کیمی مهم سیاسی واقعهلره دقت یئتیریر. «ایران اره گئتدی» شعری بونا بیر نمونه اولا بیلر.
شاعرین دیلی تمامیله خلق دیلیدیر. دیلیمیزده ایشلنن عبارهلر، اصطلاحلار، آتا سؤزلری، کنایهلر و ضرب مثللری بول- بول اونون شعرلرینده تاپماق اولار.
طنز یازان شاعریمیز، البته بعضاً استهجانلی شعرلرده یازماغا رغبت گؤسترمیشدیر. بودا گولوشون بیر قولو کیمی اعتنایا شایاندیر. بو ساحهده او «زشت و زیبا» عنوانلی بیر شعر نوعیده یاراتمیشدیر. بو شعر نوعی، بئلهدیرکی ایلک مصراعدا استهجانا یول آچا بیلن بیر مضمون ایشلهنیر، اونا زشت دئییلیر و ایکینجی مصراع اونا جواب اولاراق، تام ترسینه نزاکتلی جواب وئریلیر و استهجان آرادان گئدیر. بونادا «زیبا» دئییلیر. بدیع بیر شعر نوعی یارادان شاعر، اصلینده بورادا هر بیت شعرده ایکی معادله ایجاد ائدیر. هر ایکی معادله عینی و ملموس و غیر ذهنیدیر. ولاکن معنا و مضمون تام متضاددیر و بیر جوره گولوشه سبب اولور. مثال اوچون آشاغیداکی بیته باخاندا، بیرینجی مصراعدا نظره نزاکتسیز گلن سؤزلر، ایکینجی عینی معادله ایله تام ترسینه اولاراق اوخوجویا ذوق وئریر، گولوشه سبب اولور و دقتی شاعرین مهارتینه جلب ائدیر.
آوروپالیلارین مد سیاستلرینی تعقیب ائدنلری شدتله تنقید آتشینه توتور، هیپیلیک، مینیژوپ گئیمه، پاپ موسیقیسینه قولاق آسما کیمی، تقلیدی حرکتلر اونون گؤزوندن یایینمایان، مهم حادثهلردیرلر یوخسوللارین قیدینه قالماق، اونلارین دردلرینه شریک اولماق کیمی حسلر، باهالیقدان فریادا گلمک، کریمی شعرلرینین جانمایاسیدیر، «عمو نوروز و حاجی فیروز» دئییشمهسی بونا آیدین مقالهدیر.
کریمی خلقی بیر شاعردیر.
سیاسی- تمثیلی شعر دونیاسیندا ان موفق شعرلر یازان کریمیدیر. «خاین پیشیک» شعرینده سؤزلری ائله چیلپاق و آیدین آشکار دئییر که اوخویان هرکس بیلیرمیش «پیشیگیم» کلمهسی ایله هانسی آدی عوض ائدهجکدیر:
ایندی که سن ائدیسن بوردا ریاست پیشیگیم،
قویما الدن گئده میزان عدالت پیشیگیم.
او بو شعرینده ان کسگین سیاسی تنقیدینی تمثیل شکلینده دیله گتیریر:
سن ده یوخ ذرهجه انصاف و مروّت پیشیگیم،
بو قدهر مملکته ائتمه خیانت پیشیگیم.
کریمی مراغهای، طنز شعری دنیاسیندا، تمثیللردن چوخ یارارلانان بیر سؤز اوستاسیدیر. تمثیلی (allegorical) شعر ادبیات تاریخیمیزده اؤزونه مهم یئر آچمیشدیر.
کریمی مراغهاینین تمثیلی شعرلری خلقین اوخودوغو، ازبرلهدیگی و دیللرینده گزدیردیکلری شعرلردیر. اونون یاراتدیغی تمثیللرده خوروز، پیشیک، قارغا، پیلوو، تازه گلین، مشاطه، داماد، قاینانا، لبهدارلی فعله، فالچی، ار – آرواد و حیاتدا گؤرونن هر بیر عنصر دیله گلیب دانیشا بیلیر. خلق ایسه اؤز دانیشیقلاریندا همین شعرلردن فایدالانیر و شاهد مثال گتیریرلر:
اوغلانلار ایچینده بارک الله بیزیم اوغلان،
بیر دسته قیزیل گولدی ماشاء الله بیزیم اوغلان.
*
قوی سنه بیر سؤز دئییم آن مش جهال،
قورخورام اما سالاسان قیل و قال.
*
آچ قاپینی آرواد قاپیدا قالمیشام،
بئش تومنه بیر لبهدار آلمیشام!
*
فالچی قارداش قاپیدا دورما بویور گل ایچری،
باجیوین بیر – ایکی ساعت سنه وار دردسری.
*
ساغلیغیمدا منی یات ائت اخوی،
من اؤلندن سورا جیرما یخهوی!
*
ایندیهدک بئیله بیلیردیم خانیم،
هرزه و هذیاندی ریاست میزی.
ایندی اوتوردوم گؤرورم آی جانیم،
تخت سلیماندی ریاست میزی.
«رنگارنگ» کتابینین بیرینجی جلدینده هم «خاین پیشیک» و همده «ائو صاحبینین سیچلانلار ایله دانیشیغی» عنوانلی شعرلر واردیر. بورادا پیشیک دولت آداملاری و مسئوللاری، سیچانلار ایسه خلق کوتلهسینی تمثیل ائدیر. دانیشیقلاردا خیانتلر، اوغورلوقلار، اختلاسلار، رشوه آلماق و دله دوزلوکلر انشاء ائدیلیر. پیشیک و خوروز، قارقا و حاج لئیلک، قارغا و بولبول، دوه و ائششک، ائششک و ماشین تمثیلی دانیشیقلاریدا بئلهدیر تویوقلار بانلادی تمثیلی شعرینده، شاهین 2500 ایللیک شاهلیق تؤرهنینی استهزا ائدیر.
سئچگیلرده باش وئرن عیبهجرلیکلریده افشاء ائدن کریمی، «قوشلارین سئچگیلری» عنوانلی طنزینده، قوشلارین دیلیجه دئییر:
بیر ائله قوش وکیل ائدین مست ریاست اولماسین،
دولته، دینه، ملته فکر خیانت اولماسین.
کریمینین دیلی آخارلی و سادهدیر. اونا گؤرهده شعرلری خلق کوتلهسی طرفیندن آلقیشلانمیش، سئویلمیش و ازبرلنمیشدیر.
میرزا حسین کریمی، آذربایجان کلاسیک شعرینهده رغبت گؤستریر. مثال اوچون سید عظیم[2]- ین یوخودا شعرینه جواب اولاراق دئییر:
گئجه گؤردوم چکیرم قهوه و قلیان یوخودا،
نئجه قهوه دئیهسن رشک گلستان یوخودا.
طنز یازان شاعرلریمیز، شعرین رسالتی و شاعرین مسئولیتینه اینانان سؤز اوستادلاری اولموشدورلار. اونلارین دیلیجه دئسک شعرین تعریفی «اجتماعی عیبه جرلیکلری انشاء ائتمکدیر.» بیر یئرده صابر دئییر:
شاعرم چون کی وظیفهم بودور اشعار یازام،
دوزو دوز، اگرینی اگری ائدم اظهار یازام.
کریمی ایسه اؤز مسئولیتینه تاکید ائدرک بئله یازیر:
شاعرم، شام و سحر فکر ائدرم شعر یازارام،
آجیغین گلسهده یا گلمهسه ده دوز یازارام.
الینیزده اولان کتابدا اؤلکهمیزین ادیب و شاعرلرینین، قوجامان مرثیهخوان و طنز یازان تواضعکار شاعریمیز میرزا حسین کریمی مراغهاینین مقام و منزلتینی آغیرلاما و اونا حرمت بسلهمه اوچون، یارادیجیلیغینین جوره – جوره چالارلاری ایله علاقهدار یازدیقلاری مقالهلر، خاطرهلر و شعرلر توپلانمیشدیر. من بو نجیب ایشی سیجاقجاسینا قارشیلاییر و بانیلری تحسین ائدیرم. صمیمی داورانیشلارا مالک اولان، عشق، اینام و تمیز قلب ایله بیر عمر ائللریمیزین سعادتی یولوندا چالیشان و خلقه خدمت ائدن بو قوجامان شاعریمیزه الله درگاهیندان عزتلی اوزون عؤمور و الهی توفیق و اوغورلار دیلهییرم.
دکتر ح. م. صدیق
سردری- 2/10/1394
[1] میرزا علی اکبر صابر (هوپ هوپ). کلیات اشعار ترکی، مقدمه و تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، تهران، نشر تکدرخت، 1394، ص 13.
[2] سید عظیمین غزلینین مطلعی: گئجه گؤردوم سنی ای آفت دوران یوخودا / کی ائدیردین منه یوز لطف فراوان یوخودا. (باخ ← سید عظیم شیروانی. دیوان اشعار ترکی، مقدمه و تصحیح: دکتر ح. م. صدیق، تبریز، نشر ندای شمس، 1389، ص 161.