text:
سلاملار
آی قارداشلار قاباقچی یازی دا بیر بایاتی گلدی نیطقیما یازدیم ائله بیل بازاری برک توتوبدی تامام تویلاردا اوخوجولار اونو اوخویورلار!!!
ائله دؤرد بئش اؤلکه دنده زنگ آچدیلار کی کیشی سنده بو باشارات وار بس ناواختدان هاردایدین؟!
ائله گل بیزه طرف سنه ده یاخشی اولار بیزلره ده!!!
داها بیلمه دیم بیزلر هانسی بیزلردیلر!
چووالدوزا بنزر بیزلردیلر یا او بیری بیزلردیلر.
یاواش یاواش گئدمک فیکرینه دوشدوم کی بیر زامان باخدیم گؤردوم ای داد بیداد ائو آدامی منیم ایشیمی آنلاییب باشپورتیمی گؤتوروب گیزله دیبدی!!!
ایکی الیم اولدو بیر باشیم!
قورخوداندا بیر سؤز دئیه بیلمه دیم!!!
ایندی قالمیشام نه ائله ییم.
بیر دفه ایسته دیم فرار مغزها ائله یم اودا دوشدو آی ایشیغینا!
گئجه گوندوز فیکره قالمیشام کی اشی به من باشیما نه داش سالیم؟!
بیر طرفدنده ایسته ینلریم هئی منه دئییلر یئنی ماهنی یاز.
قالمیشام آرادا.
تانری هئچ کیمی منیم گونومه سالماسین.
نئچه گئجه قاباق ایلان ووران یاتدی من یاتانمادیم بیردن بیره بیر بئله بایاتی گلدی نیطقیما؛
دیل باغلی دوداق باغلی
گؤز باغلی قولاق باغلی
ایستیرم قویام قاچام
یول باغلی یولاق باغلی...
هله ایندیلیک بونو اوخویون گؤرک باشیمیزا نه گلیر؟!


c: text/html

text:
بیلمه دیم ، اویدوم بو مجنون کؤنلومون فریادینه
عشقه دیل وئردیم ، بلادن باشقا بیر شئی گؤرمه دیم
روحی مجروحیم گؤزل لردن وفا بکلر یئنه
من هنوز اصلا جفادان باشقا بیر شئی گورمه دیم
گؤرمه دیم اصلا تیکان سیز گول ، قارانلیق سیز ایشیق
هر وصالی دایما تعقیب ائدر بیر آیریلیق
سؤیله ییرلر: دایمی ذؤوقو سعادت وار ، یازیق!
سئیر ائدیب بوش ادعادن باشقا بیر شئی گؤرمه دیم
گؤردویوم هر مضطرب سیمایه دؤیدوم مرحمت
یاره ، هم اغیاره یار اولدوم دا ، سئودیم بی جهت
آشینا ظن ائتدیگیم هر اوزده هیهات ! عاقبت
بوش تملق دن ، ریادان باشقا بیر شئی گؤرمه دیم
هر محبت بیر خیانت ، هر گولوش بیر حیله دیر
هر سعادت روحو اوخشار چوخ سؤنوک بیر شعله دیر
بلکه وار سهویم؟ فقط گؤردوکلریم هّپ بؤیله دیر…
گؤرمه دیم ٰ اصلا بلادان باشقا بیر شئی گؤرمه دیم

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
قراتزانو بادولیو
قراتزانو بادولیو (ایتالیاجا: Grazzano Badoglio) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۲۹ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۲۹۹ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Comune di Graziano Badoglio » Amministrazione » Il Sindaco
- ↑ All demographics and other statistics: Italian statistical institute Istat.
- ↑ Comune di Graziano Badoglio » Il territorio » Informazioni
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Grazzano Badoglio»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قراتزانو بادولیو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تورکیه ده قرآن کریم اوزبیک تیلی گه ترجمه قیلیندی
قرآن عظیم الشان تورکیه دینی ایشلر عمومی ریاستی تامانیدن اوزبیک تیلی گه اوگیریلدی
تورکیه جمهوریتی دینی ایشلر عمومی ریاستی "هیچ بیر تیل قرآن سیز قالمه سین" پروژه سی دایره سیده قرآن عظیم الشان نی اوزبیک تیلی گه اوگیردی.
شونده ی قیلیب اوزبیک بیر عالم تامانیدن اوگیریلگن قرآن کریم نینگ اوزبیک تیلیده گی ترجمه سی اوزبیکستان و دنیا نینگ باشقه جایلریده یشیتگن اوزبیکلر گه ییتیشتیریلیب بیریله دی.
عینی دمده اوشبو ریاست قرآن کریم نی "هیچ بیر تیل قرآن سیز قالمه سین" پروژه سی دایره سیده باشقه تیل لر گه هم اوگیره دی.


text:
مین گۆناهین جاوابی حشرده بیر آنلیق اولار،
جمعی بیر آنین ایچینده هره بیر یانلیق اولار.
باشووا دؤیمگینن گئتسه الیندن وطنین،
گؤیه باغلانمایانین تورپاغی احسانلیق اولار.
ائرمنی آروادین ایله آرانی وورما هله،
یۆکسک ایستاتوس اولان واختی پئشیمانلیق اولار.
بو ائلین باشینا کیم سالدی دییرمان داشینی،
گۆن گلر کی، اونون اؤز باشی دییرمانلیق اولار.
نئچه ائولر یؽخیب اۆستونده سارایلار تیکنین،
رسمدیر خلقی اۆچون قلبی قبیریستانلیق اولار.
نفسه قوللوق ائدنین رۆتبهسی شئیطان نؤکری،
حاقا قوللوق ائدنین رۆتبهسی اینسانلیق اولار.
گۆنلرین بیر گۆنو پۆنهان بابادان آیری دۆشر،
بابا تورپاقلیق اولار، پۆنهان آسیمانلیق اولار.


text:
کانادا، جی-7 لیدرلر ایجلاسینا ائو صاحبلیگی ائدیر
دونیانین ان بؤیوک ایقتیصادینا مالیک یئددی اؤلکه لیدرینی بیر آرایا گتیرن جی-7 لیدرلر ایجلاسینین ایلک گونو باشا چاتدی
کانادا، جی-7 لیدرلر ایجلاسینا ائو صاحبلیگی ائدیر.
دونیانین ان بؤیوک ایقتیصادینا مالیک یئددی اؤلکه لیدرینی بیر آرایا گتیرن جی-7 لیدرلر ایجلاسینین ایلک گونو باشا چاتدی.
کانادانین کبک ایالتینده گئچیریلن ایجلاسین ایلک گونونده ایکیطرفلی گؤروشمهلر واردی.
آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپ ایله کانادا باش ناظیری جاستین ترودا بیر آرایا گلدی.
گؤروشمه، ایکی اؤلکه آراسیندا گؤمروک گرگینلیگینین کؤلگهسینده کئچیریلیب.
ترامپ، "موناسیبتیمیز چوخ یاخشیدیر. گؤمروک روسوملارینی آزالتماق و اؤلکهلریمیز اوچون عدالتلی بیر نقطهیه گتیرمک اوچون چالیشیریق. چوخ مسافه ایشلر گؤردوک، اما نئجه داوام ائدجگینی گؤرجگیک." دئدی.
کانادا باش ناظیری ترودو ایسه گؤمروک وئرگیسی مسئلهسینین چوخ اهمیتلی اولدوغونو و ایکی اؤلکهنین ماراقلارینا دا زیان وئرمهدن حلّ ائدیلمهسی اوچون تلاش گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
ترامپ، ترودو گؤروشمهسیندن سونرا ایسه فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرون ایله بیر آرایا گلدی.
ترامپ ایله ماکرون، گؤروشمهده آمریکا ایله آوروپا بیرلیگی آراسیندا تیجارت و گؤمروک وئرگیسی کیمی مسئلهلری مذاکیره ائدیب.
ترامپ، "موناسیبتیمیز چوخ یاخشی، اما تیجارت مسئلهسینده بعضی تستلر یاشادیق. مثبت شئیلر اولاجاغینی دوشونورم." ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
ماکرون ایسه هر ایکی طرفین الده ائدجگی بیر فورمولون اولماسی اوچون طرفلرین ایستکلی اولدوغونو گؤردوگونو و بوندان ممنونلوق دویدوغونو ایفاده ائدیب.


text:
ثابیت دیسک
ثابیتدیسک یا دا هارددیسک قیساجا HDD(ثابیتدیسک سۆروجوسو) وئری دئپولانماسی هدفی ایله ایشلهنن پارچادیر.
ثابیتدیسکلرین اَن چوخ ایشلنمه یئری بیلگیسایارلاردیر. سس، تصویر، یازیلیملار، وئریدابانی(دئیتابئیس) کیمی بؤیوک میقدارلاردا ایطلاعات، گرکلی زاماندا ایشلتمک اوچون ساخلانیر.
گۆنوموزده ثابیتدیسکلر وئری(دئیتا) داشیماسیندا نه قدر سورعتلی اولسالار دا الکترومغناطیس قورولوشدا اوْلدوقلاریندان RAM-لارا گؤره یاواشادیرلار. بیلگیسایارلادرا یاردیمچی و قالیجی حافیظه اولاراق ایشلنیرلر و اصلی بللک RAM ایشلنیر.


text:
لاوخار د آنداراکس
لاوخار د آنداراکس (ایسپانجا: Laujar de Andarax) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و آلمریا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۹۲ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۸۳۶ نفر دیر. ۹۱۸ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Laujar de Andarax»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لاوخار د آنداراکس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
تورکییهنین سورییاداکی قوربانلارینی گؤروروک و ایشید-ه تضییق گؤسترمک اوچون تورکییهنین آتدیغی هر بیر آددیمی دستکلییریک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو آچیقلاما ایله پنتاگون سؤزچوسو پیتر کوک چیخیش ائدیب.
تورکییهنین سورییادا ایشید-له موباریزهده گؤستردیی فداکارلیقدان دانیشان کوک کئچهن هفته کوالیسییا طیارهلرینین تورکییهنین طلبی ایله الباب بؤلگهسینده دستک اوچوشو رئاللاشدیردیغینی بیلدیریب:
"هر گون تورکییهلی موتتفیق لریمیزله دانیشیریق و بو مسئلهلرده دقتلی شکیلده کووردیناسییا آپارماغا داوام ائدیریک. خصوصی گؤروشلرین دتاللاریندان دانیشمایاجاغام، اما اورادا باش وئرهنلره باغلی بو قدر امین اولماغیمیزین سببی تورکییه حکومتی ایله حربی رابطهمیز، او جملهدن چوخ یوکسک سوییهلرده کئچیردییمیز امکداشلیغیمیزدیر. بونو ائتمهیه داوام ائدجییک".


text:
بویون کیلاس دا بیر قیز یوبانمیش ده چوخ دا بزنمیشده (آرایش) چـــــــــــــــــوخ هـــــــــــــا طرف قاپینی دویده ایستیرده گلسین ایچریه دالیدان بیر اوغلان دئدی تالار(توی تالاری) بورا دئیر ! هیساد دا آز قالمیشده گولاخ, اوستاد دا خانیمیده اودا گولده. ویجدانی دا بالا بالا فتوشاپ جواب وئرمیر , انیمیشن ایستیر !
یارین بویون قوجاخلادیم یارآغلادی من آغلادیم ییغشدی قونشولار بوتون جار آغلادی من آغلادیم باشیندا قارلی داغلارا دانشدیم آیرلیق سوزون بیر آه چکیب باشینداکی قار آغلادی من آغلادیم طاریمدا نار آغاجلاری منی گوروب دانیشدیلار بویومو زیتون اوخشادی نار آغلادی من آغلادیم ایله که اسدی بیر خزان تالاندی گوللیرم منیم خبر چاتینجا [ ادامه را بخوانید ]


text:
تورکییهنین کاپادوکیا شهرینده قنیره پاشایئوانین رهبرلیک ائتدیی آوراسییا بین الخالق آراشدیرمالار اینستیتوتو ا ی ب و اوچ حیسار بلدییهسینین تشکیلاتچیلیغی ایله آ خ ج و قافقاز ایسلام اوردوسونون آذربایجانا گلیشینین ۱۰۰-جو ایلدؤنومونه حصر اولونموش گئجه کئچیریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، تدبیرین آچیلیشیندا چیخیش ائدن میللت وکیلی پاشایئوا آذربایجان خالق جمهوریتی، اونون قوروجولاری حاقدا دانیشیب.
او، همین زامانلاردا ارمنی داشناکلارینین روس بولشئویکلرین دستیی ایله آذربایجاندا دهشتلی سویقیریم حیاتا کئچیردیینی و جومهوریت قوروجولارینین خاهیشی ایله بؤیوک قهرهمان نورو پاشانین رهبرلیگی ایله قافقاز ایسلام اوردوسونون آذربایجانا دستهیه گلدیینی دئییب:
«او اوردونون ایچریسینده نئوشئهیردن ده ددهلریمیز وار ایدی و بو گون باکیدا تورک شهیدلیینده یاتیرلار. اونلارین خاطرهسینه قدیم کاپادوکیادا، نوشهیرده عابده قویولماسی وفا بورجو اولماقلا یاناشی، بوگونکو و گلهجک نسیللر اوچون بؤیوک اؤنم داشیییر. چاناققالادا اوچ میندن چوخ آذربایجان تورکو شهید اولوب. همین زامان ددهلریمیز بیرلیک و برابرلیک ایچینده بیزه ظفرین یولونو گؤستردی. بو بیرلییمیزی داها دا گوجلندیریب، ظفر قازاناجاغیق».
تدبیرده چیخیش ائدن اوچ حیسار بلدییه باشقانی علی کاراارسلان تورکییهنین هر زامان قارداش آذربایجانین یانیندا اولاجاغینی بیلدیریب.
سوندا اوچ حیسار بلدییه باشقانی طرفیندن قنیره پاشایئوایا تورک دونیاسینین بیرلیگی ایستیقامتیندهکی فعالیتلریندن دولایی پلاکئت تقدیم اولونوب.


text:
سلنقا چایی
سلنقا چایی (اینگیلیسجه: Selenga River، (فارسجا:رود سلنگا)، (آلمانجا:Selenga)، (ایتالیاجا:Selenga)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Selenge Irmağı)، (روسجا:CeлeHra)) اۇزونلوغو۹۹۲ کیلومتر دیر. بۇ گۆن سلنقا چاییندان ثانییهده ۲۸۴ متر مکعب سۇ آخیر. و دریاچه بایکالنا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سلنقا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Selenga River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آمریکا-ایران موناسیبتلری سون درجه حساس بیر مرحلهیه قدم قویماقدادیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-ا آچیقلاماسیندا آنالیتیک ووقار زیفروغلو دئییب. او بیلدیریب کی، آوروپا بیرلیگی اؤلکهلرینین ایرانلا موناسیبتلرینده نووه سازیشیندن چیخماما میلی داها دا آرتماقدادیر:
«بو دا آنلاشیلان مسئلهدیر. چونکی غربی آوروپا ایرانا بؤیوک بیر بازار، اکونومیک یاتیریم بازاسی کیمی باخماقدادیر. علاوه اولاراق، بورادا گاز فاکتورو وار. آوروپا روسییادان جدی گاز آسیلیلیغیندادیر. اصلینده ایران غربی آوروپا اوچون محض روسییایا آلترناتیو بیر قاپیدیر. بو معنادا آمریکا ایله غربی آوروپانین ایرانلا باغلی فیکیر آیریلیقلارینین اورتایا چیخماسینین بیر نمرهلی سببی ده محض بو اقتصادی دیویدنتلردن آسیلی اولان نوانسلاردیر».
آنالیتیک قید ائدیب کی، آمریکا نووه سازیشینی بیرطرفلی لغو ائتمکله ایشینی بیتمیش حساب ائتمهیهجک:
«حاضردا آمریکا ایرانا موناسیبتده بیر نئچه ایستیقامتده آکتیولیک گؤسترمهیه باشلاییب. آرتیق بیز بونون باشلادیغینین شاهیدی اولوروق. نووه راضیلاشماسیندان چیخماقلا ایلک نؤوبهده آمریکا اقتصادی امبارقولارینی آکتیو ائدیب و موختلیف سانکسییالار ایشه دوشوب. گلهجکده ماکسیموم درجهده آمریکا یاخین شرقدهکی موتتفیق اؤلکهلره ده تأثیر ائتمکله، ایرانین اقتصادی نقطه-نظردن ایزولیاسییاسینا چالیشاجاق. دیگر طرفدن، آمریکا سیاسی باخیمدان ایرانی تجرید ائتمک نیتیندهدیر. بو دا قارشیداکی گونلرده موختلیف دیپلماتیک، سیاسی اعتراضلار، تضییقلرله اؤزونو گؤسترهجک. آمریکا عینی زاماندا یاخین شرقده ایرانین اساس نفوذ نقطهلرینه ضربهلر ائندیرهجک کی، آرتیق ایسرایل واسطهسی ایله بونو ائتمکدهدیر».
آنالیتیک وورغولاییب کی، آمریکا ایرانین نفوذ دایرهسی آلتیندا اولان منطقهلره و ایرانین تأثیری آلتیندا اولان حربی بیرلشمهلره ضربهلرین ائندیریلمهسینه و اونلارا قارشی عملیاتلارین آپاریلماسینا آرتیق باشلاییب:
«سون گونلرده ایستر سورییادا، ایستر لیواندا، ایسترسه ده عراقدا بیز بونون شاهیدی اولوروق. مومکوندور کی، یمنده ده عربلردن ایستیفاده اولونماقلا معین آکتیولیک یاشانسین. چونکی ایرانا قارشی سعودییه عربیستانی-بیرلشمیش عرب امیرلیکلری اتفاقی وار. آمریکا بو اتفاقی ماکسیموم درجهده دستکلییر. آمریکا ایرانین داخیلینده ده معین پروسئسلرین باشلانیلماسی اوچون حرکته کئچیب. بونون اوچون آمریکا خوزیستان ویلایتینده، اهواز شهرینده و عربلرین چوخ یاشادیغی دیگر بؤلگهلرده موختلیف اتنوسلارلا باش وئرن قارشیدورمالاردان ایستیفاده ائده بیلر. بو اتنیک، سوسیال و مزهبسل فاکتوردان قیدالانان موختلیف قارشیدورمالارین باشلانماسینا آمریکا ماکسیموم درجهده دستک وئرهجک. بیر سؤزله، یاخین زامانلاردا ایرانا قارشی حملهلرین سایی آرتاجاق».


text:
روسییالی مغننی لولیتا میلیاوسکایا اوکراینا سرحدچیلری طرفیندن قطاردان ائندیریلهرک اؤلکهیه بوراخیلماییب.
رئپورت خبر وئریر کی، بو بارهده مغننی فیسبوکداکی رسمی صحیفهسینه یئرلشدیردیی ویدئوموراجیتینده معلومات وئریب.
"سیزجه، من هاردایام؟ من کونوتوپدایام (اوکراینا)، سحر ساعت ۴-ده منی قطاردان آشاغی ائندیردیلر، من خسته لنمیش اؤولادییمی زیارت ائده بیلمیرم، چونکی منیم اوکراینایا گیریشیمه قاداغا قویولوب. باخ بئله، درحال باشقا قطارا کئچیریرلر"، - دئیه او بیلدیریب.
میلیاوسکایا علاوه ائدیب کی، قاداغا او، ۲۰۱۵-جی ایلده کریما گئتدیی اوچون تطبیق ائدیلیب.


text:
اوتوزایکینجى درس
تام اولمایان یاناشما
ایسمین ایسمه یاناشماسى
دیلیمیزده یاناشما ایلگیسى چوخ گئنیشدیر. بو ایلگى مۆختلیف نیطق حیصهلریندن اولان سؤزلر آراسیندا اؤزونو گؤستریر. بیر نیطق حیصهسیندن اولان سؤز هم یاناشان، هم ده یاناشیلان سؤز اولا بیلیر. مۆختلیف سؤزلر آراسینداکى یاناشما ایلگیسى و بو ایلگیده یارانان بیرلشمهلرى بئله بؤلمک اولار:
الف. ایسمین ایسمه یاناشماسى: ایسمین ایسمه یاناشماسى نئچه شکیلده اولور:
"بیرگۆن کرپیچ ائوین ایکینجى مرتبهسینده یاشایان گؤزل قیزا وورولدوم."
بورادا آدلیق حالدا اولان "کرپیچ" و "ائو" سؤزلرى هئچ بیر واسیطه اولمادان، یان-یانا گلرک آرالاریندا یاناشما ایلگیسى یارانمیشدیر. بورادا یاناشان، تابع اولان ایسیم داها چوخ صیفته بنزهییر. بئله سؤز بیرلشمهلرینه "بیرینجى نوع تعیینى سؤز بیرلشمهلرى" دئییلیر.
ب. ایسیملرله ایسیملرین یاناشما ایلگیسینده اولماسى ایکینجى نوع تعیینى سؤز بیرلشمهلرینده ده اؤزونو گؤستریر. ایکینجى نوع تعیینى سؤز بیرلشمهلرینده ده بیرینجى طرف ایکینجى طرفه یاناشیر، بیرینجى طرف ایکینجى طرفه تابع اولور:
"بوگوخان مانى دینینى قبول ائدیب اونو اؤز دؤولت دینى اعلام ائتدى."
بو میثالدا "مانى دینى"،" دؤولت دینى" بیرلشمهلرى یاناشما ایلگیسى اساسیندا یارانمیش ایکینجى نوع تعیینى سؤزبیرلشمهلریدیر. اونا گؤره ده اونلارین آراسینا هئچ بیر سؤز آرتیرماق اولماز.
ج. قوشما کؤمگى ایله یاناشما: قوشمالارین یاردیمى ایله ایسیملر ایسیملره یاناشا بیلرلر. قوشما یاناشما ایلگیسینده اولان ایکى ایسمین آراسینا گیریر.
مثلا "ستارخان کیمى قهرمان" بیرلشمهسینده "ستارخان" ایله "قهرمان" سؤزلرى آراسیندا یاناشما ایلگیسى واردیر. آنجاق بو ایلگى چوخ ضعیفدیر و قوشما بو ایلگینى تاماملاییر.
بئله بیرلشمه ادبى دیل، ائلهجه ده دانیشیق دیلینده چوخ ایشلهنیر. بو بیرلشمهلرده قوشما تابع اولان بیرینجى سؤزه قوشولور و بیرلیکده تابع ائدن ایکینجى سؤزه یاناشیرلار. چوخ حاللاردا بو بیرلشمهلرین طرفلرى بیرى-بیریندن آیریلمیر و جۆملهنین مۆرکب عۆضوو اولور.


text:
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۲۷: درعاداقی دأکی یاغدایلار
جان آجون؛ سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستا
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسئله بۇیونچا سینینی اۇقایارسینگیز:
سوریأنینگ گۆن اۇرتاسیندا روسیا و ایران تاراپیندان قۇلدانیان حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلرینگ درعا شأهِرینه قورایان هۆجۆملری دۇوام ادیأر. سوریه لی محالیفلارینگ گؤزهگچیلیگیندأکی و سوریه دأکی آغدارلیشیغینگ باشلان یری بۇلان درعا شأهِرینه قورایان هۆجۆملرده حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلر اولی اۆستۆنلیک قازانان بۇلسا، آسودا ایلات اردن سرحدینه قاچدی. اردن ینگ سرحت گچلگه سینی آچماندیغی سبأپلی اردن- سوریه سرحدینده آغیر پاجیغا دۇوام ادیأر. سوریه لی حاربی محالیفلارینگ حؤکۆمته قارشی بیله لیکده حرکت اتمه یأنلیگی و کأبیر تۇپارلارینگ روسیانینگ آراچیلیغی نتیجه سینده حؤکۆمت بیلن ایلالاشماغی سبأپلی کؤپ سانلی شأهِر ساواشسیز یاغدایدا حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلرینگ گؤزهگچیلیگینه گچدی. گۆن اۇرتا سوریه دأکی واقالارینگ بیله کی بیر تاراپی بۇلسا اسرائیل – ایران دارتغینلیغی. ایران تاراپیندان قۇلدانیان یاراغلی تۇپارلارینگ اسرائیل سرحدینه یاقینلاشماغی ایکی یوردونگ آراسینداقی دارتغینلیغی یۇقارلاتدی.
ایون آیی نینگ باشیندا سوریأنینگ حؤکۆمتی نینگ درعا شأهرینه حرکت قوراماق اۆچین طایارلیق گؤریأندیگی بارادا حابارلار چیقماغا باشلاپدی. سۇنگ بۇلسا حؤکۆمتینگ حاربی طایارلیقلاری و گتیریلن قۇشماچا گۆیچلر حرکتینگ قورالجاقدیغینی گؤرکِزدی. گچن ییلاردا درعادا حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلر بیلن اپوزیسیون گۆیچلرینگ آراسیندا گۆیچلی چاقنیشیقلار و ساواشلار بۇلدی. شیله لیکده روسیا و آمریکا بؤلگه بۇیونچا ایلالاشیپ بؤلگأنی دارتغینلیغی آزالدیش زۇلاغی حؤکمۆنده ایغلان اتیلر. اِمما حؤکۆمتینگ اپراسیالاری باشلاجاق واغتی آمریکالی یۇلباشچیلارینگ سوریه لی محالیفلاری قۇراپ بیلمهجکدیگی و سیاسی حمایاتینی چکندیگی حابار بریلیپدی. آمریکانینگ اردن داقی ایلچیحاناسیندان سوریه لی محالیف تۇپارلارینگ یۇلباشچیلارینا اوغرادیلان جارنامادا أهلی ایلالاشیقلارا و بریلن سؤزلره قارامازدان آمریکانینگ روسیادان و حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلردن قوراماجاقدیغی بیالن ادیلیپدی. درعادا روسیانینگ و سوریأنینگ حؤکۆمتینگ اۇپراسیاسی نینگ باشلاماغیندان سۇنگ روسیانینگ حمیمیم بازاسیندان درعا دارتغینلیغی آزالدیش زۇلاغی نینگ بس ادیلندیگی بارادا بیانات بریلدی.
درعا اترابی نینگ یاشاییجیلاری نینگ اوزاق ییلاردان بأری بیله کی اتراپلارا سر ادیلنده آسودا و پاراحاتچیلیقلی شرطلرده یاشاندیغی سبأپلی ایلاتینگ اساسی بؤله گی اؤز اِرلرینده یاشایاردی. اِمما روسیا، ایران و سوریأنینگ حاربی گۆیچلری نینگ درعا حاربی اۇپراسیا باشلاتماغی، هۇوا هۆجۆملرینی قوراماغی بیلن اتراپدا اولی گؤچ ادیلشیک تۇلقونی عمله گلدی. ۲۷۰ مۆنگدن قۇوراق آدام اؤیلرینی ترک اتدی. ترک ادنلردن ۴۰ مۆنگ سوریه لی نینگ اردن سرحدینه باریپ اردنا گچمأگه سینانشاندیغی بیرلشن میللتلر قوراماسی تاراپیندان بیان ادیلیپدی. ۶۵۰ مۆنگ سوریه لی بۇسغونی قابول ادن اردن سوریه دن باشغا بۇسغون آلماجاقدیغینی بیان اتدی.
اردن سرحدینگ بیله کی تاراپیندان سوریه لیلر اۆچین نأچه کؤمِک بریأن هم بۇلسا، حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلرینگ درعا اترابیندا اؤنگه سۆیشمه گی آسودا ایلات اۆچین اولی حۇوپ دؤرهتدی. شیله لیکده بیرلشن میللتلر قوراماسی اردنا گۆمرۆک قاپیلارینی آچماغی اۆچین چاغیریش اتدی.
حاربی تایدان درعادا روسیا، ایران و سوریأنینگ گۆیچلری بیلن سوریه لی محالیفلارینگ آراسینداقی چاقنیشیقلار دۇوام ادیأر. حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلر قیسغا واغتدا بیر اترابی اله گچیردی. کؤپ سانلی محالیف تۇپار بۇلسا روسیانینگ آراچیلیق اتمه گینده حؤکۆمت بیلن ایلالاشدی. داعل، بصرالشام و ابتا شأهِرلریندأکی محالیفلار یاراغلارینی و شأهِری حؤکۆمته دگیشلی گۆیچلره تابشیردی. بیله کی تاراپدان روسیانینگ یۇقاری هۇوا قۇلداوی و آمریکانینگ کؤمِگینی بس اتمه گی یاراغلی گؤره شی دۇوام اتدیریأن سوریه لی محالیفلاری گۆیچدن دۆشۆردی.
گۆن اۇرتا سوریه دأکی واقالارینگ تأثیرینده قالیان بیله کی بیر یورت بۇلسا اسرائیل. اسرائیل محالیفلاردان اۇزال روسیا بیلن گپله شیکلر گچیریپ، ایران ینگ و اۇنونگ یارانلاری نینگ اۇپراسیا قاتناشمازلیغی بارادا ایلالاشاندیغی بیلینیأر. اِمما باشدان گچیریلیأن واقالار ایرانینگ و اۇنونگ یارانلاری نینگ اۇپراسیا قاتناشاندیغینی گؤرکِزیأر. اسرائیل ینگ ایرانا و یارانلارینا بیر نأچه گِزِک هۇوا حرکتینی قوراماغی و ایران ینگ تاراپیندا دوریان یاراغلی تۇپارلارینگ اسرائیل سرحدینه قۇلایلاماغی ایکی یوردونگ آراسیندا باشغا دارتغینلیقلارینگ یۆزه چیقماغینا سبأپ بۇلوپ بیلر.
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسئله بۇیونچا سینینی اۇقادینگیز.


text:
دمشق ایران قوشونلارینین سورییادان چیخاریلماسینا نایل اولمایانا قدر واشینگتن سورییانین برپاسینا هئچ بیر وسایت وئرمهیهجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو آمریکانین میللی تهلوکهسیزلیک مسئلهلری اوزره یهودی اینستیتوتوندا چیخیشی زامانی آمریکا دؤولت کاتیبی مایک پومپئو دئییب.
«ایرانین سورییادان چیخاریلماسینین مسئولیتی حکومتین اوزریندهدیر. محض حکومت ایران اوردوسونون بورادا یئرلشمهسینین گناهکاریدیر. اگر اونلار ایران اوردوسونو بورادان چیخارتماسالار، آمریکادان رکونستروکسییا اوچون بیر دلار بئله آلمایاجاقلار»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
کولت. آذ گونئیلی شاعر علی تقیزاده لاریجان نین "داغلار" شعیرینی سیزه تقدیم ائدیر.
گاه دؤیوش میدانی قوچ ایگیدلرین
گاهدا دامی، داشی بو داغلار اولوب.
یئرسیز قازانماییب خالقین حؤرمتین
داغلارلا یاناشی بو داغلار اولوب.
یولونا یولچویام بیرعؤموردی من
یوللار یورولاجاق من یوخ دئیهسن.
نه کاسیب اولاردین داغسیز ای وطن!
ثروتینین باشی بو داغلار اولوب.
سؤیله نه دردین وار امین اول امین
کیمسهیه آچماییب سیررین هئچ کیمین
اوزومننده گیزلتملی سیرریمین
صمیمیسیرداشی بو داغلار اولوب.
سئوگیلی جانانه یئتیرمک اوچون
خیالدا هیجرینی بیتیرمک اوچون
اورهک سیخینتیمیایتیرمک اوچون
باغریمین باداشی بو داغلار اولوب.
داریخاندا چیچکیینی درمهیه-
جیرانینی، جویورونو گؤرمهیه –
سرین چشمهسینه سالام وئرمهیه –
گؤزومده گؤز یاشی بو داغلار اولوب.
کوراوغلوسو چنلی بئلده بوی آتیب
کرم له له سیله قارینا باتیب
فرهاد سینهسینده ابدی یاتیب
گاه اوستا، گاه ناشی بو داغلار اولوب.
زیروهسی دومانسیز، قارسیز اولماسین
بولاغلاری سویا حسرت قالماسین
بو قوجا شاعیری گؤزدن سالماسین
اونوندا یولداشی بو داغلار اولوب.


text:
ایونون ۱۴-ده ویرجینییادا بیسبول میدانچاسیندا کنگرسمنلرین معروض قالدیغی هجومون ترور اولمادیغی اوزه چیخیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده فدرال تحقیقات بوروسونون رسمیسی تیموتی سلاتر سؤزوگئدن اولایین ایستینتاقی ایله باغلی تشکیل اولونموش مطبوعات کنفرانسیندا دئییب. او، قاتیل جیمس هوکینسونون تک باشینا حرکت ائتدیینی، هئچ کیمدن تعلیمات آلمادیغینی و هجومون ترور اولمادیغینی بیلدیریب.
قید ائدک کی، ۶۶ یاشلی جیمس هوکینسون بیسبول میدانچاسیندا کنگرسمن ایستیو سکالیزی گوللییب. اونونلا برابر ایکیسی پلیس اولماقلا داها ۴ نفر گوله یاراسی آلیب. پلیسله قارشیدورما نتیجهسینده جینایتکار یارالانیب و خسته خانادا اؤلوب.
جینایتکارین اوزریندن تاپیلان سیاهیدا تنسسی، آریزونا، جنوبی کارولینا، اوهایو، ویرجینییا و آلاباما ایشتاتلاریندان سئچیلمیش رسپوبلیکاچی کنگرسمنلرین آدلاری اولان سیاهی چیخیب.
ماراقلیدیر کی، بو سیاهیدا ایستیو سکالیزین آدی اولماییب.


text:
سیقارت چکمک بیرمعنالی اولاراق اینسان ساغلاملیغی اوچون ان ضررلی وردیش لردن بیریدیر.
بونو هر کس بیلیر. اما سیقارتی چایلا بیرلیکده ایچمک بو ضرری ایکی قات آرتیریر. حتی قیدا بوروسو خرچنگینه کیمی قورخولو خستهلیکله نتیجهلنه بیلر. بو حاقدا تورکییهنین داخیلی خستهلیکلر اوزره متخصصی، قاسترونترولوق یوکسئل گوموردولو خبردارلیق ائدیب.
آخار. آذ عاییلم. آذا ایستینادن بونونلا باغلی موتخصصین فیکیرلرینی تقدیم ائدیر.
حکیم بیلدیریب کی، دونیادا خرچنگ اؤلوملرینده ۶-جی سیرادا قیدا بوروسو خرچنگی دایانیر: «بو خرچنگ نؤوونه نادیر راستلانیر و اؤزونو گئج بیروزه وئریر. قیدا بوروسو خرچنگی ایلک نؤوبهده اؤزونو اودما چتینلیگی ایله گؤستریر. اول-اول قاتی قیدالاری یئیرکن یاشانان اودقونما چتینلیگی سونرادان دورو یئمکلرده ده باش وئریر. بونونلا یاناشی، دیگر علامتلر ده وار - معده آغریسی و آریقلاما، سینه ناحییهسینده یانما و آغری، سس قیسیقلیغی، قیدالارین آغیزا گئری گلمهسی، قاناما، اؤسکورک، بوغولما حیسسی».
ی. گوموردولو قیدا بوروسو خرچنگینین کیشیلرده داها چوخ گؤرولدویونو دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، خصوصیله ایستی ایچکیلرله سیقارتی بیرلیکده ایستیفاده ائدنلر بؤیوک ریسک آلتیندادیر: «بو خستهلیکده ریسکلی قروپ ۵۰ و ۷۰ یاش آراسیدیر. ائندوسکوپیک معایینه خرچنگین آشکارلانماسیندا اؤنملی رول اویناییر. معالیجه اوصولو ایسه ۳ یؤنده - جراحی، رادیولوژی و اونکولوژی اولاراق آپاریلیر. ایلکین مرحلهده جراحی اصول چوخ داها موفقیتلیدیر. آنجاق خرچنگین اطرافینداکی توخومالارا یاییلماسی حالیندا رادیولوژی معالیجهسی و کیمیا تئراپییا معالیجهسی ایله ایستئند تطبیق اولونور».


text:
آمئریکانین ایرانلا نووه راضیلاشماسیندان چیخماسینین اصل هدفی ایراندا رژیم دییشیکلیگیدیر.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بونو «والدای» کلوبوندا چیخیشی زامانی روسییا خاریجی ایشلر ناظرینین موعاوینی سرگئی ریابکوو دئییب.
«آمئریکا اولجه دئییر کی، داورانیشلارینیزی کوررئکته ائدین، سونرا بللی اولور کی، کوررکسییا اوزینه رنگلی اینقیلاب باش توتوب. نووه راضیلاشماسیندا قالان اؤلکهلر فعالیت پارامترلری بارهده راضیلاشمالیدیرلار»، – دئیه او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، آمئریکانین ایراندا اینقیلاب نیتی ایله باغلی روسییا دیپلوماتلاری سون بیر نئچه گونده آردیجیل بیاناتلار وئریبلر.


text:
68 ایل او بهاردان و او سئوینج دن كئچدی ؟
68 ایل او بهاردان و او سئوینج دن كئچدی !
حسن راشدی 21 آذر 1392
او گونلری گؤزوموزله گؤرمه سَك ده آتا- آنالاریمیزدان و بؤیوكلریمیزدن ائشیتمیشیك او نشئه لی گونلرین خاطره لرینی . تاریخ ده اؤز صحیفه لرینده ضبط ائدیب او گونلرین خاطره لی حادثه لرینی شیرینلرینی، آجیلارینی دا .
ایكی ایل قاباق ، یئنی ایل تعطیللری گونلرینده، ایلده اولدغو كیمی دوغولدوغوم و یئنی یئتمه چاغلاریما كیمی قوجاغیندا بوی آتیب عطیرلی فضاسیندان نفس آلدیغیم آنایوردوندا و آتا یانیندا ایدیم .بو گونلرین بیرینده آتامیزلا بیرلیكده موغانشهرده (پارسا آباددا) یاشایان قارداشلارین ائویندن كندیمیزه و آتا ائوینه دؤنمكده ایدیك . بو مسیری گئتمه یه گلیب گئرمی دن كئچیب 30 كیلومتر گئرمی – زاهرا كندیمیزین آراسینی گئتمه لی ایدیك . گئرمی دن یولا دوشنده آتام دئدی ، بو دفعه كندیمیزه گئتمه یه همیشه كی یولدان یوخ باشقا بیر یولدان گئده جه ییك .
آردینی اوخو - ادامه


text:
فیلیپپین پرئزیدئنتی رودریگو دوتئرتئیه ایمپیچمئنت (ایستیضاح) تطبیق اولونا بیلر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو ادعا ایله رؤیتئر چیخیش ائدیب. نشرین یایدیغی معلوماتا گؤره، بونا سبب پرئزیدئنتین جینایتکارلاری شخصاً قتله یئتیردیی ایله باغلی وئردیی آچیقلامادیر:
«کونستیتوسییایا گؤره، بو، پرئزیدئنته گؤستریلهن اعتیمادا خیانتدیر. اینسان قتلی ایمپیچمئنت اوچون اساسدیر».
خاطیرلاداق کی، دوتئرتئ نارکوتیک مادده آلوئرینده شوبهلی بیلینهن شخصلری شخصاً اؤلدوردویونو آچیقلامیشدی. او، همچینین آمئریکا پرئزیدئنتی باراک اوبامایا قارشی کسکین ایفادهلری ایله تانینیر.


text:
آذربایجان مرکزی بانکی (آمب) ماناتین بو گونه اولان رسمی مزهننهسینی آچیقلاییب.
آبانکدان آخار.آد-ا وریلهن معلوماتا گؤره، بو گون آبش دوللارینین مزهننهسی یانوارین ۵-ی ایله موقاییسهده ۰،۲% آرتاراق ۱،۷۷۴۲ مانات تشکیل ائدیب.
آورو دا ماناتا نیسبتا ۰،۷% باهالاشاراق ۱،۸۷۷۳ مانات اولوب.
روسییا روبلونون مزهننهسی ۲% باهالاشاراق ۰،۰۲۹۹ مانات سوییهسینده قرارلاشیب.
تورکییه لیرهسینین مزهننهسی ۱% ضعیفلهیهرک ۰،۴۹۱۷ مانات تشکیل ائدیب.
۱ اینگیلیس فونت ایستئرلینگی ۰،۶% آرتاراق ۲،۱۹۶۸ مانات اولوب.
گرجستان لاریسینین مزهننهسی ده ۱،۸% ضعیفلهیهرک ۰،۶۴۴۷ مانات اولوب.


text:
آیدین شافاق (223)
«تویوق»، 4 میصراع-لی بندین هر میصراع-سیندا دا ایکی جوره قافیه و ایکی جوره ردیفی اولان بیر نوع شعردیر. هابئله باشقا نوعوندا اگر هر 4 میصراع بیر قافیه ده اولورسا، اونادا تویوق دئییلر.
شاعیر: عاشیق بستی (قادین شاعیر)
بیر قملی بولبولم گوللر اینانمیر / مجنونسوز لیلی یم چؤللر اینانمیر
گؤز یاشیم سئل اولور گؤللر اینانمیر / بیر غریب یولچویام یوللار اینانمیر
******
سؤزوم دستان اولوب تئللر اینانمیر / یاشیم دوخسان اولوب ایللر اینانمیر
دئییرم حسرتم قوللار اینانمیر / عاشیق بستی منم ائللر اینانمیر
تویوق-لار
یازار: همت شهبازی، یازیچی، شاعیر و ادبی تنقیدچی
تویوق شعری تورک شعرینه مخصوص بیر شعر قالیبی دیر. قافیهلی، وزنلی ۴ میصراع-دان اولوشان و مضمونجا باشقا دؤردلوک لردن سئچیلن بو شعر قالیبینین گؤزهل اؤرنکلرینی «دیوان لغات الترک»ده گؤروروک. بو کیتابدا اولان اؤرنکلر عومومیتله «هیجا» اؤلچوسونده یازیلمیش. گؤرونوشجه ۴ مصراع-سی نین ۱، ۲، ۴ –جو مصراع-لاری همقافیه اولان بو شعر نؤوعو گئت گئده اینکیشاف ائدیر و آذربایجان شعرینده ۸-جی عصرده یازیب یارادان حؤکمدار شاعیر «قاضی برهان الدین»ین شعرینده ان اساس یئر توتور. داها دوغروسو ساییجا آز اولدوغونا باخمایاراق، برهان الدینی «تویوق»لار شاعیری آدلاندیرماق اولار. اونون تویوقلاری کئچمیشده کیلرین عکسینه اولاراق «عروض» اؤلچولو و عروضون «بحر رمل» (فاعلاتن فاعلاتن فاعلات) اؤلچوسونده یازیلمیشدیر.
بیلیندییی کیمی آذربایجان شعرینده دؤردلوک تشکیل ائدن شعر قالیبلریندن، روباعی، قوشما، گرایلی، بایاتی قالیبلری واردیر. آمما «تویوق» قالیبی بو قالیبلرین هئچ بیریسینین وزنینی تکرار ائتمیر. داها دوغروسو اونلارین یازیلدیغی اؤلچوده یازیلمیر. دئییلنلره گؤره، بؤیوک اؤزبک شاعیری «علیشیر نوایی» بو قالیبی ایکی مصراعدان عیبارت اولان شعر آدلاندیریر.
«تویوغ» سؤزو ایسه، ایمالی، کینایه، ایشاره لی و جناسلی سؤز معناسیندا ایشله نیلیبدیر. گؤرونور تویوق قالیبی «بایاتی»دا اؤنم داشییان «جناس»لیغی آلیر و اؤلچوده - یابانجی بیر اؤلچو قبول ائتسه ده- باشقا بیر قالیب یارادیر. آشاغیدا گلن «تویوق»لار اؤرنهیی قاضی برهان الدین-ین دیوانیندان سئچیلمیشدیر. بو شعرلر ۸ -جی عصرده آذربایجان دیلینین اؤزللیکلرینی عکس ائتدیردییی اوچون ده دیلچیلیک باخیمیندان ماراقلیدیر. چونکی اونون غزل قالیبینده یازدیغی شعرلرین دیلینه رغمن، تویوقلاریندا چوخ دوغما بیر دیل ایشلنمیشدیر:
«تویوق»لار
شاعیر: قاضی برهان الدین
همیشه عاشیق کؤنلی بیریان بولور / هر نفس غریب گؤزی گیریان بولور
صوفیلرون دیلهیی محراب، ناماز / ار کیشینون آرزوسی مئیدان بولور
* * *
بو دونیا بیر نفس ایچون اولمیش یالاخ / دیبی یاخیندور آنون، دئگول ایراخ
زولفونی تاغیتما جمع ائیله، بَگوم / یوخسا اولور بو جهان آلاخ-بولاخ
* * *
مجلیسی کیم خوش توتار عنبر، عنبر / کؤنولی کیم آپارور دیلبر، دیلبر
دونیا اهلینون باشینی کیم چَتَر / ایشینی توغرو قیلان سرور، سرور
* * *
بایرامدا گؤزل قوچلار قوربان بولور / آسلانلار قایدا بولسا، غرران بولور
ارَنلر جرگه سینده سؤز سؤیله مک / فی المثل، چون زیره وو کیرمان بولور
* * *
یار اودور کی، یار ایله همدرد اولا / یاریندان یوز قایتاران یار سرد اولا
یئمک-ایچمک یاخشیلیخ گونین گؤرن / ار گونینده گر دؤنه، نامرد اولا
* * *
دونیادا بیر جانا بنزر جان گتور / کافیر ایسن، دخی گل ایمان گتور
هله بو درده دوشیبن یانارام / بولدون ایسه، دردومه درمان گتور
قاضی برهان الدین احمد-ین حیاتی
گؤرکملی تورک دوولت آدامی، عالیم و آذری ادبیاتی و دیوان ادبیاتی شاعیری، آدی احمد، کنیه سی ابوالعباس، تخلصو قاضی برهان الدین 1344 میلادی ده (755 هیجری)قیصری ده دوغولدو و 1398 ده سیواس دا اؤلدو. او شجره سینده قدیم تورک اوغوز بوُی-لاریندان ساییلان «سالور» طایفاسینا منسوب، یوکسک ساوادی و اصل نجابتی ایله مشهور بیر عائله دن ایدی. اونون باباسی شمس الدین محمد اؤز دورونون مشهور قاضی لریندن ایدی. شاعیر 1358 ده میصیره تحصیل آلمایا گئدیب ایلاهییاتی (فیقه، حدیث و طیب) هابئله نجومو و فلسفه نی اؤیرنیر. سونرا دمشق ده او زامانین مشهور عالیمی «قطب الدین رازینی»نین یانیندا ایلاهیات، طبیعت و ریاضییات ساحه لرینده معلوماتینی آرتیریر.
سیاسی حیاتی
قاضی برهان الدین 1365 ده قیصریه یه دؤنرک ائولنیر و بیر مودت سونرا آتاسینین یئرینه قاضی عنوانیلا اؤتورور و یوکسک ساوادی، مدنیتی و عدالتی ایله بوتون خالقین حؤرمتینی قازانیر. سیواس حکمداری «محمد» اؤلدوکدن سونرا اونون تاختینا اوغلو، «علی» اوتورور. علی آز یاشلی اولدوغو اوچون دوولتین بوتون ایشلرینی قاضی برهان الدین گؤرور و 1378-جی ایلده وزیر تعیین اولونور. ایکی ایلدن سونرا علی ده اؤلور و برهان الدین اونون کؤرپه اوشاغینین «آتابیی» اولور. بئله لیکله دوولته بوتون رهبرلیک اونون الینه گئچیر. 1381-جی ایلده قاضی برهان الدین اؤز آدینی داشییان یئنی بیر دوولت یارادیر و سولطان اعلان ائدیلیر. بوندان سونرا اونون بوتون حیاتی داخیلی و خاریجی دوشمنلره قارشی فاصیله سیز یوروش و دؤیوشلرده گئچیر. عثمانلی سولطانی «بیرینجی بایزید»، قیزیل اوردا خانی «توختامئش» و امیر تیمور کیمی تهلوکه لی رقیبلرین و اونلارلا خئردا امیرلرین احاطه سینده قالان برهان الدین دوز 17 ایل اؤز اؤلکه سینده صولحو و امن-امانلیغی قورویا بیلیر. دوشمنلره قارشی چوخ موفقییتلر اله گتیریرو اونون سایه سینده اؤلکه محکملنیر و چیچکلنیر. برهان الدین، تیجارت، معاریف و علم-ین توسعه سینه کومک اولور. مدرسه لر، کاروانسارالار آچدیریر و کؤرپولر سالدیریر.
قاضی برهان الدین 1398-جی ایلده آغ قویونلو حکمدارلاریندان «قارا یولوق عثمان» به ی له دؤیوش ده هلاک اولور و سیواس دا دفن ائدیلیر. قاضی برهان الدین آذربایجان تاریخی و ادبیاتی ایله یاناشی عثمانلی تاریخینده ده سیلینمز ایز قویموشدور.
یارادیجیلیغی
قاضی برهان الدین معلوماتلی، عادیل، ذکی و سؤزونو توتان بیر دوولت خادیمی اولدوغوندان علاوه ایچدن و یانیق بیر عشق شاعیری دیر. لیریک شعرلرینده جسارت گؤزه چارپیر و کلاسیک شعر دن فرقلنیر. عشق شعرلریندن علاوه، دین و تصوف ایله باغلی شعرلری ده واردیر. آذربایجان تورکجه سینده، فارس، و عرب دیللرینده ده شعر دئییبدیر. آذربایجان تورکجه سینده دیوانی بیرجه نوسخه ده ساخلانمیشدیر. بو نوسخه مؤلیفین ساغلیغیندا خطاط «خلیل ایبن احمد» طرفیندن یازیلیب و حال حاضئردا بریتانیا موزه سینده دیر. اونو اینگلیس سفیرلییینین ایشچی سی، توماس 1890-جی ایلده ایستانبول دان لوندونا آپارمیشدی. قاضی نین دیوانی، آذربایجان عالیمی پروفسور «الوار صفرلی» طرفیندن 1988-جی ایلده باکی-دا کیتاب شکلینده نشر ائدیلمیشدی. بو دیوان 1319 غزل، 20 رباعی و 108 تویوق شعریندن عیبارتدیر و تورکیه ده ده چاپ اولوب. عرب دیلینده ده ایکی کیتابی اولان شاعیر، آذربایجان دیلینده شعر دئمک ایچین، تورک ادبیاتیندا آذربایجان شاعیری ساییلیر.
آکادئمیک « Aqafangel Krımski» یازیر: «برهان الدین-ین دیوانی غیر-برابر حجملی ایکی حیصه دن عیبارتدیر. ایلک و بؤیوک بؤلوم غزللردیر. ایکینجی و نیسبتا کیچیک حیصه ده هر شئی دن اول ایگیرمی یه قدر روباعی سینی قید ائتمه لیییک. بونلار تورکجه یازیلمیش ایلک روباعیات دیر. همین حیصه ده بونلاردان باشقا میستیک-ائروتیک مضمونلو قیسّا تویوقلار دا اساس یئر توتور.»
تویوقلارین تحلیلی، برهان الدین یارادیجیلیغیندا صوفیزم و حروفیزم-ین تاثیریندن خبر وئریر. بو شاعیرین شعرلری اؤزوندن سونرا گلن و هر بیری آذربایجان ادبیاتینین پارلاق اولدوزلاری اولان، «محمد فضولی»، «عمادالدین نسیمی»، «کیشوری»، «حبیبی»، «شاه اسماعیل ختائی»، «ملا پناه واقیف» کیمی بیر چوخ شاعیرلرین یارادیجیلیغینا جیددی تاثیر گؤسترمیشدی.
قادین دونیاسینا بیر ظفر:
اردبیل قادینلاری قئرمئزی خطی آیاقلاییب گئچدیلر
«تیترشهر-ین» یازدیغینا گؤره، آسیا قاره سینده دونیا قهرمانی سئچمک ایچین ایرانین میللی والیبال تیمی سون گؤروشونده (23 مرداد 1396- 14 اوت 2016) اوچ/ صئفئرا، قطره غلبه ائتمه یی باشاردی و 12 ایمتیازلا، 2018 ده ایتالیا و بولغاریستان دا گئچیریلن دونیا والیبال قهرمانلیق یاریشماسینا یول تاپدی. اردبیل یاریشماسیندا «حسین رضازاده» استادیومونون قاپولاری نه تکجه ایدمانچیلار عائیله لرینه؛ بلکه بوتون خانیملار اؤزونه آچیلدی.
شرق یازیر: «ایکی آی بوندان اؤنجه یه قدر، 2017 دونیا والیبال رقابتلری زامانی 12000 نفرلیک آزادی ایستادیومونا قادین لارین گیریشی یاساک و اونلارین سهمی بو عظمتلی استادیومدان یالنیز 300 نفرایمیش، ایندی اردبیلین 6000 نفرلیک استادیوموندا 1500 خانیمین حضورو چوخ ائتگیلیییجی دیر.
گئچن ایل دونیا والیبال فئدراسیاسی، خانیملارین استادیوما گیریش یاساکلیغینی لغو ائتمه مک تقدیرده، ایران والیبال-ینی دونیا لیگاسی موسابیقه لریندن محروم اولمایا تهدید ائتمیشدی. آیریجا ایران قادینلاری طرفیندن اؤلکه ده اولان فیشارلار، بو یاساکا اعتیراض لارینین آرتماسی و بومدنی حقّی موطالیبه ائتمک لرینی اونوتمامالییق.»
توضیح:
ایران دا تاماشاچی قادین-لارین حضورو چوخ محدود حالدا یالنیز والیبال، تئنیس، بسکتبال و هندبال مئیدانلاریندا موجاز اولوب؛ آمما البته بیرگون ایران قادینلاری بوتون اؤز مدنی حق لرینی او جومله دن فوتبال مئیدانیندا حضورتاپماغی اله گتیره جکلر چونکو:
حق سئل کیمی دریایه آخیب یول تاپاجاقدیر / داش آتماقیلا کیمسه اونو دوندره بیلمز
دونیادا قارانلیقلار اگر بیرلشه باهم / بیر خیرداجا شمعین ایشیغین سوندوره بیلمز


text:
مختومقلی فراغی بییک سؤز استادی
ترکمنستانینگ پرزیدنتی قربانقلی بردی محمّداوف:
مختومقلی ترکمنینگ قلبینا اینگ بییک اینانچآنگینا بولسا ورموشینگ یاغشیسینی- یامانینی خطاسیز سِلجریأن محک داشی گؤرِچلرینه اؤچمجک نور بولوپ چاییلدی.شو،ییلینگ مای آییندا بییک تورکمن شاهیری مختومقلی فراغینینگ دوغیلان گونینه ۲۹۰ ییل بولیار.
ترکمنستان دولتی مختومقلی فراغینینگ ۲۹۰ ییللیغینی گینگدن بِللأپ گچمک حاقیندا قراری جمعیتچیلیغیندا شیله هم داشاری یورتلی مختومقلی شناسلارادا اولی سهسلنمه دؤرِتدی حأضرکی گونلرده ترکمنستانینگ اهلی کُنجکلرینده عقلدار شاهیرمیزینگ عمرینه و دؤرهدیجیلیگینه باغیشلانیپ گچیریلیأن مدنی چأرهلر اولی دابارالارا بسلنیأر. بییک شاهیریمیزینگ «مختومقلی دییپ آدیم توتسالار» دییشی یالی حأضرکی دوورده دینگه بیر تورکمن خلقی دأل ایسم اهلی دنیأ جمیغتچیلیغی مختومقلی فراغا و اونینگ دؤرهدیجیلیگینه اولی صارپا قویوپ شاهیرینگ اثرلری گینگدن اوقالیار و اِورهنیلیأر. دنیأنینگ مشهور عالملاری، گون دوغار شاهیرلاری و ادبیاتچیلاری مختومقلی فراغینینگ آدینی رومی یونس امره،نظامی، نسیمی،نوایی،فضولی،حافظ، فردوسی،w ،شکسپیر، s.a پوشکین، n.L تُلستُوی باشغادا انچمه دنیأ درجهسیندأکی جهانا مشهور یازیجی- شاهیرلارینگ حاطاریندا دُییارلار.دانا شاهیرا اونینگ،دؤرهدیجیلیگینه اولی حورمات صارپا قویوپ ترکمنستان دولتی دابارالی توی گچیریلیأر مختومقلی فراغی عاجاییپ اثرلری دؤرهدن خلقیمیزینگ مونگ ییللیقلارینگ دوامیندا کمالا گلن فلسفهسینی، قلبینینگ اووازینی ایسلگ، آرزوولارینی دنیأ یایان بییک سؤز استادیدیر. عقلدار شاهیرمیزینگ آغزی بیرلیگه، جبیسلیگه، انسان پرورلیگه چاغیریان عاجایپ شغیرلارینی روخی یؤرِلگه حؤکومینده قبول ادیپدیر» دییپ تکرارلایار.اییام ۱۹-نجی عصرینگ اورتالاریندا اروپا دولتلرنینگ ادبی نشرلرینده بییک تورکمن شاهیری مختومقلی فراغی حاقیندا مغلوماتلار چاپ ادیپ باشلانیار ۱۹۴۲-نجی ییلدا پُلیاک (لهستان) ادبیاتچیسی و عالمی. ال. خودزکو- بریکو لندُندا انگلیس دیلینده مختومقلینینگ عمری همده دؤرهدیجیلیگی حقیندا مغلوماتلاری و اونینگ اوچ سانی قوشغیسینی نشر اتیأر ونگر (مجارستان) گون دوغار اورِنیجیسی «سیاحتچیسی» بوداپِست اونیورستِتینینگ پروفسوری آرمینیس وامبری ۱۹۷۹-نجی ییلدا مختومقلینینگ قوشغیلارینی ایلکی عرب الیب بینده تورکمن دیلینده چاپ ادیپ سونگرا بولسا اولاری آلمان دیلینه ترجمه اتیأر. ۱۹۷۲-نجی ییلدا روسیانینگ قافقازداقی دولت اداراسینینگ ایشکأری (س. قولینینگ) ایش صاپاری بیلن ایران رسبولکاسینینگ گرگان شهرینده بولیار شوندا اول مختومقلینینگ قوشغیلاری بیلن تانیش بولیار شول ییل مختومقلینینگ ایکی سانی قوشغیسینی روس دیلینه ترجمه اتیأر و اولاری «روس جغرافیا جمعیتینینگ قافقاز بؤلومنینگ خبرلاری» آدلی ژورنالدا چاپ اتیأر یوقاردا آدی آغزالان آداملارینگ آلیپ باران ایشلری نتیجهسینده ۱۹-نجی عصرینگ اورتالاریندا اروپادا مختومقلی فراغینینگ اثرلرینی چاپ اتمکلیک و اونینگ عمری-دؤرهدیجیلگینی اِورنمکلیگینگ باشی باشلانیار۱۹۰۷-نجی ییلدا گون دوغاری اِورِنیجی (آ. ن – اوسترُوموف) تاشکند تورکمن قازیتینده تورکمن دیلینده مختومقلینینگ انچمه قوشغیسینی چاپ اتیأر ۱۹۱۱-نجی ییلدا بولسا مختومقلینینگ شغیرلار کتابینی نشر اتیأر ۱۹۱۲-نجی ییلدا آستراخاندا مختومقلینینگ قوشغیلار کتابی چیقاریلیار. بو ایشی آستراخانلی تورکمن ادبیاتچی عبدالرحمن نیازی عمل اتیأر.
ترکمنستاندا ۱۹۲۶-نجی ییلدا مختومقلینینگ ۲۸۹-سانی قوشغیسینی اؤزینده جمعلیأن ۵ -مونگ نسخهلیقدا تورکمن دیلینده عرب الیب بینده نشر ادیلیأر. شوندان سونگرا شاهیرینگ قوشغیلارینی چاپ اتمک ایشی خاص گینگ گرم آلیار. مختومقلینینگ عمرینی و دؤرهدیجیلیگینی اِورِنمکده پُلیاک عالمی (ال. خودزکو) – بُرِیکو، وانگر پروفسوری وامبری آستراخانلی تورکمن عبدالرحمن نیازی، روس عالمی آکادیمک (آ. ن. سامولویچ)، آکادیمک (و. و. بارتُلد)، مشهور گون دوغار شناس پروفسو(ی. ی. برتِلس)، تورکمن یازیجیسی (ب. کربابایف)، آکادیمک (ب. قارریف)، پروفسور (م. کؤسأیف)، تورکمن ادبیاتچی عالمی آخوندف گرگانلی و باشغالار اولی ایشلری بیتیریپدیرلر. شاهیرینگ شغیرلارینی دنیأ حلقلارینینگ دیلینه ترجمه اتمکده هم اولی اؤنگه گیدیشلیکلر بولوپ گچدی ترکمنستانینگ دولت مدنیت مرکزینینگ دولت کتابخانهسیندا مختومقلینینگ شغیرلارنینگ دنیأ حلقلارنینگ ۲۰-دن هم قاوراق دیللرینه نشر ادیلن نسخهلارینی ساقلانیار.
شولارینگ آراسیندا فارس، انگلیس، ترک، روس، ونگر، پُلیاک، چین، مونگل (مغول)، ازبک، تاجیک، اوکراین و باشغادا انچمه دیللر بار مختومقلی فراغی دیلی ثنالی شغیرلاری حکمتلی عقلدار شاهیردیر. مونینگ اؤزی یؤنه یردن دألدیر. عقلدار شاهیرینگ سایلاما سطرلری دألده توتوش دؤرهدیجیلیگینگ دورقی بیلن حکمتلره پاراساتلاره اِوریلندیگینی بیزینگ هر بیریمیز بیلیأریس. بِللأپ گچملی زاد مختومقلینینگ شغیرلار کتابینی الینگه آلیپ صاخیپالارنی آچیپ اوقاپ باشلارسینگ اوقایان قوشغیلارینگ آراسیندان اؤز یاغداینگا قابات گلیأنلری بادا-باد دیلینگه-یورِگینگه آرالاشیپ باشلایار شوندا شو قوشغی تویس منینگ اوچین یازیلان یالی دیین فکر اؤز- اؤزیندن کللأنگه گلیأر بو بولسا عقلدار شاهیرینگ شغیرلارنینگ هر بیرآدامینگ یورِگینه باریان یولی تافیپ اونگا آرالاشیاندیغنینگ آیدینگ سبوت نامهسیدیر.
دنیأ مشهور عالملار، یازیجیلار، شاهیرلار مختومقلی فراغا اؤرأن اولی باها بریپدیرلار. شولارینگ کأبیرلرینی شو یرده یادلاپ گچمک یرلیکلی بولسا گرِک کریم قربان نفس: تورکمن شاهیری مختومقلینینگ شغیرلاری یر یالی سادا شونینگ بیلن بیر وقتدا یرینگ اؤزی یالی بای همده چیلشیریملی چنگیز آیدمأمتاوف: قیرغیز یازیجیسی مختومقلینینگ دوورینده اورتا آسیادا خود تورکمن توپراغیندا گنیال (بیلیملی، ذهینلی) شاهیرینگ شاهیرینگ دؤرهمگی بِیگه غالماغی و دوغانلیق قونگشی حلقلاریدا گون کمین چویماغی اقبالینگ پشکشیدیر شو نوقتایی ناظاردان ترکمنستانینگ ۱۸-نجی عصری مختومقلینینگ شیغیرنینگ عصریدیر. آرمینیوس. وامبری مجارستان عالمی: مختومقلینینگ ییغیندیسی اینگگان قئزیقلی اوندا بیر طاراپدان تورکمن دیلینینگ آراسسا نوسخاسینی گؤرسک ایکینجیدن بئیلهکی گون دوغار شاهیرلارنینگ اثرلرینده سِیرِک (آز) دوش گلیأن زادلار بارادا جیکمهجیک آیدیلیار. ترکمنستان دولتیمیزده مختومقلا اولی حورمات-صارپا قویولیار یوردیمیزینگ اینگ اولی یوقاری اوقوو جایی تورکمن دولت دانشگاهسی اونینگ آدینی گؤتریأر. مختومقلی آدینداقی علمی بارلاغ خلقآرا دیل و ادبیات دانشگاهسی بار. ترکمنستانینگ مختومقلی آدینداقی خلقآرا بایراغی دؤرهدیلدی. بالقان ولایتینده بیر اطراف مختومقلینینگ آدی داقیلدی. انچمه اوبالار، مکتبلر، کؤچهلر بییک سؤز استادینینگ آدینی داقینیار شیله اولی حورمات-صارپا مناسب بولان نوسخاوی شاهیرمیز مختومقلی فراغینینگ ۲۹۰ ییللیق بایرامینا باغیشلانیپ شو ییلینگ مای آیینینگ دوامیندا ترکمنستاندا و ایران اسلام رسبولکاسیندا خلق آرا چأرهلرینگ گچیریلمگی همده ایکی دولتینگ علمی وکیللرینینگ قادناشماغی دوغانلیق قونگشی یورتلرینگ تاریخی، علمی، مدنی تایدان آیریلماز باغلیدیغینینگ آیدینگ سبوت نامهسیدیر.
تورکمن عرب الفباسینا گچیرن: امان دوردی نساری
(امانلی)
*** *** ***
منبع:
مارقوش / دایره المعارف جامع ترکمنهای جهان
www.margush.ir
استفاده از مطالب سایت با قید منبع مانعی ندارد.


text:
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 23.11.2017
تورکیه، روسیا و ایران سوچیده "سوریهده حل اوچون ماسایا اوتورارکن تورکیه ایجلاسدا" ی.پ.گ شرحی دوشدو
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 23.11.2017
حرّیت: "ی.پ.گ باشقا راضیلاشدیلار"
تورکیه، روسیا و ایران سوچیده "سوریهده حل اوچون ماسایا اوتورارکن تورکیه ایجلاسدا" ی.پ.گ شرحی دوشدو. دولت باشقانی رجب اردوغان، "میلی امنیتیمیزه قصد ائدن ترور تشکیلاتی عینی دام آلتیندا اولماغیمیزی، عینی پلاتفورمادا یئر آلماغیمیزی بیزدن هئچ کس گؤزلممهلیدیر. سوریهنین اراضی بوتؤولوگونه و سیاسی بیرلیگینه باغلیلیغیمیزی ایفاده ائدیریکسه بو اؤلکهنی بؤلمهیه چالیشان علی قانلی دسته قانونی آکتور کیمی گؤره" دئدی.
یئنی شفق: "فیتنه دؤوروندن کئچیریک"
دولت باشقانی رجب طیب اردوغان، ایستانبول کونگره مرکزینده، ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی ایقتیصادی و تیجاری امکداشلیق دایمی کومیتهسینین (ایسئداک) 33-جی توپلانتیسیندا ائتدیگی چیخیش، ایسلام دونیاسی اولاراق سون ایللرده اولدوقجا آغریلی بیر پروسهدن، فیتنه دؤوروندن کئچدیگینی سؤیلهدی. اردوغان، "غرب اؤز تاریخینده نه قدر خستهلیکلی فاکتور وارسا هامیسینی ده ایسلام دونیاسینا ایخراج ائدهرک، گلهجگینی ضمانت آلتینا آلماغا چالیشیر. ایسلام دونیاسینین بیرلیگینی، برابرلیگینی، زنگینلیکلرینی، هامیسیندان اهمیتلیسی گلهجگینی یوخ ائتمهیه یؤنلمیش چیرکلی بیر سناریو تطبیق اولونور" شکلینده دانیشدی.
وطن: "پست تلفون تلگرافدان یئرلی درونه یوک
پست تلفون تلگرافدان " ایداره هیاتینین صدری کنان بوزگئییک،درونه نقلیاتینا آلماق اوچون میلی موهندیسلرله و اونیورسیتهلرله ایش ایچریسینده اولدوقلارینی بیلدیرهرک، سؤزلرینه بئله داوام ائتدی: "2018 ایلی ایچریسینده فاکتیکی اولاراق درونه نقلیاتینا باشلامیش اولاجاغیق. بیز بو تکنولوژینی بیلیریک". دئدی.
صاباح: " اس-400لرین تسلیمات تاریخی معلوم اولدو"
میللی ساوونما ناظیری نورالدین جانیکلی، روسیادان آلینان اس-400لرین ایلک تحویلینین 2019دا حیاتا کئچیریلمهسینین پلانلاشدیردیغینی آچیقلاییب. جانیکلی، تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین پلان و بودجه کومیسیونوندا بیاناتلار وئردی. جانیکلی،روسیا ایله اس-400 سیستملری تداروکو اوچون سازیش ایمضالانیب. بیری سئچیم اولماق عذره ایکی اس-400 سیستمی موقاویله چرچیوهسینده تداروک ائدیلهجک. ایلک اس-400 سیستمینین تحویلینین 2019دا حیاتا کئچیریلمهسی پلانلاشدیریلیر.
ایستار: "بورحان آکبوداک دونیا شامپیونو اولدو"
لهستاندا کئچیریلن او23 دونیا گولش شامپیونلوغوندا گرکورومن ایستیل کئچیریلن فینال یاریشلاری سونا چاتیرسا 80 کیلوقرامدا بورحان آکبوداک گورجو رقیبی لاشا گوبادز-نی فینالدا 2-1 مغلوب ائدهرک شامپیون اولدو. تورکیه عمومیلیکده 4 میدال ایله تیم سیرالاماسیندا گورجوستان و روسیانین آردیندان دونیا اوچونجوسو اولدو.


text:
قازاخیستان ایدمانچیسی، قایداسیز دؤیوش اوزره ایکیقات دونیا چئمپیونو صلاحددین ایوب او بارهسینده بینلخالق آختاریش اعلان اولونوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ۴۳ یاشلی ایوب او روس ایدمانچیلاری ایشید-ا جلب ائتمکده اتهام اولونور.
آختاریشین تشبوسکارلاری ایسه کراسنویارسک ویلایتینین حقوق-محافظه اورگانلاری اولوب. اونلار بیلدیریب کی، صلاحددین ایوب واو بیر نئچه ایل اول بورادا یاریشدا اولارکن روس ایدمانچیلاری ترور تشکیلاتی سیرالارینا جلب ائتمک ایستهییب.
ایدمانچی ایسه بو ادعانی تکزیب ائدیب:
«من حقیقتا ده ۳ ایل اول کراسنویارسکدا تورنیرده اولموشام و هئچ کیمی ده هانسیسا بیر یئره جلب ائتمه میشم. حاضردا من قازاخیستاندا یاشاییرام و اومید ائدیرهم کی، بوتون بونلار یالاندیر. منیم ترورچولارلا هئچ بیر علاقم یوخدور».


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
الله / بختیار وهابزاده
ایدراک دا یول آچمیش گئجدن گوندوزه الله
گولدورمه سن اوز گونلووی گولمز ئوزه الله
دونیایه شفق لره کیمی تانریم سه په لنمیش
قلبین گوزی یانمازسا گورونمز گوزه الله
الله بیلیریک جیسم دئیل ، بس نه دیر الله
ان یوکسک اولان حاقدا حقیقت ده دیر الله
دوندون سا ،ته کامیل ده ، گوزلیک قاباغین دا
درک اد بو تعجوب ده، بو حیرت ده دیر الله
بیلدیک بیلیرک گیزلی دیر اینسانداکی قودرت
هرکس اونی فهم ادمه سه عاجیزدیر او البت
اینسانن ازل بورجو دیر اینسانغا حورمت
اینسانغا حورمت ده ، لیاقت ده دیر الله
گرجک ده بودور گیزلی دی هر ذره ده وحدت
بیر ذره ایچه ن کول له ، قووشماق اولی نییت
گوردوک لریمیز ظاهیری دیر بطنه نوفوذ ائت
باطین ده کی ، جوهرده کی ، فیطرت ده دیر الله
فیطرت ده یاتر سوزده ، سوزون اوز یوکی فیکریم
سئچمیش سئچه جک دایما توک دن توکی فیکریم
من بیر آغاجام یارپاغی سوزلر، کوکی فیکریم
سوزلرده دئیل سوزده کی حیکمت ده دیر الله
اینسان ، تپه دن دیرناناغا سن آرزو دیلئک سن
لفظینده دویوم سوز ، فقط عیشقین ده مه لک سن
ظولمون اوزونه حاق دئیلن سیل له نی چکسن
سیل له نده موهورلنمیش او غیرت ده دیر الله
جاهیل ائلر آلچاق لیغا اوز قلبینه ین مز
وجیدان نان اگر دونسه ده خیری نن او دونمز
ظولمته ، جهالت ده ، عداوت ده گورونمز
ایلغاردا ،صداقته، موحبت ده دیر
Filed under: بختیار وهاب زاده,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: وهاب زاده,آللاه,الله,اشعار بختیار وهاب زاده,بختیار وهاب زاده,بختیار وهاب زاده نین شعرلری,بختیار وهابزاده,تورکی شعر,تورکجه شعرلر |


text:
ساوه لی بیر چاغداش تورک شاعیر تانیتیمی / مهندس اسدالله امیری
28 بهمن, 1385, 08:12
آد و سوی آد : حاج علی سیفی
آتاسینین آدی : صادقعلی
دوغوم ایل:1339 (گونش ایلی)
دوغوم یئری: ساوا`نین مرغئی کندی
ایش : صادرات بانکی کارمندی
مدنی ایشلرینین سابيقهسی:
25 یاشدان شئعر دئمه یه باشلاییب و ایلک شئعرینی فارسجا دئییب. آمما اوشاقلیق دؤوروندن تورک ادبیياتی، مخصوصن تئلیم خان`ین شئعرلری ایله تانیش اولموش. آتاسی رحمتلی صاديقعلی سیفی، بیر چوخ تئلیم خان`ین شئعرلریندن ازبر ایمیش و گؤزه ل سسی ایله اوخورموش. یاخین اوچ مین (3000) بئیت فارسجا شئعر (غزل ،مثنوی، طنز, و اينتيقاد) و 80 قطعه تورکجه شئعر (غزل و بئش-بئش) یازمیش کی هلهلیک اونون بو شئعرلری توپلانمامیشدیر. رحمتلی علی کمالی تئلیم خان شئعرلری اوزره چالیشان زامان، اونلا امکداشلیق ائده رکن تورک شئعرینه ماراقلانیب و تورکجه شئعر دئمه یه باشلاییبدیر.
آت اؤله ن
گؤیول قوشو گینه پروازه گلدی
اوچوب قوندو قرا میللر دؤشونه
چمنلر سبز-و بوستان گوللو دمساز
قونار بولبول کیمی گوللر دؤشونه
بولوت گلیب آت اؤله نه یاغاندا
چایلار دولوب سئللر جوشوب آخاندا
اوجه لردن اوبالارا باخاندا
قارامیل دایانیر سئللر دؤشونه
آت اؤله ن`ین صفالیدیر باهاری
آخار سویو غم غوصصه نی آپاری
یاتاقدا چوپانلار سوت داش ناهاری
آچاللار سوفره نی گوللر دؤشونه
حسرت واریم آت اؤله ن`ین یایینا
هاچان اولا بیر ده گؤزوم آیینا
سئیره چیخيم چشمهسینه چایینا
اسه باد-ي صبا چؤللر دؤشونه
خییال مرکبینی مینیب گزه نده
قلم حئیرت ائدیب هردم آزاندا
"علی" اؤلکه میزین وصفین یازاندا
یازیلار سؤزلری ائللر دؤشونه
*****
آت اؤله ن : مرغئیی یاخینلیغیندا بیر اوبانین (یایلاق) آدیدیر.
اوجه : اوجا (مرغئی لهجه سینده)
اوبالار: اوسته آدی گئده ن یایلاغین اوچ اوباسی وار کی آدلاری بودور: آت اؤله ن، آسگین(آسگون)، و قیزیل قاش.
قارا میل : ائحتيمالن بیر داغ یا دوز آدیدیر.
گونئیلی قارداشیما
بحمدالله سعادت یار اولوبدور
بو بی جان جيسمه بیر دم جان گلیبدیر
گینه فصل-ي خزان دؤنموش بهاره
کویر-ي تشنه یه باران گلیبدیر
اوجالمیش چهچه-يي بولبول چمنده
جوشوب طبعیم غزل گویان گلیبدیر
صبا موژده آپار خان ائللریمه
یارالی دردینه درمان گلیبدیر
مرغئی کندینه دوردانه مئهمان
گونئیلی مرد-ي نوکته دان گلیبدیر
سیلئیدیم یوللاری موژگانیم ایله
بیلئیدیم گر کی یار اوردان گلیبدیر
بیلئیدیم کاش او یولدا جان قویایدیم
ائدیدیم جانیمی قوربان گلیبدیر
یقینن شهريیار-ي مولک-ي سؤزدن
تئلیم خان`ه قاصید یاردان گلیبدیر
سعادت یار اولوب ايقبال، همراه
گونئیلی سیزلره مئهمان گلیبدیر
قرا بختیم یاتیب غفلتده قالدی
اوره ک یاندی جیگه ردن قان گلیبدیر
سیزی گؤرمک منه قیسمت دئییلمیش
گؤزوم یاشی ائدیب طوغیان گلیبدیر
یوخوم بیر ذرره قصد-ي چاپلوسی
بو سؤز بیر نیک پينداردان گلیبدیر
خودا بیلسین اوره کدندی بو سؤزلر
دئمه بو سؤزلریی هاردان گلیبدیر
"علی" آدیمدی شٶهرت" سیفی"یه م من
تئلیم خان`ی سئوه نلر طئیفییه م من
ولی طنزده تخللوص موفليسه م من
گونئیلی جان سنه چوخ موخليصه م من
*****
بو شئعر تئلیم خان قورولتاییندا (30/4/85) ایشتیراک ائده ن دوکتور گونئیلی بهیه ایتحاف اولوب.
مرغئی: شاعیرین و هابئله تئلیم خان`ین دوغما یوردو اولموش ، ساوا`نین بیر کندینین آدی.
دونیا
عجب دونیادی بو دونیا-يي فانی
گؤگه رتمه ز توپراغی توخم-ي وفانی
یئتیرمه ز کیمسهنی آخير ويصاله
توججوه ائیله بو اندک مجاله
قبول ائیله بو پندی ائیله مه لج
بو دیوارین بناسین قویما سن کج
او دیوارین کی آدی زيندگیدیر
کج اولسا حاصیلی شرمندگیدیر
عزیزیم راضی اول خیرالاموره
دولو شیرین نه چلله نمیش نه غوره
ائله بیچارهلردن دستگیری
غرور-ي وجه نین اولما اسیری
اینانما چون جوانسه ن چوخدو وقتین
قبول ائیله کی اصلن یوخدو وقتین
جاوانلیقدا او کس کی غافیل اولدو
اروج ایله نمازه کاهیل اولدو
گؤره ر بیر گون کی وقتی قورتاریبدیر
اؤزو داشیيله اؤز باشین یاریبدیر
"علی"نین بختی یاتدی غافیل اولدو
گئچیب بیهوده عؤمرو باطیل اولدو
———–
Labels: اسدالله امیری


text:
+0 به یه ن
هر كیمدن آییرسان منی، تبریزدن آییرما
بو سئوگیلی یوردون نفسین بیزدن آییرما
اینسانه وطن، روكنی- تواندیر، دایاناق دا
آللاهینا باخ، طاقتیمی دیزدن آییرما
تبریزله عزیز اولدوم، ایزیم قالدی جاهاندا
توفانه دؤنوب گل منی بو ایزدن آییرما
چوخلار سؤزودور، شهری- بلادیر بو بلاخیز
من زادی- بلانی بو بلاخیزدن آییرما
آخسام آرازام، آخماسام آنجاق قورو باتلاق
دریا چاغیریر، گل ائوی ائوسیزدن آییرما
محمود قبّه زرین (آراز)
تبریزده قارداشلارین سنی بیر عؤمر ماحمود داداش دئیه- دئیه چاغیردیلار؛ تهراندا غلامحسین ساعدی یه سنی ماحمود داداش چاغیرماغا هئچ ایذن وئردیلرمی؟
تهرانین وحدت تالارینا سؤیله یین بوراخسین آرازیمیزی؛ بو آراز آراز ایله بیرگه چاغلاماق ایسته ییر. وحدت تالارینین قارشیسیندان یولا سالین گلسین تبریزین گول اوغلون، مئهریبان اوغلون! آخی آشیغی بیر عؤمر تبریزده "چال آشیق" دئیه- دئیه چالدیرماغا چاغیرماق ایسته ییب بو تورپاغین اییید اوغلو! تهراندا یوخو آلمیش گؤزونو...
آی بالام! بالا باغداكی شیر و خورشید تالارینین آدرئسینی بیلن وارمی؟! تهران، وحدت تالارینین قارشیسیندان یولا سالسا دا؛ تبریز، بو خلف ائولادینی بو تالارین قارشیسیندان یولا سالماق ایسته ییردی آخی...
محمود قبّه زرین سون اویونونو "الویداع" آدلی تاماشاسیندا اویناماق ایسته ییر. بالا باغین دا، شیر و خورشید تالارینین دا، ایندی دئمك اولار ارك ین ده آدرئسینی تاپا بیلمه دیییمز اوچون بو نوماییش باشقا یئرده صحنه لشدیریله جك! گؤروشوموز: تبریز/ تاریخ قبریستانی/ اؤلمزلر بؤلومو/ جلیل محمّد قولوزاده، بؤیوك خان نخجوانی، غلامحسین ساعدی، اسد صادقی، و... نهایتده شیر و خورشید تالارینین مزارلاری جیواری. سایغیلی تاماشاچیلاردان ایسته نیلیر اوستاد قبّه زرین ین بو سون تاماشاسی ایجرا اولا- اولا موبایللاریزین سسینی باغلایاسیز؛ آخی تبریزین تاریخ قبریستانینین اؤلمزلر بؤلومونده یاتانلار دوروب تبریزین تئاترینین جان اوسته اولماسینی دویسالار سوموكلری تیتره مه یه باشلار! ساغ اولون.
آیدین سرداری نیا جنابلاریندان بو یازیه گؤره میننت دارام .
آرديني اوخو


text:
پرزیدنت ایلهام علیئو آمئریکا بیرلشمیش ایشتاتلارینین پرزیدنتی دونالد ترامپا باش ساغلیغی وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده پرزیدنتین مطبوعات خیدمتی معلومات یاییب.
باش ساغلیغیندا قئید ائدیلیر: "حؤرمتلی جناب پرزیدنت، تخاسدا باپتیست کیلسهسینه سلاحلی هوجوم نتیجهسینده چوخ سایلی اینسان تلفاتی و یارالانانلار بارهده خبر منی سون درجه سارسیتدی. بو فاجعهلی حادثه ایله علاقه دار سیزه، هلاک اولانلارین عائلهلرینه و یاخینلارینا، بوتون آمئریکا خالقینا اؤز آدیمدان و آذربایجان خالقی آدیندان درین حوزنله باش ساغلیغی وئریر، یارالانانلارا شفا دیلییرم".


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
تورک دیلینین تاریخی
تورک دیلی التصاقی دیللر قؤروپونا منسوب اولوقدان. سومئر- ایلام دیلی ایله بیر کؤکدن اؤلدوغونا گوره بو دیلین تاریخی 7000 ایله چاتیر.
سومئر لر دؤنیا بشریتینه ایلک تمدونی هدیه ائتمیشلر. اونلار ایلک دفعه یازی خطینی اختراع ائتمیشلر.سومئر ایلک دفعه بیر ایلی دؤرد فصله هر فصلی آؤچ ایا هر ایی 30 گونه هر گونو24 ساعاتا وهر ساعاتی 60 دقیقه یه بو لموشلر.
بئش مین ایل میلاددان قاباق ایستفاده ائتدیگیمیز تورک دیلی اراسیندا مورفولوژی(قورولوش) اورتاقلیغیندان علاوه چوخلو سوزلر وکلمه لر هر ایکی دیلده بیر جور وبیر معنادا ایشله نیر.
سومئر- ایلام و ماننا دؤورلرینه عاید اولان التصاقی دیللری “پروتو تورک ” دیللری ادلاندیرارساق1970-جی ایلده قازاغیستاندا”ائسیک” منطقه سینده بیر شاهزاده قبیریندن تاپیلان گوموش تاباقدا ایکی سطیرلیک تورک یازیسی ” اسکی تورک” دیلی نین تاریخینی 2500 ایله اپاریب چیخاردیر. لاکین میلادی یازیلان ” یئنی سئی ” و735-731-جی میلادی ایللری اراسندا یازیلان اورخون کتیبه کری تورکلرین اوزلرینه عاید وهئچ بیر خطدن ایقتباس ائتمه میش خطی- ایله یازیلان موکمّل دیل تاریخلرینی1500 ایل اونجه یه مالیک ائدیر.
“اورخون” کتیبه لری اورخون چایی اطرافیندا تاپیلدیغینا گوره بو ادلا تانینمیشدیر. اورخون کتیبه لری گوک تورک ایمپراتورلاری نین قبیر داشی دیر وبو کتیبه لرده گوک تورک ایمپراتولوغون حاکیمیتی وسیاستی باره ده موختلیف معلومات وئریلمیشدیر.
دونیا دیلچی عالیملری نین باخمیندان اورخون کتیبه لری الیفباسی تورکلرین ایختراع ائتدییی اوز الیفبالاری دیر وباشقا بیر دیلدن ایقتباس اولما میشدیر.
تورکلر سونرالار تورک قولوندان اولان اویغوز الیفباسی ایله ده یازمیشلار لاکین مسلمان اولدوقدان سونرا اوز دیللرینی یازماغا
فارسلار کیمی عرب الیفباسیندان ایستفاده ائتمیشلر.
تورک دیلینده عرب الیفباسی ایله یازیلمیش ایلک و ان اونملی اثردن “دیوان لغات الترک ” اثری دیر بو اثر 465-جی ه.ق ایلینده و950 ایل قاباق تورک عالیمی محمود کاشغری طرفیندن یازیلمیش و عربلره تورک دیلینی اویرتمک اوچون حاضیرلانمیشدیر.
“دیوان لغات الترک ” کیتابی بویوک بیر دایره المعارف دیر چونکی بو کیتابدا تورک طایفلاری تورک دیلی نین لوغت دستور و قیرامئردان علاوه بو دیلین موختلیف لهجه لری اتا ـ بابا مثلری وچئشیتلی فولکور نمونه لری باره ده گئنیش معلومات واورنکلر وئریلمیشدیر. هیجری بئشینجی قرندن بو گونه قدر عرب الیفباسیندان ایستیفاده ائده رک تورک دیلینده چوخلو و گورکملی اثرلردن یارانمیشدیرکی اذربایجان تورکجه سینده یازیلان نثر اثرلردن دونیا شوهرتلی “دده قورقود ” کیتابیندان علاوه سکگیزینجی هجری قمری ده یازیلان ” صحاح العجم ” کیتابی اونملی اثرلردن دیر.
شعر اثرلردن ایسه حسن اوغلو- نصیر باکویی – قاضی برهان الدین – قاضی ضریر – حبیبی – نسیمی- ختایی-نباتی-صراف – صابیر دیوانی وباشقا اثرلره ایشاره ائتمک اولار.
تورکلر هانسی زاماندان ونییه لاتین الیفباسی ایله یازما غا باشلامیشلار؟
دؤققوز سسسلیسی اولان دیلیمیزین یازیلماسینا عرب کوکلو الیفبا یئترسیزدیر چونکی عرب حرفلرینده دیلیمییزین دوققوز سسلیسینه یالنیز اوچ حرف واوچ ایشاره وار وقالان اوچ سسلی یه هئچ بیر حرف واشاره یوخدور.
“A/U/i/a/E/O “
“Oّ/ uّ/I “
ؤ”ا/و/ئ/-َ –ِ -ُ ً
باشقا طرفدن ایسه عرب دیلینه مخصوص اولان سکگیز حرفین “ص-ض-ط-ظ-ع-ذ-ح-ث” تورک دیلینده تلفوظو عربلر کیمی دئییلدیرلاکین تورک دیلیعرب کوکلو الیفباایله یازیلاندا عربدن الینمیش سوزلر عرب دیلینده یازیلدیغی کیمی یازیلمالیدیرکی بو مسله بویوک چتین لیکلره سبب اولور.
مثلا عرب دیلیندن النمیش ثابت سوز دیلیمیزده سابیت کیمی سسله نیر امما اونو ثابت کیمی یازماغا مجبور اولان مکتب اوشاقلاری بویوک مانیعه لره راست گلیرلر!
ائله بو مسئله لری ارادان قالدیریب قانونلو تورک دیلینی راحات واسان یازماق اوچون ایلک دفعه 1928-جی ایل تورکیه ده سونرایسا1929-جو ایل شمالی اذربایجاندا دیلمیزین یازیلماسی عرب الیفباسیندان لاتین الیفباسینا کئچمیشدیر .
کئچمیش شوروی رهبری استالین تورک میلت لری اراسیندا فاصیله یاراتماق اؤچون 1939-جو ایلدن شوروی بیرلیگینده بوتون تورک دیللی جمهوریتلری اؤ جومله دن اذربایجانی کریل و
یا سیریلیک الیفباسی ایله یازماغا مجبور ائتمیشدیر لاکین1991-جی ایل شوروی حکومتی داغلیب تورک جمهوریتلری مؤستقیل اولدوقدان سونرا یئنه بو جمهوریتلر لاتین الیفباسینا کئچمیشلر.
ایندی تورک میلت لری اراسیندا یالنیز جنوبی اذربایجان (ایران)
اویغوز(چین)و کرکوک (عراق) تورکللری عرب کوکلو تورک الیفباسی و قالان یئددی موستقیل – جمهوریتلری( تورکیه – قبرس – اذربایجان-قازاغیستان-اوزبکیستان- تورکمنیستان وقیرقیزیستان) دیللرینی
لاتین الیفباسی ایله یازیرلار.
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri | Tagged: آذربایجان,تورک دیلی,تورک دیلینین تاریخی,تورکون دیلی,تاریخ زبان ترکی,تاریخچه زبان ترکی آذربایجان |


text:
آذربایجان و ائرمنیستان دؤولت سرحدینده نؤوبتی یوخلاما کئچیریلهجک.
مدافعه ناظیرلیینین مطبوعات خیدمتیندن آخار.آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، آوروپا تهلوکه سیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتین فعالیتده اولان صدرینین شخصی نمایندهسینین مانداتینا اویغون اولاراق، دئکابرین ۲۱-ده قازاخ رایونو ایستیقامتینده آذربایجانین ائرمنیستان ایله دؤولت سرحدینده نؤوبتی یوخلاما آپاردیلماسی پلانلاشدیریلیر.
مونیتورینقی آذربایجان طرفیندن آتت-این فعالیتده اولان صدرینین شخصی نمایندهسینین صحرا کؤمکچیلری ژیری آبئرلئ و سایمون تیللئر کئچیرهجکلر.
ائرمنیستان طرفیندن ایسه مونیتورینقی آتت-این فعالیتده اولان صدرینین شخصی نمایندهسینین صحرا کؤمکچیلری گئننادی پئتریکا، خریستو خریستوو و پیتئر شوئدبئرق کئچیرهجکلر.


text:
۱۶-جی عصرین ان مشهور اؤن گؤرهنی نوستراداموس ۲۰۱۷-جی ایلله باغلی دا اؤز پروقنوزلارینی وئریب.
آخار. آز مدرن.آذ-آ ایستینادلا مشهور ائکستراسئنسین ۲۰۱۷ و سونراکی ایللرله باغلی پروقنوزلارینی بیر داها یادا سالیر:
۲۰۱۷-جی ایل – تورکییه ایله ایران آراسیندا محاربه باشلایاجاق و فارسلار بو محاربهدن قالیب آییرلاجاق. عینی زماندا موسلمان و خریستیان دونیاسینین قارشیدورماسی داها دا درینلشهجک.
آلمانییا و فرانسانین لیدئرلری دییشهجک. فرانسا جدی سو قیتلیغی ایله اوزلشهجک.
۲۰۱۸-ج ایل – چین دونیانین هئگئمونو اولاجاق.
۲۰۲۸-جی ایل – یئنی ائنئرژی منبعی یاراناجاق. آجلیق کئچمیشده قالاجاق. وئنئرایا ایداره اولونان کوسمیک گمی گؤندریلهجک.
۲۰۴۶-جی ایل – ایستهنیلهن اینسان اورگانی اکیله بیلهجک. اورگانلارین دییشمهسی طیببده یئنی معالیجه اوصولو اولاجاق.
۲۰۶۶-جی ایل – موسلمانلارین حؤکمرانلیق ائتدیی رومایا هوجوما جاواب اولاراق آمئریکا یئنی سلاحین – ایقلیم سلاحینین سیناغینی حیاتا کئچیرهجک. دونیادا کسکین سویوقلاشما اولاجاق.
۲۱۸۳-جو ایل – مارسداکی اینسان کولونییاسی یئردن موستقیللیک طلب ائدجک و نووه سلاحینا صاحب اولاجاق.
۲۲۷۹-جو ایل – اینسانلار هئچ ندن (قارا دلیک، یاخود واکوومدان) ائنئرژی الده ائده بیلهجک.
۲۴۸۰-جی ایل – ایکی صونعی گونش توققوشاجاق و یئر آلاتورانلیق ایچینده اولاجاق.
۳۷۹۷-جی ایل – یئرده بوتون جانلیلار محو اولاجاق، لاکین بشریت باشقا اولدوز سیستئمینه کؤچهرک یاشامینی داوام ائتدیرهجک.


text:
"
تانرینین باغینا باخ گور نه گولوستان یارادیب
منی عشقینده دیله نچی سنی سولطان یارادیب "
نه گوزلیک کی بو دونیاده گورورسن گوزونن
هامیسین خالیق سبحان سنه ارزان یارادیب
بیلمیرم هانکی سوتی اممیسن ای ماه جبین
گئجه مه آی اوزوی حق منه تابان یارادیب
چوخلو گویچک یارانیب آمما سنه یوخدی رقیب
تانری خوش گونده سنی عشقیله سهمان یارادیب
منی هر درده سالا چرخ فلک قورخوسو یوخ
رببیم ای گول سنی هردردیمه درمان یارادیب
گوزلرین آهویا بنظیر دوداغین غونچه کیمی
بو طبیعت نه گوزل گور سنی میزان یارادیب ؟
(کیانام ) چوخ سئویرم شعئر یازام دیلبریمه
تا گورم سئوگیلیمی رب اوزی دیوان یارادیب
کیان تبریزی


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
سنین گولوش لرین
سؤز : میکاییل موشفیق
قارشیمدا نازلانیب یئنه گولورسن
بیلسن گولوشلرین نه یه بنزه ییر؟
من دئسم آرتیق دیر اؤزون بیلیرسن
لاله یارپاغیندا شئهه بنزه ییر.
جاهان کی سولمایان بیر باغچا- باغدیر
بوردا روامیدیر گولمه دن اؤلمک
یازیق او شخصه کی قارا قاباق دیر
نه قدر یاراشیر اینسانا گولمک .
سنین گولوش لرین بیر روزگار کیمی
اسرکن آرزومون گولو آچیلیر
گولسه دوداقلارین اولدوزلار کیمی
روحوما بیر سرین ایشیق ساچیلیر.
سنین گولوش لرین یاز سحری تک
فیکریمه- روحوما سانکی رنگارنک
گول کی شعیرلریم گولوش لریندن
قیریلماق بیلمه ین بیر آهنگ آلیر.
سؤیله گؤزللرین دوداقلاریندان
بو اویناق گولوش لر اومولموشمودور؟
سنین هر قهقه هن آی کناریندان
کئچن بولودمودور اوچان قوشمودور.
پنجره
سؤز- موسیقی : عدالت شوکوروو
سنین پنجره نده یئنه یانمیر ایشیق
یئنه سن ائوده ، بیز کوچه ده قالمیشیق
قارانلیق گئجه ده گؤزومون ایشیغی
نه اولار پنجره دن باخسان آشاغی.
یاشاماق چتین دیر بو عؤموردور قیسا
گل باریشاق اونوداق بیز کئچن لری
دیلیم سندن باشقا بیر آیری سؤز دئمیر
کؤلگم آرخانجا گزیر بو کوچه لری .
اولان اولدو کئچدی، سن اینجیمه مندن
چوخ ایتیردیم حیاتدا هئچ نه تاپمادیم.
بیر کلمه شیرین سؤزایسته ییرم سندن
بیر ایمکان وئرمنه عؤمرومه قاییدیم.
گئجه نین بو چاغیندا،سن ایستی اوتاغیندا
نغمه دئییرم من سنه بو حیط ده
سحره جن پنجره نه باخان منم من
سحره جن بو ماهنینی اوخویان منم
سحری گؤزلریمله آچان منم من
دنیز رنگلی گؤزلرده باتان منم من.
قوربان اولدوغوم
سؤز : بهمن وطن اوغلو
موسیقی : آشیق هاواسی « چین دیواری»
شهلا گؤزلرینه قوربان اولدوغوم
اوره ییمی کامان ائیلر ،ساز ائیلر.
منی جاوانلیغا بیرده قایتارار
قیش عؤمرومو باهار ائیلر، یاز ائیلر.
بزه ییب دیر طبیعت ین اؤز ألی
اؤزو شیرین ، سؤزو مئیلی – مزه لی
آلا گؤزلو آذربایجان گؤزه لی
یئریینده یئره یوردا ناز ائیلر.
« بهمن» دوروب قصدیمیزه اؤ گؤزه ل
اود سا لیب دیر قلبیمیزه او گؤزه ل
سایه سالماز اوستوموزه او گؤزه ل
حئیف بیزه گوذرانی آز ائیلر.
یالوارا- یالوارا
سؤز : میروارید دیلبازی
موسیقی : آشیق ماهنیسی
نه گلیرسن چیخام یولا
ائویمیزده شادلیق اولا
سئویندیییمدن آز قالا
گولم آغلایا- آغلایا.
هئچ اولماسا سسین گله
شاد خبرین دوشه دیله
منده دؤنم قیزیل گوله
غؤنچه باغلایا- باغلایا.
میضراب ووروب غملی سیمه
یوخلوغونو دئییم کیمه
یاشاییرام اوره ییمه
من داش باغلایا- باغلایا.
گؤروشنده باخیشلار
گؤزله دیم یولونو هر سحر آخشام آلا گؤزلوم.
قالمادی حسرته ، هیجرانا دؤزوم آلا گؤزلوم .
هر آغرینا ، عذابینا دؤزه رم.
مجنون اولوب داغی – دوزو گزه رم.
ندیر بو حسرت یاندیریر منی ، یاخیر منی.
راحات بوراخماییر آرزو منی ، دویغو منی.
سن سیز منیم هر بیر آنیم ایل اولور.
سئون قلبیم یانیراودا کول اولور.
گؤروشنده باخیشلار ،باخیشلار،
سئون اوره ک لریمیز دانیشار،
گؤیده اولدوزلاریمیز باریشار،
سئوگیلی لر گؤروشنده.
سئودیره بیلمه دیم اؤزومو سنه
سؤز : نوصرت کسمنلی
دلی کیمی سئودیم گؤزل دلینی
گول وئردیم یاندیریب یاخدی الیمی
سئچیب جومله لرین ان گؤزه لینی
تیتره ییب سؤیله دیم سؤزومو سنه
سئودیره بیلمه دیم اؤزومو سنه
آلیشیب یاناردیم کؤز ایسته سه یدین،
بیر نغمه اولاردیم سؤز ایسته سه یدین،
منی گؤرمک اوچون گؤز ایسته سه یدین،
کور قالیب وئره ردیم گؤزومو سنه
سئودیره بیلمه دیم اؤزومو سنه
حسرتی ، ووصالی قوشا سئودیردیم.
اوشوین اه نیمی قیشا سئودیردیم.
یالین آیاغیمی داشا سئودیردیم،
تانیدا بیلمه دیم ایزیمی سنه
سئودیره بیلمه دیم اؤزومو سنه.
سنه هر مکتوبو یازدیم قانیملا
روحوملا ، جانیملا ، هیجانیملا
سئوینجله اؤلردیم اگر بونونلا
باغیشلاسایدیم من عؤمرومو سنه
سئودیره بیلسه یدیم اؤزومو سنه.
دونن تویون ایدی
سؤز : نوصرت کسمنلی
موسیقی :
ساغلیق لار دئییلدی چیغیر- باغیرلا
اوشوین قلبینه گیرن اولدومو ؟!
گؤزوندن قلبینه دوشن جیغیرلا
آخان گؤز یاشینی سیلن اولدومو ؟!
ساغلیق لار اوزاندی سحره کیمی
چالیب اوینادیلارکئف ائیله دیلر.
چیرپیب پیلله لره سون اومیدیمی
« واغزالی » اوستونده دفن ائیله دیلر.
یولونا شام توتدو نئچه قیز- گلین
شام دئیل او منیم اوره ییم ایدی
سون دفعه یانیردی یولوندا سنین
گئتدین او کؤهنه یول، نور یولو ایدی
اؤزگه یله کئچیردین او یولو ایندی
آیاغین آلتیندان یئر قاچمادی کی ؟!
باشینا گول چیچک سپدیلر او گون
آلیشان قلبینه سو سپمه دیلر.
«گئت» دئییب آلنیندان اؤپدولر او گون
سینیق طالئعینی دوزتمه دیلر.
گولدون گولوشونون عؤمرو چوخ قیسا
اوردا بوتون یئرلر توتولموشدوسا
یئریم گؤرونوردو یانیندا سنین.
دونن تویون ایدی، خوشبخت اولاسان !
گؤرونور بو بیزه قیسمت دئیلمیش
اونوت ! ائله بیل کی سئودییین اوغلان
گئتدییین اوغلانمیش ، « نوصرت » دئیییلمیش.
Filed under: ماهنی سؤزلری Mahnı sözləri,آذربایجان ادبیاتی Azərbaycan ədəbiyati | Tagged: ماهنی,ماهنی لار,ماهنی سوزلری,ماهنی سؤزلری,ماهنیلار,گوزل ماهنیلار,آذربایجان ماهنیلاری,سئوگی ماهنیلاری |


text:
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو(34)
داعشله موباریزهدکی چاتیشما ساحهلرینین بؤیوک حصهسینین تورکمنلرین یاشادیغی بؤلگهلرده اولماسی، تورکمنلری موناقیشهلرین مرکزینه قویدو
سوریه و عراقدا داعش گئریلمهیه داوام ائدیر. اولوسلارآراسی اجتیماعیتده داعش سونراسی بو بؤلگهلرده نه اولاجاغی موذاکیره ائدیلیر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا داعش سونراسی بؤلگهدکی مومکون بحران ساحهلرینی تحلیل ائدجییک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلوموندن دکتر جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
17 اوکتبر 2016دا داعشه قارشی اولوسلارآراسی کوالیسیون و عراق گوونلیک گوجلری طرفیندن باشلادیلان عملیات، 9 جولای 2017ده تاماملاندی. بوندان سونراکی مرحلهده باشدا تلعفر اولماق اوزره داعشین الینده اولان یئرلرین آزاد ائدیلمهسینه قارشی عملیاتلارین گئچیریلمهسی مومکون. عراقدا داعش سونراسی پروسهده سیاسی و اداری اولاراق تأثیرلی اولماق ایستهین آکتورلارین مؤوقعیت آلماق و اوستونلوک تامین ائتمهیه یؤنهلیک سعیلری داوام ائدیر. بو مقامدا شیعهلر، سنیلر، کوردلر و تورکمنلرین نئجه مؤوقعیت آلاجاقلاری عراقین گلهجیینی فورمالاشدیراجاق. سوریهده ایسه خاریجی آکتیورلارین آرالارینداکی سازیشلر و آنلاشما نتیجهسینده هانسی آکتورون هارا دوغرو گئدجیی بارهده قرارلار قبول اولونور. بونا گؤره ده سوریه ساحهسینده گلهجیی ایلک اؤنجه بؤلگهسل و قلوبال گوجلرین داورانیشلاری معیینلشدیریر.
داعشله موباریزه پروسهسی، عراقدا محض ایکی آکتیورو اؤن پلانا چیخاردی و اوستونلوک وئردی. داعشین سنیلرین سیخ یاشادیغی ساحهلرده آکسیالارینی گئچیرمهسی، شیعه و کورد کیملیکلرینین عراقدا یوکسلیشه کئچمهسینه زمین حاضرلادی. سوریهده ایسه سون بیر نئچه آیلیق دؤورده رژیم گوجلری جدی بیر ایرهلیلمه تامین ائتدی. رژیم ایرلیلییشی داعش علیهینه اینکیشاف ائدیر. بو ایرلیلییشده آستانا پروسهسینین موهوم تأثیری وار. تورکیه، روسیا و ایران طرفیندن باشلادیلان آستانا پروسهسینین داوامی کیمی چاتیشماسیزلیق بؤلگهلری آندلاشماسی ایمضالاندی. سوریهده موخالیفلرین نظارتیندکی دؤرد آیری بؤلگهده آتشکس اعلان ائدیلیب. موناقیشهلرین سویهسیندکی آزالما روسیا-ایران رهبرلیگیندکی رژیم گوجلرینین فرقلی چاتیشما ساحهلرینه یؤنلمهسینه ایمکان وئردی.
عراقدا کوردلرین و شیعهلرین گوج قازانماسینین منفی تأثیر گؤستردیگی اساس ایکی آکتور ایسه سنیلر و تورکمنلر. سنیلر داعش سببیله عراقین سوچلانان طرفی حالینا گلدی. عراقین شیمال-قربیندن جنوب-شرقینه قدر دئمک اولار کی، هر بیر بؤلگهده یئرلشن تورکمنلر ایسه عراقدا ان آسان هدف حالینا گلدی. داعشله موباریزهدکی چاتیشما ساحهلرینین بؤیوک حصهسینین تورکمنلرین یاشادیغی بؤلگهلرده اولماسی، تورکمنلری موناقیشهلرین مرکزینه قویدو. داعش سونراسی پروسهده ده تلعفر، طوزخورماتو، کرکوک، جلوله کیمی تورکمن بؤلگهلری حاکمیت مباریزهسینه صحنه اولور.
سوریهده سون دؤورده گوندمه گلن بیر موناقیشه ساحهلریندن بیری ایسه ایدلیب. آستانا پروسهسی ایله بیرلیکده ایدلیبده موخالیفلر آراسیندا گرگینلیک باشلاییب. آستانا پروسهسینی قبول ائدهرک آتیشکسه رعایت ائدن اؤسو (آزاد سوریه اوردوسو) قروپلاری ایله بو پروسهنی خیانت کیمی دگرلندیرن النصره رهبرلیگیندکی کمپ آراسیندا آرتان گرگینلیک ایستی چاتیشمایا دؤندو. آستانانین اساس هدفلریندن بیری رادیکاللار ایله معتدللر آراسیندا آیرییم ساغلایاراق رادیکاللاری الهمک ایدی. آستانا پروسهسی اتوماتیک ایدلیبده جرگهلری داها قاباریق حالا گتیردی.
تورکیهنین ایدلیبه تورک عسگرلرینین یئرلشدیریلهبیلهجگی آچیقلاماسینین آردیندان هدفین اؤزو اولاجاغینی دوشونن النصره باغلانتیلی قروپلار اؤن حمله ائدهرک بؤیوک اکثریتی احرارالشام نظارتینده اولان ایدلیبین بعضی ایستراتژیک بؤلگهلرینی اله گئچیردی. بو حادثه ایله ایدلیب سانکی النصره نظارتینده بیر امیرلیک گؤرونتوسونه بوروندو. حقیقتی عکس ائتدیرمهین بو تابلو تورکیه خاریجینده هر آکتورون ایشینه گلیر. تورکیه حرکته گئچمهسه، ایدلیبه دوغرو خاریجی قوهلرین موداخیلهسی تورکیه اوچون چوخ جدی تهدیدلر میدانا گتیره بیلر. بیر خاریجی موداخیله حالیندا ایدلیبده یاشایان 2،5 میلیون وطنداشین طبیعی کؤچ خطی تورکیه اولاجاق. بونلارین آراسینا ایدلیبدن چیخماق مجبوریتینده قالان رادیکال دؤیوشچولرین ده قاریشماسی ریسکی وار. ان اساسی ریسک ایسه بو؛ تورکیه-ایدلیب سرحدینه ده خاریجی قوهلر یئرلشهجک.
تورکیه اوزون زاماندیر ایدلیبده ملایم موخالیفلرین گوجلنمهسینی تامین ائدهجک شکیلده مؤوقعیت آلیر. آنجاق معتدل موخالیفلر حاضردا النصرهنی ایدلیبدن تامامیله چیخارا بیلهجک بیر گوجه مالیک دئییل. تورکیهنین بیر آن اول ایدلیبین "النصره امیرلیگی" اولدوغو ادعاسینی آرادان قالدیرماسی لازیمدیر. یوخسا النصره ایله موباریزه بهانهسی ایله سرحدینه خاریجی قوهلرین یئرلشمهسی ریسکی وار.
داعشله موباریزه (گؤزلنیلهنین عکسینه) عراقدا و سوریهده آیریشما، چکیشمه و چاتیشمالاری سورعتلندیریر، درینلشدیریر. داعش باشلی باشینا بیر چاتیشما عاملی اولسا بئله، یئنی دنگهلر تامین اولونانا قدر موختلیف بؤلگهلرده فرقلی چاتیشما دینامیکلری سوریه و عراقداکی گوندمی معین ائدهجک کیمی گؤرونور. فرقلی ائتنیک و مذهب قروپلاری آراسیندا دنگه تامین اولونماماسی حالیندا سیاسی و حربی چاتیشما دینامیکالارینین بیر بیرینی آلوولاندیراجاغی کنترل ائدیلمز بیر اورتامین یارانماسی، قارشیداکی دؤورده سوریه و عراقین اوز اوزه قالاجاغی باشلیجا تهلوکه اولاراق قارشیمیزدا دورور.


text:
ایرانین اوزای تئکنولوژیسینده یئتیشدیگی مرحلهنین بینالملل انعکاسلاری
آرتوم دینج بو چؤزوملهمهده آشاغیدا وئریلن سواللار اوٚزرینه دارتیشیر:
- ایرانین "اومود" اویدوسونو (ماهوارهسینی) "سفیر ٢" راکئتی ایله هدفلنن یؤرونگهیه باشاریلا آتماسی عمومیتله بینالملل سطحده قودرت معادلهلرینی و خصوصیله بؤلگه سطحیندهکی قودرت معادلهلرینی نئجه ائتکیلهیهر؟
- ایرانین بو تئکنولوژیک آتاقلا مخاطبلرینه وئرمک ایستهدیگی پیامین گیزلی و آچیق ایشلهولری نهلر اولابیلر؟
- وئریلن پیام، مخاطبلرجه نئجه اوخوندو؟
- طرفلر آراسی قدرت رابیطهلری بو مرحلهدَن سونرا نئجه بیچیملهنهبیلر؟
- ایرانین سون ایشلهتدیگی اوزای (فضا) تئکنولوژیسینین خصوصیتلری نهلردیر؟
- بو گیریشیملر یاخین گهلهجکده ایران اوٚچون یوٚکسک تئکنولوژییه صاحیب اوزای آراجلارینین (دستگاهلارینین) تولیدینه امکان ساغلایابیلر می؟
- بو سوٚرهج (روند-گئدیشات) ایرانا، بؤلگه اؤلکهلرینه و کوٚرهسل قودرتلره هانکی فرصت و تهدیدلری ساغلایابیلر؟
ایران، اوزای تئکنولوژیلری، تحریملر، غرب، افکار عمومی


text:
دونیا شامپیوناتی-2018: آوروپانین سونونجو خوشبختی کیم اولاجاق؟
آوروپادان دونیا کوپاسینا یوللاناجاق سونونجو تیمین بللی اولاجاغی اویوندا دانیمارکا ایله ایرلند اوز-اوزه گلهجک.
بو گون دونیا شامپیوناتی-2018-ین آوروپا قاره سی عذره سئچمه مرحلهسینین سونونجو پلی-اوف اویونو کئچیریلهجک. آوروپادان دونیا کوپاسینا یوللاناجاق سونونجو تیمین بللی اولاجاغی اویوندا دانیمارکا ایله ایرلند اوز-اوزه گلهجک.
دانیمارکادا کئچیریلمیش ایلک قارشیلاشمادان طرفلر گل سوز برابرلیکله آیریلمیشدیلار. ایکینجی اویون اؤنجهسی میدان صاحبلری نیسبتن اوستون طرف اولسالار دا، یئکون نتیجهنی اویونون گئدیشاتی بللی ائدهجک.
دونیا شامپیوناتی-2018، پلی-اوف اویونلاری
آوروپا قاره سی، جاواب قارشیلاشماسی
14 نوامبر
ایرلند – دانیمارکا
ایلک اویون – 0:0


text:
آچیقلاما: [آشاغیدا اؤنونوزده سرگیله نن آیریشدیرما (آنالیز)، یالنیزجا بیر ساو (تئزیس) اولاراق آلغیلانمالیدیر. آلمان دﯙشونورو هابئرماس (J. Habermas) دئمیشکن: اوقویوجولارین یئتکین اوُس (عقل)لاری، اولغون دﯙشونجه لری ایشیغیندا، آیریجا سؤیله شیملر (دیالوکلار)، تارتیشمالار، الشدیریلرله گلیشه بیلیر].
خوُرداد آیاقلانماسی، «دئوریم سونراسی» ایلک اوُلوسال- کوتله سل دئوینیم (حرکت) اولاراق گوَنئی آذربایجان تورکلرینین چاغداش اؤیکونجونون (تاریخی نین) «آیدینلانماجی*- قوُرتولوشجو» سوَره جی نین، بیر باشلانقیجی گیبی، کندی سارسیلماز وارلیغینی گؤزلریمیزین اؤنونه سرگیله میشدیر. کیمی آذربایجان آیدینلاری بوُ گؤرکملی اولدوقجا درین، گئنیش دئوینیمی، یالنیزجا سیاسال - توپلومسال اولاراق دگرلندیریپ، بوُ آچیدان اینجه لمه یه، آیریشدیرمایا (آنالیز ائتمه یه) قالقیرلار. بوُ چئشیت یاناشیمین نه دنلی (قدر) یئترسیز، آیریجا یانیلتیجی اولدوغونو آنلاماق ایچین، باشلیجا یوَرویوشلرده، گؤستریلرده سسله نن «بلگی»لری (سلوگانلاری/شعارلاری) بیر کز داها تیتیزجه سینه گؤزدن گئچیرمک گرکیر.
اوُلوسال خوُرداد آیاقلانماسی، گنل گوَنئی آذربایجان «آیدینلانماجی- قوُرتولوشجو» دئوینیمی ایچریسینده اله آلینماسی گرکن، اؤیکونچسل (تاریخسل) بیر اولغو (واقعه-فاکت)دور. آیریجا بوُ دئوینیمین کؤکلری نین داها چوق اسکیلره دایاندیغینا قارشین (رغمن) گوَجله نمه سی، یاییلماسی، گئنیشله نمه سی، قاپساملی یئنی بیر آشامایا (مرحله) گیرمه سی ایسه، داهادوغروسو، »سوویتلر بیرلیگی» نین چؤکوشو ایله قوُزئی آذربایجان-ین، یئنیدن باغیمسیزلیغینا قاووشدوغوندان سونرا باشلادیغی دا، دانیلماز بیر گرچکدیر.
دوغال اولاراق 1990 اؤنجه سی دیلسل، اکینیمسل (کولتورل) "اوُیانیشجی دئوینیم"ین ده کؤکلرینی گوَنئی آذربایجان توَرکلری نین اؤیکونچسل اورتاق بیلینچ آلتی (= قاموسال بیلینچ آلتی)لاریندا یئرله شمیش، باشدا «تبریز اؤزه کلی (مرکزلی) مشروطیت دئوریمی» اولماق اﯙزه ره، اؤزللیکله «21 آذر دئوینیمی»ایله «دئوریم سونراسی» (1981لرده) اورتایا چیقان، " شریعتمدارچی باش قالدیری"دا (عصیاندا) آراماق گرکیر.
گنل لیکله هر بیر دئوینیمین، اؤزللیکله ده گوَنئی آذربایجان آیدینلانماجی- قوُرتولوشجو دئوینیمی نین، باشلیجا ایکی اؤنملی اولوشدوروجو یاپیسال (ستروکتورال) آناتملی اولدوغونو ساپتاماق (تثبیت ائتمک) اولور:
1. سیاسال- توپلومسال- اؤیکونچسل: اﯙست یاپی اولاراق.
2. دیلسل- دﯙشونسل- اکینیمسل: آلت یاپی اولاراق.
منیم بوُرادا اله آلاجاغیم خوُرداد آیاقلانماسینا گنل اولاراق، دﯙشونسل بیر باخیش اولدوغو ایچین، توپلومسال- سیاسال- اکینیمسل بویوتلارینا دگینیلمه یه جکدیر. بوُ اولدوقجا اؤنملی اسکیک لیگین اوُزمان (متخصص) دیلداشلارجا گیده ریلمه سینی اوُماریم.
اوُلوسال خوُرداد آیاقلانماسیندا سسله نن «بلگیلر» گؤز اؤنونه آلینیرسا، اوُلوسوموزون ایستکلری، دیلکلری، نه ایله نه لری آرادیغی دا، آچیقلیغا قاووشاجاقدیر. سؤزقونوسو «بلگیلر»دن چیقاردیغیم ایلکه لری آشاغی- یوُقاری، شؤیله سیرالاماق اولور:
آ)- تورکلوک (گئنیش تورک دیل- اکینیم جوغرافیاسی گؤز اؤنونه آلینمیشدیر).
ب)- اوُلوساللیق (قوُزئی ایله گونئی آذربایجان-ین اؤیکونچسل اکینیم جوغرافیاسی وُورغولانمیشدیر).
ج)- اگیتیم - اؤگره تیم - بیلیشیم - آنلاتیم (ایفاده) اؤزگورلوگو (چاغداش- مودئرن-لاییک اکینیم جوغرافیاسی نین آلتی چیزیلمیشدیر).
بوُ اﯙچ ایلکه ایله ایران توَرکلری، «آناتمل کیملیک»لرینی ده اورتایا قویموش اولورلار. «کیملیک» (بوُرادا «اوُلوسال کیملیک») آدلانان قاورامین اولوشما- گلیشمه سوَره جی ایسه، آیرینتیلارا (دئتآی) گیرمه دن اولدوقجا گنل بیر بیچیمده اله آلیناجاقدیر. «اکینیم بوَگولری»نین (کولتور فلسفه جیلری) ده وورغولادیغی اﯙزه ره: «بیره ی (فرد)ین ایلک اؤنجه، کندی سییله باشقا بیره یلر، سونرا ایسه ایچریسینده یاشادیغی توپلوملا باشقا توپلوملار، داها سونرا دا ایلیشکین (آیید) اولدوغو سویلا، اوبیر سویلار آراسینداکی آیریملاری (فرق) دوُیومساییپ آلغیلاماقلا باشلار، دییه بیلیریز.
بوُ سوَرچده بیره ی بیر کیملیک سورونو ایله قارشی- قارشییا قالیر. اؤزللیکله گونئی آذربایجان باشدا اولماق اوزه ره؛ ایران تورکلری گیبی دیلی، اکینیمی، اؤیکونجو یاساقلانمیش، بوتون اؤزدکسل (مادی)- تینسل (معنوی) وارلیغی تالانمیش بیر اوُلوسون، بوُ سورونو داها دریندن یاشاماسی، بیلینجینه وارماسی، اولدوقجا دوغالدیر. قوُشقوسوز، «باشقاسی= اؤته کی»یندن اولان آیریمینی آلغیلامایان، بوُ آیریملارین آییرتینا وارامایان، اؤیکونچسل- جوغرافیسال- سویسال دگرلر بوتونونو اولوشدران، «اوُلوسال کیملیگی»، بیر دیلسل، دۆشونسل، اکینیمسل تمل وارلیق گیبی، «بیره یسل منلیک» اولاراق گؤره مه ین کیشی نین، من لیگی ده، کیملیگی ده، اوُلوسچولوغو دا، اولاماز. بؤیله جه: «آیریملی لیق»دان «منلیک»لر، منلیکلردن «کیملیک»لر، کیملیکلردن «اوُلوس»لار، اوُلوسلاردان ایسه، «اوُلوسچولوق»لار اورتایا قونولور. اوُلوسچولوق دئدیگیمیزده، کندی کؤکونده بیر «کیملیک سورونو» اولاراق اوُلوسال بیر «بیلینچله نمه» سوره جیدیر داها دوغروسو. بوُ باقیمدان، اوُلوسچولوق دوُیغو- دﯙشونجه سی، بلیرلی (معین) بیر «بیلینچ**»له یئتکین، گلیشمیش بیر «دیل» ایله «اکینیم» اولغونلوغونو دا گرکلی قیلاراق، «بیره یسل منلیک» قاورامییلا گؤستره جگیم تمل وارلیق اﯙزه رینه قوُرولماقدادیر.
«بیره یسل منلیک»، بوگوشسل (فلسفه سل) بیر قاورام اولاراق دئکارت (Descartes)ین اﯙنلو (مشهور) «دﯙشونورم، اؤیله ایسه وارام» ایلکه سیندن قایناقلانماقدادیر. بیلیندیگی اۆزه ره، ایلک کز اولاراق مودئرن فلسفه ده دئکارت «منEgo***»ی «دۆشونن تؤز (جئوهر)» اولاراق دگرلندیره رک «مودئرن اؤزنل لیگین= سوبژکتیویته نین» ده قوروجوسو اولموشدور. «من»، بیر کیمسه نین کیشی لیگینی اولوشدوران ان تمل اؤگه (عنصر) اولاراق «بیره یسل بیلینچ» ایله «منلیک بیلینجینی» ده اولوشدورور. «من»، اؤزللیکله بیره یسل لیگین تمل داشی اولان «اؤزنه» (سوژه/ فاعیل) اولاراق بوَتون بیلگیلرین اؤزنه سی، نسنه سیدیر ده. دئکارت-دان سونرا اؤزللیکله آلمان دﯙشونورو فیشته (Fichte) بوگوشونون تمل قاوراملاریندان بیری اولاراق: "من سالتیق (مطلق) یاراتیجی ایلکه دیر" ساوی گیبی اورتایا قونولور. بوُ آرادا، «بیلینچ» کندی سینی منلیک نیته لیگی ایله «من-اولمایان = Non-Moi»دان آییریر. «ائورن»ه قارشی قویان «من» اولماسایدی؛ «من اولمایان = ائورن» ده اولمازدی. "ائورن؛ «من اولمایان»دیر" دئر فیشته. بوُ آنلامدا «من» «بیلینچ»ین اؤزده شیدیر. باغیمسیز بیر ائتمن (عامل/فاکتور) اولاراق، یاراتیجی «من»نین اﯙچ تمل یاپییی ایچه ردیگی ده، گؤزاؤنونه آلینمالیدیر: دﯙشونسل لیک، دوُیغوساللیق، ایسته نچ (اراده). کیمی بوگو (فیلوسوف)لره گؤره؛ هئگئل (Hegel) «من»نین ان گؤزل تانیم (تعریف)ینی یاپمیشدیر: "«من» کندی نین بیلینجی دیر".
بوُرادا اله آلدیغیم «بیره یسل من/ لیک****»؛ بیره یین، کندی وارلیغی نین بیلینجینه وارماسی، کندی وارلیغی نین بیلینجی آیریمیندا اولماسی اولاراق، ایلک اؤنجه کندی من لیگی نین آیریلماز اؤگه سی اولان اؤزل «کیشی لیگی» ( شخصیت) ده اورتایا چیقارماقدادیر. «کیشی لیک»، ائورنده یئرینی بوُلموش بیر کیمسه یه اؤزگو (خاص) بلیرگین اؤزللیک، تینسل نیته لیکلر ایله کیشی نین اؤزه ل اؤز یاپیسی، ایراسی (سجیه سی) دئمکدیر. کیشی لیگی، اؤزگور بیر بیره ی اولاراق یانسیتان، بلیرگین لشدیرن ائتمن ایسه، «بیره یسل منلیک»دیر. بوُنونلا بیرلیکده، «بیره یسل منلیگه» واران بیر کیمسه، کندی کیشی لیگی ایله بیر «بیره یسل کیملیک» ده قازانمیش اولور.
«ائییتیشیمسل (دیالئکتیکسل)» بیر ایلیشکده بوُلونان بوُ «آلت کیملیکلر»، سوَرکلی بیر- بیرینی ائتکی له مکده دیرلر. بؤیله جه بیره یسل منلیک، بیره یسل کیملیگی، بیره یسل کیملیک ایسه، «اوُلوسال کیملیگی» اولوشدورور. آیریجا اوُلوسال کیملیک اوُلوس ایله اوُلوسچولوغون آناتمل یاپیسینی دا اولوشدورماقدادیر. بوُ اؤگه لرین اولمادیغی بیر توپلومدا گرچک آنلامدا، مودئرن، چاغداش اؤزگور بیر اوُلوس ایله اوُلوسچولوقدان قونوشولاماز. بوُنوندان دولایی؛ اوُلوسچولوق مودئرنلیگین (مودئرنیته نین) قاچینیلماز سونوجو اولاراق مودئرن دﯙشونجه اؤیکونجونون ده آیریلماز بیر پارچاسیدیر. بوُ اﯙچ ایلکه مودئرن قونو- قاورام اولدوقلاری ایچین، مودئرن یؤنتم (مئتود) ایله مودئرن دﯙشونجه چرچیوه سینده آراشدیریلیپ-ایرده لنمه لیدیر. باشقا بیر دئییشله، مودئرن بوُ اوچ ایلکه یی اورتایا چیقاران، داها دوغروسو مودئرن باتی فلسفه سی ایله «آیدینلانماجی دﯙشونجه»نین دوغال اﯙرونو اولدوغو دا گؤزدن قاچیریلمامالیدیر.
بوُ اوچ ایلکه یی بوشو- بوشونا تورک-ایسلام اؤیکونجونده آرایانلارین ائدی (هئچ) بیر سوموت (کنکرئت)، گرچک سونوجا وارامایاجاقلاری نین دا، بوُرادا آلتینی قویوجاسینا چیزمک گرکیر. قونویو سوَردورمه دن گرکلی ساندیغیم «آیدینلانما/ آیدینلانماجی» ایله «اوُلوس/ اوُلوسچولوق» قاوراملارینا، قیسا بیر آچیقلاما گتیرمه نین اولدوقجا یارارلی اولدوغونو سانیرام:
«آیدینلانما/ آیدینلانماجی دئوینیم» دئدیگیمیده: اون یئدینجی یوزییلدا اینگیلتره ده ف. بیکن (Francis Bacon)، لوکه (John Locke)، هوبس (Thomas Hobbes)، هوُم (David Hume) گیبی «دئنه یجی»لرله (آمپیریست) باشلامیش، اون سکیزینجی یوزییلدایسا فرانسا ایله آلمانیادا اولغونلاشمیش، بوتون آوروپادا ائتکین (فعال/اکتیو) اولموش، دﯙشونجه بیچیمینی اره ک (قصد) له ییره م. آیریجا بوُ دئوینیمین ائگه من (حاکیم) اولدوغو دؤنم، «آیدینلانما چاغی» (اوُس چاغی) دا آدلاندیریلمیشدیر.
قارانلیق چاغین ایلکل، باغناز (فاناتیک)، ایناقسال (دوگماتیک) اوُس قارشیتی اینانچلارینا یؤنه لیک کسکین، آجیماسیز بیر الشدیری یوَروتن آیدینلانماجی دﯙشونورلر ایچین: باشدا دینسل- تؤره سل (اخلاقسال) اینانچلار اولماق اﯙزه ره، یالنیزجا گنل- گئچر، ائورنسل اوُسون الشدیرل سوَزگه جیندن گئچیریلن نسنه لر-اولغولار- اولایلار، گرچک اولاراق منیمسه نمه لیدیر. اؤزللیکله فرانسادا دیدرو (Denis Diderot)، دالامبئر (Jean Le Rond d´Alembert)، ولتئر (Voltaire)، روُسو (J. J Rousseau)، مونتئسکییو (Montesquieu) گیبی دﯙشونورلرین چابالارییلا کؤکلو-سویلو بیر دۆشونجه بیچیمی اولاراق گلیشن، آیدینلانماجی دۆشونمه یه گؤره: کیشی اوغلونون بیریجیک قیلاوُوزو (یول گؤستریجیسی) «اوُسUS» (عقل)دور. کیشی اوغلو آنلاییشی ایله بیره یین بیلینجینی، بیلگی نین ایشیغیندا آیدینلاتما یؤنونده یوَروین آیدینلانماجی دﯙشونورلر: کندی چاغلارینی، «بوگوشسل الشدیری چاغی» اولاراق کیشی اوغلوجیلیق (اینسانجیلیق)، اوُسچولوق، ایرلیله مه جیلیک، ائورنسل جیلیک چاغی یاپدیلار.
«آجوُنون سینیرلاری دوغاجا دئگیل، اوُلوسال سینیرلارجا چیزیلی، کیشی اوغلوسال بیر آجون اولدوغو دۆشونجه سی، «اوُلوس- بیره ی» قاورامینی «امّت- کیلیسا» (اینانیرلار توپلولوغو) آنلاییشی اؤنونده اورتایا چیقاردی. آجوُن (دونیا) تانریجا یاراتیلمشدیرسا دا، آرتیق، کیشی اوغلونون الینده دیر. بوُندان دولایی آجوُن، کیشی اوغوللاری نین دگرلری، توُتقو (ایحتراص)لاری، اوُموتلاری ایله قورقولارییلا بلیرله نن، کیشی اوغلوسال بیر ائوره (فاز) ده بوُلونماقدادیر. گؤروندوگو اۆزه ره بوُ ائوره ده کیشی اوغلونون ائورنسل دوغاسینا سونسوز بیر اینانچ بسله نمیشدیر. آیدینلانماجی دﯙشونورلرین بلگییه (شعارا) چئوریلمیش بیر اؤزدئییشلری (آفوریزملری) واردیر: کیشی اوغلوسال اولاراق ائدی (هئچ) بیر نسنه مانا یابانجی دئگیلدیر. آیدینلانماجیلار: کیشی اوغلونون اوُسونو، بیلگی اؤلچوسو اولاراق دگرلندیردیلر. اؤرنه گین: کیشی اوغلونون وارلیغی اوُسلو بیر وارلیق اولدوغوندان سایغیش (ریاضیات)ین ان سویوت (مجرد)، ان قارماشیق (کومپلئکس/مرکب) دوغرو (حقیقت)لارینی آنلاما، آنلاییب- اؤگرندیگی بوُ دوغرولاری ایسه، ائوره نه اوُیغولاما اولاناغینا دا یییه دیر، دئرلر. «اوُس» کیشی اوغلونا تاسارلانمیش (ذیهینده حاضیرلانمیش) گؤزلم (مشاهیده) ایله دئنه یلره (تجروبه لره) دایاناراق دوغایلا (طبیعتله) ایلگیلی سورولار سوروپ، یانیتلاما اولاناغی (ایمکانی) دا ساغلامیشدیر.
آلمانیادا، آیدینلانما دئوینیمی 1784 ده، اؤزللیکله اﯙنلو بوگو (فلسفه جی) کانت (Kant)ین «آیدینلانما نه دیر؟ سوروسونا یانیت» یازیسییلا باشلایاراق فیشته (Fichte)، شئلینگ (Schelling)، لئسینگ (Lessing)، گؤته (Goethe)، هئگل (Hegel) ایله سوردورولموشدور. گله نکچی، دینجی، باغناز، گئریجی آنلاییشلارا قارشی ایره لیله مه جیلیگی آماچلایان، آیریجا «آری اوُسچولوغا» دا قارشی دوُیغولارلا دئنگه له نن آراشدیریجی اوُسچولوغو ساوُونان، آیدینلانماجی دﯙشونورلرین دۆشونجه لرینی، کانت قیسا بیر بیچیمده دیله گتیرمیشدیر: «آیدینلانما»، کیشی اوغلونون کندی سوُچو یوَزوندن دﯙشموش اولدوغو، ارگینسیزلیک (کماله ارمه میشلیک) دوُروموندان قوُرتولماسیدیر. ارگینسیزلیک ایسه؛ کیشی اوغوللاری نین کندی اوُسلارینی قوُللانماماسیدیر... آیریجا چاغیمیز توم آنلامییلا الشدیری چاغی اولدوغو ایچین ائدی (هئچ) بیر وارلیق الشدیریدن قاچاماز. دین قوُتساللیق آدینا، اؤدﯙس (دئولت) یاسالار آدینا، بوشو- بوشونا الشدیریدن قاچیرلار.
اؤزه ت اولاراق آیدینلاماجی دئوینیم، آوروپا دﯙشونجه اورتامینی اؤزللیکله فرانسادا آلت-اوست ائدیپ، بؤیوک فرانسا دئوریمینه ده یول آچاراق: اوُسون اﯙستونلوگونو، یاسالار اؤنونده ائشیتلیک (تساوی)، اؤزگورلوک (حریت)، بیره یسللیک (فردیت)، لاییک لیک (دین ایله اؤدﯙسون بیر- بیریندن آیریلماسی، اؤزللیکله اگیتیم-اؤگره تیم آلانیندا) گیبی مودئرن چاغیمیزین آناتملینی اولوشدوران دﯙشونسل-توپلومسال قاوراملاری گرچک لشدیرمه یی ده باشاردی.
آچیقلانماسی گرکن ایکینجی قاورام ایسه، «اوُلوس ایله اوُلوسچولوق»دور. بیلیندگی اۆزه ره «اوُلوس اؤنجه سی» اوغوز تؤره سینده اوُلوس، «بوُدون»ون (خالق/قوم) بیر پارچاسی ایدی. «اورخون آنیتلاری»ندا: «توَرک اوغوز بگلری! بوُدون ائشیدونگ! اﯙزه تنگری باسماسار، آسرا ییر تلینمه سه، تورک بوُدون، ایلینگین- تؤرونگین کیم آرتاتی (اوُداچی ائرتی):
تورک اوغوز بگلری، تورک بوُدونو ائشیدین! اﯙسته گؤک باسماسا، آلتدا یئر دلینمه سه تورک بوُدونونون، ائلینی (دئوله تینی)- تؤره سینی کیم بوزا بیله جکدی*****؟...» دییه «بنگی (ابدی) تاشلارا» قازیلمیشدیر. بوُ دا، اوگونکو توَرک توپلومونون «بوُدونسال» تمل بیچیمینی آچیقجاسینا گؤسترمکده دیر آنجاق. «تورک دیلی ائتیمولوژی سؤزلوگو»نون یازدیغینا گؤره «اوُلوس» سؤزجوگو: اسکی توَرکچه ده «اۆلوش» Ülüşدن (بؤلوم، کسیم، توپلولوق آنلامیندا) گلمکده دیر. آیریجا «اۆلش üleş» (بؤلوم، پای) ایله ائش کؤکه نلی اولاراق، «اوُلوشuluş» (اوُلوس، اؤلکه، اوُیغورجادا)، اوُلوش uluş (کؤی، ائل، کاشغرلی ده) آنلاملارینی دا ایچرمکده دیر. تورکلرده «ائل-اویماق-بوُدون-اوق-بوی boy» بیرلشمه لرییله اوُلو، گئنیش خاقانلیقلارین قوُرولدوغو اؤیکونچسل گرچک بیر اولغودور. آنجاق مودئرن اوُلوس آنلاییشی، مودئرن دﯙشونجه نین اﯙرونو اولاراق اوُلوسال بوَتونلوکلرین، دئمک، اورتاق دیل ایله اکینیم دگرلری اورتایا قویان توپلوملارین اون آلتینجی- اون یئدینجی- اون سکیزینجی یوزییلاردا اولوشدوردوغو «اوُرانلاشما (صنایع لشمه) سونراسی» بیر قاورامدیر.
اوُلوس (ناسیون Nationلاتینجه: Natio «دوغماق»دان گلیر) قاورامی، یئنی بیر کیشی اوغوللاری توپلولوغو بیچیمی اولاراق اوُلوسلارین دﯙشونسل، اؤیکونچسل- توپلومسال- ائکونومیک اولوشماسی سوَره جینده اورتایا چیقمیشدیر. هر اوُلوسون کندینه گؤره اؤزگو یاپیسال، گلیشیمسل، ائوریمسل (تکاملی)، چئوره سل (جوغرافیسل محیط)، دیلسل، اکینیمسل، ائکونومیک اؤزللیکلری اولدوغو ایچین بیر اوُلوسا باغلی اولما بیلگی سییله اولوشان «اوُلوسال بیلینچ»، اؤیکونچسل سوَره چده او اوُلوسون بیره یلرینه اوُلوسونون چیقارلارینا قاتقیدا بوُلونما گؤره وینی (یورتداشلیق گؤره وی) ده یوَکلر. بیر اوُلوسون دﯙشونسل، توپلومسال، اؤیکونچسل، ائکونومیک گلیشمه سییله بیریکن (ذخیره اولان) اؤزدکسل - تینسل بوَتون دگرلر، «بیره یسل منلیک» ایله «بیره یسل کیملیک» سوَزگه جیندن گئچیره ک «اوُلوسال دیل» اﯙزه رینه قوُرولموش «اوُلوسال اکینیم»ی اورتایا چیقاریپ، اکینیمسل سوَره چده «بیر ه ی»لرین اؤزللیکله «گؤنوللو قاتیلیمی»یلا اؤزگور، باغیمسیز بیر اوُلوسو اولوشدورار. مادام دؤ شتئل (Madame de Staël)ین ده وورغولادیغی گیبی: آنجاق اؤزگور اولان بیر اوُلوسون بللی بیر اؤزیاپیسی (کاراکتئری) واردیر. بوُ اؤزل اؤزیاپی اولمادان گرچک آنلامدا مودئرن بیر اوُلوس اولوشاماز. سؤزقونوسو «اؤزیاپی» ایسه مودئرن آنلامدا اوُلوسو اولوشدوران اؤزگور «من»لر ایله «بیره یلر»ین دﯙشونسل، اکینیمسل، تینسل، اؤیکونچسل اورتاق آنلاییشلاریدیر.
بیلیندیگی اۆزه ره؛ «اوُلوسچولوق»، مودئرن چاغیمیزین کیشی اوغلونا سوُندوغو ان اؤنملی دﯙشونسل- توپلومسال- سیاسال قاوراملاردان بیری اولاراق چئشیتلی یؤنلردن ده اله آلینیپ یوروم (تفسیر)لانمیشدیر:
1- سیاسال- اکینیمسل قوُرتولوشجو اوُلوسچولوق. «ارکین (لیبئرال) اوُلوسچولوق» اولاراق دا آدلانان بوُ تور (نوع) اوُلوسچولوغون ایلک اؤرنه گی ایله اؤنده ری (لئنین-ین ده وُورغولادیغی اﯙزه ره) مصطفا کمال پاشا آتاتوَرک-دور. آیدینلانماجی دۆشونورو ژان ژاک روُسو (Rousseau)نون هر بیر اوُلوسون ائگمن لیک (حاکمّیت) حاققینا یییه اولدوغو ایلکه سیندن یولا چیقاراق، کیشی اوغوللاری نین دوغال اولاراق اوُلوسلار توپلولوغوندان، هر اوُلوسون آیری بیر کیملیگه یییه اولدوغونون، بو یوَزدن اوُلوسلارین اؤرگه نسل (اورگانیک) توپلولوقلار اولدوغونو اؤنه سوَره ر. بوُ دۆشونجه ده، بوَتون اوُلوسلارین ائشیتلیگی نین آلتی قویوجاسینا چیزیله رک بیر اؤدﯙسون سینیرلارینین، اوُلوسلا اوُیوملو اولماسی نین گرکدیگی ده وورغولانیر.
قوُرتولوشجو اوُلوسچولوغون باشلیجا دﯙشونسل تمللری «اکینیمسل اوُلوسچولوق»دور. اکینیمسل اوُلوسچولوغون دﯙشونسل اوُللاری (تمللری) دا آلمان دﯙشونورلری هئردئر (Herder) ایله فیشته (Fichte)جه: اوُلوسون بوُدونسال (ائتنیک)، اکینیمسل بیر وارلیق اولاراق تانیملانماسینا دایانماقدایر. هئردئر، اوُلوسال بیر توپلولوغون اؤزیاپیسیندا بوُلونان، اؤنجه لیکله اونون دوغال چئوره سی نین ائتکی سینین اولدوغونون آلتینی چیزه رک اوُلوسون آییرت ائدیجی بیر دیل، اکینیم، "بوُدون تینی" (خالق نفسی؟)جه بیچیمله ندیگینی اؤنه سورموشدور. هئردئر-ه گؤره «اوُلوس توپلوم چئوره سینده بوُلونان دوغال اولایلاردان ائتکیله نیر. بوُنا گؤره اوُلوسال بیر توپلولوغو باشقالاریندان آییران گله نک، یاشاییش، دﯙشونجه بیچیملری ایله گؤره نکلر گیبی اؤزیاپیسال اؤزللیکلر اورتایا چیقار». بوُنونلا بیرلیکده: اوُلوسلار چوق اسکیدن بری واردیرلار. گله جکده ده وارلیقلارینی سوَردوره جکلری اولدوقجا دوغال بیر دوُرومدور، دئر هئردئر. «اوُلوس- اؤدﯙس» قاورامی دا بوُ دﯙشونجه نین کؤکوندن قایناقلانمیشدیر.
2- یاییلماجی- عیرقچی اوُلوسچولوق (امپئریالیست-راسیست اوُلوسچولوق)، اون دوققوزونجو یوَزییلدا سؤمورگه چیلیگین یاییلماسی، گوَجله نمه سییله اورتایا چیقاراق «یئنیدن دوغوش= رؤنئسانس» دؤنه مینه دک گئرییه گؤتوروله بیلیر. آنجاق بوُ توَر اوُلوسچولوق، گئنل لیکله گئچمیشین بؤیوکلوگو- اوُلولوغو سؤیله نی (اسطوره سی) ایله پارلاق اوُلوسال گئچمیش اؤزله م (حسرت)ییله یاشایان، سالدیرقان، بوُیورقان، عیرقچی فاشیست بیر اوُلوسچولوغو یایاراق، باشقا اوُلوسلاری آشاغیلایپ، سؤمورگه چی- یاییلماجی «یؤنه تن اوُلوس ایله یؤنه تیلن اوُلوس»، تاساریمینا دایانیر. بوُنون آچیق اؤرنه گی آلمانیادا «آریانیزم/آریاییزم» ایله اورتایا چیقمیش (اینگیلیس یازاری چمبئرلین(H. Chemberlin)ین سایریل [مرضی] دوشونجه لرینه دایاناراق) سونرالار ایسه، سؤزده «فارس آیدینلاری»نجا ایران-ا تاشینمیش، ییرتیجی- فاشیست فارس رئژیملرینجه گئنیش بیر آلاندا اوُیغولانمیش، اوُیغولانماقدادیر دا.
آیریجا؛ چاغداش توَرک اؤیکونجونده، توَرک دﯙشونورلرینجه (ایسماعیل کاسپیرالی، علی بگ حوسینزاده، یوُسوف آقچورا، احمد آقااوغلو، ضیا گؤک آلپ، محمد امین بگ رسولزاده ...) قوُرام (تئوری) لاشدیریلمیش اوُلوسچولوق-تورکچولوک مودئرن باتی دﯙشونجه سی ائتکیسی سونوجوندا اورتایا چیقمیشدیر. دوغرو- دﯙزگون، ایره لیله مه جی، کیشی اوغلوجیل (هوُمانیست)، قوُرتولوشجو-آیدینلانماجی، بیلینچلی بیر اوُلوسچولوغون کؤکونده، دوغال اولاراق، «اوُس» گیبی ائورنسل (جیهانشمول) بیر قاورام اولان، «مودئرنیته» ایله «لاییک لیک» ده بوُلونماقدادیر. تورک-ایسلام ائوره نینده بوُ گرچگی دریندن آنلاییب-قاورایان مصطفا کمال پاشا آتاتورک اولموشدور.
مودئرنیته ایله لاییک لیگی منیمسه مه یه چالیشان بیر اوُلوس، ایلک اؤنجه اونو بوگوشجه (فلسفه جه) بؤلونمز بیر «بوَتون» اولاراق منیمسه مه لیدیر: بیچیمی ایله ایچریگی ایله بیرلیکده. بوُ آیریلماز - بؤلونمز «بوَتون»، آیدینلانماجی، مودئرن چاغیمیزین، مودئرن بوگوشسل دﯙشونمه (تفکر) سی اولاراق کندی «اؤز» (ماهیت)ونده (دوغاسینا گؤره)، دین دیشی (غیری دینی)، کیشی اوغلوجیل، کؤکلو، ایره لیله ییجی (پروگرئسیست) بیر دئوینیمدیر. بیلیندیگی اﯙزه ره، آیدینلانماجی لاییسیته ایسه، هر بیر چئشیت ایلکل (پریمیتیو)، بوش اورتاچاغ اینانچلارینی دیشلایان، اونلارین اوُس قارشیتی (ضد-ی عقل) یئتکه - ارک (اقتدار)لری ایله بوُیورقان (دیکتاتور)لیقلارینا کسکین، آجیماسیز ساواشیم آچان، ائورنسل کیشی اوغلو اوُسونا گوَوه نن، اونون دﯙشونجه سینه دن یولا قویولان، مودئرن توپلوم، مودئرن بیلیم ایله بیلیشیمی آماجلایان بیر دﯙشونجه بیچیمیدیر. آیدینلانماجی مودئرن بوگوش (فلسفه) ایله ائورنگؤروشونو اولدوغو گیبی آلغیلاییپ، کندی توپلوموموزا اوُیغولاماقلا یئنی، مودئرن، کیشی اوغلوجیل، بیره یلر کیشی لیگی ایله اونون دوغال توَره سی (حقی) اﯙزه رینه قوُرولموش ائل ارکی (دئموکراسی)، اؤزگورلوک، یاسالار اؤنونده ائشیتلیک، اوُسسال (عقلی/عقلانی) بیر دﯙزه نه دوغرو یؤنه لمک، اوُلوسال خوُرداد آیاقلانماسی نین گؤزآردی ائدیله مز آماجلاری نین آراسیندا یئرآلماقدادیر.
بوُ اﯙلکو (ülküایدئآ)لری گرچکلشدیرمک ایچین، ایلک اؤنجه قارانلیق چاغا ایلیشکین دینسل - سؤیلنسل (میتیک) اینانچلار ایله تاشیل (فوسیل) لاشمیش-چوَروک، گئری قویوجو، انگل له ییجی گله نک- گؤره نکلردن بوَسبوتون سویوناراق یئنی، چاغداش، مودئرن، اوُسچو باتی ائوره نی نین دﯙشونجه ایله اکینیم چئوره سینه گیرمه دن باشقا بیر چؤزگه (چاره) ده یوقدور. مصطفا کمال پاشا-نین دا بلیرتدیگی گیبی، "یئتر هر بیر قوپوشون، بیر قوُرتولوش یوُلاسی (مشعله سی) اولدوغونو" دریندن منیمسه یه لیم.
آیریجا، اوُلوسال خوُرداد آیاقلانماسیندا اوُلوسوموز، ایران ایسلام جومهورییتی نین چاغ دیشی، چوَروک، باغناز «پان شیعیزم- پان فارسیزم»، سالدیرقان، فاشیست دۆشونگوسونه (ایدئولوژی سینه) قارشی قویاراق اؤزله دیگی مودئرن، کیشی اوغلوجیل، ایره لیله مه جی، اوُسچو- اوُلوسچو بیر چاغین اکینیمی نین دۆشونجه اورتامینین چئوره سینه گیرمه یی ده آچیقجاسینا دیله گتیرمیشدی.
بوُ دئوینیمده، ائدی (هئچ) بیر دینسل-اینانچسال بلگی ایله سیمگه لرین اورتایا چیقمادیغی نین دا، بوُرادا آلتینی قویوجاسینا چیزمک گرکیر. بوُ اولدوقجا اؤنملی اولغویو، سؤزده ایران ایسلام جومهورییتی نین ایچه ریده بوُلونان فارس اپوزیسیونویلا قارشیلاشدیردیغیمیزدا، اوُلوسال خوُرداد آیاقلانماسی نین نه دنلی اوُیغار (مدنی/سیویل)، ایره لیله مه جی، لاییک اولدوغونو دا آنلاماق اولور. بیلیندیگی اﯙزه ره، اؤزللیکله ایچه ریده کی سؤزده فارس اوپوزیسیونون چوغونلوغو، باغناز (فاناتیک)، ایناقچی (دوگماجی)، کؤکده ندینجی (فوُندامانتالیست)، اﯙسته لیک مودئرن باتی دﯙشونجه سی یاغیسی (دوشمانی) اولان، باشلیجا "دۆزه لتیمجیلر" (ایصلاحاتچیلار) آدلاندیریلمیش، گئریجی- شووئنیست گوجلرجه یؤنه تیلمکده دیر. بوُ گرچگی "یاشیل دئوینیمی" آدلانمیش "ییغین" آچیق - آیدین گؤزلریمیزین اؤنونه سرگیلدی.
سونوچ:
اوُلوسال خوُرداد آیاقلانماسینی دﯙشونسل آچیدان آیریشدیرمایا قالقینجا، سانیلدیغیندان داها درین، گئنیش، آیریجا آیدینلانماجی- قوُرتولوشجو بیر دئوینیم اولدوغو دا اورتایا قونولور. گونئی آذربایجان توَرکلری؛ آرتیق مودئرن بیر اوُلوس اولما سوَره جینه گیرمیشدیر. بوُ سوَرچده؛ ایلک آددیم کندی دیل ایله دﯙشونجه بیچیمینی، دینجی، گئریجی، باغناز فارس دیلی ایله دﯙشونجه سی نین کؤله لیگیندن قوُرتارماقدیر. گؤنئی آذربایجان توَرکلرینین؛ قوُرتولوشونون باشلیجا، مودئرن چاغیمیزین بوَتون قارماشیق (کومپلئکس)، چتین (مغلق) بیلیمسل- بوَگوشسل (فلسفه سل) قاورام- آنلاییشلارینی قارشیلاما اولاناغینا یییه اولان، «مودئرن توَرکچه»میزدیر. باشقا بیر دئییشله؛ قوُرتولوشوموزون باشی- بئینی؛ اکینیمیمیزی اولوشدوران «دیل»میز، یوَره گی ایسه، مودئرن چاغیمیزین بوگوشسل لاییک، ایره لیله مه جی، اوُسچو دﯙشونجه بیچیمیدیر. بوُ اولدوقجا آچیق گرچگی؛ دریندن آلغیلامایان کیمسه لر، یوَزه یسل (سطحی) گئچیجی گوَنده لیک سیاساللیقلارین توُزاغینا دﯙشه بیلیرلر. اؤدوسو (دئوله تی) اولمایان بیر بوُدونون باشلیجا سیاستچییه دئگیل ده؛ دوغرو دﯙشونورلره گرکسینیمی اولدوغونو اوُنوتان کیمسه لر، اوُلوسال دئوینیمین نه اولدوغونو بیلمه ینلردیر.
گونئی آذربایجان باشدا اولماق اۆزه ره؛ ایران توَرکلری نین؛ «اؤیکونچسل یازغی» (تقدیر)سینی دگیشمه یه، یورولمادان چالیشانلار ایچین، گرچک باغیمسیزلیق، چاغداش اوُلوساللیق (توَرکچولوک = توَرکچه چیلیک)، توَم مودئرن آنلامییلا، کیشی اوغلونا یاراشیر، کیشی اوغوللارینجا یاشامانین، ایلک قوشولو (شرطی)، کندی دیلی اﯙزه رینه قوُرولموش «اوُلوسال اکینیم» ائوره نینده یاشاماقدیر. یاد فارس دیلینده دﯙشونن بیر توَرک؛ آچیقجاسینا، یابانجی بیر بئیین ایله دﯙشونن، «دﯙشونسل بیر کؤله»دیر. شوُ کؤله لیک آنلاییشی ائگمن اولدوغو سوَره جه؛ قوُرتولوشدان، باغیمسیزلیغدان، اؤزگورلوکدن قونوشماق دا یئرسیزدیر. ایران توَرکلری نین قوُرتولوشو باشدا «اوُلوسال دیل ایله اکینیمی» اولماق اﯙزه ره؛ چاغیمیزین ائورنسل مودئرن دﯙشونجه بیچیمینی دریندن قاورایاییپ- منیمسه یرک، «دﯙشونسل کؤله لیک» آنلاییشینا سون قویماقلا، گرچک لشه جکدیر.
دیب یازیجیقلار:
* آیدینلانما (Eclairement/ Sièclles de Lumières= Afklärung) بوگو (فلسفه جی) بئدیآ آقارسو-یون یازدیغینا گؤره: «کیشی اوغلونون گله نکسل گؤروشلر؛ یئتکه لر، باغلیلیقلار، تاساریم ایله اؤنیارغیلاردان کندینی اوُسویلا قوُرتاریپ یالنیزجا اوُسونا دایاناراق یاشامی قاورامایا، دﯙزنله مه یه چالیشماسیدیر. آیدینلانما اینانماق دئگیل بیلمک ایستر؛ سوروب- سوروشدورمادان، گؤرمزجه سینه بیر نسنه یی دوغرو سایماز. اﯙنلو آلمان فلسفه جی کانت آیدینلانمایی: کیشی اوغلو کندی سوُچو ایله دﯙشموش اولدوغو بیر ارگین اولماییشی دوُروموندان چیقماسی" دییه تانیملار. بوُنونلا بیرلیکده؛ اون یئدینجی یوزییلدان بری باتی دۆشونجه سینده آغیر باسان، کلیسه نین دوغااﯙستو گرچک لیک آنلاییش ایله ساواشاراق کیشی ایله آجوُن قونوسوندا اوُسون اؤزارکلیگی تمل اولان آقیمدیر. ("فلسفه سؤزلوگو" دوققوزونجو باسقی، ی26.آیریجا آیرینتیلی بیلگی ایچین باق! "فلسفه سؤزلوگو" ی138؛ "بیلیم ایله صنعت یایینلاری" ایکینجی باسقی).
** «بیلینچ»؛ بوگوشسل (فلسفه سل) آچیدان، هوسئرل (Husserl)ین دئدیگی اﯙزه ره: هرهانگی بیر نسنه نین بیلینجیدیر. توپلومبیلیمسل باقیمدان ایسه: بللی بیر توپلومدا؛ اﯙیه لرین اورتالاماسیندا اورتاق اولان اینانچلار، دوُیغولار کندینه اؤزگو یاشامی اولان بللی بیر دیزگه یی (سیستئمی) اولوشدورور. بوُنو «اورتاق بیلینچ» (اورتاقلاشا/قاموسال/ بیلینچ) اولاراق آدلاندیریر گؤرکملی توپلوم بیلیمجی دوُرکهایم (Durkeim).
*** «من»؛ تین چؤزومله ییجیلره (پیسکانالیست) گؤره: آنلیقسال (ذهنی) سورکلی لیک (Continité mentale) اولاراق، تانیملانمیشدیر. بوُندان دولایی؛ کیشیسل (شخصی) دوُیغولار ایله دﯙشونجه لر «من»-ه اؤزگودور. داوید هوُم (D. Hume) دا «من»ی: تین دوُروملارینین بیر- بیرینی ایزله ییشی اولاراق تانیملاییردی. آندره ژید (A. Gide): چئشیت لیکده آلغیلادیغیم (ادراک ائتدیگیم) نسنه؛ سوَرکلی «من»دیر، دئردی.
اینانیر عیساجی دﯙشونور پاسکال (Pascal) بوتون دینجیلر گیبی؛ «من»ه قارشی چیقاراق: من تیسکیندیریجیدیر، دئییردی. قارشیلاشدیرین خمینی –نین «من ارلیک (شیطان) دیر» ساچمالارییلا.
****«من لیک» (l` Ego)؛ "فلسفه آنسیکلوپئدیسی" (اورهان خنجرلی اوغلو) نین یازدیغینا گؤره: کیشی اوغلونون «من»ی اﯙستونده کی بیلینچلی بیلگیسیدیر... کیشی کندیسی اﯙستونه؛ کندینجه ائدیندیگی بیلگییی، باشقالاری نین کندی سینی نئجه گؤردوگو بیلگی سینه قاتاراق من لیگینی اولوشدورور (باق! ج1؛ ی150-151-152).
***** «تؤره» (Töre)؛ عوثمانلیجادا اخلاق: عرف، عادت، طبایع، سیرت، سجیه، عادت-ی طبیعه، عادت-ی مکتسبه، عادت-ی خیریه، حسن-ی اخلاق. گله نک- گؤره نک، گیبی آنلاملار داشیماقدا ایدی. تؤره بیلیم قوُراللاری نین بوتونونو؛ «تؤره» سؤزجوگوییله گؤستره بیلیریز. «تؤره» دئییمی، اسکی تورک آغیزلاریندا «توَره» (Türe) بیچیمینده :عادت، اصول، قاعیده، عرف، گؤره نک، یاسا، آیین، دین آنلاملاریندا قوُللانیلیردی (باق! «تاراما سؤزلوگو»، ت.د.ق ج 5، ی 3871). سؤزجوگون اسکی بیچیمی "تؤرو" (Törü)دور. باشلیجا یاسا؛ یاسالار بوتونو، دۆزن، نیظام آنلامیندا قوُللانیلیردی. اؤرنه گین قوُتادتغو بیلیگ-ده "اؤنگدو Öngdü" (یئنی یاسا؛ گله نگ)دن آیریملی اولاراق؛ "آنایاسا" آنلامینی دا داشیماقدا ایدی. "اؤنگدۆ" تورک اوُلوسونجا منیمسه ندیگیندن سونرا؛ "تؤرو"نون بیر پارچاسی اولور.
بوُگون «توَره Tüze» دئییمی، عربچه «حوُقوق» دئییمی قارشیلیغی اولاراق منیمسه نمیشدیر. «تؤره» دئییمی؛ 1942 ییلیندا فلسفه تئریملری نین ساپتانماسی سیراسیندا «ت. د. ق»ونجا عوثمانلیجا عادت، اخلاق، فرانسیزجا (Moeurs) دئییملرینه قارشیلیق اولاراق، اؤنه ریلمیشدیر (باق! «فلسفه و گرامئر تئریملری، ایستانبول 1942 ی89).«تؤره بیلیم» دئییمی ده «اخلاق، علم-ی اخلاق» (فرانسیزجا:La Morale/ L´ethique) اولاراق گؤستریلیردی. آنجاق 1978 ییلیندا «ت. د. ق»ونون یاییملانان «اؤزله شدیرمه قیلاووزو»ندایسا «تؤره» دئییمی «عرف = گله نک»، «عادت = گؤره نک»، «تؤره بیلیم=اخلاق»، آیریجا «دینسل یاسا = شرع» («مشروع» دئییمی قارشیلیغی اولاراق دا «تؤره ل» دئییمی گؤستریلیردی) دئییملری قارشیلیغی اولاراق گؤستریلمکده دیر. اویسا؛ بوَتون بوُ دئییملرین آنلام ایلیشکیلری بوُلوندوغو دنلی، آنلام آیریلیقلاری دا واردیر. بوُ قاریشیق لیق «تؤره» دئییمینده «تؤره ل»، «تؤره سل»، «تؤره بیلیمسل»... گیبی توَره ولرینده ده سورمکده دیر (« باق! فلسفه آنسیکلوپئدیسی ج 6، ی377-8).


text:
ایزمیردأکی هۆجۆم ادیلشیگینگ جۇغاپکأری پ. ک. ک
پ. ک. ک نینگ تاک آدینداقی ترورچی تۇپاری ایزمیردأکی هۆجۆمینگ جۇغاپکأرچیلیگینی اؤز اۆستۆنه آلدی
پ. ک. ک نینگ تاک آدینداقی ترورچی تۇپاری ایزمیردأکی هۆجۆمینگ جۇغاپکأرچیلیگینی اؤز اۆستۆنه آلدی.
شۇل ترورچیلیق تۇپاری گچن هپده ایزمیرینگ قاضیهتینه بۇلان هۆجۆمی نینگ جۇغاپکأرچیلیگینی قابول اتدی.
واقادا بیر پلیس و بیر قاضیه ت ده ایشلهیأن شهیت بۇلدی.
پلیس فتحی سکین ینگ شهیت بۇلماغیندان اۇزال ترورچیلاری گؤرۆپ اۇت آچماغی نتیجه سینده اولی پاچیغانینگ اؤنگۆنه گچیلیپدی.
واقادان سۇنگرا بیانات برن عادالات وزیری بکر بۇزداغ بو حیاناتچیلیقلی ترور هۆجۆمینی ادن تۇپارینگ پ. ک. ک بۇلاندیغینا اۆنس چکیپدی.


text:
بحر مجتث مثمن خبون اصلم
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)269، (ﻫ.)222
کیشی، عیالینی ائودن چیخا، گرهک وورسون،
اوشاق اگر سؤزه باخماز، قولاغینی بورسون.
خبرده وار کی:« ائشیکدن گلنده اؤز ائوینه،
خبر وئره اولا داخیل، اقلاً اؤسگورسون!»
یولا گئدنده گؤتوردو ایتی، آتی میندی،
ایتی مرسلییه آتی یاواش ـ یاواش سورسون.
داداش! بو نفس کؤپکدیر، اونو بئله اؤرگت،
کی کوشکورنده گئده، سسلننده «دور!» دورسون.
5 بئله آدام هانی اویدورماسین اونو شئیطان،
ائله کیشی هانی نفس خبیثی اؤلدورسون؟
بولار نهدیر دیییرهن هیدهجی! دانیشما بو گون،
کیشی اودور اوزونو قیرخا، بیقلارین بورسون.
بو سؤزلری دیمهدی یای توکندی، قیش گلدی،
هر اول کسین کؤمورو اولسا کورسونو قورسون.
من اؤز رفیقیمه بیر گون دیدیم:«ـ اوزون قیرخما!
قوجالمیشان!»، آجیشیب ایستهدی منی وورسون!


text:
پست ثابت
خوش آمدید
به علت بروز بودن سایت از صفحات دیگر نیز دیدن فرمایید.
مطالب سایت صرفا جنبه طنز و فان دارند
پیامک آذری با موضوع رفاقتی و احساسی و عاشقانه تیر ۹۲ ، ۲۴ام تیر ۱۳۹۲
سوگیه بیر تئاتر ددیلر هرکسه بیر رول وردیلر ان چتینین منه وردیلر سو سونرا اونوت ددیلر من رولومو اوینییامادیم سودیم اما اونوتامادیم.
.
اس ام اس ترکی , اس ام اس آذری , اس ام اس تیر , اس ام اس ترکی باحال
.
دئدیم:ای غنچه دهن، کونلومو قان ائله میسن،
دئدی :بیجا یئره عشقیمده فغان ائیله میسنِ
دئدیم:انصاف ائله ، اینجیتمه منی ، عاشقینم ،
دئدی: گئت ، سیرّیمی دنیایا عیان ائیلمه میسن
دئدیم: آغلاتما منی سرو بویون شؤقنده،
دئدی: گوز یاشی بیهوده روان ائیلمه میسن:
دئدیم: آخیر، گوزلیم، باخ وبهاریم سن سن،
دئدی: سن عؤمرونو حسرتله خزان ائیله میسن.
دئدیم: آز چکمه میشم گوزلرینین حسرتینی،
دئدی: اؤز کؤنلونو یئرسیز نیگران ائیله میسن.
دئدیم: عشقینده اسیرم، منه بس خئییری نه دیر؟
دئدی: اولده بو سودادا زیان ائیلمه میسن.
دئدیم: عشق آتشی نئیلر منه، قورغان دئیلم
دئدی: بیچاره، یانارسان، نه گمان ائیله میسن؟
دئدیم:ای گول، من ازلدن ده گوزل عاشیقییم،
دئدی: سن رحونوعشق ایله جاوام ائیله میسن.
دئدیم:هر گون سحر کویوندا دولانماقدیر ایشیم،
دئدی: واحد،نه گوزل یئرده مکان ائیله میسن.
- mehrdad
- اس ام اس آذری
- ۲ نظر
ادامه مطلب


text:
«حیوان» فیلمی ایله کان فیلم فئستیوالیندا ایکینجیلیک الده ائدن ارک قارداشلاری - بهمن و بهرام تبریزه قاییدیبلار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، یئرلی اهالی مشهور اینجه صنعت خادیملرینی تبریز هاوا لیمانیندا آلقیشلارلا قارشیلاییب، لاکین شرقی آذربایجان ویلایتینین یئرلی مسئوللاری قارشیلانما مراسیمینه قاتیلماییب.
اؤتن گون تبریزین امام جمعهسی وظیفهسینه یئنی تعیین ائدیلمیش محمد علی هاشمی ده بو شهره گلیب. لاکین ارک قارداشلاریندان فرقلی اولاراق، اونون اوچون رسمی قارشیلانما مراسمی تشکیل اولونوب و مراسیمده بیر چوخ یئرلی مسئول ایشتیراک ائدیب. ایکی قارشیلانما مراسیمینین مقایسهسی ساکینلری ناراحات ائدیب.
قید ائدک کی، «حیوان» فیلمینده سرحدی کئچرک اؤلکدن چیخماق ایستهین بیر کیشینین حکایهسیندن بحث ائدیلیر. فیلمده دیالوگ یوخدور.


text:
۱۶ آقوست
۱۶ آقوست: پرودا طبیعی فلاکتلر، قیبریسده موستقیللیک.
۱۸۶۸ — پرودا زلزله و دالیسیجا گلن سونامی ۷۰ مین اینسانین حیاتینا سون قویدو.
۱۹۶۰ — قیبریس جومهوریتی اینگیلیستاندان موستقیللیک قازاندی.
۱۹۷۴ — آندراس پاپاندرو ۷ ایللیک تبعیددن سونرا یونانا گئری دؤندو.
۱۹۷۷ — الویس پرسلی قریسلندده وفات ائتدی.
۱۹۸۷ — دترویت فورودقاهیندا ۱۵۵ نفرین اؤلومو ایله نتیجهلنن طیاره قضاسیندا ۴ یاشلی سسیلیا سیچن ساغ قالدی.
۲۰۰۹ — قهرمان اوسین بولت برلینده کئچیریلن دونیا سورعت قاچما موسابیقهسینده ۱۰۰ متره قاچیشدا دونیا رکوردونو یئنیلهدی.
۲۰۱۲ — جنوبی آفریقا پولیسینین اعتراضچیلارا آتش آچماسی نتیجهسینده ۳۴ نفر اؤلدو و ۷۸ نفر یارالاندی.