text:
قارا اؤرتۆکلر / آیهان میانالې (حیکایه) شَهَرین اۏرتانجېل بؤیۆک بیر کۆچهسیندهکی یئرلهشن تیکینتینین بئشینجی قاتېندا تئز یاشلانمېش اۏتوزایکی یاشلارېندا بیر کیشی، قارېشېق بیر دوروم’لا اۏتورقایا سؤیکهنیب دریندن نفس آلاراق …Read More »
اؤلچۆسۆز اومودلار / آیدا شهباززاده
اؤلچۆسۆز اومودلار / آیدا شهباززاده سَحَر تئزدن گۆنَش پارېنقاسې، پنجرهسینده إله بۏیلانېردې کی، کیمسهنین آختارېشېنا گلمیشدی. دویقولو، کَدَرلی گؤزلرینی یوموب سینهدۏلوسو نفس آلدې. قوشلار گؤڲ اۆزۆنده دسته-دسته اوچوشوب فېرلانېردېلار. گؤڲدهکی …Read More »
آیې بالاسې (اوشاق ناغېللارې)
آیې بالاسې (اوشاق ناغېللارې) بیلینمیر بو أحوالات اۏلوب یا اۏلمایېب، لاکین دئییرلر کی، بیر کندده دول کیشی و اۏنون گؤزَل بیر قېزې واردې. دول کیشییه آروادسېز یاشاماق چتین ایدی. اۏنا …Read More »
سنسیزلیک / کوثر غفاری (شعر)
سنسیزلیک / کوثر غفاری (شعر) یۏخلوغون دۆنیامۆحاریبهسی دیر عاغلېم’لا قلبیم دؤڲۆشۆر سنسیز یاشاماق’لا مۆذاکیرهنی باشلایېرام سئچهنکلر دۆزۆلۆر میز اۆستۆنه یا سن یا اؤلۆم…. سن اۏلمایاندا هاوا هۆجومو منی اؤلدۆرۆر …Read More »
آیېنجار / آیهان میانالې (حیکایه)
آیېنجار / آیهان میانالې (حیکایه) 1 إلشنگیل اۏرایا یئنی کؤچمۆشدۆلر. هر شئی اؤگئیسهنن کیمی بیر اؤرۆشه اۏخشارلېق إدیردی. سئویم ایسه ایکی آیدان دۏغولموش بیر ملک کیمی، اولدوز کیمی پارلایان گؤزلرین …Read More »
أن بؤیۆک آرزې / سحر خیاوی (شعر)
أن بؤیۆک آرزې / سحر خیاوی (شعر) بیر پایېز آخشامې حَیَطده ایدیک تؤکۆردۆ آغاجلار خېنالې ساچېن نئچه گۆن قالېردې چیلله آی گیره سۏن باهار چاتېردې داها یۆک-یاپېن سۏروشدو آنسېزېن سۏنبئشیک …Read More »
آغلاماق دېر وطن اۆچۆن / محمّد نوری (شعر)
آغلاماق دېر وطن اۆچۆن / محمّد نوری (شعر) نئجه ایناندېرېم سنی؟ تئهران بۆتۆن یارالارېنې قېرمېزې چېراغېن دالېندا دایاندېرېر کی، یار گلمهسین! سن گلمهدین و هئچبیر مکتوبوم عسگرلیڲیمده ألینه یئتیشمهدی. یارالېلارېمې …Read More »
مئهریبان ملک / صیاد زیادپور (حیکایه)
مئهریبان ملک / صیاد زیادپور (حیکایه) آناسې هر گۆن بالاجا إلآیېن ساچلارېنې دارایېب، تَپ_-تزه پالتارلارېنې گئییندیریب چانتاسېنا دا لازېم اۏلان یئمکلری قۏیوب اوشاقلار باغچاسېنا آپارېردې. گۆندهلیک دَرسلرینی یاخشې اؤرگندیڲینه گؤره صینیفداشلارېنېن …Read More »
کۏرلوق / قېزبستی سولطان (شعر)
کۏرلوق \ قېزبستی سولطان (شعر) سَندَن یئتیم أللریم سنی ایستهییر ایندی، ساچېن’لا اۏیناماق اۆچۆن دارېخېر بارماقلارېم. سۏن دفعه تۏخاندېغېن ساچلارېمېن اوجوندا گئدیب گلیب هر دفعه دوروخور بارماقلارېم. ایندی سنه بۏیلانان …Read More »
بیر اومود وئر، اوزاقداکې یاخېنېم، بلکه… / جاببار چتین (2شعر)
بیر اومود وئر، اوزاقداکې یاخېنېم / جاببار چتین (2شعر) 1-بیر اومود وئر سن گئدهلی گؤزۆمه، غَنیم دۆشدۆ یوخولار. آخې کیم اؤز ایچیندن، بئله مؤحکَم یېخېلار. کیمه دئییم دردیمی، کیمین وئجینهیَمکی؟! دارېخېرام …Read More »


c: text/html

text:
محمود شبستری
محمود شبستری، (تام آدی:سعدالدّین محمود ابن امینالدّین عبدالکریم ابن یحیی شبستری)- آذربایجان عالیمی، فیلوسوف، صوفیزمین ان گؤرکملی نظریهچیلریندن اولموشدور.
یاشاییشی[دَییشدیر]
سعدالدّین محمود ابن امینالدّین عبدالکریم ابن یحیی شبستری تبریز یاخینلیغینداکی شبستر شهرینده 1287-جی ایلده ایلاهیاتچی عاییلهسینده آنادان اولموشدور. ائنسیکلوپئدیک ساوادا مالیک اولان محمود شبستری ایلاهیات، فلسفه، آسترونومییا، طیب، فیلولوگییا و باشقا عئلم ساحهلرینه دریندن بلد اولموشدور.
شبستری میصیر، حیجاز، سوریه، عراق و باشقا اؤلکهلره سیاحتلر ائدیب، اوراداکی عالیملرله تانیش اولموش و اونلارلا مکتوبلاشمیشدیر. محمدعلی تربیتین یازدیغینا گؤره، شیروانلی سیاحلاردان بیری شبسترینین کرماندا دا اولدوغونو ایدیعا ائدیر. او، کرماندا ائولنمیش و اورادا اوشاق و نوهلری ده قالمیشدیر. شبسترینین نسلیندن چیخانلار آراسیندا عئلم و ادبیات خادیملری ده واردی. اونون اوغلو شاعیر اولموش و آتاسینین مشهور "گلشن راز" اثرینه شرح یازمیشدیر.
شبستری قدیم یونان فلسفهسی، زردوشتیلیک، بوتپرستلیک، خریستیانلیق، طبیعی کی، ایسلام دینی و اونون موختلیف میستیک-فلسفی جریانلاری حاقدا دا درین بیلیک صاحیبی ایدی. او، 1320-جی ایلده رحمته قوووشموش و اوز وطنینده، شبستردهکی گولشن قبریستانلیغیندا موعلیمی بهاالدین یعقوب تبریزینین یانیندا دفن اولونموشدور. ایندی ده اونون مزاری زیارتگاهدیر. مقبرهسی تکجه اون دوققوزنجو عصرده اوچ دفعه برپا ائدیلیب. ایلک اونارما 1850-1851-جی ایللرده حاجی میرزه آغاسی طرفیندن آپاریلمیشدیر. مزارین اوزرینه مرمردن خاطیره لؤوحهسی وورولموش و اونون اوزرینده بو سؤزلر حک ائدیلمیشدیر:
"بؤیوک شئیخ هیجری تاریخی ایله 720-جی ایلده (1320) 33 یاشیندا بو جیسمانی دونیادان ابدی دونیایا کؤچدو".
ایکینجی دفعه برپا ایشلرینی 1880-جی ایلده میرزه حسین خان، اۆچونجو دفعه ایسه نیسبتاً سونرالار حسن مقّدم آپارمیشدیر.
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
"آذربایجان فلسفهسی تاریخینه دایر اوچئرکلر"ده گؤستریلدیگی کیمی، شبستری اؤزوندن سونرا زنگین بیر ادبی ایرث قویوب گئتمیشدیر."سعادتنامه"، "کنز الحقایق" (حقیقتلر خزینهسی)، "حق الیقین فی معرفة رب العالمین" (عالمین یارادیجیسینی درک ائتمک اۆچون شکسیز حقیقتلر)، "میرآة المحقّقین" (حقیقت آختارانلارین آیناسی) و بیر ده دونیا شؤهرتلی "گلشن راز" (سیرّلر گولشنی) پوئماسی کیمی اثرلر اونون قلمینه مخصوصدور. بونلاردان باشقا م. تربییتین یازدیغینا گؤره، شبستری ایندییه قدر دونیانین کیتاب ساخلانجلاریندا تصادوف اولونمامیش "شاهد نامه" آدلی باشقا بیر پوئمانین دا مؤلیفیدیر. او، همچنین عرب دیلیندن فارس دیلینه ترجومه ایله مشغول اولموشدور. مشهور فیلوسوف امام غزالینین "منهاج العابدین" (زَوّارلارین یولو) آدلی اثرینی فارسجایا محض او چئویرمیشدیر. شبسترینین خوراسان موتفکّیری حسینی سعادتله یازیشمالاری دا بللیدیر. بوتون بونلارلا بیرلیکده شبستری یارادیجیلیغینین آراشدیریجیلاری، او جوملهدن بو خزینهنین تانینمیش بیلیجیسی شایق اسماییلوو "کنزالحقایق "اثرینین اونا مخصوص اولمادیغینی ایدیعا ائدیرلر.
شبستری اوزونون ایلک فلسفی اثرلرینی نثرله یازمیشدیر. او یالنیز عؤمرونون سونلاریندا شئعیره موراجیت ائتمیشدیر. ایلک منظوم اثری (بوندان سونرا او، داها بیر منظوم اثر یازیب) بوتون دونیادا شؤهرت تاپمیش "گلشن راز" پوئماسیدیر. پوئما 1317-1318-جی ایلده یازیلیب. اثرین یازیلما تاریخی پوئمانین "کیتابین یازیلما تاریخچهسی" آدلی خوصوصی بؤلمهده تصویر اولونوب. 1317-جی ایلین دئکابریندا اونون یانینا او زامانین ان ساوادلی فیلوسوفلاریندان اولان خوراسانلی میرحسینی سعادتین مکتوبونو گتیرن بیر آدام گلیر. مکتوبدا خواهیش اولونوردو کی، دؤورون موتفکّیرلرینی مشغول ائدن بیر سیرا فلسفی مسلهلره او دا اؤز موناسیبتینی بیلدیرسین. همین تاریخچه "گلشن راز"-ین باشلانغیجیندا تصویر اولونور:
هیجری تاریخین 700-جو ایلیندن اون یئددی (ایل) کئچیردی.
شوال آییندا گؤزلهنیلمهدن
بیر قاصید مین بیر حؤرمت-احتیرام ایله
خوراسان جاماعاتینین یانیندان بیزه گلدی.
اورادا بیر مشهور و بؤیوک (شخص) وار
معریفتلرینین چوخلوغونا گؤره نور منبعیینه بنزهییر
بوتون خوراسان اهلی کیچیکدن بؤیویه قدر
دئییبلر کی، عصرین بوتون (موتفکّیرلریندن) یاخشی
معنا حاقیندا او مکتوب یازیب
معنالاردان باش چیخاران آداما گؤندره بیلر.
اورادا مولاحیظهلرده بیر چوخ آغیرلیقلار وار
"ایشارت" اهلینین چتینلیکلریندندیر. شئعیر یازاراق
او معنالار عالمینین هر بیر مسلهسی حاقدا
قیساجا سواللار گؤندریب. خاهیشله جاواب گؤزلهییر.
قاصید بو مکتوبو اوخویان کیمی
بو مسله بارهده سؤز-صؤحبت یاییلدی.
حؤرمتلی آداملاردان چوخو اورادا ایدی.
هامینین نظرلری درویشه (یعنی، شبسترییه) دیکیلدی.
اونلاردان داها تجروبهلی اولان بیریسی
بو معنالار حاقدا بیزدن یوز دفعه ائشیتمیشدی.
او منه دئدی: جاواب وئر کی
دونیامیزین آداملاری فیضیاب اولسونلار.
شبستری اوّلجه همین سواللارا اؤزونون اولکی اثرلرینده توخوندوغونو بیلدیرمکله جاواب یازماقدان ایمتیناع ائدیر. سونرا ایسه ش. اسماییلووون یازدیغینا گؤره، موعلیمی امینالدین تبریزینین مصلحتینه قولاق آساراق، خوراسان عالیمینین سواللارینا منظوم جاواب یازماق قرارینا گلیر. بیر مودّتدن سونرا اونا یئنیدن موراجیعت اولونور. یالنیز بوندان سونرا شبستری شئیخ حسینینین سواللارینا جاواب وئریر. بو جاوابلار بداههتن وئریلدیگیندن قیسا و کونکرئتدیر:
من اونا دئدیم کی، بونا احتییاج یوخدور
جونکی بو حاقدا (اؤز) اثرلریمده دفعهلرله یازمیشام.
سؤیلهدی کی، دوزدور، آنجاق ائدیلن سورغولارلا باغلی
سندن آرزو ائتدیگیمیز پوئمانی گؤزلهییریک.
بو ایصرارلی خواهیشلردن سونرا من
مکتوبا قیسا جاوابلار یازماغا باشلادیم.
بو سوزلریمی نجیب اینسانلارین حوضوروندا
دوشونمهدن و تکرارلامادان سویلهدیم.
بئلهلیکله، سواللارا جاوابیمی
بیر-بیر یازدیم.
قاصید مکتوبا جاوابلاریمی آلاندان سونرا
میننتدارلیق ائده-ائده گلدیگی یوللا دا گئری قاییتدی.
حسینی سعادتینین سواللاری 22 بئیتدن عیبارت ایدی. شبستری بونلارا 49 بئیتله جاواب یازیر. بونلاردان 35 بئیتی بیلاواسیطه جاوابلاردان، قالانلاری ایسه مکتوبون گیریشی و نتیجهسیندن عیبارت ایدی. بیر مودّت سونرا شئیخ حسینی یئنیدن بیر سیرا سواللار گؤندریر. همین سواللار شبسترینین جاواب مکتوبونو اوخویارکن یارانمیشدی. بو دفعه مودریک صنعتکار هر ایکی مکتوبداکی سواللاری 15 مؤوضویا بؤلوب "گلشن راز" آدلی پوئماسینی قلمه آلیر:
گلن دفعه عزیز اوستادیم
منه دئدی: مکتوبا سؤیلهدیگین
باشقا فیکیرلری ده علاوه ائله و ایضاح وئر،
عئلمین گوجو ایله بونلارا عیانیلیک بخش ائله.
او واخت منیم گئجهم-گوندوزوم یوخ ایدی کی،
بو ایشه حضّ و هوسله گیریشیم
همین وضعیتیمی سؤزله ایفاده ائلهمک مومکونسوزدور.
آنجاق بیلنلر بیلیر کی، بو نه وضعیتدیر.
آنجاق من خئییرخاهیمین سؤزلرینه عمل ائتدیم
دینین خواهیشینی ردّ ائتمهدیم
آنجاق سیرلرین داها جوخ آیدینلاشماسی اۆچون
من اوز بلاغتیمه گوج وئردیم
بونلارین هامیسینی بیر نئچه ساعاتدا سؤیلهدیم.
کؤنلوم آللاهدان بو مکتوبا آد دیلرکن
جاواب گلدی کی، بو،-بیزیم گولشنیمیزدیر.
بو، شبسترینین ایلک منظوم اثری اولدوغوندان او بورادا فلسفی فیکیرلری منظوم فورمادا ایفاده ائتمکده چتینلیک چکدیگینی ده سؤیلهییر. بو پروسئس اونون فیکرینجه، دریانی بیر قابا یئرلشدیرمک کیمی بیر شئیدیر. 1426-جی ایلده "گلشن راز" آذربایجان شاعیری شیرازی طرفیندن آنا دیلیمیزه-آذربایجان تورکجهسینه جئوریلیر. 1944-جو ایلده ایسه عبدالباقی گولپینارلی اثری عثمانلی تورکجهسینه ترجومه ائدیر. اون دوققوزنجو عصردن باشلایاراق، پوئما موختلیف مولیفلر طرفیندن بیر جوخ آوروپا دیللرینه جئوریلیر و دفعهلرله درج اولونور. اثر یاراندیغی گوندن بوتون شرقین صوفیلری آراسیندا بؤیوک رغبتله قارشیلانیر. شبسترینین فلسفهسینه دایر کیتابیندا شایق ایسماییلوو اون دؤرد-اون سککیزینجی عصرلر آراسیندا همین اثره فارس دیلینده شرح یازمیش 18 مؤلیفین آدینی چکیر.همین شرحلر آراسیندا آذربایجان فیلوسوفو شمس الدین لاهیجینین 1472-جی ایلده یازدیغی "مفاتیح الاعجاز" ("مؤعجوزهلرین آچاری") اثری بیزیم گونلره قدر اؤز پوپولیارلیغینی ایتیرمهمیشدیر. 1319-1320-جی ایلده شبستری اؤزونون ایکینجی منظوم فلسفی اثری اولان "سعادتنامه"نی قلمه آلیر. بو، حجمجه اوّلکی پوئمادان داها ایری اولوب، اوچ مین بئیتدن عیبارت ایدی. اثر هر بیری فصیل و پاراقرافلاردان عیبارت سککیز حیصهیه بؤلونموشدو. شبستری "سعادتنامه"ده فلسفی دوشونجهلریندن باشقا اؤز حیات و فعالیتی، سیاحتلری حاقدا معلوماتلار وئریر، اؤز موعلیملری و سئویملی کیتابلاری حاقدا سؤز آچیر.
شبسترینین یارادیجیلیغی آذربایجانین اورتا عصرلر فلسفهسی تاریخینده موهوم یئر توتور. اونون اثرلری آوروپا و آسیانین بیر چوخ اؤلکهلرینده نشر اولونموشدور. صوفی فلسفهسینین داوامچیلاری اونو بو ساحهده بؤیوک بیر نوفوذ صاحیبی بیلیر و اوز مولاحیظهلرینده تئز-تئز شبستری ایرثینه ایستیناد ائدیرلر .
قایناق[دَییشدیر]
آذربایجان تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mahmud Şəbüstəri»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (1398 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
EmausBot ایشلدن چالیشمالاری
۲۹ ژوئن ۲۰۲۲
- ۲۲:۳۰۲۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۳۰ فرق گئچمیش +۱۹ ک رضاشاه روبات :رضا شاه پهلوی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۲:۳۰۲۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۳۰ فرق گئچمیش +۷ ک رضا پهلوي روبات :رضا شاه پهلوی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۲۲:۳۰۲۹ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۳۰ فرق گئچمیش +۸ ک رضا شاه روبات :رضا شاه پهلوی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۲۵ ژوئن ۲۰۲۲
- ۱۱:۵۱۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۱ فرق گئچمیش −۲ ک بؤلمه:Candidates for speedy deletion روبات :بؤلمه:ویکیپدیا:سیلینهجک صفحهلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۵۰۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۰ فرق گئچمیش ۰ ک مخدومقلی فراغی روبات :مخدومقولو فراغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۵۰۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۰ فرق گئچمیش ۰ ک مختومقولوفراغی روبات :مخدومقولو فراغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۵۰۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۰ فرق گئچمیش ۰ ک مختومقولو فراغي روبات :مخدومقولو فراغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۵۰۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۰ فرق گئچمیش ۰ ک مختومقولو فراغی روبات :مخدومقولو فراغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۵۰۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۰ فرق گئچمیش ۰ ک مختومقلی فراغی روبات :مخدومقولو فراغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۵۰۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۰ فرق گئچمیش ۰ ک مختوم قولی فیراغی روبات :مخدومقولو فراغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۴۹۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۹ فرق گئچمیش +۱ ک شرقی تورکیستان روبات :دوغو تورکوستان صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۱:۴۹۲۵ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۹ فرق گئچمیش +۱ ک دۇغو تورکیستان روبات :دوغو تورکوستان صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۲۲ ژوئن ۲۰۲۲
- ۱۸:۳۷۲۲ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۳۷ فرق گئچمیش +۵ ک ایشلدن دانیشیغی:Siddboketto روبات :ایشلدن دانیشیغی:Furkanakkurt8015 صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۸:۳۷۲۲ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۳۷ فرق گئچمیش +۵ ک ایشلدن دانیشیغی:Semplessici روبات :ایشلدن دانیشیغی:Furkanakkurt8015 صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۸:۳۷۲۲ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۳۷ فرق گئچمیش +۵ ک ایشلدن دانیشیغی:Boketto55 روبات :ایشلدن دانیشیغی:Furkanakkurt8015 صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۱۴ ژوئن ۲۰۲۲
- ۰۸:۵۱۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۱ فرق گئچمیش −۱۵ ک کالوقا Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q2837 ایندیکی
- ۰۸:۵۱۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۱ فرق گئچمیش −۳۸ ک کاترین کولمن Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q7468 ایندیکی
- ۰۸:۴۸۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۸ فرق گئچمیش −۲۰ ک نانو مازارا Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q25990910 ایندیکی
۷ ژوئن ۲۰۲۲
- ۱۷:۴۹۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۹ فرق گئچمیش −۲ ک دانیشیق:زندیه روبات :دانیشیق:زندیه حؤکومتی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۴۸۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۸ فرق گئچمیش +۴ ک دانیشیق:زندیلر حؤکومتی روبات :دانیشیق:زندیه حؤکومتی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۴۸۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۸ فرق گئچمیش −۱ ک زندیه دؤولتی روبات :زندیه حؤکومتی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۴۸۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۸ فرق گئچمیش −۲ ک زندیه روبات :زندیه حؤکومتی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۴۸۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۸ فرق گئچمیش −۱ ک زندیلر دؤولتی روبات :زندیه حؤکومتی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۴۸۷ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۸ فرق گئچمیش +۴ ک زندیلر حؤکومتی روبات :زندیه حؤکومتی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۳۱ مئی ۲۰۲۲
- ۱۹:۲۸۳۱ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۸ فرق گئچمیش −۶ ک دانیشیق:مازندارانلیلار روبات :دانیشیق:مازندرانلیلار صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۲۸۳۱ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۸ فرق گئچمیش −۶ ک دانیشیق:مازاندارانلیلار روبات :دانیشیق:مازندرانلیلار صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۲۸۳۱ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۸ فرق گئچمیش −۱۳ ک ميزوری ايالتي روبات :میزوری صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۲۸۳۱ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۸ فرق گئچمیش −۱۳ ک ميزوري ايالتي روبات :میزوری صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۲۷۳۱ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۷ فرق گئچمیش −۶ ک مازندارانلیلار روبات :مازندرانلیلار صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۲۷۳۱ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۷ فرق گئچمیش −۶ ک مازاندارانلیلار روبات :مازندرانلیلار صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۹:۲۷۳۱ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۲۷ فرق گئچمیش −۱ ک تهران بؤلگهسی روبات :تهران بولگهسی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۲۹ مئی ۲۰۲۲
- ۰۲:۳۳۲۹ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۳۳ فرق گئچمیش −۵ ک عیبادتگاه روبات :معبد صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۲:۳۳۲۹ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۳۳ فرق گئچمیش −۵ ک عبادتگاه روبات :معبد صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۲:۳۳۲۹ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۳۳ فرق گئچمیش +۲ ک خودافرین بولگهسی روبات :خوداآفرین بؤلگهسی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۲:۳۳۲۹ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۳۳ فرق گئچمیش +۲ ک خوداآفرین شهریستانی روبات :خوداآفرین بؤلگهسی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر واگردانی دستی PAWS [2.1]
- ۰۲:۳۳۲۹ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۲:۳۳ فرق گئچمیش +۲ ک خودآفرین بؤلگهسی روبات :خوداآفرین بؤلگهسی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۲۵ مئی ۲۰۲۲
- ۰۹:۰۵۲۵ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۰۵ فرق گئچمیش −۲۵ ک بؤلمه:۹۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q6607099 ایندیکی اِتیکِت: بوْشالتما
۲۴ مئی ۲۰۲۲
- ۱۱:۴۱۲۴ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۱ فرق گئچمیش −۲۵ ک بؤلمه:۸۷-جی میلادی ایلده اؤلنلر Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q6531550 ایندیکی اِتیکِت: بوْشالتما
۲۲ مئی ۲۰۲۲
- ۰۸:۳۱۲۲ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۱ فرق گئچمیش +۷ ک شابلون:آلاسکا ایالتی روبات :شابلون:آلاسکا صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۸:۳۰۲۲ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۰ فرق گئچمیش +۸ ک شابلون:آلاباما ایالتی روبات :شابلون:آلاباما صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۰۸:۳۰۲۲ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۰ فرق گئچمیش −۳ ک لک روبات :لکلر صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۱۹ مئی ۲۰۲۲
- ۱۸:۳۸۱۹ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۸:۳۸ فرق گئچمیش −۱ ک خانه دام(سالماس) روبات :خانادام (سالماس) صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۱۶ مئی ۲۰۲۲
- ۱۷:۳۷۱۶ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۳۷ فرق گئچمیش +۶ ک ایشلدن دانیشیغی:БaдaBи روبات :ایشلدن دانیشیغی:WasabiLasagne صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۳۷۱۶ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۳۷ فرق گئچمیش ۰ ک پاسارگاد مانیل فوتبال كولوبو روبات :پاسارقاد مانیل فوتبال کولوبو صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۳۷۱۶ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۳۷ فرق گئچمیش ۰ ک پاسارگاد مانيل فوتبال کولوبو روبات :پاسارقاد مانیل فوتبال کولوبو صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۷:۳۶۱۶ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۳۶ فرق گئچمیش ۰ ک پاسارگاد مانيل فوتبال کلوبو روبات :پاسارقاد مانیل فوتبال کولوبو صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
۱۳ مئی ۲۰۲۲
- ۱۶:۳۵۱۳ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۵ فرق گئچمیش ۰ ک دانیشیق:گورجیستان-گونئی اوستیا چاتیشماسی روبات :دانیشیق:گورجوستان-جنوبی اوستیا چاتیشماسی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۶:۳۴۱۳ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۴ فرق گئچمیش ۰ ک گۆرجیستان روبات :گورجوستان صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۶:۳۴۱۳ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۴ فرق گئچمیش ۰ ک گۆرجوستان روبات :گورجوستان صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]
- ۱۶:۳۴۱۳ مئی ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۳۴ فرق گئچمیش ۰ ک گورجیستان کراللیغی روبات :گورجوستان شاهلیغی صحیفهسینه ایستیقامتلی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر ایندیکی اِتیکِتلر: تغییر هدف تغییرمسیر PAWS [2.1]


text:
چاد جمهوریتینده ائتنیک قارشیدورمالار: 100 نفر اؤلوب
چاد جمهوریتینده قارشیدورمالاردا اؤلنلرین سایی آرتیب.
سالامات بؤلگهسیندهکی سیهپ و امباریت کندلرینده کئچن هفته عربلر، داگال و کیبت ائتنیک قروپلار آراسیندا باشلایان قارشیدورمالار داوام ائدیر. بیر هفته عرضینده 100 نفر قارشیدورمالارین قوربانی اولوب.
اؤلکهدهکی اینسان حاقلاری اوزره میللی کمیسیون حکومتی سالامات بؤلگهسینده عاجیل وضعیت اعلان ائتمهیه چاغیریب و خالقین ترک سیلاح ائتدیریلمهسینین اهمیتینی وورغولاییب.
سالامات والیسی ژنرال یامبای ماسیرا عبدل کئچن هفته توققوشمالار زامانی بیر نئچه ائوین یاندیریلدیغی، حادثهلرین قارشیسینی آلماق و جینایتکارلاری توتماق اوچون اراضییه تهلوکهسیزلیک قوهلرینین جلب اولوندوغو معلوماتینی یایمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه، سوئد و فنلاند آراسیندا اوچلو آنلاشما ایمضالاندی
تورکیه، سوئد و فنلاند آراسیندا، سوئد و فنلاندین ناتو عضولوک سورهجلری حاقیندا اوچ اؤلکهنین لیدئرلرینین حضوروندا اوچلو آنلاشما ایمضالاندی
بیر کامیونون ایچینده ۴۲ نفرین جسدی تاپیلدی
ترک ائدیلمیش بیر کامیوندا کؤچمن اولدوقلاری دوشونولهن ۴۲ نفرین جسدی تاپیلدی


text:
دمیتری توربینسکی
دمیتری توربینسکی (اینگیلیسجه: Dmitri Torbinski) (دوْغوم:۲۸ آوریل ۱۹۸۴ (۳۸ یاش) نوریلسک) بیر فوتبالیست. روسیه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دمیتری توربینسکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- نوریلسک دوغوملولار
- ایسپارتاک مسکو کولوبونون اویونچولاری
- لوکوموتیو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- روبین کازان کولوبونون اویونچولاری
- روستوف کولوبونون اویونچولاری
- کراسنودار کولوبونون اویونچولاری
- بالتیکا کالینینقراد کولوبونون اویونچولاری
- ینیسئی کراسنویارسک کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری


text:
ت. ر. ت نینگ باش مۆدیری سوُباجی اوروپالی یایلیم ارگانلارینی ترورچیلیغا قارشی دورماغا چاغیردی
ایستامبول دا ت. ر. ت نینگ یر ایه چیلیگینده اوروپانینگ یایلیم بیله له شیگی نینگ (European Broadjasting Union – EBU) ماصلاحاتی گچیریلدی
ت. ر. ت نینگ قوراماچیلیغیندا 41 یورتدان 200 سانی یوُقاری درجه لی یایلیم ارگانلاری نینگ ایشگأرلری نینگ قاتناشماغیندا مدیا دوشوشیغی گچیریلدی. ت. ر. ت نینگ باش مۆدیری سوُباجی اوروپالی یایلیم ارگانلارینی ترورچیلیغا قارشی دورماغا چاغیردی
ت. ر. ت نینگ قوراماغیندا 41 یورتدان 200-ِه قوُلای یوُقاری درجه لی یایلیم ارگانلاری نینگ ایشگأرلری نینگ قاتناشماغیندا اوروپانینگ یایلیم بیله له شیگی نینگ (European Broadjasting Union – EBU) ماصلاحاتی گچیریلدی.
EBU-نینگ وکیللری وکیللری، پاندمی سبأپلی ایکی ییل سوُنگ ایلکینجی گِزه ک فیزیکی شرطلرده گچیریلن چأرأ قاتناشدیلار. ت. ر. ت نینگ قوراماچیلیغیندا ایستامبول دا گچیریلن EBU مدیا فورومینه ت. ر. ت نینگ باش مۆدیری محمت زاهد سوُباجی و EBU- نینگ باشلیغی نوئل کوررانینگ یانی بیلن 41 یورتدان 200 یوُقاری درجه لی یایلیم ایشگأری قاتناشدی. ایکی گۆن دوُوام اتجک چأره ده دؤولت یایلیم ایشگأری قاتناشدی. ایکی گۆن دوُوام اتجک چأره ده دؤولت یایلیم ارگانلاری نینگ گلجگی، اۆستهسیندن گلینمهلی قینچیلیقلاری، تأزه یؤنهلیشلر و یاشلارا الیترلیلیک یالی انچمه مسئله آرا آلنیپ ماصلاحاتلاشیلدی.
"جمهورباشلیغیمیزینگ «دۆنیأ 5-دن اولیدیر» شیغاری، أهلیمیزینگ بیله لیکدأکی و حوُوپسوز گلچگینه قوُیولجاق یکه- تأک مایاقوُیوم بیانیدیر"
ماصلاحاتی آچان ت. ر. ت باش مۆدیری محمت زاهد سوُباجی، اوزاق دوُوام ادن آرادان سوُنگ فیزیکی شرطلرده گچیریلن مدیا فورومینی قوراماغینگ اؤزلری اۆچین توُلقونلاندیریجی واقادیغینی بیان اتدی. عاداتی قیمماتلیقلاریمیز بوُلان تاراپسیزلیق، عادالاتلیلیق و دوُغروچیلیق گلجگینگ دیجیتال مدیاسی نینگ هم اۆیتگِهوسیز استانداردی بوُلمالیدیغینی نیغتان سوباجی؛
"شوُل ماقصات بیلن ابو-نینگ آغضالاری همیشه کیسیندن حاص آرقالاشیقلی، آسودا گلجک و شوُل بیر واغتدا یایلیم مدنیتی نینگ باشلاماغی اۆچین بیله لیکده و دؤرهدیجیلیکلی باشلانغیچلار بیلن حیذماتداشلیغیمیزی گۆیچلهندیریپ، گینگِلتمأگه دوُوام اتجکدیگیمیزه اینانیارین. بیله لیکده حاص هم گۆیچلهنیأندیگیمیزی یاتدان چیقارمالینگ" دیدی.
سوُنگقی ییللاردا اساسی گلوبال مدیا ارگانلاری نینگ بیرینه اؤورۆلن ت. ر. ت نینگ 18 تلویزیون کانالی، 17 رادیو کانالی یانی بیلن 9 دیجیتال پلاتفرمی، دیجیتال ایقجاملاری، یرلی و حالقارا درجه ده انچمه چأره بیلن تۆرکیه ده یایلیمچیلیغینگ یوُلباشچیلیغینی دورنوقلی قوُراپ گلیأندیگینی آیدان ت. ر. ت نینگ باش مۆدیری سوُباجی "ایندی آداملارلا و بؤلگه لره تاپاووت قوُیمازدان دۆنیأنی بیتِو گؤرۆپ؛ هر بیر آدامینگ قیمماتلیدیغی قاراییشی بیلن، یوُق حاساپ اتمهگینگ چؤزگۆت دألدیگینه گؤز یتیرهلینگ. جمهورباشلیغیمیز حوُرماتلی رجب طیب أردوُغان ینگ حالقارا پلاتفرمدا یئغئ- یئغئدان بیان ادیأن "دۆنیأ بأشدن اولیدیر" شیغاری، عادالاتلی گلوبان اولغامینگ قورالماغی نینگ یؤرهلگهسی؛ أهلیمیزینگ عمومی و حوُوپسوز گلجگیمیزه قوُیولجاق یکه تأک مایاقوُیومینگ بیانیدیر. ایسهم تۆرکیه شو گۆنکی گۆنده دۆنیأنینگ پاراحاتچیلیق گینگیشلیگی حؤکمۆنده اینگ بیر اساسی حالقارا مسئله لرده یوُلباشچیلارینگ دوشوشان، گلوبال حالق کؤپچۆلیگی نینگ حوُش حابارلارا قاراشیان، مدنی جبیسلیکلرینگ و چؤزگۆت تکلیپلری نینگ یۆزه چیقان سایلاما یورتلاری نینگ ساناویندا دوریار. شوُل چأکده EBU-نینگ هم آیراتین أهمیت بریأن اوغورلاریندان بیری بوُلان یاشلار بیلن دؤولت یایلیمی نینگ قاتناشماغینی ایلری توتویان، اوُلارینگ گلوبال مسئله لره قاراییش و چؤزگۆت تکلیپلرینی هؤدۆرلهمهگینه شرط دؤره دیأن ایشلری آلیپ باراریس" دیدی.
ت. ر. ت نینگ حالقارا حابارپلاتفرملاری حاقیندا دا دوروپ گچن سوباجی "ت. ر. ت شو گۆنکی گۆنده تلویزیون و رادیو یایلیملاریمیز، دیجیتال پلاتفرملاریمیز بیلن دۆنیأنینگ 7 قاره سینه 41 دیلده و لهجه ده یایلیملاریمیزی یتیریأر. ت. ر. ت ورلدینگ یانی بیلن دیجیتال حابارلار پلاتفرملاریمیز ت. ر. ت آلمانچا، ت. ر. ت روسچا، ت. ر. ت عاراپچا بیلن بیله لیکده قوُلایدا ت. ر. ت فرانسوزچانی آچیپ اوُنونگ حالقارا یایلیملار ماشغالامیزا قوُشولماغینی بِللأپ گچدیک. شوُنونگ یانی بیلن آفریقا، بالکان و پارس دیللرینده دیجیتال حابار پلاتفرملاری نینگ آچیلماغی اۆچین طایارلیقلارلیمیز دوُوام ادیأر" دیدی.
"ترورچیلیغینگ گلیپ چیقیان یرینه و ماقصادینا قارامازدان اوُنگا بیله لیکده قارشی دورماق اۆچین یوُقاری حیذماتداشلیغا چاغیریاریس"
چؤکگۆنلیکلری، مسئله لری و اؤزگرلیشیکلری دیجیتاللاشما تاپغیریندا قاراشسیز گؤز اؤنگۆنه گتیرمهگینگ مۆمکین دألدیگینی نیغتان سوباجی، EBU-نینگ مدیا سامیتینده تاریحی چاغیریش بردی. سوُباجی "بیز دؤولت یایلیم ارگانلاری بوُلوپ، ماغلومات هاپالیغی نینگ، بیلگیشلهیین اوغروقدیریش حرکتلری نینگ و یالنگیش حابار ماغلوماتینگ قارشیسیندا بار گۆیجۆمیز بیلن گؤرهشمهلی اساسی قورامالار. دؤولت یایلیم ایشگأرلری بوُلوپ، بوُرجومیز بوسلار بیلن هم چأکلی دأل. رادیکالیسم، گیردجی عادالاتسیزلیغی، گلوبال ترورچیلیق، سایبر حوُوپسوزلیق و اکولوژیک مسئله لر حاقیندا حالق کؤپچۆلیگینه ماغلومات بریپ، گؤزیتیمینی گینگِلتمِهلی. گلوبال ترورچیلیغا قارشی اینگ گۆیچلی گؤره شی آلیپ باریارن تۆرکیأنینگ دؤولت یایلیم ارگانی ت. ر. ت، ترورچیلیغینگ نیره دن گلیپ چیقاندیغینا و ماقصادینا قارامازدان اوُنگا قارشی بیله لیکده گؤره شمه ک اۆچین حیذماتداشلیغا چاغیریار" دیدی.
"تۆرکیه آمریکادان سوُنگ تله- سریال داشاساتوویندا ایکینجی اوُروندا"
ت. ر. ت نینگ تلویزیون سریاللاری نینگ و بیله لیکدأکی اؤنۆملری نینگ اۆستۆنلیگی بیلن دیجیتال ایشلر حاقیندا سامیتدا ماغلومات برن سوباجی "ت. ر. ت نینگ سریاللارینا گلوبال درجه ده بیلدیریلیأن ایسله گه اۆنسلری چکمه ک ایسله یأرین. تۆرکیه آمریکادان سوُنگ تله سریال داشاساتوو موقداریندا دۆنیأده ایکینجی اوُروندا دوریار. بو اۆستۆنلیکده قورامامیزینگ دۆنیأ درجه سینده تله سریاللار ساتوولاری بوُیونچا ایشلری اؤنگ باشچیلیق اتمه گینده قایراقوُیولماسیز پایی بار. تله سریاللاریمیزا، بیله لیکدأکی فیلملریمیزه و مولتی فیلملریمیزه اولی ایسله گ بیلنیریلیأر. بیرنأچه آیینگ دوُوامیندا حالقارا ت. ر. ت دیجیتال ویدئو پلاتفرمیمیزی آچماق اۆچین طایارلیقلاریمیزی دوُوام اتدیریأریس. شوُل دیجیتال پلاتفرما و طایارلانجاق تأزه ماضمونلارا شوُل بیر واغتدا ابو-نینگ آغضالاری بیلن ایش یۆزۆنه گچیریلجک بیله لیکدأکی ایشلرینگ یانی بیلن ابو- تأزهدن ساتین آل آغی نینگ هؤدۆرله یأن شرطلریندن و حیذماتداشلیق مۆمکینچیلیکلریندن آرتیقماجی بیلن پیدالانماغا یوُل آچار.
ت. ر. ت پاندمی ده ابونینگ “Kontent Appeal” آدی بیلن باشلادان و آغضالاری نینگ تؤلهگسیز گپلهشیک آلیپ بیلیأن گپله شیک حوُضی اپلیکیشن، مستند فیلم، دراما یالی دۆرلی گؤرنۆشلرده گپله شیک ماضمونلاری بیلن ایشجنگ قوُشانت قوُشدی. شونونگ بیلن بیله لیکده ت. ر. ت نینگ فیلم پوداغیندا دا سوُنگقی حالقارا حیذماتداشلیقلاری گۆن سایین گۆیچله ندیریپ، اؤزۆنی تانادیار. سوُنگقی اۆچ ییلدا ت. ر. ت نینگ بیله لیکدأکی فیلملری کن، برلین، برلوبی واری، ونیز، سن سباستین، ورشو و لوکارنو فیلم فستیواللاری یالی 300-دن کؤپ یرلی و حالقارا فستیوالدا 275 بایراق آلدی. ت. ر. ت آیراتین حالقارا فلیلم فستیواللاریندا بریلن ت. ر. ت یؤریته بایراقلاری، حیذماتداشلیقلاری و چأره لری بیلن هم بو اوغورداقی یارانلیغا حیذماتداشلیغا قوُشانت قوُشیار" دیدی.
بو دابارادا چیقیش ادن ابو قوراماسی نینگ باشلیغی نوئل کورران بوُلسا ت. ر. ت نینگ بو عاجاییپ چأرأنی قورانی و میهمان سؤیرلیگی اۆچین ساغ بوۀسون آیدیپ، "بیله لیکده بوُلماق بیزینگ اۆچین اؤرأن مؤهۆم. پورصاتدان پیدالانیپ ت. ر. ت بیلن حیذماتداشلیغیمیزینگ حاص هم یوُقارلادیلماغینی طاما ادیأریس" دیدی.
اوروپادا جمغیتچیلیک یایلیم ارگانلارینی جبیسلشدیرمه ک ماقصادی بیلن دؤره دیلن EBU، دۆنیأدأکی جمغیتچیلیک یایلیم بیله لیشیکلری نینگ اساسلاندیران بیری قابول ادیلیأر.
دِگیشلی حابارلار
پاموق قالا گلن توریستلارینگ سانی 141 گؤتریم یوُقارلادی
6 آیدا بو یره گلن توریستلارینگ سانی اؤتن ییلا گؤرأ 141 گؤتریم یوُقارلادی و 604 مۆنگ 33 آداما یتدی
فرانسیس بیکن ینگ تابلوسی 52.8 میلیون دلارا ساتیلدی
فرانسیس بیکن 1964-نجی ییلدا لوسیان فرویدینگ صوراتینی چیزیپدی
تۆرکیه آق دنگیز اوُیونلاریندا مدال آلماغا دوُوام ادیأر
تۆرک تۆرگِنلر 21 آلتین مدال، 11 کۆمۆش و 16 برنز مدال بیلن یاریشا دوُوام ادیأرلر


text:
(34 صفحه / 4729 سؤزجۆک)
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېرانلار: آیهان میانالې، علیرضا فرشی
منیم آدېم قېرمېزې / ایکینجی بؤلۆم
بیرینجی بؤلۆمۆن اؤزهتی…
بیزیم ایستانبول کۆچهلرینده سۆرۆلر’له، دستهلر’له آزادجا گزَن ایتلر اۏلماغېمېز، آغا – صاحیب تانېمازدان لازېم گلنده یۏل کسمهڲیمیز، کئفیمیز ایستهین ایستی گوشهده قېورېلېب، کؤلگهیه اوزانېب مېشېل-مېشېل یاتماغېمېز، ایستهدیڲیمیز یئره سېچېب، ایستهدیڲیمیزی قاپماغېمېز گاوورلارېن عاغېللارېنا سېغېشان شئیلر دَڲیل. گؤرهسن، بو سبَبدَنمی أرضروملو حئیرانلارېنېن ایستانبول کۆچهلرینده صدَقه اۆچۆن دوعا اۏخونا-اۏخونا ایتلره أت آتېلماسېنا، بونون اۆچۆن وقفلر قورولماسېنا قارشې اۏلدوقلارې بارهده دۆشۆنمهدیم. أڲر بونلارېن نيَّتی ایتلره دۆشمنچیلیکدن باشقا اؤزل دینسیزلیگ إلهمکدیسه، ایت میللتینه دۆشمنچیلیڲین إله دینسیزلیڲین اؤزۆ اۏلدوغونو خاطېرلادېم. همین رذیللرین، اومودوارام کی، اوزاق اۏلمایان إعداملارې واختې جلّاد دۏستلار – بعضن عیبرت اۏلسون دئیه إلهدیکلری کیمی – بیزی ده پارچالایېب یئمهڲه چاغېرارلار.
آخېردا دا دئیَک کی، بوندان اؤنجهکی صاحابېم چۏخ عدالتلی آدام ایدی. گئجه سۏیوغونا چېخاندا ایشی بؤلۆشۆردۆک. من هۆرمهیه باشلایان کیمی اۏ، قوربانېنې بۏغازلایار، بئلهجه، حریفین فریادې إشیدیلمزدی. عَوَضینده ده جزالاندېردېغې گۆناهکارلارې دۏغرایېر، قاینادېر، منه وئریردی، یئییردیم. من چیڲ أت سئومیرَم. أرضروملو واعیظین جلّادې، یقین، اینشاللاه، آرتېق بو بارهده ده دۆشۆنَر، اۏ یارامازېن أتینی چیڲ-چیڲ یئییب معدهمی پۏزمارام.
ایکینجی بؤلۆم
4-منه قاتیل دئیهجکلر
منه اۏ عاغلېآزې اؤلدۆرمَزدن بیر آزجا قاباق بئله کیمین’سه جانېنې آلاجاغېمې دئسه’یدیلر، اینانمازدېم. بونا گؤره توتدوغوم ایش بعضن اۆفۆقده گؤزدن ایتن یاد گمی کیمی مندن گئتدیکجه اوزاقلاشېر. بعضن اؤزۆمۆ هئچ بیر جینایت ایشلَتمهمیش تکی ده حیسّ إلهییرم. یازېق ظریف قارداشېمې هئچ ایستمَزدَن گَبَرتدیڲیمین اۆستۆندن دؤرد گۆن کئچیب، وضعيّته ده ایندی-ایندی بیر آز آلېشمېشام.
قارشېلاشدېغېم ایرگنج مسألهنی آدام اؤلدۆرمَزدن حَلّ إلهمهڲی چۏخ ایستَردیم، آما درحال دا باشقا بیر یۏل اۏلمادېغېنې باشا دۆشدۆم. ایشی إله اۏراداجا بیتیردیم؛ بۆتۆن گؤرهوی اۆستۆمه گؤتۆردۆم. بیر عاغېلسېزېن ایفتیراسې اۆزۆندن بۆتۆن نقّاشلار جمعيّتینین تهلۆکهیه آتېلماسېنا ایزین وئرمهدیم.
بونون’لا بئله، قاتیللیڲه آلېشماق چتیندی. إوده دوراممېرام، کۆچهیه چېخېرام، کۆچهده دوراممېرام، اۏ بیرینه گئدیرم، سۏنرا اۏ کۆچهدن سۏنراکېنا گئدیرم، اینسانلارېن اۆزلرینه باخدېقجا گؤرۆرَم کی، أللرینه هله جینایت ایشلَتمک فۆرصَتی کئچیرمدیکلرینه گؤره آداملارېن چۏخو اؤزۆنۆ گۆناهسېز حئساب إلهییر. بو کیچیک طالئع و قدر مسألهسی اۆزۆندن آداملارېن چۏخونون مندن داها أخلاقلې، داها یاخشې اۏلدوغونا اینانماق چتیندی. اۏلسا-اۏلسا، هله جینایت ایشلَتمهدیکلری اۆچۆن بیر آز هله تئزآلدانان گؤرکَملی اۏلور، بۆتۆن سفئحلر کیمی یاخشې نيَّتلی گؤرۆنۆرلر. گؤزۆنده زکا ایشېلتېسې، اۆزۆنده روحوندان بۏی وئرَن کؤلگه گؤردۆڲۆم هر کسین گیزلی قاتیل اۏلدوغونو باشا دۆشمک اۆچۆن اۏ یازېغې اؤلدۆرندن سۏنرا ایستانبول کۆچهلرینده دؤرد گۆن گزمهڲیم منه بس إلهدی. تکجه سفئحلر گۆناهسېزدېلار.
بو آخشام، مثَلَن، أسیر بازارېنېن آرخاسېنداکې قهوهخانادا ایستی قهوهم’له قېزېنېر، آرخاداکې ایت رسمینه باخېب، ایتین دانېشدېقلارېنا هامې’یلا بیرگه اؤزۆمۆ اونودوب گۆلَنده یانېمدا اۏتوران بیر حریفین ده منیمتک قاتیل اۏلدوغو حیسّی ایچیمی بۆرۆدۆ. اۏ دا منیم کیمی مَدّاحا گۆله بیلَردی، آما قۏلونون منیم قۏلومون بؤیرۆنده مَحرَم-مَحرَم دورماسېندانمې، فینجانې توتان تیترک بارماقلارېنېن راحاتسېزلېغېندانمې، نهدنسه بیلمیرَم، اۏنون دا منیم سۏیومدان اۏلدوغو قرارېنا گلدیم و بیردن دؤنۆب اۆزۆنه دیک-دیک باخدېم. درحال قۏرخدو، صیفتی قېپ-قېرمېزې قېزاردې. قهوه داغېلاندا بیر تانېشې اۏنون قۏلونا گیردی:
(آرتېق نۆصرَت خۏجانېن طرفدارلارې بورا باسقېن إلهییر)، – دئدی.
همین آدامې قاش-گؤز ایشارهسی’یله سوسدوردو. اۏنلارېن قۏرخوسو منه ده سیرایت إلهدی. کیمسه کیمسهیه إعتیبار إلهمیر، هامې هر آن قارشېسېنداکېندان آلچاقلېق گؤزلهییر.
هاوا داها دا سۏیوموش، کۆچهلرین کۆنج-بوجاغېندا، دووار دیبلرینده عمللی-باشلې قالېن قار قالمېشدې. زیل قارانلېقدا بَدَنیم دار کۆچهلری حیسّ إلهیه-إلهیه یۏلونو تاپېر. بعضن ده پردهلری کیپ چکیلی، پنجرهلری قاپ-قارا تاختا’یلا اؤرتۆلۆ إولرین بیر یئریندن ایچهریده هله یانان قندیلین سۏلقون ایشېغې إشیڲه سېزېب، قاردا برق وورور، چۏخ واخت’سا هئچ بیر ایشېق، هئچ بیر شئی گؤره بیلمیرَم. گؤزَتچیلرین دَڲهنکلرینی داشلارا وورماسېنا، غَزَبلی ایت سۆرۆلرینین اولاماسېنا، إولرین ایچیندن گلَن اینیلتیلره قولاق وئریب یۏلومو تاپېرام. بعضن گئجهیارېسې شهرین دار و قۏرخولو کۆچهلری قارېن سانکی اؤز ایچیندن سېزان مؤعجۆزهلی ایشېق’لا ایشېقلانېر، منه إله گلیر کی، قارانلېقدا، خارابالېقلار و آغاجلار آراسېندا یۆز ایللر دیر ایستانبولو بنزرسیز إلهین قاراباسمالارې گؤرۆرَم. بعضن ده إولرین ایچیندن بدبختلرین اوغولتوسو گلیر؛ یا خېرهاخېر’لا اؤسکۆرۆر، یا بورونلارېنې چکیر، یا یوخولارېندا آغلایېر، قېشقېرېب-باغېرېرلار، یا دا بؤیۆرلریندهکی اوشاقلار آغلایاندا أر-آروادلار بیر-بیریلرینی بۏغازلاماغا گیریشیرلر.
قاتیل اۏلمامېشدان قاباقکې خۏشبخت یاشامېمې خاطېرلاماق، نشهلنمک اۆچۆن بیر-ایکی آخشام بو قهوهخانادا مَدّاحې دینلهمهڲه گلدیم. بۆتۆن عؤمرۆمۆ بیرگه کئچیردیڲیم نقّاش قارداشلارېمېن چۏخو هر آخشام بورا گلیرلر. تا اوشاقلېقدان بری بیرگه نقش إلهدیڲیمیز بیر عاغلېآزا قېیاندان بری آرتېق هئچ بیرینی گؤرمک ایستهمیرم. بیر-بیریلرینی گؤرۆب، دئدی-قۏدو إلهمَزدن بیر ایش گؤره بیلمهڲن قارداشلارېمېن یاشامېندا، بوراداکې رذیل أڲلنجه هاواسېندا منی اوتاندېران چۏخ شئی وار. منی یئکهخانا حئساب إلهییب ایڲنهلهمهسینلر دئیه مَدّاح اۆچۆن بیر-ایکی رسم ده من چکدیم، آما بو رسملرین دۏستلارېمېن قېسقانجلېغېنېن قاباغېنې آلاجاغېنا دا اینانمادېم.
آما قېسقانماقدا چۏخ حاقلې دېرلار. رنگ قارېشدېرماقدا، جدوَل حاضېرلاماقدا، صفحه بَزهمکده، قۏنو سئچمکده، اۆز چکمکده، کۆتلهوی ساواش و اۏو مجلیسلرینی یئرلَشدیرمکده، حئیوانلارې، پادشاهلارې، گمیلری، آتلارې، ساواشچېلارې، آشېقلارې رسم إلهمکده، نقشین ایچینه روحون شعرینی تؤکمکده، حتتا قېزېل سویونا چکمکده ده أن اوستا منم آخې. بونو سیزه اؤیۆنمک اۆچۆن یۏخ، منی باشا دۆشمهڲینیز اۆچۆن سؤیلهییرم. قېسقانجلېق – زامان کئچدیکجه اوستا نقّاشېن یاشامېندا مۆطلَق بیر شئیه چئوریلیر.
راحاتسېزلېقدان گئتدیکجه اوزانان گزینتیلرین اۏرتاسېندا بعضن تئزآلدانان، بعضن معصوم دین قارداشلارېمدان بیری’یله گؤز-گؤزه گلیرَم، بیردن ایچیمده بو غریبه دۆشۆنجه باش قالدېرېر: ایندی قاتیل اۏلدوغومو فیکیرلشسَم، قارشېمداکې بونو اۆزۆمدن آنلایاجاق.
بئلهجه، درحال اؤزۆمۆ باشقا شئیلر بارهده دۆشۆنمهڲه مجبور إلهییرم: لاپ ایلک گنجلیک ایللریمده ناماز قېلاندا قادېنلار حاققېندا فیکیرلشمهمک اۆچۆن اوتانج ایچینده قېورېلا-قېورېلا اؤزۆمۆ مجبور إلهدیڲیم کیمی. آما ایکیلَشمهڲی عاغلېمدان هئچ جۆر چېخاردا بیلمهدیڲیم اۏ گنجلیک بؤحرانلارېنېن عکسینه اۏلاراق، ایندی ایشلَتدیڲیم جینایتی اونودا بیلیرم.
درک إلهییرسینیز کی، بۆتۆن بونلارې دوروموم’لا باغلې اۏلدوغو اۆچۆن دانېشېرام. بیر شئیی عاغلېمدان بئله کئچیرسَم، هر شئیی باشا دۆشَرسینیز. بو دا منی آرانېزدا خیال کیمی گزَن آدسېز، شخصییَّتسیز قاتیل اۏلماقدان چېخاردېر، یاخاسېنې أله وئرمیش، اۆزۆ بللی اۏلان، بۏینو وورولاجاق عادی گۆناهکار وضعيّتینه سالېر. ایزین وئرین کی، هر شئیی دۆشۆنمهییم، اؤزۆم اۆچۆن بعضی شئیلری گیزلَدیم: سیزین کیمی نجیب آداملار دا آیاق ایزلرینه باخېب اۏغرونو تاپان کیمی، سؤزلریمدن و رنگلریمدن منیم کیم اۏلدوغومو آشکارا چېخارتماغا چالېشسېنلار. بو دا بیزی ایندی چۏخ دَبده اۏلان اۆسلوب مسألهسینه گتیریب چېخاردېر: نقّاشېن شخصی اوصولو، اؤزۆنهمخصوص رنگی، سَسی وارمې، اۏلمالېدېمې؟
اوستالار اوستاسې، نقشین پیری بئهزادېن بیر رسمینی گؤتۆرَک. جینایت رسمی اۏلدوغو اۆچۆن اؤزۆنده اۆسلوبو دا إحتیوا إدن بو مؤعجۆزهلی شئی منیم وضعيّتیمه ده اویقون گلیردی. رحمسیز تاخت داواسېندا اؤلدۆرۆلمۆش بیر عجم شاهزادهسینین کیتابخاناسېندان چېخمېش هئرات ایشی اۏلان دۏخسانایللیک بیر قوصورسوز کیتابېن خُسرۏ و شیرینین حیکایهسینی صفحهلرینده نقل إلهدیڲی ایله نه واخت’سا راستلاشمېشدېم. خُسرۏ و شیرینین سۏنونو بیلیرسینیز؛ فردوسینین یۏخ، نیظامینین نقل إلهدیڲینی دئییرَم:
ایکی عاشیق نه ماجرالار و فېرتېنالاردان سۏنرا إولَنیر، آما خُسرۏنون اؤنجهکی آروادېندان اۏلان اۏغلو گنج شیرویه شئیطانا اۏخشایېر، اۏنلارې راحات بوراخمېر. همین شاهزادهنین آتاسېنېن تاختېندا و گنج آروادې شیرینده گؤزۆ وار. نیظامینین آغزې شیرلر کیمی پیس شییاردې دئدیڲی شیرویه بیر یۏل تاپېر، آتاسېنې أسیر آلېب تاختېندا اۏتورور. بیر گئجه آتاسېنېن شیرین’له یاتدېغې اۏتاغا گیریر، قارانلېقدا اۏرا-بورا تۏخانا-تۏخانا اۏنلارې یاتاقدا تاپېر، خنجرینی آتاسېنېن جیڲَرینه سانجېر. آتاسېنېن قانې سَحَره قدر آخاجاق، یانېندا راحاتجا اویویان گؤزَل شیرین’له یاتدېقلارې یاتاقدا اؤلهجک.
بؤیۆک اوستاد بئهزادېن رسمی بو حیکایه قدر ایللردن بری ایچیمدهکی أصل قۏرخونو دا اۆزه چېخاردېردې: گئجهیارېسې قارانلېقدا اۏیانېب گؤز گؤزۆ گؤرمهڲن اۏتاقدا تاققېلتې سالان باشقا آدامېن اۏلدوغونو بیلمهڲین دهشتی! اۏ باشقا آدامېن بیر ألینده خنجر اۏلدوغونو، اۏ بیری ألی’یله سیزین بۏغازېنېزدان یاپېشدېغېنې تَصَوّۆرۆنۆزه گتیرین. اۏتاغېن ظریف ناخېشلار چکیلمیش دووارې. پنجره و چرچیوه ناخېشلارېنېن، سېخېلمېش خیرتدهڲینیزدن چېخان سَسسیز فریاد رنگیندهکی قېرمېزې خالېنېن ایلمه و دۆڲۆنلرینین، قاتیلینیزین سیزی اؤلدۆرَنده یالېن و ایرگنج آیاغې’یلا حئیفی گلمَزدَن باسدېغې تایې-برابری اۏلمایان یۏرقانا عاغېلاگلمز ظریفلیک’له، نشه’یله ایشلَنمیش سارې و بنؤوشه رنگلی چیچکلرین هامېسې عئینی مَقصَده خیدمت إلهییر: بیر یاندان باخدېغېنېز رسمین گؤزَللیڲینی نۆماییش إتدیریر، اۏ بیری یاندان دا ایچینده اؤلدۆڲۆنۆز اۏتاغېن، آرتېق ترک إلهدیڲینیز دۆنیانېن نه قدر گؤزَل یئر اۏلدوغونو خاطېرلادېر. رسمه باخاندا – رسمین و دۆنیانېن گؤزَللیڲینین سیزین اؤلۆمۆنۆزه إعتیناسېزلېغې، یانېنېزدا آروادېنېز دا اۏلسا، اؤلنده تک-یالقېز اۏلماغېنېز – بئینیمیزی دنگ إلهین أصل آنلامې تاپېرسان.
بئهزاد-ـېندې، – ییرمی ایل قاباق تیترهین أللریندهکی کیتابا منیم’له بیرگه باخان اوستا دئمیشدی. اۆز-گؤزۆ باشېمېز اۆستۆندهکی شمعدان یۏخ، گؤرمه ذؤوقۆندن ایشېقلانمېشدې. اۏ قدر بئهزاد-ـېندې کی، ایمضایا إحتیاج یۏخدو.
بئهزاد دا بونو بیلدیڲینه گؤره ایمضاسېنې رسمین گیزلی بیر گوشهسینه بئله آتمامېشدې. ایختییار قۏجایا گؤره، بئهزادېن بو عَمَلینده آبېر و سېخېنتې واردې. أصل هۆنَر و اوستالېق هم بنزرسیز مؤعجۆزه رسم إلهمک، هم ده همین مؤعجۆزهده نقّاشېن کیملیڲینی أله وئرَن بیر ایز بوراخماماقدې.
چارهسیز قوربانېمې جان هؤولۆ’یله، بیلدیڲیم کیمی و اؤزل اوصول’لا اؤلدۆردۆم. أثریمدن منی أله وئرهجک اینسانی هر هانسې ایز قالېب-قالمادېغېنې آراشدېرماق اۆچۆن گئجهلر بو یانقېن یئرینه گلدیکجه اۆسلوب مسألهلری بئینیمه داها چۏخ گیرمهڲه باشلادې. اۆسلوب دئییب یاپېشدېقلارې شئی یالنېز اؤزل بیر ایز بوراخماماغېمېزا شراییط یارادان خطادېر.
یاغان قارېن آیدېنلېغې اۏلماسایدې دا، بورانې تاپاردېم. بورا ییرمیبئشیللیک دۏستومو قتله یئتیردیڲیم یانقېن یئریدیر(یئری دیر). قار منیم ایمضام کیمی گؤرۆنه بیلهجک بۆتۆن ایزلری اؤرتۆب، یۏخ إلهییب. بو، آللاهېن دا اۆسلوب-ایمضا مسألهسینده منیم’له و بئهزاد’لا عئینی فیکیرده اۏلدوغونو اۆزه چېخاردېر. دؤرد گئجه أوّل، اۏ عاغېلسېزېن ایدّیعا إلهدیڲی کیمی، باغېشلانماز بیر گۆناهې دۆشۆنمَزدن بئله کیتابې نقش إلهینده ایشلهمیش اۏلسایدېق، آللاه بیز نقّاشلارا بو سئوگینی گؤرسَتمزدی.
اۏ آخشام ظریف أفَندی’یله بو یانقېن یئرینه گیرَنده هله قار یاغمېردې. اوزاقلاردان یانقېلې-یانقېلې گلَن ایت اولارتېلارېنې إشیدیردیک.
نییه بورا گلدیک؟ – اۏ بدبخت سۏروشوردو. بو واخت بورادا منه نه گؤرسهدهجکسن؟
ایرهلیده قویو، اۏندان دا اۏن ایکی آددېم اۏ طرفده نئچه ایللر دیر باسدېرېب گیزلَتدیڲیم پولوم وار، – دئدیم. بو دانېشدېقلارېمې بیر کیمسهیه سؤیلهمهسن، أنیشته أفَندی ده، من ده سنی سئویندیرهریک.
دئمهلی، قبول إلهییرسن کی، باشدان بری نئیلهدیڲینی بیلیردین… – هَوَس’له دیللَندی.
قبول إلهییرم، – چارهسیزلیک’له یالان سؤیلهدیم.
چکدیڲینیز رسم چۏخ بؤیۆک گۆناه دېر، بیلیرسنمی؟ – آغېلسېزجا دئدی. کیمسهنین جۆرأت إلهمهدیڲی کۆفر دیر، کافیرلیک دیر. جهنَّمین لاپ دیبینده یاناجاقسېنېز. عذابېنېز، أذيّتلرینیز هئچ بیتمهیهجک. منی ده شریک إلهدینیز.
بو سؤزلری إشیدنده دهشت’له آنلایېردېم کی، بیر چۏخ آدام اۏنا ایناناجاقدې. نییه؟ چۆنکی بو سؤزلرین إله گۆجۆ، إله جاذیبهسی واردې کی، ایستر-ایستهمَز اینسان ماراق دویور، دئدیکلرینین باشقا آلچاقلار حاققېندا گرچک چېخماسېنې ایستهییر. أصلینده، حاضېرلاتدېغې کیتابېن گیزلیلیڲی و وئردیڲی پوللار اۆزۆندن أنیشته أفَندی حاققېندا بو جۆر دئدی-قۏدولار چۏخ چېخېردې. اۆستهلیک باش نقّاش اوستاد عۏثمان دا اۏنا نیفرت إلهییردی. مۆذَهّیب (بَزَکچی، قېزېل سویو ایله ناخېش سالان) همکارېمېن بیله-بیله اؤز ایفتیراسېنې حیلهگرجهسینه همین حقیقتلرین اۆزهرینده قوردوغونو دا دۆشۆنمۆشدۆم. نه قدر صمیمی’یدی؟
بیزی بیر-بیریمیزه قارشې قۏیان ایدّیعالارېنې اۏنا تکرارلاتدېم. سؤزۆ چَک-چئویر إلهییب گَوهلهمهدی. سانکی بیرلیکده کئچیردیڲیمیز شایېردلېق ایللریمیزده اؤزۆمۆزۆ اوستاد عۏثمانېن سیللهسیندَن قۏروماق اۆچۆن منی بیر قباحَتین اۆستۆنۆ اؤرتمهڲه چاغېرېردې. صمیمیلیڲینه اۏ واختلار اینانېردېم. شایېردلېق واختېندا دا گؤزلرینی بئله گئنیش آچاردې، آما همین واخت هله اۏ گؤزلر تذهیبدن کیچیلمهمیشدی. آنجاق اۏنا هئچ سئوگی دویماق ایستهمهدیم، چۆنکی هر شئیی باشقالارېنا سؤیلهمهڲه حاضېر ایدی.
باخ، – مجبوری اوستالېق’لا دئدیم. خط سالېرېق، صفحه قېراقلارېنېن ناخېشېنې تاپېرېق، جدوَل چکیر، صفحهلری رنگلی قېزېل’لا آل-ألوان ناخېشلایېرېق. أن گؤزَل رسملری بیز چکیب، دۏلابلارې، قوطولارې شنلَندیریریک. نئچه ایللر دیر بونلارې إلهییریک. بو، بیزیم ایشیمیز دیر. بیزه رسم سیفاریش إلهییرلر، دئییرلر، بو چرچیوهنین ایچینه گمی، جئیران، پادشاه یئرلَشدیر، بو جۆر قوشلار، بونلارا اۏخشایان آداملار اۏلسون، حیکایهنین بو مجلیسینی چَک، فیلانکس بئله دورسون، بیز ده چکیریک. باخ بو دفعه ایستهدیڲین بیر آت چَک بورا، – أنیشته أفَندی دئدی. اۆچ گۆن ایستهدیڲیم آت رسمینین نه اۏلدوغونو درک إلهمک اۆچۆن قدیم بؤیۆک اوستادلار کیمی یۆز دفعهلر’له آت جېزدېم. ألیمی آلېشدېرماق اۆچۆن کۏبود ثمرقندی کاغېذدا جېزدېغېم بیر یېغېن آتې چېخاردېب اۏنا گؤرسَتدیم. إتکیلَنیب کاغېذې آلدې، سۏلقون آی ایشېغېندا گؤزلرینی یاخېنلاشدېرېب قارا-آغ آتلارا تاماشا إلهمهڲه باشلادې. شیرازلې، هئراتلې قدیم اوستادلار، – دئدیم، – آللاهېن ایستهدیڲی و گؤردۆڲۆ أصل آت رسمی چکمک اۆچۆن نقّاشېن أللی ایل دوروب-دایانمازدان آت جېزمالې اۏلدوغونو دئییر، هم ده أن یاخشې آت رسمینی قارانلېقدا چکمهڲین مۆمکۆن اۏلدوغونو تصدیقلَییردیلر. چۆنکی أللی ایلده أصل نقّاش چالېشا-چالېشا کۏر اۏلور، ألی ده چکدیڲی آتې أزبرلهییر.
اۆزۆندهکی تا اوشاقلېق ایللریمیزده اۏندا گؤردۆڲۆم معصوم ایفاده’یله گؤزلرینی منیم آتلارېما زیللهییب فیکره گئتمیشدی.
بیزه سیفاریش إلهییرلر، بیز ده أن گیزلی، ألچاتماز آتې قدیم اوستادلارېن چېزدېقلارې کیمی چکمهڲه چالېشېرېق، والسّلام. سۏنرا سیفاریش إلهدیکلری شئیدن اؤترۆ بیزی گۆناهلاندېرمالارې حاقسېزلېق دېر.
بیلمیرَم، بو، دۏغرو دېرمې؟ – دئدی. بیزیم ده جاوابوئرَنلیڲیمیز، ایرادهمیز وار. من آللاهدان باشقا کیمسهدن قۏرخمورام. اۏ دا بیزه یاخشې’یلا پیسی آیېرد إلهمک اۆچۆن عاغېل وئریب.
یئرینده وئریلن جاواب ایدی.
آللاه هر شئیی گؤرۆر، بیلیر، – عَرَبجه دئدیم. سَنین، منیم، بیزیم بو ایشی بیلمَزدن گؤردۆڲۆمۆزۆ ده باشا دۆشهجک. أنیشته أفَندینی کیمه ساتاجاقسان؟ بو ایشین آرخاسېندا پادشاهېمېز حَضرَتلرینین اۏلدوغونا اینانمېرسانمې؟
سوسدو.
دۆشۆندۆم: دۏغرودان، بو قدر قوشبئیین ایدیمی، یۏخ’سا صمیمی آللاه قۏرخوسوندان سۏیوققانلېغېنې ایتیریب سارساقلایېردېمې؟
قویونون یانېندا دایاندېق. إله بیل قارانلېقدا بیر آنلېغا گؤزلرینی گؤرۆب قۏرخدوغونو باشا دۆشدۆم. اۏنا یازېغېم گلدی. اۏخ یایدان بیردفعهلیک چېخمېشدې. قارشېمداکېنېن یالنېز عاغېلسېز قۏرخاق یۏخ، هم ده رذیل اۏلدوغونو بیر کره تصدیقلهمهسی اۆچۆن آللاها دوعا إلهدیم.
بورادان اۏن ایکی آددېم سایېب قازاجاقسان، – دئدیم.
سۏنرا نئیلهیهجکسینیز؟
أنیشته أفَندییه دئیهرَم، رسملری یاندېرار. باشقا نئیلهیه بیلهریک کی؟ أرضروملو نۆصرَت خۏجانېن جماعتی بئله بیر مسأله اۏلدوغونو إشیتسهلر، نه بیزی ساغ قۏیارلار، نه ده نقّاشخانا قالار. اۏنلاردان تانېدېغېن وارمې؟ بو پولو ایندی سن قبول إله کی، بیزی اۏنلارا ساتمایاجاغېنې باشا دۆشک.
پول نهیین ایچیندهدیر؟
کؤهنه بیر تورشو کۆپۆنۆن ایچینده یئتمیش بئش دَنه وئنئزییا قېزېلې وار.
وئنئزییا دوکاتلارېنې باشا دۆشدۆم، آما بو تورشو کۆپۆ نییه گلمیشدی عاغلېما؟ اۏ قدر صۆنعی’یدی کی، ایناندېرېجې اۏلدو. بئلهجه، آللاهېن منیم یانېمدا اۏلدوغونو بیر کره ده باشا دۆشدۆم، چۆنکی هر ایل داها دا پولگیر اۏلان شایېردلېق دۏستوم آرتېق هَوَس’له گؤرسَتدیڲیم یۏلدا اۏن ایکی آددېم سایماغا باشلامېشدې.
همین مقامدا فیکریمده ایکی شئی واردې. تۏرپاغېن آلتېندا هئچ وئنئزییا قېزېلې-مېزېلې یۏخ دېر! پول وئرمهسم، بو آلچاق عاغلېآز بیزی محو إلهیهجک. بیر آنلېغا ایستهدیم کی، شایېردلېق ایللریمیزده بعضن إلهدیڲیم کیمی، اۏ آلچاق سفئحی قوجاقلایېب اؤپۆم، آما ایللر بیزی بیر-بیریمیزدن یامان اوزاقلاشدېرمېشدې! فیکریم تۏرپاغېن نئجه قازېلاجاغېنا گئتمیشدی. دېرناقلارېمېز’لامې؟ بۆتۆن بونلارې دۆشۆنمهڲیم – بونا دۆشۆنمک دئییل’سه – بیر گؤز قېرپېمې قدر چَکدی-چکمهدی.
قویونون یانېنداکې داشې تلاش’لا ایکیأللی قاپدېم. اۏ آرتېق یئددینجی-سککیزینجی آددېمېندا اۏلاندا اؤزۆمۆ یئتیریب وار گۆجۆم’له باشېنېن آرخا طرفینه إندیردیم. داش باشېنا إله گۆجلۆ، إله سرت حالدا دَڲدی کی، بیر آنلېغا سانکی اؤز باشېما دَڲَن کیمی سارسېلدېم، حتتا یازېغېم گلدی.
آما توتدوغوم ایشه پئشمان اۏلاجاغېما گؤره باشلادېغېم ایشی تئز بیتیرمک ایستهییردیم. چۆنکی آرتېق یئرده إله چېرپېنېردې کی، آدام ایستر-ایستهمَز داها دا تلاشا دۆشۆردۆ.
اۏنو قویونون دیبینه آتاندان چۏخ سۏنرالار دا توتدوغوم ایشده نقّاشېن ظریفلیڲینه قطعیَّن یاراشمایان کۏبود جَهَت اۏلدوغونو عاغلېما گتیره بیلدیم.
5-من أنیشتهنیزم
من قارانېن أنیشته أفَندیسییم، آما منه باشقالارې دا أنیشته دئییر. بیر واختلار آناسې قارانېن منی إله چاغېرماسېنې ایستهیَردی، سۏنرا یالنېز قارا دَڲیل، هامې بو جۆر چاغېردې. قارا إویمیزه گئدیب-گلمهڲه بوندان اۏتوز ایل قاباق، بیز آغسارایېن آرخاسېنداکې جؤکه و شابالېد آغاجلارېنېن کؤلگه سالدېغې همین قارانلېق و نملی کۆچهده مسکن سالاندان سۏنرا باشلادې. اۏ إو بوندان اؤنجهکی إویمیز ایدی. یای آیلارې من ماحمود پاشا’یلا سَفَره چېخسام دا، پایېزدا ایستانبولا قایېداندا قارانېن آناسې’یلا بیزیم إوه سېغېندېغېنې گؤرۆردۆم. رحمتلیک آناسې بیزیم رحمتلیک خانېمېن بؤیۆک باجېسې ایدی. بعضن ده قېش آخشاملارې إوه قایېداندا آناسې’یلا منیم خانېمېمېن بیر-بیریلرینی قوجاقلامېش، گؤزلری یاشلې حالدا دردلشدیکلرینی گؤرۆردۆم. هئچ بیرینده قرار توتا بیلمهدیڲی کیچیک و اوجقار مدرسهلرده اؤرگتمَنلیک إلهین آتاسې حؤوصلهسیز ایدی، غَزَبلی’یدی، عمللی-باشلې دا ایچَردی. قارا اۏ واختلار آلتې یاشېندایدې، آناسې آغلایاندا آغلایار، آناسې سوساندا سوسار، منه – أنیشتنیزه قۏرخو’یلا باخاردې.
ایندی اۏنو قارشېمدا قطعیَّتلی، کامالا یئتمیش، حؤرمَتکار بالدېزېم اۏغلو کیمی گؤرمکدن ممنونام. منه گؤرستدیڲی حؤرمَت، ألیمی اؤپمهسیندهکی إحتیاط، هديه گتیردیڲی مۏغۏل هۏققاسېنې (مۆرَکَّبقابې) وئرنده تکجه قېرمېزې مۆرَکَّب اۆچۆن دیر دئمهسی، قارشېمدا دیزلرینی دیققت’له بیرلَشدیرمیش حالدا آغېر اۏتوروشو – بۆتۆن بونلار یالنېز اۏنون جهد إلهدیڲی آغلې باشېندا، یئتکین آدام اۏلدوغونو دَڲیل، منیم ده جان آتدېغېم آهېل آدام اۏلدوغومو اؤزۆمه بیر داها خاطېرلادېر.
بیر-ایکی کره گؤردۆڲۆم آتاسېنا اۏخشایېر. اوزون بۏیو، اینجه، بیر آز عصبی أل-قۏل حرکتلری وار، آما بو، اۏنا یاراشېر. أللرینی دیزلرینین اۆستۆنه قۏیماسې، من واجیب بیر شئی سؤیلهینده باشا دۆشۆرَم، حؤرمَت’له دینلهییرَم ایفاده إلهین باخېشلار’لا گؤزلریمین دۆز ایچینه باخماسې، سؤزلریمین آغېرلېغېنا اویقون گیزلی بیر مقام’لا باشېنې یېرغالاماسې چۏخ یئرینده دیر. بو یاشېما چاتدېم، أصل حؤرمَتین اۆرَکدن دَڲیل، کیچیک تفرّۆعاتلاردان و بۏیون أڲمکدن قایناقلاندېغېنې بیلیرم.
آناسېنېن بیزیم إویمیزده اۏغلونون گلهجهڲینی گؤردۆڲۆندن هر بهانه’یله اۏنو بورا تئز-تئز گتیردیڲی ایللرده کیتابلاردان خۏشو گلدیڲینی اۆزه چېخارتماغېم بیزی بیر-بیریمیزه باغلادې، إو أهلینین یاراشدېردېغې سؤز’له، منه شایېردلېق إلهدی. اۏنا شیرازلې نقّاشلارېن اۆفۆق جیزگیسینی رسمین لاپ یوخارېسېنا چکمک’له شیرازدا یئنی بیر اوصولو اۏرتایا چېخارتدېقلارې بارهده دانېشېردېم. لئیلیسینین عئشقیندن دَلی اۏلان مجنونو هامې چؤللرده پریشان رسم إلهینده بؤیۆک اوستا بئهزادېن نئجه اۏنو یئمک پیشیرن، اۆفلهییب اۏدونلارې آلېشدېرماغا چالېشان، چادېرلار آراسېندا گزَن قادېنلارېن تۆنلۆڲۆ ایچینده، آما داها دا یالقېز گؤرستدیڲی حاقدا دانېشېردېم. خُسرۏنون گئجهیارېسې گؤلده چیمن چېرېل-چېلپاق شیرینه باخدېغې آنې رسمه چَکَن رسّاملارېن چۏخونون نیظامینین شعرینی اۏخومایېب، عاشیقلرین آتلارېنې و پالتارلارېنې عاغېللارېنا گلَن رنگلر’له بۏیامالارېنېن نه قدر گۆلۆنج اۏلدوغونو سؤیلهییر، چکدیڲی متنی بئله دیققت’له، عاغېللې-باشلې اۏخومایاجاق قدر إعتیناسېز دېر’سا، اۏ نقّاشېن ألینه قلمی، فېرچانې آلماسېنېن پولدان باشقا هئچ بیر نهدَنی اۏلمایاجاغې بارهده دانېشېردېم.
ایندی قارانېن باشقا بیر تَمَل بیلیڲی ده أخذ إلهدیڲینی سئوینج’له گؤرۆرَم: نقش و صنعتده اومودونو ایتیرمک ایستهمیرسنسه، إحتیاطلې اۏل، اۏنو پئشهن کیمی قبول إلهمه. نه قدر باجارېغېن، قابیلییَّتین اۏلور اۏلسون، پولو و ایقتیدارې باشقا یئرلرده آختار کی، باجارېق و أمهڲینین عَوَضینی آلمایاندا صنعتدن کۆسمهیهسن.
ایستانبولداکې و صحراداکې پاشالارا، وارلېلارا کیتابلار حاضېرلاتدېغې اۆچۆن بیر-بیر تانېدېغې تبریزین اوستاد نقّاش و خطّاطلارېنېن یۏخسوللوق، اومودسوزلوق ایچینده اۏلدوقلارې حاقدا دانېشدې. اۏنون صؤحبَتیندن معلوم اۏلدو کی، یالنېز تبریزده دَڲیل، مشهدده، حَلَبده پولسوزلوق و إعتیناسېزلېقدان بیر چۏخ نقّاش کیتاب نقش إلهمهڲین باشېنې بوراخمېش، تکیارپاقلې رسملر جېزماغا، فیرنگ سیّاحلارېنې أڲلَندیرهجک غریبهلیکلری رسم إلهمهڲه، آچېق-ساچېق رسملر جېزماغا باشلایېبلار. ایاه عباسېن تبریزده بارېشېق سؤزلشمهسی باغلایان واخت پادشاهېمېزا هديه وئردیڲی کیتابېن ایندیدن حیصّهلره آیرېلېب صفحهلرینین باشقا کیتاب اۆچۆن ایشلَنمهڲه باشلاندېغېنې إشیدیب. هیند پادشاهې أکبر یئنی بیر بؤیۆک کیتاب اۆچۆن إله پوللار وئرمهڲه باشلایېب کی، تبریز و قزوینین أن پارلاق نقّاشلارې أللریندهکی ایشی بوراخېب اۏنون سارایېنا قاچېبلار.
بۆتۆن بونلارې منه سؤیلهیَنده لَذَّت’له آرایا باشقا حیکایهلر قاتېر: مثَلَن، یالانچې مئهدینین أڲلنجهلی حیکایهسینی، یا دا صفویلرین بارېشېق اۏلماسېنا گؤره اؤزبکلره گیرۏو وئردیڲی شاهزادهنین اۆچ گۆن ایچینده قېزدېرېب آز قالا اؤلمهسی اۆزۆندن اۏ طرفده قالخان تلاشې تصویر إلهییر و منه گۆلۆمسهییر. آما گؤزلرینه دۆشن کؤلگهدن باشا دۆشۆرَم کی، هله ایکیمیزی ده قۏرخودان اۏ دانېشېلماسې چتین مسأله قورتارمایېب.
إویمیزه گئدیب-گلَن، بیزیم حاققېمېزدا دانېشېلانلارې إشیدن، اوزاقدان دا اۏلسا، اۏنون وارلېغېندان خبردار اۏلان هر بیر جاوان کیشی کیمی، قارا دا، دۏغال کی، یئگانه و گؤزَل قېزېم شکورهیه عاشیق اۏلموشدو. گؤزَللر گؤزهلی قېزېما – اۏ واختلار چۏخو اۏنو هئچ گؤرمَزدن عاشیق اۏلدوغونا گؤره بو بلکه منیم نظریمده دیققت وئریلهجَک تهلۆکهلی بیر شئی دَڲیلدی. آما قارانېن سئوداسې إوه گئدیب-گلَن، قبول و سئوگی’یله راستلاشان، شکورهنی گؤرمک فۆرصَتی قازانان بیر جاوانېن قارا سئوداسې ایدی. بئله ده گۆمان إلهییردیم، سئوداسېنې ایچینده قویلاماغې باجارا بیلمهدی، قلبیندهکی شیدَّتلی یانقېنې گرچکده قېزېما آچماق کیمی سهو ایش توتدو.
بونا گؤره ده إویمیزدن آیاغېنې کسمهڲه مجبور اۏلدو.
ایستانبولدان چېخېب گئتمهسیندن اۆچ ایل سۏنرا قېزېمېن أن گؤزَل یاشېندا سیپاهی’یله إولندیڲینی، همین یئلبئیین ساواشچېنېن قېزېما ایکی اۏغلان اوشاغې دۏغوزدوراندان سۏنرا سَفَره چېخېب بیر داها قایېتمادېغېنې، دؤرد ایل دیر اۏندان کیمسهنین خبر بئله آلمادېغېنې، گۆمان إلهییرم کی، ایندی قارا دا بیلیر. بئله دئدی-قۏدو و شاییعهلر ایستانبولدا سۆرعت’له یایېلدېغېنا گؤره یۏخ، آرامېزداکې سۆکوت آنلارېندا گؤزۆمۆن ایچینه نئجه باخدېغېندان هر شئیی چۏخدان اؤرگندیڲینی سئزیرَم. حتتا بو آندا، رَحلهنین اۆستۆنده آچېق دوران کیتاب-الروحـا نظر سالاندا باشا دۆشۆرَم کی، إوین ایچینده گزَن اوشاقلارېن سَسلرینه دیققت کسیلیر، بونون’لا دا ایکی ایل دیر قېزېمېن ایکی اۏغلو’یلا بیرگه آتا إوینه گئری قایېتدېغېنې بیلیر.
قارا بورادا اۏلمایاندا تیکدیردیڲیم بو یئنی إودن ایلک اؤنجه هئچ بیر سؤز آچمادېق. بؤیۆک إحتیمال’لا، ثروت و إعتیبار صاحابې اۏلماغې قرارا آلمېش ایستکلی گنجین حیسّ إلهیهجهڲی کیمی، قارا بو بارهده سؤز آچماغې چۏخ عایېب بیر شئی سایېر. آما یئنه ده إوه گیرَر-گیرمز پیللهکنـده ایکینجی مرتبهنین همیشه داها قورو اۏلدوغونو، سۆمۆکلریمدهکی آغرېلارا گؤره یوخارې مرتبهیه قالخماغېن یاخشې تأثیر إلهدیڲینی دئدیم. ایکینجی مرتبه دئیَنده بیر آز حَیا دویوردوم. آما ایستهییرم کی، بونو بیلهسینیز: مندن چۏخ آز ثروتی اۏلانلار، آزاجېق مۆلکۆ-مالې اۏلان ساده سیپاهیلر بئله بو یاخېنلاردا ایکیمرتبهلی إو تیکدیره بیلهجکلر.
بیز قېش آیلارې نقش اۏتاغې کیمی قوللاندېغېم اۏتاقدا ایدیک. قارانېن بیتیشیک اۏتاقداکې شکورهنین وارلېغېنې حیسّ إلهدیڲینی سئزدیم. درحال اۏنو ایستانبولا چاغېرماق اۆچۆن تبریزه یۏللادېغېم مکتوبدا سؤز آچدېغېم أصل مَطلبه کئچدیم.
عئینی’له سَنین تبریزدهکی خطّاطلار و نقّاشلارا حاضېرلاتدېغېن کیمی، من ده بیر کیتاب حاضېرلادېردېم، – دئدیم. منیم سیفاریشچیم عالَمین تَمَلی پادشاهېمېز حَضرَتلری دیر. کیتاب گیزلی اۏلدوغوندان پادشاهېمېز منیم اۆچۆن خزینهدارباشېدان گیزلی پول قۏپارتدې. پادشاهېمېزېن نقّاشخاناسېنېن أن اوستا نقّاشلارې’یلا بیر-بیر دانېشدېم. اۏنلارېن کیمیسینه ایتی، کیمیسینه آغاجې، کیمیسینه کنار ناخېشلارې’یلا اۆفۆقدهکی بولودلارې، کیمیسینه اۏتلارې رسم إتدیریردیم: چکدیڲیم شئیلرین عئینی’له وئنئزییالې اوستادلارېن رسملریندهکی کیمی پادشاهېمېزېن بۆتۆن عالَمینی عکس إتدیرمهسینی ایستهییردیم. آما بونلار وئنئزییالېلارېن چکدیکلری کیمی مالېن-مۆلکۆن دَڲیل، دۏغال کی، ایچ زنگینلیڲینین، پادشاهېمېزېن عالَمیندهکی سئوینجلرینین و قۏرخولارېنېن رسمی اۏلاجاقدې. پولو چَکدیرمهڲیم إحتیاط اۆچۆن دیر، شئیطانې و اؤلۆمۆ قۏرخودوروق، – دئییب ایضاح إلهدیم. بیلمیرَم دئدی-قۏدولار نه دئییر. ایستهدیم کی، آغاجلارېنېن أدبیلیڲی، آتلارېنېن یۏرقونلوغو، ایتلرینین عارسېزلېغې پادشاهېمېز حَضرَتلرینی و اۏنون عالَمینی عکس إتدیرسین. لئیلک، زئیتون، ظریف و کپهنک کیمی قۏندارما آدلې نقّاشلارېن دا کئفلری ایستهین قۏنو سئچمهلرینی ایستهدیم. أن سۏیوق، أن اوغورسوز قېش گئجهلری بئله پادشاهېمېن نقّاشلارېندان بیری کیتاب اۆچۆن رسم إلهدیڲی شئیی گؤرسَتمک مَقصَدی’له گیزلینجه یانېما گلیردی.
نئجه رسملر چکیردیک، نییه بئله چکیردیک، اۏنو ایندی یئرلی-یاتاقلې سؤیلهیه بیلمهرَم. سَندَن اۏنا گؤره گیزلَتمیرَم کی، سؤیلهیه بیلمهرَم، گیزلَتمهڲیمین نهدنی رسملرین نهدن سؤز آچدېغېنې سانکی منیم ده دۏغرو-دۆرۆست بیلمهمهڲیمدی. آما اۏنلارېن نئجه رسملر اۏلاجاغېنې بیلیرم.
قارانېن منیم مکتوبومدان دؤرد آی سۏنرا ایستانبولا قایېتدېغېنې کؤهنه إویمیز یئرلهشن کۆچهدهکی بربردن إشیتمیش، اۏنو إوه من چاغېرمېشدېم. حیکایهمده بیزی بیر-بیریمیزه باغلایاجاق درد و خۏشبختلیک وعدهسی اۏلدوغونو بیلیردیم.
هر رسم بیر حیکایه دانېشېر، – دئدیم. اۏخودوغوموز کیتابې گؤزَللَشدیرمک اۆچۆن نقّاش حیکایهنین أن گؤزَل مجلیسینی چکیر. عاشیقلرین بیر-بیرینی ایلک دفعه گؤرمهسی، قهرمان رۆستمین شئیطانی جاناوارېن باشېنې کسمهسی، اؤلدۆردۆڲۆ یاد آدامېن اؤز اۏغلو اۏلدوغونو باشا دۆشن رۆستمین کدری؛ عئشقیندن عاغلېنې ایتیرن مجنون اینسان یاشامایان، وحشی طبیعَتین قۏینوندا، آصلانلار، قاپلانلار، ماراللار، چاققاللار آراسېندا؛ ایسکندرین ساواشدان قاباق قوشلاردان گلهجهڲی اؤرگنمک اۆچۆن گئتدیڲی مئشهده اؤز شاهینینین قۏجا بیر قارتال طرفیندن پارچالاندېغېنې گؤرنده غمه باتماسې… أڲر حیکایهده عاغلېمېزېن و خیال گۆجۆمۆزۆن جانلاندېرماقدا چتینلیک چکدیڲی بیر شئی وار’سا، رسم درحال ایمدادا یئتیشیر. رسم حیکایهنین رنگلر’له چیچکلَنمهسی دیر. کیمسه حیکایهسی اۏلمایان رسم فیکیرلشه بیلمز.
فیکیرلشه بیلمهیهجهڲینی گۆمان إلهییردیم، – سانکی پئشمانلېق’لا دیللَندیم، – آما بو اۏلا بیلرمیش. ایکی ایل قاباق پادشاهېمېزېن إلچیسی کیمی نؤوبَتی کره وئنئزییایا گئتمیشدیم. اۏرادا ایتالیا اوستادلارېنېن چکدیکلری اۆز رسملرینه باخېردېم. رسم إدیلهنین هانسې حیکایهنین هانسې مجلیسی اۏلدوغونو بیلمیردیم، آما درک إلهمهڲه، حیکایهنی قورماغا چالېشېردېم. گۆنۆن بیرینده سارای دووارېندا بیر رسم’له قارشېلاشاندا توتولوب قالدېم.
رسم، هر شئیدن چۏخ، بیر آدامېن، منیم تکی بیر نفَرین رسمی ایدی. کافیر ایدی، ألبتّه، بیزیم کیمی آدام دَڲیلدی. آما باخدېقجا اۏنا اۏخشادېغېمې حیسّ إلهییردیم. اۆستهلیک منه قطعیَّن اۏخشامېردې. سۆمۆکسۆز، یومرو اۆزۆ وار ایدی، آلماجېق سۆمۆکلری هئچ سئزمیردی، بونون عَوَضینده منیم ایری چَنهمدن اۏندا قطعی یۏخ ایدی. منه هئچ اۏخشامېردې، آما نهدنسه باخدېقجا إله بیلیردیم کی، منیم رسمیم دیر، اۆرهڲیمی اۏینادېر.
منی سارایدا گزدیرَن وئنئزییالې بَڲدن دووارداکې رسمین اۏنون دۏستونون، اؤزۆ کیمی بیر أصیل-نجابتلی بَڲین رسمی اۏلدوغونو اؤرگندیم. یاشامېندا اؤزۆ اۆچۆن واجیب نه وار’سا، هامېسېنې اؤز رسمینه قۏیدورموشدو: آرخاداکې آچېق پنجرهدن گؤرۆنن مَنظَرهدهکی تار’لا، کند و رنگلری بیر-بیرینه قارېشېب حقیقییه اۏخشایان مئشه. قاباغېنداکې ماسانېن اۆستۆندهکی ساعات، کیتابلار، زامان، پیسلیک، یاشام، قلم، خریطه، کۏمپاس، قوطولار، اۏنلارېن ایچینده قېزېل پوللار، باشقا شئیلر، خېردا-خوروش، کیم بیلیر، بیر چۏخ رسمده اۏلدوغو کیمی باشا دۆشمهدیڲیم و سئزدیڲیم شئیلر… جینین، شئیطانېن کؤلگهسی و سۏنرا آتاسېنېن یانېندا گؤزَللر گؤزهلی، یوخو کیمی بیر قېز.
بو رسم هانسې حیکایهنی بَزهمک، تاماملاماق اۆچۆن چکیلمیشدی؟ رسمه باخاندا باشا دۆشۆردۆم کی، اۏ رسمین حیکایهسی اؤزۆ دیر. رسم بیر حیکایهنین آردې دا دَڲیلدی، اؤزۆ اۆچۆن بیر شئی ایدی.
قارشېسېندا بو جۆر چاشېب-قالدېغېم رسم هئچ عاغلېمدان گئتمهدی. سارایدان چېخېب قۏناق قالدېغېم إوه قایېتدېم، بۆتۆن گئجهنی همین رسم بارهده فیکیرلَشدیم. من ده إله رسم چکمک ایستَردیم. خئیر، منیم حدّیم دَڲیل، پادشاهېمېز إله رسم إدیلمهلی دیر! پادشاهېمېزې صاحیب اۏلدوغو شئیلر’له، عالَمینی گؤرسهدن و آچان هر شئی’له بیرگه چکمهلییم. بو فیکیر’له بیر کیتاب رسم إلهمهڲین مۆمکۆنلۆڲۆ حاقدا فیکیرلَشدیم.
ایتالیا اوستادې وئنئزییالې بَڲین رسمینی إله شکیلده چکمیشدی کی، همین رسمین اۏ بَڲین رسمی اۏلدوغونو درحال باشا دۆشۆردۆم. اۏ آدامې هئچ گؤرمهمیسَن، تۆنلۆک ایچیندن همین آدامې تاپ دئسهلر، مینلر’له آدام آراسېندان اۏ رسم کؤلگهسینده اۏنو تاپېب چېخاردا بیلَردین. ایتالیا اوستادلارې هر هانسې آدامېن بیرینی باشقاسېندان قییافهلری و نیشانلارې’یلا دَڲیل، اۆزۆنۆن شکلی’یله آیېراجاق طرزده رسم إلهمهڲین اوصوللارېنې و قۆوّهسینی تاپېبلار. پۏرترئت دئدیکلری شئی بو دېر.
اۆزۆن بیرجه کره ده رسم إدیلیب’سه، آرتېق هئچ کس سنی اونوتدورا بیلمز. سن چۏخ اوزاقلاردا اۏلاندا بئله رسمینه بیر دفعه باخان إله حئساب إلهییر کی، سانکی یانېنداسان. یاشامېندا سنی هئچ گؤرمهڲنلر بئله سَنین اؤلۆمۆندن ایللر کئچَندن سۏنرا إله بیل قارشېلارېندا اۏلان کیمی گؤزلرینی سَنین گؤزلرینه زیللهیه بیلیرلر.
اوزون مۆدّت سوسدوق. اۏتاغېن کۆچهیه باخان و آشاغې طرفیندهکی نفسلیکلرینی هئچ آچمادېغېمېز کیچیک پنجرهنین موملانمېش قوماش’لا باسدېردېغېم اۆست حیصّهسیندن ایچهرییه إشیڲین سۏیوغو رنگینده اۆرپهدیجی ایشېق گلیردی.
بیر نقّاشېم واردې، – دئدیم، – پادشاهېمېزېن همین گیزلی کیتابې اۆچۆن اۏ بیری نقّاشلار کیمی گیزلیجه یانېما گلیر، سَحَره قدر ایشلهییردیک. أن یاخشې تذهیبی اۏ چکردی. یازېق ظریف أفَندی بیر گئجه بورادان چېخدې، آما هئچ إوینه چاتمایېب. اوستا مۆذَهّیبیمیزین اؤلدۆرۆلمهسیندن قۏرخورام.
6-من اۏرهانام
اؤلدۆرۆبلرمی؟ – قارا دئدی.
بو قارا اوزونبۏیلو، آرېق، بیر آز دا زهملی’یدی. اۏنلارا دۏغرو گئدیردیم کی، بابام: اؤلدۆرۆبلر، – دئدی و منی گؤردۆ. سن نئیلهییرسن بورادا؟
آما منه إله باخېردې کی، هئچ چکینمزدن گئتدیم، قوجاغېنا چېخېب اۏتوردوم، بونا باخمایاراق، درحال منی دۆشۆرتدۆ:
قارانېن ألینی اؤپ، – دئدی.
ألینی اؤپدۆم. اییـسیز ایدی.
قارا: چۏخ سئویملیدی، – دئدی، یاناغېمدان اؤپدۆ. بؤیۆیَنده شیر کیمی اۏغلان اۏلاجاق.
بو، اۏرهاندې، آلتې یاشېندادې. بیر ده بؤیۆڲۆ وار، شؤوکت، یئددی یاشېندادې. اۏ چۏخ عینادکاردې.
آغسارایداکې کۆچهیه گئتدیم، – قارا دئدی. سۏیوغویدو، هر یئر قار-بوز ایچینده’یدی، آما سانکی هئچ بیر شئی دَڲیشمهمیشدی.
هر شئی دَڲیشدی، پۏزولدو هر شئی، – بابام دئدی. هم ده چۏخ. منه سارې دؤندۆ. بؤیۆک قارداشېن هارادادې؟
اوستانېن یانېندا.
سن نییه بوراداسان؟
اوستام منه: آفَرین، سن داها گئت، – دئدی.
یۏلو تکباشېنا گلدین؟ –بابام دئدی.
سنی بؤیۆک قارداشېن گتیرمهلیدی. سۏنرا قارایا دئدی کی: هفتهده ایکی کره قورآن مکتبیندن سۏنرا گئتدیکلری جیلدچی دۏستوم وار، شایېردلېق إلهییر، جیلدچیلیک اؤرگهنیرلر.
بابان کیمی ناخېش چکمهڲی ده سئویرسنمی؟ – قارا دئدی.
سوسدوم.
یاخشې، – بابام دئدی، – دی گئت ایندی.
مانقالدان یایېلان ایستیلیک اۏ قدر لذّتلی’یدی کی، یانلارېندان هئچ آیرېلماق ایستهمهدیم. بۏیا و یاپېشقان ایییـنی اییلهیه-اییلهیه بیر آنلېغا دایاندېم. قهوهنین اییی گلیردی.
باشقا جۆر نقش إلهمک باشقا جۆر گؤرمکدیمی؟ – بابام دئدی. یازېق مۆذَهّیبی بونا گؤره اؤلدۆردۆلر. اۆستهلیک اۏ، قدیم اوصول تذهیبی إلهیردی. اؤلدۆرۆلدۆڲۆنۆ بئله بیلمیرَم، إلهجه یۏخا چېخېب. پادشاهېمېز اۆچۆن اوستاد باش نقّاش عۏثمانېن أمری’یله بونلار بیر سورنامه رسم إلهییرلر. هامېسې إولرینده ایشلهییر. اوستاد عۏثمان نقّاشخانادادې. ایستهییرم ایلک اؤنجه اۏرایا گئدیب هر شئیی اؤز گؤزلرین’له گؤرهسن. اۏ بیریلرین اؤز آرالارېندا چَکیشیب بیر-بیرینی اؤلدۆرمهلریندَن قۏرخورام. نئچه ایللر قاباق اوستالارې باش نقّاش عۏثمانېن وئردیڲی قۏندارما آدلار’لا – کپهنک، زئیتون، لئیلک… – اۏنلارې گئدیب إولرینده گؤرَرسَن…
پیللهلردن إنَنده دالې-دالې گئری قایېتدېم. خئیريّهنین گئجهلر یاتدېغې دووارېن ایچینده دۏلابلې اۏتاقدان تاققېلتې گلیردی، اۏرا گیردیم. ایچهریده خئیريّه یۏخ، آنام وارې’یدې. منی گؤرنده اوتاندې. بَدَنینین یارېسې دۏلابېن ایچینده’یدی.
هارادایدېن سن؟ – دئدی.
آما هارادا اۏلدوغومو بیلیردی. دۏلابېن ایچینده دئشیک وار، اۏرادان بابامېن ناخېش اۏتاغې، اۏنون قاپېسې آچېق دېر’سا، دَهلیز، سۏنرا دَهلیزین اۏ بیری طرفینده بابامېن یاتدېغې اۏتاغېن ایچی گؤرۆنۆر: دۏغال کی، همین اۏتاغېن دا قاپېسې باغلې دَڲیل’سه.
بابامېن یانېندایدېم، – دئدیم. آنا، سن نئیلهییرسن بورادا؟
سنه دئمهدیممی قۏناق وار، یانېنا گیرمک اۏلماز؟ – قېشقېرېردې. آما چۏخ اوجا سَس’له قېشقېرمېردې، ایستهییردی کی، قۏناق إشیتمهسین. نئیلهییردیلر؟ – سۏنرا شیرین سَسی’یله سۏروشدو.
اۏتوروبلار. آما بۏیالار’لا یۏخ. بابام باشا سالېر، اۏ بیری قولاق آسېر.
نئجه اۏتورموشدو؟
بیردن هۏپ یئره اۏتوردوم، قۏناغې تقلید إلهدیم: من ایندی چۏخ جیدّی بیر آدامام، باخ، آنا؛ من ایندی قاشلارېمې چاتېب، باباما قولاق آسېرام، مؤولود دینلهین کیمی – باشېمې اۏ قۏناق کیمی آوازا اویقون جیدّی طرزده ترپهدیرم.
گئت آشاغې، – آنام دئدی، – خئیريّهنی بورا چاغېر. تئز.
اۏتوردو، قوجاغېنا آلدېغې یازې تاختاسېنېن اۆزهریندهکی کیچیک بیر کاغېذدا یازماغا باشلادې.
آنا، نه یازېرسان سن؟
تئز آشاغې گئت، خئیريّهنی چاغېر، دئمهدیممی سنه؟
مطبخه گئتدیم. بؤیۆک قارداشېم گلمیشدی. خئیريّه قاباغېنا قۏناغا پیشیردیڲی پلۏودان بیر سینی قۏیموشدو.
فېرېلداقچې، – بؤیۆک قارداشېم دئدی. منی اوستا’یلا تک قۏیوب گئتدین. بۆتۆن دؤڲمهنی من إلهدیم. بارماقلارېم دؤڲهنک اۏلدو.
خئیريّه، آنام چاغېرېر.
یئمهڲیمی قورتاران کیمی سنی دؤڲهجیم،
– بؤیۆک قارداشېم دئدی. تنبللیڲینین، بیجلیڲینین جزاسېنې چکهجکسن.
خئیريّه چېخان کیمی بؤیۆک قارداشېم پلۏوونو بئله قورتارمازدان قالخېب اۆستۆمه گلدی. قاچمادېم. قۏلومدان یاپېشدې، بیلهڲیمی بورماغا باشلادې.
إلهمه، شؤوکت، إلهمه، چۏخ آغرېدېر. بیر ده ایشی آتېب قاچاجاقسانمې؟ قاچمایاجاغام. آند ایچ.
آند ایچیرم.
قورآنا آند ایچ.
قورآنا آند ایچیرم.
آما بوراخمادې. منی سینینین یانېنا چکیب چؤکدۆردۆ. بیر یاندان پلۏوونو قاشېقلایېر، بیر یاندان – مندن چۏخ قۆوّتلیدی – قۏلومو داها دا بورور.
یئنه قارداشېنا شیکنجه وئرمه، ظالېم، – خئیريّه دئدی. گئیینیب کۆچهیه چېخېردې. بوراخ اۏنو.
سن قارېشما، أسیر قېزې، – بؤیۆک قارداشېم دیللَندی. قۏلومو هله ده بوروردو. هارا گئدیرسن سن؟
لیمۏن آلاجاغام، – خئیريّه دئدی. یالانچې، – بؤیۆک قارداشېم دئدی. دۏلاب لیمۏن’لا دۏلودو.
قۏلومو بۏشالتدېغېندان بیردن اؤزۆمۆ اۏنون ألیندن قورتاردېم. یومروق آتدېم، شمعدانېن ساپېندان توتدوم، آما اۆستۆمه آتېلېب منی آلتېنا آلدې. شمعدانې آشېردې، سینی چئوریلدی.
آللاهېن بلالارې! – آنام دیللَندی. قۏناق إشیتمهسین دئیه قېشقېرمېردې. قارانېن گؤزۆنه گؤرۆنمَزدن دَهلیزی کئچیب پیللهکندن نئجه إنمیشدی؟ بیزی آیېردې. سیز آدامې رذیل إلهیرسینیز، یارامازلار.
بو گۆن اۏرهان یالان دانېشدې، – شؤوکت دئدی. منی اوستانېن یانېندا بۆتۆن ایش’له قۏیوب قاچدې.
سوس، – آنام دئدی، اۏنا سیلله ووردو.
یاواشجا وورموشدو، بؤیۆک قارداشېم دا آغلامادې. من آتامې ایستهییرم، – دئدی. آتام قایېداندا حَسَن عمینین قېرمېزې قېلېنجېنې چکهجک، بیز بو إودن حَسَن عمینین یانېنا قایېداجاغېق.
سوس، – آنام دیللَندی. بیردن إله حیرصلَندی کی، شؤوکتین قۏلوندان توتوب چَکدی، سۆرۆیۆب داشلېغېن قورتاراجاغېنداکې قارانلېغا آپاردې. من ده آرخالارېنجا گئتدیم. آنام قاپېنې آچدې، منی ده گؤرنده:
گیرین ایکینیز ده ایچهری، – دئدی.
آنا، آخې من هئچ بیر شئی إلهمهمیشم، – دئدیم، آنجاق ایچهری گیردیم. آنام قاپېنې اۆزۆمۆزه اؤرتدۆ. ایچهری زیل قارانلېق دَڲیلدی، نار آغاجېنا باخان نفسلیکلرین آرالارېندان سۏلقون ایشېق سۆزۆلۆردۆ، آما قۏرخدوم.
آنا، قاپېنې آچ، – دئدیم، – اۆشۆیۆرَم. آغلاما، قۏرخاق، – شؤوکت دئدی. آچار ایندی.
آنام قاپېنې آچدې. قۏناق گئدهنه قدر دینمز دوراجاقسېنېزمې؟ – دئدی. یاخشې، اۏندا قارا گئدهنه قدر مطبخده اۏجاغېن یانېندا دوراجاقسېنېز، یوخارې چېخمایاجاقسېنېز.
اۏرادا دارېخېرېق، – شؤوکت دئدی. خئیريّه هارا گئتدی؟
هر شئیه قارېشېرسان، چۏخ نادینجسَن سن، – آنام دئدی.
آخېردا آتېن آلچاقدان کیشنهدیڲینی إشیتدیک، سۏنرا بیر ده إشیتدیک. بو، بابامېن آتې یۏخ، قارانېن آتې’یدې. کئفیمیز آچېلدې، إله بیل یارمارکا گۆنۆ، یا دا بایرام سحری باشلایېردې. آنام سانکی بیزیم ده گۆلۆمسهمهڲیمیزی ایستهیه-ایستهیه گۆلۆمسهدی. ایکی آددېم آتېب آخورون بو یانا باخان قاپېسېنې آچدې.
دررسسس، – دئیه ایچهرییه سارې سَسلندی. قایېتدې، بیزی خئیريّهنین یاغ اییی وئرَن سیچانلې مطبخینه سالېب اۏتورتدو. باخ قۏناق گئدهنه قدر بورادان چېخماغې عاغلېنېزا گتیرمهڲین. آرانېزدا داوا دا إلهمهڲین کی، کیمسه سیزین هر شئیه بورنونو سۏخان تربییهسیز اوشاقلار اۏلدوغونوزو فیکیرلشمهسین.
قاپېنې اؤرتمهمیشدن قاباق: آنا، – دئدیم، – آنا، بیر شئی دئیهجهڲَم. بابامېن یازېق مۆذَهّیبینی اؤلدۆرۆبلر.
ایکینجی بؤلۆمۆن سۏنو
رۏمانېن باشقا بؤلۆملرینی اۏخوماق اۆچۆن آشاغېداکې سئچهنَکلره تۏخانېن!
بیرینجی بؤلۆم ایکینجی بؤلۆم اۆچۆنجۆ بؤلۆم
سایېن قادر جعفرینین اینستاگرام صفحهسی: www.instagram.com/qadircfri
سۏنا نشریاتېنېن اینستاگرام صفحهسی: www.instagram.com/sona.pub


text:
اوکراینا: سون بیر گونده ۴۰۰ روس عسگری اؤلدورولدو
اوکراینا ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن یازیلی آچیقلامادا، سون گونده روسیا اوردوسوندان ۴۰۰ عسگرین داها اؤلدورولدوگو وورغولاندی
اوکراینا سون بیر گونده روسیا اوردوسوندان داها ۴۰۰ عسگرین اؤلدورولدوگونو بیلدیردی.
اوکراینا ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن یازیلی آچیقلامادا، ساواش باشلایاندان بو یانا روسیا اوردوسونا عاید ۲۸ مین ۳۰۰ عسگر، ۲۰۲ اوچاق، ۱۶۷ هلیکوپتر، ۱۲۵۱ تانک، ۳ مین ۴۳ زرهلی آراج، ۵۸۶ توپ، ۱۹۹ راکت آتار و ۹۱ هاوا ساوونما سیستمینین اوکر...
-
-
28.06.2022
-
-
28.06.2022
-


text:
بیرینچی قسم
بخارا خلق شورالر جمهوریتی نینگ 3نچی قورولتایی، اگست آیی، 1921ییل
چپدن بیرینچی قطارده : عبد رؤف فطرت، فیض الله خوجه یف، عبدالقادر محی الدین، عثمان خوجه و باشقه لر
(تیمور خوجه اوغلی آرشیفیدن)
ترقی…
«اورته آزیه نینگ عمرگزارلیغی گزیتی»
تورکستانده گی
ملی ــ دموکراتیک آزادلیک حرکتی
ایسلتمه:
اورته آسیا مملکت لری نینگ ایریم تارفکر و متعصب تاریخچیلری، بوتون تورکستان اولکه سینی روسیه استعماری دن قوتقریب، اورته آسیا بوییچه برچه ملتلرحقوقی تینگ بولگن مستقل دولت قوریش یولیده قهرمانلرچه کورش آلیب بارگن جدیدلرنی قاره له گن حالده، کمونیست پرتیه ترقتگن اساس سیز بهتانلرگه تیه نیب، اولرنی «باسمه چی»، «ملتچی؟»، «پان تورکیست؟”، “پان اسلامیست؟”» کبی تهمتلر بیلن عیبلب کیلماقده لر.
بیز مسئله نی علمی ــ تاریخی جهت دن یاریتیش مقصدیده ایککی اتاقلی عالم سراج الدین احمدوف و قهرمان رجبوف، معتبر منبع لر گه اساسلنیب، « جدیدچیلیکـ » عنوانی بیلن یازگن مقاله نی وطنداشلر اعتباریگه حواله قیلماقچیمیز. مقاله نی دایمی همکاریمیز حرمتلی عبدالمجید اوزگون عرب الفباسیگه اوگیرگن. بیز اونی ایریم جدیدچیلیک رهبرلری فوتولری و حجتلی فوتولر بیلن تولدیردیک.
تورکستان بیرلیگی وآزادلیگی مفکوره سینی عملگه آشیریش اوچون کورشگن، اوشبو رهبرلرنینگ کوپچیلیگی، شورالر حکومتی تامانیدن ملت سیورلیک گناهی(؟) بیلن تعقیب آستیگه آلینیب، قتغان ییللری(1937 – 1938) وحشیلرچه آتیب اولدیریلگن.
بیز برچه وطنداشلریمیزدن، بو مهم و مستند مقاله نی دقت بیلن اوقیشلرینی التماس قیله میز.
شرعی جوزجانی
جدید، عربچه سوز بولیب، ینگی معناسینی افاده لیدی. 19 عصر آخری، 20 عصر باشیده تورکستان، قفقاز، قریم (کریمیه) و تاتارستان حیاتیده کتته اهمیّت کسب ایتگن اجتماعی – سیاسی، معرفی حرکت. جدیدچیلیک، دستلب 19- عصرنینگ 80 ییل لریده کریمیه ده اسماعیل بیک گسپرینسکی رهبرلیگیده قریم تـَاتارلری اؤرته سیده وجودگه کیلدی.
اسماعیل بیک گسپرینسکی جدید چیلیک
مفکوره سی نینگ اساسچیسی
جدید چیلیک حرکتی نماینده لری کوپینچه اؤزلرینی ترقی پرورلر، کیینچه لیک جدیدلر دیب اتشگن. اؤشه دورنینگ ایلغار ترقی پرور کوچلری، بیرینچی نوبتده، ضیالیلر، محلی اهالی نینگ عموم جهان ترقیاتیدن آرقه ده قاله یاتگنلیگی نی حس ایتیب، جمعیت نی اصلاح قیلیش ضرورتینی توشونیب ییتگندیلر.
جدید چیلیک ماهیّت اعتباری بیلن اوّلا سیاسی حرکت ایدی. اونینگ شکلله نیش و مغلوبیّت گه اوچره ش دورلری بؤلیب، اولرنی شرطلی روشده تؤرت گه بؤلیش ممکن. تورکستان، بخارا و خیوه حدودیده بو
دورلر 1895- 1905 ؛1906- 1916 ؛1917- 1920؛ 1921- 1929 ییل لرنی اؤز ایچیگه آله دی.
بیرینچی دورده تورکستانده روسیه پادشاهلیگی نینگ مستحکم اؤرنه شیب آلیشی کوزه تیله دی. او اؤز سیاسی اگینتلری (وکیللری)یاردمیده محللی خان و امیرلر وکالت لرینی چیکلب گینه قالمه ی، اولرنی قاورچاققه ایلنتیریب، روس و غرب سرمایه دارلری نینگ اِیشله شی و یشه شی اوچون شرایط یره ته دی، تورلی کمپنی لر، اکسیه دارلیک جمعیّتلری (سهامی شرکتلر) منفعتینی کؤزله یدی. عین چاغده محلی اهالی نینگ طلب احتیاجلری نظرگه آلینمه ی قؤییلدی، دینی اعتقادلری، عرف – عادتلری بیلن حسابلشمسلیک، اولرنی مینسیمسلیک کوچه یدی. حیاتی، علمی سویه سی یؤقاری بؤلگن قاضیلر تجربه سیز کیشیلر بیلن المشتیریلدی، پاره خورلیک، اجتماعی – سیاسی عدالتسیزلیک اَوج آلدی. مدرسه و مکتبلر فعالیتی نی چیکلش، محلی جای ناملرینی روسچه اته مه لر بیلن المشتیریش، محکمه جریانیده قاضیلر بوینیگه خاچ (صلیب) تاقتیریشگه چه باریلدی کی، ییرلی اهالینی بونده ی تحقیرلش حاللری مستملکه چیلرنینگ بیدادلیگینی یققال کؤرسه تردی. اؤشه دَور احوالینی محمدعلی خلیفه صابر اؤغلی (دوکچی ایشان)خلققه قره ته اؤز «خطابنامه»سی (1898) ده یخشی بیان قیلگن (اندیجان قؤزغالانی گه قرلسین).
اندجان قوزغالانی رهبری دوکچی ایشان
ملت استقبالینی اؤیلاوچی ترقی پرور کوچلر، خلق نینگ دیه رلی برچه طبقه لری – کسبه، دهقان، سوداگر، مُلکدار، عالملر آره سیده موجود ایدی. ضیالیلر دستلب چاریزم گه (روسیه تزارلری حاکمیتی گه) قرشی کوره شنی، خلق نی عصری قالاقلیکدن اویغاتیش ــ سیاسی معرفی جبهه دن باشلش گه قرار قیلدیلر. جدیدلر حرکتی انه شونده ی تأریخی بیر شرایطده تورکستان منطقه سیده رواجله نیش اوچون اؤزیگه قوله ی زمین تاپدی.
جدیدلر آره سیدن ییتوک عالم لر، صناعت و زراعتچیلیک ساحه لری نینگ زمانوی بیلیمدان متخصصلری، مدنیّت اربابلری ییتیشیب چیقیب، یورتنی آباد و وطن نی مستقل کؤریشنی آرزو قیلدیلر و شو یؤلده فدائیلرچه کوره شدیلر. جدیدیلرنینگ تورکستان مستقل لیگی اوچون کوره شیده اساساً قوییده گی یؤنه لیشلر اُستوار ایدی:
ینگی اُصول مکتبلری ترماغینی کینگیتیریش؛ قابلیّتلی یاشلرنی چیت ایلگه(خارج گه) اؤقیشگه یوباریش؛ تورلی مدنی جمعیتلر و تیاتر تروپه لری توزیش؛ جریده لر و مجله لر چاپ قیلیش، خلق نینگ اجتماعی- سیاسی آنگینی یوکسلتیریش بیلن تورکستانده ملی دیموکراتیک دولت قوریش. جدید ضیالیلرنینگ کوچلی پرتیه سی(حزبی) تشکیل قیلینگن تقدیرده گینه بو ایشلرنی عملگه آشیریش ممکن ایدی.
جدید لرنینگ اساسی مقصدلری:
جدیدلرنینگ اساسی غایه و مقصدلری قوییده گیلردن عبارت ایدی: تورکستاننی اؤرته عصرلرگه خاص بولگن قالاقلیک و دینی خرافاتدن آزاد ایتیش، شریعت نی اصلاح قیلیش، خلق قه معرفت ترقه تیش، تورکستانده مختاریت حکومتی نی برپا ایتیش اوچون کوره شیش، بخارا و خیوه ده سلطنتِ مشروطه و پارلمان، کیینچه لیک دمکراتیک جمهوریت توزومینی اؤرنه تیش آرقه لی آزاد و فراوان جمعیت قوریش، ثباتلی ملی پول نی جاری قیلیش و ملی قشون (ملی اردو) توزیش. تاشکینت، فرغانه، بخارا، سمرقند و خیوه ده ایرکین فکرلی و ترقی پرور کیشیلرنینگ ایریم گروه لری تامانیدن آچیلگن مدنی- معرفی یؤنه لیشده گی جمعیت و اویوشمه لردن (اتحادیه لردن) جدیدلر حرکتی شکل لندی.
تورکستانده جدیدلرحرکتی نی وجودگه کیلتیروچیلر تیپه سیده محمود خواجه بهبودی، عبد قادر شُکوری، سیداحمد صدیقی – عجزی (سمرقند)، منوّرقاری عبدرشید خان اوف، عبدالله اَولانی،
عُبیدالله اسدالله خؤجه یف (عبیدالله خوجه یف)، تاشپؤلات بیک ناربؤته بیک اوف (تاشکینت)، فطرت، فیض الله خوجه یف، عثمان خؤجه پؤلات خؤجه یف، عبدالواحد برهانوف، صدرالدین عینی، عبدالقادر محی الدین اوف (بخارا)، عابدجان محمودوف، حمزه، چؤلپان، اسحاق خان عبرت، محمدشریف صوفیزاده (فرغانه وادیسی)، پالوان نیاز حاجی یوسپوف ، بابا آخون سلیموف (خوارزم) توره ردی.
چپدن: منور قاری محمود خوجه بهبودی و چولپان
تورکستان منطقه سیده گی جدیدلرحرکتی، ترقلیش جایی و یؤنه لیشیگه
کؤره، اوچگه بؤلینردی: تورکستان، بخارا و خیوه جدیدچیلیگی. تورکستان جدیدلری بیلن بخارا و خیوه جدید لری اؤرته سیده بیر مونچه تفاوت بار ایدی.
تورکستان اؤلکه سیده گی جدید چیلیک نینگ اجتماعی اساسینی ضیالیلر تشکیل قیلدی. اولر روسیه مستملکه چیلریگه قرشی کوره ش نینگ آلدینگی صفلریده توریب، چاریزم (تزاریزم) نینگ خام اشیأ منبعی گه
ایلنتیریلگن تورکستان نینگ دستلب مختار، سؤنگ مستقل دولت بؤلیشینی یاقلب چیقدیلر.
بخاراده گی جدیدلرتورکستانده گی گه نسبتاً آغیرراق اجتماعی – سیاسی شرایط ده یوزه گه کیلدی. اونینگ ترکیبی اساساً بخاراده گی شهر اهالیسی نینگ ترقی پرور قسمی: ضیالیلر، مدرسه طالبلری، مـیده دوکاندارلر، معمارلر، هنرمندلر و سوداگرلردن عبارت ایدی. جدیدلرنینگ دهقانلر و عسکرلر اؤرته سیده نفوذی اوّلیگه پست بؤلگن. جدیدیلر اقتصاد و باشقروساحه سیده بیر قطار طلبلر، چنانچه، سالیقلرنی کمیتیریش طلبی بیلن چیقیشدی. اولردستلب بخاراده گی امیرلیک توزومی دایره سیده اصلاحاتلرجاری قیلماقچی بؤلیشدی. بخاراده
وابکینت لیک دهقان جوره بای ایلک ینگی اُصول مکتبی نی آچگن ایدی. بخاراده گی جدیدلرحرکتی گه ایریم جاهل ملالر، هر قنده ی ینگیلیک و اصلاحاتلرنینگ دشمنی بؤلگن قدیمی لر آقیمی قرشی چیقدی.
“20عصر باشلریده بخارا جمعیّتی 2 گروهگه: اِکرام داملا رهبرلیگیده گی ترقی پرورلر و مُلا عبدرزاق باشچیلیگیده گی قدیمیلرگه بؤلینگن ایدی.
1908 ییلی «بخارای شریف شرکتی» توزیلیب، درسلیکلر نشر ایتیش و کتاب سوداسی بیلن شغللندی. احمدجان حمدی (ابوسعیدوف)، عثمان خؤجه پؤلات خؤجه یف (عثمان خؤجه)، حامد خؤجه مهری، عبدالواحد بُرهان اوف، عبدالقادر محی الدین اوف، صدرالدین عینی، عبدالرحمان سعدی شرکت نینگ تشکیلاتچیلری ایدی. 1909 ییلی دسمبر آ ییده جدیدلر بخاراده «تربیۀ اطفال» («باله لر تربیه سی») مخفی جمعیتی نی توزیشدی (اساسچیلری: عبدالواحد بُرهان اوف، حامد خؤجه مهری، احمدجان حمدی، مکمل بُرهانوف، حاجی رفیع). بو جمعیّت تورکستانلیک و بخارا لیک یاشلرنی استانبولده گی
«بخارا تعمیم معارف جمعیتی» بؤلیمی گه اؤقیشگه جونتدی. خارج ده گی تعلیم، یاشلر دنیا قره شیده توبدن بوریلیش یسه دی. جدیدلر بخارا و تورکستانده بیر وقتده باشلنگن بؤلسه هم، امیرلیکده گی آغیر
مُحیط اونینگ ترقیاتینی تیزلشتیردی. 1910 ییلدن باشلب بخاراده جدیدچیلیک حرکتی تشکیلی توس آلدی و «تربیۀ اطفال» مخفی جمعیتی اساسیده پرتیه(حزب) تشکیل تاپدی (ق. یاش بخارالیکلر).
20- عصر باشلریده خیوه ده شکل لنگن جدید چیلیک بیر قدَرباشقه چه راق تأریخی شرط – شرایط ده وجودگه کیلدی. او بو ییرده اساساً ایککی ته آقیمدن عبارت ایدی. اونینگ اؤنگ آقیمی خانلیکده رواج –
لنه یاتگن سودا – صناعت کارخانه لری ایگه لری همده ییریک بایلرنینگ وکیللرینی اؤزیگه بیرلشتیرگن ایدی. بو آقیمگه خیوه خانی اسفندیارخان نینگ باش وزیری اسلام خؤجه باشچیلیک قیلگن.
جدیدلر نینگ اؤنگ آقیمی اؤز آلدیگه مملکت ده خان حاکمیّتی نی سقلب قالگن حالده اجتماعی – اقتصادی اصلاحاتلر اؤتکزیش آرقه لی ایرکین بازار مناسبتلری نینگ رواجله نیشیگه کینگ یؤل آچیب بیریشنی
مقصد قیلیب قؤیگن ایدی. خیوه ده جدیدلر سؤل آقیمی ایسه مـَیده سرمایه دارلر، کسبه و خلق نینگ تورلی طبقه وکیل لرینی بیرلشتیرگن بؤلیب، قاضی کلان(خوارزم نینگ بویوک قاضی سی) بابا آخون سلیموف اونینگ رهبری ایدی. اولر خیوه خانلیگیده ینگی اُصول مکتبلری تشکیل قیلیش آرقه لی خلق عامّه سی نینگ سیاسی فعال لیگینی اؤستیریش مقصدینی قؤییشگن ایدی. 1904 ییل «جمعیّت خیریه» توزیلیب، اونینگ کؤمگی بیلن خیوه شهریده دستلبکی ینگی اُصول مکتبی آچیلدی (1904 ییل 10 نوامبر). خیوه جدیدلری معرفی ایشلر بیلن کفایه له نیب قالمسدن، خان توزومیگه قرشی کوره ش هم آلیب باردیلر. بیرینچی جهان اوروشی گه چه خیوه جدیدلری نینگ یگانه مرکزی و دستوری حجتلری بؤلمه گن. بیراق جدیدلر حرکتی خیوه خانلیگیده کتته اجتماعی- سیاسی کوچگه ایله نیب، 1914 ییل اگست ده او پرتیه شکلینی آلگن (ق. یاش خیوه لیکلر).
1904 – 05 ییللرده گی – روس جاپان اوروشی، 1905 – 1907 ییللرده بؤلگن 1- روس انقلابی، 1905- 1911ییلرده گی ایران انقلابی، 1908ییل تورکیه ده بؤلگن یاش- گپورکلر انقلابی جدیدلر دنیا قره شیگه کوچلی تأثیر کؤرستدی. جدیدلر اؤز جریده و مجله لری، ینگی اُصول مکتبلری، تورلی کُتُبخانه و قراأت خانه لر، هوسکار تیاتر تروپه لری تیوه ره گیده توپله نیشر ایدی. اولرنینگ کؤپچیلیگی شو دورنینگ کؤزگه کؤرینگن ایجادکارلری – شاعر و یازوچیلری ایدی. اولر اؤز اثرلری بیلن تأریخی ینگی ملی ادبیات یَره تدیلر. ادبیات، دَور واقعه لریگه همآهنگ باردی. 1910 ییل لرده یاق معرفت و آزادلیک غایه لری اونینگ مرکزی موضوعیگه ایلندی. ادبیاتگه «ملت» و «وطن» توشونچه لری کیریب کیلدی. ملی شعرلرگه رغبت کوچه یدی. ینگی زمانوی داستانچیلیک میدانگه کیلدی، پوبلیستیکه – اجتماعی موضوعلر بوییچه یازیش ژنری – (بهبودی، فطرت، منور قاری، میر محسن) رواجلندی، ریالیستیک نثر شکللندی. شونینگ اوچون هم اؤزبیکستان مستقل لیگیدن کیین بو دورادبیاتی حقلی روشده، ملی اویغانیش دوری اؤزبیک ادبیاتی دیب دورلشتیریله دی. ادبیات ده گی بونده ی اویغانیش، عین وقتده شو دور مدنی حیاتیده هم روی بیردی. جدیدلر اؤزبیک خلقی حیاتیگه تام معنا ده گی ملی تیاتریک آلیب کیردی. ملی مطبعه نینگ وجودگه کیلیشی بیلن کتاب باسیش اِیشی یؤلگه قؤییله باشله دی.
اروپا کوپ آوازلی موسیقه صنعتی بیلن تنیشگن جدیدلر اؤزبیک عنعنوی موسیقه اُسلوبلرینی هم اصلاح قیلیشگه دعوت ایتیشگن. 1919 ییلده تاشکینت نینگ ایسکی شهر قسمی (حاضر«توران» کتبخانه سی یانیده گی بنا) ده جدیدلر تشبثی بیلن تورکستان خلق کانسیرواتوری نینگ ملی (ایسکی شهر) بؤلیمی تشکیل ایتیلدی. شو طرزده جدیدلر صنعت واسطه سی بیلن ملت قدرینی کوتریش ، صنعت نینگ دیرلی برچه تورلرینی، یوکسلتیریشگه اینتیلدیلر («اؤزبیکستان ریسپوبلیکه سی» مخصوص جلدی نینگ تیگیشلی بؤلیم لریگه – ادبیاتی، تیاتری ، موسیقه سیگه قرنگ). جدید لر نینگ اکثر وکیللری یاشلرگه دست اوّل دینی تعلیم بیلن بیر قطارده دُنیاوی فنلرنی اؤقیتیش مسئله سینی کون ترتیبی گه قؤیدیلر. اولر مسلمان مکتبلری نینگ تعلیم اُصولی و دستورلرینی اصلاح قیلیب، ینگیچه اُصولده گی مکتبلرنی آچدیلر. بهبودی، مّنوّرقاری، ع. بُرهانوف، ع. اَولانی، و باشقه لر ینگی اُصول مکتبلری اوچون درسلیکلر یازیب، نشر ایتیشگن (ق. ینگی اُصول مکتبلری).
جدیدلر حرکتی دوامیده اولرنینگ اؤز مطبوعاتی شکللندی. جدیدلر تاشکینتده 1905- 0619 ییل لرده «ترقی» (محرری اسماعیل آبِلی)، «خورشید» (مُحرری- منورقاری)، 08 – 08 19ییللرده «شهرت» مُحرری- ع. اَولانی)، «آسیا»(مُحرری- احمدجان بیک تیمیروف)، «تجار» (محرری- سیدکریم بای سیداعظم بای اؤغلی)، بخاراده
1912 ییلده «بخارای شریف»(مُحرری- میرزا جلال یوسف زاده)، «توران»(محرری- غیاث مخصوم حُسینی)، سمرقند ده 1913 ییلده «سمرقند»(محرری- م. بهبودی)، تاشکینت ده «صدای تورکستان» (محرری- عُبیدالله خؤجه یف)، قؤقان ده «صدای فرغانه»(محرری- عاید جان محمداوف)جریده لری و سمرقند ده 1913- 1915ییللریده
«آئینه»(محرری- م. بهبودی)،
آیینه ژورنالی
تاشکینتده 1915 ییل «الاصلاح» (محرری- عبد رحمان صادق اؤغلی) ژورنال لرینی نشر قیلیشدی. شونینگدیک، 1917- 1918 ییللرده تاشکینت ده «نجات»(محرری- منورقاری)،«کینگش»(محرری- احمد زکی ولیدی و منور قاری)، «توران»(محررلری- م. افندی زاده، ع. اَولانی)، «اولوغ تورکستان(محرری- کبیر بکیراوف)، «شورای اسلام»(محرری- عبدالله بتتال)، «تورک سؤزی» (محرری- تیمیربیک خدایارخان اوف)، «تورک ایلی» (تحریرهیئتی)،سمرقندده«حریّت»(محررلری- مردانقل شامحمدزاده، اکابر شامنصوراوف، فطرت)، قؤقان ده «تیریک سؤز» (محرری- عابدجان محمداوف)، «ایل بیراغی» (محرری بؤلت سالی یف) جریده لری و «کنگش» (محرری- حمزه)، «یورت»(محرری- اشورعلی ظاهری) ژورنال لری چاپ قیلیندی. مطبوعات ملت دلیده گی گپلرنی اؤز صحیفه لریگه کؤچیریش بیلن کفایه لنمه ی، قنده ی اِیشلرنی بیرینچی نوبتده عملگه آشیریش مسئله سینی اؤرته گه قؤیدی.
1909ییلده تاشکینت یاش ضیالیلری تامانیدن«جمعیّت خیریه»تشکیل ایتیلدی. محللی یاشلردن دولت اداره لریده، صناعت، تجارت ساحه سیده ایشله یدیگن متخصصلرتیارلش، کمبغل مسلمانلرگه مدنی- معنوی یاردم کؤرسه تیش مسئله سی قؤییلدی. بو، ملت نینگ باشقه خلقلر ایچیگه سینگیب کیتمسلیگی یؤلیده کؤریلگن تدبیرلر ایدی.
جدیدلر اجتماعی – سیاسی کوچ صفتیده:
بو دورده جدیدلر اجتماعی – سیاسی کوچ صفتیده کؤریندیلر. خلق اولرده اؤز حامیلرینی حس ایتدی. سیردریا ولایتیدن پیتربورگ ده اؤته دیگن دولت دوما سیگه اعضالیک که سیلنگن عبد واحد قاری عبد رؤف قاری یف گه تاشکینت، چیمکینت و باشقه جایلرنینگ اهالی سیدن 12 مادّه دن عبارت طلبنامه نی دولت دوما سیگه تاپشیریش یوکلندی. بو حُجّت ده کؤپگینه اجتماعی طلبلر کؤرسه تیلگن ایدی.عبد واحد قاری 1907 ییل 20 فبروری ـــ 3 جون ده پیتربورگ ده صدر مقصودی (1879- 1957)، موسی جارالله، علیمردان تؤپچی باشی یف کبی مسلمان ضیالیلری بیلن تنیشیب، مسلمان فرکسیونی نینگ رئیسی بیگلوف گه تورکستان خلقی دردینی ییتکزدی. بِیراق عبد واحد قاری، آره دن کؤپ اؤتمه ی، قماققه آلیندی و تولا گه سورگون قیلندی.
شو طرزده، جدیدچیلک حرکتی 1906- 1916 ییللرده اؤزی نینگ اساسی یؤلینی بیلگیلب آلدی. جدیدلرنینگ نشرلری خلقنی ینگی دور باشلنگنی بیلن تنیشتیرر ایکن، اؤزلیگینی انگلب، اویوشیشگه (متحد بولیش گه) چقیردی.
ا اولکه مادّی و معنوی بایلیکلری تله نه یاتگنینی آشکار قیلدی. چؤلپان شعرومقاله لریده، مستملکه چیلرنینگ اصل قیافه لرینی آچیب تشله دی.
النگه لی سوزلرشاعری عبدالحمید چولپان
مشهورادوکت (مدعی العموم) ع. خؤجه یف عالی اؤقوو یورتینی تشکیل ایتیش،
سالیقلرنی ترتیبگه سالیش، باله لر تربیه سیگه جدّی اعتبار بیریش مسئله
سینی بیان قیلدی. لیو تولستوی بیلن فکرله شیش چاغیده مشهور یازووچینی
یان بیریشگه مجبور ایتگن ع. خؤجه یف چار حکومتی مأمورلری نینگ
پاره خؤرلیگی و ظالم لیگینی فاش ایتیب، ایریملرینی دولت ایشیدن چیتله تیشگه
ایریشدی. مسلمان اهالیسیگه عملی طرزده یاردم بیریب موجود حاکمیّت
قانون- قاعده لرینی توشونتیره باردی.
جدید مطبوعاتی اؤز وکیللری نینگ فکرلرینی اعلان قیلر ایکن، خلقنی «هر وقت غفلت اویقوسیدن اویغاتووچی» «ملت آنگی نینگ آچقیچی» ایکنلیگی نی نمایان ایتیش بیلن بیرگه تورکستان خلقینی ایرکین فکرلشگه و کتته سیاسی کوره شگه حاضرله ی آلدی. بو دورده «ایرک»، «توران»، «اؤقیتوچیلر جمعیّتی» کبی اویوشمه لرپـَیدا بؤلدی. منوّرقاری ایتگنیدیک، «اولرنینگ بوتون اُمیدی روسیه ده گی انقلاب جریانیده محلی اهالینی ملی، دینی چیکلش و جبرلشدن آزاد قیلیش، اولرنینگ حق- حقوقلرینی اروپالیکلر(یعنی روسلر) بیلن تینگلشتیریش، خیلمه – خیل مکتب و مطبوعات ایشلری همده تورلی- تومن جمعیّتلر تشکیل ایتیشگه کینگ امکانیّت یره تیب بیریشگه قره تیلگن ایدی».
جدیدلر بو دورده «آزادلیک، تینگلیک و عدالت» شعاری آستیده ایشله دیلر. 1916ییل مردکارلیک که آلیش واقعه سیگه مناسبتی غایتده اعتبارگه مالکدیر. مردکارلیک که آلیش – بیرینچی جهان اوروشی کیته یاتگن جایلرده گی ایشلرگه تورکستانلیکلرنی جلب قیلیش آق پادشاه (روسیه قِرالی ـ تزار) نینگ 1916 ییل 25 جون فرمانیگه موافق عملگه آشیریلدی. بو کوتیلمه گن تدبیر، بیرینچیدن، 1865 ییل شرطنامه سیگه ضد ایدی. ایککینچیدن جنرال کوراپتکین (1848- 1925)نینگ خلاصه سیگه قره گنده، «اهالی و مأموریّت تورر جایدن تشقریده گی ایشلرگه مطلقا تیارلنمه گن و بونده ی شاشلینچ عملگه آشیریلگن تدبیر آغیر ترتیبسیزلیکلرنی کیلتیریب چیقرگن”. اهالی اوچون انه شونده ی مصیبتلی پیتده جدیدلرنینگ کوزگه کورینگن نماینده لریدن ع. خؤجه یف («تورکستان مردکارلیککه آلیش کومیته سی»رئیسی) و ملت پرور بای میرکامل بای میر محمدبایف روسیه جمعیتچی ـ لیگی نینگ اعتبارینی بو مسئله گه جلب ایتیش، فرماننی بیکار قیلدیریش اوچون پیتربورگ گه یؤل آلدیلر. دولت دوما سی نینگ 1916 ییل 13 و 15 دیسامبر کونلری بولیب اؤتگن مجلسیده نیکلای 2 نینگ 25 جون فرمانی روسیه ایمپیریه سی نینگ قانونچیلیگیده کؤرسه تیلگن حاللرگه ضد روشده قبول قیلینگنی تن آلیندی. فرمان دوماده محاکمه قیلینگونگه قدر جون – اگست آییده جدیدلرحرکتی آرقه لی بیر نیچه قتار تؤخته تیب قالیندی. جدیدلرنینگ مردکارلرنی قه یتریشگه اورینیشلری 1917 ییل فبروری انقلابی باشله نیشی بیلن تؤله عملگه آشدی. بو حادثه ایل آره سیده اولرنینگ آبروسینی کؤتردی. مذکور حالت جدیدلر معرفت پرور-
لیکدن سیاسی کوره شگه ال ـ له قچان اؤتگنلیک لرینی بیلدیررایدی.
1917 ییل جدیدلر حرکتی اؤزی نینگ ینگی باسقیچیگه قدم قؤیدی. فبروری انقلابیدن سؤنگ اؤزبیک، تاتار و قازاقلر بیرله شیشگه عهد قیلدیلر و «توران» اویوشمه سی زمینیده «شورای اسلامیه» جمعیّتی توزیلدی (اساسچیلری منوّر قاری، عبد واحد قاری عبدرؤف قاری یف، ع. خؤجه یف). 1917 ییل 14 مارچ ده اِیش باشله گن بو جمعیّت قیشلاق و شهرلرگه ترغیباتچیلر یوباریب، آزادلیک، تینگلیک حقیده توشونتیریش آلیب باریش، سیلاو تؤغریسیده معلومات بیریش بیلن شُغللندی. اونینگ دستورینی (پروگرامی، برنامه سینی) منوّرقاری یازگن ایدی. جدیدلر جایلرده «شورای اسلامیه» تیزیمی یره تیلیشی نینگ تشبثکاری بؤلدیلر. تورکستانگه مختاریّت مقامینی بیریش حرکتی تورکستان مستقللیگی اوچون کوره شگه ایلندی.
تورکی خلقلرنی بیرلشتیریش غایه سی:
تورکی خلقلرنی بیرلشتیریش غایه سی کون ترتیبیدن مستحکم اؤرین آلدی. اؤزبیک، قازاق، قیرغیز، قاره قلپاق، باشقیرد، تاتار، تورکمن کبی نیگیزی بیتته خلقلرنی بیرلشتیریش و شو اساسده فدراتیف یاکه مختاریتلی دولت قوریش مسئله سی بؤی کؤرسته باردی. اما منور قاری سوزی بیلن ایتگنده، کوپگینه کیشیلر جمهوریت بیلن مختاریت اورته سیده گی فرقنی توشونمگن ایدی. خصوصاً، تورکستان نماینده لری چین معناده گی جمهوریت نی برپا ایتیش و اونینگ دولت ترکیبی نی تشکیل ایتیشگه تؤلیق تیار بؤلیشمه گن ایدی. قازاق و باشقیرد نماینده لری – مصطفا چؤقای، ذکی ولیدی و باشقه لر پیتربورگ اولرگه هیچ قچان مستقللیک هم، مختاریّت هم بیرمسلیگینی سیزگچ، تورکستانگه کیلیب محلی جدیدلر بیلن بیرگه ایش باشله دیلر.
تاشکینتده «شورای اسلامیه»، «توران»، «شورای علما»، «اتفاق مسلمین»، قؤقن ده «غیرت»، بخاراده یاش بخارالیکلر، خیوه ده یاش خیوه لیکلردن تشقری، سمرقند ده «اتفاق»، «معراج الاسلام»، «مفتاح المعارف» کبی تشکیلاتلر فعالیّت کؤرسته باشله دی. بولرنینگ اجتماعی- سیاسی یؤنه لیشینی بیلگیلشده منوّر قاری، ع. خؤجه یف، م. بهبودی، ع. ظاهری، ع . ذ. ولیدی، مصطفا چوقای، فطرت، ف. خؤجه یف، ع. پؤلت خؤجه یف، شیرعلی لَپین، م. میرمومن بایف، آ. محمدوف، پالوان نیاز حاجی یوسُپ اوف، ت. ناربؤته بیک اوف و ب. فعال لیک کؤرسته دیلر.
«شورای اسلامیه»نینگ تشبّثی بیلن 1917 ییل 16- 22 اپریل کونلری بوتون تورکستان مسلمانلری نینگ 1 – قورولتایی چقیریلدی. قورولتای اشتراکچیلری بیر قنچه مسئله لر قطاریده تورکستان اؤلکه سی نینگ دولت مقامی مسئله سینی هم محاکمه قیلدیلر. 1- قورولتایده تورکستان اؤلکه مسلمانلری شوراسی (کره یموس ساویت) – مللی مرکزینی تشکیل ایتشگه قرار قیلیندی.
مللی مرکزگه رئیس بؤلیب مصطفا چؤقا ی، اونگه اؤرین باسرلر قیلیب ولیدی و ع. خؤجه یف سه یلنه دی. بو ایسه تشکیلاتلرنی بیرلشتیریش بیلن بیرگه مللی آزادلیک حرکتینی ایزگه سالیب، تشکیلی جهتدن مرکزلشتیره ر ایدی.
ملی مرکزنینگ 1917 ییل 12 ایون- ده بؤلیب اؤتگن ییغیلیشده برچه جمعیّت و اویوشمه لرنینگ مرکزی مسلمان دیپلوماتلری شوراسیگه بؤی سونیشی حقیده نظام قبول قیلیندی. مرکزنینگ مقصدی خلق نینگ اینگ قویی قتلملری – مردکارو دهقانلرگه تؤلیق حقوق بیریش و تورکستان مسلمانلرینی مدنی، علمی، اقتصادی و غایوی تربیه لش ایدی.
1917 ییل اپریل – جون آیلری آره سیده جدیدلر کؤپگینه سیاسی مسئله لرنی و اولرگه اؤز مناسبتلرینی بیلگیلب آلدیلر. پراوردیده (آخریده) حدود ده، مختاریّت اوچون سیاسی وضعیّت پیشیب یتیلگنینی انگلب ییتدیلر.
مختاریت مسٔله سی:
1917 ییل 1- 11 مـَی ده ماسکو ده بؤلگن بوتون روسیه مسلمانلری نینگ 1- قورولتایی بیرگن تورتکی نتیجه سیده مختاریّت مسئله سی ینه ده جِدّیلشدی. 1917ییل 12- 14 جولای ده فرغانه ده بؤلیب اؤتگن مسلمان تشکیلاتلری نینگ قورولتاییده دستوری مسئله لرکؤریب چیقیلدی. اونده «تورک اده می مرکزیّت (فدرا لیستلر)» فرقه سی نینگ دستوری (مرامنامه سی) و 22 مادّه دن عبارت نظامی (اساسنامه سی) قبول قیلیندی.
1917 ییل 17- 20 سپتمبرده تاشکینتده بؤلیب اؤتگن تورکستان و قازاغستان مسلمانلری نینگ قورولتاییده «شورای اسلامیه» و «شورای علما»، «توران» و باشقه سیاسی تشکیلاتلرنی بیرلشتیریش یؤلی بیلن، «اتفاق مسلمین» سیاسی پرتیه سینی توزیشگه کیلیشیلدی.
تورکستاننی باشقریش شکلی تؤغریسیده گی مسئله 1917ییل 26 – 28 نوامبرده قؤقاندده بؤلگن تورکستان اؤلکه مسلمانلری نینگ فوق العاده 4 – قورلتایی نینگ دقت مرکزیده توردی.
مختاریّت و مستقللیک نی اعلان قیلیش فکرینی همّه قؤللب – قوّتله دی. تورکستان مختاریتی حکومتی (رئیسی – محمد جان تینیش بایف، سؤنگره مصطفا چؤقا ی)تشکیل قیلیندی. فطرت، چولپان،
حمزه سینگری آتش قلب جدیدشاعرلر، تورکستان مختاریتینی القب، اؤتلی سطرلر بیتیشدی.


text:
بالداسار کاستیلیونه
بالداسار کاستیلیونه (اینگیلیسجه: Baldassare Castiglione) یازیچی - ۶ دسامبر ۱۴۷۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۰ ایل عومر ائلهییب و ۲ فوریه ۱۵۲۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Baldassare Castiglione»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بالداسار کاستیلیونه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
توغان بارب بالیغی
توغان بارب یوخسا سوماترا بارب بالیغی tiger barb چکی بالیغی کیمیلردن و اوستوائی شیرین سولاردا یاشیر.سوماترا آداسی و مالی یاریم آداسی , کامبوج, برونئو آداسیندا شیرین سولار ایچره گوروشور.7 یا 10 سانتی متیر بؤی و 3 یا 4 سانتیمتیر انی وار.زینت اۆچون آکواریومدا بئجریلیر.
اولاریش[دَییشدیر]
توغان بارب قیزیل ساری یوخسا گوموشو بؤیاقدا و قره جیزیقلاری اولور.اوزگجلری نارینجی و قیرمیز اوخشاردیر.چوخ یئرین و قاچقین بالیقدیر و آکورایومدا سورو کیمی ساخلانماقی یاخشیدیر.
ان یاخشی یاشام یئری 6 یا 8 PH و سو آغیرلیقی 19 میلی گیرم بیر لیترده و سو ایستی سی 19 درجه دیر.
سورو بالیق[دَییشدیر]
توغان بارب سوروکیمی 8 یا 7 بالیق بیر یئرده یاخشی یاشار.سورو کیمی اولماقدا آرام قالیر و آیریجا بالیقلاری یارالاماز.ات جیلدیر و میقو و آیرجا بالیقلار یومورتاسی و قوت قوشلار اونون یئمکی دیر.
قایناق[دَییشدیر]
https://en.wikipedia.org/wiki/Tiger_barb اینگیلیسی ویکی پدیا یوخلاما 2017 فوریه


text:
شۆکۆر / صالح سجادی (شعر) یاخشې گۆنلردن أللریم اۆزۆلوب، نه’یسه، بئش گۆن یامان وارېمدې شۆکۆر شعردن باشقا هئچ نهییم یۏخدور دۏغرو یۏخسا یالان وارېمدې شۆکۆر بیر قېزېل گؤل کیمی گۆونجهسیزم شفقتسیز …Read More »
دووارلاردان قاچماغا دۆشۆنۆرم / سحر خیاوی (شعر)
دووارلاردان قاچماغا دۆشۆنۆرم / سحر خیاوی (شعر) عؤمۆر-گۆن کؤرپهجیڲیمیزین، یارېمجان چېلپاق گؤودهسی اوزانېب دلی کۆلکلر قارشېسېندا؛ قېزمار گۆنش آلتېندا آج-یالاواج قابېرقالارېنېن سۆمۆڲۆ سانانېر قوزقونلار پوسقودا دوروب بیزی یئمهڲه دۆنیا “سئلفی” چکیر …Read More »
سۏنرا اونودورسان هر شئیی / گۆلآی طاهیرلی (شعر)
سۏنرا اونودورسان هر شئیی / گۆلآی طاهیرلی (شعر) سۏنرا… سۏنرا اونودورسان هر شئیی… اۏلوب کئچنلری، اؤلۆب کؤچنلری… دۏغولوب بؤیۆدۆڲۆن اۏ اوچوق-سؤکۆک إوی ده… حَیَطدهکی یام-یاشېل آغاج دا یاواش-یاواش تؤکۆر یارپاقلارېنې، …Read More »
زېغ دووار / آلېشان فرجزاده (شعر)
زېغ دووار / آلېشان فرجزاده (شعر) من اۆچۆنجۆ دییازپامې دؤرده بیر روبع قالان آتدېم دؤرده اۏن اۆچ دقیقه قالان دردی یوخودان اۏیاتدېم دؤرده اۏن اۆچ دقیقه قالان دانلایېردېم سۏغانلارې دانلایېردېم منی …Read More »
بۏینوما گتیریلن گۆناه / سحر خیاوی (شعر)
بۏینوما گتیریلن گۆناه / سحر خیاوی (شعر) کۆلک منیم آداشېم، فېرتېنالېدېر بو بــاشېم نـهدن؟ نـهدن؟ اوچوروملار منـه پنــاه گتیریر اؤزۆم آغېر شلـهیم، هئــچ چکنمیـرم اؤزۆمـۆ فلک نهدن من اۆچۆن، بۏللو سۏللو …Read More »
سنسیزلیکلریم سنین’له (4) / رضوان حاجیقاسملو (شعر)
سنسیزلیکلریم سنین’له (4) / رضوان حاجیقاسملو (شعر) بئله یامان دارېخېرام، سندن بو قَدَر آرالې اۏلدوغومو هئچ دۆشۆنمهمیشدیم آرامېزدا اۏ قدر آرا وار کی سانکې بیر داها اۏ ألوان نفسین اۆزۆمه تۏخانمایاجاق …Read More »
اؤزلم / تایماز میانالې
اؤزلم / تایماز میانالې گؤزلریمدن گئدهرک گؤیده سنی ایزلهمیشم گئجه گۆندوز او گؤزل گؤزلریوی گؤزلهمیشم آند اولا یازمادېغېم شعرلرین دویقوسونا سنی قوشمامدا قالان دویقو کیمی اؤزلهمیشم بیلمیرم هاردا قالېبدېر یئنه …Read More »
إتیکئتسیز اینسانلېغا، باسقېلار نهلر إدهبیلر؟ / آیهان میانالې
إتیکئتسیز اینسانلېغا، باسقېلار نهلر إدهبیلر؟ / آیهان میانالې کۆتلهنین دَرنَکسیزلیڲیندن آسېلې، هر اۏیونونو ایستهییرلر یازېق یۏخسوللار باشېنا گتیریرلر. بو اۏیونبازلېقدا، أزیلیب بئلی بۆکۆلن، چرچیوهمیزدهکی یۏخسوللارېن ایلک ایستهڲی، آج قالماماق …Read More »
نژادپرستی از نوع پانپارسیسم و پانایرانیسم / آیهان میانالی
نژادپرستی از نوع پانپارسیسم و پانایرانیسم / آیهان میانالی واژه از سرخط کلام جسارتش را وامدار تاریخ میداند و هر تاریخی درونش تا بینهایت حقایقی پنهان و دروغهایی از …Read More »
آجې گؤرۆنتۆ میانانېن یئر تیترهییشیندن!
باشېن ساغ اۏلسون آذربایجان باشېن ساغ اۏلسون دردلی میانا آجې گؤرۆنتۆ میانانېن یئر تیترهییشیندن!Read More »


text:
دنی بوفین
دنی بوفین (اینگیلیسجه: Danny Boffin) (دوْغوم:۱۰ ژوئیهٔ ۱۹۶۵ (۵۶ یاش) Sint-Truiden) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. بلژیک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دنی بوفین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سنت ترویدن دوغوملولار
- اندرلشت کولوبونون اویونچولاری
- سنت ترویدنس کولوبونون اویونچولاری
- ایستاندارد لیژ کولوبونون اویونچولاری
- مس کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۹۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
دالاسدهکی تکزاس بیلیمیوردو
دالاسدهکی تکزاس بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Texas at Dallas, فارسجا: دانشگاه تگزاس در دالاس)آمریکانین ریچاردسون، تکزاس شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«University of Texas at Dallas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دالاسدهکی تکزاس بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`آوروپانین ان یاخشی توریزم مرکزلری` نتیجهلر
خبرلر [296]
- '۲۰۲۰ توکیو' تاریخین ان باهالی المپیک اویونلاری اولدو
- دونیانین ان اوزون قولاقلی کئچیسی: سیمبا
- "قوز آغاجی" بیر موکافات داها قازاندی
- ایستانبول: آوروپانین ان یاخشی توریزم مقصدی
- دونیانین ان باهالی فوتبولچولاری آچیقلانیب – "10-لوق"
- دونیانین ان بؤیوک بیتکیسی کشف ائدیلدی
- شاماخی، تۆرک دونیاسی توریزم باشکندی سئچیلدی
- ان یاشلی کیشی 113 یاشیندا
- تورکیهنین توریزم گلیرلری آرتدی
- ایکی مسجده ایسلام قارشیدی یازیلار یازیلدی
- دونیانین ان یاشلی اینسانی اؤلدو
- کاپادوکیاداکی موزه و تاریخی یئرلری زیارت ائدنلرین سایی آرتیب
- ان چوخ یئریندن ائدیلمیش انسان سوریهده
- گاسترونومی توریزم درنگی مسکوا-دا نومایندهلیک آچیب
- تورکیهنین توریزم گلیری آرتدی
- ایستانبول، آوروپانین ان یاخشی توریزم مرکزلرینه آدای
- توگ، ان یاخشی ۲۰ برنددن بیری سئچیلدی
- اودونبازاری مدرن موزه، ان یاخشی ۲۵ موزه آراسیندا
- دونیانین ان یاشلی انسانی ۱۱۹ یاشیندا
- "باغلیلیق حسن"، ایلین ان یاخشی خاریجی فیلمی سئچیلدی
- بلگراد-ین مرکزیندکی موسیقیلی بزک حووضو
- نمرود داغی
- تورکیهنین گوونلی توریزم پروگرامی
- دونیانین ان درین حوضو
- اویقارلیغین دوغوم یئری: مزوپوتامیا
- دونیانین ان اوزون کؤرپوسو آچیلیر
- هامی آکسوی ابوبکر البغدادی، تورکیهنین ان بؤیوک دوشمنلریندن بیری
- آوروپانین ان گؤزل 10 شهری – فوتو
- تورکیه، آوروپانین ان گنج اؤلکهسی
- تورکیهنین گؤزللیکلری
- دونیانین ان گؤزل ایتی اودور؟
- تورکیهنین توریزم گلیرلری یوزده 12.3 آرتدی
- ایسکی و ترمال توریزم مرکزی ارضوروم


text:
قازاقیستاندا گؤز آلتینا آلینانلارین ساییسی آرتدی
قازاقیستان ایچ ایشلری باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، اؤلکهده داوام ائدن عملیاتدا ساخلانیلانلارلا باغلی معلوماتلار یئنیلندی
قازاقیستاندا باش وئرهن حادثهلر زامانی گؤز آلتینا آلینانلارین ساییسی ۷۹۳۹ نفره یوکسلدی.
قازاقیستان ایچ ایشلری باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، اؤلکهده داوام ائدن عملیاتدا ساخلانیلانلارلا باغلی معلوماتلار یئنیلندی.
آچیقلامادا، ۱۰ ژانویه اعتبارییلا پلیس طرفیندن ساخلانیلانلارین ساییسی ۷۹۳۹ نفره چاتدی.
آلماتیدا ایکی بازاردا ۲۰۷ نفرین گؤز آلتینا آلیندیغی بیلدیریلن آچیقلامادا، سؤزوگئدن عملیاتدا ۵ اتومبیل، بیلگی سایار، موسیقی آلتی کیمی اوغورلانمیش اشیالارین ایله سلاح اله گئچیریلدیگی وورغولاندی.
قازاقیستان میللی گوونلیک کمیتهسی ده آلماتیداکی حادثهلرده ایشتیراک ائدن ۲ قروپون ضررسیزلشدیریلدیگینی بیلدیردی. سؤزوگئدن قروپلارین ۴-۸ ژانویهده شهرده اجتماعی آسایشی پوزما اولایلاریندا ایشتیراک ائتدیکلری و قالدیقلاری یئرده سلاح و دینی کیتابلارین تاپیلدیغی بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
شنتوپ: دونیانین، تۆرک دؤولتلرینین سسینه احتیاجی وار
"اولوسلارآراسی دوغو-باتی اورتا دالانی و خزر گئچیشلی آذربایجان-ناخچیوان باغلانتیسیسی کیمی آددیملارلا بیربیریمیزه داها سیخ باغلانمالیییق"
علییئو لاوروو قبول ائتدی
"باریش آنلاشماسی تکلیفیمیز جاوابسیز قالدی آنجاق یئنه ده بو تکلیفین قبول ائدیلهجگینی اومود ائدیریک"
قوزیی قیبریس روم طرفینین سیلاحلانما فعالیتلرینه رئاکسیا گؤستریب
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی گونئی قیبریس روم ایدارهسینین سیلاحلانما فعالیتلرینه رئاکسیا وئریب.


text:
۵ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
تۆرک سلاحلی گوجلرینین سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی اؤنلهییجی عملیاتلاری داوام ائتدیردیگی بیلدیریلدی
سوریهنین قوزئییندهکی باریش بولاغی بؤلگهسینه سالدیرییا حاضیرلاشان بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگلی ۵ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، تۆرک سلاحلی گوجلرینین سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی اؤنلهییجی عملیاتلاری داوام ائتدیردیگی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، باریش بولاغی بؤلگهسینه سالدیرماغا حاضیرلاشان ۵ پکاکا/یپگ تروریستینین ائتکیسیز حالا گتیریلدیگی قید ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران: قاتقی وئرمهیه حاضریق
ایرانین خاریجی ایشلر باخانی حسین امیرعبداللهیان و اوکراینالی قونومداشی دمیترو کولئبا آراسیندا تلفندا دانیشدی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
میللی ساوونما باخانلیغی: ترور یووالارینی یوخ ائتمهیه داوام ائدیریک
روسیا سالدیریسیندا ۱۷ اوکراینالی اؤلدو
روس اوردوسونون اودسایا تشکیل ائتدیگی ایکی موشک سالدیریسیندا ایلک بیلگیلره گؤره ۱۷ نفر اؤلدو، ۳۱ نفر ایسه یارالاندی


text:
تورکیه دؤردونجو سیرادا
تورکیه، ۲۸ آوروپابیرلیگی عضوویله مقایسهده دؤردونجو سیرادا یئر آلاراق، بیر چوخ عضو اؤلکهنی گئریده بوراخدی
تورکیه، اورمانلیق و آغاجلیق ساحهیه صاحب اولما باخیمیندان آوروپادا دؤردونجو سیرادادیر.
آوروپا بیرلیگینین یوزده ۴۳ونون اورمانلیق و آغاجلیق ساحهدن میدانا گلدیگی آچیقلاندی.
آوروپا ایستاتیستیک افیسی (یوروستات)، "۲۱ مارس دونیا اورمانچیلیق گونو و اورمان هفتهسی" سببی ایله آ.بدهکی اورمانلیق و آغاجلیق ساحهلره باغلی سون معلوماتلارینی یاییملادی.
بونا گؤره، آوروپابیرلیگی اؤلکهلرینین تخمیناً ۱۸۲ میلیون هکتار اورمانلیق و آغاجلیق ساحهیه صاحب اولدوغو اورتایا چیخدی.
معلوماتلارا گؤره، آوروپابیرلیگینین یوزده ۴۳ونون اورمانلیق ساحهلر تشکیل ائدیر.
اکینچیلیک اوچون ایستیفاده ائدیلهن ساحهلرین نیسبتی ایسه یوزده ۴۱ اولاراق ثبت ائدیلدی.
آوروپابیرلیگی اؤلکهلری آراسیندا ان چوخ اورمانلیق ساحهیه صاحب اؤلکه سوئد (۳۰،۵ میلیون هکتار) اولاراق اؤنه چیخارکن، بو اؤلکهنی ایسپانیا (۲۷،۶ میلیون هکتار) و فنلاند (۲۳ میلیون هکتار) تعقیب ائتدی. سؤزو گئدن اؤلکهلر، آوروپابیرلیگیندهکی اورمانلیق و آغاجلیق ساحهنین توپلام یوزده ۲۹،۴ونو میدانا گتیردی. راپورداکی معلوماتلارا گؤره، تورکیه ۲۱،۹ میلیون هکتار اورمانلیق و آغاجلیق ساحهیه صاحب.
تورکیه بو رقمله، ۲۸ آوروپابیرلیگی عضوویله مقایسهده دؤردونجو سیرادا یئر آلاراق، فرانسا (۱۷،۶ میلیون هکتار)، نروژ (۱۴،۱ میلیون هکتار)، آلمانیا (۱۱،۴ میلیون هکتار)، ایتالیا (۱۱،۱ میلیون هکتار) و لهستان (۹،۴ میلیون هکتار) کیمی بیر چوخ عضو اؤلکهنی گئریده بوراخدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورپاق سوروشمهسی قوربانلارینین ساییسی ۱۶ نفره یوکسلدی
تورپاق سوروشمهسی نتیجهسینده ۷۰دن چوخ اینسانین هله ده ایتکین اولدوغو بیلگیسی پایلاشیلدی
تدروس آدهانوم: کوروناویروس سالیقینی هله بیتمهدی
"سالقین دییشیم گؤستریر. ویروسلا موباریزهده ایرلیلهییش الده ائتدیک آنجاق، سالقین هله بیتمهدی"
زهرلی کؤپوک بولودو کۆچهلره یاییلدی
کلمبیانین سواچا شهرینده گوجلو یاغیشلاردان سونرا زهرلی کؤپوک بولودلاری ان آز ۳۰ ائوی باسدی


text:
نخجوان تپه (اورمو)
نخجوان تپه کندی اورمیه بؤلگهسینین، نازلی بولومو و قوزئی نازلی قصبهسی نده یئرلیشیب.[۱]
جوغرافیایی موقئع[دَییشدیر]
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 105 نفر اهالی سی و 28 عائیله سی وار.[۲]
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
گزملی و گورمه لی یئرلر[دَییشدیر]
نخجوان تپه نازلی چایینین کناریندا بیر قیدمتلی و تاریخی اوزون بیر کنددیر. نخجوان تپه کندینین چوخ گوزل و دئیرلی طبیعتیندن آرتیق گزملی و تاریخی یئرلریندن بیری حضرت مریم کلیساسیدیر کی اورمیه بؤلگهسینین قدیمی کلیسالاریندان ساییلر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی


text:
ایران-دا گون عرضینده 20،9 مین نفر کوروناویروسا یولوخوب، 462 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
ایران-دا اؤتن گون عرضینده 462 نفر کوروناویروسدان (کووید-19) اؤلوب.
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
بونونلا دا ایران-دا بو ویروسدان اؤلنلرین سایی 70 مین 532 نفره یوکسلیب.
ایران-دا اؤتن 24 ساعات عرضینده 20 مین 963 نفر کوروناویروسا یولوخوب. بئلهلیکله اؤلکهده بو ویروسا یولوخانلارین سایی 2 میلیون 438 مین 193 نفره چاتیب. ویروس داشیییجیلاریندان 5 مین 287 نفرین وضعیتی آغیر قیمتلندیریلیر.
ایران-دا ایندییهدک 1 میلیون 907 مین 190 نفر کوروناویروسدان ساغالیب، 15،4 میلیوندان چوخ تشخیص تستی حیاتا کئچیریلیب.
عمومیلیکده ایران-دا 889 مین واکسن وورولوب. بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین عمومی سایی 705 مین، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی ایسه 184 مین تشکیل ائدیر.
کوروناویروسا یولوخما اوزره 198 شهر قیرمیزی و 157 شهر نارینجی زونا حساب اولونور. قیرمیزی و نارینجی زونا حساب اولونان شهرلره گئدیش-گلیش قاداغاندیر. بوندان باشقا 74 شهر ساری، 9 شهر ایسه ماوی زونا حساب اولونور.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران: قاتقی وئرمهیه حاضریق
ایرانین خاریجی ایشلر باخانی حسین امیرعبداللهیان و اوکراینالی قونومداشی دمیترو کولئبا آراسیندا تلفندا دانیشدی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
میللی ساوونما باخانلیغی: ترور یووالارینی یوخ ائتمهیه داوام ائدیریک
روسیا سالدیریسیندا ۱۷ اوکراینالی اؤلدو
روس اوردوسونون اودسایا تشکیل ائتدیگی ایکی موشک سالدیریسیندا ایلک بیلگیلره گؤره ۱۷ نفر اؤلدو، ۳۱ نفر ایسه یارالاندی


text:
قیرمیزی کارت گؤسترن داور اؤلدورولدو
فوتبالچییا قیرمیزی کارت گؤسترهن داور طرفدارلار و فوتبالچیلارین سالدیریسینا اوغرادی
اورتا آمریکا اؤلکهسی السالوادوردا فوتبالچییا قیرمیزی کارت گؤسترهن داور طرفدارلار و فوتبالچیلارین سالدیریسینا اوغرادی.
یارالی اولاراق خستهخانایا چاتدیریلان داور حیاتینی ایتیردی.
اؤتن هفته باشکند سان سالوادوردا اوینانان آماتور اویوندا، داور، بیر اویونچویا قیرمیزی کارت گؤستردی.
کارتا اعتراض ائدن فوتبالچی ایله ۶۳ یاشینداکی داور خوزه آرنولدو آمایا آراسیندا دارتیشما بؤیودو.
فوتبالچیلارین و طرفدارلارین سالدیریسینا اوغرایان داور آمایا آلدیغی ضربهلر نتیجهسینده باییلدی.
ایچ قاناما گئچیرن داور خستهخانادا اؤلدو.
پلیس، سالدیرینین باش شبههلیسی اولاراق یاخالانان شخصین توتوقلاندیغینی آچیقلادی.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیه آغدنیز اویونلارینین ذیروهسینده
بئش گونون سونوندا تۆرکیه، ۱۸ قیزیل، ۹ گۆموش، ۱۲ برنز توپلام ۳۹ مداللا عمومی سیرالامادا بیرینجی یئردهدیر
تورک قیزی قیزیل آلدی
ایلک گون یاریشلاریندا قادینلار ۴۰ کیلودا زیلان ارتم فینالدا اسلوواکیلی رقیبی پاتریسیا تومانکووانی"ایپون"لا مغلوب ائدرک آوروپا شامپیونو اولدو
تۆرک میللی فوتبال تیمی بیر باساماق یۆکسلدی
اولوسلارآراسی فوتبال فدراسیونلاری بیرلیگی ژوئن آیی اوچون دونیا سیرالاما تابلوسونو آچیقلادی


text:
وین بریج
وین بریج (اینگیلیسجه: Wayne Bridge) (دوْغوم:۵ اوت ۱۹۸۰ (۴۱ یاش) ساوتهمپتون) بیر فوتبالیست. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Player Profile: Wayne Bridge". Premier League. Archived from the original on 2013-10-20. Retrieved 31 July 2012.
- ^ England Players – Wayne Bridge England Football Online
قارداش پروژهلرده وین بریج گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- چلسی کولوبونون اویونچولاری
- فولام کولوبونون اویونچولاری
- منچستر سیتی کولوبونون اویونچولاری
- برایتون اند هوو آلبیون کولوبونون اویونچولاری
- ردینق کولوبونون اویونچولاری
- ساوتهمپتون کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری
- وستهام یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- ساندرلند کولوبونون اویونچولاری


text:
پلاتینیوم قیمز
پلاتینیوم قیمز (اینگیلیسجه: PlatinumGames) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت ویدئو اوْیون ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Hideki Kamiya طرفیندن قۇرولموشدور. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی 211 نفر اوْلوب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Company Overview. یوْخلانیلیبAugust 15, 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«PlatinumGames»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پلاتینیوم قیمز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.