c: text/html

text:
إتیکئتسیز اینسانلېغا، باسقېلار نهلر إدهبیلر؟ / آیهان میانالې
کۆتلهنین دَرنَکسیزلیڲیندن آسېلې، هر اۏیونونو ایستهییرلر یازېق یۏخسوللار باشېنا گتیریرلر. بو اۏیونبازلېقدا، أزیلیب بئلی بۆکۆلن، چرچیوهمیزدهکی یۏخسوللارېن ایلک ایستهڲی، آج قالماماق و اۏنا دؤنه-دؤنه شۆکر إتمکدیر.
بیزیم دۆنیا گؤرۆشلریمیزدهکی گیزلهنن اؤگسۆزلۆک، باسقېلارېن تۆلکۆوارې سئناریۏلارېندا هر گۆن سرگیلَنیر.
هر زامان آتا-دده سؤزلریمیزدن بیریسی إله بودور: خالقې آج، باشقانې تۏخ ساخلا.
آج کۆتلهنین ایستکلری ده، قارېنلارېندان ایکی کۆچه اۏیانا، اۏلابیلمز!
بو آرادا اۏنلارې آج ساخلایېب، قورتوم-قورتوم سویو بۏغازلارېنا تؤکمک و هر بیر اؤنمسهین اۏلایدان اوزاق ساخلاماق، نۏرمال کۆتلهنین أل ایچینده ساخلایېب، قۏروقسانماغېن ایلک قورالېدېر!
نۏرمال کۆتلهنی سایساللېغا یئتیرسک، یۆزده یئتمیش قۏروقسانېر. قالېر یۆزده ییرمی بئش، وارلېلار و یۆزده بئش آیدېنلار.
وارلېلار قۏرونوب نۏرمال کۆتلهنی أزمک اۆچۆن أن اؤنملی قۏللارداندېرلار.
آیدېنلارې دا ایکی چؤزۆم’له أل ایچینده قۏروقسانماق اۏلار. یارېسېنې یارېموارلې بورژووالارېنا یاخېنلاشدېرېب، باشلارېنې دۆنیا اۏلایلارېنا قاتماق، یارېسېنې دا توتوقلایېب، دوستاقلاماق، بعضن ده سۆرگۆنلۆڲه گؤندرمک!
سئناریۏلار گؤزل قاباغا گئدیر، هر شئی یۏلوندا و کیمسهنین سسی بیر-بیرینه چاتمایېر. اۏرتالاردا یاشایان دَڲیشیکلر، قایقېلارېن چئشیدسهدیڲی، بیریسینده چؤرک دردی، بیریسینده ایسه اۆرک دردی و آیدېنلارېمېزېن یالقېزلېقلارې إله گؤزه چارپېر کی، کیمسه نه اۏنلارې إشیدیر، نه ده اؤنمسهییر.
ایندی بیر داها درینجه باخاق: بیریلری آج و یۏخلوقلارېنېن آردېندا گئدنلر(سیز اۏخویون چۏخونلوق)، بیریلری تۏخ و وار-یۏخلارېنې قۏرویان (هر آخېن’لا)، و آزېنلېقلارې دا اۏیاق و آیدېن، اویومسېزلېقلارا قارشې (دوستاق، سوسدورولموش و سۆرگۆنلر)
بو آرادا هر اۆچ آخېن بیر-بیریلریندن ایراق و اؤزگهسهییرلر، نهدن کی قایقېلار ایله دردلری اؤزگه گلیر و چتین گؤرۆنۆز اۏ یۆزده بئش آزېنلېق آیدېنلارېمېزېن سسی (دوستاقلانماسالار، سوسدورولماسالار و یا سۆرگۆن اۏلماسالار!!!) یۆزده دۏخسان بئش فایېز خالقېمېزېن قولاغېنا چاتا، چاتېرسا دا، قایقې یارادا.
باجارېقلې بیر قوروم، کۆتلهنی ألده ساخلاماق اۆچۆن بونلارې یئرینه یئتیریب، هر زامان، أن آز مصرف’له کۆتلهنی اؤز ألی’یله ایداره إدر!
و بیزدن ایراق دۆشۆب، منلیکده بۏغولان کۆتله کیمی، نه گؤزل ایداره اۏلونانلاردان اۏلموشوق!
آیهان میانالې

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیرینجی بؤلوم : گیریش
گیریش : موسیقی ؛ یونان کؤکلو بیر سوزجوک اولموش و اصلینده یونانجا
«Mousika » سؤزوندن آلینمیشدیر. بو سؤزجوک یونانلی لارین دوققوز ماهنی و
موسیقی الهه سیندن بیری اولان Mas/Misse نین آدینا باغلی دیر. موسیقی سؤزو ایسلام
مدنیتینده ایلک دفعه اولاراق بو آنلامدا یوخ ، یالنیز ریاضیات و فلسفه علم لری نین
بیر بؤلومو کیمی ایشلنمیشدیر. موسیقی یه عربجه الحان یا صناعه الالحان دا
دئییلیردی. بؤتوولوکده موسیقی ؛ دویغولاری(احساسات) و دوشونجه لری سس واسطه سی
ایله معین موخاطبه چاتدیران صنعت(هنر)
دئمکدیر.
آذربایجان
موسیقی سی دونیانین اولدوقجا ان زنگین و گوجلو موسیقی لریندن بیری سی دیر و شرق
دونیاسیندا بیرینجی یئری توتموش و بوتون دونیادا بیرینجی لر سیراسیندا دورور. بو
ایفاده ایستر کئچمیشده ایستر بوگونلوکده ، ایستر تئوری باخیمیندان و ایستر ایسه
عملی باخیمدان ثبوتا یئتیریلمیشدیر. آذربایجان موسیقی سی دئدیکده موغامدان ، آشیق
موسیقی سیندن توتموش پاپ ، جاز ، اوپئرا و
باشقا بونلار کیمی موسیقی لر بو موسیقی
نین داخیلینده یئرلشیر. آنجاق آذربایجانین کیملیگینی ، اونون موسیقی سینین
اصالتینی دونیادا سسلندیرن تکجه موغام اولموشدور. بونا گؤره کی بو موسیقی نین
یارادیجی سی و یاشادانی یالنیز آذربایجان خالقی اولموش ، بیرده کی بو موسیقی دن باشقا موسیقی لر ، موغامدان آلینمیش
و موغاما اساسلانان موسیقی دیرلر. بو سؤزلر هئچ ده آذربایجاندا پاپ ، جاز و باشقا موسیقی لر قوندارما اولدوغونو و
آذربایجان خالقینا عایید اولماماغی آنلامی
نی داشیمیر. بلکه ده بونلار هر زمان بیزیم خالق موسیقیمیزه اساسلانیرسا بیزیمکی
اولور ، هم ده آذربایجان خالقی نین روحیاتی ، وارلیغی و... بیرینجی درجه ده موغامدا تمثیل اولونور ،
سونرالار پاپ، جاز و... ده. بئله لیکه آذربایجان
خالق موسیقی سی ایکی اساس حیصه دن عبارت
دیر : آشیق موسیقی سی ، موغام .
آشیق (Aşıq) موسیقی
سی یالنیز تورک خالق لارینا عایید دیر ، نئجه کی آشیق ادبیاتی – فولکلوروموزون بیر
قولو اولارکن –تورک سویلو خالق لاردان باشقا هئچ خالقدا اولمامیشدیر. بو موسیقی
دده قورقود کیمی اوزان لارین صنعتی نین دوامی دیر و سینه دن سینه یه ، نسیلدن
نسیله کئچرک بیزلره گلیب چاتمیشدی . بو صنعتین هر زمان گؤرکملی سیما لاری
اولموشدور دده قورقوددان توتموش ، خسته قاسیم ، آشیق غریب ، قوربانی ، عباس
توفارقانلی ، آشیق علسگر و ... یه قدر. بورادا مقصدیمیز آشیق موسیقی سی حاققیندا
شوحبت آچماق دگیل ، بلکه یالنیز قیساجا اونون موغام لا فرق لرینی ایضاح ائتمک
قصدینده ییک. آشیق موسیقی سینی موغامدان
آییران موختلیف جهت لری وار : آشیق موسیقی سی ادبیات باخیمیندان بوتؤولوکده
فولکلوروموزدان(آشیق ادبیاتیندان) قیدالانیر . بئله کی اوندا تکجه خالقیمیزین یارادیجیلیغی و اونون آشیق لارینین یارادیجیلیق لاری ایفا اولونور.
حال بو کی موغامدا فولکلوردان علاوه کلاسیک ادبیاتیمیزدان و داها دقیقلش سک غزلدن
فایدالانماق اولور. سؤزون اصل معناسیندا بیرینجی سی یالنیز آذربایجان فولکلورونا
دایانیر آنجاق ایکینجی سی آذربایجان کلاسیک ادبیاتینا و کلاسیک شاعیرلرین اثرلری
نین او جومله دن : فضولی ، سید عظیم
شیروانی ، صابر ، واحید ، شهریار و... اساسیندا ایفا اولونور
موسیقی
باخیمیندان دا بونلارین هر بیری نین اؤزللیک لری وار. بورادا دا بونلاری بیری
بیریندن آییران موختلف جهت لر وار او جومله دن
: موسیقی نین لاد قورولوشو ، اونون
موسیقی حیصه لری یعنی شؤعبه لردن و یا
عکسینه اولاراق هاوالاردان عیبارت اولماسی ، موسیقی نین نئجه ایفا
اولونماسی (ایستر اینسترومئنتال ایستر ووکال – ایئنسترومئنتال صورتده) ، اونلارین
ایفا اولونماسیندا هانسی موسیقی آلت لریندن فایدالانماسی ، هر بیری نین ایفاچیلیق
مکتب لری و... .
اؤرنک اوچون
ایفاچیلیق مکتبی آشیق موسیقی سینده گئنیش یئر توتور. بئله کی آذربایجانین آشیق
موسیقی سی بیر نئچه مکتبه بؤلونور :
بورچالی ، قازاخ ، تبریز- قاراداغ ، اورمو
– سولدوز ، زنجان – ساوا – قوم ، همدان وس. بونلارین هر بیری نین اؤزونه مخصوص
هاولار ایله یاناشی اورتاق هاوالاری دا وار ، ایستفاده اولونان آلت لر باخیمیندان
، هاوالارین نئجه ایفا اولونماسی(یالنیز هاوالارین و ماهنی لارین اوخونماسی و یا
خود بوی بویلاما و داستان اوخوما طرزینه گؤره) باخیمیندان دا بیری بیریندن
سئچیلیرلر. میثال اوچون اورمو یا بورچالی مکتبینده یالنیز قوپوز چالینیر و باشقا
موشاییعتچی یعنی بالابان ، قاوال و باشقا آلت لر ایفاچی سی آشیغی موشاییعت ائتمیر
و یا اورمو مکتبینده بوی بویلاما و یا داستان اوخوما اساس یئری توتور ، حال بو کی
باشقا مکتب لرده بو عنعنه لر یوخدور.
آنجاق
موغامدا وضعیت تام باشقا جور اولور میثال
اوچون کئچمیش زمان لاردا شیروان ، قراباغ ، تبریز موغام مکتب لری اولموش سادا ،
ایندی داها آذربایجان موغام لاری و اونلارین شؤعبه لری ، گوشه لری ، تصنیف لر ،
رنگ لر و... ایفاچیلیق مکتب لریندن آسیلی
اولمایاراق هر یئرده واحید طرزده ایفا اولونور و یا موسیقی آلت لرینه گلدیکجه
موغام ایفاچیلیغین اساسی اوچلوک(تار ، کامانچا ، قاوال)دن عبارت اولور و اونا
موختلیف آلت لر ده آرتیرماق اولار.
بو سادالادیغیمز
موضوع لار هئچ ده بو دئمک دگیل کی بو ایکی موسیقی بیری بیرینه گؤره ضد مؤوقع
توتورلار. بوتون بو مساله لری نظرده توتماق لا یاناشی بونلارین هم ادبیات
باخیمیندان همی ده موسیقی قورولوشو و اونلا ایلگی ده اولان مؤوضوع لاردا اورتاق
مؤوقع لری واردی. اؤرنک اوچون فولکلور ادبیاتی(بایاتی ، قوشما ، گرایلی و...) ایکی
سینده ده ایشلنیر. موسیقی باخیمیندان دا بونلارین اورتاق جهت لری وار. او جومله دن
خالق ماهنی لارینی ، ضربی موغام لاری و ... آد آپارماق اولار. اونا گؤره بونلارین
سرحدلرینی بو راحاتلیق لا ترسیم ائتمک اولمور.
موغام (Muğam): موغام سؤزونون
اطرافیندا موختلیف فیکیرلر سؤیله نیلمیش دیر . او جومله دن قدیم دؤورلردن بری بیر
عنعنه اولاراق موغام سؤزونو عربحه اولان « مقام[یئر ، جایگاه] » لا بیرلشدیرمیش و
اونو عرب منشالی بیر سؤزجوک کیمی تقدیم ائتمیشلر. بو بیر قایدا اولاراق بوتون موغام
لارین آدلاری ، موغام شؤعبه لری و گوشه لری نین آدی نین آراشدیریلماسیندا دا
اؤزونو گؤستریر. بئله کی بوتون بو سؤزلر و یا خود اونلارین چوخوسو عرب و یا فارس
منشالی سؤزلر اولدوغو قئیده آلینیر. حال بو کیمی بو ایکی دیل ایله یاناشی تورک
دیلی ده ایسلام مدنیتی نین اساس دیل لریندن بیری اولموش یا باشقا سؤزله دئییلسه
ایسلام مدنیتی بو اوچ دیلده یاییلمیش و اینکشاف ائتمیشدیر. اونا گؤره ده تورک
دیلینی بو مدنیتدن آییرماق اولماز ، ایستر ادبیاتدا ، ایستر موسیقی ده ، ایسترسه
شریعت حؤوزه سینده و ... .
موغام سؤزو
آذربایجانین قدیم تاریخینه ایشاره ائتمکده دیر. موغ ، موغان سؤزلر ایله علاقه دار
اولموش. بیرینجی سی قدیم آذربایجاندا یاشایان میدیا(ماد) تایفالاریندان اولان موغ
لار تایفاسی اولموش. بونلار زردوشت شریعتینین روحانی لری اولموش و اود اوجاق
لاریندا بو شریعتین مذهبی عنعنه لرینی حیاتا کئچیریمیشلر. ایکینجی سی ده
آذربایجاندا خزر دنیزی نین قیراغیندا بیر دوز اولموش و ها بئله موغ تایفاسی ایله دا علاقه دار اولموشدور. موسیقی
عالیم لری نین فیکرینه گؤره موغام سؤزو ایلک دفعه اولاراق موغان شکلینده ایشلنمیشدیر.آذربایجانین
بؤیوک شاعیری گنجه لی نظامی نین اثرلرینده ده موغامی ، موغان واریانتدا قئیده
آلینمیشدیر :
موغنی بیر هاوا چال / موغ لار کیمی بیر موغان هاواسی چال.
من بئینوانی او هاوا ایله / عزیزله و هاوانی داها قیزدیر.
باشقا یئرده : موغنی ، او قدیم هاوانی چال / منه بو داستانی
[یازماقدا] کؤمک ائله.
بلکه دونیانین داستانیندان جانیمی قورتاردیم / بو داستانی
سونا چاتدیردیم.
بونو نظرده
توتماقلا ، آذربایجان تورکجه سینده قیرامئر باخیمندان «ن» حرفی نین «م» حرفینه
چئوریلمه سی طبیعی بیر حادثه دیر، بو
نتیجه نی چیخارماق اولار کی موغام لا موغان عینی سؤز دور. بئله لیکله بو باخیمدان
موغام/موغان موسیقی سی موغ لارین چالیب ، اوخودوق لاری هاوالار دئمک دیر و اونون
آدی آذربایجاندا 2700 ایلدن چوخ ، اوزون بیر تاریخه مالیک دیر. موغام سؤزو باشقا
خالق لارین آراسیندا بیر پارا دگیشیکلره
معروض قالاراق ، اونلارین دیللری نین قایدالارینا اویغون شکیله دوشموشدور :
عرب لرده «مقام» ، تورک لرده«ماکام» ،
اویغورلار و تورکمن لرده «موکام» ، اؤزبک لر و تاجیک لرده «ماکوم».
موغام دئدیکده
اونون موختلیف آنلام لاری مئیدانا گلیر. 1- موغام آذربایجان خالق موسیقی سی نین
بیر نؤوعونه دئییلیر. داها دقیقلشسک موغام ؛ آذربایجانین میللی موسیقی سی دئمکدیر.
بئله لیکله بورادا موغامدان مقصد بیر نؤوع موسیقی دیر.2- موغامین ایکینجی آنلامی
آذربایجان موغام لارینی دستگاه لار شکلینده ایفا ائتمه سی دیر. او جومله دن شور ،
راست ، هومایون ، سئگاه ، بایاتی قاجار و... . « دستگاه » فارس سؤزو اولموش و
آنلامی موغام لا عینی دیر ، اونا گؤره اونون موغام یئرینه ایشلدیلمه سی دوزگون
دگیل.
بعضی موسیقیچی لر
و موسیقی شوناس لار ایستر – ایسته مز موغامین بو آنلامینی لاد (پرده) مفهومو ایله
آییرماق ایسته میرلر. حال بو کی بونلاری بیری بیریندن آییران موختلیف جهت لر واردی ، او جومله دن :
آذربایجان موغام موسیقی سی یئتدی اساس لاد اوزرینده قورولموشدور . بو یئتدی لاد
بونلاردان عیبارت دیر: راست ، چاهارگاه ، شور ، سئگاه ، بایاتی شیراز ، شوشتر ، هومایون.
اساس موغام لار دا یئتدی اولور : راست ، شور ، شوشتر ، بایاتی شیراز ، هومایون ،
چاهارگاه و زابول سئگاهی. بورادا یئتدی اساس موغام لا یئتدی اساس لاد اوست – اوسته
دوشور. آنجاق بونو بیلمک لازیم دیر کی موغام لاریمیز بو یئتدی لادا اساسلانیرلار و
گاهدان آدلاری دا عینی اولور. اؤرنک اوچون راست لاد ایله راست موغامی(دستگاه
آنلامیندا) عینی آدا مالیک دیر. آنجاق راست موغامیندان علاوه ماهور هیندی ، اورتا
ماهور ، بایاتی قاجار ، دوگاه موغام لاری دا راست لادی نین اساسیندا ایفا اولونور.
باشقا سؤزله دئسک ، راست موغامی عاییله سینه منسوب دورلار. باشقا میثال : زابول
سئگاهی ، خاریج سئگاه ، میرزه حسین سئگاهی و... سئگاه لادینا باغلی دیرلار و تکجه زابول سئگاهی یئتدی اساس
موغامدان بیریسی دیر و باشقا سئگاه واریانت لاری سئگاهین عاییله سی حساب اولونور.
بورادا داها سئگاه لاد ایله زابول سئگاه موغامی اوست- اوسته دوشمور.
آذربایجان موغام لاری نین سایی اوسته آدی چکلین
موغام لاردان قات - قات چوخ اولموش و یئتدی اساس موغامدان علاوه قیسا موغام لار و
ضربی موغام لاردا اولموشلار. بو قایدا قیسا موغام لار و ضربی موغام لار دا اولور
یعنی قیسا موغام لار و ضربی موغام لارین هر بیری بیر لادا باغلی دیر. میثال اوچون
حیدری ضربی موغامی شوشتر لادی اساسیندا و یا آرازباری ، سماع شمس شور لادی
اساسیندا قورولموش و ایفا اولونور. بئله لیکله لاد لا یئتدی اساس موغام بیر
بیریندن آیری و فرقلی مساله لر دیر.
3-گاهدان
موغامدان مقصد موغام شؤعبه لری و گوشه لری دیر. موغام لارین ترکیبینده ایفا
اولونان شؤعبه و گوشه لر هر موغامین بینؤوره سی دئمک دیر. میثال اوچون : « برداشت
، مایه ، عوشاق ، حسینی ، ولایتی ، دیلکش ، کوردو ، شکسته فارس ، عیراق ، پنجگاه ،
راک و قرایی » شؤعبه و گوشه لری نین بیر لشمه سیندن یئتدی اساس موغام لاردان بیری
اولان راست موغامی وجودا گلیر.
موغامین ایفا نؤوع لری :
موغام لار خواننده نین
ایفا دا اشتراکی اعتبار ایله ایکی طرزده ایفا اولونورلار : اینسترومئنتال (İnstrumental) و ووکال
- اینسترومئنتال(Vokal – İnstrumental).اینسترومئنتال
: بئله ایفادا یالنیز موسیقی آلت لریندن ایستفاده اولونور (او جومله دن تار ،
کامانچا ، بالابان ، ناغارا و...) و خواننده اونلاری مشاییعت ائتمیر. اینسترومئنتال ایفانین بیر واریانتی دا
«سولو» دور. بو نؤوع ایفاچیلیقدا موغام
یالنیز بیر آلتده ایفا اولونور و گاهدان موغامین ریتملی حیصه لرینده(رنگ ، تصنیف)
ناغارا یا باشقا ضرب آلت لری نین بیری سی اونو موشاییعت ائدیر. بو نؤوع ایفاچیلیق
چوخلو تار یا کامانچا واسطه سی ایله اولور . آذربایجان موسیقی تاریخینده بو آلت
لرین بیرینجی سولو ایفاچی لاری آذربایجان تاری نین آتاسی ساییلان ؛ صادق جان اسد
اوغلو(تاردا) و هابیل علی یئو(کامانچا) اولموشدولار. موغام ایفاچیلیغیندا ایستفاده
اولونان اوچلوکدن باشقا موسیقی آلت لری
بونلاردان عیبارتدیر : ناغارا ، بالابان ، قانون ، عود ، سنتور ، نئی ، چنگ ، قارا
نئی ، باغلاما، تنبور ، قوشا ناغارا و... . بونلار بیز آذربایجانلی لارین میللی
موسیقی آلت لری دیر. بونلاردان علاوه موغام ایفاچیلیغیندا باشقا خالق لاردان گلمه
آلت لردن ده ایستفاده اولونور : قارمان ، ویولون ، پیانو و... . بوتون بو آلت لر دؤرد اساس حیصه ده یئرله
شیرلر. سیملی آلت لر عاییله سی : تار ، قانون ، چنگ ، سنتور ، عود ، تنبور ،
باغلاما ، بربت. کامان آلت لری عاییله سی : کامانچا ، چغانه و... ، ضرب آلت لری
عاییله سی : قاوال ، دف ، ناغارا ، قوشا ناغارا
و... ، نفس آلت لری عاییله سی : بالابان ، نئی ، قارا نئی ، زورنا و... .
ووکال –
اینسترومئنتال : بو نؤوع ایفاچیلیقدا
هم موختلیف آلت لر چالینیر ، هم ده خواننده اؤز سس ایله موغامی ایفا ائدیر. بورادا
اوچ آلتین چالینماسی ضروری شرط دیر : تار ، کامانچا ، قاوال(خواننده بو آلتی
چالمالی دیر). «اوچلوک» بورادان مئیدانا گلیر.
آردی وار ...
ایضاح : بو بؤلومون قایناقلاری ایکینجی بؤلومون سونوندا
وئیلیبدیر.


text:
٥- جی کنفرانسین تشکیلی
آذربایجان رسپوبلیکاسیندا یاشایان ایرانلی مهاجرلر جمعیتی
٥- جی کنفرانس ٩ نویابر ٢٠١٣ – جو ایل (١٨آبان ١٣٩٢- جی ایل) آذربایجان رسپوبلیکاسینین باکی شهرینده یاشابان یاشایان ایرانلی مهاجرلر جمعیتینین مرکزی کمته سینده مفقیتله کچیریلدی.
کنفرانسی ایرانلی مهاجرلر جمعیتینین صدری امیرعلی لاهرودی یولداش آچدی. اجرائیه هیئتی سچیلدیکدن سونرا کنفرانس ئوز ایشینه باشلادی. باشلانقیجدا لاهرودی یولداش کئچن ٤ ایلده جمعیتین گوردویو ایشلردن خبر چاتدیردی. کنفرانس کیچن ٤ ایلده گورولن ایشلری مثبت قیمتلندیردی.
سونرا جمعیت نماینده لرینه ئوز پلان و تکلیفلرینه نظارتی داها چوخ فعالیقلا مشغول المالاری تاپشیریلدی. تکلیفلر آراسیندا جمعیت نماینده لرینه رسپوبلیکانین مختلف شهرلرینده و رایونلاریندا سیاسی، مدنی، کتاب نشرلری، ینی مهاجر قزئتینین بوراخیلماسی ایشلرینه داها چوخ فعالیت گوسترمه لری تاپشیریلدی. بوتون تکلیفلردن سونرا حاضرکی کنفرانسدا ایرانلی مهاجرلر جمعیتینین صدری لاهرودی یولداش سیچیلدی. عینی حالدا جمعیتین شورا عذولریده سیچیلدی. کنفرانسدا جمعیتین صدرینین گوستریشیله قطعنامه اوخوندو و کافی قیمتلندیریلدی. بونونلادا کنفرانس ئوز ایشینی باشا چاتدیردی.
١٨آبان ١٣٩٢
٩نویابر ٢٠١٣
حسابات معروضه سی
ایرانلی مهاجرلر جمعیتینین ایکی کنفرانس آراسیندا (٧ نویابر ٢٠٠٩ – جو ایل تاریخدن ٩ نویابر ٢٠١٣- جو ایل تاریخه دک) اولان مدتده گورولموش ایشلر باره ده معلومات.
حرمتلی کنفرانس ایشتیراکچیلاری کیچن ٤- جو کنفرانسدان سونرا مهاجرلر جمعیتی اجرائیه هیئتی ایشله مک ایچون ئوزونون ایش پلانینی و ایش قرافیکینی ترتیب ایده رک اونون اساسیندا ایشله میه باشلامیشدیر. بئله کی، هر آیدا اجرائیه هیئتینین نوبتی اجلاسلاری تشکیل ایدیلمکله هر ٦ آیدا بیر دفه شورا اجلاسینی تشکیل ایتمیشدیر. ائله جه ده لازم گلدیکده فووقالاده اجلاسلار چاغیرماقلا لازمی مسئله لر مذاکره ایدیلمیشدیر. بونونلا یاناشی هر ایل مهاجرلر جمعیتی ١٢ شهریور گونو ایله، ٢١ آذرین ایلدونومو ایله علاقه دار و ائله جه ده ملی بایرامیمیز اولان نوروز بایرامی ایله علاقه دار تشکیل ایدیلمیش، ایشغال اولونموش رایونلارین ایلدونوملری ایله علاقه دار آنیم ییغینجاقلاری کیچیریلمیشدیر. بو مدتده مطبوعات ایشی ایله علاقه دار گنیش و اطرافلی ایشلر گورولموشدور. بئله کی، بیر نئچه دفه مرکزی ش.رانین صدری ایله یرلی ژورنالیستلرین گوروشو تشکیل ایدیلمیش اوندان یعنی صدردن موصاحبه لر گوتورولرک مختلف قزئتلرده مقاله لر درج اولوناراق اوخونماق ایچون جمعیت عذولرینه چاتدیریلمیشدیر. عمومیتله جمعیتین مطبوعات ساحه سی و.ز ایشلرینی یوکسک سویه ده قوراراق داخلده، خارجده ائله جه ده وطنیمیز ایراندا دا اوخونماق ایچون فارس دیلینده قزئتده مقاله لر درج ایدیلمیشدیر.
قزئتلرده یولداشلاریمیز فعال ایشتیراک ایدرک مختلف ساحه ده مقاله لر درج ایتدیرمیش، شاعرلریمیز ئوز شئرلریله قزئت صحفه لرینی بزه میشلر. بئله یازارلاریمیزدان بهروز شکوری، عارف صفا، تارئیل امید، خشگنابی، احمد شیبانینین قیزی فرحناز خانم شیبانینی گوسترمک اولار.
حسابات دورونده مهاجرلرله علاقه ساخلانیراراق اونلارین احتیاجلارینین ئوده نیلمه سی ایچون لازمی مکتوبلار یازیلمیشدیر. جمعیت عذولریمیز ئوز یاشاییشلارینی یاخشیلاشدیرماق ایچون تورپاق ساحه لاری آلاراق اورادا ئوزلری ایچون شرایط یاراتماغا چالیشیرلار. بو ایشده جمعیتیمیز ده ئوز کومه یینی اسیرگه مه میشدیر. کنفرانس ایشتیراکچیلاری سووه ت اتفاقی داغیلدیقدان سونرا جمعیت ئوز فعالیتینی ینه ده دوام ایتدیرمه یه باشلامیشدیر. یعنی ٦٧ – ایل عرزینده بورادا یاشایارکن حیاتیمیزده چوخلو دییشیکلیکلر باش ویرمیشدیر. بئله کی، یاشلیلار عمرونو باشا وورموش ینی نسل یعنی گنجلر بورادا دوغولموشدور. یاشلی یولداشلاردان آز مقداردا قازاخ، گنجه، قوبا، آغدام، شیروان، شاماخی، خاچماز و دیگر رایونلاردا قالمیشدیر.
حرمتلی کنفرانس ایشتیراکچیلاری ینی یتمه گنجلریمیز ئوز وطنلرینه گیدیب – گلمک ایچون، ائله جه ده دایمی یاشاماق ایچون چتینلیک چکیرلر. اونا گوره کی، ایران دولتی اونلارین ایش و ائوله تأمین اولونماسی ایچون هیچ بیر کومکلیک گوسترمه یی ئوهده سینه گوتورمور. بونولا علاقه دار جمعیت ١٩٦٠ – جی ایلده ایرانین رسمی دایره لرینه مراجعت ایتمیشدیر. وطنداشلاریمیز ئوز وطنلرینه گیدیب سربست یاشاسینلار. بونا جواب اولاراق ایرانین رسمی دایره لریندن جواب گلدی کی، مهاجرلرین کوتلوی شکیلده ایرانا قایتمالارینا امکان یوخدور. اونلار تک – تک مراجعت ایدندن سونرا اولارین ایشینه باخیلاجادیر. بئله اولدوقدا بیزیم ایرانا کوتلوی صورتده قاییدیب یاشاماغیمیز بیر داها چتینلشدی. اودور کی، یولداشلاریمیز بورادا ئوزلری ایچون شرایط یاراتماغا باشلاماغا چالیشیرلار.
معلومونوز اولسون کی، بو گون وطنیمیز ایراندا ٤ میلیونا یاخین ایشسیز وار. ب.نا گوره ده ایرانا گیدیب اورادا ایشله مک و یاشاماق آسان دییلدیر. حرمتلی کنفرانس ایشتیراکچیلاری کیچن دورده ایراندا حاکمیت جدی چتینلیکلرله اوزله شیب، اقتصادی وضعیت پیسله شیب. آزادلیق یوخدور. ملی آزلیقلار رسمی صورتده تانینمیرلار، حقوقلاری پوزولور. بونا گوره ده سون وقتلر سیاسی آزلیقلار مانعچیلیک توره دنلرین علیه نه ضیالیلار، طلبه لر، فحله لر آراسیندا ناراضیلیق چوخالیر. ایران جمعیتی بو چتینلییه قارشی مبارزه آپاریرلار. بیزلرده همین سویداشلاریمیزی دستکله ییرک اونلارین فکرلیرینه شریک چیخیریق. بوتون بونلارلا یاناشی معلومونوز اولسون کی، جمعیت عذولریله علاقه ساخلاماق مسئله سی بیزلریده دوشوندورمه یه بیلمز. دوغرودور ئوتن کنفرانسدان بری زتقاتالا، شاماخی رایونلاریندا فرقه تشکیلاتلاری برپا ایدیلرک، اونلارین فعالیت گوسترمه سی ایچون رهبرلیکدن گنج نسلین داها ایشگوزار نماینده لرینه کومکلیک اولونماسی خواهش ایدیلمیشدیر. نیه تیمیز بودور کی، دیگر رایونلاریمیزدا دا تشکیلاتلارین برپا اولونماسی حیاتا کیچیریلسین. بوتون بو دییلنلرله یاناشی السیز – آیاقسیز یعنی گوجدن دوشموش قوجا یولداشلاری ائله جه ده خسته یولداشلاری وقتلی- وقتینده یوخلایا بیلمه میشیک. بونو هیچ موبالیغه سیز بیلمک لازمدیر کی، بونون ایچون ماددی وسایتیمیز یوخدور. آز مقداردا کمیته بیناسینین اوتاقلاریندا ایجاره یه ویریلمیش یر ایچون آلدیغیمیز کیرایه حقی ایله تشکیلاتی ایشلریمیزی بیر تحر گوره بیلمیشیک. امید ایدیریک کی، ینی سیچیله جک هیئت یعنی ترکیب بو نقسانلاری آرادان آپاریلماسی ایچون وار گوجو ایله چالیشاجاقدیر.
ایرانلی مهاجرلر جمعیتینین اجرائیه هیئتی.
قطعنامه
ایرانلی مهاجرلر جمعیتینین ٥-جی کنفرانسی جمعیتین صدری امیرعلی لاهرودی یولداشین ٢- کنفرانس آراسیندا گورولن ایشلر باره ده معلوماتینی ایشیتدیک. (و یرلردن چیخیش و تکلیفلری نظره آلاراق)
معلومات اطرافیندا مذاکیره لری و تکلیفلرینظره آلاراق قرارا آلیر.
١ - ایکی کنفرانس آراسیندا گورولموش ایشلر باره ده لاهرودی یولداشین ویرمیش اولدوغو معلومات کافی قیمتلندیریلرک تصدیق ایدیلسین.
٢ – بو مدت ایچریسینده جمعیتین و آذربایجان دمکرات فرقه سینین اینترنت سایتی آچیلمیشدیر. اینترنت سایتینین ٢٠٠٩- ٢٠١٣ – جو ایل تاریخه قدر فعالیتی گنیش و اطرافلی اولموشدور.یوزلرله مقاله سایتا یرلشدیریلمیشدیر. بونونلا آذربایجان دمکرات فرقه سینین مهاجرتده گوردویو ایشلر دنیا مقیاسیندا ئوز عکسینی تاپمیشدیر. ایکی کنفرانس آراسیندا «آذربایجان» قزئتی نشر اولونماغا باشلادی، همین قزئت اینترنت واسیطه سیله یاییلیر. بوندان باشقا اینترنت واسیطه سیله رادیو ایله هفته ده ١ ساعت ویریلیش آپاریلمیشدیر.
کنفرانس گورولن ایشلری کافی قیمتلندیریر، ینی سیچیلمیش شورایا و اجرا کمته سینه تاپشیریر.
١- جمعیتین مطبوعات بولمه سینه:
أ) قزئت نشرینه گنیش یر ویریلسین
ب) اینترنت فعالیتینه دوامیت آرتیریلسین
ت) امکان اولدوقجا کتاب نشرینه دقت آرتیریلسین
٢ – مهاجرلرله علاقه بولمه سینه تاپشیریلسین:
أ) مهاجر و اونلارین یاشلی اولادلارینین سیاحیسینی ترتیب ایتمه یه دقت ینیریلسین
ب) مهاجرلر جمعیتینین سیرالارینین آرتماسی باره ده تدبیر گورولسون
ت) مهاجرلرین فعاللاشماسی ایچون اوپیراتیو تدبیرلر پلانی حاضرلانسین و اجتماعی ایشه ینی آداملار جلب ایدیلسین
٣ یولداشلارلا علاقه نی بیر داها آرتیرماق ایچون رایونلاردا کمیته لرین برپاسی مسئله سینه دقت آرتیریلسین


text:
یئرآلما کابابی
یئرآلما کابابی یوخسا یئرآلما کبابی اورمیه شهرینه عایید اؤزل بیر یئمکدیر.
تانیتیم[دَییشدیر]
یئرآلما کابابی، ایراندا، باتی آذربایجان ویلایتینین مرکزی، اورمیه شهرینین یئمک برندلریندن بیریدیر. [۱] [۲] یئرآلما یومورتا، اورمیه اهالیسینین یانیندا و بو شهره گلن قوناقلارین باخیشیندا اؤنملی و یئمهلی و فرقلی یئمکلردن بیری ساییلیر.[۳] اورمیهده خیابانلارین چوخوندا مخصوص وانتلرده و توکانلاردا یئرآلما کابابی موشتریلر اوچون ساتیلیر. بو شهرده یئرآلما کابابی آدیندا کوچه ده دیللر ازبریدیر. بو توکانلارین لاپ آدلیمی «حسن آیرانچی» ایله «سید» توکانی ایدی.
لازیم اولان مادّهلر[دَییشدیر]
۱- تندیرده و یا دوز اوستونده بیشمیش یئرآلما
۲- ایستی سنگک چؤریی
۳- تره (گؤیرتی)
۴- کره
۵- بیبیر توزو
۶- دوز
بعضا یئرآلما یانیندا یومورتا کابابی دا آرتیریلیر و آیران ایله بیرگه یئییلیر. دئمک اولار آیران یئرآلما کابابینین آیریلماز حیصهسیدیر. سیلقهیه گؤره شور خیار ایله ده یئمک اولار.
نئجه حاضیرلانیر[دَییشدیر]
۱- اؤنجه بیر آلومینیوم یا میس قابلامایا لازیم اولان قدر دوز تؤکولور و یویولموش یئرآلمالاری اونون ایچینه قویولور. یئرآلمالار بیر بیری نین اوستونه دوشمهلیدیر. سونرا قابلامانی اوجاق اوسته قویوب ملایم شعله ایله کاباب اولمالارینی گؤزلهیرلر. آرادا یئرآلمالارین بیشن یانلاری چئوریلمهلیدیر. یئرآلمالار تقریبا یاریم ساعاتا بیشرلر. [۴]
۲- یومورتالاری دوز اوستونده بیشیرمک ایستهینلر اونلاری دا یئرآلمالاری ییرمی دقیقه اوجاق اوستونه قویاندان سونرا اونلارین یانینا قویا بیلرلر.
۳- یئرآلمالار ایله یومورتالار بیشندن سونرا قابلامادان چیخاریب سویارلار و ایستی سنگکدن بؤلوم اونون اورتاسیندا ازیب، تره، کره، دوز، بیبر، قیرمیزی بادیمجان و.. آرتیریب یئیرلر.
۴- دورمهیین یانیندا اورمونون یئرلی آیرانینی دا ایچرلر.


text:
`یمن` نتیجهلر
حابارلار [65]
- یمن ده سیل سبأپلی 14 آدام اؤلدی
- حوثیلار شبوه ولایاتینا هۆجۆم قورادی
- یمنده عربیستان حوثیلارینگ یاراغ آمبارینی اوردی
- آمریکا حوثیلارا: هۆجۆملری دوروزینگ
- یمن ده 156 حوثی اؤلدۆریلدی
- یمن ینگ قشونی حوثیلاردان 6 آدامی اؤلدۆردی
- یمن ده قانلی چاقنیشیقدا 42 آدام اؤلدی
- یمن: اماراتلی گۆیچلر المکلادا هۆجۆم قورایار
- یمن ینگ ۱۷ میلیون رایاتی آراسسا سووا مأتأچ
- یمن ده سیل سبأپلی 7 آدام اؤلدی
- حوثیلارینگ هۆجۆمینده یمن ینگ ۳ عسگری اؤلدی
- تۆرکیأنینگ قیزیل آی قوراماسی یمن ینگ ۷ شهرینده کؤمِکلرینه دۇوام ادیأر
- یمن ده حوثیلارینگ هۆجۆمینده اؤلِنلرینگ سانی ۸۷ آداما یتدی
- یمن ده دۇنگقور دۆمِوی سبأپلی ۸ آدام اؤلدی
- ایکی سعودی عسگری یمن ینگ سرحدینده اؤلدۆریلدی
- یمن ده دنگیزده قالان ۶۰ آدام حالاص ادیلدی
- یمن ده سقطری آداسیندا گأمی ییتدی
- حدیده ده حوثیلارینگ یاراغ آمباری پارتلادی
- یمن ده ۲۰ حوثی چاقنیشیقلاردا اؤلدی
- عدن دأکی هۆجۆملرده اۇنلارچا آدام اؤلدی


text:
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان!
بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان.
قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین!
اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین.
***
ائل هامی جانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
تاب و توانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
شام و سحر اللشیب فعله، یازیق کارگر
اوستو جیریق قارنی آج دائم اولوب خون جیگر
آلدیغی اوجرتلرین بیر شاهیسی وار مگر؟
سینهسینه مؤحنتین داشلاری هر آن دهیر
ائل هامی جانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
تاب و توانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
بیر ائو آدام ایشلهییر هاردا گورور بهرهسین؟
ار گئدیر حامباللیغا آرواد آییر جهرهسین
دؤرد- بئش اوشاق هر بیری چالخالیر اؤز نهرهسین
بونلا بئله شرمی وار آچماغا بوش سوفرهسین
ائل هامی جانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
تاب و توانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
خیردا اوشاق گؤز آچیب فوری گئدیب ایلمهیه
مدرسه یوخ، درس یوخ، محروم اولوب بیلمهیه
دائم آخان گؤز یاشین، دستمالی یوخ سیلمهیه
یوخسولون ائولادیدیر محکوم اولوب اؤلمهیه
ائل هامی جانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
تاب و توانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
یوخسولا ائو اولسا بیر دخمهدی ایچ قاپ – قاره
دام – دوواری شئه – شیکست نه قاپی نه پنجره
سانکی یاتیب چول – پالاز بورگهلنیبدی هره
ائو دئمک اولماز بورا بلکه ییخیق مقبره
ائل هامی جانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
تاب و توانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
لاپ گتیریر انسانی بیر پارا ایش جانه ها!
عقلی باشیندان چیخیر ائیلهییر دیوانه ها!
چکسین اؤزو حق گؤروم ظالیمی دیوانه ها!
دؤندو بو مظلوملارین گؤز یاشی عمانه ها!
ائل هامی جانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!
تاب و توانسیزدیلار آی قارا قیش گلمه گئت!.


text:
بوفالو خاللی صنم
رقیه کبیری
«گئنه ده گلدی!» دئدیم. چکیلیب، طؤولهنین قارانلیق یئرینده دالیمی آخیرا چئوردیم. آخیر دئدییین ده، قدیم آخیرلار. بیر قاپیسی وار ایدی، بیرده طاغدان آچیلمیش بیر باجا. کور اوغلونو توولایان باجا، قیرآتین قانادینین جوجرمهسینه مانع اولان باجا.
طؤولهنین قارانلیغیندا، یوخونون شیرین چاغیندا، دان، باجادان سؤکولوب، طؤولهیه تؤکولردی. باجا بویدا اویناغان ایشیق طؤولهنین اورتاسینا اوزاناردی. آیاق اوستونده یاتان، یئره سرهلهنن آت ایلخیسینین هامیسی بیردن یوخودان آییلیب، چؤله آپاریلمازدان اوول، یئمین یئییب، سویون ایچردی. گئجهلر ده ایلخینین هامیسی باجا بویوندا آی ایشیغینا دالیب، یوخویا گئدردیلر. ایندیسه اوزون بیر سالونا آچیلمیش پنجرهلرین أتهییندهکی آخیرلارا یئم تؤکوب، سو قابی یاراشدیریب، دیوارلاری کاشی دوزولموش خانا- خانا زاغالارین آدینی طؤوله قویوبلار. گؤیدن آسیلمیش لامپالارین خئیریندن، گئجه- گوندوزو ایتیرمیشیک.
مئهتر باشینین آیاقلارینین سسی بیر یانا، آن باشی قامچینی قیچینا وورماغیندان آجیغیم توتار. ارادهسیز دیشلریمی اونا قیجیردارام. اؤزومو زور- بیللاهینان ساخلایارام کی اونون قامچی اوینادان ألینی دیشلهمهییم.
مئهتر باشی سامان اوستونده یئریینده گالوشلاریندان چیخان سسه کیریخیرام. دئیرم بلکه قارشی طؤولهدهکی آت دالبادال چئزیر. مئهتر باشی او آت قویروغو ساچیینان، یئریینده دئییر بلکه هانسی اصیل آت قدم۱ گئدیر. بیری یوخدور اونا دوشوندورسون کی، آتلارین اصالتی قویوروغا دئییل، تُخومادی.
مئهترباشینین آیاق سسیندن علاوه آیری سس ده گلیر. قولاقلاریمی شوشلهدیم. یوخ…، یییهمین آیاق سسی دئییل. او، قارا چکمهلریایله سامان اوسته یئرینده، دئیهرم بلکه بیر قولون۲ قدم گئدیر. آمما بو سس، سامان اوستونده دورتولن سیچان سسی کیمیدیر.
مئهتر باشیایله یانینداکی گلیب، آخیرین قاباغیندا دایانیبلار. دؤنوب باخمیرام. مئهتر باشی گؤرمک ایستهدییم سون آدمیزاددیر. ایستهمهسم ده سسلری هاوادان قولاغیما تؤکولور. بو سسی ایندیهجن ائشیتمهمیشم.
– جلالخالق! بئله ده گؤزللیخ اولار؟ اصیل آت بونا دئییرلر. عؤمورومده بئله خوش دوروشوقلو، گؤزل آت گؤرمهمیشم. گؤنونه بیر باح!… ائلهبیل آغ- آپباغ مخمردی.
– گؤزللیغه دئییل دؤهتور جان، پیس اوزلودی. بیر پانسیونو جانا گتیریب. ایندییهجن بیر سیلمینی۳ اؤزونه یول وئرمهییب.
– نئچه یاشی وار؟
– جوتلشمهنین لاپ بئله شیرین یاشی، دؤرد یاشی وار. ایکی ایلدی بو پانسیوندا قالیر. هئش کیمه، یییهسینه بئله مینیک وئرمیر.
– جان وئریر اصلاح نژادا.
– فحل فصیلی مایدانلار سیلمیدن اؤتور زنجیر قیرار، آمما بو ایپی قیرخ قویمور بیری اونا یاخینلاشسین.
– تورکمن دی؟
– دؤهتور جان قاریشیق تُوخومدی.
– پس هیبریددی۴!
مئهتر باشی تمسخرلی بیر لحن ایله دئییر:
– هه، یییهسی دئییر پگاز۵، بوسفال۶، بیرده دورآت- قیراتین ژنی قاریشیب بو دیک باش مایدانین قانینا.
مئهتر باشینین تمسخرلی لحنایله دانیشیق سسی شوشلهدیغیم قولاغیمدان ایچری تؤکولور. اونون دانیشیق لحنی ألینده اویناتدیغی قامچی کیمیدیر. هر ایکیسی ده منیم جینیمی کلّهمه وورور. اونون عادتیدیر منیم ایرق- سویومو بیریسینه تانیتدیراندا، قامچینی ألینده اویناتسین، مسخره سؤزلری دیلینده.
– آمما من دئییرم هیتلر ژنی قاریشیب بو مایدانین قانینا دؤهتور جان! ائشیدیبسن دا دئیرلر هیتلر اؤز ایرق- سویونو ساخلاماق اوچون قانینی آدامنان توتدو، حئیوانا جان پای- پولوش ائلهییب؟ دئیرلر آتینا دا اؤزز قانیندان تزریق ائلهییب.
– هیتلرین آتی یوخایدی، ایتی وار ایدی.
مئهترباشی، «آتنان ایتین ائله ده چوخ فرقی یوخدی» دئدی. دؤندوم باخیم گؤروم، مهتر باشینین یانینداکی آدام نئجه بیریسیدیر. من دؤنمکده، اولار ایکیسی ده طؤولهنین قاپیسیندان ایچری گئچدیلر.
اؤزومو سایمامازلیغا ووردوم. باشیم یوخاریدا، طؤولهنین طاغیندان آسلانمیش ایشیغا باخدیم. یادیما گلمیر بو ایشیق نه زاماندان بری منیم آی، اولدوزوم، گونشیم اولوب.
مئهتر باشی ألینی بئلیمه، باشیما چکیر. دیشلریمی قیجیردیرام. آز قالیرام جوفت تپیکله قارنینا قویوم. آمما قیسسا گلیرم. یالنیز فیرنا چکیب، باشیمی ألینین آلتیندان قاچیردیرام. اونون أل چکن گونو یوخدو. بو گونه جن اوندان پیساوزلو بیر آدمیزاد گؤرمهمیشم. گئنه ألینی بویون- بوغازیما چکیر. بوینومداکی خالی یانینداکی آداما گؤستریر.
– بونو گؤروسن دؤهتور، ایسکندرین ده آتینین بوینوندا بئله بیر خال وار ایدی. اونا گؤره آدینی قویموشدو بوسفال. ایسکندرین آتینین خالی آغایدی، صنمین خالی قرهدی. دئیرلرایسکندرین آتی تکشوناسایدی، یییهسیندن علاوه هئش کیمه مینیک وئرمزدی. بو دیک باش مایدان اونون دا اوزون آغاردیب. ایندیهجن هئچ بیر آت اولماییب منه مینیک وئرمهسین. آمما دوزون دئسم، بو ایپیقیریغا یاخینلاشاممیرام بئله. یییهسی ائله بو خالینا آللانیب، ائیبئله پولو یاتیردیب بیر دلیسوو دیک باشدا. دا بیلمیر خالا دئییل، حالادی. آتی مینیب حال ائلهمهدین، بئش عابباسییا بئله دَیمز.
– محشردی. ائله بیل بوفالو باشینی دؤیمه دؤیوبلر بوینوندا.
– یییهسینین دئدیینه گؤره آناسی دا بو دیک باش کیمیایمیش. اونا گؤره اونو مصنوعی صورتده مایالاییبلار۷. بو دا اونون تؤرهمهسیدی.
– چارهسی بودی کی سیلمینی ده بو طؤلهیه باغلییاسیز.
– هر ایش گؤرموشم دؤهتورجان، فایدا وئرمیر. او طرفدن ده یییهسی اصرار ائلیر ایندی آتلارین فحل فصیلیدی. دئییر بلکه بیز ایشمیزی یاخچی گؤرموروخ.
مئهتر باشی بیردن بیره پیقیلداییب گولور. ألینی یانینداکی آدامین چیینیه قویوب دئییر:
– سنه بیر سؤز دئییم دؤهتور، اؤز آرامیزدا قالسین. سیراغا گئجه بیردن بیره بیر فیکیر عاغلیما تاخیلدی. سسسیز صداسیز گتیریب، یاریم چَتَول ایچگینی بیر سطیل سویا قاتیب، تؤکدوم بو خان صنمین سو قابینا. سورا بیر سیلمینی اؤتوردوم بونون طؤولهسینه. گئجه یاریسی نه اولدی؟! عرفات محشر!… بیلمیرسن بو ایپی قیریخ نئجه دلییه دؤنموشدو. سیلمینی طؤولهدن چیخارماسایدیم، سحر لئشینی ییغیشدیرمالییدیم.
آز قالیرام او گئجهنین آجیغینی یالانچی مئهترباشینین قارنینداچیخاریم. قارنینین آلتیندان بیر جوت تپیک لاپ حاققیدی. آز قالیرام دیل آچیب اونون یالانینی چیخاردیم،«هانسی سیلمی؟! نه واختدان مئهتر باشینین آتی سیلمی اولوب؟» دئییم. ایندی باشا دوشورم او گئجه منیم باشیما نه اویون گتیریب. اؤز- اؤزومه دئیردیم گؤرهسن منه نه اولوب، هئچ ائله بیر حالا دوشمهمیشدیم!
دئیهسن مئهتر باشینین یانینداکی، ائشیتدیی سؤزدن خوشلانماییب. قارشلارینی ییغیب گئنه ألینی بئیلیمه، باشیما چکیر. ألینه باخیرام. ألینده قامچی یوخدور. گؤزلویورم گؤروم بو نوازیشین سونو هارا چاتاجاق. مئهتر باشی اونون قولوندان توتوب دئییر:
– دؤهتور جان، گؤزله. بو ایپی قیریخ قفیلدن تپیک آتار.
او ایسه ألینی باشیمدان بوغازیمداکی خالا ساری چکیر. بوینومداکی بوفالو خالیمی نوازیش ائلهییب، دئییر:
– هانی آخی؟ بو کی چوخ حمیلدی! گؤزلرینه بیر باخ! پار- پار پاریلداییر.
– آللانما دؤهتورجان، آللانما. بهخود اولوبدی اونا واله اولوبسان. اونا گؤره ده بئله حمیل- حمیل سنه باخیر.
مئهتر باشی هله بو گونه جن هوش ائلهمهییب کی من ألینده قامچی اولمایان هر هانسی بیر آدمیزادی تپیکلهمهرم.
– نه دئییم! بیر دفعهده بیر سیلمی گؤندرین یانینا، اگر گئنه یول وئرمهسه چاره یوخدو، مصنوعی صورتده مایالاندیرارام.
ایکیسی ده طؤولهنین قاپیسیندان ائشییه چیخیرلار. دؤنوب آرخالاریندان باخیرام. مئهترباشی قامچینی قیچینا وورا- وورا اوزاقلاشیر. دئییرم بلکه قارشی طؤولهدهکی آت دالبادال چئزیر، بیر سیچان سامان اوستونده دورتولور…
۹۴٫۶٫۲۹
ایضاحلار:
۱- قدم گئتمک: آتلارین بیر نوع یئریشیدیر. آت قدم گئدنده، بیر جوت أل- آیاغیندان، بیر ألی یا آیاغی نوبتی یوخاریدا، اوچو یئرده اولار.
۲- قولون: آلتی آیلیغا جان آت بالاسینا قولون دئیرلر.
۳- سیلمی: آیغیر. نر آت.
۴- آتلارین اصیل نژادلارینین اسپرمینی مصنوعی واژنده استریل صورتده ییغیب، بعضی مواد ایله قاریشدیریب، سونرا ویاللارا مایع آزت دا (منفی ۸۰ درجه) دونداریب، ساخلارلار. آتلارین فحل فصلی، پیپتله بو اسپرمی مادیانلارین دؤل ائوینه (رحم) تؤکوب، بئلهلیکده مادیانلاری مصنوعی صورتده سئچیلمیش توخوملاری ایله بارور ائلرلر.
۵- یونان میفولوژیسینده قانادلی بیر آتدیر، آندرومدانی (زنجیرده کی قادین) دنیز قوللارینین ألیندن قورتارماغا چالیشیر.
۶- بوسفال: مقدونیهلی ایسکندرین آتی.
۷- مصنوعی مایالاما: مصنوعی لقاح


text:
12-
سیاسی
49
دوغرودان دا "غرب دؤلتلری" قافقازلار مسئله سینده شئیطانلیق ائدرلر می؟ >>>
48 سیدجواد میری نین ایران ممالیکی محروسه
سینده ملت آنلاییشی اوزره باخیش
>>
47 گونئی آذربایجان ملی مسئله سی و ائتنیک آذربایجاندان اوزاق دوشموش تورکلرین ملی حقوقلاری تأمین اولونماسی اوچون نه ائتمک لازیم؟>>
46 نقد مسئله سی اؤلدورمک، تئرورا معروض قالماق دئییل >>
45 آیت الله خمینی، شاه اصلاحات ارضی سی، نهضت آزادی و جبهه ملی >>>
44 سورگونده گونئی آذربایجان میللی پارلامئنتی یوخسا انجمن غئیبی؟ اورتایا آتیلمیش گونئی آذربایجان پارلامئنتوسونون چیخیش یولو! >>
43 فارس ایستعمار مفکوره لی تشکیلاتلارین گؤروشلری اساسیندا ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان ائتنوسلارین دئموکراتیکلشمه سی اوچون دوشونجه و فیکیر یارانابیلرمی؟>>
42 فارس ایستعمارچیلاری و مدنیت راسیستلری نین قوزئی آذربایجان جمهوریتی علیهینه شیادلیغی>>
41 کیهان قازئتی نین باش کاتیبی حسین شریعتمداری نین فارس ایستعمارچیلیق حکومتینه قوزئی آذربایجانلیلار اوزره وئردیگی ایستعمارچی نصیحتلره باخیش!>>
40 دؤولتچیلیک آچیسیندان سیستیم اؤنملی می، یوخسا بیر چوخلاری خیالی ائتدیکلری کیمی شخص و تشکیلاتلار؟>>
39 محمدرضا شالگونی نین دئماقوژیک و عوامفریب گؤروشلرینه باخیش>>
38 آذربايجان ميللي حرکتي و اونو يايين و باسين اويونونا اويونجاق ائتمک چابا و جهدلري >>
37 فارس مدنیت راسیستلری یوخسا فارس ایستعمار عامیللری نین قوزئی آذربایجان جمهوریتی علیهینه یازدیقلاری مکتوبلارینا باخیش>>
36 بابک امیر خسروی نین فارس ایستعمارچیلیغینا داها آرتیق خوش خیدمتلیک ائتدیگینه باخیش!>>
35 بابک امیر خسروی نین ایران میللتی دئیه میللیتلر مسئله سی اوزره فارس ایستعمار تشکیلاتلارینا تقدیم ائتدیگی فارس ایستعمارچیلیغی گؤروشلرینه باخیش>>
34 "کور رنگی" در جنبش ملی آذربایجان" باشلیغی ایله یازیلمیش یازییا باخیش >> 309.htm
34 Kur Rəngi" Dər Conbeş-i Milli-i Azərbaycan" Başlığı İlə Yazılmış Yazıya Baxış >>
33 بابک امير خسروي نين "ميلت ندير؟" و "فارسی آذري" دئيه اورتایا آتدیغی فارس نئهيليستلیگی و ایستعمارچیلیغی گؤروشلرینه باخيش >>
33 Babək Əmir Xusrəvinin “Millət nədir?” və “Fārsi Āzəri” deyə ortaya atdığı Fars nehilistliyi və İstemarçılığı görüşlərinə baxış >>
32 "دؤولت-ميلت" و دئموکراسي اوزره يازيلميش بعضي گؤروشلره باخيش >>
32 “Dövlət-Millət” və Demokrası üzərə yazılmış bəzi görüşlərə baxış >>
31 فارس ايستئمارچيليق مقولهسينه "دؤولت-ميلت تئوريسي" آدي وئرمک دوزگون اولابيلر مي؟>>
31 Fars İstemarçılıq məquləsinə „dövlət-millət teorisi“ adı vermək düzgün olabilər mi? >>
30 ايران ميللتي کيمليگي و ميللت دؤلتي کيمليگي>>
30 İran Milləti Kimliyi və Millət Dövləti Kimliyi >>
29 بابک امیر خسروی نین "مبحث ملی و بررسی اجمالی آن در ایران" آدلی یازی سی نین داوامینا باخیش>>
28 بابک امیر خسروی نین "مبحث ملی و بررسی اجمالی آن در ایران" آدلی یازیسینا باخیش>>
27 مهران بهارلی بگین ایران ممالیکی محروسه سینده کی "تورک یوخسا آذربایجان ملتی" اوزره یاناشدیغی چلیشگه لی یاناشمالارینا باخیش >>
26 آذربایجان تورک ملتی یوخسا آذربایجان ملتی>>
25 محمد آزادگرین نقد ائتمک و فارس ایستعمار حاکیمیتچیلیگینه یاناشما سایاغینا باخیش >>
24 لیلا مجتهدی خانیمین بیر قارقا مین قارقا حئکایه سی >>
23 بیر
آرا، ایکی دره دوشونجه سیاستی یئریتمک عقل و منطیقه اویقون گؤرونه بیلرمی؟>>
23 جنبش فدرال دمکرات آذربایجان آدلی تشکیلاتین "ما چه میگوئیم" آدلی آچیقلاماسینا باخیش>>
22 اجتماعی و سیاسی ایشلرده بویونا گؤتوردوگوموز یوکوملولوک (مسئولیت) دوشونجه میز اساسیندا اولمالیدیر!>>
21 مدنیت آچیسیندان "انجمن قلم آذربایجان جنوبی (ایران) در تبعید" آدلی قورومون وئردیگی باشلانقیج بیانیه لره باخیش >>
20 محمد آزادگرین داغینیق گؤروشلری (پریشان گوئی) اوزره باخیش>>
19 Politischer Zustand der Süd-Aserbaidschaner im
Iran >>
18 - فارس ایستعمار گوجلری نین آذربایجان ملتی و آذربایجان جمهوریتی نین وارلیغی علیهینه یئریتدیکلری شیادلیق سیاستی >>
17- ایران ممالیکی محروسه سینده فارس ایستعمارچیلیغی نین شییادلیغی >>
16 - گونئی آذربایجان یازیچیلار جمعیتی نین قورولوشو دوغرولتوسوندا دوشونجه لر
15- ایرانیت
مورگوسونه غرق اولماق می، یوخسا فارس ایستعمارچیلاری طرفیندن کؤکلنیب فارس مدنیت
راسیستلیک گؤروشونه قاپیلماق؟ >>
14- دنیز ایشچی تیپلی انسانلارین فارس تشکیلاتلارینا
"ننه من غریبم" دئمک حئکایه لری>>
13 ساغ
یوخسا سول سؤز قونوسو دئییل، دوزگون آدیملاماق سؤز قونوسو اولمالیدیر >>
12 فارس
مدنیت راسیستلیگینی ایران میللتی آدی آلتیندا گیزلتمگه چالیشان و یئری گلرکن
اؤزلرینی تورک دئیه تقدیم ائدن دئموکرات مئابلارین شییادلیغی <<
11 دنیز ایشچی ایمضاسی ایله نال یاخشیدیر یوخسا قازیق دئیه دوشونجه و فیکیر یئریتمک ایسته گنلرین حئکایه سی!>>
10 وهاب انصاری آدلی موللیفین "جنبش دمکراسی خواهی مردم ایران و رابطه آن با حرکت ملی آذربایجان" آدلی یازیسینا باخیش>>
9 م. ائینالی ایمضاسی ایله یازیلمیش "جنبش
سبز و حرکت ملی آذربایجان" آدلی یازییا باخیش <<
8 دنیز ایشچی ایمضاسی ایله یازیلمیش "آلترناتیوها، پرینسیپها و هژمونیها" آدلی یازییا باخیش>>
7 دنيز ايشچي ايمضاسي ايله "خوروزون قويروغونا ايناناق ، يا ماللانين آند ايچمه سينه " آدلي يازيلميش يازييا باخيش>>
6 ايران مماليکي محروسه سينده فئدرال بير سيستيم کيم ايله و هانکي اساسدا؟ >>
5 آذربایجان
فئدرال دئموکرات حرکتی تشکیلاتی نین آذربایجان میللی حرکتی اوزره دونیا اجتماعینه
یایدیغی سندینه باخیش!
4 آذربایجان
میللی حرکتی نین تهرانداکی فارس حاکیمیتی و مخالیفتی نین قارشیسیندا توتومو
3 تهرانداکی
فارس حاکیمیتی اوغروندا قارشی دورمانین گئریله مه سی و اوندان چیخاریلاجاق سونوج
2 ایراندا
جمهورباشقانی سئچیمی، حاکیمیت اوغروندا دؤیوش و آذربایجان میللی مسئله سی
1 فارس استعمار حاکیمیتی نین سئچیم اویونلاری و دئموکراسی مسئله سی!>>


text:
نیکلاوس اوتو
نیکولاس آگوست اوتو (اینگیلیسجه: Nicolaus August Otto) (دوغوم :۱۰ ژوئن ۱۸۳۲ اولوم:۲۶ ژانویه ۱۸۹۱ )آلمانلی بیر موهندیس ایدی.
او اوغورلا بنزینن ایشلیین سیخیشتیریلمیش ایچ یانما شارژ موتورون گنیشتیرمیش و ایلک یاپیلان مدرن ایچ یانما موتوری . آلمان موهندیس لرین باغلانتیسی (VDI)۱۹۴۰ دا دین ایستانداردی دوزلتمیش اتو موتور آدلاندیریلمیش: ایچ یانما موتوری کی سیخیشتیریلمیش یانگین-هاوا ترکیبی چاغ کیویجیلیمنان یا جرقه زمان باشلادیلان کی بوتون بو تیپ موتورلاردا ایشلدیلیندی.
بیوقرافی[دَییشدیر]
نیکولاس آگوست ۱۸۳۲ ژوئن آیینین اونون دا آلمانین هولژاسن آندر هاید دا آنادان اولموش آیله سینین آلتی مینجی و سون اوشاقیمیش آتاسی ۱۸۳۲ اولدو.۱۸۳۸ ده اکولی باشدامیش ۶ ایل یاخجی اوخوماخ دان سرا لانگن شوالباخ دا لیسه یه گتمیش لیسه ده یاخجی اوخویا اوخیا لیسه نی قوتارمادی .اونون چوخ گولی اولان بیلیم و تکنولوژی دی آما اوچ ایل لیسه نی قتارانان سرا تیجاری بیر شیرکتده اویرنجی اولاراک باشلادی و اویرنجی لیغی قوتاردیغ دان سرا فرانک فورتا گتدی و اوردا جیکوب لیندایمره دوکانیندا ساتیجی اولارخ ایشدمیش اتو چوخ شیرکت لرده ایشلدی آلمان چوخ یرلرینه گدیپ چای قهوه دوگی شکر و... ساتیرمیش.
قایناقلار[دَییشدیر]
http://en.m.wikipedia.org/Nicholausotto[دائمی اولو باغلانتیلی] صفحه سیندن چوریلمیش.
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from August 2021
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- NSK شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- ۱۸۳۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۸۹۱-جی میلادی ایلده اؤلنلر


text:
اوتایلی-بوتایلی آذربایجان تورکجهسینین بیرجه گراماتیکاسی وار. بونا تام رعایت ائتمهلیییک. آمما اوتایدا ایشلهنن یانلیش و یا عئیبهجر سؤزجوکلری بوردا ایشلتمهیین یئری یوخدور. اؤرنک:
ــ فارسجادا آزغین آداما “گمراه” دئییلیر. آمما رسمی دیلده گومراهدان gümrah مقصد قیوراق، ساغلام و قوتلی آدامدیر. “یاشینا باخمایاراق چوخ گومراهدیر.”
ــ أمکپرور: أمکسئون. “نئفت قورغولارینداکی [تأسیسات-لارینداکی] أمکپرور فهلهلر.”
ایلک باخیشدا بئله نظره چارپیر کی، یوخاریداکی سؤزلری کؤچورمه زامانی دییشدیرمهلیییک.
آنجاق بونلاری بهانه ائدهرک کؤچوردویوموز متنلری شوملاما حاققیمیز یوخدور. باشقا سؤزله، اوتایدان کؤچورولن متنلرده ائحتییاطلی داورانمالیییق. چونکی اوردا یازیلمیش متنلرین گراماتیک چرچیوهسی گئنللیکله ساغلامدیر. پروبلئم گئنه-بولا ایشلهنن آلینما سؤزجوکلردهدیر. کیمیلری آلینما سؤزجوکلری دوغمالاری ایله دیشدیرمک ایستهییر. بو یاخشی ایشدیر. لاکین بو ایش درین دیققت و گئنیش دیل بیلییی طلب ائدیر. همین متنلرده “نئجهگلدی” [دلبخواهی] ألگزدیرمکلردن گولونج سونوجلار چیخا بیلر. اؤرنهیین “یارپاق” قزئتینین اوفیسی مفتح خیابانینین آغزیندا یئرلشیردی. قزئتین ایکینجی صحیفهسینده بیز بونو “مفتح خیابانینین اولی” یازیردیق. أمکداشلاریم گؤزومو اوغورلاییب، “اول” سؤزونو ایلک سؤزو ایله دیشدیریردیلر. باخمایاراق کی ایلک سؤزو هانسیسا کوچهنین باشلانغیجی آنلامیندا گئتمیر.
سؤزلرین دییشدیریلمهسینده، اونلارین ایشلندییی اورتام و قورولوش گؤز اؤنونه آلینمالیدیر. هر یئرده هر بیر سؤزون یئرینه اونون هانسیسا قارشیلیغینی قویماق اولماز. اؤرنهیین بوتون حاللاردا “بؤحران” سؤزونون یئرینه “گرگینلیک”دن یارارلانماقدا حاقلی دئییلیک. “سینیر گرگینلیی”نین آنلامی “عصبی بؤحران” دئییل، سادهجه عصبی راحاتسیزلیغا ایشارهدیر. اوستهلیک، رسمی دیلده “گرگینلیک” سؤزو ایصطیلاح کیمی ده ایشلهنیر: ائلئکتریک جریانین گرگینلیک درجهسی، یعنی voltage سؤزونون قارشیلیغی اولاراق.
سونوج: سؤزلره قارشیلیق آختارماقدا معدهی شریفدن خرجلهمهیه گرهک یوخ. چوخواخت بیر آز آختاریشلا دیلین زنگین سؤز-داغارجیغیندان یاخشی قارشیلیقلار تاپماق اولار. یانیلمیرامسا، گئنیش اوخومادان چوخ یازان بیر باجیمیز، اؤز یازیسیندا “دلی سؤیود” کیمی سؤزبیرلشمهسینه یئر وئریب. آز اوخویوب آز یازان بیر قارداشیمیز دا “یاییلان خستهلیک”دن آد چکیب. بیرینجیسی فارسجا “بید مجنون”ـون قوندارما قارشیلیغیدیر، ایکینجسی ایسه “بیماری مسری”نین. حالبوکی هر ایکی آنلامی ایفاده ائتمک اوچون بیزده گؤزل سؤزلر وار: سالخیم سؤیود، یولوخوجو yoluxucu خستهلیک.
بوردا باشقا سورون دا چیخا بیلر. مثلن تورکجه گومان ائتدیییمیز بیر سؤز یابانجی اولا بیلر. بعضیلرینه گؤره، “اؤرنک” سؤزو ائرمنیجهدن گلمهدیر. (من اؤزوم “باشقا” سؤزونه شوبهه ایله باخیرام!) و یا فارسجا گومان ائتدیییمیز بیر سؤزون کؤکو اولا بیلسین گئدیب تورکجهیه چیخسین. بعضیلرینه گؤره “آرمان” سؤزونون بئله بیر دورومو وار. حتتا “گومراه” سؤزونون تورکجه اولدوغونو ثبوت ائدنلر وار. بوتون بونلارا أساسن سؤزلری دییشدیرمکده گئنیش آراشدیرمالارا سؤیکنمک گرهکیر.


text:
فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.
بمت-دن یاییلان معلوماتدا بیلدیریلیب کی، بمت عمومی مجلیسینه عضو دؤولتلرله مصلحتلشهرک فیلیپو گراندینین 1 جولای 2023-جو ایلده باشا چاتاجاق وظیفه مدتینین 31 دسامبر 2025-جی ایله قدر اوزادیلماسینا قرار وئریب.
قئید ائدیلیب کی، گراندی شخصی سببلره گؤره ایکینجی وظیفه مدتینین 2،5 ایل ایله محدودلاشدیریلماسینی ایستهییب.
1957-جی ایلده آنادان اولان ایتالیان دیپلومات گراندی 1990-جی ایللرده اینسانی یاردیم و قاچقینلار اوزرینده ایشلمهیه باشلاییب.
دونیانین موختلیف یئرلرینده بمت-نین چتیری آلتیندا چالیشان گراندی 2005-جی ایلده بمت-نین فیلیسطین قاچقینلار آژانسینین باش کمیسارینین معاوینی اولوب.
2010-2014 -جو ایللرده همین آژانسین باش کمیساری اولموش فیلیپو گراندی 2016-جی ایلده بمت-نین قاچقینلارعالی کمیسارلیغینا تعیین ائدیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"


text:
عثمانلی دؤولتینده فاتح سلطان محمددن سونرا علمی آنلامدا باشلایان یاواشلاما و دؤولت ایدارهسینده یولوخان روشوت، سویغون، یئرلیبازلیق، قوهومبازلیق کیمی منفی وضعیتدن آسیلی اولاراق، یارانان دورغونلوق قانونی سلطان سلیمان دؤورونده سونونجو مرحلهسینه گلمیش و بو دؤنمده خالق ایله دؤولت بیر-بیریندن تامامیله آرالانمیشدیر، آنجاق باخمایاراق کی، بو دؤنم عثمانلینین ان قودرتلی چاغیدیر. دئمهلی، ایقتیصادی و حربی یؤندن گوجلو اولماق بیر دؤولتین طالعیینی موعینلشدیرهجک اساس گؤستریجیلر اولمور.
۱۳. یوز ایلده اوروپادا اورتا عصرین قارانلیق دؤورو یاواش-یاواش گئریده قالماغا و آیدینلانما آددیملاری آتیلماغا باشلامیشدیر. بیر یاندان کیلیسالار و صومعهلر تیکیلرکن دیگر طرفدن ده اونیورسیتیلر یارادیلماغا باشلانمیشدیر. مسیحی اوروپاسیندا او دؤنملرده فرانسیسکن طریقتینی ۱۲۰۹-جو ایلده آسیزی فرانچسکو، دومینیکن طریقتینی ایسه ۱۲۱۵-جی ایلده دومینیک یاراتمیشدیر. هر ایکی طریقت ده دیلچیلیک، منطیق، بلاغت، موسیقی، ریاضیات، هندسه و نوجومدان درس کئچهرک اونیورسیتیلرده کورسولر ایشغال ائتمیشدیر. رونسانسدان اؤنجه اوروپادا علمین یارانماسی و اینکیشافی اوچون طلب اولونان موحیطی بو ایکی طریقت یاراتمیشدیر. روبرت قروستست ۱۳-جو یوزایلده فیزیک ساحهسینده سیناقلار آپارمیش، طلبهسی راجر بیکن ایسه آکسفورد و پاریسده درسلر کئچهرک سیناقسیز و ریاضیاتسیز دقیق علملره مالیک اولماغین غئیری-مومکون اولدوغونو آشیلایاراق علمین دینه هر هانسی زیانی اولمایاجاغینی بیلدیرمیشدیر. اصلا یهودی اولان و فرانسهده دونیایا گلن لئوی بن برسون دونیانین کایناتین مرکزی اولا بیلمهیهجگینی ایرهلی سورهرک کوپرنیکه ایز آچمیشدیر. اونلارین داوامچیسی اولان جین قوتنبرقین ۱۴۵۰-جی ایلده ایختیراع ائتدیگی مطبعه اوروپادا علمین سورعتله ایرهلیلهمهسینه سبب اولموشدور. عثمانلیدا ایسه خارزمی، ال بیرونی، ابن سینا کیمی تورک عالیملرینین اثرلرینی اوخویوب آچدیقلاری یولو داها دا ایرهلی آپاراجاقلارینا یالنیزجا اثرلرینین خولاصهسینه شرحلر، حاشیهلر یازمیشدیر. عثمانلییا مطبعه ایسه آنجاق ۱۷۲۷-جی ایلده داخیل اولموشدور.
فرانسیسکن و دومینیکن طریقتلری آیدینلانما چاغینی باشلاداراق کیلیسانین کانونیک حؤکمرانلیغینی داغیدیب تاریخه اؤز مؤهورونو باسمیشدیر. دؤرد عصر بویونجا علمی اؤزونه رهبر گؤتورن غرب دونیاسی یئنی تکنولوژیلر ایختیراع ائتمیش، بونون یاردیمی ایله چاغداش واسیطهلر و سیلاحلار بوراخاراق، دونیادا موستملکه ایمپیراتورلوقلار قورماق یاریشینا گیریشمیشدیر.
اوروپادا بونلار یاشانارکن، عثمانلی دؤولتینده ایسلام عالیملری “خیزیر پئیغمبر ساغدیر یا اؤلو، سیقارت چکمک کوفردور، یئمگی قاشیقلا یئمک ایسلام دینینه گؤره جایزدیرمی، هر هانسی بیر صنعتله مشغول اولماق حارامدیرمی؟ ” کیمی مؤوضولاری موباحیثه ائتمیش، مدرسه تعلیمی کئچمهین بیر چوخ شخصه علمی روتبه وئریلمیش، “بئشیک عولماسی” آدلی قوروم یارادیلمیش، عالیملرین یئنی دونیایا گلن اوشاقلارینا علمی روتبه وئریلهرک ماعاش باغلانمیش، جاهیللر ییغناغیندان عیبارت اولان عالیملر صینفی تؤرهمیش و بو صینفین منسوبلاری جیبلرینی دولدورماق حسابینا بعضاً یئنیچئری عسگرلریله البیر اولوب سارایا هوجوم چکیب سولطانی و یا صدراعظمی آشاغی سالمیش، حتّی اونلارا اؤلوم حؤکمو وئرمیش، بعضاً ده سارایین طرفینی توتوب عسگرلرله ووروشموشدور.
تورک تاریخینین عیبرتآمیز وثیقهلریندن بیری ایسه ۱۸. یوزایلده هزارفنّ احمد چلبینین باشینا گلنلردیر. هزارفنّ احمد چلبی آری پتگینین شامیندان دوزلتدیگی قانادلا قالاتا قولّهسیندن توللاناراق قارشی ساحیلده کی اوسکودار سمتینه کیمی اوچموشدور. پادشاه ۴٫ مراد، بو یولدا وئردیگی امکلرینه گؤره، اونا بیر کیسه قیزیل وئرمیش، سونرا دا “سن باشیمیزا بلا آچاجاق بیرینه اوخشاییرسان” دئیهرک بو حادیثهدن هئچ ده ممنون اولمادیغینی بیلدیرمیش و شیخ الاسلام دا ” آللاه ایستهسیدی اینسانلارا دا قاناد وئرردی، سن آللاهین حؤکمونه قارشی گلیرسن و فیتنه تؤرهدیرسن” دئیه فیتوا وئرهرک اونو سورگونه یوللامیشدیر.
دقیق علملره اؤنم وئرمهین و یؤنونو تئوکراسییا چئویرهرک یالنیزجا فیقه، کلام و تفسیرله مشغول اولان عثمانلی دؤولتی ۱۷٫یوزایلده کارلوفچا سازیشی ایله تورپاق ایتیردیگینده شوک وضعیتینه دوشموش، ضیالیلارلا دؤولت خادیملری اوروپا و روس اوردولاری قارشیسیندا اوزلشیلن مغلوبیتلرین سببلرینی آختاراراق یوزایللر بویو آدام یئرینه قویمادیغی اوروپانین گونو-گوندن علمده، تکنولوژیده دیولشدیگینی گؤرهرک، اوزونو غربه ساری چئویرمیشدیر. آنجاق اوروپانین علم و تکنولوژیسینی آلاجاغینا یالنیزجا یاشام طرزینی، داورانیشلارینی، مدنیتینی تقلیده باشلامیش، بئلهلیکله، نه اؤزو اولموش نه ده تام آنلامی ایله غربلی اولا بیلمیشدیر.
بس ایندی نه حالداییق؟!
۱۹. یوزایله گلدیکده، فرانسه اینقیلابی ایله گمی آزی دیشینه سالان غربلی دؤولتلر یوزایللر بویو اصلا مغلوب ائده بیلمهیهجکلرینه ایناندیقلاری عثمانلینین اوزلشدیگی یازیق حالینی گؤردوکده ایشتاهالاری قابارمیش، عثمانلی حاکیمیتی آلتینداکی غئیری تورک خالقلاری عوصیانا تشویق ائدهرک دستکلهمیش، شیمالی آفریقا، بالکانلار، قیریم، عرب یاریمآداسی و دیگر یئرلرده کی حاکیمیتینی آخیرا چاتدیرمیشدیر.
بئله بیر دؤنمده عثمانلی دؤولتی ایچینده عثمانلیچیلیق، ایسلامچیلیق، تورکچولوک و باشقا فیکیر جریانلاری یارانمیشدیر. اؤنجهلری ایسلامچیلیق دوشونجهسینی منیمسهین ضیا گؤکآلپ داها سونرا بو دوشونجهنین حیاتا کئچمهسینین مومکونسوزلوگونو گؤرهرک، تورکچولوگه یؤنلمیشدیر. ایتیحاد و ترقی پارتیسینین قوروجولاری آراسیندا یئر توتان گؤکآلپ سیاسی ساحهده اولدوغو کیمی، سوسیولوژی و ادبی ساحهده ده آدینا لاییق بیر یئر توتموشدور. تورک یازیچی و شاعیرلرینین اثر یارادارکن اونلارین اؤزولونو تورکون میفیک چاغلاردان اعتیباراً یاراتدیغی اثرلره سؤیکمهلرینین واجیب بیر مسله اولدوغونا ایشارت ائتمیشدیر. او، آلا گئییک، آلتین ایشیق، قیزیل آلما و دیگر اثرلرینی بو دوشونجهدن حرکتله یازمیشدیر.
گنج قلملر درگیسی ایله باشلایان میلّیلشمه جریانی تورک یوردو، میلّی تتبعلار، یئنی مجموع موحیطینده یارانیب اینکیشاف ائدن و تورکلوگو آنجاق تورکچولوک اولکوسونون قورتارا بیلهجگینی باشا دوشن گؤکآلپ، حسینزاده علی بیگین بیر دوشونجه اولاراق دیله گتیردیگی “تورکلشمک، ایسلاملاشماق،مودرنلشمک ” پرینسیپینی تورک یوردو درگیسینده عئینی آدلی مقالهسی ایله ایجتیماعیته چاتدیرمیشدیر. او، بو عقیدهنی سیستملشدیرهرک، تورکیه جومهوریتینین یؤنونو ده تعیین ائتمیشدیر. دؤولتین یارانماسیندان سونرا “تورکچولوگون اساسلاری” آدلی اثرینی یازاراق گلهجک نسله مؤحتشم بیر تؤهفه بوراخمیشدیر.
عثمانلی دؤولتی زامانیندا تورکچولوک جریانی او قدر طرفدار تاپماسا دا، بو دوشونجه مصطفی کمال آتاتورک و سیلاحداشلاری طرفیندن حیاتا کئچیریله رک، عثمانلینین داغینتیلاری آراسیندان تورکیه جومهوریتینی یاراتمیش و اونو تورک میلتینین ابدی اومید قالاسینا چئویرمیشدیر.
گؤکآلپین تورکچولوگو “توران” ایدئالینا سؤیکهنیر. اونون تورکچولوگو یالنیزجا شووینیست دویغولارلا یارانمامیش و تملینی تورک کولتور بیرلیگیندن آلمیشدیر.
” وطن نه تورکیه دیر تورکلره نه تورکیستان
وطن بؤیوک و ابدی بیر اؤلکه دیر توران”
– دئین گؤکآلپین بو دوشونجهسی یاشادیغی دؤنمدن اعتیباراً تورک دونیاسیندا اؤز عکسینی تاپمیشدیر. اؤرنک اولاراق آذربایجانین گؤرکملی شاعیری و روسلار طرفیندن بوزلو جهنمه یوللاناراق اورادا اؤلدورولن حسین جاویدی گؤستره بیلریک. ۱۹۱۲-جی ایلده قارا دنیزه تاماشا ائدرکن تاریخین کئچمیش دؤنملرینه غرق اولان شاعیر؛
“آلتای” داغی، “ماکان” چؤلو، هم ده “یاسین اوواسی”
بیرر آیدین صحیفهدیر، هر تورک گرک آنلاسین “
– دئیهرک، تاریخیمیزی اؤیرنمهنین و بیلمهنین نه قدر اؤنملی اولدوغونو وورغولامیشدیر.
مرحوم شاعیریمیز، سوسیولوق و ایدئولوق ضیا گؤکآلپ فیزیکی اولاراق اؤلموش اولا بیلر، آنجاق دوشونجه سی و اولکوسو ابدیته کیمی یاشایاجاقدیر. اونون یولونو بوگون تورک دونیاسیندا ایزلهین اوردولار واردیر. اؤرنک اولاراق آذربایجانلی شاعیر رستم بهرودینین بو بندینی گؤسترمک کیفایتدیر:
فیکیر و غایه یوخلوغو اینسانین جسارتینی قیریر، اونو اویوشدورور و ضعیفلهدیر.
اسماعیل بیگ قاسپرالی
… اسماعیل بیگ قاسپرالینین ایستراتژینین مرکزینده قزئت یاراتماق و اونو یاشاتماق قطعیتی دایانیردی. زامان-زامان قازان، تیفلیس، تاشکند و باکیدا بو یؤنده ائدیلمیش جهدلره باخمایاراق او، روسیهنین ان اوزون عؤمورلو تورکدیللی قزئتینه چئوریلهجک مطبوع اورقانین نشری اوچون رسمی ایجازه آلانا، یعنی ۱۹۱۷-جی ایلهدک موباریزه آپاردی. او، مطبوعاتی اؤزونون بؤیوک لاییحهسینی ان تاثیرلی فورمادا تبلیغ ائدن، ان گئنیش اوخوجو کوتلهسینه چاتدیران و مودرنیزمه موخالیف اولانلارین عؤهدهسیندن گله بیلن واسیطه ساییردی. بو، عئینی زاماندا، جهالت و سهو معلوماتدان قایناقلاندیغینا ایناندیغی، روسلارلا موسلمانلاری بیر-بیرینه قارشی قیزیشدیران غرضلی احکامی آرادان قالدیرماق اوچون فؤوقالعاده گوجه مالیک بیر واسیطه ایدی. اوستهلیک، قزئت، مودرنیزم طرفدارلارینین پروقرامی اوچون فوروم تشکیل ائتمکله ائله ایندیدن اینکیشاف یولونا قدم قویموش، آما هله ضعیف، داغینیق اولان گوجلرین بیرلشدیریلمهسینه و شوبههسیز، قارشیداکی چتین دؤور عرضینده اونلارین تشویقینه ده فایدا وئره بیلردی.
ایلک باش مقالهسینده یازدیغی کیمی: “(قزئت) موسلمانلارا مومکون اولان قدر (روس) مدنیت(ی) حاقیندا دوزگون و فایدالی معلومات وئرمگه، او بیری طرفدن ده روسلارا (موسلمانلارین) حیاتی، فیکیرلری و احتیاجلارینی چاتدیرماغا یاردیم گؤسترهجک”-دی.
سونرالار قاسپرالی مقصدینی بئله ایضاح ائدهجکدی: ” چوخ اوزون مودت جهالت ایچینده قالمیش بؤیوک بیر خالقین یئنیدن دوغولماسی اوچون مطبوعات آچار رولونو اوینایاجاق”.
قاسپرالینین حاقیندا دانیشدیغی، بوتون ایمکانلارینی و انرژیسینی صرف ائتدیگی قزئت بیر چوخ جهتلری ایله فرقلهنیردی. قزئتین فرقلی خوصوصیتلریندن بیری ایکی دیللی اولماسی ایدی: روسجا متن و اونون تورک دیلینه (لیسانی-تورک) ترجومهسی یاناشی وئریلیردی. نشر یئری، تاریخی (و قیمتی) کیمی لازیملی معلوماتلارلا یاناشی، قزئت روسدیللی اوخوجولار اوچون ” Perevodçik/پِرِووْدچیک” ، تورکدیللی اوخوجولار اوچون ایسه “ترجومان” آدلاندیریلمیشدی.
هم باشلیق، هم ده فورما نشرین اصل مقصدینی اوزه چیخاریردی: ایسلام جمعیتینین یئنیدن دوغولوشو، روسلارلا یاخینلاشمانین تشویقی، ایسلام و روس-غرب مدنیتینه خاص جهتلرین گئنیش کوتله اوچون آیدینلاشدیریلماسی.
بو، تک بیر آدام و یئنیجه نشره باشلامیش قزئت اوچون نهنگ ایش اولسا دا، سعی گؤستریلدیکجه و زامان کئچدیکجه “کیچیک شئیلرین بؤیویهجگی، چتینلیکلرین آسانلاشاجاغی، اوزاق مسافهلرین قیسالاجاغی”-نا دایر سارسیلماز اینامین حرکته گتیردیگی قاسپرالی و ” پِرِووْدچیک ” / ” ترجومان ” اوچون هئچ ده بئله دئییلدی.
***
روسیهنین هر گوشهسیندن موسلمان تاجیرلر نیژنی نوْوقوْروْد یارمارکاسینا گلیردیلر. من ده هر ایل [فیکیرلریمی] یایماق اوچون اورا گئدیردیم. آما رسمی شوبههلری اوزریمه چکمهمک اوچون ده قزئتیمه آبونه توپلاییردیم.
اسماعیل بیگ قاسپرالی
…۱۸۸۳-جو ایله قدر تخمیناً دؤرد ایل عرضینده اسماعیل بیگ موختلیف آلترناتیولری سیناقدان کئچیردی. ۱۸۷۹-جو ایلده روسیهنین صلاحیت صاحیبلرینه قزئت یاراتماق اوچون ایجازه عریضهسی ایله موراجیعت ائتدی. بو، حسن بیگ ملکوف-زردابینین روسیهده ایلک تورکدیللی قزئت اولان “اکینچی”-سینین باغلانماسیندان ایکی ایل سونرایا، عئینی زاماندا سعید و جلال اونسیزاده لرین تیفلیسدهکی “ضیا” آدلی قزئت بوراخماق اوچون ایجازه آلمالاری ایله عئینی واختا دوشموشدو. قاسپرالینین طلبینین ردّ ائدیلمهسینین سببی، “ایکی جانیشینه و اوچ ناظیره” شخصن تقدیم ائتدیگی عریضهلرینین عاقیبتی معلوم دئییل…
قارشیسینداکی یول مووقّتی باغلاندیغیندان او، باشقا فورمالارا ال آتدی: ۱۸۸۱-جی ایلین مئی آییندان باشلاییب، سونراکی ایل ده داوام ائدیب، آرادا فاصیلهلرله چیخان، هر سایی بیر-ایکی صحیفه لیک قزئت فورماسیندا اولان ” مقاله لر توپلوسو” نشر ائتدی.قیریمدا عرب حوروفاتلی مطبعه تاپیلمادیغیندان همین مقالهلردن ایکیسی مووافیق شکیلده بئش یوز و مین نوسخه ایله تیفلیسده اونسیزاده قارداشلاری طرفیندن چاپ ائدیلدی. قاسپرالی ۱۸۸۱-جی ایلده مطبعه قورماغا ایجازه آلاندان سونرا ایسه بوتون مقالهلری باغچاسارایدا نشر ائتمگه (تیراژلاری معلوم دئییل) مووفق اولدو. آلدیغی ایجازه ایله سن پترزبورقا گئدیب نشر پلانلاری (قیمتی اوچ روبل، ایلده اللی نؤمرهسی چاپ ائدیلهجک قزئت) حاقیندا معلومات وئرن سیرکولیار دا چاپ ائتدیردی، سونرا بیر نئچه باشقا ویلایتی دولاشیب همین سیرکولیارلاری یایدی. ۱۸۸۱-جی ایلین آقوست آیی اولدوغوندان و نیژنی نوْوقوْروْددا یارمارکا داوام ائتدیگیندن ان آزی بیر نئچه موسلمان تاجیر همین اعلانلاری اورادان ماللاری ایله بیرگه “اوروپا و آسیا روسیهسیندهکی بوتون واجیب یئرلره” آپاردی.
قاسپرالی وطنینه قاییداندان سونرا مطبعهنی قورماغا، مورتّیبلری حاضیرلاماغا و تخمیناً ایکی یوز اللی آبونهچینین کؤمگی ایله عرصهیه گلن مقاله توپلولارینی چاپ ائتمگه باشلادی…
اسماعیل بیگ مقاله توپلوسو و کیتابچالارلا یاناشی، قزئت نشر ائتمک ایستراتژیسیندن دا ال چکمهدی. نهایت، ۱۸۸۲-جی ایلین آقوستوندا روسیه داخیلی ایشلر ناظیری کنیاز دمیتری تولستویا مکتوب یازیب شخصاً سن پترزبورقا آپاردیغی عریضهیه موثبت جاواب آلدی. اونا متنی هم روس، هم ده تورک دیلینده چاپ اولوناجاق، اوّلجهدن خوصوصی سانسور ایدارهسینده یوخلانیلاجاق هفتهلیک قزئتین نشرینه باشلاماسی اوچون ایجازه وئریلدی.
قزئتین ایلک نؤمره سی ۱۸۸۳-جو ایل آوریلین ۱۰-دا چاپدان چیخدی. متن قیسماً ایستانبولدان گتیریلمیش عرب حوروفاتی ایله، ائله اورادان دعوت اولونموش مورتّیبین کؤمگی ایله مطبعهیه گؤندریلمیشدی.
“ترجومان”-ین ایلک بیر نئچه ایلی مالیّه جهتدن هئچ ده ثابیت کئچمهدی. ۱۸۸۱-جی ایلده عاییله حیاتی قوراندا حیات یولداشی زهره خانیمین گتیردیگی جهیزین و آناسیندان میراث قالمیش مولکون ساتیلماسی اسماعیل بیگین خئیلی کؤمگینه چاتدی، آما قزئتین اوزون مودت یاشاماسینین آچاری ناشیرین آبونهچی جلب ائتمک قابیلیتینده ایدی. بو، چوخ چتین وظیفه ایدی. او، گئتدیگی هر یئرده عاغلاگلمز لاقئیدلیک، اینامسیزلیق و کینایه ایله قارشیلاشیردی. اسماعیل بیگ یازیردی: “…شهری (باکینی) قاریش-قاریش گزمیش، آز قالا زورلا بیر نئچه یوز نوسخه یایمیشدیق، آمّا آبونه اولماق ایستهین بیر نفر ده تاپمامیشدیق. خالق کیمی تاجیرلر ده شوبههسیز، بیزدن قورخماغا باشلامیشدی، بو دا سعیلریمیزه جیدی مانعه یاراتمیشدی. دیندارلار بیزی سویغونچو سایمیش، تصادوفاً راستلاشدیغیمیز ایکی-اوچ اینتللکتوال ایسه دلی حساب ائتمیشدی…”
نشره باشلایاندان ۱۹۰۵-جی ایلین سونونادک “پِرِووْدچیک” / “ترجومان” روسجا و تورکجه متنلری تخمیناً ایکی برابر حیصهیه آیریلمیش دؤرد صحیفه حجمینده چیخیردی. گومان کی، قاسپرالی اوّلجه روسجا یازیر، سونرا یازدیغینی تورک دیلینه چئویریردی. عبدالرشید ابراهیموف اسماعیل بیگین تورکجه بیرباشا یازا بیلمهدیگینه گؤره بئله اؤیرشدیگینی وورغولاییر. چوخ گومان کی، بونون گئرچک سببی، ۱۹۰۶-جی ایلده اؤزونون ده یازدیغی کیمی، تورکجهده “ادبی اوسلوب اوستالیغی”-نا صاحیب اولماماسی ایدی. اونون آنا دیلینی نه درجهده بیلیب-بیلمهمهسی بارهده گونوموزه دقیق معلومات چاتماسا دا، فاکت بودور کی، ۱۹۰۵-جی ایلهدک یازیلارینی تورک دیلینه باشقالاری ترجومه ائدیب. ۱۹۰۵-جی ایلدن روسجا متنلر یاواش-یاواش لغو ائدیلدی و قزئتین آدی “ترجومان-ای احوال-ای زامان” اولدو.
باشلانغیجدا هفتهلیک نشر اولونان “ترجومان” ۱۹۰۴-جو ایلدن هفتهده ایکی دفعه ، ۱۹۰۶-جی ایلدن هفتهده اوچ دفعه ، ۱۹۱۲-جی ایلدن ۱۹۱۸-جی ایلهدک ایسه گوندهلیک چاپ اولوندو. آبونه قیمتی اوّلجه دؤرد روبل اولدوغو حالدا ۱۹۰۷-جی ایلده اوچ روبلا دوشدو، گوندهلیک چیخاندا ایسه بئش روبلا قالخدی.
قزئتین متنی قاسپرالینین قلمه آلدیغی باش مقاله و مقالهلردن، روسیه داخیلیندن و خاریجدن آلینمیش خبرلردن، آرابیر ادبی-دیداکتیک، آرابیر ده بیرباشا معاریفلندیریجی ماتریاللاردان، رسمی (اساساً موسلمانلارلا باغلی) معلوماتلاردان، او دؤورده روسیهده (داها سونرالار موسلمان اؤلکهلرینده) نشر اولونان مطبوعات اورقانلاریندان گؤتورولموش ایقتیباسلاردان، کیتابلار باره ده قئید و اعلانلاردان عیبارت ایدی.
“ترجومان” اوّلجه مؤوضو جهتدن بسیط تاثیر باغیشلاییردی و یئنی اولان هر شئی کیمی آغیر یول کئچیردی. سونرالار اسماعیل بیگ قاسپرالی یازیردی: ” اوچ ایل بئله کئچدی. دؤردونجو ایل قزئتین مؤوضو دایرهسینی بیر آز گئنیشلندیردیم و ایچینه تنقیدی عونصورلر قاتدیم. یئنه ده بو ایشی گؤرمک اوچون، اساساً، آبونهچیلری منیم تنقیدلریمی لاغلا و دئدی-قودولارلا قارشیلامامالاری باره ده دیله توتمالی ایدیم…”
دیگر طرفدن او، روسیهنین گوجونه و قودرتینه قارشی چیخمیر، سانسورون زوپاسیندان یایینیر، ۱۹۰۵-جی ایلده ایمپیراتورلوقدا وضعیت دَییشنه قدر سیاسته قاریشمیردی. یئنیلیک هاواسی باشلایاندا “ترجومان” یاواش-یاواش رمزی، حتّی ایکیمعنالی یازیلار چاپ ائتمگه باشلادی. قاسپرالی آرتیق داها گئنیش و خئییرخواه بیر فیکیر آخینینین (عنعنهوی دوشونجه سیستمینده ایصلاحات آپاریلماسی، عرب الیفباسینین سادهلشدیریلمهسی و تورک دیللری آراسیندا فرقلرین آزالدیلماسی، باشقا مدنیتلرله کؤرپو قورولماسینین بیر واسیطهسی کیمی خاریجی دیل تعلیمینین واجیبلیگی، قابیلیت و باجاریقلی کسلره (خوصوصیله قادینلارا) یاردیم گؤستریلمهسی، موسلمان دینی ایدارهچیلیگینین یئنیدن تشکیلی) یولونو آچمیشدی.


text:
اۆچونجو خارکیف دؤیوشو
اۆچونجو خارکیف دؤیوشو (اینگیلیسجه: Third Battle of Kharkov) آلمان و شوروی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.ایکینجی دۆنیا ساواشسینده شرق جبههسینین بیر قیسمیدیر. اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتی و شوروی یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو آلمان غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Third Battle of Kharkov»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اۆچونجو خارکیف دؤیوشو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
Reza sumarin ایشلدن چالیشمالاری
۷ آقوست ۲۰۲۱
- ۰۷:۱۷۷ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۱۷ فرق گئچمیش +۲۸۶ دانیشیق:آنا صفحه ←ویکی سوز: یئنی بؤلمه اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۵ آقوست ۲۰۲۱
- ۰۶:۰۹۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۰۹ فرق گئچمیش +۱۵ ک طالیبان بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۶:۰۸۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۰۸ فرق گئچمیش +۶۱۲ ک طالیبان بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: قایتاریلمیش بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۶:۰۳۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۰۳ فرق گئچمیش +۴۶۳ ی نوبیایی لر صفحهنی ' Nubians نوبیایی لر اورتا نیل ده گونی میصر و قوزی سودان دا یاشاییر دی لار و نوبیا دیلینه قونوشوردولار نوبیایی لرین کوش و مرو آدیندا کراللیق لاری وار میش و میصر کراللیقینا رقیب میش بو کراللیق روم دونمینده رومون موستعمیره سی اولدو. قایناقلار http://en.m.wikiped...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۵:۵۶۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۶ فرق گئچمیش +۱۲۲ ک میصر اسکی کراللیغی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۵:۵۳۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۳ فرق گئچمیش +۵۶۹ ک میصر اسکی کراللیغی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۵:۴۲۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۴۲ فرق گئچمیش −۲۸ ک میصر اسکی کراللیغی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۵:۳۵۵ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۳۵ فرق گئچمیش +۴۴ ایشلدن دانیشیغی:Bitim بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۴ آقوست ۲۰۲۱
- ۱۵:۰۴۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۰۴ فرق گئچمیش +۲۸ ک میصر اسکی کراللیغی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۵:۰۲۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۰۲ فرق گئچمیش +۵۰۶ ک میصر اسکی کراللیغی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۴:۴۱۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۴۱ فرق گئچمیش +۲۴ ک هابل تلسکوپو بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۴:۴۰۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۴۰ فرق گئچمیش +۴۹۱ ی هابل تلسکوپو صفحهنی ' اینگیلیس دیلینده hubble telescope بو تلسکوپ اوزای دا دیر کی ۱۹۹۰ دا گووه آتیلدی و ایندیه جک ایشینده دیر و ان بویوک چوخ یونلولردن دیر(دییشیک ایشلر گورن) بو تلسکوپ بیلیم آراشتیرمالارینا و اینسان لارین دینجلمه سینه کی آسترونومییا باغلی دیر . قایناقلار http://e...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۶:۲۱۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۲۱ فرق گئچمیش −۹ ک ویولون بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۶:۲۰۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۲۰ فرق گئچمیش +۴۶۹ ی ویولون صفحهنی ' بیر موسیقی چالاما شی دیر ویولون ان ایستکلی و دونیادا ان چوخ تانیلانان موسیقی آلت لرینن دیر ویلونی ایلک قازاخ تورکلر اورتا آسیادا دوزلتیب چالیبلار و تروک لر اوزلرینن اورتادایا و آنادولووا و اورداندا اوروپیا آپاریپلار.۱ قایناقلار  http://en.m.wikipedia...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۶:۰۲۴ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۰۲ فرق گئچمیش +۲۴۳ ک پترا بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۱ آقوست ۲۰۲۱
- ۱۳:۱۳۱ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۳ فرق گئچمیش +۲۰۰ ک تئودور هولم نلسون بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۳۱ جولای ۲۰۲۱
- ۰۷:۱۶۳۱ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۱۶ فرق گئچمیش +۶۹۳ ی کودیتا صفحهنی ' داربه یوخسا کودیتا اینگیلیس دیلینده Military coup بیر اردو حرکتی دیر بو حرکت یوخسا ایشلم یوخسا اوپراسیونی دیر کی آماجی دولتی اردو زورینان دییشمه دیر بو دولت بعضا سیویل یوخسا مدنی و بعضا ده بیر دیکتاتور رژیمی دیر . بو ایشلم بعضا باشاریلی و بعضا باشاریسی...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۰۷:۰۸۳۱ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۸ فرق گئچمیش ۰ ک محمد سوهارتو بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۹ جولای ۲۰۲۱
- ۱۳:۴۶۲۹ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۴۶ فرق گئچمیش +۳۹ ک ایشسیزلیک بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۳:۴۵۲۹ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۴۵ فرق گئچمیش +۵۵۵ ی ایشسیزلیک صفحهنی ' ایشسیزلیخ، ایش گزن بیر اینسان کی ایشدمخ گوجی وار و یاشی ۱۶ دان چوخ ۶۵ جک دیر کی ایش تاپامممیشه ایشسیز ساییلیر. باشاقا بیر تانیم دا ایشسیزلیخ هر کیم بیر ایقتیصادی توپلومدا چالیشماخ ایستدی حالدا یتشکی یوخسا اهلییتی اولان دورومدا ایش تاپابیلمیین ا...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۳:۲۲۲۹ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۲ فرق گئچمیش +۶۰۴ ی انفیلاسیون صفحهنی ' Infilation اینگیلیس دیلینده انفیلاسیون بیر چاغدا یا دونمده جینسلرین دییر ده قالخماسینا دییلیر انفیلاسیونی یوزده نچه نن اولچولور یعنی بله کی بیر جینسین دییری ۱۰ دلار اولسا ۱۱ دلارا قالخدیغینان سنرا (۱+۱۰) ÷۱۰ × ۱۰۰ = ۱۰% انفیلاسیون بیر اولکه نین ایقتی...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۳:۱۱۲۹ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۱ فرق گئچمیش +۸ ک بؤیوک ایقتیصاد بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۸ جولای ۲۰۲۱
- ۱۲:۳۱۲۸ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۳۱ فرق گئچمیش +۶۲ ک بؤیوک ایقتیصاد بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۲:۳۰۲۸ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۳۰ فرق گئچمیش +۴۸۱ ی بؤیوک ایقتیصاد صفحهنی ' Macroeconomics اینگیلیس دیلینده ماکرومونی ایکونومی ایقتیصادین بیر شوبه سی دیر کی عومومیتده نجور ایقتیصاد بازاری یوخسا باشقا سیستم لری بویوک اولچک یوخسا میقیاس دا اتکیلییر اوخویوپ آراشتیریر. ماکرومونی ایکونومی چالیشیر کی بیر ایقتیصادین نجور یاخجی ای...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۲۷ جولای ۲۰۲۱
- ۱۲:۴۵۲۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۴۵ فرق گئچمیش +۶۳ ک کیچیک ایقتیصاد بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۲:۴۴۲۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۴۴ فرق گئچمیش +۴۵۸ ی کیچیک ایقتیصاد صفحهنی ' Microeconomics اینگیلیس دیلینده بو بیلیم ایقتیصاد بیلیمین بیر شوبه سی دیر کی اینسانلارین تک تک داورانیشلارین ایش ده قرار ورمخ منبع لرین آز یوخسا هامییا یتیشه بیلمیین منبع لر و بو اینسان لارین بو منبع لره گورا قارشیقلی علاقه لرین آراسیندا آراشتیریپ اوخ...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۲:۱۳۲۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۳ فرق گئچمیش +۳۱ ک ایقتیصاد بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۲:۱۱۲۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۱ فرق گئچمیش +۳۰۸ ک ایقتیصاد بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۲۴ جولای ۲۰۲۱
- ۱۴:۳۹۲۴ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۳۹ فرق گئچمیش ۰ ک ریاضیچی بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۲۲ جولای ۲۰۲۱
- ۱۵:۳۴۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۳۴ فرق گئچمیش +۱۶۰ ی موسیم صفحهنی ' موسیم اینگیلیس دیلینده season فارسجا فصل تورکجه mevsim بیر ایل دورت موسیم دیر یاز یای گوز قیش.' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۲:۱۳۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۳ فرق گئچمیش +۳۲۷ ک یاسا بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۵۸۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۵۸ فرق گئچمیش +۳۱۱ ی یاسا صفحهنی ' یاسا اینگیلیس دیلینده Law عرب و فارسجا قانون یاسا بیر سوره یارادیلمیش قوراللار و زورلولوخلاردیر کی سوسیال یوخسا توپلومسال و یوخسا اولکه ده قورولوشلارین طرفیندن قورولموش.' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۴۶۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۴۶ فرق گئچمیش +۱ ک حوقوق بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۷:۵۱۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۵۱ فرق گئچمیش +۷۷ ک جنوبی کوره بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۷:۴۹۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۴۹ فرق گئچمیش +۲۴ ک قوزئی کوره بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۷:۴۶۲۲ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۴۶ فرق گئچمیش +۶۳۳ ک قوزئی کوره بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۱۸ جولای ۲۰۲۱
- ۰۵:۵۷۱۸ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۷ فرق گئچمیش +۲۱۹ ک سو بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۱۷ جولای ۲۰۲۱
- ۰۶:۱۷۱۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۱۷ فرق گئچمیش +۸۳ ک دربند (روسیه) بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۶:۰۴۱۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۰۴ فرق گئچمیش +۲۰۹ ک تسلا موتورز بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۶:۰۰۱۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۰۰ فرق گئچمیش +۲۱ ک یحیی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۵:۵۹۱۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۵۹ فرق گئچمیش +۱۷۲ ک یحیی بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۱۱ جولای ۲۰۲۱
- ۰۷:۰۹۱۱ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۹ فرق گئچمیش +۱۱۵ ک کرونا ویروس خستهلیغی ۲۰۱۹ بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۷ جولای ۲۰۲۱
- ۱۵:۳۷۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۳۷ فرق گئچمیش +۵۳۶ ی رادیوشیمی صفحهنی ' Radiochemistry رادیوکیمیا یوخسا رادیوشیمی رادیوکیمیا رادیواکتیو ماده لرین کیمیاسی دیر. او یرده کی رادیواکتیو المنت لرین(عونصورلرینون)ایزوتوپ لاری اوزللیک لر و کیمیاسال دونوشوکلوخ لری رادیواکتیو اولمیان ایزوتوپ لارا آراشتیرماخ ایچون ایشلنیر بوتون را...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۱:۴۲۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۴۲ فرق گئچمیش +۳۸ ک شیمیفیزیک بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۸:۱۵۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۱۵ فرق گئچمیش +۴۳۸ ک شارلمانی بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۰۷:۳۴۷ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۳۴ فرق گئچمیش +۴۷۸ ی اتنیک صفحهنی ' اتنیک یوخسا ائل بیر قوروپ اینسانا دییلیر کی اوزلرین بو کارکترلرنن باشقا لارینان آیریللار گلنکسللر ، دیل ، دده بابا یوخسا ایرق، تاریخ ، توپلومسال ، کولتور ، میلت یوخسا خالق ، دین و اینانج و جوغرافی(اولدوخ لاری یرلر). قایناق http://.m.wikipedia.org/Ethnicgroup صفحه...' ایله ياراتدی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
۵ جولای ۲۰۲۱
- ۱۸:۲۰۵ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۲۰ فرق گئچمیش −۳۴۰ ک ایشلدن:Reza sumarin بدون خلاصۀ ویرایش ایندیکی اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
- ۱۸:۱۷۵ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۱۷ فرق گئچمیش +۱٬۱۰۸ ک روسیه-ایران ساواشی (۱۸۲۶-۱۸۲۸) بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک ویرایش پیشرفتهٔ همراه
۴ جولای ۲۰۲۱
- ۱۳:۲۹۴ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۹ فرق گئچمیش +۱۲۸ ک آنتالیا بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک
- ۱۳:۲۶۴ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۶ فرق گئچمیش +۴۹ ک تاتاریستان بدون خلاصۀ ویرایش اِتیکِتلر: بصری دییشدیریجی موبایل ایله دَییشیک موبایل وبی ایله دَییشیک


text:
گرمی
گئرمی (قراشهر) اردبیل اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهر گرمی بؤلگهسینین مرکزیدیر. گئرمی اردبیل اوستانینین قوزئیینده و موغان دوزو'ندا یئرلشیبدیر. بۇ شهر 39 درجه و بیر دیقه قوزئی ائنلملرینده و 48 درجه و 3 دیقه و 35 ثانییه دوغو بویلاملاریندا یئرلهشیبدیر. گئرمینین 900 متر آزاد دنیزلردن اوجالیغی واردیر. بۇ شهر اردبیل شهریله 120 کیلومتر، بیلهسووار شهریله 53 کیلومتر، موغانشهر شهریله 98 کیلومتر، تبریز شهریله 320 کیلومتر و تهران شهریله 733 کیلومتر فاصیلهسی واردیر [۲]
گئرمی شهرینین سیماسینی ایکی یئره بولمک اولار: هامار و داغلیق بولوملری. داغلیق بولومو عومومییتله شهرین اسکی محلهلریندن تشکیل تاپیبدیر. "قالاباشی"، "سرچیشمه"، "عابباسییه" و "قاراخانداغی" محللهلری بۇ بولومده یئرلهشیبلر. شهرین جوما مسجیدی و اصلی بازاریدا داغلیق بولومونده یئرلهشیبدیر. هامار بولوموده عومومییتله 1357اینجی ایلدن سوْنرا مسکونلاشیبدیر. "هیلالاحمر" و "ائبیشآوا" محللهلری بۇ بولومده یئرلهشیبلر.[۲]
ایران ایسلام اینقیلابینین ایلک گونلرینده -سئید محمدکاظیم شریعتمدارینین ماجراسیندا- گئرمی شهریندهده قاریشیقلیق اوْلوبدور. بۇ قاریشیقلیق سوْنوندا گئرمینین خالقی بوتون دوولتی ایدارهلرینین کونترولونو -او جوملهدن محبسین کونترولونو - اللرینه کئچیردیبلر. اونلار محبسده اوْلانلاری آزاد ائدیب، یئرلرین گئرمینین اینقیلاب گاردینین عوضولرين محبسه سالیبلار.[۳][۴]
آد[دَییشدیر]
گئرمی شهرینین آدی بارهده بیر نئچه نظر مووجوددور. بعضیلر بۇ شهری بیر سیرا طایفالار -او جوملهدن "چم گئرمی" و "گئرامی" طایفالارینا- ایلگیلندیریرلر. بعضی یازیچیلاردا بۇ نظری ایرهلی سورورلر کی گئرمینین آدی ایکی بولومدن تشکیل تاپیبدیر: "گئر" + "می".
بونلارین هر بیریسینین معناسین آراشدیرماقلا، گئرمینین معناسین آنلاماق مۆمکون اولار. "گئر" قاورامی بعضی قایناقلاردا "ائو" معناسیندا ایشلهنیب.[۵] "می" قاورامیدا "گوی سل یاسالار" آنلامیندادیر.[۶] بۇ اساسدا گئرمی آدینین معناسی "گوی سل یاسالارین ائوی" اوْلور [۲].
اهالی[دَییشدیر]
ديل و دین[دَییشدیر]
گئرمی شهرینین خالقینین دیللری آذربایجان تورکجهسی و مذهبلریده اونایکی ایمامی شیعهدیر.[۲] بۇ شهرین
نوفوس ساییلاری[دَییشدیر]
گئرمی شهری 1335اینجی ایلده 550 ائولی و 3٬039 نفر نۆفوس ، 1345اینجی ایلده 877 ائو و 4٬594 نفر نۆفوس ، 1355اینجی ایلده 1٬307 ائو و 7٬538 نفر نۆفوس ، 1365اینجی ایلده 3٬295 ائو و 19٬946 نفر نۆفوس و 1375اینجی ایلده 4٬948 ائو و 28٬166 نفر نۆفوس و واریمیش.[۲][۷] نۆفوس و 1385اینجی ایلده ۲۸٬۳۴۸ نفریمیش کی بۇ باخیمدان اردبیل، موغانشهر، خییاو و خالخال شهرلریندن سوْنرا، اردبیل اوستانینین بئشاینجی ان نۆفوس لو شهری ساییلیر.[۷]
تاریخی اثرلر[دَییشدیر]
قالاباشی[دَییشدیر]
گئرمی اساساً بیر قالا باشیندا یئرلهشمیشدیر؛ لاکین شهر بویودوگجه اطراف یئرلردهده اینسانلار ساکین اوْلموشلار. گئرمینین ایچینده یئرلشن قالا خالق آراسیندا "قالاباشی" آدیله تانیلیر؛ یعنی بۇ بولومده تیکیلن ائولره قالاباشی ائولری دئییلیر. لاکین بوگون گئرمی شهری بویودوگونه گوره، باشقا محللهلرین آدلاری بۇ شهرین محللهلرینه آرتیبدیر.
قیزقالاسی[دَییشدیر]
گئرمینین تخمیناً 30 کیلومتر قوزئیینده -بیلهسووار یولوندا- اینجیللی آدیله مشهور اوْلان کندین یاخینلیغیندا "قیزقالاسی" آدیندا بیر معروف قالا واردیر. بۇ قالانین اثری هلهده اوزونو قالین دیوارلاریله گوسترمکدهدیر. عئینحالدا گئرمینین دوغوسوندا و موران منطقهسینده "سالالا" آدلی کندده چوْخ اسکی دونملره عایید اوْلان بیر تپه وار کی ایندییه قدر بۇ قالادان چوخلو یئرآلتی شئیلر اوزه چیخیبدیرلار.
برزند[دَییشدیر]
آدلارینی چکدیییمیز اسکی اثرلردن علاوه، گئرمینین باتیسیندا -تاریخده آدی مشهور اوْلان و آذربایجان قهرمانی- بابک خوررمدینین علئیهینه ساواشان خلیفهنین اوردو باشچیسی افشینین تانیلمیش "برزند" قالاسی یئرلهشیبدیر. بۇ قالا ایندیده برزند آدینی ساخلاییبدیر.
مدنیّت[دَییشدیر]
"او اولماسین بۇ اولسون" بستهکار اوزئیر حاجی بهیلینین اثری 1335اینجی گونش ایلینده گئرمینین خواجه نصیرالددین اوخولوندا صحنهیه چیخیبدیر.[۸] محمود دستپیش (والهبابا) اثرین موقددمهسینده بۇ بارهده بئله یازیر:
بو اثر 1335 شمسیده گئرمی قصبهسینده (ایندیکی موغان مرکزی) ایمکاناتین اولماماغینا رغما، گئجه-گوندوز چالیشیب همکارلاریم (معللیملر)، شاگیردلر، ذوقلو کسبه و یئرلی اهالینین ایستیقبالی اوزره قصبهنین تکجه مدرسهسی اوْلان (دبستان خواجهنصیر)ین راهروووندا صحنهیه گتیردیم. شاگیردلرین میزلریندن صحنه دوزهلتدیک، خئیرخواه آداملارین کومکایله صحنه پردهسی و اویونچولارین پالتاری حاضیرلاندی، صحنهنین جیلوهسی اۆچون ساده دئکور اوز الیمله دوزهلتدیم، ماشین باتریسیندان ایستیفاده ائدیب، صحنه پروژئکتور ایشیقی سالدیق (او زامان برق یوخودو) و ساده گرامافونلا موسیقی سسلهندیردیک. تصافن گئرمیده آقای یحیا آدیندا بیر نفر تارزن واریدی. نماییشنامهنین هاوالارین اوخویوب، اونا اویرتدیم. اوچ آی تلاشدان سوْنرا حاضرلیغیمیزی ائعلان ائتدیم، بلیتلری الایله یازیب دوزلتدیک، خالق ایستیقبال ائلهدی، بلیتلرین گلیریندن پرده و پالتارلارین خرجی چیخدی. نماییشنامهده اوزوم، مشهدی عیباد، آقای پرویز شکوری (معللیم)، گولناز، آقای عیسا کففاشی (معللیم)، قوچو عسگر، آقای موسلوم داننده (معللیم)، حسن بهی، آقای آزاد زاریع (شاگیرد)، صنم، کسبهلردن بورکچو عظیم حاممال، خاناوغلان سرور و باشقا نئچه نفر کی آدلاری یادیمدا دئییل، نماییشده اوْلان شخصییتلرین روللاریندا صحنهیه چیخدیق. بۇ نماییشنامه دورد دفعه تکرار اوْلدو؛ ائلهکی جناب سرهنگ موستشاری (مرزبان)، آقای حبیبی (بخشدار)، آقای رببانی (رئیس فرهنگ، ایندیکی آموزش و پروریش) طرفلریندن تشویق اولدوم. بورادا لازیم گورورم رحمتلیک آقای محمدحوسئین نئعمتیدن (کربلای داداش) کی نماییشنامهنین متنین تزهدن کاغاذا کوچوردوب، سوفلورلوگ ائلهدی و هابئله باشقا کومکلرینه گوره یاد ائلهیم. آللاه اونا و ساییر آداملار کی همکارلیقلاری واردی، رحمت ائلهسین. بۇ خاطیرهلر کئچمیش گونلرین واراقلارینا تاپیشیریلدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Statistical Center of Iran > Home".
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ پژوهشی در جغرافیای مغان، سید محمد ابراهیمی، انتشارات نیک اموز، 1385
- ^ شکلگیری هویت جمعی در آذربایجان ایران، برندا شیفر، ترجمه: آیدین رحیمی، ناشر: اولوس، 1385، صص 21 و 22.
- ^ مرزها و برادری؛ ایران و چالش هویت آذربایجانی، نویسنده: براندا شیفر، ترجمه: یاشار صدقیانی آذر، ناشر: اولوس، ص 117.
- ^ چایلی، 1382، ص 213.
- ^ نیایش، 1382، ص 88.
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ ایرانین آمار مرکزی، 1385اینجی ایلینین نوفوس ساییسی.
- ^ او اولماسین بۇ اولسون، به کوشش محمود دستپیش (والهبابا)، ناشر: شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ و هنر، چاپ اول، 1388.


text:
حسرت
مرتضی مجدفر
ان اوُزاقلاردا قالمیش بیر پاییز گئجهسینین سوْنو – آذر آیی: گئجه کسدی ساخلایان شاعیرین خزانی.
بوُ حئکایهجیک ، ۱۳۸۹- نجی ایلین آذر آییندا تهراندا قورولان و نتیجهسی معلوم اولمایان بیر حئکایه مسابقهسینه یوللانیلمیشدیر. ادب اوزره ایندییه قدر اونو نشر ائتمهمیشدیم. آنجاق بیر خبر چیخماماسینا گوره، حئکایهجیکی ایشیق سایتی نین اختیاریندا قویدوم. البته ادب سئورلره معلومدور کی حئکایهجیک کیمین حاققیندا دیر. هم ده بیلیرسینیز کی حئکایهجیک کلمهسینی هلهلیک ” داستانک” کلمهسینین یئرینه ایشلهدیریک . بو حاقدا آرتیق اطلاعات الده ائتمک اوچون باخین منیم قارا دوواق آدلی کیچیک تورکجه- فارسجا حئکایهلر مجموعهمین ایکینجی چاپینا(تهران، امرود نشریاتی، ۱۳۹۰، اردیبهشت آیی).


text:
115273
02 November 2022
تورکمن نیوز: فستیوال دا تورکمنستان دان “قیزیل کورته”، “ایستأرین” و “دوتارینگ آوازی” فیلملری ده گورکِزیلیأر.
تورکیأنینگ بورسا شهرینده تورک دونیأسی نینگ قورقوت آتا حالقارا فیلم فستیوالی باشلادی.
تورک دونیأسی نینگ فیلم صونغاتینی عمومی مدنی قیمماتلیقلار بیلن بایلاشدیرجاق فستیوال 5-نجی نویابرا چنلی دووام ادر.
فستیوال دا تورکمنستان دان “قیزیل کۆرته”، “ایستأرین” و “دوتارینگ آوازی” فیلملری ده گورکِزیلیأر.
بو فستیوالدا آذربایجان دان 22، ازبکستان دان 43، قرقیزستان دان 23، قزاقستان دان 21، تورکمنستان دان 5 و اوزباشداق جمهوریتلردن 17 فیلم گورکِزیلر.
تورکیأنینگ 200 سینما صونغاتچیسی دا بو فستیوالا قاتناشیار.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۱۶ آذر ۱۴۰۱
۱۳ آذر ۱۴۰۱
۱۳ آذر ۱۴۰۱
۱۲ آذر ۱۴۰۱
۰۹ آذر ۱۴۰۱


text:
سییچیرو ماکی
سییچیرو ماکی (اینگیلیسجه: Seiichiro Maki) (دوْغوم:۷ اوت ۱۹۸۰ (۴۲ یاش) اوکی، کوماموتو) بیر فوتبالیست. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سییچیرو ماکی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- جف یونایتد ایچیهارا چیبا کولوبونون اویونچولاری
- امکار پرم کولوبونون اویونچولاری
- توکیو وردی کولوبونون اویونچولاری
- رواسو کوماموتو کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری


text:
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، آمریکانینگ توتومینی تانقیت اتدی
ناتودا تۆرکیه بیلن یونان دنگِشدیریلیپ بیلینمهز
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان "آمریکادان یونان-ی یالنگیش حاساپلارا گؤنۆکدیرمهزلیگینی ایسله یأریس" دیدی.
تۆرک یوُلباشچی تلویزیون کاناللاریندا بیانات بردی.
اژه دنگیزیندأکی آدالارا آمریکانینگ سووتلی اولاغلاری نینگ ایبریلمه گینی تانقیت ادن رجب طیب أردوُغان آمریکانینگ ناتوداقی حیذماتداش یورتلارینگ آراسیندا عادالاتلی بوُلمایاندیغینی بیلدیردی.
أردوُغان "یونان دا تۆرکیه ده ناتو قوراماسیندا. بیز ناتودا ایلکینجی 5 یورت آراسیندا. هم برن گۆیجۆمیز بیلن هم قوری یر گۆیچلریمیز بیلن أهمیتلی یر ایه له یأریس. ناتودا تۆرکیه بیلن یونان دنگشدیریلیپ بیلینمهز. آمریکانینگ آدالارا شیله اولی مؤچبِرده یاراغ، اولاغ و اوُق دأری ایبرمه گی قابول ادیلیپ بیلینمهز" دیدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی "آمریکادان قاراشیان زادیمیز یونان –ی یالنگیش حاساپلارا گؤنۆکدیرمهزلیگیدیر. حالقارا جمغیتچیلیک یالنگیش قاراییشا دۆشۆرۆلمهلی دأل. آمریکا و یونانا گرهک بوُلان دویدوریشلاری داشاری ایشلر وزیرلیگیمیزینگ اۆستی بیلن بردیک. بیرلشن میللتلر قوراماسینا سوُنگقی حاطیمیزی دا 17-نجی سپتامبردا ایبردیک" دیدی.
آمریکانینگ گۆن اوُرتا قبرسا قارشی یاراغ چأکلندیرمه لرینی بس اتمه گی نینگ ده آنگلام- ماغناسیز بوُلاندیغینی آیدان أردوُغان،
"بو سوُنگقی أدیمینگ جوُغاپسیز قالماجاقدیغینی، قبرس لی تۆرکلرینگ حوُوپسوزلیغی اۆچین هر ایشی اتجکدیگیمیزی هممهلر بیلسین" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
آنتالیا اسکله سیندن 30 مۆنگ توریست گلدی
آنتالیانینگ اسکله سینده شو ییل لوکس گأمیلر بیلن 30 مۆنگدن کؤپ توریست گلدی
أردوُغان: تۆرکیه بیلن آذربایجان اِت بیلن سۆنک یالی بیرهک بیرهگهدیر
أردوُغان بیلن علی یف تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ اوُرتاق تۆرگِنلهشیگینه قاتناشان عسگرلره بیانات بردی


text:
ولادیمیر قابولوف
ولادیمیر قابولوف (اینگیلیسجه: Vladimir Gabulov) (دوْغوم:۱۹ اکتبر ۱۹۸۳ (۳۹ یاش) موزدوک) بیر فوتبالیست. روسیه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Russia" (PDF). FIFA. 17 June 2018. p. 24. Archived from the original (PDF) on 2019-12-02. Retrieved 2019-02-17.
قارداش پروژهلرده ولادیمیر قابولوف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- اوستینلر
- کوبان کراسنودار کولوبونون اویونچولاری
- امکار پرم کولوبونون اویونچولاری
- زسکا موسکو کولوبونون اویونچولاری
- دینامو مسکو کولوبونون اویونچولاری
- اسپارتاک ولادیقفقاز کولوبونون اویونچولاری
- انژی ماخاچقالا کولوبونون اویونچولاری
- آرسنال تولا کولوبونون اویونچولاری
- کلوب بروخه کولوبونون اویونچولاری
- فوتبال قولرلری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- ۲۰۱۷ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار


text:
چائو فرایا چایی
چائو فرایا چایی (اینگیلیسجه: Chao Phraya River، فارسجا: رود چائو فرایا، آلمانجا: Mae Nam Chao Phraya، ایتالیاجا: Chao Phraya، عربجه: نهر تشاو فرايا، تورکیه تورکجهسی: Çao Phraya، روسجا: Чayпxpaя) تایلند اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۳۷۲ کیلومتر دیر. بۇ گۆن چائو فرایا چاییندان ثانییهده ۷۱۸ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده چائو فرایا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Chao Phraya River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تۆرکیه بیر آیدا داشاری یورتلارا 136.1 میلیون دلار پیندیق ساتدی
تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ پیندیق اؤندۆریأن و ساتان اۆلکه
تۆرکیه 2022-2023-نجی پیندیق داشاساتوو مؤوسۆمی نینگ بیرینجی آییندا 136 میلیون 147 مۆنگ 595 دلار پیندیق ساتدی.
2022-نجی ییلینگ 1-30-نجی سپتامبر آرالیغیندا تۆرکیه دن داشاری یورتلارا 25 مۆنگ 172 تن پیندیق ساتیلدی.
شیله لیک بیلن تۆرکیه بیر آیدا پیندیق ساتوویندان 136 میلیون 147 مۆنگ 595 دلار گیردِجأ ایه بوُلدی.
تۆرکیه دۆنیأده اینگ کؤپ پیندیق اؤندۆریأن و ساتان اۆلکه.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه صناغات ماشینلاری نینگ داشاساتوویندا رکورد قوُیدی
تۆرکیه دینگه آلمانیا و آمریکانینگ هر قایسینا 4 میلیارد دلارلیق صناغات انجاملاری و صناغات ماشینلارینی ساتدی.
مرکز بانکی نینگ رزروی یوُقارلادی
تۆرکیأنینگ مرکز بانکی نینگ رزروی نینگ 122.9 میلیارد دلار بوُلاندیغی بیلدیریلدی


text:
- اۇنا (بیر تک) لوط ایناندئ. ایبراهیم دەدی کی: “بن راببیمە (اۇنون أمرەتتیگی یرە) هیجرت أدییۇروم. چۆنکی دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلان اۇدور.
- ایبراهیمە ایسحاقئ وە (ایسحاقئن اۇغلو) یاعقوبو باغئشلادئق. سۇیوندان گلنلرە نبیلیک وە کیتاب وردیک. اۇنو دۆنیادا اؤدۆللندیردیک. اۇ، آحیرتتە دە کسینلیکلە اییلردن اۇلاجاقتئر.
- لوطو دا ألچی گؤندردیک. بیر گۆن اۇ، حالقئنا شؤیلە دەمیشتی: “سیز أشجینسل ایلیشکیدە بولونویۇرسونوز! بؤیلە بیر ایشی سیزدن اؤنجە هیچبیر وارلئق یاپمامئشتئر.
- سیز أرککلرە می یاناشئیۇرسونوز؟ اۇنلارئن یۇللارئنئ کسییۇر، اۇ کؤتۆ ایشی تۇپلاندئغئنئز اؤزل یرلردە یاپئیۇرسونوز!” حالقئنئن جوابئ سادەجە: “أگر دۇغرو سؤیلەینلردنسن، بیزە آللاهئن عاذابئنئ گتیر!” دەمەلری اۇلدو.
- لوط دەدی کی: “راببیم! بو بۇزغونجو تۇپلولوغونا قارشئ بانا یاردئم أت!”
- ألچیلریمیز ایبراهیمە بیر مۆژدە ایلە گلدیکلریندە اۇنا شونو دا سؤیلەدیلر: “بیز اۇ شهرین حالقئنئ یۇق أدەجگیز، چۆنکی اۇرانئن حالقئ یانلئشلار ایچیندەدیر!”
- ایبراهیم: “آما اۇرادا لوط وار!” دەدی. (ألچیلر:) “بیز اۇرادا کیمین اۇلدوغونو داحا ایی بیلییۇروز. قارئسئ حاریج، اۇنو وە عائیلەسینی قورتاراجاغئز. قارئسئ ایسە (بدنینین) قالئنتئسئ قالاجاقلارداندئر.” دەدیلر.
- ألچیلریمیز لوطا گلدیگی زامان، لوط اۇنلار ایچین قایغئلاندئ، ایچی دارالدئ. دەدیلر کی: “قۇرقما، اۆزۆلمە! قارئن حاریج، سنی وە عائیلەنی قورتاراجاغئز. اۇ (بدنینین) قالئنتئسئ قالاجاقلارداندئر.
- یۇلدان چئقمالارئنا قارشئلئق بیز، بو شهرین حالقئ اۆزرینە گؤکتن بیر آفت ایندیرەجگیز.”
- عاقلئنئ قوللانان بیر تۇپلولوق ایچین اۇ شهیردن گرییە آچئق بیر آیت /گؤسترگە بئراقتئق.
- مدیەنلیلرە دە قاردشی شوعایبئ ألچی گؤندردیک. اۇنلارا دەدی کی: “أی حالقئم! آللاها قوللوق أدین! آحیرت گۆنۆندن بکلنتینیز اۇلسون. بۇزغونجولوق یاپاراق اۇرتالئغئ بیربیرینە قاتمایئن!”
- شوعایبئ یالانجئ سایدئلار. چۇق گچمەدن اۇنلارئ اؤیلە بیر سارسئنتئ توتتو کی یورتلارئندا چؤکۆپ قالدئلار.
- (هودون قاومی) عاد ایلە (صالیحین قاومی) ثمودو دا (هلاک أتتیک). اۇتوردوقلارئ یرلر (حارابەلر) اۇنلارئن دوروملارئنئ سیزە آچئق سچیک بللی أدر. شەیطان، یاپتئقلارئنئ کندیلرینە سۆسلۆ گؤستردی وە اۇنلارئ یۇلدان چئقاردئ. اۇیسا اۇنلار باصیرتلی (ایلری گؤرۆشلۆ) کیمسەلردی.
- قارونو، فیرعاوونو وە هامانئ دا (هلاک أتتیک). موسا کندیلرینە آچئق بلگەلرلە گلینجە اۇنلار، اۇ تۇپراقلاردا کیبیرلندیلر وە هلاک اۇلماقتان قورتولامادئلار.
- اۇنلاردان هر بیرینی ایشلەدیگی گۆناە یۆزۆندن یاقالادئق. کیمینە تاش تۇپراق ساووران قاسئرغا گؤندردیک، کیمینی یرین دیبینە گچیردیک، کیمینی دە سودا بۇغدوق. آللاە اۇنلارا آصلا یانلئش یاپمادئ؛ یانلئشئ اۇنلار، کندیلرینە یاپئیۇرلاردئ.
- آللاە ایلە آرالارئنا ولیلر قۇیانلارئن دورومو، بیر یووا /عائیلە قورموش دیشی اؤرۆمجگین دورومو گیبیدیر. (عائیلە ایلیشکیلری آچئسئندان) أن ضایئف یووا، کسینلیکلە اؤرۆمجک یوواسئدئر. کشکە بونو بیلسەلردی.
- آللاە اۇنلارئن، کندیسییلە آرالارئنا قۇیوپ یالواردئقلارئ هر شەیی بیلیر. اۇ دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- ایشتە بۆتۆن بو اؤرنکلری اینسانلار ایچین ورییۇروز؛ آما یالنئزجا بونلارلا ایلگیلی بیلگی صاحیبی اۇلانلار دۇغرو باغلانتئلارئ قورابیلیر.
- آللاە گؤکلری وە یری گرچک وارلئقلار اۇلاراق یاراتمئشتئر. بوندا اینانئپ گۆوننلر ایچین کسین بیر آیت /بلگە واردئر.
- سانا واحیەدیلن بو کیتابئ باغلانتئلارئیلا بیرلیکتە اۇقو! نامازئ دا دۆزگۆن وە سۆرکلی قئل! ناماز، جینسل گۆناەلاردان وە کؤتۆ ایشلردن ساقئندئرئر. آللاهئن ذیکری (آللاها عائید دۇغرو بیلگی) ألبتتە هر شەیدن بۆیۆکتۆر /اؤنملیدیر. آللاە یاپتئغئنئز هر ایشی بیلیر.
- یانلئش داورانئش ایچیندە اۇلانلارئ حاریج أهلی کیتابلا (کیتابلارئندا اوزمان کیشیلرلە) أن گۆزل یؤنتملە مۆجادلە أدین! اۇنلارا دەیین کی: “بیزە ایندیریلنە دە، سیزە ایندیریلنە دە ایناندئق. بیزیم ایلاهئمئزلا سیزین ایلاهئنئز بیردیر. بیز اۇنا تسلیم اۇلموش کیمسەلریز.
- اۇنلارا ایندیردیگیمیز گیبی سانا دا بو کیتابئ ایندیردیک. کندیلرینە کیتاب وردیکلریمیز، بو کیتابا اینانئرلار. بونلاردان (کیتاب بیلگیسی اۇلمایانلاردان) دا اۇنا اینانانلار اۇلاجاقتئر. کافیرلردن باشقاسئ آیتلریمیزی بیلە بیلە اینکار أتمز.
- سن بوندان اؤنجە بیر کیتابئ نە اۇقوموش نە دە ألینلە یازمئشتئن. اؤیلە اۇلسایدئ باطئلا دالانلار کسینلیکلە شۆبهەیە دۆشرلردی.
- قورئان آصلئندا، کندیلرینە عیلیم وریلمیش اۇلانلارئن ایچینە ایشلەین آپآچئق آیتلردن اۇلوشور. یانلئشا دالانلاردان باشقا هیچ کیمسە آیتلریمیزی بیلە بیلە اینکار أتمز.
- (اۇنلار:) “اۇنا راببیندن موعجیزەلر ایندیریلسەیدی یا!” دەدیلر. دە کی: “موعجیزەلر سادەجە آللاە قاتئنداندئر. بن یالنئزجا آچئق بیر اویارئجئیئم.”


text:
ابولا کِسِلی اوگاندادا یایرایار
43 آداما بو کسلینگ یوُقاشیپ بیلجکدیگی چاق ادیلیأر
اوگاندادا ابولا یوُقاشان آداملارینگ سانی 7 آداما یتدی.
43 آداما بو کسلینگ یوُقاشیپ بیلجکدیگی چاق ادیلیأر.
ابولا کسلی ایلکینجی گِزه ک 1976-نجی ییلدا سودان ینگ انزارا و کنگو دموکراتیک جمهوریتی نینگ یامبوکو شهرینده اوُرتا چیقیپدی.
2013-نجی ییلینگ سوُنگقی آییندا گۆن باتار آفریقادا یایران ابولا؛ گینه، لیبریا و سیرالئون یالی یورتلاردا 11 مۆنگ آدامینگ جانینی آلیپدی.
دِگیشلی حابارلار
اوُوغانیستان داقی دینی مرکزده بوُلان پارتلامادا 10 آدام اؤلدی
اوُوغانیستان ینگ سمنگان ولایاتینداقی بیر دینی مدرسه ده بوُلان پارتلامادا 10 آدام اؤلدی


text:
آمید(سویوقبولاق)
آمید مهاباد بؤلگهسینین خلیفان بؤلوموندهکی شرقی منگور قصبهسینه تابع اوْلان کنددیر.
آنلامی[دَییشدیر]
بو بؤلگهنین کندلرینی عئینی آددا قوشاچای بؤلگهسینده ده گؤروروک. بۇ کندین باشقا آدی حمیددیر و قوشاچایدا دا بۇ آددا بیر کند وار: حمید(قوشاچای). احتیمال ائدیلیر کی شیخ عوبیدالله و سیمیتقو قیرغینلاری زامانی بۇ کندلرین اهالیسی بورادان جانینی قورتارماق اۆچون قاچیب قوشاچای بؤلگهسینه یئرلشمیشلر[قایناق گؤسترین].
اهالی[دَییشدیر]
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۳۲۶ نفر(۵۲ عائیله) اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالینین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
غربی آذربایجان اوستانینین پورتالی Archived 2011-02-26 at the Wayback Machine.


text:
واحیە قارشئ ایعتیراضئن تمل گرکچەسی:
أجداد /آتالار
تاریح بۇیونجا واحیە قارشئ یاپئلان ایعتیراضلارئن تمل گرکچەسی دائیما “آتالار دینی” اۇلموشتور. آللاهئن مساژلارئنئ ایلتن ألچیلرە قارشئ یاپئلان ایعتیراضلارئن گرکچەسی دائیما آتالارئن یاپتئقلارئ اۇلموشتور. ألچیلرە قارشئ گلنلر بو ایعتیراضلارئندا هیچبیر زامان، “بیز ذاتن آللاها اینانمئیۇروز کی، سن نەدن بیزی آللاها داعوت أدییۇرسون” دەمەمیشلردیر.
آما “آللاە بؤیلە بیر شەی أمرەتمیش اۇلسایدئ بونو آتالارئمئزدان دویاردئق، بیز آتالارئمئزدان بؤیلە بیر شەی دویمادئق” دەمیشلردیر.
واحیە ایعتیراض، دائیما بو گرکچەیە دایاندئرئلمئشتئر. بو دوروم تاریح بۇیونجا بؤیلە اۇلدوغو گیبی گۆنۆمۆزدە دە بؤیلەدیر. دگیشن هیچبیر شەی یۇقتور. شؤیلە کی:
نوح (ع)، قاومینی واحیە چاغئرمئش آما قاومی: “بیز آللاها اینانمئیۇروز” دیەرک دگیل، “آللاە بیزە بؤیلە بیر شەی أمرەتمەدی، بیز آتالارئمئزدان بؤیلە بیر شەی دویمادئق” دیەرک ایعتیراض أتمیشتی:
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ أَفَلَا تَتَّقُونَ ﴿۲۳﴾ فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُرِيدُ أَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلَائِكَةً مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ ﴿۲۴﴾ (سورة المؤمنون)
آندۇلسون، نوحو کندی قاومینە گؤندردیک. قاومینە دەدی کی: “أی قاومیم، آللاها قوللوق أدین. اۇنون دئشئندا سیزین باشقا ایلاهئنئز یۇقتور، یینە دە ساقئنمایاجاق مئسئنئز؟” بونون اۆزرینە کندی قاومیندن اینکارجئ ایلری گلنلر شؤیلە دەدیلر: “بو آنجاق سیزین گیبی بیر بشردیر، سیزە اۆستۆنلۆک تاسلاماق ایستییۇر. أگر آللاە دیلەسەیدی، بیر ملک گؤندریردی. بیز اؤنجەکی آتالارئمئزدان بؤیلە بیر شەی دویمادئق.” (مۆمینون سورەسی؛ 24-23)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە واحیە ایعتیراضئن گرکچەسی آللاها اینانماماق دگیل، “آتالارئن اویغولاماسئدئر”. چۆنکۆ ایعتیراضئ یاپانلارا گؤرە آللاهئن نە بویوردوغونو گؤسترن أن ساغلام دلیل (کندیلری گیبی بشر اۇلان بیر ألچینین گتیردیگی مساژلار دگیل) آتالارئن اویغولاماسئدئر. بو دوروم داحا سۇنراکی ألچیلرین قاویملری ایچین دە دگیشمەمیشتیر.
هودون قاومی (عاد) وە صالیحین قاومی (ثمود) دە واحیە قارشئ عاینئ گرکچەلرلە، آتالارئن یاپتئقلارئ (گلەنک) ایلە ایعتیراض أتمیشلردی:
قَالُوا أَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ﴿۷۰﴾ (سورة الأعراف)
(هودا) دەدیلر کی: “سن بیزە، تک آللاها قوللوق أتمەمیز وە آتالارئمئزئن تاپماقتا اۇلدوقلارئنئ بئراقمامئز ایچین می گلدین؟ أگر دۇغرو سؤزلۆ بیرییسن، بیزی تهدید أتتیگین عاذابئ گتیر باقالئم.” (آعراف سورەسی؛ 70)
قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْوَاعِظِينَ ﴿۱۳۶﴾ إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ ﴿۱۳۷﴾ وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ ﴿۱۳۸﴾ (سورة الشعراء)
(اۇنلار) شؤیلە دەدیلر: “سن اؤگۆت ورسن دە ورمەسن دە بیزجە بیردیر. بو (یاپتئقلارئمئز) اؤنجەکیلرین (آتالارئمئزئن) گلەنگیندن باشقا بیر شەی دگیلدیر. بیز، بوندان دۇلایئ دا جزالاندئرئلاجاق دگیلیز.” (شوعارا سورەسی؛ 138-136)
قَالَتْ رُسُلُهُمْ أَفِي اللَّهِ شَكٌّ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ ﴿۱۰﴾ (سورة إبراهیم)
(نوح، عاد وە ثمود قاویملری رسوللرینە) دەدیلر کی: “سیز، بنزەریمیز اۇلان بیرر بشردن باشقاسئ دگیلسینیز. سیز بیزی، بابالارئمئزئن تاپتئقلارئندان چەویریپ أنگللـەمک ایستییۇرسونوز. اؤیلەیسە بیزە آپآچئق بیر دلیل گتیرین.” (ایبراهیم سورەسی؛ 10)
ایبراهیم نبییە یاپئلان ایعتیراضئن گرکچەسی دە ألبتتە کی عاینئ (آتالارئن یاپتئقلارئ) اۇلموشتو:
قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ ﴿۷۲﴾ (سورة الشعراء)
ایبراهیم: “پکی!” دەدی، “یالواردئغئنئزدا اۇنلار سیزی ایشیتییۇرلار مئ؟” (شوعارا سورەسی؛ 72)
قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ ﴿۷۴﴾ (سورة الشعراء)
شؤیلە جواب وردیلر: “حایئر، آما بیز آتالارئمئزئ بؤیلە یاپارکن بولدوق.” (شوعارا سورەسی؛ 74)
موسایا (ع) یاپئلان ایعتیراضئن گرکچەسی دە ألبتتە کی عاینئ اۇلموشتو (آتالارئن یاپتئقلارئ):
فَلَمَّا جَاءَهُمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُفْتَرًى وَمَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ ﴿۳۶﴾ (سورة القصص)
موسا اۇنلارا آپآچئق آیتلریمیزی گتیرینجە دەدیلر کی: “بو، اۇلسا اۇلسا اویدورولموش بیر سیحیردیر. بیز اؤنجەکی آتالارئمئزدان بؤیلەسینی ایشیتمەمیشتیک.” (قاصاص سورەسی؛ 36)
وە نیهایت سۇن نبی موحاممدە (ع) یاپئلان ایعتیراضئن گرکچەسی دە ألبتتە کی عاینئسئ اۇلموشتو؛ یاعنی آتالارئن یاپتئقلارئ وە گلەنک:
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ ﴿۱۷۰﴾ (سورة البقرة)
اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگینە (قورئانا) اویون!” دەنیلدیگی زامان، “حایئر! بیز آتالارئمئزئ اۆزریندە بولدوغوموز یۇلا اویارئز” دەدیلر. یا آتالارئ بیر شەی آنلامامئش، دۇغرویو دا بولامامئش ایدییسەلر دە می (اؤیلە یاپاجاقلار)؟ (باقارا سورەسی؛ 170)
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ ﴿۱۰۴﴾ (سورة المائدة)
اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگینە وە رسولە گلین!” دەنیلدیگی واقیت، “آتالارئمئزئ اۆزریندە بولدوغوموز (یۇل) بیزە یتر.” دەرلر. آتالارئ هیچبیر شەی بیلمییۇر وە دۇغرو یۇل اۆزریندە بولونمویۇر ایسەلر دە می (اؤیلە یاپاجاقلار)؟ (مائیدە سورەسی؛ 104)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە واحیە (آللاهئن ألچیلرینە) قارشئ یاپئلان ایعتیراضئن گرکچەسی هیچبیر زامان “آللاهئن اینکارئ” اۇلمامئش وە آللاها داعوت أدن ألچیلرە هیچبیر زامان “بیز ذاتن آللاها اینانمئیۇروز کی، سن بیزی نەدن آللاها داعوت أدییۇرسون” دەنیلمەمیشتیر. عاکسینە بو ایعتیراضلارئن تمل گرکچەسی دائیما “آتالارئن اویغولامالارئ /أثرلری” اۇلموشتور:
وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ ﴿۲۳﴾ (سورة الزخرف)
سندن اؤنجە دە حانگی بلدەیە بیر اویارئجئ گؤندرمیشسک، اۇرانئن ایلری گلنلری سادەجە: “بیز بابالارئمئزئ بیر دین اۆزریندە بولدوق، بیز آنجاق اۇنلارئن أثرلرینە /ایزلرینە اویارئز.” دەدیلر. (زوحروف سورەسی؛ 23)
دەمک کی، تاریح بۇیونجا واحیە قارشئ دائیما “آللاهئن بویروقلارئنئن آنجاق آتالاردان اؤگرنیلەبیلەجگی” ایددیعاسئ ایلە ایعتیراض أدیلمیشتیر. بینلرجە یئلدئر هیچ دگیشمەین بو گرکچە ألبتتە کی گۆنۆمۆزدە دە دگیشمەمیشتیر. نوحا (ع) یاپئلان ایعتیراض ایلە موحاممدە (ع) یاپئلان ایعتیراض آراسئندا (بینلرجە یئلا راغمن) هیچبیر فارق اۇلمادئغئ گیبی، موحاممدە (ع) یاپئلان ایعتیراض ایلە گۆنۆمۆزدەکی ایعتیراضلار آراسئندا دا هرحانگی بیر فارق یۇقتور. وە قئیامتە قادار دا بو دوروم بؤیلە دوام أدەجکتیر.
قورئان، اؤنجەکی رسوللرە یاپئلان ایعتیراضلارئ بیزە (ماثال اۇلسون دییە دگیل) بونلاردان عیبرت آلالئم وە عاینئ حاطالارا دۆشمەیەلیم دییە آنلاتئر (قئصصا أدر). آما قورئانئن بو قئصصالارئ ایچین مککە مۆشریکلری گیبی “اؤنجەکیلرین ماثاللارئ” دیەنلر /ظاننەدنلر، ماعالأسف آزئنلئقتا دگیلدیر.
نیتەکیم آللاهئن آیتلرینە قارشئ بینلرجە یئلدئر “آتالار دینی” اۆزریندن یاپئلان ایعتیراضئن گۆنجل دیلی شؤیلەدیر: “بیز آتالارئمئزدان بؤیلە بیر شەی دویمادئق، دەمک کی آللاە بیزە بؤیلە بیر شەی أمرەتمەدی، أمرەتمیش اۇلسایدئ بونو آتالارئمئزدان دویاردئق. 1400 یئلدئر أجدادئمئز، بۆیۆکلریمیز بونلارئ دویمادئ، بیلمەدی دە، شیمدی سیز می دویدونوز، بیلدینیز؟”
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە، أجدادئ /آتالارئ رفرانس گؤسترەرک ایعتیراضدا بولونانلار، آللاهئ اینکار أتتیکلری (اینانمادئقلارئ) ایچین دگیل، آتالارئن اویغولامالارئنئ آللاهئن أمری ظاننەتتیکلری ایچین بؤیلە داورانئیۇرلار. یۇقسا اۇنلارئن دا آماجئ، آللاهئن أمیرلرینە اویماقتئر. آما بونو “آللاهئن کیتابئنا باقاراق دگیل دە، آتالارا باقاراق” یاپتئقلارئ ایچین حاطایا دۆشۆیۇرلار. لاکین دۆشتۆکلری حاطانئن فارقئندا دگیللر.
اۇ قادار کی، بؤیلە داورانانلار (قورئانا دگیل، آتالارئنا اویانلار) آللاهئن یاساقلادئغئ بیر فوحشیاتئ بیلە “آللاە بیزە بونو أمرەتتی” ایددیعاسئ ایلە یاپابیلیر:
وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿۲۸﴾ (سورة الأعراف)
اۇنلار بیر کؤتۆلۆک (فوحشیات) یاپتئقلارئ زامان، دەرلر کی: “بیز بابالارئمئزئ بؤیلە یاپارکن بولدوق؛ (دەمک کی) آللاە بیزە دە بؤیلە یاپمایئ أمرەتتی.” دە کی: “آللاە آصلا کؤتۆلۆگۆ أمرەتمز. سیز، بیلمەدیگینیز شەیلری آللاها مئ ایسناد أدییۇرسونوز؟” (آعراف سورەسی؛ 28)
دەمک کی آتالارئنئ رفرانس آلان اینسانلار، آللاهئن یاساقلادئغئ بیر فوحشیاتئ ایشلەرکن بیلە: “بن بونو آللاهئن أمری بؤیلە اۇلدوغو ایچین یاپتئم.” دیەبیلییۇر. یاعنی هم آللاهئن یاساقلادئغئ بیر فوحشیاتئ ایشلییۇر، هم دە “بونو بیزە آللاە أمرەتتی” دیەرک آللاها ایفتیرا آتئیۇر. آللاها دین اؤگرتمەیە قالقئشان اینسان اۇغلونون حاددینی بو قادار آشابیلمەسینە شاشئرمامالئ:
قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۱۶﴾ (سورة الحجرات)
دە کی: “سیز دینینیزی آللاها می اؤگرتییۇرسونوز؟” آللاە گؤکلردە وە یردە اۇلانلارئ بیلیر، آللاە هر شەیی بیلندیر. (حوجورات سورەسی؛ 16)
ساورولمانئن وە ساپئتمانئن نەدنی:
“قورئانا شاشئ باقماقتئر”
اینسان اۇغلو، نەدن بو قادار بۆیۆک بیر ساورولما یاشار؟ نەدن بو قادار حاددینی آشار؟ بونلارئن جوابئ تارتئشماسئز بیچیمدە، قورئاندان اوزاقلاشماق وە قورئانا شاشئ باقماقتئر:
وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ ﴿۳۶﴾ وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ ﴿۳۷﴾ (سورة الزخرف)
کیم راحمانئن ذیکریندن (قورئاندان) اوزاقلاشئپ، اۇنا شاشئ باقارسا؛ (اۇنا) بیر شەیطانئ موساللاط أدریز وە (اوُ شەیطان) اوُنون یاقئن بیر دۇستو اۇلور. اۇ شەیطانلار، اۇنلارئ دۇغرو یۇلدان آلئقۇیار، اۇنلار ایسە کندیلرینی هیدایت اۆزرە اۇلدوقلارئنئ سانئرلار. (زوحروف سورەسی؛ 37-36)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە ساپئتتئغئ حالدە کندیسینی هیدایتتە ظاننەدن اینسانلار قورئانا اینانمادئقلارئ ایچین دگیل، قورئاندان اوزاقلاشتئقلارئ وە قورئانا شاشئ باقتئقلارئ ایچین بو دوروما دۆشۆیۇرلار. وە نە حازیندیر کی، گۆنۆمۆزدەکی مۆسلۆمانلارئن اؤنملی بیر بؤلۆمۆ؛ یاعنی “بن مۆسلۆمانئم” دیەنلرین چۇغونلوغو، ماعالأسف بو دورومدادئر.
وە حاتتا غالیبا بو دوروم تاریح بۇیونجا دا حپ بؤیلە اۇلموش؛ وە موحتملن بؤیلە دە اۇلاجاق کی، رسول قئیامتتە: “یا راببی! ایشتە بنیم بو اۆممتیم قورئانئ مهجور أتتی.” دیەرک اۆممتینی آللاها شیکایت أدەجکتیر. دەمک کی، بو اۆممتین اؤنملی بیر بؤلۆمۆ قورئانئ ترک أتتی. لاکین بونون فارقئندا دگیل؛ وە حاتتا قورئانئ ترک أدن بو تۇپلولوقلار ایچیندە قورئانئ (سؤزدە) هیچ ألیندن دۆشۆرمەینلر بیلە وار.
اۇ حالدە ناسئل اۇلویۇر بو؟ چۆنکۆ بونلار “زوحروف؛ 36″دا بویرولدوغو گیبی قورئانا شاشئ باقئیۇر وە “هود؛ 3-2″تە بویرولدوغو گیبی آللاهئن آیتلرینی آللاهئن آچئقلامالارئ (آیتلری) ایلە دگیل، کندی یۇروملارئ ایلە آچئقلئیۇرلار. بؤیلە اۇلونجا دا، آللاەتان باشقا ماعبودلار اۇرتایا چئقئیۇر.
اۇ حالدە نە یاپئلمالئدئر؟ مۆمینلر ایچین یۇل آچئق وە نتتیر. بو یۇل دا آتالارا، اۇنا وەیا بونا تابیع اۇلماق دگیل، رسول موحاممدە تابیع اۇلماقتئر. بونون ایچین دە رسول موحاممدین واحیە دایالئ حادیثلری اۇلان قورئانا (آللاهئن کلامئ؛ رسولۆن بەیانئ اۇلان قورئانا) سئمسئقئ سارئلماق گرکیر:
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ ﴿۲۳﴾ (سورة الزمر)
آللاە سؤزلرین أن گۆزلینی (أن گۆزل حادیثی) بیربیرینە بنزەر، ایکیشرلی (آیتلر شکلیندە دۆزنلنمیش) بیر کیتاب اۇلاراق ایندیرمیشتیر. (بو دۆزنلەمە) راببیندن قۇرقانلارئن تۆیلرینی اۆرپرتیر. سۇنرا وۆجودلارئنئ وە قالبلرینی آللاهئن ذیکرینە (وردیگی بیلگییە) قارشئ یوموشاتئر. ایشتە بو، آللاهئن یۇلودور. اۇ، گؤرەوینی یاپان قوللارئنئ بو یۇلا سۇقار. آللاهئن ساپئق سایدئغئنئ کیمسە دۇغرو یۇلدا گؤرەمز. (زۆمر سورەسی؛ 23)
وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا﴿۲۷﴾ يَا وَيْلَتَى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا ﴿۲۸﴾ لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِي وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنْسَانِ خَذُولًا﴿۲۹﴾ (سورة الفرقان)
اۇ گۆن، ظالیم کیمسە (پیشمانلئقتان) أللرینی ائسئرئپ، شؤیلە دەر: “کشکە اۇ رسولۆن یۇلونا تابیع اۇلسایدئم؛ یازئقلار اۇلسون بانا! کشکە اۇ فالانجایئ دۇست أدینمەسەیدیم! چۆنکۆ ذیکیر (قورئان) بانا گلدیگی حالدە (دۇست بیلدیگیم اۇ فالان) بنی (قورئاندان) ساپتئردئ. (فورقان سورەسی؛ 29-27)
اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۳﴾ (سورة الأعراف)
راببینیزدن سیزە ایندیریلن (قورئانا) تابیع اۇلون. وە (ساقئن) اۇندان باشقا هیچبیر ولییە (اۇتۇریتەیە) تابیع اۇلمایئن. (لاکین) چۇق آزئنئز بو اؤگۆدۆ توتویۇرسونوز. (آعراف سورە؛ 3)


text:
آلمان دوْغو آفریقاسی
آلمان دوْغو آفریقاسی (اینگیلیسجه: German East Africa, فارسجا: آفریقای خاوری آلمان، عربجه: شرق أفريقيا الألماني، فرانسهجه: Afrique orientale allemande, آلمانجا: Deutsch-Ostafrika, ایتالیاجا: Africa Orientale tedesca, روسجا: ГepMaHckaя BocToчHaя Aфpиka) آفریقادا بیر اسکی دؤولت. ایسلام بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی؛ و آلمان دیلی رسمی دیلیدی. آلمان دوْغو آفریقاسی ۱۸۸۵ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۹۱۹ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا