text:
ایشلدن دانیشیغی:Trkgs/آرشیو۱
خوش گلدینیزدَییشدیر
خوشگلدینیزدَییشدیر
سالام٬ Trkgs/آرشیو۱. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
Səlmanöğlu (دانیشیق) ۹ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۳۰ (UTC)
بؤلمهلردَییشدیر
سلام بی بیر بؤلمهنین آدین دییشرکن[۱] گرک اونون ایچینده اولان صفحهلریده بیر به بیر یئنی بؤلمهیه آپاراسیز(چون بیزیم ویکیده او ایشی گؤرن روبات یؤخدور). Mahammad tt (دانیشیق) ۱۱ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۰ (UTC)
- @Mahammad tt: سلاملار. فورصت اولسا او ایشی گؤرهجاغام. واختینیز اولسا (زحمت اولماسا) سیزده بو ایشده منه یاردیم ائدین. اما منجه یاخجی اولار بیزیم ویکیمیزده ده اوجور بیر روبات اولسا. کاش بورانین ایدارهچیلری بو ایشه بیر فیکیر ائلهسینلر.Trkgs (دانیشیق) ۱۱ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۴۵ (UTC)
مقالهلر آدیدَییشدیر
سلام بی لوطفا قدیمی مقالهلرین آدین داشیماقدان قاباق دانیشیق صفحهسینده مطرح ائتین. Mahammad tt (دانیشیق) ۲۹ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۲۳ (UTC)
- @Mahammad tt: گؤزوم اوسته.Trkgs (دانیشیق) ۲۹ جولای ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۳۶ (UTC)
ساغالاندَییشدیر
سلام حؤرمتلی یولداش، یول گوستردییینیزاوچون تشککور ائدیرم. آنجاق بو کندین دوغرو آدی ساغالان دی و ویکی پدیانین فارسجا بؤلومونده ده قایناقلار بوگون قویولوب:
3 مقاله ذکر شده در قسمت منابع نشان میدهند، نام اصلی این روستا ساغالان است. ساغالان طبق نظر نویسندگان مقالات از دو کلمه ساغ و آلان تشکیل شده است. ساغ به معنی هموار و آلان به معنی منطقه است و ساغالان منطقه هموار معنی میدهد.
1. مقاله ریشه شناسی نام روستای سهلان، ویژه نامه روستای سهلان، ماهنامه ائل بیلیمی تبریز، شماره 78، سال 1395، نوشته قدرت ابوالحسنی سهلان
2. مقاله اولیا چلبی و روستای سهلان ماهنامه ائل بیلیمی تبریز، شماره 116، سال 1398، نوشته قدرت ابوالحسنی سهلان
3. مقاله ساغالان (بازخوانی یک سند تاریخی)، ماهنامه اوزان تهران، شماره 20، سال 1400، نوشته مشترک قدرت ابوالحسنی سهلان و دکتر جلیل یاری
بعضی آداملار قایناق وئرمه دن اونا شوبهه یاراتماغا چالیشیرلار، اؤزللیکله Eliekber1 آدلی بیریسی.اونون دییشیکلیکلرینی و تورکجه سهلان صفحه سینی قوروماسینی گؤره بیلرسیز. تورکجه صفحه ده قایناقلاری یئرلشدیرمک ایستردیم آماEliekber1 اورانی باغلاییب.
ساغ اولون— بو ایمضاسیز یازی Saghalan a (دانیشیق • چالیشمالار) طرفیندن آرتیریلمیشدیر.
@Saghalan a: بیرینجی مورد بو کی بو کندین رسمی آدی سهلان دی، حتی فارسجا ویکیپدیادا دا باشلیقدا (عنوان مقاله) سهلان یازیلیب. ایکینجی مورد، نه فارسجا ویکی نه باشقا بیر ویکی قایناق اولا بیلمز، منجه هر نمنهدن اؤنملی قایناق (منبع) دیر. سیز گتیردیغینیز قایناقلاردا دا سهلان آدی ساغالان آدیندان داها چوخ ایشلنیب. البته من یازدیغینیز مقالهلری اوخومامیشام اما باشلیغیندا یازیلان متنلرده سهلان آدی داها چوخ ایشلنیب، مثال اوچون: مقاله ریشه شناسی نام روستای سهلان... و مقاله اولیا چلبی و روستای سهلان ماهنامه ائل بیلیمی تبریز... و... . اگر پیدیاف و یا بیر سایت آنلاین قایناق اوچون یوللاسایدیز لاپ یاخشی اولاردی. من بو بارهده بیر فیکریم یوخدور، گؤراخ حؤرمتلی ایدارهچی Alp Er Tunqa بَی بو مسئلهیه گؤره باخیشی نهدیر.Trkgs (دانیشیق) ۲۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۲۴ (UTC)
سلام بیلر، منجه مقاله آدی سهلان اولمالیدیر آنجاق مقاله ایچینده آیری ایشلنن آدلارا قایناق وئرمک شرطیله ایشاره اولونمالیدیر. حورمتله.--آلپ ار تونقا✉ ۲۸ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۰۷ (UTC)
آجی چای قصبه سی یوخوموزدور!!دَییشدیر
بیرده آجی چای قصبه سی یوخوموزدور بلکه آجی چای کندلری (دهستان آجی چای) وار. قصبه بؤیوک بیر کنده دئییلیر و نئچه کنده دئییلمز. منجه بو کلمه نی قوللانمانیز یانلیشدی.— بو ایمضاسیز یازی Saghalan a (دانیشیق • چالیشمالار) طرفیندن آرتیریلمیشدیر.
@Saghalan a: بَی، بورا تورکجه ویکیپدیا دیر. بوردا دهستان یئرینه قصبه کلمهسی ایشلهنیر. تکجه آجیچای قصبهسی دئیل، درین باخساز بوتون دهستانلار یئرینه قصبه کلمهسی ایشلنیب. حؤرمتله.Trkgs (دانیشیق) ۲۶ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۳۰ (UTC)
قصبه یانلیش کندلر اویغوندوردَییشدیر
سلام منجه قصبه یانلیش و کندلر اویغوندور. یاشایین— بو ایمضاسیز یازی Saghalan a (دانیشیق • چالیشمالار) طرفیندن آرتیریلمیشدیر.
مقاله لر بیر بیرینی تکمیل ائدیردَییشدیر
سلام
چاپ اولان زامانلارینا باخساز، ساغالان حاقدا یازیلان اوچ مقاله بیر-بیرینی تکمیل ائدیر. یعنی یئنی بیلگیلر الده ائتدیکده تازا مقاله لر یازیلیب و اوچونچو سونوجدور. pdf فایللاری سیرایلا:
سایغیلارلا
قدرت ابوالحسنی سهلان— بو ایمضاسیز یازی Saghalan a (دانیشیق • چالیشمالار) طرفیندن آرتیریلمیشدیر.
سهلان مقالهسی فعلاً باغلیدیر، مقاله باغلاما تاریخی قورتاراندان سونرا اؤزونوز ساغالان آدینی مقالهنین ایچینده یازین و قایناقلاری دا آرتیرین.Trkgs (دانیشیق) ۲۷ آقوست ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۱۲ (UTC)
تشکوردَییشدیر
سلاملار و سایغی لار . اؤز تشکورومو بو نحویله بیلدیریم جنابیزا . سیزین کمکلیگیزله یاخچی مقاله لر یاراداجاغام انشاالله . ساق اولاسیز . زهرا اسماعیللی Zahra esmaili (دانیشیق) ۴ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۰۵ (UTC)
Eliekber1 باغلاییندَییشدیر
جؤرمتلی مودور سلام ایمکانی اولسا دوزگون قایناق گتیرمه ینجه Eliekber1 ین سهلان صحفه سینی دییشدیرمه سینی باغلایین. ساغ اولونSaghalan a (دانیشیق) ۸ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۰۵ (UTC)
حؤرمتلی Saghalan a من مودور دئیلم. اگر گؤرورسوز بیر ایشلدن ویکیپدیا قانونلارینی نقض ائدیر، او خاطی ایشلدندن بوردا شکایت ائده بیلرسینیز.Trkgs (دانیشیق) ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۴۹ (UTC)
سس وئرمهدَییشدیر
سلام حؤرمتلی ایشلدن @Trkgs: زحمت اولماسا بو سس وئرمهیه قاتیلین.Ziraksima (دانیشیق) ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۴۰ (UTC)
چئویرمه آلتیدَییشدیر
سلام بی، دیرلی چالیشمالارینیز اوچون اللرینیز آغریماسین. بو چئویرمه آلتی ایله اینگیلیسجه ویکیپدیاداکی شابلونلار و بیلگی قوتولاری نین لینکلرینی زحمتسیز تورکجهیه چئویره بیلرسینیز:
اینگیلیسجه ویکیسینده (en:Special:Mypage/common.js) صفحهسینه گئدیب Edit دویمهسینی ووروب آشاغیداکی متنی آرتیریب سونرا اونو ذخیره ائدین
window.articleTranslatorConf = { 'homeWiki': 'azb' };
importScript("User:Ebraminio/ArticleTranslator.js");
حورمتله . --آلپ ار تونقا✉ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۲۱ (UTC)
@Alp Er Tunqa: یول گؤستردیغینیز اۆچۆن تشکورلر. اوستده لینک وئردیغینیز صفحهیه گئتدیم و اوستده یازدیغینیز یازیلاری ذخیره ائتدیم. ایندی ترجومه اۆچۆن نه ایش گؤرمهلیم و هانسی قیسمته گئتمهلیم؟ Trkgs (دانیشیق) ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۳۱ (UTC)
اینگیلیسجه ویکیده بیر مقاله صفحهسینین ائدیت کادرینا گئدیب، باشدا (اینگیلیسجه: translate links from en to azb) دویمهسینی باسمالیسینیز.آلپ ار تونقا✉ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۲۲ (UTC)
اولدو. تشکورلر.Trkgs (دانیشیق) ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۲۱ (UTC)
Azerbaijani language map.pngدَییشدیر
GPinkerton (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۰۲ (UTC) .Please don't facilitate abuse of Wikimedia by inserting fake maps uploaded by abusive users. File:Azerbaijani language map.png is such a map
On what basis do you have such an opinion about that map?Trkgs (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۲:۱۴ (UTC)
GPinkerton (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۴:۲۷ (UTC) The map was created by the fake account [۲] who is a long-term abuser of Wikimedia and whose account(s) is now blocked
I have no idea about that fake account. I looked at the request to remove this map (here). As I understand it, Commons.wikimedia administrators have no problem maintaining this map and you insist on deleting it.Trkgs (دانیشیق) ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۱۰ (UTC)
GPinkerton (دانیشیق) ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۱ (UTC) The user added the map here. The map was kept because it was in use here
What is the difference between the first map and the second map? You have replaced the first map with the second, but I think the second map is better. Because the first map shows parts of Nagorno-Karabakh as Azeri, where Armenians now live.Trkgs (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۴۷ (UTC)
- both are nonsense images without any source or basis; File:Idioma azerí.png is the real file GPinkerton (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۳۶ (UTC)
- This map (File:Idioma azerí.png) has many problems. For example, the relative majority of Naghadeh city in West Azerbaijan province are Azeri. But this map does not include the city of Naqadeh. There is also no mention of Azeris in cities such as Tehran and Karaj. Look at this map! A significant percentage of the people of Tehran and Karaj are Azeri. Trkgs (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۵۴ (UTC)
- I recommend discussing that on Commons, rather than using a different file to the one which is on every other Wikipedia GPinkerton (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۱۳ (UTC)
- .Also "Turkic-inhabited" and "Azeri-speaking" are not the same thing GPinkerton (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۱۵ (UTC)
- I understand. But the majority of Turks living in Tehran and Karaj are Azeri. Trkgs (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۲۳ (UTC)
- Again, that doesn't mean they speak Azeri GPinkerton (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۱:۲۹ (UTC)
- Since Persian is the official language, it is spoken in public places, but Azeri is also common among them. Trkgs (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۴۲ (UTC)
- ?And this opinion of yours is enough for Wikipedia to base its maps on
- .Wikipedia is supposed to be educational, not a host for imaginary maps made by banned abusers GPinkerton (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۰ (UTC)
- This is not my opinion. It is a fact. Does your opinion about claiming that the Azeris of Tehran are Persian-speaking justify your use of your favorite fantasy maps? Trkgs (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۲ (UTC)
- I have never claimed any such thing GPinkerton (دانیشیق) ۴ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۴۲ (UTC)
- If your opinion were a fact, you could point to maps outside Commons which show this. GPinkerton (دانیشیق) ۴ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۴۳ (UTC)
- See, I do not know what your connection is with User:HistoryofIran, that you are answering my question exactly today! But I do not waste my time in absurd discussions with users who follow anti-Turkish activities in Wikipedia as a group! The necessary sources and documents on the subject we are discussing are mentioned in the relevant articles, many of these sources are in Persian and Azeri and you can not read! To work here, you must first learn our language. Trkgs (دانیشیق) ۴ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۳۶ (UTC)
- To use Wikimedia Commons, the images must be educational. Images cannot be educational without sources. How can you know what the banned user used as a source? Show me. If the sources were reliable they would exist in other languages GPinkerton (دانیشیق) ۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۲۴ (UTC)
- See, I do not know what your connection is with User:HistoryofIran, that you are answering my question exactly today! But I do not waste my time in absurd discussions with users who follow anti-Turkish activities in Wikipedia as a group! The necessary sources and documents on the subject we are discussing are mentioned in the relevant articles, many of these sources are in Persian and Azeri and you can not read! To work here, you must first learn our language. Trkgs (دانیشیق) ۴ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۳۶ (UTC)
- This is not my opinion. It is a fact. Does your opinion about claiming that the Azeris of Tehran are Persian-speaking justify your use of your favorite fantasy maps? Trkgs (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۲ (UTC)
- Since Persian is the official language, it is spoken in public places, but Azeri is also common among them. Trkgs (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۴۲ (UTC)
- Again, that doesn't mean they speak Azeri GPinkerton (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۱:۲۹ (UTC)
- I understand. But the majority of Turks living in Tehran and Karaj are Azeri. Trkgs (دانیشیق) ۱ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۰:۲۳ (UTC)
- This map (File:Idioma azerí.png) has many problems. For example, the relative majority of Naghadeh city in West Azerbaijan province are Azeri. But this map does not include the city of Naqadeh. There is also no mention of Azeris in cities such as Tehran and Karaj. Look at this map! A significant percentage of the people of Tehran and Karaj are Azeri. Trkgs (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۵۴ (UTC)
حساب باغلانماسیدَییشدیر
حورمتلی @Trkgs: بو صفحهدهکی اۆچ قایتاریش پوْزونتوسونو نقض ائتماقیزا گوره سیزین حساب ۲۴ ساعات باغلاندی. باغلانتی مودتی قوتارادان سونرا فایدالی ایشلریزین ایدامهسی اولابیلر. حورمتله:Ziraksima (دانیشیق) ۶ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۱:۲۶ (UTC)
حورمتلی Ziraksima، بو صفحهیه گوره Trkgs بی اوچ قایتاریش پوزونتوسو قانونو نقض ائتمییبلر چونکو تکجه اوج دفعه قایتاریش ائدیبلر ( ۱ - ۲ - ۳ ) و سیاست صفحهسینده بئله یازیلیبدیر:
ویکیپدیا:اۆچ قایتاریش پوْزونتوسو : ۳ گئری قایتارما٬ بیر ایشلدنین ۲۴ ساعات ایچریسینده بیر ویکیپدیا مقالهسینین بۆتونو یا دا بیر قیسمی اۆزرینده اۆچدن چوْخ (دؤرد و یا اۆزری) گئری قایتارما عملیاتی ائتمهمهسی لازیم اوْلدوغونو آنلادان بیر سیاستدیر.
fa:ویکیپدیا:قاعده سهبرگردان : این سیاست میگوید یک ویراستار نباید در طول یک دوره ۲۴ ساعته بیشتر از سه واگردانی بر کل یا بخشی از مقاله اعمال کند. واگردانی در اینجا به معنی خنثیسازی کار یک ویراستار دیگر است.
بو حسابلا ایکی ایشلدنین هئج بیری ۳ قایتاریش پوزونتوسونو نقض ائتمییبلر و منده بونا گوره او ایشلدنی اوچ قایتاریش پوزونتوسو اوچون باغلامادیم. ایجازهنیزله Trkgs بیین باغلانماسینی قالدیریرام.
Trkgs بی سیزهده تاپشیریرام خارابکار ایشلدنلرله دییشدیرمه ساواشیندان وازگئچیب، اونلارین ایشلرینی تکجه ایدارهچیلره بیلیندیرن. حورمتله --آلپ ار تونقا✉ ۶ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۶:۰۶ (UTC)
- @Alp Er Tunqa: بیر سوالیم وار خیدمتیزدن؛ ۴ اوکتوبر گونو تقریباً ساعات ۲۰-ده ایشلدن Ziraksima آنلاین اولوب، Ziraksima بوردا و اؤز دئدیغینه گؤره اؤز دئدیخلرینه گؤره ویکیپدیا گیرنده اول سون دییشیکلیکلره باش وورورلار! من بیلمیرم بس نیه منیم شکایتیمه ائله ۴ اوکتوبر گونو یئتیشمهییبلر و ساخلاییبلار بوگون سیز یئتیشندن سورا حساس اولوبلار! منجه سون بیر آیدا Ziraksima بیین ایشلری منطقی دئییل و احساسی برخورد ائدیرلر. اگر ایستهسز نئچه مورده ایشاره ائده بیلرم. حؤرمتله. Trkgs (دانیشیق) ۶ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۱۳ (UTC)
- حورمتلی @Alp Er Tunqa:
- بو سیاستین ایدامهسینده بو سوز یازیلیب:
- بوردا (فارسجه): واگردانی در اینجا به معنی خنثیسازی کار یک ویراستار دیگر است. واگردانی لزوماً به معنی رفتن به تاریخچه و بازگرداندن صفحه به یکی از نسخههای پیشین نیست. متنی که اضافه یا کم میکنید ممکن است از چند کلمه تجاوز نکند یا در بعضی موارد فقط یک کلمه باشد.
- بوردا (اینگیلیسجه): An editor must not perform more than three reverts on a single page—whether involving the same or different material—within a 24-hour period. An edit or a series of consecutive edits that undoes other editors' actions—whether in whole or in part—counts as a revert. Violations of the rule often attract blocks of at least 24 hours. Fourth reverts just outside the 24-hour period may also be taken as evidence of edit-warring, especially if repeated or combined with other edit-warring behavior. See below for exemptions.
- بیر ایدارهچی تصمیمینی قایتارماق اوچون یاخچیایش بودور کی قایتارماقدان قاباق، مشورت اولونسون.
- برگرداندن اقدام مدیران دیگر تنها به نحوی محترمانه نسبت به مدیری که اقدامش برگردانده شده، و (معمولاً) پس از مشورت با او.
- Reversing the actions of other administrators – Only in a manner that respects the admin whose action is involved, and (usually) after consultation.
- حورمتله: Ziraksima (دانیشیق) ۶ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۵۳ (UTC)
- @Ziraksima: اوستدهکی یازیلارینیزین موخاطبی آلپ ار تونقا بی اولسا دا، چون منیم دانیشیق صفحهایمده یازمیسینیز و منیم باغلانماغیما راجع یازمیسینیز، بونا گؤره منده اؤزومو دخیل بیلیرم. اوستدهکی یازیلارینیزا گؤره دئمهلیم کی؛ اولاً بوردا معمولاً کلمهسینه دیقت ائلهیین! یعنی بعضی موردلرده ایستیثنا قائل اولماق اولار. ثانیاً بوردا یازیلان بو جوملهلری ده نظرده آلین؛
- قطع دسترسی نباید تنبیهی باشد
- @Ziraksima: اوستدهکی یازیلارینیزین موخاطبی آلپ ار تونقا بی اولسا دا، چون منیم دانیشیق صفحهایمده یازمیسینیز و منیم باغلانماغیما راجع یازمیسینیز، بونا گؤره منده اؤزومو دخیل بیلیرم. اوستدهکی یازیلارینیزا گؤره دئمهلیم کی؛ اولاً بوردا معمولاً کلمهسینه دیقت ائلهیین! یعنی بعضی موردلرده ایستیثنا قائل اولماق اولار. ثانیاً بوردا یازیلان بو جوملهلری ده نظرده آلین؛
- قطع دسترسی نباید برای موارد زیر به کار رود:
- در تلافی کار یک کاربر؛ برای بیاعتبار کردن کاربران دیگر؛ برای تنبیه کاربر، یا، جایی که رفتار مشکل قابل توجهی سر نزده باشد.
- قطع دسترسی باید پیشگیرانه باشد
- قطع دسترسی باید در موارد زیر به کار رود:
- جلوگیری از صدمات پی در پی و اخلال در ویکیپدیا؛ جلوگیری از حضور و ادامهٔ رفتار اخلالگرانه؛ تشویق به مشارکت همسو با قوانین و کاربران دیگر.
- قطع دسترسی کاربران بر اساس احتمال تکرار استوار است. به طور مثال اگر کاربری قبلاً مرتکب اشتباهی شده و قطع دسترسی او کاری عادلانه است، درست نیست که او را الان ببندید مخصوصاً اگر اشتباه را تکرار نکرده باشد. حؤرمتله.Trkgs (دانیشیق) ۶ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۵۲ (UTC)
- حورمتلی @Alp Er Tunqa: یوخاریداکی یازدیغیم موریده گوره جوابیز نهمنه دی؟--- Ziraksima (دانیشیق) ۷ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۵۱ (UTC)
یاخچی مقالهدَییشدیر
سلام. تورکجه ویکیپدیادا، بیر مقالهنی یاخچی (=خوبیده) ائتمک امکانیوار؟ Mohammad R. Jamshidi (دانیشیق) ۷ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۲۷ (UTC)
- @Mohammad R. Jamshidi: بلی وار. بورانی اوخویا بیلرسینیز. منیم الیمدن ده بیر ایش گلیرسه سیزه یاردیم ائتمهیه حاضیرم. حؤرمتله. Trkgs (دانیشیق) ۷ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۴۵ (UTC)
- تشکور. فارسجا ویکیپدیا سیاستین اوخومشام. فیکر ائدیم بورانین سیاستی فرقی وار. شاید بیرازدان سورا، صادق هدایت مقالهسین ویکیپدیا:لابراتوردا نامزد الدیم. Mohammad R. Jamshidi (دانیشیق) ۷ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۰ (UTC)
Abolfazlyasharدَییشدیر
سالاملار اولسون سنه. کلور کندی آدی گازیر دَئیل. تایپی موشکول دی. abolfazlyashar 🇦🇿 🚜 ۸ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۳ (UTC)
- @Abolfazlyashar: اولدو. Trkgs (دانیشیق) ۸ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۵۹ (UTC)
اؤز یازدیقلاریزا مسئولیتله یاناشیندَییشدیر
بی من بئله دوشوندوم کی تاسوفله سیزین تورکجه حاققیندا ائله بیلگیز یوخدور، اوناگوره او حاقدا داورلیک ائده بیلمه سیز. خواهشا باشقاسینین یازیلارینیدا کؤرلامایا چالیشمایین. بیرده یازارکن بیلدیرین سیز یازیبسیز، نه عیبی وار!؟Saghalan a (دانیشیق) ۱۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۵۰ (UTC)
- @Saghalan a: بی، گئچمیشده سیزینله دانیشمیشام و لازیم اولان توضیحلری سیزه وئرمیشم اما سیز گنه اؤز ایشینیزه دوام وئریرسیز. وپ:ایبت ده سهلان مقالهسینه گؤره و سیزین دییشدیرمهلرینیزه گؤره یئنی بیر بؤلوم آچمیشام. بیر سؤزونوز وارسا اوردا یازا بیلرسینیز. Trkgs (دانیشیق) ۱۵ اوْکتوبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۵۹ (UTC)
قارالاما شابلونودَییشدیر
سلام بی، قارالاما شابلونلارینی یاراداندا تورکجهلشدیریلمیش قارالاما قوتوسو شابلونوندان فایدالانا بیلرسینیز. -- Alp Er Tunqa ☎ ۲۵ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۱۸ (UTC)
پانفارسدَییشدیر
نیه دوزگون سوزی قیتردون پانفارس دویسن؟ Shahabas10 (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۱ (UTC)
- @Shahabas10: بی، ویکیپدیا سیاستلرینی مطالعه ائلهیین. دئدیغینیز دوزگون سؤزلر اوچون قایناق آرتیریلمالیسینیز. ضمناً کیمسهیه پانفارس و یا باشقا ایتهاملار یاپیشدیرمایین. سیزین بو ایشینیز دا ویکیپدیا سیاستلرینه قارشیدیر. Trkgs (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۶ (UTC)
فقط ایرندا ۳۵ میلیون تورک وار سن بیر ساتقین ادام سان
Shahabas10 (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۹ (UTC)
الحق که حقوزدو برده اولاسوز Shahabas10 (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۱۹ (UTC)
- @Shahabas10: عزیز یولداش، بورا تلگرام قروپو یا اینستاگرام پئیجی دئییل! بورا بیلیکلیک (دانشنامه) دیر. لوطفاً رعایت ائلهیین. Trkgs (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۲۴ (UTC)
کی در ایران سرشماری بوده، همش تخمین است چرا چرند میگی برادر، کار شما علمی نیست، برمبنای ۴۲ درصد ایران بالای ۳۵ میلیون هست که با ترکمن و قشقایی میشه چهل خود وزیر صالحی گفته، تو چرا کاسه داغ تر از آشی!!!!!! Shahabas10 (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۳۲ (UTC)
- @Shahabas10: تورکجه یازین لوطفاً. صالحی دئیب ایراندا فقط ۴۲٪ آذربایجان تورکو وار؟! من صالحی دئین مطلبی اوخوموشام، هرچند صالحی دئین مطلب آکادمیک بیر قایناق ساییلماز، اما منجه گینه بیر ایدعا کیمی ویکیپدیادا یازیلا بیلر. آنجاق صالحی دئدیغی ۴۲٪ بوتون ایران تورکلرینه شامیل اولار (آذربایجان تورکلری، قاشقایی تورکلری، خوراسان تورکلری، تورکمنلر، قازاخلار، خلجلر و...) نه فقط آذربایجان تورکلری. Trkgs (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۴۲ (UTC)
صفحیه بحث اچارام. Shahabas10 (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۳۴ (UTC)
سیز گرگ دزوگون یازاسو بو فقط اذربایجان تورکلری دیر، ادامه ده اشاره الیسین کی تورکمن و قشقایی و ... ۴۰ م یاخین دی الا تورکلر لطمه وریسوز😢 Shahabas10 (دانیشیق) ۱۶ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۶:۵۶ (UTC)
@Shahabas10: بی، لوطفا آیری ایشلدنلرله دانیشیق زامانیندا یاخشی نیت فرضینی اونوتماییب، نیزاکتی پوزمایین یوخسا بو ایشین تیکراری باغلانماغینیزا ندن اولاجاقدیر. اۇمورام مقالهنین دانیشیق صفحهسینده قایناق اساسیندا دانیشیقلا بیر ایجماعا چاتاجاقسینیز. حؤرمتله Alp Er Tunqa ☎ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۰۵ (UTC)
آدلیملیقدَییشدیر
مرتضی آیرملو ایله رضا کاظمی صحیفهلرینه یازیلیب سیلینمه احتیمالی وار. آرتیق و اعتباری قایناقلار آرتیریلدی. نه جور سیلینمک کودونو گؤتورمک اولار؟ Mehditabrizli (دانیشیق) ۲۱ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۵۳ (UTC)
- @Mehditabrizli: سلاملار. لوطفاً آدلیملیق صفحهسین اوخویون. حؤرمتله Trkgs (دانیشیق) ۲۱ ژانویه ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۳۹ (UTC)
تشکورلردَییشدیر
سلام عزیز قارداشیم. سیزین و آیری عزیز یولداشلاریمیزین آنادیلیمیزین گئنیشلنمهسی اوچون آذبویکیده چالیشمالارینیزدان چوخ تشکور ائلهییرم. هابئله سیزین دعوتینیزه گورهده چوخ ساغاولون. سعی ائلیهجاغام بیرینجی فورصتده آذربایجان مقالهسینین گئنیشلنمهسی اوچون سیزین کنارینیزدا چالیشام. یاشایین. --علمآختار (دانیشیق) ۴ فوریه ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۹ (UTC)


c: text/html

text:
"قیریم تاتارلارینا قارشی سیندیرمه سیاستینه سون وئرین"
آمریکا، روسیانی بؤلگهدهکی "سالدیرقانلیغینا سون وئرمهیه" و قیریمین ایلحاقیندان وازگئچمهیه چاغیردی
آمریکانین بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینداکی دائمی نمایندلیگینین سیاسی سوروملوسو رودنی هانتر، روسیانین اوکراینانین دوغوسونداکی آیریلیقچیلارا دستک وئرمهگی کسیب، قیریمین ایلحاقینا سون وئرمهدیگی مدتجه تحریملرین داوام ائدجگینی سؤیلهدی.
امنیت شوراسینین اوکراینانین دوغوسونداکی گلیشمهلری مذاکیره ائتدیگی توپلانتیدا دانیشان هانتر، روسیانی بؤلگهدهکی "سالدیرقانلیغینا سون وئرمهیه" و قیریمین ایلحاقیندان وازگئچمهیه چاغیردی.
روسیانین گئری چکیلمهیهجگی تقدیرده آمریکا تحریملرینین داوام ائدجگینی بیلدیرهن هانتر، روسیایا ۱۰۰دن چوخ اوکراینالی سیاسی توتوقلونو سربست بوراخما و قیریم تاتارلارینا و ایشغال قارشیدلارینا قارشی سیندیرمه سیاستینه سون وئرمه چاغریسی ائتدی.
اوکراینانین دوغوسونداکی دونباس بؤلگهسینده ۲۰۱۴.جو ایلدهن بری سؤزده مستقیللیکلرینی اعلان ائدن روسیا یانلیسی آیریلیقچیلارلا اوکراینا قوشونلاری آراسیندا چاتیشمالار داوام ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
أردم اویغان:
شو آن چۇغو اۇنلارئن ألیندە.
مۆجتبا شنتۆرک:
مثەلا بیر هدف بلیرلییۇر، بونو شونون ایچین سؤیلۆیۇروم، بونلارلا بیرتاقئم بیرلیکلر یاپئلابیلیر. یاعنی آرتئق کؤرۆ کؤرۆنە گؤزۆمۆزۆ قاپاتاراق گیدیپ، بینلرجە، اۇن بینلرجە طالبە گؤندرمک یرینە آرتئق بو تیپ قوروملارلا اۇرتاق چالئشمالار، بیرلیکتە پرۇژەلر یاپئلابیلیر. اۇرتا، قئسا وە اوزون واعدەلی. عاکسی حالدە، سؤیلنیلدیگی گیبی آرتئق یاشلئ آوروپادان بیزیم آلاجاغئمئز نە سۇسیال نە سیاسال بیلیملردە، چۇق دیققات بویورون، آرتئق فن بیلیملریندە دە بیر شەی قالمادئ. آرتئق ترەندلری بلیرلەین یپینی بیر اوزاقدۇغودا دا جیددی چالئشمالار اۇلدوغونو گؤرۆیۇروز. اؤزللیکلە یازئلئم تکنۇلۇژیسی آلانئندا دا بۆیۆک شیرکتلر مرکزلرینی آرتئق دۇغودا قورویۇر. اۇنون ایچین آبد. بیلە آرتئق گیدیپ اۇرادا چالئشما، اۇرادان نمالانمایئ کندیسینە بیر هدف سچییۇرسا بیزیم دە اؤزللیکلە بیلیم وە تکنۇلۇژی ایلە اوغراشان شیرکتلریمیزین، أگیتیم قوروملارئمئزئن بونا دیققات أتمەسی لازئم. بو باقئمدان گرچکچی اۇلمالئیئز. تۆرکیە هم تاریحسل شارطلارئ دۇلایئسئیلا هم بیزیم عۇثمانلئ، سلچوقلو، حارزم گچمیشیمیز دۇلایئسئیلا بیلیم وە تکنۇلۇژیسینی بو تۇپراقلاردا اینشا أتمەسی لازئم. بونون قۇنیادا، قایصریدە، أرضورومدا، آنتپتە، اورفادا اۇلماسئ لازئم. کندی اینسانئمئزئن ایچیندە اۇلماسئ لازئم.
ایلاهیات ایچین دە موطلاقا اؤنلملر آلئنمالئ. بن قارشئلاشتئغئم ایچین سؤیلۆیۇروم، پاپازلارئن یانئندا دۇکتۇرا یاپان بیرچۇق اینسان وار. آرتئق کندی أنستیتۆلریمیزی، کندی فاکۆلتەلریمیزی قوراراق، اولوسلارآراسئ ایسلام أنستیتۆلری آچاراق، بونلارئن سۇسیال، سیاسال، أکۇنۇمیک، کۆلتۆرل ایش بیرلیگی یاپاجاق کادرۇلارئنئ اۇلوشتورماق لازئم. بونلاردان بیر تانەسینین مالزیادا اۇلدوغونو بیلییۇروز. مالزیادا بؤیلە بیر اۆنیورسیتەسی وارمئش. نەدن ایستانبولدا دا اۇلماسئن؟ نەدن قۇنیادا اۇلماسئن؟ نەدن قایصریدە اۇلماسئن؟ نەدن سیواستا اۇلماسئن؟
اؤزللیکلە أگیتیملە ایلگیلی یتکیلیلریمیز حارەکتە گچملی. بو قۇنوشمالارئمئز اینشاللاە بیر یرلرە اولاشئر. بو قۇنولاردا أپەی راپۇرلار یازدئم فاقاط ماعالأسف حپ بیرتاقئم أنگللرە تاقئلدئ. بوندان بیر ییرمی یئل اؤنجە بیر سیاسی پارتی ایچین دە یازمئشتئم. اۇنون ورمیش اۇلدوغو راحاتلئقلا دا قۇنوشویۇروم. بیز بونلارئ سۆرکلی حاطئرلاتئیۇروز آما دەولتین بو ایشە موطلاق صورتلە أل آتماسئ لازئم. سادەجە اۆنیورسیتەلر دگیل، أن کالیتەلی أگیتیمین تۆرکیەدە اۇلماسئ لازئم. فن بیلیملرینە گۆجۆمۆز یتمییۇرسا، سؤیلەدیگیم گیبی بۆیۆک قوروملارلا اۇرتاقلئقلار اۇلوشتوراراق بو تۇپراقلاردا یاپئلماسئ لازئم. سۇسیال، سیاسال، ایقتیصادی بیلیملردە تۆرکیەدەکی یتیشمیش اینسان کالیتەسینین یترلی اۇلدوغونو دۆشۆنۆیۇروم. سادەجە جیددی درەجەدە قوروملار اۇلوشتوراراق اۇرتا دۇغویا قوزەی آفریقایا، قافقاسلارا، بۆتۆن تۆرکی جومهوریەتلرە اۇرتاق بیر پرۇژە اۇلوشتورولماسئ لازئم. آنجاق بو شکیلدە عۇثمانلئ هینترلاندئ دەدیگیمیز جۇغرافیامئزا صاحیب چئقابیلیریز. یۇقسا کندی باشئمئزا اۇلور، سؤیلەدیگیمیز گیبی سادەجە کلاسیک سؤیلملریمیزلە قالئرساق وە سادەجە یینە باتئیا بینلرجە اؤگرنجی گؤندرەرک بو شکیلدە متۇدسوز وە هدفسیز قالئرساق، آچئق قۇنوشماق لازئم، سادەجە تاقلیدتن اؤتەیە گیدەمەییز.
موصطافا آرسلان:
شیمدی هر ایلدە بیر اۆنیورسیتەمیز وار آصلئندا. اۆنیورسیتە سایئسئ قۇنوسوندا سئقئنتئمئز یۇق آما ایچریک قۇنوسوندا جیددی پرۇبلملریمیز وار غالیبا.
أردم اویغان:
کالیتەیی بیرآز آرتتئرماق لازئم.
موصطافا آرسلان:
بیر دۇستوم تۆرکیەدەکی فاکۆلتەلردە گنلدە بیر لیسە اۆستۆ أگیتیم آلئندئغئنئ سؤیلۆیۇردو. باتئدا واقعا اۆزریندە چالئشمالارئن داحا فاضلا یاپئلدئغئندان قۇنوشموشتوق. یاعنی بیز آصلئندا نیتەلیک اۇلاراق اۇرادا بیر شەیلرین بیتتیگینی دۆشۆنۆیۇروز آما متۇد اۇلاراق کندی اۆلکەمیزدەکی اۆنیورسیتەلردە دە واقعا أگیتیملری اۆزرینە چالئشمالارئ آرتتئرمامئز گرکتیگینی دۆشۆنۆیۇروم. بیرآز اؤنجە دەدیگینیز ستیو جابزئن گیدیپ ژاپۇنیادا سۇنیدە چالئشماسئ اؤنملی. نییە گیدیپ بیر اۆنیورسیتەدە چالئشمئیۇر؟ دەمک کی آصلئندا گیدیلەجک یر اۆنیورسیتە درسلیکلری دگیل، فاعال ایشلتمەلرین آر-گە بیریملری. چۆنکۆ ایش اۇرادا اۆرۆیۇر. سۇنوچلارا بورالاردا گیدیلییۇر. اۆنیورسیتەلردە ایسە بونلارا آلتیاپئسئ اۇلان اینسان یتیشتیرییۇر. آما آصئل ایشلر آر-گە بیریملریندن مەیوە ورییۇر.
مۆجتبا شنتۆرک:
بو چۇق دۇغرو. ویندۇزون قوروجوسو اۇلان بیل گەیتس دە عاینئ شەیی سؤیلۆیۇر. بیل گەیتس اۆنیورسیتە پرۇفسؤرلرینی وە اۆنیورسیتەلری کۆچۆمسەر. بو شو دەمکتیر، بیر دفعا پراتیک حایاتتا اویغولامایا گچمەین بیلیمین نە فایداسئ ور؟ بونو تارتئشمئشلاردئر. بوگۆن اینگیلترەدە دە آصلئندا چۇق تارتئشئلئیۇر. مثەلا 16-15 یاشئنا قادار چۇجوقلارا بیرتاقئم بیلگیلر ورییۇروز، بیرتاقئم بیلگیلر پۇمپالئیۇروز آما بو بیلگی حانگی آشامالاردا گرکلی؟ بو تارتئشئلئیۇر. ایلک دؤرت سنە ایچریسیندە چۇجوقلارا بیلگی بیلە ورمییۇرلار. مثەلا تانئدئقلارئمدان حارەکتلە سؤیلۆیۇروم، ایلک اۇقولدا، ایلک دؤرت سنە ایچریسیندە بیر چۇجوق نۇرمال اۇلاراق یازئ یازئپ دا شؤیلە چۇق باسیط ایشلملری یاپابیلەجک بیر سەویەدە دگیل. چۇق أنترەسان. آز اؤنجە دەدیک یا، اینگیلترەدە فارقلئ آرایئشلار وار دییە. ایشتە أگیتیم سکرترلیگی دەدیگیمیز “میللی أگیتیم باقانلئغئ” سۆرکلی بیر شەی دنییۇر. عاجابا بیر یردە بیر یانلئشلئق مئ یاپئیۇروز؟ داحا دۇغروسو، چاغداش سیستملرین گرکتیردیگی بۆتۆن أگیتیم سیستملرینین تکرار اۇقونوپ تکرار ألە آلئنماسئ گرکیر. بللی بیر تاقئم چالئشمالار دا یۇق دگیل. آما شو دا وار کی آز اؤنجە حۇجامئن سؤیلەدیگی عاجابا بو یاشتاکی چۇجوقلارا بو بیلگیلری ورەرک بیز دۇغرو مو یاپئیۇروز؟ یانلئش مئ یاپئیۇروز؟ حانی تشویق نەرەدن باشلایاجاق؟ تشویق ناسئل اۇلاجاق کی بو اینسانلار بیرتاقئم شەیلری کندیلری باشارابیلسین، کندیلرینی اؤن پلانا چئقارابیلسین. بو جیددی درەجەدە تارتئشئلئیۇر.
فاقاط آر-گە چالئشمالارئ چۇق اؤنملیدیر. قئطعا آوروپاسئندا، آلمانیادا دا بو بؤیلەدیر. آلمانیادا دا مسئەلە بیرچۇق آلاندا اؤگرنجیلر فابریکالاردا اۇلوشموش آر-گە آلانلارئندا چالئشئرلار. تۆرکیەدە بیر بش اۇن یئل اؤنجە بو مسلک لیسەلرینین تارتئشماسئ اۇلموشتو یا، آلمانیا گیبی بیر یردە بؤیلە بیر شەیین اۇلماسئ مۆمکۆن دگیلدیر. چۆنکۆ آلمان بیلیمینین، تکنۇلۇژیسینین، صاناییسینین تملینی ذاتن اۇ أگیتیم سیستمی اۇلوشتورویۇر.
أردم اویغان:
بۆتۆن یاتئرئمئنئ صانایییە یاپئیۇر.
مۆجتبا شنتۆرک:
طابیعی اۇرایا یاپئیۇر.
أردم اویغان:
تۆرکیەدن گیدن ایلاهیاتچئلارا حئریستیانلئق أگیتیمی آلمئش حۇجالار طارافئندان بیر ایسلام دۇکتۇراسئ یاپتئرئلئیۇر. پکی کندی ایلاهیاتچئلارئنئ یتیشتیریرکن بیر سیستملری وار مئ؟
مۆجتبا شنتۆرک:
أگر اینگیلترەیی قۇنوشاجاق اۇلورساق گرچکچی اۇلماق لازئم، اینگیلترەدە بو چۇق ضایئف. اینگیلترەدە بیلییۇرسونوز، ذاتن آنگلیکان کیلیسەسی دەدیگیمیز بیر کیلیسە اۇلوشتورموشلار. بو کیلیسەنین باشئ شو آنداکی کرالیچە. کاتۇلیک کیلیسەسیندن آیرئلمئش، کرالیچەنین کندیسی اینگیلترە کیلیسەسینین دە باشئدئر عاینئ زاماندا. کندیلرینە حاص بیر ایعتیقاد بیچیمی بلیرلەمیشلر. فاقاط اۇ آیرئ بیر قۇنودور، نە زامان ایستەرسنیز آیرئجا قۇنوشوروز. اۇنون ایچین اینگیلترەدە اؤیلە پراگماتیزم دەدیگیمیز اویغولامایا یؤنەلیک دینی أگیتیملر چۇق پۇپۆلر فالان بیر آلان دگیلدیر. ایلک باشتا سؤیلەدیگیم گیبی داحا چۇق فلسفی بیر طارافئ وار وە کیلیسەلرە گیدنلرین سایئسئ هر گچن گۆن چۇق داحا آزالماقتادئر. سادەجە یاشئ 60-50’ئن اۆزریندە اۇلان اینسانلاردا بیر دۆزنلیلیک گؤرۆلۆیۇر. بو قۇنودا جیددی درەجەدە آراشتئرمالار وار.
أردم اویغان:
کیلیسە دگیل دە حئریستیان ایلاهیاتچئ یتیشتیرمە سەویەسینی سۇرویۇروم.
مۆجتبا شنتۆرک:
حئریستیان ایلاهیاتچئ کلاسیک اۇلاراق کندی اۇقوللارئندا وار ذاتن. کلاسیک پرۇتستان وە کاتۇلیک اۇقوللارئ وار. طالب گلمەدیگی ایچین جیددی درەجەدە بیر آرتئش یۇق.
تکرار باشا دؤنرسک بۆتۆن هدفلری بیر سەوگی دینی اۇلوشتوروپ دینلر جۆنبۆشۆ چرچوەسیندە بیر سئنئر بلیرلەمک وە مۆمکۆن اۇلدوغو قادار سادەجە فلسفی طارافئ اؤن پلانا چئقمئش، اویغولاماسئ اۇلمایان ینی بیر دینی عاقیدە اۇرتایا چئقارمایا چالئشئیۇرلار. اؤزللیکلە بونون آلتئنئ چیزمک لازئم. بورادان گیدن اینسانلارئ تارتئشماق ایستەمییۇروم. سیز آوروپادا دین اۇلغوسو وەیا دین یاشانتئسئ ایلە ایلگیلی ماستئر یاپابیلیرسینیز؛ بو آنلاشئلابیلیر. آما بیر شاحصئن، ایسلاما عائید بیر مذهب ایمامئنئن فئقئە اوصولۆ حاققئنداکی گؤرۆشۆنۆ وە دۆشۆنجەسینی گیدیپ دە بیر پاپازدان آلمانئن بن مانطئغئنئ آنلایامام. اۇ زامان دا ایلگیلی آرقاداشلارئمئزا سؤیلەمیشتیم، بونلارئن بیر قئسمئ چۇق یتکیلی اۇلورلار، بیر قئسمئ آنقارادا چۇق اۆست یرلردە، بیر قئسمئ ایلاهیات فاکۆلتەلریندە دکان فالان. بونلار بیذذات تانئدئغئم اینسانلار وە اینگیلیزجەنین پۇپۆلاریتەسینە سئغئنئیۇرلار. مەوجود سئرالامادا بیر آدئم اؤنە چئقتئغئنئز دۆشۆنۆیۇرسونوز، سیوی’نیزە یورت دئشئنا گیتتی، أگیتیم آلدئ، دییە یازئیۇرسونوز، آصلئندا أگیتیم فالان یۇق. سادەجە کلاسیک چۇق آز بیر سئنئرلا ایفادە أدەبیلەجگیمیز کۆچۆک بیر آنسیکلۇپدیک بیلگیدن اؤتەیە گیتمەین بیلگی، باشقا بیر شەی یۇق آصلئندا.
فاتیح اۇروم:
اینگیلترە اۆزریندن قۇنوشاجاق اۇلورساق، یینە تۆرکیەدن وە دیگر مۆسلۆمان اۆلکەلردن اۇنلارا گیدیپ لیساناۆستۆ چالئشما یاپانلارا، مۆفردات وە تز قۇنولارئ حوصوصوندا بیلینچلی یؤنلندیرمەلرین یاپئلدئغئنئ سؤیلەیەبیلیر میسینیز؟
أگیتیم کۆلتۆر أمپریالیزمینین آراجئ…
مۆجتبا شنتۆرک:
اینگیلترە آچئسئندان باقارساق، تاریحسل اۇلاراق بیلییۇرسونوز اینگیلترە چۇق یاقئن زامانا قادار ایسلام دۆنیاسئنئن یۆزدە 90’ئنئ، نەرەدەیسە حپسینی ایشغال أتمیشتی. اۇنون ایچین بیر أمپریال باقئش آچئسئ واردئر. یاعنی دینی قۇنودا دا کندیسینی بلیرلەیجی اۇلاراق گؤرمکتەدیر. بیرتاقئم فەوری اؤن پلانا چئقمئش باعضئ شیددت حارەکاتلارئنئن آرقاسئنا سئغئناراق، دینی تامامن کندی کۇنترۇلۆندە، ینیدن شکیل ورمەیە یؤنەلیک جیددی تارتئشمالار وار. اۇنون ایچین آز اؤنجە سؤیلەدیگیم گیبی بو قۇنودا اؤزللیکلە کلاسیک دەدیگیمیز وەیا اۇنلارئن تاعبیرییلە اۇرتۇدۇکس ایسلامدان وازگچیپ صوفی ایسلامئ اؤن پلانا چئقاراجاق دۆشۆنجەیە دایالئ وەیا ایسلاما گیرمیش فارقلئ دۆشۆنجە وە کۆلتۆرلردن گلمیش قایناقلارئ اؤن پلانا چئقاران بیر سیستم اۆزریندە چالئشما یاپئلدئغئنئ بیلییۇروز. آما قۇنولارا گلینجە بو قۇنولار تامامن اۇراداکی یتکیلی شاحصئن اینحیصارئندادئر. یاعنی دەولت قالقئپ دا، بنیم أن آزئندان بیلدیگیم قادارئیلا؛ شو، شو قۇنودا چالئشما یاپاجاقسئن دییە بیر حۇجایئ وەیا بیر اۆنیورسیتە یتکیلیسینی فالان یؤنلندیرمز.
بونلار ذاتن اۇ أمپریال کۆلتۆرۆ بنیمسەمیش، أن آزئندان یاشلارئ قئرق أللی جیوارئندا اینسانلار. اۇ کۆلتۆرل آتمۇسفری وە سچیلدیگی قۇنویو غایت ایی بیلییۇرلار. آنجاق اؤگرنجینین قالقئپ بن شو آلاندا چالئشماق ایستییۇروم دەمە شانسئ یۇق، بلکی دە اؤیلە بیر حۇجاسئ یۇق. اؤیلە اۇلونجا، دییۇر کی مثەلا؛ “بن ایران شیعی دۆنیاسئ اۆزرینە چالئشاجاغئم وەیا چالئشتئم.” یاحود اۆزرینە چالئشئلمئش بیر آلان ورییۇرسونوز. حۇجا دا کندینە یاقئن بیر آلاندان قۇنو ورییۇر، ساغدان سۇلدان دەوشیریلنلرلە حاضئرلانان تزی قابول أدییۇر. سیستم اؤیلە چالئشئیۇر اۇرادا. دەدیگیم گیبی دەولت دگیل حۇجالار یؤنلندیرییۇر. آصئل هدف طابیعی کی ایسلامئ کۇنژکتۆرل اۇلاراق یؤنلندیرمکتیر. سیاسال، سۇسیال هرحانگی بیر آلرژی، ترؤر هیچبیر فاعالیەت ایچریسیندە اۇلمادان، باتئ کۆلتۆر وە دگرلری ایلە یۇغرولموش سیویل تۇپلوم دگرلرییلە ینی بیر آنلایئش اۇرتایا چئقارئلمایا چالئشئلئیۇر. بونلار بریتیش ایسلامئن آلت باشلئقلارئدئر. بو قۇنودا چۇق داحا فاضلا دتای ورەبیلیریم. مثەلا أن اؤنملی شەیلردن بیر تانەسی شودور: یورت دئشئندان حۇجا گتیرمەیی أنگللـەمەیە چالئشئیۇرلار. تازە فیدانلئق تشکیل أدەجک، یورت دئشئندا بۆیۆمۆش، أگیتیم آلمئش بیر اینسانئن قالقئپ دا ایشتە لۇندرادا بیر حۇجا اۇلاراق آتانماسئنئ وەیا مۆسلۆمانلارئن أن یۇغون یاشادئغئ منچستر گیبی یرلردە مۆسلۆمان چۇجوقلارا، یتیشکینلرە أگیتیم ورمەیی، اۇنلارلا یاقئن درەجەدە ایلگیلنمەیی أنگللییۇرلار.
بو، حۇجانئزئ دا، عالیمینیزی دە، اؤگرتمنینیزی دە بیز یتیشتیریریز ایددیعاسئدئر. بوندان شو چئقئیۇر؛ بیر یؤنلندیرمەیە تابیع توتویۇرلار. سؤیلەدیگیم گیبی بو بیر نویع تاریحسل اۇلاراق بیرلیکتە یاشانئلان آزئنلئقلارا کندی کۆلتۆر وە دگرلریمیزی جیددی شکیلدە گیزلی وەیا آچئق بیر شکیلدە یؤنلندیرمە ایلە عالاقالئدئر. بو بیر اینتر-گروپ دۆشۆنجەسیدیر. بیزدە دە غولامحانەلر واردئ بیلییۇرسونوز. أندرونلار واردئ. بیزدەکی اویغولامالار چرچوەسیندە دە باقئلدئغئ زامان


text:
لال ایباخان
سعید صادقیفر
کوچهنین باشیندا بیر چوخ آدام توپلانمیشدی. قادینلارلا کیشیلر و بالاجا اوشاقلارین سسی یئر- گؤیو گؤتورموشدو. هامی بیر – بیری ایله باش باشا وئرمیش بیر اولایا گؤره دانیشیردیلار. هر کیمی گؤروردون تلهسیک کوچه باشینا دوغرو قاچیردی. بیر چوخ قادین گؤز یاشلارینی تؤکه – تؤکه دوداقلاریندا «یا ابلفض» سؤزونو پیچیلداییردیلار. بئلهلیکله تئز – توو یول گئدیردیلر. سانکی دونیانین سونو ایدی و هر کیمسه اؤز هاییندایدی. آغ ساققال کیشیلر بیر – بیرلرینه یاخین، قیراقدا دایانیب دانیشماغا قیزیشمیشدیلار. «مشه پاپریز» باتیق سسی ایله دئییر:
– ایه، بئله دئییرلر کی «لال ایباخان»ین دیلی آچیلیب، گؤرهسن دوغرومو؟
«ایسمیخان» جواب وئریر:
– والله «گلینگول» گیل دئییردی کی موغاندا «گول تپه» کندینده، اشی نه بیلیم او یئنی تاپیلان ایمامزاده ده گومان دیلی آچیلیب.
او تایدان حاجی «زبوللاه» اوجا سسله دئییر:
– آخی، قارداشی «مازان» دئییردی بونلارین هامیسی اویوندور؛ آخماق جاماعاتی آلدادیبلار؛ سیز اینانمایین!
«اژدر عمی» بیر آز عصبلهشندن سونرا دئییر:
– استافوروللاه، کیشی نه دانیشیرسان؟ دیلینی دیشله! نه اویونو؟ بو آللاهین معجزهسیدیر. ایباخان آنادان دوغولما لالدیر. ایندیسه ایمامزادهیه گئدیب و دیلی آچیلیب.
او اوزدن اوردو باتمیش قوجانین بیری ییغینجاغا یاخینلاشیب سیقاریندان سون نفسینی آلیر، آجی توستوسونو بورنوندان چیخارداندان سونرا دئییر:
– هه – هه بونلار هامیسی آللاهین حیکمتیدیر. آللاهین ایشیندن هئچ کیم باش آچا بیلمز. او ایستهسه اؤلونو ده دیریلدر. نئجه کی حضرت-ی عیسینی اؤلولرین دیریلتمهیینه مامور ائلهمیشدیر.
سونرا سیقارینین کؤتویونو آیاغینین آلتینا آتیب، خیرون باشماغی ایلا ازیر. کیشیلرین بو سؤزلرینی ائشیدیب قادینلارا یاخینلاشاندا اونلارین چوخو آغلاییردی. بعضیلری ده دیز – دیزه وئریب شیرین – شیرین دانیشیردیلار. هله ایباخان یئتیشمهییب و اردبیل یولوندایدی. میللت ایباخانگیلین قاپیسیندا توپلانیب، اونونلا گؤروشوب دیلینین آچیلماغینی گؤرمهیه جان آتیردیلار. بو قالابالیقدا او قدر قادین کیشی واریدی کی ایباخان گیلین پاس باسمیش قاپیسی گؤرسنمیردی. بیر آز کی جاماعاتا یاخینلاشیردین اونلارین آیاقلاری آلتیندان قان سوزولوردو. ایباخانین گلیشینه گؤره بیر ایکی قویونو قوربان ائتمک بوتون آسفالت اوزهرینی قانا بویامیشدیر. آرتیق کوچه قورخولو بیر گؤرونتویه چئوریلمیشدی. قادینلارین چیغیرتیسی، آسفالتی بوروین قان، اوزرلیک توستوسو و بالاجا اوشاقلارین های-کویو هر نهیی تکمیللشدیریردی. قونشولار دامین اوستونه دیرماشیب و بیر چوخودا دوواردان ساللاشمیشدیلار. بیری کوچهنین بو باشینا، بیریسی کوچهنین او باشینا باخا – باخا ایباخانین گلیشینی مین شوق ایله گودوردولر. «ائلمیناز»ین آغزینین سویو آخار کن دئییردی:
– قوربان اولدوغوم ابلفض… ایباخانا شیفا وئریب، اونون دیلینی آچدی.
سونرا آردینجا زاریلداماغا باشلادی. یانینداکی قادینلاردا، -«آللاه هامی خستهلره بیرلیکده شیفا وئرسین!» دئدیلر. هامی دا -«ایلاهی آمین!» دئدی. سونرا «ختمی گول» دئدی:
– آللاه دیلسیز آغیزسیز بندهلرینه یاخیندیر. ایباخان دا لال یازیغین بیریسیدیر، گوناهسیزدیر. او اوزدن یقین آللاه دیلینی آچیب. گوناهی دا اولسا، بو ایشینه گؤره یقین جننته گئدهجک.
قادینلارین چوخو قورآن اوخویوب مشهد و کربلا زریحینه سورتولن تسبئحله ذیکیر دئییردیلر. بیر ایکی تومان کؤینکلی قاری، ایباخانین دمیر قاپیسینین چرچیوهسینه تسبئحله مؤهور سورتوب سونرا اونلاری جیلیتقالارینین جیبلرینه قویوردولار. «آراز علی»نین اوچ یولو باغلانیردی. ماشینلارین گئت- گلی کوتلمهیه ساری گئدیردی و گلن ماشینلار دا جاماعاتی گؤروب قاییدیردیلار. قونشو محللهلرده جاماعاتدان دالا قالماسینلار دئیه سئل کیمی تؤکولوردولر.
محلله ده هئیت دولاندیرانلار قارا کؤینکلیلری دستهلری ایله بیرگه ایباخانگیلین قاپیسینا گتیردیلر. «فتوللاه» باشدا دایانیب و آردیندا قوجا و گنجلر مؤحکم سینه و زنجیر وورماغا باشلاییب، نذیر ییغیردیلار، آرخالاریندان سووشاندا زنجیرلرین تیکهسی قیریلیب یئره دوشوردو. بالاجا اوشاقلاردا اونلاری ییغماغا باشلاییردیلار. هئچ نهدن خبری اولمایان ایباخان آز قالیردی ائولرینه یئتیشه. او بیلمیردی کی ائوینین قاباغیندا بیر شهر آدام توپلانیب و تکجه بونون گلیشینی گودورلر. بیر نئچه دقیقهدن سونرا ایباخان قالخانی ازیلمیش آغ پئیکانلا چاتدی. او قاپینی آچیب ائنمک ایستهییردی کی هامی اوستونه شیغادی. قورخوسوندان ماشینین قاپیسینی باغلاییب و دستهسینی اللری ایله مؤحکم ساخلادی. باییرا چیخماق ایسته میردی.نهایت بیر نئچه کیشی اونونلا دانیشیب و لال دیلی ایله اونو قاندیردیلار کی -«عاییبدیر. بیر بئله جاماعات یالنیز سنی گؤرمکدن دولایی گلیبلر کی گومان سنین دیلین آچیلیب.» لال ایباخان قورخا – قورخا راضیلاشدی کی ماشیندان یئره ائنسین.
آیاقلارینی یئره قویان آن هامی اونو سوپورلهییب قوجاقلادیلار. قادینلار اونون اوز گؤزونو اؤپوردولر. هامی بیر تیکه پالتاریندان قوپاریب اؤزونه تبرلیک آپاریردی. ایباخانین اینینده کی یئنی پالتارلاری تیکه – تیکه اولموشدو. اسیر دوشموش آداما بنزهییردی. هامی اوز – گؤزونو اؤپن ایباخانین اوستو- باشی تئیخا توپورجک سویو ایدی. کیشی و قادین اونون ال – آیاقلارینا ساریلیردیلار. یئنیدن بیر نئچه قویون- قوزو قاباغیندا قوربان ائلهدیلر.
یاواش – یاواش ایباخان اؤزوده اینانیردی کی بلکه دیلی آچیلیب و اونون خبری یوخدور؛ یادا بونلارین هامیسی یالنیز بیر شیرین یوخودو. جاوانلارین بیر ایکیسی ده دئییردی- «اونون دیلی آچیلیب، جانی ایستیدی اؤزونون خبری یوخدور.» سونرا قاققیلداییب گولوشوردولر. بیر نئچه دقیقه دن سونرا او لال دیلی و همیشه کی سسی ایله جاماعاتدان دؤنهلرجه تشکور ائلهدی و اللرینین ایشارهسی ایله یئتیردی کی – «زحمت چکیبسینیز، چوخ ساغ اولون!»
بالا – بالا جاماعات اینانیردیلار کی ایباخانین دیلی آچیلماییب و هامیسی یالانمیش. آلدانمیش جاماعات یاواش – یاواش داغیلماغا باشلاییردیلار. محللهنین گنجلری دئییردیلر: -«اشی گلین گئدهیینئه! بونلار هامیمیزی ساریییبلار.» سونرا بیر نئچه سؤیوش وئریب گئتدیلر. ایباخانین قادینی «گؤیچک» دئدی کی: -«آی جاماعات داغیلین گئدین ائوینیزه- ائشییینیزه! آللاه هامیزین مطلبینی وئرسین.»
هامی چوخ سورعتله ائولرینه دوغرو دؤندولر. بیر ایباخان قالدی بیرده کی جاماعاتین الی ایله دیدیم – دیدیم اولان پالتارلاری. اونون دیلی آچیلمامیشدی، آنجاق اونا ائله گلیردی کی هر دیلسیز- آغیزسیز هانسی ایمام زاده یه گئتسه و بیر نئچه دقیقه اورا دخیل دوشسه دیلی آچیلار. سونرا دوداقلارینی بیر – بیرینه سورتوب اؤزو – اؤزو ایله میزیلدادی. گاه حیرصلنیردی، گاه دا گولومسهییردی و یئنه ده اؤنجه کیلر تکین اوجادان قاققیلدادی. سونرا قادینی اونون قولوندان یاپیشیب ائولرینه کئچدیلر.
داها هئچ کیمسه قاچا – قاچدا دئییلدی. کوچهنی درین بیر سوکوت بوروموشدو و یالنیز اوردا بیر ایکی اوشاق توپ اویناییردیلار. او گونون صاباحیسی نه ایباخاندان بیر سؤز گئدیردی، نه ساییسی چوخ اولان جاماعاتدان و نه ده کی بیر معجزهدن. سانکی دونن بو چاغ بو کوچهده هئچ بیر اولای باش وئرمهمیشدیر. هردن قاپیلارا آروادلار ییغیشیب بیر بیرلری ایله ائله بو قونویا گؤره داغینیق دانیشیردیلار، «توی باجی» «گول ننه»یه دئییردی:
– آی باجی گؤرورسن نئجه بو ساده میللتی اسیر ائلهمیشدیلر ؟ مین دنه نذیر- نیاز ائلهمیشدیم کی بو ماجرا دوغرو اولا، من ده خستهلریمی صاباحدان آپارام اورا مطلبیمی آلام. آللاه سنین وایینی چالسین ایباخان! نئجه بیزی آلداتدیلار! نئجه…
بیر ایکی قارغیش ائلهییب گئتدی ائوینه. ایکی گون او ماجرالاردان سونرا اوخولدا دا اوشاقلار لال ایباخانا گؤره دانیشیردیلار. اؤیرتمنلرینده قولاقلارینا یئتیشمیشدی و بیر موددت بیر – بیرلری ایله بو قونویا گؤره دانیشیب گولوشوردولر. اوخول اوشاقلاری دئییردیلر کی- «کئشگه دیلی آچیلایدی، یازیق ائبئله یولو موغانین آدی باتمیش کندلرینین بیرینه گئدیب کی دیلی آچیلسین، آنجاق الی بوش قاییدیب. آدامین یازیقلیغی گلیر.»
بئله – بئله سؤزلرله لال ایباخان جاماعاتین سؤز و دانیشیق قونوسو اولدو. آنجاق دیلی هئچ چاغ آچیلمادی. هله ده کی هله دی گؤی گؤز لال ایباخان دانیشا بیلمیر و دیلی ده آچیلماییب. او کئچمیشده کی اولایلاری یادینا سالاندا دوداغی قاچیر، سونرا لال گولوشلری ایله اوجادان قاققا چکیب گولور.


text:
علی اکبر آقایی(ائل اوغلو)، ابدیته قوووشدو
«یئنی قاپی»
«یئنی قاپی» بو آجی اولایی بوتون آذربایجانا، اؤزللیکجه مییانانین خالقینا باش ساغلیقی دئییب، تانریـدان بو بؤیوک شاعیریمیزه رحمت دیلهییر.
رحمتلیک «علی اکبر آقایی» ۱۳۲۵-نجی گونش ایلی مییانانین کاغذکنان ماحالینین قارابولاق کندینـده بیر دَگیرمانچی عاییلهده دونیایا گؤز آچدی. اوشاقلیغینی قارابولاقـدا سوواندان سونرا، عاییلهسی ایله بیرلیکـده مییانایا کؤچوب و بیر مدت ایشلهمک اوچون تهرانـدا گونلرینی آخشاما چاتدیردی، آمما وطن حسرتی و ائلینه باغلیلیغی، اونو تهرانـدان مییانایا گئری قایتاردی. یوردا دؤننـدن سونرا «آموزش و پرورش”»ده ایشه باشلادی و عؤمور بویو صداقتله بو ایشی باشا چاتدیریب، اوردان أمکدار اولدو.
محمدباقر خلخالینین ثعلبیهسینی اوخویانـدان سونرا یئنی بیر صفحه آچیلدی یاشامیندا. آذربایجانین اولو شاعیرلریندن چوخونون اثرلرینی او جوملهدن صابیر، فیضولی، مؤجوز، سلیمان رستم، صمد وورغون،و س. اوخویوب و هر بیرینـدن اولدوغو قدر ائتگیلنـدی. علی اکبر آقایی شعر دونیاسینـدا کلاسیک بیر شاعیر اولاراق چئشیتلی بیچیملرده: قوشما، گرایلی، مثنوی،و س. شعرلر یازیب یارادیب. آرتیرمالییام کی، سایین آقایی بَی، شعر و حیکایه یازماقـدا مییانا ادبیاتچیلاری آراسیندا اؤزل یئر آچمیشــدی. اجتماعی قونولارا شعرلرینده باخیشی بوتونلوکله رئالیست بیر باخیش ساییلاردی. اینسانلاری سئویب، چئورهسینـده اوز وئرن اولایلارادان راحاتجاسینا کئچمزدن اونلاری شعره چکیب، ائلینین دانیشان دیلی اولموشدور. بیر آچیداندا باخساق، آقایینین شعرلرینده طبیعتین دیلی دانیشیر. او تورپاق، داغ، یاغیش و یاشیللیق شاعیری ایدی. آقایینین ساتریک شعرلری و قیسا حیکایهلری هر اوخوجونو ماراغلاندیریب، اونو بیر خالق سئور اینسان تانیتدیرمیشـدی. ادبی دونیاسینـدا بوگونه جَن، اون کیتابلیق یازی(شعر ایله نثر) چاپا حاضیردیر، آنجاق تأسسوفله أجل زامان وئرمهدی اؤز ألی ایله بو کیتابلار گونش اوزو گؤرسونلر. ایلک دفعه اولاراق علی اکبر آقایینین شعرلریندن، “چنلی تئل” آنتولوژیسینـده چاپا گئدنـدن سونرا، چنلیتئل درنهگینده، ثابیت بیر چالیشقان اویه کیمی، عؤمرونون سون پاغلارینا جان، وطن آدی و آذربایجان قایغیسی اورهگینـدن چکیلمهدی.
و نهایت ۱۳۹۵/۱۲/۱۱-ده اوچ گون مییانانین خاتم الانبیا خستهخاناسینـدا یاتانـدان سونرا، اورهگی خستهلیکدن بیر یورولموش قوش کیمی دایانیب، همیشهلیک حایاتا گؤز یوماندان سونرا، ابدیته قوووشدو.
روحو شاد، یولو داواملی اولسون.
«یئنی قاپی» طرفیندن: «دومان بختیاری»


text:
گونئی آذربایجان ملی مسئله سی و ائتنیک آذربایجاندان اوزاق دوشموش تورکلرین ملی حقوقلاری تأمین اولونماسی اوچون نه ائتمک لازیم؟
بیلیندیگی کیمی گونئی آذربایجان تورکلوگونده ملی مسئله نین طرح اولماسی انسانلاریمیز آراسیندا اؤزلرینه گوونج و اطمینانی آرتیرارکن کئچمیشه دؤنوک ایرانین هارالاریندا تورکلرین یاشادیقلاری و اونلار ایله نئجه آذربایجان ملی مسئله سینی ایلری گؤتورمک اولار دوشونجه سی ده سرگیلمیش اولار.
سیاست مسئله سینده بیر ایمکان (ممکنات) آنلاییشی اولمالیدیر. امکان و ممکن آنلاییشینا اساسا ایمکان داخیلینده تورکلوک (تورک وارلیغی) آنلاییشینی، بیز ایران ممالیکی محروسه سیندکی تورکلر ایله بؤلوشمه میزه و پایلاشمامیزا و انسانلاریمیزا تورک دیل بیلینجی و شعورو وئرمگه چالیشمامیزا باخمایاراق سیاسی باخیمدان دا نئجه حرکته کئچه بیلیب، بیلمگه جگیمیزی نظره آلمالییق. صاباح ایران ممالیکی محروسه سینده بیر فئدرال بیر سیستیم اوچون وضعیت موناسبت اولارسا، آذربایجان تورکلری یاشایان بیرلشیک و بیتیشیک تورپاقلارین هانکی ایالت و ولایتلری ایچردیگیینی (شامیل اولدوغونو)، بو بیرلشیک و بیتیشیک تورپاقلاردان اوزاقداکی تورکلر هارالاردا چوخلوقدا اولدوقلارینی و اؤزلرینی نئجه بیتیشیک و بیرلشیک گونئی آذربایجاندان اوزاق اولمالارینا باخمایاراق اؤز دیل و مدنیتلری ایله یاشادابیلمک ایمکانلارینی گؤتور قوی ائتمه لییک. بو باخیمدان کویرین هانکی بوجاغیندا فارسلیق سیاستی اساسیندا ایش اوچون گئتمیش، مجبور قالاراق یئرلشمیش، فارسلیق چئوره و موحیطینده ایستمدن فارسلاشمیش شخصلر اوزره آغیرلیق قویاراق اونلار یئرلریندن قالخمازسا، اولماز دوشونجه سینی ایران ممالیکی محروسه سیندکی تورک وارلیغینا آشیلاماغا و تزریق ائتمگه چالیشماق بیر آز منطیق داییره سیندن اوزاق گؤرونر.
بیز ازیلمیش بیر ملت اوولادی اولاراق وئره جگیم اؤرنک و مثال اوزره لطفا هئچکس یانلیش باشا دوشمه سین. کئچمیشده بئله بیر سؤزلرین دئییلدیگینی و هانکی مجرالارا داشیندیغی اوزره انسان داها دا آرتیق دوشونه رک اؤز دویقو و احساسینی بیر یانا بوراخاراق منطیق داییره سینده دوشونجه و فیکیر یئریتمگه چالیشمالی و سونرا اؤزونو ایفاده ائتمه لیدیر. بیلیندیگی کیمی کئچمیش یوقوسلاوی نین صرب رهبری Slobodan Milosevic یوقوسلاویدن ملی توپلوملار آیریلارکن دئمیش: "هر یئرده بیر صئرب وارسا، اوراسی صئربیستاندیر". بو دوشونجه و فیکیر اساسیندا کئچمیش یوز ایلده صئربیستانا آغالیق ائدن صئرب دیلی و مدنیتی صاحابلاری، صئرب مدنیت راسیستلری یوقوسلاوی نین باشقا ولایتلرینه گئدیب یئرلشمیش صئربلری باهانه ائده رک او جومله-دن بوسنا هئرچوق ولایتیندکی مسلمانلاری قیرماغا و بشریتین اوزونو قاراتماغا چالیشدیلار. بئله بیر دوشونجه یه و فیکیره هر هانکی بیر فارس ایستعمار یانچیسی مالیک اولارسا، ایران ممالیکی محروسه سی نین هر هانکی اوجقار و اوزاق بؤلگه سینده بیر فارس وارسا، اوراسی فارسیستاندیر دئیه دوشونجه و فیکیر یئریتمگه چالیشارسا، نئجه بیر فاشیستی و راسیستی و جنایتلرین ایشلنه جگینه تانیق و شاهید اولاجاغیمیز هئچ ده چتین گؤرونمز. دئمک، ملی مسئله نی جیلیزلاشدیرماغا هئچ ده اساس یوخدور. سیستاندا، بلوچیستاندا یاشایان بیر تورک اورانین موحیطینه اویقون داورانمالی، باشاردیغی قدر اؤز دیلی و مدنیتینی ده قوروماغا چالیشمالیدیر. دئمک، دیل و مدنیت اساسلی وطن دویقوموزو و حیسیمیزی باشقا ائتنیکلر یاشایان توپراقلاردا آختارماغا چالیشارساق، ایران ممالیکی محروسه سینده بیر مدنی و انسانی توپلوملارین یارانما شانسلاری صفر ساییلار. ملی مسئله لری "ایران" آدی نین آلتیندا گیزلتمگه و فارسلیغین گؤرونمه سینه مانع اولماغا چالیشانلارین دا هدفی بو: "بوراسی ایراندیر، ایران نین رسمی دیلی ده فارسدیر"!
رشت شهری کیمی تورکلر یاشایان بیر شهر قونو و موضوع اولدوقدا، اورانین یئرلی گیلک خالقینی دا نظره آلماق لازیم. دئمک، گیلکلر بیر ملی وارلیق اولاراق اؤزلرینی درک ائدرلرسه، محلی حؤکومتلرینی قورماق ایسترلرسه، اوراداکی تورک آزلیغی دا شخصی و فردی حالتدن چیخاراق بیر ملی آزلیق توپلوم کیمی اؤزونو تورک دیلی و مدنیتی اساسیندا یاشاتماق ایسترسه، اونلار ایله دایانیشماق ایچینده اولماق یئرلی قورولاجاق قوروملار ایله مدنی ایلیشگیلر یاراداراق اوراداکی تورکلرین اؤز دیللری و مدنیتلری اساسیندا یاشاییشلارینی یاخشیلاتماغا ایمکان ساغلاماق آذربایجان تورکلوگونون بیرینجی وظیفه لریندن ساییلار. آنجاق رشت شهرینده کی تورکلر شخصی و فردی قالیبلرینده تورکلوگه مئیل گؤسترمزسه، گیلکلر ایله فارسچا ایلیشگی حالیندا اولاراق گیلک توپلومونو دا فارسلاتماغا و فارس ایستعمارچیلیغی الینده بیر قوز اولماغا چالیشارسا، او زامان تورکلوک مقامی علیهینه ده دوشمن صفینده یئر آلدیغی اوچون اونون ووراجاغی ضربه نین بیری ده تورکلوک علیهینه اولاجاقدیر.
خوراسان و قاشقای تورکلری نین مسئله سی بیر آز فرق ائدر. اونلار یالنیز بیر شهرده و کندده دئییل، خوراساندا و ایران ممالیکی محروسه سی نین گونئیینده کومپاکت و بیرلشیک بللی بیر جغرافی توپراقلاردا یاشار و او جغرافی بؤلگه نین صاحیبی ساییلارلار. دئمک، ایلک اولاراق بو بؤلگلردکی تورکلرین آیدینلاری آدی کئچن بؤلگلردکی تورکلری اؤز دیل و مدنیتلری اطرافیندا سفربر ائتمه لی و "آنا وطن" ماهتینده اولان ائتنیک آذربایجان تورکلوگو ایله سیخ ایلگی و رابیطه قورماغا چالیشمالیدیرلار. گونئی آذربایجان تورکلوگو ده اوراداکی تورک تشکیلاتلاری و جمعیتلری ایله ایلگی و ایلیشگیده اولاراق اونلارین ایستکلرینی محلی قورولاجاق نظام و انتظام داییره لرینده مطرح اولماقلارینا اؤزلرینی دیل و مدنیت اساسلی اداره ائتمک باخیمیندان حاق آلماقلاری اوچون اونلارا کؤمک ائتمه لیدیر.
تورکمنلرین یالنیز ایچریده دئییل، خاریجده ده مستقیل تشکیلاتلاری وار. دئمک، تورکمنلر ایله دایانیشماق (همبستگی) ایچریسینده اولماق، ال اله وئرمک، و قول قولا ملی حاقلارین آلینماسی اوچون حرکت ائتمک چیخیش یوللاردان بیری ساییلار.
هر بیر ملی توپلوم اؤز دیلی و مدنیتی اساسیندا تشکیلاتلانماسی و اؤزونو بیر ملی توپلوم اولاراق درک ائتمه سی ایله حیاتا کئچه بیله جک بیر سورچ و پروسه ساییلار. ترس دورومدا و وضعیتده "همه باهم" دئمک ایله هر هانکی بیر کیراواتلی فارس ایستعمار یانچیسی فارس مدنیت راسیستلرینی اؤز یانینا آلاراق هر بیر ملی توپلومون آیدینلاری نین دا باشینا بیر توربا تاخماغا چالیشاجاقلاری هئچ ده چتین گؤرونمز. دئمک، فارس ایستعمارچیلیغینا قارشی قویمانین بیرینجی آددیمی هر بیر ملی توپلوم اؤز دیلی و مدنیتی اساسیندا تشکیلاتلانماغا و فارسلیق دوشونجه و مفکوره سیندن خالقی اوزاق توتماغا چالیشمالیدیر.
کئچمیش یازیلاریمیزدا دا اشاره اولوندوغو کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده تورک توپلوملاری اؤز دیللرینده (تورکچه) بیلینج و شعورا مالیک اولمادیقلاری اوچون فارس مدنیت راسیستلیگی اونلاری "ایرانلی" دئیه فارسلیغا بیر آلت و وسیله ائتمیشلر. دئمک بو مسئله احمد کسروی، سید جواد طباطبایی، قاشقای و بختیاری کؤچریلری نین قوام السلطنت دؤلتینه ال چالدیقلاری ایله ایضاح ائدیله جک مسئله دئییل، بو مسئله ایران ممالیکی محروسه سینده تاریخدن گونوموزه گلن یازیلی تورک دیلی بیلینجی و شعورونون یوخلوغونو وورقولاماق و قبول ائتمک و اوندان عبرت درسی آلماق ایله ایضاح ائدیله جک بیر بیلینج و شعور مسئله سی ساییلار. دئمک، بو مقاملاری گؤرمک ایستمگن، تدبیر آلمایان توپلومون بو خطالاری بیر داها تیکرار ائتمک احتمالی اولدوقچا بؤیوک ساییلار[1]. بیر چوخ انسانلاردا دیل بیلینجی و شعورو او دیلده یازماق و او دیلی لمس ائتمک ایله حیاتا کئچه بیله جک بیر آنلاییش ساییلار. دئمک، دیل و مدنیت اساسلی اؤزونو و اؤز ملی کیملیک و منلیگینی درک ائتمگن توپلومدان و شخصدن نه گؤزلمک اولار؟ دئمک، انسان هر هانکی بیر دیلده یازیرسا، او دیلده دوشونمه سی حتمی بیر مسئله ساییلار. بئله لیکله ده او دیلده بیلنجلنمیش وشعورلانمیش اولار. آلمان دوشونورو وینتگئن شتاین نین باخیشینا گؤره دوشونمک ایله دانیشماق آراسیندا هئچ بیر آرا و فاصیله یوخدور. انسان نین اؤزونو ایفاده ائتمه سی ایله دوشونمه سی آراسیندا آرا و فاصیله قویماق امکانسیزدیر.
مسئله آذربایجاندان اوزاق دوشموش تورکلری اؤز تورکلوکلریندن یاییندیرماق دئییل، مسئله قونشو خالقلارا باخدیقدا تشکیلاتلانماق مسئله سی ساییلار. دئمک، قاشقای توپلومونداکی تورک آیدینی اوراداکی یئرلی تورکه، اونون کیم اولدوغونو باشا سالماق ایستمزسه، اؤزونو درک ائتمزسه، حالوا حالوا دئمکله آغیز شیرین اولمادیغی کیمی، تورک تورک دئمک ایله ده تورکلوگو خوش گونه چیخارابیلمز. دئمک، هر بیر کومپاکت جغرافی بؤلگده یاشایان ملی توپلوم ایلک اؤزونو درک ائتمه لی، تشکیلاتلانمالی سونرا قوهوم قارداشینا کؤمک ائتمگه چالیشمالیدیر.
بعضیلرینه گؤره بیزلر ایراندا عموم تورکلوک مسئله سینی مطرح ائتمزسک، پان ایرانیستلر آذربایجانلیلاری "آریایی_آذری" ایفاده سی ایله کئچمیشده کی کیمی آلدادارلار. پان ایرانیستلرین "آریایی_آذری" ایفاده لری مطرح اولدوقدا بو محفللر فارس راسیستلیک و فاشیستلیک مفکوره سینه مالیک اولموش و حاکیمیتی ده فارسلیق انحصاریندا تعبیر، تفسیر ائتدیکلری و حاکیمیت ده حاکیمیتچیلیک باخیمیندان فارس حاکیمیتی اولدوغو اوچون اونلار یالان و ایچی بوش شعارلار ایله عوام خالقی آلداتابیلمکلرینه باخمایاراق، تورک دیلی و مدنیتی اساسیندا "حاکیمیتین نئجه اولدوغونو، نئجه اولاجاغینی اؤزونده سیغدیرابیلمگن تورک آیدینی نین ایشی اولدوقجا چتیندیر. دئمک، تورک دوشمنلری فارسلیق حاکیمیتی آتینا سوار اولدوقلارینا باخمایاراق، تورک دیلی اداره چیلیگی باخیمیندان ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورکلر آتین هانکی بویاق و رنگیده اولدوغونو بیله اؤزلرینه ترسیم ائده بیلمزلر. دئمک، تورک آیدینی ایلک هارادا و هانکی اساسدا حاکیمیت قورماسینی درک ائده رک توپلوما دا بو مسئله نی ایضاح ائتمه لی و تورک توپلومونو بو مسئله یه ایناندیراراق سفربر ائتمگه چالیشمالیدیر. ایران ممالیکی محروسه سینده بیر داها تاریخ گئری دؤنه جک و تورکلولوگون حاکیم اولاجاغی ایمکانسیز ساییلار. بئله لیکله تورک آیدینی اولابیله جک ایمکانلاری گؤتور قوی ائده رک بو چیخمازلیقدان چیخیش یولو تاپماغا چالیشمالیدیر. بوگون ایستر فارس حاکیمیتی نین مختلیف قاتلارینی، ایسترسه ده فارس دوشونجه لی اولان مختلیف تشکیلاتلارین اساسنامه و چیخیشلارینا باخدیقدا اونلارین ایران ممالیکی محروسه سینده تورک ملی وارلیغینی گؤرمزدن حرکت ائتدیکلری بیزی داها دا آرتیق دوشوندورمه لیدیر. کورد تشکیلاتلاری دا خوراسانداکی کوردلر دئیه کوردلوک مسئله لرینی خراسانداکی کوردلرین نئجه اولاجاقلارینا دویونلمیش دئییللر. دئمک، دایانیشماق و تبلیغات مسئله سی باشقا، سیاسی و اجتماعی تشکیلاتلانماق باشقا. بونلاری بیربیرلرینه قاتماغا چالیشلانلار ملی مسئله-دن دوغرو و دوزگون تصویره مالیک دئییللر.
اؤزلرینی تورکچو دئیه آذربایجان ملی مسئله سی ایله مخالفت و دوشمنلیک ائدن ذاتلارا خطابیمیز بو اولمالیدیر: - تورکچولوک هانکی دیل و مدنیت اساسیندا اولاجاقمیش؟ آذربایجان تورکچه سی تورک دیلی ساییلماز می؟ نه اوچون بیر پارازیت کیمی آذربایجان تورکلوگونه اؤز ملی کیملیگی و منلیگی اساسیندا تشکیلاتلانماغا مزاحم اولماغا چالیشارسینیز؟ دئمک، بوش بوش تورکچولوک شعاری وئرمکله فارس ایستعمارچیلیغینا تابع توتولموش و داغینیق بیچیمده یاشایان، یازیلی تورک دیلی بیلینجی و شعوروندان محروم قالمیش خالقی خلاص ائتمگین یولو ایلک کومپاکت و بیرلشیک حالدا یاشادیقلارینی نظره آلاراق اونلارا تشکیلاتلانماق شانسی تانیماق و بو یولدا تشویق ائتمک واجیب ساییلار. ایستعمار زینجیری قیریلدیقدان سونرا تورکون تورکو تاپابیلمه سی هئچ ده چتین دئییلدیر.
ایشیق سؤنمز، 04.08.2019
[1] ایشیق سؤنمز، ایران ممالیکی محروسه سینده تورکلر مین ایل حؤکومت ائتدیکلرینه باخمایاراق نه اوچون تورکلر زامانا اویقون ملتلشمک مسئله سینی درک ائده بیلمدیلر و حاکیمیتی فارسلیغا قاپدیردیلار؟: http://www.isiqsonmaz.com/Seite%20430.htm


text:
فارس دیلینه ایسلام مدنیت کیملیگی توخوماق و ایسلامیتی فارسلیغا اویونجاق ائتمک
بیلیندیگی کیمی هر هانکی بیر دیلین ایستر ادبیات و ایسترسه ده دیوان دیلی اولماسی اوچون اونا لازیملی ادبی و سیاسی اولاناق (ایمکان) و شراییطی نین یارانماسیندان ایلری گلن مسئله ساییلماسینا باخمایاراق فارس ایستعمارچیلاری و عئینی و ذهنی شراییطلری نظره آلمایاراق فارسلیق مسئله سینی داستان اساسیندا اورتایا قویماغا چالیشارلار. بو داستانلاردان بیری ده فارسلیق آنایاساسینا اکلنمیش 15 اینجی اصلی توجیه ائدنلرین "کار کارشناسي و رويکرد ملي و ايران گرايانه در مورد اقوام ایرانی" دئیه اورتایا آتدیقلاری و فارس ایستعمارچیلیغینی توجیه ائتدیکلری فارس ایستعمارچیلیق گؤروشو ساییلار. بونلار فارس ایستعمارچیلیغینی توجیه ائدرکن فرانسه ایستعمارچیلیق تجربه سیندن ده فایدالانماغی فارس حاکیمیتی اوچون بیر چیخیش یول دئیه تکلیف ائدرلر. بو شخصلردن بیری ده کامروز خسروی جاوید ایمضاسی ایله یازان ذات ساییلار. یئری گلمیشکن بو مقاله نین بعضی مقاملارینی گؤتور قوی ائتمگه چالیشاق، اوخویوروق:
"پيدايش و گسترش و بالندگي زبان فارسي دري از موارد جالب و کم نظير در تاريخ زبانهاي بشري است. ... درواقع، زبان فارسي بدون آنکه متولي خاصي داشته باشد به عنوان شناسنامه و درفش ايراني مسلمان مبدل شد، به اين معني فارسي دو ويژگي دارد اول نمايندگي اسلاميت مردم ايران است، (برخلاف فارسي ميانه رايج در همان دوران اسلامي که در سدههاي سوم و چهارم هجري نيز از سوي موبدان بدان به عنوان زبان ديني مزدايي کاربرد داشت) و ديگري نماينده پايداري ايرانيان در برابر زبان عربي و خودداري از ادغام کامل در آن هويت و زبان"[1].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس دیلی هانکی شرطلر آلتیندا و هانکی اساسدا و هانکی بؤلگه ده حاکیمیت ساحه سینه قالدیریلمیش و سونرا هانکی حاکیمیتلرین واسیطه سی ایله تاریخی ایران ممالیکی محروسه سینه گلدیگی و سونرالار ایستعمارچی بیر دیل اولدوغو گیزله دیله رک فارسچانی ایسلامیت دیلی دئیه تقدیم ائدرلر. دئمک، فارسچانین ادبیات ساحه سینه قالخماسی ایسلامیتی تمثیل ائدن عربلیک ایله مخالفت ائدنلر دئییل، فارسلیق او زمانکی ایسلامیته خوش خدمتلیک ائتدیگی اساسدا ایسلامیتین رحمتی کؤلگه سینده حیاتا کئچمیش مسئله ساییلار. دئمک، ایلک اولاراق سامان اوغوللاری ایسلامیتی قبول ائتمیش و ایسلامیت و عربلیگه خوش خدمتلیک ائتدیگلریندن سونرا عرب خلافتی داها او بؤلگه لره آرتیق گوج صرف ائتمک یئرینه آذربایجان و آنادولودا ایسلامیتی یایماق اوچون ایلک اولاراق خرمیلر و بابک خرمدین حرکتی ایله اوز اوزه قالمالی اولموش. بئله لیکله عرب خلافتی اورتا آسیانی یئرلی گوجلره بوراخاراق عرب نیظامی بیرلیکلرینی آذربایجان اوزره یوغونلاشدیرمالی اولموش. بو سیاسی گلیشمه نین فرقیندا اولان سامان اوغوللاری ایسلامیتین یانی سیرا عرب الیفباسی ایله اؤز دیللرینه ده اؤزنمگه و دیققت یئتیرمگه باشلامیشلار. دئمک، بو مسئله فارس دیلی نین معجیزه سی دئییل، عرب خلیفه لیگی نین ایسلامیتی یایماقدا دؤنوم نقطه سی (نقطه عطف) ساییلار. بئله لیکله فارسچانین بیرینجی یازیلی اثری "طبری نامه" کیتابی دا او زامان عربجه دن فارسچایا ترجومه ائدیله رک اورتایا قویولموش اثر ساییلار[2]. بئله لیکله فارس دیلی سامان اوغوللاری، غزنه لیلر (تورک) و سلجوقلولار (تورک) واسیطه سی ایله دیوان ساحه سینه قالدیریلمیش بیر دیل اولموش. بو گلیشمگه باخمایاراق شاه طهماسب صفوی زامانینا دک بوتون یازیلمیش دینی و علمی اثرلر عربجه اولموش. یالنیز شاه طهماسب صفوی 16 اینجی عصرده "غلات شیعه" کتابینی فارسچایا چئویرتمه سی ایله آز آز دیوان دیلی اولان فارسچا، فارس دیل خادیملری نین دیققت مرکزینه آلینماغا باشلامیش. بو سورج قاجار شاهلیغی نین سونونا دک سورموش (داوام ائتمیش). تاریخ بیلینچیندن یوخسول، دیوان دیلی اولموش فارسچا، ائلیت ایچره فارسلیق دئیه، فارسلیق مفکوره سی آغیرلیق باسماق ایله قاجار شاهلیغینا اولان دوشمنلیک، تورکلوک و نتیجه اعتیباری ایله ده عربلیک علیهینه یؤن آلاراق "ایرانیت" باشلیغی آلتیندا "فارسلیق مفکوره سی" فارس حاکیمیتی طرفیندن رسمی دئیه اورتایا قولولموش. دئمک، فارسچا و فارسلیق ایران ممالیکی محروسه سینده کی ایسلامیتی و مسلمانلاری نماینده لیک ائدن بیر دیل و مدنیت دئییل، فارس حاکیمیتی و فارس ایستعمارچیلیغی نین ایداره چیلیک دیل و مدنیتی ساییلار. کامروز خسروی جاوید فارسلیغی ایسلامیت ایله اساسلاندیرماغا چالیشدیقدان سونرا یازار:
".. انگلستان در راستاي بي ريشه سازي و اختلال در هويت فرهنگي مسلمانان هند، شروع به بستن هزاران مدرسه اي که به فارسي در آن تدريس ميشد کرد و در برابر زبان فارسي که همچون پلي مسلمانان هند را به هويت تاريخي و فرهنگي آنها وصل مينمود. زبان اردو را که فاقد پيشينه اي مکتوب و به اين لحاظ بي خطر بود، در برابر فارسي برکشيد. در افغانستان نيز زبان پشتو را در برابر زبان فارسي بالا کشيدند چه پشتو مانند اردو فاقد ادبيات مکتوب گسترده بود. روسها نيز در سد نوزدهم با شکست ايران به قفقاز جنوبي چنگ انداختند، و در ميانههاي سد نوزدهم ماوراالنهر و بخشهايي از خراسان را تسخير کردند، همين سياستهاي فرهنگي را در پيش گرفتند، در آسياي ميانه شروع به تضعيف زبان فارسي و جابجايي اقوام در مراکز اصلي فرهنگي آن ديار نمودند"[3].
اوسته گؤروندوگو کیمی قونشو مملکتلرده (پاکیستان، افغانستان، اورتا آسیا جمهوریتلری و قافقازلاردا) میللی بیلینجین گلیشمه سی ایله میللی دیللرین ادبیات و سیاست دونیاسینا یول آچمالاری فارس ایستعمارچیلاری طرفیندن بیر ایستعمارچیلیق عامیلی دئیه قلمه آلینار. فارس ایستعمارچیلاری بو یاناشمالاری ایله بو میللیتلری تحقیر ائتدیکلری نین یانی سیرا فارس ایستعمارچیلیغینا توتولموش فارس اولمایان ائتنوسلاری دا تحمیق ائتمگه چالیشارلار. دئمک، انگلیستان و روسیه ایستعمار گوجلری اؤز تئکنیکا و نیظامی گوجلری ایله آدی چکیلن میللیتلری بنده چکیردیلرسه، فارس ایستعمار شیادلاری ایچی بوش بۆیۆجولوک (سحربازلیق و شعبده بازلیق) گؤروش و نظرلری ایله آدی کئچن توپلوملاری تحقیر ائدر و فارسلیق توتساغیندا اولانلاری دا تحمیق ائتمک ایسترلر. کامروز خسروی جاوید گئنه آرتیرمیش:
"بارتولد خود اذعان دارد که در سال 1920 زماني که قانون اساسي جمهوري ترکستان شوروي به تصويب رسيد فقط، قرقيزها، ازبکان و ترکمانان اقوام اصلي شناخته شدند و ساکنان اصلي و باستاني آن سامان (تاجيکان) فراموش گشتند"[4].
اوسته کی متینده "یئر و مکان صاحابلاری" دئمکده فارسلیق منظور اولونار. دئمک، قازاقیستان، اؤزبکیستان، قیرقیزیستان و تورکمنستان جمهوریتلرینده فارسلار اکثریت ایمیشلرسه، بو اکثریت هارا گئتمیش و یوخ اولموش مسئله سینه، ندن فارس شیادلاری آچیقلیبق گتیرمک ایستمزلر؟ فارس ایستعمارچیلیق و بۆیۆجولوک (شعبده بازلیق) تئوریسینه اساسن بوگونکو فارسلیق توتساق و اسارتینه توتولموش آذربایجان تورکلرینی موغوللار، موغول دئییل، تورک ائدرکن، تورکیستانداکی فارسلاری دا، روسلار، روس دئییل، تورک ائتمیشلر. دئمک فارس بۆیۆجولوک (شعبده بازلیق) خولیاسینا قاپیلمیشلارین عوامفریب منطیقلری ده ائله اؤزلرینه اویقون و یاراشان بیر منطیق ساییلارمیش. کامروز خسروی جاوید گئنه یازار:
"روسها در دور شوروي نيز همين سياستها را پيش گرفتند و زبانهاي غيرمکتوب را که فاقد هرگونه پيشين جدي در ادب اسلامي بود مانند قزاقي، ترکمني يا ازبکي در برابر فارسي برکشيدند. از سوي ديگر در قفقاز نيز کار به قلع و قمع زبان فارسي بستند، در همين راستاي تغيير خط منطقه اران از فارسي به سيرليک را ميتوان در جهت همين اهداف ارزيابي نمود، ..."[5].
بیلیندیگی کیمی روسیه چارلیغی 1839-اینجی ایلدن باشلایاراق "خیوه" خانلیغینا هوجوم ائتمکله اورتا آسیا تورپاقلارینی آدیم آدیم ایشغالینا کئچیرمه سینه باخمایاراق اورادا تاریخدن او گونه دک آخیب گلن چاغاتای تورکچه سی ادبیات دیلی اولاراق یازی پوزو ایله مشغول اولان تورک انسانی نین ادبیات دیلی اولموش. روسیه کمونیستلری اورتاآسیاداکی تورک خالقلاری و ائله جه ده تاتاریستان تورکلری نین چاتاغای تورکچه سینی ادبیات دیلی دئیه اورتاق دیل تاپمالارینی انگللمک اوچون بو خالقلارین دانیشیق دیللرینی ادبیات دیلی دئیه، بو خالقلاری اؤز دیل و مدنیتلری اطرافیندا یوغونلاشماغا و تورک بیرلیگینی پوزماغا تشویق ائتمیشلر. محللی دیللرین ادبیات ساحه سینه قالخماسی ایله دیل باخیمیندان تورک بیرلیگی مسئله سی ده تاریخه گؤمولمه لی اولموش. قوزئی آذربایجان مسئله سینه گلدیکده اورادا دا عثمانلی ادبیاتیندان اتکی و تأثیر آلمیش قوزئی آذربایجان تورکلری باشدا حسن بگ زردابی اولاراق 1875 اکینچی ژورنالینی عرب الیفباسی ایله چاپ ائتمله آذربایجان ادبی دیلی نین اساسینی قویماغا باشلامیشلار. دئمک، بوگونکو تاجیکیستان جمهوریتی گؤز آردی ائدیلرسه، قاجار ممالیکی محروسه سیندن قیراقدا، ایستر اورتاآسیا تورپاقلاریندا و ایسترسه ده قافقازلاردا فارس دیل و مدنیتی دئیه بیر آنلاییش اولمامیش. یالنیز گونئی آذربایجاندان قافقازلارا تحصیل اوچون گئتمیش و اورادا یئرلشمیش میرزافتحعلی آخوندوف (آخوندازه) و میرزا عبدالرحیم طالبئوف تبریزی قاجار ممالیکی محروسه سینده کی مکتب تحصیل سیستیمی ایله تانیش اولدوقلاری اوچون فارسچایا ماراق گؤسترمیشلر. بئلنچی بیر اورتامی نظره آلاراق فارس بۆیۆجولری (شعبده بازلاری) و جادوگرلری اورتا آسیا و قافقازلاردا هانکی فارس دیل و مدنیتی آختاریرلار سورقو و سوآلینا جاواب تاپیلمایاجاق گؤرونر. دئمک، اونلارین مسئله سی اورتا آسیا و قافقاز تورپاقلاری دئییل، فارسلیق توتساق و اسارتینه توتولموش گونئی آذربایجان تورکلوگو و اونون تاریخی تورپاقلارینی فارسلیغینکی ائتمک بیرینجی و سونونجو هدف ساییلار. کامروز خسروی جاوید گئنه یازار:
".در اصل پانزده قانون اساسي ايران در کنار اذعان و تاکيد بر رسميت زبان فارسي استفاده از زبانهاي محلي در رسانههاي و مطبوعات آزاد عنوان شده است. ... اما به تازگي برخي از مسئولين سخن از آموزش زبانهاي محلي در مدارس ميزنند که امر بس خطيري است و اگر با کار کارشناسي و رويکرد ملي و ايران گرايانه توأم نشود ممکن است موجب آسيبهاي جدي در حوزه وحدت ملي شود. براي روشن شدن اين سياست يعني برجسته سازي زبانهاي محلي و قومي در آموزش و پرورش حتي براي کشورهاي قدرتمند و پيشرفته، مرور تجربه فرانسه خالي از لطف نيست. دولت فرانسه چه در زمان رياست جمهوري ژاک شيراک و چه در زمان رياست جمهوري سارکوزي از امضاي قانون زبانهاي محلي و قومي اتحادي اروپا خودداري کرد و رسماً اعلام نمود که اين دستورالعمل را نميپذيرد. در بازبيني قانون اساسي فرانسه در ژوئيه 2008 نمايندگان مجلس، ماده اي را جهت درج در قانون اساسي فرانسه پيشنهاد دادند. ماد (1 ـ 75) که در مورد زبان مردم فرانسه ميگويد: «زبان رسمي جمهوري زبان فرانسه است. زبانهاي محلي ميراث فرهنگي فرانسه به شمار ميآيند» اما همين قانون پيشنهادي نيز از سوي مجلس سنا به دليل ترويج مطالبات واگريانه و جماعت گرايي وتو شد. وزير فرهنگ وقت فرانسه خانم آلبانل نيز اعلام کرد که دولت فرانسه به هيچ وجه قانون موردنظر اتحادي اروپا را امضاء نخواهد کرد. اريک بسون وزير هويت ملي (خودِ وجود اين پُست در حد وزارت جالب توجه است) فرانسه نيز اشاره کرد که قانوني در فرانسه دربار زبانهاي قومي و محلي تصويب نخواهد شد. به هرحال مشاور عالي در امور زبانها در دولت فرانسه، ساويه نورث در مصاحبه اي با مجل اکسپرس در 5 فوريه2010 گفت: «نمي توان ملتي يکدست و يکپارچه مانند فرانسويان را با کشورهايي که به سختي دستخوش عدم تمرکز اند و تقريباً فدراتيو هستند مانند اسپانيا، بريتانيا يا آلمان مقايسه کرد. در واقع اين سياست دولتي است که ششمين اقتصاد دنيا و عضو دايم شوراي امنيت، مسلح به سلاحهاي اتمي است و زبان آنها نيز به هيچ وجه در معرض تهديد نيست و بلکه زبان دوم تمدن مغرب زمين است و علاوه بر اروپا نيمي از مردم قاره آفريقا به آن زبان سخن ميگويند. اين رويکرد سخت و غير قابل انعطاف رفتار دولتي است که بنيانگذار حقوق بشر و مهد دموکراسي است"[6].
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس دیلینی ایسلامیت نماینده سی قلمه فارس ایستعمار یانچیلاری فرانسه دؤلتی کیمی ایستعمارچی بیر دؤلتی اؤزلرینه اؤرنک گؤتوره رک بؤیوک فارسلیق خولیالاری ایله یاشامانی گئرچکلیگی گؤرمکدن داها اویقون حئساب ائدرلر. بو مسئله ده یانلیز فارس ایستعمارچیلاری دئییل، فارس ایستعمار ادبیاتی ایله بؤیوموش، فارس تشکیلاتلاریندا آیاقچیلیق ائدن و فارس اولمایان ائتنوسلارا منسوبیتی اولان نئهیلیست بیر چوخلاری دا فرانسه نی دیل و مدنیت آزادلیغی باخیمیندان "مدنیت بئشیگی (مهد تمدن)" دئیه قلمه آلارلار. دئمک، فارس ایستعمارچیلیق مفکوره سی بو ذاتلارین دا جانلارینی اوخوموش.
قایناقلار:
[1] کامروز خسروی جاوید، وحدت ملي،دستياري اقوام و تجربه فرانسه، روزنامه ابتکار، نسخه شماره 4858، دوشنبه 25 فروردین، 1393: http://www.ebtekarnews.com/Ebtekar/Article.aspx?AID=28949#129796
[2] ابو علیمحمد ابن محمد بلعمی؛ تاریخنامه طبری، تهران 1366.
[3] کامروز خسروی جاوید، باخ اورادا.
[4] کامروز خسروی جاوید، باخ اورادا.
[5] کامروز خسروی جاوید، باخ اورادا.
[6] کامروز خسروی جاوید، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 16.04.2014


text:
پاکیستان
پاکیستان ایسلام جومهوریتی (اوردوجا: اسلامی جمهوریۂ پاکستان) گونئی-آسیادا بیر دؤولت دیر. قوزئیدن افغانیستان، باتیدان ایران و دوغودان هیندوستان ایله همسرحددیر. پاکیستان آذربایجان اراضیسینی ایشغال ائتدیگی اۆچون ائرمنیستانین دؤلتینی تانیمایان یگانه دؤولتدیر. پاکیستان ۱۹۴۷ اینجی ایلده موستقیل اوْلموشدور. پاکیستانین اهالیسی 242,923,846 میلیون دور و بو ساییلا دونیا دا ۵جی سیرادا یِر آلیر.
پاکیستانین آدیدَییشدیر
پاکیستانین آدی اوردو و فارس دیلینده پاک اؤلکه آنلامینا گلیر.
- پ = پنجاب
- آ = 'آفگانیا (آفگانیا پاکیستانین قوزی باتیسیدیر)
- ک = کشمیر
- بلوچیستان = تان
تاریخدَییشدیر
پاکیستان رایونونو تاریخ بویونجا بیر چوْخ دوولت ایشقال ائتمیشدیر. ایسلام بۇ رایوندا ۱۱-اینجی عصرده قزنهلیلر دؤولتی دؤورونده یاییلمیشدیر. سولطان موحممد قزنوی ۱۰۰۰ ایله ۱۰۲۶ اینجی ایللرده بوگون کی پاکیستانا بیر چوْخ آخین (هوجوم) ائتمیشدیر. آخینلارلا بیرلیکده ایسلام عالیملری بۇ رایوندا ایسلامین یاییلماسیندا تاثیرلی اوْلموشدولار. داها سوْنرا رایوندا بؤیوک موغول ایمئپرییاسی قویولموشدور. موغول ایمپئرییاسی دوؤرونده پاکیستان رایونو و قوزئی هیندیستان رایونلاری تمامیایله ایسلامی اوْلموشدور. ۱۹-اینجی عصرده اینگیلیسلر پاکیستان و هیندیستان رایونلارینی ایشقال ائتمیشدیلر. بیرینجی دونیا موحاریبهسیندن سوْنرا رایوندا اینگیلیس حاکیمییهتی تأثیری آزالمیشدیر و موسلمانلارایله هیندولار آراسیندا داخیلی موناقیشهلر باشلامیشدیر. قانلی موحاریبهلر سوْنوندا اینگیلیس حاکیمییهتینده اوْلان گونئی آسیا تورپاقلاریندا موسلمانلارین چوق اولدوغو رایونلاردا پاکیستان دولتی قورولموشدور. پاکیستان ۱۹۴۷ اینجی ایلده موستقیل دوولت اوْلموشدور.
معاصیر تاریخدَییشدیر
۱۹۴۷-جی ایلده ایستیقلالیت قازانان هیندوستان دینی ایجماع پرینسیپی اساسیٛندا ایکی دؤولته- هیندوستان وپاکیستان دؤولتلرینه بؤلۆندۆ. ۱۹۴۷-جی ایلین آقسۇستۇن ۱۴-ده مۆستقیل پاکیستان دؤولتینین یآرادیٛلدیٛغیٛ اعلان ائدیلدی. اونۇن اهالیسی اساساً مۆسلمانلاردان عبارت ایدی. ۱۹۴۸–۱۹۵۰-جی ایللرده اؤلکده وئرگی وتورپاق ایصلاحاتلاریٛ کئچیریلدی. ۱۹۵۶-جیٛ ایلین مارتیٛن ۲۳-ده پاکیستان فئدراتیو رئسپۇبلیکا اعلان اولۇندۇ. اونۇن ترکیبینه ایکی ویلایت - غربی وشرقی پاکیستان داخیل ایدی. اؤلکه دکی غئیری-ثابیتلیک ۱۹۵۸-جی ایل اوکتیابریٛن ۸-ده حربی چئوریلیشه گتیریب چیٛخاردیٛ. حربی حؤکۆمت کونستیتۇسیانیٛن وسیاسی حزبلرین فعالیتینی قاداغان ائتدی. ۱۹۶۲-جیٛ ایل مارتیٛن ۱-ده پاکیستان پرزیدنت رئسپۇبلیکاسیٛ اولدۇ. پرزیدنت وظیفسینه حربی حاکیمیتین باشچیٛسیٛ ایۇب خان سئچیلدی. ۱۹۶۵-جی ایلده هیندوستانلا کشمیراراضیسی اۇغرۇندا حربی مۆناقیشه باش وئردی.
۱۹۶۶-جیٛ ایلدهتاشکندده هیندوستان وپاکیستان باشچیٛلاریٛنیٛن گؤرۆشۆ اولدۇ. بیرگه رازیٛلیٛق بیاننامسی قبۇل ائدیلدی ومۆناقیشه دینج یوللا نیزاما سالیٛندیٛ. سیاسی مۆخالیفتین گۆجلنمسی وشرقی بئنقالیانیٛن آیریٛلماسیٛ اۇغرۇندا کۆتلوی حرکاتیٛن باشلانماسیٛ ۱۹۶۹-جی ایلده پاکیستاندا سیاسی بحرانا سبب اولدۇ. همین ایل مارتیٛن ۲۵-ده پاکیستاندا یئنی حربی چئوریلیش باش وئردی. حاکیمیته ژنرال یحیی خان گلدی. ۱۹۷۰-جی ایلده پاکیستانیٛن تاریخینداا یلک دفه اولآراق مجلس سئچکیلری کئچیریلدی. سئچکیلر زامانیٛ اکثریت سسی اؤلکنین شرقیندهخالق لیقاسیٛ پارتیاسیٛ، قربیند ایسهپاکیستان خالق پارتیاسیٛ قازاندیٛلار. خالق لیقاسیٛ پارتیاسیٛ شرقی بئنقالیایا مۇختاریت وئریلمسی تلبیایلهچیٛخیٛشائتدی. پاکیستان حؤکۆمتی بۇ طلبی رد ائتدی. اؤلکنین شرق حیسسینده آیریق حرکاتیٛ باشلاندیٛ.
۱۹۷۱-جی ایل مارتیٛن ۲۵-دن ۲۶-نا کئچن گئجه شرقی بئنقالیایا قوشۇن یئریدیلدی. قانلیٛ وطنداش مۆحاریبسی باشلاندیٛ. مۆحاریبنین ایلک گۆنۆنده، مارتیٛن ۲۶-دا بنگلادش خالق رئسپۇبلیکاسیٛ اعلان اولۇندۇ. ۱۹۷۱-جی ایلین دئکابریٛندا حربی مۆناقیشیه هیندوستان دا قوشۇلدۇ. هیندوستان-پاکیستان مۆحاریبسی باشلاندیٛ. پاکیستان اوردۇسۇ مغلۇب ائدیلدی. بۇ مغلۇبیت نتیجسینده پاکیستاندا حربی رئژ یم ایفلاسا اۇغرادیٛ وژنرال یحیی خانیٛن حؤکۆمتی ایستئفا وئردی. حاکیمیته باشدا پاکیستان خالق پارتیاسیٛنیٛن لیدئری ذوالفقار علی بوتواولماقلا مۆلکی حؤکۆمت گلدی. یئنی حؤکۆمت بیر سیٛرا مۆترققی ایقتصادی وسوسیال تدبیرلر حیاتا کئچیردی. آپاریٛجیٛ صنایئ ساحلری، بانکلار میلّیلشدیریلدی. اقرارایصلاحاتلار حیاتا کئچیریلدی. مۆلکدار تورپاق ساحیبلی محدۇدلاشدیٛریٛلدیٛ. ملت تصررۆفاتلاریٛنا دؤولت یاردیٛمیٛ ارتیٛریٛلدیٛ. ۱۹۷۲-جی ایلده هیندوستانلا پاکیستان آراسیٛندا مۆباحیسلی مسللری حلل ائتمکاۆچۆن سازیش ایمضالاندیٛ.
۱۹۷۴-جی ایلده پاکیستان بنگلادشی مۆستقیل دؤولت کیمی تانیٛدیٛ. ۱۹۷۶-جیٛ ایلده هیندوستانلا دیپلوماتیک مۆناسیبتلر یآراندیٛ. خالق پارتیاسیٛ (PXP) باشدا ز.ا. بۇتواولماقلا یئنیدن سئچکیلرده غلبه چالدیٛ. لاکین مۆخالیفت بلوکۇ - پاکیستان میلّی آلیانسیٛ سئچکیلرین نتیجلرینی تانیٛمادیٛ ویئنی سئچکیلر کئچیریلمسی طلبینی ایرلی سۆردۆ. اؤلکنی سیاسی بحران بۆرۆدۆ. بۇندان ایستیفاده ائدن ژنرال محمد ضیا الحق ایۇلۇن ۵-دا حربی چئوریلیش ائدرک حاکیمیته گلدی. او، مجلسی بۇراخدیٛ. کونستیتۇسیانیٛ لغوائتدی. سیاسی حزبلرین فعالیتین دایاندیٛریٛلدیٛ. باش ناظیر ذوالفقار علی بوتو حاکیمیتدن سۇی-ایستیفاده ائتمکده گناهکار بیلینرک ۱۹۷۹-جی ایل آپرئلین ۴-دا اعدام اولۇندۇ. ۱۹۷۹-جی ایلده پرزیدنت محمد ضیا الحق پاکیستانی ایسلام رئسپۇبلیکاسیٛ اعلان ائتدی. یئنی حؤکۆمت جمیتین سوسیال-سیاسی حایاتیٛنیٛ ایسلاملاشدیٛرماغا باشلادیٛ. بۇ دؤورده خاریجی سیاستین اساسای استیقاماتی قونشۇ افغانیستاندا باش وئرن حادیثلره یاخیٛندان مۆداخیله ائتمیه، اوراداکیٛ مۆقاویمت حرکاتیٛنا هرجۆر یاردیٛم گؤستردی. پاکیستان اراضیسینده۳ میلیوندان چوْخ افغان قاچقیٛنیٛنا سیٛغیٛناجاق وئریلدی. داخیلده ایسه سیاسی ثابیتلیک یوخ ایدی. مۆختلیف ایستیقامتلی سیاسی حزبلربیر-بیری ایله مۆباریزه آپارار، اهالی آراسیٛندا میلّی-دینی زمینده توققۇشمالار تؤردیردیلر. بئله مۆناقیشلر همیشه اوردۇنۇن کؤمیایله یاتیٛریٛلیٛردیٛ.
۱۹۸۸-جی ایلین اوقۇستۇندا محمد ضیا الحق طیاره تصادفینده فوت اولدۇ. کئچیریلن مجلس سئچکیلرینده PXP کیچیک اۆستۆنلۆکلرله غلبه قازاندیٛ. حزیبن صدری، اعدام اولۇنمۇش ذوالفقار علی بوتو قیٛزیٛ بی نظیر بوتو باش ناظیروظیفسینی تۇتدۇ. یئنی حؤکۇمت ایصلاحاتلار کئچیرمیه، اؤلکه حیاتیٛنیٛ دئموکراتیکلشدیرمیه، اهالینین وضیتینی یاخشیٛلاشدیٛرماغا دایر تدبیرلر پلانیٛ ایرلی سۆردۆ. لاکین مۆخالیفتداولان ایسلام دئموکراتیک الیانسیٛ پارتیاسیٛاونۇن آپاردیٛغی سیاسته قارشیٛ چیٛخدیٛ وایستئفاسیٛنیٛ طلب ائتدی. اؤلکنی یئنی ایغتیشاشلار بۆرۆدۆ.
۱۹۹۰-جیٛ ایلده پرزیدنت غلام اسحاق خان بی نظیر بۇتونۇ وظیفدن کنارلاشدیٛردیٛ ومجلسی بۇراخدیٛ. یئنی مجلس سئچکیلری کئچیریلدی. ایسلام دئموکراتیک الیانسیٛ حزبسیٛ سئچیجیلرین اکثریتینین سسینی قازاندیٛ ویئنی حؤکۇمتی فورمالاشدیٛردیٛ. ۱۹۹۹-جی ایلده پاکیستاندا یئنی حربی چئوریلیش باش وئردی. ژنرال پرویز مشرف حاکیمیتی اله کئچیردی. مجلسی بۇراخدیٛ. اؤلکده وضیعت ثابیتلشدیکدن سوْنرا حاکیمیتی مۆلکی حؤکۇمته وئرجی بارده بیاناتلا خالقا مۆراجیت ائتدی. ۲۰۰۱-جی ایلده کئچیریلمیش پرزیدنت سئچکیلرینده پرویز مشرف اؤلکه پرزیدنتی سئچیلدی.
جوغرافیادَییشدیر
پاکیستان قوزئیدوغودان چین خالق جومهورییهتیایله، دوغودان هیندوستان ایله، باتیدان ایرانایله، قوزئیدن افقانیستانایله سرحددیر. پاکیستانین ساحهسی ۷۹۶ ۰۹۵ ک. م² دیر. ان یؤکسک نؤقطهسی هیمالییا سیراداغلاریندا یئرلشن K-2 دیر.
اهالی و حیاتدَییشدیر
پاکیستانین اهالیسینین اکثر حیسهسی گونئی و دوغو رایونلاردا یئرلشمیشدیر. پاکیستاندا اهالینین اکثر حیسهسی کیچیک شهرلردهدیر. ان بؤیوک شهر کراچیدیر و گونئی پاکیستاندا یئرلشیبدیر. پاکیستان اهالیسینین اکثرییهتی هیند چایی اطرافیندادیر. بویوک شهرلری لاهور، حئیدر آباد، راوالپیندی و ایسلام آباد دیر. ۲۰۰۶ ایلینین نۆفوس ساییسی نتیجهلرینه گؤره حیات مؤددتی کیشیلرده ۶۲ ایل، قادینلاردا ۶۳ ایلدیر.
دیلدَییشدیر
اوردو دیلی پاکیستانین رسمی دیلیدیر. لاکین پاکیستاندا موختلیف بیر چوْخ دهایشیک میلّتلر یاشاییر و هر میلّت اؤز دیلینی ایستیفاده ائدیر. پاکیستاندا کی موختلیف بویوک دیللر آشاغیداکیلاردیر؛
- اوردو دیلی (رسمی دیل)
- پنجاپ دیلی (پنجاب رایونوندا ایستیفاده ائدیلیر)
- بلوج دیلی (بلوچیستان رایونوندا ایستیفاده ائدیلیر)
- سیند دیلی (سیند رایونوندا ایستیفاده ائدیلیر)
- پشتو دیلی (قوزئی پاکیستاندا ایستیفاده ائدیلیر)
دیندَییشدیر
پاکیستانین رسمی دینی ایسلام دیر. اهالینین اکثر حیسهسی موسلماندیر. پاکیستان دا آز میقداردا مسیحی و هیندو مؤوجوددور. موسلمانلارین؛
- % ۸۰ سوننی
- % ۱۵–۲۰ شیعه
- % ۲٬۵ احمدیدیر.
ایقتیصادیاتدَییشدیر
پاکیستانین ایقتیصادی توسعه ائتمهمیشدیر و اهالینین اکثر حیسهسی یوخسول دور. اؤلکهده اهالینین اکثر حیسهسی کند تصرروفاتیله مشقولدور. آمّا پاکیستان آتوم ائلئکتریک ایستانسییاسینا صاحیب یئگانه ایسلام اؤلکهسیدیر.
کشمیر مسئلهسیدَییشدیر
کشمیر رایونو قوزئی پاکیستان و قوزئی هیندیستاندادیر. هیندیستان بۇ رایونا حاکیمیت ایددیعا ائدیر، پاکیستاندا حاکیمیت ایددیعا ائدیر. بۇ سببدن پاکیستان باتی-قوزئی کشمیری، هیندیستان گونئی-دوغو کشمیری ایشقال ائتمیشدیر.
منطقهلردَییشدیر
پاکیستاندا ۸ رایون مؤوجوددور:


text:
لاریسا (اویدو)
لاریسا (/ləˈrɪsə/ lə-RISS-ə) یونانجا: Aάpισa اینگیلیسجه: Larissa نپتون داخیلی اویدولاریندان یاخین بئشینجیدیر. ۱۹۲ کیلومتر چاپیدی و نپتوندان ۷۳٬۵۰۰ کیلومتیر آرالیدیر. Neptune VII اولاراق دا تانینیر.
تاپیلماسی
بو اویدو بیرینجی دفه نئچه چالیشان: هارولد ریتسما، ویلیام هوبارد، لاری لبوفسکی ودئیوید تولئن الی ایله تاپیلمیشدیر. ۱۹۸۱-نجی ایلده ۲۴ مئیده تاپیلدی و موقتی اولارق اونا S/1981 N 1 آدی وئریلیب ۲۹ مئی ۱۹۸۱ده اعلان ائدیلمیشدیر. وویجر۲ اوزای گمیسی ۱۹۸۹-نجی ایلده اونون فوتولارین سالدی و اونون بیرینجی دفعه فوتولاری گؤروشدو. اونون لیست آدی وویجر گؤرمکده S/1989 N 2 اولور. ۱۹۹۱ده ۱۰ فریم فوتوقرافلار بو اویدودان نمایش ائتدیریلدی. لاریسا آدی اونا ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۱ ده وئریلمیشدیر.
سان
نپتونون دؤردونجو بؤیوک اویدوسو، لاریسا، شکیلده غیرمنتظم(غیر کوروی) دیر و اوزرینده چوخ آغیر شکیلده یاریقلار واردیر.


text:
`ماجد مهدی حنتوش` نتیجهلر
خبرلر [21]
- ایراندان "قوتسال هؤرومچک" فیلمی ایله باغلی آچیقلاما
- اعتراضچیلارا آتیش ائدیلدی، ۴ نفر یارالاندی
- ایراندا کورونانین دلتا واریانتی گؤرولدو
- تراختور مهدی ببرییه صاحب چیخدی
- مهدی خسرویدن تورکییهیه دستک
- عربیستاندا بیر یاساق داها قالدیریلدی
- تورکمنلر، بحرانین حل ائدیلمهسینی ایستهییر
- ایرانلی مقاملارا رشوه وئردیگی اوچون جریمه ائدیلدی
- ۸۰ میندن چوخ پروژه یاریم قالدی
- مهدی کروبی، خبرگان مجلیسینی وظیفهسینی ائتممکله گوناهلاندیردی
- مهدی کروبی ، حسین موسوی و زهرا رهنورده ائدیله جگی ادعاسی
- سعودی عربیستاندان ایلک قادین تیجاری تمثیلجی
- ایراندا شرق قزئتینین باش رداکتورو مهدی رحمانیان حبس اولوندو
- مهدی اکر: تورکیه نین عفریندکی زیتون دالی عملیاتینین هدفی یالنیز تروریستلردی
- ایراندا انفولانزا ویروسو قورخوسو یاییلیر
- ایران: ایبتیدای مدرسهلرده، اینگیلیس دیلینده تحصیل یاساقدیر
- "تراکتور سازی" یئنیدن لیدئر اولدو
- ایراندا قوش آنفولانزآسی
- تبریزده آیین نؤوبتی عاشیق کونسرتی
- ایران فوتبال فدراسیونونا باغلی داورلردن مهدی طهماسبی، سوریهده اؤلدورولدو


text:
آلبرت برولس
آلبرت برولس (اینگیلیسجه: Albert Brülls) (دوْغوم:۲۶ مارس ۱۹۳۷ Anrath) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلبرت برولس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- Articles with WorldCat-VIAF identifiers
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۳۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۰۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- بروسیا مونشنقلادباخ کولوبونون اویونچولاری
- برشا کولوبونون اویونچولاری
- مودنا کولوبونون اویونچولاری
- یانق بویز برن کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۶۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۶۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
پوهیولا
پوهیولا (اینگیلیسجه: OP Financial Group) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت مالییه ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی ۱۲٬۱۳۰ نفر اوْلوب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Error on call to Şablon:cite web: Parameters url and title must be specified. OP Financial Group. یوْخلانیلیب17 January 2017.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«OP Financial Group»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پوهیولا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
«اوستالاشدیق بیرآز داها داشی قیرماقدا، دوستو دوشمندن آییرماقدا» (ناظم حکمت)
یازار: خیرالدین فیلیز(Hayrettin Filiz)
چئویرن: علی آغگونئیلی
بهرنگینین اؤلوموندن سونرا، « بالاجا قارا بالیق» آدلی ناغیلی، ۱۹۶۸ـ ده «اوشاق و یئنییئتمهلرین فیکیر تربیهسی اوجاغی(کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان)» طرفیندن چوخ گؤزهل شکیللرله بیرلیکده، کیفیتلی کاغیذدا چاپ و نشر ائدیلیر. کیتاب اؤز تصویرلری اعتباریله ۱۹۶۸ ـ جی ایلده، ایتالیانین ملتلر آراسی «بولونیا» عنوانلی آلتینجی اوشاق کتابی سرگیسینین بیرینجی مکافاتینی و چکاسلواکینین ایکیایللیک اوشاق کیتابی تصویرچیلییی موضوعسوندا «براتیسلاوای» مکافاتینین فخری دیپلوماسینی قازانیر. دونیانین ان گؤزل اوشاق کیتابلاریندان بیری کیمی قبول ائدیلن «بالاجا قارا بالیق» ۱۹۶۸ ـ جی ایلده، ایراندا دا، «اوشاق کیتابی شوراسی»(شورای کیتابی کودک) طرفیندن ایلین آن یاخشی کیتابی سئچیلیر. ۲۰۱۴ –جی ایلده «هانس کرستین آندرسن» مکافاتینین آن گؤزل اوشاق ناغیلی بؤلومونده، بو کیتابا چکدییی شکیللره گؤره «فرشید مثقالی»یه مکافات وئریلیر.
بالاجا قارا بالیغین تورکیهده ایلک چاپی۱۹۷۵ ـ جی ایلده، «هاله کونتای(Hâle Kuntay)» ترجمهسینده، «آرخاداش کیتابلار» نشریاتینین، «اوشاق سئریسی»نین ۶ ـ جی نومرهلی کیتابی اولاراق نشر اولونموشدور. کیتاب تورک رسامی و کاریکاتوراچیسی «محمد سؤنمز(Mehmet Sonmez )» طرفیندن شکیللنمیشدیر. رسام، بالاجا قارابالیغا چکدییی شکیللره گؤره، ایکی آیری تصویرچلیک مکافاتی قازانمیشدیر.
قید ائدهک کی یادداشلاریمیزا حک اولان بالاجا قارابالیق کیتابینین شکیللری، دونیادا بو موضوعدا چاپ ائدیلمیش کیتابلار آراسیندا، آن یاخشی رسیملر سیراسیندا قبول اولونور.
بالاجا قارا بالیق کیتابی آذربایجاندا «محمدرضا عافیت» طرفیندن آذربایجان دیلینه چئوریلیر. او، کیتابین آدینا صادق قالاراق اونو «بالاجا قارا بالیق» آدیلا نشر ائتمیشدیر.
اثرین دونیا سویهسینده شؤهرت قازانماسینا، انگلیسجه ترجمهسی سبب اولموشدور. بو ترجمهچیلر ده کیتابین آدینا صادق قالاراق اونو «The little Black Fish» آدی ایله ترجمه ائتمیشلر. کیتابی، آلمانجادا «Der Kleine Schwarz Fisch»، فرانسیزجادا «Petit Poisson Noir»، ایتالیانجادا «Il Pesciolino Nero»، سوئد دیلینده «Svarta Fisken Den lille»، روسجادا «MaлeHbkaя чepHaя pыбa»، چک دیلینده «Ryby Malé černé»، اسپانجادا «Pequeno Pez Negro»، کوردجهده «Biçuk Masireşe»، تورکیهده یئرلی بیر دیل اولان «لاز»جادا «Uça Çxomina» آدلاریلا اوخونور. بونلاردان علاوه کیتاب: پشتو، کروات، عرب، تالش، بلوچ، لر و اسپرانتو دیللرینه ده ترجمه اولوبدور.
قایناق: اینترنت


text:
اینسان قۇرقولارئ ایلە یۆزلشمەدیکچە أطرافئنداکی سەودیکلرینە وە کندینی سەونلرە ظولمەدر. عاقلئن یۇلو بیردیر. دۇغرو حارەکت أتمەیە أنگل ایسە دویغولاردئر. دویغولارئنئن أسیری اۇلانلار هر زامان یانلئش یاپارلار.
عائیلە؛ ایکی طارافلئ آقرابالارئن قۇروما چنبرینین ایچیندە قوراللارئ وە سئنئرلارئ اۇلان، قادئنئن وە أرکگین سۇروملولوقلارئنئ یرینە گتیرمەسی ایلە موتلولوغو آرتان، ایچیندە جئوئل جئوئل چۇجوق سسلرینین اۇلدوغو قورومدور. ناسئل کی قادئنئ وە أرکگی موتلو اۇلمایان عائیلە پارچالانماقلا قارشئ قارشئیا ایسە تۇپلوم دا یۇق اۇلمایا ماحکومدور. بیر بینا تملسیز، تۇپلوم دا عائیلەسیز اۇلماز.
عائیلە دانئشمانئ اۇلمام آجئ تجرۆبەلری، دؤرت دووار آراسئندا یاشانان آجئلارئ دیرکت بیرینجی آغئزدان دینلەمەمە سبب اۇلماقتادئر. گچمیشتە یاشانان آجئلارئمئزئ سیلمکتە نە قادار زۇرلاندئغئمئزئ، عاففەدەمەمەنین عائیلەلری وە بیرەیلری چارەسیزلیگە ایتتیگینی گؤسترمکتەدیر. کندی حاطالارئمئزئ گؤرمەمەیە، یاپتئغئ یانلئشلارا سببلر آرامایا دا سبب اۇلماقتادئر.
حایات سچیملردن عیبارتتیر. موتلو اۇلمایئ سچمک، گۆچلۆ اۇلمانئن آنجاق موتلو اۇلماقلا وە عاففەتمکلە اۇلدوغو بیلینملیدیر. گۆچلۆ وە حاقلئ اۇلماق اوغرونا یئقئلان عائیلەلرین آرقادا بئراقتئقلارئ بو اۆممتین ییتیک چۇجوقلارئدئر. بیزی بو دورومدا بئراقان دا أگۇلارئمئزئ تاطمین أتمە یارئشئندا اۇلمامئز، گۆجۆمۆزۆ گؤسترمک ایچین حاقسئزلئقلار یاپان بیرەیلر حالینە گلمەمیز، تک دۆنیالئ یاشامامئزدئر.
آللاە وار، حساب وار، اؤلۆم وار!
حالبوکی گچمیشتە آجئ یاشامایان کیمسە یۇقتور. آجئلار ایمتیحانئن بیر پارچاسئدئر. اینسان اۇلاراق دۆنیایا گؤزلرینی آچان هرکس یا اینسان قالئر یا دا ماعذرتلرین آرقاسئنا سئغئناراق حایواندان دا آشاغئ اۇلور. زیرا حایوانلار یاراتانئ اینکار أتمەدیگی گیبی هیچ کیمسەیە ظولمەتمزلر. سۇروملولوغونو ایهمال أتمەدیگی گیبی سئنئرلارئنئ بیلیرلر. کیمسەنین حاققئنا گیرمەدیگی گیبی کیمسەیی گۆجۆ نیسبتیندە حاققئنا گیردیرمزلر.
اینسانلئغئنئ اونوتوپ کندینە ظولمەدن، بو دا یتمییۇرموش گیبی أطرافئنداکیلرە حایاتلارئنئ چکیلمز قئلان کیشیلرین یاپتئقلارئ ایچین سوندوقلارئ بیرچۇق ماعذرتلری واردئر. گچمیشیندە آجئلارئن اۇلماسئ، تراومالارئنئن کندیسینی بئراقماماسئ، بو دورومدا کندیسینین سوچونون اۇلماماسئ، بیلینچ آلتئنئن أتکیسیندن قورتولاماماسئ، گنلردن کندیسینە گچنلرین أتکیسی، بۆیۆکلرین، کۆلتۆرۆن، تۇپلومون آلغئلارئ وب. آرقاسئ کسیلمز ماعذرتلرین حاطا یاپانئن کندینی تمیزە چئقارتما غایرتی واردئر.
نە آجئدئر کی بۆتۆن بو سؤیلملر اینسانئ کندیندن اوزاقلاشتئرماقتادئر. اییلشتیرەجگینە یارالارئ داحا دا درینلشتیرمکتە وە یانلئش یاپماسئ ایچین هر زامان سببلر بولدورماقتادئر. کندینی تمیزە چئقارتماقتادئر. لاکین ایچتن گلن ویجدانئنئن سسینی باستئرتاماماقتادئر.
هرکس اینسان دۇغار، لاکین اینسان قالاماز.
هرکس سەوەرک أولنیر، لاکین عائیلە اۇلاماز.
اینسان دۇغماق بیر سچیم دگیلدیر. لاکین اینسان قالماق بیر سچیمدیر. أولنمک دە بیر سچیمین اۆرۆنۆدۆر. ساغلئقلئ اینسانئن یاپاجاغئ سچیم ایسە اینسانئ عائیلە قورمادا ایلرلتیر. سچیمینی ایی یاپمئش اۇلان ساغلئقلئ اینسان دا هر نە قادار بۆیۆک آجئلار یاشامئش اۇلسا دا، کؤتۆ اۇلماماق ایچین ماعذرتلرین آرقاسئنا سئغئنمامالئدئر. عاکسی تاقدیردە سچیمی هر نە قادار ایی اۇلسا دا ایی داورانمادئغئ ایچین کندیسینی رذیل أدەجک، گچمیشتن اؤزنلە بو زامانا قادار گتیردیگی اۇرنونو، ماقامئنئ، مالئنئ، بۆتۆن وارلئغئنئ ألیندن قایبەدەجکتیر. قۇرقولارئ ایلە دە یۆزلشەجکتیر.
اینسان قۇرقولارئ ایلە یۆزلشمەدیکچە أطرافئنداکی سەودیکلرینە وە کندینی سەونلرە ظولمەدر. عاقلئن یۇلو بیردیر. دۇغرو حارەکت أتمەیە أنگل ایسە دویغولاردئر. دویغولارئنئن أسیری اۇلانلار؛ هر زامان یانلئش یاپارلار. ایچلریندن گلن سسلری باستئرئرلار.
جسور اۇلماق آنجاق اینسانئن کندیسییلە یۆزلشمەسییلە اۇلور. حایات اۇ قادار قئسادئر کی، بیر گۆن اؤلۆم ایلە قارشئ قارشئیا قالئندئغئندا یۆزلشمک ایچین گچ قالئنمئش، آرقادا قاپانمایاجاق آجئلار بئراقاراق آحیرتتەکی کؤتۆ عاقئبت حاضئرلانمئش اۇلابیلیر.
اونوتولمامالئدئر کی، باشئمئزا آجئ تاتلئ هر نە گلییۇرسا کندی یاپتئقلارئمئزداندئر. حاق أتمەدیگیمیزی دۆشۆندۆگۆمۆز هر یاشانمئشلئق آصلئندا بیزیم ایمتیحانئمئزدئر. قازانئمئمئزدئر. تجرۆبەمیزدیر. دگرلندیریلملیییز.
یاشانئلان بۆتۆن گۆزللیکلری “بو بنیم حاققئم“، شر اۇلاراق نیتەلننلری دە “بن بونو حاق أتمەدیم” دییە دۆشۆنمک نە قادار دۇغرودور؟
حالبوکی راحمان “بیزیم شر گؤردۆکلریمیزدە حایئرلار واردئر” دەمکتەدیر. بو گۆزللیکلری گؤرمەیی دە دۇغرو حارەکت أتمەیە وە دۇغرو آدرستن ایستەمەیە باغلامئشتئر.
آصئل مسئلە تام دا بو نۇقطادا باشلاماقتادئر:
قارشئداکینین دگیشیمی اۆزرینە قورولان موتلولوق حایاللریندن سئیرئلمالئ، اؤنجەلیکلە حاطالارئ قابول أتملیدیر. عاکسی تاقدیردە حاطالارئمئزئ گؤرمزسک کندیمیزە حاقسئزلئق یاپتئغئنئ دۆشۆندۆکلریمیزی عاففەدەمەییز…
اینسان قالما مۆجادلەسی ورن، ایچیندە بیرچۇق آجئلارئ بۆیۆتن، حایاتئن یۆکۆنۆ قالدئرامایئپ دپرسیۇنلارا گیرمە أگیلیمی اۇلانلارئن کندینە یاپابیلەجگی أن بۆیۆک اییلیک؛ “عاففەتمکتیر”. کندیسینە حاقسئزلئق یاپتئغئنئ دۆشۆندۆگۆ کیشییە ورەجگی أن بۆیۆک جزا؛ “عاففەتمکتیر”.
لاکین عاففەتمک هیچ دە گؤرۆندۆگۆ گیبی قۇلای دگیلدیر. باتئ دۆشۆنۆرۆ لاورنس سترن: “یالنئز جسورلار عاففەتمەیی بیلیر. قۇرقاقلار هیچبیر زامان عاففەتمزلر، عاف اۇنلارئن طابیعاتئندا یۇقتور.” دەر. آصلئندا بو تثبیت پک دە یابانا آتئلاجاق جینستن دگیلدیر.
عاففەتمک اینسانئ اؤزگۆرلشتیردیگی گیبی، گچمیشین کؤلەسی اۇلماقتان دا قورتارئر. عاففەتمەمک ایسە اینسانئ “قوربان پسیکۇلۇژیسی” ایچیندە بئراقئر. بونو حاق أتمەدیم دۆشۆنجەسی، اینسانئن اؤزگۆونینی یۇق أدر.
سۇنوچتا؛ قازانماق دا، قایبەتمک دە، موتلو اۇلماق دا، موتسوز اۇلماق دا؛ بیزیم اؤزگۆر ایرادەمیزلە یاپتئغئمئز سچیملریمیزدیر. یاشادئغئمئزئ حایاتئن سۇروملولوغونو اۆزریمیزە آلماق، باشقالارئنئن بیزە لایئق گؤردۆگۆ حایاتئ یاشاماماقتئر.
آسیە تۆرکان
عائیلە دانئشمانئ


text:
ایمام جواد
محمد بن علی (ایمام جواد، تقی، ابوجعفر) شیعهلرین دوققوزونجو ایمامیدیر کی ۱۹۵ اینجی هیجری ایلینین رجب آیینین ۱۰ اونجو گونونده مدینه شهرینده آنادان اولوبدور. اونون آتاسی ایمام رضا -شیعهلرین سککیزینجی ایمامی- و آناسیدا سبیکهیدی.
ایمامتدَییشدیر
ایمام رضانین مأمونون توسوطیله شهادته چاتماسیندان سونرا، ایمام جوادین تکجه یئددی یاشی واریدی. شیعهلر اونون ایمامتی بارهسینده شکه توشدورلر و بو بارهده نئچهلر جلسه برپا ائتدیرلر؛ آما سککیزینجی ایمام شهادتیندن قاباق، ایمام جوادی ایمامته منصوب ائتمیشدی. اونون شهادتیندن سونرا، ایمام جوادی مأمونون دستوریله مدینهدن بغدادا گتیریب و خلیفهنین قیزی ام الفضلین عقدینه چیخارتدیرلار.
اؤیرنجیلردَییشدیر
ایمام جوادین تخمینا ۲۶۰ نفر اؤیرنجیسی واریمیش کی عبدالعظیم حسنی، ابوهاشم جعفری، ابراهیم بن مهزیار اهوازی، حسن بن محبوب سراد کوفی، حسین بن سعید اهوازی، دعبل بن علی خزاعی، اسماعیل بن بزیع و صفوان بن یحیی اونلارین ان اؤنملیلریدیرلر.
موناظیرهلردَییشدیر
ایمام جواد نئچهلر دفعه اۆچون، اؤز زامانینین بؤیوک عالیملریله موناظیره ائدیب و اونلاری مغلوب ائدیبدیر. بو موناظیرهلرین ان اؤنملیلری کی خلیفهنین حوضوریله انجام تاپیردی، یحیی بن اکثم -موسلمانلارین قاضیالقضاتی- و ابن ابیداوود -بغدادین قاضیسی-له اولان موباحیثهلریدی. او یحیی بن اکثمیله موناظیره ائدن زامان، تکجه دوققوز یاشی واریدی و خلیفه اونو تحسین ائتدی. ابیداوودیله اولان موناظیرهدهده معتصم اونون حؤکملرینین ایجراسینین دستورونو وئردی.
شهادتدَییشدیر
۲۱۸ اینجی هیجری ایلینده، ایمام جواد عاییلهسیله بیرلیغدا حجه گئدیر و همان ایلدهده مأمون اولور. ایمام جواد حجدن قاییدادان سونرا، اؤز اوغلو ایمام هادینی مدینهده قویوب، آرواتیله بیرلیغدا عراقا قاییدیر. بو زاماندا معتصم عباسی حوکومتینین خلافتینی عؤهدهدار اولموشدو. معتصمین دستوریله ایمام جوادا بیر زهرلی شربت وئریلیر و او ۲۲۰ اینجی هیجری ایلینین ذیالقعده آیینین سون گونونده -۲۵ یاشیندا- بغداد شهرینده شهادته چاتیر.
مقبرهدَییشدیر
ایمام جوادین مقبرهسی کاظمین شهرینده و بؤیوکآتاسی ایمام کاظمین قبرینین کناریندادیر. الکاظمیه مسجیدینین ایکی قیزیل گونبذی وار کی اونلارین بیری ایمام کاظم و بیریده ایمام جوادا تعلوقو واردیر. شیخ مفید (شیعهنین بیرینجی مرجعی)، خواجه نصیرالدین توسی، سید مرتضی، سید رضی و ابنقولویهنینده قبرلری بو مسجیدین یاخینلیغیندادیر.


text:
گونش ده یاخالانیب…
زیبا میراحمدی(گونش)
گونش ده یاخالانیب داها
قازتچیلر دامغالاناندان بری؛
قاپیلاری دویمهلنیب گوندهلیکلرین،
یانیق کرمی اوخومالیدیرلار
اصلی اوخوجولار.
توتسو قووزانیر قفهلرین قالیان سسلریندن
قالا یان سسلریندن،
گؤرهن ساعات ۲۵ ده
کیم آغلاییب، کیم گولهجک؟!
آز قالیر باهارا،
کیملر باهار هیسیله آلیناجاقلار،
ساتیلاجاقلار؟!
دئمک بودا بیر پردهدیر
دووارلارین کینوووندا،
بونلار سونا چاتاندا
کیمسهنین یئری گؤینهیهجک
بیلئت کاسساسینین
یادداشیندا.
***
قیسا باخیش / کامیل قهرماناوغلو
شعررر، آرتیق مودرن واریانتلاریندان جانلانیر هر میصراعلاری، میصراعلار بیر بیرین قاپالادیقدا باشقانلیقلار داریخیر سطیرلری. و جان سیخیجی آنلار سوواشیر شعرین قاتینا.
شعرررر، عمومیتله توپلومساللیقدا تؤرهنمیش اولایلارلا قارشی یارادیجیلیق چیزگیسینه سالاراق شاعری، شاعردن یوکسلیش احوالاتدا دیگر واریانتلارا رغمن عصیان طلب ائدیر. و یاخاسینی توتاراق قیشقیریر شعرین ایچ قاتلارینی شاعری ایچین. بوردادیر شاعر بیر آچیدان یوخ، مین ۱۹ آچیدان باخیشینی سالیر یازدیقی شعرینه.
بلی، بوردادیر یارادیجیلیق باش وئریر، هیجانلیق تؤرهنیر سؤزجوکلرده، بویالی-بویالی عصیانلیقلارا ال وورور شاعر آرتیق، بویاسیزلیقا جان وئررکن هر میصراع، بیر آدام کیمی دانیشیر شاعرایله و شاعر گلین گتیریر هر کلمهنی شعرینه.
آلین چالیر سؤزلره، بئلینی چکیر شعرین و تومجاسی مخاطبلره بزهنمیش گلین سایاغی تقدیم ائدیر اثرینی.
بلی، بئله مودرن دیللی شعرلردیر چیغیریر اؤزونو، «گونش یاخالانیب قازتچیلر دامغالاناندان سورا». بئلهلیکله بئله مختلف روللار اویناییر شاعر شعرینده و مخاطب بئینینی داها گوپونلهییر و یئری مزار قالیر ذهنینده هر اوخوجونون.
بو اوخوجودور آرتیق شعری سئودیینده زنگین آچیلارا راست گلیر و شاعر سایاقی باخا بیلیر شعرین مین ۱۹ پنجرهسیندن.
بو پنجرهنی کیم یاراتمیش ؟ شاعر یاراتمیش حتمن. بوردادیر شاعر ایمگه لره ال وورور… بوردادیر شاعر یاریمچیلیق شهید آرزولاری اؤز یاشادیغی توپلومسالدان «جامعه» دریب و اؤز تفککورو ایله، دوشونجهسی ایله دوغرولدارکن ابدی بیر قالارقیلیق یارادیر.
« کیم آغلاییب، کیم گولهجک؟!
آز قالیر باهارا،
کیملر باهار هیسیله آلیناجاقلار،
ساتیلاجاقلار؟!»
بورادا شاعر او قدر اؤفکهلنمیشدیر باهاردان هیس یارالدارکن گول یئرینه، عصیانجاسینا دئییر: کیم باهار هیسی ایله آلینب ساتیلاجاقدیر. بو ایستک و طلب یانی نه؟ یانی شاعرین حیس داغارجیغیندان تؤکولموش موباریزلیکدیر بو. بلی بوردادیر شاعر اؤزونو تاپاراق سایین خالقینا قالارقی اثر یارادا بیلیر.
عمومیتله گونش خانیم چاغداشلیغی بیلرکن، شعیرسل کلمهلرله تانیشدیر، آمما ادبیات یاریمچیلیق دویوقو سئومهییر، ایستهمیر. اولسون گونش شاعریمیز تومجاسی یئنلیگی دررکن دویغولارینا چاغداشلیق کؤینگی گئیندیره بیلمیش اولسون. و… البتده بو «چاغداشلیق» و یئنیلیک و یئنیسللییه دوغرو یالنیز بیر شعرده حؤکوم سوره بیلمز. انشالله گئنیش باخیش قالسین بو شاعرین یئنی اثری ایشیق اوزو گؤرندن سونراکی گونلره.
آللاه قویسا…
بو باخیش، آت اوستو اولاراق یازیلدی یالنیز گونش خانیمین بو شعرینه… اگر فلکدن بیر گون اوغورلایا بیلسم گئنیش حالدا بوتون شعرلرینه آراشدیرما یازارام انشالله.
سئوگیلی شاعر گونش خانیما داها یاشیل آرزولار و باشاریلار دیلهییمدیر.