text:
تئللی ممی(روماندان بیر پارچا)
صدیار وظیفه(ائل اوغلو)
“او تای زمی ،بو تای زمی
اونو اکن، تئللی ممی”(حورزاد خانیم) *
گولـله سسی قامیشلیقلارا یاییلان کیمی توراج دستهلری شام یئرلرینده کوللانمیش مورغوزلوقلاردان قالخیب، دوز یئرلرینده آدام بویدا قالخان بوغا زمیلرینه تؤکولوشدو. ساری بوغدا زمیسینده دیکدسته ووران آلیجی چنگهسیندهکی سونبوللری کؤکسونه سیخیب اوزونو شاققیلتینین قوپدوغو یئره چئویردی.
هئچ نه سئزمهییب بافاسینی ورین اوّلینده سردیگی بندهمین آراسیندا اولان بافالارین اوستونه قویدو و اوراغی آرخا طرفدن بئل قاییشینا تاخیب, درزی باغلاماق ایسته دیکده, ایکینجی گولـلهنین سسی ائشیدیلدی. بو دفعه آراز قیراغیندان دوزلره قدر اوزانان شام یئرلرینی دقتله نظردن کئچیردی. شئه گؤتورولموش و هاوا ایلیقلانمیشدی. یای گونشینین شاخیدیغی آران یئرلرینده بیر ملرتی بئله یوخ ایدی. ائل- اوبا یایلاغا چکیلمیشدی. یالنیز هردن بیر زمیلرده پیریلدایان بیلدیرچینلرین سسی سوکوتو پوزوردو. «بو نه گولـلهسی دیر؟ دئیه آلیجی اؤز- اؤزوندن سوروشدو. بلکه ده اووچودور دئیه اؤزونو آرخایین سالماق ایسته دیسه ده قوشلارین بالا واختی اولدوغونو خاطیرلاییب, سهو ائتدیگینی باشا دوشدو. سکوت داوام ائدیردی. آلیجی درزی باغلاماغا باشلادی. بندهمین ایکی اوجوندان یاپیشیب آراسینداکی بافالاری ساغ دیزیله تیخجادی و بندهمین اوجلارینی بیر- بیرینه چاتاقلادی.
باغلادیغی درزلرین بیر نئچهسینی توپلاییب بردهک قورماق ایستهین آلیجی اوچونجو گولـلهنین ده شاققیلتیسینی ائشیتدی. یئنه ده اوزونو شام یئرلرینه چئویریب ساغ الینی قاشلارینا دایاییب گولـلهنین آتیلدیغی یئری معینلشدیرمک ایستهدی. «گؤرهسن مورغوزلوغون هاراسیندان قوپدو بو سس؟» دئیه دوداق آلتی میزیلداندی. او، اوچونجو گولـلهنین سسینی ائشیتدیکدن سونرا اؤزونو ایتیرمیش کیمی گؤرونوردو.
قونشولوقدا قاراقیلچیق درزلریندن بردهک قوروب کؤلگهسینده چای ایچن درمس عمی، «ایه نه باخیرسان، گولـله قامیشلیقلاردان آچیلدی. اودو باخ، هله باریت توستوسو گؤرسهنیر» دئدی.
تالا قامیشلیق سؤزونو ائشیدن کیمی ایچینده دیکسینن آدام تک گؤرونن آلیجینین رنگی آتدی. «تئللی ممیدیر!» دئیه آلت دوداغینی ساپا دوزولموش اینجی تک گؤرونن دیشلرینین آراسیندا اهمالجا سیخدی. هله ده ساغ الی قاشلارینین اوستونده قامیشلیغا باخیردی. آز قالا چینار اوجالیقدا اولان قامیشلار آرا- سیرا ترپهنیردی. آرازین مئهیندن یارانان اسینتی دوزلردهکی زمیلره چاتاندا ایلیقلانیر و گاه ایستی گاه دا سرین دالغالارا چئوریلهرک اوزونه توخانیردی. آلنیندان اوزونه یووارلانان تر گیلدیرلرینی سویوداراق عصبلرینی دینجلدیردی. لاکین ایچهریسینده یارانان نگرانچیلیق آلنیندا قالین قیریشلار یاراتمیشدی.
آلیجینی اؤز فیکریندن یاییندیرماق و آرخایینلاشدیرماق ایستهین درمس عمی دئدی:
– ایه، اوشاق اولما، او ایندی قیرمالاردا مئهلهنیر. ایلان مهلهین واخت موغانا گلمز. ممی بوش حرکتلر ائلهمز. او بیلیر کی، بیچین واختیدیر، گل= گئتدیر، گؤزه گؤرونر.
آلیجی درمس عمینین سؤزلرینه قولاق وئره- وئره مورغوزلوقلاردان دقّتینی کسمیر و ایتی باخیشلاری ایله قامیشلیقلاری آراییردی.
هئچ بیر ترپهنیش دویمادی. قولپونون زاغی گئتمیش چینی قوروشقادا پور رنگ چایین سونونجو قورتومونو ایچن درمس عمی، «ایه گؤزونون زاغی گئتدی، بری گل، اوشاق اولما، دئدیم کی، او دئییل، گل چای ایچ» دئدی.
آلیجی کؤنولسوزجهسینه گؤزونو قامیشلیقدان چکدی. بردهکلرین کؤلگهسی گئت- گئده ییغیلیردی. درمس عمینین یانیندا اوتوردو. قاباقجادان اونون اوچون تؤکولوب تارپین باشینا قویولان قوروشقانی گؤتوروب دستمالین آراسینداکی قارا توت قوروسوندان ایکی- اوچونو آغزینا آتدی و چایی ایکی قورتوم ائلهییب قوروشقانی درمس عمینین قاباغینا ایتهلهدی. درمس عمی پاپیروز چکیر، هردن ده «او اولماز» دئییردی.
*
آلیجی اؤز ورینین اوّللرینده قوردوغو بردهیین کؤلگهسینده اوتوروب فیکره گئتدی. گؤزو تالا قامیشلیقدا قالمیشدی. هله ده گؤیهریب اوجالماقدا اولان لهلکلری اراسیرا ترپهنیردی.
تئللی ممی اؤتن ایل بو واختلاردان آرانا گلمیش و قورد- قوش یاتاغی اولان تالا قامیشلیقدا گؤی قامیشلارین قارغیسیندان چاویستان قاییریب، گوندوزلری اورادا دالدالانیر، گئجهلری آی دوغاندان سحر آچیلانا کیمی آلیجینین ورینه دوشوب بیچمگه باشلاییردی. بیچینچیلر زمیلره آخیشاندا ایسه شاما چکیلیر و قامیش داخماسیندا دالدالانیردی.
بونو ایلک دفعه باشا دوشن آلیجی گئجهنی زمیده قوردوغو چارداقدا قالدی. تئللی ممی بیچینه باشلاییب ایلک درزی باغلایاندا آرالاریندا رمز علامتی اولان فیشدیراقلا اونو چاغیردی. تئللی ممی جاواب وئرهرک «ایه هارداسان، گل» دئدی.
آلیجی ایلک آخشامدان اوزانیب پوسدوغو برهدن دیک آتیلیب اوزون بوغدا سونبوللرینی یارا- یارا اؤزونو ورین آغزینا یئتیردی. اونلار بیر- بیرلرینه سارینیب اؤپوشدولر. ایه بوردا نه گزیر سن؟ اؤزونو اودا- کؤزه نیه سالیرسان؟ ازل الله، ایکی ائو سهلدیر، لاپ بئش ائوین تاخیلین ییغماغا جانیمدا قووات وار، دئین آلیجینین گؤزلری سئوینج یاشیلا دولموشدو.
تئللی ممی، سنه کمک لازمدیر، قیرمادا قالیب مئهلنمک غیرتدن دئییل. بوندان سونرا بیر آز ائرته گل، قوی منیم بوردا اولدوغومو بیلن اولماسین، دئسینلر کی، آلیجی ائرته گئدیر،چوخ دا ایشلهییر. یوخسا قازاقلار بیلر، سوراغیما گلر، دئدی.
او گوندن بری آلیجی هامیدان اوّل وره چاتاردی. بیچینچیلر اونون نئچه بردهک قوردوغونو گؤروب، ماشاالله، آلیجی کی، آلیجی. عجب سحر جیل دیر، قولو قوواتلیدیر. بیز گلهنه کیمی نئچه بردهک قورور، دئییردیلر.
هر گون اوباشدان تئللی ممی گوندهلیک یئمهیینی دسترخانا باغلاییر و قیشلاغا گئدیردی. دان یئری آغارمازدان اوّل زمیلره چاتان آلیجی؛ قاغا، بئله گئتسه بیلن اولار. سن چوخ آز گل، گؤزو گؤتورمهین اولار، دئمیشدی. آلیجینین فیکرینده جانلانان منظرهلرین داوامیندا درمس عمی؛ آرخایین اول، او ساییق آدامدی، قویروق اله وئرمز دئییب کؤکسونو دردی.
چای گورولتوسو کیمی آخیب گلن سسدن بیر آنلیق اؤزونه گلمیش کیمی اولوب درمس عمینین الینده کی چایی ایلیقلانمیش قوروشقانی آلیب بیر قورتوما باشینا چکدی. «ایه آجیقلیسان، گل سنه بیر جیغالا ائشیم» دئمک ایستهین درمس عمییه سؤزونو بیتیرمگه آمان وئرمهدی:
– من پولومو توستولتمهرم.
درمس عمی اونون کؤنلونو آلماق اوچون ارک یانا بیر ظارافات ائلهدی:
– هه، دئییرم آخی توستودن قورخوسان! ایه او قامیشلیقدا شاریلداتماقلارینا باخما، ازل الله، اوستومه یوز قازاخ گلسه، یوزونو ده فنیکدیرهرم. ایه نه قورخورسان، لاپ قازاق اولسون، تئللی ممی بوردا نه قاییریر؟ بیزی ده کی، هم پوست تانیییر، هم جاماعات. اؤزونو بوش یئره اوزمه، بیر شئی اولماز.
سونونجو گولـله دهیدی، دئییب یئریندن قالخان آلیجی هله قددینی تام دوزلتمهمیش شاملاردان دوزه چیخان اوچ آتلینین باشیندا قازاغی پاپاقلارین تونج دویمهلرینین پاریلتیسینی گؤروب یاری حیرت، یاری قورخو ایچینده دایانیب دوردو. آتلارین هنیرتیسینی اوزاقدان اوزاغا آلان درمس عمی؛ «ایه ائله بیل آتلی گلیر»، دئییب آرتیردی:
– اوغرشلردن اولسا، سن دینمه، اؤزونو لاللیغا وور، الین سینهنده اولسون. قوی سوروشدوقلارینا من جاواب وئریم، دؤیسهلر ده دینمه، لالام- لال، کارام- کار. یئمک ایستهسهلر، جلد گتیر. قوی یئییب ایتسینلر جهنمه . . .
آتلارین تاپپیلتیسی یاخینلاشدیقدا درمس عمی ده آیاغا قالخدی. شاخمار هندی دئییلن زمینی سوووشوب درمس عمینین ورینه چاتان آتلیلار کیشینین ور آغزی قوردوغو بردهگینه ساری یورتوردولار. قالین کولش آتلارین او زنگیسینه چاتیردی. آتلارین آیاق ایزلری یای گونشیندن قوزولامیش تورپاقدا تندیره یاپیلان پئنجهییشین اوستوندهکی ال ایزی کیمی گؤرونوردو. زهمی آدامی کسن یئکه گؤودهلی آتلیلارین باشچیسی «نایب سلطان» ایدی. جماعت آراسیندا فاطی اوغلو نایب تانینیردی. پوستا گلندن بری هامینین سسینی کسمیشدی. آناسینین اوغلو آغزی موردار بیر آدام ایدی. بردهیه چاتاندا آتلارین باشینی چکیب ساخلادیلار. اونلار ایسه فینخیریر و دایانماق ایستهمیردیلر. درمس عمی نایبین قاباغینا یویوروب؛ خوش گؤرموشوک دئدی و اللرینی سینه سینه قویوب تعظیم ائتدی. اوجا بویونا گؤره گنجلیک یاشلاریندا «اوجیبینیق درمس» تانینان درمس عمی قددینی دوزلدنده آز قالا آت اوستونده دیک اوتوران نایب سلطان بویدا گؤرونوردو. نایب سلطان اونو یاخشی تانیییردی. نئجه دئیرلر قاباغیندا یئمهین آدام اولدوغونو و برک آیاقدا اوچ دؤرد آداما یاخا دیددیرمهدیگینی یاخشی بیلیردی.
*
قاش- قاباغیندان زهر یاغان نایب سلطان؛ – اشی بورالاردا قاچاق آدام گؤرمهمیسن؟ – دئیه سوروشدو.
درمس عجی جواب وئردی:
– یوخ، باشین اوچون گؤرمهیشم. آرانین ایلان مهلهین چاغیندا نه قاچاق؟
سونرا ایسه اونلارین کیمی آختاردیقلارینی بیلمک ایستهییب آرتیردی:
– نایب، سن ده بئکارسانها، بو یورکوده قاچاق نه گزیر، باشینا هاوا گلیبمی موغاندا دالدالانسین؟
نایب داها آرتیق ایضاحات وئردی:
– بیز پوستا گئدیریک. تئللی ممی آرانا یئنیب، دونن تالا قامیشلیغا سیغیندیغینی سئزیبلر. او اولسا، بایاق بیرینی ناللادیم، هاراسیندان توتار توتوب، اؤلمهسه سورونوب دوزلره چیخاجاق. اونو گؤرن کیمی تونقال یاندیر. قاراووللارا دئیهجم بورانی گؤزدن قویماسینلار، تاپشیراجاغام یؤنلری برییه اولسون. یاخشی گیره سالمیشام، یاخاسی الیمه کئچسه بوراخان دئییلم.
عادتاً تئز- تئز چای دملهییب ایچن درمس عمی؛
– نایب ساغ اولسون، من چای قایناداندا آز- ماز توستو اولور، قاچاغی گؤرموشم دئیه پوستدان اوزو بری تئیلنمهسینلر. باشین اوچون تئللی ممینی گؤرن کیمی بوغدا بردکلرینین بیرینی یاندیراجاغام، دئدی.
درمسدن اوچ- دؤرد آددیم اوزاقلاشان نایب سلطان آتین باشینی چکیب سرعتله گئری دؤندو. درمسین اله سالدیغینی باشا دوشوب آجیغیندان چای کیمی کوکرهدی. او یاخشی بیلیردی کی، درمس عمی هئچ واخت تئللی ممینین چوغوللوغون ائلهمز. قامچینین دستهسینی درمسین سینه سینه سؤیکهییب گئری ایتهلهدی؛
– دئدیم کی، گؤرنده اود یاندیر، آرتیق- اسکیک دانیشما. بیر نئچه گون چای ایچمه، زهریمار ایچ!
نایب سلطان آتینی پوستا ساری یؤنلتدیکده باشچیلیق ائتدیگی آتلیلار دا اونو ایزلهدیلر و آتلی بورون دئییلن تینده یئرلهشن پوستخانایا چاتدیلار. هله ده قامچینین مامیزینین باتدیغی یئر درمس عمینین کؤکسونده کؤز باسیلمیش یانیق یئری کیمی گؤینهییردی. بولود کیمی دولموشدو. او، بئله واختلاردا یا هؤنکور- هؤنکور آغلایار یا دا قاراباغ شیکستهسی ایله اورهگینین آلووونو داغا- درهیه پوسکورردی. اونون چوخ دهگرلی و مجلسلره ذوق وئرن سسی وار ایدی. داها چوخ کدرلی آنلاریندا و سازسیز- بالابانسیز اوخویار و سؤز اوستالارینی حیران قویاردی.
اوراق- بولوونو و هئیبهسینی گؤتوروب آلیجییا؛ «گل او باشا» دئیه شاملا دوزون قووشدوغو نقطهیه گئتدی. او، همین نقطهنی بیر- بیریندن آییران یارغانین باشیندان وره دوشوب بیچمگه باشلادی. زمی، دؤنهجهگه بیر، ایکی آددیم قالمیش سئیرکلیک ایدی. اورانی بیچیب، ورین سایتال سونبوللو قالین یئرینه یئتیشدی. سونبوللر ائله دنه دولموشدو کی، دسته سون درجه آغیرلیق ائدیردی. آلیجی دا اؤز ورینه دوشوب درمس عمی ایله یاناشی بیچمگه باشلادی. بایاقدان دینمهین درمس عمی بیر قاراباغ شکستهسی گلدی:
من عاشیق گؤردوگونو
آی دوغدو، گؤردوگونو
نامرد ده سؤز ائیلهمز
مرد دئمز گؤردوگونو.
بایاتینی دینلهین آلیجی اونون تئللی ممییه چاغیردیغینی باشا دوشدو. خصوصیله اونون سون مصراعسینی، «مرد دئمز گؤردوگونو» ائشیدنده کؤورهلدی. دردی دئشیلن آلیجی بیر آرازباری هاواسی گلهرک اوخوماغا باشلادی:
او تای زمی
بو تای زمی
اونو اکن
تئللی ممی
هر ایکی بیچینچی الدن ایتی اولدوقلارینا گؤره چوخ چکمهدن یارغانلارین باشیندا قوشا بردهک قوردولار. دینجلمک اوچون اونون کؤلگهسینه کئچدیلر. آیران دوغراماسی توتوب ناهار ائلهدیلر. گونون لاپ قیزمار چاغی ایدی. اوزاقلارا باخاندا آدامین گؤزو سیریییردی. درمس عمی کؤلگهده اوزانیب اوزاقلاری سئیر ائتمگه باشلادی. اؤتن گونلر فیکریندن تالا- تالا سوووشوردو:
۱۵- ۱۶ ایل بوندان قاباق تئللی ممینین تویوندا زیل ساری تئل اوخویوب مجلسدهکیلرین آلقیشینی قازانمیشدی. گلین آتدان دوشمک همن آتین بئلینه سیچراییب جیددیردا یاریشا گیرمیش و بیرینجیلیگی قازانمیشدی. حورزادین جیدیر غالیبی اوچون توخودوغو یون جورابی آلیب ائولرینه دؤندوکده حیات یولداشی زر قلم مغرور بیر افاده ایله؛
– آکیشی، ماشا الله هله ده جاوانسان. جیدیردا هامینی توزا باتیردین. قوی اوزهرلیک یاندیریم، دئمیشدی.
ارینه یال زمیده چای- چؤرک آپاراندا ایلدیریما دوشن زر قلمین اؤلوموندن اوچ ایل کئچیردی. بو اوچ ایلده هئچ کیم درمس عمینین اوخودوغونو گؤرمهمیشدی. بیردن اوز ووروب اوخودارلار دئیه هئچ بیر تویا دا گئتمهمیشدی. بوگون ایسه یالنیز تئللی ممینی آرخایین سالماق اوچون او معنالی بایاتینی اوخودو.
*
او بیلیردی کی، تئللی ممی سالامات اولسا بو بایاتیدان باشا دوشهجک کی، درمس عمی گیلین اونون آرانا گلمهسیندن و نایب سلطانین اونا گولـله آتماسیندان خبرلری واردیر.
آخشام اوستو گونش اگیلیب هاوا سرینلهدیکجه درمس عمی ایله آلیجی زمیه اود قویور، اللرینی گؤرمک اولموردو. آرتیق گونش اوفوقه سانجیلمیشدی و یالنیز سارالتیسی قالیردی. درمس عمی اوجا سسله، «ایه گئری دؤن» دئیه آلیجینی سسلهدی. او، ایستهییردی تئللی ممی باشا دوشسون کی، اونلار هله زمیدهدیرلر. بونلارین هامیسینی یاخشی باشا دوشن آلیجی، «هه دؤندوم، عمی دؤندوم»، دئیه درمسه جواب وئردی.
هر ایکیسی قیشلاغا دؤنوب آرازین لام آخان یئرینه طرف گئتدیلر. شافاق اللشنده سویون قیراغینا چاتدیلار. اونلار بارداقلاری دولدوروب اؤزلری ایله قیشلاغا آپاراسی ایدیلر. سویو دولدوروب گئری دؤننده آلیجی دئدی:
– درمس عمی، قورخماسایدین یولوموزو تالا قامیشلیقدان سالاردیق. ائله بیل سونونجو گولـله دهیدی، آخی تاپپیلدادی.
درمس عمی، اولسون دئییب، آرتیردی:
– آمما مورغوزلوقدا قابان اولار، گؤز- قولاق اول.
آلیجی اؤتن ایل تئللی ممینین قامیشلاری باش- باشا چاتیب دالداناجاق قاییردیغی یئری توشلادی و قامیشلاری یارا- یارا تالاقامیشلیغین اورتاسینا دوغرو ایرهلیلدی. او هم قابان- دونوزدان، هم ده نایب سلطانین گودوکچو قویماسی احتمالیندان نگران ایدی. بیر آز ایرهلیلدیکدن سونرا آرالاریندا رمز علامتی اولان فیشدیراقلا تئللی ممینی سسلهدی. یارالانمیش تئللی ممی بیر مورغوز کولونون دیبینده اینیلدهییردی. آلیجینین فیشدیراغینی ائشیدن کیمی جانا گلدی. اینیلتیسینی اوجالدیب تیترک سسله، آی آلیجی بوردایام، دئدی.
*
آلیجی ایله درمس عمی، ممینین سریلیب قالدیغی یئری تاپیب، کیشینی قوجاقلاییب، بیر آچیقلیغا چکدیلر. آلیجی سرعتله ممینی آرخاسینا آلیب یاخینلیقدا اولان بوغدا زمیسینه چاتدیردی. بیر آز دینجهلیب، ممینین تاپشیریغیله اونو «قارا قوزای» دئییلن بیر قیرمالیغا آپاردیلار. قوزایین سره یالنیا بئش روان آددیم قالمیش سال داش وار ایدی. داشین بیر طرفی یالین آشیریمیندا تورپاقدا ایتمیشدی، بیر طرفی ایسه بئش- آلتی آرشین اوجالیقدا کیچیک ایتمیشدی، بیر طرفی ایسه بئش- آلتی آرشین اوجالیقدا کیچیک بیر قایالیق منظرهسی یاراتمیشدی. اوزونون خیناسی ایلدن- ایله تزهلهنیب گؤی- قارا خاللاری ایله قوزایا خاص بیر عظمت و گؤزللیک باغیشلایانمیشدی. داشین دیبینده ممینی کورهگیندن یئره قویان آلیجی گئجهنین قارانلیغیندا الینی یارالینین بوینونا سالیب سؤوکهیینه گیرمک ایستهدی. ممی جوت اللرین یومروق کیمی ائلهییب، بتری- بیلکلی قوللارینی گؤدهسینه ایکی یاندا قولتوغا دایانان ال عصاسی کیمی ائلهییب اؤزونو گئری چکیب قایایا سؤیکندی. او، دفعهلرله همین اوزو خینالی سال داشین کؤلگهسینده اوتوروب آراز قیراقلارینی سئیر ائتمیشدی. ایستی دوشندن سونرا قوزایین آرخاسیندان اوچوب داشین کؤلگهسینه قونان گؤزهل کهلیکلر ممینین باشینین اوسته قاققیلیداشمیش و اونو والئه ائتمیشدی. گئجهنین یاریدان اؤتدوگو آرتیق دویولوردو. هله ممینین یاراسی تامامیله سویومامیشدی. اورهگینه داریخما گلن ممی گؤزلرینی دولاندیریب باشینین اوسته اولدوزلارا، آیا باخماق ایستهییردی. او، گئجهنین نه واختدا اولدوغونو معینلشدیرمک ایستهینده اولدوزلارلا آی پاراسینین اوزاق، یاخین اولدووغو ایله سحرین آچیلاجاغینین تئز- بئواخت اولدوغونو باشا دوشردی. اون دؤرد گئجهلیک آیین ایشیغیندان گوموشو رنگه بورونن قوزای دا یای گونلرینین ایلک هفتهسینده قورویوب آغاران یاز اوتلاری، قوزایدا اسن ایلیق مئهین دالغالاریندا یومشاق سسله اویان- بویانا افیللهنیردی. قاچاق یاشادیغی گونلرین بیر چوخونو ایندی کؤکسونده ایلان کیمی قیوریلیب آچیلان سال داشین جویور- جئیران یاتاغی اولان جهبهلرینده گئجهلهین تئللی ممی قاراقوزایی دوغولدوغو «گور- گور»دان دا چوخ ایستهییردی.
قیرخ ایل قاباق ائل یایلاغا کؤچنده او گور- گوردا سئللی بیر یاز گونونده دونیایا گؤز آچمیشدی. تک ائولی آلاچیقلاریندا اونون آناسی، ممینی ماماسیز- کمکسیز دوغوب، بلهییب، صاباحیسی دا کؤچونه دوام ائدیب، اون گوندن سونرا پیر ساققا یایلاغیندا ائل- طایفاسینا قوشولموشدو. اودور کی، ممینین آناسی؛ بالا، سنی گور- گور منه پای وئردی دئیردی. ممی ده گور- گورو بوتون یئرلردن چوخ ایستهیردی. حتی آناسی دفعهلرله ممینین دوغولدوغو یورد یئرینی اونا گؤسترمیش و او گون چکدیگی آغری- آجیلاری اوشاقلارینا دانیشمیشدی. آناسینین دئدیگینه گؤره ممی دونیایا کلدیگده قونداغین قیشقیریق سسی ایلدیریم سسینه قوشولوب اونون فیکرینجه آلاچیقدا دا ایلدیریم شاخیرمیش کیمی گؤرونموشدو.
اودور کی، اورهگی، داریخاندا، قاچاقلیقدا یاشایاندان بری «گور- گور»ون هاواسینی قاراقوزایدان آلیردی. ائله اونا گؤره ایدی کی، اتکلری یاز گونلرینده سورو- سورو قویون- قوزو یاتاغی اولان، آراخاجلارلا دولو اولان یاماجلاری داها آرتیق زویولداق دولدوغونا گؤره اووچو دستهلرینی گؤرمهییب، یوشانلیقلاردا قاققیلداشان گور کهکیکلر یوواسی اولان ایرهملرینده ات جیغیری بئله جئیران- جویور ایزی آغاران قاراقوزای تئللی ممی اوچون داها دا اطمینانلی سیغیناجاق یئری اولموشدو. او عؤمرونون یئنی یئتمه چاغلاریندا بیر- ایکی دؤنه داغ کاواری درمک اوچون قاراقوزایا گلمیشدی. اوردا قوزایین یال زمی دئییلن قهجهلین اتکلرینهدک گلیب چاتا بیلمیشدی. یاز فصلینین اوچونجو آیینین اورتالاریندا یالا زمی دئییلن حصهده کاوار تالالاری گؤرردی. اوزاقدان آرپا- بوغدا زمیسینه اوخشایان کاوارلیغا اودور کی، «یال زمی» دئیردیلر.
قیش قارلارینین بئواخت اریدیگینه گؤره سوجاقلیغی قوزایین آیری- آیری یال- یاماجلاریندان بیر- ایکی هفته آرتیق داوام ائدن یال زمینین آشاغی طرفینده «اورتا قوبو» دئییلن یئرده بیر گؤزه بولاق وار ایدی. نئچه ایل اؤنجه «قوی کهلیکلر دوروسو ایچسین» دئیه، تئللی ممی گؤزهدن بیر- ایکی آددیم آشاغیدا اوچ- دؤرد گؤلمهچه قاییرمیشدی. گؤزهنین سیسقا سویو گؤلمهچهدن- گؤلمهچهیه دولوب سونونجو گؤلمهچهدن بیر- ایکی آددیم آشاغی قاراپقلارا باتیب ایتردی. . .
بودونون آغریسیندان بیر آز ماقیمیشان ممی اورتالیغا چؤکن سکوتو پوزوب، یارا سویودوقجا آغریسی چوخالیردی. اوزونو درمس کیشیه توتوب دئدی:
– دان آغارانا لالاشی بورایا چاتدیرمالیسان. یارانین آغزی آچیقدی، چیرک ائلر، کورلوغو چوخالار. ایستی دوشسه آروار اینجیر. قالخ آیاغا، آماندیر، سن گئت «قالالی»دان لالاش ننهنی گتیر، آلیجی دا «للـهلی»دن آتلانیب یاپلاغا قالخسین. ددهم گیله خبر وئرسین. گلن اولسا گئجه یول ائلهسین، گؤز- قولاق اولون بیلن اولماسین، بلکه تبریزه گؤتورولمهلی اولدوم. لالاش بودو یاریب گولـلهنی چیخارتماسا قیچیم الدن گئدر.
بو حالدا آلیجی دئدی:
– آی قاغا، سنی بو یاماجدا بوراخیب هارا گئدک؟ یای گونودو، ائله اولمادی، بئله اولدو، لالاش ائوده تاپیماسا سنی بوردا گون یاندیرار. ایلان- چایان اولار. قوی سنی کورهگیمیزدن للـهلییهدک آپاراق. بهییش اؤزوموزونکیدی، سنی داوا – درمانادک بیر تههر دالدالادار، قورخون اولماسین، للـهلیلر بوتون یایلاقدادیلار. بس دئییرم ائله بهپیش کیشی تک اولسون. بوستانیندا بیر چارداخ قوروب دالدالانارسان. گلیب آپاراریق.
*
ممی؛ «آیه نه دئییرسن؟ قیچیم دوشور. للـهلییهدک کورهکده اؤلهرم. قیچیم ساللاندیقجا ائله بیل سونگو تاخیرسان. اوزالی اولدوقدا بیر آز توختاق اولورام. دی جلد اولون» دئدی.
درمسله آلیجی جلد آیاغا قالخیب ممیدن آیریلیب یولا دوشدولر. آشیریما بیر آز قالمیش درمس گئری دؤنوب، آیه، بیز بئواختا قالساق قویما یارایا گون دوشه، بیلمیرسن یارا «گونده هاوا قاپار» دئدی. ممی ده ائشیتدیگینی بیلدیرمک اوچون؛ آیه آلیجی گؤزله باجین بیلمهسین چؤل- باییردا آغلاییب ائلر، سؤز یاییلار، الیمیزه ایش وئرهریک. آت للـهلیدهدیر، بهییش گیلده. کیشی ائوده اولماسا دا آت قاپ- باجادا اولار. یههر- یویهنینی حاضیرلا، مین، چاپ، دایانما . . .
هله دان یئرینه صدا دوشمهمیشدی. آلیجی توپوغا چاتمایان للـهلی چایینین سویونو کئچیب چایین او بیری ساحیلینه یاخین اولان بوستانچایا چاتدی. پالیدالی یؤورهلریندن قیریلیب گتیریلن قاراتیکان کوللاری ایله چپرلنمیش بوستانچانین «جیویر» قانادلاری ایله قاییریلمیش قاپالاغینی ایتهلهیهرک آچیب ایچهری گیرن آلیجی بهییشی سسلهمک ایستهییردی کی، قاپالاغین آچیلماسینی دویان بوستان ایتی هنیرتینی آلیب هوردو. بهییش ایسه یوخودان آییلیب چارداغین دیرهگیندن آسلادیغی بوش پوتدوغا بیر- ایکی آغاج ووروب تاققیلداتدی. او همیشه بوستانا گلن چؤل حیوانلارینی پوتدوقدان چیخارتدیغی سسله اورکودوب قوواردی. اؤتن گئجه بوستانا بیر دونوز گلمیشدی. ائله بو واسطه ایله ده دونوزو قوووب باییرا چیخارتدی.
بهییش قارداغا دوغرو یؤنهلن قارالتینین تاپپیلتیسینی ائشیدیب اوجا سسله ایتینی کؤشکورتدو، آییرتان توتها، دئدی.
بهییشین سسینی ائشیدن کیمی، آلیجی دا سسلندی:
– آیه منم، ایتی قویما گله.
– آیه آلیجی خیر اولا، هاردان بئله گلیرسن؟
آلیجی دئدی:
– بهییش یوبانما، ممینین آتین حاضرلا، یههر- یؤیهنینی تاپ، ائله بو ساعت یولا چیخمالییام، ممیبرک یارالیدیر. بودوندان ایکی گوللـه توتوب، بیری چیخیب، او بیری هله شیرین اتیندهدی.
– آیه، ممی ایندی هاردادی؟ دئییب تأثیرلندیگینی گؤسترهرک آرتیردی:
– کیشییه دئییم نئچه دفعه دئدیم کی، آ قارداش، تک الدن آواز چیخماز، بیر قوشون قازاخ دالینجادی، بوش ال ایله کسدی بو داغلاری کی، من ایش گؤرورم. قوهوم- قبیلهنی ده نگران قویدو. آخیردا دا اؤلدورهرلر، آناسی قارا گئیر.
بهییش آلیجینین یایلاغا گئدهسینی باشا دوشدو، آتی حاضرلاییب آلیجینین اوزنگیسینی باسدی. الله یاخشی یول وئرسین دئییب یولا سالدیقدا، آیه سنی الله اوشاقلارین آناسی بیلمهسینها، باجی اورهگیدی داینا، دورماز، بیرده بو یایین جیر- جیراماسیندا موغانا گلر، بیزی ایشه قویار. سن ده ائله باجارسان آسلان کیشینی گؤتور قاییت، من ده بو ساعت ییرتانی آلیرام یانیما قاراقوزایا چیخام، دئدی.
*
بهییش اؤتن گون ممینی اؤزو یولا سالمیشدی، دسترخانینا دا ایکی- اوچ گونلوک یئمک قویموشدو. گئدنده، نایب سلطان پوستدادیرها، گؤز- قولاق اول دئمیشدی. آلا قارانلیقدا بهییش بیر کوزده ده سو گؤتوروب. چؤل چایدانینی بیر آز دا قند- چای ییغیب ههیبهسینه تئللی ممینین گئجهلهمکده اولدوغو قاراقوزایا دوغرو یولا دوشدو. او همیشه تئللی ممییه گئجهلر چای- چؤرهک آپاراردی. چوخ گلیب گئتدیگینه گؤره ییرتان دا دان یئری آغاریردی. داغلیق بؤلگهنین اتکلرینده یئرلهشن «قالالی» کندینین اهالیسی هله یای گئجهسینین اؤزونه مخصوص اولان شیرین یوخوسوندان آییلمامیشدی. قویون- قوزولارین آغیللاردا اولماسی، مال- قارانین داش حاصارلاردان اولان کند حیهطلرینده چاتاقلاردان آچیلماماسی، ائل یولونون آلتیندا آدام بویدا اولان داشلارلا دؤورهلنمیش داشلی بوغین کند قیز- گلینلریندن بوش اولماسی یوخودان اویانماقدا اولان کندین هله کئیینین آچیلمادیغینی گؤستریردی. «لالاش ننهنین ائوی کندین آشاغی باشیندا یئرلشمیشدی. درمس عمی قاپینی چالدی. ایچهریدن لالاش ننه، کیمدیر؟ دئدی. آلماس قوناغام، دئییب جواب وئردی.
بیر آزدان سونرا ایکی آتلی کندین آرالیغیندان اؤتوب دولایی یوللا موغانا ساری گئدن یولون ایزینی توتوب چاپاراق سوروردولر. لالاش ننه داغلاردان دردیگی اوت – علف درمانینی خورجوندا گؤتورموشدو. او ممینین یارالاندیغینی درمسدن ائشیدندن سونرا هئچ نه دئمیردی. ائله بیل آرواد هوپ توتموشدو. آغ یوخوشا چاتانادک بیر سؤز دئمهدی. فیکری ممیده ایدی. او، بیر گون داغ کندلرینین بیریندن داوا- درماندان قاییدارکن ال آماندا قالمیشدی. آتینین دال قیچی سینیب یاری یولدا قالان لالاش ننهنین او قیش گونو داوا- درمانلا دولو اولان خورجونو ایله بیرلیکده یههر یویهنینی ده چیگنینده قالالینین بئش- آلتی آددیملیغینادک گتیریب، آروادی نجات وئرن ممییه اؤزونو بورجلو بیلن لالاش ننه نه قدر یالوارمیشدیسا ممی کنده، ائوه گئتمهمیشدی. من قاچاغام، قجر قازاخلاری منی آختاریر، کندده گؤرهن- بیلن اولار، سونرا گلیب سنی اینجیدرلر، دئمیشدی. او گئجه بیر آنا- بالا کیمی یول اوزونو اونونلا سیر- صحبتلر دانیشان ممی لالاش ننهنین دفعهلرله فیکیریندن گلیب گئتمیشدی. او حتی نئچه دفعه ممینین گیزلندیگی داش ماغارا اؤزو چای- چؤرهک آپاریب قویموشدو. ممی هئچ بونو بیلمیردی. لالاش ننه داغلاردان درمان اوتو ییغماغا گئدنده اونون سیغناجاغینی اؤیرهنمیشدی. هردن بیر یولونو او طرفلردن سالار و ممییه چای- چؤرهک آپارار و ماغارین آغزیندا قویوب گئدردی. آغ یوخوشون اوّللرینده لالاش ننهنی بو کیمی دوشونجهلریندن آییران درمس عمی، آی لالاش آتدان دوش، آتین باغری چاتلار، یوخوش یوخاری مینسک آتلاری چرلهدهریک. ایستی دوشوب، آتلارین دیرناغیندان تر سوزولور. ایندی لالاش اؤزونه گلمیش کیمی گؤروندو، آتین یویهنینی چکیب ساخلادی. دوشوب آتی یئدهکده چکیر و یولونا داوام ائدیردی. گون اورتایا آز قالمیش لالاش ننه ایله درمس عمی قارا قوزایا چاتدیلار. سال داشین کؤلگهسینده بهییشله ممینین نهسه دانیشدیقلارینی گؤرن درمس عمیله لالاش ننه اولدوقجا سئویندیلر. «هله ممی ساغدیر» دئییب ممینین اوتوردوغو یئره دوغرو آتدیقلاری آددیملارینی یئیینلشدیردیلر. ممیله بهییش، لالاش ننه ایله درمسین گلیشین گؤردولر. آرالاریندا دایاز بیر قوبو وار ایدی. ممی گئت- گئده سوزالیر و جاندان دوشوردو. رنگ- روحو آغ- آپپاغ اولموشدو. بالدیرینا ساریدیغی کهنه پارچا قانین قاباغینی آلمیشدی، یارانین دؤورهسینده تاپیلان ورهملر داوا- درمانین کئجیکدیگینی باشا سالیردی.
ممی دایاناجاقلی گؤرورنودوو. اؤزونو سیندیرمیردی. بهییشه اورهک- دیرهک وئرسین دئیه، او گلندن اوفولدامیردی دا. بهییش هردن اوزونو او طرفه دؤندهریب گؤزلریندن گیله لهنیب صیفتینین قیریشلاریلا اوزو آشاغی گیلدیرلهنن گؤز یاشلارینی سیلیب، بیر ده ممی ایله دانیشیردی. ممینین آغریسی چوخ اولسایدی دا اؤزونو ساخلاییردی. دؤرد- بئش ایل چؤل- باییردا، قایالیقلاردا، ماغارلاردا قاچاق یاشاماق اونا حیاتدا دایاناجاقلی اولماغی اؤیرتمیشدی. ممی بهییشه اوز توتوب دئدی:
– بابام دئیهردی کی، قورد اؤز یاراسینی یالایا- یالایا ساغالدار. قورخما، داغدا قالیب قورد اولموشام. گلن اولماسایدی دا یارامی اؤزوم ده توختاداردیم. ائله بیر شئی دئییل کی، بیر آز اوهلیک، بیر آز دا دوه دابانی، بیر ده آغری گؤتورن بیر اولگوج گرکدیر. لالاش ننه ایله درمس عمی سال داشین آرخاسیندان قفیل چیخیب ممینین اوزاندیغی یئره چاتدیلار. بهییش سیچراییب لالاشین آتینین اوزهنگیسینی ساخلادی. لالاش ننه بیر قوش کیمی آتین بئلیندن یئره قوندو. یاشلی اولسایدی دا، چئوریک ایدی، عؤمرونون چوخونو داوا- درمانلا مشغول اولان لالاش ننه همیشه آت بئلینده اوبادان- اوبایا، کنددن- کنده گئدردی. اونون تانیمادیغی آدام چوخ آز اولاردی. آتدان دوشوب، اؤزونو تلهسیک ممییه یئتیرن لالاش ننه، آنان اولسون ممی، سنی اوولادیلار؟ دوشمان گوللـهسی درین اولار بالا، دئییب یاشاران گؤزلرینی کالاغاییسینین اوجو ایله سیلیب، ساغ چیگنیندن آرخاسینا آتدی. ممینین اوزاندیغی یئرده صاندیق یئکهلیکده بیر کپر داش وار ایدی. لالاش ننه اول او داشی دیغیرلاتماق ایستهدی. درمسله بیرلیکده داشی قوزای آشاغی دیغیرلاتدیلار. داشین یئرینده آتلارین بئلینده اولان چول- پالازلا ممییه بیر یاتاجاق یئری حاضرلادی. ممینی لالاشین حاضرلادیغی یئرده اوزو قویلو اوزاتدیلار. گوللـه بودونون قاباق طرفیندن دهییب، آرخادا قالمیشدی. بیر بارماق بندی قدر قالیردی کی، چیخسین. لالاش در حال بودو آرخا طرفدن یاریب گوللـهنی چیخارتدی. ممی بوتون آغریلارا دؤزدو. لالاش ننه اونون دیشلرینین آراسینا بیر دورمک یئکهلیکده آغ کئچه تپمیشدی. ممینی آغری قیشقیرتدیقجا کئچهنی دیشلرینین آراسیندا سیخیردی.
بو اونون دیشلرینین لاخلاماماسینا سبب اولودو. گوللـهنی ممینین بودوندان چیخاران لالاش ننه قاباقجادان اوجاقدا اریتدیگی ساری یاغ پیالهسینی کؤزون اوستوندن گؤتوروب یارانین دوداقلارینی ارینیک و قاینار ساری یاغلا یودو.
*
بئلهلیک یارانی بیشیریر و ورهمینین قاباغینی آلیردی. ممینیتر باسمیشدی. اونون آلنینی، اؤزونو تئز- تئز یویوردولار. خورجوندا اولان یارپیزدان قاینادیب وئریردیلر. یاراسینین اوستونو بیتگی ایله داوالادیلار. آرواد، «ممییه بیر کؤلگهنهجک لازیمدیدیر» دئییب اؤز آتینین بئلینده اولان آللی- بزهکلی ادیاللا اونون اوستونه کؤلگهنهجک قاییردی و «آی بالا، گئدین آغاج گتیرین، اولسا بیر ایکی نفر ده گمیچی گتیرین، مافا باغلایین ممینی ایشیقکن بیر طرفه چاتدیرین»، دئدی.
یارالیجا یایلاقلاریندا دونندن چؤکوب قالان دومانلاری توند یورغا آتیلا تالا- تالا آرخادا قویان آلیجی، قویون – قوزو سورولرینین داش کلکلردن بیز- بیز چیخیب آرخاج یئرینده توپلاشیب، اوتلاغا گئتدیکلری واختدا ممینین ددهسینین خصوصی آلاچیغینا چاتدی. آلاچیغین قاپیسیندا، آی آسلان کیشی دئییب ائشیدیرم سسینی گؤزلهمهدی. در حال آتدان دوشوب، آتی باغلاییب آلاچیغا دوغرو یؤنلمهمیشدی کی، آسلان کیشی ایچهریدن چیخیب تافتا پالتونو چیگنینه سالدی. بوخارا بؤرکونو باشینا قویدو. او، ممینین یامان گون اوچون آران یئرینده ساخلاتدیردیغی گؤی دمیر آتینی گؤروب، نهسه بیر آنلیق دایاندی. کیشی اؤزونو ایتیرمهدی. سالام- کالامسیز آده نه اولوب؟ دئدی.
آلیجی، بیر شئی یوخدور، دئدی. آسلان کیشی وورنوخوردو. آراز قیراغیندان ترپنمیسن دئدی. آلیجی آخشام، گون باتاندان سونرا دئدی. آسلان کیشی اونون ایکی گونلوک یولو گئجهیله گلدیگیندن آنلادی کی ممینین باشی اویونسوز دئییل. او آلیجینی آلاچیغا آپاریب، آیه نه اولوب، دوزونو دئه، اؤلوم ده آللاهین- الیندهدیر، قالیمدا. ممی اؤلسه ده قوچاقدی، قالسا دا، منی باشا سال گؤروم نه اولوب؟
آلیجی، بابام روحو بیر شئی دئییل، اونو تالا قامیشلیغا گلنده وورموشدولار، پوست آداملاری وورموشدو. گتیردیک قارا قوزایدا گیزلهدیک. ایندی لالاش ننه باشینین اوستوندهدیر. من ده گلدیم کی، سنه خبر چاتدیرام. بلکه تبریزه آپارمالی اولدوق. یوبانما کیشی آلاچیقدان ائشیگه چیخیب ممینین آتینین قانتر ایچینده اولدوغونو گؤروب قوزوچوسو خودوشو چاغیردی. آی خودوش- آی خودوش، آبالا بو آتی او کئچهلی چول ایله چوللاسان. ها بالامها، تئز اول، آت چرلر ها دئدی. خودوش آتی چوللاییب آسلانین یانینا گلدی. آی آسلان کیشی آت هله ده تؤوشویور ترلیدیر. قورخورام ساققاو اولا قوی بیر دولاندیریم. بو حالدا آسلانین آلاچیغینا گلدی. آسلان قارداشینا آرخایین اولسون دئیه، آیه حاضرلاشدیر، بیر آرانا گئدک، ممینین قیچینا بیر گوللـه دهییب. آلیجی دئییر قازاخلار ووروبلار. جلد اول، یوبانما. آلیجی فرصتدن استفاده ائدیب ائولرینه باش وورماق ایستهدی. آتاسی آغاکیشی اونو گؤرن کیمی، آبالا خئیر اولا. بیچین واختی هاردان بئله؟ دئدی.
بیر شئی اولماییب آتا، دئدی. گل آسلان عمی گیله. آغا کیشی آغزینی آلیجینین قولاقلارینا دایاییب، ممییه بیر شئی اولمویوب کی؟
– دئیه سوروشدو. آلیجی، یوخ، هله آز یارالیدیر، دئدی. آتا- بالا آسلان کیشینین آلاچیغینیا گلدیلر. آغا کیشی آتین ترلی اولدوغونو و تؤوشودوگونو گؤروب نیگران اولدو.
ایچهری گیردیکده آسلان کیشی، آغا کیشییه دئدی:
– سن اوبادان ییهلیگ ائله، بیز آرانا گئدهک. گؤی دمیر آتین آز قالیر باغری چاتلاسین. گون اورتایادک قویما اوت- سو اوزو گؤرسون. گون اورتا، قویون ساغینا گلنده ساری قولاقلی دامازالیق قوچ وار. اونو کسدیر. قویروغونو دؤرد پارچا ائلهتدیر، قویروق پارچالارینی اون چوالا سال. هر گون بیر پارچاسینی وئر آت اودسون، آتین دؤشو یانیب، گؤردون یؤنو بری اولمادی، بیر ده ائرکک کسدیر. آت قاراباغ جنسیدیر.
*
اوبایا سس دوشمهدن دومانلی سحرده آسلان کیشی ایله آلیجی، بیرده آلی کیشی تزه نفس آتلاری بوداخدیلار. آتلار اوبادان آرالانان کیمی یولون آغینی توتوب یورتو چاپیردیلار. اوچ آتلی قیزیل یوخوشون آیاغینا چاتاندا آسلان کیشی- آیه دایانین، آتلار بیر آز دینجهلسین، چاتلار باغیرلاری بئله گئتسک!، دئدی. بیر ساعته قدر دینجلدیلر. کیشیلر قیزیل یوخوشو پیادا چیخیب یوخوشون سونوندا یئنه دولایلاردا آتلاندیلار….
*:حورزاد خانیم آذربایچان دا یارانان میللی حوکومت دؤورو موباریز شاعیرلردن ایدی. اونون مزاری قاراداغین بشاب کندینده دیر. بوتون آزادلیق سئون موبارزلرین شرفینه اتحاف ائدیرم بو رومانی( ائل اوغلو)


c: text/html

text:
دونیا بانکی چین اقتصادیاتی اوزره تخمیننی یوکسلدیب
بو بارهده دونیا بانکینین آچیقلاماسیندا دئییلیر.
دونیا بانکی بو ایل چین-ین اودم آرتیمی ایله باغلی تخمینینی اولجه گؤزلنیلن 8،1%-دن 8،5%-دک یوکسلدیب.
بو بارهده دونیا بانکینین آچیقلاماسیندا دئییلیر.
قئید اولونوب کی، 2022-جی ایلده موقاییسه اوچون آشاغی بازانین تأثیرینین یوخ اولاجاغینا گؤره آرتیم تمپی 5،4%-دک یاواشلایاجاق. بو، بانکین ژوئن آیینین اولینده وئردیگی قیمتلندیرمه ایله اویغوندور.
چین کووید-19 پاندمی سیندن برپا اولان ایلک بؤیوک اقتصادیات اولدو. دونیا بانکینین راپوروندا دئییلیر کی، چین-ده اوره تیم فعالیتینین یئنیدن پاندمیدن اوولکی سویهیه قاییتماسینا باخمایاراق، اؤلکه حکومتی کوروناویروسون یئنی واریانتینین یاییلماسینین قارشیسی آلماق مقصدیله بعضی اراضیلرده حرکت نظارتی تطبیق ائدیب.
"چین-ده یایین اولینه قدر اهالینین 40%-نی آشی اولوناجاغی پلانلاشدیریلیردی، لاکین اقتصادیاتین تام برپاسی اوچون آشی لاما ایستیقامتینده داواملی ایرلیلییش طلب اولوناجاق"، - دونیا بانکینین معلوماتیندا دئییلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تورک صنایعی، صادرات رکوردو قیردی
تورکیهنین صادراتی، ژانویه-نوامبر آیلاریندا گئچن ایلین عینی دؤورو ایله مقایسهده یۆزده ۱۳،۹ آرتاراق ۲۳۱ میلیارد ۲۴۸ میلیون دلارا یوکسلدی
تورکیهنین صادراتی آرتدی
اؤلکهنین صادراتی نوامبر آییندا بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۱،۹ آرتاراق ۲۱،۹ میلیارد دلاارا چاتدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سحره دوغرو گئدهن کاروان
مظفر درفشی
قرینهلر اوزونو، گؤزو یولدا قالانلار،
آزادلیق حسرتیله اورهیی چیرپینانلار،
آل شفقله، سحرله، عهد و پیمان باغلاییب
قارانلیغا، ظولمته باش ایمهین اینسانلار،
ناحقّه، ظولمه قارشی داییم قیام ائدهنلر،
چکینمهییب اؤلومدن، ووروشان قهرمانلار،
قلبین توتوب الینده یولا ایشیق سالانلار…
اوزاقلاردان گلیرلر، اولوب کاروان گلیرلر؛
بیر اللرینده بایراق، بیر اللرینده مشعل.
اونلارین همهمهسی، آیاقلارینین سسی،
اود پوسگورن نفهسی یاتمیشلاری اویالدیب
پاک ویجدانلی اینسانا دئییر بیزه قوشول گل!
گلین گئدهک گونشه دوغرو گئدهن سفره
ظولمتین باغرین یاریب، چاتاق آیدین سحره.
صفلرینه قوشولوب یوخودان اویانمیشلار،
ظولم اودونا یانمیشلار، حاقّی تاپدالانمیشلار؛
حیقارت دوستاغیندا سیتملره یاخیلان،
آزادلیق شعلهسیله قلبی آلوولانمیشلار؛
صداقتله، شرفله، حاق یولونا گئدهنلر،
اینسانیت اوغروندا جانین قوربان ائدهنلر…
دمیردن باشماق گئییب، دمیر عصالاری وار،
سانکی چوخ چتین بیر یول ائلهییبلر ایختیار؛
بو یولدا اوچوروملار، دومانلاردان کئچمهلی،
درهلردن، داغلاردان عمّانلاردان کئچمهلی،
بو یولدا مین تهلوکه، مین بیر خطر گؤرموشلر،
سایسیز گوللـهیه، اوخا داییم سینه گرمیشلر،
هر آددیمدا ییخیلان، دوشن آز اولمامیشدیر،
لیکن یئرده هئچ مشعل، هئچ بایراق قالمامیشدیر.
بو کاروان جاندان کئچمیش ایگیدلر کاروانیدیر،
گوللـهلنمیش، آسیلمیش شهیدلر کاروانیدیر.
بو اودور قهرمانلار، آصلانلار اوردوسودور،
شجاعتلی، موباریز اینسانلار اوردوسودور.
بو بئله بیر کارواندیر، بو بئله بیر اوردودور،
اینسانیت، عدالت یوردو اونون یوردودور.
بو اوردونون نه اوجو، نه بوجاغی گؤرونور،
اینسانلارین تاریخی تکجه اونلا سورونور.
بو قوللار دونیاسینی چاتدیریر حریته،
تاریخ اونونلا گئدیب چاتیر ابدیته.
آلقیش بئله اوردویا، آلقیش اونون یولونا،
آلقیٌش اونون قدرتله بایراق توتان قولونا!
آلقیٌش اونون یولوندا دامجیلایان قانلارا،
آلقیٌش اونا قوشولان موباریز اینسانلارا!


text:
پوئرتو د لا کروس
پوئرتو د لا کروس (ایسپانجا: Puerto de la Cruz) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و سانتا کروس (جزایر قناری)نده یئرلشیب. ۴ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۸٫۷۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۸۹۲۹ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Instituto Canario de Estadística". Archived from the original on 2014-04-18. Retrieved 2022-10-27.
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Puerto de la Cruz»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پوئرتو د لا کروس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ناتو بیلن روسیه اورته سیده گی اوروش جوده یمان بیر اوروش بوله دی
اوشبو توغریده ناتو عمومی منشی سی استولتنبرگ بیانات بیردی
ناتو عمومی منشی سی ینس استولتنبرگ, "روسیه جمهوررئیسی ولادیمیر پوتین نینگ هسته ای تهدیدی نینگ تکرار لری نی کوریشی میز تقدیرده, بونگه اهمیت بیریشی میز کیره ک" دییه قید ایتدی.
استولتنبرگ, اوروپا پارلمانی سوسیالیست و دموکرات گروپی ییغیلیشیده اشتراک قیلیب معروضه قیلدی.
اوکراین ده گی اوروش بوییچه ناتو نینگ ایکّی وظیفه سی بولگن لیگی نی معلوم قیلگن استولتنبرگ, بیری نینگ بو اولکه نی قوللب- قوتلش و باشقه سی نینگ ایسه اوروش نینگ کینگ قولاچ یاییب کیتیشی نی توسیب قویشدن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیردی.
استولتنبرگ, روسیه نینگ سونگّی کون لرده, "ساخته رفراندوم, هسته ای الداقچیلیک و قوراللی کوچ لرنی حرکت گه اونده ش" کبی فعالیت لر بیلن اوروش نی جدللشتیرگن لیگی نی معلوم قیلدی.
استولتنبرگ, "هر قنده ی بیر هسته ای سلاح دن فایده له نیش قبول قیلینه آلمه یدیگن بیر وضعیت دن عبارت. بو اوروش نینگ طبیعتی نی بوتونله ی اوزگرته دی. روسیه نینگ, هسته ای اوروش نینگ موفقیت گه سبب بولمه یدیگن لیگی و هیچ قچان بونده ی بیر اوروش نینگ بولمه یدیگن لیگی نی بیلیشی کیره ک" دییه قید ایتدی.
استولتنبرگ, اوز سوز لری نی, "پوتین نینگ هسته ای گپ لر نی تکرارله شی تقدیرده بونگه اهمیت بیریشی میز کیره ک. شوباعث, بونینگ روسیه جهتی دن جدی نتیجه لری بوله دیگن لیگی و هسته ای اوروش نینگ هیچ بیر شکلده بولیشی نینگ ممکن ایمس لیگی نی انیق بیلدیرماقده میز. کیین اوکراین دن باشقه بیر مسئله گه ایله نیب قاله دی. حاضرگی کونده اوکراین ده دوام ایتیاتگن اوروش بیر تراژیدی البته که, لیکن ناتو بیلن روسیه اورته سیده گی اوروش جوده یمان بیر اوروش بوله دی" شکلیده دوام ایتتیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی ایکّی نفر ترورچی یوق قیلیندی
اوشبو توغریده تورکیه مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
نایجریاده قوراللی جنگریلر تامانیدن اسیر ایتیب آلینگن اونلب کیشی قوتقریب آلیندی
ناتو باش کاتبی ستولتنبرگ روسیه دولت باشلیغی پوتین نی عیبله دی
ستولتنبرگ آلمان باش وزیری شولز بیلن مشترک مطبوعاتی کنفرانس اویوشتیردی


text:
استانبول قونلغه سی دنیا مقیاسیده بیرینچی ایتیب سیلندی
دنیا مقیاسیده بیرینچی بولدی
استانبول قونلغه سی دنیا مقیاسیده بیرینچی ایتیب تنلندی.
مرکزی امریکا قوشمه ایالتلریده بولمیش و 32 اولکه ده یایینلنگن Conde Nast Traveler مجله سی تامانیدن اویوشتیریلگن تیکشیروونینگ نتیجه سی اعلان قیلیندی.
شونده ی بولیب 240 مینگ اوقیووچی رای بیرگن خوددی شو تیکشیروو نتیجه سیگه کوره استانبول قونلغه سی بیرینچی بولدی.
استانبول قونلغه سی ایریم رقیبلرینی آرتده قالدیریب دنیا مقیاسیده بیرینچی بولیب اینگ یخشی قونلغه ایتیب سیلندی.
شونده ی بولیب سینگاپور چنگی قونلغه سی، ایککینچی و جنوبی کوریاده گی سیئول قونلغه سی اوچونچی بولدی.
قولگه کیریتیلگن اوشبو یوتوق مناسبتی بیلن استانبول قونلغه سیده مراسم اویوشتیریلدی.


text:
آراقون دیلی
آراقون دیلی ایسپانیانین آراقون موختار بؤلگهسینده تخمیناً ۱۰.۰۰۰ نفر طرفیندن دانیشیلان لاتین دیلدیر. بو دیل ریباقورچا بؤلگهسینده کاتالان دیلی ایله قارشیلیقلی تاثیره معروض قالمیشدیر. آراقونجا بؤلگهده ایسپانیا دیلی تاثیرینده قالدیغی اۆچون یوخ اولما تهلوکهسی ایله قارشی-قارشییادیر. ایکینجی دیل اولاراق بو دیلدن ایستیفاده ائدنلرین سایی ۳۰.۰۰۰ نفردیر. .
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آراقونجا کورسو
- آراقونجا اۆچون ائتنولوق راپورو
- Consello d'a Fabla Aragonesa
- آراقون دیلی
- Academia de l'Aragonés
- وئبستئر آراقونجا-اینگیلیسجه سؤزلوک Archived 2012-09-08 at the Wayback Machine.


text:
نسکار
نسکار (انگلیزجه. NASCAR: National Association for Stock Car Auto Racing ) آمریکا دا استوک ماشینلار یاریشماسی میلّی دَرنَگی، شومالی آمریکادا بیر استوک ماشین موسابقهسی یولا سالان دونیا دا تانینمیش بیر تشکیلاتدیر. آمریکادا استوک ماشین(Stock Car)، موتورو گوجلندیریلمیش، و ایمنی سی تقویت اولونموش معمولی ماشینلارا دئییلیر. نسکاری 1948جی ایلده سئر بیل فرانس آدلی بیر تانینمیش موسابقه سوروجوسو و تاجیر قوردو، و 2003 ایلینده ده اونون نوه سی برایان فرانس نسکار باشچی سی اولدو.
نسکارین ان بؤیوک یاریشلاری یوخاری سورعت کاپ سریسی (Sprint Cup Series) ، زفینیتی سریسی (Xfinity Series) ، دونیالیق کامیونلار کمپی سریسی (Camping World Truck Series) دیرلار.
نسکار موسابقهلری، آمریکا فوتبال لیگیندن سونرا، آمریکا تیلویزیونلاریندا ایکینجی ان چوخ باخیلان ایدمان موسابقهسیدیر. بو موسابقه دونیانین 150 اؤلکه سینده ده یاییلیر.


text:
یان اوانقلیستا پورکین
یان اوانقلیستا پورکین (اینگیلیسجه: Jan Evangelista Purkyně) چک جومهوریتیلی بیلیم اینسانی. ۱۷ دسامبر ۱۷۸۷ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۱ ایل عومر ائلهییب و ۲۸ ژوئیه ۱۸۶۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. یان اوانقلیستا پورکین کارلف بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jan Evangelista Purkyně»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده یان اوانقلیستا پورکین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کوچهلره سو سپميشم… / آرزو موراد (حیکایه)
کوچهلره سو سپميشم،
يار گلنده توز اولماسين.
ائله گلسين، ائله گئتسين،
آراليقدا سؤز اولماسين…
خانکندی… داغلارين آراسيندا يئرلشن بو شهرده، دونيايا گؤز آچميشام. گؤزل گونلريميز خانکندی’دن باشلايير. اون نفردن عيبارت عاييلم’له بيرگه دَيـَری هئچنه ايله ايفاده اولونمايان گؤزل گونلريميز واردی. هر آخشام آنامين لذيذ تاملاری’لا بَزَنميش سوفرهنين اطرافينا توپلاشار، يئمک يئيه-يئيه گونبويو باشيميزا گلنلری، گؤردوگوموز ايشلری موذاکيره ائدرديک. آتامين عيبرتآميز نصيحتلری، ماراقلی صؤحبتلری و مزهلی ظارافاتلاری’لا يئمگیميزی تاماملايارديق. بو گون ده او يئمکلرين دادی داماغيمدادير، آتامين سسی قولاغيمدان گئتمير، آنامين أللرينين قاباری أللريمـده درين ايز ساليب. ييرمی دؤرد ايلـدير کنديميزدن آيريلميشام، فقط بونا باخماياراق من گونو بو گون ده ياتانـدا يوخودا خانکندی’نی گؤرورم. هر دفعهسينده ده عئينی يوخو. گؤرورم کی، قاييتميشام کنديميزه، محللهميز’له ايرهلیلـَييرم، ايستهييرم ائوه چاتام، چاتا بيلميرم. ائويميزدن قالخيرام اوخودوغوم 4 سايلی اورتا مکتب، نه قدر گئديرم، چاتا بيلميرم. صینیف يولداشلاريمين هامیسينين سيماسينی دومانلی گؤرورم.
وطنيم خانکندی’نی گؤرمک آرزوسودور منه قاناد وئرن، اورانی گؤرمهينـلر هئچ واخت منيم سؤزومون جيدّیليگينه وارا بيلمز. منيم بير آرزوم وار، نه واختسا بير ده او تورپاقلارا گئری دؤنوم و اؤلمهميشدن اؤنجه آياغيم وطن تورپاغينا دَيـسين، بيليرم کی، او خوش گونلريميز بير ده گئری دؤنميهجک، آما هئچ اولماسا آياغيم دَيـَن تورپاقلاردا اونلاری- هر زامان هاميدان ائرکن اويانيب، تويوق-جوجهلره دن سَپَن أسمر خالانی، بوتون اوشاقلاری جيرناديب آرخاسیجا قاچيران بشيری، ایل بايرامينـدا(یاز بایرامی) دادلی تاملارينـدان قونشولارا پای وئرمـَگی اؤزونه بورج بيلن نجيبه خالانی، بير سؤز’له حاياتيمـدا خانکندی’له باغلی ايز بوراخان هر کسی خاطيرلاييم، ذاتن بو ايللرده هئچ اونوتماديم کی…
خانکندی داغلارين آراسينـدا يئرلشن بؤيوک بير شهر ايدی. شهرين آياغينـدا اوتوبوس دوراغی ايدی، لاپ باشيندا دا بيز ياشاييرديق. “دؤردونجو پارالئلنی”(موازی محلله) دئييلن بير محلله- آذربايجانلیلار محللهسی ايدی. محللهنين ايچينـدن اوزون-اوزادی بير يول گئديردی، او يول کی بيزی هر سحر مکتبه آپارار، مکتبـدن ائوه گتيرردی. ائويميز ايسه دوز داغين باشينـدا، محللهنين گيرهجـَگينـده ايکیمرتبهلی، دؤرد اوتاقـدان عيبارت بير ائو ايدی. بير اوتاغيندا سککيز اوشاق بؤيوموشوک. او بالاجا بير اوتاقـدا منيم يئريم کونجـده ايدی، هميشه کونجـده اوتوروب آتا-آنامی سئير ائدرديم، اونلارين بير-بيرينه رغبت دولو موناسيبتلری منه ماراقلی گليردی. بير ده بالاجا بير راديوم واردی، اونو قوجاغيما قويوب “کوچهلره سو سپميشم” ماهنیسينی دينلهيرديم،بو ماهنينی دينلهمـَگی أن چوخ دا سويوق هاوالاردا سئويرديم دئیه، ايندی ده دينلهينـده منه قيشی خاطيرلادير، همين او راديو، همين او اودون سوباسی، باجي-قارداشلاريم، آتام و آنامين مئهريبان صؤحبتلری گؤزومون اؤنونه بوتون اینجهلیکلری’له گلير. 13-14 ياشيم اولماسينا باخماياراق، آرتيق یاشامی آنلاییردیم. گلهجـَگه چوخ باغلی اولسام دا، ايندی گؤرورم کی، منه کئچميشيم چوخ گرکـدير، خوشبخت آنلارين خيففتينی چکيرم و آنلاياندا کی، آرتيق هئچ نه قاباقکی کیمی اولماياجاق، دلی اولماق حددينه چاتيرام. ايش اوندادير کی، من هله ده اونلارين يوخلوغونا آليشا بيلميرم. دئييرلر ها کی، يارا قايساق ائدير، منيم يارام 24 ايلـدير کی، نه قايساق ائدير، نه ساغالير. ساغالماسين، ايستهميرم، ائله بيليرم کی، يارام ساغالسا، خاطيرهلريم سيلينهجک، خانکندینين، خوجالینين قوخوسو بورنومـدان گئدهجک.
مکتبلی يولداشلاريمی دا اونوتماميشام، هامیسينی سویآدلاری’لا بيرگه خاطيرلاييرام. اونلارين ايچينده اؤلن اؤلدو، ايتن ايتدی، ايزينی ايتيرديگيم دوستلاريمی ايندی ده آختاريرام. اوچونجو سينيفده اوخوياندا سينيف يولداشلاريم منه قولچاق بیر آت سووقت گتیرميشديلر، همين هديهنی گؤز ببـهگی کيمی قورويوردوم، ايمکان وئرميرديم کی، کيمسه اونا أل وورسون، آما يئنه ده قورويا بيلمهديم. ايندی ده گؤزوم او أشيانين آرخاسیجا قاليب، چوخ حئيیفسيلهنيرم کی، کاش او سووقت سون آندا دا منيم أليمده اولايدی، اؤزوم’له بورا گتيريديم. نهاينکی او سووقت، عوموميت’له ائويميزدن بير أشيا دا اولسا، منده خاطيره اولاراق قالاردی، چونکی بعضا کيچيک بير أشيا بوتؤو بير عؤمرو يادا سالماغا يئتير، اينسان او خيردا أشيايا دا احتيياج دويور، عؤمرونون أن گؤزل خاطيرهلرينی او کيچيک أشيالارا سارير.
چرچيوهلره سيغماز خوشبختليگيميز تأسسوفلر کی، آز چکدی- 1988-جی ايلـده عاييلم’له بيرگه خوجالی شهرينه مجبوری کؤچکون اولدوق. ياخشی ياديمدادير، خانکندیده وضعيت گرگينلشَنـده قونشولاريميزين چوخو اؤز ائولرينی ساتيب بيرباشا باکیيا اوز توتموشدولار، سانکی بيليرديلر کی، بو ايشلرين سونو يوخدور، وطنه قاييديش ایمکانسیزدیر. آما بيز اؤز ائويميزی ساتا بيلمهديک، بيلميرم بونو شانسين اولماماسی حئساب ائديم، يوخسا سادجه وطنسئورليکـدن ايرهلی گلن بهانه آدلانديريم. اصلينده شانسيميز اولمادی ائوی ساتماغا، آما وطنسئورليگيميز ده اوندا اولدو کی، ائويميزدن، تورپاقلاريميزدان أليميزي اوزه بيلميرديک.
1988-جی ايلـده گؤرونتولر کئچيريلدی، شهری أن گئج ترک ائدن بير بيز، بير ده داييمين عاييلهسی اولدو. بيز 1989-جو ايلـده وطنی ترک ائتديک. بيزی هئچ يئرده، نه شوشادا، نه آغدامدا قئيدياتا آلماديلار، خانکندیدن چيخان مجبوری کؤچکونلر آنجاق خوجالیدا یئرلشمهلی ایدیلر. بوردا دا گؤزل گونلريميز اولوب، دوزو بورداکی خوش گونلریمیز 1990-جی ايلدن 1992-جی ايلهجن خانکندیدهکی نهدن هئچ ده گئری قالميردی. خوجالی’لا خانکندینين آراسينداکی یول ائله ده چوخ دئييلدی. خوجالیدا هاچاتپه دئييلن بير يئر واردی، هاوا لیمانینین ياخينليغيندا ايدی. هه، باخ، هر سحر همين تپهيه قالخيرديم، خانکندیدهکی ائويميزی سئير ائديرديم. هاچاتپهدن خانکندی گؤرونوردو. تک تسللیميز ده ائله بو ايدی، ائويميزين گؤرونمهسی بيزيم بير ده او تورپاقلارا قاييداجاغيميزا اومود وئريردی. آنامين گؤز ياشلارينی دا اونودا بيلميرم، او ائويميزه باخيب آغلاييردی، بيز ده اونا باخيب اؤزوموزو ساخلايا بيلميرديک. خوجالیدا نه قدر ده خوشبخت اولساق، خانکندی اوچون بورنوموزون اوجو گؤينهييردی. وطنيم خوجالیجان اولماسا دا بوردا دا گؤزل گونلريميز آز اولماييب. بير مودّت چتين اولدو، آما گئتديکجه اؤيرشديک خوجالينين خالقینا، هاواسينا، بير سؤزله خانکندیسيزليگه…
بير مودّت سونرا گؤزوموزون ياشی قورودو، عاييلهنی دولانديرماق، ايش-گوج صاحابی اولماق لازيم ايدی. آتام، آنام، ايکی قارداشيم، ايکی باجيم و من خوجالی کارخاناسیندا چاليشماغا باشلاديق، بئلهجـه باشيميز قاريشدی، سحر ايشه، آخشام ائوه…
قونشولوقدا بير اوغلان واردی، هر سحر باجيم’لا اوتوبوسا مينيب ايشه گئدنـده همين اوغلانی دا اوتوبوسدا بيز’له گئدن گؤررديم. اوزون مودّت عئينی اوتوبوسدا يول گئتمهگيميز، ايشدن چيخماغيما آز قالميش يولومون اوستونده دايانماسی، منيم قلبيمده اونا قارشی سئوگی ياراتدی. بئلهجـه گونلرين بيرينده منه اؤز اورَگينی آچدی، اوتانديغيندان باشينی آشاغی ساليب منه منی سئوديگينی سؤيلهدی. سونرا بيرگون منيم راضیليغيم’لا ائويميزه خبر گؤندردی کی، ائلچیلرينی يوللاياجاق. ائويميزده ناراضیليق اولدو، “اولماز” دئديلر، من ده هئچ سببينی سوروشمازدان سئوديگيم آداما قوشولوب قاچديم، آوریل آييندا تويوموز اولدو. طالئعيمدن چوخ راضی ايديم، یاشام يولداشيمين خاصيتی ده چوخ گؤزل ايدی، هئچ زامان منی اينجيتمهییب، قلبيمه دَيمزدی. أن خوشلاديغی يئمک کونجر کتهسی ايدی، دئديگيم او هاچاتپهده سئچمه اوتلار يئتيشيردی، همين اوتلاردان ييغيب، گتيررديم و کتهنی پيشيررديم. پوليس ايدی، خوجالیدا شؤعبهنی قوروب يارادان ايلک أمکداشلاردان بيری ده منيم یاشام يولداشيم اولموشدو. بيرگه چوخ آرزولاريميز واردی، بيز بو آرزولاريميزين یاشاما کئچمهسی اوچون هلهليک سادجه بونؤوره قازميشديق، ايستهييرديک ائولاديميز اولسون، عاييلهنين تمـَلی داها دا مؤحکملنسين. مارت آييندا کؤرپهميز دونيايا گلمهلی ايدی، آما…
هر شئی سئپتامبر آييندان باشلادی: گئجهنين بير عالمی کندی غريبه بير سس بورودو، قورخوموزدان ائودن چؤله چيخا بيلمهديک. سحرين آچيلماسينی گؤزلهديک، ائله کی سحر اولدو، دئديلر کی، بو موشک مرمیسیدير، چؤلده اولماق لازيمدير، هر آن تهلوکه اولا بيلر، دوز بير آی بو تهلوکهنين آلتيندا ياشاديق، نه گئجهميز واردی، نه گوندوزوموز. آغدام’لا دا آراميز آچيق ايدی، عسگران قالاسی هؤرولمهميشدی، بئلجه دؤرد آی موحاصيرهده قالديق. ايشيغا، قازا حسرت ايديک، هر گون هئلیکوپتئر’له بيزه أرزاق گتيريليردی، دولانيشيغيميز يالنيز اوندان عيبارت ايدی. قورخو-تلاش بيزی بوروموشدو، اطرافيميزداکی کندلرده تئز-تئز يانغينلار اولوردو، اينسانلار اؤلدورولوردو، آما وطندن اوز دؤندره بيلميرديک، اونو قويوب گئده بيلميرديک. نئجه کی، بيز وطن اومدو ايله ياشاييرديق، ائلجه ده وطن بيزيم اومودوموز’لا ياشاييردی، بيزه بئل باغلاييردی…
بئلهجـه اومودلاريميزی قالاق-قالاق ائديب مئشهلی کندينه اود ووردولار. أن سونونجو يانان کند مالبَيلی کندی اولدو. موحاصيرهده قالديغيميز دؤرد آی عرضينده عسگران قالاسی دا هؤرولدو، او قالا ایلا بيرگه بيزيم ده بوتون آرزولاريميز هؤرولدو، آنلاديق کی، بوردا بيزيم سونوموز يوخدور. ائرمنیلر بيزه خبردارليق ائديرديلر کی، کندی ترک ائدين، يوخسا بيرجه کؤرپهنيزی بئله ساغ بوراخماياجاغيق، کؤکونوزو کسهجهیيک، آما بيز چيخميرديق، سونوجلاری گؤزلهييرديک. آرتيق خانکندیدن ده يوللار کسيلدی، چونکی آرادا عسگران قالاسی واردی، بيز آرادا دورموشدوق، بو اوزدن ائرمنیلر ايلک بيزی آرادان گؤتورمهلی ايديلر. بير سؤزله، بيز اولموشدوق آچار، لاچين قيفيل، لاچينـا کئچمک اوچون موطلق بيز محو ائديلمهلی ايديک، داها سونرا ايسه ائرمنيستان دهليزی آچيلاجاقدی. تخمينن نووامبر آييندا ايکی دفعه کنده گيرمهيه جهد ائتديلر، آما ميللی قهرمان آقيل قولیيئوين کؤنوللولردن عيبارت 22 نفرليک دستهسی خوجالیيا گلديگی اوچون بو جهدين قارشیسی آليندی. لاکين گئتديکجه سيلاح، أرزاق توکهنيردی. بيرجه تسکينليگيميز رحيم قازیيئوين سؤزلری ايدی، او بيزه موسکو واسيطهسی’له دئييردی کی، آغدامدايام، صاباح عسگرانی آليب کئچيرم خوجالیيا، ساماواری يانديرين، يئمک حاضيرلايين، گليرم. بيزيم ده آغساققاللار ييغيليردی بير يئره، اونو گؤزلهييرديلر، آخشام دوشوردو، آما رحيم قازیيئودن بير خبر اولموردو، دوز ايکی آی بيزی بئله سوروندوردو. جيلوولايا بيلميرديک اؤزوموزو، گون-گونه ساتيلديقجا بيزيم أليميز هر يئردن اوزولوردو. آرتيق پيچاق سومويه ديرندی، ييغيشديق گلديک هاوا لیمانینا کی، گئدک، أليف حاجیيئو بيزی قويمادی گئتمهيه، دئدی کی، وطنی قويوب گئتمک اولماز. کيشیلريميز ايسه ايستهييردی کی، بيز گئدک، چونکی ناموسلارينی قوروماق ايستهييرديلر، دوشونه بيلميرديلر کی، تورپاق ائرمنیلرين ألينه کئچسه بيزيم باشيميزا نهلر گله بيلر. “کيشي تورپاق اوغروندا اؤلر، تکی ناموسوموزا خلل گلمهسين”- دئييرديلر. أليف حاجیيئو ايسه جاوابيندا بير سؤز ايشلتدی، هله ده نه او سؤز منيم قولاغيمدان گئدير، نه ده اونون غورور دولو باخيشی منيم گؤزلريم اؤنوندن چکيلير. “نه قدر کی، أليف حاجیيئو وار، خوجالی آلينماياجاق، گئدين ائوينيزه و راحات ياتين”- دئدی. اوستوندن چوخ کئچمهميش شوشا هئلیکوپتئری وورولدو، سونرا ايسه مالبَيلی کندی يانديريلدی و بيز آرتيق اؤلومه حاضيرلاشيرديق. مالبَيلی شوشانين چوخ گؤزل کندلريندن بيری ايدی، خانکندینين باشيندا يئرلشيردی، ياتسايديم يوخوما گيرمزدی کی، مالبَيلینين سونو بئله اولار. آما اورادا جاماعاتا هئچ نه ائتمهديلر، اونلار دا بيزيم گلديگيميز يول’لا، قارقار چايينين شئللی کندينه دوشدولر، آغداما گلديلر. سيلاح-سورسات توکندی، أليميزده جمعی اون بير، يا دا اون ايکی عدد موشک مرمیسی قالميشدی، ساخلاييرديق کی، دار گونوموزده گرک اولار. ايگيد اوغوللاريميز کندين مودافيعه باتاليونوندا(گُردان) خيدمت ائديرديلر، شاختا-سازاق بيلميرديلر، آج-سوسوز وطنين کئشيگينی چکيرديلر. آنجاق ائرمنیلر خانکندیده اولان 266-جی آلای تانکلار واسيطهسی’له بير گئجهده کنده گیردیلر. اوچ يئردن هوجوم ائتميشديلر بيزه: يوخاريدان سونجوخا دئييلن بير يئر وار، اوردان، هاوالیمانیندان، بير ده شوشايا گئدن آغدام-شوشا آسفالت يولوندان. بيزيم علاجيميز بيرجه قارقار چايينی کئچيب آغداما گئدن يولا اوز توتماغا قالدی. اوچ مين أهاليسی اولان خوجالینين اوردا ايکی مين اوچ يوزو قالميشدی، چوخو حاديثهدن ايکی آی قاباق هئلیکوپتئر’له چيخيب گئتميشدیلر. بيزيم گئتمـَگيميزه ايمکان اولمادی، لیسته ایله گئديردی جاماعات، آخيردا لیستهنی گؤزلهمهيه حؤوصلهسی چاتماييب اؤزلرينی هئلیکوپتئرین ايچينه آتانلار دا آز اولماميشدی. خلبانلار اونلاری دوشورتمک اوچون قيشقيريردی کی، آدام چوخدور، آغير اولاجاق، گئده بيلميهجهیيک، ائرمنی پارتلاداجاق.
فئورالين 25-دن 26-نا کئچن گئجه کندده ايشيق اولمايان بير واختدا بير ده گؤردوک کند ايشيقلاندی، آتش سسلری آزالماق بيلميردی، باييرا چيخديق کی، گؤرک نه باش وئرير، کندين باشبيلن آغساققاللاری دئديلر کی، بالا، بو بلا او بيری بلالاردان دئييل، بو بلا سسلی-صدالی گلير، سونو چوخ پيسدير. بير ده گؤردوک أليف حاجیيئو و اونون دستهسينين سسی گلير. بئلهجـه مرمیلرين، سيلاح سسلرينين موشاييعتی’له کندی ترک ائتديک. کنددن چيخاندا بير شئی ديققتيمی چکدی، کنديميزين پوستونداکی رابيطهچی قيز، آغداما موراجيعت ائديردی کی، بيزه کؤمک ائدين، جاماعاتی قيريرلار! همين قيز أليف حاجیيئوين قارداشينين یاشام يولداشی ايدی. سهو ائلهميرمسه قيزی ائله اورداجا أسير گؤتورموشدولر، ائرمنیلرين وحشیليکلرينی گؤرندن سونرا او قيزين عاقيبتينين نئجه اولاجاغينی دوشونمک منه عذاب وئريردی. گونو ايندیيه کيمی اوندان نيگارانچيليق وار جانيمدا، گؤرن نئجه اولدو، ساغديرمی، أسيرليکدهديرمی، اؤلوبمو؟
ألی سيلاحلیلاری وئريرديلر قاباغا، قيز-گلينلر آرخادا، مقصد بو ايدی کی، قادينلاری ساغ-سالامات آغداما چاتديراق. عادتن اينسان اؤلوم آنيندا بوتون دوستلوغو، دوز-چؤرگی اونودور، بير-بيرينی باسيب کئچير، تکی ساغ قالسين، آما بيزده ائله شئی يوخ ايدی، هر کس بير-بيرينه قاهمار دوروردو. من آتا-آنامدان، باجی-قارداشلاريمدان آيری دوشموشدوم، آما بوتون بونلارا باخماياراق جاماعات قويموردو اورتاليقدا قالام، اؤز ياخينلارينی، آنا-باجیلارينی دارتيردیلارسا، منی ده دارتيب اونلار’لا بيرگه چکيب آپاريرديلار. منيم قونشولاريم اولماسايدی، بلکه ده ايندی یاشامدا اولماياجاقديم. سحر آچيلدی، فئورالين 26-سی ايدی، مئشهده ايديک، بير ده گؤردوک عسگراندا ائرمنیلر قارشيميزی کسيبلر، بيزی گؤزلهييرلر. أساس قيرغين بوردا باشلادی. بيزيم ترکيبيميزده اولان ائرمنی قادينلاری قورخودان بايراغی قالديريب بيزی وئرديلر أله. نئچه-نئچه قادينلاريميز، کؤرپه اوشاقلاريميز، سيلاحی بيتميش عسگرلريميز أسير گئتديلر. محض همين گئجه تخمينن 1200 نفريميز أسير دوشدو. خوجالیدا خاليده خالا وار ايدی، قونشوموز ايدی، اونو اوغلانلاری’لا بيرگه توتموشدولار، گؤزونون قاباغيندا اوغلونو چارميخا چکيب مجبور ائديرديلر کی، دئسين “قاراباغ ائرمنیلريندير” ،او دا دئميردی، دئييردی “قاراباغ بيزيمدير!”. اوغلان موسلسلچی ایدی، اونلارا آتش آچديغی اوچون بير قولونو کسديلر و بئلهجـه اوغلانی آناسينين گؤزلری قاباغيندا تيکه-تيکه ائلهديلر. آنا باخا بيلميردی، زورلا گؤزونو آچيرديلار کی، باخ. اوغوللارينی اؤلدورندن سونرا اونو گؤندرديلر کی، ايندی گئت ياشا، سنه بئله داغ ووردوق. أری ده ائله اورداجا اؤلدورولموشدو. قادين دا چوخ ياشامادی. اوچ اوغلو اؤلن آنا سوندا اورَگينـده بؤيوک بير درد’له يادلارين چيگنينده گئتدی مزارا. ائرمنیلر، أگنينـده حربی گئييم اولان اوغوللاری، اسيرليکدن بوراخماديلار، بعضيلرينی يا باکیدا دوستاقدا اولان ائرمنیلره، يا دا بئنزينه دَييشـديلر. کيملر کی، اؤنده گئديرديلر، آتش آچيرديلار، دؤيوشوردولر، اونلارين نه اؤزو، نه ده اؤلوسو گلمهدی. عاييلهمين ايزينی ايتيرميشديم، يولداشيم هاردادير بيلميرديم، اونلاری قويوب گئتمک ايستهميرديم، آما قونشولار منی زورلا سورويوب آپاريرديلار. مئشهنين ايچی’له حرکت ائدنده ايچيميزدهکی بير قيز ساکيت و پيچيلتيلی سس’له دئدی کی، اونلار بيزيم آرخاميزجا گليرلر، سونرا ايسه بيزدن آرالاندی، ايلک اؤنجه اونون نييه جاماعاتدان آرالانديغينی هئچ کس باشا دوشمهدی، چونکی سويوقدان دونموشدو، سسی ده کسيلميشدی. بيزه کينلی بير تون’لا دئدی کی، قاچين، گئدين، منی گؤزلهمهیين، من سيز’له گئتمهيهجم. کيشیلی قادينلی هرکس اونا دئدی کی، بس عاغلينی باشينا توپلا، يوباتما بيزی، گل، آما قيز هئچ کسی دينلهمهدی. ائله بو سؤزلری دئدی:
– ايندی دن بئله منيم گؤزو يولدا قالانيم يوخدور، يوخلوغوم هئچ کسی اینجیتمهیهجک، آما سيز قاچيب اؤزونوزو خيلاص ائتمهلیسيز. گئدين، او آلچاقلاری آرخامجا سورويهجم.
کند جاماعاتی دا ائرمنیلرين ديبيميزهجن گليب چاتديغينی گؤروب يوللارينا داوام ائتمهلی اولدولار، گؤزوم او قيزدا اوزولوب قالدی. باشقالارينی دئيه بيلمـَرم، من گونو ايندیيهجن ويجدان عذابيندا قوورولورام، اونون ياشاماق حاققينی أليندن آلديغيمی دوشونورم. هئچ واخت اينانمازديم کی، آدی نيگار اولان بو قيز بؤيوک بير چوخلوغو خيلاص ائتمک اوچون اؤز گنجليگينی آزميش ائرمنی جاسوسلارينين ألينه وئرر. آتا-آناسی گؤزوموزون قاباغيندا گوللـهلندی، قارداشينين دا بئلينه قومبارا(نارینجک) باغلاييب کولونو هاوايا سووورموشدولار. بو دفعهده نيگارين کؤمکليگی ايله قاچماغی باجاردیق، اورگيمـده آنام’لا دانيشيرديم، عاييلهمين هاردا اولدوغوندان خبرسيز ایديم، بو نيگارانچيليق منی بير آدديم آتماغا قويموردو، ائله قوهوم-قونشو زور’لا سورويوردو منی. باجيم گولزار ايسه بير آن بئله عاغليمدان چيخميردی. او چوخ مرد قيز ايدی، کندده هـَلم-هـَلم قادين-قيز ماشين سوره بيلمهيـَنده منيم باجيم ماشين سورمـَگی باجاريردی، آتام اؤيرتميشدی. اؤزللیکجه طيب باجيسی(پرستار) اولان باجيمين ايش فعاليتی موحاريبه دؤنملرينه دوشدويوندن، هر دقيقه جیبههيه گئتمهلی اولوردو، او قاييداناجان بيز ده سحری گؤزلريميز’له آچيرديق. بئله سحرلردن بيری بيزيم اوچون چوخ آغير آچيلدی. قارداشيم ايتميشدی، نه اؤلدوسو واردی، نه قالديسی. گئجهدن سحره وضعيیت گرگينلشميشدی دئيه گولزارگيل ده خستهلرين يئرلشديگی بينانی ترک ائتمهلی اولدولار. خستهلرين و طيببی هئيأتين داشينديغی ماشيندا يئر اولماديغيندان گولزار کارخانادان ائوه قاييدان ايشچی هئيأتينين گتيريلديگی اوتوبوسدا يئرلشديريلدی. باجيمين اولدوغو اوتوبوسون سوروجوسو يولدا ائرمنی گوللـهسينه توش گلدی، اوتوبوسون ايچيندهکیلرین هاميسی قادين اولدوغو اوچون ائرمنیلر باشقا فيکيرلر’له اوتوبوسا دوغرو ايرهلیلـَييرديلر. گولزار دا بير طرفدن سوروجونون اؤلدوگونو، ديگر طرفدن ده ائرمنیلرين ياخينلاشديغينی گؤروب فرمان آرخاسيندا اوتوردو و اوتوبوسو حرکته گتيردی. دوز ائرمنیلرين اوزرينه سوردو و قادينلاری قورتارا بيلدی. یالنیز… منفور ائرمنیلرين گوللـهسی اوچ ياندان اونو يارالاميشدی، باجيم چوخ قان ايتيرديگيندن ائله اورداجا اؤلموشدو. جسدی ائرمنیلرين ألينده ايدی، قارداشيم جسدينی ائرمنیلردن آلماق اوچون گئتدی و باشينا اولمازين شیکنجهلر گلدی، بيری اوچون آخان گؤز ياشيميز قوروماميش باشقاسینين اؤلوم خبری بيزی يئردن يئره ووردو. آناميزی اوووتماغا گوجوموز يئتميردی. گئتمک مقاميندا اونو اوردان گوج’له آپارديق، تورپاغی اؤپوردو، قيزينی و اوغلونو قويوب گئده بيلميردی. سونرا من اونلاردان آيری دوشدوم.
ياواش-ياواش قورتولدوغوموزو ظن ائتديگيميز بير آندا ائرمنیلر قارشيميزی کسديلر. او گئجه ائله بيلديک کی، یاشام داياندی: ياشلی، اوشاق، قادين، کيشی، سيلاحلی، سيلاحسيز بيلمهديلر، هامينی قيرديلار. منيم ساغ قالماغيم ايسه قونشولوقداکی أحد دايینين کؤلگهسينده اولدو، اؤزونو اوزريمه ييخيب دئدی کی، گؤزلريمی يوموم، حاميله اولدوغوما گؤره منی قوروماق ايستهدی، کيشينی منيم اوزريمده کورَگيندن گوللـهلهديلر. او قيرغيندان ساغ چيخان تک-توک آداملاردان ايديم. ساغ قالانلار بيزيم دسته طرفيندن هاوالیمانینین ياخينليغينا ساغ-سالامات چاتديريلدی. اوردا یاشام يولداشيمی گؤردوم، او آندا فرقينه وارديم کی، من اونون اوچون نئجه داريخميشام، یان یؤورهمیزدهکی کيمسهيه فيکير وئرمزدن مؤحکمجه ساريلديم اونا، يالوارديم کی، بير ده منی تک قويما. او دا گؤزومون ايچينه باخيب منه يالواريردی:
– نازی، مين طيّارهيه، گئت باکیيا، کؤرپهميزی قورو، او بيزيم ياديگاريميزدير. من ده گلهجم آردينجا، اؤزوم تاپاجام سنی، ناراحات اولما، هاردا اولورسان اول، بيل کی، نظريم اوزرينيزدهدير.
منه ائله بيل ويداع ائديردی، سون سؤزونو دئييردی.
– هئچ اولماسا سن ائتمه، ايزين وئر سنی گؤزلهينده گلهجـَگينی بيله-بيله گؤزلهیيم، “بلکه”لر’له، شوبههلر’له يوخ- دئديم و منی طيّارهيه اؤتوروردو. طيّارهنين يانيندا عاييلهمی گؤردوم، دئمه اونلار دا منی گؤزلهييرميشلر، بلکه بو دستهنين ايچينده اولارام دئيه سونآنا قدر منی گؤزلهييبلر. ائله اونلار’لا بيرگه منی ده طيّارهيه مينديريب بيرباشا باکیيا يولا سالدی.
منی اؤزونه باغلاما،
بير گون آيريلاجاغيقا…
بئلهليک’له باکیيا گلديک، ياتاقائویندهکی یاشامیمیز باشلادی، اؤنجه گونلر، سونرا هفتهلر، داها سونرا آیلار بير-بيرينی دَییشـدی. قيزيم دونيايا گلدی، بير ياندان سئوينيرديم، چونکی اونو آیلار’لا قوروموشدوم، دوغولماسينی چوخ ايستهييرديم، چونکی بوندان بئله اوندان منه قالان تک ياديگار قيزيميز ايدی. اوندان ايسه هله ده سس-سمير يوخ ايدی، نه اؤزو گليردی، نه قارا خبری. قيزيم آزياشلی ايدی، قونشولوقدان بير عاييله منی اوغوللارينا ايستمهيه گلديلر، بلی، ائولاديمين اولماسينا باخماياراق. ايلک اؤنجهلرده ايصرار’لا “يوخ” دئديم، آخی نئجه راضیلاشايديم، من بيلميرم أريم اؤلوب، يا ساغ دير، منی آتيبمی، گلهجکمی، گلميهجکمی؟ بو قدر سواللار’لا يئنی یاشاما باشلايا بيلمزديم. من عيناد ائتديگيم کيمی، اونلار دا عينادلاريندان دؤنمهديلر، سونوجدا راضيلاشمالی اولدوم، قيزيمی دوشونمهلی ايديم، اونا آتا قايغيسی لازيم ايدی. عاييله قوردوغوم آدام’لا آرامدا اوزون زامان هئچ بير ياخينليق اولمادی، آما او منيم قيزيما ائله موناسيبت بسلهييردی کی، سانکی اؤز دوغما قيزيدير.
بئلهجـه ايللر سورعتله بير-بيرينی آردیلادی. قيزيم مکتبی بيتيردی، بو ايللر ایچینده ايکينجی ائولیليگيمدن ده بير اوغلوم اولموشدو، آما یاشام يولداشيم قيزيما داها چوخ باغلی ايدی. قيزيمين تويوندا اونو قاپيدان يولا سالاندا آتا-قيز قوجاقلاشيب آغلاماقلاری اونون منه ائوليليگيميزين باشيندا وئرديگی سؤزون ايمضالی تصديقی ايدی:-“اولوييه بيزيم قيزيميزدير، بو منيم اوچون هر زامان بئله اولاجاق، ايستمهسن، باشقا ائولاديميز دا اولماياجاق”. قيزيمی أر ائوينه ائله بير شکيلده يولا سالدی کی، هر دوغما آتا ائتمزدی. قيزيم توی گونونده منيم گؤزومون ايچينه دولموش باخيشلاری’لا باخدی، سوسدوم، اونون منه نييه باخديغينی بيليرديم، چونکی عئينی حيسلری کئچيريرديم اورگيمده. کاش او دا بوردا اولايدی، قيزينی آغ گلينليکده گؤرَيـدی، ساريليب آلنيندان اؤپَيـدی، قاپيدان آتا دوعاسی’لا يولا سالايدی.
ايندی بير کؤرپه نـوهم وار، قيزيم یاشام يولداشيمين راضيليغی’لا آتاسينين آدينی قويوب اونا. هردن دوشونورم، گؤرَن بير گون قاييديب گلسه، من نه ائدَرَم؟ آخي بو قدر زاماندان سونرا عاييلهمی ده آتا بيلمرم. قيزيمين اوزرينده حاقی وار، ايتيره بيلمرم، آما او دا کئف چکمهييب، عذاب-أذيتلرين أليندن گلمهسی ايللر چکيب. طبيعی کی، بونلار منيم فيکريمدير، بلکه ده اؤلوب، آما أساس اولان اودور کی، او منيم قلبيمده درين کؤک سالميش بير سئوگی’له ياشايير. اونو اونوتماغا عؤمروم يئتمز.
کؤچوروب اویغونلاشدیران: آیهان میانالی
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
`عبدالحمید خان سونداژ کمیسی` نتیجهلر
خبرلر [121]
- تورکیه، عمران خانا ائدیلن سالدیرینی قینادی
- تورک موشکی 'خان'ین ایلک صادراتی اندونزییه ائدیلهجک
- عمران خانا سلاحلی سالدیری
- فاتح سونداژ گمیسی چایجوما قویوسونا چاتدی
- فتحی باشاغانین اؤلکهدن چیخیشینا قاداغا قویولماسی ایستهنیب
- عبدالحمید خان گمیسی قازما ایشلرینه باشلادی
- فاتح دؤنمز: "عبدالحمید خان" گمیسی "یؤروکلر-1" ساحه سینه چاتیب
- "عبدالحمید خان" اوکتبرین 7-دک فعالیتلرینی دوغو آغ دنیزینده داوام ائتدیرهجک
- اردوغان: هئچ کیمدن ایجازه آلماغا احتیاجیمیز یوخدور
- فاتح دؤنمز: "عبدالحمید خان قازما گمیسی آوقوستون 9-دا یولا دوشهجک"
- تورکیهنین ۴.جو سونداژ گمیسی یولدا
- جمهور باشقانی اردوغان اندونزیا پرزیدنتی و لیییانین باش ناظیری ایله دانیشیب
- اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین پاکیستان سفری
- تورکیهنین دؤردونجو سونداژ گمیسی یولدا
- لیبیا باش ناظیرینین اتومبیلی آتشه توتولوب
- قانونی گمیسی، قارادنیزده ایلک قویو تستلرینی تاماملادی
- عبدالحمید دبیبه نامیزدلیگینی اعلان ائدیب
- اردوغان: سونداژ دونانماسینا دؤردونجو گمینی ده علاوه ائتدیک
- کابلدا پاتلاما
- رئیسی، سنی بیر کوردو دینی آزلیقلار ایله ائتنیک قروپلاردان مسئول مشاویر تعیین ائتدی


text:
قازاغی (رقص)
قازاغی - ان قدیم آذربایجان رقصلریندن بیری.
آدیندان گؤروندوگو کیمی رقص قازاخ زوناسیندا یارانمیشدیر. فرض اولونور کی، قازاغی دؤیوشچو رقصیدیر. اونو یوروشه و حربه گئدنده ایفا ائدرمیشلر. رقص نیکبینلیک و قهرمانلیق پافوسو ایله یاناشی اینجهلیک و تمکینلیکلرله زنگیندیر. اولدوقجا یئیین حرکتلی، جوشقون، تئکنیکی باخیمدان مورکّب ائلئمئنتلرله زنگین و سولیست اینتوناسیالی رقصدیر. رقص ایفا اولونارکن سرراست حرکتلر و داخیلی قووّهنین عظمتی طلب اولونور. چوخ وئرسیالارا مالیکدیر و موختلیف آلتلرده سسلنه بیلیر. لاکین 1936-جی ایلده بستهکار اوزئییر حاجیبیگوو ماهنی و رقص آنسامبلی یارادارکن بیر سیرا موتخصیصلرین کؤمگی ایله بو رقصی کورئوقرافیک یؤنومونده ایشلیهرک نوتا سالینمیشدیر.صحنه تاماشاسی کیمی قورولوشوندا "قازاغی" اونو بؤیوک مهارتله اویناماغی باجاران بیر دسته کیشی طرفیندن ایفا اولونور. رقصده دوزومو رنگارنگ و تئکنیکی جهتدن مورکّب حرکتلر چوخدور. معیشتده، ائل شنلیکلرینده بو رقص سولو قایداسیندا ایفا اولونور. کیشی رقصلرینین چوخوندا اولدوغو کیمی، حؤکماً سرراست حرکتلر، داخیلی قووّهنین عظمتی طلب اولونور و اوینایانلاردان هر بیری اؤز قابیلیتینی، رقصده نهیه قادیر اولدوغونو گؤسترمگه چالیشیر.


text:
ترکی حکایه لر-بتر دن بتر
ارک خبر- حضرت سولئیمانین بیر آروادی وار ایدی بیر گون اونا دئدی من قوش سوموگوندن بیر قصیر ایستیرم.حضرت سولئیمان قوشلارین هامیسن چاغیردی . هامی سی گلدیلر ، بایقوش گلمدی. یوللادی بایقوشون دالیجا. بایقوش گلدی دئدی :سندن اوچ دانا سؤز سوروشاجاقام :دئه گؤروم دونیادا اؤلو چوخدو یوخسا دیری؟ حضرت سولئیمان دئدی اؤلو دئدی:وئرانا چوخدو یوخسا آبادانلیق؟سولئیمان دئدی آبادانلیق دئدی آرواد چوخدو یوخسا کیشی؟حضرت سولئیمان دینمه دی . بایقوش دئدی قوش سوموگوندن قصیر اولار بیر ایش دیر بیر بئله گوجله حوکومتله بیر آرواد سنی سرییب . آللاه تعالی او گوندن اونا گونده اوچ سئرچه روزی وئردی . او گونده بیرین یئیه ر ایکی سین آزاد بوراخار.اورمو دنیزین نین گمی چی کندیندن .


text:
- اۇنا یؤنلن کیشیلر اۇلون! اۇنا قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن. نامازئ دۆزگۆن وە سۆرکلی قئلئن! مۆشریکلردن اۇلمایئن.
- دینینی پارچا پارچا أدیپ بللی کیشیلر أطرافئندا تۇپلانانلاردان (اۇلمایئن!)… هر حیزیب کندیندە اۇلانلا موتلودور.
- اینسانلارا بیر ضارار دۇقوندوغوندا راببینە یؤنلەرک یالوارئپ یاقارئرلار. سۇنرا (راببی) اۇنلارا کندیندن بیر ایکرام تاتتئرسا، باقارسئن کی بیر قئسمئ راببینە اۇرتاق قۇشویۇرلار.
- بونو، اۇنلارا وردیکلریمیزی گؤرمزدن گلمک (نانکؤرلۆک أتمک) ایچین یاپارلار. کەیفینی سۆرۆن باقالئم! یاقئندا اؤگرنیرسینیز.
- یۇقسا بیز اۇنلارا بیر دلیل ایندیردیک دە آللاها اۇرتاق قۇشمالارئنئ اۇ مو سؤیلۆیۇر؟
- اینسانلارا بیر ایکرام تاتتئردئغئمئزدا اۇنونلا موتلو اۇلورلار. کندی أللرییلە یاپتئقلارئ یۆزۆندن باشلارئنا بیر کؤتۆلۆک گلدیگیندە دە همن اوموتسوزلوغا قاپئلئرلار.
- آللاهئن ترجیح أتتیگی کیشی ایچین رئزقئ گنیشلتتیگینی دە دارالتتئغئنئ دا گؤرمەدیلر می؟ اینانئپ گۆونن بیر تۇپلولوق ایچین بوندا آیتلر /گؤسترگەلر واردئر.
- سن آقرابایا حاققئنئ ور؛ چارەسیزلرە وە یۇلجولارا دا. آللاهئن رئضاسئنئ قازانماق ایستەینلر ایچین ایی اۇلان بودور. ایشتە اۇنلار اومدوقلارئنا قاووشاجاق اۇلانلاردئر.
- اینسانلارئن ماللارئ ایچیندە آرتسئن دییە وردیگینیز فائیضلی بۇرچ آللاە قاتئندا (آللاهئن قۇیدوغو أکۇنۇمیک سیستمدە) آرتماز، آللاهئن رئضاسئنئ ایستەیەرک وردیگینیز زکات ایسە (اؤیلە دگیلدیر)… ایشتە زکات ورنلر، ماللارئنئ قات قات آرتئراجاق اۇلانلاردئر.
- آللاە؛ سیزی یاراتان، سۇنرا سیزە رئزئق ورن، سۇنرا سیزی اؤلدۆرەجک اۇلان، داحا سۇنرا سیزە ینیدن حایات ورەجک اۇلاندئر. پکی آللاها اۇرتاق قۇشتوقلارئنئز ایچیندن، بو شەیلرین هرحانگی بیرینی یاپابیلەجک اۇلان وار مئدئر؟ اۇ، اۇنلارئن شیرک قۇشتوقلارئندان اوزاق وە یۆجەدیر.
- اینسانلارئن کندی أللرییلە یاپتئقلارئ شەیلر یۆزۆندن قارادا وە دنیزدە بۇزولمالار اۇرتایا چئقتئ. بو (بۇزولما) یاپئپ أتتیکلرینین بیر قئسمئنئن جزاسئنئ اۇنلارا تاتتئرماق ایچیندیر؛ بلکی (یانلئشلارئندان) وازگچرلر.
- دە کی: “یریۆزۆنۆ دۇلاشئن دا اؤنجەکیلرین سۇنو ناسئل اۇلموش بیر باقئن! اۇنلارئن چۇغو آللاها شیرک قۇشان کیمسەلردی.”
- دؤنۆشۆ اۇلمایان بیر گۆن آللاە طارافئندان گلمەدن اؤنجە، یۆزۆنۆ بو دۇسدۇغرو دینە چەویر! اۇ گۆن (اینسانلار) بیربیرلریندن آیرئلئرلار.
- کیم کافیرلیک أدرسە کافیرلیگی کندی ضارارئنادئر. کیم ایی ایش یاپارسا اۇنلار دا کندیلری ایچین (جننتتە) یر حاضئرلار.
- بو، آللاهئن اینانان وە ایی ایشلر یاپانلارئ کندی لۆطفوندان اؤدۆللندیرمەسی ایچیندیر. اۇ، کافیرلری سەومز.
- رۆزگارلارئ مۆژدەجیلر اۇلاراق گؤندرمەسی، آللاهئن آیتلریندندیر (گؤسترگەسیندندیر). بونو؛ سیزە ایکرامئندان تاتتئرسئن، گمیلر قۇیدوغو قانونا گؤرە آقئپ گیتسین، سیز دە اۇنون لۆطفونو آرایاسئنئز وە گؤرەولرینیزی یرینە گتیرەسینیز دییە یاپار.
- سندن اؤنجە دە نیجە ألچیلری کندی حالقئنا گؤندردیک؛ اۇنلارا آچئق بلگەلرلە گلدیلر. سۇنرا سوچ ایشلەینلرە حاق أتتیکلری جزایئ وردیک. اینانئپ گۆوننلرە یاردئم أتمک، بۇینوموزا بۇرچتور.
- آللاە رۆزگارلارئ گؤندرندیر. اۇنلار یاغمور بولوتونو حارەکتە گچیریر، آللاە دا اۇنو گؤکتە ترجیح أتتیگی شکیلدە یایار وە کۆمە کۆمە یاپار. سۇنرا آرالارئندان یاغمور داملالارئنئن چئقتئغئنئ گؤرۆرسۆن. اۇنو، ترجیح أتتیگی قوللارئنا اولاشتئردئغئندا همن سەوینیرلر.
- اۇیسا داحا اؤنجە، اۆزرلرینە یاغمور یاغدئرمادان اؤنجە تام بیر اوموتسوزلوق ایچیندە ایدیلر.
- آللاهئن ایکرامئنئن سۇنوچلارئنا بیر باق؛ یریۆزۆنۆ اؤلۆمۆندن سۇنرا ناسئل جانلاندئرئیۇر! بونو یاپان، ألبتتە اؤلۆلری دە جانلاندئرئر. اۇ، هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار.
- أگر باشقا بیر رۆزگار گؤندرسک دە یریۆزۆنۆ سارارمئش گؤرسەلر، بو لز دە کسینلیکلە نانکؤرلۆک أدرلر.
- ذاتن سن اؤلۆلرە بیر شەی ایشیتتیرەمزسین. سئرتلارئنئ دؤندۆکلری زامان ساغئرلارا دا چاغرئنئ ایشیتتیرەمزسین.
- سن، کؤرلری گیردیکلری یانلئش یۇلدان چەویریپ اۇنلارا دۇغرو یۇلو گؤسترەمزسین. سن (چاغرئنئ) آنجاق آیتلریمیزە اینانئپ دا تسلیم اۇلانلارا ایشیتتیرەبیلیرسین.
- آللاە سیزی گۆچسۆز اۇلاراق یاراتان، گۆچسۆزلۆگۆن آردئندان گۆچلۆ حالە گتیرن، گۆچلۆلۆکتن سۇنرا دا تکرار گۆچسۆز وە آق ساچلئ حالە گتیرندیر. اۇ ترجیح أتتیگی شەیی یاراتئر. دائیما بیلن وە اؤلچۆیۆ قۇیان اۇدور.
- قئیامت (مزاردان قالقئش) ساعاتی گلدیگی گۆن سوچلولار؛ “(دۆنیادا) سادەجە قئسا بیر سۆرە قالدئق” دییە یمین أدرلر. اۇنلار (داحا اؤنجە دە) بو شکیلدە یالانا سۆرۆکلنیرلردیر.
- کندیلرینە عیلیم وە ایمان وریلنلر دەرلر کی: “آللاهئن کیتابئنا گؤرە سیز، دیریلیش گۆنۆنە قادار (قابیرلرینیزدە) قالدئنئز. ایشتە بو، دیریلمە گۆنۆدۆر، آما سیز اۇلوپ بیتنی بیلمز بیر حالدە ایدینیز.”
- آرتئق اۇ گۆن، یانلئشا دالانلارا ماعذرتلری فایدا ورمەیەجک، اۇنلاردان عؤذۆر دیلەمەلری دە ایستنمەیەجکتیر.
- بو قورئاندا اینسانلار ایچین هر تۆرلۆ اؤرنگی وردیک. سن اۇنلارا بیر موعجیزە گتیرسن بیلە کافیرلیک أدنلر کسینلیکلە: “سیز باطئلا دالان کیمسەلرسینیز!” دیەجکلردیر.
- آللاە، بیلمزلیکتن گلنلرین قالبلری اۆزریندە ایشتە بؤیلە ینی بیر یاپئ اۇلوشتورور.
- اؤیلەیسە سن صابرەت (دوروشونو بۇزما)! آللاهئن وردیگی سؤز گرچکتیر. بونا اینانجئ تام اۇلمایانلار، ساقئن سنی گەوشکلیگە سەوق أتمەسین!


text:
اریتره
اریتره — آفریقا قیطعهسینین شرقینده دؤولت. اریتره باشکندی (پایتختی) اسمره دور. ۴٬۴۰۱٬۰۰۹نفوسا صاحیب دیر. رسمی دیلی عرب دیلی ایله اینگیلیس دیلی دیر.[۱]
جوغرافییاسیدَییشدیر
شرقی آفریقانین قوزئیندا یئرلشهن اؤلکه. غربده سودان، گونئیدا اتیوپی و گونئی-شرقده جیبوتی ایله همسرحددیر. اؤلکهنین شرقی و قوزئی-شرقی قیرمیزی دنیزی ساحلی بویونجا اوزانیر. باشکندی آسمرهدیر.
تاریخیدَییشدیر
اریتره ایتالیا طرفیندن ایشغال ائدیلدی و رسمی اولاراق ۱ ژانویه ۱۸۹۰-جی ایلده بۇ اؤلکهنین موستملکهسینه چئوریلدی. ایتالیا ایکینجی دونیا محاربهسینده مغلوب اوْلدوقدان سوْنرا اریتره ۱۹۴۱-جی ایلدهن ۱۹۵۲-جی ایله قدر بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین حمایهسینه وئریلمیشدیر. او زامان اؤلکهنین بایراغی بوتون رسمی دایرهلرده دالغالانیردی. ۲ دسامبر ۱۹۵۰-جی ایلده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین قراری ایله اتیوپییا بیرلشدیریلدی. ۱۹۵۱-جی ایلدهن ۱۹۶۲-جی ایله قدر اتیوپینین موختار بؤلگهسی اولاراق قالدی. خالقین ناراحاتلیغی بۇ قرارا قارشی آرتدی و اریتره ۳۰ ایل بویونجا اتیوپی حکومتینه قارشی دیرهندی و بۇ دیرنیش ۱۹۹۱-جی ایلده بیتدی. ۱۹۹۳-جو ایلده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین قراری ایله اریتره موستقیللیک الده ائتدی. اؤلکه چوخمدنیتلی و ایکیدینلیدیر. مۆعاصیر اریتره نین آدی ایلک دفعه ایتالیان ایشغالچیلاری طرفیندن ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
اهالیسیدَییشدیر
۶٬۲۳۳٬۶۸۲ نفر. اؤلکهده یاشایانلارین ۵۵٪ تیگرینیا، ۳۰٪ تیگرئ، ۴٪ ساهو و دیگر ائتنیک قروپلاردیر.
ایقتصادیاتیدَییشدیر
اریتره دا اهالینین اکثریتی (۸۵٪) اکینچیلیک و حئیواندارلیقلا مشغولدور. اهالینین اوچده ایکیسی اوتوراق و یاری-اوتوراق، قالانی کؤچری حیات سورور. اؤلکداخیلی هاسیلاتی ۵۵۰ میلیون دوللار اولاراق حسابلانیر. آدامباشینا دوشهن میلّی گلیر ۱۵۰ دوللاردیر. اؤلکهنین ایقتصادی دورومو آغیردیر.
تحصیلدَییشدیر
اریتره دا تحصیل بئشمرههلهلیدیر: آنا مکتب، ایبتدایی مکتب، ایلک مکتب، اورتا مکتب و بیلیم یوردو. ایبتدایی، ایلک و اورتا مکتبده تخمیناً ۲۴۵٫۰۰۰ مکتبلی تحصیل آلیر. تحصیلین شوعاری وطن، آنا دیلیدیر.
مدنیتیدَییشدیر
بو اؤلکه تیجارت و آلوئر اۆچون دونیانین باغلانتی نقطهسیدیر. اریتره مدنیتینده ایتالیان مدنیتینین ایزلرینی گؤرمک اولار. بۇ گون اؤلکهده ایتالیان مطبخیندن فایدالانمیش کافه لر فعالیت گؤستریر.
ایستینادلاردَییشدیر
- ^ Central Intelligence Agency - CIA - The World Factbook


text:
آندرسون سیلوا دی فرانسا
آندرسون سیلوا دی فرانسا (اینگیلیسجه: Anderson Silva de França) (دوْغوم:۲۸ اوت ۱۹۸۲ (۴۰ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آندرسون سیلوا دی فرانسا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- ناسیونال اروقوئه کولوبونون اویونچولاری
- مونتهویدئو واندررز کولوبونون اویونچولاری
- راسینق سانتاندر کولوبونون اویونچولاری
- مالاقا کولوبونون اویونچولاری
- اورتون کولوبونون اویونچولاری
- بارنزلی کولوبونون اویونچولاری


text:
گوْیرچینیم…
سحر خیاوی
گؤی توستودور، یا چَندی، دوماندیر گؤیرچینیم
آختارما احوالیم دا یامان دیر گؤیرچینیم!
نامَرد اَلی اوچوش گؤزونه گوللهلر سیخیر
اوچما دام اوسته قال،قال آماندیر گؤیرچینیم!
یوخدور اومود صاباحلارا هَن، باخ بوتون یاشام
«آمما»، «اَیَر»له، «بلکه»،َ «گومان»دیر گؤیرچینیم!
کئشکه قفس اوچا یا دا، “نادیر”* دئیهن کیمی
یوخسا اوچوش، بو یئرده یاماندیر گؤیرچینیم!
اوغراش باشی گَدیک اوزونو، خالقا یول کَسیر
دینسَن دیلین کَسیر، نه زاماندیر گویرچینیم؟!
چاتماز دییردیلر کی منزیله اَصلا بیر اَیری یوک!!
دوزلوک، سئوینج، بس نئیه ماندیر گؤیرچینیم؟!
نئینک گولوم بو دارینی یئه، آمما غم یئمه
ظولمون ائوی داغ اولسا، ساماندیر گؤیرچینیم
هلبت آچار هاوا، هله ده یاز اومودلویام
سندن «سحر» اوچوشلار اوماندیر گؤیرچینیم!
یوز دفعه آسسالار دا سنی، صولحو بوغسالار
آغلیق هامان و زیتون هاماندیر گؤیرچینیم!
*نادیر: آذربایجانین تانینمیش شاعری / شاعرین شهرداشی


text:
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی آلتی نفر ترورچی یوق قیلیندی
اوشبو مطلب نی تورکیه مدافعه وزیرلیگی بیلدیردی
عراق نینگ شمالیده بولووچی ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی 6 نفر ترورچی یوق قیلیندی.
اوشبو حقده تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی.
بیاناتده, موفقیت بیلن دوام ایتیاتگن پنجه- قفل عملیاتیده منطقه ده ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی 6 نفر ترورچی نینگ یوق قیلینگن لیگی بیلدیریلدی.
عینی دمده بیاناتده, "ترورچی لر اوچون ایندی عراق و سوریه امنیت بیر جای ایمس. تروریزم نی مرکزی ده یوق قیلیش بوییچه قرار لی میز" دییه قید ایتیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان تورکیه ده قول اوریلگن تروریستیک هجوملرگه قرشی سیس چیقرمه گنلرنی قتّیق قاره له دی
ایردوغان جنابلری استانبولده اویوشتیریلگن بیر پروگرامده گپیردی


text:
عراق نینگ شمالیده حربی عملیات دوام ایتماقده
کینگ کولمی عملیات آلیب باریلماقده
تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی عراق نینگ شمالیده گی پنجه – چقماق و پنجه – یلدیرم عملیاتلری آرقه لی منطقه ده تروریست تمیزلیگی نینگ دوام ایتیب تورگن لیگینی بیلدیردی.
وزیرلیکدن بیریلگن بیاناتده؛
"عراق نینگ شمالیده آلیب باریلگن پنجه – چقماق و پنجه – یلدیرم عملیاتلری آرقه لی تروریست تمیزلیش فعالیتلری توخته مه ی دوام ایتماقده. قدیروو کوزه توو فعالیتلریده قولگه آلینگن قورال، مهمات و اورنه تیلگن منفجره مواد تثبیت ایتیلیب خنثی قیلینماقده" دیب ایتیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
افراطی یهودی لر مسجدالاقصی گه باسیب کیردی
اوشبو یهودی لر اسرائیل پولیسی نینگ حمایه سی بیلن مسجد الاقصی گه باسیب کیرگن


text:
تورکیه پارلمانی نینگ باشلیغی آلمان فدرال مجلسی باشلیغی اورینباسری نینگ سوزلری نی قاره له دی
تورکیه پارلمانی باشلیغی اوشبو حقده بیر مکتوب یوباردی
تورکیه جمهوریتی پارلمانی نینگ باشلیغی مصطفی شنتوپ, آلمان فدرال مجلسی باشلیغی اورینباسری وولفگانگ کوبیکی نینگ جمهوررئیس رجب طیب اردوغان بیلن علاقه لی سوزلری نی, آلمان فدرال مجلسی باشلیغی باربیل باس گه بیر مکتوب یوباریب قاره له دی.
شنتوپ تویتر آرقه لی بیرگن بیاناتیده, "آلمان فدرال مجلس باشلیغی گه بیر مکتوب یوباریب, اورینباسر لری دن بیری بولگن کوبیکی نینگ حرمتلی جمهوررئیسی میز گه قره تیلگن حقارت ایتووچی سوز لری نینگ بیز و خلقی میز نی راحتسیز قیلیب قویگن لیگی نی بیلدیررایکن, بو سوز لر نی قتتیق قاره له گن لیگی میز نی معلوم قیلدیم" دییه قید ایتدی.
پارلمان باشلیغی شنتوپ, اوز سوز لری نی, "تورکیه- آلمان اورته سیده گی مناسبت لر نی بوزه دیگن بو سویه سیز سیاست گه قرشی اقدام قیلینیشی نی کوتماقده میز" شکلیده دوام ایتتیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان تورکیه ده قول اوریلگن تروریستیک هجوملرگه قرشی سیس چیقرمه گنلرنی قتّیق قاره له دی
ایردوغان جنابلری استانبولده اویوشتیریلگن بیر پروگرامده گپیردی


text:
دونیا بانکی تورکیه-یه 512،2 میلیون دولار وام آییردی
بانکدان وئریلن آچیقلامادا بیلدیریلیر: "مالیه ایقلیم و فلاکته دؤزوملو شهرلر لاییحهسی اوچون نظرده توتولوب.
دونیا بانکی ایقلیم و طبیعی تهلوکهلره دایانیقلی منزیل و آلت یاپی لارا چیخیشی آرتیرماق اوچون تورکیه-یه 512،2 میلیون دولار وام آیریلماسینی تصدیقلهدی.
بانکدان وئریلن آچیقلامادا بیلدیریلیر: "مالیه ایقلیم و فلاکته دؤزوملو شهرلر لاییحهسی اوچون نظرده توتولوب.
دونیا بانکی ایجراچی دیرئکتورلار شوراسی اقتصادی اینکیشافی و اینسانلارین حیاتینین قورونماسینا دستک مقصدی ایله ایقلیم و طبیعی تهلوکهلره دایانیقلی منزیل و آلت یاپی لارا چیخیشی آرتیرماق اوچون تورکیه-یه آیریلاجاق 512،2 میلیون دولار مالیه لشدیرمگی تصدیق ائدیب. نتیجهده 1 میلیوندان چوخ ریسکلی یاشاییش بینالاری یئنیدن قورولاجاق و یا محکملنهجک، وئریلن وام لاردان ایسه 32 مین نفر فایدالاناجاق.
یاشاییش یئرلری و آلت یاپی تاسیس لرینین ایقلیم تأثیرلرینه داواملی اولماسی تورکیه-نین ایقلیم دییشیکلیگی و اطراف موحیطین داواملیلیغی ایله باغلی عهده لیکلرینی یئرینه یئتیرمهسی و اقتصادی آرتیمینی داوام ائتدیرمهسی اوچون مهم اهمیت کسب ائدیر".
ایلگیلیلی خبرلر
بالکانلارا صادرات آرتیب
بالکانلارا صادرات ایلین 2022-جی ایلین 10 آییندا اوولکی ایلین عینی دؤورونه گؤره 21،8 فایز آرتاراق 17 میلیارد 286 میلیون دولارا چاتیب.
جمهورباشقانی اردوغان اندونزیده
جمهورباشقانی اردوغان گ۲۰ لیدئرلر ذیروهسی چرچیوهسینده چئشیدلی اؤلکهلرین لیدئرلری ایله گؤروشهجک
ارسوی:" 50 میلیون توریستین اؤلکهیه گلمهسینی هدفلدیک"
محمت نوری ارسوی ایلین سونونادک 50 میلیون توریستین اؤلکهیه گلمهسینی هدفلدیکلرینی بیلدیریب.


text:
`تورک ایش آداملارینا 3 ایللیک ویزا` نتیجهلر
خبرلر [1748]
- لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
- ایکی آتاک هلیکوپتری داها فیلیپینه تحویل وئریلدی
- ترور هدفلرینین وورولدوغو آنلارین گؤرونتولری پایلاشیلدی
- ترور سالدیریلارینا قارشیلیق وئریلدی
- پکاکالی ۵ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
- چاووش اوغلو:"تورک دونیاسی بیرلیگی هئچ کیمه قارشی دئییل"
- اردوغاندان گ۲۰ پایلاشیمی
- جمهور باشقانی اردوغان ترورچولارا خبردارلیق ائدیب
- تورک هاوا یول لاری:"کووید-19 تستی طلب اولونمایاجاق"
- ایستانبولون کؤرپولری قیرمیزی و آغ رنگلرله بزهندی
- اردوغاندان قوزئی قیبریس تورک جمهوریتینه تبریک
- جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان جو بایدن ایله گؤروشوب
- روتردام بلدیه بیناسینا تورک بایراغی آسیلیب
- ارسین تاتار تورکیه-یه تشککور ائدیب
- سمرقند-ده تورک دؤولتلری تشکیلاتینین 9-جو ذیروه گؤروشو کئچیریلیر
- "تورک یاتیریم فوندونون یاخین زاماندا حیاتا کئچیریلمهسی فایدالی اولاجاق"
- فوات اوکتای: "قیبریس-دا سیلاحلانما هئچ کیمه فایدا گتیرمهیهجک"
- جمهور باشقانی اردوغان سمرقنده سفر ائدیب
- ۵ پکاکالی تروریست ضررسیزلشدیریلدی
- تۆرک قیزی حدیث نجفینین قیرخیندا کرج قاریشدی
- میصرده 3500 ایللیک مومیالار تاپیلدی
- قیبریسلی تورکلرین حیاتدا قالما مجادلهسی
- آرتیق تورک مطبخی اولوسلار آراسی آرئنادا هئچ بیر سرحد تانیمایاجاق (ویدئو)
- تورک آخینی گاز کمری
- تورک اولدوزلاریندان اولاغان اوستو گؤرونتولر
- 39 ایل اول ارمنی تئررورچولارینین اؤلدوردوگو تورک دیپلومات
- تورک اولدوزلاری
- تورک عسگری و سوریهلی اوشاق
- "تورک، اسارت قبول ائتمهیهن بیر میللتدیر"
- سولو تورک چاناققالادا
- تورک دونیاسی پارلامنت بیرلیگی توپلانتی سی
- "تورک اولدوزلاری نین قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی سمالاریندا اوچوشو
- آلمانیادا تورک توپلومو باره ده راپورون نتیجهلری
- تورک کنهشی مئدیا فورومو ایلک گونوندن گؤرونتولر
- 15 جولای 2016: تورک خالقی زوراکیلیغین قارشیسینی آلدی
- تورک بایراغی آوروپانین ذیروسینده
- تورک موشکی اومتاس
- تورک عسگری باکی-دا
- تورک اژهسی
- آوروپاداکی تورکلر اوی وئرمهیه باشلادی
- تورک یئمکلری
- تورک گولشچیلر تاریخ یازدی
- آذربایجانا سلام اولسون!
- تورک کنهشی
- تورک روبات "آدا"
- آمریکادا "تورک ائوی"
- تورک قیزیلآیی تل ابیضده
- تورک دونیاسی خریطهسی
- تورک خالقی رفرندومون نتیجهلرینی بؤیوک سئوینجله قارشیلادیلار
- انرژیده ایستراتژیک اورتاقلیغین بؤیوک پروژه'سی: تورک آخیم


text:
بیرینجی پانیپت دؤیوشو
بیرینجی پانیپت دؤیوشو (اینگیلیسجه: First Battle of Panipat) لودیلر سولالهسی و بابور قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.بؤیوک موغول ایمپیراتورلوغونین بیر قیسمیدیر. پانیپت یئرینده اوز وئرمیشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Chandra 2009, p. 30.
- ^ Watts 2011, p. 707.
- ^ Davis 1999, p. 181, 183-184.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«First Battle of Panipat»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بیرینجی پانیپت دؤیوشو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.