text:
سلطان احمد جلایری*
محمد علی حسینی
« احمدالله علی معدله السطانی
احمد شیخ اویس حسن ایلخانی
خان بن خان شهنشاه، شهنشاه نژاد
آنکه می زیبد اگر جان و جهانش خوانی»
حافظ
XIV عصرین ۳۰- نجوایللریندن اعتباراً هلاکولار دؤلتی تنزّله و نهایت، سقوطا اوغرادیقدا اؤلکهنین مختلف ولایتلرینده ایری فئوداللار، مرکزی حاکمیّته قارشی باش قالدیریب، اؤز مستقل دؤلتلرینی یاراتماق اوغروندا مبارزه آپاریردیلار. بو فئودال آرا محاربهلرینین فعال اشتراکچیلاریندان بیری اولان تورک سویلو جلایری طایفاسینین باشچیسی، روم ولایتینین حاکمی شیخ حسن بزرگ ۷۴۰ هـ/۱۳۴۱ م- نجی ایلده بغداددا جلایریلر دؤلتینی تأسیس ائدیر. شیخ حسننین اؤلوموندن سونرا ۷۵۷ هـ/۱۳۵۶ م- نجی ایلده اوغلو معزّالدّین شیخ اویس جلایریلرین تختینه صاحب اولور. سلطان اویسین حکمرانلیغی دؤرونده، جلایریلر دؤلتی گوجلهنیرسهده، اونون وقتسیز وفاتیندان سونرا ۷۷۶ هـ/۱۳۷۴ م- نجی ایلدن اعتباراً اوغلو سلطان حسینین سلطنتی زمانیندا ضعیفلمهگه باشلایر. سلطان حسینین قارداشی سلطان احمد اوتراق اهالینین و یئرلی فئوداللارین ناراضیلیغیندان استفاده ائدرک، حاکمیّتی اله گئچیرمگه چالشیر. ۷۸۴ هـ/۱۳۸۲ م- نجی ایلده الینه فرصت گئچن کیمی تعجیلی اولاراق مُغان و آراندان حربی قوّه توپلایب، تبریزه هجوم ائدیر. آرتیق مقاومت گؤستره بیلمهین سلطان حسین قتله یئتیریلیر و سلطان احمد تبریزده تخته چیخیر. آکادمیک ع. علیزادهنین یازدیغی کیمی، « سلطان احمدین حکمرانلیغی دؤری XIV عصرین ان آغیر و چتین دؤرولریندن، اؤلکهنین داخلی و خارجی حیاتیندا چوخلی مهّم و نهنگ حادثهلرله دولو اولان دؤرلردن اولموشدور» (۱) بو دؤرده سلطان احمد یالنیز اؤز داخلی دوشمنلری اولان قدرتلی فئودالار و حاکمیّته جان آتان دوغما قارداشلاری ایله دگیل، عین زماندا آذربایجانی اشغال ائتمک ایستهین قیزیل اوردا خانی توختامیش(۲) و تیمورکیمی قورخولو استیلاچیلاریلا دا قارشیلاشمالی اولموشدی. توختامیشین و تیمورون معیّن فاصلهلرله یوروشلری قارشیسیندا دایانماق اقتداریندا اولمایان سلطان احمد مصر و عثمانلی سلطانلارینین حمایهسینه سیغینماغا مجبور اولموش و عین زماندا بو حامیلری ایله بیرلیکده عمومی دشمنه قارشی مبارزه آپارمیشدی.
۸۰۱ هـ/۱۳۹۸ م- نجی ایلده تیمور قوشونلارینین عراقِ عربه دوغرو ایکینجی آخینی زمانی(۳) سلطان احمد، تیمورون دیگر قانلی دوشمنی قارایوسف قاراقویونلو ایله بیرلیکده ایلدیریم بایزیده سیغینیر. تیمور بغدادی ینیدن اله گئچیریر و اهالینی قتل عام ائدیر. او، قارایوسف و سلطان احمدی حمایهسینه گؤتوردوگونو بهانه ائدرک، بایزیده قارشی محاربهیه باشلایر. نتیجهده بایزیدی مغلوب ائدرک، اسیر آلیر. سلطان احمد و قارایوسف اؤز عائلهلری ایله مصره قاچمالی اولورلار. وفات ائتمیش ملکالظاهر برقوقون یئرینه مصر حکمداری اولموش اوغلو ملکالناصر فرج، تیمورون ایلدیریم بایزیده غلبه چالماسیندان واهمهیه دوشموشدی. بو سببدن او، تیمورون سلطان احمد و قارایوسفا دایر سفارشینی(۴) یئرینه یئتیرمگه مجبور اولاراق، اونلاری حبس ائدیر. بوخصوصدا تیمورون نوبتی امرینی گؤزلهین فرج اونون اؤلوم خبرینی ائشیتدیکدن سونرا قارایوسفلا سلطان احمدی زنداندان آزاد ا ئدیر.
قارایوسف اطرافیندا کی حربی قوّهلرله فرات چایی ساحلی ایله دیاربکره طرف یوللانیر. سلطان احمدین یانیندا قالمیش بیر نئچه آدامی ایله درویش پالتاری گئینیب، اوّلجه شاما، اوراداندا حلّه شهرینه گئدیر(۵). ۸۰۸ هـ/۱۴۰۵ م – نجی ایلده سلطان احمد بیرداها بغدادی اله گئچیریر.
قارایوسف ۸۱۱ هـ/۱۴۰۸ م- نجی ایلده تیمورون اوغلو میرانشاهلا محاربهیه باشلایر. تبریزین ایکی آغاجلیغیندا یئرلشن سردری (سردرود) آدلی یئرده قاراقویونلو قارایوسفین ایگیرمی مینلیک قوشونو تیموریلری دارما داغین ائدیر، میرانشاه ایسه بو دؤیوشده قتله یئتیریلیر. بئلهلیکله، آذربایجاندا تیموریلرین حاکمیّتینه سون قویولور.
آذربایجانی جلایریلر سُلالهسینین نفوذوندان اوزاقلاشدیریب، اؤز حاکمیّتی آلتینا آلماق مقصدینی گودن قارایوسف حیلهیه ال آتیر. (۶) بو و دیگر مسئلهلرله یاناشی قارایوسف لا سلطان احمدین دوستلوغو و اتفاقی آرتیق دوام ائتمیر و نهایت، اونلار بیر – بیرینین اوزهرینه قوشون چکمهلی اولورلار. ۸۱۳ هـ/ ۱۴۱۰ م- نجو ایلده تبریز یاخینلیغینداکی اسد قصبهسینده گئدن قانلی دؤیوشده جلایریلر مغلوب اولور. سلطان احمد یارالی وضعیّتده خیلی زحمتله اؤزونو بیر باغا چاتدیریب، اورادا گیزلنیر. حافظ ابرو یازیرکی، جولاه آدلی بیر آلچاق، سلطان احمدین گیزلندیگی یئری قارایوسفا خبر وئریر. (۷) اونو پریشان، یاریم چیلپاق حالدا قارایوسفون یانینا گتیریرلر. قارایوسف حاکمیّتین ینی سُلالهیه گئچمهسینی قانونیلشدیرمک اوچون سلطان احمدی بعضی سندلره قول چکمهیه مجبور ائتدیکدن سونرا، یاخین آداملارینین مصلحتی ایله، سلطان احمدی قتله یئتیریر. (۸) خلق آراسیندا سلطان احمدین دیری اولوب تبریزدن قاچماسی شایعهلرینه سون قویماق مقصدی ایله اونون جنازهسینی شیخ علی کججینین مدرسهسینه قویورلار. جلایریلر سُلالهسینین سون حکمدارینا، سون احتراملارینی بیلدیرمک ایستهین تبریز جماعتی(۹) اوچ گوندن سونرا سلطان احمدی باسدیرماق اوچون قارایوسفدان اجازه آلیر. سلطانین اؤز وصیّتینه گؤره اونو تبریزین دمشقیّه عمارتینده آناسینین و قارداشی سلطان حسینین یانیندا دفن ائدیرلر. (۱۰)*
یاخین بیر مصاحب، دوستو کیمی ایللر بویو سلطان احمدین سرایندا یاشایب- یارادان داهی موسیقی عالمی و بستهکاری خواجه عبدالقادر مراغهای اونون وفاتی مناسبتیله، همده مادّه تاریخ اولان آشاغیداکی کدرلی رُباعینی یازیب، اونا موسیقی بسته لمیشدیر. (۱۱)*
« عبدالقادر زدیده هر دم خونریز
با دور سپهر نیست جای گریز
کان مهر سپهر سروری را ناگاه
تاریخ وفات گشت « قصد تبریز»
۸۱۳ هـ [۱۴۱۰ م]
خواجه عبدالقادر نظم ایله فارسجا یازدیغی اؤز ترجمه حالیندا سلطان احمدی خاطرلارکن بیر داها همین مادّه تاریخی قید ائتمیشدیر:
بعد از ایشان پادشاهِ پر هنر
پادشاه احمد بهادر خان دگر
مستعد و عاقل و صاحب جمال
بودهام در صحبت او بیست سال
دایما گفتی مرا «یارِ عزیز»
قدر بنده نیک میدانست نیز …
هیچکس از من مقرّب تر نبود
روز و شب تصنیف و سازم میشنود
در زمانش عیش کردم بیشمار
خود خیالی بُد مگر آن روزگار
سال تاریخ وفاتِ آن سعید
« قصد تبریز» ست کان شد شهید
صد هزاران رحمت پروردگار
بر روانش باد، تا روزِ شمار… (۱۲)
II
مدنیّتپرور ائلخانیلر سُلالهسینده اولدوغو کیمی اونلارین وارثی اولان تورک منشاءلی جلایری حکمدارلاری دا علم، ادب و اینجهصنعت پرستشکارلاری اولموشلار. اونلارین بو ساحهده گؤستردیگی امک، فعالیتلری آذربایجان مدنیّت تاریخینین ان پارلاق صحیفهلرینی یاراتمیشلار. عین زماندا حکمرانلیق ائتدیکلری اراضیلرده، غیر تورک خالقلاریندا مدنی انکشافیندا اؤز درین تأثیرینی بخش ائتمیشلر.
بوتون منبعلر گؤستریرکی، سلطان احمد قطعیّتلی دؤلت خادمی، قورخماز، شجاعتلی سرکرده اولدوغو کیمی، عین زماندا خوش طبعلی بیر شاعر، گؤزل موسیقی استادی، ماهر رسّام، قابل خطّاط کیمی ده دؤرونون تانینمیش- صنعتکارلاریندان اولموشدور. دولتشاه یازیر کی « او، ۶ نوع خطّیده یازاردی» (۱۳) اونون هر طرفلی انکشاف ائتمیش بیر شخصیت کیمی یئتیشمهسینده، آتاسی سلطان شیخ اویسین وئردیگی تعلیم و تربیه، ائلهجهده یاراتدیغی ادبی- مدنی محیطینین بؤیوک رُلو اولموشدور (۱۴). دئیلن خصوصیتلره رغماً او، عین زماندا تاریخین یادداشتیندا سلطان احمد « سرعتِ غضب و حدّتِ مزاجا » (۱۵) صاحب و بیر ظالم شخص اولدوغو دا دورور. مصر تاریخچیسی یوسف بن تغریبردی (۱۴۶۹/۸۷۴ هـ – ۱۳۸۲ م/ ۷۸۴ هـ) یازیر:
«… غیاثالدین احمدبن الشیخ اویس بن الشخ حسن بن الشیخ حسین بن آقبوغا بن ایلکخان، بغداد و عراقین [عراق عرب و عراق عجم] حاکمی: او بؤیوک حاکم ایدی. شجاعتلی، جومرد ایدی. عرب، فارس و تورک دیللرینی مکمّل بیلردی. بو اوچ دیلده ده گؤزل شعرلر یازیبدیر. اونون آوازا، موسیقی آلتلرینه زیاده علاقهسی اولموش و اؤزیده اعلا ساز چالاردی و بو خصوصدا [موسیقیده – م ح] بیر- نئچه دگرلی اثرین مؤلّفی دیر. بونونلا بئله او، راحتلیق سئور و قدّار بیر شخص اولموشدو…» (۱۶)
سلطان احمدین دیوانینی تدقیق ائدیب، نشره حاضرلایان ایران عالمی علی فردوسی سلطانین « قدّارلیغی»، « حدّتِ مزاج لیغینی» و « راحتِ سئورلیگی» خصوصدا دایانیب دگرلی ملاحظهلر ایرلی سورموشدی. او، یازیر:
« از نظر روانشناختی آمیزه بغرنج و شگفت آور بود، در میدان نبرد بی باک و سلحشور بود، در سیاست حیلهگر و خونریز، ولی وقتی به هنر و نوع سبک زندگانی اباحی در آن روزگار میرسید در مجالس معروف اش با هنرمندان سخاوتمند و فروتن بود، و با قلنداران و رندان هم نشین و دمخور، چنانچه نام کاخ پادشاهی اش در بغداد را « قلندرخانه » گذاشته بود. در گذر می توان این را هم گفت که مطالعات من نشان می دهند که اینگونه « اختلال عاطفی دو قطبی » نوسان میان دو قطب روانی شعف و افسردگی، در آن سده پر محن با آن « سپهر تیز رو » و « چشم آسایش ندار»ش مثل بیماری طاعونی که مردمان را در نیمه دوّم آن سده درو میکرد، ابعادی همه گیر داشت، طوری که می شود آن را روحیه آن روزگار دانست.» (۱۷)
یوخاریدا گؤستریلدیگی کیمی، ۷۸۴ هـ/۱۳۸۲ م- نجی ایلدن ۸۱۳ هـ/۱۴۱۰ م- نجو ایله قدر مختلف فاصلهلرله حاکمیّتده اولان سلطان احمدین و سلطنت ایللری تاریخین ان تلاطوملی، کشمکشلی بیر دؤرونه تصادف ائتمهسینه باخمایاراق، او ، هر زمان الوئریشلی شرایط تاپان کیمی بیر- چوخ گؤرکملی علم و هنر آداملارینی اطرافینا جمعلشدیرمیش و عین زماندا، اؤزوده اونلارلا بیرگه فعالیّت گؤسترمیشدیر. سلطان احمدین یاراتدیغی ادیبلر و هنرمندلر توپلوموندا اولان شخصیّتلردن، خواجه عبدالقادر مراغهای (موسیقیده)، عبدالحی و جنید (تصویری صنعتده)، قوامالدّین مجلّد تبریزی (جلد و کتابسازلیقدا)، میر علی تبریزی (خطده) و سایر بوکیمی داهی صنعتکارلارین آدلارینی چکمک اولار. فارس دیللی پوئزیانین ذروهسی ساییلان خواجه حافظده سلطان احمدله صمیمی مناسبتله اولموشدور. اونلارین بیری- بیرینه عنوانلادیقلاری شعرلر، و یا باشقا عبارتله دئسک بیر نوع مکتوبلاشمالاری، آرالاریندا اولان درین علاقه وانسیّتی عکس ائتدیرمیشدیر. (۱۸) حافظین حمایهداری اولان ادبپرور سلطان اونو اؤز توپلومونا دعوت ائدیب و عیانی مناسبتده اولدوغونو بیلدیرسهده، لاکن حافظ، ندنسه وطنی شیرازی ترک ائده بیلمهمیشدر، او، « ادیبلر دونیاسینین جانی » دییه، خطاب ائتدیگی سلطانین دعوتینی یئرینه یئتیره بیلمهدیگیندن اؤزونه مخصوص بیر اینجهلیکله اؤز تأسفونو و عین زماندا آرزوسونو بیان ائتمیشدیر. (۱۹)
سلطان احمد آذربایجان، عراق عجم و عراق عرب حدودلاریندان کناردا ایستر بیر دلاور و جسارتلی سرکرده کیمی ایسترسهده، یاراتدیغی یوکسک پوئتیک شعرلری ایله، همچنین هنر و ادب صاحبلرینه قارشی گؤستردیگی سخاوتلرله آرتیق تانینمیشدیر. معاصرلریندن عثمانلی اراضیسینده سلطان ایلدیریم بایزید و اوغلو شاهزاده سلیمان دؤرونده تانینمیش شاعر احمد داعی (وفاتی ۱۴۲۱ هـ دن سونرا)، شاعر عمربن مزید (مجموعه النظایر اثرین ترتیباتچیسی)، مصرده ایسه محمود گلستانی و سیفی سرائی اونون شرفینه شعرلر حصر أئتمشیلر. (مقالهنین سونوندا شعرلر وئریلهجکدیر)
سلطان احمدین علمی و بدیعی اثرلریندن، هلهلیک، فارسجا دیوانی زمانه میزه قدر گلیب چاتمیشدیر. بو دیوانین علم عالیمنه ۴ نسخهسی معلومدور. بونلاردان بیری واشنگتوندا [Freer Goller N, 32.35] ساخلانیلیر. دیگر، اوچ نسخهسی ترکیّهنین توپقاپی سرائی، ایا صوفیا و تورک اسلام موزئینده محافظه ائدیلیر (۲۲ *). بعضی تذکره و تاریخی سندلرده شاعرین آیری- آیری بیتلرینهده راست گلیریک (۲۳) بونلارین آراسیندا سلطان احمدین وقتیله تیمورا گؤندردیگی مکتوبلارین بیرینده اونا یازدیغی عربجه بیر بیت هجوده معلومدور(۲۴). تغری بردی و ائلهجهده دؤلتشاه سمرقندنین وئردیگی معلوماتا گؤره سلطان احمد موسیقی علمینه دایر بیر نئچه اثرین مؤلّفی اولموشدور(۲۵). لاکن بو یازیلار هنوز آشکار أئدیلمهمیشدیر. شاعرین آنا دیلینده یازدیغی اثرلردن هلهلیک بیر غزلی آشکار ائدیلمیشدیر. عمربن مزیدین « مجموعهالنظایر» اثرینین واسطهسیله زمانهمیزه گلیپ چاتمیشدیر (۲۶). سلطان احمدین بو غزلی حقده ایلک دفعه گؤرکملی ترکیّه عالمی فوأد کؤپریلیزاده معلومات وئرمیشدیر(۲۷). همین شعری ۱۹۶۹ – نجیایلده شمالی آذربایجاندا جهانگیر قهرمانوف نشر ائتدیرمیشدیر (۲۸).
برلین، ۲۰۱۷
حاشیه و ایضاحلار
*- مقالهنین بیرینجی حصّهسی ایلک دفعه ۲۰۰۴- نجی ایلده مؤلفین « ادبیّات تاریخیمیزدن صحیفهلر» آدلی کتابیندا وئریلمیشدیر. (حسینی، محمدعلی: ادبیات تاریخیمیزدن صحیفهلر، باکو، محمد فضولی آدینا انستیتوتو، صص ۴۱-۲۳). II- نجی حصّهسی ایسه ینی ایشله نیب اونا علاوه ائدیلدی.
۱= Aли-Зaдe, A. A: CoциaлbHo-эkoHoMичeckaя и пoлиTичeckaя иcTopия AзepбaйджaHa XIII-XIV BB. Бaky. ۱۹۵۶ c.۳۴۲
(زین الدین بن حمدالله قزوینی: ذیل تاریخ گزیده، ترجمه: م. کاظموف و و. پیریُف، باکی ۱۹۹۰، علم، صص ۴-۵)
۲- «توختامیش ۱۳۸۵ – نجی ایلین قیشیندا یوز مینلیک قوشونلا تبریزه یورش ائتدی. تبریزلیلر شهرین کوچه و محلهّلرینی سنگره چئویریب مدافعهیه حاضرلاشدیلار. توختامیشین قوشونو ۸ گون شهرین اطرافیندا دؤره ووردوسا دا، تبریزه داخل اولا بیلمهدی توختامیش دانیشیقلار آپارماغا راضی اولدو و معیّن خرج آلیب گئری قایتماق فکرینه گلدی. لاکن تبریزلیلر صلحه اینانیب سلاحی ئیره قویدوقلارینی گؤرن توختامیش حیله ایله شهری توتد و. تبریزلیلر دشمنه مقاومت گؤستره بیلمهدیلر. توختامیشین قوشونو شهرده غارته باشلادی، اهالینی قیردی، شهرده دهشتلی وضعیّت یاراندی. آذربایجانین دیگر شهرلرینده، مراغا، مرند و نخجواندا داغینتی تؤرتدیکدن سونرا مغوللار ۲۰۰,۰۰۰ اسیرایله بو اؤلکهنی ترک ائتدیللر.»
(گؤستریلن منبع، ص ۵ و صص ۵۰-۴۹)
۳- تیمورون ایران و آذربایجانا ایلک یوروشی، ۱۳۸۶ م – نجی ایلده واقع اولوب. سلطان احمدین عکس هجوملاری نتیجهسیز اولموشدور.
۴- بو خصوصدا تیمورون مصر سلطانی برقوق و اوغلو فرجه گؤندردیکی مکتوبدا، سلطان احمدین سمرقنده گؤندریلمهسینی و قارایوسفین قتله یئتریلمهسینی قطعاً طلب ائدیلمشدیر. باخ:
( نوایی، عبدالحسین: اسناد و مکاتبات تاریخی ایران ( از تیمور تا شاه اسماعیل )، تهران، علمی فرهنگی، چاپ سوم، ۱۳۷۰، صص ۷۹-۷۴)
۵- میرخوند: روضهالصفا، تلخیص، دکتر عبّاس زریاب خویی، جلد (۶-۵-۴)، تهران، علمی، چاپ دوم، ۱۳۷۵، ص ۱۱۳۵
۶- سلطان احمد و قارایوسف اؤز عائلهلرایله بیرگه، مصر سلطانی فرجین امریایله قعلهلرین بیرینده حبس اولدوقلاری زمانلار، قارایوسفین قادینی بیر اوغلان دوغور و اونون آدینی پیربداق قویورللار. سلطان احمد بو اوشاغی اوغوللوغا گؤتورور. قارا یوسف آذربایجانی تیموریلردن آلاندان سونرا، آرتیق دوشونور که آذربایجان خلقی، اوزون ایللر بویو جلایریلر حاکمیّتی آلتیندا اولدوغو اوچون، اونون حاکمیّتینی قبول ائتمهسینلر. بو مسئلهنین حلّی اوچون همده سلطان احمدین راضیلیغینی الده ائتسین دییه، اؤز حاکمیّتینه قانونی فُرم وئرمگه چالشیر. قارا یوسف آذربایجان حکومتینی پیربوداقا وئریب و اونو « پیربداق خان بهادر ولیعهدبن ابونصر قارایوسف بهادر » عنوانی ایله شاهلیق تختینه چیخاردیر. بو خصوصدا سلطان احمده خبرگؤندریر و دئیر که: « چون سلطان پیربداقی اؤز اوغلونوز بیلیرسینیز، منده آذربایجان سلطنتینی اونا تاپشیردیم»
(بیانی، شیرین: تاریخ آل جلایر، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۵، صص ۱۰۷-۱۰۲)
۷- حافظ ابرو: زبده التواریخ، مقدمه و تصحیح: کمال حاج سیّد جوادی، جلد ۱، نشرِ نی، ۱۳۷۲، صص ۴۰۰-۳۹۹
۸- واله اصفهانی قزوینی، محمد یوسف: خُلدبرین، به کوشش میر هاشم مُحدّث، روضههای ۶ و ۷، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۷۹، ص ۶۹۶
۹- مینورسکی، ولادیمیر: تاریخ تبریز، ترجمه: عبدالعلی کارنگ، تبریز، نشرِ تهران، ۱۳۳۷، صص ۳۷-۳۶
۱۰- حافظ ابرو: گؤستریلن منبع (۷)، ص ۴۰۳
* بو کی مینورسکی یازیر: سلطان احمد آتاسی و آناسینین یانیندا باسدیریلیپدیر، معیّن قدر سهودیر. سلطان اویسین قبری تبریزین بیر آغاجلیغیندا، شاه گؤلونون ایکی کیلومترلیگینده یئرلشن « پینه شلوار» آدلی کندین قبر ستا نلیغیندادیر. وقتیله « شادی آباد مشایخ » آدلانان بو کهنه قبرستانلیقدا بیر چوخ عارفلرینده قبری وار. آذربایجانین مشهور شاعری قطران تبریزی (۱۰۸۸-۱۰۱۲) ده همین کندندور. سلطان اویسین قبری حقده یازیلان خصوصی مقاله اوچون باخ:
(نخجوانی، حاج حسین: چهل مقاله، تبریز، ؟ ، ۱۳۴۳ ش، صص ۵۲-۵۱)
۱۱- میرخوند، گؤستریلن منبع (۵)، صص ۱۱۴۳-۱۱۴۲
*ترجمه:
« عبدالقادر قوی آخیتسین گؤزلرین قان فلکه قارشی چیخا بیلمزسن، اینان
بودور او بؤیوک، اولو شاه عاقبتی « قصدِ تبریز» دیر اونون تاریخ وفاتی»
(تربیت، محمدعلی: دانشمندان آذربایجان، ترجمه: اسماعیل شمس و غفار کندلی، باکی، آذرنشر، ۱۹۸۷، ص ۹۲)
۱۲- Bardakçi, Murat: Maragali Abdülkadir, Istanbul, pan yayincilik; 3, ss. 159-161
۱۳- دؤلتشاه سمرقندی: تذکرهالشعرا، به تصحیح مقدمه و توضیح: دکتر فاطمه علاقه، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی، ۱۳۸۵، ص ۵۳۷
* ۶ خط نوعیلری بونلاردان عبارتدیر: توقیع، محقّق، رقعه، ریحانی، نسخ، ثلث. بو خط نوعیلری، عرب الفباسینین اؤز صاحبلری اولان عرب خطّاطلاری طرفیندن یارانمیشدیر. ابن مُقله، ابن بوّاب، یاقوت مستعصمی، ارغونبن کامل بغدادی و بیر چوخلارینین یارتدیقلاری بو کالیگرافیالار، عرب الفباسیندان استفاده ائدن غیر عرب خالقلاریندا عصرلر بویو سرمشقی اولموش و اولماقدادیر. XIV عصرده، آدی مقالهده چکیلن میرعلی تبریزی اؤز دُهاسیله ابتدائی مرحلهلرده اولان نستعلیق خطّینین تصحیحی و تکاملی اوچون ائله بیر اصول- قاعده یارادیرکی، بو خطّی اســلام دنیــاسی خطلرین « عروسی » آدلاندیریلماسینا گئتریب چیخاریر. عصرلر بویو بو خطّ اؤز گؤزللیگی ایله گؤزلری اوخشامیش و اوخشاما قدادیر. او، بو ماهر یارادیجیلیغی ایله نستعلیق خطّی ایستر- ایستمز اونون آدیایله سسلنیر. آذربایجان اینجه صنعتی تاریخینده خوش نویسلیگه باغلی میرعلینین یاراتدیغی ینی مرحله اولدوقجا علامتدار حادثه کیمی قیمتلندیریلیر.
۱۴- سلطان اویس جلایر زمانینین ان فضیلتلی و هنرلی بیر شخصیتی اولموشدور … او بیر ماهر رسّام ایدی. مینیاتورچولوقدا جلایری مکتبینین دؤرونو آچمیشدیر. (زکی ولیدی طوغان، شیرین بیانی) بیر شاعر کیمیده سلطان اویس سرای شاعری ساوهلی سلماندان تعلیم آلمیش و سونراللار بو صنعتده اوستادینین سویّهسینه قدر چاتدیغینی دا سؤیلهمیشلر. دیوانی بو گونه قدر معلوم اولمامیشدیر. آنجاق بیر – نئچه شعری و تک بیتلری مختلف تذکرهلر واسطه سیله گلیب زمانه میزه چاتمیشدیر. باخ:
/دولتشاه سمرقندی: همان منبع (۱۳)، صص ۵۲۹، ۵۲۸، ۴۶۲/ فخری هروی: روضهالسلاطین، تصحیح خیام پور، تبریز، مؤسسه تاریخ … ، ۱۳۴۵، صص ۶۵-۶۳ / دیوان غیاث الدین کججی تبریزی، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۹۵، صص ۱۹۱، ۱۹۳، ۱۹۴/
۱۵- واله قزوینی، محمد یوسف: خُلدبرین، همان منبع (۸)، ص ۶۷۸
۱۶- Abul-Mahasin ibn Taghrî Birdî: History of Egypt, translated William Poper, part II, 1951, pp. 216
۱۷- فردوسی، علی: « نامه نگاری های حافظ و سلطان احمد »، بخارا، تهران، سال بیست و یکم، شماره ۱۲۲، بهمن و اسفند ۱۳۹۶، ص ۴۸۴
۱۸- بو خصوصدا داها اطرافلی معلومات اوچون باخ:
فردوسی، علی: گؤستریلن همان منبع، ص ۵۰۳-۴۸۱ / و: قزوینی، محمد: « حافظ و سلطان احمد جلایری »، مجله یـادگار، تهران، ســال اول، شماره ۱، ۱۳۲۳/۱۹۴۴ م، صص ۱۲-۷
۱۹- فردوسی، علی: گؤستریلن منبع، ص ۴۹۳/ اشارهدیر حافظین بو مصراعسینا: « آنکه می زیبد اگر جان و جانش خوانی »
۲۰- « گرچه دوریم به یاد تو قدح می گیریم بُعد منزل نبود در سفر روحانی
از گِل پارسیم غنچه عیشی نشکفت حبّذا دجله بغداد و می ریحانی »
(دیوان حافظ: قزوینی- غنی، تهران، اساطیر، چاپ دوم، ۱۳۶۸، ص ۳۵۷)
۲۱- محمود گلستانینین سلطاناحمده حصرأئتدیگی ۴ مصراعلیق شعری سیفی سرائینین « گلستان ترجمهسی »نین ۱a ورقینده درج أئدیلمیشدیر.
(سیفی سرائی: کتاب گلستان بالترکی، حاضرلایان: دکتر علی فهمی، قارامانلی اوغلو، آنکارا، تورک تاریخ قورومو، ۱۹۸۹، فاکسیمیله بؤلومو)
قید ائدیلمهلیدیر کی، همین شعر جهانگیر قهرمانوفون « احمدبن ویسین آذریجه غزلی » آدلی مقالهسینده وئریلمیشدیر.
(قهرمانوف، جهانگیر: « احمدبن ویسین آذریجه غزلی » آذربایجان، س س ر. علملر آکادمیاسینین معروضهلری، باکی، جلد ۲۵، نمره: ۴، ۱۹۶۹، ص ۹۵
۲۲- Topqapi sarayi Müzesi Kütüphanesi farsca yazmalar kataloqu Karatay, Fehmi Edhem
, Istanbul, Top qapi Müzesi, 1961, S. 223
* معلوم الدوغو اوزره علی فردوسی، سلطان احمد دیوانینین علمی – تنقیدی متنینی ایشلرکن، ۲ ایران نسخهسیندن ده استفاده ائتمیش و چاپا حاضرلامیشدیر.
۲۳- دولتشاهین تذکرهسینده وئریلن معلوماتدا گؤره، تیمورون بغداددا هجوم ائدهجگیندن خبردار اولان، سلطان احمد بو قطعه نی یازیب اونا گؤندریر:
گردن چرانهیم جفای زمانه را زحمت چرا کشیم بهر کار مختصر
دریا و کوه را بگذاریم و بگذریم سیمرغ وار زیر پر آریم خشک و تر
یا بر مراد بر سر گردون نهیم پای یا مرد وار در سر همت کنیم سر
امّا میرخوند « روضهالصفا » دا (ص ۹۹۲) همین قطعهنین مؤلفی سر بداران حاکمی یحیی کراوی اولدوغونو گؤستریر. ایستر همین قطعهنین، ایستر سه ده اونا یازیلان جوابین کیمه عائد اولوب- اولمادیغی حقینده خصوصی آراشدیرما یا احتیاج وار. قید ائتمک لازمدور کی، گلچین معانینین دئدیگی کیمی، دولتشاهین بو مشهور تذکرهسینده چوخلو تاریخی سهولر واردیر. بونا گؤره ده همین تذکره ده راست گلن معلوماتلارا قارشی احتیاطلی اولماق لازمدیر.
(گلچین معانی: تاریخ تذکره های فارسی، جلد ۱، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم، ۱۳۶۳، ص ۲۶۴)
۲۴-
لئن کانت یدلی فی الحرب شلا
فرجلی فی الهزیمه غیر عرجا
( نوائی، عبدالحسین: اسناد و مکاتبات تاریخی در ایران، تهران، علمی و فرهنگی، چاپ سوم، ۱۳۷۰، ص ۷۷-۶۶ حاشیه )
۲۵- « او، موسیقی و ادوار علمینده ده ماهر ایدی، بو علمده اثرلر یازمیشدیر. »
(دولتشاه سمرقندی: همین منبع (۱۳)، ص ۵۳۸
۲۶- عمربن مزید: مجموعهالنظایر، حاضرلایان، دکتر مصطفی جان پولاد، آنکارا، تورک دیلی قورومو یایینلاری، ۱۹۹۵، صص ۲۲۳، ۴۸۳ (فاکسیمیله)
۲۷- کوپریلی زاد، محمد فوأد: « بر آذری شاعری»، حیات مجموعهسی، آنقره [آنکارا]، ۴- نجی جلد، صایی ۸۲، ۲۱ حزیران ۱۹۲۸، صص ۶۳-۶۲
۲۸- قهرمانوف، جهانگیر: همین منبع (۲۱)، ص ۹۵-۹۶
داعی راست*
۱ جهان تندور، ولیکن جانی احمد
دکالی جانلرون جانانی احمد
۲ جهان حُسنون ایله بغداد اولوبدور
جهان بغدادونون سلطانی احمدی
۳ سعادت اُردوسونون میرخانی
لطافت گوهرینون کانی احمد
۴ وقار و خُلق ایچینده یوق نظیرون
ملاحت اِقلیمینین کانی احمد
۵ گزر شهری قمو باشدان ایاغه
گورر، استر صورار کیم هانی احمد؟
۶ وقار و لطف خٌلقی حق ازلدن
زی قیلمیش طاپونکا ارزانی احمد
۷ یوزنو داعی بیر دم گورمزایسه،
یقیلر درد ایله، درمانی احمد
___________________________________________
* – عمربن مزید: مجموعهالنظایر، حاضرلایان، دکتر مصطفی جان پولاد، آنکارا، تورک دیلی قورومو یایینلاری، ۱۹۹۵، صص ۲۹۸، لاتین ۱۵۵
۱b – دکالی: هامی
۵a – قمو: هامو، هامی
۶a – طاپونکا: حضورونا
۷b – یقیلر: یاخیلار، یانار
لکاتبه العالی محمود گلستانی*
۱ [چون] کلدی ایسا مصرغا سلطان احمد
کیلتوردی جمع بزلارکا جان احمد
۲ عالم نی مشرف قیلور اوش لطف یلا
شه زاده و شاه و جان و جانان احمد
سیف السرائی
۳ کوردنک نی عجب جفاجی دوران کیلدی
کیم خلق جهان کوزوندان آل قان کیلدی
۴ سلطانِ عراق ترک ایتب اوز ملکون
غربتکا توشوب مصرغا مهمان کیلدی
________________________________________________
* سیفی سرائی: کتاب گلستان بالترکی، حاضرلایان: دکتر علی فهمی، قارامانلی اوغلو، آنکارا، تورک تاریخ قورومو، ۱۹۸۹، فاکسیمیله بؤلومو، ۱a


c: text/html

text:
شانقهای قرینلند شنهوا فوتبال کولوبو
شانقهای قرینلند شنهوا فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Shanghai Greenland Shenhua F.C.) بیر فوتبال کولوبودور. Chinese Super League دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۳۳٬۰۶۰ نفرلیک هونقکو ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Shanghai Greenland Shenhua F.C.»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده شانقهای قرینلند شنهوا فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ریاضیاتین چوخلو ساحهلری مجموعهلر نظریهسی اساسیندا قورولموشدور. مجموعهلر، نظریهلردن و محض قونولاردان علاوه، عملده ده ایشلهنرلر. بونا گؤره ده یئنی یازیلیملاما دیللرینده، مجموعهلرین ایشلهنیشینی راحاتلاندیرماق اوچون، اونلارا مخصوص تابعلر و ائیلهملر حاضیرلانیب دیر. بو یازیدا پایتون دیلینده مجموعهلر و اونلارلا علاقهلی ائیلهملره گؤره دانیشیلاجاق دیر.
بسم الله الرحمن الرحیم
بو سایتدا اوخودوغونوز باشقا یازیلارین چوخو کیمی، بو یازیدا داهی سؤزوموز چوخلو میثاللارلا یورودولهجک دیر. بیرینجی میثالیمیز بیر مجموعهنین نئجه تعریفلنمهسینه گؤره دیر. پایتون دیلینده بیر مجموعه بیرینجی یول آکولاد آراسیندا عضو نرسهلرله تعریفلهنر:
A = {1, 2, 3, 4} print(A)
گؤردوگونوز کیمی Aـنی بیردن دؤردهجه طبیعی عددلر مجموعهسی اولاراق تعریفلهدیک. بیر مجموعهده بیرر نرسه تکرار ایله حاضیر اولابیلمز. بو اصل پایتون دیلینده اولان مجموعهلرده داها رعایت اولوب دور:
B = {1, 2, 3, 3, 4, 4} print(B)
مجموعه عضولری یالنیز ساییلارا محدود دییل دیر. باشقا نرسهلرده تعریفلهدیگیمیز مجموعهنین عضوی اولابیلر:
C = {"Husen", "Japbar", "Mahmut", "Kazim"} print(C)
بو میثالین نتیجهسینی گؤرمکله احتمالا بیر باشقا شی ده دقّتــینیزی اؤزونه چکمیش دیر. سیزه گؤرسهدیلن مجموعهده عضولر، سیزین تعریفلهدیگینیز ترتیبله دوزولمهییبلر. بو دا مجموعهلرین باشقا بیر خاصیتی دیر. مجموعهلرده ترتیب اهمیّتسیز دیر. بونا گؤره ده، پایتون گلهجکده ایشلنمهسی راحات اولان ترتیب ایله عضولری ساخلاییر. تعریفلهدیگیمیز مجموعهلرین نوعونون نه اولماسینا باخسانیز، set کلاسیندان اولمالارینی بیلهجکسینیز. بیر مجموعهنی تعریفلهمک اوچون آکولاد آراسیندا عضولری یازماقدان علاوه، set کلاسیندان و یارادیچی (Constructor) پارامتری اولاراق بیر تکرارلانابیلن (Iterable)ــــدن فایدالانابیلرسینیز:
D = set("python") print(D) E = set(range(10)) print(E)
مجموعهلرده ترتیبین آنلامسیز اولماسی اوچون بیر مجموعهنین عضولرینی گؤسترگه (index) ایله آییرابیلمهریک لکن حلقهده for و in واسطهسییله بوتون عضولر اوزره، ایستهدیگیمیز ائیلهملری ائدهبیلهریک:
C = {"Husen", "Japbar", "Mahmut", "Kazim"} for ad in C: print(ad)
بو کُدون چیخیشینی آشاغیدا گؤرهبیلرسینیز:
Kazim Husen Mahmut Japbar
بیلمهسی بیزه گرک اولان باشقا ایمکان بیرَر عضوون مجموعهده اولوب اولماماسینی سیناماق دیر. بو دا in واسطهسییله ائدیلهبیلر:
C = {"Husen", "Japbar", "Mahmut", "Kazim"} print("Kazim" in C) print("Yunis" in C)
بیر مجموعهیه یئنی بیر عضو آرتیرماق اوچون set کلاسیندا add تابعیندن فایدالانابیلرسینیز:
C = {"Husen", "Japbar", "Mahmut", "Kazim"} C.add("Yunis")
بیر مجموعهیه نئچه عضوی بیردن آرتیرماق اوچون ده update تابعینی ایشلهدهبیلرسینیز:
C = {"Husen", "Japbar", "Mahmut", "Kazim"} C.update(["Karim", "Sadiq"])
بیر مجموعهنین اندازهسی یا عضولرینین ساییسینی بیلمک اوچون len تابعی ایشلنمهلی دیر:
C = {"Husen", "Japbar", "Mahmut", "Kazim"} print(len(C))
مجموعهدن عضولری سیلمک اوچون ایکی تابع ایشلهنهبیلر، remove ایله discard. لکن بو ایکی تابع بیر آز فرقلی دیرلر. remove تابعی ایله بیر عضوون سیلمهسینه چالیشسانیز و او عضو مجموعهده اولماسا، پایتون سیزه عضوون مجموعهده اولماماسینی بیلدیرن بیر ارور گؤرسهدهجک دیر. لکن بو مسئله discard تابعی ایله سیلمهیه چالیشاندا دقّت چکمهییر.
C = {"Husen", "Japbar", "Mahmut", "Kazim"} print(C) C.remove("Mahmut") print(C) C.discard("Mahmut") print(C) C.remove("Mahmut")
بو کُدون چیخیشینی آشاغیدا گؤرهبیلرسینیز. بیرینجی یول remove تابعی، دوغروجا Mahmutــی مجموعهدن سیلیر. مجموعهدن سیلینندن سونرا گئنه بو عضوون سیلمهسینه چالیشاندا discard تابعی، عضوون مجموعهده داها اولماماسینا باخمایاراق، هئچ بیر ارور گؤرستمهدن ایشینی قورتاریر. لکن remove تابعی بیزه عضوون اولماماسینی بیلدیرن بیر اِرورو گؤرسدیر.
{'Kazim', 'Husen', 'Mahmut', 'Japbar'} {'Kazim', 'Husen', 'Japbar'} {'Kazim', 'Husen', 'Japbar'} Traceback (most recent call last): File " ", line -, in   C.remove("Mahmut") KeyError: 'Mahmut'
مجموعهلرله علاقهلی بیر باشقا تابع pop دیر. بو تابع چاغیریلاندا مجموعهدن بیر عضوی قایتاریب داهی اونو مجموعهدن سیلهجک دیر:
print(C.pop()) print(C)
بو کُدون چیخیشی C مجموعهسینین اؤنجهکی میقدارلانماسینا دایاناراق آشاغیداکی کیمی اولاجاق دیر:
Sadiq {'Husen', 'Yunis', 'Kazim', 'Japbar', 'Karim'}
بیر مجموعهنین عضولرینی بوتونلوکجه سیلمک اوچون clear تابعی ایشلنمهلی دیر. مجموعهیه اختصاصلانان حافظهنی ده بوشالتماق اوچون ده del دن فایدالانابیلهریک:
C.clear() print(C) del C print(C)
بو کُدون چیخیشی بئیله اولاجاق دیر:
set() NameError: name 'C' is not defined
ایکی مجموعهنین اشتراک و اجتماعلارینی intersection و union تابعلری واسطهسییله تاپابیلهریک. آشاغیداکی میثالدا بو ایشین نئجه ممکن اولماسینی گؤرهبیلرسینیز:
A = {1, 2, 3, 4} print(A) B = {3, 4, 5, 6, 7} print(B) print(A.union(B)) print(A.intersection(B))
اجتماع و اشتراک تاپماق آیری یول ایله ده ممکن دور. اوستدهکی میثالی ایکینجی یول ایله ده گئنه یازیریق:
A = {1, 2, 3, 4} print(A) B = {3, 4, 5, 6, 7} print(B) print(A | B) print(A & B)
ایکی مجموعهنین تفاضلینی تاپماق اوچون «-»ـنی یا difference تابعینی ایشلهدهبیلهریک. اوستدهکی میثال ادامهسینده:
print(A - B) print(A.difference(B))
مجموعهلر اوچون، چیخیشی دوغرو یوخسا یانلیش اولان، باشقا اوچ تابع ده واردیر. بونلار isdisjoint، issubset و issuperset دیرلر. بو تابعلرین گیریشی بیر باشقا مجموعه دیر و آدلاریندان دا بللی اولدوغو کیمی ایکی مجموعهنین بیر بیرلریندن آیری اولوب اولماماسی، بیرینجی مجموعهنین ایکینجیده حاضیر اولوب اولماماسی و بیرینجی مجموعهنین ایکینجییه شامیل اولوب اولماماسینی بیلمک اوچون ایشلهنـَـر.


text:
اویان نیوز: ایرانین یئنی آنکارا ائلچیسی علیرضا بیگدلی گلهجک هفته وظیفهیه باشلایاجاق
ایرانین آنکارا ائلچیسی بهمن حسین پور وداع ائدیر
سون دفعه تورک قازئته چیلرله بیر آرایا گلن حسین پور، ایکی اؤلکه آراسینداکی اؤزللیکله تیجاری ایلیشکیلرین وظیفهسی مدتینجه داها دا یاخشییا گئتدیگینه دقت چئکدی.۴ ایلدن چوخ بیر مدتدیر آنکارا ائلچیسی وظیفهسینی یئریدن بهمن حسین پور، وظیفه مدتینین بیتمهسی سببی ایله بیر رسپسیون دوزنلهدی. وظیفهیه گلنده پرزیدنت عبدالله گوله ایراندان گلن طبیعی گازین کسیلمهیه اوغراماماسی سؤزو وئردیگینی ایفاده ائدن حسین پور، “سؤزومو توتمانین سئوینجینی یاشاییرام” دئدی. تورکیه و ایرانین بؤلگهنین ایکی اؤنملی اؤلکهسی اولدوغونو قید ائدن بهمن حسین پور، سوریه سورونونداکی گؤروش فرقلیلیکلرینه قارشی ایلیشکیلرین پوزولماماسی لازیم اولدوغونا وورغو ائتدی. سوریه پروبلئمینی حل ائتمک اوزره تورکیه، ایران و میصرین یاخین زاماندا اوچلو بیر توپلانتی گرچکلشدیرهجگینی سؤیلهدی.
قازاقیستاندا ۵ +۱ اؤلکهلری ایله نوکلئر مذاکیرهلرده ایرانا نوکلئر انرژی اوردمه حاقینین وئریلمهسی لازیم اولدوغونو دیله گتیرن حسین پور، “نوکلئر سلاح اوردمک ایسته سیدیک، بیزی کیمسه دوردوراممازدی. آنجاق نوکلئر سلاح بیزه حرامدیر” دئدی. وظیفه مدتی بویونجا ایکی اؤلکه ایلیشکیلرینده اؤنملی گلیشمهلر اولدوغونود دئین حسین پور، بو مدتده تیجارت حجمینین ۵ میلیارد دولاردان ۲۲ میلیارد دولارین اوستونه چیخدیغینی ایفاده ائتدی. ایرانین یئنی آنکارا ائلچیسی علیرضا بیگدلی گلهجک هفته وظیفهیه باشلایاجاق.
ت ر ت


text:
قورد پسیکولوژیسی و تورکلر / جئیهون بایراملی
بو گون دونیادا قوردلا باغلی چوخلو میقداردا یئر آدی، عادت-عنعنه لر، مراسیملر واردیر کی، بو دا قوردون اینسان یادداشیندا اؤزونه یئر توتماسینی، بو نادیر جانلی نین حقیقتن جسارت، مردلیک، دوزگونلوک، همچنین، آزادلیق سیموولو اولماسینی گؤستریر. اگر آمئریکادایاشایان ماییا طایفالاری بو گون ده قوردا سیتاییش ائدیرسه، رومانین سیموولو کیمی قورد قبول ائدیلیرسه، دئمک، قوردلار هئچ ده اینسانلارا ضرر وئرن یوخ، عکسینه، دونیامیزی اَیریلیکلردن تمیزله مک کیمی تانری میسسییاسینی اؤز اوزرینه گؤتورموش بیر جانلیدیرلار. اودور کی، قوردلارین اینسان دوشونجه سی ایله قبول ائدیلن موثبت جهتلرینی سادالاماق، بیر نؤوع دونیامیزی قوردلارین وارلیغینا ایناندیرماق ایستردیک. هر حالدا، آذربایجان تورکلری نین خیلاص، آزادلیق، قورتولوش رمزی ساییلان قورد توتئمی هر کسدن اؤنجه بیزلره عزیزدیر. تصادوفی دئییل کی، جمعی تورکلرین خاراکتئریک خوصوصیتلری نین بیر چوخو قورد پسیکولوژیسی اوزرینده قورولوب و هارداسا اونو خاطیرلادیر. قوردون هانسی خوصوصیتلری شوعوورلو اینسانین داورانیشینا یاخیندیر؟ بو سوال تکجه موعاصیر دؤورون علم آداملارینی دئییل، هامینی دوشوندورور. ایلک نؤوبه ده قئید ائدک کی،
1. قورد یئگانه ییرتیجی حئیواندیر کی، اونو اهلی لشدیرمک مومکون دئییل. قدیم آذربایجان تورک ائل مثلینده دئییلیر: ” قوردو نه قدر اهلی لشدیرسن، گؤزو یئنه مئشه یه باخاجاق ” .
2. ایلک قئیدیمیز ایسه اؤزو ایله آشاغیداکی منطیقی نتیجه نی گتیریر: قورد هر زامان آزادلیغا جان آتیر، اونو قفسده ابدی ساخلاماق، زنجیرله مک مومکون دئییل. قوردون ائوی مئشه لر اولدوغو اوچون او هر هانسی بیر ایمکان دوشونجه قفسینی داغیدیب اؤزونو ” ائو ” اینه چاتدیراجاق. چونکی او اؤزونو یالنیز اؤز ائوینده سربست، آزاد حیسس ائدیر.
3. قوردلار هر زامان سورو ایله عؤمور سورورلر. اووا گئدرکن، بالالارینی یئم و یئنی یاشاییش یئرلری ایله تامین ائتمک ایسترکن، عئینی زاماندا، دیگر ییرتیجیلاردان اؤز ائوینی، بالالارینی قورویارکن قورد هئچ زامان تکباشینا حرکت ائتمیر. سورو اونون اوچون کوللئکتیو اؤزونومودافیعه کاراکتئری داشیییر. قورد قوردلوغو ایله درک ائدیر کی، تک الدن سس چیخماز و یالنیز اؤز نؤوعوندن اولانلا بیرلشدیکده قورد اؤزوندن قات-قات گوجلو اولان ایسته نیلن جانلینی محو ائتمک ایقتیداریندا اولور. هر هانسی بیر کوتلوی کنار تاثیر اولان زامان قورد اولاماقلا اؤز نؤووندن اولانلاری بیرلشمه یه سسله ییر.
4. قورد طبیعتده کی غئیری-کامیل اولان هر شئیه قارشی دؤزومسوزلوگو ایله سئچیلیر. خسته لیک منبعیی اولان هر بیر شئیی داغیتماغا حاضیردیر. محض بو جهتینه گؤره قوردلار ” طبیعتین ان صادیق اؤولادی ” آدلانیرلار. حتّی یئنی دوغولموش بالاسی نین شیکست یاخود ضعیف اولدوغونو گؤرونجه قورد اونو پارچالاییب دیگر بالالارینا یئدیردیر. بو باخیمدان قوردلار ان ساغلام جانلیلاردان ساییلیرلار. قویون سوروسونه سوخولان زامان قورد ایلک نؤوبه ده خسته، ضعیف قویونلاری ” قارالاییر ” . قوردلارین پارچالادیغی حئیوانلارین اکثریتی اوزرینده آپاریلمیش تدقیقاتلار گؤستریب کی، اونلارین تقریبن 90%-ای خسته، شیکست، ضعیف یاخود جمعیته یارارلی اولمایان جانلیلاردیر.
5. قوردو هئچ نه ایله قورخوتماق مومکون دئییل. قوربانی نین اوزرینه هوجوم ائدرکن قورد ایلک نؤوبه ده اونون گؤزلرینه باخماغا و بئله لیکله ده قارشیسینداکی نین قورخوب-قورخمادیغینی، همچنین، اونا قارشی دوشمن مؤوقئعده دوروب-دورمادیغینی دقیق لشدیریر. اگر اونون قارشیسینداکی جانلی (فرق ائتمز بو جانلی حئیواندیر یوخسا اینسان) اؤزونو ایتیره رک قورخویا دوچار اولورسا، دئمک، قورد اونو ضررسیزلشدیره جک. و همچنین، اگر همین جانلی قورددان قورخمورسا و اوسته لیک ده اونا قارشی عکس حمله یه حاضیرلاشیرسا، بو دا قوردون گؤزوندن یایینمیر. قورد بئله سی ایله ” کیشی کیمی ” ووروشماغا حاضیردیر و بو دؤیوشده گوجلو اولان دا غلبه چالاجاق. یئگانه چیخیش یولو قورددان قورخمادیغینی و عئینی زاماندا، اونا قارشی حمله ائتمک ایستمه دیگینی گؤسترمکدیر. بو زامان همین جانلی قوردون اؤزونه مخصوس اولارتیسینی (تانرییا موراجیعت) ائشیده جک و قوردون ساکیتجه چکیلیب گئتمه سی نین شاهیدی اولاجاق. هر حالدا، موشاهیده لر دئییلنلری تام تصدیقله ییر. قدیمده آذربایجان کیشیسی غئیری-عادی قورخمازلیق، ایگیدلیک گؤستریب هامیدان سئچیلرکن اونا بئله دئیردیلر: ” سن لاپ قورد اورگی یئییبسن ” .
6. قورد عاییله سینه، ائوینه صادیقدیر. بالالاری نین، ” خانیم ” ی نین یولوندا جانینی قوربان وئرمه یه حاضیردیر. دیشیسی اؤلن قورد عؤمرونون سونونا قدر باشقا بیر دیشی ایله ” ائولنمیر ” . بو جور یالنیز حیات طرزی قوردلارا یالقوزاق آدی نین دا وئریلمه سینه سبب اولوب. بونونلا بئله، قئید ائتمک لازیمدیر کی، یالقوزاق عادی قورددان داها تهلوکه لیدیر، چونکی غضبلندیکده حیاتین و طبیعتین قانونلاری اونون وئجینه اولمور. بدبین تصورات اویادان بو تیپ قوردلار جانی قدر سئودیگی عاییله سی نین ” داغیلماسی ” نی، اؤولادلاری نین، دیشیسی نین اؤلمه سینی گؤردوکده بلکه ده بوندان سونرا حیاتدا نه اوچون یاشادیغینی آنلامیر و ” ساغلام دوشونجه ” یه موناسیبتده لاقئیدلشیر. بوردان دا آیدین اولور کی، عاییله قورد اوچون اوغروندا اؤزونو فدا ائتمه لی اولدوغو بیر اوبیئکتدیر.
7. قوردون آزادلیق سئون جانلی اولدوغونو اونون داها بیر خوصوصیتی ثوبوت ائدیر: پنجه سی تله یه دوشن قورد اؤز پنجه سینی دیشلری ایله دیدیب-داغیداراق اؤزونو تله دن قورتاریر.
8. تانرییا سئوگی قوردون قانیندادیر. اوزو هر زامان تانرییا دوغرو اولان قورد آغزینی گؤیه توتوب اولادیقدا بئله گؤزلرینی یومور، بیر نؤوع ” داخیلن صافلاشیر ” و ” تانرییا مخصوص اولدوغونو ” گؤستریر. قورد هر زامان یوکسک زیروه لری سئویر، بلکه ده بو تانرییا داها یاخین اولماق ایستگیندن ایره لی گلیر. هر حالدا، هانسیسا بیر تپه نین اوستونده غورورلا دایانمیش و گؤیلره باخان قورد تصویری تورکلرین اساس سیمووللاریندان بیری حساب ائدیلیر.
9. قوردلار کوتلوی شکیلده اولایارکن هئچ بیر جانلی اونلارا یاخین دوشه بیلمز. بو، اونلاری تانرییا عیبادتدن آییرماق؟ دئمکدیر و اونلار بونونلا هئچ واخت راضیلاشمیرلار.
10. قورد ان چوخ قاریشیق ” نیکاح ” دان دونیایا گلن جانلیلارا نیفرت ائدیر. قان تمیزلیگی قورد اوچون ان واجیب عامیللردن بیریدیر و قورد بو باخیمدان هیبرید جانلیلاری، علی الخصوص دا قاتیری، چاققالی، کافتاری بیر نؤوع ” طبیعتین سهوی ” ساییر.
11. دیشیسینی باشقا بیر ائرکک حئیوانلا گؤرن قورد اؤز دیشیسینی پارچا-پارچا ائدیر، دیگر ائرکک جانلییا ایسه چکیلیب گئتمه یه ایمکان وئریر. همین ائرکک جانلی قوردون گؤزونون دوشمنیدیرسه، دئمه لی، او دا قوردون غضبیندن قورتولا بیلمیه جک. 12. یاشادیغی اراضییه، عاییله سینه، اؤز نؤوعوندن اولان دیگر قوردا تجاووز ائدیلرکن غضبلی قوردون قارشیسینی هئچ بیر جانلی آلا بیلمیر، حتّی آسلان بئله قیصاص حیسسی ایله حرکت ائدن قورددان چکینه رک قاچیر.
13. سورو ایله اوودان دؤنرکن، دوشمن سایدیقلاری جانلیلارین اوزرینه گئدرکن و س. سورودن گئری قالان قوردو ” دسته رهبری ” پارچالاییر کی، رقیبین ” اسیرینه چئوریلمه سین ” . بو میثاللارین سایینی ایسته نیلن قدر آرتیرماق اولار. سادالادیغیمیز بوتون خوصوصیتلر قوردون اینسانا بنزر بیر شکیلده، اینستینکتیو فورمادا حرکت ائتمه سینی تصدیق ائدیر. تورک سویو هله مین ایللر اؤنجه اؤزونه سیموول سئچدیگی قوردون بیر سیرا موثبت کئیفیتلرینی اؤزونده جمعلشدیریب. یوخاریدا سادالادیغیمیز خوصوصیتلرین بؤیوک اکثریتینه آذربایجان و آنادولو تورکلرینین، هابئله، تورکمنلرین پسیکولوژیسیندا راست گله بیلریک. تورکلر هر زامان آزاد و سربست اولماغا، اؤز دؤولتینه، عاییله سینه صادیق قالماغا، کوللئکتیوین رایی ایله حسابلاشماغا، دار گونده اؤزونو کوللئکتیوین بیر عوضوو کیمی گؤرمه یه اوستونلوک وئریبلر. تورکلر او درجه ده قورخماز اولوبلار کی، ایسلامین 2-جی خلیفه سی عؤمر اونلار حاقیندا بئله دئییب: ” تورکو یارالادینسا، حؤکمن اونون ایشینی بیتیر. عکس تقدیرده او الینه دوشن ایلک ایمکاندا گئری قاییداجاق و سیزه او زامان آمان اولمایاجاق. اونلار گئری چکیلمگی، اودوزماغی قبول ائتمیرلر ” . سونونجو دینی اینسانلارا تلقین ائدن حضرتی-محمد ایسه عربلره خطابن بونلاری سؤیله ییب: ” تورکلر سیزه توخونانادک اونلارا توخونمایین. “ بو گون بوتون دونیایا آیدیندیر کی، ایسلامی بیر دین کیمی یاشادان دا محض تورکلر اولوبلار. ایسلام دینی محض اونلارینحسابینا اؤزونو قورویوب ساخلاییب. ایسلاما آی پارانی دا ایلک دفعه تورکلر علاوه ائدیبلر. آی پارانین بیر سیموول کیمی قبول ائدیلمه سی ایسه بوز قورد افسانه سی ایله سیخ باغلیدیر. تانری نین اینسانلارا گؤندردیگی سونونجو دینین خیلاصکاری کیمی تورکلر اؤزلری نین ” تانری میلتی ” اولدوقلارینی دفعه لرله ثوبوت ائدیبلر. اودور کی، تانرییا تاپینان بوز قورد سیموولو هر زامان تورکلرله دیر و اونلاری بیر-بیریندن آییرماق مومکون دئییل.


text:
محمد هادی حیاتی و یارادیجیلیغی
محمد هادی حیاتی و یارادیجیلیغی
محمد هادی (اصل آدی: آغا محمد عبدالسلیم اوغلوعبدالسلیمزاده (1879[۱]، شاماخی – مئی 1920[۲]، گنجه) —آذربایجانلی شاعیر، آذربایجان رومانتیزمینین تانینمیش نومایندهلریندن بیری،توفیق فکرت ایرثینین ایلک آراشدیریجیسی[۳]،تاتار سوواری آلایینین ایمامی.[۴] [۵]
محمد هادی 20. عصر آذربایجان شاعیرلری ایچریسینده مطبوعاتلا سیخ علاقهسی اولان صنعتکارلاردان بیریدیر. اؤز اثرلرینین اکثریتینده وطن، میلت مؤوضوسونا توخونان محمد هادی آذربایجان پوئزیاسینین اینتیباه، آزادلیق و حورّیت موجاهیدلریندن بیری اولموشدور.[۶]اونا گؤره دهمحمد امین رسولزاده آذربایجان جومهوریتی اثرینده " بیر طرفدن روس ادبیاتی، دیگر طرفدن ده عوثمانلی ادبیاتی تاثیرینده بولونان " ایستیقلال مؤوضوسوندا موباریز اثرلر یازان شاعیرلر آراسیندا محمد هادینی آیریجا دَیرلندیریردی.[۷]
رومانتیک معاریفچیلیکدن اینقیلابی رومانتیزمه یوکسلن محمد هادینین یارادیجیلیغینین ان موباریز دؤورو آذربایجان خالق جومهوریتی دؤنمینه دوشور.[۸] محمد هادی یارادیجیلیغینین ان چاغداش میلّی و بشری کئیفیتلری محض بو دؤورده اؤزونو داها آیدین گؤستردی. او دؤنمده موحاریبه ، آزادلیق، ایستیقلال مؤوضوسوندا ان چوخ اثرلر یازان محمد هادی اولموشدور.[۹]
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
موموتارو
موْموْتاروْ (桃太郎؟، تورکجه. شافتالی اوشاق) – ژاپون فولکلوروندا پوپولیار قهرمان.[۱]
ناغیل[دَییشدیر]
ناغیلین تاریخی إدوْ دؤورونه قدر اوزانیر. موْموْتاروْ نهنگ بیر شافتالینین ایچینده دونیایا گلیر. چای کناریندا پالتار یویاین اوشاقسیز بیر قوجا قادین آخان چایدان بو نهنگ شافتالینی آلیر. قادین و اری شافتالینی یئمک اوچون آچاندا اوشاغی تاپیرلار. اوشاق اونلارا جنّتدن اوغوللاری اولاراق گؤندریلدیگینی دئییر. جوتلوک اونا موْموْ (شافتالی) و تاروْ (عایلهده ان بؤیوک اوغول) سؤزلریندن عیبارت موْموْتاروْ آدینی وئریر.[۱]
ایللر کئچندن سونرا موْموْتاروْ کمرینه اوچ عدد مئیوهلی بؤرهک تاخاراق قولدور بیر قروپ اولان اوْنیلر ایله دؤیوشمک اوچون ائودن آیریلیر و آدایا طرف یول آلیر. یولدا قارشیسینا دانیشان ایت چیخیر و کمرینده نه داشیدیغینی سوروشور. موْموْتاروْ ایته یانیندا ژاپونون ان یاخشی داری بؤرهگینین اولدوغونو دئینده ایت اونا بیر آز اوندان وئرسه، اونا یولداشلیق ائدهجگینی دئییر. عئینی شکیلده بیر مئیمون و بیر قیرقووول دا موْموْتاروْیا قوشولور.[۱]
موْموْتاروْ و حئیوان یولداشلاری آداداکی اوْنیلرین قالاسینا گیریب دؤیوشمگه باشلاییرلار. موْموْتاروْ اوْنیلرین باشچیسینا غالیب گلیر. بئلهلیکله، موْموْتاروْ و دوستلاری اوْنی لرین تالان ائتدیکلری خزینهنی اله کئچیریرلر و باشچینی اسیر آلیرلار. موْموْتاروْ ائوه قاییدیر و او زاماندان عاییلهسی ایله بیرلیکده خوشبخت حیات یاشاییر.[۱]
موْموْتاروْ مدنیتده [دَییشدیر]
موْموْتاروْنون حکایهسی اساسیندا موختلیف کیتابلار، فیلملر و دیگر اثرلر ایستحصال اولونموشدور. 1885-جی ایلده هاسهقاوا تاکهجیروْ طرفیندن ایلک دفعه اینگیلیس دیلینه ترجومه ائدیلمیشدیر. حکایهنین منشایی اوکویاما پرفکتوراسی ایله سیخ باغلیدیر. حکایهده کی اوْنی آداسی اولان اونیقاشیما گئنیش ماغارالارینا گؤره تاکاماتسو یاخینلیغینداکی مِقیجیما آداسی ایله علاقهلندیریلیر.[۱]
موْموْتاروْ ایله باغلی پوپولیار اوشاق ماهنیسی " ماموْتاروْ-سان نوْ اوُتا " ایلک دفعه 1911-جی ایلده یاییملانمیشدیر. یازاری آنونیم، بستهکاری تئییچی اوکانودور.[۱]
همچنین هر ایلین 5 مئیینده موْموْتاروْ معبدینده موْموْتاروْ فستیوالی کئچیریلیر.[۱]
حربی تبلیغات[دَییشدیر]
موْموْتاروْ ایکینجی دونیا موحاریبهسینده موختلیف موحاریبه فیلملرینده و جیزگی فیلملرده ایستیفاده اولونموش پوپولیار پئرسوناژ ایدی. موْموْتاروْ ژاپونو، حئیوانلار وطنداشلاری، شئیطان فیقورو آمریکانی تمثیل ائدیردی. اونیقاشیما آداسی ایسه پؤرل هاربورو سیمبولیزه ائدیردی. ژاپونون گوجلو آمریکایا قارشی غالیب گلهجگی، آما بونون اوچون وطنداشلارین حؤکومته دستک وئرمهسینین لازیم اولدوغو وورغولانیردی. بونونلا باغلی چکیلمیش "Momotaro: Sacred Sailors" هم ده ایلک اوزونمتراژلی آنیمئیشین فیلمی ایدی.[۱]


text:
حارام-حلال ایعلان أتمە آللاها ایفتیرا آتماقتئر
وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ ﴿۱۱۶﴾ (سورة النحل)
دیللرینیزین اویدوردوغو یالانلارلا: “شو حلالدیر، شو حارامدئر” دەمەیین؛ عاکسی حالدە آللاها ایفتیرا أتمیش اۇلورسونوز. چۆنکۆ آللاها یالانلارئ ایلە ایفتیرا أدنلر آصلا قورتولامایاجاقلاردئر. (ناحل سورەسی؛ 116)
قُلْ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَامًا وَحَلَالًا قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ ﴿۵۹﴾ (سورة یونس)
دە کی: “آللاهئن سیزە ایندیردیگی سیزین دە بیر قئسمئنئ حلال بیر قئسمئنئ حارام قئلدئغئنئز رئزئقلارئ گؤرمۆیۇر موسونوز؟” دە کی: “(بؤیلە یاپمانئزا) آللاە مئ ایذین وردی یۇقسا سیز آللاها ایفتیرا مئ أدییۇرسونوز؟” (یونوس سورەسی؛ 59)
قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿۳۲﴾ (سورة الأعراف)
دە کی: “آللاهئن قوللارئ ایچین چئقاردئغئ زینتلری وە ترتمیز رئزئقلارئ حارام قئلان کیمدیر؟” دە کی: “بونلار، بو دۆنیا حایاتئندا اینانانلار ایچیندیر، قئیامت گۆنۆندە دە یالنئز اۇنلارا ماحصوصتور.” ایشتە بؤیلەجە بیز آیتلری بیلن بیر تۇپلولوغا اوزون اوزون آچئقلئیۇروز. (آعراف سورەسی؛ 32)
مۆشریکلرین حارام ایعلان أتمەسی
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ ﴿۱۴۸﴾ (سورة الأنعام)
آللاها اۇرتاق قۇشانلار دیەجکلر کی: “آللاە دیلەسەیدی نە بیز اۇرتاق قۇشاردئق، نە دە آتالارئمئز اۇرتاق قۇشاردئ، هیچبیر شەیی دە حارام قئلمازدئق.” اۇنلاردان اؤنجە یالانلایانلار دا بؤیلە سؤیلەمیشلردی دە سۇنوندا عاذابئمئزئ تاتمئشلاردئ. دە کی : “یانئنئزدا بیزە چئقارابیلەجگینیز بیر بیلگی می وار؟ سیز، سادەجە ظاننا اویویۇرسونوز وە سیز سادەجە ساچمالئیۇرسونوز.” (أنعام سورەسی؛ 148)
وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ ﴿۳۵﴾ (سورة النحل)
آللاها اۇرتاق قۇشانلار دەدیلر کی: “آللاە دیلەسەیدی نە بیز، نە آتالارئمئز اۇندان باشقا هیچبیر شەیە تاپمازدئق وە اۇنون أمری دئشئندا هیچبیر شەیی حارام قئلمازدئق.” کندیلریندن اؤنجەکیلر دە بؤیلە یاپتئلار. بونا قارشئ پەیغامبرلرین واظیفەسی، آنجاق آچئق-سچیک بیر تبلیغدن عیبارتتیر. (ناحل سورەسی؛ 35)
هرکس آللاە دۇستو اۇلدوغونو ایددیعا أدییۇر؛
حاقلئ اۇلان کیم؟
تاریح بۇیونجا کندیسینی آللاهئن دۆشمانئ اۇلاراق تانئملایان هیچبیر اینسان /تۇپلوم اۇلمامئشتئر. عاکسینە یاهودی، حئریستیان وە مۆشریکلر دە داحیل، تۆم تۇپلولوقلار کندیلرینی آللاها گیدن یۇلون گرچک یۇلجوسو تانئملامئشلاردئر. حاتتا هر گروپ؛ “جننتە گیدەجک تۇپلولوغون کندیلری اۇلدوغونو، کندیلریندن باشقا کیمسەنین جننتە گیرەمەیەجگینی وب.” ایددیعا أتمیشتیر. شو آیتلر بو دورومون آچئق دلیللریدیر:
وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۱۱۱﴾ (سورة البقرة)
(أهلی کیتاب): “یاهودیلر یاحود حئریستیانلار حاریج هیچ کیمسە جننتە گیرەمەیەجک” دەدیلر. بو اۇنلارئن قورونتوسودور. سن دە اۇنلارا دە کی: “أگر صاحیدن دۇغرو سؤیلۆیۇرسانئز دلیلینیزی گتیرین.” (باقارا سورەسی؛ 111)
وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ ﴿۱۸﴾ (سورة المائدة)
یاهودیلر وە حئریستیانلار: “بیز آللاهئن اۇغوللارئ وە سەوگیلیلریییز” دەدیلر. دە کی: “اؤیلەیسە گۆناەلارئنئزدان دۇلایئ سیزە نیچین عاذاب أدییۇر؟ دۇغروسو سیز دە اۇنون یاراتتئغئ اینسانلاردانسئنئز. اۇ، دیلەدیگینی باغئشلار وە دیلەدیگینە عاذاب أدر…” (مائیدە سورەسی؛ 18)
قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۶﴾ (سورة الجمعة)
دە کی: “أی یاهودیلر! بۆتۆن اینسانلار دگیل دە، یالنئز کندینیزین آللاهئن دۇستلارئ اۇلدوغونوزو ایددیعا أدییۇرسانئز، بوندا دا صامیمی ایسنیز، حایدی اؤلۆمۆ تمننی أدین (باقالئم)!” (جومعا سورەسی؛ 6)
وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿۱۱۳﴾ (سورة البقرة)
حپسی دە کیتابئ اۇقوماقتا اۇلدوقلارئ حالدە یاهودیلر: “حئریستیانلار دۇغرو یۇلدا دگیلدیر” دەدیلر. حئریستیانلار دا: “یاهودیلر دۇغرو یۇلدا دگیلدیر” دەدیلر. کیتابئ بیلمەینلر دە بیربیرلری حاققئندا طئبقئ اۇنلارئن سؤیلەدیکلرینی سؤیلەدیلر. آللاە، ایحتیلافا دۆشتۆکلری حوصوصلاردا قئیامت گۆنۆ اۇنلار حاققئندا حۆکمۆنۆ ورەجکتیر. (باقارا سورەسی؛ 113)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە سادەجە یاهودی وە حئریستیانلار دگیل، کیتابئ بیلمەینلر بیلە دۇغرو یۇلدا اۇلانئن کندیلری اۇلدوغونو ایددیعا أدییۇر. بو دوروم سادەجە کیتاب أهلی ایچین دگیل مۆشریکلر ایچین دە گچرلیدیر. زیرا مۆشریکلر، شو آیتتە دە گؤرۆلەجگی اۆزرە آللاها یاقئنلاشماق ایچین عیبادت أتتیکلرینی ایددیعا أدرلر:
أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ ﴿۳﴾ (سورة الزمر)
دیققات أت! حالیص دین یالنئز آللاهئندئر. اۇنونلا بیرلیکتە باشقا أولیا (دۇستلار) أدیننلر: “بیز اۇ (ولیلرە؛ باشقا بیر شەی ایچین دگیل) سادەجە بیزی آللاها یاقلاشتئرسئنلار، دییە قوللوق أدییۇروز” دەرلر. شۆبهەسیز آللاە، ایحتیلاف أتتیکلری شەیلر حاققئندا حۆکمۆنۆ ورەجکتیر. موحاققاق کی آللاە، یالانجئ وە کافیر کیمسەیی هیدایتە أردیرمز. (زۆمر سورەسی؛ 3)
دەمک کی، آللاهئن آیتلرینی اینکار أدن کافیرلر، یاهودیلر، حئریستیانلار وە مۆشریکلر دە داحیل هرکس کندیسینی آللاها گیدن یۇلون یۇلجوسو سانئیۇر. اؤیلە اۇلدوغونو ایددیعا أدییۇر. حاتتا آللاهئن یاساقلادئغئ بیر فوحشیاتئ ایشلەرکن بیلە بونو : “آللاە أمرەتتی” دییە یاپئیۇر:
وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴿۲۸﴾ (سورة الأعراف)
اۇنلار بیر کؤتۆلۆک (فوحشیات) یاپتئقلارئ زامان دەرلر کی: “بیز بابالارئمئزئ بؤیلە یاپارکن بولدوق، (دەمک کی) آللاە بیزە دە بؤیلە یاپمایئ أمرەتتی.” دە کی: “آللاە آصلا کؤتۆلۆگۆ أمرەتمز. سیز، بیلمەدیگینیز شەیلری آللاها مئ ایسناد أدییۇرسونوز؟” (آعراف سورەسی؛ 28)
دەمک کی یانلئش یۇلدا اۇلانلار دا داحیل هیچ کیمسە یانلئش یۇلدا اۇلدوغونو قابول أتمییۇر. هرکس کندیسینین دۇغرو یۇلدا (آللاە یۇلوندا) اۇلدوغونو ایددیعا أدییۇر. پکی آما حاقلئ اۇلان کیم وە بیز بونو ناسئل آیئرت أدەجگیز؟
دۇغرو یۇلدا اۇلانئن کیم اۇلدوغونو ألبتتە آللاە بیلیر. آما بیز دە آللاهئن کیتابئنا باقاراق بونو آنلایابیلیریز. چۆنکۆ آللاە دۇغرو یۇلون ایشارتلرینی کیتابئ ایلە بیزە بیلدیرمیشتیر. بونلار سئر دگیلدیر. هر شەی آپآچئق اۇرتادادئر. عاکسی حالدە آللاە بیزلری سۇروملو قئلمازدئ. وە کیم آللاهئن کیتابئنا سارئلمئشسا دۇغرو یۇلون یۇلجوسو ألبتتە کی اۇدور. کیم دە آللاهئن کیتابئندان اوزاقلاشمئشسا ألبتتە کی ساپئتان دا اۇدور. آما اۇنلار بونون فارقئندا اۇلامازلار.
حاتتا کندیلرینی هیدایتتە سانمایا دوام أدرلر:
وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ ﴿۳۶﴾ وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ ﴿۳۷﴾ (سورة الزخرف)
کیم راحمانئن ذیکریندن (قورئاندان) اوزاقلاشئپ اۇنا شاشئ باقارسا، (اۇنا) بیر شەیطانئ موساللاط أدریز وە (اۇ شەیطان) اۇنون یاقئن بیر دۇستو اۇلور. اۇ شەیطانلار، اۇنلارئ دۇغرو یۇلدان آلئقۇیار، اۇنلار ایسە کندیلرینین گرچکتن هیدایتتە اۇلدوقلارئنئ سانئرلار. (زوحروف سورەسی؛ 37-36)
اۇ حالدە ساپتئغئ حالدە بونون فارقئندا بیلە اۇلمایان وە حاتتا کندیسینی هیدایتتە سانانلاردان اۇلماماق ایچین یاپئلاجاق شەی بللیدیر. آللاهئن کیتابئنا سئقئجا سارئلماق:
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا ﴿۹﴾ (سورة الإسراء)
شۆبهەسیز کی بو قورئان، اینسانلارئ أن دۇغرو /أن ساغلام یۇلا ایلتیر وە صالیح عامل ایشلەین مۆمینلرە بۆیۆک بیر أجیر اۇلدوغونو مۆژدەلەر. (ایسرا سورەسی؛ 9)
فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۴۳﴾ وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ وَسَوْفَ تُسْأَلُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة الزخرف)
سن، سانا واحیەدیلن (قورئانا) سئمسئقئ سارئل! چۆنکۆ سن دۇغرو یۇل اۆزریندەسین وە موحاققاق کی اۇ (سانا واحیەدیلن قورئان) هم سنین ایچین هم دە قاومین ایچین بیر اؤگۆتتۆر؛ وە حپینیز ایلریدە اۇندان سۇروملو توتولاجاقسئنئز (سوئال اۇلوناجاقسئنئز). (زوحروف سورەسی؛ 44-43)
دەمک کی آللاها گیدن یۇل آچئق وە بللیدیر. آما آللاهئن یاساقلادئغئ بیر فوحشیاتئ ایشلەرکن بیلە؛ “بونو بیزە آللاە أمرەتتی” دیەرک آللاها ایفتیرا آتان اینسان، حاددینی آشان بؤیلە بیر وارلئقتئر کی، آللاها بیلە دین اؤگرتمەیە قالقئشابیلییۇر:
قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۱۶﴾ (سورة الحجرات)
دە کی: “دینینیزی آللاها سیز می اؤگرتەجکسینیز؟ اۇیسا آللاە گؤکلردە اۇلانلارئ دا بیلیر، یردە اۇلانلارئ دا. آللاە هر شەیی حاققئیلا بیلندیر.” (حوجورات سورەسی؛ 16)


text:
(28)
کیبیر اؤرنکلری
وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ﴿۶۰﴾ (سورة المؤمن)
راببینیز (صاحیبینیز) دەر کی: “بانا دوعا أدین، سیزە قارشئلئق ورەییم. بانا قوللوق أتمەیی کیبیرلرینە یەدیرەمەینلر آلچالمئش اۇلاراق جهننمە گیرەجکلردیر. (مۆمین سورەسی؛ 60)
دگرلی گنچلر،
گچن هافتاکی قۇنوشمامئزدا، کیبرین نە اۇلدوغوندان باحثەتمیش، بو قۇنوداکی حادیث وە آیتلرە یر ورمیشتیک. بو هافتا کیبیر قۇنوسونون اۆزریندە بیرآز داحا دورماق وە قورئانئ کریمدە آنلاتئلان کیبیرلی داورانئش اؤرنکلرینە دگینمک ایستییۇروز.
ایبلیسین کیبیرلنمەسیندن دۇلایئ درەجەسینین دۆشۆرۆلدۆگۆنۆ وە دوامئندا “شەیطان” اۇلاراق آنئلمایا باشلاندئغئنئ گچن هافتا آنلاتمئشتئق. قورئاندا ایبلیستن باشقا کیبیرلی داورانان بیر کاراکتر دە فیرعاووندور. فیرعاوون، مئصئردا بۆیۆک بیر حۆکۆمرانلئق سۆرمکتەدیر. سۇیداشئ اۇلمادئقلارئ ایچین، ایسرائیل اۇغوللارئنئن چۇغالماسئنئ أنگللـەمک ایستەر. ینی دۇغان أرکک چۇجوقلارئنئ اؤلدۆرتۆر، قئزلارئنئ ساغ بئراقئر. بؤیلەجە اۇنلارئ گۆچسۆز بئراقمایئ هدفلەر. آنجاق ایسرائیل اۇغوللارئندان اۇلان موسانئن (ع) آننەسی، اۇغلونو قورتارماق ایچین، دۇغوموندان سۇنرا، آللاهئن واحیەتمەسییلە اۇنو نهرە بئراقئر. فیرعاوونون قارئسئ اۇنو سودا بولور وە: “بلکی بیزە فایداسئ دۇقونور یا دا اۇنو أولاد أدینیریز.” دیەرک فیرعاوونون سارایئنا آلئر.
موسا (ع) سارایدا یتیشیر. بیر حاطاسئندان دۇلایئ شهیردن قاچماق زۇروندا قالئر. واحی آلدئقتان بیر سۆرە سۇنرا آللاە تعالا موسایا (ع)، فیرعاوونا گیتمەسینی وە اۇنو آللاهئن بویروق وە یاساقلارئنا اویمایا داعوت أتمەسینی أمرەدر.
موسایا (ع) عاصاسئنئن یئلانا دؤنۆشمەسی، ألینی قۇینونا سۇقوپ چئقاردئغئندا ألینین بەیاضلاشماسئ گیبی موعجیزەلری دە نبیلیگینین دلیلی اۇلاراق وریر. موسا (ع)، قاردشی هارونو (ع) یانئنا یاردئمجئ اۇلاراق ایستەر وە فیرعاوونا گیدر. آنجاق فیرعاوون وە حالقئ، قورئاندا نمل سورەسی؛ 13-14-نجۆ آیتلردە بلیرتیلدیگی گیبی آللاها قارشئ بۆیۆکلنیر:
فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ آيَاتُنَا مُبْصِرَةً قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ ﴿۱۳﴾ وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ ﴿۱۴﴾ (سورة النمل)
هر شەیی آچئقچا گؤسترن بلگەلریمیز اۇنلارا گلینجە: “بونلار آچئق بۆیۆدۆر.” دەدیلر. ایچلریندە أن کۆچۆک شۆبهە اۇلمادئغئ حالدە ظالیملیکلریندن وە بۆیۆکلنمەلریندن دۇلایئ بیلە بیلە اینانمادئلار. گؤر باقالئم، اۇ بۇزغونجولارئن سۇنو نە اۇلدو. (نمل سورەسی؛ 13-14)
سۇنلارئ، موسایئ (ع) وە حالقئنئ قۇوالارکن یارئلان دنیزین بیردن اۆستلرینە قاپانماسئیلا بۇغولماق اۇلور. آللاە، فیرعاوونون بو حیکایەسینی قورئاندا بیزلرە آنلاتاراق، اۇنو هم کندی زامانئ هم گۆنۆمۆز ایچین عیبرت یاپمئشتئر. پک چۇق آیتتە فیرعاوون وە حالقئنئن اؤندە گلنلرینین جزالاندئرئلماسئنئن سببی اۇلاراق، آللاها قارشئ کیبیرلنمەلری گؤستریلیر.
دگرلی گنچلر،
قورئانئ کریمدە آللاهئن آیتلرینە قارشئ کیبیرلنن فیرعاوونون اؤرنک وریلدیگی سورەدە، آللاهئن آیتلری کندیسینە گؤستریلینجە عاقلئنئ قوللاناراق ایمان أدن وە آللاهئن بۆیۆکلۆگۆنۆ قابول أدن “سبە” ملیکەسیندن دە باحثەدیلیر. بو ملیکەنین آدئ قورئاندا گچمەمکلە برابر؛ بلقئس اۇلاراق بیلینیر.
نمل سورەسی؛ 22-24-نجۆ آیتلردە آنلاتئلدئغئنا گؤرە بلقئس، سبە حالقئنئ أگەمنلیگی آلتئنا آلمئشتئر. اۇنا هر شەیدن وریلمیشتیر؛ بۆیۆک بیر دە تاحتئ واردئر. بلقئس وە حالقئ، آتالارئندان گؤردۆکلری گیبی گۆنشە تاپماقتادئر. سۆلەیمان (ع)، بلقئسا آللاهئن آدئیلا باشلایان بیر مکتوب گؤندرەرک، تسلیم اۇلمایا داعوت أدر. بلقئس، قاومینین ایلری گلنلرینە دە دانئشاراق سۆلەیمانا هدیەلر گؤندریر. سۆلەیمان (ع) هدیەلری قابول أتمز وە بلقئسئن ألچیسینە بۆیۆک بیر اۇردو حاضئرلاتتئغئنئ سؤیلەر.
بو سئرادا بلقئس، سۆلەیمانئن (ع) تۇپلوموندا بولونان گلیشمیش عیلیملردن دە حابردار اۇلاراق، تسلیم اۇلماق اۆزرە یۇلا چئقار. سۆلەیمانئن (ع) اۆلکەسیندە گؤردۆگۆ، بوگۆن آنجاق ایلری تکنۇلۇژی دییە آدلاندئردئغئمئز یؤنتملرلە یاپئلابیلەجک اۇلان موعاظظام گۆزللیکتەکی یاپئلارا، بیللور آولولارا حایران قالئر. بونلارئن وە تاحتئنئن کندیسیندن اؤنجە اۇرایا گتیریلمیش اۇلماسئنئن دا یینە آللاهئن کیتابئنداکی بیلگی سایەسیندە گرچکلشتیگینی آنلار. دۆنیادا بۆیۆک بیر حۆکۆمدارلئغا صاحیب اۇلماسئنا راغمن، آللاهئن بو یاراتئلمئش آیتلری قارشئسئندا بۆیۆکلنمز، آللاها تسلیم اۇلمایئ یاعنی اۇنون تۆم بویروق وە یاساقلارئنا اویمایئ سچر.
دگرلی گنچلر،
قورئانداکی ایکی قئصصانئن دا کیبیر آچئسئندان بیزە آنلاتاجاغئ چۇق شەی واردئر. فیرعاوون، موسانئن (ع) کندیسینە بیلدیردیگی آیتلری دینلەمیش، دۇغرو اۇلدوغونو وە آللاها قوللوق أتمەسی گرکتیگینی آنلامئش؛ آنجاق کندینی بۆیۆک گؤردۆگۆ ایچین آللاها قوللوق أتمەیی کندینە یەدیرمەمیشتیر. باشتا اۇقودوغوموز آیتی کریمە، فیرعاوون وە اۇنون گیبیلرین جهننمدە جزا گؤرەجکلرینی سؤیلەر. بلقئس اؤرنگیندەکی گیبی، عاقلئنئ قوللانان، آللاهئن یاراتتئقلارئنئ گؤرەرک اۇنلاردان عیبرت آلان وە آللاها تام تسلیم اۇلانلار ایسە اؤدۆللرینی هم بو دۆنیادا هم دە آحیرتتە آلاجاقلاردئر.
ایشتە حایاتئمئزدا دۇغرو بیر سؤزلە قارشئلاشتئغئمئزدا آلابیلەجگیمیز ایکی طاوئر بو ایکی قئصصادا اؤرنکلنمیشتیر. یا دۇغرولارا قارشئ کیبیرلنیپ کندی کندیمیزی ضارارا سۇقاجاغئز یا دا دۇغرو سؤزۆ کیبیرلنمەدن قابول أدەجگیز وە اۇنون گتیرەجکلریندن فایدالاناجاغئز.
بؤیلەجە اومولور کی قورتولوشا أرنلردن اۇلوروز.


text:
تزه یولا دوشموشدوم کی کورهییمه بَرک بیر شئی دَیدی، دایاندیم.
– نییه باخمادین منه؟ یوخسا باخمالی دئییلدیم؟
احتیاطلا دؤنوب باخدیم، اورتا یاشلی بیر کیشیایدی، قولتوق آغاجینی دایامیشدی کورهییمه.
– نمایش وار مهیر باخام؟ دییه دؤنورم.
– باخمالی اولماسام هامی نه ایچون باخیر؟ سن نییه باخمادین؟
ائله بیل ال چکن گونو یوخایدی.
– من هئچ کسه باخمارام!
– پس دوسلارینی نه جور تاپارسان؟
دئییرم آخی، دئ دا، اؤزو باخانلارداندی!
– دئمهدیم گؤرمهرم، کیمسهیه اضافهدن باخمارام.
بیر آز فیکیرلشندن سونرا باشینی ترپهدیب، «باغیشلا!« دئدی و یولا دوشدو.
آرخاسیجا باخا ـ باخا قالدیم، قیچینین کسیلن یئرینده یالان اولماسا، میلیونلارجا گؤز گؤرونوردو، بیر قیچلی دئییلدی داها. هر آددیم آتدیقجا گؤزلر یومولوردو، آچیلیردی. گؤزلریم آغرییا دوشدو.
گؤزلرین ایچیندن چتینلیکله گؤزلریمی گؤتوروب یولا دوشدوم.
تزه یولا دوشموشدوم کی کورهییمه بَرک بیر شئی دَیدی، دایاندیم.


text:
`آمریکا نیویورک تایمز قزئتی` نتیجهلر
خبرلر [1906]
- چاووشاوغلو، ترورلا موباریزه کۆرهسل فوروموندا دانیشدی
- اردوغان: نیه؟ او، بایدن، من ده اردوغان
- "ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
- اردوغان، بیرلشمیش میللتلر باش قورولوندا دانیشدی
- اردوغان: بیز دونیانین بیر پارچاسیییق، نه دوغونون نه ده باتینین
- آذربایجان ایله ارمنیستان دیش ایشلری باخانلاری گؤروشدو
- ایراندان آذربایجان - ارمنیستان چاتیشمالاری ایله باغلی آچیقلاما
- آمریکادان قاراباغداکی مینلری تمیزلمک اوچون مالی دستک
- اردوغان: آمریکانین یانلیش آددیملارین داوام ائدیر
- موساددان آمریکایا ایرانلا باغلی استخبارات
- آمریکا عسگرلری، پکاکا تروریستلرینه سلاحلی تعلیم وئردی
- آمریکادان ایرانین ال قویدوغو دنیز آراجلاری ایله باغلی آچیقلاما
- آمریکا: هیندیستانین روسیا ایله مانورا قاتیلماسیندان قایغیلیییق
- ایران، آمریکانین گمیسینی اله گئچیرمهیه چالیشدی
- آمریکادا ۳ هلند کماندوسو وورولدو
- نیویورک تایمز: "یونانیستانین ده ده آغاچ شهری امریکانین سلاح مرکزی اولوب"
- اردوغان: بیزیم اسدی مغلوب ائدیب ائتمهمک کیمی بیر سورونوموز یوخ
- ایران: آمریکا ایله محکوم دییشیمینه حاضریق
- ایران، جان بولتونا سوءقصد سوچلاماسینی رد ائتدی
- آمریکادا پاتلاما؛ ان آز ۳ نفر اؤلدو
- نیویورک تایمز فیلیسطین طرفداری مشهورلاری هدف گؤستردی
- نیویورکدا یاز
- جاسوس اوچاق گئری دؤندو
- آمریکا ۲۰ ایل سونرا افغانیستاندان آیریلیر
- هائیتی هاواآلانیندا خائوس
- آمریکا سوریهنی بئله ووردو
- آمریکانین فلیسطین قونوسونداکی ایکی اۆزلولوگو
- آمریکانین ارمنی قرارینین آرخاسیندا نه وار؟
- آمریکا-ایران آراسینداکی گرگینلیگین پرده آرخاسی
- آمریکا بیرلیکلری افغانیستاندان آیریلارکن عسگری تجهیزاتی یوخ ائتدی
- آمریکا و روسیا، توتوقلو دییشیمینی تورکیهده گرچکلشدیردی
- آیدا قاسیرغاسی ییخدی گئچدی
- آمریکا ایکی یوزو
- آمریکادا ساغچیلارلا سولچولار چاتیشدی
- آمریکانین یئنی باشقانی ترامپ اولدو
- ییلدیریم: آمریکا پرزیدنتینین بئله بیر آچیقلاما وئرممهسی، قلوبال باریش باخیمیندان حیاتی اهمیته مالیکدیر
- آمریکادا بیر اوخولدا قتلعام
- هیروشیمایا اتم بومباسی آتیلماسینین ۷۶.جی ایلدؤنومو
- تورکیهنین اتومبیلی آمریکادا بؤیوک ایلگی گؤردو
- آمریکادا گونش توتولماسی


text:
قیش یوخوسو
قیش یوخوسو
رضا کاظمی
چوخدان بَری بیر ـ بیریمیزله آتیشمامیشدیق. قیشدان بو یانا. نه اونلارین بیزله ایشی وار ایدی، نه بیزیم اونلارلا. کئشیکچی سسینی باشینا آتیب بیزی چاغیراندا، دئدیک هلبت یئنه قودوروب-لار. توفنگلریمیزی گؤتوروب پیللهلری ایکی اوچ چیخدیق. گئده باجادان گؤز گؤتورموردو. اونو قیراغا ایتهلهییب بیر بیر دَلیکدن باخدیق. ایکی اولدوزلو سیقار آلیشدیردی. کئشیکچی دوز دئییردی. اونلار یاواش ـ یاواش اوزه چیخیردیلار.
بیسیمچی خیشیلتی سالیب مرکزه خبر وئردی. دئدیلر هلهلیک دؤرد گؤز کئشیک دایانین. چوخدان ایدی اونلارا دئمهیه سؤزوموز اولموردو. نهایت هاوایا گؤره دانیشیردیق، یئییب ایچمه-ییمیزه گؤره، کیمین مریض اولوب اولمامادیغینا گؤره. بو دؤنه آنجاق اَمللیباشلی بیر راپورت وئره بیلمیشدیک.
اَیلهشیب، گؤردویوموز شئیه گؤره دانیشماغا باشلادیق. ایکی اولدوزلو دا بیزیم کیمی سرباز ایدی. سون آتیشمادان بو یانا هامینی بوردان گؤتوروب آیری یئره وئردیلر. بیز قالدیق، بیر ده یئره اوتوران خئیلک قار. او بیریلری هلکوپترله گلیب آپاردیلار. بیزه دئدیلر دوشمن بیر داها بو پوخلاردان یئمز، آمما سیز آییق اولمالیسیز.
سون آیلار موفتهسینه یئییب یاتمیشدیق. قاردان بو یانا هئچ بیریمیز بوردان ائشییه چیخمامیشدی. یئییب ایچمهییمیزی آیدا بیر یول گتیریب، باشیمیزین اوستوندن پادگانین ایچینه تولازلاییردیلار. ایچَریده نفتیمیز وار ایدی. یایدا یئرین آلتینداکی سیغیناجاغین یاریسینی نفت پیتیقلارییلا دولدورموشدوق. ایکی اولدوزلو دئییردی: بورا بمب آتسالار بئله، بونلارا بیر زاد اولماز. آنجاق بمب سهلدی، او تایداکیلار گوللـه آتماغی دا اونوتموشدولار.
ائشیتدیییمزه گؤره او بیری جبههلرده آردی کَسیلمهدن آتیشیردیلار. آمما بوردا سویوق هر نهیی دوندوردوغو کیمی دؤیوشو ده دوندورموشدو. بیز پیلهتهنین آخیر خودوندا پتولاری چیینیمیزه آتیب کئشیک چکیردیک. هر دن باجادان او تایا باخیردیق. قارشی داغین باشیندا اونلار دا آیی کیمی پادیگانلارینا گیرمیشدیلر.
کئشیکچی قار ایچیندن باش قالدیرمیش دمیر بیر بؤرک گؤرموشدو. چو دوشموشدو: یوروشدن سونرا اونلارین باش کوماندانینا دیوان توتوبلار. دیوان دا دئیَنده، پریزیدئنتلری بؤیوک بیر قوناقلیقدا اونون اوچ قوبباسینی قوپاردیب آغزیندان گلنی دئییب. سونرا اونو او بیریلرین گؤزونون قاباغیندا آسیبلار. سونرا اَیلهشیب شام یئییبلر.
بو جور سؤزلر تئز یاییلیر. آداملار گئتگل ائلهیهنمهسه ده شایعهلر بورا گلیب گئدیردیلر. بیز ده پتولارا بوروندویوموز حالدا اَلیمیزی پیلهتهنین اوستونه توتا توتا اونلارا قولاق آسیردیق. قیش گئجه-لری، اؤزو ده ائله بیر یئرده چوخ اوزون اولور. هر گئجه بیر سؤز چیخیردی. بیری دئییردی بیر قوشون یاتیب قارین آلتیندا. بیری دئییردی چوخونون دا اولدوزو وار. بیری دئییردی جیبلری دولودور خاریجی پولدان زاددان. بیز ساعاتلارجا تک باشینا کئشیک وئرهرک ائشیتدیکلریمیزه دوشونوردوک. دَلیکدنر نهیی اؤرتباسدیر ائلهمیش قارلارا باخیردیق.
یاز یئلی اَسدیکجه، یئردهکی قار اَریمهیه باشلادی. اونلار بیرـ بیر قار آلتیندان چیخیردیلار. بیر قوشون اولماسایدیلار دا آنجاق چوخ چوخ ایدیلار. آسیلماق شایعهسی دوز اولسا، آسیلماق اوچ قوببالینین حاقی ایدی. ایکی داغین آراسی دولویدو اونلارین جنازهلریندن. بیز بو ایشی اوچ مسلسل ایله باجارا بیلدیک. چوخ دا چتین دئییلدی. اَلیمیزی ماشادان گؤتورمهدن، کیمسهلری شیلنگ ایله سولایان کیمی اونوآشاغیداکی سربازلارا ساری توتوردوق. اونلار دَلیکدئشیک اولوردو.
گئجه صوبحه کیمی قار یاغدی. اونلاردان یارالیسی دا آز دئییلدی. توپ گوللـه آراسیندا سَسلرینی ائشیدیردیک. حتا آشاغی گئدیب جانلیـ باشلیلارینی اَسیر گتیرمک فیکرینه دوشدوک، آنجاق او تایدان دالبادال منور آتیب هر نهیی گؤز آلتینا آلمیشدیلار. بیرینی دیری توتسایدیق، اونلارا باها باشا گلهجهیینی بیلیردیلر. ایلک آددیمدا باشلاری داشا دَیمیشدی. نه اوچون کاریخدیقلاریندان هله ده باش آچمامیشیق. هر حالدا، داها هئچ بیری داششاق ائلهییب یوواسیندان چؤله چیخمادی. هاوا ایشیقلاناناجاق، بیر یاندان قار یاغدی، بیر یاندان قورشون. صوبح، دره آغآپباق ایدی. هر نه قار آلتیندا قالمیشدی.
بئلیمیزهجک یئره قار اوتورموشدو. یارالیلارین اینیلتیسی بیردن بیره باتدی. آنجاق هر دن کئشیک وئردیییمیزده قار آلتیندان نسه بیر سس ائشیدیردیک. بعضیلری دئییردی بیزی قارا باسیر، بعضیلری دئییردی بو سس سویوقدان دونموش یارالیلارین قارغیشدی. گئجهلر یاتاقخانادا ساعاتلارجا بئله شئیلرین اوستونده دارتیشیردیق. قارغیش اولسایدی دا اؤز یوخاری باش-لارینا قاییداجاق ایدی. بیز اونلاری قوناق چاغیرمامیشدیق کی.
آرامیزدا هر ندن چوخ دوربین اَلدن اَله گزیردی. بیز قار آلتیندان چیخان قولقیچلارا باخیردیق. پوتونلاری دونیانین او باشیندان گلیردی. نَمکیم بو سؤزو آتدی اورتایا. سونرا توفنگلریندن دانیشدیق، قوللارینداکی ساعاتلاردان. پالتارلاری داها ایشیمیزه یارامازدی. دَمیر بؤرکلری ده پیس دئییلدی. بیریمیز دئدی یوخ. دئدی اونلار دا صوبحدن آخشاما بیزیم کیمی درهیه گؤز تیکیبلر. دئدی ممکن اولسایدی، اؤزلری چیخیب اؤلولرینی یئردن گؤتورَردیلر. ایکی اولدوزلو سیقار آلیشدیریب، توستوسونو باشینین اوستونه پیلهدی. دئدی: توفنگلرینی اَلیمیزه کئچیرمهلیییک. آمما ایندی یوخ، گئجه یاریسی. اؤزو ده آی گؤیده اولمایاندا.
گئجهلر آیین آریقلاماسینی گوددوک. آی آریقلاییب آریقلاییب یوخ اولدو. سونرا اوچ نفره یولا دوشدوک. گئجه یارینی کئچسهیدی ده هئچکس یاتا بیلمهمیشدی. قار دیزیمیزدن آشاغییا دوشموشدو. آیاغیمیزین آلتی خیرچیلدایا خیرچیلدایا، درهنین دیبینه یاخینلاشدیق. اونلارا آز قالان، باشیمیزین اوستونه منور آتدیلار. اوچوموز ده یئره سَریلیب اورداکیلار کیمی دونوب قالدیق. یئره نفس گلمیشدی، قار یاشالمیشدی. یئردهکیلرین دویو داها آچیلمیشدی. منور یاواش یاواش آشاغی گلدیکده اونلارین اوزونه باخدیق. یاز یئلی یوخولارینی پوزموشدو. بعضیسی گئت گئده چورومهیه باشلاییردی. منور درهنین اورتاسینا دوشوب سؤندو. بیز آیاغا دوروبایکیقات قاباغا گئتدیک. اؤلدوکلرینی بیلیردیک، آمما یئنه توفنگلریمیزی اونلارا ساری توتموشدوق. ایلک اؤنجه سیلاحلارینی ییغاجاق ایدیک. الیمیزدهکی توربانین آغزینی آچیب، بیر بیر یوزیلرینی گؤتورمهیه باشلادیق. یئنه منور آتدیلار. بیز اونلارین بؤیرونده اوزو قویلو اوزانیب، گوددوک. قارشی داغدان اوستوموزه گوللـه یاغدیردیلار. مثل اینکه شستشان خبردار شده بود. بیزیمکیلر ده اونلارین جاوابیندا آتشه باشلادیلار. نئچه آیدان سونرا، درهنین ایچی، توپ گوللـه سسییله دولوردو. بیزیمکیلر خومپارا دا آتیردیلار. داها اوردا قالانمازدیق. آیاغا دوروب بیر زاد گؤتورمهدن تَلسه تَلسه دالی قاییتدیق. بیریمیز دایانیب آخ دئدی. سونرا آیاغینی چکه چکه گلدی. دئدی: قیچیما گوللـه دَیدی. اونلار گئجهنین قارانلیغیندا هر دن آیاغیمیزین آلتیندا قالیردیلار.درهنین دیبیندن بیر آز اوزاقلاشدیغیمیزدا یئنه یاخینلیغیمیزا منور آتدیلار. یئنه یئره اوزانیب ایشیق اونلارین آچیق گؤزلرینده سؤنونجک، یئریمیزدن دورمادیق. چتینلیکله اؤز داغیمیزین آرخاسینا کئچیب گوللـهلردن ایراق قالاراق، گلدیییمیز یولدان اوسته چیخدیق. اوچونجوموز آخسایا آخسایا دالیمیزجاق گلدی.
او گئجه صوبحهجک آتیشدیق. گون چیخاندا، ایکی اولدوزلو بیزی ایکی یئره بؤلدو. یاریمیز قارشی داغا گوللـه آتیردی، یاریمیز دا اونلارین اَلینین آلتیندا ایشلهییردی. مرکزه ده بیسیم ووردوق. دئدیک: ائلهبیل ایلانین کئیی آچیلیب. دئدیلر بیر آز دؤزون، ایلانتوتان گؤندهرهریک. نئچه گوندن سونرا هلکوپتر ایلانتوتانلاری گتیردی. یارالی سربازیمیزی دا همن هلکوپترله دالا یوللادیق. پادیگانیمیز یئنه تزه سربازلا دولموشدو.