text:
آجی حقیقت لر.
1917 ینجی ایلدۀ باش وئرن بوُلشویک اینقلابی روُس جامعۀ سیندۀ بوُیوُک سیاسی ، ایقیصادی، ایجتیماعی ؤ فرهنگی دئیشیک لیکلرۀ سبب اوُلدوُ، همان چاغلاردا یاشییان توُپلوُم ؤ تزارلار ظوُلموُندن جانا گئلمیش زحمتکش کئندلی و فئهلۀ ایشچی لر اوُچوُن بیر قوُرتوُلوُش یوُلوُ کیمی آلقیشلانسادا ، لاکین آز زامان کئچمۀ دن لئنینین ؤ ایستالینین أمری ایلۀ (پروُلتاریا)دیکتاتوُرلوُقوُنا چئوریلدیکدن سوُنرا آردینجا پلیس تفتیشلری ، توُتوُقلامالار سوُرعتلی اعداملارگیزلی آشکارباشلادی ، فرقلی عقیدۀ ؤ دوُشوُنجۀ لری اوُلان یوُزمینلرلۀ اینسانلارسیبیر بوُزداغلارینا سوُرگوُن ائدیلیب یوُخ اوُلوُندوُلار، بئلۀ لیکلۀ گئت گئدۀ روُس فاشیزمی ؤ پروُلتاریا دیکتاتوُرلوُنوُن گیزلی اوُزوُ آشکاراوُلدوُ بوُ فاجیعۀ 74 ایل داوام اتدیکدن سوُنرا نهایت 1990 ینجی ایلدۀ دئمیر پردۀ لرآرخاسیندا گیزلۀ دیلمیش کرملین حاکیم لرینین پرولتاریا دیکتاتوُرلوُقوُنوُن ماهییتی ؤ کمونیست رهبرلرینین وسیلۀ سی ایلۀ باش وئرمیش سانسیز حئسابسیز جینایت لردۀ اوُزۀ چیخدیقدا دوُنیا میللت لرین حئیرتۀ سالدی ؤمارکسیسم ، اینترناسیونالیسم ؤ پروُرلتاریا دیکتاتوُرلوُقوُنوُن میللت لری آراسیندا، ایفلاسا اوُغراماسینا سبب اوُلدوُ.
بوُ ایفلاس نتیجۀ سیندۀ میلیونلارلا صداقتلی آمما آلدانمیش اینسانلارین خئیال ؤ روُیالاری پوُچا چیخدی ؤ گوُزل گئنجلیک چاغلاری نین نئجۀ بوُ یوُلدا هئدرۀ گئتمۀسینۀ أفسوُسدان باشقا بیر شئی قالمادی، آردینجا توُپلوُ شئکیلدۀ اوُز لرین ؤ دوُشوُنجۀ لرین همان آلدادیجی قفس دن قوُرتاریب ، یئنی دن میللی مفکوُرۀ أساسیندا ساغلام دوُشوُنمئگۀ باشلادیلار، خصوصی ایلۀ گوُنئی آذربایجاندا یئنی میللی حئرکاتین دیرچئلیشینۀ یوُل آچدی.
آمما تأسوُفلۀ هئلۀ دۀ بیر تعداد اینسانلار وار کی اوُزلرین ؤ دوُشوُنجۀ لرین پوُچاچیخمیش مارکسیسم ؤ پرولتاریا دیکتاتوُرلوُقوُنوُن خستۀ لیگیندن قوُرتارا بیلمۀ میشلر ؤ هئردن دۀ فیکیرلرین داغا داشا دیرماشدیریب مارکسیسمۀ کمونیسمۀ برائت قازاندیرماق ایستۀ یرلر، یعنی دوُشدوُکلری درین قوُیوُدان چیخا بیلمیرلر یا چیخماق ایستۀ میرلر! ؟ درین قوُیوُنوُن دیبیندۀ اوُلان اینسان دوُنیانی همان قوُیوُنوُن آغزینین حلقۀ سی بوُیدا گوُرۀ بیلر، آمما قوُیوُدان چیخدیقدا دوُنیانین بوُتوُن گوُزللیکلرین گوُرۀ بیلر.
(1) کئچمیش70ایلدن آرتیق تاریخدۀ چوُخ دئییرلی اینسانلار دفعۀ لرلۀ اوُز جانلارین عقیدۀ لری یوُلوُندا تهلیکۀ یۀ سالیب ؤ سوُنوُندا قوُربان وئرمیش همان بوُیوُک اینسانلارین روُحوُ قارشی سیندا گئرئک باش أئیمئک ، فریدوُن ایبراهیمی لر ، کاویانی لر، سیامک ، مبشری ، عزیزی نمینی لر ؤ یوُزلرلۀ شرفلی اینسانلاراوُز مراملاری یوُلوُندا هم پهلویلر ؤ هم دۀ ایسلام رژیمی چاغیندا فارس فاشیسمی ؤسیلۀ سی ایلۀ یاشاسین میللت یاشاسین آزادلیق دئییۀ شهامتلۀ ، قوُرخمادان اعدام اوُلوُندوُلار، روُحلاری شاد اوُلسون .
(2)41 ایل بوُندان قاباق ایران دئیلن یئردۀ آلدادیجی اینقلاب باش وئردی ، اوُ گوُندن بوُ گوُنۀ حاکیم اوُلان ایسلام رژیمی اینسانلارین دینی اینانجلاریندان سوُء ایستیفادۀ ائدیب یالان ؤ ایچی بوُش خرافی وعدۀ لرلۀ رنگارنگ موُللالارین حمایۀ سی خامنه ای باشدا اوُلماقلا همان فاشیست لئنین ؤ ایستالینین قانلی یوُلوُنا ایسلام پالتاری گئییندیریب بوُتوُن اوُلکۀ نی ثروتلری ایلۀ بیرلیکدۀ منیمسییب، غارت ائدرئک داواملی اوُلاراق میلیونلارلا آزاد ؤ فرقلی دوُشوُنجۀ لی اینسانلاری زوُراکیلیق ، هئدۀ قوُرخوُ، حبس ، ایشکئنجۀ ، تجاوز، اعدام لار، اعتیاد ، آجلیق ، یوُخسوُللوق ، ایش سیزلیک ؤ بیر چوُخ باشقا بلالارا سوُروُکلئیب ؤ کیمسیۀ رحم اتمۀ دن دهشتلی فلاکت لری هئر گوُن آرتیرماقدا دیرلار.
(3) ریاکارلیقلا یارادیلمیش اینقلابین آجی نتیجۀ لرینۀ بوُگوُن شاهیدیک خامنه ای لئنین ؤ ایستالینین مقامیندا اوُنلاری شیعۀ بدلی دیر.
(4) (بیت رهبری) همان کرملینین تئهراندکی بدلی دیر.
(5) بسیج (مستضعفان) دئیلن تروُریست تشکیلات همان پروُلتاریا دیکتاتورلوُقوُنوُن ایسلامی بدلی دیر.
(6) تروریست ، قاچاقچی جینایتکار سپاه پاسداران همان قیرمیزی اوُردوُنوُن وحشی بدلی دیر.
(7) کئچمیش سوُویت (کا . گۀ . بۀ ) سینین بدلی بوُگوُنکوُ جوُر بۀ جوُرداها دهشتلی ایطلاعات اوُرگانلاری ؤ قوُروُلوُشوُن أمریندۀ اوُلان لباس شخصی لر دئیلئن لات لوُت لردیر.
(8) رژیمین حیلۀکار تبلیغات چیلاری مداح لار، روُضۀ خوانلار، هئرگوُن گوُبئلک کیمی یئردن باش قالدیرا قوُندارما زیارتگاهلار ؤ خادیملردیرلرکی أصلیندۀ جهالت مرکزلری دیرلر بوُجهالت مرکزلرینین گئلیرلرینۀ نظارت ائدیب قوُروُیان آیت الله لار ؤ ایطلاعات مأموُرلاری دیرلار.
(9) بوُنا گوُرۀ دۀ خامنه ای رژیمی نین ایسلامی رژیمی همان کرملین دیکتاتوُرلاری نین مارکسیست رژیمی نین داها وحشی ؤ حیلۀ کار کوُپییۀ سیدیر کی ایران ایسلام رژیم عنوانی ایلۀ میللت لرین حاق سئس لرین بوُغماقلا ظوُلم اتمئکدۀ دیرلر، بوُدوُرآجی حقیقت لردن قیسا بیر شرح . آذرخش 19 / 4 / 2020


c: text/html

text:
من دونیانی نئجه باشا دوشورم؟
آلبرت انیشتن – ترجومه: کؤنول کریماووا
حیاتین معناسی
اینسان حیاتینین و یا عومومیلیکده عوضوی حیاتین معناسی ندیر؟ بو سوالا جاواب دینه ایشاره ائدیر. اوندا سوروشا بیلرسینیز کی، بو سوالی وئرمهیین بیر معناسی وارمی؟ جاواب وئریرم: اؤز حیاتینی و دیگر اینسانلارین حیاتینی معناسیز حساب ائدن شخص، سادهجه بدبخت دئییل، هم ده حیات اوچون یارارسیزدیر.
من دونیانی نئجه باشا دوشورم؟
بیز فانیلر چوخ غریبه بیر وضعیتدهییک. هر بیریمیز بورادا مووققتی قوناغیق، دونیایا نه اوچون گلدیگیمیزی بیلمیریک، بعضاً ایسه باشا دوشدویوموزو ظن ائدیریک. چوخ درینه گئتمهدن گوندهلیک حیاتیمیزدا باشقالاری اوچون؛ بیرینجی نؤوبهده خوشبختلیگیمیزین اوزلریندهکی تبسسوم و گومراهلیقدان آسیلی اولدوغو اینسانلار اوچون؛ داها سونرا ایسه، شخصن تانیمادیغیمیز، آما طالعلریمیزین سئوگی ایله باغلاندیغی اینسانلار اوچون مؤوجود اولدوغوموزو بیلیریک. داخیلی دونیامین و خاریجی حیاتیمین اؤلو، یاخود دیری، بوتون دیگر اینسانلارین امگیندن آسیلی اولدوغونو، آلدیغیم و هله ده آلماقدا اولدوغوم هر شئیی عئینی اؤلچوده گئری قایتارمالی اولدوغومو گونده یوز دفعه اؤز-اؤزومه خاطیرلادیرام. من اولدوقجا ساده حیات طرزی سورورم، لاکین تئز-تئز همفانیلریمین امگینی لوزومسوز ایستیفاده ائتمهییم فیکری من…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
لیام ردی
لیام ردی (اینگیلیسجه: Liam Reddy) (دوْغوم:۸ اوت ۱۹۸۱ (۴۰ یاش) سیدنی) بیر فوتبالیست. پرث قلوری فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Liam Reddy. Perth Glory FC. یوْخلانیلیب6 February 2017.
قارداش پروژهلرده لیام ردی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- فوتبال قولرلری
- سنترال کوئست مارینرز کولوبونون اویونچولاری
- نیوکاسل یونایتد جتس کولوبونون اویونچولاری
- بریزبن رور کولوبونون اویونچولاری
- سیدنی یونایتد کولوبونون اویونچولاری
- ولینقتون فونیکس کولوبونون اویونچولاری
- وسترن سیدنی واندررز کولوبونون اویونچولاری
- ایستیقلال فوتبال کولوبونون اویونچولاری
- سیدنی کولوبونون اویونچولاری
- پرث قلوری کولوبونون اویونچولاری
- ایرانداکی اوسترالیالی غوربتچیلر


text:
لطیفه
بیر گون شاماخیدا بیر نفر شخص بعد از ظهر وفات ائلهمیشدی. قبرستانا آدام گؤندردی لر کی، قبیر قازسین. گورکن قبری قازدی. میت صاحب لری مصلحت گؤرمهدی لر کی، دار ایکیندی واختی خالقا زحمت وئرسین لر. او گئجه مییتی ائوده ساخلادیلار کی، سحر دفن ائله سین لر.
خالق دئدی کی، قبرین آغزی آچیق قالماق یاخشی دئیل دیر، شهره وبا ناخوش لوغو دوشر، گرک دیر کی، هامان قازیلمیش قبیرده بیر نفر آدام بو گئجه یاتسین، صاباح میتی دفن ائدریک.
قضارا، بیر نفر چوبان قبرستان کناریندا قویونلارین اوتلادیردی، چوبانا اون مانات پول وئریب راضی ائلهدی لر کی، چوبان بو گئجه هامان قبرین ایچینده اوزانیب یاتسین. چوبان او گئجه قبیرده یاتمیشدی. یانیندا بیر بؤیوک
دیه نه یی وار ایدی. شهرده ایکی نفر لوطی دئدی لر کی، ائله بو چوبان اون ماناتی یئسین گئتسین؟ بو گئجه بیریمیز منکر و بیریمیز نکیر صورتینده گئدیب چوباندان اون ماناتی آللیق.
بس هر بیری بیر آغ کفن تاخیب، آغاجین باشنا اسکی و نفتله لوپا قاییریب گلدی لر چوبانین اوستونه. چوبان نه منکر بیلیردی، نه نکیردن خبری وار ایدی. گلدی لر چوبانا دئدی لر کی، “مِنْ رَبُکَ”؟*
چوبان دئدی کی، من اؤلمهمیشم، من بیر نفر دیری چوبانام. منه اون مانات پول وئریب لر کی، من بو گئجه لیک بو قبیرده یاتام. هله اؤلن صاباح گله جک، گئدین صاباح گلین.
لوطولار الینده اولان لوپالارین سیلکه لهییب چوبانی وردولار، دئدی لر: “مِنْ رَبُکَ ؟”
چوبان چوخ یالواردی کی، من اؤلمهمیشم، قولاق آسماییب چوبانی لوپا ایله ووردولار.
چوبان قبیردن قالخیب منکرین کلّه سیندن بیر دینک ووردو، درحال مغز سری تؤکولوب، هلاک اولدی.
او بیری یولداشی اوز قویدو شهره قاچماغا. چوبان اونی قوا – قوا سالدی شهره. میت اولان ائوین یانیندا بیر خارابا هامام وار ایدی، لوطی قاچیب گیزلندی اول خارابا اولان هامامدا. چوبان فریاد ائلهدی کی، آی جامات، بیر چراغ گتیرین. چوبانین صداسینا خالق جمع اولدیلار. گؤردولر هامان چوبان دیر کی، اون مانات آلیب قبیرده یاتمیشدی.
دئدی لر کی، ای چوبان، نه وار؟
دئدی کی، منکرله نکیر سهو ائدیب، منی اؤلن بیلیب، قبرستانا گلیب مندن بیر پارا سؤزلر خبر آلیرلاردی. دئدیم کی، من اؤلمهمیشم، میت هله صاباح گله جک. قانمادیلار، اللرینده اولان گرز آتشین ایله منی وردولار. من قبیردن قالخیب منکرین کلّه سیندن بیر دینک ورموشام، بئینی داغیلیب، اؤلوبدور. اما نکیر زرب شستیمی گؤروب قاچدی. اونی قوا – قوا سالمیشام بو خارابایا. الله خاطرینه بیر چراغ گتیرین، اگر اونی دا اؤلدورسم، داخی قبیرده اولانلاریمیز راحت یاتارلار، منکر و نکیرین شرلریندن سالامات اولارلار.
بونلار دئدی لر کی، یقین چوبانی واهیمه باسیب دیر. چوبانی بیر دیلیله یولا سالدیلار. صاباح قبرستانا گلنده گؤردولر بیر نفر لوطونون کلّه سی داغیلیب دیر. تانیدیلار. یولداشین داخی بیلدی لر کی، کیم ایمیش و نه اوچون قبرستانا گئدیبلرمیش، – هامییا معلوم اولدی.
——————-
* آللاهین کیم دیر؟


text:
دؤنوش
قاسیم پناهی
(بیرینجی بؤلوم)
لاچین هر سحر کیمی قهوه آلتیسینی تئز بیتیردی. آیاغا قالخاراق دا بارداقداکی پورتاغال سویونو بیر اودومدا ایچیب ماسانین اویانیندا تلسمهدن یئمهگینی یئیَن رامیزین یانینا کئچدی. آرخادان قوللارینی بوینونا سالیب اوزوندن اؤپوب سنی چوخ سئویرم دئدیکدن همن سونرا قارشیسینا کئچیب اؤتکملی دوروشویلا قونوشدو.
لاچین ـ بو ایلین ان یاخشی ژورنالیستی من اولاجاغام.
رامیز ـ _ اونو آشاغیلادیغینی گؤرسهدن ایبلیس واری گولوشویله _ وئریلن اونسکگیز اؤدولدن سون دؤردونو من قازانمیشام. منیم اوستومه اؤلکهده ژورنالیست یوخدور . سیزلر ایکینجیلیگه یاریشین.
لاچین ـ _قاپیدان ائشیگه چیخاراق_ گؤرهجهییک.
رامیز مطبخده ماسانی ییغیشدیراندان سونرا قارا کوتونو گئییب سالونون قاپیسینین یانینداکی دولابا بنزَر باشماق یئرینین اؤنونه گلیب اوست بؤلوموندهکی سیییرمه گوزگوده شابالیدی ساچلارینی داراییب آت قویروغو باغلادی. بیغینی ایکینجی ویلهئلم کیمی ائشیب اؤلگون گؤرکمینی آیاقدان_باشا سوزدو. دوغرودان دا یولداشلارینین دئدیکلری کیمی آجیماسیز بیرینه اوخشاییردی. اونو ایلک کز گؤرن بوتون اینسانلار آجیقلی بیری اولدوغونو دوشوندوکلرینه باخمایاراق چوخ اورگی یوموشاق ایدی. زهملی گؤرکمینی سوزوب اؤزونه بیر گؤز آتیب سئودیگی آغ کؤینهگینین اوزَریندن آل بویون باغیسینی آسدی.
گوزگونون سول بوجاغیندا حیات یولداشیندان بیر فوتو وار ایدی. رامیز هر گون اونو گؤره بیلسین دئیه گوزگویه یاپیشدیرمیشدی . هر سحر ده اونو گؤرونجه ائولیلیکلرینین ان دادلی گونلرینی تامسیناراق ایلک اؤدولونو او فوتولارین یاردیمی ایله قازاندیغینی خاطیرلاییردی.
ائولندیکلریندن سونراکی ایلک گزینتیلری ایدی. شهرین قالابالیغیندان اوزاقدا، اؤزلریندن باشقا کیمسهنین اولمادیغی بیر یئرده زامان کئچیرتمک ایستهییردیلر . رامیز ساوالانین اتکگیندهکی آتا_بابا یایلاقلارینی اؤنردیگینده لاچین دا کؤنول وئردی. بیرلیکده یولا دوشدولر. آخشام باشی یایلاغا چاتیب یامیاشیل یاماجدا چادیر قوردولار. یئمک سونراسی چادیرین اؤنونده، چیمَنین اوستونده اوزاندیلار. ان بالاجا اولدوزلار بئله گؤرونوردولر.
لاچین ـ سنجه منیم اولدوزوم هانسی دیر؟
رامیز ـ سنینکینی بیلمیرم. آنجاق منیم اولدوغونا گؤره آیین یانینداکی او ان پارلاق اولدوز منیم اولمالی دیر.
بیرلیکده اولدوزلاری سایاراق یوخویا دالدیلار. ائرتهسی گون بالیقلی چایدا چیمدیلر. سونرا دا قایایا چیخماغی کسدیردیلر. قایانین باشیندا رامیز حیات یولداشیندان فوتو چکمک ایستهدی. لاچین اوچورومون آغزیندا اللرینی ایکی طرفدن ده آچیب ساچلارینی یئله وئردی . قارتال اووونو جایناقلاییب آن ایچینده قالدیردیغی کیمی ،سانکی او دا قایانی یئریندن اویناداجاقدی. لاچینین فوتودا بللی اولمایان کسکین ماوی گؤزلری ده رامیزده بئله بیر ایمگهنین یارانماسینا یاردیم ائدیردی. سونرالار رامیز فوتولاری اینجهلهدیگینده لاچینین آرخاسیندا بیر کؤهول اولدوغونو آنلادی. یئنیدن اورایا گئدیب او زامانا دک گیزلی قالان کؤهولو ایچیندهکی سلجوقلو دفینهسی ایله آچیغا چیخارتدی. همن ایلده ایلین ان یاخشی ژورنالیستی سئچیلدی.
اوزونو یاناشدیریب _ سنی یئنمک زوروندایام سئوگیلیم _ دئیهرَک فوتودان اؤپدو.
ائودن چیخماق اوچون تام آنیق اولدوغوندا تئلفونو کوتونون ایچری جیبینده تیترَدی. قزئت بوروسوندان یولداشی زنگ ائتمیشدی.
ـ سلام آیخان گون آیدین قارداشیم.
آیخان ـ گون آیدین رامیز. قولاق آس گؤر نه دئییرم.
ـ ائشیدیرم سنی.
آیخان ـ گئجه بلدییه ایشچیلری ارک قالاسینین چئورهسیندهکی قازینتیلاردا کوتلهوی گور تاپیبلار. اؤزونو تئز اورایا یئتیر یوخسا بیرینجی سالیق لاچیندان اولاجاق بیلهسن.
ـ تامام.
رامیز چئویک آددیملارلا اؤزونو آرابایا یئتیریب یولا دوشدو. چاتدیغیندا اوندان باشقا کیمسه یوخ ایدی. ائولری ارک قالاسینا یاخین اولدوغوندان دولایی باشقا ژورنالیستلردن تئز یئتیشدیگینی دوشوندو.
قازیلان یئرین چئورهسینه اون_اون ایکی قوروقچو قویموشدولار. رامیز ژورنالیستلیک کارتینی گؤرسهدیب شکیل چکمک اوچون یاخینلاشدی. اوچ کوادرات مئتره یاخین چالادا اونیئددی اینسان ایسکلئتی وار ایدی. اونلاردان اونو ائرکک ، یئددیسی ایسه قادین سوموگو کیمی گؤرسنسه ده هئچ بیرینین قافا تاسی یوخ ایدی. رامیز یوبانمادان رئپورتاژ ایشلهییب آیخانا گؤندردی.تام اورادان آیریلماق ایستهدیگینده سوموکلرین آراسینداکی سامانلی پالچیغا بنزر اسکی کاغیذ ایلگیسینی چکدی. گؤزتچیلرین گؤزونو اوغورلاییب چالایا ائندی. سوموکلره توخانمادان اسکیمیش مکتوبو گؤتوروب چتینلیکله چالادان چیخدی. کیمسهنی ماراقلاندیرمادان دا کئشیکچیلرله ساغ اوللاشیب اورادان آیریلدی.
بیرینین آرخاسینجا گلمهدیگیندن امین اولدوقدان سونرا آرابانی خیابانین قیراغینداکی آغاجلارین کؤلگهسینده ساخلاییب مکتوبو گؤتوردو. کاغیذین آراسیندان بئیین چاتلادان ایرین قوخوسو گلیردی. آن ایچینده رامیز باشینی پنجرهدن ائشیگه چیخاردیب قوسدو. داشبوردداکی مندیلی گؤتوروب بورنونا باغلادیقدان سونرا یئنیدن کاغیذین قاتینی آچدی. اوزرینده دیشلرین آراسیندا یئرلشهجک قدر بالاجا اولان اَت دیدیکلری وار ایدی. تام اورتاسیندا قانلا ” من اولدوغوم سورهجه سیزه حیات یوخ. ” آلتیندا ایسه “بذ قالاسینین تام اؤنوندهکی تپهنین آرخاسیندا بیر داخما وار. سنی اورادا گؤزلهییرم. ” یازیلمیشدی. مکتوبون کیمدن اولدوغو، نه زامان، کیمه یازیلدیغی بللی دگیلدی. آیریجا ایسکلئتلر آراسیندا اولدوغو داها دا گیزملی ایدی. رامیز بونون سیرّینی آچیغا چیخارتماق اوچون مکتوبداکی بولوناقا گئتمهگی کسدیردی. اونون اوچون ده واختینی کورلامادان آیخانا بیر مئساژ آتیب یولا دوشدو.
آخشام چاغی بذ قالاسینین اؤنوندهکی بؤیوک تپهنین آرخاسینا یئتیشدی. یولون قالانینی آیاقلا گئتمک زوروندا ایدی. جیب تئلفونویلا ، مکتوبو گؤتوروب یولا دوشدو. بیر آز آرالاندیقدان سونرا گئری قاییدیب آرابانین صاندیغیندان ال فنرینی ، بیر ده اوو توفنگینی آلیب مئشهنین اورتاسینا دالدی.
هارا گئدهجهگینی بیلمیردی. گؤز ایشلهدیکجه گؤی اوزونه اوزانان پالید آغاجلاری گؤرسهنیردی. اورایا قدر گلدیگینه باخمایاراق گئتدیکجه ایچینه قورخو چؤکوردو. ماهنی اوخوماقلا اؤزونه اورَک وئرمهگه چالیشسا دا بارماغینی چیگینیندهکی توفنگین ماشاسیندان آییرا بیلمیردی.
هاوا قارالمیشدی. رامیز تیترَک آددیملارلا ایرهلی گئدهرَک دونقولداییردی. هردن اؤزونو دانلاسا دا ان یاخشی ژورنالیست اولماق اوچون بونو ائتمک زوروندا اولدوغونو دا دوشونوردو. آددیملارینین آلتیندا ازیلن یارپاقلارین سسیندن باشقا بیر سس ائشیتمیردی. مئشهدهکی آغیر سسسیزلیک اورگینی آغزینا گتیرهجک قدر قورخونج ایدی.
گئتدیگی آغاجلیق آچیغا چیخدی. بالاجا داخما بؤیروندهکی قوجا چینار آغاجی ایله اوزاقدان گؤروندو. رامیز اؤزونو بیر آز آرالیدا اولان کولون دیبینه وئریب چئورهنی یوخلادی. گئجه اولدوغونا باخمایاراق داخما قارانلیقدا قالمیشدی. اولا بیلسین بورادا کیمسه یوخدور دئیه دوشوندو. آنجاق مکتوبو آنینجا _ کسکینلیکله بیریسی داخمادا دیر _ دئیهرَک میزیلدادی. آنورمال بیر شئی گؤرونموردو. ایرهلیلهمک اوچون بیر_ایکی دؤنه درین نفس آلدی . سونرا فنرینی قولتوغوندا ساخلاییب توفنگینی ایکی اللی یاپیشیب داخمایا دوغرو یولا دوشدو. گوموشو آی ایشیغی آلتینداکی دورومونو پلیاستیشن اویونلاریندا زامبیلرله ، خورتدانلارلا ساواشان ایگیدلره بنزهدیردی. آنجاق نه قدر ده کوماندولار کیمی اوستالیقلا اورا_بورانی کونترول ائدهرَک آددیم آتیب اؤزگوونینی ایترمهمک اوچون چالیشسا دا ، داخمایا ساری آتدیغی هر آددیم سانکی اونو بلیرسیز بیر یئره گؤتوروردو. هردن قورخودان نفسی کسیلیب باییلاجاق کیمی اولوردو. او آن آغزیندا زورلا بیر اودوم توپورجَک توپلاییب بوغازینی ایسلادیردی. آرتیق داخمایا چاتمیشدی . اؤزونو چتینلیکله آیاقدا توتاراق بالاجا پنجرهنین آلتیندان سوزولوب قاپینین آغزینا یئتیشدی. توفنگینین اوجویلا قاپینی ایتَلهییب آستا_آستا ایچری گیردی. داخمانین دیبینده دیوار بویونجا اوزانان لمه وار ایدی. رفده بیر شئیلر اولسا دا نه اولدوقلاری سئچیلمیردی. دیوارین اؤنونده ماسایا اوخشار بیر یئشیک اوستونده ده اورتادان بؤلونموش بیر شئی گؤرونوردو. رامیز اورکلهنیب بیر آددیم داها ایرهلی گئتدی. تاختا قاپی تاراقلا باغلاندی .
قاپی آچیلدی. لاچین آلیشقانلیق اوزوندن ایچری گیرر_گیرمز دانیشماغا باشلادی. آردیجیل اولاراق بیر نئچه سورغو وئردی. بیر سس ائشیتمهیینجه باشماغینی چیخاردیب مطبخه گیردی. اورادا دگیلدی. همن چیخیب اوتاغا باخدی. اورادا دا یوخ ایدی. رامیزین ائوده اولماماسیندان شاشیردی . بئش ایل اؤنجهدن بری هر گئجه ایشدن قاییداندا اونو ائوده گؤروردو. اونون اوچون ده ائوده اولماماسی دوزگوسوز گلدی.
جیب تئلفونونو گؤتوروب نئچه دؤنه نؤمرهسینی ییغدی. آنجاق باغلانتی قورولمادی. باغری یاریلدی. اورگی آز قالیردی دؤشونو یاریب ائشیگه آتیلسین. آیخانین نؤمرهسینی توتدو.
آیخان ـ الو
لاچین ـ سلام آیخان بَی. رامیز اورادا دیر؟
آیخان ـ سلام. بورادا دگیل.
لاچین ـ ائوده ده دگیل. هارادا اولدوغونو بیلیرسیز می؟
آیخان ـ سحر ائرکن واتسآپ’دان منه بیر رئپورتاژ گؤندرمیشدی. مئساژیندا بلدییه ایشچیلرینین ارک قالاسینین چئورهسینده تاپدیقلاری کوتلهوی مزاردان سؤز آچمیشدی. من داها آرتیق بیلگی اوچون بلدییه باشچیسینا زنگ ائتدیم. آنجاق او بیلیکسیز اولدوغونو سؤیلهدی. باشقا ژورنالیستلردن ده سوراق توتدوم . کیمسه ائله بیر شئی اولدوغونو دوغرولامادی.
لاچین ـ بو نئجه اولا بیلر؟
آیخان ـ منی ماراقلاندیران باشقا بیر آنورماللیق دا وار. رامیزین منه گؤندردیگی رئپورتاژداکی فوتولارین هامیسی قارانلیق دیر.
لاچین ـ من ، من … سرسم اولماق اوزرَیم. بو ، بو، بونلار نئجه اولا بیلر؟ سیز نهدن بونلاری او آن منه بیلدیرمهدینیز؟
لاچین آیخانین سؤزلرینین آردینی دینلمهدن باغلانتینی کسدی. همن قاپییا ساری یئرییب باشماق یئریندن باشماقلارینی گؤتوروب اگیلمهدن یئره آتدی . آنجاق گئیمهییب گئری قاییتدی. نهسه دوشونوب یئنه ده قاپییا دوغرو گئتدی . یئنه ده گئری دؤندو. او دوغرودان دا نه ائدهجهگینی بیلمیردی.
قاپی دؤیولدو. لاچین کیمسینیز دئیه سسلندی. قاپینین آرخاسیندان آیخانین سسینی ائشیدینجه گئجیکمهدن قاپینی آچدی.
آیخان ـ سلام. تئز اول گئدیریک.
لاچین ـ هارا؟
آیخان ـ رامیز منه باشقا بیر ساوجیق دا گؤندریب. اونو گؤرمهمیشدیم.
لاچین ـ نه یازیب؟
آیخان ـ بذ قالاسینین تام اؤنوندهکی تپهنین آرخاسیندا بیر داخمایا گئتدیگینی یازیب.
گونشین ایلک ایشیق تئللری قارانلیغین باغرینی سؤکدوکده تپهنین آرخاسینا چاتدیلار. رامیزین آراباسینی گؤرونجه سئویندیلر. لاچین تئز ائنیب آرابانی یوخلاماغا باشلادی.
سحر شئحی مئشهده باشقا بیر اورتام یاراتمیشدی. اورک اوخشایان سرین یئل اسیردی. آغاجلارین،چیچکلرین اوتلارین قوخوسو اینسانین عاغلینی باشیندان آلیردی. آیخان درین بیر نفس آلیب قوللارینی قوینونا قویوب آرابایا سؤیکندی. او اوزاقلارا باخاراق کئچمیش گونلره قاییتدی. بئش ایل بوندان قاباق رامیزله لاچین ائولنمهمیشدن دوز بیر آی اؤنجه رئپورتاژ اوچون لاچینلا آستارایا گئتمیشدیلر . ایشلرینی بیتیردیکدن سونرا قاییدان باش حئیران گَدیگین قیراغینداکی مئشهیه دالدیلار. آیخان اورک سؤزونو دئیه بیلمک اوچون بیلهرَکدن اونو آغاجلارین اورتاسینا چکمیشدی. آنجاق سنی چوخ سئویرم دئییب ائلچیلیک ائتمک اوچون اؤزونو زورلاسا دا او ایشی باجارمامیشدی. او گوندن بئش ایل کئچسه ده آیخان حله ده لاچینی سئودیگینی دوشونوردو.
آیخان ـ تانری بورانی اینسانلار روحلارینی آریندیرا بیلسینلر دئیه یارادیب دیر.
لاچین ـ سن ائله بیل گزمهگه گلیبسن!
آیخان ـ ایندیکی گلمیشیک دوغانین دا دادینی چیخارتساق پیس اولماز. ائله دگیل می؟
لاچین ـ دگیل. آرابادا اؤنملی بیر شئی یوخ. تئز یولا دوشمهلیییک. هارادان گئدهجهییک؟
آیخان اورا_بوارنی آختاردیقدان سونرا_آیاق ایزلری بو یانا گئدیب_ دئیهرَک مئشهنین اورتاسینی گؤرستدی .
آرتیق گونشی گؤی اوزونده گؤرمک اولوردو. هاوا قیزمیشدی. آغاجلاردان سورو_سورو چیخیب اونلارا سالدیران آغجا قانادلار آمانلارینی کسمیشدی. سحر چاغی اینسانین روحونو اوخشایان دوغا یاواش_یاواش سرت اوزونو ده گؤرسهدیردی. اونلار آیاق ایزلرینین دالینا دوشهرَک ایرهلیلهییردیلر. آچیقلیغا چیخینجا لاچین داخما اورادا دیر دئیهرَک باغیردی. آیخان تئز الینی اونون آغزینا آتیب سوسدورماغا چالیشدی .
آیخان ـ هیییس. اورادا کیملرین، نهلرین اولدوغونو بیلمیریک. ساقین رامیز اورادا دیر دئیه دویغوسال داورانمایاسان.
لاچین ـ کیم اولاجاق کی؟
آیخان ـ ائله بیل رامیزین اؤلولرله اوغراشدیغینی اونوتموسان!؟ سن بو کولون دیبینده گیزلن. من داخمانی یوخلایاجاغام. تهلوکهلی بیر شئی اولماسا فیشقیریق وئرهجهیم.
لاچین ـ تامام.
آیخان چکینجهلی آنجاق یئگین آددیملارلا اؤزونو داخمانین پنجرهسینه یئتیردی. گیزلیجه باشینی شوشهیه سؤیکهییب ایچرینی گؤزدن کئچیرتدی. سونرا لاچینا ساری دؤنوب فیشقیریق چالاراق الی ایله گل دئیه ایشارت وئردی. بیرلیکده ایچری گیردیلر. لاچین چیغلیق آتیب دیزلرینین اوستونده اوتوراراق الینی باشیندا داراقلاییب گؤزلرینی یومدو. گؤودهسینین تیترهییشیندن آشماسین دئیه زورلا اؤزونو دیک توتماغا چالیشیردی. آیخان گؤزلرینین گؤردوگونه اینانا بیلمیردی. هر یئر ایرین قوخویوردو. پالچیقلا سووانمیش دیوارلار، یئر، تاوانداکی آغاجلار هامیسی سانکی قانلا بویانمیشدیلار. اَت دیدیکلری هر یئرده گؤرسَنیردی. دیوارین دیبینده رَف بویونجا قافا تاسی دوزولموشدو. ساغدا بیر یئشیک سولدا ایسه اوست_اوسته قالانمیش جیر_جیندیرلار وار ایدی. آیخان یئشیگه یاخینلاشدی. اوستونده ساخسیدان دوزلینمیش یاریم دایره بیر دامغا وار ایدی. کسکینلیکله اونون باشقا بیر یاریسی دا اولمالی ایدی. دامغانی گؤتوروب او یان_بو یانینا باخدی. اوزرینده بیلمهدیگی الیفبا ایله نهسه یازیلمیشدی. اونو جیبینه باسیب حله اؤزونو اله آلا بیلمهین لاچینا ساری گئتدی. دیزلرینین اوستونده اوتوروب اونو اووتماغا چالیشدی. آچیق قالان تاختا قاپی تاراقلا قاپاندی. آن ایچینده داخمانی قارانلیق بورودو. یئشیگه ساریدان یوکسهلن قاییم چیغلیق یئرینی قاه_قاهایا وئردی. آیخان لاچینی قوروماق اوچون قوللارینی بئلینه ساردی. سس گلن یئردن ایستیسی اوزلرینی قارسالایان آلوو قالخدی. آلوو گئتدیکجه اینسان گؤودهسینه دؤنوردو. لاچینین دیرناقلاری آز قالیردیلار آیخانین بؤیرونو دئشسینلر. ایکیسی ده باییلماق اوزره ایدیلر. کیشی گؤودهسینه بنزر آلوو بوغونوق سسله: _حله سیزین واختینیز گلمهمیشدی. آنجاق اؤزونوزو دامویا آتدینیز. من اولدوغوم سورهجه سیزه حیات یوخ_ دئدی .
لاچین بوینونون آغریسی ایله اؤزونه گلدی. بوینونو اوواندان سونرا اوزاندیغی یئردن قالخیب ساغینی_سولونو آختاردی.آیخانی داخمادا گؤرمهیینجه آلنیندا سویوق تر مونجوقلاندی. گوجونو توپلاییب یاریم آچیق قالان قاپییا ساری یئریدی. گئجه اولموشدو. قوجا چینارین یارپاقلارینین آراسیندان گوموشو آی ایشیغی ساچیردی. آغاجین دیبینده کیمسه وار ایدی. یئردن بیر دگهنک گؤتوروب سسسیزجه آرخاسینی چینارا سؤیکهین آداما یاخینلاشدی. تام دگنهگی بوینونا ائندیرهجک آندا اونون آیخان اولدوغونو آنلادی. قارشیسینا کئچیب دانیشماق ایستهدی. باییلمیشدی. لاچین داخمانین دیوارینین یانیندا گؤردوگو سو قاپچاغیندان بیر اووج سو آلیب آیخانین اوزونه سپدی. آیخان قورخویلا اؤزونه گلدی.
آیخان ـ نه اولدو؟ اؤلدوک مو یوخسا؟
لاچین ـ اؤلمهمیشیک. سن بورادا نه آختاریرسان؟ ایکیمیز ده داخمادا دگلدیک می؟
آیخان ـ داخمادایدیق. گئریسینی خاطیرلامیرام.
لاچین ـ رامیزدن سوراق یوخ. ایندی نه ائتمهلیییک؟
آیخان _شهره دؤنمهلیییک_ دئیهرَک جیبیندن یاریم دامغانی چیخاردیب اونا گؤرسَتدی .
آیخان ـ رامیزی تاپماغین یولو بو دامغادان کئچیر. بونو دا اینجهلمک اوچون سهندین یانینا گئتمک زورونداییق .
لاچین کؤنولسوز اولسا دا باشینین ایشارتی ایله اونا قاتیلدیغینی بیلدیردی.
گلدیکلری یؤندن آرابالارا ساری یولا دوشدولر. جیرجیرامالار باسقینا کئچمیش مونقول اوردولاری کیمی سسلریله یئری_گؤیو تیترهدیردیلر. یولا چیخدیقلاری اوزون سوردو. قاییتدیقلاری جیغیر اونلارا تانیش گلسه ده آرابالارینی قویدوقلاری یئری تاپا بیلمیردیلر. آیخانین ایچی فیرتینالی دنیز کیمی چالخالانسا دا لاچینین الینی سیخاراق اونا اورک وئرمهگه یئلتهنیردی. توتدوقلاری یولون سونوندا یولون آیریمینا چاتدیلار. گلرکَن اورانی گؤرمهسهلر ده ایکیسی ده ساغدان گئتمهگی سئچدیلر . بیر آز گئتدیکدن سونرا داخمانین اولدوغو آچیقلیغا چیخدیلار. داخمایا یاخینلاشمادان همن یولو گئری قاییتدیلار. یول آیریمینین سولوندان گئتدیلر. یئنه ده داخمانین اولدوغو آچیقلیغا چاتدیلار. لاچین قوروموش دیل دوداغینی چتینلیکله ایسلادیب. دیلی توتار_توتماز بیر نئچه کره سو سؤیلهییب باییلدی. آیخان ایلک دؤنه ان چوخ سئودیگی آدامی قوجاغینا آلیب چینارین دیبینه گؤتوردو. بیر آن باش وئرن اولایلارا باخمایاراق گؤزلرینی لاچینین قاپالی گؤزلرینه دیکیب یاشادیغی موتلولوغون دادینی چیخارتماغی دوشوندو. آنجاق اونون سو ، سو اینیلتیسینی آنینجا داها یئگین آددیملار آتدی. چینارین آلتیندا لاچینی یئره اوزادیب داخمانین بانینداکی قاپچاقدان سو گؤتورمهگه گئتدی. قاییدارکَن لاچینی یئرینده گؤرمهدی.
اللری تیترهمهگه باشلادی. سو داملا_داملا اووجوندان یئره آخیب اؤنونه تؤکولوردو. لاچینین دا رامیز کیمی آرادان یوخ اولاجاغی بئینیندن کئچدی. آدامجیقلار کیمی قورویوب قالمیشدی. قولاغینی کار ائدهجک باغیرتیلا اؤزونه گلدی. اورگینین دؤیونتوسونو ائشیده بیلیردی. باغیرتی داها یوکسک سسله یئنیلندی. چینارین بوداغیندان ساللانان بیری یئره دوشدو. آیخان آیاقلارینی آددیم آتماغا زورلایاراق چینارا یاخینلاشدی. یئره دوشن لاچین ایمیش. تئز دامارینی توتوب قولاغینی اورگینین باشینا دایادی. داماری آتیردی. بارماقلارینی بورنون اوجونا توتدو. گوجسوز آنجاق آردیجیل نفس آلیردی. بیر داها سو قاپچاغینا ساری قاچیب سو گتیردی. لاچینین اوزونه سو ووراراکن بوینوندان آسلانان دامغانی گؤردو. الینی جیبینه آتیب دامغانی چیخارتدی. کسکینلیکله او بیری یارسی ایدی. لاچینین بوینوندان یاریم دامغانی چیخاردیب الیندهکینه یاخینلاشدیردی. بیرلشینجه اوزرینده بیر خاچ ،چئورهسینده ایکی قیلینج، بیلمهدیگی الیفبا ایله ده بیر شئیلر گؤروندو. ایکیسینی ده جیبینه باسیب لاچینین باشینی دیزینین اوستونه آلدی. اونون سوچسوز بنیزینی دویا_دویا سئیر ائدهرَک ساچلارینی سیغاللادی. ایستهمهدن لاچینلا تانیشدیغی ایلک گونو آنیمسادی. قزئت بوروسونون سالونوندا تلهسهرَک هاراسا گئتمک ایستهییردی. تیندن دؤنونجه لاچینلا گؤیوس_گؤیوسه توققوشدولار. ایکیسی ده ییخیلدیلار. آیخان تئز قالخدی. اونون دا الیندن توتوب دیکلتدی. سونرا دا باغیش دیلهیهرَک اونون آیین_اویونونو توپلاییب چانتاسینا ییغیب الینه وئردی. لاچین هئچ بیر شئی دئمهدن چانتا ایله آیخانین تپهسینه چالیب یولا دوشدو. صاباحیسی امکداش اولدوقلارینی اؤیرهنینجه لاچین نئچه دؤنه آیخاندان باغیش دیلهدی. گون اورتا دا اونو یئمهگه چاغیردی. بیرلیکده بالیق یئمک خاناسینا گئتدیلر. آیخان اوتانجدان دینیب_دانیشمیردی. یئمهگین آراسیندا لاچین گؤزلرینی اونا دیکدی.
لاچین ـ سیزجه سئوگی نه دیر؟
آیخان ّ اوزون بیر یولچولوقدور.
لاچین ـ نئجه؟
آیخان ـ چاتیلماز، چاتینجا بیتَن دیر.
لاچین گؤزلرینی آچیب _ نه اولدو_ سوراراق آیاغا قالخدی.
آیخان – تئز سهندله گؤروشمهلیییک . سن آغاجدان ساللاندین. سونرا ییخیلدین. خاطیرلاییرسان می؟
لاچین ـ یوخ.
آیخان ـ بیر آزدان سونرا هاوا ایشیقلاناجاق. تئز یولا دوشمهلیییک.


text:
سایین محمود لاهرودی بیر مئساژیندا ایواز طاهانین یو”یازی قایداسی و سؤز آنارشیزمی” باشلیقلی یازیدا گئتمیش ایکی تئرمینین یانلیش قوللاندیغینی وورغولاییب: رئداکته و فئنومئن.
همین یازیدا فئنومئن سؤزو بو جوملهلرده یئر آلیب: «بو داورانیش یایغین [شایع] بیر فئنومئندیر. چوخلارینین متنله ایشلری یوخدور. اونلار متنده آرین [خالیص] سؤزجوک آختایریرلار. دیلله بئلهجه داورانماق دوزگون دئییل. مثلا بو یازیداکی “فئنومئن” سؤزو اوچون دوغما قارشیلیغیمیز اولسایدی، یاخشی اولاردی. لاکین بو کلمه او قدر دقیق و آغیر بیر معنا داشیییر کی، اونو دیشلاماقدا احتیاطلی اولمالیییق. و البته فئنومئن کیمی بیر کلمهنین هلهلیک دوغما قارشیلیغی اولوب اولماماسی، دیلی دوزگون یازماقدا مانعه تؤرهتمیر.» بوندان علاوه ایواز طاها باشقا یازیلاریندا دا “دیل فئنومئنی” کیمی سؤز بیرلشمهلری ایشله دیب. بونلاری نظره آلاراق سایین لاهرودی یازیر:
ایوز طاها جنابلارینین گوزل و یارارلی یازیلارینی پایلاشدیغین ایچین چوخ ساغ اول. بوردا بیر دوشونجه ائسپئکتیرومو (طیف، Spectrum ) وار. ائسپئکتیرمون بیر اوجو کانزئرواتیو (محافظه کار، Conservative ) دوشونجه دیر و چالیشیر دیلی اولدوغو دورومدا ساخلاسین ، اوبیریسی باشی رادیکال دگیشمه لرله اوغراشیر. بیریسی اولا بیلر بیر سوزون حاقیندا چوخ کانزئرواتیو داورانسین آنجاق همن آدام باشقا بیر سوزه رادیکال یاناشسین. هانسی سوزون دیری قالیب یئرینه دوشمه سی ده توپلومسال ائتکیله شیمین (تعامل اجتماعی، Social Interaction ) نتیجه سینده اوز وئرجک. ائسپئکتیرمون ایکی باشینیندا فعال اولمالاری گرکیر و کسین بونون ضررلری و فایدالاری اولاجاق. هر ایل اینگیلیس دیلینده یاخلاشیق اون مین (۱۰۰۰۰) یئنی سوز یارانیر. بو وئری سل بیلگی(اطلاعات آماری، Statistical Information ) نی بیلدیکدن سونرا بیز رادیکال دوشونجه لره یونلیریک. یازار بی دئمیشکن قاتما قاریشیق سوزلری گوردوکدن سونرا دیلی داها اولدوغو دورمودا ساخلاماق ایستییریک. نه گوزل و ایده آل اولاردی، بیز بو طئیفین اورتاسیندا اولوب دوشونک ،آنجاق همن اورتا یئر باشقاسینا اولا بیلر رادیکال گورونسون. ایوز طاها جنابلاری ایکی یئرده منجه یانیلیبلار. بیرینجی، “فئنومئن” (پدیده ها، phenomena ) سوزون تکیل (مفرد ، singular ) ایشلدیبلر و بو بیر مصطلح غلط دیر. بو سوز چوخول (جمع , plural ) بیر سوزدور و اونون تکیلی “فئنومئنون” (پدیده، phenomenon ) دیر.ایکینجی، سانجاقلامیش قایناقلاردا یازیبلار “رئداکته” ایله (ویرایش کردن، redact ) و بو دوز دئییل. اوردا فعل یوخ بلکه آد (اسم، noun ) ایشلتمه لری گرکیردی. اورانی بئله یازسایدیلار ” “آنلام” درگیسی ایله موصاحیبه دن آزاجیق رئداکتئد (ویرایش، redacted )ایله” داها دوغرو اولا بیلردی.
[سایین لاهرودی سؤزو نو دقیقلشدیرمک اوچون جلیل جان آدلی دوستوندان یاردیم ایستهییب. او ایسه آشاغیداکی ایضاحلاری آرتیریب.]
جلیل جان یئرلی یورومونو دییرلندیبریب (قدردانی کرده، appreciate ) و نئچه سوزو سیزینله پایلاشماق ایستییرم. بوندان قاباق کی یازینی بوردا یازدیقدان سونرا بیر نسخه سینده ایوز طاها جنابلارینا گوندردیم. اونون جاوابینی آشاغیدا گوره بیلرسیز. روس دیلینده ” PeдakTиpoBaTb” (رئداکتیرووات،ویرایش کردن ) ائدیت ائتمک آنلامیندادیر و انون آد واریانتی اولور “PeдakTиpoBaHиe” (رئداکتیروانیئ ،ویرایش). سویلدیکلری “رئداکته” هله لیک بیلمیرم نئجه بو سوز لردن قیسالیب و اله گلیب. اوردا بیر سورو علامتی دورور؟ “فئنومئنون” (پدیده، phenomenon ) سوزجوگو فلسفه سل بیر سوزجوکدور و نومئنون (مجرد، noumenon ) سوزجوگون قارشیسندا اروپا فیلسوف لارین طرفیندن تعریف اولونوب. ایوز طاها جنابلاری چوخلو فلسفه سل یازیلاری وار و اوزلرین بیر فیلسوف تانیدیرلار. بیر معروف ترکیب لری وار: “دیل فئنومئنی”. البته اوردا “دیل فئنومئنونو” دئمه لری گرکیردی. من بیلمیرم بیر فیلسوف و دیلچی اولاراق آلمان و لاتین دیللرین باشاریرلار یا یوخ ، آنجاق فئنومئنون سوزجوگون گوجون چوخ یاخشی بیلیرلر. ایندی! “فئنومئنون” سوزجوگون محاصره ائتمک ایسته سک، اونا ایگی بیر قارشیلیق تاپماق ایسته سک، اولا بیلر نئچه دیلین و آلان (حوزه، domain ) ین بیلمه سی گرکسین. “فئنومئنون” تملده (اساسا، basically ), ائوریمسل بیر شکیلده زامان اوزرینده یارانمیش گرچک و دوغال بیر اولایدیر. بونلارین هاممیسین بیر سوزجوگه یوکله مک اولارمی اولمازمی بیلمیرم! آنجاق بیریسی تاپیلیب بونون اوستونده چالیشسا کسین اونون ایشین دییرلندیررم ، چون او بیریسی هئچ دن خلق ائتمک ایستییر!
________________
ایواز طاهانین جاوابی
سایین دوست تپکینیزه گؤره چوخ ساغ اولون. رئداکته سؤزو روسجادان گلمهدیر. رسمی دیلده هر بیر کیتابین تانیتیم صحیفهسینده اونونلا قارشیلاشا بیلرسینیز. رئداکتور و باش رئداکتور کیمی تئرمینلر بوتون قزئتلر و یاییم ائولرینده ایشلهنیر:
رئداکتور: ویراستار [روسجا: peдakTop، اینگیلیسجه Editor].
باش رئداکتور: سردبیر [روسجا: rлaBHый peдakTop]
فئنومئن باره سینده ده بیر یانلیشلیق اورتادا یوخدور. آشاغیداکی وئردیییم آچیقلامایا اساسن گؤرونور سیز فئنومئن و فئنومئنا سؤزلرینی دیییشیک سالیبسینیز.
فئنومئنون سؤزونون قیسالمیش فورماسی اولاراق فئنومئن ایصطیلاحی آرتیق دیلیمیزده تکیل بیر تئرمین کیمی ایشلنمهسی یئرینه دوشوب.
اینگیسجهدهکی phenomenon سؤزجویو ایستانبول و آذربایجان تورکجهلرینده، هابئله فارسجادا فنومن کیمی یئرینه دوشوب. بوردا هانسی فباحت وار کی؟ (هر اوچ دیلده بیرجه کیتاب اوخوماق بونو ثبوت ائدهر. فارسجادا بیر اؤرنک:
The Role of Newton in Separating Phenomenon from Noumenon by Kant
نقش نیوتن در طرح تفکیک میان فنومن و نومن توسط کانت حکمت و فلسفه، دوره 10، شماره 39، پاییز 1393، صفحه 117-130
فنومن جمع دئییل، جمع اولان کلمه phenomena دیر. هر دیل اؤز داخیلی احتیاجلارینا گؤره یئرلی و یا یئرسیز اولاراق آلینما کلمهلرده دییشیکلیک آپاریر. مثلا آذربایجان تورکجهسینده ایشلک اولان انقلاب سؤزو عربجه ده چئوریلیش [کودتا] آنلامینی داشیییر. و یا romanticism سؤزو آرتیق رومانتیسیسم دئییلف رومانیسم کیمی یئرینه دوشوب. بوردا باشا دوشومورم نومنین آیاغینی نییه ایره چکیبسینز، او دا کی یانلیش جوملهلرله؟ نومن آوروپا فلسفهسی ایله دئییل، داها دقیق دئسک ایمانوئل کانتین آدی ایله باغلیدیر. تانینماز بیر نسنهدیر. مجرد سؤزونون نومن تئرمینینه هئچ بیر دخلی یوخدور. “مجرد”ی abstract سؤزنون قارشیلیغی کیمی ایشلهده بیلهریک. نومن مجرد دئییل، اؤزهرک نسنهدیر (شئی فینفسه، موجودیت عینی و یا بیرونی). سیزین یازدیغینیز دیل حاققیندا: بیرینجیسی یازیما گؤستردییینیز دیققت تقدیره لاییقدیر. ایکینجیسی، مادام کی، دیلیمیزدهکی آلینما تئرمینلره دیققت گؤستریرسینیزسه، بو دیققتین اؤز دیلیمیزده ده گئرچکلشمهسی واجیبدیر. مثلن یازینیزدا بونجا اورتوگرافی و گراماتیکا سهوهلرینه یول وئریلمهسهیدی اورهییمیزجه اولاردی.


text:
افغانیستاندا انسانی فاجعه اویاریسی
"سپتامبر سونوندا یئیهجک ذخیرهمیز بیتهجک، تمل یئیهجک مادهلرینی تامین ائدهبیلمهیهجییک"
بیرلشمیش ملتلر، افغانیستانداکی یئیهجک ذخیرهسنین بو آی سونو بیتهجگی و یئیهجک کؤمکلرینین کسیلهبیلهجگی اویاریسی وئردی.
بیرلشمیش ملتلر افغانیستان انسانی یاردیم سوروملوسو رامیز علیاکبروو، باشکند کابلدان ویدئو کنفرانس ایله قاتیلدیغی مطبوعات توپلانتیسیندا، اؤلکه اهالیسینین اوچده بیرینین یئیهجک گوونلیگینین اولمادیغینی و خالقین انسانی کؤمکلره محتاج اولدوغونو سؤیلهدی.
علیاکبروو،
"سپتامبر سونوندا یئیهجک ذخیرهمیز بیتهجک، تمل یئیهجک مادهلرینی تامین ائدهبیلمهیهجییک" دئدی.
اؤلکهنین انسانی بیر فاجعهیه دوشمهمهسی اوچون انسانی کؤمکلرین داوام ائتمهسی لازیم اولدوغونو وورغولایان علیاکبروو،
"یالنیز یئیهجک احتیاجینی قارشیلایابیلمهمیز اوچون ان آز ۲۰۰ میلیون دلار لازیمدیر" ایفادهسینی ایشلتدی.
علیاکبروو، افغانیستان اوچون لازیم اولان ۱،۳ میلیارد دلارلیق کؤمک مقدارینین یالنیز یوزده ۳۹ونون تاماملانابیلدیگینی سؤزلرینه علاوه ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
بایدن: قایغیلییام
بایدن، پنسیلوانیا ایالتینه حرکت ائتمهدن اؤنجه عسگری هاوا لیمانیندا، ژورنالیستلرین سواللارینی جاوابلادی
زلمی خلیلزاد استعفا ائتدی
"آمریکا خالقینا اون ایللر بویو ائتدیگی خیدمتلرینه گؤره مینتدارلیغیمی بیلدیریرم"
سلاحلی سالدیریدا ان آز ۴۳ نفر اؤلدو
کیملیگی هله بیلینمهیهن سلاحلی اینسانلارین بیر بازار یئرینه سالدیردیغی آچیقلاندی


text:
کمالالدوله مکتوبلاری
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
کمالالدوله مکتوبلاري — ميرزا فتحعلی آخونداوفون 1865-جي ايلده تورک دیلینده يازديغي بدیعی ـ فلسفی مقالهلر. بو اثر آخوندووون یازدیغی ان اؤنملی تنقید تیپلی پوبلیستیک ایشی ساییلیر. هیند شاهزادهسی کمالالدوله ایله قاجار شهزادهسی جلالالدوله ایله یازیشماسی سوژئتین اساسینی تشکیل ائدیر. بورادا یازیچی هر جور دینی فاناتیزمی آرادان قالدیرماق اوچون آمانسیز موباریزهنی قارشیسینا مقصد قویور. اودور کی، "کمالالدوله مکتوبلاری" بشریته خیدمت ائتمک، شرق خالقلارینی دینی خورافاتدان، زالیملارین اسارت زنجیریندن آزاد ائتمک اوچون ظولمه و اسارته قارشی موباریزه سیلاهینا چئوریلیر.
اثر آذربایجان دیلینده یازیلیب، سونرا ایسه دراماتورق اونو روس و فارس دیللینه اؤزو ترجومه ائتدی. آخوندوو یاشادیغی زامان "مکتوبلار" چاپ اولونمادی، و یالنیز 1924 ایلده قیسمن باکیدا «یئنی الیفبا کومیتئتی» طرفیندن درج اولوندو، تام وئرسییا ایسه یالنیز 1938 ایلده «سسری علملر آکادئمییاسینین» باکی فیلیالیندا بوراخیلدی.
سوژه[دَییشدیر]
کمالالدوله ایله جلالالدوله شاهزادهدیرلر. هر ایکیسی سیاسی تعقیبلر اوزوندن میصره کؤچمهیه مجبور اولموشلار.
گؤروندویو کیمی، هر ایکی شاهزاده اؤلکهلرینده حؤکم سورن وضعیتله باریشا بیلمیر، وطنلرینین گئریده قالماسینا آجیییر و دوچار اولدوقلاری فلاکتدن خیلاص اولماق اوچون یوللار آختاریر.
کمالالدوله سیاحته چیخیر، اول آمریکا، سونرا آوروپا اؤلکهلرینی گزیر. اونون بو سیاهتی عادیجه سئیر ائتمک و یا اَیلنمک مقصدی داشیمیر، اؤز اؤلکهسینین و خالقینین، ائلجه ده شرق خالقلارینین گئریده قالماسی سببلرینی اؤیرنمک، ترققی ائتمیش اؤلکهلرین ایجتیماعی-سیاسی قورولوشو ایله تانیش اولماق، بیر سؤزل، اونلارین ایرهلیلهمهسینین اساس شرطلرینی آراشدیرماق اوچوندور. بو مودریک سیاح قرب اؤلکه-ارینی گزدیکدن سونرا دوستو جلالالدولهنین خواهیشی ایله اونون وطنی ایرانا گئدیر.
کمالالدوله ایرانین پریشان حالینی گؤروب کدرلهنیر، آمریکا و آوروپا اؤلکهلرینین آبادلیغینی و اهالیسینین سربست یاشاییشینی شرق اؤلکهلریندهکی وضعیتله موقاییسه ائتدیکده دهشته گلیر. دهشت بیر ده اونا گؤرهدیر کی، بو اؤلکهلرین اهالیسی و اونلارین دونیادان خبرسیز باشچیلاری دوچار اولدوقلاری وضعیتین آغیرلیغینی درک ائتمیر، اونا گؤره ده خالق هر جور ظولم، رذالته دؤزور، "نشگی-آزادیتدن و حوقوقی-اینسانیتدن" خبرسیز یاشاییر.


text:
شیمی
شیمی - طبیعت علمی. طبیعتی اؤیرهنهن دیگر علملر ده وار. همین علملرین عمومی آدی طبیعتشوناسلیقدیر. فیزیک، شیمی، بیولوژی، فیزیکی جوغرافیا، نوجوم و س. طبیعت علملریدیر.
شیمینین اساس آنلاییشلاری[دَییشدیر]
شیمینین آراشدیرما اوبیئکتی مادهلر - آتوم و موْلکوللاردیر. بونلار کیمیوی هیسه جیکلر آدلانیرلار. اونلارین اؤلچوسو ۱۰−۱۰ – ۱۰−۶ متر آراسیندا اولور. بوندان کیچیک اؤلچولو هیسسجیکلری فیزیک اؤیرنیر. همین هیسه جیکلر میکروهیسه جیکلر آدلانیر. اؤلچوسو ایری اولان هیسه جیکلرده باش وئرهن پروسسلری ده فیزیک اؤیرنیر.
آدی کیمیوی اۆصوللارلا داها بسیت مادهلره آییرمانین مومکون اولمادیغی طبیعی و صونعی مادهلر. کیمیوی المنتلر بیر-بیری ایله بیرلشهرک بیزی ایحاطه ائدن عالمین بوتون مورکّب مادهلرینی عمله گتیریر. هر کیمیوی المنت، نۆوهسینده عئینی سایدا الکتریک یوکو و آتوم اؤرتویونده عئینی سایدا الکترون اولان آتوملاردان یارانمیشدیر. آتوملارین نۆوهسی سایجا همین المنتین آتوم نؤمرهسینه برابر پروتوندان و موختلیف سایدا نئیتروندان عبارتدیر. عئینی المنتین کوتله اددلری موختلیف اولان نؤعلرینه ایزوتوپ دئییلیر. کیمیوی المنتلرین چوخونون طبیعتده ایکی و یا داها آرتیق ایزوتوپو وار. ۸۱ المنتین ۲۷۶ ثابت و ۱۵۰۰-ا یاخین رادیواکتیو ایزوتوپو معلومدور. یئر اۆزرینده طبیعی المنتلرین ایزوتوپ ترکیبی، عادتاً، ثابت اولدوغوندان هر المنتین آتوم کوتلهسی، دئمک اولار کی، دایم ثابت قالیر و المنتین ان موهوم خصوصیّتلاریندان بیریدیر.
هلهلیک علمه معلوم اولان کیمیوی المنتلرین سایی ۱۱۸-دیر (۲۰۰۸). اونلارین اکثریتی رادیواکتیو دئییل و طبیعتده مؤوجود اولان بوتون بسیت و مورکّب مادهلری عمله گتیریر. بسیت ماده - المنتین سربست حالداکی فورماسیدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
شیمینین تاریخی الشیمی(شیمیگرلیک) اوّلی،الشیمی (شیمیگرلیک) دؤورو، مرسوم و مۆعاصیر شیمی دؤورلری اولماق اوزره ۴ دؤوره بؤلونور.
الشیمیدان اوولکی دؤور[دَییشدیر]
شیمینین بیلینهن تاریخی قدیم میصر دؤورونده باشلامیشدیر. ائ.ا. ۲۰۰۰-جی ایللرده مصرلیلرین کیمیوی اۆصوللار ایستیفاده ائدرک کوسمئتیک توزلار چیخاردیقلاری ادعا ائدیلمکدهدیر. کرال هامموراپی دؤورونده (ائ.ا ۱۷۹۲-۱۷۵۰) بابیللر قیزیل، گوموش، جیوه، گولله، دمیر و میس کیمی دمیرلاری تعیین اولونموش و بو دمیرلارا سیمووللار وئریلمیشدیر. ائرکهن یونان فلسفهچیلر (سقراط اوّلی موتفککیرلر) طبیعی حادثهلری فؤوقلتبیی اولمایان سببلرله شرحه چالیشمیشلار، بونون نتیجهسینده ده بو دؤورده الشیمی اوّلی شیمی بیلیمینین تمللری آتیلمیشدیر. میلئتلی تالئس (ائ.ا ۶۲۴ - ائ.ا ۵۴۶) ماده نین پرینسیپلرینی آراشدیرمیش و سویون کایناتین تمل مادهسی اولدوغونو اؤنه سورموشدور. بیر باشقا میلئتلی آناکسیماندروس (ائ.ا ۶۱۰- ائ.ا ۵۴۶) سویون الئیهداری اولان آتشین نئجه میدانا گلدیینی سورغولامیشدیر.
ائمپئدوکلئس (ائ.ا ۴۹۰-۴۳۰) کایناتین ۴ تمل المنت آتش، هاوا، سو و تورپاقدان میدانا گلدیینی ادعا ائتمیشدیر. ائمپئدوکلئسین تعریفینه گؤره تورپاق برک/قاتی مادهلری، سو مایع مادهلری و دمیرلاری، هاوا گازلاری ایفاده ائتمکده ایدی. بونونلا بیرلیکده آتشیده بیر مدتدن چوخ مایع ، قاز و برک/قاتی کیمی ماده نین بیر حالی اولاراق تعیین ائتمیشدیر. دئموکریتوسون معلمی لئوکیپپوس کایناتین ایکی نؤع المنتدن میدانا گلدیینی (بوشلوق و برک/قاتی) ایفاده ائتمیش، بوشلوغون و قاتیلیغین کایناتداکی بوتون المنتلری میدانا گتیردیینی ایفاده ائتمیشدیر. دئموجریتوس (ائ.ا ۴۶۰-۳۷۰ ) لئوکیپپوس ایله بیرلیکده آتومچو نظریهنی اینکیشاف ائتدیرمیشدیر. مادهلرین قورولوش داشی اولاراق داها کیچیک پارچالارا آیریلا بیلمهیهن آتوملار لئوجیپپوس و دئموجریتوسون اینکیشاف ائتدیردیی بیر فلسفه سیستمی اولاراق قبول ائدیلمهسینه باخمایاراق پلاتون بو آتومچولوق نظریهسینه بؤلونه بیلمزلیک پرینسیپینی علاوه ائتمیشدیر.
پلاتو کایناتی میدانا گتیرهن ۴ تمل المنتین ژومتیریک قاتیلاردان میدانا گلدیینی بو قاتیلاریندا اوچبوجاق سطحلردن میدانا گلدیینی ادعا ائتمیشدیر ارسطو (ائ.ا ۳۸۴-۳۲۳) المنتلرین خصوصیتلری دوشونجهسینی تعیین ائتدیرمیشدیر. فرقلی المنتلرین فرقلی خصوصیتلری اولدوغونو و بونون موختلیف دییشهنلره باغلی اولدوغونو ایفاده ائتمیشدیر. بو خصوصیتلری دییشدیریلدیینده بیر المنتین باشقا بیر المنته چئوریله بیلجیینی و مادهلرین دییشمه حالیندا اولدوغونو ادعا ائتمیشدیر.
الشیمی(شیمیگرلیک) دؤورو[دَییشدیر]
شیمی، تاریخی اولاراق شیمیگرلیکدن آیریلاراق اورتایا چیخمیشدیر. شیمینین یارانماسینا قدر کئچهن مینلرله ایل بویونجا مادهلرین خوسوسیتلریله و بیر-بیرلریله اولان قارشیلیقلی تسیرلریله ماراقلانانلار شیمیگرلر اولموشدور. عئینیله گونوموز شیمیچیلاری کیمی شیمیگرلر ده زامانلارینین بؤیوک بیر حیصّه سینی لابوراتوریالاریندا کئچیرردی. اما اونلار، شیمیچیلار کیمی مادهلر آراسینداکی علاقهلرین نئجه اولدوغونو، دییشمهلرین نیه اورتایا چیخدیغینی آنلاماغا چالیشمازدی. شیمیگرلر باشلیجا مشغولیتی، سیراوی مادهلری داها قیمتلی مادهلره چئویرمهنین یوللارینی تاپماق ایدی. هر شیمیگرین خولیالارینی بزهیهن مادهلرین باشیندا دا "فلسفه داشی" (یا دا "فلسفهچی داشی") اولاراق بیلینهن، جادولو بیر داشی الده ائتمک گلیردی.
بو داشین، داشیدیغی گۆج سایهسینده میس، قالای، دمیر یا دا گولله کیمی سیراوی دمیرلاری آلتینا چئویردیینه اینانیلاردی. بونون یانیندا بعضی شیمیگرلر ده حیاتلارینی هر جور خستهلیگی یاخشیلاشدیردیغینا، سونسوز گنجلیک و اؤلومسوزلوک وئردیینه اینانیلان ‘حیات سونونو (ال ایکسیر یا دا آبی حیات) آختاریشا حصر ائتمیشدی. چیندن هیندوستانا، اورتا شرقدن آوروپایا قدر بوتون شیمیگرلرین باشلیجا چالیشدیقلاری بونلار ایدی. شیمیگرلرله مشغول اولانلارین طبیعته و اونو میدانا گتیرهن مادهلره باخیشلاری چوخ فرقلی ایدی. اونلارین دا اؤزلرینه خاص اما علمی اولمایان بعضی قایدالاری واردی. مثلاً دؤرد تمل المنته ایناناردیلار. بونلار هاوا، تورپاق، آتش و سو ایدی. اونلارا گؤره یئر اوزوندهکی بوتون مادهلر بو دؤرد تمل المنتین دییشیک نیسبتلردهکی قاریشیغیندان میدانا گلمیشدی. بونون یانیندا بو المنتلرین داشیدیغی بعضی تمل خصوصیتلر ده واردی: سویوقلوق، قورولوق، ایستیلیک و یاشلیق. هر المنت بو دؤرد تمل خصوصیتدن ایکیسینی داشییاردی. آتش ایستیلیک و قورولوق اؤزللیکلرینی داشییاردی. تورپاق قورو و سویوق ایدی؛ هاوا ایستی و یاش ایدی؛ سو دا یاش و سویوق ایدی.شوبههسیز شیمیگرلیین فلسفه داشینی یا دا حیات سونونو الده ائتمک اۆچون سینادیغی هئچ بیر اۆصول نتیجه وئرمهدی.
اما مینلرله ایل بویونجا مینلرله شیمیگرین بو کورکورانه سیی اثناسیندا اینسانلارین فایداسینا بیر چوخ ماده تاپیلدی، موختلیف آلتلر اینکیشاف ائتدیریلدی و اۆصوللار اورتایا چیخدی. طبیعتین گئرچک المنت اولان المنتلره باغلی بؤیوک بیر معلومات تجروبهسی میدانا گلدی. مۆعاصیر شیمینین تمللری یاواش یاواش آتیلدی. زامانلا شیمیگرلیین جادو اساسلی بوش اینانیشلاری، تأثیرینی ایتیرمهیه باشلادی. شیمیگر ایشلری ۱۴۰۰-جو ایللرده دوروغا چاتدیقدان سونرا اینسانلار شیمیگر قایدالارینا اولان اینانجلارینی ایتیرمهیه باشلادیلار. خصوصیله اینتیباهلا بیرلیکده طبیعتی آنلاماق اۆچون دقتلی مۆشاهیدهلر آپاران، دقتلی اؤلچوملر و بعضی تجروبهلر ائدن بعضی اینسانلار اورتایا چیخدی. بونلار ایشلرینده جادو یا دا سیمیایا مراجعت ائتمیردی. بو جور ایشلر گئدهرک یاییلدی، متبهه سایهسینده ده کیتابلارلا پایلاشیلماغا و یاخشیجا یاییلماغا باشلادی. هر شئیه باخمایاراق شیمیگرلیک ۱۶۰۰-جو ایللرین سونونا قدر شیمییلا بیرلیکده وارلیغینی داوام ائتدیردی.
بیر چوخ علم اینسانی طبیعتی و اینسانی علمی اولاراق اله آلمادان اوّل بیر مدت شیمیگرلیکله مشغول اولدو. شیمیگرلر، فلسفه داشی دئییلهن بیر داشین، دمیرلاری قیزیلا چئویرمه گۆجو اولدوغونا ایناناردی. بیر چوخ شیمیگرلرین تمل آماچ سیراوی دمیرلاردان قیزیل الده ائتمک ایدی. بونون اۆچون سیرا باشقا تجروبهلر ائتمکدن چکینمیردیلر. مثلاً هامبورگلو شیمیگر هئنریگ براند بو مقصدله ۱۶۶۹ تاریخینده آسلان سیدیی ایله یوزلرله تجروبه ائتمیشدی. اونا گؤره بو سویلو حیوانین سیدیینده قیزیل اولمالی ایدی. براند آیلار سۆرنسیینین سونوندا شوبههسیز قیزیل الده ائده بیلمهدی اما پارلایان یئنی بیر ماده تاپدی. اونا ‘ایشیق داشییان' معناسینی وئرهن یونانجا ‘فوْسفور' آدینی وئردی.
مرسوم شیمی[دَییشدیر]
۱۸۰۳-جو ایلده جان دالتون آتوم نظریهسینی رویال اینستیتوتوندا ایلک دفعه تقدیم ائتمیشدیر. بو نظریهیه گؤره فرقلی المنتلرین آتوملاری، فرقلی آغیرلیقلارا صاحیبدیرلر. بو نظریهنین بعضی قانونلاری آشاغیداکیلاردیر:
- بوتون مادهلر آتوملاردان عبارتدیر.
- آتوملار داها کیچیک حیصّه لره پارچالانا بیلمزلر.
- عئینی المنتین بوتون آتوملاری بیر-بیرینین عئینیسیدیر.
- فرقلی المنتلر فرقلی آتوملارا مالیکدیر.
- آتوملارین یئنیدن تشکیل ائدیلمهسی نتیجهسی کیمیوی تئپکیلر میدانا گلیر.
- بیرلشمهلر المنتلردن تشکیل اولونوب.
بو نظریه ایله مۆعاصیر شیمینین تمللری قویولموشدور.
مۆعاصیر شیمی[دَییشدیر]
بو دؤور ۱۹-جو عصر و سونراسینی ایحاطه ائدیر. هنریخ گئیسر (۱۸۱۴-۱۸۷۹) ۱۸۵۴-جو ایلده سویون ان یوکسک سیخلیغا ۳.۸ سی° چاتدیغینی اؤز ایجاد ائتدیی بیر مکانیزممله گؤسترمیشدیر (داها سونرا بو ایستیلیین ۳.۹۸ سی° اولدوغو تاپیلمیشدیر). داها سونرا ایسه گئیسسلئرین ایجاد ائتدیی واکووم بالونویلا ویلیام جروکس آتوم نظریهسینده ایرلیلهمهلر قئید ائتمیش و جاتهودئ رئلسی کشف ائتمیشدیر. ائوگئن قولدستئینین (۱۸۵۰-۱۹۳۰) ایشلری پروتونون وارلیغینی اثبات ائتمیشدیر. جوزف جان تومسون (۱۸۵۶ - ۱۹۴۰) اؤز آتوم موْدلینی اینکیشاف ائتدیرمیش و ۱۹۰۶-جی ایلده نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیشدیر. مئندئلئیئو دؤوری جدوهلی ۱۸۶۹-جو ایلده شیمینین پرینسیپلری آدلی اثرینده نوماییش ائتمیشدیر. بو دؤوری جدولده بیلینهن ۶۳ المنتی آتوم آغیرلیقلارینا و بنزر خصوصیتلرینه گؤره سیرالامیشدیر. ماریا کوری (۱۸۶۷ - ۱۹۳۴) رادیواکتیولیگی و سونراسیندا پولونیوم و رادیومو کشف ائتمیش و ۱۹۱۱-جی ایلده نوبل شیمی اؤدولینی قازانمیشدیر. ارنست روتهرفورد ۳ نؤع رادیواکتیولیگی آلفا هیسه جیی (+)، بتا هیسه جیی (-) و قاما شواسینی کشف ائتمیشدیر. بو اینکیشافلارین سونراسیندا و اوّلینده داها بیر چوخ علم اینسانینین تؤهفهسیله شیمی علمی گونوموزه چاتمیشدیر. ۲۰۱۱-جی ایل بیرلشمیش میللتلر طرفیندن بئینلخالق شیمی ایلی اعلان ائدیلمیشدیر.[۱]
= ایستینادلار =
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-10-12. یوْخلانیلیب2016-09-06.
قایناقلار[دَییشدیر]
همچینین باخ[دَییشدیر]
[[


text:
کاپادوکیادا فستیوال
پریباجالارینین چوخ اولدوغو پاشاباغی بؤلگهسینه گتیریلهن بالنلار رنگلی گؤرونتولر یاراتدی
تورکییهنین اؤنملی توریزم مرکزلریندن کاپادوکیا بؤلگهسینده گئچیریلهن "اولوسلارآراسی کاپادوکیا بالن فستیوالی"ندا چئشیدلی فیگورلاردا ایستی هاوا بالونلاری، پریباجالاری و طبیعی قایا اولوشوملاری آراسیندا اوچدو.
نئوشهیر اۆرگوپ بلدیهسینین ائو صاحبلیگی ایله گئچیریلهن فستیوالین ایکینجی گونونده، پریباجالارینین چوخ اولدوغو پاشاباغی بؤلگهسینه گتیریلهن بالنلار رنگلی گؤرونتولر یاراتدی.
یئرلی و خاریجی توریستلرین بؤیوک ماراق گؤستردیگی فستیوالدا، میگو، سیچان، آری، روبات، اینک و بنزر فیگورلاردا ایستی هاوا بالنلاری آرد آردا گؤیه یوکسلدی.
تخمیناً ۴۵ دقیقه بویونجا کاپادوکیا گؤیلرینده سوزولهن بالنلار داها سونرا گؤرهمه ناحیهسی یاخینلارینا ائندی.
فستیوالا قاتیلان بلژیکلی بالن پیلوتو گیرت وان وولولیر، بؤلگهدهکی بیر فیرمادا چالیشدیغینی، فستیوال دولاییسیلا اؤلکهسیندهکی بالنونو گتیرهرک فستیوالا قاتیلدیغینی بیلدیردی.
فستیوالین کاپادوکیانین گؤرسل گؤزللیکلرینه رنگ قاتدیغینی قید ائدن وولولیر، گلهجک ایللرده ده بنزر تدبیرلرین گئچیریلمهسینین توریزم باخیمیندان فایدالی اولاجاغینا ایناندیغینی دئدی.
وولولیر، "گولهن بیر میگو تاساریملی بالونوموز وار. اوشاقلارین اؤللیکله چوخ دقتینی چکیر. بورادا اونسوز دا هر گون ۱۵۰ بالن قالخیر، یعنی هر گون فستیوال وار. اما بو تدبیر سایهسینده ماراقلی شکیلدهکی بالونلارلا اوچور. توریستلر ده چوخ ماراق گؤستر" دئدی.
مختلیف اؤلکهلردن فیگورلو بالنلارین ایشتیراکی ایله گئچیریلهن فستیوال، اورگوپده کونسرت و ایستی هاوا بالنلارینین ایشیق گؤستریسی ایله داوام ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهده، ۱۲ مین ایللیک معبد اورتایا چیخاریلدی
بؤلگه، تاریخ بویونجا سومر، آکاد، بابل، هیتیت، آسور، اورارتو، روما، عباسی، سلجوقلو و عثمانلینین دا آرالاریندا اولدوغو ۲۵ مدنیته ائو صاحبلیگی ائتدی
بیژن مرتضوی تورکیهده کنسرت وئرهجک
مرتضوی، بستهلهدیگی دؤرد یئنی اثری ده ایلک دفعه بو کونسرتده جانلی اولاراق اجرا ائدهجک


text:
میصر
میصر رسمی آدی میصر عرب جومهوریسی — آفریقانین شیمال-شرقینده و سینای یاریم آداسیندا یئرلشمیش اؤلکه. اؤلکنین اساس یاشاییش منطقهلری نیل چایی بویونجا یئرلهشیبدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
میصرین اراضیسینده قدیم اینسانلار سووارما سیستملرینی یاراتمیش، داش و میسدن دوزلدیلمیش امک آلتلریندن ایستیفاده ائتمیشدیلر. امک فعالیتینین نتیجهسینده اورادا یوکسک مدنیتین یارانماسی ممکن اوْلموشدور. بوتون ایشلرین گؤرولمسینده کؤله امکیندن گئنیش ایفتیراده اوْلونوردو. قدیم میصیرلیلر سامی خالقلاری قوروپونا دخیل اوْلموشدورلار، لاکین اونلارین باشقا آفریقا، اوروپا و آسیا خالقلاری ایله قاریشماسی فاکتلاری دا تاریخده اوْلموشدور. E. ə. V-IV-جو مین ایللیک لرده، ابتدایی ایجماع قورولموشونون داغیلماسیندان سوْنرا، میصرده تدریجاً کیچیک دؤلت قوروملاری یارانماسیدیر. سومئرده اولدوغو کیمی، هر بیر ویلایت مۆستقیل اراضی اوْلموشدور. اونلارین باش شهرلری، ایداره ائتمه سیستملری، اوردولاری و تانریلاری اوْلموشدور. بۇ ویلایت لر بیر-بیرلری ایله اتفاق قوروردولار و یا ساواشیردیرلار. لاکین سوْنرا بیرلشمه مئیللری آرتمیش و اؤلکه ایکییه - یوخاری (شیمال) و آشاغی (جنوب) حیصهیه بؤلونموشدور. بۇ حیصهلرین چارلاری ساواشلار آپارمیش و اؤلکهنین بیرلشدیرمه اۆچون جهدلر ائتمیشدیلر. بۇ دووره میصرین «سلسلهلر اؤنجه دوورو» دئییلیر. E. ə. III-جو مینیللییه عایید اوْلان بیر داش لوحهسینده قدیم میصرین شیمال چارلارینین سییاهیسی وئریلمیشدیر. لاکین اولا بیلسین کی، اونلار چارلار دئییل، طایفه و یا شهر باشچیلاری اوْلموشدورلار. عومومیتله او دوورلر حاقیندا بیلگیلر چوْخ آزدیر و «سلسلهلر اؤنجه دوورو» نه وقته قدر داوام ائدیب، دئمک چتیندیر. هر حالدا آرتیق e. ə. III مینیللیکده واحد دؤلت موجود اوْلموشدور و بورادا ۲ چار سلسلهسی اوْلموشدور و بۇ تاریخدن میصر دؤلتینین تاریخی باشلانیر. میصر چارلارینی «فرعون» لار آدلاندیریرلار. حساب اوْلونور کی میصرین ۳۰-آ یاخین چار سلسلهلری اوْلموشدور.[۱۳]
موعاصیر تاریخی[دَییشدیر]
بیرینجی دونیا ساواشیندان سوْنرا اینگیلتره (انگلیستان)نین پروتئکتوراتلیغی اولان میصرده میلّی-آزادلیق حرکتی یئنی مرحلهیه قدم قویدو. ایستیقلالیییت اوغروندا مبارزهیه رهبرلیک ائتمک اۆچون بورژوا ایجتیماعی خادیملریندن بیر قوروپو باشدا Səəd Zəqlul اولماقلا ۱۹۱۸-جی ایلین سونلاریندا میصر نمایندهلری پارتییاسینی (Vəfdi Misri) یاراتدیلار. بۇ اؤز نتیجهسینی تئزلیکله گؤستردی. ۱۹۱۹-جو ایلین مارس-آوریل آیلاریندا و ۱۹۲۱-جی ایلین سونلاریندا میصرین مۆختلیف سوسیال طبقهلرینی و اراضیسینین بؤیوک بیر حیصهسینی ایحاطه ائدن گوجلو عصیانلار باش وئردی. بۇ عصیانلار آمان سیزلیقلا یاتیریلسا دا، مستملکچیلره اونلارا حاکمیتینین دایاقسیز و اعتیبارسیز اولدوغو نوماییش ائتدیریلدی. نتیجهده بؤیوک بریتانیا ۱۹۲۲-جی ایل ۲۸ فئوریهدا اؤلکهده اؤز قوشونلارینی و کومیسسارینی ساخلاماق شرطیله میصرین ایستیقلالیییتینی تانیماغا مجبور اولدو. ۱۹۲۳-جو ایلده میصر باشدا کیرال فؤاد اولماقلا مشروطیت سلطنت اعلان ائدیلدی. اؤلکه مجلیسینه سئچکیلر کئچیریلدی. کیرالین و مجلیسین قارشیسیندا مسئولیت داشییان ناظیرلر کابینهسی یارادیلدی. «وفد میصری» پارتییاسینین لیدئری Səəd Zəqlul باش ناظیر تعیین اولوندو. ناظیرلر کابینهسینین و گنج میصر بورژوازییاسینین باسکیی نتیجهسینده انگلیستان مهم ایقتیصادی گذشتلره گئتمیه، اؤلکه صنایعسینی و تجارتینی خاریجیی رقابتدن مودافیعه ائتمیه یؤنلدیلمیش یئنی گمرک تعریفی حیاتا کئچیرمیه مجبور اولدو. ۱۹۲۴-جو ایلده سودان کوندومیمو اوستان انگلیستان ایله میصر آراسیندا مناقشه باش وئردی. «وقف میصری» سوداندا مستملکه علئیهینه حرکتی مودافیعه ائتدییی اۆچون اینگیلیسلر زوراکی واسیطهلرله وفدچی حؤکومتین ایستعفا گئتمسینه ناییل اولدولار. ۱۹۲۹-۱۹۳۳-جو ایللرین دونیا ایقتیصادی بحرانی میصر ایقتیصادیاتینا، ایلک نوبهده پانبیقچیلیغا بؤیوک ضربه ووردو. آقرار بحرانین صنایعیه کئچمسی نتیجهسینده بیر چوْخ خیردا و اورتا موسسهلر ایشی دایاندیردیلار. ایشسیزلیک گئنیش میقیاس آلدی، فهلهلرین رئآل امک حاقّی کسکین شکیلده آشاغی دوشدو. میصرده ایستیثمارین گوجلنمسی و حیات سویه سینین آشاغی دوشمسی ایله علاقهدار آزادلیق مبارزهسینین یئنی دالغاسی باشلاندی. آزادلیق مبارزهسینین زیروه سینی ۱۹۳۰-جو ایلین جولای حادیثهلری تشکیل ائتمیشدی. منصور، قاهیره، ایسکندریه و پورت-سعید شهرلرینده عینادلی دؤیوشلر باشلاندی. سووئز شهری ایسه عوصیانچیلار طرفیندن توتولدو. مستملکچیلر و دخیلی ایرتجاع سیلاحلی مبارزهنی یاتیرماغا ناییل اولدولار. لاکین شهرلرده تعطیل لر و کندلیلرین اوز اوزونه چیخیشلاری بوتون ۳۰-جو ایللر بویو داوام ائتمیشدی. نتیجهده بؤیوک بریتانیا ۱۹۳۶-جی ایلین آوقوستوندا میصرله یئنی مقاوله ایمضالاماغا مجبور اولدو. بۇ مقاولهیه اساساً انگلیستان عالی کومیسساری سفیرله عوض اولوندو و فورمال اولاراق اینگیلیس ایشغالینا سون قویولدو. بۇ گذشتلر ظاهیری اؤزللیک داشیییردی. اصلینده بۇ مقاولهیه گؤره سووئز کانال بؤلگهسی، قاهیره و ایسکندریه شهرلری اینگیلتره (انگلیستان) قوشونلارینین یئرلشدییی اراضی کیمی تصدیق اوْلونور، بؤیوک بریتانییا حربی هوا قوه لرینین میصرین طیاره لیمانلاریندان ایستیفاده ائتمسی و اونون اراضیسی اوزریندن اوچماق حقوقو ساخلانیلیر و میصر اوردوسو اوزرینده اینگیلیس حربی نمایندهلرینین نظارتی قویولوردو. مۆحاریبه باش وئرردیسه، یاخود مۆحاریبه تهلوکهسی یاراناردیسا، اینگیلیسلر میصردن بیر دؤیوش مئیدانی کیمی ایستیفاده ائده بیلردییلر. بئللیکله، ۱۹۳۶-جی ایل مقاولهسی دهایشیلمیش شکیلده اولسا دا، اینگیلتره (انگلیستان)نین میصر اوزرینده آغالیغینی مؤحکملندیریردی.
میصر ایکینجی دونیا ساواشیندان سوْنراکی ایللرده ده رسماً مۆستقیل دؤلت حساب اولونسا دا، فاکتیکی اولاراق بؤیوک بریتانیادان آسیلی وضعیتده قالماقدا ایدی. او، بریتانییانین توخوجولوق صنایعسی اۆچون «پانبیق اکین بیچینلیق» رولونو اوْیناییردی. هم ده بریتانییا سوئز کانالیندان و اونون بؤلگهسینده یئرلشدیریلمیش حربی بازالاردان میصر و دیگر عرب اؤلکهلری اوزرینده آغالیق اۆچون ایستیفاده ائدیردی. میصر خالقی اینگیلیس مستملکه اسارتی ایله باریشماق ایستمیر، اینگیلیس قوشونلارینین سووئز کانالی بؤلگهسیندان چیخاریلماسی و اؤلکهنین حقیقی مۆستقیلیگین برپا ائدیلمسی اوغروندا قطعیتلی مبارزه آپاریردی. ۱۹۵۲-جی ایل جولایون ۲۲-دن ۲۳-نه کئچن گئجه قاهیره گؤزتپه (پادگان) حیصهلرینین عصیانلاری باشلاندی. عصیانا جامال عبدالناصیرین لیدئرلیک ائتدییی آزاد ضابیطلر تشکیلاتی رهبرلیک ائدیردی. عصیان نتیجهسینده کیرال فاروق حاکمیتدن ال چکمیه و اؤلکهنی ترک ائتمیه مجبور اولدو. ۱۹۵۳-جو ایلده میصر جومهوری اعلان ائدیلدی. جامال عبدالناصیر اونون ایلک جومهور باشقانی اولدو. او، قطعیتلی میللتچی ایدی و میصرین تام مۆستقیللیگینه چالیشیردی. جولای انقلابی میصرین طالعیینده مهم رول اوینادی. اؤلکنین سیاسی جهتدن آسیلیلیغینین لغوینه، سووئز کانالی بؤلگهسیندان اینگیلیس قوشونلارینین چیخاریلماسینا کؤمک ائتدی. میصر حؤکومتی ۱۹۵۶-جی ایلده سووئز کانالی شیرکتینی میلّیلشدیردی. بو، یاخین شرقده اوروپانین ایری دؤلتلرینین موقعیینه جیددی ضربه دئمک ایدی. میصرین بۇ قانونی حرکتینه جواب اولاراق ۱۹۵۶-جی ایل ۳۰ اوکتوبردا بؤیوک بریتانیا، فرانسه و اسراییل اونا قارشی مۆحاریبهیه باشلادیلار. لاکین اوچلرین تجاوز موفقیتسیزلیه اوغرادی. شوروی-نین باسکیی نتیجهسینده مداخیله جیلر میصر اراضیسینی ترک ائتمیه مجبور اولدولار. ۱۹۵۸-جی ایلین فئورالیندا میصر و سوریه بیرلشمیش عرب جومهوریسی آدلانان بیر دؤلتده بیرلشدیلر. لاکین بۇ بیرلشمه موقتی اولدو. ۱۹۶۱-جی ایلین سپتامبریندا سوریهده دؤلت چئوریلیشی باش وئردی. سوریه بیرلشمیش عرب جومهوریسیندان چیخدی. لاکین ۱۹۷۲-جی ایله قدر میصر بئله آدلانماغا داوام ائتدی. ۵۰–۶۰-جی ایللرده میصرده سوسیال-ایقتیصادی دهایشیکلیکلر حیاتا کئچیریلدی: ایری صنایع، بانک لار، نقلیات میلّیلشدیریلدی، ایقتیصادیاتین دؤلت بؤلمسی یارادیلدی، تورپاق اوزرینده مولکدارلارین مولکییتینی محدودلاشدیران آقرار ایصلاحاتلار حیاتا کئچیریلدی. لاکین آقرار مثلین حلی باشا چاتدیریلمادی. آیری شهر بورژوازییاسینین بیر حیصهسی اؤز موقعیینی قورویوب ساخلادی. ۱۹۷۱-جی ایلده اؤلکهنین یئنی کونستیتوسییاسی قبول اولوندو. کونستیتوسییایا اویغون اولاراق ۱۹۷۲-جی ایلدن اعتیباراً اؤلکه میصر عرب جومهوریسی آدلانماغا باشلادی. ۶ گونلوک مۆحاریبه میصره بؤیوک زیان ووردو. اؤلکنین گلیرلرینین باشلیجا منبعی اوْلان سووئز کانالینین فعالیتی دایاندی. دؤلت بؤلمسی ایقتیصادیاتدا ثمرهسیز رول اوْیناییردی. شیشمیش بوروکراتییا بودجه گلیرلرینین چوْخ حیصهسینی اودوردو. ناصیرین وفاتیندان سوْنرا (۱۹۷۰) پرزیدنت اولموش انور سادات یارانمیش وضعیتدن چیخیش یولو تاپماغا چالیشاراق لیبرال سیاست یوروتمیه باشلادی. بۇ سیاست خاریجیی اینحیصارلارین میصر ایقتیصادییاتینا گئنیش نفوذ ائتمسینه سبب اولدو. میصر یاخین شرقده سئپاراتچیلیق سیاستی یئریتمیه باشلادی. کئمپ-دئوید سازیشی (۱۹۷۸) میصرین عرب دونیاسیندا تجرید اولونماسینا گتیریب چیخارتدی. نتیجهده اونون عرب دؤلتلری جمعیتینه عوضو اولماسی دایاندیریلدی. میصر عرب دؤلتلرینین چوْخو طرفیندن سیاسی و ایقتیصادی بایکوتا معروض قالدی. اؤلکه دخیلیندا ساداتین سیاستیندن ناراضیلیق میصر پرزیدنتینه سوء قصد ائدیلمسی ایله نتیجهلندی. ۱۹۸۱-جی ایلین اوکتوبریندا حربی پاراد زامانی او اؤلومجول یارالاندی. او وقته قدر پرزیدنت موعاوینی وظیفهسینی توتان حوسنو موبارک اؤلکهنین پرزیدنتی اولدو. ح. موبارک حؤکومتی میلّی ایقتیصادیییاتین مؤحکملندیریلمسینه و دؤلت بؤلمسینین اینکیشافینا بؤیوک دیقت یئتیررک تارازلاشدیریلمیش سیاست آپارماغا باشلادی. اؤلکده خوصوصی بؤلمنی و خاریجیی اینوئستیسییا قویولوشونو ستیموللاشدیران بیر سیرا قانونلار قبول اولوندو. دخیلی تهلوکهسیزلییی و ثابیتلی تأمین ائتمک سیی موبارکین سیاستینده مهم یئر تۇتوردو. ائکسترئمیست مسلمان تشکیلاتلارین فعالیتی اوزئرینده نظارت قویولدو. دؤلتین دونیوی کاراکتئری گوجلندیریلدی. دئموکراتییانین اینکیشافینا کؤمک ائدن تدبیرلر حیاتا کئچیریلدی. لئقال مخالیفت پارتییالارینین سربست فعالیتینه ایمکان یارادیلدی. خاریجیی سیاست ساحهسینده میصر بیر سیرا عرب اؤلکهلری ایله دوستلوق علاقهلرینی برپا ائتدی. اسراییل صولح یولویلا سینای یاریم آداسینی میصره قایتاردی، لاکین بۇ اؤلکه ایله موناسیبتلرین نورماللاشدیریلماسی کئمپ-دئوید راضیلاشمالاریندان ایرلی گئتمدی. میصر عئینی زاماندا فلسطین عربلرینین ده قانونی حقوقلارینی مودافیعه ائدیر.
جوغرافی موقعیتی[دَییشدیر]
میصر آفریقا قطاعسینین شیمال-شرقی حیصهسینده یئرلهشیبدیر. اؤلکنین شیمالی آرالیق دنیزینین سولاری ایله ایحاطه اوْلونور. اورادا سینای یاریم آداسی واسیطهسی ایله اؤلکهنین یاخین شرقه چیخیشی واردیر. بورادا قدیم زامانلاردا یالنیز نیل چایی حوزهسینین اطرافی میصر اؤلکهسی ساییلیردی. بۇ چایین موجود اولماسینا گؤره اورادا ان قدیم زامانلاردا اکینچیلیک و حئیواندارلیق اۆچون الوئریشلی ایمکانلار یارانماسیدیر و بۇ بؤلگه، مئسوپوتامییا ایله بیرلیکته، بشریتین ان قدیم مدنیت اوجاقلاریندان بیری اوْلموشدور. نیل چایینین و اوراداکی اراضیلرین آرالیق دنیزینه یاخینلاشان حیصهسی اوچبوجاق شکیللی اولدوغونا و عئینی آدلی یونان حرفینه بنزدییینه گؤره اورایا «دئلتا» دئییلیر. «دئلتا» دا یئرلشمیش ویلایت لر بۇ چایدان، بیر چوْخ مجرالارلا آخدیغینا گؤره، هم ده خاریجیی باسقینلاردان قورونماق اۆچون ایستیفاده ائدیردیلر.[۱۳] میصر، اوچ قطاعنی – آسیا، آفریقا و اوروپانی بیرلشدیرن یوللارین کسیشدییی مرکز، ان قدیم دونیا تمدنی اؤلکهلریندن بیریدیر. اؤلکه آفریقانین شیمال-شرقیینده و آسیانین جنوب-غربینده یئرلهشیبدیر. شرقدن ایسرائیل، جنوبدان سودان، غربدن لیبی دؤلتلری ایله هم سرحددیر. شیمالدان آرالیق دنیزی، شرقیدن – قیزیل دنیز ایحاطه ائدیر. اؤلکنین ساحهسی 1.001.450 km²-دیر[۱۴]
اهالیسی[دَییشدیر]
۲۰۱۱-جی ایلده میصر اهالیسی خاریجیده یاشایان ۷ میلیون نفرله بیرگه اهالیسینین سایینین ۸۸ میلیونا چاتیب. اؤلکده ایشلین اهالینین سایی ایسه ۲۹ میلیون نفردیر. میصر، یئنی آچیقلانان اهالی سایی ایله آلمانییانی گئریده قویاراق دونیانین ان چوْخ اهالیسی اوْلان ۱۴-جو اؤلکهسینه چئوریلیب. میصر یئنی اهالی سایی ایله اورتا شرقده ایران و تورکیهنی گئریده قویوب. ایشسیزلیک نسبتی اؤلکهده سورعتله یوکسلرک ۱۱، ۹ فایزه چاتیب.[۱۵]
دؤلت قورولموشو[دَییشدیر]
۱۹۵۳-جو ایلدن یاریپرزیدنت جومهوریسیدیر. ۱۹۶۷-جی ایلدن فوقالعاده وضعیت قانون ایله ایداره اوْلونور.[۱۶]
پول[دَییشدیر]
پول واحدی – میصر فونتودور. فونت ۱۰۰ پیاسترا بؤلونور. یئرلی پولون آشاغیداکی دیرلری وار: ۱۰۰، ۲۰، ۱۰، ۵، ۱ میصر فونتو بانکنوتلاری؛ ۵۰، ۲۵ پیاستر بانکنوتلاری؛ ۲۰، ۱۰، ۵ خیردا پوللاری. والیوتانین دهایشدیریلمسی یئرلی بانکلارین واسیطهسیله حیاتا کئچیریلیر. کرئدیت کارتلاری ایری مئهمانخانالارین چوْخوندا قبول ائدیلیر. بیر آمریکا دوللاری تقریباً ۳٬۵ میصر فونتونا دهایشیلیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Goldschmidt, Arthur (1988). Modern Egypt: The Formation of a Nation-State. Boulder, CO: Westview Press. p. 5. ISBN 978-0-86531-182-4.
Among the peoples of the ancient Near East, only the Egyptians have stayed where they were and remained what they were, although they have changed their language once and their religion twice. In a sense, they constitute the world's oldest nation. For most of their history, Egypt has been a state, but only in recent years has it been truly a nation-state, with a government claiming the allegiance of its subjects on the basis of a common identity.
- ↑ Background Note: Egypt. United States Department of State Bureau of Near Eastern Affairs (10 November 2010). یوْخلانیلیب5 March 2011.
- ↑ Pierre Crabitès (1935). Ibrahim of Egypt. Routledge. p. 1. ISBN 978-0-415-81121-7. Retrieved 10 February 2013.
... on July 9, 1805, Constantinople conferred upon Muhammad Ali the pashalik of Cairo ...CS1 maint: discouraged parameter (link)
- ↑ Total area km2, pg.15. Capmas.Gov – Arab Republic of Egypt. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-03-21. یوْخلانیلیب8 May 2015.
- ↑ Population Clock. Central Agency for Public Mobilization and Statistics (27 April 2013). یوْخلانیلیب27 April 2013.
- ↑ الجهاز المرکزی للتعبئة العامة والإحصاء. یوْخلانیلیب13 October 2017.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ Egypt. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب26 April 2016.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ Egypt. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب26 April 2015.
- ↑ GINI index. World Bank. یوْخلانیلیب8 February 2013.
- ↑ 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (2015). یوْخلانیلیب14 December 2015.
- ↑ name="USDept of State/Egypt"
- ↑ Modern Egypt. google.com.eg.
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ آیدین علیزاده. مقالهلری قدیم میصرین قیسا تاریخی ایجمالی
- ↑ میصرین ساحهسی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-03-08. یوْخلانیلیب2021-08-28.
- ↑ میصرین اهالیسی 88 میلیونا چاتدی
- ↑ موبارک استعفا وئردی. ایلکین واکنئشلار[دائمی اولو باغلانتیلی]
خاریجی لینکلر[دَییشدیر]
- دؤولت
- Egypt Information Portal (Arabic, English)
- Egypt Information and Decision Support Center (Arabic, English)
- Egypt State Information Services (Arabic, English, French)
- Egyptian Tourist Authority Archived 2012-05-03 at the Wayback Machine.
- عومومی
- Country Profile from the BBC News
- Egypt. عوموم دونیا فکتلر کیتابی. مرکزی کشفیات ایدارهسی.
- Egypt profile from Africa.com
- میصر کولورادو بولدر بیلیمیوردونداکی GovPubs طرفیندن وئریلن وئب قایناقلاری
- Egypt news Archived 2018-11-28 at the Wayback Machine.
- میصر profiles of people and institutions provided by the Arab Decision project
- میصر Curlie دا
- Wikimedia Atlas of Egypt
- میصر جوغرافیا دادهلری اوپناستریتمپ ده
- Egypt Maps – Perry-Castañeda Library Map Collection, تکزاس بیلیمیوردو، آستین
- تیجارت
- باشقا
- History of Egypt, Chaldea, Syria, Babylonia, and Assyria in the Light of Recent Discovery by Leonard William King, at Project Gutenberg.
- Egyptian History (urdu) Archived 2018-05-23 at the Wayback Machine.
- By Nile and Tigris – a narrative of journeys in Egypt and Mesopotamia on behalf of the British museum between 1886 and 1913, by Sir E. A. Wallis Budge, 1920 (DjVu and layered PDF formats)
- Napoleon on the Nile: Soldiers, Artists, and the Rediscovery of Egypt.
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- CS1 maint: discouraged parameter
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from February 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Pages using collapsible list without both background and text-align in titlestyle
- Webarchive template wayback links
- NDL شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NKC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NLI شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- FAST شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- HDS شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- MusicBrainz area شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NARA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- RERO شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- SUDOC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- Trove شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- Multiple شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- North African countries
- Western Asian countries
- Saharan countries
- عرب دؤولتلری
- Developing 8 Countries member states
- دوْغو آغدنیز
- جی ۱۵ اؤلکهلر
- آفریقا بیرلیگی اؤلکهلری
- عرب بیرلیگی اؤلکهلری
- Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
- ایسلام ایشبیرلیگی تشکیلاتی اؤلکهلری
- Member states of the Union for the Mediterranean
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- اوْرتا دوْغو اؤلکهلری
- Near Eastern countries
- ۱۹۲۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- 1922 establishments in Egypt
- 1922 establishments in Africa
- Countries in Africa
- آسیا اؤلکهلری
- Egypt
- غربی آسیا اؤلکهلری
- آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- یاخین شرق اؤلکهلر
- ۱۹۲۲ - جی ایلینده میصر اؤلکهسینده یارانانلار
- 1922 establishments in Asia


text:
اوْرتا آفریقا ایمپراتورلوغو
اوْرتا آفریقا ایمپراتورلوغو (اینگیلیسجه: Central African Empire, فارسجا: امپراتوری آفریقای مرکزی ، عربجه: إمبراطورية أفريقيا الوسطى ، فرانسهجه: Empire centrafricain , آلمانجا: Zentralafrikanisches Kaiserreich , ایتالیاجا: Impero Centrafricano , روسجا: ЦeHTpaлbHoaфpиkaHckaя иMпepия) آفریقادا بیر اسکی دؤولت. اوْرتا آفریقا ایمپراتورلوغو ۱۹۷۶ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۹۷۹ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Bradshaw, Richard and Juan Fandos-Rius, Historical Dictionary of the Central African Republic (2016), p. 168
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
کوردوستان اوستانی
کوردیستان اوستانی یا دا سنندج (سیناندئژ) اوستانی (فارسجا: استان کردستان) — ایران اوستانلاریندان بیریدیر. بو اوستانین مرکزی سنندج شهریدیر.
کوردوستان اوستانینین بؤلگهلریدَییشدیر
کوردوستان اوستانی ۱۰ بؤلگهدن تشکیل اولوب. بو اوْن بؤلگه بولاردان عیبارتدیرلار؛
اهالیدَییشدیر
دیل و اتنیک ترکیبیدَییشدیر
کوردوستان اوستانی کوردلرین و تورکلرین یاشاییش یئریدیر. بو اوستانین دوغو قیسمینده عوموماً تورکلر یاشاییرلار. بو اراضیلر قدیم زامانلاردان آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر.[۷][۸][۹][۱۰]
کوردلر یاشایان بؤلگهلردَییشدیر
کوردلر عومومیّتده اوستانین چوخلو یئرلرینده یاشاییرلار. کوردلر سنندج بؤلگهسی، کامیاران بؤلگهسی و اوستانین باشقا بؤلگهلرینده یاشاماقدا دیرلار. عومومیّتده بیجار و قوروه بؤلگهلرینده تورکلر چوخونلوقدا دیرلار، اما بو ایکی بؤلگهیه باخمایاراق، باشقا بؤلگهلرده کوردلر چوخونلوقدا یاشاییرلار.
تورکلر یاشایان بؤلگهلردَییشدیر
کوردوستان اوستانینین بیر قیسمی آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیب و اهالیسی تورکدورلار. تورکلر عومومیّتده آذربایجان تاریخی اراضیسیندا اوْلان بیجار گروس بؤلگهسی و قوروه بؤلگهسینده یاشاییرلار.[۷][۸][۹] تۆرکلر هابئله اوستانین باشقا بؤلگهلرینده ده آزینلیقدا یاشاییرلار.[۱۱][۱۲]
آذربایجان و کوردوستان سینیرلاریدَییشدیر
حال حاضیردا کوردوستان اوستانینین سینیرلاریندا یئرلشن بیجار و قوروه بولگهلری تاریخن آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر. بو اراضی میلاددان اونجه ماننا-ماد دولتی، ساسانیلر زامانی و... زامانلاردا آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبدیر.
قاجار سولاسهسینین ایکینجی پادیشاهی فتحعلیشاه زامانی (1213-1176 ش، 1834-1797م و 1250-1212 ق ایللرینده) هله همدان، زنجان و ایندیکی کوردوستان اوستانینه تابیع اولان بیجار گروس و قوروه آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیردیلر. افضلالتواریخ ده یازیلان کیمی فتحعلی شاه زامانی رسم بئلهایدی کی شاهزادهلرین هر بیریسی بیر ویلایتین باشچیلیغینا تعیین اولوردولار، آنجاق او زامان شاهزاده دارا حوکومتسیز قالیر، صدراعظم شفیع صدر بئله قرارا گلیر کی قزوین، گروس، همدان و فلان بلوکی نی آذربایجاندان آییریب زنجانلا بیرلیکده خمسه ویلایتینی یارادسین تا شاهزاده اورایا حوکومت ائده بیلسین. بو زامان خمسه ویلایتی آذربایجانا تابع قالیر و شاهزاده نایبالسلطنه نین نظری آلتیندا ایشه باشلاییر. فتحعلی شاهین اؤلوموندن سوْنرا موحممدشاه حوکومته و میرزا آقاسی صدراعظملییه چاتیر. وزیر موحممد صادیق خان گروسینین اؤلوموندن سوْنرا 1260ه.ق ایلینده گروس ویلایتین نایبالسلطنهنین ایختیاری آلتیندان چیخاردیر و حوکومتین موستقیل ائدیر تا شاه و صدراعظم اورانین حاکیمین راحاتجاسینا عزل و نصب ائده بیلسینلر.[۱۳]
1325 اینجی ه.ق ایلینده ایرانین ایالات و ولایات قانونو (قانون ایالات و ولایات ایران) میلّی مجلیسین تصویبینده کئچدی و بو قانون اساسیندا ایران 27 اوستان و ویلایته بؤلوندو. بو بؤلونمهلر اساسیندا گروس هلهده موستقیل بیر ویلایت کیمی ساخلانیلدی. میلّی حوکومت پیشهوری زامانیندا گروسو اله کئچیرتمهیه چالیشسادا دولتی نیرولار اؤنونده ایش قاباغا آپارا بیلمهدی و بو چالیشما اوغورسوز اولدو.
1316-اینجی ه.ش ایلینده پهلویلر ایلک اینظیباتی بؤلمهلری (تقسیمات سیاسی) باشلاندی. بو اساسدا ایران 10 اوستان و 49 شهریستانا بؤلوندو. بؤ بولمهلر اساسیندا گروس بئشینجی اوستانا وئریلدی. بئشینجی اوستاندا ایلام، کیرمانشاه، بیجار، سنندج و شاهآباد یئرلشیردی.
1318-اینجی ه.ش ایلینده آذربایجان اوستانی ایکی یئره بؤلونن زامان (اوچونجو و دوردونجو اوستان) بیجار گروس شهریستانی بئشینجی اوستاندان آیریلدی و باتی آذربایجان اوستانینا ایضافه اولوندو. 1325-اینجی ه.ش ایلینده همدان اوستانینه وئریلدی و 1337-اینجی ه.ش ایلینده همدان اوستانیندن آیریلدی و کوردوستان اوستانینا وئریلدی. بو بؤلگه ایندی ایکی برلگهیه برلونمکله کوردوستان اوستانی سینیرلاریندا قالماقدادیر.[۱۴][۱۵]
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Selected Findings of National Population and Housing Census 2011 Archived 2013-05-31 at the Wayback Machine.
- ↑ Archived copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-10-14. یوْخلانیلیب2015-03-18.
- ↑ Government of Kurdistan Province (Persian) Archived 2013-08-08 at the Wayback Machine.
- ↑ ghorveh Municipality website (Persian)[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ Payam Noor University of ghorveh (Persian). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-06-07. یوْخلانیلیب2020-11-29.
- ↑ Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab (en).
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ چنلی بئل درگی سی، ۳ - اونجو سای، باتی آذربایجان ین اوزل سایی
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ دکتر م پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال ۱۳۵۱
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-14. یوْخلانیلیب2012-12-31. قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «farsi.qurtulush.info» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست
- ↑ http://sozumuz.blogspot.com/مئهران[دائمی اولو باغلانتیلی] باهارلی، جغرافیای انسانی خلق تورک در ایران
- ↑ دكتر م پناهايان، مجموعه اي در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافياي ملي تركان ايران زمين " سال 1351
- ↑ سيري در تاريخ زبان و لهجههاي تركي , دكتر جواد هئيت- چاپ سوم , سال 1380 هجری شمسي
- ↑ از بام ایران تا سرزمین طوفان Archived 2012-02-23 at the Wayback Machine. / محمد کامیار . _ تهران : شرکت توسعه کتابخانه های ایران , 1380 . 366 ص . : مصور , نقشه , جدول , عکس .
- ↑ از بام ایران تا سرزمین طوفان Archived 2012-01-07 at the Wayback Machine. / محمد کامیار . _ تهران : شرکت توسعه کتابخانه های ایران , 1380 . 366 ص . : مصور , نقشه , جدول , عکس .
- ↑ چنلی بئل درگی سی، 3 - اونجو سای، باتی آذربایجان ین اوزل سایی


text:
قاباق کی گون ائشیتمیشدیم کی اؤلکهنین درمان قاییرما انیستوتونون تدقیقاتچیلاریندان بیر گوروپو «کاغیذبازلیق»ین ضیدینه اولاراق بیر درمان دوزلدیبلر.بئله قرارا گلدیم کی بو درمانی آپاریب «کاغیذ بازلیق»آ آلیشمیش ایشچیلرین بیرینین اوزهرینده سیناییم.بونا بینان انیستوتا گئتدیم.اونلار، تام احتیراملا همان درماندان اوچ حب منیم ایختییاریمدا قویدولار.انیستوتدان چیخیب بیر باشا بیر ادارهیه گئتدیم.چون کی من بو درمانی همین ادارهنین «کاغیذ باز» مودورونون اوستونده سینایاجاقدیم.
مودورون کاتیبی، اوزون ساچلی، گوده بیغلی بیر کیشی ایدی.او باشینی یوخاری قالدیرمادان ، قیزیل دیشلرینین آراسیندان چیخیب گلن، میریلتییا اوخشار بیر سسله دئدی: «مودورو جنابلاری هئچ کیمی قبول ائتمیرلر»
ائله بو آندا ، ادارهنین چایچیسی قوجا قادین، الیندهکی زیریده بیر ایستیکان چایلا، مودورون اوطاغینین قاپیسینا یاخینلاشدی.او اوطاغا داخیل اولمامیشدان قاباق، من اونون بیر آن غفلت ائتدییندن بهرهلنیب، «کاغیذ بازلیق»آ ضید اولان حببین بیرینی، تئز مودورون چایینا سالدیم.سونرا اونون اوطاغینین یانیندا آددیملاماغا مشغول اولوب و گؤزلدیم کی گوروم نه اوز وئریر؟ بئش دقیقه کئچممیشدی کی، بیردن مودورون اوطاغینین قاپیسی آچیلدی و مودور جنابلاری، ائنی بویون باسمیش، گوده میریق هئیکلی ایله دیغیرچاق کیمی دیغیرلانا ـ دیغیرلانا اوطاغیندان چیخدی.منی گورن کیمی، ائله بیر جور منله یاناشدی کی، گویا من اونون مودورویم.اوز ـ گوزونده مئهریبان بیر گولوش ناخیشلانمیشدی.مئهریبانجاسینا دئدی :
ــ عزیز دوستوم من امینم کی سیز منی گؤ رمک اوچون گلیب سیز ویقین کی بو اداره نین موراجیعت چی لریندن سیز و نسه بیر ایسته یینیز وار .من تام ووجودوم لا ، سیزین ایختییارز دایام و ائده جه یینیز امیر لری گوز له ییرم .
اونون بوتون اوز ـ گوزونوندن و داز باشی نین هر یئریندن شادلیق پیرت لاییردی.او منه ساری گله ـ گله قولارینی ائله آچمیشدی کی ائله بیل تکجه منی یوخ ، بلکه بوتون ترقی سئور اینسانلاری قوجاقلاییب باغرینا باسماق ایسته ییرد ی.منی سالام ـ صلوات لا اؤ ز خو صوصی ایش اوطاغینا آپاریب یوموشاق بیر موبلین اوستونده اوتور تدو و ائشیکدن گلن یئل منی اینجیتمسین دئیه ال ـ آیاغینی داغیدا ـ داغیدا اوطاغین پنجره سینی باغلاییب دئدی:
ـــ عزیز دوستوم من سیزن اوچون نه خیدمت ائده بیلرم؟
ــ من بیر تصدیق نامه ایسته ییرم کی …
ــ بیر تصدیقنامه ؟ من سیزین اوچون بیر دوجین تصدیقنامه تقدیم ائدهرم .
ــ ایر مومکونسه بو تصدیقنامهنی بیر هفتهیهجن منه مرحمت بویورون .
ـ عزیز جانیوا آند اولسون اولماز، باخ ائله لاپ ایندیجه من بو تصدیقنامهنی سیزه تقدیم ائدهرم .چوخ یوخ بیر اون دقیقه دؤزسهنیز، من سیزین تصدیقنامهزی حاضیرلایارام .
سونرا اوتاقدان چیخیب کاریخدیغیندان قاپینی دا باغلامادی و ائشیتدیم کی او اؤز کاتیبینه بئله دئییردی:
ــ آخی سن نییه منی گؤرنده بو جور دیک آتیلیرسان؟ خواهیش ائدیرم کی سیز، عاجیزلیگی ایفاده ائدهن تبسومو اوزوزدن آتین گئتسین .منیم بئله یالتاقلیقلارا تابیم یوخدور. آخی نییه بو ادارهنین بیر نفرده بئله موراجیعتچیسی یوخدور؟ تئزلیکله، بوتون جاماعات ییغیلان مکانلارا، ایدمان خانالارا، زنگ ائله و دئنن کی هر کسین نه ایشی وارسا تئزلیکله بو ادارهیه موراجیعت ائتسین. باخ ائله من بورداکی بو موراجیعتچینین ایشینی یولا سالاندان سونرا ، فحلهلرین، کندلیلرین و ضیالیلارین هر نه ایستکلری اولسا جانلا ـ باشلا یئرینه یئتیرهرم . من اؤزوم ده ناهار واختی اوغلوم «پئتیا» درس اوخویان مکتبه گئدیب، اورانین مودورو ایله، بو حاقدا صؤحبت ائلهرم . بو آندا قوجا قادین مودورون اوتاغینا بیر دانادا چای گتیردی. من قرارا گلدیم کی مودورون چایینا، او حبلردن بیرینی سالیم .آنجاق کاریخدیغیمدان، حبین ایکیسینیده بیردن سالدیم چایا. مودور جنابلاری اوتاغا گیریب چایدان بیر قورتوم ایچدی. صیر ـ صیفتی قاباقکیندان داها چوخ ایشیقلاندی. اوزونو منه ساری توتاراق دئدی:
ــ باخ ایندیجه سیزین تصدیقنامهنیز حاضیر اولار. بوگون نه گؤزهل گوندو. هاوا یاز عطیری ساچیر. گؤی اوزونده کی بولوت پارچالاری قریبه گؤزهلدیلر! گونشین شوعالاری دوواردا نه گؤزهل رقص ائلهییر(مودورون کاتیبی دفتره داخیل اولدو.) هه ائله لاپ ایستهدیگیم تکیدی. تئزلیکله، او تزه بینا ایستهدیییم مکتوبو جیر آت قوی گئتسین. باخ، ائله من ده، سن ده، ایپانوف دا، ائله لاپ او یالتاق «اون کول چکین» ده بوتون اداره ایشلریمیزی ائله بو بینادا گؤره بیلریک. بیز ادارهنین اوضاعسینی سهمانلامالییق. میثال اوچون، گرک کی بو مستخدمه قادینین اوضاعسی یاخشیلاشسین. ائله «کیریلتسئف»ینکی ده. اونون عاغلینا نه گلیر قورخمازجاسینا دئییر. او هئچ زادی سایمازدان بیزیم ادارهنین اوضاعسیندان چوخ یئرلی و دیرلی تنقیدلر ائدیر.
مودور جنابلاری چایی گؤتوروب بیر قورتوم دا ایچدی. «کاغیذبازلیق»آ ضید اولان درمان اوز اثرینی چوخ گؤزهل باغیشلامیشدی. مودور تئلفونون دستهیینی تلهسیک گؤتوروب، بیر نومرهنی توتاراق دئدی:
ــ «ماشا» !؟..دانیشان منم. داها آیین اولیندن خرجینی یوللارام گلر. ایر خوشلاییرسانسا خرجینله بیرگه سنین اوچون بیر هدیهده یوللارام.
مودور جنابلاری چایدان بیر قورتوم دا ایچندن سونرا اونون احوالاتی لاپ دا ماراقلی اولدی. اؤز کاتیبینه زنگ ائلهییب دئدی:
ــ بیرینجی بو کی باشینی یوخارییا قالدیریب لاب دوز ساخلا. ایکینجیسی ده «ائیوانوفی» ایشینین اوستونه قایتار؛ آخی او ادارهنین اوضاعسینی تنقید ائتدیگی اوچون من اونو ایشیندن چیخارمیشدیم. اونون اؤدهنیلمهمیش معاشلارینی دا اؤدهیین. «ماتیوا» ظاهیرا اؤزو، اؤز مئیلی ایله ایشدن چیخیب گئتمیشدی، آنجاق ائله دهییردی. اونو دا ایشینه قایتارین. مودور جنابلاری بیر قورتوم دا چایدان ایچدی. اوندان سونرا نه اوز وئردیسه دای منیم خبریم اولمادی. چونکی بیردن ــ بیره هر شئی سیخ بیر دومانا بوروندی…
البته سیز دیققتلی اولمالیسیز کی منیم حئکایهمین عونوانی «یای گئجهسینین یوخوسو» ایدی.
***
حئکایه، فارسی ترجومهسی اساسیندا چئوریلیبدیر. (هنر یک لبخند – طنز امروز شوروی- ترجمه منوچهر محجوبی)


text:
شیلا
شیلا کراللیغی- کوره نین جنوبوندا یئرلشمیشدیر و ۵۷ میلاددان اؤنجه-جی ایلدن ۹۳۵-جی ایله قدر مؤوجود اوْلموشدور.
تاریخی[دَییشدیر]
شیلا کراللیغینین تاریخی ۳ حیصّه یه بؤلونور :
- ارکن دؤور(۵۷ میلاددان اؤنجه-654)
- اوْرتا دؤور(۶۵۴-۷۸۰)
- سوْن دؤور(۷۸۰-۹۹۵)
گوجلنمهسی[دَییشدیر]
پارک طایفه سی سوک طایفه سی طرفیندن ائدیلن قصده قدر اۆچ نسیل شیلانی ایداره ائتمیشدیر. سوک طایفهسیندان اوْلان ایلک حؤکمدار تالهانین واختیندا کیم طایفهسیندان اوْلان کیم آلژینین قیزیل قوتودان هوقونق (شیلانین باش ناظیری) طرفیندن تاپیلدیغی ادعا ائدیلیر. سوک و پارک طایفه لری آراسیندا ساواش باش وئریر و داها سوْنرا کیم طایفه سی دیگر ایکی طایفانین الیندن حاکمیّتی آلیر. شیلا کراللیغینین سوْن ایللرینه قدر کیم طایفه سی حاکمیّتی الینده ساخلاییر، دیگر ایکی طایفه ایسه دؤولتینین ایداره ائدیلمهسینده ایشتیراک ائدیرلر. شیلانین سوْنونجو کرالی گیونگسون کیم طایفهسینین عضوو ایدی.
کوریانین بیرلشمهسی[دَییشدیر]
7-جی عصرده باکچه،گایا و گوگوریو -نو بیرلشدیرمه دوشونجسیله اؤن پلانا چیخمیشدیر.شیلا کراللیغی گوجلنمهیه باشلایینجا ایلک نؤوبهده گایا کونفدراسیاسینی حمایهسی آلتینا آلدی.شیلا کراللیغی تانگ خانهدانلیغی ایله اتفاقا گیرهرک،باکچه و گوگوریو-نو دا اؤز حمایهسینه آلماق ایستییردی. آنجاق، تانگ خانهدانلیغی اتفاقی پوزاراق گوگوریو و بکچیه هۆجوم ائتدی. شیلا کراللیغی، تسانگ ایله ساواش آپاردی و سوْنوندا شیلا کراللیغی غلبه قازاناراق،گوگوریو و باکچه ده حمایهسینه آلدی.
حرب[دَییشدیر]
معمارلیق عابیدهلری[دَییشدیر]
شیلا کراللیغینین ۲۷-جی حؤکمداری و ایلک قادین رهبری اوْلان کرالیچا سوندوک اۇزاق شرقین ایلک رصدخاناسینی اینشا ائتدیرمیشدیر.


text:
چکمه
چکمه یا پؤتون بیر جور ایاق گئیمی دیر.چکمه معمولدا ایاغی و تؤپوغو توتار.بعضی چکمه لر دیزه جا یادا بوداجا اولا بیلر.
تاریخده[دَییشدیر]
قار اوستونده یئریماق اۆچون واجیب بیر ایاق باشماغی دیر.قارین بعضی اوجالیغی دیزدن اوسته اولار و بو اساسدا چکمه یا پؤتون ایله اونون اوستونده یئریماق اولار.
آت چاپانلارین گؤن دن مخصوص چکملری واردیر و مئشه ده گئزماق اۆچون بعضی چکمه لر قرشولوب و بو چکمه لر ایلان چالماغین قاباغیندا دایاق اولار.
دونیادا چوخلو نوعو چکمه لر و پؤتونلار تانینیب و ان دئیرلی پؤتونلار قوشونچولار و داغچیلار اۆچون تیکیلیب.


text:
میخاییل لومونسف
میخاییل لومونسف (اینگیلیسجه: Mikhail Lomonosov) روسیهلی بیلیم اینسانی. ۱۹ نوْوامبر ۱۷۱۱ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۳ ایل عومر ائلهییب و ۱۵ آوریل ۱۷۶۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری سن پترزبورق دولتی بیلیمیوردودیر. اوْ فیزیک، تاریخ، شیمی ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mikhail Lomonosov»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده میخاییل لومونسف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
طالبان: افغانستان نینگ قیته قوریلیشی بوییچه چین همکارلیک قیله دی
اوشبو توغریده طالبان سوزچیسی ذبیح الله مجاهد بیانات بیردی
طالبان: افغانستان نینگ قیته قوریلیشی بوییچه چین همکارلیک قیله دی
اوشبو توغریده طالبان سوزچیسی ذبیح الله مجاهد بیانات بیردی
طالبان سوزچیسی ذبیح الله مجاهد, افغانستان نینگ قیته قوریلیشی بوییچه چین نینگ همکارلیک قیله دیگن لیگی نی معلوم قیلدی.
مجاهد نینگ, ایتالیا نینگ لا ریپوبلیکا روزنامه سیده, "طالبان صفتیده ایتالیا نینگ بیزنی تن آلیشی نی خواهله ماقده میز" و "چین, مالی جهت دن بیزنی حمایت قیله دی" عنوان لری گه ایگه راپورتاژ لری ترقه تیلدی.
راپورتاژده, مجاهد, "پکن, اولکه نینگ قیته قوریلیشی بوییچه بیز بیلن همکارلیک قیله دی. بیزنینگ اساسی همکاری میز چین دن عبارت بوله دی. اولکه میزده سرمایه گذارلیک قیلیش و قیته قوریش توغریسیده تیار ایکن لیگی سببلی چین, بیزنینگ جهتی میزدن فوق العاده بیر امکانیت دن عبارت" دییه قید ایتدی.
چین نینگ "بیر کمربند بیر یول" تشبثی گه اهمیت بیریاتگن لیک لری نی معلوم قیلگن مجاهد, "بو پروژه, قدیم ایپک یولی نی قیته باشدن جانلنتیره دی. عینی دمده, چین لیک لر تامانیدن بهالنتیریلیشی ممکن بولگن مس معدن لری میز بار. نتیجه ده چین بیزنینگ دنیا بازار لری گه چیقیشی میز گه سبب بوله دی" دییه قید ایتدی.
مجاهد, روسیه نی منطقه ده اهمیت گه ایگه مهم بیر همکار اوله راق بهالنتیریاتگن لیک لری نی بیلدیردی.
روسیه بیلن یخشی مناسبت گه ایگه بوله دیگن لیک لری نی بیلدیرگن مجاهد, مسکو نینگ اولر بیلن بیرگه خلق ارا تینچلیک شرایطی نینگ تامین ایتیلیشی بوییچه واسطه چیلیک قیلیاتگن لیگی نی معلوم قیلدی.
مجاهد, کابل هوا قونلغه سی نینگ قچان آچیله دیگن لیگی بیلن علاقه لی سئوال گه هم جواب قیتردی.
ذبیح الله مجاهد هوا قونلغه سی نینگ کنترولی نی قولگه آلگن لیک لری نی بیلدیررایکن, اوشبو ییرنینگ جدی روشده متضرر بولگن لیگی نی معلوم قیلدی.
مجاهد, "تورکیه و قطر, هوا قونلغه سی نینگ تکرار فعالیت گه باشله شی بوییچه قیزیقماقده. کیلگوسی اوچ کونده بوتونله ی تازه له نیب قیسقه بیر مدت کیین قیته قوریلگن بوله دی. هوا قونلغه سی نینگ سپتامبر آییده فعالیت گه باشلشی نی امید ایتماقده من" دییه قید ایتدی.
ایتالیا بیلن مناسبت لرنینگ یخشی لشتیریلیشی و ایتالیا تامانیدن تن آلینیش نی خواهلیاتگن لیک لری نی بیلدیرگن مجاهد, اوز سوزلرینی, "ایتالیا نینگ کابل ده گی ایلچی لیگی نی آچیشی نی امید ایتماقده من. سیزنینگ اولکه نگیز بیزنینگ جهتی میزدن مهم" شکلیده دوام ایتتیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
سونگگی 9 آیده تورکیه نینگ قوریتیلگن اوریک صادراتی 255 میلیون دالردن آشدی
بو اوتگن ییل نینگ خوددی شوو دوری بیلن سالیشتیریلگنده تورکیه نینگ قوریتیلگن اوریک صادراتی نینگ 50 میلیون دالر آرتگن لیگی نی کورستماقده
لبنانده حربی لر بیلن بیر بانک مشتری لری اورته سیده توقنه شوو یوز بیردی
لبنان ده اقتصادی بحران نینگ باشله گن کوندن بیری اوشبو اولکه نینگ پولی تقریباً 90 فایز مقیاسیده ارزشی نی قولدن بیریب قویدی
افغانستان اقتصادی نینگ قولش عرفه سیده ایکن لیگی بیلدیریلدی
اوشبو مطلب نی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی دنیا آذیق - اوقوات پروگرامی افغانستان نماینده سی بیلدیردی


text:
دئدی کی : منقلی قوش! سوفره نی ده باغدا دؤشه!سونرا اگلشدی چمنده کبابی چکدی شیشه!باغی وَه! چَن گؤتوروب توستولر اوندا ایتمیش!دؤزها دؤز! شیشلری دوُزلا کی کباب دادلی پیشهگیزله نیبدیر ساچیوین یاش مئشه سینده مین شئربو گؤزه ل تئلده او شئرلر باغیریر یا کی مئشه؟!یئل اسیر لاپ تازا کسمیش بو یاغیش؛ یاشدی چمننَفَس آل وئر! کبابی قوی چؤره یه چک او دیشه!آغاج اوسته دییه سن قوش سئویره م یاری!» اوخورآییق اول! ریشه نی بيرده ن گؤره سن قیردی تئشهاؤز ایشینده ن چکه
نوستالژیده یاشاماق!
بير: نییه نوستالژی کلمهسینی ایشلهدیرم؛ حال
بوکی بیزیم نیسگیل» دئیه بير تئرمینیمیز وار!
آمما نیسگیل، یا چوخ ایشلهندیییندن یا آز ایشلهندیییندن،
قونوموندان جایاراق بيرجور قاورام داریسقاللیغینا اوغراییب. نیسگیل بیزده درد
ائتمه» (بير اولایی خاطیرلاییب اونون آغریسینی چکمک) آنلامیندان ایشلهنیر چوخراق.
بير طیف قائل اولساق منفیدن مثبته (گئنیش آلاندا،
خوش و شن دویغولاری مثبت و غم کدر دویغولاری منفی توتورساق


text:
گولخانی
گولخانی (تخلّوصو؛ اصل آدی محمد شریف) (تخمیناً 18 -جی عصرین سونو – قوقان - 19.عصرین 20.جی ایللری) اؤزبک کلاسیک شاعیری، ادیبی، یازیچی و اؤزبک ادبیاتینین ساتیریک مکتبینین قوروجولاریندان بیریدیر.
یاشاییش[دَییشدیر]
یاشاییشی و یارادیجیلیغی حاقیندا بعضی بیلگیلری " مجموعهی شاعران " (فضلی نمنقانی)، " تحفة الاحباب " (قاری رحمتالله واضح)، "ثبات البشر و تاریخ مهاجران" (دلشاد آتین) کیمی اثرلرده وئریلیر. فضلی گولخانینین "کوهیستان مولکوندن اولدوغونو" ایدیعا ائدیر، واضح ایسه نمنقانلی اولدوغونو سؤیلهییر. گولخانی نمنقان و قوقاندا یاشامیشدی و قیسا مودّت حامام تولانباریندا(گولخنیده) چالیشمیشدی (لقبی بورادان گلیر). قوقان خانی امیر عالیمخان نؤکرلری سیرالاریندا خیدمت ائتمیشدیر (1801-1810). کلاسیک ادبیاتی موستقیل اوخوماقلا اؤیرنمیش عالیمخانین اؤلوموندن سونرا (1811) تاختا چیخان امیر عمرخان (امیری) گولخانینی سارای شاعیرلری دایرهسینه جلب ائتمیشدی. شاعیر خانی تعریفلهییب، اونون غزللرینه نظیره لر یازمیشدیر. عمرخانین اؤلوموندن سونرا وطنینه قاییدیب چوخراق ساده اینسانلارا خطاب ائدهجک شعیرلر یازماغا باشلامیشدی. اودلو هجولرین یارادیجیسی اولموشدور.
گولخانی اؤزبک و تاجیک دیللرینده یازیردی. تورک و فارس دیللرینده ایسه اثرلر یارتمیشدی. بیر نئچه غزل، هجویه و "ضرب المثل" ( "بایقوش حکایهسی" ) نثر اثرلری گونوموزه گلیب چاتیبدیر.
غزللری [دَییشدیر]
غزللرینده لیریک قهرمانین معنوی تجروبهلری، باهار، رئال یاشام صحنهلری عکس اولونور ( "بارماغیم" ، "ائی طوطوقوشو" ، " لالهنین کؤکسو کیمی باغریم ..."). "بده" (وئر، وئر منه) ردیفلی غزلینده شاعیر نؤکر دؤورونده کی یاشاییشینی تصویر ائدیر. بو غزله داها دریندن نظر سالساق ، مؤلیفین بؤیوک بیر ایجتیماعی مسله – اؤز دؤورونون حربی نیظامی و عادت-عنعنهلری حاقیندا دوشوندوگونونو موشاهید ائتمک مومکوندور. غزلینده لیریک قهرمانین اوبرازی عومومیلشدیریلمیش اوبراز سویهسینه یوکسهلیب. گولخانی بؤیوک ایستعدادی، تجروبهسی و یاشاما گئرچک باخماق باجاریغی ایله مشهور خالق یازیچیسی کیمی تانینیر. شاعیرین بیزه معلوم اولان غزللرینین بعضیلری، امیری شعیرلرینه نظیره لریدیر، اونلار ساده تقلید چرچیوهسینده قالمامیش، هرطرفلی موستقیل بیر صنعت اثری سویهسینه یوکسلمیشدیر. گولخانینین پوئتیک یارادیجیلیغی بؤیوک حجمده اولماسا دا، 19. عصر اؤزبک میلّی ادبیاتینین اینکیشافینا اؤنملی تاثیر گؤسترمیشدیر .
"ضربالمثل" اثری [دَییشدیر]
" ضرب المثل" اثری تکجه اؤزبک کلاسیک ادبیاتینین دئییل، بلکه بوتون شرق ادبیاتینین دا بنزرسیز اؤرنگیدیر. "ضرب المثل" اثری عمرخانین تاپشیریغی ایله یازیلمیشدیر. گولخانی بوندا خالق آتالار سؤزلریندن (تخمیناً 400 آتالار سؤزلری)، سجعلردن (قافیهلی نثر)، ناغیللاردان و حکایهلردن ایستیفاده ائتمیشدیر. بو ناغیللار و حکایهلر تماتیک اولاراق بیر بیرینه باغلی اولوب واحید بیر سوژت تشکیل ائدیر. اثرده بایقوش ایله خاراباچینین قایین-قودا اولدوغو ماجرالاری مجازی، کسکین هجو ایله تصویر ائدیلمیشدیر. گولخانی قوشلار آراسینداکی مورکب علاقهلره اساسلاناراق، دؤورونون ایجتیماعی یاشامینین تنقیدی منظرهسینی یاراتمیشدی.
"ضرب المثل"ده "کلیله و دمنه" شرق کلاسیک نثرینین عنعنهلرینی داوام ائتدیریر. کومیک حکایهلر ژانریندا یارادیلان بو اثرلر سمبولیک تمثیللردن ایستیفاده ائدهرک دؤورونون قوصورلارینی اورتایا قویور. "ضرب المثل" اثرینین بیر نئچه الیازما و چاپ اولونموش نوسخهلری مؤوجودور. بعضی قایناقلاردا اونون دیوانین تاپیلدیغی دئییلسه ده، هله تاپیلمامیشدیر.
شعیرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
حضرتیم، آچلیکدن اؤلدیم، یئگهنی نان بئر مئنگه
کافیر اوْلغهیمن اگر دئسمکی، بهمان بئر مئنگه
ماش و بوُغدای و گوروچ بئرکیم، شوُلر مئنگه گئرهک،
هئچ أیتهمهسم عقیق و لعل و مرجان بئر مئنگه
ائگنیمه یاپیق بئریب، قارنیمنی توْیغیز نان بیلن
سئنگه بیلا کیم دئمَسمن دین و ایمان بئر مئنگه
نَوکرینگ آچلیکدن اوْلسا نئگه حیفین گئلمهگهی
ائی حبیبی حازیقیم،داری و درمان بئر مئنگه
نان و توْن بئر، بئنوالیک دردیدن قورتهر منی،
من قچان أیتدیمکی، قاروُن گنجیدئک قان بئر مئنگه..
گولخانینی ائر ییگیتلر توْپیدن کمسیتمهگیل،
فوْته بئر، آت بئر، توْن و چکمان بئر مئنگه.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Oʻzbek adabiyoti tarixi. 4-jild. — T.: 1978;
- F.Ishoqov. Gulxaniy va uning „Zarbulmasal“ asari. — T.: Fan, 1972;
- F.Ishoqov. Maktabda Gulxaniy ijodini oʻrganish. — T.: 1986;
- M.Qoʻshjonov. „Zarbulmasal“ asarining badiiy xususiyatlari. Kitobda: Mohiyat va badiiyat. — T.: 1974;
- M.Qoʻshmoqov. Mulla Gulxaniy. „Sharq yulduzi“ jurnali 1991, № 1.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]


u: https://fidibo.com/book/1962-کتاب-بایاتی-اوسطوره-باخیمیندان

text:
کتاب بایاتی اوسطوره باخیمیندان
نسخه الکترونیک کتاب بایاتی اوسطوره باخیمیندان به همراه هزاران کتاب دیگر از طریق اپلیکیشن رایگان فیدیبو در دسترس است. همین حالا دانلود کنید
درباره کتاب بایاتی اوسطوره باخیمیندان
آذربایجانخالقدیلینین بیربزهییدهبایاتیاولموش. بایاتیشعر فورماسیندا آذربایجان خالـقشیفاهیادبیاتــینین، سینهبهسینهگـزن،دیللرازبریاولان، ژانرلاریندان بیریساییلیر. بایاتی تورک دیلینده دانیشیقلابرابر،زامانـلاآخیب گلـن،بیـــرچایا بنزه ییرکـــی یاتاقــلاریندا گـولَلهله نرهک اینجـه لیکله سورمهله نیب و بـارا اوتـوروب.


text:
بطن – سیرّ (أفسانهسی) / هدیه شفاقت (أدبی مقاله-إسسئ)
من سَنین ألیندن آلېنمېش بطنیندن گلدیم، إی کیشی…
***
هرهنین بیر أفسانهسی وار…
بیر یئرده هر شئی بیتیر – کدر، دارېخماق، غۆصّه، حَسرَت، اۆرَک سېخېنتېسې… بیتنلرین یئرینده بیر أفسانه تاپېلېر. هئچ نهدن یارانمېش کیمی، هاردان گلیب دۏلور دۆشۆنجهنه، بیلینمز. آنانمې دانېشمېشدې؟ اۏلا بیلسین آنان سنه چۏخلو-چۏخلو أفسانهلر دانېشېب، سن اۏنلارې دینلهییب آنلاسان دا، آنلاماسان دا زئیینین بیر گیزلی گوشهسینه قۏیوب اونوتموسان. آما یۏخ… سَنین أفسانهن تاپېلاندا اۏنون آنانېن أفسانهسی اۏلمادېغېنې گؤرۆرسن. نه آنانېن، نه ده باشقالارېنېن بئله أفسانهسی اۏلمایېب… سَنین أفسانهن إله سَنین أفسانهن دیر…
***
-غریبه دیر… – دیققت’له دینلهییب فیکره گئدهجکسن… – بلکه ده سن دئیَن کیمی دیر…
گۆلۆمسهدیم… “بلکه ده…”
-بو هاردان عاغلېنا گلیب؟
-عاغلېما گلمهییب…
-بس نه؟
-تاپېلېب…
سوسدون… دئمهلی، تاپېلېب. نه إتمهلی، اۏلوب’سا اۏلوب…
-نه دئییم، خۏشبخت آدامسان…
“آما بو آخماقلېق دېر، آنلایېرسانمې؟”..- اۆرهڲینده بئلهمی دۆشۆنهجکسن؟ – أصلینده خۏشبخت اۏلدوغونو دئیَن بدبخته داها چۏخ اۏخشایېرسان… “
اۏلسون…
***
یارادان اۏنو اؤزۆندن فرقلَندیرمک فیکرینه دۆشدۆ. اۏنو اؤزۆنه اۏخشار یاراتمېشدې – بۆتؤو، مۆکممل، هر شئیه قادیر، اؤز ایچینده دینج… نه قادېن دئمیشدی آدېنا، نه کیشی… آما تک اؤزۆ بیلیردی، اؤزۆندن باشقا دا کیم بیلهجکدی – یاراتدېغې اؤزۆ بۏیدا سیرّ ایچینده سیردی…
سۏنرا اۏنلارې آیېرماق قرارېنا گلدی…
بوردا أفسانه دۆنیانېن ایندییهجن دانېشېلمېش مینلر’له أفسانهسینه بنزهییر – قادېن کیشی’دن آیرېلمالې دېر…
آما بیز اۏنو باشقا جۆر نقل إدهجهییک…
***
گلیب-کئچمیش نه وار’سا بو ایکی تارازلاشدېرېلمېش آختارېش اۆچۆن یارادېلېب. یاراداندان سۏنرا یارادېلمېشلار تانرېلېق ایدّیعاسېنا دۆشنده یارادانېن ایلک دۆشۆنجه أثرینین أطرافېندا دۏلانماقدان باشقا هئچ نه إده بیلمهدیلر. نه إده بیلردیلر؟ بللی اۏلمایان گۆجۆن صاحاب اۏلمادېغې هئچ بیر ذرّهنین نه عکسینی گؤرمک مۆمکۆن دیر، نه یاراتماق. یۏخلوق بئله، بۏشلوق بئله، هئچلیک بئله اۏنون أثری دیرسه – اۏنون ألیندن چېخمېش عالَملرین بیر-بیرینه أبَدی إحتیاج’لا باغلانان پارچالارېندان باشقا نه’یسه دۆشۆنمک مۆمکۆن دیرمی؟
سئوگی!
گلین بو دفعه اۏنو آختارېش آدلاندېراق… بوندان قاباقسا ایتکی گلیرمیش… نه زامانسا…
“اۏ زامان کی، تانرې هله ده دۆشۆنمکده دیر – یاراتماق، یا یاراتماماق؟”..
دئمهلی، دۆڲۆن بوردان آچېلېر – یارادان بیرجه دفعه یارادېب، سۏنراسا آنجاق یاراتدېغېنې بؤلۆب… بؤلۆب، آتېب آدېنا کائینات دئدیڲیمیز نامعلوملوغا…
آختارا – آختارا بؤلۆنمۆشۆک، دۆنیادا آدېنا حاقّ- عدالَت دئییلن نه وار’سا أصلینده أبَدی داوانېن تظاهۆرۆنه گئییندیریلمیش دۏن دېر…
أصلینده’سه، آختارا –آختارا واحید بیر قانونا اویقونلوغون رقصینده بۆتؤولشمهڲه جان آتېرېق…
عذاب-أذيّت، ساواشلار، قانلې مۆباریزهلر، تاریخ بۏیدا یالان و… بؤلۆنمۆشلۆک قدر دَڲیشمیش عۆنواندان آختارېلان کؤورک حقیقت…
نهدن – کیشی ألیندن آلېنمېش سیرّین آختارېشېنا چېخېب…
***
یارادان اۏنلارا آیرېلماق أمری وئردی… قادېن و کیشی… اۏنلاردان هانسېنېن چېخېب گئتدیڲینی، هانسېنېن إوینده قالدېغېنې دۆشۆننده گئدهنین قادېن، قالانېن کیشی اۏلدوغونو گؤرۆرسن. أفسانه ده بئله تاپېلېب. قادېن بطنی اؤزۆ’یله گؤتۆردۆ و گئتدی…
بطن – ایچ، یووا، سېغېناجاق…
ایستیلیک، قۏرونما، و باغ…
کیشی أبَدی یوواسېزلېغا مَحکوم إدیلدی…
قادېن اۏنو تالادې، أن قیمَتلی شئیی اؤزۆ’یله آپاردې… اۏ کیمدهسه قالمالې’یدې، بلکه إله کیشی’ده قالمالې’یدې. چۆنکی ایلک اۏ یارانمېشدې، اۏندا یارانمېشدې بطن.
آما قادېن… إله قادېن دېر… بطنی اؤزۆ’یله آپاردې…
***
یاشام، بیر نؤقطهدن چېخېب باشقا نؤقطهیه یئتیشمک دَڲیل. دۏغولوشون اؤلۆمهجن داوام إدن یۏلو بیزی ایلکین نؤقطهدن اوزاقلاشدېرمېر، عالی مقامېن بیر یئرینده – دۆز اۏرتاسېندا ایلک نؤقطهیه قایېدېرېق. دایانماق و گئری دؤنمک؟ خئیر، بو اۏلمایېب و اۏلمایاجاق. بطندن باشلایان یۏل اؤلۆمده بیتیر. مزار، کۆل، یا نهسه باشقا بیر اوصول؟ خئیر، بو دیریلرین یاشاما کئچیردیڲی بیر پرۏسئس دیر. بیر دۆنیادان باشقا دۆنیایا کئچید آنېندا قاپې بیرجه دفعه آچېلېب قۏناغېنېن ایچهری گیرمهسی’یله باغلانېر…
اینسان یاشامېنېن اۏرتا نؤقطهسینین یئری آنجاق اۏنون اؤلۆمۆنۆن گرچکلشمهسیندن سۏنرا بللی اۏلور. بیزیم یاشامېمېز بیزیم چئورهمیز دیر. یاشامېن یارېدا قېرېلدېغېنې دئیَن اینسانلار اۆچۆن گۆلۆمسهییرَم… یاشام هئچ زامان یارېدا قېرېلمېر، اۏ نازیک و اینجه ساپ دَڲیل…
لاکین دۆشۆنجه…
بعضن اینسان بیر یئرده سوسور… درین بیر سۆکوتون اۏرتاسېندا ایچیندن گلَن سَسلری دینلهمهڲه باشلایېر. إشیدیلن هر شئی اۏنا أفسانهسینه آپارېر…
***
دۆنیانې دَڲری حئساب اۏلونان اینسانی سئوگی إله اینسانېن اؤزۆنه معلوم اۏلمایان بیر قاتدا آختارېشا چېخماق دېر…
کیشی اؤز بطنینی آختارېر…
بونو کۆچهیه آتېلمېش بیر اینسانېن ایستی یووا آختارېشېنا دا بنزهده بیلرسیز، چؤلده سو دیلهین اینسانېن بیر ایچیم سو آرزېسېنا دا. دۆنیادا وار اۏلان بۆتۆن آرزېلارېن ایلکین نهدَنی آیرېلمېشلېق دېر… بو یئرده “أبَدی” کلمهسی ایشلَتمک یئرینه دۆشمۆر، یاراداندان باشقا هئچ کیم و هئچ نه بیلینمزلیک داوام إتدیڲی مۆدّتجه بو کلمهنین صاحابې دَڲیل…
کیشینین آختارېشې أن حاقلې آختارېش دېر. اۏ، حاقّې اۏلانې ایستهییر. اؤزۆندن گئدهنین دالېیجا دۆشۆب دۆنیانېن بو باشېندان اۏ باشېنا، کائیناتېن بیر درینلیڲیندن باشقا درینلیڲینه سۆرگۆن کیمی وورنوخوب، بعضن سوسوب، بعضن اؤلۆب، بعضن اؤلدۆرۆب خاۏتیک جېغېرلار آچېر. ایزلَر بعضن تۏققوشور، لپیرلر تانېش گلیر، لاکین هئچ زامان نه تکرار اۏلونور، نه ده اۆست-اۆسته دۆشۆر – بارماق ایزلری کیمی… اۏنا گؤره ده هئچ بیر کیشی و هئچ بیر قادېن یاشامې هئچ زامان باشقالارېنا بنزهمهییب و بئله داوام إتدیکجه، دۆنیادا بیرجه کیشی و بیرجه قادېن قالمادېقجا دا بئله اۏلاجاق…
اینسانېن یارادان’لا اۆز-اۆزه، گؤز-گؤزه، دویقو-دویقویا، حیسّ-حیسّه قالماسې آنجاق اۏنون و اؤزۆنۆن اۏلدوغو مقامدا باش توتاجاق. اؤز اۏلماق کیشی و قادېن آیرېلمېشلېغېندان گئری دؤنمک، و یا چئورهنی تاماملایاراق ایلک نؤقطهیه قۏووشماق دېر. اینسان یارادانې محض اۏ نؤقطهده قۏیوب بیلینن و بیلینمهین أن بؤیۆک چئوره بۏیونجا سیاحَتینه چېخېب. یارادان’لا اۆزلشمهڲین، بلکه ده اۏنو حیسّ إدیب قۏووشماغېن یئگانه یۏلو آیرېلمېشلېغېن هله باشلامادېغې زامانې گئری قایتارېب بۆتۆن دۆنیوی حظّ و چاغېرېشلاردان آرېنمېشلېق’لا اۏنون کیمی اۏلماق خۏشبختلیڲینه یئتیشمک دیر…
***
اینسان نه یارادېبسا ایلک میفیک دۆشۆنجهدن قایناقلانان دۆشۆنجه ایشارتېلارېنېن إتکیسی’یله یارادېب. چۏخ گۆمان تانرې دۆشۆنجهسینین اؤزۆ بئله اینسان عاغلېنا أفسانهلردن سۏنرا گلمهڲه باشلایېب. اینسان اۏنون اۆچۆن اۏلان – یانې گؤردۆڲۆ، بیلدیڲی، حیسّ إتدیڲی، تۏخانا، دادا بیلدیڲی، اییینی آلدېغې هئچ نه بارهده أفسانه یاراتمایېب. لاکین أفسانه یارانېبسا اؤزۆ-اؤزۆلۆڲۆنده نۏبَتی یارادېجې کیمی بؤیۆک بیر قۆووه شکلینده گاه اۏ، گاه بو سئچیلمیش، یا دا چۏخ گۆمان دۆشۆنن، درک إتمهڲه چالېشان و آختاران- بیر سؤز’له ایلک سوالې وئرَن اینسانېن ألینده قۆدرتلی بیر واسیطهیه چئوریلهرَک اؤزۆندن سۏنرا قالاجاق و یا قالمایاجاق نَسنهلر اۏرتایا قۏیماغا باشلایېب.
بلکه أفسانهلر یارادانېن مۆژدهچیچیلری دیر…
هر شئیین تانرېنېن دارېخماسې’یلا باشلادېغې دئییلیر، قادېنېن کیشینین دارېخماسېندان سۏنرا…
یارادان اۆچۆن نهیین هانسې ایستکدن باشلاماسېنې دئمک ایقتیدارېندا دَڲیلیک…
کیشی اۆچۆن’سه هر شئی آختارېشدان باشلایېب – حاقلې آختارېشدان…
***
کیشی آختارېشېندا حاقلې دېر… آما مسأله درکإدیلمیشلیک و درک إدیلمهمیشلیک آراسېندا دَڲیشیر. اینسان عۆمومیلیکده بیرگه یاشایېش شرطلرینده عۆمومی قایدالار ایچینده یاشامېنې داوام إتدیرَن جمعيّت عۆضوۆ کیمی گؤرۆنسه ده بیر پیلله قېراقدا، بیر دووار اۏ اۆزده اؤزۆ-اؤزۆلۆڲۆنده نامعلوم دۆشۆنجهوی دۆنیاسېنېن یئگانه صاحابې و یئگانه صاحابې دېر. یارادانېن یاراتدېغې کیشی و قادېن وَحدتیندَن عیبارت همین اینسان کیمی. اۏنون اؤزۆندن باشقا آنجاق یارادانې وار. لاکین آنجاق یارادانېن و اؤزۆنۆن مؤوجود اۏلدوغو دۆنیادا أبَدی فیطرَت’له آشکارا چېخان آختارېش اۏو اؤز نۏبهسینده یارادانېنا بنزهمهڲه – یاراتماغا یؤنلَندیریر. اینسان یئگانه صاحابېنېن و ساکینینین اؤزۆ اۏلدوغو دۆنیایا کئچدیکدن سۏنرا ایکیدۆنیالې اۏلماغې’یلا قادېن و یا کیشی اۏلماغې آراسېندا فرقلر آرادان قالخېر. قادېن ایلاهی قۆوّهنین ایرادهسینی درک إتدیڲی آندان فیطرتَن آیرېلمېشلېغېنې گؤزلهمهڲه باشلایېر و اۏنو قارشېلاماغا حاضېر اۏلور. کیشی فیطرتَن اۏنو گؤزلهیهنین اۏنو گؤزلهدیڲینی بیلیر و چېرپېنتېلارا سۏن قۏیور. سیرّ بو دېر – قادېن اؤز کیشیسینی اؤزۆنده تاپېر، آختارېش، حتتا گؤزلَنتی داها ساکیت شکیلده بیتیر. قادېنې اؤز کیشیسینی اؤزۆنده تاپماسې – بطنه صاحیب اۏلماغېن اۏنا هاردان بخش إدیلدیڲینی دویماسې شۆکران و دینجلیک گتیریر. اۏ، آختارېلدېغېنې آنلادېغې آندا وارلېغې غریبه بیر ساکیتلیڲه قۏووشاراق یارادانېن یانېندا دایانېر…
بو، یارادانا أن صاف اینام دېر!
***
کیشی جانېنې بو دوواردان اۏ دووارا وورارکن، اؤزۆنۆ بو قادېندان اۏ قادېنا آختارارکن هانسې گۆناهدان صؤحبَت گئده بیلر…
قادېن ساکیتلیڲی و أمینلییڲی کیشی ناراحاتلېغېنې و آختارېشېنې درک إتمک ایقتیدارېندا دَڲیل…
بشرییَّته تقدیم اۏلونان بۆتۆن کیشی یارادېجېلېق نتیجهلری شعورو و یا غئیری-شعورو بیر مئساژ رۏلو اۏیناماقدا دېر. بطنی – سیرّ، هم ده أبَدی دینجلیک سېغېناجاغې قادېن’لا گئدیب، قادېندا قالېب…
کیشی بطنیندن آیرېلدېغې آندان اۏنو سۏن دؤنۆش نؤقطهسی ناراحات إتمکده دیر – هانسې قاپې؟
کیشی اؤز ألیندن آلېنمېش إوینی تاپمازدان ناراحات روح کیمی یا ووروب-داغېتمالې، یا قوروب – یارادېب آختارمالې، یا دا سرگردان اؤلمهلی دیر… ألبتّه، اۏنون اۆچۆن ده بیر قاپې آچېلاجاق، هئچ کیم مؤوجودلوغو بو دۆنیادا أبَدی قالماق’لا جزالاندېرېلمېر…
کیشی آرزېسېنېن، ناراحاتلېغېنېن أندازهسیزلیڲی اۏنون ایچدن گلَن اومودسوزلوق دۆشۆنجهسینین محصولو دېر.
قادېن عادَتَن آختاران دَڲیل، آختارېلان دېر. لاکین آختارېلدېغې بارهده ایشارهلردن محروم اۏلان قادېن ناراحاتلېغې، جانآتماسې دۏغال إتکی باغېشلاماماسې ایله کیشی ناراحاتلېغېندان فرقلَنیر. کیشی ناراحاتلېغې یارانېش إعتیباری’له حاقّا صاحاب اۏلدوغوندان پیسلیڲه دَڲیل، یاخشېلېغا مئیللی دیر. ناراحات قادېن ناراحات کیشی قدر نه حاقلې، نه ده یارادېجې دېر – چۆنکی اۏنونکو نهدن دَڲیل، جېغاللېق دېر…
***
-بونون’لا نه إتمک ایستهییرسَن، کیشیلره حاقّ وئریرسن؟
-کیشیلر اۏنسوز دا حاقلې دېرلار…
–بیلیرسن بونو إشیدن آداملار سَنین حاققېندا نه دئیهجَکلر؟ هله قادېنلار!
–هانسې قادېنلار؟
-داها سنه سؤزۆم یۏخ دېر…
“نییه؟ آخې من دۆنیانېن أن گؤزَل أفسانهلریندن بیرینی سؤیلهییردیم؟”…
اۆزۆنه باخېرام، بیلیرم، بیر گۆن منیم’له راضېلاشاجاقسان…
***
من أفسانهلرین هاردان، نئجه تاپېلدېغېنې بیلیرم… – بطندن!
هديه شفاقت