text:
صمدین یاشینینکیچیک اولماسی، اونون او دؤره فعال اشتراکینا، مانع اولورسادا، آنجاق اوشاقلیق دفترچهسینین صحیفهلرینده، او گؤردویو و ائشیتدیگی حادثهلرین ثبت اولماسینا مانع اولمامیشدیر. بیر یاندان، اوشاقلیق چاغلاریندا دائماً آنا دیلینده ائشیتدیگی لایلالار،نازلامالار و حتی آغیلار، اونون حافظهسینده بؤیوک یئر توتموشدو؛ دیگر طرفدن، تورک دیلینی آرادان گؤتورمهگی هدف توتان پهلوی رژیمی، فرهنگی باسغین و آسیمیلاسیون سیاستینتیجهسینده، تورک دیلینده هیچکیتاب ونشریهنین چیخماسینا اجازه وئرمیردی.
ملی حکومت دارماداغین ائدیلدیگدن سونرا، ۴۰نجی ایللرین اوللرینه قَدَر، آذربایجان دیلیندهنشریات بؤیوک بحرانا دچار اولموش و بو مدت عرضینده یالنیز، حسینکرد شبستری، امیر ارسلاننامدار، بیرسیرانوحهکیتابلاری و بیرده شهریارین „حیدر بابایا سلام“ اثرینشر اولونموشدور. آذربایجان دیلیندهنشریات، شاه رژیمی طرفیندن عملا” یاساق اولموشدور. بئله بیر دؤرده صمد بهرنگی بویا باشا چاتمیش. او هله „دانشسرا“نی اوخویارکن دوستلاریلا بیرلیکده „خنده“ آدلی بیر ژورنال چیخارمیشلار. دانشسرانی بیتیردیکدن سونرا، صمدده، باشقا معلملرکیمی چانتاسینی قولتوغونا ویریب وکندلره ساری یولا دوشموشدور. بیرینجی قدمده بؤیوک بیر حقیقتله اوز ـ اوزه گلمیش: دانشسرادا تحصیل آلدیقلاری و اؤیرندیگلری درسلری بیریانا بوراخیب و اؤزلری رئال یاشایشدان دوزگون معلم اولماق اصولونو اؤیرهنمهلیدیرلر. صمد و یولداشلاری (صمدین یاخین یولداشی بهروزدهقانیده عینا” بو پروسهنیکئچیردیبدیر، اونلارین یاشایشلرینین چوخ بؤلومو بیری بیریله عینیدیر.) کندلره گئدیب،کند محیطی ایله رابطه توتوب وکند اوشاقلارینا درس وئرنده، (یعنی عملده) بوتون وارلیقلاریلا حس ائدیرلرکی: آنا دیلینده دانیشاندا، اوشاقلار یاخشی و دوز ـ عمللی باشا دوشورلر، اما فارس دیلینده درس وئرنده، اونلار معلمین اوزونه هوروت ـ هوروت باخیرلار. اونلار، آنا دیلینین اهمیتینی، بیرینجینوبهده بو سایاق، عملده و چتینلیکلرله اوز به اوز اولدوقدا بیلمیشلر. صمد و یولداشلاری اؤز تربیتی محیطلرینین تأثیری آلتیندا، موجود واقعیتلردن، مهم و عمومی بیرنتیجه آلیرلار: هر شئیدن قاباق خلق گرگ شعورلانسین، اؤز ملی و حقیقی وارلیغینی دوشونسون. صمد بو یولون داوامیندا،نتیجه آلیرکی، ائله بو ایش اوز وئرسه ـ وئرمه سه، اوشاقلارین واسطهسیله انجام تاپاجاقدیر. اونون اوچون، بیرینجینوبهده، یازیلارینی وناغیللارینی اوشاقلارا خطابا” یازیر. بونا مثال اولاراق „اولدوز و قارغالار“کیتابینین مقدمهسینده اولدوزون دیلیندن بئله یازیر:
«…..آقای بهرنگ، منیمناغیلیمی اوشاقلار اوچون یازماغا سؤز وئریب؛ بونا خاطرکی یاشلی آداملارین فکرلری او قدر “پرت”دیرکی منیمناغیلیمدان حظ آلا بیلمزلر.»
صمد بهرنگی ۱۳۴۲نجی ایلده «پاره پاره»کیتابینینشر ائلهییر. بوکیتابین عنوانی آلتیندا یازیلدیغیکیمی، آذربایجان دیلینده اولان شعرلردن و بایاتیلاردان اوخوجولارا بیرنمونه وئرمکنیتی ایلهنشر اولونموشدور. پاره ـ پارهکیتابینین عمده مشخصهلریندن، اونون شعرلرینین دیلینین ساده و محتواسینین، اخلاقی ـ اجتماعی اولماسیدیر. بوکیتابین چاپ اولماسی صمدده و اونون یاخین یولداشلاریندا بؤیوک انرژینین یارانماسینا سبب اولور؛ بوکیتاب بو ایکی حقیقتی آشکارجاسینانشان وئریر: بیرینجی بوکی، صمدین دونیا گؤروشونه قَدَر یئتگیندیرکی،کیتابی احتواء ائدهن شعرلرین و بایاتیلارین چوخو، عصریمیزین اَن مترقی فکیرلری ایله دولغوندورلار.کیتابدا صابر، معجز و فضولی ایله بیرلیکده، صمد ورغون، رسول رضا و باشقالارینین دا شعرلری وئریلمیشدیر. ایکینجیسی، هر شئـیدن اول ۲۴ یاشیندا صمدین آذربایجان ادبیاتینا دایر معلومات دایرهسینین گئنیشلیگینه بویؤک بیر نشانهدیر. غلامحسین ساعدینین دئدیگینه گؤره، او (یعنی صمد) یالنیز بونا خاطیرکی، یالانچی شهرتدن آجیغی گلیردی، مستعار آدیلا (ص ـ قارانقوش)کیتابی چاپا وئردی … اما هله پاره پارهکیتابی، عمللی ـ باشلی یاییلمامیشدیکی، ساواک طرفیندن ییغیلیب و آرادان آپاریلدی…. محض بونا خاطیرکی آذربایجان دیلینده یازیلمیشدی!!….(۱)
صمدین آذربایجان ادبیاتی ایله علاقه دار بو بیرینجی ایشی اولسادا، آنجاق جدی باشلانیشی ایدی. بو بیر واقعیتدیرکی صمد اؤز دؤرونون بوتون مسئلهلرینی دقت مرکزینده قرار وئرهرک، آذربایجان حقده مسئلهلریده هیچ زامان گؤزدن اوزاقدا ساخلامامیشدیر. دئدیگیمیز بو ادعانین اثباتی اوچون، آذربایجان فولکولورونو توپلاماقدان باشلانارکن، اؤز دؤرونون سایجا آز اولان آذربایجان دیلیندهکیتابلارا تنقیدی یاناشمادان، آذربایجان دیلی حقده بیلگیلر وئرمکدن، آذربایجان موسیقیسی بارهده، شعری بارهده، عاشیقلار و … حقده مقالهلر یازماغا قَدَر گنیش بیر فعالیت عرصهسینی گؤسترمگ اولار. بونلار هامیسی گؤستریرکی او بیر یازیچی و ادبیات شناسکیمی اؤز زمانهسینین طرح اولدوغو مسئلهلرینهنه قَدَر مسئولانه یاناشیر. بو یتگینلیک یالنیز صمده عاید دگیل، صمد آدیلا طرح اولان مسئلهلرین چوخو، صمد قلمی ایله یازیلان یازیلارین چوخو بیرکیچیک جمعین اَمَگیکیمینظره گلیر؛ بوکلکتیوین بیر طرفی صمد اولسادا، او بیری طرفی بهروزدهقانی و علیرضانابدلدیر. اونلارین هر اوچونونده آذربایجان دیلینده تخلص سئچمهلری (ص. قارانقوش ـ ع. اوختای ـ آیدین) بو جمعین آذربایجان و ملی مسئلهیه نه اندازه باغلی اولماقلارینا عینی نمونهدیر. اونلارین ایش بیرلیگی او درجهیه چاتمیشدیرکی مثلا” «تاپماجالار ـ قوشماجالار»کیتابینین مقدمهسینده، صمد و بهروز، صمیمیتله اؤز یادداشتلارینی، مؤلفلرین (یعنی صمد ایله بهروزون) اختیاریندا قویان نابدلدن (علیرضا اوختایدان)، تشکرلرینی بیلدیریرلر. (۲) و یا آذربایجانناغیللارینین آذربایجانجا متنینده،ناغیللارین بیرینین (باراتناغیلینین) سونوندا، «ضبطِ علیرضا» سؤزو یازیلیبدیر. (۳)
صمدین دؤری مطبوعاتدا یازدیغی مقالهلری، جوابیهلری و تنقیدلری اوخویاندا، حقیقتا” آدام حیران قالیرکی، او نه اندازه باشاریقلا و نه قَدَر معلوماتلا زمانهسینین مسئلهلرینه فعال یاناشیر و نئجه ظرافتله بو پروبلملرین آرادان گؤتورولمهسینه یوللار آراییر و علاجلار تاپیر. ساعدینین «۵نمایشنامه مشروطیت انقلابیندان» آدلی تئاترینی تنقید ائدهرک، بئـله یازیر:
«گوهر مراد»ین گئچهجکه غصهلی باخیشی، باشقا واریانتلاری دا اؤزویله داشییر؛ او جملهدن دؤیوشکن بیر نفرتی و رئـال بیر امیدی. ساعدی هرزمان اؤزگهلرین قانی باهاسینا چورهک یئـین انسانلارین، خباثتینی و رذیللیگینیکشف ائتمگدهدیر. ساغ اولسون!» (۴)
یئری گلمیشکن دئییمکی ساعدینین ادبی فعالیتی بارده، بئله یازیر:
«او بوندان بئلهکی «پایتختنشین»دیر، آمما هَله اؤز «شهرستانلی» خصوصییتینی ساخلاییبدیر؛ هَله ساوالان داغینین اَتکلرینین سرین عطیری اونون ناغیللاریندان و پیسلریندن گلیر.» (۵)
و سونرا آرزو ائدیرکی:
«قوی هرزامان بئله اولسون، قوی اونون یازیلاریندا تریاک و هروئین قوخوسو یئرینه، «یام»ین گوم ـ گؤی یاماجلارینین سرینکولکینین، «ساوالان» ین زیروهسینین آغ و سویوق قارینین، «زنوز»ون قیرمیزی و ایری آلماسینین و «تبریز»ین گئنیش و گؤی سَماسینین دالینجا گزهک و اَلی بوش قاییتمایاق.“ (۶)
اوره گی هرزمان آذربایجان کولتورو و فولکولوریله دؤیونن صمد، ۱۳۴۵نجی ایلین تیر آییندا «راهنمایکیتاب» دا «ادبیات و فولکلور آذربایجان» آدلی بیر مقالهسینده بئـله یازیر:
«آذربایجان فولکولور خزینهسی او قَدَر گئنیش و رنگارنگدیرکی، آختاریشلارین ایلک آددیملاریندا آدامی حیرت بویویور. بونا مثال اولاراق بایاتیلاری گؤسترمک اولار.“ (۷)
و سونرا بایاتیلاری تحلیل ائدهرک، بئله یازیر:
«اونلار نئچه مینی آشدیقلاری حالدا، مضمون و ایشلندیکلری یئـر جهتیندن رنگارنگدیر. آذربایجانلیلار، اونلاری قبیر اوستونده، تویدا، شادلیقدا، غمده ـ غصهده، یالقیزلیقدا، جمعده، عاشیق ـ معشوق آراسیندا، وطندن اوزاقلاردا، آنایلا ـ بالا آراسیندا و …. اوخویارلار.» (۸)
همان آدینی چکدیگیمیز مقالهنین باشقا بیر یئرینده، فارس ادبیاتیندا، آذربایجان آتالار سؤزو و مثللرینین استعمالی بارده بئله بیر فکری ایرهلیه سورور:
«چوخ مثللرکی «علامهدهخدا»، «امثال و حَکَم فارسی» آدلیکیتابیندا یازمیش، «نظامی»دن گؤتوروب، آذربایجان حلقینین آتالار سؤزو و مثللریدیر کی نظامی اونلاری ترجمه ائدهرک (آنا دیلیندن، فارس دیلینه) اؤز شعرلرینه داخل ائتمیشدیر.» (۹)
سونرا بیر تحقیقاتچیکیمی، چوخ معقول بیر قرارا گلیر:
«بو ادعانین حقیقت اولدوغو یا اولمادیغی، یالنیز تحقیق و آراشدیرما یولو ایله ثبوتا یئتیشه بیلر؛ تحقیق یولودا بوندان عبارتدیرکی معلوم اولسون، نظامینین شعرلرینده اولان «امثال و حَکَم»، اوندان قاباق، فارس یازیچی و شاعرلرینین اثرلریندهده وار یا یوخدور؟؟ » (۱۰)
مقالهنین باشقا یئرینده صمد آذربایجان ناغیللارینین مختلف ژانرلاریندان صحبت ائدهرک، «دده قورقود»دان مفصل دانیشیر. سونرا آذربایجان شعرینین خصوصیتلریندن بحث آچاراق، اونا اویغون اولان هجا وزنیندن اطرافلی صحبت ائیلهییر. صمد بونلاری یالنیز « سهند» ین «سازمین سؤزو»کیتابی ایله علاقه دار مطرح ائیلهییر؛ او بو بارهده چوخ اطرافلی دانیشاندان سونرا بئله یازیر:
«ایندی سازمین سؤزو کیتابینین مؤلفی اؤز اثرینی خلقین قضاوتی اؤنونده قویوبدور؛ ظاهراَ ائله گؤرونورکی، بوکیتاب، شاعرین ایلک اثریدیر، اما دئیم طرزی و سؤزون پختهلیگی وآخارلیغی گؤستریرکی، او بو ایش ایله چوخدان مشغولدور و اؤزودهکیچیک آدام دگیل.» (۱۱)
بو مقالهنین سونوندا، صمد جان آغریسیلا بئله یازیر:
«سهند، شعرینده عادی دانیشیق دیلینده اولمایان بیر چوخ اصیل سؤزلردن استفاده ائدیبدیر، بوندان بئلهکیکیتابین سونونا، بیر سؤزلوکده علاوه اولونوب، شاید یئنه اوخوجو آسانلیقلا منظومهلری اوخویا بیلمهسین. البته بو شاعرین گناهی دگیل، اوخوجونون سوجودورکی آنا دیلینده آز کیتاب اوخویوب و ادبی دیلی اونودوبدور.» (۱۲)
صمد «آذربایجان افسانهلرینده، قهرمانین خصوصیتلری» آدلی بیر مقالهده، آذربایجانین فولکولوریک ناغیللارینی بؤلهرک، بو ناغیللاردا رول اوینایان، «کچل»، «وزیر»، «دیو»، «تولکو» و «قورد»ون شخصیتلرینین عمومی خصوصیتلرینی لازمینجه ایضاح ائتمیشدیر.
صمدین یازیلارینین بؤیوک بیر حصهسینی، عاشیقلارین و خصوصاَ کوراوغلونون معرفیسی تشکیل ائدیر؛ بلکه صمد یئنی دؤرده (۲۱ آذر حرکاتیندان سونرا) بیرینجی ضیالیلارداندیرکی پهلوی دؤرونون آتی دؤردنالا چاپدیریب، توزاناق سالدیغی زاماندا، عاشیقلاری تام یئنی معنادا معرفی ائدیب و اونلارین اصیل هنرینه، دوزگون قیمت وئرمیشدیر. اولا بیلسینکی بو ایش، گلهجک نسلین، عاشیقلاری دوزگون تانیماسینا و اونلارین صنعتینه لازمینجه دیهر وئرمهسینه، جدی یول آچمیشدیر. او «عاشیق شعری» آدلی بیر مقالهسینده، عاشیقلاردان سؤز آچاراق،کوراوغلو بارده بئله یازیر:
«کوراوغلونون قدرتی، خلقین توکنمز قدرتیدیر، بیر سونسوز قدرتکی بوتون قدرتلرین قایناغیدیر.کوراوغلونون اَن بؤیوک مشخصهسی، بو قدرته آرخالانماغی و اونا ایمان گتیرمهسیدیر… او حتی بیرآن دا کیم اوچون و نه اوچون مبارزه ائلهدیگینی اونوتماییر.» (۱۳)
همان بو مقاله حقده بهروزدهقانی بئله یازیر:
«کوراوغلو حقده، فارس دیلینده، ایلک دفعه صمد بهرنگی خوشه مجلهسینین ۳۳نجی نمرهسینده (۱۶ مهر ۴۶) بیر مطلب یازمیشدیرکی او زامانا قَدَر ان گؤزل قایناق ائله او اؤزو ایدی“ (۱۴)
همان مقالهنین باشقا یئرینده، «کورزاد»کیتابینین مترجمینه خطاب بئله یازیر:
«کوراوغلو داستانیندان «کوراوغلو وکچل حمزه» آدیلا نشراولونان، صمد بهرنگینین ترجمهسینین نثری، بئله داستانلارین ترجمهسینه یاخشی اؤرنک اولا بیلر.“ (ص ۳۳ ـ همان مقاله)
صمد بهرنکی هر بیر کیچیک امکاندان استفاده ائده رک، چالیشمیشدیرکی اؤز دؤرونده گئچن سیاسی، اجتماعی، ادبی و تاریخی مسئلهلره فعال یاناشسین و اوست ـ اوسته دئمک اولارکی بو ساحهلرده، حتی ساده و کیچیک بیرحرکتده، اونون دقیق باخیشلاریندان اوزاقدا قالمامیشدیر. او عرقچی و شووینیست تاریخچیلری افشاء ائدهرک، «شاه اسماعیل خطایی» آدلی بیر مقالهسینده، اونلارین «فارس» ادبیاتی تاریخچیلیگیندن (که سهواَ اؤزلرینی ایران ادبیاتی تاریخچیلری آدلاندیریرلار) آد آپارمیشدیر. او «ادوارد براون» ین ادبیات تاریخینه آرخالانان «دهخدا»نین لغتنامهده یازدیغی بو سؤزو:
«صفویه دؤرونده ادبیات و بؤیوک شاعرلر ساریدان، جامعهده عجیب بیر قیتلیق حؤکم سوروردو»“ نظرده توتاراق یازیرکی:
«آزجا دقت و منصفانه باخیشلا، دویماق اولارکی، بو سؤز بؤیوک بیر بهتاندیر و نئچه باتمان چریش ایله «صفویه»یه یاپیشماز. هله «فضولی» و باشقا بؤیوک شاعرلر بیر یاندا دورسون، یالنیز صفویهنین باشچیسی اولان «شاه اسماعیل» ین رنگارنگ اثرلریله تاریخچیلرین بو بؤیوک یالانینی آیدینلاتماق اولار. بئله بیر سهوین و تاریخچیلرین یالان دوزلتمهلرینین سببی یالنیز صفویه دؤرونون شاعرلرینین آذربایجان دیلینده شعر دئـمکلریدیر. » (۱۵)
صمد بهرنگی «حیدر بابایا سلام» اثرینه، اوست ـ اوسته دوزگون باخیشلا باخمیش. او اؤز دؤرونونسیاسی ـ اجتماعی متودلارینا اساسلاناراق، شهریارین بو اثرینده بعضی اخلاقی گؤستریشلری تنقید ائده رک، بو منظومهنی حقیقی معنادا شعر آدلاندیرمیش و یازمیشدیرکی، شهریار «حیدر بابایا سلام» منظومهسیله آذربایجانین یازیلی ادبیاتیندا یئنی بیر دؤر آچمیشدیر. عین حالدا صمد بهرنگی، حیدر بابا شعریندن اولان استقبالا و تضمینه، شک ایله یاناشاراق بئله یازیر:
«حیدر بابانین تأثیری ائله اولدوکی، بیر عده اوندان تقلید ائدهرک شعر دئدیلر، ائله تقلیدکی حتی شاعرلرین بعضیلری هَله وزن، قافیه و سؤزلر بیر یانا قالسین، شعرلرینین مضمونونودا حیدر بابادان گؤتوردولر. البته بو شعرلرین چوخو، یونگول بیر زاد اولدولار.» (۱۶)
سونرا حقلی اولاراق بو استقباللارین ایچینده بیر ایکینفری او جملهدن «حبیب ساهر» ی و «ب. ق. سهند» ی مستثنا ائدیب و اونلارین یازدیقلاری شعرلری تقدیره لایق گؤروب و سهند بارهده بئله یازیر:
« … سهندین شعری، سهند داغیکیمی حتی شهریارین اؤز شعرینهده،کؤلگه سالمیشدیر.» (۱۷)
ترسهسینه، محض تقلیدی شعرلردن، «مِعر» آد آپاراراق، بئله نتیجه آلیر:
«یالنیز بونا خاطیرکی فلاننظم، فلان دیلده یازیلیبدیر، گرهک دگیل بیز اونو شاه اثر آدلاندیراق؛ بونا دئیهرلر: دگماتیسم و اوشاقجاسینا قیمت وئرمک!!» (۱۸)
صمد بهرنگی آذربایجان ادبیاتیندا، بدیعی صنعتی، هر زاددان آرتیق سئویر.
صمدین مقالهلرینین بیر سیراسینی، آذربایجان دیلینین اینجهلیکلرینی و اونون گرامرینی آچیقلاماق تشکیل ائدیر. او بیر دیلچی کیمی، اؤز دؤرونده یازیلان آذربایجان دیلی حقده کیتابلارا،کسکین تنقیدله و گوجلو منطق ایله یاناشیر. تعریفلهمهلی یئرلری، باجاریقلا و متانتله تعریفلهییر و سهولری و یانلیشلاری، شجاعتله و منطق ایله گؤستریر. و بوتون بو ایشی اؤز آنا دیلینه بؤیوک بیر عشق ایله یئرینه یئتیریر. صمد اؤز تنقیدی باخیشیندا، ائله اینجه یئرلره، بارماق قویورکی، اوخوجو ۴۰ ایل اونون اؤلوموندن سونرا، یئنه حیرتلهنیرکی، صمدین آذربایجان دیلی و ادبیاتی بارهده نه قَدَر اطرافلی معلوماتی وارمیش!! ( دؤرو مطبوعاتدان گؤتورولموش و «مجموعه مقاله ها»کیتابیندا یئنیدن چاپ اولموش دیل حاقدا ۳ مقالهنی، بونا مثال گتیرمک اولار.)
صمدین بوتون ایران ادبیاتیندا اوینادیغی رول حاقدا دانیشماق، باشقا بیر فرصت ایستهییر، لاکین آذربایجان خلقی اوچون و آذربایجان ادبیاتی اوچون، صمد غنیمت بیر شخصیتدیر. او اؤز قیسا عؤمرونده، چوخ بؤیوک ایشلر گؤرموش و هر شئـیدن قاباغ اونون گلهجک نسیللری، وطن پرورلیک، ایگیتلیک، دوزگونلوق و حق اوغروندا مبارزه روحیهسیله یئتیرمکده، اونودولماز و بؤیوک رولی اولموشدور.
بیرسیرا یازیلاری دا، صمد اؤز قلم دوستو و یول یولداشی بهروزدهقانی ایله بیرلیکده ایشلهییب و یازمیشدیر. اونلارین شفاهی خلق ادبیاتیمیزی،سینهلردن و آغیزلاردان ائشیدیب و کاغذ اوسته گتیرمهلری، اؤزلرینین و او دؤرون بؤیوک و اونودولماز ایشلریندن بیریدیر. بونا خاطیرکی خلقیمیزین دویوملاری، دئییملری، آروزلاری و دیلکلری، ایستر افسانه یا ناغیل شکلینده، ایستر ایسه بایاتی، تاپماجا، قوشماجا و سایر فولکولور شکیللرینده، اگر واقتیندا ییغیلماسایدی، سونرالار گئج اولاردی. صمد و بهروز بیرلیکده اونلاری مختلف یئرلرده، مختلف آداملاردان ائشیتمیش و قلمه آلمیشلار. (۱۹)
اونلارین بو ساحهده ایشلرینین چتینلیگینی گؤسترمک اوچون، یالنیز «تاپماجالار ـ قوشماجالار»کیتابینین مقدمهسیندن گؤتوردوگوموز، صمد وبهروزون یازدیغی بو سؤزلر،کفایت ائیلر:
«…..آخشام باشیکنده یئتیشدیک، چوخلیکاغاذ ـ قلم ایله؛ «میر ولی»نین اؤگوزو اؤلموشدو، هیچکیم ایله دانیشمیردی؛ «مشدی زامان» اوشاغین شهره، دکتره آپارمیشدی. باشقالارینین دا باشلاری اؤز ایشلرینه قاریشمیشدی، چوخ چتین گؤرونوردوکی، ایکیکلمه سؤز اونلاردان ائشیدهسن. دوغرودور سینهلردن بو سؤزلری چیخارماغین، بئله ـ بئله چتینلیکلریده واردیر!!» (۲۰)
البته بو جمع اولونموش خلق شفاهی ادبیاتی، او دؤرهنین مخصوص وضعیتیندن آسیلی (شووینیستی دایرهلرین حاکمیتینه خاطیر)، آذربایجان دیلینده یوخ، بلکه فارس دیلینده نشر اولوندو. صمد بو بؤیوک مانعدن علاوه باشقا بیر عاملهده اشاره ائیلهییر و اودا اوخوجولارین اؤز دیللرینده آز کیتاب اوخودوقلاری و ادبی دیللرینی اونوتدوقلاریدیر. او «س. م. جاوید» ینکیتابینا دایر بئله یازیر:
«دوزو بویودوکی، بو مقاله همان دیلده یازیلسینکی،کیتاب اؤزوده او دیلده یازیلیبدیر (یعنی آذربایجان دیلینده)، آمما بیر ـ ایکی دانا آرتیق اوخوجو تاپماق سببینه اوندان واز کئچدیم.“ (۲۱)
و یا چارهسیزلیگدن فارس دیلینده یازدیغی اوچون، «اولدوز و دانیشان قولچاق»کیتابینین مقدمهسینده، قولچاقین دیلیندن، بئله دئییر:
«او بیچارهنی (آقای بهرنگینی) آرتیق دانلامایینکی،نییه فارسی باجارمیر، هاردان بللی اونون اؤزونونده هیچ خوشی گلمیر، بیر دیلدهناغیل یازسینکی باجارمیر؛ آمما چارهسینهدیر؟؟» (۲۲)
غلامحسین ساعدی، بهروزون و صمدین، گئجه ـ گوندوز چالیشمالارینتیجهسینده، «افسانههای آذربایجان»ین نئجه عمله گلدیگیندن دانیشاراق، یازیر:
«هیچناشر حاضر دگیلدی،ناغیللاری آذربایجان دیلینده نشر ائیلهسین…. گئجه ـ گوندوز چالیشدیقکی، صمدی و بهروزو قانع ائیلهیک، هَلهلیک ناغیللار فارسجا چاپ اولسون، چاپدا اولدو، اما صمد هیچ حالدا راضیلاشمادی، دفعهلرله دئدی و یازدیکی،نه زمان اونلار اصلی دیلینده چاپ اولاجاقلار؟ بیر آرزیکی، هَله بوگونه قَدَر یئرینه یئتیشمه ییبدیر…“ (۲۳)
بو ناغیللارین اصلی دیلینین متنینین، ایندیهکیمی هاردا اولدوغو کیمسهیه معلوم دگیلدی. حدوداَ اون ایکی ایل بوندان قاباق اونلارین، وارلیغیندان خبردار اولدوق و بیلدیککی صمد آز مدت ناغافل اؤلوموندن قاباق، اونلاری مرحوم محمدعلی فرزانهیه تاپشیرمیشدیر. (۲۴)
صمد و بهروز آذربایجان ناغیللاریندان باشقا، «تاپماجالار، قوشماجالار»کیتابینی چاپا حاضیرلادیلار؛ بوکیتابدا اونلار یاشادیقلاری و ایشلهدیکلریکندلرده، ۳۴۱ عدد تاپماجا و ۲۲ عدد قوشماجا، آغیزلاردان ائشیتمیش و قلمه آلمیشلار. اونلارین توپلادیقلاری فولکلورون مهم خصوصیتلریندن بیری بودورکی، اونلاری عینا” ائشیتدیکلری محاوره دیلینده،کیتابت ائتمیشلر.
صمد بهرنگینین عؤمرونون آزلیغینا باخمایاراق، واختیندا چوخ بؤیوک ایشلرین انجامینانایل اولدو؛ او هر شئـیدن اول بیر ضیالیکیمی، ملی مسئلهنی،سیاسی مسئلهدن آیری دوتماییب و بو ایکی اجتماعی پروبلمی بیری ـ بیرینه قارشی قویمادی. بو ساحهده حتی ساده وکیچیک بیر حرکتده، اونون دقیق و حساس باخیشلاریندان اوزاقدا قالمادی. پهلوی رژیمینین ضد ملیسیاستی قارشیسیندا، گله جکنسیله یول گؤسته ریجی بیر رول اوینادی. صمد بهرنگینین و اونون جان بیر قالیب یولداشلاری، بهروز دهقانینین و علیرضانابدلین و … خاطرهسی خلقیمیزین قلبینده و خاطیرینده، هر زمان دیریدیر.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ ـ آذربایجان سسی،نمره ۱۶ ـ ۱۵، ص ـ ۱۴ مقاله ریشه در خویش، غلامحسین ساعدی
۲ ـ تاپماجالار ـ قوشماجالار، ص ـ ۶، مقدمه
۳ ـ آذربایجان سسی،نمره ۱۴ ـ ۱۳، مقاله یکنویافته ارزشمند
۵ و ۴ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۳۵، مقاله درباره ۵نمایشنامه (از گوهرمراد)
۶ تا ۱۱ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۰۵، مقالهنظری به ادبیات امروز (درباره عزاداران بَیل)
۱۲ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۴۸ تا ۱۳۷، مقاله ادبیات و فولکلور آذربایجان
۱۳ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۶۵، مقاله عاشیق شعری
۱۴ ـ بهروزدهقانی، در شناخت ادبیات و اجتماع، مقالهکورزاد …. ص ـ ۳۱ ـ ۳۰
۱۶ و ۱۵ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۷۵، مقاله شاه اسماعیل خطایی
۱۷ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۴۳، مقاله ادبیات و فولکلور آذربایجان
۱۸ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۱۹۰، مقاله یادی از حیدر بابای شهریار
۱۹ ـ حمزه فراهتی، “از آن سالها….و سالهای دیگر”کیتابینین ۱۴۴نجی صحیفهسینده بئله یازیر:
“صمد و بهروز بیر دفعه (داغ برنامهلرینده) گئج قالمیشدیلار؛ هامی اونلار اوچوننگرانلیق چکیردی! اونلار ۲۰ دقیقهدن سونرا بیر شخصی ماشیندان یئندیلر. اوز ـ گؤزلریندن یورقونلوق و یوخوسوزلوق یاغیردی! معلوم اولدو، “آذرشهر”ده بیرناغیلچینی تاپمیشلار و ۳۰ تومن پول اؤدهیه رک، بوتون گئجهنی اونون دانیشیقلار وناغیللاینا قولاق وئریب و اونلاری یازمیشلار و بئلهلیکله “آذربایجانناغیللاری”نین بیر حصهسینی قلمه آلمیشلار!”
۲۰ ـ تاپماجالار ـ قوشماجالار، ص ـ۴، مقدمه
۲۱ ـ مجموعه مقاله ها، ص ـ ۲۰۵، آذربایجان دیلینه مخصوص صرف ونحو مقالهسی
۲۲ ـ اولدوز و عروسک سخنگو، مقدمه
۲۳ ـ آذربایجان سسی،نمره ۱۶ ـ ۱۵، ص ـ ۱۴ مقاله ریشه در خویش، غلامحسین ساعدی. (آذربایجانجاناغیللار سونرالار اسد بهرنگینین تلاشی ایله تبریزدهنشر اولموشدور.)
۲۴ ـ بو خبر بیرینجی دفعه آذربایجان سسینین ۱۶ ـ ۱۵ جینمرهسینده، «یکنویافته ارزشمند» آدلی بیر مقالهده اعلان و همزمان م. ع. فرزانهنین واسطهسیله وارلیق مجلهسینده یازیلان بیر مقالهده ایضاح اولوندو.
سؤزو م. ع. فرزانهنین اؤزوندن ائشیدمگ داها یاخشی اولار! او بئله یازیر:
«۱۳۴۷ ـ جی ایلین یاییندا من یئنه تبریزه گئتدیم.سیرادا صمد و دوستلاری ایله گؤروشدوم. بهروز، او ایل هانسیسیمیناردا اشتراک ائتمک اوچون اسپانیایا گئتمیشدی. بیز آیریلاندا صمد منی بیر طرفه چکیب دئدی: من فولکولور بارهده یازی ـ پوزولاریمیزی، هرنه وارساسیزه تاپشیراجاغام. بونو بهروزدا بیلیر.سیز اونلاردان ایسته دیگینیزکیمی، حتی بیزلردن آد آپارمادان بئله، یئری گلدیکده استفاده ائده بیلرسیز. دردینیزه دگمسهده بیر طرفه بوراخارسیز. ایندی ایستیرسیز من اونلاریسیزه گتیریم، ایستیرسیزده تهرانا گؤنده ریم. دئدیم: تهرانا گؤنده رمهنیز داها یاخشی اولور. آز مدت سونرا صمدین گؤندردیگی باغلاما، اَن تهلکهلی گونلرده منه گلیب چاتدی و من اونا اَل وورمادان، هَلهلیک اؤز الیازمالاریم ایله بیرلیکده بیریسینه امانت تاپشیردیم. او امانت بورادا دانیشماغا لزومو اولمایان سببلردن آسیلی اولاراق ۲۵ ایل سونرا گلیب یئنیدن منیم الیمه چاتدی وهلهنه یاخشیکی، گلیب چاتدی. اؤز یازی ـ پوزولاریمدان چوخ، صمد و بهروزون فولکلور بارهده توپلادیقلاری منی سئویندیردی». ( وارلیق مجلهسی، باهار ۱۳۷۷،نمره ۱ ـ ۱۰۸، ص ـ ۲۴، مقاله صمد بهرنگی و آذربایجان فولکلورو، م. ع. فرزانه)


c: text/html

text:
آنتانتا
آنتانتا یا تفاهم مثلث . - ۱۹۰۴—۱۹۰۷-جی ایللرده روسیه نین، اینگیلیسین و فرانسه نین ساواش-سیاسی بلوکو اوْلموشدور. سوْنرالار ۱۹۱۵-جی ایلده ایتالیا و ژاپون دا بۇ اتفاقا قوْشولدو.
آنتانتا بلوکو - بیرینجی دونیا ساواشی زامانی ۱۹۰۴-۱۹۰۷جی ایللرده «اۆچلر اتفاقی»نا قارشی اوْلاراق یارانمیشدی. آنتانتا بلوکو «اۆچلر اتفاقینا» جواب اوْلاراق یارادیلمیش و اؤزونده آلمان قوهلرینه قارشی اوْلان دؤولتلری جمع لشدیرمیشدی. فرانسه اوّلجهدن آلمانیا قارشی ایدی. روسیه و اینگیلیسنین ده بۇرادا آلمان هژمونی سینا قارشی اوْلماسی بۇ دؤولتلری بیر بلوک آلتیندا بیرلشدیردی. ۱-جی دۆنیا ساواشی آنتانتا بلوکونون قالیبیتی ایله باشا چاتمیشدی. ساواشین نتیجهسی عثمانلی ایمپیراتورلوغون و «اۆچلر اتفاقینا» داخیل اوْلان اوتریش-ماجاریستانین سوقوطو، روسیه دا فوْریه و اۇکتوبر عۆصیانلارینا، آلماندا ایسه نوْامبر عۆصیانین باش وئرمهسی اوْلموشدو.
آنتانتا بلوکو - ۱-جی دۆنیا ساواشی زامانی ۱۹۰۴-۱۹۰۷-جی ایللرده «اۆچلر اتفاقی»نا قارشی اوْلاراق یارانمیشدی. آنتانتا بلوکو «اۆچلر اتفاقینا» جواب اوْلاراق یارادیلمیش و اؤزونده آلمان قوهلرینه قارشی اوْلان دؤولتلری جمع لشدیرمیشدی. فرانسه اوّلجهدن آلمان قارشی ایدی. روسیه و اینگیلیسنین ده بۇرادا آلمان هژمونی سینا قارشی اوْلماسی بۇ دؤولتلری بیر بلوک آلتیندا بیرلشدیردی.
۱۸۹۱-جی ایلده- روسیه ایمپیراتورلوغو و فرانسه جومهوریتی فرانسه-روس اتفاقینین یارادیلماسی ایله باغلی راضیلیغا گلدیلر.
۱۹۰۴-جو ایلده- اینگیلیس-فرانسه راضیلیغی الده اوْلوندو.
۱۹۰۷-جی ایلده- روس-اینگیلیس راضیلیغی ایمضاءلاندی.
آنتی-آلمان مؤقیعتی توتان دؤولتلرین سایی چوْخ اوْلسا دا، اوْنلارین بیر چوْخ آلمان قارشی ساواش عملیّاتلار دا ایشتیراک ائتمیردیلر. مثلاً، چین ۱-جی دۆنیا ساواشسینه آنتانتانین ترکیبینده باشلاسا دا، اوْ سادهجه فورمال اوْلاراق اۆزولوک داشیییردی. اوْ، یالنیز آلمان ایله دیپلوماتیک علاقه لری کسمک ایسه کیفایتلنمیش، هئچ بیر ساواش عملیّات آپارمامیشدی.
۱-جی دۆنیا ساواشی آنتانتا بلوکونون قالیبیتی ایله باشا چاتمیشدی. ساواشین نتیجهسی عثمانلی ایمپریاسینن و «اۆچلر اتفاقینا» داخیل اوْلان اوتریش-ماجاریستانین سوقوطو، روسیه دا فوْریه و اۇکتوبر عۆصیانلارینا، آلماندا ایسه نوْامبر عۆصیانین باش وئرمهسی اوْلموشدو.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۲ مارس
- ۱۸۰۷ - آمریکا کونقرهسی٬ هانسیسا بیر یابانچی شاهلیق٬ یئر و یا اؤلکهدن کؤله ایتحالاتینی قاداغان ائتدی.
- ۱۸۳۶ - تگزاس٬ مکزیکدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۸۵۵ - ایکینجی الکساندیر روس تزاری اوْلدو.
- ۱۸۸۸ - بیرلشمیش شاهلیق٬ آلمان٬ اوتریش-مجاریستان٬ ایسپانیا٬ فرانسه٬ ایتالیا٬ هولند٬ روسیه و تۆرکیه آراسیندا ایستانبول آندلاشماسی ایمضالاندی. بۇنا گؤره٬ ایرتیباطلی دؤولتلرین گمیلری هم ساواش هم ده باریش زامانیندا سوئز کانالیندان گئچه بیلهجکلر.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه ریزهنی روسیه الیندن قۇرتاردی.
- ۱۹۲۱ - تۆرکیه پوْسوْفو روسیه الیندن قۇرتاردی.
- ۱۹۲۳ - شوروی بیرلیگینین قۇروجوسو ولادیمیر لنین٬ اؤلوموندن اؤنجهکی سوْن یازیسی اوْلاجاق «داها آز٬ داها یاخشی» آدلی مقالهنی یازدی.
- ۱۹۳۳ - کینگ کوْنق فیلمی نیویورکدا گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۵۶ - مراکش٬ فرانسهدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۱۹۶۱ - تۆرکیه دموکراتیک آزادلیقلار بارهسینده اوروپایا گۆوَنجه وئردی.
- ۱۹۶۹ - کوْنکورد اۇچاغی فرانسهده ایلک تست اۇچوشونو گؤردو.
- ۱۹۸۸ - آذربایجاندا ائرمنیلرله تۆرکلرین ساواشمالاریندان سوْنرا شوروی بیرلیگی آذربایجانا عسگری بیرلیکلر یوْللادی٬ خیاوانا چیخما یاساغی قوْندو.
- ۱۹۹۰ - نلسون ماندلا٬ آفریقا میلّی کونقرهسی باشوزیرلیگینه سئچیلدی.
- ۱۹۹۲ - اؤزبکیستان و مولداوی٬ بیرلشمیش میلّتلر عۆضوو اوْلدو.


text:
امریکا-دا بینانین چؤکمهسی نتیجهسینده اؤلنلرین سایی یئنیدن آرتیب
امریکانین فلوریدا ایالتینین سرفساید شهرجیگینده یاشاییش بیناسینین چؤکمهسی نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 16-یا چاتیب.
امریکانین فلوریدا ایالتینین سرفساید شهرجیگینده یاشاییش بیناسینین چؤکمهسی نتیجهسینده اؤلنلرین سایی 16-یا چاتیب.
میامی بلدیه صدری دانیلا لوین کاوا کئچیردیگی مطبوعات کنفرانسیندا بیلدیریب کی، داغینتیلار آلتیندان داها دؤرد نفرین جسدی چیخاریلیب.بونونلا دا اؤلنلرین عمومی سایی 16-یا چاتیب.
او، حادثه زامانی بینادا اولدوغو احتیمال ائدیلن 147 نفرین یئرینین هله ده معینلشدیریلمهدیگینی ده دئییب.
اؤلکه پرزیدنتی جو بایدن فلوریدا-دا فوق العاده وضعیت رژیمی اعلان ائدیب. آغ ائو رهبری خانیمی ایله بیرلیکده قضانین باش وئردیگی اراضییه گئدهجک.
خاطیرلاداق کی، میامی-دئید دایرهسینین سرف ساید شهرجیگینده 12 مرتبهلی بینا ژوئنین 24-ا کئچن گئجه قیسمن داغیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
زلمی خلیلزاد استعفا ائتدی
"آمریکا خالقینا اون ایللر بویو ائتدیگی خیدمتلرینه گؤره مینتدارلیغیمی بیلدیریرم"
سلاحلی سالدیریدا ان آز ۴۳ نفر اؤلدو
کیملیگی هله بیلینمهیهن سلاحلی اینسانلارین بیر بازار یئرینه سالدیردیغی آچیقلاندی
هیندوستان-دا داشقینلاردان اؤلنلرین سایی 26 نفره چاتیب
23 نفر کرالا ایالتینده، داها 3 نفر ایسه تامیل نادو ایالتینده حیاتینی ایتیریب.


text:
اؤزدن بیرآز اۏیانا / آیهان میانالې (یاشانمېش حیکایه)
نئچه ایل اؤنجه، فردیس شَهَرینده، قېز دۏستوم’لا مۆشتریلر اۆچۆن بیر نئچه ماساسې اۏلان آل-آپار آدلې بیر رئستۏرانا گئتدیک. اۏرادا چۏخ آدام یۏخ ایدی، اۆچ نفر گنج بیر جۆتلۆک و 60-70 یاشلارېندا بیر یاشلې قادېن وار ایدی.
یئمکلریمیزی 35 یاشېندا اۏلان کیشی هله رئستۏرانا گلمهمیشدن سیفاریش وئرمیشدیک. بیر نئچه دقیقه سۏنرا تئلئفۏنونون زنگی چالدې، یانېندا اۏلدوغوما رغمن، تئلئفۏنونون سَسینی إشیتمهدیم، بونلارې بوراخدېغېمدا، یۆکسک سَس’له دانېشماغا باشلادی…
دانېشېغېنې بیتیردیکدن سۏنرا هامېمېزا سارې اۆز توتوب سئوینجلیک’له آچېقلادې: -تانرې اۏنلارا اۏن ایلدن سۏنرا بیر اوشاق وئریب و سئوینجیندن ذؤوق آلارکن رئستۏرانېن صاندېقچېسېنا اۆز توتاراق “بورادا اۏلان بۆتۆن مۆشتریلرینیزین هامېسې منه قۏناق دېرلار؛ هامېسېنا أت چیلۏوو وئرین. آتا اۏلدوغوم اۆچۆن شیرینلیک وئرمک ایستهییرم” دئدی.
هامېمېز اۏنا تعجّۆب’له باخېردېق کی، أڲلَشدیڲیم اۏتورقادان آیاغا قالخېب یانېنا گئتدیم، ایلک اؤنجه اۏنو اؤپهرَک، تبریک دئییب، سۏنراسې یئمهڲیمیزی سیفاریش إتدیڲیمیزی اۏنا آچېقلادېم. باشلادېم دیل-آغېز إتمهڲه و دئدیم: -عزیز قارداشېم سیزه زحمت وئرمهیهجهییک، آما نهایت، بیر چۏخ ایصرار’لا، بیزیم، گنج جۆتلۆڲۆن و یاشلې کیشی-قادېنېن یئمکلرینین پولونو سایېب، سیفاریش وئردیڲی یئمکلر’له رئستۏراندان چېخدې.
بوراجان هر شئی نۏرمال و گؤزَل ایدی، آما دۆنَن آخشام بیلیت آلماق اۆچۆن سېرادا دایانان باجېم اوشاقلارې’یلا پارکا گئتدیڲیمه چۏخ شاشېردېم. بیردن هَمَن گنج کیشینین 4-5 یاشلې بیر اۏغلان اوشاغې’یلا آیاق اۆسته دوردوغونو گؤرَنده دۏروخوب بیرآن دیکسیندیم. بیلیت سېراسېندان آیرېلېب، گنج کیشینین منی گؤرمهدیڲی شکیلده اۏنا یاخېنلاشدېم و یئنه ده سارېشین اۏغلان اوشاغېن گنج کیشینی آتا-آتا سَسلندیردیڲینی گؤرَنده بیر داها شاشېردېم.
ماراقدان اؤلۆردۆم، اؤزۆمده اینجارېمې تۏپلایېب، گئدیب آرخادان چیڲنینه ووردوم، قایېدان کیمی منی تانېدې، بیر آز رنگ-روفو قاچدې، اؤنجه سلاملاشدېق، سۏنرا اۏنا آتماجا ایله تۏخانېب دئدیم: -ماشاللاه اۏغلونوز 2-3 هفته اؤنجه دۆنیایا گلیب نه تئز بؤیۆدۆ، دانېشارکن سؤزلریمی تئز کسهرَک دئدی: “قارداش اۏ اۏلای بیر یالان ایدی، ایذن وئر اۏنو ویجدانېم’لا اؤزۆمۆن آرامدا ساخلایېم”.
یالوار-یاخارېم’لا، اۆز وئریلن قۏنونو باشلادې آچېقلاماغا:
-اۏ گۆن رئستۏرانا گیرَنده ایشدن قایېتدېغېم اۆچۆن، أللریم چیرکلی ایدی و هر شئیدن اؤنجه، أللریمی یوماق اۆچۆن توالئته سارې گئتدیم؛ أللریمی یویارکن یاشلې کیشی ایله قۏجا قادېنېن سَسینی إشیتدیم، آما منی گؤره بیلمهدیلر. بیر-بیرلری’یله قاققېلتې ایچینده دانېشېردېلار. یاشلې قادېن “کاش بو گۆن بیرآز داها چۏخ پول خرجلهسه’یدین. بوگۆن أت چیلۏوو یئسه’یدیک؛ آرتېق بیر ایل دیر أت چیلۏوو یئمهمیشم” دئدی. قۏجا کیشی جاواب وئردی: “باخ، بیر سوپ آلېب ایچمک اۆچۆن رئستۏرانا گلدیک، اۏ دا سادهجه سنین دارېخدېغېنا گؤره ایدی، ایندی سوپدان آرتېق بیر یئمک آلسام، آی باشېناجان ألیمده 100 مین تۆمن قالار. سنجه ألیمدهکی پولوم’لا أت چیلۏوو آلا بیلهرَممی؟ گؤز ایشېغېم، سن دئنن، آلېرسام آی باشېناجان نئجه کئچینه بیلهریک؟
بیر-بیرلری’یله دانېشارکن یئمک سیفاریشینی گؤتۆرَن کیمسه، ماساسېنا یاخېنلاشاراق “نه ایستهییرسینیز؟” دئدی، قۏجا درحال جاواب وئردی: “اۏغلوم، ایکیمیز ده خستهییک. ایمکانې اۏلورسا اۏ ایستی چؤرَکلردن، یانېندا دا ایکی بۏشقاب بیزه سوپ گتیر”.
منیم حالېم بیردن-بیره چۏخ قارېشدې،دۆنیا باشېما فېرلانېردې. سو آچېق ایدی و بۏشو-بۏشونا آخېب گئدیردی، بۆتۆن بَدَنیمی سۏیوق تر باسمېشدې، اؤلدۆڲۆمۆ سانکې حیسّ إدیردیم، بیرآن اؤزۆمه دؤنۆب درین بیر دۆشۆنجهیه دالدېم. گؤزلریمی بیرآن باغلایېب آچدېغېمدا هئچ بیر شئیه دۆشۆنمزدن توالئتدن إشیڲه چېخېب إله فیلم اۏینادېم کی اۏ یاشلې قادېن بیر أت چیلۏوو یئیه بیلسین!
“آرتېق إحتیاجېمېز اۏلمادېغېندا باشقالارېنېن یئمک پولونو نییه وئردیڲینی سۏروشدوم” دئدی آی قارداشېم، “حاضېرام بیریسینین آبرېسېنې قۏروماق اۆچۆن، اؤز دۆنیام ایله اۏغلومون دۆنیاسېنې وئرم؛ هله قالسېن کی سیزلرین یئمک پولونو حئسابلامېش اۏلام!” دئدی.
اۏنون’لا ایندیلیکلَشیب یا دا هئچ بیر سؤز دئمزدن آیرېلدېغېمې باشا دۆشمَزدن، بیر نئچه ساعاتلېق پارکېن ایسلاق چمنلری اۆستۆنده اۏتوروب، گلیب-گئدنلره باخاراق، درین بیر فیکیره دالدېم. تانرې دئدیڲیمیزین اؤزۆندن یارانېب، اۏنون روحو ایله قېدالاندېغېمېزا داها یاخشې اینانماغا باشلامېشدېم…
2016/08/29 – کرج


text:
اینچه بورون ارکین زوُلاغی نینگ دؤرهدیلمهگی تاصصیقلاندی
اینچه بورون دا ارکین زوُلاغی نینگ دؤره دیلمه گی نینگ تۆرکمن صحرا و گۆلیستان ولایاتینا بأحبیتلی بوُلجاقدیغی آیدیلیار
ایران ینگ گۆلیستان ولایاتینداقی اینچه بورون ارکین زوُلاغی نینگ دؤرهدیلمه گی باراداقی دؤولتینگ تکلیبی یوردونگ بأحبیتلری آنیقلاییش قوراماسی (مجمع تشخیص مصلحت) تاراپیندان تاصصیقلاندی.
اینچه بورون ارکین زوُلاغی نینگ دؤرهدیلمه گی باراداقی قارارناما دؤولت تاراپیندان ایران ینگ مجلیسینه هؤدۆرلهنیپدی.
مجلیسده تاصصیقلانان بو قارارناما ایران ینگ اساسی قانونی قوراغ گنگه شی تاراپیندان بأحبیتلری آنیقلاییش قوراماسینا ایبریلیپدی.
ایران ینگ حابار سریشده لری اینچه بورون دا ارکین زوُلاغینگ دؤره دیلمه گی نینگ تۆرکمن صحرا و گۆلیستان ولایاتینا بأحبیتلی بوُلجاقدیغینی بیلدیریأر.
گۆلیستان ولایاتی نینگ حأکیمی هادی حق شناس اینچه بورون ارکین زوُلاغی نینگ دؤره دیلمه گی نینگ ایران ینگ میللی ایقدیصادینا و ایران- تۆرکمنیستان آراسینداقی مدنی قاتناشیقلارا اولی قوُشانت قوُشجاقدیغینی آیتدی.
ایران- تۆرکمنیستان- قازاغیستان دمیریوُلی دا اینچه بوروندان گچیأر.
دِگیشلی حابارلار
آذربایجان زنگیلان دا عاقیللی اوُبا دؤرهدیأر
ارمنیستان ینگ اشغالیندان آزات ادیلن زنگیلان دا قورلوشیق ایشلرینه دوُوام ادیلیأر
آذربایجان ینگ تۆرکیه دأکی تأزه ایلچیسی اینام حاطینی قوُوشوردی
ممدوف آنکارادا تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تاراپیندان قابول ادیلدی و اینام حاطینی قوُوشوردی
قاراباغ دا آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی
آغشام بوُلان اوُد آچیلشیقدا افغان حمزه یف آدینداقی آذربایجان ینگ بیر عسگری شهیت بوُلدی


text:
تورک قیزلاری یاری فینالدا
لهستانی ۳-۰ مغلوب ائدن تورک قیزلاری، یاری فینالدا صربیستان - فرانسا اویونونون غالیبی ایله قارشیلاشاجاق
تورک ملی قادین والیبال تیمی، ۲۰۲۱ آوروپا شامپیوناسی دؤرددهبیر فینالیندا لهستانی ۳-۰ مغلوب ائدهرک یاری فینالا یوکسلدی.
سون آوروپا ایکینجیسی تورک ملی قادین والیبال تیمی دؤرددبیر فینال اویونوندا بولقاریستانین فیلیبه شهرینده لهستان ایله قارشیلاشدی.
لهستانی ۳-۰ مغلوب ائدن تورک قیزلاری، یاری فینالدا صربیستان - فرانسا اویونونون غالیبی ایله قارشیلاشاجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
شاهیکا ارجومن دونیا رکوردو قیردی
سربست دالیش دونیا رکوردچوسو ارجومن، تک نفسده ۱۰۰ متر درینلیگیه ائندی
اینگیلتره پریمیر لیگی: "لیورپول" سفرده "منچستریونایتد"ی دارماداغین ائدیب
"اولدترافورد" ایستادیوموندا باش توتان گؤروشده "منچستر یونایتد" اؤز میدانیندا "لیورپول" تیمینی قبول ائدیب.
شاهیکا ارجومن، رکورد قیرماغا حاضیرلانیر
ارجومن، تک نفسده کیشیلرده و قادینلاردا ۱۰۰ متر دونیا رکوردونو قیرماغا چالیشاجاق


text:
جری لوئیس
جری لوئیس (اینگیلیسجه: Jerry Lewis) آمریکالی موغنی, فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, کومدین, فیلم یاپیمجیسی و اوْیونچو. ۱۶ مارس ۱۹۲۶ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۱ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۰ اوت ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1946–2017 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jerry Lewis»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جری لوئیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`آذربایجان` نتیجهلر
خبرلر [1073]
- اردوغان، آذربایجانا گئتدی
- جمهورباشقانی اردوغان آذربایجانا گئدیر
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (24 اوکتبر2021)
- آذربایجان ساوونما باخانلیغی، شهید ساییسی ایله باغلی بیلگیلری گونجللهدی
- آذربایجان، روسیا و ارمنیستاندان اوچلو توپلانتی
- پرزیدنت اردوغاندان آذربایجانا تبریک مئساژی
- فواد اوکتای، آذربایجانین مستقیللیک ایلدؤنومونو قوتلادی
- آذربایجانین ارمنیستانا قارشی ائتدیگی شیکایتین محکمهسی باشلادی
- گنجه، شهیدلرینی آندی
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (17 اوکتبر2021)
- تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
- بیر آذربایجان عسگری شهید اولدو
- بایراموو: آذربایجان، ارمنیستانلا ایلیشکیلری نورماللاشدیرماغا حاضیردیر
- کوروناویروسلا باغلی سون ایستاتیستیک
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (13 اوکتبر 2021)
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (12 اوکتبر2021)
- تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا چالیشما پروگرامی ایمضالاندی
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (11 اوکتبر2021)
- آذربایجاندان ایرانا: تروریست آختارانلار، اطرافینا باخسین!
- آذربایجاندان ایرانا: سوروملو اولون!
- آذربایجان گوندمی
- آذربایجان مودافعه ناظیرلیگی: دوشمنین 550 نفردن آرتیق ایتکیسی وار
- "هر زامان قارداشلاریمیزین یانینداییق"
- خوجالی قتلعامی آنیلدی
- محتشم آذربایجان رقصی
- بایراغینا جانیم قوربان آذربایجان...
- آذربایجان اوردوسونون ایرلیلییشی داوام ائدیر
- اردوغان آذربایجاندا
- آذربایجان تمثیلچیسی "یوروویژن "ون فینالیندا!
- آذربایجان-دا کروناویروسا یولوخانلارین سایی 359 نفره چاتیب
- آذربایجان-دا غلبه خبرینی وئرن آپاریجی گؤز یاشلارینی ساخلایا بیلمهییب
- آذربایجان-ائرمنیستان موناقیشهسی
- آذربایجاندا بیر اوخول
- داغ باشیندا قارتال وار
- آذربایجان ایشغال آلتینداکی تورپاقلارینی آزاد ائدیر
- اؤزبکیستاندان آذربایجانا سلام وار!
- آذربایجاندان خزرده مانور
- آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (9 مارس)
- پایتاخت آنکارا-دا آتاکوله قوللهسی آذربایجان بایراغی ایله ایشیقلاندیریلدی
- "بایراق بیزیم هر شئییمیزدیر. اونو یانماغا قویماریق!"
- آذربایجانا سلام اولسون!
- آذربایجان جمهوریتینده قاراباغ شهیدلرینی آنما یوروشو
- تورکیه-آذربایجان قارداشلیق آنیدی
- خوجالی سوی قیریمی


text:
اویان نیوز: تورکیهنین ایلک فانتاستیک اوشاق فیلمی “هیتیتیا: مدالین سیرری” ویزیونا گیردی.
تورکیهنین ایلک فانتاستیک اوشاق فیلمی هیتیتیا: مدالین سیرری، کیچیک ایزلهییجیلری و عائلهلری سینما سالونلارینا چئکمهیی هدفلهییر. یؤنتمنلیگینی اولاش شیمشک و چینگیز دوهچینین ائتدیگی فیلمین سناریوسونو توماس بروکنئر یازدی. گورکان اویغون، امیر بئرکه زینجیدی، ائبرو جوندوبیاوغلو، سئررا ییلماز و آونی یالچینین رول آلدیغی فیلمین مؤوضوسو بئله:
“آلاز، یامان و نهیر بیر-بیریندن سئویملی و ماراقلی ۳ قارینداشدیر. بو اوچ قارینداشین آتاسی آرکئولوق بیلیم آدامیدیر، آنجاق اؤزل گوجلره صاحب آنالاریندان آیری بؤیودولموشلر. بو ماراقلی ۳ قارینداش بیر گون گیزلی بیر کشف عملیاتی ائدهرک پارالل کایناتدا یئر آلان هیتیتیا مدنیتینه گئچرلر. بوراداکی ان اؤنملی آماجلاری آنالارینا قوووشماق اوچون پیسلیکلر دیارینین افندیسیله چتین بیر مباریزهیه گیرهجکلر”.
ت رت


text:
آلمانیانینگ سوپرکاپینی بایرن مونیخ آلدی
سوپرکاپ یاریشیندا بایرن مونیخ بروسیا دورتموند فوتبال توُپارینی 3-2 نتیجه سی بیلن ینگدی
آلمانیادا سوپرکاپ بایرن مونیخ فوتبال توُپارینا بریلدی.
سوپرکاپ یاریشیندا بایرن مونیخ بروسیا دورتموند فوتبال توُپارینی 3-2 نتیجه سی بیلن ینگدی.
آلیانز آرنا استادیومیندا اوُینالان بأسلِهشیکده بایرن مونیخ 18-نجی داقیقادا کورنتین تالیسو و 32-نجی داقیقادا توماس مولرینگ اوران گللاری بیلن 2-0 اؤنگه گچدی.
بروسیا دورتموند اۆچین 39-نجی داقیقادا جولیان براند بیلن 55-نجی داقیقادا ارلینگ هالند گل اوردی.
بایرن مونیخ ینگ ینگیش گلینی 82-نجی داقیقادا جاشوا کیمیچ بروسیا دورتموندینگ دروزه سی نینگ آغلارینا اؤتۆردی.
شیله لیک بیلن بایرن مونیخ 8-نجی گزه ک آلمانیانینگ سوپرکاپی نینگ قاهرامانی بوُلدی.
دِگیشلی حابارلار
بنکسی نینگ بیر اثری 18.5 میلیون پوندا ساتیلدی
مارماریس دا فونیکس تاریحی شهرینده قازوو آغتاریش ایشلری باشلادیلار
بو قازوو آغتاریش ایشی پنسیلوانیا بیلیم یوردونینگ عالیملاریندان دکتر آصیل یامان ینگ یوُلباشچیلیغیندا باشلادیلار
قاراحان دپه ده نئولیتیک دؤورۆنه دگیشلی تاریحی اثرلر تاپیلدی
قاراحان دپه ده 3 ییلدان بأری قازوو آغتاریش ایشی دوُوام ادیأر


text:
"تورک عسگرینین افغانیستاندان آیریلماسی بو گون یا دا یارین تاماملاناجاق"
قالین: عسگریمیز چکیلدیکدن سونرا دا بیز اورادا (حامد کرزی) هاوالیمانینین ایشلتمهسینه داوام ائدهبیلریک
جمهورباشقانلیغی سؤزچوسو ابراهیم قالین، تورک عسگرینین افغانیستاندان آیریلما سورهجینین بو گون یا دا یارین تاماملاناجاغینی سؤیلهدی.
ابراهیم قالین، اؤزل بیر تلویزیون کانالیندا گوندمه دایر سواللاری جاوابلادی.
قالین، ۲۰۰۱.جی ایلدهن بو یانا افغانیستاندا وظیفه یئرینه یئتیرهن تورک عسگرینین بؤلگهدن چیخماسینا باغلی،
"(دونن آخشام اعتباری ایله) ۳۶ ساعات ایچریسینده تخلیه ایشی تاماملانمیش اولاجاق" دئیهرک،
"عسگریمیز چکیلدیکدن سونرا دا بیز اورادا (حامد کرزی) هاوالیمانینین ایشلتمهسینه داوام ائدهبیلریک. بونونلا باغلی مذاکیرهلر داوام ائدیر" ایفادهلرینی ایشلتدی.
طالبان ایله استخبارات بیریملری و خاریجی ایشلر باخانلیغی سویهسینده گؤروشمهلر ائدیلدیگینی ده دئین قالین،
"کؤچ اولماماسی اوچون دیپلوماتیک گؤروشمهلریمیزه داوام ائدیریک. کؤچ دالغاسی اولماماسی اوچون بؤلگه اؤلکهلری و اولوسلارآراسی توپلومون داها چوخ مسئولیت آلماسی لازیمدیر. تورکیه کؤچ مسئلهسینده اوزرینه دوشهنی یئرینه یئتیردی. قانونی اولمایان کؤچ اوچون یئنی تدبیرلر آلیریق. تورکیه هئچ کیمین کؤچ آنباری دئییل. ایرانلا یاسادیشی کؤچو اؤنلهمک مقصدیله داواملی گؤروشمهلر ائدیلیر" دئیه دانیشدی.
ملی ساوونما باخانلیغی تورک سلاحلی گوجلری عنصورلارینین افغانیستاندان تخلیهسینه باشلاندیغینی آچیقلامیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
بیر تورک عسگری شهید اولدو
"تروریستلر طرفیندن دؤشهنیلهن ال یاپیمی پاتلاییجینین پاتلاماسی نتیجهسینده ۱ قهرمان سلاحداشیمیز شهید اولدو"
تورکیه: درین قایغییلا قارشیلاییریق
"سودانداکی بوتون طرفلرین آنایاسال بیلدیری چرچیوهسیندهکی تعهدلارا باغلی قالینماسی و گئچیش پروسهسینین پوزولماماسی یولونداکی گؤزلنتیمیزی وورغولاییریق"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان اسکی شهیرده قادینلارلا بیر آرایا گلیب
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان اسکی شهیره سفری زامانی گیریشیمجیلر، اکینچی لر، اؤنجیلر، ایدمانچیلار، صعنتچی لرو ایشچی قادینلارلا بیر آرایا گلیب.


text:
بولقار تورکجهسی
بولقار تورکجهسی — قدیم تورک دیلی'نین بیر قولویموش کی آرادان گئدیب. بولقار تورکجهسی ایکی قولا آیریلیرمیش: ایدیل بولقارجاسی و تونا بولقارجاسی.
ایدیل بولقارجاسی[دَییشدیر]
ایدیل بولقارجاسی، وولگا بولقارجاسی و یا ایدیل بولقار تورکجهسی، تورک دیلینین اسکی دؤنملرینده ایدیل ساحهسینده دانیشیلمیش و یازیلمیش اولان تاریخی دؤنملریندن بیریدیر. ایدیل(وولگا) بولقارجاسینین مؤوجودلوغونو میلادی 13 و 14 -نجو عصیرلردن قالما عرب حرفلی دوخسانا قدر مزار داشیازماسینداکی محدود دیل ملزمهسی واسیطهسی ایله بیر درجهیه قدر بیلیریک[۱]. میلادی 13 و 14 -نجو عصیرلرده تورک یازی دیلی، آنا ساحهدن باشقا، اوچ آیری جوغرافیادا دا ایشلهنیردی. بونلاردان بیری یوخاری ایدیل (بوگونکو تاتاریستان) ساحهسیدیر. بورادا تاپیلان مزار داشیازمالارینین دیلی ایدیل بولقارجاسی ایدی. ایکینجیسی میصر و قیسماً سوریه ایدی. بوراداکی یازی دیلی خوارزم تورکجهسینه چوخ یاخین ایدی و قیپچاق تورکجهسی آدینی داشییردی. اوچونجو ساحه آذربایجان و آنادولو ساحهسی ایدی. 13 -نجو عصیرده بو آرادا اوغوز دیالئکتینه دایانان یئنی بیر یازی دیلی اورتایا چیخمیشدی. بو یازی دیلی بالکانا دوغرو مئیدانینی گئنیشلهدهرک کسینتیسیز شکیلده بوگونه قدر داوام ائتمیشدیر. یالنیز مزار داشیازمالاریندا گؤردویوموز ایدیل بولقارجاسی 14 -نجو عصیردن یئرینی قیپچاق تورکجهسینه وئرمیشدیر[۲].
تونا بولقارجاسی[دَییشدیر]
تونا بولقارجاسی و یا تونا بولقار تورکجهسی، تورک دیلینین اسکی دؤنملرینده تونا ساحهسینده دانیشیلمیش و یازیلمیش اولان تاریخی دؤنملریندن بیریدیر.
آلتائیستیک و تطبیقی تورک دیلی آراشدیرمالارینا گؤره بوگونکو تورک دیلی و لهجهلری، چوواش تورکجهسی ایستیثنا اولماقلا، بیر (z) و (ş) دیلی اولان پروتوتورکجهیه گئدیب چاتیر. بیر تورک دیلی اولان، یالنیز (z) یئرینه (r) و (ş) یئرینه (l) قویان چوواش تورکجهسی پروتوتورکجهیه دئییل، یئنه بیر (r) و (l) دیلی اولان پروتوچوواش و یا پروتوبولقارجایا گئدیب چاتیر. کوبان، ایدیل (وولگا) و تونا بولقارلارینا عایید دیل ملزمهسی چوخ دئییل. کوبان بولقارجاسی حاققینداکی معلوماتیمیزی داها چوخ 13-نجو عصیردن اؤنجه بو دیلدن ماجار دیلینه داخیل اولان 300 دن آز کلمهلره بورجلویوق. تونا بولقارجاسی حاققینداکی معلوماتیمیز دا گونوموزه قدر گلیب چاتان لاکین یالنیز محدود بیر شکیلده اولان دیل ملزمهسینه دایانماقدادیر. بونونلا بیرلیکده، بو دیل ملزمهسی تونا بولقارجاسینین ماهیتینی و اونون کوبان و ایدیل بولقارجاسینا یاخینلیغی بارهده کیفایت قدر آشکارائدیجیدیر[۱].
تونا بولقارجاسی دیل ملزمهسی آشاغیداکی کیمی صینیفلاندیریلابیلر:
1. بولقار خانلاری لیستیندهکی پروتو-بولقار کلمه و عیبارتلر;
2. تودور دوکسووون (Tudor Doksov) حاشیه سیندهکی عیبارت;
3. ناقو سنت میکلوس (Nagy Szent-Miklós) خزینهسیندهکی پروتو-بولقار یازیلاری;
4. پروتو-بولقار داشیازمالارینداکی تورکجه کلمه و عیبارتلر;
5. بیزانس منبعلریندهکی بولقار تورکجهسی ائتنیک آدلار;
6. اسکی کیلیسا ایسلاوجاسینداکی پروتو-بولقارجادان داخیل اولان کلمهلر[۱].


text:
تۆرکمن- تۆرک دۆنیأسی
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیری مولود چاووش اوُغلی کنسولچیلیغینگ آچیلیش داباراسینا قاتناشدی
تۆرکیستان- ایستامبول اوچار ساپاری 21-نجی مارت دا باشلایار
تۆرکیه اؤزبگیستان ینگ قاراشسیزلیغینی تانیان ایلکینجی اۆلکه، شوُل یورتدا ایلچیحانا آچان بیرینجی یورت
آذربایجان ینگ جمهورباشلیغی، ایکی یوردونگ جبیسلیک و دوُغانلیغینا دا اۆنس چکدی
28 عسگردن ده هنیز حابار آلینمایار
تۆرکیه بیلن بیله لیکده 86 یوردونگ ایلدشلری ده ویزا آلمانی اؤزبگیستاندا 3 آی قالیپ بیلیأر
تۆرکمنیستان، کروناویروسا قارشی گؤره شی سبأپلی داشاری یورت اوچار ساپارلارینی چأکلدیریپدی
29 ییل موندان اوُزال شو گۆن یۆزلرچه آذربایجان رایاتی ارمنیستان ینگ اشغالچی قشونی تاراپیندان اؤلدۆریلدی
حوُجالی قیرغینچیلیغی نینگ 29-نجی ییلی قیرغیزیستان ینگ پایتاغتی بیشکک ده یاتلاندی
تۆرکیه، تۆرکمنیستان و آذربایجان ینگ داشاری ایشلر وزیرلری نینگ اۆچ تاراپلی ماصلاحاتی آنکارادا گچیریلدی
تۆرکیه- آذربایجان- تۆرکمنیستان ینگ داشاری ایشلر وزیرلری آنکارادا دوشوشیار
بأش دپه ده گچیریلن دوشوشیق مطبوغاتا یاپیق یاغدایدا گچیریلدی
تۆرکمن- تۆرک شاهیری یونس امره نینگ آرادان چیقماغی نینگ 700-نجی ییلیندا "دۆنیأ دیلی تۆرکچه" دابارالاری گچیرلر
علی یف تۆرک ایلدشلری نینگ ترور قوراماسی پ. ک. ک تاراپیندان شهیت ادیلمه گینی برک یازغاردی


text:
نورمال داغیلیم
نوْرمال داغیلیم یا نوْرمال پایلانما فارسجا: توزیع نرمال ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Normal Dağılım ، لاتین تورکجه: Normal Paylanma قاوس داغیلیمی و یا قاوس تیپی داغیلیملار اولاراق آدلاندیریلان، بیر چوخ یئرده ساده ایشله نیلن چوخ اهمیتلی اولان بیر دال-دالا اولاسیلیق داغیلیم عایله سیدیر.
بو داغیلیم عایله سینین هر بیرعضوو سادجه ایکی پارامتر ایله تانیملانا بیلیر. بو ایکی پارامتر، قونوم گورسه دن اورتالاما (میانگین)،u، و اؤلچک گورسه دن واریانس (یایئلئم)،σ2، دیر.
«ایستاندارد نرمال داغؽلیمی» اورتالاماسینین ده یری صیفر(۰) و واریانسینین(یاییلیمینین) ده یری بیر(۱) اولان نرمال داغیلیم عایله سینین تک بیر ائلئمانی دیر.
دوغا(طبیعت) ایچینده اولان بیر چوخ پدیده نین داورانیشینین نئجه اولدوغونو بو داغیلیم ایله مدل لشدیرمک اولور. بیر چوخ فیزیکی و روانشیناسی پدیده لره بو داغیلیمین یاردیمی ایله چوخ یاخشی یاخلاشیم(فارسجا: تقریب، اینگیلیسجه: approximation) بولونور.
نرمال داغیلیم، ایستاتیستیک (فارسجا: آمار) بیلیمینین بیر چوخ یئرده ایشلهنیر.
تاریخچه[دَییشدیر]
ایستاتیستیک و اولاسیلیغین اهمیتلی داغیلیملاریندان بیری اولان نرمال داغیلیم، ایلک اولاراق ۱۷۳۳ ده آبراهام دئ مویوره طرفیندن یاییملانان بیر یازیدا اورتایا چیخاردیلمیشدیر.
اولاسیلیق یوغونلوق ایشلئوی[دَییشدیر]
نورمال داغیلیمین اولاسیلیق یوغونلوق ایشلئوی (فارسجا: تابع چگالی احتمال)بئله دیر:
اولاسیلیق سیخلیق(چگالی) تابعی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Bryc, Wlodzimierz (1995). The Normal Distribution: Characterizations with Applications. Springer-Verlag.


text:
موغولیستان
موغولیستان آسیا اؤلکهلرینین بیریدیر.
جنوب و شرقدن داخیلی موغولیستان (چین)، غربدن قازاقیستان، شومالدان روسیه ایله قونشودور. اؤلکه اهالیسینین ۵۱،۲ فایزی شهرلرده یاشاییر، اهالیسینین ۹۵ فایزی اوْخویوب-یازماغی باجاریر. اهالی ایله باغلی موغولیستانین ان بؤیوک پروبلمی نفرلرین سایینین آز اوْلماسیدیر. شورویلر دؤنمینده روسیه نین ائتکی دایرهسینده اوْلان موغولیستاندا نفرلرینین بؤیوک قیسمی مشروب ایچکیلره آلوده اوْلوبلار. نفرلرین سایینین آزالدیغی موغولیستاندا حاضیردا ۶ قادینا ۱ نفر دۆشور. نفرلرین سایی آز اوْلدوغو اۆچون بۇ اؤلکهده قیزلار دئییل، اولنهجک نفرلر اۆچون باشلیق پولو ایستنیلیر. ۴۵ میلیون مال-قارانین اوْلدوغو موغولیستاندا باشلیق اۆچون ده ائله مال-قارا وئریلیر[۱۳]. ایقتصادیاتین باشلیجا ساحهسی اوْلان کند چیفتلیک (مزرعه)یندا (مادی نعمتلر اۆرتیم (تولید)ی ساحهسینده چالیشانلارین ۴۰%-i آقرار ساحهنین پایینا دۆشور. کند چیفتلیک (مزرعه) اۆزره عۆمومی محصولون ۷۰%-نی حئیواندارلیق، ۳۰%-نی تاخیلچیلیق وئریر) ۱۹۹۱-۱۹۹۲-جی ایللرده کئچمیش دؤولت کند چیفتلیک (مزرعه) بیرلیکلرینین یئرینده سهامدار شیرکتلر یاراندی. اوْنلارین سایی ۴۰۰-ی یاخین ایدی. اؤلکهده مال-قارانین اؤزللشدیرمهسی اساساً باشا چاتدیریلدی. همین دؤورده کیچیک و بؤیوک صنایع موسّسهلرینین ده اؤزللشدیرمهسی گئنیشلندیریلدی. آرتیق ۱۹۹۲-جی ایلین سوْنرالاریندا اؤلکهده عۆمومی صنایع محصولونون ۴۳%-ی، تیکینتی-مونتاژ ایشلرینین ۴۶%-ی اؤزل بؤلمهنین پایینا دۆشوردو. اؤزل بؤلمه مال دؤورییهسینین ۷۰%-نی تامین ائدیردی.
۱۹۹۰-جی ایللرین اوّلینده موغولیستان "آچیق قاپیلار" سیاستی یورودور، مۆمکون اوْلان بۆتون اؤلکهلرله تیجارت علاقهلری یارادیر و اوْنو اینکیشاف ائتدیریر. ژاپون، تورکیه، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، آلمان، کوره، سنقاپور، هونگ کونگ و.. . کیمی اؤلکهلر موغولیستانین تیجارت طرفداشلاریدیر. تکجه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-لا اوْلان خاریجی تیجارت دؤورییهسی ۱۹۹۲-جی ایلده ۴۰۰ میلیون دوللار حجمینده اوْلموشدور. بۇنون موقابیلینده روسیه ایله تیجارت علاقهلرینین سوییهسی آشاغی دوشموشدو. تحصیل سیستمینده کؤکلو دییشیکلیکلر آپاریلمیشدیر. ایلک اؤزل تدریس موسّسهلری یارادیلمیش، بیلیم یوردو سیستمی یئنیدن قۇرولموشدور. بانک و مالییه ایشینین تنظیم ائدیلمهسی اۆچون ۱۹۹۱-جی ایلده بانکلار حاقیندا قانون، ۱۹۹۴-جو ایلده ایسه پول حاقیندا قانون، ۱۹۹۵-جی ایلده قیمتلی کاغیذلارحاقیندا قانون قبول ائدیلمیشدیر. ۱۹۹۶-جی ایلده دؤولته مخصوص اوْلان تیجاری بانکلاری لغو ائدیلمیش، عوضینده دؤولته مخصوص امانت بانکی و برپا بانکی تأسیس اوْلونموشدور.
ایقتیصادی ساحهده داخیلی عۆمومی محصولون آرتیمینا اؤزل دیقّت وئریلیردی. پلاندا آرتیم هر ایل اۆچون ۵% حجمینده نظرده توتولسادا ۱۹۹۶-جی ایلده بۇ رقم ۳% اوْلموشدور. ۱۹۹۶-جی ایلده خاریجی تیجارت دؤورییهسی ۸۶۱،۲ میلیون دوللار مبلغینده اوْلموشدور. همین ایلده موغولیستانین تیجارت علاقهسی ساخلادیغی اؤلکهلرین سایی ۷۰-ا چاتمیشدی. موغولیستان ۱۹۹۶-جی ایلدن دۆنیا تیجارت تشکیلاتینین عضوودور.
عومومیتله ۱۹۹۶-جی ایل موغول خالقینین سیاسی سئچیم ایلی اوْلدو. همین ایلده موغولیستان میلّی-دموکرات حزبینین و موغولیستان سوسیال-دموکرات حزبینین تشکیل ائتدیی دموکراتیک اتفاقلارین ائتلاف مجلیس سئچکیلرینی اۇددو. بۇندان سوْنرا دموکراتی و اصلاحاتلار کورسو داها دا درینلشدی. موغولیستان بولگه نین بیر سیرا پروبلملرینین حلی ایستیقامتینده پوزیتیو مؤقع توتماغا باشلادی.
موغولیستان دۆنیا بیرلیگینین عضوو کیمی بؤلگه دا و اۇلوسلار آراسی پروبلملرین حلینده فعال و پوزیتیو روْل اوْیناماغا چالیشیر. اوْنون خاریجی سیاستینده اۆچ باشلیجا ایستیقامتی قئید ائتمک اوْلار. بۇنلاردان، بیرینجیسی، روسیه فدراسییاسی، چین خالق جومهوریتی ایله دوستلوق موناسیبتلرینی داها دا مؤهکملندیرمک، اوّلکی دؤورلردن فرقلی اوْلاراق بۇ اؤلکهلرله موناسیبتده اوْنلاردان هئچ بیرینه اۆستونلوک وئرمهمک، اوْنلارلا بالانسلاشدیریلمیش امکداشلیغا سؤیکنهرک دوستلوق موناسیبتلرینی اینکیشاف اتدیرمکدیر. بۇنونلا یاناشی قئید ائتمک لازیمدیر کی، موغولیستان ایله بۇ ایکی اؤلکه آراسیندا جدی پروبلملر ساخلانیلماقدادیر. روسیه فدراسیاسیندا بوریات و موغوللارین یاشاماسی و یاشادیغی اراضی پروبلمی، چخر-ده ایسه ایچ موغولیستان پروبلمی طرفلردن هر بیرینه دیگرینه قارشی ادعا قالدیرماق شانسی وئریر. بۇ باخیمدان ۶۰-جی ایللرده، اؤزلله چینده "مدنی اینقیلاب" دؤورونده بیر سیرا چینلی دؤولت و سیاست آداملارینین موغولیستانین موستقللییی و اراضی بوتؤولویونو تهدید ائدن بیاناتلارینی، موغولیستان اراضیلرینده شوروی قوْشونلارینین یئرلشدیریلمهسی، بۇ اوْردو بیرلشمهلرینین ۱۹۸۷-جی ایلدن باشلایاراق اوْرادان چیخاریلماسی و پروسسین ۱۹۹۲-جی ایلده باشا چاتماسی و ... کیمی حقایقلاری خاطیرلاماق ایستردیک.
ایکینجی ایستیقامت غربین و شرقین یۆکسک اینکیشاف ائتمیش اؤلکهلریله علاقهلری گئنیشلندیرمک، اوْنلارین سیاسی و مالییه دستیینه نایل اوْلماقدیر. بۇ اؤلکهلردن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، ژاپون، آلمان، قوزئی کوره، تۆرکیه، اوتریش کیمی اؤلکهلر اؤن سیرادا گلیرلر.
اۆچونجو ایستیقامت آسیادا اؤز مؤوقیینی مؤحکم لتمک، بؤلگه داکی سیاسی و ایقتیصادی ادغام پروسسینده عملی ایشتیراکا جهد گؤسترمکدیر.
دؤردونجو ایستیقامت بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی و اوْنون آیری-آیری تشکیلاتلاری، دۆنیا بانکی، اۇلوسلار آراسی پول-اعتیبار فوندو، آسیا اینکیشاف بانکی و .. کیمی اۇلوسلار آراسی مالییه و ایقتیصادی تشکیلاتلار ایله ایشداشلیغی گئنیشلندیرمکدیر.
سیاستین اۇغورلو نتیجهسی کیمی سؤیلهمک لازیمدیر کی، موغولیستان محض همین دؤولتلرین کمکی ایله اؤلکهنین دۇرومینین یاخشیلاشدیریلماسی حاقیندا عۆمومی میلّی پروقرام حاضیرلامیشدیر و بۇ پلانین حیاتا کئچیریلمهسی ۲۰۰۰-جی ایله قدر اوْلان مۆدّتی نظرده تۇتور.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Official Documents to be in Mongolian Script. UB Post (June 21, 2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on November 1, 2011. یوْخلانیلیب2010-07-11.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ Mongolia. World Factbook. CIA. یوْخلانیلیبAugust 9, 2015.
- ↑ Shugart, Matthew Søberg (September 2005). «Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns». Graduate School of International Relations and Pacific Studies. Archived 2008-08-19 at the Wayback Machine.
- ↑ Shugart, Matthew Søberg (December 2005). «Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns». French Politics 3 (3): pp. 323–351. DOI:10.1057/palgrave.fp.8200087. “Even if the president has no discretion in the forming of cabinets or the right to dissolve parliament, his or her constitutional authority can be regarded as 'quite considerable' in Duverger’s sense if cabinet legislation approved in parliament can be blocked by the people's elected agent. Such powers are especially relevant if an extraordinary majority is required to override a veto, as in Mongolia, Poland, and Senegal.”
- ↑ Odonkhuu, Munkhsaikhan (12 February 2016). Mongolia: A Vain Constitutional Attempt to Consolidate Parliamentary Democracy. International IDEA. “Mongolia is sometimes described as a semi-presidential system because, while the prime minister and cabinet are collectively responsible to the SGKh, the president is popularly elected, and his/her powers are much broader than the conventional powers of heads of state in parliamentary systems.”
- ↑ Official landuse balanse data (2007)[اولو باغلانتی]
- ↑ National Statistical Office of Mongolia. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-04-15. یوْخلانیلیب2017-07-01.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ Apr 2016
- ↑ Gini Index. World Bank. یوْخلانیلیبMarch 2, 2011.
- ↑ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب21 March 2017.
- ↑ Mongolia Standard Time is GMT (UTC) +8, some areas of Mongolia use GMT (UTC) +7. Time Temperature.com. یوْخلانیلیب2007-09-30.
- ↑ Clock changes in Ulaanbaatar, Mongolia. timeanddate.com. یوْخلانیلیب2015-03-27.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
kişiوارد نشدهاست
- اینگلیسجه ویکی پدیا
== گؤرونتولر ==


text:
ا.ا جمهورلیک ریاستی نینگ ایکّینچی اورین باسرلیگی
ا.ا.ج ریاستی نینگ ایشلری بوییچه عموی ریاستی جمهور ریاستی نینگ بوتون آستیده بولگن ادارلری نینگ اداری نقطه نظر دن ترتیب گه سالیب و بیر- بیری ارسیده علاقه قوره دی، شو دلیل اوچون جمهور ریاستی نینگ ایکنچی اورین باسرلیگی اوشبو اداره بیلن تورلی بخش لرده مستقیم شکلده یقین علاقه ده بولیب کیلگن.
ایکنچی اورین باسرلیک جمهور ریاستی مجموعه لری نینگ بیر بولیمی عنوان بولیب اداری ایشلری نینگ تورلی بخش لریده، حکم لر و فرمانلر، مراجعه قیلگن لرنینگ اجتماعی، فرهنگی و حقوقی ایستکلری، قانون لرنی تحریرلش و عملگه آشیریش، افغانستان اسلام جمهور دولتی نینگ سیاستی و تورلی اداره لرنینگ مقرره لرینی جمهور ریاستی نینگ ایشلری بوییچه عمومی ریاستی و اونینگ بولیم لر بیلن باغلب، عملگه آشیریب کیلماقده
جمهور ریاستی نینگ ایکنچی اورین باسرلیگی بوتون مملک خلقی نینگ اقتصادی، اجتماعی، حقوقی و فرهنگی قیینچلیک لری توغرسیده جواب قیتیریش اوچون اوزینی مسوول بیله دی. اوشبو توغریده خلق نینگ ایستکلری و تیلیش لرینی تورلی یولردن حل قیلیب کیلماقده جمله دن بیری، عریضه لرنی خلق دن آلیب و خلق نینگ ایکنچی اوری باسری بیلن ییغن لرینی نظم گه سالیش عین حالده ایکنچی اورین باسرلیگی نینگ دفتر ریاستی و مشوره قیلووچی بوردلری یولیدن عریضه لرنی کارشناسلیک قیلیب و لازم بولگن تقدیرده قالگن ایشلرینی بجریش اوچون جمهور ریاستی نینگ ایشلری بوییچه اداره سیده یوباره دی .
عین حالده ایکنچی اورین باسرلیگی نینگ اینگ مهم ایش بولیم لری حکومت نینگ رهبرلیگی ساحه سیده افغانستان اسلام جمهوریت دولت کابینه لری کمیته لری آرقلی و کینگش لرنینگ فرعی کمتیته لری آرقلی جمهور ریاستی نینگ رهبرلیگی بیلن بولیب کیلگن .
اوشبو کمیته لر موندن عبارت: عدلی وقضایی کمیته سی، قانون لر کمیته سی، خصوصی سکتورلرنینگ مصوونیت کمیته سی، عامه دولتی ملک لری غصب بولگن قضیه لرینی تعقیب و موافق لشتیریش کمیته سی، سواد اورگنیش ملی کمیته سی، حکومت و رسانه لرنینگ مشترک کمیته سی، فرهنگی و اجتماعی خذمتلر کمیته سی، کرونا ویروس بیلن کورشیش اصطرار کمیته سی، استندرد عالی کینگشی، باله لرنینگ حقی دن حمایت قیلیش کمیسیونی، زیارت لر و فرض و عمر حج ملی کمیته سی، ملی احصایه کمیته سی و یاشلرنینگ ملی سیاستنی عملگه آشیریب و نظارت قیلیش کمسیونی
ایکنچی اورین باسرلگی نینگ دفتری و جمهور ریاستی نینگ ایشلری بوییچه ادراه سی نینگ اراسیده اوتکن قنچه ییل لرده کوپراق ملی وحدت حکومتی و عین حالده ینگی منتخب حکومتی دورانیده منتظم و ارگانیک موافقلشتیریش لر بولیب کیلگن و برچه ایشلر ایکی اداره نینگ کیلیشووی و یخشی علاقه سی بیلن یولگه قوییلیب کیلماقده
باشقه تماندن جمهور ریاستی نینگ ایشلری بوییچه اداره سی بوتون اداری، مالی ، مسلکی و باشقه آسانلیک خذملرینی ایکنچی اورین باسرلیگی و اونینگ ایشلاووچیلریگه کیلتیریب و مذکور اداره نی یخشی شکلده رهبرلیک قیلدی و اوشبو خذمت لر سبب بولگن ایکنچی اورین باسرلیک خلق نینگ قیینچلیک لریگه یخشی شکلده یتیشسه و شونینگ دیک باشقه اداره لر و وزیرلیک لرنینگ ایستلریده تیزلیک بیلن جواب قیتریسلسه .
ویبسایت لینکی


text:
آذربايجان ديلينين تاريخی عوموميليکده تورک ديلی تاريخينين بير حيصه سی اولدوغوندان اونون کئچميشی حاقيندا تام معلومات آلماق اوچون تورک ديلينين تاريخينه ديقّت يئتيرمک لازيمدير.
سون دؤورون آراشديرمالارينا گؤره، تورکلر و تورک بويلاری حاققيندا معلوماتلارا میلاددان اؤنجه اوچ-ايکی مينايلليگين قايناقلاريندا راست گلينير. آنجاق بیر سورو آرکئولوژی و پالئونتولوژی بيلگيلره گؤره، تورکلر میلاددان اؤنجه دوققوز-سککيز عصرلرده آرتيق تاريخ صحنهسينه چيخميشديلار. تاريخه دهييشيک بوی، قبيله، سوی آدلاری ايله چيخان، عئينی کؤکه باغلی، ديل، دين، عيرق و مدنی بيرليگينی قورويان بو ائتنوس(قومیت) طبيعی کی، تورک آدينی دا چوخ قديمدن بری ياشاتماقدادير. تام دقيق اولان بودور کی، تورک آدينی داشييان بو ائتنوس بئش-سککيز عصرلرده موعاصير مونقولوستان توپراقلاریندا گؤگتورک خاقانليغينی قورموشلار. مرکزی مونقولوستاندا اولان گؤگتورک خاقانليغی باتی(غرب) طرفدن اورتا آسییانی بيرلشديرن، سرحدلری قارا دنيزه قدر اوزانان بؤيوک خاقانليق اولموشدور.
تورکلره عاييد تاريخی فاکتلاردان بيریده بودور کی، اونلار داها چوخ بيرلشديريجی و حاکيم فونکسيياسينی(تابع) يئرينه يئتيرن خالقين آدی ايله تانينميشلار.
مَسهسلن، کيممئر، کئمئر (قمر) بويونون حاکيميتی اله آلماسیايلا کيممئر دؤولتی، ايسکيتلرين کيممئرلری سيخيشديريب قارا دنيز بؤلگهسينه چيخارتماسی ايله دؤولت ايسکيت-سارمات دؤولتی اولاراق تانينماغا باشلاميشدير. هون دؤولتينی قوران سولالهده هم دؤولت، هم ده ميللَته اؤز آدينی وئرميشدير. گؤگتورکلری سقوطا يئتيرن اويغورلار دا بو يوللا گئدهرک تورک آدينين يئرينه اؤز سوی آدلارينا اوستونلوک وئرميشديرلر. محض بونون سونوجوندا تورک دؤولتچيليگی آچيق شکيلده اوروپا، چين، ايران دؤولتچيليگيندن فرقلنميشدير. فرقلی سولالهلرين هون دؤورونده، چين قايناقلاريندا سو(SO)، سئ(SE)، آسسور(ASSUR) قايناقلاريندا آشغوزای، يونان کرونيکالاريندا ايسکيت، پارسلاردا ساکا شکلينده فرقلی آدلار آلمالاری سانکی هر بيرينين يئنی بير خالق کيمی تاريخ صحنهسينه چيخماسينا سبب اولموشدور.
تورک تاريخي ايله باغلی سون دؤور تدقيقاتلاردا تورک آدينين چوخ قديم اولدوغو بيلديريلير. میلاددان اؤنجه 2000-جی ايلده آککاد قايناقلاريندا اورمو گؤلونون یان یؤورهسینده ياشايان توروکلردن بحث ائديلير. اونلار آککادلارلا ووروشموشلار و آراتتا توپراقلاریندا ياشاميشلار. میلاددان اؤنجه بير عصرده قافقازدا ياشايان و يونان قايناقلاريندا توروکئتئ(turukete) شکلينده قئيد اولونان تورکلردن صؤحبت آچيلير. گؤستريلير کی، اونلار هم گؤرونوشلری ايله، همده ياشام فورماسینا گؤره پارسلاردان و ايبئر-قافقاز خالقلاريندان سئچيليرلر.
توراتدا او زامانکی خالقلارين آدلارينی گؤسترن ائتنيک گؤستريجيده(قومییتلرین شاخیصلری) (میلاددان اؤنجه سککيز عصردن عیسینین دوغومونا قدر اولان دؤورو احاطه ائدير) اورتا عصرلرده دشت-قيپجاق آدلانديريلان اينديکی روسييا چؤللرينده ياشايان خالقلار توکامار و يا توکارام آدلانير. ايیودايزمی (یهودیتی) قبول ائدن خزر تورکلرينين يوخاری طبقهسیده توراتا صاديق قالاراق تورک آدينی توکارام (Tokaram )شکلينده ايشلتميش، اؤزلرينیده توکارام اوغوللاری آدلانديرميشلار. اون عصرده خزر خاقانی يوسيف يهودی هاسدای ايبن صافروتون(İosif yəhudi Hasday İbn Safrutun) سورغولارینا جاواب وئررکن خالقينين يافهسين اوغلو توکارامدان گلديگينی سؤيلهميشدير.
میلاددان اؤنجه اوچ عصر و ائراميزين بير-دؤرد عصرلرينه عاييد گورجو و ائرمنی قايناقلاريندا قافقازدا ياشايان باشقا کيچيک ايبئر-قافقاز و هيند-اوروپا سویلو خالقلاری ايله برابر تورک قؤوملاريندان هايلانتورکلر، بونتورکلر، آيريجا اولاراق وارساقلار، بولغارلار، باييندلیرلار، آرساکيلار و باشقا… حاقدا بیلگیلره گئنيش يئر وئريلميشدير.
4000 ايلليک ياشی اولان تورک ديلينين تاريخی موختليف يؤنوملردن تصنيف ائديلسه ده، سون تدقيقاتلاردا آشاغيداکی کيمی بؤلونور:
1- آلتای و يا پروتوتورک دؤورو
2- آنا و يا اسکی تورکجه دؤورو
3- اورتا تورکجه دؤورو
4- يئنی تورک لهجهلری و ديللری دؤورو
1- آلتای و يا پروتوتورک دؤورو
میلاددان اؤنجه 9000-جی ايلدن ائراميزين بئش عصرينه قدر داوام ائتميشدير.بو دؤور اساساً ايکی دؤوره آيريلير:
هونلارا قدرکی دؤور و هون دؤورو. پروتوتورکجهيه عاييد يازيلی آبيده اولماسا دا، یالنیز اؤرنک ايسکيت (هون) حؤکمدارلارينين (تومئن، قيونچئن، ايچژيسئ، اووئی، خولوقو و….) آدلاريدير. بوندان باشقا، پروتوتورکجهيه عاييد ائديلمه احتيمالی اولان ديللر بونلاردير: ائتروسکجا، ايسکيتجه (و يا هونجا)، شومئرجه، بولغارجا و …..
2- آنا و يا اسکی تورکجه دؤورو
ائراميزين آلتی-اون عصرلرينين احاطه ائدير. اسکی توکجه دؤورو ايکی قولا آيريلير:
آ) اورخون-يئنيسئی آبيدهلرينين ديلينی و بئش-سککيز عصرلری احاطه ائدن گؤگتورک دؤورو.
ب) سککيز-اون عصرلری احاطه ائدن اويغور دؤورو.
تورک ديلی تاريخينين اَن چوخ اؤيرهنيلن و اَن زنگين ديل اؤرنکلری اولان دؤورو بو دؤوردور. ديلده، دئمک اولار کی، یابانجی عُنصُرلارا راست گلينمهديگيندن بو دؤنهمی “صاف تورکجه” دؤنهمی آدلانديرناق اولار.
3- اورتا تورکجه دؤورو
اون بير-اون آلتی عصرلری احاطه ائدير. اورتا تورکجه دؤورونونو ان اؤنملی اولایی تورکلرين ايسلام دينينی قبول ائتمهسی و بو سببدن تورک ديلينه عرب، پارس و بیر سورو دیللردن سؤزجوکلر کئچمهسيدير. اورتا تورکجهيه داخيل اولان دؤنملر بونلاردير:
آ) قاراخانلی دؤنهمی
ب) خوارزمشاهلار دؤنهمی
ج) جاغاتای دؤنهمی
چ) اسکی آنادولو تورکجهسی دؤنهمی
د) ایندیکی ايران آدلانیلان اؤلکهنین توپراقلارینداکی قوللانیلان اوغوزجا
اِ) قيزيل اوردا، ميصير و سوريیهده يازی ديلی اولان قيپجاقجا
اورتا تورکجه دؤورونون (قاراخانلی دؤنَمينين) اَن بؤيوک حاديثه سی محمود کاشغری و اونون “ديوان لغت-التورک“ اثريدير. تورکولوژييايا ايلک فوندامئنتال(اساس) تؤحفه اولان “ديوان لغت-التورک” هله ده اؤز عظمتلی نُفوظونو قورويوب-ساخلاماقدادير. سون بیلگیلره گؤره، مؤليف اثرينی دؤرد دفعه دوزلتديکدن سونرا
1073- 1074-جو ايللرده تام بيتيرميش و بیر سورو بیلگیلره گؤره 1077-جی ايلده عرب خليفهلريندن مؤحتدیله تقديم ائتميشدير. احتيمال اولونور کی، محمود کاشغرينين تورک ديلينين قراماتيکاسينا عاييد باشقا اثریده اولموش (“جواهيرون-نهو فی لغت-التورک“)، لاکين تأسوف کی، دؤوروموزه قدر گليب چاتماميشدير. “ديوان لغت-التورک” اثری عربلره تورک ديلينی اؤيرتمک آماجیایلا قلمه آلينميشدير. محمود کاشغری تورکجه سؤزجوکلری داها ياخشی آنلاتماق اوچون آتالار سؤزلرينه، دؤردلوکلره و …. گئنيش يئر وئرميشدير. آيريجا اثرده توپونيملرين، او زامان بللی اولان تورک قؤوملارينين آدلارينين و سايلارينين يئر آلماسی و بونلارين تورکجه اولماسی اثرين ان دَیرلی کئيفيتلريندن بيريدير. “ديوان لغت-التورک”ده اون بير عصر تورک ديللری حاققيندا، دئمک اولار کی، گئنیش و چوخ درین بیلگیلر وئريلميشدير. قئيد ائدک کی، محمود کاشغری ايلک دفعه اولاراق تورک ديللرينی تصنيف ائتميشدير. او، جوغرافص و قيسماًده فونو-مورفولوژی باخيمدان تورک ديللرينی دوغو و باتی لهجهلرينه آييرميشدير. باتی تورک لهجهسينه چيغيل، ياغما، توخسی و اويغورلار، دوغو لهجهسينه اوغوز، قيپجاق، بولغار و سووارلار داخيلدير. مؤليفه گؤره، تورک لهجهلرينی صاف و قاريشيق اولماق اوزرهده تصنيف ائتمک اولار. مثلا ياغما، قيرغيز، قيپجاق، اوغوز و …. صاف تورکجهدير. قاريشيق اولانلار پارس ديلينين ائتکیسینده اولانلاردير. سوغدی (سوغداک)، کانجاک، آرگو بئله قاريشيق لهجهلردندير.
4- يئنی تورک لهجهلری و ديللری دؤورو
اون آلتی عصردن گونوموزه قدر اولان دؤورو احاطه ائدير. بو دؤور داها چوخ تورک ديللرينين تام دیفرانسياللاشماسی، موستقیل ديللر کيمی اؤزون اؤزل ادبی ديل خوصوصيتلری قازانديغی دؤوردور. عئينی زاماندا بو دؤورون اَن اؤنملی ديل حاديثه لريندن بيریده بیرسورو طايفا بيرليکلرينين باشقا ديل بيرليکلری ايچرهيسينده اَريمهسی، قايناييب-قاريشماسيدير. بئله کی، عرب اؤلکهلريندهکيقيپچاق طايفالاری (اساساً مملوک تورکلری) اوغوزلارلا، اوغوزلارين بير قيسمی کارلوق-اويغور و قيپچاق طايفالاری ايله ائلجهده کارلوق اوغوزلارلا، قيپچاقلار دا اؤز سیراسیندا کارلوقلارلا قايناييب قاريشديلار.
اوغوز طايفالاری قديم سلجوق، قديم تورکمن و قديم بولغار طايفالاری اساسيندا بير نئچه قديم و چاغداش ديلين يارانماسيندا ايشتيراک ائتميشدير: قديم آذربايجان، قديم عثمانلی، قديم تورکمن، آذربايجان، تورک، تورکمن و قاقااوز ديللری.
چئویرن : آیهان میانالی
قایناق: والتر آو لانگووا
What is written in the history of Turkish language?
As history of the Azerbaijani language as a whole is a part of the history of Turkic history it is necessary to pay attention to history of Turkic language to get complete information about its history.
According to researches of recent times information about Turks and Turk kins can be found in sources of III-İİ millennium. But according to some archaeological and paleontological sources Turks had already came on historical arena IX-VIII BC. This ethnos, which came to history with kin, tribe, family names and having same root, protecting language, religion and culture naturally had made Turk name lively from very old times. The exact fact is this ethnos bearing Turk name had set Goyturk khaganate in the territory of modern Mongolia during V-VIII centuries. Goyturk khaganate of Central Mongolia was a great khaganate stretching till Black Sea and uniting Central Asia from west.
One of the historical facts on Turks is that they were known more with name of the people executing of governing functions and making them more closely. For example, by capturing the power by Kimmer/Kemer/Qamar tribe Kimmer state became to known as Iskit-Sarmat state due to driving off Kimmers by Iskits towards Black Sea basin. The dynasty that founded Hun state gave its name to nation and to state as well, too. Uighurs that defeated Goyturks went the same way and instead of Turk name they gave own name. Just because of that Turk statehood openly was differed from Europe, China, and Iran statehood. Different dynasties got different names in Hun period, in Chinese sources as So, Se, in Assur sources as Ashguzay, in Greek chronicles as Iskit, in Persians as Saka had caused a situation when each of these nations derived as a new state.
It is noted in recent studies about Turk history that Turk name is very old. In Acadian sources of 2000 BC it was told about Turukis lived around the Urmia lake. They fought with Acadians and lived in the area of Aratta. It is told about the Turks, whose names marked as Turukete in Greek sources, lived in Caucasus in 1 century of BC. It is noted that they differed from Persians and Iberian- Caucasian peoples with appearance and living mode, too.
In the ethnic description in the Torah showing names of peoples of that time (it covers the period from VIII BC till birth of Jesus) peoples lived in Russian steps at medieval ages and called Dashti-Kipchaq are named as Tokamar and Tokaram. Top strata of Khazar Turks adopted Judaism, remained loyal to Torah and used Turk name as Tokaram, and called self as Tokaramogullari. In X century Khazar khagan Josef while replying to Jew Hasdai ibn Safrut told that his nation derived from son of Yasef Tokaram
In Georgian and Armenian sources of III BC and I-IV centuries of AD along with Iber- Caucasus and Indo-European other small nations lived in Caucasus a wide place was given to information about haylanturks, hunturks, separately varsaqs, bulgars, bayandirs, arsaks etc from Turkic kins.
If history of Turkic languages having 4000 years, they will be divided according to latest researches as:
1) Altai or prototurk time
2) Mother or time of ancient Turkic
3) Time of middle Turkic
4) Time of new Turkic dialects and languages
1) Altai or prototurk period
Period was lasted from 9000 BC till V century of AD. This period mainly is divided into tow periods: pre-Hunic period and Hunic. Though there is no written monument on proturk, the only sample is names of Iskit (Hun) kings (Tumen, Qyunchen, Icjise, Uvey, Khuluqu etc). Moreover these are languages that may be probably related to proturk languages: Etrusk, Iskit (or Hun), Sumeric, Bulgaric etc
2) Period of Mother or Old Turkic languages
Covers VI-X centuries of AD. Period of Old Turkic is divided into two branches:
- a) Period that covers language of Orkhan-Yenisey monuments and Goyturk period that covers V-VIII centuries.
- b) Period of Uighur language that covers VIII-X centuries
This is the period that learnt most in Turkic history and has richest language specimens. As there are no outside elements in language, this period can be called as “Pure Turkic”
3) Period of middle Turkic
Covers XI-XVI centuries. The most important event of middle Turkic language period was adoption of Islam by Turks and that is why many words from Arabic and Persian included in Turkic language. Stages that included in the Middle Turkic language period are:
- a) Qarakahnly stage
- b) Khorazmshah stage
- j) Chaghatay stage
- ch) Stage of Old Anadolu Turkic
- d) Oghuz Turkic used in Iran
- e) Kipchaq language that was a written language during Kyzyl Orda, Egypt and Syria etc
The biggest event of the period of the Middle Turkic language was a work of M.Kasghari “Divani lughat-i-turk”. Being a fundamental contribution in Turkic philology studies “Divani lughat-i- turk” still keeps its influence. According to recent information, after completing the work an author finally accomplished it during 1073-1074 after making 4 times corrections and according to some information it was submitted in 1077 to Arabian caliph Mohtadil. Probability M.Kashghai had a work on grammar of the Turkic (“Javahirun-nahv fi lughat-i-turk”), but unfortunately it did not reach our time. Work Divani lughat-i-turk was written to teach Turkic language to Arabs. M.Kashgari had given well enough place to proverbs, quadruples etc to better explain Turkic phrases. Including of names of toponymy (names of places) names of then Turkic kins and numbers and being in Turkic language is valuable feature of the work. It can be said that there is perfect and completed information in work Divani lughat-i-turk about Turkic langauges of XI century. Let us note that M.Kasghari had given for the first time a classification of Turkic languages. He geographically and partial phono-morphologically had divided Turkic languages in eastern and western dialects. Eastern Turkic dialects include chigil, yaghma, tokhs and uighurs and western dialects oghuz, kipchaq, bulgar and suvars. According to author, the Turkish dialects can be classified for being pure and mixed. For example, yaghma, kyrkyz, kipchaq, oghuz etc are pure Turkic languages. And mixed Turkic languages are those with influence of Persian language. Soghdi (soghdak), kanjak, argu are from such mixed dialects.
4) Period of new Turk dialects and languages
Covers a period since XVI century till our days. This period is a time when Turkic languages completely get differentiated and got features of specific literary language as independent languages. At the same time melting of some tribal unions inside of other language unions, getting mixed etc are most important language events of that time. So kipchaq tribes in Arab countries (mainly Mamuluk turks) got mixed with oghuzs, part of oghuzs with karluq-kipchaq and kirpchaq tribes, and with karluq oghuzs, kipchaqs with karluqgs in turn
Oghuz tribes had participated in formation of some ancient and modern language based on ancient Seljuk, ancient Turkmen and ancient bulgar tribes: Languages of ancient Azerbaijan, ancient ottoman, ancient Turkmen, Azerbaijan, Turk, Turkmen and Gagauz.


text:
سنلوران چایی
سنلوران چایی (اینگیلیسجه: Saint Lawrence River، فارسجا: سنلوران ، آلمانجا: Sankt-Lorenz-Strom ، ایتالیاجا: Fleuve Saint-Laurent ، عربجه: نهر سانت لورانس ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Saint Lawrence Nehri ، روسجا: Peka CBяToro ЛaBpeHTия) کانادا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۱۹۷ کیلومتر دیر. بۇ گۆن سنلوران چاییندان ثانییهده ۱۶۸۰۰ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخدَییشدیر
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده سنلوران چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Saint Lawrence River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تورکیهده داها ۶۱ نفر کروناویروسدان اؤلوب
تورکیهده کروناویروسدان ساغالانلارین سایی ۶۳ مینی اؤتوب. بو بارهده تورکیهنین ساغلیق ناظیری فخرالدین قوجا بیلدیریب.
تیراختور یالنیز بیر شهره عایید دئیل
تیراختورون گئچمیش باش مشقچیسی دئدی: تیراختور یالنیز بیر شهره عایید دئیل و بیر بؤلگهنین کومانداسی دیر.
ایراندا کروناویروسدان داها ۱۱۱ نفر اؤلوب
ایراندا ۱۹ فوریه دن بو گوندک (۱۳ آوریل) کروناویروس (کووید-۱۹) نتیجهسینده ۴۵۸۵ نفر اؤلوب.
رحمت کمپئینی ایشه باشلادی
تبریزین نئچه محلهسینده، ات بستهلرینین پایلاماغی ایله، رحمت کمپئینینین بیرینجی نووبهسی ایشه باشلادی.
آذربایجاندا داها ۶۷ نفر کروناویروسا یولوخوب
آذربایجاندا ۶۷ یئنی کروناویروس (کووید-۱۹) اینفکسیونونا یولوخما فاکتی قئیده آلینیب، ۱ نفر وفات ائدیب.
ایراندا کرونا یولوخانلارین سایی ۷۰ مینی کئچیب
ایراندا کروناویروسا یولوخانلارین سایی ۷۰ مینی کئچیب.


text:
ویلیام تاکری
ویلیام تاکری (اینگیلیسجه: William Makepeace Thackeray) بریتانیالی شاعیر، رومانچی و یازیچی - .۱۸ ژولای ۱۸۱۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۲ ایل عومر ائلهییب و ۲۴ دسامبر ۱۸۶۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Makepeace Thackeray»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویلیام تاکری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ایران بیلن طالبان اورته سیده تجارت کیلیشووی امضالندی
اوشبو مطلب نی ذبیح الله مجاهد بیلدیردی
طالبان سوزچیسی ذبیح الله مجاهد, تویتر آرقه لی بیرگن بیاناتیده, افغانستان بیلن ایران اورته سیده تجارت نینگ آرتیریلیشی اوچون ایران بیلن طالبان نینگ بیر کیلیشوو امضاله گن لیگی نی معلوم قیلدی.
مجاهد اوشبو کیلیشوو دایره سیده دوغارون – اسلام قلعه چیگره دروازه سی نینگ 24 ساعت فعالیت کورسه ته دیگن لیگی نی معلوم قیلرایکن, مذکور کیلیشوو نینگ 10 کون کیین کوچ گه کیره دیگن لیگی نی بیلدیردی.
عینی دمده مجاهد, ایککی تامان هیئت لری نینگ بیر آی کیین دوغارون – اسلام قلعه چیگره دروازه سی بیلن علاقه لی برچه قیین چیلیک لرنی بهالنتیره دیگن لیگی نی معلوم قیلدی.
بوندن تشقری 16 ماده لیک اوشبو کیلیشوو دایره سیده, افغانستانلیک هیداوچی لرنینگ ایران گمرک لری نینگ خاص جای لری گه کیریشی تقدیرده کرونا تستی دن اوتیشی نینگ طلب ایتیله دیگن لیگی بیلدیریلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
سونگگی 9 آیده تورکیه نینگ قوریتیلگن اوریک صادراتی 255 میلیون دالردن آشدی
بو اوتگن ییل نینگ خوددی شوو دوری بیلن سالیشتیریلگنده تورکیه نینگ قوریتیلگن اوریک صادراتی نینگ 50 میلیون دالر آرتگن لیگی نی کورستماقده
لبنانده حربی لر بیلن بیر بانک مشتری لری اورته سیده توقنه شوو یوز بیردی
لبنان ده اقتصادی بحران نینگ باشله گن کوندن بیری اوشبو اولکه نینگ پولی تقریباً 90 فایز مقیاسیده ارزشی نی قولدن بیریب قویدی
افغانستان اقتصادی نینگ قولش عرفه سیده ایکن لیگی بیلدیریلدی
اوشبو مطلب نی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی دنیا آذیق - اوقوات پروگرامی افغانستان نماینده سی بیلدیردی


text:
اهالینین عمومی سایینین 53،0 فایزینی شهر، 47،0 فایزینی کند ساکینلری، 49،9 فایزینی کیشیلر، 50،1 فایزینی ایسه قادینلار تشکیل ائدیر.
ائل اوبا – بو ایلین اولیندن اؤلکه اهالیسینین سایی 33050 نفر و یا 0،3 فایز آرتاراق 2017-جی ایل ژوئن آیینین 1-ی وضعیتینه 9843031 نفره چاتیب.
بو بارهده آذربایجان دؤولت ایستاتیک کمیتهسی معلومات وئریب.
اهالینین بیر کیلومتر مربع یه دوشن سیخلیغی 114 نفر اولوب. اهالینین عمومی سایینین 53،0 فایزینی شهر، 47،0 فایزینی کند ساکینلری، 49،9 فایزینی کیشیلر، 50،1 فایزینی ایسه قادینلار تشکیل ائدیر. حاضردا هر 1000 کیشییه 1006 قادین دوشور.


text:
دانلود آهنگ بیر گوزله ورولدوم دديم اونا دیمه دیمه
دانلود آهنگ ترکی شاد بیر گوزله ورولدوم دديم اونا دیمه دیمه از رسانه رادیو جوان
دانلود آهنگ ترکی ابراهیم علیزاده بیر گوزله ورولدوم دديم اونا دیمه دیمهسایت اصلی رادیو جوان در ایران
=================
ملت گلوب جانه ایکی حقّه بازیدن
دین سیزیئر آلمادان او ایمانسیز پیازیدن
ایرانلییا زرده یوخدور وفالری
حامی اولا للا اما بولار بی نیازیدن
ایرانلی دور اکن بولاری پرورش وئرن
بیگانه لر دی اما الان خیرینی گورن
یوخدور بوگون ملت حقّین بو لوب دئین
کیمدور بونقشه نی بو گون ایرانیلیا چکوب
لعنت اولار ا تخمه کینی اولاراکوب
یانسون یاغین ایچنده کل اولسون گوروم سوغان
یو خسو للاری ایله مه سون بیله باغریقان
دو لتلینین کبابینه زینت اولار
ایللردیر جیمز جویس یازان "یولیسسئس/اولیس"ی
گؤزلهدیم؛ بیر چاره بولوب اونو نئجه اوخویاجاغیمدان اومید قیردیم (انگلیسجه
متنینی تاپدیم دا، چالیشدیم دا، اوخویا بیلمهدیم)؛ منوچهر بدیعینی گؤزلهدیم
(1371دن بویانا هله ده کی وار باساجاق ترجومهسینی. باسمادی/ باسانمادی/
قویمادیلار) سونرا کسیم قیریق ترجمهلر اویان بویاندان اوخودوم، آمما اولمادي.
بونلار هامیسی وار دا "یولیسسئس" یوخ! حتی 17جی بؤلومونو یایدی منوچهر
بدیعی؛ آمما اونون اوخوماغیندا


text:
سائول نیقس
سائول نیقس (اینگیلیسجه: Saúl Ñíguez) (دوْغوم:۲۱ نوامبر ۱۹۹۴ (۲۶ یاش) الچه) بیر فوتبالیست. اتلتیکو مادرید فوتبال کولوبو و ایسپانیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سائول نیقس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- اتلتیکو مادرید بی کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مادرید کولوبونون اویونچولاری
- رایو وایکانو کولوبونون اویونچولاری
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار


text:
امام حسین علیه السلامین کوفه لیلره جوابی
قاصدلر امام حسین علیه السلامین یانینا توپلانیب ، حضرت مکتوبلاری اوخودوقدان سونرا کوفه أهلینه بیر مکتوب یازیب هانی بن هانی سبیعی و سعید بن عبدالله حنفیدن گؤندردی.
مکتوبون مضمونو بئله دیر:
بسم الله الرحمن الرحیم ، على اوغلو حسیندن مؤمنلره و مسلمانلارا : سون قاصد لرینیز هانی و سعید بورایا چاتدیلار.
مکتوبلارینیزدان هر شئی آیدین اولور یازمیشسینیز کی :
«امامیمیز یوخدور بیزه دوغرو گل بلکه تانری سنینله ، بیزی هدایت یولونا یؤنلده».
من قارداشیم و عمیم اوغلو همده اعتماد ائتدیگیم عقیل اوغلو مسلمی گوندردیم و اونا سیزین نظرینیزی و احوالنییزی منه یازیب گوندرمگی امر ائتمیشم.
هر گاه ، او سیزلرین نظرینی مکتوبلارنییزدا اولدوغو کیمی یازارسا یاخین زماندا سیزه دوغرو گله جگم.
اؤز جانیم اوچون امام ، کتابا عمل ائدیب ، عدالتله حؤکم سوره ن حاققا دایانان و اؤز نفسینی آللاها گؤره دوستاغا سالاندان باشقا بیر شئی دئییلدیر . والسلام …
مسلم جنابلارینین سفری
امام حسین علیه السلام عمیسی اوغلو مسلمی ایسته ییب اؤزونون ناییبی عنوانیندا قیسی ، عماره نی و عبدالرحمانی اونا قوشوب کوفه به گؤندردی.
امام اونا ائتدیگی تاپشیریغیندا بویوردو : سنی پرهیز کارلیغا ، اهالیه مهربان اولماغا همده بو ایشی گیزلتمگه امر ائدیرم. هرگاه کوفه لیلر صداقتله اطرافینا توپلانیب اطاعت انتسه لر. منه یاز گؤندر.
جناب مسلم مدینه یه گلیب پیغمبر (ص) مسجد ینده ناماز قیلدی. اهل بیتی ایله وداع لاشیب ایکی نفر بلدچی ایله کوفه یه طرف یولا دوشدو.
یولو ایتیریب سوسوزلوغا دوشدولر. بلدچیلر سوسوزلوقدان اؤلدولر.
جناب مسلم امام حسین علیه السلامه یولدا مکتوب یازیر. جناب مسلم امام حسینه بیر مکتوب یازیب قیسدن گوندردی:
ایکی بلدچی ایله مدینه دن چیخدیق. یولو ایتیردیک. بلدچیلر سوسوزلوقدان اؤلدولر، بیز یولو داوام ائتدریب سویا چاتدیق و اؤلومدن قورتاردیق ، بو سو بطن الخوبیت آدلانان بر داریسقان یئرده دیر. من ایسه بو وضعیتی پیس طالعدن بیلیرم. صلاح بیلسه سنیز منی باغیشلاییب باشقاسینی گؤنده ره سنییز. والسلام.
امام حسین علیه السلامین مسلیمه جوابی
امام حسین علیه السلام جناب مسلمین جوابیندا یازدی:
منه مکتوب یازماغینین و استعفا ائتمگینین سببی قورخاقلیغیندان اولماغیندان قورخورام. امر ائتدیگیم کیمی یولونو داوام ائتدیر . والسلام.
امام حسینین مکتوبو جناب مسلمه چاتدیقدا او حضرت مکتوبو اوخوتدوردو. مضمونوندان مطلع اولدوقدا مکتوب اوخویانا بویوردو:
بو (منیم استعفا ائتدیگیم) اؤزومدن قورخماغیمدان دئییلدیر.
بئله لیکله جناب مسلم و یولداشلاری یولا دوشدولر. طی سویونا چاتدیقدا اونلاردان بیری بیر اوو اوولادی…
جناب مسلم اووا باخیب دئدی: آللاه قویسا دوشمنلریمیزیده بو شکیلده اولدوره جه ییک.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
اویان نیوز:
قوشاچای میللی حؤکومت دؤنمینده
- بیرینجی بؤلوم -
صابر جهانی
داریخمایین اعدامیلریمیز، شهر میدانلاریندا یئنیدن آسیلاجاقسینیز، بو دفعه ایسه هیکللرینیز.
( بو یازی شهریمیزین آزادلیق اعدامیلرینه، قوربانعلی صبحی، خانعلی مطیعی، میرکاظم اعلمی و غلامحسین ناصری حضرتلرینین اولولوغونا سونولور.)
اؤزت
۲۱ آذر نهضتیندن ۶۸ ایل کئچسه ده، بو نهضتین یاراتدیغی سیاسی- اجتماعی سؤیلم آذربایجان میللی آزادلیق حرکاتینین ایچینده دانیلماز ائتکی بوراخیبدیر. بو نهضت او دؤنمین اجتماعی اولایلارینین نتیجهسینده، آذربایجان میللتینین ایستهیی و ایرادهسی ایله یاراندی. ایران حاکمییتی اساسا ۲۱ آذر حرکاتینی بیر نهضت اولاراق قبول ائتمه¬ییب آذربایجانین بو بیر ایلینی و اؤزللیکله اونون رهبری میر جعفر پیشهورینی شوروییه باغلاماغا چالیشیر.
۲۱ آذر سؤیلمی ایراندا سانترالیستی دوشونن آخیم¬لار طرفیندن ده، چوخ جهتلردن و جوخ ندهنلر اوچون بایکوت اولونور. آذربایجان میللی حرکتی، بیر طرفدن ۲۱ آذر نهضتینی سیاسی – اجتماعی آخیم اولاراق و باشقا طرفدن ایسه محمدرضا شاه رژیمینین جنایتلرینی کوتلوی سوی قیریم کیمی بوتون دونیایا سرگیلهییب تانیتدیرماغا چالیشمالیدیر. بیر حالدا کی محمدرضا شاه ارتشینین هوجوموندان ۶۷ ایل کئچیر، میللی حؤکومت شهیدلریندن یالنیز ۲۶۴ رسمی آد ثبت اولونوبدور. بو ساحه ده جیددی آددیملار آتیلمالیدیر. بو یازیدا، میللی حؤکومت دؤنمینده قوشاچای شهرینین اولایلاری و توپلومسال دورومو آچیقلاناجاق¬دیر.
اؤن سؤز
۱۳۲۱- جی ایلده سلطانزادهی تبریزی بیر مقالهده آذربایجانی، ایرانین مستملکهسی آدلاندیریب اعتراض ائدیر کی کئچمیش ۲۰ ایلده بو بؤلگهنین بوتون شهرلری استعمار حالینا دوشموش. قوشاچای شهریده بو قایدادان مستثنا دئییلدی بو شهرین گؤرونتوسونو آج، یوخسول رعیتلرله رحمسیز خانلار تشکیل ائدیردی. ۱۳۱۶- جی ایلده قورولموش قند کارخاناسی فعلهلرین باشقا شهرلردن بو شهره آخماسینا و اعتراض دوشونجهسینین یارانماسینا سبب اولموشدو. فعلهلر تئزلیکله بو حاقسیزلیغا قارشی چیخماق اومودو ایله فیرقهیه قاتیلیرلار.
تهراندا نشر اولونان ” وطن یولو” قزئتهسینده شوروی مطبوعات نومایندهلیگیندن، قوشاچایین دورومو اوچون بئله معلومات واردی: “یئرلی حربی ایدارهلر، آذربایجان دموکرات فداییلر علیهینه ترورچولوق ائتمک و باشقا تدبیرلر گؤرمک اوچون سیلاحلی قولدور دستهلری یاراتماغا باشلامیشلار. میانداب ماحالینین ارتجاعچی خانلاریندان کاظمی و صولتی، بو جور قولدور دستهلرین تشکیلینده اشتراک ائدیر و همین دستهلره جلب اولونان هر آداما سیلاح و ۴۰۰۰ ریال پول وئریلیر. کاظمی و صولتی طرفیندن تشکیل ائدیلن قولدور دستهلرینده ۲۰۰- دن آرتیق سیلاحلی آتلی واردیر”
تحریفلره و بایکوتلارا باخمایاراق، آذربایجان میللی حؤکومتی- دموکرات فیرقهسینین رهبرلیگی ایله- آذربایجانین هر یئرینده ائلهجه ده قوشاچایدا گؤردویو ایشلر نتیجهسینده، بؤیوک اونور ایله آنیلیر. قوشاچای شهرینده میللی حؤکومت ایشلرینی بئله سیرالاماق اولار:
- یئنی مکتبلرین تیکیلمهسی: قند کارخاناسینین یانیندا اورتا تحصیلات اوچون و قوشاچای کندلرینده او جوملهدن شاهتپه کندینده بیرینجی صینیفلار اوچون یئنی مدرسهلر تیکیلدی.
- تورکجه کیلاسلارین آچیلماسی: آذربایجانین بوتون شهرلری کیمی قوشاچایدا دا آچیلان مکتبلرین ائیتیم دیلی آذربایجان تورکجهسی اولموش. میللی حؤکومت طرفیندن حاضیرلانمیش” آنا دیلی” آدلی کیتابلار اوشاقلارا وئریلدی.” قوشاچایین تاریخ ایله جوغرافیاسینا بیر باخیش” کیتابینی یازان “جمشید محبوبی” بو کیتابدا قوشاچای مکتبلرینده آذربایجانین باشقا شهرلری کیمی صف باشیندا دوعا متنینین آنا دیلینده اولماسینی وورغولاییر.
ای بیزى یوخدان یارادان تانریمیز سن بیزه لوطف ائله عینایت ائله
بیزلرى دوزگون یولا، دوز ایشلره قدرت ذاتینله هدایت ائله
وئر بیزه توفیق کی، تحصیل ائدک علم و ادبله بیزه زینت ائله
خدمت ائدک بیز آنا یوردونا سن ده اونو حفظ و حمایت ائله
پاک فیکیر، آیدین اورک، ساغ بدن بیزلره شانینله کرامت ائله
بو کیتابدا، آذربایجان تورکجهسینی، ایدارهلرین رسمی دیلی اولاراق، ایشلهدیلدیگینی گؤستهرن بیر سیرا بلگهلر وار. اؤرنک اوچون او زاماندا یازیلان بیر شیکایتنامهسی الده وار. بو شیکایتنامهده اسماعیل کیانی آدیندا بیر شخص اؤز مستاجیریندن دارایی ایدارهسینه شیکایت ائدیب یازیر:
۱۱/۵/۲۵
” میاندوآبین محترم مالیه ادارهسینین رییسی
احتراما عرض اولونور- آقای وهرام ارمنی میخانهچی که بو جانبین خیاباندا مغازهسی مدتدور اجاره ایدوب و اجاره وقتی قورتاریب و ضمنا چون تمام ارمنلر مسافرت ایدلر بونه گوره مغازهمی آیری بیر شخصه اجاره ورمیشم [] [] یوخاریدا یازیلان شخص منیم دکانیمی اشغال ایدوب علاوه بر اینکه مدتدور وجه اجارهمی تسویه اتمیوب و ضمنا همان دکانین قباقچی اجارهداری کی احمد آغا سلمانی مرحوم اولوب اونون دا قالان اجارهنی عهدهدار اولوب بونا بناء او محترم مالیه ادارهسینه متوسل اولورام امر بویوراسوز منیم اجاره حسابمی یوخاردا قید اولان [] ایدوک و تسویه ایدسونلر و اجاره ورلن مغازهمی اوزیمه محول ایدسونلار. “ اسماعیل کیان
- خالق اوردوسونون تشکیلی: قوشاچای پادقانینین تسلیم اولماسیندان اؤنجه، بو پادقاندا افسرلرین چوخو میثال اوچون عبدالحسین بهمنزاده فیرقه اویهلیگینی قبول ائدیب پادقاندان قاچمیشدیلار. میللی حؤکومت قورولدوقدا قوشاچای پادقانینی گوجلندیرمک میللی حؤکومتین بیرینجی ایشلریندن اولموشدور. غلام حسین ناصری مییانا شهریندن ماراغا و قوشاچای پادقانینا گلیب دموکرات فیرقه فداییلرینه حربی ائیتیملر وئریر. ربیع کبیرینین ده بو پادقانین گوجلنمهسینده بؤیوک نقشی اولوبدور. بو بؤلگهنین حساسلیغی اوچون سایینقالانین هولاسو کندینده ده بؤیوک بیر پادقان قورولوبدور.
شیفاهی سندلره دایاناراق، او زامان شهر رژهلری کئچمیشه باخاراق دوزهنلی فورمدا اجرا اولونوردو. قوربان کوهی قوشاچای خالق اوردوسونون گروهبانی و شهرده رژه مراسیمینین باشچیسی ایدی.
- ایشلرین دوزنلی فورمدا یؤنهدیلمهسی: ۱۲۹۰- جی گونش ایلینده بیرینجی رسمی ایداره قوشاچایدا “خالصجات” آدی ایله ایشه باشلادی. بو ایللرده “خدیوی” آدیندا بیریسی بو ایدارهنین باشچیسی ساییلیردی. سونرالار خالصجات ایدارهسی ” خانلیق باغى” یا “خالصه باغى” آدلی بیر یئره کؤچورولدو. شهرین بو گون خالصه خیاوانینین آدی او گونلردن قالان آددیر.
۱۳۲۰- جی ایلدن ” هاشمی” آدلی بیریسی خالصه ایدارهسینین باشچیسی اولور. او ایدارهنین بوتون تشکیلاتلارین باغلاییب ایشلری کندلرین اربابلارینا تاپشیریر. هاشمی و بیر سیرا باشقا کند اربابلارینین ظولملری نتیجهسینده میللت بو ایدارهیه قارشی اولموشدور. سونوندا ۱۳۲۴- جی ایلده فیرقهنین ایشه گلمهسیله بیرلیکده بو ایداره قاپاتیلدی. میللی حؤکومتین بیر ایل زامانیندا، قوشاچای شهرینده تام دوغرو بیر شکیلده ارضی اصلاحات یئرینه یئتیریلدی.
باشقا ایجرایی ایشلردن، شهرده کئچمیش پهلوی خیاوانیندا بلدیه طرفیندن بؤیوک بیر حامامین دوزهلتمهسی، یئنی یوللارین چکیلمهسی، کؤهنه یوللارین تعمیر ائدیلمهسینی آد آپارماق اولار. قوشاچای کؤرپولری ایسه میللی حؤکومت دؤنمینده یئنیلشدیریلیر.
- شهرین اجتماعی گوونلییینین یوکسلمهسی: اجتماعی دهییشمهلر زامانیندا بیر سیرا گوونسیزلیکلرین اوز وئرمهیی قاچینیلمازدیر. میللی حؤکومت قورولماسیندان اؤنجه قوشاچایدا تکجه آذرین ۱۹- دا سلیم خان آدلی، فیرقه موخالیفی ترور اولونور. فیرقه موخالیفلری اؤزهللیکله جمشیدخان اسفندیاری( قوشاچایین بؤیوک خانلاریندان و فیرقهنین موخالیفی) بو ایشی هر یئرده بیر جنایت کیمی یاد ائدیردیلر. آنجاق سرگرد مستشاری مرکزه یازدیغی مکتوبلاریندا، بو ترورون عامیللرینی کوردلر و اونلارین باشیندا “محمد حسین سیف قاضى” و “مجیدخان میرمکرى” اولدوغونو آچیقلامیشدیر.
میللی حؤکومت زامانیندا خایین اربابلارین شهردن قاچماسی، اونلارا منسوب اولان قولدور دستهلرین ده گئتمهسینه ندن اولدو. بیر ایل میللی حؤکومت زامانینی خاطیرلایانلار، او دؤرهده شهرین گوونلی اولماسیندان سؤز آچیرلار.
قوشاچایین پادقانی
۱۳۲۴- جو ایلینده آذربایجانین ۴ دنه بؤیوک پادقانی وار ایدی. تبریز پادقانی سرتیپ درخشانی ، اورمو پادقانی سرهنگ زنگنه، اردبیل پادقانی سرهنگ احمد زریو و قوشاچای پادقانی سرگرد مستشارینین باشچیلیغی ایله ایداره اولونوردولار. قوشاچای پادقانیندا ۱۸ افسر و ۴۱۱ عسگر وار ایدی. سرگرد مستشاری دئدیکلرینه دایاناراق بو تعدادین چوخو دا فیرقه اویهلیگینی قبول ائتمیشدیلر.
سرگرد مستشاری تهرانا گئتدیکده قوشاچای پادقانی دورومونو بئله آچیقلادی:
” قوشاچای شهرینین ۱۴۰۰۰ جمعیتی واردی. بو جمعیتین چوخو دا آذربایجان دموکرات فیرقه اویهلیگینی قبول ائدهرک فداییلرله بیرلیکده پادقانا قارشی دؤیوشوردولر. قوشاچای پادقانی ۱۸۰ نفر مودافیعهچی واسیطهسی ایله یاخلاشیق ۸ آی بویونجا، ۳۰۰۰ نفرلیک بیر موخالیف قوروپون اؤنونده موقاویمت ائدیردی. آنجاق بونلارا رغمن مرکزدن هئچ بیر یاردیم گلمیردی. پادقانین بوتون ایلیشگی آراجلاری سون بیر آیدا ایشلهمیردی. بیر قیسا زامان مرکزله ایلگی قورولدو سونرا بو ایلگی ده کسیلدی. آبان آیینین ۱۴- دن، عدلالدولهی کبیری و باشقالاری فداییلر آراسیندا توفنگ پایلاماغا باشلاییب آذر آیینین ۱۹-ا قدر بو ایشه شیددتله داوام ائتدیلر. او گونه قدر ۲۵۰۰ توفنگ، ۷۲ مسلسل فیرقه اویهلرینین الینده وار ایدی.
آذرین ۲۴- ده بیر هئیت دموکراتلاردان (میرزا حسین عرفانى- دکتر بابازاده- خانعلى مطیعى) پادقانا گلیب، تبریز پادقانینین تسلیم اولدوغونو آچیقلایاراق، پادقانا توفنگلرین یئره قویماسین تکلیف ائتدیلر. پادقانین تسلیم اولدوغونا ۸ ساعات وقت وئردیلر. او گئجه بیرینجی سوتوان عبدالحسین بهمنزاده اؤز عسگرلریله بیرلیکده پادقاندان چیخیب فداییلره قاتیلدی. فیرقه هئیتی گئتدیگیندن سونرا بوتون افسرلرین نظری ایله پادقان آذر آیینین ۲۵- ده ۳۲ گون موقاویمتدن سونرا تسلیم اولدو. “
دیرنمهدن تسلیم اولان آذربایجان پادقانلارینین باشچی¬لاری اؤز خاطیرهلرینده یا ائتدیکلری موصاحیبهلرده آذربایجان میللی حؤکومت قارشیسینا دانیشسالار دا، اونون بیر میللی و توپلومسال نهضت اولدوغونو و خالق ایچینده گوجلو پایگاها صاحیب اولماغینی دانمامیشلار. قوشاچای پادقانینین فرماندهی سرگرد مستشاری ده، کیهان روزنامهسی ایله موصاحیبهده بو پادقانین دیرنمهدن تسلیم اولدوغو ندهنینی بئله آچیقلاییر: ” بو شهرده بیر نهضت وار و گؤردویونوز کیمی قوشاچایا گلن بوتون قووهلر آذربایجان خالقیدیرلار. بونودا آرتیرمالییام بیزیم پادقاندا ۱۵۰ نفر سربازلاردان بو نهضته قاریشیب فیرقه اویهلیگینی قبول ائدیبلر.”
دی آیینین ۸- ده ” خواندنىها” مجلهسینین ۱۷۱- جی نومرهسینده “میرزا حسنخان عرفانى”دن، قوشاچای پادقانینین دیرنمهدن تسلیم اولدوغو اوچون، چالیشمالاریندان یاد اولموشدور. میرزا حسن عرفانى رحمتلیک درویش محمدعلى عرفانىنین اوغلو ۱۳۲۳- جی ایلدن ۱۳۴۳ ایله دک قوشاچای خانقاهلارینین درویشی ایدی. میرزا حسنخان عرفانىنین، پادقانا گؤندهریلن دموکرات فیرقه هئیتینین ایچینده اولماسی، میللی حؤکومتین نهقدر کؤتله آراسیندا گوجلو اولماسینا ندن ساییلا بیلر.
” نبرد” روزنامهسی ده قوشاچایین ۲۵ آذرده اولدوغو دورومونو یانسیتمیشدیر. بو روزنامهنین موخبیری اؤز راپوروندا پادقانین دیرنمهدن تسلیم اولدوغونا توخوناراق یازیر کی پادقانین عسگرلری سالیم و دؤیوشسوز اؤز شهرلرینه قاییدیرلار.


text:
«ایشیق درگیسی»نین مدیر مسئولونون «ائوده آل» ایله مصاحبهسی
۱- هر شئیدن اول لطفا اؤزنوزو «ائوده آلین» اوخوجولارینا معرفی ائلهیین!
من روشن نوروزی «ایشیق» درگیسینین صاحبی و مسئول مدیری. ۱۳۶۴نجی ایلده تبریزده آنادان اولموشام. ایندیلیکده تهراندا یاشاییرام و «اجتماعی علاقهلر و ژورنالیسم» رشتهسینده دوقتورلوق اؤیرنجیسییم.
۲- هانسی سببلر سیزی درگی نشریاتینا یؤنلتدی؟ بیر بوشلوق حس ائدیب، اونو دولدورماغا قرار وئرمیسیز؟ یوخسا سادهجه شخصی علاقهلر سببیندن بو عرصهیه قدم قویموسوز؟
سوالینیز جوابیندا بئله دئیه بیلرم کی بلکه بونلارین هامیسینین تاثیری اولوبدور. هم شخصی علاقهلر و هم بیر سیرا بوشلوقلاری دولدورماق هدفی ایله باشلانیب بو ایش. بیلدیینیز کیمی «ایشیق» (آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی) آرتیق یئددی ایلدیر کی آذربایجان ادبیاتی و مدنیتی ساحهسینده چالیشیر. بو سایت یالنیز ادبیات ساحهسینی اؤزونه مقصد گؤتوروبدو. طبیعیدیر کی آذربایجان جغرافیاسیندا ادبیاتدان باشقا آیری موضوعلاردا واردی. بو موضوعلارلادا بیز ماراقلانیردیق. بونا گؤره ده درگینین نشرینه باشلامادان اول اونون مرکزی موضوعلارینی تعیین ائتمک اوچون بیر سیرا تحقیقات آپاردیق و آختاریشلاریمیزین نتیجهسینی نظره آلاراق درگینین نشرینه باشلادیق. البته بونو دا دئمهلییم کی قطعا شخصی علاقهلر و انگیزهلرین بو قرارا یئتیشمکده بؤیوک تاثیری وار ایدی. قراریمیز بو اولدو کی یالنیز ادبیات و اینجه صنعت مخاطبلری یوخ، باشقا علاقهلی مخاطبلری ده نظرده آلمالییق. ایران آذربایجانینین میلیونلارجا نفوسو وار، آما، آنادیلینده نشر اولونان نشریاتیمیرین تیراژی چوخ آزدیر. بو بیزی دوشوندوروردو. بیلیریک کی بو نشریاتیندا اکثریتینی تشکیل ائدن ادبی موضوعلاردیر و بو ساحه ژورنالیستلری اؤز فعالیت گوجونو و باخیشلارینی ادبیات حوزهسینه اختصاص وئریرلر. بو نشریاتدا چالیشانلار و اونلارین تحریریه عضولری ادبیات متخصصلری و اونلارین مخاطبلری ده ادبیات هوسکارلاریدیرلار. بو سببدن مخاطب دایرهسی چوخ محدودلاشیر. بیز بو دوشونجه ایله ایشیقدا اساس سیاستلریمیزین بیرینی، مخاطب دایرهسینی اولدوقجا گئنیشلندیرمگه قویدوق و اونا گؤره ده «ایشیق درگیسی» بیر ادبی عنعنهدن دوغولسا دا، بیر ادبی سایت تانینسا دا، مدنی-اجتماعی بیر درگی کیمی میدانا چیخماغا چالیشیر و ایران آذربایجانی جغرافیاسیندا اجتماعی مسئلهلره، مدنی مسئلهلره توخونماغی مقصد گؤتورور. بیزی دوشوندورن باشقا مسئلهلردن بیری ده آذربایجان مطبوعاتیندا ژورنالیسم تکنیکلرینه آز اهمیت وئرمکدیر. انکشافدا اولان بیر جمعیتین مطبوعاتی دا انکشافدا و ژورنالیسمین مدرن تکنیکلرینه اویغون اولمالیدیر. بونون اوچون ده ایشیغین فضاسین آپاردیق او سمته و کاغاذ کیفیتی، رنگی اولماق، صفحه دوزومو، گرافیک و مدرن بیر نشرین باشقا ملزوماتیندان فایدالانماغا چالیشدیق. باخمایاراق کی ایندیلیکده اقتصادی باخیمدان بو ملزوماتی حاضیرلاماقدا جدی پرابلئملرله اوز به اوز اولموشوق.
۳- «ایشیق» ایلک ساییسیندان بری آذربایجان مدنی فضالاریندا چوخ سس ائلهدی و نسبتا یاخشی قارشیلاندی؟ بو اوغورلارین سببلرینی نهلرده گؤرورسوز؟
«ایشیق»ین هله اوچ نومرهسی یاییلیبدیر. منجه اوغوردان دانیشماغیمیز بلکه بیرآز تئزدیر. هله گؤرولملی چوخلو ایشلر اؤنوموزده وار؛ آما گئت گئده ایستر درگینین ساتیشی، ایسترسه آگهی وئریلمهسی و ان اؤنملیسی بیزیمله داوطلب امکداشلیق ائدنلرین سایینین آرتماسی بیزده ده امید یارادیبدیر. بیز اوچونجو نومرهنین هامیسینین ساتیشینی ظن ائدیریک. هم بو مسئله، هم ده اگهی آلینماسی بلکه بیزیم اقتصادی موشگوللریمیزین حلینده یاردیمجی اولسون. آنجاق سیزین سوالینیزین جاوابیندا دئیه بیلرم کی – اگر اوغور آدلاندیرساق- نئچه عاملین تاثیری اولوبدور. بیرینجیسی بو کی «ایشیق» میدانا چیخاندا، تانینماز بیر آد دئییلدی، هر حالدا بیر هویتی وارایدی. یئددی ایللیک بیر سایت وار ایدی کی اونون آرخاسیندا دورموشدو و بو هویت طبیعی کی مجلهیهده منتقل اولوردو. او سایتین اوخوجولاری وارایدی و درگیده او اوخوجولارا دایاناراق یئنی-یئنی اوخوجو کوتلهسینی الده ائده بیلیردی. ایکینجی عامل بلکه بو ایدی کی، بیز یئنی مخاطبلر سوراغینا گئتدیک. بیرینجی سوالینیزین جوابیندا عرض ائلهدیگیم کیمی آنا دیللی آذربایجان مطبوعات فضاسینین عموم اوخوجولاری داها آرتیق ادبیاتچیلار و آذربایجان ادبیات هوسکارلاری اولوبدور. بیز چالیشیریق کی باشقا مخاطبلر ده تاپاق. گنجلر، ایش آداملاری، ائو قادینلاری، اؤیرنجیلر، اجتماعی موضوعلارلا ماراقلانانلار و عمومیتله آنا دیلینی سئون و اونو اؤیرنمک ایستهین باشقا وطنداشلاریمیز. اوچونجو عامل دن آد آپارسام، بیز چالیشیریق امکان قدر آچیلمیش یوللارلا گئتمهیک. تزه موضوعلاری میدانا چیخاراق؛ اوخوجونون ماراغینی جلب ائدن موضوعلارا مراجعت ائدهک و بو موضوعلارین آذربایجان جغرافیاسیندا بیر مسئله کیمی اولماسینی دا نظرده توتوروق. بونلاردان علاوه بلکهده «ایشیق»ین سیماسی، «ایشیق»ین گرافیک فورمتی، بصری گؤزللیکلری، کاغاذ کیفیتی و رنگی اولماغی. منجه بو عامللر اوخوجو رغبتینی قازانان عامللر اولا بیلر. بیر موضوعادا تاکید ائتمک لازیمدیر. اودا بودور کی، بیز املا قایداسیندا چالیشدیق اولدوقجا متنلرین اوخونوشو ساده اولسون و مجلهنین رسمالخطی ایلک دفعه مکتوب بیر متنی آنا دیلینده اوخویان اوخوجولاری چاشدیرماسین. دیلیمیزده رسمی تحصیل اولمادیغی اوچون اوخوجولارین بلکه ده تام اکثریتی چوخ چتینلیکله آنا دیلینده یازیب اوخویا بیلیرلر. بونو نظره آلاراق اوخوناقلی بیر رسمالخط سئچدیک و چالیشدیق کی بو رسمالخط امکان قدر درگینین بوتون صحیفهلرینده غلطسیز گئتسین. بونلاردان علاوه بیز یئنی سیمالارین سوراغینا گئتدیک. بیزیم درگینین بو اوچ نومرهسینده بیر سیرا امکداشلار ایلک دفعه اولاراق آذربایجان دیلینده بیر متن یازیبدیرلار و حرفهای یازیچی دئییللر. بیز حتی فارس مطبوعاتیندا چالیشان آذربایجانلی ژورنالیستلرین ده سوراغینا گئتدیک و اونلارین چوخو ایله دانیشدیق و آنا دیلینده یازماغی تکلیف ائتدیک. اونلار یازیچیلار هیاتیمیزله علاقه قوردولار. چوخلاری دئییردیلر کی بیز ایندییه قدر هئچ آنا دیلیمیزده یازمامیشیق. بیز اونلاردان ایستهدیک کی حتی باشلانیش نومرهلریمیزده فارسجا یازسینلار و بیزیم ترجمه گروهوموز یازیلارینی آنا دیلینه چئویرسین. بو فارسجا یازان امکداشلاریمیزین چوخو ایندی اؤز آنا دیلینده یازماغا هوس گؤستریرلر و بیر ایکیسی ایلک تجربهلرینی آنا دیلینده یازماقدا کئچیریرلر. درگینین بیرینجی نومرهسینده ۱۱ یازی ترجمه اولونموش یازیلار ایدی؛ آنجاق اوچونجو نومرهمیزده یالنیز ایکی یازیمیز ترجمهدیر. بیرده کی بیز درگینی چیخارتدیغیمیز زامان کاغاذ و چاپ قیمتینی نظره آلاراق اونا ۱۰ مین تومن قیمت قویدوق. آنجاق تاسفله هر شئی دییشیلدی. قیمتلر گوندن گونه آرتدی. بیز چالیشدیق کی ۵ مین تومن آرتیرماقلا دایاناق و درگینین نشرینه دوام ائدک. آنجاق ایندی قیمتلر نئچه برابر اولوب و بونا باخمایاراق بیز درگینین قیمتینی مناسب حالدا ساخلاماغا چالیشیریق. ایستهییریک آگهی آلماقلا بو بوشلوغو دولدوراق. هلهلیک بیزده باشقا مطبوعات ایشچیلری کیمی بو موشگوللرله اوز به اوزوک؛ آنجاق اوخوجولاریمیز اوچون قیمتی یئنه ده مناسب بیر حالدا تثبیتلشدیرمک ایستهییریک.
۴- سون ایللرده، کئچمیشله مقایسهده آذربایجاندا چیخان درگیلرین سایی چوخالیب. بو تنوعون نه مزیت و نه عیبلری اولا بیلر؟
طبیعیدیر کی آنا دیلیمیزده چیخان هر بیر درگی بیزیم اوچون سئویندیریجیدیر. چوخ سئوینیریک. هرحالدا نه قدر آنا دیلیمزده درگی چیخسا ، نه قدر کیتاب چیخسا، نه قدر اوخونسا، نه قدر یازیلسا، او قدر بیزیم مدنیتیمیزین خئیرینهدیر. او اوزدن هر بیر درگی کی چیخیر، هر بیر کیتاب کی چیخیر، اونو سئوینجله قارشیلامالیییق. بیز ایشیقچیلار بو وضعیتدن سئوینیریک و اونو صمیمیتله قارشیلاییریق. بیز باشقا درگیلره رقیب کیمی یوخ، یولداش کیمی و بیر عائلهنین عضولری کیمی باخیریق و بو اوزدن اونلارلا هر بیر امکداشلیغا حاضیریق. بیز سئوینیریک کی مطبوعاتیمیز داهادا چوخالیر. بونو بیر عیب یوخ، بیر یولون باشلانیشی کیمی دیرلندیریریک. کاش آذربایجانین هر بیر شهری اؤزونه مخصوص آنا دیلینده بیر درگیسی اولسون. منجه هئچ بیر شئی بوندان گؤزل اولا بیلمز. آنجاق سیزین سوالینیزین جوابیندادا بونو دئیه بیلرم کی بیز چالیشمالیییق اولدوغو قدر حرفهای ژورنالیسمه دوغرو آددیملایاق. بیزیم آنا دیللی مطبوعاتیمیز داها آرتیق محتوایا دیر وئریر و فورمو و مدرن ژورنالیسم تکنیکلرینه آز اهمیت وئریر. بو اوزون مدتده اوخوجو سلیقهسینین سویهسینده منفی اثرلر قویا بیلر. بیز چالیشمالیییق گؤزل مضمونلاری اورهک اوخشایان و گؤزل بیر گؤرکمده اوخوجولارا تقدیم ائدک. تاسفله بو گون مطبوعاتیمیزین بیر چوخوندا بو چاتیشمامازلیق گؤزه چارپیر. بیز آذربایجان ژورنالیستی گؤزل بیر متنی، ساغلام و گؤزل بیر شکیلده اوخوجولاریمیزا چاتدیرمالیییق. آنجاق بوتون بونلارا باخمایاراق، هر بیر درگینین چیخماسی خالقیمیز اوچون بیر غنیمتدیر.
۵- «ایشیق»ین آماجی نهدیر؟ گلهجکده اونو هانسی موقعیتده گؤرمهلیییک؟
دئدیگیم کیمی ایران آذربایجانیندا میلیونلارجا هموطنلریمیز یاشاییر، آما بو میلیونلارجا آذربایجانلی اؤز آنا دیلینده بئله، یازیب اوخویا بیلمیر. «ایشیق» اؤز قوهسی و باجاریغی ایله چالیشیر کی اؤز مخاطبلرینده آنا دیلینده اوخویوب یازماغا رغبت یاراتسین. بونون اوچون ده مختلف امکانلاردان فایدالانیر. مثلا درگی ده چاپ اولان بوتون یازیلارین کناریندا بیر بارکد یئرلشدیرمکله یازینین سس فایلینی دا اوخوجولارینین اختیاریندا قویور. بو دیلیمیزی یاخشی و یا دوزگون اوخویا بیلمهین اوخوجولارا کمک ائدیر هم متنی یاخشی باشا دوشسونلر، همده سسله متنی توتوشدوراراق آنا دیلینی یازیب اوخوماقدا چتینلیک چکمهسینلر. بو یولدا امکان قدر چالیشیریق یازیلار املا باخیمیندان غلطسیز و رسمالخط آسان و اوخوجولار اوچون اوخوناقلی اولسون و اونلاردا بو دیلده یازیب اوخوماغا رغبت یاراتسین. هر حالدا بیز آرزو ائدیریک بو ایش بیزیم آنا دیلینده تحصیل آلمادیغیمیزدان یارانان بوشلوغو معین قدر دولدورسون. قالدی ژورنالیسم باخیمیندان، بیز چالیشاجاییق کی ژورنالیسم استانداردلارینی گؤزلهمکله، حرفهای بیر درگینین یارانماسی اوغروندا الیمیزدن گلنی اسیرگمهیک و آذربایجان ژورنالیسم فضاسیندا اولدوغو قدر ایستر مضمون، ایسترسه فورم اعتباریله درگینین کیفیتینی یوکسلدک.
۶- «ائودهآل» سایتینا گؤره اؤز گؤروشونوزو بویورون!
«ائودهآل» سایتی چوخ دیرلی بیر پروژهدیر. نییه کی مطبوعاتچیلار «توزیع» مسئلهسینین نه قدر اهمیتلی اولدوغونو چوخ یاخشی بیلیرلر. کلاسیک شکلینده بو مسئله بعضا اشتراک سیستمیایله، بعضا کتاب ماغازالاری واسطهسیله، بعضاده دکهلر یولو ایله حل اولونماقدادیر. آنجاق اونودولان چوخ اهمیتلی بیر مکانیزم «آنلاین» ساتیش مکانیزمیدیر و «ائودهآل» سایتی بو اهمیتی یاخشی باشا دوشوب و بو مسئله نین بوگونکو حیاتیمیزا اویغون بیر مکانیزمله حل ائدیلمهسینده جدی آددیملار گؤتوروبدور. بودا آنا دیلیمیزه، مدنیتیمیزه بؤیوک بیر خیدمتدیر. بو تیپ ایشلر نه قدر گئنیشلنسه، بیر او قدر حرفهای بیر مرحلهیه یاخینلاشاجاییق.
۷- اوخوجولار سیزینله نئجه علاقه ساخلایا بیلرلر؟
www.ishiq.ir سایتی بیزیم مجله نین رسمی سایتی دیر. عین حالدا www.ishiq.net سایتی دا ایشیقین ادبی سایتی کیمی تانینیر. عزیز اوخوجولار بیزیمله بو سایتلار واسطهسیله علاقهده اولا بیلرلر. سیزه ده منتداریق، چوخ ساغ اولون کی بیزه بو فرصتی وئردیز.
منبع: http://www.evdeal.ir/article-291