text:
اشتوتقارت بیلیمیوردو
اشتوتقارت بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Stuttgart, فارسجا: دانشگاه اشتوتگارت، عربجه: جامعة شتوتغارت)آلمانین اشتوتقارت شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۲۲٬۸۳۶ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. اشتوتقارت بیلیمیوردو ۱۸۲۹ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اشتوتقارت بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


c: text/html

text:
بطنیمین گودوکچولری
رقیه کبیری – سسلندیرن: نیره اردلانی
بو حئکایه اؤلکهمین بوتون اوشاق- گلینلرینه تقدیم اولونور
دوزاغا دوشموش بیر حئیوان کیمیام. قایینآنام چیینلریمدن یاپیشیب چکیر، آنام ایسه گاه آیاقلاریمدان ایتهلهییر، گاهدان دا أللرینین گوجونو یانچاقلاریما سالیر، بلکه وجودومون ائشیکده قالمیش بؤلومونو دلییه سوخسون. بدنیم دؤشدن یوخاری داغا ساری، یانجاقلاریمدان آشاغی ایسه داغین کؤلگهسینده قالمیش درهیه ساری آسیلی قالیب. دهلیکده گرفتار اولموش قوللاریمی بئله ترپدهنمیرم. من سیلاحلی بیر اووچونون دوزاغینا دئییل، بطنیمین گودوکچولرینین، آنام ایله قایینآنام ین دوزاغینا دوشموشدوم. آنامنان قایینآنام اووچو اولماسالار دا، داشدان نوطفه اوولاماق قصدی ایله منی بو دوزاغا سالدیلار. ایت سو گیلیفینده گرفتار اولان کیمی من ده بو دهلیکده گرفتار اولموشام. سو گیلیفینده گیرفتار اولوب قالسایدیم، اومودوم اولاردی سو زورلاشسا منی ده اؤزویله سورویوب آپارار. آمما سو هارا، داشین دهلییی هارا! اون بئش ایل یاشاییشیمدا بئلنچی بیر سیخما- بوغمایا دوشمهمیشدیم. قایینآنام ایله آنام دئیینه- دئیینه منی دهلیکدن چیخارتماغا چالیشیرلار. بیلمیرم اونلارین دئیینمکلرینه قولاق آسیم، یوخسا بو دهلییین ایچینده قیفیللانیب قالمیش جانیمین هایینا قالیم!
دئدیم: «بو دهلیک داردی. منیم وجودوم بو دهلیک دن کئچمز»
قایینآنام دئدی: «آااانئجه کی داردی! هئچ خبرین وار بو دهلیک کیملری درمان ائلهییب؟»
دئدیم: «من نه دئیرم کی! آمما سیز منیم ائنیمی قاریشلایین، گؤرون هئچ او دهلیکدن کئچر؟»
«ماشااله، ماشااله بیزه گلن گوندن آغ گونه چیخیبسان دا بالا!…» دئدی قایینآنام .
آنام اونون سؤزونو چکنمهدی، اوز- گؤزونو تورشادیب دئدی: «ائله قیزیم دوغولان گوندن گؤزو آغ گونه آچیلیب دا کی ماششاالـله ماششاالـله بئله أتلی جانلیدی. سن هله اوشاخلیغین بیر گؤرهیدین! توپ کیمی، آغ- آپباغ بیر قیز ایدی. هله بالام أر ائوینه گئدندن أریییب!»
من ایسه مظلوم یانا دئدیم: «ائله من ده اونا گؤره دئیرم داااا، واللاه بو دهلیک داردی، منیم اندازهام دئییل.»
آنام أییلیب قولاغیما پیچیلدادی: «قئینآنان ائشیتمهسین، ایستهمیرم سورا سنین باشیوا قاخینج اولسون. من هله سندن ده ایکی یاش کیچیک ایدیم، بیر ایل تویومدان سووشموشدو من هله اوشاغا قالمامیشدیم، ائله بو دهلیکدن کئچن گونون صاباحیسی اوشاغا قالدیم.»
دئدیم: «آخی سیزین گؤزوز گؤرمور بو دهلیک داردی؟ واللاه، بیللاه اوشاق دا باخسا بونو باشا دوشر. بَه سیز نییه باشا دوشموسوز!، نییه عیناد ائلهییرسیز؟»
آنام دئدی: «سن عینادجیلسان یا بیز؟ هله دهلیکدن کئچدین کی گؤراخ کئچه بیلیسن یا یوخ؟»
«آخی هانسی کیتابدا یازیب کی آدام دهلیکدن کئچنده اوشاغا قالار؟»
آنام حیرص ایله دئدی: «هله یاخچی قویمادیم بئش کیلاسدان آرتیق اوخویاسان هااا، قیزیم، بو ایشلر بیزیم آتا- بابا دهبیمیزدی. یوز ایل ده درس اوخوسان بو دهبلری کتابلاردا تاپا بیلمزسن.»
قایینآنام ألینی آناما ساری اوزالدیب، آرتیردی: «او جان اؤلسون، سن اؤلهسن، اؤز جانیم، خانیماخانیم آند ایچیردی، دئیردی عئینی آرواد بطنی کیمی بو داشین دا گئنهلیب، دارالماق خاصیتی وار. باخماز بوی- بوخونا؛ اوشاغا قالمییان گلینلر بو دهلیکدن کئچندن سورا هامیسی فرج خئیر آپاریب. دی گل کی بیزیم قولاغیمیزین دیبینده اولدوغونا گؤره اونا قیمت وئرمیریخ.»
گئری دؤندوم کنده قاییدیم. بیردن بیره هر ایکیسی ده منه ساری قاچیب، بیر جوت قاراوول کیمی هرهسی بیر قولومدان توتوب، وار گوجلری ایله منی دهلییین ایچینه سوخوب، ایتهلهدیلر.
بیلیرم، ألقاش (آرغاج)خانیما، خانیمدان کئچیب، یوخسا بیربیرلرینی گؤرهجک گؤزلری اولمایان آنام ایله قایینآنام ألبیر اولوب، داغین دؤشونده منی بو دلیکلی داشین ایچینده دوزاغا سالمازدیلار. آنام آغ دئینده، قایینآنام قره دئیردی، قایینآنام ایسه یئر دئینده، آنام گؤی دئیردی. اونلارین اورتاق یئرلری یالنیز منیم بطنیم ایدی. هر ایکیسی ده بطنیمه بیر أتنه (جنین) دؤشمهیه تلهسیردیلر. گئردک(زفاف) گئجهسینین سحریسیندن ایکیسی ده بطنیمین گودوکچوسو اولموشدولار. ایشین باشیندان گونلری ساییردیلار؛ آی باشی اولان گونلریم ایسه منیم مصیبتلیگونلریمدیر. من آیباشی سانجیسی چکیب، قایدا قانیندان آرینان گونلریم آنام ایله قایینآنام ، بیربیرلرینین آجیغینا أللرینه گلن ایستیلیک یئمکلری، بالدان توتدو باداماجان، هئلدن توتدو زنجفیله جن، مرهچویود (مارچوبه)- دن توتدو تا بؤیرتکن (تمشک) یارپاغینا جان منه یئدیردیب، ایچیردیرلر. بطنیمین گودوکچولری اوشاغا قالمامیشدان، اوشاغین اوغلان اولدوغونا بئله فیکیر وئریرلر. کور گؤزون بیرینه دئییل، هر ایکیسینه ده ایشیق ایستهییرلر بو گودوکچولر.
خانیماخانیم کندین بوتون قادینلارینین امام- پیغمبری کیمیدیر؛ ایمام پیغمبرین سؤزوندن چیخسالار بئله، اونون سؤزوندن چیخاسی دئییللر. خانیماخانیمین سایهسینده کندیمیزین درمانگاهینا میلچک ده قونماز. اونون بیتگیلری، داغ- داشدان ییغدیغی اوت- علفلردن دوزلتدیغی قئینتمهلر، داوالار، مرهملر بوتون ناخوشلوقلارین درمانی دیر.
آغلایا آغلایا دئدیم:«سیزی او ایناندیغیز، گئدین کندین داشیونانین گتیرین بو داشی سیندیرسین، مین ایل ده کئچسه من بو دهلیکدن چیخانمارام. آخشاماجان بو دلیکده قالسام اؤلرم.»
قایینآنام دئدی: «توبه، توبه…مهیر بو داشی سیندیرماق اولار؟داشین نه گوناهی وار، گوناه اؤزونده دی کی او قدر عیناد ائلهدین، یوباندین داشین گونش ساعاتی سوووشدو دا. خانیما خانیم دیل به دیل تاپشیرمیشدی کی گونش داشین اوستونه شیغییاندا قیزی دهلیکلی داشدان کئچیردین. ایندی دئه گؤروم داش نئینهسین!»
آنامین باشینا قیشقیرسام دا قایینآنام ا دیل قئیترمک جسارتیم یوخدور. اؤز یانیمدا اؤزومو قیناییرام. قایینآنام دوز دئییر دا، داش نئینهسین، عاغلی داشلاشمیش داش، گؤرهجک ایشینی گؤروب، منیم کیمیلره دهلیک دوزهلدیب، آما منیم عاغلیم هارا گئتمیشدی عاغلیمی وئردیم بو بطن گودوکچولرینین عاغلینا!
آنام دئدی: «قیز باخ منه گؤروم، اولمویا گئجه خانیماخانیمین تاپشیردیغی ایشلری گؤرمهمیسن؟»
دینمهدیم. قیزاردیم، بوزاردیم. أریمین خوشو گلمز من یاسدیغیمیز بارهسینده بیری ایله دانیشیم. گئجه اؤزومو اودا- سویا ویریب نه باشاریردیم ائلهدیم، آمما أریم یورقون ایدی، باشینی منیمله بیر یاسدیغا قویمادی. آنام حیرص ایله باشیما قیشقیردی: «دئنه دا کی ألقاش اؤزونن کئچیب! مهیه سنه دیل به دیل دئمهدیم خانیماخانیمین تاپشیریقلاری یادیننان چیخماسین. گؤر سنین بو سایمامازلیغین اؤزووو ده، بیزی ده نه گونه قویدو!»
قایینآنام بیردن بیره قاشلارینی ییغیب آناما دئدی: «آی قیز، بلکه ائله داشین خاصیتی بئلهدی، بیراز ساخلییب، بطنینه نوطفه سالاننان سورا گئنهلیب، قیزی بوراخاجاخ!»
آنامین گؤزلری پاریلدادی. آمما منی قورخو گؤتوردو. أریمین خبری اولسایدی دهلیکلی داش منیم بطنیمه نوطفه سالیب، منی بوغاردی.
قیشقیردیم: «من داشین نوطفهسینی ایستهمیرم، مهیه آدام داشدان دا اوشاغا قالار؟ سیزی ایناندیغیز گئدین کندین داش یونانینی گتیرین بو داشی سیندیرسن!»
بطنیمین گودوکچولری خئیلک بیربیرلرینه باخیب، سونوندا قایینآنام دئدی: «اولماسا سن گئت خانیما خانیمی گتیر، من ده بوردا قیزی گودوم.»
قایینآنام چکیلیب، کؤلگه بیر یئرده اوتوروب، دیل- دوداغی آتدا دئیینیر. من ایسه دوزاغا دوشموش بیر حئیوان کیمی دهلییین ایچینده گرفتار قالمیشام. گونش ائله باشیما شاخییر، دییهسن ایستیسینی جهنمدن پای آلیب. آنامی گؤره بیلیمرم. اوجادان قیشقیریرام: «آناااااا، خانیماخانیمی گتیرمه ها، داش یونانی گتیر!…»

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تۆلکو
تۆلکولر (وۇلپس) - جاناوارکیمیلر دستهسیندن بیر ممهلیلر نؤعو.
تۆلکولر جاناوارکیمیلر دستهسینه داخیل اولان ممهلیلر نؤعوندندیر. تخمیناً ۱۰ تۆلکو نؤعو مؤوجوددور. جاناوارلاردان فرقلی اولاراق، تۆلکولرین اوزونسوو سیفتی، بؤیوک سیوری قولاقلاری، وئرتیکال اووال شکیللی گؤز ببکلری وار. آذربایجانین بوتون اراضیلرینده مؤوجوددور. عادی، یا دا کورهن تۆلکوسو داها گئنیش یاییلیب، بدنینین اوزونلوغو ۹۰ سم، قویروغو ایسه ۶۰ سم چاتیر. بئلینین رنگی کورهن، قارنی آغ، هردن قارا اولور. ۱۴-۱۵ یاریمنؤو مؤوجوددور، اونلارین چوخلوغو آرئالین بؤیوک اولماسییلا باغلیدیر. یالنیز مئشهلرده و داغلاردا یوخ، او جملهدن آچیق یئرلرده یاشاییر و بالالاییرلار.
حیات طرزی[دَییشدیر]
اؤزو قازیدیغی یا دا بوش یۇوالاردا مسکهن سالیر. یئمیینی گمیریجی لر (جونده حئیوان)، دووشانلار، قوشلار، موختلیف بیتکیلر، بالیقلار، سورونهنلر تشکیل ائدیر. یئمیی یاشادیغی موحیطدن وابستهدیر. اوو واختی مورکّب داورانیش فورمالی نوماییش ائتدیریر (تصادۆفی دئییل کی، روس فولکلوروندا تۆلکو عقل و بیجلیینین سیموولودور).
تک حیات طرزی سورور، بالا تۆلکولری حیاتا گتیرمک و بؤیوتمک اۆچون جوتلوک یارادیرلار. حامیلهلیک دؤورو ۴۹-۵۸ گون اولور. ۴-۱۲ بالا دوغور. بالالاری بؤیوتمک پروسئسینده ائرکک و دیشی ایشتیراک ائدیرلر. تۆلکولر زررلی گمیرچیکلری محو ائدیرلر. تۆلکولر خزلی حئیوان اووچولوغونون اوبیئکتیدیر. اونلار اساساً ۱۰-۱۲ ایل یاشاییرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- وحشی حئیوانلار Archived 2012-01-05 at the Wayback Machine.


text:
ویکیپدیا:مقاله
مقاله-ويکيپديادا طرفسیز شکیلده يازيلميش و اعتيبارلی منبعلر طرفيندن تایید اوْلونموش بير اهميتلی مؤوضوع بارهسینده یازیلمیش متندیر.
اعتیبارلیلیق مقالهنين اساسی: قایناغین اعتيبارلیلیغی و مؤوضوع بارهسینه اهميت وئرن منبعلرین دقیق شکیلده مقالهیه اینتیقال وئریلمهسی ضروریدیر آمّا قایناق متینین تماماً کوپی ائدیلمهسینه گرک یوْخ، سادهجه بیلگیلری داشیسا کیفایت ائدر. عوموميتله صفحهلر اۆچون اۆچ شئی ائدیله بیلر:
- آختاريش قوتوسوندا باشلیغی يازاراق مؤوجود مقالهلری گؤزدن کئچیرین. سئچیلمیش مقالهلر بیلیکلیکدهکی مقالهلرين ياخشی بير نومونهسی دير.
- مقالهنين باشلیغینی باشقا بير باشلیغا یوْللاندیرا بیلرسیز. مثلاً، «آمریکا» باشلیغینی «آمریکا بیرلشمیش ایالتلری» صفحهسينه یوْللاندیرماق.
- صفحهنين اۆستوندهکی " دَییشدیر " و " يارات " دۆيمهلرینی باساراق مؤوجود مقالهده دییشدیرمه ائدیب یا بیر یئنی مقاله ده یارادیلا بیلیر.


text:
"قیریم تاتارلارینا مختاریت وئریلمهلیدیر"، پ.پوروشنکو
"قیریم تاتارلارینا اوکراینانین حاکیمیتی داخیلیند مختاریت وئریلمهلیدیر". بونو اوکراینا دؤولت باشچیسی پترو پوروشنکو دئدی.
پرزیدنت پوروشنکو روسیانین قیریمی ایشغالیندان بحث ائدن "قیریم: مقاومت" آدلی سندلی فیلمینین گوستریمینده قیریم تاتارلارینی اوکراینانین حاکیمیتی آلتیندا مختاریته قوووشدورمانین واجیب لیگیندن دانیشدی: "قیریم تاتارلارینا بورجلویوق. اوکراینا رهبرلیگی بونو 20 ایل اول ائتسیدی، ایندی قارشیمیزدا چوخ فرقلی بیر تابلو اولاجاقدی. 18 می 1944-جو ایلده قیریم تاتار سورگونونون یاشانماسی و 2014-جو ایلین فئورالیندا قیریمین ایشغال ائدیلمهسی کرملین بیرباشا پلانلاریدیر".
ایلگیلیلی خبرلر
روسیادا اوخولا سلاحلی سالدیری
سالدیریدا آرالاریندا اوشاقلارین دا اولدوغو ۱۳ نفر حیاتینی ایتیردی، ۲۱ نفر یارالاندی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"قهرمان تورک سلاحلی گوجلریمیز سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی موباریزهنی ائتکیلی و قرارلی شکیلده داوام ائتدیریر"
ایرانداکی گؤستریلرده۲۰ یاشلی حدیث نجفی اؤلدورولدو
گۆونلیک گوجلرینین ائتدیگی آتیش نتیجهسینه بدنینین موختلیف یئرلریندن یارالانان ۲۰ یاشلی حدیث نجفی خستهخانایا آپاریلدیقدان سونرا یاشامینی ایتیردی


text:
تایواندا اولی یر تیتره مه سی بوُلدی
دۆین ده بو اۆلکهده 6.5 ریشتر اولولیغیندا یر تیترأپدی
تایوان دا 6.8 بال اولولیغیندا یر تیتره مه سی بوُلدی.
یر تیترهمهسی نینگ مرکزی نینگ تایوان آداسی نینگ تایتونگ شهری نینگ قوُلاییندا یرینگ 7 کیلومتر آشاغیندا بوُلاندیغی حابار بریلدی.
دۆین ده بو اۆلکهده 6.5 ریشتر اولولیغیندا یر تیترأپدی.
دِگیشلی حابارلار
ایتالیالیلارینگ سانی آزالیار
ایتالیانینگ رایات سانی نینگ 50 ییلدا 11.5 میلیون آدام آزالجاقدیغی چاق ادیلیأر
روس یوُلباشچی بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی
روسیانینگ جمهورباشلیغی ولادیمیر پوتین یوردوندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی


text:
۹ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
تورکیهده ۳، سوریهده ایسه ۶ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
حکاری چوخورجا قازان درهسینده ارن قوشاتما-۲۹ ایچ گوونلیک عملیاتی چرچیوهسینده بیری نارینجی کتگوریده اولان ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
ایچ ایشلری باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، حکاری ژاندارماسی طرفیندن ۱۰ آگوستدا چوخورجا ائلچهسینین مئشهلی محلهسی قازان بؤلگهسینده باشلادیلان ارن قوشاتما-۲۹ عملیاتینین اوغورلا داوام ائتدیگی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، عملیاتدا بیری نارینجی کتگوریده اولماقلا ۳ تروریستین ضررسیزلشدیریلدیگی ایفاده ائدیلدی.
سوریهنین قوزئیینده ده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ عضوو ۶ تروریست تورک سلاحلی گوجلری طرفیندن ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا،
"سوریهنین قوزئییندن ماردین سرحد خطیمیزه آتیش ائدن ۶ پکاکا/یپگ تروریستی تورک سلاحلی گوجلریمیزین قارشیلیق آتیشی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی" ایفادهلرینه یئر وئریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تروریستلر پلیس ائوینه سالدیردی
مرسینده پلیس ائوینه تشکیل ائدیلهن ترور سالدیریسیندا بیر پلیس شهید اولدوغو، بیر پلیس ایسه یارالاندی
اردوغان، یهودی وطنداشلاری تبریک ائتدی
"مختلیف اینانجلارا منسوب وطنداشلاریمیزین عصرلر بویو باریش و دینجلیک ایچینده بیر آرادا یاشاییر اولماسی اؤلکهمیزی هر زامان گوجلو قیلان ان اؤنملی اؤزللیکلردن بیریدیر"
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی


text:
لندن بیلیمیوردو کالجی
لندن بیلیمیوْردوْ کالجی (اینگیلیسجه: University College, London, فارسجا: کالج دانشگاهی لندن، عربجه: كلية لندن الجامعية)لندندا یئرلشن بیر عالی تحصیل موْسّسهسی. لندن بیلیمیوْردوْ کالجی ۱۸۲۶ -جی میلادی ایلده قۇروْلوْب. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیرهتیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجهسینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکتلر وْ خالقدان آلدیغی اعانهلرله تأمین ائدیر.
مزوْنلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه وْیکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «University College, London»، مقالهسیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر).


text:
اوروپا لیگی: ترابزون اسپور 2- قیزیلییلدیز 1
ترابزون توُپاری نینگ گللارینی 16-نجی داقیقادا هامشیک و 68-نجی داقیقادا ترزگه اوردی
یوفانینگ اوروپا لیگی نینگ H گروهیندا ترابزون اسپور فوتبال توُپاری صربیستان ینگ قیزیل ییلدیز توُپارینی 2-1 حاسابی بیلن ینگدی.
ترابزون توُپاری نینگ گللارینی 16-نجی داقیقادا هامشیک و 68-نجی داقیقادا ترزگه اوردی.
ولیکو نیکولیچ دا 89-نجی داقیقادا قیزیل ییلدیزینگ بیرجه گلینی اوردی.
ترابزون اسپور بو ینگیشی بیلن، 6 بالا ایه بوُلان فرنچ واروش توُپاریندان سوُنگرا اۆچ بال بیلن ایکینجی یرده دوریار.
موناکو توُپاری 3 بال و قیزیل ییلدیز 0 بال بیلن سوُنگراقی یرده دوریارلار.
دِگیشلی حابارلار
یوفا- میللتلر لیگی: تۆرکیه 3- لوکزامبورگ 3
تۆرکیه C گروهیندا 13 بال بیلن بیرینجی اوُرنا ایه بوُلماغا دوُوام ادیأر
فوتبال: فنرباغچه 5- آلانیااسپور 0
تۆرکیأنینگ سوپرلیگی نینگ یاریشلاریندا فنرباغچه فوتبال توُپاری آلانیااسپور توُپارینی 5-0 حاسابی بیلن ینگدی


text:
وبر (بیریم)
فیزیکده وِبِر (اینگیلیسجه: Weber) مغناطیس سئلینین میلتلر آراسی بیریملر سیستمینده اوْلان بیریمی دیر. وبر Wb سیمگهسی ایله گؤستریلیر. آلمانلی فیزیکچی ویلهلم ادوارد وبر ایفتیخارینا آدلاندیریلمیشدیر.
وبر فارادئی قانونو اساسیندا تعریفلنیر. مغناطیس سئلینده، بیر ثانیهده بیر وبِر دییشیکلیک، بیر ووْلت بؤیوکلوگونده الکتروْموْتور گۆجو ایلقا ائدیر.[۱] (ایکی آچیق جریان ترمینالینین آراسیندا بیر ووْلتلوق ووْلتاژ یارادیر.)
باشقا بیر تعریفله، مغناطیس سئلی صیفرهدک آزالدیقدا، موقاویمتی بیر فاراد اوْلان کوْنتوردا يارانمیش قیسا مۆدّتلی جریانین بو کوْنتوردان بیر ثانیه مۆدتینده کئچیردیگی الکتریک يۆکو بیر کولوْن اوْلورسا، بۇ مغناطیس سئلی بیر وبر دیر.
متر مۆربع باشینا بیر وبر مغناطیس سئلی سیخلیغی، بیر تسلا ایله برابر دیر.
وبر معمولاً باشقا بیریملرین اساسیندا گؤستریلیر:
Wb = وبر،
V = ووْلت،
T = تسلا،
J = ژول،
m = متر،
s = ثانیه،
A = آمپر،
H = هانری،
Mx = ماکسول،
Kg = کیلوگیرم.
اسآی اؤناکلری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ CIPM, 1946: Resolution 2 / Definitions of Electrical Units. International Committee for Weights and Measures (CIPM) Resolutions. International Bureau of Weights and Measures (BIPM) (1946). یوْخلانیلیب2008-04-29.


text:
قارا یانوار
قارا ژانویه (قارا یانوار) یا ۲۰ ژانویه فاجیعهسی— ۱۹۹۰-جی ایل ژانویه آیینین ۱۹-دان ۲۰-نه کئچن گئجه شوروی قیزیل اوردوسونون آذربایجان جومهوریتینده حیاتا کئچیردیگی قیرغین و قتلعام.
اولای خولاصه سیدَییشدیر
بو قتل عاما قارا ژانویه دئییلیر. اصل نَدَن ایسه ائرمئنیلرله باغلی دیر. ائرمئنیلرین آرتان تورپاق طلبلری قارشیسیندا بؤیوک بیر آذربایجان کوتله سی اعتراض گؤسترمیش و ائرمنیلر ائشیگه چیخسین شوعارلاری آتاراق تظاهراتلار ترتیبلمیشدیلر. بونا میثیللَمه اولاراق ائرمنیستاندا یاشایان چوخ ساییدا آذربایجان تورکلری قووولموشدولار. 13 ژانویه 1990دا باشلادیلان باکی سؤزده سوی قیریمی دایاندیرماق ایددیعاسی ایله شوروی اوردوسو باکی یا گیرَرَک عیصیانی قانلی بیر بیچیمده باسدیردی. شوروی بیرلیکلری، 20 ژانویه 1990دا ائرمنیلری قوروماق ایددیعاسی ایله باکی یا گئدرک 143 آدامی اؤلدوردو. شوروی اوردوسونون شیددتلی موداخیله سی آذربایجان خالقیندا بؤیوک تپکیلره سبب اولدو. بو باسدیرما تظاهرات ائدن آذربایجانلیلاری جزالاندیرماقدان یوخاری، آرتان میلّیتچی آخیملاری و باغیمسیزلیق گیریشیمینده تاپیلاناجاق بوتون شوروی جومهوریتلرینه بیر گؤز داغی ایدی. آنجاق بو تاکتیک گئری یه چکیلدی، و شوروی اؤندرلیگی آلتینداکی آذربایجاندا، باشقا شوروی جومهوریتلرینده ده اولدوغو کیمی، میلّیتچیلیک آخیمینی و باغیمسیزلیق طلبیتی سورعتلندیرَرک، آذربایجان خالقیندا شوروی یؤنتیمینین جمعا رددینه ندن اولدو و شوروی بیرلیگینین داغیلماسینی یئیینلتدی.
اولایدان قاباقدَییشدیر
1987-جی ایلین اوکتوبروندا ائرمنیلرین آذربایجانا قارشی تورپاق ایددیعالارینین حیاتا کئچیریلمهسینه قارشی اولان حیدر علیئف ا.ک.پ م.ک سیاسی بوروسونون عوضویتیندن و شوروی ناظیرلر صدرینین بیرینجی یاردیمچی وظیفهسیندن اوزاقلاشدیریلدی. حیدر علیئوین شوروی اؤندرلیگیندن کنارلاشدیریلماسیندان تئزلیکله سونرا ائرمنیلر میخایل قورباچوفون خئییر-دوعاسی ایله قاراباغ ایشغالینا ایستارت وئردیلر. 1988-جی ایل فوریه نین 20-سینده ائرمنیستانین بیلاواسیطه موداخیلهسی ایله خالق وکیللری شوروی نین ایجلاسی کئچیریلدی. شوروی نین ترکیبیندکی 140 وکیلدن 110-او ائرمنی، باشقالاری ایسه آذربایجانلیلار ایدی. آزربایجانلی وکیللر ییغینجاغا بوراخیلمادیلار. ایجلاسدا دقمو-نین شوروی آذربایجان دان شوروی ائرمنیستان -ا وئریلمهسی حاقیندا آذربایجان و ائرمنیستان عالی سووئتلرینه مراجعت ائدیلدی. 1988-جی ایل فئوریه نین 25-ده گئورگی شاهنازاروفون و آلکساندر یاکوولفین موشاییعتی ایله شوروی ای.ک.پ م.ک-نین باش کاتیبی میخایل قورباچوف، سیلوا کاپوتیکیانی، و زوری بالایانی قبول ائتمیشدیر. اونلار م. قورباچووا قوندارما خریطهلر و تاریخی آراییشلار تقدیم ائتمیش، اونو د.ق.م.و-نین آذربایجانین ترکیبینده قالماسینین مومکونسوزلوگونه ایناندیرماغا چالیشمیشلار.
میلّی عداوتین ایلک قوربانلاری ائرمنیستاندا یاشایان آذربایجانلیلار اولدو. 1988-جی ایلین ژانویهسینده قافان و مئهریدن ایلک قاچقینلار آذربایجانا سیغیندیلار. 1988-جی ایل فوریه نین 19-دا ایرواندا ائرمنیستان تورکلردن تمیزلَنمَلی!، ائرمنیستاندا یالنیز ائرمنیلر یاشامالیدیر کیمی نیفرتلی شوعارلارلا میتینگلر کئچیریلیردی. ائله همین گون باکیدا دا آنتیائرمنی روحلو کوتلوی میتینگ تشکیل اولوندو. 1988-1989-جو ایللرده ائرمنیستان اراضیسینده آذربایجانلیلارا قارشی سون ائتنیک تمیزلمه حیاتا کئچیریلدی. بئلهلیکله، ائرمنیستانداکی 185 آذربایجان کندیندن 230 مین آذربایجانلی قووولدو. ائشیکه چیخارتماق و دیپورت چاغی 255 نفر اؤلدورولدو، 1200 آدام یارالاندی، 31 مین ائو، 165 کولخوز و سووخوزون املاکی تالان ائدیلدی. بو اولایلارا موسکو گؤز یومور، م.قورباچوو حیله لی بیاناتلار وئریر، آذربایجانین او زامانکی اؤندرلری ایسه دوزگون عکس العمل گؤستره بیلمیرلر.
ائرمنیستانین اراضی ایددیعالاری و داغلیق قاراباغدا آیریمچیلیق حرکاتی 1988-جی ایلده جومهوریتین اراضی بوتؤولوگونون مدافیعهسی اوغروندا کوتلوی خالق حرکاتینین یارانماسینا گتیریب چیخاردی. جومهوریتده میلّی منلیک شعورونون داها دا گوجلنمهسی و دئموکراتیک پروسسلرین گلیشمه سی 1989-جو ایلین سپتامبریندا آذربایجان عالی شوروی نین "آذربایجان س.س.ر-این مونسجیملیگی حاقیندا" آنایاسا قانونو قبول ائتمهسی ایله علامتلی اولموشدور.
1989-جو ایلین سونو، 1990-جی ایلین ژانویه سینده آذربایجاندا توپلومسال-سیاسی دوروم داها کسکینلشدی، قارشیدورما درینلشدی، مؤوجود ایقتیدارین حادیثهلره نظارتی سون درجهده گوجسوزلَدی. حاکیمیت بحرانی و جومهوریتدَکی اولایلار نظارتین تام ایتیریلمهسی بوندا گؤستریلدی کی، داغلیق قاراباغدا و ائرمنیستانلا سینیر دا (مرز ده) ائرمنی یاراقلیلارینین قانلی ایشلرینین آردینجا جلیل آباد و لنکران بؤلگه لرینده شوروی و حیزب اورقانلاری دئوریلدی، ایرانلا سینیرداکی آراز چاییندا کی ایستحکاملار داغیدیلدی.
ساواشجیل موداخیلهدَییشدیر
1990-جی ایل ژانویه سینین 16سیندا باکی شهرینین گیرَجکلرینده و باکی قارنیزونو (پادیگانی) حیسسهلرینین اطرافیندا وطنداشلار یوک و مینیک آوتوماشینلارینی یان-یانا قویاراق پیکتلر تشکیل ائتدیلر (بیلاواسیطه شهرده 60 قوشون حیسهسیندن 34-نون یولو کسیلمیشدیر). پیکتلرین اطرافیندا دایم شهر ساکینلرینین بؤیوک دستهلری اولوردو.
1990-جی ایل ژانویهنین 18-ده باکیدا و آذربایجانین اون بیر باشقا بؤلگه سینده کئچیریلن سیخیشمالی میتینگلرده عمومی تتیلین باشلاندیغی اعلان اولوندو. طلب ائدیلیردی کی، قونشو جومهوریتینین اراضی ایددیعالارینا سون قویولسون. باکی اطرافیندا توپلانان قوشونلار چکیلیب آپاریلسین و داغلیق قاراباغا، ائرمنیستانلا سینیر یانی بؤلگه لره گؤندریلسین. خبردارلیق ائدیلیردی کی، قاداغان ساعاتینین قویولماسی آغیر سونوجلار وئره بیلر. میتینگچیلر آذربایجان ک.پ. م.ک-نین بیناسینی محاصرهیه آلمیشدیلار.
1990-جی ایل ژانویه نین 19-دا میخایل قورباچوف شوروی آنایاساسی نین 119-جو، آذربایجان س.س.ر.ی آنایاساسی نین 71-جی مادّهلرینی پیس شکیلده پوزاراق، ژانویه نین 20-دن باکیدا اولاغاناوستو (فوق العاده) وضعیت اعلان ائدیلمهسی حاقّیندا فرمان ایمضالادی.
1990-جی ایل ژانویه سی نین 19-او ساعات 19:27 دقیقه ده س.س.ر.ی د.ت.ک-نین "آلفا" قروپو و جومهوریت د.ت.ک-سینین رهبرلیگی طرفیندن تشکیل ائدیلن عملیات نتیجهسینده جومهوریت تیلویزیونون انرژی بلوکو پارتلادیلمیشدی کی، باکیدا اولاغاناوستو وضعیت اعلان ائدیلمهسی و قوشونون شهره گیرمهسینه گؤره اهالییه رسمی بیلگیلر چاتدیریلماسین. حالبوکی، همین واخت 26 یئرده پیکتلر، باریقادالار قورولموش، شهردکی 60 قوشون حیسهسیندن 34-نون، او جوملهدن سالیان کازارماسینین گیریش-چیخیش یولو کسیلمیشدی. خالق جبههسینین بیر سایی لیدرلری اهالییه داغیلماغی، بعضیلری ایسه مقاویمت گؤسترمَگی مصلحت گؤروردو.
شوروی مۆدافیعه باخانلیغی نین، د.ای.ن و د.ت.ک-نین حاضرلاییب حیاتا کئچیردیگی “اودار” آدلی عملیاتدا اساس رولو اؤرل تعییناتلی “آلفا” و شوروی د.ت.ک-نین “آ” تخریبات قروپلاری اویناییردی. ژانویه اولایلاری زامانی باکی یا یئریدیلن ساواش قروپلاشمانین ترکیبینه 76، 104، 106-جی قواردیا هاوا-دئسانت دیویزیالارینین اوچ پولکو، 295-جی موتو آتیجی بؤلمه، اؤزل تعییناتلی 22-جی بریقاد، قارا دنیز دونانماسی دنیز پیادالارینین 882-جی باتالیونو، د.ت.ک-نین 7-جی ایدارهسینین خصوصی تعییناتلی “آلفا” قروپو و س. حربی حیسهلر داخیل ایدی.
ژانویه نین 19-دا گئجه قوشون فوق العاده دوروم اعلان ائدیلمهسیندن خبرسیز اولان شهره داخیل اولدو و اهالییه دیوان توتدو. میخاییل قورباچوفون فرمانی قووَهیه میننه دک (20 ژانویه، ساعات 00:00) آرتیق 9 نفر اؤلدورولموشدو.
تانکلار و ب.ت.ر-لر باکی کوچهلرینده قارشیلارینا چیخان هر شئیی اَزیر، ساواشچیلار هر یانی آمانسیز آتشه توتوردولار. اینسانلار نَیینکی کوچهلرده، حتی آوتوبوسدا گئدرکن، اؤز ائولرینده اوتوردوقلاری یئرده گوللـهلره توش گلیردیلر. یارالیلاری آپارماغا گلن “اورژانس یاردیم” ماشینلارینی و طیبب ایشچیلرینی ده آتشه توتوردولار.
باکیدا اولاغان اوستو وضعیتین اعلان اولونماسی حاقیندا بیلگی ایسه اهالییه یالنیز ژانویه 20-ده سحر ساعات 7-ده جومهوریت رادیوسو ایله چاتدیریلدی. حالبوکی، میخاییل قورباچوفون آذربایجانا اعزام ائتدیگی یوکسک وظیفهلی مامورلار حیاسیزجاسینا بیان ائدیردیلر کی، باکیدا اولاغان اوستو وضعیت اعلان اولونمایاجاقدیر.
بئلهلیکله، قوشونلارین قانونسوز یئریدیلمهسی نتیجهسینده باکیدا و جومهوریتین بؤلگه لرینده 147 نفر اؤلدورولموش، 744 نفر یارالانمیش، 841 نفر قانونسوز توتوقلانمیش، اونلاردان 112 نفری س.س.ر.ی-نین موختلیف شهرلرینه آپاریلاراق حبسخانالاردا ساخلانیلمیشدی. حربی قوللوقچولار طرفیندن 200 ائو و منزیل، 80 آوتوماشین، او جملهدن اورژانس یاردیم ماشینلاری داغیدیلمیش، یاندیریجی گوللـهلرین تؤرتدیگی یانغینلار نتیجهسینده کوللی میقداردا دؤولت املاکی و شخصی املاک محو ائدیلمیشدیر.
قارا ژانویه و مدیادَییشدیر
شوروی د.ت.ک-نین "آلفا" قروپو ژانویه نین 19-دا ساعات 19:27-ده آذربایجان تیلویزیونونون انرژی بلوکونو پارتلاتدی،جومهوریتده نیلویزیون وئریلشلری دایاندیریلدی، مطبوعات سوسدورولدو. آذربایجان دونیادان تجرید ائدیلدی. محض بو فاجیعهلی آنلاردا اوزاقلاردان "آزادلیق رادیوسو"نون، میرزه خزرین عظمتلی سسی میخاییل قورباچوفون اینفورماسیون بلوکاداسینی داغیتدی.
شاعیر و پوبلیسیست ملاحت آغاجانقیزی بو آنی اؤز خاطیرهلرینده بئله تصویر ائدیر: یاخشی یادیمدادیر 20 ژانویه گئجهسی بوتون یاخینلاریمیز بیر اوتاغا ییغیشمیشدی. بؤیوک اوتاق آداملا دولو اولسا دا هئچ کیمسه دانیشمیردی. قادینلار سسسیز آغلاییردیلار، کیشیلر باخیشلاری ایله یئری یارماق ایستییردیلر -یئره گیرمک اۆچون! قارداشیم رادیو دالغالارینی جوشغویلا الک-ولک ائدیردی. و رادیودان میرزه خزرین سسینی ائشیدنده، منه ائله گلدی کی، هامی نفسینی اوددو، اما هامی دیریلدی. 20 ژانویه گئجهسی - میرزه خزرین سسی - مؤعجوزه ایدی! بلکه آه، نالهدن بوغولان هاوا - میرزه خزرین سسی ایله هیچقیریردی! میرزه خزر - 20 ژانویه ده اؤلمکده اولان آذربایجان خالقینا آللاهین باغیشلادیغی ایلاهی سسی ایله اومود وئردی. بیر گونده یوز ایله برابر ایش گؤردو. او سس میللتی مزاردان چیخارتدی. دیریلره شهید اوغوللاری دفن ائتمک اۆچون گوج وئردی.
"آزادلیق"ین 20 ژانویه ده کی ایلک وئرلیشی هم آذربایجاندا، هم ده دونیانین هر یئرینده آذربایجانلیلاری و ایجتیماعیتی اویاتدی. دونیا آذربایجانلیلاری آیاغا قالخدی. اعتراضلار باشلادی. موسکو اؤز خلوتی باکی عملیاتینی سوسقونلوقلا سونا چاتدیرا بیلمهدی.
شوروی سیستمی نه قدر قاپالی اولسا دا، ائشیک اؤلکهلرین اینفورماسیون آگئنتلیکلری، مطبوع اورقانلاری آذربایجان خالقینین باشینا گتیریلن بو دهشتلی فاجیعهدن خبر توتاراق اؤز موناسیبتلرینی، اؤز مؤوقعلرینی بیلدیرمیشدیلر. دونیا یایینیندا 20 ژانویه فاجیعهسی حاقّیندا یازیلان بیلگیلر هجمجه کیچیک اولسا دا، آنلامدا، ماهیتجه چوخ دولغوندور. سؤزلر، دوشونجه لر گرچگی و حقیقتی گؤرونتولَییر.
ش.ی.ت قورومونون موستقیل ساواش اوزمانلارینین راپورتونداندَییشدیر
"ساواش قوللوقچولارین و اونلارین عاییله عوضولرینین سوسیال مدافیعهسی ایتتفیاقینین" (ش.ی.ت) رَیی ایستینطاق کومیسیونونون ماتئریاللاریندان ایستیفاده ائدیلمکله حاضیرلانمیشدیر. بو رَی 1990-جی ایلده شوروی-نین و جومهوریتین کوتلوی اینفورماسیون واسیطهلری (ک.ی.و) طرفیندن یاییلمیش، او جوملهدن اؤزگه دیللرده یاییلمیشدیر.
حیساباتدان (راپورتدان) بللی اولور کی، باکییا یئریدیلمیش قوشون شرطی- بیر سایی معلوماتلارا گؤره اونون سایی 60 مین نفره چاتیردی. اونلار "دؤیوش تاپشینغینی" یئرینه یئتیرمک اۆچون مؤحکم پسیکولوژی(روحی) حاضیرلیق کئچمیشدیلر. “ش.ی.ت” تشکیلاتی موستقیل ساواش موتخصصیصلرینین حئساباتیندا اوخویوروق: "سیزی باکییا روسلاری مودافیعه ائتمک اۆچون گتیرمیشلر، یئرلی اهالی اونلاری وحشیجهسینه محو ائدیر؛ تمامیتچیلر سالیان قازارمالارینین (باکیدا اساس حربی قارنیزونون یئرلشدیگی اراضی) اطرافینداکی ائولرین داملاریندا تک گوللـه آتانلار (اسنایپر) یئرلشدیرمیشلر، تکجه بو اراضیده 110 آتیش نؤقطهسی وار؛ تیکینتیلر،ائولر آذربایجان خالق جبههسینین یاراقلیلاری ایله دولودور، اونلار سیزی گوجلو آوتومات-موسلسل آتیشینا توتاجاقلار". فاکتلارلا ثبوت اولونموشدور کی، آذربایجانا گؤندریلن اوردو حیسسهلرینین ترکیبینه ایستاوروپول، کراسنودار و روستوفدان سفربرلییه (بسیج اولونماغا) آلینمیش ائرمنی عسگر و ضابیطلر، شوروی ساواش حیسهلرینده خیدمت ائدن ائرمنیلر، حتی، ائرمنی کورسانتلار (ساواش اؤیرتیمی اؤیرنجیلری/افسرلیک اؤیرنجیلری) دا داخیل ائدیلمیشدی.
راپورتداکی 3-جو بؤلمهدن (اوردونون ساواش جینایتلری) بیر پارچا:
- آداملارین خصوصی قددارلیقلا و یاخین مسافهدن گولللنمهلری. ایچریسینده مینَنلر، او جوملهدن اوشاقلار اولان 39 نؤمرهلی “ایکاروس” مارکالی مارشروت (خط واحید) اوتوبوسو آتیشا توتولموشدور.
- مریضخانالارین، "اورژانس یاردیم" ماشینلارینین آتیشا توتولماسی. اؤنک اۆچون: 67-50 arп، 67-51 arп، 39-97 arc دؤولت ساییلی "اورژانس یاردیم" ماشینلاری تانکلار ایله آتیشا توتولموشدور. حکیم آ.م.مارخئوکا اؤلدورولموشدور.
- سونگو-پیچاقلا (سرنیزه ایله) اؤلدورمه جینایتلری. بئله قوربانلاردان بیری کوْر و میلّیتجه روس دور.
- "کالاشنیکوو" اوتوماتیک سیلاحلاریندا آغیرلیق مرکزی دَییشن 5.45 میلیمتر کالیبرلی گولـلهلردن ایستیفاده ائدیلمیشدیر.
آذربایجان طرفینین موقعیدَییشدیر
1992-جی ایل ژانویهسینین 18-ده آذربایجان جومهوریتینین قانونو ایله "شهیدلر گونو" آدی آلتیندا جومهوریتین اَمَک یاسالاری مجللهسینه علاوه ائدیلمیش 66-1-جی مادّهنین آدی (مادّه 66-1. شهیدلر گونو) و متنی 1999-جو ایلده قووهیه مینمیش امک مجللهسینده بوتونلوکله دییشیلدی و یئنی دوزلیش بئله وئریلدی:
- مادّه 106. عوموم خالق گونو
- هر ایل ژانویه نین 20سی — آذربایجانین باغیمسیزلیغی و اراضی بوتؤولوگو اوغروندا اؤلدورولموش شهیدلرین خاطیرهسینی یاد ائتمه گونو — عوموم خالق یاس گونودور. بو گون ایش گونو حیساب ائدیلمیر.
- مادّه 106. عوموم خالق گونو
آذربایجان جومهوریتی عالی شوروی نین 1990-جی ایل 22 ژانویه تاریخلی اولاغان اوستو اوتوروموندا قبول اولونموش قراردا شوروی علی ریاست هئیاتینین 1990-جی ایل 19 ژانویه تاریخلی فرمانی قانونسوز ساییلمیش، اونون اساسیندا حیاتا کئچیریلن حربی-سیاسی تدبیر مونسجیم آذربایجان جومهوریتینه قارشی تجاووز کیمی، باکی شهرینین یوزلرله ساکینینین هلاکینا و یارالانماسینا سبب اولموش حربی قوللوقچولارین حرکتلری ایسه آذربایجان خالقینا قارشی جینایت کیمی دَیَرلندیریلمیشدیر. جومهوریت شوروی نین همین اوتورومدا ژانویه فاجیعهسینین آراشدیرماسی اوزره وکیل-ایستینطاق کومیسیونو یارادیلمیش، کومیسیونون ترکیبینه آذربایجان خالق جبههسینین تمثیلچیلری ده داخیل ائدیلمیشدی. م.ت.عابباسوف کومیسیونون صدری، ت.ی.قارایئو صدرین یاردیمچیسی تصدیق ائدیلمیشدی.
کومیسیون وکیللرین قاتیماسی ایله سورغولار کئچیرمیش، عبدالرحمان وزیروف، ویکتور پولیانیچکو، افراند داشدمیروف، حسن حسنوو، رافیق زئینالوو، رافیق علیئو، ائلمیرا قافارووا، آیاز موطللیبوو، آیدین مَممدوو، واقیف حوسئینوو، ن. کریموو، ابولفض علیئو، حیکمت حاجیزاده، ثابیت باغیروو، عیسا قمبر، نجف نجفوو، توفیق قاسیموو، صابیر روستمخانلی، فیرودین سمندروف سورغو-سوال ائدیلمیشلر.
1990-جی ایل ژانویه نین 19-20-ده باکی شهرینه قوشونلارین یئریدیلمهسی ایله باغلی فاجیعهلی اولایلارین تفصیلاتینین و سببلرینین آراشدیرماسی اوزره آذربایجان جومهوریتی عالی شوروی نین وکیل-ایستینطاق کومیسیونون یارادیلماسینا و آذربایجان جومهوریتی عالی شوروی میلّی شوراسینین 19 ژانویه 1992-جی ایل تاریخلی ایجلاسیندا همین کومیسیونون ایشینین نهایتی نین دانیشیق ائدیلمهسینه باخمایاراق، 1994-جو ایله قدر بو سوروما سیاسی-حقوقی قیمت وئریلممیشدیر.
قارا ژانویهیه دوزلمیش فیلملر (فیلموقرافی)دَییشدیر
- آزادلیغا گئدن یوللار (فیلم، 1990)
- هئچ کیم و هئچ نه اونودولمایاجاق - 20 ژانویه (20.01.1994)
- ایمپئریا ایله توققوشما. 20 ژانویه 1990 (آز تی.وی)
- کانلی ژانویه. آغلا کارانفیل آغلا (تورکیه، بئنگو تورک تو)
- کارانفیلین گؤزیاشلاری (تورکیه، ت.ر.ت آواز)
- قانلی ژانویه 1990 (آز تی.وی)
- قارا ژانویه . قیرمیزی قرَنفیللر (آ.ان.اس تی.وی)
- زامانین سیناق یولو (ایتو)
- дeлo №2. "чëpHый яHBapb" (سی.بی.سی تی.وی)
- قانلی ژانویه (فیلم، 2015)
قایناقلاردَییشدیر
- Azərbaycan Türkcəsi ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Qara Yanvar»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ ژانویهسینین ۲۰سی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
-«قیزاوجاغین کوردو یازیق! سن نه باشا دوشرسن»- دئیه، گؤزلرینی اونون اوزوندن دؤندردی. ائله بیلیر قیزی اولمایان قیزلیغینی ایتیرر، یادا آتار ائشییه. اؤزومده قیزایدیم دا؛ قیز اولان یئرده… قیز اولان یئرده بیر قاراداش اولایدین!
یئنه سسینی آتمیشدی باشینا. اونون سسینی ائشیدندن نئچه گون سونرایادک داشلاردان قورخاردی. هر دؤنه ائشییه چیخیب، قارا داش گؤرنده، «- ای وای، پری اولمایا!»دئیه، دالی چکیلردی. یاخینا کئچمزدی قورخوسوندان؛ ائله بیلردی بیردن یاپیشاجاق بونون قیچیندان. عادتیدی گیزلنردی، بو کئچنده بیردن یاپیشاردی قیچیندان. بودا دیک داشلانیب، اونو قووالاردی. بیر یاندان دا هر دؤنه داش جوملهسینی ائشیدنده بیر داها پریایله اوینایا بیلمهیهجهیینی دوشونوب، بیر یئرده اوتوروب، دیزلرینی قوجاقلایاردی .
اوشاقلیق ائولرینین یانیندا بیر مچید، اونون دا سول الینده بیر قارا داش وارایدی. گؤرهسن او دا قیزداشایدی؟ داشین ایچیندن بیر سو بوروسو چیخاردیب باشینا شیر باغلامیشدیلار. گئدیب گلن اونو گؤروب سوسوزلایاردی. اییلردیلر، آغیزلارینی دایاردیلار شیرین آغزینا، سونرا شیری آچیب، دویونجا سو ایچردیلر. قونشولوغوموزدا بیر جوت باجی وارایدی، هئچ کیمه ماجال وئرمزدیلر. بیری ایچیب چکیلمهمیش او بیریسی گلردی. آخیردا بیزیم سسیمیز چیخاردی، چکیلردیلر قیراغا.
«میشو»نون یولونداکی «جوت باجیلار» اولمایا ائله بو باجیلار ایدی. یادینا گلن اونلار قارا دهییردیلر. اولمایا داشلارین دا طارازی، ناطارازی وار؛ گؤرهسن داشلارین ایچینده ده قارا/آغ، چیرکین/گؤزل، یوخسول/وارلی اولار؟
اؤزو هر بویادا داشی سئوردی. هر یئره گئدنده نئچه دانا دا داش ییغیب گتیریردی، هر بویادا، هر بویدا. هردن اونلاری گتیریب تؤکردی اتهیینه، دویونجا باخاندان سونرا، بیر سیراسینی سئچردی بویون ـ بوغازینا تاخمالی دوزلتدیرسین، آمما بیر آز باخاندان سونرا تزهدن قایتاراردی یئرینه.
گؤرهسن جوت باجیلار ائله اوردا داشا دؤنموشدولر یا ائوده، یادا شیر باشیندا داش اولاندان سونرا آپاریب قویموشدولار اورا. آمما «میانا»دا کی «قیزکؤرپوسو»نو یقین داشا دؤنموش قیزلاردان دوزلدیبلر. آخی او اوزونلوقدا قیزی هاردان تاپیب اوردا داشا دؤندره بیلردیلر؟ گؤرهسن نئچه دانا قیزداش واردی ایچینده؟ اوندا «قاری کؤرپوسو»نو ده بو کؤرپونون قوجالمیش قیزداشلاریندان دوزلتمیشدیلر؟ یا اوندان چوخ زامان اول دوزلدییینه گؤره قاری کؤرپوسو دئییرلر،؟! بلکه او واختلار قاریلاردا داشا دؤنرمیشلر؟!
هر یاندا قیزداش وارایدی بونون قافاسیندان باش چیخاردیردی؛ هئچ ده بیلمیردی کی یالنیز آدلاریندا قیز وار یا دوغرودان قیزلاردان دوزلیبلر. فیکرینی جایدیرماق ایچون لپتاپینین دالیسیندا ایلشدی. شکیللر فایلینی آچیب، باشینی قاتماق ایستهدی. «باکی» عکسلرینه یئتیشنده «قیز قالاسی»نین اؤنونده دایانیب شکیل چکدیردیینی گؤروب، یئنه قافاسی داشلا دولدو. گؤرهسن بو قیزقالاسینی دا قیزداشلاردان دوزلتمیشدیلر؟! جانینا قورخو دوشدو، بیردن بودا داشا دؤنسئیدی، نه ایش گؤره بیلردی؟ گؤرهسن بونودا باساردیلار بیر بینانین دیبینه، آدینی دا قویاردیلار قیزبیناسی؟! آخی مهیر او بئله کؤلهنی باسدیلار میصرین اهرامینین قات ـ قاتینا آدینی قویدولار کؤله بیناسی؟!
یئنه چوخ اوللر اولسایدی داغ ـ داشین دیلی وارایدی، اونلارلا دانیشاردی، ایندی لالام ـ لال، کارام ـ کار. گؤرهسن اینانا دا داشا دؤنموشدو، اونون داش هئیکلی اولارکن نه ایچون تزهدن داشا دونئیدی. بلکه او قدهر اینانان داشا دؤنسون دئمیشدیلر کی هامینین ایناناسی داشا دؤنموشدو؟ ائله اوندان سونرا هر نه قورتارمیشدی. داها قیزلارین الیندن بیر ایش گلمیردی. او بؤیوکلوک ائیلهین زامان هئچ کیم اونون سؤزوندن چیخمازدی. نییه داشا دؤنسون دئیئیدیلر! هامییا یئتیشردی. نه قارا بیلردی نه آغ. کندلی، شهرلی، یوخسول، وارلیسی دا یوخایدی! یقین ائله داش ائلهمهیی اوندان باشلادیلار. بیلیردیلر هاردان باشلاسینلار. دوموزی گلیب هر نهیی وورموشدو بیر بیرینه، هر نهیی اؤزونه گؤتورموشدو؛ ناغیللارادک اؤز طرفینه چئویرمیشدی.... بیردن اؤزونه گلدی. اولمایا پرینی ده داشا دؤندریب هر نهیین الیندن چیخارتماق ایستهییرلر. داشلارینی بیرده گتیریب تؤکدو اتهیینه. نه جور اورهییندن گلردی وئرسین یونتالاتسین؟ بلکه پری اولئیدی اونلارین بیری؟
اؤزونو های کویلو یئرده حیس ائدیب، هندهورینه گؤز دولاندیردی. پری تخت اوسته اوزانیب؛ آیاقلاری داشا دؤنوب؛ آستا ـ آستا داش گؤودهسینه ساری یؤنلیب، اوسته چیخیر، آز قالیر بوینونا یئتیشسین. یالنیز باشی ترپهنیر. چنهسینه یئتیشنده قیشقیریر. اوزو قیزیشیب، پرینی اؤنونده گؤروب، آغلار گولر قوجاقلاییر اونو. قیز داها بسدی، ائله اینانانی دا بوجور داشا دؤندریبلر دا. او داشا دؤنندن سونرا قیز داها بسدی، قیز گلمه قاییت، قیز... آرایا چیخیب.
بیردن سهندین باشینداکی بؤیوجوک قارا داشلار یادینا دوشدو. بلکه ده یالاندان دئییرلر وولکان داشلاریدی! نه قدهر سئوردی اونلارین اوستونده یئریسین؛ بیرینین اوستوندن آتیلسین او بیریسینین اوستونه. قیش دا آیاق قویانمازدی اوستلرینه... گؤرن ایندی گئتسهایدی آیاق قویا بیلردی اوستلرینه؟
داها داشلا باشی، هنله هونو آییرا بیلمیر.
بو داشلارین هامیسینی اتهییندن تؤکملیایدی؛ آیاغا دوروب داشلارین هامیسینی یوخاری باشدا، بیر گؤزل راحات یئره دوزور…
-«قیزاوجاغین کوردو یازیق! سن نه باشا دوشرسن»- دئیه، گؤزلرینی اونون اوزوندن دؤندردی. ائله بیلیر قیزی اولمایان قیزلیغینی ایتیرر، یادا آتار ائشییه. اؤزومده قیزایدیم دا؛ قیز اولان یئرده… قیز اولان یئرده بیر قاراداش اولایدین!


text:
اردوغان، تورکیهنین ایلک یئرلی اتومبیلینی تست ائتدی
اردوغان، تورکیهنین ایلک یئرلی اتومبیلی اولان توگون پروتوتیپ مدلینی سۆردو
جمهورباشقانی اردوغان تورکیهنین ایلک یئرلی اتومبیلینی تست ائتدی.
اردوغان، تورکیهنین ایلک یئرلی اتومبیلی اولان توگون پروتوتیپ مدلینی سۆردو.
توگون اسیووی مدلی ۲۰۲۳.جو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده تورکیهده ساتیشا چیخاریلاجاق. ۲۰۳۰.جو ایله قدر ۵ فرقلی سگمنتده ۱ میلیون عدد اۆرهتیلمهسی هدفلهنیر.
ایلگیلیلی خبرلر
چین آیا، سیچرایان بیر کشف آراجی گؤندرهجک
گونش انرژیسی ایله ایشلهیهبیلهن آراجین، کراترلرین گونش گؤرن یاماجلاریندا اؤزونو شارژ ائتدیکدن سونرا قارانلیق بؤلگهلره دالاراق تورپاق آراشدیرمالاری ائدهجک
چین، بیر رابطه اویدوسو داها اوزایا گؤندردی
پلانلانان اوربیته یئرلشدیگی بیلدیریلن اویدونون، یوکسک کیفیتلی سس، بیلگی، رادیو و تلویزیون سیگنالی گؤندرمه خیدمتلرینی تامین ائدجک
تورک ساوونما صنایعی شیرکتلری مسپو سرگیسینه قاتیلاجاق
مسپویا ۲۰۱۳.جو ایلده "لیدئر اؤلکه" اولاراق قاتیلان تورکیه سرگیده ایکینجی دفعه بو ایستاتوسلا یئر آلاجاق


text:
`اولاف شولتس` نتیجهلر
حابارلار [9]
- أردوُغان آلمانیا، هلند، اسپانیا و اتریش ینگ یوُلباشچیلاری بیلن دوشوشدی
- آلمانیا: قوُرانماق صناغاتی اۆچین 70-80 میلیارد یورو مایا قوُیاریس
- پوتین بیلن شولتس اوکراینا باراسیندا دوشوشیق گچیردی
- أردوُغان: آلمانیا بیلن سؤودا موقداریمیز ۴۱ میلیارد دلاردان گچدی
- آلمانیانینگ باش وزیری تۆرکیأ ساپار قورادی
- شولز و مکرون پوتین دن ساواشی دوروزماغینی ایسلهدی
- آلمانیانینگ باش وزیری تۆرکیأ گلیأر
- بایدن: روسیانینگ اوکراینانینگ اشغال اتمهگی نینگ نتیجه سی آغیر بوُلار
- أردوُغان شولتس-ی قوتلادی


text:
آی داداش غم یئمه هر شئی دوزهلر
سؤکولر أیری بنا پئی دوزهلر
مئیه گیزلین سو قاتیر وارتانیمیز
کؤهنه میخانه گولر مئی دوزهلر
قورتولوبدور داخی گؤز یاشلاریمیز
آغلایان اولسا اگر، نئی دوزهلر
قارتالین بئینیه داش زیخلادیلار
قارقالاردان، گؤره سن لئی دوزهلر؟
گونلری گونلره قوربان دئدیلر
دئدیلر آذر اؤلر دی دوزهلر
تهرانین باغرینا غم چؤکدو یامان
تهران افسرده اولوب، ری دوزهلر؟
بیزی بیزدن آییرانلار بیز اولوب
قددیمیز هئی أییلر، هئی دوزهلر
تئی بیزیم دوزلریمیز أیری چیخیر
ظالیمین أیریسی ده تئی دوزلر
قاش دوزلدنلریمیز گؤز چیخادیر
عیبی یوخ سینسا الیف، بئی دوزهلر
قول قیچیم سانجییا دوشموش کئییییر
اولسا تندیر دئدیلر کئی دوزهلر
قدیم آرواد مهیه وار اود قالایا
داها فیکر ائیلمه کئی مئی دوزهلر
ماشین عصرینده باتیب هر نهییمیز
هارداسان سادهلیگیم ا….ی؟ دوزهلر
عؤمروموز دیدی داشا چیخدی باشا
ائل دئییر سن ده کفن گئی دوزهلر
آی «نیراوغلو»نه دئییرسن گئنه سن؟
ائل مگر ائیلسه آخ وئی، دوزهلر؟
بونو یاز رمکهیه سال وور دووارا
آی داداش غم یئمه هر شئی دوزهلر
۲۲/ آبان/ ۹۸
آی داداش غم یئمه هر شئی دوزهلر


text:
چونبوک هیوندای موتورز فوتبال کولوبو
چونبوک هیوندای موتورز فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Jeonbuk Hyundai Motors FC) بیر فوتبال کولوبودور. K League 1 دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۴۲٬۴۷۷ نفرلیک جئونجو فیفا دونیا کاپی ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jeonbuk Hyundai Motors FC»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده چونبوک هیوندای موتورز فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مهران بهارلی بگین ایران ممالیکی محروسه سینده کی "تورک یوخسا آذربایجان ملتی" اوزره یاناشدیغی چلیشگه لی یاناشمالارینا باخیش
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده گونئی تورکمنلر گؤز آردی ائدیلرسه، بو ممالیکی محروسه ده کی تورک ائتنوسو تورکولوژی اوجاقلاریندا "آذربایجان تورکلری" دئیه تانینمیش. ائتنولوژی اوجاقلاری دا تورکولوژلار طرفیندن یازیلمیش دیل و ادبیاتلار اساسیندا ایران ممالیکی محروسه سینده کی و تورکیه نین شرقینده کی "تورک" ائتنوسونو "آذربایجان تورکلری، آذربایجانلیلار" دئیه تانیمیشلار. بئله لیکله ده ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک انسانلاری اؤزلرینی شخص اولاراق قونشو خالقلار ایله ایلیشگی و رابیطه ده "تورک" قلمه آلماقلارینا باخمایاراق دونیاداکی سیاست آلانیندا دا بیر مستقیل سیاسی و اجتماعی ائتنیک توپلوم دئیه مستقیل بیر آد باشلیغی آلتیندا تقدیم ائتمه لیدیر[i]. بو باخیمدان مهران بهارلی بگین سورقو-جاواب بیچیمینده قلمه آلدیغی یئنی گؤروشلری دیققت چکیجی گؤرونر، اوخویوروق:
"س- همانطور که میدانید، امروزه یک جنبش گسترده اجتماعی و سیاسی در آزربايجان ظهور و بروز دارد که تحت عنوان حرکت ملی آزربايجان یا حرکت ملی – دمکراتیک آزربايجان صورتبندی می شود. نظر شما در باره اين صورت بندي چيست؟ آیا صفت "ملی" در عنوان حرکت تنها از تاکید بر شعارها و مطالبات ملی گرایانه و ناسیونالیستی ناشی میشود، یا به این دلیل است که این حرکت در گستره ملی و با پایگاه اجتماعی سراسری در میان ترکان حضور دارد؟
نخست آنكه من با صورتبندي "حركت ملي آزربايجان" موافق نيستم، زيرا دادن هويت اتنيك-ملي به نام آزربايجان را- مانند آنچه توسط روسيه استالينيست انجام داد، نادرست مي دانم. آزربايجان، هويتي جغرافيائي و در مورد جمهوري آزربايجان، هويتي شهروندي است و دادن بار اتنيك-ملي بدان نادرست است (در اينمورد در سوال مربوط به "آزربايجانچيليق" توضيح خواهم داد). من مايلم اين حركت را به اختصار "حركت ملي ترك" و به طور تفصيلي "حركت ملي دمكراتيك ترك –آزربايجان" بنامم"[ii].
کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی تاریخده تورک دیللرینی صینیفلاندیرارکن آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشان تورک توپلولوقلارینی "آذربایجان" آدی ایله ایضاح ائتمگه چالیشماغی یوزئف ایستالینه نسبت وئرمک گئرچکلیک ایله اوست اوسته دوشمز[iii].
دئمک، آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشان تورک توپلولوقلارینی "آدئربیدژانسکی، آذربایجانیش، آذربایجانی، آذربایجانلی" آدلاندیرما مسئله سی بیر چوخلاری او جومله دن مهران بهاری بگ فرض ائتدیگی کیمی یوزئف استالین و روسیه ایستعمارچیلیغی گؤروشونه اساسلانمیش بیر قاورام دئییل، بو آد بیلیم آچیسیندان یئترسیز ده اولسا، دیل اؤزللیگینه اساسلانمیش بیر دیلچیلیک مقوله سی ساییلار. سیاست دئییل، دیلچیلیک آچیسیندان ائتنیک آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاقدا یاشایان تورکلر سونرادان او تورپاقلارا گئتمیش آذربایجانلیلار دئییل، یالنیز آذربایجاندا دانیشیلان تورکچه نین اؤزللیکلرینی داشییان یئرلی تورکلر ساییلار. بو یاناشما یالنیز ایران ممالیکی محروسه سینده کی، آذربایجان تورکچه سینده دانیشان تورک توپلولوقلاری اوچون دئییل، کئچمیشده هیند و ایران ممالیکی محروسه سی تورپاقلاریندا یاشایان"فارسلار، اوردولار، کوردلر، نوریستانلیلار، بنگلادیشلیلر، نئپاللیلار، سئری لانکالیلار و ..." اوچون ده کئچرلی ساییلار. 1836 اینجی ایل [iv]Christian Lassen آدی کئچن دیللره بیر آد سئچمک اوچون سغد دیلینده کی Ērān کلمه سیندن یولا چیخاراراق اونلاری "ایران دیللری، Iranische Sprachen, Iranian Languages, иpaHckиe Языkи" دئیه قلمه آلمیش. دئمک، دیلچیلیک آچیسیندان آذربایجان دیلی دئییلدیکده جغرافی منسبویتدن آسیلی اولمایاراق دونیانین هر بیر دؤرت بوچاغیندا آذربایجان تورکچه سینه اویقون دانیشیلان آغیز و لهجه آذربایجان تورکچه سی نین قوللاری ساییلمالیدیر. بو دوروم و وضعیت اوسته گؤروندوگو کیمی"ایران دیللری" دئییمی و آدی اوچون ده کئچرلی ساییلار. دئمک، هر هانکی بیر دیل و مدنیت صاحابلاری نین دوشونورلری و سیاستچیلری زامانیندا اؤز دیل و مدنیتلرینه آرخالانیب اؤز کیملیکلرینی دونیا اجتماعیتینه اولدوغو کیمی تانیتماسالار، دونیاداکی بیلیم اوجاقلاری اؤزلرینه داها آرتیق زحمت وئرمگه رک بو دیل و مدنیتلر اؤزلری اوچون آنلاشیلار اولسون دئیه هر هانکی بیر تاریخی دئییمی او دیللر اوچون سئچه رک اونو زامان آخاریندا تانیتمالی اولارلار. مهران بهارلی "گونئی آذربایجان میللی حرکتی" آدینا داییر یازیر:
" واژه "ترك" در اين تعبير اشاره به هويت اتنيكي-ملي كه اين حركت ملي اختصاص به او دارد است. حركت ملي ترك، حركتي مربوط به ائتنوس-ملت ترك است. هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران نيز سخن گفته مي شود، منظور صرفا كساني هستند كه خود را ترك مي نامند و زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي توركيك تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و يا "اقليت ملي قزاق" است، هر چند هر سه آنها مللي توركيك اند. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي "توركيك" خويشاوند، اما جداگانه اند"[v].
اوسته مهران بهارلی بگین "تورک" کلمه سی اوزره یوروم "تعبیر" مسئله سینه گلدیکده بیلیندگی کیمی سیاسی کلمه و دئییملر اولدوقجا دقیق اولمالی و آرا قاریشیقلیغا یول آچمامالیدیر. دئمک، بوگون دونیا دؤلتلری و دیلچیلیک آلانلاریندا "تورک" کلمه سی نی یالنیز تورکیه تورکلری اوچون قبول اولموش بیر آد دئیه قبول ائدرسک، بیر داها بو "تعبیر" ماهیتلی "تورک" کلمه سینی بیر سیاسی و اجتماعی دئییم کیمی هر هانکی باشقا بیر تورک خالقی اوچون قابارتماغا چالیشماق آرا قاریشیقلیغا یول آچماز می؟ گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی بگ دیلده ده قبول ائتمزسه، بوگون دیلچیلیک آچیسیندان آذربایجان تورکچه سی نین لهجه لرینی "تورک" تعبیری ایله اورتایا آتمیش مقامدا یئر آلار. بئله لیکله ده ایستر میللی بیلینجی گلیشمکده اولان و ایسترسه ده فارس ایستعماری وورموشلار (فارسلیق حئیرانلاری) آراسیندا آنلاشمازلیغا یول آچاراق ایران ممالکی محروسه سینده کی تورک توپلولوقلارینی بیربیرلرینه یاخینلاتما دئییل، بو توپلولوقلار آراسیندا یاناشما باخیمیندان قارشی دورماغا یول آچمیش اولار. مهران بهارلی گئنه ده یازیر:
"س- اينروزها اصطلاح "ملت آزربايجان" در ادبيات سياسي بكار مي رود. ريشه اين اصطلاح چيست و چه ارتباطي با روند ملت شوندگي و سياستهاي استعماري دارد؟
بر خلاف كردان و ارمنيان و گرجيان و .... ساكن در ايران و منطقه كه بدرستي صرف "كرد"، "ارمني" و يا "گرجي" بودن را - فارغ از محل سكونت و لهجه و مذهب- محور و اساس تعريف هويت ملي-اتنيكي و عمل سياسي خود قرار داده اند؛ عده اي از نخبگان منسوب به تركان ساكن در شمال غرب ايران و يا تركان آزربايجاني وابسته به ايدئولوژي آزربايجانگرائي استالينيستي، به جاي محور قرار دادن هويت اتنيكي "ترك" و "ملت ترك" ساكن در ايران، در تعريف هويت ملي-اتنيكي و فعاليتهاي سياسي خود، منطقه و هويت جغرافيائي را محور قرار داده و در نتيجه به پديده اي غيرواقعي بنام "ملت آزربايجان" رسيده اند. اين وارونه بيني و اشتباه در تعريف هويت ملي-اتنيكي خود، ريشه در بحران هويت در ميان اينگونه روشنفكران ترك آزربايجاني و ايراني دارد. همچنين ناشي از متاثر شدن آنها بدرجات مختلف از قوم تراشي و فرافكنيهاي پان ايرانيستها (پان ايرانيسم خجالتي)، سياست ملت سازي استعماري روسيه - شوروي (آزربايجانگرائي استالينيستي) دولتهاي غربي و نگرشها و ترمينولوژي نادرست بسياري از مراكز تركيه و بويژه جمهوري آزربايجان به هويت ملي تركان ساكن در ايران است"[vi].
اوسته گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی موختلیف آچیدان یاناشماقلا دوشونجه چلیشگه سی ایله اوز اوزه قالدیغی نی اورتایا قویموش اولار. او بیر یاندان ایران ممالیکی محروسه سینده تاریخی آذربایجان مملکتی دئیه قلمه آلینمیش تورپاقلاری "شمال غرب ایران" آدلاندیرار[vii]، بئله لیکله ده آذربایجان مملکتینه اساسلانمیش "آذربایجان ملتی" نی "گئرچکلیکدن اوزاق (غیر واقعی)" آدلاندیرار، بیر یاندان دا دونیاداکی مودئرن میللت اولما مسئله سینی روسیه ایستعمارچیلیغینا نسبت وئره رکن یانلیش دئییملرین تورکیه و آذربایجان جمهوریتلری طرفیندن گونئی آذربایجان میللی حرکتینه آشیلاندیغینی (متأثر شدن) ایددعا ائدر. مهران بهارلی بگ "آذربایجان ملتی" اوزره بعضی گؤروشلرین یانی سیرا ایددعالار اؤنه سوره رک ایسته دیگی سونوچ و نتیجه نی آلماغا جالیشمیش. یئری گلمیشکن اونلاری ایرده لمگه چالیشاق، اوخویوروق:
"س-ارزيابي شما از جنبه هاي سياسي كاربرد اصطلاح "ملت آزربايجان" چيست؟
.... دوما ملت آزربايجان، اگر به معني ملت-دولت باشد و بدون داشتن معني اتنيك، صرفا مي تواند در مورد مردم جمهوري آزربايجان و به معني همه شهروندان اين كشور فارغ از منسوبيت ملي آنها بكار رود. اما در ايران و آزربايجان جنوبي، به سبب وجود نداشتن دولت آزربايجان جنوبي، فعلا صحبت از پديده ملت-دولت و نتيجتا ملت آزربايجان بي معني است"[viii].
دیل و مدنیت اساسیندا دوشوندوکده آذربایجان تورکلری نین میللی آدلانلاریندان آسیلی اولمایاراق بو دیل و مدنیت صاحابلاری نین بیر میللی وارلیق اولدوقلارینی سورقو و قوشقو آلتینا آلماق هئچ ده خوش گؤرونمز. دیل بیلیمینده آذربایجانلی آنلاییشی بعضیلری قیسیتلاماغا چالیشدیقلاری وطنداشلیق دئییل، دیلچیلیک آچیسیندان بیر میللی کیملیک مقوله سینی ده اؤزونده باریندیرمیش بیر آنلاییش ساییلار. بو آنلاییش هر هانکی بیر آذربایجان فاناتیکی نین دئییل، دیل بیلیمی، اؤزللیکله تورکولوژی اوجاقلاری طرفیندن قبول اولموش و ائتنولوژی اوجاقلاریندا دا قبوللوق گؤرمکده اولان بیر گؤروش ساییلار. بو اساسدا ائتنیک و بیرلشیک آذربایجان تورپاقلاریندان[ix] قیراقدا و اوزاقدا هر هانکی آذربایجان دیلینه اویقون دانیشان تورک توپلومو آذربایجان ملتینه منسوب بیر میللی توپلوم ساییلار. "ملت" و "دؤلت" مقوله لری، ایکی بیربیرلریندن آیری قونو و موضوعلار اولدوقلاری اوچون بونلار اوزره بورادا دئیینمک یئرسیز گؤرونر. مهران بهارلی اوچونجو یوروموندا یازمیش:
"سوما بكار برندگان تعبير ملت آزربايجان، آنرا در معني اتنيكي و براي ناميدن ملت ترك ساكن در آزربايجان بكار مي برند. اينگونه كاربرد به لحاظ مفهومي نادرست و بسيار مساله دار است. زيرا خلط كردن مفاهيم جداگانه منسوبيت جغرافيائي و شهروندي با هويت اتنيك و ملي است. آزربايجاني نام مليت و يا گروه اتنيكي-ملي نيست، مجموعه افرادي است كه در منطقه اي به نام آزربايجان و يا كشور آزربايجان ساكنند و يا به اين دو منسوبند. اين افراد مي توانند داراي مليتهاي گوناگون مانند ترك، فارس، كرد، تالش، تات، ارمني، آسوري، يهودي و .... باشند، چنانچه هستند. در تاريخ نيز هرگز ملت و ائتنوسي به نام ملت آزربايجان وجود نداشته است. آنچه وجود داشته و دارد ترك و هويت ملي-اتنيكي ترك است. ترك، و نه آزربايجان، نام گروه اتنيكي-ملي ملت ما در ايران و آزربايجان است. سکونت تركها در آزربايجان، ایران، خاورمیانه و یا آسیا، ملیت آنها را از ترک به ملتهاي جعلی ملت آزربايجان، ملت ایران، ملت خاورمیانه و یا ملت آسیا تغییر نمی دهد. در ايران بخش اعظم آزربايجانيها ترك و بخش اعظم تركها آزربايجاني اند. اما در ايران نه همه آزربايجانيها ترك اند و نه همه تركها آزربايجاني. از اينرو "آزربايجاني" (آزهربايجانلي) و "ترك" را نمي توان هم معني و مترادف شمرد ويا به جاي يكديگر بكار برد.
چهارما آزربايجاني را نمي توان هم به معني نام مشترك شهروندي-منسوبيت جغرافيائي و هم به معني نام اتنيك-ملي گروه خاصي بكار برد. در غير اين صورت مفاهيم غريبي مانند "آزربايجاني آزربايجاني" (يعني تركان ساكن در آزربايجان) و "آزربايجاني غير آزربايجاني" (يعني غيرتركهاي ساكن در آزربايجان، و يا ترك ساكن در خارج آزربايجان) بوجود مي آيند"[x].
اوسته ایشاره اولدوغو کیمی آذربایجانلی آنلاییشی یالنیز تورپاق منسوبیتی دئییل، میللی کیملیک یوکونو اؤزونه باریندیرمیش بیر دئییم اولموش. بو آنلاییشا اساسن ائتنیک آذربایجان تورپاقلاریندا شخص اؤزونو باشقا ائتنیک قوروپلاردان آییرد ائتمه سی اوچون "تورک"، آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاقدا "آذربایجان تورکو" یوخسا "آذربایجانلی" قلمه آلماسی ائتنیک آذربایجان تورپاقلارینداکی هر هانکی بیر ائتنیک قوروپون ائتنیک منسوبیتی ایله ضدییت اولوشدورماز.
تورکلرین آذربایجان، ایران ممالیکی محروسه سی نین باشقا ایالت و ولایتلری، اورتادوغو (خاورمیانه) و اورتاآسیادا یاشامالاری هر هانکی بیر میللی حرکت ایله ایلگیلی دئییل، بو مسئله دیل و مدنیت باغلاری آچیسیندان تورک ائتنوسلاری آراسیندا اله آلینمالیدیر. گؤروندوگو کیمی کیلاسیک "تورک" کلمه سیندن آشیری یاپیشدیقدا نئجه بیر باشاریقسیز شخص کیمی نئهیلیستلیگه یووارلانمیش اولاریق. سانیرام مهران بهارلی بگ ده آذربایجان تورکلری اوچون بو دورومو آرزو ائتمز. مهران بهارلی بگ گئنه ده یازیر:
" پنجما در هويت ملي آزربايجاني، خبري از هويت ملي تركي نيست. كاربرد نام "آزربايجاني" به جاي نام ملي-اتنيك "ترك"ها و اختصاص دادن اين نام بدانها، به اندازه كاربرد نام "ايراني" به جاي نام ملي-اتنيك "فارس"ها و يا "عراقي" به جاي نام ملي-اتنيك "عرب"هاي عراق، و با هر توجيهي كاري مهمل است. تعبير "ملت آزربايجان" همانقدر معنيدار، مجاز، مقبول، انساني و قابل دفاع است كه تعبير "ملت ايران"[xi].
اوسته کی پاراقرافی نظره آلدیقدا مؤللیف سؤز گورشدیرر مقامدا یئر آلار. او بیر یاندان آذربایجان میللی منسوبیتی نی جغرافیا آچیسیندان ایضاح ائتمک ایسترکن، دیلچیلیک آچیسیندان "آذربایجان" آدی ایله دویونلنمیش "آذربایجان تورکچه سی"نی گؤزدن یاییندیرمیش اولار. باشقا یاندان گئرچک آنلام و معنادا فارس ایمپراتورلوغو (ایران ممالیکی محروسه سی) حاکیمیتلرینه تابع توتولموش اسیر میللتلری، "ایران ملتی" باشلیغی آلتیندا "فارس ملتی" سطحینه قالدیرمیش اولار. بئله لیکله ده ایستعمار و مستعمره قونوموندا (وضعیت، موقعیت جغرافایی) اولان ایکی موختلیف توپلومو قارشیلاشدیرارکن یانلیشلیغا یول وئرر (قیاس مع الفارق).
انسانلیق (انسانی) مقوله سی ایسه هر هانکی بیر میللی و شخصی کیملیک آدی ایله ایضاح ائدیلمیش و ائدیله جک دئییل، داورانیش مسئله سیدیر[xii]. دئمک، میللی حاکیمیت قورماق و میللتی اؤز گلجه گینه حاکیم ائتمک ایسترکن هر هانکی بیر ایدآلیست کیمی یالنیز کاغیذ اوزرینده اخلاق درسی دئیه دوشونجه و فیکیر یئریتمک یئترلی دئییل، دونیاداکی سیاست آخیشینی و دونیا اجتماعیتی نین ده گؤروش و نظرلرینی دیققته آلمالی ییق. مهران بهارلی بگ یازمیش:
"ششما تعبير ملت آزربايجان به معني اتنيكي، مترادف با تجزيه كردن گروه اتنيكي ترك پراكنده در قفقاز و برخي از نقاط خاورميانه (عراق) و پاره هاي خلق ترك ساكن در گوشه و كنار ايران و آنها را اقوام و ملتهاي جداگانه اي شمردن بوده و نامگذاري-تدبيري استعماري و به شدت دشمنانه است. زيرا تمام اين گروهها بويژه گروههاي ترك ساكن در ايران فارغ از استان محل سكونت، لهجه تركي و يا طائفه شان، همه بخشي از ائتنوس، خلق و ملت واحدي ميباشند و نام ملي و تاريخي اين ملت، اتنوس و خلق نيز تنها و تنها "ترك"، بدون هيچ صفت و پيشوند و پسوند جغرافيائي (از قبيل ترك ايران، ترك آزربايجان، ترك آزربايجان جنوبي) ميباشد"[xiii].
اوسته قالین بلیرلنمیش جمله نی نظره آلدیقدا بئله بیر بؤیوک جغرافی بؤلگده داغینیق تورک توپلولوقلاری اوچون "تورک" آدی باشلیغی آلتیندا میللی حاکیمیت قورماق وعده سی وئرمک بیر دولچا یوغورت ایله بؤیوک بیر دنیزی "آیران"ا چئویرمک آرزوسونو توپلوما آشیلاماغا بنزر. بیر گون بیریسی الینده بیر دولچا یوغورت ایله دنیز قیراغینا گئدرکن بیری ایله اوزله شر، سالام و احوالدان سونرا، بونلارین آراسیندا ایلگینج بیر دانیشیق اولار، ائیشیدیریک:
- خئییر اولا، هارا بئله؟
- بو دولچا یوغورت ایله قارشیداکی دنیزی آیرانلاماق ایستیرم.
- آی قارداش، او بؤیوکلوکده دنیز، بو آز یوغورت ایله آیران اولاجاق دئییل.
- دوز دئییرسن، اولماز، آنجاق اولارسا، اولار ها!!! تاریخی بیر ایش اولار!!
دئمک، ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اسارتینه توتولموش تورک توپلومونون سیاسی میللی مجادیله سی داغینیق دورومدا اؤز باشلارینی قوروماغا چالیشان بیرئیلرین و فردلرین مسئله سی دئییل، ییغیناق و کومپاکت بیچیمده ایران ممالیکی محروسه سینده فارس اسارتینه توتولموش و تشکیلاتلانماق ایراده سینده اولان تورک توپلولوقلاری نین مسئله سیدیر. بو دا اورتا دوغو و هر هانکی بیر اوجقار ولایتلرده کی تورکلر ایله میللی آد اورتاقلیغی اساسیندا دئییل، گرک ده اولماسین. مهران بهارلی بگ یازیر:
"هفتما در اين مقطع كه مبارزه تركان ساكن در ايران، به عنوان يك ملت و گروه ملي-اتنيكي براي احقاق حقوق ملي خود در جريان بوده و شتاب گرفته است و نامه اخير آيت الله منتظري نيز نمونه اي از آغاز انعكاس مثبت و مقبوليت مبارزه خلق ترك در ميان نخبگان فارس مي باشد، مطرح كردن بحث آزربايجاني و خراساني و قشقائي و سنقري و فريدني و همداني و ساوه اي و ... و پررنگ كردن خصوصيات لهجه اي و محلي و قبيله اي و ... زيرگروههاي ملت ترك، رفتاري انحرافي است و در راستاي تجزيه و شقه شقه كردن ملت ترك ساكن در ايران بر اساس لهجه و جغرافيا و قبيله و ... است و فقط به نفع نيروهاي سركوب و سياست انكار و امحاء مي باشد. شايسته است فعالان سياسي ترك با دوري از سطحي نگري و يا حداقل با پيروي از قواعد منطق فرمال، از آلت دست شدن اينگونه سياستهاي ضدملي بپرهيزند"[xiv].
ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان توپلوملار فارس ایستعمارچیلیغی ایله اوزلشدیکلری و فارس ایستعمارچیلیق سیستیمی فارس حاکیم داییره لری و اونون ایلیتی طرفیندن فارس اولمایان ائتنوسلارا یوکلندیگی اوچون فارس آیدین کسیمیندن پای اومماق خالقی اوسماقلاندیراراق کئچمیش یانلیش یوللارا سوروکلمیش اولار. آذربایجان میللی مسئله سی هر هانکی بیر شهر، کند و بؤلگه اساسیندا دئییل، ائتنیک و بیرلشیک آذربایجان تورپاقلاری و آذربایجان دیل و مدنیتی اساسیندا ایلری آپاریلیر و آپاریلمالیدیر. قاشقای و خوراسان تورکلری ده گونئی آذربایجان تورپاقلاریندان اوزاق اولدوقلارینا باخمایاراق دانیشدیقلاری آذربایجان تورکچه سینی اساس گؤتوره رک قاشقاییستان و ساییره آدلار باشلیغی آلتیندا میللی ساواشلاری نی اؤنه آپارارکن ائتنیک گونئی آذربایجانلا دایانیشما ایچریسینده اولمالیدیرلار. مهران بهارلی بگ اؤزونه سورقو- جاواب اولاراق یازیر:
"س-شما ادعا كرده ايد كه تعبير "ملت آزربايجان" در تناقض با حقوق بشر است. پايه اين ادعا چيست؟
... آزربايجاني ناميدن يك گروه ملي ساكن در آزربايجان (تركها) و اختصاص دادن آزربايجاني بودن به تركها، به معني نفي آزربايجاني بودن گروههاي ملي ديگر ساكن در آزربايجان و يا آزربايجاني غليظتر بودن تركها و آزربايجاني رقيقتر بودن غيرتركهاي آزربايجان است و اين رفتاري شونيستي است. آيا كسي نظر تاتهاي ساكن در آزربايجان كه به اندازه تركهاي ساكن در آن آزربايجاني اند را در باره تخصيص نام فراملي مشترك آزربايجاني به عنوان نام هويتي اتنيكي-ملي خاص براي تركهاي آزربايجان جويا شده است؟ و يا به چه دليل زبان تركي رايج در آزربايجان، زبان آزربايجاني است اما زبان تاتي رايج در آزربايجان زبان آزربايجاني نيست؟ وانگاه، در يك جامعه چندمليتي (مانند آزربايجان)، گروه غالب ملي (يعني تركها) را با نام مشترك فراملي اي كه به همه گروههاي ملي آن جامعه تعلق دارد (آزربايجاني) ناميدن، رفتاري نژادپرستانه است. .."[xv].
کئچمیش یازیلاردا دا ایشاره اولدوغو کیمی آذربایجان تورکچه سینده دانیشان تورک توپلولوقلارینا aзepбиджaHckий (آذربایجانلی) و بو توپلولوقلار طرفیندن دانیشیلان دیله Aserbaidschanisch(آذربایجانچا) آدی نین وئریلمه سی، ایستر هر هانکی بیر فاناتیک آذربایجان تورکو، یوخسا دا روس و فارس ایستعمارچیلیغی طرفیندن دئییل، آوروپادکی بیلیم اوجاقلاری طرفیندن وئریلمیش آد ساییلار. بو مسئله بیر چوخلاری خیال ائتدیکلری تورک دوشمنچیلیگی اساسیندا دئییل، دیل بیلیمی نین گلیشمه سی ایله تورک دیللری داها کئچمیشده کی کیمی چاغاتایجا و عثمانلیجا ادبیات دیلی اساسیندا دئییل، دانیشیلان دیللر اساسیندا آدلانیلمیشلار. ائله بو اساسدا تاتلار اوزون کئچمیشدن آذربایجان تورپاقلاریندا یاشامالارینا باخمایاراق دیللری تورک دیل قوروپونا عایید اولمادیغی اوچون دیلچیلیک آچیسیندان ایران دیل قوروپوندا یئر آلمیش ائتنیک آزینلیق ساییلارلار. بو مسئله آذربایجان تورپاقلاریندا یاشایان باشقا ائتنیک آزینلیقلار اوچون ده کئچرلی ساییلار. بو ائتنیک آزینلیقلارین ائتنیک منسوبیتلری نظره آلینار و اونلارا اؤز ائتنیک کیملیکلرینی بیر آزلیق اولاراق یاشاتماق حاققی وئریلرسه، هانکی شوونیستلیکدن سؤز گئده ر مسئله سینه مهران بهارلی جاواب وئرمه لیدیر. ترس دورومدا اوینورام، اوینامیرام دئمکله ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک توپلولوقلاری نین میللی مسئله لرینه حلل یولو تاپماق ایمکانسیز اولاراق کاغیذ جیزما- قارا ائتمکدن باشقا هئچ بیر توتارلی ایش گؤرمک اولماز. مهران باهارلی بگ گئنه ده یازیر:
"س-آزربايجان اتنيك كه شما در آثارتان بكار مي بريد آيا در تناقض با نداشتن هويت اتنيك مفهوم آزربايجان نيست؟
دادن هويت اتنيك به آزربايجان همان نگرشي است كه اصطلاحا به تركي "ايستالينيست آزهربايجانچيليق" (آزربايجانگرائي استالنيست) ناميده مي شود و تعبير "ملت آزربايجان" تنها يك نتيجه منطقي آن و نوك اين كوه يخ است. ايدئولوژي "ايستالينيست آزهربايجانچيليق" و يا آزربايجانگرائي استالينيست، نگرشي دمكراتيك نيست، ائتنوكراتيك است. رژيمي آنتي دمكراتيك است كه خواهان برقراري حاكميت اتنيك خود بر سرزميني چندمليتي است. از اين منظر، هويت ملي-اتنيكي آزربايجاني چيزي مانند هويت ملي-اتنيكي ايراني است كه در حال تحميل شدن بر همه ملتها و اقليتهاي ملي ساكن در آزربايجان است كه از هم اكنون باعث بروز نارضايتي در ميان گروههاي اتنيك غيرترك ساكن آزربايجان از قبيل كرد، فارس، تالش، تات و ... شده است. "آزربايجان ائنتيك" راهي براي اجتناب از اين ائتنوكراسي است"[xvi].
اوسته گؤروندوگو کیمی مهران بهارلی بگ، باشقالارینا آنتی دئموکرات دامغاسی وورماغا چالیشدیغینا باخمایاراق "ائتنیک (خالقا عایید)" یونانجا "ائتنوس (خالق)" کلمه سینی بلکه ده پوپولیست کمونیستلر کیمی خالقلار یئرینه قلمه آلاراق "ائتنیک آذربایجان (آذربایجان ائتنیک)" کلمه سینی بیر چوخلاری خیال ائتدیکلری آذربایجان تورکلری نین یئرینه دئییل، آذربایجانداکی میللتلر یئرینه ایشلتمیش اولار. ایران ممالیکی محروسه سینده کی تورک ائتنوسونون کئچمیشده اؤز کیملیگینه قئیدسیز قالدیغینی نظره آلاراق بیلگی سایار و اینتئرنئت چاغیندا مهران بهارلی بگین تورکلوک مقوله سینه بئله بیر نوستالوژیک بیچیمده یاناشماسی ایران ممالیکی محروسه سینده تورک توپلولوقلاری نین هانکی یارالارینا ملحم قویابیلر موضوعسو اؤزو ده هر بیر ساغلام دوشونجه لی انسانی دوشوندورمه لیدیر.
قایناقلار
[i] ایشیق سؤنمز، آذربایجان تورک ملتی یوخسا آذربایجان ملتی: http://isiqsonmaz.com/Seite%20300.htm
[ii] مهران بهاری، سؤزوموز،Saturday, July 21, 2012: http://sozumuz.blogspot.de/2012/07/blog-post_5312.html
[iii] T. Makarov, Tatarskaya grammatika kavkazskogo narečiya, Tiflis 1848, S. 38, və Hermann Vambery, Das Türkenvolk in seinen ethnologischen und ethnographischen Beziehungen, Dresden, 1885. Karl Foy, Azerbaidschanische Studien mit einer Charakteristik des Südtürkischen. MSOS (W), Bd. 6 (1903), S. 127-177. Helmut Ritter, Aserbaidschanische Texte zur nordpersischen Volkskunde. Der Islam, Bd. 11 (1921), S. 181.
[iv] 1800 اینجی ایل Christian Lassen نوروئژین بئرگئن شهرینده دوینایا گؤز آچمیش. حقوقچو آتاسی، نیکولای کیریستیان وئندیلبؤ لاسئن اؤلدوکدن سونرا آناسی، فئرئدئریککئ الیزابئت فریش ایله بیرلیکده 1819 اونجو ایل دانمارکین آلتونا شهرینه داشینمیش. آلمانیانین هایبدئلبئرگ و بون شهرلرینده اونیوئرسیته اؤیرنیمینی باشاچاتدیرمیش. Christian Lassen سانسکریت دیلینی August Wilhelm von Schlegel آدلی اوستاددان اؤیرنمیش. 1830 اینجی ایل Christian Lassen سانسکریت دیلینده آوروپادا بیرینجی پروفسورلوق درجه سی آلمیش، 1840 اینجی ایل اسکی هیند دیلی و ادبیاتی نین پروفسورو اولموش، 1841 اینجی ایل کوپئنهاک اونیوئرسیته سینده آدلیم (مشهور) بیر پروفئسور اولموش، 1876 اینجی ایل آلمانیانین بون شهرینده اؤلموش.
[v] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[vi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[vii] آنادولونون شرقیندن یولا چیخاراق ایران ممالیکی محروسه سی نی قاراقویونلولاردان تحویل آلان آق قویونلو باشچیلاریندان اوزون حسن آق قویونلویا یازیلمیش مکتوبلارین بیرینده اوخویوروق: "...ملاقات بر وجه احسن روان باد اعلام میدارد که بفیض فضل ملک متعال تعالی شانه مهمات اهتمامی بر حسب مرام اولیاء دولت مسیر است و بعنایت الله سبحانه و تعالی بهیچ وجه از وجوه در اینجا نگرانی نماند و مملکت آذربیجان و عراق عرب و عجم و فارس و کرمان تا هرموز و سیستان و خراسان مسخر گشت اکنون بمبارکی و طالع سعد عنان عزیمت بدان دیار معطوف فرمودیم و قرامان خانه مقام اینجانب است و جدائی نیست انشالله تعالی (Qaynaq: Mehmet Şefik Keçik, Briefe und Urkunden aus der Kanzlei Uzun Ḥasan, Freiburg, 1976, Urkunde 21, S. 250.)
[viii] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[ix] گونئی آذربایجان توپراقلاری، قاراکیلیسا و موغانشهر (پارساباد) ایکی قوشا و بیر-بیرلرینی کسمز (موازی) خطلرین باشلانیشی دئیه گؤز اؤنونه آلارساق، بو ایکی خططین ائشیگینده، آنجاق بو خطلره یاپیشیق تورکلر یاشایان توپراقلار دا ایران ممالیکی محروسه سی نین قلبینه دوغرو (مرکزی استان) بیتیشیک تورک ائتنوسو یاشایان توپراقلار اولدوقلاری اوچون، بوتون بو توپراقلارداکی بیتیشیک شهر و کندلری، گونئی آذربایجان توپراقلاری دئیه حئساب ائتمه لی ییک.
[x] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xii] آذربایجان تورکلری نین میللی و شخص کیملیک آدلاری اوزره باخ: ایشیق سؤنمز: آذری یوخسا آذربایجان تورکو، آذربایجان ملتی و ائتنیک گونئی آذربایجان توپراقلاری: http://isiqsonmaz.com/Seite%20299.htm
[xiii] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xiv] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xv] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
[xvi] مهران بهاری، سؤزوموز، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 09.08.2012


text:
آمئریکا سسی ایله موصاحیبه؛ امیر مردانی: لوببیچیلک فعالیتینده آردیجیللیق لازیمدیر+ ویدیو
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 12 بهمن 1393 17:33
آذوح: علیرضا قولونجو
ایسوئچده یاشایان گونئیلی دیاسپورا فعالی امیر مردانی آمئریکانین سسینه موصاحیبهده اینسان حاقلاری پوزونتولاری، ائلهجه ده گونئیدکی سیاسی دورومو گوندمه گتیرمک ایستیقامتینده یورودولن لوببیچیلیک فعالیتلری و بو ساحهده مؤوجود اولان پروبلئملر و چتینلیکلر حاقیندا دانیشیب.
گونئی آذربایجان اؤیرنجی حرکاتی (آذوح) وئب صحیفهسینین رئداکتورو همچینین منسوب اولدوغو قروپ و گونئی آذربایجان دئموکرات پارتیاسینین (گادپ) بیرگه تشکیل ائتدیگی گونئی آذربایجان اتفاقی هئیتینین 2014-جو ایلده موختلیف اؤلکه و بئینلخالق قوروملارین تمسیلچیلری ایله کئچیردیگی گؤروشلر حاقیندا معلومات وئریب.
امیر مردانینین دئدیکلرینه گؤره، لوببیچیلیک فعالیتلری ایله علاقهلی مؤوجود اولان اساس پروبلئملردن بیری "بئینلخالق قوروملارین گونئی آذربایجانی تانیمامالاریدیر". او، سون ایللرده آتیلمیش بعضی آددیملار نتیجهسینده بو مؤوضودا نیسبی اولاراق ایرلیلییشین موشاهیده اولوندوغونو دئییر.
لوببیچیلیک فعالیتی باخیمیندان چوخ آجیناجاقلی دورومداییق. بونو چؤزمک اوچون چالیشمالاردا آردیجیللیق و یورولمادان پروسئسی داوام ائتدیرمک لازیمدیر... فعالیت اولور، آمام داوام و آردیجیللیق اولمادیغی زامان، سادهجه بیر گؤروش کئچیریب وو گؤروشون آردی توتولمادیغی زامان سونوجا وارا بیلمیریک.
2014-جو ایلده گونئی آذربایجان اتفاقینین چالیشمالاری حاقیندا دانیشان گونئیلی فعال خصوصیله آوروپادا آپاریلان و اؤزونون ده ایشتیراک ائتدیگی گؤروشلر و توپلانتیلار حاقیندا اطرافلی معلومات وئریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، اتفاق آوروپا پارلامئنتینین بعضی نومایندلری ایله کئچیردیگی گؤروشلرده گونئیین موختلیف پروبلئملری، او جملهدن اورمییه گؤلو اطرافیندا ائکولوژی فلاکتی گوندمه گتیریب.
مردانینین فیکرینجه، عمومیتله گونئیلی تشکیلاتلارین لوببیچیلیک فعالیتلری یاخشی سویهده دئییل:
“بو باخیمدان چوخ آجیناجاقلی دورومداییق. بونو چؤزمک اوچون چالیشمالاردا آردیجیللیق و یورولمادان پروسئسی داوام ائتدیرمک لازیمدیر... فعالیت اولور، اما داواملیلیق و آردیجیللیق اولمادیغی زامان، سادهجه بیر گؤروش کئچیریب و او گؤروشون آردی توتولمادیغی زامان سونوجا وارا بیلمیریک،” دئیه ایسوئچده موهاجیرتده یاشایان فال لوببیچیلیک ساحهسینده اوزون پروسئسلردن سونرا نتیجه آلماغین مومکون اولدوغونو بیان ائدیر.
امیر مردانی ایراندا یاشایان دیگر قئیری-فارس میللتلرین لوببیچیلیک ساحهسینده آکتیولیگینین تورکلردن داها آرتیق اولدوغونو اؤنه چکسه ده، گلهجهیه اومیدله باخدیغینی سؤیلییر.
او، خصوصیله اینسان حاقلاری عذره لوببیچیلیک فعالیتلرینه جدی احتیاج اولدوغونو وورغولاییر.


text:
آفیس (سریال)
آفیس (اینگیلیسجه: The Office) گرگ دنیلز طرفیندن چکیلَن و ریکی جرویز طرفیندن حاضیرلانان آمریکادا بیر کمدی سریالدیر کی داندر میفلین آددا تخیلی بیر شرکتین کارمندلرینین داستانین روایت الیر.[۱] بو مجموعه ۲۰۰۵ ایلینین ۲۳ مارسیندان تا ۲۰۱۳ ایلینین مه آیینینا جان انبیسی شبکهسیندن پخش اولدو و جمعا ۹ فصلی و ۲۰۱ قسمتی واریدی. بو مجموعه همین آددا بیر بریتانیایی مجموعهدن اثرلنرک جورلنیبدیر.
آفیس سریالینین ایلک قیسا فصلی مختلف انتقادلار و یورمولار ایله اؤزلشمیس اولسا دا منتقدلر و یورومچولار سورا کی فصللرده و به ویژه او فصللر کی استیو کارل اولاردا حضوری وار ستایش و تمجید المیشلر، چونکه شخصیتلر، محتوا، ساختار و سریالین لحنی اهمیتلی درجهده اؤز بریتانیایی نسخهسیندن فرقلی اولموشدور. منتقدلر و یورومچولار بو مجموعهنی نچهلر تلویزیونی فهرستلر ده یوخاری درجهلرده قرار ورمیشلر.


text:
میلتلرآراسی قیرمیز صلیب و هلال احمر حرکتی
قیزیل آی توپلومو یا قیرمیز آی یا عربجه هلال احمر جمعیتی، موسلمان اؤلکه لرینده، ساواشلاردا و همده طبیعی و غیرطبیعی ایتفاقلاردا، تئزلیکله ایمداد و کؤمک یئترمک تشکیلاتینا دئییلیر. مسیحی اؤلکه لرده بۇ قوروما قیرمیز صلیب (صلیب سرخ، Red Cross) دئییلیر. قیزیل آی تشکیلاتینی دا عثمانلی تورک ایمپراتورلوغو چاغیندا موسلمان اؤلکه لر اۆچون یاراتدیلار.
قیزیل آی و قیزیل صلیب دونیالیق اورتاق قورومو[دَییشدیر]
قیزیل آی و قیزیل خاچ تشکیلاتینا دونیالیق بیرلیکده، میلتلرآراسی قیزیل صلیب و قیزیل آی حرکتی(International Red Cross and Red Crescent Movement) دئییلیر و دونیا دا ۹۷ میلیون عضوو واردیر.


text:
دوشوب زلزله ای گوناهکارلر!
داغیلدی بوتون دکه، بازارلر!
دئدیم چوخ گوناه ائتمهیین باخمادیز،
جهنم یولون گئتمهیین باخمادیز،
دئدیم قورخون آللاهدن، قورخمادیز،
قالین پیس گونه ای بد افکارلر!
اذا زولزوله… زلزله وار دئدیم،
قالار تورپاق آلتدا رباخوار دئدیم،
سلملر سالار بوینوزا مار دئدیم،
یئیر هم چالار جانیزی مارلر!
سؤزه باخمادیز، اولدونوز چون دونوز،
نه او آخماق اوغلان، نه بو پخمه قیز،
ازیلدیز، بوزولدوز، دئدیز آی دونوز
دا ها کوهنه لیب بویله اخبارلر!
بلالر وئریب عاقبت ال – اله
قویوبدور اوخون چیللهیه حرمله؛
قیریب یئر دامارین دوشوب زلزله،
قالیب تورپاق آلتدا گوناهکارلر!
ییغیب توربایا پوللاری گولصنم،
آلیب بانکدان توربا – توربا سلم،
گوناهکار اولوب قوم ظالیم ظلم
و عصیان ائدیب بو جفاکارلر!
او سندیکانی قوردو ملعون صفر،
اونا تابع اولموش نئچه کارگر،
تؤکولسون اونون باشینا سربهسر
دمیرلر، دیرکلر و اشجارلر!
یاییب عالمه گونده بیر بد خبر،
ووروب «آرمان» «کاسپیان»ه ضرر،
اولوب دؤولته لاپ یئکه بیر خطر،
ییغیب باشینا یاور و یارلر!
گاه آمریکادان، گاه اوروسدان دئیر،
آچیر سینهسین گاه یاریم قول گئیر،
یولوق کتدیلر کتده پیتزا یئیر،
ترقی ائدیب جوت و جار – جارلر!
دئدی ملایا وئرمرم بیر فییت،
اونو آختاریب زلزله کت به کت،
نئجه ویران اولدو ائوین بد نییت،
چکر کئف بو گون جومله دیندارلر!
قادین کوچهده تئللرین اوینادیر،
بولور سینهسی سانکی بیر آینادیر،
دئییب- گولمهسی قلبیمی گؤینهدیر،
منه خوش گلیر ایندی بو زارلر!
گرک باش- گؤزون برکیده هر قادین،
چیخاردا یادیندان قادینلیق آدین،
گرکمز اوجالدا گؤیه فریادین،
تؤکه گر گؤزون یار و اغیارلر!
خدا امر ائدیب صاحیب زلزله
ملک یئر دامارین فقط سیلکهله!
ملک ده غضبناک و کم حوصله
قیریب یئر دامارین، دوشوب زلزله!
قیلیش- قالخانی چون گؤتوردو اله
سالیر عالمه یکسره ولوله،
قیراجاق هله خلقی سئل، زلزله
اگر ائتمهسه توبه بدکارلر!
بلالر «کمالی»نی ده قهر ائدهر
اگر منزلین مسکن مهر ائدهر،
سئل و زلزله دینسیزی سئحر ائدهر،
ائشیدسین یاتانلار و بیدارلر!
ولی عیبی یوخ، یاخشی فرصتدی ها!
بیلین قدرینی گر چه آفتدی ها!
سئل و زلزله، جنگ نعمتدی ها!
ییخیلسین، داغیلسین تولانبارلر!


text:
مایکل اوبیکو
مایکل اوبیکو (اینگیلیسجه: Michael Obiku) (دوْغوم:۲۴ سپتامبر ۱۹۶۸ (۵۴ یاش) Warri) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. نیجریه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مایکل اوبیکو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۸۸ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- فاینورد کولوبونون اویونچولاری
- هلسینقبورقس کولوبونون اویونچولاری
- رئال مایورکا کولوبونون اویونچولاری
- اویسپا فوکوئوکا کولوبونون اویونچولاری
- ازد الکمار کولوبونون اویونچولاری
- اپوئل کولوبونون اویونچولاری


text:
May 25, 2015
کشگه
درویش اوغلو
کؤلن شهرینده اونیورسیته اشتراسه (اونیورسیته خیاوانی) ایله آخنر اشتراسه نین کسیشدیگی یئرده بؤیوک بیرگؤل وار. باهارین گونشلی گؤنلرینده اؤگرنجی لر کیتاب - دفترلری، یوخسا لپ تاپ کامپیوترلری ایله بو گؤلون قوزئینده اولان کیچیک تپه ده، چیمن لرین اوستونده اوتوروب گونشلنرلر. هاوانین ایستی گونلرینده بیر چوخو دا پالتارلارینی چیخاردیب دری لرینی آلماندا آز تاپیلان گونشه تاپیشیرارلا
مای آیینین ایگیرمی بیری، دئملی خردادین بیرینده، گون اورتایا یاخین اینره کانال اشتراسه دن گلیب، آخنر اشتراسه نی کئچدیکدن سونرا اونیورسیته اشتراسه یه گیردیگیمیزده خیاوانین اورتاسیندا بیر پولیسین موتور سیکلیتی نی خیاوانین ائنینه پارک ائتدیگینی، اؤزونون ده موتورن قاباغیندا، دئملی اوزو ماشینلارین گلدیگی طرفه ساری دوردوغونو گؤردوک.خیاوانین اوبیری طرفینی ده آیری بیر موتورلو پولیس طرفیندن عینی شکیلده باغلامیشدی. خیاوانین ساغ یانیندا دورانلاردان بیر چوخو اللرینده کی موبایل تلفنلاری ایله شکیل چکیردیلر. اورتادا ماشین تصادوفو گؤرونموردو. "شهرین، یوخسا دؤلتین بؤیوکلریندن بیریسی گلیب ساووشاجاق" فیکری ایله ساغا سولا باخدیم. آنجاق نه آردی آردا دوزولموش قارا ماشینلاردان، نه موتورلو بادی گارد لاردان بیر خبر وار ایدی. پولیسین یولو باغلادیغینا گؤره، خیاوانین هر ایکی طرفینده اوچ سیرا دوران ماشینلارین سوروجولرینین بیر چوخو ماشینلارینی سؤندورموشدولدر. بیر پاراسی دا آشاغی ائنیب، سئوینج و تبسم دولو بیر روحیه ده موبایل تلفن لاری ایله شکیل چکیردیلر. کیمسه سیگنال چالمیردی. کیمسه یاندان، ساغدان- سولدان اؤزونه بیر یول تاپیب قازا باساراق بیر اؤنجه دوران ماشینین اؤنونه کئچمه گه چالیشمیردی. کیمسه آلینینی بوزوشدوروب، "ایت اوغلو ایتلر، خیاوانی نیه باغلاییبلار.... ایشیمیز- گوجوموز وار..." دئیه دئگینمیردی. نه اولدوغونو آنلایا بیلمه دیم. دؤنوب سئوال دولو باخیشیمی یانیمدا اوتوران یولداشیمین گؤزونه تیکدیم. او دا بیر شئی گؤرمه میش کیمی دوداغینی بوزدو.
فرصت دن یارارلانیم دئیه بیر سیگار ساریماق اوچون الیمی آتیب توتون پاکتیمی گؤتورمک اوچون ائگیلدیگیمده، یانیمدا اوتوران یولداشیم چیگینیمه ووراراق، سوئینچ دولو بیرسس تونوندا، "آها باخ، اونلار اوچون یولو باغلاییبلار.." دئیه الی ایله خیاوانین اورتاسینداکی بوشلوقدا چیمنین اوستونده ایکی قوو قوشونون دوردوغونو گؤستردی. ایکی قوو قوشو، یانلاریندا یومورتادان تازا چیخمیش دؤرد- بئش جوجه لری ایله بیرلیکده خیاوانی کئچیب گؤله ساری گئدیرمیشلر. قوولارین، هئچ تلسمه دن، یاییلا یاییلا خیاوانین اوبیر طرفینی ده کئچیب گؤله ساری گئدن یولا گیردیکلریندن سونرا پلیس لر موتورلارینی ایشله تمه دن اللرینده چکه چکه قوولارین آردیجا دوشوب بئش - آلتی آددیم اونلاردان اوزاق، اونلاری گؤله قدر یولا سالدیلار.
دالیمدا دوران ماشینین سیگنال سسی ایله اؤزومه گیب، حرکت ائتدیم.
بئش - آلتی یاشلاریمدا ایکن باهارین بئله گونشلی و گؤزل بیر گونونده یئملیک ییغماق اوچون آمنه خالا گیلین باغلارینا گئتمیشدیک. گون اورتادان سونرا ائوه قاییدارکن، او زامانلار توفارقاندا اولان تک بیر خیاوانین قیراغیندا دایانیب دوردوق. آنام بیر الی ایله بوروندوگو قارا چارشابی اوزونده سیخی توتماغا چالیشارکن، بیر الی ایله ده منیم قولومدان توتدو. باشینی خیاوانین بیر ساغینا، بیر سولونا چوئردی، "ماشین گلمیر" دئیه خیاوانی کئچمک اوچون قولومدان چکدی. او لحظه سرعت ایله قاباغیمیزدان کئچن بیر چرخ منه توخوناراق یئره سردی. آنجاق نه اولدوغونو گؤرمک اوچون بئله دایانمادی. داها سرعتلی بیر شکیلده اوزاقلاشدی. آنام منیم چیغیرتیما باخمایاراق بیر الی ایله چارشابینی سیخی توتماغا چالیشارکن بیر الی ایله قولومدان توتوب، دالیسیجا سورویه رک خیاوانی کئچدیک. اوبیر یاندا بیر کیشی، "باجی شهربانی اوردا دیر، باخ.." دئدی. آنجاق آنام هئچ بیر جواب وئرمه دن باشینی آشاغی سالیب چاپارلار کوچه سینه گیردی و ان قیسسا زاماندا ائوه یئتیشدیک.
.سینیخچی سیتارا خالا قولوما یومورتا ساریسی سوواییب تنضیف ایله سیخی باغلادی.
یانیمداکی یولداشیم دالغینلیغیمی حس ائدرک، "سنه نه اولدو؟" دئیه سوروشدو."هئچ، کشکه بیر قوو جوجه سی اولسایدیم" دئدیم
.آنجاق هاردا و هانسی زاماندا؟" سوروسونو ایسه دیلیمه گئتیره بیلمه دیم.
کؤلن، مای 2015


text:
قدیم روم
قدیم روم - اوّلجه شهر-دؤولت، سوْنرالار (میلاددان اؤنجه ۳-جو عصرین سوْنوندان) آوروپانین غرب و جنوب-شرق حیصّه لرینین، کیچیک آسیانین، شیمالی آفریقا ساحلینین، سوریه و فلسطینین داخیل اوْلدوغو دؤولت. روایته گؤره، روم شهری میلاددان اؤنجه ۷۵۴/۷۵۳ ایلده انیین واریثلری رومول و رم طرفیندن سالینمیشدیر. رومانین تاریخی قدیمی اوْلاراق اۆچ دؤوره بؤلونور: چارلیق ( ۷۵۴/۷۵۳-میلاددان اؤنجه ۵۱۰/۵۰۹)، جومهوریتی (میلاددان اؤنجه ۵۱۰/۵۰۹-میلاددان اؤنجه ۳۰ و یا ۲۷)، ایمپراتورلوغو و یا پرینسیپات دؤورو (میلاددان اؤنجه ۳۰ و یا ۲۷-چاغمیزین ۱۹۳ ایلی) و دومینات. روم دؤولتینین تاریخینده اوْردو بؤیوک روْل اوْینامیشدیر. روملیلار اوّلکی قولدارلیق دؤولتلرینه نیسبتاً داها مۆکمّل، نظامی اوْردو یارادا بیلمیشدیلر. اوْنون اساس قوهسی کوقورتا و مانیپولالارا بؤلونموش لگیوندان عبارت اوْلان پیادا ایدی. سوواری قوشونو یاردیمچی روْل اوْیناییردی.
چارلیق و ارکن جومهوریتی[دَییشدیر]
ان قدیم چارلیق دؤورونون یئددی چارینین آدی معلومدور (رومول، نوما پومپیلی، تولل قوستیلی، آنک مریخی، تارکوینی پریسک، سروی توللی و مغرور تارکوینی). چارلیق دؤورونون باشلانغیجیندا جمعی ۳۰۰ قبیلهدن عبارت اوْلان اهالیدن هر ۱۰ قبیله بیر کوریانی، هر ۱۰ کوریا ایسه تریبانی تشکیل ائدیردی. اۆچ تریبا (لاتین، سابین، اتروسک) وار ایدی. ایجماعنین ان مؤهوم ایشلرینه قبیله آغساققاللاریندان سئچیلن سنا باخیردی. سناا آغساققاللاری تدریجاً هر قبیلهنین عئینی عائلهسیندن سئچمهیه باشلادیلار. بۇ قایدا اهالینین ایمتیازلی طبقهسینین (پاتریسیلرین) یارانماسینا سبب اوْلدو; اهالینین قبیله تشکیلاتیندان کناردا قالان حیصّه سی پلبیلر آدلانیردی. سنادان باشقا، کوریالار اۆزره توپلانان خالق مجلیسی ده مؤوجود ایدی (یالنیز پاتریسیلر ایشتیراک ائدیردیلر). اووهلر چارین حاکمیّتی قبیله باشچیسینین صلاحیتینه یاخین ایدی. بللی مدتدن سوْنرا چارلار سنا عضولرینی یالنیز محدود دایرهلردن تعیین ائتمهیه باشلادیلار. بئلهلیکله، سنا روم ایانلارینین قانالی اوْرقانینا چئوریلدی. پاتریسیلرده پلبیلرین موباریزهسی شرایطینده پلبیلر ایجمادا پاتریسیلرله برابر وطنداشلیق حۆقوقو قازاندیلار. میلاددان اؤنجه ۵ عصرین ۱-جی یاریسیندا خالق تریبونو وظیفهسی تأسیس اوْلوندو. میلاددان اؤنجه ۶-جی عصرین اوْرتالاریندا رومدا جمعیتی وارلی و یوخسول صینیفلره بؤلونن اصلاحاتلار کچیریلدی. املاک سنزیندن وابسته اوْلاراق، هر صینیف قوشون اۆچون بللی سایدا دؤیوشچو وریردی. سنتوریلار اۆزره سس وئرمه خالق مجلیسینده سسلرین پاتریسیلرین خیرینه تامین ائدیردی. بۇ شرایطده چار حاکمیّتینین سوقوطو و جومهوریتی قۇرولماسی باشا چاتدی.
جومهوریتی[دَییشدیر]
جومهوریتیدا کئچمیش چار صلاحیتینی هر ایل سئچیلن ایکی وظیفهلی شخص (اوّلجه پرتورلار، سوْنرا کونسوللار) ایجرا ائدیردی. عالی حاکمیّت اوْرقانی فورمال اوْلاراق خالق مجلیسی ساییلسا دا، اصلینده دؤولتین ایدارهسینده آپاریجی روْل سنا مخصوص ایدی. سنا مالییه، دؤولت املاکی، خاریجی سیاست و ساواش ایشلره باخیردی. ایجرادیجی اوْرقانلار ماگیستراتلار ایدی. میلاددان اؤنجه ۵ عصرده روم یئنی اراضیلر الده ائتمک اۇغروندا یاخین قونشونلاری اوْلان اتروسکلار، لاتینلار و باشقا طایفه لردا ساواشلر آپاریردی. قاللارین هۆجوموندان (میلاددان اؤنجه ۳۹۰ و یا ۳۸۷) سوْنرا پلبیلر ایله پاتریسیلر آراسیندا سوسیال موباریزه کسکینلشدی. میلاددان اؤنجه ۳۲۶ ایلده بورج کؤلهلییی لغو ائدیلدی. میلاددان اؤنجه ۴ عصرین اوْرتالاریندا قازاندیغی غلبهلر نتیجهسینده روم اوْرتا ایتالیادا گۆجلو دؤولتینه چئوریلدی. اوْنون لاتینلار (میلاددان اؤنجه ۳۴۰-۳۳۸)، سامنیتلر، اپیر چاری پیرر اۆزرینده (میلاددان اؤنجه ۲۸۰-۲۷۵) غلبهلری ایله آپننین یاریماداسینین ۲۰۰ ایل داوام ائدن ایشغالی باشا چاتدی. رومیا تابع اوْلان طایفه لرین فدراسییاسی یاراندی. داخیلی ایشلرینده ایسه دیکتاتور هورتنزینین وئردیی قانوندان (میلاددان اؤنجه ۲۳۷) سوْنرا پلبیلرین تریبلر اۆزره قبول اتدیکلری قرارلار قانون قوهسی آلدی و اوْنلاری سناین بینمهسینه احتیاج قالمادی. ایتالیادا حاکمیّتینی مؤهکملندیرن روم آرالیق دنیزینین غربینده کارفاژنله موباریزهیه گیریشدی. پون ساواشلرینده (میلاددان اؤنجه ۲۶۴-۲۴۱، ۲۱۸-۲۰۱، ۱۴۹-۱۴۶) روم کارفاگنی محو ادیب آرالیق دنیزینین غربینده هگمونلوغو اله کچیردیکدن سوْنرا بالکان یاریماداسینا و آسیایا دۇغرو ایرلیلهدی. میلاددان اؤنجه ۲ عصرین اوْرتالاریندا آرالیق دنیزی ساحلینین بیر چوْخ اراضیسی روم ترکیبینه قاتیلدی و روم ایالتلری یاراندی. لاکین صینفی ضدیتلرین حدسیز کسکینلشمهسی بؤیوک عۆصیانلارا - سیسیلدا قول عۆصیانلارینا و کیچیک آسیادا آریستونیکین عۆصیانینا سبب اوْلموشدو. کندلیلرین توْرپاق اۇغروندا موباریزهسینه قراکخ قارداشلاری باشچیلیق ائتدیلر. میلاددان اؤنجه ۱۳۳ ایلده خالق ییغینجاغی اجتماعی توْرپاقلارین توتولماسینی محدودلاشدیرماق حاقیندا قانون قبول ائتدی. سیاسی قروپلاشمالار - اوْپتیماتلار ایله تانینمیشلار آراسیندا سیلاحلی موباریزه شیددتلندی. خاریجی سیاستده یوقورتا ساواشسینین (میلاددان اؤنجه ۱۱۱-۱۰۵) اوّلینده روم اوْردوسو مغلوبیته اۇغرادی. موتتفیقلر ساواشی (میلاددان اؤنجه ۹۰-۸۸) نتیجهسینده روم ایتالیکلره وطنداشلیق حۆقوقو وئرمهیه مجبور اوْلدو. سوللا و ماری طرفدارلارینین موباریزهسی (میلاددان اؤنجه ۸۷-۸۲) کؤهنه سیاسی قورولوش فوْرمالارینین یئنی شرایطه اۇیغون گلمدیینی گؤستردی. میلاددان اؤنجه ۸۲ ایلده سوللا مدتسیز دیکتاتور اوْلدو; خالق ییغینجاغینین و خالق تریبونلارینین روْلو هئچه اندیریلدی. سوللانین رژیمی گئنیش موخالیفت دوغوردو و اوْ، میلاددان اؤنجه ۷۹ ایلده صلاحیتیندن ال چکمهیه مجبور اوْلدو. قدیم دؤورون ان بؤیوک قول عۆصیانلاریندان اوْلان ایسپارتاک عۆصیانی (میلاددان اؤنجه ۷۴ و یا ۷۳-۷۱) رومدا ضدیتلرین کسکینلشمهسی نتیجهسینده باش وئرمیشدی. سیاسی قروپلاشمالار آراسیندا حاکمیّت اۇغروندا موباریزه شیددتلندی. میلاددان اؤنجه ۶۰ ایلده قنی پومپی، مارک لیسینی کراسس و یولی سزار اتفاق باغلایاراق بیرینجی تریومویرات یاراتدیلار. لاکین اوْنلارین آراسیندا تفریقه دۆشدو و یئنی موباریزه سزار دیکتاتوراسینین قۇرولماسی ایله نتیجه لندی. اوْ، یئنی اراضیلری (قاللی، بریتانیا و س.) ایشغال ائتدی. سزار اؤلدورولدوکدن (میلاددان اؤنجه ۴۴) سوْنرا اؤلکهده بیر نئچه ایل وطنداش ساواشی داوام ائتدی و اوْکتاویانین غلبهسی ایله قورتاردی.
قایناق[دَییشدیر]


text:
فردریک نیچه
فردریک ویلهلم نیچه (۱۵ اوکتوبر ۱۸۴۴–۲۵ اوت ۱۹۰۰) آلمانلی فیلسوف، یازار ، شاعیریدی و فیلولوژیست میش اونون ایشلری اینتلکتوال مدرن تاریخه اویقولانان درین اتکیسی اولموش .
نیچه ایلک ایشینی فیلولوژیست اولاراخ باشلاتدی و سنرا فیلسوف چولوغا دییشدی. نیچه ان گنج اولاراخ کلاسیک فیلولوژیست صندلین بازل یورد بیلیمینده ساخلامیشدی (۲۴ یاشیندا اولارکن ۱۸۶۹ دا)
و ۱۸۷۹ دا ایشین خسته لیغینه گورا براخدی .
نیچه نین چاغیریشدیریجی استیل و قشقیرتیریجی ایده لرینه گورا فلسفه سی توتوخلی دومشوم یارادمیش.اونون ایش لری موباحیصه لی قالمیش دییشیک یوروملار یوخسا تفسیر لر . باتی فلسفه سینده نیچه نین یازی لاری بله تانیملانیب کی اوزگور دوشونجه اینقیلابی اولاراخ قورولوش و سورونلاری .
اونون یازی لاری اونون فلسفه سینده اینقیلابی پروژه اولاراخ تانیملانیر کی اروپا کولتورون یئنی دوغولماسینی قورموش.
آپولونیین و دیونیسیین[دَییشدیر]
آپولونیین و دیونیسیین ایکی فلسفه کاورام یوخسا مفهومی دیر یونان افسانه لرینن آپلو و دیونیسوس باخمایاراق کی بو ایکی کاورام تراژدینین دونیایا گلمسی دیر ، هولدرین شعرین ده بونا گورا دانیشیپ و وینکلمن باشوسا گورا دانیشیپ.
پرسپکتیویسم(گوروشون یا گوستری فارسجا چشم انداز)[دَییشدیر]
نیچه تانرینون اؤلومونی اعلان ائتدی بو حرکتین سونوجوندا دونیانین بوتون شی لرین پرسپکتیوینون الدن گئتمسینه چکیب و هر توتارلی دویو اوبجکتیو یوخسا نسنل گرچک نه اوبجکتیو گرچک ایده سین رد اتدی و بیلیمین شارتا باغلی اولماسین و نیسبی اولماسینان موخالیف ایدی.
کوله ایسیان داورانیشی[دَییشدیر]
یاخجی و پیس یوخسا خیر و شردن داها و داورانیش شجره سینده الکی مدرن داورانیش تورون قالخینماسینا سبب اولدو.
تانری اؤلومو و نیهیلیزیم[دَییشدیر]
تانری اؤلموش جومله سی نیچه نین ایشلرین ده دفعه لرجه ایشلنیپ و ان یاخجی تانیلان رمارک لاردان دیر.
گوج آرزوسی[دَییشدیر]
نیچه نون فلسفه سینون ایلک عونصوری گورونومی گوج آرزوسی دیر (der Wille zur Macht) کی باخیملی ساغلار بیر اساس کی اینسان داورانیشی آنلاماخ.
سونسوز دونوشمه[دَییشدیر]
بیر وارساییمسال یوخسا فرضی کاورام یا مفهوم دور.پوزیسیون لار یوخسا قویمالار دونیادا ینیلن دی و ینیلنمغه ده دوام اتدی. سونسوز چاغ ساییسیندا قارشیسیندا سونسوز چاغ یوخسا اوزای .
Übermensch[دَییشدیر]
لارنس لمپارت ددیغی تانرینون الومی دوام اتملی دیر دیندارلیخ آلاجاخ آرانلیخ و نهیلیزیم . زرتشتون یوخاری کیشی هدیه سی اینسان جینسینه سورونی بیلمه دن کی یوخاری کیشی بیر چوزوم دور.
قایناق[دَییشدیر]
http://en.m.wikipedia.org/Fredrich[دائمی اولو باغلانتیلی] Nietzsche
.ماگنوس برند فردریک نیچه بیریتانیکا دایرة المعاریفی
برتراند راسل ۱۹۴۵ باتی فلسفه سینین تاریخی.
اندرسون آر لانییر (۱۷مارس ۲۰۱۷) فردریک نیچه استنفورد دایرة المعاریفی .
منابع[دَییشدیر]
- ویکیلشدیرمک لازیم اولان مقالهلر
- بۆتون ویکیلشدیرمک لازیم اولان مقالهلر
- ویکیپدیا:قایناقسیز مقالهلر
- بۆتون قایناقسیز مقالهلر
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from September 2021
- آتئیست فیلسوفلار
- فردریک نیچه
- ۱۸۴۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۰۰-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- 19th-century atheists
- 19th-century classical composers
- 19th-century German journalists
- 19th-century German composers
- 19th-century German novelists
- 19th-century German philosophers
- 19th-century male musicians
- 19th-century Prussian people
- Anti-consumerists
- Antitheists
- Aphorists
- Atheism activists
- Atheist existentialists
- German atheist writers
- Continental philosophers
- Critical theorists
- Critics of Christianity
- Cultural critics
- Deaths from pneumonia
- Determinists
- Epistemologists


text:
حسن مجیدزاده ساوالان
شاعر حیاتی دگرلرین و رئال حادثهلرین، خلق عنعنهلرینین دولغون شکیلده انعکاسینا چالیشمیشدیر. او، یاخشی گونده ده، چتین، آغیر چاغلاردا دا خلقینین یانیندا اولماغی باجاران ملّتینین سئوینجینه سئوینیب کدرینه کدرلنمگی باجاران وطنداش شاعر، وجدانلی ضیالیدیر. شاعر صنعتکارلیقلا قلمه آلدیغی غزللرینده ده اونو دوشوندورن، ناراحات ائدن ملّی مسئلهلری مشکللری، خصوصیله آنا دیلینه قویولان قاداغالاری قاباردیر، بو محرومیتلرین چوخ چکمهیهجگینه، ظلم ائوینین نه واختسا برباد اولاجاغینا، ظالملارین، ظلمکارلارین قوردوغو خانمانین اؤز باشلارینا اوچاجاغینا دا اینانیر: دایم یاشاییش اولدو بیزه بیر قارا دوستاق،
ال-قول یئرینه بنده وورولدوق دیلیمیزدن.
آنجاق بیلیرم، ظلم ائوی اودلاناجاقدیر
خلق عصیانی، ائل آهی، بیزیم نیسگیلیمیزدن. محض بو سببدن “ساوالانین شعرلرینی خلقین حسرت و هجرانینین ادبی سالنامهسینین چوخ اوخونان صحیفهلری سیراسینا داخل ائتمک هئچ ده یانلیش اولمازدی”. ۱۹۴۵-۴۶-جی ایللر ملّی آزادلیق حرکاتینین یاتیریلماسی، ملّی حکومتین مغلوب ائدیلمهسی، انقلاب فداییلرینه دیوان توتولماسی اونون یادداشیندا تاریخین قانلی صحیفهسی کیمی یازیلمیشدیر. ساوالان “آنا” پوئماسیندا محض ملّی دئموکراتیک حکومت مغلوب ائدیلدیکدن سونرا آذربایجاندا باش وئرن حادثهلری، جانلی شاهدی اولدوغو و آغریسینی ایللر اوزونو قلبینده یاشاتدیغی فاجعهلردن بیرینی-قهرمان آنانین اؤز ایدهآلی اوغروندا جانینی فدا ائتمهسینی قلمه آلمیشدیر. شیار اوچون ادبیات بوتون تاریخی دؤورلرده خالقین یاشادیغی گئرچک حیاتین، بو حیاتدا باش وئرن یئنی کیفیت دگیشیکلیکلرینین، اونون دویغو و دوشونجهلرینین، باشیندان کئچن حادثه و اولایلارین بدیعی انعکاسیدیر. “دینله، گلین قایاسی” پوئماسینین، آدیندان دا گؤروندوگو کیمی، مؤوضوعسونو آزربایجانین خالق افسانهسیندن آلسا دا، شاعر اثرده اوریژینال بیر سئوگی حکایهسی قورموش، قهرمانلارینین سیماسیندا اوخوجوسونو صاف و ادبی محبتین وارلیغینا ایناندیرماغا چالیشمیشدیر.
“باهار بایرامی” پوئماسیندا بوتون یارادیجیلیغینین باش موضوعسو وطن، آنا دیلی خلقینین آزادلیق، دویغولارینین ترنمو اولان ساوالان آذربایجان خالقینین قدیم عادت عنعنهلرینه، تاریخاً یوردوموزدا خصوصی محبّت و جوشقونلوقلا قئید اولونان باهار بایرامینین اؤزللیکلریندن و گؤزللیکلریندن بدیعی دیلین قدرتیایله سؤز آچمیشدیر. مین بیر رنگلی، مین ناخیشلی آنا طبیعتین اعجازکارلیغیندان گؤزللیگیندن سؤز آچدیغی پوئمادا موضوعنو یئنه ده عموم ملّی مسئلهلرین اوستونده، اجتماعی مضموندا کؤکلهییر.
حاقی سؤیلهدیگینه، حقیقتی یازدیغینا گؤره بؤیوک صابره رحمت اوخویور، آنجاق بیر خالق ماهنیسیندان اقتباس وئرهرک “سن دئیهن اولماییب هله، آرخا سو دولماییب هله، کؤهنهلیکدن چوخ شئی دورور، رنگی ده سولماییب هله” یازیر و اوخوجویا سطیرآلتی معنادا چاتدیریر کی قولونداکی بوخوولاردان هله ده قورتولماییب آرزولادیغی گونلره قوووشماییب. XX عصرین II یاریسیندا، ایراندا، عینی زاماندا آذربایجاندا فورمالاشان ادبیاتدا دا بو مئیللر داها آیدین گؤرونمکده ایدی. بو دؤور ادبیاتیندا بیر سیرا ماراقلی و مرکب پروسئسلر باش وئریردی. محض بو دؤورده یازیچی و شاعرلر خالق حیاتینا اوز توتور، اؤز اثرلرینده خالقین تاریخی کئچمیشینه، یاشانتیلارینا، عصرلرین سیناغیندان کئچهرک موجودلوغونو قورویوب ساخلامیش آغیز ادبیاتینا، فولکلور قایناقلارینا مراجعت ائدیردیلر. شفاهی خالق یارادیجیلیغی، خالق افسانه و روایتلرینین، ماهنیلارینین موتیولری اساسیندا یارانان اثرلردن بیری ده ساوالانین “آپاردی سئللر سارانی” پوئماسیدیر… اثر “خان چوبان و سارا” قدیم خالق افسانهسینین و بو افسانهنین ماهیتینی اؤزونده یاشادان “آپاردی سئللر سارانی” خالق ماهنیسینین موتیولری اساسیندا یارادیجی شکیلده قلمه آلینمیشدیر. امکچی انسانلارین، سئوگیسینده، عشقینده پاک و سون نفسه دک صداقتلی اولان ساده زحمت آداملارینین پارلاق اوبرازلاری اثره خصوصی طراوت و اوخوناقلیق وئریر. بو انسانلارین قوردوقلاری عائله-اؤز بالاجا دونیالاری صاف تمیز، لکهسیز، فرحلیدیر…
اثرده شاعر بو مقامدا قهرمانلارینین – گولنارلا سلطانین معنوی-اخلاقی گؤزللیکلرینی، نجیب انسانی کیفیتلرینی، منصوب اولدوقلاری بوتؤو بیر خالقا مخصوص ملّی پسیخولوگیانین درینلیگینه دقتی یؤنهلدیر.
سئوگیلیسیندن آیریلیق سلطانی برک سارسیدیر، قدّینی اگیر. بوتون محبّتینی، مهرینی اونون امانتینه – بیرجه بالاسینا سالیر، اونا هم آتا هم ده آنا اولور. حسرتله بؤیومهسینی، توی ائدیب گلین کؤچورهجگی، وفالی قادینینا وئردیگی سؤزون گئرچکلشهجگی گونو گؤزلهییر. هر گون سارانی کورهگینه آلیب چؤله ایشلهمگه گئدیر. موغان چؤلونده قیر چیچکلرینین، اوتلارین و گوللرین قوینو سارانین یاتاغی، بالالی جیران ایسه سود آناسی اولور. بئلهجه، گول-چیچک قوخوسونون، اوت عطرینین، بؤجک نغمهسینین ایچینده بؤیویور، جیران سودو، صاف بولاق سویو ایچیر. نهایت، قیزلار بولاغیندان دا سو ایچیب یئتکینلشن سارا جیران کیمی بیر قیز، قنیرهسیز گؤزل اولور. ائپیک-لیریک پوئمانین عنصرلرینی اؤزونده بیرلشدیرن بو اثرده ساوالان باش قهرمانلارلا یاناشی، اوریژینال یئنی بیر اوبراز دا جانلاندیریب-سارانین بؤیویوب بویا-باشا چاتماسیندا عوضسیز رول اوینایان مین بیر ناخیشلی، جلوهلی، فسونکار آذربایجان طبیعتینین اوبرازینی… و آنا طبیعتین هر بوجاغی ناز-نعمتی قیزجیغازا سیمسار، آرخا-دایاق اولور. …ساوالانین “آپاردی سئللر سارانی” پوئماسیندا حسرت و آیریلیغین نه قدر دؤزولمز، آغیر و چتین اولدوغونو اوخوجو دریندن درک ائدیر.
آردی وار
نوشته شده توسط admin در چهارشنبه, ۰۳ مهر ۱۳۹۲ ساعت ۹:۳۳ ق.ظ


text:
«حکیم ملا محمدعلی هیدجی»نین دیوانی یاییلدی
معاصر چاغیمیزین بؤیوک فیلسوف و شاعری «حکیم هیدجینین» بوتون اثرلری بیر جیلدده ساوالان انتشاراتی طرفیندن یاییلدی.
حکیم هیدجینین دؤرد کیتابینی احتیوا ائدن بو کیتابا فیلسوفون تورکجه شعر دیوانی، دیوان اشعار فارسی، مثنوی دانشنامه و رسالهی دخانیهدن عبارت اثرلری داخیلدیر. کیتاب جناب دکتر حسین محمدزاده صدیق طرفیندن تصحیح اولوب، مقدمه و تحشیه یازیلیبدیر. دکتر صدیق طرفیندن یوز صفحهیه یاخین یازیلمیش مقدمهده شاعیرین حیاتی، شعر سبکی، تحصیلاتی، اثرلری، شاگیردلری و اونا یازیلان باخیشلارین اؤزتی، بؤیوک فیلسوفون نشر اولان کینابلاریندان و آذربایجان شعرینه بوراخدیغی تاثیریندن سؤز آچیلیبدیر. کیتابین سونوندا علاوهلر آدلی بؤلوم آرتیریلیب و نسخه فرقلری آچیقلانیب، اؤزل لغتلر و ترمینلر شرح وئریلیب، بوتون تورکجه دیواندا ایشلهدیلن اصیل تورک سؤزلری آیریجا گتیریلیب، ادبی بزکلر آدیندا تشریح و هابئله دیواندا گئدهن آتالار سؤزلری و دئییملری آراشدیریلیب و ایضاح اولونوبدور. سونرا عربی عبارهلر و آیهلر ایضاح ائدیلیب، تورکجه-فارسجا چتین لغتلر تشریح اولوب و سونوندا دقیق اعلام گتیریلیب و هابئله فلسفی-عرفانی اصطلاحلارین شرحی وئریلیب و نهایت شاعردن بو گونه کیمی نشر اولان کیتابلارین فوتوسو و کتابنامهسی ایله اثر سونا چاتیبدیر.
بو کیتاب ۵۵۶ صحیفهده یاشماقسیرا کیتابلاری ایچینده سعید موغانلی طرفیندن نشره حاضیرلانیبدیر. کیتابی آلماق اوچون آشاغیداکی آدرسلرله علاقه ساخلاماق اولار:
تلگرام: @yashmaq
آنلاین ساتیش: @savalan_igidlary
@yashmaq_book
@evdeal.ir


text:
تام چایی
تام چایی (اینگیلیسجه: Tom River، فارسجا: رود تام، آلمانجا: Tom (Ob)، ایتالیاجا: Tom (rivière)، تورکیه تورکجهسی: Tom (akarsu)، روسجا: ToMb (пpиTok Oби)) روسیه اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۸۲۷ کیلومتر دیر. و اوب چایینا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تام چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tom River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
فریدا کاهلو
یاشاییشی[دَییشدیر]
1907 ایلینده مئکزیکو,نون گونئیینده کی کویوآکان,دا دونیایا گلدی. 6 جولای 1907 گونو دوغولموش اولاسینا باخمایاراق،اؤزو دوغوم تاریخینی, مئکزیک اینقیلابی,نین گرچکلشدیردیغی 7جولای 1910 گونو اولاراق اعلان ائتمیش, یاشامینین مودئرن مئکزیکین دوغوشویلا باشلامیش اولماسینی ایسته میشدیر.
آلتی یاشیندایکن اوشاق فلجی (Poliomyelitis) سونوجو اولاراق بیر آیاغی چولاق قالمیش،اؤزونه " چه ول فریدا" دئمیشدی. بو انگلیله باشین دولاندیران فریدا , گنج قیزلیق چاغیندا، دؤنه مین أن یاخشی ائییتیمینی وئرهن میلّی حاضیرلیق اوخولو,ندا اوخودو. بو اوخول اونو اینجه صنعت، ادبیات ،فلسفه کیمی آلانلارا یؤنلندیردی. و گله جکده بؤیوک اولاجاق اینسانلارلا اوخول یولداشی اولدو. الساندرو قومئز آریاس، خوزه قومئز روبئلدا ،آلفونسو ویلا. اوخولدا آنارشیست بیر ادبیات گروهونا گیردی: و گوجلو بیر کاراکتئر اولمایا باشلادی. 18 یاشیندا گئچیردیغی بیر تصادف بوتون حیاتینی دئییشدیردی.
اوتوبوس تصادفو[دَییشدیر]
17 سئپتامبر 1925 اوخولدان ائه دؤنرکن میندیغی اوتوبوس تراموایلا چارپیشما سونوجو چوخ کیشینین اؤلدوغو تصادوفدا، تراموانین دمیر رئیل,لریندن بیریسی فریدانین سول بود,وندان گیریب لگن سوموگوندن چیخمیشدی. تصادوفدان سونرا بوتون یاشاییشی آتئل ایچینده خسته خانالاردا و دوکتورلار آراسیندا گئچیر ساغ آیاغیندا بیر بؤیوک آجیلا یاشاییر. 32 سفر عمل اولونور و اوشاق فلجی ندنیله چولاق اولان ساغ آیاغی 1954,ده قانقارییا اوزوندن کسیلیر.
تصادفدان بیر آی سونرا خسته خانادان چیخان کاهلو، عاییله سینین تشویقی ایله سیخینتی و آجیدان قاچماق اۆچون رساملیق ائتمه یه باشلادی. یاتاغینین تاوانینداکی آینایا باخاراق اتوپورترلر یاراتدی. ایلک اوتوپورتره سی، "مخمل کؤینکلی اتوپورتره"دیر(1926).
1927ایلی سونوندا یئریمه یه باشلایان کاهلو،بو دؤنمده اینجه صنعت و سیاست موضوعلارینا یاخینلاشمایا باشلادی.کوبا,لی اؤندر خولیو آنتونیو مئللا و فوتوقراف صنعتجیسی تینا مودوتی ایله تانیشیب یاخین یوالداش اولدو.بیرلیکده،دؤنمین صنعتجیلرینین دعوتلریله سوسیالیسلرین دارتیشمالارینا قاتیلماغا باشلادیلار.کاهلو ،1929,دا مئکزیک کومونیست پارتیسی"نه اویه اولدو(عضو اولدو).
ائولیلیغی[دَییشدیر]
رسیم چکمه یه دوام ائدن کاهلو آینی دؤنمده یولداشی تینا مودوتی آراجیلیغییلا مئکزیکلی میشئل آنجئلو اولاراق آنیلان اونلو رسام دییئقو ریوئرا ایله تانیشدی و اونا رسیملرینی گؤستردی. آرالاریندا رومانتیک بیر ایلیشگی دوغولان ایکی رسام،21 آقوست 1929"دا ائولندیلر. فریدا ،ریوئرانین اۆچونجو آروادی اولدو. ائولیلیکلری،"فیل ایله گؤیرچینین ائولیلیغینه" بنزتمیشدیلر.
صنعتجی، ایکینجی اتوپورتره سینی ائولندیغی ایل یاراتدی (اثر ،2000 ایلینده بیر آمریکالی کولئکسییونئر طرفیندن 5 میلیون دولارا ساتین آلینمیشدی). همن ایل ریوئرانین کومونیست پارتی"دن ایخراج ائدیلمه گؤره فریدا کاهلو دا پارتیدن آیریلدی. 1930"دا أریله برابر آمریکایا گئتدی و 1933"ده ریوئرا آلدیغی دیوار رسیمی سیفاریشلرینی قورتارانجایا قدر أریله بیرلیکده اورادا یاشادی. ائولیلیکلریندن ایکی ایل سونرا بیر دویون عکسلریندن "فریدا و دییئقو" (1931) آدلی تابلوسونو یاراتدی. سانفرانسیسکو قادین رساملار توپلولوغو ایللیک سرگیسینده، سرگیلنن بو اثر ،اونون بیر سرگیده یئر آلان ایلک تابلوسو اولدو.
ایکیسینین، فیرتینالی بیر ائولیلیک یاشاملاری اولدو. ساغلیق سورونلاری ندنیله بیر چوجوغونو سالان و دالبادال ایکی دوشوک(Abortion) ائدن فریدا، أرینین صداقتسیزلیق ندنیله 1939 ایلینده اوندان آیریلدی آما بیر ایل سونرا یئنیدن ائولندیلر و فریدانین اوشاقلیغینی گئچیردن "گؤی ائوه"ه یئرلشدیلر.
فریدانین دا ائولیلیکلری سیراسیندا موختلیف ارککلرله ایلیشکیلری اولموشدو. بونلاردان بیریسیده روس انقلابینین اؤنده گلن آدلاریندان لئو تروسکی ایدی. تروسکی، ریوئرانین مئکزیک جومهور باشقانیندان آلدیغی اؤزل اذن ایله 1937"ده مئکزیکه گلمیش و فریدانین ائوینه یئرلشمیشدی. آرالارینداکی ایلیشگی یی ،تروسکینین آروادی آنلادیغیناگؤره ،فریدا تروسکیدن آیریلمیشدی. تروسکی"یه دوزنلنن سوقصد دالیجا ،سوقصدجی ،رسام- سیکوئروس"ون یولداشی اولدوغونا خاطیر سورقولانان فریدا، مئکزیکدن اوزاق اولماسین اویقون گؤموشدور. او سیرادا سان فرانسیسکو"دا اولان اسکی ائشی ریوئرانین یانینا گئدیب و او یئنیدن اونونلا ائولنمیشدیر.
سون ایللری[دَییشدیر]
تئز تئز ساغلیغی پوزولان فریدا ، دایانیلماز آجیلارلا باشا چیخماق اۆچون بوتون گوجویله رسیم چکیر، یالنیز اؤلکه سینده یوخ،آمریکا و فرانسادا سرگیلر آچیر. 1938"ده نیویورک"دا آچدیغی سرگی اونا بؤیوک اون گتیردی. 1939"داکی پاریس سرگیسی ایله اؤوگولر قازاندی.
1943"ده La Esmeralda آدلی یئنی بیر اینجه صنعت اوخولوندا اؤیرتیم اویه لیغینه باشلایان فریدا،ساغلیق دورومو خارابلاشماسینا باخمایاراق درس وئرمه یی اون ایل بویونجا سوردوردو. ساغلیق پرابلئملری ندنیله مئکزیکوسیتی"ه گئده مدییینه گؤره،درسلرینی ائوینده وئریردی. اؤیرنجیلرینه " Los Fridos" (فریدا اؤیرنجیلری) دئییلیردی.
1948"ده یئنیدن مئکزیک کومونیست پارتیسینه قاتیلماق اۆچون باش ووردو و باش ووروسو قبول ائدیلدی.
1950"ده اومورقاسینداکی(ستون فقرات) سورونلار ندنیله خسته خانایا گؤتورولدو و 9 آی خسته خانادا قالدی. 1953 ایلی آوریل آییندا مئکزیکوسیتی"ده بیر کیشیسل سرگی آچدی, جولای آییندا ساغ آیاغی کسیلدی
اؤلومو[دَییشدیر]
فریدا کاهلو،13 جولای 1954"ده آغجیگر ائمبولی تشخیصیله سون نفسینی وئردیغینده،آرخاسیندا بوراخدیغی سون تابلوسو :"یاشاسین یاشام" آدلی بیر رسیم اولدو . جنازه سی،سحریسید گون یاندیریلدی و کوللری،ماوی ائوده ساخلانیلماقدادیر. گؤی ائو ،1955"ده ریوئرا طرفیندن ددلته باغیشلاندی.
حیاتینی قونویا آلان فیلیملر[دَییشدیر]
- فریدا کاهلونون حیاتی "فریدا" آدیلا سینما پرده سینه گئتدی و بو فیلمده کاهلویو سلما هایک اوینادی (2002).
- 2005"ده یاشاییشینی قونویا آلان "The Life and Times Of Frida Kahlo" آدلی بیر بلگسل فیلم چکیلدی.
رسیملری[دَییشدیر]
فریدا کاهلونون 143 رسمی واردیر،55 دنه سی اتوپورتره دیر یاشامینین بویوک بیر بؤلومونو یاتاقدا باشینین اوستونده، "گوندوزلرینین و گئجه لرینین جلادی" اولاراق یاد ائتدیگی بیر آینایا باخاراق گئچیردیغی ایچین دالبادال اتوپورتره چکمیشدیر. رسیملرینده کی اوستالیق ؛پابلو پیکاسو یا بئله "بیز اونون کیمی اینسان اوزلری چکمه یی بیلمه ریز" دئدیرتدیرمیشدی.
مداوم شکیلده ائوجیل حئیوان بسله ین فریدا"نین بسله دیغی حئیوانلارلا ایلگیلی ایکی پورتره سی واردیر.1941"ده یاراتدیغی "من و طوطیلریم" ایله 1943"ده چکدی یی "میمونلارلا اتوپورتره".
فریدانین رسیملری "سورئالیست" اولاراق ده یرلندیریلسه ده او سورئالیزمی رد ائتدی.رسیملری اصلینده آجی و کسین گرچکلی یی یانسیتیردی.فریدانین رسیملرینده مئکزیک کولتورو و دئوریمجی(انقلابی) میلّی کیملیک نقاشی اوزونده اؤزون گؤستریر.
کاهلو، 1938"ده نیویورک"دا سورئالیست رسمین اؤنجو آدلاریندان دوستو آندره بروتون"وندا دستکیله بیر سرگی آچدی و بو سرگی اونا اولوسلارآراسی اون گتیردی. 4 تابلوسو اونلو آکتور ائدوارد جی رابینسون"ا ساتاراق ایلک بؤیوک ساتیشینی گرچکلشدیردی..رسیملرینین یاریسی ساتیلدی. بو باشاری اوستونه 1939"دا پاریسده بیر سرگی آچدی. پاریس سرگیسینده چوخ تابلوسو ساتیلماسادا اثرلری بؤیوک ایلگی توپلادی. پیکاسو و کاندینسکی کیمی صنعتجیلرین اؤوگوسونو قازاندی،لوور موزه سی، صنعتچینین "چرچوه" آدلی تابلوسونو ساتین آلدی. صنعتچی،اؤلکه سینده کی ایلک کیشیسل سرگیسینی 1953"ده مئکزیکده کی قالئریسینده آچدی.دوْکتورو یاتاغیندان چیخماسینی یاساقلادیغی اۆچون سرگینین آچیلیشینا براندکارد اوستونده داشیناراق گؤتورولموشدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- فریدا کاهلو
- ۱۹۰۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۵۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- 20th-century Indigenous Mexican painters
- ۲۰. یوز ایلده مکزیکلی نقاشلار
- 20th-century women artists
- Artists from Mexico City
- Artists with disabilities
- Deaths from pulmonary embolism
- Escuela Nacional de Pintura, Escultura y Grabado "La Esmeralda" faculty
- Latin American artists of indigenous descent
- Mexican amputees
- Mexican communists
- Mexican people of German descent
- Mexican people of Spanish descent
- Mexican people with disabilities
- Mexican portrait painters
- Mexican surrealist artists
- Mexican women painters
- Modern painters
- People with polio
- Mexican


text:
ذوبآهن ایصفاهان فوتبال کولوبو
ذوبآهن ایصفاهان فوتبال کولوبو، فارسجا: باشگاه فوتبال ذوب آهن اصفهان ایرانین ایصفاهان شهرینین ۲ بویوک تاخیمیدیر. ایندی ایرانین سوپر لیگین ده مبارزه آپاریر.
تاریخچهسی[دَییشدیر]
اینقیلابدان قاباق (۱۳۵۷-۱۳۴۷)[دَییشدیر]
محمدعلی تقیزاده فرهمند ۱۳۴۷-نجی ایلده بو کولوبون بیناسین گویده[۱] و بیرینجی فوتبال اویونون پیکان تاخیمینن اوینادی و ۴-۲ اوتوزده. بو اویون ۲۲ بهمن ایستادیومین آچیلیشیگینا گورو گورولموشده. او زمانین باش اویونچولارینان روحالله زرگر، اصغر نیلچیان، نعمتالله زرگر و مصطفی قانعی نی آد آپارماقاولار. ذوب آهن تخت جمشید جامنین تمام دوره لرینده حوضوری واریده.
اینقیلابدان سونرا (اکنون-۱۳۵۸)[دَییشدیر]
بو تیم اینقیلابدان سونرا و ۱۳۷۲ ایلینده تام آدلی تاخیمین ایمتیازین آلدیلار و ایرانین تمام لیگینده حضور لاری واریده بو تیم تکجه ۱۳۷۴ ایلینده ایکینجی لیگه سوقوط الده.
باش مشقچی لری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ آشنایی با باشگاه ذوبآهن اصفهان. همشهری آنلاین. یوخلانیلیب ۱۳ فروردین ۱۳۸۸.


text:
سایتاما ایستادیومو
سایتاما ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Saitama Stadium 2002) سایتاما اوستانینده بیر ایستادیومدور. 2001 ایلینده تاسیس اوْلونوب. اوراوا رد دیاموندز تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۶۳٬۷۰۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر. صاحیبی سایتاما اوستانیدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Saitama Stadium 2002 Information. یوْخلانیلیب24 February 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Saitama Stadium 2002»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سایتاما ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باش ساغلیغی
ائلیمین آجییان یاراسییام من،
ال قوی نبضیمه گؤر هاراسییام من،
پارچالانمیش قلبین پاراسییام من،
هر دونا گیرسم ده یئنه" دوزگونم"،
بو آد ایله حققیم واردیر اؤیونم.
حسین محمدزاده صدیق (حسین دوزگون)، آذربایجانیمیزین گورکملی و تانینمیش ادبیات و اینجه صنعت خادمی و باجاریقلی ژورنالیستی بو گون ایکی شهریور ۱۴۰۱ حیاتا گؤز یومدو.
حسین محمدزاده صدیق 50 ایلدن آرتیق، لاپ گنج یاشلاریندان آذربایجانین دیل، ادبیات و فولکولورونو تانیتدیرماغینا و گلیشمه سینه چوخلو زحمتلر چکمیش و هر نوع آزار و اذیتیه دوزموشدو. صدیق هر فرصت دن ایستفاده ائدیب آذربایجان دیل و کولتورونو تبلیغ و ترویج ائتمیشدیر. حسین محمدزاده صدیق دئمک اولار میللی حوکومتین مغلوبیتین دن سونرا ایراندا بیرینجیلرده ن ایدی کی آذربایجان دیل و ادبیاتینی تانیتدیرماقدا چوخ جدی ایشلر گؤرموش ایدی.
حسین محمدزاده صدیق آذربایجان خالقی اؤز موقددراتینی تعیین ائتمک حاققی یولوندا دا مباریزه لر آپارمیشدیر. صدیق - ین اینقلابدان قاباق آپاردیغی فعالیتلر و اینقلاب عرفه سینده و اینقلابین ایلک ایللرینده قلمی فعالیت لری و تاسیس ائتدیگی درگی لر، میثال اوچون "انقلاب یولوندا"، "وطن یولوندا"، "یولداش" و... بونا بیر ثبوت دیر.
سورگونده گونئی آذربایجان قلم انجمنی (ایران) حسین محمدزاده صدیق- ین وفاتینی حؤرمتلی عائله سینه، دوستلارینا و اوتایلی- بو تایلی آذربایجان و دیگر تورک اولکه لرین خالقلارینا باش ساغلیغی دئییر!
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی
چرشنبه 2 شهریور 1401


text:
محرم عمی
محبت فروغی(پارلاق)
یازین ایلک گونلرینده توت آغاجینین آلتیندا چیلینگ آغاج اوینایان زامان، اوزاقلاردان گلن بیر نیسگیللی سس اوشاقلاری اویونلاریندان ساخلیردی:
آغلارام آغــــلار کیمین
دردیم وار داغلار کیمین
خزان اولدوم تؤکولدوم
وِئرانا باغــــــلار کیمین
آی اوشاقلار محرم عمی اوخور دئیهرک، اویونو بوراخیب دام اوستونه قاچیب او سسه قولاق آساردیق. او سس محرم عمینین اوزاقدان گلن سسی ایدی. محرم عمی «پیره ناخیرچی»دا اوخویاندا حیس ائلردیک یانیمیزدا اوخویور. اونون او قدهر سسی قودرتلی و اثرلیایدی کی هر ائشیدن ایشینی بوراخیب دقتیلن اونا قولاق آسیردی. محرم عمینین ماهنیلاری اورهکدهکی درد سؤزلریندن ایدی. اونون بایاتیلاری اجتماعی ظولملر و عدالتسیزلیکلردن خبر وئریردی:
بو داغدا اکــدیم اکین
آلدیــــلار الیمدهکین
هیچ کافر، هیچ مسلمان
اولماسین منیــم تکین
دام اوستوندن قولاق آسان قوجا قادینلارین گوزلریندن «حورا چشمه» سویو تک آخار زینه – زینه گؤز یاشینی گؤرن زامان، من ده باشلاردیم آغلاماغا. محرم عمی گنجلیگینده بیر قودرتلی و زورلو پهلوانایمیش. بیر طرفدن روزگاردان چکدیگی فشار، او بیری طرفدن ایچریدن گلن پهلوانلیق زورو باعث اولموشدو محرم عمینین گؤزلری کور اولسون.
عزیزیم نئجه کـــئـــچدی
بیلمهدیم نئـــــجه کـئچدی
منیمکی آخ – واییـــنان
سنینکی نئـــــجه کـئچدی؟
محرم عمی اؤز آنا یوردون چوخ سئویردی. بو مسئله اونون بایاتیلاریندان بللنیردی:
عزیزیم وطن یاخچی،
کؤینکی کتان یاخچی،
غوربت یئر جنت اولسا،
یئنه ده وطن یاخچی
عزیزییم دیلن گز،
باغدا گوله دیلن گز،
غوربتده خان اولونجا،
وطنینده دیلن گز
هر ایل یازین ایلک چاغیندا کندیمیزه یولوم دوشنده، محرم عمینین نیسگیللی سسی وسؤزلری یادیما دوشنده گؤزلریمدن گؤز یاشیم اوزومه آخیر. کاش بیرده اوشاق اولوب او شن چاغلاری گؤرئیدیم…
بوستانام تاغیم آغلار
غمدن یاپراغیم آغلار
ساغام اوزوم آغلارام
اولسم توپراغیم آغلار


text:
دموکراسی ایندکسی
دموکراسی ایندکسی The Economis-ین آراشدیرما بؤلمهسی اولان Economist Intelligence Unit (EIU) طرفیندن ترتیب ائدیلن ایندکسدیر. ایندکسین مقصدی 167 اؤلکه ده دموکراسینین وضعیتینی اؤلچمک و اونو بئش اساس کاتقوریده توپلاماقدیر.
کاتقوریلر:
" تام دموکراسی " ، " ناقیص دموکراسی " و " قاریشیق رژیم " دموکراتیک دؤولتلر، " اوتوریتر رژیم " ایسه دیکتاتور کیمی تصویر ائدیلمیشدیر.
دموکراسینی فورمالاشدیران المنتلر:
- سئچکی پروسهسی و پلورالیزم
- وطنداش آزادلیقلاری
- حؤکومت فونکسیونلاری
- سیاسی قاتیلیم
- سیاسی کولتور