text:
هامینیزدان زهلم گئدیر
محمد سرافراز قراملکی
بالیقچیلار اونون لشینی چوخلو زحمتایله بالیق توروندان آییریب، چایین قیراغیندا یئره اوزالتدیلار. قوجا تیترهین اللری ایله توتون قوتوسونو تیتره ین دیزلرینین اوستونده آچیب، تله سیک بیر سیگار ائشیب قورو دوداقلارینین اورتاسیندان سارالمیش دیلینی سیگار کاغاذینین اورتاسینا چکهرک آلیشدیراندان سونرا درین بیر نفس ووروب “اونو چایا بوراخین گئتسین، یوخسا شیدیرقی بیر یاغیش یاغاجاق” دئدی.
کیمسه اونون سؤزونه اؤنم وئرمهدی. گنج اوغلان بیر حالدا کی ایندی اؤزونه گلمیشدی جنازهیه باخاراق دالی – دالی قاییدیب، قوجانین یانیندا اوتورب “ایندی نه اولاجاق؟” –دییه، سوروشدو قوجادان. قوجا گینه بیر درین نفس ووروب چایا باخاراق “هئچ، چای جوشاجاق ” دئدی.
کوله بؤرکونو باشیندان گؤتورب الینین دالیسی ایله آنلیندان آخیب اوزونه یاییلان تر داملالارینی سیله رک، اونو تانیسین دییه دققتله گؤزدن گئچیردن سونرا “بونو چایدا بوغوبلار” دئدی.
نازیک اوزون ایسه، نفس – نفس ووراراق دیل آلتی “بیزه نه کیم بونو بوغوب. بو دا بو گونوموزون شانسیندان، اؤزگه لری تور آتار قیزیل ان آزیندان اؤلو بالیق گلر تورونا، بیزه ده اؤلو بالیق کی سهلدی قارنی یاریق بیر بدبخت اؤلو گلر. آللاه جلالیوا چوخ شوکور.
اوزو چاپیق، جنازه نین دؤره سینه نئچه دؤور دولاناندان سونرا باش بارماقلارینی قاییشینین دالیسینا سوخوب “یوخ – یوخ، مندن سوروشسوز دییرم بووووونووووو اول اؤلدوروب، سونرا سویا بوراخیبلار” دئدی.
کوله : “هه بو دوز دئییر. بونو اؤنجه اؤلدوروب، سونرا سویا بوراخیبلار” دئدی.
گنج اوغلانین دییه سن قورخوسو تؤکولموشدو. بیرالینی قوجانین چیینینه قویوب اینجه – اوزون بوینون جنازه یه ساری اوزالدیب باخاندان سونرا “من بونو تانیرام. هر سحر – آخشام گون چیخیب باتاندا ائله بو دؤوره برده اولار. من اوزاقدان گؤرموشم. چایا باخاراق دانیشار، آمما هئچ واخ بیلمه دیم نه دئییردی ” دئدی.
اوزو یاریق “نه دییجاقیدی بئکار بیر آدامیدی دا، حتما” او شئیی کی گؤرمه یه جاغیدی گؤروموشدو، ائله اونا گؤره ده داها هئچ زاد گؤرمیجاق ” دئدی.
قوجانین سیگارینا یاغیشین ایلک داملاسی دوشه رک، آلیشان کؤزو تاااااااس دییه سؤندو. قوجا گؤیه باخاراق “اؤزونوزه بیر اؤرتو تاپین، ایندی دیکی یاغیش یاغا ” دئدی.
گنج اوغلان گؤی اوزونه باخاراق، دوداقلارینی بوزوب یولداشلارینی گؤزدن گئچیردی.
قوجا نوه سینین یالنیش دوشوندوگونو آنلاییب، گینه سؤنموش سیگارینا درین بیر نفس ووردو. سؤنموش سیگارین زهره لی قوخوسو پیچاق کیمی بوغازینی یاردی. بو گونه جن سیگاری نییه ترک ائله یه بیلمهدیگینی دوشوندو.
اینجه اوزون ” هه هه آی بالا سن بو ده ده وی بیر طبیبه گؤستر ” دئدی گنج اوغلانا.
کوله ساغ بؤیرو اوسته اوزاناراق ” اولان بو نه درددی بو گون بیز دوشدوک ؟ بس بالیق توتماغیمیز نه اولاجاق ؟ بیز بیر تیکه چؤره ک دالیسیجانیق، بو قوجا دا چئرت – پئرت دانیشیر. یاغیش یاغاجاق، چای جوشاجاق ” دئدی.
اوزو یاریق ؛ قوجا و باشقا یولداشلارینین سؤزلرینه اؤنم وئرمه دن بیر موفتتیش کیمی “چوخ عامیلی وار. اولا بیلر آروادی ایله ساواشا، بورجلو اولا، یا مخدیره تاپانمایا، یا یا یادا نه بولوم آللاه شیطانا لعنت ائله سین، هئچ کس دن باش تاپماق اولماییری” دئدی.
ایلدیریم سسی بالیقچیلارین سؤزلرینی بوغازلاریندا بوغدو، قارا بولودلار داغلارین دالیسندان یوگوروب گونشین قاباغینی آلدیلار. هامیسی هراسان گؤی اوزونه باخاراق قوجانین سؤزلرینین دوز اولدوغونو دوشوندولر. یاغیش دورمادان یاغماغا باشلادی؛ گؤی اوزو جیریلمیش دوغرودان. آز گئچمهدی سو داغدان آخیب ایلان کیمی یئرده سورونمه یه باشلادی. کیمسه جنازه یه اؤنم وئرمه دن قاچیب اؤزونه بیر امن یئر تاپدی. گنج اوغلان قوجانین الیندن یاپیشیب بالیقچیلارین یانینا گئتمک ایسته دی، آمما قوجا ” بوراخ الیوی گئت ” گنج اوغلانا دئدی. گنج اوغلان باشدان آیاغا ایسلانمیش بیر بیچیمده ” بوردا اوتورماغین نه فایداسی وار؟ آخی چایین سویو یوخاری گلمکده دیر، گؤرمورسن مگر ” دئدی قوجایا.
قوجا الینی گنج اوغلانین الیندن آییریب جنازه یه باخاراق “سن گئت اؤزونه بیر یئر تاپ. من ایسته ییرم بو نون سون دفعه چایا نه سؤز دئدیگینی بیلم ” دئدی. بالیقچیلار اوزاقدان گنج اوغلانا اوجا سسله ” اده اونو بوراخ اونون بئینی بوشدو، گل بورایا ؛ اوردا قالسان اؤلمهیین حتمیدیر” دئدیلر. گنج اوغلان آغلایا – آغلایا قوجایا یالوارماقا باشلادی؛ آمما دییهسن قوجا کار اولموشدو؛ بیر هئیکل کیمی ایکی گؤزون جناره یه زیلله ییب باخیردی. گنج اوغلان اؤزونو بالیقچیلارین یانینا یئتیردی. قوجا ایسه جناره نین کناریندا اوتورب آچیق قالمیش آغزینا گؤز تیکمیشدی. داغلاردان آخان سو چایین سویونو داها یوخاریلاندیردی، ائله کی سو قوجانین آیاقلارین آلتینا آلدی. قوجا سویا اؤنم وئرمهدن جنازه یه باخیردی. سو یوخاریلاندیقجا جنازه نی یئردن قالدیریب حرکته سالدی. قوجا جنازهیه مانع اولمادی. چایین سویو جنازهنی قورد کیمی سوروتله یه – سوروتلهیه گؤتوروب آپاردی.
قوجا اونو گؤزدن ایتینجه ایزله دی؛ نهایتده جنازه دنیزه ساری گؤزدن ایتدی. یاغیش داها آچمیشدی. گنج اوغلان ییخیلا – ییخیلا اؤزونو قوجایا یئتیردی؛ قوجانین ایکی گؤزو چایدا قالاراق؛ بدنی بیر هئیکل کیمی قوروموشدو. گنج اوغلان قوجانی باغرینا باساراق اوجا سسله آغلاماقا باشلادی. قوجانین آغزیندان هوف چیخدی. بیر سؤز دئمک ایسته ییردی گنج اوغلانا. اوغلان قولاغینی قوجانین آغزینا یاپیشدیریب ” نه دئمک ایسته ییرسن ” سوروشدو قوجادان. ” اونو کیمسه اؤلدورمه میشدی. او اؤزو – اؤزونون اؤنجه قارنینی بیچاقلا یارمیشدی، سونرا سویا بوراخمیشدی اؤزونو؛ تا سودا بوغولاندان سونرا سویون تکینده قالیب؛ اوزه چیخماسین ” قوجا دئدی. سونرا درین بیر آه چکه رک بولورسن چایا نه دئییردی او؟ گنج اوغلان ایتمیشینی تاپان بیریسی کیمی ” هه هه نه دئییردی او چایا ” سوروشدو قوجادان. “هامینیزدان زهلم گئدیر، دئییردی چایا ” دئییب، نفسی کسیلدی قوجانین.


c: text/html

text:
سرین پاییز آخشامیایدی. کؤچری قوشلار شمال اوکیانین اطرافیندا گئجه یوخوسونا حاضیرلاشیردیلار. بیردن آجی بیر کولک باشلادی؛ شمال قیشین خاطیرلادان بیر کولک. قوجا تجروبهلی دورنا، سانکی یوخودایمیش؛ اؤزونه گلدی. دستهسین باشینا توپلاییب دئدی:
– بو کولک، جنوبا دوغرو کؤچمک اعلانیدی. بیر- بیریزه سؤیکهنین. هم قیزینین، هم ده یاخشیجا یاتین دینجهلین. سحر گونش دوغان کیمی اوچمالیییق.
قوشلار دستهسینه بیر هیجان، های – کوی دوشدو. تزه پروازلانان بیرجوت دورنا بالاسی سئوینجک اویناییردیلار. آتا آنالاری اونلاری گؤروب مبهم خیالا دالمیشدیلار. آنا دورنا دئدی:
– سنجه اوشاقلار بو اوزون سفره حاضیردیلار؟
آتا دورنا:
– هه.! آرخایین اول !. بو سون هفتهلر چوخ دقت ائلهمیشم. ساغلام، جسارتلی هم ده چئویک گؤرونورلر.
آتا دورنا بو سؤزلری تمکینله دئسه ده، اورکدن آرخایین دئییلدی.
قوشلار جومالاشیب یاتدیلار. آنجاق آتا دورنا قوطبون شفقینه باخیب درین فیکره گئتمیشدی. آنا دورنا اؤزون اونا یئتیریب، هئچ نه دئمهدن یانیندا دوروب گؤزلرین شفقه زیللهدی. نئچه دیقه دینمهدن، بیر- بیرینه باخمادان، اوزاقلارا گؤز تیکمیشدیلر. آنا دورنا دیله گلدی:
– سن ده من دوشوننی دوشونورسن؟
آتا دورنا:
– هه. سن اوشاقلار حاقدا سوروشاندا، یاز کؤچونده، اورمو گؤلونون سماسیندا دئدیگین سؤزلر یادیما دوشدو. اوندا من دئدیم: گؤزلنیلمز قادا بالادان قورتارساق، جنوبا قاییدان باش، دؤرد- بئش دورنا اولاجاییق. بو گؤزل گؤلون ساحیلینده هر ایل سایاغی سیر ائدیب دینجهلیب، بیر گون سورا کؤچه داوام وئرهریک. سن سمادان گؤله باخیب دوروخدون. دئدین: یامان قورخورام. بئله کی بو گؤل قورویور، پاییزا قالاسی دئییل.
آنا دورنانین گؤزلری یاشالدی، دئدی:
– نئچه گوندو بو فیکیر باشیمدان چیخمیر. اورهییمه دامیب کی قاییدان باش او گؤلدن بیر اثر قالمایاجاق. گؤل قوروسا، نئجه اولاجاق ؟ بیزلر تجروبه اوزره سونکی دوشرگهیه قدهر داوام گتیریب، بیر باشا اوچا بیلریک، آنجاق تزه پروازلانان قوشلار او اوزون مسافهنی اوچماغا طاقتلری اولارمی؟
سحر ائرتهدن دورنا قاطارلاری، قیی وورا- وورا جنوبا دوغرو کؤچه باشلادیلار. او گون کی آخشام چاغی اورمو گؤلونده قونمالیایدیلار. گؤلده آنجاق دوزلو بوغاناق گؤرونوردی. یئنی پروازلانان دورنالارین چوخو، هم ده بعضی طاقتی توکنمیش قوجا دورنالار، دستهدن اوزولوب اورموگؤلونه- دوز فیرتیناسینا- دوشوردولر. قانادیندا طاقتی قالان قوشلار اوچماغا داوام وئریردیلر. ابدی آیریلیقدان ایدی، هاواداکی دوزدان ایدی، بلکه ده گؤله یئنی حیات وئرمک اوچون، اوچان قوشلارین گؤز یاشی دا گؤله یاغیردی. اورموگؤلو، قوشلار قبرینه چئوریلمیشدی.
کرج یای ۱۴۰۱
سرین پاییز آخشامیایدی. کؤچری قوشلار شمال اوکیانین اطرافیندا گئجه یوخوسونا حاضیرلاشیردیلار. بیردن آجی بیر کولک باشلادی؛ شمال قیشین خاطیرلادان بیر کولک. قوجا تجروبهلی دورنا، سانکی یوخودایمیش؛ اؤزونه گلدی. دستهسین باشینا توپلاییب دئدی:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
قیزیل بالیق
قیزیل بالیق، قیرمیزی بالیق، ژاپون بالیغی، شله قویروق قیزیل بالیغی (لاتینجه: Carassius auratus) چکی بالیغی کیمیلر دستهسینده چکی بالیغی بؤلومونده دابانبالیقلار ژنومونا عایید بیر نوع دیر.
بویاقلاری و شکیللری چوخ رنگارنگدیر. شله قویروق قیزیل بالیغی سویوق سودا یاشایابیلر و آکواریومدا ایستیه احتیاجی یوخدور. ۲۵ درجه ایستی سودا یاشامی چتین اولار و ایستی سولاردا اؤلن بیر بالیقدیر. ایستخر ایچره ساخلاماقدا ۴.۵ کیلوگیرم آغیرلیق و ۵۹ سانتیمتیر بیا چاتابیلر.
آرتیم
سو سویوقلوغو و احتیاج اولدوغو ایشلر تامین اولونسا آکورایومدا بئجریلمهسی مومکوندور.
قایناق
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Goldfish»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۶ اسفند ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
یئرلی خالقلار
یئرلی خالقلار (اینگیلیسجه: Aborigens / Native peoples) — هر هانسی بیر اؤلکهنین اراضیسینده یاشامیش ایلک اینسانلاری بیلدیریر. مثلاً؛ اوسترالیا یئرلیلری اوستورالیایا یاخلاشیق ۴۰٬۰۰۰ ایل اؤنجه گونئیباتی آسیا'دان گلیبلر.[قایناق گؤسترین] اونلار دائیمی یاشاییش مسکنلرینه صاحیب دئییلدیلر. ماتریک بویو دولاشاراق آوچولوق و ییغیجیلیق واسیطهسیایله قیدا الده ائدیردیلر. اونلارین اساس سیلاحی بومرانق و متال نیزه ایدی. یاخلاشیق ۲۵۰ ایل اؤنجه اوستورالیادا مسکونلاشمیش آوروپالیلار ایلک واختلار یئرلیلرله چوخ پیس رفتار ائدیردیلر. اما ایندی یئرلیلر اوستورالیانین تامحوقوقلو وطنداشلاریدیر. اوستورالیا حؤکۆمتی تاریخاً یئرلیلره مخصوص اولموش بعضی اراضیلری اونلارا وئریب.[قایناق گؤسترین]


text:
آذربایجان - ارمنیستان سرحد خطینده گرگینلیک
"ارمنیستانین عسگری تخریباتلارینا داوام ائتمهسینی شدتله قیناییریق"
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، ارمنیستان سلاحلی گوجلرینین کلبجر ایستیقامتینده دونن گوناورتا ساعاتلاریندا باشلاتدیغی تخریبات سببیله سرحدده وضعیتین گرگینلشدیگینی بیلدیردی.
باخانلیقدان وئریلهن آچیقلامادا، آذربایجان اوردوسونون قارشی طرفین سالدیریلارینین اؤنلهنمهسی اوچون مداخیله تدبیرلری تطبیق ائتدیگی بیلدیریلدی.
آذربایجان اوردوسونون توپ و یا هاوا آراجلاریندان ایستیفاده ائتمهدیگی، وضعیتین آذربایجان عسگرلرینین کنترلوندا اولدوغو ایفاده ائدیلدی.
آذربایجان خاریجی ایشلر باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا دا،
"ارمنیستانین عسگری تخریباتلارینا داوام ائتمهسینی شدتله قیناییریق" دئییلدی.
آچیقلامادا، گرگینلیین بوتون مسئولیتینین ارمنیستانین عسگری و سیاستچیلرینده اولدوغونو بیلدیردی.
دونن گون اورتا ساعاتلاریندا ارمنیستان سلاحلی گوجلرینین آتیشی نتیجهسینده بیر آذربایجان عسگری شهید اولموشدو.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
اوزئییر حاجیبیگاوفون «لیلی مجنون» اثری تهراندا صحنهلشهجکدیر
دونیا شؤهرتلی آذربایجان بستهکاری اوزئییر حاجیبیگاوفون داهی فضولینین «لیلی مجنون» منظومهسی اساسیندا یاراتدیغی اوپرا اثری تهرانین فردوسی سالونوندا صحنهلشهجکدیر. کوکلا تئاتری شیوهسینده تاماشایا قویولاجاق بو اثری کوکلا تئاتری ساحهسینین تانینمیش صنعتکاری «بهروز غریبپور» رهبرلیک ائدهجکدیر. تاماشادا بو اثر اوزهرینده صنعتکارلیق گؤسترمیش آذربایجان خالق آرتیستلری: زینب خانلاراوا، رشید بهبوداوف و عارف بابایوفون ایفا سسلری سسلهنهجکدیر. تاماشا اسفند آیینین ۸یندن ۱۸ینه قدهر صحنهده اولاجاقدیر.


text:
کومدی
کومدی— دراماتیک و ادبی نؤوع، همچنین کینوژانر، مجازی معنادا – گولمهلی احوالات، حوققابازلیق، اویونبازلیق و س.
ایجتیماعی حیاتدا و معیشتدهکی عئیبجرلیکلرین، منفیلیکلرین، اینسان کاراکتریندهکی گولونج جهتلرین لاغا قویولماسی کومدی کونفلیکتینین اساسینی تشکیل ائدیر. کومدیده گولوش، یومور و ساتیرا کاراکتری داشییا بیلر. ووْدِویل، موسیقیلی کومدی، تراژدیکومدی و س. ژانرلاری وار. کومدی صنعتینین منشایی قدیم یوناندا دیونیسوس-ون شرفینه کئچیریلن خالق شنلیکلریندن و تاماشالاریندان باشلانیر. کلاسیک کومدینین ان یاخشی نومونهلرینی آریستوفان، مناندروس، ویلیام شکسپیر، لوپه د وقا، ژان باتیست مولیر، پییر بومارشه، ک. قولدونی، جورج برنارد شاو، آلکساندر قریبایدوف، نیکولای قوقول،آلکساندر آستروفسکی، آنتون چخوفو باشقالاری یاراتمیشلار. آذربایجان ادبیاتیندا میرزه فتحعلی آخوندوفون آدی ایله باغلی اولان کومدینی نجف بیگ وزیروف، جلیل محمدقولوزاده، اوزئییر حاجیبیگوف، ثابت رحمان، میرزه ابراهیمووفو باشقالاری اینکیشاف ائتدیرمیشلر.


text:
`اسپانیا` نتیجهلر
خبرلر [43]
- ۴۴ کؤچمن دنیزده بوغولدو
- رئال مادرید ۳۵.جی کاپینا چوخ یاخین
- چئورهچیلردن بویالی اعتراض
- پرفسور دکتر اوغور شاهین و دکتر اؤزلم تورهجییه اؤدول
- دیکتاتورون سون یونتوسو دا قالدیریلدی
- کاتالونیادا قاریشیقلیق داوام ائدیر
- باغیمسیزلیق ایستهینلر یول کسمه ائیلمی باشلاتدی
- کاتالونیادا باغیمسزلیق گؤستریلری
- "باغیمسیزلیق رفراندومو"نو شرط قویدو
- ۲۲ نفر بوغولدو
- یورو ۲۰۲۰ اویونلاری
- افبیآیا ساتماغا چالیشدیلار
- ایکی قاتار توققوشدو
- باغیمسیزلیق یانلیلاری یوللاری قاپاتدی
- کاتالونیادا اسپانیا قارشیدی ائیلم
- ۱۲ دئو آدام ایسپانیانی دئویردی
- ان اوزون یاشایانلار اؤلکهسی دییشدی
- دیکتاتور داشیناجاق
- آیریلیقچیلاری کوچهیه چاغیردی
- تورک قیزی رکورد قیردی
- آتلار اود اوستونده گوناهلاریندان آریندی
- پلیس، ایتی دونموش گؤلدن چیخارتدی
- اسپانیانین ملیلیه بؤلگهسینده کؤچمن گئچیشی رکورد اؤلومله سونوجلاندی


text:
ایل آرسلانینگ کوممهتی
- مشخصات
- مجموعه: مقالات
- منتشر شده در شنبه, 02 فروردين 1393 09:59
- تعداد بازدید: 3363
ایل آرسلانینگ کوممهتی
il Arslanyň Kümmeti
ترجمه ادیپ تاییارلان: یاشار نیازی /
دونیا تورکمنلرینگ ماغلومات قوللانماسی مارقوش تورکمن صحرا
کوممهت کؤنه اورگنچ تاریخی – مدنی قوراغانانینگ چأگینده یرلشیأر وه داش یوزونینگ عجاییپ بزِگی بیلن مشهوردیر. اول ۱۲ عصرینگ ایکینجی یاریمی بیلن سنهلنیأر.
داش گؤرنوشی بویونچا اینهدوردول شکللی بینا جهانینگ دؤرت کونجهگینه باقیپ دورار یالی یاغدایدا گؤرلوپدیر.
اونگ طاراپینینگ اساسی گیرِلگیسی گوندوغارا باقیپ دور. کوممهتینگ بناسینینگ بلندلیگی اونونگ قاپداللاریندان ایکی اسسه اولیدیر. ایل آرسلانینگ کوممهتی مرکزی آزیاداقی مونومهنتال (Monumental) بینالارینگ ایلکینجیلرینینگ بیریدیر.
چشمهسی:
مارقوش ترکمن صحرا
www.margush.ir
شرکت گردشگری و سیاحتی ترکمن صحرا (گلستان)
چشمه آدینی یازیپ ماغلوماتدان پیدالانیپ بیلرسینگیز.


text:
ایگزوز سیستمی
ایگزوز سیستمی exhaust system چوبوق کیمی یانمیش و توستولو قازلاری ایچری موتوردان بوشالدیر.بو سیستم بیر بوْرو کیمی موتوردان چکیلیب و موتوردا یانمیش قازلاری و توستولری بوشالدیر.
آوتوموبیلده بو سیستم موتورون آلتیندان اوتوموبیل التینا و دالی طرفه چکیلیب و قازلار و تستولر بو سیستمده بوشالیر.تیراختوردا یوخسا لودرده بو سیستم موتورون اوست طرفینده گوروشور.
قایناق[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Exhaust system»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۶ دی ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مولود چاووش اوغلو کانادا-لی و لیتوانی-لی همکارلاری ایله گؤروش کئچیریب
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو کانادا خاریجی ایشلر ناظیری مارک گارنو و لیتوانی-نین خاریجی ایشلر ناظیری گابریلیوس لندزبرگیس ایله گؤروش کئچیریب.
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو کانادا خاریجی ایشلر ناظیری مارک گارنو و لیتوانی-نین خاریجی ایشلر ناظیری گابریلیوس لندزبرگیس ایله گؤروش کئچیریب.
مولود چاووش اوغلو ایتالیانین ائو صاحیبلیگی ائدجگی ترور تشکیلاتی داعش-لا موباریزه اولوسلار آراسی کوالیسیون و سوریه مؤ...
-
-
29.09.2022
-
29.09.2022
-
29.09.2022
-

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
بوندسلیقا
بوندسلیگا (آلمانجا: Fußball-Bundesliga)، آلمان نین ان اوست فوتبال لیگی دیر کی ۱۹۶۳-جی ایلدن هر ایل اویناییلیر. بو لیگ ده ۱۸ تاخیم چیخیش ائدیلر. بوندسلیگا آلمانجا، میلی لیگ معنا سین وریر.
بوندسلیگا آوروپا داخیلینده ان کیفیتلی ۵ لیگ لردن بیری حیساب اولونور.
تاریخی[دَییشدیر]
آلمان دا فوتبال ۱۹۰۳-جی ایلدن شرقی آلمان لیگی آدی ایله باشلاندی. بو لیگین ان چوخ شامپیون اولان تاخیمی بایرن مونیخ دی کی ۲۳ دفعه شامپیون اولوب. ۱۹۶۳-جی ایلدن بوندسلیگا نین تزه شکیلینده چوخ شامپیون اولان تاخیم بایرن مونیخ دی کی (۲۸ دفعه) شامپیون اولوب دیر. دورتموند (۵ دفعه) و بوروسیا مونشنقلادباخ (۵ دفعه) شامپیونلیق نان، بایرن مونیخی تعقیب ائدیلر. بو تاخیملارین یانیندا آوروپا و میللی قازانان لارین بعضیسی عیبارت دیر وولفسبورق، شالکه ۰۴ دیلار.


text:
گوزومو آینه بندان ائله دیم سن گله سن
یولونا قیرمزی مرجان چیله دیم سن گله سن
وار یوخوم یالنیز اوره ک ده بیر اووج قانیمدی
اونودا یئرلره گوزدن اَلَه دیم سن گله سن
آناسیندان زورولا آیریلانان کؤرپه کیمی
باشیمی گویلره توتدوم مَلَه دیم سن گله سن
اسگی قونداغدا سیغینمیش سود امر آرزیلاری
گئجه نی گوندوزو آچدیم ، بَلَه دیم سن گله سن
شمع تک گاه سوزاریب گاه قیزاراردی جانیم
اونودا سون نفسیمله پیله دیم سن گله سن
اؤلورم دورما باری تورپاغیمین اوستونه گل!
گونده مین مرتبه اؤلمک دیله دیم سن گله سن
«ناظرم» عشقیم ، امیدیم ، هوسیم سنسن ، سن
هامی دان سینه م ائوین سیلکه له دیم سن گله سن


text:
چیلینگ آغاج
چیلینگ آغاج، آذربایجانین اوشاق اویونلاریندان بیری.
اویونون قورولوشو[دَییشدیر]
بو اویونا لازیم اولانلار: آغاج: بیر متیره یاخین آغاج (دسته)، چیلینگ: ایگیرمی سانتا یاخین آغاج، چولا: چیلینگی اوستونه قویارلار، آغاج آلتینا گیرسین. بو اویوندا اوشاقلار ایکی قوروها بؤلونوب، پوشک آتاندان سونرا بیر قوروپ چولا باشیندا دایانار، باشقا قوروب ایسه بیر معین فاصیلهده اوزاقلاشیب چیلینگی توتماغا حاضیرلاشارلار. چولا باشیندا اولان قوروهون عوضولری، آغاجی چیلینگین آلتینا یئرلشديريب اونو گؤيه آتیب، رقیب قوروهونا ساری ضربه ووراجاق، چیلینگی اونلار توتسالار بو عوضو یاناجاق، توتماسالار آلتی یول آتاندان سونرا، باشقا عوضولری بو ایشی دؤنه_دؤنه ائدجکلر، چیلینگی رقیب قوروهو توتارسا، یئرلرينی دَییشیلیر، آنجاق باشاریلی اولمادیلار، چولا باشینداکی لارین باشچی سی، چیلینگی گؤيه آتیب گینه رقیب قوروپونا ساری ضربه ووراجاق (ضربهلرین ساییسی وار، چیلینگی گؤيه آتیب اونا ضربه ووراجاق، هر نئچه دنه ضربه وورسا بو قدر ده قوروها طرف چیلینگی آتاجاق)، هابئله اونلار توتمایینجاق چولادان اوزاقلاشاجاقلار، ضربهلرین ساییسی قورتاردی، رقیب قوروپو چیلینگی اللرینه آلیب، " زوو" دئيهرک چولایا ساری قاچاجاقلار، نفسلری چاتماسا چولا چان اویونو اوتوزاجاقلار، آنجاق چولا چاتدیرسالار، ظفر قازانیب قوروهارین یئري دَییشیر. دئمه لی، بو اویونون قوراللاری هر بؤلگه ده فرقلی دیر.


text:
ائنسیز، اوزون کوچهلرینی فولوت سسی دولدوروب. هانسی ائودن گلیر بو سس؟ باشا دوشمور. چالانی گؤرمهسه ده، نه تهر چالدیغینی گؤزونون اؤنونده جانلاندیرا بیلیر. فولوتو ایکی الی له ساغ طرفینده ساخلاییب، آغیز یئرین دایاییب آلت دوداغینا، باجاسیندان اوفله ییر. بارماقلارینین هر بیرینی فولوتون بیر باجاسینین باغلانمامیش قاپاغینا قویوب. بیر سیرا بارماقلارینی گؤتوروب باشقالارینی قویور. آچیق باجالاردان سس چیخیر. ائله بئله سس دئییل، آدامین ایلیگینه ایشله ین سس! هر دن دیلینی چیخاریب دوداغینی یالاییر. بارماقلارینی ائله یومشاق، ائله باجاریقلی اوینادیر کی، آدام دئییر سحردن آخشامادک اوتوروم باخیم. فولوتدان چیخان سس سئحیرلی اولسا دا اوره یینی داریخدیریر.
هر دؤنه فولوتونون قوطوسون آچیب پارچالارینی بیربیرینه تاخاندا، بونون اوره یی توتولاردی. قورخاردی. دئیردی بس یئنه ده آیریلیق هاواسینی چالاجاق. یوخسا ائله دئییلدی؟ هر دؤنه اوزاغا گئدنده فولوتونو گتیریب چالاردی. ائله آیریلیق هاواسی اولوردو دا.
سون دؤنه بس نه دن چالمامیش گئتمیشدی؟ بلکه ده بونجا اوزاق گئتمک ایسته میردی؟ چوخدان بری فولوت سسی ائشیتمه میشدی. ائوه یاخینلاشاندا فولوتون سسینی اؤز ائولریندن ائشیتدیکده، هویوخوب یئرینده دایاندی. یئنه گلمیشدی؟ دؤرد ایل بوندان اول سس سیز، سمیرسیز گئتمیشدی، همیشه کی کیمی فولوتون دا چالمامیشدی! ایندی نه اوزله گله بیلردی؟ اصلاً مگر گله بیلردی؟
اوزو ائوه ساری، سئحیرلنمیش دورموشدو. بیر آیاغی گئدیردی، بیری گئتمیردی. اوشونوردو. او اولسا بیردن؟ گئدیم، گئتمه ییم؟ گئتمه میش نئیله ییم؟ کوچه باجادا کی قالا بیلمه رم. فولوتون سسی گئت گئده اوجالیردی، بلکه ده بو یاخینلاشیردی! آخی مگر اولا بیلر بئله بیر شئی؟ بلکه ده او دانیشان جینلرین بیری فولوتو چالیردی! قاپیدان گیریب، بیرینی گؤرمه سه نئجه؟ اونو گؤرسئیدی نه حالا قالاردی؟ گؤره سن سئوینیب اوره-یینه باساردی، یوخسا قورخوب قاچاردی؟
ایتلر نه چین سس سسه وئریبلر؟ اولمایا دوغرودان گلیب؟ او گلنده بیر های کوی سالاردیلار کی! سن ده کی هر زادی یوزورسان! ایتلرین هر گئجه کی عادتی دی دا. بو دی دا دئینده، باشلاردی: دی دا دو دا دی، دی دا دو دا دی، دی دا دو دا دی.
قولاغی ایسینیر، گؤزلرینی آچیر. فولوتون و ایتلرین سسی نفسینین سسینده ایتیب. نه قدهر چالیشیر، نفسینین سسیندن باشقا بیر سس ائشیده بیلمیر.
منبع: «ایشیق» درگیسی، نومره ۱ ، اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۷


text:
- سانا: “باش اۆستۆنە!” دەرلر، فاقاط یانئندان چئقئنجا ایچلریندن بیر کسیمی، گجەلەیین سنین دەدیگیندن باشقا شەیلر تاسارلارلار. آللاە اۇنلارئن تاسارلادئقلارئنئ یازار. اۇنلارا آلدئرما! سن آللاها دایان! وکیل اۇلاراق آللاە یتر.
- قورئانئ هیچ می أطرافلئجا دۆشۆنمزلر؟ أگر اۇ، آللاەتان باشقاسئندان گلسەیدی، اۇندا کسینلیکلە پک چۇق چلیشکی بولورلاردئ.
- اۇنلارا، گۆون وەیا قۇرقو دۇغوراجاق بیر حابر گلدیگیندە اۇنو یایارلار. حالبوکی اۇنو ألچیمیزە وە ایچلریندن اۇ قۇنودا یتکین کیشیلرە گؤتۆرسەلردی، اۇنلارئن دۇغرو حۆکۆم چئقارابیلنلری قۇنویو چؤزردی. آللاهئن لۆطفو وە ایکرامئ اۇلماسایدئ، پک آزئنئز حاریج، شەیطانا اویاردئنئز.
- سن آللاە یۇلوندا ساواش! سن سادەجە کندیندن سۇروملوسون. مۆمینلری دە تشویق أت! بلکی آللاە، اۇ کافیرلرین باسقئنئنئ اؤنلەر. آللاهئن باسقئنئ داحا گۆچلۆ، جایدئرئجئلئغئ داحا قووتلیدیر.
- ایی بیر ایشە دستک ورن، اۇندان بیر پای آلئر. کؤتۆ بیر ایشە دستک ورن دە، اۇندان دۇلایئ بیر سۇروملولوق اۆستلنیر. هر شەیی گؤرۆپ گؤزتن آللاەتئر.
- سیزە هرحانگی بیر شکیلدە ساغلئق وە أسنلیک دیلگیندە بولونولدوغوندا، سیز داحا گۆزلییلە وەیا عاینئسئیلا قارشئلئق ورین. آللاە هر شەیی حسابا قاتار.
- آللاە، کندیسیندن باشقا ایلاە اۇلمایاندئر. اۇ سیزی قئیامت (تکرار دیریلیپ قالقئش) گۆنۆ بیر آرایا تۇپلایاجاقتئر؛ بوندا شۆبهە یۇقتور. کیمین سؤزۆ آللاهئن سؤزۆندن داحا دۇغرو اۇلابیلیر؟
- سیزە نە اۇلویۇر کی، (مککەدەکی) مۆنافئقلار حاققئندا ایکییە بؤلۆندۆنۆز؟ آللاە اۇنلارئ، یاپتئقلارئندان دۇلایئ باش آشاغئ أتمیشتیر. آللاهئن ساپئق سایدئغئنئ یۇلا گلمیش سایماق مئ ایستییۇرسونوز؟ آللاهئن ساپئق سایدئغئنئ ایی گؤسترمەنین بیر یۇلونو بولامازسئن.
- چۇق ایستەرلر کی، کندیلری ناسئل کافیر اۇلموشسا سیز دە عاینئ شکیلدە کافیر اۇلوپ اۇنلارلا أشیت دوروما گلەسینیز. آللاە یۇلوندا هیجرت أتمەدیکچە اۇنلاردان هیچبیرینی ولی (یاقئن دۇست) أدینمەیین. أگر (هیجرتتن) قاچئنئرلارسا، اۇنلارئ یاقالایئن وە بولدوغونوز یردە اؤلدۆرۆن. اۇنلاردان نە بیر ولی أدینین، نە دە بیر یاردئمجئ.
- آنجاق سیزینلە آندلاشماسئ اۇلان بیر تۇپلولوغا سئغئنانلار ایلە سیزینلە ساواشمایئ وەیا کندی تۇپلولوقلارئیلا ساواشمایئ گؤزە آلمایاراق سیزە گلنلر اۇلورسا دوروم دگیشیر. آللاە فارقلئ ترجیحتە بولونسایدئ، اۇنلارئ اۆزرینیزە سالاردئ دا سیزینلە ساواشئرلاردئ. أگر سیزدن اوزاق دورور، سیزینلە ساواشماز، سیزە بارئش تکلیف أدرلرسە آرتئق آللاە، اۇنلارا دۇقونمانئزا ایذین ورمز.
- سیزدن یانا دۆوندە اۇلماق ایستەین، کندی حالقلارئندان یانا دا گۆوندە اۇلماق ایستەین باشقا مۆنافئقلار دا گؤرەجکسینیز. بونلار نە زامان بیر فیتنەیە (سیزینلە ساواشمایا) یؤنلندیریلسەلر بالئقلاما دالارلار. سیزدن اوزاق دورماز، سیزە بارئش تکلیفیندە بولونماز وە أللرینی سیزدن تامامن چکمزلرسە اۇنلارئ یاقالایئن، تثبیت أتتیگینیز یردە دە اؤلدۆرۆن. ایشتە کندیلرینە قارشئ سیزە آچئق یتکی وردیگیمیز کیشیلر اۇنلاردئر.
- بیر مۆمینین بیر مۆمینی اؤلدۆرمەسی اۇلاجاق شەی دگیلدیر؛ حاطا ایلە اۇلموشسا باشقا. کیم بیر مۆمینی حاطا ایلە اؤلدۆرۆرسە، بۇیوندوروق آلتئنداکی بیر مۆمینی اؤزگۆرلشتیرمەسی وە اؤلدۆرۆلنین عائیلەسینە دیەت ورمەسی گرکیر؛ اۇنلار باغئشتا بولونورلارسا باشقا. أگر اؤلدۆردۆگۆ مۆمین، سیزە دۆشمان اۇلان تۇپلولوقتان ایسە (یالنئزجا) بۇیوندوروق آلتئنداکی بیر مۆمینی اؤزگۆرلشتیرمەسی گرکیر. أگر آرانئزدا آنلاشما اۇلان بیر تۇپلولوقتان ایسە عائیلەسینە دیەت اؤدەمەسی وە بۇیوندوروق آلتئنداکی بیر مۆمینی اؤزگۆرلشتیرمەسی گرکیر. بۇیوندوروق آلتئندا بیرینی بولامایان کیشی، آرد آردا ایکی آی اۇروچ توتار. بو، تەوبەسینین (دؤنۆشۆنۆن) آللاە طارافئندان قابول أدیلمەسی ایچیندیر. آللاە بیلیر وە دائیما دۇغرو قارارلار وریر.
- بیر مۆمین بیر مۆمینی قاصدن اؤلدۆرۆرسە اۇنون جزاسئ، ایچیندە اؤلمەمک اۆزرە قالاجاغئ جهننمدیر. آللاە اۇنا غاضاب أتمیش، اۇنو دئشلامئش (لاعنتلەمیش) وە اۇنون ایچین بۆیۆک بیر عاذاب حاضئرلامئشتئر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! آللاە یۇلوندا ساواشا چئقتئغئنئزدا، سیزە تسلیم اۇلدووغونو بیدیرن بیرینی (گرچک آماجئنئ آنلایانا قادار) اییجە آراشتئرئن. دۆنیا حایاتئنئن گچیجی منفاعاتینە گؤز دیکەرک اۇنا: “سن مۆمین دگیلسین!” دەمەیین! آللاە قاتئندا پک چۇق غانیمت واردئر. اؤنجەدن سیز دە اۇنلار گیبییدینیز، آللاە سیزە ایکرامدا بولوندو (دا مۆمین اۇلدونوز). اؤیلەیسە آماچلارئنئ اییجە آراشتئرئن. آللاە، یاپتئغئنئز هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلیر.
- مۆمینلردن بیر عؤذرۆ اۇلمادان اۇتوروپ قالانلارلا، ماللارئ وە جانلارئ ایلە آللاە یۇلوندا جیهاد أدنلر (ألیندن گلنی یاپانلار) بیر اۇلماز. آللاە ماللارئ وە جانلارئ ایلە جیهاد أدنلرین درەجەسینی اۇتوروپ قالانلاردان اۆستۆن قئلمئشتئر. آللاە حپسینە دە (یاپتئقلارئنئن) أن گۆزلینی واعاد أتمیشتیر. آما ورەجگی بۆیۆک بیر اؤدۆللە آللاە، جیهاد أدنلری اۇتوروپ قالانلاردان اۆستۆن قئلمئشتئر.
- اۇ بۆیۆک اؤدۆل؛ ورەجگی درەجەلر، باغئشلاما وە یاپاجاغئ ایکرامدئر. آللاە قوصورلارئ دائیما اؤرتن وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- ملکلر کندیلرینی یانلئشلار ایچینە سۇقانلارئن جانلارئنئ آلئرکن اۇنلارا: “نە حالدەیدینیز؟” دییە سۇراجاقلار؛ اۇنلار دا: “بیز کندی تۇپراغئمئزدا أزیلمیش کیمسەلردیک.” دییە جواب ورەجکلردیر. بونون اۆزرینە ملکلر: “آللاهئن تۇپراغئ گنیش دگیل مییدی؟ گؤچ (هیجرت) أتسەیدینیز یا!” دیەجکلردیر. اۇنلارئن وارئپ قالاجاقلارئ یر جهننمدیر. نە کؤتۆ حالە دۆشمکتیر.
- هیچبیر چؤزۆمە گۆجۆ یتمەین، بیر چئقئش یۇلو دا بولامایان أزیلمیش أرکک، قادئن وە چۇجوقلار بونلارئن دئشئندادئر.
- آللاهئن ایشتە بونلارئ عاففەتمەسی بکلنیر. آللاە، دائیما عاففەدن وە باغئشلایاندئر.
- کیم آللاە یۇلوندا گؤچ (هیجرت) أدرسە، یریۆزۆندە سئغئناجاق چۇق یر وە گنیشلیک بولور. کیم آللاهئن وە ألچیسینین یۇلوندا هیجرت ایچین أویندن چئقار، سۇنرا اؤلۆم اۇنو یاقالارسا اؤدۆلۆ آللاها عائید اۇلور. آللاە باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- یۇلجولوغا چئقتئغئنئزدا، کافیرلیک أدنلرین سیزە سالدئرئ یاپماسئندان قۇرقارسانئز، اۇ نامازئ (یۇلجولوقتا قئلدئغئنئز نامازئ) قئسالتمانئزدا بیر گۆناە یۇقتور. کافیرلر، سیزین آچئق دۆشمانئنئزدئر.
- (أی موحاممد!) ایچلریندە اۇلور دا نامازئ سنینلە بیرلیکتە قئلسئنلار، دییە سن تام قئلارسان، بیر قئسمئ سنینلە نامازا دورسون آما سیلاحلارئنئ قوشانمئش اۇلسونلار. سجدە یاپتئقلارئندا درحال أطرافئنئزا داغئلسئنلار (نؤبتی دەورالسئنلار). نامازئ قئلمامئش اۇلان اؤبۆر کسیم همن گلسین، اۇنلار دا سنینلە ناماز قئلسئنلار آما تدبیرلی اۇلسونلار وە سیلاحلارئنئ قوشانسئنلار. کافیرلیک أدن اۇ کیمسەلر ایستەرلر کی، سیلاحلارئنئزدان وە أشیالارئنئزدان اوزاق قالاسئنئز دا سیزە آنی بیر باسقئن یاپسئنلار. یاغمورون وردیگی بیر سئقئنتئدان وەیا حاستا اۇلمانئزدان دۇلایئ سیلاحلارئنئزئ بیر یرە قۇیمانئزئن گۆناهئ اۇلماز آما یینە دە تدبیری ألدن بئراقمایئن. آللاە اۇ کافیرلرە، کۆچۆک دۆشۆرۆجۆ بیر عاذاب حاضئرلامئشتئر.
- اۇ (بیر رکعاتلئق) نامازئ قئلارکن آللاهئ آیاقتا، اۇتورور حالدە وە یانلارئنئز اۆزریندە آنئن! گۆونە قاووشتوغونوزدا ایسە نامازئ تام قئلئن! چۆنکۆ ناماز مۆمینلرە، واقیتلە سئنئرلئ اۇلاراق فارض قئلئنمئشتئر.
- (سیزە سالدئران) تۇپلولوغو تاعقیبتە گەوشکلیک گؤسترمەیین! سیز آجئ چکییۇرسانئز، اۇنلار دا سیزین آجئ چکتیگینیز گیبی آجئ چکییۇرلار. اۆستەلیک سیز آللاەتان، اۇنلارئن بکلەمەدیگی شەیلری بکلییۇرسونوز. بیلن وە دۇغرو قارارلار ورن آللاەتئر.
- گرچکلری ایچرن بو کیتابئ سانا بیز ایندیردیک کی، سانا گؤستردیگیمیز شکیلدە اینسانلار آراسئندا حۆکۆم ورەسین. ساقئن حائینلرین ساوونوجوسو اۇلما!
- آللاەتان باغئشلانما دیلە! چۆنکۆ آللاە، چۇق باغئشلار وە چۇق ایکرامدا بولونور.
- حائینلیگی آصئل کندیلرینە یاپمئش اۇلان اۇ کیمسەلرە آرقا چئقما! آللاە، حائینلیکتە دیرننلری وە گۆناهکارلارئ سەومز.
- اۇنلار اینسانلاردان ساقلانمایا چالئشئرلار آما آللاەتان ساقلانما گرگی دویمازلار. حالبوکی گجەلەیین قۇنوشوپ آللاهئن راضئ اۇلمایاجاغئ شەیلری پلانلادئقلارئ سئرادا آللاە اۇنلارلا برابردیر. یاپتئقلارئ هر شەیی چپەچەورە قوشاتان آللاەتئر.
- حایدی شیمدی سیز دۆنیا حایاتئندا اۇنلارا آرقا چئقتئنئز. پکی، یا تکرار دیریلیپ قالقئش (قئیامت) گۆنۆ آللاها قارشئ اۇنلارا کیم آرقا چئقاجاق یا دا کیم اۇنلارئن وکیلی (ساوونوجوسو) اۇلاجاق؟
- کیم بیر کؤتۆلۆک ایشلەر وەیا کندینی یانلئشا سۆرۆکلەر دە سۇنرا آللاەتان باغئشلانما دیلەرسە، آللاهئن باغئشلانماسئنئ بۇل، ایکرامئنئن چۇق اۇلدوغونو گؤرەجکتیر.
- کیم بیر گۆناە ایشلەرسە، اۇنو سادەجە کندی عالەیهینە ایشلەر. آللاە بیلیر، دۇغرو قارارلار وریر.
- کیم بیر حاطا یاپار وەیا گۆناە ایشلەر دە اۇنو بیر سوچسوزون اۆزرینە آتارسا، بیر ایفتیرایئ وە آچئق بیر گۆناهئ یۆکلنمیش اۇلور.
- أگر آللاهئن سانا لۆطفو وە ایکرامئ اۇلماسایدئ، اۇنلارئن بیر کسیمی سنی ساپتئرماقتا قارارلئیدئ. اۇیسا اۇنلار سادەجە کندیلرینی ساپتئرئرلار. سانا هیچبیر شکیلدە ضارار ورەمزلر. آللاە، سانا کیتابئ وە حیکمتی ایندیرمیش وە بیلمەدیگین شەیلری اؤگرتمیشتیر. آللاهئن سانا اۇلان لۆطفو موعاظظامدئر.
- یاپتئقلارئ گیزلی گؤرۆشمەلرین چۇغونون بیر فایداسئ یۇقتور. آما صاداقا ورمە، اییلیک یاپما یا دا اینسانلارئن آراسئنئ دۆزلتمە آماجئیلا یاپانلارئنکی باشقا. کیم بونلارئ آللاهئن رئضاسئنئ قازانماق ایچین یاپارسا، آللاە اۇنا موعاظظام بیر اؤدۆل وریر.
- دۇغرو یۇل کندیسی ایچین آپآچئق بللی اۇلدوقتان سۇنرا کیم بو ألچیدن (اۇنون گتیردیگی آیتلردن) آیرئلئر وە مۆمینلرین یۇلوندان باشقا بیر یۇلا گیررسە، اۇنو، ساپتئغئ یۇلدا بئراقئرئز وە جهننمە سۇقارئز. نە کؤتۆ حالە گلمکتیر اۇ!
- آللاە، کندیسینە اۇرتاق (شیرک) قۇشولماسئنئ باغئشلاماز. بونون آلتئنداکی گۆناەلارئ، گرکنی یاپان کیشی ایچین باغئشلار. کیم آللاها اۇرتاق قۇشارسا، یانلئش یۇلا گیریپ قایبۇلوپ گیتمیش اۇلور.
- آللاە ایلە آرالارئنا قۇیاراق یاردئما چاغئردئقلارئ، تانرئچالارئندان باشقا دگیلدیر. آصلئندا یاردئما چاغئردئقلارئ، سادەجە حایئرسئز شەیطاندئر.
- آللاە، شەیطانئ دئشلادئ (لاعنتلەدی). شەیطان دا شؤیلە دەدی: “نە اۇلورسا اۇلسون، قوللائندان بیر کسیمینی کندیمە پای أدینەجگیم.
- اۇنلارئ کسینلیکلە ساپتئراجاغئم، کسینلیکلە بکلنتیلرە سۇقاجاغئم. اۇنلارا موطلاقا أمرەدەجگیم؛ أنعامئن قولاقلارئنئ یاراجاقلار. موطلاقا أمرەدەجگیم؛ آللاهئن یاراتتئغئنئ دگیشتیرەجکلر. (أی اینسانلار!) سیزدن کیم شەیطانئ، کندینە آللاەتان داحا یاقئن سایارسا، آپآچئق بیر حۆسرانا اوغرامئش اۇلور.
- اۇ (شەیطان)، اۇنلارا سؤز وریر، اۇنلارئ بکلنتی ایچینە سۇقار. شەیطان، سادەجە آلداتماق ایچین سؤز وریر.


text:
ایران آدی دالیندا گیزلنمگه و ایرانی فارسلیق آدینا ایضاح ائتمگه چالیشانلار آذربایجان تورکلوگونون ایران ممالیکی محروسه سینده کی عملی تاریخینی جعل ائتمک، تاریخی حادیثه لری یاپیلاشدیرماق (ساخته لشدیرمک) ایله تورک دوشمنلیگی اساسیندا “ایران ممالیکی محروسه سینی” “ایران” آنلاییشی فارسدیر” دئیه فارسلیق تاریخی یونتاماغا چالیشمیشلار. بئلنچی مؤلیفلردن بیری ده منوچهر امیری آدلی ذات ساییلار.
منوچهر امیری “سفرنامه های ونیزیان در ایران (شش سفرنامه)” آدلی یازدیغی کتابدا تاریخی حادیثه لری آنلاتماق یئرینه تاریخی جعل ائتمگه و اؤز دیللری ایله دئسک، “مصادره به مطلوب”، حتی مؤلیفسیز متن دئیه “سفرنامه” آدلی کتابی اورتایا قویماغا چالیشمیش. بو کتاب بیرینجی یول محمدرضا شاه زامانیندا (۱۳۴۹)، ایکینجی یول ایسه جمهوری اسلامی زامانیندا (۱۳۸۱) تهراندا خوارزمی یایین ائوی طرفیندن چاپ اولموش. منوچهر امیری حددن آرتیق جعلیاتا باش ووردوغو اوچون کتابا گیریش اولاراق یازیلمیش:
“… اگر قرار باشد، اصل انگلیسی (که اساس این ترجمه است) دوباره چاپ انتقادی شود، ناچار این ترجمه باید یکی ار متون اساس آن باشد”[۱]
اوسته گؤروندوگو کیمی، مؤللیف لاتین (Vulgärlatein) دیلیندن انگلیسچه یه ترجمه اولموش متنین سونرا نقد اولوناجاغینی، اؤزو انگلیسجه-دن فارسچایا ترجمه ائتمیش متنه دویونلمکله و بیر طرح ایله ییرمینجی عصرده یازیلمیش بیر متنی اون بئشینجی ایل یازیلدیغینی ادعا ائدن اورجینال بیر متینلر قارشیسیندا داها مقدم تقدیم ائتمگه چالیشار. بو گؤروش بعضی یئر آدلاری نین تعیین ائتمه سی اوچون بلکه ده ایناندیریجی نظره گلسین، آنجاق او زامانکی بعضی دیپلومواتلارا نسبت وئرمیش متنلره هر هانکی مؤلیفسیز متینلری دخیل ائتمک، حتی بئلنچی اویدولورموش بیر کتابی تاریخی واقعیتلر کیمی، “ایراندا وئنیزلیلرین سفرنامه لری” دئیه ترجمه ائتمک ده یانلیش بیر عمل ساییلمالیدیر. آنجاق فارس منافعی ایجاب ائتدیگی اوچون، بلکه ده یالانلاری بیله بیله آچیقلیغا قاویشدیرماغا چالیشمادان اجتماعیته یئدیرمگه چالیشمیش.
منوچهر امیری ایسه اؤزو ده اظهارنظر ائتدیگی کیمی او زامانلار لاتینجه-دن “اورتا اینگلیسچه (انگلیسی میانه)” یه ترجمه اولونموش متینلری ده باشا دوشمک ده چتینلیک چکمیش. بئله لیکله اؤزوندن اویدوردوغو آنلاییشی دا بیر آنلادیلمیش حادیثه کیمی ترجمه ائتمیش[۲].
منوچهر امیری “سفرنامه ونیزیان در ایران” کتابی نین مقدمه سینی Baron Stanly of Alderley آدلی ذاتا نسبت وئره رک او متن اوچون ده ترجمه-ده یئر وئرمیشف اوخویوروق:
“شاه اسماعیل ایران پر هرج و مرج را وحدت بخشید و ملیت ایرانیان را احیا کرد و بر وسعت دامنه اختلافی کی میان ایران و دیگر کشورهای اسلامی وجود داشت بمراتب افزود، اختلاف و تفرقه ای که بغلط مذهبیش خوانده اند، و حال آنکه اساسا ماهیتش ملی و سیاسی بود، و بصورتی که شاه اسماعیل احیا و تشدید کرد کاملا ملی بود. احساساتی که ایرانیان صدر اسلام را برنگیخت و بر آن داشت که در صدد رد و طرد انکار حلیفه اول، دوم و سوم یرآیند، همان احساسات ملی بود که محرک آنان در طرد و دفع تازیان و برتر شمردن اصل ورائث در امامت بر اصل انتخاب در خلافت بود. شاه اسماعیل از این احساسات ملی و سنتهای پادشاهی بهره جویی کرد و اگر جز این می کرد ایران که در معرض تاخت و تاز طوایف ترک در آمده بود ضمیه امپراتوری عثمانی می شد”[۳].
اوسته گؤروندوگو کیمی بئلنچی آنلاییشلاری ایران ملتی (ملیت ایرانیان) دئیه ۱۵-ینجی عصره، شاه اسماعیله نسبت وئرنلر والتئر هینتس آدلی بیر آلمانین فارسلیق اوچون اورتایا آتدیغی “دؤلت ملتی” آنلاییشینی بیر داها تیکرارلاماغا چالیشار[۴]. داها دوغروسو والتئر هینتس آدلی ذات اویدوروغو “ایران دؤلتی ملتی” آنلاییشی Baron Stanly of Alderley طرفیندن ۱۸۷۳-ینجی ایل ونیز سفرنامه سینه یازیلمیش بیر مجله نین گیریشیندن آلینمیشدیر[۵]. ایستر منوچهر امیری، ایسترسه ده ایران ممالیکی محروسه سی اوچون، “ایران دؤلتی ملتی” آنلاییشی نی اؤلموش شاه اسماعیل جسمینه یوکلمیش والتئر هینتس اوچون، ملیت آنلاییشی نین آوروپا ۱۸-ینجی یوز ایلده تازا تازا اورتایا آتیلدیغینی تاریخ شهادت ائدر.
شاه اسماعیلین درویشلیک و شیعه لیک آنلاییشینی غلط مذهب قلمه آلان ذاتلار بو آنلاییشین طریقت دئیه شئیخ جونئید طرفیندن اورتایا قویولدوغو، اونون اوغلو شئیخ حئیدر طرفیندن اؤز تککه عضولری اوچون قیزیلباش طریقت گئییمی حاضیرلانماسی، بو طریقت شئیخ حئیدر ساواشدا اؤلدوکدن سونرا، بؤیوک اوغلو سلطانعلی و سونرا اسماعیلا شئیخ دئیه بیر ارث کیمی بوراخیلماسی بیر شیعه لیک آنلاییشی نین تظاهری اولموش. بیلیندیگی کیمی اماملار دا خلافتین ترسینه اولاراق امامت ارثی اولموش. بو مسئله مهدی غائب امام دئیه نقطه لنمیش بیر مقاما چاتمیش.
دئمک، شئیخ اسماعیل بیر شیعه دؤلتی قورماغا چالیشدیغینا باخمایاراق، بو آنلاییش فارسلیق و ایرانلیلیق و ایرانچیلیق اساسیندا اولمامیش. بو دؤلت آنادولو قیزیلباشلاری نین جانی و مالی باهاسینا قورولموش بیرعقیدتی بیر قیزیلباش دؤلتی اولموش. آنجاق سونرالار بعضی فقه مسئله لر اوزره عرب مملکتلریندن گتیریلمیش فقیه لر واسیطه سی ایله قیزیلباشلیقدان فاصیله آچماسی و قیزیلباشلارین شاه عباس زامانیندا “شاهسون” بیرلیکلری واسیطه سی قلع و قمع ائدیلمکلری صفوی دؤلتچیلیگی ایچینده آخین ائدن سورچ و پروسه لر ایله ایضاح اولونمالیدیر.
آنجاق شک یئری قالماسین دئیه ۱۷-ینجی و ۱۸-ینجی عصرلرده آلمانیادا “ملیت” اوزره دوغرو و دوزگون آنلاییش اولمادیغی اوزره او زامانکی آلمان مطبوعاتیندان اوخویوروق:
“هامبورکدا اخلاقی هفته لیک دئیه “وطنپرست” آدلی درگی وار ایدی (۱۷۲۴ – ۱۷۲۶). بو درگیده عالیملر خالق تحصیلی و اهالی نین آشاغی طبقه لری نین حیات وضعیتی نین یاخشیلاشدیریلماسی موضوعسوندا مذاکره لرآپاریردیلار. او زامانکی وطنپرورلیک آنلاییشی و دوشونجه سی بیر دونیا وطنداشلیغی (شهروندی) آنلاییشی ساییلاردی[۶]. ۱۷۹۰-ینجی ایلده، آلمان قازئتی “Deutsche Zeitung” وطن پرورلیک آنلاییشینی بیر دونیا انسانی نی خوشبخت ائدن و سفالتی آرادان قالدیران بیر انسان آنلاییشی دئیه قلمه آلیردی[۷]. ۱۸-ینجی عصرین سونلارینا قدر، آلمان توپلوموندا “وطنپرورلیک”، آزادلیق و انسانلارا آنلاییش گؤسترمک باخیمندان “جهان وطنلیک” آنلاییشی ساییلاردی. آلمان دیللی انسانلارین “ملت” اولاراق اؤز ملی توپلوملارینی باشا دوشمه سی، هر شئیدن اول فرانسه بورژوازی انقلابینا و خصوصا آلمان حؤکمدارلاری نین اؤز خالقلاری آراسیندا ملی حیسسی سفربر ائتمک ایستدیکلری و فتح ساواشلارینا بیر رئاکسیون اولاراق اورتایا چیخمیش[۸].
گؤروندوگو کیمی آلمان توپلومو ۱۸-ینجی عصرده دوشونور ائلیته و مطبوعاتا مالیک اولدوغونا باخمایاراق اؤزونو بیر ملت دئیه درک ائده بیلمه میشدیر. آنجاق فارس ایستعمارچیلیغی اوچون تاریخ یونتاماغا چالیشانلار ۱۵-ینجی عصرین سونلاریندا شاه اسماعیلی “ایران دؤلتی ملتی” قوروجوسو دئیه قلمه آلماغا و عوامفریبلیک ائتمگه چالیشارلار.
شاه اسماعیل بیر قیزیلباش شیعه دؤلتی قورماسینا باخمایاراق حاکیمیت باخیمیندان داغیلمیش اوزون حسن ایمپراتورلوغونون بیر بؤلومونو ارزینجانداکی قیزیلباشلار واسیطه سی ایله تبریزی پایتخت ائتمکله قورتارماغا چالیشماسینا باخمایاراق افغنستانین گونئی بؤلگه لرینی او جمله-دن قندهار بؤلگه سینی بابور شاها و چالدیراندان باشلاراق دیارباقیر و ارزینجان بؤلگه لرینه دک اوزانان بؤلگه لری عثمانلیلارا اودوزموش بیر مذهبی و سیاسی شخصیت اولموش. شاه اسماعیل صفوی چالدیران ساواشیندا سلطان سلیمدن یئنیلگه و شکسته اوغرادیقدان سونرا، عثمانلی سلطاان سلیم ایله باریشماق ایسته سه ده، سلطان سلیم بو مسئله ده ماراقلی اولمایالاراق شاه اسماعیلا بیرحؤکموران اولاراق دینج و ساواشدان اوزاق حیات کئچیرمگی تحمیل ائتمیش. شاه اسماعیل ایله تورک طایفالاری مناسبتی فارس مؤللیفلری طرفیندن مطرح اولدوقدا گئنه ده شاه اسماعیل قیزیلباش اوردوسو آغیرلیقلی اولاراق آنادولودان گلمیش تورک طایفالاریندان اولوشدوغونو وورقولاماق یئرینده اولار.[۹]
Baron Stanly of Alderley- آدلی شخصه نسبت وئریلمیش مقدمه-دن اوخویوروق:
“شاه اسماعیل چنان در کارخود کامیاب شد که نادر شاه توانست رشته اش را پنبه کند و چون قصد اینکار را کرد، قصد جانش کردند و رشته عمرش را بریدند و با اینکه امروزه زبان اکثریت مردم ایران و دودمان سلطنتی ترکی است، احساساتشان مانند مردم شیراز و اصفهان است”[۱۰].
گؤروندوگو کیمی بو آنلاییش بیر ملت آنلاییشی دئییل، اسلام دئیه امتچیلیک آنلاییشی ساییلار. بو آنلاییش بوگون ده دونیانین دؤرت بیر بوجاغیندا ایستر شیعه و ایسترسه ده سنی توپلوملاری نین “اسلام امتی” دئیه بیربیرینه بسلدیکلری آنلاییشا اساسلانار.
منوچهر امیری Baron Stanly of Alderley آدلی ذاتا مؤلیفی بللی اولمایان متنلری نسبت وئرر. بو دوغرولتودا اوخویوروق:
“سومین سفرنامه متعلق به مجموعه راموزیو[۱۱] از آن مؤلفی گمنام است که خود میان دمشق و حلب و ایران بازرگانی می کرده است و بیش از هشت سال یعنی از سال ۱۵۱۱ تا ۱۵۲۰ (۹۱۶/ ۹۲۵ ه. ق.) در ایران گذرانده و از نزدیک شاهد دوران پر شکوه اسماعیل صفوی بوده است. سبک نگارش این سفرنامه پیچیده تر است، اما در عین آنکه مطالب آن از نظر تاریخی صحیح است، شهرها و روستاها را با تفصیل بیشتر وصف کی کند… “[۱۲].
یئری گلمیشکن Ramusio آدلی شخصین کیم اولدوغو و وئردیگی بیلگیلرین ایران ممالیکی محروسه سینه ایلگیسی اولوب اولمادیغی اوزره و سونرا بو متنین آشاغیدا گؤره چگیمیز کیمی، تاریخی باخیمدان نه اؤلچوده یالان و دوغرو اولدوغونو اؤیرنمگه چالیشاق. Ramusio ایتالیانین Padua شهرينده Pietro Pomponazzi و Aldo Manuzzio آدلیلارین اؤيرنجيسي اولموش. او اورادا لاتين و يونان ديللريني اؤيرنديکدن سونرا، بعضي شرق ديللرينه ده ماراقلي اولموش. ۱۵۰۵-اينجي ايل وئنيز ائلچيسي، Alvise Mocenigo آدليني پاريس شهرينه فرانسه حؤکومتي دربارينا ائشليک (همراهليق) ائتميش، ۱۵۰۷-اينجي ايلين ماييس آيينادک اورادا قالميش. Ramusio سونرالار ايسويچره (سوئیس) مملکتینه و روم شهرینه ديپلوماتيک صفرلرده اولموش. ۱۵۱۳ و ۱۵۱۵-اينجي ايللر وئنيز دؤولتينين سينات مجلیسینده بير کاتيب اولاراق چاليشميش.
منوچهر امیری آوروپادا یاشامیش و شرق اؤلکه لرینده، او جومله-دن ایران ممالیکی محروسه سینده اولمامیش Ramusio آدلی نین اثرلری آراسیندا مؤلیفی بللی اولمایان اثر دئیه Ramusio دیباچه سی (گیریشی) دئیه ترجمه دئیه ادعاسی ایله اوزون حسن آق قویونلونون هانکی اساسدا شاه اولدوغونا داییر یازمیش، اوخویوروق:
“.. در اینجا به اختصار تمام در بیان شیوه ای خواهم کوشید که اوزون حسن بکار بست و به سلطنت رسید، یعنی دلیری و زیرکی او، چه این سخنان را شایسته باز گفتن به ملت خویش می دانم. زیرا در میان تمام پادشاهان مشرق زمین، که از زمان شکست ایرانیان و انتقال حکومت آنان به یونانیان، به جهانداری رسیده اند هیچ یک فرو شکوه داریوش ویشتاسب و اوزون حسن را نیافته اند. اگر بخت با او در نبرد دوم وی با عثمانیان که در “ترجان” اتفاق افتاد یاری کرده بود – همچنان که در نخستین نبرد او با عثمانیان در کنار رود فرا سازگاری نموده بود. – شک نیست که با این دو پیروزی حویشتن را سرور آسیا و مصر گرادنده بود. اما دریغا که پاره ای از پادشاهان مشرق زمین با همه توانایی و هوشمندی که آنان را بوده است مورخانی نداشتند که در ستایش و بزرگداشت کارهایشان بکوشند، زیرا می بینیم که در میان سلاطین مصر و شاهان ایران جنگاورانی نامور بوده اند که نه تنها با پادشاهان بربر جنگجوی نامبردار عهد باستان پهلوی می زده اند، بلکه با فرماندهان بزرگ یونان و روم در داشتن تمام اوصافی که نشانه سرداران شایسته است همسری می کرده اند. سخن بر سر آن است که کارنامه این مردان به ما اروپاییان که ستایشگر فضایل رجال دوست و بیگانه هستیم به صورتی چنان ممسوخ و ناسخ می رسد که از چندین سخن نارسا نمی توانیم تاریخی کامل فرهم آوریم. پس عجب مدارید اگر می بینید که در این یادداشت در پاره ای از موارد حق مطلب را ادا نکرده ام، چه اگر آگاهی بیشتری داشتم چنین می کردم زیرا چنانکه پیش از این گفته ام …”[۱۳].
اوسته گؤروندوگو کیمی بورادا سفرنامه دئیه بیر آنلاییش دئییل، اوزون حسن شخصیته قونداریلمیش فارسلیق تاریخی نسبت وئرمکله اوزون حسن آق قویونلونو بیر یاندان اسلاو دیللی کوروش و داریوش حئکایه لرینه، باشقا یاندان ابولقاسم فردوسی زردوشتلرین افغانستانداکی شفاهی ادبیاتلاریندان نظمه چکدیگی “ویشتاسب” و باشقا یاندان “عهد باستان پهلوی” دئیه پهلوی شاهلیغی زامانیندا خیالات اساسیندا توخونموش “پهلوی باستان” خیالاتینا دویونلمک چالارلاری اورتایا چیخار.
دئمک، کوروش وداریوشا نسبت وئریلمیش داستانلارین یونانلاردان آلیندیغی فرض اولسا دا، شاهنامه داستانلارینداکی “ویستاسب شاه” آنلاییشی و “عهد باستان پهلوی” خیالاتی پهلویلر زامانی توخونموش یالانلارین خیالی بیر ونیزلی آدینا متن اولاراق یازیلماقلا بو یالانلاری “سفرنامه” دئیه ایران ممالیکی محروسه سی انسانلارینی تحمیق ائتمگه و عوام ساخلاماغا خدمت ائدرلر. منوچهر امیری ترجمه دئیه خیالی مؤلیف آدینا یازمیش، اوخویوروق:
“.. پیش از آنکه عیب جویان بر من بتازند خواهش دارم که بر پاکی نیت من بنگرند، نه آنکه مرا متهم کنند که خواسته ام خود را در کار جهان داناتر از دیگر نویسندگان جلوه دهم و از این شهرتی بدست آورم. اما قطعا باید هر چه زودتر آنچه یکی از بستگان اوزون حسن در باره او گفته و اطلاعات خود را از خاله اش، ملکه دسپینا، بدست آورده است باور کنیم نه آنچه دیگران در تاریخهای خود آورده و تنها خواسته اند از روایات بعضی ارمنیان سود جسته باشند. مراد ارمنیانی هستند که برای کوچک نمودن اوزون حسن آوازه در انداخته اند که وی از نسل شاهان نبود و در آن هنگام که بر پاره ای از نقاط ارمنستان فرمان می راند با پراکندن مال فراوان و بدست آوردن دل سپاهیان فرصت یافت تا یوغ اطاعت جهانشاه را بشکند….”[۱۴].
اوسته گؤروندوگو کیمی، منوچهر امیری بیر داها اوسته توخودوغو یالانلارا توتولاجاق ایرادلار اوزره فیکیرله شه رک اؤز خیال ائتدیگینه توتولاجاق ایرادلارا جاواب وئرمگه و بو یالانلارین ماهیتینی بیر حقیقت کیمی توجیه ائتمگه و اوسته لیک بیر ایرانلی دئیه خوش نیت اساسیندا بو یالانلاری “سفرنامه” دئیه قلمه آلدیغینی توجیه ائتمگه چالیشمیش. دئمک، خیالی مؤلیفین (اوخو: منوچهر امیری) نین هدفی دونیادا اؤزونو چوخ بیلن، شهرت صاحابی تقدیم ائدن دئییل، او بو سؤزلری اوزون حسن نین قوهوملاریندان بیری، اوزون حسن نین خاتینی دئسپینا خاتوندان ائشیدیلیگی (!!) ایله توجیه ائتمگه چالیشمیش.
بو اساسدا ائرمنی تاریخچیلری اوزون حسن نین کئچمیشی نین تورک اولدوغونو، داریوش نسلیندن اولمادیغینی، دولاییلی اولاراق اوزون حسن “بؤیوک ائرمنستان” تورپاقلاری نین بعضی بؤلگه لرینه حاکیم اولدوغو، قوشونلارینا پول پایلاماقلا فرصت تاپاراق جهانشاه قاراقویونلونو یئنلیگه یه و شکسته اوغراتدیغی ادعالارینا قارشین بیر “ایرانیت” آنلاشی اورتایا قویماقلا تورک کیملیگینی تاریخدن سیلمگه چالیشمیش گؤرونر.
یئری گلمیشکن دئییلمه لیدیر. ائرمنیلر نفوس باخیمیندان آز اولدوقلاری اوچون، تاریخ بویو کولونی و داغینیق بؤلمه لر شکیلینده آنادولودا یاشامیشلار. بو مسئله نی “بؤیوک ائرمنستان (پاره ای از نقاط ارمنستان)” دئیه قلمه آلماق تاریخی واقعیتین درک ائدیلمدیگیندن حئکایت ائدر.
دئمک، منوچهر امیری بو آنلادیلمیشلارین یالان اولدوغونو خیالی بیر مؤلیفه نسبت وئرمکله یازدیغی یالانلارین دا مسئولیتی نین آلتیندان قاچماقلا برابر، تورکلوک قارشسیندا “بؤیوک ائرمنستان” ادعالارینی دا قابارتمیش و خیالی تاریخ اساسلی تأیید ائتمیش اولار. منوچهر امیری، خیال ائدیلمیش مؤلف آدینا آرتیرمیش، اوخویوروق:
“اگر اوزون حسن شاهزاده نبود چگونه می توانست خود را خدایگان ایران کند، بخصوص ایرانیانی که بیش از هر ملتی والاتباری و شهزادگی را ارج می نهند. قطع نظر از نمونه و مثال باستانی یعنی داریوش ویشتاسب پسر آتوسا، دختر کوروش، از آخرین کسی که نزدیک به روزگار ماست و می توان از او نام برد اسماعیل است که هر چند نژاد پدرش به شاهان نمی پیوست مادرش مارتا دختر اوزون حسن بود و هم او بود که پادشاه نو خاسته را در پناه گرفت همچنان در عهد باستان آتوسا فرزند خود داریوش را از گزند روزگار بر کنار داشته بود”[۱۵].
بئلنچی موضوعلاری “سفرنامه” دئیه ترجمه آدی ایله ایران ممالیکی محروسه سینده کی ملی توپلوملارا، او جومله-دن آذربایجان تورکلوگونه تقدیم ائدنلر، انسانلاری تحمیق ائتمکله فارس ایستعمارچیلیق نیتلرینی تعقیب ائتمگه چالیشارلار.
اوسته گؤروندوگو کیمی بیر داها ترجمه آدی ایله منوچهر امیری اسلاو مدنیتینه منصوب اولموش “داریوش، کورش” آدلی فیقورلاری، فردوسی نین افغانستان و پامیر چؤللریندکی زردوشتلردن آلاراق شاهنامه اثرینده ایشلتدیگی “ویشتاسب” آدلی بیر فیقور ایله دوغما و دولاما بیر عائیله ائتمک عوامفریبلیک ساییلار.
مارتا و اسماعیل مناسبتلرینه گلدیکده اسماعیل تموز (تیر) آیی نین ۱۷- سینده، ۱۴۸۷-ده اردبیلده دونیایا گؤز آچدی. اسماعیل بیر یاشیندا اولارکن آتاسی، خیریستان دینلی چرکسلر علیهینه ایکینجی ساواش آپارماق آدی ایله گئتمه سینه باخمایاراق آتاسی، شئیخ حئیدرین شیروان شاهدان انتقامینی آلماق قصدی ایله شیروان شاه دؤلتینه حمله ائتدی. سلطان یعقوب ایسه شیروان شاه ایله قوهوم اولدوقلاری اوچون، اؤز قوهومو شئیخ حئیدری اؤلدوره رک اونون اوشاقلارینی (سلطانعلی، اسماعیل و ابراهیم) و خانیمی حلیمه بگی آقا (مارتا) آدلینی فارس ولایتینه سورگون و تبعید ائتدی. چوخ زامان کئچمدن سلطان یعقوب گؤزلنیلمدن تبریزده اؤلرکن، آق قویونلولار آراسیندا قدرت ساواشی باشلاندی. یئتدی یاشیندا اولان سلطانعلی قیزیلباشلار طرفیندن بیر قیزیلباش شئیخ کیمی تانیندایغی اوچون، رستم بگ اونو اؤز رقیبی بایسونقور علیهینه ووروشماق اوچون، تبریزه ایستدی. سلطانعلی قیزیلباشلارا معنوی باشچیلیق ائتمکله بایسونقور ساوشدا یئنیلدی و شکسته اوغرادی. سلطانعلی تبریزده رستم بگ طرفیندن عزیزلنمه سینه باخمایاراق اؤزونو رستم بگ آق قویونلونون نظارتی آلتیندا ساخلاتماق ایستمدیگی اوچون، سلطانعلی اردبیله قاچماغا قرار وئردی. بو عملدن خبر آلان رستم بگ آق قویونلو آی بگ و باشقالارینی شئیخ حئیدرین اوشاقلاری نین اؤلدورمکلری اوچون، بویورق وئردی. سلطانعلی ۶ (۱۴۹۳) یاشینداکی اسماعیلی ۷ صوفی محافظه تینه وئرمکله اؤزو قیزیلباشلاری ایله بیرلیکده آی بگ آق قویونلو بیرلیکلری ایله ساواشارکن ساواشدا اؤلدو. ۶ یاشینداکی اسماعیل آناسیز (مارتاسیز) قیزیلباشلار وسیله سی ایله رشت شهری اوزرینند لاهیجان شهرینه گئده رک اورادا سورگون و تعبید حالیندا بیر یتیم اوشاق کیمی قیزیلباشلار سفاریشینده ۱۴ یاشینا دک اورادا حیات کئچیرمه لی اولدو[۱۶].
منوچهر امیری مترجم اولماسینا باخمایاراق امانتی رعایت ائتمه میش و متنلرده دخل و تصرف ائتدیگی ده آچیق گؤرونر. اؤرک و نمونه اولاراق اوخویوروق:
“در سال یک هزار و چهار صد و پنجاه ۱۴۵۰ م. (۸۵۳/ ۸۵۴ ه.ق.) پس از میلاد سرور ما عیسای مسیح که جهانشاه شاه ایران بود، حسن بیگ (که خودا به سبب کارهای بزرگی که کرده بود اوزون حسن خوانده بود زیرا در فارسی به معنی “مرد بزرگ” است) که نمی خواست به فرماندهی دژی کوچک خرسند باشد. اندک اندک حق دیگر برادران را که به قدر او نیرومند نبودند غصب کرد و دستشان را از ایالاتی که در زیر داشتند کوتاه کرد”[۱۷].
اوسته گؤروندوگو کیمی پرانتز ایچریسینده یازیلمیش ایضاح مترجمین شخصی نظری ساییلار. “اوزون” کلمه سی تورکچه قد، قامت، بوی (طول) باخیمیندان هر هانکی بیر اوزون شخص یوخسا اشیاء اوچون نسبت وئریلمه سینه باخمایاراق “صفت و موصوف آنلام و معناسیندا بیر چوخ حاللاردا منفی آنلام و معنا دا داشییار؛ اؤرنک اوچون: الی اوزون، اوزون قولاق. دئمک، اوزون حسن دئدیکده او ذاتین قد و قامتی نین اوزون اولدوغو منظور اولموش.
“سفرنامه ونیزیان در ایران” آد وئردیکلری کتابین بؤیوک بیر بؤلومو معده اساسیندا قلمه آلینمیش، تاریخی واقعه لری خیالاتا قاریشدیرماق اساسدا یازیلمیشدیر. شئیخ حئیدر قافقازلاردا سلطان یعقوب تمثیلچیسی الوند آق قویونلو طرفیندن ساواشدا اؤلدوکدن و کسیک باشی تبریزه آپاریلدیقدان سونرا، اونون اوشاقلاری اوزره “سفرنامه ونیزیان در ایران” آد وئریلمیش کتابدان اوخویوروق:
“…. اما از آنجا که هرکس هنگام بروز وقایع ناگهانی بیمناک می شود فرزندان شیخ حیدر بر جان خود ترسیدند: یکی به آناطولی گریخت، دیگری به حلب و سومی به جزیره ای واقع در آق تمر که مسکن مسیحیان ارمنی و به نام مادر مقدس خداوند ما نامیده می شود، در اینجا چهار سال در خانه کشیشی پنهان بود و در ایران کسی از او نام و نشانی نداشت. این جوان که اسماعیل خوانده می شد در این هنگام سیزده سال از عمرش می گذشت. سخت نیک منظر بود با رفتاری شاهانه. نمی دانم در چشم و جبین چه داشت، هر چه داشت نور بزرگ منشی از آن می تافت. آشکارا نشان می داد که روزی پادشاهی بزرگ خواهد شد. … از این رو کشیش مهربان که خویشتن را ستاره شناس می دانست و از روی صور کواکب حوادث آینده ره خبر می داد با رمل و اسطرلاب طالع او را دید: پیش بینی کرد که روزی سرور آسیا خواهد شد. از این رو با شوق بیشتر به خدمت او بست و تا آنجا که در قدرت داشت با او از روی مهربانی و گذشت رفتار کرد و بدین گونه کردن اورا زیر بار منت و حقشناسی خویش خم کرد”[۱۸].
اوسته گؤروندوگو کیمی سفرنامه دئیه آنلاتدیقلاری حئکایه لر تاریخی واقعه لر ایله اوست اوسته دوشمز. شیئخ حئیدر اؤزو ۱۴۶۰ینجی ایل دیارباقیردا دونیایا گلدی و ۱۴۸۸ینجی ایل، الوند آق قویونلو طرفیندن شیروان شاهینا قارشین ساواش آچدیغی زامان، قافقازلاردا ساواشدا اؤلدو. شئیخ حئیدر اؤلن زامان، بؤیوک اوغلو سلطانعلی نین نئچه یاشی اولدوغو دقیق بللی اولماسا دا، اورتانجی اوغلو اسماعیل بیر یاشیندا و ابراهیم ایسه سوت امر اوشاق ایدی. دئمک، بو اوشاقلارین هئچ بیری شئیخ حئیدر اؤلدوگو زمان قاچیپ گیزلنمک اوچون یاش باشلاری و اونلاری تعقیب ائده جک بیر دوشمن بیله یوخ ایدی. شئیخ حئیدر ساواشدا اؤلدوکدن سونرا، خانیمی حلیمه بگی آقا (مارتا) اوشاقلاری ایله بیرلیکده فارس ولایتینه، منصور بگ پورناق حاکیم اولان بؤلگه یه سورگون و تبعید اولدولار. سلطان یعقوبون گؤزلنیلمز اؤلومو و قدرت ساواشی باشلادیقدان سونرا، سلطان رستم شئیخ حئیدرین اوشاقلارینی و خانیمینی باغیشلاراق قیزیلباشلار سلطانعلی/شئیخ سلطانعلی باشچیلیغی ایله تبریزه توپلاندی و اورادان بایسونقور علیهینه ساواشا جلب اولدولار. شئیخ سلطانعلی سلطان رستمین نظارتینده قالماق ایستمدیگی اوچون اردبیله قاچارکن یولدا رستم سلطان آق قویونلو بیرلیکلری طرفیندن ساواشدا اؤلدو. آلتی یاشیندا اولان اسماعیل (سونراکی شئیخ اسماعیل) ایسه یئتدی صوفی طرفیندن محافظت اولسون دئیه اردبیله قاچیریلدی و سونرا اسماعیل قیریلباشلار طریقی ایله رشت شهرینه و اورادان لاهیجانا آپاریلدی و اورادا آق قویونلولارین گؤزوندن اوزاق لاهیجان حاکیمی نظارتینده بیر پناهنده کیمی اماندا قالدی.
دئمک، هر هانکی بیر کشیش، یوخسا ائرمنی اسماعیلین تربیتینده نقشی اولمادی. آق قویونلو دؤلتی داغیلارکن قیزیلباشلار شئیخ صفی الدین اردبیلی نین قبرینی زیارت ائتسین دئیه اسماعیلی اردبیله گتیردیلر. اسماعیل اورادا شئیخ صفتی ایله آتاسی شئیخ حئیدر و بؤیوک قارداشی شئیخ سلطانعلی نین یئرینده تککه رئیسی اولاراق قیزیلباشلاری اؤز اطرافینا ییغماغا چالیشدی. شئیخ اسماعیل بیر مدت اردبیلده قالدیقدان سونرا، قیزیلباشلار واسیطه سی ایله قاراباغ اوزریندن آنادولویا ارزینجان شهرینه گئتدی. ارزینجاندا شئیخ اسماعیلین حضورور ایله مختلیف طایفالاردان قیزیلباش اوردوسو قورولدو[۱۹].
“سفرنامه ونیزیان در ایران” آد وئردیکلری جفنگیاتدان متنلریندن گئنه ده اوخویوروق:
“اسماعیل که در آرزوی بدست آوردن دارایی نیاکان خود بود پیش از آنکه به هیجده سالگی برسد، آن محل را ترک کرد و به قرباغ و سپس به گیلان رفت. خانه یکی از دوستان سالخورده پدرش را باز یافت که نامش پیرخال بود؛ وی از مشاهده حال اسماعیل به رقت آمد زیرا پدرش را در زمانی دیده بود که فرمانروایی بزرگ بود. پس نامه نهانی به اردبیل فرستاد و همه پیران طریقه صفوی را که می دانست پدر یا برادر یا خویشاوندان خود را در نبرد در بند یعنی در جنگ با مخالفان خود، اق قویونلو، از دست داده اند خبر کرد تا مگر حقی را که شیخ حیدر بر آنان داشت به یادشان آورد، به ایشان را به یاری پسر او اسماعیل بر انگیزد که از نهانگاه خود نزد او آمده بود تا میراث پدر را بدست آورد و طریقه صوفیان را از نو زنده کند. از این گذشته اگر کسی از چنان جوان جویای زیبای والاتباری انتظار کار نمایان داشت آن مرد سالخورده قول می داد که اسماعیل شگفتیها خواهد نمود زیرا می دید که وی دارای آنچنان قدرت فکر و سرعت ادراک و شجاعت ذاتی است که تا آن زمان در هیچ یک از معاصران خود ندیده بود. “[۲۰].
اوسته اشاره اولدوغو کیمی اسماعیل/ شئیخ اسماعیل بیر سایدا قیزیلباشلار ایله قاراباغ اوزریندن آنادولو تورپاقلارینا، ارزینجان شهرینه گئده رک اورادا قیزیلباش اوردوسونون قورولماسی باشلاندی. سونرا اورادان قافقازلارا شیروان شاه دؤلتینه سالدیریق و حمله اولوناراق قوزئی آذربایجان تورپاقلاری اله کئچیریلدیکدن و گوجلندیکدن سونرا، تبریزه هوجوم و سالدیریق حیاتا کئچمیش[۲۱]. دئمک، بو آنلاتدیقلاری تاریخ اساسلی دئییل، آرا یئر سؤزلری دئیه اساسسیز و فاکتسیز آنلاتمالار ساییلار. بو اساسدا ائشیدیلمیز بعضی مقاملار یئرلی و یئرسیز تیکرارلانمیش گؤرونر.
ایشیق سؤنمز، ۱۰٫۱۰٫۲۰۲۱
[۱] منوچهر امیری، سفرنامه های ونیزیان در ایران (شش سفرنامه)، ناشر انتشارات خوارزمی، یاداشت، تهران، ۱۳۸۱، ص. ۹٫
[۲] منوچهر امیری، سفرنامه های ونیزیان در ایران (شش سفرنامه)، تهران، ۱۳۸۱، ص. ۱۳- ۱۴٫


text:
دیل و دین میللتلشمکده (2) - ايشيق سٶنمز
کئچمیش دانیشیغیمیزدا میللت مسئله سینده دین نین اؤنم و اهمیتیندن دانیشدیق. بو چیخیشدا ایسه، فارس دؤلت مدارلاری نین نئجه دین اوزره مانور وئردیکلرینی و دین فاکتوروندان فایدلانماغا چالیشدیقلاری اوزره ایضاح ائتمگه چالیشاجاییق. فارس ایستعمارچیلیق دوشونجه سی نین اساسینی قویموش محمود افشار یزدی، گونئی آذربایجان تورکلوگونو فارسلیق قارشیسیندا تجریده اوغراتماق اوچون 1918- 1920 ایللرده یارانمیش آذربایجان جموریتی نی "اران یوخسا باکی جمهوریسی" دئیه مطبوعاتدا تانیتماغا و حاکیم داییره لره ده بو دوغرولتودا خط وئرمگه چالیشمیش، اوخویوروق:
"بیرینجی- بیز مطبوعاتدا اؤز قلمداشلاریمیزا باکی جمهوریسی یئرینه آذربایجان کلمه سینی ایشلتمه سینلر دئیه سفاریش ائدیریک. ایکینجی- حاکیمیت داییره لری دیپلوماتیک و رسمی رابیطه لرینده "آذربایجان جمهوریتی دئییل، "بادکوبه یوخسا اران" کلمه سینی ایشلتمکلرینی سفاریش ائدیریک. ایضاح لازیم اولارسا، آد اورتاقلیغی و مشتریک لیگی آرادا یانلیش آنلاشماغا یول آچماسین دئیه بو تصمیم توتولموش دئیه ایفاده اولونمالیدیر(بو توضیح گونئی آذربایجاندا بو مسئله نین فرقیندا اولان و احتمالن اعتراض ائتمک ایستگنلر اوچون منظور اولموش). اوچونجو - بیزیم اؤنرگه و پیشنهادیمیزا روسیه سفیرلیگی نین باشقا قونشولاردان فرقلی اولاراق ائشیدر قولاغی وار. اونلارا خواهیش ائتمه لی و اونلارا دئمه لییک: "آذربایجان" ایرانین شمال غربینده بیر ایالت آدی ساییلار. عثمانلیلار دوشمنلیک اوزوندن بو آدی "تاتار جمهوریسینه" وئرمیشلر. بو دا ایران سئون انسانلاریمیزین (اوخو: گونئی آذربایجانلیلارین) ناراحاتلیغینا و اورک آغریسینا یول آچمیش. روسلار اورانی (آذربایجان جمهوریتینی) تاریخی "اران" آدی ایله تانیسالار، یاخشی اولار. بیزیم قافقازین روسیه ترکیبینده قالماسینا اعتیقادیمیز وار. ایرانین دا دؤلتچیلیک منافعی قافقازین آیری دؤلتین الینده اولماسیندا دئییل، روسیه ترکیبینده اولماسی ایله تأمین اولونار. شوروی دؤلتی طرفیندن ایستگیمیزین قبول اولماسینا اصرار ائدیر و بو ایستگین قبول اولونماسی نین نتیجه سی نی خواهیش و تقاضا ائدیریک[1].
محمود افشار یزدی نین بو سفاریشی اوزره او زامانلار برلین شهرینده "ایرانشهر" محفلی، حسین کاظمزاده باشچیلیغی ایله ایشه باشلامیش. بئله لیکله آلمان یوزئف مارکوآرت –ین آدیندان فایدالانماغا و قوزئی آذربایجانی آران آدلاندیرماغا چالیشمیشلار. سونرا رضا عنایت "آذربایجان و اران" آدلی کتابینی یازاراق آذربایجانین قوزئی تورپاقلارینی آران تانیتماغا چالیشمیش. بئله لیکله، محمود افشار یزدی پان ایرانیست محفلینه آذربایجان میللی وارلیغی علیهینه، یالان دا اولسا، اجتماعیتی تحمیق ائتمک اوچون ملزمه حاضیرلامیش. بو تحمیق ائدیجی ملزمه بوگون ده پان ایرانیست محفللری واسیطه سی یاییلماق اوزره-دیر.
محمود افشار یزدی طرفیندن روسیه بولشویکلرینه یاخینلاشماق اوچون فارس حاکیمیتینه توصیه لر اولونماسینا باخمایاراق روسیه سؤیئتلیگی او زامان ایچ ساواش و آوروپادکی اورتا گوجلر (میتئل ماخت) یعنی آلمان و متحدلری طرفیندن سیخیشدیغی اوچون، اؤز علیهینه اوچونجو بیر جبهه آچماق ایستمه میش و فارس ایستعمار یانچیلاری نین ایستگی جاوابسیز قالمیش. محمود افشار یزدی فارس حاکیمیتی و مطبوعاتینا اؤز گؤروشلرینی اساسلاندیرماق اوچون داوام ائدر:
"بیزیم قورخوموز بو گلیشمدن (آذربایجان جمهوریتی آدی نین اورتایا چیخماسیندان) چوخ دا خیالی و اساسسیز دئییل: اران یعنی گنجه و باکی ساکینلری اؤز آرالاریندا یالاندان اؤزلرینی آذربایجانلی سایدیقلارینا باخمایاراق آذربایجانلیلار (گونئی آذربایجانلیلار) ایله اونلارین آراسیندا بو فرق وار: آذربایجانلیلار اصیل ایرانلی؛ اوخو فارس کؤکنلی، آذربایجان ایرانین آیریلماز ترکیب حیصصه سیدیر، قافقارلار ایسه بیزیم مستملکه میز و مستعمره میز ساییلارمیش. بونا باخمایاراق یانلیشلیق اوزوندن هر هانکی بیر خطر اورتایا چیخارسا، اونون قارشیسی آلینمالیدیر.[2]
اوسته گؤروندوگو کیمی محمدعلی فروغی نین سیاست باخیمیندان داوامچیسی و فارس ایستعمارچیلیغی نین تمل و اساسینی قویان محمود افشار یزدی قوزئی آذربایجان، ارمنیستان و گرجیستان و داغستان تورپاقلاری نین کئچمیشده فارس ایستعمارچیلیغی آلتیندا اولدوقلارینی اؤز دیلی ایله قبول ائتمیش. فارس ایستعمارچیلیق گؤروشونه اساسن مین ایل ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم اولموش تورک شاهلیقلاری دا فارسچا قلمه آلینمیش. بو اساسدا بوگونکو فارس ایستعمارچیلیق سیاستی نی فارس اولمایان میللتلر علیهینه "ایستیبداد!!" دئیه قلمه آلانلار محمود افشار یزدی نین بو واردیغی سونوچ و نتیجه نی ده درک ائده بیلمزلر.
محمود افشار یزدی "آینده" مجله سی واسیطه سی ایله نه لر رضا شاه حاکیمیتینه تکلیف ائتمیش دئیه "آینده مجلله سینی واراقلاماق پیس اولماز دئیه دوشونوروک، اوخویوروق:
" بوگون ایران ملتی دئدیکده منظوروموز بوتون آریایی نژاد انسانلار ساییلار. بو انسانلار ایستر ایرانین ایچریسینده و ایسترسه ده ایراندان خاریجده یاشارلار. ایران میلتی مقوله سینده ائرمنیلری و یهودیلری و ایراندا یاشایان خاریجی لری استثناء ائتمک شرطی ایله باشقا انسانلار ایران ملتی نی اولوشدورار[3].
اوسته گؤروندوگو کیمی محمود افشار یزدی نین ملت آنلاییشی بیر یاندان نوروئژلی کیریستیان لازئین طرفیندن آد وئریلمیش ایران دیل قوروپوندا یئر آلان ائتنیکلری (فارس، کورد، بلوچ، لور، گیلک، مازندرانی، پشتو، تاجیک، هندوستانداکی فارسلاری، اوردو، نوریستانلی، بنگلادیش، نئپال، سئری لانکالیلاری) ایچرمیش خیالی پان آریانیستلیک مقصدی داشییار؛ باشقا یاندان شیعه لیک اساسیندا گونئی آذربایجان تورکلوگونو و عربلری ایرانیت چاتیسی آلتینا آلماغا چالیشار؛ باشقا یاندان مسیحی اولان ائرمنیلری، سامی دیل قوروپوندا یئر آلان یهودیلری و تورک دیل قوروپوندا یئر آلان گونئی تورکمنستانداکی تورکمنلری تجرید ائده رک ایرانلی قلمه آلماز. بوگونکو فارسلیق سیاستینده ایسه ائرمنیلر فارسلیق اوچون داها دوغما، آذربایجان تورکلوگو و عربلر ایسه دیل و مدنیت حاقی باخیمدان محمود افشار یزدی نین تئوریسینه اساسن اؤزگه ساییلار. محمود افشار بئلنچی دوشونجه و فیکیر یئریدرکن مسئله نی بیلمه دیگیندن دئییل، یالنیز فارس ایستعمارچیلیق تئوری سینی اورتایا قویارکن بیر چلیشگه ایله اوزلشمیش مقامدا یئر آلار. محمود افشار یزدی ایران ممالیکی محروسه سینده تورک کیملیگی و تورکلوگو حذف ائتمک اوچون یازمیش:
"عثمانلیلار (تورکیه تورکلری) ... ایرانلی لارین بیر چوخونو، او جومله-دن تبریزلی، زنگانلی، قاجار، افشار، قاشقایلاری و داها چوخلاری نین تورک اولدوغونو بیان ائدر و اوتانمادان نظامی گنجوی و بیر چوخ شاعیر و سیاسی شخصیتلرین تورک اولدوقلارینی ایددعا ائدرلر. اونلارا گؤره سید حسن تقی زاده تبریزی، تئیمور تاش و باشقالاری هامیسی تورک ساییلارمیش. بونلار دؤنه دؤنه بیزیم وطنداشلاریمیزی تورک قلمه آلمیش و جاواب اولاراق یامان یاووز ائشیتمیشلر[4]. البته یانلیش آنلاشیلماسین. بیزیم تورکلردن منظوروموز عثمانلیلار (تورکیه تورکلری) و ساری دریلی عیرق و نژاد ساییلار. آذربایجانلیلار اصیل ایرانلیدیرلار (اوخو: فارس). تورکیه تورکلری اشتباه اولاراق آذربایجلیلاری تورک قلمه آلارلار. بیز حاکیمیته و حاکیمیت داییره لرینه آذربایجلیلارا تورک دئمک دوزگون دئییل، دئیه اصرار ائدیریک. گرک لازیملی تدبیر و دوزگون یول ایله آذربایجانلیلارین اوستوندن بو غلط و ننگین تورک آدینی گؤتورمگه چالیشاق[5].
بو اساسدا آذربایجان تورکلوگوندن فارس مدنیت راسیستلیک پهلوانلاری، او جومله دن احمد کسروی[6]، تقی ارانی، یحیی ذکاء، ناصح ناطق، منوچهر مرتضوی، فیروز منصوری، یحیی ماهیار نوابی، بوگون ایسه علی حصوری، نورالدین غروی مرعشی، داریوش پور نیاکان، جواد طباطباییلر مئیدانا گیره رک فارس مدنیت راسیستی اولدوقلارینی اثبات ائتمگه و تورکلوگه قارشین دؤش و سینه گرمگه چالیشمیش و چالیشارلار.
اوسته گؤروندوگو کیمی محمود افشار یزدی فارس ایستعمارچیلیغی نین تملینی قویان بیریسی اولاراق بو چیخیش و داورانیشلاری ایله بیر چوخ میللی بیلینجدن یوخسول و میللی تئرورا معروض قالمیش قوربانلاری و میللی تاریخیندن خبرسیز اولانلاری قاجار شاهلیغی علیهینه اولدوقلاری اوچون تورک دوشمنلیگی صفینه قازانماغا و قاتماغا باشارمیش. بئله لیک ایله فارس مدنیت راسیستلری آذربایجان تورکلوگونو معذوریت قارشیسیندا قویاراق اونلاری ایرانلی آدلاندیرماقلا فارسچیلیق پروژه سی نین صفلرینه قوشموش[7] و "تورک" پیسدیر دئیه اونلاری اؤز میللی منلیک و کیملیکلریندن یاییندیرماغا و دیسکیندیرمگه و تورک دوشمنی ائتمگه چالیشمیشلار. فارس ایستعمار قووه لری آذربایجان ائلیتینه و سیاست ایله مشغول اولان تورکلره "آذری" خطاب ائتمکله اونلارین قولتوقلارینا قارپیز قویاراق اونلاری تورکیه تورکلوگو علیهینه ده یؤنتمگه چالیشمیشلار. بئله لیکله فارس حاکیمیت سیستیمی ایله تربیت اولموش گونئی آذربایجان تورکلری تورکیه علیهینه بؤیوک نفرت ایله چیخیش ائتمگه و فارس ایستعمارچیلیغی سیاست اوزوندن تورکلوک علیهینه قوسدوغو نفرتی یئنیلمگه و تیکرار ائتمگه چالیشمیشلار. محمود افشار یزدی نین آذربایجانلیلاری "تورک" قلمه آلماق ایستمدی گینه باخمایاراق فارس حاکیمیت چاتیسی آلتیندا "میللی بیرلیگه" یول تاپماق اوچون ناقیص نقطه لرین اوزرینه بارماق باسماغا چالیشمیش. بئله لیکله تورک و عربلری گلجکده فارسلاشدیرماق سیاستی نی فارس حاکیم مقاملارینا سفاریش ائتمیش، اوخویوروق:
"بیزیم میللی بیرلیگیمیز آذربایجان تورکلری، خوزستان عربلری، باشقا ولایتلرده فارس دیللی انسانلار آراسیندا اولان دیل فرقلیغی ایله ناقص ساییلار. بو حقیقت آجی دا اولسا، گرک بیلک و بو دیل فرقی نی آرادان قالدیرماغا (تورکو و عربی فارسلاشدیرماغا چالیشاق)، بئله لیک ایله خوشا گلمز نتیجه نین قاباغینی آلماغا چالیشاق. مذهب اورتاقلیغی نین (شیعه لیگین) نه زامانا دک بیزی بیر آرادا ساخلایا بیلمه سی هئچ ده بللی دئییل[8].
اوسته گؤروندگو کیمی محمود افشار یزدی بیر یاندان کورد، لور، بلوچ، گیلک، مازنی و باشقا کیچیک ائتنیکلری ده فارس قلمه آلمیش، باشقا یاندان تورک و عرب ائتنیکلرینی فقط شیعه دئیه ایرانیت چاتیسی آلتیندا باریندیرمیش، اوسته لیک تورکمنلری، بلوچلاری و کوردلری سنی اولدوقلارینا باخمایاراق شیعه لیکدن آییرماق ایستمه میش. دئمک، بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده دین باخیمیندان مسلمان اولان تورک، ترکمن، عرب، کورد، لور، بلوچ ائتنیکلرینی ایسلامیت مقوله سینده "ایسلام امتی" آدینا فارس ایستعمارینا تابع توتاراق اونلاری دیل و مدنیت باخیمیندان آیری سئچکیلیک مقوله سینه تابع توتدورماق ایسلامیت مقوله سی ایله باغلاشاجاق دئییل. ایسلامیت مسئله سی ائتنیک باخیمدان فارس ایستعمارچیلیغی نی بؤیوک آچمزلیک قارشیسیندا قویماسینا باخماراق محمود افشار یزدی 95 ایل بوندان اؤنجه فارس ایستعمارچیلیغی نین تملینی شیعه لیک و ایران دیل قوروپو دئیه یورماغا و یوزماغا چالیشمیش. محمود افشار یزدی پایاسینی قویموش فارسلیق و شیعه لیک تئوریسی بوگون ده ایران دؤلتچیلیگی نین تمل و پایاسی اولماسینا باخمایاراق بو تئوری یالنیز فارس ایستعمارچیلیق گؤروشو ساییلار. بو آرادا بعضی اؤزلرینی سیاسی آدلاندیرمیش گونئی آذربایجان تورکو اولان ذاتلار فارس ایستعمارچیلیق مسئله نی ایستعمارچیلیغی دئییل، "حاکیمیت ایستیبدادی" دئیه قلمه آلارلار. بئلنچی ذاتلارین فارس ایستعمارچیلیق حاکیمیتی نی یالنیز استبداد سیستیمی دئیه قلمه آلماقلاری نئجه بیر سیستیم ایله فارس اولمایان ائتنوسلارین اوز اوزه قالدیغینی باشا دوشمدیکلری نین بیان و ایضاحی ساییلار. بونلار استیبداد حاکیمیتی دئیه اؤزلرینی و توپلومو آلداتماغا چالیشدیقلارینا باخمایاراق مذهب و ایسلامیتی الده بیر قوز ائتمیش فارس حاکیمیتی ائتنیک باخیمدان بؤیوک بیر چلیشگه ایله اوز اوزه قالمیش گؤرونر. ائله اوندان یانا دا کئچمیش 37 ایلده جمهوری ایسلامی حاکیمیتی آنایاساسینداکی تانینمیش حاقلار، فارس حاکیمیتی طرفیندن عملده فارس اولمایان ائتنیکلره وئریلمه میش. بو آجی حقیقتلری گؤز آردی ائده رک بیر سیرا فارسچی گوجلر "یاشیل حرکتی" آدی آلتیندا "جمهوری ایرانی" شعاری نی اورتایا آتماق ایله فارسلیق حاکیمیتی نی توتولدوغو میللیتلر مسئله سی تهلکه سیندن قورتارماغا جان آتارلار. بو شعاری اورتایا آتان قوه لر؛ نهضت آزادی، حزب ملت، مسلمانان مبارز، جبهه ملی فاشیست، حزب پان ایرانیست محفللری و تمامیت ارضی شعاری نین دالیندا گیزلنمیش فارس سول مئاب تشکیلاتلاری ساییلار، او جومله دن: حزب کمونیست کارگری، حزب کمونیست ایران، حزب توده، حزب دمکراتیک مردم ایران و باشقالاری.
بعضی اؤزلرینی سیاستچی قلمه آلان، آنجاق فارسلیق مفکوره سی ایله تربیت اولموش آذربایجانلی ذاتلار دا "جمهوری ایرانی" آدی آلتیندا سئکولار کلمه سینی ائشیدرکن اوزدن ایراق آغیزلاری سولانماغا باشلار. دئمک، بو ذاتلار مسئله نی میللی کیملیک اساسیندا دئییل، یالنیز ایدئولوژیک بیر فارسلیق مسئله سی دئیه قلمه آلارلار. بئلنچی یاناشما بو ذاتلارین فارس دؤلتچیلیک دکترین و نظریه سینی درک ائتمدیکلریندن ایلری گلن بیرگؤروش ساییلار. محمود افشار یزدی فارس ایستعمارچیلیق گؤروشلرینی اساسلاندیرماق اوچون یازیر:
"بیزیم قورخوموز بو دیل و مدنیت فرقیندن چوخ دا خیالات اساسلی دئییل. گنجه، باکی و قافقازین گونئیینده کی ساکینلر شیعه اولدوقلارینا باخمایاراق تورک اولدوقلاری اوچون بیز ایله عثمانلار آراسیندا سئچیم ائدرکن اونلار عثمانلیلاری (تورکیه تورکلرینی) اختیار ائتدیلر. دئمک، دیل عامیلی مذهب عامیلینی سوللادی و قاباغا کئچدی[9].
اوسته گؤروندوگو کیمی محمود افشار یزدی دوقسان بئش ایل اؤنجه فارس ایستعمارچیلیق دوشونجه سی نین اساسینی قویارکن بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سی نین اوزلشه جگی دیل و مدنیت مسئله لرینی ده نظره آلمیش گؤرونر. بو اساسدا محمود افشار یزدی بیر دیل، بیر مملکت و بیر بایراق مسئله سینی دورمادان قابارتماغا چالیشمیش و فارس حاکیمیتینه وئردیگی سفاریشلر اساسیندا فارس حاکیمیتی ده دیل و مدنیتلر مسئله سینده بیر آدیم بیله ایلری و قاباغا گئتمک ایستمه میش. بئله لیکله فارس حاکیمیتی ایرانیت مقوله سی آدی آلتیندا آذربایجان تورکلوگونو یوبازلاشدیرماغا و اونلارا فارسلیق بیلینج و شعورونو سیریماغا، آشیلاماغا، ترزیق ائتمگه چالیشمیش و چالیشار.
دئمک، گونئی آذربایجان تورکلوگونده آذربایجان تورکلوگونو اساس گؤتورمه-دن و تورک دیل و مدنیت مسئله سینه آرخالانمادان میللی مسئله میزی اؤن داشیمامیز و قاباغا گؤتورمه میز ایمکانسیز ساییلار.


text:
«زهرا نعمتی» وطنه دؤندو
تبریزلی داغچی قادین «زهرا نعمتی» ۸۱۶۳ متر هوندورلوگو اولان هیمالیانین «ماناسلو» داغینی فتح ائتدیکدن سونرا بوگون آخشام وطنه دؤنموش و تبریز طیاره میدانیندا سئونلری طرفیندن گول چلنگلری ایله قارشیلانمیشدیر.
«زهرا نعمتی» مهر آیینین ۵نجی گونو دونیانین ان اوجا داغلاریندان حساب ائدیلن «ماناسلو»نون زیروهسینه ایاق باسمیش و بئلهلیکله بو داغی فتح ائدن ایلک آذربایجانلی قادین و ایراندا ایسه ایکینجی داغچی قادین اولموشدور. خانم نعمتینین استقبال مراسیمینده تبریز داغچیلیق هئیتی(هئیت کوهنوردی)، سئونلری و دوستلاری اولموش و تاسفله بو غیرتلی آذربایجان قادینینا رسمی شکیلده قارشیلانما مراسیمی کئچیریلمهمیشدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان وطنداشیمیز «زهراخانیم نعمتی»یه جان ساغلیغی و داهادا اوغورلار آرزولاییریق.


text:
سویوخ بیر قیش گونو گؤزلریم آخیر
قار کوله یی سانکی ایلدیریم شاخیر
پنجره دالیندان بیرجوت گؤز باخیر
بیر یالقیز آغاجی آلقیش ائدیرم
آغاجین اوستونده گؤرونمور باری
سویوخ دا تک قالیب هئچ یوخدور یاری
نه باغبان نه گونش چیخمیر هاواری
بیر یالقیز آغاجی آلقیش ائدیرم
او آغاج اؤلمویوب دیریدیر هله
صبر ائدیر یوردونا یاز باهار گله
پالتارین دئییشه یاشیل دون گییه
بیر یالقیز آغاجی آلقیش ائدیرم
دوزدور الدن وئریب یارپاق بوداقین
قیشدا تیکیب اونون سازاق دوداقین
کیمسه آلمیر ایندی اونون سوراقین
بیر یالقیز آغاجی آلقیش ائدیرم
“یانار” سئویر اوندا اولان غیرتی
انسان گره ک آلسین اوندان عبرتی
اومیدی وار چکیر باهار حسرتی
بیر یالقیز آغاجی آلقیش ائدیرم
جواد فضلی(یانار)


text:
مسأله:
ماهیتجه داخیلی ایستعماراقارشی اولان گونئی آذربایجان ناسیونالیزمی ایللر اؤنجهدن ایران داخیلی سیاستینده گووهنلیک مسألهلری ایچینده یئرلشیب. اوستهلیک سون ایللرده گونئی آذربایجان میللی حرکتی تکجه آذربایجان دئییل، ایرانین بوتونلویونده گئدن حادثهلرده بئله، بیر اویونجو اولماق پوتانسیئلینه یییه لنمیشدیر. بوتون سیاسی-اجتماعی حرکتلرده اولدوغو کیمی، بو پوزیسیونا چاتماق ، حرکتین گوجون گؤستریر و نتیجه آلاجاغیندا تأثیرلیدیر. آذربایجانین قوزئی بؤلومو یعنی قوزئی آذربایجان اؤز ایستیقلالینی آلدیقدان سونرا، بو حرکتین اؤزللیکله ائلچی بی ین تأثیری نتیجهسینده، گونئی آذربایجاندا دا میللی مسأله گووهنلیک مسألهسینه چئوریلمیشدیر.
کؤکونه باخیلدیقدا، گونئی آذربایجاندا میللی مسأله، پهلوی دؤنهمینین ایستعمارچی و شووونیستی سیاستلرینه قارشی یارانمیش و ایلک دؤنه ۱۳۲۴-جی ایل آذربایجان میللی حکومتی ایله نتیجهلنمیشدیر. بو حکومت داغیدیلدیقدان سونرا، ۱۳۵۷-جی ایل اینقیلابیندا قیسسا زامانلیق کؤزرهن بو مسأله، ۱۳۷۰-جی ایللره قدر ادبیاتچیلار، شاعرلر و یازیچیلار آراسیندا کولتورل دون ایله سورموش و قوزئی آذربایجانین ایستیقلالیندان سونرا آذربایجان بؤلگهسینده اجتماعی-امنیتی مسأله حالینا گلمیشدیر. اؤیرنجی حرکتی، قاراباغین ایشغالینا قارشی تربیز و تئهران بیلیوردلاریندا اعتراض،بابک قالاسی توپلانتیلاری، موختلیف سئچکیلر اؤزللیکله ۱۳۷۴-جی ایل تربیزدهکی مجلیس نمایندهلیگی سئچکیسی بو مسأله نین وار اولدوغونون گؤستریجیسی ایدی. آنجاق گونئی آذربایجان میللی حرکتینین ۱۳۵۷-جی ایل اینقیلابیندان سونرا اؤلکه سوییهسینده بیر مسأله اولاراق اورتایا چیخماسی، بلکه ایلک دؤنه ۱۳۸۴-جو ایل پرئزیدئنتلیک سئچکیلرینده گؤروندو. عمومی حالدا پرئزیدئنت کاندیدالاری نین اورتایا قویدوغو مسألهلر خالقین سهسینی قازانماق اوچون اولورسا دا، باشقا باخیشلا همین مسأله نین وار اولدوغونو و یایقین اولدوغونو دا اورتایا قویور.
اگر بیر ایستک خالق طرفیندن گئنیش سوییهده ایستهنیلیرسه و آدایلار او ایستهیی دیله گتیرمکله سس قازانماق ایستهییرسه، همین ایستکله نئجه یاناشماق سؤز قونوسو اولور و اونا چؤزوم آختاریلیر ، بئلهلیکله ده همین ایستک حاکمیت اوچون مسألهیه چئوریلیر. بللیدیر کی، بیر ایستک چؤزولمهسی گرکن مسألهیه چئوریلمهیینجه، اونا یول تاپیلماسی دا ایمکانسیزدیر. آنجاق بو او دئمک دئییل کی همین ایستک حاکمیت طرفیندن ایستهنیلن کیمی وئریلهجک. بیر چوخ عامیللرین یانیندا، همین ایستهیی اورتایا قویان اجتماعی حرکتین گوجو ده بللی ائدیجیدیر. حرکتین گوجو آرتدیقجا، اورتایا قویدوغو مسألهنین نئجه چؤزولمهسینده رولو دا چوخالیر. حرکت اؤزو مسأله اوزره اویونجو حالا گلیر و اونون هر هانسی آددیمی و موناسیبتی داها آرتیق اهمیت داشیییر. دئمک اولار ۱۳۸۴-جو ایلدن بویانا پرئزیدئنت سئچیملرینین هامیسیندا میللی مسأله ایرهلی سورولوب. آنجاق اؤزللیکله ۱۳۸۸-جی ایل یاشیل حرکتی زامانی، میللی حرکت اؤلکه سوییهسینده بیر غیری-فعال یا اوینامایان اویونچو کیمی اؤزونو گؤستردی. میللی حرکت همین زاماندان بو یانا اؤزللیکله تهران مرکزلی حرکتلره قاتیلمامیش و ساکیت قالمیشدیر. بو ایسه بوتونلوکده گونئی آذربایجانین ساکیت قالماسینا گتیریب چیخارمیشدی. یاشیل حرکتین اوغورسوز قالماسینین اؤنملی سببلرینین بیری غیری فارس میللتلرین اؤزللیکله گونئی آذربایجان تورک میللتینین بو دئوینیمه قاتیلماماسی اولموشدور. بو اولقو بیر یاندان آذربایجاندا میللی حرکتین اوستون جریان و حرکت اولدوغونو گؤسترسه ده، آنجاق آچیقجا دئسک میللی حرکتین بو توتومو بیر آز قرارسیزلیق بویاسی دا آلمیشدیر.
بو قرارسیزلیق و اوینامامازلیق سونوجوندا، میللی حرکت بیر اویونجو اولاراق اولایلاری ائتکیلهسه ده، سونراکی ایللرده همین توتومون تکرار اولماسی آرا-سیرا سیاسی مئیدانی باشقالارینا بوشالتمیش و آذربایجان بیر چوخ حادیثهلرده تاماشاچی قونومونا گلمیشدیر. دئمهلی غیری فعال اویونجولوغون سورمهسی، میللی حرکتی اؤلکه سوییهسینده گئدن اولایلاردا بیر فعال تاماشاچییا چئویرمیش اولوب. سون ایللرده اقتصاد کؤکنلی اجتماعی اعتراضلارین چوخالماسی و بو حرکتلرین چوخ قیسسا زاماندا سیاسی ماهیت قازانماسی، میللی حرکتین ایسه ساکیت و یا قرارسیز قالماسی ، بو قونومو داها دا برکیدیب. بو توتوم میللی حرکتی بیر چوخلارینین باخیشیندا اؤزللیکله کوتله باخیشیندا سیاسیلیکدن چیخاریب سادهجه آذربایجانا مخصوص اولان اجتماعی بیر حرکته چئویریب. بو یازیدا، بو دورومو یارادان ندنلر، اونون سونوجلاری و یئنی دؤنهمده – آتوم آنلاشماسی سونراسیندا – میللی حرکتین توتابیلهجهیی یول حاقدا اؤز دوشوندوکلریمی پایلاشاجام.
آتوم آنلاشماسینین ایران اوچون باشلیجا سونوجو
ایران حاکمیتینین اوزون ایللر بویو داورانیشلاری ثبوت ائدیب کی، بو رئژیمین خاریجی سیاستده واز کئچیلمز پرینسیپی رئژیمین قورونماسیدیر و «حفظ نظام اوجب واجبات است- رئژیمین قورونماسی واجیبلرین واجیبیدیر» تاپشیریغی بو پرینسیپین اساس تظاهرودور. نه آنا یاسادا یازیلمیش “موسلمانلاردان و مظلوملاردان حیمایت” ماددهسی نهده حاکمیتین هر هانسی بیر مقامینین سؤزلری بو پرینسیپی پوزابیلمز. اوصولگرا یا کانسئرواتیو جریانین زامان زامان خاریجی سیاستده رئفورمیستلره قارشی قوللاندیقلاری « نووه ائنئرژیسی بیزیم کسین حاقیمیزدیر» شعاری دا یانلیز داخیلی ریقابت اویونلاریندا آنلاشابیلر. یوخسا اساس مسأله سیز آنلاشمایین بیز آنلاشاق مسألهسیدیر. اگر خاتمی دؤورونده نووه آنلاشماسینین سببی دونیا ایله موثبت ایلیشکی یاراتماق و احمدینژاد زامانیندان باشلاییب روحانی زامانیندا نتیجهلهنن آنلاشمانین سببی خاریجی حربی تهاجومو اؤنلهمک اولموشدوسا، رئیسی دؤنمینین باشلیجا مسألهسی اقتصادی بؤحران و اونون دؤزولمز سونوجو اولان اقتصادی عوصیانلاردیر. هر حالدا اساس پرینسیپ بیردیر و رئژیمی قوروماق اوچون ، سؤزده سازیش و آنلاشمایا قارشی اولان اوصولگرالار دا سازیشه گئتدیلر.
سون پرئزیدئنت سئچکیلرینده اؤنجهدن هامی یا بللی اولدوغو کیمی ، حاکمیتین بو دؤنه اساس مسألهسی اقتصادی چؤکوشون قاباغین آلماغیدی. تحریملر داها اوستو یازیلی کاغاز پارچاسی دئییلدی. ۱۳۹۶، ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ جی ایللری گئنیش اعتراضلار گؤستردی کی آیاغا قالخمیش ناراضی خالق، هر آن حاکمیتین قالاسین ییخابیلر و نه نظامی قوهلر نه آتوم قورولوشلاری بو سئلین اؤنون آلانماز. حاکمیتین اوزه چیخمیش آراشتیرمالارینا گؤره، اؤلکهده ناراضیلیغی تؤرهدن اساس اورتاق عامل اقتصادی ناراضیلیقدیر. یوخسوللوق خطینین آلتینا دوشهن آیلهلر اؤلکه اهالیسینین ان آزی اوچده بیرینی آشیب. ات مصرفی یوزده قیرخ دوشوب، لبنیات و مئیوه مصرفی ده هابئله. اساس لازیم اولان قیرخ محصولون قیمتی یوزده یوز آرتیب. بو وئریلر هله رسمی مئدییایا آچیقجا وئریلن بیلگیلردیر. حاکمیت دایرهلری یاخشی بیلیر کی اقتصادی بؤحرانی آشابیلمهسهلر، رئژیمین قالماسینا هئچ اومود قالمایاجاق. بو بؤحرانی آشماق دا تحریملر وارکن ایمکانسیزدیر. ایران حاکمیتی ائله بو هدفله موذاکیرهلره گئتدی و توپوردوکلرین یالاماقلا دا اولورسا بو موذاکیرهلردن سونوج آلمالییدی. باخمایاراق کی اقتصادی و ایداری فساد-یولسوزلوق او قدر درینلهشیب کی تحریملرین گؤتورولمهسی، یالنیز قیسسا بیر سوره رئژیم اوچون نفس یولو اولابیلر. اؤزتجهسی، نووه آنلاشماسینین ان باشلیجا قازانجی ایران رئژیمی اوچون اقتصادی چؤکوشو بیر سورهلیک یوباتماق و اونون هزینهسی ده هم ایران ایچینده همده بؤلگهده رئژیمین اقتدارینین آشاغی دوشمهسی اولاجاق. خالق آچیسیندان باخدیقدا، اقتصادی ناراضیلیق آزاجیقدا اولسا بیر سوره یاتیشابیلر، آنجاق حاکمیتین اؤزوندن یاراتدیغی گوجلولوک،قورخونجلوق ، دؤنمزلیک و ایقتیدار آرتیق قاباقکی کیمی اولمایاجاق.
گونئی آذربایجان میللی حرکتینین سیاسی اولاراق تانینماماسینی یارادان ندنلر
وورقولاندیغی کیمی گونئی آذربایجان میللی حرکتی ماهیتجه داخیلی سؤمورگهچیلییه قارشی اولان بیر حرکتدیر. بونو ایران-فارس حاکمیتی ده یاخشی بیلیر و بیزیم بوتون موحافیظهکارلیغیمیز دا بونا تأثیر ائدهبیلمیر. ایستعمار یا سؤمورگهچیلیک بیر میللتین باشقا میللته حاکمیتی دئمکدیر. اوستون میللتین حاکمیتی اؤزونو دیل، دین، کولتور،سوی-نیژاد و ائکونومیک آیریسئچکیلیکده گؤسترسه ده، اونون اساس اؤزهیی سیاسی اوستونلوکدور. میللی ظولم-ستم، ایرقچیلیق-نئژادپرستی و ائتنیک آیریچکیلیک اولاراق میللی مسألهنی اورتایا قویماق، اصلینده اساس عامیل دئییل گؤرونتولری و معلوللاری سورون اولاراق گؤسترمکدیر. بو یاناشیم ایسه، سونوجدا اساس مسألهنی یئرینده ساخلاییر. ایستعمار اصلینده سیاسی مسألهدیر و بیر میللتین باشقا میللته سیاسی اوستونلویودور. اونا گؤره ده،ایستعمارا قارشی اولان حرکت ده اؤزلویونده سیاسی بیر حرکتدیر. البته بیر میللتین سیاسی حاکمیتی، او میللتدن اولان اینسانلارین حاکمیت دایرهلرینده اولماسی معناسیندا دئییل. اصلینده محکوم میللته منسوب اولان اینسانلاری حاکمیت پوستلارینا قویماق، یئنی ایستعمارین ایستیفاده ائتدیی مئتوددور. بو یاناشما ایله، حاکمیتده نئچه وزیرین تورک اولماسی و یا پرئزیدئنتین و باشقا مقاملارین تورک اولوب اولماماسی میللی حرکتین مسألهسی دئییل. میللی حرکتین ماهیتینه اویقون اولاراق، اونون اساس ایستهیی میللت اولاراق سیاسی ایستاتوس قازانماق و یا میللی حاکمیتدیر. میللی حرکتین چوخونلوغو و اؤزللیکله اونون سئچکین و آپاریجی قوووهلری و تشکیلاتلاری بو مسألهنین بیلینجیندهدیلر و «آزادلیق، عدالت ، میللی حکومت» شعاری هابئله بیر بایراق اوزره بیر آرایا گلمک بونون اساس گؤستریجیسیدیر. میللی حرکتین تکجه ایندیکی اورتاق سیاسی شعاری دئییل، اونون حتی کئچمیشده اولان ایختیلافلاری دا میللی حرکتین ماهیتینی گؤستریردی. ایستیقلالچی و فئدئرالچی اولاراق سورهن نئچه ایللیک ایختیلافین اولماسی، گؤستریر کی ، هر حالدا میللتچیلرین ایستهیی میللی حاکمیتدیر و بو ایستک البته سیاسی بیر ایستکدیر. بوتون بو اورتاق آلقیلامالارا قارشین، میللی حرکتین غیری سیاسی بیر حرکت کیمی تصویر اولونماسینین ندنلرین، بئله سیرالاماق اولار:
۱- ناسیونالیزمین عمومی حالدا بیر یانینین غیری سیاسی اولماسی و بو یؤنون گونئی آذربایجاندا گئنیش یاییلماسی:
میللی کیملیگی و اونون عونصورلارینی سئویب قوروماق، ناسیونالیزمین بیر یانیدیر. ۹۰ ایلدهن چوخ آسیمیلاسیون سیاستلرینه معروض قالمیش، ازیلمیش و اؤزوندن اؤزگلشمیش بیر میللتین آراسیندا یارانمیش گونئی آذربایجان میللتچیلیگی، ائله بو نقطهدن باشلانیب. بیز هله بیمیردیک بیزیم دیلیمیزی ده یازماق اولار، بیزیم ده موسیقیمیز وار، بیزیم ده چوخ بؤیوک تاریخیمیز وار، شخصیتلریمیز و درین کولتوروموز وار،…بیز حاکم میللتین وئردیکلری هر نهیی قبول ائتمیشدیک، اونلارا اوخشاماغا چالیشیردیق، بیز بیلمیردیک تورک اولدوغوموزو و یا آذربایجانلی اولدوغوموزو، بیز اوشاقلاریمیزی حاکم میللتین تحمیل ائتدییی دیل ایله دانیشدیریردیق، بیز کوروشا، داریوشا و ایرانئ باستانا فخر ائدیردیک….
اؤزونو هله ایتیرمهمیش،غریزی اولاراق فارسچیلیغین قاباغیندا دیرهنهن اینسانلار، بو قونولار حاقدا بیلگی الده ائتدیکده، یانقی اورکلرینه سو تاپار کیمی، اؤز یانقیلارینی سؤندورور باشقالارینا دا سونوردولار. آنجاق بو ایبتیدایی مسألهلر چئورهدهکی اینسانلار اوچون غیری عادی گؤرونور و بو فیکیرلره قارشی موقاویمت گؤستریردیلر. بئلهجه، میللتچیلییه باشلامیش هر کس اؤز اطراف موحیطین)قاندیرماق اوچون موجادیله آپاریردی، اوستهلیک حاکمیت ده بو ایلکین ایستکلره قارشی گلیردی. حاکمیت آنا دیلده آد قویماغا، تورکجه توی و یا یاس کارتی یازماغا، میللی شخصیتلریمیزی آغیرلاماغا و… آغیر تپکی گؤستریردی. بیریسی اؤزونون حاقین قبول ائتمهدیی حالدا، اوندان او حاق اوچون موباریزه ائتمهسینی ایستهمک ده یئرسیزدیر. بئلهلیکله میللی اویانیش آدلاندیردیغیمیز بیر پروسه باشلادی و حاکمیتین ایلک سنگری بوراخمادیغی اوچون، موجادیله ائله ایبتیدایی حاقلاردا قالدی. اوزون ایللر اویانیش حرکتی سوردویو اوچون، سایجا تورکچولویو منیمسهینلر چوخالدی، آنجاق میللی حرکتین ماهیتی، یالنیز میللی کیملیک مسألهسی اولاراق تانیملاندی. میللتچیلر تورک اولدوقلارینا فخر ائدن، فارس دانیشمایان، تیراختور هوسکارلاری و تورک تاریخین بیلهن… اینسانلار کیمی تصویر اولوندولار. بو تصویر ایسه خالق اوچون غیری سیاسی بیر جریان معناسینداییدی.
۲-موحافیظهکارلیق و اؤزونو سانسور ائتمه
آتا-آنا سؤزلریمیزین دئدیی کیمی، ایلان ووران آلا چاتیدان قورخار. بیزیم میللتیمیزین ایگیدلری دؤنه دؤنه سانجیلیبلار. عموم خالق تاریخی اولایلاری اونوتسا دا، همین حادیثهلرین آچدیغی ایز و تأثیر اوزون ایللر بویو قالیر. مثللره کئچیر، سؤیلملرده یئر آلیر. بیرده کی، اودوزان طرف نه قدر قهرمانلیق گؤسترسه ده، عموم باخیشدا اؤنملی اولان، نتیجهدیر. عموم میللته اولان ظولمه قارشی عصیان ائدن ایگیدلریمیز، دؤنهلرله توتوقلانیب، ایشکهنجه اولوب، آسیلیب، گولللنیب، سورگون اولوب، قاچقین دوشوب و …. اونلار بللی نتیجه آلانمادیقلاری اوچون، قهرمان کیمی دهیرلنمهییبلر، آرخالاریندا دایانان اولماییب، آیلهلری چتینلییه دوشوب و نهایتده اؤزلرینین یاپدیغی ایش دویغوساللیق، تجروبهسیزلیک و حتی مسولیتسیزلیک کیمی ایرهلی سورولوب. اونلار بدبخت اینسانلار کیمی اونودولوب و یا اونوتدورولوب. بوگون آذربایجان میللی حکومتینین یولونو داوام ائدن، شاه رئژیمینه قارشی ایلک چیریک ساواشی آپاران و ۱۳۳۹-جی ایلده گوللهلهنهن اییوب کلانتری قوروپونون و اونلارین اؤرگوتونه منسوب اولوب آغیر زیندانلارا محکوم اولان ایگیدلریمیزی اؤز یئرلرینده بئله تانییان آزدیر. ۳۲ ایل شاه رئژیمینین زیندانلاریندا دیرهنهن میللی حکومتیمیزین عسگرلریندن اولان سفرخان قهرمانییانی عجبشئرده بئله گنج نسل آراسیندا تانییان آزدیر. اونلار اونودولوب، آنجاق حاکمیتین اونلارین سیماسیندا وئردیی درس آلینیب، دیلیمیزه سؤیلهمیمیزه کئچیب و بیز عاغیللی اولماغی ایگید اولماقدان اوستون بیلمیشیک، عاغیللی اولماغی دا موحافیظهکارلیقدا، اؤزوموزو سانسوردا، سیاسته قاریشماماقدا و اؤز منفعتیمیزی هر شئیه اوستون توتماقدا گؤرموشوک. بو بیزیم یاشادیغیمیز سیستئمدیر و بو سیستئم بیزیم هر نهییمیزی تأثیرلندیریب. بیز میللتچی اولموشوق، سیاسی ایدهآللاریمیز اولوب، آنجاق موحافیظهکارلیقدان واز کئچنمهمیشیک. بیز اؤزوموزو سانسور ائدیب، هدفلریمیزی غیری سیاسی گؤسترمهیه چالیشمیشیق. ساده منطیق وار بورادا، بیز اؤزوموزو غیری سیاسی تانیتدیردیغیمیز حالدا، چئورهنین بیزی سیاسی جریان اولاراق تانیماسی ایمکانسیزدیر.
۳-مرکزچی حرکتلرین شووونیستی سیاستلرینین تأثیری
ایران-فارس ناسیونالیسمی پهلوی دؤنهمیندن بری بوتون ایمکانلارینی ایستیفاده ائدهرک اؤلکهده کؤک سالیب. بو اؤلکهده ساغچی، سولچو، ایسلامچی، اصلاحاتچی، اوصولگرا، دئموکرات، لیبئرال اوستهلیک بشر حاقلاری اوچون چالیشان اینسانلاردا بئله، فارسچیلیق-ایرانچیلیق فیشقیریر. اونلار ایرانی بؤلگهدهکی بوتون اؤلکهلردن و فارسی، اؤلکه و بؤلگهدهکی بوتون میللتلردن اوستون بیلیرلر. اونلار قدیم ایران حاقدا وئریلن یالانچی بیلگیلری منیمسهییب، ایرانی بؤلگهدهکی بوتون میللتلرین حاکمی بیلیر، قونشو اؤلکهلرین چوخونو الدهن گئتمیش تورپاقلار حساب ائدیرلر، قدیم ایرانین بؤیوکلویونه باییلیب و کوروشون داریوشون قانلی اللرینده بشر حاقلاری آختاریرلار. اونلار ایرانی ازلی و ابدی بیر اؤلکه کیمی گؤرور و فارس دیلینی بو مملکتین فخری و کیملیگی کیمی دیرلهندیریرلر. اونا گؤره ده هر هانسی بیر میللی ایستهیین وئریلمهسینی، فارس دیلینی ضعیفلتمهسی و بو اؤلکهنین پارچالانماسی کیمی گؤرور و اونا قارشی چیخیرلار. اونلار غیری فارس میللتلرین اؤزلیکله تورکلرین موستقیل میللی حرکتلرینی گؤرمزدن گلیرلر، اونلارین باشلادیغی حرکتلره تورکلرین قوشولمالارینی دا اؤز حرکتلری کیمی منیمسهییرلر. اصلینده ایرانین عمومیتینه عایید اولان هر هانسی حرکت، فارس میللتینین قازانجینا اولان بیر اؤرتوکدور. سول، ساغ ، ایسلامچی، فئمینیست، صینفی اعتراضلار و بشر حاقلاری کیمی حرکتلر هامیسی بیزی آسیمیله ائتمهیه و فارسلارین قوللوغونا آپارماغا یارایان بیر چتیردیلر. تورکلر بو حرکتلرین ایچینده یا اؤز میللی حاقلاریمیزا گؤز یوموب و فارسلاردان داها چوخ ایرانچی-فارسچی اولورلار یادا میللی حاقلاریمیزی مدافعه ائدیب پانتورکیست اولاراق طرد اولورلار. بوتون بو کیمی تجروبهلر، میللی حرکتی فارسلارین و مرکزچی جریانلارین باشیندا اولدوغو یا باشلاتدیغی حرکتلره و چاغریشلارا قارشی احتیاطلی ائدیب. گونئی آذربایجان میللی حرکتینین تأثیرلی اینسانیلار و تشکیلاتلاری بو حرکتلره قوشولماقدا، هر حالدا آذربایجانی اودوزموش گؤرورلر. بیر یانداندا بو حرکتلره اؤزللیکله اقتصادی کؤکو اولان اعتراضلارا قارشی گلمهیی ده دوزگون آددیم بیلمیرلر و بئلهجه سون ایللرین سیاسی اولایلاریندا تاماشاچی موقعییتینده اولوبلار.
۴- ایستعمار پسیکولوژییاسی
گونئی آذربایجانین بیر سیاسی اویونجو اولاراق تانینماماسینین ندنلریندن بیری ده سومورگهلشمکدیر. ایستعمارچیلارین ان بیر میللته حاکیم اولماق اوچون ان ایلکین و اؤنملی سلاحی، او میللتی تحقیر ائدیب و اؤزگوونجین الیندن آلماقدیر. اؤزونه و اؤز وارلیقلارینا گوونجین ایتیرهن میللت، حاکم میللتی حکومته لاییق بیلیر، حاکم میللتین دیلین رسمی اولماغا لاییق بیلیر و اؤزونه مخصوص میللی دؤولتین اولماسین هئچ حالدا آغلینا سیغیشدیرابیلمیر، آغلینا سیغیشدیرابیلمه دیی بیر فیکری حتی ائشیتمیر ده، ائشیتسه ده جیددی توتمور، تئز اونودور. اؤزونه اؤز میللتینه گووهنمهیهن بیریسینی قانع ائتمک اوچون وئریلن آچیقلامالار و منطیقلر ده ایشه یارامیر، موقتی قانع اولسا دا آیلار سونرا همین سوال لارین یئنه تکرار ائدیر. بو اینسانلار اؤزلرینه اینامسیزلیغی تأیید ائدن هر هانسی سؤزو منطیقیندن آسیلی اولمایاراق قبول ائدیر و بئلهجه میللی حرکتین سیاسی هدفلرینی ائشیتمهیهن بیریسی، آذربایجانی گلهجک سیاسی موعادیلهلرده یئرلشتیرنمیر، اونو سیاسی حرکت کیمی گؤرمور. آنجاق بیر مسألهده وار، ازیلمیش میللتده هر هانسی عامیل ایله اؤزونه گووهن یارانارسا، داها هئچ منطیق اونو اؤز حاقیندان گئری اوتوردانماز.
۵- باغلی و قاپالی سیاسی مئیدان و باستیرمالار(سرکوب-رئپرئسییالار)
ایرانین عمومی سیاسی شرایطی و (قورولوشونو نظرده آلارساق، میللی حرکتین چیخیش یولو یالنیز مدنی موباریزهدیر. آنجاق خالقین بیر قیسمی، اؤز تیملرینی رسمی مئیداندان سئچیرلر. رسمی مئیداندا اولمایانلار، اونلار اوچون یوخ ساییلیرلار. ایراندا بو رسمی سیاسی یاریش مئیدانی ایسه هر کس و هر قوروپ اوچون آچیق دئییل. بو مئیداندا کیمین و هانسی سوییهده اویناماسی کونترول آلتیندادیر. حکومتین بیر پارچاسی اولان اصلاحاتچیلار بئله، بو مئیدانا بیرینجی سئچنکلری ایله گیرهنمیرلر. آذربایجان میللی حرکتی اوچون بوگونه قدر هئچ بیر پارتییانین یارانماسینا ایزین وئریلمهییب، سئچکیلرده آذربایجانین میللی سیاسی ایستکلرینی تمثیل ائدن هئچ بیر آدای اولماییب. بو مئیداندا بیزیم تیمیمیز یوخدور کی، طرفدارلاریدا اولسون. البته گئت گئده بو مئیدانین تأثیری آزالیر و بو اویونلارین تاماشاسینا گئدنلر ده آزالیر. سیاسی مئیدانین غیری رسمی مئیدانا چکیلمهسین سون ایللرده داها آچیق گؤرمک اولور و ائله بو فورصتی ایرانین مرکزچی اوپوزیسیونو قوللانماقدادیر. رسمی مئیدانی آذربایجان میللی حرکتینین سیاسی نومایندهلیینه باغلایان حاکمیت، غیری رسمی مئیداندا بو حرکتله داهادا سرت یاناشیر. بونون اساس نهدهنی بودور کی، اؤزللیکله میللی ظولم اولان اؤلکهده، ناسیونالیزم ان چکیجی ایدئولوژیلردندیر و بو جاذیبهنی حاکمیت یاخشی باشا دوشوب، دؤنهلرله اونون وارلیغین دویوب. ایران حاکمیتی گونئی آذربایجانین پوتانسیئل جاذیبهسیندن قورخدوغونا گؤره، اونو بوتون ویترینلردن سیلمک ایستهییب و بو سیاستین سورمکدهدیر. حاکمیت گونئی آذربایجانین میللی سیاسی ایستکلرینین خالق آراسیندا تانینماسینین قارشیسین آلماق یولوندا، خاریجدن یاییلان مئدییالارا بئله هوجوم ائتمیش و ایلک ایللرده تورکسات دان یاییلان گونازتیوی تئلئویزییا کانالین بو ساتالایتدان گؤتورتدورموشدو، سون ایللرده یایینلانان آنت تئلئویزییا کانالینا دا بو ایمکانی وئرمهمیشدی.۱۳۹۸-جی ایل اعتراضلاریندا، گونئی آذربایجاندا عمومی اعتراض اولماسا دا، مئیدانا گیرمک ایستهین میللتچیلرین قاباقجادان توتوقلانماسی یالنیز بو باخیشلا یوروملانابیلر.
۶-ائتنیک سورون (قومی مسأله) و گرگینلییین تأثیرلری
داخیلی ایستعمارین اؤزونو گؤستردیی ان اؤنملی یئرلردن بیری اقتصادی آیریسئچکیلیکدیر. پهلوی دؤنهمیندن بو یانا حاکمیتلرین غیری فارس و غیری شیعه یئرلشیملی بؤلگهلره قارشی اقتصادی آیریسئچکیلیک و گووهنلیک سیاستلری نتیجهسینده، بیر سیرا شهرلرین جمعیت ترکیبی دییشیب. غربی آذربایجان شهرلرینده بو جمعیت ترکیبینین دییشمهسی، سونرادان کؤچموش کوردلرین بو شهرلرده چوخالماسی ایله مالیکیت ادعالاری و حتی قوندارما تاریخ اولوشتورمالاری، سون ایللرده گرگینلیک تؤرتمکدهدیر. بیر یاندان کوردلرین بو شهرلرده هله آزینلیق اولمالارینا باخمایاراق ایراندا یاشایان تورکلردن داها چوخ اؤز کیملیکلرین قورویوب میللتچی اولمالاری و مجازی دونیادا بو باخیشلارینی یایمالاری، سلاحلی تشکیلاتلارا مالیک اولمالاری و باشقا یاندان ایسه سون یوز ایلده یاشانان جیلولوق و سیمیتقو حادثهلری تورکلرده نیگرانلیق و قایغی تؤرتمکدهدیر. بو حاقلی قایغیدان یولا چیخان میللتچیلر، مسألهنی نئچه ایلدیر موختلیف سئچکیلرده ده ایرلی سورورلر. سئچکیلر اوپوزیسیون طرفیندن هابئله میللی تشکیلاتلار طرفیندن بایکوت اولوندوغو زامان بئله، غربی آذربایجان دا کوردلر سس قازانماسین دئیه، بیر سیرا میللتچیلر سئچکییه قاتیلدی و حاکمیتین آداملارینا سس وئردی. نتیجه اولاراق، حاکمیت هم کوردلردن هم ده تورکلردن داها چوخ سس گتیریر.
حتی بو یولدا حاکمیتین ادبیاتین قوللانانلار دا وار. حاکمیت ایسه، نه آذربایجان تورکلرینین نه ده کوردلرین بو حاقدا قارشیسین آلمیر و کوردلره قارشی اولماق ان آزی بو بؤلگهلرده میللی حرکتین اساس ماهیتی کیمی تانینیر.
میللی حرکتین غیری سیاسی تانینماسینین نتیجهلری
گونئی آذربایجان میللی حرکتینین غیری سیاسی حرکت اولاراق تانینماسی نورمال حاللاردا اونون داها چوخ یاییلماسینا سبب اولوب. بو اؤلکهده اینسانلار سیاسی حرکتلری و سیاسی اولماغی چوخ هزینهلی بیلیرلر. اوزون ایللرین تجروبهسی بو دوشونجهنی اونلاردا یارادیب. “سیاسته قاریشما، آدامی گئجه یینن یوخ ائدرلر” سؤیلهمی سیاست حاقدا هر ندن داها چوخ یایقیندیر. اونا گؤرهده آذربایجان میللی حرکتی سیاسی حرکت کیمی تانینسایدی، اونا قوشولان، اونو تبلیغ ائدن و اونون یولوندا آچیقجا چالیشان آز اولاجاقدی. میللی حرکتین بیر سیرا ایستکلرینی او جملهدن آنا دیلده یازیب اوخوماغی، اوشاقلارا آنا دیلده آد قویماغی، قوزئی آذربایجانی مدافعه ائتمهیی و اقتصادی عدالت ایسته مهیی رئژیمین اؤز قانونلارینا دایاناراق و حاکمیتین سؤیلهمی ایله ایستهمک، بیر چوخلارینا جسارت وئریردی. ائله اونا گؤرهدیر کی، شرقی آذربایجان نوفوس ایدارهسینین رئیسی احد جوادی-نین دئدیینه گؤره، شرقی آذربایجاندا کؤرپهلر اوچون تورکجه آد ایستهیهنلر یوزده قیرخدان چوخدور. تیراختور فوتبول تیمی آذربایجاندا ان چوخ تاماشاچیسی اولان تاکیمدیر. ۱۳۸۴-جی ایل پرئزیدئنت سئچکیلرینده ۶ کاندیدانین ایچینده ان آز تانینمیش آدای اولان محسن مهرعلیزاده شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان و اردبیل اوستانلاریندا بیرینجی سس قازانماسی، میللی ایستکلرین نهقدر یاییلدیغینی گؤستردی. مهرعلیزاده آدایلار ایچینده ان آز تانینمیش آدای اولسادا و حکومت ایچینده هئچ بیر سیاسی-حربی تشکیلاتین دستهیینی قازانمامیش کاندیدا اولسادا، میللی ایستکلردن ۱۸ ماددهلی بیر لیستهیه قول چکیب تبلیغ ائتدیی اوچون بو سسی قازاندی. بیر حالداکی بو آدای ایران سوییهسینده بوتون آدایلاردان آز سس گتیردی. اینسانلار هئچ بیر تهلوکه دویمادان بو ایستکلری یازیر، اونلار حاقدا ایمضا توپلاییر و کاندیدانین تبلیغات اوفیسلرینده اولوردولار. اونا سس وئرهنلر ده هئچ بیر شوبهه یاشامادان، گئدیب سس وئردیلر. رأی وئرمک اؤزو سیاسی عمل اولسادا، حاکمیتین سرت تپکیسی اولمادیغی اوچون اونلار بو حادثهنی سیاسی حرکت کیمی دیرلندیرمیردیلر، اونو سادهجه قانونی بیر ایش کیمی گؤروردولر. بو نورمال حالدا میللی حرکتین غیری سیاسی تانینماسینین موثبت یانیدیر. البته حاکمیتین بو حرکته ایذین وئرمهسینین نهدهنی حاقدا یازماق، اؤزو بیر آیری یازینین قونوسودور.
نورمال حاللاردا میللی حرکتین غیری سیاسی تانینماسی، اونون خالق آراسیندا گئنیش یاییلماسینا و طرفدار قازانماسینا سبب اولسادا، اؤلکهده سیاسی تندیرین قیزیشدیغی زامان، اهالینین گئنیش سوییهده حاکمیتدن ناراضی اولدوغوندا و عمومی سیاسی ائکونومیک اعتراضلارین باشلادیغی آن، بو تأثیر تام ترسینهدیر. اینسانلار نهقدر اؤزلرین غیری سیاسی تانیتسالار و تانیسالار دا اصلینده گئنیش باخاندا هر کسین سیاسی موضعی وار. اینسانلار یا ایندیکی وضعیتدن راضیدیرلار و اونون قالماسینی ایستهییرلر یا ایندیکی دورومدان ناراضیدیرلار و اونون دییشمهسین ایستهییرلر و بو حاقدا بیر ایشلر گؤرورلر یا دا ایندیکی دورومدان ناراضی اولسالار دا اونو دییشتیرمهیه بیر ایش گؤرمورلر. نورمال حاللاردا وضعیتی دییشتیرمهیه چالیشانلارین سایی چوخ آز اولسا دا، حاکمیتین مشروعیتی سوال آلتینا گئتدیی و عمومی اعتراضلارین باشلادیغی آن، اینسانلار مئیدانا گیرمهسهلرده، مئیدانداکیلارین آراسیندا اؤزلرینه تیم سئچیرلر، سیاسی اولورلار و گئت گئده مئیدانا گیرهنلرین سایی چوخالیر و بیر آن بؤیوک بیر سئل یارانیر. بئله دورومدا، غیری سیاسی اولاراق تانینان جریانلار البته کی سئچیلمهیهجکلر. بو گئرچک تکجه قاباقجا میللی حرکتی تانیمایانلار اوچون دئییل، اوستهلیک نورمال حالدا میللی حرکته طرفدار اولان اینسانلار اوچون ده کئچرلیدیر. اونلار اوشاقلارینین آدین تورکجه قویسالار دا، تیراختورون آزارکئشی اولسالار دا، سیاسی مئیداندا سیاسی تیملرین بیرین سئچهجکلر. اؤزلرینین محلهده یا کندلرینده سئودیکلری تیم اولسا دا، لیگا اویونلاریندا لیستهده اولانلارین بیرین سئچیرلر. ایران فوتبال تیمی نئچه ایلدیر دونیا چئمپیونلوغوندا اولماسا دا، چوخلاری بو اویونلاری ایزلهییر و چوخلارینین سئویب سئچدیکلری تاکیملاری اولور. هانسی تیم یاخشی اویناسا، یا یاخشی بیر قول ووران اویونچوسو اولسا، یا او اؤلکهدن یاخشی تصویر اولورسا او تیمین طرفداری چوخ اولور. آجی گئرچک بودور کی سیاسی اویون دا بونا بنزهییر.
بو بؤلومده سون اولاراق بونو دا وورقولاماق لازیمدیر:
بیرینجی، بیر حرکتین جاذیبهلی اولماسی اوچون او حرکتین سیاسی اولماسی گرکلی دئییل، یالنیز عموم خالقین ناراضیلیغی و دییشیم ایستهدیی زامان، سیاسی هدفلرین جاذیبهسی چوخ اولور.
ایکینجیسی بیر سیرا غیری سیاسی و حقوقی یا اجتماعی ایستکلر بئله، اؤزل زامانلاردا خالق طرفیندن سیاسی آلقیلانابیلر. آنجاق بونون گلهجکده ده تیکرار اولاجاغینا اومود بسلهمک اولماز. اؤرنک اوچون، ایران آنا قانونونداکی ۱۵-جی مادده ۱۳۷۴-جو ایل مجلیس سئچکیلرینده چئهرقانی بی طرفیندن ایرهلی سورولدویو زامان چکیجی بیر سیاسی ایستک ساییلیردی، همین مادده ۱۳۸۴-جو ایل مهرعلیزاده طرفیندن ایستهنیلنده، نورمال حاق و قانونی ایستک کیمی دیرلندی و ۱۴۰۰-جو ایلده آرتیق بو ایستهیین جاذیبهسی قالمامیشدی.
اوچونجوسو، سیاسی بیر هدف گرکلی اولاراق ایندیکی رئژیمین دییشمهسی معناسیندا دئییل. آنجاق رئژیمین مشروعیتینی ایتیردییی و خالقین گئنیش ناراضی اولدوغو زامان، رئژیمی ساخلاماق ایستهین هئچ بیر حرکت خالق طرفیندن سیاسی حرکت کیمی دهیرلنمز.۱۳۷۶-جی ایلده رئژیم ایچره اصلاحات آپارماق ایستهین محمد خاتمینین باشچیلیغیندا یارانان اصلاحات حرکتی، سیاسی حرکت ساییلیردی. البته کی یوخاریدا وورقولانان کیمی ۱۳۹۸-جی ایلده آرتیق نه اصلاحات نه اوصولگرا خالقین آختاردیغی دئییلدی، اونلار مئیدانا گیرسه ده، عموم خالق اونلاری اویونجو سایماز.
دؤردونجوسو، گونئی آذربایجان میللی حرکتی ماهیتجه داخیلی ایستعمارا قارشی اولدوغو اوچون، اؤزلویونده سیاسی حرکتدیر و سیرالادیغیمیز نهدنلره گؤره بو حرکت آرا-سیرا غیری سیاسی حرکت کیمی تانینیر. بو ایسه آذربایجانلیلار طرفیندن آپاریلان میللی-مدنی چالیشمالاری آشاغیلاماق و دهیردن سالماق آنلامیندا دئییل. حتی حاکمیتین آذربایجان میللی-سیاسی آکتیویستلرینی توتوقلاییب، مدنی چالیشانلارا آز دا اولسا گؤز یومماسی، بو کیمی چالیشمالاری بهینمهسی آنلامینا گلمز. سادهجه مسأله ترجیح مسألهسیدیر. حاکمیت آذربایجان میللتچیلیینین وار اولماسین اصلا ایستهمیر، سادهجه بو حرکتین غیری سیاسی یؤنونو سیاسی یؤنونه ترجیح ائدیر.
آتوم آنلاشماسی سونراسی گونئی آذربایجان میللی حرکتینین توتابیلهجهیی یول
نووه آنلاشماسی سونراسی اقتصادی تحریملر گؤتورولهجهیینه گؤره، بوگونکو اقتصادی بؤحران بیر سوره یاتیشاجاغی گؤزلهنیلیر. بو بؤحرانین کئچیجی ده اولسا یاتیشماسی، بوغولماقدا اولان حاکمیت اوچون بیر نفس یولو ساییلیر. ترسینه، قارشی طرفده اولان اوپوزیسیونون مانئورا مئیدانی دارالابیلر. دئمهلی ایران ایسلام رئژیمی و اوپوزیسیونون آراسینداکی اویون-ساواش بیر سورهلیک اؤز تاماشاچیسین و قاتیلیمچیسین ایتیرهجک. بو یئنی اورتام(فضا) و بیر باخیشلا بو فورصت، گونئی آذربایجان میللی حرکتی اوچون اؤنملی اولاجاق. البته وورقولاماق لازیمدیر کی، بو وضعیت سادهجه مووقتی اولابیلر. اقتصادی و ایداری فساد بوتون مملکتی قاپساییب. بو فساد و اخلاقسیزلیق اوزون سورهلی بیر توسعهیه یول وئرمز.
اقتصادی بؤحران و ناراضیلیغی قوللاناراق، ایران اهالیسین حاکمیته قارشی سفربر ائتمهیه چالیشان اوپوزیسیون و اؤزللیکله سلطنتچیلر، آذربایجانی مئیدانا چکه بیلمهسه ده، اؤزلرینی گلهجک اوچون بیر آلتئرناتیو کیمی تانیتماغی باجاردیلار. پهلوی دؤنهمینی نوستالوژیک دویغولارلا خاطیرلایان اینسانلارین سایی آذربایجانلیلار ایچینده آز اولسا دا، هر حالدا وار. بیردهکی ایستر آذربایجانلیلار سلطنتچیلری به ینسینلر، ایستر به ینمهسینلر، بوگون رضا پهلوی گلهجک ایران اوچون اؤزللیکله کوتله آراسیندا بیر آلتئرناتیو ساییلیر. بو دوروم و باخیشی یارادان اوچ عامیل وار. بیرینجیسی ایندیکی حاکمیتدن گئنیش ناراضیلیق و اونون سونوجوندا حاکمیتین مشروعیتینین ایتمهسی، ایکینجیسی ایران اوپوزیسیونونو اؤزللیکله سلطنتچیلرین بو دورومو قوللانیب، اؤز گئنیش مئدییا ایمکانلارینا دایاناراق اؤزلرین بیر آلتئرناتیو کیمی ایرهلی سورمهلری، اوچونجوسو، میللی حرکتین بیر سیاسی اویونجو کیمی خالقا تانینماماسی.
بو وضعیت گونئی آذربایجان اوچون ایستهنیلهن بیر دوروم دئییل. گونئی آذربایجان میللی حرکتی بیر سیاسی اویونجو پوتانسیئلینده اولدوغو و اؤزللیکله آذربایجاندا بیرینجی اویونجو اولدوغو حالدا، بو نتیجه بو حرکته قبول اولونمازدیر. اؤزللیکله قاراباغ قونوسوندا بیر گوجلو اجتماعی-سیاسی اویونجو اولاراق حاکمیتی گئری اوتوردان و حاکمیتین قاراباغ حاقدا اؤز سیاستلرینی دییشمهیه مجبور ائدن میللی حرکت، اؤز لاییقلی یئرین آلمالی و ایندیکی یا گلهجک هر هانسی دورومدا سؤز صاحبی اولمالیدیر. بونون اوچون ده، ایندیکی فضانی و گیرهوهنی قولاناراق، اؤزونو اولدوغو کیمی ایرهلی سوروب، اولدوغو کیمی خالقا تانیتمالیدیر. میللی حرکت اؤز سیاسی ایستهیی یعنی میللی حکومت قورماق ایستهیی اوزرینه تمرکوز ائدیب و بوتون گوجون بو ایستهیه یؤنلدرسه، هم گونئی آذربایجان میللتینی بو هدف اوغروندا سفربر ائده بیلر، هم ده ایندیکی و یا گلهجک هر هانسی بیر دورومدا تعیینائدیجی بیر قووه اولابیلر. بونون اوچون:
۱- داغینیق، چوخسایلی و غیری سیاسی هدفلر یئرینه ، بیر سیاسی هدف اوزرینه تمرکوز ائتمک گرکلیدیر. میللی آکتیویستلر طرفیندن او قدر ایستکلر اورتایا قویولور کی، بعضی حاللاردا میللتچیلر اؤزلری بئله نه ایستدیکلرینی کامیل آچیقلایانمیرلار. اورمو گؤلونون قوروماسینین قاباغین آلماق، آنا دیلده اؤیرهنیم، آذربایجان اقتصادیاتی و ائکونومیک آیریسئچکیلیین قالدیریلماسی، اورمو و غربی آذربایجاندا کورد مسألهسی و بونونلا باغلی سئچکی هدفلری، آذربایجان مئشهلرینین قورونماسی، دؤولت وزیرلرینین نئچهسینین آذربایجانلی اولماسی، ایران دؤولت تئلئویزییا و باشقا مئدییالاردا تورکلره قارشی تحقیر و توهینلرین قالدیریلماسی، تورک دیل قورومونون یارانماسی، تورک دیلینین رسمی اولماسی… کیمی میللی ایستکلر ایران ایچینده آچیق و رسمی مئیداندا اورتایا قویولان ایستکلردیر.( البته میللی دویغولاردان ایرلی گلن، ناسیونالیستی بویاسی و ماهیتی اولان آنجاق بیرباشا-موستقیم بیر ایستک داشیمایان شعارلار دا آذربایجانلیلارین توپلانتیلاریندا سسلهنیر او جملهدن آذربایجان وار اولسون ایستهمهیهن کور اولسون، آذربایجان اویاقدیر اؤز دیلینه دایاقدیر، هارای هارای من تورکم، آذربایجان قیزلاری گؤیلرین اولدوزلاری، آذربایجان یوردوموز تیراختور بوزقوردوموز، تربیز باکی آنکارا بیز هارا فارسلار هارا، یاشاسین آذربایجان، اؤلوم اولسون شووونیسته، روس فارس ائرمهنی بوتون تورکون دوشمهنی،…) حاکمیت ده زامانیندا بو ایستکلرله میللی حرکت طرفدارلارین آلدادابیلیر. روحانینین اورمو گؤلونو دیریلتمک و دیل فرهنگیستانی قورماق وعدهسی ایله بیر سیرالارینی آلداتماسی، بونون آچیق اؤرنهییدیر. ۱۳۵۷-جی ایل اینقیلابیندان سونرا، کوردلر بیر سیاسی ایستهیی اؤز هدفلری کیمی ایرلی سوردولر و بیر قیسسا شعار ایله اونو خالق آراسیندا یایدیلار. بو هدف یعنی « ایران اوچون دئموکراسی و کوردوستانا موختاریت» کورد میللتچیلیینین اساس خطینی تعیین ائتدی و کوردلرین چوخو بو هدفی کورد میللتینین اساس هدفی کیمی قبول ائتدیلر. هلهده ۴۰ ایل سونراسی ، اونلار او هدف و شعاری اونوتماییبلار. قوزئی آذربایجاندا سرحد حرکاتی و بوتوولوک حرکاتی زامانی، آذربایجانین موستقیللیگی و بوتؤولویو او حرکاتین اساس هدفیایدی. «آذربایجان بیر اولسون مرکزی تبریز اولسون» ایسه بو حرکتین خالق آراسیندا یاییلمیش شعاری ایدی. اوزون ایللر سونرا، میللی سیاسی ایستهییمیزی اؤزونده داشییان «آزادلیق، عدالت، میللی حکومت» شعاری آرتیق چوخ سایلی میللی فعاللار ومیللی تشکیلاتلار طرفیندن منیمسهنیب. بو ایستک، هدف و شعار اورتاق هدفدیرسه، گئنیش سوییهده یاییلمالیدیر و بوتون توپلانتیلاردا، قورولتایلاردا، سیاسی بیلدیریشلرده و شخصی اینتئرنئت صفحهلرینده بو هدفه اوداقلانماق ان اؤنملی تاکتیک اولابیلر. بو هدف بوتون یان و بالاجا هدفلردن اوستون توتولمالی و یاییلمالیدیر. “میللی حرکت و یا آذربایجانلیلار نه ایستهییر؟” سوروسونون جاوابی ایسه هر ندن اؤنجه بو ایستک اولمالیدیر.
۲- آچیق و آشکار شکیلده بو هدفی ایرهلی سورمک گرکلیدیر. گیزلین حرکتلر عقیم و دوغماز قالیر، بو هدف عموم میللتین آچیق هدفینه چئویرمک ایستهنیلیرسه، گرک میللتین ایچینده چکینمهدن آچیق ایرهلی سوروله، یوخسا بو هدف بالاجا قوروپلار آراسیندا سیخیلیب قالار. اگر بیر هدفی داشییانلار اونو آچیقجا مدافعه ائتمیرلرسه، یا میللتی آلدادیرلار یا اؤزلرین، حاکمیتین بوگونه قدر تپکیلری گؤستریر کی، حاکمیت آلدانماییب.
۳- اگر میللتچیلر “میللی حکومتی اولمایان بیر میللتین هئچ نیی یوخدور”، دئییرلرسه و “بیر میللتین میللی حکومتی یوخدورسا، میللی دیل و میللی تورپاقلارینین قورونماسینا قارانتی یوخدور” سؤزونه اینانیرلارسا، او زامان میللی حکومت ایستهیی بوتون آنلاشمالار، موذاکیرهلر و بیرلیکلرین سببی و قونوسو اولمالیدیر. میللی حکومت ایستهیی “اؤز میللی موقددراتینی تعیین ائتمه” حاقیینا دایانان بیر ایستکدیر و سادهجه موستقیل دؤولت معناسیندا دئییل، فئدئرال سیستئمینه ی ده شامیل اولور. بوگون دونیادا بیر چوخ اؤلکهلر بو سیستئم ایله ایداره اولونور. ایستر ایران حاکمیتی ایسترسهده فارس اوپوزیسیونو، بو ایستهیی قبول ائتمهلیدیر. اونلارین تجزیهطلبلیک اتهاملاریندان چکینمهمک گرکلیدیر. اونلار بیلمهلیدیر کی، ایستعمار و نیژادپرستلیین داوام ائتمهسیدیر کی، بیر میللتین آیریلیب موستقیل اولماسینا شرایط یارادار و اونا حاق قازاندیرار.
۴- باخمایاراق کی ناسیونالیزم، سوسیالیزم و لیبئرالیسم کیمی بیر جامع ایدئولوژی دئییل، آنجاق ناسیولالیزم زامان زامان موختلیف یئرلرده آیری آیری ایدئولوژیلرله ایدغام اولوب و چئشیتلی فورمالار آلیب. اونلارین اقتصادی باخیشلاری فرقلی اولسا دا میللی مسألهنی آرادان قالدیرماغا یوللار ایرهلی سورور و بونو اؤز ایدئلوژیلری ایله یوروملاییرلار. فارسلارین-ایرانچیلارین ایچینده سول ناسیونالیسم، لیبئرال ناسیونالیسم و مذهبی-دینی ناسیونالیسم بولوندوغو کیمی، بوگون آذربایجاندا دا میللتچی اولاراق لیبئرال دئموکراسی و سوسیال دئموکراسی ایدئولوژیلرین ده داشییان تشکیلاتلار وار. اؤلکهنین بوگونکو اقتصادی دوروموندا، بو تشکیلاتلارین و اونلارین تئوریسینلرینین وارلیغی میللی سفربرلیکده اؤنملی رول اوینایابیلر. هابئله، بو ایدئولوژیلرین هئچ بیرینی منیمسهمهین و یا بوگون یالنیز میللی مسألهنین واجیبلیینی دوشونهن یولداشلار ایسه، گرک میللی حرکتین اساس ایستهیی اولان میللی حکومتین یوخلوغو ایله، بوگونکو اقتصادی فلاکت آراسینداکی ایلیشکینی میللته چاتدیرالار. بوگونه قدر آذربایجانا قارشی یاپیلان اقتصادی آیریسئچکیلیک حاقدا چوخ سایلی یازیلار یازیلیب، سادهجه گون مسألهلری یعنی، باهالیق، ایشسیزلیک، اجتماعی فساد و… کیمی مسألهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون اورتایا قویولان یول و ایستک اؤنملیدیر. بیر سؤزله، میللی حرکت بوتون اجتماعی، صینفی و اقتصادی اعتراضلاری دستکلهمهلی، اونلارین یانیندا اولمالی و بو حرکتلری میللیلشتیرمهلیدیر. معلیم لر، ایشچیلر، قادینلار و امکلیلر فارس کیمی یوخ تورک کیمی دانیشمالیدیلار. اونلارین فارس معللیم، ایشچی و قادینلارلا موشترک دردلری اولسادا، اوخشار دردلری یوخدور. اونلارین ایستهدیکلری درمان دا فرقلی اولمالیدیر. لازیم دئییل آذربایجان معللیمی، یالنیز فارس معللیمینین دئدیی دردین دئسین، او، معللیم اولاراق اؤز دردین ده دئمهلیدیر، آذربایجان معللیملرینین بیر معللیم کیمی فارسلاردان فرقلی دردلری ده وار، بو دردلر هم ده معللیملیک ایله ایلگیلیدیر ده. ایر فارس معلیلملری پولسوز اؤیرتیم دئییرلرسه، آذربایجانلی اؤیرتمهنلر، بو ایستکله یاناشی آنا دیلده اؤیرتیم ده دئملهلیدیرلر.
۵- مدنی حرکتلر و موباریزهلرده هزینه اؤنملیدیر. حاکمیت ایسه چالیشیر بو هزینهنی آرتیرماقلا خالقی بو حرکته قوشولماقدان چکیندیره. آنجاق بو حرکتلره قوشولانلارین سایی چوخالدیقجا، بو هزینه آزالاجاق. ۱۹۹۰-جی ایل ۲۰ یانوار گئجهسی روس-سوویئتلر بیرلیگی اوردوسو باکییا گیریب خالقی گوللهیه باسدی. یوزلرله اینسان او گئجه یارالانیب یا حیاتلارینی ایتیردیلر، ائرتهسی گون میلیوندان آرتیق آذربایجانلی او گئجه شهید اولانلارین جنازهسین چییینلرینده گؤتوروب، اونلارلا ویداعلاشدیلار. بیر روس پولیتولوقونون دئدیینه گؤره، ساویئتلر بیرلیگی ۱۹۹۱-جی ایل یوخ، ائله ۱۹۹۰-جی ایل ۲۲ یانواردا باکیدا داغیلدی.
بو یوک اونا دهیر وئرنلرین هامیسینین یوکودور. ایگیتلریمیزی بو یوک آلتیندا تک قویماساق، کسین قازاناجاییق.
یوروش مهرعلی بیلی
گوناز تی وی
SH.A


text:
آلتون:"بوتون گوجوموزله قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی-نین یانیندا اولاجاغیق"
جمهور باشقانلیغی ایله تیشیم ایدارهسینین صدری فخرالدین آلتون قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینین تالعینین تورکیه-نین تالعی بیلدیریب.
جمهور باشقانلیغی ایله تیشیم ایدارهسینین صدری فخرالدین آلتون قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینین تالعینین تورکیه-نین تالعی بیلدیریب.
فخرالدین آلتون قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی پرزیدنتی ارسین تاتارین یونانیستان-دا نشر اولونان "Kathimerini" قزئتینه وئردیگی موصاحیبه ایله علاقهدار سوسیال مئدیادا تاتاری دا ائتیکتلهیهرک وئردیگی آچیقلامادا دئییب کی، قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینین تالعی بیزیم تالعیمیزدیر. ایدهآللاریمیز اورتاقدیر. قیبریس تورکلرینین حاقلی موباریزهسی بیزیم ده موباریزهمیزدیر. دونن اولدوغو کیمی بو گون و صاباح دا بوتون گوجوموزله قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی-نین یانیندا اولاجاغیق.
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی پرزیدنتی ارسین تاتار، "Kathimerini" قزئتینه وئردیگی موصاحیبهده "تورکیه بؤیوک بیر اؤلکهدیر، بو اؤلکهنین گارانتورودور، آنا وطنیدیر. بورادا (قوزیی قیبریس تورک جمهوریتی) سؤزصاحیبیدیر" ایفادهسیندن ایستیفاده ائتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
یویا اوزاکا
یویا اوزاکا (اینگیلیسجه: Yuya Osako) (دوْغوم:۱۸ مهٔ ۱۹۹۰ (۳۲ یاش) مینامیساتسوما، کاقوشیما) بیر فوتبالیست. وردر برمن ایدمان کولوبو و ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ National Team Squad. jfa.or.jp. Japan Football Association. یوْخلانیلیب15 January 2014.
قارداش پروژهلرده یویا اوزاکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- کاشیما انتلرز کولوبونون اویونچولاری
- مونیخ ۱۸۶۰ کولوبونون اویونچولاری
- کلن کولوبونون اویونچولاری
- وردر برمن کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- آلمانداکی ژاپونلو غوربتچیلر
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
- آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار