c: application/xml

text:
فعلات، فاعلاتن، فعلات، فاعلاتن
(م.) 277، (ﻫ.) 194
1 فلگین غم و بلاسی، مگر انتهاسی یوخدور؟
بیر اوتانماز عار بیلمز، نه دیییم حیاسی یوخدور!
بو سپهر دون و ناساز، سیتمین ائدیبدیر آغاز،
ائلهمز حیا اوتانماز، بیرینه وفاسی یوخدور.
ائلهییب منی حواله، گنه محنت و ملاله،
نئلهییم بو هرزه بختین، منه بیر حِماسی یوخدور.
سیتم و غمی تۆکنمز، اؤلۆرمده رحمه گلمز،
بو زمانهنین منیم تک، غمه مبتلاسی یوخدور.
5 دوتوب اوت گنه آلیشما، بئله چوخدا پیس دانیشما،
بو سبب سنینله آخیر فلگین آراسی یوخدور.
بو سؤزۆ دانیشماز عاقیل، اولا گر بلایا قابیل،
سؤله هانسی شخصِ کامیل الم و بلاسی یوخدور؟
منیده بیر اؤزگه لیلا، ائلهدی بو چؤلده رۆسوا،
بو بلالی روزگارین من ایله وفاسی یوخدور.
یوخ ائدهن بیری نصیحت، ائلهسین اونا مذمّت،
مگر ای منیم عزیزیم! بو گۆنۆن صاباسی یوخدور؟
عجب آنلاماز ایمیشسن، سیبیلین آغاریب بیلمن،
نه جهت بو شوخ و شنگین سنه اعتناسی یوخدور؟
10 بو ظریف و شوخ و شئیدا ائلهدی خیال، گویا،
آتیلیبدی باشدا بؤرکۆ، اؤزۆنۆن لیباسی یوخدور.
دونو قالماییبدی بئلدن، شالی بئش قاریش قزیلدن،
آیاغیندا کفش ساغری، الینین حناسی یوخدور.
بونو بیل بوقدر پولسوز، پلو و پالاز و چولسوز،
یئرین اولسا باغ جنت، گنهده جلاسی یوخدور.
بئلینی کسیبدی قاتما، دور آیاغا بوردا یاتما،
ائله فیکر عؤمر کئچدی گئریوین قفاسی یوخدور.
ایشین اولدو ناله و آه، گذران دؤگۆل بو بالله!
داخی ایستهمه بو عؤمرۆ گئدیب اول، صفاسی یوخدور!
15 ایشیمیز عجب شولوقدور، بیری اهل درد یوخدور،
بابا مدرسه گؤرۆبسۆز کی اونون خلاسی یوخدور؟
هانی ایندی ملاجعفر؟ اونا خصم اولا پیمبر،
ائلهییب یقین جزاده بو عمل جزاسی یوخدور.
گله لعنتِ خدایا، یئته دردی منتهایه،
دۆشه قیرخ ایکی بلایه، ائشیدیم دواسی یوخدور.
قوی ایته سؤزۆن دانیشما، من اؤلۆم گل اۆستۆن آشما،
گؤرۆرهن سید نقیبین بو سؤزه ریضاسی یوخدور.
سن اؤزۆوی ائتمه بیعار، سؤزۆ چوخ اوزاتما، قورتار،
ائلهمه کلامی تکرار نئچۆن اقتضاسی یوخدور.
20 بو کدورت و ملاله آلیب، ایچ نئچه پیاله،
عبث عؤمرۆ وئرمه باده، بو جهان بقاسی یوخدور.
سؤله ساقییا! او مهرو، سالا مجلسه هیاهو،
هانی مطرب غزلگو؟ نئیینین صداسی یوخدور؟
تلف اولدو عؤمر هی! هی! دور اولان اوشاقلارا دی،
هانی دۆنبک و دف و نئی؟ نییه بس نواسی یوخدور؟
اولا گوشِ نُه فلک کر، قالا مات چرخ چنبر،
دیمهسین کسی مغنی سسینین غناسی یوخدور.]]>
مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیلن، مفاعیلن
(م.) 307، (ﻫ.)293
1 بو دۆشگۆن، غصه و غمدن یئتیبدیر جانا یا مولا!
یئتیرسین تا اؤزۆن بو صحن و بو ایوانا یا مولا!
نه زحمتلر چکیب یئتدیم بورا آللاها شۆکر اولسون،
وسیله اول دوباره گئتمهییم تهرانا یا مولا!
منی گل اؤز قاپیندان رد قیلما دۆشمۆشم الدن،
الیمدن دوت سنی وئررهم قسم قرآنا یا مولا!
نه چوخ اۆمّید ایلن گلدیم، منی مأیوس قایتارما،
دیدیم بوردا منیم دردیم یئتهر درمانا یا مولا!
5 گتیردیم اۆز سنه اولدوم او چاغ مأیوس هر یئردن،
واریم حاجت، روا قیل آز قاچیم هر یانا، یا مولا!
ایشیم داد و فغاندیر، آه! اوساندیم عؤمردن بالله،
علاوه صبر و تابیم یوخ، دولوب پئیمانا یا مولا!
سپهرین هرزه دؤورانی، داریخدیرمیش منه جانی،
هاچاغ عؤمرۆم اولور فانی، یئتهر پایانا یا مولا؟!
جیگر احباب هیجریندن یانیقدیر، پارهدیر، پاره،
اۆرهک اغیار جؤورۆندن دؤنۆبدۆر قانا یا مولا!
یئتیش دیوانیما، ظالیمدن آل مظلوملار دادین،
یئتیشمز سندن اؤزگه بیر نفر دیوانا یا مولا!
10 سنن هر مۆشکۆلۆ آسان ائدهن، سندن نجات اولدو،
او چاغ کیم نوحا دۆشمۆشدۆ گمی طوفانا یا مولا!
سن ابراهیمه یئتدین داده، قالمیشدی یازیق اول گۆن،
کیم آز قالمیشدی نمرودون اوتوندا یانا یا مولا!
قامی لال اولدو گر آچدین دیلین گفتارا هر یئرده،
عدو خوار اولدو گر قویدون آیاق مئیدانا یا مولا!
سنین کؤنلۆن اولا، قویمام دولانسین گؤی ـ یئرین دؤورۆن،
سنین مئیلین اولا، اگمهم بویون شئیطانا یا مولا!
غرض، ای مظهر باری! سنن یالقوزلارین یاری،
باخان بو قطرهیه ساری دؤنهر عمانا یا مولا!
15 دیمهم حق، حققهسن بنده، ولی مظهر خداونده،
سنن گۆزگۆ، باخان سنه، باخار یزدانا یا مولا!
ائدیم ناز اول خداونده، یاراتمیش سن کیمی بنده،
واریدیر هیدهجی اوندا طمع غفرانا یا مولا!
خلاصه اؤز قاپیندان بو گدانی گر قووان پایسیز،
روادیر آشنایا گۆلسه هر بیگانا یا مولا!
]]>
مفعول، مفاعیل، مفاعیل، فعولن
(م.) 233، (ﻫ.) 226
1 کیمدیر دییه اول شوخ گۆلاۆز، قونچا دوداغا؟
قیش گئتدی، باهار اولدو گلیب گۆل گنه باغا.
جانا! چمنه چک طرب و عیش بساطین،
قوربانین اولوم حجرهی خلوتده هاچاغا؟
صۆبحۆن دمی، گۆل موسمی، نوروز هواسی،
ناز ائتمه قادان جانیما ساقی! دور آیاغا.
بیر چیکگه او مئیدن کی دیریلدیر اؤلۆنۆ، تؤک
یمانهیه، گلسین بو قوجا بلکه دماغا.
5 یوخ تاب دیزیمده، چکیلیب نور گؤزۆمدن،
آرتار ایشیغی گر تؤکهسن یاغ چیراغا.
گؤیچک! منه حققیندیر، ائدهن ناز، چتیندیر
ترلان ائده راضی اؤزۆنۆ صحبتِ زاغا.
گهـگه بو قوجا عاشیقیوه ائیله نوازش،
قوی خلق دیسین: کهلیک اولوب یار کلاغا!
آل بیر گئجه اؤز قوینووا جانا! بو قوجانی،
تا صۆبح قوجاغیندا جوان دورسون آیاغا.
ای تۆرک! سنین تئللریوه طارم و خلخال،
قوربان اولا اول خالیوا تبریز و مراغا.
10 سردار مؤید آجیغی گلسه بو سؤزدن،
پاره ائدهرم بو ورقی ساللام اوجاغا.
ارباب صفا قونچا کیمی اۆزلری گۆلسۆن،
گلسین پیس آدام یونجا کیمی بوینو اوراغا.
بس پیرِ موغانا گیله ائتدیم کی:«ـ نه وقته،
رنجور و گرفتارِ غم و قوصصه و داغا؟
اولسایدی حقیقت منه معلوم»، بویوردو:
«ـ بیهوده دیزین قوجما اؤزۆن سیخما بوجاغا.
ای خام! بو سئودانی هوس ائیلهمه، اولماز
انباری تؤکن توربایا، دریانی چاناغا!»]]>
فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلن
(م.)254، (ﻫ.)245
1 چیخدی جانانیم اوتاقدان، جیسمدن جانیم کیمی،
گئتدی جئیرانیم الیمدن، دین و ایمانیم کیمی.
گئچدی یئل تک من باخاردیم یئل داغیتدی چیگنینه،
عنبر افشان کاکیلین، حال پریشانیم کیمی.
سسلهدیم:«ـ هان ای محبّتسیز بوت نامهربان!
گئتمه، گل سیندیرما عهدی، قلبِ ویرانیم کیمی!»
دؤندۆ اوخ تک، غمزهسین تۆند ائتدی تؤکسۆن قانیمی،
قیرمیز ائتدی عارض گۆلنارینی قانیم کیمی.
5 قیلمیشام چوخ باغ و بوستانی تماشا، گؤرمهدیم،
بو اۆزۆ گۆل، آغزی قونچا، زۆلفۆ ریحانیم کیمی.
جمع قیلمیشدیم خیالی من ائدهم عزم وطن،
اول خیالی، بو پری اۆز پوزدو سامانیم کیم.
باشیما دۆشدۆ هواسی قالمادی هوش و حواس،
قوم و قارداشی فراموش ائتدیم اؤز جانیم کیمی.
گؤز گؤتۆردۆم نام و ننگ و عار و جار و جاهدان،
ترک قیلدیم مۆلک و مالی، باغ و بوستانیم کیمی.
من یازاردیم نئچّه مدت دین و دانش دفترین،
دین و ایمانی آپاردی اوغرو، دیوانیم کیمی.
10 چوخ ولایتلر گزیب هر قسم گؤردۆم نازنین،
گؤرمهدیم نامهربان اؤز یار و جانانیم کیمی.
دوغروسو عشقینده جانا قوصصه و غمدن ساوای،
من کی بیر زاد بیلمهدیم، بو درس عرفانیم کیمی.
ای محبتسیز! الیندن داد، قیلدین هئچ یاد:
«ـ من واریم بیر عاشیقیم بو مات و حئیرانیم کیمی؟»
کلّهم اوتلاشمیش، تؤکر قور، گؤزلریمدن سو آخار،
سینه دولموش سسلهنیر بو الده قلیانیم کیمی!]]>
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن.
(م.)230، (ﻫ.)244
1 اۆزۆنده دامدیر اول زۆلفۆ، دانهدیرخالی،
باخیب کؤنۆل قوشو گؤرجک، قاریشدی احوالی.
تَنگ دوداقلاری قئیماق، آغیزینین سویو بال،
بو شوخ بیر یئره قئیماق ایلن قاتیب بالی.
یاخیب بو قونچا دوداق لاله تک منه جانی،
اگیب بو قدّی الیف دال تک منه دالی.
اگر بو تۆرک منیم کؤنلۆمۆ آلا الینه،
باغیشلارام تئلینه اردبیل و خلخالی.
5 بو روزگاردا ای سؤودۆگۆم یوخون ثانی،
مقدّمن هامی گؤیچکلره، یوخون تالی.
گؤزۆم یولوندادیر ای گؤزهلرین قاداسی منه!
مگر گلن، سنه اؤز دردیمی ائدهم حالی.
گؤزۆم سارالدی کؤکۆ، انتظار تا هاچاغا،
تۆکندی عؤمر، اۆرهک اولدو قوصصه پامالی.
صنم! سنی سینادیم گئت وفا و مئهرین یوخ،
دیمه کی شوخ و پریاۆزلرین بودور حالی.
حئییف بو عؤمرِ عزیزه کی وئجسیز گئچدی،
هانی منیم کیمی مغزی شعوردان خالی؟
10 من اول کسم کی نه دونیاسی وار، نه آخرتی،
نه فهمی وار، نه کمالی، نه مۆلک و نه مالی.
خدا بیلیر کی محبت یولوندا هیدهجلی،
بئلی بۆکۆلدۆ، قوجالدی، آغاردی ساققالی.]]>
مفاعلن، فعلاتن، مفاعلن، فعلن
(م.)230، (ﻫ.)243
1 جهاندا ایستهمهدیم جاه و منصب و مالی،
دیدیم اۆرهک ائوینی اؤزگهدن ائدیم خالی.
بو بینوایا طرف دوست باخمادی بیر یول،
کؤنۆلده قالدی قامی آرزو و آمالی.
هانی رفیق اونا قوصصهمی قیلیم اظهار؟
هانی طبیب اونا دردیمی ائدیم حالی؟
منه دیییرلر سنین نیّتین دؤگۆل خالص،
تلاش و سعی یوخون، هیمّتین دؤگۆل عالی!
5 دوغور دیییرلر ولی گر آدام ایتیردی یولو،
یانار داماغی، دۆشهر شؤوقدان، سویور دالی.
بلی بو بختی دولانمیش، بوجور چیخیب پَشَگی،
نئده بو اولدوزو یانمیش، بئله گلیب فالی.
سؤزۆن قولاغا آسان یوخ، عجیب یوخ جهتی،
مگر عمامهسی پوزوغون یوغون دؤگۆل شالی.
سویوق دانیشما، دیمه یاوه، هیدهجی! گئت دۆز،
او کس کی لاف محبت وورار، بودور حالی!]]>
بحر رمل مثمن مخبون محذوف
فاعلاتن، فعلاتن، فعلاتن، فعلن
1 قوجالیق اگدی منی، دور قادان آلیم ساقی!
عؤمردن بیر نئچه گۆندن دؤگۆل آرتیق باقی.
دیش دۆشۆب، بئل بۆکۆلۆب، اۆز قیریشیب، باشآغاریب،
نئجه کیم قار یاغار قیشدا آغاردار داغی.
هوشومو باشدان آپار، حالیمی زۆلفۆن کیمی پوز،
دؤوه مست اولدو، یۆک آلتیندا گلهر اویناقی.
من دایانمام، گئدهرم عشق و محبت یولونو،
گزهرم بو چؤلۆ هر یان، اوجانیـ آلچاقی.
5 وار خبرده کی آدام بیر زادی آختارسا تاپار،
باغلادیم من بو اۆمیده بئلیمه قورشاقی.
سالیکِ عارفه اؤز حالیمی عرض ائتدیم او گۆن،
دیدیم:«ـ اول دوست گؤرهن مۆمکۆن اولور گؤرماقی؟»
دیدی:«ـ آچ، باخ، گؤزۆوی یوخسا یئتیبسن کاما،
ناتی آچما! بو سؤزۆن یاخشی دؤگۆل چیپلاقی!
چوخ سؤزۆن صرفه سنینچۆن یوخو، اصرار ائلهمه،
ای داماغی قورو، بئینی بالا، دار قورساقی.
دیلیوی ساخلا، سنی وئرمییه آخیر اؤلۆمه،
اؤلۆمه وئردی بو سؤزلر نئجه شیخ اشراقی!»
10 حق بویوردو بو سؤزۆ دوغرو دیدی:«ـ یاخشی دؤگۆل
سیرری، ظاهیر ائلهمک.» ایمدی اودور یئیراقی ـ
کیم یوموم آغزیمی اول سؤودۆگۆمۆ اوخشاماییم،
آیری وقته قالا، یار باقی و صحبت باقی!
هیدهجی عشق طربنامهسینی یازدی بو گۆن،
چولقادی عیش و فرح دفترینه اوراقی.]]>


c: text/html

text:
افغانستان جمهور رئیسی خانمی رولا غنی کابل ده یولگه قوییلگن ولادی و نسایی متخصیص لرنینگ ییلیک کنفرانسیده قتنه شیب آنه لر ساغلیغی و اولرنینگ اولوم درجه سینی کمیتریش حکومت نینگ کون ترتیبده تورگن مهم ایشلردن بیری بولگنینی ایتگن. سونگی حساباتگه کوره افغانستان بویلب ولادی و نسایی بولمیده 373 متخصیص شفار کار بار و اولردن 249 کیشی سی کابل ده جایلشگن. شونگه اوخشش باشقه ساحه لرده هم یترلی شفا کارلرنینگ بولمه گنی مملکت نینگ چیکه حدود لریده ییرک معما یرتگن . شوندی بیر وضعیتده متخصیص شفا کار لرنینگ بولمه گنی تورلی کسلیکلرگه چلنگن اهالینی قندی معما لرگه روپرو قیلماقده؟ کسلیکلریگه درمان تاپیش اوچون اهالی قیسی شهر لرگه سفر قیلیشی کیرک؟ نیگه شفا کارلر اساسا ییرک شهر لرده جایلشگن؟ بو هفته گی سوز سیزگه رکنی عینی شو موضوع گه بغیشلنگن.
سوزسیزگه: متخصیص شفاکارلرگه تقچیلیک سیزه سیزمی؟
- 18 ديسمبر/ كانون الأول 2014
- БyHи yлaшиHr Facebook
- БyHи yлaшиHr Twitter
- БyHи yлaшиHr OдHokлaccHиkи
- БyHи yлaшиHr Telegram
-
БaҳaM kўpиHr
БyHи yлaшиHrБyлap Taшқи лиHkлap Ba яHrи дapичaдa oчилaди
-
-
MessengerБyHи yлaшиHr Messenger
-
MessengerБyHи yлaшиHr Messenger
-
-
Google+БyHи yлaшиHr Google+
-
BKoHTakTeБyHи yлaшиHr BKoHTakTe
-
Moй MиpБyHи yлaшиHr Moй Mиp
-
OдHokлaccHиkиБyHи yлaшиHr OдHokлaccHиkи
-
ЭлekTpoH пoчTaБyHи yлaшиHr ЭлekTpoH пoчTa
-
-
TelegramБyHи yлaшиHr Telegram
Бy лиHkHи kўчиpиб oлиHrБaҳaM kўpиш ҳaқидa
Бyлap Taшқи лиHkлap Ba яHrи дapичaдa oчилaди

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
" اوتگن ییلی افغانستانده عادی اهالی تلفاتی یوقاری سطح ده بولگن"
افغانستان انسان حقلری بویچه تیکشرو الیب باروچی تشکیلات چیقارگن ییللیک معلومات لریگه کوره میلادی 2010 ییل سونگی 9 ییل گه نسبتا افغان ملکی اهالیسی اوچون اینگ قانلی ییل بولگن.
اوشبو تشکیلات گه کوره میلادی 2010 ییلده افغانستان بویلب یوزبیرگن ناقرارلیک لرده عادی اهالی تلفات سانی 2000 دن آرتیق کیشی بولیب همده 3000 دن آرتیق کیشی یره لنگن.
اوشبو تشکیلات آلیب بارگن سروی اساسیده اهالی تلفات نینگ 63 فایزی گه افغانستان دولت مخالف لری 21 فایزی گه خارجی حربی لر همده 12 فایزی گه ایسه افغان کوچ لری سبب چی دیب کورسه تیلگن.
افغانستان انسان حقلری بویچه تیکشرو الیب باروچی تشکیلات 2010 ییل لر ده گی اوریش لر ده انسان بهاسی دیب نامله نوچی گزاریشیده کیلیشیچه میلادی 2010 ییلده افغانستان بویلب اوریش لر نتیجه سیده عادی اهالی دن هر کون قرییب 6-7 کیشی هلاک و 8-9 کیشی ایسه یره لنگن.
اوشبو تشکیلات گزارش لریده کیلیشیچه میلادی 2010 ییل سونگی 9 ییلگه نسبتا عادی اهالی اوچون اینگ قانلی همده حربی زوروانلیک لر اینگ کوپ بولگن .
اوشبو ییل نینگ بیرینچی جنوری سیدن 31 دیسامبر گه قدر بولگن اوریش لر ده عادی اهالی دن 2421 کیشی هلاک بولگن همده 3270 کیشی بولسه یره لنگن.
اوشبوحساباتده کیلیشیچه اهالی تلفات نینگ 63 فایزیگه مخالف کوچ لر ، 21 فایزیگه ناتو کوچ لری همده 12 فایزی گه ایسه افغان حربی لری سبب بولگن.
اوشبو تشکیلات چیقارگن معلومات لریگه کوره ییل دوامیده 693 کیشی ریجه لنگن ماین لر ، 237 کیشی خود کش هجوم لر همده 404 کیشی ترور نتیجه سیده هلاک بولگن
شو بیلن بیرگه عادی اهالی نینگ 217 کیشی خارچی کوچ لر نینگ هوایی بمب لری نتیجه سیده ، 192 کیشی بوله اوشبو کوچ لر نینگ قره مه قرشی آتیشوو لری نتیجه سیده هلاک بولگن.
شوندی بیر حالتده ایسه ایتیلیشیجه اونلب کیشی لر هم قورال لی توقنه شو لر همده خوف سیز لیک حادثه لری نتیجه سیده دولت حربیلری طرفدار لری تمانیدن هلاک بولگن.
بیراق اوشبو گزارشده افغانستان اوریش لریده ملکی شخص لر نینگ هلاک بولیشیگه سبب چی بولگن قره مه قرشی تمان بو گزارش نینگ چیقیشی بیلن قنچه لیک موافق دیر .
بو حقده ناتو سوزچی لری دن بیری نیکول شواگمن گه کوره میلادی 2010 ییلده ناتو کوچلری آلیب بارگن عملیات لری نتیجه سیده عادی اهالی نینگ هلاک بولیشی 8 فایز گه قیسقرگن و اوشبو کوچ لر بو رقمنی بوندن ده کمراق بولیشی اوچون اورینماقده .
شوندی بیر حالتده ا فغانستان ایچکی ایش لر وزیرلیگی نینگ سوز چیسی زمری بشری بو گزارش خصوصیده معلوماتگه ایگه ایمس لیگینی ایتسه ده بیراق افغان حربی کوچلر صفیگه تجربه لی شخص لر نی کیریتیش بیلن عادی اهالی نینگ هلاک بولیش آلدیی آلیشگه اورینیش لرینی ایته دی .
طالب لر حاضرگه قدر بو حسابات خصوصیده هیچ نرسه دیمه گن
سونگی بیر نیچه ییلده گی اوریش لر ده عادی اهالی نینگ هلاک بولیشی اوشبو اولکه ده انسان حقلرینی سقلاوچی تشکیلات لر نینگ خواطرلریگه سبب بولگن .


text:
باشباقان بن علی ییلدیریم ، استانبول تكنیك اونیورسیتەسنی ( ایتی ) زیارت ایدرك ، ” آلتون آری أودولی تقدیمی ” تورننە قاتیلدی . مأذون اولدیغی اونیورسیتەیە گلیشندە ركتور پروف . در . م... تمامینی اوقو
دنیانڭ أڭ ایی مهندسلك پروژەلری آراسندە گوستریلن تونلڭ حرمدەكی شانتیەسنه گلن ارطوغان ، بورادە مقام اوطوموبیلنڭ شوفور قولتوغنە اوتوردی . ارطوغانڭ يانینە باشباقان بن علی ییلدیریم ، آرقە قولتوغه... تمامینی اوقو
باشباقان بن علی ییلدیریم ، چاناق قلعەیە دە ان شا الله چاناق قلعە ۱٩۱٥ كوپریسینی یاپاجغز . أوڭمزدەكی ییل ۱٨ مارت چاناق قلعە شهیدلرینی اڭمە ییل دونومندە ، ان شا الله ایلك قازمەیی وورمەیی هدفلی... تمامینی اوقو
آق پارتی گنل باشقانی و باشباقان بن علی ییلدیریم ، آق پارتی گنل مركزیندە ، ملت وكیللرینە ویریلن افطار ییمگندە یاپدیغی قونوشمەدە ، دون استانبولده و بوگون دە ماردینڭ مدیات ایلچەسندە میدانه گلن... تمامینی اوقو


text:
ایران تیل شناس و دیوان لغات الترک محمود کاشغری
با ترجمه دکتر حسین محمدزاده صدیق
دکتر غلام کریم از دانشگاه کابل
(این مقاله به زبان تورکی ازبکی رایج در افغانستان نگاشته شده است)
دیوان لغات التورك، توركی خلقلرنینگ اولكن و قیمتلی یادگارلیكی صفتیده اوزاق مدتلردن بویان جهان عالملری دقت - اعتبارینی اوزیگه جلب ایتیب كیلماقده. اثرنی هجری 466 ییلی ییریك تیل شناس عالم شیخ محمود بن حسین كاشغری تألیف ایتیب، اونی عباسیلر خلیفهسی ابوالقاسم عبدالله بی محمد المقتدر بامرلله اهدا قیلگن.
بیز «دیوان لغاتالتورك» نینگ دكتور محمد دبیرسیاقی عملگه آشیرگن و 1375 ییلی تهرانده چاپ ایتیلگن فارسچه ترجمهسینی ایلگری كوریب، تانی بولگن ایدیك. بیراق، او ترجمه تولیق بولمهی، سوزلرنینگ تلفظی هم ترانسكرپشن (بیر متننی اوزگه حرفلر بیلن یازیش) طرزده انیق قیلیب كورستیلمهگن ایدی.
ایرانلیك تیل شناس عالم دكتور حسین محمدزاده صدیق «دیوان» نینگ ینگیدن فارسچه ده تولیق، روان و چیرایلی ترجمهسینی تیارلب، اونی 1384 ییلی تبریز (ایران) شهریده نشر ایتگن. «دیوان» نینگ اوشبو ینگی ترجمهسی وزیری قطع، چیرایلی كاغذ و صحافت، 628 بیت و 2500 نسخه ده «نشر اختر» نشریاتی تامانیدن باسیلیب چیققن.
كتاب: مندرجه (12- 5 بیتلر)، مترجم سوزباشیسی (14-67 بیتلر)، كتابنامه (68-72 بیتلر)، كاشغری نینگ سوزباشیسی (74-95) بیتلر، كتاب متنی (97 -623 بیتلر) و مترجم نینگ توركچه و لاتین یازوویدهگی ایكی بیتلیك قیسقه سوزیدن عبارت.
تیلماج (مترجم) نینگ 53 بیتلی چقور و كینگ قمراولی سوزباشی سیده «دیوان» مؤلفی، چاپلری و ترجمهلری همده كاشغری شناسلرنینگ اثر حقیدهگی اینگ مهم تحقیقاتلری بارهسیدهسوز یوریتیلگن.
«دیوان» بیرینچی قتله «معلم رفعت» گه شهرت قازانگن احمد رفعت بن عبدالكریم تامانیدن چاپ ایتیلدی. او اوچ جلددن عبارت بولیب، هجری 1335-1333 ییللری استانبول ده باسیلگن.
سوز باشیدهگی معلومات گه كوره، كارل بروكلمان 1925 ییلی اثردهگی 7993 ته سوزنی آلمانچه گه اوگیریب، برچه سوزلرنینگ تلفظی نی آلمانچه حرفلر بیلن نشر ایتگن. عیناً شو نشر 1964 ییلی افست طرزده هنگری ده هم باسیلگن.
معلم رفعت «دیوان»نی توركچهگه تولیق اوگیرگن. باسیم آتالای نینگ تأكیدلشیچه، معلم رفعت «دیوان»نی ایری ایكی ترجمه قیلگن. بیراق هر ایكله ترجمه نیگه دیر باسیلمهی، قولیازمه حالیده قالگن.
عاطف قونیهای آتلی عالم هم «دیوان» نی توركچه گه اوگیرگن، بیراق او هم نشر ایتیلمهگن.
بسیم آتالای 1939-1941 ییللری «دیوان» نی عربچه متنی همده یوقاریده ذكر ایتیلگن ترجمهلردن فایدهلنیب، توركچه گه اوگیردی. اونی اوچ جلدده چاپ ایتدی. اونده 7881 سوز بار. شونینگدیك، عالم اونگه ایندیكس هم توزگن.
صالح مطلّبوف «دیوان»نی اوزبیكچه گه اوگیریب، اونی 1960-1963 ییللری چاپ ایتدی. اونده 9222 ته سوز ایضاحلنگن
كیینراق او غنی عبدالرحمانوف بیلن بیرگه اثرنینگ ایندیكسینی هم نشر ایتدی (1967 ییلی).
شونی هم علاوه قیلیش كیرهك كه، بو عالملرنینگ توزگن ایندیكسی شونچه كه فقط سوزلرنینگ رویخطی ایمس، بلكه اونینگ اوزینی علیحده بیر «ایندیكس فرهنگی» دیسك هم بولهدی. چونكه اونده، اول سوزلر قبول قیلینگن الفباده، ترتیب بیلن كیلتیریلگن. كیین سوزنینگ بیر یا كه ایكی اوزبیكچه، سونگره روسچه معناسی بیریلگن. دوامیده ایسه، اوزبیكچه متن نینگ جلد، بیت و سطری، اونینگ ایزیدن فایدهلنیلگن (معلم رفعت چاپ ایتگن) اصل عربچه متن نینگ جلد، بیت و سطری كورستیلگن . بولردن تشقری سوزلرنینگ تورلی توركی اوروغلر و شیوهلریگه تیگیشلی خصوصیتلری هم بیلگیلنگن.
14- 1981 ییللری «دیوان»نینگ اویغورچه ترجمهسی اوچ جلدده باسیلیب چیقدی. بو ترجمه ده اثردهگی همده باسیم آتالای نشریدهگی ایریم مناظرهلی جایلر تقریباً برطرف ایتیلگن و سوزلرنینگ تلفظی امكان باریچه انیق كورستیلگن.
انگلیس عالملری روبرت دنكوف (Robert Dankaf) و جیمز مك كلی (Jamez Mak Kelly) « دیوان» نی انكلیسچه گه اوگیریب، 1983-1987 ییللری اوچ جلدده نشر ایتدیلر. جیمز مك كلی «دیوان» دهگی سوزلر املاسی حقیده ایكی مقاله یازگن. دكتور محمدزاده صدیق ایسه مذكور مقالهلردن اوز ترجمه سیده فایدهلنگن.
شونینگدیك، اصغر ماشولی اگابایوف 1997-1998 ییللری «دیوان» نینگ قازاقچه ترجمهسینی آلماآتا ده چاپ ایتدی.
1375 ییلی تهرانده بروكلمان و دهری دیلچین ایشینی یعنی «دیوان» نینگ ایندیكس تیارلش ایشی محمد دبیر سیاقی تامانیدن ناقص و خطالر بیلن تكرارلندی. او فقط اسملر، صفتلر، آلماشلر و قوشیمچهلرنیگینه ناتانیش، استعمالدن چیققن املا بیلن ترانسكرپشنسیز و سوزلرنینگ گرامر هویتیسیز ترتیب قیلیب، اقعس (872 بیت)، منظام (666 بیت)، مصمت (487 بیت)، فلنسوه (328 بیت)، . . . كبی عجیب و غریب معنالر، لغت نینگ اوزیدن هم قیینراق و اوقووچیگه توشونیشی انچه قیین بولگن یوزلب معادل نی نشر ایتدی.
مترجم (دبیر سیاقی- یارقین)نینگ توركچه و عربچهنی عالمانه شكلده بیلمهگنلیگی اوچون، ترجمهلر ناانیق و كولگیلی بولگن. مثال اوچون:
- كچل و چولاق معنالی سوزنی «قولی ایگری و آیاغی ایگری» معنا قیلگن؛
- تاغاره و قایق معنالی سوزنی «خرما دانگی آرقه سیدهگی چقورچه و نفیر (!) معنا قیلگن و باشقهلر.
2005 ییلی زیفه علویه عوضیوا «دیوان» نینگ روسچه ترجمهسینی آلماآتا ده (1300 بیتده) ایندیكس بیلن چاپ ایتدی. بونده 6727 ته سوز ایضاحلنگن. ایسلتیش كیرهك كه، دكتور محمدزاده صدیقنینگ فارسچه و زیفه علویهنینگ روسچه ترجمهسی قریب بیر وقتده نشر بولگنی اوچون عالم «دیوان»نینگ روسچه ترجمهسیدن خبری بولمهگن.
1990 ییلی توركیه جمهوریتینینگ اطلاعات و فرهنگ وزیرلیگی «دیوان» قولیازمه سینی عیناً اوز اولچمیده رنگلی فكسیمیل نشرینی عملگه آشیردی.
دكتور محمدزاده صدیق سوزباشی سیده (22-23 بیتلر) جهان كاشغریشناسلری نینگ بیر قطار مهم تحقیقاتلرینی كیلتیرهدی.
شونینگدیك، 24-34 بیتلرده كاشغرینینگ خاندانی، توغیلیشی، اولیمی، «دیوان» تألیف و تصنیف ایتیلگن زمان، اونینگ توغیلیب اوسگن ییری و مقبرهسی حقیده قیزیقرلی معلوماتلركیلتیرگن. جملهدن كاشغری قرهخانیلر سلالهسیگه تیگیشلی تگین یا خاقانزاده بولگن و توقوزینچی خاقان صفتیده تختگه اولتیریشی كیرهك ایدی، دییلهدی. اونینگ انه شوندهی یوقاری طبقه گه منسوبلیگینی اوملژان، احمد جعفر اوغلو، شاكر اولكو تاشیر و ذكی ولیدی توغانلر كبی عالملرتصدیقلگنلر.
شونینگدیك سوزباشیده، اثر توزیلیشی، «دیوان» دیگن عنوان نینگ تنلش دلیلی، اونینگ ایشانچلی منبع و اورنك ایكنلیگی حقیده سوز یوریتیلهدی. جملهدن تیلماج، «دیوان» گه ایرگهشیب یازیلگن: الادراك للسان الاتراك، حلیه اللسان و حلبه البیان، بلغه المشتاق فی لغه التورك و القفجاق، التحفه الزكیه فی لغه التوركیه، مسیره العلوم، الغه النوائیه والشتهادات الجغاتیه، بدایع اللغه، سنگلاخ، التمغای ناصری، لغت فتحعلی قاجار كبی 17 ته لغتنی ایسلهیدی، بیراق بولردن هیچ بیریسی «دیوان» درجه سیگه ییتالمهگن دیب، تأكیدلهیدی.
كیینگی بیتلرده، «دیوان» نینگ توزیلیشی كورستیلگن: 1. مهموز (همزه لی) كتابی؛ 2. سالم كتابی؛ 3. مضاعف كتابی؛ 4. مثال كتابی؛ 5. ذوالثلاثه (اوچلیكلر) كتابی؛ 6. ذوالاربعه )تورتلیكلر) كتابی؛ 7. ذوالغُنّه («نگ» لیلر) كتابی؛ 8. ذوالساكنین (ایكی ساكنلی) كتابی.
هر كتاب ایكی: اسم و فعللرگه بولینگن. ایكله بولیمده، اوشه زماندهگی توركی سوزلرنینگ شكلی و كورینشلری: ایكی حركتلی، اوچ حركتلی، تورت حركتلی، بیش حركتلی و نهایت آلتی حركتلی شكلده كورستیلگن.
كتابده كاشغرینینگ سوزباشیسی هم ترجمه قیلینگن (74-95 بیتلر). تیلماجنینگ یازیشیچه، كاشغری اثرینی ناملشده ایكی نرسهگه اعتبار بیرگن:
بیری، او كینگ قمراولی بیر قاموسی گنجینه یرهتیب، علم گه عاید سناقسیز موضوعلر و احكاملرنی كیریتگن كه، مثال اوچون زمخشرینینگ «مقدمه الادب» اثریدن انچه بایراق دیر.
ایكینچی، عالم لغتنی شرحلشده مثال اوچون حمادالجوهری نینک « صحاح اللغه» اثریگه نسبتاً انچه پخته و كینگ ایضاحلنگن.
انه شو ایكی خصوصیت طفیلی عالم اوز اثرینی «دیوان» دیب اتهگن. تأكید كیرهككه، اصلیده «دیوان» سوزی توركچه سوز بولیب، عرب تیلی و پهلوی و فارسی و كردی و طبری سینگری باشقه عجم تیللریگه اوتگن. بو سوز «توپلنماق» و «توپلماق» معنالی «تیپمك» (= تیپماق) اوزهگیدن كیلیب چیقیب، عربچه و فارسچه ده: اعیانلر توپلنگن مجلس، دولت عالی مجلسی، قضا عالی مجلسی، وزیرلیك، دولت شوراسی، عالی دفترخانه كبی معنالرنی تاپگن. كاشغری زمانیدن كیینگی عصرده بو سوز ایكینچی چیگرهلنگن معنانی تاپدی و شاعرلر هرقندهی شعری توپلملرینی «دیوان» دیب اتهدیلر(34-35 بیتلر).
بولردن تشقری، تیلماج سوزباشی سیده اورال- آلتای نظریهسی و علم نینگ اوشبو ترماغیده سویدنلیك عالملرنینگ قوشگن اولوشی حقیده سوز یوریتگن.
شونینگدیك، سوزباشیده قرهخانی یا خاقانیه توركیسی، ایسكی و حاضرگی اویغور همده اوغوز شیوهلری حقیده سوز یوریتیلگن. اوغوز- آذر شیوهسی ییتی مینگ ییللیك مكتوب یادگارلیككه ایگه بولمیش ایران نینگ اینگ قدیمی توركی شیوهسیدیر، دیگن فكر تأكیدلنهدی.
بولردن تشقری، «دیوان» دهگی شعر، مقال، اتاقلی آتلر، اسطوره شناسلیك، اوروغلر و اوروغچیلیك، املاء، مردم شناسلیك كبی مسئلهلر حقیده هم كینگ سوز یوریتیلگن. جملهدن، كاشغری ترچه توركی سوزلر املاء سینی ترتیبگه سالیشگه اینتیلگن. شونینگدیك، او برچه توركی سوزلرنی توزیلیش نقطة نظردن هم معلوم گروهلرگه بولگن. شو باعث، كاشغری نی «توركی املاء فرهنگی» یرهتوچیسی صفتیده هم بهالش ممكن، دیب یازهدی تیلماج.
شونینگدیك، سوزباشیده توركی شعریت نینگ عنعنوی تورلی برماق وزنلری، اونینگ توركی تیل نینگ سوزلر فونیتیكی، چقور و نازك معنالری همده شاعرنینگ ظریف تویغو و كینچینمهلری قاله بیرسه، اونینگ كینگ تخیل عالمینی تصویرلش و بیان ایتیشده قنچهلر اویغون و قولهی ایكنلیگی حقیده سوزیوریتیلیب، انیق مثاللر آرقهلی ایضاحلنهدی. عیناً شو اساسده، او توركی شعریت نینگ اینگ قدیمی نمونهلری بولمی «دیوان» دهگی شعری مثاللرنی وزن و بدیعی صنعتلری یوزه سیدن عالمانه تحلیل و تفسیر قیلهدی. تیلماج بولر بیلن چیگرهلنمهی، اثرنینگ ایكینچی جلدیده بو حقده ینه ده كینگراق و به تفصیلراق سوز یوریتگن لیگینی تأكیدلهیدی.
تیلماج «فارسچه ترجمه نی تیارلش» عنوانلی قسمیده بو آغیر ایش نینگ قندهی باشلنگنلیگی همده ایش متودی حقیده معلومات بیرهدی.
دكتور محمدزاده صدیق ترجمه ایشیده معلم رفعت نشر ایتگن عربچه متن، باسیم آتالای نینگ توركچه ترجمه سیدن فایدهلنگن. اینیقسه، باسیم آتالای نینگ ترجمهسی بولمهگنده، فارسچه ترجمه یخشی و قانیقرلی چیمس ایدی، دییدی، او.
بو ترجمهنی هرتامانلمه و چقور اورگهنیب چیقیش، اصل عربچه متن و اوزبیكچه ترجمهسی بیلن سالیشتیریش كوپ وقت و تیرن بیلیم طلب قیلهدی. بو ایشنی حرمتلی لغتچی تیلشناسعالملریمیز وقتی بیلن بجرهدیلر، دیگن امیددهمیز. شونگه قرهمهی، بو ترجمه حقیده اینگ مهم بیلگیلری حقیده ایریم فكر و معلوماتلرنی ایتیب اوتیشنی لازم دیب، بیلهمیز:
1. ترجمه تولیق، جوده سیلیق و اوقووچیلرگه توشونرلی قیلیب عملگه آشیریلگن؛
2. برچه سوزلر تلفظی لاتین الفباسی همده عرب حرفلریده انیق قیلیب كورستیلگن؛
3. متندهگی برچه مثاللر ترانسكرپشن قیلیب بیریلگن. بو بیلن متندهگی هرقندهی مثالنی اوقووچیلر بیملال توزوك اوقیشلری ممكن بولگن؛
4. برچه مثاللر اول سوزمه- سوز ترجمه قیلینیب، كیین تفسیر و ایضاح قیلینگن؛
5. كوپلب تیلماجلر جملهدن باسیم آتالای ترجمهلریدهگی شبههلی اورینلرنی، محمدزاده صدیق امكان قدر انیقلب، توزهتگن. اولرنی اثرنینگ ایكینچی جلدیده، تعلیقاتده كیریتگن؛
6. تیلماج معلم رفعت نشر ایتگن اصل عربچه متندهگی خطالر و ناانیقلیكلرنی هم امكانی باریچه توزهتیب، تعلیقات قسمیگه كیریتگن؛
7. ترانسكرپشن و سوزلرنینگ تلفظینی كورستیشده تیلماج اوز آنه تیلی بولمیش آذرچه ایمس، بلكه توركی خاقانیه شیوهسینی اساس قیلیب آلگن. بو ایجابی ایش بولگن البته. چونكه «دیوان» دهگی سوزلرنینگ تلفظی بوزیلیشی نینگ آلدی آلینگن؛
8. تیلماج برچه ایضاحلر و تعلیقاتنی اثرنینگ ایكینچی جلدیده بیرگن؛
9. تیلماج سوزلرنینگ ایندیكسینی تلفظ اساسیده توزیب، اولرنی هم ایكینچی جلدگه كیریتگن؛
10. تیلماج نینگ یازیشیچه، او آتلر ترجمه سیده قیینلمهگن. بیراق فعللر ترجمه سیده انچه قیینلگن. چونكه فعللر درجه سینینگ نازك حالتلری (بیر، ایكی و اوچ درجه لی متعدی فعللر) همده كیلهسی اوتمیش زمان و كینگ اوتمیش زمان كبی زمان تورلری نینگ معادلی فارسچه ده بولمهگن. بنابرین، او نیچه كمكچی فعل و یا عباره و جملهلردن فایدهلنیب، بو ظریف و انیق توركی توشونچهلرنی افادهلگن؛ مثال اوچون، آذرچه توركیده «بیجدیردی» و اوزبیكچه توركیده «قولتتیردی» یا «ییقیتتیردی» دییلهدیگن «اِربَتّی» فعلی فارسچه ده بوندهی ترجمه بولگن: «او، درخت را در معرض برانداختن قرار داد و برانداخت».
شوندهی قیلیب، دكتور حسین محمدزاده صدیق «دیوان لغات التورك» نی فارسچه گه تولیق و چیرایل قیلیب اوگیریب، اولكن ایشنی بجرگن. بیز بو نده، نشریه و مقاله نینگ چیكلنگن امكاناتی گه كوره ترجمه نینگ فقط ایریم مهم خصوصیتلرینیگینه ایسلب اوتدیك خلاص. علاقمندلرنی اثرنینگاوزینی بیواسطه اوقیشگه چارلهیمیز. بو ترجمه هر قندهی تحسینگه لایق و بیز استادنی چین كونگیلدن قوتلهیمیز.
قلدیرغاچ نثری توپلم
افغانستاندهگی معاصر اوزبیك ادبیاتیده شو پیتگچه كوپراق شعریت رواجلنیب كیلماقده و نثرده مشق قیلهدیگن ادیبلر كم. شو جهتدن دكتور شفیقه یارقین نینگ «ینه كورگونچه» ناملی نثری حكایهلر توپلمی كته ایجابی حادثه دیر.
دكتور شفیقه یارقین تانیقلی عالم، مترجم و ایكی تیلده - اوزبیك و دری تیللریده شعرلر یرهتووچی شاعر. توپلمدهگی حكایهلر، او نثرده هم موفقیتلی ایجاد قیلهیاتگنیدن دلالت بیرهدی.
حكایهلرده طرفه حالتلر، قهرمانلرنینگ خطِ حركتلری، درد و اضطرابلری بیانی طبیعی دیر. افغانستانده عادی كیشیلر اینیقسه عیاللرنینگ آرزو- ارمانلری ییر یوزیدهگی برچه عیاللرنیكیدیك ایزگو و بیغبار بولسه ده، لیكن اولر ناتینج جمعیتده چیلپرچین بولیشی، برادركُشلیك اوروش مشقتی قیز و عیاللر باشیگه سالگن اَیریلیق و جبر و جفالر مهارت بیلن تصویرلنگن.
یازووچی افغانستان اوزبیكلری نینگ تاریخی خاطره سینی عكس ایتتیریشگه هم اعتبار قرهتگن. «ینه كورگونچه» حكایهسی قهرمانی تیمور اوغلیگه «بابر» نامی قوییلگنیدن قووانیب:«قنی ایدی اوغلیمیز هم بابرشاهدیك اتاقلی شاعر بولسه !» دییدی.
بوندهی اورینلر توپلمده ینه ده كوپَیتیریلسه یخشی بولر ایدی؛ مثلاً، «سونگی یول» حكایه سی قهرمانی «نورآی» حقیده:«اگر او یشَگنیده زیبالنسا و نادره بیگم كبی شاعره بولیب، اوز خلقی افتخاریگه ایلنیرمیدی» دییش ممكن.
توپلم افغانستان اوزبیك تیلی نینگ بایلیگی، ادبی امكانیتلری كته لیگی، بو تیلده نه فقط حكایه و شعرلر، بلكه ییتوك نمایشنامه، قصه و رمانلر هم یرهتیش ممكنلیگینی اثبات قیلهدی.
مؤلف و اوقووچیلرنی افغانستان اوزبیك ادبیاتیده آلغه تشلنگن قدم بولگن «ینه كورگونچه» توپلمی نشری بیلن صمیمانه قوتلهیمیز.
دکتر غلام كریم
اوزبیكستان یازووچیلر اویوشمهسی اعضاسی


text:
یاغ
یاغ — سو ایله قاریشمایان بیر سیرا کیمیوی مادلرین قاریشیغینا دئییلیر.
یاغلار اوچ قوروپا بؤلونورلر:
- پییلر،
- نئفت محصوللاری و
- ائفیر یاغی.
بعضی حاللاردا لیپوفیل ماددلرین قاریشیغینا (تئخنیکی، سینتئتیک یاغ) دا یاغ دئییلیر.
خواصلاری[دَییشدیر]
بوتون یاغلار بو و یا دیگر فورمادا هیدروفوبدورلار. یاغلار هم مایع، هم ده برک حالدا اولا بیلیرلر. عادتن اوتاق تئمپئراتوروندا برک یاغلارا حیوان پییلری (بالیق یاغیندان باشقا)، مایع حالیندا اولانلارا ایسه بیتکی یاغلاری (کوکوس یاغیندان باشقا)عایید ائدیلیرلر. کیمیوی اولاراق بو پییلرین مولئکولالاریندا ایکیلی کیمیوی علاقهنین اولماسی ایله تعیین اولونور. برک یاغلاردا ایسه بو علاقه داها دولغوندور. مارقارینین حاضیرلانما پروسئسی سونونجویا اساسلاناراق آپاریلیر: مایع یاغلاردا ایکیلی علاقه گؤتورولور و نتیجهده برک یاغ آلینیر.
ائمولقاتورلار ائمولسییالارن- یاغلا سویون قاریشیغ - حاضیرلانماسینا ایمکان وئریرلر.


text:
بیزیم ائوده ایکی دؤنه موحاریبه یاشاندی
سوتلانا الکسیئویچ
روس دیلیندن ترجومه: دوقتور فیروز رفاهی
مینسک شهرینین کاخووسکی خیابانیندا کیچیک بیر ائو.
”بیزیم ائوده ایکی کز موُحاریببه یاشاندی”،- قاپینی آچاندا، منه دئییر. اولگا واسیلییئونا پادویشئنسکایا بالتیک دنیز قوهلرینین ترکیبینده ساواشدا ایشتیراک ائتدی. پیاده قروپوندا ایسه أری گروهبان سائول گئرنیخویچ موحاریبه ائتدی.
سائول گئرنیخویچ ایله ایکیمیز عائلهنین عکس آلبومونا باخیریق. اولگا واسیلیئونا تلئفوندا قیزی ایله دانیشیر.
- گون اورتادان سونراکی دستورلاری وئریر،- سائول گئرنیخویچ گولومسهییر.
شوشه قاپیسیندان سسلری آیدین قولاغا چاتیر:
– اوسکورور؟ منیم یانیمدا اولاندا بوتون گونو بیر کز ده اولسا اوسکورمدی. ایستی چای ایله بیر بالاجا موروق موربهسی وئر ایچسین، بوغازینی دا منیم شالیم ایله ساری …
ألبته، ننهنین شالی أن گوُونیلن درماندیر.
- دوغرودان دا، بو منم؟- اولگا واسیلیئونا تئلئفون دانیشیغی باشا چاتاندا، بیزه ساری گلیب، دنیز قووهلری پالتاریندا اولان عکسی کی، اوستونده مدالار واریدی ألینه آلیب، دئییر.- نقدر بو عکسه باخیرامسا ، بیر او قدر ده تعجوبلنیرم. سائول اونا نوهسینی گؤستریر. اوندا بئش یاشدا ایدی. او، مندن سوروشاردی: ” دده، سن ده اول اوشاق ایدین، هن؟ تصوور ائدیرسن می؟… – آرخاسندان اونو غم بورویور. – گؤرهسن، اوندا هیچ دوشونه بیلردیک کی، یاشاییب نوهمیزی ده گؤرهجییک؟ هله گئچن ایل دده و ننهمیزلرین گؤروشونه ده گئده بیلدیک. بیر گورهان، دده – ننه گؤروشونه… تصوور ائدیرسن می؟..
همیشه بو “تصوور ائدیرسن” آغزیندا ایدی. گؤرونور بو سؤزو چوخ خوشلاییر. اونا باخاندا، سؤرعتلی بیر دوداق گولومسهسی گؤستردی. دوغرودان دا ایستهییرسن تصوور ائدهسن، اوندا نئجه گؤرونوردو؛ قیرخ بیرینجی ایلده…
- اولگا واسیلییئونا ، سیز بیرباشا جبههیه گئتدینیزمی؟
- یوخ، بیز اول شهری بوشالدیق. بوتون یول بویو بیزه قورشون یاغدیردیلار، بومبالادیرلار، طیاره لر چوخ آشاغیدان اوچودولار. یاخشی یادیمدادیر، نئجه واگونلاردان گنج جاوانلار دیشاری سیچرادیلار، نرده لردن هوپاندیرلار؛ نئجههامیسینین أینینده قارا شینئللر واریدی. اونلارین نیشانلاری بئله ایدی! –هامیسینی گولـله لدیلر، طیارهلر لاپ یئردن اوچوردولار… حیس اولونوردو گولــله لهییب، سونرا دا ساییردیلار… تصوور ائدیرسن می؟ …
بیز کارخانادا ایشلهییردیک، اوراداجا ناهار-شام ائدیردیک، دوُروُموموز پیس دئییلدی.. آمما اورهکدن غملی ایدیک… قیرخ ایکینجی ایلین تیر آییندا ائحضارییه کاغاذینی آلدیم. بیز اوتوز قیز ایدیق، اوستو آچیق تاختا بارژدا لادوگا چاییندان گوللـه آلتیندا موُحاصیرهلنمیش لنینگرادا گوندریلدیک. بیرینجی گون لنینگراددا- یاخشی یادیمدادیر- (آغ گئجهلر)اوزون گئجهلر، دنیز قووهلری سربازلاری، قارا پالتارلاردا گئدیردیلر. شراییط چوخ آغیر ایدی، شهرده أهالیدن هئچ کیم گؤزه گؤرونموردو، آنجاق پروژکتورلار، دنیز قوهلری قوشونلاری؛ داخیلی موحاریبه دؤورو کیمی، بئللرینده کمرلر باغلانمیشدی، لاپ سینما کیمیایدی. تصوور ائدیرسن می؟
شهرین أطرافینی هیس بوروموشدو، چوخ یاخین ایدی. اوچ نومره لی تراموادا کیروف کارخاناسیناجان گئتمک اولوردو، اورادان آرتیق جبهه باشلاییردی.هاوا صافلاشاندا توپ-گولـله یاغینتیسی باشلاییردی. هم ده کی دقیق توشلامالارلا آتیلیردیلار، آتیلیردیلار، آتیلیردیلار… کؤرپولرین یانیندا بؤیوک گمیلر دایانیردی، اونلارینکی، هن ، ایستیتار اولونموشدولار، هرحالدا مغلوب اولماغی نظرده توتوردولار. بیز توستو یارادان ایدیق – بیزیم دسته خصوصی یارادیلمیشدی و بیزیم فرماندهیمیز گئچمیش توپاتان أژدرلی گمیلرین فرماندهی کاپیتان آلکساندر نیکلایوویچ باگدانوف ایدی. قیزلار أساسن اورتا سوییلهلی تئکنیکی آموزش گؤرموشدولر، یا دا کی، چوخو دانشگاهین بیرینجی کیلاسیندان گلمیشدیلر. بیزیم وظیفه میز ایسه– گمیلری قوروماق، اونلاری توستو ایله بورومک ایدی. گوللـهلهمه باشلاییر، دنیزچیلر دئییرلر: -“قیزلار بیزآزدان توستو یاراتماق واختی اولاجاق. چوخ ساکیتجه ایشلهیین”. خصوصی جیهازلارلا ماشیندا گئدیریک کی، ائله بو آندا بومبا یاغدیران هوجوملو طیارهلرلره راستلاشدیق. بیز، نئجه دئییرلر، آتشی اؤزوموزه چاغیریریق. آلمانلار بو توستو پردهنین آرخاسیندا ایدیلر.
بیزیم یئمک-ایچمهییمیز، بیلیرسیز دا، موحاصیره شرایطینده ایدی، آنجاق کئچینیردیک… بیرینجیسی، بیز جاوان ایدیک، بو چوخ اؤنملی ایدی، ایکینجیسی ده لنینگراد أهالیسیندن چوخ تعجوبلنیردیک. بیزیم هرحالدا یئمییه بیر شئییمیز واریدی، آز دا اولسا، آنجاق آداملار یول گئده-گئده آجلیغدان ییخیلیردیلار. بیزه بیر نئچه اوشاق یاناشیب، بیز ده اونلارا کونسئرولریمیزدن یئدیرتدیک. بونلار اوشاق دئییلدیلر، اونلار بالاجالانمیش یاشلی آداملار ایدیلر. بیز اوزوموزو ساخلادیق. کیشیلرله چین-چیینه ایشله ییردیک. قیشدا، لنینگراد شهری ایستیسیز قالاندا، بیزی شهر کناریندا اولان بیر یئره آپاردیلار کی، اورادا اولان تاختا ائولرین قالاقلارینی بالتا ایله سؤکک. أن چتین زامان ائوه یاخینلاشاندا اولدو … ائو یاخشی حالدا ایدی، اورادا آداملاری ساییب، گئری دؤندوک، گرک اونو سؤکردیک. یاریم ساعات هیچ کیمین ألی بالتایا گئتمیردی.هامیدایانمیشدی. یالنیز فرماندهیمیز یاخینلاشیب، بالتاسینی قالدیراندا ، بیز ده ییخماغا باشلادیق.
مئشه مشقی حاضیرلیغیندا، ایچینده حربی لوازیم اولان تاختا صاندیقلاری سوروتلهییردیک. یادیمدادیر بیر صاندیغی تک باشیما داشیییردیم کی، گوپولتو ایله ییخیلدیم… بیریسی بو، ایکینجیسی ده- بیزه قادین اولاراق چوخ آغیر و چتین ایدی. مثلن، بئله دا. سونرا من بؤلوک فرماندهی اولدوم.هامیسی دا گنج اوغلان ایدی. بیز بوتون گونو گمیده اولوردوق. گمیبالاجا ایدی، تووالئت ده یوخ ایدی. اوشاقلارا لازیم اولاندا گمینین بؤرونه گئدیردیلر، بئله. یاخشی، پس من نه ائدیم؟ بیر دفعه آخیراجان اؤزومو ساخلادیم، سونرا گمییانینا هوپپاندیم و سودا اوزدوم. اونلار قیشغیردیلار: ”رئیس، گمیآرخاسینا!” چکیب چیخاتدیلار. بئله ایبتیدایی خیردا شئیلر واریدی. هله، سن اؤزون سیلاح دا داشیمالیسان؟ بو قادینلار اوچون چوخ چتین ایدی. أووللر بیزه توفنگ وئردیلر، اونلار بیزدن اؤزون ایدی. قیزلار گئدیردی، فشنگلر ده کی، یاریم مئترلیکده باشیمیزین اوستوندن. تصوور ائدیرسن می؟
کیشیلره چوخ راحات ایدی، هر شئییه اؤیرشیردیلر. آنجاق بیز داریخیردیق؛ ائو اوچون داریخیردیق، آنامیز اوچون، راحاتلیق اوچون. بیزده بیر مسکووالی قیز واریدی، ناتاشا ژیلینا، اونا ”ایگیدلیک” مئدالی وئردیلر و هوسلندیرمک اوچون نئچه گون ائوه گئتمکه ایجازه وئردیلر. او، دؤننده بیز اونو هر طرفدن اییله ییردیک. دوغرودان دا، صفه دوروب، بیر-بیر اونو اییله ییردیک، دئییردیک اوندان ائو اییسی گلیر. ائوه بئله هوسیمیز واریدی.
ایستیراحت واختی اولاندا اوتورودوق، شکلیل چکیردیک- بیر باش یایلیغی. بیزه آیاق ساریغی وئریردیلر، بیز ده اوندان خیردا باش یایلیغی دوزلدیب، باشا ساریردیق. باشیمیزی بیر قادین ایشی ایله قاریشدیرماق ایستهییردیک. یالنیز قادین اولماق بیزه بس دئییلدی. داها صبریمیز توکنمیشدی. بیر باهانا آختاریردیق؛ ألیمیزه ایینه توتاق، بیر شئی تیکک، بلکه بیر آن دا اولسا اؤزوموزون دوغرو اوزونو گؤسترمک اوچون.
منه ائله گلیر کی، بیز موحاریبه ده داشلاشمیشدیق، هیچ کیمین اوزو دوغرودان گولموردو، اورکدن سئوینمیردی. یوخ، بیز ألبته هردن گولوردوک، آمما بو سئوینچ حیسی موحاریبه دن قاباق اولانلار کیمیدئییلدی. و مادام کی، موحاریبه واریدی، نقدر آدام بئله بیر دوروما دوشوردو، حالبوکی بئله اولمامالی ایدی. تصوور ائدیرسن می؟
بو «تصوور ائدیرسن می» چوخ گؤزلهنیلمز اولور. آمما ائله بو منه خاطیرلادیر کی، من نه اوچون ایندی بورادا- بو ائودهیم. ضبط صوت دستگاهیم سؤزلری یازدیریر، حیسی ده ضبط ائدیر، آنجاق گؤزلری، اوزو، أللری ده «یازمالیدیر»؛ اونلارین حرکت و قایغیلارینی و نئجه ده عکسده اولگا واسیلیئونایا، بو حساس قیزا بولوزی و نوخودی رنگلی کراواتی یاراشیر. دویغولو سائول گئنریخویچ، یاواش-یاواش سیغیشمایان ائنسیز صندلی سینده ناراحات اولدوغو اوچون بالاجا مینیاتور صندلی یانیندا اولان راحت موبلا کئچیر. صندلی هله ده بالاجا-اینجه ائوین آرواینا بؤیوک گؤرونوردو. ایکیسینه باخاراق، اونا چوخ چتین و اینانیلماز گلیر کی، بونلارین ایکیسی ده موحاریبه ده اولوبلار.
آمما، اونلار دوغرودان دا موحاریبه ده اولموشدولار.
– موحاریبهنی بئله باشا ووردوق، سائول گئنریخویچ دئییر، – سیزین حقیقتن ایکی موحاریبهنیز اولوبدور… بیز تئزه تئزه بونو باشا دوشوروک، او اؤز موحاریبهسینی ، من ده اؤزومکونو یادا سالیریق. منه ده، او ، دئیین ائو أحوالات کیمیبیر شئی اولموشدو، یا نئجه اونلار صفده دوزولمک و ائودن قاییدان قیزی اییلهمک. آمما ، من بئلهسینی خاطیرلامیرام… هله او سیزه او پاپاقسیز قیزلارین أحوالاتینی تعریف ائتمه ییب. اولگا ، نئجه اولدو کی، سن بونو اونوتدون؟
- اونوتمادیم، – اولگا واسیلیئونا بیردن-بیره گوجلندی. – تعریفلمهسی چتیندیر… گئجه واختا قدر هجوم داوام ائتدی. سحر من ائشیگه چیخدیم، مارسکوی کانالیندا پاپاقلار اوزوردو…گرگ بیزیمکیلر بیر یئرلرده، نئوا چایینا آتیلمیش اولسونلار. من اورادا دورانا قدر، ائله هئی پاپاق سودا اوزوردو.
- من اونون بیر چوخ حئکایتینی یادا سالدیم ، ایندی نئجه دانیشیرامسا، اونلاری نوهلریمه “موختصر” ائدیرم. چوخ واختلار اؤز أحوالاتیمییوخ ، اونون موحاریبهسینی دانیشیرام. اونلار، من بونو دیقت ائدیردیم، اونون ماجرالارینی داها ماراقلی گؤرورلر. سائول گئرنیخویچ بوینونا آلیر. – منیمکیلر موحاریبه ده باش وئرن همیشهگی أحوالات ایدی، اونونکولار ایسه حیس ایله دولو ایدی. حیس همیشه داها تاثیرلی اولور. دئمک ایستهییرم کی، من ده موحاریبه ده بونلاری حیس ائتدیم. بیزیم ده پیاده دستهلریمیزده قیزلار اولوردو. بیری ده بیزیم آرامیزدا تاپیلدی، بو چوخ أهمییتلی ایدی ، بیز هئی بیر یئره توپلانیردیق. سیز بونو هیچ تصوور ائده بیلمزسیز… – و بیر ده کی، – بیرسؤزده من ده اونا یاخینلاشدیم. آما سیز تصوور ائده بیلمزسیز کی، موحاریبه ده قادینین اییسی، قادین باخیشی نقدر خوشدور!
مورحاریبه ده عشق ده واریدی؟ واریدی! او قادینلار کی، بیز اورادا گؤروردوک، گؤزل قادینلار، صمیمیدوستلار ایدیلر. کیم موحاریبه ده ائولنسه ایدی، اونلار دونیانین أن خوشبخت اینسانی اولوردو، أن خوشبخت جوتو. بیز ده جبهه ده بیر-بیریمیزه عاشیق اولوردوق. اینکار ائتمیرم کی، باشقالاری دا واریدی ، آخی موحاریبه چوخ اوزون سوروردو و بیزیم ده ساییمیز چوخ ایدی. آمما من داها چوخ آیدینلیق، تمیزلیک کؤروردوم… بونو ، نئجه دئییلر، مطبوعات اوچون دئمیرم. گرگ اعتراف ائدک کی، أیر بئله اولسا اوندا بیز اؤز-اؤزوموزله موحاریبه ائدیریک… بیزیم قیزلارینهامیسینا بئله أحوالات قیسمت اولمادی. چوخلاری اوغورسوز ائولنمیه اوغرادیلار. چونکی، اونلارین آنالاری، موحاریبه ایشتیراکچیلاری کیمیاؤزلری جبههلرده تربیت اولموشدولار، او أحوال روحیه ایله. جبهه ده آدامیتئز تانیماق اولار؛ آداملار نئجه اولا بیلرلر و اونلارین قیزلاری هیچ تصور ائتمیرلر کی، حیات اونلارین ائولرینده اولدوغو کیمیدئییل. اونلارا حیاتدا اولان آلچاقلیقدان دئمیرلر و اوندا بو قیزلار، أره گئدنده فیریلداقچیلارین ألینه دوشورلر، اونلاری راحاتجا آلدادیرلار، چونکی اونلاری آلداتماق اوجوز باشا گلیر. بیزیم جبهه یولداشلاریمیزین چوخونون باشینا بئله أحوالات گلیبدیر. بیزیم قیزیمیزا دا ، بئله…
- نییه بیز اوشاقلاریمیزا موحاریبه دن دانیشمیریق، – اولگا واسیلیئونا فیکره دالیر. – من هیچ واخت تاختا آیاق قابی گئیمهدیم. ائله واختلار اولدو کی، گئیدیم آمما سونرا دیواردان آسدیم. من چؤرک کارخاناسینین مودیری وظیفه سینده ایشله دیم. بیر دفعه جلسه یه گئدنده رئیس کی، او دا قادین ایدی ، منی او باشماقلاردا گؤردو وهامینین یانیندا منه دئدی سن بو باشماقلاری منه توشلاییرسان، باشیندا نه فیکیرلشیرسن. اونون سینهسینده أمک مدالی واریدی، منیم سینهمده اولان موحاریبه مدالیندان دا هیچ خوشو گلمیردی. بونا گؤره تک اولاندا من اونا دنیز قووهلریندن دانیشدیم، اونا چوخ آغیر گلدی، بونا گؤره ده ایستهییردیم مدالی اؤزوومله داشییام. آنجاق ایندی داشیمیرام. دوزدور فخر ائدیرم کی، موحاریبه ده ایشتیراک ائتمیشم و بو دا منیم ایشیمین نتیجهسیدیر. آما موحاریبهدن سونرا جبههدن دانیشیب، آدامییوروردولار. بیزیم نوه هر شئیی بیلیر، آخی او بونو ماراقلانیر، بیز ده اونا دانیشیریق، اونون مکتبده اینشاسینین موضوسو بو ایدی. آمما اوشاقلاریمیزا دانیشمادیق، اونلار دا بیزدن سوروشمادیلار…
بیز جبههچیلر ژورنالیست وئرا تکاچئنکودان چوخ راضییق کی، بیرینجی دفعه «پراودا » غزئتینده موحاریبه ده اولان قادینلار مووضوعسونو قالدیردی؛هانسیلار کی، تک-تنها قالیبلار و اؤز حیاتلارینی قورا بیلمهدیلر و اونلارین هله ده قالماق اوچون بیر ائولری یوخدور، بیز اونلارین قارشیسیندا گوناه حیسی کئچیریریک. اوندان سونرا جبهه ده اولان قادینلارا بیر آز دیقت چوخالدی. بئله قادینلارین قیرخ بئش یاشی اولاردی، اونلار عمومییاتاقخانالاردا یاشاییردیلار. اونلارا اؤزل آپارتمان وئردیلر. من قیز دوستوم… آدینی چکمک ایستهمیرم، بلکه اونا توخونا… اوچ دفعه موحاریبه ده یارالاندی. موحاریبه باشا چاتدی، او طیب أنستیتوتونا گئتدی. اونون هیچ بیر قوهومو قالمامیشدی، فلاکته دوشدو، یئر تمیزلهییردی کی، قارنینی توخلادسین. اونون موحاریبه علیلی اولماغی اوچون بوتون سندلری واریدی، آمما هیچ کیمه بونو دئمزدی. من سوروشورام:”بس، سن نییه اونلاری جیردین؟” او جاوابیمدا دئدی:” اوندا کیم منه أره گلردی؟” “نئجه یانی،” دئییرم،- یاخشی ایش گؤردوم.” و او آغلادی:” ایندی او کاغاذلار چوخ ایشیمه یاراردی. آجیم آغیردی…”
موحاریبهنین اوتوز بئشینجی ایل دؤنومونده سئواستوپول شهرینده یوز نفر دنیز قوهلریندن دعوت ائتدیلر- بؤیوک وطن مورحاریبه سینین قهرمانلارینی، اونلاردان اوچو قادین ایدی. اونلاردان بیری من و ایکیسی بیزیم قیزدوستلاریمیزدان ایدی. بیزیم قوه آدمیرالاریمیزینهامیسی اؤلموشدولر، بوتون خالق اؤز تشکورونو گؤستردی و حؤرمت اوچون أللرینی قالدیردیلار.
- نییه اوشاقلارینیزا موحاریبه دن دانیشمادینیز؟
اولگا واسیلیئونا دینمز قالیر. سائول گئرنیخویچ دانیشیر:
- بلکه بیز اوندا باشا دوشموردوک نه بؤیوک ایش گؤرموشوک. ایللردن سونرا حیات بیزه کئچمیش آجیلارینی یئنیدن یادا سالدی. بلکه اوندا موحاریبه چوخ یاخین و چوخ قورخولو گؤرونوردو. اوشاقلاری بو قورخودان قوروماق ایستهییردیک.
- اونودماقمیایستهدینیز؟
- ایسته سک ده، بو مومکون دئییلدی. منیم بیر باجیم وار. اونون یئتمیشبئش یاشی وار، او دول قالدی. ایکی اوغلو دا موحاریبه دن دؤنمهدیلر. بیری خومپاره ایله پارچالاندی، بیریندن ده آخیرینجی مکتوب گلدی:”بیز، اوخویا-اوخویا جبههیه گئدیریک. هر شئی یاخشیدیر.” موحاریبه دن سونرا باجیم بیر گزارش آلدی کی، اونون ایزی اتیب-باتیب، تاپا بیلمیریک. باجیم هیچ بیلمیر اوغلو هارادا،هانسی سمتده ایتیب باتیبدیر. آرزو ائدیر کی، قبرینی تاپسین؛ هله کی، نامعلوم سرباز قبرینین زیارتینه گئدیر. من اؤزوم سرباز اولموشام، آمما اونو خاطیرلایاندا گؤزوم یاشاریر و سیز، سیز دئییرسیز- اونودماق ایستهییریک…
غلبه گونونده، اولگا، یادیندادیر قوجا-قوجا بیر آنانی گؤردوک کی، چیینینلرینده بئله بیر پلاکات داشییردیلار:”توماس ولادیمیرویچ گولنئوانی آختاریرام، ۱۹۴۲-نجی ایلدن خبرسیزم، لنینگراد موحاصیرسینده ایتیب باتیبدیر. گؤر نئچه ایلدیر اونو آختاریر؟ من اونون عکسینیهامییا گؤستریرم، بوگون بعضیلری دئییرلر مگر نقدر موحاریبه دن دانیشماق اولار… سیز ده دئییرسیز- اونودماق ایستهییریک …
- من اونودماق ایستهییردیم… من اونودماق ایستهییرم…- یاواش- یاواش، اؤز-اؤزومه میریلداییرام؛ اولگا واسیلیئونا دئییر.
- نقدر یوخوسوزلوق ، بیلیرسن –موحاریبهنی خاطیرلادیر… من اونونلا موقایسه ده غلبه اوچون بیر ایش گوره بیلمه دیم، آخی من کیشی ایدیم؛ بو منیم بورجوم ایدی. اونلار ایسه، قیز اوشاقلاری ایدیلر کی، مجبور اولاراق ، موحاریبهنی دؤزمهلی ایدیلر. گرک اونلاری أللریمیز اوستونده داشییاق. بونو هر بیر جبههچی سیزه دئییر. بیز مجبور ایدیکمیقیزلاری موحاریبهیه گوندرک؟ بیلمیرم… اونلار جبههلره گئدیب، بؤیوک ایشلر گؤردولر. اونلار، بیزیم کیمی، پوتون گئییب، اوستلرینه شینلر سالدیلار و قارلارین اوستونده یاتدیلار. فیشنگ و خومپارا قلپهلریندن اؤلدولر. لنینگراد خیابانیندا مایین دوققوزوندا، تکجه پالتاری اوستونده مئدال ساللانان قادینی خاطیرلاییرام. اوستونده یازمیشدی –”شجاعتلیق اوچون”! و نقدر او اوتانجاق یول گئدیردی. منده بئله بیر حیس واریدی کی، اونا یاخینلاشیب، دئییم :” عزیزیم، سنه بو مئدالا گؤره بوتون یئر عالم پرستیش ائتمهلیدیر…” بیز اونلارین قارشیسیندا بورجلویوق…
اونلار ایکیسی ده جبهه ده چکیلن شکیلر بارهسینده منه خاطیرهلریندن دانیشیرلار.


text:
تئتیس (اویدو)
تئتیس اویدو زوحل اویدولاریندان.(لیست آدی ساترن اوچ Saturn III) جیووانی کاسینی 1984جی ایلده اونو تاپدی.چاپی 1050 کیلومتیر و زوحلدن تقریبی اولاراق 294.700 کیلومتیر آرالیدی.سیخلیقی 0.98 g/cm3 سو سیخلیقی کیمی اولور.
چالا و دره لری چوخدو و بؤیوک دره سی اودیسه 400 کیلومتیر چاپیدی.ایتاکا چالاسی 100*200 کیلومتیر ان و بؤیو اولور.آچیق چوللر و دوز یئرلری اودلو داغلار ایئله یارانیب.باشدا قاز و تؤز اولوردو و زوحل ایله بیر یارانیب.
نئچه اوزای گمیسی هابئله وویجر 1 و وویجر 2 پایونیر ( Pioneer 11 (1979), Voyager 1 (1980), Voyager 2 (1981),بو اویدونو گوروب و اوندان فوتوقراف سالیب.سون ایللر کاسینی اونو یوخلایب.


text:
نیوکاسل، یئنی گونئی ولز
نیوکاسل (اینگیلیسجه: Newcastle)اوستورالیانین یئنی گونئی ولز اوستانینین هانتر بؤلگهسینده یئرلهشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۶۱/۸ کم مساحت ایله ۳۰۸,۳۰۸ نفر جمعیتی واردیر.
ایچیندهکیلر
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ↑ نیوکاسل بؤلگهسل آماری (اینگیلیسجه). Australian Bureau of Statistics (31 October 2012). یوخلانیلیب 13 January 2013.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Newcastle,_New_South_Wales»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۴ مئی ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده نیوکاسل، یئنی گونئی ولز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اویان نیوز: آذربایجانلی سیاسی محبوس آپرئلین ۷-دن اعتیبارن آجلیق آکسییاسینا باشلاییب.
آپا-نین هراز-آ ایستینادن وئردیگی معلوماتا گؤره، بونو یئنی گاموح تشکیلاتینین مرکزی کومیتهسینین عوضوو اولان ماحمود فضلی حیات یولداشی ایله تئلئفون دانیشیغی زامانی بیلدیریب.
بونا سبب کیمی یئنی گاموح تشکیلاتینین عوضولرینین ایشینین یئنیدن آراشدیریلماسی اوچون ایران عالی محکمهسینه گؤندریلمهمهسیدیر.
قئید ائدک کی، تبریز مرکزی حبسخاناسینین رئیسی آپرئلین ۳-ده محبوسلارین پروبلئملری ایله تانیش اولماق اوچون ۱۲-جی بنده گلیب. م.فضلی ده یئنی گاموح تشکیلاتینین عوضولرینین ایشینین یئنیدن آراشدیریلماسی اوچون تئهرانا گؤندریلمهمهسینه گؤره اؤز اعتیراضینی بیلدیریب. بو دا یئنی گاموح تشکیلاتینین مرکزی کومیتهسینین عوضوو ایله تبریز مرکزی حبسخاناسینین رئیسی ایله موباحیثه یه سبب اولوب. نتیجهده تبریز مرکزی حبسخاناسینین رئیسی م.فضلینین عونوانینا تحقیرآمیز ایفادهلر ایشلهدیب و اونو مؤعتادلارین ساخلانیلدیغی ۷-جی بنده سالینماسی بارهده گؤستریش وئریب..
خاطیرلاداق کی، ایران اینفورماسییا، تهلوکهسیزلیک و کشفیات ناظیرلیگینین (ایططیلاعات) امکداشلاری موهندیس ماحمود فضلینی ۲۰۱۲-جی ایل دئکابرین ۳۱-ده تبریز شهرینده، آیت مهرعلیبیگ
لینی ۲۰۱۳-جو ایل یانوارین ۹-دا تبریزده، دوکتور لطیف حسنینی فئورالین ۶-دا کرج شهرینده، موهندیس شهرام رادمئهری فئورالین ۶-دا مئشگینشهر (خییاو) شهرینده و بئهبود قولوزادهنی فئورالین ۱۶-دا قوشاچای (مییانداب) شهرینده حبس ائدیب. ل.حسنی یئنی گاموح تشکیلاتینین صدری، دیگرلری ایسه همین قورومون مرکزی کومیتهسینین عوضولریدیرلر.
تبریز اینقیلاب محکمهسی آذربایجانلی فعاللاری حاکیمیت علئیهینه تبلیغات آپارماق و قانونسوز تشکیلات یاراتماقدا گوناهلاندیراراق اونلارین عومومیلیکده ۴۵ ایل موددتینه آزادلیقدان محروم ائدیلمهلری بارهده قرار قبول ائدیب. قرار شرقی آذربایجان ویلایتینین آپئلیاسییا محکمهسی طرفیندن ده تصدیقلهنیب. آذربایجانلی فعاللار ایسه بارهلرینده چیخاریلمیش حؤکمو عدالتسیز حساب ائدهرک اؤتن ایل ۲۸ گون آجلیق آکسییاسی کئچیریبلر. آنجاق اونلارین طلبلری یئرینه یئتیریلمهییب، عوضینده اییولون ۲۰-ده یئرلری دهییشدیریلیب. آذربایجانلی سیاسی محبوسلار اولجه تئهرانین ائوین حبسخاناسینا، اورادان دا کرجین رجاییشهر حبسخاناسینا کؤچورولوبلر، داها سونرا دا تبریز مرکزی حبسخاناسینا گئری قایتاریلیبلار.


text:
روسییا مدافعه ناظیرلیینین «تو-۱۵۴» تیپلی طییارهسینین قضایا اوغراماسی نتیجهسینده چوخلو سایدا اینسانین اؤلمهسی ایله علاقدار صاباح ماتم اعلان ائدیلیب.
آپا-نین وئردیی معلوماتا گؤره، بونو بو گون روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا بیلدیریب.
پوتین دئییب کی، صاباح روسییادا عموم میللی ماتم گونو اعلان ائدیلیب.
قئید ائدک کی، بو گون روسییا مدافعه ناظیرلیینه مخصوص «تو-۱۵۴» طییارهسی یئرلی واختلا ساعت ۰۵.۲۵ (باکی واختی ایله ساعت ۰۶.۲۵) رادهلرینده سوچینین آدلئرهاوا لیمانیندان هاوایا قالخدیقدان ۲ دقیقه سونرا راداردان ایتیب. قارا دنیزه دوشن طییارهده ۸۵ سرنیشین و ۸ هئیت عضوو اولوب.


text:
ایرانده گی افغانستانلیک مهاجر لرنینگ پاسپورتلری اوزه یتیریله دی
اوشبو مطلب نی افغانستان نینگ تهرانده گی ایلچی لیگی بیلدیردی
افغانستان نینگ ایران پایتختی تهرانده گی ایلچی لیگی مسئول لری اوشبو اولکه ده یشیاتگن یوز مینگلب افغانستانلیک مهاجر نینگ پاسپورت لری نینگ اعتبار مدتی نینگ اوزه یتیریلیشی ایش لری نینگ باشله گن لیگی نی معلوم قیلدی.
اوشبو مسئول لر, هجری شمسی 1395 نچی ییلیده اعتبار مدتی اداققه ییتگن خودی منه شوو پاسپورت لرنینگ اوزه یتیریلمس لیگی نینگ کتته قیین چیلیک لر گه سبب بولگن لیگی نی بیلدیررایکن, ایککی اولکه مهاجر لر کمیته سی اورته سیده گی موافقت دایره سیده پاسپورت لرنینگ اوزه یتیریله دیگن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.
شونده ی قیلیب ایلچی لیک آرقه لی بیریلگن بیاناتده, اوشبو مهاجر لرنینگ انترنت آرقه لی نوبت آلیش لری آرتیدن دلو آیی نینگ بیرینچی کونیدن باشلب تهرانده گی ایککی مرکز گه کیلیب پاسپورت لری نی اوزه یتیریش لری نینگ ممکن ایکن لیگی بیلدیریلدی.
عینی دمده ایلچی لیک پاسپورت لرنینگ تمدید ایتیلیشی اوچون 300 افغانی پول آلینه دیگن لیگی نی معلوم قیلدی.
پاسپورت لرنینگ اوزه یتیریلیشی آرتیدن خودی منه شوو مهاجر لرنینگ اقامت لری نینگ هم تمدید ایتیله دیگن لیگی بیلدیریلدی.


text:
ائرمنیستان سلاحلی قوهلرینین بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ایریچاپلی پولئمیوتلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رئژیمینی عمومیلیکده ۱۴۳ دفعه پوزوب.
آخار. آز-این مدافعه نازیرلیینین سایتینا ایستینادن وئردیی معلوماتا گؤره، ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی ایجئوان رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده، نویئمبئریان رایونونون شاوارشاوان، ووسکئوان، بارئکاماوان، بئرداوان، دووئخ کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن قازاخ رایونونون قیزیلهاجیلی، فرحلی، قوشچو آیریم، قایماقلی، کمرلی کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، بئرد رایونونون چیناری، آیقئپار، موسئسقئخ، آیقئدزور کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن توووز رایونونون آغبولاق، مونجوقلو، الیبیلی، کوخانبی کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، کراسنوسئلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن گدبی رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ترتر رایونونون ایشغال آلتیندا اولان یاریمجا، گؤیارخ، آغدام رایونونون قاراقاشلی، باش قروند، مرزیلی، نمیرلی، شیخلار، شیروانلی، جواهیرلی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون قورقان، آشاغی وئیسللی، هورادیز، قاراخانبیلی، آشاغی سئییدهمدلی، جبراییل رایونونون مئهدیلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گؤیگؤل، گورانبوی، ترتر، خوجاوند و فضولی رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
۵ مین کوادرات کیلومترلیک بیر بوز پارچاسی آنتارتیکادا بوز داغیندان قوپماق اوزرهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، عالیملر دونیادا ایلک دفعه اولاراق آمریکانین دلاور ایشتاتی بؤیوکلویونده اولان بیر کوتلهنین بوزلاقدان قوپماسینین هر آن رئاللاشاجاغینی بیلدیریب. بوزلاق ۶ گون عرضینده ۱۷ کیلومتر اریییب و اونون بوزلاقدان تام آیریلماسی اوچون داها ۱۳ کیلومتر اریمهسی لازیمدیر.
عالیملرین فیکرینجه، آیسبرگین تمامیله قوپماسینا مانع اولماق ممکن دئییل. عالیملر همچینین قید ائدیب کی، بو، خصوصی تهلوکه یاراتمیر و نهنگ بوز پارچاسینین دنیز سوییهسینین یوکسلمهسینه تأثیری ممکون دئییل.


text:
موسکوادا روسییا، تورکییه و ایران خاریجی ایشلر ناظیری رهبرلرینین گؤروشو باشلاییب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «اینتئرفاکس» آگئنتلیگی یاییب. گؤروشدن اؤنجه هر اوچ خاریجی ایشلر ناظیری رهبری تورکییهده قتله یئتیریلمیش روس سفیر آندرئی کارلووون فوتوسو اؤنونه گول قویوبلار.
قئید ائدک کی، گؤروشده اساس موذاکیره مؤوضوعسو سورییا بحرانی اولاجاق.
***
روسییا، تورکییه و ایران سورییاداکی بحرانین حل ائدیلمهسی اوچون سیاسی پروسئسلرین سورتلندیریلمهسی ایله باغلی اورتاق بیاننامه قبول ائدیب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییا خاریجی ایشلر ناظیری سئرگئی لاوروو گؤروشدن سونرا تشکیل ائدیلهن مطبوعات کونفراسیندا چیخیشی زامانی دئییب.
«سورییا بحرانینین حربی یوللا حلینین مومکون اولمایاجاغی مؤوضوعسوندا هم فیکیریک. هر ۳ دؤولت سورییانین سووئرئنلیینی دستکله ییر. روسییا، تورکییه و ایران سورییا حکومتی ایله موخالیفلر آراسیندا بیر راضیلیق الده ائدیلمهسی اوچون فعالیته باشلاماغا حاضیردیر. همچینین دانیشیق ماساسینا ایلشهن بو ۳ دؤولت ایشید و نوصره جبههسینه قارشی موباریزهده قرارلی اولدوقلارینی آچیقلادیلار»، - لاوروو بیلدیریب.
خاریجی ایشلر ناظیری رهبری اونو دا علاوه ائدیب کی، حلبدهکی تخلییهلر ان گئجی ۲ گون عرضینده تاماملاناجاق.


text:
موسلمان دوغونون دوشونجه منظومهسینی اولوشدوران آخیملار بونلار ایدی: ایکی تئولوگییا آخیمینین (أشعریلیک و مؤعتزیله کیمی) اوسچو و یا اوسچولوغا قارشی قوللاری، ابن سینانین باشچیلیق ائتدیی پئریپاتئتیک [مشایی] فلسفه و سؤهروردینین باشچیلیق ائتدییی ایشراق فلسفهسی. بو آخیملار بیر مسئلهده بیرلشیردیلر: اینسانین تانری تجللاگاهی اولان دوغایا اویغونلاشماسیندا.
دوغو اینسانی، نئجه دئیرلر، طبیعت وورغونودور، چونکو بوتون ائورهنی تانرینین ایشیق دیلیملری ساییر. تانری دا اؤز یاراتدیقلارینی سئویر و اونون بو سئوگیسی وارلیغین بوتون قاتلاریندا اؤزونو گؤستریر. بو دوشونجه طرزینین سونوجو اولاراق دوغودا باتی آنلامیندا بیلیم میدانا گلمهدی. بیر حالدا کی، دونیا تانرینین باغیش و سئوگیسینین گؤستریم دوزهنلیییدیر، طبیعتی روحسوز بیر نسنه کیمی آراشدیرماق و اونا توکهدیجی گؤزو ایله باخماق اولماز. باتیدا طبیعتی درک ائتمهیین باشلیجا دورتوسو اونو دییشدیرمک اولسا دا، دوغودا اینسان یاشامی دونیایا سئوگی ایله قیزینیب آنلام قازانیر. بو یاناشما دوردوقجا اینسانین طبیعت قارشیسیندا شاشقینلیغی آزالمیر، اونا قوووشماق و قاریشماق ایستهیی بیر آن دا سؤنوکمک بیلمیر. اورتادوغو مدنیتنده ائورنله سئویشمک و کایناتین قوتسالاشدیریلماسی طبیعتین ایلاهیلشدیریلمهسینه گتیریب چیخارماسا دا، ایسلام اویغارلیغینین چیچکلنمه دؤنمینده بئله، طبیعته موداخیله آنلاییشی توپلومدا کسکین ماراغا ندن اولمادی.
آمما چاغداش اینسان بو اویغونلاشمایا اؤزگه قالاراق دونیانی دییشدیرمهیه چالیشیر.
___________________
قایناق: پوستمودئرنیزم آذربایجانا گلمهدن گئتمک ایستهییر / ایواز طاها


text:
صبح نامازی محمود قبهزرین (۱۳۱۹- ۷ آذر ۱۳۸۹) چال عاشیق چال سازی سسلندیر آماندیر یوخو آلدی گؤزومو. گون قارانلیق سو بولانلیق اولوب ائل یوردو دومانلیق سؤندوروب یئل کؤزومو قهرمان اوغلووون عاشیق داها یوخدور دؤزومو. سؤنموش او اودلاری مضرابیله اودلاندیر عاشیق! سووموش او قانلاری قاینات، گؤیه داشلاندیر عاشیق! قوی نفس گلسین ائله باغلایاق شالی بئله دایاناق سئل قاباغیندا بابالارمیز سایاغیندا. هایلا گلسین نبینی ...Read More »
صبح نامازی / محمود قبه زرین
صبح نامازی محمود قبه زرین چال عاشيق چال سازي سسلندير آماندير يوخو آلدي گؤزومو. گون قارانليق سو بولانليق اولوب ائل يوردو دومانليق سؤندوروب يئل كؤزومو قهرمان اوغلووون عاشيق داها يوخدور دؤزومو. سؤنموش او اودلاري مضرابيله اودلاندير عاشيق! سووموش او قانلاري قاينات، گؤيه داشلاندير عاشيق! قوي نفس گلسين ائله باغلاياق شالي بئله داياناق سئل قاباغيندا بابالارميز ساياغيندا. هايلا گلسين نبيني الده ...Read More »


text:
دیقجا
بو شکیلچیلرله فعل کؤکلریندن زامان، حال –وضعیت و داوامیت مضمونلو فعلی باغلامالار دوزه لیر و جمله نین اساس فعلیله هم زامان بیر ایشین باش وئرمه سینی داواملا بیلدیریر.
مثلا"ستارخانین اؤلومو فاجعه سینی فیکیرلشدیکجه انسان تاسفلنیر." جمله سینده کی "فیکیرلشدیکجه" فعلی باغلاماسی هم حال- وضعیت بیلدیریر، همده بو ایشین داواملی بیر زاماندا باش وئرمه سینی گؤستریر.
بونلار ساده گئنیش جمله ده فعلی باغلاما ترکیبی عمله گتیریر و جمله نین مرکب ظرفی اولور. هاوا ایشیقلاندیقجا تبریزین محتشم "ارک قالاسی" گؤرونمیه باشلاییردی.بورادا "هاوا ایشیقلاندیقجا" فعلی باغلاما ترکیبیدیر، همده جمله نین مرکب ظرفیدیر.
ینجا٤ /یینجا٤/
بو شکیلچیلرله فعلی باغلامالار دوزه لیر کی، عمومیتله زامان مضمونونا مالیک اولور. لاکن بو زامان آنلاییشی اؤزلو گونده ایکی شکیلدن بیرینده اولور.
١- معین زامان مقدارینی بیلدیریر. مثلا " آنا، اسگر گئدن اوغلو گؤزوندن ایتینجه دالینجا باخدی" جمله سینده "ایتینجه" فعلی باغلاماسیندا هم زامان، همده معین زامان مقداری آنلاییشی واردیر. بو فعلی باغلامالارین اینکاری دا اولور.
٢- بعضا بو فعلی باغلامالار زامانین معین مقدارینی دئییل، بیر آنینی بیلدیریر، یعنی بیرینجی ایش، باش وئرن کیمی فورا بیتیر و ایکینجی فعل باشلانیر. مثلا " آنا ایتگین دوشن اوغلونو گؤرونجه قوجاقلادی" جمله سینده " گؤرونجه" فعلی باغلاما بیلدیریرکی، "گؤرمک" فعلی باشلانماق همان بیتیر و "قوجاقلادی" فعلی باشلانیر.
بو شکیلچیلرله دوزه لن فعلی باغلامالار دا ساده جمله لرده زامان ظرفی اولور. مثلا: بو سؤزو ائشیدینجه اونون حالی قاریشدی. اوتوز ایلدن سونرا او منی گؤرونجه تانیدی. بونلاردا ساده گئنیش جمله ده فعلی باغلاما ترکیبی یارادیر و همین جمله نین مرکب زامان ظرفی اولور. " گونش بیر قاریش اوفوقدن قالخدیقجا اونا باخدیم" جمله سینده " گونش بیر قاریش اوفوقدن قالخدیقجا" مرکب زامان ظرفیدیر و "نه زامانا قدر؟" سوالینا جواب وئریر. هابئله "قیز آنادان گؤرمه یینجه اؤیود آلماز" جمله سینده " آنادان گؤرمه یینجه" سؤزلری مرکب زامان ظرفیدیر.


text:
هميشه ياشيل يارپاقلار صابر نبیاوغلو (بالاش “آذراوغلو”نون “خزان يارپاقلاري” آدلي كیتابينا بیر باخیش) خالق شاعري بالاش آذراوغلونون 2002- جي ايلده اوخوجولارينا تقديم ائتديگي “خزان يارپاقلاري” آدلي كتابينين مطالعهسي ذهنيمده جانلانديغي سارسينتي و عذابلار، سئوينج و قايغيلار، آيريليق و حسرت، ياراديجيليق فرحي واضطرابلاري ايله دولو اولان بير دونيايا پنجره آچدي. مشاهيدهلريمه اينانماديم و اينانماق ايستهمهديگيم معنا ايسه بوندان عبارت اولدو: پوئتيك ...Read More »
حبیب فرشباف ؛ اينجه حيسلر، ظريف مصراعلار شاعیري / صابر نبیاوغلو
حبیب فرشباف ؛ اينجه حيسلر، ظريف مصراعلار شاعیري صابر نبیاوغلو هله قديم زامانلاردان سؤز صاحيبينین قلم محصولونو قيمتلنديرمك ايچون بير معيارين گؤتورولمهسي اعتبارلي حساب اولونموشدور. هر بير ياراديجينين اثرينه موناسيبت بيلديرمك اونون نهدن يازمالي اولدوغونو دئييل، نهدن و نئجه يازديغي ادبي تحليله جلب ائديلمهليدير. بونون سببيني ايضاح ائتمك ايچون ايسه همين فيكرين بطنينده چوخ دوغرو و جيددي حساب ائديلن بير ...Read More »
سونگو ايله قلم بيرلشنده/ صابر نبیاوغلو
سونگو ايله قلم بيرلشنده صابر نبیاوغلو جنوبي آذربایجاندا يارانميش ادبي نمونهلرله تانيش اولدوقدا چوخ رنگارنگ و بنزرسيز بير پوئتيك عالمله قارشيلاشيريق. بوعالمين ان عمده خصوصيتلري سيراسيندا ايكي نظر داها چوخ جلب ائدير. بونلاردان بيري اوندان عبارتدير كي شاه رئژیمينین هر جور تعقيب, ياساق و قاداغالارينا باخماياراق شاعرلر سوسماميش و اونلارين دوغما آنا ديلينده يازيب, ياراتماق عزملري بوتون هده –قورخولارا اوستون ...Read More »
گوللهلنسین! اؤزوده، شعریده!.. / صابر نبیاوغلو
گوللهلنسین! اؤزوده، شعریده!.. صابر نبیاوغلو محکمه اونون حاقیندا آلتی اؤلوم حؤکمیبیر واختدا چیخارتدی. حؤکملردن بیریده “متهمین اؤز شعرلریایله “خلقی موجود شاهلیق رژیمینی سارسیتماغا و اؤلکهده امنیتی پوزماغا دعوت ائتدیگینه گؤره”ایدی. – گوللهلنسین! اؤزوده، شعریده!.. گؤرهسن بورونلارینین اوجوندان اوزاغی گؤرمهین بو حاکم لباسلی مقوالار، شعر حاقیندا اؤلوم حؤکمیچیخارارکن، دوغرودانمیاونو بیر دفعهلیک دفن ائدهجکلرینه اینانیردیلار؟! بلکهده! فقط حیات نه غریبه استاددیر. حتی ...Read More »


text:
هفته دوم اسفند 1396
دونیا قابار چالیب یولداش!
/ مؤلف: رقیه کبیری / ویراستار: مرتضی سلمانی /
/ چاپ اول: 1394 تبريز/ نسخه /
/ ادبیات . رمان / سطح ویرایش: /
/ قطع رقعی، 168 صفحه/ فونت: ب زر 14 /کاغذ 70 گرم مازندران /
/ شابک : 9- 13 – 7697 – 600 – 978 /
/ مدیر هنری: وحید دولتشاهی / طرح جلد: وقار آقایی /
وو وی حئکایه سیندن بیر پارچا
آینالانیرام. جرّاحلیقدان سونرا بو بیرینجی دفعهدیر کی، جسارت تاپیب بو قدر آینا قاباغیندا دایانیب، اؤز جسمیمه باخیرام. بیر آینایا باخیرام، بیر ده آینانین باشیندا چرچیوهلنمیش جسمیمین بیر پارچاسینا، سرطانلی ارگانیمین شکلینه. اوزده ساغلام گؤرونور، آما ایچدن آغاجین ایچینی قورد یئمیش کیمیدیر.
آینا نه قاش-گؤزومو گؤستریر نه آغیز-بورنومو، نه ده چییینلریمه آغیرلیق ائلهین قوللاریمی. آنجاق سینهمدهکی بیر جوت نورافکن کورلوغونو اوزومه چکیر. اوستهلیک هامار و کیشی کؤکسونه دؤنموش دؤشوم گؤزومه هم آغلامالی، هم ده گولمهلی گلیر. اورهییمی یاندیران یئری بوراسیدیر کی، حتی کیشیلرین دؤشونده اولان مرجی بویوندا گیله ده، تاختایا دؤنموش صاف سینهمده گؤزه دیمیر. هامارلانمیش کؤکسومده، دریمین کسیلمیش یئرینده، تکجه اَت-دری جنسیندن اولان بیر جوت موازی قیرمیزی خط گؤرونور
آلماندا سینوهه وار حئکایه سیندن
من جدّی بیر نامه یازماق ایستیرم؛ آما همیشهکی کیمی، دئیهسن سحرین میرتینین باشی یاریمدی. بئله واختلار مامانیم قاشلارین ییغیب «سحر! هر شئیی میرتا قویما» دئیر. من میرتین معناسینی بیلسم ده، یورقان-دؤشهیه دوشندن بری چوخ شئیلر کیمی میرتنان دا، باریشا بیلمیرم.
«آقای کوْنسول بابامجا اولسایدی، من اونو گؤره بیلردیم، او دا منی گؤره بیلردی، اوندا بیمه ایشلرینی یوباتمازدی.»
«سنین باشین بیر یئره دَییب؟ آخی آدام دا کوْنسولا نامه یازار؟ هله توتاق کی یازدین، او هارا، سن هارا… اوووف! قطب جنوبدان، قطب شومالاجان فاصلهسی وار.»
سحره دئییرم آللاها یازسام، کنسول گؤره بیلمهیهجک نامهمی، آما کوْنسولا یازسام، آللاه دا گؤره بیلر. سحر گولمکدن باشقا بیر ایش باشارمیر. «باشیوا هاوا گلیب» دئییر.
دوندورما حئکایه سیندن
«های» دئین اونا زیللندیغیمی گؤروب، دوداغین قاچیردیر. دوداغینین دیلی ایله دانیشیر. بو دانیشیغی هر دیله ترجمه ائتسن، دوستجا بیر گولوش معنا وئرر. طالیبی سویومو قمیشله هؤرتولدهدیب، اونون گؤزلری ایله ساچلارینین بیر-بیرینه اویغون گلن رنگلرینه باخیرام. پالیت رنگییله بال رنگی، رنگلرین عایلهسینده ائکیز تایی کیمیدیلر دئیه عاغلیما گلیر. آما قارتال بورنو لاپ ائله منله قمیش خانیمین بورنوندان دوشوب دئیهسن. گون گؤرمهمیش آغآپآاغ دریسی دوداقلارینین قیرمیزی رنگینی توندلشدیریر. بئینیمین بور-بوجاغین قوردالاییرام، بلکه «قارتال»ین
بئینیمین بور-بوجاغیندان قارتالین اینگیلیسجهسینی تاپا بیلمیرم.
…
«های» دئین باخیشینی باخیشیمدان قاچیرتمیر. منسه قمیشی بارداقدان گؤتوروب، میز اوستوندهکی مژمئیینین ایچینه قویوب، طالیبی سویومو تامسینا-تامسینا ایچیرم. ایچه-ایچه اونا باخیرام. او ایسه اوشاق کیمی شیرین-شیرین دوندورماسینی یالاییر. گؤرهسن آدی نهدیر؟ جک؟.. بیل؟.. هانری؟.. اریک؟.. یوووو… اریک آریق، اوزون بویلو اولمالی. بیل؟ کابویلارین آدینا بنزهییر. هانری؟ هئچ اولماز! هانری شیشمانین بیری اولمالیدیر. بو هیکله جک یاراشیر. جک!
Your name is دئسم… سونرا الیمی اوزالدیبMy name is دئسم… بیر ده اوزونه گولسم؟!
اینگیلیسجهسینی تاپیم. سونرا اونون اوزونه باخیب، شیرین-شیرین گولومسهیرک، دئییم: «Your … I… My… Nose……»
کتاب چاپی:
خانه کتاب


text:
آذربایجان ماناتی
آذربایجان ماناتی ، آذربایجان رسپوبلیکاسینین پول واحیدی دیر.
یئنی آذربایجان ماناتی ۲۸ دکابر ۲۰۰۵ – جی ایلده اؤلکه ایجتیماعییتینه تقدیم اولونموشدور. میلّی بانکین سیفاریشی اساسیندا ویتام رئکلام شیرکتی طرفیندن حاضیرلانان تقدیمات مراسیمی Excelsior هتل ینده باش توتموشدور. تقدیمات مراسیمینده اؤلکه پرزیدنتی و یوکسک وظیفه لی دؤولت مامورلاری ایله آذربایجاندا فعالیت گؤسترن دیپلماتیک کورپوس نوماینده لری ده ایشتیراک ائتمیشلر.
ایچیندهکیلر
اسکیناس لار[دَییشدیر]
۱ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده آذربایجانین میلّی موسیقی آلت لرینین – تار، کامانچا ، و دفین گرافیکی تصویرلری وئریلمیش دیر.آرخا فوندا قدیم آذربایجان خالچاسینین ناخیشلاری واردیر. اسکیناسین آراخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری و آذربایجانین میلّی اورنامئت لر وئریلمیشدیر.
۵ مانات[دَییشدیر]
اسکیناس اوز طرفینده ادبی سیمالار ، قدیم کیتابلار ، دؤولت هیمنیندن پارچا چاپ اولونموشدور.اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری وئریلمیشدیر. آذربایجانین اینکیشاف تاریخی – قوبوستان قایا هیروگلیف لری ، اورخان – یئنی سئی آبیده لری الیفباسی ، لاتین گرافیکالی الیفبا ایله معاصیر یازیمیز چاپ ائدیلمیشدیر.
۱۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده قدیم باکی ، شیروان شاه لار سارایی ، قیز قالاسی ، کهنه قالا دیوارلارینین فونوندا وئریلمیشدیر. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، آذربایجان خالچاسینین تیپیک ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
۲۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده قدرت نیشانه سی –قیلینج ، دبیلقه ، قالخان و صلح رمزی"خاری بولبول" تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ،آذربایجانین میلّی ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
۵۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده گلجه یین تیمثالی ، یوکسه لیش علامتی – پله لر، گوج و ایشیق نیشانه سی – گونش ، علم رمزی – کیمیه وی و ریاضی سیموول لار تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آرخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، قدیم آذربایجان خالچالارینین اورمامئنت لری چاپ اولونموشدور.
۱۰۰ مانات[دَییشدیر]
اسکیناسین اوز طرفینده اینکیشافین قدیم دن بو گونه معمارلیق رمزلری ، آذربایجان ماناتینین و ایقتصادی آرتیمین سیموول لاری تصویر اولونموشدور. اسکیناسین آراخا طرفینده آذربایجانین آوروپایا اینترقراسی یاسینین خریطه لرله تصویری ، عنعنه وی آذربایجان خالچاسینین سجییه وی ناخیشلاری چاپ ائدیلمیشدیر.
قپیک لر[دَییشدیر]
آیریجا باخ[دَییشدیر]
- باکی
- باکی – تبیلیسی – آخال کالاکی – قارص دمیریولو - BTAQ
- باکی – تبیلیسی – جیهان بورو خطی
- آذربایجان سیلاح لی قووه لری


text:
چاغداش شعریمیزه اؤتری باخیش
کریم قربانزاده
((“آذربایجان مدرن شعری گئجهسی ” مراسیمینده کی چیخیشین متنی))
چاغداش شعریمیزین دوننینی دوشوننده مشروطه انقلابي یادا دوشور. آذربايجان سماسيندا ابدي پارلاق بير اولدوزا چئوریلن مشروطه، خالقيميزين طالعينده يئني بير باشلانيشایدی.
مشروطه انقلابي آذربايجاندا تكجه سياسي اويانيشا يوخ، بلكه عمومي ساحهلرده خصوصيله ادبياتیميزين ديرچهليشينده بؤيوك رول اويناميشدیر. انقلابدان دوغولان سياسي، اجتماعي، مدني، ادبي تشكللر، خصوصیله مستقل مطبوعات، قافقازدان گلن انقلاب سسي، آوروپادان گلن الوان ادبي نوعلر، ادبی مدنی جمعیتلرده طراوتلي بير اتمسفر ياراتمیشدي.
بو زاماندا ائليميزين درين دوشونجهلي ائولادلاري عباسقلی باکیخانوف، ميرزا فتحعلي آخوندوف، سید عظیم شیروانی، عبدالرحيم طالبوف، ميرزآقا تبريزي، حسن بي زردابي، جليل ممد قليزاده، ميرزا علي اكبر طاهرزاده (صابر)، معجز شبستری و دیگر شاعر و يازیچي لار اؤز آمال- آرزولارينی يئرينه يئترمگه، ادبیاتی گؤيدن يئره ائنديريب، درباردان ائشيگه چكيب، ادبیاتی چؤرك اغاجي دوزلدنلردن، سيلهيه ساتانلاردان قورتاريب، چاغداش آذربایجان ادبیاتینین تمل داشينی قویدولار. بو چاغدان باشلایاراق, شعریمیز كئچميشه، گون مسئلهلرينه تنقيد گؤزويله باخماغا باشلادی؛ استبدادين، ارتجاعي قوهلرين و خالقين مادي – معنوي ارثینی محو ائدنلرین عليهینه قالخدی؛ و بو قالخیش ائله بو گونه قدهرده داوامدادي…
ادبيات دونياسيندا بوتون خالقلار بير بيرينه بورج وئريب، بورج آليرلار. بو آليش- وئريش, دونيانين ادبي خزينهسينی و معنوي ثروتينی گونو-گوندن آرتيرميشدیر. آوروپادا ويكتور هوگودان سونرا شارلپيير، بودلر، پولوئرلين، آرتور ريمبو، سونرالار تركيهده جلال ساهر، ناظم حكمت و آذربایجانداایسه رسول رضا مدرن اثرلر يازيب، یارادیب و شعر دونيامیزین سيماسينی ديیشدیرميشلر. آنجاق معاصر آذربایجان مدرن شعری بو دؤرده میرزا تقيخان رفعت کیمیشخصیتین آدیایله باغلیدیر.
تقی رفعت 1268 ایلده تبریزده آنادان اولوب، عالی تحصیلاتینی استامبولدا بیتیرن زامان آوروپانین مدرن شعریله دریندن تانیش اولور. وطنه قاییداندان سونرا شیخ محمد خیابانی حرکاتیندا تجدد و آزادستان روزنامهلرینین بانیسی اولور. او، تجددده ملکالشعرای بهار و باشقا ادیبلرله یئنی ادبیاتین نمایندهسی کیمیادبی مجادلهلر آپاریر. تقی رفعت له برابر شمس کسمائی نین شعرلرینی ده آذربایجان مدرن شعرینین ایلک آددیملاری کیمیحساب ائتمک اولار .
تقی رفعتین نظرینجه کلاسیک ادبیات گون ایستکلرینه جواب وئر بیلمزدی. او یورولمادان اؤز گوجلو قلمیله، درین دوشونجهسیله، چوخ جسارتله کهنه فیکیرلرین قارشسیندا دایانیر، موباریزه آپاریر. آنجاق بو موبارزه نین عؤمرو چوخ چکمیر. رفعت 1299 ایلده 31 یاشیندا هله آرزلاری یئرین توتمادان حیاتینی بیر یوللوق ایتیریر.
تقی رفعتین لاییقلی دوامچیسی حبیب ساهر اولور. حبیب ساهر1282نجی ایلده دونیایا گلیر، انقلابین حال وهاواسیندا، تبریزین ادبی محیطینده بویا باشا چاتیر؛ اؤز معلیمی، فیکیرداشی تقی رفعت کیمی1306دا استامبولدا تحصیل آلماغا گئدیر؛ فرانسا دیلینی بیلدیگی اوچون ٱوروپا ادبیاتیندان خصوصیله فرانسانین مدرن شاعر یازیچسی بودلرین اثرلریله یاخیندان تانیش اولور و سونرالار اونو فارسجایا چئویریر.
ساهر تورکیه ده تورک شعرینین آدلیم نظر صاحیبی، مدرن شاعری جلال ساهرین اثرلریله تانیش اولور. بو حادثه اوندا ائله درین تاثیر بوراخیر کی تخلصونو اوندان گؤتورور. دئمك آذربايجان ادبياتيندا بؤيوك بير حادثه اوز وئریر و شعریميز زامانلا آددیملاماغا باشلاییر.
حبیب ساهر سربست فورملو شعری آذربایجان ادبیاتینا گتیریر. آمما ساهر يالنيز شعري سربستلشديریر؛ داها دوغروسو اونو كلاسيك دن آيیراراق، چاغداشلاندیریر. بونا باخمایاراق، او بو گونکو معنادا تام مدرن بير شاعر اولمور. بو زامان هله ساهرين شعرينده رومانتيزم چوخ گوجلودو. (بوردا قیسا ایضاح وئرملییم کی رفعتین وفاتیندا ایکی ایل سونرا 1301ده نیما یوشیج “افسانه”نی یازیر و فارس شعرینده یئنیلیگین و تجددون تملین قویور.)
حبيب ساهردن سونرا سربست شعريميزده قیرخ ایل لیک بير اوچوروملوق وار.
چاغداش ادبیاتیمیز ملي حكومت دؤرونده شاعرلر مجليسينین قورولماسيندان فایدالاناراق، ادبیاتیمیزدا بیر فرصته چئوریلیر. بو دؤردن اونلار شاعر ادبیاتیمیزدا قالارقی اولورلار. اوجمله دن: سهراب طاهر، علی توده، مدينه گولگون، بالاش آذر اوغلو، محمد بي ريا ،هاشم ترلان، يحيي شيدا، مظفر درفشي، عباس بارز، میر مهدی اعتماد، سهند و . . .
پهلوی رژیمینین الیله ملی حکومت قانا چکیلندن سونرا، شاعرلر مجلسیندن قالان یادگارلار و قیرخینجی ایللرده ادبیاتا اوز گنیرن شاعرلر، بهمن انقلابینا قدهر چاغداش شعریمیزین نمایندهلری کیمیچیخیش ائدیرلر. استاد شهریار، محمدعلی محزون، مفتون امینی، عباس صابری، سلیمان ثالث، قافلانتی،احمد شایا آلاو، علیرضا نابدل، حبیب فرشباف، حسین دوزگون، چای اوغلو، کریم باریش، سؤنمز، کریمیمراغهای، میرزا شهرک و باشقالاریندان آد آپارماق اولار، بودؤروده دیلیمیزین یاساق اولدوغونا گوره، نادر شاعرلرین اثری چوخ آز سایدا ایشیق اوزو گؤرور.
یوخاردا آد چکدیمیز شاعرلرین بیر چوخونون اثرلری انقلاب عرفهسینده و اوندان سونرا باسیلیر. او زامان چاغداش ادبياتیميزين اوغوروندا چاليشانلار، شعرين محتواسين، معناسين، بويالارين، حيران ائديجي درجهده ارتقا وئريب، كلاسيك شعرين محتواسين بوتؤلوكده دئيشيبلر. منجه بونا ساهر،شهریار و سهند ان گوزل اؤرنکلردیلر .
معاصر آذربایجان ادبیاتینین گؤرکملی شاعری بولود قارا چورلو سهند 1305 ایل ده آنادان اولوب. سهندین شعرینده مضمون، یئنی و مدرن چاغین مضمونلارینی داشییر. آمما سهند فورماجا هله اؤزونو کلاسیک شعردن قیرا بیلمیر. “سازمین سؤزو” و “شهریارا بیر مکتوب” بو ادعانین ثبوتودور.
علیرضا نابدل(اوختای) 1323 ینجی ایلده آذربایجانین دؤیونن قلیبی تبریزده آنادان اولموشدو و نحصیلاتینی حقوق رشتهسینده بیتیرمیشدی. اوختای 40 ینجی ایللرده آذربایجان اوشاق ادبیاتینین تمل داشین قویان صمد بهرنگیله تانیش اولور. بو تانیشلیغین عؤمرو آز اولسادا ثمرهسی چوخ دیرلی و اونودولمازدیر.
اوختاین شعری اونون حیاتینا اوخشاییر. یئنیلیک، مدرنلیک اونون دونیا گؤروشوندن آسیلیدیر. اوختای قیرخینجی ايللرينده تام معنادا آذربایجان مدرن شعرینین تمل داشینی قویور. آمما اگر ايسته سك قيسا بير باخيشدا مدرن شعرين نه اولدوغونو بيلديرك، ايلك باخيشدا مدرن شعر دئییلنده اونون فورما گؤزلليكلري و بدیعيليگي گؤزوموزون اؤنونده جانلانير. بو باخيمدان كلاسيك شعرین بوتون عادت عنعنه لرينه قارشي دوران شعره مدرن دئيیريك و تام معناسيندا رومانتيزمين شعردن گؤتورولمهسينين شاهدي اولوروق.
اوختای تمامیله مدرن بیرشاعردیر. اونون شعرلری زیباشناسی باخیمینداندا تمامیله قدیم شعردن قیریلیبدیر. اوختایين فیكير دونياسي او قدهر گئنيشدير كي اونون اوخوجولاري اونو اوخودوقدا منيمسهيهجكدير…
بوردا قیسا بیر سؤزده دئمک اولار کی حبیب ساهر و نیما یوشیج آذربایجان شعرینین ، فارس شعرینین آرتیق چاغداشلاندیرانلاری، اوختای و فروغ فرخزاد، شاملو تام معنادا مدرنلشدیرنلریدیلر.
قیرخینجی ایلردن 70ینجی ایللره قدهر معین سببلره گؤره، او جملهدن: دیلیمیزین یاساقلیغی، شاعرلرین شعرلرینین ایشق اوزو گورممهسی ادبیاتیمیزدا خصوصیله مدرن شعریمیزده بؤیوک بیر بوشلوغون سببی دیر. بو ایللره تکجه سحرخانم “یاشیل ماهنی” ایله بیر کؤرپو سالیب.
70اينجي ايللردن بری مدرن شعریميزين دواميندا اونلار شاعر اوز عطيرين، بوياسين شعریميزه جالايیب، مدرن شعريميزين تمثیلچيلري اولوبدولار: ناصر مرقاتي،هادي قارا چاي، كيان خياو، حميد شهانقي، لاله جوانشير، صالح عطايي، سونرالار رضا غفاریدن و دیگرلریندن آد آپارماق اولار…


text:
اجتماع
رادیو حاضرگهقدر اقتدارلی دیر
بوگون 13- فبروری، یونسکو تامانیدن «رادیو خلق ارا کونی» صفتیده تعیین ایتیلگن. کوپینچه مملکتلرده رادیو حاضرگهقدر ایشیتووچیلرینی سقلهگن و بو کوندن هر ییل نشانلنهدی. بیراق افغانستانده کوپینچه عایله و انسانلر رادیو آرقهلی اوزلرینی دنیاگه باغلهیدیلر، لیکن بو کوندن ایسلنمهیدی.
افغانستانده رادیو بیرینچی مرته شاه امانالله خان زمانیده نشرات گه باشلهدی. او زمانده یالغیز بیر رادیو مملکتده فعالیت قیلردی، بیراق حاضر مملکت بویلب 200 دن آرتیق رادیو فعالیت قیلهدی.
مملکتده رادیو فعالیتگه باشلهگنیدن کمیده بیر عصر اوتماقده، لیکن طالبان گروهی رادیو ایشیتماق اوچون چیکلاو تعیین قیلگن و بو موضوع سبب، یشاوچیلر رادیولری بیلن پس کوتهلرگه کیتهدیلر. سونگی ییللرده قول تلیفونی رواجلنگنی باعث، اهالی رادیو کوترمهیدی، اولر قول تلیفونلریگه قولاقلیک باغلب ایستهگن برنامهلرینی قولیلیکده ایشیتهدیلر. عین حالده، رادیو حاضرگهقدر مملکتده اقتدارلی دیر.
رادیو خلق ارا کونینی بهانه قیلیب شهرگه تامان یول آلدیم و رادیو ایشیتهدیگنلردن رادیو توغریسیده سورهدیم و بو آرهده هیداوچیلرنینگ رادیولرینی سیسی فرقسیز شکلده یوقاری دیر.
هیداوچیلردن بیری محمدآغانینگ ایتیشیچه، کوپ ییللردن بویان باشکینتده تاکسی هیدهیدی و شونچه مدتده هر کون موسیقه، خبر و سیاسی برنامهلرنی رادیو آرقهلی ایشیتهدی.
اوشبو ماجرانی باشقه قسمیده افغانستان ایرکین میدیالریدن حمایه قیلووچی تشکیلات (نی) دفتری اجراییه باشلیغی مجیب خلوتگرنینگ سوزلرینی ایشیتدیم. خلوتگرنینگ ایتیشیچه، ناتینچلیک و مالی حمایه یوقلیگی باعث، سونگی اوچ-تورت ییلده 15 دن آرتیق رادیو فعالیتدن قالگن و باشقه نیچه رادیو اوتگه تارتیلگن.


text:
روسییا دنئستریانی کونفلیکتینین حلی ایله باغلی دانیشیقلارین آکتیولشدیریلمهسینده ماراقلیدیر.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا روسییا باش ناظرینین موعاوینی دمیتری روقوزین سؤیلهییب. دنئستریانیداکی اقتصادی پروبلئملردن بحث ائدن روقوزین مولدووانین بو پروبلئملرین حلی ایستیقامتینده پوزیتیو آددیملار آتماسینی ایستهییب:
«بیز دنئسترین هر ایکی ساحیلینین اهالیسینین ماراقلارینا جاواب وئرهجک شکیلده بو مثلاًی حل ائتمهیه چالیشاجاغیق. بیزیم تطبیق ائده جه ییمیز حل پلانیندا اودوزان طرف اولمایاجاق. مولدووا روسییا ایله ایستراتئژی طرفداشلیق قورمادان یاشایا بیلمز. بو، تکجه اقتصادی باخیمدان یوخ، هم ده مولدووا دؤولتینین قورونماسی باخیمیندان دا اؤنملیدیر».
قئید ائدک کی، روگوزین دونهن مولدووایا سفر ائدیب. او، اؤلکه پرئزیدئنتی ایگور دودونلا گئجه ساعت اوچده گؤروشوب.
دنئستریانی مولدووا اراضیسیدیر. ۱۹۹۲-جی ایلده موسکوانین آکتیو دستیی ایله بو اراضی کیشنیووون نظارتیندن چیخیب. حاضیردا دنئستریانی اراضیسینده روسییا بازالاری وار.


text:
یۆزاۆچونجو درس
فعللر (32)
"خبر فورماسینین ایکى نوعو"
کئچن درسلرده گؤردویوموز کیمى "ایدى" و "ایمیش" کؤمکچى فعللرى دیلیمیزده هم تام، هم ده قیسا شکیلده ایشلهنر. تام شکیلده ایشلهندیکده اونلار، مۆستقیل کلمه کیمى، آهنگ قانونونا تابع اولماز، یعنى اصیل فعلله هماهنگ اولماز، آنجاق اونلار قیسا شکیلده ایشلهندیکده فعللره قوشولار و اونلارین سس قورولوشونا تابع اولار.
بو گۆن آنا دیلیمیزین قایدا کیتابلاریندا زامان شکیلچیلریله شخص سونلوقلارى آراسیندا ایشلهنن "ایدى" و یا اونون ایختیصارى "دى 4" شکیلچیلرى ایشتیراک ائدن فعللر شکیل اعتیباریله خبر فورماسینین (شکلینین) مۆرکبى، مضمونجا ایسه "خبرین حئکایهسى" حئساب اولونور: آلمیشدیم /آلمیش ایدیم،
گؤرهجکدینیز/ گؤرهجک ایدینیز.
بوگۆن آنا دیلیمیزین قایدا کیتابلاریندا زامان شکیلچیلریله شخص سونلوقلارى آراسیندا ایشلهنن "ایمیش" و یا اونون ایختیصارى "میش 4" شکیلچیلرى ایشتیراک ائدن فعللر شکیل اعتیباریله خبر فورماسینین (شکلینین) مۆرکبى و مضمونجا ریوایتى آدلاندیریلیر:
آلمیشمیشام/آلمیش ایمیشم،
گؤرهجکمیشسینیز/ گؤرهجک ایمیشسینیز.
یوخاریدا دئدییمیز کیمى، بو مۆرکب فعللرده "شهودى" کئچمیش زامان ایشتیراک ائتمیر. اونا گؤره کى، بو کؤمکچى فعللرده قطعیت و شهودیلیک اولمادیغى حالدا، شهودى ده بو مضمونلار واردیر و ایکى ضید فیکیر بیر یئره توپلانا بیلمز.
مۆرکب خبر فورماسینین "اوزاق کئچمیشى" واردیر کى، ایکى شکیلده ایشلهنر.
بو ایکى شکیل هم فورم، هم ده مضمونجا بیرى-بیریندن فرقلهنیر. "ایدى" و یا اونون ایختیصارى "دى 4" ایله دۆزهلن اوزاق کئچمیشده "ایدى" کؤمکچى فعلى مۆستقیل ایشلهننده داها اوزاق کئچمیشه دلالت ائدیر. بیر صورتده کى، "دى 4"له دۆزهلن اوزاق کئچمیش نیسبتا یاخین کئچمیشى بیلدیریر. بو کئچمیشین شخص علامتلرى "شهودى" کئچمیشده اولدوغو کیمیدیر. زامان و شخص شکیلچیلریله بیرلیکده اوزاق کئچمیشین صرفى بئله دیر:
آچمیشدیم/آچمیش ایدیم، آچمیشدین/آچمیش ایدین، آچمیشدى/آچمیش ایدى، آچمیشدیق/آچمیش ایدیک، آچمیشدیز/آچمیش ایدیز، آچمیشدیلار/آچمیش ایدیلر.
اینکاریندا فعلین کؤکونه "ما-مه" آرتیریلار: آچمامیشدیم، گلمهمیشدین ...
بو فعللره شهودى کئچمیش دئییلیر.
بونلاردان باشقا آنا دیلیمیزده ائله فعللر واردیر کى، اونلاردان خبر وئرن شخص، اونلارین ایجراسینى اؤز گؤزویله گؤرمهمیش، آمما آیریلاریندن ائشیتدیگى سؤزلر و خبرلر یا باش وئرن حادیثهلردن نتیجه چیخاردیب، غیر شهودى شکیلده او ایشلرین ایجراسیندان خبر وئرر. فعلین بئله شکیللرینه "غیر شهودى" و یا "ریوایت" شکلى دئییلیر.
فعلین غیر شهودى کئچمیشینین علامتى دؤرد چئشیدلى "میش 4" و یا تام فورمادا "ایمیش"-دن عیبارتدیر.
غیر شهودى شکلین اینکار علامتى هامان "ما-مه" دیر کى، فعلین کؤکونه قوشولار.


text:
آوتیزم
آوتیزم اوچ یاشیندان اول باشلایان و عؤمور بویو سورهن، اجتماعی قارشلیلیقلی تأثیره و اونسیته زرر وئرهن، محدود و تکرارلانان داورانیشلارا گتیریب چیخاران بئیینین اینکیشافینا مانعه تؤرهدن بیر خستهلیکدیر[۱] بو علامتلر آوتیزمی، آسپئرگئر سیندرومو کیمی داها یونگول گؤرونهن آوتیستیک ایسپئکتروم پوزوقلوغوندان (آسپ) آییرار. آوتیزم ارثی منشألیدیر آنجاق ارثیلیگی اولدوقجا قاریشیقدیر و آسپ-نین منشیینین چوخلو گئن قارشیلیقلی تأثیرلریندنمی یوخسا، نادیر گؤرولهن موتاسییالاردانمی قایناقلاندیغی چوخ آچیق دئییل. نادیر حاللاردا، دوغوم شیکستلیکلرینه سبب اولان فاکتورلارلا یاخیندان علاقهلیدیر. دیگر گؤروشلره گؤره ایسه اوشاقلیقدا ائدیلهن پئیوندلر کیمی سببلر موباهیسهلیدیر و پئیوند منشألی فرزییهلرین راضی سالیجی علمی دلیللری یوخدور. یاخین دؤور آراشدیرمالاری آوتیزمین پرئوالانسینی ۱.۰۰۰ آداما بیر یا دا ایکی حالدا اولاراق تخمین ائدر، عینی آراشدیرمالارداکی تخمینلره گؤره آسپ تخمیناً ۱.۰۰۰ آدامدا آلتی حالدادیر و کیشیلرده راست گلینمه نیسبتی قادینلارا گؤره ۴،۳ دفعه داها چوخدور. آوتیزم حادثهلرینین سایی ۱۹۸۰-جی ایللردن بری اولدوقجا چوخ نیسبتده آرتمیشدیر. بونون سببی قیسمهن دیاقنوز قویما اصوللارینداکی دییشیکلیکلردیر؛ گئرچک پرئوالانسین آرتیب آرتمادیغی آیدین دئییل.
آوتیزم بئیینین بیر چوخ قیسیمینه تأثیر ائدیر، اما بو تأثیرین نئجه اینکیشاف ائتدیی معلوم دئییل. والیدئینلر عمومیتله اوشاقلارینین حیاتینین ایلک ایکی ایلینده علامتلری هیسس ائدیرلر. ائرکهن داورانیش یا دا قاوراییش موداخیلهلری اوشاقلارین اؤزونه باخا بیلمه باجاریغی ایله اجتماعی و اونسیت باجاریقلار قازانماسینا کؤمکچی اولا بیلر. آوتیزمین چارهسی یوخدور. آوتیستیک اوشاقلارین چوخ آزی یئتکین اولدوقدان سونرا سربست حیاتدا، بوندا مووففق اولا بیلمکدهدیر.
آوتیزمین آدی قویولمادان چوخ اول آوتیستیک سیمپتوملار و موالیجهسی تعیین اولونموشدور. مارتین لوتئرین اثرلرینده شدتلی درجهده آوتیستیک اولا بیلهجک اولان ۱۲ یاشیندا بیر اوغلانین اهوالاتی واردیر. ۱۷۹۸-جی ایلده توتولموش یابانی بیر اوشاق اولان آوئیرونلو ویجتور، آوتیزمین موختلیف علامتلرینی گؤسترمیشدیر؛ تیبب اوزره اوخویان طلبه ژئان ایتارد، اجتماعی باغلار قورماسینا و تقلید یولویلا دانیشماسینی تعمین ائتمهیه یارایان داورانیش اصوللو بیر پروقراملا اوشاغی موالیجه ائتمیشدیر.
نئو-لاتین آوتیسموس سؤزجویو ایسوئچرهلی پسیخیاتر ائوگئن بلئولئر طرفیندن شیزوفرئنییانین علامتلرینی تعریف ائدرکهن ۱۹۱۰-جو ایلده تؤردیلمیشدیر. بلئولئر سؤزجویو یونانجا آوتوس (aὐtός، اؤز معناسیندا) سؤزجویوندن تؤرتمیش و آدامین اؤزونه اولان خستهلیکلی هئیرانلیغی معناسیندا ایستیفاده ائتمیشدیر: "چؤلدن گلن هر هانسی بیر تأثیرین دؤزولمز بیر راحتسیزلیق وئرمهسینه قارشی خستهنین فانتازییالارینا آوتیستیک چکیلمهسی. "
آوتیزم سؤزجویو بوگونکو معناسیندا ایلک دفعه ۱۹۳۸-جی ایلده ویانا اونیوئرسیتئت خستخاناسیندان هانس آسپئرگئر طرفیندن اوشاق پسیخولوگییاسی اوزرینه آپاردیغی آلمانجا بیر درسده بلئولئرین "آوتیستیک پسیخوپاتلار" تئرمینولوگییاسی ایله ایستیفاده ائدیلمیشدیر. آسپئرگئر، حال-حاضردا آسپئرگئر سیندرومو اولاراق بیلینهن بیر آسپ نؤوونو آراشدیریردی، آنجاق بو سیندروم موختلیف سببلره گؤره ۱۹۸۱-جی ایله قدر آیری بیر دیاقنوز اولاراق تانینمامیشدیر. ژوهنس هوپکینس خستخاناسیندان لئو کاننئر ۱۹۴۳-جو ایلده تعجبلو داورانیش بنزرلیکلر گؤسترهن ۱۱ اوشاق حاقیندا یازدیغی هئساباتیندا ایلک اولاراق ائرکهن اینفانتیل آوتیزم تئرمینینی ایستیفاده ائتمیشدیر. کاننئرین ایلک مقالهسینده تعیین اولونان، خصوصیله "آوتیستیک یالنیزلیق" و "دییشمهمکده ایسرار" کیمی خصوصیتلرین آز قالا بوتونو هله آوتیستیک ایسپئکتروم پوزوقلوقلارینین تیپیک خصوصیتلری اولاراق گؤرولمکدهدیر. کاننئرین، تئرمینی آسپئرگئردن آسیلی اولاراق ایستیفاده ائدیب، ائتمدیی بیلینمهمکدهدیر.
کاننئرین آوتیزم سؤزجویونو تکرار ایستیفاده ائتمهسی ایللرجه "اینفانتیل شیزوفرئنییا" کیمی تئرمینولوگییا قاریشیقلیغینا گتیریب چیخاردی و ۲۰-جی عصرین اورتالاریندا اوشاق پسیخیاترییاسینین آنا مهروملوغو اوزرینه سیخلاشماسی، آوتیزمین، "سویودوجو آنالارا" اوشاغین رئاکسییاسی اولدوغو کیمی سهو مؤوضولارا گتیریب چیخاردی. ۱۹۶۰-جی ایللرین سونوندان باشلایاراق آوتیزمین، حیات بویو سوردویونو، زکا گئریلیگی، شیزوفرئنییا و دیگر اینکیشاف پوزوقلوقلاردان فرقینی و والیدئینلری آکتیو موالیجه پروقراملارینا قوشماغین گتیردیی فایدالاری گؤسترهرک آیری بیر سیندروم اولدوغو قبول ائدیلدی. ۱۹۷۰-جی ایللرین اورتالارینا قدر آوتیزمده گئنئتیکین رولو اوزرینه چوخ آز دلیل وار ایدی. آنجاق ایندیکی واختدا آوتیزمین بوتون پسیخیاتریک وضعیتلر ایچینده ان ارثی اولانی اولدوغو حساب ائدیلیر. والیدئینلر تشکیلاتلارینین اورتایا چیخیشی و اوشاقلیق آسپ حاقینداکی اجتماعی ایستیگمانین(اوتانج وئریجی) ییخیلماسی ایله بیرلیکده آسپ تأثیرلری، سرحدلری و موالیجهسی حاقیندا گؤروشلر بؤیوک اؤلچوده تسیرلنمیشدیر. عمومی شبکه، آوتیستیک فردلرله باجارما، چتینلیک چکدیکلری سؤزسوز ایشارهلردن و رومانتیک پایلاشمادان آیریجا اولاراق آییق قروپلارا قاتیلمالارینا و اوزاقدان ایشلرینه کؤمکچی اولموشدور. آوتیزمین سوسیولوژی و مدهنی ایستیقامتلری اینکیشاف ائتمیشدیر؛ بیرلیک ایچینده بعضیلری بیر چاره آختارماقدا، دیگرلری ایسه آوتیزمین مؤوجودلوغون یالنیز باشقا بیر یولو اولدوغونا اینانماقدادیر.[۲]


text:
نوحه ترکی حضرت رقیه (س)
اکبریم گلینجه اؤلسهم دفنیمی یۇباندێر عمّه
نعشیمی آلێب ال اۆسته، باشێنه دوْلاندێر عمّه
یوْخ سؤزۆم بۇ اؤلمهک عمّه «امر حیّ لم» یزلدی
باجێلار اؤلهنده امّا قارداشێ اوْلا گؤزهلدی
ائیلهیین بیر آزجا تأخیر، بلکه اکبریمده گلدی
کفن-وْ-دفنیمی بیر آز سن ساخلا ال یۇباندێر عمّه
گؤزلرون فداسی اوْللام خستهسن بیبی آز آغلا
اؤلدۆرهر اؤزۆن حَرَملر آز بۇ قلب-ی-زاری داغلا
اللرون قاداسێن آللام گل بۇ گؤزلریمی باغلا
قانلێ اشگیلهن سارالمێش رنگون آز بوْیاندێر عمّه
گرچه قاره گۆن الینده قۇرتارۇر بۇ بختی قاره
وار ولی بیر عمده دردیم، گل سنه ائدیم اشاره
ناگهانی گلسه اکبر، گؤزلریمی آچ دوباره
اکبری منیله بیر آن روبرو دایاندێر عمّه
شئمری سن چاغێرما عمّه قلبیده جراحتیم وار
قوْلدان آچماسێن طنابیم دیلده آیرێ نیّتیم وار
قبره قوْی بۇ حالتیلهن جدّیمه شکایتیم وار
سنده خلقه ظۆلم-ی-شئمری، نطقیویله آندێر عمّه
باشۇن آچما ائتمه ناله، قلبیم اوْلدۇ غۆصصهدهن قان
سن منه آنالێق ائتدۇن جانیوه رقیّه قۇربان
باشێم آلما سینوْن اۆسته، توْپراق اۆسته قوْی وئریم جان
زحمتیمی چوْخ چکیبسهن، آز منی اۇتاندێر عمّه
آغلاما دئمه غریب-ی-بیوطن، رقیّه لایلای
هئچ دیله گتیرمه جیسمی، بیکفن رقیّه لایلای
سسله شئمر-ی-شوم الیندهن، دینجهلهن رقیّه لایلای
قلب-ی-اهل-ی-شامی، آه-ی-آتشیمه یاندێر عمّه
بیسبب دئنهن بۇ غمده قانه گؤز یاشێم دوْلانماز
الده اؤلدۆرۆب بۇ طئفلی شئمر-ی-دون گینه اۇتانماز
قمچیلهر یئرینی امّا گؤرمهیینجه خلق اینانماز
کؤینهگیم چێخارت بۇ خلقی سن اؤزۆن ایناندێر عمّه
استاد رحیم منزوی اردبیلی


text:
ولادیمیر پوتین ۲۰۱۸-جی ایلدهن سونرا دا روسییا پرئزیدئنتی اولمالیدیر.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری اؤز اینستاگرام صحیفهسینده چئچئنیستان لیدئری رامزان کادیروو پایلاشیب. او، پوتینین روسییانی درین بحراندان چیخارا بیله جه یینی سؤیلهییب:
«چئچئنیستانین بوتون اهالیسی آدیندان اؤز فیکریمی دئمه یی واجیب حساب ائدیرهم. ولادیمیر ولادیمیروویچ نؤوبتی سئچکیده بیزیم عوموم خالق نامیزدیمیز اولمالیدیر. او، ۲۰۱۸-جی ایلدهن سونرا دا پرئزیدئنت اولماغا داوام ائتمهلیدیر. من نیه بو حاقدا دانیشیرام؟ اونا گؤره کی، خالقین فیکرینی بیلیرم. آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری و ناتو-نون دوشمنچیلیک فعالیتینی و روسییانی نه یینکی اوچونجو دونیا، حتی اونونجو دونیا اؤلکهسینه چئویرمک هدفلرینی نظره آلساق، پوتینین پرئزیدئنتلیک مسئلهسینه باشقا جور یاناشماسی قئیری-معین نتیجهلره سبب اولا بیلر».


text:
بوجاق
بوجاق ایکی کسیشن موستفی (müstfi) اوزه رینده یئرلَشن، اورتاق نقطه سی اولان ایکی شعاع نین (şüanın) عمله گتیردییی هندسی فیگورودور. بوجاق همچینین وئریلمیش فیگورون اؤلچوسو کیمی ده ایشله دیلیر. بئله کی، یاستی بوجاغین قیمتی سیفیردیر.
بوجاغین اؤلچولمه سی
Θ بوجاغینین قیمتی رادیوسو r اولان گؤوسون اوزونلوغنا s برابردیر. K امثالی اؤلچمه واحیدینی تعیین ائدیر و رادیان اوچون واحیده برابردیر.
بوجاق عادتاً درجه ایله اؤلچولور. علمده ایسه رادیان گئنیش یاییلمیش دیر. بوجاغین قیمتیندن آصیلی اولاراق اولور.
- آیتی بوجاق (۰–۹۰°)
- دوز بوجاق (۹۰°)
- کوت بوجاق (۹۰° - ۱۸۰°)
- آچیق بوجاق (۱۸۰°)
- قاباریق بوجاق (۱۸۰° - ۲۷۰°)
- تام بوجاق (۳۶۰°)


text:
تورک خالقلارینین یاییلما آرئالی برینق بوغازیندان آوروپانین ایچریلرینه دوغرو بؤیوک بیر اراضینی احاطه ائدیر، تورکلر آوراسییانین مولاییم قورشاق زولاغیندا مسکونلاشمیش بیر خالقدیر. اورال داغلاریندان برینق بوغازینا قدر اولان اراضی جغرافی ادبیاتدا سیبیر و اوزاق شرق رگیونو آدلاندیریلیر
کولت. آذ خبر وئریر کی سوویت دؤورونون لینگویستیک تصنیفاتینی نظره آلساق، بو بؤیوک اراضیده تورک خالقلاریندان آلتایلار یاشاییر و اونلار سیبیرین ان کؤکلو تورک میللتی حساب اولونور.
آلتایلار اؤزلری اؤزلرینی آلتای کیژی آدلاندیریرلار. اونلار اؤزلری ده ایکی قیسمه آیریلیر، شیمال آلتایلاری و جنوب آلتایلاری. غریبه بودور کی، آلتایلار اینضیباطی باخیمدان ایکی قیسمه آیریلیبلار. شیمال حیصهدهکی آلتایلار داها چوخ قیرغیزلارا یاخیندیرسا، جنوب طرفدهکیلر داها چوخ اویغورلارا یاخیندیر. سون تصنیفاتلاردا جنوب آلتایلارا عایید ائدیلن تئلئلر و تئلئقیتلر آرتیق قیدیاتدا آیری بیر میللت کیمی کئچیر. شیمالداکیلار دا آلتای آدینی داشیییر.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Ağlama albumu Rəhim Şəhriyari danload
آلبوم آغلاما رحیم شهریاری دان چوخ گوزل بیر آلبوم دی
بو آلبومون اوخوماخلارینین آدلاری بونلاردی
صنانیم sənanim
اولارمی olarmı
آذربایجان قیزی Azərbaycan qızı
اوچان قوشلار uçan quşlar
آختاریر گؤزوم سنی axtarır gözüm səni
قالماسین qalmasın
یالاندی دونیا yalandı dunya
محبت məhəbbət
آغلاما Ağlama
ایسته ییرم گورم سنی istəyirəm görəm səni
وورولموشام vurulmuşam
بو آهنگ لری دانلود ائتماق اوچون آشاغیدا اولان لینکلری اندیرین
mahnılari yükləmək üçün aşağı keçidləri tikləyin
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: Azerbaycan qızı mp3,azeri mp3,ağlama mp3,istəyirəm görəm səni mp3,məhəbbət mp3,olarmı mp3,qalmasın mp3,sənanim,uçan quşlar mp3,قالماسین,محبت,یالاندی دونیا,vurulmuşam,yalandı dunya mp3,آلبوم آغلاما رحیم شهریاری,آختاریر گؤزوم سنی,آذربایجان قیزی,آغلاما,اولارمی,اوچان قوشلار,ایسته ییرم گؤرم سنی,دانلود آلبوم آغلاما رحیم شهریاری,دانلود رحیم شهریاری,رحیم شهریاری,صنانیم |


text:
تبریزین اؤنملی فوتبول کماندالاریندان اولان «ماشین سازی» اؤزل سکتورا بوراخیلمایاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو شرقی آذربایجان فوتبول هیتینین ریسی جواد ششگلانی دئییب.
«تبریز بلدییهسی ایدمان تشکیلاتی شوراسینین ایونون ۱۳-ده کئچیردیی ایجلاسدا «ماشینسازی» کومانداسی ایله باغلی موذاکیرهلر آپاریلیب. «ماشینسازی» کمانداسینین اؤزل سکتورا بوراخیلماسی مسئلهسی بیردفعهلیک قاپانیب. یاخین گلهجکده قارشیداکی بیرینجی لیقا یاریشلارینا قاتیلماق اوچون کماندادا حاضرلیق ایشلرینه باشلانیلاجاق»، - ششگلانی بیلدیریب.
جواد ششگلانی تبریز بلدییه ایدارهسینه اوزون ایللردیر کماندایا وئردیی دستهیه گؤره تشکور ائدیب، «ماشین سازی»نین نؤوبتی موسومده سوپر لیقا یاریشلارینا یئنیدن قاییداجاغینا اومید ائتدیینی دئییب.


text:
آخار-باخار
آخار-باخار ((آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Su bölümü çizgisi)، (فارسجا:خطالرأس)) — سۇ آیریجی، ایکی چای، گؤل، دنیز و یا اوقیانوس حؤوضهسینین سۇ توپلاییجی
ساحهلرینی بؤلن خط آنلامیندا ایشلدیلیر[۱][۲]. آتموسفر یاغینتیلارینین مۆختلیف آخینلارا ایستیقامتلنمهسیدیر. آخار-باخارین سوایریجی خطی سۇ آیریجی اراضی آدلانیر. سۇ آیریجی خط عادتی اۆزره داغ و یا تپه لیکلردن کئچیر. یئرده یئرلشن بؤیوک سۇ آیریجیلار سویو اوقیانوس و داخیلی حؤضهلره بؤلور. بۇ تیپ سۇ آیریجیلار قاره سۇ آیریجی آدلانیر.
بویوک اوقیانوس،اطلس اوقیانوس، هیند و قوزئی بۇزلو اوقیانوسلارینا یؤنهلَدن سۇ آیریجی اساس سۇ آیریجیلاردیر
چای حؤوضهلری یئر اۆستو و یئرآلتی سوتوپلاییجیلارا بؤلوندویوندن، سۇ آیریجیلاردا ایکی یئره بؤلونور:یئر اۆستو سوتوپلاییجی و یئرآلتی
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آخار-باخار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دونیا قادینلار گونو موبارک اولسون قیرمیزی الجکلر فرشته رسولی قار گؤزلرینی دولدورموشدی حیاتا قار یاغیردی حیاتا سن یاغیردین دونموش اللرینی زیندانین مولاقات گونلرینده بوراخدیم تبریزین شعرلرین زینداندا یازدیم زیندان شعرلری گؤزلرینین شعرلریدی! زینداندا سنی دوغدوم سنی امیشدیردیم سنه قیرمیزی الجکلر توخودوم زینداندا سن واریدین زینداندا سن یوخیدین آجی دوداقلار واریدی زینداندا زینداندا رؤیالاریم آناسیز قالدی یورقان دؤشهییمه قار یاغدی زینداندا ...Read More »
گیزلی- گیزلی باخماغا چاغیر/ فرشته رسولی
گیزلی- گیزلی باخماغا چاغیر فرشته رسولی بوش وئر بوراخ گئتسین حیاتین اونسوز آغیرلاشیر سیزیلداییر یورغون یوخولار معناسیز مضمونسوز گؤزلرینده ائله تیکیلهجک کی هر تانرینین تیکمهیی گلهجک صاباح سحر وختی سیقار یاندیریب گون چیخاندا قوی دوداقلارینا گون ده توستو وئرسین بو بولانمیش شهره آخی من تاکسیدا اوتوراندا توستو آلارام اوتوبوسدا توستو آلارام کافهده توستو آلارام سنین قوجاغیندا دا توستو . ..! ...Read More »
یئریکلی بیر جومادا…/ فرشته رسولی
یئریکلی بیر جومادا… فرشته رسولی یئریکلی بیر جومادا یاغیش قیپ قیرمیزی دوداقلاریندا یاغیردی آدرسیمیسوراغلاشدین تئلفون نومارامی! هاواندا بیر نئچه گمیدنیزین بؤیوک داشلارینا دولاشیردی سوموکلریم ایچیمده چابالاییردی! سئودین اوزون ماهنیلاری منه قوشدون تبریزین بوتون چیچکلرینی منه آلدین آمما . . . کئشکه اوزولمهیردی اورهییم! یئریکلی بیر جومادا آیاق یالین بیر دوغرو سؤیشمهیین تئرورونا گئدهجهیم سئو منی سویوندورمامیش گونوزون ایشیغیندا گل یانیما ...Read More »
قبیرلرین آراسیندا/ فرشته رسولی
قبیرلرین آراسیندا/ فرشته رسولی قبیرلرین آراسیندا شعیر اوخوماق اولارمی؟ اوزون بیر پیچیلداشماق روژسوز بیر انتحار اورهییزده یارانارمی؟ اولمایا قورخولو باش سالامات قالیر گئنه؟! جمهوری خیاوانی اؤپوشسوز سنی گؤزلور باخما قانلی یاناقلارینا باشقا بیر سئوگیلی گؤزلریزده تیکیلهجک منی اؤپه جکسنمی؟ اؤپوش؟! اؤپوشمک ایمکانسیزدیر خانیم تبریزیم سؤزباز اولاجاق اوتوبوس سنسیز منی میندیرمهیهجک روزنامه لر سنسیز منه ایش تاپمایاجاق سنسیز کیتابلاریم مجوزسیز ...Read More »
سیزیلتی / فرشته رسولی
سیزیلتی فرشته رسولی سیزیلتی اول اورهییمده آغلاماق گؤزلریمده و بیر کیچیک انتظار ایچیمده! قادین اول اینجه بئل ماوی گؤز آمما یاش آخماسین گؤزلریندن آغلاماق آدینا لوطفن! گل ایچینده کی آدامیگتیرمه من اؤزوم سنسیز گلمیشم بوتون کیتابلارینی گتیرمیشم بوتون شعیرلر کی اوخودون بوتون کافهلر کی آپاردین بوتون تاکسیلار کی میندیردین بیتیرمهیه گل ایچیمده کی قیزی آت خیاوانداکی ایتلر یئسین قورتارسین بو ...Read More »
چیراق آل گلنده / فرشته رسولی
چیراق آل گلنده فرشته رسولی قبریستان دولوسو قار یاغیر؛ جومجولاق هذیانلاریم مزاریندا گیزلهنیب! اؤلولرین بارماقلارینین آراسیندا مینی ژوب گئین بیر قادین سنه اویناییر، تلهسیکده دال- با دال ایچیب قورتارما! ایستیکان لارینین گیزلی سسلری دیکسیندیریر اورهییمی؛ شهوتلی بیر جنایت دیب اوتاغیندا دوشمهلی دئییل والله! اؤزونه یاخینلاش، آیری فیلیم باشقا دیلده پردهیه چیخاجاق؛ قورخما اللریمدن توتان اللری شاختا دوندوروب! دیل آنلاماز بیر ...Read More »


text:
تورکیه نین "کانال د" تئلئویزییاسیندا یاییملانان "وطنیم سنسن" سئریالیندا گؤزلنیلمز دییشیکلیک اولاجاق.
آخار.آذ خبر وئریر کی، "03 مئدیا"نین ایستئحسال ائتدییی، قیسا مدتده سئویلن سئریالا چئوریلن "وطنیم سنسن" ه آتاتورک اوبرازینین داخیل ائدیلمه سی قرارا آلانیب. سئریالین 3-جو بولومونده خصوصی اولاراق 10 نیابر اوچون چکیلن "آتاتورک" صحنه سی ایزلییجیلرده بؤیوک ماراق اویاتمیش و رئیتینگلرده بؤیوک اوغور الده ائتمیشدی. بونا گؤره "03 مئدیا" سئریالا آتاتورک اوبرازینی داخیل ائتمک قرارینا گلیب.
قید ائدک کی، "کانال د"-ده یاییملانان "وطنیم سنسن" سئریالیندا باش رولو خالید ارگنج و برگوزار کورئل جانلاندیریر.


text:
امریکا قوشمه ایالتلری ترورچیلرنینگ مذاکره ده اورین آلیش لرینی ایسته دی
PYD ساحه ده نماینده لیک قیلیب تورگن بیر گروه دیر. سوریه ده اوزاق مدت لیک حل یولی تاپیش فعالیتلریده سیس لریگه قولاق سالیش کیره ک
امریکا قوشمه ایالتلری ترورچیلرنینگ مذاکره ده اورین آلیش لرینی ایسته دی
واشنگتن، سوریه ده گی اوزاق مدت لیک سیاسی حل یولی اوچون ترور تشکیلاتی پی کاکانینگ بیر بولیمی PYD نینگ مذاکره ده اورین آلیشی کیره ک لیگینی ایتدی.
امریکا قوشمه ایالتلری تشقی ایشلر وزیرلیگی سوزلاوچیسی مارک تونر، سوریه ده گی ایچکی اوروش نینگ نهائی بولیشی اوچون بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ باشقرووچیلیگیده گی حل یولی تاپیش فعالیتی نینگ "یگانه حل یولی" ایکن لیگینی معلوم قیلیب، تینچ لیک اوچره شوولریده کیم نینگ اورین آلرلیگی، تیگیشلی گروه لر و سوریه خلقی نینگ قولیده دیر" دیب، ایتدی.
PYD نی میزنینگ اطرافیده اورین آلیشینی خواهله ی سیز می؟ دیگن سوالگه جواباً تونر:
بیزنینگ نقطه نظردن اولرنینگ هم جریان نینگ بیر پارچه سی بولیشی کیره ک. PYD ساحه ده نماینده لیک قیلیب تورگن بیر گروه دیر. سوریه ده اوزاق مدت لیک حل یولی تاپیش فعالیتلریده سیس لریگه قولاق سالیش کیره ک" دیب، افاده ایتگن.
مارک تونر اولکه سی نینگ ترور تشکیلاتی پی کاکانینگ سوریه بولیمی PYD نینگ قوراللی گروهی YPG گه قورال بیرمه گن لیگینی تکرار ایتدی.
بو سوزلریگه بناً تونرگه امریکا مدافعه وزیری اشتون کارترنینگ سناتوده گی صحبتیده، پنتاگون نینگ PYD گه قورال بیرگن لیگینی قبول ایتگن لیگی ایسله تیلدی.
تونر ایسه کارترنینگ سوزلریگه قوشیلمه گن لیگینی معلوم قیلیب، قوراللرنینگ PYD گه بیریلمه گن لیگینی ادعا ایتدی.
مارک تونرگه، "PYD،بیلن پی کاکا بیر بولمسه نیمه اوچون اولرگه قورال بیرمه ی سیز؟ دیگن سوالگه انیق جواب بیریشدن قول ترتدی.


text:
اوسوالدو فئررارینین خورخه لوئیس بورخئسله شئعیر حاققیندا صحبتی؛
- قدیم شرق روایتلرینه گؤره آدم جننتده شئعیرله دانیشیرمیش…
- بوندان خبریم یوخدور. بیرجه اونو بیلیرم کی، او قدیم یهودی دیلینده دانیشیرمیش، چونکی کولریجین (Samuel Taylor Coleridge – اینگیلیس شاعری) آتاسی (او اؤزو اینگیلیس کندلریندن بیرینده پروتئستان کئشیشی ایدی) موعظهلرینده بئله دئییردی و کیلسهیه گلنلر موعظهلرینی مقدس روحون قدیم دیلینده اوزون آیهلرله زنگینلشدیردیی اوچون اونا میننتدارلیق دویوردولار. بو دیل طبیعی اولاراق ائله قدیم یهودی دیلی ایدی. او، دونیاسینی دییشهنده اونو یا قدیم یهودی دیلینی بیلمهین، یا دا یهودیجه دانیشماق آلیشقانلیقلاری اولمایان باشقا بیر کئشیش عوض ائدیر. اونا گؤره ده، کیلسهیه گلنلر اؤزلرینی آلدانیلمیش کیمی حیس ائتمهیه باشلاییرلار، اونلار اوولکی کئشیشین دیلیندن هئچ نه آنلاماسالار دا، بونا گؤره اومیدسیز دئییللرمیش. موعظهچینین مقدس روحون قدیم دیلینده، یعنی قدیم یهودیجه دانیشماسی اونلارین خوشونا گلیرمیش. یئری گلمیشکن، سئر توماس براون هارداسا دئییب کی، او ایکی اوشاغی (صحبت رومانین اساسینی قویان رومول و رئم آدلی اوغلان اوشاقلاریندان گئدیر) کؤرپهلیکدن مئشهیه بوراخماق ماراقلی اولاردی کی، قوی جمعیتدن ایزوله اولونوب هئچ کیمی یامسیلایا بیلمهسینلر. بلکه، اوندا «ائدئمده»، یا دا باشقا آدییلا جننتده ایلک دیله گلن سؤزون قدیم یهودی سؤزو اولدوغونو گؤرردیک. اونون فیکرینجه، اوشاقلار موطلق بو دیلده دانیشاجاقدیلار. دئیهسن، بئله بیر دئنهییم ده آپاریلیب، اما اوشاقلار دانیشا بیلمهییبلر، آنجاق قیریق-قیریق سسلر چیخاریبلار. ایکی اوشاغی تولومدان ایزوله ائدیب، اؤز باشینا بوراخاراق یئنی بیر دیل یاراداجاغینی دوشونن اینسانین عاقیبتی باخ بئله اولوب.
- بو هم ده ایلکین دیل اولاجاقدی…
- قدیم یهودی دیلی ائله همین ایلکین دیلدیر! اما آدمین شئعیرله دانیشدیغینی بیلمیردیم. لاکین کاببالا (یهودیلرین مقدس کیتابی) حاققیندا اوخودوغوم بیر کیتابدا (بو کاببالا حاققیندا یازیلمیش نادیر کیتابلاردان بیریدیر) آدمین ان گؤرکهملی تاریخچی، ان بؤیوک فیلوسوف، ان ماهیر ریاضیاتچی اولدوغونا راست گلمیشدیم. آخی آدم اؤزو ائله تانرینین الیندن چیخمیشدی، چونکی او کامیل حالدا دوغولموشدو و تانرینین اؤزو و ملکلریندن درس آلمیشدی. هم ده بئله احتیمال ائدیلیر کی، او حددن آرتیق اوجا بویا صاحب ایمیش و اونون نسلی هله ده جیرلاشماقدادیر. لئون بلوانین (Leon Bloy – فرانسیز یازیچیسیدیر) چوخ گؤزل بیر سؤزو وار، او دئییر کی، آدم جننتدن قووولاندا آلوو اولماقدان چیخدی، سؤنمکده اولان کؤمور پارچاسینا چئوریلدی. بئله بیر ادعا دا وار، گویا کاببالا اؤزو اولدوقجا قدیمدیر. گویا اونو ائله ملکلر آدمه اؤیرهتمیش، آدم کاین و آوئله، (آدمین اوغلانلاری قابیل و هابیلین اینجیلدهکی آدیدیر)، اونلارسا اؤز اؤولادلارینا. بئلهلیکله، بو عنعنه نسیلدن نسیله کئچهرک اورتا عصرلره قدر گلیب چیخیب. بیز ایندی یئنیلیکچی ایدئیالاری دهیرلندیریریک، لاکین اجدادلاریمیز بئله اولماییبلار. او واختلار بیر ایدئیانین حؤرمتله قارشیلانماسی اوچون چوخ قدیم اولماسی واجیب ایدی. اولا دا بیلسین، قدیملیک ایلک کاببالیستی کیمی قارشیمیزا چیخان آدمین اؤزوندن داها اوزاق بیر تاریخی ایفاده ائدیر.
- دئمهلی، او ائله مقدس روحون تعلیم وئردیی ایلک اینساندیر.
- البته، بو حالدا، دئمک، ملکلر اؤزلری ده کاببالیستی ایدیلر. ملکلرسه تانرییا چوخ یاخیندیرلار.
- نئجه اولورسا اولسون، بیز ادبیاتین پوئزیایلا باشلادیغینی بیلیریک…
- هه و آدم حاقیندا روایت ده ائله بونو اونایلاییر.
- موطلق ائلهدیر.
- بیلدییم قدر قدیم یهودی شئعیری حاقیندا چوخ آز شئی دئییلیب. بیرجه آپاریلان مقایسهلری سایماساق، بو، بئلهدیر. دوز دئییرم؟ آخی قدیم یهودیلردن بیزه قالان دینی متنلردهکی سورهلرده هئجالارین معین سایلا تکرارلانماسی یوخدور، هئچ بیر آهنگ و آللیتئراسیون یوخدور. اما البته، اوردا ریتم وار، حتی والت ویتمن (Walt Whitman – آمئریکان شاعری) بیر قدر گئجیکمه ایله شئعیرلرینده اونلاری تقلید ائدیب جانلاندیرماغا چالیشدی.
- جانلاندیردی دا.
- بیلمیرم جانلاندیردی یا یوخ. اما ایستهنیلن حالدا او، داوودون پسالملاریندان ساپیب(منحرف اولوب) ، اینجیلین اینگیلیس اسقفلاری طرفیندن ائدیلمیش ترجومهسینه اساسلانیب.
- بورخئس، سیزین شئعیریات حاقیندا منی چوخ ماراقلاندیران فیکیرلرینیز اولوب؛ اؤرنهیین سیز گئرچهیه دایالی هرهانسی شئعیریاتین استثناسیز یاخشی اولاجاغینی دئییبسینیز.
- یقین کی، گئرچهیه یا دا موطلق اویدورمایا اساسلانان شئعیری نظرده توتمالییدیم. دوغرودور، بونلار چئلیشیر (ضدیت تشکیل ائدیر)، اما ایش اوراسیندادیر کی، اویدورما دا گئرچهیه اویغون گلمهلیدیر. منجه شاعر تصووور ائتدیینه اینانمالیدیر. منجه، شئعیرده سؤز اویونلارینین ایستیفاده ائدیلمهسی اولدوقجا ضررلیدیر. دوغرودور، بونون کمکی ایله هانسیسا ریتمه نایل اولماق مومکوندور. اما منجه، بو دا یانیلمادیر. سیز راضیسینیز؟
- بلی، بئله آنلادیم کی، سیزی اؤزهللیکله دویغوسال گئرچک ماراقلاندیریر.
- حیسلرین گئرچهیی، بئله کی، من هانسیسا بیر احوالات اویدورورام، فرقی یوخدور بو فانتاسیتک یا دا اویدورما احوالات اولا بیلر، اؤزلویومده بونون اویدورما اولدوغونو بیلیرم. لاکین بونو نئجه یازدیغیما اینانمالییام. بو هم ده کولدریجین فیکرینه اویغوندور. او دئمیشدی کی، شئیرسل دوروستلوک شوبهه یولونون بیر دقیقهلیک قاپانماسیدیر.
- مؤحتشم سؤزدور!
- باخ بیر مثال چکیم: توتاق کی، کیمسه تئاتردا «ماقبئت» تاماشاسینا باخیر. او، بوردا اوینایانلارین گئییندیریلیب بزهدیلمیش آکتورلار اولدوغونو بیلیر، لاکین گؤزلرینین اؤنونده جادوگر قارینین، اؤز ویجدانینین و آروادینین اوجباتیندان محض آروادینین قاتیلینه چئوریلن ماقبئتین دهشتلی طالعینین جانلاندیغینا اینانیر.
- شوبههسیز کی.
- یاخود دا بیز رسمه باخیریق و اوردا گؤردویوموز منظرهنی هئچ ده کتانا چکیلمیش بویالار کیمی یوخ، همین یئرین کتان اوزهرینده عکسی کیمی، همین یئره آچیلان بیر پنجره کیمی دوشونمهیه چالیشیریق.
- البته. سیز هم ده «موسیقی» سؤزونو شئعیره ده تطبیق ائدیله بیلهجهیینی دئمیشدینیز. یا یانلیشلیقلا، یا دا مئتافورا (استعاره) کیمی قونوشمانین دا خصوصی آهنگی اولدوغو دئییلیر.
- منجه، بئرنارد شوونون «word music » (سؤز موسیقیسی) آدلاندیردیغی موسیقینی دویماق اوچون موسیقی دویوموم وار. لاکین اینستورمیمئتنال و ووکال موسیقییه قارشی بئله دویوموم یوخدور، یا دا چوخ ضعیفدیر.
- بونلار ایکی فرقلی قابیلیتدیر.
- هه، البته، بو ایکی دویوم منده فرقلی اؤلچودهدیر. من ائله موسیقیچی ایله صحبت ائتمیشم کی، سؤز موسیقیسینی دویماق قابیلیتی تامامیله یوخدور. او، نثردهکی ریتمین گؤزهللیینی یا دا شئعیرسل بئیتلرین آهنگینی دویا بیلمیردی.
- سیزین باشقا بیر فیکرینیزه گؤره ایسه شئعیرده مئتافوراسیز (استعارهسیز) دا کئچینمک مومکوندور.
- منجه، مومکوندور، آنجاق معین چرچیوهده… باخ ائمئرسون «بیزیم قونوشمامیز شئعیرین چوخ ییپرانمیش بیچیمی اولدوغونو» – دئییر. بئله کی، بیزیم ایندی ایشلهتدییمیز بوتون سویوت آنلاملی سؤزلر ایلکین بیچیمینده سوموت آنلاما مالیک اولوب، داها سونرا ایسه مئتافورانین ائتکیسیایله شکلینی دییشیب. لاکین ایندی سویوت دوشونجهنی آنلاماق اوچون گرک اونلارین فیزیکسل کؤکلرینی، یعنی هر بیر سؤزون ائتیمولوژی کؤکونو اونوداق. چونکی بو، اصلینده، مئتافورادیر.
- هه، اونا گؤره کی، مئتافورا سؤزونون ائتیمولوژیک آنلامی دا چوخ ماراقلیدیر…
- کؤچورمه دئمکدیر.
- معنانین کؤچورولمهسی…
- دوغرودور، اما مئتافورا ائله مئتافورادیر؛ یعنی «مئتافورا» سؤزو اؤز اؤزلویونده سربست، باغیمسیز معنایا مالیکدیر.
- بلی، هر شئیین سیمگهسل معناسی وار. باخ منیم اوچون اولدوقجا ماراقلی گؤرونهن بیر فیکیر ده وار: بونو هم ریلکئهده (Rainer Maria Rilke– آلمان شاعریدیر)، هم ده سیزده گؤرموشم، اما فرقلیبیچیملرده. ریلکه دئییر: «گؤزل اولان دهشتین باشلانغیجیندان باشقا بیر شئی دئییل». سیز شئعیری دهشت حیسسی ایله بیرلشدیریبسینیز. یقین، بونو قدیم کئلت شاعیرلرینی دوشونهرک دئییبسینیز. سیزین فیکرینیزه گؤره شئعیرین اصل ماهیتی هئچ ده اینسانا عیان دئییل. سیز اینجیلدن «اینسانین تانرینی بیرجه آنلیغا گؤرمهسییله باغری چاتلاییب اؤلهجهیینی» مثال گتیرهرک، بئله نتیجهیه گلیرسینیز کی، بونا بنزر بیر شئی شئعیرده ده باش وئریر.
- منیم قدیم افسانهیه اساسلانان بیر حکایهم وار. اوردا کرالین سارایی حاققیندا پوئما سیفاریش وئردیی بیر کئلت شاعریندن بحث ائدیلیر. شاعر بو پوئمانی یازماق اوچون اوچ ایل سورهجینده اوچ جهد ائدیر. ایلک ایکی جهدینده کرالین حضورونا الیازماسی ایله بیرگه گلسه ده، یازدیغینی کرالا بیهندیره بیلمیر. اوچونجو جهدینده ایسه او الیازماسیز گلیر و کرالا بیرجه سؤز دئییر: بو «سارای» سؤزو اولماسا دا، «سارای»ین ماهیتینی ان کامیل شکیلده ایفاده ائدن بیر سؤز ایدی. ائله بو دمده، شاعر آغزیندان او سؤزو چیخاران کیمی سارای یوخا چیخیر. ایندی کی، اونو بیرجه سؤزه سیغیشدیرماق مومکون اولدو. دئمهلی، بوندان سونراکی وارلیغینین هئچ بیر معناسی یوخدور.
- بو، بیر نؤوع شئعیر و سئحیردیر.
- هه، تقریباً ائله بیر شئیدیر و بونون گؤرن کرال شاعیری خنجرله موکافاتلاندیریر. چونکی شاعیر کامیللییه چاتیب، او، لازیمی سؤزو تاپیب و ایندی اونون وارلیغینین بیر معناسی یوخدور. بوندان سونرا او بو دونیادا آرتیقدیر. آخی هم ده اونا گؤره کی، شاعیر گئرچکلیییی عوض ائدهجک بیر سؤز تاپماقلا بیر نؤوع مقدس اولان شئیلره قارشی حؤرمتسیزلیک ائتمیشدی. مگر اینسانا بئله بیر حرکت ائتمهیه ایجازه وئریلیب؟ مگر اونون وارلیغی عوض ائدهجک بیر سؤز تاپماغا حاقی وار؟
- سیزین دئدیکلرینیز منه، قدیم زامانلاردا روحانیلر آراسیندا هانسیسا بیر شهرین آدینی سیرر کیمی ساخلاماق عنعنهسینی خاطیرلاتدی.
- دئ کویینسی (Thomas De Quincey– اینگیلیس یازیچیسی) بو گلهنکدن دانیشارکن رومان-ی مثال گتیریر و بیر رومالینین بو شهرین گیزلی آدینی آچیب دئدییی اوچون اعدام جزاسی آلدیغیندان بحث ائدیردی. داها سونرا ایسه دئ کویینسی آرتیریر کی، شهرین گیزلی آدی او قدر تیتیزلیکله قورونوردو، بو، بیزیم دؤوروموزه گلیب چاتماییب.
- تامامیله آیدیندیر.
- بو او دئمکدیر کی، کیم رومانین گیزلی آدینی بیلسه، بو شهرین صاحیبینه چئوریلهجک. چونکی بیر شئیین آدینی بیلمک اونون اوزهرینده آغالیق ائتمک دئمکدیر. ائله بوردا سیزینله نه واختسا دانیشدیغیمیز تانرینین گیزلی آدی ایله باغلی صحبتین یئری گلدی. بئله روایت اولونور کی، تانری اصل آدینی موسادان گیزلهمک اوچون اؤزونو «من وار اولانام» دئیه تقدیم ائدیر. مارتین بوبئر (Martin Buber– یهودی اصیللی آوسترییا فیلوسوفو) بئله حساب ائدیردی.
- بلی، اما گلین اوولکی مؤوضوعا قاییداق. دئیه بیلرسینیزمی، شخصاً سیزین اؤزونوزده شاعیرلیک یا دا شئعیرله دهشت و یا گؤزهللیک آراسیندا هانسیسا باغ وار؟ یادینیزدادیرسا، بایاق بونونلا باغلی اؤتهری ده اولسا، بحث ائتمیشدیک.
- موختلیف زامانلاردا شاعیرین هم گؤزهللیک، هم ده دهشت آراسیندا باغلیلیغی اولدوغونو دوشونموشم. اونا گؤره کی، اول بیزیم گؤزهللییه لاییق اولمادیغیمیزی حیس ائدیردیم. ایندی ایسه بئله نتیجهیه گلمیشم کی، بیز گؤزهللیکله کیفایت قدر تئز-تئز قارشیلاشیریق. اوندا نیه گؤره اونو سلاملاییب، قوناق کیمی قبول ائتمهیک؟
Anlam.Biz