text:
غربی تراکیا تورکلری: اسیمیلاسیون گه مقاومت
اوشبو مطلب ییلدیریم بایزید عالی بیلیم یورتی سیاست بیلیم لری فاکولته سی باشلیغی پروفیسر داکتر قدرت بلبل نینگ تورک تیلیده یازگن مقاله سی نینگ اوزبیک تیلیده گی ترجمه سیدن عبارت
اویلب کورینگ چی. اوزینگیزنی نیمه دیب قبول قیلسنگیز قیلینگ (آلمانلیک, عرب, تورک, مسلمان, مسیحی...). بیراق بیر کون کیلیب سیز نینگ مینگ ییلدن آرتیق بیر مدتدن بیری یشب کیلیاتگن اولکه نینگ دولتی سیز گه, "سیز او ایمس سیز" و "سیزدیک بیر جمعیت بو اولکه ده یوق" دیماقده.
اویلَیمَن که, سیز, "انسان لرنینگ اوزی نی قنده ی قبول قیلیاتگن لیگی دولت لر نی قیزیقتیرمیدی کو. دولت لرنینگ جمعیت لرنی اوزی نی قنده ی حس ایتسه, اوشه شکلده قبول قیلیشی کیره ک. دولت لر نینگ بونگه حرمت کورسه تیشی ضروری. بو عصرده بونده ی بیر نرسه نینگ بولیشی ممکن ایمس" دیماقده سیز.
سیزگه, "حقلی سیز, بونده ی قالاق و فاشیست بیر فکر نینگ موجود عصر نینگ مفکوره سی بولیشی ممکن ایمس. فقط گینه تاریخده بولگن بیر مثالدن عبارت بولیشی ممکن خلاص" دییش نی کوپ آرزو ایتگن بولر ایدیم.
افسوس که بونده ی ایمس. اوشبو وضعیت اوروپا بیرلیگی اعضاسی بولگن یونانده حاضرگی کونده هم دوام ایتماقده. انسان لر, یونان دولتی گه بو جغرافیه ده مینگ ییلدن آرتیق بیر مدتدن بیری یشب کیلیاتگن مسلمان لر و تورک لرنینگ هم موجود ایکن لیگی نی قبول ایتتیریش اوچون کوره ش آلیب بارماقده.
غربی تراکیا تورک لری نینگ تراژیدی سیدن بحث ایتماقده من.
غربی تراکیا تورک لری عثمانلی دولتی دن آلدین هم اوشبو جغرافیه ده یشه ماقده ایدی. عثمانلی دولتی نینگ چیکیلیشی آرتیدن, غربی تراکیا ده گی مسلمان تورک اقلیت نینگ حق لری خلق ارا و ایککی تامانلمه کیلیشوو لر بیلن گرنتی ایتیلگن. بیراق, عملده افسوس که اوشبو حق لرنینگ اکثریتی بیریلمه گن. بوگون اخلال ایتیلگن اوشبو حق لرنینگ بیرته گینه سی باره سیده بحث ایتماقچی من.
یره لنگن شعور
حق و ایرکین لیک لرنینگ همه سی (سیاسی, اقتصادی, فرهنگی...) البته که اوته مهم اهمیت گه ایگه. بیراق, انسان نینگ اوزی نی قنده ی حس قیله دیگن لیگی اینگ اساسی حق لردن بیرینی تشکیل ایتماقده. باشقه چه قیلیب ایتگنده انتولوژیک بیر حق دن عبارت. انسان حقلری خلق ارا بیان نامه سی نینگ 6 نچی ماده سیگه کوره, قییرده بولیشی گه قره مسدن همه حقوق کیشی لیگی نینگ تن آلینیشی حقیگه ایگه. بیر کیشی نینگ اوزی نی قنده ی قبول قیله دیگن لیگی هم دولت ایمس, بلکه کیشی نینگ اوزیگه باغلیق بیر مسئله دن عبارت. بیر انسان نینگ اوزی تامانیدن قبول قیلینگن کیملیک نی رد ایتیش, او کیشی نینگ بارلیگی نی قبول قیلمسلیک بیلن تینگ.
شوباعث امین معلوف نینگ "اولیمچیل کیملیکلر" نامیده گی کتابیده انسان نینگ کیملیگی نینگ, اینگ کوپ یره له نه دیگن نرسه دن عبارت ایکن لیگی نی بیلدیرگن بولیشی ممکن. زیرا, کیملیگی تن آلینمه گن لیگی اوچون موجودیتی رد ایتیلگن انسان, موجودیتی نی قبول ایتتیریش مقصدی بیلن برچه باسیم لر گه قره مسدن کوره ش آلیب باره دی. ایلک مسیحی لر و ایلک مسلمان لرنینگ باسیم لر گه قرشی کوره ش آلیب بارگن لیگی و اوز کیملیک لری نی قبول ایتتیریش اوچون ظلم لر گه چیده گن لیگی اوشبو وضعیت بوییچه اینگ مهم مثال لردن بیری نی تشکیل ایتماقده.
رد ایتیلگن تورک کیملیگی
غربی تراکیا ده گی تورک کیملیگی مسئله سی هم اوشبو وضعیتدن فرقلی ایمس. میلادی 1927 نچی ییلیده قوریلگن "ایسکه چه تورک بیرلیگی" میلادی 1980 نچی ییلی گه قدر هیچ قنده ی بیر معما گه دوچ کیلمسدن اوز فعالیت لری نی دوام ایتتیردی. اسمیده "تورک" کلمه سی نینگ موجود ایکن لیگی بهانه سی بیلن میلادی 1983 نچی ییلیده اوشبو بیرلیک نینگ لوحه سی خوفسیزلیک کوچلری تامانیدن آلیب تشلندی. شونده ی قیلیب خودی منه شوو بیرلیک نینگ فعالیت قیلیشی گه اجازت بیریلمه دی. اوشبو اویوشمه, "غربی تراکیاده تورک یوق" دییلیب, یونان محکمه لری تامانیدن یاپیلیب قویلدی. غربی تراکیا نینگ مسلمان تورک لری دعوا نی اوروپا انسان حقلری محکمه سی گه انتقال ایتتیردی. میلادی 2008 نچی ییلیده ایسه اوروپا انسان حقلری محکمه سی ایسکه چه تورک بیرلیگی نینگ حقلی ایکن لیگی نی قبول قیلدی. بیراق, یونان قانون لری گه کوره اوروپا انسان حقلری محکمه سی نینگ قراری نینگ بیواسطه تطبیق ایتیلیشی ممکن ایمس. شوباعث, ینه بیر بار یونان ایچیده گی محکمه لر گه مراجعه قیلینیشی کیره ک ایدی. اوشبو موضوع بیلن علاقه لی اینگ سونگگی دعوا میلادی 2018 نچی ییلی فبروری آیی نینگ 9 نچی کونیده گومیلجینه استیناف محمکه سیده مطرح بولدی و ینه هیچ قنده ی بیر نتیجه بیرمه دی.
شونده ی قیلیب اینگ اساسی انسان حق لری اخلال لری نینگ یوق ایتیلیشی اوچون 35 ییلدن بیری کوره ش آلیب باریلماقده. غربی تراکیا مسلمان تورک لری, چرچه مسدن و حقوق نینگ تشقریسی گه چیقمسدن اوز کوره ش لری نی دوام ایتتیرماقده. 35 ییلدن بیری یوناندن و یونان گه کیره ک لیک مقیاسده باسیم قیلمه گن اوروپا بیرلیگی دن عدالت کوتماقده. بیراق, یونان دولتی عدالت اورنیگه اوشبو انسان لر نی چرچه تیب قویش گه حرکت ایتماقده.
ملی مقاومت کونی
میلادی 1988 نچی ییلی جنوری آیی نینگ 29 نچی کونیده غربی تراکیا تورک لری, موجودیت لری نی انکار ایتگن یونان محکمه لری گه قرشی کینگ کولملی ناراضی چیلیک نمایشلری اوتکزدی. شوباعث, جنوری آیی نینگ 29 نچی کونی نی "ملی مقاومت کونی" اوله راق اعلان ایتدی. بیراق, یونان اوشبو کونده بولیب اوتیاتگن فعالیت لرنی توخته تیش اوچون باسیم قیلیب کیلماقده. برچه توسیق لر گه قره مسدن, میلادی 1990 نچی ییلیده بولیب اوتگن ملی مقاومت کونی گه اون مینگلب کیشی اشتراک ایتدی. لیکن, اوشبو مشروع و دموکراتیک نمایشلر جریانیده افراطی یونان لیک لر تورک لر گه حمله قیلدیلر. ایککی کون لیک بیر مدت مابینیده یوزلب غربی تراکیا مسلمان تورک لری نینگ دوکان لری تاراج و تخریب ایتیلدی. اوشبو حادثه عاقبتیده سیلنگن ایسکه چه مفتی سی محمد امین آغا, اوشه دور نینگ مستقل ملت وکیلی احمد فایق اوغلی و باشقه کوپلب تورک یره لندی. یونان پولیسی ایسه اوشبو وضعیت نی فقط گینه تماشا قیلدی خلاص.
فقط گینه تورک کیملیگی انکار ایتیلماقده می؟
افسوس که یونانده گی اوشبو معما لر فقط گینه تورک کیملیگی بیلن چیگره لنگن ایمس. قانون لر و ایککی تامانلمه کیلیشوو لر بیلن گرنتی آستی گه آلینگن بولیشی گه قره مسدن, غربی تراکیا تورک لری, اوز مفتی لری نی سیلش حقی بیریلمه گن لیگی, عبادت ایرکین لیک لری نینگ چیکلنگن لیگی, ملکیت حق لری گه مداخله ایتیلگن لیگی, ضبط ایتیلگن جمغرمه ماللری نینگ قیتریب بیریلمه گن لیگی, تعلیم آلیش لری بوییچه حق لری نینگ چیکلنگن لیگی و اون مینگلب مسلمان تورک نینگ یونان تابعیتی دن چیقاریلگن لیگی کبی قیین چیلیک لرگه دوچ کیلیب قالدی. غربی تراکیا تورک لری نینگ قنده ی قیین چیلیک لر گه دوچ کیلیب قالگن لیک لری توغریسیده بیلگی ایگه سی بولیش نی آرزو ایتیاتگن کیشی لرنینگ, کاتب چلبی عالی بیلیم یورتی تامانیدن ترک, یونان و انگلیس تیل لریده تیارلنگن یونان انسان حق لری اخلال لری راپوری نی اوقیش لری ممکن.
یونان نینگ اوشبو اخلال لری نینگ همه سی نینگ, تورکیه نینگ آقدامار کلیساسی نی قیته قورگن, مور گابریال عبادتگاهی ییری نی قیتریب بیرگن, گوکچه ادا روم مکتبیده درس لر نی باشلتگن و استانبولده گی بلغار کلیساسی نینگ قیته قوریلیشی ایش لری بوییچه مصرف لرنینگ همه سی نی توله گن بیر پیتده بحث موضوعی بولیاتگن لیگی کورینماقده.
مسئله نینگ اینگ اچینرلی تامانی ایسه, اوروپا بیرلیگی و باشقه خلق ارا تشکیلات لر نینگ اون ییللر دن بیری دوام ایتیب کیلیاتگن اوشبو اخلال لر نینگ توخته تیلیشی اوچون ییترلیک مقیاسده فعالیت قیلمه گن لیگی دن عبارت. اسلام دنیاسی هم اوشبو اخلال لر بیلن علاقه لی ییترلیک بیلگی گه ایگه ایمس.
بوندن هم اچینرلی بولگن مسئله, تورکیه ده گی انسان حق لری تشکیلات لری و آیدین لر نینگ, اوز اولکه سیده اینگ کیچیک انسان حق لری معما لری بوییچه کینگ کولملی بیلگی گه ایگه بولیشی گه قره مسدن, قوشنی یونان ده گی اوشبو قیین چیلیک بیلن علاقه لی تقریباً هیچ معلومات ایگه سی بولمه گن لیگی دن عبارت.
یونان انسان حق لری اخلال لری راپوری سنگری تحقیقات لر میزانی نینگ آرتیشی, خلقی میز نینگ باشقه اولکه لرده گی اوشبو ساحه بوییچه اخلال لر توغری سیده معلومات ایگه سی بولیشی و خودی منه شوو اخلال لرنینگ کمییب کیتیشی نی آرزو ایتیب قاله میز.
ییلدیریم بایزید عالی بیلیم یورتی سیاست بیلیم لری فاکولته سی نینگ باشلیغی پروفیسر داکتر قدرت بلبل نینگ اوشبو خصوصده گی فکر و ملاحظه لری نی حضورینگیز گه تقدیم ایتدیک عزیز دوست لر.


c: text/html

text:
ایرکین مطبوعات نینگ اشدی دشمنلری
چیگره بیلمس مخبرلر خلق ارا تشکیلاتی ژورنالیستلرنینگ ایرکین فعالیت یوریتیشلریگه امکان بیرمه یاتکن دنیا رهبرلری نینگ بو ییلگی رویخطینی اعلان قیلگن.
تشکیلاتنینگ خلق ارا مطبوعات کونی مناسبتی بیلن اعلان قیلگن ینگی رویخطیده "ایرکین مطبوعات نینگ 40 اشدی دشمنی " تیلگه آلینه دی . اولر نینگ اره سیده سیاستچیلر ، دینی یولباشچیلر و قوراللی عصیانچیلر رهبرلری هم بار.
"چیگره بیلمس مخبرلر ، " خوفلی ، زوراوان وقانوننی نظرگه ایلمیدیگن سیاستچیلر " ایکنلیکلرینی ائیتیب ، اوز رویخطیده چین جمهور رئیسی هو جین تاو ،ایران جمهور رئیسی محمود احمدی نژاد و روسیه باش وزیری ولادمیر پوتین نینگ هم ناملرینی کیلتیره دی .
رویخطده گی دولت رهبرلینینگ توپلم سانی 17 کیشینی تشکیل ایته دی.
" بیز رویخطده تیلگه آلگن ایرکین مطبوعات نینگ اشدی دشمنلری ژورنالیستلرنی سانسور قیلیش، قماققه تشلش، الیب قاچیش ، اینگ یمان حالتده ایسه ، اولدیریش قدرتیگه ایگه لر ، " دیدی خلق ارا تشکیلات.
ملا عمر
چیگره بیلمس مخبرلر تشکیلاتنینگ بو ییلگی رویخطیگه ایلک بار افغانستانده گی طالبان حرکتی رهبری ملا محمد عمر هم کیریتیلگن.
خلق ارا تشکیلاتگه کوره ، "پاکستانده هم کته تاثیرگه ایگه بولگن ملا عمر آلیب باره یاتگن جهاد بیواسطه مطبوعاتگه هم قره تیلگنی اوچون اونی اوز رویخطلریگه قوشیشگن".
"ملا عمر نینگ جنگریلری اونی ترغیب ایتماوچی محلی ژورنالیستلرنی قورقیتیشسه ، اوتگن ییلی طالبان توغریدن-توغری ژورنالیستلر و ینگی مطبوعات واسطه لریگه نشانگه الیب ، قیرققه یقین هجوم اویشتیرگن،" دیدی چیگره بیلمس مخبرلر تشکیلاتی
اوز اورنیده چیچنستان نینگ کریملن طرفداری بولگن جمهور رئیسی رمضان قادروف هم بیرنچی مرته خلق ارا تشکیلات نینگ رویخطیدن اورین الگن.
خلق ارا تشکیلاتگه کوره ، " ژورنالیست بوله دیمی یا کی انسان حقلرینینگ حمایتچیسی ، رمضان قادروف نینگ سیاستینینگ حقلیگینی سوال آستیگه آلگن هر قند ه ی کیشی اولدیریلگن. "
"چیگره بیلمس مخبرلر نینگ رویخطیدن بو ییل نایجریا ملی خوفسیزلیک خذمتی و عراقده گی قطار اسلامی گروهلر نینگ ناملری چیقاریب تشلنگن.
خلق ارا تشکیلات نینگ رویخط سونگیده بیلدیریشیچه ، دنیا بویلب جاری ییلنینگ ازویده 9 ژورنالیست اولدیریلگن و 300 نفری قماققه تشلنگن.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
نئفتین قیمتلری نئفت حاصیل ائدن اؤلکهلرین آرزولادیغی سوییهیه یالنیز آمئریکانین ایستدیی زامان چاتاجاق.
بو سؤزلری آخار. آز-آ آچیقلاماسیندا کئچمیش مالییه ناظری، اقتصادچی پروفئسسور فیکرت یوسیفوو دئییب. ائکسپئرتین سؤزلرینه گؤره، ایکی ایله یاخین ایدی کی، اوپئک نئفتین قیمتلرینین آرتیریلماسی مقصدیله حاصیلاتی آزالتماغا دایر قرار قبول ائتمهیه جدی جهد گؤسترسه ده، هر دفعه اؤنجهدن الده ائدیلهن راضیلاشما معمالی بیر شکیلده پوزولوردو:
«نهایت کی، نویابرین ۳۰-دا اوپئک نئفت حاصیلاتینین سوتکا عرضینده ۱،۲ میلیون باررئل آزالدیلماسینا دایر قرار قبول ائده بیلدی. بو قراردان سونراکی ۱۰-۱۲ گون عرضینده دونیا بازارلاریندا نئفتین قیمتلری ۷-۸ فایزه قدر یوکسلدی. چوخلاری بوندان سونرا قیمتلرین قالخاراق ۶۰-۷۰ دوللار آراسیندا ثابیتلشجیینی بیلدیرسه ده، بو، اصلینده، قرارین یاراتدیغی پیسیخولوژی بیر حالدیر. چونکی آبش بوتون حاللاردا نئفتین قیمتلرینین آرتماسینا یول وئرمهیهجک و بو، باش وئردی. باها دوللارین نئفتین قیمتلرینه منفی تأثیری آشکار بیر مسئلهدیر. فئس اوپئک-این بو قرارینا جاواب اولاراق بازا فایز درجهسینی یوکسلتدی. بیرلشمیش شتاتلارین ائنئرژی ناظرلیگی ایسه عینی گونده اؤلکهنین نئفت احتیاطلارینین هجمی بارهسینده معلوماتلاری درج ائدرک بازارداکی دورومو کؤکوندن دییشه بیلدی. آمئریکانین بیر گون عرضینده آتدیغی بو ایکی آددیملا دونیا بازارلاریندا نئفتین قیمتلری ۴ فایز اوجوزلاشدی. اونا گؤره ده نئفتین قیمتلری نئفت حاصیل ائدن اؤلکهلرین آرزولادیغی سوییهیه یالنیز آمئریکانین ایستدیی زامان چاتاجاق. آمئریکا-روسییا قارشیدورماسی موستویسیندن باخاندا ایسه بو مسئلهده ایشیق اوجو بئله گؤرونمور».
قئید ائدک کی، اوپئک-ه عضو اؤلکهلر بوندان اؤنجه نویابرین ۳۰-دا گوندهلیک نئفت حاصیلاتینی ۱،۲ میلیون باررئل، اوپئک عضوو اولمایان اؤلکهلر ایسه دئکابرین ۱۰-دا ویانادا گوندهلیک نئفت حاصیلاتینین ۶۰۰ مین باررئل آزالدیلماسی ایله باغلی راضیلیغا گلیبلر.


text:
اجتماع
غزنیده سیلاولر ایرکین کمیسیونی دفترینینگ یاپیلیب قویلیشی قانون و اهالی حقلریگه قرشی دیر
نماینده لرکینگشی اعضالریدن بیرقطارینینگ ایتیشیچه، غزنی ولایتیده سیلاولر ایرکین کمیسیونینینگ یاپیقلیگی، اوشبو ولایت یشاوچیلرینینگ حقلریدن محروم بولیشیگه سبب بولیب و قانونگه قرشی دیر.
نماینده لرکینگشی اعضالریگه کوره، غزنی ولایتیده سیلاولرگه قرشی قینچیلیکلر حکومت تامانیدن حل ایتلمهگن حالده، نماینده لرکینگشینینگ مشروعیتی سوراق آستیده قرار تاپهدی.
نماینده لرکینگشی باشلیغی عبدالرووف ابراهیمینینگ ایتیشیچه، حکومت و سیلاولر ایرکین کمیسیوننینگ مدیریتسیزلیگی سبب غزنیده سیلاولر ایرکین کمیسیوننینگ دفتری یاپیلیب قویلگن. اونینگ ایتیشیچه، غزنیده سیلاولر ایرکین کمیسیوننینگ دفتری یاپیلیب قویلیشی قانونگه قرشی دیر.
نماینده لرکینگشینینگ باشلیغی، حکومت و سیلاولر ایرکین کمیسیونی دن غزنی ولایتیده سیلاولرگه قرشی بولگن قینچیلیکلرنی حل ایتیش اوچون سعی و حرکت ایتیشینی سوریدی.
عینحالده، کابلده خبری ییغین اوتگزگن سیلاولر ایرکین کمیسیونینینگ باشلیغی گلاجان عبدالبدیع صیادنینگ ایتیشیچه، اوشبو کمیسیون غزنی ولایتیده بولگن اداری قینچیلیکلرنی حل قیلگن؛ بیراق سیاسی قینچیلیکلر حاضرگچه حل بولمهگن.
غزنی یشاوچیلریدن بیرقطارینینگ سیلاولر ایرکین کمیسیونی دفتری برابریده تحصن قیلگنی سبب ایکی آیدن بویان مذکور ولایت ده سیلاولر ایرکین کمیسیونی یاپیلیب قویلگن.
تحصن قیلگنلر، سیلاولرنینگ حوزهیی ایتیلیشی، کیملیکلرگه استیکر درج ایتیلمهیشی و سیلاولر ایرکین کمیسیونیگه اصلاحات کیلتیریلیشی نی ایستهگنلر.


text:
مشهور اینگیلیس روک قروپو «ایستاتوس گوو»نون گیتاریستی و ماهنی متنلرینین مؤلفی ریک پارفیت ۶۸ یاشیندا وفات ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، پارفیتین آغیر اینفئکسییایا یولوخدوغو و ایسپانییانین ماربئللا شهریندهکی خستخانادا حیاتینی ایتیردیی بیلدیریلیب.
پارفیتین منجری سیمون پورتئر اونون اؤلومونو رسمی اولاراق تصدیقلهییب.
قئید ائدک کی، ۱۹۴۸-جی ایل توللودلو پارفیت فرانکیس روسسی، آلان لانکاستئر، جون جوگلان و روی لاینس ایله ۱۹۶۷-جی ایلده «ایستاتوس قوو»نو قوروب. گروپ "بوتون دونیادا روک"، "سن نه ایستهسن" کیمی ماهنیلاری ایله بؤیوک اوغور الده ائدیب.


text:
تۆرکیأنینگ گؤره شی
تۆرکیه ترور قوراماسی پ.ک.ک قارشی گؤره شینی دۇوام اتدیرر- ابراهیم قالین
تۆرکیه رایاتلاری بیلن بیرلیکده أهلی رایاتلارینی قۇراماق اۆچین ترور قوراماسی پ. ک. ک قارشی گؤره شینی دۇوام اتدیرر.
تۆرکیه ترور قوراماسی داعش-ه قارشی حیذماتداشلیغینگ اساسی آغضالاریندان بیری بۇلماغا دۇوام ادر.
۱۳-نجی مارت دا آنکارادا ینه ده ترورچیلیقلی هۆجۆم قورالدی.
تۆرکیه بیر تاراپدان داعش-ه بیله کی تاراپدان هم پ.ک.ک قارشی توتان یرلی گؤره ش آلیپ باریاندیغی اۆچین حالقارا ترورچیلیغینگ نیشانی یاغدایینا گلدی. شونگا منگزش هۆجۆملر سبأپلی عمله گلن چیرچیریشلیق و ترورا قارامازدان تۆرکیه ترورا قارشی آلیپ باریان سیاساتیندان آصلا یۆز اؤوۆرمه ز.
ترور قوراماسی داعش و پ.ک.ک تاراپیندان قورالیان شونگا منگزِش هۆجۆملر ۵ ییلینی دۇلدوران سوریه دأکی ایچرکی اورشونگ نتیجه لریدیر.
تۆرکیه- سوریه سرحدینده حیذماتداش گۆیچلری تاراپیندان داعش-ه قارشی هۆجۆملر سبأپلی داعش تۆرکیأ باسیش اتمه ک اۆچین تۆرک شأهِردیر اتراپلارینا هۆجۆم قورایار.
داعش تۆرکیأنینگ آچیق- آیدینگ یاغداتیدا اؤزۆنینگ دوشمانی و تأزه نیشاناسی حؤکمۆنده ایغلان اتدی. حتی قورامانینگ اینترنت سایتیندا تۆرکیأنی و جمهورباشلیق رجب طیب أردۇغانی اسلام دینی نینگ دوشمانی حؤکمۆنده حأصیه تلِندیردی.
پ. ک. ک هم شنگا منگزش تاکتیک آلیپ باریار.
پ.ک.ک دیاربکر، حکاری، شیرناق، ماردین یالی تۆرکیأنینگ گۆن اۇرتا گۆن دۇغار ولایاتلاریندا چیقغینسیز یاغدایا گلِندیگی اۆچین آنکارا یالی اولی شأهِرلرده هۆجۆم قورایار.شیله لیکده حالقینگ قۇرقماغینی، دۇولا دۆشمه گینی و حؤکۆمِتینگ پ.ک.ک قارشی آلیپ باریان سیاساتیندان یۆز اؤوۆرمه گینی ایسله یأر.
اِمما تۆرکیه نه داعش نه ده پ.ک.ک تاراپیندان آبانیان حۇوپا بۇیون اِگِه ر.
گۆن باتار دۆنیأسی داعش و پ.ک.ک-نینگ سوریه دأکی بؤلۆمی PYD-نینگ یاراغلی تۇپاری YPG-نی بیری بیریلرینه قارشی ساواشیان یالی گؤرکِزیأن بۇلسا دا آصلیندا هممه سی بیرلیکده تۆرکیأ قارشی حرکت ادیأر.
ترور قورامالاری نینگ ایکیسی هم تۆرکیأنینگ بۇیون اگمه گی اۆچین بیری بیرینه منگزش تاکتیک اولانیار. ایکیسی هم کؤپ سانلی آدامی اؤلدۆرمه ک بیلن اؤز طالاپلارینی قابول اتدیرمه ک اۆچین سیاسی اتمسفرینگ اۆیتگِجِکدیگینه اینانیار.
بیز اؤلنلریمیزینگ یاسینی توتوپ، هۆجۆمده یارالانانلار و قارینداشلاری بیلن قیزیقلانیارقاق، سوریه ده دۇوام ادیأن ایچرکی اورشی و پ.ک.ک-نینگ مونی اؤز بأحبیدینه اۆچین اولانیاندیغینی گؤرمه لیدیریس. آنکارا بیرنأچه واغتدان بأری دینگه اؤزی اۆچین دأل، ایسه م یاقین گۆن دۇغار یورتلاری و اوروپا اۆچین هم سوریه دأکی ایچرکی ساواشینگ حۇوپلیدیغی بارادا دویدوریش بریأردی.
حالقارا جمغیتچیلیگی نینگ سوریأنینگ حالقینی قۇراماقدا و سوریه ده آقیان قانی دوردورماقدا یترلیک درجه ده نتیجه آلیپ بیلمأندیگی گؤز اؤنگۆنده توتولان حالاتیندا ترور قوراماسی داغش ینگ بلژیک، فرانسیا و تونس ده هۆجۆم قوراماغی قوتولغیسیز یاغدایا گلدی.
سوریه سبأپلی یۆزه چیقان بۇسغون دارتغینلیغی اوروپادا اولی قینچیلیغا اؤورۆلدی. بۇسغون آقیمی نینگ هاچان و نأحیللی یاغدایدا قوتارجاقدیغی تۆرکیه، یونان، بروکسل و اوروپانینگ قالان بؤله گی اۆچین جۇغاپ بریلمه قین سۇراغ حؤکمۆنده گۆن ترتیبینده اساسی اۇرون ایه له مأگه دۇوام ادیأر.
تۆرکیأنینگ باش وزیری احمد داووداۇغلی اوروپالی یۇلباشچیلار بیلن گچیرن گپله شیکلری اوروپانینگ دؤرت کۆنجه گینده بۇسغون آقیمی نینگ گؤنۆکدیریلمه گی اۆچین اولی مۆمکینچیلیک دؤره تدی.
اِمما اساسی مسئله، تۆرکیه یادا یونان آدالاری، ایسه م سوریه...
آنکارانینگ پ.ک.ک حاقینداقی آلادالاری ینه بیر گِزِک ثبوت ادیلدی. گۆن باتارلی آنالیستلار سوریه دأکی ایچرکی ساواشی پ.ک.ک نینگ اؤز بأحبیدی اۆچین اولانماق ایسله یأندیگینی گؤرمه ک ایسله مه یأر و مونی داعش-ه قارشی گؤره ش آدی بیلن عامالا آشیریار.
اِمما پ. ک. ک نینگ تۆرکیه دأکی چؤزگۆت اتابینی بؤکدأندیگی حاقیقاتدیر و (بو ترور قوراماسی) سوریه دأکی ساواشدان یرلیکلی پیدالانماق ایسله دی.
پ.ک.ک-لی لیدرلرینگ گچن ییل ایزی گیدرلی یاغدایدا بیان ادیشلری یالی، سوریه ده ایچرکی ساواش دۇوام ادن حالاتیندا پ.ک.ک هم یاراغینی تاشلاماز.
بو یرده نأمه تۆچین؟ دییله ن سۇراغ یۆزه چیقیار. چۆنکی سوریه دأکی ایچرکی اورش تۆرک دؤولتینه قارشی بۇلان یاراغلی گؤره شی اۆچین حالاص ادیچی باهانا حؤکمۆنده اولانیارلار.
پ.ک.ک و اۇونونگ سوریه دأکی بؤلۆمی، داعش- ه قارشی گؤره ش باهاناسی بیلن ترورچیلیقلی هۆجۆملرینی گۆیچله ندیرمه ک بیلن دۇوام اتدیریأر.
تۆرکیه ده حرکتلرینی دۇوام اتدیریأن پ.ک.ک- لی ترورچیلارینگ PYD- نینگ گؤزه گچیلیگی آستینداقی یرلردن حاربی انجام کؤمِگینی آلیاندیغینی هممه لر دیه ن یالی بیلیأر.
کأبیر تۇپارلار تۆرکیأنینگ سوریه دأکی ایچرکی ساواشی داعش-ه قارشی گؤره شینگ چأگینده پ.ک.ک مسئله سینی گۆن ترتیبینه گتیرمه گینی تانقیت ادیأر.
حتی تۆرکیأنی اۆنسلری داعش-ه قارشی گؤره شدن پ.ک.ک-آ گؤنۆکدیرمأگه سینانشماق بیلن گۆنأکأرله یأر.
۱۷-نجی فِورال دا و ۱۳-نجی مارت دا قورالان هۆجۆملر بیلن بیله کی هۆجۆملر تۆرکیه ده پ.ک.ک-نینگ نأحیللی حۇوپلودیغینی گؤرکِزیأر. تۆرکیه اۆچین حۇوپلی بۇلان پ.ک.ک مسئله سینی گۆن ترتیبینه گتیرمه ک داعش-ه قارشی گؤره شده اۆنسلری باشغا تاراپا گؤنۆکدیرمه ک تاغاللاسی مانیسینی آنگلاتمایار.
ترسینه، تۆرکیه پ.ک.ک نینگ و داعش ینگ حۇوپلی ترور قورامالاریدینیغا اۆنسی چکیأر. کأبیر تۇپارلارینگ شۇلیؤنه کی حاقیقاتی گؤرمِزلیگی بۇلسا اوتاندیریجی...
۱۹۸۰ و ۱۹۹۰-ینجی ییللاردا دۆنیأ درجه سینده القاعده یالی ترور قورامالاری بار ماحالی بیک بریتانیانینگ حؤکۆمِتی نینگ ایرلند جمهوریتی نینگ یاراغلی گۆیچلری ایرا ترورینا گؤنۆکمه گسنه هیج کیک قارشی چیقمادی.
پ.ک.ک و داعش مسئله سینده تۆرکیأنینگ توتومی هم شۇندان تاپاووتلی دأل.
پ.ک.ک نینگ پگ گۆن باتارلی یورتلاردا دأل ایسه م دینگه تۆرکیه ده هۆجۆم قوراماسی اۇنی حۇوپسوز ترور قوراماسی یاغدایینا گتیرمه یأر.
تۆرکیه کۆرت رایاتلاری بیلن بیرلیکده أهلی رایاتلارینی قۇراماراماق اۆچجین پ.ک.ک قارشی گؤره شینی دۇوام اتدیرر.
تۆرکیه، ترور قوراماسی داعش- قارشی حیذماتداشلیغی نینگ اساسی آغضالاریندان بیری بۇلماغا دۇوام ادر


text:
نورنبرق محکمهسی
نۆرنبرق بینالمللی حربی جزا محکمهسی ۱۹۴۵ ایلینده آمریکا، بریتانیا، فرانسه و شوروی بیرلیگی طرفیندن نازی آلمانین رهبرلرینی جزالاندیرما هدفی ایله آچیلان محکمهدیر.
قۇرولماسی[دَییشدیر]
۲.جی دۆنیا ساواشی سوْنوندا آلمانلی ساواش مۆجریملرینین جزالاندیریلماسی اۆچون مۆتفیق دؤولتلرین طرفیندن نۆرنبرق محکمهسی قۇرولدو. بۇ بینالمللی حربی محکمه شیکایتلره باخماق مشروعیتینی لندن آنلاشماسیندان آلیردی.محکمهنین گیردیگی موْضوعلار؛ باریشا قارشی جۇرملار، اینسانلیغین ضیدینه ایشلنن جۇرملار، ساواش قانونلارینی ایخلال ائدن جۇرملار و ایک اۆچ کاتقوریده مۆشخص اوْلان جۇرملاری ایشلمک.آلمانین نۆرنبرق شهرینده قۇرولان بۇ محکمه ۲۰ نوْوامبر ۱۹۴۵ باشلامیش و ۱ اوْکتوبر ۱۹۴۶ دا سوْنا چاتمیشدیر.[۱] بۇ محکمهنین مۆجریملرینین چوْخو اعدام جزاسینا محکوم اوْلدولار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ International Military Tribunal at Nuremberg. Holocaust Encyclopedia.


text:
ایمام هادینین (ع) یاشاییشی و سیرهسی: ویلادتدن شهادته
ایمام هادینین (ع) یاشاییشی و سیرهسی: ویلادتدن شهادته
شیعه عالیملرین هامیسی او حضرتین کمال، فضل، علم و دؤزومو و آیری کمالاتینا تصریح ائدیب و اونو جدّی رسولالله (ص) و علی بن ابی طالب (ع) کیمی بوتون یاخشیلیقلارین جامعی ساییبلار و سونّی بؤیوکلریده او حضرتین فضیلتینه تصریح ائدیبلر. دوققوزونجو ایمامین خصوصیّتلریندن بیری، او حضرتین ویلادتینین مودّتلر اوّل شیعهلر طرفیندن گؤزلنیلمهسی ایدی. ایمام رضا (ع) آتاسی ایمام موسی بن جعفر (ع) و او دا رسولاللهدان نقل ائدیب بویورور: «آتام کنیزلرین اَن یاخشیسینین اوغلونا فدا اولسون. همان «نوبه» اهلی اولان [کنیز]».
ریوایتلره رغماً، شیعهلرین اینتیظاری مودّتلرجه یئرینه یئتیشمهییب نیگرانچیلیغا دؤندو. اونلار ایمام رضانین(ع) 45 یاشی ردّ اولدوغونو و او حضرتین اوغلو اولمادیغینی گؤروردولر. اونلار داها چوخ عباسی ظولم سیستمینین او حضرته حمله ائدیب شهید ائتمهسیندن قورخوردولار. واقفیه باشچیلاری طرفیندن یاییلان شاییعهلر بو نیگرانچیلیقلاری چوخالدیردی. اونلار بئله شاییعه سالیردیلار: ایمام کاظم (ع) دیریدیر و غیبته گئدیب و ایمام رضا (ع) سونسوزدور.
نهایتده هیجری قمری ایلین 195-جی ایلینده رجبین اونوندا گؤزلهنیلن مولود دونیایا گلدی. تاریخچیلیر او حضرتین ویلادتی ایلی بارهده ایجماعلاری وار و فقط آی و گونونده ایختیلاف ائدیبلر.
«خیزران»ین حامیله اولدوغو بللی اولاندان سونرا ایمام موسی بن جعفرین (ع) قیزی، قارداشی ایمام رضایا (ع) نامه یازیب اونو خبردار ائلهدی. ویلادتدن سونرا حضرت او گئجهنی سحرهدک بالاسینین بئشیگی یانیندا اولوب اونونلا نجوا ائلیردی و ایلاهی علملری اونا اؤیردیردی. ایمام رضا (ع) همن گئجه اؤز بالاسینین ویلادتینی شیعهلره خبر وئردی.
شیعهلرین سککیزینجی ایمامی، اوغلونون آدینی رسولاللهین آدینا «محمد» قویدو. او حضرتین کونیهسی «ابو جعفر» ایدی و چونکی بئشینجی ایمامیندا کونیهسی ابوجعفری ایدی تاریخچیلر او حضرتی ایکینجی ابوجعفر آدلاندیریرلار. او حضرتین آیری غیر مشهور کونیهسیده «ابو علی»دیر. تاریخ و حدیث کیتابلاریندا او حضرته چوخلو لقبلر ساییبلار، اونلارین مشهورلاری بونلاردیر: "تقی"، "جواد"، "مرضی"، " متوکل"،" متقی"، " زکی"، "متجب"، "مرتضی"، "قانع"، " ربانی عالیم "، "رضی"، "مختار"، "صادق"، "صابر" و "فاضل". هابئله سونّیلر ایچینده «بابالمراد» لقبینهده مشهوردور. آما او حضرتین اَن مشهور لقبلری "تقی" و "جواد"دیر.
ایمام جواد (ع) 202-جی هیجری ایلینده یئددی یاشیندا ایمامته چاتدی. ایمام جوادین (ع) عؤمرونون بؤیوک قیسمی عباسی خلیفهسی مأمونون دؤرونده کئچدی. خلیفه دونیا مالی و مقاملا او حضرتین موقدّسلیگینی آشاغی یئندیرمگه چالیشیردی.
اونون بیرینجی ایشی بو اولدو کی قیزینی او حضرتین عقدینه گتیرسین و توی مراسیمینی ایسرافلی و تؤک-داغیتلی ائلهمکله او حضرتیده بو ایشلرده سهیم گؤرستسین. آما ایمام (ع) اؤز عفیفیانا داورانیشی ایله اونون بو ایشینی سونسوز قویدو.
مأمون اؤز پلانلارینی نتیجهسیز گؤرنده او حضرتین قتلینه بئل باغلیر و بیر گئجه کئفلی حالدا اونا حمله ائدیر آما مؤعجیزهیه بنزر شکیلده ایمام نجات تاپیر.
مأموندان سونراکی خلیفه معتصمده خیلافته چاتاندا، ایمامی بغدادا چاغیریب درباردا گؤز آلتیندا ساخلادی. سارایداکی موباحیثهلرده او حضرت، سارایین عالیملرینی مغلوب ائلهدیگینه گؤره قاضیالقضات خلیفه یانیندا او حضرتدن سعایت ائلهدی و خلیفهنی اونو شهید ائتمگه راضی سالدی.
معتصم بو دفعه قیزینی او حضرتین اؤلدورمهسینه مأمور ائلهدی. معتصمین قیزی «ام فضل» آتاسیندان آلان زهری اوزومه قاتیب اونونلا ایمام جوادی (ع) زهرلندیردی.
ایمام جواد (ع) 220-جی هیجری قمری ایلین ذیقعدهنین آخیرینده 25 ایل برکتلی عؤمردن سونرا شهادته چاتدی و پاک جسدی کرامتلی جدّی موسی بن جعفرین (ع) مزاری کناریندا بغدادین قریش قبریستانلیغیندا تورپاغا تاپیشیریلدی. بو ایکی کرامتلینین ملکوتی مزارلاری کاظمین آدینا مشهوردور و شیعهلرین آمال کعبهسیدیر.


text:
ائرمهنی سلاحلی بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ۶۰ میللیمئترلیک میناآتانلاردان، قومباراآتانلاردان و ایریچاپلی پولئمیوتلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رئژیمینی عمومیلیکده ۴۱ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار. آز-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی نویئمبئریان رایونونون ووسکئوان کندینده، ایجئوان رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن قازاخ رایونونون قوشچو آیریم، جعفرلی کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، بئرد رایونونون آیقئپار کندینده یئرلشن مؤقعلردن توووز رایونونون علی بیلی کندینده یئرلشن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ایشغال آلتیندا اولان ترتر رایونونون گؤی آرخ، آغدام رایونونون جواهیرلی، شوراآباد، مرزیلی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون آشاغی وئیسللی، آشاغی سیداحمدلی، هورادیز، جبراییل رایونونون مهدیلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، خوجاوند، فضولی و جبراییل رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشن مؤقعلردن ده سلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
گ۲۰ سامیتی گؤستردی کی، دونیا آرتیق تک قطبلو، آمریکا ایسه داها دونیانین لیدری دئییل.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا سیاسی اینفورماسییا مرکزینین باش دیرکتورو، پولیتولوگ آلکسی موخین دئییب:
«بونو آرتیق آمریکانین طرفداشلاری بئله قبول ائتدی. نتیجهده «شیمال آخینی-۲» مسئلهسی ایله باغلی تورکییه-آلمانییا، آلمانییا-آمریکا مناقشه لری گلوبال کاراکتئر داشییاجاق. اوللر بو تیپ سامیتلرین اولدوزو تک آمریکانین اکس-پرزیدنتی باراک اوباما اولدوغو حالدا، بو سامیتین دقت مرکزینده ۴ اولدوز – دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین، آنگئلا مرکل و امانوئل ماکرون اولدو. سامیتده بیر نئچه شخصین اولدوزو پارلادی. بو چوخ واجیب بیر تندنسییانین گؤستریجیسی ایدی. بئلهلیکله، آمریکا یالنیز ده-یوره دئییل، عینی زاماندا، ده-فاکتو اولاراق آرتیق دونیانین لیدری دئییل».
خاطیرلاداق کی، هامبورگدا کئچیریلن گ۲۰ سامیتینین اساس گوندهمی بین الخالق ترورچولوقلا مباریزه، اقتصادی طرفداشلیق و ایقلیم مسئلهلری اولموشدو.


text:
اجتماع
خوست یشاوچیلری، یوزلرچه کوچینینگ یولینی توسگن
خوست ولایتینینگ ببرکتانه و علیشیر منطقهلریده یشهدیگن کوچیلرنینگ ایتیشیچه، نیچه کوندن بویان لکنو و قدمو یشاوچیلری، اولرنینگ شهر بارهدیگن یوللرینی باغلهگن.
کوچیلرنینگ ایتیشیچه، یول باغلنگنی باعث، اولر کوپینچه قیینچیلیکلرگه روپهره بولگن.
بیراق، خوست یشاوچیلرینینگ ایتیشیچه، کوچیلر زوردن اولرنینگ ییرلرینی غصب قیلگن.
خوست یشاوچیلرینینگ آگاهلنتیریشیچه، کوچیلر اولرنینگ ییرلرینی قیتریب بیرگونگهقدر، یول باغلیق قالهدی.
خوست حاکمی سوزلاوچیسی محمد مبارز زدراننینگ ایتیشیچه، اوشبو قیینچیلیک حل ایتیلیشی اوچون بیر کمیسیون ایجاد ایتیلگن.
خوستده قوملر آرهسیده یوز بیرهدیگن جنجللر ینگی ایمس. ییر اوستیگه مذکور قوملرنینگ جنجلی اوزاق ییللردن بویان دوام ایتیب و قربانلیک هم آلگن.
نیچه آی آلدین، 83 کیشیلیک بیر هیأت کابلدن خوستگه باردی، بیراق خوست یشاوچیلرینینگ ایتیشیچه، بو هیأت اولرنینگ قیینچیلیکلرینی حل قیله آلمهگن.


text:
آمئریکا ایله چین آراسیندا محاربه باشلایا بیلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو ادعا ایله چین کوممونیست پارتییاسینین قزئتی اولان «قلوبال تایمس» چیخیش ائدیب. قزئتین بو چیخیشینا سبب آمئریکا دؤولت کاتیبی وظیفهسینه نامیزد رکس تیللرسونون سناتداکی دینلهمهلر زامانی ایشلتدیی ایفادهلر اولوب:
«اگر تیللرسون بؤیوک نووه گوجونون اؤز تورپاقلارینی ترک ائتمهسینی ایستییرسه، گرک نووه سلاحیندان ایستیفاده ایستراتگییاسی حاقیندا دوشونسون. آمئریکا بیزی باشقا جور جنوبی چین دنیزیندهکی آدالاردان چیخارا بیلمز. گؤرونور، تیللرسون، سادهجه، سنات قارشیسیندا خال توپلاماق اوچون چینی هدف سئچیب».
قید ائدک کی، تیللرسون سنات قارشیسیندا چیخیشی زامانی دؤولت کاتیبی اولاجاغی حالدا ایلک ایشینین چینه مئساژ گؤندرمک اولاجاغینی بیلدیریب. او، پئکینی جنوبی چین دنیزیندهکی موباهیسهلی آدالاردان چیخارماغا چالیشاجاغینی بیلدیریب.


text:
آذربایجان پرزیدئنتی ایلهام علیئوین ایرانا سفری باشلاییب.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، تهراندا پرزیدنت ایلهام علیئوی ایرانین اقتصادیات و مالییه ناظری، ایکی اؤلکهنین اقتصادی، تیجارت و هومانیتار امکداشلیق اوزره بیرگه حکومتلرآراسی کومیسییاسینین همصدری مسعود کرباسیان قارشیلاییب.
آذربایجان، روسییا و ایران پرزیدنتلرینین ساممیتی بو گون تهراندا بیر نئچه ساعتدان سونرا کئچیریلهجک.
پرزیدنت ایلهام علیئو همین سامیتده ایشتیراک ائتمک اوچون تهرانا سفر ائدیب.
***
تهراندا آذربایجان رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی ایلهام علیئوین و ایران ایسلام رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی حسن روحانینین گؤروشو اولوب.


text:
سولطان حسین بایقارا
حسین ابن بایقارا ابن عمرشیخ ابن تیمور، ٨٤٢-نجی هیجری ایلین محرّم آییندا هرات شهرینده آنادان اوْلوب، ١٤٦٩-نجی میلادی ایلدن ١٥٠٦-نجی ایلهجه خوراسان ایله اوْرتا آسیا دا خانلیق ائدیبدیر. حسین بایقارانین خانلیق چاغیندا هرات شهری صنعت، بیلیم و شعرده گۆجلی بیر مرکزه دؤندی. حسین بایقارا شعر و ادبیاتلا تانیشلیغی وار ایدی. اوْندان تۆرک ایله فارس دیللرینده شعر دیوانێ قالیبدیر. سۇلطان حسین بایقارانین تۆرک ادبیاتینین گۆجلنمهسی اۆچۆن چالیشمالاری، اوْ چاغدا بؤیۆک تۆرک شاعیرلر ایله یازیچیلارین ظهور ائتمهسینه سبب اولدی.[۱]
بایقارا شعریندن اؤرنک[دَییشدیر]
- وه کی کؤنگلوم نالهسی هردم بوْزولغان جان آرا ... گوییا بیر چغز ائرۆر فریاد ائتر ویران آرا
- حُقّهیی لعلینگ آراسیندا ائرۆرمۆ دۇر تیشینگ ... یا ائرۆر اوْل ژاله کیم بوْلغان گۆلی خندان آرا
- فۇرقتینگدن یوْق ایدی جیسمیمده جان، جانیمدا تاب ... گؤزده خونآب ایردی و غمگین کؤنگۆلده پیچ و تاب
- نه دمی درد و غمینگدن بار ایدی آرام و صبر ... نه زمانی داغی هجرینگدن بار ایدی خۇرد و خواب
قایناقلار[دَییشدیر]
- باقی سطرلر، جمالینگدن کؤزۆم روشن، سوییمه غنیئوا


text:
آبش پرئزیدئنتی دونالد ترامپین روسییا، ایران و شیمالی کورئیایا قارشی یئنی سانکسییالار نظرده توتان قانون لاییحهسینی تصدیق ائدجیی آچیقلانیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده آغ ائو سؤزچوسو سارا ساندئرس آچیقلاما وئریب.
"پرئزیدئنت دونالد ترامپ قانون لاییحهسینین ایلک فورماسینیی اوخویوب و لاییحهنین هللئدیجی عامللرینی گؤروشوب. ایندی ده سون وضعیتینی آراشدیریب و دانیشیقلارینا جاواب وئریلمهسینه گؤره لاییحهنی تصدیق ائتمک و ایمضالاماق نیتیندهدیر"، - ساندئرس دئییب.
قئید ائدک کی، لاییحه جومعه گونو سئناتدا ۹۷، نمایندهلر پالاتاسیندا ایسه ۴۲۹ سسله قبول ائدیلیب.


text:
اولوسی جرگه نینگ ایککینچی اورین باسری نعمت الله غفاری بولدی
افغانستان اولوسی جرگه سی، بوگون هلمند ولایتی ملت وکیلی، نعمت الله غفاری نینگ ایککینچی اورین باسر صفتیده علنی شکلیده سیله دی. بوندن آلدین مذکور جرگه ایککینچی معاونی نینگ سیله ش اوچون تورت مرته سیلاو یولگه قوییلدی لیکن مذکور سیلاولر هیچ بیر نتیجه گه ایریشگن یوق ایدی. اولوسی جرگه ده سیاسی قره مه قرشی لیک لر موجود لیگی باعث تونان گه قدر ایککینچی اورین باسر سیلنمه گن ایدی. اما بوگون ملت وکیل لر، علنی شکلده هلمند ملت وکیلی نعمت الله غفاری نینگ ایککینچی اورین باسر صفتیده سیله دیلر. بوگون مجلسده 125 کیشی حاضر بولیب، غفاری جنابلریگه 121 نفری مثبت آواز بیرگن. توناونکی مجلس ده غزنی ملت وکیلی شاه جهان نوری، لوگر ملت وکیلی شکیلا هاشمی، هلمند ملت وکیلی نعمت الله غفاری و کوچی لرنماینده لریدن محمد نذیر احمد زی، اولوسی جرگه نینگ ایککینچی اورین باسرلیگی نینگ قولگه کیلتیریش مقصدی بیلن نامزد بولیب، هیچ بیری هم 50 جمع بیر رأی نی قولگه کیلتیره آلمه گن ایدیلر. اولوسی جرگه نینگ 16 نچی دوری ایگیرمه کون آلدین رسمی شکلده ایشگه باشله ب، حاجی عبدالقدیر ظاهر نینگ بیرینچی اورین باسر صفتیده، عبدالستار خواصی نینگ منشی صفتیده همده فرهاد عظیمی نینگ ایککینچی منشی صفتیده سیله دی. لیکن اوشه پیت دن حاضر تا بوگون گه قدر مذکور جرگه نیچه مرته سیلاو یولگه قوییشی بیلن، ایککینچی معاونی نینگ سیله ش گه قادر بوله آلمه گن ایدی. اما غفاری جنابلری نینگ سیلنیشی، اولوسی جرگه ده گی بیر قنچه ملت وکیل لرتمانیدن علنی سیلاولر یولگه قوییلیش طلبی بیلن بوگون فوق العاده بیر جلسه آرقه لی عمل گه آشیریلدی.


text:
پوئرتو د لا کروس
پوئرتو د لا کروس (ایسپانجا: Puerto de la Cruz) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و سانتا کروس (جزایر قناری)نده یئرلشیب. ۴ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۸٫۷۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۸۹۲۹ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Puerto de la Cruz»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پوئرتو د لا کروس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سئوگیلی اوخویوجو؛ اینسان حاق و حوریتلریندن یانایسان؛ فردی ویجدان، ایراده و ائیلم قابلیتینی اورتایا قویما زامانی گلیب چاتمادی می؟ بو یازی؛ دونیادا آرتیق چاغدیشی ساییلان آما ایران’دا اویغولانماقدا اولان عرقچی گؤروش اساسیندا، فارسلاشدیرما سیاستلرینه دور دئمک اوچون "فارسجا اوروجو گونو" کامپانیاسینی باشلاتماق آماجی ایله بیر اورتاق دوشونجه و ائیلم یوروتمه چاغریسیدیر.
گونوموز شرطلرینده شخصلر آراسی گوج ایلیشکیلری تامامییلا سیاسی اقتدارلارین کونترولو قابسامینا گیرمیش ساییلماز. بیرهیلر/فردلر سیاسی اقتدارلارین بلیرلدیکلری/دایاتدیقلاری آماجلارین دیشینا/خاریجینه چیخیب اؤزهل/خصوصی ایلیشکیلرینده هارداسا تمامن، توپلومسال ایلیشکیلرینده ایسه قیسمن اؤز ایستنج/اراده و ترجیحلری ایله اؤز اقتدار ساحهلرینی یؤنهدهبیلمکدهدیرلر.
قورامسال (تئوریک) چرچهوهلر و ایدئولوژیک گؤروشلر، اویغولانابیلر اولدوقلاری اؤلچوده؛ ایچی بوش بیرهر "کاتئقوریک ادعا و سؤیلم" ماهیتیندن چیخیب "ائتکیلی و دؤنوشدوروجو گوج یا دا ائیلم" ماهیتینه بورونرلر. دولاییسییلا "ایدئال ساییلان سؤیلم"، "گئرچک ائیلم"ه دؤنوشهرهک حیاتا گئچر. ایران’دا باسقیچی فارسلاشدیرما اویغولامالارینا قارشی، تورکلر طرفیندن آپاریلان دیرهنیش سورجینه -سؤیلملر ایله ائیلملر آراسینداکی ایلیشکی و ائتکیلشیمین توتارلیلیغی و گئچرلیلیگی آچیسیندان- باخیلدیغیندا؛ آنلاملی اؤلچوده بیر چلیشکی/تناقض و داغینیقلیقدان سؤز آپاریلابیلر.
بوگون اعتباری ایله سوردورولمکده اولان دیرهنیشین بیچیم و ایچریگی، خصوصن اویغون "سؤیلم"و "استراتژیک اؤنگؤرو" گلیشدیرمه آچیسیندان اله آلیندیغیندا؛ عمومیتله "کور-داغینیق ائیلملر"ین یانی سیرا گئرچک توپلومسال یاشام ساحهلرینده سوردورولهبیلر پروژه و پلانلامادان یوخسون "ایچریگی دولدورولوب تمللندیریلمهمیش ادعالار" سلسلهسی ایله قارشی قارشییا اولدوغوموز سؤیلهنهبیلر.
بونون اوچوندور کی ایران’دا سوردورولمکده اولان فارسلاشدیرما سورونونا قارشی، تورکلرین اورتایا قویدوقلاری یازیلی، سؤزلو، گؤرونتولو وب. مئدیاتیک اورتاملاردا؛ "نه ائتمهلیییک؟"، "قورامسال/تئوریک بوشلوق واردیر"، "اویغولانابیلر استراتژیک اؤنگؤرو، پلان و پروقرامیمیز یوخدور"، "بونالیم/کریز یؤنهتیمی گوجوموز یوخ"، "گئرچک توپلومسال زمینلرده سوردورولهبیلر ائتکیلی ائیلملر سلسلهسی بوشلوغو" وس. کیمی بؤیوک سورو اشارطلری داشییان قایغیلاندیریجی بیانلار؛ هر گئچن گون یئنیدن اورهدیلرهک/تولید ائدیلرهک گوندهمین تمل موضوع و سورونو حالینا گهلمکدهدیر.
بورادا آماجیم سؤز قونوسو اساس سورونلاری دارتیشماق دئییل، شوبات/فئورال’ین 21’ی (اسفند’ین 2’سی) مناسبتی ایله، رسمی رابطهلر دوزهیینده تورکجه’نین یاساقلاندیغی و تورک مدنیتینین کولتور-قیریمی سیاستلرینه تابع توتولدوغو ایران’دا؛ تورکجه’نین ایشلَوسهللشمسی و تورک مدنیتینین سوردورولمسی استراتژیسینی گودهن گؤروشلر دوغرولتوسوندا کیچیک، ساده آما سوردورولهبیلر و ائتکیلی بیر ائیلمه گئچمه اؤنریسینده/تکلیفینده بولونماقدیر. بو ائیلم؛ آز مالیهتله/هزینهیله سونوجلاری کونترول ائدیلهبیلن، شخصلر طرفیندن اویغولانابیلن باریشجیل-مدنی بیر ائیلمدیر.
دونیا آنا دیلی گونو مناسبتی ایله ایلده بیر گونلوک "فارسجا اوروجو" ائیلمی!
ائیلمین "نهلیگی"، "نییهلیگی" و "نئجهلیگی" ایله باغلی آچیقلامالار آشاغیدا خلاصهلنمیش بیچیمده وئریلمکدهدیر:
1. "فارسجا اوروجو" نهدیر؟
"فارسجا اوروجو" ائیلمی ایران’دا اویغولانماقدا اولان فارسلاشدیرما و کولتور-قیریمی سورهجینه دور دئمه آدینا، باریشجیل و مدنی بیر تهپکی/عکس العمل قالیبیدیر. هر ایل شوبات/فئورال’ین 21’یندئ (اسفند’ین 2’سینده) دونیا آنا دیلی گونو مناسبتی ایله بیر گون بویونجا تورکلرین اولدوغو هر یئرده، هر تور/جوره رسمی و خصوصن ده رسمی اولمایان ایلهتیشیم/ارتباطات بیچیملرینده (اوخوما، یازما، دینلهمه، ایزلهمه، دانیشما وس. کیمی)؛ گؤنوللو اولاراق فارسجا’نی دؤوره دیشیندا/خاریجینده توتما ائیلمیدیر. دولاییسییلا ایلده بیر گونلوک فارسجا’نی قوللانماما/استفاده ائتمهمه ائیلمیدیر.
2. "فارسجا اوروجو" نئجه اویغولانابیلر؟
بو بیر یؤنتم مسئلهسیدیر. دهگیشیک دوروملاردا سؤز قونوسو دورومسال شرطلره اویغون بیچیم و یؤنتملرله؛ شخصلرین یئتهنهکا/استعداد، امکان، ایراده و سئچیمینه باغلی اولاراق گئرچکلشدیریلهبیلر. اساس آماج، گوندهلیک ایلهتیشیملرده/ارتباطاتدا فارسجا’نین بیر گون بویونجا استفاده ائدیلمهمهسیدیر. بو آماج آشاغیدا وئریلن بیچیملرده اویغولانابیلر:
2.1. هر تورلو/جوره فارسجا یازیلی متینلری (هم دیجیتال اورتاملاردا: بیلگیسایار، جیب تئلئفونو، آیپود، مپ3 چالار وب.؛ هم ده دیجیتال اولمایان اورتاملاردا: کاغاذ اوزهری، پوستئر، تابلو وب. کیمی یازیلاری) اوخوماقدان گؤنوللو اولاراق قاچینماق و امتنا ائتمک.
2.2. هر تورلو/جوره فارسجا گؤرسل ائکران و صحنهلری (تئلئویزیون کاناللاری، اینتئرنئت سایتلاری، سینما پردهلری، تیاترو صحنهلری وب. کیمی گؤرسَللری) ایزلهمهکدن گؤنوللو اولاراق قاچینماق و امتنا ائتمک.
2.3. هر تورلو/جوره فارسجا ائشیدسل سسلهندیرمهلری (رادیو کانالی، موزیک پارچاسی، فارسجا جانلی دانیشما، وب. کیمی ائشیدسَللری) دینلهمهکدن گؤنوللو اولاراق قاچینماق و امتنا ائتمک.
2.4. هر تورلو/جوره فارسجا یازما و یازیشما داورانیشیندان (هم دیجیتال اورتاملاردا: بیلگیسایار، جیب تئلئفونو، آیپود، مپ3 چالار وب.؛ هم ده دیجیتال اولمایان اورتاملاردا: کاغاذ اوزهری، پوستئر، تابلو وب. کیمی متینلر یازماقدان) گؤنوللو اولاراق قاچینماق و امتنا ائتمک.
2.5. هر تورلو/جوره فارسجا دانیشماق و نییت بیلدیریمیندن (هم دیجیتال اورتاملاردا: اینتئرنئت، جیب تئلئفونو وب.؛ هم ده دیجیتال اولمایان اورتاملاردا: اوز-اوزه گؤروشملر کیمی ارتباطلاردا) گؤنوللو اولاراق قاچینماق و امتنا ائتمک.
3. "فارسجا اوروجو" نه اوچون اویغولانمالیدیر؟
بو بیر ائتکی-تهپکی یا دا عمل-عکس العمل مسئلهسیدیر. ایران’دا سیاسی اوتوریته ایچینده یووالانمیش ایرقچی آنلاییشین اقتدارینین ائتکی آلانینی/دایرهسینی/قابسامینی بیر گونلوک اولموشسا دا دارالدیب تورکجه’نین دوغما ساحهسینی -تورکلرین یاشادیغی هر یئری- فارسجا’نین اشغالیندان آریندیریب قورتارما ماهیتینده اولاجاق اولان بو مدنی گیریشیم، آشاغیداکی سونوجلارین اورتایا چیخماسینا سبب اولابیلر:
3.1. سونوجلاری کونترول ائدیلهبیلن بیر گیریشیمله -اساسیندا فردی، سونوجدا ایسه توپلومسال اولاراق- تورکلر آراسیندا کیملیکسَل حاق و حورریتلره دایر بیلینج و ایشبیرلیگینین آرتماسی و یایغینلاشماسینا یول آچابیلر.
3.2. بو بیلینجلی گیریشیم گوندهلیک یاشام ساحهسینین حدودلارینی آشیب بوتون توپلومسال ایلیشکی ساحه لرینه -تحصیل، اقتصاد، حقوق، هونر، سیاست وب.- سیچرایابیلر.
3.3. تورک اولمایان میللتلر خصوصن فارسلار آراسیندا،تورکلرین اوغرادیقلاری حاقسیزلیقلارین آلغیلانیب آنلاشیلماسینا یول آچاراق کورهسل و یئرهل اؤلچکلرده تورکلرین حاقلی طلبلرینین سسلندیریلمهسی ایله باغلی مثبت بیر کامو اویو/افکار عمومی اولوشومونا سبب اولابیلر.
3.4. ایران’دا سیاسی اوتوریته یاپیسینین ایچینده کریستاللاشمیش/برکیمیش اولان ایرقچی و شووئنیست فارسچی اوداق/مرکز، محفل و کهسیملر بو بیچیمده بیر ائیلمه،حقوقی هرهانکی بیر جزا کهسهمهیهجکلری اوچون، مظلوم اینسانلارین عمومی ایرادهسی -سیویل اطاعتسیزلیک- قارشیسیندا نهقدهر گوجسوز اولدوقلارینی آییرد ائدهبیلهجکلر.
3.5. بو شکیلده بیر بیلینجلی و مدنی گیریشیم سادهجه بیر گونلوک اولموشسا دا، بؤیوک بیر اولاسیلیقلا ایران’داکی تجاری، اقتصادی، تحصیل، یولداشلیق وب. کیمی توپلومسال رابطهلری جدی بیر بیچیمده ائتکیلهیهبیلر. بو دوروم سیاسی اوتوریتهنی جدی سیخینتیلارا سوخابیلر و آردیندان بعضی باسقیچی اویغولامالارین اورتادان قالدیریلماسینا زمین حاضیرلایابیلر.
سونوجدا بونا بنزر ائتکیلی، آز هزینهلی و مدنی ائیلم و گیریشیملر؛ باسقیچی ایرقجی اوتوریتهلرین ظلمونه اوغرامیش خالقلار طرفیندن تکرار-تکرار تکرارلانارسا، حاقین دیرچلمهسی اوغرونا آرزولانان اساسلی دهییشیملرین گئرچکلشمهسی مومکون اولابیلر. چونکو بو توردهن/نوعدان گیریشیملرین گئرچکلشمهسینی گرهکدیرهن گوج؛ باسقیچی اوتوریتهلرین دئییل، ظلمه و حاقسیزلیغا اوغرامیشلارین فردی ویجدان و ایستهنجلرینده/ایرادهلرینده گیزلیدیر. دولاییسییلا، بوراداکی سوروملولوق/مسولیت ظالیمه دئییل، حاق طلبینده بولونان مظلوما دوشمکدهدیر.
بورادا بو ائیلم بیچیمینین، تورکلرین یوغونلوقلا/چوخلو ساییدا یاشادیقلاری و هارداسا بنزهر باسقی و کولتور-قیریمی سیاستلرینه معروض توتولدوقلاری افغانستان، چین، روسیه، گورجوستان، اوکراینا، آلمانیا، بولقاریستان، یونانیستان، سوریه، مصر، عراق ود. اؤلکهلرده عینی گونده تورکلر طرفیندن اویغولانماسینین اثابتلی اولاجاغینی آنیمساتماق/خاتیرلاتماق یارارلی اولاجاقدیر.
دیلین سورونساللاشماسی/مسئلهلشمهسی ایله باغلی بعضی نوتلار
دونیادا چئشیدلی اینسان قروپلارینین دانیشدیغی 6700 دهییشیک دیلین یاریسی، یوخ اولما تهلوکهسی ایله قارشی قارشییادیر(3).
یونئسکو دیللرین اینسان اویغارلیغینین بیر قازانیمی اولاراق یوخ اولما تئهلوکهسینه دقت چکمک و اونو اؤنلهمک آماجییلا، 1999’دا شوبات/فئورال’ین 21’ی (هیجری گونش تاریخی ایله 1379،11،02) گونونو "دونیا آنا دیلی گونو" اولاراق ائلان ائتدی.
آنا دیلی؛ توپلومسال بیلیملرده، اوشاغین دوغولدوغو اورتامین/محیطین ایچینده (آییلهده) توپلومسال و فیزیکی چئورهسی ایله قوردوغو ایلیشکیده اؤیرهنهرک استفاده ائتدیگی ایلک دیله دئییلر.
دیل یا دا تام آنلامی ایله دئییلرسه "آنا دیلی"، شخصلرین منسوبو اولدوقلاری ائتنیک کیملیک و مدنیتلرینی اولوشدوران اساس سرمایه ساییلار. مسلط مدنیتدهن فرقلی اولان مدنیت و دیللرین ایشلَوسللیک و سورهگنلیگینی ساغلایان دئوینیم/دینامیک و مئکانیزمالارین اویغولانماسینی انگللهین و داهاسی اونلاری یاساقلایان سیاسی اوتوریتهلر، یوخ ائتمه هدفلرینه آلدیقلاری میللی و ائتنیک آزینلیقلارین سمبولیک وارلیقلارینی، دهگرلر سیستئمینی، یاپیسال خصوصیتلرینی، تاریخی و اجتماعی حافظهلرینی، سنت و دهبلرینی، یارادیجیلیق و گونجلهنمه ایمکانلارینی دا اورتادان قالدیرارالار.
مودئرنلیک دؤنمی ایله بیرلیکده باشلایان صنایعلشمه، میللت-دؤولتلشمه، تک تیپلشدیرمه و ایستانداردلاشدیرما سورهجلری قابسامیندا سیاسی اوتوریتهلری بؤیوک بیر اؤلچوده ائتکیلهییب اَله گئچیرن عرقچی و آیریمچی ایدولوژیلری تمثیل ائدن گوج مرکزلری، مدنی و دیلسل فرقلیکلری سورونساللاشدیراراق یوخ ائتمیه چالیشمیشدیرلار. باتیلی گوجلر طرفیندن بیر "دگر قالیبی" اولاراق بؤلگهیه ارماغان گتیریلمیش "اوستون عرق/نژاد" دوشونجه و آنلاییشی ایران سینیرلاری/حدودلاری ایچینده بولونان غیری فارس میللتلرین وارلیقلارینی سوردورهبیلمه ایمکانلارینی قیسیتلایاراق منفی یؤنده ائتکیلهمیشدیر. دولاییسییلا 1925’دن بری ایران’دا اورتایا چیخمیش اولان "ائتنیک عدالتسیزلیکلر سورونو"نون یئرلی دینامیکلرین ائتکیسیندن زیاده، سؤمورگهچی/استعمارچی گوجلرین دایاتمالاری سونوجوندا اورتایا چیخدیغی سؤیلهنهبیلر.
باتیدان ادخال ائدیلمیش میللت-دؤولت مودئلینی اویغولامایا چالیشان یئرلی اوتوریتهلر، مدنی تک تیپلشدیرمه (کولتور-قیریمی) سیاستلری قابسامیندا؛ تک رسمی دیل، تک تحصیل دیلی، تک ارتباط دیلی و تک یازی دیلی سیاستلرینی باسقی و جزالاندیرما یولو ایله اویغولایاراق دیگر دیللری دیل-قیریمی سورهجینه تابع توتموشلار.
بیر یاندان باشات/مسلط مدنیتدن فرقلی اولان مدنیتلرین "مدنیت-قیریمی سیاستلری"نه تابع توتولماسی، دیگر یاندان سیاسی اوتوریتهلرین حاکیمیت ساحهلرینی اساس آلان "سیاسی سرحدلر" ایله "مدنی و دیلسل سرحدلر"این بیربیریلریله اؤرتوشمه مه اولغوسو؛ مدنی و دیلسل فرقلیکلر گئرچگینی بیر "گووهنلیک مسئلهسی" ماهیتینه دؤنوشدورموشدور.
گونوموزده کوره سللشمه اولغوسونون یاراتدیغی شرطلر، بیر یاندان اورهدن/تولیدائدن کولتورلر و دیللرین یاییلماسی و ایشلَوسللشمهسی اوچون علاوه فرصتلر یاراتدیغی دوشونولرکن دیگر یادان اورهتکنلیکلری/تولید ائتمه قابلیتلری انگللنمیش کولتور و دیللرین ده قورونماسی، سوردورولمهسی و ایشلَوسللشمسی اوچون قیسیتلی دا اولسا بعضی الوئریشلی فرصتلرین اورتایا چیخدیغی سؤیلهنهبیلر. سونوجدا گونوموز شرطلرینده یاشام احتیاجلارینی ان چوخ قارشیلایابیلن، دولاییسییلا دا داها چوخ اورهدهبیلن/تولید ائدهبیلن مدنیت و دیللر داها چوخ یاییلما و ایشلَوسل اولما اولاناغینا صاحب اولاجاقلاری آچیقدیر.
توپلوملار و کولتورلر آراسی ایلیشکی و ائتکیلشیملرده دیلین قونومو گوج رابطهلری دؤنگوسوندن آیری توتولابیلمز. خصوصن عرقچیلیق، آیریمچیلیق، آسیمیلاسیون و کولتور-قیریمینین اویغولاندیغی(ایران کیمی)اؤلکهلرده؛ "دیل و تحصیل ساحهلری" (اوخوللار/مدرسهلر، بیلیوردلار/اونیوئرسیتهلر) "سیاستین ساواش میدانلاری" ساییلار.
آنا دیلی’نده تحصیل مسئلهسی
دیل ایله ذهنی گهلیشیم آراسیندا سیخ بیر پارالئللیک اولدوغو اوزمانلار طرفیندن تثبیت ائدیلمیش بیر گئرچکلیکدیر. جنین آنا قارنیندان اعتبارن حس ائتدیگی سسلره قارشی حساسدیر. کؤرپه آناسینین سسینی دیگر سسلردن آییرد ائدر. فرانسا’دا 4 گونلوک و آمئریکا’دا 2 آیلیک کؤرپهلر اوزهرینده یاپیلان بیر دنهمهده/تستده؛ کؤرپهلرین اؤز دیللرینه عایید سؤزلری یابانجی/اؤزگه دیلدهکی سؤزلردن آییرد ائدهبیلدیکلری گؤرولموشدور. بئلهلیکله شخصین، آنادیلی ایله اولان ذهنی رابطهسی، عمر بویو سورهجک درین باغلارلا هؤرولدوگو دوشونولهبیلر (1).
اوشاق اوخول/مدرسه چاغینا گهلهنه دک اساس دیل استعدادلارینی قازانار. اؤیرندیگی سؤزجوکلرله دوشونر، چئورهسی ایله باغلانتیسینی سؤزجوکلرله قورار. اوشاغین ذهنی گهلیشیمی، باشقالارینی آنلاماسی، اؤزونو آنلادماسی و قوردوغو رابطهلرله دیل اؤیرنیمی سورهجی اولارق بیلینن ذهینی فعالیتلر نتیجهسینده اؤیرندیگی دیل واسیطهسی ایله مومکون اولار.
آنا دیللریندن باشقا باسقین یا دا تحمیلی یابانجی/اؤزگه بیر دیلده تحصیل آلان شخصلر، هر شئیدن اؤنجه اوخولا/مدرسهیه آیاق باسدیقلاری ایلک گونلرده "مدنی آشاغیلانمیشلیق و حقارت دویغوسو"نا معروض قالدیقلاری اوچون، عمومیتله "پسیکولوژیک شوک" و "کیملیک آلغیسی بونالیمی" یاشایارلار. دویغو و دوشونجهلرینی بیلدیکلری دیلده دیله گهتیرهبیلمهدیکلری اوچون "اؤزگووهن"لرینی یا دا اؤزلرینه اعتمادلارینی ایتیرهرک فیکیر گهلیشدیریجی و قرار وئریجی دئییل، اؤز کیملیگی ایله مسئلهسی اولان "تقلیدچی" و "اطاعتچی" شخصیت قالیبلارینا بورونمهیه یاتقین اولارلار.
بئلهلیکله اوشاغین ذهنی فعالیت و یارادیجیلیق قابلیتی زدهلنر. باشقا بیر دئییشله اوشاق فیزکی و توپلومسال چئورهدن گهلن اویاریجیلارا قارشی وئرهجهیی تهپکیلری اولوشدورماقدا چتینلیک یاشایار. اوشاق، اوخولون/مدرسهنین ایلک گونلرینه قدهر ایچینده یاشادیغی فیزیکی و اینسانی موحیط ایله قوردوغو رابطهلرده آنلادیغی و آنلاملاندیردیغی آنلاملار دونیاسینی بیردهن بیره ایشلَوسیز و حتی جزالاندیریجی بولار. چئورسی ایله باغلی بیلدیگی هر شئی اوخولون/مدرسهنین ائشیگینده قالار. درس کیلاسلاریندا اؤیرهندیکلری، تئلئویزیوندا ایزلهدیکلری، رادیودان ائشیددیکلری، کیتابلاردا اوخودوقلاری، دفترینده یازدیقلاری و دویغو و دوشونجهلرینی آنلادماق ایستهدیگی دیل آرتیق "بیلدیگی دیل" دئییل، "بیلمهدیگی" بیر دیلده اولمالیدیر.
بیر یاندان اؤزونو آنلادماق اوچون چتینلیک چهکر، دیگر یاندان بیلمئدیگی بیر دیلی دوغرو-دوزگون استفاده ائدهبیلمهدیگی سببیله جزالاندیریلدیغی اوچون ازیکلیک و آشاغیلانمیشلیق دویغوسونا قاپیلار. اؤیرنمک اوچون مسلط یا دا تحمیلی مدنیته منسوب اولان یولداشیندان قات قات داها چوخ امک وئرهر، آما گئنهده عمومیتله اوندان بیر نئچه آتدیم گئریده قالما احتیمالی یوکسکدیر. چونکو بیلدیگی و آنلادیغی هر شئی، آرتیق هئچبیر ایشه یاراماز اولموشدور. یوخ ائدیلمه هدفینه آلینمیش مدنیتین منسوبو اولان اوشاق، هم "یئنی بیر دیل"ی، هم ده توپلومدا قابلیتلی بیر شخص اولابیلمهسی اوچون اؤیرنمهسی گرهکن شئیلری “بیلمهدیگی بیر دیل”ده اؤیرنمهیه مجبور ائدیلمیشدیر. اؤز آنا دیلینین ایشلَوسیزلیگینی و منسوبو اولدوغو ائتنیک و مدنی کیملیگیندن اؤتورو جزالانیب آشاغیلاندیغینی یاشایان اوشاق؛ تعلیم و تربیه اورتامی اولان اوخولدان/مدرسهدن نیفرت ائدرهک اوزاقلاشماق ایستهیهر. اؤز آییله عضولری، اؤیرتمنلری و اوخول یولداشلاری ایله چاتیشمایا/ضیدلشمهیه، چئورهسینه کوسمهیه و اؤزونه عایید اولان شئیلری اهمیتسیز گؤروب اؤزوندهن اوزاقلاشمایا باشلایار.
ژیم کوممینس’ه گؤره فرقلی کولتورلردن گهلن اوشاقلار باسقین دیلده تحصیل آلماغا باشلایاندا، اوشاقلا والیدهلری آراسینداکی ارتباط کسیلر و پئداقوژینین اساس قایداسی اولان، اوشاغین تجروبه ائدهرک قازاندیغی بیلگیلر اوزهریندن تحصیلین سوردورولمهسی ایلکهسی/پرئنسیبی ایخلال ائدیلیر. اوشاغا بیرباشا یا دا ایما یولویلا "اؤز مدنیتینی اوخول قاپیسینین ائشیگینده بیراخاجاقسان" دئییلدیگی اوچون، اوشاق اؤزونو رددئدیلمیش اولاراق حیس ائدیر و اوشاغین اؤیرنمه موحیطینه فعال قاتیلیمی انگهللنمیش اولور (2).
اوشاغین دویغو و دوشونجه یاپیسی، داورانیش قالیبلاری و آلغیلاما مئکانیزمالاری باسقی آلتیندا قالدیغی، جزالاندیریلدیغی و ایشلَوسیز قیلیندیغی اوچون، اوشاق بو یاپیسال قالیبلاری و ایشلَوسل سورهجلری یئنیدن قورماغا چالیشار. بو یئنیدن باشلادیلان "دویغو، دوشونجه و داورانیش مهندیسلیگی" سورهجی (ایران’دا فارسلاشدیرما سورهجی)، اوشاغین شخصیتینین گهلیشیمینی اولومسوز یؤنده ائتکیلهیهبیلر.
تحصیل دیلی مدنیتین انتقالی و سوردورولمهسی اوچون ان ائتکیلی وسیلهدیر. اؤز آنا دیللرینده تحصیل آلابیلمهین شخصلر، اؤز کولتور عنصرلارینی اؤیرهنمک و اؤیرهدمکدن یوخسون/محروم بیراخیلمیش ساییلارلار. دولاییسییلا ائتنیک کیملیک و کولتورلرینی نسیلدن نسیله انتقال ائتدیرمه حاقلاری انگهللنمیش اولار و مدنی سورهیهنلیکلرینی ساغلایابیلمزلر.
چوخ-مدنیتلی و چوخ-ائتنیکلی اؤلکهلرده تک بیر دیلین تحصیل دیلی اولارق دایادیلماسی، دیگر کیملیک و کولتورلرین یوخ ائدیلمهسی آنلامینا گهلر. بو سورهج توپلومبیلیمده "کولتور-قیریمی" اولاراق تانیملانار. باشقا بیر دئییشله مسلط میللت خاریج، دیگر هدف میللتلر بیر امحا و یوخ ائدیلمه سورهجینه تابع توتولموش ساییلارلار.
آنا دیللریندن باشقا یابانجی/اؤزگه بیر دیلده تحصیل آلان توپلوملاردا تحصیللی شخصلرین ساییسی و تحصیل دوزهیلری، اؤز آنا دیللرینده تحصیل آلمیش باشات/مسلط توپلوملارداکیلارین سایی و دوزهییندن داها دوشوک مقداردا اولدوغو ایستاتیستیکسل/آماری وئریلرله تثبیت ائدیلمیشدیر. 2006 (1385) ساییمینین وئریلیرینه گؤره آنا دیللری فارسجا اولان –اصفهان، سمنان، یزد و شیراز کیمی- بؤلگهلئرده تحصیللیلرین ساییسی %90 ایکن، بلوچیستان’دا %68، کوردیستان’دا %75 اورانیندا یا دا میزانیندادیر. بو عدالتسیز داغیلیم یوکسک/عالی تحصیل دوزهیینده داها دا بؤیوک رقملرله تمثیل ائدیلمکدهدیر (3). بو دوروم دیگر توپلومسال یاشام ساحهلرینده ده ائتکیسینی گؤسترهرهک ازیلن کولتور و کیملیکلره منسوب شخصلرین توپلومسال یوکسهلمه هیئرارشیسیندکی “باشاری حدی”نی آزالدماقدادیر. دولاییسییلا ازیلن و قیریم سیاستینه تابع توتولموش اولان “مدنیتین، سورهینلیک و ایشلَوسللیک خصوصیتی” گئدهرک اورتادان قالخار.
آمئریکا’دا 1991’ینجی ایلده آزینلیق دیلی ایسپانیولجا’نی دانیشان 2 مین 352 اؤیرهنجینی قابسایان و رامیرئز طرفیندن آپاریلان بیر آراشدیرمانین سونوجلاری دیققت چکیجیدیر. آراشدیرمادا اؤیرهنجیلر اوچ فرقلی قروپ و تحصیل پروقرامینا تابع توتولور. بیرینجی قروپ سادهجه اینگیلیسجه، ایکینجی قروپ 1-2 ایل ایسپانیولجا تحصیلدن سونرا اینگیلیسجه، اوچونجو قروپ ایسه 4-6 ایل ایسپانیولجا تحصیلدن سونرا اینگیلیسجه تحصیل آلیر. سونراسیندا آنادیلینده اوزون سوره تحصیل آلان قروپ گئدهرک اینگیلیسجه’نی آنادیلی دوزهیینده استفاده ائدهبیلیر. آراشدیرما قروپلاری ایچینده ان باشاریسیزی، آنادیلینده هئچ تحصیل آلمایان قروپ اولور. بو گروبون عضوئری سونراکی مرحلهلرده ده دیگر درسلرده، اؤز یاشید گروبونون باشاری حدینین چوخ آلتینا دوشور (4).
میللتلرآراسی سؤزلشمهلرده آنادیلی تحصیلی حاقی*
گونوموز اینسانینین اورتاق دگرلری آراسیندا اینسان حاقلاری، اوشاق حاقلاری و دیل حاقلاری ائورنسل بیلدیرگهلری؛ اینسانین تحصیل و آنادیلینده تحصیل حاقینی خصوصییله وورغولایار. اوشاغین شخصیتینین ساغلیقلی گهلیشمهسی آچیسیندان، آنادیلینده تحصیل آلماسینین وازگئچیلمز اهمیته صاحب اولدوغو، بیلیمسل آراشدیرما و گؤزلملر/موشاهدهلر سونوجوندا اورتایا چیخمیش بیر گئرچکدیر. بو سببدن دولایی میللتلرآراسی سؤزلشمهلرده اؤزونونه مخصوص یئری واردیر.
بوگون دونیادا آزینلیق حاقلارینین نهلر اولدوغو دئییل، آزینلیغین تانیمی/تعریفی ایله باغلی دارتیشمالار سورمکدهدیر. آنجاق آزینلیقلارین صاحب اولماسی گرهکن حاقلارین لیستهسی و ایچریگی گئدهرک گئنیشلهمه اگیلیمیندهدیر.
ب.م.، آوروپا شوراسی، آگیت، آوروپا بیرلیگی کیمی دؤولتلر اوستو توپلولوقلارین فعالیتلرینده آزینلیقلارین حاقلارینا خصوصی اهمیت وئریلمکدهدیر. آزینلیقلارین یا دا باشقا بیر دئییشله فرقلی اولانلارین ایچینده بولوندوقلاری توپلومون زنگینلیگی اولدوغو آنلاییشی یئرلشمکدهدیر.
چئشیتلیلیگین، چوخولچو دئموکراتیک بیر اؤلکه اوچون تهلوکه دئییل، بیرلشدیریجی و زنگینلشدیریجی بیر عنصر اولدوغو آرتیق اورتاق گؤروشدور.
گلیشمه، چوخونلوغون صاحب اولدوغو حاقلارین تامامینین آزینلیقلارا، یعنی فرقلی اولانلارا دا تانینماسی یؤنوندهدیر.
دونیاداکی گلیشمهلری گؤرمک اوچون آنادیلینده تحصیلین نمونه لرینه و میللتلر آراسی آنلاشمالارا، تاریخین گهلیشیمینه باخماق یئترلیدیر.
بؤلگهسل و آزینلیق دیللری شرطی
آوروپا شوراسی ناظیرلر قورولو طرفیندن قبول ائدیلن "بؤلگهسل و آزینلیق دیللری آوروپا شرطی" 1992ده ایمضایا آچیلمیشدیر. آدی چکیلن سؤزلشمه بئش بؤلومدن اولوشماقدادیر.
بیرینجی بؤلومده، رسمی اولمایان دیل تانیملاماسی یاپیلماقدادیر.رسمی دیللرین دیالئکتیکلری، دؤولتین خصوصی بیر ساحهسی اولاراق تعریفلنهبیلمهین "یئرهل اولمایان دیللری" و خصوصی آنلاشمالار آیری توتولماقدادیر. قول چکن دؤولتلر بؤلگهسل و آزینلیق دیللرینی تانیملاماق و بیلدیرمکله مکلف اولموشدورلار.
ایکینجی بؤلومده اساس آلینان هدف و ایلکهلر/پرئنسیپلر سیرالانمیشدیر
بؤلگهسل و آزینلیق دیللرینین تانینماسی،
احاطهسینده اولدوقلاری جغرافی بؤلگهیه سایغی گؤستریلمهسی،
بو دیللرین یارارینا سایغی و مثبت داورانیش گؤستریلمهسی،
بو دیللرین اؤیرهدیلمهسی و بو دیللرده اؤیرنیم گؤرمه ضمانتی،
بو دیللری دانیشابیلمهینلر اوچون اؤیرنیم آسانلیغی ساغلانماسی،
آیریمچیلیغین قالدیریلماسی،
دیل قروپلاری آراسیندا قارشیلیقلی سایغی و آنلاییشین آرتدیریلماسی،
بو دیللرین منفعتلرینی تمثیل ائدهجک اورقانلارین قورولماسی،
یئرلی اولمایان دیللر حاقیندا شرط ایلکهلرینین اویغولانماسی.
اوچونجو بؤلوم ایسه بؤلگهسل و آزینلیق دیللرینین توپلومسال یاشامدا استفادهسینین آرتدیریلماسی اوچون تدبیرلر آلینماسینی شرط قوشماقدادیر:
تحصیلده،
عدلیه و ایداری ایشلرده،
اجتماعی خیدمتلرده،
مطبوعات و نشریاتدا،
مدنی فعالیت و تدبیرلرده،
اقتصادی و اجتماعی یاشامدا،
سرحدلر اؤتهسی رابطهلرده …
دؤردونجو بؤلوم سؤزلشمهنین اویغولانماسینی ایچرمکدهدیر.
آنا دیلی’نین استفادهسی ایله باغلی دیگر میللتلرآراسی سندلر
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی، آگیت، یونئسکو و آوروپا شوراسی چرچوهسینده قلمه آلینان میللتلراراسی سندلردهکی آنا دیلینین استفادهسی و آنا دیلینده تحصیلله باغلی قرارلاری ایچهرن سؤزلشمه و بیلدیرگهلر:
1. 26.06.1945 تاریخلی بیرلشمیش میللتلر سؤزلشمهسی
بو سندده آنا دیلینده تحصیلله باغلی خصوصی بیر مادده دوزهنلنمهمیش اولماقلا بیرلیکده، تئشکیلات آماجلارییلا باغلی دوزهنلهنن 1.مادده ده “اینسان حاقلارینا یا دا اساس آزادلیقلارا عرق، جینسیت، دیل یا دا دین فرقی قویمادان سایغی دویمانی تشویق ائتمک و بونو یئرلشدیرمک” دئییلمکده و بو ماددهنین تشکیلاتین بوتون عضولرینی باغلادیغی وورغولانماقدادیر.
2. اینسان حاقلاری ائورنسل بیلدیرگهسی
بو سندده ده مدنی حاقلار مؤوضوسوندا خصوصی دوزهنلمه یاپیلماماقدا، بیلدیرگهنین 2. ماددهسینده عرق، رنک، جینسیت، دیل، دین، میللی یا دا توپلومسال کؤکن فرقلیلیکلری سببیله اینسانلار آراسیندا آیریمچیلیق یاپیلامایاجاغی وورغولانماقدادیر.
3. میللتلرآراسی اقتصادی، اجتماعی و مدنی حاقلار ایلقاری
1966’دا ایمضالانان و باغلاییجی ماهیتی اولمایان ایلقارین 13.، 14.، و 15.ماددهلری آنا دیلینده تحصیلله باغلی بیرباشا قرار ایچرمهین آما تحصیلین هرکس اوچون تمل بیر حاق اولدوغونو وورغولایان داها آیرینتیلی قرارلاری قابساماقدادیر.
4. میللتلراراسی مدنی و سیاسیحاقلار ایلقاری
1966’دا ایمضالانان و 1976 دا ایجرایا گیرن بو ایلقارین 27.ماددهسی "ائتنیک، دینی و دیلسل آزینلیقلارین بولوندوغو اؤلکهلرده، بو آزینلیغا منسوب شخصلرین اؤز قروپلارینا منسوپ شخصلرله بیرلیکده اؤز کولتورلرینی یاشاماق، اؤز دینلرینین گرهگینی اویغولاماق و اؤز دیللرینی استفاده ائتمک حاقی یادیرغانابیلمز" دئییلمکدهدیر.
5. میللی یا دا ائتنیک، دینی و دیل آزینلیقلارینا عضو شخصلرین حاقلاری مؤوضوسوندا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی بیلدیرگهسی
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی عمومی ایجلاسی 18،11،1992 تاریخینده آلدیغی قرارلا یایینلادیغی بو سند ایله آزینلیقلارا عضو شخصلرین حاقلاری آراسیندا، اؤز مدنیتینی یاشاما حاقی، اؤز دیلینی استفاده ائتمه حاقی، منسوبو اولدوغو آزینلیقلارلا باغلی قرار آلما مئکانیزمالارینا قاتیلما حاقی، دهرنک یا دا انجومن قورما و بونلاری کونتورول ائتمه حاقی، باشقا اؤلکهلرده یاشایان عینی قروبون دیگر فردلری ایله باریشچی رابطهلر قورما حاقینی سایمیشدیر.
6. تحصیل آیریمچیلیغینا قارشی یونئسکو سؤزلشمهسی
مدنی حاقلار مؤوضوسوندا ان اهمیتلی سندلردن بیریسیدیر. 1962ده ایجرایا گیرن بو سندده 84 اؤلکه طرف قونوموندادیر. سؤزلشمهنین 5/1-جی ماددهسیند "عضو دؤولتلر، میللی آزینلیق منسوبلارینا اؤز تحصیل فعالیتلرینی آپارما حاقینی تانیمانین اهمیتلی اولدوغونو قرارلاشدیرمیشلار. بو فعالیت اؤز دیللرینین استفادهسینی ویا تحصیلینی ساغلاماغی دا ایچرهجکدیر" دئییلمکدهدیر. عینی سندده "دینی ویا دیلسل سببلرله آیری تحصیل سیستئمی اولوشدورماق یا دا تحصیل قوروملاری قورمانین" اؤیرنجیلرین آنا-آتالارینین طلب ائتمهسی و بو تحصیل قوروملارینا قاتیلمانین مجبوری اولماماسی شرطیله حاق اولدوغونو وورغولامیشدیر.
7. XIV. یونئسکو عمومی کونفئرانسیندا قبول ائدیلن بیلدیرگه
بو سندده "هر مدنیتین سایغی دویولماسی و قورونماسی گرهکن بیر سایغینلیغی واردیر. هر خالق اؤز مدنیتینی گهلیشدیرمه حاق و وظیفهسینه صاحبدیر" دئییلمکدهدیر. 1978’ده یاپیلان یونئسکو عمومی کونفئرانسیندا تصویب ائدیلن بیلدیرگهده، "بوتون شخصلرین و قروپلارین فرقلی اولماق، اؤزلرینی فرقلی گؤرمک و بئله قبول اولونماق حاقلاری واردیر" ایفادهسی یا دا بیانی یئر آلماقدادیر.
8. آگیک چرچوهسینده مدنی حاقلار
01.08.1995 تاریخینده هئلسینکی نهایی سندینین ایمضالانماسی ایله سونوجلانان آوروپا گووهنلیک و ایشبیرلیگی کونفئرانسیندا اینسان حاق و حورریتلرینه عرق، جینسیت، دیل و دین آیریمی یاپیلمایاراق سایغی گؤستریلمهسی، سیاسی، مدنی، اقتصادی، اجتماعی حاق و حورریتلرینین تام اولاراق گهلیشمهسی اوچون گرهکلی دیگر حاق و حورریتلرین تشویق ائدیلیب گهلیشدیریلمهسینین هئلسینکی نهایی سندینه طرف اولان دؤولتلرین مسئولیتینده اولدوغو تصویب ائدیلمیشدیر. آگیک چرچوهسینده مدنی حاقلارلا باغلی دوزهنلنن بیر دیگر سند ده 1990 تاریخلی کوپئنهاگ سندینده میللی آزینلیق عضولرینین اؤز ائتنیک، مدنی، دیل و دینله باغلی کیملیکلرینی آزادجا قوروما، گهلیشدیرمه حاقینا و اؤز ایستکلری خاریجینده آسیمیله ائدیلمهمه حاقینا صاحب اولدوقلاری بیلدیریلمیشدیر.
عینی سندده میللی آزینلیق منسوبلارینا، آنا دیللرینی خصوصی حیاتلاریندا و اجتماعی یاشامدا آزادجا استفاده ائتمهلری ایله باغلی آیری بیر مادده داها دوزهنلنمیشدیر.
باشقا بیر مادده ده "آزینلیقلارا اؤز آنا دیللرینین اؤیرهدیلمهسی یا دا آنا دیللرینین رسمی مرجعلر یا دا مقاملار نزدینده مومکون اولدوغو اؤلچوده و گرهکلی اولدوغو تقدیرده استفاده ائدیلمهسینی ساغلایاجاق تدبیرلرین آلینماسی، تحصیل قوروملاریندا تاریخ و مدنیت تدریسی چرچوهسینده میللی آزینلیغین تاریخ و مدنیتینین ده گؤز اؤنونده توتولماسی" سنده طرف اولان دؤولتلرین مسئولیتی اولاراق بیلدیریلمیشدیر.
"هئچ کیمسه ایستهدیگی دیلی خوصوصن آنا دیلینی اؤیرهنمکدن منع ائدیلهبیلمز"
بو دا آوروپا اینسان حاقلاری سؤزلشمهسی چرچوهسینده قورولان آد هوج کومیتهسینین (قیسا مدتلی و تک بیر وظیفه اوچون قورولان کومیتهنین) منیمسهدیگی قراردیر. آوروپا شوراسیندا بؤلگه و آزینلیق دیللری ایله باغلی گئچیجی اولاراق اولوشدورولان کومیتهنین سؤزلشمه متنی 1992ده ایمضایا آچیلمیشدیر.
آزینلیق دیللرین قورونماسی و گهلیشمهسی ایله باغلی ان آیرینتیلی دوزهنلمهلری ایچرمهسینه راغمن دیللرین استفادهسینه باغلی شخصی حاق گتیرمکدن چوخ "دؤولتلر سؤزلشمه حؤکوملرینی ایجرا ائدهجگی دیللری تعین ائتمکده سربستدیر" آنلاییشی سورونو بوتونو ایله دؤولتلرین تشبثونه ترک ائتمکدیر. آنجاق مهاجر ایشچیلرین سؤزلشمه قابسامی خاریجینده توتولدوغونو بیلدیرمک لازیمدیر.
9. میللی آزینلیقلارین قورونماسی حاقیندا چرچوه سؤزلشمه
آوروپا شوراسیندا 01،02،1995ده ایمضایا آچیلان، بو سند ده مسئلهیه باغلی چئشیتلی حؤکوملر ایچرمکدهدیر.
"چوخولچو و گئرچکدن دئموکراتیک بیر توپلوم، بیر میللی آزینلیغا عضو شخصلرین ائتنیک، مدنی و دینی کیملیکلرینه سایغی دویولماسینی، بو کیملیگی آچیقلاماق، قوروماق و گهلیشدیرمک اوچون گرهکلی اولان شرطلرین اولوشدورولماسینی ساغلاماق مجبوریتیندهدیر."
سؤزلشمهیه طرف اولان اؤلکهلر میللی آزینلیغا عضو شخصلری خصوصی یاشامیندا اولدوغو کیمی ایجتماع ایله باغلی رابطهلرینده ده، سؤزلو یا دا یازیلی اولاراق آزینلیق دیلینی آزادجا و انگهللمدن استفاده ائتمه حاقینی تانیمانی اوستلهنرلر.
قایناقلار:
(1)
Karacan, Elvan. (2000). “Bebeklerde ve Çocuklarda Dil Gelişimi”, Klinik Psikiyatri. Sf: 263-268. Ankara. Şebeke Bağlantısı: http://www.klinikpsikiyatri.org/files/journals/1/87.pdf Erişim: 05.02.2011
(2)
Sayar, Havva. (2007). “Anadilde Eğitim Zihinsel Gelişmenin Temeli”,BİA Net Xeber Sitesi. Şebeke Bağlantısı: http://bianet.org/bianet/bianet/92292-anadilde-egitim-zihinsel-gelismenin-temeli Erişim: 11.02.2011
(3)
Peyvandi, Said. (2011). “İran ve Meseléyi béNamé Zebané Maderi”, Radio Farda. Şebeke Bağlantısı: http://www.radiofarda.com/content/f11_iran_unesco_mother_language_day/2316504.html Erişim: 21.02.2011
(4)
Ramirez, J. D., Yuen, S. D., & Ramey, D. R. (1991). “Longitudinal study of structured English immersion strategy, early-exit, and late-exit transitional bilingual education programs for language-minority children”. San Mateo, CA: Aguirre International.
Ayrıca baxabilersiniz: Jeanne Rennie, ERIC. (1993). “ESL and Bilingual Program Models”, Şebeke Bağlantısı: http://www.cal.org/resources/digest/rennie01.html Erişim: 02.02.2011
(*)
Bu başlıq altındaki metin ilk paraqraf xaric, Azerbaycan Türkcesi’ne uyarlanaraq vérilen bağlantıdan alınmışdır. Erişim Bağlantısı: http://www.savaskarsitlari.org/arsiv.asp?ArsivTipID=1&ArsivAnaID=9157 Erişim: 28.01.2011


text:
باشله مسدن جمهوررئیس لیگی حکومت سیستمیدن وازکیچیش نیمه دیگن گپ بوله دی؟
اوشبو مطلب پروفیسر داکتر قدرت بلبل نینگ تورک تیلیده یازگن مقاله سی نینگ اوزبیک تیلیده گی ترجمه سیدن عبارت
تورکیه ده میلادی 2018 نچی ییلی جون آیی نینگ 24 نچی کونیده سیلاولر بولیب اوته دی. اوشبو سیلاو لر 32 نچی عمومی سیلاو و ایلک جمهوررئیسلیگی حکومت سیستمی سیلاویدن عبارت بوله دی. عدالت و توسعه حزبی ییتکچیلیگیده گی جمهور اتفاقی, رفراندوم بیلن قبول قیلینگن جمهوررئیس لیگی حکومت سیستمی دایره سیده موجود معما لرنی ییچیش نی وعده قیلدی. ملت اتفاقی ایچیده گی حزب لر نینگ ایسه اینگ مهم وعده لریدن بیری پارلمنتر سیستم گه قیتیش دن عبارت بولدی. شونده ی قیلیب اوشبو حزب لر اقتدار گه کیلیش لری تقدیرده معلوم بیر مدت کیین پارلمنتر سیستم گه قیته دیگن لیک لری نی بیلدیرماقده.
اوپوزسیونده گی حزب لر نینگ نیمه دییش لری گه قره مسدن, جمهوررئیس لیگی حکومت سیستمی تورکیه ده رفراندوم آرقه لی قبول قیلینگن وضعیتده. ینگی سیستم جون آیی نینگ 24 نچی کونیدن کیین تطبیق ایتیله باشله نه دی. اوپوزسیونده گی حزب لرنینگ ینگی سیستم نی تجربه قیلمسدن آلدین نیمه اوچون رد ایتیاتگن لیگی نی عقل بیلن ایضاحلش ممکن ایمس. عینی دمده قیتریب کیلیتیریلیش گه حرکت قیلینیاتگن سیستم تورکیه ده تقریباً 140 ییل لیک بیر مدت بیلن تجربه قیلینگن بیر سیستم دن عبارت. خوددی منه شوو سیستم اوزلوکسیز روشده معما گه سبب بولیب کیلگن.
پارلمنتر سیستم نینگ یخشی بیر شکلده تطبیق ایتیلگن اولکه لر هم بار البته که. بیراق, تورکیه ده اوشبو سیستم هردایم بحران گه سبب بولیب, تورکیه باشقریله آلمیدیگن بیر وضعیتگه کیلیب قالگن. اوشبو وضعیت نی خلقی میز حاضرگی کونده هم ایسدن چیقارگن ایمس.
میلادی 1961 نچی ییلیده قبول قیلینگن اساسی قانون بیلن حاکم بولگن اوشبو سیستم نینگ هیچ قچان ملت نینگ نماینده لری تامانیدن کنترول ایتیلمه گن لیگی و خوددی منه شوو سیستم دایره سیده حربی و قضائی اورگان لرنینگ جدی قیین چیلیک لرگه سبب بولگن لیگی بیلینگن بیر حقیقت نی تشکیل ایتماقده. باش وزیر و وزیر لرنینگ اعدام ایتیلگن لیگی, سیاستچی لرنینگ تهدید قیلینگن لیگی, جمهوررئیسی نینگ سیله نیشی اوچون پارلمان نینگ اوره ب آلینگن لیگی, سیاسی سیستم بحران لری و اولکه نینگ قنده ی کتته قیین چیلیک لر گه دوچ کیلیب قالگن لیگی خلق نینگ ایسیدن چیققن ایمس.
میلادی 1961 نچی ییلی اساسی قانونی بیلن حاکم بولگن اوشبو سیستم نینگ قضائی اورگان لری نینگ قالدیرگن منفی تاثیری حاضرگی کونده هم حس ایتیلماقده. کودتا لر و حربی مداخله لر گه مشروعیت کسب ایتتیرگن قضائی اورگان لر بیروکراسی سی اولکه نینگ رواجله نیشی و ینه ده دموکراتیک له شیشی گه توسیق بولدی.
ساختاری باعث معلوم بیر فکر دن باشقه بیر نرسه بیلمه گن بیروکراسی میز, تیز تیز اوزگریب تورگن سیاسی اقتدار لر و ائتلاف لر سببلی ایرکین بیر شکلده هیچ بیر نرسه قیله آلمی قالدی. قیسقه بیر مدت مابینیده اوزگره دیگن لیگی سببلی, کیله جکده گی ینگی اقتدار نینگ اونینگ بیلن همکارلیک قیله دیگن یاکه قیلمه یدیگن لیگی نی انیق بیلمه گن و قیلمیش لریدن هم قورقیاتگن بیر بیروکرات نینگ قنده ی ایرکین بیر شکلده حرکت قیلیشی ممکن بوله دی؟
تورکیه نینگ ایرکین بیر شکلده حرکت ایتیشی تقدیرده, خلق ارا اکتور لرنینگ ایچکی عنصر لر بیلن بیر یقه دن باش چیقریب, اقتصادی مداخله لر یاکه تروریزم نی آرتیریش بیلن سیستمده گی موازنه لر نی بوزیش تشبث لری حاضرگی کونده هم انیق اداققه ییتگن ایمس.
خوددی منه شوو قیین چیلیک لرنینگ همه سی نینگ عدالت و توسعه حزبی حاکمیتی دوریده تقریباً اداققه ییتگن لیگی کورینماقده.
اسلام دنیا سی داخل غرب نینگ تشقریسیده گی جمعیت لرنینگ ایککی اساسی معما سی, ملت ترجیحی نینگ ییترلیک مقیاسده سیاستده عکس ایتمه گن لیگی و اقتدار گه کیلینگندن سونگ دموکراتیک بیر اوزگریش نینگ تامین ایتیله آلمه گن لیگیدن عبارت.
تورکیه ده قبول قیلینگن جمهوررئیسلیگی حکومت سیستمی دایره سیده بیر کیشی نینگ جمهوررئیسی ایتیب سیله نه آلیشی اوچون ایللیک جمع بیر فایز رای آلیشی کیره ک. شونده ی قیلیب اوشبو کیشی بیواسطه خلق نینگ رایی بیلن جمهوررئیسی ایتیب سیلنگن بوله دی. ینگی وضعیت نینگ قیین چیلیگی نی کورگن, جمهوررئیس لیگی حکومت سیستمی نی حمایت قیلگن ایریم تامان لر "یخشی ایش قیلدیک می؟" دیب اویله ماقده. آلدین باشقه لرنینگ حمایتی گه احتیاج حس ایتمسدن, اوز طرفدار لری نینگ رایی بیلن قدرت نی قولگه کیریتیش امکانیت لری نی اویله ماقده.
عینی دمده اوشبو وضعیت رجب طیب اردوغان نینگ همیشه اقتدارده قاله دیگن لیگی نی کورستماقده. پارلمنتر سیستم نینگ رجب طیب اردوغان کبی کوچلی رهبر لرنینگ موجود بولگن بیر دورده معما گه سبب بولمس لیگی ممکن. بیراق, سیاسی تاریخی میز گه قره گنده بیر حزب نینگ اوزلوکسیز روشده سیلاو لر ده غلبه قازانگن لیگی استثنائی بیر وضعیت نی تشکیل ایتیب کیلگن. عدالت و توسعه حزبی نینگ موفقیتی هم رجب طیب اردوغان نینگ شخصی موفقیتی دن عبارت. شوباعث اردوغان آرتیدن نیمه بولیشی نینگ ممکن ایکن لیگی توغریسیده باش قاتیریش کیره ک.
اقتدارده گی حزب جهتیدن آلیب قره گنده, فقط گینه اوز طرفدار لری نینگ رایی بیلن سیلاولرده غلبه قازانه دیگن, سیله نیش اوچون بیر وقت محدویتی نینگ موجود بولمه گن پارلمنتر سیستمی یخشیراق بولیشی ممکن. اقتدارنینگ اوزاق مدتلیک دوام ایتیشی, معلوم تامان لر ایمس بلکه ملت نینگ ترجیحی نینگ سیاسی اقتدارده ینه ده کوپراق عکس ایتیشی, حساس بیر جغرافیه ده اورین آلگن تورکیه نینگ قیین چیلیککه دوچ کیلمسدن باشقریله آلیشی و سیستم نینگ ایچیده گی دموکراتیک اوزگریش لرنینگ پرابلم سیز عملگه آشیریلیشی جهتی دن آلیب قره گنده تورکیه ده اوزگریش کیریتیلیشی مجبوری بیر وضعیتدن عبارت ایدی.
اوشبو دایره ده عدالت و توسعه حزبی اوزی اوچون قیین بولیشی گه قره مسدن توغری بیر ایش قیلدی. کیریتیلگن اوزگریش بیلن ایندی تورکیه نینگ کیله جگی حقیده فقط گینه ملت تصمیم آله دی خلاص. شونده ی قیلیب صلاحیتی نی ملت دن آلمه گن ایچکی و تشقی کوچ لر سیاسی نظامگه اره له شیش امکانیتی نی انچه قولدن بیریب قویگن وضعیتده. سیاسی نظام دن منشا آلگن معما لر بویوک مقیاسده ییچیلدی. بوندن کیین دوچ کیلیشی میز ممکن بولگن معما لر نینگ سیستماتیک ایمس, بلکه کونده لیک کورینه دیگن پرابلم لر دن عبارت بولیشی ممکن.
شوباعث, اوپوزسیون دن, هیچ تجربه قیلینمه گن ینگی سیستم نینگ تطبیق ایتیلمسدن ایسکی سیستم گه اوتیش گه حرکت قیلیش اورنیگه ینگی سیستم نینگ ینگلیش لری و اوشبو معما نینگ قنده ی قیلیب ییچیله دیگن لیگی توغریسیده باش قاتیریشی کوتیلماقده.
اوز لری درک ایته آلمه گن بولیشی گه قره می, ینگی سیاسی سیستم اوپوزسیون نینگ هم اوزگریشی گه بولماقده. ملت گه هیچ اهمیت بیرمه گن, ملت نینگ اولر نینگ خواهله گنی دیک یششی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیریب کیلگن سیاسی حزب لرنینگ, حاضرگی کونده آلدین قیلگن منفی حرکت لری اورنیگه مثبت وعده لر بیریاتگن لیک لری نینگ اساسی سببی هم سیاسی سیستم نینگ اوزگرگن لیگی دن عبارت. سیاسی سیستم اوزگریشی نینگ سیلاو پروسه سی گه قنده ی تاثیر قالدیره دیگن لیگی توغریسیده ایسه کیله جک هفته ده گی مقاله میزده بحث ایته میز.


text:
اوشاقلیقدا اؤلوم نهدیر بیلمزدیک، واردیر یوخدیر بیلمزدیک. توی-بایرام اوشاغینکیایدی. بؤیوکلر بیر یئره ییغیشاندا اوشاقلار دا بیر یئره یئره ییغیشمالیایدیلار. اوشاغینکی دا آتدانیب دوشمک دیر. بیری ایله اویناماق دیر. اوشاقلیغین قورخوسو بلکه، آتا-آنالارین هاچان هانسی ایشلریمیزدن خوشلاری گلمهییب، حیرسلهنمهلهری ایدی. حیرسلنمکدن ده کؤتک چیخاندا قورخو یئرینه اوتوراردی. بیزیم اوشاقلیغیمیزین باشقا بیر دادی دا وارایدی. ایستهدیـییمیز قدر اؤزوموزه تای هر یئرده وارایدی. بو دا کئفین دیزدن اولماغی دئمک ایدی.
بؤیودوکجه، یاشاییشین باشقا دادلارینی دا دادیردیق. سوروملو اولمادیغیمیز اوچون، یاشاییش چوخ دا چتین نظره گلمیردی. بیری بیزدن نه چؤرک ایستیردی نه پول. اؤز الیمیز اؤز باشیمیز ایدی. هله باشقالارین دا اللری باشیمیزین یاردیمینا گلیردی. گنجلییین ده اؤز دادی وارایدی. بیری بیزدن سوروملولوق ایستهسهیدی ده اؤزوموزه باغلی ایدی. سوبایلیق ایدی. سوبایلیق دا سولطانلیق دئمک دیر. سوبایلیقدا یان-یؤورهمیزده آجیلار آز اولوردو. شنلیکلر چوخ اولوردو. تویلار، گزمکلر، گئجهلیکلر بول ایدی.
ائولندیکده هر نه دهییشمهلی اولور. سورومسوزلوق بیتیر. الیوی توولایا-توولایا هئچ یئره گئتمک اولمور. قورولان دهنگهلر پوزولور. اؤز باشینالیق سونا چاتیر. ائولندیـییمیز کیمسهنین اؤزو یوخ طایفاسینا واقت آییرمالی اولورسان. واقت اؤزوونکو اولمور. کئچمیشدن قالان ایلگیلرین بیر چوخو آزالیر. سن بهیهندیکلریوی، ائولندیـیین آدام بهیهنمیر، اونونکون دا سن بهیهنمیرسن. اورتادا بیر-ایکی ایلگیلنمک اوچون قالان کیمسهلره بئله واقت آییریلانمیر. ایندییه کیمی ائولنمهییمیزی ایستهینلر، ایندی اوشاق ایستیییرلر. اوشاق گلیر آغلایا-آغلایا، بیزه آغلاییر یوخسا اؤزونه، بیز بیلمیریک. هر کسین اوزو گولور. اوشاق گلندن هر نه دهییشمهلی اولور. آغلایان آتا-آنا اولور. اوشاق یوخدو بیلمز. اوشاق اوچون هر نه اولمالیدیر!
شیرینلیکله باشلانان یاشاییشا، اؤلوملر له آیریلیقلار آجیلار قاتیر. آجیلارین تکجه آجیشدیرمیرلار، هردن بئزدیریرلر. اؤزوندن بئزیرسن، اؤزگهدن بئزیرسن. آجیلار تکجه ایتیرمکلر اولمور. هردن خیـیانتلر اولور، گووهنسیزلیکلر اولور. گووهنسیزلیکلر اورتایا گلدیکده یاشاییشلا باریشانمیرسان. زامان سوووشدوقدا اؤیرهنیرسن، یاشاییشین بیر بؤلومودور بوتون یاشادیقلاریمیز. آجیلار، اؤلوملر، گووهنسیزلیکلر؛ شیرینلر، دوغوملار، گووهنلیکلرله آنلام تاپیر.


text:
"آیری یئرلیلشمیشیک یوخسا یوخ؟" سورغوسونا، سیزین جاوابینیز نه اولاجاق بیلمیرم. اؤزگهلشمک، قالدیغیمیز یئرله اوزاقلیق-یاخینلیغیمیزا گؤره فرقلهنیر. دونیادا تکجه بیز اؤزگهلشمیشیک یوخسا، هر کسین باشینا گلن اولوب! جاوابینی هرکسدن سوروشدوقدا آلا بیلهریک. آیری یئرلیلشدیرن دوروموموز اولوب. زامان بیزی گؤزلهمیر، یولون گئدیر. دونیادان اوزاق دوشدویوموزه اینانانلارین تپگیلری نئچه جور اولور.
بیرلری، دونیانین ایرهلیلهمهسین اؤزوموزدن بیلیب، اینسانلارین فرقلی اولدوقلارینی دوشونمویوب، الده اولونان هر بیر وارلیغی منیمسهییب. ایرهلیلهمهلر کیمین آدینا اولور اولسون، سونوندا فایدالانان هر بیر کسین اولاجاغینی دوشونوب، فایدالاندیقلارینی یئترلی بیلیرلر. بئلهلر، اؤزلرینی گؤردوکلری اوچون(قیسا مودتلی اولاراق اؤزلرینی دوشونورلر، جاوانلیق کئچندن سونرا غریبسهییرلر، یالقیزلاییرلار.)، گرهکن هر بیر یئره داشینیرلار. اونلار چؤرک هر یئردن چیخسا وطن اورادیر دوشونورلر، داها دوغروسو وطنسیزلییی، وطنین سوروملولوغوندان قاچیب، باشقالارین وطنلرینده، یاشایا بیلدیکلری قدر یاشاییرلار.
باشقالاری ایرهلیلهمهیی اؤزگهلرینکی بیلیب، اونلارا بنزهمک اوچون، گرهکن هر بیر دهییشیمه قاتیلیرلار. ائولرینده اؤزگهلهشیرلر. اؤزگهلهشمهلرینه باخمایاراق، دونیانین گلیشمهسینده پایلاری اولمور. یاشام طرزلری، دوشونجه طرزلری، دونیا گؤروشلرینی دهییشدیریرلر، آما گرهکن سونوجو آلا بیلمیرلر. بونلار وطنلرینه، باشقا بیر وطن اولماق اوچون چالیشیرلار.
بیرلری ده وار، اؤزگهلشمهدن، دونیانین ایرهلیلهمهیینه، اینانیب، گلیشمهیه یول آختاریرلار. باشقالارین دئنهییملرینی گؤز اؤنونه آلاراق، آددیم آتیرلار. اونلار وطنلرینی اؤز آخیملاریندا ایرهلیلهمهیینی یاشاتماق ایستهییرلر. نه قدر اوغور قازانماقلاری، هانسی گؤروشون اوستون اولدوغوندان آسیلی اولور.


text:
ان مشهور مساژلاشما شبکهسی اولان واتساپ نؤوبتی یئنیلیه ایمضا آتیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سوسیال شبکه رنگلی ایستاتوسلاری تجروبدن کئچیرمهیه باشلاییب.
فوتو ایکونکاسینی متن مساژینا کئچیرمک اوچون ایستاتوسلاردان عبارت ورقه کچمک و ساغ طرفدن آشاغیدا قلم ایشارهسینین اوزرینه باسماق لازیمدیر.
بوندان سونرا متنی داخیل ائتمک، اونا سمایل علاوه ائتمک، شریفت و فونون رنگینی سئچمک مومکوندور. اوزرینده طیاره شکلی اولان یاشیل دویمهیه باسدیقدان سونرا حاضر ایستاتوسلاردان عبارت پنجره آچیلیر.
قید ائدک کی، بو تطبیقدن ایلک اولاراق "آندروید" سیستمیندن ایستیفاده ائدن فیسبوک ایستیفادهچیلرینین ایستیفاده ائده بیلیب.


text:
گورجوستانین بمت باش آسامبلئیاسیندا تقدیم ائتدیی «آبخازییا، گورجوستان و سخینوالی رگیونوندان اولان قاچقین و مجبوری کؤچکونلرین ایستاتوسو حاقیندا» قطعنامهنی دستکلهمهیهنلرین سایی آرتیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده معلوماتی گورجوستانین بمت-دکی دایمی نومایندلیینین رهبری کاخی ایمنادزه یاییب. اونون سؤزلرینه گؤره، کئچن ایلله مقاییسهده جاری ایلده بو قطعنامهنی دستکلهیهنلرین سایی ۸۰-دن ۸۱-ا یوکسلیب.
قطعنامهنین علیهینه سس وئرنلرین سایی ۱۶ نفر اولوب. بو ایل قطعنامه علیهینه سس وئرنلر سیراسینا شیمالی کورئیا، میانما و سودان علاوه اولونوب. عمومیلیکده قطعنامه علیهینه سس وئرن اؤلکهلر سیراسیندا بلاروس، بوروندی، ارمنیستان، کوبا، لاوس، ناورو، نیکاراگوا، فیلیپپین، روسییا، جنوبی سودان، ونزوئلا، ویتنام و زیمبابوه یئر آلیب.
قید ائدک کی، آذربایجان کئچن ایل اولدوغو کیمی، بو ایل ده قطعنامهنی دستکلهییب.
بو قطعنامه ۲۰۰۸-جی ایلدن بو یانا بمت-ده سس وئرمهیه چیخاریلیر. قطعنامه اساساً ایشغال ائدیلمیش اراضیلره قاچقین و مجبوری کؤچکونلرین قایتاریلماسینی نظرده توتور.


text:
اعدام جزاسی تورکیه نی هارایا آپاریر؟
یونس شاملی
تورکیه نین 15 تئموز داربه (حربی چئوریلیش) تشبوسو تارتیشمالی اولان "اعدام جزاسی"نی بیر قونو اولاراق کامو اویونا (افکار عمومی یه) داشیمیشدیر و تورکیه نین موباحیثه لی جمهور باشقانی طایب اردوغان آمئریکانین سی ان ان له دانیشماسیندا "مجلیس دن ائعدام جزاسی قراری چیخارسا آلتینا ایمضامی آتارام" دئمک له "اعدام جزاسی" نین تورکیه یاسالارینا گئری دؤنمه سین دستک له دی. طایب اردوغانین سون اون ایل ده بیر آتوریتر جمهورباشقانینا چئوریلمه سی بوگون غرب و حتی شرق دونیاسیندا گور بیر سسله هایکیریلمادادیر. بو گلیشمه تورکیه نین سون اون ایللرده کی دئمکراتیک لشمه سیماسینا زیان وئرمه کده دیر. اردوغان ین آتوریتر داورانیشی هم ایچ و هم دیش (خارجی) سیاستین ده یئترلی قدر تورکیه نی گرگینلیک له ره و سیخینتی لارلا سوروموشدور.
"اعدام جزاسی" مودئرن و دئمکراتیک دونیادا گه ره کینه قدر موباحیثه اولونموش و بو قونودا گئنیش آراشدیرمالار آپاریلمیشدیر. اعدام جزاسی عمومیت له قانون آدینا جینایت ایشله مک و اینسانین حیاتینا سون قویماق دئمک دیر. بو گونه قدر حکومت لر "اعدام جزاسی" آدینا سایسیز- حئسابسیز اینسانین جانین آلمیشدیرلار و تاریخی آچیدان، اعدام اولانلارین یاخین لاری یعنی میلیونلار اینسانین یاشامین آجی و کده رلندیرمیشدیر.
کیمسه نین، کیم و یا نه اولورسا، بیر اینسانین حیاتینا سون قویما قرارینا حاققی یوخدور و اولاماز. اینسانین حیات حاقینی اوندان آلماق هر نه موتیواسیونلا و هانکی قانون لا اولورسا اولسون، اونون آدی جینایت دیر. "اعدام جزاسی" اینتقاما، نیفرته و شیده ته دایانان بیر جزا دیر. دئمکراتیک و اینسانجیل بیر دوشونجه آلانیندا، دئمکراتیک بیر دئولت یاپیسیندا قانونلار هئچ زامان اینتقاما، نیفرته و شیده ته سؤیکنه بیلمز.
دئمکراتیک توپلوم، مودئرن دئولچیلیک و دئمکرات بیر حاکمیت "اعدام جزاسی"نی اؤز قانونون دا یاشادا بیلمز. هله کی "اعدام جزاسی"نی قالدیران تورکیه دئولتی بو جزانی گئری قایتاریرسا، تاریخی یؤندن تورکیه یه قالان اؤزو قارالیق، آپاریلان سیاست گئریه قالمیشلیق و بو قانونون گرچکلشمه سی اینسانا قارشی جینایت ایشله مک دئمکدیر.
اعدام جزاسی تورکیه نین یاسالارینا هئچ زامان گئری دؤنمه مه لیدیر.
20160810


text:
۱۱:۱۵
لوندونون شرقینده شئدوئلل رایونوندا داها بیر یاشاییش بیناسیندا یانغین باش وئریب.
ترند-این معلوماتینا گؤره، بیناداکی ساکینلردن یانغینلا باغلی تلفن زنگلریندن درحال سونرا حادثه یئرینه یانغین سؤندورنلر جلب اولونوب.
حاضردا یانغینین قارشیسینین آلینماسی ایستیقامتینده عملیات آپاریلیر. یانغین یاشاییش بیناسینین سونونجو مرتبهسینده باش وئریب.
یانغینین باش وئرمه سببلری معلوم دئییل. خسارت آلانلار بارهده هله معلومات داخیل اولماییب.
قید ائدک کی، ۱۴ ایوندا لوندوندا یاشاییش بیناسیندا باش وئرهن یانغین نتیجهسینده ۱۷ نفر اؤلموش، ۷۹ نفر یارالانمیشدی. یارالانانلاردان ۱۷ نفرینین وضعیتی کریتیک دیرلندیریلیر و اؤلنلرین سایینین آرتاجاغی استثنا ائدیلمیر.
***
لوندوندا باش وئرهن یانغیندا اؤلنلرین سایی ۳۰-آ چاتیب.
بو بارهده معلوماتی اینگیلتره پولیسی یاییب.


text:
ایراندا سو بحرانی بؤیویور
"ایستراتژیک سو رزرولریمیز اوچون تهلوکه آژیری چالیر"
ایران مجلیسی چئوره قوروما قروپ باشقانی محمدرضا تابش، ایرانداکی سو رزرولری اوچون تهلوکه دورومو اولدوغونو سؤیلهدی.
ایران مجلیسی خبر آژانسینین خبره گؤره، تابش،
"ایران ایقلیمی سون درجه کؤورک و قیریلقان بیر قورولوشا صاحب. (سویوموزو) دقتسیزجه ایستیفاده ائتمهیه گلمز. ایستراتژیک سو رزرولریمیز اوچون تهلوکه آژیری چالیر" دئدی.
اؤلکهدهکی سو رزرولرینین بؤیوک اکثریتینین صرف ائدیلدیگینه ایشاره ائدن تابش، سون ۳۶ ایلده توپلام سو رزروینین یوزده ۸۰ینه قارشیلیق گلن ۱۸۰ میلیارد مکعبمتر ایچمهلی سویون ایستیفاده ائدیلمیش اولماسینی "فاجعه" شکلینده دگرلندیردی.
تابش، قوراقلیق سببی ایله ایرانداکی گؤللرین قوروماقدا اولدوغونو بیلدیرهرک، بونلاری قید ائتدی:
"اورمیه گؤلو کیمی گؤللرین قوروماسی اؤلکه اوچون بؤیوک بیر چئوره پروبلئمی. اولاغان اوستو وضعیتله قارشی قارشییا اولان چوره قونوسوندا عاجل اؤنلملر آلینمالی".


text:
کرکوک شعری
صادق بشیرلیدن نئچه قیسا شعر
آطلى ومیدان
من آطلییم، من ده میدان(1)
من قیلینجیم، من ده قالخان
من منه بیلمم کى ظفر
بولاجاغیم هانسى بیر آن؟
جاندان اؤترو
سئویرسین جانى سئو جاناندان اؤترو
صاقین جانانى سئومه جاندان ئوترو
دایان، دؤز دردلره، أمّا دیل آچما
وفاسیز کیمسیه درماندان اؤترو
اودلو دیلک
اوزهریمده اودلو کوینک
یوره گیمده اودلو دیلک
هم دیشدان من یاقیلیریم
هم ده ایچدهن یانییوروم
کتاب
کتابدان خوشلانیرکن ایستریم کى
دؤکولسون هپ سؤزو بیر بارداغ اولسون
او بارداغى ایچرسم دویمارام دا
تمنا ائیلریم یوز بارداغ اولسون
قلم
قلم آغلارسا بیر چوق فایدالار وار
گؤزوندهن یاش دئگیل، نور سه یلى چاغلار
قلمدهن آل آناختار معرفتچین
جهالتدهن خلاص اول جانى قورتار
(1)- حضرت علی علیه السلامین(میدانکم الأوّل أنفسکم، فإن قدرتم علیها کنتم على غیرها أقدر) حدیثیندهن آلینمیشتیر.
منبع: «دنیز» نشریه سی، شماره 39 - تاریخ نشر 22 مهر 92
ترجمه شعری ازمولانا به عربی
متن فارسی:
ما در دو جهان غیر خدا یار نداریم
جز یاد خدا هیچ دگر کار نداریم
درویش و فقیریم و در این گوشه دنیا
با نیک و بد خلق خدا کار نداریم
با جامه ی صد پاره و با خرقه ی پشمی
بر خاک نشینیم و ز کس عار نداریم
در روى زمین چون دل ما گنج معانی است
دینار چه باشد، غم دینار نداریم
مائیم و گلیم و نمد کهنه و کنجى
بر سر هوس جبه و دستار نداریم
ما مست صبوحیم ز میخانه ی توحید
حاجت به می و خانه ی خمار نداریم
ترجمه به عربی توسط شاعر صادق بشیری – عراق، کرکوک:
ما لنا فی العالمَینِ من حبیب أو ودود
غیر من قد أوجد الخلق وجودا من عدم.
قد لبسنا الزهد جلبابا وثوب المعدمین.
فلنا ذکره فی الدارین کافٍ وأهم
لانبالی بجمیل الخلق إنّا لا ولا،
بقبیح کرهوا، أو ما تشکّوا من ألم
لیس عیبا إن تُرکنا دون أحباب وُداد
کلّ من غیرَ الألهِ لیسه إلاّ صنم
إن جلسنا بلباس خلِقِ أو من حریر
فهو سیّانُ لنا دون حیاءِ أوندم
نحن أشجارُ وبالتوحید آتت أُکلها
لم نهب أحجار رامِ فهو أعمى وأصم
طهُرت من کل بغض ما بنا من أفئده
لا یمسّنّا فساد القوم لو فاق القمم
أثملتنا حانة التوحید من صهبائها
کلّ شِربٍ غیرها سمّ ومن یسقی یُذم
منبع: سایت عربی «مرکز النور»
کرکوک شعری
گیچدى عومور
صادق بشیرلی
گیچدى سرعت إیله هم ساده فغان گیچدى عومور
ایشته قیرخ بیش ییلى عینا کى بیر آن گیچدى عومور
ایمدى هم کندیمى بیر قاشقا چوجوق صانماداییم
آچمادان گؤز، حیاتا باشلامادان گیچدى عومور
گورمدیغ گنچلیغى آنجاق کى ایشیتدیک آدینى
تام بهارسیز یاشادیق هپسى خزان گیچدى عومور
کورپه? لیکده? ن کسه? یول چیقدى قوجالیق چاغینا
طادمادیغ گنچلیغى چونکو یولو یان گیچدى عومور
چالقالاندیقجا حیات بحرى عذاب دالغالانیر
گاه طوفان قوپاریب و گاه فـَیضان گیچدى عومور
دوغدو گون أمّا کى چوق سورمدى ایمدى باطاجاغ
نه زمان گلدى ده بیلمم؟ نه زمان گیچدى عومور؟
دنیادان آخراتا یول نه قیصا دیر! یینه ده
گچدى بیر آتلى گبى، صانما یایان گیچدى عومور
بیر عذاب زینجیرینه هر گونو بیر حلقه ایدى
بونجا زحمتلیغه رغمن ده آسان گیچدى عومور
نه اولاشتیم منه منده ?ن، نه ده أتدیم منى من
گاهى رؤیا گبى، گاه عینی گومان گیچدى عومور!
عراق - کرکوک / 2012
منبع هفته نامه دنیز، شماره 23 مورخ 22/7/91
«دنیز» یک ساله شد - نقد و نظر (1)
دنیز و ادبیات
اکبر حمیدی علیار
بیر ایل دیر دنیز دالغالانیر.. سؤز اورمو دنیزی یوخ، اورمیه ده کی دنیزدن گئدیر ! دوزدور اورمو دنیزی بیر ایچیم سویا حسرت دیر و دوداقلاری قورو دوزدان پارچا-پارچا اولموش، آنجاق بو اسفلی و باشقا بیر صحبت و هله قالمالی دیر !..
آمما اورمیه ده یارانیب یاییلان دنیز نشریه سی بیر یاشا دولدو و دالغالاری گونو- گوندن، نومره دن- نومره یه یوکسه لیر و گوجله نیر، بئله کی ایندیلیکده دنیزین دالغالاری تکجه اورمیه ده دئییل، تبریز ده، قاراداغدا، تهران، کرج، قم شهرلرینده و حتی عراقین کرکوک شهرینده، باکی دا، نخجواندا، داغیستانین قدیم دربند شهرینده و استانبولدا دا حس اولونور.
طبیعی اولاراق چئشیتلی گوندم مسئله لر، خبرلر و قونولارا توخونماق هر بیر نشریه ده قاچیلماز و لازم دیر، دنیزده ده بئله دیر، شهر و استانین سویوندان، هاواسیندان، کوچه لریندن، باغ- باغاتیندان، داخلی سیاستیندن توتدو مسئوللارین دیللریندن چیخان سؤزلره قده ر ( یالان- دوغروسونا باخمایاراق) بو نشریه ده ده اؤز عکسینی تاپمیش و گاهدان تنقید و عکس صدالار دا مختلف یازارلار و متخصص لر طرفیندن قلمه آلینیب، آنجاق بیز بو ساحه ده او زمان اولمادیغیمیز اوجوندان، آرتیق نظر وئرمکدن چکینه رک یالنیز ادبیات بؤلومونده گؤزه چارپان اؤنملی بیر مقاما اشارت ائدیریک؛ او دا بو کی بو بیر ایل بویو 22 نومره ده ، اؤز تای- توشو ایچینده پارلایان دنیزده ادبیاتا یالنیز و یالنیز ادبیات کیمی باخیلیب و یاناشیلماییب ! یعنی یازارینا، یازیچی سینا و شاعرینه باخمادان یالنیز سؤزه قیمت وئریلیب و شخصی ایناملار و عقیده لری سؤز صنعتینه قاتمادان هر بیر ادبی یازی و شعر اؤز اؤزلویونده دیه رلندیریلیب و بو ادبیاتین یوکسه لیشی و انکشافی اوغروندا دوزگون آددیم گؤتورمک دئمکدیر. البته بو ایش ده شوبهه سیز، دنیز نشریه سی نین حؤرمتلی مدیری دیه رلی یازیچی و شاعر مصطفی قلیزاده علیار جنابلاری نین یوکسک باجاریق و آیدین دوشونجه یه مالک اولدوغوندان ایره لی گلیر. یئری گلمیشکن بیز قلیزاده علیار جنابلاری باشدا اولماقلا دنیزده چالیشانلاردان تشکروموزو بیلدیریر و اومید ائدیریک اورمیه ده یارانیب یاشایان دنیزین طالعی اورمو دنیزی نین طالعی سایاق قارانلیق و قورولوغا یوخ، بلکه گونو- گوندن آیدینلیق و ایشیقلیغا اوغرایان بیر طالع اولاراق بو نشریه ائلین، خلقین، بؤلگه نین و اؤلکه نین گؤرن گؤزو، ائشیدن قولاغی و دانیشان دیلی اولسون و بیز اونون 10-20 یوخ، 50 ایللی یی نین قید اولونماسینا شاهد اولاق. انشاءالله تعالی
منبع: دو هته نامه دنیز، شماره 22، تاریخ نشر 30/6/91 - ارومیه
سنه سنده ن صیغیندیم
(مناجات)
شاعر: صادق بشیرلی - کرکوک عراق
اومیدلرى پیشمانلیغا
دؤند رمه یه ن تک آللهیم!
قاپیسیندان کافرى ده
أل بوش گرى دؤندرمه یه ن
پادشاهیم!
من ده سنین بیر قولونام
دیکیلیدیر ایکى گوزوم
رحمتینه!
گونلومو ده دولدورموشام آرزو ایله
باغیشلا! کى، آنجاق سنسین باغیشلایان.
طوفانداییم
یالنیز سنه صیغینیریم
سنا سنده ن صیغیندیم! سن بنى سنده ن خلاص ایله
کى، سنده ن باشقا سنده ن کیمسه قورتارماز بنى یارب!


text:
تریکولوروفلوئورومتان
تریکولوروفلوئورومتان (اینگیلیسجه: Trichlorofluoromethane، (روسجا:TpиxлopфTopMeTaH)، (عربجه:ثلاثي كلورو فلورو الميثان)) بیر اورقانیک بیلشیک.رنگسیز و مایع و قاز حالتینده تاپیلار.تریکولوروفلوئورومتان فلوئور بیلشیکلری و کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Trichlorofluoromethane»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تریکولوروفلوئورومتان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اگر بلاروس پرزیدنتی آلکساندر لوکاشنکو روسییا پرزیدنتلیینه نامیزدلیینی ایرلی سورسیدی، او زامان چوخ آسانلیقلا ولادیمیر پوتینه قالیب گلردی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو بلاروس مطبوعاتینا موصاحیبهسینده روسییالی پولیتولو' ایستانیسلاو بلکووسکی سؤیلهییب. او، پوتینین سیاسی تخنولوگییانین محصولو اولدوغونو بیلدیریب:
«لوکاشنکو اوندان فرقلی اولاراق خاریزمایا صاحبدیر. من بلاروس لیدرینی ۱۹۹۴-جو ایلدهن بو یانا مشاهیده ائدیرهم. او، بو ایللر عرضینده سیاستچی کیمی چوخ جدی ایرللییشلر ائدیب. لوکاشنکو سیتواسییانی چوخ یاخشی شکیلده ایداره ائدیر. پوتین سادهجه لوکاشنکونو قیسقانیر. داها آز رئسورسا مالیک اولسا دا، لوکاشنکو اؤز ایستکلرینین هامیسینا چاتیر. روسلارا محض بئلهسی لازیمدیر».


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مئی ۳۱
- رویدادلار
- ۱۷۹۰ - آمریکادا مولیف حوقوقو جورج واشینقتونون ایمضاسیله قانوننا چئوریلدی.
- ۱۸۸۹ - آمریکانین پنسیلوانیا ایالتینین «ساوت فورک» شهریندهکی سد توکولدی و ۲۰۰۰ دن چوخ آدام اولدو.
- ۱۹۶۲ - آدولف آیشمان نازی آلمان زامانینداکی اس اس افسری، ایکینجی دونیا ساواشینداکی هولوکاستدا شیرکتی اولماقاگوره، ايسرائيلده اعدام اولدو.
- دوْغوم گونلری
- ۱۸۱۹ - والت ویتمن آمریکالی ژورنالچی و شاعیر
- ۱۸۵۷ - پیوس یازدهم رومدا کاتولیک کلیساسینین پاپلارینان بیری
- ۱۸۸۷ - سن-ژان پرس فرانسهلی دیپلمات و شاعیر
- ۱۹۳۰ - کلینت ایستوود آمریکالی اویونچو، فیلم یؤنئتمنی و اسکار جایزهسینی قازانان
- ۱۹۴۵ - لوران باگبو فیل دیشی ساحیلینین رئیسجومهور ۲۰۰۰ نن ۲۰۱۱ه
- ۱۹۷۶ - کالین فارل ایرلندلی اویونچو
- اؤلوم گونلری
- ۱۵۹۴ - تینتورتو ونیزلی رونسانسدورونون رسّامی
- ۱۸۰۹ - یوزف هایدن (عکسده) اوتریشلی موسیقیدان و آهنگساز
- ۱۸۳۲ - اواریست قالوا فرانسهلی ریاضیچی
- ۱۹۸۶ - لئو جیمز رینواتر آمریکالی فیزیکچی ، ۱۹۷۵ اینجی ایلده نوبل فیزیک جایزهسین قازانان
- ۲۰۰۶ - ریموند دیویس جونیور آمریکالی کیمیاچی و فیزیکچی ، ۲۰۰۱ اینجی ایلده نوبل فیزیک جایزهسین قازانان
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ خرداد/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ مئی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ رمضان/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ خرداد/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ مئی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ رمضان/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ خرداد/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ مئی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۶ رمضان/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
اؤنجه آمئریکا عراقدان وطنداشلارینی چیخارمالیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری عراقدا صدر حرکاتینین لیدری مقتدا صدر آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین ۷ مسلمان اؤلکهسی ایله باغلی قرارینا موناسیبت بیلدیررکن دئییب.
«عراق و دیگر اؤلکهلره سربست شکیلده داخیل اولورسونوز. اما همین اؤلکهلرین وطنداشلارینی اؤز اؤلکهنیزه بوراخمیرسینیز. بو، ریاکارلیقدیر. اولجه اؤز وطنداشلارینیزی عراقدان چیخارین»، - صدر وورغولاییب.
قید ائدک کی، ترامپین ایمضالادیغی سندده سورییا، عراق، لیوییا، ایران، سودان، سومالی و یمهندن آمئریکایا گئتمک ایستهیهنلره ۹۰ گون ویزا وئریلمیجیی و سورییادان ایکینجی تعلیماتا قدر هئچ بیر میقرانتین آلینماماسی قید اولونور.


text:
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی, ترامپ گه قتتیق عکس العمل کورستدی
اوشبو عکس العمل نینگ سببی ایسه ترامپ نینگ لاتین امریکا و افریقا دن کیلگن مهاجر لر بیلن علاقه لی کوتیلمه گن سوز لریدن عبارت
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی, امریکا قوشمه ایالت لری دولت رهبری دونالد ترامپ گه, لاتین امریکا و افریقا دن کیلگن مهاجر لر بیلن علاقه لی, "جیرکنچ اولکه لردن کیلگن لر" شکلیده گی سوز لری سببلی قتتیق عکس العمل کورستدی.
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی انسان حق لری بولیمی نینگ سوزلاوچی لری دن بیری بولگن روپیرت کولویل, "امریکا قوشمه ایالتلری دولت رهبری نینگ اوز سوز لری حیرتلنتروچی و اویَت گپ لردن عبارت. افسوس که اوشبو سوز لرنی ارقچی لیک دن باشقه نرسه اوله راق بهالنتیریش ممکن ایمس" دییه قید ایتدی.
امریکا قوشمه ایالتلری نشراتی اورگان لری آرقه لی ترقه تیلگن خبر لر گه کوره, ترامپ, توناوون بولیب اوتگن بیر ییغیلیش جریانیده مهاجر لر بیلن علاقه لی جوده هم آغیر گپ لر گپیرگن.
ترامپ, ایریم لاتین امریکا و افریقا اولکه لریدن کیلگن مهاجر لر حقیده صحبت ایترایکن, "نیمه اوچون اوشبو جیرکنچ اولکه لر دن انسان لرنینگ کیلیشی نی آرزو ایتیلیک. ناروی دن کوپراق مهاجر کیلسین" دییه قید ایتگن لیگی بیلدیریلگن ایدی.


text:
ژاپن-دا سوروجوسوز اتوبوسون عادی یولدا سیناقلارینا باشلاندی
ژاپن-ون هونشو آداسینین مرکزی حیسهسینده یئرلشن کوتا شهرینده ایلک دفعه اولاراق سوروجوسوز اتوبوسون عادی یولدا سیناقلارینا باشلانیب.
ژاپن-ون هؤنشو آداسینین مرکزی حیسهسینده یئرلشن کوتا شهرینده ایلک دفعه اولاراق سوروجوسوز اتوبوسون عادی یولدا سیناقلارینا باشلانیب.
سیناقلارین کئچیریلمهسی اوچون دیگر اتوموبیل لرین ده حرکت ائتدیگی 700 متر اوزونلوغوندا یول ساحهسی سئچیلیب.
کامئرا و رادارلارلا تجهیز ائدیلن پیلوتسوز اتوبوس یولداکی وضعیتی تحلیل ائدیر، یول حرکتی نیشانلارینی، دیگر ماشین لارین و پیادالارین حرکتینی نظره آلیر. ایلک مرحلهده اونا ساعتدا 15 کیلومتر سرعتله حرکت ائتمهیه ایجازه وئریلیب. اتوبوسون حرکتینی مسافهدن ایزلهین اوپراتور فوق العاده وضعیت یاراناجاغی تقدیرده اونو دایاندیرا بیلر. اتوبوس گلهجکده پیلوتسوز تاکسیلر پارکی یاراتماغی پلانلاشدیران شیرکت طرفیندن حاضیرلانیب.
گلن ایلین مارتیندا بو سیناقلارین ناگویا شهرینین کوچهلرینده آپاریلماسی نظرده توتولور. ژاپن حکومتی بو ایل فینانس ایلینده پیلوتسوز ایداره ائدیلن تکنولوژی لرین و اکولوژی جهتدن تمیز ماشینلارین اینکیشافی اوچون 2،85 تریلیون ین (تقریباً 25 میلیارد یورو ) پول آییریب. حسابلامالارا گؤره، 2030-جو ایلده ژاپن-دا یوللاریندا حرکت ائدهجک هر بئش ماشیندان بیری سوروجوسوز اولاجاق


text:
پوتین نوووروسییانی تکباشینا بوراخیب، بوتون اوکراینانی ساتدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییالی بلوگر آلکسئی ناوالنی ایله دئباتی زامانی قوندارما دونتسک خالق رسپوبلیکاسینین کچمیش مدافعه ناظری، تررورچو ایگور گیرکین سؤیلهییب.
«اوکرایناداکی قیامچیلار روس دونیاسی اوچون مباریزه آپاریرلار، اما سیز ناوالنی بوتون اراضیلریمیزی اوکراینایا قایتارماق ایستییرسینیز. سیزین ده پوتیندن فرقینیز یوخدور» – دئیه او بیلدیریب.
قید ائدک کی، قیرکین کیئو طرفیندن بین الخالق جینایتکار حساب ائدیلیر. او، اوکراینا و غربین «قارا سیاهی»لاریندا یئر آلیب.


text:
ییرمیسککیزینجی درس
یاناشما ایلگیسی
نحوده تابعلىلیک ایلگیلریندن اۆچۆنجۆسۆ "یاناشما" ایلگیسیدیر. بو ایلگینین یارانماسى اۆچۆن هئچ بیر ظاهیرى و فورمال علامت یوخدور. بو ایلگی یالنیز سؤزلرین مۆعین و ثابیت شکیلده یاناشى گلمهسیندن یارانیر. مثلا "گؤزل شعر" بیرلشمهسینده کى ایکى سؤز آراسیندا یاناشما ایلگیسى واردیر. بورادا "گؤزل" سؤزۆ یاناشما ایلگیسى ایله "شعر" سؤزۆنه تابع اولوب، اونون نئجهلیگین، کئیفیتین آچیقلاییر. گؤرۆندۆیۆ کیمى بورادا هئچ بیر فورمال و گؤزه گؤرۆنن علامت یوخدور، آنجاق تابع اولان سؤزۆن اول و تابع ائدن سؤزۆن فاصیلهسیز اوندان سونرا گلمهسى یاناشما ایلگیسینین علامتیدیر. بو ترتیب پوزولورسا، بیرلشمهنین معناسى تامامیله دَییشیلر.
دئییلمهلیدیر؛ بۆتۆن تۆرک سیستئملى دیللرین اساس خصوصیتى التصاقىلیک، یعنى اشتقاقلارین سون قوشمالارلا یارانماسیدیر. بو عومومى خصوصیته بو مسئلهنى آرتیرمالیییق، بۆتۆن تۆرک دیللرى کیمى، آذربایجان تۆرکجهسینده ده، هر هانسى بیر ایسمین یانیندا گلن تعیین ائدیجى سؤز (مثلا صیفت) اؤز تعیین اولونانى ایله یالنیز یاناشما ایلگیسى اساسیندا باغلانیر و تعیین ائتدیگى سؤزۆن صرفى ایله دَییشیلمیر.
تابعلىلیک ایلگیسینین هر اۆچ نوعوندا ایکى سؤزدن عیبارت بیرلشمه یارانیر، بونا گؤره ده اگر ایکى سؤز آراسیندا اوزلاشما و ایداره ایلگیسى اولماسا، اونلارین آراسیندا یاناشما ایلگیسى واردیر.
یاناشما اساسیندا یارانان بیرلشمهلرده تابع اولان بیرینجى طرفه "یاناشان" و تابع ائدن ایکینجى طرفه "یاناشیلان" طرف دئییلیر.
سامى و اکثر هیند-آوروپایى دیللره نیسبت التصاقى دیللرده یاناشما ایلگیسینین احاطه داییرهسى گئنیشدیر. بونون ندنى، هیند- آوروپا دیللرینده تعیین ائدن سؤزلر اکثرا تعیین ائتدیکلرى سؤزلرله جینس، کمیت و بللى-بلیرسیزلیک باخیمیندا اوزلاشیب و دَییشیلیر.


text:
افرم زیمبالیست جونیور
افرم زیمبالیست جونیور (اینگیلیسجه: Efrem Zimbalist Jr.) آمریکالی اوْیونچو. ۳۰ نوْوامبر ۱۹۱۸ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۵ ایل عؤمر ائلهییب و ۲ مئی ۲۰۱۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی ییل بیلیمیوردودا داوام ائتدیرمیشدی. 1945–2008 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Efrem Zimbalist Jr.»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده افرم زیمبالیست جونیور گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
«آ»نان کیمیبیرلشدیریرسن؟ اولدوز صادق گولمکدن آز قالا معده، باغیرساقلاریمیز آغزیمیزا گله؛ یان – یانا دوشموشدوک؛ او قدر ایکی اللی دیزلریمیزه چیرپمیشدیک اللریمیزین ایچیله بیرده دیزلریمیزین اوستو قیپ – قیزارمیشدی. آیتن بیر سؤزو آز قالا اون سئری تکرار ائدیردی. بیزلر هر اون سئریده ده گولمکدن قیریلیردیق. – سن کیمینن کیمیبیرلشدیرمیسن؟ «آ»نان «م»یی بیرلشدیرمیسن؟ ساناز، گولمکدن کئچینیب گؤم – گؤی اولوردو؛ اوست ...Read More »
هر آن سنینلهیم / اولدوز
هر آن سنینلهیم اولدوز گؤزلرین منه یئتر سندن باشقا بیر زاد ایستهمیرم اوشاقیانا معصوم گؤزلرینله باخیب سئوگی دولو اورهیینله منی باغرینا باساندا بوتون وجودومدا عشق دوغولور آردیجا ایچیمده زوغ آتیرسان تومورجوقلانیرسان هر نهیین باشلانیشی اولان سنله اللرینله یازاهابئله گؤزلرینین قیامتینه قوووشورام ایندی اللریم سنیندیر سنله بیرگه یولا دوشوب یاشیللاشیب دیرچلنه قدر سئوگینین زیروهسینه یوکسلهنه کیمی جانیمدا جان واریکن الیمیالیندن چکن ...Read More »


text:
سیرا سایلاری اشیالارین سیراسینی بیلدیریر. بو سایلار مقدار سایلارینا دؤرد جور "ینجی٤"/ینجی- ̂ینجی- ۆنجو- ونجو/شکیلچیلرینی آرتیرماقلا دوزه لیر. بو سایلار "نئچنجی؟" سوالینا جواب وئریر. مثلا: اوچ- اوچونجو، اون-اوندؤردونجو..
"ایکی- آلتی- یئددی" سایلاری سسلی ایله بیتدییی اوچون، سیرا سایلاری شکیلچیلری علاوه اولونارکن"ی" سسلیسیندن بیری دوشور. مثال: آلتینجی، ایکینجی..
مقدار سایلاری اشیالارین مقدارینی بیلدیردیکلری حالدا، سیرا سایلاری اشیالارین سیراسینی بیلدیریر. سیرا سایلارینین ایکینجی خصوصیتی اونلارین صفتلره یاخین اولماسیدیر. صفتلر کیمی بو سایلار دا، عین زاماندا "هانسی؟" سوالینا جواب وئریر.
سیرا سایلاری مستقل ایشلندیکده، مقدار سایلارینا نسبتا، اسملره داها یاخین اولور. بو حالدا سیرا سایلاری تامامیله مستقل اشیانی نظرده جانلاندیریر و اسملر کیمی حاللانیر و جمعلنیر.. مثال: سکیزینجیلری چاقیردیلار. ایکینجییه سؤزوم وار..
سیرا سایلاری اسم مقامیندا ایشلنرسه، اسملر کیمی "کیم" سوالینا دا جواب وئره بیلر.مثال: اوچونجولر گلدیلر.-کیملر گلدی؟- اوچونجولر.
کسر سایلاری
بو سایلار مقدار سایلاریندان دوزه لیر. بو سایلار بوتوو بیر عددین معین مقدارینی بیلدیریر و مقدار سایلاری سوالینا جواب وئریر. بو سایلار ایستر کسر اعشار "٣/۷"، ایستر ایسه "کسر متعارفی" ده آشاغیداکی شکیلده تلفظ اولونور:
واحدین بؤلوندویو عدد اول دئییلیر و اوندان سونرا "دان-دن" ویا "دا- ده" شکیلچیلری گلیر و اوندان سونرا کیچیک عدد دئییلیر. مثلا: یوخاریداکی کسر اعشار بئله تلفظ اولونور. یئددی تام اوندا اوچ...


text:
دونیانین ان سرعتلی بیلگیسایارلاری
دونیانین ان سرعتلی بیلگیسایاری قونوسوندا بو ایل ده بیرینجیلیک چینین الینده
چین، دونیانین ان سرعتلی بیلگیسایاری قونوسوندا بو ایل ده بیرینجیلیگینی قورودو.
آمریکا و آلمانیاداکی بیلگیسایار اوزمانلاری طرفیندن ایلده ایکی دفعه حاضرلانان "دونیانین ان سرعتلی 500 سوپر بیلگیسایاری" لیستهسینده چینین سوپرکامپیوتری سانوی تایهولایت، ثانیهده 93 پتافلاپلیق ایشلم گوجو ایله بیرینجی، یئنه چین مالی سوپر بیلگیسایار تیانهی-2 ده 33،9 پتافلاپلیق ایشلم گوجو ایله ایکینجی اولدو.
سؤزوگئدن سوپئر بیلگیسایار، چینین دوغوسونداکی جیانگسو ایالتینین ووشی ویلایتینده یئرلشن میلی سوپر کومپیوتر مرکزینده یئر آلیر.
لیستهنین اوچونجو سیراسیندا سوئددن 19،6 پتافلاپ گوجوندکی پیز داینت یئر آلیر.
بو بیلگیسایارلاری،ژاپندان 19،1 پتافلاپ گوجو ایله گیوکو، 5.جی یئری ایسه آمریکادان 17،6 پتافلاپ گوجونده تیتان آدلی کامپیوترلر توتور.


text:
جوزجانده آته سی 6 یاشراسما نی نیگه ساتدی؟
افغانستان شمالیدن آلینگن خبرلرگه کوره، بنگی آته سی بیر پارچه ییر عوضیگه یاشگینه قیزینی بیر آدمگه ساتگن.
عیان بولیشیچه ، اونینگ تونغیچ قیزی هم ایککی ییل آلدین اوز آته سی تمانیدن بو کبی تقدیرگه مبتلا ایتلگن.
آته سی بنگی وار ماده ساتیب آلیش اوچون اونی پول عوضیگه باشقه بیر ایرککه ساتیب یوبارگن.
اما بو گل آنه سی نینگ مراجعتی باعث محلی انسان حقلری فعاللری اسما نینگ حادثه سیدن باخبر بولیشه دی و اونی قوتقریب قالیشه دی .
خبرلرگه کوره عکس حالده، اسما نی ساتیب آلگن ایرکک اونی باله لریدن بیریگه نکاح لب بیرماقچی بولگن.
حاضر آنه و قیز حکومت باش پناه سیده ایکنلیکلری ایتلماقده.
افغانستان مستقل انسان حق لری سقلش هیئتی رهبری وحید الدین ارغون نینگ بی بی سی اوزبیک خذمتی بیلن صحبتده ایتیشیچه یوز بیرگن واقعه یوزه سیدن اله قچان مخصوص بیر کمیته توزه تیلگن.
وحید الدین ارغون بیلن صحبتنی تینگلینگ.


text:
آمریکادان آغیر رفراندوم اعتراضی
واشنگتون رفراندومون قانونی اولمادیغینی و سونوچلارینی تانیمایاجاغینی دویوردو
آمریکادان آغیر رفراندوم اعتراضی
واشنگتون یؤنئتیمی، اوکرایندا آیریلیکچی گوچلر طرفیندن بوگون ائدیلمهسی پلانلانان رفراندومون قانونی و اولمادیغینی سونوچلارینی تانیمایاجاغینی دویوردو .
آمریکان دیش ایشلری باخانلیغیندان وئریلن یازیلی آچیخلامادا، رفراندوم ایله، بین الخالق حقوقون اوکرایننین بوتونلوغونون بوزولاجاغی و سونوچلارینین تانینمایاجاغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، روسیانین آیریلیکچیلار اوزرینده رفراندوما مانع اولماسی اوچون ائتکیسینی قوللانماماسیندان اوزولدوغو ایفاده ائدیلدی.
آیریجا روس گوچلرینین سینیردان چکیلمسی یؤنونده بیر حرکتلنمنین اولمادیغی دا قید ائدیلدی.
تحریم تهدیدینی یینلهین واشنگتون یؤنئتیمی، روسیا یؤنئتیمینین اوکراینی ایستیقرارسیزلاشدیرمایا داوام ائتمسی 25 میده ائدیلهجک سئچیملره مانع اولماسی حالیندا موسکووایا آغیر بدللر اؤدتمک اوچون چابوجاق حرکته گئچیلجگی اویاریسی ائتدی.


text:
روسییادا آذربایجانلی تیکینتی ماقناتی ایلقار حاجییوین صاحبی اولدوغو سدی گرووپ شیرکتی موسکوانین ورنادسک پروسپکتینده ایکی گؤیدهلهنین تیکینتیسینه حاضیرلاشیر.
ویرتوالاذ. اورگ خبر وئریر کی، بو بارهده ایلقار حاجییئو اؤزو موسکوادا ژورنالیستلره بیلدیریب.
حاجییئو آذربایجانین «آکورد» تیکینتی-صنایع کورپوراسییاسینین کئچمیش سهمداری و ایجراچی دیرکتورودور. او، کورپوراسییاداکی پایینی دیگر اورتاقلارینا ساتاراق اساس فعالیتینی روسییایا کئچیریب.
بیزنسمن بیلدیریب کی، حاضردا گؤیدهلهنلرین تیکینتیسی ایله علاقهلی سندلرین ترتیب اولونماسی پروسئسی گئدیر. گؤیدهلهنلرین هوندورلویو ۱۲۰ متر اولاجاق، تیکینتی تخمیناً اوچ آی سونرا باشلایاجاق و ۳ ایل سونرا باشا چاتدیریلاجاق. «بو، نؤقتوی تیکینتی اولاجاق»-حاجییئو دئییب. بیزنسمنین سؤزلرینه گؤره، تیکینتییه ۵ میلیارد روبل سرمایه قویولاجاق. آنجاق او، لاییحهنین دیگر پارامترلرینی آچیقلاماییب.
سدی گرووپ شیرکتی ۲۰۱۴-جو ایلدهن فعالیتدهدیر، فعالیت ساحهسی منزیل و یول تیکینتیسی، تیکینتی ماتریاللارینین و حاضر کونستروکسییالاین ایستحصالیدیر. شیرکت موسکوا اطرافینداکی «پیروقووسکایا ریوئریا» یاشاییش کومپلکسی لاییحهسینین سهمدارلاریندان بیری اولوب. ایندی ایلقار حاجییئو بیلدیریب کی، دیگر اورتاقلار لاییحهدن چکیلیب و سدی گرووپ حاضردا بو لاییحهنین تام صاحبیدیر. یاشاییش کومپلکسیندی ۴۰۰ مین کوادراتمترلیک یاشاییش ساحهسی اولاجاق، ایندیدک ۸۰ مین کوادراتمتر تیکیلیب. «اگر بازار شرطلری ایمکان وئرسه لاییحهنی اوچ ایله تاماملایاجاغیق»-او دئییب.
قئید ائدک کی، ایلقار حاجییئوین باکیدا دا تیکینتی لاییحهلرینده ایشتیراکی وار. بو گونلرده خیردالاندا حاجییئوه باغلی «نووا دوئلوپمئنت گرووپ» شیرکتینین حیاتا کئچیردیی «نووا جیتی» یاشاییش کومپلکسینده واختیله بو شیرکتین ساتیش منجری اولموش شخص طرفیندن عینی منزیللرین بیر نئچه نفره ساتیلماسی اطرافیندا قالماقال مطبوعاتا چیخمیشدی. «نووا دولوپمئنت گرووپ» شیرکتینین ۵۰ فایزی آذربایجانلی ایش آدامی ایلقار حاجییئوه، قالان ۵۰ فایزی ایسه ایسوچرهنین «نووانورد هولدینگس» شیرکتینه مخصوصدور.