text:
هامیمیز بیلیریک بوگون بایاتی
دئدیگیمیز دؤرد مصرعدن عبارت اولان
یئددی هیجــــــالی شعرلردیر کی هر بیر
آذربایجانلی، هئچ اولماسا نئچه – نئچه بئله
شعرلری ازبردن اوخویابیلر.
مختلف زمانلاردا، چئشیدلی احوال روحیه اوچون
مناسیب بایاتیلار دیللرده گزیر. مین ایللردن بری
مینـــلر انسانین اوره ک ســـــــؤزلرینی بیر – بیرینه
دویونله ییب، یونتالانیب، جیلوه له نیبن بوگون بیزیم
دیلیمیزه گلیر. آنجاق بیر بایاتی، بلکه ده میلیونلارین
اوره ک سؤزو، آرزی – دیله یینی اوخشـــــاییر. هر
بایاتی مین انســــانین دیلینده گزه رک مین دیله یین،
مین اوره یین نغمه سی دیر.
بایاتیــلار، تاریخین درینلیگیندن آخیب گــلن قیسسا
ترانه لردیر. بلکه ده تکجه بیر آن، بیر لحظه نین دویغوسونو
بیان ائتـــــمک اوچون اوخونور. آنجاق همان بیر آن، بیر
عؤمور و بیر یاشاملا برابردیر. غربت بایاتیلاری، آیریلیق نغمه لری، بالالاری اوخشاما، آتا – آنانی الدن وئره ن چاغدا اوخونان آغیلار، مختلف چاغلاردا اوره کلرین آهی و کؤنوللرین صداسی دیر. بایاتی اوشاغین اولان گونوندن، یئریمک باشلایاندا، اونون لایلاسیندا، اوخشاماسیندا اوخونور و گلیر تا انسانین بؤیومه سی، آیاق آچماسی، زحمت چاغلاری، توی – دویون گونلری، هابئله اؤلوم گونونه قده ر ده اوخونور. بیزیم بوتون عؤمروموزده ائتکیلی بیر نغمه دیر بایاتی. بونلار تاریخین ان اوجقار قارانلیقلاریندان گلیب بیزه چاتیبدیر. اوسطوره چاغلاریندان ، اسکس ایناملاردان آخیب گلن دوشونجه و مراسیم نغمه لریدیر بایاتیلار. بایات دئدیکده تانری آدینی دئمکدیر. مانیلاردا بایات ، تانری دئمکدیر. قوتادقو بیلیکده، عتبه الحقایقده و باشقا – باشقا اسکی اثرلریمیزده اولدوغو کیمی، شفاهی ادبیاتیمیزدا دا بایات، تانری آنلامیندادیر. اونون یئددی هیجالی اولدوغو دا کائناتین سیررلریندن بیر اینام کیمی قارشیلانیر.
تورک دونیا سیندا اسکی شعرلریمیز فورما جهتیندن چوخ چئشیدلی و الواندیر. اسکی شعر فورمالاریمیزدان قوشوق، ساغو، باشوق، قوژان، تاقشوت، تاقماق، ایر – ییر، کوک، شلوق، کاوی ، یسنه و باشقالارینی آد آپارا بیله ریک. بو فورمالاردا ایندیلیکده ان قدیم زمانلاردان اؤرنک لر الده دیرو بو اؤرنکلر اسلامدان اؤنجه زمانلارا، بلکه ده میلاددان اؤنجه دؤورانا گئدیب چاتیر. قیسساجا ایضاح وئرمک گره کیر. قوشوقلار، گون یاشاییشینا باغلی اولاراق، اووچولوق، حیواندارلیق و تارلادا ایشله ین چاغلاردا اوخونان شعرلردیر. بونلارین مضمونو چوخ گئنیش و یاشاملا باغلیدیر. قوژانلار، یئددی هیجالی شعرلر اولاراق، بایاتیلار کیمی دؤرد مصرعلی و گاهدان بئش و آلتی مصرعلی ده اولورلار. آنجاق بایاتیلارلا باشقا بیر فرقلری ده واردیر : قوژانلارین قافیه سی دؤردونجو مصرعده و بئش و آلتی اینجی مصرعلرده گاهدان ایکی اینجی مصرعله بیر اولماییر. گاهدان دا یئددی هیجا یئرینه سگگیز هیجالی اولورلار. بو نغمه لر مختلیف مراسیملرده اوخونورلاردیر.
باشوق شعرلری دئییلن نغمه لر دینی مراسیملرده و دوعالار کیمی ایشله نیردی. باشوقلارین دینی ماهیتی اولاراق، دوعالار کیمی اوخونوردو. پالاق آدلی باشقا بیر شعر فورماسی دا واردیر کی، او دا دینی مراسیملرده اوخونوردو. یسنه آدلانان همان اوئستانین یسنالاری کیمی دینی شعرلردیر. بلکه ده همان قایناقدان گلمه بیر فورما اولموش اولسون! ساو فورمالاری، بوگونکو آتالار سؤزونه اوخشایان، عؤمور تجروبه لرینی توپلایان پیاملاردیر کی اسکی زمانلاردا ساو آدیلا اوخونوردو و بوگون گؤزه ل اؤرنکلری الده دیر. بونلاردا اولان قافیه لر ده داها گؤزه ل اولموشدور. بونو دا آرتیرماق لازیمدیر کی اسکس شعرلریمیزده، چوخلو قافیه لر شعرین سونوندا یوخ، بلکه اولینده گلیر. اسلامدان اؤنجه شعرلریمیزین چوخو بئله دیر.
تاقشوتلار، تاقماقلار، ایر – ییر، کوکلر و باشقا شعر فورمالاریمیز، بیزیم مین ایللر بوندان اؤنجه آتا – بابالاریمیزین اوره ک سؤزلرینی دیله گتیریر. بو شعرلرین چوخو دینی ماهیت داشیسا دا، مجلیسلرده اوخونوردو . بوگونه قالان سایالار همان حیوادارلیق زامانینا قاییدان شعرلردیر کی هله دیر اؤز اعتبارینی ساخلامیشدیر. بونلارین دا بیر چوخو بوگونکو بایاتیلار وزنینده و فورموندا اولموشلار.
قوتادقو بیلیکدن اؤنجه الیمیزه گلن اثرلرین ساییسی آز دئییلدیر. بونلارین ایچینده چوخلو شعرلر واردیر کی بایاتی کیمی یئددی هیجالی و دؤرد مصرعلی اولموشلار. بو شعرلر ساخسی، گؤن، داشلار اوستونده یازیلاراق الیمیزه چاتمیشلار. آنجاق سؤزو اوزاتمادان، بایاتی نین بایات آدیندان گلمه سی ده اؤنملی دیر. بایات آنلام جهتیندن تانری معناسیندادیر. قوتادقو بیلیک، عتبه الحقایق و باشقا اسکی اثرلریمیزده، بایات همان تانری معناسیندا ایشلنمیشدیر. آنجاق تورک بویلاری نین بؤیوک داللاریندان بیری ده بایات اولموش ، دده قورقود دا پیغمبر زامانیندا همان بایات قبیله سینده اولموشدور. بایاتلار تورک اؤلکه لرینده یاییلمیش، آذربایجان و ها بئله ایرانین باشا – باشینا دا یاییلمیشلار. بوگون سوی آدی اولان بو عنوان، هر شهرده – شیرازدان توتوب زنگان، تبریز، اورمیه و باشقا شهرلرده راستلانیریق.
اسلام دؤورو و اوندان داها اؤنجه الیمیزه چاتان شاعیرلریمیزین شعرلرینده بیر سیرا بایاتی کیمی شعرلری گؤرمک مومکوندور. اسکس شاعیرلریمیزی دئدیکده منظوروموز : آپرین چورتگین، قول ترخان، سینقوسلی توتونگ،
راتیایا، آسیق توتونگ، کی کی، چیسونا توتونگ،
قالیم کئیشی، چوچو و باشقالاری نین
شعرلرینی نظرده توتوروق. بونلارین شعرلرینده بایاتی فورمالارینا یاخین شعرلر آز دئییلدیر.
حتا دیوان لغات التورک کتابیندا، هابئله دده قورقود کتابیندا ایلکین بایاتیلارلا اوز – اوزه گلیریک. آنجاق بونون یازیلی حالینا چوخلو الیازما نوسخه لرده ده راست گلیریک. شوبهه یوخدور کی یازی قایناقلاریمیزی آراشدیرمادا بیر چوخلو بایاتیلارلا اوز – اوزه گله جه ییک. ایلک اؤنجه تانیتدیران نوسخه لردن بیری سعدی نین گولوستان اثری نین تورکجه ترجومه سی اولموشدور. بو اثر یئددی و سگگیزاینجی یوزایلده میصیرده سیف سرایی طرفیندن ترجومه اولموش و بوگونه قده ر قالمیشدیر. بو الیازما کتابین صفحه لرینین حاشیه لرینده بیر سیرا بایاتیلار واردیر.
آنجاق بو زمانلار، آشیقلاریمیز دا دیوان یازماغا اوز گتیرمیشلر و قوربانی، امانی کیمی آشیقلار دا بایاتی سؤیله مکلری مومکون ساییلیر. هله بیلدیگیمیز کیمی بیر سیرا آشیقلاریمیز، تکجه بایاتی شاعیری کیمی ده تانینمادادیرلار. او جومله ده ساری آشیق، اون یئددی یوزایلده اکثر شعرلرینی بایاتی فورماسیندا یازمیشدیر.
عینی حالدا همین یوزایللرده عندلیب قاراجاداغی، الیاس مشفقیان کیمی ادیب و شاعیرلیریمیز واردیر کی خالق آغزیندان ماهنیلاری و نغمه لری توپلامیش و بوگون بیزه ساخلامیشلار.
بونلارین یازدیغی شفاهی ادبیاتیمیزین گؤزه ل قایناقلاریندان ساییلیر. بو زاماندان سونرا، بیر سیرا بسته کارلار، بایاتیلاری توپلایاراق، مضمون جهتیله ده آییرد ائتمیش و دسته له میشلر. بو عنعنه یوزایللر بویو داوام تاپاراق، داها علمی بیر شکیلده اوزئییر حاجی بیگلی بو موضوع اوزه رینده درین چالیشمالار آپارمیشدیر. اونون گؤردویو ایش بوگونوموزون بایاتی توپلاما ایشلری نین اولگوسو اولموشدور.
بایاتیلار حاققیندادانیشارکن، بایاتی فالیندان دانیشماماق اولماز. بیزیم ائللر آراسیندا ان اسکی زامانلاردان استخاره و یا فال آچما، خالقیمیزین اوزون قیش گئجه لری نین بیر تفریحی کیمی، عینی حالدا باش قاتماسی اولموشدور.
بونو دا آرتیرماق لازیمدیر کی همین استخاره یا فال آچما بیر مقدس ایش کیمی باخیلیر. بورادا جمعین آغ ساققالی الینه بیر تسبیح آلاراق، چئوره ده اوتورانلاردان ایسته ییر هر بیری بیر بایاتی اوخوسونلار.
تسبیحین سون داناسینا اوخونان بایاتی، او فال توتانانین یا
استخاره ائده نین اوره ک ایسته یی کیمی تانینیر. بئله اولورسا، خالقیمیز بایاتی ازبرله مک و بایاتی بیلمه یی بیر هنر کیمی
ساخلامیشدیر. بو عنعنه هله ده داوام ائدیر. باشقا بیر موضوع،
شاعیرلریمیز آراسیندا بایاتی سؤیله مک عنعنه سی دیر.
آشیقلاریمیزداه علاوه، چوخلو شاعیرلریمــــیز ده بایاتی
شاعیری اولموشلار. حتی معجز کیمی و شــــــــهریار
کیمی نهنگ شاعیرلر بایاتیدان واز کئچمه میشلر.
اونلاردا ان ییغجام شکیلده دَرین دوشونجه لی
شعرلری سؤیله میشلر.
*- بایاتیلارین یازیلی تاریخی
حاققیندا بو کیتابادا باخین:
م.کریمی، ادبیات باستان
آذربایجان ، تبریز
یازار: کریمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


c: text/html

text:
«ادبی پروسئسده آز-چوخ باش وئرهنلره رغما، پروسئس فعالیتسیز کیمی گؤرونور. ادبیاتیمیزی بو روتینلیکدن چیخارماغین بیر یولو وارمی؟»
آخار. آذ ادبیات آداملارینین بو سوالا جاوابلارینی تقدیم ائدیر:
تنقیدچی واقیف یوسیفلی
«من او فیکیرده دئییلهم کی، ادبی پروسئسده فعالیتسیزلیک حؤکم سورور، عکسینه، پروسئس داوام ائدیر. اثرلر یازیلیر، موذاکیرهیه چیخانلاری دا وار. ژورناللار، قزئتلر ادبی ماتئریاللار چاپ ائدیر، تنقیدی فیکیرلر سؤیلنیلیر. سادهجه اولاراق، بو پروسئسده بیر خاوس حؤکم سورور».
شاعر صابیر ساروان
«هئچ واخت آغلیما گلمزدی کی، ادبیات بو کؤکه دوشهجک، مینلرله ایمضانین ایچینده ۵-۱۰ ایستعدادلی قلم صاحبینین آدی ایتیب-باتاجاق. اوستهلیک، اونلارا فرسیز آداما باخان کیمی باخاجاقلار. ادبیاتا دخلی اولمایانلارین ایسه هر گون کیتاب تقدیماتلاری، ایمضا گونلری، بؤیوک سالونلاری، حتی تئله کاناللاری بوروین یارادیجیلیق گئجهلری کئچیریلهجک. هؤرومچک تورونا بنزهیهن معناسیزلیغین و تکرارچیلیغین توغیان ائلدییی بو «ادبی موحیطدن» چیخیش یولونو آغلیما بئله گتیره بیلمیرم. چونکی جمعیتیمیزده اؤزونه کؤک سالمیش بوتون نئگاتیو حاللار، عینیله ادبیاتدا دا وار و دهشتلی عیبجرلیکلری ایله مؤحکملنیب. اونو دئمک ایستییرم کی، جمعیتین دوشونجهسینده یاخشی معنادا دییشیکلیک باش وئرمهسه، ادبی موحیط، ادبیات، ایستعدادلارا موناسیبت بئله ده قالاجاق. هردن دوشونورهم کی، سووئت دؤورونو چیخماق شرطی ایله بلکه ائله همیشه بئله اولوب؟! بو جور دوشونمهیه منه نظامی گنجوینین «نزمچی چوخدور، شاعر آزدیر»، محمد فضولینین «بیر دؤوردهیم کی، نزم اولوب خار» دئییملری ده اساس وئریر. اما یئنه اومیدیمی ایتیرمک ایسته میرم. چونکی: «قاریشیقدیر هلهلیک میللتین ایستعدادی، -النیرسه، صافی بیر یان، توزو بیر یانلیق اولور. (م.ا صابیر)»...
شاعر سایمان آروز
«ادبیات حادثهلرین مهصولودور. بو حادثه ایستر محببت دونیاسیندا، ایسترسه ده اجتماعی-سیاسی-حربی ساحهده اولسا دا، باش وئرممیش هئچ بیر جدی ادبیاتدان صحبت گئده بیلمز. سون دؤنم شرقده، خصوصیله ده سورییا،عیراق، فیلیسطین و بعضی عرب اؤلکهلرینده باش وئرهن حادثهلر آدونیس کیمی شاعرلری، «چرپلنگ اوچوران» کیمی رومانلاری دونیا ادبیاتینا بخش ائدیب. گونئی آذربایجاندا بو موتیولره چوخ راست گلمک اولار، آنجاق دیلین اؤیردیلمهمهسی و بعضی سیاسی پروبلئملر ادبیاتین یارانماسینا مانع اولور. البته، منیم "یوز ایل اینقیلاب" رومانیمی اوخوموش اولسانیز، گونئیده باش وئرهن حادثهلرین نئجه و هانسی مجرادا ایرلیلدیینی تام هیس ائده بیلرسینیز. قالدی کی، موستقیل آذربایجانیمیزین ادبی دورومو بارهسینده، اؤز داخیلیمده ده بیر چوخ سواللارلا اوز-اوزیهم. مثلاً، بیر اؤلکهنین قاراباغ بویدا میللی، خوجالی بویدا بشری و گونئی بویدا بیر تاریخی فاجعهسی وارسا، نیه دونیا ادبیاتینا بخش ائدجک بیرجه جدی رومان بئله عرصهیه گتیره بیلمیر؟ باخ، بونون جاوابی منی چوخ دوشوندورور. هر حالدا منه ائله گلیر کی، اؤلکه و تورپاقلاریمیزین بیزه حادثه و پئرسوناژ باغیشلاماسیندا هئچ بیر آخساقلیق یوخدور، اساس پروبلئم بیز یازارلارین اؤزونده و داها دوغروسو، ادبی تنبل لییمیزدهدیر».
یازیچی سولئیمان حوسئین اوو
«اصلینده، ادبی پروسئس فعالیتسیز دئییل، عکسینه، یازارلارین سایی، یازیلانلارین سایی گئتدیکجه آرتیر. آنجاق مسئله کئیفیتدهدیر. یاخشی اثرلرین، شئیرلرین سایی آزالیر. ضعیف، پئشکارلیقدان اوزاق کیتابلار نشر ائدیلیر، زورلا تبلیغ اولونور. چونکی ایندی ادبیات بیرباشا مادی دوروملا باغلیدیر. ایسپونسورون وارسا، دئمهلی، سن مشهورلاشاجاقسان، یوخسا یازدیقلارین ساندیقدا قالاجاق. دیگر طرفدن، اوزون ایللردیر آیب-ده یازارلارین یارادیجیلیغی ساحهسینده بیر دورغونلوق حؤکم سوروب. ایلقار فهمینین آیب-یه، آذر تورانین «ادبیات قزئتی»نه گلیشی ایله ایندی ادبی موحیطده بیر خئیلی جانلانما وار. دوشونورهم، بونون بهرسینی یاخینلاردا گؤرجییک. بیر ده بو پروسئسی جانلاندیرماق اوچون آذربایجان یازیچیلار بیرلییی رهبرلیگی ایله عضولری آراسیندا موتمادی دیالوگ، آچیق، صمیمی صحبت موطلقدیر. یاخشی اولاردی کی، آنار معلمین بؤلگهلرده یازارلارلا شخصی گؤروشلری کئچیریلسین، اونلاری دینلهسین. ایندیکی شرایطده ایسه چوخ زامان قیراق واسطهلرله معین سواللارا جاواب آلماق اولور. زننیمجه، بیر مسئله ده موهوم رول اوینایا بیلر. تکلیف ائدیرهم، هر ایل موسابیقه یولو ایله آذربایجان یازیچیلار بیرلییی عضولرینین یئنی اثرلرینین ال یازمالارینا باخیش کئچیریلسین، یاخشیلاری معین ائدیلسین و نؤوبتی ایلده دؤولت حسابینا چاپ اولونماق اوچون پلانا سالینسین. طبیعی کی، بورادا تانیشلیق، یئرلی بازلیق عامللری اولمامالیدیر. یالنیز ایستعداد ، پئشکارلیق نظره آلینمالیدیر».
شاعر خاقانی قاییبلی
«اصلینده، بوتون دؤورلرده ادبی پروسئس ایلک گؤرونوaدن (پروسئسین گئدیشاتی زامانی) «روتین« کاراکتئری «داشیییر«، اما بللی بیر زامان دیلیمی کئچدیکدن سونرا گؤرورسن کی، الکدن کئچمیهن – الده قالان گؤزل اثرلر وار. او کی قالدی «روتینلیکدن» چیخماق مسئلهسینه، ظننیمجه، بو مومکوندور، هم ده چوخ فرقلی یوللارلا. یانلیش خاطیرلامیرامسا، آذربایجان یازیچیلار بیرلییینین تبلیغات شعبهسی اولمالیدیر. مثلاً، بو شعبه (اگر فعالیتدهدیرسه) ان آزی، آیدا بیر دفعه ادبی گئجهلر تشکیل ائده بیلر. یئری گلمیشکن، بو جور ادبی گئجهلری ائستونییا یازیچیلار بیرلیگی هفتهده بیر دفعه کئچیریر. بو قبیلدن اولان تدبیرلر، سادهجه، یئنی ایمضالارین اوزه چیخماسینا ایمکان یاراتمیر، عینی زاماندا، گنج نسیلله یاشلی نسلین نمایندهلرینین اوزبوز تماسینا شرایط یارادیر کی، بو دا اؤزلویونده ادبی پروسئسین «روتینلیک»دن چیخماسینا تکان وئریر. بوندان علاوه، بوتون یازارلارین خیاللارینی سوسلدیی تئله دئباتلار یارادیلمالی، بؤلگهلره اعزامیت لری – اوخوجولارلا گؤروشلری تشکیل ائدیلمهلیدیر. یوخسا کی، بوتون «گؤروشلر» باکیدا کئچیریلهجکسه و اورایا دا هر دفعه عینی صیفت لر گلهجکسه، بو، «چئویر تاسی، وور تاسی» دئمکدیر و بئله اولدوغو حالدا، «روتینلیک»دن قاچماق مومکونسوزدور».

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۲۰۱۷-۲۰۱۸-جی ایللرده آذربایجانین مودافعه صنایعسی ساحهسینده بیرگه ایستئحصال گوجلری یارادیلاجاق.
ترئند-این معلوماتینا گؤره، بو بارهده آذربایجان پرئزیدئنتینین ۲۰۱۶-جی ایل ۶ دئکابر تاریخلی فرمانی ایله تصدیق ائدیلمیش «آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا آغیر صنایع و ماشین قاییرمانین اینکیشافینا داییر ایستراتئژی یول خریطهسی»نده دئییلیر.
قئید اولونور کی، اؤلکهیه ایدخال اولونان مودافعه صنایعسی محصوللارینین ایستئحصالچیلاری ایله دانیشیقلار آپاریلاراق، اؤلکهده ایستئحصالی مؤوجود اولمایان محصوللارین تام ایستئحصال تسیکلینین قورولماسی اوزره خاریجی اینوئستورلارلا بیرگه موسسیسهلرین یارادیلماسی اوچون تکلیفلر وئریلهجک و بوندان ایرلی گلن نؤوبتی آددیملار پلانلاشدیریلاجاق.


text:
قیل کؤرپو
دوکتور جئری
قیام-قیامت اولموشدو. قیل کؤرپونون گیرهجگی قالابالیق ایدی. کؤرپو ملگینین
گؤستریشی ایله جاماعات یاواش-یاواش کؤرپودن گئچمکده ایدی. کؤرپو اوستونده، کیمیلرینین
آیاغی بودرهییب جهنمه دوشور، کیمیلری ایسه گئچیب جنته آیاق باسیردیلار. سیرا،
ترسآوا کندینین بؤیوک باشلارینا چاتدی. باشدا کئفلی ایسکندر اولماقلا، دوکتور
جئری، کل اوغلان، قلئیچی مورتوض دایانمیشدی. قلئیچی مورتوض، ددهلیگی شیخ آغانین
الیندن یاپیشمیشدی. کؤرپونون ملگی، رنگ-روفلاری قاچیمیش، دیریم-دیریم تیترهین ترس
آوالیلاری گؤزدن گئچیرنده سوروشدو:
- سیز ترس آوالیسیز؟!!
ترس آوالیلار، دیقّتله ملگین اوزونه باخدیلار. بیردن گؤزلرینین ایچی گولدو. کؤرپونون
ملگی تانیش ایدی. کئفلی ایسکندر جوشقولاندی:
- اده سن...
ملک تئز بارماغینی دوداقلارینا باسدی:
- سوسسس...
کل اوغلان اوزونتو ایله سوروشدو:
- اؤزون بیلیرسن بیزیم اوزوموز قارا، کؤرپونو گئچمگه اومودوموز یوخدور. بیزه
بیر یاردیم ائده بیلرسن؟!
کؤرپونون ملگی بیر آز دوشونجهیه دالدیقدان سونرا:
- کؤرپودن گئچنده، سیزی گوناها باتیرمیش نسنهنی آشاغی آتساز گئچه
بیلرسیز!-دئیه یانیت وئردی.
باشدا، کئفلی ایسکندر چاغیر شوشهسینی جهنّمین آلاولاری ایچینه آتاراق قیل
کؤرپودن گئچدی. آردیجا، دوکتور جئری جراحلیق کیفینی آشاغییا تولازلادی. سونرا کل
اوغلان، شئعیر دفترینی بوراخدی. بو اوچو جنتهده بیر-بیرینی قوجاقلاییب سئوینجدن
آغلاشارکن، قلئیچی مورتوض گوله-گوله بونلارا یاخینلاشدی. هامی شاشیردی. کل اوغلان
اؤزونو ساخلایا بیلمهدی:
- اولان! سن مین بیر گوناه ایشلهمیسن، نفت دکلی اوغورلامیسان،
میلیارد-میلیارد پول آشیرمیسان، تون-تون قیزیل اویان-بویان ائلهمیسن، قاچاقچیلیق
یاپمیسان ، سیم-سانجاق ایشینده اولموسان،
عاراق-شاراب ساتمیسان، عفت ائوی آچمیسان،خالقین بترینی باشینا چئویرمیسن،
سن نئجه کؤرپونو گئچه بیلدین؟!!
قلئیچی مورتوض قاققاناق چکیب گولدو:
- من ددهلیگیمی آشاغییا ایتهلهدیم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
مسئوللار اولماسایدی...
دوکتور جئری
قیرخ گونه یاخین ایدی خویلو خانیم، قلئیچی مورتوضو تحریمات ائلهییب اوزونه باخمیردی. قلئیچی مورتوض اؤنجهلری، اؤزونو بیر شئی اولمامیش کیمی گؤسترمگه چالیشسادا، گونو-گوندن آرتان ایچ فیشارین سونوجوندا، خالاسی اری- کئفلی ایسکندری آراچیلیق ائلهمگه قوناق چاغیردی. کئفلی ایسکندر ار-آروادی اوز-اوزه اوتورتدوروب درد-چورلاریندان سوروشاندا، خویلو خانیم چادیراسینین اوجونو دییشینده توتاراق اؤفکهلی-اؤفکهلی دئدی:
- ایسکندر قارداش! ائوه خرجلیک وئرمیر. دئینده بونو آل- اونو آل؛ بو قولاغیندان آلیب او بیری قولاغیندان اؤتورور...
کئفلی ایسکندر أیری-أیری قلئیچی مورتوضون اوزونه باخدی:
- دوغرو دئییر؟!
قلئیچی مورتوض باشینی آشاغی سالدی:
- گلیریم آزدیر خالا اری.. من نئجه ائلهییم؟!!
کئفلی ایسکندر یاواشجا سوروشدو:
- گلیرین نئچهدیر؟
- یارانهلی-مارانهلی بیر میلیون تومن.
- بیرررر میلیون تومنننن!.. سن بو پوللا ائوی گئچیندیره بیلمیرسن؟!!!
- ....
- حتما مدیریت ائلهمه باجارمیرسان!
- مدیریت ائلهمه؟!!
- هه مدیریت ائلهمه! سن گرهک بیلهسن آیدا بیر میلیونو نئجه خرجلهیهسن.
- بئله ایسه، منیم یئریمه مدیریت ائله گؤرهک بو پولو نئجه خرجلهیک گؤرسون؟!
کئفلی ایسکندر جیبیندن کیچیک بیر چؤرتکه چیخاردیب شاققاشاقلا حئسابلاماغا باشلادی. آرا-سیرا قلئیچی مورتوضدان سورغو دا سوروشوردو.
- اوغلوم مورتوض آیدا نئچه ائو کرایهسی وئریرسن؟
- اوچ یوز مین تومن.
- باخ اوغلوم! سن گرهک گونده اون مین تومن ائو کرایهسی اوچون قیراغا قویاسان.
- یاخشی!
- دؤرد باش عاییلهسیز. هر بیریز گونده اوچ دنه سنگک چؤرهگی یئسز، ائلهیر اون ایکی سنگک. آیری دئییشله، سن گرهک گونده اون ایکی مین تومن چؤرهک اوچون قیراغا قویاسان. طبیعیدیر سنگگی یاوان یئمک اولماز، پنیر لازیمدیر. پگاه پنیرلرینین قوطوسو بئش مین تومن دیر، یعنی سن گرهک گونده بئش مین تومن، پنیر اوچون قیراغا قویاسان. قند-چای اوچون ده، گونده ایکی مین تومن قیراغا قویسان گؤرهر. قالدی؛ برق، گاز، سو و تئلئفون پولو. گونده اوچ مین تومن ده بونلارا قیراغا قویمالیسان. بونلارین هامیسینی توپلاسان نئچه ائلر؟!
قلئیچی مورتوض بارماغیندا حئسابلاماغا باشلایینجا کئفلی ایسکندر اؤزو جاواب وئردی:
- ائلهیر اوتوز ایکی مین تومن. آیدا ائلهیر دوققوز یوز آلتمیش مین تومن.
قلئیچی مورتوض باشی ایله کئفلی ایسکندرین سؤزلرینی دوغرولادی.
- قالار بورادا سنین قیرخ مین تومنین. اودا یئتیشر ائوین خانیمینا. هر نه اولسا خانیملارین اؤزلرینه مخصوص خرجلری وار!
سؤز بورایا چاتاندا، خویلو خانیم گولومسهییب چادیرانین اوجو آغزیندان دوشدو.
آخشام باشی قلئیچی مورتوض کئفلی ایسکندرین الینی برک-برک سیخیب یولا سالاندا دئدی:
- خالا اری آللاه سندن راضی اولسون! سن اولماسایدین من نئجه ائلهیهجکدیم؟!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
...قیللی الینه دوشموشوک!
دوکتور جئری
ایندی، هر کیم گوندهلیک چؤرگینی کوچه باشینداکی چؤرکخانادان آلیر. آنجاق اسکیلرده بئله دئییلدی. او زامانلار، خالق اؤزو بوغدا اکیب، اؤزو بچیب، اؤزو دؤیوب، اؤزو ساووروب، اؤزو اویودوب، اؤزو چؤرک یاپاردی. پاییزی، بوغدا چواللاری دگیرماندا سیرایا دوزولنده، قولو گوجلولر، هامیدان قاباق بوغدالارینی دارتاردیلار؛ السیز-آیاقسیزلار ایسه یئددی گئجه، یئددی گوندوز سیرالاردا گؤزلهملی اولوردولار.
ترس آوا کندینین قولو گوجلولریندن بیری ده قلئیچی مورتوض ایدی. او، دگیرمانا گیرنده، هرهنی بیریانا ایتهلهیهرک قاباغا گئچردی. دگیرمانچی دا قورخوسوندان جینقیرینی چیخارتماییب قولوچوماق قلئیچینین بوغدالارینی دگیرمانین بوغازینا بوشالداردی...
هر ایل، قلئیچی مورتوض دگیرماندان قاییداندا، خالاسی اری کئفلی ایسکندر اونو بیر قیراغا چکیب،" اوغول! خالقا اذیت ائلهمه، بو ایشلردن ال چک!" دئیه اؤیود وئرردی. قلئیچی مورتوض بو سؤزلره قاققاناق چکیب گولنده، کئفلی ایسکندر اؤفکهنیب دئیردی: "اوغول! سن هله گؤتو قیللی الینه دوشمهمیسن!!".
او ایل یئنه قلئیچی مورتوض بوغدا چواللارینی ائششگین بئلینه چاتیب دگیرمانا یوللاندی. ایچری گیرجک یئنه هرهنی بیر یانا ایتهلهیهرک قاباغا گئچدی. بیردن، داشین دلیندان اوجا بوی، ساری باش، گؤی گؤز بیر اوغلان ائشیگه چیخدی. گئن بیر شالوارجیق گئیمیشدی. او، دگیرمانچینین اوغلو- دلی توراب ایدی. دگیرمانچی خستهلنیب او گون ایشه گلمهمیشدی. دلی توراب، قلئیچی مورتوضون قاباغا گئچدیگینی گؤرموشدو سانکی. بارماغی ایله سیرانین دیبینی گؤسترهرک قشقیردی:
- گئچ سیرایا!!
قلئیچی مورتوض گولومسوندو:
- ائله بیل منی تانیمادین، ترس آوانین شیخ آغاسی منیم ددهلیگمدیر!!
دلی توراب سایمازجاسینا یئنه باغیردی:
- کیم اولورسان اول، گئچ سیرایا!!
قلئیچی مورتوض قیزیب الی ایله دلی تورابی دالییا ایتهلهینده، او قلئیچینین یاخاسیندا یاپیشیب چووال تایی کیمی قووزایب یئره قویاراق ساغ دیزینی دؤشونه باسدی. نفس قلئیچی مورتوضون سینهسینده گیزلهننده، بیردن آلتدان گؤزو دلی تورابین یان-یؤورهسینه دوشدو...
یئددی گئجه، یئددی گوندوز سونرا، قلئیچی مورتوض اویودولموش اونلارلا ائوه قاییداندا، یولدا خالاسی اری کئفلی ایسکندر قاباغینا چیخدی:
- اوغول! نیگرانچیلیقدان اؤلدوک، بیر هفتهنی هارالاردایدین؟
قلئیچی مورتوض باشینی آشاغی سالدی:
- هئچ!.. گؤتو قیللی الینه دوشموشدوم!!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دگرلی سؤزلر!!
دوکتور جئری
جومعه آخشاملاری، شهریمیزده سعدی ادبی درنگینین ییغینجاقلاری اولور. بو هفته اوستاد دفتری دیل و ادبیات حاققیندا دانیشاجاقدی. بیرآز گئجیکمیشدیک. قوشوقچو کل اوغلان ماشینی اوستادین قاپیسیندا ساخلاییب بئش-آلتی یول سیقینال چالدی. هاندان-گئجدن اوستاد دفتری ایله اوغلو، میرزه دفتری ائشیگه چیخدیلار. اوستاد دفتری باشینی باغلامیشدی، بتر ده اوسکوروردو. باشی ایله بیزیله سالاملاشاندان سونرا دئدی:
- قلمداشلار!..تأسفله من بوگون خستهلنمیشم، درنگه گلهبیلمهیهجگم. منیم یئریمه اوغلوم میرزه دانیشاجاق..
میرزه دفتری ماشیندا اوتوراندا، اوستاد دفتری برک-برک تاپشیردی:
- اوغلوم میرزه!.. دیقتلی اول، دگرلی دانیشاسان، گؤرنلر- ائشیدنلر دانیشغیندان فیضیاب اولسونلار!
ماشین یولا دوشنده گؤزومون قیراغی ایله آرخا قولتوقدا اگلمیش میرزه دفترییه باخدیم. جوشقولو گؤرونوردو. بیرآز دا رنگی قاچمیشدی. گولومسهیهرک سوروشدوم:
- آغا میرزه! دانیشیغا بیر شئیلر حاضیرلامیسان؟!
جلد الینی جیبینه سوخوب بیر تیکه کاغیذ چیخارتدی:
- دانیشغیمین موهوم نوکتهلرینی یازمیشام. آنجاق بیر آز استرسیم وار، ایلک دفعهدیر جمع قاباغیندا دانیشیرام، قورخورام اؤزومو ایتیرَم دوکتور!..
میرزه دفترینین یانیندا اوتورموش کئفلی ایسکندر :
- قورخما اوغلوم! استرسین داواسی منده دیر!- دئیه جیبیندن بالاجا بیر شوشه چیخاردیب میرزهیه وئرهرک آرتیردی:
- استرس گلنده بو داوادان بیر-ایکی خورتو ایچرسن!!
*
درنک قیو-قیو قیویلداییردی. یئریمیزده اوتورونجا درنگین باشقانی اوستاد فرهیخته، کل اوغلانی چاغیردی. کل اوغلان، قوشوغونو گورولتولو آلقیشلار ایچینده اوخویاندان سونرا، سیرا اوستاد دفترینین اوغلونا یئتیشدی. میرزه دفتری میکروفونون آرخاسینا گئچینجه، شوشه ایله کاغیذی جیبیندن چیخاردیب ماسانین اوستونه قویدو. بیر-ایکی یول میکروفونون باشینا تاپداییب پوفلهدی:
- کم گوی و گزیده گوی چون دُررر...
میرزه دفتری ایکینجی دیزهنی اوخویا بیلمدی. سسی تیترهییب دوداقلاری اسمگه باشلادی. بوغازی توتولدو. ماسانین اوستوندن شوشهنی گؤتورب ایکی-اوچ خورتو ایچدی. داوا همن ائتکیسینی گؤستردی:
- کم گوی و گزیده گوی چون دُر
از اندکِ تو جهان شود پُر
میرزه دفتری داوانین مؤعجوزهسینی سئزینجه شوشهنی گؤتوروب اوچ-دؤرد خورتو داها ایچدی:
- استخوانگان ترکیزه دارینه، همایه کنارهای سپردیس بندازه. نورخان همسانه آکنده. رازمان زیمابه پوشن...
دانیشیقدان هامی چاش-باش اولدور. کیمی دوداغین بوزدو؛ کیمی ایسه باشینی توولادی. میرزه دفتری شوشهنی یئنه باشینا چکدی:
- دفترک درصدانه دمابان گلشنه. استوانک پروندان آب زن. رشتهمان دولا پاگن. چینیجا فنورز آموزانه...
ساغیمدا اوتوران کل اوغلانین قولاغینا پیچیلدادیم:
- بونا نه اولدو؛ نییه تارتان-پارتان دانیشیر ؟!!
سولومدا اوتوران کئفلی ایسکندر بیج-بیج گولدو.
میرزه دفتری آنلاشیلماز سؤزلری سایا-سایا بیردن درین بیر سولوق آلیب سوسدو. دیک-دیک دینلهییجیلرین اوزنه باخدی. گؤزلری قیپ-قیرمیزی اولموشدو. کیمسهدن سس چیخمیردی. میرزه دفتری سوسغونلوغو گؤرونجه بیردن سسینی آتدی باشینا:
- آنلامازلار نییه به آلقیشلامیرسیز؟! یاریم ساعاتدیر سیزه قیزیل خیردالاییرام، اوچ-دؤرد یوز میلیون تومنلیق سؤز دانیشمیشام نییه به هوروت-هوروت باخیرسیز؟ آلقیشلایین دااا..
اوستاد فرهیخته او باشدان قیشقیردی:
- بو ساچما-ساپانلار ندیر دانیشیرسان، اوتان.. کَس سسینی!!
بو هایدان میرزه دفتری بیرآز یوشودو؛ یوموشاق-یوموشاق آچیقلادی:
- فرهنگستان زبان فارسی ایلده 15 میلیارد تومن بودجه آلیب اوچ-دؤرد یوز دنه سؤزجوک دوزلدیر، هئچ بیلیرسیز بو سؤزلرین بیری دؤولته نئچهیه باخیر؟! 12 میلیون تومنه!! من بورادا یاریم ساعاتدیر بو دگرلی - باهالی سؤزلری ساییرام، سیز ایسه هوروت-هوروت باخیب هئچ آلقیشلامیرسیز دااا...
سؤزجوکلر:
آلقیش: تشویق
ائتکی : تأثیر
جوشقو: هیجان
خورتو :جرعه
درنک: انجمن
دیزه: مصراع
سئزمک: حس ائلهمک
سولوق: نفس
قوشوق: شعر
قوشوقچو: شاعیر
قولتوق: مُبل، صندلی
ماسا: میز
های: ندا
یوشوماق: آرام اولماق
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دومبا گؤز
دوکتور جئری
اوستاد دفتری، کئفلی ایسکندر، قلئیچی مورتوض، کل اوغلان قبیریستانلیق طرفیندن گلیردیلر. اوست باشلاری توز-تورپاق ایچینده ایدی. ماراقلاندیق. یاخینلاشینجا سوروشدوم:
- خئیر اولا یولداشلار، هارادان بئله؟!
اوستاد دفتری الینین دالی ایله آلنینین ترینی سیله-سیله دئدی:
- دومبا گؤزو قویلاماقدان گلیریک!
یانیمدا دوران اوستاد فرهیخته ایکی الینی باشینا تاپدادی:
- ائی وای ائویمیز ییخیلدی! فرهنگستان زبان فارسینین رئیسی اؤلدومو؟!!
قوشوقچو کل اوغلان باشی ایله "هه!" دئدی.
شاشقین-شاشقین سوروشدوم:
- هله بو صیر-صوفت ندیر؟! باشدان آیاغا توزا، تورپاغا بورونموشسوز!!
یانیت وئرن اولمادی؛ اوستاد دفتری گؤیه باخدی. کئفلی ایسکندر گولدو. کل اوغلان باشینی قاشادی.
قلئیچی مورتوضا دؤندوم. اوزو جیرماقلانمیشدی! آرغین-یورغون فیسیلدادی:
- آدام کیمی باسدیرماغا قویموردو کی!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار!
دوکتور جئری
سووئتلر بیرلیگی چؤکمگه باشلایاندا، اوتایلی بو تایلی آذربایجانلیلار آرازین ایکی ساحیلینه توپلاشیب ووصال ماهنیلارینی سس-سسه وئریب اوخویاندا، بیزیم قلئیچی مورتوض اؤزونو چایا ووروب اوتایا گئچدی. چوخلو آختاریشلاردان سونرا، ایللر اوزونو، آیری دوشموش خاللی-تئللی خالاسینی تاپدی. گؤز یاشلاری آخیشیب داشاندا، خالا-بالا ساریشیب قوْووشاندا، قاپی-قونشو "ایسلام اؤلکهسیندن بیری گلیب" دئیه خبردار اولوب خالانین ائوینه دولوشدولار. سالام-صالاوات ایله قلئیچی مورتوضو یئنی آچیلمیش مچیدلرینه گؤتوروب، قاداغا قویولموش دینلری حاققیندا سورغو-سوالا باشلادیلار. آلنی مؤهور گؤرمهمیش قلئیچی مورتوض چتین دورومدا قالمیشدی. ددهلیگی شیخ آغانین آبیری گئتمهسین دئیه ناچارلیقدان یالاندان-دوغرودان بیر شئیلر قوشوشدوروب سورغولاری بیر تورلو جاوابلاندیرماغا چالیشدی. سیرا خالاسی ارینه یئتیشدی. شانسدان اوتایلی خالاسی ارینین آدی، بو تایداکی خالاسی ارینین آدی کیمی کئفلی ایسکندر ایدی! کئفلی ایسکندر بتر ایچن ایدی. اؤزونه بیر چیخیش یولو آختاریردی. ادب-ارکانلا گلیب قلئیچی مورتوض قاباغیندا اوتوروب سوروشدو:
- بورادا دئییرلر؛ چاخیر ایچنین نامازی آللاه درگاهیندا قبول اولماز. منده ایچمگی ترگیده بیلمیرم. بونون بیر چیخیش یولو وارمی؟!
قلئیچی مورتوض باش بارماغینی گیژگاهینا قویوب بیرآز فیکیرلشندن سونرا جاواب وئردی:
- ایسلام اؤلکهسینده هر شئیین بیر یولو وار. سن ائلهیه بیلرسن سرخوشلوق باشیندان چیخاندا تؤوبه ائلهییب نامازینی قیلاسان، نامازدان سونرا گئنه ایچه بیلرسن!!
کئفلی ایسکندر سایغی ایله الینی دوشونه باسیب،" منه دئییردیلر ایچمه، دوزونو سیز دئییرسیز، شوکورلر اولسون کی یولو وار ایمیش!"دئینده، قلئیچی مورتوض آرتیردی:
- هله بو بیر شئی دئییل کی! من اوتایداکی خالام ارینی ایکی کره ده مکّهیه گؤندرمیشم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیزه امنیت لازیم دئییل می؟!
دوکتور جئری
دونن کئفلی ایسکندردن ائشیتدیم،
قلئیچی مورتوضو آروادی ائودن ائشیگه اؤتوروب. سالیغینی توتدوقدا آنلادیم گئدیب
حاجی نیظامین کؤهنه حامامینین تولانبارخاناسیندا قالیر. تلم-تلَسیک اؤزمو اورایا
یئتیردیم. جیریلتی ایله قاپینی آچیب ایچری گیردیم. مورتوض ال-قولتوق
دیوارین دیبینده اوتورموشدو. اوست-باشی قاپقارا ایدی. منی گؤرجک آیاغا قالخدی.
- مورتوض بگ بورادا نه قاییریرسان؟- دئیه سوروشدوم. دولوخساندی؛ دینمهدی.
قوجاغیمی آچیب اؤپوشمک ایستهدیگیمده باشینی چیگنیمه قویوب هؤنکور- هؤنکور آغلادی:
- خویلو خانیم منی ائودن ائشیگه اؤتوروب!
- نه اولوب اولمایا گئنه بیلهسی ایله دالاشمیشسان؟!
باشینی توولادی:
- یوو.. گئچن هفته آخشام ائوه دؤننده، خویلو خانیم دئدی: "پول وئر گئدیم چؤرک
آلیم." دئدیم:" پولوم یوخدور، هله ایش تاپمامیشام." خویلو خانیم دا حیرصلهنیب سسینی آتدی باشینا:- "دئینده
پول وئر چای-چؤرک آلیم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده گازی،
برقی، کسیبلر پول وئر قبضیلری وئریم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئیینده
پول وئر اوشاقلارا پار-پالتار آلیم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئینده
اوشاق مریضدیر پول وئر دوکتورا آپاریم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده،
بؤیوک اوغلان نئچه واختدیر آخشاملاری گئج ائوه دؤنور، بورنونون سویونو ساخلایا
بیلمیر، سایمیرسان. دئیینده، قیزیمیز مشقه دوشوب یولداشلاری ایله گئتسین خلیج همیشگی فارسین
قیراغینداکی اؤلکهلرده ادامهیی تحصیل وئرسین، چگینلرینی سیلکهلهییرسن..."
سونرا اللرینی بئلینه ووراراق قیشقیردی: "دئیه بیلرسن سن بو
ائوده نهیه گرهکسن؟!".
خویلو خانیمی بیرآز یوشوتماق ایستهدیم: "بیلیرسن آرواد! من اولماسام
قونشوموز دونباگؤز عوض گئجه دیواردان آشیب ناموسونا توخانار! یا اونون مؤهتاد
اوغلو گلیب باشیزی کسیب مال-دؤولتیمیزی آپارار!."
مورتوضون سؤزلرینی کسدیم:
- خانیمین نه دئدی؟
- هئچ نه دئمهدی. سوپورگهنی گؤتورب منی ائوده ائشیگه اؤتوردو.
اوزونتو ایله دئدیم:
- ایندی نئجه اولاجاق؟!
- دئییرم، ایجازه وئرسن گلیب بیر نئچه گون سیزده قالیم گؤرک سونرا نه اولور!
- یوخ!.. یوخ!.. اولماز قارداش. بیلرسن آرواد منی ده ائوه بوراخمیر. قاپینی
تپکلهمهینجه اوزومه آچمیر!
شاشیردی:
- یانی قاپینی تپیکلهینده قورخوب اوزونه آچیر؟!!
آجی - آجی گولومسهدیم:
- یوخ بابا!.. آرواد قولتوغوم دولودور دئیه قاپینی اوزومه آچاندا تئز ایچرییه
سوخولورام!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیزین گوناهینیز نمنهدیر؟
دوکتور جئری
قیام-قیامت اولموشدو. اینسانلار دؤرد-دؤرد گلیب سورغولانیردیلار. نؤوبت دوکتور جئری، قلئیچی مورتوض، شیئخ آغا و کئفلی ایسکندره گلینجه سورغو ملگی دئدی:
- اؤز دیلیزله دونیادا ایشلهدیگیز ان بؤیوک گوناهی سؤیلهسهز، گوناهیز باخیشلانیب جننته گئدهجکسیز.
دوکتور جئری باشینی آشاغی سالدی:
- من بیر کره عمل ائلهینده اونوتدوم قایچی خستهنین قارنیندا قالدی.
سورغو ملگی بارماغی ایله یان طرفدهکی بیر تشت سویو گؤسترهرک:
- گئت، کؤوثر سویوندا اللرینی یو گوناهین تمیزلنسین- دئدی.
دوکتور جئری اللرینی سودا یویاندا جنتین قاپیسی اوزونه آچیلدی.
سیرا قلئیچی مورتوضا گلدی. قیزارا-قیزارا دئدی:
- من دیوارین چاتیندان قونشونون آروادینا باخاردیم!
سورغو ملگی گولومسهدی:
- گئت کؤوثر سویوندا گؤزلرینی یو، گوناهدان آرین.
قئلیچی مورتوض گؤزلرینی تشتده یویاندا، کئفلی ایسکندر ایله شئیخ آغا پیچیلداشاراق سیرادا یئرلرینی دگیشدیردیلر. بو سورغو ملگینین گؤزوندن یایینمادی. قیزغین-قیزغین:
- سیز نییه یئرلریزی دگیشدیز؟- دئیه قیشقیردی.
کئفلی ایسکندر اوتانا-اوتانا فیسیلدادی:
- منیم گوناهیم چاخیر ایچمکدیر. ایجازه وئرسهنیز من اوّل آغزیمی یویوم گئچیم، آخی شئیخ آغانین گوناهی مملکتین ایچیه سیچماقدیر!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
اوستان-ین یئنی موُدیرلرینین تجروبهلری نه قدردیر؟
دوکتور جئری
بو ایل حاجی ایسکندرین باغی یاخشی بار وئرمیشدی. آغاجلار پتیراق کیمی آلما گتیریب بوداقلاری سینماقدایدی. درمه واختی یئتیشینده، او سئوینه-سئوینه قلئیچی مورتوضون یانینا گئدیب آلمالارین درمهسی اوچون یئش-اون نفر یاخشی آلمادَرَن ایستهدی. قلئیچی مورتوض، ایشچی دللالی دیر؛ اوزاقدان-یاخیندان گلن ایشچیلره ایش تاپیب یوزدهسینی(درصدینی) آلار. قئلیچی مورتوض، حاجی ایسکندرین قولوندان یاپیشاراق اونو اوزون بوْی، ائنلی کورک، قوللو-بیلکلی، چاتماقاش بیر کیشینین یانینا آپاریب دئدی:
- آختاردیغین آدام ائله مشه نوروزعلیدیر، عاییلهسی ایله بیزیم شهره ایشلهمک اوچون قوناق گلیبلر. چوخ ایشلهین آدامدیرلار، یئددی-سککیز گونه سنین باغین دریب قورتارارلار.
حاجی ایسکندر، نوروزعلینی آشاغیدان یوخارییا سوزهرک سوروشدو:
- مشدی!..اینشاالله سیزین تجروبهنیز وار، باجاریرسیز دا نئجه آلما درهسیز؟!
مشه نوروز علی گولومسهدی:
- حاجی! بونلار نه سؤزدور؟!.. بیز اؤزوموز ائله باغچیییق. گتیرمزلیکدن بو ایل باغ-باغاتیمیزی شاختا ووردو. بیزده الیمیزی اونون-بونون قاباغینا آچمایاق دئیه گلمیشیک بورادان بئش-اوچ تومن پول آپاراق.
قلئیچی مورتوض، نوروز علینین سؤزونو کسدی:
- دوز دئییر حاجی... نوروز علینین قوْزلی کندینده اوچ-دؤرد هیکتار باغ-باغاتی وار.
حاجی ایسکندر قوْزلی کندینین آدینی ایندییهدک ائشیتمهمیشدی. اوزاق دوشموش، اوجقار بیر کند اولمالی ایدی. وئریلهجک موزد اوستونده آنلاشدیقدان سونرا حاجی ایسکندر، مشه نوروز ایله عاییلهسینی وانئته میندیریب باغا آپاردی. ماشینی کوْلانین قاباغیندا ساخلایینجا نوروزعلینین آروادی، اوچ اوغلو ایله دؤرد قیزی یئره آتلانیب یوک-یاپیتلارینی کوْلایا چکمهیه باشلایاندا حاجی ایسکندر نوروزعلییه دئدی:
- کولانین دولابیندا پیشیرمگه هرنه ایستهسهنیز وار، اوجاقدا قاپی آغزیندادیر. من گئدیرم کارخانادان سلهلری گتیرم. ایکی-اوچ گون چکر..سیز صاباحدان ایشه باشلایا بیلرسیز.
نوروز علی الینی گؤزونون اوستونه باساراق حاجی ایسکندر آرخایین ائلهییب یولا سالدی.
***
ایکی گون سونرا، حاجی ایسکندر باغا قاییداندا گؤزلرینه اینانا بیلمهدی. درمه ایشی بیتمک اوزره ایدی! آلمالار دریلیب باغین بیر نئچه یئرینده قوببالانمیشدی! بیلدیر، باغی اوْن گونده درمیشدیلر!! حاجی ایسکندر اوجا آددیملار آلما قوببالارینین بیرینه یاخینلاشدی؛ آلمالارین بیر نئچهسینی گؤتورب باخیب یئره آتدی. سونرا توْواراق ایکینجی قوببانین باشینا قاچدی، یئنه بیر- ایکی آلمانی یوْخلادی. اوچونجو قوبباییا چاتاندا رنگ-روفو ساپساری اولدو. دیزه کؤچوب یئره ییخیلدی. آلمالارین هامیسی ازیلمیش، بوزولموش، یارالانمیشدی!!
اوزاقدان بو گؤرونتو گؤرن نوروز علی آروادینا دئدی:
- حاجی ایسکندر ایشیمیزه باییلدی!
تئز اؤزلرینی حاجی ایسکندرین باشی اوستونه یئتیردیلر. آغزیندان کؤپوک گلمکده ایدی. نوروزعلینی گؤرونجه سیزیلدادی:
- آلمالارین باشینا نه اوْیون گتیریبسیز؟!..
نوروز علی شاشیردی:
- نه اوْیونو حاجی؟.. درمیشیشک دا!!
حاجی ایسکندر اینگیلدهدی:
- نئجه دردیز؟!
نوروز علی دوْشونو قاباغا وئردی:
- قاباقجا آغاجلاری سیلکهلهدیک سونرا آغاج باشیندا قالان آلمالاری چیرپیب یئره تؤکدوک!.. بیز کندیمیزده جویزلری ده ائله بئله درهریک!..
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
أنا کئفلی ایسکندر!
دوکتور جئری
ائل آراسیندا کئفلی ایسکندر آیاماسی(لقبی) ایله تانینان حاج محمدعلی آغا، محرملیک آیی باشلایاندان هر یئرده اوتوروردو سؤزو کربلا فاجیعهسینه چکهرک دئییردی:
-کئشکه من ایمام حسین(ع) زامانیندا اولایدیمدا اونون "هَل مِن ناصِراً یَنصُرُنی؟" [منه یاردیم ائدن واردیر می؟] هارایینا "لبیک" دئییب یاردیمینا قوشوب اوغروندا شهید اولایدیم...
سونرا مندیلینی چیخاردیب اوزونه باساراق هؤنکور- هؤنکور آغلاییردی.
عاشورا گئجهسی، او یئنه یانینداکیلارا آرزوسوندان دانیشیب آغلایاندان سونرا باشینی مچیدین دیوارینا سؤیکهدی. آنسیز اؤزونو کربلا چؤلونون اورتاسیندا گؤردو. بیرآز گئجیکمیشدی سانکی. یزیدین قوشونو شهیدلرین باشینی نیزهلرین اوجونا تاخاراق قانلی ساواش آلانینینی ترک ائتمکدهایدی، اسیرلر آغلاشا-آغلاشا قوشونون دالیجا سوروکلهنهرک چکیلیردیلر.حاج محمدعلی دهشتله بو گؤرنتونو گؤزدن گئچیریرکن قوشوندان بیر آتلی آیریلیب چاپاراق اؤزونو اونا یئتیردی. یاخشی باخدیقدا اونو تانیندی. شیمر ایدی. شیمر قلینجینی چکهرک آتین قاباق قیچلارینی گؤیه قووزایا-قووزایا قیشقیردی:
- هَل أنتَ مِن أصحابُ الحُسین؟
[سن حسین-ین صحابهسیندنسن می؟]
حاج محمدعلی باشینی توولادی:
- لا..لا.. أنا کئفلی ایسکندر!
[یوخ..یوخ .. من کئفلی ایسکندرم!]
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آغیر یوک
دوکتور جئری
شیخ آغا سالام-صلوات ایله کندین آلاقاپیسیندان ایچری گیردی. قلئیچی مورتوض جاماعاتی آرالایاراق گئچیب ائششگین نوختاسیندان یاپیشدی...
ترس آوا کندینده. شیخ آغانین گلیشی، اوروجلوق آیینین یئتیشمهسی دئمک ایدی. شیخآغا هر ایل، خالقین اوروج-نامازینا، شرعی مسئلهلرینه یئتیشمک اوچون شهردن گلیب بیر آی ترسآوا کندینده، قلئیچی مورتوض گیلین ائوینده قالاردی. دئییلنلره گؤره، قلئیچی مورتوضون ددهسی- رحمتلیک کابلا احد، شیخ آغانین صیغه قارداشی ایمیش. شیخ آغا ترس آوایا گلن گوندن، سحر، ناهار، آخشام آذانلارینی دئیر، ایفطاردان سونرا مچیدده جاماعات نامازی قیلار، خالقین شرعی مسئلهلرینه یئتیشردی. آنجاق بو شیخ آغانین بوتون وظیفهسی دئییلدی. شیخ آغا داناباش کندینین شرعی مسئلهلرینه ده یئتیشمهلی ایدی. داناباش کندی ایله ترس آوا کندینی کئچی بوغان چایی بیربیریندن آییریردی. آخشاملار، ترس آوا کندینین ناماز-مینبری بیتدیکدن سونرا، قلئیچی مورتوض، شیخ آغانی بئلینه میندیریب چایدان گئچیردهرک داناباش کندینه آپارار، ناماز-مینبردن سونرا تکرار ترس آوایا قایتاراردی...
- اسسلامووو علیکوووم ...
شیخ آغا ایچری گیردی. قلئیچی مورتوضون ننهسی مشدی خانیم چادیراسینین اوجونو دیشلهیه-دیشلهیه اوتاغین باشیندا آغایا یئر گؤستردی:
- حاج آغا خوش گلمیسیز.. بویورون ..بویورون.
شیخ آغا آخسایا- آخسایا گئدیب قالین دؤشکچهنین اوستونده اوتوروب یاسدیقلارا سؤیکندی:
- آللاه شاهین ائوینی ییخسین! کند یوللاراینا یئتیشمیرکی.. بورایا گلنه قدر جانیم چیخدی...
قلئیچی مورتوض اللرینی گؤیه قووزادی:
- آمین!
بیر آز دینجلدیکدن سونرا، شیخ آغا الینی آتاجاسینا قلئیچی مورتوضون چیگینه تاپداییب دئدی:
- اوغلوم ! دوزدور بوراسی منیم قارداشلیغیم ائویدیر آنجاق بوندان باشقا، من ایکی سببه گؤره هر ایل سیزه قوناق اولورام...
قلئیچی مورتوض ماراقلاندی:
- نه سببلره گؤره آغا؟!
شیخ آغا گولومسوندو:
- ایکینجیسی مشدی خانیمین تندیر چؤچهلرینه گؤرهدیر..
سونرا یئرینده دیکلندی:
- مشدی خانیم او تندیر چؤچهلریندن گتیر گؤرهک اؤلدوم آجیمدان!
مشدی خانیمین دوداغی قاچدی، چادیرا آغزیندان دوشدو...
یئددی-سککیز گون اوروجلوقدان گئچمیشدی. بو سوره ده قلئیچی مورتوض ترس آوانین مچیدی قورتولاندان سونرا شیخ آغانی بئلینه آلیب چایدان گئچیدهرک دانا باش کندینه آپاریب قایتاریردی. آنجاق او گئجه داناباش کندیندن دؤننده قلئیچی مورتوض چوخ دالغین گؤرونوردو. بایاق مینبرده، کندلیلرین بیری حئیوانلارین حق- حوقوقوندان سوروشاندا، شیخ آغا سؤزلرینین آراسیندا دئمیشدی:
- کیمسه بیر حئیوانلا یاخینلیق ائلهییب جوتلشسه، او دونیادا او حئیوانی سونسوزا قدر بئلینده دولاندیرجاقدیر.
ترس آوا کندینده چاتاندا، قلئیچی مورتوض شیخ آغانی کئفلی ایسکندرگیلین قاپیسیندا یئره قویوب میزیلدادی:
- آغا! سیز بورادا گؤزلهیین من گئدیم ائششگیزی ده گتیریم!
شیخ آغا شاشیردی:
- اوغلوم نه اولوب مگر سیزه گئتمیریک؟!
قلئیچی مورتوض باشینی آشاغی سالدی:
- یوخ آغا!..یاخشیسی بودور بوندان بئله کئفلی ایسکندرگیلین ائوینده قالاسیز!!
شیخ آغانین گؤزلری کللهسینه چیخدی:
- مگر نه اولوب؟!!
قلئیچی مورتوض قایغیلی- قایغیلی سیزیلدادی:
- آغا باغیشلایین، من بو دونیادا سیزی او دونیادا ائششگیزی بئلیمده دولاندیرا بیلنمهرم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
پیشیک یئمهمیشم
دوکتور جئری
شیخ آغا جوما آخشامی قلئیچی مورتوضگیله قوناق گئتمیشدی. اؤپوش- گؤروشدن سونرا قلئیچیمورتوض، ددهلیگینین سارالمیش اوزونه سای سالدی:
- قوربانین اولوم دده! رنگین-روفون نییه قاچیب؟!.. خسته-مسته دئییلسن؟!...
شیخ آغا الینی اورگینین اوستونه باسدی:
- اورگیم آغرییر!
قلئیچی مورتوض نیگران اولدو:
- زنگ وورادین، گلردیم آپاراردیم دوکتورا!!
- گئتدیم.. سحر دوکتور جئرینین مطبینده ایدیم..
- یاخشی!.. نه دئدی؟..
- دئدی: اورگیمین دامارلاری دارالیب...
- داوا-درمان نه یازدی؟
شیخ آغا باشینی آشاغی سالدی:
- دوزونو ایستهسن بو گون چوخراق داوا-درمانا گؤره بورا گلمیشم!..دوکتور دئدی، اورگیمین دامارلارینی آچماق اوچون گرهک ویسکی ایچم. اؤزون بیلیرسن من آبیرلی-ناموسلی بیریسییم، من کیمه دئییم منه ویسکی تاپسین...
قلئیچی مورتوض ددهلیگینین سؤزونو کسهرک:
- دده بهیم من اؤلموشم؟!..- دئییب، تئز جیب تئلفونونو چیخاردیب خالاسی اری کئفلی ایسکندر زنگ ووراراق احوالاتی اولدوغو کیمی آنلاتدی.
یاریم ساعات سونرا کئفلی ایسکندر بیر قاب عاراق، اوچ-دؤرد پورس کاباب ایله قلئیچی مورتوض گیلده حاضیر ایدی.
شیخ آغا عاراغی گؤزدن گئچیره-گئچیره دیللندی:
- دوکتور منه دئییب ویسکی ایچیم بو کی آچیق عاراقدیر؟!!
کئفلی ایسکندر گوله-گوله:
- آغا! ویسکی اولمایان یئرده آچیق عاراق، ویسکی ثاوابی وئرر..-دئدی.
قلئیچی مورتوض سوفرهنی آچینجا شیخ آغا ایله کئفلی ایسکندر ییئیب ایچمگه باشلادیلار. کئفلی ایسکندر آرا وئرمهدن بارداقلاری آرد-آردا دولدورودو. بیردن شیخ آغانین حالی یامان قاریشدی. الینی آغزینا باسیب ائشیگه قاچدی. آردیجا کئفلی ایسکندر ایله قلئیچی مورتوض دا ائشیگه قاچدیلار. شیخ آغا کردینین قیراغیندا اوتوروب قوسوردو. قئلیچی مورتوض اگری- اگری کئفلی ایسکندره باخدی:
- سنه کیم دئدی، آچیق عاراق گتیرهسن؟!.. بهیم بیلمیرسن بونا هرنه پوخدان قاریشدیریرلار؟!..
شیخ آغانین هوشو باشیندان چیخدی.
- ایندی من نئیلهییم؟!
قلئیچی مورتوض باش-گؤزونه تاپداماقدا ایکن، پیشیکلری-مخمر- گلیب آغانین قوسونتولاردان ییئیب-یئییب اؤلدو.
قئلیچی مورتوضون دردی بیر ایدی اولدو ایکی:
- ائی وای ددهم ائی وای.. ائی وای پیشیگیم ائی وای!!...
کئفلی ایسکندر آفتافا ایله شیخ آغانین اوزونه سو سپیردی. هاندان-گئجدن شیخ آغا آییلدی:
- اوغلوم مورتوض بونلار نمنهدیر؟
قلئیچی مورتوض زایلدادی:
- دده حالیز خاراب اولوب یئدیکلریزی قایتاردیز.
شیخ آغا ساییقلایا-ساییقلایا قایتاردیقلارینی سایماغا باشلادی:
- اوغلوم دوزدور؛ من کاباب یئمیشم، خییار یئمیشم، بامادور یئمیشم، دکل یئمیشم، پول یئمیشم، یئر یئمیشم...
سونرا پیشک اؤلوسونو گؤسترهرک آرتیردی:
- آنجاق نه قدر فیکر ائلهییرم یادیما گلمیر نه زامان پیشیک یئمیشم؟!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
دوکتور جئری نین تهران ملهمی نه بیر جواب!
تبریز ملهمی !
بیر هفته اونجه دن، تورک شیناس عابباس ائلچین له- شیخ آغامیز آخوند امیرحوسین (بهبود) مورادی یه خبر وئریلمیشدی، پایتخت ده اولان فارس دیلی قورومو باشقانی ،مجلیسیمیزده تورک دیللی اولان دئپوتادلاریمیز(ماده اون بشه گوره ایمضا ائدنلر) اوچون، هم بیر محللی معاینه همده بیر محللی تحقیقات ائیلمک ، اولکه میزه گلمه لری لازیم دوشوب. بیردن خبر وئریلدی: بش دیقه چکمه میش قوناقلاریمیز دئدییمیزآدرسه یئتیشه جک.
او زامان گلیب چاتدی، ماشیندان قوناقلار دوشوب چوخ گوزل قارشیلاندیلار، اوپوشوب -گوروشندن سونرا، گئچیب ایستراحت ائتدیلر.
صاباحی بویوک بیر مجلیس قورولموشدی. مجلیسیمیزین آشاغی باشدان -یوخاری باشاجان بویوک آداملار ،جراحی دوکتور-ایقتیصادجی-زاوودچی-داواناخاناچی-کوره چی لر بیر طرفده ، یازیچیلار- شاعرلر -نوحه خانلار-سیره چی-دسته چی لرده بیر طرفدن ،جابه جا -ردیفله اؤز یئرلرینده اوتوروب گوزلری –اوزلری پایتخت دن گلن فارس دیلی قورومو باشقانینا زیلله یب –باخیردیلار. هردن بیری قوناقیله اوز-اوزه یاسلاشاندا ،قوناق بیر گولومسوله نیب ،مجلیسده اوتوران شخص، الین سینه یه آپاریب، یئریندن بیر قاریش دوروب، اؤز ایراده تین بیلدیریردی.
ایلک آخوندوموز ، دانیشماقا باشلادی :خداوند مهربان و رحیم ، بر ما خیر و برکت زیاد بخشیده است. پس برای پروردیگار نماز بگزارید و قربانی کنید، محققا دشمن تو مقطوع النسل است .آخوند امیر حوسین(بهبود) مورادی دوشمنی دیله گتیرنده، بیر ناراحات حالتده ،عابباس ائلچینه باخدی، سیره چیلردن بیری اوجا سسله بیر صلوات چونده رین،دئمکده.... دوشن آخیر هاوا مجلیسدن بیرده عابباس ائلچینین اوستوندن، گوتورلندی.
سونرا شهرلریمیزدن بیر نئچه گوزل بویوک آداملاردان، فارس دیلیمیزین فلسفه سیندن نییه اونو اوخویوروق؟ افسانه وی قهرمانلاریندان چوخلی دانیشیق آپاریلدی. آخیردا کندلرین بیریندن بیر قوجا کدخدایا نوبت یئتیشدی. تریاکی بوغلارینا بیرده قارا رنگ قویان باشینین توکلرینه ال چکیب، دانیشماقا باشلادی: مهمان ما خوش آمدند! به عرض ملوکانه موبارک می رسانم، در ادامه کار شما ما هم در دهکدهای خود خدماتی به انجام رساندیم. نام پیش از هزار دهکده- شهر-منظقه- کوه -رودخانه ترکی را عوض کردیم اسم فارسی گذاشتیم .نمونه آنرا می آورم !سییاری را سیه رود، یام را پیام، آراز را ارس، کمچی را کیامک، علمدار گرگر را هادیشهر، ......قراردادیم. بونلاری دییه نده فارس دیلی قورومو باشقانی آلما یئییردی، بیر قاچ پیچاقیله قوپاردیب، الیله اوزادیب گوله- گوله اونا طرف اوزادیب،دئدی: بییا جان دلم ،بفرما حق شماست، بفرما بخور! کدخدانین ایکی الی سینه ده ،قاچا- قاچا قاچیب، تیکه آلمانی اوندان آلیب، ائله اونون یانیندا یئدی!
عابباس ائلچین سوزی اله آلاندا قوناقی چوخ یاغلادی، اورتا سوزونده بئله دئییردی: .....مهمان گرامی ما همگی از شما جنابعالی انتیظار داریم به درخواست ما که تدریس زبان ترکی در مدارس است توجه نمایید. ائله بو سوزی دییه نده فارس دیلی قورومو باشقانی یئرینده بیر قرنشدی، ائله بیل عقرب شالوارینا گیرمیشدی، آخوند امیرحوسین مورادی نین ناراحاتچیلیقی چوخالمیشدی، اوتوران قوناقلارین هامی سی ولولییه
دوشموشدولر،خیلاصه عابباس ائلچین سوزون چوخ عذابلا قوتاردی..... .
سوز ایندی قوناقینیدی، قوناق دیله گلدی: به نام خدا، من خیلی مفتخرم که امروز اینجا در قلب تپنده مملکت عزیزمان هستم از روحانی مجلس از بزرگان به خصوص کدخدای دهستان مربوطه سپاسگزارم از کدخدا می خواهم بیشتر تلاش کنند. کدخدا یئریندن دوردی، بیر گوزل اییلیب- دوزلدی .قوناق دیله گلدی خواهیش دارم ازت، آخر جلسه یک روگرفت(فتوکپی!) از آن لیست برام بدهید. کدخدا الین گوزونون اوستونه قویدی. قوناق آخیر سوزلرینده یدی: .....آخر سر باید در جواب امثال عباس ائلچین ها باید به گویم: ما نمی توانیم به عقب برگردیم، نمی توانیم ترمز این ماشین را بکشیم ،برای اینکه دو سه نفر اجنبی پرست به امیالشان برسند، من در اینجا می گویم به جرس قاطع در این عمل خود می مانیم !به کوری چشم دشمنان این مرز بوم .هامی صلوات چونده ریب ، قوناق دوراندا آیاقا هاهی قوناقلار آیاقا دوردولار. هره بیر یولیله اؤزون قوناقا یاخینلادیردی، بیری جیبیندن خودکار چیخاردیب هدییه ائیله ماقیله ،بیری گوروشماقیله اؤز ایراده تین بولوندوروردی. کدخدا یاخینلاشیب جیبیندن بیر قیش امرودی چیخاردیب ،وئردی .خیلاصه قاپییاجان خوداحافیظ لشمه لر ایدامه سی واریدی.
اون دیقه دن سونرا بیر آخوند امیر حوسین مورادی بیر عابباس ائلچین بیرده قوناق قالمیشدی. قوناق قاش قاباغین ساللاماقیله معلومودی عابباس ائلچیندن ناراحاتدی، ایسته میر گئجه نی قالسین ،آمما بو طرفدن ده گئجه دن خیلک گئتمیشدی ،دیله گلدی: یه جایی هست استراحتی کنیم اما با این اوضاع احوال، تنهایی می ترسم ،یک نفر هست که با من در اینجا بخوابد؟ تالارین نگهبانی کئفلی ایسگندر جوابیندا، دئدی: قوربان من اینجا هستم باهم می خوابیم .
گئجه یاری سی بیر- ایکی پیشیک ائشیکده بوغوشوردولار. قاناق یوخودان آییلیب، چوخ هاراسان کئفلی ایسگندری اویادیب، دئدی: برادر مثل اینکه در بیرون عملییات خرابکارانه است!؟ کئفلی ایسگندر یوخودان آییلدی، بیر قولاق آسیب ،سونرا دئدی: عملییات خرابکارانه هست اما به ما ربطی ندارد! اما اگر می ترسی؟ بیا پیش من بخواب. قوناق ائله بو سوزی ایسگندردن ائشیتدی، تز اؤزون وئردی اونون یانینا،کئفلی ایسگندر یئرینین ایچینده بیر گوزلرین آچیب قوناقا باخدی، ائله اوجورسونا یوخی باسدی .
چونکی گئچن جلسه نین هاواسینا یوخلامیشدی ،یوخودا گوردی بیر یولدا گئدیر، ایسته یر بیر یئرده ایشله سین. بیردن بیر دگیرماندان بونو سسله دیلر، سسه ساری گئدیب- دانیشاندان سونرا اونلارا باشلایب ایشله دی .بوغدالاری دگیرماندان گتیریب خاورماشینینا وورودولار، بیردن بیر پاسیبان سوت چالدی کی:اوغرولاری قویمایین، دگیرمانی بوشاتدیلار. هره بیر طرفده گیزلندی، اودا قاچیب دگیرمانین ایچه ریسینده گیزلندی.
اوردا بیر قوجا کیشی ایشله ییردی، اون بش باجادان اون توکولوردی، بیریندن چوخ- بیریندن آز- آخیرداکیندان چوخ آز اون گلیردی. قوجادان خبر آلدی: بونلار ندیر؟ باجادان توکولور؟ قوجا ،دئدی: ائولادیم، بونلار هر اینسانین روزوسودی، باخ او چوخ توکولن باجا هامییا، خیدمت ائیلییه ن جلیل ممدقلی زاده نیندی، اوندان سونراسی نیما یوشیج ، او بیرسی جواهر نعل نهرو، او بیرسی ده شکسپییریندی، سانییا- سانییا گلیب یئتیشدی یاپ او آخیرداکی باجییا، هردن بیر توزاناق گلیب یرتیقدان دوشوردی! اوردا قوجا دایانیب، باشین آشاغا سالدی. کئفلی ایسگندر سوروشدی: بو بس؟ قوجا ،دئدی: او یرتیق سیزین قوناقیزین روزی یرتیقی دی! کئفلی ایسگندر چوخ تاسف ائیله دی، ناراحاند حالدا ،دئدی: یوخ، بو دوز ایش دئییل ،ایندی او یرتیقی من بیر آز گئنیشله ده رم! بارماغین اوزادیب ایسته دی یرتیقی بیر آز گئنیشلتسین، اوندا بیر هاوار سسی بونو یوخودان آییدیب گوردی کی: وای آتاوین ائویله! قوناقین شالواری آشاغی، بارماغی قوناغین دالیدا آیری یئرینده !
عابباس ائلچینده قاپینی آچیب، آیاق اوسته ،هاراسان- هاراسان اونلارا، باخماقدا !!
محمد علی برزگر(گرگرلی آراز)
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
کئفلی کونفوسیوس
دوکتور جئری
اؤلکهنین یوز ایللیک گلیشمه- ایرهلیلمه پروقرامینی حاضیرلاماق اوچون دؤولت طرفیندن داناباشلی دوکتور جئری، ترس آوالی قلئیچی مورتوض بیرده گرگرلی کئفلی ایسکندر بؤیوک بیلگین کونفوسیوسون یانینا گؤندریلدی. مملکت باش بیلنلری، کونفوسیوس ایله چایلاشاندان سونرا بو قونودا یاردیمجی اولماسینی، یول- یؤندم گؤستریب اؤیود وئرمهسینی ایستهدیلر. بؤیوک بیلگین ساققالینی تومارلایا- تومارلایا دئدی:
- مملکتینیزه یئدی آی ایچینده بؤیوک بیر ایش گؤرمک ایستهییرسینیزسه بوغدا اکین.
- مملکتینیزه یئددی ایل ایچینده بؤیوک بیر ایش گؤرمک ایستهییرسینیزسه آغاج اکین.
- مملکتینیزه یئتمیش ایل ایچینده بؤیوک بیر ایش گؤرمک ایستهییرسینیزسه اینسان تربیه ائلهیین.
دوکتور جئری آلقیشلاییجی باخیشلارلا کونفئسییوسو سوزهرک یولداشلارینا دؤنوب:
- بو آلتین اؤیودلری نوسخه ائلهییب دؤولتیمیزین حوضورونا چاتدیرمالیییق- دئیه الینی جیبینه سوخدو:
- ائی واخ!.. گؤزلوگوم ائوده قالیب، اؤیودلری سن یاز، اوستاد مورتوض!!
قلئیچی مورتوض اویان- بویانین قورتدالایا-قورتدالایا فیسیلدادی:
- ائله بیل قلمیمی گتیرمهمیشم!!
کئفلی ایسکندر بو دورومو گؤرونجه باشینی تؤولاییب دئدی:
- من یازارام!
دوکتور جئری برک-برک تاپشیردی:
- کئفلی- کئفلی یازمایاسان هااا!!...
***
ایکی گون سونرا کئفلی ایسکندرین یازقیسی باشقانین قاباغیندا ایدی:
مملکته ایچینه نئجه آفتافا گؤتورمک اولار:
- مملکته یئدی آی ایچینده آفتافا گؤتورمک ایستهییرسینیزسه، بوغدا وارید ائلهیین.
- مملکته یئددی ایل ایچینده آفتافا گؤتورمک ایستهییرسینیزسه، اورمان-مئشهلری آرادان آپارین.
-مملکته یئتمیش ایل ایچینده آفتافا گوتورمک ایستهییرسینیزسه، مدرک ساتین.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
شئیخ آغا نییه آغلادی؟!
دوکتور جئری
شئیخ آغا آغریدان یوخودان اویاندی. سانجی باغیرساقلارینی کسیردی. زاریلداماغا باشلادی. سسینه آروادی بالاخانیم یئریندن داشلاندی:
- آغا باشینا دولانیم سنه نه اولوب؟- دئیه اوز-گؤزونو جیریب آغلاماغا باشلادی.
برکتلی دوخسان بئش ایللیک عؤمرونده شئیخ آغا بیر کره بئله اولسون خستهلهنیب دوکتورا گئتمهمیشدی. بو اوزدن بو گؤزلهنیلمز آغری اونو دریندن سارسیتدی:
- اؤلورم... تئز اول مورتوضا زنگ وور گلسین...ائی وای اؤلدوم...
اون دقیقه اولمامیش قئلیچی مورتوض اؤزونو ددهلیگینین ائوینه چاتدیردی:
- دده!..دده!.. سنین نه واختیندیر اؤلهسن؟- دئیه اؤکوتمه وورماغا باشلادی.
شئیخ آغا اینگیلدهیه- اینگیلدهیه قلئیچی مورتوضا چیمخیردی:
- تئز اول منی اینگلیستانا گؤتور... دئییرلر اورانین دوکتورلاری اؤلونو دیریلدیرلر.. تئز اول یوبانما...
قئلیچی مورتوض چاش- باش قالدی:
- دده!.. اینگلیستان داناباش کندی دئییل سنی تئز اورایا آپارام.. اوزاقدیر یولدا الدن گئدرسن.. هله اوستهلیک بیز اونلارلا گل- گئدیمیزی کسمیشک!
شئیخ آغانین هارایی گؤیه قالخدی:
- ائی وای اؤلدوم آللاه؛ اؤزون ایرحم ائله!!
بالاخانیم قئلیچی مورتوضون اتگیندن یاپیشدی:
- سن آللاه بیر ایش گؤر.. یوخسا باشسیز قالاجاغیق هاااا...
بیردن قلئیچی مورتوضون گؤزلری پاریلادی:
- منیم بیر دوکتور دوستوم وار، آدی اینگیلیسیدیر.. بابالی دئینلرین بوینونا، دئییرلر اینگیلیس ایگنهسیندندیر. آرتیق اینگلیستانا گئتمگه گرهک یوخدور.
یاریم ساعات سونرا شئیخ آغا دوکتور جئرینین مطبینده ایدی. دوکتور بیر توختادیجی ایگنه شئیخ آغایا ووراندان سونرا اونلاری آزمایشگاها گؤندری.
قئلیچی مورتوض ایله شئیخ آغا سالوندا سیرانی گؤزلهییرکن آزمایشگاهین اوتاغیندان اون دؤرد- اون بئش یاشلی بیر اوغلان ائشیگه چخیب آغلایا- آغلایا گلیب شئیخ آغانین یانیندا اوتوردو. شئیخ آغا الینی اوغلانین باشینا چکیب تومارلایا- تومارلایا دئدی:
- یئکه اوغلانسان نییه آغلاییرسان؟!
اوغلان گؤزلرینی یاشینی آغیدا- آغیدا بارماغی گؤستریب دئدی:
- قانیمی آزمایش ائدهجکدیلر، بارماغیمی کسدیلر.
بو یانیتدان شئیخ آغا ایکی الینی باشینا تاپداییب آغلاماغا باشلادی. گنج اوغلان شئیخ آغانین آغلاماسینی گؤرونجه بارماق آغریسینی اونودوب سوروشدو:
- آغا!.. سیز نییه آغلاییرسیز؟!
شئیخ آغا وایسینا- وایسینا میزیلدادی:
- منده سودوک (ادرار) آزمایشی وئرهجگم!!
***
آخشام اولموشدو؛ شئیخ آغانین آغریسی هله کسیلمهمیشدی. قئلیچی مورتوض زنگ ووروب دوکتور جئرینی شئیخ آغانین ائوینه چاغیردی.
معاینهدن سونرا دوکتور آچیقلادی:
- مطبده دئدیگیم کیمی، بؤیرکلری داش باغلاییب. تاسفله ایندیکی داوالارین کسری قالماییب داشلاری دوشورمور.. ایستهییرسینیزسه داشلار تئزلیکله دوشه بیرآز آلکوللو ایچکی بیلهسینه ایچیردین.
بو سؤزلری ائشیدن قلئیچی مورتوض تئز خالاسی ارینه تئلفون آچدی. بیر گؤز قیرپیمیندا کئفلی ایسکندر بیر قاب عاراق ایله اؤزونو شئیخ آغانین ائوینده یئتیشدیردی. شئیخ آغا عاراغین حارام اولدوغونا گؤره ایچمکدن بویون قاچیریردی آنجاق اؤلومو گؤز اؤنونه آلینجا یاواش- یاواش ایچمگه باشلادی. دوکتور جئری، شئیخ آغانین یاواش- یاواش ایچدیگینی گؤرونجه قاش- گؤز ایله قلئیچی مورتوضا ایشمار ائلهدی. قئلیچی مورتوض جلد اوتاقدان چیخیب آز سونرا بیر یئکه قیف ایله گئری دؤندو. شئیخ آغانی یئرینه اوزادیب قیفی آغزینا قویدولار. کئفلی ایسکندر عاراغی قیفا بوشالتدی.
اوچ-دؤرد ساعات گئچمیشدی. شئیخ آغانین هارای-دادی شوشهلری تیترهدیردی. دوکتور جئری دئدی:
- آغانین داش- قومو اولسایدی بو عاراق هامیسینی ائشیگه تؤکموشدو.. قورخورام آغا پندام اولموش اولا!
کئفلی ایسکندر دئدی:
- ایندی دئییرسن نئیلهیک دوکتور؟!
دوکتور جئری گئچی ساققالینی تومارلایاراق دئدی:
- گرهک شئیخ آغا ایماله اولونا!
سونرا اوزونو قلئیچی مورتوضا توتوب آرتیردی:
- آغانین ان یاخین آدامی سنسن .. بو اؤز ایشیندیر ... باخ گؤر نئیلهییرسن!!
دوکتور جئری ایله کئفلی ایسکندر، قلئیچی مورتوضو شئیخ آغایلا اوتاقدا یالقیز بوراخدیلار.
بیر ساعات سونرا هامی شئیخ آغانین باشی اوسته ایدی. ایماله ده ایشه یارامامیشدی. شئیخآغا اینجارسیز- اینجارسیز یئرینده آغلاییردی:
- آللاهیم منی باغیشلا، جانیمی آلما، عؤمور سونو آغزی عاراقلی، گؤتو یاشلی نئجه حضورونا گلیم؟!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
اجتماع
قیش ساووقلیگی خلقنی کویدیرهدی
استقلال کسلخانهسینینگ ملازملرینینگ ایتیشیچه، 1395ییل قوس آییدن 1396ییل قوس آییگه قدر 400 کوییگن شخص کسلخانهگه کیلگن اولردن 50فایز عیاللر بولگن.
کابل ا ستقلال کسلخانهسی کوییگنلراوچون بیرگینه کسلخانه دیر. ملازملر کوییگنلر سانی باشقه فصللردن کوره قیش فصلیده کوپهییشینی اورغولیدیلر.
استقلال کسلخانهسینینگ باشلیغی داکترنصیبنینگ سلامورطندارگه ایتیشیچه، عایلهلر اتاقلرینی ایسیتیش اوچون تیل و گاز دن فایدهلنهدیلر و بوایکی نرسه احتیاط سیزلیکلر باعث یانغین یوزبیریشیگه سبب بولهدی.
اونگه کوره، ایسیتیش اسکونهلری یانیده انتحاری هجوملرهم کوییگنلری سانی آشیشیگه سبب بولگن.
استقلال کسلخانهسیگه کیلگن اکثری کوییگنلر تیل، گاز و انتحاری هجوملر سبب کوییب کیلگنلر.
ییمک پیشیریش پیتی گاز قوطیسی پارتلب کوییب بو کسلخانهگه درمان اوچون مراجعه قیلگن نسرین 20کوندن بیری استقلال کسلخانه سیگه بستر بولگن.
بو کسلخانهگه یاتگن پارتلش هجومیده کویگنلردن مشتاق هم بار.
جراحلیک متخصصی داکتر احمدشاه وزیری، استقلال کسلخانهسینینگ کوییگنلر بولیمیده ایش قیلهدی. او اوتگن آییلردن کوره بو آیی کوییب کیلگنلر سانی آشگن.
وزیری تبیان فرهنگی مرکزیگه بولگن پارتلش هجومی دن کیین 46کیشی بو کسلخانهگه کیلتیریلگنینی معلوم قیلهدی.
قیش فصلی ییتب کیلیشی بیلن یاقیلغی موادلرگه احتیاج کوپ بولگنی، و یاقیلغی مادهلردن فایده لنیش جریانیده احتیاط سیزلیکلر کوییگنلر سانی آشیشیگه سبب بولگن.