text:
جامعه شناسلار یا سوسیولوگلار، همیشه خالقلارین دیلی ایله فرهنگلری آراسیندا ایلگی یه توخونموشلار. فرهنگ – کولتور – یا مدنیت، بوروشوق بیر توپلومسال فنومن دیر کی ملت لرین حیاتی نین مختلف یؤنلرینده ائتکی بوراخیر و اثر قویور. جامعه شناسلار جامعه ایله طبیعت آراسیندا اولان تفاوتلری انسان فیکری چابالاریندا گؤرموشلر. اونلارین باخیشیندا انسانین یاراتدیغی صنعت، هنر، اجتماعی اورگانلار، اخلاقی عیارلار، علمی تاپینتیلار اساس تانینیر. “کانت”ا اینانانلار – کانتیستلر (Kantists)، و ماخیست لر (Machists)، پراگماتیست لر ، تجربه یه قایل اولانلار -آمپیریک لر- جامعه شناسلار -سوسیولوگلار- و باشقا عالیم لر بونا اینانیرلار کی هر نه توپلومدا واردیرسا فرهنگدن یارانیبدیر و فرهنگدن آسیلی دیر. فرهنگ اونلارین باخیشیندا جامعه نین چابالاریندان یارانیب و مادی – معنوی ده یرلره مالیک اولان بیر مجموعه دیر کی تاریخ بویو اجتماعی فعالیت لردن بشریت اوچون بیر یئره توپلانیبدیر.
آنجاق فرهنگین تعریف او قدر گئنیشدیر کی بیر – ایکی جمله ده تعریفه گلمز، فرهنگین گئنیشلیگی او قدردیر کی هئچ کیم اؤز تعریفی له ده راضیلاشمامیش، مگر بیر سیرا عباره لرله سؤزوموزو ییغیب یقه میزی قورتاراق. فرهنگ دیل ایله یارانیر و اونون گئنیشلیگی توپلومدا بیلیم و علمین یایغینلیغی، بوتون بیلیم و صنعتین الده ائتدیکلری، اجتماعی دوشونجه لر و باشقا باشقا عامللره باغلی دیر. بوندان علاوه جامعه ده اولان علمین عمومی یاییلدیغی ، عمومی تحصیلاتین سطحی و علم و فن ین ایشله دیلمه سیندن آسیلی دیر. چارلز ال وود (Charles Ellwood) چاغداش جامعه شناس، تامام تعریفلری نظرده توتاراق، فرهنگی انسان توپلومونون ان اؤنملی اؤزه للیگی بیلیر. فرهنگ هر ملتین آیناسی دیر – دئییر. بو آینادا اونون دیلی، صنعتی، حکومت طرزی، بیلیم، صنعت، دبلر و عنعنه لر، حتا دین و اینانج لار دا فرهنگین عنصرلری ساییلیر.
آنجاق فرهنگین ان یاخین عنصری دیل دیر. فرهنگ دیلدن یارانیر. بوتون دوشونرلر بونا اینانیرلار کی دیلسیز هئچ بیر فرهنگ یارانا بیلمز. د. چسنکو – جامعه شناس و دیلچی اولاراق دئییر: هئچ بیر ملتین فرهنگی نین تاریخینی او ملتین دیلیندن آییرماق اولماز.
چاغداش عالیملر هئچ زامان و هئچ یول ایله فرهنگی دیلدن آیری بیلمیرلر و دیلین چئشیدلیگی و زنگین لیگینی خالقین فرهنگی نین زنگین لیگینده اساس بیر عامل بیلیرلر. باشقا سؤزله خالقین ایلگی قوردوغو دیل نه قدر زنگین اولورسا اونلارین فرهنگی ده او قدر زنگین اولاجاقدیر – دئییرلر. شوبهه یوخدور کی تامام اجتماعی فنومن لرین، طبقاتی ماهیتلری واردیر. چونکی دیل تامام طبقه لرین اختیاریندادیر و هر طبقه نین دیلینده اونون اؤزونه مخصوص فرهنگی گؤرونمکده دیر. هر ملتین ده فرهنگینی اونون دیلیندن تانیماق اولابیلر. بونا گؤره هر ملتین دیلی مقدس و حؤرمتلی ساییلمالی دیر. آنجاق یوکسک طبقه لر تاریخده اؤز دیللرینی آشاغی طبقه لردن یوکسک توتاراق طبقاتی تضادلاری داها آرتیرمیشلار. سارای دیلی، خالق دیلیندن فرقلی سئچیلمیشدیر. بیز بونو تاریخیمیزده گؤرموشوک. البته بیر سیرا فاشیستی فیکیرلره مالیک اولان کیمسه لر، ملتلرین دیللرینده اولان فرقلری، انسانلارین بیری – بیرینه قووشا بیلمه دیگینی اورتایا آتیرلار. بو فیکیر باشدان باشا یانلیش دیر، چونکی معلولو، علت یئرینه قویورلار. دیللرین فرقلری بیر سیرا اجتماعی شرایط، تاریخی و اقتصادی شرایطدن آسیلی دیر و دیل بو شرایطی یاراتماییر بلکه ترسینه، شرایط بو فرقلری یاراتمادا رول اویناییر.
مختصر دئمک اولار کی هر هانسی ملتین فرهنگی یوکسک اولورسا، اونون دیلی زنگین دیر. و عئینی حالدا ترسینه ده دئمک اولار.
تورکلر تاریخ بویو زنگین بیر فرهنگ و کولتوره مالیک اولموشلار. بو زنگین لیگی بیز ادبیاتیمیزدا گؤروروک. اینام، دین، طبیعت، انسان، فلسفی دوشونجه لر، توپلومسال قوروملار، یاراتدیقلاری حکومت لر، اینجه صنعتده اولان اثرلر، مینلرجه شعر دیوانلاری، یوزلرجه فلسفی اثرلر، زنگین دبلر و عنعنه لر، و باشقا باشقا مساله لر تورک دیلی نین زنگین لیگیندن تؤرنمیشدیر. رساملیقلار، موسیقی، معمارلیق و باشقا یؤنلر دیلین گوجونو گؤسته ریر. مین ایل بوندان اؤنجه یازیلان اثرلر – شان قیزی داستانی، دده قورقود داستانلاری، قوتادغو بیلیک، دیوان لغات التورک، یسوی نین حکمت دیوانی، ادیب احمدین عتبه الحقایق اثری، نوم بیتیک کتابی، نسیمی نین دیوانی، مولانا فضولونون غزللری و مینلرجه هله الیمیزه چاتدیرمادان قاباغینی آلان اثرلریمیز بو ادبیات و فلسفی دنیزی نین گوهرلردیرلر. بونلارلا انسانلارین روحو ترنّمی بیلینیر. تاسوفلرله بیزدن اسیرگه میشلر و بوگون بونلارین حسرتینده قالمیشیق.
دیلیمیز کسیلیرسه، فرهنگیمیز ابتر اولاجاق. انسانین دیلین الیندن آلماقلا، اونو باشقا بیر انسانا چئویرمک اولار. بو، انسان حاققیندا بیر جنایت ساییلیر. سوی قیریمی دیر. انسانا توهین ساییلیر. انسانی آلچاقلاتما بیلینیر. بللی دیر بیزیم تورکجه شاعیرلریمیزین دیوانلاریندان یارالانا بیلیرسک، اونلاردا اولان پاک دویغولاری منیمسه ییرسک، اونلاری هرگون، هر ساعات دیلیمیزده اوخویورساق بللی دیر فرهنگیمیزدن داها آرتیق بهره آلیب یاشاییشیمیز شیرین اولاجاق. یاشاییش شیرین اولدوقدا، اخلاق دا یاخشیلاشار؛ جامعه ده گؤزلله شر.
شوبهه یوخدور فلسفه، عرفان، موسیقی، صنعت دیلین یوکسه لیشینده اؤنملی اثری واردیر. دیلین تمیزلنمه سینده، دیلین گوجلنمه سینده و انسانلارین گوجلو و گؤزل ایلگی قورماقلاریندا بؤیوک تاثیری واردیر و بئله اولورسا، توپلومدا گئدیشات دا گؤزلله شر، اوره یه یاتار و انسانلار آراسیندا محبت، تمیز دویغو و گؤزل ایلگی لر قورولار.
دیللرین تاریخینه و ادبیاتینا باخاندا شاعیرلرین، فیلسوفلارین و باشقا علملرده عالیم لرین یارادیجیلیقلاری و یاراتمیشلاری بوتون ملتین یاشاییشی نین یاخشیلاشماسیندا تاثیرینی گؤرمک اولور. اروپا دیللر ۱۸ و ۱۹جو یوزایللرده میدانا گلن بؤیوک یازارلار و یازدیقلاری اثرلرله بوگون دونیادا گلیشمیش حالا گلمیشلر. فرانسیز ادبیاتی، روس ادبیاتی، انگیلیس و باشقا اروپا دیللری همان ۱۸ و ۱۹جو عصرلرین ادبی دورومونون چؤره یینی یئییرلر.
شوبهه یوخدور کی دیلیمیزده علم لر گلیشدیکجه دیلیمیز ده گلیشه جکدیر. دیلی گلیشدیره ن ادبیات، علم و صنعتدیر. ادبیات ساحه سینده گئنیش و زنگین ادبیاتا مالیک اولدوغوموز بللی دیر، البته خالقیمیز هله بو ادبیاتدان یارارلانماییر چونکی دیلیمیز رسمیتده اوخونماییر و مدرسه لرده، رادیو تلویزیوندا و درگی لرده یئتَرینجه استفاده اولونماییر. آنجاق مدرسه لر دایر اولاندان سونرادیر کی دیلیمیزده علمی یازیلار، فلسفی یازیلار و باشقا قونولار میدانا چیخار و فرهنگیمیزده یئر آلار. بئله بیر گونو گؤرمه یینجه، دیلیمیزین گؤزه للیگی آیدین اولمایاجاقدیر. بیز بوگون گؤزه للیک لری تکجه فولکلوروموزدا گؤروروک، حتا ادبیاتیمیزین گؤزه للیک لرینی استفاده ائتمه دیگیمیز اوچون تانیماییریق.
آنجاق همین فولکلوردا اولان گؤزه للیک لر او قدر چوخدور و او قدر بوللودور کی خالقیمیزی اقتاع ائده بیلیر. بو زنگین لیک او قدردیر کی حتا دیللرده بئله گزیر کی: “فارسی شکر است، تورکی هنر است:. بونو دئین لر فارسلاردیر. هر حالدا اونلار دا، بیزیم دیلیمیزین گؤزه للیک لرینی دادان انسانلار کیمی بئله بیر قناعته گلمیشلر. بو گؤزه للیک لردن سؤزجوکلریمیزده اولان بوللولوق، اونلاردا موسیقایی دوروملا اویغونلوق، قایدالی گرامری، بوللو فعل لری، فراوان زامانلاری، اوره یین ایسته یینجه سؤز یاراتما امکانلاری، و باشقا قونولاری سایماق اولور.
کئچن هفته هر بیر فعل ن باشقا فعل لر دوزلتمک دن دانیشدیم و عرض ائتدیم کی بیر فعله بیر اک آرتیرماقلا باشقا فعل لر دوزه لینیر. مثال دا وردوم او جمله ده:
البته بونو دا آرتیریم کی بو مصدرلری تامام فعللره عاید بیلمک دوز دئییلدیر. یعنی بیر سیرا فعل لر بو حاللارا دوشمز. بونو تمرین ائتمک لازیمدیر. بونو دا مدرسه ده اوخوماق لازیمدیر. دیلیمیز رسمیت تاپماسا، دیلیمیزین گؤزه للیک لریندن خبرسیز قالاجاییق.
باخین تکجه بیزیم دیلده بو گؤزه للیک دئییل، بلکه عرب دیلی ده گئنیش بیر دیلدیر. عربجه ده کؤکلر یا ثلاثی دیر یا رباعی. آنجاق قالبی دیللردیرلر. یعنی هر بیر کؤکو بو قالیبا سالیبب و باشقا بیر کلمه یارادا بیلیرسن. دیلچی لر حدودا ۱۰۰۰ ثلاثی کؤک تانییرلار. البته رباعی کؤکو اولانلار چوخ آزدیر. ایندی ۱۰ باب و ۸ قالیب واردیر. باب لار ۱۰ دانادیر و عبارتدیر بونلاردان: فَعّلَ، فاعَلَ، اَفَعلَ، تَفَعّلَ، تَفاعَلَ، اِنفَعَلَ، اِفتَعَلَ، اِفعَلَّ، اِفعالَّ، اِستَفعَلَ …
ایندی سیز هر بیر کلمه نی گتیریب مثلا استفعال قالیبینا سالا بیلرسینیز: مثلا عَمَر – آباد ائتمک – اولور استعمار / ثمر – اولور استثمار / قبل – اولور استقبال و الی آخر
یا باشقا قالیب مستفعله – ایندی همان عمر – اولور مستعمره / قبل اولور مستقبله و الی آخر.
بئله لیکله بیر فعلدن اون فعل دوزه لینیر. ۱۰۰۰ فعل اولور ۱۰ مین کلمه. فعل لر ۸ قالیبا دوروشور. یعنی بئله لیکله ۱۰۰۰۰ کلمه اولور ۸۰ مین. آما بونو آرتیریم کی دقیق صورتده بئله اولمور. نئجه کی تورک دیلینده هر فعل دوزلتمک اولمور، عرب دیلینده ده بئله دیر. بونلاری اوخویوب اؤیرنمک لازیمدیر.
دیل ریاضیات دئییلدیر کی ضرب-تقسیم ائتمکله کلمه لرین و فعللرین ساییسینی چیخاردیب آمار وئره سن.
البته باشقا دیللرین ده بئله امکانلاری واردیر، ولی تامام کلمه لر اوچون دئییلدیر. تاسوفلر اولسون فارس عالیم لریندن بیر سیراسی فارس دیلینه بو توتوشدورمانی قونداراراق بؤیوک بیر ادعالار چیخاریرلار کی کاملا یانلیش دیر و بؤیوک ده یانلیشدیر. بونلارلا ایشیمیز یوخ.
من بورادا، دیلیمیزده، اک لردن دانیشماق ایسته ییرم. اک لر ده بئله دیر. اک لریلن بیز فعل دوزلده بیلیریک و باشقا کلمه لر ده دوزلده بیلیریک. اما بو اک لرین هامیسی تامام فعللردن و تمام اسم لرده یارانماز. بونلاری بیلمک لازیمدیر. بونا گؤره بورادا بیر سیرا اک لرینلن تانیش اولماق گره کیر:
دئدیگیم کیمی، دیلیمیزین گؤزه للیک لریندن بیری ده اک لردیر. اک لرله دیلیمیزده یوزلرجه باشقا کلمه لر دوزلده بیلیریک. آنجاق تاسوف یئری بورادیر کی مدرسه لرده اوخومادیغیمیز اوچون بو اک لری چوخلاری بیلمیر و تانیمیر. بو اکلرین بیر سیراسی فعل لرین آردیجا گلیر و باشقا کلمه لر یارادیر و بیر سیراسی آدلار آردیجا گلیر و باشقا آد و یا فعل کؤکو یارادا بیلیر. من بورادا تکجه نئچه سینه اشاره ائتمک ایسته ییرم:
اجاق – اجک
چاپاجاق، چاتاجاق، گلَجک،
آج – اج
بو اک، اسکی اک لردن ساییلیر و چون چوخ ایشلتمه میشیک، بوگون آز ایشله نیلیر.
آناج (مرغ مادر، ماکیان تخمگذار)، قولاج (فاصله میان دو دست باز. بن: قول= بازو، دست)، یاماج (سینهکش کوه)، اوروج (روزهدار، روزه)، تیخاج (پوزه بند)
آری – اری
بوگون آز ایشله نن اک لردن ساییلیر و یؤن – جهت لری گؤسته ریر:
ایچ (درون) – ایچهری (داخل، به سمت داخل)، دیش (بیرون) – دیشاری (به سمت بیرون)، یوخاری (سمت بالا)، ایلهری←ایرهلی (به سمت جلو، پیش).
بو اک ده اسکی زامانلار ایشلک اولاراق بوگون بیر سییرا آدلاردا گؤروروک:
باغیرساق (معده)، قورساق (معده)، دیرسک (آرنج-تپه)، دومسوک (سقلمه)، سومسوک (سگ هرزه گرد)، آخساق (لنگ-چلاق)، قایساق (رویه سرشیر مانند در مایعات:بن=قایماق)، سارساق (بیثباتی در سخن گفتن).
یادینیزدا اولسا، کئچن هفته بیر دوستوموز گلیب بیر سیرا انسان اعضاسی نین آدلاری حاققیندا دانیشدی و چوخ دا یئرینه دوشدو. او بئله بویوردو:
بدن دن ائشیگه چیخان اعضالار “ق” حرفیله باشلانیر: قول، قولاق، قیچ، قارین،
باشا عایید اولان اعضالار: دیل، دوداق، داماق،
باشا عاید اولان آدلار ب حرفیله باشلانیر: باش ، بورون،
البته بونو دئمه لی یم کی بیر الده اولان سوموکلرین ۳۷ – ۳۸ آدی واردیر و هر بیر تیکه نین بیر آدی واردیر. من بونو انتصار آدلی بیر شاعیریمیز وار اونون دیلیندن ائشیتمیشم. بو، گؤسته ریر کی دیلیمیز نه قدر گئنیش و زنگین دیر.
سال – سل – سول
بوگون باشدان ایشلک حالینا دوشن اکلردن بیری دیر. نسبت معناسینی وئره ن بیر اک دیر:
یوخسول (ندار)، قومسال (شنی-قومساللیق:شنزار)، اسلامی (اسلامسال)، اجتماعی (اجتماعسال یا توپلومسال)، دینی (دینسل)، کامپیوتری(کامپیوترسل)، گؤگسل (آسمانی) قوتسال (مقدس) آیسال (ماهواره)، و . . .
سیز – سوز
سیز و سوز اک لری چوخ ایشلک اکلردن ساییلیر و هرگون استفاده اولونوز:
منیمکی (مال من)، بیزیمکی (مال ما)، ائلینکی (مال مردم)، و… ایندیکی (آنچه که به اکنون تعلق دارد)، بوگونکی (مال امروز)، دوننکی*(مال دیروز)، قاباقکی (پیشین).
گه – غا – قا
دؤنگه (پیچ)، بؤلگه (منطقه، ناحیه، حوزه)، بلگه (سند)، قاریشقا (مورچه،)، بوشقا (ظرف بسیار دراز)، داشقا، ناسیرقا (فرغون)، قارقا (کلاغ)، قاشقا (سفیدی روی پیشانی اسب یا بز گویند)، اؤتگه، اؤزگه (بیگانه، دیگری)، اؤیگه (ناتنی)، چکیرتگه (ملخ)، سیسقا (لاغر)، دامقا (مهر)، اونورقا (ستون فقرات)، اؤپگه (شش، ریه)، سوپورگه (جارو). بوگون یئنه بئله کلمه لر یارانیر مثلا بیلیمگه (دانشگاه)، بیلیرگه (دانشکده) و . . .
بو کلمه لرخ باخین: بوشقا، داشقا، ناسیرقا، پوتوشقا (دربچه)، ساتیشقا (زن فاحشه)، آتیشقا، قونقا، بو کلمه لر تورک دیلیندن روس دیلینه داخیل اولموش، سونرا روسجادان اؤز اصلینه قاییتمیشدیر؛ بئله کلمه لر ده دیلیمیزده آز دئییلدیر.
گون – قون – گین – قین
بو اک حاللاردا گلیر:
پوزقون (ناراحت)، داشقین (پر، سرریز)، دوزگون (حالتی بسیار خوب)، دولقون (پر و تکمیل)، ایتگین (گمنام)، توتقون (دلگیر، گرفتار)
البته اک لرین ساییسی داها چوخدور. اما بونلاری بیلمک بیر چوخلو کلمه لرین معناسینی بیلمکده بیزه کمک اولار. او بیری طرفدن بیر سیرا اک لر فعل لره عایددیر. یا بو اک لرله فعل لر دوزه لینر مثلا:
لا – له
ایش – ایشله مک / گؤز – گؤزله مک /
سال – ساللاماق / باغ – باغلاماق /
لش – لاش
ال – اللشمک / مست – مستلشمک
چای – چایلاشماق /
گرک بونو آرتیرام کی بیز دیلیمیزین گرامرینی دوزگون بیلمه سک بونلارین چوخونو متوجه اولماریق. حتا دیلیمیزین تاریخ بویو ده ییشیک لیک لری اولموش. بیر مثال وورورام:
سلجوقلو دورونده فعل بئله صرف اولورموش:
اسکی صرف بوگونکو صرف
گلیر من – گلیرم
گلیر سن – گلیرسن
گلیر او – گلیر
گلیر بیز – گلیریز بوگون استانبول تورکجه سینده دوزگون استفاده اولونور. اما بیز دئییریک: گلیریک
گلیر سیز – گلیرسیز
گلیر اونلار – گلیرلر
اجازه وئرسه نیز دیل حاققیندا بیر نظریه نی تانیتدیرماق ایسته ییرم.
دیل اوسطوره سی
دیلین انسان قدر تاریخی واردیر. انسان یئر کوره سی نین اوستونده یاشاماغا باشلاییب، دیل ایله طبیعتله، ایلگی قوروب و دیلی یاراداراق زنگینلشدیریب و گئنیشلندیریبدیر. آنجاق دیل حاققیندا مختلف نظریه لر اورتایا گلیر. او جمله دن ایکی نظریه دقیق صورتده تورک دیلینه عایددیر: بیری اولو دیل، ایکینجیسی دیل اوسطوره سی.
اولو دیل تئوروسونا اینانانلار بئله دوشونورلر کی تورک دیلینده طبیعتدن یارانان آدلار، فعللر او قدر چوخ دور کی بللی اولور بو دیلین قدیملیگی داها آرتیقدیر. بونلار تورک دیلینی دونیانین بیرینجی و ان قدیم دیلی بیلیلر.
آما دیل اوسطوره سی اوزه رینده بالاجا دایانمالی ییق.
بیر زامانلار واریدی کی بیر دیلین سؤزجوکلرینی اویان – بویان ائده رک ؛ جمله لری بوروشدوروب آلچاق – اوجا ائده رک دیل حاققیندا دوشونجه لر اوتایا قویوردولار. آما بوگون بؤیوک دیلچی عالیم لر دیللر آراشدیریب و نظریه لری تمامیله اثبات ائتمیش و یا رد ائتمیشلر و دیل علم اساسیندا تانیتدیریلیر و آراشدیریلیر. دیل داها ریاضیات کیمی بیر علمه چئوریلمیش و اوشاقلیق دورانینی دالدا قویوب کئچمیشدیر. سئویندیریجی حالدیر کی بوگون تورک عالیملری بو میدانی بوش بوراخمامیشلار و دیلچی لیک ساحه سینده درین دوشونجه لر و علمی تئزلر وئریرلر. دوغرودور بیز بوگون ایراندا آکادئمیک امکانلاردان محروم اولاراق، رقیب باشاردیقجا بیزی ازمه یه داها آرتیق اوزله نیب و جسارت تاپیر. آما بیزیم بیلگین لریمیزده ساکیت اوتورمامیشلار و یئنی دوشونجه لریمیزین ده یری هسته ای تاپینتیلاردان بیزیم اوچون آرتیق ده یری واردیر.
سومر دیلیندن قالان لوحه لردن دیل قایدالارینی بوگونکو دیللرله توتوشدوروب و گؤزل علمی قایدالار چیخاریرلار. بو تاپینتیلار یونان، مصر، لاتین و باشقا دیللرین اوزه رینده درین ائتکیلر قویمادادیر. بونلاردان بیری سومر دیلی ایله تورکجه میزین ایکی طرفلی تاثیرلری دیر. البته بونو دا آرتیرمالی یام کی بیر دیلچی عالیم – جان لوتیز هایز دئییر: سومرلوگلار ساییسیندا سومر دیلی یارانمیشدیر.[۱]بو نظردن ۱۰۰ ایل کئچیر، بو یوز ایلده یئنی تاپینتیلار اورتایا گلمیش و اثبات اولونموشدور. سومر دیلی ایله تورک دیلی آراسیندا اولان ایلگی لر حاققیندا بؤیوک بیلگین لر قوللارینی چیرمالاییب و ایشله میشلر. عثمان تونا کیمی بیر پروفسور ۴۰ ایلدن آرتیق چابالاریندان نتیجه له نن ۱۶۵ سؤزجویون کؤکونو تورک دیلینده تاپمیشدیر. دونیا سویه سینده بوتون سومرلوگ لار، فیلولوگلار و تورکولوگلار مجمعینده اؤز نظریه سینده دفاع ائده رک، هئچ بیر مخالفتله اوز – اوزه گلمه میشدیر.[۲]
آنجاق دیل اوسطوره سی بونا دایانیر کی دینی – اوسطوروی اینانجلارا گؤره وارلیق “سو”دان یارانمیشدیر. بو اینانج سومرلر، اینکالار، یونانلیلار، قیزیل دری لیلر، هند، آفریقا، اسکاندیناوی، ایراکو، یوما، مایا و تورکلر آراسیندا اولان بنزرلیک لری بیر یئره توپلاییب و دیللر، اویقارلیقلار آراسیندا بنزرلیک لری آراشدیریر و بونلارین هامیسیندا سو کلمه سی نین اورتاق رولونو آراشدیریر. نهایت بورایا چاتیر کی بیر دایره چکیب و دایره نین محیطینده ۱۶ کلمه نی قویوب، اورتادا سو کلمه سینی یازیر. دایره نین محیطینده ۱۶ بیر هیجالی سؤزجوک بونلار اولور: رو، بو، یو، مو، جو، نو، وو، کو، لو، قو، تو، فو، هو، او.
بو ۱۶ کلمه اوسطوره گوجلو اولاراق، طبیعتین عنصرلرینی تمثیل ائدیر مثلا: مثلا بو = شادلیق تانریسی / او = نیرو – گوج تانریسی / هو = بؤیوکلوک تانریسی / فو = یاخشیلیق تانریسی / رو = آیدینلیق – ایشیق تانریسی / تو = اود تانریسی / فو = سس تانریسی / لو = ساخلاییجی تانری / کو = ایشیقلیق تانریسی / وو = تمیزلیک تانریسی / نو = آغلیق تانریسی / جو = صفا تانرسیسی / مو = یوکسکلیق تانریسی / یو = خیر و برکت تانریسی.
ایندی سو اورتادان گؤتوروله رک بو کلمه لرله ترکیب اولونور. بئله سؤزجوکلر چیخیر:
ایندی اورتادا اولان سو ایله محیطده اولان کلمه لرین ترکیبیندن باشقا کلمه لر یارانیر مثلا:
بو یئنی یارانان کلمه لرین معناسینی آختاریر. ایلک باشدا بونلاری آد حسابلاییب بئله آدلارین وارلیغینی یئر کوره سینده آختاریر. گؤرونور یوزلرجه جغرافی آدلاری اله گلیر. بو جغرافی آدلار: شهرلر، داغلار، چایلار، قبیله لر و باشقا باشقا آدلار اولور و آسیادا، اروپادا، آفریقادا، خلاصه یئر کوره سی اوزه رینده بو آدلار واردیر. بو آدلاری ردیف ائدیرلر:
سوموآر، سومر، سوبور، و . . . گؤزل بیر نتیجه لردن بیری بودور کی بیز ایران تورکلری نین بایرام سوفره سینده یئددیسینی گؤروروک:
سو، سوت، سومو، سونبول، سومونو، سوجوق، سوراق
البته دیلچی لر اؤز ایشلرینی داوام ائدیرلر و یئنه حیرتلی نتیجه لر الده ائدیلیر. سانکی هله طبیعت نیرولاری یاراتماقدادیر.
بونلاردان علاوه ۱۱ کلمه ده یارانیر و دایره بؤیویور. آرتیریلان عنصرلر بونلاردیر: ار، آق، آی، این، آن، آل، گون، اوت، آه ، اوم. بو دایره گونو – گوندن بؤیویور و بوگون بو یولونان بؤیوک نتیجه لر الده ائدیلمیشدیر. بو باره ده ایراندا رسول کشیبان آدلی بیر عالیم ده یرلی بیر کتاب یازمیش و دونیا دیللرینه ده چئوریلمیشدیر. آنجاق بو تئوریه قایل اولانلار یارانان کلمه لرین یوزایللر و مین ایللر بویو یونتالانیب جلا تاپدیغینی دا ایره لی سورورلر.
واقعیت بودور کی بیز دیلیمیزه دقیق اؤیرنمه یینجه دیلیمیزین گؤزه للیک لرینه واقف اولمایاجاغیق. من تاکید ائدیرم ایران آذربایجان تورکجه سی هله ال ده یمه میبش قالیب و بو جهتدن بیزلر خوشبخت آداملاریق. چونکی دیلیمیزه بیر زامان صاحیب چیخیریق کی دیلچی لیک علمی لازیمی قدر گلیشمیش و بوگون دیلچی لیک علمینه مسلط اولدوقدان سونرا دیلیمیزین گلیشمه سینه چالیشیریق. بئله لیکله قویمایاق دیلیمیزی یانلیش یؤنلره آخسین. بوگون توریه تورکجه سینده و آذربایجان تورکجه سینده گؤردویوموز آخساقلیقلارا داها دوشمه مه لی ییک.
زبان، گویش و لهجه
زبان، گویش و لهجه – Laguage – Dialect – Accent – دیل، لهجه هله لیکده دقیق صورتده تعریف اولمامیش، بونونلا بئله نئچه مثال ایله آچیقلاماق اولار. ساده اولماق اوچون فارسیجادان مثال وورورام.
بیر خراسانلی – مثلا بردسکنلی نی نظرده توتون. او اؤز دیلینده دانیشان دا فارسی نی بیلمه ییر و بیر گویش ایله دانیشیر و فارسینی چتین باشا دوشور، باشا دوشسه ده فارسینی دانیشا بیلمیر. بونا گویش دئییریک. فارسیجانین بردسکن گویش. آما بو ساوادلی اولسا تهرانا گلدیکده چالیشیر فارسی دانیشسین. فارسیجادا لحجه سی وار. سسی نین آهنگی فرقلی دیر. یا بیر گیلک تهراندا فارسیجا دانیشاندا لهجه سی وار. اما اؤز دیلی – فارسیجانین بیر گویشی تانینیر.
اما دیل تعریفی.
تورک دیلی نئچه نئچه بوداقلارا بؤلواونموشسه ده، بوگون چیندن توتوب بالکانلارا قدر دانیشیلیر. آنجاق دئییریک قزاق تورکجه سی، قیرغیز تورکجه سی، اوزبک تورکجه سی، آلتای تورکجه سی، آنادولو تورکجه سی و آذربایجان تورکجه سی.
آذربایجان خالقی نین و ملتی نین دیلی تورکودور. بو دیلی تامام ایراندا اولان تورکلر بیلیرلر. البته تورکمن لری آییریام و بونلاری آذربایجان تورکجه سینده دانیشان یوخ، بلکه مستقیم صورتده مستقل دیللری واردیر.
تورک دیللری ایکی بؤلومه بؤلونور: دوغو تورکجه سی و باتی تورکجه سی. باتی تورکجه سینده آذربایجان، تورکیه و تورکمن تورکجه لری واردیر.
پژوهشگران زبان ترکی آذربایجانی عمدتا از ترکیه و جمهوری آذربایجان هستند و نویسندگان و محققان این عرصه در ایران هنوز دورههای ابتدائی را میگذرانند و به گردآوری مشغولند. در هرحال آنچه از تحقیقات منتشره بدست آمده نشان میدهد که زبانهای ترکی در گسترهی جهانی به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شده اند. زبانهای شرقی دارای دو قسمت آلتای شامل چین، قزاقستان و قیرقیزیستان بوده و قسمت دوم آسیای میانه بخش جنوب شرقی آسیا می باشد و شامل ازبکستان و ترکمنستان میگردد.
اما قسمت غربی زبانهای ترکی شامل قپچاق و اوغوز می باشد که قبچاقها در شمال غرب و اوغوز جنوب غرب را شامل می شوند. قبچاقها بیشتر در روسیه شامل قاقاووزها، باشقوردها، تاتارستان و غیره بوده و اوغوزها شامل ایران و ترکیه میباشد که در گسترش خود تا قلب اروپا هم پیش رفته است.
لهجههای موجود زبان آذربایجانی شامل بخشهای زیر هستند:
تبریز و شکی
باکی – گنجه
اهر و قاراداغ
قاشقای و خراسان
خلج
خمسه
همدان
اما بیر سیرا آراشدیرماچی لار قاشقای، خلج و خوراسان دیللرینی تورکجه بیله رک آذربایجان دیلی نین گویشی یا دیالکتی بیلیرلر. اما قالان لار لهجه ساییلیر.
که در مجموع دارای ۷ لهجهی متمایز از هم میباشد. اما در داخل ایران از ۸ لهجهی ترکی آذربایجانی نام برده میشود که عبارتند از:
تبریز
قره داغ
یامچی
اورمیه
مراغه
اردبیل
زنجان
همدان
که لهجهی اورمیه را اویغور – افشار نامند و در لهجهی تبریز، قبچاق نیز وجود دارد. همچنین بخشی از زنگان یعنی قیدار، جزو لهجه ی همدان بشمار میآید. در بررسی ریزتر مساله به لهجهی تبریز میرسیم که خود لهجهی تبریز به سه بخش از مناطق تبریز تقسیم میشود که عبارتند از:
شمال غرب و مرکز تبریز شامل: شامقازان و قره آغاج
خیابان و باغمیشه
دوهچی، خطیب ، امیره قیز و مارالان
اما باید به یک مساله نیز توجه داشت و آن اینکه بررسی لهجهی مناطق شهری به حواشی شهرها هم توجه نمود. بالفرض لهجهی تبریز در محدودهی مشخصی جواب صحیح قابل برداشت است و حاشیهی شهر معمولا ممکن است از شهرهای دیگر آمده باشند و لهجهی تبریز شامل حال آنان نمیگردد. لذا برای دریافت لهجهی اصیل منطقه به مردم اصیل آن سامان مراجعه نمود.
در لهجه شناسی در آذربایجان مسایل مشخصی نمایان شده است بالفرض میتوان یک عبارت را در لهجههای مختلف به شکلهای متفاوتی شنید از جمله:
ادبی دیل تبریز اویغور قاراداغ
آتامی آتامی آتامی آتامی
آتانی آتاوی آتایین اتووو
آتاسینی آتاسینی آتاسینی آتاسینی
آتامیزی آتامیزی آتامیزی آتامیزی
آتانیزی آتازی اتوووزو آتاییزی
آتالارینی آتالارینی آتالارینی آتالارینی
میتوان تفاوت در لهجه را تنها و بیشتر در تلفظ یافت. بالفرض تبریزیان بجای ق بیشتر خ بکار میبرند مثلا میگویند: گئداخ بجای گئدهک
گاه با کشیدن حرفی حرفهای دیگر را حذف میکنند: گدئیسن (زبان ادبی گئدیرسن) میگویند: گئ . . . سن.
[۱] جان لوئیز هایز، اصول دستور زبان سومری، ترجمه: فریدون عباسی، تهران، ۱۳۸۹، ص۱۲٫
[۲] عثمان ندیم تونا، رابطه تاریخی زبانهای سومری و تورکی، تذجمه: فخران پورنجفی، اورمیه، ۱۳۹۰، ص۱۱٫


c: text/html

text:
ایضاح: بو حئکایه تحکیه درنهیینین حئکایه فئستیوالینین سئچیلمیشیدیر
-دانیشکدهنین قاباغیندا گودورم سنی.
فیکیره دالاراق تام بئش دقیقهایدی آتدیغی مئساژا زیللنمیشدیم. موبایلیمین ایشیغی یانیب آدی یوخاری گلدییینده گؤزلریمه اینانمامیشدیم.
هله ده چوخ قاریشیقایدیم. بیر یانیم اولدوقجا حضورسوز و یورغونایدی. او بیری یانیم ایسه اینانجینی قورویاراق اومیدینی ایتیرمیردی. بو ایکی حیسین آراسیندا آرادان گئدیردیم.
دیوارداکی ساعاتین گوجسوز و شوقسوز یوروشونه باخدیم. تیترک الیمی موبایلیمین صحیفهسی اوزهرینده ترپهدیب قیساجا،-کیلاسیم اوزویاجاق.-یازدیم.
بو گونلر حؤوصلهمین قاچدیغی یئری گزیردیم بلکه تاپیب قایتارا بیلهرم دئیه. اوغونارکن دوداقلاریمین بیر-بیریندن آرالانیب اوزومون قیریشدیغی گونلری آختاریردیم. من اؤزومو ایتیرمیشدیم. آنجاق خیاوانلارین، کوچهلرین، اولدوغوم یئردن مینلرجه کیلومتر اوزاقلاردا دئییل، من اؤز بئینیمین ایچینده دؤنوب دولاشان دوشونجهلرین آراسیندا ایتمیشدیم.
بیرآز آتدیغی مئساژا باخدیم؛ بیرآز دا دفعهلرله سیلیب یئنه یازدیغیم آدینا. نؤمرهسینی دفعهلرله سیلمیشدیم آنجاق، داریخدیغیمدا اورهییمه سؤز کئچیرده بیلمهییب یئنه سئیو ائلهمیشدیم تلگرامداکی پروفایل شکیللرینه قوربان گئتمک اوچون. ترلهمیش بارماغیملا صفحهنی یوخاریدان آشاغییا چکدیم. مئساژلاریمیزین آراسیندا بلکه گؤزل بیر سؤزه راستلاشیب ساکینلهشرم دئیه گؤزومو گزدیردیم.
-تامام.-یازدی.
تامام یازماسینا پکر اولموش اولسام دا ان آزیندان بو قیلیقدا، بو سایاقدا گؤزونه گؤرونمک ایستهمیردیم.
گؤزلریمی یومدوم گولوشلرینی خاطیرلاییم دئیه آنجاق، گؤزلریمی یومدوغومدا گؤزلرینی خاطیرلادیم. آچدیغیمدا همن اوتوز نفرله دولو جانسیخیجی کیلاسین اورتاسیندایدیم.
هر ایکی دیرسهییمی نیمکته سؤیکرکن بایاقدان قارالادیغیم دفتر یئره دوشدو. اییلیب آچیق قالمیش دفتری یئردن گؤتوررکن جوربهجور فونتلارلا یازدیغیم آدیندا قالدی گؤزلریم. بو دفتر دولوایدی اؤزومدن ده داها یاخشی تانیدیغیمی ساندیغیم آدامین آدی ایله ده خاطیرهلریله ده. ایندی او آدام دؤنموشدو. من گئتمهیینه قیزمادیم؛ البته کی ایستهمهین آدام گئده بیلر. من سئومهمیش کیمی چیرکین گئدیشینه قیزدیم.
دفترین خیشیلتیسینی آزالتماق اوچون ائهمالجا ورقلهیه-ورقلهیه یازدیغیم خاطیرهلرین اوزوندن کئچیردیم. بیر-بیریندن گؤزل آنیلاریمیزا گؤز گزدیررکن جوربهجور فیشلره گؤزوم ساتاشدی. گئتدیییمیز کافهلرده سیفاریش وئردیکلریمیزین فیشلرینی ساخلاییب بو دفتره یاپیشدیرمیشدیم. آرا-سیرا اونون آدینین قیراغیندا گؤروشدویوموز گونلرین تاریخی ده گؤزومه دییردی.
بو کهنه دفتری بوگون تختین آلتیندان توز باسمیش خیریم-خیردا وساییلیمین ایچیندن تاپمیشدیم. ورقلهیه-ورقلهیه گؤزلریم دفترین باش اوجوندا چکدیییم سونسوز و اورک علامتینه ساتاشدی. سونرا آلت سطیرلرده یازدیغیم بیر یازییا:
« بوگون سنی گؤرمهیه قرارسیزایدیم. آخی قرار قویموشدوق بیآرتییه مینیب یئنیجه اوخودوغوموز کیتاب بارهده دانیشا-دانیشا سون دوراغا قدر گئدک. یئنه او باشدان بیآرتییه مینیب هر درهدن دانیشا-دانیشا بو باشا قاییداق. شانسیمیزدان هاوا دا یاغیشلی ایدی. بی آرتییه میندیییمیز آندان ترلهمیش شوشهسینده جوربهجور حیوانلار چکیب بعضیسینی دوستلاریمیزا، بعضیسینی ده اؤزوموزه بنزهدیب شاققیلتیلا گولوردوم. سن منه باخیب آغیر-اوغور گولوشونله قاققیلتیلاریما گؤزونو آغاردیردین سونرا بیزه باخان آداملارا ایشاره ائدیردین. باشیمی اییب بیرآز سنه باخدیم سونرا اورک چکدیم یانیندا سونسوز علامتیله. چؤنوب گؤزلرینه باخدیم: بلکه سن منی اؤزونه یاراشدیرمیرسان آما من بیزی چوخ یاراشدیریرام.
سنی سئودیییمی، سندن اؤترو اؤلدویومو او قدر یاخشی بیلیردین کی …
بیرآز گؤزلریمه باخدین سونرا الیمی الینه آلیب اورک و سونسوز علامتی چکدیییم بارماغیمدان اؤپدون.
بونو هر گون اؤزومه تکرار ائدرکن دفتریمه ده یازیرام: سنی سئویرم جاواد»
دفتری باغلادیم. گؤزلریمی بیر آنلیق یوماراق دریندن کؤکس اؤتوردوم. او گونو ان اینجه دئتایلارینا قدر خاطیرلاییردیم.
یاشلی بیر قادین اتوبوسا مینینجه آیاغا قالخیب یئرینی او قادینا وئرمیشدی. اؤزو ایسه آیاق اوسته دوروب میلهدن یاپیشمیشدی؛ سونرا اتوبوسون حرکتیله ییرغالانا-ییرغالانا گؤزلرینی مندن آییرمامیشدی. ائله محض بو ایشینه گؤره ده بیر داها قلبیمی چالمیشدی.
دوداقلاریمی ترپتمیشدیم: مندن گئتمه.
گؤزلریله،-سن ایستهمهدییین سوره گئتمهرم.-دئمیشدی. سونرا جولو بارماغینی گتیریب جولو بارماغیمی توتموشدو؛ دوداقلارینی آرالامیشدی: سؤز.
پنجرهدن دیشارینی سوزدوم، بوگون ده یاغیشین اییی اؤزوندن قاباق گلیردی.
چؤنوب بارماغیمی دفترین آراسینا قویوب آرالادیم. یونگول یئل دفترین قیراقلارینی خیشیلدادیردی. بولد ائلهدیییم آدینا زیللهندیم. قلمی الیمه آلیب اونون اوچون یازدیم:
«سن گئتدیکدن سونرا یاغیشلی گونلرده، قرارلاشدیغیمیز ساعاتدا یئنه همن پالتاریمی گئییب گئدیب بیآرتی دوراغیندا اؤزلرینی زورلا اتوبوسا دورتن اینسانلارا باخاراق چوخ گؤزلهییردیم سنی. آنجاق داها هفتهنین هئچ بیر گونونده یوخایدین؛ شنبه، یکشنبه، …، جمعه، دوغوم گونومده، آغلادیغیمدا، داریخدیغمدا …
یاغیش یاغدی یوخایدین، قار قارلادی، فصیل دییشدی گلمهدین. یئنه یاغیش یاغدی سن گل دئیه … آمما … داها هئچ واخت یوخسان، گلمیرسن، وار اولمورسان. بیر-بیریمیزه وئردیییمیز بوتون او گؤزل و اینام دولو سؤزلردن سونرا منی اونودا بیلهجهیینه هئچ زامان اینانمازدیم. بیز اونودولدوق … بیز … آیری آیری دئییل.»
کیفیمی گؤتوروب وایت بوردون اؤنونده درس وئرن اوستاددان ایذین آلمادان قاپیدان چیخدیم. بیرینجی قاتا ائنیب اؤزومو آیاق یولونا آتدیم. کیفیمدن داوالاریمی چیخاریب اووجوما ییغدیم. هامیسینی بیر سئری آتیب اییلیب اللریمی شیرین آلتیندا قوشالاییب سو ایچدیم. رژومو چیخاریب دوداقلاریما سورتدوم. سونرا لکه ایله دولو گوزگوده چوخ اوزاقلاردا دالغین حالدا یالنیزباشینا خیاللارینا ساریلمیش بیر قادینی گؤردوم. گؤزومو یوموب بیر ده آچدیم. بو سئری سول گؤزومون داها دا کیچیلدییینی گؤردوم. منی سارسیدان کدر گؤزه چارپاجاق درجهده آرتمیشدی. اونا گؤره ده گؤزلریمدهکی آجی بوتون اوزومه شؤگه سالیردی. گون کئچدیکجه ده اؤرت باسدیر اولونموش چیلغینلیقلاریم روحوما یانسیییردی. چونکو من اؤزومو، ایچیمی بوشالدا بیلمهمیشدیم.
دانیشکدهدن چیخیب تلسمهدن دانیشگاهین قاپیسینا ساری یاواش-یاواش آددیملادیم.
سسسیزجه گئتدییی گوندن بری بیر دفعه بئله آرامامیشدی و بو منه حدسیز آغیر گلیردی. اؤزومه سؤز وئریردیم. هئچ بیر زامان اونوتمایاجاقدیم بو گونلریمی. آنجاق اونوتمامیشدیم سا اللریم، اورهییم ندن تیترهییردی؟!
گلهجهکدن اومیدیم یوخایدی او اوزدن کئچمیشدهکی گؤزل آنیلاریمیزا توتونوردوم. بیر زامانلار سئومیشدیم دئییردیم اؤز-اؤزومه؛ دونیانین ان گؤزل سئوگی حئکایهسینی یاشادیغیمی سانمیش اولسام دا. یاشادیم و بیتدی. دئمک کی چیخیب گئدرکن او دا اونوتمامیش منی؛ بیر یئرده تاخیلمیشام عاغلینا کی بوگون گئری دونوب. بیزیم بیر گلهجهییمیز اولماسا دا بیرلیکده کئچیرتمیشیک دئمک اوچون اولدوقجا دولغون گونلریمیز وار و بو اولدوقجا منی ساکینلشدیریر.
اؤزل دوروشو ایله بیر الی جیبینده بیر الی قارا ساچینی تومارلایاراق قاپینین او تاییندا دوران آدام آرخادان اونا چوخ بنزهییردی. بؤیروندن سوووشسام دا گؤزومون اوجو ایله اونو گؤروردوم. کؤرپویه ساری یئریییب دیزلریم اسه-اسه بیربیر پیللهلری چیخدیم. آرخامدان قاچاراق منه یاخینلاشان آدامین آیاق سسلرینی دویدوقجا جانیمداکی تیترهییش چوخالیب ضعف ائلهییردیم. آیاق سسلرینی بئله تانیییردیم. دمیر کؤرپو تاپپیلداییردی آیاقلاری آلتیندا.
آیلارایدی اوندان سس-سوراق یوخایدی. گؤرهسن نئچه گون آغزی اوسته آج-سوسوز اوزانیب گؤزلریمی موبایلا زیللهمیشدیم؟! اونون زنگینی، مئساژینی گؤزلهمیشدیم. آنجاق بیر آیدان سونرا تزه-تزه آنلامیشدیم کی باشی اوسته آغلادیغیم قبرین ایچینده اؤلو یوخدو.
قاباغیمی کسدی؛ بوینونو اییب گؤزلریمه باخارکن،-آددیملایاق؟.-سؤزو آغزیندا یاریمچیق قالدی.
من اؤزلهدیم سنی آمما یازا بیلمهدیم. اؤزلهدیم توخونا بیلمهدیم. اؤزلهدیم قوووشا بیلمهدیم. بیر آنلیق آرخانا دؤنوب باخسایدین منی گؤرردین.
ان چتین گونلریمده یانیمدا اولماغینا سؤز وئرن آدام اؤزو ان چتین گونلریمی منیم اوچون سوندو.
قوربانین اولوم دئین آدامین قوربانی اولدوم من. سنه قییمارام دئین آدام منی هامیدان چوخ یارالایارکن دیدرگین و یانمیش اورک بوراخدی منه. گؤزل گولدویومو سؤیلهین آدام منی ان چوخ آغلادان آدام اولدو. او اوزدن داها سوسلو سؤزلره اینانمیردیم.
آیلارجا گؤزلهدیکدن سونرا او گلمیشدی آددیملاماق اوچون، دانیشماق اوچون. گونلرجه خیالیمدا اونونلا اوز به اوز اوتوروب سؤزلریمی اؤلچوب-بیچهرک اورهییمدهکیلرله برابر اوزونه هایقیرمیشدیم. بیردن قاباغیما چیخسا اونا دئیهجهییم سؤزلری گؤتور قوی ائتمیشدیم. نیهایت او گون گلمیشدی و او شاشقین گؤزلرینی ساریقلی و اوزو یوخاری بورنومدان آلا بیلمیردی. الینی چاشقینلیقدان یوخاری قالخمیش آلنینا آپاریب گیلهلرینی بوتون اوزومده گزدیردی؛ بو سئری میکروبیلدینگ اولونموش قاشلاریما باخدی. مغنعهمدن چیخان ساچلاریمین یئنی بویاسینی سوزدو، ساختا کیرپیکلرین اوجباتیندان آغیرلانمیش گؤز قاپاقلاریما باخدی. آمما ان چوخ اولدوقجا شیشمیش دوداقلاریمدا قالدی گؤزلری. سیماسیندان،-اؤزونو نه حالا سالیبسان؟! او اوزون باشینا نه اویون گتیریبسن؟!.-سورولاری فیشقیریردی.
منیم ایچیمده نیفرتدن باشقا هئچ نه قالمامیشدی. بو نیفرت ایچیمدن سیزیب اوز گؤزومه یانسیمیشدی. اونسوز دا بیلمیردیم گلسه سوسوممو یوخسا ایچیمده اون سئری اؤلچوب بیر سئری بیچدیییم سؤزلری دالبادال یاغدیراراق پارتلاییم می؟!
ایکی قیرانلیغی دوشن آداملار کیمی سوسوب اولانلاری اولدوغو کیمی قاوراماغا چالیشدی. قرارسیز باخیشلاریمی سئزمیشدی سانکی. بئلینی دوزلدیب الینی چیینیمه قویدو. بئلیمی ایدیم الی زویوب دوشدو. نفسلرینین سسینی دویدوم.
بیزی آیلار سونرا یانیانا گؤرن تانیش اؤیرنجیلر یانیمیزدان سوووشانادک تعجبلو باخیشلاری ایله تشویش دولو داورانیشلاریمیزی سوزوردولر.
کؤرپونون اوستونده گل-گئت چوخالمیشدی. بعضیسی باشلارینی قالدیریب اوزاقدا پارلایان گؤیدلنلره باخیردیلار بعضیسی ده جوربهجور ژستلر توتوب شکیل چکدیریردیلر. چوخلاری گؤزلهنیلمز یاغیشدان دالدالانماق اوچون تلهسیک کؤرپویه چیخیردیلار.
کیلاسیمین اوزویاجاغی حاقدا دئدیییم یالانی دا یئنی قیلیغیمی دا اوزومه وورمادی. گؤزلرینی مندن آلیب نفسینی دریندن اؤتوررکن بو سفر ائهمالجا سوروشدو:
-آددیملایاق؟
اوزومه تؤکولن تئللریمی مغنعهمین آلتینا ییغارکن باشیمی یاواشجا ترپتدیم. سونوندا اورهییمده ییغیشیب قالاقلانان سؤزلری دئمهیین واختی گلیب چاتمیشدی.
-او بویدا باشی ترپتمک دیلینی ترپتمکدن داها راحات گلیر سنه هه؟
سسیندهکی تیترک گولوشونو حیس ائتدیم. سنه نجور قیریلدیغیمی آنلاتسام مندن نئجه عؤذور دیلهیهجهیینی بیلمزسن.
دمیر کؤرپونون پیللهلریندن آیاغیم زویومهسین دئیه میلهلردن یاپیشاراق ائهمالجا ائنیردیم. او ایسه پیللهلری سورعتله ائنیب آشاغیدا منیم دیکدابان آیاققابیما تاسوفله باخا-باخا یولومو گؤزلهییردی.
-دوندورما یئمیسن؟.-اؤنومده باشینی بیرآز ایهرک گؤزلریمه باخا-باخا سوردو.
قاشلاریمی گؤیه دارتدیم. اونسوز دا بدنیم بوم-بوز ایدی. اورهییم تیترهییردی. دونیا باشیما چؤکموشدو. من بو کیشینی اولدوغو کیمی تانیمامیشدیم دئیه هر کسدن چوخ اؤزومه نیفرت دویوردوم.
-سنی هئچ واخت بئله سسسیز گؤرمهمیشدیم.-باشدان-آیاغا منی سوزهرک ائهمالجا دئدی.
چیلدیرمیشجاسینا سئودیییم، سسینی دویمادان بیر دقیقه دورا بیلمهدیییم زامانلار بیر شئی ایتیردیییمی ساندیغیم، داواملی بیر فورصت تاپیب قاچیب اونو گؤرمک اوچون چابالادیغیم و گؤرمهدیییم زامانلار گونومون کئچمهمهسی، ایللرجه ائولهنهجهییمیزی ساندیغیم، اورتادا هئچ بیر شئی یوخکن منی آلداتان و یاری یولدا یاریمجان قویوب گئدن آدامدیر بو کیشی. و او گوندن سونرا من همیشه،-بو آدام اورتادا او بویدا سئوگی وارکن بو پیسلییی منه ائلییه بیلدیسه هر کس منه هر شئی ائلییه بیلر.-دئیه دوشوندوم.
آنجاق بیر اوزونه ده باخاندا گؤروردوم هر ایکیمیزده ده یانلیشلیقلار وار؛ من یانلیش اینسانی سئومیشدیم او دا دوغرو قادینا یانلیش داورانمیشدی.
-دانیشمیسان اصلن! .-ساچلارینی توتوب دارتدی. قرارسیزلیغی گئت-گئده داورانیشلارینا دا یانسیییردی.
بیردن سسیم تیترهییب آغلارام دئیه هلهلیک سوسوردوم. آمما دونیا دا ییغیشسایدی منیم سکوتومون ندنین بیلمزدی. ایچیمدن کئچهنی، نه یاشادیغیمی کیمسه آنلایا بیلمزدی، قاورایا بیلمزدی. ایچیمی بیلمک اوچون ایچیمده اولماقلاری گرکیردی. اوتوروب دئمک اوچون ده نه سؤزجوکلر یئتردی نه ده کی زامان. آنجاق او بیلیردی. او بیلیردی نه ائلهییب اونون اوچون ده بو قدر زامان سوسموشدو. آیریلماق ایستهدییینده اوز-اوزه دئییل بیر مئساژ بئله آتمامیشدی. آخی حاقسیز اینسانا بو ایکی یولون ایکیسی ده چتین گلر. ایندی دؤنوشونون ندنین باشا دوشموردوم؟! اؤزو ده بو قدر زاماندان سونرا!
ذاتن گئدهجکدیرسه نییه گلیردی؟ گلهجکدیرسه نییه گئدیردی؟!
گؤرهسن بیر آن اولسون اؤزونو منیم یئریمه قویموشدو مو؟
ائله بیل هر شئی دونن اولموشدو. اورهییمدهکی سیزیلتی هله ده تزه ایدی.
-دییشیبسن!.-سسی اولدوقجا آلچاقایدی. سانکی اؤزلویونده دانیشیردی.
منیمله بئله دانیشمامالیسان! بو سؤزو بو شکیلده دئمهمهلیسن! اؤز داورانیشلارینین سونوجونو مندن سوروشمامالیسان. من دییشمیشمسه بیر سئری منه باخسان چؤنوب،-من بو قادینا نهلر ائلهمیشم.- دئیه یوز سئری اؤزونه باخاجاقسان. سن منه عایید اولان و گونده اللی سئری قوربان اولدوغوم گؤزلرله سئوگی دولو باخیشلار آتماسایدین اونا، سورکلی ایچ گؤزهللییی دئییل دیش گؤزهللییی دالیجا اولماسایدین من گونده اوچ سئری پالتار دییشمک اوچون گونوم بازارلاردا کئچمزدی. ساچیمی او قادینین ساچ رنگینه بویاماغی دوشونمزدیم. قاشیمی اونون قاشی کیمی دوزلتمزدیم. اؤزومو داواملی بیچاق آلتینا سوخمازدیم.
سن اونا باخدین من آینادا روژومو اونون روژو رنگده سورتدوم. اونون الینی توتوب تومارلادین من نییه اونون قدر گؤزل اولمادیغیم اوچون گؤزلریم دولدو. نییه اونون قدر آغ تنلی اولمادیغیم اوچون اؤزومه نیفرت ائلهدیم. اونون قیریشسیز ایشیلدایان آلنینی گؤروب بو یاشدا قیریش دوشمهمیش آلنیمی بوتاکس ائلهدیم. دیرناقلاریمی اونون دیرناقلارینا بنزتمهیه چالیشدیم. اونون گئیدییی دیکدابان آیاققابیلارینی، یئریشینی بئله سن منه گئری قاییت دئیه تقلید ائلهدیم. منیم ایشیم گوجوم اونون نئجه دانیشدیغی، نه آلدیغی نه گئیدییی اولموشدو. من چوخ دیرهندیم آما یئنیلدیم.
مین ایل اوتوروب دوشونسم عاغلیما گلمهین شئیلر باشیما گلدی.
بو سؤزلر دیلیمین اوجوناجاق گلسه ده سوسدوم. آه چکهرک گؤزلریمی نئچه دفعه یوموب آچدیم. او آن او وارکن بئله او قدر یالنیزایدیم کی گئتسهایدی ده هئچ بیر شئی دییشمزدی.
-مننن دانیش … خواهیش ائلهییرم. سنی هئچ واخت بئله گؤرمهمیشدیم.-بوغولا-بوغولا دئدی. نفسینی ایچینه چکمیشدی سانکی.
منی دیله توتاراق دانیشدیرماق ایستهییردی؟ من ده سنی هئچ زامان بئله ال-آیاغینی داغیدان گؤرمهمیشدیم دئیه دوشوندوم اؤز-اؤزومه.
من نه قدر دیدینسم دیدینیم، نه قدر اوغراشسام اوغراشیم قارشیمداکی آدامین آنلادیغی قدر ایدیم. ایندی اؤزومو اؤلدورسم ده اوندان آرتیق اولا بیلمزدیم. او زامانیندا منیم سؤزلریمی، اونو اینجیک سالماماق اوچون اونا گؤره ائلهدیییم ایشلری آنلامادی. ایندی گؤزلریمده و دیلیمدهکی معنا دولو سکوتو آنلاماسینی ایستهییردیم! هئچ بو ساعاتدان سونرا دانیشماق نه ایشه یاراردی کی! اصلینده داها دانیشماغا دا بیر شئی قالمامیشدی. اونسوز دا منه دین دیمیشدی. بو آندا اونونلا دانیشماق دئییل کلمه بئله کسمک ایستهمیردیم. او کی گرک بیله بیلیردی. یوخسا اؤزونو بیلمهمزلییه ووروب منیمله گیزلین پانچ اویناماق ایستهییردی؟
یئرییه-یئرییه چؤنوب اوزونه باخدیم. بو آدام زامانیندا منیم دویغولاریما، دینجلیییمه اؤزن گؤسترن آدام ایدی. نسه دئمک ایستهییردی؛ دیلچهیینده ایلیشیب قالمیش سؤزلری دانیشماق ایستهییردی آنجاق اورک ائلهمیردی.
-سن دینمهدیکجه منیم اورهییم کیچیلیر.-دئییب اودقوندو. سونرا پاریلدایان گؤزلریله گؤی اوزونه باخدی.
من آلداتیلان بیر قادین ایدیم. اؤزو ده ان ایناندیغیم یئردن وورولموشدوم و ان بؤیوک آجینی دا ان سئودیییم آدام منه یاشاتمیشدی. یاغیش دریمدن کئچیب ساچلاریمدان اوزومه آخدی و گؤز یاشلاریما قاریشدی. حئکایهمیز بیتمیش اولسا دا منیم اسارتیم بیتمک بیلمیردی چونکو او هله ده منیم گیزلیجه آخیتدیغیم گؤز یاشلاریمدا یاشاییردی.
گؤزومون اوجو ایله بؤیرومده آددیملارینی منیمله بیرلیکده آتان آداما باخدیم. بیر سؤز دئمیردی، درینه کئچمیردی. آنجاق سانکی او حیس ائدیردی. بیلدیییمی، گؤردویومو سئزیردی. سوچلو اولماسایدی سوسمازدی.
قارا ساچلاری بیرآز ایسلانیب آلنینا دوغرو اییلمیشدی. بورنونون اوجو قیزاریب گیلهلری شئح باغلامیشدی. بو کیشینین گؤزلرینه باخاندا ایچدن اریییردیم من. آنجاق قرار دئییلدی بو گؤزلر مندن باشقاسینا ائله گؤزل و درین-درین باخا.
یئنه اوزونه باخدیم. آریقلامیش و سولموش اوزو اورهییمی پارچالاییردی. من قافامدا هر شئیی بیتیرمیش اولسام دا سنی باغیشلاماماغا مین سئری آند ایچسم ده قلبیم اؤزلهیهرک دویغولاریمی اله آلدیغیندا سنی باغیشلاماق اوچون ندن گزیرم. تک بیر ندن …
نملی هاوانی ایچیمه چکیب اللریمی اسپورت یاشیل کاپشئنیمین جیبلرینه سوخدوم. بو خیاوانی ایلک زامانلاردا بئله چوخ آددیملاردیق؛ هارداسا هر گون. تزهجه یاغیش یاغدیغیندان هر یئر تر-تمیز ایدی. گؤزومو ایسلانمیش دؤردبوجاقلی دؤشهمهلردن آلیب سویوقدان قیزارمیش اللرینه باخدیم. آنجاق او زامان اورهییمیز ده ایستی اولاردی اللریمیز ده. اللریمیز بیر-بیریندن آیریلمازدی هئچ زامان. آخی نه اولدو دا بیر گونون ایچینده هر شئیی اونودوب گؤزلرینی قاپایاراق بو قدر راحات منی آرخاندا قویوب گئتدین؟! کی من ده بو قدر راحات سندن واز کئچم.
بایاقدان الینده داشیدیغی یاغمورلوغونو گئییب اوست دویمهلرینی ده باغلادی. اونو ایلک گؤردویومده همن یاغمورلوغو اینیندهایدی.
ایلک تانیشماغیمیز بیلیم یوردوندا «آذربایجان تانیتیم اوجاغینین» امهیی ایله کئچیریلن تورکجه کتاب سرگیسینده اولموشدو. اونون نئچه نفری باشینا ییغیب « اورمو گؤلو» بارهده دانیشدیغی حرارتلی سؤزلر منی اؤزونه ساری چکمیشدی.
اونلارا ساری یئریییب یانلاریندا دورموشدوم. دئدییی سؤزلری ایلک دفعه بیریندن ائشیتدیییمه شاشیرمیشدیم. او قونودا بیر ایکی سورو سوردوغومدا جوابیمی متانتله وئرمیشدی. سونرالار اونو گؤرمک اوچون یا همیشه گولرک دئدییی کیمی اؤزومو اونون گؤزونه سوخماق اوچون یولومو سورکلی آذربایجان تانیتیم اوجاغینا سالیردیم. هر گون اونو گؤرمهلی ایدیم. من سئومیشدیم اونو و من یانیلمیشدیم اونونلا ایلگیلی فیکیرلریمده؛ بو فیکیردن بیر آن اؤنجه داشینمالی ایدیم.
اوندان چوخ شئیلر اؤیرنمیشدیم. اصلینده من هر شئیی اونونلا اؤیرنمیشدیم؛ محبت ائلهمهیی بئله. ایلک زامانلار دانیشدیغیمیز جوملهلرین آراسیندا اونا محبتلی سؤزلر قوللانمادیغیمدان گیلئیلیک ائلهیهرک راحاتسیز اولدوغونو بیلدیرردی آنجاق، منی تانیدیقجا محبتی اوندان اسیرگهدیییمدن دئییل اصلینده باشارمادیغیمدان آسیلی اولدوغونو آنلادی.
اونون خاراکترینه یاخیندان بلد اولدوقجا گونبهگون اونا قارشی دویدوغوم فخر حیسی ده آرتیردی. آرامیزداکی سایقییا و پردهنین گؤتورولمهمهسینه او قدر اؤنم وئریردی کی؛ همیشه او قدر ادبلی و جانایاتیم ایدی کی اونو سئومهمک مومکونمو ایدی؟ ادب قایدالارینین پوزولماماسی اونون اوچون اؤن سیرالاردا اولدوغو اوچون هم ده باغیشلانمازلار لیستهسیندهایدی. آنجاق بعضن دجل اوشاق اولوب بیلرکدن جیزگیلرینی کئچیردیم. منیم ادبسیزلیییمه گولوب،-اینصافن گؤر نه قدر اوز وئرمیشم سنه! باخ ائله بوردان منیم سئوگیمی آنلامالیسیز خانیم صادیقی.-دئیردی.
منیم قیشقیرتیمی چیخارتماق اوچون اؤز فامیلیله سسلردی. سونرا ساکیتجه گؤزلریمه باخارکن،-الله سنی هانسی یاخجی ایشیمین قارشیلیغیندا منه گؤندریب؟ برابرلییمیزین مدتی آز دا اولسا سانکی ایللردی سنی تانییرام. ایلک گؤروشده بونو حیس ائلهمیشدیم. ایلک گون سرگیده منه آتدیغین گؤزل باخیشلاریندان باشلادی هر شئی.-دئیردی.
سون سؤزونو دئیرکن گؤزلرینی یوموب سانکی ایلک گونو خاطیرلاییرمیش کیمی دوداقلارینا گولوش قوناردی.
اؤنجه اؤزل قوخوسونو سونرا یاغمورلوغونو چیینیمده حیس ائتدیییم آن سانکی منی گؤزل خاطیرهلرین ایچیندن چکیب چیخارتدی و آتدی همن سویوق و چیسکینلی خیاوانا. بیرآز اطرافیما باخدیم.
پیادا یولوندا یئریین اینسانلارا، بؤیرومدن کئچن کیشیلره، قادینلارا باخدیم. گؤزل، چیرکین قادینلارا، یاراشیقلی کیشیلره. دیش گؤرونوشلرینه، رنگ به رنگ پالتارلارینا باخدیم. پالتارلار یئرییردیلر. قاچیردیلار، دانیشیردیلار. عاشیق اولوردولار، بیر-بیرینین گؤزونون ایچینه باخا-باخا یالان دانیشردیلار. هانسی پالتارلارین ایچینده دوغرودان دا آدام وارایدی گؤرهسن؟!
ائللیگه گؤزل پالتارین، سؤزلرین دالیندا گیزلنمیشدیک. دوغرودان دا دیش گؤرونوشون اوزیایله اینسانلارین شعورونو، ایچینی، آنلاییشینی، قاناجاغینی آنلاماق اولمورموش. اؤرنک اوچون بیر قادین اولاراق بو چاغدا گؤزه گلمک اوچون بیر یئرین دیک و یا شیش اولمالیدیر.
اللریمی کاپشئنیمین جیبینه سالدیم. نهسه الیمین آلتیندا خیشیلدادی. تعجبله اووجوما آلیب جیبیمدن چیخارارکن اونون یاغمورلوغونون جیبی اولدوغونو آنلادیم. گؤزلریم اووجومدا دیکیلیب قالدی. دوداقلاریما شیرین بیر گولوش قوندو. ان آزی آنیلاریمیزا ال اوزادا بیلمهمیشدی.
-یادیندا؟!.-سسیندهکی هیجان سورویوب او گونه آپاردی منی.
او گون چوخ چتین سیناوی وارایدی. گئجه یاتمادان اؤنجه مئساژلاشارکن چوخ دئیینیب سیزیلدامیشدی. حاقلی ساییلیردی دا؛ چونکو ترم بویونجا کیتابلاریمیزین اوزونو بئله آچمازدیق. سیناو گئجهلری ده همیشه آغلاشاردیق. اونو یالنیز قویماییم دئیه موبایلیمی سحر تئزدنه قوروب اویانمیشدیم. اؤزومه بیرآز یئتیشیب یولا دوشموشدوم. یاتاقخاندان دانیشگاها بیر یول یوخ ایدی. دانیشگاهین قاپیسینا یاخینلاشارکن مغنعهمی بیرآز قاباغا چکمیشدیم. گیریش قاپیسینی آرخامدا قویوب هر ایکی سمتی یاشیل آغاجلارلا بورونموش خیاوانی آددیملاییب دانیشکدهلرینه یئتیشمیشدیم. اؤزومو ایمتحان کئچیریلن کیلاسین پنجرهسینه یئتیریب اؤیرنجیلری سوزموشدوم. او اورتا سیرادا اوتوروب سول الینی آلنینا دایامیشدی. گؤزونو ورقهیه زیللهییب خودکاری بارماقلاری آراسیندا فیرلادیردی. اورهییمده قاداسین بالاسین آلیب اوزومو چئویرمیشدیم. اؤنجه بوفهیه ساری قاچیب چای ایله هایبای(بیسگهوئت) آلمیشدیم. سونرا کیفیمدن دفتریمی چیخاریب بیر ورق قوپاردیب ماژیکیمله یازمیشدیم.
یئنه پنجرهیه یاخینلاشیب کاغیذی یاپیشدیرمیشدیم. بیر آندا باشینی قالدیریب اؤنجه منی سونرا کاغیذین اوستونه یازدیغیم جوملهنی اوخوموشدو: ایمتحانی بوشلا …چیخ چؤله سنه چای ایله هایبای آلمیشام … ایلن سنه چای دئمیشم😄
رنگی قاچمیش دوداقلارینا گولوش قونارکن بئلینی ده اوتوراجاغینا سؤیکهمیشدی. نفسینی راحاتجاسینا اؤتوروب بوش ورقهنی الیله قالدیریب آیاغا قالخمیشدی.
یانیمدا سکیده اوتوروب چایینی الیمدن آلارکن گؤزلرینی گؤزلریمه دیکمیشدی: سن اولماسایدین من نه ائلردیم؟ سن چوخ فرقلیسن … بام باشقاسان … هئچ کیمه بنزهمیرسن،-چاییندان بیر قورتوم ایچیب.-منی همیشه بئله جاندان-باشدان سئو.-دئمیشدی.
نئجه ده قریب گلیردی او گونلر. چوخ چوخ اوزاقلاردا الچاتماز بیر رؤیا کیمی …
بیز بئله سئوگی دولو گونلردن گلیب چاتمیشیق بورا. ایکی یابانجی ایکی اؤزگه اولموشوق. سانکی سئوگی دولو گونلر یاشانماییب و یا چوخ اوزاقلاردا یاشانیب بیتمیش کیمی گلیر.
دوستلاریم باغیرلاری چاتلایا-چاتلایا،- سن سئوگینین ده محبتین ده شورونو چیخاردیبسان. گئتدیکجه اونو باشووا چیخاردیسان لاپ. بیرآز سیاستین اولسون. یوخودان اویانجاق موبایلی گؤتوروب اونا مئساژ آتما. ان آزیندان سئوگینی بئبئله بللی ائتمه.-دئییردیلر. من ده،-بیر ایلیشکیده کی من اؤزوم اولا بیلمییهجم، اورهییم ایستهدییی کیمی داورانماق یئرینه سیاستلی داورانماغین قوراللارینی دوشونهجم او ایلیشکی منیم نه دردیمه دیر! و یا نئچه واخت اوجور یاپمالیق داورانیشلارا دؤزه بیلهرم کی؟! او ایلیشکینی سیز دئدییینیز ساختا حرکتلرنن نئچه گون و یا آی سوردوره بیلهرم کی؟!.-دئییردیم.
گئدهجک دئدیلر گئتمز دئدیم. آلداداجاق دئدیلر آلداتماز دئدیم. منه یاپماز دئدیم. آمما من اونو سئوینجه داها دا یالنیز اولدوم.
آنجاق او اؤز رنگینی منه گؤرستمیشدی. نییه تزهدن اونو بویاماق ایستهدیم؟! گونوز-گوناورتا چاغی آغ یالانینا ایناندیم! گؤز گؤره-گؤره آلداندیم! منیمله سندن واز کئچهجک قدر نه ائلهدین کی بوتون خوش آنلارین، اسکی آنیلاریمیزین، کؤک سالمیش سئوگیمیزین اوستوندن کئچیب کئشکه حیاتیما گیرمهیهیدین دئدیم؟
بیز هئچ زامان ائولیلیکدن دانیشمادیق. من قادین اولدوغوم اوچون و ان اؤنملیسی اوتاندیغیم اوچون هئچ زامان ائولیلیک سؤزونو آچمادیم او دا دانیشمادی بو بارهده. بیزیمکی اوغلان ائوینده خبر یوخ قیز ائوینده تاپپاتوپ کیمی بیر شئیایدی.
من یوکسک لیسانس دالیجا گئتدیم او دا اؤزو دئمیشکن ایکی تومن پول قازانماق اوچون ایش دالینجا. شهرین ان شلوغ خیاوانیندا یاخین دوستو ایله شریکلی بر-بزک توکانی آچدی. او گوندن سونرا موشتری چوخلوغوندان و اؤزو دئمیشکن آشیری یورغونلوقدان گئت به گئت آرامالاری، مئساژلاری آزالدی. نئچه آی سونرا منیم سسیم چیخینجا بیر قادین اونلارا یاردیم ائتمک اوچون یانلاریندا چالیشماغا گلدی. بو سفر جاوادین آرامالاری تمامن سئیرهلمهیه باشلادی. بلکه ده ائله او گوندن بیزیم اوزاقلاشماغیمیز، بیر-بیریمیزدن سویوماغیمیز، گؤروشمهلریمیزین آزالماسی و منیم سونرالار دوغرو اولدوغونو آنلادیغیم قیسقانجلیقلاریم باشلادی. منیم داریخماقلاریم و اعتراضیم یوکسلدیکدن سونرا سؤزوموز ترس گلینجه بیر-بیریمیزه گیرمهیه و تیکان کیمی بیر-بیریمیزی دالاماغا باشلادیق. سانکی آرامیزداکی او بؤیوک سئوگی بیر گونده اورلانمیشدی. دئمه گؤزدن اوزاق اولان کؤنولدن ده اوزاق اولارمیش.
او قادینی ایلک گلدییی گون بیر نئچه آنلیق آرخادان گؤرموشدوم؛ شالیندان چؤله تؤکولموش ساپ-ساری ساچلارینی، گوده مانتوسونو، توپوغونداکی کپهنک دؤیمهنی، دیکدابان آیاققابیسیلا تیق-تیق یئریشینی، عیشوهسینی …
چؤنوب فیکیرلی اوزونو سوزدوم …
یوخ من سنه آغلامادیم. من مندن گئدن کیشییه آغلامادیم؛ من ایناندیغیم سئوگی دولو گونلره آغلادیم. بیرلیکده یاراتدیغیمیز بیر-بیریندن گؤزل آنیلارا، آنلاشماغیمیزی، حیسلریمیزین، دوشونجهلریمیزین اولدوقجا اویوملو اولدوغونو خاطیرلادیقجا آغلاییب سیتقادیم.
آددیملاریمی یاواشیتدیم. مندن ایرهلییه دوشدو. اؤزونده اولمادیغی اوچون فرقینده دئییلدی. آرخادان باخدیم اوزون و یاراشیقلی بویونا. بو آدام مندن گئتمیش اولسایدی دا هر آن منیمله ایدی؛ هر گون گؤزل آنی-لاریمیزی آندیغیمدا آجی چکرمیش کیمی اوز-گؤزومو بوزوب خاطیرلاماماق اوچون هر ایکی الیمله اوزومو قاپاتدیغیمدا، قیرپدیغیم کیرپیکلریمین آرخاسیندا، خاطیرهلرده، بو خیاوانلاردا، اتوبوس دوراقلاریندا ….
دایانیب بؤیرونه باخدی. سانکی اونونلا یئریمهمهییمی سئزمیشدی. منی گؤرمهیینجه تلهسیک چؤنوب آرخایا باخدی. منی گؤرونجه هر ایکی الی ایله اوزونو قاپادی. سونرا یاواش-یاواش منه ساری گلدی. من ده اونا ساری یئریدیم. اونا یئتیشدیییمده بؤیروندن سوووشوب یولوما داوام ائتدیم. او دا گئری قاییتدی، آددیملارینی منیمله اویغونلاشدیردی.
او قادینین گلدیییندن نئچه گون سونرا اونون بیر قادینلا صمیمیتینی، مازاقلاشمالارینی ائشیدیردیم. آرا-سیرا دوستلاریمیزین آتماجالاری قولاغیما دییردی. آنجاق من اونا او قدر چوخ گووهنیردیم کی؛ ایستر دانیشیغیلا، اوتوروب دورماغیلا، چوخلارینا عاغیل وئرمهییله او قدر گؤروب-گؤتورموش بیرینه اوخشاییردی کی و اونون منه یانلیش یاپمایاجاغیندان او قدر امین ایدیم کی راحاتجا اوتوروب قیچیمی قیچیمین اوستونه آشیریب قولاغیما گلیب چاتان بوش سؤزلره سادهجه گولوردوم. اونون لاپ گؤیدندوشموش کیمی قاباغیما چیخدیغینی دوشونوردوم.
-بیآرتییه مینک؟!.-سانکی سورو سورمادی خواهیش ائلهدی.
اتوبوسلار خیاوانین هر ایکی طرفیندن سورعتله کئچرکن بیریکمیش سولاری اطرافا سیچرادیردیلار.
من ائلییه بیلیردیم اورهییم جیزز ائلییه-ائلییه هئچ نه اولمامیش کیمی داورانام آنجاق منی شاشیردان اونون دا هئچ نه اولمامیش کیمی، منی اوزمهمیش کیمی داورانماغیایدی.
هئچ زامان اونوتمادیغیم او گون یاخین دوستلاریمین بیرینین گؤزلهنیلمز زنگیله اؤزومه گلدیم. منی یامانا، سؤیوشه باساراق جاوادین او قادینین اللرینی تومارلادیغینی سانکی گؤزومه تپدی؛ بیر یاندان دا اورهیی سویومامیش کیمی منیم سادهلیییمی باشیما قاخاراق نئجه اوزومه چیرپدیسا بیر آندا سانکی باشیما قاینار سو تؤکدولر. یئریمده بوتون بدنیمدن گیزیلتی کئچدی. شالیمی مانتومو نئجه گئیدیییمی و نئجه اؤزومو اورا چاتدیردیغیمی خاطیرلامیردیم. سادهجه او قادینین گؤزلریندن بیر یوخ نئچه داملا بیردن آخدیغینی خاطیرلاییردیم. چنهسی اسه-اسه بویالی دوداقلارینی ترپهدیب نسه تعریفلهییردی. اؤزومو تارازلایا بیلمیردیم؛ آیاقلاریمین اوزهرینده دورا بیلمیردیم. اونلار منی فرق ائدهنه قدر گئدیب او دونیانی گؤروب گلدیم. جاواد او قادینین اؤنونده دیزی اوسته اوتوروب اللرینی تومارلاییردی. باشینی اییب اونونلا گؤز-گؤزه دانیشاراق توختاقلیق وئریر اونو گولدورمهیه چالیشیردی.
قادین منی گؤرونجه چکینگن بیر داورانیشلا ال-آیاغینی ایتیرهرک عوذر ایستهییب اؤزونو دیشاری آتدی.
او آن بئینیمه ایذینسیز دولان مینلرجه سؤز آراسیندا اونون سون گونلرده گؤروشلریمیزین ارتهلهدییینین، دانیشمالاریمیزی دالا آتماغینین، یورغونلوغونون و عایله سورونلارینین ماهنا و یالان اولدوغونو آنلاییردیم آرتیق. دئمک هر شئییین سببی، سویوق داورانیشلارینین ندنی بو قادیندیر دئیه دوشونهرک سون زامانلارداکی بوتون کور دویونلر آچیلیردی.
چیلغین ساکیتلیک چؤکموشدو آرامیزا. نه او دانیشدی نه من. اونا باخمادان قاپینی چیرپیب دیشاری چیخدیم. حیرصیم، اؤفکم سویوموردو.
آرخامدان گلیب نئچه سئری آدیمی چاغیردی. قولاق آسمایینجا اؤزونون سوی آدیلا چاغیرماغا باشلادی. سوندا قولومدان توتاراق قاباغیمی کسدی: اولماسا ننهم یئرینده اولان آروادا دا قیسقانارسان منی.-دئدی.
دئدییی سؤز اورهییمه سینمهسه ده بیلمیرم او جوملهده نه وارایدی کی درحال ساکیتلشدیم. بلکه ده بیله-بیله سئودیییم اینسانین یالانینا اینانماق ایستهدیم. چونکو من اینانماق ایستهییردیم. چونکو من اونون مندن باشقاسینی سئومهیینی هئچ جوره سیندیره بیلمیردیم.
سونراکی گونلرده بیر ده او قادینین سؤزونو آچماسام دا او اولای اوردا بیتمهدی و منیم یئرلی و یئرسیز قیسقانجلیقلاریم باشلادی. داها آلدیغی هاوایا دا قیسقانیردیم اونو. حدسیز بیر گوون توز اولوب گؤیه اوچموشدو، سونسوز بیر اومید توکنمیشدی ایچیمده، اینانجیم زدهلنمیشدی. او گوندن سونرا اورهییم دؤزمهیهرک گونده اؤزومو اونون توکانیندا بولوردوم. داها اونلاری بیر آن بئله تک قویماغا اورک ائلهمیردیم. کیلاسلاریما گئتمیردیم؛ اوستادلاریمین اعتراضلارینی قولاق آردینا ووروردوم. دوستلاریمین اؤیودلرینی بیر قولاقدان آلیب او بیری قولاقدان اؤتوروردوم. آنجاق من بیر شئیی بیلمیردیم؛ منیم اولانی کیمسه مندن آلا بیلمزدی. منیم اولمایانی ایسه بوتون دونیا دا ییغیشسایدی منیم ائلییه بیلمزدی. من برک قورخموشدوم؛ اونو ایتیرمکدن چوخ قورخموشدوم. اونا گؤره ده او زامانکی قافاملا اوجور دبریردیم.
صاندیق دالیندا متحرک صندلینین اوزرینده اوتورموشدوم. ییرغالانا-ییرغالانا اونون ایلک گؤروشومزده منه هدیه ائتدییی «جنس دوم» کیتابینی اوخویوردوم. باشیمی چئویریب جاوادا باخدیغیمدا اونون ایکی داش آراسیندا بیر آلیجیایله دئییب گولن همن قادینا باخدیغینی گؤردوم. قادین اوزونو یانا چئویردییینده بورنونواکی او پاریلدایان مونجوق گؤزلریمی قاماشدیرارکن یئنه گیلهلریمی ترپهدیب جاوادا باخدیم. اونون توپوغونداکی دؤیمهیه، قصورسوز اندامینا نئجه آجگؤزلوکله باخدیغینی اؤز گؤزلریمله گؤردوم. او باخیشلاری ایله منی آیاقلاری آلتیندا تاپدالاییب ازیشدیردی اوف دا دئمهدی. سانکی منی آلچالتماق اوچون دریدن قابیقدان چیخماغا آند ایچمیشدی.
قادینین سیناقلی ایری گؤزلری جاوادین پاریلدایان گؤزلریله اوست-اوسته دوشوب ایشیلدادی.
اونلارین آراسیندا بیر باغلیلیق عمله گلیردی و بو دانیلماز بیر حال آلمیشدی. گئت-گئده آرالارینداکی رغبت چوخالیردی.
قادین منیم باخیشیمی سئزینجه چؤنوب نئجه جاوادا باخدیسا او دا چؤنوب بیر آنلیق منه باخدی سونرا هئچ نه اولمامیش کیمی گئدیب موشتریله ایلگیلندی.
بیر ده چؤنوب قادینین گؤز اوخشایان اندامینا باخدیم. هامی بو اندامدا اولوردو یئنیجه. من ندن اولماییم کی؟ دئیه اؤزلویومده دوشوندوم او گون. فلاکت زامانی ان کیچیک احتمال بئله اینسانین خیالیندا مین اومید اویادیر. دئییردیم به قصورسوز اولسام منه قاییدار، منی یئنه سئور. بئله شئلره ایلک دفعه او گونو باش قوشموشدوم. آنجاق بو بویوتلارا گلدییی هئچ واخت عاغلیما گلمزدی. اؤنجه ساچلاریمین رنگینی دییشدیم، سونرا قاشیمی قورتدالادیم. کپهنک دؤیمه ده توپوموغومدا اؤز یئرینده اوتوردو. اونلاری کافهده باش-باشا گؤردوکدن سونرا ایسه اؤنجه دوداقلاریما ژل ووردوردوم سونرا بورنوما ال آپارماق اوچون دوختوردان واخت آلدیم. اسپورت باشماقلاریمین یئرینی دیکدابان آیاققابیلار دولدوردو. یانیلمایین، بونلاری قاپی قونشوموزدا محبت دوعاسی ایله ارینی اؤزونده ساخلایا بیلهجهیینی دوشونن زرینتاج کیمی خانیملار دوشونموردو. بونلاری من دوشونوردوم. یوکسکلیسانسیمی اوخویوردوم، ان آزی یوز جیلد کیتاب اوخوموشدوم و جنس دوم کیتابینی الیمده ورقلهیهرک لذت آلا-آلا اوخویوردوم.
آنجاق من بونلاری ائلرکن او چوخدان سسسیزجه یوخا چیخمیشدی. من تام دا سون آندا اوندان الیمی یودوغوم زامان تختدن یئره دوشوب اندامیمی عمل ائلهمکدن واز کئچمیشدیم.
داها بیر دنه ده ائفئکتسیز شکیلیم یوخدو. گالریمده نه قدر گزسم ده اؤزومو، اؤز قیافهمی تاپا بیلمیردیم. من اؤزوم اولماقدان قورخموشدوم و قورخوردوم. اؤزومو تاپا بیلسم کئشکه، اؤزومو سئوه بیلسم کئشکه، اؤزومله باریشا بیلسم کئشکه. بو قارماقاریشیقلیغین ایچینه کئچمهمهیین تک یولو اؤزومو اولدوغوم کیمی سئومک ایدی؛ چونکو سورون منیم قیافهمده دئییل اونون بئینینده و روحوندا ایدی.
گونلرین بیر گونونده کئفیمیز گؤیلرده اولان زامانلاردا،-منیم نهییمی سئودین؟.-کیمی بیر سورو سورموشدوم اونا. گولهرک،-ایچیندهکی او دجل، سیرتیق، سؤزه باخمایان، عئینی حالدا آتیلیب دوشهرک قهقهه چکن اوشاغی سئودیم.-دئمیشدی. و من سون دفعه اونو کافهده او قادینلا برابر گؤردویوم آن بیر شئی اؤلموشدو ایچیمده؛ همن چوخ سئودییی او اوشاغین قهقههلری. جاواد او دجل اوشاغی مندن آلدی. هابئله ایچی اوشاق قاریشیقلی صاف و ساده گولوشلریمی.
اؤزهللیکله او گون منیم عؤمرومدن ساییلمامالیدیر. او گونو اونوتماق، سیلمک ایستهییرم بئینیمدن ده حیاتیمدان دا روحومدان دا.
چؤنوب اوزونه باخدیم. ویجدانین دینجدیر می؟
-گه ماشیندا اوتوراق … دئیهسن یئنه یاغاجاق.
بو کیشی یئری گلدییینده دونیانین ان مغرور آدامی اولوردو. بو گون منی دانیشدیرماق اوچون جیزگیلرینی سوووشوردو. غرورونو گؤرمزدن گلیردی؛ هئچه ساییردی.
باشیمی قالدیریب اوزاقلاری سوزدوم. قارا بولودلار یئنه گؤی اوزونو جایناغینا آلیردی. چؤنوب بیر آنلیق کدرلی اوزونو سوزدوم.
همن بو آدام همیشه سؤزلریله، یئرلی و یئرسیز محبتیله او قدر گؤیلومو توخ توتوردو کی هئچ نهیه و هئچ کسه فیکیرلشمیردیم. او وارکن منیم هئچ بیر کسه احتیاجیم اولموردو. هم دوستومایدی، هم سیرداشیم، غمداشیم، هر شئییم. او زامانلار نه گؤزلدیر بیر نفر اولا و هامینین یئرینی سنه دولدورا دئیه دوشونوردوم آنجاق من بیلمهدیم بو آدام سورکلی منیم گؤزهللییمدن دانیشیرسا صاباح مندن گؤزل بیریسینی گؤرونجه گؤزلرینی آلا بیلمهیهجک. بیز قادینلارین دیری گؤزهللیییمیزله اؤلچولور هر زامان.
گؤزلریمی قارالمیش بولودلاردان آلیب اونون قارالمیش گؤزلرینه باخدیم. گؤزلرینده همن یانبیزی دیک قادینی گؤردوم.
ماشینا میندیییمیزده آرخاداکی اوتوراجاقدا گول دستهسینی گؤرونجه گؤزل قوخوسو بورنوما دولدو. اؤنجه گؤی اوزو ایشیقلانیب سونرا گورولدایاراق یاغماغا باشلادی. پونجو یاندیریب منه ساری توتدو سونرا بیر نئچه کاغیذ دستمال گؤتوروب آلنینی، اوزونو سیلدی.
ضبطی یاندیردی؛ بیر ایکی ماهنینی آدلاییب ایستهدییی ماهنیدا دایاندیریب خودونو آزالتدی.
او بیرآز آرخا طرفه اییلیب دسته گولو گؤتوردو. دسته گولون دؤورهسینه دولانمیش رنگلی نایلون خیشیلدادی. گؤزومون اؤنونو بیر دسته گولون یئرینه بیر پاکت سیقار توتدو. گؤزلریمی سیقار پاکتیندن آلیب یاواشجا یوخارییا قالدیریب اوتانجاق گؤزلرینه باخدیم.
آما سن منه سؤز وئرمیشدین!
باخیشیمی گؤرونجه سیقار پاکئتینی گئری چکیب اؤزونه بیرین چیخارتدی. سیقاری سوموردو؛ بیر ایکی سئری بوغوق-بوغوق اؤسکوردو؛ ماشینین شوشهسینی ائندیریب توستونو چؤله اوفوردو. باخیشیمی حیس ائتدی.
سیقارینی داماغیندان گؤتوررک چؤنوب گؤزلریمه زیللهندی.
گئری چکیلمیش گؤز یاشی نم ببکلرینی پاریلدادیب کیرپیکلرینین دیبینده تیترهشیردی.
نه دوشونموشدوسه دسته گولو وئرمکدن واز کئچمیشدی.
الیمی قالدیریب شئح باسمیش شوشهده نهلرسه چکدیم. بیرآزدان شوشه آغلادی؛ منیم ایچیم کیمی …
من بوتون دونیادان کوسموشدوم. سئودیییم یام-یاشیل آغاجلاردان، بیر آندا پیررر ائلهییب گؤیه قالخان قوشلاردان، تورپاغی، دامی، دیواری یووان یاغیشدان، اؤزومدن؛ هر شئیدن کوسموشدوم… من یاغیشین تورپاغا دین آن بورنومو دولدوران نم قوخوسوندان کئفلهنن بیر قادین ایدیم.
باشقا بیر سیقار گؤتوروب بیتمیش سیقارین کؤتویونه جالایاراق یاندیردی. الیمی دویمهیه باسیب اؤز طرفیمین شوشهسینی ائندیردیم. سویوق یئل اوزومو سیغاللایارکن نارین چیسک ده اوز گؤزومده اوتوردو. ماشینین کیچیک آیناسینا گؤزوم ساتاشدی. گوزگویه هر باخدیغیمدا اوزاقلاردا نیسگیللرینه ساریلان یالنیز بیر قادینی گؤروردوم. جاوادین ترپنمهییله اؤزومه گلدیم. آدامایوووشاراق منه ساری چؤنموشدو:
-اوشویورسن هه؟ چای ایچک؟.-سسی داها چوخ توتولموشدو. نفسی سیقار قوخولوایدی.
من سنین باشقا قادینا آتدیغین باخیشلاری گؤردویوم آندان اوشویورم. بو یارا راحاتلیقلا بیتیشمیر. بوردا اورک سیزیلداییر.
من اونونلا برابر اولدوغوم هر گونو، هر آنی خاطیرلاییردیم. یاخجی گونلریمیزی ده دادسیز-دوزسوز گونلریمیزی ده. آنجاق یاخجی گونلریمیز داها آغیر باسیردی.
گؤی نئجه گورولداییب ماشینین سقفینه دولو نئجه چیرپیلیب شاقشاراق سالدیسا سسینه دیک آتیلدیم. دولو ضربله اؤنجه ماشینا سونرا یئره تؤکولهرک دیغیرلانیب اورا-بورا سیچراییردی. آغاجلار، یارپاقلار چیرپینیب خیشیلداییردی. گؤزلریمی نئچه آنلیق یومدوم. سس اوجالداندان حزین-حزین ماهنی سسی گلیردی:
آغلا بولوت سن آغلا
اورهییمله تن آغلا
یاغدیر غملی یاغیشی … ۱
دولونون شیشهلری، تاوانی دؤیجهلهمهسینی دینلهیه-دینلهیه بئش ایل اؤنجهیه گئتمیشدیم.
او گون ده هاوا تام بئلهایدی. بولودلاری خاطیرلادیم؛ قارا کؤلگهلی بولودلاری. سونرا تاواندا باشلایان شاققاشاق سسی. گؤزلریمی یوموب نئجه ده لذت آلمیشدیم. تاوانی ساخسیدان اولان بیر کافهده دولودان دالدالانمیشدیق. تئز پنجرهنین اؤنونده دوروب یئره سیچرایان دولولارا باخاراق لذت آلمیشدیم. شئعیر اوخویان کیم، ساز چالیب تورکولر سؤیلهین کیم. او گون اونلارین جمعینده من ده وارایدیم.
او هر شئی بارهده بیلگی صاحیبیایدی و بیلیجی دانیشیغی ایله سانکی هر شئیی هر کسدن یاخجی بیلیردی. منیم نظریمده اونون دئدییی هر سؤز و ائلهدییی هر ایش دوغرو ایدی. کؤهنه دوشونجهلری بالتالاییب یئنیلشمهیه، گلیشمهیه یول آچیردی. هامیمیزین گؤزلرینه باخا-باخا یول گؤرسهدرک بئش قیرانا دیمز فیکیرلردن یاخانیزی قورتارین دئییردی. بایاغیلاشان سؤزلردن، دوشونجهلردن اوزاق دورماغیمیزی، بئینیمیزده یئنی و دیرلی دوشونجهلر بئجرتمهییمیزی خواهیش ائدیردی. قادینلارین حقوقوندان دیفاع ائتدییی زامان بؤیرومدهکی قیزدان اونون کیم اولدوغونو سوروشموشدوم. او دا دوز-عمللی تانیمادیغینی آنجاق آدینین جاواد اولدوغونو، بتر دوشمان گؤزو چیخاردان اولدوغونو، وضعی خوش بیر بابانین اوغلو اولدوغونو سؤیلهیهرک بیر گؤز ووروب،-هله اوستهلیک روشنفکردی ده … یانی تام آزادلیق ده … آمما اینصافن بتر قوناق قاباغینا چیخارتمالیدی.-دئمیشدی.
-آمما منجه دوغرو بیر اینسانین اؤزهللییی اونون دوشمان گؤزو چیخاردان اولماغینا یوخ، عابربانک اولماغینا یوخ، عایلهنین کهنه فیکیرلریندن قاچاراق اونا سیغیناجاق کیمی باخا بیلهجهییمیزدن یوخ، اونون دوشونجهسیله، ایچی ایله اؤلچولمهلیدیر یوخسا یاغیشدان قاچارکن دولویا توتولماق اولاسیلیغی اولا بیلر.-دئمیشدیم. آمما گؤروردوم من ده یانیلمیشام چونکو او اینسان سادهجه سنین ایچیندهکی اوشاغی اؤلدورمهین بیر آدام اولمالیدیر.
او گونون سونوندا جاواد اؤزو قاباغیمی کسیب،-منی اؤزومدن سوروش. من هامییا عئینی آدام دییرم.-دئییب سوووشوب گئتمیشدی.
گون به گون اونا اولان گووهنیم، اینانجیم داها دا آرتیردی. منیم آیاغیم یئره دیمیردی؛ گؤیلرده گزیردیم. بئله بیر اینسانلا برابر اولدوغوم اوچون اؤزومو چوخ شانسلی حیس ائدیردیم. هر قونودا آلت قاتلاری دیقته آلدیغیندا، درین-درین دوشونوب ان اینجه دئتایلارا بئله اؤزن گؤستردییینده و بئلهجه هامینین طرفیندن آلقیشلاری قازاندیغیندا منیم اولدوغو اوچون دفعهلرله شوکر ائدیردیم، کؤکسوم قاباریردی. اونون اوستونده زاغ زاغ اسیردیم. اونا بیر شئی اولماسین دئیه هر شئییمدن کئچیردیم؛ قیرمیزی جیزگیلریمدن ده، اینانجلاریمدان دا. اؤزومو تمامن قاپدیرمیشدیم.
هله ده ایناناسیم گلمیردی، من هئچ کسه باخماق بئله ایستهمزکن سن …
بیر گون اؤزومه گلدیم و گؤردوم بوتون حیاتیمی اونا گؤره قورموشام، اونونلا قورموشام. دونیانین سونونا قدر بیرلیکده اولاجاغیمیزی، نه اولورسا اولسون هئچ بیر زامان آیریلمایاجاغیمیزی سانمیشام. من بیر گونده، بیر آنین ایچینده گوپبولتیله یئره دیدیم؛ شاشدیم. یوخودان اویاندیم. گؤزل و سونو گؤرونمهین بیر ناغیلین ایچیندن منی چؤله فیرلاتدیلار. هله ده اؤزومه گله بیلمیردیم. او آدامین گئدیشی چوخلو سؤزجوکلرین و دویغولارین گئدیشی دئمکایدی. گوون، اینانج، سئوگی، محبت، راحاتلیق. دوزدو، من یانلیش آدامی سئومیشدیم آمما دوغرو دویغولارلا سئومیشدیم.
بارماقلارینی فرمانا دؤیوردو. سارالمیش اوزوندن و داورانیشلاریندان اونون حیرص ودرین بیر ایضطیراب ایچینده چیرپیندیغینی گؤروردوم. من اوندان داها چوخ اوزگون اولدوغوم زامانلار دا اونو اوووندورماغا چالیشیردیم. آنجاق منی پریشان، دارماداغین قویوب گئتدییی زامان الیمی هارا آتسام بوشلوغا دوشدو. من بوگون اؤزومله اوزلهشیردیم. بوگون یا اویانلیق اولمالیایدی یا بویانلیق.
یئرینده بیرآز قورجالاندی. گؤزاوجو سیماسینی نظردن کئچیرتدیم. سنه بنزهمهین، سنین اولمادیغین هئچ بیر شئیه توتونا بیلمهدیم من.
تمامن چؤنوب منه ساری اوتوردو: من سنی چوخ سئویرم.
دوداقلاریمدا یارانان تمسخور دولو گولوشومو گؤرونجه اللری فرمانی سیخیب یومروقلادی. اوزونو دؤندهریب بئلینی دوزلتدی. نفسینین سسینی دویوردوم. ساکین اولماغا چالیشیردی.
منجه سن نه ایستهدییینی بیلمهین بیر اینسانسان. نه گئتمهیی باشاریرسان نه قالماغی نه سئومهیی. جوربه جور ماسکهلر تاخیرسان. توتمایاجاغین، یئرینه یئتیرمهیهجهیین سؤزلر وئریرسن. سئویردینسه نییه یوخا چیخدین؟! منه دئدییین سؤزلری او قادینا دا دئدین؟! سنی سئویرم دئدین؟! سندن گئتمهیهجم دئدین؟! اونا دا سؤز وئریب سؤزونون اوستونده دورماغینا سؤز وئردین؟! باش آچمیرام بو دنگهسیزلیکدن. اؤزونده دییرسن سن. بلکه کیم اولدوغونو بئله بیلمیرسن. یورولدوم بو بلیرسیزلیکدن.
آلنینی یاواشجادان ماشینین فرمانینا چیرپدی. او گونو اونلاری کافهده ائله صمیمی گؤردویومده الیم اوزومده قالیب قوروموشدوم. اورهییم آغزیمدان گلمیشدی. قاپی آغزیندا دیزی اوسته دوشموشدوم. سسیم ده چیخمامیشدی. اولماسا منی ننهم یاشدا قادینا دا قیسقانارسان دئین آدام چیینینده همن قادینین ساچینی تومارلاییردی … گؤردویومده ایچیمی چکمیشدیم. چیینلریم قالخیب-ائنمیشدی، بوتون بدنیم تیترهمیشدی. آغلامامیشدیم آنجاق؛ ایچریدن قوپان نریلتینی بوغماق ایستهدیکجه تیترهییب چالخالانمیشدیم. لال باخیشلاریملا اونا نسه دئمک ایستهمیشدیم. ائوه گلینجه باشیمی دیوارا چیرپمیشدیم. اللریم بوشالیب یانیما دوشهنهدک اؤزومو تاپدامیشدیم. آنجاق ایچیمدهکی آجی فیرتینا ساکینلشمهمیشدی.
من او قادینی قیسقانمامیشدیم. سنین اونا قارشی آتدیغین محبت و سئوگی دولو باخیشلاری قیسقانمیشدیم. او قدر گؤزل باخیردین کی گؤزلرینه، کئشکه بیری ده منی بئله سئویب بئله قورویوردو، اوستومده تیتره-ییردی دئیه حسرت چکمیشدیم. من بیر آنلیق سنین اونو ائله سئومهیینی سئومیشدیم، خوش حیس آلمیشدیم.
الیمله آلنیمی اؤوکهلهدیم. آنیندا الینی ماشینین توتاجاغینا آپاردی: تئزچای آلیم گلیم. باش آغرینی توختادار.
نسه ایستی بیر شئی جانیما یاییلدی. باشیم آغریدیغی زامان چای ایچدیییمی اونوتمامیشدی. گؤزلریمین دولماسینی گؤرمهسین دئیه اوزومو چئویریب چؤله باخدیم. دئشدییین یارانی داها چوخ آچما. بوراخ توختاسین. اونسوز دا منه اولان اولموشدو.
اورهییمده کئچن هر شئیی بیت به بیت دیله گتیرمک او قدر چتین گلیردی کی. بلکه ده محض بونا گؤره درین-درین آه چکمهلر، گؤز یاشلاری، اللرین تیترهمهیی و بوز کیمی باخیشلار، گولوشلر یارانمیشدی.
من آغلاماماق اوچون دانیشمیردیم. چونکو منیم گؤردوکلریم منه یئتیردی، خاطیرلادیقجا بوغازیم دویوملهنیردی و عؤمروم بویو گؤزلریمین اؤنوندن چکیلمهیهجکدی. دؤنوب کدرلی اوزونه باخدیم؛ او قدر منیمسهمیشدیم کی اونو.
اللریمی پونجون اؤنونه توتوب بیربیرینه سورتدوم. ایچیم ایچیمی یئسه ده اللریم بوم-بوز ایدی. هئچ زامان دا قیزمایاجاقدی.
-یاغیش یاواشیدی … آددیملایاق یوخسا ائله بوردا دانیشاق؟
قارا بولودلار بیر آندا باشیمیزین اوستوندن اؤتوب گئتمیشدی.
سسیندهکی تیترهییش و سسسیزلیکله دولو قورخونو هر دانیشدیغیندا بوتون حوجئیرهلریمله حیس ائدیردیم. او برک قورخموشدو. من ده اونلاری کافهده گؤردویوم گونو اونو الدن وئرمک حیسینی یاشارکن بئلهجه چوخ قورخموشدوم.
هاوا یاواش-یاواش قارالیردی. آغ-آپباق لامپالارین ایچینه گیریردی آلا-قارانلیق شههر. تۆکانلارین شوشه قاپیلاری خیابان لامپالارینین ایشیغینی عکس ائتدیریب پاریلداییردی. آیاق قابیسینین قیجیرتیسیندان باشیمی قالدیریب اوزونه زیللهندیم.
گؤزلرینه باخدیم. گیلهلری پاریلداییردی. سویوقدان ایدی یوخسا گؤز یاشیندان؟
آما سن منه سؤز وئرمیشدین. منی تک قویماماغینا سؤز وئرمیشدین.
گؤزونون پاریلتیسی یاناغینا آخدی.
بئش ایلین بیرلیکدهلییینین، خاطیرهلرینین اوستونه بیر گؤز قیرپیمیندا آیاق باسیب گئدن اینسان ذاتن منی سئومهمیش کی. من اؤز-اؤزومه اوینامیشام دئمه. سنه بو قدر گووندیییم، ایناندیغیم اوچون، سنی حیاتیما سوخدوغوم اوچون، منی یارالاماغینا ایذین وئردیییم اوچون اؤزومه او قدر قیزقینام کی.
من آنلاتا بیلمهدیم. ایچیمده بیریکتیردیییم، بوغازیمدا دویوم-دویوم اولان هئچ بیر شئییی هئچ کیمسهیه آنلاتا بیلمهدیم. اوتاغیما سیغمادیم، گئجهلری اویویا بیلمهدیم. نفس بئله آلا بیلمهدیم بعضن. چونکو ایلیکلریمه قدر آجی ایله دولوایدیم.
-من دانیشماغا گلمیشم آمما سن سوسوران فقط … منی قورخوتما …
سندن او قدر شئی اؤیرندیم کی؛ اؤزونه شعار دا اولموش اولسا من چوخ شئی اؤیرندیم. ایندی بو گون سوساراق، آلتدان آلاراق چکیب گئدیرمسه لال اولدوغومدان دئییل. بیر زامانلار منه اؤیرتدییین سایغی دئیه دئییلن بیر شئییین آرادان گؤتورولمهمهسی اوچوندور. کئشکه بیر اینسان حاققیندا اولان یاخشی فیکیرلریمیز هئچ واخت آرادان گئتمهسین.
بلکه هئچ ایندی ده آنلایا بیلمیردیم. منیم بئینیم دولو ایدی بؤیوک و بؤلوک-بؤلوک سورو ایشارتلری ایله. نییه؟ نجور؟ ندن؟! آخی اولار؟ او بویدا سئوگییه نه گلدی؟!
من بیر دفعه بالاجا اولاندا آناملا بازارا آلیش-وئریشه گئدرکن ایتمیشدیم. قورخاراق آغلاسام دا او قدر اوردا اوتورموشدوم کی آتام گلیب منی تاپمیشدی. من آتامین منی تاپاجاغینا اینانیردیم، امینایدیم. نه دئمک ایستهدیییمی آنلادینیز می؟! اونونلا برابرکن ده بئله بیر حیسیم وارایدی. بلکه ده ان اؤنملی دویغو اینانجدیر. اینانماق چوخ اؤنملی دیر. ایناندیغین یئردن یارالانینجا و یا ایناندیغین یئردن قیریلینجا اینسان بیر ده آیاغا قالخا بیلمیر.
همیشه گئتدیییمیز کافهنین اؤنونده دایاندی. تر باسمیش شوشهسیندن ایچرینی گؤره بیلمهدیم. کئشکه ان آزی بورانی ایکیمیزه ساخلایا بیلسهایدی.
بیر آن اوزوکسوز بارماغیما باخیب گؤزلرینی بو سفر بوینومدا گزدیردی. آنجاق اوردا دا هئچ بیر شئی قالمامیشدی.
-من داها راحات یاشایا بیلمیرم … هارا گئدیرم سن وارسان … چای ایچمک ایستهییرم سن یادیما دوشورسن … دوندورما آدی گلیر گلیب دوروسان گؤزومون قاباغیندا … آددیملاییرام یئنه سن … بو سفر گؤزلریمی یومورام گؤزل اوزونو خاطیرلاییرام … قولاقلاریمی قاپاییرام اوشاقیانا گولوشلرینی ائشیدیرم … سئوگی دولو باخیشلارینی اونودا بیلمیرم … یادیندا تهمینه زائورا نه دئییردی؟ یقین کی قاباغینا باشقا قادینلار دا چیخاجاق آنجاق سن منه اینان هئچ کسنن بوجور اولمایاجاق. آخی اولماز کی هر شئی بئلهجه تکرار اولسون.
بیلمهین ده مننن ساری اؤلور ساناجاقدی! او پیس زاماندا قاییتمیشدی. منیم حیسیم تمامن آرادان گئتدییی زاماندا.
دئمه بؤیوک عشقلر هئچ اوممادیغیمیز زاماندا بیترمیش. موتلولوغو هر کسدن چوخ حاق ائدن اینسانلار ایسه هر کسدن اؤنجه او موتلولوغو ایتیررمیشلر.
الینی جیبیندن چیخارتدی؛ اللریمی توتماق ایستهدی. باشیمی آشاغی سالیب اللریمی قوینوما آلدیم؛ اللری یومروقلاندی. دامارلاری قارا توکلرینین آراسیندان چیخدی. او اللری، اوووجلاری چوخ اؤپموشدوم؛ خیالیمدا بئله. اونلار سادهجه منی قوجاقلاماق، منیم اللریمی توتوب ایسیتمک اوچون ایدی.
بیر کیشی سوسورسا سنی ایتیرمهمک اوچون سوسور. آنجاق بیر قادین سوسورسا سندن نئجه آیریلا بیلهجهیینین یوللارینی دوشونور دئمکدیر. من ده سوسوردوم او دا. بو سون یورویوشوموز ایدی می؟!
بیر آددیم یاخینلاشدی. قاپینی آچدی. الینی منه ساری اوزاتدی. اودقونماغینی گؤردوم. گؤزلریم یاخاسیندان بیرآز یوخاری بوینوندا دیکیلیب قالمیشدی.
بلکه ده بیر ایلیشکیدهکی ان بؤیوک آجی بلیرسیزلیکدیر. سئوگیمیزی قانیتلاماق اوچون قالماق یوخسا وارلیغیمیزین دیرینی بیلدیرمک اوچون گئتمهیی سئچه بیلمک. من بونلارین هئچ بیرینی باشارا بیلمهمیشدیم. نه قالان کیمی قالمیشدیم نه ده کی گئدن کیمی گئتمیشدیم. آیلار اؤنجه هاردایدیمسا یئنه اوردایدیم. آنجاق اونون هاردا و نئجه اولدوغو بللی دئییلدی. منیم گئتمهییم واجیبکن او گئتمیشدی. منیم گؤردوکلریمی او گؤرسهایدی نئجه داوراناردی گؤرهسن؟
اونا یاخینلاشیب یاغمورلوغونو چیینیمدن گؤتوروب قوجاغینا قویدوم. ایلک اؤنجه اییلیب دیکدابان باشماغیمی آیاغیمدان چیخاریب جوبون ایچینه توللادیم.
الیمی قالدیریب ساختا کیرپیکلریمی قوپارتدیم، روژومو سیلدیم. قراریمی وئرمیشدیم من. ساچیمی دا یئنیدن اؤز رنگینه بویاماغی دوشونوردوم. توپوغومداکی دؤیمهنی سیلدیرمک فیکریندهایدیم. الیمده اولسایدی بورنومو دا اسکی حالینا قایتاراردیم. قیساجاسی تمامیله گئری دونوش فیکریندهایدیم. من کیمسه اولمامالیایدیم. اؤزوم اولمالیایدیم سادهجه.
یانیندان اؤترکن قولومدان یاپیشدی: دوغرودان گئدیسن؟ … قاچماق یولو دییر.
خفیف بیر آلچالدیجی گولوش آنیندا دوداقلاریمی بزهدی. قالان کیمی ده قالا بیلمهدین آخی!
هله ده اؤزونه قویولمامیشدی. گئدن من دئییلدیم. سن باشقاسینی تاپیب گئتدین من ده قالیب گؤردویون کیمی اؤزومو تاپدیم.
قولومو دارتدیم. چانتام ضربله یئره دوشوب جینگیلدهدی. چانتامین ایچینده اونون منه آلدیغی عطیرلرین بوش قابلاری وارایدی. آلدیغی عطیرلرین بوش شوشهلرینی ده ساخلامیشدیم.
من اونونلا ایلگیلی اولان هر شئیی، اونو منه آنیمساتان ان خیردا شئیلری بئله ساخلامیشدیم. بیرلیکده آلدیغیمیز ایلک ساققیز هله ده کیتابخانامدا اونون منه هدیه ائتدییی کیتابلارین دالیندا دوروردو. دوشوندوکجه گؤروردوم نئجه ده گؤزل سئومیشم اونو.
اوزومو اونا ساری چئویریب گؤزلرینه باخدیم.
– سن منه باخارکن من اؤزومو دونیانین ان گؤزل قادینی کیمی حیس ائدیردیم. گوونده، دیرلی. سؤزلرینله منی گؤیلره چیخاریردین. هئچ بیر یئرده، هئچ بیر شئیده گؤرمهدییم بیر شئیی سنین سئوگی دولو گؤزلرینده، محبتلی اللرینده گؤروب حیس ائتمک نه دئمکدی بیلیرسن سن؟ بیر نفر ایدین آما بوتون دونیامی گؤزللشدیرمیشدین. من قیشین اورتاسیندا دوندورما یئییردیمسه اورهییم، اللریم ایستی ایدی. ایندی بو هاوادا چای بئله ایسیتمیر جانیمی. آرامیزداکی سئوگی ساندیغیم شئی نهایمیش کی؟ نئچه گون، نئچه آی، نئچه فصیل سوردو کی؟! خبرسیز گئتدییین گوندن مریضم من. ایلک گونلر اؤزومده بئله اولموردوم. او قدر قیشقیریردیم قولاقلاریم توتولوردو. هئچ زامان اوزومده آچدیغیم شیریملاری گؤرمه-دین سن. روانشناس قاپیلارین دؤیمهلی اولدوم. منیم بئینیمی، روحومو داوا ایله دولدوردولار آنجاق گئنه سنی اونوتمادیم. سنین یوخلوغون گونلرجه منی خیلخالاییردی. بوتون بدنیمین دانیشاجاقلاری وار ایدی سانکی. اصلینده بلکه توختایا بیلردیم ده آنجاق، سانکی اؤزوم اؤزومدن اؤج آلیردیم. توختاماق ایستهمیردیم. حئیران-حئیران باخدیغین، الینی توتوب بو خیاواندا ال-اله گزدییین، مکانیمیزا آپاردیغین و بو ایشلرینله آرامیزا سوخدوغون قادینین ساچینین رنگینه دؤنوشدو ساچلاریم. سن سئوگی دولو گؤزلرینله منه باخدیغین کیمی اونا باخدین من دوداقلاریمی، بورنومو اونون دوداقلارینا، بورنونا بنزتدیم. سن اونون اللرینی توتدون منیم قاشیم اونون قاش مودئلینه چئوریلدی. سن الینی اونون اینجه بئلینه دولادین من بیچاق آلتینا آپارماق ایستهدیم بوتون اندامیمی. اونو ایکیمیزین، بیزیم اولان یئرلره آپاردین منیم قیرمیزی روژوم اونون قیرمیزی روژو کیمی دوداغیمدان هئچ اکسیک اولمادی. من تمامن اؤزومو اونا بنزتمک ایستهسم ده اونون قدر سیز کیشیلر دئمیشکن لوند اولمادیغیم اوچون منی گؤرمهدین. دوداقلاریم، قاشلاریم دیل اولوب دیله گلسهلر کئشگه. سن گئدندن سونرا ایچیمده نم نه بویدا بوشلوق یاراندی. اصلینده چکیب گئتمهسهیدین بلکه باغیشلاردیم، اییلهشردیم ده. آنجاق خبرسیز گئتمهیین، بو قدر زاماندان سونرا گلمهیین … سن گئتدین و بوتون سؤز صحبتلرین، لاغ-لاغالارین قارشیسیندا من دوردوم. دؤنوب دولاشیب،-سنینکی ده گؤیچک بیر شوگرمامیله دییشدی سنی …اؤزوندن اون ایل یئکه قادینلا … گؤر نه قدر یئترسیز، لوزومسوزایمیشین کی …-دئدیلر. اونلارین آشاغیلاییجی گولوشلری قولاقلاریمی کیپاکیپ دولدوروب.
من قورخورام. آرتیق سندن یاشجا بؤیوک اولان قادینلاردان بئله قورخورام … سن آغینا بوزونا باخمیرمیشسان ائله بیل … هر گؤزل قادینی گؤرونجه قلبیم تیترهیهجک. هر ایکی نفر ال-اله گؤرونجه سنسن ظن ائدهجم. اؤزون دئمیشگن ائبئله منی سئورکن باشقاسینا باخا بیلدینسه، الیندن توتوب ایکیمیزین همیشه گئتدیییمیز کافهیه آپاردینسا گئنه اولا بیلر، گئنه ائلرسن. منیم اوستومده اسرکن، منه اؤلرکن باشقاسینا باخماغا، الینی توتماغا گؤنلون راضی اولدوسا گئنه اولار. باشقا قادینین باشینی چیینینه قویوب سیغاللاماغی اؤزونه سیغیشدیرا بیلدینسه …
کیرپیکلریمی قیرپدیم. دیبلری گؤینهییردی. گؤزلری هله ده اینتیظاردا ایدی. بو سؤزلر اورهییمده بورولغان کیمی دولانسا دا دوداقلاریمی آرالامادیم. سانکی بورولغانلی گؤزلریمدن، سوسقون دوشموش دوداقلاریمدان هر شئیی آنلادی. منه ساری بیر آددیم آتیب بیراز اییلدی. بیلیردیم اونوتماق بو راحاتلیغا اولمایاجاقدی؛ بئش ایل بیرلیکدهلیک آغیزدان گلیب گئدیردی. باشقا هر کس اولسایدی گوردوکلریندن سونرا بلکه آنیندا اونودوب آرخاسینا بئله باخمادان چکیب گئدردی آنجاق، من چوخ گووندیییم اوچون بئله-جه چؤکموشدوم، ییخیلمیشدیم.
-من سنی سئویرم … او گؤردویون و یا ائشیتدییین شئی بیر آنلیق هیجان دالیجان گئتمک کیمی بیر شئیدی .. بیر جور آنلیق توتقو … اصلینده کیشیلر …-باخیشیمی گؤرونجه سوسدو.
باشدان آیاغا سوزدوم اونو. بیر زامانلار سؤزلریله، گؤردویو ایشلرله منی گؤی اوزونه چیخاردان آدام، بیزی تکجه اؤلوم آییرا بیلر دئین آدام، سونرالار بیردن-بیره باشقا بیر قادینین دالینجا گئدن آدام، آیلارجا آراییب سورمایان، ایکی سطیر بئله یازمایان آدام بیر آندا قارشیما کئچیب گولونج دولو سؤزلرله باشقا قادینلارا دویدوغو هیجاندان دانیشیردی. یاناقلاریمدا یارانان یومشاق قیزارتینی حیس ائتدیم. اونون یئرینه من اوتانمیشدیم.
کئشکه بویونون-پوسونون یئرینه دوغرودان دا بؤیوک اورهیی و درده دین دوشونجهسی اولوردو. کئشکه گؤزل گؤرونمک اوچون بازارلاردا، گؤزهللیک مرکزلرینده هامارا آتدیغیم او زامانلاری اؤزومون ده اورهییمی بولاندیران کیف توتموش دوشونجهمی گلیشتیرمهیه قوللانیردیم. بلکه بو گون باشقا بیر آدامین یانلیش داورانیشینین آجیغینی من اؤزومدن چیخمامیش اولاردیم. من اؤزومه بورجلوایدیم؛ یاتا بیلمهدیییم گئجهلر اوچون. یوخوسوز قالان گؤزلریمدن، باریشا بیلمهدیییم گئجهلردن شرمندهایدیم.
بو سؤزلری ائشیتدیکدن سونرا سادهجه اوزولدوم. بیر آندا تکجه اؤزومه دئییل بوندان سونرا قارشیسینا چیخان بوتون قادینلارا اورهییم یاندی. بو قدر سیر-صفتیمه ال آپاردیغیم اوچون، قورتدالادیغیم اوچون هم اؤزومه هم بوتون قادینلارین دایاز دوشونجهلرینه دریندن اوزولدوم. بیز قادینلار بورنوموزو، اورامیزی بورامیزی دییشدیرمک دئییل بو کیمی اینسانلار دوشونجهلرینی، اؤزلرینی دییشدیرمهلیایدیلر.
-من ایستهییرم صمیمی دانیشام … من شهریستان اوشاغیایدیم … قیز گؤرمهمیشدیم … بیلمیردیم قیز ندی … قارشی جینس ندی … بیرینجی ایلگی گؤردویوم قیزا وورولماق، باغلانماق سنه ده یانلیش گلمیر؟! منده یارانان او احتیراصین، توتقونون، جوشقونون قاباغینی آلا بیلمهدیم. آما من قاییتدیم. سنسیز قالا بیلمهدیم.
سادهجه اوزونه باخدیم. گئتدیکجه داها دا بارا وئریردی. منی سئویردی دوزدو آنجاق، باشقالارینی دیندیقلاماغی دا چوخ سئویردی. ائله بیل بو کیشینین اوزو اوزلر گؤرموشدو. سن ده منیم ایلکیم ایدین. من نییه بئله دوشونمهدیم؟! من سئوگینی سنینله اؤیرندیم؛ عؤمرومون ان دولغون گونلرینی سنینله یاشادیم، سنین اولدوم. بیرباشقاسینی اؤلسم ده دوشونه بیلمهرم. بونلاری مندن آلمامالیایدین. اؤزونو مندن اسیرگهمهمهلیایدین.
اوزومو چئویردیم. گؤی اوزونه باخدیم. سسی قولاغیمدا جینگیلدهییردی: سن چوخ فرقلیسن … سن چوخ باشقاسان … مرسی منیمسن … مندن هئچ واخت گئتمه، نه اولورسا اولسون …
کافهنین قاپیسی آچیلدی. ال-اله توتوشان ایکی نفر بیر-بیرینه قیسیلیب پیچیلداشاراق یانیمدان اؤتدولر. گولوشلرینین سسینی ائشیدیردیم. ایچریدن جانلی موزیک سسی بیر آنلیق دیشارینی چولغالادی.
-یوخلوغونون عذابی
ائوی جهنم ائدیب
جیسمیم بوردا قالیبدی
روحوم سنینله گئدیب
…۲
بلکه ده بو اورتادا کیمسه سوچلو دئییلدی. اولانلار سادهجه حیاتین بیر پارچاسی ایدی.
-سون زامانلاردا منی چوخ سیخیردین … قیسقانیردین … همیشه وارایدین … منسیز بیر دیقه بئله کئچیره بیلمیردین … بیز کیشیلر بئله قادینلاردان قاچاق دوشهریک …
سن اؤز یانلیشینلا اوزلشه بیلمهدییین اوچون، اورتادا بیر سوچلو آرادیغین اوچون یانلیشینی منیم اوستومه آتاراق چکدییین ویجدان عذابیندان قورتولماق ایستهییرسن.
من بو تفککورده، بو دوشونجهده اولان بیر آدامی سئودیییمه چوخ پئشمان اولموشدوم. ان آزیندان ایلک باشدا اؤزونو باشقا بیریسی کیمی گؤرستمهیهجکدی، اولمادیغی بیری کیمی دانیشمایاجاقدی. کیتابلاردان، اوردان بوردان اؤیرندیکلرینه، اؤزو بئله ایچدن اینانمادیغی سؤزلری شعار اولاراق قوللانمایاجاقدی. آرتیق سئوگیمدن اؤلسهیدیم ده گئری دؤنوش یوخ ایدی.
هله ده بیلمیرم اولانلار و بو سون یوروش یوخو ایدی یوخسا گرچک آنجاق او یئنه یوخایدی …
آرخامی چئویریب دومان قاپسامیش یولدا آددیملاییرام …
اللریمله اؤزومو قوجاقلاییرام. گؤی اوزونه باخیرام. کیمهسه پیچیلداییرام: قیز اولسا یاغمور … اوغلان اولسا،- بوغازیم دویوملهنیر.- آدلارینی دا سئچمیشدیک. بیلمیرم هئچ خاطیرلاییر یوخسا یوخ …
۱. رؤیا آیخان خانیمین «آغلا» آدلی ماهنیسی.
۲.مهرداد کسانی جنابلارینین «یاغیش» آدلی ماهنیسی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اوکراینا-نین مارگانتس شهرینه هوجوم اولوب: 10-دان چوخ آدام اؤلوب
اوکراینا-دا روسیا قوهلرینین هوجومو نتیجهسینده سیویل اهالیدن اؤلنلر اولوب.
اوکراینانین دنیپتوپتروفسک بؤلگهسیندهکی مارگانتس شهرینه روسیا قوهلرینین آوقوستون 10-دا تشکیل ائتدیگی راکت و توپچو هوجوملاری نتیجهسینده 10-دان چوخ آدامین حیاتینی ایتیردیگی بیلدیریلیب.
مارگانتس بلدیه باشچیلیغینین کاتیبی آناتولی درکاچ "راکت و توپچو هوجوملاری نتیجهسینده 10-دان چوخ اینسان حیاتینی ایتیریب، 11-دن چوخ اینسان یارالانیب" دئییب.
هوجوملارین سیویل لرین یاشادیغی یئرلرده حیاتا کئچیریلدیگینی ایفاده ائدن درکاچ مارگانتس روسیانین ایلک بومبالادیغی یئرلردن بیری اولدوغونو دا بیلدیریب.
خاطیرلاداق کی، روسیا قوشونلاری فوریهنین 24-ده اوکراینایا قارشی هوجوما کئچیب.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-دا اعتراض لار 17-جی گونده ده داوام ائدیب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر.
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 9 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب
سوریه-نین قوزیی ینده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینه هوجوم ائتمهیه حاضیرلاشدیقلاری معین ائدیلن بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.


text:
تاتار تورکجهسی
تاتار دیلی یا تاتارجا (TaTap Teлe، TaTapчa، tatar tele, tatarça) تورک دیللرینین قیپچاق قوروپونا باغلی بیر دیلدیر و تاتارلار طرفیندن دانیشیلماقدادیر. قیریم تاتارلاردان آییرماق اۆچون قازان تاتارجاسیدا آدلاندیریلیر.
تاتاریستان جمهوریتینده روسجه ایله رسمی دیلدیر.
تاتار دیلی روسیهده و اورتا آسیادا ایشلدنی واردیر. روسیادا تاتاریستان جومهوریتینین رسمی دیلیدیر. اورادان سوْنرا قازاقیستان، اوکراین، تورکیه، فنلاند، چین و لهستاندا آزلیق تاتارلار طرفیندن دانیشیلار.
یازیلیشدَییشدیر
تاتار دیلیده روسیهدهکی باشقا دیللر کیمی، مۆختلیف خط لرله یازیلیبدیر. ان قدیم عصرلرده اورخون خطی، سونراکی عصرلرده اسکی ایملا ایله (عرب خطیندن آلینمیش) و ایندی ده کیریل و لاتین خط ایشلنیر. ایندیکی ایشلنن لاتین خطی، آنادولو تورکجهسی خطی کیمیدیر.
اؤرنک کلمهلردَییشدیر
- äye – هه
- yuq – یوخ
- isänme(sez)/sawmı(sız) – سلام
- sälâm – سلام (غئیری-رسمی)
- sau bul(ığız)/xuş(ığız) – خداحافظ
- zínhar öçen – لوطفاً
- räxmät – تشکور
- ğafu it(egez) – عفو ائدین
- min – من
- sin – سن
- ul – او
- bez – بیز
- sez – سیز
- alar – اونلار
- millät – میلّت
- İngliz(çä) – اینگیلیسجه


text:
نوبل جایزهسی
نوبل اؤدولو، سوئد دیلینده "Nobelpriset" - دیَرلی علمی تدقیقاتلار، اینقیلابی ایختیراعلار، مدنیته و یا جمعیتین اینکیشافینا ائدیلن زنگین تؤهفهیه گؤره وئریلن نۆفوذلو اولوسلارآراسی اؤدول.
تاریخدَییشدیر
آلفرد نوبل ۱۸۳۳-جۆ ایل اوْکتیابرین ۲۱-ده ایستوکهولم، سوئد، شهرینده مۆهندیس[۱] عاییلهسینده آنادان اوْلموشدور. اوْ، کیمیاچی (شیمی)، مۆهندیس و ایختیراعچی کیمی مشهوردور. ۱۸۹۴-جۆ ایلده نوْبل بوْفوْرس مئتالورژی قایغیسینی آلیب، اوْنو بؤیوک سیلاحلانما ایستئحصال شیرکتینه چئوریلمیشدی. عؤمور بوْیو عرضینده نوْبل بؤیوک ثروت توْپلامیشدی. گلیرین ان بؤیوک حیصهنی اوْ، اؤز ۳۵۵ ایختیراعلاردان، (اوْنلارین ان مشهورو اوْلان دینامیت[۱]) آلمیشدی.
۱۸۸۸-جی ایلده آلفرد نوْبل فرانسه دیلینده قزئتینده اؤزونه حصر ائدیلمیش، ژۇرنالیستلرین سهوه گؤره چاپ اوْلونموش «اؤلوم تاجیری دۆنیانی دیَیشدی» آدیندا نئکروْلوْقو اوْخودو. بۇ مقالهنی اوْخودوقدان سوْنرا نوْبل اؤز فعالیتیندن قالان ایزین بارهده فیکیرلشمهیه باشلادی. بۇندان سوْنرا اوْ، اؤز وصیتینی[۲] دیَیشمک قرارا گلدی. آلفرد نوْبل ۱۸۹۶-جێ ایلین دئکابرین ۱۰-دا ایتالیانین سان-رئموْ شهرینده بئیینداخیلی قانسیزماسیندان[۳] وفات اوْلموشدور.
۲۷ نووامبر ۱۸۹۵-جی ایلده آلفرد برنارد نوْبلین وصییتی اساسیندا تأسیس ائدیلمیشدیر. «Compuart» ژۇرنالی. آلفرد برنارد نوْبلین اؤلوموندن سوْنرا قالان کاپیتال نوْبل فوْندونو تشکیل ائتمیشدیر. همین کاپیتال و فوْندون یارانماسیندا نوْبل قارداشلاری شیرکتینین سهمیندن الده ائدیلن گلیر نوْبل فوْندونون چوْخ حیصهسینی تشکیل ائتمیشدیر. ۱۹۰۱-جی ایلدن وئریلیر.
نوْبل مۆکافاتینین مبلغی حال-حاضیردا تخمیناً $۱میلیون ۴۵۰ مین-ه برابردیر.
محمت آرازین نوبل مکافاتی آدلی بیر شعری وار:دَییشدیر
نوبل مکافاتینی یازدی غزپتلر....
اوجالدی بو آدلا کیمینسه آدی...
اوسلودان پاریسدن مادریده قدر ...
نوبل شرفینه تعریف یازیلدی.....
دایان تعریفینی بورداجا ساخلا...
مست اولما بهتان لار خولیاسیندا سن...
گیری دون تاریخی بیر آن واراخلا...
گور اونو حقیقت آیناسیندا سن...
کیمیندیر او قیزیل؟ کیمیندیر او وار؟؟؟
نیه تعریفینده بونلار دییلمیر؟؟؟
گوزلر قاماشدیران او پاریلتی لار...
بابامین گوزونون نورو دییلمی؟؟؟
گور کیمین ایوینین داشی دوواری...
سویولوب کیم ایچون جاه جلال اولدو...
سورولوب باکینین شاه دامارلاری...
نوبل بانک لاریندا کاپیتال اولدو...
تاریخ حکم ایله دی قارانقوش کیمی...
باهارا سسله دیک بو ایللری بیز...
ساپاندا قویولان قاراداش کیمی...
آتدیق یوردوموزدان نوبل لری بیز...
تاریخ حاققیمیزی قایتاردی گیری...
سو اولان قانیمیز قاییتماز آرتیق...
بیز سسله ینده دویوش ایللری...
آییلیب گوردوک کی گیج آییلمیشیق...
بیر گونلوک واریمی قایتارسان بیر آن...
یوردومدا مین ینی شهر یارانار...
چیخارسام نفتیمی صاندیخلاریندان...
آلپین اتیینده خزر یارانار...
دیمیرم دایاندیر مکافاتینی...
دییرم چیخارما بونو یادیندان...
کیمین آلین تریُ اورک قانی نی...
مکافات میریرسن کیمین آدیندان؟؟؟
نوبل اؤدولو ساحهلریدَییشدیر
اؤدول آلفرد نوْبلین وصییتینه اساساً آشاغیداکی بئش ساحه اۆزره وئریلمهلیدیر:
نوبل کیمیا اؤدولودَییشدیر
کیمیا اۆزره ان مۆهوم کشف و یا ایختیراع ائدن شخص " سوئد بیلیملرینین سلطنتی آکادمیسی (Royal Swedish Academy of Sciences) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۴]
نوبل فیزیک اؤدولودَییشدیر
فیزیک اۆزره ان مۆهوم کشف و یا ایختیراع ائدن شخص "سوئد بیلیملرینین سلطنتی آکادمیسی (Royal Swedish Academy of Sciences) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۴]
نوبل طیب و فیزیولوژی اؤدولودَییشدیر
"فیزیوْلوْژی و طیب اۆزره ان مۆهوم کشف و یا ایختیراغ ائدن شخص "کاروْلینسکا اینستیتوت" (Karolinska Institutet) طرفیندن تلطیف اوْلونور.
نوبل ادبیات اؤدولودَییشدیر
نوبل ادبیات اؤدولو؛ ادبیات اۆزره ایدئالیستیک مئیلده ان مشهور ایشین مۆلیفی سوئد آکادمیاسی (Swedish Academy) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۵]
نوبل باریش اؤدولودَییشدیر
میللتلر آراسیندا ان چوْخ و یا ان یاخشی توپلومسال ایشلر گؤرن شخص نروژ نوبل کومیتهسی (Norwegian Nobel Committee) طرفیندن تلطیف اوْلونور.
نوبل ایقتصادیات اؤدولودَییشدیر
بۇندان باشقا وصییتدن کنار ۱۹۶۹-جۇ ایلدن باشلایاراق سوئد بانکینین تشببوسو ایله نوبل ایقتصادیات اؤدولو ده وئریلیر. اوْنون تلطیف قایداسی دیگر ساحهلرده اوْلدوغو کیمیدیر.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Levinovitz, Agneta Wallin (2001). Nils Ringertz (ed.). The Nobel Prize: The First 100 Years. Imperial College Press and World Scientific. ISBN 981-02-4664-1.
{{cite book}}: Text "World Scientific Publishing" ignored (help)
- ^ Time (magazine) (16 October 2000). (اینگیلیسجه) The Worst And The Brightest. Time Warner. یوخلانیلیب ۲۰۱۳–۰۲-4.
- ^ Sohlman, Ragnar (1983). The Legacy of Alfred Nobel – The Story Behind the Nobel Prizes. The Nobel Foundation.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ The Royal Swedish Academy of Sciences. (اینگیلیسجه) Nobel Prizes. The Royal Swedish Academy of Sciences. یوخلانیلیب ۲۰۱۳–۰2-4.
- ^ Swedish Academy. (اینگلیلیسجه) Swedish Academy. یوخلانیلیب ۲۰۱۳–۰۲-4.


text:
اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
جمهورباشقانی، سون ۲۰ ایلده تحصیلین یاییغینلاشدیریلماسی، تحصیلده کیفیتینین آرتیریلماسی و برابر ایمکانلارین تامین ائدیلمهسی ایستیقامتینده تاریخی آددیملار آتدیقلارینی سؤیلهدی
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، "گوجلو توپلوم، گوجلو اؤلکه" ایدهآلینا آنجاق، بشری سرمایهنین دوزگون دگرلندیریلمهسی، کیفیتلی تحصیل پروسهسیندن گئچیریلمهسیله چاتیلابیلهجگینی سؤیلهدی.
اردوغان، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی قیوملوق شوراسیندا تشکیل ائدیلن "تحصیلین دؤنوشدورولمهسی ذیروهسی"نده دانیشدی.
جمهورباشقانی، سون ۲۰ ایلده تحصیلین یاییغینلاشدیریلماسی، تحصیلده کیفیتینین آرتیریلماسی و برابر ایمکانلارین تامین ائدیلمهسی ایستیقامتینده تاریخی آددیملار آتدیقلارینی سؤیلهدی.
میللتلری یاشادان، دییشیمه اؤنجهلیک ائدن و دونیایا دگر قاتان تمل عنصورون تحصیل اولدوغونا دقت چکهن اردوغان، "گوجلو توپلوم، گوجو اؤلکه" ایدهآلینا آنجاق، بشری سرمایهنین دوزگون دگرلندیریلمهسی، کیفیتلی تحصیل پروسهسیندن گئچیریلمهسیله چاتیلابیلهجگینی قید ائتدی.
تحصیلین دؤنوشدورلمهسی ذیروهسینین، داها آیدینلیق، یاشانابیلیر و عدالتلی بیر دونیانین تمللرینین قویولماسینا وسیله اولماسینی آرزولایان اردوغان، قاتیلیمچیلارا تشکر ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق
اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
جمهورباشقانی، سون ۲۰ ایلده تحصیلین یاییغینلاشدیریلماسی، تحصیلده کیفیتینین آرتیریلماسی و برابر ایمکانلارین تامین ائدیلمهسی ایستیقامتینده تاریخی آددیملار آتدیقلارینی سؤیلهدی


text:
آبخازیا
آبخازی یا (آبخازجه : AҧcHы Apsnı ، گورجوجه : აფხაზეთი Apxazeti) – گورجوستانین شیمال – غربینده یئرله شن اوستان. ۱۹۹۲ – جی ایلدن اعتیبارا گورجو-آبخاز مناقیشه سی نتیجه سینده گورجوستانین نظارتیندن چیخمیشدیر. ۲۰۰۸ روسی یا – گورجوستان مۆحاریبه سینین نتیجه سینده ، روس یا فدراسی یاسی طرفیندن ایشغال ائدیلمیش دیر. ۲۰۰۸ – جی ایلین ۲۶ آوگوست تاریخیندن روسی یا طرفیندن ، ۳ سنتیابر تاریخیندن ایسه نیکاراقوا طرفیندن مۆستقیل دؤلت کیمی تانینیر. BMT ، آوروپا بیرلیغی ، ABŞ و روس یا و نیکاراقوا ایستیثنا اولماقدان ، بوتون باشقا دونیا دؤولت لری طرفیندن گورجوستانین اوستانی کیمی تانینیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]


text:
آکسل رودریقز دی آرودا
آکسل رودریقز دی آرودا (اینگیلیسجه: Axel (footballer)) (دوْغوم:۹ ژانویهٔ ۱۹۷۰ (۵۲ یاش) Santos) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آکسل رودریقز دی آرودا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سانتوس دوغوملولار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- سائو پائولو کولوبونون اویونچولاری
- سویا کولوبونون اویونچولاری
- باهیا کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو پارانائنزه کولوبونون اویونچولاری
- سرزو اوساکا کولوبونون اویونچولاری
- پارانا کولوبونون اویونچولاری
- فیقورنسه کولوبونون اویونچولاری


text:
آلمان دموکراتیک جومهوریتی
آلمان دموکراتیک جومهوریتی یا شرقی آلمان ایکینجی دۆنیا ساواشیندن سوْنرا آلمانین بؤلونمهسی نتیجهسینده مرکزی آوروپادا یارادیلان کئچمیش سوسیالیسم دؤولتی. آلمان، چسسر (ایندیکی چک جومهوریتی) و پخر (ایندیکی لهیستان) ایله همسرحد ایدی. قوزئیدن بالتیک دنیزی ایله حودودلانیردی. ساحهسی ۱۰۸٬۲ مین km. ، باشکندی برلین ایدی. اساس شهرلری لایپزیق، درسدن، فرانکفورت،ارفورت، روستوک و کوتبوس ساییلیردی. آدر آنایاساسی اوّلجه ۱۹۴۹-جو ایل اۇکتوبر آیینین ۷-ده، سوْنرا ایسه ۱۹۶۸-جی ایلده قبول اوْلونموشدو. دؤولت حاکمیّتینین عالی اوْرقانی اهالینین ۵ ایل مدتینه سئچدیگی خالق پالاتاسی ایدی. خالق پالاتاسی دؤولت شوراسینین صدرینی و عضولرینی، حکومتی (ناظیرلر شوراسی)، میلّی مودافیعه شوراسینین صدرینی، عالی محکمه عضولرینی و باش پروکورورو سئچیردی.
۱۹۹۰-جی ایلده آفر آلمان ایله بیرلشمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Bevölkerungsstand Archived 13 November 2013 at the Wayback Machine.
- ^ Top-Level-Domain .DD Information site about .dd in German language


text:
۱-حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی (۳/۱)
حافظین فارسجا دیوانی و فضولی نین تورکجه دیوانی دئمک اولار بو ایکی دیلین شاه اثرلریدیر.
هر ایکی شاعر ایلک شعرلرینین ایلک مصرعسینی عربجه یازیبلار و هر ایکی شاعر ایلک شعرلرینده دئمک اولار اؤزلرینین دونیا گؤروشلرینی شعرلرینه یانسیدیبلار. و دئمک اولار هر ایکی شاعرده آچیق آیدین اؤز چئورهلرینین و اؤز ملّتلرینین اینانج و عقیده لرینی اؤز شعرلرینده نشان وئریبلر. فلسفی جهتدن بو ایکی دونیا گؤروشلری یئردن گؤیه قدر فرقلیدیرلر و نشان وئریر بو ملتلر نجور فیکیرلهشیرلر و نجور یاشاماق ایسته ییرلر, و دونیایا باخیشلاری نئجه دیر.
حافظین ایلک شعری:
۱-الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها، که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها.
(ای ساقی بیر قدح دولاندیر تناول ائدک. اوّلده عشق یولو آسان گؤروندویونه رغما چوخ چتین ایمیش)
۲-به بوی نافهای کاخر صبا زان طرّه بگشاید، ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دلها.
(عشق قلمی عاشیقین وجودونا خط چکهرک بیلدیردی کی حق دن غیرینین وجودو یوخدور.)
۷-ای فضولی، انتهاسیز ذؤوق بوُلدون عشقدن، بؤیلهدیر هر ایش کی، حقّ آدییله قیلسان ابتدا.
(ای فضولی عشق ده سونسوز ذؤوق تاپدین. و هر ایش حق آدییلا باشلانارسا بئله دیر.)
فلسفه – ادبیات باغلامیندا اینجهلیکلر
۱-حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی (۳/۳)
یوْروم:
۱–حافظ شعری نین ایلک اوچ بیتینده عشق یولونون چتین اولدوغونو گؤرر و چتینلیکلردن قاچماق اوچون ساقییه سیغینیر و چاره نی مست لیکیده و دونیادان خبرسیز اولماقدا گؤرر.
-بونا قارشی فضولی شعرینین ایلک و ایکینجی بیتینده عشق یولونو ان دوغرو و ایشیقلاندیریجی یول گؤرر، و اگر بیر سیرا چتینلیکلر، مثلا تشویر و ناله ده گؤرونسه اونلاری بو یولون خصوصیتی بیلر و عاشق بو یولدا گرک بونلاری گؤز اؤنونه آلسین و قورخویا یئر وئرمهسین.
۲—حافظ بئشینجی بیتده یولجو و سالک لر اوچون آیریجالیق و تفاوت گؤررکن و یونگوللرله (سبکبار) مستلر آراسیندا فرق قویارکن، اؤزونو دیگرلرینه نسبت امتیازلی و اوستون گؤرر. یئنه ده حافظ دولاییسیز یوللا یولونو شاشیراراق بو یولجولوق اوچون اولیا و موغلار پیرینی آرایار و بونو آچیق آیدین دؤردونجو بیتده اورتایا قویار. یئنه ده بئشینجی بیتده یولونون شاشیردیغینی داها آیدین شکیلده بیلدیرر.
-آما فضولی سلطان و گدا آراسیندا فرق قویماز و هامی نی عشق وادی سینین عینی یولجوسو کیمی گؤرر. فضولی بو موضوعنو اوچونجو، دؤردونجو و آلتینجی بیتده اورتایا قویار و بو ایش اوچون بوتون انسانلاری برابر گؤررکن اصلا پیر دالیسیجا دوشمز و دولاییلی و دولاییسیز، انسانی بو یولجولوق اوچون کامل سانار. و بئشینجی بیتده ده عشق یولوندا ثابت قدم اولوب او یولدان دؤنهیهجهیینی بیلدیرر.
۳–حافظ نهایتا معشوقا یئتیرمک اوچون دونیادان ال چکمهیی و تارَک دونیانی اؤنهرر و دونیا ایشلرینه قاریشماقدان قاچینار. و بونو یئددینجی بیتده بیلدیرر. طبیعتا بو گئدیشده، بیلیمسل چالیشمالار و علمی آراشدیرمالار معناسین الدن وئرر و فایداسیز گؤرونر. بو حاقدا حافظین چوخلو شعرلری واردیر. اؤرنک اوچون:
حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو. که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را.
-آما فضولی معشوقا یئتیرمک اوچون، عاشیقین معشوق دا اریمه سین و اونونلا وحدته یئتیشمه سین گؤرر. و عشقی تک بیر دوغرو یول گؤرهرک او یولو حق ایله بیرلشدیریر. بو موضوع هم یئددینجی بیتده و هم اؤنجه کی بیتلرده اؤزونو گؤستهرر. طبیعتا بو یول دونیایا دوزگون باخماق و بیلیمسل داورانماق آنلامیندادیر و بو اوزدنده فضولی نین شعرلرینده دئمک اولار بوتون دیگر کلاسیک شاعرلرین ترسینه، علمه یعنی بیلیمه ان چوخ اؤنم وئریلر. بونادا دقت اولونمالیدیر، فضولینین یولو وحدتِ وجود یولودور و وحدتِ شهود تفککورویله اینجه گؤرونوملو و اما اصلینده چوخ درین فرقی واردیر. البته فضولی بیلیمین یئترسیزلیکلرینی ده اونون یارارلارییلا بیرلیکده تانیییر و شعرلرینده وئرر. اؤرنک اوچون:


text:
سون دؤنهدن بیر اؤنجهکی دؤنه ایدی، دئیهسن
گؤزلریم گؤزه گلمیشدی آغلایا بیلمیردی خیاباندا
شعریمیزین تاریخی هئی تکرارلانیر
و تاریخی شعرلر زیرزمیلرده یازیلیردی
نئچه سطیر آشاغیلیق عاشقانه شعرلری باسدیریردیق
کیم بیلیر دئمیشدیلر،
اولمایا کلمهلر قوجا بیر سیرره دؤنوشوب گناهلاریمیزین یوخاری سطیرلرینده یازیلاجاق
کیم بیلیر،
اولمایا سون دؤنهدن بیر اؤنجهکی دؤنهلریمیزین بیری یئنه سورمه اولوب گؤزوموزه میل چکیلهجک
یئنه من کلمهلردن اوتانمیشدیم
یئنه تاریخی شعر یازماغیم ویرگوللرین آلتیندا یوبانمیشدی
و عاشقانه شعرلریم سطیرلره تامارزی
یئنه سون دؤنهدن بیر اؤنجهکی دؤنه ایدی
چیینیمیزی ستارخانین قوچاق حماییلینده توفنگه تؤکموشدوک،
خشابلی بئلیمیز تاریخی شکیللرین یاراشیقلی منظرهسی اولموشدو
یوللار قاچ ها قاچدا، خیابانلار، دالانلار تلسمکده
تکرلی خایینلر هر یانیمیزدا گازا باسیر، اوستوموزه سورمکده
کلمهلر خیانتلرین بلگهسینه تئز-تئز سانجاقلانیردی
منسه هئی چئریلنیردیم، چئریلنیردیم گؤزللشمک یولوندا ایریلنیردیم
قدم قدم یول چکیلیردیم گؤزلریمین خیابانینداکی آزادیستانا
و بارماقلاریم نیشان اوزویومه دار آغاجی قورولوردو
و هر زامان دؤردیوللارین بوغازیندا بوغولان قیرمیزی اؤرپک مندن اوغورلانیردی
تاریخسیز شعریمیز درین بیر وجدان عذابیندا سانجیلانماغا باشلامیشدی
و بیز یئنه باشقا بیر دؤردیولون اورتاسیندا
بیر یول دئییل، اونبیر یول دئییل، ایییرمیبیر، یوز بیر یول
بو یولدان اوسانیب او یولا تؤکولوردوک
دوکانلاردا شعار ساتیردیلار
شعارلارین آغزی دولو کؤپوک
کؤپوکلر قورباغا قورباغا قاپیلارا ساری ایمکلهییردی
یئنه سون دؤنهدن بیر اؤنجهکی دؤنه، باشقا بیر سطیرین باشیندا دورموشدوم
کلمهلردن اوتانا – اوتانا شعریمه قارغیش یاغدیرمیشدیم
سویوقلامیشام، قولاغیم سؤیلهمیشدی، خیابانلاردا ائشیدنمیرم
خیابانلاردا آغلایا بیلمیرم، گؤزلریم باغیرمیشدی
و بوتون سطیرلرین باشیندا بؤیوین گؤزلریم
کؤرپهسینی دوغورماقدا اولان آسلان تک بؤیوره-بؤیوره قالمیشدی.


text:
بورانین مدیا سیندا گون، هفته و آی اولماز کی آلمانلیلارین باشقا ملت لره قارشی ائتدیکلری جنایت لرده ن سؤز گئتمه سین. خصوصیله روسلارا و یهودی لره قارشی جنایت لر حاقدا هر زامان دانیشیلیر.
آلمانین مدرسه لرینده و درس کتابلاریندا هیتلر و نازی لر دؤورو حاقیندا چوخ یازیلیر و دانیشیلیر. نازی لرین ظولمونه معروض قالان یاشلی آلمانلیلار بو مدرسه لره گئدیب و فاشیزم حاقیندا مدرسه طلبه لرینه دانیشیرلار. قئید ائتمه لییم کی هیتلر رژیمی ایش باشینا گلدیکده ن سونرا, یاریم میلیونا یاخین آلمانلی کمونیست، سوسیال دموکرات، لیبرال, مسیحی و آنتی فاشیست قووه لر نازی لرین باسقی سی و تضییق ینه معروض قالدیغی اوچون, اؤلکه نی ترک ائتمیشدیلر. او دؤورده توتوقلانیب, زندانلاردا و دوشه رگه لرده ساخلانیب و اؤلدورولموش اولان آلمانلیلارین ساییسی دا اون مینلری آشمیشدی. اؤلکه ده ن قاچیب باشقا اؤلکه لره یئرلشن آلمانلیلارین بیر چوخو, هیتلرین رژیمینینه قارشی مبارزه نی اورگانیزه ائتمیشدیلر. آلمانین قاباقکی صدراعظمی ویلی برانت بو آنتی فاشیست لرده ن بیری اولموشدور. ویلی برانت او زامان سوئد اؤلکه سینده سوسیال دموکرات آنتی فاشیست آلمانلیلارین حلقه سینده فعالیت ائدیب و نئچه دفعه گیزلیجه آلمانا گیریب و اوراداکی آنتی فاشیست قووه لر ایله علاقه ده اولموشدور. یا شرقی آلمانین باش وزیری اریش هونکر، نازی لر زامانی حبس اولونموش کمونیست لرده ن بیری اولموشدور.
بونلاری یازماق و سنه باش آغریسی وئرمک ده ن قصدیم، بو گون آلمانلیلارا قارشی دیگر اؤلکه لرده اؤن یارقی لارین هله ده چوخ یایقین اولماسینا اشاره ائتمک ده ن غبارت دی.
بو گون آلمان اؤلکه سینده قانونلارا دایاناراق, هر هانکی بیر سیاسی فعالیته مانع اولمامادیغی حالدا، فاشیست گروپلارین فعالیتی نین قارشی سی آلینیر و بو گروپلارا قارشی پولیس و امنیت اورگانلاری, تضییقی حرکاتا کئچیرلر. آلمان اؤلکه سینده هله ده آنتی فاشیست اولماق بیر ارزش حسابلانیر و دئمک اولار کی بلکه دونیانین هئچ اؤلکه سینده بو قدر آنتی فاشبست تشکیلاتلار یوخدور. بو اؤلکه ده قانونلارا گؤره هر هانکی فاشیست بیر سمبل ین داشیماسی، ساخلاماسی و یا تبلیغی جرم حسابلانیر. بو سمبل لارین بیری ده " ساغ الی قووزاییب و هایل هیتلر سسله مک علامتی" دیر. بو ایش آلماندا جرم حسابلانیر. خصوصیله دولت اورگانلاریندا بئله بیر سمبل لارین داشیماسی کیمسه نین عقلینه بئله گلمز.
آمما بو او دئمک دئییل کی بو اؤلکه ده فاشیزمین هئچ طرفداری یوخدور.
بو گون آلماندا چئشیدلی فاشیست گروپلار، باشقا آد و باشقا بیر پروگرام آلتیندا فعالیت ائله مک ده دیلر. آمما اونلارین فاشیست اولماسینی هر کس بیلیر. بونلارین ایچینده ن یالنیز "آلمان ناسیونال دموکرات پارتیسی" نی جدی بیر جریان حسابلاماق اولار. باشقالارینین بئش- اون نفرده ن آرتیق آداملاری یوخدور. البته سون ایللرده یارانان "آلمان آلترناتیو" پارتیسی نین ده گوجلو بیر قولونون, فاشیستلره مئیلی واردی. لاکن بو پارتی ده, کیم سون سؤزو دانیشاجاقدی، هله لیک آچیقدی. البته بو گروه لار، فعالیت لرینده چوخ احتیاطلی اولوب و دولت اورگانلاری نین الینه بهانه وئرمه سین دئیه، ظاهر ده قانون چرچیوه سینده ن چیخمازلار. طبیعی اولاراق بو تشکیلاتلارین منسوبلاری اداره لرده و دولت اورگانلاریندا دا چالیشیرلار.
ایران کیمی بیر اؤلکه نین عکسینه, آلماندا فاشیست اولماق و یا آریائی نژادیندان دانیشماق چوخ عاییب و حتی جرم حسابلانیر. کیمسه, تانینمیش بیر فاشیست ایله قونشو اولماق ایسته مز و یا اؤلکه نین چوخ یئرینده بیر عایله نین اوشاقلارینین فاشبستلر ایله غلاقه ساخلاماسینا، یاخشی گؤزله باخیلماز.
آلمانلیلار قاتیق دان توکو چکمک ده مشهور دیلار. بو اؤلکه ده سیاسی باخیشی گیزلتمک چوخ چتین بیر ایشدی. اونا گؤره امنیت اورگانلاری، سیاسی اورگانیزاسینلاردا توپلانان فاشیست لرین سایی سینی ایگیرمی ایکی مین نفره یاخین تخمین ائدیرلر. بونلاردان 6650 نفری فاشیست پارتی لرده اورگانیزه اولموش و قالانلاری بو پارتی لره باغلی اورگانیزاسیونلاردا چالیشماقدادیلار. البته بو آمارلار زامان- زامان دئییشه بیلیرلر. بیرده تخمین لره گؤره, حالادا آلمان جامعه سینین آشاغی- یوخاری یوزده اونونون, هیتلر دؤورونه و نازی لره سمپاتی و میلی اولماسیندان دا سؤز ائتمک اولار. طبیعی اولاراق کی بو یوزده اونون بیر چوخو یاشلی انسانلار دیلار. آلمان توپلومونون بو حیصه سی, نازیلرین اقتدارینی یاد ائده رکن, هموسئکسوئل لره و دموکراتیک سیستمه قارشی دیلار. حالبوکی بو گون آلماندا هموسئکسول لر و دیگر جنسی, دینی و سیاسی آزینلیقلار، مانعه سیز اولاراق قانون چارچیوه سینده حیاتلارینی یاشایا بیلیرلر. البته اولترا ساغ قووه لره مئیللری اولانلارین بیر چوخو, اؤلکه ده سوسیال باریش پوزولماسین دئیه, سئچگی لرده فاشیستلری سئچمزلر. آجی تاریخی تجربه لر اساسیندا، عمومیت ده آلمان توپلوموندا رادیکال قووه لره (سول و یا ساغ فرق ائتمز) یاخشی گؤزله باخیلمیر.
دؤلت اورگانلاریندا دا قطعی ین فاشیزم مئیللی انسانلار چالیشیرلار. آمما بونلار گونده لیک حیاتلاریندا و داورانیشلاریندا چوخ دقتلی اولمالیدیلار. بورانین مدیاسی بئله خبرلره چوخ مشتری دیلر. بیرینین آنلی- نا "فاشیست" دامغاسی ویریلدی ایسه، اونون دولت اورگانلاریندا کاریرر ائتمه سی چوخ زور و معین دؤلت اورگانلاریندا اصلا ممکون دئییل.
بیر ده بیر شئی یی دئمه ده ن سؤزومو بیتیرمک ایسته میره م:
فاشیزم ایده سی اوچ فوندامنت اوستونده یارانیر و دوام ائدیر:
- قان ( گویا قانی باشقا ملت لرین قانینا قاریشمایان بیر توپلوم وار).
- عیرق (گویا اورتاق ژنتیک و فیزیولوژیک خصوصیت لره مالیک اولان آغ ده ریلی بیر ملت وار).
- توپراق.
بو گون آلمان اؤلکه سینده گئت- گئده بونلارین هر اوچو ده معناسینی الده ن وئرمک ده دیلر.
بوگون هر بئش "آلمانلی" دان بیری نین آتا- آنا سی آلماندا دوغولمامیشدی. اونا گؤره بو گون مینلر قارا ده ریلی (سیاه پوست) آلمانلی وار.
تورپاغا گلدیکده، بو گون آلمانین سرحد لرینی بلکه یالنیز بیر تابلو معین ائتمک ده دی. و بو سرحد لرده عسگر سهل دی، بئله بیر گمرک مامورینی دا گؤره بیلمه سن.
البته یوخاریدا یازدیغیم او یوزده اون، بیرلشمیش اوروپا و بو اتحادیه نین قاباقجیل قووه سی اولان آلمان دؤولتی نین سیاست لرینده ن, اولدوقجا راحات سیز و ناراضی دیلار. او جمله ده ن, دؤلت ین کئچن ایل بیر میلیونا یاخین پناهنده نی سورغو- سئوال سیز اؤلکه یه قبول ائتمه سینده ن.
فاشیزم ین آیاق سسلری بو گون اوروپادان یوخ، "آزادلیق بئشیگی" آدلانان آمریکا اؤلکه سینده ن گلمک ده دیر.
بویوک دلال آدلانان ترامپ جنابلاری، " آمریکا، آغ ده ریلیلرین اؤلکه سی دیر"، شعاری ایله ایش باشینا گلیب و بو گون آمریکانین دؤوره سینه و سرحدلرینه دیوار چکمک ایسته ییر. بو گون آمریکا دا گینه "قان' عیرق و توپراق" فوندامنتال اهمیت تاپماقدادی.
لاکن من امینم کی ایره لی و آیدین آمریکالیلار بونا اجازه وئرمیه جکلر.
بیرده کی هیتلرین ایش باشینا گلمه سینده آلمانین بویوک سرمایه و توپراق (یونکرلر) صاحیبلرینین قطعی رول لاری اولموشدور. حالبو کی بو گون آلماندا "یونکرلر" ده ن بیر اثر و نشانه قالمامیش و " کاپیتال" ایسه, هر بیر سینیر و هر بیر سرحد ده بئله قارشی دی. سرمایه نین شعاری "قازانج" دی.
"قازانج" ین ایسه ان بویوک مانعی بو گون "قان، عیرق و توپراق" دی. سرمایه اوچون "اوجوز ایش" لازیمدی. بو اوجوز ایش ده اساسدا آفریقا، آسیا و لاتین آمریکا دا بولونماقدادی.


text:
هله او کند کاندیدالارین قویاخ کنارا، بئله نظره قویاخ کی شهر کاندیدلرینین هر بیری متوسط حالتده ۵ بسته A4 کاغاذ تبلیغ اوچون در دووارا یاپیشدیرا، یانی ۲۵۰۰ وراق کاغاذ. بولاری بیربیرینه ضرب ائله اولار ۱۳۷ میلیون وراق، هله بونو گیردهله توت ۱۴۰ میلیون وراق کاغاذ ساخلا یادیندا.
گئدیب تحقیق ائلهمیشم گؤرموشم بیردانا آغاجدان کی ۳۰ متر بویو ۳۰ سانتیمتر ده انی اولا، حدود ۱۲۰ مین وراق کاغاذ تولید اولور. او ۱۴۰ میلیون وراقی تقسیم ائله بو ۱۲۰ مینه، اولور حدود ۱۲۰۰ آغاج. یانی شورا سئچیملرینین تبلیغاتینا خاطیر ۱۲۰۰ آغاج کسیلمهلیدی، ایندی بونو ساخلا یادیندا.
گینه «رئیس ستاد انتخابات» دییب بو ایل حدود ۶۸۰۰ نفر بو سئچیملردن شهرلرین شوراسینا گیرهجاخ. ایندی او ۱۲۰۰ آغاجی تقسیم ائله بولارین آراسیندا، هر بیرینه حدودن آغاجین بئش دن بیری یئتیشیر، یانی اولار ۶ متر بویوندا، ۳۰ سانتیمتر یوغونلوغوندا بیر آغاج. بو ان بویدا آغاجی ساخلا یادیندا.
او ان بویدا آغاج اولسون بوتون یالان دانیشانلار، شورایا گئدیب پول ییهنلر، شورایا گئدیب طایفا تیریغین ایش باشینا گتیرنلر، شورانی حسن سوخدی دهییرمانی ائلیهنلرین هامیسینین گؤزونه! من گؤز دئدیم سیز اؤزوز بیلرسیز نمنه اوخویاسیز.


text:
سوینین دو سیرانو دو برژراک
سوینین دو سیرانو دو برژراک (اینگیلیسجه: Cyrano de Bergerac) فرانسهلی رومانچی و یازیچی - .۶ مارس ۱۶۱۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۶ ایل عومر ائلهایب و ۲۸ ژوئیه ۱۶۵۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Cyrano de Bergerac»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سوینین دو سیرانو دو برژراک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
"عبدالحمید خان" اوکتبرین 7-دک فعالیتلرینی دوغو آغ دنیزینده داوام ائتدیرهجک
تورکیه-نین دؤردونجو قازما-کشفیات گمیسی "عبدالحمید خان"ین ایشلیجیی اراضی اوچون یئنی ناوتکس (دنیزچیلره اعلان) اعلان ائدیلیب.
تورکیه-نین دؤردونجو قازما-کشفیات گمیسی "عبدالحمید خان"ین ایشلیجیی اراضی اوچون یئنی ناوتکس (دنیزچیلره اعلان) اعلان ائدیلیب.
آچیقلامایا گؤره، گمینین دوغو آغ دنیزینده کی میسیونو جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانین اعلان ائتدیگی اراضیده اوکتبرین 7-دک داوام ائدهجک.
"عبدالحمید خان" گمیسی "هاکان ایلهان"، "کوتسی ایلهان" و "مورات ایلهان" آدلی گمیلرله داوام ائتدیرجگی فعالیتلری "یؤروکلر-1" ساحهسینده گؤسترهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
جمهور باشقانی اردوغان ولادیمیر پوتین ایله تلفونلا دانیشاجاق
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان بو آخشام روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین ایله گؤروشهجک.
آکار: تورکیه هئچ کیمه تهدید و یا تهلوکه دئییل
باخان آکار، عراقین قوزئیینده ۱۴۰ کیلومتر درینلیکدهکی بؤلگهده حیاتا گئچیریلهن عملیاتدا ۱۶ ماغارانین وورولدوغونو آچیقلادی
مولود چاووش اوغلو: "یونانیستانا قارشی لازیمی آددیملار آتیلاجاق"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اگه دنیزیندهکی آدالاری سیلاحلاندیران یونانیستانا قارشی لازیمی آددیملارین آتیلاجاغینی بیلدیریب.


text:
جبراییل رایونو
جبراییل رایونو — آذربایجان جومهوریتینده اینضیباطی – اراضی واحیدی. اینضیباطی مرکزی جبراییل شهریدیر.
جبراییل رایونو ۸ آگوست ۱۹۳۰-جو ایلده تشکیل ائدیلمیشدیر. ۴ ژانویه ۱۹۶۳-جو ایلده لغو ائدیلهرک فوضولی رایونونا وئریلمیش، ۱۷ ژۇئن ۱۹۶۴-جو ایلده یئنیدن یارادیلمیشدیر. ۲۵ آقوست ۱۹۹۳ (میلادی)-جو ایل تاریخینده رایون ائرمنیستان اوْردوسو طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدیر. ایشغال نتیجهسینده رایونا ۱۳،۹۲۸ میلیارد آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دوللاری مبلغینده زیان دَییب. جبراییللی مجبوری کؤچکونلر جومهوریتین ۵۸ رایونونون ۲۰۰۰-دک یاشاییش منطقهسینده، چادیر دوشرگهلرینده، یوک واقونلاریندا و یاتاقخانالاردا مسکونلاشیبلار.
حاضیردا رایونون ائرمنیستان سیلاحلی قوهلری طرفیندن ایشغالی داوام ائدیر.
رایون اهالیسی آراسیندا اراضینین آدینین ۸-جی عصرده یاشامیش جبراییل آتانین آدیندان آلماسی ایله باغلی فیکیرلر وار. اما جبراییلداکی سایسیز-حسابسیز عابیدهلرین، ماغارالارین، قالالارین، بورجلرین، مبدلرین قالیقلاری بۇ یاشاییش اراضیسینین یاشینین داها قدیم اوْلماسیندان خبر وئریر.
جوغرافی مؤقیعتیدَییشدیر
جبراییل کیچیک قافقاز داغلارینین جنوب-شرقینده، گین دۆزو و قاراباغ سیلسیلهسینده یئرلشیر. رایون جنوبدان آراز چایی بوْیو ایران ایسلام جومهوریتی ایله همسرحددیر. ساحهسی ۱۰۴۹ موربّع کیلومتردیر، اراضیسی اساساً داغلیقدیر. آراز چایینین قیراغی واختیله توقای مشهلری ایله سیخ اوْلموشدور. آرازبویو دوزنلیکلرین توْرپاقلاری یۆکسک محصولدارلیغا مالیک توند شابالیدی توْرپاقلاردیر. محصولدار اوْلان آرازبویو توْرپاقلاردا جبراییلین ایری کندلری - بؤیوک مرجانلی، سولطانلی و ... یئرلشیر. جبراییل رایونون ان یۆکسک زیروهسی داغ توماسدیر (۱۵۸۰ متر). ائرمنی ایشغالیندان اوّل رایوندا یاشی ۴۰۰-۵۰۰ اوْلان ۱۴ ایری دیامترلی چینار آغاجی آغاجی، ۱۰۴ کهریز و ۹۹ بولاق واردی.
آذربایجان رایونلاریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Şəhərlərarası telefon kodları. Aztelekom İB. یوْخلانیلیب19 August 2015. (لاتین تورک دیلینده)