text:
ملی حکومتین قورولوشو حاقدا
س،ج،پیشه ورینین چیخیشیندان بیر پارچا
اگر قهرمان مشروطهچیلریمیز بو مسئلهیه دقت ائدهرک، یانلیشلیغا یول وئرمه سه یدیلر، چوخ گمان کی، ایندی آذربایجان و ایران دونیانین ان قاباقجیل، آزاد، دئموکراتیک اؤلکهلریندن بیری اولا بیلردی. نتیجهده بوگونکو بدبختلیکدن، فلاکتدن، هابئله آجلیقدان اثر-علامت قالمازدی.
بیزیم ان مهم ایستک و آرزولاریمیزدان بیری، خالقین کوتله وی ساوادلانماسیدیر. ساوادلی و ساغلام بیر خالق ظلمون قارشیسیندا باش اگمز. گنجلریمیزی گرک بو احوال-روحیه ایله تربیه ائدک. شرف و حیثیت صاحبی اولماق ایستییرسنسه، خالقا خیدمت ائتمهلیسن. هر کس بونو بیلمهلی و بو شرفلی ایشین مزهسینی دادمالیدیر. بیز تاریخ بارهده چوخ دانیشا بیلریک. کئچمیشیمیزله فخر ائده بیلریک، چونکی تاریخیمیز قهرمانلیق سالنامهسیدیر. آنجاق بو کفایت ائتمز. شرف و حیثیتی اؤز علیمیزله قازانمالییق. سعدی شیرازینین بو حیکمتلی سؤزو بیزیم اوچون عبرت درسی اولمالیدیر:
" آتادان میراث ایسته ییرسنسه، علم اؤیرنمهلیسن،
چونکی آتا میراثینی اون گونده خرجلهییب قورتاراجاقسان."
بیز تکجه آتالاریمیزین زحمتله چالیشیب قازاندیقلاری سرمایه نی خرجله مه مه لی یک. اونا گؤره کی، بیر گون او دا قورتارا بیلر. بونون عوضینه اونلارین شرفله چالیشدیقلاریندان اؤزوموز اوچون نتیجه چیخارمالی و اونلارین یوللارینی داوام ائتدیرمه¬لی¬ییک. اونلار کیمی بیز ده فخارت و شرفه نایل اولمالی¬ییق....


c: text/html

text:
روسیه ایمپیراتورلوغو
روسیه ایمپیراتورلوغو (روسجا: Poccийckaя иMпepия) — تاریخی ۱۷۲۱-جی ایلدهن باشلامیش روس دؤولتی. ۱۹۱۷-جی ایلده جومهوریت ده چئوریلدی. اونون واریثی شوروی حساب اوْلونور. ایمپراتورلوغونین باشکندی ۱۷۲۱–۱۷۲۸-جی ایللرده سنت پترزبورق، ۱۷۲۸–۱۷۳۰-جو ایللرده موسکو، ۱۷۳۰–۱۹۱۷-جی ایللرده ایسه یئنیدن سنت پترزبورق اوْلوب. بو ایمپراتورلوخ اینسان تاریخون اوونجو ان بویوک ایمپراتورلوغو دور. بیر طرفی آلاسکا آمریکا کیتاسیندا و دیگر طرفی اروپا . اوچ کیتا دا آمریکا آسیا و اروپا دا یایلمیش.
یارانماسیدَییشدیر
روس ایمپراتورلوغو ۱۷۲۱ نوامبرین ۲ روس کنگره سی بیرینجی پیترین روسلارین ایمپراتوری اولاراخ قبول اتدی.
ایمپراتورلوخ روس نجیب زاده آرانان سلطنته یئنی قان اولاراخ . مایکل رومانوو بیر گنج بویار ۱۶۱۳ ایلینده اولارخ تیزار اولدو.
تاریخیدَییشدیر
اهالیسیدَییشدیر
۱۷-جی عصرده روسلار اؤز دیلی ایله فرقلنهن خالقلارین قاریشیغی ایدی. بونلار اساساً بؤیوک هیند آوروپا دیل قروپونون ایسلاو عائلهسینه مخصوص ایدیلر. ولیکوروسلار و موسکوویتلر موسکو اطرافیندا یاشاییردیلار. اونلار قوزئی مئشهلرینه نفوذ ائدیب، چوْخلو فین و دیگر آبوریگئن طایفه لری آسیمیلیاسییا ائتمیشدیلر. قارا دنیز ساحلی همین واختادک تۆرکیه نین حمایهسینده اوْلان تاتار خانلارینین الینده ایدی. تاتارلارلا روسلار آراسینداکی سرحد توْرپاقلاریندا یاریمموستقیل قازاقلار یاشاییردیلار، اونلار اساساً میقراسییا ائدن روسلاردان عمله گلمیشدیلر.
موسکونین غربینده بئلوروسلار، گونئی-غربینده ایسه مالوروسلار و یا اوکراینلیلار یاشاییردیلار. اونلارین هر ایکیسی ۱۷-جی عصرده لهیستاننین حؤکمرانلیغی آلتیندا ایدی. او واختلار لهیستان آوروپادا آپاریجی ایسلاو دؤولتی ایدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
شارلوت برونته
شارلوت برونته (اینگیلیسجه: Charlotte Brontë) بریتانیالی شاعیر، رومانچی و یازیچی - .۲۱ آوریل ۱۸۱۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۸ ایل عومر ائلهییب و ۳۱ مارس ۱۸۵۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Charlotte Brontë»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده شارلوت برونته گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اؤیونمه چوخ، گؤزلیم، چوخ دا گؤزلرین قارادیر
طبیعتین ایشیدیر، گونده مین گؤزل یارادیر
بو جانی ایسته، ویریم، اؤزگه بیر شئییم یوخدور
من عاشیقم، نه ییم اولسا، منیمکی آشکارادیر
سنی گؤرن کیمی عالم منه بهشته دؤنور
او گون کی، گول اوزونو گؤرمه سه م، گونوم قارادیر
رقیبه وئرمه نشان، یاخشی ساخلا قوینوندا
منیم ده عشقیم او بیر جوت ده ریلمه مش نارادیر
دیسه م قیلینج قاشینا، قورخورام که حرصلنه سن(١)
سوزون دوزو، نه بیلیم، بلکه ا گری آی پارادیر؟!
او یئرده که، ده لی کؤنلوم سنی گزیب سوروشور
اؤزوم ده بیلمه ییرم چوخ زامان، او یئر هارادیر؟
رقیب طعنه سی، واحد، منه توخوندو اوگون
سیزیلدایراورگیم، سانکی اوخ دهییب یارادیر
١مصرع بو شکلیده ده قئید اولموشدور:
دیسه م قیلینج قاشینا، قورخورام دیلیم کسیله.


text:
مهدی زبیدی
مهدی زبیدی (اینگیلیسجه: Mehdi Zobeydi) (دوْغوم:۳۰ نوامبر ۱۹۹۱ (۲۹ یاش) Sousangerd) بیر فوتبالیست. فولاد خوزیستان فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مهدی زبیدی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایران فوتبولچیلاری
- فولاد خوزیستان کولوبونون اویونچولاری
- ایستقلال خوزیستان کولوبونون اویونچولاری
- پارس جنوبی جم کولوبونون اویونچولاری


text:
تورکیهده کوروناویروسلا باغلی سون دوروم - ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ایسه ۱۰۶ میلیون ۹۰۸ مین ۷۹۹ اولدو
تورکیهنین یئنی نسیل کوروناویروس (کووید-۱۹) ایله موباریزهسینده سون ۲۴ ساعاتداکی جان ایتکیسی ۲۱۷ اولدو.
بیر گونده ۳۵۶ مین ۱۳۲ نفره تست ائدیلدی، ۲۷ مین ۸۴۴ نفرین تستی مثبت چیخدی.
سون ۲۴ ساعاتدا ساغلانلارین ساییسی ایسه ۲۱ مین ۲۶۷.
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ایسه ۱۰۶ میلیون ۹۰۸ مین ۷۹۹ اولدو.
ایلگیلیلی خبرلر
سئل، ۳ جان آلدی
سئلده ۳ نفرین حیاتینی ایتیردیگی آچیقلانارکن، قاپالی قالان چوخ ساییدا اینسان قورتاریلدی
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۴ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ۱۱۵ میلیون ۲۵۵ مین ۷۱۲ اولدو
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۱ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ۱۱۴ میلیون ۸۰۷ مین ۷۷۴ اولدو


text:
آذربایجان صفوی دؤلتی نین قورولوشو دوغرودان دا آوروپالیلار الی ایله حیاتا کئچمیش می، یوخسا نه اوچون بئله بیر آنلاییش اورتایا چیخمیش؟
تاریخی حادیثه لری یئرینده، تاریخ آخاریندا ایزلمک، دگر وئرمک دوغرو و دوزگون اولار. بو باخیمدان ایستر شاه اسماعیل صفوینی ایران ملی دؤلتی نین قوروجوسو حئساب ائدنلر، ایسترسه ده اونو بیر آوروپائی پروقرام، یوخسا توطئعه سی اساسیندا قلمه آلانلار مسئله لری تاریخ آخاریندا دئییل، بیر نتیجه اولاراق بوگوندن کئچمیشه باخان ذاتلار ساییلارلار. بئلنچی یاناشماق، تاریخی اوبژکتیو اولدوغو کیمی قرائت ائتمک دئییل، هر هانکی بیر نتیجه نی کئچمیش عمللر اساسیندا یوروملاماق، تعبیر و تفسیر ائتمک ساییلار.
مسئله
یه داها آچیقلیق گتیرمک اوچون بئله بیر گؤروشلرین کیملر طرفیندن اورتایا آتیلدیغینی
ایضاح ائتمک اوخوجولار اوچون ده یارارلی اولار دئیه دوشونورم. والتئر هینتس آلمان
تاریخچسی آلمان ناسیونال سوسیالیست ایدئولوژی سی نین اتکی و تأثیرینده، بلکه ده
آلمان نازیستلرینه و فارس پهلوی حؤکومتلرینه خوشخدمتلیک ائتمک اولسون دئیه، بئله
بیر یانلیشلیغا یول وئره رک ایراندا فارس ملی دؤلتی نین قوروشونو شاه اسماعیل صفویه
نسبت وئرمگه چالیشمیش[1].
بو گؤروش سونرا اشمیت،
نظام الدین مجیر شیبانی، آرامش دوستدار، داریوش آشوری، عباس زریاب (بقالزاده) خویی
طرفیندن ده اله آلیناراق فارسلیق اوچون
"فارسچا و شیعه لیک"
دئیه تاریخ اساسلی دؤلتچیلیک نظریه سی اولوشدورولماغا باشلانمیش.
باشقا بیر مؤللیف بوگون گونئی آذربایجان تورکلوگو آراسیندا تورک ملی بیلینجی و شعورونون گلیشمه سی نین اتگی و تأثیری و بو دوغرولتودا آوروپالیلارین، باشدا انگلیستانین فارسلیغی ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم ائتدیکلری ادعاسیندان یولا چیخاراق صفوی دؤلتی نین قورولوشونو آوروپالیلارا نسبت وئرمگه چالیشمیش[2].
اوسته وورغولاندیغی و اشاره اولوندوغو کیمی بو ایکی گؤروش صاحابلاری نین ایکیسی ده نتیجه-دن یولا چیخاراق قیلیق (عملکرد) تاپماغا و او قیلیغی بوگونکو دورومو و وضعیتی ایضاح ائتمگه چالیشمیشلار. اصلینده مسئله قیلیق ماهیتلی دئییل، علت ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم اولموش تورک انسانی نین اؤزونون مستقیل فلسفه دوشونجه سی نین یوخلوغو، یازیلی تورک دیلی بیلینجی و شعوروروندان یوخسوللوغو ایله ایضاح ائدیلرسه، ایستر کئچمیشده تورک حاکیملری نین نه اوچون فارسلیغا سؤیکندیکلری، ایسترسه ده نه اوچون ملتلشمک سورچ و پروسه سینده آذربایجان مشروطیتچیلری نین یئنی تاریخیمیزده ملی مسئله نی درک ائتمدیکلری ایضاح ائدیلمیش اولار. انگلیسلر رضاخانی ایران ممالیکی محروسه سینه مسلط ائتدیکدن قاباق دا، آذربایجان تورکلوگونون ائلیتی تورکچه یازیلی بیلینج و شوعوردان یوخسول ساییلاردی.
والتئر هینتس آدلی ذاتین شاه اسماعیل صفوی نین فارسلیغا ملی دؤلت قورماق آنلاییشی ایستر تاریخی باخیمدان، ایسترسه ده ایدئولوژی باخیمدان یئرسیز ساییلار. بیلیندیگی کیمی "ملی دؤلت" آنلاییشی فرانسه انقلابی نین سونوچ و نتیجه سی اولاراق 1789-دا آوروپادا اورتایا قویولموش. فرانسه-ده کی "دؤلت" ایسه "ملی دؤلت" دئییل، "دؤلت ملتی" آنلاییشی اساسیندا قورولموش. فرانسه ایستعمار دؤلتی اؤزونو لائیک تانیتماقلا دینی سیاستدن اوزاق توتماق، فرانسه دیلینی رسمی ائتمکله فرانسه ایمپراتورلوغوندا کئچمیشده رسمی اولموش دیل و مدنیتلری "غیر رسمی و یاساق" ائتمیشدیر[3].
محمد حکیمپور ایسه اوسته اشاره اولدوغو کیمی آمر و مأمور آنلاییشی اساسیندا شاه اسماعیلی انگلیس عاملی قلمه آلماغا چالیشمیش، اوخویوروق:
"شاه اسماعیل در واقع عامل انگلیسی ها برای مهار پیشروی عثمانی ها در جبهه های غرب عثمانی (جبهه اروپا) بود، آن هم با مشغول کردن عثمانی در جبهه شرق و چالدران با تشدید اختلافات و تفرقه مذهبی! این است که حکومت صفوی که خودشان ترک بودند، برای تمایز بیشترشان از عثمانی ها باید روی زبان فارسی تمرکز می کردند و نیز با اینکه خود خاندان صفوی و من جمله شیخ صفی سنی شافعی بودند، باید روی مذهب تشیع افراطی و غالی علیاللهی تمرکز و تأکید می کردند، آن هم از سوی شاه اسماعیلی که مادرش یک مسیحی متعصب بود و گفتهاند در تربیت مسیحی اسماعیل هم خیلی مُصرّ بود. نام مادر اسماعیل هم مارتا بود"[4].
مؤللیف بئله بیر بؤیوک اتهام و تهمتی شاه اسماعیل علیهینه اورتایا آتارکن صفوی قارداشلیغی اوجاغی نین تاریخینی، او جمله-دن شئیخ جونئید و شئیخ حئیدرین هانکی بوروشوق یوللاردان کئچدیگینه داییر بیلگی و معلوماتا صاحیب اولارسایدی، بلکه ده بوگون مود اولموش "توطئعه" آنلاییشینی صفوی شاهلیغی علیهینه ایشلتمزدی. انسانلاردا اولان ایچ دورتو (انگیزه داخلی) دئیه بیر آنلاییش اوزره دوشونجه و فیکیر یورماق، بیر چوخ واقعیتلری درک ائتمگه کؤمک اولار.
بیلیندیگی کیمی شاه اسماعیل ایران ممالیکی محروسه سینده شیعه لیگی رسمی مذهب ائتمیش، تورکچه شعر دیوانی یازمیش، عثمانلی حؤکومتی نین دیوان دیلی تورکچه اولدوغو اوچون، سلطان سلیم آدرئسینه تورکچه شاهلیق مکتوبو یازمیش تک بیر شخصیت اولموش. فارس دیلی منظور اولدوقدا، فارسچانی سلجوقلولار ایران ممالیکی محروسه سینه بیر دیوان دیلی اولاراق گتیردیکلری اوچون، بو دیل موغوللار و ایلخانلار زمانیندا دا دیوان دیلی اولموش. بو مسئله فقط سلجوقلولار، موغوللار دئییل، قاراقویونلولار و آغ قویونلولارین دا حؤکومت ائتدیکلری زامان دیوان دیللری اولموش. آق قویونلو حؤکومداری، اوزون حسنین منشی سی، ابوبکر تهراتی دا فارسچا منشیلیک ائتمیش و او اساسدا دا فارسچا دیوان دیلی اولاراق شاه اسماعیل صفوی و صفوی حاکیمیتلرینه تحویل وئریلمیش[5]. دئمک، بو عمل بیر عنعنه حالینا گله رک حؤکومتلرین بیربیریندن آلمیش عمل و رفتارلاری اولموش. شاه اسماعیل مالیک اولموش شیعه لیک آنلاییشی دا شئیخ جونئیددن اوغلو شئیخ حئیدره، شئیخ حئیدردن ده شئیخ اسماعیلا، یوخسا شاه اسماعیلا بیر ایدئولوژی اولاراق ارث قالمیش. شاه اسماعیلین آناسی سؤز قونوسو و موضوع اولدوقدا گئنه ده بو مسئله نین کؤکونو بیلمدیکده فقط "مارتا" آدیندان یولاچیخیلارسا، یانلیش بیر نتیجه آلماق اجتماعیت اوچون مسئولیتلی بیر ایش ساییلار. یئری گلمیشکن، قیسا بو مسئله نی ایضاح ائتمگه چالیشاق:
ترابوزان پایتختی اولموش کامنئن ممکلتی نین ایمپراتورو، Kalo İonnes محمد فاتحین سالدیریق و حمله سیندن قورخویا دوشدوگو اوچون، اؤزونو آق قویونلو دؤلتینه باغلی ائتمک آرزوسو ایله بیر ائلچی اوزون حسن دربارینا گؤندردی. اوزون حسن ایسه جاواب اولاراق ایمپراتورون قیزینی خانیملیغا، قاپادوقیا ولایتینی ده جهیز دئیه کامنئن ائلچیسینه مطرح ائتدی. بئله لیکله ائلچی کامنئنه ایمپراتورلوغونا گئری دؤنه رک بو موضوعنو ایمپراتور، Kalo İonnes-ه مطرح ائتدی. امپراتور قیزینی اوزون حسنه وئرمگی قبول ائتدیکدن سونرا، ایکی دؤلت آراسیندا بیر بؤیوک مراسیم کئچیریلدی. ایمپراتور ائرکن اؤلدوگو و دونیانی ترک ائتدیکی اوچون، اونون قارداشی David Komnenus قارداشی قیزی Katerina خانیمی دیارباقیرا، اوزون حسنه خانیم گؤندردی.
کومنئن (Komnen) ایمپراتورلوغو سرحدینده اوزون حسنین گؤندردیگی بگلر گلین کاتئیرینانی قارشیلادی. شاهزاده کاتئرینانی چوخلو کئشیش و قادینلار دئیه بؤیوک بیر هئیت ائشلیک (همراهلیق) ائتدی. بونلار هامیسی دیارباقیرا گله رک اورادا قالمالی اولدولار. اوسته لیک کاتارینا گونلوک عبادتینی ائده بیلمه سی اوچون، بیر چوخ راهیب، کئشیش آداملار دا دیارباقیرا گلدیلر (توضیح: بلکه ده یونانلیلارین نیتی اوزون حسن حؤکومرانلیق ائدن توپراقلاردا میسیونئرلیک ائتمک ایدی. عملده ایسه اونلار مسلمانلار آراسیندا مسلمانلیغی قبول ائده رک بیر ائتنیک اولاراق یوخ اولدولار).
بئله لیکله کاتئرینا خانیم Despina Xatun آدی آلتیندا اوزون حسن ساراییندا خانیملیق ائتمگه باشلادی. Despina Xatun اوزون حسنی عثمانلیلار علیهینه ساواشا دورتمگه چالیشسا دا، بو چابالار فایدا وئرمدی. غرب دؤلتلری اوزون حسنی بیر مسیحیت اتفاقی ایچریسینده گؤرمک آرزوسوندا اولدوقلارینا باخمایاراق اوزون حسن گورجوستانا حمله ائتمکله بو اتفاق دا باش توتمادی، آنجاق اوزون حسن غرب دؤلتلری ایله سیاسی علاقه لرینی سوردورمگه داوام ائتدی.
گورجوستانا ائتدیگی باسقین اوزره اوخویوروق: "اوزون حسن کیلیسالاری و راهیبلر قالدیغی مکانلاری یاغمالادی، اسیرلر آلدی، کئشیشلری، راهیبلری اؤلدوردو، بیر چوخ ائرککلر بیرلیکده اسیر آپاریلدی؛ بیر سیراسی مسلمان اولدو، بیر سیراسی ساتیلدی، بیر سیراسی دا کؤله و قول ائدیلدی. اوزون حسنین خانیمی Despina Xatun –دان اوچ قیزی و بیر اوغلو اولدو. بو قیزلاریندان مارتا خانیم شاه اسماعیل خطائی نین آناسی اولدو.
دئمک، مؤللیف بورادا اوزون حسن کیمی مارتانین بیر مسلمان باباسی اولدوغونو، مارتانین مسلمان محیطده تربیت آلدیغینی گؤز آردی ائده رک فقط "مارتا" کلمه سیندن یولا چیخاراق مسیحی اولدوغونو اوخوجونون گؤزونه سوخماقلا یانلیش بیر ایزلنیم یاراتمیش اولار.
شیعه لیک آنلاییشی ایسه، قارا قویونلولار زامانی دا آذربایجاندا بیر ایدئولوژی اولاراق یاییلماق اوزره ایدی. بو ایدئولوژی نی تاریخده تورکمن دئییلن طایفالار مذهبی شیعه شهرلری نین اطرافیندا اوتوراق ائتدیکلری اوچون، اؤزلری ایله بیر ایدئولوژی اولاراق گزیب دولاشدیغی یئرلرده یاییلماسینا یول آچمیشلار. اردبیلده کی شیخ صفی الدین اوجاغینا دا بو ایدئولوژی قاراخانلیلار واسیطه سی ایله یول تاپمیشدیر.
دئمک، شئیخ جونئید بؤیوک قارداشی شئیخ جعفر ایله ایدئولوژی اختلافی اولدوغو باخیمیندان آنلاشابیلمدیگی، مذهبی حؤکومت قورماق دوشونجه سینده اولدوغو اوچون، قاراقویونلو حؤکومت باشچیسی جهانشاهی دا قورخویا سالدیغی اوچون، اونلار ال اله وئره رک شئیخ جونئید آذربایجاندان سورگون ائتدیلر. بئله لیکله شئیخ جونئید بیرسیرا موریدلری ایله قوزئی آذربایجان تورپاقلاری اوزریندن آنادولویا گئده رک عثمانلی سلطانی ایکینجی موراددان قورت بئلی بؤلگه سینده قالماق اوچون، اوتوروم اجازه سی آلماق اوچون، عثمانلی دربارینا ائلچی گؤندردی، آنجاق ائلچی باشاریلی اولمادیغی اوچون، شئیخ جونئید اورانی ترک ائده رک تکه و حمید بگلیکلرینه گئتدی. اورالاردا دا شکایت اولوندوغو اوچون، اسکندرون کؤرفزینه گئده رک اورادا بیر بؤیوک تککه یولا سالاراق عراقدان، شامدان، تورکیه-دن، ایراندان و بیر چوخ بؤلگه لردن مریدلری اورایا آخین ائتدیلر. سونرا شئیخ جونئید مصره حاکیم اولان مملوک سلطانینا شکایت اولوندوغو اوچون، شئیخ جونئیدی ولایت والیسی و مأمورلار توتماغا چالیشارکن بؤیوک بیر ساواش باش وئردی. نتیجه-ده شئیخ جونئیدین یتمیش موریدی جانینی اَلدن وئردیگی اوچون، شئیخ جونئید اورادان دا قاچمالی اولدو.
شئیخ جونئید صفوی اورادان قارادنیز قیراغینا یاخین اولان جانیق بؤلگه سینه گئده رک اونون یاخینلیغیندا اولان کامنئن ایمپراتورلوغونا طمع سالاراق جانیقدا اوزون زامان قالماقلا اؤزونه چوخلو طرفدار توپلادی. شئیخ جونئید جانیقدان یولا چیخاراق ترابوزان و اطرافینا حاکیم اولان کامنئن (یونان دیللی) ایمپراتورلوغونو ییخماغی و اونون یئرینه اؤزونه بیر دؤلت قورماغی بیر هدف دئیه نظره آلدی. شئیخ جونئیدین بو حرکتی مسلمان دؤلتلرینه قارشی اولمادیغی اوچون، مسلمان دؤلتلر بو حرکتلره سئیریجی قالدیلار. بئله لیکله شئیخ جونئید صفوی جانیقدا بیر نئچه مین نفرلیک الی سیلاحلی طرفدارلاری ایله 1456-دا کومنئن ایمپراتورلوغو علیهینه هوجوما کئچدی. کومنئن دؤلتی اهالیسی نین چاره سیزلیگی و کومنئین امپراتورلوغونون ایچینده اولان آنلاشمازلیق و اقتصادی چتینلیک یوزوندن شئیخ جونئید راحاتجا بو دؤلتی دیزه چؤکوردو. نتیجه اعتباری ایله Kalo İoannes آتاسی نین تاج و تختینی چوخ راحاتلیقلا شئیخ جونئید صفویه تسلیم ائتدی.
بو آرادا محمد فاتح خیضیر پاشانی کومنئن امپراتورلوغونو آلماغا مأمور ائده رک، خیضیر پاشا اوردوسونون اورایا گلمه سی ایله شئیخ جونئید اورادان اورتاق و مشترک دوشمنلیگه مالیک اولان اوزون حسن آق قویونلو کؤحومرانلیغی توپراقلارینا یاخینلاشمانی سیاسی هدفلرینه یئتیشمگی اویقون حئساب ائتدی. بو آرادا اوزون حسنین باجیسی، خدیجه بگیم ایله ائولنمه نین نتیجه سینده حئیدر آدلی بیر اوغلان اولدو. حئیدر ایله اوزون حسنین قیزی مارتانین ائولنمه سی نتیجه سینده اسماعیل (شئیخ اسماعیل یوخسا شاه اسماعیل) دوغولدو.
ایشیق سؤنمز، 04.09.2021
[1] Walther Hinz, Irans Aufstieg zum Nationalstaat im fünfzehnten Jahrhundert, Berlin 1936.
[2] محمد حکیمپور، ایجاد دولت صفوی در ایران، یک برنامه اروپایی بود: https://t.me/Galajayinyolu/7213
[3] ایشیق سؤنمز، "دؤولت-ميلت" و دئموکراسي اوزره يازيلميش بعضي گؤروشلره باخيش: www.isiqsonmaz.com/Seite%20306-1.htm
[4] محمد حکیمپور، باخ اورادا.
[5] Abu Bakr-i Tihrani, Kitab-i Diyarbakriyya, Ankaraç 1993.


text:
البویوروق
البویوروق ریسالهسی شیخ صفی الدین اردبیلینین طالیب آدلانان موریدلری طرفیندن یازیلمیشدیر. بو ریساله عومومیتّله، شیخ صدر الدین دیلیندن یازیلیر. اثر ٥٠ بؤلۆمدهدیر. هر بؤلۆمده شیخ صدر الدین، سلطان شیخ صفی الدیندن بیر سوال ائدیر و شیخ صفی او سواللارا جواب وئریر.
البویوروق مناقیبینی، احد حامد الصراف موصل اطرافیندا یاشایان قیزیلباشیّه باجآلان تۆرکلری آراسیندا تاپیب، عربجه چئوری و ایضاحاتلا نشر ائتمیشدیر. البویوروق قارا مجموعهنین اساس حیصّهسی کیمی "مناقب شریف قطب العارفین حضرت شیخ صفی - قدّس الله سرّه العزیز -" آدلانمیشدیر. اثر، "امّت خاص و مؤمن پاک اعتقاد اولان قارداشلارا" تعلیم ائتمه ایچۆن قارا مجموعهلرینه داخیل ائدیلمیش بیر زاویه درسلیگی کیمی دگرلندیریلیر. اثر ساده نثر ایله یازیلمیشدیر جوملهلر قیسا و گؤزل سجعلر ایله دوْلۇدور:
- "... لولو جاندیر، نه مرجاندیر، هر بیری بیر جاندیر، محکم ساخلاییب، بو سؤزلری جان قۇلاقلارینا قویالار، انبیانین سرّین بیلیب دوْیالار، اولیانین ارکانین اویالار ..."
اثره شاه اسماعیل خطایینین شعرلریده شاهد مثال کیمی داخل ائدیلمیشدیر. بو ایش قارا مجموعهلرین عمومی حالی دیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارا مجموعه، شیخ صفی الدین اردبیلی، دکتر حسین محمدزاده صدیق، اختر رساله البویوروق، شیخ صفی الدین اردبیلی، محمدصادق نائبی، پیام


text:
بعضاً بئله نظره گلیر کی آذربایجان تورکجهسیننین ادبیاتی حاققیندا سؤز گئدنده گرک حؤکماً قدیم شخصیتلریندن، اونو دا یالنیز شاعیرلردن سؤز گئتسین. البته بو مسئله بیر میقدار دا آذربایجان ادبیاتینین تاریخی بیر باخیشدا، نثرده هئچ ده شعر قدر زنگین اولماماسیندان قایناقلانا بیلر. هر نه ایسه، بو ساییمیزدا، چوخ گنج یاشدا آذربایجان دیلی و ادبیاتینا نثر ساحهسینده چوخ بؤیوک خیدمتلر ائتمهیه باشلایان و هله ده خیدمتلرینی دوام ائتدیرن بیریندن یازاجاغیق. بو دَیرلی ادبی یازار، دیلماج و فلسفهچی میز «ایواز طاها» دیر.
ایواز طاهانین آدی ایله ایلک دفعه 1369نجو ایلینین قیش فصلینده، داها دقیق دِئی آیی نین 15ینده، مدرسه یولوندا، «یول» درگیسینین ایلک ساییسینی تهراندا بیر قزئتچی پوتقاسینین رفینده تانیش اولدوم. اینانماسی چتین ایدی، آما رفده آذربایجان تورکجهسینده بیر درگی گؤروردوم!
درگینین باشیازاری طاهانین ایمضاسی ایله «یول»، یولا دوشدو. عونوانینی داشییان بیر باشمقالهده، درگینین یولا دوشمهسینی چوخ گؤزل و دوزگون بیر آذربایجان تورکجهسی ایله آنلاتمیشدی. او آیلیق درگی ایکی ایلدن چوخ نشر اولوندی، آما سون نئچه ساییسیندا آرتیق ایواز طاها دییل، باشقاسی باشیازار اولموشدو و بوسبب دن درگینین کئیفیتینین بیردن آلچاماسیندان یاخشیجا آنلاماق مومکون ایدی.
سونوندا «یول» باغلاندی. داها دوغروسو ایواز طاها و یولداشلارینین آچدیغی آذربایجانچی دیل، دوشونجه و ادبیات مکتبی باغلاندی. لاکین او مکتبده درس آلان مینلرجه اوخوجو، خصوصی ایله گنج اوخوجولار و درگینین «کپنک» آدلی ضمیمهسینی اوخویان اوشاقلار، آذربایجانین سونکو ایللرده مدنی اویانیش حرکتینه گوج قاتان دالغالار اولدولار. شوبههسیز، یول درگیسی، قیسا عومرونه باخمایاراق، گونئی آذربایجانین چاغداش ژورنالیزم و عمومی ادبیاتیندا بیر دؤنوم نوقطهسی اولدو و اونون یاراتدیغی اثر ییرمی بئش ایله یاخیندیر کی دوام ائتمکدهدیر. یقین آذربایجان خالقی بونو اؤز دریندوشونجهلی، فلسفه بیلن و دیل اینجهلیکلرینی دریندن تانییان اوغلو ایواز طاهایا بورجلودور.
آشاغیدا ایواز طاهانین حیاتی و دوشونجهلرینه اؤترگی بیر باخیش آتیب و اونون دوشونجه و قایغیلاری ایله تانیش اولاجاغیق.
ایواز طاهانین حیاتی
ایواز طاها موغانلیدیر و تهران بیلیمیوردوندا فلسفهده تحصیل آلیب. او میلادی 90-جی ایل لرده «یول» درگیسینین قوروجوسو و باشیازاری اولوب. سونرالار آذربایجان جومهورییتینده «جهان» درگیسینین تمل داشینی قویوب و ژورنالین باش یازارلیغینی اؤز اوزهرینه آلیب. او هابئله 2004-جو ایلدن «یارپاق» قزئتینی چیخارماغا باشلاییب.
طاهانین چوخلو مقاله، حکایت، تنقید و ترجومهسی وار. اونون یولدا چاپ اولان فارسجادان آذربایجان تورکجهسینه چئویردییی احمد شاملو، نیما یوشیج و سؤهراب سپهریدن بیر نئچه شعر، نه بؤیوک اولچوده فارس و آذربایجان دیللرینه حاکیم اولدوغونو ثبوت ائدیر. البته، عرب شاعیر «نزار قبانی«نین ده شعرلریندن دیلیمیزه چئویریب. کانادادا یاشایان رضا براهنینین چوخ تانینمیش «گاری» (آرابا) شعرینی ده موکمّل بیر اسلوبلا، هم متنه هم اونون ادبی گؤزللیکلرینه باغلی قالاراق، فارسجایا چئویریب و بو چئویری رضا براهنینین اؤزوندن ده آلقیش آلیبدیر.
ایواز طاهانین آذربایجان تورکجهسینده، فارس و اینگیلیس دیللرینده یاییملانان یازیلاریندا، داها چوخ فلسفه، ادبیات و سیاسته داییر موضوعلار آراشدیریلیبدیر. اونون یازدیغی کیتابلاردان دا ان اؤنملی ایکیسی، یعنی «قورشون هاردان آچیلدی» و «شعر وارلیغین ائویدیر»دن آد چکمک اولار، لاکین او آدلاری سرّ کیمی ساخلاناراق یاییلمامیش کیتابلارینین داها ائتکیلی اولاجاغینا اینانیر.
ایواز طاهانین دوشونجهسی و فلسفی قایغیلاری
ایواز طاهانین هر بیر فلسفی آختاریشیندا «دیل وسوسهسی» و یا «دیل دویارلیلغی» گؤزه چارپیر. «دیل» فئنومئنینین بئلهجه قاباردیلماسی بلکه ده آذربایجان تورکجهسینین تاریخی دورومو ایله باغلیدیر. او، واختآشیری بو مسئلهیه قاییدیر. بعضن بئله نظره چارپیر کی، او، دوشونجه گئدیشینی و تفککورون گئرچکلشمه شرطینی دیلدن آسیلی سانیر. اونون سؤزویله دئسک «اینسانين دوشونجهسی ديلده باش وئرير. هابئله، اینسانین وارليغی ديلده گئرچکلشدييی زاماندان او، باشقا جانلی لاردان سئچيملهيه باشلايير. أرسطو اینسانين حئيوانلارا اوستونلويونون باشليجا سببينی «نيطق»ده گؤردوكده، يانيلمير. چونکی «اینسان دانیشان حئیواندیر.» او هایدگئردن ایلهام آلاراق «ديل نه اينكي اینسان دوشونجهسینين، بلكه وارليغینين دا ائویدير» سؤیلهییر. طاها حتتا أدبی-بدیعی یارادیجلیغیندا دا بو وسوسهدن یاخا قورتارا بیلمیر. اؤرنهیین، کیچیک حجملی رومان ژانریندا یازدیغی «قورشون هاردان آچیلیدی» أثرینده تکنیکی و بدیعی اؤزهللیکلره رعایتله یاناشی، ساغلام و آخیجی بیر دیل سرگیلهمهیه قورشانیر. گونئی آذربایجان بدیعی نثرینین قیتلیغیندا بئله بیر کیتاب نثر مدنیتینین گلیشمهسینده ائتکیسیز اولمایا بیلمزدی.
طاها گؤزهللیک فلسفهسینه کؤکلنمیش «شعر وارلیغین ائویدیر» کیتابیندا دا بیر چوخ مسئلهلرله یاناشی یئنه ده دیله قاییدیر. همین کیتابدا گئتمیش کیچیک بیر جومله، سانکی عؤمور بویو بیر فعالیتین اؤزهرینی عکس ائتدیریر: «من آذربایجان تورکجهسینی تفککور ساحهسینده دیللندیرمک ایستهییرم.» اوستهلیک، فلسفی نظریهلر ایشیغیندا گونئیده شعر مدنیتینین یایغین اولماسینین سرّینی آچماق اوچون نظری سببلر آختاریر. کیتابدا شعریمیزین نثره اوستونلویو، شعرله نثر دیلینین کؤکلو فرقلری، شعرله ایلگیلی ایدئولوگییانین ائتکیلری، شعرین آماج و یا آراج اولماسی، و شعرله فلسفهنین ایلگیلری گئنیش آراشدیریلیر.
اوست اوسته، دئمک اولار طاهانین بللی دغدغه و یا وسوسه آلانی وار: دیل، دوشونجه، اخلاق، عدالت، اؤزگورلوک، اینجهصنعت و سیاست. اونون أخلاقی باخیش بوجاغی کانتدان ائتکیلهنهرک مسئولیتچی ماهیت داشیسا دا، اؤزگورلوک و عدالته سولسایاغی تأکید ائدیر. بو وورغودا ایسه بعضن آنارشیزم اؤیرهتیسینه )دوکتوریناسینا( یاخینلاشما حیس اولونور. دیل و دوشونجهیه گلدیکده، او هر ایکیسینه قورخونج بیر فئنومئن کیمی باخیر. سون واختلار دیققتینی بو ایکیسینین قارشیلیقلی علاقهلری ایشیقلاندیرماغا یؤنلتمیش یازار، بئله بیر ایلیشکیده آچقیجا دیله اوستونک وئریر. بو اوستونلویون سویآغاجی ساپیر-وورف نظریهسینه گئدیب.
سون سؤز اولاراق، بونو قئید ائتمک اولار کی ایواز طاهانین پایی آذربایجان دیلینین یاخین کئچمیشدهکی انکشافیندا اولدوقجا اؤنملیدیر. البته کی بو ساحهده رحمتلیک اوستاد هیأتین وارلیق درگیسی و رحمتلیک بهزاد بهزادینین یاییملادیغی «آذری» درگیسینین یئری بیر آیریدیر. لاکین اساسدا اونلاری «یول» و «یارپاق»لا قیاسلاماق چوخ دوز اولانماز چونکی آدی کئچن بو سون ایکی درگینین ماهیتی داها چوخ ژورنالیستیک و خطاب ائتدییی کؤتله ایسه داها چوخ عمومی اولوبدور. آنجاق، گونوموزده آذربایجان تورکجهسینده یازماغا، خصوصاً نثر یازماغا، اویانان شوق و دیرچهلیشی کیملره بورجلو اولدوغوموزو یاخشی بیلمهلیییک.
قایناقلار:
• ایواز طاهانین رسمی وئبسایتی (www.eyvaz.org)
• ایواز طاهانین تلگرام کانالی (@eyvaztaha)
• ویکیپدیا
ایواز طاهادان بیر ترجومه
آرابا
شاعیر: رضا براهنی
چئویرن: ایواز طاها
قاپینی دابانیندان چیخاریب قالدیردیلار
قاپینی آرابایا چاتیب آپاردیلار.
ایندی قاپینین بومبوش کانداری، یالقیز سوسوز ایتین آغزی کیمی گونش آلتیندا تؤوشومکدهدیر ــ
اوتاقلاری آپاردیلار.
کسکین سینیق شوشهلرله پنجرهلرین بوش و سارسیلمیش دیوارلاری یالقیز قالمیش ــ
ائویمیزی ده آپاردیلار گؤردون!
ایندی ایسه دویغولاریمیز دیدهرگین آریلار سایاغی بیربیر ایتکین پتکلر آرخاسینجا گزیرلرــ
سونرا نؤوبه ساوالانا چاتدی.
بیز اوشاقلار داغین چئورهسینده چنبر قوروب دوْنوخدوق
بیزی سایمازجا اؤز ایشلرینه قاریشمیشدی باشلاری
بیتیردیلر. سونرا گوجهنهـگوجهنه ساوالانی سؤکوب آرابا اوستونده داشیدیلار
تبریزین اولدوزلو گؤیونو قوپاریب آرابایا یوکلهدیکلر.
آرابا اوستوندهکی یوز مینلرجه تبریزلی گؤز هایقیریردی:
بیزی آپاردیلار.
و،
آپاردیلار،
تبریز باغچالارینین چیچکلری آغلاشیردی علیشاه أرکی آرابا اوستونده داشینیرکن.
ایندی قاریشقالاردان
سوروشورام گونشین یوللارینی
سنین یوخلوغوندا
چونکی گلدیلر، سنی ده آتیب آرابا اوستونه آپاردیلار
بیز سنین یوخلوغوندا بو اوچغون تورپاقلی عالمده نئیلهییریک؟
زامانین اوتاییندان یوزمینلرله آرابانین گورولتوسونو گؤروروک یوخودا بیله
گلیب بیزی ده آپارایدیلار تکی، بیزی ده.
____________
گاری
رضا براهنی
در را از جایش كندند بلند كردند
در را به روى گارى انداختند بردند
حالا فضاى خالى در چون دهان سگى تشنه و تنها در زیر آفتاب لهلهزنان است
اتاقها را بردند
با سطح شیشههاى تیز و شكسته دیوارهاى خالى و مغبون پنجرهها تنها ماندهست
دیدى كه خانهی ما را هم بردند
احساسهاى ما حالا زنبورهاى سرگردانى هستند كه تكتك دنبال كندوى گمشدهشان مىگردند
آنگاه نوبت سبلان آمد
ما بچهها اطراف كوه حلقه زدیم تماشا كردیم
بىاعتنا به ما مشغول كار خود شده بودند
فارغ شدند. و بعد: هنهنكنان سبلان را انداختند روى گارى بردند
و آسمان پرستارهی تبریز را كندند انداختند روى گارى
از روى گارى صدها هزار چشم درخشان تبریزى فریاد مىزدند:
ما را بردند
و،
بردند
گلهاى باغچههاى تبریز مىگریستند وقتى كه ارك علیشاه را انداختند روى گارى بردند
حالا از موریانه ها نشانى خورشید را مىپرسیم
اما تو نیستى
زیرا كه آمدند و تو را انداختند روى گارى بردند
ما در غیاب تو در اینجا در این جهان خاكى ویران چه مىكنیم؟
از دوردستهاى زمان غرش صدها هزار گارى را حتى در خواب نیز مىشنویم
ایكاش مىآمدند ما را هم مىبردند.
تهران 26/7/70
___________________
مقاله نین قایناغی


text:
کیتابی بوردان ائندیریرن >>>
“کیملیکچی سیاست بارهسینده پاتولوژیک تئزلر“ [تزهایی آسیبشناختی دربارهی سیاستهای هویتی].
بو، ایواز طاهانین قیسا بیر کیتابینین آدیدیر. کیتابین ایلکین قارالاماسی [چرکنویسی] یالنیز سانال اورتامدا نشر اولونور.
یازار بو کیتابدا بعضی سواللارا جاواب آختایریر: سیاست دوغرودانمی چیرکین بیر ساحهدیر؟ کیملیکچی سیاستین آماجی نهدیر؟ اؤزچو [ذاتگرا] طبقه آنلاییشی اؤنمینی ایتیردییی چاغدا توپلومسال دییشمین اؤزنهسی [فاعیلی] کیمدیر؟ طبقه یوخسا کیملیکچی کسیملر؟ کیملیکچی سیاستین بیزدهکی سورونلاری و مانعهلری نهدن عیبارتدیر؟ بیزیم کیمی توپلوملاردا عدالت و آزادلیق مسئلهسینی چؤزمک اوچون “رادیکال دئموکراتییا” أن یاخشی چؤزوم یولودورمو [راه حل]؟
یازار ایللر اؤنجه ایشاره ائدیردی کی، «سون واختلار ایکی اؤنملی مسئلهنی چؤزوملهمهیه [آنالیز ائتمهیه] گیریشمیشم. کیملیک [هویت] و عامیلیت. منی ماراقلاندیران مسئله بودور: بوتؤو کیملیک و دمیر عامیلیت همیشه دیکتاتورایا یول آچیب. فرانسا اینقیلابیندا دا بئله اولوب، سووئتلر بیرلیینده ده، ایراندا دا. پستمدرنیزمین اورتایا آتدیغی داغینیق کیملیین ایسه بیر توکو دبردهجک قدهر گوجو قالماییب. من بو ایکی اوچورومون آراسیندا قیل کؤرپوسو سالماق ایستهییرم. بو ایکی ضدیت آراسیندا ایجتیماعی چالیشقانلیغین هم یارارلی، هم ده اینسانی بیچیملرینی [فرملارینی] آختاریرارم. جاواب نه ساوادسیز باغیرغان سوبیئکتدهدیر، نه ده اگزیستانسیالیزمین ایضطیرابلی فاعیلینده. مارکسین دا سئویملی ایشچی طبقهسی بیلگی پاتلاییشی [انفجار اطلاعات] نتیجهسینده داغیلمیشدیر.»
یازار بو تئزلرده چئشیدلی مسئلهلره توخونور کی، بونلارین چوخونو اوچ بؤلوکده یئرلشدیرمک اولار:
ــ دیل؛
ــ اؤزچولوک و اونونلا باغداشلیق قوران بوتونچولوک [تمامتخواهی] کیمی قاوراملار؛
ــ شعر و اونون نثره اوستونلویو.
بونلارین کیملیکچی سیاستله هانسی ایلگیسی واردیر؟ بو عامیللرین هانسی پاتولوژیک یؤنلری واردیر؟
طاها بیر موددتدیر گونئی آذربایجاندا دوشونجه آفتلرینی آراشدیریر، بو کیتاب ایسه همین آراشدیرمالارین کیچیک بؤلومودور. “کیملیکچی سیاست بارهسینده پاتولوژیک تئزلر” کیتابی اوتوز تئزین اون بئشینی ائحتوا ائدیر، قالان اون بئش تئز ده یاخین گلهجکده اونا آرتیریلاجاقدیر.
تئزلرین باشلیغی بوندان عیبارتدیر:
بیرینجی تئز: سیاستین آتا-آناسی وار؛
ایکینجی تئز: اؤزچولوک [ذاتگرایی]؛
اوچونجو تئز: بوتونلوک زوارکیلیق [خشونت] قایناغیدیر؛
دؤردونجو تئز: مین بویالی سولچولوق، میللتچیلیک، ایسلامچیلیق؛
بئشینجی تئز: اؤزگونلوک [اصالت] آبسورددور؛
آلتینجی تئز: دوزگون دیل سیاستی اوغروندا سسدن دیله دوغرو؛
یئددینجی تئز: کیملیکچی سیاست و دیل ساوادسیزلیغی؛
سککیزینجی تئز: دوشونجه یوخسوللوغو؛
دوققوزونجو تئز: دوققوزونجو تئز: میتوسدان لوگوسا (اینتئرنئت، ایستئثنا و شیفاهی مدنیت)
اونونجو تئز: اونونجو تئز: أخلاقی قارشیدورما، یوخسا سیاسی دوشمن
اون بیرینجی تئز: ائندیرگهمهچیلیک [تقلیلگرایی] و نسنهلره تکاؤلچولو باخیش؛
اون ایکینجی تئز: شعر بیزی هم دیلدیر، هم ده اؤلدورور؛
اون اوچونجو تئز: قهرمانلیق دؤنمیندن وطنداش [شهروند] آنلاییشینا دوغرو؛
اون دؤردونجو تئز: قورغو قورامی [نظریهی توطئه]؛ دورتو dürtü و دوشونجهلرین قاریشدیریلماسی؛
اون بئشینجی تئز: “کیملیکچی سیاست” رادیکال دئموکراتییا ایله اویغوندور.
کیتابی بوردان ائندیریرن >>>


text:
وادیم او قدر یاشیلدی کی (فیلم)
وادیم او قدر یاشیلدی کی (اینگیلیسجه: How Green Was My Valley, آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Vadim O Kadar Yeşildi ki , فارسجا: چه سرسبز بود دره من ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی رادی مکداول، آنا لی (اویونچو)، دونالد کریسپ، مورین اوهارا، والتر پیجن جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین الفرد نیومن یارادیب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Greenvalleyimage453.jpg
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Solomon, Aubrey (1989). Twentieth Century Fox: A Corporate and Financial History. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, p. 241, ISBN 978-0-8108-4244-1.
قارداش پروژهلرده وادیم او قدر یاشیلدی کی (فیلم) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- فیلملر ۱۹۴۱ (میلادی)
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- آمریکانین درام فیلملری
- آمریکا فیلملری
- اوسکار اؤدولی آلان فیلملر
- آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر
- اینگیلیسجه فیلملر
- ان یاخشی ایکینجی پلان نفر رولونا گؤره اوسکار اؤدولی غالیبلرینین چیخیش ائتدیکلری فیلملر
- ۱۹۴۱-جی ایل فیلملری
- آمریکانین آرشیو فیلملری


text:
ŞUŞA ƏDƏBİ SALNAMƏSİNDƏ
دوکتورو، پروفسور مععاریفه حاجی اوا
Prof.Dr.Maarifə Hacıyeva
چئویردی : تانای شرقی دره جک
۱۸-جی عصرده میدانا گلن آذربایجان خانلیقلاری اجتماعی-سیاسی و مدنیت مرکزلری اولان آذربایجان شهرلری اطرافیندا یارانمیشدی. گنجه، باکی، شوشا، اورمییا، تبریز، شکی، شاماخی، خوی، مرند، قبا، لنکران، اردبیل، ناخچیوان، ماراغا، ایروان، دربند کیمی شهرلر او دؤورده آذربایجانین اینکیشاف ائتمیش شهرلری ایدی. آذربایجان خانلیقلارینین اکثریتی اینکیشاف ائتمیش بئله شهرلر اطرافیندا یارانمیشدی.
۱۸-جی عصرده آذربایجان گوجلو خانلیقلاردان بیری اولان قاراباغ خانلیغی دا شوشا شهری اطرافیندا اولان قاراباغ تورپاقلاریندا یارانمیشدی.
قاراباغ خانلیغینین (۱۷۴۷) بانیسی ایسه پناهعلی خان جاوانشیر (۱۶۹۳-۱۷۵۸) اولموشدور. خانلیغین محکملندیریلمهسینده پناه علی خانین و اوغلو ایراهیم خلیل خانین بؤیوک خیدمتلری اولموشدور. اونلارین حاکمیتی ایللرینده خانلیقدا شاهبولاق، بایات، عسکران، شوشا قالالاری، مسجیدلر تیکیلمیشدیر.
شوشانین تاریخی بیر شهر، خالقیمیزین یاراتدیغی تاریخی بیر یاشاییش مسکهنی اولدوغونو اوموممیللی لیدئر حیدر علی اف دؤنه-دؤنه ایفاده ائتمیشدیر: «شوشا آذربایجانین ان عزیز و بؤیوک تاریخی اولان بیر گوشهسیدیر. شوشانی یارادانلار، شوشا شهرینی قورانلار، شوشا قالاسینی تیکهنلر آذربایجان تورپاغینین صاحبلری اولوبلار و قاراباغدا آذربایجان تورپاغینین دایم قورونماسی، ساخلانماسی اوچون شوشا شهرینی، قالاسینی یارادیبلار. بو، آذربایجان خالقینین، اجدادلاریمیزین یاراتدیغی بؤیوک عابدهدیر، تکجه شهر دئییل، بؤیوک بیر تاریخی شهردیر، عابدهدیر».
پناه علی خان جاوانشیرین ۱۷۵۰-جی ایللرین اوللرینده اینشا ائتدیردیی شوشا شهری اونون شرفینه پناهاباد آدلانیردی. شوشایا خالق آراسیندا «قالا» دا دئییلمیشدیر. بو، پناه علی خانین شهر اطرافینا چکدیردیی قالا دیوارلاری ایله علاقه دار ایدی. منبعلرده یازیلدیغی کیمی، قاراباغ خانلیغینین مرکزی شوشا ایدی. اینضیباطی جهتدن ۲۲محله یه بؤلونن قاراباغ خانلیغینین ۶۳۸کندی وار ایدی. خانلیغین مرکزی ایسه پناه آباد (شوشا) ایدی.
شوشا بیر چوخ منبعلرده «شیشه» کیمی یازیلیر و آدلانیر. بو دا قالانین شوشه کیمی تمیز و پارلاق اولماسی احتیمالینا گلیر. شوشانین «شیشه» شکلینده ایفادهسی ۱۷۹۵-۱۷۹۷-جی ایللرده ایراندا شاهلیق ائدن آغا محمد شاه قاجارین (۱۷۴۲-۱۷۹۷) شوشایا هوجومو زامانی قاراباغ خانی ایبراهیم خانا گؤندردیی و خالق آراسیندا اوزون زامان روایتلشهن بیر مکتوبوندا ایفاده ائدیلمیشدیر. شاه قاجار ایبراهیم خانا یازمیشدی: «فلیین مانجاناغیندان بلا داشلاری یاغیر. سنجه ابلهجهسینه شیشه ایچینده قرار توتموسان».
ایبراهیم خانین وزیری ملا پناه واقیف (۱۷۱۷-۱۷۹۷) ایسه مکتوبو بئله جاوابلاندیریر: «منی قورویان منیم تانریمدیرسا، شیشهنی داش ایچریسینده ده قورویار».
شوشا قالاسی قاراباغلی پناه علی خان (۱۶۹۳-۱۷۵۸) طرفیندن ۱۷۵۰-جی ایلده قاراباغین ان گؤزل گوشهسینده اینشا ائدیلمیشدیر و قالا شهر کیمی بؤیوموش و اینکیشاف ائتمیشدیر.
پناه علی خان تبریزدن، اردبیلدن و باشقا شهرلردن مشهور صنعتکارلاری دعوت ائدیب شوشا خان سارایینی و یاشاییش ائولرینی اینشا ائتدیرمیشدی. شهر بؤیویهرک شوشا و یا «قالا»، «پناه آباد» کیمی مشهورلاشماغا باشلامیشدیر. بئلهجه ده، شوشا ۱۸-جی عصر شهرسالما صنعتینین قیمتلی عابدهسی کیمی اؤز فوسونکار گؤزللیگی و ساغلام آب-هاواسی ایله اینکیشاف ائدرک فورمالاشمیش و قاراباغ خانلیغینین مرکزی کیمی تانینمیش، تئزلیکله آذربایجانین تیجارت و مدنی حیاتیندا مهم رول اوینایان شهره چئوریلمیشدیر.
شوشانین شهرسالما ایستروکتورونون فورمالاشماسیندا شرق شهرلری اوچون سعجیوی اولان معمارلیق محلهلرینه، قالا دیوارلاری و قصرلرین تیکیلمهسینه اوستونلوک وئریلمیشدیر.
مهم ایستراتژی مؤقعده یئرلشهن و محتشم قالا دیوارلاری ایله احاطه ائدیلهن پناهاباد (شوشا) تئزلیکله مهم ایستراتئژی شهرلردن بیرینه چئوریلمیشدی. شوشادا معمارلیق اینکیشاف ائدیر، مکتب، مدرسهلر آچیلیردی. منبعلرده یازیلدیغی کیمی، پناه علی خانین حاکمیتی ایللرینده شوشادا خصوصی ضربخانا دوزلدیلیب «پناهی» آدی ایله بیر میثقال وزنیندن گوموش پول سیککهسی کسیلیردی.
آذربایجانین دیگر خانلیقلاری کیمی قاراباغ خانلیغینین دا بایراغی وار ایدی. سالنامهلرده یازیلدیغی کیمی، قاراباغ خانلیغینین شوشا، بایات، شاهبولاق اراضیلرینده مدنی یوکسلیش، صنعتکارلیق خیلی اینکیشاف ائتمیشدی. صنعتکارلار اساساً شوشا قالاسیندا فعالیت گؤستریردیلر.
شوشا صنعتکارلاری توفنگ، تاپانچا لولهلری، سلاح قونداقلاری حاضیرلاییردیلار. خنجر، قیلینج حاضرلایان صنعتکارلار، میسگرلر، داشدان موختلیف ایستحصال واسطهلری – دییرمان داشلاری، کیرکیرهلر، داش قازانلار و باشقا اشیالار حاضرلایان اوستالار دا شوشادا یئرلشیردیلر. خانلیقدا ۵۰۰-ا یاخین ایشلهیهن دییرمانین آیری-آیری حیصهلری بورادا داشدان و تاختادان حاضرلانیردی. بازار گونلری شوشادا یارمارکا تیپلی تیجارت – هفته بازاری دا تشکیل ائدیلیردی. مشهور قاراباغ آتلاری، قاراباغ خالچالاری قاراباغ خانلیغی تیجارتینین مهم ترکیبی اولدوغو دا تاریخی منبعلرده یازیلمیشدیر.
۱۷۵۸-جی ایلده قاراباغ خانی پناه علی خانین شیرازدا کریم خان زندین قوردوغو تله نتیجهسینده خاینجهسینه اؤلوموندن سونرا خانلیغا اوغلو ایبراهیم خلیل خان کئچیر. اونون حاکمیتی ایللرینده (۱۷۶۰-۱۸۰۶) قاراباغ خانلیغی اینکیشاف ائدیر و شهرت تاپیردی.
ایبراهیم خلیل خانین وزیری ملا پناه واقیف (۱۷۱۷-۱۷۹۷) ایدی. شوشانین دؤولتچیلیک و سیاسی حیاتیندا بؤیوک رول اوینایان ملا پناه واقیف هم ده ۱۸-جی عصرده آذربایجانین یئتیشدیردیی مشهور شاعر ایدی. M.P.Vaqifin شعیرلرینه ایستینادن آذربایجانین اجتماعی-سیاسی وضعیتی، مدنی حیاتی، شهر مدنیتی، اینسانلارین مادی-معنوی وضعیتی حاقیندا معلومات آلماق مومکوندور.
چوخشاخهلی ایستعدادا مالیک اولان ملا پناه واقیفین شوشا شهرینین معمارلیق عابدهلرینه، تمیر ایشلرینه شخصاً رهبرلیک ائتدیی مخزلرده یازیلماقدادیر. ۱۹-جو عصر آذربایجان شاعرلریندن قاراداغی یازیردی: «واقیفین بیر پارا علملرده سریشتهسی وار ایمیش. علی الخصوص هوجوم و علمی مهندیسلیکده ایبراهیم خانین حرمخاناسینین، اونون اؤزونون و اؤولادینین هر جوره تعمیراتینین و شهرین اطرافینا چکیلمیش حاصار و بارینین عومده ناظری و مباشیری مرحوم ملا پناه واقیف ایمیش» (باخ: آذربایجان ادبیاتی تاریخی. ۱-جی جیلد، باکی، ۱۹۶۳، ص. ۵۵۳).
قاراباغ حاقیندا یازیلان ماخذلره دقت یئتیریلینجه چوخ آچیق شکیلده گؤرمک اولور کی، قاراباغین یئتیشدیردیی کامیل قلم اهلی، ضیالی و متفکرلر، بسته کار اوستاد و خوانندهلر، موغام اوستادلاری، تانینمیش صنعتکارلار اولموشلار. بیر شعیرده دئییلیر کی:
دؤیسهن بیر اوشاغی قاراباغدا سن،
موغامات اوستونده آغلار سنینچون.
بول-بهرهلی ایستعدادلار یئتیشدیرهن بو مقدس تورپاغین تاجی و ایفتیخاری ایسه شوشا و بو شهرین آدلی-سانلی یئتیشدیرمهلری اولموشدور.
قاراباغا عایید یازیلان ماخذلردن ده گؤروندویو کیمی، شوشا ایستعدادلار دیاری اولموش، آدلی-سانلی ادبیات و مدنیت خادیملری یئتیشدیرمیشدیر. صمد وورغونون تعبیرینجه
دئسک، آذربایجانین، دئمک اولار کی، مشهور موغننی و موسیقیچیلرینین بیر چوخو شوشادان چیخمیشدیر.
فیرودین شوشینسکی روس دیلینده نشر ائتدیردیی «شوشا» آدلی اثرینده یازیردی: «آذربایجان علملر آکادئمییاسیندا اولان معلوماتا گؤره ۱۹-جو عصرده شوشادا ۹۵شاعر، ۲۲موسیقیشوناس، ۳۸موغننی، ۱۶هئیکلتراش، ۵آسترونوم، ۱۸آرخیتئکتور، ۱۶حکیم و ۴۲معلم اولموشدور. بو بؤیوک ضیالی دستهسی شوشانی مدنیت مرکزینه چئویریردی. او دؤورده شوشادا ۱۰علمی-بدیعی جمعیت وار ایدی»
(باخ: ФиpyдиH ШyшиHckий. «Шyшa». AзepбaйджaHckoe ГocyдapcTBeHHoe ИздaTeлbcTBo. Бaky، 1968، cTp. 86).
شوشادا آنادان اولوب و اورادا یئتیشن آذربایجان مشهورلارینین بیر نئچهسینی تخمیناً بئله سیرالاماق مومکوندور. آذربایجان ادبیاتیندا یئتیشن گؤرکملی لیریک-ساتیریک شاعر قاسیم بی ذاکر (۱۷۸۴-۱۸۵۷)، مشهور خیریهچی، آذربایجانین تانینمیش شاعره و رسامی، قاراباغ خانی مهدیقولو خانین قیزی خورشودبانو ناتوان (۱۸۳۲-۱۸۹۱)، ایبراهیم خانین قیزی مشهور خیرییهچی گؤوهر آغا، موسیقیشوناس، آسترونوم، چوخشاخهلی علمی یارادیجیلیق فعالیتی ایله مشهور اولان، ۲۱کیتابین مؤلفی میر محسون نواب (۱۸۳۳-۱۹۱۸)، آذربایجان ادبیاتینا ۵۰۰-ا یاخین شعیر بخش ائتمیش فاطما خانیم کمینه (۱۸۴۰-۱۸۹۸)، شاعره آغابییم آغا (۱۷۸۰-۱۸۳۲)، آذربایجان ادبیاتینین کلاسسیکلری نجفبی وزیروو (۱۸۵۴-۱۹۲۸)، عبدالرحیم بی حاقوئردیئو (۱۸۷۰-۱۹۳۳)، مشهور یازیچی یوسیف وزیر چمنزمینلی (۱۸۸۷-۱۹۴۳)، مشهور ژورنالیست قاسیم بی وزیروو (۱۸۶۸-۱۹۱۶)، مشهور تدقیقاتچی-عالیم، پئداقوق فیرودین بی کؤچرلی (۱۸۶۳-۱۹۲۰)، آذربایجان کلاسسیک موسیقیسینین ایفتیخاری اوزئییر حاجیبیوو (۱۸۸۵-۱۹۴۸)، نیازی، افراسیاب بدلبیلی، فیکرت امیروو کیمی بسته کارلار، دونیا شؤهرتلی گئنئرال صمد بی مهمانداروو کیمی بؤیوک شخصیتلر شوشادا دوغولموش، اورادا یارادیجیلیغا باشلامیشلار.
مشهور خوانندهلر حاجی حوسو، جاببار قاریاغدی اوغلو، مشهدی عیسی، کئچهچی اوغلو مممد، صادیق اسد اوغلو (صادیقجان)، سید شوشینسکی، بولبول، خان شوشینسکی، رشید بهبودوو کیمی دونیا شؤهرتلی خواننده، موسیقیچیلرین آدی دا شوشا ایله باغلیدیر.
ادبی متنلرده و قایناقلاردا «شیشه»، «شوشا»، «پناه آباد»، «قالا»، «قلعه» کیمی قید ائدیلهن معجزه طبیعتلی، تمیز هاوالی، تمیز چشمهلی، تاریخی عابدهلری، اؤزونه خاص شهر یاشاییش
مسکنی اولان شوشا حاقیندا آذربایجان ادبی سالنامهسینده خیلی شعیر نومونهلری وار. بو نومونهلرین تاریخی شوشانین تاریخی ایله باشلاییر. اونلاری تخمیناً آشاغیداکی کیمی قروپلاشدیرماق مومکوندور:
۱. خانلیق دؤورونده یازیلان ادبی نومونهلر.
۲. سووئت دؤنهمی ایللرینده یازیلان ادبی نومونهلر.
۳. ۱۹۹۲-۲۰۲۰-جی ایللر آراسیندا شوشانی ایشغال ائدن منفور ارمنی تئرروریستلره قارشی یازیلان اثرلر.
۴. ایشغالدان آزاد اولان شوشایا حصر ائدیلمیش شعیرلر.
معلومدور کی، ادبی و تاریخی منبعلرده شوشا شهرینین آدی ۱۸-جی عصرین ۵۰-جی ایللریندن چکیلیر. بو دا شوشا شهرینین، شوشا قالاسینین او ایللرده آذربایجانین قاراباغ خانلیغی تورپاغیندا اینشا ائدیلمهسی ایله الاقداردیر. شوشایا عایید یازیلان شعیرلر ده ۱۸-جی عصرده یارانان آذربایجان خانلیقلاریندان بیری اولان قاراباغ خانیلغینین مؤوجود اولماسی، قاراباغ خانی پناه علی خانین تیکدیردیی شوشا قالاسی و شوشا شهرینین آدی و تاریخی ایله باغلیدیر.
قاراباغ خانلیغی ایللرینده آذربایجان شاعری M.P.Vaqif هله شوشادا معلملیک ائتدیی واخت شوشایا اولان سئوگیسینی، اورانی اؤزونه مکان سئچدیینی بیر شعیرینده بئله ایفاده ائدیردی.
مکان توتدیسه واقیف، یوخ عجب، بو شیشه داغیندا،
مقامی لعلی گوللرنگین میانی سنگیخارادیر.
(باخ: «آذربایجاندا مشهور اولان شورانین اشعارینا مجموعهدیر». ۱-جی جیلد. باکی، ۱۹۸۶، ص. ۲۶۸).
قاراباغ خانی ایبراهیم خلیل جاوانشیرین حاکمیتی ایللرینده خانین وزیری اولارکن M.P.Vaqif معاصری اولدوغو M.V.Vidadi ایله دئییشمهسینده قاراباغین موسیقی مکانی، شعیر-صنعت دیاری اولدوغونو سؤیلییردی:
کوللی قاراباغین آب حیاتی،
نرم نازیک بایاتیدیر، بایاتی،
اوخونسا مجلیسده خوش کلیماتی،
اوخ کیمی باغرینی دلر، آغلارسان!
(باخ: آدی کئچهن اثر، ص. ۳۰۶).
ایستر M.P.Vaqifin شعیرلرینده، ایسترسه ده قاراباغ خانلیغی دؤورونده شوشا حاقیندا یازیلان بیر چوخ شعیر نومونهلرینده خانلیغین مرکزی اساساً «شیشه»، «قلعه»، «قالا» کیمی و شوشا کیمی ایفاده ائدیلیردی. بونو M.P.Vaqifin )۱۷۱۷-۱۷۹۷)، قاسیم بی ذاکرین (۱۷۸۴-۱۸۵۷)، بابا بی شاکیرین (۱۷۸۰-۱۸۴۵)، میرزه حسن قاراباغینین (۱۸۲۴-۱۹۰۴) و باشقالارینین شعیرلرینده گؤرمک مومکوندور.
۱۹-جو عصرین بؤیوک ساتیریک و لیریک شاعری قاسیم بی ذاکر شوشادا آنادان اولموش و شوشادا وفات ائتمیشدی. قبری مشهور میرزه حسن قبریستانلیغیندادی. عمرونون چوخونو مهدیقولو خانین اونا باغیشلادیغی خیندیریستان کندینده کئچیرمیشدی. قاسیم بی ذاکر شعیرلرینده «شیشه قالاسی»، «اهلی-شیشه»، «شیشه»، «قلعه» و شوشا ایفادهسینی ایشلدیرلر (ص. ۳۶).
جعفرقولو خانا یازدیغی بیر شعیرده قاسیم بی ذاکر:
بو شهری-شیشهده گر بیزی شیشه تاخسالار خوشدور،
کی، هم صحبت بیزه اول نؤع قوم بی حساب اولسون.
(باخ: «آذربایجاندا مشهور اولان شورانین اشعارینا مجموعهدیر»، ص. ۳۴)
«شیشهنین سیم و زرین دولدوراسان خانهسینه،
شیش و ش دیشرهیه وئرمز گئنه بیر نم قاضی.
(ص. ۴۳)
داش-داش اوسته شیشهده دورماز هرگیز،
بعضی ایشلرده اگر اولماسا الم، قاضی.
(ص. ۴۳)
فیسق و فیجور حدن آشیب شیشهده،
ائرکیی، دیشیسی یامان پئشهده،
منم قالان همین بو اندیشهده،
زمانه دولانیب قووغایا بیر باخ!
(Q.B.Zakir. اثرلری. باکی، ۱۹۶۴، ص. ۴۴۰-۴۴۱)
وجود لطیفین، ای تاج سریم،
ائشیتدیم قلعهده بهرام اولوبدور.
اضطیرابا دوشوب بو ماجرادان،
تامام اهل شیشه، پرغم اولوبدو.
(جعفرقولو خانا مکتوبو. اثرلری. باکی، ۱۹۶۴، ص. ۴۵۲)
شوشا وار، داغداغا وار،
مورج اوچون داغا دن اووار.
گؤز یاشیم سئله دؤندو،
ائندیدی داغدا نه وار.
(اثرلری، ص. ۵۲۲)
زامانین ساتیریک شاعرلریندن بابا بی شاکیر (۱۷۸۰-۱۸۴۵) (او هم ده قاسیم بی ذاکرین قوهومو و دوستو ایدی) ذاکره یازدیغی بیر شعیرینده شوشا شهرینی «قالا» کیمی ایفاده ائدیر. چونکی او زامان شوشایا ائل آراسیندا «قالا» دا دئییلیردی.
ذاکرا، ائشیتدیم تازه بیر خبر،
حقیقتده قویدو منی خیلی مات.
ظاهرا کی، سئچیرلرمیش قالادا،
طرف-طرف اولوب بیلر دئپوتات.
(باخ: کلاسسیک آذربایجان ادبیاتی کیتابخاناسی. باکی، ۱۹۸۸، ص. ۲۶)
اصلا شوشالی اولوب، شوشادا دوغولان و ۸۰یاشیندا شوشادا دونیاسینی دییشهن میرزه حسن قاراباغی معاصرلری آراسیندا گؤزل مثنوی یازان شاعر کیمی تانینمیشدیر. اونون قاراباغ موحیطیندهکی اجتماعی بلالاریندان، عادت-عنعنهلردن بحث ائدن «رسم ویلایتی قاراباغ و شهری شیشه» («قاراباغ ویلایتی و شوشا شهری») آدلی اثرینده ده شوشا شهری شیشه کیمی ایفاده ائدیلمیشدیر.
خان قیزی خورشودبانو ناتوانا خصوصی حؤرمت بسلهیهن میرزه حسن قاراباغی ناتوانی شوشانین ایستعدادلی شاعری و رسام کیمی ترهننوم ائدرک اونون چکدیی رسملره شعیرلر حصر ائتمیشدیر:
سن شیشه ایچینده طرفه جانسان،
هم جیسمیله جان اوچون توانسان.
سنسیز ندی شیشهنین نمودی؟
گلمز نظره اونون ووجودی
- دئیه خورشودبانو ناتوانین شوشا شهرینده خیریهچی خیدمتینی خصوصی وورغولاییر (باخ: میرزه حسن قاراباغی. سئچیلمیش اثرلری. باکی، ۱۹۷۳، ص. ۱۰۶).
یوسیف وزیر چمنزمینلینین «قان ایچینده» رومانیندا مرکزی شوشا شهری اولان قاراباغ خانلیغینداکی بیر دؤورون تاریخی احوالاتی قلمه آلینیر. روماندا شوشا شهرینین شرق جهتیندهکی باغریقان داغینین آدی چکیلیر. روماندا شوشا شهرینین آدی شیشه کیمی ایفاده ائدیلیر.
روماندا یازیلیر کی، «...ایبراهیم خان قاراباغا قاییداندا قارداشی مهرعالی بیله آراسیندا سلطنت داواسی دوشموشدو. ایبراهیم خان قاینی آوار خانین کمکی ایله قارداشینی شیشهدن چیخاریب، قاراباغ خانی اولموشدو (باخ: ی.و.چمنزمینلی. اثرلری. ۲-جی جیلد. باکی، ۱۹۷۸،ص. ۴۸۹).
معلومدور کی، «قاراباغ شیکستهسی» بوتؤو قاراباغین، «خاری بولبول» ایسه شوشانین سیموولودور. تصادفی دئییلدیر کی، صمد وورغونون شوشا شهرینده اوستاد خواننده خان شوشینسکییه بداهتا سؤیلدیی
کؤنلوم کئچیر قاراباغدان،
گاه او داغدان، گاه بو داغدان،
آخشام اوستو قوی اوزاقدان،
هاوالانسین خانین سسی،
قاراباغین شیکستهسی
-شعیری هر زامان خالقین دیلینده ازبر اولموشدو.
سووئت دؤنهمی ایللرینده ده آذربایجانین موسیقی بئشیی، قافقازین کونسئرواتورییاسی
آدلانان، قاسیم بی ذاکر، خان قیزی ناتوان، میر محسن نواب، فاتما خانیم کمینه، اوزئییر هاجیبیلی، بولبول، خان شوشینسکی، جاببار قاریاغدی اوغلو کیمی نئچه-نئچه سؤز، صنعت مشهورلارینین وطنی اولان، داش-تورپاغی صنعت اینجیلری ایله یوغرولان شوشا حاقیندا پوئزییا نومونهلری یازیلمیشدیر.
صمد وورغون قاراباغین نادیر اینجیسی شوشا حاقیندا یازیردی: «قاراباغ گؤزلدیر. اونون کئچیلمز قایالارینی، داغلارینی، قالین، آیاق دیمهیهن مئشهلرینی، داغ سئللرینی و شفاف بولاقلارینی آذربایجان شاعرلری اؤش شعیرلرینده آز ترننوم ائتممیشلر. اوجا داغلارین دؤشونه شوشا شهری دوشموشدور. شوشا نینکی اؤزونون گؤزل طبیعتی، یوکسک پوئتیک و آهنگدار مدنیتی ایله ده شهرت تاپمیشدیر» (ص.وورغون. اثرلری. ۵-جی جیلد. باکی، ۱۹۷۲، ص. ۱۴۶).
بوتؤو قاراباغین، اونون باغ تاجی شوشانین ایسه اؤزونمخصوص گؤزللیگی قلم اوستالارینا ایلهام وئرمیش، بدیعی نومونهلرین یارانماسینا سبب اولموشدور.
خالق شاعری رسول رضانین «شوشا» (۱۹۴۷)، «شوشام منیم» (۱۹۸۰)، نبی خزرینین «شوشانین یوللاری» (۱۹۵۴)، میروارید دیلبازینین «شوشا»، ععاریف عبدالله زاده نین «شوشادا» شعیرلرینده آذربایجانین گؤزل، فوسونکار شهری شوشا شهریندن حیرانلیقلا صحبت آچیلیر، یوز زینتی، یوز رنگی اولان بو اسرارنگیز تورپاقدا اینسانین نه قوجالمایاجاغی، نه ده اؤلمیجیی احتیمالی دیله گتیریلیر. رسول رضا «شوشام منیم» شعیرینده «پناهلارین یادیگاری، نور پارچاسی»، «جاببارین، سیدین، نوابین، اوزئییرین، بولبولون نغمهسی» اولان شوشانین تاریخده هئچ بیر فاتحه، موخننته باش ایمدییندن، یاندیردیغی نئچه-نئچه میللی صنعت چیراغیندان، جیدیر دوزوندن صحبت آچاراق یازیر:
سنی بیرجه دفعه گؤرهن،
بیر کؤنولدن، مین کؤنوله،
سنه آشیق، بند اولموشدور،
قاراباغین یاراشیغی!
...شوشام منیم.
متانتله، دیانتله،
سخاوتله قوشام منیم.
(5 جیلد، ص. ۴۲-۴۳)
عاریف عبدالله زاده «یاغیشی سئل، دوغوشو گول» اولان شعیرینده شوشانین تاریخی خاطرلانیر:
بو شوشادا ایبراهیم خان قالاسی دا،
ناتوانین یاراسی دا،
قاجارین سون گئجهسی ده،
اوزئیرین ایلک نواسی دا،
ذاکرین قوباری دا،
واقیفین مزاری دا،
یان-یانا آخیب گئدر،
زامانین سینهسیندن.
قایالار صف-صف دورار،
اوچوروملار تیترشر،
علی ساغ قولاغیندا،
«آمان» دئییب چاغلایان،
بیر اوشاغین سسیندن.
(ص. ۱۹)
مممد آرازینین، خلیل رضا اولوتورکون، انور احمدین، زیور آغایئوانین شوشایا حصر ائتدیکلری پوئزییا نومونهلری ده شوشا شهرینه، اونون شعیر-صنعت عابدهلرینه، اسرارنگیز گؤزللیینه، تاریخی وارلیغینا حصر ائدیلمیشدیر.
خالق شاعری مممد آراز ۱۹۷۹-جو ایلده یازدیغی «شوشادا بیر گئجه» آدلی شعیرینده
بو گئجه گئجهنین سون قاتیندایام،
بو گئجه بیر قندیل قانادیندایام
-دئیه بو معجزه شهری بیر چیلچیراق شهری کیمی وصف ائدیر و داغ باشیندا سالینان شوشایا «فضادان آسیلان چیلچیراق شهر» دئییر.
خالق شاعری خلیل رضا اولوتورک ۱۹۷۹-جو ایلده «شوشا سفری» آدلی لیریک پوئماسیندا سال قایالی، مغرور گؤرونوشلو شوشانی «مرمر قصرلرین آغاپپاق نورو» آدلاندیریر و شهری حیرانلیقلا وصف ائدرک بئله پوئتیکلشدیریردی:
«شوشه دئمهلییهم بلکه ده سنه،
شوشهدن ایشیقلی، مرمر شهریم.
داغ بوللورو کیمی پارداخلی، پارلاق،
منیم یاقوت قالام، گؤوهر شهریم.
(باخ: خلیل رضا اولوتورک.«من شرقم». باکی، ۱۹۹۴، ص. ۵۶۹).
شوشانین تر-تمیز هاواسی، سانکی گولاب چیلنمیش یوللاری، معجزه جیدیر دوزو، زاریسلی چایی، خلفلی چایی شاعره ایلهام وئریر، توتییا بیلدیی بو تورپاغین بولاقلارینی، چایینی، درهسینی، گدیک و یایلاقلارینی، داغ و کئچیدلرینی وصف ائتمکدن دویمور.
شاعر بو گؤزل شهرده اونلارلا بولاق آدینی تاریخلشدیریر. «عیسی بولاغی»، «قوشابولاق»، «آیدین بولاغی»، «سودلو بولاق»، «ناغیللار بولاغی»، «بیلر بولاغی»، «اسماعیل بولاغی»، «کور بولاق»، «بوز بولاق»، «سکیلی بولاق»، «چؤمچه بولاغی»، «دامجی بولاغی»، «بدل بولاغی»، «داش بولاغی»، «لیلپار بولاغی»، «نوولو بولاق»، «شیرشیر بولاغی»، «اؤکوزجان بولاغی»، «خینالی بولاق»، «ساری بولاق»، «حسن بولاغی»، «آرمود بولاغی»، «حاجی بولاغی» کیمی، سایماقلا بیتمهیهن چوخلو بولاق آدینی چکیر و یازیر:
«ایسگندر تاپمادی دیریلیک سویو،
گلسین نیشان وئریم نئچه قایناغی»
– دئیهرک هر بولاغین بیر دیریلیک سویو اولدوغونو افسانلشدیریر.
اوزئییر موسیقیسینی، رشید قهقههسینی، خانی، جابباری، سیدی، واقیفی، یوسیف وزیری شیرین-شیرین خاطرلایان شاعر:
آی آمان، گؤر گلیب هارا چیخمیشام،
«ناتوان بولاغی» – سککیز چئشمهلی،
...گؤزومده جانلانیر گوموش باشماغی،
ایپک کلاغایلی شرقین گؤزهلی،
بنؤوشه طالعلی، گول یاراشیقلی،
حاتم سخاوتلی عصمت هیکلی» (ص. ۵۸۱)
-دئیه شاعر شوشایا عیسی بولاغیندان سو چکدیرهن آذربایجانین خیریهچی شاعر قیزی خان قیزی ناتوانی خاطرلادیر و گؤزل شوشانین «قیزیللی قایا»سینی، «داشاشیران قایا»سینی، «قارا قایا»سینی، «گؤی قایا»سینی»، «آلا قایا»سینی، «خلفلی دره»سینی، «میختؤکهن دره»سینی»، «یوسیفجان گدیی»نی، «شوتلانلی یایلاغی»نی، «کئچیلی داغی»نی، «ایسماییل بینهسی»نی، «بیلر بینهسی»نی قلمین گوجو ایله وصف ائدیر، بو گؤزل یئرلر اوچون «بورنومون اوجو گؤینییر» – دئییر و بو یئرلری گؤروب گزمیین آیریجا گؤزللیینی شعیره گتیریر و بو گؤزللیک دیارینی آذربایجان آدلی آنایا مخسوسلوغوندان فخر ائدرک یازیر:
سن منیم بول هاوام، چؤرییم، سویوم،
آغزیمین دادیسان، آذربایجانیم!
آتامین آغ ساچی، آنامین سودو،
بالامین آدیسان، آذربایجانیم!
سال قایالار کیمی شؤهرتین اوجا،
قوی جیدیر دوزونه باخیم دویونجا،
دوروم کئشیینده عمروم بویونجا،
شوشا، داشالتیسان، آذربایجانیم!
...ای دنیز، ای عمان آذربایجانیم،
سنین شوشان اوچون یازدیم بو شعری،
اونون آغ چالمالی باشیندان اؤپدوم،
سنی قوجاقلاماق مومکون اولمادی،
اییلدیم، عادیجه داشیندان اؤپدوم.
(ص. ۵۸۳-۵۹۰)
شاعره زیور خانیم آغایئوا شوشانین ۱۹۹۲-جی ایلده ارمنی ترروریستلر طرفیندن ایشغال ائدیلمهسیندن سککیز ایل اول، تخمیناً ۱۹۸۰-جی ایلده یازدیغی «شوشا» شعیرینده تاریخین داش یادداشیندا یاشایان نغمهلر اوجاغی اولو تورپاغیمیزین سحرکار گؤرونوشونه حیرانلیغینی بئله ایفاده ائدیر:
بیر یعنی گؤیدهلهن زیروح دوزومو،
بیر یعنی تر-تزه زومرود مئشهلی،
باخیرام اطرافا ائله بیل شوشا،
داغلارین اووجوندا بوللور چئشمهدی.
(باخ: زیور آغایئوا. «آخان سولارگئری دؤنمز». باکی، ۲۰۰۹، ص. ۲۱).
شوشانین آذربایجان موسیقی مدنیتینین شاه اثری اولدوغونو اصلن قاراباغلی (آغجابهدیلی) اولان، اوزون مدت خانکهندیدهکی اونیوئرسیتئتین دوسئنتی اولان انور احمد بیر شعیرینده بئله پوئتیکلشدیریر:
شوشا قالام، تاختی-تاجیم،
خوش آوازیم، سس پایتاختیم.
باشقا بیر شعیرینده ایسه:
وصالین هر کسه سعادت شوشا،
ای فطرتا خلق اولموش طبابت شوشا
-دئیه طبیعتین معجزهسی اولان شوشانی طبابته - جان درمانینا بنزهدیر.
انور احمد «شوشا» آدلی شعیرینده ده شوشانین اعجازکار، میثیلسیز گؤزللیینی، شاعرانه یارانیشینی حیرانلیقلا میصراعلارا دوزهرک:
بوردا زیروحلرین قاشی گوموشو،
بوردا درهلرده دونیا یئرلشر – دئییر.
(باخ: انور احمد. «سئوگی یوردو». باکی: گنجلیک، ۱۹۷۹، ص. ۴۴).
آشاغیداکی ایکی میصراعدا ایسه انور احمد داغ اوسته سالینان، داغ اورکلی، داغدان دوغولدوغو اوچون داغ ووقارلی اولان شوشانین گؤزللیینه فلسفی بیر دون گئیدیریر:
شوشا، داش کمرلی گؤزل شهریم،
داش اوسته دوغولان قیزیل سحریم.
۱۹۹۲-جی ایلین مایین ۸-ده ارمنی تررورچولاری شوشایا داخیل اولوب، مایین ۹-دا خاینجهسینه شهری ایشغال ائتدیلر. یئرلی کؤنوللولردن عبارت اولان باتالیون دؤیوشچولری شوشانین کوچهلرینده گئجه یاریسینا قدر دؤیوشسهلرده، مایین ۹-دا شهر ارمنیلر طرفیندن ایشغال اولوندو، بو گؤزل دیار بیر مدت آلچاقلارین ایشغالینا معروض قالدی.
تاریخچی-عالیم، اصلن آغداملی اولان عسگر عبد الله یئو «قاراباغ فاجعهسی» آدلی اثرینده یازیر: «شوشانین ایشغالی ایله ۱۹۰هکتار قوروق زوناسی، ۲۳۵تاریخی عابده، ۸۷۰متر اوزونلوغوندا اولان قالا دیوارلاری و ۴۵۰هکتار اراضیده یئرلشهن داشالتی دؤولت طبیعت اراضیسی محو ائدیلمیش اولدو. «حاجی یال» آدلانان اراضیده ایسه ایکی مینه قدر پالید آغاجی کسیلیب خاریجه ساتیلدی. توپخانا مئشهسی قیریلیب تالان ائدیلدی و ۵۰ائودهن عبارت اولان زاریسلی کندی تامامیله داغیدیلدی» (باخ: عسگر عبد الله یئو. «قاراباغ فاجعهسی». باکی: آذربایجان دؤولت اقتصاد اونیوئرسیتئتینین نشری، ۲۰۱۶، ص. ۱۲۵-۱۲۶).
شوشادا خانین سسی،
واقیفیمین سؤزو وار،
هم توپخانا مئشهسی،
هم ده جیدیر دوزو وار.
واحد آسلانین «یاغیش هاواسی» کیتابیندا شوشانین ایشغالیندان سونراکی ایللرله باغلی اولان شعیری وار: «شوشانین ایشغالی گونو» و «شوشا طالع کوسکونو» ۱۹۹۲-جی ایلین ۸ماییندا چال-چاغیرلی گؤزل شوشانی ایشغال ائدن خاین ترروریستلره لعنتلر یاغدیران مؤلف شوشانین جانلی تاریخینی خاطرلایاراق ۲۰۰۹-جو ایلده یازدیغی بیر شعیرده دوز ۱۷ایلدیر کی، بو گؤزل شهرین ایشغالا اوغرادیغینی آجی-آجی دوشونور:
دوز اون یئددی ایلدیر کی،
شوشاسیز یاشاییرام،
ایلاهی، من بو دردی،
بس، نئجه داشیرام -دئییر.
باشقا بیر شعیرینده ایسه واحد آسلان:
صاباحلار اوزاندیقجا،
من سوسوب دایاندیقجا،
قورخورام کی اونودا،
اونودا شوشام منی - دئیه شوشانی جانلی اینسان کیمی دوشونور، بو آیریلیغین حسرته دؤنجییندن قورخور.
وطن تورپاغینین میللتین حیاتینداکی اهمیتینی قاورامیش بیر شاعر اولاراق میللی دوشونجهلرینی «لاچین اینتظاردا، شوشا داردادیر»، «گوللهلنهن هیکللر»، «خاری بولبولوم» کیمی شعیرلرینده خاین و نانکور ارمنی تئرروریستلرین آذربایجان تورپاغیندا آچدیغی یارالاری اؤز اوریینه وورولان یارا سایان زیور خانیم «شوشا» آدلی شعیرینده یازیردی:
آماندیر، آی شوشا، یوخوما گلمه،
ایمانیم کسیلر، دیندن دؤنرهم،
یاد تپیین سینهن اوسته گؤرهنده،
اینان، یوخومدا دا اؤله بیلرهم.
«گوللهلنهن هیکللر» شعیرینده نانکور، موردار ارمنی خیصلتینه لعنتلر یاغدیران زیور خانیم شوشانین جانلی ائنسیکلوپئدییالاری اولان آذربایجان شعیر-صنعت دونیاسینین بؤیوک شخصیتلری اوزئییر بیین، بولبولون، خورشودبانو ناتوانین هیکللرینی جانلی اینسان کیمی گوللهلهیهن خاین ارمنی قولدورلارینا لعنت یاغدیریر. نادوروست ارمنی تررورچولارینین گؤزلرینه ایتی بیچاق کیمی باتان شوشاداکی میللی-مدنیت عابدهلریمیزه جانلی اینسان کیمی قصد ائدرک اونلاری گوللهلهیهن وحشی ارمنیلری نیفرتله قلمه آلیر. زیور آغایئوا بو هیکللری «شهیدلرین ان اولوسو» آدلاندیراراق یازیر:
قالخ آیاغا، ای قاراباغ،
تونج سینهده هیکله باخ،
یوردومدا بایراق اولاجاق،
گوللهلنهن هیکللریم.
(باخ: زیور آغایئوا. «آخان سولار گئری دؤنمز». باکی، ۲۰۰۹، ص. ۳۸).
«خاری بولبولوم» شعیرینده زیور خانیم شوشانین سیموولو اولان، بو تورپاقدان باشقا هئچ بیر تورپاقدا بیتمهیهن «خاری بولبول» چیچیینین دوشمن تاپداغینداکی پریشان حالینی پوئتیکلشدیرهرک اونو جانلی اسیره بنزهدیر. بو اسیرلیک یوکونو چکه بیلمهیهن چیچیین گوندوزونون ده گئجهیه دؤندویونو اورک آغریسی ایله میصراعلارا تؤکور:
اسیرلیک یوکونو چکه بیلمییر،
ایندی یاد اللرده قالیب اینلییر،
آچیب یاخاسینی فقان ائیلییر،
یاراسی اینجیدیر خاری بولبولون.
(ص. ۱۹).
خاری بولبولون عینی پریشان حالینی شاعره روزگار افندیئوا «خاری بولبول» شعیرینده:
شوشا ایندی سنه قفس،
بو نه تالئ، نه کسکس؟
-دئیه یاد نفسینده تنها قالان چیچهیه صبر ائتمیی، سولماماغی اورک آغریسی ایله توصیه ائدیر و سولما یادین نفسینده - دئییر.
دمیر گدبیلی ایسه خاری بولبولو بئله پوئتیکلشدیریر:
بیر میللته آر اولسان دا،
عذابلارا یار اولسان دا،
حسرتیندن سارالاسان دا،
سولما، یاشا، خاری بولبول.
سن ان ظریف بیر چیچکسن،
نه گؤزلسهن، نه گؤیچکسن،
ازسهلر ده بیتهجکسن،
دؤز سرت قیشا، خاری بولبول.
خالقیم آیاغا قالخاجاق،
سنی دوشمندن آلاجاق،
ظفر یاللیم سس سالاجاق،
داغا، داشا، خاری بولبول.
دوشمهن چیراغی سؤنهجک،
قاراباغا تورک دؤنهجک،
یورد بایراقلا بزهنهجک،
باشدان-باشا خاری بولبول.
دمیر حیراندی چطرینه،
دؤز بیر آز منیم خاطریمه،
قرق اولاجاق گول عطرینه،
گؤزل شوشا، خاری بولبول.
«آرزوم وار شوشانی بیر دا دئین ها گؤروم» نابات اژدر قیزی قیاسلی، اصلن شوشالی اولوب، شوشادا بویا-باشا چاتان سوئتلانا محررمووا دا «شوشام»، «گئدیرم شوشایا» شعیرلرینده شهیدلرین روحلارینی سئویندیرمک اوچون، آلچاق ارمنیلردن اینتیقام آلماق اوچون وطنداشلاری شوشایا یوروش ائتمهیه چاغیریر:
گئدیرم شوشایا، گئدن وار، گلسین،
اینتیقام آلماغا گئدن وار، گلسین.
... گئدیرم شوشایا عصیان ائتمهیه،
قلبه قازانیب بایرام ائتمهیه،
گئدیرم روحلاری سئویندیرمهیه،
گئدن وار، گلسین!
(باخ: اقتصادی و ادبی تفککور ایشیغیندا. باکی، ۲۰۱۵، ص. ۱۴۰، ۱۵۱).
گؤرکملی آذربایجان بسته کاری واصیف آدیگؤزلووون ۲۰۰۳-جو ایلده صحنهیه قویولموش «ناتوان» اوپئراسی آذربایجانین گؤرکملی شاعری، قاراباغ خانینین قیزی خورشودبانو ناتوانین ۱۵۰ایللیک یوبیلئیینه حصر اولونموشدور. اوپئرانین دراماتورژی خطی هم ده آذربایجانین بو گونو ایله باغلی ایدی. دقت ائدیلدیکده، تاماشانین فینال صحنهسینده ناتوانین روحونون بیزی گؤز یاشلارینا بوغان «شوشانی خلاص ائدین» چاغیریشی ایدی.
روحون شاد اولسون خان قیزی ناتوان خانیم! خیلاصکاریمیزی الله قوروسون. او، سنین خالقینین مظفر اوردوسو و بو اوردونون مظفر سرکردهسی، آلی باش کوماندان، آدی ایله تاریخلشن آذربایجانین دوشمن اوزریندهکی ظفریدیر.
شاعر مممد آسلان ایسه «خان قیزی هؤنکوره بو دردی ای کاش» آدلی شعیرینده «داغ باشیندا یئرلشهن شیشهنین (شوشانین) مین دورلو گوشهسینین، عیسی بولاغینین نشئهسینی خاطرلاییر، بو فوسونکار شهرین ایشغالینا اؤزو ده آغلایاراق
پناه علی خانین چاتلاسین باغری،
خان اولان گلمزمی مولکونه دوغرو[۱]
[۱] M.Aslan. شاعر صلاحیتی. باکی، ۲۰۱۵، ص. ۲۳۵.
– دئیه سانکی شوشانین قوروجوسو پناه علی خانی کمکه چاغیریر.
آنجاق بو کؤمک مظفر آذربایجان اوردوسوندان، اونون باش کوماندانی گلدیی ۱۹۹۲-جی ایلین ۸ماییندا ایشغالا اوغرامیش شوشا شهری ۲۰۲۰-جی ایلین ۸نویابریندا، ۲۸ایلدهن سونرا اؤز صاحبلرینه قوووشدو. او دئدی: «عزیز شوشا، بیز قاییتمیشیق»، «عزیز شوشا، بیز سنی دیرچلدجیک»، «شوشا بیزیمدیر!»، «قاراباغ بیزیمدیر!». مغرورلوقلا بیر داها اعلان ائتدی: «بو تورپاغین صاحبلری قاییدیب. الینده بایراق، الینده سلاح، اوریینده وطن سئوگیسی»، «ابدی یاشایاجاغیق بو تورپاقلاردا».
شاعر دامت کریملی ایسه بو قوووشمانی، بو سئوینجی «شوشان گلیر قوجاغینا» شعیرینده خرونولوژی آردیجیللیقلا بئله پوئتیکلشدیردی:
******************************
آچ قوینونو، آذربایجان،
بالان گلیر قوجاغینا.
نئچه ایلدیر حسرتینله،
یانان گلیر قوجاغینا.
یورد-یوواسی تالان اولان،
یایدا یانان، قیشدا دونان،
سولارینا حسرت قالان،
سونان گلیر قوجاغینا.
چکیلیب قارا بولودلار،
آزاد اولوب اسیر یوردلار،
دورولوبدو سئللر، سولار،
ساران گلیر قوجاغینا.
بهرلنیب خاری بولبول،
وجده گلیب سوسان بولبول،
نئجه سئوینمهسین کؤنول،
شوشادان گلیر قوجاغینا.
اوزئییرین، ناتوانین،
سیدین، جاببارین، خانین،
بؤیوک سؤز، صنعت اوجاغین،
شوشان گلیر قوجاغینا.
پناه خان قویموش تملین،
تاریخه یازمیش عملین،
او مقدس، اولو یئرین،
شوشان گلیر قوجاغینا.
قاراباغدا یازدی داستان،
ایلهام، آلی باش کوماندان،
دؤیوشلرده ظفر چالان،
پاشان گلیر قوجاغینا.
روحو شاددیر شهیدلرین،
یئنیلمزدی ایگیدلرین،
داغ ووقارین، قورور یئرین،
شوشان گلیر قوجاغینا.
دوشمهنیندن آلیب باجی،
قلبینده یوخ آغری، آجی،
قاراباغین باشینین تاجی،
شوشان گلیر قوجاغینا.
آچ قوینونو، آذربایجان،
بالان گلیر قوجاغینا


text:
تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپادا ینه بیرینجی بوُلدی
تۆرک هوُوا یوُللاری گۆنده اوُرتاچا 779 اوچار ساپاری بیلن اوروپادا بیرینجی بوُلدی
تۆرک هوُوا یوُللاری گۆنده اوُرتاچا 779 اوچار ساپاری بیلن اوروپادا بیرینجی بوُلدی.
یوروکنترل 4-11-نجی آپریل آرالیغینداقی ساناوی باراسیندا ماغلومات بردی.
شوُنگا گؤرأ تۆرک هوُوا یوُللاری گۆنده اوُرتاچا 779 اوچار ساپاری بیلن اوروپادا بیرینجی بوُلدی.
لوفت هانزا 384 اوچار ساپاری بیلن ایکینجی بوُلدی.
ایرفرانس 374 اوچار ساپاری بیلن اۆچۆنجی بوُلدی.
رایان ایر 333، پگاسوس 299 اوچار ساپاری بیلن دؤردۆنجی و 5-نجی بوُلدی.
دِگیشلی حابارلار
اوروپا بیله له شیگی اوکراینا 600 میلیون یورو کؤمِک برر
اوروپا بیله له شیگی شو واغتا چنلی اوکراینا 4.4 میلیارد یورو کردیت بردی
تۆرکیه، دایحانلاردان 860 مۆنگ تن یاش چای ساتین آلدی
تۆرکیه، تۆرک دایحانلاردان شو ییل 860 مۆنگ 400 تن یاش چای آلیپ رکورد قوُیدی
تۆرکیأنینگ مبلمان پوداغینداقی داشاساتوو موقداری 9 آیدا 3 میلیارد دلاردان گچدی
تۆرکیه مبلمان پوداغیندا اینگ کؤپ آمریکا، ایسرائیل، فرانسیا و انگلستانا اؤنۆم ساتدی


text:
ماشین
ماشین (یونانجا – unxavn : لاتینجا mechané : یعنی قورغو ، آوادانلیق دئمکدیر) قورغو و ترتیبات توپلوسو اوْلوب کونکرئت (konkret) تاپشیریقلارین حلی زامانی اینسان امه یینی تام و یا نیسبتا عوض ائتمک اۆچون تطبیق اوْلونور. اونلارین بؤیوک اکثریتی تکرار اوْلونان ایشلرده گوجلرین چئویک و راحات تطبیقی اۆچون نظرده توتولور.
ماشین لارین باشقا تطبیق ساحه سی یوک لرین نقلی دیر. قدیم آنتیک دؤورونده مؤوجود اوْلان معناسینا ("Deus ex machina") گؤره ماشینلار یئنی دؤوره قدر ایلک نؤوبه ده آلدادیجی قورغو کیمی ، داها سوْنرا ایسه ایشچی قورغو کیمی باشا دوشولموشدور. XX عصرده الکترونیکانین اینکیشافی ایله علاقه دار اولاراق ماشین سؤزو بیلگی سایار پروگراملارینا دا عاید ائدیلیر. مهندیسلیک ده مکانیکی ماشین لار الکترونیک اوتوموبیل لردن فرق لندیریلیرلر.
آوتوماتلار معین ایشی اینسان مداخیله سی اولمادان یئرینه یئتیردییی حالدا ، ماشینلارین ایداره ائدیلمه سی لازیمدیر. پراکتیکی اولاراق ماشینلاری 4 قروپا بؤلمک اولار:
1.انرگئتیکا ماشینلاری (محریکلر، نووه (nüvə) راکتورلاری ، ایستیلیک و باشقا چئوریجی لر)
2.اینفورماسیا ماشینلاری (EHM ، موسیقی آلت لری ، رابیطه قورغولاری ، اینفورماسیا اعمالیندا ایستیفاده ائدیلن ماشینلار)
3.ماتریال اعمال ائدن ماشینلار (دهییرمانلار ، سوبالار ، دستگاهلار و ... )
4.نقلییت و قالدیریجی ماشینلار (اوتوموبیل ، کرانلار ، قاطار و ...)
چوخ واخت اوتوموبیل لری ده ماشین آدلاندیریرلار.[۱]
قايناق[دَییشدیر]
- ↑ [ويکي پئديا]


text:
ییرتین پود یدلوووو
ییرتین پود یدلوووو (چکجا: Jiřetín pod Jedlovou) چک اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۴۵۸ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۵۲ نفر ایمیش و Usti nad Labem Region. اوستی ناد لابم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چکدا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Obec Jiřetín pod Jedlovou: Územně identifikační registr ČR (cs). یوْخلانیلیب2 April 2018.[دائمی اولو باغلانتیلی]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«en:»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ییرتین پود یدلوووو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
محمد عاکیف ارسوی
محمد عاکیف ارسوی (تورکیه تورکجهسی: Mehmet Âkif Ersoy) بؤیوک آدلین شاعیر، یازیچی، سیاستچی و ایستیقلال مارشینین یازاری دیر. چاناق قلعه داستانی، بولبول و صفحات ان اؤنملی اثرلریندن دیر. ایکینجی مشروطیت دؤنمینده صراط المستقیم (سوْنرالار سبیل الرشاد آدلانیب) درگیسینین باش یازاری ایدی.
یاشامی[دَییشدیر]
دوغوم و اوشاقلیق ایللری[دَییشدیر]
محمد عاکیف ارسوی ۱۸۷۳-نجی میلادی ایلین دسامبر آییندا ایستانبولدا فاتیح ایلچهسینین قارا گومروکونون ساری گؤزل محلهسینده آنادان اوْلوب دور. قایناقلارا گؤره آتاسی آرناووت (آلبانیالی) کؤکلی و آناسی بوخارادان آنادولویا گلمیش عایلهدن ایدی. محمدین آتاسی چاناق قلعهنین بایرامیچ ایلچهسینده ایمام اولماغی و اونون ایلک اوشاقلیق چاغلارینین بایرامیچده گئچمهسی اۆچون دوغوم یئری بایرامیچ ثبت اوْلوب دور.
اؤگرنمه ایللری[دَییشدیر]
اؤز چاغینین رسملری ایله ۴ یاش ۴ آی ۴ گونی اولغاچ، ایستانبولون فاتیح ایلچهسینده اوْلان امیر بخاری محله مکتبینه گئتدی. اوچ ایل سوْنرا ایبتیدایی مکتبه گئچیب آتاسی یانیندا عربجهنی اؤگرنمهیه باشلادی. اوْرتا اؤگرنمه اۆچون ۱۸۹۲-نجی میلادی ایلده فاتیحین روشدیه مرکزینه گئدیب بیر چاغدا فاتیح مسجیدینده فارس دیلین داها اؤگرندی. اوْرتا اؤگرنمهسینین سوْنوندا تۆرکجه، عربجه، فارسجا و فرانسهجه ده یوکسک مهارته یئتیشدی.
زیراعت باخانلیغیندا گئچن ایللری[دَییشدیر]
محمد ۱۸۹۳-نجی و ۱۹۱۳-نجی میلادی ایللر آراسیندا زیراعت باخانلیغیندا ایشلهییب بیر معمور اولاراق چوخلو منطقهلری گزیپ خلق و خلقین قایغیلاری ایله تانیش اولدی. ۱۸۹۹-نجی میلادی ایلده، محمد امین بی قیزی اوْلان، عیصمت خانیم لا ائولهنیب بۇ ائولهنمهنین نتیجهسی ۵ اوشاق، جمیله، فریده، سۇادی، امین و طاهیر، ایدی.
ادبی ایشلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
آیریلیق فیکری ناسیل گیردی سیزین بئینینیزه[۱][دَییشدیر]
محمد عاکیف ارسوی اؤز ادبی یارادیچیلیغیندا عثمانلی ایمپیراطورلوغونون توشمهسیندن آیدینجا ناراحاتلیغین بیلدیرردی و میلیّتچیلیگی بۇ اولایین سببلریندن بیلردی.
اثرلری[دَییشدیر]
- سولئیمانییه کورسوسونده (1912)
- فاتیح کورسوسونده 1913
- حاقین سسلری (1913)
- خاطیرهلر (1917)
- عاصیم 1919
- ایستیقلال مارشی 1921
- کؤلگهلر 1933
- صفحات 1928 [۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ antoloji.com Kültür Sanat Edebiyat Şiir Kitap
- ↑ فهرس المطبوعات الترکية العثمانية التي اقتنتها دارالکتب القومية منذ انشائها عام 1870 حتي نهاية عام 1969م: ج2، صص116-117.
- Mehmet Akif Ersoy, Yeşim Gökçe, Bilkent University
- Mehmet Akif Ersoy, Türkiye Cumhuriyeti Çökerken, Vural Savaş
- https://wikisource.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B9%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D9%81_%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%88%DB%8C


text:
ویکیپدیا:گئچرلی قایناقلار
ویکیپئدیادا مقالهلر اعتیبارلی، نفوذلو و دوزلويونه شوبهه اولمايان منبعلره ایستیناد ائتمهلیدیر. بونلار اوچونجو طرف (طرفسیز) منبعلر اولارسا داها ياخشی اولار.
ایستیفادهچی ویکیپئدیيايا هر-هانسی اهمیتلی اینفورماسیيا داخیل ائتمک ایستهيیرسه، همین اینفورماسیيايا ایستینادین اولماسی و يا اعتیبارلی منبعنین گؤستریلمهسی واجیبدیر. عکس تقدیرده موعيين مدتدن سونرا همین معلوماتین مقالهدن سیلینمهسی احتیمالی يوکسک اولور. متنه ایستینادلارین علاوه ائدیلمهسی ایلک نؤوبهده همین متنی مقالهيه داخیل ائتمیش ایستیفادهچینین اوزرینه دوشور، مقالهده منبعلری قصداً ساختالاشدیران ایستیفادهچینین حرکتی واندالیزم حساب اولونور. مقالهده اعتیبارلی منبعلرین سايی نه قدر چوخ اولسا مقاله بیر او قدر دوزگون حساب ائدیلیر.
اعتیبارلی منبعلر دئدیکده نه باشا دوشولور[دَییشدیر]
مقالهده ائدیلمیش بیر ادعانی مۆدافیعه ائتمک اوچون. بو شکیلده ایستیفاده ائدیلن قایناقلار، مۆدافیعه ائتدیکلری نقطهیه بیرباشا اولاراق آتیفده اول/تاپیلمالیدیر.
- آکادئمیک ژورناللار و سایر آکادئمیک منبعلر؛
- ایمضالانمامیش مقالهلره موناسیبتده ایمضالانمیش مقالهلر؛
- معتبر اینفورماسیيا آگئنتلیکلری، معتبر قزئتلر و رسمی دؤولت سايتلاری؛
- علمی درجه يالنیز وئریلدیگی ساحه اوچون معتبر اولا بیلر (بو دا هر زامان يوخ).
- بئين الخالق عالمده تانینمیش و يا دؤولت اونیوئرسیتئتلرینده درس دئمیش و علمی درجهسی اولان مؤلفلرین رسمی سايتلاردا و نشرلرده اؤز ایختیساسلاری اوزوره يازیقلاری اعتیبارلی منبع حساب ائدیله بیلر.
قئيد: منبعنین اعتیبارلیلیغی شوبهه دوغورورسا و يا ایستیفادهچیلر آراسیندا موباهیسهيه سبب اولارسا آربیتراژ کومیتهسینه عریضه ایله مراجعت ائدیلمهلیدیر. آربیتراژ کومیتهسی گؤستریلن منبعنین اعتیبارلیلیغی بارهده قرار وئردیکدن سونرا همین منبع خصوصی سیياهیيا داخیل ائدیلهرک مقالهلرده سربست ایستیفاده ائدیله بیلر.
اعتبارسیز منبعلر هانسیلاردیر
ائکسترئمیست، میللتچی منبعلردن ایستیفادهيه موسبت ياناشیلمیر. بو جور منبعلره پسئودوئلم، تفتیشچی تاریخ، شووینیست نظریهلر و اوخشارلار داخیلدیر:
- شخصی بلوقلار؛
- فوروم-سايتلار؛
- شخصی سايتلار؛
- موختلیف میللتچی پارتیيالارا مخصوص سايتلار؛
- دینین قئيری-لئقال تبلیغینی آپاران سايتلار.
هر-هانسی منبعنین اعتیبارلی اولماسی حاقدا يازیلانلارا کورتبیی اینانماق اولماز. منبعده وئریلمیش مؤلفین علمی درجهسی وارسا، بو او دئمک دئيیل کی، اونون يازدیقلاری بوتون ساحهلرده اعتیبارلی سايیلیر. يالنیز وئریلمیش ساحهده تانینمیش ائکسپئرتین يازدیقلاری اعتیبارلی منبع سايیلا بیلر.
منبع نه زامان طلب اولونمور[دَییشدیر]
1. هامیيا معلوم اولان فاکتلار بارهده منبع طلب ائتمک دوزگون دئيیل. مثلا، "باکی آذربایجانین پايتاختیدیر..." و بونا بنزر معلوماتلار اوچون منبع طلب اولونمور. 2. مقالهنین اؤزونده هر هانسی منبع گؤستریلیرسه، سوندا مقالهيه منبع طلب ائتمک دوزگون دئيیل. مثلا، اینجهسنت نومومهلری (شکیللر، هئیکللر و س.)، فیلملر و کیتابلار، کومپيوتئر اويونلاری و دیگر پروقراملار حاقیندا مقالهلره منبع طلب اولونمور. بئله کی، مقالهنین اؤزونده بو اینفورماسیيا وئریلمهلیدیر. لاکین همین مقاللهده هر-هانسی فاکت گؤستریلیرسه، همین فاکتلا علاقه دار منبع طلب اولونمالیدیر.
هر-هانسی معتبر منبع گؤستریلمهدن وئریلن ادعا شوبهه دوغورارسا، همین متنی مقالهيه داخیل ائتمیش ایستیفادهچی معتبر منبع گؤسترمهيه بورجلودور، اعتیبارلی منبع گؤستریلمهدیکده ادعا مقالهدن سیلینه بیلر.
توصیهلر[دَییشدیر]
- شخصلر و يا تشکیلاتلا باغلی مقالهلرده اونلارین اؤزلرینین نشر ائتدیکلری منبعلردن احتیاطلا ایستیفاده ائدیلمهلیدیر.
- اگر مقالهدکی بیر-بیرینی تکزیب ائدن معلوماتلارین هر بیری اعتیبارلی منبعلره ایستیناد ائدیرسه، او زامان هر بیر معلوماتین اولینده "فیلان منبعده بئله ادعا ائدیلیر کی..." و يا "فیلانکهسین فیکرینه گؤره..." ایفادهلرین ایشلنمهسی داها دوزگوندور.
- منبعنین اعتیبارلیلیغی موباهیسه دوغورورسا منبعلرین قیيمتلندیریلمهسی صحیفهسینده موزاکیره اولونمالی و يا آربیتراژ کومیتهسینه مراجعت ائدهرک منبعنین اعتیبارلی حساب اولوب-اولماماسینی دقیقلشدیرمک لازیمدیر.
منبعنین سیلینمهسی[دَییشدیر]
اعتیبارلی منبع مقالهدن اساسسیز اولاراق سیلینرسه و سیلینرکن هئچ بیر سبب گؤستریلمزسه، بو فعالیت واندالیزم حساب ائدیلیر. بو زامان ایستیفادچییه خبردارلیق ائدیلمهلی و ایستیفادچی اعتیبارلی منبنی نه اوچون سیلدیگینی موطلق ایضاح ائتمهلیدیر. اعتیبارلیلیغی شوبهه دوغوران منبع اعتیبارلی منبعلر ایله تکزیب ائدیلیرسه بو منبع ائرتیبارسیز حساب اولوناراق مقالهدن سیلینه بیلر. دینی و ایرقی آیریسئچکیلییه، میللتلر آراسیندا اداوتین یارانماسینا و قیزیشدیریلماسینا خیدمت ائدن ایستنیلن یازی منبع ایله بیرلیکده مقالهدن سیلینمهلیدیر. شخص حاقیندا یازیلانلار همین شخصین تحقیر اولونماسینا و آلچالدیلماسینا یؤنلیبسه، او زامان همین معلوماتلارین و منبعنین مقالهدن سیلینمهسینه ایجازه وئریلیر.
مؤلفین یازدیقلاری نه زامان اعتیبارلی حساب ائدیلیر[دَییشدیر]
هر-هانسی مؤلفین یازیلارینی اعتیبارلی منبع کیمی ایستیفاده ائتمک اوچون آشاغیداکی شرطلر اؤدنمهلیدیر: مؤلفین وئریلمیش مؤوضو عذره یازیلاری اعتیبارلی ژورناللاردا چاپ اولونمالیدیر؛ تانینمیش عالیم و متخصصلرین مؤلف حاقیندا فیکیرلری اؤیرنیلمهلیدیر؛ دیگر اعتیبارلی مؤلفلر آراشدیریلان منبعیه و مؤلفه ایستیناد ائتمهلیدیرلر؛ مؤلفین وئریلن مؤوضو ایله علاقهدار علمی درجهسی اولمالیدیر.


text:
عباس میرزا
عباس میرزا قاجار (۱۷۸۹ (میلادی) ناوا٬ ۱۸۳۳ (میلادی) مشهد) فتحعلیشاهین اوْغلو٬ قاجار خاندانینین ولیعهدی و آذربایجان والیسی.
عباس میرزا فتحعلی شاه قاجارین اوغلو، و محمدشاه قاجارین آتاسیدی، عباس میرزا نئچه ایل فتحعلی شاهین ولیعهدیدی، اما نوخوشلوق فورصت وئرمدی کی عباس میرزا شاهلیغا چاتا و سلطنته یئتیشه و عباس میرزا آتاسیندان تز دونیاسین دئییشدی.
عباس میرزا آتاسی طرفیندن کیچیک یاشدا گئنل والیلیگینه٬ داها سوْنرا دا سلطنت ناییبلیگینه چاتدی. فرانسهلیلره دایاناراق اوْردوسونو یئنیلهمگه و روسلارا قارشی چیخماغا چالیشدی. آنجاق فرانسهلیلر دوْغو سیاستلرینی دییشدیرینجه روسلارلا گۆلیستان صۆلحونو ایمضالایاراق (۱۸۱۳)٬ گۆرجیستانی بۇراخماغا مجبور قالدی. ۱۸۲۶-دا گنجهده و ۱۸۲۷-ده عابّاسآباددا مغلوب اوْلوب٬ تۆرکمانچای صۆلحو ایله (۱۸۲۸) ایروان خانلیغی و ناخچیوان خانلیغی توْرپاقلارینی دا روسیهیه بۇراخماغا مجبور قالدی.
قایناقلاردَییشدیر
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Abbas Mirza Kaçar»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آنتونیو ژوزئ اولیویرا
آنتونیو ژوزئ اولیوئیرا(پورتوقال دیلینده:António José Conceição Oliveira )، (د. ۱۴ اوکتوبر ۱۹۴۶، آنادیا، پورتوقال) پورتوقالیالی فوتبول مشقچیسیدیر. اولیوئیرا یا قیسا لقبله آدلانان تونی، گئچمیشده پورتوقالیانین میلّی، و بنفیکا کوماندالاریندا یاریممودافیعهچی ایدی. او اویونوچولوقدان سوْنرا، آوروپا، میصر و آسیادا دا چوخلو کلوبلاردا، او جملهدن، بنفیکا، بوردو (فرانسه)، سویا (ایسپانیا)، قوانقژو ار و اف (چین)، الاهلی (میصر)،الاتفاق (عربیستان)، و الاتحاد (عربستان) کیمی کوماندالاردا باش مشقچی اوْلموشدور.
تونی ۲0۱۲جی ایلی نین ژوئن آییندان ، ۲0۱5 دسامبر آییناجان ، 4 فصل، گونئی آذربایجانین تراختورونون باش مشقچیسی اوْلوب. تونی تیراختورا بیرینجی دفه بیر رسمی کاپ(جام) آلان باش مشقچی اوْلموشدور. بۇ دؤنمده، اوچ دؤنه تیراختوردان چیخاردیلیب، آنجاق تیراختور یانداشلاری ایچینده اولاغان اوستو محبوب اوْلدوغونا گؤره تیراختورا قایتاریلمیشدیر.
تونی ۲0۱۲-۲0۱۳ (۱۳9۱-۱۳9۲) لیگینده، تیراختورو ایران اوستون لیگینین (لیگ برترین) ایکینجی مقامی، و آسیا قهرمانلار لیگی سهمیه سی آلیب. ۲0۱۳-۲0۱4 (۱۳9۲-۱۳9۳) لیگینده 6جی سیرایا چاتیب آنجاق تیراختورو ایلک دفه اَلَمه کاپیندا (جام حذفی) قهرمان ائدیب و گینه ده آسیا قهرمانلار لیگینه سهمیه آلیب. تونی ۲0۱4-۲0۱5 (۱۳9۳-۱۳94) لیگینده تیراختورو بیرینجی دفه سوپرلیگده ده قهرمان ائده بیلردی، آنجاق تیراختور - نفت تهران قالماقاللی یاریشینداکی عجیب اولایلارا گؤره، سون دقیقه ده قهرمانلیغی الدن قاچیردیب، آنجاق تیراختور گینه ایکینجی اوْلوب، آسیا سهمیه سی قازاندی. تونی ۲0۱5-۲0۱6 (۱۳94-۱۳95) فصلینده تیراختورون باش مشقچی سی ایدی و تیراختورو اَلَمه کاپی نین یاریم فینالینا یوکسلتمیشدی، آنجاق سوپرلیگده سرباز(عسگر) اویونچولارین ایده آل اویناماماقلاری، و سونوجدا یاخشی امتیاز توپلاماماق بهانه سینه گؤره، چوخلو حاشیه لر ایله قارشی اوْلموشدو، باشقا طرفدن دئییلیردی آروادی مریضدی و عاییله سوروملارینا گؤره تیراختوردان آیریلماق زوروندا قالیب، یاریم فصلدن ایکی اویون قاباق، دسامبر آییندا، تیراختوردان آیریلیب یئرینه امیر قلعه نویی گلدی.
تونی اولیوئیرانین تیراختورا گلمه سی[دَییشدیر]
۲0۱۲ (۱۳9۱)جی ایلین یازیندا امیر قلعه نویی وئردیگی سؤزلرین خیلافی اولاراق، تیراختورو بوراخیب تهران استقلال کلوبونا قوشولدو. اؤزونه بیرینجی دفه آسیا لیگینه حاضیرلایان تیراختور کلوبونون مودورلری اونون یئرینه پرویز مظلومی نی گتیرمک ایستیردیلر، آنجاق تیراختور یانداشلارینین تایسیز مخالفتلری ایله قارشیلاندیلار. بۇ مخالفتلر عموما اینترنت سایتلاری و توپلومسال شبکه لرده گؤزه چارپیردی. تیراختور یانداشلاری دئییردیلر استقلال و پیروزی کلوبلارینا آسیلی مشقچیلر هامیسی قلعه نویی یه تایدیلار و تیراختوروچون تعصبلری یوخدور و حتمن گرک بیر خارجی مشقچی تیراختورا گلسین. سونوندا تیراختور مودورلری، آسیا لیگینده سابقه سی اوْلان و بنفیکا کیمی کلوبلاردا افتخار قازانان مشقچی، تونی اولیوئیرا تیراختورا گتیردیلر.
تونی نین تیمی فصلین باشلانیشیندا، یاخشی اوینایابیلمیردی و تیراختور مودورلری اونو تیراختوردان چیخارتماق ایستیردیلر، آنجاق تونی نین مئیدان قیراغیندا اولاغان اوستو جوشغولو ایشلری بوتون تاماشاچیلاری اؤزونه حئیران ائدیب، ماراقلاندیرمیشدی، تیراختورچولار دئییردیلر گرک بۇ مورببی یه فورصت وئریلیسین. گئت گئده تونی اؤز تاکتیکلرینی تیراختور اویونچولاری آراسیندا ایشه سالابیلدی و بوتون تیملری بارسلونا طرزینده دال با دال پاسلارلا گیجلدیب و چوخلو قوللار ووروردو. اؤرنک ایچین گوجلو رقیب کلوب ، سپاهانی نی اصفهاندا 4-۱ اوتدو. تیراختور یانداشلاری بارسلونا کلوبونون تیکی تاکا اویونوندان تقلید ائدیب، تیراختورون اویوندا کی پاسلاماق طرزینی تونی تاکا آدلاندیردیلار! تیراختور اوستون لیگین بیرینجی سیرالاریندا قهرمانلیق ایچین یاریشارکن، آسیا لیگینی باشلایاندا دا فیرتینا سالدی! امارات الجزیره کلوبونو بیر حماسی اویوندا 90000 تاماشاچی قاباغیندا ۳-۱ یئندی. آنجاق او اویوندان سوْنرا کلوب دا نَدنسیز حاشیه لر باشلاندی آسیا یاریشلاریندا صعود ائده بیلمه دی. بونا گؤره تیراختور کلوبونون مودورلری ایکی هفته لیگ سوْنا چاتاندان اؤنجه تونی نی اخراج ائتدیلر! آنجاق تیراختور یانداشلاری نونی نین اخراجینا کسگین اعتراض ائدیب، و دئدیلر تیمده تونی نین اوْلدوقجا یاخشی اویونچولاری یوخدور و قصور مشقچی ده دئییل. تونی تبریزی تَرک ائدنده، بیر سایی یانداشلار هاواآلانینا گئدیب اونو آلقیشلادیلار. بۇ فصل تیراختور او قدر امتیاز ییغمیشدی کی ، تیراختور لیگین ایکینجی سی چیخدی. چوخلو فوتبال آنالیزورلار و اوزمانلارین دئدیکلرینه گؤره حاکیملر (داورلر) ین دوزگون قضاوتی اولسایدی، تیراختور قهرمان دا اولابیلردی.
تونی نین ایکینجی دؤنه تیراختورا قوشولماسی[دَییشدیر]
۲0۱۳ (۱۳9۲)جی ایلین یازیندا، تونی اخراج اولاندان سوْنرا، تیراختور یانداشلاری اعتراضلارینا دوام وئریب، ۲0۱۳-۲0۱4 (۱۳9۲-۱۳9۳) فصلی ایچین گینه ده تونی نی باش مشقچی اولماغی نی ایستیردیلر. آنجاق تیراختور مودورلری مجید جلالی ایله قرارداد باغلادیلار. مجید جلالی لیگی پیس باشلاییب و نئچه هفته ده تیراختورو بیرینجی سیرا یوکسلتسه ده، تیراختور یانداشلاری جلالی نی دفاعی و کیفیت سیز اویونلار ایچین قیناییردیلار. تیراختور گئت گئده جدول ده آشاغی سیرالاری یئندی و قهرمانلیق شانسی آزالیردی؛ بونا گؤره تیراختور یانداشلاری گینه ده اعتراضلارینا شیددت وئریب و ایستادیومدا مجید جلالی و تیراختور مودورلرینین علیهینه شوعارلار وئریب جلالی نین اخراج اوْلوب تونی نین گئری دؤندریلمه سی نی ایستیردیلر. دوروم ائله اوْلموشدو کی تیراختورون تمرینلرینین قاپیسی یانداشلارا باغلانیب و حتی یاریم فصل تمرینلرینی تهران شهرینه آپاردیلار. سونوندا تیراختورون مودورو زینی زاده جلالی نی اخراج ائدیب تونی نی گتیرمک تصمیمی نی آچیقلادی، و بونا گؤره هیئات مدیره ایله اختلاف تاپیب استعفا وئردی و یئرینه جمشید نظمی گلدی.
جمشید نظمی ایشینی باشلایاندا دئدی تیراختورچولارین وظیفه سی تکجه آلقیشلاماق دیر و مشقچی نین کیم اوْلدوغو مدیریت قرار وئره جک. بۇ سؤزلر یانداشلاری داها قیزدیردی و اعتراضلار چوخالدی. سونوندا اعلام اوْلوندو کی تیراختورچولارین ایستگینه گؤره جلالی اخراج اوْلوب یئرینه گینه ده تونی گلَجَک. بئله لیکله ۱۳9۲جی ایلی نین قیش اورتاسیندا تونی تبریزه گلدی. بونا گؤره تیراختورچولار آراسیندا بیر بؤیوک شنلیک گؤروندو ، و ائله اوْلدو کی ۲0000 دن چوخ تیراختور یانداشی تبریزین هاوا آلانینا استقبال ایچین گئتدیلر. بئله بیر اولای فوتبال دونیاسیندا تایسیز ایدی.
تونی گلندن سوْنرا تیراختور گینه گوجلنیب، و اَلَمه کاپیندا خوزیستان فولادینی یاریم فینالدا تبریزده، و کیرمان مسی نی کیرماندا اوتدو، و ایلک اولاراق تیراختورو قهرمان ائتدی و تونی نین محبوبیتی نئچه قات آرتدی. تیراختور آسیا سهمیه سی قازانماغا گؤره ، اوستون لیگ اویونلارینی جیددی اوینامادی، و آسیا قهرمانلار لیگینده ده گینه ده صعود ائتمه دی.
لیگ قورتاراندان سوْنرا، تیراختور یانداشلاری گینه ده انتظارلاری واریدی تونی نین قراردادی تمدید اوْلونسون، آنجاق دولارین (اَرز) باهالاشماسی بهانه اوْلدو و بیر آی تلف اولاندان سوْنرا، رسول خطیبی تیراختورون باش مشقچی سی سئچیلدی. آنجاق تیراختور یانداشلاری بؤیوک بیر بؤلومو اعتراضلارینا دوام وئریردیلر، کی رسول خطیبی تیراختور تیمینه تجروبه سی آزدیر، و نَدَن گرک تیراختوردا یئرینه دوشموش باشاریلی و محبوب مشقچی، تونی نین قراری تمدید اوْلونماسین؟ هر حالدا، لیگ باشلاناندان سوْنرا، رسول خطیبی نین تورک و تبریزلی اولماغینا گؤره، تیراختورچولار یوموشانیب، اعتراضلارا دوام وئرمَدیلر.
تونی نین اوچونجو دؤنه تیراختورا قوشولماسی[دَییشدیر]
۲0۱4-۲0۱5 (۱۳9۳-۱۳94) فصلی باشلاناندان سوْنرا، اعتراضلار آزالدی ، و رسول خطیبی نین تیراختورو خوزیستان فولادی و تهران پرسپولیسینو اودوب بیرینجی سیرایا یوکسلتدی، آنجاق تیراختور گینه حاشیه لرله قارشیلاندی 7 اویوندا تکجه ۳ امتیاز آلیب، و اَلَمه کاپیندان دا حذف اوْلوندو. گینه اعتراضلار باشلاندی آنجاق جلالی یه اوْلونان اعتراضلار کیمی دئییلدی. کلوب مودورلری آراسیندا دا اختلاف واریدی؛ چونکو بللی ایدی تیراختور اوزو آشاغی گئدیب و سهمیه ده آلابیلمزدی. سونوندا جمشید نظمی استعفا وئریب یئرینه سعید عباسی تیراختورون مودورو سئچیلدی. او دا تئزلیکله رسول خطیبی نین تیراختوردان چیخارتدی، تونی اولیوئیرانی ۳جو دؤنه تیراختورا گتیردی.
تونی گلدیکدن سوْنرا، تیراختور متحول اوْلوب 5 یاریشی آردیجیل اوتدو اوستون لیگین بیرینجی سیراسینا چیخدی. سون هفته یه قدر تیراختورون اصلی قهرمانلیق شانسی ایدی، آنجاق تیراختور - نفت تهران قالماقاللی و دراماتیک یاریشینداکی عجیب اولایلارا گؤره، سون دقیقه ده قهرمانلیغی الدن قاچیردیب، آنجاق تیراختور گینه ایکینجی اوْلوب، آسیا سهمیه سی قازاندی. او اویوندان سوْنرا تونی دئدی : حاکیم آندرانیک تیموریانی اخراج ائتمکله بیزه ضربه ووروب، و باشقا طرفدن اویون سونوندا بیزی آلداتدیلار. او اویوندا نتیجه ۳-۳ اولاندان سوْنرا، ایستادیومدا موبایللار و اینترنت کسیلیب و سپاهان - سایپا کلوبلاری نین موساوی اولماق شایعه سی فدراسیون رسمیلری طرفیندن یاییملانمیشدی. بۇ اویون روسوایلیق خبری، تونی نین اویوندان سوْنراکی گولَر و آغلایان گؤرونتولری ایله دونیا مطبوعاتیندا یاییملاندی.[۱][۲][۳][۴]
تونی نین اوچونجو دؤنه تیراختوردان آیریلماغی[دَییشدیر]
۲0۱5-۲0۱6 (۱۳94-۱۳95) فصلی ایچین تیراختور سوروملولاری بۇ دؤنه تونی نی ساخلادیلار. آنجاق جزالانمیش عسگر (سرباز) اویونچولارین بیر سایی سی نین بیر ایل رسمی اویونلاردان اوزاق اوْلوب فورمدا اولماقلارینا گؤره تیراختور یاخشی اویونلار اؤزوندن گؤستره بیلمیردی. تیراختورو اَلَمه کاپی نین یاریم فینالینا یوکسلتمیشدی، آنجاق سوپرلیگده سرباز(عسگر) اویونچولارین ایده آل اویناماماقلاری، و سونوجدا یاخشی امتیاز توپلاماماق بهانه سینه گؤره، چوخلو حاشیه لر ایله قارشی اوْلموشدو، باشقا طرفدن دئییلیردی آروادی مریضدی و عاییله سوروملارینا گؤره تیراختوردان آیریلماق زوروندا قالیب، یاریم فصلدن ایکی اویون قاباق، دسامبر آییندا، تیراختوردان آیریلیب یئرینه امیر قلعه نویی گلدی. تونی تبریزدن گئدنده، تیراختورچولارین تایسیز دویغولو بدرقه لری ایله قارشیلاندی. گئجه یاریسی نئچه یوز تیراختورچو تبریزین هاوا آلانیندا توپلانیب تونی ایله وداعلاشدیلار. تیراختور یانداشلاری I love you Toni Oliveira و Please come back Toni سسلَییردیلر. تونی آیریلاندا، تیراختورچولارین گؤزیاشی تؤکمه لرینی گؤروب، گؤزلری دولوب دئدی: سیز همشه منیم اورگیمده سیز. تیراختور هر نمنه دن یوخاری دیر. من سیزی هئچ واخت اونوتمارام. ایندی آغلاماق واختی دئییل، من گینه قئییده جَیَم!.[۵]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Sport picture of the day: before joy turns to pain[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ Ethnic Tensions Spill Onto Iranian Soccer Pitches
- ↑ Iranian side mistakenly celebrate winning the league title. Tractor play out ۳-۳ draw, only to find they have finished second[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ Tractor's Pro League title celebrations cut short[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ وداع تلخ تونی اولیویرا در میان اشک هواداران تراختور[دائمی اولو باغلانتیلی]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«António José Conceição Oliveira»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ آقوست ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from August 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from July 2021
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from June 2021
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from February 2021
- فوتبال اویونچولاری
- تراختور فوتبول کولوبو


text:
روسیه سوخوی۲۴ اوچاغینین تورکیه مرزینده دوشورولمهسی (۲۰۱۵)
روسیه سوخوی۲۴ اوچاغینین تورکیه مرزینده دوشورلمهسی (۲۰۱۵) ، 24 نوامبر 2015 گونونده، روسیه فدراسیونو هاوا گوجلرینین سوخو24 (Su-24M) سالدیریجی اوچاغین سوریه مرزیندن تورکیه هاواسینی ایجازه سیز اخلال ائتمک اۆچون، گؤی دن گؤیه آتیش آچماقلا دوشورولمک ایتفاقیدیر. 1950.جی ایللریندن بری، سویوق ساواش سورَجی سونراسی بیرینجی دفعه ناتو عوضوو اولان اؤلکه طرفیندن بیر روسیه اوچاغی دوشورلمک ایتفاقی ساییلیر.
تورکیه سیلاحلی گوجلری گنل قورمای باشقانلیغی نین یایدیغی آچیقلامایا گؤره تورک هاوا آلانیندا اخلال یارادان طیاره، بئش دقیقه ایچریسینده 10 دفعه اویاریلیب اخطار آلینماسینا باخمایاراق مرز پوزونتوسونا سون وئرمَمَک ندنی ایله، آنقاژمان قوراللاری(چارپیشما قوراللاری) گرَگی ایله، ایکی تورکیه اف 16 (F16) طیاره طرفیندن وورولدو. اوچاق سوریه تورکمان اوردوسونون کونترولونداکی باییربوجاق بؤلگه سی، تورکمان داغینداکی مئشهلره دوشدو. اوچاقداکی ایکی خلبان اجکت ائدیب، نیجات چتیری (پاراچوت) ایله آتیلماسینا رغماً، خلبانلاردان بیری سوریه تورکمان اوردوسونا باغلی گوجلر طرفیندن اؤلو اولاراق اله گئچیریلدی. دوشَن اوچاغین پارچالاری نین اطرافا ساورولماسینا گؤره تورکیه هاتای (خاتای) یایلاداغی بؤلمه سینده ایکی تورک وطنداشی نین یارالانماسینا نَدَن اولدو.
عکسالعمللر[دَییشدیر]
تورکیه[دَییشدیر]
- تورکیه رئیسجومهورو رجب طیب اردوغان دئدی: "هاوا محدوده میزی نین اخلال ائدیلمه سی نتیجهسی آنقاژمان قوراللاری ایله جواب وئردیک. تورکیه نین مرزلرینی قوروما حاققینا هر اؤلکه حورمت ساخلامالی دیر. بشار اسد حکومتی نین آیاقدا قالماسی اۆچون، سوریه حکومتی و متفقلری داعیشی بهانه ائدیب و بؤلگه ده اؤز تورپاقلارینی قوروماغا چالیشان تورکمانلارینا حمله ائدیرلر". "تورکمان یاشایان یئرلرده هئچ بیر داعیش عوضوو یوخدور و بیز تورکمانلارین آرخاسیندا دورماغا دوام وئرَجَییک."[۱]
- تورکیه نین باش وزیری احمد داووداوغلو دئدی: "تورکیه مرزلرینین کیم اخلال ائدرسه، اونا قارشی هر جور تدبیری آلماغین حاقلاری و وظیفه سی واریمیز."
روسیه[دَییشدیر]
- روسیه دیفاع ویزارتی ده، اوچاغین تورکیه هاوا محدوده سینه گیرمَدیگینی ادعا ائتدی.
- روسیه رئیسجومهورو ولادیمیر پوتین دئدی: "ترور یانداشلاری بیزه آرخادان خنجر ووردولار. بو روسیه - تورکیه ایلیشکیلرینه پیس ائتکی سی اولاجاقدیر."
- روسیه خارجی ایشلر باخانی سئرگئی لاوروف اوچاغین دوشورولدویو گونون صاباحی قاباقدان پلانلانمیش سفرینی تورکیه یه کنسئل ائتدی.
آمریکا بیرلشمیش ایالتلری[دَییشدیر]
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشچیلیغی ایله داعیشه حمله ائدن ملتلرآراسی ائتلاف سؤزجوسو، ژنرال استیو واررن ده، روسیه اوچاغی نین مرز اخلالینا 10 دفعه اخطار و اویاری آلدیغینی تصدیقلَدی.
- باراک اوباما آمریکا پرزیدنتی فرانسوا اولاند ایله گؤروشو مدیا ایجتماعیندا دئدی: "تورکیه اؤز توپراقلاری و گؤیونو قوروماقدا حاقلی دیر. و روسیه، یاخشی دیر تکجه داعیشه حمله ائتسین و آیری معتدل قروپلالا ایشی اولماسین."
ناتو[دَییشدیر]
ناتو باشچیسی یئنس استولتنبرگ نئچه ساعات دوشورولمه دن سونرا بیر رسمی آچیقلامادا دئدی: "تورکیه اؤز توپراقلاری و گؤیونو قوروماقدا حاقلی دیر و تورکیه ناتو عوضوو اولاراق، بیز ده تورکیه نین آرخاسینداییق، آنجاق روسیه دن ایستیریک آرام قالسین و سوریه ده مشترک و اورتاق دوشمانلاریمیزا (داعیش) حمله ائتسین."
فرانسه[دَییشدیر]
فرانسوا اولاند فرانسه جومهور باشقانی، آمریکادا باراک اوباما ایله گؤروشو مدیا ایجتماعیندا دئدی، روسیه، یاخشی دیر تکجه داعیشه حمله ائتسین و آیری معتدل قروپلالا ایشی اولماسین.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«2015 Rus Su-24 uçağının düşürülmesi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۵ نوْوامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
۲۰ سپتامبر
۲۰ سپتامبر: ایلک کن فیلم فستیوالینین آچیلیشی اوْلموشدور؛ باکیدا عصرین موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.
۱۵۱۹ — فردیناند ماژلان سفری باشلامیشدیر.
۱۷۹۲ — فرانسهده ارله آروادین بوشانماسینا ایجازه وئریلمیشدیر.
۱۹۱۸ — باکی کومیسیونلاری گولهلنمیشلر.
۱۹۴۶ — ایلک کن فیلم فستیوالینین آچیلیشی اوْلموشدور.
۱۹۹۳ — آذربایجانین میلی مجلیسی اؤلکهنین موستقیل دؤولتلر بیرلییینه داخیل اولماسینا سس وئرمیشدیر.
۱۹۹۴ — باکیدا عصرین موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.
۲۰۰۸ — پاکیستانین پایتختی ایسلامآبادداکی ماریوت مهمانخاناسیندا باش وئرن ترور عملی نتیجهسینده ۵۳ نفر حیاتینی ایتیرمیش، ۲۶۶ نفر یارالانمیشدیر.


text:
?گولنآی (بوغا، اردیبهشت): اؤنوموزده اولان گون¬لر، دوشونمک، دانیشماق و یئنی آدام¬لار گؤرمه-یه یاخجی فرصت دیر. قیسسا سفرلر چوخ لذت وئریجی دیر. ذهنیز مشغول دور و گون¬لر حیزلی اولاراق گئچیر. اؤفکه¬لنمه¬یین و والدین ایله دانیشیق¬لاریزدان فایدالانین. ائو تعمیراتی سیزه ائیلنجه¬لی دیر. ملک و املاک قونوسوند...
کوجا آرتیردی: آما ایران، قوم شهرینین قرنطینهیه آلینماسی مومکون دییل دئدی و آردیجا بیز بو اؤلکه ایله اولان سینیرلاریمیزی باغلاماق مجبوریتینده قالدیق. او، کرونا ویروسو گؤرونن باشقا اؤلکه لرله سینیرلارینی باغلامادیغی ایله ایلگیلی دئدی: ایتالیا، ویروس گؤرونن یئری قرنطینه ائلهدی، و دوغرو ...
تاسوفله ایکی اوشاغین دا تئست سونوجلارینین جوابی مثبت چیخیب، قوم شهری نین طیب علم لری بیلییورد باشقانینین دا تئست سونوجلاری مثبت چیخیب. دورومون گرگینلیینه باخاراق، تئزلیکله اونون یئرینه بیری سئچیلمهلیدیر. پرستارلارا هئچ امکانات وئریرلمیر حالبوکی سحردن ۷ مین اؤزل گئییم پرستارلارا گؤندریلی...


text:
بؤری شاد
بؤری شاد - ایکینجی فارس-تۆرک مۇحاریبهسی و اۆچونجو فارس-تۆرک مۇحاریبهسی دؤورونده قافقازین شادی، يابقوسو و تۇدونو اوْلموشدو. 627-جی ایلده دربند شهرینی اله کئچیرمیشدی. اوْ زامان بردعهده اوْتوران ساسانی جانیشینی سئما وشنوْسل و اؤلکهنین دینی حاکمی ویروْنون يانینا ائلچی گؤندریب، اؤلکهنی اوْنا تابع ائتمگی تکلیف ائتدی. کنياز بۇندان بوْيون قاچیراراق ساسانیلره سێغیندی. کاتوْلیکوْس ویروْ اوْنا بیرآز مقاومت گؤسترسه ده تئزلیکله تسلیم اوْلدو. 630-جۇ ایلین آوریلینده ارمنیستاندا چوْرپان تارخان باشچیلیغیندا شاه شهروراز اێن کوْماندانلیق ائتدیگی 10000 عسگردن عبارت اوْلان ساسانی اوْردوسونو مغلوب ائتدی. همین ایل توْنق يابقو خاقانین اؤلوم خبرینی ائشیدیب گئری قايیتدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۇمهوریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Böri Şad»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
`ریل` نتیجه لر
ینگی لیکلر [36]
- آلماندن حرکت قیلگن ریل چیکیاده ایریم بیر ریل بیلن توقنه شیب کیتدی
- پاکستانده یوز بیرگن ریل حادثه سیده تلفات سانی کوپه یدی
- پاکستانده ریل حادثه سیده اونلب کیشی جان بیردی
- مصرده ریل خطدن چیقیب کیتدی؛ کوپلب کیشی اولدی
- تایوانده ریل خطدن چیقیب کیتدی؛ 51 کیشی هلاک بولدی
- تایوانده ریل خطدن چیقیب کیتدی؛ 36 کیشی هلاک بولدی
- بلجیم ده تیکین گه ریل تکتی بیریله دی
- فرانسه ده بیر ریل تیمیر یولیدن چیقیب کیتدی
- جاپان ده اونلب کیشی یره لندی
- پاکستانده ایککی ریل نینگ توقنه شیشی عاقبتیده اونلب کیشی اولیب یره لندی
- چین ده کوپلب کیشی هلاکتگه اوچره دی
- مراکشده ریل حادثه سی یوز بیردی
- آلمانده ریلده یانغین حادثه سی یوز بیردی
- هندوستانده اونلب کیشی اولیب یره لندی
- ایندی هرات بیلن مزارشریف اورته سیده ریل بیلن سفر قیلیشینگیز ممکن بوله دی
- مکه بیلن مدینه منوره اورته سیده سرعتلی ریل پروژه سی فعالیت گه باشلندی
- ایران - تورکیه اورته سیده ریل سفری باشلنه دی
- تورکیه باش وزیری بن علی ییلدیریم بیلن بلغاریا باش وزیری بویکو بوریسوف اوچره شدی
- بنانینگ اورته سیگه ریل توختاو جایی قوریلگن
- تورکیه ده 48 نفر افغانستانلیک مهاجر اوشلب آلیندی


text:
تکر
تکر(و یا چرخ) چئوره یا دایره فورمادا مرکزینده اوخو اولان وسیلهدیر. تکری یالنیز هر هانسی بیر اوخا کئچیردیکدن سونرا اوندان حرکتلی بیر اِلِمان یارانیر. تکرلرین یاشاما سۆرهسی اونلارین یاغلانماسی، اوخدا اوتورتما دقیق لی یی و سورتونمه میقدارینا باغلیدیر. ماشینلاردا تکرلر اساساً داشیما اۆچون تطبیق اولونورلار.
تاریخچه[دَییشدیر]
تکر فیکری ایلک اولاراق، موحتملاً، یان یانا یاتیریلمیش آغاج گؤوده لری اؤزرینه قونولان نسنلرین ایتیلرک حرکت ائتدیریلمسیندن اورتایا چیخمیشدیر.[۱] بیلینن ان اسکی تکر، بیر بیرینه تخته میخلارلا ایلیشتیریلمیش یان یانا اوچ قالاسین یونتولاراق یووارلاشتیریلماسی یؤنتمیله اؤرتیلمیشتیر. تکر ایله ایلگیلی ان اسکی کاییت ایسه، ۳۵۰۰ ایل میلاد دان قاباق ایل لرینه عاییت، تکر بیر قیزاغی رسم ائدن سومر (اوروک) پیکتوقرامی دیر.[۱] دؤنر ماسا ایله چؤملک اؤرتیمینه ده عئینی تاریخلرده گینه مئزوپوتامیا دا راستلانیر.[۱]


text:
ساریداش بؤلگهسی
سردشت بؤلگهسی و یا ساری داش بؤلگهسی یا دا سردشت شهریستانی (فارسجا: شهرستان سردشت )، باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیب. ساری داش شهری بۇ بؤلگهنین مرکزیدیر.
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ بؤلگهده ۱۰۵۵۶۹ نفر اهالی یاشاییرمیشلار.[۱]
اینظیباطی بؤلمهلر[دَییشدیر]
ایرانین اینظیباطی بؤلوملری اساسیندا، بۇ بؤلگه ۲ بؤلوم، ۶ قصبه و ۳ شهردن تشکیل تاپیب دیر. بونلارین آدلاری بئلهدیر:
دین و دیل[دَییشدیر]
بو بؤلگهنین اهالیسی عومومیتده کورد دورلار و کورد دیلینه دانیشیرلار. کوردلردن سوْنرا تورکلرده آزینلیقدا بۇ بؤلگهده یاشاییرلار.
تخمینی آمارلارا گؤره ساریداش بؤلگهسینین ۹۴٪ی کورد دورلار، کورد دیلینده دانیشیرلار و سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری وار. آیریجادا بؤلگهنین ۵٪ی تورک دورلار، تورک دیلینده دانیشیرلار و شیعه مذهبینه اینانجلاری وار.[۲][۳] هابئله بؤلگهنین ۱٪ی ده باشقا ائتنیکلردن دیرلار.
مریضخانالار[دَییشدیر]
ساریداشین بیماریستانی «امام خمینی» بیماریستانیدیر. بوُ بیماریستان ۱۳۴۳ده ۷۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۶۵ تخت ایله ایشلهایر. بیماریستاندا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار.[۴]
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
گوزل و گزملی یئرلر[دَییشدیر]
بیلیم یوردلار[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ایرانین آمار مرکزی، ۱۳۸۵ اینجی ایلین نۆفوس ساییسی
- ↑ دکتر م پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال ۱۳۵۱
- ↑ سیری در تاریخ زبان ولهجههای ترکی، دکتر جواد هئیت- چاپ سوم، سال۱۳۸۰,ص۳۰۷
- ↑ مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-04-30. یوْخلانیلیب2017-08-28.


text:
یئر گونو
یئر گونونون سیموولو[دَییشدیر]
بینالخلق یئر کورهسی گونو و یا "آغاج گونو" — کئچیریلمه تاریخی اون دوققوز عصرین 70-جی ایللرینه تصادوف ائدیر. سئناتور هئیلورد نئلسانین تشببوسو ایله کئچیریلن بو بایرامدا مقصد اینسانلارین دیقتینی اطراف موحیطین چیرکلندیریلمهسی و جانلی عالمین قورونوب ساخلانماسی مۆشکیللرینه جلب ائتمک ایدی.
یئر کورهسی گونو ایلک دفعه1970-جی ایل آوریلین 22-ده قئید اولوندو. 20 میلیونا یاخین آمئریکالی موختلیف تدبیرلرده ایشتیراک ائدهرک حؤکومتی ائکولوژی مۆشکیللری هلل ائتمهیه چاغیردی. همین واختدان اعتیباراً باشلانان کوتلوی ائکولوژی حرکات طبیعی احتیاطلارین قورونماسینا و صنایع ایستحصالی اوزرینده ائکولوژی نزارته ایستیقامتلندی. محض ییرمی عصرین 70-جی ایللریندن اعتیباراً شیرکتلر اطراف عالمین موحافیظ اسینه نه قدر وسایت آییرمالاری بارهده رسمی معلومات وئرمهیه باشلادیلار.
تاریخی[دَییشدیر]
آبش-این نئبراسکا شتاتینین ساکینی جورج ستئرلینق مورتونا شتاتین یاشیللاشدیریلماسینا باشلاماق اۆچون اهالییه موراجیعت ائتمیشدی. اونون اؤزو و عاییلهسی ایلک اولاراق آغاج اکمهیه باشلامیشدی. تئزلیکله بو تشببوس گئنیش عکس-سدا دوغورموشدو. ایلک "آغاج گونو"نده شتاتین اهالیسی تقریباً بیر میلیون آغاج اکمیشدی.
1882-جی ایلده نئبراسکا شتاتیندا مورتونانین شرفینه اونون دوغولدوغو 22 آوریل گونو رسمی اولاراق شتاتین بایرامی ائلان اولوندو. 1970-جی ایلده "آغاج گونو"نون آدی دییشدیریلهرک یئر کورهسی گونو آدلاندیریلدی.
1990-جی ایلدن باشلایاراق یئر کورهسی گونونده میللی پارکلارین سالینماسی، اطراف موحیطین اولکی وضعیتینه قایتاریلماسی مؤوزوسو گوندمه گتیریلدی. همین واختدان بو بایرام بینالخلق میقیاس آلدی. 141 اؤلکهنی (و جوملهدن بیزیم اؤلکهنی) تمثیل ائدن 20 میلیوندان چوخ آدام بو گونو بایرام ائدیر. ییرمی بیر عصرین اوللرینده آذربایجاندا دا میللی پارکلارین شبکهسی گئنیشلندیریلدی.
آذربایجاندا عومومدونیا یئر گونو[دَییشدیر]
2003-جو ایلده آذربایجان پرئزیدئنتینین سرنجامی ایله باکی شهرینین قاراداغ رایونو، سالیان و نئفتچالا رایونلارینی ایحاطه ائدن شیروان میللی پارکی، آغجابهدی و بئیلقان رایونلارینی ایحاطه ائدن آغ-گؤل میللی پارکی یارادیلمیشدیر.
قایناق[دَییشدیر]
- آذربایجان تورکجهسی لاتین خطلی یئر گونو آدلی مقاله.


text:
هم اکنون ، متن آهنگ جدید و فوق العاده زیبا رحیم شهریاری به نام کوچه لره سو سپمیشم از رسانه ترک آنلاین
متن ترانه کوچه لره سو سپمیشم – رحیم شهریاری
(کوچه لره سو سپمیشم از آلبوم بیاض گجه لر رحیم شهریاری)
کوچه لَرَه سو سپمیشم، یار گَلَنده توز اولماسین
ائله گلسین بلَ گئتسین آرامیزدا سؤز اولماسن
ساماوارا اوت آدمیشام ایستیکانا قند سالمیشام
یاریم گِئدیب تک قالمیشام
نَه گوزلدیر دیر یارین جانی، نَه شیریندیر یارین جانی
پیاله لری رفته دی هر بیری بیر طرفده دی
گورمه میشم بیر هفته دی، نَه گوزلدیر دیر یارین جانی
نَه شیریندیر یارین جانی
تکست آهنگ کوچه لره سو سپمیشم از رحیم شهریاری
کوچه لره سو سپمیشم، یار گلنده توز اولماسین
ائله گلسین بلَ گئتسین آرامیزدا سوز اولماسن
ساماوارا اوت آتمیشام ایستیکانا قند سالمیشام
یاریم گدیب تک قالمیشام، نه گوزلدیر دیر یارین جانی
نه شیریندیر یارین جانی
پیاله لری رفته دی، هر بیری بیر طرفده دی
گورمه میشم بیر هفته دی، نه گوزلدیر دیر یارین جانی
نه شیریندیر یارین جانی


text:
چؤوکان
چؤوکان، بعضاً چوگان — آت ایله اوْینانیلان ایدمان تاخیم اوْیونو و چاغداش پولو اوْیونونون بیر نوعو. اوْیونون ماهیتی اوْندان عبارتدیر کی، ایشتیراکچیلار ایکی دستهیه آیریلیر و ایکی طرفده قویولان دیرکلردن عبارت رقیب قاپیلاریندان توْپو کئچیرمک طلب اوْلونوردو.
"قاراباغ آتی ایله اوْینانیلان چؤوکان اوْیونو" ۲۰۱۳ (میلادی)-جو ایلده یونسکو-نون غیری-مادی مدنی ارثین لیستینه داخیل ائدیلمیشدیر.
اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)[دَییشدیر]
«چؤوکان» سؤزو بعضی آذربایجان قایناقلرینده «آغاججیق» کیمی ایشلدیلمیشدیر. بۇ دا آغاجدان حاضیرلانمیش، چؤوکان آدلاندیریلان آلتدیر. چؤوکان اوْیونچولار آت بلینده بۇ آلتین کمکی ایله اوْیناییرلار. رسّام الچین موختار الخان «ال-اوْبا اوْیونو، خالق تاماشاسی» کیتابیندا یازیر:
چؤوکان ۹-جو-۱۷-جی یوز ایللرده آذربایجاندا گئنیش یاییلمیش، اساساً آت اۆستونده، قیسمن آتسیز اوْینانیلان قدیم اوْیون و بۇ زامان ایستیفاده اوْلونان اۇجو ایری اۇزون دینیین آدیدیر. موسیقینین مۆشایعتی ایله کئچیریلن بۇ اوْیوندا آتلاری رنگ اعتباری ایله بیر-بیریندن فرقلی اوْلان هر دستهده ۶-۸، بعضاً ده داها چوْخ آتلی ایشتیراک ائدیردی. اوْیوندا اساس مقصد دینکله رقیب قاپیسینا توْپ وۇرماق ایدی. اهالینین مۆختلیف طبقهلری آراسیندا گئنیش شؤهرت تاپمیش، بعضاً ده نفرلرله یاناشی، قادینلارین ایشتیراکی ایله کئچیریلن بۇ اوْیونون اسکی قایناقلاردا «کوییچؤوکان»، «چوماق اوْیونو» و «چؤوکانبازی» آدلاری ایله قئید ائدیلن باشقا موختلیفلاری دا اوْلموشدور.
پروْفسور کامران ایمانووون سؤزلرینه گؤره، چاغداش آذربایجان دیلینده «چؤوکان» لوغتی «چووقان» کیمی ده سَسلنیر و «آذربایجان دیلینین ایضاحلی لوغت»لرینده بۇ سؤزون معناسی «آت اۆستونده اۇجو اَیری چوماقلا توْپ-توْپ اوْیونو» کیمی تصویر ائدیلیر.
تاریخی[دَییشدیر]
تاخیم اوْیون نؤعو اوْلان چؤوکان یاریشلاری چاغمیزین بیرینجی مینایللییینین اوْرتالاریندا فوْرمالاشمیش، یوزایللر عرضینده آذربایجان جومهوریتینده، اورتا آسیادا، ایراندا، تورکیه ده، عراقدا و قوْنشو اؤلکهلرده مشهور اوْلموشدور. چؤوکان یاریشلارینین آذربایجاندا چوْخ قدیمدن مشهور اوْلدوغو حقایقلارلا تصدیقلنیر. اؤرنقالادا آپاریلمیش آرخئولوژی(باستان شیناسلیق) قازینتیلار زامانی تاپیلان شیرلی قاب اۆزرینده چؤوکان اوْیونون تصویر ادیلدیی رسم بۇ اوْیونون 9 یوز ایلده بیلقان شهرینده یاییلدیغینی ایانی ثبوت ائدیر.
قاراباغ خانلیغی دؤورونده چؤوکان اوْیونلارینا ماراق داها دا آرتیب، شوشادهکی جیدیر دۆزونده، خانکندی و خوجالی آراسینداکی اراضیده، آغدامدا جیدیر یاریشلاری، مۆختلیف آت اوستو اوْیونلار، اوْ جملهدن چؤوکان یاریشلاری کئچیریلیب.
۱۹۵۰-جی ایللرده باشدا چؤوکان اوْلماقلا بیر سیرا آذربایجان میلّی آت اوستو اوْیونلاری برپا ائدیلدی. بۇ ساحهنین آراشدیرماچیسی فیکرت حسینوو تاریخی سندلر و فولکلور ماده لری اساسیندا اوْیون قایدالارینی حاضیرلایاراق کیتابچا شکلینده چاپ ائتدیردی. ۱۹۶۰ (میلادی)-جی ایلین مئی آییندا ایلک دفعه اوْلاراق آذربایجانین غرب بؤلگهسینین بیر نئچه کند تاخیمی آراسیندا چؤوکان یاریشی کئچیریلدی. چؤوکان موسکودا کئچیریلهجک یاریشلاردا ایشتیراک ائتمک حۆقوقو قازاندی.
۲۰۰۶ (میلادی)-جی ایلدن شکی رایونونون داشوز کندینده یئرلشن جومهوریتی آتچیلیق توریزم مرکزینین شکی فیلیالیندا چؤوکان اۆزره "باشکان کوبوکو" کئچیریلیر. ۲۰۱۶ (میلادی)-جی ایلده باشکان کوبوکو اۇغروندا آذربایجاندان ۲۲ شهر و رایونوندان ۲۴ تاخیم ایشتیراک ائتمیشدیر.
اوْیونون قایدالاری[دَییشدیر]
آذربایجانین قاراباغ بؤلگهسینده فوْرمالاشمیش قاراباغ آتلاری چؤوکان اوْیونو اۆچون ان ایدهآل آتلار حساب ائدیلیر.
مئیدانچا[دَییشدیر]
اوْیونلار اۇزونلوغو ۹۰-۲۵۰، اَنی ۶۰-۱۲۰ متردک اوْلان مئیدانچادا کئچیریلیر.
توْپ[دَییشدیر]
بۇ اوْیوندا ایستیفاده ائدیلن توْپ گیرده و ۳۸-۴۱ سانتی متر آراسیندا اوْلور.
اساس قایدالار و عۆمومی آنلاییش[دَییشدیر]
اوْیونون ماهیتی اوْندان عبارتدیر کی، ایشتیراکچیلار ایکی دستهیه آیریلیر و ایکی طرفده قویولان دیرکلردن عبارت رقیب قاپیلاریندان توْپو کئچیرمک طلب اوْلونوردو. اوْیوندا ایشتیراک ائدن هر تاخیمین ترکیبی ۷ نفردن عبارتدیر. آتلارین سایی ۶ اوْلمالیدیر. اوْیون ایکی قیسمتلی اوْلماقلا ۳۰ دقیقه داوام ائدیر. ۱۰ دقیقه فاصیله اوْلور.
خاللارین حسابلانما سیستمی[دَییشدیر]
قاپی چَرچیوهسیندن جریمه مئیدانچاسینا داخیل اوْلوب توْپو قاپییا وۇرماق حسابا آلینمیر.
حاکملر[دَییشدیر]
چؤوکان اوْیونلارینین داوری ده، عادتاً، مئیدانی آت اۆستونده مۆشایعت ائدیر. اوْنا یان خَطلرده دوران ایکی داور ده کؤمکلیک گؤستریر.
اوْیونچولار[دَییشدیر]
سئچیلمک اۆچون بیر دستهنین عضولری موطلق اوْ بیری دستنینکیندن فرقلی گئییمده اوْیونا قاتیلیرلار. چؤوکانین اؤزللییی اوْندان عبارتدیر کی، یاش حدی طلب اوْلونمور. فیزیکی جهتدن ساغلام اوْلان شخص هر واخت چؤوکانله مشغول اوْلا بیلر. اوْیونچونون اؤزل گئییم فوْرماسینا پاپاق، چوخا، آت مینمک اۆچون ژن شالوار، یونگول بوغازلی چکمه داخیلدیر. اوْیونچولار عئینی فوْرمادان، عئینی اۇزونلوقدا اوْلان چوماقدان ایستیفاده ائدیرلر. اوْیونچو گئییم قایدالارینا عمل ائتمه یَن ده، کوبودلوق ائدنده مئیداندان بیردفهلیک و یا ۲ دقیقهلیک قووولا بیلر.
مدنیتده[دَییشدیر]
ادبیاتدا[دَییشدیر]
آذربایجان ادبیاتیندا چؤوکانین ایزلَرینه چوْخ راست گلینیر. "دده قورقود کیتابی" بویلاریندا، بیرینجی شاه طهماسبین «کوه و چؤوکان» و گنجهلی نیظامینین «خوسروو و شیرین» اثرینده چؤوکاندن بحث ائدیلیر.
تصویری اینجه صنعتده[دَییشدیر]
چؤوکان اوْرتا عصرلره عایید مینیاتورلرده ده تصویر ائدیلیب.
گورونتولر[دَییشدیر]
- Olo game from poem Guy u Chawgan 2.jpg
چؤوکان اوْیونونو تصویر ائدن مینیاتور
اؤزبکیستان پوچت مارکاسی


text:
معمار
معمارلار بینالارین و باشقا تیکلیلرین تکنیکی، ایقتیصادی ، فونکسیونال و گؤرونوشو باخیمیندان پلانلاشدیریلماسی و تیکیلمهسی ایشلرینی یئرینه یئتیرن شخصلردیر. اوْنلارین اساس وظیفهسی تیکلیلردن اؤنجه یئنی معمارلیق نومونهلرینین یارادیلماسیندان عبارتدیر.
معمارلیق صنعتینه قدیمی اوْلاراق بؤیوک اؤنم وئریلمیشدیر. اوْنلار کئچمیشده تیکیلیلرین لاییه¬لندیریلمهسیندن توتموش ایشلرین یئرینه یئتیریلمهسینه کیمی رهبرلییی بیر نفرده جملَین دؤولته یاخین شخصیتلر ایدیلر. مۆختلیف دؤورلردن وابسته اوْلاراق اوْنلارین ایش ایستیقامتلری ده مۆختلیف اوْلموشدور. مثلاً، روم ایمپیراتورلوغو دؤورونده اوْنلارین چوْخو ساواش تیکلیلر اۆچون چالیشمیشلار (مس.ویترووی). زامان گئچدیکجه معمارلار داها چوْخ گؤزل بینالارین سالینماسی ایله مشغول اوْلموشلار (مس. عجمی نخچیوانی). رونسانس دؤورونده معمارلارین مشغول اوْلدوقلاری ساحهلره هئیکلتراشلیق دا داخیل اوْلموشدور.
۱۹-جو عصرده صنایع اینقیلابی عرفهسینده معمارلیق آرتیق عالی مکتبلرده بیر ایختیصاص کیمی اؤیردیلمهیه باشلاییر. تیکینتی تکنولوژیسندا بؤیوک ایرلیلییشلر باش وئریر. معمارلیق مکتبلری تأسیس ائدیلیر. تکنیکی ترقّی دؤورونده معمارلیق صنعتینین تیکینتی موهندیسلییندن آیریلماسی پروسسی باشلاییر. معمارلار اساساً تیکیلیلرین خاریجی گؤرونوشو ایله، دیگرلری ایسه تیکینتی ایشلرینین تکنولوژیسی اۆزره ایختیصاص¬لاشیرلار. ۲۰-جی عصرده تیکیلیلرین کونستروکسییالارینین مورکّب لشمهسی سایهسینده بۇ ایستیقامتده داها دا شاخلنمه باش وئریر. گئتدیکجه شهر، کند، داخیلی، تیکینتی فیزیکی، هۆندور بینالارین تیکینتیسی و ... کیمی یئنی ساحهلر مئیدانا گلیر.


text:
روژه میلا
روژه میلا (اینگیلیسجه: Roger Milla) (دوْغوم:۲۰ مهٔ ۱۹۵۲ (۶۹ یاش) Yaoundé) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. کامرون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. پله طرفیندن "یاشایان اَن یاخشی ۱۰۰ فۇتبالیست"دن بیری اوْلاراق سئچیلهرک "فیفا ۱۰۰" لیستینده یئر آلیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده روژه میلا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- موناکو کولوبونون اویونچولاری
- باستیا کولوبونون اویونچولاری
- سن-اتین کولوبونون اویونچولاری
- مونپلیه کولوبونون اویونچولاری
- والنسین کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۸۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۹۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۹۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۸۲ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۱۹۸۴ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۱۹۸۶ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۱۹۸۸ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری


text:
اوچاق داشییان ساواش گمیسی
اوچاق داشییان ساواش گمیسی (اینگیلیسجه: Aircraft carrier) ساواش اوچاقلاری و هلیکوپترلری دنیز یوْلو ایله، ساواشا ان یاخین نؤقطهلره آپاریب اۇچورتماق و اوْتورتماق اۆچون مۆتحرّیک هاوا آلانیدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
ایگیرمینجی یۆز ایلین باشلانیشینا رایت قارداشلاری اینسانلی اوچاقلاری یاراداندان قیسا بیر سۆره سوْنرا، اوچاقلار گئتدیکجه اؤنَم قازاندیلار. هر یئنی ساواش آلَتی کیمی باشلانغیجدا قوْرخمالی گؤرولن بو آلتلر، قوللانیشلیلیقلاری قانیتلاندیقدان سونرا سۆرَکلی داها چوخ اؤنَم قازاندیلار.
آنجاق اوچاقلارین ائنیشی و قالخیشی اۆچون گَرَکَن پیستلَرین تکچه قورو یئر اوزونده اولماسی قوللانیملارینی محدودلاشدیریردی، ساواش باشچیلاری اۆچون سوْرون چیخاردیردی. آیریجا اۇچاقلار، گَمیلَر اۆچون ده بیر سوْرونودو. هم اوچاقلاری داشییابیلمک٬ هم ده دۆشمان گمیلرینه قارشی قوللانابیلمک اۆچون اوچاق گمیلری ایجاد ائدیلدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجهسی ویکیپدیا صفحهسی


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
یینی شفق گزیتهسی: « ایردوغان سوریه دن اولکه میزگه قره ته ترور هجوملری بیلن تیگیشلی ایندی طاقتیمیز یوق » سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان کابینه جلسه سی نینگ ارتیدن بیرگن بیاناتده سوریه دن تورکیه گه قره ته ترور هجوملری بیلن تیگیشلی ایندی طاقت نینگ قالمه گن لیگینی معلوم قیلیب "پولیسلریمیزگه قره ته سونگگی هجوم و توپراقلریمیزنی آماج قرار بیرگن تجاوز ایندی صبرنی تاشیردی. قیسقه مدت جریانیده بو معماگه ییچیم اوچون کیره کلی آدیملرنی آته میز" دیدی.
حریت گزیتهسی: سویلو کیریلمه گن قنچه منطقه بولسه باریب کیردیک سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
ایچکی ایشلر وزیری سلیمان سویلو یورت ایچیده تروریزم گه قرشی کوره ش بیلن تیگیشلی " کیریلمه گن قنچه منطقه بولسه قرانغو تاغلرده قاله ویرسه بولرنینگ برچه سیگه باریب کیردیک و عملیات اویوشتیردیک. (تروریستلرنینگ) اوستی گه باریب میندیک" دیب افاده ایتدی.
ستار گزیتهسی: « وطنی اوله راق ایشلب چیقریلدی 5 میلیون دالر تورکیه ده قالدی» سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، هاویلسان تکنالوژی صنایع و تجارت شرکتی تامانیدن ایشلب چیقریلگن وطنی ایکسری ماشینی باعث 5 میلیون دالر تورکیه ده قالدی.
خبر تورک گزیتهسی: « اتوموبیلده هم صادرات همده تولید کوپه یدی» سرلوحهسی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره اتوموتیف صنایع اویوشمه سی نینگ راپوریگه کوره جاری ییل نینگ ایلک توقوز اییده اتوموتیف تولیدی آلدینگی ییل نینگ خوددی شو آییگه کوره 8 فایز کوپه ییب 921 مینگ 619 ته، صادرات هم 9 فایز کوپه ییب 671 مینگ 674 ته بولدی.
صباح گزیته سی: تورک هوا یوللری اروپاده اینگ کوپ اوچگن 2- شرکت بولدی سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
تورک هوا یولی 4-10 آکتوبر اورته سیده 1.185 اوچیش بیلن اروپاده اینگ کوپ اوچیش قیلگن 2- هوا یول شرکتی بولدی.