text:
آذربایجان مرکزی بانکی (آمب) ماناتین بو گونه اولان رسمی مزهننهسینی آچیقلاییب.
مرکزی بانکدان آخار. آز-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، بو گون آمئریکانین میللی والیوتاسی اولان دوللارین مزهننهسی دئکابرین ۲۲-سی ایله موقاییسهده ۰،۲۷% آرتاراق ۱،۷۶۲۲ مانات تشکیل ائدیب.
آورو دا ماناتا نیسبتا باهالاشیب. آوروزونانین واحید والیوتاسی ۰،۶۱% مؤحکملنهرک ۱،۸۴۱۲ مانات اولوب.
اساس تیجارت طرفداشلاریمیزدان بیری اولان روسییانین میللی والیوتاسی روبل ۰،۷% باهالاشاراق ۰،۰۲۸۹ ماناتا یوکسلیب.
تورکییه لیرهسینین مزهننهسی ۰،۸۲% مؤحکملنهرک ۰،۵۰۲۳ مانات تشکیل ائدیب.
رسمی مزهننهیه اساساً، ۱ اینگیلیس فونت ایستئرلینگی ۲،۱۶۴۹ ماناتدیر. بئلهلیکله، فونت ایستئرلینگین مزهننهسینده ۰،۵%-لیک آزالما باش وئریب.
گورجوستان لاریسینین مزهننهسی ده ۲،۶۵% مؤحکملنهرک ۰،۶۴۲۷ مانات اولوب.


c: text/html

text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
گؤزلریم تیکیلیب، سنسیز یوللارا
گلمه سن نه فایدا؟ گلسن نه فایدا؟
سئوگییله یاناشی، آچیق کؤنلومه
دولماسان نه فایدا؟ دولسان نه فایدا؟
****
دویغولوآنیمدیر دوی فریادیمی
غزل مصراسیندا،سئوگی دادیمی
اورکدن یادیمی ،دیلدن آدیمی
سیلمه سن نه فایدا؟ سیلسن نه فایدا؟
****
ان ظریف تئلم سه ، سازدا پاسلانیم
آغ بولودنغمه ن ده چیمیب ایسلانیم
بوینونا هؤرولوب،داردان آسلانیم
چالماسان نه فایدا؟چالسان نه فایدا؟
****
اؤلومدن سؤز آچیب دیندیرمه منی
اودلو ناله لریم بورویر سنی
فلک ده بویوما توتسا کفنی
سالماسان نه فایدا؟ سالسان نه فایدا؟
****
آیریلیق خزری سی سولدورور منی
(خزر)ین سولماسین گوللو چمنی
قارتالین قایادیر یوردو،مسکنی
بیلمه سن نه فایدا؟ بیلسن نه فایدا؟
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: گلمسن نه فایدا,گلسن نه فایدا,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر |

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ ایولون ۱۵-ده تورکییهده حربی چئوریلیشه جهد ائتمیش فتوللاه گولنله باغلی تعلیمات وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ترامپ تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغانلا تلفون دانیشیغینندان سونرا بو قرارا گلیب.
مسئله ایله باغلی اطرافلی، دقیق معلومات آلماق ایستهیهن ترامپ یاخین آداملارینا «بو مسئله نی ده درحال پروگرامی ما داخیل ائدین»، - دئییب.
قید ائدک کی، ترامپ و اردوغان آراسیندا باش توتان تلفون دانیشیغی زامانی تورکییه پرزیدنتی ترورچوباشی فتوللاه گولهنین رسمی آنکارایا تحویل وئریلمهسی مسئلهسینی ده وورغولاییب.


text:
سیمین صبری-نین سؤزلرینه گؤره، ایرانین قئیری-فارس بؤلگەلرینده آنا دیلینده مئدیا و تحصیل حاقینین مؤوجود اولماماسی قیز اوشاقلاری و اونلارین عاییلەلرینی معاریفلندیرمه و سوسیال اینکیشاف باخیمدان گئریده ساخلاییر. گونئیلی مدنی فعال آمئریکانین سسی ایله موصاحیبەده ایراندا ائرکن یاشدا ائولندیریلن قیز اوشاقلارینین سایینین یوکسک اولماسینین عآمیللری، ائلەجه ده بو نؤوع سوسیال پروبلئملر ایله ائتنیک آیری-سئچیلیکلر آراسیندا اولان علاقەنی دەیرلەندیریب.
سیمین صبری گونئی آذربایجانین سیاسی تشکیلاتلارینین قادین حقوقلاری و خوصوصیله ائرکن یاشدا ائولندیریلن قیز اوشاقلاری مسالەسینه کیفایت قەدر دیقت آییرمادیقلارینی موشاهیده ائدیر.
ایراندا دؤولت قوروملاری طرفیندن یاییلمیش رسمی استاتیستیکایا گؤره، اؤتن ایلین (1392-جی گونش ایلی (ایلک 9 آییندا 30 میندن آرتیق 15 یاش آلتی قیز اوشاغینین ائولندیریلمەسی قئید ائدیلیب.
سیمین صبری-نین فیکرینجه، بو استاتیستیکا اینسان حاقلاری، قادین حاقلاری و اوشاق حاقلاری ساحەسینده درین بؤحران یاشاندیغینی گؤستریر.
“اوشاقلارین بو یاشلاردا ائولندیریلمەسی اینسان حاقلاری نورملارینا گؤره تجاووزله برابر دەیرلندیریلیر،” دئیه سؤیلەین گونئیلی فعال ائرکن یاشدا ائولندیریلن اوشاقلارین گلدییی عاییله استروکتورو و سوسیال طبقەنین خوصوصییتلرینی شرح ائدیب.
اونون سؤزلرینه گؤره، اوشاقلارین ائولندیریلمەسی ان چوخ شریعت قانونلاری اساسیندا ائرکن یاشدا ائولنمەیی نورمال سایان آشیری دینچی عائیلەلر، هابئله چوخ سایدا اوشاق صاحیبی اولان و اقتیصادی چتینلیکلر یاشایان یوخسول عاییلەلرده موشاهیده اولونور.
سیمین صبری ایران اسلام جمهوریتینین سییاستلرینین ده سوسیال بؤحراندا موهوم رول داشیدیغینی وورغولاییب. او، هابئله ایران حاکیمیییتینین اؤلکه اهالیسینین سایینی آرتیرماق ایستیقامتینده یوروتدویو سییاستلره ایشاره ائدیب.
نوروئژده یاشایان قادین حاقلاری فعالی آنا دیلینده تحصیل حاقی و مئدیادان محروم اولان بؤلگەلرده ائرکن یاشدا ائولندیریلن قیز اوشاقلارینین سایینین چوخ اولماسینا دیقت چکیب.
“بو پروبلئمین اورتادان قالدیریلماسی اوچون قیز اوشاقلاری و اونلارین عآئیلەلرینین معاریفلندیریلمەسی گرکلیدیر. آنجاق، یوخسول بؤلگەلرده آنا دیلینده تحصیل حاقی اولمایان قیز اوشاقلاری مکتبده ده پروبلئم یاشاییرلار. آیریجا، اونلارین عآییلەلری ده فارسجا بیلمدیکلری اوچون تی وی پروقراملاریندان ایستیفاده ائده بیلمیر،” دئیه او بو بؤلگەلرین سوسیال اینکیشاف و معاریفلندیرمه باخیمیندان گئری ساخلاندیغینی قئید ائدیب.
سیمین صبری گونئیلی تشکیلاتلاری قادین حاقلاری باغلی سوسیال پروبلئملر ایستیقامتینده جیدی و پلانلی چالیشماغا دعوت ائدیب.
علیرضا قولونجو
بو یازی یوردنت طرفیندن عرب الیفباسینا کوچورولموشدور.
موصاحیبه نین سسینی بو لینکدن دینله یه بیلرسینیز.
http://www.amerikaninsesi.org/content/child-marriage-iran/1962431.htm


text:
کتاب «دیوان اشعار ترکی میرزا حسین جعفری زنوزی متخلص به آذری»
یکی از شاعران آزادیخواه و طنزنویس دوره ی رضا شاه پهلوی که علیه حکومت وی به شدت به مبارزه قلمی پرداخت، میرزا حسین آذری است که مانند فرخی یزدی و با الهام از وی به افشای دسایس رژیم رضاخانی میپرداخت. اینک برای اولین بار است که توسط استاد، کلیات اشعار او جمع آوری، تصحیح و با مقدمه و نمایه های مختلف انتشار یافته است. این حادثه ی مبارک سبب شده است که آذربایجانیان با این شاعر طنزگوی مبارز نستوه که بهره ای از دینداری نیز داشت آشنا شوند. ما این خدمت فرهنگی بسیار مهم را به استاد و همه ی آذربایجانیان سرفراز تبریک عرض میکنیم. در زیر مقدمه ی استاد و شعری از وی را میخوانید.
1. آدې
آدې حسیندیر. بیلیکلی اۏلدوغو اۆچۆن، هم یئرلیلری اۏنا میرزا حسین دئیهردیلر. سۏی آدېجعفری، نسبی زنوزی و یا مرندی یازېلېبدېر.
2. تخلصی
تخلصی آذریدیر. اۏنو «آقا میرزا حسین جعفری زنوزی مرندی متخلص به آذری» آدلاندېرېبلار.
3. دۏغولدوغو یئر
آذرینین دۏغولدوغو یئر، زنوز شهریدیر. بو شهر، مرندین داغلېق بؤلگهسینده یئرلهشیر. مرند ـجلفا جادهسیندن 10 کیلومتر فاصلهسی اۏلان زنوز، مرند شهرینین شمال حصهسینین 25 کیلومترلیڲینده قرار تاپمېشدېر.
زنوز شهری عالملر، شاعرلر و فلسفهچیلر یوردودور. اۏرادان ملا عبدالله زنوزی، اۏغلو آقا علی حکیم مدرس کیمی فلسفهچیلر، فانی تخلص ائدن آیتالله محمد حسن ریاضی، ملا محمدعلی مضطر و فخرالدین محزون کیمی عالم و شاعرلر ظهور ائتمیشدیر.
4. آتاسې
آذرینین آتاسې افتخار الذاکرین لقبی ایله تانېنان ملا عباس افتخاری، تنقیدی شعرلری یازان گۆجلۆ بیر شاعر ایمیش. آذرینین اؤز دیوانی الیازماسېنېن سۏنوندا بئله بیر قیدی واردېر:
«جمع ابیات اشعار مرحوم پدرم در قالب مثنوی، غزل، ترکیببند، بحر طویل در 95 مضمون در حدود 3000 بیت میباشد.»
اۏ، آتاسېنېن شعرلریندن اۆچۆنۆ: دڲیرمان، خرمن، جواب سرودهی لعلی عنوانلې شعرلری اؤز دیوانی الیازماسې صفحهلرینه سالمېشدېر.
بو اۆچ قطعه شعردن علاوه اۏنون «بیلۏولوق» عنوانلې بیر بئشلیک (= مخمس) شعریده الیمیزه چاتدې. همین بئشلیکدن نئچه بند ذکر ائدیریک:
حق ائتدی بو ایل رحمتینی هر یئره نازل،
حتی ارهواج داشکسنېن حالېنه شامل.
یاغدې زیرییه، مُشرفه، رحمانیه کامل،
علّت ندی بولمم که دڲیل رحمته قابل،
کافردی یقین گلمییب ایمانه بیلۏولوق.
هر گۆن که بولود تیره اۏلوب قالحذې هوایه،
ال گؤتدۆخ او دم صدقله درگاه خدایه.
اطرافه یاغېب شدّت ایله ائتدی سقایه،
بیر پوف نمینی یئل گتیریب بیز فقرایه،
پوف نمدی فقط حرمت مهمانه بیلۏولوق.
یولداشلارېن هئچ بارهدهبیر علّتی یۏخدور،
یۏخ بخل و حسد ذرّهجه گؤیلی، گؤزی تۏخدور.
الحق علمانېن پتڲه دقّتی چۏخدور،
باخدېقجا دئیر کیم یئریمیز داغدې سو یۏخدور،
قایق اولاجاق آخری هریانه بیلۏولوق.
آلدوم قالبېن نسیه بیرین ایکی قرانه،
ییغدیم قاپولاردان زیبیلی خانه به خانه.
تئز-تئز سووویوب هم قورودوب آتدېم اویانه،
تاپدوم زیره گیر هم بره گیر بیر نئچه دانه،
قویدی هامېسېن ائوده بو ویرانه بیلۏولوق.
5 . عائلهسی
آذری، اکبر قېزې هاجر ایله ائولنمیش و علی، عزیز، فریدون، جعفر، غفار، احمد و نصرت آدلې یئددی اوشاق صاحبی اۏلموشدور.[1]
6 . یاشایېشې
آذری گنج ایکن تبریز ـ جلفا دمیر یۏلوندا ایشه باشلامېشدېر. سۏنرالار عائلهسی ایله «گده بیگ»شهرینه گئتمیش، تلغراف فنّی، روس دیلی و فرانسه دیلینی اؤیرهنمهڲه باشلامېشدېر.
بیر مدت گدهبگ و باکی شهرلرینده یاشادېقدان سۏنرا، 1309 ش. ایلینده اۆچ اوشاغې ایله بندر انزلی یۏلو ایله تهران ـا گلمیش و 1310ـ نجو ایلده شمشک معدنینده، حسابدار اۏلاراق ایشه باشلامېشدېر.
اۏن ایل همین وظیفهده ایشلهدیکدن سۏنرا، 1320 ـ نجی ایلده، دۏغوم یئری اۏلان زنوز شهرینه قایېتمېشدېر. 1329 ـ نجی ایلده ایش دالېنجا تهرانا و سۏنرا دامغان شهرینه گئتمیش و بیر داهازنوزا قایېتمېش اکینچیلیک ایله مشغول اۏلموشدور.
1336 ـ نجی ایلده بیر داها تهرانا مهاجرت ائتمیش و 1337 ـ نجی ایل بهمن آیېندا رحمته گئتمیشدیر. انّا للهِ و انّا إلیه راجِعُون.
7 . ملانصرالدین ژورنالی ایله امکداشلېق
حسین آذرینېن اۏغلو آقای جعفرینېن دئدیڲینه گؤره، آتاسې، بیر زماندا ملانصرالدینژورنالېندا «حسین عباس اۏغلو» امضاسې ایله کیچیک طنز شعرلری یازارمېش.
8. وطن سئوهرلیک و خلقیلیک
آذری، بیر وطن سئوهر شاعردیر. وطنداشلارې اۆچۆن اۆرهڲی چېرپېنان شاعر، بیر چۏخ شکایتآمیز شعرلرینده ایران باستان، درفش کاویان، تاریخ ایران قدیم، بهمن، دارا، فریدون، اردوان و سائره بو کیمی اصطلاح و آدلاردان بۏل ـ بۏل استفاده و مسخره ائدیر و رضاخان اصول ـ ادارهسېنې افشاء ائدرک، خلقی جهالت و بیلیکسیزلیک ایچینده ساخلایان غدّار حکومتی رسوا ائدیر و حکومتین«عالیجناب» آداملارېنې بیوطن و خاین آدلاندېرېر:
قیدیوی چکمز سنین هر بیوطن عالیجناب،
حیله و تزویردیر هر ایشلری آنلا حساب.
بیوطن خاینده اۏلماز آبرو، شرم و حجاب،
هر بیری آچمېش اؤزۆنه بیر دکان، آغلار بیزه!
و یا بیر یئرده دئییر:
عمرلردندیر اۏلوب ویرانه استبداددان،
اجنبی خادملریدیر هر چه باداباددان.
گۆنده مین نیرنگ ایله مین قان ایچن جلاّددان،
ملت ایران اۏلوبدور مرده تک احیا کیمی.
اۏ، رضاشاه حکومتینین داغېلماسې و بیر پیشوانېن ظهورونو آرزو ائدیر:
حق الی ائتسین کمک بو دُورده بیر راهنما،
رهبر ائتسین میهنه ملتپرست بیر پیشوا،
آذری گؤرسۆن سئوینسین، ائیلهسین شور و نوا،
گلشن ایران زمینده بلبل شیدا کیمی.
9. طنز شاعری
آذری، طنز شاعرېدېر. اۏنون اجتماعی ـ سیاسی طنزلر و تازیانهلرې رضاخان حکومتی زمانېندا یازېلمېشدېر. قېزغېن طنز یازما فعالیّتی 1310 ش. ایلیندن باشلایېر، 29 ـ 1320 ش. ایللری ایسه اۏنون ان محصولدار ادبی فعالیت دؤرۆ حساب اۏلور.
10. وحدت اسلام
آذری هم بیرینجی و هم ایکینجی بینالملل ساواشلارېن گؤرمۆش، اسلام عالمی و مسلمانلارا دهڲن ضربهلری حس ائتمیشدیر. اۏ، دفعهلر فریاد ائدرک دئییر:
هانې اۏ وحدت اسلام، اۏ اتّفاق امم؟
هانې اۏ صدق صداقت، سخا و بذل کرم؟
11 . آذری و مذهب
میرزا حسین آذری دیندار و مذهبی بیر شاعر اۏلاراق، مخلص بیر شیعه کیمی ظهور ائتمیشدیر. شیعه اماملارې و کربلا شهیدلرینین آدلارېنې دفعهلر شعرلرینه سالمېش و شیعه معارفېنې یایمېشدېر.
شاعرین تحمیدیه، نعت و منقبهلری واردېر. تحمیدیهلرینده آللاها سارې اۆز گتیریر و راز و نیاز ائدیر. اۏنون بو باخېمدان «پناه ضعیفان» عنوانلې مثنویسی چۏخ دقّته شایاندېر. بورادا اۏ مخلص بیر شیعه کیمی آللاها سارې یالوارېب دئییر:
به اولاد معصوم خَیْرُالوَری،
به حقّ شهیدان کربوبلا.
به حقّ ابوالفضل صاحب علم،
که شد در ره حق دو دستش قلم.
به خون علیاصغر شیرخوار،
به سوزِ دلِ لیلی بیقرار.
به حقّ علیاکبر نامراد،
به غل و به زنجیرِ زینالعباد.
به تشویش زینب به سوز خیام،
به آرامگاه اسیران شام.
به حقّ حقیقتپرستان پاک،
چه در روی ارض و چه در زیر خاک.
که یارب! برافتادگان کن نظر،
نداریم غیر از تو یک دادگر.
مر افتادگان را تویی کارساز،
همه بر تو داریم دستِ نیاز.
به غیر از در تو درِ دیگری،
ندارد امید دگر، آذری.
دیوانېن باشقا بؤلۆملریندهده آذرینېن گؤزل و معنالې تحمیدیهلرینه راست گلمک اۏلار. مثال اۆچۆن«مربع» بؤلۆمۆ بئله باشلایېر:
بساط کُنْ فَیَکون، کارگاه سبحانی،
بسیط آینهی حقنمای رحمانی.
مهندسین فلک: ابر، باد، شمس و قمر،
مطیع امر مقالات ایزد داور.
الینده نقشهی توحید دقت ایله بزهر،
بهشت صحنهسی تک صحنهی گلستانی.
همین مربع اۏنون درین مذهبی و فلسفی بیلیگی و ساوادلې اۏلماسېنا یئترلی دلیل اۏلابېلر:
مُهَیمَن و اَحَدُ وَاحِد و سَمیع و بَصِیر
قَدِیم لَمیَزَل و عادلِ بشیر و نذیر.
رحیم و رازق ذُوالإقتِدَار، حَیِّ قَدِیر،
وَ لاَشَرِیکَ لَهُ ذاتِ ثالث و ثانی.
نعتلرینده اسلام پیغمبری فضائلی شأنینده سؤزلر دئییر:
قرآنه ائیله دقت، شرع محمّدیت،
یۏخ اۏندا کبر [و] ناز [و] شخصیت و منیّت.
نه ظلم وار نه ظالم، نه زجر نه اذیت،
هر فرد اۆچۆندۆر حکمی اجرا عَلَیالسَّوِیَّت ...
منقبهلرینده ایسه پنج تن آل عبا، اماملار، شهیدلر و اولیادان سؤز ائدیر. «پناه ضعیفان» مثنویسینده اۏن دؤرد معصومدان دانېشېر و آدلارېن شعره سالېر. بو استغاثهده دئییر:
بنام خدا داور مهربان،
که از او است اعجاز نطق و بیان.
برآرم به امّید دست دعا،
به توفیقِ آن درگهِ کبریا.
به حقِ نبی عزّتِ پنج تن،
علی(ع) ، فاطمه(س) هم حسین(ع) و حسن(ع) ...
12 . روحانینمالار
آذرینېن آتاسې روحانی ایدی و افتخار الذاکرین لقبی آلمېشدېر. اؤزۆ گۆجلۆ بیر دینی تربیه صاحبی و مخلص بیر دیندار ایدی. بونا گؤرهده اؤز عصرینده رضاخان حکومتینه خدمت و یاردېم ائدن و دینی وسیله قرار وئرن روحانینمالاردان دانېشېر و اۏنلارې افشا ائدیر. بیر یئرده دئییر:
تحت ردای دینده باشېوا قۏی حباب نور،
ریب و ریا چراغېنېن اۆستۆنه چک حجاب نور.
پردهله قۏیما وئرسه گر ظلمته آفتاب نور،
فاش اۏلار هر کلکلرین وقتی گؤرهک هاچان گلیر.
13 . بیلیگی
آذری، تۆرکجهدن علاوه، روسجا، فارسجا، فرانسېزجا و عربجهنی یاخشې بیلیرمیش. فارس دیلینیزنوزدا مکتبخانادا اؤیرهنمیش، عرب دیل و ادبیاتېنې، ملا عباس افتخار زنوزیدن تعلیم آلمېش و قرآن و عرب ادبیاتې ایله تانېش اۏلموشدور.
روسجا، فرانسېزجانېدا گدهبیگ و باکی شهرلرینده یاشارکن اؤیرهنمیشدیر.
14. موسیقی
آذری یاخشې تار چالارمېش و اۏغلو علی جعفرینین دئدیڲینه گؤره:
«گاهی در مجالس جشن و سرور اهل محل و دوستان شرکت میکرد و شور و حالی به مجلس میبخشید.»[2]
15. فرّخی یزدیدن تأثیر
فرّخی یزدی، رضاخان استبدادی ایللرینده ظهور ائدن، اۏنون اؤز باشېنالېغې ایله قېزغېن مبارزهیه باشلایان آدلېم شاعردیر. آذری اۏنون بیر چۏخ شعرلرینه نظیره یازمېشدېر. مثلاً: فرّخینین «رنجبر»عنوانلی شعرینه یازدېغې نظیرده دئییره:
بئز تومان، کهنه چارېق، حالېن پریشان رنجبر،
گۆن قاباغېندا چالېش، اۏد دوتگیلن، یان رنجبر!
16. اسلوب و شیوهسی
چرکاب، سفالت، ظلمتکدهی یأس، آفاق حیات، سحاب غم و ظلمت، حرص بشر و سائره بو کیمی اصطلاحلارې شعرینده ایشلهدن آذری، نظره گلیر کی «ادبیات جدیدهی عثمانی» شاعرلرېنېن اثرلری ایله تانېش ایمیش و آز ـ چۏخ اۏنلاردان تأثیر آلمېشدېر. بعضاً لهجهسی و اسلوبو تمامی ایلهاحمد هاشم و نامق کمال شیوهسینه بنزهییر:
آفاق حیاتېندا سحاب غم و ظلمت،
ظلمتکدهی یأسده بیر هیکل عصمت.
17. صابردن تأثیر
دئدیڲیمیز کیمی، او بیر زمان ملانصرالدین ژورنالېندا «حسین عباس اۏغلو» امضاسې ایله طنزلر یازارمېش. ائله بورادادا صابر ایله تانېش اۏلموشدور.
مشروطیت ایللرینده ظهور ائدن میرزا علیاکبر صابر، اؤزۆندن سۏنرا گلهن طنز یازان هر بیر شاعره مثبت تأثیر بوراخمېشدېر. میرزا حسین آذریده بو تأثیردن قورتارا بیلمهمیشدیر. اۏنون صابرانه شعری چۏخدور:
ظلم و ذلّتده یاشار ملت ایران، منه نه!
بیری یۏلچو، بیری سائل، بیری عریان، منه نه!
هم صابر و هم معجز شبستریدن الهام آلان شاعر، طنز دنیاسېندا یالنېز سیاسی و اجتماعی شعرلر یازمېشدېر.
18. شعرینین مضمونلارې
میرزا حسین آذری تمامی ایله اجتماعی و انتقادی ـ سیاسی شعرلر یازان طنز شاعریدیر.
ایکینجی دنیا ساواشې زمانی یاشایان شاعر، متفقلرین اؤلکهمیزه سۏخولمالارېنې گؤرۆرمۆش، ساواشا معروض قالان ائللرین آجېناجاقلې حیاتی ایله ماراقلانمېشدېر. اۏ، ساواشې پیسلهییر و جنگی هدهلهییر:
دنیا اۆزۆندن بیدرنگ،
نابود اۏلسون آلات جنگ،
خمپاره و توپ و تفنگ،
جنگ ایستهین جلاده ننگ!
19. دیوانېن ترتیبه سالېنماسې
بو مقدمهدن سۏنرا، آذرینین تۆرکجه دیوانې و سۏنرا فارسجا شعرلری تقدیم اۏلوناجاقدېر. تۆرکجه دیوانېنا 2 مثنوی، 14 قصیده، 3 غزل فۏرماسېندا یازېلمېش طنزلر 38 مربع، 27 مخمس، 2 مسدس، 1 مستزاد، 2 ملمع، 1 قۏشما، 3 یئنی قالبلرده یازېلان شعرلر و 2 بحر طویل سالدېق. اۏخویا بیلمهدیڲیمیز و یا حذف اۏلونموش کلمهلر یئرینه اۆچ نقطه ( . . . ) قۏیدوق.
کتابی نشره حاضرلاما اۆچۆن شعرلری مختلف بؤلمهلره آیېردېق، عربجه کلمهلری حرکهلندیردیک، متنی باشدان سۏنا دک نقطه لندیردیک، تۆرکجه سؤزجۆکلرین املاسېنې دۆزنه سالدېق، شعرلرین عروضی وزنلرین تعیین ائتدیک و کتابا فارسجا بؤلۆمدن سۏنرا، لازم اۏلان جدوللریده آرتېردېق. امید ائدیرم بو چالېشمامېز شاعریمیزین شأنیندن اوزاق اۏلماسېن.
دکتر ح. م. صدیق
تهران - تبریز
1389
دو شعر از جعفری زنوزی، متخلص به آذری
[اوچوب اۏلگیله بیر طایر سیّار]
روحوم ای طایر علویّت! بیریب و ریا بال و پر آچ،
عالم ارواح سماواتدا سیر ملکوت ایچره،
ـ اۏ پاکیزه منزه اوجالان صاف افقلرده شفقلرده ـ
اوچوب اۏلگیله بیر طایر سیّار.
سزاوار دڲیلسن بو لطافتله، نظافتله قالېب حبسده،
بو هیکل ننگینده جسم و جسد ایچره اۏلاسان زار [و] پریشان.
داخې بسدیر بو قدهر، ائیلهگیلن ترک بو زندان بلانی،
بوارخېب درد [و] غمه اۏلما گرفتار.
نهدیر عربده بو نفس بداندیش ایله بدکیش ایله اوهام خیالات ایله،
گه مضطرب الحال، گهی خوف ایله تشویش ایله،
بو قالب نکبتده اۏلان حرص و طمع، فقر و غنا، نفع و ضرر، خون جگر، مغلطهی سیم ایله زر.
شام و سحر، درد [و] بلا، محنت و اندوه، کدهر، خوف و خطر،
کنج قفسده دارېخېب چېرپېناسان هر طرفه،
وېرنېخاسان اوچماغا یۏل تاپمویاسان،
گاهی پریشان، گه افسرده و پژمرده، گهی مات و معطّل، گهی آزرده، گهی خواره،
قالېب غملی خیالات ایله بیر گوشهی عزلتده،
بو کانون کثافتده کی بیر عمر ائدهجک نفس ایله تشریک.
مساعی چکهجک جهل ایله نسیانه طرف،
بخل و حسد، مکر و دغل،
جمله شئونات، خطا، لهو و لعب، حیله و تزویر ایله شیطانه طرف،
عقله تمرّد ائلهییب بیر نئچه گۆن.
عاریه، بیپایه اۏلان عمردن اؤترۆ،
چکهجک سهو و خطا، شوق و شعف، شهوت [و] عصیان ایله هر یانه طرف.
دۏغروسو بو هیکل ننگینی اگر وزن ائدهسن،
ـ بیر نئچه باتمان، رگ و پوست ایله سۆمۆک،
مغز سراسر دۆزۆلن جسم و جسد، سیرت و صورت ـ
هر ایشی، خواهشی نفس ایله اۏلوب جرم و جنایتدیر، خیانتدیر،
حقیقت اؤزۆ کانون کثافتدیر.
اگر بیر نئچه مدّت یاشاسا مقصدی خواب و خور،
هر شغلی خلاف بشریت.
نه اوتانماز، نه حیا ائیلهمز اصلا بو گوبوت هیکل بیعار.
بو قالب نهیه لازمدیر اگر اۏلماسا روح ایله همآواز سرافراز؟!
گرهک زمرهی حیواندان انسان اۏلا ممتاز،
یاراشماز بشره چؤلدهکی حیوان کیمی بیر عمر سراسر گئجه گۆندۆز یئسین ایچسین،
گهی کؤپسۆن، گهی شیشسین،
بو طراوتلی گؤزل باغ و گلستاندا، مدفوع غذا ائیلهییب هر یان گله سېچسېن.
دڲیل حیوان بئله قالب یئره گئچسین اۏلا ماکینه قازېر،
کثافت اگر اۏلمازسا لباسیله ملبس قالا بیر جنگل ایچینده،
ـ نئچه مدت، نئچه آی ـ
لخت و عریان.
تصوّر ائله بو هیکل ننگین نهیه بنزهر؟
قاچار حیواندا اگر غفلتاً ائتسه بئله بیر نکبت اۏلان قالبی رویت.
ائشیڲه چېخماز ائدهر مسکنینی غار.
عجبا مرحله، فوت و فنا، درد و غم و رنج، کدهر،
منزل ویرانهی مهمان کش دیرین دو در،
دیر کهن، مسکن اندوه [و] محن، بیتالحزن،
بیر قاپېسېندا قۏیولوب مینمهڲه گهواره،
اۏلوب ـ بیر نئچه آی، بیر نئچه ایل ـ مرکب تابوته سوار.
اۏلمالېدېر ائتمهڲه تغییر مکان مزرعه،
آدم [و] حوّادا کی بو خاک مصیبتدن اۏلوب خلقتی، هم طینتی تخمیر،
بهشت ابدیتده اۏلارکن، ایکی بی عار اۏلان ار، عورته،
هر میوه مباح اۏلدو فقط بوغدا یئمک نهی.
اۏلونوب جنّت عدن ایچره گؤرۆب آدم و حوّانی اۏ ابلیس لعین،
بخل و حسد ائلهییب آخر دۏلانېب حیله و تزویر ایله تلبیس،
اۏلونوب صورت ملعونینه تغییر وئریب.
آلدادېب حوّانی ازل ائیلهدی اغوا،
یئدی بوغدانې قاباقجا،
بشرین والدهسی ناقصالعقل حضرت حوّا بو سببدندیر،
اۏلار ناقصالعقل هر نه قدهر واردې بو دنیادا یازېق فرقهی نسوان.
یئدی اوّل اؤزۆ، سۏنرا گتیریب آدم بیچارهیه تکلیف ائلهییب،
هر ایکیسی حیلهی شیطانه اویوب امر خداونده تمرّد ائلهییب، تېخدېلار بو تخم بلانی،
بیزی هم اؤزلرینی ائتدیلر رسوای.
بودور علّتی عزتده اۏلان وقتده انسان اۏلار آدم کیمی گمراه،
دوتار شیوهی اکراه،
حقیقتده اۏ رضوان سعادتده بهشت ابدیّتده ار عورت ایکسی اۏلدولار اغفال،
ولی فایدهسیز سۏنرا پشیمان، پریشان، خجالت، اۏ زمان گلدی نه آدم و حوّایه:
«نئچۆن امره تمرّد ائلهدیز نهی اۏلونان خوشهی بوغدانی یئدیز؟»
بیر نئچه مأمور ملکلر یئتیشیب گُرز ایله تهدید ائلهییب سؤیلهدیلر:
«چېخ چؤله آدم گؤتۆر حوّانی،
ایتیل باس بایره ترک ائله جنات نعیمی،
اوزاق اۏل گئتگیلن اؤز ایستهدیڲین تخمی اکیب تۏپراغا،
مین زحمت ایله دَرد، مصیبتله یېغېب حاصلینی تېخ،
گله ائت مرحلهی فوت و فنا،
یئرده بو دنیادا اۏلان مُلکده امرار معیشت.»
نئچه بوغدادان اؤتۆر،
دۆشدۆلر آواره و عریان چؤله.
بدبخت ار عورت دۏلانېب مات و معطّل،
نئچه مدّت داخې مجبور قالېب اۏلدولار مشغول زراعت،
یاشایېب بیر نئچه وقت زحمت ایله اۏلدو توالد و تناسل،
ایکی اۏغلو بیری هابیل، بیر قابیل، ایکی قارداش.
بو بؤیۆکلۆکدهکی دنیا اۏلارېن باشېنا چۏخ تنگ اۏلوب،
طینت آدمده اۏلان خاکدان آثار شئونات حسد، حرص و طمع.
زور ائلهییب قارداش قارداشا طرف،
بسلهدی بیر نوع عداوت،
آپارېب گوشهی صحراده کسیب قارداشېنېن باشېنې، مدفون ائلهییب.
مدفن آدمدی بو تۏپراق کی اۏنون پایهسی قان ایله قۏیولموشدور،
قۏیوب ارث کیمی نسلینه قان تؤکمهڲی میراث،
اۏدور نسل بشر معدن شر، حیلهگر پرغرض، حرص و حسد،
مغلطهی سیمله زر، معرکهی درهم و دینار،
اۏلوب فطرتاً عادتاً ذاتاً اۏنون عادتی.
باخ گؤر نئجه بدجنسدی گر هر نه قدهر ثروت و سامانی داشا باشدان آشا دۏیمویاجاقدېر،
بو طمعمکار بد افکار، نه حرص ایله گئدهر جیفهی دنیایا طرف،
عشق و تمنّاسی تمام اۏلمویاجاق،
قبره گئدینجه نه قدهر یېغسا گؤزۆ دۏیمویاجاقدېر،
یاشاسا گر ایکی یۆز ایل اۏلا تأمین غذاسې،
گئنه واردیر هوسی جمع ائده انبار،
دۆشۆنمز نه اوتانماز کی گئدن وقتده بو مرحلهی فوت و فنادن آپارار قبر ائوینه،
تحفهسی یا سووقتی بشمتر کفن،
هئچ اۏدا معلوم دڲیلدیر اۏلا بئزدن ،عجبا یا اۏلا چلوار.
سن اؤزۆن یاخشې بیلیرسن بونو ای روح مقدس!
کی بودور عین حقیقت سنه هر سرّ عیاندېر،
بو مسلّمدی کی یۏخ عالم قدس ملکوت ایچره، بو تۏپراقدا، بو دنیای فساد ایچره، اۏلان بغض [و] غرض،
حرص و حسد، مکر، دغل، شیطنت، اوهام، خطا، لهو و لعب،
حیله و تزویر ایله بهتان، ریا و طمع و جرم و جنایت ابداً،
کینه، عداوت، نه خیانت، نه یالان وار،
نه ترقی، نه تنزل، نه گدا، فقر و غنا، سیم و زر،
نوکر [و] سرمایه، دفینه و نه انبار، نه بیچیز،
اَقَلّالفُقَراء، سائل و محتاج،
نه اشراف، نه اعیان و نه عُمْدَةالأعیَان،
کی یئییب قارنې شیشه صندلین اۆستۆنده چکه کبر ایله قلیان،
نه گدا واردېر کی بیر گوشهی محنتده قالا زار پریشان،
نه آخوند واردې نه ملا و نه قاضی،
نه حواله، نه قباله، نه تمسّک، نه اجاره کی بیر آز رشوت آلېب حقی آیاق آلتدا سالېب،
پول ایله ناحقی سالا صورت شرعه اۏلا راضی،
نه یئمک واردې نه ایچمک، نه سیاست، نه ریاست،
نه کؤتک واردېر نه زندان، نه وار اصناف، نه بقال،
ترازو و نه میزان که داشی اسکیک اۏلا جنسی یامان،
نسیه وئریب دفتره آرتېق یازا مین رنگ حرام ایله حلال.
آنلامېیا ظاهری خوش، باطنی بد،
جیفهی دنیایا ساتېب دینینی ایمانینی ثروت قازانا.
جمع ائده بیردن ائلهیه قصد زیارت بویوروب مکّه یه یا کرب و بلایه اۏلا دیندار مسلمان،
نه غنی واردېر نه ارباب، نه دهقان کی گلیب بهره دوتا،
زور چۏماق ایله آلېب حبس ائده یا چوب فلڲه گتیره زور ایله،
بدبخت ائلهییب دار ندارېن ائده حرّاج،
اگر اۏلماسا اموالې عیالېن چېخارېب،
بهرهلی پالچېقدان اۏلان کلبهی بیسقف دریندن چؤله تبعید ائلهییب،
خانه به دوش، آج، سوسوز، عریان،
نهده واردېر فرح، لذت، خشنودی، شوق و شعف،
منفعت و لذت، سرمایهی تجارت، کدهر،
فکر، خیال، غم [و] درد [و] الم،
دفتر اوراق بها، ثبت و برات و سند،
نفع و ضرر، خرج سفر،
صورت تنظیم فروش ایله خرید ایچره اۏلان سود [و] زیان،
قسمت افزایش اموال تجارتده، ترقی و تنزّلده اۏلان،
جنسلرین هر یۆزۆنه ائیلهیه یئتمیش بئش علاوه،
نئچه مدتده تجارت قازانا مفلس ایکن شخصی ائده صاحب ملیان،
یېغا آذوقهنی انبارا وورا،
اۏنبئش قېرانا آلدېغې بیر جنسی ساتا شهرده یا کنددهکی محتاج اۏلان یۏخسولا دلخواهی،
اۏلان قیمته آرتېق بیره اۏن بلکهده چۏخ،
السیز آیاقسېز فقرا خلقه اۏلا ثروته شایان،
بودور دنیادا اۏلان درد [و] بلا، محنت و غم،
کشمکش زحمت ایله ذلّت ایله فکر معیشتده،
گهی غصّهی پوشاک، گه آذوقه اۏلان جسم و جسد ذلّته معتاد،
کی آلوده و ناشاد، ایا روح روان
طایر باغ ملکوت ابدیت سن، آت ترک ائله بو مرحلهی فوت فنانی،
قفس تندن اؤزۆن ائتگیلن آزاد،
مسلّمدیر بو اسرار رموزاته،
نه بو جسمده نه هیکل ننگین ده نه حس، نه ادراکده، دؤرت قوّهی حسّاسده،
سنسیز ابداً اۏلماسا حساس اۏلان ادراکلره حکم بو تقریر و بیانه:
بئله عالملری سِیر ائتمهڲه قادر دڲیلم جملهسی سندندیر،
کی زحمتده فشار ایله قالېب سؤیلهمهڲه یازماقا مجبور،
ائدیرسن نه اۆچۆن بیر نئچه گۆن عاریه بیر عمردن اؤترۆ بو قدهر فکر،
ائدهلیم یېخماق اۆچۆن بیر بئله ننگین قفسی اۏلماسا ماکینه سنین،
قوّهسی روح ایله اۏلان بیرجه دقیقه نفسیسن،
کی اؤزۆن بنددن آزاد اۏلوب شهپر آچېب هم اوچاجاقسان،
ابدیتده اۏلان عالم ارواحدا سیّار اۏلوب دسته تفاق ایله گؤرۆب هم اؤزۆوۆ همده منی،
سهو ائلهدیم سن منی معذور دوتوب عفو ائله بس من نهچیام ؟
هر نه قدهر فکر ائدیرم بیلمیرم بس من اؤزۆم هئچ نهچیام؟
سنسن حقیقتدهکی سنسن،
اوجالېم عاریتی بیر بئله زنداندان آزاد اۏلالېم،
شاد [و] سرافراز اۏلالېم،
عالم قدسی ملکوت ایچره گزیب پاک اۏلان ارواح ایله دمساز اۏلالېم،
هایدې داخې بسدیر،
یئتر بیر بو قدهر زحمتی گؤردۆن،
داخی چۏخ اۏلما ادا باز عزیزیم، کؤچهلیم ائیلهمه چۏخ ناز.
* * * * * * *
خسته جانېم وای
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (بحر هزج مثمن سالم / . ـ ـ ـ . ـ ـ ـ . ـ ـ ـ . ـ ـ ـ)
1 دوتوب اطرافېمې غم فوجی دسته ـ دسته جانېم وای،
جهالت دامی، غفلت قِیدینه پابسته جانېم وای!
2 طبیعتده بو عادتدیر کبیر اۏلدوقجا انسالار،
ترقّی ائیلهییب خیر ایله شرّین حس ائدیب آنلار.
تنزّللر نهدندیر قالمېشام من ای مسلمانلار،
بو دوران ترقّیده دئدیم آهسته جانېم وای!
3 کبیر اۏلدوقجا یاتدېم یوخلادېم کیفیت حالېم،
گۆنۆ گۆندن پریشان اۏلدو کئچدی سِنّ ایله سالېم.
بۆکۆلدۆ بئل، تؤکۆلدۆ دیش، آغاردې یال [و] ساققالېم،
به قولی تَرک اۏلدوم درده دڲمز خسته جانېم وای!
4 علوم قرن بیستم، پیشرفته سِیر ائدین یاران،
ترقّی بینهایتدیر دۏغرودان ائتمیشم فانتان.
هله آدم بابامېز شخم ائدن تک اۏلموشام دهقان،
اوراخ درگز کلتنی جارجارا بسته جانېم وای.
5 تکامل عصریدیر هفته به هفته، آی به آی، هر ایل،
ائدیب علم تمدّن کور [و] کر ملّتلری کامل،
اوچار طیّارهلر گؤڲلرده آهنپاره سؤیلر دیل،
هله من یوخلورام بیر چوللو ائشک اۆسته جانېم وای.
6 نژاد آریایی (!) قوم مادو کلده آشور،
جسارتده، شجاعتده، هنرده، علمده مشهور.
یۏخودو اۏنلارېن عصرینده شیره، منقل [و] بافور؟
حشیش آوارهسی تریاک اسیری، خسته جانېم وای.
7 ترقیّات بَیْن الخَلق و ملک شش هزاران سال!
دۏلوب اهل سؤوال ایله تماماً اؤلکه مالامال.
وطن ویرانهدیر، دشمن قوی، ملّت پریشان حال،
ساتېلدې ملک، ملّت دشمنه دربسته جانېم وای!
8 رجوع ائت دُورِ تاریخ سلفده قسمت خاور،
تماماً آسیانېن آوروپانېن نصفی سرتاسر،
جهالتدن تۆکندی گئتدی « ایران باستان کشور»!
قالېبدېر ملّتی آواره و سرگشته، جانېم وای!
9 به شخصیّت فدا کردند یکسر ملک دارا را،
هرات و کابل و بلخ و سمرقند [و] بخارا را.
به یک مهمان نوازی بذل آب شور دریا را،
بده مِی ساقیا، امروز ول کن فکر فردا را.
بخوان افسانههای دلنشین الفلیل ـا را،
جزَاکَ الله در این دیر کهن سرگرم کن ما را.
«که کس نگشود [و] نگشاید به حکمت این معمّا را.»
باخېب بو وضعه افسوس ائیلهدی پیوسته جانېم وای.
10 بو دستگاهه باخېب هر کس دئسه دستگاه موجودات،
عبا نعلین عصا سؤیلرلر:« سوس! دیللنّمه قېورېل یات!»
اۆزۆن تورشات یالاندان مختصر کیپرکلرین ایسلات،
و یا خود قاشلارېن چات آغلېیانلارا اؤزۆن اۏخشات،
دئمه اۏلماز تجارت شیخه منبر اۆسته جانېم وای.
11 ملبّس مختلف صورت، مسقّل مختلف سیما،
قارا آغ قېرمېزې ساققال، محنّا هر جوره فۏرما.
هره بیر نوع ائدیر غارت سۏیوب خلقی ائدیر یغما،
صفا، صدق و صداقت قالمایېب بیر کسده جانېم وای.
وطن شیداسې چک ناله دۀ ایران باستانېم وای،
جفاکش آذری آلتې مین ایللیک دودمانېم وای!


text:
ایردوغان بیلن روحانی نینگ اوچره شووی بولیب اوتدی
ایککی دولت اربابی تیلفون آرقه لی صحبت قیلدی
تورکیه جمهور رئیسی رجب طیب ایردوغان بیلن ایران جمهور رئیسی حسن روحانی تیلفون آرقه لی ملاقات اوتکزدیلر.
جمهور رئیس لیک منبع لریدن آلینگن معلوماتگه کوره، ایردوغان بیلن روحانی سوریه مسئله سیده سونگی اوزگریشلر بیلن علاقه لی فکر المه شووی عملگه آشیرگنلر.
تورکیه، روسیه و ایران نینگ ساچیده بیرینچیسی بولیب اوتگن جلسه لری نینگ ایککینچیسی نینگ استانبولده اوتکریلیشی خودی شو اوچره شووده تایید ایتیلگن.
ایردوغان و روحانی، منطقوی مسئله لر دایره سیده، تورکیه بیلن ایران اورته سیده تروریزم گه قرشی کوره ش و خوفسیزلیک موضوعلریده همجهت لیک نینگ کوپه ییشی بیلن ممنون بولرلیکلرینی ایتدیلر.
مذکور اوچره شووده، روسیه تامانیدن ساچیده اویوشتیریلگن سوریه ملی ملاقات کنگره سیده تورکیه و ایران نینگ همکارلیگی بیلن آلغه بارگنی نینگ مثبت بیر ینگی لیک ایکن لیگی اورغولندی.


text:
تکیرداغ و قئیرقلار الینده ۴۴ قاچاق بۇسغون توسساغ ادیلدی
بۇسغونلار ایرانلی، پأکیستانلی و سوریه لی
تکیرداغ ینگ سلیمان پاشا اترابیندا قانونسیز یۇللاردان داشاری یوردا قاچماغا سینانشیان ۲۷ پأکیستانلی توسساغ ادیلدی.
یۇقاری قیلیچلی محله سینده اۆیشن بو بۇسغونلار ژاندارما تۇپاری تاراپیندان توسساغ ادیلدی.
بۇسغونلار ساغلیق یاغدایلاری بارلاناندان سۇنگ تکیرداغ ینگ گؤچ ادیلشیک اداراسینا ایبریلدی.
قیرقلار الی ولایاتیندا دا ۱۷ بی قانون بۇسغون توسساغ ادیلدی.
ژاندارما تۇپاری بو بۇسغونلاری کؤفچاز اترابیندانگ اوروپا قاچجاق ماحالی توسساغ اتدی.
بو ۱۷ بۇسغونینگ دا ایرانلی و سوریه لی بۇلاندیغی بیلدیریلدی.
بو بۇسغونلار دا قیرقلار الینده گؤچ ادیلشیک اداراسینا ایبریلدی.


text:
بوگون آنه لر کونی
بوگون 13 - می آنه لر کونی اوله راق نشانلنماقده
بوگون 13 - می آنه لر کونی اوله راق نشانلنماقده
بوگون دنیا مقیاسیده آنه لر کونی طنطنه لی بیر شکلده نشانلنماقده. بیزنی 9 آی بوییچگه قرنیده کوترگن مینگ عذاب بیلن دنیاگه کیلتیرگن، ساغلیق لی کتته بولیشیمیز اوچون قولیدن کیلگن نی ایه مه گن آنه لریمیزنی یینه بیر بار سیوگی بیلن یاد ایتیش اوچون مهم بیر فرصت دیر. هنوز هم بیز بیلن یشه ماقده ایسه اولردن حرمت و سیوگیمیزنی ایه مه یلین. اولرنینگ پخته دیک قوللرینی یوزلب، مینگ لب مرته اوپسک کم دیر. ایریم شهرلرده هم بولسک اولرنی تیلفون آرقه لی تماس آلیب احوالینی سوره شیمیز کیره ک. برچه دنیانینگ آنه لر کونی قوتلوغ بولسین.


text:
لندندأکی یانغینلاردا اؤلِنلرینگ سانی ۷۹ آداما یتدی
واقانی یازغارانلار انگلیس باش وزیر ترزا می یینگ ایشینی تاشلاماغینی ایسله یأر
انگلستان ینگ پایتاغتی لندن ده ۲۴ مرتبه لی جایدا بۇلان یانغیندا اؤلِنلرینگ سانی ۷۹ آداما یتدی.
پلیس دِرِکسیز ییتیپ تاپیلمایانلاری دا اؤلِنلرینگ ساناوینا آلجاقدیغینی بیلدیردی.
یانغینینگ جۇغاپکأرسیزچیلیکدن بۇلاندیغینا اۆنس چکنلر و دۇلاندیریجیلاری یازغارانلار دا بیر هپده دن بأری یؤریشلرینه دۇوام ادیأر.
واقانی یازغارانلار انگلیس باش وزیر ترزا می یینگ ایشینی تاشلاماغینی ایسله یأر.
ترزا می یانغین سبأپلی اؤلِنلرینگ ماشغالالارینا ۵ میلیون استرلینپ پول تؤلهجِکدیگینی آیتدی.


text:
دایان، دور مجید یالقیز داغلار تکین دایان دور، غم دیرماشیب یورولسون قوْی غصّه ده ایلان تک هئی قیوریلیب بورولسون بیلدیرمه غمدن اولموش مین پارچا قانلی کؤنلون قوْی مدّعی جیجیک دن هئی ویرنیخیب یورولسون باخما سولار آخیرلار هر یئردن ایندی لیللی بیرگون گلرکی لئهلر یاتسین تکه دورولسون بو دلبرین اداسی لاپ زهلهمیآپاردی بیر آیری دلبر ایستیر، کؤنلوم اوْنا وورولسون حقسیزلیگین جهاندا ...Read More »
اؤلو باز ملت/ مجيد يالقيز
اؤلو باز ملت مجيد يالقيز اؤلوباز بير دلي خلقيک بيزه بو ارثدي باشدان کئچهريک بير اؤلودن خاطيره مينلر ديري باشدان. اؤلو حقينده قوشوب، يازديغيميز نوحه، مراثي ديريلر سهلدي قان ياش چيخارار قاپ قارا داشدان. اؤلونون آرديجا احسان وئرهريک پاي دوگو تاي- تاي ديري اؤلمکده آجيندان پايي يوخ بير کاسا آشدان. اؤلويه مقبره، مرقد، نه رواقلار کي تيکرلر ديري ياتميش کوچهده ...Read More »


text:
روسییانین ۷ قوبرناتورو ایستئفایا گئدهجک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، «ودوموستی» قزئتی کرمله یاخین منبعیه ایستینادلا ایستعفا وئرهجک قوبئرناتورلارین آلکساندر خودیلاینئن (کارئلییا)، اولق کووالیئو (ریازان)، یئوگنی کویواشئو (سوردلووسک)، سرگی میتین (نووقورود)، پاول کونکوو (ایوانووسک)، همچینین پرم ویلایتینین قوبئرناتورو ویکتور باسارقین و بوریاتییانین رهبری ویاچسلاو نوقوویتسینین اولاجاغینی وورغولاییب. معلوماتا گؤره، کرمل بونونلا پرزیدنت سئچکیسی عرفهسینده بیر سیرا پروبلملی رگیونلاردا سیاسی سیتواسییانی یاخشیلاشدیرماق ایستییر.
بو خبرین یاییلماسینین آردینجا آرتیق پرم قوبرناتورو باسارگینین رسمی ایستعفا عریضهسی یازدیغی آچیقلانیب.
باسارگینین یایدیغی معلوماتدا دئییلیر: «منیم اوچون هر زامان اجتماعی ماراقلار شخصی آمبیسییالاریمدان اوستون اولوب. وظیفه مدتیمین واختی بو ایلین ماییندا بیتسه ده، آرتیق روسییا پرزیدنتینه منه یئنی تاپشیریق وئرمهسی حاقیندا مراجعت ائتمیشهم».
روسییا رگیونلارینین پروبملری سون گونلر حددن آرتیق چوخالیب. اؤلکهیه باغلی سوبیکتلرین بودجهلرینده جدی کسیر مشاهده ائدیلیر. اوستهلیک، مؤجود اولان ۸۵ سوبیکتدن ۲۰-سی آرتیق دفولت عرفهسیندهدیر.


text:
نازلانیر هله یوسف جوادی اولدوزوم تلسمه گئتمگه تئزدی گؤلومه دوشن آی نازلانیر هله! چیمنده گئجهنین کئفلی چاغیندا چیلهییر اورهییم بوزلانیر هله! کیمسه آی تک منی گولدوره بیلمز، اونون تک کدری سیلدیره بیلمز، اؤلوم ده دای منی اؤلدوره بیلمز، ایچیمده بیر قاری قیزلانیر هله! یادیمدا سئوگینی منه وئرنده آزجا گولومسهدین چیچک درنده؛ باخماییر یاشیما سنی گؤرنده، قلبیم ایلک باهارلا ایزلهنیر هله! ...Read More »
اؤز خوشونا دئییل / یوسف جوادی
اؤز خوشونا دئییل یوسف جوادی خزان باغچامیزین یانیندان کئچیر، لاله دؤزنمهییر قانیندان کئچیر، هر گوله بیر تیکان جانیندان کئچیر، مئشهلر یام- یاشیل یاشیللاشیرلار. اؤز خوشونا دئییل جان گؤبیینده، قرنفیل دوغولور قان گؤبیینده، گؤر نئجه گئجهنین دان گؤبیینده اولدوزلار اسنهییب ایشیلداشیرلار. گؤزهلر داغلارین دئشیلمیش دردی، قوشولدو چایلارا اورهیین وئردی داش-قوملو یوللاردان گؤردوگون گؤردو دالغالار ساحیلده میشیلداشیرلار.Read More »
سسسیز / یوسف جوادی
سسسیز یوسف جوادی اؤلمم هله سئوگیم تلهسیر دالدادا سسسیز آرخامدا آغیر بیر ائل اسیر دالدادا سسسیز دونیا بویو قوشلار اؤله آنجاق اوچوش اؤلمز قانلی للگه داش یئل اسیر دالدادا سسسیز بیر کیمسه حایات ماهنیسینی کوولایا بیلمز هر پردهسینه بیر تئل اسیر دالدادا سسسیز گوللر سولاراق سانکی گولوش سولمایاجاقدیر هر یایلیق آرا بیر گول اسیر دالدادا سسسیز نئیلک امین اول فلسفهنین ...Read More »
اویناییر / یوسف جوادی
اویناییر یوسف جوادی آلقیشلایین، آلقیشلایین, ایچیمده بیر قیز اویناییر! فیریلداییر ائله بیل کی کؤز اوستونده بوز اویناییر! دیندیرمهیین، قوی اویناسین, یوبانماغین واقتی دئییل قورخا- قورخا گلینلیگی, اگری یئرده دوز اویناییر! من دئییلم بیر آیریسی, یاشیللیغین ماهنیلارین- اورهییمده اؤز باشینا چالیر، قاوالسیز اویناییر! ایچیمده گؤینهین یارا یالواریر او دوزلو یارا دئییر مندن اینجیمهسین, یارامداکی دوز اویناییر! آغاجلاری تونقال اولوب منده یانان ...Read More »
بنؤوشه / یوسف جوادی
بنؤوشه یوسف جوادی خزان قوجاغیندا سولان بنؤوشه اورهگی پاییزدان دولان بنؤوشه تورپاغین آغریسین آلان بنؤوشه یاغیش کدرینی سیلهجک، دایان! ساچلارین دولاشیب قارانلیقلارا گونش تومارلارسا چیخار آشکارا گؤرسهده یایلیغین بورونوب قارا خینالی باشیندان بیلهجک، دایان! یئللر قانادیندا اسن گونلرین یاغیشی باغرینا باسان گونلرین گونشی تئلیندن آسان گونلرین یئنهده او گونلر گلهجک، دایان! هله تئزدی بئله سولما بنؤوشه گلهجک سنیندیر اؤلمه بنؤوشه ...Read More »
هارداسان؟ / یوسف جوادی
هارداسان؟ یوسف جوادی هارداسان یئنیدن، اورهییم اسیر آی منیم سومویه یاتان نایناییم! دونیا عؤمور بویو چالدیم اوینادین بیر آزجا سنده چال،چال من اویناییم! نه قدر دولاندیم باشینا، سنده- اویناتدین روحومو، قالمادی منده. دریمیچکیبسن سوموک کمنده الیمدن قاوالی آل، من اویناییم! اوزوم گولومسهییر یارا چکنده شعریمین تئللرین تارا چکنده سن الله گل منی دارا چکنده- قولونو بوینوما سال، من اویناییم!Read More »
ایکی شعر / یوسف جوادی میانالی
ایکی شعر یوسف جوادی میانالی (۱) بیلمهییرم نهدن گولمهییر باهار، شاختانین قورخوسو جانیندا هله! نه قدهر قونچالار آچمایاجاقدیر؟ بویاندان سون باهار ایستهییر گله. اورهیی داریخیر چیچکدن ساری وحشی یئللر اسیر سسسیز باهاری هاچان ارییهجک داغلارین قاری گونئی بوزلارینین باغرینی دله؟! قارا کول تیکانی بوغور یئل سسین اؤزگورلوک نغمهسین نئجه سؤیلهسین اسین یئللر اسین، آی یئللر اسین قوی باهار اویانسین بزنسین ...Read More »


text:
۲۰۱۷-جی ایلین ان پیس آوتومبیللرینین آدی آچیقلانیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سیاهینی آمریکانین «کونسیومر رپورتس» ژورنالی ترتیب ائدیب. سیاهییا دونیانین ۱۰ آوتومبیل مودلینین آدی داخیل اولوب.
بو ایل ان پیس آوتوموبیل «میتسوبیشی میراژ» سئچیلیب. بونا سبب اونون محرریکیندهکی گوجلو تیترییش، گوج چاتیشمازلیغی و هئچ بیر اؤزللیگی اولمایان سالونو اولوب. کومپاکت الکتریک و هیبرید آوتوموبیللر سیراسیندا ان پیس گؤستریجینی ده «میتسوبیشی» شیرکتی گؤستریب. بئله کی، بو کاتگورییادا ان پیس آدی «میتسوبیشی ی-میئو» قازانیب. بو مدل داها چوخ «اینکیشاف اتدیریلمیش»، «آستا»، «ناراحات و سرت» سؤزلری ایله تصویر ائدیلیب. اوستهلیک، اوزونموددتلی انرژی ییغما پروسسی زامانی ماشینین باطریسی افکتیو نتیجه وئرمیر.
ان پیس کومپاکت آوتوموبیللر سیراسیندا «فیات ۵۰۰ ل» ده یئر آلیب. «فیات ۵۰۰ل»-این دوز اوتوراجاقلاری، سوروجونو قریبه اوتوراجاق مؤوقئیی، یوکسک ائتیبارلیلیغینین اولماماسی ائکسپئرتلری بئله قرار وئرمهیه مجبور ائدیب.
«کرایسلئر ۲۰۰» ایسه ان پیس اورتا حجملی سئدان سئچیلیب. بو مدلده دؤردسیلیندیرلی محرریکین پیس ایشلهمهسی، اعتیبارلیغین لازیمی سوییهده اولماماسی، ناراحات ایدارئتمه قئیده آلینیب.
«تویوتا تاکوما» ایسه ان پیس کومپاکت پیکاپ آدلاندیریلیب. آوتوموبیل پریمیتیولیگی، آغیر ایدارئدیلمهسی، سالونوندا حددن آرتیق سسین اولماسی ایله بو آدی آلیب.
اورتاحجملی کروسسووئرلر آراسیندا ایسه ان پیسی «دوچ جورنی» سئچیلیب. ماشیندا چاتیشمایان جهتلر ائتیبارلیلیغین آشاغی اولماسی، مانئور قابیلیتینین چاتیشماماسی، و۶ محرریکینین ایسرافینین چوخ اولماسیدیر.
«مرسدس بنز جلا» دا ان پیسلر آراسیندا یئر آلیب. بو آوتوموبیلین سالونون سس حددن آرتیق چوخدور. اوستهلیک، ماشینین داخیلی سیخدیر، سالونا گیریش ایسه چتیندیر. «مازراتتی قیبلی»ده «مرسدس»له عینی تالعیی بؤلوشور. مدلین اعتیبارلیلیغینین آشاغی اولماسی و یاناجاق صرفیاتینین چوخ اولماسی اونون جلب ادیجیلیینی یوخ ائدیب.
«لند رووئر دیسکوئری ایسپورت» دا ان پیس کروسووئرلر آراسیندا اؤزونه یئر ائدیب. ماشینین ترانسمیسییاسی، محرریکینین ایشلهمهسی مشتریلر طرفیندن سئویلمیر. نورمال یوللاردا سکانین ایدار ائتمهسی ده آوتوموبیل سئورلرین خوشونا گلمیر. ماشینین مولتیمدییا سیستمی چوخ لنگ رئاکسییا وئریر. اوستهلیک، آوتومبیلین سالونو اؤز سینفی اوچون چوخ سادهدیر.
«کادیلاک اسکالادهئ» ایسه دبدبهلی کروسسووئرلر آراسیندا ان پیسیدیر. بئله کی، کروسسووئرین هامار حرکتی یئترلی دئییل. اوستهلیک، آوتوموبیلین سالونو ناراحاتدیر، ایکینجی جرگهدهکی اوتوراجاقلار چوخ آلچاقدیر، مولتیمدییا سیستمی چوخ قاریشیقدیر، اعتبارلیلیق ایسه یوکسک دئییل.


text:
قاران قوش
قارانقوش qaranquş (اینگیلیسجه: Swallow) آذربایجان دیلینده نئچه آدی اولار چیلچیله ,قاران قوش, قللم قوش, پرستو .74 جوره قوشون آدی اولور ,چیل چیل و آق ,بؤز بویادا اولان, بیلگیلر سایندا قارانقوشلار(بیلگیلر آدی:: Hirundinidae) قوروسوندا اولور.20 سانتی متیر اوزنلوقدا .اوزون بؤیلو سئرچه دن آزجا بؤیوک قوش.قاناتلاری نازیک واوجو بیز,دیمدیکی بالاجا قیشلاری نازیک و چوبوقو.اواون یئلک لری بؤز اولار امما یاشیل و گؤی بویادا اولا بیلر.
ان چوخلو قارانقوش بؤز بویادا بؤز چیلچیله اولور کی چوخلو گوروشئر.بو قوش آسیا ,اوروپا وقوزی آمریکادا یاشیار و بیزیم آزربایچاندا چوخلو اولار.بیر فصلیده اوچ دفعه یومورتا قویا بیلر.بیرینجی جوجه لر بؤی آچاندان سورا ایکنجی سری و اوچونجو سری جوجه لری بؤیوتماقا آتا آنالارینا یاردیم اولار.
ایچیندهکیلر
آد[دَییشدیر]
چیلچیل ,چیل چیله, اوسپریچی,سو وال, قللم قوش(تبریز دوره سینده),قارانقوش, قارا لواچ (تورکمن دیلی) ,بؤزقوش, بؤزقانات , دال بؤز,دال بیزه تورکی آدلاری اولور .انگلیسیجا مارتین Martin و سوالو Swallow آدلانیر.
یومورتا لاری[دَییشدیر]
بیر دفعه جوت اولمادا بئش یومورتا قویار و 15 گون یومورتالار اوستونده یاتار.یومورتالار جوجه اولاندان سورا اولاری 25 گون ساخلار و جوجه لر قانات آچار.جوجه لر باشدا نئچه گئجه یوالارینا گئیدر امما نئچه گوندن سورا آنا و آتاسین بوشلار.
ایکی ارکک و دیشی قارانقوش یووا قورماقدا یاردیم اولار.یووا یئلک پالچیخ و چوپدن قورولار.قارانقوشون ارکک مایاسی بؤیادا بیر اولار.
قوشلار کیمی[دَییشدیر]
قارانقوش و چیلیچل قوش سئرچه کیمی قوشلاردان اولور.امما اولارین دی ان ای قورولارین آچمادا اولار اسکی چاغدا یاشیان چالی قوش (Sylviidae) سیلویدای قوشلاردان اولور.


text:
ایفراطچی بوداییلار میانماردا یوزلرجه ائوی و مسجیدی اودا چکدیلر
میانمارداکی خشونتلرین تازا دؤرونده، ایفراطچی بوداییلار موسلمانلارین یوزلرجه ائو، مسجید و توکانینی غارت ائدیب اودا چکدیلر.
فارسین وئردیگی خبره گؤره ایفراطچی بوداییلار «راخین» بؤلگهسینده موسلمانلارین یوزلرجه ائو، مسجید، تیجارت مرکزی و توکانینا حمله ائلهمکله اونلاری غارت ائدیب اودا چکدیلر.
رویترزین میانمار پولیسینه اساساً وئردیگی خبره گؤره، خشونتلر بیر موسلمان خانیمین خیاباندان کئچرکن بودایی بیر راهیبه دَیمهسیایله باشلاندی!
بو خبره اساساً بو حمله سهشنبه گونو اولدو و میانمارلی موسلمان عاییلهلر، آماندا قالماق اوچون جنگلده سیغینیب ائولرینین اودا چکیلمهسینه شاهید اولدولار. بو وحشییانا حملهلرده ایکی مسجید ده اودا چکیلیب بوتونلوکله داغیلدی.
بو حملهلر بیر شراییطده باش وئریر کی میانمار پولیسی حادیثهلرده اصلاً دخالت ائلهمیر. بعضاً ائله صحنهلر گؤروشور کی بوداییلار، پولیسین گؤزونون قارشیسیندا وحشیلیگه ال وورورلار. دوشنبه گونو میانمار مجلیسینین تحقیق کومسیونو دوشوندوروجو بیر ایقدامدا، دؤولتی وظیفهلندیردی کی خشونتلرین آزالماسی اوچون موسلمانلارین چوخالماسینین قارشیسینی آلسین.
«روهینگا» موسلمانلاری میانمارین 60 میلیون نفرلیک اهالیسینین یوزده بئشینی تشکیل ائدیرلر. اونلار 1948 دن یعنی میانمارین ایستیقلایندان بو طرفه دواملی حالدا شیکنجه، اذیت و دیقتسیزلیکله اوزلشیبلر. پایتختین 130 کیلومترلیگینده یئرلشن «میکتیلا» شهرینده کئچن آی باش وئرمیش خشونتلرده 200 نفردن آرتیق موسلمان اؤلدورورلوب و 12000 مین نفر آوارا اولوب. میانمارین بیر ایل اؤنجه خشونتلریده یوزلرجه موسلمانین اؤلومو و آزیندان 150000 نفرین آوارا اولماسینا سب اولدو.
دئمهلیییک دونیا ایجتماعیّتی ایندیه قدر موسلمان اقلیتیندن حیمایت اوچون هئچ اثرلی ایقدام گؤرمهییب.


text:
دئکابرین ۱۴-ده معاصر اینجه صنعت موزئیینده تانینمیش آذربایجان هئیکل تراشی ذاکیر مئهدی یئوین سرگیسی آچیلیب.
آخار . آز خبر وئریر کی، ز. مئهدی یئو ائکسپوزیسییایا داش، مرمر، آغاج و دیگر ماتئریاللاردان حاضیرلانمیش ۳۵ هیکلین داخیل ائدیلدیی دئییب.
قئید ائدک کی، مئهدی یئو عظیم عظیمزاده آدینا رسساملیق تئکنیکومو و سوریکوو آدینا موسکوا دؤولت آکادئمیک رسساملیق اینستیتوتونون، هابئله اس.اس.ار.ای رسساملیق آکادئمییاسینین آسپیرانتوراسینین مزونودور. ۱۹۷۹-جو ایلدهن رسساملار ایتفاقینین عضوودور. ۲۰۰۰-جی ایلدهن آتاتورک اونیوئرسیتئتینده (تورکییه) درس دئییر.
ذاکیر مئهدی یئو آلمانییا، روسییا، ماجاریستان، فینلاندییا، تورکییه، اینگیلتره، سورییا و آذربایجاندا موختلیف سرگیلرین ایشتیراکچیسی اولوب. او، ایسماعیل بی قوتقاشینلینین (قبهله)، شاه ایسماعیل ختایینین (باکی) و مصطفی کمال آتاتورکون (آنتاکیا) خاطرهلرینه اوجالدیلمیش عابدهلرین مؤلفیدیر.
سرگی دئکابرین ۳۱-دک داوام ائدجک.


text:
تموز-یای
کمال عبدالله – کؤچورن: ائلیار پولاد
یای اولسون، قیش اولسون، بیزیم، یعنی، بیر نئچه اوشاقلیق دوستونون اساس گؤروش یئریمیز بیلگهده روستم گیلین ائوینده اولاردی. روستمین آتاسی زولفقار دایی بو کندین سینهسی خاطیره دولو، بئینی یاشادیغی ایللرین تجربهسییله یوکلو، ساییلان-سئچیلن آغساققاللاریندان ایدی. گنج یاشلاریندان “کشمکشلی” حیات یولو اونو اولجه تورمهیه، اوردان آلمان محاربهسینه، اؤزو ده بیرباشا اشترافباتا، محاربهدن سونرا ائوه و یئنهده قیسا بیر مدتدن سونرا تکرار تورمهیه آتمیشدی. بیز روستمین کیچیک قارداشی رحمتلیک آسلانلا مکتبین بیرینجی سینفینده اوخویاندا آتالاری تورمهده ایدی. اوچ قارداش و بیر باجینی آنالاری دیشینی-دیشینه سیخیب یاریآج، یاریتوخ بؤیودوردو. بو مینواللا گونلر کئچدی و بیز دوققوزونجو سینیفده اوخویاندا زولفقار دایی آخیرینجی دفعه تورمهدن قاییدیب گلدی. داها شهرده یاشاماق ایستمهدی، اصلی کی، بیلگهدن ایدی، اونو توتموش “بدلیگین” آیاغینی سیندیرماق فیکرییله آرواد-اوشاغینی باشینا ییغیب تزه پیرین آلتیندا پئترا مونتیندهکی ائویندن بیلگهه، کهنه آتا-بابا ائولرینه کؤچدو. آسلان او زامان ائودن قاچماق، کهنه محلهده بیر قوهوملاری گیلده قالماق ایستهییردی، آناسی بیزه، بیزسه اونا یالواردیق، کنده تئز تئز گلهجهییک دئیه اونا “کیشی” کیمیسؤز وئردیک، او دا داشی اتگیندن تؤکدو. زولفقار دایی عاییلهسی ایله یؤندمسیز، داریسقال آتا-بابا ائوینده یاشایا-یاشایا ائله اونون یانینداجا یئنی، ایکیمرتبهلی ائو تیکدی.
بئلجنه بیز دوستلارین عمومیباغ ائویمیز گؤیدن، نئجه دئیرلر زمبیلله دوشدو.
او زامانلار باکی کندلرینده حَیَطده پارنیک سالیب گول اکمک تزه-تزه دبه دوشوردو. قرنفیل سووئتلرین بؤیوک-بؤیوک شهرلرینین بازارلاریندا بیر گؤز قیرپیمیندا ساتیلیب قورتاراردی. قرنفیلچیلری دایم ماللا تامین ائلهمک اوچون خصوصی گول آپاریب-گتیرن دستهلر وار ایدی. بو آداملار حَیَطلری بیر-بیر گزیب قرنفیللری حَیَط صاحیبیندن هله بوتایکن آلاردی، اولجهدن پوللارینی وئریب راحاتچیلیقلا یاخین، اوزاق غربت شهرلرین بازارلاریندا گول ساتانلاردان سفارش گؤزلردیلر. زولفقار دایی اعتبارلی مال یییهسییدی. موشتریسی اسکیک اولمازدی. الینه یاخشی پول گلمهیه باشلادی.
آریق، اوجابویلو، اوووردلاری باتیق، حرکتلری تنبل، گؤزلری ایسه جیوه کیمیدایم حرکتده اولان زولفقار دایی بیر بالاجا قاراباغین پامبیق بیلرینی خاطیرلادیردی. قرنفیل ایشی چوخ اذیتلی ایش ایدی. پارنیکده گوله باخماق، بؤیوتمک، قوردونو تمیزلهمک، گوبرهسینی واختلی-واختیندا وئرمک، بیر سؤز، نازینی چکمک آسان ایش دئییلدی. حَیَطده همیشه فهلهسی اولاردی. فهلهلرله بیر یئرده بؤیوک اوغلو روستمده قان-تر ایچینده اللشردی. زولفقار دایی ایسه ایکیمرتبهلی، تزه تیکدیردیگی ائوینین هله رنگ چکیلمهمیش بالکونوندا اوتوروب آنجاق رهبرلیک ائدر، ساغا-سولا گؤستریشلر وئرردی. بیر ده پول ایشینه اؤزو باخاردی. پیس دولانمیردیلار. ”بدلییین” آیاغینی سیندیرمیشدی. ائوی تیکدیریب قورتارمیش، آسلان اوچون ماشین دا آلمیشدی. . . اصلینده، ماشینی، شیشیرتمک اولماسین، بیزیم اوچون آسلانین دوستلاری اوچون آلمیش دا ساییلا بیلردی. آسلان ماشینی، بیزسه ماشینین کئفینی سوروردوک.
هر دفعه بیلگهه، اونلارین ائوینه گلنده عادتن قاشقاباقلی زولفقار دایی بیزی دوداقلارینین اوجونا قونموش ظریف (ضعیف) تبسومله قارشیلاردی. بو، هئچ منیم یادیمدان چیخماز. حقیقتن ده، اورگینده چوخ سئویندیگینی “اوغلونون دوستلاری قوناق گلیب”هامیمیز حیس ائدیردیک. . . اورگینده هم ده اونونچون سئوینیردی کی، بیزیم گلمگیمیزله محاربه خاطیرهلرینی دانیشماق اوچون الینه فرصت دوشوردو، بئینینده ایسه بو زامان او، منجه، بئله فیکیرلشیردی: “نه احوالات دانیشسام، بونلار اوداجاقلار، اصل منیم مالیمدیلار”.
بیز اونون “ماللاری” بیلگهدهکی بو ائوین قاپیسیندان اؤز ائویمیزه گیرن کیمیارکله گیریردیک. یئمکدن یئییب، چایدان ایچه-ایچه اونون بیزه “سیریدیغی” افسانهلری حقیقت آدی آلتیندا، گویا کی، مال کیمییئییردیک. سونرا دا آنالیز ائدیب گولمکدن آز قالا اؤلوردوک.
-آتون بیزی لاپ حریف ساییر، خبرین وار؟! بیر دفه ابولفتح گولمکدن اوغونا-اوغونا آسلانا دئدی.
بیز تئز اطرافا بویلاندیق. بو آدام دانیشیغینیهاچان بیلمیشدی کی. . . یاخشی کی، کیشی ائیواندا یوخ ایدی.
عاغیلدان کم ذاکر اونون دئدیگینه بئله بیر دوزهلیش وئردی:
-اساس مسئله قارنیمیزا یئدیگیمیزدیر، بئینیمیزه یئدیگیمیز دئییل. بو ایسه آرتیق “دلیدن دوغرو خبر” ایدی. بئله گلیش-گئدیشلرین بیرینده منیم عاغلیما حتّی بئله بیر فیکیر گلمیشدی کی، بیز آخی، دئیهسن، بیلگهدهکی بو ائوه آسلاندان، روستمدن داها چوخ زولفقار دایینی گؤرمهیه، اونون آغلاسیغماز تاریخچهلرینه قولاق آسماغا گلیریک.
صحبتدن سونراکی اساس ایشیمیز نیدی، نرد اویناماق! زولفقار دایینین آزاری مطلبی نردده اودماق ایدی، دی گل، بونو باجارا بیلمیردی. مطلب هر دفعه بیلگهدن قوجاق دولو قرنفیلله قاییداردی. تاسی بئش قرنفیلدن اویناییردیلار.
بیر گون ایکی-اوچ ساعات نرد اوینایاندان سونرا چار-پیشمانین شیرین یئرینده زولفقار کیشی نوبتی مغلوبیتیندن سونرا یئنه قیزیشمیشدی. مطلب ایسه هئچ نه اولمامیش کیمی:
-بسدی، زولفو دایی، یورولدوم، باشیم آغریدی. من بیر استکان چای ایچیم، اؤزومه گلیم، -دئیه استولون آرخاسیندان دوردو، قوللارینی گئن آچاراق گرنشدی، گئنیش ایواندا غالیب پهلوانلار کیمیاورا-بورا گزیشمهیه باشلادی. بو، بیر نوع، “آرادان” چیخماق دئمک ایدی. کیشینی اود گؤتوردو:
-گؤر نئجه الیمیکسیر؟! بیر گؤرورسوز؟! زولفو دایی داخیلن برک حیرصلنسه ده بیزه باخیب حیرصینی بوغا بیلدی، -آی اوشاق، بونا چای گتیرین، – دئییب نردین داشلارینی، حتّی مطلبین داشلارینی دا، یئنیدن تاختایا دوزه-دوزه سسلندی:
-گل گؤروم، گل، بورا بیلگهدی، بوردا اودوب قاچماق یوخدو! جوتدهییب اودورسان، من سنه بیر سؤز دئمیرم، سونرا دا قاچیرسان؟!
مطلب، البته کی، یالاندان اؤزونو نازا قویوب کیشینی حالدان چیخارماق ایستهییر، همیشهکی کیمیاؤزوندن اویوب اویودوردو. بو ایسه زولفقار دایینی داها چوخ عصبیلشدیریردی.
-آی زولفو دایی، سن مننن باجارا بیلمزسن. من بو نردین اوستاسییام، سن آخی عاریف آدامسان، بونو بیلیرسن. یوخ بیر، “زر وئریر. ” اولمادی کی. . . زر وئرر کیمه؟ زر وئرر اویونچویا!
-گل، گل، ایندی گؤرهجهگم، سن نئجه اوستاسان، نئجه اویونچوسان. بورداکیلارینهامیسی گؤرهجک.
-کیشیینن ایشینیز یوخدو، دورون، دورون، چیخین باییرا. یاللاه، گئدین، گئجهدی. . . آسلان بیزه گؤز وورا-وورا آتاسینین طرفینی ساخلادی. مطلبین اوددوغو قرنفیللره او دا شریکیدی، اونونچون ده بوگونلوک اویونون بیتمهسینی ایستهییردی.
-هارا آپاریرسان بونلاری؟! اوتور یئرینده! – زولفو دایی حیرصینی آسلانا تؤکدو. -بیلیرم، شریکسن اونونلا. . . انجاق بیلسین! بو حَیَطدن اودوب گئتمک اولماز. سحرهجن اوینایاجاق. قاییت، قاییت!. .
-گئجهدی، قوی اوشاقلار گئتسینلر. بسدی اوینادین. صاباح یئنه گلللر. روستم شیرین-شیرین دانیشاراق مسئلهنی همیشه اولدوغو کیمیصلح یولویلا حل ائلهمک ایستهدی.
زولفقار دایی تکجه روستمین سؤزونون اوستونه هئچ واخت سؤز دئمزدی، اودور کی، ایندیده ایچینده پارتلایا-پارتلایا نردتاختانی حیرصله باغلادی، اوزونو یانا چئویرهرک دئدی:
– گئت، اوستلرینده دور، باخ کی، آرتیق گول درمهسینلر. نئجه کی دئدیم: دوز اوتوز دنه!!
مطلب بالکوندان تشخخوصله، اصل محاربه غالیبلری کیمیدوشه-دوشه یاستی-یاستی دئدی:
-اولمادی کی، زولفو دایی. اوتوز بئش دنه! الیمینییه کسیرسن؟! یئددی تاس اودموشام. هرهسی ائلهییر بئش قووزدیکا، جمعی ده ائلهییر اوتوز بئش. آرتیق گول منه بیر دنهده لازیم دئییل. من تمیز آدامام…
کیشی آرتیق حیرصینی اونوتموشدو، آما مطلبین سؤزلریندن چوخ، بو سؤزلرین “گناهسیز” دئییلیش ترزیندن یئنیدن آلوولاندی:
-اوتوز دنهدن بیر دنهده آرتیق اولماز!! آخیرینجی تاسی سایمیرام، اویون یاریمچیق قالدی. گلن صفر زری استکاندا آتاجاقسان! گؤروم نئجه جوتلیهجکسن؟!
-نئیچون آخیرینجینی سایمیرسان؟ آچیق-آیدین مارس ایدی ده. گرک آخیرئیجن من زر آتیب اوینایایدیم، سن ده دایانیب باخایدین؟! منه دئمزدیلر، بونون باشی خاراب اولوب، اؤزو-اؤزوینن نرد اویناییر؟! مطلب کیشینی هلهده حالدان چیخارماق ایستهییردی. آمما یوخ، آلینمادی، زولفقار دایینین حیرصی دومان کیمیاوچوب گئتدی، دوداغینین اوجونا یئنه همنکی ظریف تبسوم گلیب قوندو.
-آی زولفو دایی، بو، عؤمور بویو جیغالدی. جوتلهییر، بو آدام، اؤزون کی، بیلیرسن، خئیری یوخدو، اؤیرنجهلی بارماغا نه توبه، استکانین ایچینده ده جوتلیهجک. من گویا سیتواسییانی(آبهاوانی) یومشالتماق ایستهییردیم، آما اؤز اؤلووای قووزدیکا پاییمینهاییندا اولدوغوم اوچون بونو دئییب مطلبه گؤز ووردوم. او ایس. . . نئیلسه یاخشیدی؟! منه طرف دؤنوب ائله باخدی کی، گویا، اونو تحقیر ائتمیشدیم:
-من استکانین ایچینده زر جوتلهییرم؟! نولار؟! بو او دئمک ایدی کی، سنه بو گون قووزدیکا دوشمور. آیدین مسئلهدی، راضیلاشمانی پوزماق اوچون بهانه آختاریردی، تاپدی. عئیبی یوخ، منیم ده اؤز کونتر-آرقومئنتیم وار. وئجیمه ده آلمادیم.
اصل معرکه ائوه قاییداندا مطلبین ماشینیندا دوشدو. گوللری چوخ بیلمیشلیگیندن بیزدن اوزاق یئرده ، ماشینین باقاجنیکینده(دال صاندیق) گیزلهدیب راحات-راحات ماشینی سورن مطلب، طبیعی کی، نه مورادا، نه ذاکر، نه من، نهده بیر کلمه ایله ده اولسون، بو معرکه ده اشتراک ائتمهین واحیده گول وئرمک ایستهمیردی. بو هله آزمیش، کئفینین کؤک واختیندا بیزی هله بیر اله ده سالیردی:
-سیزین هئچ بیرینیزه گول دوشمور. بلکه اوچ دنه قرنفیل واحیده وئردیم. او دا بلکه. اگر اؤزونو یاخشی آپارسا. . . او، گؤزآلتی واحیده نظر سالدی.
-منه هئچ نه لازیم دئییل.
مطلبین یانیندا آز قالا عداوتله اوتورموش واحیدین سؤزلری چوخ کسکین سسلندی. او، قاشلارینی چاتاراق گؤزلرینی قاباق پنجرهدن ظولمت گئجهنین بیلینمز بیر نقطهسینه دیکیب قالمیشدی.
-حاییف! سن اوردا کیشینین دؤرد قوشاسینی چاهار-سه دئینده من سنین یالانینی چیخارمادیم. گرک چیخاردایدیم. عیبی یوخ، سن گؤررسن گلن سفر. آرخادا منه قیسیلمیش ابولفتحین سسی بیر آز یوخولو گلدی. ابولفتح همیشه سونرادان مطلبه ائتدیگی یاخشیلیقلار اوچون پئشمان اولوردو.
-البته، لاپ دوز دئییر ابولفتح. او گؤرهجک گلن سفر. حؤکمن گؤرهجک. بو گونون صاباحی یوخدو، وار!
-واحید یئنه ظولمت قارانلیقداکی همن مجهول نقطهدن گؤزلرینی آییرمادان کنایه ایله، آجی-آجی دیللندی. ذاکر نه من، نه سن، قفیلدن “ها-ها-ها” گولدو.
مطلب آلتدان-آلتدان زندله واحیده باخدی. او، نهیه ایهام ووروردو، مطلب ده، بیزده یاخشی باشا دوشوردوک. زولفقار کیشینین دیگر اساس رقیبی همیشه واحید اولاردی. واحید ده مطلب کیمیکیشینی آسانلیقلا اودوردو، آما بونو شیشیرتمهدن، مزلنمهدن ائدیردی. پامبیقلا باش کسیردی. واحیدین آرامیزدا لقبی واردی: “غدار”! البته کی، بو گونون آجی تجربهسینی واحید هئچ زامان اونوتمایاجاقدی و اونون روستم کیشی ایله سئانسلاریندا مطلب بیر ده هئچ واخت گول اوزو گؤرمیهجکدی.
بیر مدت قولاغیمیزا آنجاق ماشین موتورونون سسی گلدی.
-یاخشی دا، آی ابولفتح، سن دوز آدامسان آخی، دؤرد قوشانیهاچان گؤردون؟ بلکه گؤزووه گؤروکوب؟! چاهارسه. یادیندا ساخلا: چاهار-سه. منده سهو اولمور. منده بیر دنه سهو تاپان آداما من پرئمییا وئررم. یاخشی، سنه ده اوچ دنه گول. مطلب دقتله گؤز اوجو واحیده باخیب آچیق-آشکار اونا آجیق وئریر، آرادا بیزیمله مزلهنیردی.
-آپارارسان او اوچ دنه گولو بازاردا ساتارسان، قاتیق آلیب سورترسن باشیوا. ابولفتین یوخوسو قاچدی، سسی غضبلی چیخدی. اللرینی کی، گولدن اوزموشدو، اونونچون بئله جسارتله آرخاسینداکی کؤرپولری یاندیریردی. قانی عمللی-باشلی قارالمیشدی. من بئله باشا دوشدوم کی، بونون صاباح کیمینلسه گؤروشو وار، گوللر اونون اوچون چوخ واجیبدیر. ذاکر یئنه خاپدان “ها-ها-ها” ائلهدی و خاپدان دا سسینی کسدی.
مطلب بیم بونو بیلمیردی، یاخشی بیلیردی. یئرینی راحاتلاییب صحبتین استقامتینی دییشدی:
-بو بیریسی هله بیر گؤر نه دئییر؟! من گویا زرلری استکانین ایچینده جوتلهییرم. ساغ اول، واللاه. ایهام منه ایدی. -سیزهامینیز زولفو دایییا “بالئت” ائدیردیز. . .
-یاخشی، نه دئییرم کی، وئرمک ایستهمیرسن، وئرمه.
-منده الیمیگول پاییندان اوزوب مسئلهیه باشقا طرفدن آچیق-آشکار شانتاژ یولویلا یاناشماغا قرار وئردیم.
-منیم سنه بورجوم نه قدر ایدی؟
مطلب سکسندی:
-اونون بورا نه دخلی وار؟
-وار دخلی، بؤیوک دخلی وار. . .
یئنه بیر مدت ماشین موتورونون سسینی ائشیتدیک.
مطلب فیکره گئتدی، ماشینی سوره-سوره یارانمیش “پروبلئمین” خیرلی و ضررلی طرفلرینی بئینینده گؤتور-قوی ائدیب، نهایت، نتیجهسینی چیخاردی، باشا دوشدو کی، گوللرینهامیسینی “منیمسهیه” بیلمیهجک، حکمن بؤلوشمهلیدی، آرتیست کیمیبیردن حیرصیندن “پارتلامادیمی، پارتلادی”:
-سیزین باشینیز خاراب اولوب؟ سیز ظارافات-زاد باشا دوشمورسوز؟. . بو نه صحبتدی ائدیرسیز؟ من سیزدن گول گیزلدهجگم؟! ذاکر، سن ده بونلارا اینانیرسان؟
ذاکیر چاشیب نه دئیهجگینی گؤتور-قوی ائدینجه مراددان دا، نهایت، سس چیخدی:
-گیزلتسن، یاخشی جاییل اولمازسان کی. . . بایاقدان بری سوسان مرادین بو سؤزلریندن سونرا بیزهامیمیز، حتّی واحیدده، اوغونوب گئتدیک. ماشین شهره چاتدی.
. . . بو سؤزون “یاخشی جاییل اولمازسان!” سؤزونون اؤز تاریخچهسی واردی. زولفقار دایینین یانیندا همیشه اونون بیر کهنه دوستو اولاردی. کیشی اونو ایش دالییجا گؤندرردی. کندین بوتون خبرلری بوندا ایدی، کیمیدئسیدین، بارهسینده هر شئیی بیلیردی. جین کیمیآدام ایدی. آدی عزیزآغا ایدی. بیر دفعه بالکوندا اوتوروب چای ایچدیگیمیز یئرده عاغلیما نه گلدیسه، دریندن، هرطرفلی دوشونمهدن زولفو دایییا نه من، نه سنه بئله دئدیم:
-آی زولفو دایی، بیز کی بو یولو شهره گئدیب-گلمکدن لاپ الدن دوشدوک. بیزه بو طرفلرده بیر باغ یئری تاپسایدین، آلیب قونشو اولاردیق. . . زولفو دایی قویمادی، من سؤزومو بیتیریم:
-عزیزآغا! سسلندی.
-بلی، ائشیدیرم. عزیزآغا استولونو یاخینا چکدی.
-گؤر، اوشاق نه دئییر. بونا بیر باغ یئری تاپ. یاخیندا بیر شئی وار؟
عزیزآغا الینی آتیب قارالمیش و چیرکلی بوینونون دالینی قاشیدی، سونرا گؤزلرینی حَیَطین حاصارینین اوستوندنهارالاردانسا دولاندیریب دئدی:
-وار، بو یاخیندا بیر دنهسی وار. حمیدآغانین قارداشینین یئریدی. ساتیر.
-دئگینن حمیدآغایا، منه سیمسار آداملاردی، قیمت مسئله-سینده یوخاریدان گئتمهسینلر.
عزیزآغا بیزیم، خصوصیله ده، منیم بو ایشه ماراغیمین جیدی اولدوغونو گؤروب باغی تعریف ائلمهیه باشلادی. اونون دئدیکلریندن بئله آنلاشیلدی کی، ساتیلان باغ یئری، حقیقتن، یاخشی بیر یئردیر، ایکی گؤز ایستهییر، تاماشا ائلهسین. دوزدو ائوی یوخدو، آما حاصاری، قویوسو، آغاجلاری. . . اعلادی، اعلا.
من مداخله ائتدیم.
-بو یئرین صاحبینی دئییرسن کی، یاخشی تانییرسان، ائلهدی؟
-هری، هری، ائلهدی. زولفقار دا اونو یاخشی تانییر. بیزیم آدامدی.
-قیمتینی دانیش، بیر-ایکی گونه بیزده گلک، باغا باخاق. اولار؟!
-اولار، اولار، نئیچون اولماسین؟! نه واختی ایستهییرسن، گل.
دوغرودان دا، ماراقلی واریانت ایدی. من اوشاقلارلا باخیشدیم. آسلان باشی ایله “خیر-دعا” وئردی.
من بیر آز دا اورکلندیم. اوزومو یئنیدن توتدوم عزیزآغایا، بو دفعه قطعیتله دئدیم:
-او آداما دئینن کی، باغین سندلرینی ده حاضیرلاسین.
-هری، هری، دئیرم. هر شئی حاضیردی. . . سنهانسی سندلردن دانیشیرسان؟
عزیزآغا آنی سوکوتدان سونرا صدق-اورکله تعجب ائتدی.
-عزیزآغا، بازاردان آلما، فیندیق آلمیریق کی بیز.
مطلب صبرله اونا ایضاح ائتمهیه چالیشدی.
-حمیدآغا باغ ساتیر، بو دا پول وئریر. سند وئریلمهلیدی، یا یوخ؟!
عزیزآغا فیکره گئتدی. بیر مدت بوندان سس چیخمادی. زولفقار دایی دا بیزیمله بیرده صبرله اونون نه جاواب وئرهجگینی گؤزلهمهیه باشلادی.
-نولدو، بیر چتینلیک وار؟ واحید بارماقلارینی شاققیلداداراق سوروشدو.
-یووخ، نه چتینلیک. . . آما من بیلهنی اونون سندی-فیلانی یوخدو.
-نئجه یعنی، سندی یوخدو؟ بس آلقی-ساتقینی نئجه ائدهجه-ییک؟ من بو سند صحبتیندن سونرا هوسدن دوشمهیه بهانه آختاریردیم.
-سن خاطیرجمع اول. وئر پولووو، آل باغیوو.
-بس بیردن من بو باغدا ائو تیکمک ایستهدیم؟. .
-تیک! کیم سنه سؤز دئیه بیلر؟! تیک ائوینی، یاشا. هئچ کیم سنه بیر سؤز دئیه بیلمز. بیز بوردا دؤیولوک بیم؟
عزیزآغا شستله زولفقار دایینین اوزونه باخدی. زولفقار دایی آغیر-آغیر باشینی ترپهدیب اونون دئدیکلرینی تصدیق ائلهدی.
-عزیزآغا! حمیدآغانیهامیمیز تانییریق، دئییرسن. چوخ گؤزل. یاخشی، بس بیردن اون ایلدن، اییرمیایلدن، اللی ایلدن سونرا، سنده، منده بو دونیادا اولمایاندا بونون اوشاقلاری، نوهلری گلدیلر منیمکیلرین یانینا کی، بس بیز سیزی تانیمیریق، بو باغ یئری بیزیم بابامیزیندی، بو دا سندلریمیز، چیخین بوردان. اوندا نئجه اولاجاق؟
عزیزآغانین گؤزلری نیفرتله قییلدی:
-اوندا اونلار یاخشی جاییل اولمازلار کی. . .
بیز بیر نئچه آن چاشیب قالدیق. سونرا سؤزلهشمیش آداملار کیمیهامیمیز بیردن قارنیمیزی توتوب گولمکدن اوغونوب گئتدیک. زولفقار دایی حتّی بیزه باخیب او دا بیغالتی قیمیشدی. آی سنی، عزیزآغا!. . سن گل، منیم بیر اتک پول وئریب آلدیغیم باغی گئری طلب ائله، عوضینده نه آز، نه چوخ، یاخشی جاییل اولما. اورکدن تیکان چیخمازمی، چیخار. عزیزآغا بیزه تعجبله باخیر، هئچ جور باشا دوشه بیلمیردی کی، بیزیمهامیلیقلا بو جور اورکدن گولوشوب قهقهه چکمگیمیزه سبب ندیر؟!
. . . بو “یاخشی جاییل” صحبتیندن اوزون مدت سونرا من، نهایت، اؤز کهنه آرزوما چاتدیم، کندین باغ یئرینده بالاجا بیر ساحه آلدیم. زولفقار دایی اؤزو ده بیر گون ماشینا مینیب گلدی، بیر خئیلاق باغین اورا بوراسینا باخیب خیر-دعاسینی وئردی. گئدرکن دوداقلارینین اوجونداهامان او تبسوم الینده گتیردیگی قزئته بوکولو بیر آغاج پارچاسینی منه اوزاتدی:
-سن. . . چوخ گؤزلهمه، کیشی آرتیق دوشموشدو، تئز-تئز تنگنفس اولوردو، اودور کی، آراملا دانیشیردی. آغاجلاریوی اکدیر. . . پاییزین آخیری اصل واختیدی. من سنه. . . بیر دنه نار چوبوغو گتیرمیشم. بوندان، بیلهسن، هئچ کیمده یوخدو. . .
-آی زولفو دایی. . . نئجه یعنی، هئچ کیمده یوخدو؟!
-سنه دئییرم، هئچ کیمده یوخدو، دئمهلی، یوخدو! بو نار تومسوز ناردی. بو سورتون دنهسینده توم اولمور.
زولفقار دایی منیم بئینیمدن کئچنلری ال اوستو “اوخودو”.
من داها دؤزمهدیم:
-آی زولفو دایی، آی زولفو دایی، دای بو بویدا دا یوخ دا. . . گولمهگیمیایسه گوجله ساخلادیم. حاییف، بیزیم اوشاقلار بوردا دئییللر.
زولفقار دایی داها دانیشمادی. دوداقلارینداهامان ظریف و ضعیف تبسوم گؤزلرینی قییب منه بیر معنالی باخیش آتدی، حَیَطدن چیخیب قاپیدا اونو گؤزلهین ماشینا آغیر-آغیر مینرکن:
-ساغ اول، اؤزوندن موغایات اول، -دئدی.
زولفقار دایی همن پاییزین آخیرلاریندا بو دونیادان کؤچوب گئتدی. سون نفسینی وئررکن، نه بارهده ایسه مارشال جوکوولا مباحثه ائدیرمیش. بو کیشینین مزهلی، آغلاسیغماز صحبتلری اوچون بیز بو گونده داریخیریق. بیلگه کندینین بارون مونهاوزئنی او قدر فانتاستیک احوالاتلار بیزه دانیشمیشدی کی. . . تورمه حیاتیندان، “وور زاکونلاردان”، اشترافباتدان، محاربه واختی قارووولدا دورارکن جوکووا گولله آتماغیندان. . .
زولفقار دایینین منیمله سون صحبتینیده اونون نوبتی (تاسف کی، سونونجو) مزهسی کیمیقبول ائدیب بو بارهده دوستلارا نانه-تورشوسو ایله دانیشدیم. خیلی گولوشدوک. بیز اونو آنجاق بو جور، گوله-گوله یاد ائده بیلردیک.
ان چوخ گولن مطلب اولدو:
-آی سنی، زولفو دایی. . . نئجه دئییب؟ تومسوز نار؟. . کیشی فانتازیوردو دا. . .
واخت تئز کئچیر، واخت کئچدی. او نار آغاجی بؤیودو و ایلک مئیوهلرینی بؤیوک بیر سخاوتله گتیردی. من هر دفعه او آغاجا باخاندا قلبیمه غریبه و آنلاشیلماز بیر غصه قونور. نهینسه غریبچیلیگینی چکیرم. سیز اینانمایاجاقسینیز، آما او آغاجین نارینین دنهسینده، زولفقار دایی دئین کیمی، توم اولمادی. شیرین نار دنجیکلری آدامین آغزیندا راحات-لوکوم کیمیارییر-دی. بیزهامیمیز مات-معتل قالمیشدیق.


text:
ربابه مورادووا آذربایجان موسیقیسینین، مدنیتینین کوریفی صنعتکارلاریندان بیریدیر.
۱۹۳۳-جو ایل مارتین ۲۲-ده اردبیلده دونیایا گؤز آچان ربابه خانیم یئنییئتمه یاشلاریندا عائلهسی ایله بیرگه آذربایجانا کؤچوب. ایراندان قاچیب گلنده اونون تخمیناً ۱۴-۱۵ یاشی اولاردی. بیر مدت ایندیکی شیروان شهرینده یاشایان مورادووا سونرادان صنعتی ایله علاقدار پایتخت باکییا اوز توتور.
ربابه خانیم هله مکتبلی ایکن اؤز بنزرسیز سسی ایله هامینی حیران ائدیر. داها سونرا او، موسیقی درنیینه یازیلیر و بورادا گؤرکملی موغننی، بستکار قولو عسگروولا تانیش اولور. گنج ربابه گئتدیکجه تاماشالاردا، تدبیرلرده چیخیش ائتمهیه باشلاییر. سالیاندا گاسترول سفرینده اولان علسگر علکبروو تصادف نتیجهسینده ربابه مورادووا ایله تانیش اولور و چوخ کئچمیر کی، اونو باکییا گتیزدیریر. ۱۹۵۰-جی ایلده باکییا قدم قویان خاننده آصف زئیناللی آدینا موسیقی مکتبینین موغام شعبهسینده تحصیل آلماغا باشلاییر. هله طلبه ایکن اوپرا و بالت تئاترینین صحنهسینده ایلک دفعه لیلی کیمی گؤرونور. اونون ایفا ائتدیی "قاراگیله"، "بو آیریلیق ندن اولدو؟"، "اونودا بیلمیرم"، "گئجهلر یوخوسوز قویموسان منی" کیمی ماهنیلاری بو گون ده سئویلیر، دینلنیلیر.
داها اطرافلی آخار تی وی نین تقدیم ائتدیی سوژئتده:


text:
حوثیلرین الریاضا راکت ضربهسی ائندیرمهسی ایله علاقدار اولاراق سعودییه عربیستانی یمنین بوتون هاوا و دنیز لیمانلارینی باغلاییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا سعودییه عربیستانینین رهبرلیک ائتدیی عرب کوالیسییاسی یاییب. کوالیسییا لیمانلارین موقتی باغلاندیغینی بیلدیریب.
بوندان اؤنجه تطبیق ائدیلن سرحد نظارتینین حوثیلره بالیستیک راکت تداروکونون قارشیسینی آلمادیغی وورغولانیب.
قید ائدک کی، حوثیلر الریاضدا یئرلشن کرال خالید هاوا لیمانینا راکت آتیبلار. راکت سعودییه عربیستانی اوردوسو طرفیندن محو ائدیلیب.


text:
گنجلر و ایدمان ناظری آزاد رحیموو بیرینجی آوروپا اویونلارینین آچیلیشیندا ایشتیراک ائدن دونیا اولدوزو لیدی قاقایا بیر میلیون دوللار وئریلمهسی بارهده یاییلان معلوماتلارا آیدینلیق گتیریب.
ترند-این معلوماتینا گؤره، آ.رحیموو بیلدیریب کی، توپ اونلوقدا اولان دونیا اولدوزلارینین مقاویلهده گؤستریلهن قیمتلری عادتا آچیقلانمیر:
«دونیا اولدوزلاری موختلیف تدبیرلر اوچون موختلیف قیمتلره راضیلاشا بیلیرلر. سهو ائتمیرمسه، بو اولدوزلارین بؤیوک تدبیرلر اوچون قیمتی ۱ میلیونا قدردیر. آنجاق آذربایجانا گلینجه ایسه، لیدی قاقایا وئریلن قانارارین مبلغینی آچیقلایا بیلمرهم، بو کومرسییا سریدیر».


text:
آللاه! قوجا موغانلی مین بیر دردی شلهلهدیم کورهییمه چاتدیم آللاه! وطن بویدا بیر نیسگیلی اؤز سئوگیمه قاتدیم آللاه! سوسادیلار آل قانینا چاتلار دوشدو دابانیما داش آتدیلار عنوانیما باشی قالخان توتدوم آللاه! اَییلمهدیم یئللر ایله! یویولمادیم سئللر ایله! نامردلرین اَللرییله! بهتانلارا باتدین آللاه! بو یاشامسا! اوُلوم نهدی؟ غیرت دیشیم،دیل چئینهدی! یالادیم یارام گؤینهدی! قارا قانلار اوتدوم آللاه! «قوجا»تک دولدوم گوناها! طالعیمدن ...Read More »
آزالمادی / قوجا موغانلی
آزالمادی قوجا موغانلی آغریلا ر- آجیلار ایچیمیاویدو اریتدی، دوغرادی اؤود آزالمادی! دولاندی هفتهلر، دولاندی آیلار ایللر باشا چاتدی درد آزالمادی! بو ایللر خیش سالدی قاشیمین اوسته ایلدیـریم کیشنهدی باشیمیـن اوستـه سئللر داشلاندیسا داشیمین اوسته اودلار اوجاغیندان اود آزالمادی! هر اؤتن بیر قوناق، دوغما خان اولدو سوفرهمین باشیندا اَت – قانا دولدو سونرا قان اوتدوروب، واریمیبؤلدو اوگئی آزالمادی، یاد آزالمادی! قوهوم ...Read More »
ائللر دورناسی / قوجا موغانلی
ائللر دورناسی قوجا موغانلی یئتیم شعریم نه دانیشیر نه دؤزور! اوچور سینیر مصراعلارین بیناسی! بایاتی تک، بالاسیندان اَل اوزور لایلا چالمیر قوشمالارین آناسی ! خزان دوشور آلمالیغا- نارلیغا شاختا دئییر یاشیللیغا- وارلیغا قوجا پالید بالتالانیر دارلیغا اسیم اسیر بو چؤللرین ناناسی! قاغاییلار گئری دؤنمور خزره گمیلری یوکلنیبدیر کدره دالغالاری دومانلی بیر منظره کؤچر اولور بو گؤللرین سوناسی! سئوگی یولون کسیر ...Read More »
یارین خطرینه / قوجا موغانلی
یارین خطرینه قوجا موغانلی پريشان اوزانام کؤهنه ساز وئرين مينهاوا یارادیم يارين خطرینه! شاختالي عؤمرومه وارسا ياز وئرين ساچلارا الهنن قارين خطرينه! تئليندن آسيليب پردهسيز سازيم سوسوبدو گرايليم، باتيب آوازيم سيزيلدار باياتيم، شوروم، شاهنازيم کامانين خطرينه، تارين خطرینه! لالهلي داغلاردان ایلهاملار آليم ساري تارلالاردا، دويغويا داليم چيچکلي باغلاردا سرگيلر ساليم آلمانين – هئيوانين، نارين خطرینه! سوس دئدين:”قوجا”يا، هله سوسماييب چتين ...Read More »
خورالی شههر / قوجا موغانلی
خورالی شههر قوجا موغانلی بورا خورالی شههر- قارا یاخیلیب دووارلارینا؛ آتیشقالاریندا- سارالان گونشین بارماق ایزلری. کوچهلری یارالی شههر، بورا خورالی شههر! ایستی – هنیرتی یوخ…!اوجاغیندا، دونور کؤرپه محبّت بوز قوجاغیندا، بو شههرین: نه آدی وار! نه سانــــی! قارا دئولر آیاغیندان- آغ توز قوپور، مئیدانیندا، دوراغیندا، سولور چیچک بوداغیندا؛ بو شههرین دردی بؤیوک، بئلی بوکوک.! اؤلوم گزیر کؤرپهسینین یاناغیندا، سئل داشلانیر، ...Read More »


text:
ندن ادبییات اوْخویوروق؟
بوْرخئس همئشه "ادبییاتین یاراری نهدیر؟" سوْروسوندان چوخ شیددتله حیرصلهنردی. اوْ بو سوْرغونون آخماقجاسینا اوْلدوغونو وورغولاییب دئیهردی: "کیمسه سوْروشماییر قوشون اوْخوماسینین ائیلهجه گونشین باتان چاغینین گؤزللیگینین نه فایداسی وار؟" ایهرسه بو گؤزل نسنهلر واردیرلار و ایهر بونلارین وارلیغیندان دوْلایی یاشام بیر آن اوْلموش اوْلسا بیله آز چیرکین و آز اورهک سیخان اوْلورو، اوْنلارا بیلیمسل ندنلر آرخاسیجا اوْلماق؛ قیسسا دوشونجهلیک دئمک دئییلمی؟
*
ادبییات، سئوگی ایله ایستک و جینسی ایلیشگینی بیر اینجه صنعتین یارانیشینا آلان اوْلاراق، قوْنوملاییری. ادبییاتین اوْلمادیغی چاغدا، ائروتیسم ده یوْخویدور کسین. سئوگی و کئفی سازلیقدان آلینان لیذذت ایسه، دهیرسیز اوْلاردی. اوْنون ادبی ایمگهلهمهلرینین اورونو اوْلان اینجهلیگی ایله درینلیگی ائیلهجه شور و ایستیلیگی ده اوْلمازدی. دوْغروسو یالان اوْلماز دئییرسک ایهر، گارسیلاسوْ، پئترارک، گوْنگورا یا بودلئرین اثرلرینی اوْخویانلار تئلئویزیانین آلچاق سئریاللارینی ایزلهین ساوادسیزلاردان داها چوْخ لیذدتین دهیرینی بیلیب، اوْندان داها چوْخ یارارلانیرلار. ساواد و ادبییاتدان یوْخسون بیر دونیادا عشق ایله ایستک حئیوانلار سایاغی ارضاء اوْلماقدان باشقا بیر شئی دئییلدیر دئمک. بو اوزدن بدوی غریزهلری ارضاء ائتمکدن آرتیق، درینلشه بیلمهیهجکدیر.
*
ادبییاتین اوْنلارا کی موتلودورلار، اوْنلارا کی یاشاییشین اوْلدغو طرزیندن راضیدیرلر، هئچ نهیی یوْخدور دئمهیه. ادبییات عاصی و باریشماز بدنلرین خوْرهییدیر. عوصیانکارلارین دانیشان، آیدین دیلی، وارلیقلاریندان راضی قالمایان کیمسهلرین گوهنلی بؤلگهسیدیر.
اینسان ادبییاتا قیسیلیر چونکی ایستهییر غملی و ناقیص اوْلمایا. "روسیانته" (دوْنکیشوْتون آتی) ایله بیرگه آغلار و اینجارسیزجاسینا هوْیوخموش لامانچانین بورنوندا چیین به چییینه چاپماق، دنیزی نهنگین کورهیینده ناخدا اوْهب (موْبیدیک روْمانینین بیرینجی شخصیتی) ایله بیرگه گزمک، آرسینیک جامیْنی باشا چکهن مادام بوواری ایله بیرگه دادماق، بوقدر بیز اورهتدیییمیز یوْللاردیلار کی، اوْزوموزو بو عدالتسیز دونیادان قورتارماق اوچون بیر آراج اوْلاراق اورتمیشیک. بیر یاشام کی همئشه بیزی زوروندا قوْیور اوْلدوغوموز آدام اوْلاق، بیر حالدا کی چئشیدلی آداملار اوْلماق ایستهییریک؛ بلکی بیزه اوستون گلن ایستکلریمیزه، جاواب تاپماق اوچون دئیه.
*
ادبییاتین بیردنه ائتگیلی اثرلریندن بیریسی دیل آلانیندا قوْنوملانار. یازیلی ادبییاتی اوْلمایان بیر توْپلوم، سؤزلرینی ان اوستون ایلگی آراجی ادبی متنلرده گلیشدیریلن سؤزجوکلر اوْلان توْپلوملا موقاییسهده، دوْلغونلوق ایله آیدینلیق باخیمیندان داها گئری قالمیش، دایازلیغی ایسه گؤزده اوْلاراق، بیان ائدیری. اوْخوماقلا اؤزگه اوْلموش بیر توْپلوم کی ادبییاتدان هئچ بیر ائتگی گؤتورمهییبدیرسه، کار و کوْرلارین توْپلومونا تای آنلاشمامازلیغا بولاشار. پیشمهمیش دیلیندن دوْلایی بؤیوک سوْرونلارلا قارشی-قارشییا گلهجکدیر. بو شخصلرده ده صادیقدیر. بیر کیمسه کی اوْخوماییر یا آز اوْخویور یوْخسا تکجه اوْلومسوز و یارارسیز اوْخویور، کسینلیکله دئمک طرزینده سوْرونو اوْلاجاقدیر. بو آدام چوْخ دانیشار آنجاق آز دئیهر، چونکی دئدییی سؤزون آنلامینی چاتدیرماق اوچون سؤزجوکلری اویغون دئییلدیرلر.
ادبییاتسیز بیر دونیا، اویغارسیز بیر دونیادیر، حساسیتدن قیسیر قالمیش ائیلهجه دانیشماقدا یئتیشمهمش، جاهیل و غریزه اوزوندن داورانان، عشقین شور و شررینده خام ترپهشن، سیزه ایمگهلهدیگیم بو ایماژین ان اؤنملی اؤزللیکلریندن بیریسی قودرت و گوجه بوْیون أیمکدیر. و باخیمدان، بو دونیا موطلق حئیوانی بیر دونیادیر. تمل غریزهلر گوندهلیک داورانیشلارین طرزینی معین ائدیرلر. بئلنچی بیر یاشامین اؤنملی اؤزللیگی بقا و واراوْلماق اوچون ساواشماق، تانینمامیشاردام قوْرخماق و مادی گرهکلری ارضاء ائتمک دئمکدیر. داها روح (تین) دئیه بیر نسنهیه یئر قالماز. بو دونیادا یاشامین دهییشمهمزلیگی قورغولو قارانلیق باخیشی ایله بیرلهشیب، بو دویغویلا کی اینسانین یاشامی همندیر کی گرهک اوْلا و همئشه بئلنچی اوْلاجاقدیر. داها هئچ کیمسه و هئچ نسنه اوْنو دهییشدیره بیلمهیه قادیر اوْلمایاجاقدیر.
• نییه ادبییات | ماریو بارگاس یوسا | فارسجاسی: عبدالله کوثری
تورکجهیه چئویرن: ح. م 🙏
-
- ۹۴/۱۲/۱۶


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آلماز علسگرلی دن گوزل موزیکلر دانلود اوچون
Almaz ələsgərli mp3 Azərbaycan
1- آلیم & آلماز سنی آختارا آختارا Alım % Almaz səni axtara axtara
2- بو گئجه bu gecə
3- گئدیرم Gedirəm
4- گئجیکمیش محببتیم gecikmiş məhəbbətim
5- ایلک محبتیم ilk məhəbbətim
6- ایندی بیلدیم indi bildim
7- تورکیه – آذربایجان Türkiyə – Azərbaycan
8- گل دئدین گلمه دیم Gəl dedin gəlmədim
9- گل گل Gəl Gəl
10- بیلیرسنمی bilirsənmi
۱۱- اینانیرام Inanıram
12- کونلوم سنیندیر könlüm sənindir
13- مدینه mədinə
14- بیرجه دیقه bircə dəyqə
15- فالچی falçı
16- اوچان قوش uçan quş
17- خاطیره لر xatirələr
18- یاندیم یاندیم yandım yandım
19- سنسیزده خوشبختم sənsizdə xöşbəxtəm
20- سئوگی بایرامی sevgi bayramı
25- یاغیش yağış
30 – سئویرم sevirəm
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: almaz ələsgərli mp3,almaz xanım,Azerbaycan mp3leri,bilirsənmi mp3,bircə dəyqə mp3,bu gece,bu gecə,bu gecə mp3,bu gecə mp3 Azeri,danlod mp3 azeri,eşq,eşq nədir mp3,falçı,falçı mp3,gedirəm,gedirəm mp3,gəl dedin gəlmədim mp3,gəl gəl mp3,ilk məhəbbətim mp3,indi bildim mp3,könlüm sənindir mp3,mədinə mp3,mənim üçün ağlama mp3,mp3 Azeri,mp3 Azəri,sevgi bayramı mp3,sevgilim mp3,sevirəm mp3,sevirəm söylə mp3,sənə nəğmə qoşuram mp3,səni axtara axtara mp3,səsizdə xoşbəxtəm mp3,son bahar mp3,Türkiye Azerbaycan mp3,Türkiyə Azərbaycan mp3,uçan quş mp3,فالچی,فالچی ماهنیسی,فالجی,منیم اوچون آغلاما,موزیک یاغیش,موسیقی فالچی,موسیقی آذری,موسیقی شاد آذری,یاندیم ماهنی سی,یاندیم یاندیم,یازیغیم گلیر سنه,یاغیش,کونلوم,کونلوم سنیندیر,گل دئدین گلمه دیم موزیک,xatirələr mp3,xoş gəlmişik ay dostlar mp3,yandım yandım mp3,yazığım gəlir sənə mp3,yağış,yağış mp3,ınanıram mp3,آلماز علسگرلی,آهنگ های آذربایجانی,آهنگ گل گل,آهنگ آذری,آهنگ سئوگی بایرامی,آهنگ شاد بو گئجه آذزی,آذری موزیک لر,آذری نغمه لر,آذربایجان موزیک لری,آذربایجان آهنگ لری,آذربایجانی موسیقی لر,آغلاما,اوچان قوش,ایلک کحبتیم,بهترین موسیقی آذربایجان,بو گئجه,بو گجه,بیلیرسن می ؟,باهار,بایارم,برجه دیقه آهنگی,ترکیه آذربایجان ماهنیسی,ترانه های آذربایجانی,خوش گلمیشیک آی دوستلار,خاطیره لر,دانلود موزیک یاندیم یاندیم,دانلود موزیک آذری,دانلود آهنگ فالچی,دانلود آهنگ محبتیم,دانلود آهنگ مدینه,دانلود آهنگ های ترکی آذربایجانی,دانلود آهنگ یاغیش,دانلود آهنگ گئدیرم,دانلود آهنگ آذری,دانلود آهنگ آذری اینانیرام,دانلود آهنگ آذربایجانی,دانلود آهنگ اوچان قوش,دانلود آهنگ بو گئجه,دانلود آهنگ ترکی سنسیزده خوشبختم,دانلود آهنگ ترکیه آذربایجان,دانلود آهنگ خاطیره لر,دانلود آهنگ سنی آختارا آختارا,دانلود آهنگ سون باهار,دانلود آهنگ سئوگیلیم,دانلود ترانه یاغیش,دانلود ترانه گل گل,دانلود سئوگی بایرامی,سنه نغمه قوشورام,سنی سئویرم,سنسیز,سنسیزده خوشبختم,سئویرم,سئویرم سویله,سئوگی,عشق,عشق ندیر |


text:
اوتوزایکینجی درس
"حال شکیلچی لرینین مۆختلیف معنالی سؤز یاراتماسى (2)"
1. آدلیق حال: آدیندان گؤرۆندۆیۆ کیمى بو حال اشیانین آدینى بیلدیریر. لاکین بوندان علاوه آدلیق حالدا اولان ایسیم مجردلییى ده بیلدیرر: "کیتاب ان یاخشى یولداشدیر." جۆملهسینده هم کیتاب، هم ده یولداش تام مجرد حالدا ایشلهنیب.
بو حالین علامتى یوخدور، لاکین بَلسیز (نکره) اولان تأثیرلیک حالداکى ایسیمده علامتسیز اولار: "بیر کیتاب آلدیم." بو جۆملهده " کیتاب" سؤزۆ تأثیرلیک حالدا و مفعول اولدوغو حالدا، بَلسیز (نکره) اولدوغو اۆچۆن "ى" علامتینى قبول ائلهمهییبدیر.
ایسیم آدلیق حالدا اولاندا هم ایسمى، هم ده فعلى جۆملهلرده "مۆبتدا و خبر" اولار:
"معلیم گلدى. (فعلى جۆمله ) ، معلیم مئهریباندیر. (ایسمی جۆمله )".


text:
مایباخ
مایباخ - Maybach-Motorenbau GmbH و یا مایباخ – ویلیام مایباخ و اوْغلو کارل طرفیندن قورولان آلمان آوتوموبیل شیرکتی. Dirijabllar اوچون محریک ایستحصال ائتمک له فعالیته باشلامیش ، سوْنرادان بؤیوک و لوکس آوتوموبیل لر ایستحصالینا کئچمیشدیر. ایکینجی دونیا مۆحاریبه سی ایللرینده آلمان حربی زیره لی ماشین لاری اوچون محریک حاضیرلامیشدیر. حاضیردا شیرکتین مرکزی اشتوتگارت دا دیر و دایملر – کرایسلر آوتوکنسرنینین بیر پارچاسیدیر.
ایلک ایستحصالا کئچدییینده ایکی مدلی (مایباخ 75 ، مایباخ 62 ) وار ایدیسه ،سیلسیله یه علاوه اواونان 57 اس مدلی ایله محصول سایی اوچه چیخاردیلمیشدیر.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ویکی پدیا


text:
۱۹ سپتامبر
۱۹ سپتامبر: بلژیکده دونیادا ایلک گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر؛ فاشیست آلمان کییوی ایشغال ائتمیشدیر.
۱۸۸۸ — بلژیکین ایسپا کورورتوندا دونیادا ایلک دفعه گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر.
۱۸۹۳ — یئنیزلاند دونیادا ایلک دفعه خانیملارا سئچکی حوقوقو وئرمیشدیر.
۱۹۲۸ — نیویورکدا میکی ماوس حاقیندا ایلک کارتونی فیلمینین نوماییشی اولموشدور.
۱۹۳۹ — شوروی اوردوسو ویلنیوسو ایشغال ائتمیشدیر.
۱۹۴۱ — ایکینجی دونیا موحاربهسی: کییو فاشیست آلمان طرفیندن ایشغال اولونموشدور.
۱۹۵۲ — مککارتیزم آپوفوزو: چارلی چاپلین کومونیستلرین تعصوبونو چکمکده ایتیهام اولونموشدور.
۱۹۸۲ — ایسکات فالمان ایلک ایکی گولوش، :-) و :-( گولوشلرینین ایدیعاسینی ایرهلی سورموشدور.


text:
ایندیکی اوشاق اویونلارینی بیلمیرم(آزی 25 ایلدی اوشاقلیغیمدان کئچیر)، دوننکی اوشاق اویونلاری، اویون اولاراق بئینیمیزه یازیلیب. بئینیمیزه یازیلانلار، بو آسانلیقدا سیلینمزلر. اوشاقلیقدا اوینادیغیم اویونلاردان یادیمدا قالانلارین یبیر نئچهسینی آشاغیدا سیرالاییرام. اوشاقلیقدا اوینادیغیمیز اویونلار بیزی بو گونه حاضیلادیقلاری گؤرونور، بیرلیکده باخاق:
گیزلنپاچ(گیزلن پانچ)؛ بیر نفر بیر یئرده(ابه) گؤزلرینی یومور باشقالاری قاچیب گیزلهنیرلر. گؤزلرینی یومان، اونلارین هاردا گیزلندیکلرینی آیارلاییب، آدلاریلار سسلهییب، ابهنین شوبهلهمهلیدی. بو اویوندا اولانلار آییق اولمالیدیلار، اولماسایدیلار هر دؤنه اونلار گؤزلرینی یوممالی اولاجاق ایدیلار. بو گون بیزلر گؤزلریمیزی یومساق دا، یان-یؤورهمیزده اولانلارین هاردا گیزلندیکلرینی اؤیرنمهلیییک، یوخسا هر واقت گؤزو یومولو قالیب، باشقالارینی آختارمالی اولاجاییق.
ابه قولا؛ بیر آنا ابه قازیلیب، سونرا بالا ابهلر قازیلیب، هره بیرینی یییهلهنیب، بیر نفر ایسه بیر قولا الینده اوزاقدا دوروب، اوردان اولان ابهلردن بیرینی قازانماق اوچون، چابالامالی دیر. ابهلرین یییهلری قولاچینی اوزاقلاشدیرمالیدیرلار، یوخسا نه قدر یاخینلاشسا بیر ابهنی قازانماق ایمکانی چوخ اولاجاق. اوندا ابهسینی الدن وئرن کیمسه بیر عؤمور ابه دالیسیجا قاچمالی دیر.
بو گون ابهلر بیزیم ائویمیز، کندیمیز، یوردوموز، یییهلندیییمیز هر بیر نه دیر. الدن وئردیییمیز زامان، بیر داها قایتارماغیمیز چوخ چتین اولاجاق دیر. اوشاقلیقدا نئجه یییهلنمهییمیزی اوینامیشیق، ایندی ایسه اوینادیقلاریمیزی یاشاییریق.
آنا منی قوردا وئرمه؛ بو اویوندا بیری آنا اولوب، اؤنده دوروب، باشقالاری بالا اولوب، آنانین دالینا دوزولورلر. آنا ایله اوز-اوزه بیر قورد دایانیر. قورد اویان-بویانا کئچیب، اوشاقلاردان بیرینی سیرادان چیخارتماغا چالیشار. آنا اوشاقلاری قورومالی دیر، هر اوشاقدا آنانی نظرده آلمالی دیر. آنادان اوزاق دوشدوکده، یا دا آنانین نئجه داورانماغین گؤرمهدیکده سورودن آیریلیب، قوردا یئم اولا بیلر. بو گون آنامیزی تاپیب، اونون دالیسیندا دالدالانیب، نه ایش گؤردویون گؤرمهلیییک. یوخسا سورودن آیری دوشدوکده قورد-قوشلارا یئم اولا بیلهریک.
قئییش قویدو(قایینج قاپدی)؛ بیر جیزیق چکیلیب، بیرلری جیزیغین ائشییینده، باشقالاری جیزیغین ایچینده اولورلار. جیزیغین ایچینده اولانلار قایینجلاری یئره سریب، بیر باشینی جیزیغا(توققاسینی) طرف قویوب، اؤزلری اونو قورویورلار. قایینج ائشدهکیلرین اللهرینه کئچمهمهلی دیر، یوخسا ایچهریده اولانلاری یاندیریب یاخارلار. بو اویوندا وارلیقلاریمیزدان یییهلنمهیی اؤیرنیردیک. وارلیقلاریمیزی یییهلنمهسک، اؤزوموزدن آلیب، اؤزوموزو وورارلار.
بونلارا تای اویونلاری ایستهدیییمیز قدر سایا بیلهریک. اوشاقلیقدا اویون اولسالار دا، بو گون گئرچکلر دیرلر. اوشاق اویونو باخدیغیمیز اویونلار دئمک بؤیوکلویوموزه حاضیرلیقلاریمیشلار. آنجاق بیز اونلارا اویون باخمیشیق، قایینجلار جانیمیزا اوتوروب، قولا دالیسیجا قاچیب، اولانلاری گؤرمویوب، چرلهدیییمیز زامانلار، تزه باشا دوشوروک آی بالام، اویون دئییلمیشلر. گئرچک ایدیلر!!!!


text:
ویستولا چایی
ویستولا چایی (اینگیلیسجه: Vistula، (فارسجا:ویستولا)، (آلمانجا:Weichsel)، (ایتالیاجا:Vistule)، (عربجه:فيستولا)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Vistül)، (روسجا:Bиcлa)) لهیستان اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۰۴۷ کیلومتر دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویستولا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vistula»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).== گؤرونتولر ==


text:
ایرانین نووه راضیلاشماسیندان چیخماسی دونیا اجتیماعیتی اوچون اوغورسوزلوق اولاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «ریا نوووستی» آگنتلیینه مصاحیبهسینده روسییا خاریجی ایشلر ناظیرلیینین رسمی نمایندهسی میخایل اولیانوو سؤیلهییب.
«بیز آرتیق آمئریکا و ایران طرفیندن قارشیلیقلی سرت ریتوریکانین شاهیدی اولوروق. ایرانا مناسیبتده سانکسییالار تطبیق ائدیلیر. بوتون بونلار نووه راضیلاشماسینین رئاللاشدیریلماسیندا خوش اولمایان محیط یارادیر. ایرانین نووه راضیلاشماسیندان چیخماسی دونیا اجتیماعیتی اوچون اوغورسوزلوق اولاجاق»، – اولیانوو بیلدیریب.


text:
اوندؤردونجو درس
"مۆرکب سؤزلرى نئجه یازماق؟"
مۆرکب سؤزلر نئچه جۆر یازیلار:
1. مۆرکب سؤزۆ یارادان کلمهلرین هر بیرینین مۆستقیل وورغوسو اولسا، سؤزلر آیرى یازیلار و آرالاریندا خط قویولماز: ائل گؤلۆ، سهند داغى.
2. یاخین معنالى و ضید معنالى سؤزلردن دۆزهلن مۆرکب سؤزلرین آراسیندا خط یازیلار: دام-داش، یاخشى- یامان.
3. عئینى سؤزلرین تکراریندان یارانان مۆرکب سؤزلرین آراسیندا "با – به - ها" اولسا، بیتیشیک، اولماسا خط ایله یازیلیر: دالبادال، وورهاوور، یاواش-یاواش
4. مۆرکب سؤزۆن ترکیبینده اولان کلمهلرین بیر وورغوسو اولسا، بیتیشیک یازیلیر: قاراداغ، حسنعلى، قازایاغى


text:
اویان نیوز : سون ایللر گونئی آذربایجاندا میللی اؤزونودرک پروسئسی سورتلنیب، میللی و مدنی حاقلار اوغروندا حرکاتا چئوریلیب.بونو گؤرممک مومکون دئییل. تاریخ بویو قوزئی گونئیدکی هرکاتا دستک اولوب. مسیاغا محمدی بو عنعننی بوگون ده داوام ائتدیرمیی واجیب سایان ضیالیلاریمیزداندیر.تانینمیش شرقشوناس-عالیم و ترجومچی بو ایشه هم قلبینینهؤکمو، هم ده قلمینین گوجو ایله خیدمت گؤستریر.
سون ایللر گونئی آذربایجاندا میللی اؤزونودرک پروسئسی سورتلنیب، میللی و مدنی حاقلار اوغروندا حرکاتا چئوریلیب.بونو گؤرممک مومکون دئییل. تاریخ بویو قوزئی گونئیدکی هرکاتا دستک اولوب. مسیاغا محمدی بو عنعننی بوگون ده داوام ائتدیرمیی واجیب سایان ضیالیلاریمیزداندیر.تانینمیش شرقشوناس-عالیم و ترجومچی بو ایشه هم قلبینینهؤکمو، هم ده قلمینین گوجو ایله خیدمت گؤستریر.
آمماداها چوخ اوزده اولماغی دئییل، بؤیوک تورکچو علی بیهوسئینزاده سایاغی، “پرده آرخاسیندا” دورماغی اوستون توتور.اوزون ایللر علمی آراشدیرمالاری، کیو-دکی یازیلاری، چیخیشلاری اونویران و گونئی آذربایجان عذره پئشکار متخصص کیمیتانیدیب.
مسیاغا محمدینین تقدیم اولونان “گونئی آزربایجان مسهلهلری” کیتابی “مقالهلر”، “موصاحیبهلر” و ”ترجومهلر”بؤلوملریندن عبارتدیر.
کیتابداکی “باکی-تبریز دایانیبدیر اوز-اوزه” آدلی ایلک یازیدا آزربایجانین تالئیوکلو مسئلهسی – قاراباغ، بیر ده گونئی آزربایجانیندوروموندان اورک یانغیسی ایله سؤز آچیلیب. مؤلفین بیر فیکری ایله ده رازیلاشماماق اولمور کی، گونئی آذربایجان بیزده اوزون موددتبهدیی ادبیاتین مؤوضوسو اولوب. و مسئلهنین دایم گوندمده قالماسیندا، اونون اومومازربایجان پروبلئمی کیمی قاورانماسینداشایر و یازیچیلاریمیزین میسیلسیز رولو اولدوغونو دا وورغولاییر. لاکین بونو دا قئید ائتمیی لازیم بیلیر کی، چاغداش شرطلر پروبلئمین همده علمی شکیلده آراشدیریلماسینی، رئال حادثه و پروسئسلرین راسیونال تحلیلینی، منتیقی ایضاحینی طلب ائدیر. یالنیز بو حالدا مسئلهنین انموختلیف آسپئکتلری بارهده آدئکوات تسووور یارانا، چئشیدلی پراکتیک تشببوسلر سمرهلی اولا بیلر. ائله کیتابدا توپلانمیش یازیلارینینکسریتی ده بو آمالا، بو ایدئیایا سؤیکنیر.
بو گون گونئی آذربایجاندا ضیالیلار، اؤزللیکله گنجلر بوتون باسقیلارا و تضییقلره رغمن، بیر آرایا گلیب اؤز فیکیرلرینی کیچیکورتاملاردا پایلاشیرلار. دوشونجه و دویغولارینین مهسولو اولان یازی و اثرلرینی اینتئرنئت شبکهلرینده، کیتابلاردا و گئتدیکجه داهاسرت زوراکیلیقلا قاپادیلان مئدیا واسطهلرینده یاییملاییرلار. مسیاغا محمدی اونلاری بیرر-بیرر بیزلره تانیدیر. بو یازیلارینچوخونو او، منیم ده بؤیوک هوسله ایزلدیگیم سوسیال شبکهلرده، اینتئرنئتده پایلاشیر. چوخ سئویندیریجیدیر کی، مسیاغا مهممدیسریمیزین تئکنیکی و اینفورماسیا ایمکانلارینی منیمسهییب دیرلی یازیلارینی اؤز اینتئرنئت صحیفهسینده یئرلشدیریر. اونون یوکسک بدییزؤوقونو، زنگین ائرودیسیاسینی، دونیاگؤروشونو عکس ائتدیرن و نفیس ترتیبی ایله گؤز اوخشایان بو ائلئکترون صحیفهلرده گئنیش بیلگیلرالماق مومکوندور.
مسیاغا معلم “مقالهلر” بؤلوموندکی یازیلاریندا چوخلارینا آز معلوم اولان متلبلردن دانیشیر، اوخوجونو گیزلینلردن هالیئدیر: ایراندا میللیتجه فارس اولان رضا شاهین حاکمیته گلمهسیندن سونرا آذربایجان تورکلرینه قارشی زوراکی آسسیملیاسیاسییاستی یئریدیلمهسیندن، بونو دؤولت سیاستی سویهسینده آپاریلماسیندان و بونون “علمی اساسلار” اوزرینده سیستئملشدیریب بوتؤوبیر ایستراتئگیا حالینا سالینماسیندان دانیشیر؛ ایراندا پهلویلریدن میراس قالان گئرچکلیکدن – فارسلارین آذربایجان تورکلرینه قارشیقیسقانجلیغیندان یارانمیش (ایرانی عصرلر بویو تورکسیللی شاهلار ایداره ائدیب – پ.م.) “آذربایجان خوفو”نون تاریخینی یادا سالیر:
”فارس میللتچیلیگینین نزریچیسی، پانیرانیزمین بانیلریندن بیری محمود افشارین تکلیفلری کونکرئت و رادیکال ایدی: تورک دیلی قاداغانولونسون، اونون موستقیل دیل اولمادیغی و آذربایجاندا اوللر ایشلنمدیگی “علمی شکیلده” ثبوت ائدیلسین، گونئی آذربایجان ارازیسیموختلیف آدلار آلتیندا پارچا-پارچا ائدیلمکله، “آذربایجان” آدی اونوتدورولسون، اهالی اؤلکهنین فارسدیللی بؤلگهلرینه کؤچورولوباسسیمیلیاسیا اولونسون و س. تورکلوگو “ساری تهلوکه” کیمی خاراکتئریزه ائدن افشار یازیردی: “ساری تهلوکه موقتی تهلوکه دئییل،بوتون ایران منشألی میللتلر و خالقلار (ایرانلیلار، افقانلار، کوردلر، تاتلار و تاجیکلر) اوچون بیر نؤو اوموممیللی و دایمی بیر تهلوکهدیر”.محمود افشار توصیه ائدیردی کی، فارس دیلینین آذربایجاندا یاییلماسی و مؤهکملنمهسی اوچون بوتون واسطهلردن – رادیودان،مکتبدن، قزئت، ژورنال و کیتابلاردان ایستیفاده اولونمالی، فارسجا چاپ محصوللاری بورادا اوجوز قیمته ساتیلمالی، حتی هاواییپایلانمالیدیر. (بو گون اونون آدینی داشییان فوند همین توصینی “اوغورلا” یئرینه یئتیریر – فوندون نشر ائتدیگی کیتابلار نینکی جنوبی،حتی شیمالی آذربایجاندا دا هاوایی پایلانیر)… او زاماندان بری گونئی آذربایجان اراضیسی پارچا-پارچا ائدیلیب ۱۱ یئربؤلونموشدور و بو پروسئس ایندی ده داوام ائتمکدهدیر”.
فارس میللتچیلری ایندینین اؤزونده ده آزربایجانین یئرلی ساکینلرینین کؤکجه تورک اولدوقلارینی دانیر، اونلارین دیلجه تورکلشمیش فارسلار(آذریلر) اولدوغونو سؤیلییرلر. اونو دا قئید ائتمک واجیبدیر کی، فارس میللتچیلرینین ایشلتدیگی تئرمین قوزئی آذربایجاندا باشادوشدوگوموز معنادا اولماییب، آزربایجانین فارس کؤکلو قدیم ساکینلرینین دیلی معناسیندادیر.
مقالهده داها سونرا مسیاغا محمدی “آذربایجان خوفو” سیندرومونون بو گون ده داوام ائتدیگینی گؤسترهرک یازیر: ”سسری-نینسوقوتو و قوزئی آزربایجانین موستقیللیک قازانماسی ایله “ایسلامچی” شووینیستلرین فعالیتی داها آچیق و ایریمیقیاسلی کاراکتئر آلدی.آرتیق بو فعالیت تکجه گونئی آذربایجانا دئییل، هم ده آذربایجان رئسپوبلیکاسینا قارشی یؤنلمیشدی. موستقیل آزربایجانیؤزلری اوچون بیر نؤمرهلی تهلوکه سایان پانفارسیستلر میسلی گؤرونممیش بیر ایشه – آرازین ایکی ساحلینده یاشایانلارین واهید خالقولمادیغینی “ثبوت ائتمهیه” گیریشدیلر. جلال متینی، اینایتوللاه رضا، کاوه بایات کیمی “ایدئولوقلار” بیر واختلار محمود افشارلارینگؤردوگو ایشی یئنی شرایطه اویغون شکیلده داوام ائتدیرمهیه باشلادیلار. ۱۹۱۸-جی ایلده یارانمیش خالق جومهوریتینی “آزربایجانرئسپوبلیکاسی” آدلاندیردیغی اوچون مممهدمین رسولزادنی یامانلاماقدان یورولمایان بو شخصلر قوزئی آزربایجانینازربایجان اولمادیغینی (محض بئله!) اثباتلاماق اوچون دریدن-قابیقدان چیخیرلار”.
گؤروندوگو کیمی، آذربایجان خالقینین ائتنیک کیملیگی، دیلی، سویکؤکو بارهده یالان و ایفتیرالاری تکجه ایراندا دئییل، خاریجده یاشایان ویئنه ده احمد کسروی، محمود افشارین (تأسفلر اولسون کی، منشأجه آذربایجانلی اولان بیر چوخلاری اؤز قلمی ایله شووینیستهاکیم دایرهلرین خیدمتینده دایانیب، اونلارین سیاستینی “اساسلاندیرماق” اوچون دریدن-قابیقدان چیخیب) ساپی اؤزوموزدن اولانخلفلری هله ده داوام ائتدیریرلر و اونلارین قارشیسینا علمی مخز و فاکتلارلا چیخماق عالیملریمیزین قارشیسیندا دوران موهوموزیفهلردندیر. همین وظیفنی یاخشی آنلایان مؤلف کیتابداکی “گونش هله سؤنمهییب”، ”شیمالی ایران گرک آزاد اولا…”، ”کوروشبابکه قارشی” و بو قبیلدن اولان دیگر یازیلاریندا قوندارما میللتچیلیک تسسوبوندن دوغان قئیری-علمی ادعالاری تاریخی منبعلرهساسیندا قطعی شکیلده رد ائدیر، ایرانین موختلیف موسلمان خالقلاری آراسیندا نیفاق یارادانلارین خیانتکار نیتلرینی ایفشا ائدیر،شووینیستلرین کسکین هوجومونا معروض قالمیش آذربایجان مدنیتی و تاریخی اوزریندکی قارا یالان و ایفتیرا پردهسینی گؤتوروب اسلهقیقتی اوخوجولارا چاتدیرماغا نایل اولور.
مسیاغا محمدینین یوکسک پروفئسسیوناللیقلا ائتدیگی ترجومهلر ده عینی مقصده خیدمت ائدیر؛ آراییب تاپدیقلارینی، دوشونجلرینیبؤلوشور، اوخوجولارین اینفورماسیا دایرهسینی داها گئنیش، بدیی زؤوقونو داها تکمیل ائتمهیه چالیشیر. ترجومهلریندکی دیرلی شرهلرئلم عالمینده و ایجتیمایتده ماراق دوغوراجاق یئنی فاکتلاری و بیلگیلری نظره چاتدیرماغا ایمکان یارادیر.
“ترجومهلر” بؤلومونده م.محمدی جلال آلئ-احمدین “ایران ضیالیسی و تورک دیلی پروبلئمی” آدلی یازیسینا وئردیگی اطرافلی شرهدگؤرکملی ایران یازیچیسینی یاخیندان تانیدیر. و یازیر کی، جلال ایراندا تورک دیلی و مدنیتینی مهو ائتمهیه یؤنهلیک سیاستین بوتوناسپئکتلرینی حیرتامیز دقیقلیکله آچیقلاییر. سونرا قئید ائدیر کی، جلال آلئ-احمد پهلوی رئژیمینین قیلینجینین دالی دا، قاباغی داکسدیگی، ایفرات فارس شووینیزمینین توغیان ائتدیگی بیر زاماندا جلال حاقیندا اثرلر یازدیغی زیالیلیغین حقیقی نومونهسینی گؤستریب،ایراندا آذربایجان تورکلرینه قارشی یورودولن “مدنی موستملکچیلیک” (ایفاده یازیچینین اؤزونه مخصوصدور) سیاستی باردهقیقتی سؤیلمکدن و قلمه آلماقدان چکینمهییب.
بو ماراقلی یازی ایله تانیشلیقدان سونرا جلال آلئ-احمدین هله اؤتن عصرین ۶۰-جی ایللرینده سؤیلدیگی بیر حقیقتله رازیلاشماماقمومکون دئییل. او یازیردی کی، جنوبی آذربایجاندا باش وئرن بوتون بحرانلی وضعیتلر دیل مسئلهسیندن دوغموشدور. او قئیدئدیردی کی، مدنیتین، تحصیلین، مطبوعاتین و کیتاب نشرینین هله یاییلمادیغی دؤورده ایراندا دیل موختلیفلیگی ائله بیر پروبلئمدوغورموردو؛ ۱۹۲۰-جی ایللرین اوللریندن تئهران حکومتی بوتون اؤلکهده اهالینین بیردیللی اولماسینا چالیشدی، بوتون سیینی نینکی تورکدیلینی مهدودلاشدیرماغا، حتی اونو مهو ائتمهیه یؤنلتدی.
مسیاغا محمدینین اوستالیقلا سئچیب ترجومه ائتدیگی ماتئریاللار سیراسیندا تانینمیش گونئیلی آراشدیرماچی حسین فئیزوللاهیوهید، مئهران باهاری، سیروس مدهدی، یالچین قاراداغلی، علی محمدی و س. کیمی مؤلفلرین یازیلاری سرگیلنیب.
بو فاکت چوخ دوشوندوروجودور کی، سرحدسیز رئپورتیورلار بیرلیگینین سون ۴ ایلده یایدیغی هئساباتلاردا ایران اینتئرنئتین دوشمنی،ژورنالیستلرین هبسخاناسی آدلاندیریلیب. کیتابدا یئر آلمیش سید متینپورون “تورک میللتچیلیگی: بیر اتفاق آراسیندا یول”، عباس لیسانینین“ایراندا میللی ظلم مسئلهسی”، شاهناز قولامینین ”بیر چاغیریش بارهده ایزاهات”، اکبر پاشایینین “یولوم آیدین، آلنیم آچیق” آدلییازیلارینی بو باخیمدان هیهجانسیز اوخوماق اولمور. یازیلارین مؤلفلری گونئی آذربایجان میللی حرکاتینین تانینمیش مدنیفاللاریدیر. اونلار موختلیف واختلاردا میللی-مدنی موجادیلهلرینه گؤره هبسخانالارا دوشموشلر. تک ائله مقالهلرین آدینا نظرسالاندا، اونلارین هانسی حؤکمله زیندانا سالینماسینی آچیقلاماغا احتیاج دویولمور.
“گونئی آذربایجان مسئلهلری” کیتابیندا او تایلی-بو تایلی واهید مدنیتیمیز، ادبیاتیمیز حاقیندا یئنی بیلگیلر الده ائتمک،دوشونمک اوچون چوخ زنگین و ماراقلی یازیلار، ماتئریاللار توپلانیب، تقدیم اولونوب. بو تیپلی یازیلار گونئیده یاشایانسویداشلاریمیزین اؤز تاریخی، میللی کؤکونه قاییدیشی و اونا دریندن باغلانماسی اوچون زمین هازیرلاییر.
…”سؤز بازارینین اوجوزلاشدیغی، ائفیردن و مطبوعات صحیفهلریندن معناسیز ایبارهلرین اوستوموزه آخیشدیغی، متلبسیز “کرپیج”لرینستولوموز اوسته قالاقلانیب رفلریمیزه دولوشدوغو بیر زاماندا نه یاخشی کی، بؤیوک ایدهآللارا سؤیکنن، میللتین یادداشینی کورشالماغاقویمایان کیتابلار دا ایشیق اوزو گؤرور” – بو فیکری مسیاغا محمدی باشقا کیتاب حاقدا سؤیلهییب. و دوشونورم کی، بو سؤزلر ائلونون تقدیم اولونان کیتابینین بویونا بیچیلیب.
پروانه ممدلی
http://www.gunaskam.com


text:
آشیقلیق صنعتی
آشیقلیق صنعتی
موسیقی وشعر صنعتینین كؤكو ،یازیلی تاریخلردن
چؤخ قدیمه قاییدیر. آرخئولوژی(باستان شناسی) قازینتیلاردان تاپیلمیش داشلار و اونلارا
حك اولونموش موسیقی آلت لری و اونلاری چالانلارین شكیللری و باشقا ایلكین موسیق
آلت لرینبن نمونه لری ،همین صنعتین یازیلی تاریخلردن چوخ قاباغا عایید اولدوغونو
گؤسته ریر(2700-3000 میلاددان
قاباخ). بیز بو فاكتیلارا(قایناقلارا)
آرخالاناراق گؤروروك كی آشیق صنعتی اَن قدیم و یوكسك سوییه ده اولان بیرصنعت
دی.آشیق صنعتی اورجینال و تكرار اولونمازدیر.
بو صنعت خالقین،عصیرلر بویو عنعنه
لری(رسم لری) اؤزه رینده یارانیب فورمالاشمیشدیر.آشیق یارادیجی لیغی شفاهی خالق
ادبیاتین اُن بؤیوك و زنگین قولونو تشكیل ائدیر.
آذربایجان شفاهی خالق ادبیاتی سؤزلویونده ان
تانینمیش سؤزلردن بیری ده آشیق سؤزودو.بوسؤزون آرخاسیندا،بیر بؤیوك ملتین –
اولوسون مدنیّت تاریخی ،كیملیگی ،معیشت نغمه لری ،تمیز حسّ لری،گوموش بولاق كیمی
قاینایان دویغولاری،جنگاورلیگی،سئوینجی،كدری،ائنیشلی _ یوخوشلو عومور یولو، فلسفی
گؤروشلری وحیاتین سئزمك اولار.
بوسؤز(آشیق) ایستر _ایستمز اساطیرله
باغلیدیر.داها دوغروسو بو سؤزون ذاتیندا،اؤزؤنده مقدس لیك وار، كشف اولونمامیش بیر
گومونج دور (دفینه- خزینه).عصریمیزده، سازلا چالیب اوخویان كسه آشیق دئیلرسه دئمك
بو سؤزون كیچیك بیر حصّه سینین معناسی قید اولونور، بوسؤز چوخ آنلاملی بیر كلمه
دیر.(البته بونو آرتیرمالیام كی بعضی بؤیوك اوستاد آشیقلاریمیز واركی بوسؤزون
معناسین تام شكلینده اؤزلرینه عایید ائله ییبلر، ودوغوردان دا هر لحاظدان آشیق دیلار.)
آشیق ایلاهی آدام، حكمت صاحبی،طبیب لیك علمینه
مالیك،دینی فلسفی شخص، شعر صنعتینه وموسیقی كیمی معجزه لره ییئه لنمیش (مالیك
اولموش _ صاحب اولموش) آغ ساققال آدام دیر.تؤرك ائللرینین توی _ دویونو، سوغ و یاسی
توره نی اونسوز اولمایب دیر. آشیق همیده داستانلاردا یارادیب اوخویار.
نئجه
ده كی دده علسگر دئمیش:
آشیق اولوب دیار _ دیار گزه
نین (بئله ده دئیللر:آشیق اولوب ترك وطن اولانین)
ازل باشدا پور كمالی گره
ك دیر
اوتوروب دورماقدا
ادبین بیله
معریفت علمینده دولو گره
ك دیر.
خالق حقیقت دن مطلب
قاندیرا
شیطانی اؤلدوره، نفسین
یاندیرا
ائل ایچینده ، پاك
اوتورا ،پاك دورا
دالیسیجا خوش صداسی گره
ك دیر.
عارف اولا ایهامینان
سؤز قانا
نامحرم دن شرم ائله
یه اوتانا
ساعات كیمی مئیلی حاقا
دولانا
دوغرو قبلی،دوغرو یولو
گره ك دیر.
دانیشاندا سؤزون قیمتین
بیله
مجازی دانیشا ،مجازی
گوله
كلمه سیندن لعل و مرجان سوزوله
تامام سؤزو معمالی گره ك
دیر.
علسگر حق سؤزون اثباتین
وئره
عملین ملك لر
یازا دفتره
هریانی ایسته سه باخاندا
گؤره
طریقت له بو سؤدالی گره
ك دیر.
آشیقین سازی توخونولمازدیر.قدیم تورك
لر، الینده ساز اولان دوشمنه توخونمازدیلار.قدیم توركلرده، هر آداما آشیق آدی
وئریلمیردیر، اُن بؤیوك آشیق ایسه دده
قورقود دور ، بو ده یرلی حكیم،عالیم،شاعیر، مغنّی موسیقی چیه كئچمیشده
،دده، وارساق،
اوزان، باخشی، یانشاق، میرزه...
دئیرلرمیش.
دئمه لی آشیق لیق صنعتی تورك اؤلكه لریندن
ساوای آیری بیر ملّت ده یوخدور،اولموش اولسادا،تورك ملّتیندن ایلهام آلمیشدی.چونكی
بوصنعت یالنیز تورك دونیاسیندادیر.


text:
یاشار کمال
یاشار کمال تورکیه لی یازیچی- ۱۹۲۳-جی ایلده "آدانا"نین عثمانیه ایلچیسینده حمیته کندینده دونیایا گلیب. اورتا مکتبده اوخویارکن شفاهی خالق یارادیجیلیغی ایله ماراقلانماغا باشلاییب. او دؤورده شعرلرین آدانا خالق ائوی نشری اولان گؤروشلر درگیسینده چاپ ائدیب. اورتا مکتبده اوخویارکن مکتبی یاریمچیلیق ترک ائتمگه مجبور قالیب، فهله، دوگو تارلاریندا سوواران، معلم، کیتابخاناچی کیمی ایشلرده چالیشیب عینی زاماندا اؤلکه،کووان، میلت، بئشپیتان ژورنال لاریندا شعرلری چاپ اولونوب.
۱۹۵۱-جی ایده ایستانبولا گلرک جمهوریت گازئتیسینده مخبر ایشلمگه باشلاییب. ایلک رومانی"اینجه ممد" ایله ۱۹۵۵-جی ایلده وارلیق رومان موکافاتین قازانیب. ۱۹۷۴-جو ایلده دمیرچیلر چارشیسی آدلی اثری مادارالی رومان موکافاتینا لاییق گؤرونوب.


text:
پارتلار یا همان اشکانیلار ایرانین ان بؤیوک امپراتورلارینی تشکیل وئرمیشلر. بو امپراتوری ماوراءالنهردن توتوب بین النهرینه قدر اوزانیردی، بئش یوزایل ده حکومت سورموشلر. بیلیریک ایرانین تاریخی باشدان باشا استعمارگرلر طرفیندن تحریف اولموش، اؤزه للیکله پهلوی رژیمینده ۵۰ ایل تمام بوتون تاریخی اولایلاری و حقیقتلری تحریف ائدهرک یالان سؤزلرله دولدورموشلار. او جمله دن اشکانی امپراتورلوغو بو تحریفلردن جان قورتارا بیلمه میش و اولایلاری ترسینه گؤسته ره رک یالانلاری حقیقت یئرینه سوخموشلار. ایران تاریخینین ان قارانلیق دوره لریندن بیری ساییلان همین پارتلار دورانیدیر. اونلار ۴۷۷ ایل حکومت سورموشلر، آنجاق تاریخین بو دورانینا چاتاندا بیر سکوت ایله اوز اوزه گلمیشلر. دوغرودان دا نئجه اولا بیلر ۵۰۰ ایللیک حکومته هئچ توخونماییب و سسسیز اوندان واز کئچه سن؟ بیر حالدا کی اسکندرین ۸ ایللیک حکومتی و سلوکیلرین – اسکندرین نایبلری- ۷۰ ایللیک حکومتی شاهنامه ده ۳۰۰۰ بیتده یازیلیر، اما ۵۰۰ ایللیک اشکانی امپراتورلوغو تکجه ۲۳ بیتده بیتیر؟! بونون نه دنی نه اولا بیلر؟ بوگونه کیمی ده هله بو سکوت و سسسیز واز کئچمه سیاستی داوام تاپیر. هله ده مورّخلریمیز بو تاریخی واقعیته توخونمورلار! بو آریامهره وفادار قالان تاریخچیلر، حتّا عرب قایناقلاریندان ایران تاریخینی چئویرمه ده اونو یانلیشلارلا دولدورموشلار. باخین، تکجه تاریخ طبرینین ترجمهسینده ۷۰۰ دن آرتیق تحریف یولا سالمیشلار. او جمله دن “جیش الترک” سؤزجویونو “غلامان ترک” یازمیشلار! بئله لیکله ایراندا حکومت ائده ن تورک خالقینی غلام سایماقلا تحقیر و تحریف ائدیرلر. آنجاق علم دُنیاسی باغلی بیر دنیا دئییلدیر. گونو – گوندن حقیقتلر، واقعیتلر آرتیق تانینیر و تحریف ائده نلر رسوا اولمالیدیرلار!
تاریخ علمینده چالیشیردیلار اشکانیلاری ایرانین بؤیوک امپراتورلوقلاریلا توتوشدورمادا، او جمله دن ساسانی سلسلهسیله اشکانیلاری ده یرسیز گؤسترسینلر. آنجاق بو نئچه اونلوق ایللرینده دنیادا یاخشی تاریخی آراشدیرمالار ایره لی سورولوب و دوزگون نظریهلر اورتایا گلمکده دیر. او آرادا ژ. فوی ویان اؤز مشهور اثری “اشکانیلار تاریخی اوزه رینده” ۱۷۲۵جی ایله سونا چاتدیریب، اونون آردیجا باشقا فرانسه لی آراشدیریجی پ. لونگرو ۱۷۳۲ ایلینده کتابینی بو ساحه ده چاپ ائتدیردی. داها سونرا فرانسه مورّخلریندن ساییلان سن فارتن ۱۸۵۰جی ایلده اشکانی تاریخیندن قطعه لر عنوانلی اثری بو ساحهده دوزگون یولو تاپدی.
آلمان دا چالیشر دالدا قالماسین و تاریخی حقیقتلری الده ائتسین. بورادا اشنایدر ویرث J.H.Schneider Wirth “اشکانیلار یونان – روم قایناقلارینا دایاناراق” اثرینی یازدی، سونرا فریدریک اشپیگل Fr.Spiegel
“ایران ارخئولوژیسی” کتابینی یازدی. سونرالار بابل سندلرینین خطی اوخونوب و آراشدیریجیلارین دقتینی اؤزونه چکدی. بو آرادا چوخلو دقتلر ایران اشکانیلار تاریخینه طرف دؤندو و ده یرلی اثرلر یازیلدی؛ او جمله دن آ.و. گوتشمند “اسکندردن اشکانیلارین زوالینا قدر”[۱] کتابی ۱۸۹۶ ایلینده یازدی و ایللر بویو بیلیم یوردلاریندا دقت مرکزینده دایاندی. بو کتاب ۱۳۷۶جی ایلده فارسجایا چئوریلدی[۲]. ایندی حدس وورماق اولار کی ایراندا نه کئچیر؟! یئنه ایشلر دوام ائدیب نیلسون دوپواز باشقا بیر تاریخچی پارتلارین سیاسی تاریخی عنوانلی اثری میدانا گلدی. بو اثری ده دکتر علی اصغر حکمت همان بیلدیگیمیز سیاقدا فارسجایا چئویردی! آیلار کئچدی، ایللر دولاندی تا روس آرخئولوگلاری تورکمنستاندا چوخلو سکّه لر تاپدیلار؛ بئلهلیکله قارانلیقلار تاریخدن قیراغا چکیلدی. ۱۹۸۰جی ایلده ک. شیپمان “پارت تاریخینین اساسلاری” عنوانلی اثری یازدی. شوروی بیلگینلریندن سونرا کمبریج بیلیم یوردونون آراشدیریجیلارینین اوچ جلدلیک کتابلاری چیخدی و تاریخین ظلمتلر پوزولماغا باشلادی. نهایتده تورکمنستاندا – نیسا ماحالیندا تاپیلان سفاللار چتینلیکلری آسانلاشدیردیلار. ا. هرینگ بو سفاللار اوستونده یازیلان یازقیلار اساسیندا بیر کتاب یازدی و داها سونرا یوزف ولسکی “پارت شاهلیغی” عنوانی ایله کتابی بیتیردی. بو کتاب دا مرتضی ثاقب طرفیندن فارسجایا چئوریلدی. بو سندلر اساسیندا پرفسور اقرار علیف اکولوژی و آرخئولوژی علملرینین تاپینتیلاریلا اؤز دهیرلی اثرینی دنیایا هدیه وئردی. دکتور زهتابی نین “ایران تورکلرینین اسکی تاریخی” ده بو ده یرلی اثرلر آراسیندا پارلاییر و حقیقتلری گؤسترمهده بؤیوک اؤنم بسله ییر. بو ساحه ده ب. گری نین یازدیغی “بؤیوک پارت تورک دولتی” سؤزو سونا چاندیریر[۳].
۱۸ و ۱۹جو یوزایللرین آراشدیریجیلاری بیر نئچه سکه و یونان قایناقلاریندا باشقا داها بیر قایناقلاری یوخودو، اونا گؤره ده بو زنگین تاریخدن و کولتوردن آغ صفحهلر ارائه وئردیلر. بوگون یوزلرجه یئنی تاپینتیلار، مینلرجه سکه و سفاللار و باشقا قایناقلار بو ۵۰۰ ایللیک دورانی قارانلیقلاردا چیخاریب گون ایشیغینا سالیر. البتده هخامنشلر تاریخینده ده دوروم بئلهدیر و یاخین زمانلاردا بیر سیرا ده یرلی سندلر الده ائدیلمیشدیر کی حقیقتلری آیدیلیغا چیخاریر. ۱۹۰۹ ایلینده اشکانیلاردان ایراندا دا سکهلر، سفاللار و بیر نئچه کتیبه لر الده ائدیلدی (اوراماناتدا) کی اشکانیلار دیلینده ایدی. بوندان اؤنجه هرنه واریدی ایسه یونانجا و رومجا ایدی. یونانجا قایناقلار ۱۷۱ – ۱۳۸ م.ا یه عاید اولوردو، بو قایناقلار ۲۳۸ – ۲۱۷ م.ا یه عاید اولور.
پارت دولتی حقینده ایکی نظریه یه اشاره ائتمک اولار. بیرینجی استرابون و یوستینوس یازیلارینا اساسن، پارتلاری ساکالاردان یا اسکیتلردن بیلیر، ایکینجی گروپ ونفلاویوس آیانوس(۱۷۹ – ۹۰م)، مارکوس تولیوس سیسرون(۱۰۶ – ۴۳ موق) و قلاویوس یوزف(۱۰۰ – ۳۸م) اشکانیلاری بیرینجی اشکدن یوخ، بلکه بیرینجی تیرداددان باشلاییرلار.
هله ۱۹۸۰ ایللرینه قدر اشکین کیم اولدوغو بیلینمیردی. سونراکی قایناقلار سکّه تانیما و ادبی قایناقلارا آرخالاناراق اشکی ساکالاردا یا همان اسکیتلردن بیلدیلر[۴]. اشکانیلارین اورتا آسیا ایله باغلیلیغی دا بو قایناقلار قبول ائدیر. بیر سیرا اشکانی شاهلارینین آذربایجانا سیغینمالارینی اساس توتارکن، اونلاری ساکالاردا بیلمه یی دوزگون بیلیر، بیر حالداکی یونان و روم قایناقلاری اشکانیلاری ساکالاردان اوزاقلاداراق، اونلارین اصل و نسبینی ده تیرداددان باشلاییرلار. بونلار حتا بیرینجی و ایکینجی اشکی سایا گتیرمیرلر. آنجاق چاغداش آراشدیریجیلار او جمله دن دیاکونف و لیوشیتس بو سلسله نی ساکالاردان بیلیب و تاپیلان سکهلری بو سؤزه دانیلماز سند بیلیرلر.[۵]داها بوگون بئله بحثلره سون قویولموشدور و شاهنامه یازانلاری رسوا اولموشلار.
هله اون ایل اسکندرین اؤلوموندن کئچمه میشدی کی اونون یئرینه اوتوران سلوکیلر مدیترانه قیراقلارینا دقت یئتیریب بورادان اوزاقلاشماغا مجبور اولدولار. سلوکیلرین ایچ عصیانلاری دا اونلارین باشین قاتیب و بو یاندان دا بیرینجی اشک قدرتی الینه آلدی. سلوکیلر ۷۰ ایلدن آرتیق ایراندا حکومت سوره بیلمهدیلر. بیلیریک چوخلو قایناقلار بیرینجی اسکی بربرلردن – ساکالار و اسکیتلردن بیلیبلر. اما علمی آراشدیرمالارین سونوجو گؤسته ریر کی ساکالار مدنیت صاحبی اولموشلار و کؤچه ری یوخ، بلکه شهرده اوتوران اولموشلار، بیر حالداکی تاریخ اونلاری pradones (یعنی یغماچی) و یا latrines (یول کسن) آدلاییر. ولسکی دئییر حقیمیز وار اشکانی دولتینی یارادانلارا یغماچی دئیه ک. همین حالدا آمیانوس مارسلینوس دا ارشکدن دانیشاندا، اونو یول کسنلرین لیدئری کیمی آد آپاریر. استرابون اشکانیلاری قطعیتله ساکالاردان بیلیر و سونونجو آراشدیریجی ولسکی ده چوخلو تحقیقلردن سونرا ساکالیلاردان یا اسکیتلردن اولدوقلارینی شُبهه ائتمیر. اشکانی سکه لری ساکا دؤیوشچوسونو الینده کمان – یای و قیراقسیز بؤرکلرله گؤسترمه ده دیر. بو تصویرلر اونلارین ساکالاردان اولدوقلاریندا شبهه یاراتمیر. تورکمنستاندان الده ائدیلن سندلر – عشق آبادین ۱۲ کیلومیرلیگینده- بیر متنده سلوکون ائشیگه اوتوردویونو بایرام ائتمکلرینی گؤسته ریر. اشکانیلار ۴۷۷ ایل بؤیوک بیر امپراتورلوق قوروب، اؤلکه نی تدبیر و دموکراسی ایله اداره ائتمیشلر. آنجاق تکجه ضعفلری اردشیر زمانیندا بیلینیر کی بوتون ایرانی اودا چکیرلر. بوتون فارس تاریخینده اشکانیلارا نسبت نفرت یاغیر. او جمله دن شاهنامه ۵ یوزایللیک پادشاهلیغی ۲۳ بیتده بیتیریر و بئله ده دئییر:
چو کوتاه شد شاخ و هم بیخشان
نگوید جهان دیده تاریخشان.
از ایشان جز از نام نشنیده ام،
نه در نامه ی خسروان دیده ام!
بللیدیر فردوسیه خط وئره نلر اشکانیلاری تورکلردن بیلیب و اونون دوشمنچیلیغینی آلولاندیریرلار. عجیب بورادیر کی اسلامی انقلابیمیزدان سونرا بیر یازار حسن شهیدی مازندرانی آدیندا “بررسیهای تاریخی ایران” مجله سینده[۶]بئله یازیر: “پس از کشته شدن اردوان پنجم اشکانی در میدان کارزار و لگدمال کردن سرش به وسیله اردشیر بابکان و بکار بستن سوگندی که ساسانیان نیای اردشیر بابکان خورده بود تا از نسل اشکانیان یکی را هم زنده بر جای نگذارد، حتی به نظر میرسد دودمان ساسانی از یاد و خاطرهی اشکانیان نیز در هراس بودند زیرا تا جاییکه دستشان میرسید و در توانشان بود هرگونه آثار بر جای مانده مادی و معنوی دورهی اشکانی را نابود کردند”[۸].
اما محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، ناصرالدین شاه قاجارین وزیری، اوچ جلدلیک اثری اولان “دررالتیجان فی تاریخ بنی اشکان” کتابیندا ساسانیلارین بئله جنایتلرینه اشاره ائدیر[۷]. اعتمادالسلطنه ده اشکانیلاری ساکالاردان، یا اونون اؤز دیلیله دئسک “از ترکان ساکا” بیلیب و ساسانیلارین اونلاردان قالان آبیده لری بوتونلوکله آرادان آپارماقلارینی دا اونوتمور و آردیجا دا یازیر: “چنین رفتاری (رفتار ساسانیان با آثار اشکانیان) کمتر در تاریخ دیده شده است”[۸]. همان حالدا، دکتر مشکور دا پارتلارین ساکالی اولدوقلارینا اینانیب و یازیر: “پارتیها از مردم سکایی بودند و لفظ پارت به زبان سکایی به معنی – تبعید شده- است”[۹].
اعتمادالسلطنه اؤزونو قاجارلاردان بیلیب، اشکانیلاری ” تورانی” آدلاندیریر. او یئنه یازیر: “ما در پیش با شرح و بسطی تمام نگاشته و مدلل داشته ایم که اشکانیان تورانی بوده و مردم ایران آنها را اجنبی میشمرده و هرگز به نظر مهر و مؤالفت و همجنسی و همشهری در ایشان ندیده اند. در اینجا میتوانیم بگوئیم علت اصلی و باعث و جهت حقیقی انقراض دولت اشکانی همین خارجی بودن آنها بوده، اگرچه اشکال مختلفه چهره نموده است”[۱۲]. او چالیشیر اشکانیلاری افراسیاب نسلینده بیلسین و بئله یازیر: “بزعم برخی از مورخین اعقاب طوایف تورانی که به افراسیاب میرسد مدتی این حدود را متصرف بودند و آنها را “مارد” یا “مرد” میگفتند”(همان منبع، ص۱۱). اعتمادالسلطنه اشکی داغستان اهلیندن بیلیب و دربندلی ساییر. (همان، ص۴۵) و آرتیریر: “چون اشک اول مردی دانا بود میدانست که با وجود عدم نژاد خاندان شاهی و ترک بودن سلطنت، تمام ایران را پارسیان باو نخواهند گذاشت و تمکین او نخواهند کرد..”(همان).
بو یازار، اؤزونو تاریخ علمینه عالم بیلیب و حضرت آدمدن بو گونه قدر یازماغا چالیشیر. او یازیر: :”مردم روی زمین سه شعبهاند: شعبهای اولاد سام و شعبهای اولاد حام و شعبه سیم فرزندان یافثند و سام و حام و یافث پسران نوح علیه السلام بوده اند و یکی از شعب ثلاثه که فرزندان یافث باشند، “اسکیت” نامیدهاند و بعضی از اهالی فرنگ “اسکیث” را “ائسیت” تلفظ مینمایند. قوم ائسیت پس از دیری توالد و تناسل و تکثر اولاد و احفاد قبایل و سلاسل عدیده کثیره تشکیل دادند. یکی از آن قبایل طایفه “پارث” است که سلاطین معروف اشکانی از آن طایفه بوده اند”[۱۳]. البته اعتمادالسلطنه سؤزلری بورادا بیتمیر، بلکه تورکلرین ایراندا اولدوقلارینی دا یازیر: “بیشتر از ۲۴۰۰ سال است که پارثها از اسکیثهای تورانی جدا شده و به ایران آمده، چه داریوش اول در سال پانصدوبیست و یک قبل از میلاد جلوس کرده و حالا دو هزار و چهارصد و یازده سال شمسی از سال جلوس او میگذرد و در آنوقت چنانکه ذکر شد مملکت و طایفه پارت در ایران وجود داشته و تا سه هزار و چهارصد سال هم تاریخ این واقعه را – یعنی آمدن پارتها را به ایران میتوان پیش برد و آن به اعتبار قول مالالا است که شرح دادیم”[۱۴] . البتده بونو دا دئمک گره کدیر کی بیر سیرا یازارلار او جملهدن محمد جواد سجادیه و نادر بیات کیمیلر چالیشیرلار تورانلیلاری و ایرانلیلاری قارداش و بیر نژاددان بیلسینلر.[۱۰]
آنجاق پارتلارین تورک کؤکلو اولدوغو بوتون آراشدیریجیلارین قبول اولدوغو بیر قونودور. پارتلار اؤز خاقانلارینی ارشک یا اشک دئییردیلر. ارشک ایکی تورک سؤزجویودور بیری ار، همان آلپ سؤزجویو اولاراق ایگید و اورهکلی معناسیندادیر و شاهلارین آدلارینین ابتداسیندا گلیر و بیری ده شک یا شق ، ساک و ساق دیر کی بوگون ساغ معناسیندادیر. “س” و “ش” حرفلرینه بیر – بیرینه تبدیل اولار. ساک، شاک، همان ساکالار دئدیگیمیز ائل آدی دیر. عرب و فارس تاریخچیلری اولان: طبری، مسعودی، بیرونی، حمزه اصفهانی، مقدسی، مسکویه، ابن اثیر، حمداله مستوفی، میرخواند و… اشک کلمهسینی اشغ، اشج و جمع حالینی اشکان، اشجان و اشغان کیمی یازمیشلار. تورکجهده “ان” جمع علامتی دیر و اشک “ان” ایله جمع باغلاناراق اشکان شکلینه دوشموشدور. بیر حالداکی فارسیجادا همین کلمه بیرده باشدان جمع باغلانیب اشکانیان شکلینه دوشموشدور.
اشکانیلارین شاهلاری ۲۹ کیشی بللی دیر.
۳۳۴ ایلیندن ۳۲۳ میلاددان قاباق اسکندر مقدونی ایرانی آلیر و سلوکیلر اسکندرین یئرینده اوتورورورلار.
۲۵۰ م.ق آندرا گوراس پارتلاردا و دیودوتوس باتیدا استقلال هواسی چالیرلار
۲۳۸ م.ق بیرینجی اشک پارت اؤلکه سینی یارادیر
۲۰۸ م. ق ایکینجی اشک
۱۷۱ م .ق بیرینجی مهرداد، اشکان استبدادی
۱۲۳ م.ق ایکینجی مهرداد، نیسا شهرینین یارانماسی ترکمنستاندا
۵۷ م.ق ایکینجی اورود ۳۹ م.ق دؤردونجو فرهاد روملارین چارتلاردان سیناغی
۱۱ م.س ایکینجی اردوان دوم – پارتلارین حماسه یاراتما زمانی و هنر چاغی
۴۲م.س سلوکیه شهری آلینیر
۵۱ – ۸۰م بیرینجی بلاش اشکان دلینده سکه وورما و یونان دیلی نین آرادان گؤتورولمه سیی
۱۰۸ م ترایانوس امپریاسی نین یوروشلری
۱۴۸-۱۹۰م دؤردونجو بلاش پارت یوروشلری، طاعون نوخوشلوغو، روم غلبه سی
۱۹۱-۲۰۶ بئشینجی بلاش پنجم – پارت دولتینین ضعیفلشمه سی
۲۰۷-۲۲۱م آلتینجی بلاش – روم سیناغی، داخلی عصیانلار
دؤردونجو اردوان – بالاشین قارداشی اونا عصیان ائدیر
۲۲۰ الی ۲۲۶ اردشیر، ساسان نوهسی، پارسی آلیر و ساسانی سلسلهسی باشلانیر.
پارتلارین مدنیتی حقینده دانیشماق بوگون سادهدیر. بیر حالداکی بوندان اؤنجه اونلاری همیشه کؤچهری ائلاتلار بیلمیشلر و ولسکی دئمیشکن: بوگون اشکان مدنیتی الده ائدیلن قایناقلار اساسیندا، هخامنشلرله برابر بیر مدنیت صاحبی اولموشلار. بو یئنی قایناقلار پارتلارین دال قالمیش ائللر اولدوغو نظریهسینی باطل ائدیر[۱۱]. آنجاق هخامنش ایله ساسانیلار آراسیندا اولان پارتلار، اونلاردان هئچ ده آلچاق سویه لی اولمامیشلار، ولی ساسانیلار دوشمنچیلیگی اونلارین بوتون اثرلرینی آرادان آپارمالاری بؤیوک ضایعهلر یاراتمیشدیر و بوگون الیمیزی کسیک قویموشدور[۱۲]“.
اعتمادالسلطنه چین ائلچیسینین پارت اؤلکهسینده وئردیگی راپورتلارا آرخالاناراق، ۱۲۶م.ق پارتلارین بؤیوک گمیلریندن دانیشیر و آهو دریسی اوزهرینده یازیلان یاقیلاردان آد آپاریر[۱۳]. هابئله پارت شاهلارینین عکسی سکهلرده ضرب اولونماسی دا باشقا بیر مدنیت صاحبی اولدوقلارینی گؤسته ریر. اونلارین یازی خطی چین الفباسی ترسینه یوخاریدان آشاغیا یازیلیردی[۱۴].
اشکان دؤرونده اولان دموکراسی تاریخچیلرین دقتینی اؤزونه چکمیشدیر. اعتمادالسلطنه بو باره ده چوخلو فاکتلار گؤسته ریر[۱۵]. دکتر زهتابی پارتلاردان قالان سندلری آراشدیریب گؤزل سونوجلار الده ائتمیشدیر[۱۶]
قایناقلار:
م. کریمی، ایران تورک ادبیاتی تاریخی، تهران، ۱۳۹۳، ج ۱، ص ۷۸ – ۹۹٫
۱Geschichte Irans und seiner Nachbarlender
۲) این کتابها در ایران توسط احسان یارشاطر به فارسی ترجمه شد.
۳) پروفسور اقرار علیف، ماد، ترجمه مرتضی ثاقبفر، تهران، ۱۳۸۳٫
۴)ب.گری، بؤیوک پارت تورک دولتی، استانبول، ۲۰۰۹٫
۵) یوزف ولسکی، شاهنشاهی اشکانی، ترجمه مرتضی ثاقبفر، ص۶۷٫
۶)مجله “بررسیهای تاریخی ایران، مقاله حسن شهیدی مازندرانی، شماره ۱، سال ۱، صص ۱۵ و۱۶٫
۷) دکتر جواد مشکور، نگاهی به تاریخ آذربایجان، تهران، ص۴۳۳٫
۸) نادر بیات، تورانیان از پگاه تاریخ تا پذیرش اسلام، تهران، ۱۳۶۷٫
[۲] کیکاووس جهانداری،
[۳] ب. گری، بؤیوک پارت تورک دولتی، استانبول، ۲۰۰۹٫
[۴] ب. گری، بؤیوک پارت تورک دولتی، استانبول، ۲۰۰۹٫
[۶] سال اول، شماره اول، مرداد ۱۳۷۳، صص۱۵-۱۶
[۱۰] محمد علی سجادیه، تبار مشترک ایرانیان و تورانیان، تهران، ۱۳۶۸٫
[۱۱] یوزف ولسکی، شاهنشاهی پارت، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۳٫
[۱۲] پروفسور اقرار علیف، تاریخ پارت، ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۳٫
[۱۳] محمد حسن خان اعتمادالسلطنه، دررالتیجان فی تاریخ بنی اشکان، ۳ جلدی، تهران، ۱۳۰۸، ج ۱، ص۷۷٫
[۱۴] حسن پیرنیا، تاریخ باستان ایران، تهران،۱۳۶۲، ج۳، ص۲۲۶٫
[۱۵] همان، ج ۱، س۵۴٫
[۱۶] پروفسور محمد تقی زهتابی، ایران تورکلری نین اسکی تاریخی، تبریز، ۱۳۷۶٫