text:
آنکارا – د. خانگلدی اونق – 10 می 2016 – 6 – نجی تورکولوژی گونو توپلانتیسی
20 دقیقه + 10 دقیقه سؤال و جواب
توضیح: این متن پیشنویس کنفرانس قبل از ویراستاری تورکی!
یدی عاشق شهرینی دولاشتی عاطار،
بیزیسه، حألا بیر کوچوک سوقوقاغین باشئنداییز!
آدیم، خانگلدی اونق، 1987-نجی سنه ده ایراندان چئقدئم، 1989 سنه ده تورکمنیستان بیلیملر آکادمیاسینین تاریح انیستیتوسئندا چالائشمایا باشلادیم. 1995-نجی سنه ده کاندیداتلئق و دوکتورلوق روتبه لریمی ساووندوم و 2005-نجی یئلا قادر اوُ یرده چالئشدییمدان سون، 2005-نجی سنه نین سپتامبر آیی کانادایا موهاجیرت اتدیم. 10 سنه دن سون اؤز کندی سوی وطنیم تورکیه یه گلدیم.
گیریش: ایلک بو توپلانتیسینی یولا قویان سویدشلریمیزدن خصوص ایله پروفسور سما باروتچی و دکتر مأحمت ریضا هیئت اوستادلاردان چوق تشکور ادیپ، بو ساحه لرده یاعنی دیل، تاریح و ادبیات قونولاردا ایش آپارماق بو گونکی تورک دونیاسئنئن داها اونوملی بیر آراشدئرمالارئنئن بیری دیر.
حاکیم اولان توتالیتار یابانجی دؤولتلر طاراپئندان اؤز ایچکی بولگه لرینده یاشادئغی تورک حالقلارئنئن اؤز کندی توپراقلارئندا، دیل، ادبیات هم تاریح ساحه لرینه قارشی، آسیمیللدشدیریجی پروگراملاری یاپماغی، بیزیم تورک حالقلارئمئزئن اؤز کندی معنویتلریندن اوزاقلاشدئرما پروسسه سینه سالئرلار. اونون نتیجه سینده بو حالقئن آیری میلتلرین ایچینده یوق اولماغیا سبب اولوپ، نتیجه ده اولارئن کندی مملکتینی صاحیپ چئقماق آماجلارئنی گؤستریرلر.
بو قونودا ایران حاکمیّتلری طرفیندن او ساحه ده یاشایین تورک خالقلاری و شو سایئدا تورکمنلرین کندی مدنیتینه قارشی اولارئن دیل، تاریح و ادبیاتئن باسقی آلتئندا قالدئرئپ هم – ده، جئوغرافیک بولگه لرینه فارس میلیتلرینه تابع اولان یابانجی مدنیتلی حالقلارئن گؤچیریپ گتیریلمه سیاساتلارئنی آپارئرلار. بو سایئدا تورکمنلری و تورکلری اؤز کندی مملکتینده سیاسی و اقتصادی باسقئ آلتئندا قالدئرئپ، اولاری گرچکتن اؤز کندی اولکه لریندن، ایرانئن آیری بولگه لرینه گؤچمه مجبوریّتینده قالدئریرلار. عینی شو سیاساتلارئنئن دوامئندا تورکلرین کندی جئوغرافیک بولگه لرینی یابانجی حالقلارا صاحیپ ادیرلر.
یوز سنه دن چوق بویانا روسیه ایمپراتورلوغو سونرا ساویتلر زامانئندا قوزی تورکمنیستان ایله ایران تورکمنلرینین آرسئندا قاتی اوزنه لیک یارادئلمئشدئر. او زاماندا عمومو دونیا سیاسی ساحه سینده روسیه و اینگیلتره ایمپراتورلوغو دؤولتلرینده، یابانجی ینی اولکه لری چوق باسئپ آلماقتا سیاست قونوملارئنی داها گویجلندیرمیشدیلر. بیر مملکتی بیری-بیریلرینین آرالارئندا تاقسیم ادیپ، بؤلدولر. نتیجه ده چوق عایله لر بیری-بیریندن آیری یاشادی لار و بونون دوامینده بو عایله لر بیری-بیرینه یابانجی ادیلمیشدی.
XiX- عاصئرین ii – نجی یارئمئندا روس ایمپراتورلوغو اورتا آسیانی باسئپ آلماق سیاساتئنئن دوامینده، خزر دنیزینین دوغوسونداکی تورکمنلرین آراسئندا باشلانان فاجیعه لی واقعلر سونرا بو حالقی ایکی دؤولتین اؤز آرالارئندا بؤلوپ پایلاشئغا سالدئلار. گونی تورکمنیستانئن داها زنگین بؤلگه سی ایرانا تابیع ادیلمیشدی.
اترک ایرماغی نئن گونی بؤلگه لری یاعنی، دشتی گورگن ایسه-ده تورکمن صأحرا، البورس داغلئقلارئنئن قوزی اتکه لریندن باشلایئپ، دوغو چؤوره لری اولسا، خوراسانئن باتی چؤوره لرینده کی داغلئقلارا قادر اوزالئپ ایران تورکمنیستانئن تورکمنلرینین واطانینی تاشکیل وریر. بو جئوغرافیک چارچووه سی، 2 یاریم میلیون تورکمن عاشیرتلرینین یاشادئغی مکانی دیر.
1978 – نجی سنه ده، ایراندا یاشایین خلقلار امپریالیسما قارشی آزادلئق و دموکراتیا قونولاریندا مجادیله یه غالقئنیرلار. محمدرضاپهلوینین مرکزلشدیریلن حکومتیه قارشی تورلی میتینگلرینین دالغالانماغی ایله، ایران تورکمنلرینین آراسئندا هم ایحمال ادیلمیش حاقلاری ینی دن صاحیپ چئقماق و طالب اتمک ساحه سینده هم عدالاتلی حاریکتلر و سیاسی گویچلر تورکمن جمعیتلرینده یارادئلدی. 1979 – نجی سنه ده، ایرانئن پهلویلر رژیمینین سئندئرئلماغی ایله، ایران حالقلاری آمیرکانئن امپریالیستیک اوسلرنیه باغئملئ لئغئندان آزاد اولدی. شول دؤورده تورکمنلرین «اؤز کندی قادرینی اؤزین حلّ اتمک»، الیندن آلئنان یر، سو، مدنیت هم سیاست ساحه لریندکی حقوقلارنی ینی دن گئری آلماق قونولارئنداقی فیکیرلری تاریحی حاریکتلری ایله ینی دن بیر دفعه گویجلنیپ باشلانمئشدی. شونئنگ ایله بیرلیکته، حالقی تورکمن دیلینده سوادلی اتمک ایشی هم تورکمن قوروملاری طرفیندن تأزه دن گونجه لندی. «اوبا کنگشلری، اکینجیلر جمعیتلری یاراتمالی!»، «الدن آلئنان زراعت یرلری ینی دن گئری آلماق لازم!»، «اوقول لازم!»، «تأزه تورکمن الفبا لازم!»، «تورکمن دیلینده اوقول مکتبلر آچئلماق لازم!»، … گیبی شیعارلار ایله کؤی – سوقاقلاردا میتینک حاریکتلری گویجلنیلیب باشلاییر.
1980 – نجی سنأنین ایلک آیئندا تورکمنلر تأزه دن گویچ آلان دینجی فوندامنتال تشکیلاتلار ایله گونبدقاووس (کوممت قاووس) شهرینده کی باسقئلانان ساوشده ینی دن بیر دفعه باغئمسئز اؤزئرک (اؤز ارکینلیک) تورکمن بولگه سینه تائید ادیلمک طالاپ اتدیلمیشتیر.
بو حاریکتلر نتیجه سی اؤنوملی اولدی. عین زاماندا ایران تورکمنلرینین طالاپ اتدییی و موحافیظ اتدیی باغئمسئز اؤزئرک گیلی بیر سنه دن چوق واقت دوام اتمیشدیر. بوتین تورکمن یرلری، سولاری، زراعتلیک /عمومی اقتصادیّت/، مدنیت رفورمالار تورکمنلرین کندینه مرکزلشدیریلمیش «ستاد آتلی تشکیلاتی»[1] قوراماسئنئن چاباسی ایله گؤنجه لشتیریلدی.
تورکمن آیدئنیی د. منصور گورگنی اؤز یازدئغی «تورکمنصحرادا یر و زراعت مسئله سی» آتلی اثرینده تورکمنین تاریحی هم زراعت یرلرینین پرابلملرینه رئال انالیز وریمیشتیر.
پهلویلر زامانئندا ایلک ریضاشا، ایرانلی تورکمنلرین زراعت یرلرینی اولارئن کندی ایه لیکلریندن آلئپ اؤز مالیکلییه گچیرمیشتیر. اولار تورکمنلرین یرلرینی حیله ایله گچیرن رفورمولارئندا، سند و داکومنتلری اؤز کندی حاکیملریه ورمیشلر.
تورکمنلرین کندی ساحه لرینین تاریحی جئوپولیتیک و جئوگرافیک بولگه لری چوق اسکی زامانلردان بو یانا گلیپ چئقموش. اول ایرانین ساسانی دؤورنده البورس داغلئقلارئندان قوزی دا یاشایین اسکی تورکیلرین زامانئندا «صول خان» امیرینین طرافیندن اترک و گورگن چؤوره لرینی صاحیپ اولموشتور. اوندان سون غزنولر و سلجوقلولار دؤورینین مشهور تاریخچیسی ابوالفاضل بیهقی و گردیزینین دییمه ییه گؤره، تورکمن خالقئنئن او چؤوره لرده قالان اسکی تاریخینه ایشارت ادیرلر.
تاریحی قایناقلاری اساسئندا، سلجوقلولار دؤورینده تورکمنلرین اترک-گورگن و قاراقومتا اؤز اوتلاق میدانلاری و مارتی بولگه لری هم زراعت یرلری اولدوغی و اول ساحه ده چوق ایشلری یاپدئقلارئندان حابر ورمیشلر. سلجوق سولطانلاری او سایئدا سولطان سانجرین، اوُ قونوملاری تورکمنلرین رسمی یورتلاری حؤکمونده یاپدئق فرمانلاری واردئر. سولطان سانجارئن دؤولت رسمی مکتوپلارئنئن بلیرتدیگینه گؤره، تورکمنلردن حاکیم و اوردو سرکرده-باشقانلارئنی سچمیش سندلری واردئر. سببی سلجوقلولار تورکمنصحرالارئنی اؤز کندی آتا-بابا یورتلاری ساییپدئرلار.
سولطان سانجارئن رسمی فرمانلارئندا، تورکمنلر ایله یاقئن ایلیشکیلری ساقلاماق، اولارا ینی وئرگی سالماسئزلئغی هم-ده، بیر-بیرینین انسانی و مدنی و اقتصادی حقوقلارئنی قوروماق گیبی فرمانلاری، گرچکتن حآکیملیکلریه گونجه لندیریلمیشتیر. شیله هم گورگن تورکمنلرینین حآکیملرییه وریلن فرمانلار اساسئندا تورکمن طایپا-تیره لریندن خاص لایئق توپلوم کسیملری حوکمونده سندلر ورمشدیر.
قایناقلارتا وریلدیی بلیرتلری باقئمئیا اساسلانساق، تورکمنلرین اسکی جورجأن (گورگن) شهرینده یاشادئقلاری و گورگن ایرماغِنی صاحیپلندیی عربلرین هوجوموندن اؤنونجه اولدوغو بیلیرتیلیر.
گچمیش ساویتلر یازیری واسیلی یان کیتابینده وریلدیی بیلیرتیلری وار. اوندا: «آنه سی آی جأجک اولان حقیقی تورکمن سولطانی جیلال الّدین خوارزمینین، موغوللارئن ایلک هوجومونده اوتوز بین تورکمن ساوشجی حاربی عسکرلری ایله، موغول لارئن ساییسئز قوشونونی ایکأ بولنتیکلری و اولارئن تورکمن ساویشینده قولاندیی تاکتیکه سی اولان «قی-قاچ» حاربیتینی قولانانتئقلارئنی خاطیرلاتیر».
1933-نجی سنه یه قدر تورکمنصحرا تورکمنلرینده قوللاندئیی زراعت یرلری حاقینده، «کؤپچیلیکلیین ملّی ایه چیلیک (توپلو ملّی ملکیّت)» افادالانموشتور. یاعنی تورکمنلرین آراسئندا زراعت ملکلرینین صاحیپلیی ماجموعن اورتاق شکیلینته گؤستریلیپ «فئوداللئق» ایسه -ده «ساتئلئق اکینجی یا کیرالئق اکینجی» ایلیشیکلری اولاشماندئر. بو اساسدا زراعت یر-ملک صاحیپلیینده کیمسه بیری-بیرینین زراعت ملکلرینه قونوشوقسئز فایده لنمأنتیر. هر بیر تورکمن طایپا-تیره لرین سئنئرلاشان نشانلی ملکلری اولوپ، اولارا حورمتلی باقموشلار. اونا «یورت» -دییپ میشلر.
یورتلارئن آراچأک سئنئرلاری ساده جه طبیعات نیشانلاری الموش. اولار جویا، یاپ، دپه، آرئق، ایرماق، اگین، دریا، کال، کاریز … گیبی ارض حارکتلری ایله نیشانلانموشتور. شوجورلوقتا تورکمنلرین آراسئندا انسان مجموعه لرینین «چاروا» و «چومور» جامعیّتلیک رتبه لری هم اولارین ایقتیصادیت چالئشدئقلارئنتا رول گؤسترمیش.
تورکمنصحرادکی تورکمنلرده «خان» اولماییپ. اونون یرینه «یاش اولولاری» رتبه توتموشلار. اولار «اولوس یاش اولوسی» ایسه-ده «آق ساقال» آدی ایله تانالموشدور. ایل-اولوس آرالارئنداقی اولان آنلاشمازلئقلار یا داعوالاری اولار حلّ اتمیشلر.
شیمدیکی زاماندا بو گونکی حاکیمیّت، تورکمنصحرانئن بوتینلیک ایراضی سینین دوغو بولگه سینی خوراسان ولایتینه و باتی بولگه سینه «گولیستان ولایتی» آدی ایله پارچالاموشتور. ولایت مرکزینی ایسه فارس شهرینه تابع اتموشلر. اوبا شهرلرین اسکی تورکمن آدلارئنی اونا باغئملی اولامادئق فارس آدلار ایله دییشتیریرلر.
2005-نجی سنه ده تورکمنصحرانین اوقی دپه بولگه سینین فاقیر اکینجیلرینین زراعت اکین یرلرینی حکومت طرفئندان قاصپ ادیلمیش و اولاری حکومته باقیملی کیشیلره وئریلمیشدیر. بولگه نین تورکمن عشیرتلری اؤز آتا-بابالارئندان قالمئش میراثئنی قایپ اتمک ایستمه یوردولور. اولار بو حادیثایه قارشئلئق گؤسترمیشلر. حکومت گویچلری اولاری سیلاحلی اوقا توتوپ قاچ سایی اینسانی یارالامیشلار. بو حادیثه ده یرلری قاصپ ادیلمیش اوقی دپه، تنگلی و اینجه بورون شهرلرینین ائنسانلارئندان 30 کیشینی توتوپ زئندانا بوراقلاموشتورلور. اولاری زئنداندا ایشکنجه آلتئندا ساقلایئپ چوق ضیرار ورمیشلر. بو ائنسانلار اؤز کندی زراعت یرلریندن حیاتلارئنی سوردورورلار. آما ایران حوکومتی اول حایاتدان تورکمنلری ماحروم اتمییه چالئشیورلار. بو ائنسانلاردان قاچ کیشی هم اؤز کندی وطنینی ترک ادیپ حاریچ یورتلارا چئقما مجبوریتینده قالموشلار.[2]
بو ساحه ده ایراندا 2012-نجی سنه ده گچیریلن ساخته ساییملا یاپئلان سئچیمینده اولان فجایلردن بیریسی ده، ایکی تورکمن گنچ بیلرمنی، بیریسی قازیته چی و او بیریسی آمریکانئن تگزاس شهرینده یوکسک اوقول دا درس یاپان و مدنیّت فعال لارئنی توتوپ زئندانا بوراقلایئپ، اولارا واهی گوناه یوکلنیلمیشتیر. بیرینجیسی گنچ قازیته چی «آرش ساقار» و ایکینجیسی «اومید کوکبی» دیر. اومید کوکبیی شو زامانا قدر زئنداندا قالتئرئپ اوُ یره بؤورک حاسته لییه اولاشئپ، شیمدی بیر بؤورییی جراحلئق یاپئلئپ بوراقلانموشتور. امید کوکبی بیر گنچ تورکمن چوجوغو. اوُ تگزاس شهرین یوکسک لایزر آتمیک بیلیمینین سون درجه سینه لایئق اولان و اؤز حیاتئنی بیلیم ایله گؤسترمیش بیر تورکمن ائنسانی دئر. اونا 10 سنه حابس یاپموشلار و شیمدیه قدر 6 سنه حابسته اوتوراندئر.
1979-نجی میلادی سنه دن سون گچیریلن قانون اساسئنئن 15-نجی مادداسئنئن قراری بویونجا، «- فارس دیلی ایله برابر میللی قوملارئنئن آراسئندا اؤز ملی و رسمی دیلی و ادبیاتی اگتیملرینی گؤسترمک و اؤگرتمک آزاد اولمالی دئر!» دیدیکلری ماددانی شیمدیه قدر رسمیّت ورمه میشلر. و بو قانونی ایجرا گچیرمک هم ایسته مه ییرلر.
ساوتلر دؤولتی ییقیلیپ اونا تابیع اولدیی تورک جمهوریّتلریندن قوزی تورکمنیستان و ایران آرالارئندا دیپلوماتیک ایلیشکیلری ایله برابر مدنیّت ساحه لرینده-ده، ایش بیرلیگیی یاپئلدی. بو ایلیشکیلری اساسدا ایران قوزی تورکمنستان جمهوریتینده فارس دیلی اگتیملرینی یاپدی. امّا اوندان سون تورکمن دیل و ادبیات ساحه لرینده دیل اؤگرنجی اگتیملرینی یاپاق ایوچون تورکمنیستان بیلیملر آکادمیاسئندان گلن تورکمن تاعلیماتجئلارا ایش بیرلیگینی یاپدئرمامئشلار.
ایراندا تورکمن دیلینده قازیته و ژورنال لار یایئنلاندئرماغئن اؤنونی آلیورلور. تورکمنصحراداقی اوقول مدرسه لرینده اؤز کندی تورکمن دیلینده قونوشماق اولماییر. مجلیس سایلاو سچیملرینده میللت طرفیندن سچیلن وکیل لرین یرینه میلتی تورکمن اولمادئق کیشینی حیله ایله مجلیسه گؤندریرلر. قونوشا بیله جک و اؤز کندی مملکتیندن دیفاع ادیجک تورکمن وکیللرینی ترور ادیورلور.
بیز ایران تورکمنلرینین سسینی بو یرده گؤسترمک ایله، اؤز کندی تورک میللتیمیزدن بو قونولاردا بیزیم تورکمنلری ایله یاردئمجئلئق یاپمایا و اولارئن دیل و تاریح ادبیاتلارئنی، ملی حقوقلارئنی صاحیپلئق گؤسترمأیه داعوت ادریک. ….
[1] . Şol döwürde Eýran turkmenleriniň Şura awtonomiýa hokümetiniň we daýhanlar hem oba şurasynyň merkezi edarasynyň atlandyrylşy.
[2] هفته نامه صحرا، سال نهم – شماره 214، شنبه 29 اسفند ماه – سال 1385 – گنبدکاووس. …


c: text/html

text:
مدنیت یوخسا کولتور لاتینجه
“colere“(اکمک،
یئر شوملاماق) سؤزجوک و کلمه سینه اساسلانار.
هر بیر مدنیتین اؤزونه گؤره اؤزللیگی، اؤزلوگو و یؤنلیملری
(جهت آلما و اوز توتما مسیرلری) وار.
بو اؤزللیکلر بو مدنیتینه باغلی اولان انسانلاری اؤز اتکی و
تأثیری آلتینا آلاراق اونلارین کیملیکلرینی بیچیملندیرر و
شکیللندیرر.
بو یؤنلیملر (جهت آلما و اوز توتما مسیرلری) انسانلارین دویقو،
دوشونجه، دگر و داورانیشلارینا اتکی و تأثیر بوراخاراق
اونلارین هر هانسی بیر توپلوما باغلی و منسوب اولدوقلارینی
بلیرلشدیرر و معین لشدیرر.
مدنیت اوزره یؤروملار:
Kluckhohn
آ گؤره: مدنیت دوشونمه، دویما و داورانیشلارین گؤسترملیک
(اؤرنک و نمونه) دوروموندا بیچیملشمه سی و گؤسترگه (نشان)
واسیطه سی ایله داشینماسی ساییلار. بو گؤسترگه لر هر هانکی بیر
انسان توپلومونون باشاریغی نین بلیرلنمه سینی اثر اولاراق
اولوشدورار (تشکیل ائدر). مدنیتین اؤنملی اوزگی (هسته سی)
کئچمیشدن گونوموزه گلن گله نک و گؤره نکلر (عادت و عنعنه)
اساسیندا یارانمیش دوشونجه لر و اونلارا باغلی و دایالی اولان
دگرلردن اولوشار[i].
G. Hofstede
آ گؤره: مدنیت هر هانکی ذهینده کی یازیلیم (
(Softwareساییلار.
بو یازیلیم توپلوملاشما (سوسیاللاشما) سورجینده پروقراملانار.
بو توپلوملاشما آخاریندا و هر شئیدن اؤنجه اوشاقلیقدا بیرینجی
توپلوملاشمادا انسان دوشونمه نین، دویمانین و داورانیشین بللی
گؤسترگه سینی قازانار . بو گؤسترگه لر دگر و داورانیش اولاراق
گؤزللنر و تعریف اولونار[ii].
Trampenaars
آ گؤره: سویون نه اولدوغونو بیلمه گن بالیق سویون حیاتی بیر
مسئله اولدوغونو باشا دوشدوکدن و بیلدیگیندن سونرا اونو لمس
ائده بیلر. یاشاماق اوچون سو بالیغا اؤنملی اولدوغو کیمی
مدنیتیمیز ده بیزه او اؤلچو ده اؤنملیدیر. بیز مدنیتیمیز ایله
یاشار و نفس آلاریق[iii].
مدنیت بیر بوزداغی ایله قارشیلاشدیریلابیلر.
بوزداغی اولاراق مدنیتین گؤرونن بؤلومو دیل، یئمک، گئییم و
بوزداغی نین قابیغی آلتیندا همن گؤرونمگن بؤلومونده ایلتیشیم
سایاغی (نوعی)، اینانجلار، داورانیشلار، دگرلر و دویماگؤسترگه
لری (حیس ائتمه نشانه لری) یئر آلار.
سونوچلار
(نتیجه لر):
بیز ذهنی (خیالی) پروقلاشمانین کیچیک بؤلومونون فرقیندا
اولماغیمیزا باخمایاراق آیری مدنیتلردن تأثیرلنمیش انسانلارلا
بیزی فرقلندیرن بنزتدیگیمیز بوزداغی نین گؤرونمز بؤلومونده کی
اولان فرقلردیر.
مدنیتلرین اوزلشمه سی:
ایکی چئشیتلی مدنیتلردن اولان شخصلر بیربیرلری ایله
قارشیلاشدیقدا اونلار بیربیرلری نین داورانیشلارینی اؤز مدنی
دگرلری و بیلدیکلری اساسیندا یوروملاماغا چالیشارلار.
چئوره و موحیطیمیزی، باشقا انسانلاری و اؤزوموزو اتکی و تاثیر
داییره لرینه دوشموش مدنیتیمیزین گؤزلوگو ایله گؤره ریک. بو
مسئله بیز ایله اوزلشن و باشقا دیل و مدنیتدن اولان شخص اوچون
ده کئچرلی ساییلار.
مدنیتین سرگیلنمه سی اوچون فرقینا وارمادیغیمیز سورج انسان
ایله چئوره و موحیطی آراسیندا آشاغیداکی شابلون بیچیمینده آخیش
ائدر:
بیز اوسته کی بلگه لنمیش و سندلشمیش سورج لرین هانکی بویوتدا
حیاتا کئچمه سی نین فرقینا وارمادان و بو سورجلری درک ائتمه دن
هرگون بو سورجلر یئنیله نر و تیکرارلانار. بونلارا باخمایاراق
آلدیمیز بیلگیلر، یییه لندیگیمیز تجروبه و گؤردوکلریمیز اولای
و اتفاقلار بیربیرلرینی تکمیللشدیرمز، اوسته کی شابلون ایله
اورتوشمز و اوست اوسته دوشمزسه، دونیا گؤروشوموز و دوشونجه میز
چالخانا و بیزی آلت اوست ائده بیلر. بو چالخانما بیر چوخلارینی
آوارا، یئرسیز یوردسوز ائدر، بیر چوخلارینی کؤله دورومانا
سالاراق اؤز مدنیتینی آشاغیلاماغا و هر هانکی بیر مدنیته
وورقون اولماغا یول آچار. بئله لیکله ده شخص بیر فرد اولاراق
اؤزگه مدنیته باغلانماغی اؤزونه فخر سایار.
اوسته ساییلمیش عئلمی گؤروشلر اساسیندا کئچمیش یوز ایلده
ایران ممالیکی محروسه سینده کی آذربایجان تورکلری اؤز میللی
کیملیک و منلیکلرینی درک ائتمه دن فارس ایستعمارچی
تشکیلاتلارینا و فارس حاکیمیت سیستیمینه جان و باش ایله خیدمت
ائتمه نی اؤزلری اوچون میللی، انسانی (!!!) و دئموکراتیک (!!!)
بیر بورج سایمالارینا باخمایاراق ایران ممالیکی محروسه سینده
کی تورک توپلومو و باشقا فارس اولمایان ائتنیکلر یالنیز مدنی
(فرهنگی) فارس ایستعمارچیلیغینا تابع توتولموش دئییل، بوتون
یؤنلو (اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و ظالیمانه) فارس
ایستعمارچیلیغینا تابع توتولموش ساییلارلار (گلن گونلرده بو
دوغرولتودا دوشونجه و فیکیر یئریتمگه چالیشاجاییق).
بئله
بیر حاقسیزلیقلاری نظره آلاراق، یوخسا بو حاقسیزلیقلارین
فرقینا باخمایاراق ایستعمارا تابع توتولموش بیر میللتین
تنقیدچی، شاعیر، یازیچی، ژورنالیستلری
ایستعمارچیلیق و حاقسیزلیق قارشیسیندا یاراتدیقلاری قورومو
سیاسی دئییل، صنفی و مدنی دئیه "انجمن قلم آذربایجان
جنوبی (ایران) آدلی بیر قورومو اورتایا آتدیقلارینا تانیق
اولوروق. بئله قورومون یارانماسی اؤزلوگونده سئویندیریجی
گؤرونسه و بو قورومون ایچریسینده سانبانلی شخصیتلریمیز
اولسالار دا، میللی مسئله نی ایستر مصلحت، ایسترسه ده هر هانکی
عوجوبات اوزوندن قابارتماق ایستمه دیکلری گونئی آذربایجانلیلار
اوچون بؤیوک شانسیزلیق ساییلار.
Ludwig
Wittgenstein
آ گؤره: سؤزجوکسوز (کلمه سیز) دوشونه رم دئیه بیلسه ایدیک،
دوشونجه نی سؤزجوکلرده ایفاده ائتمه لی اولاردیق. آنجاق،
یالنیز سوروشولدوقدا: ایفاده ائتمه دن اؤنجه دوشونجن وار
ایدی؟ - هانکی جاوابی وئرمک اولار؟[iv].
نئجه دوغرو سؤزجوگو (کلمه نی) تاپاریق؟ سؤزجوکلر ایچیندن نئجه
سئچه ریک دوغرو سؤزجوگو؟ هر زامان حؤکم ائتمه لی و ایضاحات
وئرمه لی دئییل، چوخ ساده تاپاریق: - بعضاٌ بو دوغرو دئییل، بو
دوغرو دئیه بیله ریک: - نیه؟ چوخ ساده "بودور". هامیسی بو قدر[v].
بئله لیکله دیل و مدنیتی یاساق اولموش و فارس ایستعمارچیلیغینا
تابع توتولموش، سورگونده یاشایان آذربایجان یازیچیلار،
شاعیرلر، ژورنالیستلر و تنقیدچیلر جمعیتی نئجه یالنیز مدنی
و صنفی بیر قوروم دئیه اجتماعیته اؤزونو تقدیم ائتمگه
چالیشار. بو یاناشما شیعه لیکده کؤک سالمیش تقیه کولتورو ایله
ایضاح ائدیلمه لیدیر می، یوخسا آذربایجان خالقی اوچون دوغرو و
دوزگون قورولوشلار اولوشدورماغا بیر انگل کیمی اورتایا آتیلمیش
بیر مانع دئیه قلمه آلینمالیدیر می؟[vi]
وئریلمیش بیانیه لرده اوخویوروق:
"هموطنان عزیز،
در
تاریخ یکم و دوم سپتامبر 2011 گروهی از نویسندگان، شاعران،
منتقدان، روزنامه نگاران و پژوهشگران آذربایجانی در تبعید در
استکهلم سوئد در نخستین کنگرۀ مؤسسان خود گرد آمدند و "انجمن
قلم آذربایجان جنوبی (ایران) در تبعید" را تشکیل دادند.
آنان با پذیرفتن مفاد منشور انجمن قلم جهانی خواستار عضویت در
آن انجمن شدند"[vii].
دیلین اؤنم و اهمیتینی نظره آلاراق بو ذات اقدسلر اؤز
قوراجاقلاری جمعیتی فورمالاشدیرمادان، آذربایجان آدینی یئدک
چکمکلرینه باخمایاراق آذربایجان دیلینی ایستر اؤز بیانیه و
سندلرینده و ایسترسه ده آذربایجانلیلارا خیطاب ائدرکن اساس
گؤتورمه دن ظاهیرده قورموش جمعیتلرینی میللی ماهیتیندن
بوشالداراق اونو دونیا قورولوشونا دوگونلمگه چالیشارلار. دئمک،
دیل مدنیتین آیریلماز بیر بؤلومو اولماسینا باخمایاراق بو
ذاتلار یؤنلمه نی میللی کیملیگه دایالی دئییل، گؤز قاماشدیریجی
میللتلر آراسی قوروملارا عضو و اؤیه اولماق آرزو و ایستکلرینه
دویونلمگه چالیشارلار. گئنه ده اوخویوروق:
"ایران
کشوری است کثیرالملّه با زبانها و فرهنگهای مختلف، اما
فضای فشار و اختناق حاکم در دوران سلسله پهلوی و به دنبال
آن، جمهوری اسلامی، از دیدگاه سازمانهای حقوق بشر، بهویژه
انجمن قلم جهانی حقیقتی کتمان ناپذیر بوده است"[viii].
اوسته
گؤروندوگو کیمی بو ذاتلار ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس
ایستعمارچیلیغی نی ایستر هر هانکی مصلحت و ایسترسه ده صنفیت
اوزوندن یالنیز دیکتاتورلوق حددینه دوشورمگه چالیشمیشلار. بو
مسئله نی اؤنه سوررکن فارس ایستعمارچیلیق سیستیمینه دئموکراسی
آچیسیندان دئموکراتلیق و تمیزلیک سویو تؤکمک دئییل، یالنیز
فارس ایستعمارچیلیغینی دیکتاتورلوق چاتیسی آلتیندا گیزلتمک،
یوخسا بو مسئله نی آذربایجان اجتماعیتی نین دیققتیندن
یاییندیرماق مقصدینه بؤنلمیش بیر ایزلنیم کیمی گؤزه چارپار.
گئنه ده اوخویوروق:
"..
به رغم این که اکثریت جمعیت ایران را غیر فارسی زبانان تشکیل
میدهند ولی آنان از تحصیل
به زبان مادری خود محرومند. بنا بر قانون اساسی جمهوری
اسلامی زبان فارسی تنها زبان تحصیلی و اداری همۀ ایرانیان
محسوب میگردد. برهمین مبنا زبانهای ترکی آذربایجانی،
کُردی، ترکمنی، بلوچی، عربی و غیره
به رسمیت شناخته نمیشوند. ترکهای آذربایجان نیز مانند
دیگر ملیت های ایران مجبور به تحصیل به زبان فارسی هستند"[ix].
یئری
گلمیشکن یالنیز جمهوری اسلامی دئییل، فارس حاکیمیتلری (حتی
پهلویلر) ایران ممالیکی محروسه سینده تورک، کورد، تورکمن،
بلوچ، عرب و باشقا دیللری رسمیته تانیماق و خالقلارا دا اؤز
دیللرینده اوخویوب یازیشماغا اجازه سی وئرمه میش و وئرمزلر ده.
فارس ایستعمارچیلیغی نین سؤمورگه چیلیک وسیله سی ساییلان
فارسچانی خاریجده یارانمیش بو قوروپ ("انجمن قلم آذربایجان
جنوبی (ایران) در تبعید") نه اوچون آذربایجانلیلارا بیر داها
"دیلیمیز غیر رسمی دیر دئیه، فارس دیلی رسمی" دئیه سیریماغا
چالیشار مسئله سی اؤزو ده اؤزلوگونده دوشوندوروجودور. اؤز
دیلیمیز رسمی اولمامیش، دیلیمیزی باشارمیریق دئیه فارسچانی
رسمیتده ساخلاماق ایستگن، اؤزلرینی آذربایجان تورکو قلمه آلان
ذاتلار گلجکده هانکی دیل و مدنیت اساسیندا خالقلارینا
خوشبختلیک وعده سی وئرمک ایسترلر؟ دئمک، ایستعمار آلتیندا
اولموش بیر میللتین خاریجده کی یازیچی سی، شاعیری، ژورنالیستی
و تنقیدچی سی اؤز دیلینده یازیب اوخومانی تمرین ائتمک
ایستمزسه، بو ذاتلارین اؤز خالقلاری آدینا یاراتدیقلاری و
آنجاق فارس دیل و مدنیتی اساس گؤتوردوکلری جمعیت و قوروم هانکی
ایدیالارا خیدمت ائده جگی اؤزو ده دوشوندوجو ساییلمالیدیر.
گئنه ده اوخویوروق:
"..... در طول هشتاد و اندی سال، غیر از استعمار زبانی و
هژمونی فرهنگی، ارمغان دیگری برای کودک آذربایجانی نیاوردهاند.
انگار وجود آذربایجان را با استعمار و استثمار سرشتهاند و
تاریخ مدرنش را با نژادپرستی و یغمای فرهنگی همزاد کردهاند".
در مقابل چنین سرنوشت مظلومانهای، چه شگفتانگیز است دیدن
جوانان، زنان و مردان غیوری که در ماهها، هفتهها، و روزهای
اخیر بر علیه متجاوزان به طبیعت، به محیط زیست و به فرهنگ
آذربایجان دست به مبارزه و مقاومتی جانانه زدهاند"[x].
فاجیعه نین درینلیگینی قاورامیش اولارساق، فارس ایستعمارچیق
مسئله سی "انگار" و "مینگار" اساسلی دئییل، بیر
گئرچکلیک ساییلار. دئمک، فارس ایستعمارچیلیغی یالنیز دیل و
مدنیت ایله نقطه له نه جک دئییل، فارس دیل و مدنیتی اساس
گؤتوروله رک بو وسیله ایله ایران ممالیکی محروسه سی نین یئر
آلتی، یئر اوستو قایناقلارینی، فارس اولمایان انسانلارین ذهنی
و انسانی گوجونو فارسلیق اختیارینا آلماق و آشاما آشاما بو
توپلوملاری فارس ائتمکله ایران ممالیکی محروسه سینده دیل و
مدنیت قیرقین نی باشا چاتدیرماق دوشونولموش پلانین ترکیب حیسسه
سی ساییلمالیدیر. ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس
ایستعمارچیلیغینی یالنیز فارس دیلی ایله ایضاح ائتمگه
چالیشانلار، هر هانگی مصلحت اوزوندن ایرانیت و فارسلیق
باتلاغیندا باتاراق و خالقی دا باتیرماغا وسیله اولاجاق
گؤرونرلر. بو داورانیش یالنیز هر هانکی ایدئولوژی ساپیقلیغی
ایله ایضاح ائدیله بیلر[xi].
سؤزون قیساسی: انسان مدنی حیوان ساییلدیغی، مدنیت ایله
یاشامانی اؤزو اوچون آماج و هدف گؤتوردوگو اوچون، اؤز مدنیتینی
یاشاتما اولاناق و ایمکانینا یییه اولمادیغی دورومدا هر هانکی
بیر ایستعمارچیلیق مدنیتینده یوخلوغا محکوم اولار.
قایناقلار و اتک یازی:
[iv]
Ludwig
Wittgenstein: Philosophische Bemerkungen,
Wien 1995,
S. 335.
[v]
Adı
keçən əsər, haman yerdə.
[x]
انجمن
قلم آذربایجان جنوبی (ایران) در تبعید، اطلاعیه انجمن
قلم آذربایجان جنوبی (ایران)
در تبعید درباره مرگ دریاچه اورمیه و بازگشایی مدارس،
چهارشنبه ٣۰
شهريور
۱٣۹۰
- ۲۱
سپتامبر
۲۰۱۱:
http://www.oyrenci.org/news.php?id=6859
[xi]
حمید
دادزاده تبریزی 1998 اینجی ایل کانادادان منه ائمیل
آچاراق انگلیس دیلی نین یاخین شرقده بیر ایستعمار
دیلی اولدوغو اوزره تئز یازماق ایسته دیگینی آنلاتدی.
من ایسه اینگلیس دیلی یئرینه فارسچانین بیر ایستعمار
دیلی دئیه بو قونو دا تئزینی یازارسا، خالقی اوچون ده
فایدالی اولاجاغینی اؤنه سوردوم. سونراکی یازیلاریندان
دا آنلاشیلدیغی کیمی منیم سؤزلریم قولاغیندا آری
دیزیلدار دک ایدئولوژی نیهیلیستلیگی ایله اوزله شه ر و
اونون گؤزلری توتولو قالاراق اونا اؤز میللتی نین نه
یامان گونه قالماسینی قاوراماسینا ایجازه وئرمه دی.
ایشیق
سؤنمز، 24.09.2011

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یورد دئدیکده ایلک اؤنجه هر بیر انسان ین دوغولدوغو یئر ٬ توپراق پارچاسی و جوغرافیا بؤلومو آنلاشیلیر. آنجاق یورد بونلارمی دئمک دیر؟
بیلدیییمیز کیمی هر بیر مسئله نین ائوریمله شمه سینده و بوتؤو بیچیم ده دوغرو آنلاما وارماسیندا عینیت لرله برابر ذهنیت لرده یارانمالی دیرلار.
بیزیم دوغولدوغوموز٬ بویا-باشا چاتدیغیمیز و یاشادیغیمیز توپراق و اقلیم یورد دئدیگیمیز آنلاییشین عینی فاکتورلاری دیرلار. آنجاق او توپراق اقلیم و جوغرافیا ایله باغلی اولان دوشونجه٬ سئوگی ٬ دویغو٬ منیمسه مه و بیلینج ذهنی فاکتورلار اولاراق یورد آنلاییشی نین یارانیب بیچیمله نمه سینی کامل لشدیریر.
بئله لیک له عینیت له ذهنیت٬ دوغرو بیر ایلگی و باغلار لا بیر-بیرینه باغلانیب٬ بوتؤو بیر آنلاییشین یارانماسینا ندن اولورلار.
بونودا وورغولامالی ییق هر بیر عینی مسئله ایله باغلی چئشیدلی ذهنیت لر یارانا بیلر. مثال اوچون یوخسوللوق لا باغلی ظالم ین ظولمه قارشی ساواشان موباریزلرین و یوخسوللوق دا بوغولوب جان وئرن لرین ذهنیت لری اوست- اوسته دوشمورلر. بورادا دوغرو ذهنیت و آنلاییشین یوخسوللارین دورومونو یاخشی لاشدیران و اونلارین چیخارلارینی یانسیدان ذهنیت دن عبارت دیر.
یورد آنلاییشی چئشیدلی ندن لر اوجباتیندان یارانمازسا بو آنلاییش باشقالاری طرف یندن اورتایا قویولا بیلر؛ و بو قوندارما و یالنیش آنلاییش یالنیز باشقالارینین چیخارلارینی ساغلایاجاق دیر.
بئله اولان بیر دوروم دا ایسه ایللر بویو بیر بؤلوم توپراق اوزه رینده اوشاق-قوشاق یاشاییب ٬ اسگی لردن باش قالدیریب ایندی لیگه آیاق باسان ٬ آغلی – قارالی گون لر گؤره ن ٬ آجی – شیرین خاطره لر یاشایان انسان توپلولاری اؤز دوغما توپراق لاریندا و آنا یوردلاریندا یاد انسان لار و بعضأ غریب لر کیمی یاشاماغا مجبور اولمالی دیرلار.
بئله لیکله یالنیز توپراق وار اولماسی ایله یورد آنلاییشی یارانماز. یورد آنلاییشی او توپراغی٬ کندی توپراغی٬ او جوغرافیانی اؤز دوغما ائوی – ائشیگی بیلیب٬ اونو سئویب٬ منیمسه ییب و گؤز ببه گی کیمی قورودوقدا یاراناجاق دیر. ائله او اوزدنده یورد آنلاییشی هر بیر ائتنیک اوچون ان اؤنملی مسئله لردن بیری سیدیر و بو نقطه ده ایسه میللی آیدین لارین گؤرولری و تاریخ سل یوردلارینین نه درجه ده اؤنملی اولدوغو آچیق – آیدین گؤز اؤنونده دیر.
یورد آنلاییشی عینی فاکتورلارا دایاناراق دوغرو بیچیمده یارانیب٬ بوتؤوله شمه سینده میللی آیدین لار بؤیوک اؤنم داشی ییرلار.
میللی آیدین لار یورد آنلاییشی نی اورتایا قویوب انسان لار آراسیندا سرگی له ییب٬ یاییم لادیقدا و او آنلاییشی دوغرو-دوزگون شکیلده ساووندوقلاریندا انسان لارین چوخونلوغو بو آنلاییش لا یاخشی جا تانیش اولوب و اونو قاورایاجاق لار.
بئله اولدوغو بیر حالدا ایسه انسان لار اؤز کیملیک لرینی ٬ دوغما یوردلاری نی و بیر سؤزله میللی وارلیق لارینی قوروماق اوچون یئترینجه یاراقلاناجاق لار.
سیامک میرزایی – اوین زندانی ( ۱۳۹۶/۰۹/۲۱ )
سهشنبه ۱۲ دسامبر۲۰۱۷


text:
یۆزآلتینجی درس
فعللر (35)
فعلین لازیم شکلى (فورمو)
فعلین لازیم شکلى، ایشین ایجراسینین لازیم اولدوغونو بیلدیرر، اونون زامان شکیلچیسی اولماز، آنجاق خصوصى علامتى اولار. لازیم شکیل ایکى جۆر اولار:
1- ساده فورما: بو فورمانین علامتى "آسى-أسى" دیر کى، فعلین کؤکونه قوشولار. فعلین کؤکو سسلیله قورتارسا و بیتیشن شخص عوضلیگی سسلیله باشلانسا، اونلارین آراسینا سسسیز "ى" آرتیریلار. بو فعللرده زامان علامتى اولماسا دا، ایشین گلهجکده باش وئرهجهیی تصور اولونار: آلاسییام، اوخویاسییام، اوخویاسیدیر ...
2- مۆرکب فورما: بو فورمانین علامتى "ایدى"دیر کى، یوخاریداکى "آسى-أسى" شکیلچیلرینه آرتیریلار، اؤزۆ ده هم کامیل، هم ده ایختیصارلا یازیلا بیلر. یعنى "آسى ایدى/آسییدى، أسى ایدى/أسییدى". بو فورما حئکایت مضمونو بیلدیرر: آلاسى ایدیم، آلاسییدیز، گؤرهسییدیر.
هر ایکى فورمانین غیر شهودى شکیلى "ایمیش/میش" واسیطهسیز دۆزهلر: آلاسى ایمیش سینیز/ آلاسییمیشسینیز، آلاسى ایمیشم. بو شکیل ریوایت مضمونو بیلدیریر.
دئییلمهلیدیر کى، لازیم فورمانین مۆرکب شکلینده اولان ایکى نوعون هم ده مضمونجا فرقلرى واردیر. بئله کى، "دى 4" ایله دۆزهلن نیسبتا یاخین کئچمیشى گؤستردیگى حالدا، "ایدى" ایله دۆزهلن داها اوزاق کئچمیشى گؤستریر.
لازیم شکلین ساده سینین عمومی فورمو:
فعلین کؤکو + فورم علامتى + شخص سونلوقلارى
مۆرکب فورمون عمومى فورمولو:
فعلین کؤکو + فورم علامتى + کؤمکچى فعل + شخص سونلوغو.
فعلین لازیم شکلى ایله "ایدى" و "ایمیش" کؤمکچى فعللردن باشقا هم ده "ایسه/ سه" کؤمکچى فعلى ایشلهنر. آنجاق اگر "ایدى" کؤمکچى فعلى "حئکایت"، "ایمیش" فعلى "ریوایت" مضمونو بیلدیریرسه، "ایسه" کؤمکچى فعلى "شرط" مضمونو ایفاده ائدیر.


text:
هموقلوبین
هموقلوبین، Hb (شابلون:Lang-grc - قان و (لاتینجه:globus) - کوره) - اینسان داخیل اوْلماقلا اوْنورغالی و بعضی اوْنورغاسیز حئیوانلارین قانینین ترکیبینده دمیر اوْلان قیرمیزی پیقمنت. کیمیوی ترکیبینه گؤره مورکّب پروتئیندیر. اریتروسیتلرین اساس ترکیب حیصّه سی اوْلوب، تنفوس آنزیمیدیر و قانین تنففوس خۆصوصیتسینی تامین ادیر. هموقلوبین پلاسمادا دییل، اریتروسیتلرین داخیلینده یرلشیر. بونونلا قانین قاتیلیغینی آزالدیر. اگر هموقلوبین بۇ میقداردا پلازمادا حل اوْلونسا ایدی قانین قاتیلیغی بیر نچه دفعه آرتار و نتیجهده اۆریین ایشی و قان دؤورانی چتینلشردی. دیگر بیر طرفدن هموقلوبین اریتورسیتلرین ایچینده اوْلماقلا پلازمانین اوْنکوتیک تضییقینی آزالدیر، بونونلا دا توْخومالارین سوسوزلاشماسینین قارشیسینی آلیر.
هموقلوبین بیر همپروتید عضوودور. همپروتیدلره اؤز بیولوژی خۆصوصیتسینا گؤره آنزیم اوْلمایانلار هموقلوبین، میوقلوبین و آنزیم اوْلانلار ((سیتوکروملار، کاتالازا، پروکسیدازا) داخیلدیر. همپروتیدلردن اوْلان هم دمیر دمیری ایله پروتوپورفیرینین عمله گتیردیی هموقلوبین دؤردونجولو قورولوشا مالیکدیر. اوْنون موْلکول کۆتلهسی ۶۶۰۰۰ – ۶۸۰۰۰ آراسیندا دییشیر. آدیندان گؤروندویو کیمی، هموقلوبین هم آدلانان Fe+2ایله قلوبین پروتئینینین بیرلشمهسینین محصولودور.
قلوبین + هم → هموقلوبین
هموقلوبینین اساس خۆصوصیتسی آغجیردن اوکسیژنی بدنین توْخومالارینا داشیماقدیر. هموقلوبینده اوکسیژن داشیییجیسی F۲+ یونودور. اوکسیژنین هموقلوبینله بیرلشمهسی اوْکسیموقلوبین آدلانیر. اوْ مۆختلیف لیقاندلارلا (جو، جن) قارشیلیقلی تأثیرده اوْلور. مثلاً، دم قازینین هموقلوبینه بیرلشمهسی اوکسیژندن ۳۰۰ دفعه گۆجلودور و بۇ بیرلشمه داها داواملیدیر: [۱]
هموقلوبینین تیپلری[دَییشدیر]
پروتئین ترکیبینه گؤره هموقلوبینلر بیر-بیریندن فرقلنیر و ایکی جور اوْلور: فیزیولوژی و آنومال هموقلوبین. اینسان اوْرقانیزمینین اینکیشافینین مۆختلیف مرحلهلرینده فیزیولوژی هموقلوبینلر اوْلور. پروتئین موْلکولوندا آمینتورشو آردیجیللیغی پوْزولدوقدا آنومال هموقلوبینه چوریلیر. فیزیولوژی هموقلوبین اینسان اوْرقانیزمینین اینکیشافینین مۆختلیف مرحلهلرینده پولیپپتید زنجیرینین ییغیمی ایله بیر-بیریندن فرقلنیر و محض بونا گؤره مۆختلیف هموقلوبینلر اوْلور:
۱) HbP – پریمیتیو هوجیرهدهکی هموقلوبین آدلانیر (روشیمده).
۲) HbF – فتال هموقلوبین. «فتوس» – سؤزوندن گؤتورولموشدور و میوه، دؤل معناسینی وریر.
۳) HbA1 و HbA2 – بؤیوکلوک، یاشلیلیق (آدولتوس) هموقلوبینی آدلانیر.
ایندییه کیمی یوزه قدر آنومال هموقلوبین تاپیلیبدیر. بۇ هموقلوبینلر پپتید زنجیریندهکی آمینتورشو قاللیغی ایله فرقلنیر. آنومال هموقلوبینلره hbs و HbH (بارتا) عاییددیر. hbs اوْراقشکیللی اریتروسیت هوجیرهلرینده مۆشاهیده اوْل اۇنور. بۇ تیپ هموقلوبینلرده B-زنجیرینده قلوتامین تورشوسو والینله عوض اوْلونور.


text:
امریکا قوشمه ایالتلریده اونلب کیشی جان بیردی
خودی منه شوو کیشی لرنینگ کالیفورنیا ایالتیده گی یانغین حادثه سی عاقبتیده جان بیرگن لیک لری بیلدیریلدی
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ کالیفورنیا ایالتیده 4 کوندن بیری اوزلوکسیز دوام ایتیتگن یانغین نتیجه سیده جان بیرگن کیشی لرنینگ سانی 31 نفر گه کوتریلیب کیتدی.
عینی دمده اوشبو حادثه عاقبتیده تورت یوزدن آرتیغراق کیشی نینگ ایسه یوقالیب کیتگن لیگی بیلدیریلماقده.
بوندن تشقری 17 جایده یوز بیرگن یانغین حادثه سی عاقبتیده کمیده 3 مینگ 5 یوز اوی و دوکان خساره مند بولرایکن, 647 کیلومتر مربع دن آرتیغراق اورمان ساحه سی هم یانیب کول گه ایله نیب قالدی.


text:
کابل هوا قونالغاسیدن تورت شبهه لی کیشی توتیلدی
حقانی ترماغی نینگ مهم اعضالریدن بیری و باشقه بیرنیچه شبه لی کیشی خلق ارا کابل هوا قونالغاسیدن توتیلگن.
ناتوکوچلریگه کوره اوشبو شخص لر افغان وناتو کوچلری تمانیدن قوشمه الیب باریلگن عملیات جریانیده قولگه الینگن.
حیبسگه الینگن شبهه لی کیشی لر کابلدن سعودی عربستان گه سفرقیلیش نیتیده ایکن.
اولردن اوچته سی ایسه اوچاقده کیرمی کابل هوا قونالغاسیدن قولگه النیب وباشقه بیری ایسه طیاره ایچیدن توتیلگن.
رسمی معلومات لرگه اوچاق هواده اوچیب کیته یاتگن بیرپیت امنیتی کوچلر بویورغی بیلن قیتیب کابل هوا قونالغاسیده توشگن.
ایساف کوچلری نینگ سوزچیلریدن بیری میتیوسمیرس شبهه لی کیشی لرنی قندی حیبسگه الینگنی باره سیده شوندی فکر بیلدیرگن " تورلی استخباراتی منبع لر تمانیدن بیریلگن معلومات لر اساسیده حقانی ترماغیده علاقه دار اوشبو شخص توتیلدی، بو کیشی عصیانچیلرنی حربی اسکونه لر بیلن جهاز لنتریش خصوصیده فعالیت قیلرایکن " دیب ایتگن ناتوکوچلری نینگ سوزچیلردن بیری.
افغان رسمی لری گه کوره حقانی ترماغیده علاقه لی شبهه لی شخص نی تیلفونی صحبتی امریکالیک لرتمانیدن ثبت قیلنیب، شو اساسده اولرنینگ مقصدلری فاش ایتیلگن.
حقانی ترماغیده علاقه دار بولگن عصیانچیلر افغانستان نینگ جنوب شرقی حدودلریده فعالیت آلیب باره دیلر
بو بیرینچی مرته دیرکه کابل هوا قونالغاسیده حقانی ترماغیده علاقه دار بیرعصیانچی توتیله دی.
سونگی پیتلرده ناتو کوچلری ، عصیانچی لرنینگ یوق ایتش اوچون تورلیچه عملیات لرنی یولگه قوییب کیلماقده لر.
ناتو کوچلری اوتگن اوچ ای جریانیده بیرمینگ دن ارتیق عصیانچیلرنی هلاک و اوچ مینگه یقین قوراللی عصیانچی لرنینگ قولگه النیگنینی ایریم مطبوعات فعاللریگه خبربیرگن.


text:
یئللی شهرده ندنسه داها یئل اسمیردی. شهر هاواسی گونلر چیرکلی اولوب ماوی بویالی گؤی گؤرولموردو. او چاغلار، حالیم یامان توتولوردو، اوره ییم برک-برک چیرپینیردی. دئییردیم بس تبریز بوغولور ایندیجه دی منده هوشدن گئدیب بوغولاجاغام. کدرلی وضعیت هی تیکرار اولدوقدا، اؤلمه میشدن قاباق وصییت نامه می حاضیرلاماق فیکیرینه دوشدوم. هابئله، اؤلندن سونرا لازیم اولاجاق بیلگیلری عاییله مله اورتادا قویدوم.
او گون سحر تئزدن ایداره یه گلمیشدیم و یئریمده وصییتیم حاقدا فیکیرلشیردیم. بو حینده اوتاقداشیم یئتیریب سلام-علیکدن سونرا اینانیلماز بیر خبر سؤیله دی. اینانا بیلمه دیم، هئچ اینانمالیدا دئییلدی! اوتاقداش اوزگون-اوزگون عظیم زاده جنابلارینین اوره یینین دایاندیغینی دئدی! من ایسه، نئچه ثانییه دونوخوب قالدیم، آردیندان اؤلومون سببینی سوروشدوم. اوتاقداش اولاییین نه تهر باش وئردییینی سؤیله مه یه باشلادی. دئییرلر، دونن گئجه فوتسال یاریشیندا حالی قاریشان عظیم زاده قیراغا چکیلیب، ائشیکده کیلرین بیریله ده ییشیلمه سینی ایستر، آمما قیراقدا اوتورار-اوتورماز یئره ییخیلار! زنگ وورورلار آمبولانس یئتیرر. آمبولانس عظیم زاده نی گؤتوروب بین المللی خسته خانایا آپارار. اورادا هوشه گتیرسه لرده مدنی خسته خاناسینا آپارماغی مصلحت بیلرلر. آمبولانسدا یئنه حالدان گئدر. آنجاق مدنیده تازادان هوشه گتیررلر. یولداشلادی گئجه یاریسی بیر یاریمدا اوندان آیریلارلار. عظیم زاده ایسه، گئجه نی سحره یئتیرمز!! دونن هاوا بتر کیرلی ایدی، دئییرلر سالونوندا هاواسی ائله ائشیک تکین ایدی. اونوندا ائتگیسی اولا بیلر. دوکتورلر بو کیرلی هاوالی شهرده قالماغی بئله مصلحت گؤرمورلر! عظیم زاده بیلدیر-اینیش ایل قلب عملی ائتمیشدی، بونونلا بئله یاریشا گئدیب اؤزوده بو هاوادا! هر حالدا، یازیق بئله جه دونیاسینی ده ییشیب!! بو سؤزلری ائشیتدیکده، دوروب بیر آز اویانا-بو یانا گئتدیم و آیاق اوسته عظیم زاده نین یاخشیلیقلاریندان اوتاقداشیما تعریفله دیم. اؤزه للیکله ده منه ائتدیگی محبتلری بیر-بیر آندیم. دونن هاوا چوخ کیرلی ایدی منده ائوده قالاراق هئچ بیر یئره گئتمه دیییمیده دئدیم. سونرا پنجره دن ائشیگه باخاراق، بوگون ائله بیل دوننکیندن بیر آز یاخشیدی سؤیله دیم. او گون، بیزیم اوتاغا گلن هر کیمسه تاسوفله نرک اوتاقداشیم دئدییینه اوخشار سؤزلری تیکرار ائله دی.
ساعات 12 –ده، عظیم زاده نین دفن تؤره نی گئچیریله جک ایدی. ساعات 5/11، ایکی کؤهنه اوتوبوس آرد-آردا ایداره نین حیطینه گلدیلر. بیری یاشیل، بیریده قیزمیزی ایدی. هره سی 30-20 بالا ماشینجان توستو ائشیگه اوتوروردو!! اوولده یاشیل دولدوردو، دالیسیجادا قیرمیزی میندیردی. من چیخیب قیزمیزینین آرخا صندللرینین بیرینده اوتوردوم. تئزلیکله اوتوبوسلارین ایکیسیده دولوب یاواش-یاواش یولا دوزلدیلر. یئرده قالان امکداشلاردا اؤز آرابالارینی سوراقلادیلار. اوتوبوسلار خییاوانلاردان سوووشوب، کسایی اوتوبانینا دوشدولر. ساغا دؤنوب وادی رحمته دوغرو گئتدیلر. بعضیلری دینمیردی، بعضیلریده یاواش-یاواش قونوشوردولار. من وصییتیمی بوس-بوتون اونوتموشدوم! ساکیت-ساکیت اوتوبوسدان سولدا اولان سهند داغلارینا طرف باخاراق عظیم زاده ایله بیر قیسمتده ایشله دیییم گونلری خاطیرلاییردیم. او زامانلار سوروملوم ایدی و رسمی ایشچی اولماغیمدا اونودولماز امکی گئچمیشدی. سونرالاردا، هر یئرده منیم ایشلریمدن مودافیعه ائتمیشدی. چیخاندان ایرمی دقیقه سونرا، اوتوبوسلار وادی رحمتین اوست گئچیت کؤرپوسو ایله سولا دؤنه رک داغ دوشونه گئچدیلر و چوخ چکمه دن قبیریستالیغا یئتیشدیلر. قادین اؤلولری یویولان دامین اؤنوندن سوووشوب، کیشیلر یویولان بینایا دوغرو گئتدیلر. مقصده یئتیشمه میش یارانان تیخاجدا، ایکی-اوچ دقیقه دایاندیلار. وادی رحمت همیشه کی کیمی شولوغ ایدی. سول طرفده عاییله لر اوچون قورولان قبیرلر گؤزه چارپیردی. خان کیشیزاده، مهندس خسروشاهی و باشقا سوی آدلاری داشییان بالاجا تیکینتیلر یان-یانا دوزولموشدولر. دیبده، آرابالار کیشی اؤلولری یویولان دامین قاباغیندا ساخلاییب، هامی بیر-بیر یئره اندیلر.
امکداشلار بیر موددت یاخینلاردا دایانمالی ایدیلار، چونکو یوماق اوچون اؤلولری صفه دوزموشدولر. عظیم زاده دن قاباق بیر باشقاسینین نامازینی دامدا قیلیب، "لا الاهه الا الله!" دئیه رک قویلاماغا آپاردیلار. آمما آدامین چوخ اولدوغونا گؤره عظیم زاده نین میییت نامازینی ائشیکده قیلماغا قرار وئردیلر. قبریستانلیق هاواسی شهر هاواسیندان چوخ تمیز ایدی! گونشلی بیر پاییز هاواسی ایدی. من دؤردونجو سیرادا یئر آلیب، اوجادان، "الله اکبر!" دئدیم. نامازدان سونرا، مهرداد عظیم زاده 99-ونجو بولوکدا قویلاناجاق دئیه سسله دیلر. آنجاق، "لا الاهه الا الله!"سؤیله یه رک چوخ یول گئتمه میشدیک کی، اؤلو گؤتورنلر دایانیب اؤلونو آرابایا قویدولار. بئله لیکله، امکداشلار عاییله قبیرلرینین او یانیندا یئرلشن 99 –ونجو بولوکا دوغرو یئریمه یه باشلادیلار. منده یوللاندیم. یولومدا بیر قیزین یانیخلی سسینی دینله دیم. دالبادال دئییردی: "نه قدر دئدیک سؤزه باخمادی کی!!" دؤنوب باخاندا، اوزوندن عظیم زاده نین قیزی اولاجاغینی دوشوندوم. ائله بیل گنج قیز آتاسینین قلب عملی اولا-اولا فوتسالا گئتمه ییندن گیلئیلنیردی. کؤیره لیب گؤزلریم یاشلاندی!
قادینلار آرالیدا دوروب، کیشلر غملی-غملی عظیم زاده نین قبیرینی دؤوره له میشکن، ماللا دوعالار اوخویوب، فاتیحه لر اوخوتدو. آردیندان، روضه اوخویان باشلادی. عظیم زاده نین گنج اوغلو ایله قارداشلاری آغلاماقدان آیاق اوسته دورا بیلمیردیلر. اونلارا گؤزوم دوشنده، منده قهرله نیردیم. ایداره میزین باشقانی، نئچه نفر چئوره سینی آلاراق ساکیت-ساکیت دورموشدو. تؤرن قورتولاندا، روضه اوخویان هامیدان اؤزه للیکله ده باشقانین آدینی چکه رک بوللو تشککور ائتدی. کیک، مییوه سویو و حالوا پایلاندی. کیشلر قبیر باشیندان داغیلیب، قادینلار ییغیلدی.
من، عظیم زاده یه آلله سنه رحمت ائله سین دئییب، اوزاقدان گؤرونن قیرمیزی اوتوبوسا دوغرو یئریدیم. خئیلک امکداش اؤز آرابالاریلا گلمیشدیلر. اورادان تبریزه باخاندا گؤردوم، شهری کول بویالی دومان آلیب!! شهرین اوستونه چیرکلی آغیر هاوا اوتورموشدو! وصییتیم یئنه یادیما دوشوب، فیکیرلشه-فیکیرلشه گلیب آرابایا چیخدیم. ائله بالا-بالا هر کیمده گلیب اؤز یئرینده ایلشدی. اوتوبوس قادینلارین گلمه یینی گؤزله ییردی، منده شهره باخا-باخا فیکیرلشیردیم. اؤز-اؤزومه دئییردم: "گؤره سن مسئوللار کی یقین تئز-تئز بو مراسیملرده ایشتیراک ائدیرلر، گلنده بورادان شهره باخیرلارمی!؟ گؤره سن اونلار مسئله نین حللینه فیکرلشیرلرمی؟! گؤره سن کیم راضیدیر، بیز بئله بیر چیرکین هاوا ایچینده آتدیم-آتدیم اؤلومه ساری گئده ک!؟ نییه بیزیم ساغلیغیمیز اؤنملی دئییل؟! ... نییه تبریزه بیر گون آغلایان یوخدور؟!"
اون بئش دقیقه سونرا، اوتوبوس گلدیگیمیز اوتوبانلا ایداره یه ساری یولا دوشدو. کئفسیز شهره باخا-باخا، وصییتیمده یازاجاق سؤزلریم آیدینلاشیب، جومله-جومله ذهنیمدن گئچدی: بو چیرکلی هاوادا هوشدن گئدرسم، قویون من اؤز ائویمده اؤلوم! خسته خانالارا گؤتوروب بیر-ایکی گون گئجیکدیرمه یین. جسدیمی گیزلیجه وادی رحمته گؤتورون و اورانین لاپ اوجوزلو قبیرلرینده باسدیرین. منیم دفن تؤره نیمه بیر نفرده قاتیلماسین. شام غریبان، اوچ، قیرخ و هئچ بیر آنما یاس تؤرنی منه توتمایین. مخلوغون گلمه مه یینله جهنم گئده جکمسه، قویون من جهنم اولوم!! ...


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دوزلو اوغلان یاهو گروپ
دوزلو اوغلان وبلاگینین یاهو گروهوندا عضو اولون تا یئنی خبرلر ، گوزل مطالیب ، آذربایجانی و تورکیه موزیک لر ، تورکجه اس ام اس لر و تایسیز شکیل لر سیزین ایمیلیزه گلسین بونا گؤره آشاغی شکلین اوستونده کلیک ائدین و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و سونرا جوین کلمه سینه تیکله یین تا عضو اولاسیز
join
Click to join DUZLU_OGHLAN
دوزلو اوغلان وبلاگینین خبرنامه سی
اگر دوزلو اوغلان وبلاگیندا یازیلان یئنی مطالیبی اوخوماق ایسته ییرسیز اوندا آشاغی لینک اوستونده کلیک ائدین و ایمیلیزی و امنیتی کد کلمه لرینی یازین و ثبتی وورون سونرا سیزه بیر ایمیل گله جک اوردا لینکی کلیک ائدین تا ثبت نام تکمیل اولسون تا یئنی مطالیب سیزین ایمیلیزه اوتوماتیک یوللانسین
Subscribe to Duzlu oğlan دوزلو اوغلان by Email
محبت عالمی + علی آقا واحد
گرچه محبت عالمينين چوْخ صفاسي وار
هر قاره زولفه ميل ائده نين مين بلاسي وار
عاشق شكايت ائيله مز هر جوره صبر ائدر
پروانه سانما آتشه يانسا نواسي وار
هر آشيانه سؤيلمه ك اؤلماز وفاسي يوخ
چك امتحانه بلكه بير اهل وفاسي وار
قويما قدم ديار محبت بلالي دير
نه ابتداسي وار نه ده كي انتهاسي وار
صبريله گون گئچيدير اهل عشق اوْلان
هر درد اوْلورسا آخري بير گون دواسي وار
بير داش اوره كلي دلبره چوْخدان وورولموشام
نه رحمي وار نه دوْستلوقي وار نه اداسي وار
شاعرلر ايچره سانما هنرسيزدي واحدي
واحد نه اوْلسادا يئنه بير ادعاسي وار
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,علی آقا واحد | Tagged: آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,سئوگی شعر,سئوگی شعرلری,سئوگی شعری,علی آقا واحید,علی آقا واحیدین شعرلری,علی آقا واحد,علی آقا واحدین شعرلری,علی آغا واحید,علی آغا واحد,علی اقا واحید,علی اقا واحد |


text:
تورکییه لی مشهور موغننی ابرو گوندَش ایستانبولداکی تیخاجلاردان قورتولماق اوچون یئنی یول تاپیب.
آخلروآذ خبر وئریر کی, موغننی بوردان سونرا ایشه گَمی ایله گئتمه یی, ائوه عینی یوللا قاییتماغی قرارا آلیب. ابرو تاکسی کیمی فعالییت گؤسترن گمی لردن ایستیفاده ائدجه یینی بیلدیریب.
ائبرو تیخاجدان خیلاس یولونو تاپدی_ فوتو تورکییه لی مشهور موغننی ائبرو گوندَش ایستانبولداکی تاخاجلاردان قورتولماق اوچون یئنی یول تاپیب. آخلروآذ خبر وئریر کی, موغننی بوردان سونرا ایشه گَمی ایله گئتمه یی, ائوه عینی یوللا قاییتماغی قرارا آلیب. ائبرو تاکسی کیمی فعالییت گؤسترن گمی لردن ایستیفاده ائدجه یینی بیلدیریب.
شرح لر
دیگر خبرلر
کیمی آذربایجانین حقیقی میللی قهرمانی حساب ائدیرسینیز:
بابک خرمیدین
(31 سس, 43.7% )
سید جعفر پیشه وری
(19 سس, 26.8% )
بؤتؤن سسلر: 71
مهدی باکری
(9 سس, 12.7% )


text:
غرب ده یوز بیره دیگن خطر: PYD/YPG نینگ خارجی تروریست جنگری لری
سیاسی تحلیل
غرب ده یوز بیره دیگن خطر: PYD/YPG نینگ خارجی تروریست جنگری لری
ترور تشکیلاتی پی کاکانینگ سوریه بولیمی بولگن PYD/YPG نینگ ایچیده جدی سانده غرب اولکه لریدن کیلگن خارجی تروریست جنگری لری موجود. بیز هم بو هفته پروگرامده ایککی اولکه آره سیده گی بحران و منطقه گه انعکاس لرینی ایشلب چیقه میز.
منه ایندی شو توغریده آتاترک عالی بیلیم یورتی خلق ارا علاقه لر بولیمی اسیستانت لریدن جمیل دوغاچ ایپک نینگ یازووینی تقدیم ایته میز.
چیت ایل لیک جنگری گپی داعش نینگ 2014 – ییلی سوریه و عراق ده سرعت لی بیر شکلده یاییلیب باریشی بیلن رواج بولدی. داعش نینگ دنیانینگ هر تامانیدن هوادارلرینی منطقه گه اوروش اوچون دعوت ایتیشی،2014 – ییلی 24 سپتمبرده بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک شوراسی تامانیدن خارجی تروریست جنگری نامی آستیده 2178 رقم لی قرارنی الیشی گه باعث بولدی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک شوراسی نینگ بو قراریده، چیت ایل لیک تروریست جنگری " اقامت ایتگن ویا تابعیتی بولگن دولت دن ایریم بیر دولت گه تروریستیک فعالیت اویوشتیریش، ریجه لش ویا باریب قوشیلیش اوچون سیاحت قیلگن؛ ویا قوراللی توقنه شوولر بیلن مناسبتی بولگن داخل تروریستیک تعلیم کورگن ویا تعلیم بیگن شخص لر" اوله راق تنیتدی.
سوریه ده داعش موجودیتی نینگ آرتیدن 2014 – ییلیدن باشلب PKK/PYD ترور تشکیلاتی گه انچه اولکه یوزلب خارجی تروریست جنگری قوشیلدی. لیکن غرب اولکه لری بو موضوع گه علاقه تاپمه دیلر. غرب اولکه لری فقط رادیکا اعتقاد اساسی گه فعایلت آلیب بارگن تشکیلاتلرگه قوشیلگن خارجی لرگه علاقه کورستماقده لر. PYD گه قوشیلگن غرب لیکلر – اروپالیکلر بیلن علاقه لی هیچ بیر ایش قیلینمه دی. PKK/PYD 2014 ییلی انترنیت مجازی میدیا آرقه لی داعش گه قرشی اوریش قیلیش لری اوچون خارجی لرگه دعوت یوباردی. انگلستان، امریکا قوشمه ایالتلری، کانادا، آوسترالیاآلمان، دنمارک، یونان، فرانسه و حتی چین دن کیلگن تقریباً 500 خارجی تروریست جنگری PKK/PYD گه قوشیلدی. 17 ته سی توقنه شوو جریانیده اولدی.
بوگون پی کاکا ترور تشکیلاتی اوچون بی رکورد دولتی نینگ قوریلیشی انترناسیونل سوسیالیزمی ییره تیش اوچون بیر واسطه بولگن. پی کاکا عمل لری بیلن علاقه سی بولمه گن لیکن نمایشی افاده لر بیلن کون ترتیبیده توتیلگن "دموکراتیک خود مختارلیک" وسایره پروژه لر نینگ اورته شرق دن ایریم چپ گرا حرکتلرگه الهام بیرگن لیگی کوریلماقده. شو پیله PKK/PYD اوچون اوروش قیلیب تورگن را غرب گه آخر بولسه براتگن یوزلب رادیکال کیشی موجود. بیر باریب غربی خارجی تروریست جنگری لر ایریم جنگریلردن خطری کم ایمس.
غرب نینگ /PYD گه قیلگن همکارلیگی نینگ آرقه سیده گی اساسی سبب، PYD نینگ سکولر ایکن لیگی کورستیلماقده. لیکن مفکوره خطاسی موجود. /PYD نینگ مودرن و دموکراتیک دن خبری یوق. PYD سویت و چین کمونیست حزبی نینگ سکولرلیک مفکوره سینی تعقیب ایتماقده. بنا بونینگ سکولاریزمی سوریه نینگ بنا قیلینیشی اوچون اقتصادی و سیاسی لیبرالیزم گه اینلمه یدی. /PYD نینگ کنترولیده گی سوریه توپراقلریده غربی یانداشووگه ایگه بیر منطقه چیقیشینی کوتیش بیر بیر خطا بوله دی. بو منطقه لرده آزاد اقتصاد، فرد چیلیک و سوز ایرکین لیگی اصلاً بولمه یدی. چونکه PYD ایریم مفکوره ده دیر.
غربی اولکه لر داعش ترور تشکیلاتینی هم سوریه و عراق همده برچه دنیا نامیدن بویوک بیر تهدید اوله راق کورماقده. بو توغری بیر تثبیت دیر. داعش گه قرشی اوروش قیلیش اوچون PKK/PYD گه قوشیلگن کیشی لرنی خارجی تروریست جنگری لری اوله راق کورمه یدی. بو کتته خطا دیر.
PKK/PYD ایچیده گی خارجی تروریست لرنینگ داعش گه قرشی مجادله اوز نهایه سیگه بارگنده PYD لیک تروریست لر بیلن بیرگه لیکده ترکیه گه ویا ایریم بیر اولکه گه قره ته خبیر تروریستیک فعالیتی گه قول اورمس لیگی حتمی می؟ داعش سوریه و عراق دن تمیزلنگنده بو کیشی لر نیمه بوله دی؟ عین شکلده مارکیست – لینینست کیم لیگی بیلن تنیلگن بو کیشی لر غرب گه اوز اولکه لریگه قیتیب بارگن ده اوز فکریلری نینگ عکسینچه اویله گن گروپ گه قرشی تروریستیک تهدید ایجاد ایتمس لیکلرینی کیم بیله دی؟ نتیجه ده غرب لیک خارجی تروریست جنگری لرگه انرشیست حرکت لرگه سوریه نینگ شمالیده ساحه بیریلیشی و فعالیت قابلیت لرینی بو شکلده یوقاری آلیب باریشی گه امکان بیریلیشی غرب نینگ کیلجگینی کتته خطرگه موجع قیله دی. غرب نینگ بو توغریده چاره – تدبیر کوریشی کیره ک و PYD/YPG گه حمایه سینی قطع قیلیشی کیره ک. غربی دولت لر شو پیتده PYD/YPG قطاریده اوروش قیلیب تورگن یورتداشلری نینگ بیر کون توپراقلریگه خطر بولیب قیتیشینی کوریشی کیره ک.


text:
بو ایل آذربایجاندان عیراقین کربلا شهرینه گئدن زوارلاردان 3 نفر دونیاسینی دییشیب.
بو باره ده "رئپورت"ا زیارت دن قاییدان زوارلار معلومات وئریب.
اونلارین سؤزلرینه گوره، گنج زوارلاردان بیری کربلا شهرینده یارانمیش ایزدیحام نتیجه سینده آیاق آلتیندا قالاراق دونیاسینی دییشیب. داها ایکی زوار ایسه آیری –آیری واختلاردا وفات ائدیب.
بوندان باشقا، آذربایجانلیلارین اولدوغو آوتوبوسلاردان بیری قضا تهلکه سی ایله اوزلشیب. قارشیدان گلن مینیک آوتوموبیللردن بیری آوتوبوسون یولونا چیخیب. لاکین سوروجونون پئشه کارلیغی نتیجه سینده قضا تهلکه سی سوُووشوب. خوشبختلیکدن حادیثه زامانی آغیر خسارت آلان اولماییب. حادیثه یئرینه پولیس امک داشلاری گلیب.


text:
عالی تینچلیک کینگاشی رسما اوزایشینی باشله دی
افغانستان جمهور ریسی حامد کرزی ، عالی تینچ لیک کینگاشی نینگ آچلیش مراسمیده سوزگه چیقیب اوشبو کینگاش نینگ قرار آلیشده مستقل بولیب هیچ قندی ارگان اولر نینگ ایشلریگه اره لشمیدی دیب ایتدی .
کرزی جناب لری اوشبو کینگاش خلقرا هم جمیعت مملکت لری نینگ حمایتی آستیده بولیشینی قوشیمچه قیلدی.
عالی تینچ لیک کینگاشی کیله سی هفته اوشبو کینگاش رییسی نی تعیین ایتیش همده ایش برنامه لری خصوصیده بحث قیله دی لر.
ایتیلیشیچه اوشبو کینگاش افغانستانده تینچ لیک نی تامین لش همده قورا للی دولت مخالف لری بیلن مذاکره لر یولگه قوییشگه حرکت قیله دی .
عالی تینچ لیک کینگاشی نینگ روی خطی اعلام بولیشیدن اون کون اوتر ایکن اوشبو کینگاش بوگون پایتخت کابلده اوز ایشینی باشله دی.
اوشبو کینگاش نینگ بیرینچی یغیلیشی ریاست جمهور لیک سراییده کینگاش اعضا لری همده دولت مقام لری اشتراکیده بولیب اوتدی .
افغانستان جمهور ریسی حامد کرزی عالی تینچلیک کینگاش نینگ آچیلیشی مراسیمینی باشلب بیرر ایکن ، اوشبو کینگاش افغانستانگه تینچلیک آلیب کیلشیگه، افغانستان خلقی کته امید بیلدیره یاتگنینی ایتدی.
شونینگ دیک کرزی جنابلری اوشبو کینگاش خلقرا هم جمعیت حمایه سیگه ایگه بولیشنی تاکیدله دی.
جمهورریس حامد کرزی عالی تینچلیک کینگاشی مستقل بیر کینگاش ایکن لیگی نی اورغولب ، لازم بولگن تقدیرده افغانستان حکومتی اوشبو کینگاش بیلن همکارلیک قیلیشگه تیار ایکن لیگی نی ایتدی.
عالی تینچیلیک کینگاشی ، بوندن تورت آی الدین کابلده 1600 کیشی نماینده لر اشتراکیده بولیب اوتگن ملی مصلحت کینگاشی قراری اساسیده یولگه قویلگن.
اما حاضرگه چه تینچلیک عالی کینگاشی نینگ باشلیغی و یوللوچی هیاتلری تعیین لنمه گن،اما اوشبو کینگاش باشلغینی تعیین لش اوچون ایشلر دوام ایتماقته.
افغانستان جمهور ریسی حامد کرزی، اوز سوزلریده تینچلیک عالی کینگاشی نینگ ایکنچی یغلیشیده اوشبو کنیگاش باشلغینی تعیین لش همده ایش برنامه لری اوستیده بحث آلیب باریشنی ایتدی.
70 کیشی لیک اعضاگه ایگه بولگن عالی تینچلیک کینگاشیده ایرم سابق جهادی رهبرلر، طالب لرنینگ بعضی سابق اعضالری ، خلقرا هم جمعیت دن ایرم نماینده لر و قریب اون عیال اشتراک ایته دی.
ایتلیشچه اوشبو کینگاش ، افغانستانده تینچلیک نی تامین لش همده دولت مخالف لری بیلن مذاکره آلیب باریشگه یاردم بیره دی.
اما طالب لر افغانستان حکومتی یولگه قویگن بو تینچلیک کینگاش نی تنقیدلب، چیقارگن بیانات لریده بو کینگاش سعی و حرکت لرینی فایده سیز دیب بهاله دیلر.


text:
نوا ساوتایسترن بیلیمیوردو
نوا ساوتایسترن بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Nova Southeastern University, (فارسجا:دانشگاه نوا ساوتایسترن))آمریکانین فورت لادردیل، فلوریدا شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۲۲٬۳۹۱ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. خوصوصی و اؤزل اؤیرهتیم قۇرومودیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nova Southeastern University»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده نوا ساوتایسترن بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سون دؤنه مده بعضی قادین فعاللارینین فئمنیزم و جندر (جینسیت) بؤلومو ایله باغلی ایشله تدیگلری یئنی تئرمین و آذربایجان تورکجهسینده یاراتماق ایسته دیکلری ینی و یانلیش قاوراملار دقتیمی چکمیشدیر. بو مسئلده یانلیش بیر یول گئدیلدیغین دوشونورم . ائله بونا گؤرهده قیسادا اولموشسادا ، بو مسئلیه توخونماق ایستیرم.
Aug 24, 2014
قادینچی
سون دؤنه مده بعضی قادین فعاللارینین فئمنیزم و جندر (جینسیت) بؤلومو ایله باغلی ایشله تدیگلری یئنی تئرمین و آذربایجان تورکجهسینده یاراتماق ایسته دیکلری ینی و یانلیش قاوراملار دقتیمی چکمیشدیر. بو مسئلده یانلیش بیر یول گئدیلدیغین دوشونورم . ائله بونا گؤرهده قیسادا اولموشسادا ، بو مسئلیه توخونماق ایستیرم.
سوسیال بیلیملرده ایسه دیلین اهمیتی نچه قات آرتیر. بونون ندنی سوسیال بیلیملرین تمل آراجینین دیل، اوخوما، یازما و دانیشماق اولماسیدیر. سوسیال بیلیمین ایشی توپلومدا اورتایا چیخان یئنی دوروملار حاقیندا ویا اسکی یاشانمیشلیقلار حاققیندا دیلده آیارلامالار و دوزه نله مهلره ائدهرک، توپلومو بیلینجله ندیرمک و آیدینلانتماقدیر.اونا گؤرهده سوسیال بیلیملرده چالیشان هرکسین ایلک اولاراق دیلی بیلمهسی عوض اولونماز بیر شرطدیر. دیل بیلمک ایله یاناشی، چالیشدیغی سوسیال بیلیم ساحهسینده ده درین بیلگی و ایختیصاصا صاحب اولماسی دا اؤنملی دیر.
بیر مدتدیر کی، قادین میللی فعاللاریمیزین بعضی لری طرفیندن بیر یانلیش سؤز ویا تئرمین سوسیال شبکهلرده یازیلی، سؤزلو و گؤرونتولو اولاراق ایشله نمکدهدیر. بو سؤز "قادینچی" و "قادینچی حرکاتی" سؤزودور. بو سؤز سوسیال شبکهلرده قادینچی حرکاتی باشلیغی آلتیندا یا چیخیش و یاخود یازیلی شکیلده ایشلدیلمیشدیر. بو سؤزو یارادان دوستلاریمیزین نه قدر تورک دیلینی بیلدیکلرینی بیلمیرم. یالنیز بونو دییه بیلرم کی، بو سؤز آذربایجان تورکجهسی قیرامماتیکاسینا اویغون بیر تئرمین دئیلدیر. آذربایجان تورکجهسینده چي، چی، چو، چؤ (çi və çı,çu,çü ) شکیلچیلری ایله دوزهله ن سؤزلرین معناسی اولمالیدیر. یعنی معناسی اولمایان بیر تئرمین سؤز ساییلمیر. بونون اوچون بیر سیرا چي و چی،چو،چو شکیلچیلری ایله اسم دن دوزهله ن یئنی سؤزلری بورادا گؤستئرمک ایستیرم. مثال اوچون ( کؤمور) کؤمورچو، )،بالیق(بالیقچی، )،یازی(یازیچی،( چؤرک(چؤرکچی و ... ساده و عمومی اسملردن شکیل چیلر واسیتسی ایله دوزهلن معنالی سؤزلر بئله اولمالیدیر. ایندی باخاق گؤرک قادین سؤزونه چی شکیلچیسی آرتیریلارسا یئنی سؤزون معناسی نه اولاجاقدیر. یعنی قادینچی،بو سؤز نه آنلامی چاتیراجاقدیر؟ اؤرنگین کؤموردن، اسم ین ایشینی گؤستره ن کؤمورچو سؤزو دوزلمیشدیر یاخود چؤرکدن ایش صاحبی اولان چؤرکچی دوزلمیشدیر. یاخود دمیردن پئشه صاحبی اولان دمیرچی ایسمی یارانمیشدیر. ایندی قادیندان ، قادینچی سؤزونو یارادانلار هانسی مفهومو نظرده توتموشلار دییه سورماق لازیم؟ اگر بو سؤزو تورک دیلی منطیقینه گؤره تحلیل ائدرسک، اوندا قادینچی یعنی قادین ایشی ایله مشغول اولان شخص دئمکدیر. یعنی قادین چی سؤزونون بیزه چاتیردیغی آنلام قادین طرفداری اولان، قادینی بیر ایش ساحه سی اولاراق سئچه ن دیر.
گؤرونه ن او کی بعضی قادین حاقلاری چالیشانلاری فئمینیست کلمهسینی ایشلتمهمک اوچون بئله بیر یولا باشوورموشلار. اگر بو منطیقدن مسئلهیه باخیلمیش ایسه، دئمک کی بؤیوک بیر یانلیشلیغا یول وئریلیبدیر. بو سؤزو ایشلهدنلر منجه دیلین قرامماتیکاسینی بیلمدیکلری و سوسیال بؤلومده تئرمینلئرین رولونو اؤنمسیز گؤردوکلری اوچون بئله قوندارما تئرمینی ایشلتمیشلر. بودا آذربایجان تورکجهسینه وورولان بیر ضربه و قادین حاقلاری موجادیلهسینی جدییه آلماماقدیر. دیلی ارثی اولاراق دانیشان هرکسین تئرمین دوزلتمهیه حاقی یوخدور. سؤز دوزلتمک یالنیز دیلچیلرین ایشیدیر و او دا اینستیتوتلاردا یارانمالیدیر. حتی بیر سوسیال بیلیمجی بئله بیر تئریمینی یارادارکن، دیلچیلر ایله مشورت ائتمگی باجارمالیدیر . گه لیشه ن دونیا ایله آیاقلاشماق اوچون هر گون یئنی تئرمینلره احتیاج دویماقدایق. امما نه یازیق کی دیلیمیزین ایران دا نسبی اولاراق یاساق اولماسی و اونون دالیسیندا بیر ائکونومیک گوجون اولماماسی، بیزی گئرده قویماقدادیر. امما بو قاداغالارا همن قونشولوغوموزدا ایکی دؤولتین دیلینین تورکجه اولماسی بیزیم اوچون بؤیوک بیر فورصت و بسله نمه قایناغیدیر.
اومارام قادین حرکاتیندا اولان دوستلاریمیز منیم دیل و تئرمین مسلهسینده کی حساسیتیمی آنلار و خوش گؤرو ایله قارشیلارلار.سئویل سولئیمانی


text:
اولوسلارآراسی دوشونجه قورولوشلاری نهدیر؟ ایرانلیلیق نئجه یانسیدیلیر؟
tebaren | 09:48 - 05.08.2017
گلیشمیش اؤلکهلر و گلیشمکده اولان اؤلکهلر آراسیندا اولان فرقلر چئشیدلی اؤلچوتلر واسیطهسی ایله دگرلندیریلیر. بو اؤلچوتلر رفاه شاخصی، اؤلکهنین ملی گلیری، صنایعلشمه، بوروکراسینین ایشلهییش مکانیزماسی، یارغینین باغیمسیز چالیشماسی و دموکراتیک دگرلرین کوتله ایچینده ایچسللشمهسینه قدر گئنیش بیر ساحهنی قاپساییر. مودرن دوشونجه آلانینداکی بو فرقلیلیک اؤزونو انسانی و توپلومسال بیلیملره وئریلن دگر اساسیندا دگرلندیریلهرک گلیشمیش اؤلکهلرده انسانی و توپلومسال بیلیملر و آراشدیرمالارا اؤنم وئریلدیگی حالدا گلیشمکده اولان اؤلکهلرده بو بیلیم آلانی یئترینجه دقته آلینمیر. گلیشمیش اؤلکه لرده انسانی و توپلومسال آراشدیرمالار اؤلکهنین گنل سیاستینی اولوشدورورکن، بیلیمین دگری ایدئولوژیدن اوستون گؤرولوب توپلومون ایستکلری اینجهلندیکدن سونرا چؤزوم یوللاری آراشدیریلیر. بو اؤلکهلرده اؤلکهنین ایچینه یؤنهلیک آراشدیرمالار بیلیم یوردلاری و بیلیم یوردلارینا باغلی مرکزلر طرفیندن یؤنلندیریلیر. بو مرکزلرده اگیتیم یاشامینی بیتیرن بیلیم یوردو اوستادلاری چئشیدلی گونجل تکنولوژیک و بیلیمسل آراشدیرمالارلا بیر قونونو آراشدیریب سورونلاری چؤزومه قوووشدورماغا چالیشیرلار.
بیلیم یوردلارینا باغلی مرکزلرین بو ایشلهوی ایله بیرلیکده دوشونجه قورولوشلاری آنلامینا گلن و تینک تنک آدی ایله بیلینن مرکزلر گلیشمیش توپلوملارین دوشونجه و توپلومسال-سیاسی آراشدیرمالارداکی باشقا بیر اؤزللیگیدیر. گلیشمیش توپلوملاردا بیلیم یوردلارینا باغلی مرکزلر انسانی و توپلومسال بیلیملرده پروفسورلوق و دوکتورلوق عنوانینی آلان شخصلر طرفیندن اداره ائدیلیب بیر قونو اوزرینده دریندن آراشدیرمالار گرچکلشدیردیگی حالدا تینک تنکلر (دوشونجه قورولوشلاری) قزئتهجیلر، استراتژیستلر، بؤلگه متخصصلری و مئدیا منسوبلاری طرفیندن اداره ائدیلیب گونجل قونولار دگرلندیریلیر.
بو دوشونجه قورولوشلاریندا چالیشانلارین یازیلاری اولایلارین کؤکونو، تاریخی سببلرینی و اوزون سورهده ائتکیلرینی اینجهلهمک یئرینه قیسا سورهلی سونوجلار و سیاسی دنکلملردهکی اؤنمینی آراشدیریر. بو دوشونجه قورولوشلارینین بیر باشقا ایشلهوی چئشیدلی مئدیا و تلویزیون کاناللارینا متخصص عنوانی ایله قاتیلیب گوندمدهکی قونولاری آنالیز ائتمکدیر. اولوسلارآراسی مئدیا و گئنیش بیر کوتلهنین عمومی افکارینی ائتکیلهیهبیلهجک تلویزیون کاناللارینا متخصص عنوانیندا دعوت ائدیلن شخصلرین بیرچوخو تینک تنکلرده چالیشان شخصلردن اولوشور. بو متخصصلرین یازیلاری و دوشونجهلری سیاسی اولایلارین آنالیز ائدیلمهسینده اؤنملی یئره صاحیبدیر.
آمریکانین پنسیلوانیا بیلیم یوردو هر ایل سونوندا دونیاداکی دوشونجه قورولوشلارینین سیرالاماسی، ائتکینلیک درجهلری و ایشلهییش مکانیزماسی ایله باغلی قاپساملی چالیشما حاضیرلاییب یایینلادیر. پنسیلوانییا بیلیم یوردونون حاضیرلادیغی بو چالیشما قونو ایله ایلگیلی حاضیرلانان چالیشمالارین ان معتبر چالیشماسی اولاراق بیلینیر.
2016 میلادی ایلی اوچون بو بیلیم یوردونون حاضیرلادیغی چالیشمادا دونیادا ان چوخ تینک تنکه (دوشونجه قورولوشونا) صاحیب اولان 10اؤلکه بئله سیرالانمیشدیر:
مختلف متخصص چالیشما قروپلاری طرفیندن حاضیرلانان پنسیلوانییا بیلیم یوردونون بو چالیشماسیندا مختلف اؤلچوتلره دایاناراق دوشونجه قورولوشلارینین ائتکینلیک درجهلری چئشیدلی یؤنلردن آراشدیریلیب چئشیدلی کاتئقوریلرده سیرالانماسی وئریلمیشدیر.
بو چالیشما سونوجلارینا گؤره 2015 میلادی ایلینده دونیادا 6846 فعال دوشونجه قورولوشو اولموشدور کی، بو دوشونجه قورولوشلارینین دونیا چاپینداکی پایلاشیمی بو شکیلده اولموشدور:
بو جدولدهکی وئریلره دایاناراق دوشونجه قورولوشلارینین دونیا چاپینداکی پایلاشیمینی آلتداکی خریطه ایله اؤزتلهمک اولار:
پنسیلوانییا بیلیم یوردونون بو چالیشماسینین بیر بؤلومونده دونیا چاپیندا فعال اولان دوشونوجه قورولوشلارینین سیرالاماسی وئریلیرکن، ان اؤنملی و اولوسلارآراسی عمومی افکاری ائتیکلهمه گوجونه صاحیب اولان 175 دوشونجه قورولوشونون آدی یازیلمیشدیر. بو لیستهیه گؤره دونیاداکی 10 گوجلو دوشونجه قورولوشو بونلاردان عبارتدیر:
سیانان، بیبیسی، فوکس نیوز و دونیانین عمومی افکارینی ائتکیلهمه گوجونه صاحیب اولان تلویزیون کاناللارینین پروقراملارینا متخصص اولاراق دعوت ائدیلن شخصلر هابئله گاردین، نیویورک تایمز، اشپیگل کیمی اؤنملی قزئتهلرده یازان یازارلارین چوخو بو دوشونجه قورولوشلاریندا چالیشان شخصلردیر.
دوشونجه قورولوشلارینین یاپیلاریندا چئشیدلی بؤلوملر چئشیدلی قونولاری اینجهلهییب سونوجلار یازی و راپور شکلینده یایینلاییرلار. بیرچوخ دوشونجه قورولوشونون بنزر یاپیلاری واردیر کی،بللی بیر آماجا یؤنهلیک چالیشمالار یورودورلر و اؤز ایچینده سایبر و گونجل تکنولوژیلردن تاریخی آراشدیرمالارا قدر گئنیش بیر آلاندا فعالیت ائتمگه چالیشیرلار. بو آرادا بیر تنک تنک (دوشونجه قورولوشو) مرکزینین آراشدیرما مرکزی ایله ان اؤنملی فرقی آماج و سونوج کلمهلرینده گیزلیدیر. بیلیم یوردلارینا باغلی اولان آراشدیرما مرکزلری آماج و سونوجون نه اولاجاغی حاقیندا بیر فیکره صاحیب اولمادان یالنیز موجود وئریلری بیلیمسل متودلا آراشدیریب سونوج آلماغا چالیشیرلار. حالبوکی دوشونجه قورولوشلاری بلیرلی و اؤنجهدن بلیرلنمیش بیر آماج و سونوجا یؤنهلیک آراشدیرما یورودوب وئری توپلایاراق بیلیمسل متودا اویوملو شکیلده اؤز دوشونجهلرینی اثباتلاماق و یایماغا چالیشیرلار. بونون اوچون دوشونجه قورولوشلاری سیاسی تشکیلاتلار، مختلف دؤلتلر و مشخص بیر آماجا چالیشان قروپلارین ایلگی اوداغی حالینا گلیر و لابیجیلیک دونیاسیندا اؤنملری آرتیر.
اوست سطرلرده آدلاری وئریلن دوشونجه قورولوشلارینین یاپیسیندا ایرانین اورتادوغوداکی اؤنمی و خارجی سیاستیندهکی آمریکا و باتی دونیاسی قارشیتلیغی دقته آلیناراق ایران آراشدیرمالاری دقت ائدیلن مسئلهلردن اولموشدور. بعضی دوشونجه قورولوشلاریندا ایران آراشدیرمالاری اورتادوغو کاتئقوریسی آلتیندا تانیملانیرکن، بعضیلرینده باغیمسیز بیر بؤلوم اولاراق ایران قونوسوندا راپورلار حاضیرلانیب یازیلار یایینلانمیشدیر. بو یازیلارین یازارلاری ایران متخصصی اولاراق مختلف تلویزیون کاناللارینا دعوت ائدیلهرک ایران ایله باغلی گوندم خبرلرینی دگرلندیریرکن، مختلف قزئتهلر و درگیلرده آنالیزلری یایینلانیر.
دوشونجه قورولوشلاریندا چالیشان ایران متخصصلری ایکی کاتئقوریده دگرلندیریلیرلر. بیرینجی کاتئقوریده یئر آلان متخصصلر آوروپالی، آمریکالی و ایرانلی اولمایان متخصصلردیر کی، اگیتیم یاشاملاریندا ایران قونولارینی چالیشیب و فارسجا بیلیرلر. بو انسانلارین اؤزللیگلی باتی قایناقلارینی اوخویوب باتی دوشونجهسینده یئتیشهرک او کولتورو ایچسللهدیکلری حالدا ایران ایله باغلی آنالیزلر وئریرلر. بو متخصصلرین ایران باخیشی باتی کولتورونو ایچسللیکله یاشایان و باتی کولتورونه صاحیب بیرئیلرین ایران اوخومالاریندان عبارت اولاراق ایرانین گلهجگینی اؤن گؤرمگه چالیشیرلار. ایکینجی کاتئقوریده یئر آلان متخصصلر ایرانلی متخصصلردیر کی، باتی دیللرینی بیلدیکلری و سیاسی اولایلاری آنالیز ائتمهیه صاحیب اولدوقلاری یئتهنک، تخصص و بیلیم اوچون بو مرکزلرده چالیشیرلار. بو ایرانلی متخصصلرین باتیلی متخصصلرله ان اؤنملی فرقی ایران کولتورونده یئتیشمهلری و ایران کولتورو ایچسللیگی ایله باتی توپلوموندان ایرانا باخیب اولایلاری اؤن گؤرمگه چالیشمالاریدیر.
بو ایکی کاتئقوریده اولان ایران متخصصلرینین ایرانا باخیش آچیلاریندا اورتاق یؤن ایرانلیلیق قاورامینین تانیمی و ان اؤنملی فرق ایرانین گلهجگی اوچون اؤنریلری اولموشدور. باتیلی دوشونجه آداملارینین یازیلاریندا ایران قاورامینین تانیمی و ایران هارادیر؟ هانسی تاریخه صاحیبدیر؟ ایران ساکنلرینین دونیا گؤروشو نهدیر؟ سورولارینین یانیتلاری بیر- بیرلرینه بنزرلیکلری واردیر. بو بنزرلیگین ان اؤنملی نهدنی بیرینجی دونیا ساواشینا گئدن بیر سورجده اینگیلتره باشدا اولماق اوزره آوروپالی دوشونورلرین ایران حاقیندا آپاردیقلاری چالیشمالار و یایینلار اولموشدور. دوغوبیلیمجی، شرقشناس و اوریانتالیست سؤزجوکلریله آنیلان بو آخیمین چالیشمالاریندا ایران اؤلکهسی اسکی پارس مدنیتینه صاحیب بیر اؤلکه اولاراق تانیملانمیشدیر و ایرانداکی گرچک اورتام گؤز آردی ائدیلهرک بؤیوک دؤلتلرین سیاسی آماجلارینا قوربان گئتمیشدیر. سیاسی آماجلارا یؤنهلیک او دؤنمده یازیلان جیدّی اثرلر و آپاریلان جیّدی چالیشمالارین سونوجوندا بوگون اینگیلیزجه قایناقلاردان ایرانی اوخوماق ایستهین شخصلر و دوشونجه انسانلاری بو تانیمین ائتکیسینده قالیب ایران تاریخینه باخیش آچیلاری و ایرانلیلیق تانیمی اوریانتالیستلرین تانیمی چنبرینده قالیر. چاغداش تاریخی آراشدیرمالار هر نه قدر اوریانتالیستلرین باخیشلارینا انتقادی یؤندن باخسادا بو اوخولون کؤکلو گئچمیشه صاحیب اولماسی دونیاداکی ایران چالیشانلاری ایچینده یئترلی ائتگینی بوراخامامیشدیر. اوریانتالیستلرین اورتایا آتدیقلاری ایران و ایرانلی تانیمی دوشونجه قورولوشلاریندا چالیشان باتیلی متخصصلری ده ائتکیلهمشدیر. دوغال اولاراق سیاست و استراتژی آلانیندا ایران اوزره چالیشماق ایستهینلر ایلک آشامادا ایران تاریخینی اوخوماق ایستهیهجکلر. بو متخصصلرین الینده اولدوغو قایناقلار ایران گئچمیشینی بیر پارس حکومتی کیمی گؤستریب و بئیینلریندهکی ایران و ایرانلی تانیمی بو اساسدا شکیللهنهجکدیر. بو باخیش اؤنملی دوشونوجه قورولوشلاریندا چالیشان باتیلی و ایرانلی متخصصلرین اورتاق یؤنودور. بو باخیشین تملینده نه یاتیر؟ و نهدن اوریانتالیست دوشونجه ایرانی پارس کیملیگی ایله اؤنه سورور؟ سوروسونون یانیتی ایسه اورتاچاغلاردان بری آوروپا باشدا اولماق اوزره باتیلیلار ایچینده اولان تورک بیرلیگی قورخوسودور.
اورتاچاغ دؤنمین تاریخی اینجهلندیگینده یئرکورهسینین یاریسنا تورک سویونون حاکیم اولدوغو گؤرونور. هیندیستاندا بابور تورکلری، روسیه ده آلتوناردو تورکلری، تورکیستان خانلیقلاری، ایراندا صفوی تورکلری و آنادولو مرکزلی دونیانین بؤیوک بؤلومونه حاکیم اولان عثمانلی تورکلری اورتاچاغین ان بؤیوک دؤلتلری اولموشلار. آنجاق بو دؤلتلرین یؤنهتیجیلری تورک اولمالارینا رغما یئترینجه تورکلوک بیلینجینه صاحیب اولمامیشلار و اؤزلرینی دونیادا عدالتی یایماق ایستهین یؤنهتیجیلر گؤردوکلری اوچون اسلامی یؤنه داها چوخ دگر وئرمیشلر. تورک حؤکمدارلیق گلهنگینه حاکیم اولان بو ذهنیت آوروپادا میلّیلشمه، اولوس قاورامی و چوخونلوقدان دوغان بیرلیک دئییلن آوروپا مرکزلی آیدینلانما سورهجینده میلّی کولتورون اؤنه چیخماغا باشلادیغی دؤنمه دنک گلمیشدی. آوروپانین آیداینلانما و مودرنیزمه آیاق باسماسینین باشلانقیج دؤنمینده تورکلرین حؤکمدارلیغی کاپیتالیزمه دایانان آوروپا دوشونجه سیستمینه ان بؤیوک مانعلردن اولموشدور. آوروپانین مودرنلیشمهسی تجارته دایالی اولدوغو اوچون دونیایا یاییلماق مجبوریتینده اولموشدور و بو گئنیشلهمه ایستگی چرچیوهسینده شرق مسئلهسی دئییلین و تورک حؤکمدارلاری هدف آلان یئنی سیاسی چیزگه اولوشموشدو. تورک حؤکمدارلار یاشادیقلاری یئنی چاغین دگرلری، گرکسینیملری و اورتامینا اویوم ساغلایامادیقلاری اوچون روس میلیتچیلیگی تورکیستانی؛ اینگیلتره، فرانسا و ایتالیا اتحادی عثمانلینی، هیندیستاندا بابور تورکلویونو و روسیه ایله اینگیلتره اتحادی ایران تورکلویونو هدف آلیب آچیق ساواش اعلان ائتمیشدی. بو ساواشین تئوریک آلت یاپیسنی اوریانتالیست باخیش اولوشدورموشدو و تورک دوشمنلیگی ایله شکیللهنن بو باخیش ایرانی بیر پارس حکومتی اولاراق تاریخ صفحهلرینه یازدیراراق محتمل چیخابیلهجک تورک مرکزلری بیرلیگینی آرادان قالدیرماق ایستهمیشدیر. چونکو او دؤنمین دوشونورلری آراسیندا گئدهرک یایقینلاشان مودرنیست تورکچولر آوروپادا میلّی بیلینجین ایشلهوینین اؤنمینه دقت چکهرک تورکلر ایچینده ده میلّی بیلینج مرکزلی حرکتلر یاراتماغا باشلامیشدیلار. آوروپاداکی مودرنیزمی و آیدینلانمانی اؤرنک آلان بو تورکچولرین دوشونجهلری حاکیملر طرفیندن دقته آلیندیغی حالدا دوغو دونیاسی باتی کاپیتالیزمینه راحاتجا تصاحب ائدیلهجک یئر اولمایاجاقدی. بونون اوچوندور کی، بوگون اوریانتالیستلرین بیرچوخ تئوریسینین بیلیم و گرچگه دایالی اولمادیغی اورتایا چیخماسینا رغما باتی مرکزلی دشونجه سیستمی هله بو باخیشی تماما حذف ائتمک نیتینده دئییلدیر. نئجه کی، بوگون دونیانین اؤنملی دوشونجه قورولوشلاریندا چالیشان ایران متخصصلرینین یازیلارینی اینجهلهدیگیمیزده ایراندا دموکراسی و انسان حاقلاری مسئلهسینی ساووندوقلارینا رغما ایرانلیلیق تانیملاریندا اوریانتالیست باخیشین وارلیغینی گؤرهبیلیریک. اؤرنک اوچون بوگون دونیانین ان اؤنملی دوشونجه قورولوشو اولان بروکینگ انستیتوسونون آنالیزورلرینین ایران ایله ایلگیلی یازیلاریندا استراتژیک بویوتلار رئالیزم چرچیوهسینده و نئولیبرال فلسفه ایشیغیندا یازیلدیغی حالدا ایرانین محتمل گلهجگی ایله ایلگیلی یوروملاری ایران گرچگینی تماما یانسیتمادیغینا شاهید اولوروق.
بروکینگ انستیتوسو متخصصلری اوزون سوره آمریکا دؤلتینه باغلی چئشیدلی استراتژیک گوونلیک مرکزلرینده چالیشانلاردیر. یوزلرجه متخصصی اولان بو مرکزین ایران متخصصلری جان آلن، دانیل بیمان، روبرت اینهورن، استوان هیدمان، مارتین ایندیک، سوزانه مالنی، ولی نصر، ریچارد نیفیو و شیبلی تیلهامی کیمی شخصلر اولموشدور. بو متخصصلرین یازیلارینین چوخو اورتادوغو باغلامیندا ایرانین استراتژیلری و گوندمله ایلگیلی خبر آنالیزلریدیر. آنجاق بو متخصصلر طرفیندن قلمه آلینان اوزون یازیلار یا کیتابلاری اوخودوغوموزدا ایرانین تاریخی گئچمیشی ایله باغلی ایشلتدیکلری قایناقلارین اوریانتالیست قایناقلار یا دا ایرانی بیر پارس مدنیتینین داوامی اولدوغونو گؤسترن قایناقلار اولدوغو گؤرونور. عینی مسئله باشقا مرکزلرده چالیشان ایران متخصصلرینین یازیلاریندا دا موجوددور. بونو کؤروکلهییب شیدّتلندیرن آرتی فاکتور او مرکزلرده چالیشان ایرانلی و ایران کؤکنلی متخصصلرین وارلیغیدیر. ایراندا فارس انسانینین ذهنیتینه اوتوران و بیر کولتور حالینا گلن پان فارسیسم و فارس کولتورونون اوستونلویو ایران اسلام جمهوریتی طرفداری یا مخالفی تانیمیندان ایرانلیلق کیملیگینی پارس کیملیگی گؤرور و بو آماجا چالیشیر. نئجه کی، بروکینگ انستیتوسو اوچون آدلارینی چکدیگیمیز ایران متخصصلری ایچینده یانلیز ولی نصر ایرانلیدیر. ولی نصر آمریکادا یاشایان اونلو فلسفه اوستادی سید حسین نصرین اوغلودور. سید حسین نصر دوشونجهسینین کؤکلری مریمیّه فرقهسینین داوامیدیر کی، تماما اسکی پارس مدنیتی پروپاقانداسی چرچیوهسینده شکیللنمیش و بو چیزگه ولی نصرین یازیلاری و دوشونجهسینه یانسیمیشدیر.
بوگون ایران و گونئی آذربایجان تورکلری آدینا فعالیت گؤسترن بوتون آیدینلار و قروپلار ایراندا تورک وارلیغینی اولوسلارآراسی مئدیایا داشیماقداچابا گؤستریب و ایرانداکی تورکلرین دورومو اولوسلارآراسی دوشونجه قورولوشلاری و مئدیایا یانسیمالیدیر. بونون ان فایدالی و قیسا سورهده جواب وئرن یولو ایراندا تورک وارلیغینی و گونئی آذربایجان مسئلهسینی آنلادان و بیلیمسل چرچیوهده یازیلان اینگیلیزجه یازی، خبر، خبر آنالیزلری و کیتابلارلا اولمالیدیر.
….
سلیم خورشیدی- تبریز آراشدیرمالاری مرکزی اوزمانی
….


text:
ایراندا، سون ایللرده مشهور اولان اورهان پاموکی نظرده آلماساق، ان چوخ اوخونان تورکیه لی یازیچی و شاعرلر، ناظم حکمت، یاشار کمال و عزیز نسین اولموشلار. البته بو فقط ایرانا مخصوص دئییل، باشقا اؤلکه لرده ده بئله دیر. یونسکو نون وئردیییی آمارلارا گؤره تورکجه یازان یازیچیلار آراسیندا اورهان پاموک، یاشار کمال و ناظم حکمت ده ن سونرا، اثرلری باشقا دیللره ان چوخ ترجمه اولان یازیچی، عزیز نسین دیر.
من گنج محصل اولدوغوم ایللرده، عزیز نسین ین ساتیریک قیسسا ناغیللاری، کتاب اوخویانلارین اللرینده گزیردی. ایران دا عزیز نسین ین یازیلاری بیر او قدر سئویلیردی کی، اونون آدی بیر «مارکا» یا چئوریلمیشدی. کتاب نشر ایله مشغول اولانلار، بعضا اونون بیر اثرینی ایکی مختلف آد ایله نشر ائدیب و بئله لیکله داها آرتیق پول قازانیردیلار. حتی اولوردی کی مختلف یازیچیلاردان توپلانان و نشر اولونان بیر کتابدا، عزیز نسین ده ن بیر دانا ناغیل داخیل ائدیب و کتابا عزیز نسین ین آدینی وئریردیلر. او زامانلار کتاب اوخویانلارین آراسیندا، بیلمیره م ظارافات و یا جدی اولاراق دئییلیردی کی، عزیز نسین، اونون کتابلارینی فارس دیلینه چئویره نلرین بیرینه دئمیشدی کی، ایراندا منیم آدیم آلتیندا کتابلار نشر اولونور کی، من او کتابلاری هئچ نه یازیب و نه ده گؤرموشم. تاسفله بوتون بونلارا باخمایاراق، ایراندا یازیچی نین آدیندان استفاده ائدیب و قازانیلان پوللاردان، بئله بیر لیره ده اونون جیبنه گئتمه دی.
عزیز نسین محروم و ازیلمیش انسانلارین یازیچیسی دیر. او، یازیلاریندا استبدادی، بوروکراتیزیمی، رشوت، اوغورلوق، ریا و تزویری قیناییر و دموکراسی آدینا خانخانلیق یارادان دولت خادملرینی، شخصی کاریریر اوچون گناه سیز انسانلارا پرونده دوزه لده ن گیزلی پلیس لری، خدمت آدینا انسانلاری بوروکراسی نین دولانباج کوچه لرینده اسیر ائده ن دولت ایشچی لرینی، رشوت آلمادان بیر آتدیم ایره لی آتماغا حاضر اولمایان مامورلاری، دولت و ملتین وار- یوخینی اوغورلایبیب، ایچه ری آتان منصب صاحیبلرینی، دین و اینانجی، ریا، ایکی اوزلولوک و تزویر وسیله سینه چئویره ن دین خادملرینی، لاغا قویور و ایتی تنقیدلری ایله رسوا ائدیر.
شاهلیق دؤرونده ایکی اؤلکه نین انسانلاری، عادت لری و حیات شرطلری بیر چوخ جهت لرده ن بیربیرینه بئنزه دییینه گؤره، ایرانلی اوخوجو اوچون عزیز نسین ین یازیلاری اولدوقجا دوغما و یاخین ایدی. البته ایکی اؤلکه ده انسانلارین چوخونلوغون دانیشدیغی تورکی دیلی ده، بو یاخینلیغین مهم سبب لرینده ن بیری اولموشدور.
هر حالدا منجه عزیز نسین ین تورکیه لی اولماسینا باخمایاراق، ایراندا بیر چوخ ایرانلی شاعر و یازیچی دان داها آدلیم و تانینمیش دیر. بوتون بونلاری نظرده آلاراق اؤزومه جسارت وئریب و آدی هر زامان یاشار بو بویوک یازیچی دان اذن آلمادان اونو «بیزیم عزیز نسین» آدلاندیریرام. یوخاریدا گلدییی کیمی عزیز نسین ایراندا بیر ساتیریک یازیچی کیمی تانینمیش دیر. ایرانلی کتاب اوخویانلاری نین بیر چوخو، اونون جدی بیر شاعر اولدوغوندان خبرسیز دیلر. عزیز نسین ین قلم ینده ن آخان شعرلر، اونون ناغیللارینین سایی سی ایله مقایسه ده چوخ اولماسادا، بو شعرلرده آزادلیق عشقی، عدالتسیزلیگه قارشی نفرت و دموکراتیزم روحی دالغالانیر. اونون بیر نئچه شعری هم مضمون و هم ده شکیل جهتینده ن چوخ یوکسک سویه ده دیر.
یازینی قیسساتماق مقصدیله بورادا یازیچی و شاعر عزیز نسین ین یاشاییشی حاقدا کیچیک بیر توضیح ایله اونون شعرلرینده ن بیرینی وئریره م.
بو شعرده عزیز نسین تورکیه نین آنادولو بؤلگه سینده یئرلشن «سیواس» شهرینده ن اؤز شهری کیمی آد آپارسادا، اصلینده او 1915 – جی ایلده استانبول دا آنادان اولوب و 1995- جی ایل ایزمیرین یاخینلیقلاریندا یئرلشن چشمه قصبه سینده وفات ائتمیشدیر. عزیز نسین ین باباسی سیواس شهرینه یاخین اولان بیر کند ده ن اولدوغو اوچون بعضا اونو سیواسلی اولاراق قلمه وئره نلرده اولموشدور.
شعرین آدی «سیواس آجیسی» دیر. شاعرین 1995- جی ایلینده نشر اولونان بیر شعر مجموعه سی، آدینی بو شعر ده ن آلمیشدیر. قئید ائتمک لازیم دیر کی 1993- جی ایلده تورکیه نین هر یئرینده ن سیواس شهرینده «پیر سلطان آبدال» اوچون کئچیریلن مراسیمه گلن صنعت خادیملری، یازیچی و شاعرلرین ییغیشدیغی هتلی اوتا وئره ن فاتاتیک مسلمانلارین واسطه سیله، 37 انسان حیاتینی ایتیرمیشدیلر. مراسیم ده اشتراک ائده ن عزیز نسین، چوخ چتین لیکله جانینی قورتارا بیلمیشدی.
شعرین بیر نئچه سؤزونو «آذربایجانلاشدیرمیشام» و اوخوماغی راحاتلاماق اوچون بیر نئچه ویرگول دا آرتیرمیشام.
شعرین اورژینالی دا، لاتین الفباسی ایله وئریلمیش دیر.
سیواس آجیسی
من تانیریم
بو بولوت بیزیم اورانین بولوتو
همشهری ییز نه ده اولسا
منیم ایچین قالخمیش دا، سیواس دان گلمیش
یوردومون بولوتو
باشیمین اوستونده یئری وار
من بیلیره م
بو یئل بیزیم اورانین یئلی
همشهری ییز نه ده اولسا
منیم اوچون قوپوپ گلمیش یایلادان (1)
یوردومون یئلی
قوروتسون دئیه آخان قانلاری
من آنلارام
بو آجی، بیزیم اورا ایشی، خنجر آجیسی
بیر اؤلکه ده نیز، نه ده اولسا
عین دیلی دانیشساقدا
آنلاماییز بیر- بیریمیزی
خنجرین ناخیشی
تانیدیم آجیسیندان
سیواس ایشی
من دویاریم، دویومساریم (2)
بیزیم اورانین سیزی سی بو (3)
مینیب قارا بیر بولوتا سیواس ائلینده ن
سیواس یئلینده اوچوب گلمیش
حلال لیک ایسته مه یه
ای اوره گیمین ساغالمایان آجی لاری
ای بئنیمین دینمز (4) سانجی لاری
گناه نه منده نه ده سنده
گناه سنی قارانلیقلارا گؤمنلرده (5)
نه ده اولسا یورت داشیمسان
باغلی اولسادا، بوتون وجدان قاپیلاری اوزونه
بیلمه لیسن، بیر یئرین وار جان ائویمده
SIVAS ACISI
Ben tanırım
Bu bulut bizim oranın bulutu
Hemşeriyiz ne de olsa
Benim için kalkmış ta Sıvas'tan gelmiş
Yurdumun bulutu
Başımın üstünde yeri var
Ben bilirim
Bu rüzgâr bizim oranın rüzgârı
Hemşerimiz ne de olsa
Benim için kopup gelmiş yayladan
Yurdumun rüzgârı
Kurutsun diye akan kanlarımı
Ben anlarım
Bu acı bizim ora işi hançer acısı
Bir ülkedeniz ne de olsa
Aynı dili konuşsak da
Anlamayız birbirimizi
Hançerin nakışı
Tanıdım acısından
Sıvas işi
Ben duyarım duyumsarım
Bizim oranın sızısı bu
Binip kara bir buluta Sıvas ilinden
Sıvas rüzgârında uçup gelmiş
Helallik dilemeye
Ey yüreğimin onmaz acıları
Ey beynimin dinmez sancıları
Suç ne bende ne de sende
Suç seni karanlıklara gömenlerde
Ne de olsa yurttaşımsın
Kapalı olsa da bütün vicdan kapıları yüzüne
Bilmelisin bir yerin var canevimde
(1) یایلا: یایلاق، بیزیم آذربایجاندا کؤچه ری یاشایان ایلات ین یای فصلینده حیوانلاری اوتلاماغا آپاریب و یاشاماق اوچون مثلا ساوالان داغی اتکلرینده اوبالار قوردوغو یئر. تورکیه ده ایسه یوکسک اوتلاق یئرلرده اوبا یئرینه آغاج دان ائولر دوزه نیلیر.
(2) دویماق: حس ائتمک و ائشیتمک. دویومسارام: حس ائده ره م دئمک دیر.
(3) سیزی: مثلا اوره ک سیزی سی، انسانین ایچینه گیرمیش و اونوتماسی چوخ چتین اولان بیر آجی.
(4) دینمز: ساکت له مه یه ن، بیتمه یه ن، قوروماق بیلمه یه ن.
(5) گؤنمک: قویلاماق، باسدیرماق.
عزیز نسین ین بو شعری «هر گونه بیر شعر» (هر گون اوچون بیر شعر) آدلی اردال دوغان ین ترتیب ائتدییی شعر مجموعه سینده ن آلینمیشدیر.
2015-07-06 22:24:45
از طرف جمعی از آزادیخواهان ترک خطاب به افکار عمومی آذربایجان و ایران
تهاجم همه جانبه است بلنت اسین اوغلو- ترجمه علی قره جه لو
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
Özgürlükçü Türk Aydınlar İctimâiyyəti Tərəfindən Azərbaycan, İran və Dünya Qamuoyuna
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر


text:
بوگون امیرکبیر بیلی یوردوندا اوستاد شهریار آغیرلانا قورولتایی کئچیریله جک
بوگون (چهارشنبه) امیرکبیر بیلی یوردونون ادبی اوجاغینین تشبوسو ایله بیلی یوردون مرکزی آمفی تئاتریندا ساعات 16-دان ساعات 19-ا قدر اوستاد شهریار آغیرلاما قورولتایی کئچیریله جک.آذربایجانلی اویرنجی لرین یاردیمی ایله کئچیریلن قورولتای دا اوستادین تورکجه شئعرلری و یارادیجیلیغی حاققیندا دانیشیق لار سونولاجاقدیر، شئعرلر اوخوناجاقدیر و سون دا ایسه پئشه کار قروپ لار طرفیندن آذربایجان آشیق و موغام موسیقی سی ایفا اولوناجاقدیر.
قئید ائتمه لییک کی تهران بیلی یوردلارینین تورک اویرنجی لرینین قاتیلاجاغی گوزله نیلن توره نین یانیجا تورکجه کیتابلار دا سرگیله نه جک.


text:
اوغرو
اوغرو عربجه:سارق.بیر کیمسه اوزگه وارلیقین ناحق اله گئچیلده.ایسلامدا ایکی جوره اوغرولوق یازیلیب.حد و تعزیری اولان اوغرولوق.
ایچیندهکیلر
حد اولان سیرقت(اوغرولوق)[دَییشدیر]
حد یوخسا یوخاری موجازات نئچه ایشلره باغلی چیخار
- 1-اوغرو بالیغ و بیلن اولسون.
- 2-اوغرو بیر اوغرولوق اوچون مجبور قالماسین یوخسا اونی اوغرولوق ائدماقا مجبور اولونماسین.
- 3-اوغرو بیلسین بو ایش حرامدی و مال صاحیبی اونو حرز(کیلید یوخسا باغلی یئرده) ساخلایب.
- 4-اوغرو مضطر(گرکلیقدا) اولماسین .
- 5-اوغرولوق قحطلیق و چوخ یوخسوللوقدا اولماسین
- 6-اوغرو اوزگه مالین اوغرولوق اوچون و اغرولوق ائدماق قصدینه گوتوروسون.
- 7-مال بیر بئینیلمیش باغلی یئرده یوخسا قیفیلدا اولسون.
- 8-مال دولت مالی یوخسا وقف مال اولماسین.
زور ائیله اوغورلوق[دَییشدیر]
اسلحه یوخسا قورخوتماق ائیله اغرولوق اولور.بو اوغرولوقدا مجازات چتین توتولار
یول کسماق[دَییشدیر]
مافیائی بیر ایش گوروب و یول کسیب جماعت مالین اوغرولاماقدی.
برق قاز تلفن و سو اوغروسو[دَییشدیر]
برق سیمینه سیم آتماق و شهر سولاریندان ایجازه سیز فایدالانماق تلفن و شهری قازدان اوغرولوق ائدماق.
اوغرولوق مالین آلماق[دَییشدیر]
اوغرولوق مالی آلماق اوغرو ائیله شیرکت اولماق سایلا بیلر.ایران قانونوندا اوغرولوق مالین آلماق اوچ آی یوخسا آلتی آی زیندانی اولور و 74 شاللاق ویریلار.
قایناق[دَییشدیر]
رشد بیلگیلری نوامبر 2016


text:
آذربایجان و قازاخیستان موسلمان دونیاسینین واجیب و بؤیوک اؤلکهلریدیر.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، بو سؤزلری ایسرایلین باش ناظری بئنیامین نئتانیاهو آذربایجانا سفریندن اول هاوا لیمانیندا ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا دئییب.
«آذربایجانلا قازاخیستان موسلمان دونیاسینین ایکی بؤیوک و واجیب اؤلکهسیدیر. بیزیم مقصدیمیز اونلارلا سیاسی، مالییه و تهلوکهسیزلیک ساحهسینده موناسیبتلری گوجلهندیرمکدیر. واختاشیری ایسرایل ایله باغلی ائشیتدیکلرینیزدن فرقلی اولاراق، ایسرایل نه اینکی سیاسی تجریددن اذیت چکیر، تام عکسینه، بو اؤلکهلر ایسرایلله موناسیبتلرینی گوجلهندیرمک ایستییر. آسییا، آفریکا، لاتین آمئریکاسی اؤلکهلری ایله موناسیبتلریمیزی گوجلندیردیکدن سونرا ایندی نؤوبه موسلمان دونیاسینین واجیب اؤلکهلرینه چاتیب».
نئتانیاهو ایلک دفعه ۲۰ ایل اول باش ناظر کیمی آذربایجانا سفر ائتدیینی و پرئزیدئنت حیدر علیئوله گؤروشدویونو خاطیرلادیب. او، حاطیرکی سفرینی داواملیلیق و واجیب ایرلیلییش آدلاندیریب.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
بویوک تانرینین آدیلا ( böyük tanrının adıla )
1- لاتین یازماق چوخ ساده دی چون هر کلمه نی نئجه تلفظ ائدیریک اوجوردا یازیریق ساده جه بعضی اوصول وار کی گرک ریعایت اولونسون .
2- بیزیم الفبامیز بونلاردی
3- حروف صدادار آذربایجانی یا سسلی حرفلر :
آذربایجان لاتین دیلینده سسلی حرفلر بیر بولمه ده 2 قیسمته بولونور اینجه و قالین
a ) اینجه حرفلر İncə —–
İ ; Ü ; Ö ; Ə ; E
b ) قالین حرفلر —– Qalın
I ; U ; O ; A
4 – یازماقین اوصولو
اگر بیر کلمه نین اول بخشینین سسلی حرفی قالین اولسا بقیه بخشلرین سسلی حرفلری ده قالین اولاجاق . نمونه اوچون :
ANA گؤرسه نیر کی سسلی حرفی A دی کی بیر قالین سسلی حرف دی پس بونون باشقا بخشلریده قالین سسلی حرفلرینن گله جک
Ana — Analar — anaları — analarımız
yaşa — yaşasın — yaşasınlar
duz — duzlar — duzlu — duzdan — duzsuz — duzdanımız
اگر بیر کلمه نین اول بخشی اینجه سسلی حرفینن اولسا قالانی دا اینجه سسلی اولاجاق .
ev — evlər — evləri — evlərimiz
söz — sözlər — sözlü — sözsüz
biz — bizlər
kənd — kəndlər — kəndimiz — kəndləri
نکته :
شاید بو سوال ایجاد اولا کی هاردان بیلاق اول بخشی هانسی قیسمته تعلق تاپیر ( اینجه یوخسا قالین ) مثلا قیز کلمه سین ایستییریق لاتین یازاق ایکی جوره یازماق اولار
qiz
qız
هانسی دوزدو ؟ بوردا بیر خیردا ترفند ایشلییه جاییق گلین بو کلمه نی جمع باغلایین یا اونون باشقا فرمالارندان بیرینی یازین قیز کلمه سینین جمعی اولور قیزلار پس تئز دییه بیله ریق کی
qızlar === کلمه نین جمعی
اونون ریشه سی یعنی قیز قالین حرفینن یازیلمالی دیر پس
دوزدو qız
نه qiz
یا همن ایشی سؤز کلمه سی اوستونده ایشله داق
soz
یوخسا
söz
کلمه نین جمعی سؤزلر — sözlər
پس ریشه سی یعنی سؤز بئله یازیلاجاق
söz
5 – بیر باشقا بولمه ده سسلی حرف لر یاسسی و یووارلاق بولونور
آ ) یاسسی حرفلر — yassı — صاف
A ; Ə ; E ; İ
ب ) یووارلاق حرفلر — yuvarlaq — گرد
اول بخشی بیر کلمه نین اگر
a
اولسا قالانی یا
a
یا
I
اولاجاق
o
اولسا قالانی
u ; a یا I
اولاجاق
u
اولسا قالانی
u; a یا I
اولاجاق
I
اولسا قالانی
a یا I
اولاجاق
Ö
اولسا قالانی
ü یا ə یا İ
اولاجاق
Ü
اولسا قالانی
ü یا ə یا i
اولاجاق
e
اولسا قالانی
ə یا i
اولاجاق
ə
اولسا قالانی
ə یا i
اولاجاق
i
اولسا قالانی
ə یا i
اولاجاق
6- بو سسلی حرفلر ( e ; o ; ö )
یالنیز کلمه نین اول بخشینده گلللر .
7- هئچ کلمه غ حرفینن باشلاماز و او کلمه لر کی باشقا دیللردن گلیب بیزیم دیلیمیزه و غ حرفینن باشلاییر اول حرفی تبدیل اولار ق کلمه سینه
مثلا غم qəm
8- هئچ کلمه ر حرفینن باشلاماز تورکی دیلینده و ئوزگه دیللردن وارید اولان کلمه لر ده بیر حرف اوللرینه ایضافه اولونار
مثال
رشته əriştə
روس urus
بیر نئچه نوقطه نی دئمه لییم دوز یازماق دا
1 – او کلمه لر کی ق حرفینه ختم اولوللار مثلا قولاق بو کلمه لره پسوند ایضافه لشنده اگر ایکی سسلی حرف آراسیندا اولسالار غ حرفینه دونوب و یازلاللار . مثلا قولاغیم ، یازماق == > یازماغیز و …
q hərfi əgər iki səsli hərf arasında olsa ğ hərfində yazılıb oxunar
qulaq ~ qulağım
2- او کلمه لر کی ک حرفینه ختم اولوللار اگر ایکی سسلی حرف آراسیندا قرار تاپسالار اوندا ی حرفینه دؤنوب یازیلیب و اوخوناللار
اورک == > ئورییم
k hərfi əgər iki səsli hərf arasinda olsa onda y harfində yazilar
ürək ~ ürəyim
=====================
یازان : وحید شکرزاده
Filed under: باشقالار başqalar | Tagged: latın azəri,لاتین یازماق,نحوه نوشتن به لاتین آذربایجانی,آموزش لاتین زبان آذری,آموزش نوشتن به زبان آذری,آموزش نحوه نوشتن به ترکی اذربایجانی,آذری لاتین,اوصول نوشتن به لاتین آذری,اصول نوشتن به لاتین آذری |


text:
امام حسین(ع)دربالین علمدارکربلا
اوجا بوی شسلی قامتلی دلاور قارداشیم لای لای
بلا دشتینده مین تیپه برابر قارداشیم لای لای
گوزوم نوری باشیم تاجی ابالفضلیم علمداریم
اویان قارداش بئلیم سیندی پریشان اولدی افکاریم
خیامه من نئجه سنسیز گئدیم ای شانلی سرداریم
ملک منظر،قمر طلعت ، مطهرقارداشیم لای لای
****
آماندیر آچ گوزون منله دانیش گوفتاروه قوربان
آتام شیر خدا تک شیوه ی پیکارووه قوربان
اولا عالملرین جانی دوشن قوللارووه قوربان
سالان کشتی کیمی نهراوسته لنگر قارداشیم لای لای
****
بو آب عشقدیرحتی بونا خیضرین الی یئتمز
کیم اولسا تشنه بوآبه فراته اعتنا ائتمز
سنون قارداش بو ایثارون یادیمدان هئچ زامان گئتمز
ائده ن ای نفسینی رام ای هنرور قارداشیم لای لای
*****
نئجه من ال چکیم قارداش بوجسم چاک چاکوندان
کی یئر گوی فیض آلیرالان صفالی قانلی خاکوندان
بابامین عطرینی آلدیم سنون انفاس پاکوندان
مشام جانیمی ائتدین معطر قارداشیم لای لای
***
اوزون قوللارووی دوشمن ائدیب قارداش جودا تنده ن
سلام اولسون بو قوللاره بو پاره مشگووه منده ن
آلار عالمده غیرت درسینی آزاده لر سنده ن
ائده ن عاشیقلرین قلبین مسخر قارداشیم لای لای
شعر: شهودی بستان آبادی
- شنبه
- 4
- دی
- 1389
- ساعت
- 9:33
- نوشته شده توسط
- علی اشرفی راد(عین الدین)


text:
بورا تزه میدان دیر/ آنایوردوم اردبیلین میدان لاریندان بیری / یوز ایل دن آرتیق اولار کی تزه دیر و یوز ایل بوندان صونرادا کهنه لمیه جک / یئددی گئجه سینده قویولان آد دالسیز قاباقسیز آغیز با آغیز / سینه به سینه / گلن نسیل لره یئتیشمه لی دیر. نییه کی بیزلر کیمی مشهده / کربلایه / مکه یه یا قووما مشرف اولابیلمز کی آدی نین اول اینه مشهدی ، کبلایی ، حاجی یا قوم آرتیرالار وگویدن دوشمه نائلیت لرده انتظاریندا دئیل کی گئجه یاتا سحرچاغی آدی نین آخیریندا خان دان ، پاشادان ، دُولَه دن یا سلطنه دن و.... گوزه چارپا.
عرض ائله دیم قوللوغوزا بورا تزه میدان دیر / یاشاماقی یانسیلایانلار یئغینجاغی / نه بیلیم بلکه بال آری لاری پوره وئرمه گی ائله بوردان اورگه نیرلر / بوردا ایت یئیه سین ، قین تئیه سین تانیمیر.
قین دئدیم یادیما دوشدو اوگون کی ائله بو تزه میدان دا بیر قارقانمیش یازیق کیشی ، آجیندان اگنینده کی پئنجه گین ساتیردی ، بیر اوزونه بنزه ر کیشی ده قیرساققیز اولموشدو کی او پئنجه گی قمه قین ایلان تاق وورا../
تازامیداندا هرکیمسه بیر بهانه ایله اوزونه چوره ک تله سی قوروب و گوزون تیکیب او تله نین چرتمه گینه / آنجاق کی ، تله لرده هله هله چرتمه یرلر/ نییه کی سیچانلارین بوینو او قده ر یوغونلایب کی تله سهل دی پیشیگی ده وئج لرینه سایمایرلار/
بوردا بوینو یوغونلار / بوغی بورمالار / قولو زورلولار و چلیم سیز ، قارا وارلیقدان جانا گلمیش انسانلارا حکم سورورلر
بوردا خیابانا دوشه نن بساط لاردا نه ایسته سن تاپابیلرسن
مومن لرین مچیدلرده ن اوغورلانان باشماقلاری
اولن لرین میراثا قالمیش کهنه پالتاری ، قایرما دیش لری
کورپه اوشاقلاری اگین لرینه کیپیلمیش کوینه گی
گوز مینجیقی
دل له ک اولگوجو
جین تاسی
بنا قلاسی
ویوزلرجه بئله بئله شی شوی لری مشتری لرین اونونده نمایشه قویوب
بونا نه وئریم ، اونا نه وئریم ، بو قابلامانی نئچه یه دئیرسن؟ بو قاییرما دیشی آغزیمدا پروب ائله یه بیللم؟
آخی تزه لیک ده دیش لیگی اولمایان دیش سیز قوجالار سهمیه نین ساخسی یا بنزه ر صوموسون سیندیرماقا کاراسکی فیکرینه دوشوب لر.
دئیه بیللم تازامیدانین آدی دییشیلمه سه ده آداملاری دییشیلیب / دونن ائله بو دوردوغوم یئرده قه نو قیراغیندا رحمت لیک کلبه سلیمان اولگوجو الده مشتری نین باشاین قه نوون شیشدوو سوویلان ایسلادیب باشیندا پانبوق اکردی ، اما بوگون اونون نوه سی باباسی نین اوجاقین ایستی ساخلایاراق کاسیب نوغولو قاووروور.
بئله روایت ائدیرلر کی بیر گون کلبه سلیمان مشتری نین باشین نئچه یئرده ن اولگوج لن کسمیشدی /یازیق مشتری باشین آشاغی اندیردی پالتارینا قان دانمایا ، کلبه سلیماندا هی مشتری یه آجیقلانیردی کی باشین یوخاری ساخلایا / نهایت ده مشتری جان قورخوسوندان بئله دئمیشدی کی : کبلایی او قدر تام مهارتله باش قیرخیرسان ایسته یره م اگیلیب .....شاقوندان اوپم .
آمما میدانین بیر طرفینده کی نمین یولو آدلانیر نه منه کهنه کوله نظریندن کئچسه ، کهنه سماوردن توتدو ایش دن دوشموش پیله ته یه جک و تای تای چوره ک خیرداسین دان مامان دوزوناجاق تاپابیلرسن / و او بیرسی طرفینده تبریزلی لر مسجدی نین قاباغیندا دونن رحمت لیک میرنصیر سربازخانانین قوجاآتلارین حراج ووران یئرده ، فایتونچی لار پئنج آلی نین اوغلون ، قودوز ضرب آلی نین نوه سین ، آت باش قولوشون نتیجه سین ، توپ تورموز دوچرخه و کاردان دوشمومش موتورسیکیلت ساتان دا گوره بیلرسن/
بورا تازا میدان دی بوردانه ایسته سن تاپیلار/ قوروسوت ، داواخانالاردا تاپیلمایان داوالار/ تاریخی سووشموش قارنی یئللنمیش قابچاقلاردا اولان یئینتی ده دوتموش تا موتال شورو ، شکر بالی ، اوزسوزپنیر ، توتلنمیش کره ، باش اتی ، قویون قورساقی ، مال زینگی ، اوکوز دیرناقی ، کپنک لی قویونون آق جییری ، تویوق پته نه گی ، مال داوار ایچ آلاتی ، کی کئچمیش زامانلاردان بو گون کی گونه جک آج قیراتلارین جانتایی لاری نین انتظاریندادیر /
تازامیدان دا مشتری دن چوخ جامادار گوزه چارپیر/ کئچمیش ده بخت آزمایی بیلیطی ساتانلارین یئرین ، ایندی سه کوپن آلیش وئریشی ائله ین لر و ارز ایشینده اولانلار دوتوب/
کوپن آلییام ، کوپن ساتییام ، دولار ، مانات ، یئن ، یورو بیر خیرداجا حساب ماشین ایلان ال به ال اولور
نهایت ده بیزیم بو آدی باتمیش تازامیدان دا ، میوه ساتانلار ، اربه اوسته ، یئرده ، توکاندا جادو جنبل ایشینه تام مهارت له مشغولدی لار/ قارپوزلار قیپ قیرمیزی سو کیمین / میوه لرین آل الوان رنگیندن باخانین آغزی سولانیر آمما ائوده ظفر توخانمیش آداملارکیمین ائله رنگ روخون دییشیر کی آلدیقین شی دن اوزون خجالت چکیرسن وهئچ بیلمیرسن اهل عیالین اوزونه نه جور باخاسان/
بلی بوراتازامیداندی یوخ کاریخدیم تازابیرمملکت دی کی بیزدن یاخجی لارابو مملکت ده یئر یوخدو و بیزیم کیمین لره نه قدر کونلون ایسته سه او قدر یئر وار .
زنده یادعاصم اردبیلی – اردبیل 1389/3/11


text:
گؤزل
سؤزلر : عاشیق علسگر
هر یئتن گوزله ، گوزل دئمه رم
گوزلده گرک عشوه – ناز اولا
عشوه – ناز اولا ، عشوه – ناز اولا
بوخاغیندان عطر عطر بنفشه گله
قوینو گلشن اولا ، باهار – یاز اولا
باهار – یاز اولا ، باهار – یاز اولا
هر گؤرنده حسرت ایله ساریشا
دئیه ، گوله ، شیرین شیرین دانیشا
ال دگنده تئز ، تئز کوسه باریشا
اورتالیقدا صحبت اولا ساز اولا
هئی ! …
علسگرم ، بو نشاندا قیز اولا
Filed under: ماهنی سؤزلری Mahnı sözləri,آذربایجان ادبیاتی Azərbaycan ədəbiyati | Tagged: ماهنی سوزلری,ماهنی سؤزو,ماهنیلار,گوزل,آذربایجان ماهنیلاری,تورکی ماهنیلار |


text:
کومیک ژانرین اؤزللیکلری
کومیک ژانرین اؤزللیکلری
بیلال آلارلی
کؤچورن:عباس ائلچین
(صؤحبت لطیفه ژانریندان گئدیر)
ائله بیر خالق یوخدور کی، اونون گولوش سبتی بوش اولسون. ان گئری قالمیش خالقلارین، حتّی ایبتیدای تصّوورلرله یاشایان قبیلهلرین و اینکیشاف ائتمیش مدنی خالقلارین اؤزونه مخصوص گولوشو، تبسّومو واردیر. فولکلورون ژانر آغاجیندا گولوش اؤز توتومو ایله فرقلهنیر. بئله گومان اولونور کی، میفولوژی آنلاییش کیمی گولوش بوللوقلا، فیراوانلیقلا، یئنیلیکله باغلیدیر. هر بیر دؤوره مخصوص گولوشون داخیلینده هم داغیدیجی، هم ده یارادیجی باشلانغیج مؤوجوددور. بونا گؤره ده سوسیولوقلار بئله حساب ائدیرلر کی، بشرییّت ان فاجیعهلی و اوزونتولو کئچمیشیندن گوله-گوله آیریلیر کی، بو دا گلهجکده بئله حاللارین باش وئرمهسینه قارشی دوشونولموش ان یاخشی "بدیعی" سیلاحدیر. خالق یارادیجیلیغینین گئنیش یاییلمیش کومیک نؤوعلری بو مقصدله یارادیلمیش، اینکیشاف ائدهرک چوخژانرلی بیر ساحهیه چئوریلمیشدیر. نظری باخیمدان گولوش ایکی یئره بؤلونور: جیدی گولوش و تنقیدی گولوش. جیدی گولوش سئوینجدن، غلبهدن، فرحدن، طنطنه و مووفّقیتدن دوغور، آیری-آیری فردلرین، کوللئکتیولرین، خالقلارین، عومومیلیکده بشرییّیتین اوغورلارینی شن بیر اووقاتلا تصویر ائدیر. تنقیدی گولوشون اساسیندا آیدین ایدئال، مسلک، ایجتیماعی-سیاسی معنا دورور، اوندا یونگول اَیلنجهدن، ریشخنددن، لاغلاغیدان، هیریلتیدان چوخ جیدی فیکیر و مضمون اولور.
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
جلال آباد
'جلال آباد' (شابلون:لانگ-فا، همچینین اوّللر جلال کوت)، افقانیستانین شرقینده، ننگرهار ویلایتینین مرکزی اولان شهر.
جلال آباد، افقانیستان ایله پاکیستان آراسیندا و ایکی اؤلکهنی گئرچک معنادا بیر-بیرینه باغلایان کونومویلا بؤلگهنین موذاکیرهسیز ان اهمیتلی شهریدیر. هسوان-تسانگ طرفیندن کؤهنه آدی آدیناپور اولاراق یازیلان شهر کابول چایی ایله کونار چایی 'نین بیرلشمه نقطهسینده، لاگمان وادیسینده ایشتیراک ائتمکدهدیر. باشکند کابولین ۱۵۳ km. شرقیندهکی شهر، شرق افقانیستانین ان بؤیوک صنایع و تیجارت مرکزیدیر. سیتروس مئیوهلری، شئکئرکامیشی و دویو باشدا اولماق اوزره، اکینچیلیک محصوللاری اۆرتیم (تولید)ی و کاغیذ فابریکلری شهرین ان اهمیتلی دولانیشیق قایناقلاریدیر.
شهر، افقانیستان ایله پاکیستان'ی بیر-بیرینه باغلایان آنا قورو یولو اۆزرینده یئر آلیر. کابولی پیشاور باغلایان بو یول اوزریندهکی ان بؤیوک شهر (پاکیستان دا داخیل اولماقلا) جئلالابادی. ایکی اؤلکهنی بیر-بیرینه باغلایان بو شهرین اهمیتی گون کئچدیکجه آرتماقدادیر. گوندن گونه آرتان تیجارت فعالیّتلری کارشیلییابیلمئک اۆچون ده ایکی اؤلکه آراسینا جلال آباد علاقهلی دمیریولو ائدیلمهسی دوشونولمکدهدیر. آیریجا پیشاور ایله جلال آباد آراسینداکی قورو یولونو .تشکیل تیجارتی و توریزمی داها دا آرتیراجاغی دوشونولور.
ایچیندهکیلر
ایشغال سونراسی[دَییشدیر]
۳۱ ایول ۲۰۰۶-جی ایلده، ویلایت قوبئرناتورونون ده قاتیلدیغی بیر مؤولید سونراسی مسجید خاریجینه یئرلشدیریلهن بومبانین پارتلاماسی نتیجهسینده ۴ آدام اؤلدو
۳۰ ایون ۲۰۱۰، طالبان خادیملری طرفیندن جلال آباد هاوا لیمانینا هوجوم تشکیل ائدیلدی. اؤلن و یارالانان اولمادی.
۱۸ فوریه ۲۰۱۱-جی ایلده، شهرده اولان بانک کابولین بیر شعبهسینه طالبان طرفیندن تشکیل ائدیلهن هوجومدا ۱۸ آدام اؤلموشدور. ۱۸ مای ۲۰۱۱-جی ایلده جئلالابادین خاریجی سقمنتینده بیر پولیس مینیبوسونئ قارشی تشکیل ائدیلهن اینتیهار هوجوموندا ۱۳ آدام اؤلدو.
شکیللر[دَییشدیر]
-
-
-
-
-
-
Havaalanında'nda helikopterler
-
قارداش شهرلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
بؤلمه: Əfqanıstandakı şəhərlər بؤلمه: Nangarhar elindəki məskunlaşma yerləri


text:
یادداشتی از عبدالرحیم مسعودیان برای آقای پیران درخشان و استاد فرهاد گرگین پور
- شناسه خبر : 1679
- دسته بندی خبر : یادداشت
جناب پیران درخشان و دکتر فرهاد گرگین پورینگ آباده شهرینده آموزشگاه موسیقی وورماگلاری باهاناسونا
موسیقی و ادبیات ایکی شاخا بیر آغاجداندور کی اگر بو شاخلارا و آغاجا لایق و حورمتلی و دوزجه ائتیشیله
سونوندا فرهنگ و هویت بو آغاجونگ ثمریدیر...
فرهنگ آغاجی دونیا باغی ایچینده
آیروخسو آغاج دور...
چوخ دویغولی
احتیاطلی...
و ظریف و اوز البته چوخ ده یرلی و موهیم....
هر قومونگ و میلتینگ فرهنگی آغاجی
او قومونگ دونیاسی باغونونگ گورنتیسی و نیشانودور...
هر ائلی و میللتی سئیه رلر تانویالار
باخویرلار او قومونگ فرهنگی آغاجونا...
ثمرینه و شاخ و بلگینه...
گورگ ناقاد ثمرلی دیر
ناقاد گوی دیر....
قشقایی ائلی و قومودا داهی ائل لر تکین
فرهنگینینگ بیر آغاج واری
او آغاجونگ
ده آیروخسی باخوشدا و معیاردا
گوزله یینی....
هر کیم هر یولی کی باشارا بیلییر بو یولدا ایاق گوتیریر تا بیزیم فرهنگمیز آغاجی
خزان یئلیندن و داهی تافاق لاردان
ایراق اولا....
بیر زامانی نکیسالار ایشله میش لر
سورا حبیب خان خانواداسی
فرود و فرهاد لار
.مرحوم طهمورث خان
مرحوم محمود خان اسکندری
و داهی بویوگ اینسان لار کی آدلارینی سئیه گ آپاراگ چوخدورلار...
چوخ زحمت چکمیش لر بیزیم موسیقی ایچی.
بو اورتدا سه تار سازی و موسیقی سینده
بیر ارزیشلی اینسان کی هونری ارزشیمند و قابیل بیلمی و دیه رلی دیر
جیناب پیران درخشان دیر...
پیران الحق هونر یولوندا هر تعریفده درخشان دیر....
آی و اولدوز و گون
بو اینسانونگ هونری قاباخوندا باغداش ووروب و باخوشا غرق اولموش لار....
بئگون کی دونیادا
قشقایی قوموندا
پیران هونری 《سه تار》 آیروخسودور....
بیر داهی دیل و باخوشدا اولیر بوجور بیان ائدنگ کی
هونر او زامان ارزشیمند و ده یه رلی دیر کی آرری اولا....و
گوج لی اولا...
پیران هونری
اوزی تکین
اخلاقی و مرامی و گوینی تکین آرری دیر...
و تلاشی و ایشله مگی تکین گوج لی دیر....
و بو باعیث اولیر کی پیران
داهی ایشله ین لردن چوخ چوخ ایله ری اولا...
و تاسف گوزیندن بیزیم دونیادا واردور اینسانلار کی هونرچی اولموش لار آما رقابت میدانوندا اینسالوگ و اخلاق و هونر اخلاقونی یادان چاخارتموش لار و اله بو باعث و بانی بو اولموش کی هونر کاروانوندان گئری قالا لار....
آما پیران بو میداندا دا اوزی آغ دور....
هئچ زامان هونر یولوندا هونر اخلاقونی یاددان چاخارتماموش....
پیران دان یازماگ و هونریندن یازماگ چوخ آسان ایش دئیل...
تعارف سیز اولیر دئیه نگ آللوم یاشلانیر
آما وظیفه باخوشونودان لازوم بیلدیم کی یازموش اولام...
آما قشقایی میللتی
ده بیر وظیفه واری پیران هونری و داهی هونرچی لرنیز هونری قولونجوندا.
《او دا حمایت و حمایت دیر..
ارزیش قائل اولماگدیر...》
☆عزیز قشقایی لار بیز فرود گرگین پوری اوجور کی گورگ هونریندن ایشله ده سیدیگ ایشله یه مادیگ.
چوخ راحتر دئیه م قدرینی بیلمدیگ و واروموز بیلیراگ کی الان نه ناراحت کننده وضعیت ده دیر...
و اما.....
ایندی بیزیم هلز واروموز اینسان لار کی تا واردورلار وارلوق لاروندان و هونر و سوادلاروندان ایشله یاسویاگ...
دکتر فرهاد گرگین پور بیر گنجینه دیر
هونردن ...
عزیز قشقایی لار بو اینسان تا واردور گورگ قدرینی بیلگ
هونرینن و
سوادینن
ایشله دگ...
عزیز هونرچی لر گلینگیز اوستادلوگ و بقولی واری لحاظ دن اوزوموزی بیلن بیلدیگ آیوراگ و تا بو اینسان واردور بئلسیندن ایشله دگ...
خوشبختانه جناب درخشان آبادایا بیر آموزشگاه وورموش لار کی اوزله ری سه تار آموزش و گورسه دیرلر
و استاد دکتر فرهاد گرگین پور ده
هم ادبیات و هم موسیقی درس وئریرلر
بو آموزشگاه بیر دیه رلی آموزشگاه دور
و بیر فورصت کی شاعرلر و هونرچی لر
اوزلرینی سواد و هونر لحاظینان آپارالار اوخاری...
《گلینگیز حمایت ائدمگینن اوزومیزی گورسدگ 》
اوز نوباما...
جناب درخشانا یورولمازلوگ و ینگی
گورسدمه لی ایشینه کی آدونی ده درخشان قویموش لار و گون تکین درخشان اولور بو یولدا، تبریک دئیرام ....
مهربان تارودان توفیق آرزوسی واروم..
عبدالرحیم مسعودیان(جوشغون)
1395 ایلینینگ مهری آیی..شیراز
- هیچ نظری یافت نشد


text:
گونی آذربایجاندا ابهر منطقهسینین مرشون کندیندهکی اوتلاقلاقلاردا یانغین باش وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده ابهر بحرانلاری ایداره ائتمه مرکزینین ریسی سعید خلجی ایرنا خبر آگئنتلیینه دانیشیب.
«مرشون کندی اوتلاقلاریندا چرشنبه گونو آخشام ساعتلاریندان یانغین باشلاییب. یانغین چتین و کئچیلمز اراضیده باش وئردیی اوچون یانغینسؤندورن ماشینلار حادثه یئرینه گئده بیلمیر»، - دئیه او بیلدیریب.
او بیلدیریب کی، یانغین گئنیش اراضییه یاییلیر:
«یانغین قزوینه طرف یاییلیر. لاکین اونون داها چوخ یاییلماماسی اوچون اراضییه بحرانلاری ایداره ائتمه مرکزینین خیلاص ائتمه قروپلاری گؤندریلیب. ایلکین حسابلامالارا گؤره، حاضردا ابهر و قزوین شهرلری آراسیندا یئرلشن مرشون کندی اوتلاقلاریندا ۶۰ هکتار اوتلاق محو اولوب. حادثهنین سببلری آراشدیریلیر»، - دئیه س.خلجی بیلدیریب.
ائدک کی، ابهر و خرمدره شهرلرینین اهالیسی یانغیندان محافظه عملیاتینی طبیعی ایمکانلار واسطهسی ایله حیاتا کئچیریر.


text:
ائرمنیستاندا حددن آرتیق کاسیبلاشما سببیندن اوشاقلارین مکتبدن ایمتینا ائتمهسی حاللارینین آرتماسینا ائرمنی تحصیل ناظری لئوون مکرتچیان دا موناسیبت بیلدیریب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، ائرمهنی مئدیاسینا دانیشان ناظیر پالتارلاری اولمادیغینا گؤره اوشاقلارین مکتبدن ایمتیناسینی «پیس حال» آدلاندیریب: «پالتارلاری اولمادیغینا گؤره شاگیردلر تحصیلدن ایمتینا ائتمهمهلیدیر. چونکی ائرمنیستاندا عمومی تحصیل ایجباریدیر».
اما ائرمنی ناظیر پالتارسیز اوشاقلارین مکتبه نه گئییب گلمهلرینه آیدینلیق گتیرمهییب.
خاطیرلاداق کی، ائرمنیستان تحصیل و علم ناظیرلیینین تحصیل تئخنولوگییالاری مرکزی یالنیز ۲۰۱۴-۲۰۱۵-جی تدریس ایلینده رسمی ایستاتیستیکایا اساساً ۱۹۱ اوشاغین گئییم تاپمادیغی اوچون مکتبدن ایمتینا ائتدیینی آچیقلاییب. مرکز موقاییسه اوچون ۲۰۱۳-۲۰۱۴-جو تدریس ایلینده بو رقمین ۱۴۳ اولدوغونو بیلدیرهرک، ایلدهن-ایله سوسیال گرگینلیین آرتماسینین اؤلکهنین گلجیینی تهلوکه آلتینا آتدیغینی قئید ائدیب.


text:
قرقین تومنی آمودریا تهدید بیلن دوچ کیلگن
ترکمنستان بیلن چیگره داش جوزجان ولایتی نینگ قرقین تومنی امو دریا تهدیدی آستیده قالیب، سونگی ایککی هفته ده قرق دن ارتیق اوی سو آستیده قالیب. اونلب عاییله لر اصلی منطقه لرینی ترک ایتیشی گه مجبور بولگن.
اوی جاینی قولدن بیرگن اهالیگه کوره اولرنینگ ایریم لری تانیش لری اویده بولسه ده لیکن بیرقنچه سی قیند بیر احوالده میدانلرده حیات اوتکزیب کیلماقده. منطقه ده بیرگروه هیات ایتیب بارگن بیراق اهالیگه هیچ قنتدی یاردم ایتکزیلمه گنی ایتله دی.
محلی رسمیلر گه کوره سوو قیرغاغی تهدیدلری آلدی آلینمه سه بوتون تومن سوو آستیگه قالیشی ممکن.
نه فقط قرقین بلکه امو دریا یانیده جایلشگن باشقه بیر قطار شمالی ولایت لری هم شوکبی تهدید لر بیلن یوزمه یوزبولیب تورگن.
شمالی جوزجان ولایتی نینگ امو دریا یانیده جایلشگن قرقین تومنی نینگ اهالیسی گه کوره قیش فصلیده هم کونیده تورت بیش اوی سوو استیده قالیب، اونلب عاییله لرنی اواره بولیشگه مجبورلنترگن، اوشبو تومن اهالیسی نی ایتشچه اویلرنی سوو استی گه قالیشی قریب ایککی ییل دن بیری دوام ایتماقده بیراق سونگی ایککی هفته جریانیده بومعما جدی لشگن اوز اویلرنی قولدن بیریب باش پناه سیز قالگن عاییله لر قمزار حدودلر و اوز ایقین لری اویده یمان بیر وضعیت ده حیات اوتکزیب کیله یاتگنی ایتلماقده قرقین تومنی نینگ قشلاق خواجه لیک باشلیغ لریدن بیری محمد ارشاد ایسه اوی جایلرینی قولدن بیرگن عاییله لر بیرینجیدن باش پناه و ازوق اوقات کبی ماده لرگه جدی احتیاجی بارلیگینی ایته دی.
قرقین تومنی نینگ حاکمی محمد نظر نوید اهالینی بوشکایت لرنی تصدیق لب اگرده امودریا تخریباتی آلدی الینمه گیدیک بولسه بوتون قرقین تومنی اورته دن کیتیشی بیلن اگاه لنتردی.
جوزجان ولایتی دن بیرگروه هیات منطقه ده ایتیب بارگن، هیات اعضالریگه کوره قرقین تومنی نینگ دینار و شورتپه قشلاق لریده قرق اوی بوتونلی ویران ایتلیب اهالینی ایکن زارلری هم دریا حدودی گه ایلنگن. جوزجان ولایتی نینگ طبعی افت لرگه قرشی کوره شیش اداره باشلیغی انجنیر عزیزالرحمان ایماق حاضرگه قدر هم خساره مند عاییله لرگه یاردم یتکزیمله گنینی ایتدی.
بوندن آلدین لرهم قرقین اهالیسی امودریا تهدیدی باره سیده خواطر بیلدریب دولت نینگ جدی اعتبار قره تیشینی طلب قیلگندی لیکن کورنیشچه بو معمانه فقط حل بولمه گن بلکه کون اوتیشی بیلن یمانش لشماقده.
جوزجان ولایتی نینگ ملت وکیللی داکتر عنایت الله بابر فرهمند، قرقین اهالیسی نینگ شکایت لری گه بهابیریلمه گنیگه اساسا دولت نینگ عیبلب سوو تهدیدینی الدینی الیش اوچون اساسی ایش بولمه گنینی اورغوله دی.
قرقین تومنی قوشنی ترکمنستان بیلن چیگره داش بولیب، یاز موسیمیده سووتاشقینی باعث جدی خساره کوره دی.
اهالی نه فقط اوی جایلری بلکه چاروا مال و ایکین زارلرنی هم قولدن بیره دیلر.
معلومات لرگه کوره اوتگن ایککی ییل جریانیده یوزلب اویلر امودریا سوو طفیلی ویران ایتیلگن.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
دری سین سویدولا گؤز باخدی ،دیلی آخ دئمه دی
بیر گئجه آسدیلار آسلانلاری دان قیشقیردی ،
قورقوشوملار سینه سینده گول آچان قیشقیردی ،
زالی لار سوردولا دؤرت دؤره دن اندیشه لرین ،
قدد و قامت یئره دوشدوکجه آذان قیشقیردی ،
قیزلارین ناله سی قووزاندی بولودلار دؤشونه ،
هاوالار شاققیدی گؤردوم ساوالان قیشقیردی ،
قارالیقلاردا قارانلیق تؤره دن بایقوشلار ،
چاپدیلار آیه لر اوستونده ، قرآن قیشقیردی ،
بیری نین قیش تایاسین دامدا گامیشلار (جامیشلار ) سؤکدو ،
بیر آریق توخلو آجیندان باجادان قیشقیردی ،
گئجه بیر واقت بئله سونجولدو تیکانلار دؤشونه ،
وای دئیر کن دوداغین یومدو تیکان قیشقیردی ،
هر گئجه هر یئنی بیر بابکه نئشتر دگدی ،
آت گؤلوندن قارا قاشقا اوجادان قیشقیردی ،
داغلارین شیهه سی آز قالدی یئری شاققالاسین ،
قولاغیم باتدی دئدیم یئر گؤی الان قیشقیردی ،
سازی سیندیردیلا آل ماهنی لارین قوینوندا ،
هر سازین توزلو تئلیندن مین اوزان قیشقیردی ،
دری سین سویدولا گؤز باخدی ،دیلی آخ دئمه دی ،
سویولان گولدو او بیر لحظه سویان قیشقیردی ،
ایسته دیم شعری عروض ایله یازام بیر کلمه ،
قیشقیریق سالدی یاپیشدی هیجادان قیشقیردی ،
شاعیر : استاد هوشنگ جعفری
Filed under: استاد هوشنگ جعفری,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: هوشنگ جعفری,هوشنگ جعفری نین شعرلری,استاد هوشنگ جعفری,اشعار هوشنگ جعفری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,شعرهای استاد جعفری |


text:
زینال بی ین تورکییهدهکی ۶۳۴ ایللیک توربهسینین یئری دییشدیریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، زئینال بیین توربهسی حسن کیف مدنیت پارکیندا یئرلشدیریلیب. توربهنین داغیلمادان داشینماسی اوچون تورکییه دونیانین ان معاصر تخنولوگییالاریندان ایستیفاده ائدیب.
توربه اؤز اوولکی یئریندن ۲ کیلومئتر اوزاق مسافهیه یئرلشدیریلیب. توربهنین یئرینین دییشدیریلمهسی پروسسی ۳،۵ ساعت داوام ائدیب.
قید ائدک کی، زینال بی آذربایجانین بؤیوک حکمدارلاریندان اولان آغ قویونلو دؤولتینین یارادیجیسی اوزون حسنین اوغلودور. او، ۱۴۷۳-جو ایلده عثمانلی ایله آغ قویونلو آراسیندا اولان مشهور اوتلوقبیلی ساواشیندا هلاک اولوب.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
من بیر اوشاق سن بیر آنا
او دور کی باغلیام سانا
هانسی سمته هانسی یانا
هی اوچسام دا یووام سنسن
ائلیم گونوم اوبام سن سن
داغلارینین باشی قاردیر
آغ اورپگین بولودلاردیر
بویوک بیر کئچمیشین واردیر
بیلینمه ییر یاشین سنین
نه لر چکمیش باشین سنین
سیرا داغلار گئن دره لر
اورک آچان منظره لر
جئیران قاچار جویود ملر
نه چوخدور اویلاغین سنین
آرانین یایلاغین سنین
سوز:صمد وورغون
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: آنا یوردوم آذربایجان,آذربایجان,آذربایجان شعرلری,آذربایجان شعری,آذربایجانیم,تورکی شعر,تورکجه شعر,شعر ترکی آذربایجان,صمد وورغون |