text:
حکایه/Hikoya
قؤش تیره ک
Qo'shterak
ادامه مطلب...
استاذ
ادامه مطلب...
لاتین یازوویگه اؤته یلیک
آت ائلــــه نیـب، قـــازیغینـــی تـــاپــــــه دی. مقال
Ot aylanib, qozig`ini topadi. maqol
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
تیریکچیلیکنی تیبره تیش، باله- چقه نینگ قارنینی تؤیدیریش نهایتده آغیرله شیب باره یاتگن اؤته آغیر و قلتیس بیر زمانده یشه ماقده میز. مردکارلیک بیلن تاپیلگن پولگه قاره قازاننی قئنه تیش نینگ هیچ هم علاجی یؤق. اوستیگه اوستک یاتیب- توره ردیک بیرگینه باش پنه بؤلمسه، کمبغلنینگ شوری قوریدی، قیامت قؤپتی دیه ویرینگ. یؤقسیللرنینگ عاتده باله سی کؤپ بؤله دی. آچی- تؤقی، کسل- بیماری، یاپینر- تؤشه نری، یوریش- توریشی، اؤقو- تربیه سی یؤلیده حضور-حلاوت نیمه لیگینی بیلمه گن، بیچاره آته- آنه ایرته خزان بؤلیب، عالمدن کؤز یومه دی. بولر- کو، ازلی تشویش کمبغل آته- آنه اوچون. ایندیلیکده، آغزیده تیشلب کتته قیله یاتگن مرغک باله لرنینگ امنیتی خطرگه توشیب قالگن. قراوسیز باله کی لر اؤغیرلب کیتیله دی و یاکی پولگه ساتیله دی. بونده ی واقعه- حادثه هر کونی، هر تؤکسیده، هر یرده، هر آن یوز بیریب توریبتدی. حکایه قیلماقچی بؤلگنیمیز واقعه کونی کیچه جنوبی تورکستان کینتلریده بیریده صادر بؤلدی. إیککی کونده، بیر-بیریگه اؤخشه واقعه لر بو حکایه نینگ توغیلیشیگه سبب بؤلدی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ حکایه
حکایه
اوزیلگن ارقان
ادامه مطلب...
بختی قرا گلچهره
حکایه آلدیده گی اؤیلر
انسان وجودینی تیتره تیب، روحنی ققشه ته یاتگن بو واقعه، شو کیچه- کوندوزلری ایلکترون ترماقلری(فیسبوک) آرقه لی یشین تیزلیگیده میلونلب آدملرگه یتیب باردی.
ادامه مطلب...
حکایه
یر اؤپگن برماقلر
ادامه مطلب...
إیشانچ حکایه
قوتیلیش
1985-أیل. محصللرنینگ یازگی تعطیلی باشلنگن- بیر پلله. بوتون شوری بؤیلب مینگ- مینگلب طلبه لرنینگ وطنگه آقیب کیلیشی کوچه یگن وقت ایدی. ..
ادامه مطلب...
حکایه
إیــتلر سلطانی
میمنه، 1979-أیل. سرسان- سرگردانلیک باشلنگن کونلر. روزی بای سراییده قؤنیم تاپگنمیز، بیزنی کیم بو یرگه باشلب کیلگنینی ایسله ی آلمی من. توننی کونگه اولب یشه یمیز إیش قیلیب. شونده، عزت الله دیگن بیر انسان بیزنی اؤزیگه یقین توتدی. یاردمینی ایه مسدن کؤنگلیمیزنی کؤتریب، هزل-هوزل گپلر بیلن دردیمیزنی آله دی. تونلری روزی بای سراییده شو انسان نینگ اؤتاغیده اوخلب چیقه میز...
ادامه مطلب...
حکایه
ماوی بیراق آستیده
اوچ- تؤرت چقیریم یؤل باسیب مکتبگه باره میز. یاز هواسی، قویاش نینگ زرّین تیغلری آستیده باش یلنگ، آیاق یلنگ، کویلکچن بیر کؤرینیشده یؤل چنگیتیب مکتبگه باریب- کیله میز. بیر کونلیک اؤقیشگه باریب کیلیشیمیزنینگ اؤزی بیر داستان.
ادامه مطلب...
ادَشگن محبّــت
سلیمانگه اونه شتیریلگن نرگس نینگ تؤیی هم یقینلشب قالگن. اوزاغی بیلن إیککی هفته إیچیده تؤی بؤلیب اؤتیشی ریجه لشتیریب قؤئیلگن. بؤله جک قوده لر حالیگه یره شه تیارگرلیک کؤرماقده ایدیلر. اویی شهرگه یقین بؤلگنی اوچون نرگس وقت تاپتمدیم دیگونچه بیرار کمچیلیگینی بوت اوچون دوکانلرگه باش اوره دی. اویدن شهرگه باریب کیلیش نینگ اؤزی بؤلمه یدی. هر قه لی کیمدیر، یانیده بؤلگنی یخشی- ده. نرگس کون إیسیمی، سلقینده «نیمه قیپتدی؟ کوپه کوندوزی، شهر تؤله آدملر»- دیگن اؤی بیلن چادره سینی باشیگه یاپیب میده چویده ساتیب آلگنی شهرگه توشدی.
ادامه مطلب...
سیوگی
بیر کیچه - کوندوز تینمی یاققن یامغیرنینگ ایندی کیتدی اوزیلگندی. هنوز هوا یککه - یریم تامچیلب توریبتدی. کؤپ یامغیر یاققنیدن بؤلسه کیره ک اؤشه کونی بازار چیلرنینگ آقمی انچه سیره کلشگن کؤریندی. همیشه گیدیک قیزیق- پیشیق بازار ایمس. قؤلی قؤلیگه تیگمی نرسه لرینی جرق- جرق پولـله یاتگن ساتوچیلر خریدار پایله یاتگندی.
ادامه مطلب...
آمازون
آسمان تیز- تیز ائنیب، اؤزگریب توریبتدی. اؤشه کونی هوانینگ خـُمی بوزیلگندی؛ سهل اؤتمی قار یاغیب بیردی. تیوره ک-اطراف بیردن آپپاق لباسگه بورکندی...
ادامه مطلب...
قیزیل داغ
1981- إینچی أیلی، جزیره مه کونلرنینگ یاز پلله سی، ایرته سی جمعه دم آلیش کونی ایدی. توشگی آوقتدن کیئین غوج-غوج اؤقوچیلر یاتاقخانه لرینی ترک قیلیشیب، انستیتوت باغی آره لب، سلقین سایه لرده گی یؤلکلرنی ائله نیب، بیر یازیلیب، یه یره ب کیلیش مقصدیده شهرگه تامان آدیمله ی باشله دیلر.
ادامه مطلب...
حکایه
اوشـَــلمه گــن آرزو
انقلاب بؤلدی... کاروان- کاروان موترلر تیزیلیشی، شهرلر ارا شوروی نینگ قیزیل عسکرلرینی ته شیماقده ایدی. هواده تیک اوچرلر گیر- گیر ائله نه دی، بمباردمان قیلوچی اوچقیچلر تینمسیز پروازده.
ادامه مطلب...
حکایه
نجات إیزلب
حکایه قیله یاتگنیمیز حیاتی بو واقعه گه کؤپ أیللر بؤلدی. اؤشــــه پئـــــتـلری شفاخانه دیگن نرسه بیرگینه ولایت مرکزیده بؤلرایدی. بیزنینگ شهریمیزگه هلی زمانوی ایملش(طبی خذمت) یتیب کیلگنچه یؤق. اوستیگه اوستک قیشلاغیمیز هم شهردن بیش چقیریمچه لیک اوزاقده جایله شگن.
ادامه مطلب...
بارسه کیلمس
شهریده گی کتته مکتب یاندیریلدی.کیچیک مکتبلرنینگ هم کولی کؤککه ساوریلدی.برچه نینگ یوزیگه اؤقیش ایشیکلری تقه-تق یاپیلدی.بوکونلر دن قاچگنلر قاچدی؛قاچه آلمه گنلر توبه لر قیلیشیب،مسجدلردن اؤزلر یگه باش پناه إیزلشلریگه تؤغری کیلدی.شوندن کیئین سؤراق-جواب کونلری باشله نیب،قیپ-قیزیل قیامت قؤپتدی شهریمیز ده.
ادامه مطلب...
أیگیت اؤلسه بلند تاغلر پس بؤلر،
قری اؤلسه اوچ کیچه مَــیلس بؤلر.
مقال
ینگلیش منظره
قیشلاغیمیزنینگ بای-بدولت اولوغلریدن،دانیار حاجی اؤلیب قالدیلر. یؤقاریده گی مقالنی اؤشه کونی آدملر تیلیدن ایشتگن ایکنمن.درّاو خبرچینی چارلب کیلدیلر.اونگه قاره سحردن«یتتی قیشلاقنی جنازه گه خبر قیلگین!»-دیه تاپشیریق بیریلدی.شوندن سؤنگ ممه دیار صوفی یؤلگه آتلندی.
ادامه مطلب...
حکایه
آتسیز چقه لاق
کیلین- کویاونینگ تورموش قورگنیگه ایندی بیر أیل بؤلی،دیب قالگندی.کوموش خان اؤزینی آوویتیش اوچون مغازه دن بیرشیشه إیدیشده کیچکینه بلیقچه ساتیب آلدی و اونی اویلب اوئیگه آلیب کیلدی.تینیق سوده اؤیناقلب سوزه یاتگن بلیقچه،کؤزنی قونه ته یاتگن درجه ده چرایلی.بلیقچه میتتیگینه کؤرینیشلی. سیرتی قیزغیش توسده؛اؤمگنی بؤیلب،زیغیرده ی- زیغیرده ی تؤریق خالچه لر آره له گن.شوخ بلیقچه شیشه آستیده گی بیر تیکیس سکوتدن بیزاوته لنگندیک،بیر قلقیب سو یوزیگه چیقه دی-ده،قئتیب ینه شیشه توبیگه قره ب شونغیب کیته دی.معنالیک،کؤرگوده ی صحنه. یالغیز قالگن پئیتلریده کوموش خان انه شو بلیقچه گه تیکیلیب، قؤشیقلر تؤقیر،پس آوازده اشوله لرائتر،او بیلن دردو حال قیلر و آخری چرچب، بلیقچه نی آووقتلنتیره دی-ده، میزغیب کؤزی اویقوگه إیلینه دی.بلیقچه،ینگی تورموش قورگن یالغیز،مسافر بیر عیال اوچون یخشیگینه ایرمک بؤلیب قالدی.
ادامه مطلب...
قاره باتیرلر
اونینگ لبلری اوستیده ایندیگینه توکلرسبزه اوره باشله گندی.اؤقیشدن ایرا قالگن باله نینگ ذهنی راسه اؤتکیر.باردی مکتب اؤقیب،عالی معلوماتلی بؤلگنیده ایدی،إیگنه نینگ کؤزیدن نق تویه نی اؤتکزردی.بو کیتیشده،یولدوزلرنی نروانسیز اوره یاتگن بؤلیب اولغه ییشی تعین.فقط گینه اولکن شهرلرگه باریب اؤقیشگه قؤلی یتمی توریبتی.اوستیگه-اوستک تینیمسیز بی ثمراوروشلر قومگه اؤخشب،انه شونقه استعداد لرنینگ کؤزینی یاپیب تشله گن.
ادامه مطلب...
حکایه
قؤزغالان
قؤزغالان نینگ بیرینچی کونی ایدی.توشدن سؤنگ؛کوتیلمه گنده،رادیودن ینگره گن کیسکین هیجانلی «کوی»،یورتده قنده ی دیر بیر اولکن حادثه-بوریلیش یوز بیرگنیدن دلالت ایدی.سراسیمه وضعیت کؤلنکه سی آستیده اوزون قولاق گپلر همّه یاققه ترقلدی...بیردنیگه چومالی إینیگه سوو قوئگنده ی بؤلیب، مملکت تؤزیدی قؤیدی.نیمه لیگینی بیلمسه-ده،آدملر«انقلاب»دیگن سؤزنی اؤشنده ایشیتگن بؤلدیلر.
ادامه مطلب...
النگه
یاشلیگیم بی باشلیگیم...
کؤچه نی چنگیتیب،اؤرتاقلریم بیلن اؤینه شدن هلی تؤیگیم یؤق پئتلر ایدی.ائنیقسه گلبهار بیلن یشینمه چاق اؤینش- جان دلیم! لبلریم اوزره مه ئین توکلر ایندی سایه ساله باشله یاتگندی.اؤین آره گلبهارنی باله لرچه ایرکه لب،بغریمگه بیر قوچیب قؤیه من.چولپیلله تیب کؤمّه سیدن اؤپیه ین،دیسم اویه له من.یاناقلری وستیده اؤینب تورگن کاکلچه لرینی شمال آلیب قاچگنده،یوره گیم آرتیدن قویب یته آلمه مسدی.او قاچه دی،مین قوه من.یته آلمه گن وقتیمده کله پوشیمنی آلیب بالدیرلرینی گزلب آه ته من.کولگیچلریدن ذوق آله من.
ادامه مطلب...
حکایه
کوتیلمه گن خط
- حیات کیشینی فیلسوف قیلیب قؤیرکن،یاش اؤتگن سری آدمنینگ حیاتگه قره شلری چقورله شیب باره ویره رکن.مینینگ إیچیم عقللی گپلردن تؤلیب کیتگن.قولاق بؤلسه بس،تؤقیب تشله ی بیره من، قنچه کیره ک بؤلسه،میندن آله ویرسین شاعراکه لر،سؤزلریمنینگ کیتیگه :«بازار،لاله زار،آزار ،مزار...»دیگن قافیه لرینی قؤیسه لر بؤلدی،نقد حکمت نینگ اؤزی.توشیندینگمی خاتین! ای هی، یخشی یم سین بار ایکن سن بو یالغانچی دنیاده.آنده- سانده دردیمنی ائتیب إیچیمنی بؤشه تیب توره من هر قه لی،- دیدی خاتینگه قمچی بای برماقلری آره سیده بورقیب تورگن یؤغان سیگار نینگ آخرگی توتونلرینی شیمیره توریب.
ادامه مطلب...
حکایه
حاکـم
بوندن بیش أیل چمه سی بورون،اؤزبیکلر غاو یشه یاتگن بیر ولایتنینگ بختی کولیب(یؤق،شؤری قوریب!)باقیب،او یرگه بیر جرار حاکم(والی)تعینله نیبتی.سهل کم قیرق حاکمنی باشیدن اؤتکزگن بو ولایت آدملرینینگ افتیدن،آشیغی آلچی توریب،نانی یاققه باته دیگن بؤلیبتی.آدملر،عقلی کلته،دغدغه سی اوزون بو حاکمنی یخشیلب عزّت-اکرامگه باتیریشیبتی.کیملردیر ضیافت اوئیشتیریب تؤن کیئدیریشگن؛ کیملردیر آیاغی آستیده قان چیقریشگن؛إیس چیقرگنلرهم مؤل بؤلیشگن. بیر عمر یاریب- یالچیمی کیلگن بیچاره خلق«کؤرگنلریمیز اونوت بؤلدی شیکللی!»-دیه شادیانه توتیشگن.اونینگ یگنی آلدیده،یمه گنی آرتیده بؤلیب قاله ویرگن...ایلنینگ نظری توشگن حاکم إیش قیلشنی بیلمسه-ده،قرچه قوشدیک هر شاخ شبـّه-یو،بــُـتــّه لر باشیده پیدا بؤله ویریبتی.
ادامه مطلب...
حکایه
بلبل سیره مه گن کیچه
کتته حاولی.بیریاقی باققه توتشگن،ینه بیر تامانی قه لین اؤریک،جیئده،یانغاق و توت درختلریگه قؤشیلیب کیتگن.حاولینینگ قاق اؤرته سیدن سوو آقر،یازده غوج-غوج درختلر یپراغیدن سایه-سلقین تره لیب توره ردی.کؤمکؤک درختلرنینگ شاخ- شبّه لریده إیلینیب قالگن قویاش نورلری سیکین- سیکین برگلر آره سیده یشینماقده ایدی. بیر زوم اؤتیب،یپراقلرآره سیدن ســـُفه اوستیگه یلتیللب توشیب تورگن سرغیش آفتاب تنگه چه لری کؤرینمی قالدی.
ادامه مطلب...
بیرینچی قؤنغیراق
- زنگ باسیب اؤتیره بیره سیزمی آته خان؟بوندن قیرق-ایللیک أیل آلدینگی حیاتدن سؤیلنگ! باله لیگینگیز،مکتب دیگنلریدیک. بیز ژورنالیستلرگه قیزیقده بَری-بیر،- دیدی قؤلیده میکره فون کؤتگن أیگینچه. یاشی آلتمیشنی اوریب قؤیگن آته خان برماقلری إیله مـَنگلینی قه شی یاتیب گپگه کیردی :
ادامه مطلب...
حکایه
اؤلوم قؤشیقلری
جناب ایکس حیاتیده کؤپ نرسه لرنی کؤردی و کوزه تدی.اونینگ کؤرگن بیلگنلری آره سیده،ایسده قالرلی نرسه لر آز ایمسدی...
ادامه مطلب...
قاره قوش
کیچگه یقین،ساعت میللری بیشگه قره ب باره یاتگندی.اپریل آیی نینگ باشی،بهار نینگ إیلک آنلری ایدی.هفته نینگ قیسی کونی ایکنی ایسیمده ایمس...
ادامه مطلب...
اوچره شو
شهر تیکیسلیکده ایمس،پستلیک- بلندلیکده جایلشگن. یؤقاری(شمال)دن شاشقه لب،تؤلغه نیب آقه یاتگن قاره دریا نینگ سووی(سوونینگ رنگی شونده ی)،شهرنی إیککیگه بؤلیب،جیلغه زارکینت نینگ قاق اؤرته سیدن اؤته دی.تیپه لیکلر ارا توتش درختلر إیچیده،یؤل ویؤلک یاقه لری بؤیلب،کؤپراغی یاغاچدن سالینگن اویلر،یم-یشیل میسه اوزره تیریب قؤئیلگن گوگرد قطی سینی ایسلته دی.بوشهردن اوزاقلشگن سری،اداغی کؤرینمس،سؤلیم طبعیتلی قه لین اؤرمانلر باشلنه دی.چیندن هم بو یورتنی بار بؤیی بیلن کؤمکؤک ارچه زارلر مملکتی،دیب ائتسه بؤله دی.اؤنقیر- چؤنقیر سای،دؤنگلیک،قیر-آدر،گـــَزه لر جایلشگن همده کیچیک لیگینی حسابگه آلمه گنده،بو شهردنیانینگ باشقه شهرلردن فرق قیلمیدی.اساسی فرقی شونده کی، بو یرده برچه عدالتلی بیرقانونگه بؤی سونه دی.هرکیم اؤز حقیگه قول.
بو اولکه ده گی قهرتان و اوزوندن اوزاق قیش یوره کلرگه توشیب کیته دی. بیرتوتم سیر یاغین کؤکلم؛ بولوتلرگه اؤره لگن بیر پرچه نم یازکونلری نینگ دیداریدن تؤیمَی توریب،بویاغیدن دراو،ینه همیشه گی قیش ایشیک قاقیب کیله دی. بوشهرآدملری بیلن طبعیتی اؤرته سیده قنده ی دیراوئغونلیک بار.اؤزلری بیلن تورلی مملکتلردن هرخیل مدنیتلرنی ته شیب کیلگن مهاجرلر،بومدنی تفاوتلرنی ینه ده چقورلشتیرگن. تورلی-تومن ورنگمه-رنگلیکــّه یورغوریلگن یورت نینگ اؤقیلمه گن وراغلریدن سؤز باشله یمیز.منه شوگینه بیرکیچیک دیباچه دن کیئین اصل واقعه نی حکایه قیلیشگه کیریشسم...
ادامه مطلب...
حکایه
کؤز مینچاق
اولرنینگ یاشی بیر جایگه یتیب قالدی.بیر نرسه نی حسابگه آلمسه شو پئیتگچه تورموشلریدن نالیگن یرلری یؤق.اؤشنگه أینتیلیب یه شه دیلر.برچین آی بابا مراد گه تورموشگه چیقــّن ایکن، بیر تیرناققه زار بؤلیب،باله کؤریشنی راسه اؤن سکــّیز أیل کوتدی. بؤئیده بؤلمی یوردی. باله سیزلیک عذابی اؤنینگ تینچینی آلیب قؤیدی.
ادامه مطلب...
حکایه
مکتبده سینگن کؤنگیل...
کیشیلرمکتبگه یازیلیشدن هدیک سیره یاتگن،قؤرقه یاتگن زمانلرایدی. باردی،کیمدور بیرآونینگ مکتبگه چیقر باله سی باردیب،شیطانله سه،اؤرته ده کتته جنجل باشله نیب کیتیب، بیر- بیری بیلن یوزکؤرمس بؤلیب قالیشردی آدملر.ائتیشلریچه سرمعلم صنفگه کیریب،بالـــــه لردن :
ادامه مطلب...
حکایه
قلدیرغاچ
بهاریشل کؤرپه سینی دشت- یه یلاولرده یایه باشلگن کونلر ایدی.تانگی میه ین یللر اؤت-اؤلنلرنی قیتیقلب اویغه ته یاتگندی.شودیرینگ غنچه لر قولاغیگه تامچی دُرلرینی ساله باشله گن آنلر.گل-چیچکلر قیئغاس آچیلگن.داو-درختلر اؤزشاخچه لریگه إینجو شاده لرآسیب آلگنده ی جلوه لنردی...
ادامه مطلب...
فنستیک حکایه
توشده گی اؤیلر
احتمال،سیزده هم بؤلگندیربونده ی حالت.آتمدن قالگن ایسکـینه پخسه اویده یالغیز یشرایدیم.اوی دیواریده بیرتابلو آسیغلیق توره ردی.تابلواوزره اؤرگمچیک انینگ یسکی تؤرلری چؤزیلیب یاتر.شوتابـــلوده صدفگه اؤخشه گن زرّین سینیق بیرکیمه دینگیزقیرغاغیده جلغه لرآره سیده،اؤز یؤللاوچیلردن بــؤشب،ساکن تورویبدی.
ادامه مطلب...
حیاتی حکایه
قبردن قیتگن مهمان
قیش یقینله شیب قالگن کونلر.توشگه قالگنده سیرچه لب قار یاغه باشله دی. کیتیدن شیبّاتلب یامغیر یاغدی.تونلری هوا موزلمس درجه ده ساوویدی.مین اویمدن کؤچه گه چیقدیم.ضرور إیش یوزه سیدن اوچره شگنی باره ی- بارمی قیلیب،کؤچه بؤیئده تورگن ایدیم.
ادامه مطلب...
وَیــــلون
یازکونی.ایرته لب ایسه یاتگن پاریمگینه شمال نینگ دواملی وینغیرلــَی ویشلری، اویقودن اویغه نیشــــــیمگه خـــَلخت بیره یــاتگنده ی ایدی.شمال نینگ بونچه لیک مونگلی نالیشگه اهمیت بیرمه گن ایکنمن.قویاش چیــــــــقــَریگه سهل قالگنده، تشقریدن،آینه آرتیدن مأیوس گینه یــله یاتگن شمال نینگ معنادار غیــنغیللشلری، ماتم کونیده ایریلیق کوئینی تره ته یاتگن وَیلونــنی ایسله تردی گویــا.
ادامه مطلب...
حکایه
ایوریلیش
عذر. قهرمانیمیزنی هرتامانلمه ته نیشتیره آلمــَیمن. بوهوسَل إیش.چونکی بیزنینگ جمعیتیمزده شیرین یالغان ایرتکلری حکمراندیر!...
ادامه مطلب...
قارنینگ تاووشی ادبی نقد
یازووچی قادر مرادی
«ایشه گــــــیمگه عـقـــل بیر خدایـــــم!»
یاکی،
سلام اروه چینینگ دعالری
یازووچی قادر مرادی بیلن تــَنیشگنیمگه اوچ آیدن آشه ی،دیب قالدی.شوآره ده وقت تاپیب ادیب نینگ کتته- کیچک آلیتیته حکایه سینی اؤقیشگه اولگوره آلدیم.هلی آلدینده اؤقیشیم کیره ک بؤلگن، یازووچی نینگ ته لی گینه یوکسک روحده یازیلگن اثرلری توریبدی. بیرسؤزبیلن ائتیش ممکن کی،قادرمرادی حاضرگی افغانستان ادبیّاتــیده اؤزی نینگ عجایب وبی تکرارحکــایه لری بیلن یؤلچی یولدوز بؤلیب پارله ماقده.
ادامه مطلب...
إیلک سباق
نیچه یاشگه کیرگنیمنی هیچ کیم بیلمیدی.آنه م اوزوم پیشیغیده دیسه،آتم اؤریک گلله(زردآلو) گنده توغیلگن سن بالم دیــــردی.قیشلاغیمیزده کیم قچان توغیلگه نینی بیش قولده ی یخشی بیله دیگان مامه م بیچاره اؤلیب کیتگنیگه اچینه من
ادامه مطلب...
بـَـیـــــره م
(حکایه)
إیشخانه نینگ دیوار تخته سیده شونده ی دیب یازیلگندی :
«ایرته گه اداره میزده أیغین اؤتکزیله دی. آنه لرکونی نشانله نه دی.شومناسبت بیلن سیزحرمتلی خادملرائنیقسه،عزیزعیاللردن تدبیرده قتنه شیشینگیزنی التماس قیله میز»
اداره
جمعه کونی ایدی .سیف الله قاره سحردن توریب کؤچه گه چیقیب کیتگن.آی بیکه هم ایرته لب بروقت توردی .عایله نینگ تشویشی کتته-ده.هرکونگی إیشلریدین آی بیکه باش کؤتره آلمیدی. بوگون کؤپراق اورونیشیگه تؤغری کیله دی .
ادامه مطلب...
حکایه
بیر پرچه نان
(حیاتی واقعه)
بوگون مینگلی خال ایرته راق تیریکچیکیک إیشلریگه کیریشب کیتدی...اوبیتاب یاتگن خاله سینی کؤریب کیله قالی،دیب خمیرقیلشگه باشله دی.قؤللرینی یوه سالیب،ینگلرینی شیمه رگنچه،اون تؤربه دن إیککی تاواق اون آلدی.قؤللریده گی بیلک اوزوک،برماقلریده گی اوزوکلرنی- ده، چیقریب بیرإیدیشچه گه سالدی. مــُشتله گن خمیرینی،باتراق اوندریش مقصدیده إیســّیقینه جایگه قؤیب قؤیدی.اونگچه تورموش اؤرتاغی ایلمراد هم إیشیدن قیتیب کیلدی. باله- چقه نی آوقــتـلــنتــیریب،تیوره گ-تاشنی سرانجام قیلگن مینگلی خال ایریگه قره ب:
ادامه مطلب...
کیم نیچه کیم رنج نهانی چیکه ی،
آب حیات إیستب و جانی چیکه ی.
نوایی
حکایه
بؤلسه بوتگار،بؤلمسه...
«بیلم ساحه لری آره سیده اینگ چیگــَــلی،توشونیب بؤلمیدیگنی بو-انسانشنالیک»-دیدی عالملر. شونینگ اوچون دانشمندلرانسان حقیده قطعی فکرائیتیب،بیرتؤختمگه کیله آلگنلری یؤق.اونگه بیریلگن تعریفلرنینگ بَرینی«انسان ته نیب بؤلمَس- بیرمخلوق»-دیگن عباره اؤزکؤلــَنکه(سایه)سیگه آلیب توره دی.انسان حرکتی نینگ باشی هم سؤنگگی هم انه شوآره لیقده توگه یدی،بیته دی. آدمنی کییم- کیچــَککه اؤخشب،اونینگ بیلمی،اؤی-اندیشه لری،یخشی سؤزلری،خدا جؤیلیگی یــَـشیریب توره دی.انسان هرخیل خواهش-إستکلرإیلینجیده یشــَب اؤته دی ایمسمی؟ بوتویغولر نینگ اینگ کوچلسی«حاکمیت!»(قدرت)گه بؤلگن إینتیلیشدیر. بشربوحاکمیتنی بیرینچی گــَلده، اینگ کمیده اؤزإیچیده قوروب کؤره دی.شوآرزولریگه ایریشه دیمی،ایریشمیدیمی،بَری-بیراؤز إیچیده سرگردان یشه یـــویره دی.آدم باله سی گاهّا،غؤزه سیدن تشقریگه چیققن پــِلله قورتیگه اؤخشب،قابیغینی یاریب،کــَپــَلک سینگری،یؤقارلشگه شیله نه دی...
ادامه مطلب...
حکایه
اؤلیک بؤلیب گؤرده یؤق،تیریک بؤلیب تؤرده یؤق.
مقال
اؤرگیمچـَک
آستان بوه قیشلاغیده اؤزیگه تؤق عایله لردن ایدی.او بیرقیز،إیککی بربسته اؤغیلنی دنیاگه کیلتیردی...
ادامه مطلب...
تاریخی حکایه
خان آییم
یازکونلری نینگ تفتیدن ایندیگینه سراب کؤککه اؤرله یاتگن کیزلرایدی.غیر-غیرایسه یاتگن شمال اوزاق- یقیندن الـله قیسی خبرلردرگینی کیلتیریب تورگنده ی.غم- قیغوگه یؤل یؤق. کاروانلرتویه لرده یوکلنگن توز،غلله،تیری،بوغدای وباشقه لرنی کیلتیریب آمبارلرگه تختله یاتگن کیزلر.آدملر آت-اره وه،ایشک،قــَچیرلرده بازارلشگنی شهرگه کیریب کیله دیلر. بازارچیلرنینگ تیاقــــــلریدن کؤرتریله یاتگن چنگلر تارباره قویوقـله شیب بارماقـــــده ایــدی.جرچی کیلگـــوسی جمعه کونی اؤتکزیله جک اؤینلرنی بازارچیلرگه،یؤقاری تاووشده یتگزیب توریبدی.
ادامه مطلب...
حکایـــه ذ.إیشانچ
بــالــــه
بوآدم بیلن أیگرمه سککیز أیل بورون اوچره شگنینی آته نظر شونده ی گپریب بیرگن ایدی : شهرسرایــلردن بیریده اؤتاق آلیب بـــــیراؤزیم یشردم.تون- کون موترلرنیــــنگ غــَر-غورسالیب اؤتیشی اویقومنی بوزردی. بیرهــــــــفته اؤتیب بوشاوقینگه عادتــلندیم.هریاقدن کیلگن سرایده گی مسافرلرنینگ طرفه قیافه سی کؤزیمگه خونیک کؤرینیب کیتدی.
ادامه مطلب...
تاریخی حکایه ذ.إیشانچ
هــــــدیــــه
تؤقـقــیزیـوزاؤتـتیزآلتینچی(1526م)هجری قمری أیلی .هندوستاننی ضبط قیلیب، بویورتده قؤنیم تاپگنیمگه ایندی اوچ إیل اؤتیب ایدی. بهار. کؤکلم طراوتی، چیچیکلر آچیلغانی،اؤت-اؤلنلرنینگ شوخ رنگلرگه بورکنگنی کؤنگلومگه غلغله سالر، وجودیمنی جنبشگه کیلتیریب،طبعیمنی قؤزغه تور ایردی. بی اختیار قؤلیمغه قلم آلیب اوشبو رباعییغه رقم چیکتدیم:
ادامه مطلب...
ذ. إیشانچ
حکایه
بایقوش
اوزون قیشلاقده،قیرق بیش یاشلی مومین بؤزچی اینگ بختی چاپگنلردن ایدی.قیزنی ایمس، اعیال ذاتینی توشیده هم کؤره آلمه گن اؤنلب أیگیتلر بویداغ یورگن بیر پیتلرده،ککلیکدیک خاتینچه سی بارلیگیدن اونینگ آغزی قولاغیده ایدی.
ادامه مطلب...
اؤزبیک تیلیده گی ایریم«ی»گه یقین تلفظ قیلینوچی،
سؤزباشیده کیلوچی تاو ّشلرنی عرب حرفلری
واسطه سیده قوییدگیچه افاده لش ممکن
N+Shif = أی
B+Shift =إی
ذ.إیشانچ حکایه
آق رومال
آته- آنه سی نینگ بیرگینه ارزنده قیزه لاغی عایشه،ایندیگینه توقیزنی تولدیریب،اؤنگه قدم قویگن ایدی.کونلرنینگ بیریده، طوطی عمّه قاق توشده ،جزیره مه قویاش تیغلری آستیده، قیزگینه سینی یتکلب،تؤی تیپه قیشلاغی تامان کسل کورگنی کیتدی.
ادامه مطلب...
ذ.ایشانچ حکایه
بیرارمللتنی بوتونلی محتاج وچاره سیز قیلملقچی
بؤلسنگیز ،اول اونینگ تیلینی اؤلدیریـــــــــــــــــنگ(هتلر)
درد
- قیش نینگ اوزون تونلری ایدی. بو نده ی پیتلرده قیشلاقداشلر قؤشخانه لرگه باریشیب،گپ–گشتک قیلیشیب،کیچه نی تانگ آتتیریشردی.
ادامه مطلب...
بیرقیشلاق نینگ کؤز یاشلری
(قصصّه)
(۴)
ملا یو سف و ملا باز گل نینگ گپلری یاقدی شیکیللی «قبول» - دیب یوباردی .
شو زمان ملا یوسف تیوره ککه بیر کؤز ایلنتیریب :
- تبریک بؤلسین تبریک! قیلسه بؤلرکن- او!- دیدی ملا یوسف قانیقیش معناسیده،اؤتیر گن
اؤر نیده تیبره نیب - تیبره نیب.
دیوار نینگ آرقه سیده بیرگروه اؤزبیک ییگیتلری قورالنگن حالده اوغانلردن قصاص آلیش
اوچون ققشتغیچ ضربه اورگنی ، تؤپله نیشیب تورگنیدن حاجی یؤلداش، دولت ارباب و باشقه
مجلس اشتراکچیلری خبرسیز ایدیلر. اوزیلگن قرض یوزه سیدن خط یازیلیب، ایککی تامان
بیر- بیریگه خط المشیشدی . شو پیت، یامغیر صوفی تشقریدن سیکینگینه کیلیب،عادی بیر
قیافه ده دولت ارباب نینگ قولاغیگه بیرنرسه لرنی شیویرله دی .
طرابخان هم حاجی یؤلداش هم هیچ نرسه سیزمی قالدیلر.
دولت ارباب آهسته جاییدن توریب باریب تاک جویه سی یاقه لب ، دیواردن بؤیله دی .
قره سه ییگیتلر چاپقون اوروش نیتیده توریشیبدی . دولت ارباب :
- قه لی سیزلر ییگیتلر؟دیه احوال سؤره شدی وتیزلیک بیلن باریب، قوراللنگن آلتی اؤزبیک
ییگیتلرینی باشینی سیله یاتیب نصیحت قیلیشگه کیریشدی . ییگیتلر اپتیدن جوده قیصر،
شدتدن توشمه یاتگن بیرحالتده بؤلیشدی. آلتمیش یاشلی ، قیزیل یوزلی ، قاشی سیره کراق
دولت ارباب واقعه نینگ آلدینی آلیش مقصدیده،باشیدن سلله سینی قؤلیگه آلیب یالباره کیتدی.
قوراللنگن ییگیتلرارباب نینگ گپینی قبول قیلیشیب«میلی بؤلیبدی»-دیب آرقه لریگه قیتیشدی.
اؤن دقیققه ایچیده دولت ارباب هیچ نرسه نی سیزدیرمسدن ، ینه کیلیب جاییده اؤتیردی .
کوتیب تورگن ملا یوسف وملا بازگل بیردن نیگه آمین،آمین قیلیلیک دییشدی وکلته بؤیلیک،
آله ساقاللی ، آق سلله اؤره گن ملا یوسف بو گل تلاوتنی قیسقه راق آلدی . آمین قیلیندی،
مجلس شوجایده توگه دی.همّه ترقه لیشب اؤز یؤلیگه کیتیشدی .
بونده ی مردانه جسارتی ، قومینی سیوگنی، حمایه قیلگنی ، اوزاقنی کؤره بیلگنی
اوچون حاجی یؤلداش نینگ آبروسی نه فقط اؤزقیشلاغیده بلکی، داوروغی
اوزاق- اوزاقلرگه ترلدی .حاجی بؤبه نی ایل- یورت سهل کم اولیا و پیر درجه سیده
اولوغلشدی . شو ندن کیین ،تیپه قیشلاق نینگ اؤلیک تنه سیگه جان کیره باشله دی .
شو کونی- یاق حاجی یؤلداش قیشلاق نینگ بیر- ایککی یاش اوغلینی اؤزی بیلن آلیب
مرحوم توردی بیک نینگ اوییگه،تؤشکده میخله نیب یاتگن دُرتاش خاله،بؤری خال مامه،
بیک نینگ اؤرتنچی اؤغلی طاهر، کیچکینه اؤغلی باینظروشیرینگینه آیدین قیزلرنینگ
احوالیدن خبرآلگنی کیلدی.پرریخته بؤلیب قالگن عایله ده تام سکوت حکمرانلیک قیلردی.
یقینده تیلدن قالگن دُرتاش خاله نینگ قؤلیده اؤغلی هاشمدن کیلگن خط توریبدی .
حاجی بابه نی کؤریشی بیلن دُرتاش خاله نینگ کؤزلریدن جودیره ب یاش آقه ردی .
قنچه تؤلغه نیب حرکت قیلمسین بیرار فکرنی نه ایته آلدی ونه توشینتیره آلدی .
حاجی یؤلداش کسل یاتگن آنه نینگ قؤلیدن خطنی آلیب :«کؤزینگیزآیدین دُرتاش خاله»
-خشی،خیرلی سؤزلربیلن کؤنگلینی آلدی.صغیرلرنینگ یوزیدن اؤپدی وباشلرینی سیله دی.
شو آره ده، آیدین قیز یورگوره باریب کؤرپه لرنینگ تخله میدن گل سالینگن آق رومالنی
آلیب کیلیب ، آره سی نی آچدی- ده، آته سی نینگ عکسینی حاحی بابه گه کؤرستدی و
عکسنی اؤپیب بغریگه باسدی . اؤزی تیکیب قؤیگن چرایلیکگینه آق رومالنی
«منه بو سیزگه حاجی بابه» - دیب باشیدن سیریلیب توشه یاتگن رومالینی پیشانه سیگه
تارتیب قؤیدی .
حاجی یؤلداش شو جایده خطنی آچیب همّه گه اؤقیب بیردی .هاشمدن کیلگن خط کؤترینکی
روحده یازیلگن ایدی . اؤشه خطدن کیچگینه بیر پرچه کیلتیره من:«...مین اونویرسیتیده
اوچونچی کورسدن اوچوچیلیک کسبینی تنله دیم . امتحانلرده اعلی بها لرآلدیم .
یوکسک بهالریم اوچون مینگه بورس بیرشدی .اسد آیی نینگ باشیده، چیت ایلگه(شورویگه)
اؤقیشگه اوچیب کیته مین ؛ نیتیم ، کیله جکده کاسمانفت بؤلیب کاییناتگه پرواز قیلیشدیر.
کؤک بغریده توریب اؤزیم نینگ جانه- جان تیپه قیشلاغیمنی ؛ بیرینچی گلده سیزلرنی
کؤرماقچیمن. باریشیم بیلن سیزلرگه خط جؤنته من . سیزلرهم مینی احواللرینگیزدن خبردار
قیلیب توره سیزلر دیگن امیده من . میندن پریشان بؤلمنگیزلر ؛ سیزلرنینگ ساغلیگینگیز
مستحکم،تینچ -تاتو حیاتینگیزایسه بردوام بؤلسین.سیزگه خذمت قیله آلمه گنیمدن خجالتده من.
ادب و چقور حرمت بیلن کابلدن فرزندینگیز هاشم »
دُرتاش خاله یاتیلگن حالده خطنی تینگله دی و تورماقچی بؤلیب جاییدن
بیر- ایککی قؤزغه لدی امّا توره آلمه دی . یوره ک بغری توته قیب، بو گل کؤپراق
کؤز یاشی قیلدی ؛اؤزینی اوشلب توره آلمه دی .
حاجی یؤلداش مرحوم نینگ عایله سینی ترک قیلرکن ، ینه بیر بار صغیرلرگه تسَللیت
بیلدیریب ، اولرنینگ یوره گینی کؤتردی .
«تشویش قیلمنگ همّه سی یخشی بؤله دی»- دیب قؤیدی آخریده .
تیپه قیشلاقلیکلرآره دن تؤقیز آی اؤتیب،منتدارچیلیک،شکرانه بیلدیریش مقصدیده ،حاجی
یؤلداش نینگ اوییگه بارماقچی بؤلدیلر. کیمدور«مسجد امامی ملا یوسفنی هم آله یلیک،
اؤزی میزنینگ اؤزبیگیمیز»- دیب مصلحت قیلدی ،بیراق، بو گپگه همّه قرشی چیقیب،بیر
اؤزلری بیت قیشلاققه یؤل آلدیلر . مهمانلرنی حاجی بوبه جوده ایلیق وصمیمی کوتیب
آلدی و یخشی عزت- اکرام کؤرستدی .
توردی بیک عایله سی تمانیدن بارگنلردن نیاز بیک :
- حاجی بوه بیر مصلحتلیک گپیمیز بار ایدی، اگر خؤب دیسنگیز ایته یلیک!
- گپیره قالینگلر،- دیدی حاجی یؤلداش دقت والتفات بیلن .
- اینگ آغیر کونلریمزده باش پناه بؤلیب بیزنی قؤلتیق له گنینگیزاوچون،ننگ وناموسیمیزنی
اسره ب قالگنینگیزو مللت پرور لیگینگیز اوچون توردی بیک نینگ کیچکینه قیزینی
اؤرته میزده گی دوستلیک و قرینداشلیک ابدی بؤلیشی اوچون اؤغلینگیز بابامراد گه
اونه شتیریب قؤیسک ، خام فاتحه قیلیب قؤیسک - دیگن
نیتیمیز بار ایدی .
- بوجوده یخشی تکلیف،مین بوگپنی سیزنینگ تیلینگیزدن ایشیترکنمن،باشیم آسمانگه ییتدی .
مینینگ دولتیم طفیلی اؤغلیمگه قیزینی بیروچیلرجوده کؤپ.هلی اولرگه راضیلیک بیلدیرگنیم
یؤق وبیلدیر میمن هم،- سیوینگن حالده ،معنالی قره ب،- شونی هم بیله من کی،
« دشمنلریمیز قیزنی قرضیگه حسابلب آلدی» - دیگن گپنی قیله دیلر .مین بو گپلرگه اصلا
پروا هم قیلمیمن .
- بؤلمه سه هم قؤل قؤترینگ آمین آلله اکبر،- دیدی نیاز بیک.
اؤرته ده بیرجام سو قؤیلیب فاتحه قیلیندی . آیدین شو بو گندن باشلب حاجی یؤلداش نینگ
اؤغلی بابا مراد گه ایتیب قؤییلدی یعنی اونه شتیریلدی . تیپه قیشلاقلیکلر باشقه تاماندن
«آی قیز هه دیمی کتته بؤلیب ، بؤییگه ییتیب قاله دی . یخشی- یامان نینگ آغزیگه توشمه
سین» دیگن مقصد ده شو قرارگه کیلگن ایدیلر.
شو مشئوم واقعه لردن سؤنگ، توردی بیک عایله سی نینگ مادی ومعنوی تاماندن احوالی
هیچ اؤنگلنمه دی . عایله نینگ اره وه سینی تارتیش اؤن بیش یاشلی طاهرگه قالدی.او،هم
مکتب اؤقیدی ؛ هم قرینداشلری نینگ بیرآز یاردمی بیلن بیرعمللب روزغارتیبره ته دی .
آره دن ایککی ییل اؤتدی، دُرتاش خاله نینگ احوالی کون سیین آغیرله شیب بارماقده.
تیلدن قاله یاتگن آنلرده ،چقور آه تارتیب«هاشم جان نینگ آرزو- ارمانینی کؤره آلمه دیم .
ای دریغ دنیا! نه خات شو کونلریگه ایریشه آلمی اؤلیب کیتسم»- دییدی- یو، قیتیب
سؤز قاته آلمه دی .کیلگن- کیتگنلرگه مایوس باقیب،کیپریک قاقیش،ایما- اشاره بیلن سؤزله
شردی . شونگچه هاشمدن اوچ- تؤرت مرته خط آلدی. قؤنی قؤشنی «انه شو خط لر
دُرتاش خاله نینگ عمریگه عمرقؤشدی بؤلمه سه الّه قچان...»،-دییشردی اؤزاراصحبتلرده.
منه کوز هم کیلیب قالدی . درخت یپراقلری نینگ سرغه یشی باشقه چه راق بؤلیب
کؤرینه دی بو فصلده . اوشبو موسمنی- اؤلیم نینگ توغیلیشیگه اؤخشتسه بؤله دی ؛
آدمنی- اؤیگه تالدیره یاتگن جایی انه شونده . بو دملر خودّی حساب- کتاب کونلرینی
ایسله ته دی . انسان حسلری کؤپراق توشکونلیک ومونگگه تؤله دی. آدم ذاتی خلقتنی
کشف ایتگن اولوغ فیلسوفلرگه اؤخشب کؤرینه دی شو ایامده . هه! بو دانشمندلر ایندی،
حیات زنجیریدن اوزیلیب قالگن حلقه لرگه اؤخشب کیته دی .بو حلقه لرنی، ینه یه شش
زنجیریگه باغلاوچی قانونیتلر بار . بو قانونیت - منگو قیته له نیش ،
توره و یسا سیدیر...تقدیر ایسه انه شو قانونلرگه بؤی سؤنمسدن علاجی یؤق .
مکتب- برچه ییرده مکتب.اؤرگنیش، اؤقیش،اؤقیتیش، بیشیگی. بیر یریم مینگ چاغلیق باله
اوقیی یاتگن کتته بیرمکتبده توردی بیک نینگ اؤرتنچی اؤغلی طاهرهم تعلیم آله دی .
آدم ذات اّمید بیلن یشه دی.« بیر کون حاصلگه کیله دی، میوه بیره دی»- دیب انسان ییرگه
کؤچت قده یدی . باشقه تاماندن بو نهالنی قتیق بوران ضربه لری سیندیریب یوباریشی هم
ممکن . طاهر بیک نینگ منگلییده نیمه لر یازیب قؤییلگنینی هیچ کیم بیلمیدی . لیکن،ایپچیل،
اؤقیشلری هم یامان ایمس .مکتب اداره سیگه اولسواللیکدن جرنگیللب تیلیفون کیلدی .
مکتب مدیری تیلفون نینگ قاره گوشگنی قولاغیگه توتیب :
- لبی،ایشیته من،-حاکم گپیره یاتگنینی انگلب،-بویرینگ،بویرینگ صاحب،- دیه تکلّف قیلیب،
اولسوال بیلن سؤزلشدی تیلفونده :
- توردی بیک اؤغلی پیلوت هاشم قندهارده مشق پروازلری دوامیده هوایی فلاکت عاقبتیده
هلاک بؤلگن . اوچوچی هاشم نینگ اوچاغی قندهار تاغلریدن بیریگه باریب اوریلگن .
دولت نماینده لری، وزیرلر، جنراللرهلو کوپترده جنازه نی ایرته گه مرحوم نینگ اوییگه
آلیب کیله دیلر. ولایت والیسی هم تشریف بویره دی .سیزبؤلسه، تیپه قیشلاققه
مرحوم نینگ اوییگه خبر جؤنه تینگ. معلملر ومکتب باله لرینی هم دفن مراسمیگه آلیب
چیقینگ. یؤقاریدن شونده ی بویروق بؤلگن،توشونرلیمی- دیدی شهرحاکمی مکتب مدیریگه .
- خوب بؤله دی،- دیه گؤشگنی تیلیفونگه قؤیدی مکتب مدیری جؤره قل .
جره قل مدیر،درّو طاهرنی آلتینچی صنفدن چقیرتیریب ، بیراؤقیتوچی وملازمنی قؤشیب
تیپه قیشلاققه یوباردی ...
ایرته سی مینگ- مینگ لب کتته- کیچیک تعزیه مراسیمیگه ییغیلیشدی . قاره تابوتنی
هلوکوپتردن توشوریب، تیپه قیشلاققه آلیب کیلدیلر، مرحوم هاشم جسدی حویلی نینگ
اؤرته سیده ایدی ... عیال- ایرکک نینگ ییغیسی ییر وآسماننی لرزه گه سالدی ...
قبر باشیده هاشم نینگ حیات نامه سی اؤقیلدی . اوچ کیشی آتشین نطق قیلدیلر.
او بویوک استعداد ایگه سی ایکنی تیلگه آلینیب،اونینگ فاجعه لی اؤلیمیگه افسوسلرقیلیندی .
شهیدنی قاره ییرگه قؤییب کتته یؤلگه کوزه تدیلر.
اؤشه کونی عامه وی اطلاعات واسطه لری مذکور واقعه نی باشقچه یاریتدیلر. اوچوچی
مرحوم هاشم نینگ اؤرتاقلری طیاره هلاکتینی تن آلیشیب، بوماجرا لرآرتیده کیم نینگ دور
سیزیلمس قؤلی بار؛پلان ایلگریدن توزیب قؤییللگن...،دیب -معلومات بیردیلر.مکتب مدیری
جؤره قل مرحوم نینگ اؤرتاقلریگه «ایغاقچیلرشو آره ده یوریبدی،احتیاط بؤلینگ »- دیب
سیکین توشونتیریش قیلدی .
2008- ینچی ییل 19- ینچی جولای
کانادا
بیر قیشلاق نینگ کؤز یاشلری
(قصّه)
(۳)
باشیدن تاغ آغدریلگن دیک،دُرتاش خاله اینگیل تارتدی. بَری بیر،عایله ده طراب خان
معامله سیدن دلخیره لیک بار وبونرسه سایه سالیب توریبدی .آره دن بیر یریم ییل اوتدی؛
توردی بیک عایله سیده اوچ قؤیدن نشانه هم قالمه دی .
« تؤغری- ده !، حلال مالنی اینیقسه قؤی- ایچکینی ییللب سقلمیدیلر- کو»- دیگن
اؤی-خیال دُرتاش خاله نینگ ایچیدن اؤته دی . توردی بیک ایسه، تؤغری ایش
قیلگنیگه قره می خجالتده . آره دن اوچ ییل اؤتیب هم قالدی بیراق، طرابخاندن
همان درک یؤق . بیر- ایککی قؤشنی نینگ ایتیشیچه طرابخان اوچ- تؤرت قتله
مال- مُلکیدن خبر آلیش مقصدیده تیپه قیشلاققه هم کیلیب کیتگن . بیراق، توردی بیک
بیلن اته ین اوچره شمه گن .
هاشم فا کولته گه اؤقیشگه کیردی . حربی اونویرسیتیده تحصیل آله یپدی .
هاشم نینگ قیشلاقده کؤرینمه گنیگه بیرییل بؤلیب قالدی.ملا یؤسف اونی کؤرمه گنیدن خرسند.
تیپه قیشلاقده ینه بیر ایککی فتنه چی هم هاشم نینگ یؤقلیگیدن
یایلیب- ییره لیب یؤریشیبدی .اولراؤزلری تؤقیگن،خرافات وسفسته لرگه اؤزلری
قاوریلیب یوریبدیلر.
هاشم آته - آنه سیگه خط – نامه لر یازیب توره دی.
یاز باشله نیب قالدی،پیشیقچیلیک پیتی ایدی.توردی بیک عایله سی بیلن سلقین وکتته غوجوم
سایه سیده ، ایرته لب پالیزدن اوزیب کیلتیرگن قاون- تربوزلردن کیسیب،
ییب اؤتیریشَردی .
اوزوملرنی وقتیده باغدن اوزیب قوتیلیش عایله آلدیده تورگن اساسی بورچ سنه له دی .
اوزوم اوزیب اونی یایب ، قوریتیب آلیش نینگ اؤزگچه بیر گشتی بار.
دُرتاش خاله شو کونلری بیش- آلتی خاتین- خَلچ، قیز- باله لرنی اوزوم اوزیشگه
حشراویشتیرگندی ،همّه ایشگه شی توریشیبدی .
- قنی قیزلر- باله لرکون قیزیمسدن باققه چیقه یلیک ،بوگون اوزوم اوزیشنی توگه
تَیلیک،- دیدی دُرتاش خاله حشرچیلرگه .
توردی بیک بؤلسه، سَبتلرده تؤلدیریلگن آق اوزوملرنی مَیز غالگه ، ایلکه سیده تاشیب
کیلردی . بوییل توردی بیک باغیدن کؤپراق مَیز کؤتَریش(حاصل آلیش) فکریده .
شوکونی ایشدن بؤشه ب، باغدن بیرایلنیب چیقنده ی توردی بیک، اوزوملرنی
قوشلردن قؤریش مقصدیده باغ اؤرته سیده قؤییلگن قؤل یاغاچلرنی بوزیب کیلتیردی .
دُرتاش خاله حشرچیلرگه سوزگن آشنی قتیقلب،اوستیگه کؤزه دن چیقریلگن قاورداغنی
ییریتیب آلیب کیلدی . توردی بیک اوقت ییب اؤتیرگنیده ،کؤچه دن «توردی بیک»
دیگن ته نیش آواز قیچقیریق ایشیتیلدی .
- بارقنی طاهربیک ، قره ، کیم او؟ - دیدی توردی بیک قؤلینی ساچیققه اریته توریب.
- آته ، اوغان کیلدی ، آشنه یز،- دیدی طاهر توردی بیک نینگ کیچکینه اؤغلی .
توردی بیک«یاپیریم !» دیب اؤرنیدن توریب کؤچه گه چیقدی .
کؤرسه کی، طرابخان قاره تؤریق آت اوستیده ، آیاغینی ایگرگه مینگشتیرگنچه ،
لیکیلله تیب توریبدی . توردی بیک باریب :
- سلام ،- دیه قؤل بیردی .
- وعلیکم ،- باشینی قیشه یتیرگن حالده، زهرکولگو قیلیب سؤره شدی طرابخان .
- کیلینگ بیر چایله شه یلیک دؤستیم.
- چای ایچیشگه وقتیم یؤق توردی !- دیدی دؤق قیلیب.
- شونچه ییل بیدرک کیته دیمی آدم.- دیدی توردی بیک .
- کیین بیله ویره سن.
- نیمه گه کیلگنینگنی بیلیب توریبمن .
- توغری توشونیبسن .
- نیمه مونچه قباغینگدن قار یاغه دی.
- ایندی حساب- کتاب قیله بیرسک هم بؤله ویره دی توردی بیک!
- بؤله دی ، مین سیندن اوچته قؤی قضدارمن ،لیکین، یرمیگه شریکمن.
قرضیمگه منکر ایمسمن. قچان سؤره سنگ پولینگنی بیره من طرابخان کؤنگلینگنی تؤق
توت آغه اینی .
- هه هه هه هه ، شونچه آسان دیب اؤیله یتسنمی؟
- نیمه؟ آت یاکِی تویه میدی؟!
ایسینگدن چیققن بؤلمسه قرض نینگ ایچیده آتی هم تویه سی هم بار- ده توردی،- مینسیمسدن
ایتدی شونده ی دیب .
- خؤب میلی ، حسابلیک دؤست ایریلمس ، دیدیلر،- خاموش آهنگده دیدی توردی بیک.
- ایرته گه مُلله یوسفنی اؤزینگ بیلن آلیب کیل شهرگه اؤرتاق .
- قؤل بیلن آچیله یاتگن توگوننی تیش بیلن آچمه یلیک.- دیدی توردی بیک .
- سین بیلن مینینگ مشکلیم شریعیت سیز، قاضی سیز حل بؤلمیدی .
- مین تؤغری گپنی ایتدیم سینگه برادر.
- گپینگ تؤغری ، لیکن«امّا» سی بار- ده .
- او نیمه دیگنینگ طرابخان ؟ حیر تله نیب سؤره دی توردی بیک .
- امّا سی شو کی، سینینگ حسابینگ بیلن مینینگ حسابیم تؤغری کیلمیدی .، طرابخان
آتینی آرقه گه تیسه ریب ، کیلگن یؤلیگه قیتب کیتدی .
توردی بیک پریشان حال اوییگه قیتیب کیلدی- ده، چقورسکوتگه کیتدی .کؤپ نرسه لرنی
مییه سیده سیغدیره آلمه دی .
حشرچیلردن ایندیگینه بؤشه گن دُرتاش خاله ،ایری نینگ روپره سیگه کیلیب اؤتیردی :
- آته سی مونچه خفه کؤرینه سیز؟ - دردّاشلیک قیلماقچی بؤلیب سؤره دی خاله .
- اؤشه لعنتی قؤی لرینی یؤقلب گیلگن، غُری- پیش قیلیب کیتدی، بیلمیمن عاقبتی نیمه
بؤله دی؟ دعواسی کتته گه اؤخشه یدی اونی .
- اوروش قیلمه دینگیزمی؟
- پست- بلند گپنی اؤزی باشلب گپیریب کیتدی ،- دیدی توردی بیک خاتینیگه قره ب ساکنراق
بیر آهنگده،- پیشانه ده یازیلگنینی کؤره میز.
سه شنبه کونی توردی بیک بامداد نمازینی اؤقیب ،ایرته لبکی چاینی ایچیب،اکه سی قربان
مراد بیلن بیرگه لیکده شهرگه باریشدی . طرابخان توردی بیکنی ولیجان نینگ بزازلیک
دوکانیده کوتیب توراردی . اکه-اوکه سلام قیلیشیب دوکانگه کیردیلر. مجلسنینگ تؤریده ملا
یوسف چلپیلله تیب قیزیل توریشکنی سؤریب اؤتیراردی .ملازمت یوزه سیدن توردی بیک
واکه سی قربان مراد نی ایلیقینه سؤزلربیلن قرشی آلگن ملا یوسف ،
قیرمیزی چاینک دن بیر- بیر پیاله کؤک چاینی اوزه تدی ،- یسنه گنچه کتته آچیلگن
آغزینی هاوچی بیلن یاپدی و درّاو تلاوت قیله باشله دی .
بو مجلسده ، جامع مسجد نینگ امامی هم ایتیلگن ایکن ، اوهم کیلیب قالدی .همه سی بؤلیشیب
ییتی کیشی بومهم مساءله اوستیده باش قاتیریب توراردی .
طرابخان حسابچیسی بَرمخان نی چقیریب ، توردی بیک نینگ قرضینی حسابلشگه بویردی .
قاره گینه ، قاقمه دن کیلگن حسابدان قؤلتیغیده گی ایسکیرگنراق دفترنی اؤرته
گه تشلب، چَقیلله تیب چؤتده سنه ی کیتدی . اوچ قؤی نینگ باشده گی نرخی، یونگی،
قیی گچه فایزی (فی یوز)بیلن قؤشیب حسابلب ، توردی بیکنی قیرق سککیز مینگ بیش یوز
افغانی قرضدار قیلیب چیقردی و...
شو پیت قاپ- قاره تیر گه باتگن توردی بیک نا تینچله نیب :
-بو عداوتدن بؤلک نرسه ایمس خؤبمی؟ سلله سینی تیزه سیگه قؤیه توریب ،- مین قؤیگه
هم محتاج ایمس ایدیم، اؤزینگ بو جیریق وایت چَینه مس قؤیلرنی حویلیمگه تشلب
کیتدینگ طرابخان! شونده ی می یاکی ، ایمسمی ایت ؟! نیمه مدعانگ بار مینگه .
مینی سیدن اوچ ارّیق و اؤلکسه قؤیلرینگ حسابیدن تؤقیز یوز قرضیم بار، بو گپنی
شومجلسده
هم ، ایته من خدا نینگ آلدیده هم ایته من . باشقه مینی سینگه بیره دغان پولیم - اقچه ام
یؤق،بار بیش قؤلینگ اون لندنگچه آزاد،-دیدی غضبی تاشگن بیرحالتده
طرابخانگه قَره ب ومینیگ سیندن قؤرقه دیغان جاییم یؤق.
شو پیت، مَمیزلب تورگن طرابخان :
سین هلی مینینگ حقیمنی ییه دیگن بؤلدینگمی؟- جاییدن توره ی دیب ، اورماقچی بؤلیب
بزازنینگ گز چؤپیگه قؤل اوزه تدی و استغفرالله قیلب دغه لب،ینه قیتیب جاییگه اؤتیردی
طرابخان . دوکان ایچیده غَله غاور تاوش کؤتریلدی .
توردی بیک نینگ اکه سی قربانمراد کؤزلری کاسه سیدن چیقودیک بؤلیب
«زمان زؤرنیکیمی هلی!!!»-دیه یؤغان قؤللری بیلن طرابخان نینگ کیکیرتگیدن بیربوغدی.
شونده، اؤتیرگنلر«هی- هی قیلیب» طرابخانینگ قیزرگن بؤینینی زؤرغه
قربانمراد نینگ تیمیردیک برماقلریدن اجره تیب آلدیلر.
آره دن کؤپ اؤتمی ایککی ضابط تؤرت پولیس کیلیب توردی بیک و اکه سی
قربانمرادنی قؤللرینی اؤلچکلب آلیب کیتیشدی و باریب زندانگه تیقدیلر...
توردی بیک نینگ قماققه آلینگنیدن خاتین- باله سی بیخبر.
بو گون قرض مساله سی نه یالغیز حل بؤلدی بلکی، پرابلم کتته لشدی .
دَرتاش خاله کون بؤیی ، باله چقه سی بیلن ایری توردی بیکنی اوییده کوتدی .
توردی بیک نینگ دَرگی بؤلمه گنیدن خاله نینگ جانی ایچیگه سیغمه یپدی .
دُرتاش خاله شو کونی اؤغلی هاشمدن خط آلیب ، یوره گی سیوینچدن تاشگندی .
او قؤلیده خطنی توتیب،اؤغیلچه سی بیلن کتته کؤچه گه خبر آلیشگه چیقدی .
خیالییده«ایری کیله بیرسه- ده منه آته سی هاشم جاندن خط کیلدی»-دیب توردی بیک نینگ
یوره گینی آلگیسی کیله دی،دردینی اینگیل لشتیرگیسی کیله دی . معلوم سببلرگه
کؤره بوگون بونرسه عملگه آشمیدیگن بؤلدی .
بوتون عایله اوقات تاتمسدن کؤرشام اوخله شدی . دُرتاش خاله بیر آیاغی ایشیککه
بیر آیاغی اوییده، اؤشه کیچه سی کؤز یومه آلمه دی .
ایرته تانگ آتدی ، قؤشنینی نینگ اؤغلی یوگوریب کیلیب بؤلگن واقعه نی آته سیدن
ایشتگن ایکن خاله گه ایتیب بیردی . دُرتاش خاله - نی قولاق بیلن ایشیتسین کی،
ایری قماقه آلینگن! قین آغه سی قربانمراد هم زندانده .
اوّلیگه دُرتاش خاله کؤپ اؤکسیب ،ییغلب- سیقتب ، جورَه ب کؤز یاشی قیلدی .
بیر یاقدن خوش خبر، ایککنچی تاماندین- شوم خبر. باله لرنینگ آنه سی شو اؤرته ده
کؤییب یانردی ،نیمه قیلرینی بیلمیدی ...
هوا بیر آز سلقین تارتدی ، دَُرتاش خاله جانینی قؤیرده جای تاپمی ، کؤک سفال
ایشدن تؤرته غغَلله نی ، آقلیق دیب، ینه بیر کاسه ده تؤلدیریب سوزمه آلیب ،خطنی
اؤقیتگنی ملا ایزلب قؤشنی محلله گه جؤنب کیتدی.
نهایت خطنی ملا گه اؤقیتدی . خط ده منه بولر یازیلگن ایدی :
« اسلام وعلیکم آته جانیم ، آنه جانیم ، آپه گینم ، جَجیگینه سینگلیم آیدین!،جاندن عزیز
اوکه لریم طاهر جان و بای نظر . قه لیسیزلر؟
مین ساغ- سلامت یوریبمن ، اؤقیشلریم یخشی ، منه ایککینچی کورسگه هم اؤتدیم .
سیزنی کؤپ ساغینه من ، کیچه لری توشیمگه کیریب چیقه سیزلر. تیپه قیشلاقنی
بیرام ساغیندیم .اونینگ تار کؤچه لریده باله لیگیمنی ایسلب تینگقورلریم بیلن اؤینه گیم
کیله دی . بابام و بی بیم نینگ قؤینیگه گؤدک بؤلیب اؤزیمنی آته ی دیمن .
خیالیمده اؤرتاقلریم بیلن کؤچه چنگیتیب یورگنیمده، یامغیردن ترقه گن توپراق هیدلری
دماغیمنی قیتیقله یاتگندیک بؤله دی . گاه- ده ، تینگداشلریم بیلن قیر آدیرلر بؤیلب
جؤرغاشین ، لاله ، قیزغلداق وقؤزی قارین تیریب یوره من . سیگیرلریمنی پاده دن
اجره تیب اویمگه آلیب کیلیشلریم بیر دنیا ایدی ... آه باله لیگیم پاشا لیگیم !!
آته جان سیز بیلن طرابخان اؤرته سیده گی مساءله لر حل بؤلیب کیتدیمی؟ شوندن کؤپ
بیزاوته لنه من. ایکین- تیکین ،باغ- راغ لرینگیزنی ییغیب آلدینگیزمی؟ یا نینگ گیزده بؤلیب
عایله تشویشینی سیزبیلن بیرگه تارتگیم کیله دی ...
آنه جان! سیزنی بی حد سیوه من . مینی دیب تونلری بیدار،عذاب تارتیب کتته قیلگن ینگیز
اجرینی هیچ نرسه بیلن قیته ره آلمسلیگیم هم عیان .
میندن کؤنگلینگیز تؤق بؤلسین سیزلرنی اویتگه قالدیرمیمن . عایله م نامینی ،
قدر- قیمتینی کؤز قره چیغیدیک اسره یمن . نصیب بؤلسه سیزلرگه شان- شهرت
کیلتیره من و تیپه قیشلاقنی عالمگه تانیته من. مینی دعادن یؤقله نگ قؤلینگیزدن اؤپیب
خیرله شه من حرمت و ادب ایله اؤغلینگیز هاشم»
اوشبو خطنی ایشیتگچ، دُرتاش خاله نینگ دلی ویران بؤلیب کیتدی . ییغیدن اؤزینی توته آلمه
دی . او توشیده هم هوشیده هم «هاشم بؤلسه ، آته نینگ احوالیدن خبر آلردی ؛
اونی زنداندن چیقَریب آلرمی ایدی؟ یؤق، یؤق!بالَم ایشیتمه سین بو کونلریمزنی .آه تنگریم!!
- دیگن اؤی وتصورلرایچیده یشه یدی .
دُرتاش خاله خؤرسینیب ، پاکتنی آلیب اؤپیب کؤزیگه سورتدی .
معلوم بؤلدی کی، توردی بیک وقربان مراد اوستیدن محکمه ایشی آچیلگن . اکه- اوکه لر
قماقدن چیقریله دی ، محکمه قیلینیب ینه زندانگه سالینه دی . توردی بیک نی کؤریشگه
هیچکیمگه ایزن ایتیلمه گن...
چهار شنبه کونی بیش- آلتی آقساقالنی قاضی قیشلاقدن محکمه گه تیله تدی .
محکمه اداره سیده ، تؤرده گی چوکیده قاضی نینگ یانیدن کؤزلری بقره یب طرابخان
اؤتیراردی . دبدبه لی کورسیده ایسه قاضی اؤتیریبدی. قاضی نینگ اسمی حضرت گلخان و
آدملرنینگ ایتیشیچه اصلی وزیرستانلیک . فارسی- درینی غلیظ تلفّظ قیله دی .
پیشانه سیده کؤک خال قازیلگن . هر ایککی گپیده «نوکه»- دیب قؤیه دی . بو سؤز اونینگ
ایرمه گی بؤلیب قالگن . قاضی نینگ شعبه سیده ایککی دانه چرمگه قاره چققه سالینگن
بیلک دیک دَرٌه آسیلگندی . قاضی نینگ میزی اوستیده ییتی قبت اصل تیکه گه اؤره لگن
«قرآن» قؤییلگندی . دیوارلرده قرآن آیتلری توشیریلگن پلاکارتلر کؤزگه تشلنه رایدی .
ایشیک آلدیده توردی بیک و اکه سی قربانمراد قؤللری کیشنلنگن بیر احوالده ایاق
اوستیده تورار، ایککی عسکر محکوملرنینگ ایککی تامانیده قازیقدیک قاتیب قالگن
شکلده بورچینی اؤته یپدی .
قاضی نینگ اداره گه کیریب کیلیشی بیلن بیردن آدملر آیاق اوستیده قَلقیب توردیلر.
جمع بؤلیشیب صلواة ایتیب ، الله اکبر دیدیلر.
اوَلیگه قاضی نینگ یاردمچیسی زمانگلخان دوسیه مضمونی یعنی دعواگرنینگ ادّعاسی
و متهم نینگ جوابینی مجلسده حاضر بؤلگنلرگه اؤقیب بیردی . سؤنگ شریعت حکمنی
اعلان قیلدی :
«بنده زمانگلخان شونی عرض قیله منکی، طرابخان و توردی بیک اؤرته سیده گی
دعوا عریضه سی حق وعدالت یوزه سیدن محکمه ده کؤریب چیقدیلدی . آستانقل
اؤغلی توردی بیک طرابخان نینگ اوچ قؤینی قرض آلیب وقتیده پولینی قیته ریب
بیرمه گن . ینه اوستیگه ییگیرمه سیر (میمنه سیری بیلن) دان محصولاتلری قرض
آلگن اونی هم قیته ریب بیرمه گن .سهل کم تؤرت ییلچه قؤی نینگ اقچه سینی، بیش
ییل هم بوغدای،ارپه، تریق و جوگاری قرضینی بیرمه ی کیلگن .
محکمه نینگ حکمی بیلن بیرلک قیرق مینگ دن آشیقراق پولنی تؤله شگه قادر
بؤلمه گنی اوچون تؤردی بیک نینگ تؤرت طنابلیک باغی، بَرچه مال- مُلکینی تارتیب آلیب
طرابخانگه بیریشگه مجبورمیزو شریعتمیز شونده ی حَکم قیله دی . طرابخان
نینگ بؤنینی بؤغیب دیققه نفس قیلگنی اوچون آستانقل اؤغیلی قربانمراد گه هم تؤقیز
ییل قماق جزاسی تعیین قیلیندی» ایندی ایککی آغیز سؤزرشته سینی شاهد ،واقعه گه
حاضر وناظر بؤلگن ملایوسف جنابلریگه گه بیره میز .
ملا یوسف چاغله نیب اؤرنیدن توردی:
- الحمدالله ،- قَخیله تیب تاماغینی قاقدی،- برادریمز توردی بیک قرض مساءله سیده
گردیککینه غفلت قیلیب قؤیبدیلر. دَیننی آخرتگه کؤتریب کیتمسلیگی اوچون شریعتمیز اونگه
رحم قیلدی . توردی ! ایندی سیزگه آتش دوزخ حرامدیر. بونینگ صوابینی ینه
زیاده قیلسین. چین دنیاگه الله نینگ حضوریگه قیزیل یوزبیلن باره جکسیز.
بو بابتدن بهشت نینگ حوری و غلمانی سیز نینگ خذمتینگیزده بؤلغی انشالله.
بو حکومدن راضی بؤلیشیز کیره ک توردی بیک!
وقاضی حضرتلریگه چیقرگن عدالتلی حُکمی اوچون الله اولوغ اجرعطا قیلسین ، دین
وشریعتیمیز برقرارو دولتیمیز پایدار بؤلسین آمین یا رب العلمین!!
اؤتیرگنلر فاتحه گه قؤل کؤتریشدی . محکمه حکمی جریانیده متهم و محکوملرگه
سؤزبیریلمه دی. مجلس ترقلدی- ده ، توردی بیک قؤلینی منگله ییگه توتیب ،کؤک
تؤنینی بیر قاقیب ایلکه سیگه تشلب اوییگه جؤنب کیتدی . بیر یریم ساعت دیگنده
باله -چقه سی نینگ قاشیگه خسته- کوفته ، هارغین بیر کؤرینیشده ییتیب باردی .
توردی بیک باشی تنغیب باغلنگن؛ قؤلی بؤینیگه آسیلگن؛ سؤلغین بیر قیافه و پریشان
احوالده ایدی . خاتین- باله
ایزی چو قیلیشیب، آته نینگ بغریگه باسیلیب ، قوچاقله گنچه ییغله ی باشلشدی.
توردی بیککه اؤن کون زندان و شکنجه بیریاققه بؤلدی - یو، باله لرنینگ
بیزیللب داد- وای سالیشلری بیر یاققه . اؤن کون قماقده بؤلیب اؤتگن نرسه لرنی
توردی بیک هلی خاتینیگه ایتگنی یؤق
توردی بیک بیتاب، بوتون تنه سی شکنجه دن زیزقیره دی. اوستیگه اوستک ایستمه سی
هم بار . او خاموشگینه تؤشب قؤیلگن کؤرپه چه اوستیده اوزه له توشدی .
گپیریشگه مداری، مجالی یؤق. باله- چقه بیلمسلیگی اوچون باشیدن کیچیرگنلرینی
سیر بیرمه یپدی. دُرتاش خاله آله توریب ایری نینگ آیاق- قؤلی ، ایلکه لَرینی آوقه لی
باشله دی . بو نگه هم توردی بیک نینگ طاقتی یؤق . گؤزه لگینه آیدین کفتلری بیلن
آته سی نینگ یوزلرینی بیر سیله دی . ساغیگنیدن چؤلپیلله تیب اؤپیب هم قؤییدی .
بیر پیت دُر تاش خاله ییرینی گپگه توتدی .
- نیمه لر بؤلدی آته جانیسی؟ شونچه کوندن بیری سیزدن بیزگه هیچ کیم احوال
کیلتیر مه دی . اؤن کوندیر کی اویده قان یؤتیب اؤتیریبمیز . یؤلیزده کؤز توتیب .
- نیمه لر بؤلدی ؟ بو قنده ی کؤرگولیک؟ توشونتیرینگ بیر باشدن آته جانیسی!!
توردی بیک نینگ تیلی درد شدتیدن زؤرغه سؤزگه باردی :
- آی خاتین!- سیکین کؤیله گینی کؤتریب ، بیقینیده گی قاره یگن یره و ماه مه تلاقنی
کؤرستدی،- بولرنی کؤره سنمی ؟ اوچ قبیرغه م سینگن، اؤپکه جگریم ییزیلگن .
قماقخانه ده بیرهفته شکنجه قیلدیلر، اوریشدیلر . قیلمه گن عیبیم اوچون جزا آلدیم .
قربانمراد هلی - یم قماقده . اونی کو کؤمکؤک لتته دیک قیلیب تشله دی ظالملر...
شو احوالیمده قاضی خانه گه آلیب باراردیلر. اوی کویگور قاضی باغنی ، ییرلرنی
بَرینی حسابلب قؤلیمدن آلبیب طرابخانگه بیردی . ایندی منه شو جزیره مه قیشلاقده،اؤز
دولتیمیزدن اجره لیب یششگه محکوم میز آنه سی ،- دیه چقور آه تارتدی توردی بیک .
- آه اویینگ کویسین طرابخان، اوروغینگ قوریسین اوغان، آخر اؤچینگنی آلدینگمی ؟!
یورتیمیزده زمین قالمه دی بو اوغانلر قؤلیدن، قنده ی بهانه تاپمه سین شو اوزبیکلرنی اؤز
یورتیدن سوروب چیقرگنی- چیقرگن ،- ایزاس تارتیب ایککی قؤلینی ییرگه اوریب
قرغه دی و هوشیدن کیتیب ییقیلدی دُرتاش خاله ... بیرآزدن کیین او اؤزیگه کیلدی ،
کؤزینی آچیب تیوره ک- تاشگه بیر قَره دی .
توردی بیک خاتینی نینگ قؤلتیغیدن کؤتریب، بیر پیاله ساوق سو ایچیردی .
کؤنگلینی کؤتردی ، سؤنگره :
- ای خاتین نیمه قیله سن خونابه قیلیب، فایده سی یؤق
« زمان زؤرنیکی، تماشا کؤرنیکی»- دیگن نقل بار. قدرت اؤز قؤللریده. شونی توشوندیم کی،
اوغانلر تورکستانگه ایگه تورماقچی . شونده ی هم قطغن زمین ، سنمگان، بغلان،
بلخ،جوزجان، سرپل وفاریابدن مینگلب جریب یخشی حاصلخیز ییرلر
اؤزبیکلردن تارتیب آلیندی .
اؤزبیکلرکیندیک قانی تامگن آنه یورتیدن اجره لیب بارماقده . بو نرسه آلدین لری
باشقه لرنینگ باشیگه کیلگن بؤلسه ، بوگون مینینگ باشیمگه کیلدی . تؤغری،
ایتگنلری راست اؤزبیک باشسیز، ایگه سیز- ده . «ایتسم تیلیم ، ایتمسه م دلیم کؤیر»
اؤزبیکلرنینگ تیلیگه تمغه باسیلگن . هاشم راست ایته ردی ،
«اؤجک نینگ قاچیب بارگن جایی
سامان خانه»- دیگنلری دیک، اؤزبیکلر باله توغدیریب کؤپه یش ، تؤی قیلش، خدایی
قیلیش، مهماندارچیلیکدن باشقه نرسه نی هضم قیلمیدیلر. وتاپگنینی انه شونده ی
یؤللرگه ساوریشدن باشقه نرسه نی توشونیشنی خواهله میدیلر. اؤز – حق وحقوقلرینی
توشونمسلیک نینگ عاقبتی منه کؤریب توریبسن .پیشانه م تق ایتیب دیوارگه تیکندن
کیین بو گپلرنی توشونیب ایتدیم،- دیب اوزاق گپیردی ایچی کویب تورگن توردی بیک .
آیدین قیز بیرجام موزدیک سونی آته سیگه توتدی و آته نینگ بؤینیدن قوچاقلب،
یوزلریدن اؤپه بیردی . قیزچه باشیده گی گل شفتالو رومالی نینگ بیر اوچی بیلن
آته سی نینگ تیر باسگن یوزینی اریتیب آلدی . توردی بیک اؤزیگه کیلیب :
- خاتین بو گپ هلی تؤله حل بؤلگنیچه یؤق . اؤؤؤؤ نیچه ییل آلدین تؤرت سیردن
بوغدای، ارپه، مککه جوگاری و تریقنی همّه قطاری ، طرابخان بیزگه هم تقاوی
بیرگن ایدی . مین شو تقاوینی اؤشه ییل طرابخان نینگ ناظری آرقه لی
شوردریاگه یوبار بیدیم .
- هه ایسیمده ، نیمه او بونگه منکرمی ؟ سؤره دی خاله .
- هه تانمه یپدی نا مرد.
- شو ارپه - تریققه اؤلیب یاتیب ایدیک می ؟ یا بسم الله !!- شونده ی دیدی دَرتاش خاله .
- گپ اونده ایمس خاتین ! او نینگ مقصد ومدّعا سی شو تیپه قیشلاقده مینی سیندیریش .
باشقه لرنینگ هم آغزیگه یوگن سالیب، اوی وقیشلاقلرینی سیکین- استه
تارتیب آلماقچی او خاتین طلاق .
قاضی خانه ده ،طرابخان نینگ حسابچیسی تقاوی دره گیدن مینی ینه قرضدارگه چیقردی.
- گؤری کویگور ملا یوسف همّه سینی بیلردی- کو، نان وتوزیم حرمتی قاضیگه
ایککی آغیز حق گپنی ایتمه دیمی ؟- سؤره دی خاله ایریدن .
-اوایمانسیزنینگ وقت تاماغینی یاغلب قؤیگن ایکن طرابخان . قاضی خانه ده ملا یوسف
« دینیمیز،شریعتیمیز قوم و مللت تنیمیدی . الحمدالله دارالاسلامده یشه یمیز،حق الله نینگ
اسمیدیر،بیز فقط حقنی ایته میز»- دیب قاضی نینگ آلدیده عیبدار چیقردی مینی .
او نینگ «قرضینی وقتیده تؤله مه گن»- دیب ایتگن سؤزلری قاضیگه دستک بؤلدی ،
طرابخان نینگ آشیغی آلچی توردی، پیچاغی یاققه باتدی،آمدی چاپدی .
- هه! بیله من مُلله لرنینگ ایمانی پول ویاغلیققینه پَلاو،شولرنی بیرسنگیز بلبلدیک
سیره ی بیره دی.- دیب اؤیگه تالدی،- بیزدن هم کؤپ ییگن- کو اوچوچیک تاماغ،
حرام اؤلگور.- دیدی دَرتاش خاله .
شو قرض طفیلی توردی بیک لکّی دیگن نامنی آلدی یعنی اونینگ قرضی یوز مینگدن
آشیق ایدی. بیک بو قرضنی ایککی دنیاده هم اوزه آلمیدی. بیرایککی دؤستلریگه باریب،
مصلحت قیلدی. کیمگه بارمَسین «اوی وجایینگنی تشلب، یورتدن چیق، باشینگنی آلیب
کیت بیر یاققه!!» . بوگپلر بیککه یره اوستیگه توز سیپگندیک بؤلدی. او وهیمه اؤپقانیگه
غرق ایدی . هر کَس و ناکسگه قؤل اوزه تیب،امیدسیزلیکدن باشقه نرسه گه ایریشمه دی .
توردی بیک همّه نرسه نی ایچیدن بیر- بیر اؤتکزدی حتا اؤزینی اؤلدیرماقچی هم بؤلیب
کؤردی خیالیده .«ننگ-ناموس وایل- یورتینی تشلب قاچیب کیتیشدن کؤره آغریق جزایؤق»
- دیگن خلاصه گه کیلیب، باله- چقه نینگ باشیده ، ننگ وناموس اوچون اؤلیشنی افضل
تاپدی و همتینی یوز برابر یوکسک توتدی . تؤقینه یشب یورگن عایله ، بیردنیگه
مال ودولتیدن اجره لیب، قشاقلشه باشله دی . ایندی ییتتی جاننی باقیش توردی بیک اوچون
آسان ایمس ،امرمحال بؤلیب قالدی .اونی کؤچه- کؤیده کؤرگن آدم «لککی»- دیب
چَقیره یاتگن بؤلیب قالیشدی. بوطعنه تاشی هرگَل اونینگ یوره گینی پرچه لب،
قان ققشه تردی .آره دن ایککی هفته اؤتیشی بیلن ینه طرابخان قرضینی قیستب دروازه نینگ
آرقه سیگه کیلیب توردی . هرمرته کیلیب،« توردی، توردی» - دیب قیچقیریشدن قولاغی
قامتگه کیلیب طرابخاننی چه وغلب تشله گیسی کیله دی . دُرتاش خاله اونی آسایشته لیککه
چقیره دی ، «اؤزیزدی باسینگ- اؤزیزدی باسینگ» دیب اچچیقدن توشیره دی .
توردی بیک باشیده شوردریالیکلرگه جواب بیرگنی کؤچه گه چیقمه ی یوردی .
اولر هم توردی بیک نینگ آرتیدن کیلرینی تؤخته تمی، کونده کیلیشدن قالمه دی .
توردی بیک عایله سی هم نجات ایزلب بارمه گن ایشیگی قالمه دی.
آخری، بیر تؤده قوراللنگن قومنی توردی بیک نینگ اوییگه ییتکلب کیلدی .
طرابخان نینگ کیشیلری توردی بیکنی«اگر پولنی اوزمه سنگ جانینگدن اُمید قیلمه...»- دیه
پؤپیسه قیلدیلر. اولر اؤز تیللریده الّه نیمه لرنی کینگه شه یاتگن ایدی .
تیپه قیشلاقلیکلر توردی بیک نینگ یقینلری هم بو احوالنی کؤزلری بیلن کؤریب توریشیبدی .
بیرار چاره قیلیشه گه اولر نینگ عقلی ییتمه یپدی . طرف- طرف بؤلیب
جنگ قیلیش آسان ایش ایمس اولر اوچون، طرابخان نینگ نفرلری قوراللنگن ؛حکومت
هم اولرنینگ آرقه سیده توریبدی . هر حالده بوگون ماجراسیز اؤتدی . وضعیت بوندن
بیش بدتر بؤلمسلیگیگه کفالت قیلیب بؤلمیدی . طرابخان نینگ تهدید ودغدغه لری
عایله باشیگه کؤلنکه سالیب تورگنی شونده ی بیلینیب تورردی .
ادامه مطلب...
بیر قیشلاق نینگ کؤز یاشلری
(قصّه)
(۲)
-بسم الله...روزه توتدیم ناز اوچون ، نازو نعمت بار اوچون ، یره تگن قبول قیلسین ،
آخرت ایمان اوچون .
بیر پیاله موزدیک سونی ایچه یاتیب ،توردی بیک :
- بلا ایکنسن اوو،خاتین،- دیب جیلمه یب قوییدی...
قؤیلر سیمریب کیتدی . طرابخاندن هیچ درک یبؤلمه دی .
توردی بیک وخاتینی دُرتاش خاله«باله-چقه لرنینگ اؤنیب اؤسیشی،بلا-قضالردن سقلله شی،
یامان کؤزوسوخدن اسره لیشی اوچون قان چیقریب خدایی قیلسیک می ایکن»- دیگن خیالگه
باریشدی .شونده دُرتاش خاله« یا پیریم بهاالدین بلاگردان»- دیه پیرلرروحیدن مدد سؤره ب
آمین قیلدی .
طرابخاندن؛آلینگن قؤی نینگ بیری رؤزه نینگ بیرینچی هفته سیده سؤییلدی . ملا امام وینه
اؤن کیشی هم قیشلاق خداییگه ایتلدی .اؤشه کونی مهمانلرگه آوقت تارتیلدی.افطارگه کیلگنلر
توردی بیک عایله سیگه خیر وبرکت،تؤکین- ساچینلیک، تؤی- تاماشالر تیله شدی .
قیته- قیته آمین قیلدیلر.
بیرآی رؤزه ،اوچ کون هیت هم اؤتدی ،عادتده گی دیک، یقین قرینداش،قؤنی-قؤشنی
هیتنی بیر- بیریگه تبریکلشدی . ینه اؤشه،همیشه گی،تیریک چیلیک دوام ایته بیردی .
باققه باریش- قیشلاققه کیلیش ،محنت ومحنت توردی بیک نینگ حیات طرزیگه ایله نیب
قالگن،بوندن هیچ چرچه می، ذوق آله دی .هاشم جان هنوز اؤقیدی ،اؤن سککیز یاشده
بیر- ایککی هفته دن سؤنگ مکتبنی بیتیره دی .
او،خوش کونلرنی جوده هم یاقتیرار،عایله نینک بوتونلیگی،تاتیولیگی و اؤزیگه تؤقلیگیدن
بی حد سیوینه دی .امّا،آته- آنه سینینگ اِیریم- سیریملرگه موککه سیدن کیتگنیگه کؤپ
رنجیب قالدی . دُرتاش خاله فال آچتیریش،ملاگه باریشدن،جهرگه کیریش، قاقیمچیلیک،
بی بی سه شنبه وبی بی مشکل قیلیش،ارواحلرنی ایسلش، قبرستانگه باریش و ایس
چیقه ریشدن هیچ پیت چرچه میدی. بونده ی اِیریمچیلیکلرانچه-مونچه چیقیم وصرف-خرَجت
طلب قیله دی .هاشم جان بواحوالنی کؤریب کؤپ اچینه دی . آخری بیر کون صبری چیده می،
توریش بیراره آلمی مینگ یوره کنی بیریوره ک قیلیب آته- آنه سیگه شونده ی دیدی :
- مونچه مرده پرست بؤلمه سنگیز ایدی! خفه بؤمنگیزلر-او،شواؤزبیکلرنینگ آمین قیلیشی
جانیمگه تیگیب کیتگن .نیمه!بولر،اقّللی،اؤزبیکچه گپ توزیب،اؤزارا فکرلشه آلمیدیلرمی؟
هرتؤکیسده بیرآمین،گپ-سؤزیؤق ،آمین آمین آمین.ای اؤرگیلدیم بو چله مسلمانلردن!- دیدی
هاشم .هاشم نی قیشلاق ملا امامی یاقتیر مس،دایم،« اونی باش یلنگ ،کافرو بیتگه چاپر»- دیب
اوستیدن کولیب یورارایدی. مسجد امامی ملا یوسف نینگ جیغیگه تیککن نرسه ،مکتب باله لرنینگ
پتلون ،شلوارکییشیلری ایدی . اؤقوچیلرنی بو احوالده کؤریشی بیلن «استغفرالله، استغفرالله»
- دیب در حال ایککی رکعت استغفار نمازینی اؤقیب آلردی.
هاشم هم تینیب تینچیمس بیر باله - ده .مکتبده اؤقیب کیلگن کمیا،فزیک،جغرافیه وبیالوژی
درسلرینی اؤشه کونی- یؤق، آته - آنه سی، مسجدّه ایتیب بیردی .اونینگ بیرکونی مسجدّه
ایتگن گپلری ملا یوسف نینگ تابینی قاچیردی .اوشنده هاشم تیوَره گده گیلرگه منه بولرنی
ایتیب بیرگن ایدی :
- ییر سیاره سی ایله نه دی، کاینات بغریدن بیزگه مُلتیللب کؤرینه دیگن یولدوزلر اصلیده
جوده- جوده کتته و بیزده جوده اوزاقده دیر. یولدوزوسیاره لرهم خودّی تیریک موجودات
کبی توغیله دی ، اولغه یه دی وقریب اؤله دی؛چیکسیزلیکده ساچیلیب کیته دی .
اولرنینگ اؤرنیده باشقه سی توغیله دی .منه آی هم کؤریمسیزبیرجزیره؛او نورینی قویاشدن
آله دی .او،ییر سیاره سی نینگ یؤلداشیدیر. بو گپلرنی بیزگه علم شونده ی دیب اؤقیته دی .
هاشم نینگ ایته یاتگن طبی معلوماتی کؤپچیلیککه معقول ومنظورایدی .شونی هم ملا یوسف
هضم قیله آلمه دی . بیر کونی هاشم :
- انسان اعضاسی ویتامینلرگه محتاج . بیز استعمال قیله دیغان آوقتلرده فایده لی ویتامین لر
و پروتین گه بای بؤله دی،اینیقسه،کؤکت ومیوه لرده،مثلاً! گوشتده تیمیرمادّه سی بؤله دی
- دیدی او آدملرگه قره ب. بو گپلرنی ایشیتگن ملا یوسف قیزَریب ، بؤزه ریب :
-توبه توبه توبه،برادرلرقیامت قایم بؤلمی نیمه بؤلسین؟ بوتیرانچه نینگ گپلریگه قره نگ.
بوگپلرنی ایشیتگن آدم نینگ باشیدن ایمانی اوچیب کیته دی . هه بو قیپ- قیز یل یالغان نینگ
اؤزی- کو!- تسبیحنی تؤرته- تؤرته آغدره یاتیب،-اؤزینگیز ایتینگلرمومن مسلمان لربرادرار !
مینگ ییللردن بیری آته بابه لریمیزو بو گون اؤزی میز الحمدالله مال سؤییب گوشتینی تناول
قیلیب کیلماقده میز.ایشیتگنمیزسیز،بیرارمال گوشتیدن تیمیرپرچه سی یاکی بیرارته میخ چیققه
نینی ! اهه ایتینگلر؟
هاشم ملا امام نینگ قؤلیدن قیشلاقنی ترک قیلی دی دیب توریبدی . بو وضعیتلرده هرقه لی
آته- آنه « مونچه شکاک بؤلمه گین بالم »-دیب هاشیمگه نصیحت قیله باشله یدی .
هاشم هم سادّه گینه آته- آنه سیگه کؤپ یوره ک کویدیره دی .
هاشم بیر کونی مکتبدن قیتیب کیلرکن آته-آنه سیگه :
- مال-حال دیسیز،اطرافده نیمه بؤله دیگنیدن بی خبرسیز.اؤزینگیزعلم-معرفت لی
بؤلمه دینگیر،باله -چقه لرنی اؤیله سنگیز یخشی بؤلردی،- دییدی .
- اؤزبیکدن هم حاکم ،منصبدار بؤلیبتمی اؤزی ؟ - دییدی توردی بیک اؤغیلگه قره ب .
- مین اؤزبیک بؤلیب توغیلگنیمدن فخرلنه من آته جان ،مینینگ اؤتمیشم پارلاق بؤلگن؛ بونی
مین یخشی بیله من.امّا،بوگونیمزچتاق،ایرتمیز ینه اؤشه بخت سیزلیک!سواد سیزکتابدن بیزار
ایل ایکنیمیزگه اچینه من- ده،مییه میزگه تؤی،خدایی وآمین قیلیشدن اؤزگه نرسه سیغمیدی .
بیز قاره خلق میز اخیر!!- دیب چقور آه تارتدی هاشم .
ادامه مطلب...


c: text/html

text:
به انجمن جوانان قوم بزرگ قشقایی خوش آمدید ( قشقایی جاهال لارینینگ توپلانتیسی نه خوش گلمیشنگیز )
عنوان: مدیریت کل سایت
اشعار ترکی زمان کنونی: ۱-شهريور-۱۳۹۳, ۰۴:۵۱ عصر
وضعیت کاربر
اطلاعات کاربر
ارسال ها: 76
جنسیت:
مرورگر:
سیم کارت:
کشور مورد علاقه:
دل نوشته غرور انهدام است مغرور نباش
سپاس ها 14
سپاس شده 118 بار در 52 ارسال
میزان امتیاز
سنی مندن آلماسینلار
آغارتدیم ساچلاری سندن خبر سیز ...
کؤچوب بیر داهالیق گئتدین یانیمدان
بوتون دویغولاری آلدین جانیمدان
ایتیب گؤرونمه ین ناکام آنیمدان
اؤتوشمه دی بیر آن غم سیز کدر سیز
آغارتدیم ساچلاری سندن خبر سیز
بیر سئوگی نیسگیلی قالیب دی
منده یاشادیغیم ایللر ایتیب دی
چن ده کئشگه بو حالیمی گؤریدین
سن ده اؤتوشمه دی بیر آن غم سیز کدر سیز
آغارتدیم ساچلاری سندن خبر سیز
سندن سونرا ظولوم ظولوم آغلادیم
نئچه کؤنول قیریب اورک داغلادیم
نه کیمسه نی سئویب نه بئل باغلادیم
تار دیلی
نه بیلیر یــــار دیلینی بیلمــــهسه كیم تار دیلینـی!
تار دیلی یار دیلیدیر تاردان ائشید، یـــــار دیلینی
دیلینی دانســــا بیری ســـانكی دانیبدیر آناسین
اؤز دیلین بیلمـــهیهنین پارچـــالاییب یـــار، دیلینـی
آنـــــامیــــن لایلاسیایله وطن عشــــقین تـانیدیم
عاردیر اینسانلیقــا هـــر كس كی بیله عار، دیلینی
آتسا هر كس اؤز ائلین، اؤز اوْباسین، سن آت اوْنو
اؤز دیلیــن آنلامــــاسا كیمسه، كیم آنــــلار دیلینی
بیل «نصیر»آ بــــورویوب گوللو چیچــك یـوردوموزو
خوار اوْلار گـول یئرینه تـــوتسا بیری، خـــار دیلینی
اوستاد نصیر پایگذار
جانیمی یاندیردی شوقون ای نگاریم هارداسان
گؤزلریم نوری ایکی عالمده یاریم هارداسان
باغریمی قان ایلدی آجی فراقون گل ایرش
ای لبون وصلی شراب خوشگواریم هارداسان
فرقتون دردی منی گؤر کی نه مجروح ایله دی
ای گؤزی نرگس حبیب گولعذاریم هارداسان
صبری یغمالدی شوقون قراریم قالمادی
ای منیم آرام صبریم بی قراریم هارداسان
ایله دی عشقون منی قلخان ملک تیرینه
ای گؤزی قاشی بیلیک لی شهریاریم هارداسان
تا اوزون شوقوندان ایراغ اولموشام پروانه تک
یانیرام لیل و نهار ای نور و ناریم هارداسان
قاتی موشتاق اولموشام زلف و غذارین بویونا
ای اوزی گلشن ساچی مشک تاتاریم هارداسان
سندن آیری کونلومه یوخدور وفالی یار دوست
ای جفاسیز حسن کامل یار غاریم هارداسان
هجرون اوخی دلدی بو شوقونده یانان باغریمی
صورت و معنیده ای چابک سواریم هارداسان
بادایلن گؤندر ساچین بویین منه هر صبحدم
ای کی یاندیم گئچدی حددن انتظاریم هارداسان
یار اوچون هر گوشه ده مین دیو اولور دشمن منه
ای سواد اعظم و محکم حصاریم هارداسان
عاشیقین جنات عدنی چون جمالون وصلیدیر
ای شراب کوثریم گئتمز خماریم هارداسان
چون نسیمی دور بوگون ایام عشقین خسروی
ای شکر لب یار شیرین روزگاریم هارداسان
عمادالدین نسیمی
ننه
ننه! ننه! های ننه!
گوزلری مرجان ننه
گل اوتوروم دیزینده
سنه دئییم جان ننه
اللری قابار- قابار
منی باغرینا باسدی
آلدیغی بویونباغین
منیم بوینوما آسدی
ننه م منه ناغیل دیر
من ناغیل سیز یاتمارام
اونوتمارام من اونو
هئچ وقت اونو آتمارام
دونن گوردویوم ننه م
بوگون یامان قوجالیب
قاپ- قارا ساچلارینی
آغ- آپباق قارلار آلیب
ننه! ننه! های ننه!
سسله ییره م من سنی
من ناغیل سیز قالمیشام
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم !
کؤنومو اود ووروب تالانلاییرسان
سئودییین بو قیزا اینانماییرسان
یالانچی اینسان آی یالانچی اینسان!
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
یالانچی اینسان آی یالانچی اینسان
خایالسان،باشتاب گومانسانرویاسان،
اؤزونه بیر گلیب بونا اینانسان
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
گئتدییین یوللاری قاییتما بیرده
دایانیب سئوگیمیز بیر تک سه بیرده
گلسن گؤره جکسن منی قبیرده
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
چیچک لر آچسالار بیزیم شهرده
اوستومه چکسه لر گول پرده پرده
اوره ییم بوغولسا غمده ، قهر ده
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
قاییدیب گلسن ده گؤزلری یاشلی
تورپاقلار آلتیندا بیر قارا ساچلی
داش یورغان اوستومده بؤیله تاراشلی
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
سئودام تورپاق اولسا یئللر آپارسا
گؤز یاشین یاراق تک قلبیمی یارسا
یادیمدان اؤزومی زامان چیخارسا
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
تورپاغیم سئوینسه یئلیله قالخسا
قارغیشی،نیفرتی بیر ده بوراخسا
هئیوالی گولوشون جانیمی یاخسا
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
ترسینه یاغسالار یاغمورلار یارا
گؤی یارا سئللری سارا آپارا
باشیمی دفعه لر چکسه لر دارا
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
شیلتاقلی گؤزلریم دولسا نیفرته
چئوریلسه نیفرتیم مین محبته
یالانچی دونیادا هئچ نه قیمته
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم!
ماوی لر گؤزونده قالسا آی سودا
یاشایا بیلمیرسن منسیز آیسودا
گؤزیاشلی قالسا سنسیز آیسودا...
من سنی سئومه ییب سئومه یه جه یم
بیر دامجه یارنه بیر دریا ویرانه
تورکو دیل
نازلی شیرین دیل واریم ، ئوزگه دیله یازمارام
دوغراسالاردا منی اُوز دیلیمی آتمارام
جنتی وئرسز منه ، دونیانی ساتساز منه
من آنامین ناز دیلین باشقا دیله ساتمارام
شهریاریم دوز دییب قاتما دیلین دیللره
من بو گوزل تورک دیلین آیری دیله قاتمارام
باخ بو دیلین سایه سی ، گزدی آدیم دیللره
اولماسا گر بو دیلیم هئچ یئره من چاتمارام
اوندا کی من اولموشم قورلایین اوز یوردوما
چون بودور عادت منیم ئوزگه یئره یاتمارام
قبریمین اوستونده سیز تورکی بو شعری یازین
اوز دیلیمی آتمارام ، باشقا دیله ساتمارام
آخرین موضوعات ارسالی من :
۲۷-مرداد-۱۳۹۱ ۱۰:۵۲ صبح
کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
شعر اذری
هانی بیر یار وفا دار کی بیزه یار اولسون
دیلی مجروح یمیزه دیل وئریب زار اولسون
وئرمه نادانه کونول سیرینی آگاه ائتمه
دئمه عشق اهلی گئرک دهرده بی عار اولسون
آرزوم دو وطنیمده یاشییان هر بیر کس
قزله موسیقییه شعره هوس کار اولسون
الینه، عاقلینا هرنه گلیر اونو ایفا ائلییر
موسیقی ضای ائله سک بیزلر اوچون آر اولسون
ای جونلار سیزی تانری سیزه جانیم قوربان
قویمایین سیز بو موغاماتیمیزی خار اولسون
قزلر سادلشیب آزدی فضولی ائشیدن
منجه عشق اهلی گئرک اصلی خریدار اولسون
حاجی آز سوئیله دئرر لر بیزی تبلیغ ائلییر
چاره یوخ گئلسه علسگر یادا جبار اولسون
آچ گوزون اولکه ده سئل تک آخان آلقانلارا باخ
وطن اوغروندا جانیندان کئچن آصلانلارا باخ
یوردوموزدا نئجه غیرتلی جاوانلار واریمیش
داغلارین کوکسونی ده لمیش ده لی وولکانلارا باخ
بئله کووره آنالاردان پولاد اوغلان توره نه ر
اجنبی لر سوموگون ده ن کیمی دارتانلارا باخ
گئجه نین باغرینی شیمشک سیاقی پارچالاییب
صوبح ، پئشوازینا چیخمیش آییق اینسانلاراباخ
گئت مینای وطنی سیر ائله اول ائل حاجیسی
اول میناده کسیلن قوچ کیمی قوربانلارا باخ
وار یو خوندان ال اوزه ن یار اتگینده ن یاپیشان
بیر قاریج توپراقا مین جان قویان اوغلانلارا باخ
چپ باخان گوزلری بو یوردا کوکونده ن
دووله ری دوره لییه ن روستم دستانلارا باخ
او چیین لر له کی اولدوزلارین اولموش یاتاغی
او چیین لرده گئده ن توپراقا قافلانلارا باخ
پوزماق اولماز می!!؟ طبیعتده اولان قایدالاری
هنگی لرله سینه گیر میش اولو سروانلارا باخ
باخما چوخ قار کوله یین هیبتینه قوخما گیلان
مدنیت اوجا قیندا کوزه ره ن جانلارا باخ
وطنین توپراقینی کرب و بلایه چئویره ن
علی اکبر کیمی گل فا تح میدانلارا باخ
ایسته ییر سن داداسان گویلره اوچماق مزه
آنلینی توپراقا قوی یئرده کی سولطانلارا باخ
قووشوب توپراقا گوج وئردیله ر ائل توپراقینا
قانلاریندان توره نه ن اودلی گولوستانلارا باخ
نه زاماندا بو قه ده ر شیر دلاور واریمیش
گئت گیلن تاریخی بیر سیر ائله دورانلارا باخ
آغ آتیم ، قول قاناتیم ،
آت قدمین یورتمه یئری !
آش تپه لردن
سیلدیریم تک سره لردن
سئله سینمیش دره لردن
بو نه طوفاندی گؤزل کهلیگیمی ایستیر آییرسین فره لردن
غیرتیم جوشه گلیر غملی خبردن
آغ آتیم – قورخما خطردن !
آغ آتیم قول ، قاناتیم ،
شیهه چک ، قوی سسیوه
بلکه یاتانلاردا اؤیانسین
یاتماغین واختی دگیل دروسون اوتانسین
یاتانین عؤمرو تالانسین
تازا نعلین وار آتیم
چال بو داغین سینه سینه ، قوی پارالانسین
چال داغین سینه سی باتسین ، یارالانسین
داشی داشدان ، آرالانسین
آغ آتیم قول قاناتیم
داش قایادان آشما چتیندی
قاباق اؤز یوققوشادی ، قاشما چتیندی
داغا دیرماشما چتیندی
داشا ، سووخاشما چتیندی
باخما یوللاری چتیندی ، اورانین هیبتی یوخدور
آغ آتیم همت ائله !
غیرتی یوخدور
هله اؤز یوققوشالار چوخدو قاباقدا
آشماق اولماز بو آیاقدا
آغ آتیم قول قاناتیم
بسدس ایاق ساخلاما ، گون باتدی قارالدی
گون گئچیب داغ دالینا رنگی سارالدی
داغین اوستون دومان آلدی
آغ آتیم ، بس بو نه حالدی؟
بورا یارقاندی آتیم دورما آماندی ….
آغ آتیم ، قول قاناتیم
آت قدم آیدینلیغا ساری
هؤرکوشن اوولاریلان ؛ چیخ سره یاللاری یوخاری
قار قالان داغلارا سال بیر نفسین
قوی اریسین بوز کیمی چئگینینده کی قاری
سولاری آرخلارا سال بلکه سووارسین
قوری قالمیش مومالاری
قوی بؤیوک گولده اؤزوشسونله یاشیل باش سونالاری
آغ آتیم
جهد ائله باری
سنی تاری !
آغ آتیم ، قول قاناتیم
طبعیمین دریاسی جوشقوندو
یئل اسدیر لپه لنسین
قوی چالیم صخره لره دالغامی ، دالغام سپه لنسین
قوی یاغیش تک قورویان
داغلارین اؤستونده اله نسین
هرزه اوتلاری آپارسین
لالا بیتسین
هامی گؤللر تزه لنسین
گؤلو بلبل یییه لنسین
آغ آتیم ، قول قاناتیم
آت قدمین قلعه ی بابکدن آشاق
قارا گؤنلن ساواشاق
آت گؤلوندن سس آتیب ، بابکین حالین سوروشاق
یئنه طوفاندا جوشاق
دریالار تک قوووشاق
آغ آتیم ، قول قاناتیم
شیهه چک قوی سسیوه
هاجرینی ترکینه چکسین نبی گلسین
قوی کور اوغلو آتینی داغلارا سالسین
ائشیدیب شیهه نی گلسین
الده کسگین قیلیجیلا
بویاسین قانه کئچل حمزه نی گلسین
قوی کرم سازینی سالسین دؤشونه ، چؤللره دؤشسون
های سسی ائللره دؤشسون
دئگیلن غملی کرم ایستر اگر ، اصلینی گلسین
دشمنین بلکه کسک نسلینی ، گلسین
قوی بو داغلاردا بؤیوک هلهله دؤشسون
داغلارا ولوله دؤشسون !
آغ آتیم ، قول قاناتیم
منه بیر قالغی بابامدان ، بو ورندیلدی ، بونو چئگنیمه ساللام
قاراداغ باشینی آللام
اورا بیر ولوله ساللام
آغ آتیم دورما ، یوبانسان ، دالی قاللام
آغ آتیم ، قول قاناتیم
بیز اگر قلعه ی سیمرغدان آشساق بیزه آزدی
باخما یوللار ناتارازدی
باخما بو قارلی دماوند ، بو قفقاز بو هرازدی
باخما داغدا هاوا دوتقوندو – آیازدی
باخما بو قیشدی بو یازدی
آغ آتیم آت قدمین دریا ، دایازدی
دریانی گئچسن اگر شهرِ نیازدی
اوردا هر قان کی تؤکولدو یئره ، آزادلیقی یازدی
بشر آزادلیغا بازدی !
آغ آتیم ، قول قاناتیم
اوردا دؤلبرچین اوتو دؤرت پَر آچیبدی
اوردا دیللنمگه دیل تازه شیرین دیللر آچیبدی
اوردا باغلاردا بوتون گؤل لر آچیبدی
آغ آتیم
آت قدم
آیدینلیغا ساری !
قیش قارین وئردی سئلره شاختانی وئردی یئللره
موشتولوق وئردی یئرلره بایرام گلیبدی ائلره
ایل بایرامیز موبارک
دومان چکیلدی داغلاره بولبوللر گلدی گوللره
گول اوزونو آچیب – توتوب قاش – گوز آتیر بولبوللره
بو سوز دوشوبدو دیللره : بایرام گلیبدی ائللره
ایل بایرامیز موبارک
دورنا قاطار – قاطار گئچیر ، یاخشی چمنلری سئچیر
چمنده بیر قیز اَیله شیب ، گولو –بنووشه نی بیچیر
شادلیق دولوب کونوللره ، بایرام گلیبدی ائللره
ایل بایرامیز موبارک
یئنی ائلیز موبارک اولسون
ای خسته قوش اواره گزیرسن بو دیاری
زنداندی قفسدی چمنی،باغی،باهاری
گوزله اوزووی اوچی دی هریانی بو یوردون
قوزغون کیمی دورت گوزلو گزیر کورپه شکاری
فرصت دالی سینجا گزیر ال یئری تاپسا
ویران قویاجاقیوردونی ای کوینکی ساری
تیک اوز یووانی قویما سنه ال تاپا اوچی
سن بو یووانئن صاحیبی سن،قان یئنه باری
جهد ائیله کی،جان قورتاراسان اوچی الیندن
دوشسن تورا،فریاد ائلمه،چک بو فشاری
گولشنده کی یوخ ذوق وصفا ای ساری کوینک
قاچ قاچ بو یئرین زهرلی دیر دارو نداری
دیللنسن اگر،اوچی ائده ر قانئنا غلتان
اوچسان آ یازئق!تیر جفا قلبینی یاری
مین فئرتانا قالخئب،دوگه جک،باشئنا طوفان
هر کیمده اولا،داغ کیمی دونیادا ووقاری
گلسه نه قده ر دردو بلا ،داغ کیمی دور باخ
ایدین دی بو سوز"توستو گئده ر گوچکه ساری"
ایستر سنی صیاد اوزونه رام ائده امما
اویغودا گوره ر،اج تویوق البتده کی داری
بو یاخشی مثل دیر کی بیزیم ائلده دئمیشلر:
بیر باخ اشاغا ،باخما اوزونده ن ده یوخاری
غم غصه کیچیک قلبینی گر دوگسه سئخئلما
بو گونده کئچر،اخیری،غملرده قوتاری
اوندا کی چئخارگون،یاییلار عالمه بیرده ن
اوندا کی قارادان یئری ،صبح اولجاق اغاری
داغی-داشی اسوده خیالیله گزه رسن
گولشنده نه شاختا گوره سن،داغدا نه قاری
ظولمون ائوی ویران اولو ،ظالیم دوشه ر الدن
قان دورماز اگر کسسه پئچاق قئرسا داماری
بختین قاپوسی ایندی قئفئلانسا دارئخما!
هر بیر قئفئلئن واردی طبیعتده اچاری
اوز جانوویلن اویناما بو عرصه ده "شیدا"
لیلاج دغلبازیله قئزدئر ما قوماری
شانلي گوليم، باغــري قـيزيل قان قالا بيلمز
ديوانه اولـــوب، يوسف جاندان سالا بيلمز
يانمش چـراغيم، ياخـشي ازلدن، نه باكيم وار
مجـنون دگيــلم، ليــليه، قــلبيم يانا بيلمز
هر ياندي چـمن، گُـلر آچـوب، قرمزي دامن
صبحين قوشيام، عشقيمي بـيركس دانا بيلمز
عشقيمدي حقيقت ســـوناسي، شأنيمه خاطر
دنياني آتـوب شأنـيمي هــركس قانا بيلمز
شمع اولدي وجوديم، يانوب عشقين شررينده
بوعشقيمي دنياني گــورن، كور سونا بيلمز
دنيا بالاسي، دنيـادا قـال، ياخـشي ياشــايش
جوشقونسوزيمي هركس و ناكس آلا بيلمز
ايلنميش آغــاشـلار دگـيلم هر يله سينسين
محكمدي اورك شـير بدخشان سالا بيلمز
داشقندي پــيام سوزلرين امـا چوخي كاردي
قلبيم سوزيني عــاشق رضوان قانا بيلمز


text:
سونایین دردلشمه سی
باشیما گلن لری آلین-یازیسی می آدلاندیریم یوخسا حیات درس لری؟ هر نه ایسه یاشاییرام آرخایین اولون بعضا داریخیرام بعضاایسه باشیم قاریشیر گئچینیرم ، آما نه دنسه حیات دان لذّت آپارمیرام چونکو ایسته دیگیم کیمی یاشامیرام. داریخاندا بیر دنیز منظره سی ، بیر تمیز هاوا ، یاشیل مئشه ، سو سسی ، قوش سسی دیله ییرم آنجاق تبریزین دارقین لیغی منی ده دئپرئسیونا سالیب سانکی ! اوزولورم، اوره ییمی آچان هئچ نه یوخدور . بلکه منی آنلایابیلیرسیز بلکه ده حیات سیزی ائله مشغول ائدیرکی تکجه چالیشماق و قازانماق پئشینده قاچیرسینیز ، بودا بیر جور یاشاماق دیر . ملّتیمه اوزولورم کئشکه لاییق اولدوقلاری کیمی یاشاسایدی ائلیم. قیزلاریمیز شن-شاقراق اوغوللاریمیز اومودلو و سئوینج دولو. سیزی داریخدیرماق ایسته میرم آما نئیله مک کی بئله دیر، کئشکه داریخاندا بیر میللی تئاتر، بیر میللی کنسرت ، بیر میللی توپلانیش اولسایدی بیرلیکده گئدیب هیجان لا باغیرابیلسه یدیک، اوخوسایدیق، سئوینسه یدیک. ملّت دئدیگین بئله یاشامالیدیر، دئپرئسیون لا دئییل.
بونلاری یازماق تکجه دردلشمک دیر . سیزده یازین. ان آزیندان اوره ییمیز بوشالسین شیشمه سین. بیلیرم داها اؤنملی دردلر وار، چؤرک دردی، پول دردی، ساغلیق سورونلاری، ائو، ماشین، ازدواج، ایش، و... منده یاشاییرام بونلاری . آنجاق انسان ملّتینی دارقین گؤرونجه داریخیر. هردن بیر سئوینسک، گولسک بلکه داها راحات سورونلاری چؤزمک اولار. یاشاماق اوچون اومود لازیم دیر، سئوینج لازیم دیر.
بلکه منیم بوگونلرده کی روح-حالیم بیرآز پوزولدوغو اوچون بوقدر اومودسوز دانیشیرام آما هرنه سه قورتولماق ایسته ییرم. چوخ اینجیییرم ، بلکه هاوانین توستوسو اعصابیمی پوزوب بلکه ده حیاتین منه گؤستردیگی آجیماسیزلیقلاری !
تبریزین قیشی دا گؤزل اولاردی ، قار ، چیلله ، بوتون گؤزللیک لرینی سئوردیم آنجاق بو ایل قیش باشقا دیر سانکی، خسته لیک ، توستولو هاوا، باهالیق، ملّتیمین اوزونتولری، هامیسی منی موتسوز ائتمه یه یئتدی.
باغیشلایین باشینیزی آغریتدیم، نئچه آی دان سونرا گلیب بونلاری یازدیغیما گؤره اوزگونم، آنجاق اوره ییمی بوشالتماق ایسته ییردیم.
*
الف شفق دن "عشق" کیتابینی بیر تورکیه لی آرخاداش دان هدیه آلدیم ، شمس تبریزی نین بیوگرافیسی نی رومان قالیبینده یازان بو باشاریلی تورک خانیم گئرچک بیر یازار دیر. چوخ گؤزل دیر ، منی حیات دان قیردی قوپاردی سانکی. اوقدر درین و آنلاملی یازیلیب کی منی مندن آلدی .
*
یئنی ائویمده یئنی پلانلارلا یاشاماق ایستردیم آنجاق هله لیک دایانمیشام، نه ترجمه ایشیمی دوام ائده بیلیرم نه ده باشقا پلانیم وار. هله لیک ترمز دستی نی چکمیشم و باخیرام بلکه جاده ده یئنی بیر تابلو یئنی بیر اشارت منی حیاتا دؤندره بیله ! هله لیک گؤزله ییرم. وبلاگیما باش چکنمیرم اؤزومو بوراخدیغیم کیمی وبلاگیمی دا هله لیک ترک ائتمیشم، منی باغیشلارسینیز. منه دوعا ائدین چوخ احتیاجیم وار، حیاتا دؤنمک ایسته ییرم.
*
سیزی سئویرم چونکو منیم یاشاماق بهانه م منیم ملّتیم دیر. بیرده کی یوخسوللاری اونوتمایاق، بو باهالیق و ایش سیزلیک دؤنمینده گئچیم زورلوقلاری چکن چوخلو وطنداشیمیز وار، الیمیزدن گلنی اسیرگه مه یک.


text:
منیم ای نازلی دلداریم، منیم ای دردیمه درمان
منیم ای دولتیم، واریم، باغیشلا، گئچ گناهیمدان
سالاندا سن منی بنده، یاخینلیق اولماسا سنده
اگر قانیمی توکسنده، یولومدان دونمرم بیر آن
شیریندیر لبلرین دلبر، او گول رخسارینی گوستر
یازیق کونلوم سنی ایستر، منی الدن سالیر هجران
جمالین پرده یه سالما، بو عاشیقدن اوزاق قالم
اگوزومدن انتقام آلما، منی قویما بئله حیران
بدخشان لعلی سنسن یار، اوزون یاقوت کیمی پارلار
سنون حسنونده دیر گلزار، جمالیندیر نگارستان
منیم چین لیلی، عمر انسان، و یا بلقیس و صنعانسان
یادا بیر ماه کنعانسان، سنه اولسون جانیم قوربان
منی سن مجنون ائتمیش سن، حیاتدا محزون ائتمیش سن
اوزونه مفتون ائتمیش سن، ائدیبسن قلبیمی بریان
دئییردیم من سنین یارین؟ کی اولدوم ایندی بیمارین
سنین نورانی رخسارین، منی یاندیردی، ای جانان
نظامی اولدو بیچاره، ائدیب هجرانین آواره
تاپیلمیر دردینه چاره، اولوب جاری گوزوندن قان
نظامی
طبقه بندی:
شمعی صوندور دخی پروانه کی یاریم گلدی
گوله باخ آغلا بولوت نازلی نگاریم گلدی
گئجه بایرام ائدرم جانیمی قربان سنه یار
سروریم، تاجی سریم، باغلی باهاریم گلدی
قامتین سرو سنین، جنتی گزدیم تایی یوخ
چاکری اولدوغوم اول شاهی سواریم گلدی
حسنونون شمعینه پروانه دئییب دوندی کوله
آتشیم صوندورن اول لاله عذاریم گلدی
دئدیم ای نازلی ملک سئو بو نظامینی دئدی:
سنینم عهد ائله دی چشم خماریم گلدی
نظامی
طبقه بندی:
آی اوزلو نگاریم کیمه مهمان اولاجاقسان
بیر سویله کیمین شانینه شایان اولاجاقسان
شاهلیق چتری وار باشین اوستونده بو آخشام
عنبر چترینله کیمه سلطان اولاجاقسان
شکر دئمیرم من سنه اوندان دا شیرین سن
دلبر نئجه بیر بختوره جان اولاجاقسان
ظلمت گئجه سن نورلی چیراغ، پیس گوزه گلمه
ای آب حیات سن کیمه جانان اولاجاقسان
گئتدین نئجه بس تاب ائله سین هجره نظامی
او خسته ایکن، سن کیمه درمان اولاجاقسان
نظامی
طبقه بندی:
حسنون گؤزل آیت لری ای سئوگلی جانان
اولموش بوتون عالمده سنین شانینه شایان
گل ائیله عنایت منه وئر بوسه لبیندن
چونکی گؤزلین بوسه سیدیر عاشیقه احسان
سوردوم کی کؤنول هاردادی آلدیم بو جوابی
هئچ سورما تاپیلماز اونو آختارسادا انسان
رحم ائیله دئییب سیل کیمی گؤز یاشیمی تؤکدوم
گل قانیمله اَل یوما ای آفت دوران
انصافین اگر اولسا آچیق سؤیله «نظامی»
سنله نئجه رفتار ائلسین ای مهی تابان
گل سؤیله جوابین نه اولار سورغو زمانی
احوالیمی سندن سوروشارسا قیزیل اسلان
حکیم نظامی گنجومی
طبقه بندی:
شمعی صوندور دخی پروانه کی یاریم گلدی
گوله باخ آغلا بولوت نازلی نگاریم گلدی
گئجه بایرام ائدرم جانیمی قربان سنه یار
سروریم، تاجی سریم، باغلی باهاریم گلدی
قامتین سرو سنین، جنتی گزدیم تایی یوخ
چاکری اولدوغوم اول شاهی سواریم گلدی
حسنونون شمعینه پروانه دئییب دؤندی کوله
آتشیم صؤندورن اول لاله عذاریم گلدی
دئدیم ای نازلی ملک سئو بو نظامینی دئدی:
سنینم عهد ائله دی چشم خماریم گلدی
شاعر: نظامی گنجوی نین غزللرین دن
طبقه بندی:


text:
نه قده ر آرتسادا ائولاد یئنه سولطان اتادیر
«آنا »
من آنا مین گویده آچیخ ، اللرینه بیمی یم
نیمه ی جانیمدی آنام ، منده اونون نمی یم
شیره ی جانلان گئجه گوندوز بئجریبدور منی
منده کی بو قلب روفینده یانان هیمی یم
یم کیمی جوش گون لودی ، توفاندا تلاطمده دی
تا که منی گورمیه بیر لحظه ، سراسیمی یم
گول اورگی ، ناز اتگی ، خیمیه ی عشقیمدی من
ساکن وابسته ی ، دلبسته ی بو خیمی یم
رسمیدی عالمده کی گنج اوسته امین پاسبان
عمر خزائن ، آنا گنج ، منده زرو سیمی یم
شام وسحر وار گوزی اوستومده نگهبان کیمی
گوزلِیوری تا کی بیر آن غم لباسین گِئی مییم
تاب ائلمز گوزلی یر آفت گونی باغبان گولون
غم یِمَرَََم « رایت » هله ساغدی آنام بیمی یم
اتا
هر بیر ائولاده شرف شهرت ایله شان آتادیر
باشا تاج ، قلبه چؤره ک ، تخت سلیمان آتادیر
حؤرمتین ساخلاگینان دائما عالمده اونون
چونکو دونیایه سنی بخش ائده ن انسان آتادیر
شاه دا اولسان یئنه یوخ ذره قده ر فرقی اونون
دردلی سن ،سن اونو بیل دهر ده لقمان آتادیر
بوتون ائولاد وطن دوستون اولا هر یئرده
یئنه پیس گونده سنین دردینه درمان آتادیر
توتماز، ائتسه قارقیش آنا گر ائولادی
ناله سی له ائیله ین کویونو ویران آتادیر
آی دوستلار اؤز یئری واردیر آتانین ائولادین
لینک ثابت
موضوع : ساوالان / اشعار ترکی


text:
حرمتلی اوخوجو! همین مقاله رقّاص، اباذر (یاشار) ایرانی-اوتلار رقص قوروپونون فعّال عضوی و رقّاص محمّد محمّدی-ایلدیرم رقص قوروپو مدیرلری طرفیندن اوغورلانمیش و بوراخدیقلاری رقص دیسکئتی (سیدی) و قوردوقلاری وبلاگدا اؤز یازدیقلاری مقاله کیمی تقدیم اولونموشدور.بو کیچیک مقاله نی آز یاشلی، جسور اوغلان ـ «آیدین عبادی»یه اتحاف ائدیرم...
عصریمیزده رقص، دونیا خالقلاری اینجه صنعتینین آیریلماز بیر قولودور. هر خالقین اؤزونه مخصوص رقصلری وار. دؤروموزده، بو اینجه صنعت نوعو داهادا اینکیشاف ائتمیش و مختلف قوللارا آیریلمیشدیر. «رقص ریتمیک حرکتلرین ایفادهلیگی و انسان بدنینین پلاستیکلیگینه اساسلانان اینجه صنعت نؤعودور.»[1] سووئت ائنسیکلوپئدیاسیندا، رقص حاققیندا وئریلن بو ایضاح مکمّل اولمایاراق، اوستهلیک یالنیشدير؛ چونکی بشر تاریخینده اینجه صنعت اولمازدان اؤنجه، رقصلر مؤجود اولموشدور. فیکریمیزجه، ایلک انسانلار خارقالعاده آکسیالار (ایش، عمل)، فوقالطبیعی قوّهلر قارشیسیندا اؤزلریندن رئاکسیا (عکسالعمل) گؤستریب و معیّن حرکتلرله، اؤز حیسلرینی، دویغو، دوشونجه و قورخولارینی آشکار و ایفاده ائتمیشلر. رقص؛ کئییککیشینین (ايلك انسان)نین امک، گوندهلیک ایشلری، اوْوچولوق و طبیعته قارشی ایچیندن قوْپان حیس و هیجانیندان دوغولموش دیل و دوشونجه طرزیدیر. ایستر خئیر، ایسترسه شر قوّهلر قارشیسیندا سمبولیک و رمزی شكيلده اولان جاوابيدیر. باشقا سؤزله دئسك، دانیشیق عنصرلرینه (سس، جمله و...) دایانمایان بیر دیلدیر. ساده، لاکونیک و عین حالدان دولغون ايفاده طرزيدیر. بو ساده دیلین ایچینده مرکّبلیک وار. فونئتیکا، لئکسیکا و گراماتیکا ائلئمئنتلریندن یارارلانمایان بو دیلین (رقصین) اساس تملی ایسه، ال حرکتی (گئنئتیک دیل)، میمیکا و پانتومیمدیر. رقصده آردیجیل و ریتمیک حرکتلر، ایزلهین انسانین ذهنینده معیّن بیر موْتیوی تصویر ائدهرک جانلاندیریر. ایلک انسان، ریتمیک حرکتلرده، دینی و سئحیرلی تأثیر اولدوغونا اینانیردی. مقدّس رقصلر انسانلیغین ان اسکی بیر اینانجیدیر. ایلک انسانلار، رقصی، عمومیّتله ماسکالارلا ایفا ائدهردیلر. ساواش، اؤلوم رقصلری هلهده بعضی خالقلاردا قالماقدادیر. قدیم تورکلرین شامان رقصلرینده انسانی اؤزوندن چیخاران (ترانس حالی) رقصلر وارایمیش. یونانلیلارین « Eleusis » آیینلرینده، دیونیسوس دینینده، اسلامیّتین مولویچیلیک آیینینده، انسانی اؤزوندن چیخاران و تانرییا چاتدیران رقصلر واردیر.[2] رقصین یارانما تاریخی و هانسی بیر خالقین طرفیندن یارادیلدیغی علم عالمینه دوزگون بللی دئییلدیر. بلکه ده ایلکین رقصی، سورو حالیندا یاشایان انسان، ( Barikosefar, Dolikosefar ) یاراتمیشدیر. بو ایسه پالئولیت (قاباداش) دؤروندن قاباقکی مینایللیکلره قاییدیر. آفریقا یئرلیلری، قیزیلدریلر، استرالیا یئرلیلری و قدیم تورکلر، رقصین ایلک یارادانلاری اولموشلار. آدی چکیلن خالقلارین یاشادیغی اراضیلرده، بشریّتین کؤرپه چاغلاریندان قالان پئتروگیْلیفلر، قایااوستو رسملر بونا اَن دوزگون توتالقادیر. بو قدیم قایااوستو رسملر هله ده قالماقدادیر؛ 58000 ایل میلاددان اؤنجه استرالیادا، 45000 ایل میلاددان قاباق آفریقادا (ساخاران)، 16000 ایل میلاددان قاباق باشقیردیستاندا (تامقالی)، اؤزبکیستاندا (سارجیسای)، فرانسهده (کومبارئل، مونتئسپان، لاسکو) اسپانیادا (آلتامیرو و کاستیلیو)دا یئرلشن ماغارا و قایا تصویرلری واردیر. آنجاق آذربایجان رقصی ایله باغلی اَن ایلک رسملر ایسه قوْبوُستان قایااوستو رسملریدیر. همین قایااوستو رسملر میلاددان 34000 ایل قاباغا عاییددیر.[3] آذربایجان رقصلرینین زنگین و چئشیدلی اولدوغو، بو خالقین اؤزونون و رقصلرینین قدیملیگینه توتارلی وثیقهدیر. رقص حاققیندا دوشوندوکده، بئینیمیزده بیر نئچه سؤال یارانیر: 1- رقص سؤزو هانسی خالقین لئکسئمیدیر؟ 2- رقصلرین هانسی نوع داها قدیم دؤورده یارانیبلار؟ 3- رقص سؤزونون آنلامی نهدیر؟ رقص سؤزونون منشأینه دایر بیر چوخ عالیملر نظر وئرمیشلر. ایستر عرب، ایستر فارس و یا خود تورک لئکسیکولوق و ائتیمولوقلاری بو سؤزو اکثر حالدا عرب منشألی سؤز حساب ائتمیشلر. فارس لئکسیکوگرافی، علیاکبر دهخدا اؤزوندن قاباقکی لوغتشناسلارا دایاناراق رقص سؤزونو عربجه حساب ائدیب ایضاحیندا یازیر: «پویه دویدن (آختاراراق قاچماق)، جنبیدن (ترپنمک)، درخشیدن سراب (ایلغیمین پارلاماسی)، جوشیدن می (چاخیرین قایناماسی)، مست کردن (اسروکلنمک)، بازی کردن (اویناماق) و سایر.»[4] دهخدا و باشقا دیلچیلر سهو ائدرهک رقص سؤزونو، عرب سؤزو کیمی قیده آلیرلار. بیز، چوخ مدّتلی آختاریش و تدقیقاتیمیزا دایاناراق بو سؤزو عربجه دئییل، لاتین منشألی لغت حساب ائدیریک. رقص سؤزو اصلینده «Reaksia//Reactio» سؤزوندن آلینمیشدیر. همین سؤزون بیرینجی حصّهسی (Re): علیهینه و ضدّینه آنلامینی داشیییر، آمّا ایکینجی حصّه (aksia) سؤزو ایسه ایش و عمل دئمکدیر. بئلهلیکه دئمک اولار کی، رقص سؤزو حرکت و فعّالیّته جاواب قایتارماقدیر. دوغرودان دا بئلهدیر. رقص، ایلک انسانین فوقالطبیعی قوّهلر، تانریلار، گوجلو وارلیقلار و طبعیت حادثهلری قارشیسیندا، اؤزوندن گؤستردیگی، رئاکسیا (جاواب و حرکت)دیر. دئمک «رقص» سؤزو لاتین منشألی رئاکسیا سؤزون عربلشمیش (معرّب) فورماسیدیر. آذربایجان تورکجهسینده، رقص سؤزونه قارشیلیق اولاراق چوخ لئکسئملر واردیر همین سؤزلر خالقیمیز طرفیندن هلهده ایشلنمکدهدیر. قدیم آذربایجان و تورک خالقی، رقصه «اوْیوُن» دئییردی. همن سؤز فارس دیلینه «آیین» فورماسیندا کئچمیش و او دیلده اؤز ایشلکلیگینی قوْروُیان اَن قدیم تورک سؤزلریندندیر. اویون سؤزو: اوْی؛ فیکیر، دوشونجه، دوشونجهنین ایفاسی، مصلحت، یاریش آنلامیندادیر. دیلیمیزده اویون وئرمک، اویون اویناماق، اویون بازلیق، اویون باباسی ( قدیم کوتلهوی رقصلرده رهبرلیک ائدن آدام) و سایر دئییملر بو گونده ایشلهنیر. میرعلی سیّد اوْف گؤستریرکی، شور، قیرقیز، قارا قیرقیز، اویغور، تئلهاوت تاتارلارینین دیلینده، لئبئد لهجهسینده اوْی سؤزو عاغیل، درّاکه (قاناجاق)، آنلاماق، ذکا، معناسیندادیر. قدیم اؤزبکجهده (شورا و مصلحت) دئمکدیر.[5] همین اویون ( رقص ) یوغ مراسیمینده اجرا اولونوردو. اویون سؤزوندن باشقا، دیلیمیزده سوزمک، سیندیرماق، قول گؤتورمک سؤزلری ده رقص معناسیندا ایشلنمکدهدیر. قازاق تورکلرینده رقصه «Biy» و اویغور تورکلرینده ایسه «Ussul» دئییلیر. بیزیم فیکریمیزجه عرب، فارس دیلیندهکی اهل عرفان رقصی ساییلان سماء سؤزو ده، اصلینده آذربایجان و تورک دیلینده رقص آنلامینی داشییان «سینما» (سیندیرماق//رقصیدن) سؤزوندن آلینمادیر.[6] رقصلرین نوعو رقصلر اساساً ایکی یئره بؤلونور: 1-سوْلوْ رقصلر (فردی و تکلیکده ایفا اولونان رقصلر) 2-کوْللئکتیو رقصلر. (کوتلهوی و جمعی شکیلده ایفا اولونان رقصلر). فیکریمیزجه کوللئکتیو (جمعی) رقصلر، سوْلوْ (فردی) رقصلردن داها قدیمدیر؛ چونکی ایلک انسانلار، سورو شکلینده یاشایان زامان، دیری قالماق، قیدا الده ائتمک شانسی، اوْوون (شکار) اوغورلو و یا اوغورسوز اوْلدوغو، سیلاحا گوونهرک دئییل، بلکه انسانی قوّهنین ساییجا آز-چوخلوغونا باغلیایدی. ایلک اوْوچولوق دؤرو قبیلهنین انسان جمعیّتینین ساییجا بیرباشا باغلیدیر. ائله بونا گؤرهده ایلک رقصلر همن دؤور یعنی ایلک اوْوچولوق دؤورو ایله علاقهداردیر. حتی بوگونکی کوتلهوی رقصلریمیزده اوْوچولوق علامتلری اوْخ آتماق، آت قوْوماق، حیوان حرکتلری قالماقدادیر. فردی و یا سوْلوْ رقصلره گلدیکده، دئمک اولارکی بو رقص نوعو، کوتلهوی رقصدن داها گنجدیر. دینلرین یارانماسی، اوتوراق حیات، توتئمیزم و میفیک مضمونلو حرکتلر و فیقوْرلار فردی رقصلرده داها چوخ گؤزه چارپیر. قدیم خالقلارین بیر چوخوندا اولدوغو کیمی قدیم آذربایجان و تورک خالقالاریندادا فردی رقصلر دین و آیینلرله باغلیدیر. بو رقصلر اساساً دینی رهبر، قام-شامان، و کاهنلر طرفیندن ایفا اولوناردی. بو رقصلر؛ گؤیون اَن اوست قاتیندا اوتوران «اولگئن تانری»[7] اوچون قوربان وئریلن زامان، و یا خوُد ارلیک-یانگ[8] و یا خوُد دا آباسیلاری[9] قوْوماق اوچون اودون-آلوْووُن دؤورهسینده هرلهنرهک، اودون اوستونه قیْمیْز چیلهیهرک آیاقدان دوشوب اؤزوندن چیخانا قدر ایفا اولونان حرکتلردن عبارتایدی. همن رقصلرده قام-شامان اَن دَیرلی پالتارلارینی گئییردی و آت سودوندن حاضیرلانان قیْمیْزدان ایچیب دؤهول-دومبرا و یا باشقا بیر موسیقی آلَتی ( اساساً ضربی آلَت ) ایله اکستاز حالینا (خلسه) چاتیب؛ زیل قارا و یا آغ رنگلی آت، اینک و... حیوانلاری تانرییا قوربان سوناراق، ائل-اوبایا اوغور طلب ائدهردی. همین قاملار-شامانلار آردیجیل شکیلده تکرار اولان حرکتلرله پیس روحلاری قووماغا چالیشیردی. بعضاً همین شرّ روحلاری اؤز جسملرینه دعوت ائدیر و اونو قیلینج و نیزه ایله اؤلدورور ائشییه بوراخیردیرلار. قام-شامانلارین پالتارلاریندا باشلیجا اولاراق توتئم (جد حساب ائدیلن حیوان و بیتگی) و کوسمیک وارلیقلارین شکلی و یاخود آتریبیوتلاری اولمالیایدی. رقصلریمیزده قوشلارلا باغلی حرکتلر (قارتال، چغری، توغان و لاچین) آت قووماق و باشقا حرکتلر هلهده قالماقدادیر. معاصر دورده ایفا اولونان بعضی سوْلوْ رقصلر ده واردیرکی، دینی و آیینی کاراکتئر دئییل، بلکه معیّن لیریک و ائپیک و سایر مضمونلار داشیییر، بونلار سوژئتلی رقصلردیر. بو رقصلر چوخ واقت قادینلار طرفیندن سوْلوْ (تک) شکیلده ایفا اولونور. اوستده وئریلن معلوماتدان سونرا، آذربایجاندا اَن چوخ ایفا اولونان اوچ رقص حاقییندا بیلگی وئرمک ایستردیک: یاللی: الده اولونان قایناقلاردا یاللی اَن قدیم آذربایجان کوتلهوی خالق رقصی کیمی ایضاح ائدیلیر. کوردلر، گورجولر، ارمنیلر آراسیندا دا گئنیش یاییلمیشدیر. تویلاردا و ائل شنلیکلرینده اینسترومئنتال آنسامبیْل (اساساً ایکی زورناچی و ناغاراچیدان عبارت) و یا خود ماهنینین مشایعتی ایله ایفا ائدیلیر. ایفاچیلارین سایی غیر محدود اولور (5 – 10 و 80 – 100 نفره دَک ). یاللی رقصی زامانی: * ال – اله توتولموش یا خوُد قادینلاردان عبارت و بعضاً قاریشیق دسته دوزهلدیلیر، همین دستهنین سایی ایکی، اوچ و داها آرتیق اولا بیلر. ** دستهنین باشیندا دوران رقّاص، یاللیباشی (الینده یایلیق یا خوُد چوبوق توتور)، آخیرینداکی ایسه آیاقچی آدلانیر. *** یاللی اوّلجه آغیر تئمپلی باشلانیر، گئتدیکجه سرعتلهنیر. **** ایفاچیلار ریتمیک حرکتلرله (بدنلرینین اَییلیب قالخماسی) ایله دؤرهوی رقص ائدیرلر، بو رقص حاققیندا ایلک معلوماتا، قوبوستان قایا تصویرلرینده و داها سونرا نظامینین «خسرو و شیرین» پوئماسیندا راست گلیریک. واختی ایله یوزدن آرتیق یاللی هاواسی اولموشدور؛ چولاغی، اوچ آددیم، دؤنه یاللی، آی دؤنه، زوپو- زوپو، هئراتی یاللیسی، قاز-قازی، کؤچَری، ائل یاللیسی، ایکی آیاق، قالادان قالایا، چؤپو- چؤپو، سیا قوتو، تنزهره، عرفانی و .... یاللینین ایکی نوعو وار: 1- سوژئتلی یاللیلار، 2- رقص یاللیلار. معیّن حادثهنی تصویر ائدهن سوژئتلی یاللیلار، تئاترلاشمیش خالق اویونلاری اولدوغو اوچون، اویون یاللی آدلانیر. رقص یاللیسیندا ایسه تام قهرمانلیق موتیولری، خالقین احوال و روحیّهسیی، گنجلیگی، چئویکلیگی ترنّم و اؤز عکسینی تاپیر. آذربایجان یاللیسینا بنزهر رقصلر مختلف آدلارلا آوروپا و آسیانین بیر چوخ خالقاری آراسیندادا یاییلمیشدیر. گورجولرده پئرخولی، اؤزبکلرده یاللا و لاپار، مولداویالاردا تاباکارباسکا، فرانسیزلاردا بیرانئل و فیراندولا، رومئنلرده آرکان، بولغارلاردا تیزئسکوخورو، چئکلرده چئتریژ پارووا، یونانلاردا سیرتاکی و... .[10]مشهور یاللیلاردان اوزون دره، جینیق-جینیق، گوپو، کوردون آغیری، جیران-جیران، شرور، شرانی، ناخجوانی، تبریز یاللیلاریدیر. اورمو شهرینین بالوو کندینده بیر نوع یاللی دا قیده آلینیبدیر؛ بو یاللی، ایفا اولوندوغو کندین آدی ایله علاقهدار «بالوو یاللیسی» آدلانیر. آذربایجان رقصی اوزره تدقیق آپاران عالم کمال حسناوف، یاللی سؤزونون منشأینه حاقدا دئییر: یال سؤزو؛ جرگه، زنجیر خطّی دئمکدیر. واختی ایله باشقا آدی اولموش بو رقص، تدریجاً آذربایجان دیلینین عمله گلمهسی ایله علاقهدار اولاراق اؤز حرکت دوزومونه، قورولوشونا گؤره عینی آد، یاللی (جرگهیه دورانلار) آدینی کسب ائتمیشدیر.[11] بیز بو سؤزله راضیلاشا بیلمیریک. فیکیمیزجه یاللی سؤزو اصلینده یالاو ( اود، آلوو، آتش) سؤزو ایله باغلیدیر یال سؤزو قدیم تورک دیلینده «ایشیق» معناسینیدا گلمیشدیر. یالدیریم، یالدیراق، یالاپ سؤزلریده دیلیمیزده قالماقدادیر. کلاسیک متنلرده و قدیم سؤزلوکلرده یال کؤکلو سؤزلر چوخدور: یالدیراماق-پارلامق. ایشیقلانماق.، یالابماق-ایشیق ساچماق، یالینلاماق-شعلهلنمک و یانماق، یالاو-شعله، آلاو-یالاو عینی معنالی سؤزلردیر. (یالین-شعله، آتش، یالینلیق-یاندیریلمیش،شعلهلنمیش سؤزلرینیده مثال چکمک اولار.)[12] قایناقلاردا یال سؤزو؛ اود و آتش معناسیندا گلمیشدیر. دیوان لغاتالترکده، آتش و اود آنلامینی داشییان یال کؤکلو سؤزلر واردیر. دوشوندویوموزه گؤره، بو گون یاللی باشینین الینده اولان یایلیق ایسه، اودون و آلووون علامتی اولاراق قالیر. یاللی رقصینین اودلا باغلی اولدوغو؛ شکیده اوینانیلان زوپو-زوپو یاللیسیندا قالماقدادیر. غالیب گلن یاللیباشی، آغزینا آغ نفت دولدورار، آغاجا دیرماشار و آغ نفتی، وار گوجویله اوفورر و سیچرانتیلار آغاجی یاندیرلار. یاللی آذربایجاندا اَن چوخ یاییلمیش و پاپولیار رقص نوعو اولموشدور. اَن مشهور یاللی اوستادلاری، آذربایجانین شرور بؤلگهسیندن اولوبلار. یاللی اوینایانلارین جرگهباشچیسینا مختلف آدلار وئریلردی؛ رقاصباشی، جنگیباشی، هالایباشی، مورشود (مرشد) بو آدلار فخری آدلاردان حساب اولونوردو. یاللیباشینا چوخ واخت آیاقچی، یعنی اوینایانلار جرگهسینین آخیریندا دوران ایفاچی کؤمک ائدیر. عادتاً یاللینی تویون آخیریندا اویناییرلار. (عزیر حاجیبَیاوْفون «کور اوغلو»سو، مسلم ماقامایئوین «نرگیز»ی، جهانگیر جهانگیراوفون «آزاد اوپئرا»لاری و سلطان حاجیبَیاوفون «گلشن» بالئتیندهکی یاللیلار چوخ گئنیش مقیاسدا تانینمیشدیر).[13] قایتاغی:×× آذربایجان رقصلرینین اَن مشهور، گؤزل، ایتی و شاقراق ریتملی رقصیدیر. آذربایجان خالق رقصی؛ جوشقون، دایانیقلی و قهرمان کاراکتئرلی اولوب، کیشیلر طرفیندن سولو، دوئت (ایکی نفرلیک ) و یا خود کولئکتیو شکیلده ایفا ائدیلیر. رقصین منشأیی یقینکی، قایتاقلارلا علاقهداردیر. ریتمی آلتی سکگیز (8/6)، تئمپی ایسه اوّلجه ملایم ( Andante ) و آخیرا یاخین شیدیرغی (Presto) اولور. رقصین مئلودیاسینی اساساً زورناچیلار دستهسی ایفا ائدیر. قایتاغی، آذربایجاندا لزگی-هنگی آدی ایله مشهوردور. شمالی قافقاز و زاقافقازیا خالقلاری آراسیندا گئنیش یاییلمیشدیر. گورجوستاندا کارتولی و لئکوری آدلانیر.[14] کمال حسناوفون فیکرینه اساساً اَن چوخ مباحثه دوغوران رقصدیر. رقصین اؤزو ایسه ریتمینه، حرکتلرینین قورولوشونا گؤره عادی لزگینکایا یاخیندیر.[15] حسناوف، سونرا عاباسقولوآغا باکیخاناوفون «گلستان ارم» اثرینه اساسلاناراق دئییر: «قایتاق داغستانین اوچ ایالتیندن بیری اولوب، سونرا بو قناعته گلیرکی؛ یقین داغستان قبیلهلریندن بیری، محض قایتاغی قبیلهسیده رقصین یارادیجیسی اولموشدور. مختلف قایتاغیلارا عینی حرکتلر خاصدیر. بونلار، چوخلو هرلَنمه و فیرلانمالاردان، حدسیز رنگارنگ دوزومولردن اوْ جملهدن بارماق اوسته دوراراق توللانمالاردان چیگینلری ترپَنمهدن، سوزگون طرزده اساس گزیشدن، قوْللارین وضعیّتیندن و ...کیمی حرکتلردن و نهایت گئییملرین اوخشارلیغیندان عیبارتدیر».[16]قایتاغی رقصی، یئددی قارداش، اوغلانلار رقصی و اوچ دوست کیمی دیگر آدلارلادا ایفا اولونوب. بو رقصه آذربایجان موسیقیچیلری او جوملهدن نیازی، عزیر حاجیبَیاوف، توفیق قولیاف، رشید افندیاف و رائوف حاجیبَیاوف مراجعت ائدیب قایتاغی رقصلری یاراتمیشلار. کمال حسناوف قایتاغی رقصی حاققیندا بللی بیر نتیجهیه چاتمیر. قایتاقلار کیمدیر؟ -«اؤزلرینی قایداکلان آدلاندیریرلار. دارگینلرین کیچیک ائتنوگیرافیک قوروپو؛ دارگین دیلینین قایتاق دیالئکتینده دانیشیرلار. داغستانین جنوب و شرقینده یاشاییرلار و دیندارلاری مسلماندیر»[17]بیزیم فیکریمیزجه قایتاق سؤزو تورک منشألی سؤزدور. قایتاق؛ بلکهده باشقا خالقلارین ایچریسینده آسیمیلاسیا اولموش تورک قبیلهلریندندیر. بو سؤز، ایکی حصّهدن یارانمیشدیر: قای+تاق. سؤزون بیرینجی حصّهسی قای//قایی قدیم تورک دیلینده چوخ معنالی سؤزدور؛ محکم، گوجلو، بَرک، ایتی، اوجا، یارادان، یوکسک، اوجا، سَرت، دوزلدن (قاییرماق) و....سؤزون باشقا واریانتی ایسه قازدیر؛ بو سؤزه، قافقاز آدیندا و دده قورقود داستانلاریندا آدی چکیلن قازلیق داغی آدیندا دا راست گلمک اولور. سؤزون ایکینجی حصّهسی ایسه تاق//تاغ// اوست. اوست-اوسته دوزولموش، سیرالانمیش، جرگه، صف، آلای، آرد-آردا دوزولن، باغلانان دسته، زیروه// قلّه، محکم باغلاماق، محکملندیرهن، باغلایان، گوجلو توخونان، محکم هؤرولموش، گوجلو جرگه، محکم سیرا و سایر.. گؤرونورکی قایتاق سؤزو تورکجهدیر. بو رقص، آذربایجان خالقینین رقصیدیر. وئریلن ایضاحلارا گؤره، قایتاق سؤزو اوجا داغ، یارادان داغ و سرت داغ معناسیندادیر. بو توپونیم نهایت ائتنونیمه (خالق آدی) چئوریلمیش. خالقین آدی، اَتهیینده یاشادیغی داغین آدیندان آلینمیشدیر؛ بو آد ایسه همن خالقین اَن چوخ سئودیگی و یاراتدیغی رقصین آدینا چئوریلمیشدیر. آنجاق بو دییشیلمه پروسئسی اوزون مدّتلی اولموشدور. 3- لزگی: لزگینکا آدی ایله مشهور اولان رقص، لزگی خالق رقصی کیمی قلمه آلینیر. لزگی کیشیلر طرفیندن تک و یا قادینلار طرفیندن قوشا رقص ائدیلیر. ایکی کیشی طرفیندن ایفا اولوندوقدا رقاصلارین جلدلیگی و ساییر مهارتینی نمایش ائتدیرهن یاریشا چئوریلیر. چوخ واخت خنجرله ایفا اولونور. مئلودیاسی ریتمیک، دینامیک و یونگولدور. «موسیقی اؤلچوسو 6/8 و 2/ تئمپیدیر».[18] بو رقص مرکّب فورمادا اولور؛ بیرینجی حصّه آرام-آرام سیچراییشلا باشلار، سونرادان تئمپی آرتیر و اورتا تئمپه کئچیر؛ نهایت جلد ریتمه چئوریلیر. «هم سولو، هم ده کوللئکتیو شکیلده ایفا اولونور».[19] کئچمیش سووئت آدی آلتیندا یاشایان بوتون قافقاز خالقلاری آراسیندا اَن چوخ یاییلمیش رقصدیر. چئشیدلی مختار جمهوریّتلر آدیلا پارچالانمیش منشأجه التصاقی دیللی اوغوز، قیبچاق-بولغار تورکلرین رقصیدیر. تورک طایفالارینین قهرمانلیق، جنگاورلیک، دؤیوش خاراکتئرلی و ائپیکلیگینی اؤزونده قورویاراق اورکلرده اوتوران بو گؤزهل رقصی، کیچیک لزگی ائتنوْسوُ آدینا باغیشلاماق عقله سیغمازدیر. نه اولسونکی، اونلار بیزیم بو قدیم رقصی داها چوخ منیمسهمیشلر. بو رقص (لزگی) قدیم آذربایجان رقصلریندن ساییلان آباری//آواری رقصینین گونوموزه گلیب چیخان آردیجیل داوامیدیر. لزگیلر دایماً تورک خالقلاری آراسیندا یاشامیشلار.«اساساً داغستانین جنوب شرقینده هابئله آذربایجاندا یاشایان خالق، اؤزلرینی «لئزگیآر» آدلاندیریرلار... عمومیّتله آذربایجان دیلینده تحصیل آلیرلار بیر قسمی ایسه آذربایجان خالقی ایله قایناییب قاریشمیشلار. دیللرینده فارس، عرب، آذربایجان و روس دیللریندن آلینمیش سؤزلر چوخدور».[20] «لزگیلر، تاریخده لکزیّه//لکز آدی ایله مشهور اولموشلار و لزگیلرین آوار خالقیندان اولدوغونو قید ائدیرلر».[21] لزگیلر نوح اوغلو «یافث» نسلیندندیرلر. قدیم تاریخ کتابلاری و شجرهنامهلرده یافث، تورکلرین اولو باباسی حساب ائدیلیر. علم عالمینه آوارلار//آبارلارین تورک دیللی خالق اولدوغو چوخداندیر بللی اولموشدور. لزگیلری آوار طایفاسینین بیر قولو حساب ائدن تاریخ کتابلاری بیزی بو قناعته گتیریب چیخاریرکی؛ بوگون لزگی آدی آلتیندا یاشایان خالقین اساس بؤلومو، اصلینده آسیمیلاسیا اولموش آبار//آوار تورکلریدیرلر. لزگی رقصی ایسه آذربایجان-تورک خالقلارینین رقصلریندندیر. لزگینکا اصلینده بیزیم مختلف ژانْرلی قایتاغی و جلدلیکله ایفا اولونان آذربایجان-تورک رقصیدیر. لزگینکا ؛ چین سرحدّیندن بالکانلارا قدر یاییلان و آت بئلینده دونیانی فتح ائدن، آتلارینین دیرناغیندا، دونیایا مدنیّت داشییان تورک خالقلارینین رقصیدیر. بو رقص، تورک ملّتینین بوتون دؤیوش حرکتلرینی اؤزونده قورویوب ساخلایان جلد و چئویک قایتاغی رقصینین بیر قولودور. بیر سیرا شمالی آذربایجان عالملری چوخ راحاتجاسینا اؤز مدنیّتیمیزی، اینجه صنعتیمیزین عنصرلرینی، لغت و آتالار سؤزلرینی، گلمه دامغاسی آلتیندا؛ روسیا، عرب، ارمنی و فارسلارا باغیشلاماقدا چوخ الی آچیق اولدوقلاری بیزلره آیدیندیر. بیزجه سووئت دورونده یازیلمیش ائنسیکلوپئدیادا، لزگی رقصی مادّهسیده همن عالملرین الی آچیقلیغیندان لزگیلره باغیشلانمیشدیر. [1] - سووئت انسیکلوپئدیاسی. ج 8، ص 126 . [2] - اینانج سؤزلویو، اورخان خنجرلی اوغلو، ص 136 . [3] -1939-جو ایلدن باشلاناراق تدقیق ائدیلن قوبوستان بؤلگهسی؛ اسحاق جعفرزاده، جعفرقلی رستمزاده، فیروزه موراد اوْوا و ساییر عالملر طرفیندن تام دقیق شکیلده اینجهلنمسهده، هلهلیک دوغما قوبوستانیمیزدا 6200 قایااوستو رسملر، 40دان آرتیق کوْرقان آشکار ائدیلیب، 100000دن آرتیق اکسپونات تاپیلیب. بیلگینلر طرفیندن آپاریلان کربن سیناقلاری و تئستلر، قوبوستانین 34000 ایل میلاددان اؤنجهیه ( اوست پالئولیت دؤورونه ) عاید اولدوغونو و قدیملیگین ثبوت ائدیر. قید ائتمک لازمدیرکی، بئش- آلتی ایل بوندان قاباغا کیمی، سهو اولاراق بو قایااوستو رسملرین قدیملیگی 7000 ایل میلاددان اؤنجهیه عاید ائدیلیردی. [4] - لغت نامه دهخدا، ج 7، دورهی جدید، ص 10740 . [5] - آذربایجان خالقینین سوْی- کؤکونو دوشونرکن، ص 508، میر علی سیداوف. کؤچورن: رحیم شاوانلی . [6] -بعضی عالملر بو سؤزو عرب منشالی «سماع» لغتی ایله ایضاح ائدیرلر حالبو کی ائشیتمک معناسی داشییان سماع سؤزو»«سمع» فعلیندندیر. بو ایسه عبرانیجه «شامو» سؤزوندن آلینمیشدیر. [7] -قدیم تورکلرده بؤیوک آللاه. بعض حاللاردا «تانیر قاراخان» آدی ایلهده قید اولور. [8] -قدیم تورکجهده شیطانین آدلاری. [9] -آباسی: ضرر وئریجی خبیث روحلارا دئییلیر. [10] - سووئت ائنسیکلوپئدیاسی، ج 5، صص 57 و 58 . [11] - آذربایجان قدیم فولکلور رقصلری، کمال حسناوف، [12] - فرهنگ ترکی به فارسی سنگلاخ، میرزا مهدی خان استرآبادی، به ویرایش روشن خیاوی، ص 260 و 261 . [13] - سووئت ائنسیکلوپئدیاسی، ج5، صص 57 و 58 . [14] - سووئت ائنسیکلوپئدیاسی، ج 3، ص 8 . [15] - آذربایجان قدیم فولکلور رقصلری، کمال حسناوف، [16] - آذربایجان قدیم فولکلور رقصلری، کمال حسناوف، [17] - سووئت ائنسیکلوپئدیاسی، ج 3، ص 8 . [18] - سووئت ائنسیکلوپئدیاسی، ج 4، ص 211 . [19] - سووئت ائنسیکلوپئدیاسی، ج 4، ص 211 . [20] - سووئت ائنسیکلوپئدیاسی، ج 4، ص 211 . [21] - مجمل التواریخ گلستانه، صص 162 و 163 .
+
نوشته شده توسط Hesen UmudOghlu در جمعه 30 دی1390 و ساعت
8:16 بعد از ظهر |


text:
سوکوتا بورونوب یوللارلا آنلار
گؤیلرده ساللاییب قاشین قاباغین
گئتمک ایسته ییرسن آددیمین گلمیر
گؤزومه باغلی دیر سنین آیاغین
اوخلانیب گؤزومه گؤزلرین سنین
باخیشین جالاییر کؤنلومه سازاق
آیریلیق ناغیلین اوخویورام من
هر کیپریک چالاندا دؤنور بیر واراق
جومورام کؤنلونه آی دنیز گؤزلوم
کؤنلون دالغالانیب چاغلاییر منی
آدیمی سیلیرسن بو گون بختیندن
گؤزلر داملا ـ داملا آغلاییر منی
بو گون سن گئدیرسن کدرلی یم من
دونوبدور آغزیمدا فریادیم سؤزوم
یوخ ! یوخ ! آغلاماییر دالینجا سنین
اوغور اولسون دئیه سو سپیر گؤزوم
نه واختسیز کؤچورسن سونقور باخیشلیم
هاچان یازدا کؤچور گؤللرین قازی
آی ایپک قانادلیم سن کی بیر داها
قاییتمایاجاقسان نئلیرم یازی
داشلاردا آغلاییر وداع مارشینا
یوللاردا دوشونوب سون نییتینی
آیاقلا آرزیمی خوش گونه قوووش
ایسته رم دونیادا سعادتینی
دئمیشدیم آنانا :"سئودیییم گؤزل ،
سیزین قیزینیزدیر ، منیم اولاجاق !"
بیلمزدیم ساچین تک باخدیم قارادی
آرزی چیچکلریم بیر گون سولاجاق
منیمسه بختیمدن بئله گلیبدیر
هئچ آلوو بئله جه منی یاخمادی
اوچدو آرزیلاردان تیکدیییم بینا
ییخیلمیش تاواندان توز دا قالخمادی
گئتدین بخت ائوینه یولون اوغورلو
ظن ائتمه اؤز الیم ـ اؤز باشیم اولدو
گئتدین می حیاتین اوغوللو ـ قیزلی
منیمسه سیرداشیم گؤز یاشیم اولدو
گؤز یاشیم جواهیر ، گؤز یاشیم اینجی
دایان ، گئتمه دایان دردینی آلیم
آغارمیش ساچیمین ساپینا دوزوب
بو سون یادگاری بوینونا سالیم
آتالار دئییبلر:" حیاتین یولو ،
یاری قیسمت اولسا یاری همت دیر "
اولدوقجا چالیشدیم چاتمادیم سنه
خوشبخت اول گؤزلیم ، بودا قیسمت دیر
«الوداع» دئییرم تیترک دوداقلا
لاکین آرزیم ، عشقیم دومانا دؤنور
سؤزلریم آسانجا قوپور دیلیمدن
آنجاق گؤروشوموز گومانا دؤنور
کؤکسومده قیزیلدان بیر سارای سالدیم
یاشارسان عؤمورلوک دیله ییمده سن
گؤزومدن گئتسنده اوزاق دئییلسن
رویالاریمداسان ، اوره ییمده سن
حسن اومود اوغلو