text:
خالق
خالق — مۆختلیف میلتلردن اوْلوب، بیر دؤولتی تمثیل ائدن اینسان جامیعه سینه دئییلیر. مۆختلیف میللتلرین فرقلی اینسانلار بیر حوقوق مکانیندا یاشاییرلار، دؤولت قارشیسیندا عینی مسئولیّتی داشییر.
یئرده یاشایان بۆتون اینسانلار منشأیینه گؤره عینیدیر. لاکین بۆتون اینسانلار آیری-آیری قروپلارا آیریلیر کی، بۇ قروپلار دا خالق آدلانیر. هر بیر خالقین اؤزونمخصوص کولتوری، دیلی، دینی، عادت-عنعنهسی، یاشاییش طرزی، ملی پالتارلاری، فولکلورو، ملی مطبخی اوْلور.
یئر اَهالیسی دیلینه و باشقا ملی علامتلرینه گؤره بؤیوک و کیچیک قروپلارا بؤلونور. بئله اَهالی قروپونا خالق دئییلیر. خالق سؤزو بیر نئچه معنادا ایشلدیلیر:
- آدی معنادا - دؤولتین، اؤلکهنین اَهالیسی
- علمی معنادا - اینسانلارین تاریخاً دییشمکده اوْلان بیلگیسی
یئرده سایجا اَن بؤیوک خالق چینلیلردیر. اوْنلارین عدد ۱ میلیارددان چوخدور. خالق - اینسانلارین بیرلیگینین تاریخاً قبیله - طایفه بیرلیگینین آردینجا گلن و اساس ایجماع قورلوشونون اؤزل مۆلکییتشیلیک مۆناسیبتلری ایله عوض ائدیلهمسی، صینیفلرین مئیدانا گمهسی و اینکیشافی شرایطینده مۆختلیف طایفه لرین قوووشماسی، بیرلشمهسی نتیجهسینده برقرار اوْلموش فوْرمالاردان بیریدیر.
هر بیر خالقین اؤزونون توپلو آدی واردیر. خالق آنلاییشی هم قول ساخلاماق هم ده فئودالیسم قورلوشلاری اۆچون خاصدیر. کاپیتالیست مۆناسیبتلرین اینکیشافیندا اینسان بیرلیگینین یئنی فوْرماسی میلت عمله گلیر.
یئرده سای اعتیباریله بیر چوخ بؤیوک و قدیم خالقلار مؤوجوددور. بۇنلارا مثال اوْلاراق چینلیلری، هیندلیلری، آذربایجان تورکلری، عربلری و ... مثال گؤستره بیلریک. بۇ خالقلارین اؤزونمخصوص تاریخی، کولتوری و عادت-عنعنهلری واردیر.
چینلیلر و هیندوستانلیلار گونئی دوغو آسیادا، تۆرکلر ایسه اورتا آسیا و آلتای داغلاری اطرافیندا یاشاییشیشلار. بۇ خالقلارین هر بیرینین اؤزونمخصوص دینلری، عادت-عنعنهلری اوْلموشدور. بشر تاریخینده بیر چوخ یئنیلیکلر محض بۇ خالقلارین سایهسینده اَلده ائدیلیب. کاغیذ، کومپاس، باریت چینلیلر; شطرنج، ۰ رقمی ده هیندلیلر طرفیندن یارادیلیب. چینلیلر کونفوسیوس تعلیمینه ، هیندوستانلیلار بوددیزمه ، تۆرکلر ایسه سما جیسیملرینه ، شامانلیغا اینانمیشلار.


c: text/html

text:
جاهل ملا عمر، امریکا و پاکستان نینگ اۉیینچاغی اېدی!
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان هبستگی حزبی
- منتشر شده در دوشنبه، 09 سنبله 1394
برچه بخت سیز مردمی میز ایکّی ده دوامیده ملا محمد عمر آتیده گی جانی، جاهل و مجهول الهویه بیر کیشی آدرسیدن صادر بۉلگن بویروق لرگه قربان لیک، تباه چیلیک و آغریق نی تجربه قیلگن دیر. ملا عمر وطن فروش لیک، جاهل و بربریت نمادی بۉلگن و «طالبلر تحریکی» هم قان ایچه دیگن، اینگ انسانیتگه قرشی و خاتین قیزلرگه قرشی گروه حیثیده اۉلکه میز تاریخیگه ثبت اېتیلگن.
ملا عمر و یاردمچیلری امریکا و انگلستان تمانیدن توزه تیلگن پروژه لردن بۉلگن. پاکستان آی.اس.آی آرقه لی یۉل لنر اېدی.بۉگونگی زمان ملا عمر «ملای لنگ»آی.اس.آی دستگاه سی قۉلیده بیر اداره سیز قوغیرچاق حیثیده ییللر بۉییچه کویته و کراچی گه امن اوییگه قماققه اسرلر اېدی. بیراق رسانه لرگه «امیر المومینین» آتی بیلن اونینگ امضا سی آرقه لی اعلامیه صادر بۉلیب، قۉرقینچ توغدیرگن اېدی. اوندن فایده لنیش تاریخی اداقله گن سۉنگ بادارلری تمانیدن مرموز و ذلتلی اۉلیمی اعلان بۉلدی.
بیگانه لر نینگ قولیک زنجیر گردنیگه باغلنگن طالبلر، باشقه تنظیملیک گروه لری بیلن بیر فکرده بۉلیب، افغانستان نینگ قهقهراه گه سالیب، افغانستان یشاووچیلرینی بخت سیز قیلیب ماتمگه چوم دیرگن. طالبلر «جنگ سرد» جریانیده، امریکا نینگ استعمارچیلیک سیاست لرینی محصولی بۉلگن اېدی. و آق بنا(کاخ سفید) تشقی کۉرینیشدن اولر بیلن توقنشر اېدی بیراق اۉلکه میزگه اوشبو قل لری آرقه لی افغانستان نینگ باسقینچی و نظامیلرینی جایلش تیریشی اوچون اوشبو قل لریدن یخشی فایده لندی. اوباما نینگ اۉرین باسری جوبایدن نینگ رسمی شکلده اعلانی «طالبلر بیزنینگ دشمنی میز اېمس» دېیشی اۉرین سیز اېمس اېدی. اوشبو دلیل لرگه کۉره اۉتگن ١٥ییل جریانیده اۉلکه میزگه اۉن مینگلرچه باسقینچ لرنینگ حضور تاپیشی بیلن اوشبو جانیلر یۉق قیلیندی بلکیم کون سیېن کوچلیراق بۉلیب، حتی کابل پوشالیک دولتیگه انچه آدم خوار باشلیغ لری کتّه لوازم لرگه اېگه بۉلدی.
طالبلر امیرلری نی اۉلیمی اوچون اوچ کون عمومی عزادارلیک اعلان قیلدی. بیراق ملاعمر، جلال الدین حقانی برچه جرم شریک لری و تنظیملیک ایدیولوژیک ایناغه لری نینگ یوق بۉلگنی مردمیمیزگه عزا دارلیک اېمس بلکیم اچیغینی و نفرتینی ابراز اېتیشی بیلن جشن شاد لیک قیلدیلر. یمان کیشیلر: نظیر وحیدمژده، روستار ترهکی، اسحق نگارگر، کرزی باشقه لر ملاعمر کبی غدار جلادلرنینگ عزاردارلیگیگه گوه بۉلگن دیر. بیراق پارتلاش، انفجار و اختطاب چی و تورلی حاضرگی وحشیلیک قیلووچی طالبلردن عذاب و شکنجه کۉرگن لر عزارلیک قیلگن اېمس.
اینگ مرتجع بیرکوچ باشلیغی نینگ بشره سینی اۉزگریش بیلن اونینگ ماهیتیگه و افغانستان وضعیتیگه هیچ قنده ی اۉز گریلیش کوتیلمه یدی. بیراق اولرنینگ ایچکی ضدیت لرینی تشقی اېگه لری هم آلدینی آله آلمه یدی. شونگه کۉره طالب لرنینگ باشلیغ لری اۉرته سیگه اۉز ارا قرین یرتیشلیک لرینی کوته میز. امریکا و پاکستان یاردمچی لرینی قانلی قۉللری اۉلکه میزدن تارتیلمسه ملا عمر دېک اۉنلرچه تاریخ زباله دانیگه تشلنسه هم اوشبو مردارلیک لر ملتیمیزنینگ حالی و ضعتیگه فایده سی بۉلمه یدی.
کرزی، غنی، عبدالله و باشقه ارگ ده گی پوشالیلر ملا عمر و باشقه خیانتچی لر نینگ مینگ مرته « قورالی اپوزیسیون» و«ناراض ایناغه لر» دېب ناز بیرسه هم، بیراق بامیان نینگ بودا مجسمه سینی بوزغونچیلیگی هم کیشیلرمیز و تاریخ هیچقچان بغیشلمه یدی. اوندن باشقه ملا اختر منصور، عبدالقیوم ذاکر، مصور دادالله ، ملا عبدالمنان ، سراجالدین حقانی ، سید طیب آغا، وکیل احمد متوکل ، ملا ضعیف ، خیرالله خیرخواه، آغاجان معتصم کبی باشقه لری طالبلر باشلیغی هربیری یکاولنگ قرغینی و مزار و زمین سوخته شمالی و خاتین قیزلر گه قیلگن ددمنشیلیگی مینگ مرته اوروش جنایتچیلری و ملی خیانتچیلیگی اوچون جزالشگه محکوم دیر.
طالبلر جیره خوارلری و روشنفکرلرینی اصطلاح لریگه کۉره اوشبو قراه و وسطالیک قرون کوچینی «ملی جنبش» دېب کۉرسته دی. بیرینچی مرته ده اۉز آلوده لیگینی کۉرگزمه گه قویه دی. پاکستان استخباراتیگه وابسته بۉلگن کوچ و معنوی آنه لری بینظیر بوتو انگلیس و امریکالیک ریشه لرینی آچیقله دی. اۉزیگه ذره «ملی» بۉلیشی قنده ی دیر ممکن بۉله دی؟ حاضر ایسه ایریم طالبلر رده لری بشر ضدی رژیمی «ولایت فقیه» نینگ دامنیگه اۉزنی تشلب، ایرانلیک آخندی کثیف دستگاه سی حیثیده اۉلکه گه اۉلدیریش اوچون شعللنگن دیر. اوشبو ملی ضدی گروه سی اۉزنی دولت نینگ اولی بولیگه ارزان ساتیب، مقابل فایده سی اوچون جامعه میز و جامعه میزنی تورلی تمانلریگه اقتصاد، فرهنگ، تاریخیگه دردلی ضربه وارد اېتدی.
ملاعمر نینگ چاره سیز اۉلیمی و قل کبی یششی برچه جنایتچی و بیگانه لر چاکرلریگه عبرت درسی دیر. بولر بادرلریگه فایده سی ایشگینچه اوندن تحقیر صورتده اولردن فایده لنه دی. بیراق اولرنینگ مصرف تاریخی اداقله گندن سۉنگ حقارت و ذلتلی شکلده اولرنینگ اوزاق تشله یدی. برچه وطن فروش و خیانتچی عنصر لری نینگ اوشبو حتمی تقدیری دیر.
«ملی وحشت» حکومتی طالبلر بیل صلح کینگاشی باشلنگن بویان نهایت خورسند بۉلیب خبر ترقته دی کیم طالب پروژه سی نینگ عمری توگه لیشیگه یقین بۉلگن. و طالب ناکس لری آق بیرق نی قاره رنگه اۉزگریب، «داعش» آتی بیلن ینه بیر فاشیزلیک و ظلمچیلیک دوره سینی باشله گن دیر. اوشبو «صلح پروسه»سی نینگ ایجابی و امید بیرووچی پیامی نی هیچ قچان بیزنینگ ملتیمیز کوتمه سین. اوروش و قان توکیش کماکان دوام تاپه دی. هنوز هم امریکا و پاکستان نینگ جنایتچی کوچی تینچسیزلیک برنامه سینی اوشبو منطقه ده اشدی شکلده ایزله یدی. صلح و تینچ بۉلیشگه هیچقچان علاقه تاپمگن. اوشبو الدمچیلیک کینگاشی انچه طالب آدم کش لرینی پاکلب، «میانه رو» آت قۉییب، کابل دست نشانده دستگاه سیگه جایلش تیرماقچی دیر.
اۉلکه میزدن برچه طالبلیک وطن فروش لر، گلبدین لیک، تنظیملیک و داعشی لر ریشه سی قییلیب، بیزنی تقدیریمیز دن تشقی اېگه لرینی قۉللری هم کوتاه بۉلسه اۉشه پیتده حقیقی صلح اۉلکه میزگه حاکم بۉله آله دی. اوشبو کتّه ایستشگه اېتیش، برچه اۉلکه داش لریمیز بیر بۉلیب بیرگه لیکده کېسیلمس مبارزه سی و آگاه لیکده تصمیم آلیش لری بیلن میسر بۉله دی. یلغوز شرافتلی اورشچیلر و یوقاری روحیه سی بۉلگن کوبانی انقلابی مردمی و باتور خاتین-قیزلری دن اۉرگنیب، افغانستان نینگ بنیاد گرالیک ویروس لر و ارتجاع لیک و باسقینچلیک دن نجات بېره آله میز.
امریکا و نکتایی کییگن قللری پرده ارقه سیده گی یاشیرینچ معامله لری «صلح» ناملی گوزه ل آت بیلن امنیت چنقاغیده بۉلگن مردمی میزدن و اوروشنی توگه تیلیشی دن یمان فایده لنیشیگه «افغانستان همبستگی حزبی» اۉز اعتبارینی قره ته دی. اوشبو نکتایی کییگن لر یاشیرینچ حالده وطنیمیزنی تینچسیزلیک و بد امنلیک گردابیگه چوقوراق باتیریش اوچون برنامه توزته دی. پنتاگون نینگ منطقه لیک وحشت و اوروش توزه تیش استراتژینی تنلگنی امریکا نینگ جهان لیک برترلیگینی اسره شی اوچون اینگ آخرگی حربه و ترغیب قیلیشی حاضرگی دنیالیک حادثه لر اونگه گواه بۉلگن. اوشبو حرکت بیلن آسیایی رقب لرینی اونینگ آتشیگه کودیرسه. اگرده اوشبو تولقین نینگ مقابلیگه بیرلیکده سینه سپر قیلمسک افغانستان اۉلکه میز بوندن کۉره بخت قاره لیک و قان توکیلیش نی تجربه قیله دی.
افغانستان هبستگی حزبی
١٣٩٤ نچی ییل، اسد آیی نینگ ١١ نچیسی (٢٠١٥ نچی ییل اگست آیی نینگ ٢ نچیسی)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ویکیپدیا:نیزاکت
ویکیپديادا نیزاکت ویکیپديادا ایشلدنلرین عمل ائتمهلی اولدوغو قايدالار مجموعهسیدیر و اونلار نزاکتسیزلیک حاللارینین قاباغینی آلماغا یارانیبدیر. نزاکتسیزلیکدن منظورویکیپدياچی “شخصیتی هدفه آلان، موناقیشه و استرس موحیطی يارادان رفتار” باشا دوشمهلیدیر. اونا گؤره ده اصل ویکیپدياچی آیری ویکیپدياچی ایله نزاکتله داورانمالیدیر.
نزاکت اصلی طرفسیزلیک اصلیندن سونرا ویکیپدیانین ان اهمیتلی اصللریندندیر. طرفسیزلیکدن چیخیش ائتمهين ایشلدنین حرکتی نزاکتسیزلیک کیمی سیرالانا بیلر.
هانسی عمللره گؤره ایشلدن باغلانا بیلردَییشدیر
- ادبسیزلیک.
- شخصیته باغلی تحقیرلر.
- حؤکملو، ادالی توندا آیری ایشلدنلره گؤستریشلر وئرمک.
- ضعیف بیلیکلرینه و تجروبهسیزلیکلرینه گؤره هانسیسا ایشلدنلری اله سالماق.
- "اؤزونوزه گؤتورمهيین، ..."، "ادبسیزلیک اولماسین، ..."، "سیزی تحقیر ائتمک ایستمیرم، آمما دئمهلیيم کی، ..." فورموندا باشلايان ایستک یوْخسا باخیشلار.
- يالان دانیشماق و يا کیمیسه آلداتماق.
- اساسسیز اتهاملار.
- ایشلدنلره محل قويماماق ("گؤرمهمیشم، ائشیتمهمیشم").
- ایشلدنلره دینی، قومی، میللی، جینسی، جینسی تمايل خصوصیتلرینه گؤره شخصی حملهلر (آد هومینئم).
- ایستئهزا، ریشخند، آجیلاما، سانجما، ساتاشما.
- قئيری-ائتیک ایفادهلر ایشلتمک.
- آیریلارین شخصی ایشلدن صفحهلرینده دیخالت ائتمک.
- آیری ایشلدنلرین پیاملارینی دییشدیرمک (نیتیندن آسیلی اولمادان).
- ایشلدنلره تحقیرآمیز آدلار وئرمک و يا اونلاری اساسسیز خارابکار آدلاندیرماق.
نزاکت قايدالارینین پوزولماسی هانسی فسادلار يارادا بیلردَییشدیر
- ایشلدنده ویکیپديادا چالیشماسینین داياندیرماسینا، ویکیپدیادان کوسمهسینه؛
- ایشلدنده مقالهلرین دَییشدیرمهیه اولان هوسین آزالماسینا؛
- ایشلدنده ویکیپديايا اینامین آزالماسینا؛
- آیری ایشلدنلرده عصبی چیرپیشمایا، لازیمسیز دانیشیقلارا؛
- مقابل طرفین دفاعی قارد توتماقلا، تحقیره کئچمهيه، حؤرمتسیز جاواب قايتارماغا؛
- ویکیپدیا ایشلدنلری آراسیندا کوسکونلوک، بعضا ایسه نیفرتین يارانماسینا؛
- گلهجکده فرقلی دانیشیقلارا یئر يارادیلماسینا؛
- ویکیپدیادا آیری ایشلدنلر آراسیندا ناراحاتلیغا؛
- ایشلدنلر آراسیندا دوشمنچیلیک احوال-روحیيهسینین يارانماسینا.
نزاکتسیز، غئؽر موناسیب چالیشمانین قاباغینی آلماق اوچوندَییشدیر
- دَییشدیرمه ساواشینین، سؤزلشمهلرین سونو گؤرونمورسه، اونلارین قاباغی ایدارهچیلر و آیری چالیشقان ایشلدنلر طرفیندن آلینمالیدیر؛
- ایشلدنلر آراسیندا سؤزلشمهلرین درینلشمهسینه يول وئریلمهمهلیدیر؛
- نتیجهیه چاتمازسا بحثائدنلرین آراسیندا دانیشیقلارا فاصیله وئریلمهسی پیشنهاد ائدیلمهلیدیر (فاصیله هر ایکی طرفه پیشنهاد اولونمالیدیر)؛
- توهینه توهین، تحقیره تحقیرله جاواب وئرمهينلر ویکیجمعیت طرفیندن ساپورتلانمالیدیر؛
- توهین ائدن ایشلدن ویکیجمعیتین قیناغینا هدف اولمالیدیر؛
- چیرپیشمانین يارانما سببی آراشدیریلمالی، لازیم گلرسه بونا سبب اولان مقاله ایدارهچی طرفیندن قوْرونمالیدیر؛
- نتیجهیه چاتمازسا ایدارهچیلر طرفیندن هر ایکی طرفه چیرپیشما يارادان بو نوعمؤوضوعلو مقالهلرده دَییشدیرمه ائدیلمهسینه معين مدته ممنوعیت قويولا بیلر.
نزاکتسیز، غئیر موناسیب رفتار معرضینده قالان ایشلدن نه ائتمهلیدیردَییشدیر
- توهینه توهینله، تحقیرله جاواب وئرمهيین؛
- چیرپیشمانی درینلشدیرمهيین، دؤزوملو اولون؛
- سیزه حؤرمتسیزلیک، تحقیر ائدیلدیکده ایدارهچیلره باش وۇرون و وضعیتی آچیقلایین؛
- تحقیره جاواب وئرمک مجبوروييتیندهسینیزسه بونو باشاردیقجا يوموشاق و ادبله ائدین؛
- ویکیجمعیتین سیزین دانیشیقیتیزی ایزلهدیگینی یاددان چیخارتمایین، اونون رغبتینی قازانماغا چالیشین (ادبسیز و نزاکتسیز ایشلدنه هئچ کیم رغبت ائتمز)؛
- دانیشیغی داها دوز بحثه طرف يؤنلدین؛
- دانیشیق "منطقهسینده" مووقتی آيریلین، چالیشمانیزی ویکیپدیانین آیری مقالهلرینه، پروژهلرینه يؤنلدین؛
- دانیشیقلارینیزدا "تشککور ائدیرم"، "حؤرمتله"، "عذر ایستهيیرم"، "زحمت اولماسا"، "سیزین چالیشمانیزی قیيمتلندیریرم" و س. بو کیمی ایفادهلردن ایستیفاده ائتمهيه چالیشین؛
- ایشلدنه اولان شخصی خوشاگلمز موناسیبتینیزی بروزه وئرمهمهيه چالیشین.
واسطهچیلیکله نزاکتسیزلیغی ایداره ائتمکدَییشدیر
طرفلردن بیری حاضر اولماسا بئله اینسانلار بعضا راضیلاشماق اوچون چالیشا بیلرلر. مثلا، موشکول یارادان مقاله ترکیبینده بیر نقطهيه عاید ده، و طرفلر آراسیندا هله ده تحقیرله سؤزلر سؤيلهنیرسه، ناراحاتچیلیغی آرادان آپارماق چتینلشیر. بو تحقیرله سؤزلره سون وئرمک ان ياخشی باشلانیشدیر. بو سببدن طرفلر آراسیندا عدالت تامین ائدیلر و آچیقلیق اورتايا چیخار.
نزاکتسیزلیغی آچیقلاماقدَییشدیر
بعضی ایشلدنلر اؤزلرینه دئيیلن پیس سؤزلردن بعضا چوخجا تأثیرلنه بیلر، و موخالیف دورمانین اصل قايناغینا چئوریله بیلرلر. کؤمکچی بیر بحث سرگیلهمک مقصدی ایله اونلارا بو سؤزلرین هانسی سببلردن اؤتری صرف ائدیلدیگینی، نزاکتسیز رفتارلارین غلط اولدوغونو آمما ائدیلن شرحلرین آراسیندا اعتیبارلی سايیلاجاق سببلرین ده اولدوغونو آچیقلاماق داها موناسیبدیر.
عصبلشن شخص، بو سؤزلرین سؤزو سؤزجويونه ایستیفاده ائدیلمهدیگینی آنلايیب، سؤيلهنَنلرین یاددان چیخاردا بیلر و شرح ائدن آدامی دا باغیشلايا بیلر.
موخالیف چیخان آدامین شرحلرینی فرقلی بیر شیکلده ایفاده ائتمکدَییشدیر
واسطهچیلیک پروسئسینین سونوندا، واسطهچی شخص دانیشیق کسلره مقاله و دانیشیق صفحهلرینده قاتیلان الوئریشسیز جوملهلری سیلمهلرینی چاغیرا بیلر. ایشلدن دانیشیق و يا حمله مقصدی ایله يارادیلمیش مقالهلری تمامیله سیلمهيه قرار وئرهبیلیلر.
بنزر شیکلده، چیرپیشانلار بیر-بیرلریندن عذر ایستهمهيه قرار وئره بیلرلر.
باغیش ایستهمکدَییشدیر
واسطهچیلیک چوخ واخت طرفلرین بیر-بیرینه سؤيلهدیکلری سؤزلر اوزوندن قیریلدیغی زامان اورتايا چیخار. عذر ایستهمک، موشکولو بیر حله قوووشدورماق و يا طرفلر آراسیندا راضیلاشما تامین ائتمک دئيیل. داها دا دوغروسو عذر، طرفلر آراسیندا کئچن بیر مراسیملری و باریشی تامین ائتمک اوچون دئيیلن سؤزلردیر.
بعضی کسلر نزاکتسیز داورانیشلارا معرضینده قالدیقلاری اوچون موخالیف طرفدن عذر گؤزلهيه بیلر. بو سببله آراداکی اوزلاشماغی تامین ائتمک اوچون صمیمی بیر شیکلده عذر ایستهمک لازیمدیر. دئيیلن عذر باغیشلانیلماغی ایستهمهنین بیر يؤنرگسیدیر.


text:
آغ ایله قارانین کنتراستی
مرتضی مجدفر
بیرینجی روایت
بؤیوک قارقا، قارا اوزو و دیمدییینین اوستونه ووردوغو آغ ماسکی، قانادلاری ایله دوزلدهرک، او بیریسی بالاجا و آز یاشلی اولان قارقایا دئدی: «نه دن سن ماسک وورمامیسان؟!»
بالا قارقا: «تکجه قورخاقلار ماسک وورارلار»، دئدی.
بؤیوک قارقا جاواب اولاراق، دئدی: «آنجاق منی یوز ایل قاباق اؤلومدن قورتاران، ائله بو ماسک اولدو. او زامان ایندی کی کیمی دئییلدی. ماسکلاری اویان- بویاندان تاپان آغ پارچالارلا دوزلدیردیک. ائله ایندی کی کیمی ده گؤرکمی چوخ گؤزل اولوردو: آغ ماسک ایله قارا قارقالارین بیرلشمهسی!»
بالا قارقا، حیرصله سوروشدو: «یوز ایل قاباق؟! اوندا سن وار ایدینمی؟!»
بؤیوک قارقا دئدی: «پس نئجه کی وار ایدیم… بیرینجی دونیا محاربهسی ایللرینده، هر یئری بوروین آنفلوانزا ناخوشلوغونو دئییرم. تخمینا یوز ایل کئچیر او زاماندان!»
بالا قارقا، یئنه حیرصلهنهرک دئدی: «آخی سن نئجه وار ایدین او زامان؟ نئچه یاشین وارمی سنین مگر؟!»
بؤیوک قارقا، کیچیک قارقانی اونا ساری گلدییینه گؤره، هدهلهیهرک، دئدی: «بیر آز علمی کیتاب اوخو جاوان دوستوم! قارقالار ایکی یوز ایله یاخین عؤمور سورورلر. منیم ایندی یوز اوتوز بئش یاشیم واردیر. بیز تجربهلریمیزله یاشاییریق! ماسکین یوخدورسا، وئریم خدمتینیزه؟!»
ایکینجی روایت
بالاجا قارقا، قارا اوزو و بوتون دیمدییینین اوستونو، آغ ماسک ایله بورویهرهک، ایکی آیاقلاری ایله هوپبولا- هوپبولا، آستا – آستا پارکدا بویاندان، اویانا اوچان بؤیوک قارقایا دئدی: «نه دن سن ماسک وورمامیسان؟!»
بؤیوک قارقا جاواب اولاراق، دئدی: «آللاه رحمتینه گئدن آتامدان ائشیتدیییمه گوره، ایندی من ۱۳۵ یاشیندا اولمالییام!»
بالا قارقا، حیرصله دئدی: «یاخشی؟ نئیلهیک ایندی؟ بونون ماسک ووروب، وورماماغا نه دخلی وار؟!»
بؤیوک قارقا، اوزهل بیر غرورلا دئدی: «ائشیتمهمیسن قارقالار ۲۰۰ ایل عومور سورورلر؟ پس بئلهلیکله منیم ۱۳۵ یاشا چاتدیغیمین معناسی بو دور کی من بیرینجی دونیا محاربهسی ایللرینده، بوتون دونیانی بوروین آنفلوانزا ناخوشلوغونو گوررکن، ماسک وورمادان و قانادلاریمی مرتب اولاراق سو و صابینلا یومادان، دیری قالمیشام!»
بالا قارقا دئدی: «سیز قوجا قارقالارین الیندن هارایا قاچمالییق؟ هاردان بللیدیر سنین ۱۳۵ یاشین وار؟! عزیزیم! قوجامانیم! بیر نئچه یئنی کیتاب اوخو، تدقیقلره ده بیر باش وور. قارقالارین D.N.A لرینین اوستونده آپاریلان یئنی تدقیقلر اساسیندا، قارقالار لاپ چوخو ۲۵ یا خود ۳۰ ایل عؤمور ائدیرلر. بئلهلیکله منیم آلتی یاشیم اولسا، سنین ده داش چاتلاسا، لاپ چوخو ۲۵ یاشین اولاجاقدیر عزیزیم! داها قارقالارین ۲۰۰ ایل یاشادیقلاری، افسانه کیمی بیر زاددیر… ماسکینیز یوخدورسا، وئریم خدمتیینیزه؟!»


text:
تورک هاوا یوللاری
تورک هاوا یوللاری (آنادولو تورکجه سی بوتون آدی. Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı، قیساجا THY) تورکیه نین میلّی هاوایولو شیرکتی، یانی بایراق داشیجی سی دیر. تورک هاوا یوللاری نین باشمرکزی ایستانبولدادیر. تورک هاوا یوللاری نین اوچوش خطی اوروپا، اورتا شرق، اوزاق شرق، شومالی آفریقا، شومالی و جنوبی آمریکا یا قدر اوزانماقدادیر. 2014 ایلینده جمعی 54.7 میلیون موسافیری واردیر.
اسکای تراکس 2015 جایزهلرینه گؤره، 5جی دفعه اوروپانین ان یاخشی هاوا یولو سئچیلیب و حال حاضیردا دونیانین ان یاخشی 4 هاوا یوللاری آراسیندا دیر. آیریجا بونون ائشیگینده بیر چوخ عرصهده یوخاری درجه لر الده ائتمیشدیر. استار آلایانس عضوو اولان تورک هاوا یوللاری، یاخیندا باشلاناجاق نوقطه لر ایله بیرلیکده، 110 اؤلکه ده 230 ائشیک خط (سون اعلان ائدیلنلره گؤره هونگ کونگ، کوزوو، قوزئی قیبریس، و تایوان آیری اؤلکه لولاراق قبول ائدیلمکده دیر) و 50 ایچ خط (آنادولوجت اوچدوغو نوقطه لردن ائشیک) ، جمعی 280 نوقطه یه سفر دوزنلمکده دیر. بو اوچوش خطی ایله ان چوخ اوچوش خطی اولان هاوا یوللاری لیستینده، دونیادا 4جو سیرادا یئر آلماقدادیر. تورکیه هاوایوللاری ایستانبولدان تبریز و تهران هاوا آلانلارینا دا خطی واردیر، و خبرلره گؤره قرار دیر اردبیل و اورمیه یه ده ایستانبولدان اوچوش خطی آچیلسین.
تاریخچهدَییشدیر
1933جی ایل مئی آیی نین 20جی گونونده، 2186 ساییلی قانونلا قورولان، و بیرنجی آدی هاوایوللاری دؤولت ایشلتمه اداره سی اولان تورک هاوا یوللاری، 1935 ایلینه دک میلّی دیفاع ویزارتینا باغلی قالدیقدان سونرا، 2744 ساییلی قانونلا، عمومی ویزارتینا باغلانمیشدیر.
اسکی آدی ایله دؤولت هاوا یوللاری، ایندیکی تورک هاوا یوللاری، بئش طیاره و 23 صندلی (قولتوق) توتومو ایله 1933 آوقوست تاریخینده اوچوشلارا باشلامیشدیر.
تورک هاوا یوللاری نین طیارهلریدَییشدیر
2015 اوکتوبر آیینداکی ایطلاعاتا گؤره، تورک هاوا یوللاری فیلوسو 288 یولجو طیارهسی و 10 کارقو (یوک داشیما) طیارهسی، جمعی 296 طیارهیه یئیه دیر. طیارهلرین اورتالاما یاشی 6.6 ایلدیر.
قالریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Ankara will become third Turkish Airlines hub. Air Transport World (21 August 2015). یوْخلانیلیب23 August 2015.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
2013FSوارد نشدهاست
- ↑ Fact Sheet 2017. یوْخلانیلیب25 March 2018.
- ↑ Flight Network. یوْخلانیلیب26 September 2017.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ Turkish Airlines Financial Statements 2017. turkishairlines.com (31 December 2017). یوْخلانیلیب25 March 2018.
- ↑ Turkish Airlines Fact Sheet. turkishairlines.com (31 December 2017). یوْخلانیلیب25 March 2018.


text:
چای (جوغرافیا)
چای ـ قورودا اؤزونون عمله گتیردیگی یاتاق اوزره حرکت ائدن سو آخینی. هر بیر چایین اوزونلوغو، درهسینین ائنی، دوشمهسی، مئییللیگی، آخین سورعتی، سو صرفی، آسیلی ماددهلرین میقداری، سویون شیمیایی ترکیبی، حوزهسینین ساحهسی ایله سجیییلهنیر.
چایین منبعییدَییشدیر
چایین باشلادیغی یئره چایین منبعیی دئییلیر. چایین منبعیی داغ بوزلاغی، گؤل، باتاقلیق، بولاق اولا بیلر. مثلاً آنقارا چایی بایکالدان، آمودریا بوزلاقلاردان، دنئپرین ساغ قولو اوْلان پرئپیت چایی پریپئت باتاقلیغیندان، آذربایجان چایلارینین بعضیلری ایسه بولاقلاردان باشلاییر.
چایین مصبّیدَییشدیر
چایین تؤکولدویو یئره ایسه چایین مصبی دئییلیر. چایین مصبی گؤل، باتاقلیق، اوکئان، دنیز، کؤرفز، بوغاز (چای)، دیگر چای اولا بیلر. چایین عمله گتیردیگی و اونون آخیما اویغون منبعییندم منصبینه دوغرو مئییللی اوْلان نیسبتن ائنسیز، اوزونسوو چؤککلییه چایین درهسی دئییلیر.
چای مصبده گئنیشلنهرک تؤکولدویو حوزهیه دوغرو «کؤرفز» یارادارسا، بئله مصب ائستواری آدلانیر. منصبی ائستواری اوْلان چایلارین بعضیلری: اوب، یئنیسئی، پارانا، آمازون، کولوریدو، کولومبییا، موررئی، موقدس لاورئنتی و س. ائستواری دونیا اوکئانینا تؤکولن، یوکسک آخین سورعتینه مالیک اوْلان داغ چایلاریندا یارانیر. بئله کی، چایین گتیردیگی برک ماددهلر یوکسک سورعت حسابینا آشاغی آخاردا توپلانمیر، بیرباشا تؤکولدویو هؤوزهنین ایچریلرینه دوغرو آپاریلیر (کونقو، یئنیسئی، تاخو، کولورادو و س. داغ چایلاری). بیر چوْخ دوزنلیک چایلاریندادا ائستواری یارانیر (آمازون، موقدس لاورئنتی، اوب و س) بونون سببلریندن بیریمنسبده باش وئرن یوکسک اوکئان قابارما و چکیلمهلریدیر. قابارما زامانی چایدا سو منصبدن گئرییه دوغرو آخیر کی، بونا قابارما بورو دئییلیر. ائستوارینین یارانماسینین دیگر سببی منصبدن کئچن اوکئان جریانلاریدیر. جریانلار منصبده توپلانان چؤکونتولری اوکئانین درینلیکلرینه آپاریر.
چای درهلریدَییشدیر
منشایینه گؤره چای درهلری اساساً ائروزییا منشالی اولور. لاکین بعضی چایلارین درهلری تئکتونیک چؤککلیکده یئرلشیر. اورتا و آشاغی آخارلاردا چایین درهسی خئیلی گئنیش اولارسا، ونا چای وادیسی دئییلیر. مثلاً؛ نیلین، کورون، قانقین وادیلری کیمی. چای درهسینین سو ایله اؤرتولو حیصه سینه یاتاق دئییلیر. چای منصبده چوْخلو قوللارا آیریلاراق دئلتا عمله گتیریر.
چایین دئلتاسیدَییشدیر
دئلتا چایین آشاغی آخاریندا سورعتینین آزالماسی حسابینا توپلانان چؤکونتولر نتیجهسینده آللوویال دوزنلیکلره چئوریلیر و تدریجاً بؤیویور. منصبینده دئلتا اوْلان چایلارین بعضیلری: لئنا، نیل، میسسیسیپی، اورینوکو، وولقا، کور، نیگئر، دونای، قیزیلیرماق، هیند، قانق-براهماپوترا، ایراوادی، خوانخئ و س.
مشهور چایلاردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
همچینین باخدَییشدیر
قیزیل اؤزهن کور چایی آراز نیل


text:
اورقازم
اوْرقازم— اۇزون مۆدّتلی جينسی تحریک نتیجهسینده یئتیشیلَن و فرده ذوق وئرن فيزيولوژيک و پسيکولوژيک حالت. اوْرقازم جينسی تجروبهنین ان اۆست سطحيدير. بۇ حالت، عۆمومیتله ائرککلرده جينسی بوْشالما؛ هر ايکی جينسده ده قيزارما، نفس و قلب سۇرعتینین آرتماسس، ایرادهسیز اینقیباضلار کیمی فيزيکی عامیللرده برابر گؤرولور. اوْرقازما جينسی رابیطه يا دا ماستورباسيون ايله چاتماق اوْلار. اوْرقازم حالتی ۱۰ الی ۲۰ ثانيه آراسی قدر سۆرر. آمّا ایشهآلینان بعضی داوا و کرملر بۇ مۆدّتی اۇزادابيلير. آروادلار، کیشیلردن داها گئج اوْرقازما چاتمالارینا رغماً اگر لازیم تحریک وئريليرسه کیشیلردن داها شيدّتلی اوْرقازم حالتلری تجروبه ائدهبیلرلر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Orgazm»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مارکو پولو
مارکو پولو (۱۵ سپتامبر ۱۲۵۴ - ۸ ژانویه ۱۳۲۴)، ایتالیا سیاحتچیسی. مارکو پولو ایتالیادان مرکزی شرق و اوْرتا آسیا یوْلو ایله چینه گئتمیشدیر. مارکو پولو باکی نفتینین یاخین شرق اؤلکهلرینه آپاریلماسیندان سؤز آچمیش، هابهله شاماخی و بردهنین ایپک ممولاتلارینین گؤزللیینی وورغولامیشدیر.
۱۳-یوز ایل اوْرتالاریندان اعتباراً آوروپالیلارین جوغرافی تفکّور دایرهسی گئنیشلنمهیه باشلامیشدی. بعضی آوروپا تاجیرلری شرقله تیجارته جان آتیردیلار. بۇنا مثال اوْلاراق ایتالیا سیّاحی و یازیچی سی مارکو پولونون منسوب اوْلدوغو ونیز تاجیرلرینین پولو عائلهسینی گؤسترمک اوْلار. آتاسینی و عمیسینی مۆشایعت ائدن مارکو ۱۲۷۱-جی ایلده آرالیق دنیزی ساحللریندهکی آکا شهریندن یوْلا دۆشهرک هؤرموزه گلیر و اوْرادان کاروانلا مرکزی آسیانین صحرالاریندان و داغلاریندان کئچهرک اۇزون آیلار یوْل گئتدیکدن سوْنرا ۱۲۷۵-جی ایلده شیمالی چینه گلیب چیخیر. مارکو پولو مرکزی آسیا ویلایتینده و چین کیمی بؤیوک دؤولتده اوْلموش ایلک آوروپالی حساب اوْلونور. اوْنون عائلهسی تام ۱۷ ایل بۇ قدیم دیارین مۆختلیف ایالتلرینی گزمیش، اوْنون بؤیوک خانی اوْلموش کوبیلایین (چینگیز خانین نوهسی) حؤرمتینی قازانمیش، تیجارتله مشغول اوْلموشدور. گئرییه داها تهلوکهسیز حساب اوْلونان دنیز یوْلو ایله قاییتمیشدیر. مارکو پولونون ۱۴ گمیدن عبارت دونانماسی ۱۲۹۲-جی ایلده زیتون (هازیرکی تیانچژوو) لیمانیندان یوْلا چیخیر. هر یئرده آسیانین شرق و جنوب ساحللرینه یاخین اۆزرک هیند-چینین و سری-لانکانین یانیندان کئچیب هؤرموزه گلیرلر. یالنیز ۱۲۹۵-جی ایلده پولونون عائلهسی بؤیوک واریداتلا ونیزیا قاییدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- مارکو پولو
- ۱۲۵۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۳۲۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- 13th-century explorers
- 13th-century Venetian people
- 13th-century Venetian writers
- 14th-century Venetian people
- Explorers of Asia
- Explorers of Central Asia
- Explorers from the Republic of Venice
- Medieval travel writers
- ونیز دوغوملولار
- Republic of Venice merchants
- Republic of Venice writers
- Venetian expatriates in China
- Venetian male writers
- Venetian Roman Catholics
- Venetian travel writers
- 14th-century Venetian writers
- 13th-century Italian writers
- 14th-century Italian writers


text:
عباس لسانی آجلیق اعتصابینا باشلادی
یوسف کارینین ده لسانینین اعتصابینا دستک اولاراق آجلیغا باشلادیغی بیلدیریلیر
آذربایجانلی سیاسی محبوس عباس لسانینین آجلیق اعتصابی باشلاتدیغی بیلدیریلدی.
یئرلی اینترنت خیر سیتهلرینه گؤره، اردبیل حبسخاناسیندا توتولان لسانی، تهلوکهلی توتوقلولارین سیاسی - امنیتی محبوسلارین آراسینا گؤندریلمهسینه قارشی بو گوندن اعتباراً (جمعهارتهسی، خرداد آیینین ۲۲سی) آجلیق اعتصابینا باشلادی.
تورک توتوقلو عباس لسانی، ایکی گون اؤنجه، قالدیقلاری بؤلومه گتیریلن تهلوکهلی محکومون باشقا بؤلومه گؤندریلمهمهسی حالیندا آجلیق آکسیاسینا، داها سونرا دوروم دییشمز ایسه اؤلوم اوروجونا باشلایاجاغینی بیلدیرمیشدی.
بو آرادا اردبیل حبسخاناسیندا توتولان بیر باشقا تورک سیاسی توتوقلو یوسف کارینین ده لسانینین اعتصابینا دستک اولاراق آجلیغا باشلادیغی بیلدیریلیر.
ایلگیلیلی خبرلر
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی ائتدیگی شیکایتین محکمهسی باشلادی
آذربایجانین ارمنیستانا قارشی اولوسلارآراسی عدالت دیوانیندا ائتدیگی "عرق آیریمچیلیغی" شکایتی ایله باغلی محکمه پروسهسی باشلادی
آذربایجان جمهوریتینین مستقیللیگینی برپا ائتمهسیندن ۳۰ ایل اؤتور
بو گون آذربایجان تکجه سوسیال-اقتصادی ایستیقامتده دئییل، بیلیم، اینجهصنعت و مدنیت ساحهسینده ده دونیانین سرعتله اینکیشاف ائتمکده اولان گنج دؤولتلریندن بیریدیر
گنجه، شهیدلرینی آندی
گنجهیه اوزاق منزیللی موشکلرله ائدیلهن سالدیریلاردا ۲۶ وطنداش اؤلدورولدو، ۱۳۰ نفر یارالاندی


text:
اولسایدی میسّر، گؤزلیم، یارین اولاردیم
هر لحظه غمین چکمگه غمخوارین اولاردیم
هر شب دولاشیب صبحه کیمی شمعِ جمالین
پروانه کیمی، طالبِ دیدارین اولاردیم
ممکن کی دئییل بیرده گزیم گلشنِ کویون
ممکن گر اولایدی، یئنه زوّارین اولاردیم
ای طوطی وشیم، آیئنهٔ حُسنونو گؤرجک
آلودهٔ اول لعلِ شکر بارین اولاردیم
مجنون کیمی دایم، سر کویوندا گزه ردیم
عؤمروم نقدر وارسا، پرستارین اولاردیم
یوسیف کیمی وئرسه یدیله دیندارینا قیمت
جان نقدی ایله من ده خریدارین اولاردیم
واحد، سرِ کویوندا گزه ردیم گئجه ـ گوندوز
ای مه، بو ادا ایله دل افکارین اولاردیم


text:
اویان نیوز:
اوزایدا گزن،اوزای گمیلری(سفینه فضایی)، یئر کورهسیندن شکیل چکهرک، بو کورهنین باشقا اوزونو گؤستهرمک ایستهییرلر،یئر کورهسینده اوز وئرمیش یانارداغلارین پؤسگورمهسی(فوران) ،قورخونج قاسیرغالار و…اوزایچیلارین چکدیگی شکیللردن اؤرنکلردی (مثال).دئمهلیدیر،هر ایل باشی، ۲۰۱۳ ایلینده اوز وئرمیش اولایلارین سیرالاماسی، یامان مود اولوب بواوزدن، ناسا،،۲۰۱۳ ایلینده اوزایدان(فضا) چکیلمیش یئرکورهنین شکیللرین ان اوستونلرینی یایینلاییب. بو شکیللر(عکس)، اوزای گمیلریندن ویا اوزای دوراقلاریندان(ایستگاه فضایی) چکیلیب. اوزایدان چکیلمیش شکیللری گؤرمک ایستهییرسیزسه بیلیم سسیدن آیریلمایین.
هاییان قاسیرغاسی،فیلیبینه یئتیشمهدن اؤنجه
ژاپونون ساکوراجیما یانار داغینین پؤسگورمهسی
اوکلاهامادا اوز وئرمیش EF-5 فیرتیناسی
آلاسکانین بولودسوز گؤی اوزهری
کالیفورنیانین بولودسوز گؤی اوزهری
نوادا-رینو شهرینین اوزایدان چکیلمیش شکیلی
Pavlofیانارداغی
قایناق: بیلیم سسی


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/مئی ۲۱
، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ شوّال/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ شوّال/رویدادلار
- ۱۸۷۱ - کمون پاریس فرانسهنین میلی دولتینین علیهنه قیام ائیلهدی.
- ۱۹۹۱ - راجیو گاندی (عکسده)، هیندوستانلی سیاستچی و قاباقکی باش وزیری، ترور اولدی.
- ۱۹۹۸ - ژنرال سوهارتو اندونزینین قاباقکی رئیسجومهور ، خالق اعتیراضلارینا گوره، مجبور لوادی قودرتدن کنار دورسون.
- ۲۰۰۳ - الجزاییرین شومالیندا بیر زلزله ایکیمیننن چوخ اولن و اونلارمین یارالی و حدود ۱۵۰٬۰۰۰ نفری ائوسیز قویدو.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ شوّال/دوغوملار
- ۱۴۷۱ - دوغومگونی: آلبرشت دورر آلمانلی رسّام
- ۱۵۲۷ - دوغومگونی: ایکینجی فیلیپ ایسپانیا پادشاهی
- ۱۶۸۸ - دوغومگونی: الکساندر پوپ اینگیلیسلی شاعیر و نقدچی
- ۱۸۴۴ - دوغومگونی: هانری روسو فرانسهلی رسّام
- ۱۹۱۶ - دوغومگونی: هارولد رابینز آمریکالی یازیچی
- ۱۹۲۱ - دوغومگونی: آندره ساخاروف شورویلی فیزیکچی، نوبل صولح جایزهسین قازانان
- ۱۹۷۵ - دوغومگونی: همایون شجریان ایرانین سوتنی موسیقیسینین خوانندهسی و تنبک و کامانچا چالانی
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ شوّال/اولوملر
- ۱۴۷۱ - اولومگونی: آلتینجی هنری اینگیلیسین پادشاهی
- ۱۷۸۶ - اولومگونی: کارل ویلهلم شیله آلمانلی-سوئدلی داروساز
- ۱۹۴۹ - اولومگونی: کلاوس مان آلمانلی یازیچی و توماس مانین اوغلو
- ۱۹۶۴ - اولومگونی: جیمز فرانک آلمانلی فیزیچی، ۱۹۲۵ اینجی ایلده نوبل فیزیک جایزهسین قازانان
- ۲۰۰۰ - اولومگونی: جان گیلگد اینگیلیسلی اویونچو، خواننده و فیلم یؤنئتمنی، اسکار جایزهسین قازانان
- ۲۰۱۴ - اولومگونی: علیرضا سلیمانی ایرانلی کشتیگیر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ اردیبهشت/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ مئی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ شوّال/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ اردیبهشت/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ مئی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ شوّال/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۳۱ اردیبهشت/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۱ مئی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ شوّال/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
ایتیریلمیش اوفوق
ایتیریلمیش اوفوق (اینگیلیسجه: Lost Horizon, فارسجا: افق گمشده ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فانتزی دراماتیک رومانتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی اچ. بی. وارنر، جان هاوارد (اویونچو آمریکایی)، سام جافی (اویونچو)، جین وایت، رونالد کولمن جانلاندیریب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- LOST HORIZON poster 1936.jpg
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ایتیریلمیش اوفوق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- فیلملر ۱۹۳۷ (میلادی)
- English-language films
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- ۱۹۳۷-جی ایل فیلملری
- آمریکا فیلملری
- آمریکانین درام فیلملری
- اینگیلیسجه فیلملر
- 1935 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
- فرانک کاپرانین فیلملری
- آمریکانین آرشیو فیلملری
- آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر


text:
سانتا کروس (جزایر قناری)
سانتا کروس (جزایر قناری) (اینگیلیسجه: Province of Santa Cruz de Tenerife) ایسپانیا دا یئرلشیب. و ۳۳۸۱ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۰۲۷۹۱۴ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Province of Santa Cruz de Tenerife»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سانتا کروس (جزایر قناری) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اؤنسؤزلر:
● ايکينجي باسقينين اؤنسؤزو: اوتانجاق آنلاملار: بودور کيتابين روحو
● بيرينجي باسقينين اؤنسؤزو: دونياني بير آرايا گتيرن شاعيردير
● گيريش: بعضي آچار سؤزلرين آچيقلاماسي
بؤلوملر:
● بيرينجي بؤلوم: سؤزجوک اولمايان يئرده هئچنه يوخدور
● ايکينجي بؤلوم: شعر، شعارچيليق و ايدئولوگييا
● اوچونجو بؤلوم: شعر آراجميدير، آماجمي؟
● دؤردونجو بؤلوم: شعر: فايدا، اَيلنجه و گئرچکليک؛ هورکهايمئر، آدورنو، يوخسا گادامئر
● بئشینجی بؤلوم: آیدینلانما ایشیغیندا رومانتیزم
● آلتینجی بؤلوم: گلهنک و گوج قورولوشلاری
● یئددینجی بؤلوم: شهریار نیسگیلی، نوستالگییانین تحلیلی
● سککیزینجی بؤلوم: آتلار، تانکلار و سالخیم سؤیود
● دوققوزونجو بؤلوم: شعر، قادین شاعیرلر و فئمینیزم
● اونونجو بؤلوم: شعر و دوشونجه؛ هؤلدئرین، والئری، افلاتون و هایدگئر
● اون بیرینجی بؤلوم: نیچهدن هئچه
● اون ایکینجی بؤلوم: عاغیلا قارشی چایخانا عصیانی؛ “فوتوریزم”دن “سوررئالیزم”ـه
● اون اوچونجو بؤلوم: قورولوشچولوق؛ سن یازینی یازمیرسان، یازی سنی یازیر
● اون دؤردونجو بؤلوم: یازیچینین اؤلومو، اوخوجونون دؤنمی
آرتیرمالار:
● آنجاق شعر؛ (یئنی بیر کیتابدان فراگمئنتلر)
● آچیقلامالار (پارناسلار، دونکیشوت، سؤیلم، ریلکه، آدورنو …)
● سؤزلوک (کیتابدا گئدن بعضی تئرمینلرین اینگیلیسجه قارشیلیغی)


text:
تورکیه سعودی عربستانگه عکس العمل کورستدی
تورکیه نینگ اوشبو عکس العملی جمال قاشقچی قضیه سی بیلن علاقه لی
تورکیه جمهوریتی عدلیه وزیری عبدالحمید گل, جمال قاشقچی قضیه سی نینگ یاریتیلیب بیریلیشی بوییچه سعودی عربستان نینگ یخشی بیر سیاست آلیب بارمیاتگن لیگی نی بیلدیررایکن, اوشبو خصوصده خلق ارا جامعه نینگ همکارلیگی بیلن ایش آلیب باره باردیگن لیک لری نی معلوم قیلدی.
گل, قاشقچی قضیه سی بیلن علاقه لی مظنون لرنینگ تاپشیریلیشی گه تیگیشلی طلب نینگ سعودی عربستان تامانیدن رد قیلینیشی باره سیده توخته لیب اوتدی.
تورکیه نینگ سعودی عربستاندن, حقوق دایره سیده مظنون لرنی تاپشیریشی نی طلب قیلگن لیگی نی بیلدیرگن گل, "اوشبو خصوصده سعودی عربستان تمانی نینگ معقول بیر سیاست آلیب باریشی کیره ک. بیراق بونده ی بیر سیاست گه شاهد بولمه دیک. ایندی بیز خلق ارا جامعه نینگ همکارلیگی بیلن ایش آلیب باره میز" دییه قید ایتدی.
گل, اوشبو قضیه نینگ یاریتیلیب بیریلیشی اوچون خلق ارا جامعه و سعودی عربستان نینگ تورکیه بیلن همکارلیک قیلیشی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیردی.
سعودی عربستان نینگ قاشقچی نینگ جسدی نینگ تاپیلیشی گه مانع بولگن لیگی نی بیلدیرگن گل, "اوشبو قضیه اونوتیلیشی ممکن بولمه گن وحشیانه بیر جنایت دن عبارت. تورکیه بیرینچی کوندن بیری اوشبو قضیه نی دقیقاً کوزه تیب کیلماقده" دییه قید ایتدی.
سعودی عربستان لیک ژورنالست جمال قاشقچی, اکتوبر آیی نینگ 2 نچی کونیده اولکه سی نینگ استانبول باش قونسلگرلیگیده وحشیانه بیر شکلده اولدیریلگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه رادیو تلویزیونی باشلیغی تی آر تی ورلد فورم نینگ آچیلیش صحبتینی عملگه آشیردی
ایردوغان: برچه مظلوم لر اوچون کوره شیش گه دوام ایته میز
جمهور باشلیغی ایردوغان عدالتلی گلوبال بیر تیزیم قوریلگونچگه قدر کوره ش آلیب باره جکلرینی بیلدیردی
تورکیه جمهور رئیسلیک علاقه باشقرووی باشلیغی : گلوبال معمالرگه گلوبال مقیاسده ییچیم تاپیش کیره ک
آلتون بیلن بو ییل 5- اویوشتیریلگن "ت ر ت ورلد فورم 2021" گه ویدیو پیام جونتدی


text:
ویکیپدیا:جسور اوْل!
خوش گلیبسن.
ویکیپدیا تکجه هامی جسور اولدوغو زامان باجارییلا قاباغا گئدیر. ویکیپدیا سؤزون اصل معناسیندا آزاد یئردیر. بوردا گز-دولاش، هئچ نهدن قوْرخمادان یانلیش بیلدیکلرینی دۆزلت، مؤحتواسینی آز سایدیغین مقالهلری زنگینلشدیر و... بونو ائتمهیه سنین تام ایختیارین واردیر! بو آزاد یئرده جمعی بیر محدودیت وار: نزاکتلی و طرفسیز اوْل و اۆچ قایتاریش قانونونو پوْزما!
هئچ کیمسه اؤز یاراتدیغی مقالهنی اؤز مالی بیلیب، باشقا ایشلدنلرین ضررسیز و فایدالی دییشدیرمهلرینین قاباغینی آلا بیلمز. ایندی تۆرکجه ویکیپدیادا ایستهدیگین قدر یانلیش تاپا بیلرسن (اؤزللیکله یازی قایدالاری پوْزونتوسو - اونلاری یازی قۇراللاری اساسیندا جورلاسانیز سیزه آلقیشلار گلهجکدیر). بۇ صفحهده بئله سیز هانسیسا یانلیشلیغی تاپیب جورلایا بیلرسینیز. سیز مقالهده رادیکال بیر دَییشدیرمه ائتمک ایستهییرسینیزسه، ایستیناد ائتدیگینیز قایناق اولمالیدیر. بو تهر دَییشیکلیکلری ائتمهدن قاباق مقالهنین دانیشیق صفحهسینده دانیشمانیز یاخشیدیر.
اولا بیلرکی، قاباغینیزا مؤحتواسیز، ائله-بئله یارادیلمیش و یا هئچ بیر بیلیملیکلیک دَیَری اولمایان مقاله چیخسین. جسور اول! بئله مقالهیه مؤحتوا، بیلیملیکلیک دَیَر وئرمهیه چالیش. آنجاق مقالهده "اله گلن" بیر شئیین اوْلمادیغی گؤرورسن، اوندا اونو سیلینهجک صفحهلر لیستینه {{سیل}} سؤزلرینی یازماق ایله آرتیر. اگر قرارینی حاقلی بیلسهلر، ایدارهچیلر اوْ مقالهنی سیلهجکلر.
ایندی جسارت قازاندینسا بو یازینین اوستونه کیلیک ائت و دَییشیکلیکلری نئجه ائده بیلهجگینی اؤیرن. اۇنوتما، ویکیپدیا اۆچون تکجه سن چالیشماییرسان، بۇردا سنین چوْخلو فیکیرداشلارین واردیر. چتینلیگه دوشنده اوْنلاردان کؤمک ایستهمکدن چکینمه.
هله لیک بو قدر.... ایلک مقالهنی یازماق اوچون بو مقالهنی ده اوخو (یازییا کیلیک ائت) و سن آرتیق ایلکین تانیشلیق ایله سیلاحلانمیش اولاجاقسان. بیر مۆدتدن سوْنرا گؤرهجکسن کی، ویکیپدیا مقالهلرینین کؤلگهسینده سنین د٬نیا گؤروشون داهادا گئنیشلنیبدیر.
یازدیغینیز مقالهلردن سون درجه ده عئینیتلی اوْل, ذهنیتلیلیکدن قاچماغا چالیش!


text:
سن لورنزو د ال اسکوریال
سن لورنزو د ال اسکوریال (ایسپانجا: San Lorenzo de El Escorial) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر ۱۰۳۲ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۵۶٫۴ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۷۸۸۹ نفر دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Lorenzo de El Escorial»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سن لورنزو د ال اسکوریال گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هر چند قوتولماق هله یوخ دارلیغمیزدان
اما بیر آزادلیق دوغولوب وار لیغمیزدان
(وارلیق)نه بیزیم تکجه آزادلیق قوشوموز دیر
بیر مژده ده وئرمیش بیزه همکار لیغمیزدان
به به نه شیرین دیللی،بو جنت قوشی،طوطی
قندین آلیب الهام له دیندار لیغمیزدان
دیل آچامدا کارلیق داگئدر،کورلوغلوموزدا
چون لا للیغمیز دوغموش ایدی کار لیغمیزدان
دشمن بیزی ال بیر گؤره،تسلیم اولی ناچار
تسلیم اولوروق دشمنه ناچارلیغمیزدان
هر انقلابین وور- ییخی صون بنالیق ایسته ر
دستور گرگ آلماق داها معمار لیغمیزدان
هشیار اولاسوز،دشمنی مغلوب ائده جکسیز
دشمنلریمیز قورخوری هشیارلیغمیزدان
بیرلیک یارادون،سؤز بیر اولاربیز کیشی لرده
یوخلوقلاریمیز بیتدیره جک وار لیغمیزدان
۱۳۵۸


text:
خیانت اولماز
آرادا، البته، محبت اولماز.
اورهکلر دیل تاپسا، بیرگه دؤیونسه
اورتادا کین اولماز، کدورت اولماز.
آغ گونده ان باشدا گؤرونن کسده
دار گونده خلوتده سورونن کسده
ذره غئیرت اولماز، صداقت اولماز.
ایگیدلر بسلهییر هر ائو، هر اوجاق
اونلار گؤزل بیلیر دؤیوشدن قاباق
دؤشونه دؤینده جسارت اولماز.
سارسیتسین دوشمنین قلبینی کدر
بیزیم نسیللرده تا قبره قدهر
وطنه، میللته خیانت اولماز.
گؤزللیک، اینجهلیک، سئوگی، وفا اینساندان آیریلماز
جوشان سئللر، آخان چایلار نئجه عماندان آیریلماز.
اوزاق دوشسه گؤزومدن دیلبریم، کؤنلوم دؤزر، چون کی،
سئونلر بیلمهمیش اولماز، ووصال هیجراندان آیریلماز.
وفاسیزدان وفا اومما، وفادان یوغرولوب عشقیم
جانیندان آیریلار عاشیق، فقط جاناندان آیریلماز.
بوتون دونیا یئریندن، محوریندن قوپسا آیریلسا،
“سلیمان روستم”ین قلبی آذربایجاندان آیریلماز.
من اؤزومدن اوول یول گئدنلرین
جیغیرینا باخدیم، ایزینه باخدیم.
وطنین، میللتین دار گونلرینده
جرعتله اؤلومون گؤزونه باخدیم.
سئیر ائدیب، یوردومون گولزارینی من
خزانسیز، ابدی باهارینی من
خوشبخت نسیللرین ووقارینی من
ساندیم کی، بختیمین اوزونه باخدیم.
یانیندان کئچمهدیم مئیخانهلرین
معماری آدلاندیم کاشانهلرین
باخمادیم سؤزونه بیگانهلرین
اؤز شاعر قلبیمین سؤزونه باخدیم.
کؤنلوم یئنه مین شووقیله جانان، سنی ایستر
آند اولسون عزیز جانینا کی، جان سنی ایستر
چکمز اتهییندن الینی، چکسهده هیجران
ائیلر جانینی جانینا قوربان، سنی ایستر
ایلهام آلیرام اینجه سسیندن، نفسیندن
تک من دئییلم، شانلی بو دؤوران سنی ایستر
سن قلبی تمیز، آلنی آچیق، شوخ گوزهلیم سن
ائللرده اولوب حوسنونه حئیران سنی ایستر
ایشدیر، منه اوز وئرسه فراغیندا کدر، غم
کؤنلوم یئنهده دردینه درمان سنی ایستر
گون کئچسه زامان کئچسه وفاسیز بئله اولسام
اوول کی محبتله “سلیمان” سنی ایستر!
گلدی مین دیللی باهار کؤنلومه تبریز دوشدو
گوللو بولبوللو باهار کؤنلومه تبریز دوشدو
تبریزین دردی منیم دردیم اولوب ایللردیر,
اوردادیر, نازلی نیگار, کؤنلومه تبریز دوشدو
چوخدا دونیادا گوزهل, آدلی شههر مین- میندیر
هر یئرین اؤز یئری وار, کؤنلومه تبریز دوشدو
باجیمی- قارداشیمی, سئوگیلیمی گؤرمهلییم
یوخ, دهییشمز بو قرار, کؤنلومه تبریز دوشدو
من “سلیمان” کور, آراز نغمهلی شاعر بابایام-
چکیرم عالمه جار, کؤنلومه تبریز دوشدو.


text:
عرب الیفباسی
عرب الیفباسی— ایسلام باشلانیشیندا علی خلافتینده انجیلی سریانی الیفباسی یئرینه قؤشولدو بو الیفبا نبطی الیفباسیندان سککیز حرف ایضافه ائتماقینان اله گلدی.
ایمام حسن ۸ حرفی نبطی الیفباسینا ایضافه ائتدی و عربجه الیفبانی کوفی خط آدینا یازدی بو ۸ حرف عربجه دیلده وارایدی و آیریجا دیللرده گؤروشمور (هابئله: طا - ظا - صاد - ضاد - ثِ - غین - عین - ذال)
۷.جی یۆزایللرین سوْنلاریندان بۇ یانا اموی و عباسی ایمپیراتورلوقلاری آراجیلیغییلا اوْرتا شرق مرکزلی بؤیوک بیر منطقهیه یاییلما ایمکانی تاپمیش ایسلام دینینین تصاحوب ائتدیگی جوغرافیالاردا ایشهآلینان الیفبادیر. دۆنیادا لاتین الیفباسیندان سوْنرا یازی دیلی اوْلاراق اَن چوْخ ایشلهنن یازی سیستمیدیر. عرب الیفباسی ۲۸ حرفی وار و ساغدان سوْلا یازیلیر.
حرفلردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقدَییشدیر
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Arap alfabesi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
قاربین موقوروزا
قاربین موقوروزا (ایسپانیاجا: Garbiñe Muguruza)، (دوْغوم. ۸ اوکتوبر ۱۹۹۳، کاراکاس، ونزوئلا) ایسپانیالی تنیس اوْیونچوسو. تنیسه ۳ یاشیندا باشلایان موقوروزا، تک قادینلار سیرالاماسیندا ۶ ژوئن ۲۰۱۶ تاریخینده ۲-جی سیرادا یئر آلاراق باشاری یوْلونون ان یوخاری درجهسینه چاتمیشدیر.
قرنداسلم (Grand slam) موسابقهلرینده بیرینجی دؤمه فینالا چیخیشی ۲۰۱۵ ویمبلدونا اوْلموشدور. ۲۰۱۶ فرانسه آچیق (France Open) یاریشمالاریندا ایکینجی دفعه فینالا چیخمیش، آمریکالی رقیبی سرنا ویلیامزی ۲–۰لیک سِتلرله اۇدوب، باشاری یولونداکی بیرینجی قهرمانلیغینی قازانمیشدیر.


text:
جان سیلی تاونزند
جان سیلی تاونزند (اینگیلیسجه: John Sealy Townsend) بیلیم اینسان. ۷ ژوئن ۱۸۶۸ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۸ ایل عومر ائلهییب و ۱۶ فوریه ۱۹۵۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. جان سیلی تاونزند ترینیتی کالجیینده درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری آکسفورد بیلیمیوردودیر. اوْ فیزیک ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Sealy Townsend»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جان سیلی تاونزند گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کیچیک، تمیز دونیاما، اویون یاراشیق ایدی.
یولداشلاریم، دؤورهمده،هامیسی شاد، کینهسیز
بیر آن کوسو اولسایدی، گئنه باریشیق ایدی.
قارانلیق، قورخولویدی، اما اوندان قاچمازدیق،
گئجهلر ناغیللاردا شیرین، تمیز محبت
بیزی باریشدیراردی.
ائله بونا گؤره ده،
کؤنلوموزون قاپیسین کینهلره آچمازدیق.
ائله بیل گؤزلریمیز گئجهلر ده گؤرردی،
اولدوزلار آی-گونش تک بیزه ایشیق وئرردی.
کئچری کیچیک بولود گونون اوستون آلسایدی،
بیلیردیک گون چیخاجاق، بولود دا قالمایاجاق.
گئنه ده دستهلشیب، دورماییب باغیراردیق،
گونشی نغمهلرله قوناق دا چاغیراردیق.
«گونوم گئدیب سو ایشسین،
آبی دونون دهییشسین…
گونوم، چیخ، چیخ».
زامان، ناققا بالیق تک، اوشاقلیغیمیاوددو،
کئچری غملریمین، کیچیک سئوینجلریمین
یئرین بؤیوک کدرلر، سؤنمز کینهلر توتدو.
گونش بیزیم اؤلکهدن اوغورلاندی، توتولدو،
ایستی ایشیق چئشمهسی قورودو و قورتولدو.
ایندی ایللردن بری گئجهلریمیآیسیز،
گوندوزلریمیگونسوز باشا چاتدیریرام من.
بؤهتان، یالان آلدانمیش یوردوموزو بورویوب،
شادلیغین، سعادتین کؤکو دیبدن قورویوب.
هئچ زاد قارانلیق کیمیمنیم کؤنلومو سیخمیر،
او گؤزهل اوشاقلیغیم بیر آن یادیمدان چیخمیر.
ایندی نئجه تابلاشیم بیر بئله قارانلیغا؟
بیر ده دوشونورم کی، گونش تکجه بورادان یوخ،
آیری اؤلکهلردن ده یامانجا اوغورلانیب.
بونو دا دوشونورم: او قارانلیق زیندانی
اوشاقلیقدا اوخویان نغمهلر ییخا بیلمز،
او قارا دوستاقلاردان یالقیز سس چیخا بیلمز.
آتا-بابا سؤیلهین «دمیر چاریق» کؤهنهلیب،
ایندی بو چتین یولدا دمیر آیاق لازیمدیر.
دمیر عصا آتیلیب، ناغیللارا قاتیلیب،
ایندی پولاددان توفنگ، حدسیز-حسابسیز فیشنگ،
خالقین سؤنمز عشقیندن بیر ده دایاق لازیمدیر.
هر کس سئوسه گونشی باشقا سئوگیسین آتار،
یورولوب یولدا قالماز، اونودار اؤزونو ده.
اوزاق داغلار دالیندان گئدیب گونشی تاپار.
اوجا سسله دئییرم:
من گونشی سئویرم!
من گونشی سئویرم!


text:
بهاییلیک
بهاییلیک حال-حاضیردا دونیانین 235 اؤلکهسینده 6 میلیوندان چوخ آردیجیلی اولان بیر دین. بهایی دینی 19نجو عصرین ایکینجی یاریسیندا ایراندان آذربایجان، تورکیه، اورتا آسییا، روسیه، اوروپا و شیمالی آمریکایا، 20نجی عصرین 30-50-جی ایللرینده ایسه جنوبی آمریکا، آفریقا، اوستورالیاو اوکئانییا آدالارینا یاییلمیشدیر. بو دینی قبول ائتمیش شخصلرین نوماینده سی اولدوغو میلتلرین، خالقلارین و ائتنیک قروپلارین سایی 2100 کئچمیش، بهای دینی ادبیاتی 802 دیله ترجومه ائدیلمیشدیر.
بهایلیک و آذربایجاندا بهای دینی نین تاریخی[دَییشدیر]
19نجو عصرین 40-50جی ایللرینده ایراندا یارانمیش بهای دینی دونیا دینلری آراسیندا ان سون یارانانلارداندیر. تام موستقیل دینی تعلیم اولماسینا باخمایاراق، اونو بعضا یالنیش اولاراق «ایسلام طریقتی» و یاخود «ایسلام داخیلینده رئفورماسییا حرکاتی» کیمی تقدیم ائدیرلر.
بهایلر واحید بینالخلق تشکیلاتدا – بهایلرین خلق آراسی بیرلیگینده بیرلشمیشدیر. بو خلق آراسی دین قورومون عالی روحانی و تشکیلاتی، " آللاهین اوجا عدالت ائوی" (بیت العدل اعظم الهی) و موقدس زیارتگاهلاری ایسرایلین حیفا و عکا شهرلرینده یئرلشمیشدیر.
بهایلرین خلق آراسی بیرلیگی– صولحو، جماعت اۆچون اینسان حاقلارینی قوروماق، خالقلارین ایقتیصادی، سوسیال و مدنی اینکیشافی نا نایل اولماق یوللاریندا بمت-نین بیر سیرا اورقانلاری– ئکوسوس(Ecosos)، یونیسئف(UNISEF)، یونئپ ایله امکداشلیق ائدیر. بیرلیک هر ایل دونیانین موختلیف یئرلرینده تحصیل، صحیییه، ائکولوگییا، اینسان حوقوقلاری ساحه سینده 1500-ه قدر لاییحه حیاتا کئچیریر. آمریکا، کانادا، اوستورالیاو بعضی اوروپا، آسیا و آفریقا اؤلکهلرینده بهای ایجماعلاری نفوسو آزلیق ساییلیرلار.
بهای دینینین تاریخی، علی محمد باب، حسینعلی نوری (بهاء الله) و عبدالبها دؤورونون دراماتیک ایشلرینه گوره چوخ کیتابلار یازیلمیشدیر. بو کیتابلاردان بعضیلرینین آذربایجان دیلینه ترجومهسی وار:
-نبیل زرندی. دان یئرینین شفقلری. -جون ائسسلئمونت. بهاالله و یئنی ائرا.
19نجو یوز ایلین باشلانیشیندا ایران اؤلکهسینین اینسانلاری مین ایل غیبت ائدمیش اون ایکینجیایمام مهدی (ایمام زمان) تئزلیکله گلماقین گوزلوردولر. اینانیردیلار ، او، اوّلکی گؤرکمینده قاییداجاق، اؤزونو عالی حؤکمدار ائلان ائده جک، یئرده ظولمون کؤکونو کسیب، عدالتی قوراجاق. مهدینین یاخین گونلرده گلماقینا اینام شیخیه طریقتینده داها گوجلو بیلینیردی. مسلکین لیدئری شیخ احمد احسائی نین نظرینجه، مهدینین حاکیمیتی تئزلیقجا اولاجاقدیر. مهدی دۆنیادا آدلیمدی، روحانی سجیییه داشییاجاقدیر. اونون غلبه لری اینسان قلبلرینین قالالارینی فتح ائتمکدن عیبارت اولاجاقدیر. موسلمانلار ایلاهی ظوهورون 1260-جی ایلده (یعنی1844-جو ایل) باش وئره جگینی گؤزله ییردیلر. چونکی ایمام علینین (ع.ص.) دیلیندن نقل اولونان حدیثده دئییلیردیکی، " آغاج ایلینده (1260) ایلاهینین دوغرو یول گؤسترن آغاجی دونیایا گله جکدیر " . ایمام جفر صادیق (ع.ص.) ده مئهدی باره ده دئمیشدیر: " 60-جی ایللرده اونون فعالیتی اوزه چیخاجاق و آدی تئز-تئز خاطیرلاناجاق " .
همین ایللر خریستیان دونیاسیندا دا اینسانلار هیاجان ایچینده ایدی: آسیادا یوزئف وولف، اینگلیس ده ائدوارد ایروینق، پئنسیلوانییادا ویلیام میللئر، آلمانییادا لئونارد کولبئر بیر-بیریلریندن خبرسیز – تؤورات و اینجیل یازیلارینین تدقیقیعصاسیندا 1844-جو ایلده (1260) عیسی ناصری ایکینجی گلماقین باش وئره جگینیسؤیله ییردیلر.
و. آ. سپایسئر «جویوتلر پئیغمبرلیکلر ایشیغیندا» کیتابیندا یازیردی: «موقددس یازیلارین تدقیقاتچیلاریعومومیبیر ره یه گلیبلر کی، دانییئل پئیغمبرین بشریت اۆچون تعیین ائتدیگی2300 ایل سونا چاتیر و اورادا 1844-جو ایل قییامت گونو کیمیگؤستریلمیشدیر».
1844-جو ایل 23 ماییندا باب (ربجه «قاپی» دئمکدیر) ایرانین شیراز شهرینده اؤز ایلاهیمیسسیاسینیائلان ائتدیگیگون بهایدینینین قورولوش تاریخیحساب اولونور. او بیلدیریر کی، گلیشینده عصاس مقصد اینسانلاریموقدس کیتابلاردا ود اولونموش و زامانین سونوندا زوهور ائده جک کسین گلیشیله موجدله مک و اونلاریبو فؤوقالاده حادیثه یه حاضیرلاماقدیر. او یازیردی: " من آنجاق بو قودرتلیکیتابین حرفییم و بو هودودسوز دریانین داملاسییام. او زوهور ائدنده منیم اسل طبیعتیم، منیم سیرلریم، مواممالاریم و ائیهاملاریم آشکار و آنلاشیلان اولاجاقدیر... "
شیخیه طریقتینین 18 نفر عوضوو باب مسلکینه چونوب، یئنیدینین موژده سینی اینسانلارا چاتدیرماق اۆچون ایرانین شهر و کندلرینه سپله نیرلر. بابین، اؤز گؤروشونه گؤره، معنوی دیرچه لیشه، خورافاتدان، مؤوهوماتدان اوزاقلاشماغا، عدالته و قارداشلیغا، قادینلارین عصارتدن آزاد ائدیلمه سینه دایر آلوولو چاغیریشلاری ایراندا یاخین و اورتا شرقی لرزه یه گتیرن بابیلر حرکاتینا سبب اولور (باخ: نبیل زرندی، دان یئرینین شفقلری). بیر سیرا قرب تدقیقاتچیلارینین فیکرینه گؤره بابین سوسیال ایدئیالاری اؤز قاباقچیللیغینا گؤره 19 نجو آوروپا ایجتیمای فیکرینی دفعه لرله آرخادا قویوردو (باخ: فرانسه سفیرلیگینین مأمورو ل. م. نیکولا و آوسترییانین حربی آتتئشئسی آلفرئد فون قومئنسین اثرلری). بابیلر حرکاتینین گئنیش ووسعت آلماسیندان قورخویا دوشموش شاه حؤکومتی و روحانیلر بابی محو ائتمک قرارینی وئریرلر. باب تبریزه گتیریلیر و 1850-جی ایل 9 اییولدا جاماعات قارشیسیندا اعدام ائدیلیر. حؤکومت قوشونلاری150 مین اینسانی اؤلدوردوکدن سونرا بابیلر هرکاتییاتیریلیر.
آذربایجاندا بو حرکاتا بابین ان یاخین آردیجیلی، آذربایجانلی شاعیره-قادین طاهیره قوررتولئین (طاهره قُرّت اُلعین) باشچیلیق ائدیردی. طاهیره خانیم بابین گتیردیگی " یئنی ایلاهی" قایدالارا اویغون اولاراق ایسلام شرقینده چادراسینی آتمیش ایلک موسلمان قادینی ایدی. (باخ: ه. جفرزاده «آذربایجانین عآشیق و شاعیر قادینلاری»، باکی، «گنجلیک» نشریاتی، 1991؛ ه. جفرزاده «زرین تاج طاهیر»، باکی، گؤی تورک، 1996). حرکات یاتیریلارکن طاهیره قوررتولئین اؤلدورولموشدور.
زنجاندا 1850-جی ایل بابی عوصیانی زامانی عوصیانچیلار آراسیندا زئینب آدلی گنج آذربایجانلی قیز دا اولموشدور. تاریخ علملری دوکتورو، پروفسور ظولفعلی ایبراهیموو بو قیز حاقیندا یازمیشدیر: «سون درجه شوجاعتلی اولدوغونا گؤره زنجانلیلار بو قیزا «شاهنامه»نین قهرمانی روستمین آدینی وئرمیشدی. خالق اونا روستمه دئییردی». باشقا تدقیقاتچی، تاریخ علملری دوکتورو، پروفسور صابیر گنجهلی یازیر: «شاه قوشونلاری دفعه لرله هوجوم ائدیب، روستمه نین مودافیعه ائتدیگی ایستحکامی توتماغا جهد گؤسترمیشدیلرسه ده بونا مووففق اولا بیلمه میشدیلر. روستمه دؤیوشده دئییل، یاتدیغی یئرده جاسوس الییله اؤلدورولموشدور».
همین واختلاردا بابیلیک حرکاتی شیمالی آذربایجاندا دا اؤز آردیجیللارینی تاپیردی. باب اؤز میسسیاسینی اعلان ائتدیگی واخت اونون شاگیردلریندن بیریموللا صادیق ونندلی اوردوبادین ونند کندینین و اطراف کندلرین آداملارینی اؤز اطرافینا توپلایاراق بو تعلیمی اونلارا چاتدیریر. قیسا واخت عرضینده بوتون ناخچیوان و زنگزور ماحالیندا اون مین نفره قدر اونون طرفداری یارانیر. روس حؤکومتی گئنئرال بئهبودووو بئش مین نفرلیک اوردو ایله موللا صادیق ونندلییه قارشی گؤندریر. او زامان آرتیق حکیمیتدن سالینمیش ناخچیوان خانی و اونون نایبی شئیخعلی بی ده بو تعلیمین طرفدارلاریندان ایدیلر (باخ: م. س. اوردوبادی«حیاتیم و موحیطیم»، آذرنشر، باکی، 1996).
ایراندا بابیلیک حرکاتی یاتیریلان زامان حرکاتین فعال عوضوی میرزه حسینعلی– بهاالله (عربجه – «اللاهین نورو») عثمانلی دؤولتی نین اراضیسینه سورگون اولونور. بهاالله 1863-جو ایل آپرئلین 21-ده بغداد شهرینده اؤزونو بابین اؤنجه دن موژده له دیگی " ایلاهی زوهور " ائلان ائدیر و بشریته آللاهدان " یئنی ایلاهی تعلیمین " (دینین) نازیل اولدوغونو بیلدیریر.
او، بیان ائدیر کی، اونون گلیشیله " یئرده ابدی صولح ائراسی" قورولاجاق. بو " یئنی ائرادا " بشریت واحید وطنده، دینلر واحید دینده بیرلشه جک، پلانئتیمیزده عدالت، امین-آمانلیق، قارداشلیق برقرار اولاجاق، مؤوهوماتلارین، خورافاتلارین، ظولمون کؤکو کسیله جک، قادین و کیشی حوقوقلاری برابرلشه جک، علمله دین هارمونییا الده ائده جک، بشریت یاخین مین ایلده قودرتلی اینکیشافا نایل اولاجاقدیر.
بهاوللاهین بغدادداکی فعالیتیندن ناراحات اولان ایران شاهیعثمانلی حؤکمدارینا موراجیعت ائدیر. سولطانین گؤستریشی ایله بهاوللاه باغداددان اوزاقلاشدیریلیراق ایستانبولا، اورادان ادیرنه یه، سونرا اککا شهرینه (فلستین) گتیریله جک حبسخانایا سالینیر. رسمن ایکیحؤکمدارین – تورکیه سولطانینین و ایران شاهینین محبوسو اولدوغو حالدا، او، حبسخانادان فرانسه ایمپیراتورو 3نجو ناپولئونا، روس ایمپیراتورو ایآلئکساندرا، آلمان کایزئریویلهئمه، آوسترییا ایمپیراتورو فرانس ایوسیفه، اینگلیس کرالیچاسیویکتورییایا، تورکیه سولطانینا و ایران شاهینا مکتوب گؤندره رک، اونلارا " میسسیاسینی" تانیماغیتؤوسییه ائدیر.
بهاالله خریستیان دینی روحانی باشچیلارینا، او جومله دن روما پاپاسی ایخ پییه موراجیعت ائده رک بیلدیریر کی، مسیح اونون شخصینده ظوهور ائتمیش و او، اینسانلارین معنوی جهتدن تمیزلنمه سی اۆچون قانونلار گتیرمیشدیر.
بهاالله 40 ایل محبس و سورگون حیاتینی یاشادیقدان سونرا 1892-جی ایلده دونیاسینی دییشیر. اؤلومدن اوّل بؤیوک اوغلو عبدالبها عابباسی(1844-1921) امرین مرکزی و بهایی یازیلارینین سحوسیز و قوصورسوز شرحچیسی تعیین ائدیر. عبدالبها عابباس رهبرلیگی دؤورونده بهایی دینی دونیانین 37 اؤلکهسینه یاییلیر و ایجماعلاردا بهای اینظیباطی قورولوشونون اؤزولو – یئرلیشورالارین (محفیللرین) یارادیلماسینا باشلانیلیر.
19نجی عصرین ایکینجی یاریسیندا بهای ایجماعلاری شیمالی آذربایجانین باکی، بالاخانی، گنج، برده، شه کی و دیگر یئرلرینده فالیت گؤستریردی. قئید ائدک باکی و بالاخانی ایجماعلاری، عومومیتله، دونیانین ان قدیم بهای ایجماعلاریندان حساب اولونورلار. 1860-70-جی ایللرده باکی ایجماعسینین یارادیلماسیندا آذربایجانین خالق شاعیری میکاییل موشفیقین باباسی خیزیلی میرزه ابدولقه دیر ایسماییلزاده بؤیوک رول اوینامیشدیر. آرتیق 80-جیایللرین اوللرینده بو ایجماعلاردا یوزلرله اینسان وار ایدی. باکی ایجماعسینین آرخیوینده همین ایجماعنین آدینا 1887-جی ایلده آلینمیش چادرووو کوچه سی(ایندیکی میرزاغا علییئو) 216 نؤمره لی ائوین مولکیت حوقوقونا دایر سند واردیر.
بهایی ایجماعلاری آذربایجاندا یارانان گوندن هر جور دینی فاناتیزمی، مؤوهومات و جهالتی پیسله میش، موعاریف چیلیگی، اوشاقلارا، خوصوصن ده قیزلارا دونیوی تحصیلین وئریلمه سینی، قادینلارین جمعیتده و عاییله ده حوقوقلارینین قورونماسینی تبلیغ ائتمیش، دینلر و خالقلار آراسیندا دیالوق و امکداشلیغا جان آتمیشلار. ایلک دفعه آذربایجانلی قیزلارا تحصیل وئریلمه سی بهایی لر طرفیندن ائدیلمیشدیر. بو جور فعالیتلر روحانیلرین خوشونا گلمه میش، نتیجه ده باکی، مردکان، بالاخانی، بردع و شاماخیدا بهایلره قارشی جیدی تزییقلر اولموشدور. مردکان مسجیدینین آخوندو ایبراهیم خلیل بیلنده کی، یئگانه اوغلو موللا صادیق بهای دینینی قبول ائدیب و اونون ان فعال تبلیغاتچیسی اولوب، غضبلنه رک اونون اؤلومونه فتوا وئریر. 1901-جی ایلده باکی قوچولاری موللا صادیقی نئفت قویوسونا آتاراق قتله یئتیریرلر. حاضیردا موللا صادیقین قبری مردکان قبیرستانلیغیندادیر (باخ: عزیزه جفرزاده، «یشیغا دورو»، باکی، شیرواننشر، 1998).
قوتسال کیتابلارینین دیلی[دَییشدیر]
بهاییلرین ایلک قوتسال کیتابلارینین هامیسی فارس و عرب دیلینده یازیلیب و قفقاز اهلینه بیله «اصیل پارس دیلی» ایله خطاب ائدیلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
-bahai.az Archived 2016-10-25 at the Wayback Machine. (آذربایجاندا بهایی دینی ایجماعسینین رسمی www.bahai.az اینترنت سایتینین متریاللاریندان ایستیفاده اولموشدور.) .)


text:
گنجعلی صباحی
گنجعلی صباحی (دوْغوم: ۱۲۸۵ ه.ش دوْندوران آیی مرند، اؤلوم: ۱۳۶۸ ه.ش زوْمار آیی تهران) مرندلی یازیچی. گنجعلی صباحی چاغداش آذربایجان تۆرکجهسینین نثرینین آتاسی ساییلیر.[۱][۲][۳] گنجعلی صباحی ۷ یاشیندا بۇگۆنکو آذربایجان جۇمهوریتینه کؤچور، گنجه شهرینده اوْرتا مکتبی بیتیردیکدن سوْنرا باکی شهرینین دیل و ادبیات دانیشکدهسینده دوْکتوراسینی آلیر. اوْرتا مکتب مۆدورو و اۇستادی کیمی نئچه واخت چالیشاندان سوْنرا سککیز ایل مۆدتینده سیبریهده سۆرگون کیمی یاشاییر. ۱۳۲۴-جۆ گۆنش ایلینده آذربایجانا قاییدارکن تبریز شهرینده یاشاییر. ساواکین اذیتلری اساسیندا نئچه واخت سۆرگونده یاشایاندان سوْنرا تهران شهرینه کؤچور. حیات فاجعهلریندن، قارتال (حیکایه توپلوسو)، شعریمیز زمانلا آدیملاییر و اؤتن گونلریم گنجعلینین یاراتدیغی اثرلردندیر.[۴]
یاشاییشدَییشدیر
گنجعلی صباحی ۱۲۸۵-جی گۆنش ایلینین دوْندوران آییندا، "مرند" شهرینین یاخینلیغیندا "قانلی داغ" اتگینده یئرلشن "میاب" (میاپ) کندینده دۆنیایا گؤز آچمیشدیر. آتاسینین آدی یونُس اوْلوبدور.[۱]
قۇزئیه کؤچمکدَییشدیر
۱۲۹۲-جی گۆنش ایلینده، ۷ یاشیندا ایکن، یوْخسوللوق سیخینتیسی تاثیری آلتیندا عاییلهسی ایله بیرلیکده آرازین قوزئیینه کؤچور و "گدهبَی" ناحیهسینده ساکین اوْلور. گنجعلینین آتاسی گدهبَیین میس معدنلرینین[۳] بیرینده ایشلهمهگه مشغول اوْلور. ۱۹۱۴-جۆ ایلده بیرینجی دۆنیا ساواشینین باشلانماسییلا، گنجعلینین عاییلهسی ده یاشادیقلاری یئردن شامخور منطقهسینه کؤچوب و بۇ بؤلگهده آتاسی ایله بیرلیکده چؤرکچیلیک ایشیله مشغول اوْلور.
گنجعلی صباحی ۱۵ یاشیندایکن، آتا ـ آناسینین سؤزونه قۇلوق آساراق، قوْنشولارینین ۱۵ یاشلی قیزی "حبیبه" ایله ائولهنیر و چوْخ اۇشاقلی بیر عاییله قورور.
گنجعلی یئددینجی صینیفی بیتیردیکدن سوْنرا، اوْرتا مکتبده تحصیلینی داوام ائتدیرمک اۆچون گنجه شهرینه گئتمهلی اوْلور. نهایت ۱۹۲۴-جی ایلده گنجه شهرینده یئنی آچیلمیش عمله فاکولتهسینه گیریب[۱] و همین شهرده دبیریستانین باشا وورور[۳].
۱۹۲۸-جی ایلده، گنجعلی اوْرتا مکتبی بیتیردیکدن سوْنرا، عالی تحصیللی بیر مۆعلّیم اوْلاراق گدهبَیـه یوْللانیلیر. اوْ مکتب ایشلری ایله مشغول اوْلان زامان، ایجتیماعی فعالیتلرده ده چالیشیر، گنجعلی تئاتر و صحنه ایشلرینده جیددی چالیشیر و کیچیک اینتیقادی پیئسلر یازاراق، تاماشایا قوْیور.
۱۹۲۹-جی ایلده اوْرتا مکتبی بیتیریب، باکیدا پداگوژی انیستوتوسونون دیل و ادبیات ریشتهسینده تحصیل آلیر. سوْنرالار اوْرادا آذربایجان تۆرکجهسی و ادبیاتی ساحهسینده فعالیت ائدهرک، حمید آراسلی، دمیرچیزاده، محمد راحیم و احمد احمدزاده کیمی تانینمیش علمی و هنری شخصیتلرله بیر کیلاسدا اَیلهشیر[۱].
۱۹۳۲-جی ایلده باکی بیلیمیۇردوندا ادبیات ریشتهسینده دوْکتوراسینی قورتاریب همین بیلیمیورددا تدریس ایله مشغول اولور[۳]. بۇ ایلده گدهبَیده اوْرتا مکتب مۆدورو اوْلور و بیر ایل بۇ وظیفهده چالیشاندان سوْنرا، شامخوردا مکتب مۆدورو سئچیلیر. گنجعلینین دَیَرلی چالیشمالاری نتیجهسینده، معارف شؤعبهسی طرفیندن، بۇ مکتب نۇمونه مکتب سئچیلیر.[۱]
قازاغیستاندا سۆرگونلوک دؤنمیدَییشدیر
۱۹۳۷-جی ایلینین زوْمار آییندا، شامخور منطقهسینده یاشایان کؤچگونلرین وضعیتی دَییشیر. سوْوئت وطنداشلیغی پاسپورتو اولمایان شخصلر، خۇصوصییله ایران وطنداشلاری، جمعی صورتده توتولوب، دوْستاغا یوْللانیلیردیلار. گنجعلی ده آتاسییلا بیرلیکده یاخالاناراق گنجه شهرینه گؤندهریلیر.
نهایت ۲۲ آی زیندانداندان سونرا، گنجعلی حاقّیندا وئریلمیش قرار اوْنا بیلدیریلیر. اوْ، ۵ ایل عاییلهسییله بیرلیکده قوزئی قازاغیستانا سۆرگون دۆشهرک ۱۹۳۸ اوْکتوبر آیینین ۲۴-نده قازاغیستانین سیبیرییه قوْووشان شیمال حیصهسینه یوْلا سالینیر.[۱]
گۆنئیه قاییدیشدَییشدیر
ایکینجی دۆنیا ساواشینین داوام ائتمهسی سببی ایله یارانان قاتـقاریشیقلیق وضعیته گؤره، گنجعلینین سۆرگونلوک زامانی ۵ ایلدن ۸ ایله قدر اۇزانیر. نهایت ۱۹۴۵- جی ایل مئی آییندا ایکینجی دۆنیا ساواشی سوْنا چاتیر. ساواشین بیتمهسی بۆتون سۆرگونده یاشایانلارا وطنه قاییتماق یوْلو آچیلیر. ۱۹۴۶-جی ایلین ژانویه آییندا، گنجعلی و عاییلهسینین پاسپورتلاریدا، ویزا ایله بیرگه، اللرینه چاتاندان سوْنرا آوریل آیینین ۱۵-ده باکییا گلیرلر. گنجعلی اوْردا یاشایان تانیش و دوْستلار واسیطهسی ایله، گونئی آذربایجاندا باش وئرن حادیثهلر و میلّی حوکومتین یارانماسیندان خبردار اوْلور.
یئددی یاشیندا گۆنئیی ترک ائدیب، آرازین اوْتایینا گئدن گنجعلی، نهایت 40 یاشیندا ایکن، آنا وطنه قاییدیر. ۱۳۲۴-جۆ ایلده، میلّی حۇکومت زامانی، تبریز رادیوسونون ادبی بۇراخیلیش قیسمتینده خالق شاعیری بالاش آذراوغلو ایله امکداشلیق ائدیر و تبریز بیلیمیوردونون دیل و ادبیات ریشتهسیندهده تدریس ائتمهگه باشلاییر.[۱][۵]
۱۳۲۵-جۆ ایل، آذرین ۲۳-ده تۇتولور و مینلرجه آذربایجانلی کیمی ایشکنجهیه معروض قالیر. نهایت "مۇهاجیر" و "متجاسر" آدییلا نئچه آی زینداندا قالدیقدان سوْنرا، لوْریستانین بدرآباد منطقهسینده یئرلشن "قلعه مظفر"ه سۆرگون ائدیلیر و ایکی ایل اوْرادا یاشاماغا مجبور اوْلور.[۱]
تهرانا کؤچمکدَییشدیر
۱۳۲۷-جی ایلده محمدرضا پهلوی عومومی عفو اعلان ائدیر و بئلهلیکله گنجعلی سۆرگوندن تبریزه قاییدیر. آنجاق اوْدا ظاهیرده عفو اوْلسادا اصلینده چتینلیکله اۆزبهاۆز اوْلدو. تبریزده هئچ بیر ایش تاپا بیلمهیهرک موختلیف ایتّیهاملارلا قارشیلانیر. بۇ دؤزولمز دۇروم بیر یاندان، آغیر ایتقیصادی وضعیت ایسه باشقا بیر یاندان، گنجعلینی تبریزدن کؤچمهگه مجبور ائدیر و نهایت ۱۳۲۹-جۇ ایلین یازیندا عاییلهسیله بیرلیکده، تهرانا کؤچور و قارداشی، آدلیم و گؤرکملی فیلم یؤنتمنی صمد صباحینین یاردیمی ایله ایشه باشلاییر.[۱] گنجعلی صباحی بولود قاراچولو ایله بیرلیکده ۱۵ ایل تجاری بیر شیرکتده ایشلهییرلر[۳].
“۲۸ مرداد” کۇدتاسیندان سوْنرا گنجعلی صباحی یئنیدن تعقیبه، آزار–اذیتلره معروض قالاراق بیر چوْخ ایجتیماعی حاقلاریندان محروم اوْلور. بۇ محرومیتلر، سوْنرالار ساواکین تئز- تئز اوْنو سوْرغو-سۇالا چکمهسی ایله داها دا آغیر بیر وضعیت یارائدیلیر. بۇ چتین شراییط ۱۳۵۷-جی ایل بهمن انقلابینین غلبهسینه قدر اۇزانیر.[۱]
اؤلومدَییشدیر
چاغداش تۆرکجهنین دموکراتیک نثرینین آتاسی آدیلا آنیلان، اۇستاد گنجعلی صباحی ۱۳۶۸-جی ایل زوْمار آیینین ۱۵-ده، ۸۳ یاشیندایکن تهران شهرینده دۆنیاسینی دَییشیر و ابدیته قوْووشور.[۲][۳]
یارادیجیلیقدَییشدیر
گنجعلی صباحینین تهرانداکی یاشاییشیدا چوْخ آغیر اوْلماغا باخمایاراق اوْ اؤز ایجتیماعی و ادبی فعالییتلرینه داوام ائدیر. نفتین میلّیلشمه حرکاتی تاثیری آلتیندا، ایراندا سیاسی آتموسفر آچیلیر، گنجعلی بۇ آچیق فضادان یارارلاناراق محمدعلی فرزانه، غلامحسین ساعدی، رضا براهنی، فرهاد ابراهیمی، عزیز محسنی، محمود دستپیش، علینقی کاتبی و احمد صادقی اشرافی (الف. نورانلی) [۶] ایله بیرلیکده آذربایجانلیلار انجومنی و بۇ انجومنین یانیندا " آذربایجان یازیچیلار و شاعیرلر مجلیسی"نی ۱۳۳۱ ایلینده قۇرورلار. گنجعلی تهراندا یاییملانان "بشریت" و "بشیر آینده" گۆندهلیکلری و چوْخ تیراژلی "چلنگر" درگیسینده اؤز یازیلارینی یایماغا باشلاییر. گنجعلینین "خائین" آدیندا اوْلان حیکایهسی ایلک دفعه چلنگر درگیسینین سوْن اۆچ ساییندا یاییلیر.
۱۳۵۷ بهمن انقیلابیندان سوْنرا، تهراندا قۇرولان "آذربایجان یازیچیلار و شاعیرلر جمعییتی" و " آذربایجان انجمنی"نین یارانماسیندا جیددی ایشتراک ائدیر، "یوْلداش"، "وارلیق"، "اینقیلاب یوْلوندا"، "اۆلکر" و ... مجلهلرینده اؤز حیکایه و ادبی- تنقیدی یازیلارین یاییر، ادبی محفیللرده بیر آقساققال کیمی چالیشیر، تهراندا یاشایان شاعیرلر و یازیچیلار جمعییتینین اوْرگانی عۇنوانی ایله نشر اوْلونان "گۆنش" مجللهسینین بانیسی و آپاریجیلاریندان اوْلور، ایللر بوْیو ایشیق اۆزو گؤرمهیَن اثرلرینی چاپا حاضیرلاییر و آذربایجانین مۆختلیف شهرلرینده قۇرولان ادبی مراسیملرده ایشتراک ائدیر.[۱]
یاییملانمیش کیتابلاردَییشدیر
- حیات فاجعه لریندن - گنجعلی صباحی، دۆنیا یایین ائوی، تهران۱۳۵۹٫
- قارتال (حیکایه توپلوسو) - گنجعلی صباحی، فرزانه یایین ائوی، تهران ۱۳۵۷٫
- شعریمیز زمانلا آدیملاییر - گنجعلی صباحی، دۆنیا یایین ائوی، تهران ۱۳۶۰٫
- اؤتن گونلریم - گنجعلی صباحی، دۆنیا یایین ائوی، تهران ۱۳۷۲٫[۲][۷]
فارسجایا چئویرمهدَییشدیر
اؤتن گونلریم روْمانی اۆچ فرقلی چئویرمن و یایین ائوی واسیطهسی ایله فارسجایا چئوریلیبدیر:
- آن روزها، چئویرن: بهزاد هنری، پورشاد یایین ائوی، ۱۳۸۱[۸]
- روزهای سپری شده، چئویرن: پریسا برازنده، اندیشه نو یایین ائوی، ۱۳۸۶[۹][۱۰]
- روزهای سپری شده من، چئویرن: بهروز مطلبزاده، نشر دنیای نو، ۱۳۹۳[۱۱][۱۲]
عکاسلیقدَییشدیر
گنجعلی صباحی عکاسلیغا ماراقلی ایمیش. او سیبری، تبریز و تهراندا یاشایان زامانلار بۇ ایشله مشغول اوْلورموش. اوْنون عکاسلیق توکانی ۱۵ ایل مودتینده تبریزده ایشلهییرمیش[۳].
گنجعلی صباحی باره ده آراشدیرمالار و آغیرلامادَییشدیر
گنجعلی صباحی باره ده آراشدیرمالاردَییشدیر
- متن انعکاسی از زمان و فضا (جامعه شناسی ژرفانگر نثرهای داستانی گنجعلی صباحی)، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه تبریز، ۱۳۹۱، استاد راهنما: حسین بنی فاطمه، استاد مشاور: مینو امیرقاسمی، دانشجو: توحید راعی دیزج[۱۳][۱۴]
آغیرلامادَییشدیر
اۇستادین دیریلیک زامانیندان پلانلاشمیش آغیرلاما، اوْنون وفاتی ندنیایله باش تۇتمور. نهایت ۱۷/۷/۱۳۸۳ ده تهرانین بهمن مدنیت ساراییندا گنجعلی صباحی آدینا طنطنهلی بیر آخشام گئچیریلدی. بۇ مراسمده بیر چوْخ آذربایجان یازیچی، شاعیر، ضیالی، ژۇرنالیست، ادبی درنک و قلم اؤیهسی ماراقلا ایشتراک ائدیب اوْ داهینین عزیز خاطیرهسینی داها عزیرلندیرمیشلر. ساهر، صابر و نباتی ادبی انجومنلری، آذری مجلهسی و خانه فرزندان آذربایجان بۇ آغیرلامانی قؤرانلارداندیرلار.[۱][۲]
صباحی آدینا قیسا حکایه اؤدولودَییشدیر
۱۳۹۲-جی ایلدن باشلایاراق گنجعلی صباحی آدینا ادبی اؤدول وئریلمکدهدیر. “ابوذر جعفری” و “آتابای تیکان تپهلی” بۇ اؤدولون ایجرایی هئیتینین عضولریندندیرلر. ۱۳۹۴-جۆ ایلده بۇ اؤدول اۆچونجو ایل اوْلاراق کئچیریلیر.[۱۵][۱۶]
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ ۱٫۱۱ رضا همراز (۲۹ مرداد ۱۳۹۱). گنجعلی صباحی گونئی آذربایجانین چاغداش نثری نین آتاسی (تورکجه). رضا همرازین رسمی وبسایتی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۷ سپتامبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۱۱-۰۲-۲۰۱۳.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ائلدار موغانلی (۲۱ دی ۱۳۹۰). گنجعلی صباحینین حیات و یارادیجیلیغینا دایر (تورکجه). ایشیق؛ ادبیات و اینجه صنعت سایتی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۷ سپتامبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۱۱-۰۲-۲۰۱۳.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ حسین جوادی (به نقل از ایران نامه) (۷/۴/۱۳۹۴). سرگذشت نـامههای آذریها (فارسجا). آذریها. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ محسنی, عزیز (۱۳۶۹). اؤتن گۆنلریم (کیتابین باشلانغیجی) (تۆرکجه), ۷-۹.
- ↑ (فارسجا) تبریز بیلیمیوردونون تاریخی. رضا همراز. رضا همرازین رسمی وئبسایتی (2012). یوخلانیلیب ۲۰۱۲-۱۰-۰۹.
- ↑ ونوس بهنود (دوشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۲). گمنامی اولین داستان نویس اردبیل/ "نورانلی" راوی رازهای زندگی در گنجینه معنوی (فارسجا). خبرگزاری مهر. یوخلانیلیب ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ 110book.ir. (فارسجا) گنجعلی صباحی. 110book.ir. یوخلانیلیب ۱۱-۰۲-۲۰۱۳.
- ↑ معرفی کتاب (فاسجا). کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. یوخلانیلیب ۲۱ سپتامبر۲۰۱۵.
- ↑ روزهای سپری شده (فارسجا). پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه های ایران. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ پریسا عباس زاده برازنده (فارسجا). انتشارات سایه سخن. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ آیناز محمدی (۴/۱۰/۱۳۹۳). پیشخوان کتابفروشیها (فارسجا). ایران گۆندهلیگی. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ روزهای سپری شده من (فارسجا). من و کتاب. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ متن انعکاسی از رمان و فضا (جامعه شناسی ژرفانگر نثرهای داستانی گنجعلی صباحی) (فارسجا). ایران داک. یوخلانیلیب ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵.
- ↑ پایان نامه نین قیساسی (فارسجا):نتیجه به دست آمده نشان داد که داستان «قارتال» روند مهاجرفرستی و افول جمعیتی، افول اقتصادی و صنعتی، فرار سرمایه و روند واپس گرایی فرهنگی در جامعه مورد بررسی را نشان می دهد. داستان های «ئوز آرامیزدا قالسین» و «قوجالیقدا یورقالیق» فروپاشی ارزش های سنتی تعدد زوجات و نظام فرهنگی – اجتماعی حامی اش را تصویر کرده است. داستان «آنا قلبی» نشانگر تحول در بینش زنان شهری و بالا رفتن حس مسئولیت پذیری شان در اداره زندگی خانوادگی و ایفای نقش های اجتماعی است. «گول دسته سی» انتقادی است از نظام ارباب – رعیتی و روابط اجتماعی حاکم بر آن. «عارسیز غافار» فروپاشی سیستم تجارت سنتی داخلی و قدرت گیری بورژوازی کمپرادور در کشور را مورد توجه قرار می دهد. در کنار این موضوع فروپاشی نظام ارباب – رعیتی و دیوانسالاری سنتی را نیز تصویر کرده است. در نهایت «کئفلی» سر در گمی بوروکراسی جدید در اداره امور جامعه را تصویر کرده است. در نهایت جهان نگری نویسنده در داستان هایش، جهان نگری انتقاد از وضع موجود است. ساختار معنادار موجود در داستان ها «افول مضاعف» جامعه و ساختار اقتصادی – فرهنگی است. در شئون مۆختلیف جامعه نیز این همخوانی ساختاری با توجه به مدارک و شواهد موجود است. یعنی «افول مضاعف» در بطن خود جامعه نیز وجود دارد.
- ↑ ایشیق سایتی (۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۲). “صباحي” ايلليك اؤيكو اؤدولو(بيرينجي ايل-1392) (تۆرکجه). ایشیق سایتی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵.
- ↑ حامید مورسلی (مهر ۲, ۱۳۹۴). صباحی قیسا حئکایه اؤدولو (تۆرکجه). بیلیم سسی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵ ده. یوخلانیلیب ۸ اوْکتوبر ۲۰۱۵.


text:
مشتریان وفاداربا خرید هر محصول ، بن تخفیف هدیه می گیرید و در خرید های بعدی تخفیف شگفت انگیز دریافت میکنید
سوالی دارید ؟در مورد این محصول سوالی دارید ؟ با پشتیبانی فروشگاه ما تماس بگیرید ، در خدمتتان هستیم
بسته بندی ایمن
سفارش شما رو در بسته بندی ضد ضربه و امن ارسال میکنیم
راهنمای خرید آنلاین
برای خرید کتاب ها میتوانید از فروشگاه اقدام نمایید
تبریزلی علی اصغر دلریشین غزل لری
اون سوز
هجری اونوچونجو هابئله اون دوردونجو عصرده باشان آذربایجانین بویوک، عین حالدا نسبتا ایتگین شاعرلرینین بیریسی ده رحمتلی کربلایی علی اصغر جورابچی دیر کی، شعر و ادب سماسیندا «تبریزلی دلریش» آید ایله داها آرتیق تانینمیشدیر. او، تبریزلی حاج رضا صراف، تبریزلی حاج ابوالحسن راجی، تبریزلی حکیم میرزه علی خان لعلی، تبریزلی میرزه مهدی شکوهی مراغه ای، دربندلی میرزه محمد تقی قمری، تبریزلی کریم آقا صافی، خیاوانلی میر عبدالحسین خازن، تبریزلی محمدامیندلسوز، تبریزلی میرزه علی دلخون، عاشورای شهیدی میرزه احمد سهیلی،
آیت الله میرزه محمد تقی حجه الاسلام«تبریزلی نیر» و... کیمی قلمداشلاری ایچره نه ایسه لایقینجه تانینمامیشدیر هئچ، تذکره چیلرده دلریشین آدینا چاتجاق، بیر چوخ باشیا قدر شاعرلریمیز کیمی اونون دا آدینین یانیندا دوز گئچیب، یا بیر- ایکس سطره کفایت لنمیشلر! یالنیز دلریشین همیئرلی سی اولان « اسرار علی شاه» اوز تذکره سینده اونونلا گؤروش لرینیدن، مباحثه لریندن، ساوادیندان هابئله شعرلریندن اورنک وئریب بئله عبارت لرله دلریشدن ذکر قیلر:« شمسی است که از افق سخنوری طلوع کرده، قمری است که از برج دانشوری ظهور، دانایی که از بدو سخن، سخن را پایه از اوست، دارایی که از ابتدای کلام، کلام را مایه از او» دلریشین اثرلرین آرایی باخاندا، دوشونمک اولیور کی، او مرثیه ادبیاتیمیزین آن گؤر کملی نماینده یا خود شاعرلریندن ایدی کی، قوجامان تبریزده آنادان اولوب، سالم هابئله ساکت بیر حالدا تبریزیان بازار یندا تاجرلیک ائدر، هردن ده الینه قلم آلیب بیر شئی لر یازارمیش. دلریش بیر سیرا شاعرلرله اوتوروب- دوروی گاهدان اونلاردان الهام پاوه آلمیش دیر. تأسف له هله ده بو گونه کیمی بو اولو شاعریمیزین دوغوم تاریخی، الوم تاریخی هابئله مزاریندان خبر وئرن اولمامیشدیر....
...
اصغر دلریش ١٣- جو عصرین آخری و ١۴- جو عصرین اوللرینده یاشامیشدیر .
دلریشین دیوانی وفاتیندان سونرا ١٣٢٩- جو قمری ایلده تبریز ده داش مطبعه اصولی ایله باسیلمیش و کتابین سونوندا مظفرالدین شاهی مدح ائتمیشدیر. بئله معلوم اولور کی شاعر مظفرالدین شاهین سون زمانلاریندا وفات ائتمیشدیر.
دلریشین دغوم گونو ایله اؤلوم تاریخی و حتی مزاری بئله معلوم دئییل دیر. توتون حیاتی حقینده معلومات یوخدور، آنجاق یازدیغی شعرلردن و تاثیر آلدیغی و تاثیر بوراخدیغی شاعرلردن یاشادیغی زمان تخمین وورماق اولار.
دلریشین بعضی غزللری دیوانیندا اولاراق ایشلنمیشدیر. بو کتابی توپلاماقدان اؤنجه، دستور حسینقلی سلیمی متنی اوخویوب و بعضی کلمه لری اصلاح ائدیب و کنیم نئجه ایشله مگیم اوچون اؤز فکرلرینی بویوروبلار و ایش ایچینده گرکلی آوران دیرلی یوللار گؤستریبلر.
غلام رضا مخلص- تبریز
رحمتلی دلریشین آدینین اولینده کربلایی سوزوندن دوشونولور کی، او چوخ سئودیگی امام حسین (ع) حضرتلرینین مبارک مزارین زیارت ائتمیشدیر. او بو سفردن علاوه باشقا دینی شهرلریده سیر ائیله میشدیدیر.
دلریش اوزو شخصاً بیر یئرده بئله بویورموشدور:
وئریروخ سنی یا رب قسم آل عبایه
بیر قسمت ائله بیرده گئدک کرب و بلایه
تبریزلی علیاصغردلریش غزللری ۱۴۱صفحهده غلامرضامخلصین الیایله حاظیرلانیب و رضاهمرازین مقدمهسی ایله ۱۳۹۸ده تبریزده چاپ اولوبدیر.
تبریزلی علیاصغردلریش غزللری کیتابین و باشقا تورکجه و فارسجا کیتابلاری، تورکجه انیمیشنلری وکارتون لاری و فیکریاویونلاری هر موضوعدا و هر یاشدا ایسته سز تخفیف ایله باریش سسی سایتیندان آلا بیلرسینیز.
تبریزلی علی اصغر دلریشین غزل لری
از اولین کلمه نام کربلایی علی اصغر (دلریش) میتوان به این نتیجه رسید که او به زیارت امام حسین (ع) مشرف شده است . او علاوه بر این سفر به شهرهای زیارتی دیگری نیزبرای زیارت رفته است.
دلریش شخصا در شعر خود به این موضوع اشاره کرده است:
وئریروخ سنی یارب قسم آل عبایه
بیر قسمت ائله بیرده گئدک کرب و بلایه
ترجمه:( خدایا تورا به پنج تن آل عبا قسم میدهیم زیارت کرب و بلا را بار دیگر نصیب ما بفرما.)
کتاب تبریزلی علی اصغر دلریش غزللری در ۱۴۱صفحه با جمع آوری غلام رضا مخلص و با مقدمه نویسی رضا همراز در سال ۱۳۹۸در تبریز به چاپ رسیده است.
شما هماکنون میتوانید از طریق همین صفحه سفارش خود را ثبت نمایید.
انواع کتابهای بزرگسالان ترکی وفارسیبا موضوعات شعر،هنر،تاریخ ، رومان و فلسفه و همچین کتابهای کودک و نوجوان ترکی وفارسی در تمام ردههای سنی ، بازیهای فکری ، کتابهای صوتی ترکی و فارسی ، انیمیشن و کارتون جدید و به روز دوبله شده به زبان ترکی آذربایجانی را میتوانید از سایت باریش سسی خرید نمایید.
برای مطالعه فهرست کتاب به قسمت فایل های ضمیمه مراجعه بفرمایید.
محصولات مشابه
-
کتاب آینادا اؤل دیریلمک
18,000 تومان
-
کتاب سنین دارانمامیش ساچلارینا قاریشدیم
10,000 تومان
-
کتاب لیمانا دوغرو
10,000 تومان
-
کتاب نفس کتابلار کتابی جلد 1
40,000 تومان
-
کتاب نفس کتابلار کتابی جلد 2
15,000 تومان
-
کتاب لا حول و لا قوه الا بالله
3,500 تومان
-
-
کتاب مکتب شهریار
39,000 تومان
-
کتاب تورک ادبیات و مدنیت گولوش مزاح و طنز در 8 جلد
350,000 تومان
-
کتاب حیوانلار قالاسی به زبان ترکی آذربایجانی
20,000 تومان
-
کتاب گونش شعر مجموعه سی به زبان ترکی آذربایجانی
62,000 تومان
-
کتاب کوراوغلو یئنی دئییم له به زبان ترکی آذربایجانی
35,000 تومان
-
کتاب یاواش یاواش سئودیم سنی به زبان ترکی آذربایجانی
55,000 تومان
-
-
کتاب مسافه لی یولار ( شعر توپلوسو )
18,000 تومان
-
کتاب کاف و نون
18,000 تومان
-
کتاب بهمن وطن اوغلو 2
38,000 تومان
-
کتاب ساز هاوالارینا یازیلان شعرلر
28,000 تومان
-
کتاب اوتاندیم دئیم کی سئویرم سنی
14,000 تومان
-
کتاب عاشیق علعسگر (شعرلر)
38,000 تومان
-
کتاب عاشیق قوربانی شعرلر
42,000 تومان
-
کتاب آزافلی میکائل
36,000 تومان
-
کتاب گزیده دیوان کشوری ( فارسی - ترکی )
28,000 تومان
-
کتاب اشعار ترکی حامدی اصفهانی
25,000 تومان
-
کتاب دیوان ترکی سلطان ولد
45,000 تومان
-
کتاب کلیات اشعار ترکی حکیم ملامحمد فضولی
125,000 تومان
-
کتاب مجموعه اشعار ترکی تاثیر تبریزی
16,000 تومان
-
کتاب حئییف او سئوگییه
45,000 تومان
-
کتاب آذربایجان شعرینده مدرنیزم دوجلدی
240,000 تومان
-
کتاب دیوان اشعار ترکی ملا محمد فضولی
75,000 تومان


text:
عبدالمجید ازگون نینگ انتخابی وایو یوزمینگ وای کیم، ترک محبّت قیلدی یار، بیلمه ئین قالدیم مین و قیلمه ی خبر ائریلدی یار. باردی اؤقدیک تیزو یادیک قامتیم یاد ایتمه دی، عشق ارا گویا مینینگ ایگری لیگیمنی بیلدی یار. چون گدالر بیرله شهلر قیلمس ایرمیش یارلیغ، مین گدانی کؤزگه، بس، نیوچون بُروندین إیلدی یار؟ پند ایشیتیب، […]
* یازووچی: حلیم یارقین * طنز * عاجلَکی! مزارشریفدن کابلگه کېتماقچی اېدیم. اېرته تانگ بیر تاکسیده اۉلتیریب، سرویسلر بېکتی (هده)گه باریدیم. بېکتگه یېتمهی توریب، یۉل بۉیی بیر نېچه چقان و اۉتکیر تیللی کیشی تاکسینی اورهب آلدیلر. تاکسی نینگ ایکی تمان اېشیگی آچیلیب، باشلرینی ایچکریگه تیققن آدملرنینگ هر بیری مېنی اۉز سرویسلریگه مینیشیمنی عجایب سۉزلر بیلن […]
هر لبینگ اؤلگنّی تیرگوزمکده، جانا، جان ایرور، بو جهتدین بیر- بیریسی بیرله جانه جان ایرور. جانیم انداق تؤلدی جاناندین که، بؤلمس فهم کیم، جان ایرور جانان ایمس یا جان ایمس، جانان ایرور. بؤلسه جانان، باردورورجان هم، چو جانان قیلدی عزم، جان کیتیب جانان بیله، جاندین مینگه هجران ایرور. جان منگه جانان اوچوندور، یؤق که جانان […]
زهی حُسنونگ ظهوریدین توشوب هر کیمگه بیر سودا، بو سودالر بیله کونَین بازاریده یوز غوغا. سینی تاپماق بسی مشکلدورور، تاپمس لیغ آسان کیم، ایرور پـَیدالیغینگ پنهان، ولی پنهانلیغینگ پـَیدا. چمن آتشگهیگه آتشین گلدین چو اؤت سالدینگ، سمندردیک اول اؤتدین کولگه باتّی بلبل شیدا. نی اِیشگه بؤلدی بی آرام کؤزگو عکسیدیک مجنون، یوزی کؤزگوسیده عکسینگنی کؤرگوزمه […]
نامه یازدیم یار اوچون، لیکن جوابی تاپمه دیم، جسمیمه اول نامه دیک جُز پیچ و تابی تاپمه دیم. هر کیشیگه جان بیریب، قیلدیم طمع مهر و وفا، بو گنه پاداشی جُز ناز و عتابی تاپمه دیم. دردی کیلدی قصدیمه، إیتمیش ایدی ویران کؤنگول، قؤیغه لی بو گنجنی، وه کیم، خرابی تاپمه دیم. چیرمه دیم جان […]
ای، جمال و ناز و عشوه نگ بیر- بیریدن خوبراق، قامتینگ مرغوب و اندین پیکرینگ مرغوبراق. مینده بؤلسه مینگ هنر، چون یارنینگ مردودی مین، عالم اهلی إیچره یؤق میندین کیشی معیوبراق. عشق ارا فرهاد و مجنون داغی بیخود ایردیلر، کیمسه میندین غالبا بو إیشده یؤق مغلوبراق. هر نی قیلسنگ، ناتوان کؤنگلوم سیور جاندین سینی، حق […]
حضرت علیشیر نوایی نینگ شاه غزللری دن ینه بیتّه سی خال و خطینگ خیالیدین ای سرو، گلعذار، گاهی کؤزوم گه خال توشوبتور گهی غبار. یوزونگده خال صفحه ده تامغان کیبی قرا، خالینگ ملاحتی توز ایرور کیم قراده بار. جانیمنی اؤزته گن یوزو خالینگنی بیلمه سنگ، اؤت شعله سیده ايله گمان بیر اؤچوک، شرار. بیلمان […]
نوایی غزل لریگه داملا بیدل یازگن ایککی نایاب مخمس شرعی جوزجانی علیشیر نوایی نینگ شاه اثرلریدن ایککی مشهورغزلیگه یازیلگن ایککی استادانه مخمسنی، نوایی نینگ مخلصلریدن بیری حقوقشناس دوستیمیز رحمتلی میر محمود الیاسی بیزنینگ اختیاریمیزده قویگن ایدی. مخمسلر موندن کوپ ییللر مقدم تاشکینت شهریده “قاری اکه” دیب تنیلگن وکابلده “داملا بیدل تاشکندی” لقبی بیلن شهرت […]
تاپیب حیات زلالی خطینگ قاره سینده، یازیلدی آیت رحمت یوزونگ صفاسینده. إیکی لبینگ یاشورورلر، گر آب حیواندین، رطوبت اؤلمه سه اول إیکّینچی آره سینده. نی نطق إیله نی ادا تاپتی روح بخش لبینگ، که، روح ناطق عاجزدورور اداسینده. فراق بیمی دورورچاکلیک کؤنگولده نی تانگ، گر اؤلسه اول که قیلیچ زخمیدور یَره سینده. کؤزونگ آتیب منگه […]
الفتی غزل الفتی غزل شاعری


text:
ائل اوبا – اسکی ( قدیم ) زامانلاردا بیر کندده بیر وارلی آدام وارایدی. بونون دا بیر یوخسول چوبان قارداشی وارایدی. بیر گون دؤولتلی قارداش اؤلؤر ، بوتون وار – دؤولتی یوخسول قارداشینا چاتیر.
یوخسول چوبان بیر بئله مال – دؤولتی گؤرنده اؤزوندن چیخیر.
داها قاباقکی آدام دئییلدی. اؤزونده بیر قودرت دویور واؤزونو بیر شئی بیلردی. گئدیب چیخاردی داغینباشینا ، یولدان کئچنی سسله یردی؛ اوهو…ی!
جواب وئرردی : هو…ی!
چوبان دئیردی : هئچ ، کئچ !
بیر گون کندین آغ ساققالی دئدی : گئدک گؤرک بو ، نییه بئله ائیله ییر!؟ بونا نه اولوب ؟ یوخسا باشینا هاوا گلیب.
نئچه نفر ایله گلیرلر. چوبان بونلاری گؤرنده اوزاقدان سسله نیر: اوهو…ی!
آغ ساققال جواب وئریر هو…ی!
چوبان دئییر : هئچ ، کئچ!
گلیر چوبانین یانینا.
کندین آغ ساققالی سوروشور : بونه اویوندور چیخاردیرسان؟ یعنی نه اولسون ، اؤزونو گولونجه قویوبسان !
چوبان دئییر : ایسته ییرم بیلم کی ، هامی منیم فرمانیمدادیر یا یوخ!
قایناق : آذربایجان فلکلوروندان ، ائل بیلیگی ثروتیمیز ، یازان : علی ظفرخواه ، یاییم : تبریز ، نشر یاران


text:
مبارز شاعر عارف صفانین وفاتینین ایل دونومو عرفه سینده
سونوجو یادگاری «آزادلیق»
اونون ئوتن ایلین سنتیابریندا ٨٥ یاشینی قید ائدجه ییک. لاکن طالعین آمانسیز کولکلری مارتین ٢- ده هارف صفانی دا سیرالاریمیزدان آپاردی. بیزه ائله گلیر کی، مبارز و نغمه کار شاعر ینه سیرالاریمیزدادیر. هر تدبیریمیزین داها جانلی و ماراقلی کیچمه سی ایچون سوز بوخچاسینی آچیر، اورادان تپ- تزه دورلریندن چیخاریب خیردالاییر، کونوللریمیزی اوخشاییر. بیز موضویا وفاتینین ایلی عرفه سیسنده قاییداجاغیق. اما ائله بیلیریک کی، ١٩٢٩- جو ایلده آشقاباددا آنادان اولان، سید عظیم شیروانینین آنا طرفدن نتیجه سی، « ٢١آذر» انقلابینین شاهدی، گنجلر تشکیلاتینین فعالیتینده ایشتیراک ایدن، دایم سمیمیتی، فرقه میزه قلبأ باغلیلیغی ایله سیچیلن، بو محبتی پوئزیاسیندا، هم چینین شخصی داورانیشیندا ایانی گوسترن عارف صفامیزا قالان بیر بورجوموزلا دا ئودمه لییک. تقدیم ایده جییمیز «آزادلیق» شعری «سحو ایدرم بلکه ده» و «قزللر و گوزللر»، سید عظیم شیروانینین نوسی سعادت خانیمین «آغلی- قارالی گونلری» کتابلاری معلفینین زنگین یارادیجیلیغینین آپاریجی خطینین نمونه لریندندیر. س.ز ویرمیشدیک درج ایده جییک، روحو شاد اولسون!
آذربایجان دمکرات فرقه سی
آزادلیق
بو آزادلیق ندیرکی
اونا باغلانمیشیق بیز؟
اونا قوووشماق ایچون
یانیب داغلانمیشیق بیز.
بو یولدا گنج لییمیز
یاشا دولدو، قوجالدی،
ینه آزادلیق عشقی
کنلوموزده اوجالدی.
بو آزادلیق ندیرکی،
انسان اونون یولوندا
زندانلارا آتیلیر،
اسیرتک سورگون اولوب
ظولمتلره قاتیلیر؟
بو آزادلیق ندیرکی،
سینهمیزه حک اولوب،
کوکسوموزده چیرپینان
ایکینجی اوره ک اولوب؟
بو عشقی، بو سئوگینی
حانسی میارلا اولچک؟
بو سودادان بیز نجه
اوز چویره ک، ال چکک؟
بو آزادلیق ندیرکی
او بیزی گجه – گوندوز
عصیانلارا سسله ییر؟
دونوب جوشغون دنیزه
قوجاغیندا بسله ییر.
بو آزادلیق نه دیرکی،
اونون پارلاق اوزونه
هیچ کس لکه وورانماز،
اونون آچیق آلنینا
قارا کولگه سالانماز.
بو آزادلیق ندیرکی،
اونو درک اده نلرین
گوجو، قدرتی آرتیر،
عمرو ینیدن آرتیر؟
بو آزادلیق نه دیرکی،
اونون هر گلی شیندن
قوشالاشیر نغمه لر
جوشوب، داشیر نغمه لر؟
بو آزادلیق ندیرکی،
اونون هر گولوشوندن
اوچوب گیدیر دومانلار
باتیر یرین دیبینه
قارانلیق لار، یالانلار؟
بو آزادلیق ندیرکی،
اونو سئونلرین
گوزونده حیات سونور،
اوره یی داشا دونور؟
منیم آزادلیغیمی
سورگونه گوندریبلر،
نچه- نچه ئولکه یه
باشیما دویه – دویه.
بو آزادلیق ندیرکی،
اونو تکرار دمکدن
یورولماییر دیلی میز؟
اونون زیروه لرینه
بو گون چاتمیر الی میز،
نه دن چاتمیر الی میز؟


text:
جانلی بیلیم
جانلی بیلیمی یا زیست شناسی و یا بیولوژی (بیوس – جانلی، لوگوس – علم) جانلی طبیعت حاقیندا کومپلکس علمدیر. حال-حاضیردا یئر اۆزرینده مؤوجود اوْلان و محو اوْلموش کُلّی میقداردا نؤع مۆختلیف لییی، اوْنلارین قۇرولوشو و فونکسیاسی، منشیی، چوْخالماسی و اینکیشافی، جانلی و جانسیز طبیعتله علاقهسینی اؤیرنیر. بیولوژی حیاتا خاص اوْلان عۆمومی و اؤزل قانون اویغونلوقلاری بللی ائدیر. بیولوژینین چوْخلو بؤلمهلرینین اوْلماسینا باخمایاراق، قانون اویغونلوقلار، اساساً، عۆمومی بیولوژی طرفیندن تدقیق ائدیلیر. عۆمومی بیولوژی اؤزونده، اساساً، یئر اۆزرینده حیاتین عمله گلمهسی حاقیندا نظریهنی، سلول حاقیندا نظریهنی (سیتولوژی)، مولکولی بیولوژی، اینسان حاقیندا نظریهنی، اکولوژی، ژنتیک، بیوسفر حاقیندا نظریهنی، تکامول نظریهسینی (داروینیزمی)، اوْرقانیزمین اینکیشافینی اؤیرنیر.


text:
دیکیلیداش (سولطان احمد)
تدوسیوس دیکیلیداشی، یا تکجه دیکیلیتاش (آنادولو تورکجه سینده. Dikilitaş) ایستانبولون سولطان احمد مئیدانی نین گونئی طرفینده، ایلانلی سوتونون یانیندا اولان بیر آنتیک میصر دیکیلیداشی دیر. 390 ایل عیسی دوغوموندان سونرا، روم ایمپراتورو بیرینجی تدوسیوس طرفیندن میصردن گتیرَلرک ایندیکی یئرینه دیکیلمیشدیر.
گئچمیشی[دَییشدیر]
دیکیلیداش ایلک اولاراق میصر فرعون اۆچونجو توتموسیس طرفیندن میلاد دان اؤنجه 15. یوز ایلده دوزلمیش، و کارناک تاپیناغینین یئددینجی پیلونونون گونئیینه دیکیلمیشدی. روم ایمپراتورو ایکینجی کونستانتیوس میلاددان سونرا 357 ایلینده دیکیلی داشی تخته چیخماغی نین 20جی ایلی فخرینه نیل ایرماغی اوزَریندن ایسکندریه شهرینه گئتیرتدی. داها سونرا، میلاددان سونرا 390 ایلینده ایمپراتور بیرینجی تیودوسیوس دیکیلی داشی گمی ایله ایستانبولا گتیردَرَک هیپودرومدا ایندیکی یئرینه دیکتیردی.
دیکیلی تاش قیرمیزی آسوان گرانیتیندن دوزلیب، و اوریجینال یوکسکلیغی 30 متر ایدی. آنجاق یا داشیماق سیراسیندا یا دا ایندیکی یئرینه یئرلئشدیریلیرکن آلت بؤلومو تخریب اولدوغو اۆچون بوگونکو یوکسکلیغی 18.45 متر (قاعیده سی ایله بیرلیکده 24.87 متر). آغیرلیغی یاخلاشیق 200 توندور.
شرق مکتوبلاری کیتابینین صاحیبی لادی مونتاقو، 1718 تاریخینده کی یازیلارین بیرینده بونلاری یازمیشدیر: بو داش، موربع شکلینده یونتما داشدان بیر آیاق اوزرینه ، دؤرت سوتون اوزریندئ دورور. داشین ایکی آیاغیندا قابارتما اولاراق بیر ساواش و بیر مجلیس رسمی وار. آیری ایکیسینده ایسه رومجا و لاتینجه بونلار یازیللیبدیر:
قوزئیباتی جیبههسی
- “18جی سولاله دن یوخاری و آشاغی میصر’ین صاحیبی اۆچونجو توتموسیس، تانری آمون’ا قوربانینی سوندوقدان سونرا هوروس’ون یاردیمییلا بوتون دنیزلری و چایلاری حؤکمو آلتینا آلاراق حؤکومدارلیغینین اوتوزونجو ایلی بایرامیندا بو سوتونو داها نیجه زامانلارین گتیرَجگی بایراملار ایچین دوزلتدی و دیکتی.”
قوزئی جیبههسی
- “گیزلی و قوتسال آدین هر تجللیسینه مظهر اولان تانری آمون’ا قوربانینی بؤیوک بیر عیجز ایچینده سوندوقدان سونرا، اوندان یاردیملار دیلَنرک گونئیین دوستو، دینین نورو ایکی تاجین (آشاغی و یوخاری میصر) صاحیبی، گوجلو حؤکومدار اؤلکه سینین سینیرلارینی مئزوپوتامیا’یا قدر گؤتورمَگه عزم ائتدی.”
گونئیدوغو جیبههسی
- “گونئشین دوغدوغو سیرادا صاحیب اولدوغو قیزیل بویالاری دونیایا یایان هوروس’ون وئردیگی قووَتی، ثروتی، گوجلو سئوگی، سایغی داشییان و آشاغی و یوخاری میصر’ین تاجینا صاحیب اولان و بالذات گونش طرفیندن سئچیلمیش اولان فرعون، بو اثری آتاسی را ایچین دوزلتدی.”
گونئی جیبههسی
- "تانری هوروس’ون لوطفونه مظهر اولان، و گونش’ین اوغلو عونوانینی داشییان آشاغی و یوخاری میصر’ین اؤندری اولان فیرعون، قودرت و عدالتلی بوتون اوفوقلارا ایشیث ساچدی. اوردوسونون قاباغینا گئچدی. آق دنیز’ده دولاشدی، بوتون دونیایی مغلوپ ائتدی. سینیرلارینی نهرئین’ه قدر یایدی. مئزوپوتامیا’یا عزملی گئتدی، بؤیوک ساواشلار ائتدی".
دیکیلی داشین قاعیده سینده یئر آلان یازیلارسا دوغو روما ایمپراتورلوغوندا عادت اولدوغو اوزره یونانجا و لاتینجه یازیلمیش.
یونانجا یازی بیر آنلادیجی آغزیندان بئله دئییر
- « داواملی بیر صورتله یئرده دوران بو داشی دیکمه جسارتینی ایمپراتور تیودوسیوس گؤستردی و یاردیمینا پروجلوس چاغریلدی. بو شکیلده اوتوز ایکی گونده یئرینه دیکیلدی. »
لاتینجه متن ده داشین آغزیندان یازیلمیش
- « قاباقداکیلاری دیرنمیشدیم؛ آنجاق اوجا افندیمیزین بویوردوقلارینی ایطاعت ائدَرک، یئنیلن تیرانلار اوزَرینده ظفر چَلنگینی دااشیماغیم گرکدی. هر شئی تیودوسیوس و اونون کسینتیسیز سولاله سینه بویون اَییر. منه ده غالیب گلدیلر و باشقان پروجلوس’ون ایداره سی آلتیندا اوتوز گونده یوکسَلمَیه مجبور اولدوم. »
و چمبرله چئوریلی محوطه نین تورپاق بویو اَسکیدَکی تورپاغین بویودور.
گؤرونتو قالریسی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dikilitaş (Sultanahmet)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۲۰۱۶ ژانویهسینین ۱۳ـو تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
۱۹۹۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ مارس - اوروپا بیرلیگی عۆضوو ۱۵ اؤلکه ایله تۆرکیه آراسیندا گۆمروک بیرلیگی آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۵ دسامبر - خاوير سوْلانا ناتوْ-نون باش کاتیبی سئچیلمیشدیر.
- ۵ دسامبر - فرانسه يئنیدن ناتوْنون ترکیبینه قايیتدیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۴ آقوست - کورواسی موستقیللیک اوغروندا مۆحاریبه ارفهسینده فیرتینا عملیاتی باشلامیشدیر.
- ۲۸ سپتامبر - فیلیسطین آزادلیق تشکیلاتینین رهبری یاسیر عرفاتلا ایسرائیلین باش ناظیری ایسحاق رابین، غرب ساحیلینین فیلیسطینین تابعچیلییینه وئریلمهسی اۆچون راضیلیغا گلدیلر.
- ۲۷ نوْوامبر - آذربایجان جومهوریتی لیتوانی ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۵ فوریه - یوقوسلاوی اۆزره اۇلوسلارآراسی حربی تریبونال صرب باشچیلاری رادوام کاراجیچ و راتکو ملادیچی سوْیقیریم تؤرتمکده تقصیرلندیردی.
- ۲۲ مارس - عیراقین قۇزئییندهکی حرکاتدا ۳ مین پ.کا.کا منسوبو اسیر اوْلدو٬ ۲۰۰-ۆ اؤلدورولدو٬ سککیز عسگر اؤلدو٬ ۱۱ نفر یارالاندی.
- ۲۲ آوریل - رئوف دنکتاش٬ اۆچونجو دفعه قۇزئی قیبریس تۆرک جۆمهۇریتی جۆمهۇرباشقانلیغینا سئچیلدی.
- ۲۱ دسامبر - بیتاللحم شهرینین ایدارهسی ایسراییلدن فلسطینه کئچدی.
- ۲۰ دسامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بوسنی-هرزقوییندا وضعیّته نظارتی ناتویا تاپیشیرمیشدیر.
- ۱۹ آقوست - آذربایجان جومهوریتی اوقاندا ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۱۸ نوْوامبر - واتیکان قادینلارا دینی مقاملار وئریلمهسینی قاداغان ائدن قۇرالی یئنیدن قۆوّتده ساخلامیشدیر.
- ۱۷ مارس - میخائیل جوردن بسکیتبالا گئری دؤنمه قراری آلدی.
- ۱۴ دسامبر - دِستون باریشینین ایمضالاماسی ایله یوگوسلاوی ساواشینا سوْن قوْیولموشدور.
- ۱۲ نوْوامبر - آذربایجان جۆمهوریتی آنایاساسینین حاقّیندا رفراندوْم کئچیریلمیشدیر.
- ۱ مارس - یاهو قۇرولدو.
- ۱ ژانویه - دۆنیا تیجارت تشکیلاتی یارادیلدی.


text:
66326
۳۰ آذر ۱۳۹۸
تورکمن نیوز: بوتین دنیا ساغلیغی قوراییش قوراماسی دنیاده ایلکینجی گزهک چیلیم چکیان ارکک لرینگ سانی نینگ یوقارلاماندیغینی بیلدیردی.
دونیأ تورکمن لرینینگ خبر آجانسینینگ آیتماغینا گؤرأ: بوتین دنیا ساغلیغی قوراییش قوراماسیندان بریلن گورا ۲۰۰۰- نجی ییلدا توتون اولانیانلارنینگ سانی دنیاده ۱ میلیارد ۳۹۷ میلیون آدامدی.
بو مقدار ۲۰۱۸- نجی ییلدا ۶۰ میلیون آدام آزالدی و ۱ میلیارد ۳۳۷ میلیون آداما یتدی.
دنیاده چیلیم چکیان ارکک آداملارینگ سانی ۲۰۰۰- ۲۰۱۸- نجی ییللار آرالیغیندا ۱ میلیارد ۹۳ میلیون بولدی.
۲۰۲۰- نجی ییلدا توتون چکیان ارکک لارینگ سانی ۱ میلیون آزالار.
بو سان ۲۰۲۵- نجی ییلا چنلی ۵ میلیون آزالار.
بوتین دنیا ساغلیغی قورایش قوراماسی نینگ برن ماغلوماتینا گورا ۲۰۱۸- نجی ییلدا ۴۳ میلیون چاغا توتن اونوملرنی چکدی.
چیلیم چکیان چاغاراینگ ۱۴ میلیونی قیزدر.
۲۰۰۰- نجی ییلدا ۳۴۶ میلیون زنانا چیلیم یالی توتون اونوملرینی چکیاردی. شول سان ۲۰۱۸- نجی ییلدا ۱۰۰ میلیون آزالدی و ۲۴۴ میلیون سانا یتدی.
۲۰۱۵- نجی ییلدا چیلیم چکیان زنانالارینگ سانی نینگ ۳۲ میلیون آزالماغینا قاراشیلیار.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
میف
میف و یا اوسطوره (ق.یون. uῦθoς— داستان، عنعنه)[۱] — طبیعت حادیثهلرینین، کورطبیعی قووّهلرین، سما جیسیملرینین اینسانلارین خیالیندا، تصوور و دوشونجهلرینده موعین بیر شکیله سالینماسی، گاه اینسانلارا، گاه دا تانریلارا بنزر تصویر اولونماسیدیر. میف شیفاهی خالق ادبیاتینین ان قدیم ژانرلاریندان بیری حساب اولونور. بو ژانری ایبتیداییی اینسانلارین ایبتیداییی تصوور و آنلاییشلاری یاراتمیشدیر.[۲]
اؤزللیکلری[دَییشدیر]
میفلر داها چوخ بشریتین "اوشاقلیق دؤورونده" یارانمیشدیر. میف اینکیشاف ائتمیش، مرحلهلر کئچمیش، ان اسکی فلسفهنین پردمتی اونونلا شرطلنمیشدیر. بدیعی یارادیجیلیقدا میف موتیولریندن تئز-تئز ایستیفاده اولونموشدور.
آ.ف.لوسِو میفولوژی دوشونجهنین آشاغیداکی باشلیجا خوصوصیتلرینی موعینلشدیرمیشدیر: " میف — عومومی ایدئیا ایله ان عادی حیسّی اوبرازین بیرباشا مادّی عئینیتیدیر. موجرّد تفکّورون یالنیز گئرچکلیگی عکس ائتدیرن هر جور دوزومو — میفولوژی اوچون بوتون حیسّی کئیفیت لری ایله، جانلی وارلیقلار، یاخود جانسیز اشیالار شکلینده، گئرچکلیگین اؤزودور " .[۳]
دئمک اولار کی، بوتون خالقلارین میفلری تیپولوژی باخیمدان عئینی سیلسیلهلرین مؤوجودلوغو ایله سجیّهلهنیر:
- کوسموقونیک (کوسمولوژو) میفلر.
- انتوقونیک میفلر.
- تقویم میفلری.
هر هانسی بیر میفولوژی سیستمه داخیل اولان بوتون سوژهلر، اینانیشلار، تاپینیشلار (کولت)، آیینلر، مراسیملر و باشقالاری بو اوچ سیلسیلهدن کنار چیخمیر[۴]. اوبیئکت و سوبیئکت معنالی ایلک ایجتیماعی سؤز-آدلار – ایلک بدیعی اوبرازدیر و ایلک میفدیر. یاغیش، کولک، دنیز، تورپاق، آغاج، اجداد آتا، اؤلوم، ساواش، اوو و س. ایلک بئله سؤز-میفلر ایدی. یارانما تاریخی باخیمیندان میف-سؤزلری ایکی قیسمه عایید ائتمک اولار.
- حرکت قابیلیتی اولان اوبیئکت سؤز-میفلر. بو هله سؤزون آنجاق اوبیئکتلشمه خاصّهسینه اساسلانیر. سؤز-میف – سؤزلری شئیلرله وحدتده قاوراما دؤورودور، ایشاره ایله شئیین آیریلماز تصوور ائدیلمهسی و قاورانماسیدیر. سؤز-میفلر دؤورونده هله هئچ بیر یازیلی و اوندان تؤرمه لی اولان میفیک سوژه یوخدور، چونکی اینسانلار سؤزلردن ایشاره کیمی ایستیفاده ائتسهلر ده، بو مرحله ده هله نه یازی، نه ده نیطق واردیر.
- سبباولما و یاراتما قابیلیتی اولان سوبیئکت-اوبیئکت میفلر. بو میفلر آرتیق اوبیئکت اولماقدان باشقا، سوبیئکت و سبب کیمی قبول اولونور. لاکین بو هله چاغداش سببیت حاقدا تصوور دئییل، هر بیر یارانمانین اینسانین و ممهلی حئیوانین دوغولماسی کیمی تصوور ائدیلمهسیدیر. بوتون خالقلاردا میف ایلک سببی ایلک دوغولما کیمی گؤرور. یونان میفولوژیسینده طبیعی اوبیئکتلری یارادان بو سبب قئیا ایله اوُراندیر (یئر و گؤی).[۵]
ایبتیدایی اینسانلاردا میفلر[دَییشدیر]
میف دؤورونو ایلک کشفلر، تاپینتیلار دؤورو آدلاندیریرلار. اینسانلار ایلک اودو، ایلک امک آلتینی، سیلاحی، گئییمی کشف ائدهرک آد وئریردیلر. بونونلا بئله، اؤزلریندن تانری اویدوروردولار. اونلارین یاشاییشینی یاخشیلاشدیرا بیلن هر اشیانین بیر تانری طرفیندن گلدیگینی دوشونوردولر. بئلهلیکله بیر چوخ خالقلارین چوخ تانریدان عیبارت اؤز میفولوژیسی وار. هر تانری حاقیندا دا میفلری وار.
ایبتیدایی اینسانلار طبیعت حادیثهلرینی — گؤیون گورولتوسونو، ایلدیریمین چاخماسینی، فصیللرین عوضلنمهسینی، شهابلارین آخینینی آنلایا بیلمیر، بئله طبیعی مورکب پروسهلری تانریلارین — ایلاهی قووّهلرین وارلیغیندان آییرمیردیلار. میفلرده یاز قیشی اؤلدورور، بدیعی تصویرده بو فصیل طبیعتین اؤلوب یئنیدن دیریلمهسی کیمی معنالاندیریلیر. قدیم آذربایجانلیلارین دوشونجهسینده گونش قاری اریدیر، قیشی یازا چئویریر.
" اؤز کهر آتینی مینن، قیرمیزی دون بیچن[۲]" .
بو وارلیق — گونش، چکیجی بیر قیز، آی ایسه گؤزل بیر اوغلان کیمی تصویر ائدیلیر. ایبتیدایی میفلرده اینسانلارین حیاتی، دوشونجهسی، خیال و تصوورو گؤستریلیر. سرگوزشتلر، سما، جیسیملر، قانونااویغونلوقلار ایستک و آرزویا اویغون جانلاندیریلیر.
آنتیک ادبیاتدا میفلر[دَییشدیر]
آنتیک میفولوژی، موقدّس کیتاب کیمی، سونرادان بوتون خالقلارین، اساساً ده اوروپا خالقلارینین مدنیتینین اینکیشافیندا اهمیتلی رول اوینامیشدیر. آنتیک میفلر ترمینی آدی آلتیندا اساساً یونان و روم میفلری باشا دوشولور. بونا گؤره ده بعضاً " یونان-روم میفلری" مفهومو دا ایشلهدیلیر. باخمایاراق کی، روم میفلرینین اساسینی یونان میفلری تشکیل ائدیر. آنتیک میفلر هم ده چوخ بؤیوک استتیک ماهیت داشیییر: ائله بیر اینجه صنعت ساحهسی یوخدور کی، اورادا آنتیک میفلرین سوژهلری اولماسین[۶].یونان اینجه صنعتینین — فاجیعه و اپیک پوئزیاسینین اساسی یونان میفولوژیسی اولموشدور. هومر، سوفوکل، اسیکلوس ، اوریپیدس ، اریستوفان و پیندار یونانانین اساطیر دؤورونو تصویر ائتمیشلر. هرودوتون " تاریخ "-ینده دونیانین اساطیر مرحلهسینده آللاهلار اینسانلارلا برابر یاشامیشلار. اونلار گوجلو و قودرتلی اولموش، اینسانلاری ایطاعتده ساخلامیشلار.
ایلک یازیلی فورمادا میفلر حاقیندا گئنیش صؤحبت آچیلان اثر کیمی هومرین ایلیاد و اودیسه اپیک پوئمالارینی میثال گؤسترمک اولار. داها سونرالار دیقت چکن مؤلیف اسیکلوسدور. اونون " فارسلار " ، " زنجیرلنمیش پرومته " ، " آقاممنون " اثرلرینده آللاهلارین موداخیلهسی یئترینجه چوخ ایدی. سوفوکلون پیئسلریندن فرقلی اولاراق إوریپید اینسانلاری اولدوغو کیمی گؤسترمیش، میفلره تنقیدی یاناشمیشدیر.
ویرژیلی میفلری تاریخین فلسفی درک اولونماسی ایله علاقهلندیرمیش و یئنی میفولوژی اوبرازلارین استروکتورونو یاراتمیشدیر. اوویدی ایسه عکسینه، میفولوژینی دینی مضموندان تامامیله آییرمیشدیر. اونون " هرویدلر " ( " قهرمان قادینلار " ) آدلی شعیرلر توپلوسوندا میفولوژی محبت آغیتی داها چوخ دیقتی چکیر. " متامورفوزلار " اثرینده ایسه قدیم روم و یونان میفولوژیسینده پوپولیار اولان بیر مؤوضو: دَییشمه، چئوریلمه اؤن پلانا چکیلیب.
اورتا عصر و اینتیباه دؤورو ادبیاتیندا میفلر[دَییشدیر]
اورتا عصر اوروپاسیندا اوّلکی آنتیک و بوتپرست میفلرین موقدسلیگینی الدن وئرمهسی و دَیرسیزلشمهسی موشاییعت اولونماغا باشلادی. اونلارین یئرینی داها جیدی (دینی و پوئتیک) مسیحیت میفلری عوض ائتدی. اینتیباه دؤورونون "کلاسیک قدیملیگین برپاسی" آخیمی یئنیدن آنتیک میفلرین داها مقصدهاویغون ایستیفادهسینی گوجلندیردی. عئینی زاماندا، بو خالق ایبلیسشوناسلیغینی — دمونولوژینی آکتیولشدیردی. اکثر اینتیباه دؤورو یازیچیلاری بونلاردان چوخ مهارتله ایستیفاده ائده بیلمیشلر. 17. عصردن رفورم نتیجهسینده اینجیل مؤوضولاری و موتیولری گئنیش ایستیفاده اولونماغا باشلاندی. خوصوصیله بو اؤزونو باروک ادبیاتیندا قاباریق بیلدیردی. آنتیک مؤوضولار ایسه گوجلو فورمالیزهیه معروض قالدی کی، بو دا داها چوخ دا کلاسیسیزم ادبیاتیندا موشاهیده اولونوردو.[۷]
میفلر چاغداش ادبیاتدا[دَییشدیر]
چاغداش دؤورده فلسفه و اینجه صنعت ساحهسینده اولان چاغداش جریانلار میفلره اولان ماراغی یئنیدن آکتیولشدیردیلر. واگنرین موسیقیسینده، نیچهنین " حیات فلسفه سی"نده، سمبولیزم، نئورومانتیزیم و باشقا ساحهلرده آنتیک، مسحیت و شرق میفولوژیسینین اؤزونهمخصوص جهتلری دیقتی جلب ائدیر. 20. عصرین 10-30-جو ایللرینده توماس مان، جیمز جویس، فرانس کافکا، ویلیام فاکنر، داها سونرا لاتین آمریکاسی و آفریقا یازیچیلارینین اثرلرینده میفولوژی آخیم اؤزونو بوروزه وئریردی. خوصوصی " رومان-میف "لر مئیدانا چیخیردی (اؤزللیکله کارل قوستاو یونق دا). میفولوژی موتیولر شوروی ادبیاتیندا دا تام باشقا فورمادا اؤزونو گؤستره بیلمیشدیر (میخائیل بولقاکوف، چنگیز آیتماتوف، والنتین راسپوتین).
آذربایجان ادبیاتیندا میفلر[دَییشدیر]
آذربایجانلیلارین میف دؤورونون تصویری اؤز ایفادهسینی اساطیر، افسانه، روایت، ناغیل و خالق شعیری ژانرلاریندا تاپمیشدیر. آذربایجان فولکلورونا میفولوژی آخین ایکی ایستیقامتده داخیل اولموشدور. بیرینجی میفولوژی دالغانین اساس منبعی قدیم تورکدیللی خالقلارین یاراتدیغی داستاناردیر. تورکدیللی کؤچری طایفا و قبیلهلرین آذربایجانا یوروشلری زامانی اؤزلری ایله گتیردیکلری میفولوژی سوژهلر آذربایجان شیفاهی ادبیاتینا قاریشیر.
آذربایجان فولکلورونون اؤزولونو تشکیل ائدن ایکینجی میفولوژی قایناق شرقین قدیم آبیده سی "آوستا " دیر. ایلک اینسان حاقیندا میفلر "آوستا " دا ایلک اینسان قارا مارتادیر، او سونرالار کیومرث کیمی تانینمیشدیر. تورک خالقلارینین اؤز اجدادی سایدیغی اینسان - اوغوزدور. کیتابی دده قورقوددا بو باره ده بعضی تصویرلر وئریلیب. توتمله باغلی میفلر (مثلا، " ایری بوینوزلو مال-قارا " ) " آوستا " دا موقدس دیر.
میفولوژی-بدیعی دونیاگؤروشون ایزلری فولکلوردا و کلاسیک ادبیاتدا ایندی ده اؤزونو بوروزه وئرمکده دیر. آذربایجان میفولوژیسی قدیم هیند، قدیم یونان میفولوژیسی قدر سیستملی و بوتؤو کاراکتر داشیمیر. آنجاق آذربایجان فولکلوروندا آذربایجان میفولوژیسینین ایزلرینی آشکار ائتمک مومکوندور. بونلار داها چوخ کوسموقونیک و مؤوسومی، ائلجه ده ائتنوقونیک میفلرین موعین دتاللارینی اؤزونده داشیماقدادیر. آذربایجان میفولوژی متنلرینین اکثریتینده قدیم تورک میفولوژی دوشونجهسی آپاریجی موتیو کیمی چیخیش ائدیر. بونو ایستر دونیانین یارانماسی ایله باغلی اولان کوسموقونیک میفلرده، ایستر اتنوسون منشأیی ایله باغلی اولان اتنوقونیک میفلرده، ایسترسه ده مؤوسومی پروسهلرله علاقهدار اولان تقویم میفلرینده گؤرمک مومکوندور. میفولوژی متنلرین یارانماسی و اونلارین فولکلور متنلرینده عونصورلر شکلینده قورونوب ساخلانماسی ایبتیدایی اینسانین طبیعته و طبیعت قووّهلرینه باخیشی ایله سیخ علاقهداردیر. سؤز، حرکت و اویون واسیطهسیله طبیعت قووّهلرینه تاثیر گؤسترمک آرزوسو ایبتیدایی اینساندا میفولوی متنلری یاراتماق و ایفا ائتمک احتییاجی دوغورموشدور. بونلارین سیراسیندا " کوسا-کوسا " ، " قودو-قودو " ، " نوروز " ، " خیدیر نبی " و ب. مراسیم نغمهلرینی و بونلاری موشاییعت ائدن رقصلری گؤسترمک اولار.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ↑ Филocoфckaя эHциkлoпeдия - MИФ
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Abbas Hacşyev.Bakı.1996.s.270.
- ↑ A. Ф. ЛoceB. Mифoлorия - Филocoфckaя эHциkлoпeдия. III.M., 1964.c.458.
- ↑ Əsatirlər,Əfsanələr və Rəvayətlər. Şərq-Qərb. Bakı.2005
- ↑ Rəhim Əliyev. ƏDƏBİYYAT NƏZƏRİYYƏSİ.Bakı – Mütərcim – 2008. s.165.
- ↑ AHTичHaя Mифoлorия.
- ↑ Mиф и лиTepaTypa


text:
نوئل بایرامی
نوئل بایرامی، هر ايل ۲۵ دسامبر تاريخینده عیسینين دوْغومونون قوْتلاندیغی مسیحی بیر بايرام. آيريجا دوْغوش بايرامی یا کریسمس اوْلاراق دا بيلينير. ۲۰.جی يۆزايلين باشلاريندان بۇیانا کریسمس، مسیحی اوْلمايانلار طرفیندن ده جشن تۇتولور، دينی موْتیفلريندن آیریلمیش، هديه آليش وئريشی اطرافيندا مۆتمرکیز اوْلان بير بايرام اوْلاراق دا قوْتلانمايا باشلاميشدير. بۇ سکولار نوئل ورژنینده افسانوی شخصیت (نوئل بابا) اساس بير نقش اوْينار. نوئل بایرامی، هر ايل دۆنياداکی مسیحیلرين چوْغونلوغو طرفيندن ۲۵ دسامبردا قوتلانير. مسیحیلرین اکثریتده اوْلدوغو اؤلکهلرده نوئل تعطیلاتی ايلباشی تعطیلاتی ایله بيرلشديريلير. نوئل سؤزجوگونون کؤکو لاتينجه ناتاليس (دوْغوم) کلمه سيدير.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Noel»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۵ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
روما
روما یا دا روم شهری؛ ایتالیا اؤلکهسینین لاتزیو بؤلگهسینده یئرلهشمیش بیر شهردیر[۳] بو شهر ایتالیا جومهوریتینین باشکندیدیر. مساحتی ۱٬۲۸۵ مربع کیلومتر، اهالیسینین سایی ۲۰۰۶–جی ایلده آپاریلمیش رسمی سیاهییا آلمانین نتیجهلرینه اساساً ۲۷۶۱۴۷۷ نفردیر[۴]
اورتا عصرلردَییشدیر
اورتا عصرلره روم سوقوط ائتمیش ایمپراتورلوغونین خارابالیقلاری کیمی گلیب چاتمیشدیر. بئله کی، قرمان و ایسلاو طایفه لارینین آرامسیز داغیدیجی هوجوملارینا تاب گتیرمهیهن ایمپیراتورلوغو سوقوط ائدیر. شهر ایستیلا اوْلونور. تکجه روم پاپسینین ایقامتگاهی بۇ تالانلاردان کناردا قالیر.
- قوت کرالی آلاریخ ۴۱۰-جو ایلده شهره صاحب اولور.
- ۴۵۵-جی ایلده باربارلار رومنی یئنیدن ایشغال ائدیرلر.
- ۴۷۶-جی ایلده قرمان اودواکر و سوْنونجو ایمپراتور رومول آوقوستول آراسینداکی صۆلحه گؤره روم باتی توْرپاقلاری اوزرینکی حاکمیّتینی ایتیریر.
- ۸۰۰-جو ایلده بؤیوک کارلین و پاپ ۳-جو لئونون زامانیندا روم اؤز نفوذونو برپا ائتمهیه باشلاییر.
- ۸۴۳-۸۴۹-جو ایللرده موسلمان عربلرین موفّقیت سیز هوجوملارینا معروض قالیر.
- ۱۴۱۸-جی ایلده کلیسا پارچالانماسی (سخیزما) نتیجهسینده پاپ گئری دؤنهرک واتیکانی اؤزونون قرارگاهی اعلان ائدیر.
یئنی رومدَییشدیر
یئنی رومدَییشدیر
۱۸۶۱-جی ایلده ایتالیا وئنئسییانین و کلیسا دؤولتی واتیکانین قبولوندان سوْنرا باشدا کرال ویکتور ۲-جی ائممانوئل اولماقلا غئیری-محدود مونارخییایا چئوریلیر. ۲۶ ژانویه ۱۸۷۰-جی ایلده کرال قوْشونلاری رومیا داخیل اولور و شهر بیرلشمیش ایتالیانین باشکندی اعلان ائدیلیر. ۱۹۲۲-جی ایلده فاشیستلر حاکمیّته گلیر و کرال طرفیندن بنیتو موسولینی باش ناظر تعیین ائدیلیر.
موسسولینینین زامانیندا کلیسا دؤولت ضدیتلری کسکینلشیر و ۱۹۲۹-جو ایلده کلیسا دؤولتی واتیکان اؤز موستقیللیینی اعلان ائدیر.
ایکینجی دونیا ساواشیندن سوْنرا ۱۹۴۶-جی ایلده کرال اؤلکهنی ترک ائدیر و ایتالیا جومهوریتی اعلان ائدیلیر.
اهالیدَییشدیر
(*) Sxizma – kilsənin parçalanması (1309-1376), Vəba epidemiyası (۱۳۴۸-۱۳۵۰)
(**) رومنین تالانی (ساججو دی روم، ۱۵۲۷)
ائ.ا. ۸۰۰-جو ایلده رومنین اهالیسی کیچیک اطراف کندلرله بیرلیکده ۱۰۰۰ نفره قدر اوْلموشدور. توسعه ائدن شهر سوْنراکی عصرلرده مئقاپولیسه چئوریلهرک اهالیسینین سایی ۱ میلیونا چاتمیشدیر. ۴-جو عصرده باشکند خۆصوصیتسینین کونستانتینوپولا کئچمهسی و ۵-جی عصرده شرقی روم ایمپراتورلوغونون آیریلماسی اهالینین ۱۰۰ ۰۰۰ نفردک آزالماسینا سبب اولور. ۲۰-جی عصردن اعتباراً روم یئنیدن میلیونچو شهره چئوریلیر. حال-حاضیردا اهالی اطراف رایونلارلا بیرگه ۲٬۷ میلیون، غئیری-رسمی معلوماتلارا گؤره ایسه ۳ میلیوندور. اهالینین ۸٬۴٪-نی اجنبیلر تشکیل ائدیر.
اینضیباطی بؤلگودَییشدیر
ایمپراتور آوقوستا قدر روم ۴ دایرهدن عبارت اوْلموش، اونون دؤورونده ایسه محلهلردن عبارت ۱۴ دایرهیه بؤلونموشدور.
اقتصادیاتدَییشدیر
ایکینجی دونیا ساواشی سوْنا چاتدیقدان سوْنرا ایتالیانین ان دینامیک توسعه یولو کئچمیش شهریدیر. ماشینقاییرما، متالوژی، یونگول، یئیینتی، کیمیا، کاغیذ صنایعلریندن و توریزمدن عبارت چوْخ شاخهلی ایقتیصادیاتا مالیکدیر. ایقلیمی و گؤزل مونومنتال معمارلیغی شهری کینو صنایعسینین مرکزلریندن بیرینه چئویرمیشدیر. ایتالیا اوزره اۆرتیم (تولید) اوْلونان محصولون ۵٪- رومنین پایینا دوشور. ایشسیزلیک ۷٬۵٪ تشکیل ائدیر.
لوغتی واغزالیدَییشدیر
۱۸۶۷-جی ایلدهن فعالیّتدهدیر. یئنیدن قورولموش دمیر کونستروکسییالی قبول زالینین اوزونلوغو ۱۲۸ م ائنی ۳۲ م-دیر. اساساً، ایتالیانین قوزئی اوستانلری، پاریس و ویانا ایستیقامتلرینده خط لره مالیکدیر. عئینی آدلی مترو دایاناجاغینا و آوتوواغزالا کئچیدی وار.
ایجتیماعی نقلیاتدَییشدیر
تحصیلدَییشدیر
شهرده یئرلَشن ان بؤیوک تحصیل موسسهسی اساسی ۱۳۰۳-جو ایلده قویولان روم ساپینزا بیلیم یوردودیر.
Trevi fəvvarəsi "Fontana di Trevi" 1995
قارداشلاشمیش شهرلردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Istat official population estimates. یوْخلانیلیب19 December 2014.
- ↑ Bilancio demografico Anno 2014 (dati provvisori). Provincia: Roma – Demo.istat.it
- ↑ "Istat official population estimates". Retrieved 19 December 2014
- ↑ "Discorsi del Presidente Ciampi". Presidenza della Repubblica. Archived from the original on 21 September 2013. Retrieved 17 May 2013.


text:
روسیا کروناویروس ییتگیلرینده رکوُرد قوُیدی
روسیادا دۆین کروناویروس سبأپلی 984 آدام اؤلدی
روسیادا کروناویروس یوُقانچ کسِلی جان آلماغا دوُوام ادیأر.
دۆین روسیادا کروناویروس سبأپلی اینگ کؤپ ییتگی چکیلن گۆن بوُلدی.
بیر گۆنده 984 آدام اؤلدی.
شیله لیک بیلن روسیادا کروناویروس سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی 219 مۆنگ 329 آدامدان گچدی.
دۆنیأده کروناویروس سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی دا 4 میلیون 888 مۆنگ 720 آدامدان گچدی.
آمریکا 739 مۆنگ 762 ییتگی سانی بیلن دۆنیأده کروناویروس سبأپلی اینگ کؤپ یاشاییجیسینی ییتیرن یورت.
برزیلیادا دا اؤلِنلرینگ سانی 601 مۆنگ 643 آدامدان کؤپ.
هیندیستان دا اؤلِنلرینگ سانی 451 مۆنگ 469 آدامدان گچدی.
مکزیک ده 282 مۆنگ 773 آدام اؤلدی.
پرودا دا اؤلِنلرینگ سانی 1999 مۆنگ 727 آدام.
اندونزیا، انگلستان، ایتالیا، کلمبیا، ایران، فرانسیا، آرژانتین، آلمانیا، گۆن اوُرتا آفریفا و اسپانیا دا دۆنیأده اینگ کؤپ ییتگی چکن یورتلارینگ ساناویندا.
دِگیشلی حابارلار
نیجریادا زنداندان قاچان 446 آدام توسساغ ادیلدی
نیجریانینگ اویو ایالتینده تۆرمه دن قاچان یۆزلرچه سانی آدامدان 446-سی توسساغ ادیلدی
امیرعبداللهیان: ایران بیلن آذربایجان آراسینداقی قاتناشیقلارا ایکی تاراپلایین حوُرمات اساسیندا دوُوام
ایران بیلن آذربایجان ینگ داشاری ایشلر وزیرلری تلفن آرقالی دوشوشدی


text:
ویکیپدیا:اورجینال آراشدیرمالارا یئر وئرمهمک
ویکیپدیادا اوْریجینال تدقیقاتلارین یئرلشدیریلمهسی قبولائدیلمزدیر!
ویکیپدیادا اوْریجینال تدقیقاتلارین و یئنی نظریهلرین چاپ اوْلونماسی اۆچون یئر دئییل. ویکیپدیانین بۇ جۆر مؤوقعی کیمینسه ماراقلارینی و یا حۆقوقلارینی کیچیلتمهیه جهد دئییل. بۇ سادهجه واقعیتلری گؤسترمهیین ایلزامیدیر. ویکیپدیا، ایلکین بیلگیلر منبعی یوْخ، ایکینجی بیلگیلر منبعیدیر، باشقا سؤزله ویکیپدیادا یئرلشدیریلمیش مادّهلر ایلکین منبعلردن توْپلانیلیر، آنالیز اوْلونور، قیمتلندیریلیر و دیگر ایلکین بیلگی منبعلرینین معلوماتلاری ایله ترکیب ائدیلیر.
مقاله یازارکن منبعین دقیق گؤستریلمهسی واجیبدیر. اعتیبارلی بیلگی منبعی کیمی علمی تنقید اوْلونموش ژۇرناللار، آکادمیک نشرلر چێخیش ائده بیلرلر. یازارین اؤز حسابینا نشر ائتدیردیگی کیتابلار و دیگر واسیطهلر بۇ جۆر بیلگی منبعی ساییلا بیلمز.
اوْریجینال تقدیقات نهدیر؟[دَییشدیر]
ویکیپدیا مقالهلرینده اوْریجینال تدقیقات آشاغیداکیلار حساب اوْلونور:
1. مقالهده هر هانسیسا یئنی نظریه و یا هر هانسیسا مسألهنین یئنی حل اۆصولو گؤستریلیرسه؛
2. یئنی ایدّیعالار قئید اوْلونورسا؛
3. تِرمینلرین یئنی و قبول اوْلونموش فوْرمادان فرقلی ایضاحی وئریلیرسه؛
4. یئنی کلمهلر داخیل ائدیلیرسه.
اگر مقالهنین موضوعو یۇخاریدا سادالانان شرطلره جاواب وئریرسه، بۇ زامان اوْ اوْریجینال تقدیقیقاتلارا عایید ائدیلمهلی و ویکیپدیادا یئرلشدیریلمهمهلیدیر.
لاکین بۇ قایدانین ایستیثنالاری دا وار:
بئله مقاله ویکیپدیادا اوْ حالدا یئرلشدیریله بیلر کی، اوْنون موضوعو گئنیش شکیلده تانینمیش اوْلسون، باشقا سؤزله:
1. بۇ ایدیعالار نقد اوْلونموش ژۇرناللاردا نشر ائدیلسین؛
2. بۇ ایدیعالار گئتدیکجه ایجتیماعیتین دیقّتینی جلب ائتمهیه باشلاسین (کوتلوی بیلگی واسیطهلری-ده دفعهلرله نۆماییش اوْلونموش اوْلسون)
3. ایدیعانین هر هانسیسا بیر عۆمومی، ایختیصاصلاشدیریلمامیش ک.ب.و (کوتلوی بیلگی واسیطهلری)-لرده گؤرونمهسی فاکتی هئچ ده بۇ مقالهنین علمی و حقیقی اوْلماسی دئمک دئییل. بۇ فاکت یالنیز بۇ حادیثه حاقیندا ویکیپدیادا نشر اوْلونماسینا ایمکان یارادیر.
4. اگر سیز دۆشونورسونوزسه کی، سیزین مؤحتشم ایدیعانیزین ویکیپدیادا نشر اوْلونماسی واجیبدیر، لۆطفاً مقالهنیزی ایلکین نؤوبهده نقد اولونموش ژۇرنالدا چاپ ائتدیرین و داها سوْنرا بۇرادا یئرلشدیرین.
اوْریجینال تدقیقاتین مۆعیّنلشدیریلمهسی[دَییشدیر]
اوْریجینال تدقیقات گئنیش تانینمیش علمی نظری و ایستاندارد اوْلمایان لاکین، مؤوجود اوْلان هیپوْتز کیمی چوْخ حیلهگرلیکله ماسکالانا بیلر. اوْریجینال تدقیقاتلارین مۆعیّنلشدیریلمهسینه آشاغیداکی قایدالار کؤمک ائدیر:
1. آختاریش سایتلاریندا یوْخلاماق (قوقل، یاهو). اگر بۇ زامان آز اۇیغونلوق تاپیلدیسا و یا اۇیغونلوق تاپیلمادیسا، قارشینیزدا اوْریجینال تدقیقاتین اوْلماسی احتیمالی بؤیوکدور؛
2. غئیر استاندارد و یا سیزه شۆبههلی گؤرونن ایدیعالارا خۆصوصی فیکیر وئرین. شۆبههلرینیزین نه درجهده اساسلی اوْلدوغونو مۆعیّنلشدیرمک اۆچون اوْنو دیگر ایستیفادهچیلرله مۆذاکیره ائدین؛
3. اگر منبع کیمی هر هانسیسا کئچید و یا ادبیات گؤستریلمیشدیرسه، بۇ هئچ ده بئله بیر آنلاییشین مؤوجود اوْلماسی دئمک دئییل. منبعلرین تانینمامیش و یا سهو اوْلماسی دا مۆمکوندور؛
4. اگر ایستیفادهچی دییشدیرمهنی گئری چکنله "دییشدیرمه ساواشی"نا باشلامیشسا و بۇ زامان هئچ بیر ایضاحات وئرمهیه جهد ائتمیرسه، بئله دییشدیرمهلرین اوْریجینال تدقیقات اوْلما احتیمالی بؤیوکدور؛
5. ایستیفادهچیلرین نۆفوذو و سرریشتهسی هئچ ده اوْ دئمک دئییل کی، بۇ ایستیفادهچی اوْریجینال تدقیقاتلارلا مشغول دئییل. حتی عکسینه، مؤوضوع ایله یاخیندان تانیشلیق ایستیفادهچیلری بۇ بارهده اؤز فیکیرلرینی عۆمومی فیکیر کیمی نشر ائتدیرمهیه تحریک ائده بیلر.
6. مقالهده ایستیفاده اوْلونموش و سیزه تانیش گؤرونمهین آدلاندیرمالارا و ترمینلره (اگر اوْنلار وارسا) خۆصوصی فیکیر وئرین و اوْنلارین اۆستواؤرتولو تحقیر اوْلمادیغینا امین اوْلون.