text:
انسان یاشاییشیندا اؤنملی یئری اولان دؤرد عنصر«سو، اود، یئل، تورپاق» تورکلرین ایچینده وارلیق سیمگهسی کیمی قوتساللاشیب دَیرلنمیشدیر. اولو آتا- بابالاریمیز قیش فصلینین سون دؤرد چرشنبهسینین هر بیرینه آد آپاردیغیمیز دؤرد عنصرین آدینی قویوب ایل سونا چاتاندا او چرشنبهلری طنطنهلی مراسیملرله کئچیرمیشلر.
طبیعته یئنیدن جان وئرن حیات سیمگهسی اولان «سو» آدی ایله ایلک هفتهنی (سو چرشنبهسی) آدلاندیریب، بوزلا قارلارین یاواش- یاواش اریییب سویا دؤنمهسینی طبیعته یئنی حیات باغیشلایان بیلیبلر. بعضی یئرلرده (خیر چرشنبه) ده دئییرلر. بو هفته چوخلو کندلرده جولا قازیب تینگ اکرلر، یئر سوروب یاز اکینی اکرلر. مرجی، نوخود، یاز آرپاسی، کوروشنه، یونجا، شنبله اکرلر.
«اود» ایستیلیک گتیریب، ایشیقلیق پایلاییب، طبیعته یئنی روح وئردیگی اوچون ایکینجی هفتهنی (اود چرشنبهسی) آد وئریبلر. بو هفتهیه (گوله چرشنبه) ده دئیینلر وار. بو گون گؤی بئجرتمگه ال قاتماق گونودور. بعضی کندلرده بئله گونده یئرلی آداملار ساری تیکان، چالقی تیکان و اودون ییغیب آخیر چرشنبه تونقال قالاماق اوچون حاضیرلیق ائدرلر. اولو بابالاریمیز بئله اینانیرمیشلار؛ اودلا گونشه هر نه قدر تقدّس وئردیکجه طبیعت او اؤلچوده تئز ایستیلهشیب انسانلارا سعادت گتیرر.
اوچونجو هفته «یئل» یولدان چاتیب آز زاماندا بوتون یئرلری دولانیب، تورپاغی قیش یوخوسوندان آییتدیغی اوچون (یئل چرشنبهسی) آدلانیب. بو هفته بویو چوخلو یئرلرده خالق دیرناقلارینی توتوب، ساچلارینی قیسالدیب، هابئله مال- داوارین قویروقلارینی وورارلار. اؤلکهمیزین بعضی یئرلرینده بو چرشنبه (کوله چرشنبه) آدلی ایله ده تانینیب.
ایلین سون هفتهسی تورپاق، اود، سو و یئل گوجو ایله یئنیدن جانلانیب، بیر داها آییلدیغینا گؤره (تورپاق چرشنبهسی) آد وئریلیب. (آخیر چرشنبه) بوتون ائللر تورپاغین آییلماسین بوللو مراسیملرله قارشیلاییب، قیشین آغیر گونلرین دالدا قویوب، طبیعتین سخاوتلی قوجاغینا قوناق گئتدیکلرین بیر- بیرلرینه تبریک دئییب، بئله اوخویارلار:
سو گلدیها! اود گلدیها! یئل گلدی
تزه عؤمور، تزه تاخیل ایل گلدی.
آنا طبیعت ال آچیقلیقلا نعمت دولو قوجاغین ائللره ارمغان گتیردیکده هامی بو دورومو سئوینجله قارشیلاییب، اویناماغا گلدیکده شنلیک دولو مراسیملر یولا سالیرلار. آرتیرمالییام اوسته آچیقلاندیغی دؤرد چرشنبه اوزون ایللر بویوندا گئت- گئده اؤز نهدنینی الدن وئرسه ده بو گون خالقیمیز اونلارا عاید اولان دبلرین هامیسینی ایلین سون چرشنبهسی (تورپاق چرشنبهسی) گونو بیرلیکده کئچیریرلر.
سون چرشنبه گونو، سو ماهنیلاریندان اؤرنک:
• سو گلیر داشا- داشا/ داغلاردان آشا- آشا/ عرض سلام گتیریر/ بوتون قوهوم قارداشا.
• من عاشیق داش بولاغا/ سویا سرخوش بولاغا/ عهد ائدک، ایلقار وئرک/ اولاق سیرداش بولاغا.
• بولاق باشی توز اولار/ اوستو دولو قیز اولار/ ایچسن سرین سویوندان/ عؤمرون آرتیب یوز اولار.
• آی بولاق، قوشا بولاق/سویو تاماشا بولاق/ بیز کی گئدرگی اولدوق/ سنی مین یاشا بولاق.
• یایلاغا دوشدو یولوم/ چیچکدیر ساغیم سولوم/ بولاقلار آنام اولسون/ منده کؤرپهسی اولوم.
سو ایله صافلاشماق سویون رئال علامتی ایله علاقهداردیر. سو ایله ایلگیلی اولان دبلر آذربایجاندا تزه ایلله باغلیدیر. تزه ایلده آخار سویون اوستوندن توللانماقلا، کئچن ایلین گناهلارینی یوموش اولارسان. سحر ائرکن هله گون چیخمامیش هامی چای قیراغینا گئدیب ال- اوزلرین یویاندان سونرا بیر- بیرینین اوستونه سو سپیب، نئچه دؤنه سودان اویان- بویانا آتیلیب، بئله اوخویارلار: «آغیرلیغیم، اوغورلوغوم سویا، آزار؛ بئزارلیغیم سویا» بو مراسیمین سونوندا ال- اله وئریب، اوجا سسله بئله اوخورلار: « سئل چاپار/ سو چاپار/ بیر گناه ایشلهتدیم/ گل اونو/ توت آپار» بوندان باشقا بوتون عایله عضولری اؤتن ایلین آخیرینجی گئجهسی، یاتمازدان قاباق بیری- بیرینین اوستونه سو چیلهییرلر. دئییلنه گؤره آخیرینجی چرشنبه گئجهسی بوتون آخار سولار دایانیر و هامی اونا سجده ائدیر. حتی آغاجلار دا یئره اییلیر. اگر تزه ایل آخشامی هر کس بو سودان ایچردیسه، اونلار تزه ایلده بوتون خستهلیکلردن اوزاقلاشیریلار.
چرشنبه سویونا اولا بعضی اینانجیلار:
• چرشنبه سویو یارالاری توختادار.
• بویلو اولمایان قادینین باشینا قیرخ کاسا چرشنبه سویو تؤکسن اوشاغی اولار.
• قورخموش آدامین چرشنبه گونو اوچ دؤنه ساغ چیینینه، اوچ دؤنه ایسه سول چیینیه سو تؤکسن قورخوسو تؤکولر.
• خستهلری توختاتماق، یارالاری ساغاتماق، سویا آند ایچمک و اونو مقدس بیلمک آذربایجانیلارین چرشنبه سویونونا اولان باشقا ایناملاریدیر.
آتیل- ماتیل چرشنبه، باختیم آچیل چرشنبه:
اولو بابالاریمیز سو ایله اودون یئر بتنیندن دوغولدوغونو گومان ائدیر و هر ایل باهار چاغی یوردوموزون بیر سیرا بولاقلاریندا هم اود شعلهسی، هم قاینار سویون بیرگه پوسکورمهسی (کئچمیشده ایسه خزر دنیزی دیبینده اودون گاز حالیندا سو اوزونه چیخیب آلیشماسی) و دیگر قاینار نفتلی، یانار گازلی سولارین یئردن چیخماسی انسانلارین ماراق و دقت مرکزینده اولماسیدیر.
سو ایله اود بیر- بیری ایله قوووشماسینی اورتا چاغلارین نقاشیلاری بالیق اوزگجلی، بالیق قویروقلو، آسلان گؤودلی، آسلان تپهلی اویدورما بیر مخلوق صورتینده تصویرلهییرمیشلر.
سو و اودلا باغلی ماراقلی عنعنهلر وار. آذربایجان بیر اودلار اؤلکهسی کیمی، اودلارا باغلی زنگین دبلره مالیکدیر و بو صافلاشما، تمیزلنمه علامتیدیر. تونقاللار قالانیر و نووروزدان قاباق آخیرینجی چرشنبه یاشیندان و جیسیندن آسیلی اولمایاراق، هامی تونقالین اوستوندن توللانمالیدیر، اؤزو ده یئددی دفعه یا بیر تونقالین اوستوندن یئددی دفعه و یا یئددی تونقالین هامیسینین اوستوندن بیر دفعه. توللاماقلا برابر بو سوزلری دئییلیر: «ساریلیغیم سنه، قیرمیزیلیغین منه»
ایلین سون چرشنبهسی سحر ائرکن آذربایجانین چوخلو کندلرینده مال- حیوانی سووارماق اوچون چایا آپارارلار. بئله بیر اینام وار کی بو گون سحر مال- داوار سووارماق اونلارین جانیندان قادا- بالانی اوزاقلادیب، بوللوق گتیرر. اونون آردیجا گئجه اللرینه حنا قویان قیز- گلینلر بولاق باشینا گئدیب، اللرینین حناسینی سودا یووارکن دیرناقلارینی توتوب یومنی خوش اولار دئیه ساچلارینین اوجوندان بیر آز کسیب، سویا آتارلار. سونرا گنج قیزلار سودان بو طرف او طرفه هوپپانیب بئله اوخویارلار: «آتیل- ماتیل چرشنبه، باختیم آچیل، چرشنبه» گنج قیزلاردان باشقا سودان هوپپانانلار بو سؤزلری دییرلر: «دیش آغریم، باش آغریم، گؤز آغریم بوردا قالسین.» سو باشینا گئدن قیز- گلینلر آپاردیغی سو قابلارین دولدوروب بیر ایل باشا- باش ایشیقلیق، آیدینلیق، تمیزلیک ایچینده یاشاماق اوچون گتیردیکلری سو قابلارین ائوین بوجاغینا قویوب، نعمتلرین یئدیسیندن قویولوب سوسلنن سوفرهسینده او سودان ایچیب، اورکلرین ایشقلادارلار. بعضی یئرلرده بولاقدان گتیریلن سویو ائوین بوجاقلارینا سپیب، بئله ایناملاری وار کی او سویون تاثیرینده داها ائولرینده جان اینجیدن بوجکلردن خبر اولمایاجاق. بیر پارا یئرلرده ایسه ائولرده اوجاق اوسته قازان آسیب، بولاقدان گتیریلن سویو قاینادارلار. ایناندیقلارینا گؤره او سو یئرده قویولمامالی و اونونلا یویونمالیدیلار. چونکو دئییرلر چرشنبه سویو ایله یویونماق انسانین بدنینی یونگول و ساغلام ائدر.
آذربایجانین بعضی یئرلرینده گون چیخمامیش هامی بیر اوجا تپه باشینا ییغیلیب، تونقال قالاییب، اونون چئورهسینه حالقا وورارکن گونشین چیخیشینی گؤزلهییب، بیرلیکده سس- سسه وئریب، بئله اوخویارلار:
«قودو خان، قودو خان/ سؤندورمه اودو خان/ آت اوسته اود گتیر/ سوزو بال قودو خان/ اوزو آغ قودو خان».
اود اوچون اولان ایناملار:
• اود ایمانداندیر.
• اود یاندیران خئیر گؤرر.
• اودا یاخینلاشدین سالام وئر.
• اودو یاندیران زامان اوندان بیر سس گلسه، قوناق گلمک نشانیدیر.
• اودو یئرسیز سؤندورهنین، اوجاغی سؤنوب، تیفاغی داغیلار.
اودا اولان بعضی آندلار:
• بو چیراغین ایشغینا آند اولسون.
• بو اوجاغین اودونا آند اولسون.
• اوجاغین اودلو، قازانین آسیلی اولسون.
• اوجاغین قارالماسین.
• اودون ایشیقلی اولسون.
• اوجاغین بوش اولماسین.
تونقال هئچ واخت سو ایله سوندورولمور. تونقال اؤزو سونندن سونرا جاوان اوغلان و قیزلار بو تونقالین کولونو ییغیب، ائودن کنارا بیر یئره، چؤله آتیرلار. بو او دئمکدیر کی، تونقالین اوستوندن توللانان بوتون عایله عضولرینین بدبختچیلیگی آتیلان کولله بیرلیکده عایلهدن اوزاقلاشدیریلیر.
چرشنبه بازاری:
چوخ کئچمیش زامانلاردان ایلین سون چرشنبهسی هامی بازار گئدیب، عایله عضولرینه چرشنبهلیک آلارلار. بوگون هر نهدن اؤنملی تزه پالتار آلماقدیر. هر کیمسه پولونا قدر عایلهسینه تزه سئودیگی گئییملر آلار. بازارلار اولدوقجا قالابالیق اولار اوشاقلار اوچون پالتاردان باشقا اویونچاق، بعضی قادینلار دا قیزیل آلیب، چوخلاری ائو نسنهلریده آلمیش اولارلار. بو گونون ان اؤنملی آلیناجاغی «چرشنبه یئمیشی» یا «یئددی لوین»دیر. قورو یئمیش، بادام، گیردکان، کیشمیش، نوخود باسلیق، سوجوق و باشقا شبچرهلردن بیر یئره توپلانمیشی چرشنبه یئمیشی آدلانیر.
اره گئدن قیزلارا پای آپاریلاندا چرشنبه یئمیشی ده پایین قیراغیندا قویولار. «بعضی یئرلرده آخیرچرشنبه گونون یئمگی کوفته اولار، کوفته سایسی ائو آداملارنین سایسی قدر اولدوغو حالدا بیردانادا آرتیق پیشیریلر کی اونادا «قئییب پایی»دئیلیر، بونو خبرسیزگلن قوناق اوچون پیشیریلر. چرشنبه گونو بیرچوخ یئرده قووورقا دا قوورولار، بو قووورقا ائوین آغ ساققالی طرفیندن ائوآداملارنین آراسیندا پایلانار. بعضی کندلرده بوایش داملاردا و اود تونقالارنین باشیندا گورولر، آغ ساققال کیشی بیر شیش ایله دامین دورد طرفینه بیر جیزیق چکیب، قاوورقادان دایره ایچرسینه سپپب، سونرا خیر دعاسی وئرر (بسماللهالرحمن الرحیم، الهم صلی علی محمد وآل محمد، ائی الله انشاالله، کی محمدین نوروزو، ابراهمین دوولتی، نوحون عومرونو، ساغلیق و بوللوقلا بیزلره و قونشولارمیزا اکرام ایله، سونسوزلارا اوولاد، جوانلارا ساغلیق، قوجالارا اوزون عومور، ناخوشلار شفا، فاغیرلارا دوولت، پوللولارا کرامت عطا بویور، هامینی بیرـ بیرینه مهربان ائله، آمین یارب العالمین) دعادان سونرا بیر اووج قاوورقا و نوخود و مرجی گؤتوروب اوزو قیبلهیه ساری دوروب نیّت ائلهیر، تانری هامیا شنلیک، بول روزی قسمت ائلهسین، آخیرده بیر اووج قوورقادان دا گویه سپللر و دئیر کی [بودا قوشلارین پایی.] »
بعضی یئرلرده بازاردان اویونچاق آلماق یئرینه، اوشاقلار پالچیقدان فیشقا ایله ماشین یا باشقا اوینادمالی دوزهلدیب؛ بایرام گونو یئتینجه اویونچاقلاری ایله اویناییب، بویاقلی یومورتادا چاقیشدیرارلار.
اوزوک آتدی:
ایلین سون چرشنبهسی دبلریندن بیریده «اوزوک آتدی»دیر. اون نفردن چوخ قادین بیر ائوده توپلاشیب، بؤیوک بیر تشتین ایچینه سو دولدوروب، اوستون قیرمیزی پارچا ایله اؤرترلر. سونرا هر کیمسه اؤز اوزویون او تشتین ایچینه سالیب، سیرا ایله بیر بایاتی اوخویوب؛ اؤزو یا باشقاسی الین اؤرتویون آلتیندان سویا سالیب، اوزوکلرین بیرین گؤتورر، اگر گؤتورولن اوزوک بایاتی اوخویانین اولسا اوخودوغونا گؤره نییتین یوزار. او اوزوک آیریسینین اولسا بایاتی اونون یورومو ایله یوزولار.
سو فالی:
چرشنبه گونو قادینلارا مخصوص اولان «اوزوک آتدی» فالیندان باشقا ائولرده «سو فالی»دا توتولار. بیر قابین ایچینه سو دولدوروب، اوستون پارچا ایله اؤرترلر. ائو آداملارین هر بیریسی سئودیگی بیر شئی مثلا: سانجاق، دوگمه، مینجیق، حالقا و … نسنهسین سویون ایچینه آتیب، بیر نفر بایاتی اوخویوب، کیچیک اوشاقلارین بیریندن ایستهنیلر سویا آتیلان شئیلرین بیرین چیخارتسین. هر کیمسه اؤز آتدیغی شئییه گؤره اوخونان بایاتینی یوزار. آنجاق بایاتی اوخویانلار چالیشارلار گؤزل، اورگه یاتان، یاشاییشا اومود وئرن سؤزلر دانیشسینار.
ایگنه فالی:
آخیر چرشنبه ایسه داها طمطراقلی، داها ماراقلی، ناغیللارا بنزر بیر فورمادا کئچیریلیر. آخیر چرشنبه گونو جاوان قیزلار ییغیشار بیر ائوه، اورتالیغا سو ایله دولو بیر میس بادیا قویارلار، هره اورگینده بیر نیّت توتار. قابین باشیندا اوتوران کیمسه ایکی ایگنهنین اوجونا پامبیق دولاییب، هرهسینی قابین بیر طرفیندن سالارلار سویا. هره اؤز بختینی سینایاراق نظرده توتدوغو عهدینی گؤزلیر. اگر ایگنهلر باش- باشا دیسهلر همین آدام نیّتینین حاصیل اولاجاغینا اینانار. اگر دیمهسهلر بو نییتدن واز کئچر.
قولاق فالی(آچار فالی):
خالق آرا بئله بیر دب وار کی؛ چرشنبه گونو نیّت ائدیب، بیر آچار یا سانجاغی آیاقلارینین آلتینا قویوب، کیمسهلر ایسه یاخالارینا اینه تاخیب، دؤرد یولون آیریمیندا، قاپی دالیندا، بعضی یئرلرده دیوار دالیندا، کندلرده داملارین باجالاریندا پوسقودا دوروب، دانیشیلان سؤزلره قولاق یاتیردیب، ائشیتدیکلری سؤزلری اورهکلرینده اولان نییتلرینه گؤره یوْزسونلار. عموم خالقین بئله دبلردن خبرلری اولدوغو اوچون؛ چالیشارلار دانیشدیقلاری سؤزلر یاخشی، اورگه یاتان و سئویندیریجی اولسون.
گوزگو توتماق:
ایل آخیر گئجهسی قیزلار اللرینده گوزگو توتارلار. آیین شکلی گوزگویه دوشر. شکلین ایچینده سئودیگی اوغلان گؤرونسه، دئملی، اونلار بیر-بیرینه قسمت اولاجاقلار.
بوغدا آتماق:
ایلین سون چرشنبهسی باخت اوستونده اولان قیزلارا «بوغدا آتما» رسمی اورک اوخشایان دبلردیندیر. بیر کیچیک یاستی دمیر تیکهسی اود اوستونه قویولوب، دمیر قیزاراندان سونرا هر قیز بیر بوغدا نیشانلاییب، اونون اوستونه قویار، هانسی بوغدا هامسیندان تئز چیتلاییب، اود اوستوندن آتیلسا، او بوغدانی قویان قیز هامیدان تئز اره گئدن اولاجاق.
اوزوک قابا سالماق:
ایلین آخیر چرشنبه آخشامی گئجهسی جاوان قیزلار بیر یئره ییغیشیرلار. بیر قابا سو تؤکورلر. اللریندهکی اوزوکلری چیخاریب، ساچلارینا سالیرلار. نیّت توتوب اوزویو سویون اوستوندن کئچیریرلر. اوزوک فیرلانماغا باشلاییر و قابین دیوارلارینا دَییر. اوزوک نئچه دؤنه قابا دَییرسه، ساییرلار. دئمک او یاشدا دا گلین گئدهجکلر.
انجیر آغاجینی بورماق:
انجیر آغاجی بیر چوخ تورکلرین آراسیندا قوتسال اولدوغو اوچون سون چرشنبه آخشامی هر کیمسه بیر نیّت ائدیب، انجیر آغاجینین بیر بوداغینی بورار. چرشنبه گونو سحر تئزدن دوروب، بوردوغو آغاجین یانینا گئدر. اگر بوروق بوداق دوزلسه سئوینر کی نیتی قبول اولوب، یوخسا بوداغین بورولماسی دوزلمهییبسه بیلر کی نیّتی قبول اولماییب. بعضی یئرلرده ده سؤیود آغاجین قوجاقلاییب، آللاهدان بیر شئی ایسترلر.
شام(شمع) یاندیرماق:
آخیر چرشنبه گئجهسی اورهکده نیّت توت یاتیرلار. گئجه یاریسی یوخودان دوروب، شامی یاندیرلار. شامی گؤتوروب، گوزگویه یاخینلاشیب، گوزگوده گلهجک نیشانلیلارین گؤرهجکلر. آمما گرهک قورخمایالار. قورخسالار نیّتلری باش توتماز.
ائوین بار- باجاسینا داش ییغما:
آراز قیراغینین بیر چوخ کندلرینده سون چرشنبه آخشامی مال- داوار چؤلدن قاییدان زامان هر کیمسه ائوین بار- باجاسینا بیر کیچیک داش قویار سحر تئزدن گئدیب، قویدوقلاری داشین آلتینا باخارلار. هر کیمسهنین داشینین آلتیندا قورد- قوش ییغیشسا، اورکدن سئوینیب، بئله دوشونور کی یئنی ایلدن داها آرتیق وار- دولت یییهسی اولاجاق. بیرینین ده داشینین آلتی بوش اولورسا، اورگیی توتولوب، ناراحات حالدا دئییهجک داها من کاسیب اولاجاغام.
قیفیل باغلاماق:
چرشنبه آخشامی اوتوزلوق لامپانین آلتینا قیفیلی باغلاییب، قویورلار. نیّت ائدیب، گؤزلهییرلر. کیم قاپینی آچیب، بیرینجی ائوه گیرسه، اونون بیرینجی سؤزونو نیّتلرینه گؤره یوزارلار.
قاپی بوسماق:
آخیر چرشنبه گونو، یاخود هفتهنین اوغورلو گونلری آخشامچاغی قونشولارین قاپیسینی گیزلیجه بوسورلار. قاپییا یاخینلاشرکن ائشیدیلن ایلک سؤزو و یا بیر نئچه سؤزو یوزوب، بخت حاققیندا معین ملاحظهلر سؤیلهییرلر. (اونا گؤره، بو گونون آخشامی یالنیز یاخشی سؤزلر دانیشیلماسی عادت حساب اولونور). مثلن، ایلک ائشیدیلن سؤزلر «ایشیغی یاندیر»، «یاخشی اولاجاق» و.. اولارسا، هر شئیین یاخشی اولاجاغی گومان ائدیلیر. ترسینه، «سؤندو»، «ویران قالسین» و … کیمی سؤزلر ائشیدیلنده پیس طرفه یوزولور.
سو قیراغینا یومورتا دوزمک:
چرشنبه گئجه هره بیر چیی یومورتا گؤتوروب، آخار سویون قیراغینا گئدرلر. یومورتالاری دیک- دیکینه سویون قیراغیندا باسدیرارلار، یانلارینا دا زَی، کؤمور، قیرمیزی جوهر قویارلار. اوباشدان چاغی گئدیب، باخارلار، بیرینین یومورتاسینا قیرمیزی لکه، کیمسهنین قومورتاسینا آغ لکه، بیرینینکینه ده قارا لکه دوشوب. آغ لکه کیمین یومورتاسینا دوشسه باختی آغ اولار. قیرمیزی اولارسا قیرمیزی گونه چیخار، هر کیمسهنینده یومورتاسینا قارا لکه دوشسه او کئفسیزلشر کی باختی قارا اولاجاق.
دوزلو کؤکه یئمک:
آخیر چرشنبه آخشامی گئج یاتیرلار. یاتاندا ایشه قاباقدان حاضیرلانمیش دوزلو کؤکه یئییب یاتیرلار، سو ایچمیرلر. گئجه یوخودا (سوسوزلوقدان) سو گؤرونور: ایچمهیه کیمسه سو وئریر. دئمک، سو وئرن آدام یوخو گؤرنین قیسمتیدیر.
خالقآرا بیر سؤز وار دئییرلر: بیر قیزی ایکی اوغلان سئویرمیش. بو فالی یوخلاماق اوچون، او قیز بایرامدا دوزلو کؤکه بیشیریب یئییر. گئجه یوخودا اوغلانلاردان بیری اونا سو وئریر. قیز ایچیر. آنجاق سوسوزلوغو کئچمیر. یئنه «سو، سو» دئییر. بو واخت او بیری اوغلان سو وئریر… بئله چیخیر کی، قیز اونلارین ایکسینه ده اره گئتملی ایدی… دئییلنه گؤره سوزو گئدن قیز اونا بیرینجی اولاراق سو وئرنه اره گئدیر. آنجاق هانسیسا قضادان گنج اری هلاک اولور. او بیری اوغلان دول قالمیش قیز ایله ائولهنیر.
چرشنبهلیک:
«چرشنبهلیک» یا «بایرام پایی» تزه ار ائوینه گئتمیش گلینه، آتا- آناسی طرفیندن و ار ائوینده اولان باجیلارا قارداشلاری طرفیندن بو پای گؤندریلر. گلین یا دا باجینین او ائوده یاشادیغی آداملارین ساییسی حسابینا شام پیشیریلیب، بؤیوک میس مژمئییلرده دوزولوب، الدن گلن قدر بایراملیقلا چرشنبه یئمیشی آلینیب او خورگین یانینا قویولار. چرشنبهلیگین اوستو گؤزهل پارچا ایله اؤرتولوب، اره گئدن قیزلارا هدیه اولونار. بو رسمین ائللر ایچینده اوستون یئری اودوغونا گؤره چوخ قدیم زامانلاردان بو گونه کیمی قورونوب ساخلانمیشدیر. دئمک ایندیلر بو دبلر بیر آز کئچمیشلرله فرقلی اولاراق سادهلشیبدیر.
توولاما:
چرشنبه آخشامی گنج اوغلانلار شنلیکلرین داها آرتیریب، گؤزل منظرلرله کؤنوللری اوخشاماق اوچون توولاما توولاییب، تاماشا ائدهنلری سئویندیررلر. توولاما برک سیمدن توخونولموش کیچیک سبده اوخشار بیر نسنهدیر کی اوست دستهسینه اوزون بیر زنجیر باغلانار. توولامانین ایچین کؤزرمیش کؤمورله دولدوروب بیر تیکه آلمینیوم تیکهسی ده آتیب بیر نفر آرالیقدا دوروب توولامانی توولار، کؤمورلر یئلنمک اثرینده آرتیق حرارت تاپیب، آلمینیوم تیکهسی اریدیکجه قیغیلجیملاریندان گؤزلر اوخشایان گؤزل شکیللرتؤرهنیب اطرافا یاییلدیقجا هامیلارین باخشین اؤزونه ساری چکر. توولامانین یانیندا تاراققا، ال بومو، فیشفیشا و … سس تورهدن مادهلرده پاتلادارلار.
نادارا:
ایلین سون چرشنبهسینین آخشامی، دامدا، اوجالیقدا، تپهده گاهداندا عمومون توپلاندیغی یئرده تونقال قالانیب، گونلری بیتن ایلی شنلیکله یولا سالماق و یولدان یئتن یئنی ایلی ایستیلیک و شادلیقلا قارشیلاماق اوچون بو مراسم ایله حاضیرلیق گؤرونر. نادارا مراسیمی چوخ طنطنهلی و گؤزل کئچیریلر. اوشاقدان بؤیوگه قدر هامی اوندا اورتاقلیق ائدیب، بیر ایلین یورغونلوغون جانلاریندان چیخاردارلار.
رحمتلیک پرفسور دکتر ذهتابینین دئیگینه گؤره گونئیی ماهالیندا نادارا مراسیمینده هامی سس- سسه وئریب، بئله بیر نغمه اوخویارلار:
ناداراها، نادارا،/ سو گلدی قندهارا،/ شاهیم شیروان ایچینده،/ اوینار میدان ایچینده،/ قیلینجی قان ایچینده،/ میدانین آغاجلاری،/ بار گتیرمز باشلاری،/ آغا دایینین قاشلاری،/ هئی دؤیوشر قوچلاری…
ایکی دانا ها ایکی دانا،/ ایکی دانا بیر قوشایدی،/ باغچایا قونموشایدی،/ بگاوغلو گؤرموشایدی،/ اوخینن وورموشایدی،/ اوخ مندن بئزارـ بئزار،/ درینـ درین قوی قازار،/ درین قویدا بیر کئچی،/ هانی به بونون قیچی؟/ قیچی قازاندا قاینار،/ پیشیک یانیندا اوینار،/ پیشیگیم هارا گئدیرسن؟/ گئدیرم بابان ائوینه؟/ بابان ائوی ییخیلسین/ قیز گلین آلتدا قالسین
تبریزده و بعضی یئرلرده تونقالین اوستوندن آتیلانلار بئله سؤزلری تیکرار دئیرلر: «ساریلیغیم سنین اولسون/ قیرمیزلیغین منیم اولسون.»
پیلوولوق:
کئچمیشلرده ایل بویو یوخسوللوق اوزره وارلیلاردان باشقا هامی ائوینده دویو دملهیه بیلمزدی. آنجاق سون چرشنبه گئجهسی بوتون عایله بیر ائوه توپلانیب، اوجاقلاردان پیلوو آسادیلار. بعضی یئرده قوهوم- قونشو ظارافات اوچون پیلاوو پیشن اوجاغین دامینا چیخیب یانان اوجاق سؤنسون دئیه باجاسیندان سو توکردیلر. ایل باشا- باشی هامییا یئنی پالتار آلیب، گئمک امکانی اولمادغیندان، بوگونکو گئییلن تزه پالتارا «پیلوولوق» دا دئییردیلر. بو سؤزون اساسیندا دالبادا قیز دوغان قادین بیر دؤنه اوغلان دوغسایدی. عایله ایچینده تزه دونیایا گلن اوغلانا نئچه گون پیلوو آدی وئریلیب، شنلیک ائدرک دئییب گولوشردیلر.
آخیر چرشنبه اوچون اولان اینانجیلار
• آخیر چرشنبه ده هئیوا چوبوغوندان گؤزمونجوغو دوزلدرلر..
• آخیر چرشنبه ده اوشاغا بئشیک دوزلدرلر.
• آخیر چرشنبه ده گون چیخمامیش سو اوستوندن آتدانارلار.
• آخیر چرشنبه ده تونقال یاندیرارلار.
• آخیر چرشنبه ده کلین بوینوزونا قیرمیزی باغلارلار
• آخیر چرشنبه ده قورخانلارین باشیندان سو تؤکوب قورخونو آلارلار.
• آخیر چرشنبه ده ساغمال مالین بوینوزونا قیرمیزی باغلارلار.
• آخیر چرشنبه ده توی اوچون آیریلمیش قویونلارین بوینونا قیرمیزی باغلارلار.
• آخیر چرشنبه ده چیمرلر.
• آخیر چرشنبه ده ائودن پول وئرمزلر.
• آخیر چرشنبه ده قونشویا الک وئرمزلر.
• آخیر چرشنبه گونو بورج اون وئرمزلر.
• آخیر چرشنبه گونو شام یاریمچیق سؤندورمزلر.
• آخیر چرشنبه گونو عایله عضولرینین سایینا گؤره شام یاندیریرلار.
• آخیر چرشنبه گونو ائودن اود، کیبریت، نفت وئرمزلر.
• آخیر چرشنبه گونو ائودن آغارتی وئرمزلر.
• آخیر چرشنبه گونو زاهی اوستونه گئتمزلر.
• آخیر چرشنبه گونو ائودن چؤرک وئرمزلر.
• آخیر چرشنبه گئجهسی تئز یاتمازلار.
• آخیر چرشنبه گئجهسی ائوده قازان آسارلار.
• آخیر چرشنبه گئجهسی وفات ائتمیش یاخین آداملاری یادا سالارلار.
• آخیر چرشنبه گئجهسی وفات ائتمیش یاخین آداملارین آدینی چکیب «فیلان کسلرین آدینا قازان آسدیم» دئییب قازانا ات، دویو و … تؤکرلر.
• آخیر چرشنبه گونو ائرتدن لامپا یاندیرارلار
• ایلین آخیر چرشنبهسینده تئزدن اوزونو آخار سو ایله یویان گؤزللـشر.
• ایلین آخیر چرشنبهسینده قولاق فالینا چیخارلار
• بو گون اوشاغی اولمایان گلینلر اوچون بئشیک دوزلتمک، یئنی ایلده اونون بویلو اولماسینا سبب اولار.
• بو گون قوچ، کل و … بوینوزلارینا قیرمیزی پارچا باغلاماق ائوین برکتین آرتیریب شنلیک گتیرر.
• بو گون حاماما گئدیب چیمک آیدینلقلا ساغلیق توردر.
• بو گون ائودن ائشیگه پول، الک، دوز، اون، بیتگی، اود، اودون وئرمک ائوین برکتین آزالدار.
• بو گون یاندیریلمیش شامی یاریمچیق سؤندورمک باختی قارالدار.
• بو گون، گون باتمامیش ائوده لامپا، چیراق یاندیرماق ایل بویو انسانی قارانلیقدان ساخلار.
• بو گون زاهی اوستونه گئتمک اونا زیان یئتیرر.
• چرشنبه گئجهسی تئز یاتماق باختی یوخلاتماق نیشانیدیر.
• بو گون ائو اوجاغیندان قازان آسماق بوللوق گتیرر.
• بو گون تزه اؤلنلری یادا سالیب اونلارین قبیری اوسته گئتمک عؤمرو اوزالدار.
• بو گون سومنی قازانینا سالینان قابیقلی بادام، فیندیق، گردگانی پول تورباسیندا ساخلاماق پولو برکتلی ائدر.


c: text/html

text:
قوربان بایرامیندا چوگان - ابراهیم ساوالان
"بایراملاردا تبریز مئیدانلاریندا، چوگان کیمی اویونلاری بیر داها تاماشا ائتمهیی صبیرسیزلیکله گؤزلهییریک"
قدیم زامانلار قوربان بایرامی تبریزده طنطنه و احتیشاملا کئچیریلرمیش. تاریخی سندلره گؤره 500 ایل اؤنجه قوربان بایرامیندا تبریز شهرینده قویونلار قوربان ائدیلیب انجمنلرین قورولوب بادهلر قالدیریلارمیش. صفوی حؤکمدارلاریندان محمد خدابنده، شاهعباس و شاهصفی زامانیندا یاشامیش تبریزلی شاعیر «مسیحی» اؤز دیوانیندا دفعهلرله بو تؤرنلری وصفه چکمیشدیر. مسیحینین شعرلرینه دایا...
-
-
26.09.2022
-
26.09.2022
-
26.09.2022
-
26.09.2022

seg_langs: pes_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk unk

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
کیچیک، تمیز دونیاما، اویون یاراشیق ایدی.
یولداشلاریم، دؤورهمده، هامیسی شاد، کینهسیز
بیر آن کوسو اولسایدی، گئنه باریشیق ایدی.
قارانلیق، قورخولویدی، اما اوندان قاچمازدیق،
گئجهلر ناغیللاردا شیرین، تمیز محبت
بیزی باریشدیراردی.
کؤنلوموزون قاپیسین کینهلره آچمازدیق.
ائله بیل گؤزلریمیز گئجهلر ده گؤرردی،
اولدوزلار آی-گونش تک بیزه ایشیق وئرردی.
بئله ایشیقلی گونده، گؤیه بولود گلسهیدی،
کئچری کیچیک بولود گونون اوستون آلسایدی،
بیلیردیک گون چیخاجاق، بولود دا قالمایاجاق.
گئنه ده دستهلشیب، دورماییب باغیراردیق،
گونشی نغمهلرله قوناق دا چاغیراردیق.
«گونوم گئدیب سو ایشسین،
آبی دونون دهییشسین…
گونوم، چیخ، چیخ».
زامان، ناققا بالیق تک، اوشاقلیغیمی اوددو،
کئچری غملریمین، کیچیک سئوینجلریمین
یئرین بؤیوک کدرلر، سؤنمز کینهلر توتدو.
گونش بیزیم اؤلکهدن اوغورلاندی، توتولدو،
ایستی ایشیق چئشمهسی قورودو و قورتولدو.
ایندی ایللردن بری گئجهلریمی آیسیز،
گوندوزلریمی گونسوز باشا چاتدیریرام من.
بؤهتان، یالان آلدانمیش یوردوموزو بورویوب،
شادلیغین، سعادتین کؤکو دیبدن قورویوب.
هئچ زاد قارانلیق کیمی منیم کؤنلومو سیخمیر،
او گؤزهل اوشاقلیغیم بیر آن یادیمدان چیخمیر.
ایندی نئجه تابلاشیم بیر بئله قارانلیغا؟
بیر ده دوشونورم کی، گونش تکجه بورادان یوخ،
آیری اؤلکهلردن ده یامانجا اوغورلانیب.
بونو دا دوشونورم: او قارانلیق زیندانی
اوشاقلیقدا اوخویان نغمهلر ییخا بیلمز،
او قارا دوستاقلاردان یالقیز سس چیخا بیلمز.
آتا-بابا سؤیلهین «دمیر چاریق» کؤهنهلیب،
ایندی بو چتین یولدا دمیر آیاق لازیمدیر.
دمیر عصا آتیلیب، ناغیللارا قاتیلیب،
ایندی پولاددان توفنگ، حدسیز-حسابسیز فیشنگ،
خالقین سؤنمز عشقیندن بیر ده دایاق لازیمدیر.
هر کس سئوسه گونشی باشقا سئوگیسین آتار،
یورولوب یولدا قالماز، اونودار اؤزونو ده.
اوزاق داغلار دالیندان گئدیب گونشی تاپار.
اوجا سسله دئییرم:
من گونشی سئویرم!
من گونشی سئویرم!


text:
۳۰ اوْکتوبر
۳۰ اوکتوبر:
۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا موحاریبهسینین اساس دؤیوشلریندن اوْلان ایپر دؤیوشو باشلادی.
۱۹۱۸ — عثمانلی دؤولتی ایله موتفیقلر آراسیندا مودروس صولح موقاویلهسی ایمضالاندی. موقاویلهیه گؤره قافقازداکی تورک قوْشونلاری گئری چکیلمهلی ایدی.
۱۹۴۱ — ایکینجی دونیا موحاریبهسی: آمریکا شوروییه ۱ میلیارد دولار دَیرینده حربی-تکنیکی یاردیم آییردی.
۱۹۵۶ — بؤیوک بریتانیا، فرانسه و ایسرائیل میصردن سوئز کانالینی ۱۲ ساعات عرضینده ترک ائتمهسینی طلب ائتدیلر.
۱۹۶۱ — شوروی یئنی توْرپاق جزیرهسینده تاریخده ان گوجلو هیدروژن بومبو تستینی کئچیردی.
۱۹۶۷ — ایلک دفعه ۲ فضایی سفینه ("کوسموس-۱۸۶" و "کوسموس-۱۸۸") آچیق فضادا بیرلشدیلر.
۱۹۷۴ — محمدعلی بوکسدا دونیا قهرمانی اوْلوب.


text:
برینق دنیزی
برینق دنیزی — بؤیوک اوقیانوسین شیمالیندا و آوراسیانین شیمال شرقینده یئرلشن دنیزدیر. . برینق دنیزی روسیه نین و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-این ساحللرینی یویور.
تدقیقاتین تاریخی[دَییشدیر]
دنیز - دنیز سیّاحی ویتوس برینقین شرفینه آدلاندیریلمیشدیر. ۱۸-جی عصرین روسیه نقشه لرینده دنیز کامچاتکا و یا قوندوز دنیزی آدلانیردی. ایلک دفعه برینق دنیزی آدی ۱۹-جو عصرین باشلانغیجیندا فرانسه لی جوغرافیاچیسی ش.پ.فلیورن طرفیندن تکلیف ائدیلمیشدی، آنجاق بینلخالق عالمده یالنیز ۱۸۱۸-جی ایلده روس دنیز سیّاحی V. م. قولوونین [۱] طرفیندن داخیل ائدیلمیشدی.
فیزیکی-جوغرافی وضعیت[دَییشدیر]
ساحهسی ۲،۳۱۵ میلیون کو. کیلومتردیر. اوْرتا درینلیک — ۱۶۰۰ متر، ماکسیمال درینلیک — ۴ ۱۵۱ متردیر. شیمالدان جنوبا دنیزین اؤلچوسو — ۱ ۶۰۰ کیلومتر، شرقدن قربه — ۲ ۴۰۰ کیلومتردیر. سویون حجمی — ۳ ۷۹۵ مین کوب. کیلومتردیر.
- ^ ЛeoHTbeB B. B.، HoBиkoBa K. A. ToпoHиMичeckий cлoBapb ceBepo-BocToka CCCP. — MaraдaH : MaraдaHckoe kHижHoe издaTeлbcTBo، ۱۹۸۹، cTp ۸۶


text:
فنلاند
فنلاند((فنلاندجا: Suomi), - آوروپانین قوزئیندا بالتیک دنیزی ساحلینده دؤولت. رسمی آدی فنلاند جومهوریتیدیر (فینجه: سوومن تاساوالتا، سوئد دیلینده: رپوبلیکن فینلاند). روسیه، نوروژ و سوئد ایله همسرحددیر. ساحهسی ۳۳۸ مین km2۲، اهالیسی ۵.۳ میلیون نفردیر. باشکندی هلسینکی شهریدیر. فنلاند اینضیباطی جهتدن ۱۲ لیانی بؤلونور.
اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)[دَییشدیر]
سوئد دیلینده فینلاند - "فینلر اؤلکهسی" دئمکدیر.
اهالی[دَییشدیر]
اهالینین ۹۳،۴%-نی فینلر، ۵،۷%-نی سوئدلیلر، ۰،۱۲%-نی قاراچیلار، ۰،۴%-نی روسلار، ۰،۲%-نی ساملار تشکیل ائدیر.
دیل[دَییشدیر]
فنلانددا ایکی رسمی دؤولت دیلی مؤوجوددور، فین و سوئد دیللری. XIII عصرین اوْرتالاریندان XIX عصرین اووللریندک فنلاند سوئدین اسارتی آلتیندا اوْلموشدور و بۇ دؤور عرضینده فینلاندیانین دؤولت و ادبی دیلی سوئد دیلی اوْلموشدور. فین دیلی ایسه یالنیز معیشت سوییهسینده ایستیفاده اوْلونوردو. یالنیز ۱۸۶۵-جی ایلده فین دیلی رسمی دیله چوریلمیشدیر. فین دیلینین ایکی بؤیوک لهجه سی مؤوجوددور: شرق و غرب لهجه لری. اؤلکهده یاشایان سااملارین بؤیوک حیصّه سی اؤز آنا دیلینده دانیشیرلار. حتی سام دیلینده مکتبلر ده فعالیّت گؤستریر.
دین[دَییشدیر]
اهالینین ۹۰%-نی لوترانلار، ۱%-نی پراووسلاولار تشکیل ائدیر.
تحصیل[دَییشدیر]
عالی تحصیل[دَییشدیر]
فنلاند عالی تحصیل موسّسهلری بیلیم یوردلار و پوْلی تکنیک تحصیل اوْجاقلارینا بؤلونور. عالی مکتبلره قبول زامانی طلبهلرین سئچیمی اساسیندا میلّی و قبول ایمتاحانلاریندان ایستیفاده ائدیلیر.
بیلیم یوردولرده اساس دیقّت علمی آراشدیرمالارا آیریلیر و طلبهلره هرطرفلی نظری بیلیکلر وئریلیر. پوْلی تکنیک پروفیللی تحصیل موسّسهلرینده ایسه، اساساً، پراکتیکی باجاریقلار اؤزل اهمیت کسب ائدیر. بئله عالی مکتبلر بعضی حاللاردا آراشدیرما مسئلهلرینی گوندمه گتیرسه ده، اساساً صنایعنین اینکیشاف لاییحهلری ایله مشغول اوْلور. پوْلی تکنیک پروفیللی تحصیل موسّسهلری، اساساً بلدییهلر، بعضی حاللاردا ایسه اؤزل قۇروملار طرفیندن ایداره اوْلونور.
فینلاندیانین بۆتون بیلیم یوردولرینده باکالاور درجهسی اۆزره تحصیل مۆدّتی تخمیناً ۳-۴ ایلدیر. پروقرامدان وابسته اوْلاراق، بۇ محل ده عالی تحصیل تماملانا بیلر. لاکین بعضی حاللاردا بۇ مرحله دوکترا مرحلهسی اۆچون آرالیق مرحله حساب ائدیلیر.
پوْلی تکنیک تحصیلین تاماملانما مۆدّتی ایسه ۳،۵-۴،۵ ایل آراسیندا دییشیر. پوْلی تکنیک تحصیل اۆزره درجه فینلاندیانین تحصیل سیستمینده حۆقوقی باخیمدان آشاغی سوییهلی بیلیم یوردو درجهسی حساب ائدیلمیر. فنلانددان کناردا ایسه پوْلی تکنیک درجهلر نیسبتاً آشاغی سوییهلی بیلیم یوردو درجهسی کیمی قبول اوْلونور.
پوْلی تکنیک تحصیل موسّسهلرینی بیتیرن باکالاورلار بیلیم یوردولرده دوکترا درجهسی اۆزره پروقراملاردا تحصیللرینی داوام اتدیره بیلرلر. بیلیم یوردولرده دوکترا پروقرامینین مۆدّتی ایکی ایل، پوْلی تکنیک عالی مکتبلرینده ایسه بیر ایلدیر. بولونی پروسسینین طلبلری نتیجهسینده پوْلی تکنیک موسّسهلری بیتیرنلردن طلب اوْلونان علاوه تحصیلین حجمی تدریجاً آزالدیلیر. بۇنونلا دا پوْلی تکنیک موسّسهلری بیتیرنلردن بعضی حاللاردا هئچ بیر علاوه تحصیل آلماق طلب اوْلونمور.
پوْلی تکنیک تحصیل موسّسهلرینی بیتیرنلر اؤز ساحهلری اۆزره اۆچیللیک ایش تجروبهلرینی تاماملادیقدان سوْنرا اوْنلارا مۆافیق ایختیصاص اۆزره دوکترا درجهسی آلماق حۆقوقو وئریلیر. بۇ درجه یالنیز ایختیصاص یؤنوملو شخصیّت داشیییر. پوْلی تکنیک پروفیللی دوکترا درجهسینین مۆدّتی ایکی ایلدیر و مۆنتظم ایشدن آیریلماماقلا بۇ درجه اۆزره تحصیل آلماق اوْلار. باکالاور مرحلهسیندن فرقلی اوْلاراق، پوْلی تکنیک پروفیللی دوکترا درجهسی مۆافیق ساحه اۆزره آکادمیک دوکترا درجهسینه برابر توتولور.
فنلانددا دوکتورلوق درجهسینه یالنیز بیلیم یوردولرده ییلنمک مۆمکوندور. پوْلی تکنیک ایختیصاصلی دوکترا درجهسی ایسه طلبهلره دوکتورانتورا مرحلهسی اۆزره تحصیل آلماق حۆقوقو ورمیر.
بۆتون بۇ مُعادللیک یالنیز دؤولت قیسمتوندا ایشه قبول زامانی نظره آلینیر.
بیلیم یوردو و پوْلی تکنیک پروفیللی عالی تحصیل موسّسهلرینده طلبهلرین درسه داوامیتی کؤنوللودور. فنلاند عالی تحصیل موسّسهلرینده طلبهلردن هئچ بیر تحصیل حاقی طلب اوْلونمور. آوروپا اتفاقینا داخیل اوْلمایان اؤلکهلردن گلن طلبهلر اۆچونسه پوللو عالی تحصیل اۇیقولاما اوْلونور.
بیلیم یوردولرده تحصیل آلان هر کسین طلبه اتفاقینا اۆزولویو مجبوریدیر. پوْلی تکنیک عالی تحصیل موسّسهلرینده ایسه طلبه اتفاقینا اۆزولوک کؤنوللودور.
فنلانددا طلبهلره بیر سیرا مالییه یاردیملاری دا وئریلیر. بئله یاردیملار طلبهنین تحصیلینده داواملی گریلمهلر و باشاریسیزلیک اوْلدوقدا لغو ائدیله بیلر. یاردیمین میقداری، عادتاً، اوْ قدر ده چوْخ اوْلمور. بۇنا گؤره ده طلبهلرین چوْخ حیصّه سی اؤزلرینی مالیلشدیرمک اۆچون ایشلییرلر. فنلانددا طلبهلر بیرده دؤولت تأمیناتلی طلبه بورجلاریندان دا یارارلانا بیلرلر.
خاریجده تحصیل اۆچون ده مۆافیق طلبه یاردیملارینین مؤوجودلوغو بینلخالق طلبه مۆبادیلهسینین یوکسلدیلمهسینی تامین ائدیر. طلبهلرین خاریجده تحصیلی اۆزره مالییه یاردیمی یالنیز فنلاند حؤکومتینین مالیلشدیردیی اؤنجهلیک تحصیل ساحهلرینه وئریلیر.
فنلاند عالی مکتبلرینده اوْخویان اجنبی طلبهلرین تحصیلی، عادتاً اوْنلاری گؤندرن اؤلکه طرفیندن مالیلشدیریلیر. تحصیل آلماق آماچ ایله گلن اجنبیلرین بۇ اؤلکهده دایمی یاشاییش حۆقوقو وارسا، اوْنلارین تحصیلی فینلاندیانین طلبهلره مالییه یاردیمی پروقرامی چرچیوهسینده مالیلشدیریله بیلر.
اراضی[دَییشدیر]
قۇرودان نوروژ، سوئد و روسیه دؤولتلری ایله همسرهیددیر. بالتیک دنیزینین بوتنیک و فین کؤرفزلری ایله اوقیانوسا چیخیش یوْلو واردیر. یئرده دوزنلیک ساحهلرین چوْخ اوْلماسی اوْنون چیفتلیک (مزرعه) اهمیتینی آرتیریر. دؤردونجو دؤور بوزلاشمالارینین ایزلری یئرده داها یاخشی عکس اوْلونموشدور. بیر چوْخ فایدال قازینتیلارلا، دمیر، میس، الوان دمیر فیلیزلری، تیکینتی ماده لری، قرافیت، آراتیت ایله زنگیندیر. اؤلکه اراضیسینین چوْخ حیصّه سی (اساساً جنوبو) دوزنلیکلردیر. چوْخلو گؤللری اوْلان مرکزی حیصّه جنوب و جنوب-شرقدن سالپاوسسلکیا تیرهسی، شیمال و شیمال غربدن سوومنسلکیا یۆکسکلییی، شرقدن غربی کارلی یۆکسکلییی ایله ایحاطه لنمیشدیر. اؤلکنین قوزئینی و شرقینی هۆندور ۴۰۰-۶۰۰ م-ا چاتان یۆکسکلیکلر (مانسلکیا و س.)، شیمال-غربینی ایسکاندیناویا یایلاسی (ماک. هۆندور. ۱۳۶۵ م. خالتیاتونتوری داغ.) تۇتور.
کیچیک عائله فرمالارینین، اکینچیلیین تملینی تشکیل ائتدیی فنلاند اۇزون بیر زاماندان بری مهسولار باخیمدان اؤزونو بسلین بیر دؤولتدیر. آیریجا بؤلگهده ات، سود و سود محصوللاری، یومورتا کیمی محصوللارین بؤیوک بیر ایخراجاتچیسی دۇرومیندهدیر. بۇغدا و چوودار، اؤلکهنین اۆرتیم (تولید) فصلینون ۲۰۰ گۆنون اۆزرینده اوْلدوغو جنوب-غرب سقمنتینین آنا محصوللاریدیر. بۇنلاری ینه بؤیوک میقدارلاردا یتیشن یولاف، آرپا، کارتوف و چوودار تعقیب ادر. اۆرتیم (تولید) فصلین ۱۵۰ گۆنون آلتینا دوشدویو شیمال بؤلگهلریندهکی اکینچیلیک اراضیسی ایسه، گئنیش اوْتلاقلاردان میدانا گلیر. بۇ اوْتلاقلاردا اؤزلله سود اۆرتیم (تولید)ی اۆچون ایکی میلیون اطرافیندا کیچیک و ینه ایکی میلیون اطرافیندا دا بویوکباش حئیوان بسلنمکدهدیر. اؤلکهنین هر یئرینده گؤرولن و جمعی یوزؤلچوم ایچریسینده اهمیتلی بیر یئر اؤرتن گؤللرده ده گئنیش اؤلچوده بالیقچیلیق ادیلر.
مشهلر ده فینلاندییهنین طبیعی قایناقلاری آراسیندا بؤیوک اهمیته ساهیبدیرلر. بۇنلارین ۴۶ % شام، ۳۶% ۱۶ % هوش، گئری قالان ۲% ده دیگر نؤع آغاجلار تشکیل ادر. دؤولت، شیمالداکی مشهلرین هامیسینا، دیگر بؤلگهلرده ده بیر قیسیمینه مالیکدیر. مشهلرین ۶۰ % اینین اؤزل قیسمته، ۴۰% اینین دؤولته عایید اوْلماسینا باخمایاراق، اؤزل قیسمت چیخاردیقلارینین ۱۶% اینی دؤولته بوراخماق مجبوریتیندهدیر. جمعی ساحهنین ۶۵% اینی مشهلرین تشکیل ائتدیی فنلانددا ایلده تخمیناً ۴۰ میلیون کوب متر تاختا-شالبان ایشلنمکدهدیر
اینضیباطی اراضیلر[دَییشدیر]
۶ لیانی (قوبرنی) و موختار آلاند آدالاریندان عبارتدیر.
شهرلر[دَییشدیر]
داخیلی سولار[دَییشدیر]
فنلاند داخیلی سولارلا چوْخ زنگیندیر. ان یاخشی اینکیشاف ائتمیش چای شبکهسینه شیمالدا راست گلینیر. بۇنلارا کمی-یوکی، تورنیو-یوکی و س. مثال اوْلا بیلر. جنوبدا چایلار قیسا اوْلوب، گؤللر آراسیندا آخین تشکیل ائدیر. فینلاندیانی مین گؤل اؤلکهسی ده آدلاندیریرلار. بۇرادا ۶۰ مینه یاخین گؤل واردیر. گؤللر اراضینین ۱۲%-نی تۇتور. گؤللری تکتونیک و بوزلاق منشألیدیر. بؤیوک گؤل چالالاری تکتونیک چاتلارا و چؤککلیکلره اۇیغون گلیر. گؤل چالالارینین فوْرماسی و ساحل خطلرینین چوْخ گیرینتیلی-چیخینتیلی اوْلماسی بۇرادا یئرین جاوانلیغی ایله ایضاح ائدیلیر. ان بؤیوک گؤللری سایما (ساحهسی ۱۸۰۰ کو. km)، پیاییاننه (۱۰۶۵ کو. km)، ایناری (۱۰۰۰ کو. km)، ونرن (۵۵۰ کو. km)، وتترن (۱۹۰۰ کو. km)، ملارن، یلمارن و س.-دیر.
بیتکی اؤرتوسو[دَییشدیر]
مشه فینلاندیانین ان اساس طبیعی سروتلریندن بیریدیر. اراضینین ۷۰%-ی مشهلرله اؤرتولودور. آوروپا تایقاسی مشهلری گئنیش یاییلمیشدیر. اینیارپاقلی و قاریشیق مشهلر شام، کوکنار، قیزیلاگاج، آغجاقایین و فیسدیق آغاجلاری ایله زنگیندیر. فینلاندیانین جنوبوندا انلیارپاقلی آغاجلار گئنیش یئر تۇتور. مشهلر فینلاندیانین اوْرتا و جنوب حیصّه لرینی ایحاطه ائدیر. اراضینین ایقلیمی داها چَتین اوْلان شیمال ساحهلرده توندرا و مشه-توندرا بیتکیلری یاییلمیشدیر. مشه-توندرا بیتکیلری ایچریسینده آلچاق بویلو توزاغاجی و آردیج کوْللاری اساس یئر تۇتور. فنلاند اراضیسینده پودزول و باتاقلیق توْرپاقلاری گئنیش یاییلمیشدیر. حئیوانلار عالمینده مشه حئیوانلاری اۆستونلوک تشکیل ائدیر. بیر سیرا ییرتیجی حئیوان تۆره لری (آیی، جاناوار، تۆلکو و ...) اینسان طرفیندن محو ائدیلمیشدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
فنلاندلیلار تخمیناً بؤلگهیه ۲۰۰۰ ایل اوّل چاتماغا باشلایان بالتیک بؤلگهسیندن گلن موهاجیرلر ایله بۇز چاغیندان سوْنرا بؤلگهیه کؤچن اصل یئرلیلرین قاریشیغیندان گلیر. دیل باخیمیندان ایسه، استونلار و ماجارلار ایله بیرلیکده فینلر ده فین-اۇقور دیل عائلهسینه منسوبدور.
فنلاند ۱۱۵۵-جی ایلده سوئد کراللیغینا داخیل ائدیلمیشدیر. سوئد حاکمیّتی آلتیندا اوْلدوغو ۱۸۰۹-جو ایله قدر سورن دؤورده غرب طرزینده موهاکیمه، جمعیت ایدارهسی، سیاسی سیستم و اجتماعی خیدمتلر ساحهلرینده قۇرولوشلارین تمللری آتیلمیشدیر. دونیوی قۇرولوشلارین یانیندا کاتولیک کلیساسی و XVI عصردهکی اصلاحاتلارین XVIII عصرین سوْنوندا، سوئد حاکمیّتی زیفلدیکجه موستقیل فنلاند فیکری اوْرتایا چیخمیشدیر. ۱۸۰۹-جو ایلده فنلاند، روسیه ایمپیراتورلوغونا عایید آوتونوم چار دوکالیغی اوْلموشدور. فنلاند اؤز حۆقوق سیستمینی، اینکیشاف ائدن میلّی ایقتصادیاتینی و اوْردو سیستملرینی قوروموشدور. ۱۸۶۵-جی ایل تاریخیندن فنلاند اؤز پول واحیدی اوْلان مارککانی چیخارمیشدیر. پارلامنتار بیر حؤکومت سیستمی ایله حۆقوقون اۆستونلویونه سؤیکهنن بیر حؤکومت اینکیشاف ائتدیرمیشدیر. بئلهجه موستقیل فنلاند یوْلوندا اهمیتلی بیر آددیم آتیلمیشدیر.
اۇکتوبر اینقیلابی ایله فنلاند موستقیللیینی اعلان ائتمک اۆچون ۶ دسامبر
۱۹۱۷-جی ایل تاریخینده ایمکان الده ائتمیشدیر. سووت روسیه حؤکومتی ۳۱ دسامبر فین موستقیللیینی تانیمیشدیر. قوْنشو دؤولتلر و غرب خالقلاری طرفیندن ده تانینما بللی مدتده رئاللاشمیشدیر. فرانسه سیستمینه بنزین فنلاند آنا یاساسی، ۱۷ جۇلای ۱۹۱۹ تاریخینده قبول ائدیلمیشدیر.
تهومب|ریگهت|۲۰۰ پخ|هلسینکی فینلاندیانین باشکندی شوروی-نین فنلاندیا ۱۹۳۹-جو ایلده تشکیل ائتدیی هۆجومون آردیندان، بیترف فنلاند بیر آندا ایکینجی دۆنیا ساواشینین ایستمهدن ایشتیراکجیسینا جویریلمیشدیر. فنلاند ۱۹۳۹-۱۹۴۰ و ۱۹۴۱-۱۹۴۴-جو ایللری آراسیندا سووتلر بیرلیگی و ۱۹۴۴-۱۹۴۵-جی ایللری آراسیندا آلمان ایله دؤیوشموشدور. ساواشین سوْنوندا فنلاند توْرپاقلارینین ۱۰% ایله ۱۰۰،۰۰۰ اینسان ایتیرمیشدیر. بۇ نتیجه ایله زامانیندا دؤرد میلیون اهالییه صاحیب اوْلان خالق چوْخ آغیر بیر بدل اؤدمیشدیر.
۱۹۴۴-جو ایلین پاییزی فنلاند اۆچون چوْخ چتین کئچمیشدیر. دؤیوشده ایتیریلهرک سووتلر بیرلیینه بوراخیلان کادرلییا بؤلگه نینداکی ۴۰۰.۰۰۰ مین اینسان اؤلکهدهکی باشقا یئرلره یرلشدیریلمیشدیر. لاپلاندی بؤیوک نیسبتده کورلانمیش و یئنیدن قۇرولوشلاندیرماق مجبوریتینده قالینمیشدیر. سووتلر بیرلیگی ایله ائدیلن باریش آندلاشماسی فنلاندنین زامانیندا بیر چوْخ ایقتصادیات متخصبّصینین غیری-مۆمکون گؤردویو حجمده دؤیوش تضمیناتی اؤدمهسینه سبب اوْلموشدور.
فنلاند بۆتون بۇ چتینلیکلرین عهده سیندن گلمیشدیر. قیطعهدن ایکینجی دۆنیا ساواشسینه قاتیلان بۆتون آوروپا اؤلکهلریندن یالنیز فنلاند خاریجی بیرلیکلر طرفیندن ایشغال ائدیلممیشدیر و ان اهمیتلیسی فین دموکراتیسینا توخونولمامیشدیر. ۱۹۴۷-جی ایلده پاریس آنلاشماسی چرچیوهسینده، فنلاند سووتلر بیرلیینه دؤیوش تضمیناتی اؤدمک و بللی بیر توْرپاق پارچاسینی بوراخماق مجبوریتینده قالمیشدیر. ۱۹۶۲-جی ایلین سپتامبریندا شوروی فنلاندیا ۵۰ ایللییه سایمن کانالینین سووت حیصّه سینی ایجارهیه وئردی. ۱۹۷۵-جی ایلده فینلاندیانین باشکندی هلسینکیده ۳۵ دؤولتین ایشتیراکی ایله کچیریلن موشاویرهده فینلاندیانین دا عضو اوْلدوغو آتت یارادیلدی. ۱۹۹۵-جی ایلده فنلاند آوروپا اتفاقینا عضو اوْلدو.
نقلیات[دَییشدیر]
قۇرو یوْلو نقیلیاتی اؤلکداخیلی نقلیاتدا ایلک سیرادا یئرلشیر. بۇنو سیرا ایله دنیز، دمیریولو و هاوا یوْلو نقلیاتی تعقیب ادر. ۱۹۶۰-جی ایللرده قۇرو یوْلو نقلیاتینا وئریلن آغیرلیق اۆزرینه، فنلاند ایندیکی واختدا بۇ باخیمدان اوْلدوقجا اینکیشاف ائتمیش بیر اؤلکهدیر. خاریجی تیجارت و یوْلچو علاقهلرینین ۹۰% ı دنیز یولویلا تامین ادیلر. قیش بوْیونجا چالیشان بوزکیرانلار، جنوب-غربدهکی اهمیتلی لیمانلاری دایم آچیق ساخلاییرلار. اؤلکه ایچیندهکی گؤل، چای و کاناللاردا دا نقلیات ائدیلمکله بیرلیکده، بۇنون نقلیات ایچریسینده اهمیتلی بیر یئری یوْخدور. فنلاند دمیریوللارینداکی رلس آراسی آچیقلیغی روسیه فدراسییاسی دمیریوللارییلا عئینی، لاکین تۆرکیهده ده ایستیفاده ائدیلن ایستاندار دۆنیا اؤلچوسوندن فرقلیدیر. بۇنا گؤره روسیه استثنا اوْلماقلا دیگر قونشولارییلا دمیریولو علاقهسی یوْخدور. ۱۹۲۴-جو ایلدن بینالخالق هاوا یوْللارینین اهمیتلی بیر علاقه یئری اوْلان فنلانددا نیظاملی ایچ خط سفرلری داواملی چالیشماقدادیر.
- دمیریوللاری: ۵،۷۴۱ km
- قورویوللاری: ۷۸،۱۸۹ km
- کاناللار: ۷،۸۴۲ km
- بورو خطلری: طبیعی قاز ۵۸۰ km
- لیمانلاری: هلسینکی، کوکولا، کوتکا، لووییسا، اوْسولو، پوری، راوما، تورکو، اۇوسیکاوپونکی، وارکاوس
ایقلیم[دَییشدیر]
فنلانددا یای قیسا و مۆلاییم کئچیر. جۇلای آیینین اوْرتا تِمپراتورو جنوبدا ۱۷°، شیمالدا ۱۱°-دیر. بۇلودلو گۆنلرین میقداری ایل عرضینده ۶۵-۷۰%-دیر. پاییز و یای آیلاری داها چوْخ بۇلودلو کئچیر. اراضیده یاغینتیلارین میقداری دا تِمپراتورا مۆافیق اوْلاراق دییشیر. جنوب و غرب ساحللرده یاغینتینین ایللیک میقداری ۷۵۰ مم اوْلدوغو حالدا، شیمالدا ۴۰۰ مم-دیر. فنلاند اراضیسینه دوشن یاغینتینین میقداری بوخارلانمادان چوْخ اوْلدوغو اۆچون، اراضیده باتاقلیقلار یاییلمیشدیر. جنوب و جنوب-غرب ساحللرده اراضینین ۴۵%-i، شیمالدا ایسه ۱۵-۲۰%-i باتاقلیقلارلا اؤرتولودور.
حؤکومت[دَییشدیر]
ایداره اوْلونما فوْرماسی جومهوریتیدیر.
عالی قانونوریجی اوْرقان - ادوسکونتا (بیرپالاتالی مجلیس)
عالی ایجراچی اوْرقان - حؤکومت
باش ناظیر - ماتتی وانخانن (۲۰۰۳)
خاریجی علاقهلر[دَییشدیر]
سیلاحلی قوهلر[دَییشدیر]
ایللیک ساواش خرجلر ۱،۸ ملد دوللار (۱۹۹۸) تشکیل ائدیر.
قایناق[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ VÄESTÖTIETOJÄRJESTELMÄ – REKISTERITILANNE – 29.02.2012 (Finnish). Population Register Centre. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-08-01. یوْخلانیلیب29 March 2012.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Finnish دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- Swedish دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- اؤلکهلر
- اوروپا بیرلیگی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- جومهوریتلر
- فنلاند
- Finnish-speaking countries and territories
- شومالی اوروپا اؤلکهلری
- Members of the Nordic Council
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- Post–Russian Empire states
- ۱۹۱۷ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- Swedish-speaking countries and territories
- Axis powers
- فنوایسکاندیا
- اوروپادا اؤلکهلر


text:
۱۴۹۲ (میلادی)
میلادی ۱۴۹۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دؤرد یۆز دوْخسان ایکینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ دسامبر - کریستوف کولومب قیزیل آختارماق اۆچون سانتا دوْمینقو آداسینا گئتمیشدیر.
- ۵ دسامبر - کریستوْفر کوْلومب هایتینی کشف ائتمیشدیر.
- ۲۸ اوْکتوبر - کریستوف کولومب کوبانی کشف ائتدی.
- ۲ آقوست - یهودیلر ایسپانیادان قووولموشدور.
- ۱۵ نوْوامبر - کریستوفر کولومب اؤز گۆندهلیگینده آمریکا یئرلیلرینین ایستیفاده ائتدیگی تۆتونو تصویر ائدیر.
- ۱۱ آقوست - آلتینجی الیکساندیر روم پاپاسی سئچیلدی.


text:
کلبجر رایونو
کلبجر رایونو — آذربایجان جومهوریتینده اینضیباطی – اراضی واحیدی. اینضیباطی مرکزی کلبجر شهریدیر.
کلبجر ۸ آقوست ۱۹۳۰ (میلادی)-جو ایلده اینضیباطی رایون دۇروم آلمیشدیر. ۱۹۹۳ (میلادی)-جو ایلده ائرمنیستان جومهوریتی سیلاحلی قوهلری طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
"کلبجر" معناسی قدیم تورک دیلینده "چای اۆستونده قالا" دئمکدیر. کلبجر ان قدیم اینسان مسکنلریندن بیریدیر. بۇ اراضیده اساس اینسانین تشککول تاپماسی و فوْرمالاشماسی دؤردونجو ژئولوژی دؤورله باغلیدیر. بۇ دؤور ایسه ۴ میلیون ایلدن آرتیق بیر تاریخ دئمکدیر. کلبجردهکی ماغارا دوشرگهلرینده آپاریلمیش آرخئولوژی(باستان شیناسلیق) آراشتیرمالار ثبوت ائدیر کی، اساس اینسان ایجماعسینین ایلک ایش آلتلری هم ده بۇ یئرلرده یارادیلیب.
کلبجر اراضیسینده ۳۰ مین ایلدن چوْخ تاریخی اوْلان قدیم یاشاییش مسکنلری، ۶ مین ایل یاشی اوْلان داش تصویرلری، چؤپ شکیللی قدیم تورک الیفباسی نومونهلری آشکار ائدیلیب. بوراداکی داش عابیدهلر آذربایجان جومهوریتینده ارکن دؤور تورکلویون، مزدیسنا، مسیحیت، ۷.یوز ایلدن ایسه ایسلامین یاییلدیغی دؤورلرده یارادیلیب.
کلبجرده "تورک قبریستانلیغی" آدی ایله تانینان بیر نئچه قدیم مزارلیق وار. بۇنلارین ان بؤیویو علی بیلی (کلبجر)، کلبجر، زار کندلرین اراضیسیندهدیر. قبیرستانلیقلار مۆختلیف عصرلرده یارادیلمیش، فوْرما و اؤلچولری ایله بیر-بیریندن فرقلهنن آت، قوچ، ساندیق قبیر اوستو فیقورلار، باشداشی و گۆنبزلرله زنگیندیر.
چؤللری[دَییشدیر]
کلبجر آذربایجانین ان یۆکسک داغ رایونودور. ان هۆندور زیروهلری جامیشداغ داغینداکی زیروه (۳۷۲۴ متر) و دلیداغدیر (۳۶۱۶ متر). اراضینین چوْخ حیصّه سی مشهلیکدیر. کلبجر غربده ائرمنیستان جومهوریتی، شیمالدا داشکسن، گؤی-گؤل، گورانبوی، شیمالی-شرقده ترتر، شرقده آغدام، خوجالی، جنوبدا لاچین رایونلاری ایله همسرحددیر.کلبجر رایونو فایدالی قازینتیلارلا، اوْ جملهدن قیزیل، کروم یاتاقلاری ایله زنگیندیر. صنایع اهمیتی اوْلان جیوه احتیاطلاری کلبجر رایونونداکی شوربولاق و آغیاتاقدا یئرلشیر. آلاگؤللر، قاراگؤل، زالخا گؤلو و ... گؤللری وار. رایوندا اساساً چیملی داغ-چمن و قونور داغ-مشه توْرپاقلاری یاییلمیشدیر. مشهلرین عۆمومی ساحهسی ۳۰ مین هکتارا یاخیندیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Şəhərlərarası telefon kodları. Aztelekom İB. یوْخلانیلیب19 August 2015. (لاتین تورک دیلینده)
قارداش پروژهلرده کلبجر رایونو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
Yashar Ahad Saremi
___________
شن قیر میزلاریمدا خوخانوآ
م" چشمین مریضی اولدو کونول لعلینی یتیر
رنجی خوماره دوشدو دوادیر شراب اُونا" م
محمد فوضولی
دیلیمین دیلسیز گلینی هارداسان ایییی
داماغیمدا یار دادی وار گوینگیر ایچیمده کی دلی قانلی یاشام
سوسوزام سو
یاغیش سیزام آمان ای
هانی بو یوللار هی زمزمه گِئدردیلر چیریل چیپلاق
بو ایندی کی یوخ اولاسی بوزاتان چیسقین لی دیلیمده کی اولدوره ن منی یول لار
سنه کیم نه دئدی قاریمدا قیشیمدا آی هله هله قانیمدا گزه ن تورآتان سِئودا! م
هانی هر بولوت اوستونده شاعیرلر بیزه باخار کن زویهردیلر، قوتازلی خوخان شاعیرلر
گولدورهردیلر بیزی هی یاغیش آلتیندا هی
سنه کیم نه دئدی آی، آی قارپیز دادلی آی
هومممم.. م
قوینومدا دوعا کیمی کیمی گیزلهنردین. قیرمیزلاریمدا گیزلنن ایحلامورلو گیزه م
قارشیمیزدا دوران اُؤلولر ایچردیلر اُوینایا اُوینایا. فئر اوچاردیلار سوبحان الله کیمی سی اطرافیندا،یوسیف سورهسی کیمی یوموشاق و یاشیل،پاریلداردی گؤزلرینده جنتین اولدوزلاری. آه اولدوز لاریمیز ایندی ... آه! مریم سوتونون دادی واریدی دوداقلاریندا. م
آمانیم هی ... م
تانریگؤزلرینده اوتوز قوش شنلیگی، بئش یوزلی قانادلی پری قوللوقجوموز. ایچهردیک یدی گئجه گوندوز،دُویمازدیق زمزمدن، ایشیقدان. دُویمازدیق ایچیمزده کی سویشن ایکی چای دان. م
قوینوم دا چای کیمی کیمی آخاردین دنیزین ماوی گمی سینده! م
یاشام کیمی گولردین، دانیشاردین، سونرا الیمی یردین. دیلیمی، بوغازیمدان سسیمی یاواشجاسینا آهوسته، داشاردین آمانیم هی اولومو یردین . سونرا نه دمک آرتیق بیلمزدین! م
لالهزامانلاریمین سرخوش قانلی تانری چاسی هانی بو یوللار هی یار ، یار ، یار قوینونا گِئدردیلر تلهسهرهک تانی ماز می سن گوزلریمده کی بو منیم باخانی؟م
هوم م م ... م
هانی بو یوللار گئجهلر لبی لبی لب لب اُخوردولار هی
دویمازمی سین دیلیمده کی بو منیم سوسوزو ؟م
دویمازمیسین؟م


text:
مارسیو رودریقز
مارسیو رودریقز (اینگیلیسجه: Márcio Rodrigues) (دوْغوم:۲۰ دسامبر ۱۹۷۸ (۴۳ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مارسیو رودریقز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- سانتو آندره کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- یوکوهاما مارینوس کولوبونون اویونچولاری
- کورینتیانس کولوبونون اویونچولاری
- اینترناسیونال کولوبونون اویونچولاری
- الوحده ایمارات کولوبونون اویونچولاری


text:
تورکمن دوتاری/تامدئراسی “یونسکو”-ده رسمی حاسابا آلئندی
حالقئمئزدا: «آقان آرئق آقار اکن، باقان دؤولت باقار اکن» دیئن آجایئپ آیئتغئ (ناقئل) بار.
یاغشئ نییهتی یؤرلگه ادینمک حالقئمئزئنگ غانئنا سینگن. اینه، دوتار یاساماق سنتچیلیگینینگ، دوتاردا ساز چالماق و باغشئچئلئق سونغاتئنئنگ “یونسکو”نئنگ آدامزادئنگ مادّئ دأل، مدنی میراثئنئنگ ساناوئنا گیریزیلندیگی باراداقئ سرتیفیکاسیانئنگ/ گۆوأ_نامانئنگ آصئل نوسغاسئنئنگ گلیپ غوُووشماغئنئ هم حالقئمئز باغئتلئ بووشلوغئ حؤکمۆنده اورنادئ. چونکی آیدئم-سازئنگ یانگلانماغئ-شادلئغئنگ، توُی-بایرامئنگ حابارئ. حالقئمئزئنگ عؤمور یوُلونئنگ همراسئ، ائقبالی بولان دوتارئنگ دونیأ غئمّاتلئغئ درجه سینه ایه بوُلماغئ پاراخاتچئلئق، شادلئق موقامئنئنگ یایراماغئدئر.
تورکمنلرده دوتار یاساماق سنتچیلیگینی، تامدئرادا ساز چالماق و باغشئچئلئق سونغاتئنئ آرقاما-آرقا اۆندهلیپ، حالئپا-شاگیرتلیک دأپلرینی پوغتالاندئرماق و تأزه زحینلری یوزه چئقارماق ماقصادئ بیلن غوُلایدا «چالسانا، باغشئ!» آدلئ تأزه بأسلشیگینگ ائغلان ادیلمگی حاقئنداقئ قارار أحلی تورکمنلرده اولئ بویسانچ دوئغولارئنئ دؤرهتدی. بو بأسلشیگینگ، شو یئلئنگ سنتئابر آیئندا جملنیلمگی و اول غاراشسئزلئغئمئزئنگ شانلئ توُیونا اؤزبوُلوشلئ اؤوۆشگین چایار.
دوتار یاساماق سنتچیلیگینینگ، دوتاردا ساز چالماق و باغشئچئلئق سونغاتئنئنگ یونسکو-نئنگ آدامزادئنگ مادّئ دأل مدنی میراثئنئنگ ساناوئنا گیریزیلندیگی باراداقئ شادلئقلئ حابارئنگ گلیپ غوُووشماغئ مئناسئبتلی، 1-نجی فورالدا تورکمنیستانئنگ دؤولت مدنیئت مرکزینینگ موقاملار کؤشگونده گچیریلن آیدئم-سازلئ دابارا هم ایلدشلریمیزینگ میللی غئمّاتلئقلارئمئزئنگ اگسیلمز بویسانجئنئ أحلی آیدئنگلئغئ بیلن آچئپ گؤرکزدی.
دابارانئنگ دوُوامئندا پرهزیدنتینگ تابشئرئغئ بوُیونچا ولایاتلاردان و پایتاغتئمئزدان آیراتئن تاپاووتلانان «چپر دؤرهدیجیلیگینگ حالق اوسساسئ» دیـین آدا مئناسئپ بوُلان دوتار اوسسالارئنئنگ آدلارئ دابارالئ یاغدایدا ائغلان ادیلدی. اوُلار اؤز حوُشاللئقلارئنئ بیان ادیپ، باغشی-سازاندالارئنگ آصئللئ دأپلرینی مئناسئپ صوراتدا دوُوام اتدیرجکدیکلرینه و تۆرکمن آیدئم-ساز سونغاتئنئنگ، حالقئمئزئنگ عاصئرلار بوُیئ توُئ-بائراملارئنئنگ نئشانئ بوُلان بو ساز غورالئنئ یاساماقدا موندان بهیلأک هم اؤز ائخلاصلارئنئ غائغئرماجاقدئقلارئنئ بیان اتدیلر.
“موقاملار کؤشگۆنینگ” ایوانئندا یایبانگلاندئرئلان سرگیده صوراتکشلرینگ، زرگأرلرینگ و سنتچیلرینگ حالق آیدئم-ساز سونغاتئنئنگ کؤپ_اوغورلئ دونیأسینی آچئپ گؤرکزیأن اثرلری بیلن بیرلیکده ساز غوراللارئ، کیتاپلار، فوُتوُصوراتلار گؤرکزیلدی.
«Edebiyat we sungat». Ýanwar 2022


text:
خامنهای، حرام اعلان ائتمهیه چاغیردی
"ایسرائیل بیر اؤلکه دئییل، ترور مرکزیدیر. اونا گؤره اونا قارشی ساواشماق هر کسین وظیفهسیدیر"
ایرانین دینی لیدئری علی خامنهای، ایسرائیلین فیلیسطینلیلره قارشی ائیلملرینی تنقید ائدرک،
"ایسراییل بیر اؤلکه دئییل، ترور مرکزیدیر. اونا گؤره اونا قارشی ساواشماق هر کسین وظیفهسیدیر" دئدی.
ایراندا قدس گونو سببی ایله تلویزیون جانلی وئریلیشینده دانیشان خامنهای، ایسرائیلین فیلیسطینلیلره قارشی سالدیریلارینی و بعضی عرب اؤلکهلرینین ایسرائیل ایله ایلیشکلرینی نورماللاشدیرماسینی تنقید ائتدی.
آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری، اینگیلتره و ایسرائیلی "فیلیسطینین دوشمنلری" اولاراق تانیملایان خامنهای، پروبلئمین حلی اوچون بو گوجلره گوونیلمهمهسی لازیم اولدوغونو ایفاده ائتدی.
خامنهای،
"صهیونیستلر، فیلیسطینی ایلک گوندن تروریست قرارگاهینا چئویردیلر. ایسرائیل بیر اؤلکه دئییل، ترور مرکزیدیر. اونا گؤره اونا قارشی ساواشماق هر کسین وظیفهسیدیر" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایران لیدئری، خریستیان و مسلمان دین آداملارینی، ایسرائیل ایله ایلیشکیلرین نورماللاشدیریلماسینی حرام اعلان ائتمهیه چاغیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
پکاکالی ۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"تروریستلر اوچون نه عراقین نه ده سوریهنین قوزئیی گۆونلی. ترورو قایناغیندا قوروتماقدا قرارلیییق"
سوریهده روس اوچاقلاری سیغینماچی دوشرگهسینی ووردو
روس ساواش اوچاقلارین ادلب اطرافیندا کفر لوسین بؤلگهسینهکی سیغینماچی دوشرگهسینی هدفه آلدی
محسنی اژهای عتراضلارا دستک وئرهنلرین یارغیلاناجاغینی بیلدیردی
ایراندا بعضی مشهور ایدمانچی و صنعتچیلر یایینلادیقلاری مئساژلارلا اعتراضچیلارا دستک اولوب، گۆونلیک گؤرهولیلرینین موداخیله شکلینه تپکی وئرمیشدی


text:
`خاریجیلره ویزا` نتیجهلر
خبرلر [92]
- بولغاریستان وطنداشلارینا ویزا معافیتی
- آمریکایا ایشلهین افغانیستانلیلار هله ده ویزا گؤزلهییر
- افغانیستان وطنداشلارینین باشووروسو رد ائدیلدی
- سلیمان سویلو ایلوا جانسون ایله گؤروشوب
- اؤزبکستان، بعضی اؤلکه وطنداشلارینا ویزاسیز سفر حاقی تانیدی
- ایسرائیل ایله ویزانی قالدیران ایلک عرب اؤلکهسی امارات اولدو
- تورکیه 11 اؤلکه نی ویزادان آزاد ائتدی
- بعضی آوروپا اؤلکهلرینه تطبیق ائدیلن ویزا رژیمی لغو اولونوب
- ویزا معافیتی بوگون باشلاییر
- تورکیهده خاریجیلره ویزا مدتی 10 ایله چیخاریلیب
- "بیر میللت ایکی دؤولته یاراشان اولدو!"
- روسیا، تورک وطنداشلارینا ویزانی قالدیراجاق
- اردوغان: نه قدر صمیمی اولدوغونو گؤرهجییک
- چاووش اوغلو – لاوروو ایله آنتالیا-دا گوروشدو
- تورکیه ایله روسیا پاسپورت سوز سیاحتی موذاکیره ائدیر
- ایرانلا پولسوز ویزا آنلاشماسی
- کرکوکده تورکیه ویزاسی مرکزی آچیلدی
- روسیا تورکیه وطنداشلاری اوچون ویزانی قیسمی اولاراق لغو ائتدی
- اؤزبکیستاندان ویزا معافیتی
- آوروپا بیرلیگیندن ویزا پوللاری آرتیریلدی


text:
اوکراین اوروشیده اوتّیز ایکّی مینگ دن آرتیق روس عسکری اولگن
اوشبو مطلب نی اوکراین قوراللی کوچ لری قوماندانلیگی بیلدیردی
اوکراین قوراللی کوچ لری قوماندان لیگی بیرگن بیاناتیده, روسیه نینگ اوکراین گه قرشی هجوم لری نینگ باشله گن کوندن (24- فبروری) 14- جون گه قدر 32 مینگ 500 روس عسکری نینگ اولگن لیگی نی بیلدیردی.
بیاناتده, عینی دمده اوکراین اردوسی نینگ روسیه نینگ 233 اوچاغی, 179 هلیکوپتری, 1434 تانکی, 3503 زرهی واسطه سی, 721 توپی, 229 راکت تیزیمی و 97 هوا مدافعه تیزیمی نی یوق قیلگن لیگی بیلدیریلدی.
بوندن تشقری اوکراین اردوسی نینگ روسیه نینگ 2 مینگ 473 نظامی موتری, 13 کیمه و یینگیل سرعتلی قایقی و 588 اوچووچیسیز اوچاغی نی یوق قیلگن لیگی معلوم قیلیندی.
روسیه مدافعه وزیرلیگی میلادی 2022- ییل 25- مارچ کونی بیرگن بیاناتیده اوکراین اوروشیده 1351 روس عسکری نینگ اولگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی.


text:
کلاسیک مکانیک
فیزیکدا، "کلاسیک مکانیک" - مکانیکنین ایکی اساس بؤلمهسیندن بیری اوْلوب، قوهلر سیستمینین تأثیری آلتیندا جیسیملرین حرکتینی تصویر ائدن فیزیک قانونلارینی ایحاطه ائدیر. جیسیملرین حرکتینین اؤیرنیلمهسی چوْخ قدیم تاریخه گئتمکله، علم، تکنیک و تکنولوژی کلاسیک مکانیکنی ان بؤیوک و قدیم فنن ائدیر.
کلاسیک مکانیک ماکروسکوپیک اشیاء نین حرکتینی، روکئتلردن ماشین حیصّه لرینه کیمی، ائلجه ده آسترونومیک اشیاء نین، مثلاً، کوسمیک گمیلرین، پلانتلرین، اوْلدوزلارین و قالاکتیکالارین هکتینی خاراکتریزه ائدیر. بونونلا یاناشی،فن داخیلینده بیر چوْخ ایختیصاصلاشمالار قازلاری، مایئلری، برک جیسیملری و باشقا خصوصی مؤوضولاری ایحاطه ائدیر. کلاسیک مکانیکنین ایشیق سۆرعتینه یاخین اولمایان سۆرعتله و بؤیوک اوبیئکتلرله مهدودلاشان موحیطلرده تتیبیقی اوْلدوقجا دقیق نتیجهلر وئریر. باخیلان اوبیئکت کیفایت قدر کیچیک اوْلدوقدا، مکانیکنین دیگر اساس بؤلمهسی اوْلان کوانت مکانیکسینین داخیل ائدیلمهسی ضرورتی یارانیر، هانسی کی، جیسیملرین آتومیک طبیعتینی ماکروسکوپیک فیزیک قانونلاری ایله اوزلاشدیریر و آتوم و مولئکوللارین دالغا-زررجیک دوالیزمینی (ایکیلی خصوصیتینی) اؤیرنیر. اشیاء نین ایشیق سۆرعتینه یاخین یوکسک سۆرتلی حاللاریندا، کلاسیک مکانیک خصوصی نیسبیلیک نظریهسی ایله اوزلنیر. عمومی نیسبیلیک نظریهسی نیوتونون عموم دونیا جازیبه قانونو ایله خصوصی نیسبیلیک نظریهسینی اؤزونده بیرلشدیرمکله، فیزیکلره درین سوییهده قراویتاسییا ایله ایشلهمک ایمکانینی وئریر.
مادی نقطه[دَییشدیر]
معین مقصدلر اۆچون اؤلچولری نظره آلینمایان جیسمه دئییلیر. مثلاً یئر کورهسینین گونش اطرافیندا حرکتینی اؤیرنرکهن اونا مادی نقطه کیمی باخماق اولار. چونکی گونشین اؤلچولری یئردن دفعهلرله آرتیقدیر. برک جیسمین ایرلیلهمه حرکتینده اونون بوتون نقطهلری ایرلیلهمه حرکتی ائدیر و اونون ایستهنیلهن بیر نقطهسینی مادی نقطه کیمی قبول ائدیب همین مادی نقطهنین حرکتینی اؤیرهنمک اولار.
آزادلیق درجهسی[دَییشدیر]
جیسیمین آزادلیق درجهسی اونون نئچه اؤلچولو کوردینات سیستمینده تعیین اوْلونماسیندان آسیلیدیر. مثلاً، ایکی اؤلچولو و اوچ اؤلچولو کوردینات سیستمینده جیسمین آزادلیق درجهسی اویغون اولاراق ۲ و ۳ اولور. فضادا ایسه جیسمین ۶ آزادلیق درجهسی واردیر. فیرلانما حرکتی اوجون آزادلیق درجهسی یازیلمیر.
شابلون:مکانیکنین بؤلمهلری شابلون:فیزیکنین بؤلمهلری


text:
آلکساندر لوئیز فرناندز
آلکساندر لوئیز فرناندز (اینگیلیسجه: Alexandre Luiz Fernandes) (دوْغوم:۲۱ ژانویهٔ ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلکساندر لوئیز فرناندز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- سائو پائولو کولوبونون اویونچولاری
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- سانتو آندره کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو پارانائنزه کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مینیرو کولوبونون اویونچولاری
- سرزو اوساکا کولوبونون اویونچولاری


text:
اولوسلارآراسی پول صاندیغی
اولوسلارآراسی پول صاندیغی (اینگیلیسجه: International Monetary Fund) - بینلخالق مالییه تشکیلاتلاریندان بیری. اساسی ۱۹۴۴-جو ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-نیوهمپشایر ایالتینین برتون وودز ایالتینده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین پول کونفرانسیندا قویولان، پول-مالییه سفراسیندا بینلخالق ایشداشلیغی تامین ائتمک، بینلخالق تیجارتین گنیشلنمهسینه و تارازلی اینکیشافا شرایط یاراتماق، بونولا دا عضو اؤلکهلرین ایقتیصادی یوکسلیشینه یاردیمچی اوْلماق، عضو اؤلکهلرین پول ایستابیللیینه خیدمت ائتمک، عضو اؤلکهلرین تدییه بالانسینداکی غیری-تارزالیقلاری آرادان قالدیرماق آماچ ایله اوْنلارا اعتیبارلر وئرمک، بۇنونلا دا بینلخالق ایقتیصادی علاقهلرین قارشیسینی آلان مانع لری آرادان قالدیرماق، بینلخالق تیجارت موناسیبتلرینه مانعچیلیک تؤرهدن پول ایدخالی محدودیتلرینین آرادان قالدیریلماسینا کؤمک آماچ ایله یارادیلان بینلخالق مالییه موسّسهدور
قایناقلاردَییشدیر
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
aboutوارد نشدهاست
- ^ Boughton 2001, səh. 7 n.5.
- ^ Factsheet: The IMF and the World Bank. IMF (21 September 2015). یوْخلانیلیب1 December 2015.
- ^ About the IMF Overview. یوْخلانیلیب1 August 2017.


text:
قازاقیستان 2017دن اعتباراً ویزا سیستم تطبیق اولونان اؤلکه سایسینی 48ه چیخارداجاق
تورکیهنین یانیندا روسیا، ایتالیا، آلمانیا، آمریکا و اینگیلتره کیمی اؤلکهلردن گلن توریست سایسینین گئتدیکجه آرتدیغینا ایشاره ائدن قاسیم بئک، اؤلکهدکی اوتل سایسینین دا سون 10 ایلده 871دن 2 مین 441 چیخدیغینی سؤیلهدی
قازاقیستان، سرمایهچیلری و توریستلری چکمک اوچون 2017دن اعتباراً ویزا سیستم تطبیق اولونان اؤلکه سایسینی 48ه چیخارداجاق.
قازاقیستان یاتیریم و قالخینما ناظیری ژنیس کاسیمبک، گلهجک ایل ژانویه آییندا اقتصادی امکداشلیق و قالحینما تشکیلاتینا عضو اؤلکهلر اوچون ویزا تطبیقینین قالدیریلاجاغینی ایفاده ائدهرک،
"بئلهجه ویزا سیستم تطبیق اولونان اؤلکه سایسی 48ه یوکسهلهجک." ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
تورکیهنین یانیندا روسیا، ایتالیا، آلمانیا، آمریکا و اینگیلتره کیمی اؤلکهلردن گلن توریست سایسینین گئتدیکجه آرتدیغینا ایشاره ائدن کاسیمبک، اؤلکهدکی اوتل سایسینین دا سون 10 ایلده 871دن 2 مین 441 چیخدیغینی سؤیلهدی.
کاسیمبک، گلهجک ایل قازاقیستانین ائو صاحبلیگی ائدجگی آستانا اکسپو 2017 بین الخالق سرگیسی چرچیوهسینده اؤلکهیه گلهجک توریستلره موختلیف تورلار تکلیف ائدیلجگینی، نقلیات آلت یاپیسینی یاخشیلاشدیرما ایشلرینین داوام ائتدیریلدیگینی سؤزلرینه علاوه ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ائرمنیستان سلاحلیلاری آذربایجانین کلبجر و توووز رایونلارینی آتشه توتوب
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی


text:
نایروبی
نایروبی — کئنیانین پایتاختؽ. ۱۸۹۹-جۆ ایلده قۇرۇلمۇش، ۱۹۰۵-جی ایلده ایسه اؤلکهنین پایتاختؽنا چئوریلمیشدیر. عئینی زاماندا نایروبی ایالتینین ده مرکزیدیر. اؤلکهنین گۆنئییندهکی نایروبی چایؽ قؽراغؽندا قۇرۇلان شهر دنیز سوییهسیندن ۱۶۶۱ م. هۆندۆرلۆکدهدیر.
شهر شرقی آفریقانؽن اهالیسینه گؤره ان بؤیۆک شهریدیر. ۱۹۹۹-جو ایل سیاهییا آلؽنمایا گؤره اهالینین سایؽ ۲.۱۴۳.۲۵۴ نفر اوْلمۇشدۇر. ۱۸۹۹-جۆ ایلده شهر بیر دمیریول دوراغؽ کیمی قۇرۇلمۇش، آنجاق تئز بیر مۆددتده بؤیۆیهرک سادهجه کئنیانین یوْخ، عئینی زاماندا شرقی آفریقانؽن ان بؤیۆک شهری اوْلمۇشدۇر.
نایروبی شهری بو گۆن آفریقانؽن ان اؤنملی سیاسی و مالییه مرکزلریندن بیریدیر. بیر چوْخ شیرکته و تشکیلاتا ائو صاحیبلیگی ائدن نایروبی، ایش و مدنیت باخؽمؽندان اؤنملی بیر مرکزدیر. قلوباللاشما و دونیا شهرلری ایش قرۇپۇ و شبکهسی (The Globalization and World Cities Study Group and Site - GaWC) نایروبیده گؤزه چارپان بیر اجتماعی مرکزدیر. یئرلی دیلده نایروبی، "یاشؽل و سۇلۇ یئر" معناسؽنی وئرمکدهدیر.


text:
۱۹۹۹ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۹-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان دوْققوزونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ آقوست - ایکینجی چئچئن موحاریبه سی باشلامیشدیر.
- ۳۱ دسامبر - بوریس یئلتسین ایستعفا وئردی. یئرینه ولادیمیر پوتین روسیه فدراسیونو جومهور باشقانی صلاحیّتلرینین ایجراچیسی تعیین ائدیلدی.
- ۳۰ نوْوامبر - اوروپا اینسان حاقلاری محکمهسی ترروْرچو عبدالله اؤجالان بارهسینده چێخاریلمیش اؤلوم حؤکمونون ایجراسینی داياندیرماغی طلب ائتمیشدیر.
- ۳۰ نوْوامبر - کويت مجلیسی قادینلارین سس وئرمه حۆقوقونون تانینماسینا دایر قانون لايیحهسینی رد ائتمیشدیر.
- ۳۰ ژولای - جوئی کینگ؛ آمریکانین آزیاشلی آکتورو
- ۳ آقوست - آذربایجان جومهوریتی میانمار ایله دیپلوماتیک علاقهلر قورموشدور.
- ۲۸ دسامبر - صفرموراد نيازوْو (تۆرکمنباشی) اؤزونو عؤمورلوک جومهورباشقانی اعلان ائدیب.
- ۲۵ سپتامبر - روسیه خاریجی بورجا گؤره دونیا رهبری اولور (۱۶۰ میلیارد دولار)
- ۲۴ مارس - ناتو٬ کوْزوْووْداکی دؤیوشلر اۆزرینه٬ یوقوسلاوییه قارشی هاوا حرکتلری باشلاتدی.
- ۲۴ سپتامبر - بیکر ایستریتده شرلوک هولمزون عابیدهسینین آچیلیشی اولموشدور.
- ۲۱ فوریه - دونیا آنادیلی گونو آدلاندیریلدی.
- ۲۱ سپتامبر - تایواندا باش وئرن زلزلهده ۲۰۰۰ نفر حیاتینی ایتیرمیشدیر.
- ۲۱ ژانویه - آمریکادا ساحیل امنیت گۆجلرینین دایاندیردیغی بیر گمیده ۴٫۳۰۰ کیلو کوکایین اله گئچیریلدی.
- ۲۱ اوْکتوبر - چچنین پایتختی قروزنیده بازاردا راکت پارتلاییشی نتیجهسینده ۱۱۰ نفر اؤلدو، ۴۰۰ نفر یارالاندی.
- ۱۸ نوْوامبر - آذربایجان نفتینین باکی-تیفلیس-جئیهان خطّی ایله چکمهسینه داییر آذربایجان-گۆرجوستان-تۆرکیه اۆچطرفلی آنلاییش ایمضالانمیشدیر.
- ۱۷ آقوست - تورکیهده زلزله ۱۷ مین اینسانین حیاتینا سون قویموش، ۴۴ مین اینسانین ایسه یارالانماسینا سبب اوْلموشدور.
- ۱۶ مارس - کوْزوْووْدا صرب گۆجلرینه قارشی٬ ۷۰ گۆن سۆرهجک هاوا حرکتلری باشلاندی.
- ۱۶ سپتامبر - وولقودونسکدهکی ترور عملینده ۱۹ نفر هلاک اولدو.
- ۱۱ ژانویه - تۆرکیه جومهوریتینین ۵۶-جی دؤولتی قۇرولدو؛ دموکراتیک سوْل حزب آزینلیق دؤولتی.
- ۱۱ اوْکتوبر - آذربایجان-ارمنیستان سرحددینین سدهرک بخشی اراضیسینده رئیسجومهورلار حیدر علییو و روبرت کوچاریان آراسیندا گؤروش کئچیریلدی.
- ۱ اوْکتوبر - روس اوردوسونون چچن اراضیسینه داخیل اولماسی ایله ایکینجی چچن موحاریبهسی باشلادی.


text:
سئومهييب ائولنمک آلچاق ايش دير / آنتوان چئخوف
اونوتما؛ اينسانلاری تانيماغين اوچون أن اويغون زامان آيريلماغا أن ياخين واختـدير. چونکي او واخت ساختا اوزلر بيلينير.
یاشاما ايلک کوسکونلوگوموز – يانيميزدا دوشوندوگوموز اينسانلارين قارشيميزدا گؤرمکـدير.
آنلاماغا چاليشما. یاشام بئلهدير. هر زامان بير تئلينه بئله قييماديقلاريميز، قيـيير بيزه.
سنه بير ياخشی، بير ده پيس خبريم وار؛ ياخشی خبر–هله اؤلمهميشيک؛ پيس خبر–هله ياشاييريق.
ایکی موکممل اينسان هئچ واخت بيرليکـده اولا بيلمز. چونکي موکممل قادين بيرینجی دفعهسينـده “هه” دئـمز، موکممل کیشی ايسه ایکینجی شانسی وئرمز.
بسيط قادين، گؤزل اولماغی عاغیللی اولماقـدان اوستون توتور. چونکی بسيط کيشيـده، ذکاني آنلاياجاق باش يوخ، گؤزلليگي گؤرهجک گؤز وار.
آغلاتديغين بير قادينين گؤز ياشلارینی يا او واخت سيلرسَن، يا دا او گؤز ياشلارينـدا بوغولماماق اوچون عؤمور بويو چيرپينماق مجبوريتينـده قالارسان.
بير اينسانی حقيقتن اونوتماق ايستهييرسنسه، اونونلا ياشاديقلارینی دئييل، اونون سنه ياشاتديقلارینی خاطيرلا.
کيمسه آرخانيزدان دانيشيرسا، اونلاردان قاباقـداسينيز دئمک.
دوغرو واختـدا گلن يانليش اينسانا وئرديگين شانسی، يانليش زامانـدا گلن دوغرو اينسانا وئرمَگينـجه اینجییَن سن اولارسان.
اينسانا کَپَنَک یاشامـدا بير دفعه قونار: قاچيرتـسان، باشقا شانسين قالماز. چونکی او کَپَنَک سحری گون، اؤلموش اولاجاق.
ساختا بير گولوش’له گؤزلريمه باخماقدانسا، اوزومه قارشی حقیقی بير نيفرتی اوستون توتارام.
سن سئوديگين اوچون هئچ واخت اوتانما، بيل کی اوتانماسی لازيم اولان سئويلدیگینی بيلدیگی حالـدا سئومَگی بيلمهين دير اصلينده.
حایاتینیزین سونونا جان ياشامايينجا طالعينيزدن شيکايت ائتمهیين.
اؤزونو یالقیز حيس ائدن بيری اوچون هر يئر چؤلدور.
یالقیزلیقـدان قورخورسونوزسا، ائولنمهیين.
سئومهييب ائولنمک، اينانمادان عيبادت ائتمک کیمی آلچاق ايشدير.
کؤچورَن: آیهان میانالی
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
آذربایجان چرخ سورمه تورو
آذربایجان تورو، و یا ایران آذربایجانینین تورو، (فارسجا: تور دوچرخه سواری آذربایجان) ایراندا کئچیریلن ان اسکی چرخ سورمه یاریشماسیدیر.[۱] بو یاریشمانین ایلک دؤورو ۱۳۶۵-جی گونش ایلینده باشلانیبدیر.
کئچمیشیدَییشدیر
بو تور ۱۳۶۵-ده ایلک اؤنجه "اورمو گؤلو" آدی ایله باشلاندی. سونراکی ایللر بو تورون آدی دهییشیلهرک آذربایجان قویولدو. ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ ایللرینده بو تورون بیر بؤلومو ناخجیواندا کئچیریلدی. ۲۰۱۳-جو ایلدن بو تورون آدی ایران آذربایجان اولاراق دهییشیلدی.[۲]
کئچمیشدهکی قازانانلاردَییشدیر
ان چوخ قهرمان اولانلاردَییشدیر
اسکیکلیکلریدَییشدیر
بو تور، ایراندا ان اسکی و اعتیبارلی تور اولسا دا، دوز-عمللی بیر ایسپانسئرین یوخدور، هم ده بو یاریشمالار، ایران کاناللاریندان جانلی اولاراق گؤستهریلمهییر.[۳]


text:
ایتالیادا بیر آدام 15 ییل ایشه گیتمأنی آیلیق آلدی!
بو آدامینگ 15 ییلدا 538 مۆنگ یورو آیلیق آلاندیغی اؤنگه سۆرۆلدی
ایتالیادا بیر کِسِلحانادا ایشله یأن آدام 15 ییل بوُیونچا ایشه گیتمه دی اِمما آیلیق آلدی.
کاتانزارو شهرینده چیاچیو کسلحاناسیدا ایشله یأن بیر ایشگأر 2005-نجی ییلدا ایشینی تاشلادی.
بو آدامینگ 15 ییلدا 538 مۆنگ یورو آیلیق آلاندیغی اؤنگه سۆرۆلدی.
ایتالیانینگ آنسا حابار سریشده سی، بو ایشگأرینگ قاضیه ت ایشلری نینگ باشلادیلاندیغینی بیلدیردی.
کسلحاناداقی 6 ایشگأر باراسیندا دا بارلاغ باشلادیلدی.
دِگیشلی حابارلار
روسیا حیتایا یانگاداندان طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأر
گازپروم شرکتی، یانگاداندان حیتایا طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأندیگینی بیلدیردی
آگوست آییندا تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری 21 میلیارد 337 میلیون دلار بوُلدی
آلمانیا تۆرکیه دن 1 میلیارد 664 میلیون دلار اؤنۆم ساتین آلدی
تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپانینگ اینگ قوُوی هوُوایوُلی شرکتی سایلاندی
اشپیگل تۆرک هوُوا یوُللارینی اؤودی، لوفت هانزا شرکتینی تانقیت اتدی


text:
برامال لین ایستادیومو
برامال لین ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Bramall Lane) شفیلد شهرینده بیر ایستادیومدور. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۳۲٬۷۰۲ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. صاحیبی شفیلد یونایتد فوتبال کولوبودور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Adams, Duncan. Football Ground Guide: Bramall Lane. footballgroundguide.co.uk. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 11 July 2011. یوْخلانیلیب1 February 2009.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bramall Lane»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده برامال لین ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گونئی آذربایجان اتحاد و ترقی جمعیتی نین خوجالی سوی قیریمی بیلدیریسی
1992.نجی ایلین 25 فئورالینی 26 فئورالا باغلایان گئجه ، آذربایجان و دونیا تاریخینده قارانلیق و قانلی ، اینسانلیق آدینا اوتانج وئریجی بیر گئجه اولموش دور. همین گئجه ده ائرمنستان گوجلری و روسیه نین 366.نجی موتوریزه پیاده آلایی ، قره باغ بؤلگه سینین خوجالی شهرینده سون زامانلارین ان بؤیوک و دهشتلی سوی قیریمینا امضا آتدیلار. قره باغین ان بؤیوک سیویل (غیرنظامی) قتل عامی خوجالی سوی قیریمی دیر. بو فاجعه و ائرمنی لر و روسلارین ایشلدیکلری اینسانلیق سوچو ، او زامانلار چئشیدلی قوروم لار و مئدیالار طرفیندن تصدیق لندی. اینسان حاقلاری ساوونما مرکزی (1)، اینسان حاقلاری ایزله مه اؤرگوتو (2)، نیویورک تایمز قزئتی (3) و تایم درگی سی (4) اونلاردان بیر نئچه سی دیر. آذربایجان (قوزئی) دؤولتی نین رسمی رقم لرینه گؤره ، 63 اوشاق ، 106 قادین ، 70 یاشلی اولماق اوزره ، 613 نفر خوجالی دا قتل ائدیلیب. بونلارا علاوه اولاراق 487 یارالی ، 1275 نفر اسیر و 150 نفر ایتگین دوشوب لر.
گونئی آذربایجان اتحاد و ترقی جمعیتی اولاراق بو دهشتلی سوی قیریمی شدتله قیناییب و بو اینسانلیق سوچونون دونیا سویه سینده چئشیدلی دیاسپورالارین چالیشمالاری ایله اؤرت باس ائدیلمه سی و ائله جه ده میللتیمیزین مظلومیتی نی عبرت له ایزله ییریک.
آذربایجان میللتی بلکی ده ان چوخ سالدیریلارا ، سوی قیریملارا و باسقی لارا معروض قالان دونیا میللتلریندن بیریسی دیر. بوگونکو دوروم دا ، بو اولایلارا ساده جه دویغوسال یاناشمالار یئترلی دئییل. حاقلاریمیزی قوروماق و بیر داها فاجعه لرله قارشی – قارشی یا قالماماق اوچون “ندن” لر آرامالی ییق. قره باغ اشغالیندان سونرا ، طبیعی کی ائرمنی لر ان بؤیوک تورک دوشمانی کیمی گؤرونورلر. اونلارین آجیماسیزجا قان تؤکمه لری و بیزیم آجیناجاقلی جان و تورپاق ایتیرمه میزی آنلاماق اوچون ، خوجالی سوی قیریمیندان داها اسکی لره گئتمه لی ییک. بورادا ان اؤنملی فاکتور ، “میللی کیملیک” مسئله سیدیر. داها دوغروسو میللی کیملیک لرین دینی کیملیک لر قارشی سیندا داها آوانتاژلی اولدوقلاری.
میللی و دینی کیملیک لرینین چاتیشماسی ائرمنی لر و مسلمان لار (اصلینده آذربایجان تورک لری) مناسبت لرینده تمامیله آیدین دیر. رحکتلیک “محمد سعید اردوبادی” نین “قانلی سنه لر” کیتابیندا بو مسئله نی گؤرمه مک ایمکان سیزدیر:
سنه: 1905 م ، ایون آیینین 16 سیندا ، اوچ ائرمنی میللت چی سی (داشناق) قاجار قریه سینده بیر چوخ کندین مسلمان جماعتی نی (تورکلر) “آق اوغلان” آدلی بیر مکان دا توپلاییب اونلارا نطق ائتمیش لر:
“جماعت! بیز ائرمنی مسلمان و جمله قافقازلیلارا لازمدیر کی هر بیر مطلبه بیر مثل گتیریب تا اینکه بوطوریله جماعتیمیزه بیر سؤز باشا سالاق. زیرا بیزده خصوصا سیز مسلمانلاردا اصلا علم معرفت(!) نوری یوخدور… بیز ائرمنی ملتی نئچه وقتدن بری ، حقوق ملیه میزی و استقلال اداره میزی طلب ائتمک تمناسینداییز… نهایت بیزیم دوشمنیمیز اولان روسیه سلطنتی بؤیوک جثه لی فیل منزله سینده دیر… بلکه بو فیلین اتینی ، قانینی محو ائتمکله مدت لریله غفلت و اسارت ایچینده یاشامیش ملتلرینده یوزینه عدالت نوری دوشه … بیز ائرمنی لر ملتی چوخدان بری بو خیالده ایدیک کی قافقازدا بیر (قازان) یعنی (خوراک پیشیرن قاب) آسیب اونون ایچینده عدالت مساوات خورکلرینی پیشیریب سیزی و بیر نئچه طایفه لریده شو خورکدن حصه سینده ائده ک. شیمدی همان قازان حاضردیر و اونی قورماقابیر (سه پایه) اوچ آیاقلی اوجاق لازمدیر… همان سه پایه نین بیریسی ائرمنیلر بیریسیده گورجیلر دیر. شیمدی لازمدیر (سه پایه) نین ساج آیاقین بیر قیچی دا سیز مسلمانلار اولاسینیز البته لازمدیر کی مسلمان قارداشلاریمیز بیزلره اطاعت ائدیب ساج آیاقینین اوچونجو آیاقی حساب اولونسونلار… آیا ائشیدیبسینیز شوشا دا بیزیم نه قدر اجزا ناریه لریمیز قبریستاندا و سایر یئرلرده توتولدی؟ مسلمانلاردان بلی! بلی!… اگر سیزلرده همت و غیرت اولسا ، نه قدر اسلحه و پول لازم اولسا بیزده حاضیردیر….”»ائرمنیلرین نطقنه دایر اسلاملاردان اعتراض: ائرمنیلرین ملت چیلری نطقنی قورتاراندان سونرا … قاجار قریه سینین ساکن لری آیاقا قالخدی. ان اول قاسم زاده ملا عبدالرحیم. تاپدوق طالبخانوف ایشبو سؤزلری ایراد ائتدیلر:… البته بیز مسلمان ملتی ، سیزین عسگرلرینیز دئییلیز! بیزیم سیزین آذوقه و اسلحه نیزه احتیاجیمیز یوخدور… بیز یاتمیشیز کی بیزه آذوقه بخش ائدیب اؤز پادشاهیمیزین علیهینه عاصی ائده سینیز؟! بیزیم شریعتیمیز هر حالدا بو ایشلرین عکسینجه توصیه ائدیر. دئییب ختم کلام ائدیرلر.” (5)
گؤروندویو کیمی ائرمنی لر میللی بیر مؤوقع دن دینی کیملیگه مالیک اولان اینسانلارا خطاب ائدیرلر و نه یازیق کی میللی کیملیک سورونو بیزه حددن آرتیق ضرر یئتیرمه یی باجارمیش دیر.
میللی کیملیک ، میللی ماراخلاری دوشونر ، میللته دؤولت قورما سئوداسینا دوشر ، آشیری میللیت چیلیک سالدیرار ، آجیماسیز اولار ، قان تؤکر.
دینی کیملیک ، شریعت الینده اویونجاق دیر ، شریعت ماراخلارینی دوشونر ، شریعته قول-قاناد وئرر ، مسلمان لاری قوروماق اوچون مدافعه موضعینده کی دینی دویغوساللیق ، میللی سالدیریلار قارشی سیندا یئترلی می دیر؟
اردوبادی یازیر کی مسلمان لار “آریش” قریه سینده “خرمنجیق” محاربه سینه حاضیرلانیرکن ، بؤیوک قوماندان عسگرلرینه بو نطقی سؤیله دی:
“جمله نیز ائشیدیبسیز کی کربلا مئیدانینده حسین ابن علی علیه السلام بیر اووج قوم تعلقاتیله یزیدین (لعنه ا…) یوز مینلرجه اشقیا دسته لرینه مقابل دورموشدی… اما بیز ایله او حضرتین بؤیوک بیر تفاوتی واردیر. او ایسه بودور. او حضرتین باجیلاری حرملری قیزلاری پیغمبر نواده سی علی بن ابو طالب گلینلری اولدوقلاریندان یزید قوشونوندا او جرئت اولمازدی کی حقارتیله اونلارا ال اوزاتسینلار. اما بیلیرسینیز قارداشلار حرملریمیز ائرمنی الینه دوشسه نه اولار؟! بو وقتده عسگرلردن کمال شدتله آغلاماق اوجالیر. گئنه نطقه دوام ائدیلیر. بیزیم شریعتده دفاع مسئله سی واجبدیر.” (6)
اردوبادی گؤدوکلری قارشی سیندا حزین بیر حالدا بیر یاندان ائرمنی “میللتینی” قارقیش ائدیر دیگر یاندان مسلمان “امتی” پیغمبره شکایت ائدیر. هر حالدا آذربایجان تورکلری نین او گونکو دوشونجه سویه سینی اردوبادی نین احوالاتیندان داها یاخشی آنلاتان اولماز:
“بودور مو ائرمنی مدنیتی!! بو رفتار خبیثانه ایله استقلالیت هوسینده اولان بیر ملتین آخری نه اولاجاقدیر خیالیندایام. 150 قدر عورت و کیشینی دوغراییب بیر-بیری اوسته قالاییب آتش ایله یاخماق مدنیتلی بیر ملته شایاندیر می!!” (7)
“آت بئلینده گزن ال قوشو پرواز ائدن بیگلرده خون حمیت اولسا ایدی اومیدلی قریه سینین 6 آیلیق گلین لری 12 یاشیندا قیزلاری ائرمنی وحشی لرینین الینده قالمازدی. یا پیغمبر باش گؤتور مزاریندان!! باش گؤتورونوز ، رجعت ائدینیز ، باخینیز سیزین امت نجیبه نین نامیله نه قدر بی ناموسلار تؤره میشدیر کی اصلا اسلامیتدن خبردار دئییل ایمیش.” (8)
شبهه سیز کی ائرمنی لرین میللی پروسه لرینی سورعت لندیرمک آدینا “داشناق” پارتیسی نین (یا خود تئرور اؤرگوتونون) اؤنملی رولو اولموشدور.
ائرمنی دئوریمجی (انقلابی) فدراسیونو (داشناقستیون) کی قیساجا داشناق پارتیسی اولاراق بیلینیر 1890 دا تیفلیس ده (گورجستانین باشکندی) قورولدو. قوروجولاری “کریستوفر میکائیلیان” ، “سیمون زاواریان” و “استفان زوریان” دان عبارتدیر. هدفلری عثمانلی دؤولتیندکی ائرمنی لره باغیمسیزلیق قازاندیرماق و بؤیوک ائرمنستانی قورماق ایدی.
ایلک اؤنملی ائیلم لری بونلاردی:
1894 ده دیاربکیر ده و 1895 ده وان دا سیلاحلی آیاقلانما. 1905 ده عثمانلی پادشاهی “ایکینجی عبدالحمید”ه سوقصد حاضیرلیغی آپاردیلار آنجاق پادشاهی اؤلدوره جک اولان بومبا بیرآز ائرکن پاتلادی و کریستوفر میکائیلیانی اؤلدوردو!
1907 ده داشناق لار عثمانلی یا قارشی “اتحاد و ترقی جمعیتی” ایله ایشبیرلیگی آپارماغا قرار وئردیلر و همین ایلده پاریس ده دوزنلنن “عثمانلی مخالف لری کونقرسی” کی اتحادچی لارین لیدئری “احمد رضا بی” و لیبرال پرنس “صباح الدین” ده اشتراک ائتمیشدیلر داشناق لاردان دا تمسیلجی لر وار ایدی.
1915 ده وان دا ائرمنی عصیانی باش وئردی و …
گؤروندویو کیمی ایلکین هدفلر بوگونکو تورکیه جمهوریتی تورپاق لاری اولسادا سانکی اوراداکی میللی دوشونجه داشناق لاری الی بوش یولا سالدی. داها سونرا بیر چوخ “اتحاد و ترقی جمعیتی” نین اؤنملی آداملاری همین داشناق لار طرفیندن تئرورلا اؤلدورولدولر. مثلا بئرلین شهرینده 1921 ده “طلعت پاشا” کی قاتیل ایران دان گئدن 24 یاشینداکی تایلئریان آدلی داشناق ائرمنی ایدی.
1982 و 1983 ایللرینده تورکیه سفیرلیک لرینه داشناق لار طرفیندن سالدیریلار دوزنلندی. آنجاق هئچ بیر ائیلم اونلارا تورکیه تورپاق لارینین بیر قاریشی نی بئله قازاندیرمادی.
بو مسئله و بیزیم الدن وئردی ییمیز اینسانلار ، تورپاق لار و… ، خوجالی سوی قیریمی نین ایل دؤنومونده بیزیم اوچون دوشوندوروجو اولمالی دیر.
ایتیردی ییمیز ساده جه تورپاق دئییل….
گونئی آذربایجان اتحاد و ترقی جمعیتی
25/2/2011 – 6/12/89
ایضاحلار:
1. “Дokлaд пpaBoзaщиTHoro цeHTpa «MeMopиaл» o MaccoBыx HapyшeHияx пpaB чeлoBeka, cBязaHHыx c зaHяTиeM HaceлeHHoro пyHkTa Xoджaлы B Hoчb c 25 Ha 26 фeBpaля 1992 r. BoopyжeHHыMи фopMиpoBaHияMи” (Rusca) s. Moskova. Memorial İnsan Hakları Savunma Merkezi (1992).
2. Panico, Christopher; Rone, Jemera (1994). Azerbaijan: Seven years of conflict in Nagorno-Karabakh (İngiliz dilinde), 6, Human Rights Watch/Helsinki. ISBN 1-56432-142-8, ISBN 978-1-56432-142-8. “…the largest massacre to date in the conflict…”
3. “Massacre by Armenians Being Reported” (İngilizce) s. New York. New York Times (3 Mart 1992).
4. Smolowe, Jill; Zarakhovich, Yuri (16 Mart 1992). “Tragedy Massacre in Khojaly” (İngilizce) s. Moskova. Times
5. قانلی سنه لر ، محمد سعید اردوبادی ، تنظیم ائده ن: بؤیوک رسولوند (رسول اوغلو) ، تهران ، 1372 ، صص 68-73
6. همان ، صص 87-89
7. همان ، ص 153
8. همان ، ص 154
هنوز دیدگاهی داده نشده است.


text:
هئچ اؤزوم ده اینانمیردیم زهرا ایکی یاشینا کئچیر. سحرچاغی یوخودان دوراندان، اون دفعه؛ «آللاه سنی تانیمایانا لعنت! آللاه سنه مین شوکور» – دئمیشم. علی آلتیدا ایشه گئدنده ده نئچه دفعه تاپشیردیم «آخشام ائوه گلنده الی بوش گلمه ها… اوشاغا دوغوم گونو کئیکی آل، یاددان چیخماسین سن آللاه!».
بلی، هامینین دا یادیندان چیخسا، منیم یادیمدان چیخماز کی. فیکریم مین یانا گئدیردی. آخشام کیم هارادا اوتوراجاق. کیم نه دانیشاجاق. اؤز-اؤزومله دانیشا-دانیشا، گاهدان دا زهرانین اوتاغینا گئدیب اییلیب بویون-باشینی اییلهییردیم. بیلمیرم نییه بو قدر اوشاغین دونیایا گلنده یاشیاریم، ایکییاشینا کیمی گلن قوخوسونون دلیسییم. بلکه ده زهرانین ایییسی منه خوش گلیر. المیدن گلسه ایدی، بو اییینین عطیرینی، اودکولونونو دوزلتدیرردیم.
بالامین اییی-قوخوسونا دا قوربان اولوم اؤزونه ده. منه خوشبختلیک گتیرن بالاما. ایکی ایل بوندان اؤنجهلر یادیمدان چیخماز هئچ واخت. چیخا دا بیلمز. ایندی ده یادیما دوشنده ال-قولوم اسیر. دیل-دوداغیم قورویور. اورهییم دؤیونور. نه عذابلار چکدیم. نه سؤزلر ائشیتدیم او زهراسیز گونلریمده. بالدیز بیر یاندان، قاینانا بیر یاندان اوستومه گلیردیلر.
او سیسقا، بورنو یئکه آداما بنزمز بالدیزیمین آجی سؤزلری، هله ده بیر زهریمار کیمی بوغازیمی یارا-یارا قارنیما دولور. قاینانامین آتماجالاری بیر اوخ کیمی، جانیمدا ساغلام بیر یئر قویماییب قالا. بویانا کئچیردیلر علینی قوروردولار، اویانا کئچیردیلر علییه قوشدیلی اوخویوردولار! بیر گون اولسون بئله، ائویمه داعوا سالماقدان نه دویوردولار، نه یورولوردولار.
هه! گلین گؤرون زهرالی گونلریمی! گلین گؤرون، آدینا قوربان اولدوغوم خانیم فاطیمه-یی زهرا (س)، نئجه بیزه، گول کیمی پای آلدی آللاهدان. اللری قیریلسین خانیم فاطیمهی زهرانین جانینا قییانلارین.
زهرامین آدینی قویماغی دا منه چوخ گؤرودولر. بو آدی قوی! او آدی قوی. آد گرک بیز دئین اولا. کیم دئییب آد گرک سیز دئین اولا؟ بو اوشاغین آناسی یوخدور؟ آتاسی یوخدور؟ هله قاریمیش بیر قیز اونا آد قویاجاق یا آغ بیرچکلریندن اوتانمایان بیر قاری؟
وای اونو نه دئییم اولسون! گون اولمادی، هفته-آی اولمادی اریمی منیم جانیما سالمایالار. هله ده ساغ بؤیرومده سانجی وار. علی سن آللاها نئجه جاواب وئرهجکسن؟ ووردوغون تپیکلره نه جاوابین وار؟ هه؟
بلکه منی خستهخانایا آپاراندا من سیرریمی دوکتورا دئمهیهیدیم. بلکه من اؤلردیم؟ نه جور دوکتورلار اوشاقلا آنانین دیری قالماق ریسکینی یاری-یاری دئیه-دئیه سن قبول ائلهدین؟ اولسون عیبی یوخدور دئدین. اینشاللاه هئچ نه اولماز بویوردون!
جانیم بو فیکیرله ائله آجیییردی، هردن اونودوردوم بوگون بالامین دوغوم گونودور.
ائو-ائشییی سیل-سوپور ائدرکن، زهرا دا یوخودان اویانیب بیر آز سود ایچیب حهیطده اویناماغا گئتدی. او بیری کند اوشاقلاری کیمی، تویوق-جوجهلردن او قدر خوشو گلیردی، گونون، اونلارلا اویناماقلا آخشام ائدیردی.
او حهیط ده اوینارکن، اؤز خیالیمدا فیکیرلشدیم ناهارا بیر یونگولوار یئمک حاضیرلاییم و دویو-تویوغو دا شاما بیشیریم. قوی دوغوم گونوموز اعلا اولسون.
حهیطدن بیر آز تره-توره دریب ناهاری بیشیرمکله ائله باشیم قاریشدی، هئچ بیلمهدیم نه زامان گوناورتا اولوب.
ناهاری بیشیررکن ایچیمدهکی نیگرانچیلیغی نه اودا بیلدیم نه سوسدورا بیلدیم. منله قالدی کی منله قالدی. نه قدر اؤز خیالیمدا آخشام سئوینجینی توخوسام دا، بیر آندا نم هارادان بیر عجاییب غم-غصه اورهییمه دولوب ایچیمی پارتلادیردی.
بیر دفعه ده چؤلمهیین قاپاغینی گؤتوروب آشین دادینا باخدیم گؤروم بیشیب یا یوخ. سونرا دئدیم، گئدیم زهرانی دا گتیریم بیر آز آشدان ایچسین بیر آز دا یاتسین، اویادیم یویوندوروم آخشاما گول کیمی اولسون. من ایندی ده بیلمیرم نه اولدو! اوجاق باشینا کیمی یادیمدا. اوندان اویانا سئیرک باش کیمی، سئیرک خیاللاردی. نه اوجو بللیدی نه دیبی. بیلمیرم دونیا نه جور باشیما گلدی. بومبا پارتلادی؟ زلزله گلدی؟ قاز پارتلادی؟ نه اولدو؟ کیم دئیهجک کی؟ سحرچاغیلارین یوخوسو کیمی، یاری اویاق-یاری یوخولو کیمی بیر شئیدی. من یئره ییخیلمیشدیم و دیوراداکی ساعاتین عقربلری باشیما فیرلانیردی. زهرانین گولومسهین شکیلی، آغلاییردی و بیردن بیره یئره دوشدو. رؤیامدا بئله بیر شئیلر وار. بعضاً ده زهرانین شکیلین آغلایان کیمی دوشونورم و بئیناوا اوشاق او قدر آغلاییر قاب دولور گؤز یاشی ایله و قرق اولور… توبه-توبه! لاپ سفئهلهمیشم من. هامی سفئهلهییب بلکه ده!
علی کی نه دانیشیر نه دینیر! گاهدان زهرام-زهرام دئییب باشینا چالیر.
منه بیری تاپیلمیر دئیه نه اولوب! خانیم دوکتور سیز بیلیرسینیز نه اولوب؟ من نییه گلمیشم سیزین یانینزا؟ بو سؤزلری سیزه تعریفلهدیم نه جور تعریفلهدیم؟
دئییرم زهرانی حهیطدن گتیرین ایچری دوغوم گونودور هئچ کیم سایمیر! خانیم دوکتور پنجره قاباغیندان گلین بورا! خانیم دوکتور سیز نییه دانیشمیرسینیز؟
* ۲۰۱۷-جی ایلین یاییندا، ایشغالچی ارمنیستان طرفیندن آتیلان خومپارهلر نتیجهسینده شهید اولان و گول کیمی پر-پر اولان زهرانین روحونا اتحاف اولور.


text:
۱۰ نوْوامبر
۱۰ نوْوامبر : *۱۹۳۸-جی ایل مصطفی کمال آتاتورک، تۆرکیه جۇمهوروسونون قۇروجوسو و ایلک جؤمهور باشقانینین اؤلومو.
- ۱۴۴۴— وارنا ياخینلیغینداکی دؤيوشه صلیبچیلر تۆرک قوْشونلارینا مغلوب اوْلموشلار.
- ۱۴۸۳— مارتین لۆتر آلمانلی اصلاحاتچی، پروْتستانت کیلسهسینین بانیسی دۆنیایا گلیبدیر.
- ۱۹۲۰— ایستالین باکیدان موْسکوايا قايیدارکن محمد امین رسولزادهنی ده اؤزو ایله عئینی قاطاردا آپارمیشدیر.
- ۱۹۳۸— مصطفی کمال آتاتورک تۆرکیه جۇمهوروسونون قۇروجوسو و ایلک جؤمهور باشقانی دۆنیاسین دَییشیبدیر.
- ۱۹۳۸— ایتالیادا آنتیسِمیت (آنتی یهودی) قانون قبول ائدیلیب.
- ۱۹۵۱— فرانسه، بؤيوک بریتانیا، آبش و تۆرکیه "ياخین شرقده تهلوکهسیزلیک پروْقرامی"نی قبول ائدیب.
- ۱۹۷۵— آنگولا مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۱۹۸۳— مایکروسافت شیرکتی "ویندوز ۱.۰" عملیات سیستمینی تقدیم ائدیب.
- ۱۹۹۴— عراق کۇوئيت-ین مۆستقیللیگینی تانیيیر.
- ۱۹۹۴— اوروپا شۇراسی پارلمان آسسامبلئياسی آذربایجان-ارمنیستان جبههسینده آتشکسین الده ائدیلمهسی ایله باغلی ممنونلوغونو بیلدیرن ۱۰۴۷سايلی قطعنامهنی قبول ائدیبدیر.
- ۲۰۰۱— باکیدا دۆنيا آذربایجانلیلارینین بیر قۇرولتايی باشا چاتمیشدیر.
- ۲۰۰۲— صفرخان قهرمانی عجب شیر شهرینده دۆنیاسین دَییشیبدیر.


text:
آندامان دنیزی
آندامان دنیزی ((هیندی:अंडमान सागर)، برمهجه: မုတ္တမ، تایجا: ทะเลอันดามัน، شابلون:Lang2) — هیند اوقیانوسو یاریم قاپالی دنیز.[۳] شرقده هیند-چین و مالای یاریمآدا آراسیندا ، جنوبدا سوماترا آدا، غربده کی، آندامان و نیکوبار آدالاری آراسیندا یئرلشیر (آدالار ساسینده بنقال کؤرفزیندن آیریلیر). شیمالدا ایراوادی چایینین دلتاسینا قدر اۇزانیر. مالاکا بوغازی ایله گونئی چین دنیزی ایله بیرلشیر. ساحهسی ۶۰۵ مین km²، اوْرتا درینلییی ۱۰۴۳ م، ماکسیمال درینلییی ایسه ۴۵۰۷، سۇیون اوْرتا حجمی ۶۶۰ مین km³. دیبی قوملو و گیلرلیدی، شیمالدان جنوبا اراضیسیندن فعال یانارداغ قؤوسی کئچیر. ایقلیمی تروپیک(چوخ ایستی)، رۆطوبتلی و موسمیلودو. دنیزین سطحی تِمپراتوراسی قیشدا ۲۷،۵-دن °سی، یایدا ۳۰ °سی قدردی. درین قاتلاردا (۱۶۰۰ متردن داها درینلیکده) - ۴،۸-۵° سی. ایللیک یاغینتی ۳۰۰۰ مم. جریانلار قیشدا جنوب-غربه و غربه، یایدا شرقه و جنوب-شرقه یؤنلهنیلر. یایدا دۇزلولوغو ۳۱،۵-۳۲،۵ ‰، قیشدا ۳۰،۰-۳۳،۰ ‰، شیمال حیصّه سینده چای آخیمی و موسمیلارین ائتکیسی آلتیندا دۇزلولوغو ۲۰-۲۵ ‰ قدر آزالیر. بۇرادا قابارمالار یاریمگونلویدو و ۷،۲ م قدردی. فاوناسی زنگین ساییلیر، بۇرادا ۴۰۰ نؤع بالیقلار مسکونلاشیب.
اساس لیمانلاری: یانقون (میانمار)، پنانق (مالزی). دنیزدن سنقاپور بیرباشا یوْل وار.
۲۰۰۴ (میلادی) دسامبر آییندا بۇرادا تسونامی سبب اوْلموش مهودیجی زلزله باش وئرمیشدی.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ Andaman Sea, Great Soviet Encyclopedia (in Russian)
- ^ Andaman Sea, Encyclopædia Britannica on-line
- ^ Hind okeanında – Andaman.


text:
۶- هاوام حاققیندا
… بو گئجه منیم هاوام چوخ دا پیس دئییل، باشیمدا بیر آز چن وار، گؤزلریمه دومان چؤکسهده بیر تهر قاباغیمی گؤرورم. اورهییمه هله بیر شئی دامماییب، بلکه بیر نئچه ساعاتدان سونرا بولودلو اولدوم. چترینیز همشه یانینیزدا اولسون.
لوطفن میس قازانی یانینیزدا اولسون بلکه بو گئجه دولو یاغدی مندن، باشینیزا توتارسینیز.
دئیهسن گونئی طرفیندن شیددتلی و سویوق یئل اسیر، زنجیرلرینیزی اونوتمایین، مومکوندور شاختا و بورانلی اولام منی اوخویاندا بیر آز ماز یولدان چیخاسیز. اگر ایستهییرسینیزسه سیزی یئل آپارماسین جئبینیزه بیر نئچه داش آتماغی اونوتمایین.
۷- قاسیمسئل
… بیری ایرانسئلی سئویر، بیری چوبانسئلی(مین اوچ یوز قدیمده کند اهالیسی ایشلهدرمیش) من ده قاسیمسئلی. قاسیمسئل دئینده عاغلینیزا ایرانسئلین ساری سیم کارتی دوشمهسین. بیزیم قاسیمسئلین هئچ بیر سیمه و کارتا احتیاجی یوخ. قاسیمسئلله بیر یئری توتماق ایسته ییرسنسه، قاقاقاقاقاقاقا دئمهلیسن، سونرا دونیانین بوتون قاسیملارینین فئرکانسی بئینینه دوشهجک. سن هئچ بیلمهیهجکسن هانسی قاسیملا ایلگی قوراسان.
من قاسیملارین هامیسیندان چوخ قوش قاسیمی سئویرم، ایکینجیسینی دئسهیدیلر سئچ، ازیک قاسیمی سئچردیم. هر حالدا دونیادا هره بیر قاسیمی سئویر، بیری مال قاسیمی، بیری قارغا قاسیمی، بیری چیلخا قاسیمی، او بیری ده پانکی قاسیمی.
ماشاللاه اؤلکهمیزده او کی چوخدو قاسیمدیر. آنجاق هر آدام قوش قاسیم اولا بیلمز. قاسیملارین دا اؤزلرینه گؤره یئری وار.
ان چوخ آجیغیم گلدیییم قاسیم، اوستاد قاسیمدیر.
۸- فارسی شکردیر
… دوغوردان ایندی باشا دوشدوم کی فارسی شکردیر، یوخسا تورکلرده بو قدر دیابت توتان اولمازدی. آداما زورلا بیر شئیی یئدیردنده، آدام اوغلونا ائله بیر شئی اولار. من دئییرم هئچ اولماسا گونده بیر ایستکان آجی تورک قهوهسی ایچین، قورخمایین آجی اولسا دا، هئچ اولماسا بیر آز – ماز بو توتدوغونوز دیابتین قاباغینی آلار. ایش – ایشدن کئچسه قیچلاریمیزی دا کسدیرمه لیییک. قیچیمیز کسیلندن سونرا، بیر اوتاقدا اوتوراراکن، عذاب چکیب، اؤلوموموزو گؤزله مه لیییک.
آدام اوغلو بونو آنلامالی دیر کی شکردن واز کئچمه لی دیر، یوخسا بو دیابت اونو یئر اوزوندن محو ائده بیلر و اوندان هئچ بیر ایز ده قالماز.
۹- یولچو یولدا گرک
ان آغیر دورومداییق، دورولماغیمیزا چالیشساق دا بعضی لری اؤزلرینی لیللندیریب، اؤزلریندن بالیق توتماق ایستهییرلر. بیز لیللنمک نیتینده دئییلیک، بالیقلارلا دا ایشیمیز یوخ! پارادوکسیکال بیر دورومدا یاشاساق دا دورولماغیمیزا چالیشیریق. چیرکینلیکلریمیزی آیدینجا گؤرمک، چیرکینلییمیزی اوزه چیخاردیب، درینلیکلره باخماق ایستهییریک. اوستو اؤرتولو بازاردا آلیش وئریشده اولانلار اینجیمهسین. بوراسی دونیادیر داشی قومو اولسا دا، نه قاشیمیز قالاجاق نه ده باشیمیز. نه بوردا هئچ کیم وار نه ده بغداددا. بوردا هامی وار. هیم ـ جیم ائدیب هاییمیزا هارای ایستهمیریک. باشیمیزی یئره سوخاندا، یئرین آلتیندا کؤکوموزون نه اولدوغونو آنلاییریق. گؤیلره اوچماق. پلمهلریزی تاوامیزا سالیب یاغموروزو دا اله کئچیرتمک ایسته میریک. ایستر ایستهمز بو یولو کئچیب، کئچی اوتارانلارین اورهیینه گلسه ده آرخادا قویمالییق. یولچو یولدا گرک!
۱۰- ننهم و سیاست
ننهمین فئمئنیستی دوشونجهلری، اونو سیاست عالمینه سالدی. ننهم چوخ فیکیرلشدی. گؤردو کی مطبخده یئرالما سوغان سویماقلا هئچ بیر ایش گؤره بیلمهیهجک. زنجان بیچاغینی آتیب، سیاست توفنگینی گؤتوروب دوشدو سیاست مئیدانینا. آتی اولماسا دا، گاوازکی ماتورا مینیب دوشدو مئیدانا. باشلادی مئیدان اوخوماغا.
ننهم سیاست مئیدانیندا هونر گؤستردی، بوتون ننهلر مئیدانچانین اورتاسینا گلیب، ننهمی دستکلهدیلر.
هئچ کیم ننهمه قارشی چیخا بیلمزدی، کیشیلر کیشیلنسهلر ده، ننهمین الینده توفنگی گؤروب، هامیسی سیچان دئشیینی ساتین آلدیلار. سیچان دئشییینده، باشلادیلار سیاست پلانی تؤکمهیه. سیچان دئشییندن چیخان سیاست، سیچان قاراسی اولوب، دوشدولر مملکتین جانینا. مملکتین جانی نوخوشلوقدان دورا بیلمیردی. «دور دور» بئیی چاغیردیلار، دئدیلر مملکتی دورغوز. «دور دور» بئی دئدی بو منیم ایشیم دئییل. سیز گرک دانقیل بئیدن کؤمک آلاسیز. گئتدیلر دانقیل بئیین یانینا، او دا دئدی بو ایش قامبول بئیین ایشیدیر. خیلاصه قامبول بئی ده دئدی بو جانقول و رانقول بئیین ایشی دیر….
خیلاصه کیشی لردن بیرینده هئی اولمادی، هئیوا ننه ننه می خبردار ائتدی. ننه مملکتین وضعینی گؤروب تئز یارپیزلا کهلیک اوتو دمله دی وئردی مملکت ایچدی سونرا مملکتین حالی جورلاندی. واللاه دوز دئییرم یالان دئیه نی سیچان یئسین.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۵
۵ نوْوامبر : *۱۹۱۳-جۆ ایل بؤیوک بریتانیا قبرسی ایشغال ائتدیکدن سوْنرا فرانسه ایله بیرلشهرک عوْثمانلی ایمپیراتورلوغو ایله مۇحاریبه اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۶۷۰— اینگیلیس-ایسپانیا مۇحاریبهسی مادرید سازیشینین ایمضالانماسی ایله باشا چاتمیشدیر.
- ۱۹۲۰— ایشغالدان سوْنرا آذربایجانین خاریجی تیجارتی شوروی رۇسیهسینین تیجارتی ایله بیرلشدیریلمیشدیر.
- ۱۹۳۰— لندنده ایلک تلویزیون تبلیغاتی نۆماییش ائتدیریلمیشدیر.
- ۱۹۵۰— اف.ام (FM) استریو دالغاسیندا ایلک یاییم حیاتا کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۵۶— شوروی قوْشونلارینین ایشغال ائتدیگی ماجاریستاندا یانوْش کادارین رهبرلیگی ایله یئنی حؤکومت قۇرولموشدور.
- ۱۹۷۹— آبش سفیرلیگینین تۇتولماسینین ائرتهسی گۆنو ایمام خمینی آبش-ێ ان بؤیوک شئیطان آدلاندیرمیشدیر.
- ۲۰۰۵— آذربایجاندا پارلمان سئچکیلری کئچیریلمیشدیر.
- ۲۰۰۶— عراق رئیس جومهورو صدام حسینه اؤلوم حؤکمو چێخاریلمیشدیر.
- ۲۰۰۷— عبدالله گۆل تۆرکیه رئیس جومهورو وظیفهسینده خاریجی اؤلکهیه ایلک رسمی سفرینی آذربایجانا ائتمیشدیر.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۳
۱۳ ژانویه: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژانویه ۱۳/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ ژانویه/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/رویدادلار
- ۱۸۲۲ - یونان بایراغینین طراحلیغی ایلک میللی مجلیسده قبول ائدیلدی.
- ۱۸۳۰ - نیو-اوْرلِان، لۇیزیانادا دهشتلی یانغین باشلادی.
- ۱۹۰۸ - پنسیلوانیادا یئرلشن روْدس اوْپرا ساراییندا یانغین نتیجهسینده ۱۷۱ نفر حیاتینی ایتیردی.
- ۱۹۱۵ - ایتالیانین شهری آوززانوْدا باش وئرمیش زلزله نتیجهسینده ۲۹۸۰۰ اینسان حیاتینی ایتیردی.
- ۱۹۴۲ - هنری فوْرد پیلاستیک کۆتلهدن آوتوموبیل حاضیرلادی، بۇ آوتوموبیل دیگر آوتوموبیللردن ۳۰٪ داها یۆنگول ایدی.
- ۱۹۹۱ - ویلنوسده سوْوئت اتفاقینین گۆج قۆووهلری مۆستقیللیک ایستهین لیتوا وطنداشلارینا هۆجوم ائدیر.
- ۲۰۰۱ - سالوادوْردا زلزله ۸۰۰-دن چوْخ اینسانین حیاتینا سوْن قوْیور.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ جمادیالثانی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ ژانویه/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ جمادیالثانی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ ژانویه/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ ژانویه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ ژانویه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ ژانویه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۹ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
ایشیق ایلی
ایشیق ایلی (اینگیلیسجه:Light-year)، بیر ایل ایچینده ایشیق بوشلوق دا (خلاء ده) طی ائتدیگی مسافته وئریلن آد دیر. ایشیق بیر ایلده گئدن یول اولاراق. ایشیق بیر ثانیه ده ۳۰۰۰۰۰ کیلومتیر یاخینلیقدا یول گئدر.
ایشیق ۳۰۰۰۰۰ کیلو متیر بیر ثانیه ده گئدیر بونو ۳۶۰۰ ثانیهیه چارپساق بیر ساعات دا گئدن یول و الهگلن عددی ۲۴ -ه چارپساق بیر گۆنده گئدن یول و سونوج اولان عددی ۳۶۵-ه چارپساق، ایشیغین بیر ایلده گئتدیگی مسافت (بیر ایشیق ایلی) اله گلر: ۹۴۶۰۸۰۰۰۰۰۰۰۰ = ۳۶۰۰× ۲۴ × ۳۶۵ × ۳۰۰۰۰۰ بو عیبارتدن حاصیل اولان عدد: ۹۴۶۰۸۰۰۰۰۰۰۰۰ کیلومتر، یاخلاشیق ۹ پتامتیردیر.
بیر اولدوز ۷ میلیون ایشیق ایل بیزدن اوزاق اولورسا اونون ایشیغی ۷ میلیون ایل یول گئلیب و بیزه یئتیشیب. یانی او اولدوزدان ایندیکی گورولن ایشیق ۷ میلیون ایل قابق اوندان چیخیب.
ان یاخین اولدوزدَییشدیر
گونش دن سورا ان یاخین اولدوز پروکسیما قنطورس بیر بالاجا قیرمیزی اولدوز اولاراق ۴ ایشیق ایل بیزدن اوزاقدیر یانی اونون ایشیغی ۴ ایل قابق اوندان چیخمیش اولسا ایندیکی زامان بوراد یئتیشر. بیز اونو هر زامان ۴ ایل قاباق ایشیغین گوره بیلیریک و ایندی بۇ اولدوز باتسا ۴ ایل سورا بیزیم خبریمیز اولاجاقدیر.
ان اوزاق اولدوزلاردَییشدیر
تانینمیش ان اوزاق اولدوزلار و قالاکسی لر بیزدن ۱۵ یا ۱۶ میلیارد ایشیقایل اوزاقدیرلار یعنی اونلارین ایشیقلاری ۱۵ یا ۱۶ میلیارد ایل بیزیم کوکوموز اولمامیشدان چیخیب و ایندی بیزه یئتیشیر.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Light-year»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۷ اوْکتوبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
لۏلیتا / فاطیمه تکین (شعر) لۏلیتا گلینجیڲیم مازۏخیسزم آغېزېندا ایسلانمېش قېزجېغاز حایات دارتېنماقدا دېر فاحیشه بیئنینی قایتاراراق حایات. دۏغرولوغو سۆرۆدۆرمک دیر تانرې. تانرې پئشمان اۏلاراق هر گئجه آغلار یاتاغېمدا دېر.Read More »
جانېمېز دینجَلسین / صالح سجادی (شعر)
جانېمېز دینجَلسین / صالح سجادی (شعر) گئجه دیر، نه یوخو وار کی جانېمېز دینجَلسین نه بو ظۆلمت سؤکۆلۆر کی دانېمېز دینجَلسین بوردا حئیوان بۏغوشور جین چېغېرېر شئیطان اۏلور بیر سۆکوت …Read More »
گۆزگۆ / مۆباریز جعفرلی (حیکایه)
گۆزگۆ / مۆباریز جعفرلی (حیکایه) قفیل سَکسَکه ایچینده اۏیانماق ایستهدی، گؤزۆ قارانلېغا آلېشمادېغېندان اۏتاقداکې أشیالارې آیېرد إلهیه بیلمهدی، تامام آیېلمامېشدې، فَهمَن چالېشېردې کی، آیاغا دورسون، چۆنکی واهیمهلنمیشدی، آنجاق یادېنا سالا …Read More »
شوشا / أنصار قاراداغلې (شعر)
شوشا / أنصار قاراداغلې (شعر) اۏ نه پئیقمبر دېر، نه پادشاه دېر اؤزۆ قوتسال قیبله، روحو آللاه دېر دَریالار سَسیندن قالان سئگاه دېر یووا موشتولوق وئر، وطن، اۏ قوشا قافقاز …Read More »
ساواشدان عسگر مکتوبو / جلیل جاوانشیر (شعر)
ساواشدان عسگر مکتوبو / جلیل جاوانشیر (شعر) قان-قادالې ساواشلاردان دؤنهجم، قېرا بیلمَز اومودومو گۆلـلهلر. خۏش مۆژدهلی ظفرلر’له گلهجم، غالیب کیمی قایېداجام بیر سَحَر. بیر آز دؤڲۆش خاطیرهسی – دومانلې، خۏش …Read More »
وطن ایزگهسی / سحر روحی (شعر)
وطن ایزگهسی / سحر روحی (شعر) وطن دئدیڲین، اینسانا آنا اۏلار یئتیمین باشېنا ناز ایله چکیلن أل اۏلار گؤز اۏلار قولاق اۏلار آرخاسېندا دوران داغ اۏلار گۆنشی، ایسېندېرار جانېوې هاواسې …Read More »
اومودو جۆجهرَن بۏش إو (حَسرَت) / مانیا سخاوتقېزې (شعر)
اومودو جۆجهرَن بۏش إو (حَسرَت) / مانیا سخاوتقېزې (شعر) سۏن دفعه 30 ایل اؤنجه دؤڲۆلن، قاپېنېن قېفېلې یامان سئوینیر. بۆکۆلۆب صاندېقدا گیزلهنَن آچار، بۏیلانېب گۆنَشه گۆن اۆزۆ گؤرۆر. سېنېق آیناسېندا …Read More »
اؤزدن بیرآز اۏیانا / آیهان میانالې (یاشانمېش حیکایه)
اؤزدن بیرآز اۏیانا / آیهان میانالې (یاشانمېش حیکایه) نئچه ایل اؤنجه، فردیس شَهَرینده، قېز دۏستوم’لا مۆشتریلر اۆچۆن بیر نئچه ماساسې اۏلان آل-آپار آدلې بیر رئستۏرانا گئتدیک. اۏرادا چۏخ آدام یۏخ …Read More »
اۏتوز ایلدن سۏنرا… أللر / آرش ساعی (شعر)
اینانېرام بو شعری بیر گۆن قېزېم یازاجاق منه! بو شعری بؤلۆشۆن اؤز آرانېزدا إی ایشچیلر بو شعری بیر آز یئیین بیر آز دا ایچین إی تمیز ایشچیلر اۏتوز ایلدن سۏنرا… …Read More »
منی بوگۆن اۆچۆن باغېشلا اۏغلوم! / زهرا نظرنژاد (داملا) (شعر)
منی بوگۆن اۆچۆن باغېشلا اۏغلوم! / زهرا نظرنژاد (داملا) (شعر) سنی اؤز ألیم’له وئردیم اؤزگهیه منی بوگۆن اۆچۆن باغېشلا اۏغلوم! سنی بیر گۆل ساياق دردیم اؤزگهیه منی بوگۆن اۆچۆن باغېشلا …Read More »


text:
نیکولا آپر
نیکولا آپر (اینگیلیسجه: Nicolas Appert)، فرانسه لی موجیت یوخسا موخترع کنسروین آتاسی اولاراخ تانینلمیش نیکولا آپر بوتون یمیک لری اوزددیغی کیمین کنسرو ادبیلیر. نیکولا آپر چالوس ان شامپین ده آنادان اولموش و اونبیر اوشاخ دان دوقوزمینجی اوشاخ میش. نچه ایل لویی پاستورین سیجاق یا ایستیلیک باکتریلری اولدورور ایکتیشافینن اونجه آپرت دییشیک یمک لری بطری ده ساخلاماخ ایشینی یولا سالدی. آلپرت بیر اوزل متودنان بو ایشی گوردی و کنسرو اتمگی یولا سالدی آما آلپرت بو ایشی گوره گوره ایفلاسا یتیشدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
http://en.m.wikipedia.org/Nicolasappert[دائمی اولو باغلانتیلی] صفحه سیندن چوریلمیش.
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from August 2021
- BIBSYS شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- BNF شناسهسیله مقالهلر
- NLA شناسهسیله مقالهلر
- NLG شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- PLWABN شناسهسیله مقالهلر
- SELIBR شناسهسیله مقالهلر
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- Trove شناسهسیله مقالهلر
- ۱۷۴۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۸۴۱-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- شالون-آن-شامپانی دوغوملولار
- فرانسهلی موخترعلر
- فرانسهلی آشپازلار


text:
دیکولورین هپتواوکسید
دیکولورین هپتواوکسید (اینگیلیسجه: Dichlorine heptoxide، روسجا: Okcид xлopa(VII)) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و مایع حالتینده تاپیلار.دیکولورین هپتواوکسید کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی −91.57 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dichlorine heptoxide»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دیکولورین هپتواوکسید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ناغیل: بیر موعللیم وارایدی- محمود دالغا
بیری وارایدی،بیری یوخودو.بیرموعللیم وارایدی دردی چوخودو.اورگینه کسکین آغرێ دوشموشدو،بیلمیردی نئیله سین.بو آغرینین سبب اؤز دردی دیردی،ایسه اوشاقلاردردیدی کی ائلییه بیلمیردیلر درس اوخوسونلار.اوشاقلاردردایدی کی خیرداجا واختدان ایشله مه گه باشلارمیشدیلار،اؤز یاشلارینان یئکه ایشلر گؤروردیلر، آمما گینه ده آجیدیلار.
یاتانمیردی هر واختدا گؤزون یوموردو شئه لی یئرلرده فرش توخویا مناف یاداینا دوشوردو، گؤرودو کی منافین گون به گون رنگین سارالیر، ضعیفلیر. گؤروردو کی کچل ننه سی ائله آجدیلار. گؤروردو کی یاشار ننه لیگین الینده اسیردی و کؤتک یئرلرین هئچ کیمه کوستره بیلمیر، یاشار هامیدان قورخوردو ، ننه لیگین هامیدان زورلی بیلیردی.
موعللیم فیکیره قالمیشدی، دردلری تانیردی، سببین بیلیردی،آمما بیر الده سس یوخدو، نئینه ملی اولسون،دئدی گرک بیر ایش گؤرم اوتورماقدان هئچ زاد چیخماز،اؤتورماقین فایداسی یوخدو،هاواختدا قدر گرک قورخاق. قوخماقدا اؤلومنن پیسدیر،بو سببه گؤره دوردو آیاغا، یاشاری اولدوزائله یولداش ائله دی و اونلارا دئدی کی بیرلیک قورخویا گؤردو.
قارانلیق یوللاردا اؤزننه یول آچدی، بالاجا ایشێلداقۇشی او قارا یوللاردا بیزه نیشان قویدی. گلدی یئتشدی قارابالیق یاشییان یئرین باشینا گؤردو او چوخ هئیجاندادیر.
دئدی: نه اولوب بالا،بو هئیجان و آتیلیب دوشمگین سببی ندیر؟
خیرداجا بالیق باشین سودان قوزاییب دئدی:
- آ کیشی!سن نه بیلیرسن من نه چکیرم؟ سن کئنش دونیادا آتلیب دوشورسن،من بیر اووج سوو ایچنده بو بیلمزلرله گون سوورام. منیم حقیم بو دونیادا ائله بو بیر سیخما سودو؟
- یوخ،موعللیم دئدی.
- بس نینه ملییم؟ بولار کی هئچ بیری منه یاریم اولمیلار،منی یولارین خطرینن قوخودورلار، دئیرلر بوردان چیخسان عومرو تز سونا چاداجاقدیر، سنی یولداکی یئکه قورد قوشلار یئیب آردا آپاراجاقدیر...
- موعللیم ایسته دی دانیشسین و دئسین کی بو آداملار بیزیم گنجینه میزدیلر و چؤخ،چؤخدا بیله یندیرلر آمما زامان لازیمدیر اؤزلرین گؤسترسینلر...
لاکین قاربالیق ماجال وئرمیردی اورگی اوقدر دولوایدی تز،تز دانیشیب و موعللیمین سؤزولرینی آراسینا آتیلیردی و دئیردی:
- آمما منیم قورخوم یوخدو،هئچده ایسته میرم نوح پیامبرجه عؤمور ائلییم،آز یاشییب، آزاد یاشاماق اونان اؤنملی دیر...
موعللیم فیکیره گئتدی داهی قارابالیقین سؤزلرین ایشتمیردی،آخی او بیر موعللیمدیر،یول آچاندیر.اولماز بو شرایطده قارابالیغی اؤز باشینا بوشلاسین،کرگ کی اونا یول گوستریب،یول ابزارلاریندا اونا وئرسین، و یئکه لردن قالمیش کینه نی اونون سینه سینن ائشیگه آتسین، یئکه لرین کی گوناهی یوخدو،اونلار بو شرایطده دوغولوب و بؤیوب باشا چاتیبلار، هئچ واخدا ایسته مییبلر اؤز شرایط لرین دیشسینلر،البته بو فورصت اولارا وئریلمییب.
موعللیم اؤز ایچنده چالیشمادایدی،پئلیکان نی گؤروردی کی یول اوستونده دوروب، بو چنقلی قارابالیغا کمین قوروب،و ایستیردی ...
قارابالیق بیر آز سو سپه لدی موعللیمین اؤزونه و دئدی :
- گؤردون سننده منه یولداش چیخماز،سنده بونلار کیمین سن،من دانیشماقدایم،سن اؤزوندا سئیر ائدیرسن.
آمما موعللیم یول آلتلرین دۆزلتمیشیدی و او موقعیدی کی اونلار بیر،بیر قارابالیقا وئریب و اونو یوللا سالسین .
- یوخ، بو جور دانیشما، من آخیرجا سنن وارم، اوجور کی اؤزون دئدون بورداندا سونرا دونیا واردی،آین شاین یاشاماقدا واردی،بیز اؤز دونیامیز تغییر وئرمکه کرگ چالیشاق،آسایش و راحتلیق قازاناق، آمما سانکیلار دونیاسیندا تاثیر قویماق اؤنملی دیر.
قارابالیق موعللیمنن چنقلی قیلنجی آلدی،بئلینه باغلادی.موعللیمین باخیش یولون دوام ائتمگه یولا دوشدی، و بو یولدا هامی خطرلرله برابر گلمه گه بیر آلت وارایدی.
قارابالیق آز گئتمه میشدی کی گؤردو اورگی چوخ سیخینتیدادیر،و آناسی و یولداشلاری یادینا دوشدولر،لاکین باشلانمیش یولون اؤنملی اولدیغی اونا قووت و قودرت وئریردی.
آیلار کئچدی،ایللرکئچدی قارابالیق یول گئدیردی و هامی خطرلری اؤزنن اوزاقلادیب، و چوخلارینی اؤزنه یولداش ائلییردی،هانسی یئرده دوران زامان،اورداکیلارین زندگانلیقیندا بیر تاثیر بیراخیردی، آمما قالماغا راضی اولمیردی،بیلیردی کی بیر یئرده قالان سو ایلنمه لیدیر، او دئیردی من گرک تاپام و گؤرم کی بو خیرداجا آخان سوون سونی هاردیر.
یوللار گئتدی، آز گئتدی، چوخ گئتدی ایتیشدی بیر یئکه چای یا، بیردن اؤرگینه بیر قورخولو چیرپینما دوشدو.
- بو را هارادی؟ بس نئییه موعللیم بورانی منه دئمه میشدی ، من ایندی بوردان نئجور چیخمالییام؟
ننه سین سوزی یادینا دوشدو کی دئمیشدی"یولار دؤلودو قورد قوشونان،سنی یئییب آرادان آپارال لار"....
قارابالیق بو فیکیردئدی کی بیردن بیر یئکه تور اونو گرفتار ائله دی، جنقلی قیلنجین بئلیندن آچیب هر نئیله دی توری کسه بیلمه دی. اومیدین النده وئرمیشدی.
- دئدیم سنن منه یولداش چیخماز،منی گؤر هادا گرفتار ائله دون؟
- یوخ، منده دئدیم کی آخیراجا سنن وارام، بونو موعللیم دئدی.
قارابالیق ساغ، سولا باخدی،دال،قاباقا باخدی،سئویندی و اؤز دئدیگی سؤزدن اؤتاندی. موعللیم، اؤنجه ده دورموشدو و او تورون ایپله رین قیرماقدایدی.
چوخ زامانلار کئچیبدیر، ایندی قارابالیق دنیزده اؤز نوه و نتیجه سی ائله آین ،شاین یاشاییر، و او موعللیمنن هر ده بیر بالاجا نوه لرینه سؤز آچیر و موعللیمنن آلان قیلنجی اولارین بئینه تاخیر.


text:
فریبا مرتضایى؛ یورد سئون و سئودا شاعرى
سمیر کهیه اوغلو(عراق)
فریبا مرتضایی تورکمن شعرى آلانیندا شاعرلر اورتامیندا یئتنگلى بیر شاعرهدیر…شعر عالمینه ﮔئنیش بیر قاپودان ﮔیرهنلردن بیریدیر…چاغداشلیق و یئنیلیک یورهﮔیله اله آلدیقلارى قونولارى باشارلى بیر دؤنمده تورکمن قادین شعرینین بیر قیوانچ پینارى ساییلیر. کندى کیشیسل یاشامینین آجى و اوزونتولر ایله شعرسال اوغراشلارى سادهجه قلبینده دوغموشدو. کولتورلو و آیدین باشلى بیر ادبیاتچىدیر. ادبیاتا عاشق اولان… میللى و یورد سئون و سئودا شاعرى اولموشدور و هر شاعر کیبى تورک اذربیجان قابیسیندان ادبیاتا مرحبا دئمیشدى.
فریبا خانیمین شعرلرى غالبا غربت آیریلیق و ﮔئجهلر و باشقا دیگر باشلیقلار اوزره شعرلرى قلمینه آلمیش و حیران قالمیش..
تورکمن قادین ادبیاتینین ساحهسینده بیرى ساییلان فریبا مرتضایى خانیم ان فاضلا سربست شعر آلانیندا اوغراشماسى ﮔؤرونمهیه باشلامیشدى؛ شاعر اولدوغونو شعر سطیرلرینده شویله آنلاتییور. شو پارچه شعرینده نه ﮔؤزل دییور:
سن اولمایاندا
باشیما هاوا گلیر؛
گیجللندیریجیدیر،
آمما خوش گلیر.
بئینیم خَیالیندا گزیز
باشیم دؤنور
سنه دولانیر.
آی نه گؤزل!
قوی فیرلاسین
گؤزلریمی دؤندریب
گول اوزونه چئویرسین.
بو شعرینده توبلوم کلهنیگینه خیاللارا بیر زمانلار باغلى قالدیغى ایچین کلیمهلرینده ﮔئنیش آنلام و یئریملى ایمکه سیمگهسى بولونور.شعرله قایناشیب و کندى عالمینى دیله ﮔتیرمیش. شاعرهمیز کولتوره باغلى قادینلار آراسیندا یازدیغى قونولارین چوخو زمان ایچره روحسال شعرلرینى اله آلمشدیر. زنگین بیر فیکر و دوشونجه قایناغینا صاحیب اولاراق اوزانمیز -یعنى شاعرهمیز- شعر دیزهلرینده سؤزجوکلره سالى وئرمهیه چالیشیر:
باشیم دؤنور
سنه دولانیر…
حالادا ﮔؤزلرینى قاورامیش بئله دولایسیله سربست شعرینده بیر- بیرینه کلیمهلرى شهریار اوفوقلارینا یاشیل اورمانلار گؤلونه توقالاشدیرییور. عینى زماندا عشق قونولارینى دوغانین ﮔوزهللیگینى باهارین اؤزهللیگینى رومانسى بیر یونتم ایله نورمال بیر دیلله آنلاشیلان سؤزجوکلرى دیله ﮔتیرمکدهدیر.
بعضا شعرى طبیعت چرچیوهسینده یئددى آلقیملارین رنگینده ﮔؤرونمکدهدیر. شاعره {فریبا مرتضایى }خانیم ادبیات کروانیندا سورهکلى بیر شکیلده اوغراشمایا دورمادان باموق اللرینى ﮔونشه دوغرو اوزادیب، سانکى ﮔؤزلریندن شعر دوغویور ﮔونش رنگینده:
ایللردیر
اینسانلاری آرخادان گؤرورَم،
اوزلرین اونوتموشام؛
گئدیرم
کیم آغلاییر
کیم گولور
بیلمیرم…!
فریبا بیاض قاناتلاریله دویغوسال دولو، موزیک دولو بگلهیش اوزره سولمایان باهار رنگی ایله شعرلرینى چیزییور. صایفالاری بیر چیچک طبقى نوروزه دؤندرییور.بیر تابلو بیچیمینده شعرین آلتون هجهسینى کاغیذلارین سیجاجیق قوجاغینا سارمیش اولا بیلیر. میتافیزیک دوشونجهسینى شو شعرده قاپسییور:
قاتارین سون دوراغیندا
سنی گؤزلهیهجهیم،
بارماقلاریمی ساییب- ساییب
دمیر یولون اورتاسینا دوزهجهیم؛
ها آیاقسیز
ها بارماقسیز
نه فرقی وار
من کی دالینجا سورونهجهیم.
سطیرلرى بیر اؤبوش مثالى بمبهجاسینا یازمیش فریبا مرتضایى خانیما باشارلار دیلریم.


text:
`ایقلیم دییشیکلیگی` نتیجهلر
خبرلر [68]
- دونیا بانکی تورکیه-یه 512،2 میلیون دولار وام آییردی
- اؤلومجول دری سرطانیندا آرتیش وار
- ایقلیم بحرانی آوروپایا آغیر ضربه ووردو: ایستی دالغالاری داها دا شدتلنهجک
- ترت وورلد فوروم 'NEXT' غرورلا سونار!
- گلاسگودا، "تورکیهنین یاشیل قالخینما استراتژیسی" پانئلی
- آنتونیو گوترش تورکیه-نین پاریس سازیشینی تصدیق ائتمهسینی آلقیشلاییب
- بمت تورکیه-نین پاریس سازیشینی تصدیق ائتمهسینی آلقیشلاییب
- اردوغان، تورکیه بؤیوک میللت مجلیسی آچیلیشیندا دانیشدی
- 41 میلیون اینسان آجلیق تهلوکهسی ایله قارشی-قارشییادیر
- مالدیو دئیه بیر اؤلکه قالمایاجاق
- G7 ذیروه سی اینگیلتره-ده باشلاییب
- جمهور باشقانی اردوغان ایقلیم ذیروه سینه قاتیلاجاق
- ۲۰۲۱ ایلی داها قیسا بیر ایل اولاجاق
- ایقلیم دییشیکلیگی اوشاقلاردا یئترسیز قیدالانمایا سبب اولور
- ۲۰۲۰، ان ایستی اوچ ایلدهن بیری اولدو
- ائرمنیستان-دا 3 یئنی ناظیر تعیین ائدیلیب
- لوکاشنکو اؤلکهسینده یئنی آنایاسا دییشیکلیگی اوزرینده ایشلرین داوام ائتدیگینی بیلدیریب
- بمت-نین باش کاتیبی آنتونیو گوترش اولوسلار آراسی توپلومو تنقید ائتدی
- آمریکا، پاریس ایقلیم آنلاشماسیندان آیریلیر
- بمت ایقلیم دییشیکلیگی ایله علاقهدار خبردارلیق ائتدی