text:
آزادلیق میرحسینقلی ریاحیفر(سید) کؤرپهده سنی دویور یئر اوزونه گلنده سنله گؤیلره قالخیر دانیشاندا گولنده سنین وورغونون اولور بویا باشا یئتنده سندن ال چکن دئییل جان اولدوقجا بدنده چاغیراجاقدیر سنی دردینه درمان سنده قیرمیزی بیر چای کیمیلاله دوزده آخاندا بولودلارین دالیندان آی مارال تک باخاندا قارا قیشلار تورپاغین سینهسینی یاخاندا تورپاق آغیر یارانین سانجیسینا دوشنده چاغیراجاقدیر سنی دردینه درمان سنده اووچو ...Read More »
سنین دردین / حسین ریاحی فر(سیّد)
سنین دردین حسین ریاحی فر(سیّد) دونیادان کؤچن حیات یولداشیما اتحاف منی یاخیر هر گون، هر آن سنین دردین، سنین دردین! گؤزلریمدن تؤکور آل قان سنین دردین، سنین دردین! دئییم ائشیت کؤچن جانان دئییلم من ایلقار پوزان عزیز منه بیل جانیمدان سنین دردین، سنین دردین! منی سالیب درده یامان اورهییمده ائدیب مکان منی مندن آلیب اینان سنین دردین، سنین دردین! وار ...Read More »
سولماز چیچک / میرحسینقلی ریاحی فر(سیّد)
سولماز چیچک میرحسینقلی ریاحی فر(سیّد) سایین دوستوم «نادر الهی»یه بو اودلار یوردونون یاشیل قوینوندا خییوو آدلی دوغال بزهیی واردی. بو گؤزهل شهرین جانلارا درمان سایسیز ایستی ـ سرین اؤزهیی واردی. بئله بیر تورپاغی آز اولار گؤرمک قارلارین آلتیندا یاشایار چیچک ایگیدلری یوردو سئور گؤزو تک قاتلانماز قامتی، بیلهیی واردی. داغلارینین دؤشو یام یاشیل چالار کهلیکلر قاققیلدار داغا سس سالار بولودلار ...Read More »
خزان / ميرحسينقلي رياحي فر(سيّد)
خزان ميرحسينقلي رياحي فر(سيّد) گونو باتدي يارپاقلارين يئنه باغا باخدي خزان. گؤزو دولدو ياشيل يازين وار يوخونو ياخدي خزان. گؤزل مئشه ياسا باتدی، سالخيم سؤيود اؤرپك آتدی، مورادا لوت يئرده چاتدي، قورو چايدا آخدي خزان. قارا قيشدان وئردي خبر، شاختايا يول آچدي بَتر، بورودو دام داشي كَدَر، يوردا سونگو تاخدي خزان. داغي دوزو توتدو دومان، دوز دئمهدي ائله زامان، ياخشيلاري ...Read More »
حوریّت / میرحسین ریاحیفر(سید)
حوریّت میرحسین ریاحیفر(سید) منی یاخیر چوخدان جانان! سنین دردین، سنین دردین. گؤزلریمدن تؤکور آل قان سنین دردین، سنین دردین. منی دیله سالیب یامان اوره ییمده ائدیب مکان منی مندن آلیب اینان سنین دردین، سنین دردین. وار- یوخومو الدن آلیب مجنون ائدیب چؤله سالیب سانما منسیز یالقیز قالیب سنین دردین، سنین دردین. قویمادیلار اوزون گؤرک اولدون اله گلمز دیلک یارام اوسته ...Read More »
یاز گلیر / میرحسینقلی ریاحیفر(سیّد)
یاز گلیر میرحسینقلی ریاحیفر(سیّد) بایرام آیینداییق بوزلار سارالیر، تورپاق اویانیبدیر یاشیل یاز گلیر. قویون، قوزو سسی چؤلو بورویوب عاشیغین دؤشونده تئللی ساز گلیر. تزهلَنر بایرام آیی دیلکلر، الوان دونلو باغدا گولر چیچکلر، ائوین توزون آلار گؤزل بیلکلر، گؤلون گؤروشونه اؤردک، قاز گلیر. کهلیکلَنر بایرام آیی قایالار، اوخونار بو آیدا دوزلو سایالار، تکه رقصه گلر، گولر مایالار، قاپیلارا کوسا، گلین ناز ...Read More »
سوت گؤلو / میرحسینقلی ریاحیفر (موزالان)
سوت گؤلو میرحسینقلی ریاحیفر (موزالان) الا ای خادم میللت آماندیر اولما غافیلها! الین چیخسا بو مجلیسدن اولار قلبینده نیسگیل ها! یئتیشمیش پوللاری پایلا بو دا بیر جور تیجارتدیر بیره اون وئرمهیین واردیر گلن گونلر بونو بیلها! سحر، آخشام، گئجه، گوندوز دوعاگوی مقامات اول گولر اوزله قوناقلیق وئر قاپیندان قاوما سائیل ها! اونوتما کدخدانی، کنده گیرمک نییتین وارسا تزه یول گؤسترنلردی ...Read More »
سازاق/ میرحسینقلی ریاحیفر(سیّد)
سازاق میرحسینقلی ریاحیفر(سیّد) پاییزین گلیشی گؤستردی اؤزون آغاجلاردان کوسور یارپاقلار ایندی. قولاغینا گلمیر ملهمه سسی سوروسوز داریخیر یایلاقلار ایندی. سحردن آخشاما یئللردیر اَسَن یایین ایستیسیدیر تورپاقدان کوسَن قارا دومانلاردیر داغ یولون کَسَن گؤرونمز اولوبدور اوزاقلار ایندی. آیاقلار آلتیندا اینلهییر یارپاق قارغا قوروغودور لوت اولان بوتاق آلیبدیر قوینونا کؤزلری اوجاق قیزاردیر یاناغی سازاقلار ایندی. پاییزی دویانلار مین فیکره دالیب یاشاییش اوستونه ...Read More »
گلدیک جانا … / میرحسینقلی ریاحیفر(سیّد)
گلدیک جانا … میرحسینقلی ریاحیفر(سیّد) گلدیک جانا بو اؤلکهده سارساقلار الیندن بیرلیک یارانا بیلمهدی یالتاقلار الیندن بیچاره اکینچی چالیشیر ایل بویو آنجاق محصول وئره بیلمیر زمیپیتراقلار الیندن بیر کیمسه تاپیلسا پیسه پیس سؤیلهسه بوردا باشیندان آخار قان چایی توخماقلار الیندن بئش گونلوک عؤمورده بیزی دیغلاتدی یاساقلار باخ گؤر نه چکیب دونیا بو قالتاقلار الیندن یوز یول یازیلیب اَیری نه دیر، ...Read More »
فریدون حاصارلینین یاسیندا / میرحسینقلی ریاحی فر(سیّد)
فریدون حاصارلینین یاسیندا میرحسینقلی ریاحی فر(سیّد) بو اودلار یوردونون قاداسین آلیم قوینوندا بسلهییر ایگید اینسانلار. گونشلی تورپاغین قایغیسین چکن یاشامیندا دوغما ائله یانانلار. اردملی، ساییلان شیرین سؤزلولر، شاختا قاباغیندا سؤنمز کؤزلولر، ایگیدلر یاسیندا آغلار گؤزلولر، «حاصارلی» دوستوم تک درین قانانلار. یانا ـ یانا الدن وئردیک دیلداشی، آغلار قالدی بوتون قوهوم ـ قارداشی، «حاصالی»نی تانیر یولو ـ یولداشی، اونو سارسیتمادی قیشلار ...Read More »


c: text/html

text:
اوکاوانقو چایی
اوکاوانقو چایی (اینگیلیسجه: Okavango River، (فارسجا:رود اوکاوانگو)، (آلمانجا:Okavango)، (ایتالیاجا:Okavango)، (عربجه:نهر أكفانجو)، (روسجا:OkaBaHro (peka))) آنگولا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۷۰۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن اوکاوانقو چاییندان ثانییهده ۴۷۵ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوکاوانقو چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Okavango River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری حکومتیندهکی اوچ آنونیم قایناق «رؤیتئر» آگئنتلیینه روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتینین بو ایلین پاییزیندا آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-دا کئچیریلهن سئچکیلره موداخیله ائتمهسی بارهده معلومات وئریب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، قایناقلار پوتینین سئچکیلر زامانی کیبئر هوجوملاری شخصاً نظارتده ساخلادیغینی ادعا ائدیب.
معلوماتا گؤره، کیبئر هوجوم اولجه عمومی کاراکتئر داشیییب:
«هر شئی بیر جهد کیمی باشلانیب. مقصد آمئریکا دئموکراتییاسینین آرتیق «ائتیمادا لاییق اولمادیغینی» گؤسترمکمیش. اما زامانلا بو جهد پرئزیدئنت لییه دیگر نامیزد هیللاری کلینتونون چاتیشمازلیقلارینین ایفشا کامپانییاسینا چئوریلدی. روسلار رئسپوبلیکاچیلارا عایید قوروملارین دا ائلئکترون عونوانلارینی سیندیریب، اما الده ائدیلهن معلوماتلارا هئچ بیر دقت یئتیریلمهییب.
اوزو پاییزا دوغرو هاکئرلرین سعی لری دونالد ترامپا یاردیم جهدلرینه چئوریلیب. پوتین امین ایدی کی، اؤزللیکله اقتصادی سانکسییالارلا باغلی مسئلهلرده ترامپ اؤزونو روسییا ایله داها دوستجا آپاراجاق».
رسمی کرئمل ایسه اوکئانین او تاییندا کئچیریلهن سئچکیلره موداخیله بارهده عونوانینا سؤیلهنیلهنلری اینکار ائدیر. بونونلا بئله، آغ ائوین یوکسک وظیفهلی نمایندهسی بئن رودئس آچیقلاماسیندا روسییا پرئزیدئنتینی بیرباشا سوچلاماسا دا، پوتینین کیبئر هوجوملاردان خبردار اولدوغونو بیلدیریب:
«دوشونمورهم کی، روسییا حکومتینده بو میقیاسدا اولای پوتیندن خبرسیز باش وئرسین. صحبت بو قدر ایری میقیاسدا تشکیل اولونموش کیبئر تجاووزدن گئتدیی زامان هر شئی حاکمیتین یوخاری دایرهلرینده چؤزولور».


text:
أردۇغان پوتین بیلن تلفن آرقالی گۆررۆنگ اتدی
ایستامبول دا تۆرکیه- روسیا- ایران اۆچ تاراپلایین ماصلاحاتی گچیرلر
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان بیلن روسیانینگ دؤولت یۇلباشچیسی ولادیمیر پوتین تلفن آرقالی صؤحبِتدِشلیک گیردی.
ایکی یۇلباشچی تلفن صؤحبِتدِشلیگینده عفرین و ادلب باشدا بۇلماق بیلن سوریه ده باشدان گچیریلیأن سۇنگقی واقالاری ماصلاحاتلاشدیلار.
اردوغان و پوتین ادل ده دارتغینلیغی آزالتماق بؤلگه سینده تأزه گؤزهگچیلیک مرکزلری نینگ قورلوشیقلاری نینگ چالتلاندیریلماغی باباتیندا ایلالاشدیلار و آستانا اتابی بیلن باغلانشیقلی پیکیر آلیشدیلار.
گۆن دۇغار غوطه دأکی آدامزات دارتغینلیغی نینگ اۆستۆنده دوروپ گچن یۇلباشچیلار، موندان باشغا دا سوریه مسئله سینده حیذماتداشلیق اتمهک و بیله لیکده حرکت اتمهک باراسیندا ایلالاشاندیقلارینی حابار بردی.
تلفن صؤحبِتدِشلیگینده تۆرکیه- روسیا- ایران اۆچ تاراپلایین ماصلاحاتینگ ۲-نجیسی نینگ ایستامبول دا گچیریلمهگی باباتیندا ایلالاشدیلار.
سوریه دأکی واقالارینگ آرا آلنیپ ماصلاحاتلاشیلان اۆچ تاراپلایین ماصلاحاتینگ ایلکینجیسی ۲۰۱۷-نجی ییلینگ ۲۲-نجی نۇیابردیندا روسیانینگ سوچی شأهِرینده گچیریلیپدی.


text:
اویان نیوز: گونی آذربایجانلی میللی مدنی فعاللاری عباس ولیزاده و مهدی کوخییان ماراغا شهرینین اینقیلاب محکمسینین ایجازهسی ایله ضمانتله موقتی اولاراق آزادلیقا بوراخیلیبلار.
مهدی کوخییان ۴۰ میلیون تومن دیرینده و عباس ولیزاده ۱۰۰ میلیون تومن دیرینده وسیقهنی محکمهده گیروو قویاراق سربست بوراخیلیبلار. بو بارهده وکیل مودافعی ناغی محمودی معلومات وئریب.
قئید ائتمک لازیمدی عباس ولیزاده ۸ ایل و مهدی کوخییان ۱ ایل مدتینده ماراغا اینقیلاب محکمهسی طرفیندن آزادلیقدان محروم ائدیلمیشدیلر و حاضردا آپلئسییا محکمهسی اگر قراری تصدیقلیرسه او زامان بو ۲ ایکی گنج میللی فعال بو مدتی هبسخانادا کئچیرمک مجبوریتینده اولاجاقلار.
هراز


text:
نقده
نقده یا سولدوز شهری، سولدوز بؤلگهسینین مرکزی دیر. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بۇ شهرین 73،438 نفر اهالیسی وارایمیش.[۶] بۇ شهر اوستانین گونئینده یئرلشیب، قوزئی دن اورمیه بؤلگهسی، گونئیدن مهاباد بؤلگهسی دوغو دان قوشاچای و باتی دان اوشنو و خانا بؤلگهلرینین آراسیندا باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
ایچیندهکیلر
- ۱ نقده ی و سولدوزون آدی
- ۲ تاریخ
- ۳ خالق
- ۴ طبیعی دوُروم
- ۵ فرهنگ
- ۶ سیاست
- ۷ مکتبلر
- ۸ شهر مؤعضللری
- ۹ یوللار[۳۷]
- ۱۰ ایدمان
- ۱۱ بهداشت و درمان
- ۱۲ مئدیا و درگیلر
- ۱۳ مَحلهلر
- ۱۴ گؤرمهلی و تاریخی یئرلر
- ۱۵ آدلیم لار
- ۱۶ قایناقلار
نقده ی و سولدوزون آدی
نقده سؤزو دئمک "نوگاتای" (جوغاتای وزنینده) دیر کی تۆرکجه بیر سؤزدور. سولدوز آدینا ایلک دفعه امیر تیمور واختیندا راست گلمک اولور. بۇ دؤورون یازیلاریندا تورک طایفالاریندان اوْلان "سولدوز طایفاسی" آریق، گوجلو، ساواشچی بیر طایفا اوْلوب و سولدوزدا مسکن ائتمه سینه ایشاره اوْلونوب.[۷] نقده شهرینین آدی عباس میرزا نین وئردیگی حؤکمده کی سولدوز بولگه سینی قاراپاپاق ائلینه وئردی، نوجه ده و نقدای گلیب[۲] نوجه ده سؤزو باره ده آراشدیرمالاردا دئییلیر: او یئر کی سولار او یئرده باش آشاغی دوشوب و آغیرلانا و او یئری شیار کیمی آچا. اورایا تورک دیلینده "نوعا" یا دا "نوعاغزی" دئیلیر. البته نوجه ده کلمه سینی "ده نو" دا معنی ائدیرلر.[۸] نقده سؤزونون کؤکو باره ده چوخلو سؤزلر دئیلیب[۹]
1-نغده ـ قاراپاپاق ائلینین آرواتلارینین زینتی دیر؛
2-نغادای ـ منطقهنین مغول حاکیمینین آدی دیر؛
3-نقی ده ـ بیر بؤیوک سولدوز محالیندا کنددیر کی او متعلق دیر نقی خان بوزچلو یا شهرین مالکی قاجار و پهلوی دؤورسینده؛
4-سولدوز ـ منطقهنین مغول حاکمینین آدی؛
5-سولی دوز ـ آذربایجان تۆرکجهسینده منطقهنین سولو دشتلرینه عایید اولور
سولدوز بؤلگه سی و شهرینین آدی 1346 جی شمسی ایلده بیر مصوبه ایله نقده آدیلا عوض اوْلوب.[۱]
تاریخ
سولدوز شهری، اورمونون گونئینده یئرلشیب و حسنلو تپهسی دونیانین ان قدیم مسکون اوْلموش یئرلریندن دیر قاراپاپاق لار صفویه دؤوره سینده اصلینده سلطان آباد شهریندن (ایندیکی (اراک) شهریندن) گورجستانین پنبک شهرینه کؤچورولموشلر. دئمک اولار داغستان لزگی لری گورجستان اهالیسینه هجوم گتیرمگین قارشیسیندا دایانماق اوچون بۇ ائل گورجستان ویلایتینه کؤچورولموشدور.[۱۰] سوْنرالار ترکمنچای عهدنامهسیندن بیر نئچه موددت گئچندن سوْنرا عباس میرزا ولیعهد الیله سولدوز بؤلگه سی سند ایله افشار اورمی طایفالاریندان آلینیب و تیول عونوانیندا قاراپاپاق لارا وئریلیب دیر.[۱۱] قاراپاپاق لار سولدوزا گلمهمیشدن اؤنجه سولدوز بؤلگهسینده افشارلار یاشاییرمیشلار[۱۲] بۇ دورده سولدوزون حاکیمی عبدالصمدخان عبدالملکی افشارایدی. هابئله آیری بیر تورک طایفالاری او جومله دن مراغه موقدم لری ده اوردا حوضورلاری وار ایدی بئله کی سولدوز بؤلگه سینین اوچدن بیری شرقی قیسمتدن مراغه مقدم لری نین اختیاریندا ایدی.[۱۳]
موعاصیر تاریخ
۵۰ گون ایرانین ایسلامی اینقیلابیندان سوْنرا، کوردوستان دموکرات حیزبی ایلک بؤیوک چالیشماسیندا، کوردوستانین باشاباشیندان ۱۷مین نفر قوْشون ییغیب، حزب دفترینین آچماسی آدیلا، سوُلدوزدا اسلحهلی بیر تظاهورات یولا سالدی. همن گونون آخشامی بوُ ایش شهری و قومیتی ساواشا دؤندو. سوُلدوز خالقیندان ۲۰۰ نفره یاخین اؤلدورولدولر. حزب، شهری توُتاندان سوْنرا خانا، پسوه و جلدیاندا یئرلشن اوچ اهمیتلی ساخلینی توُتماق اوچون، بوُ ایش ایله تورکلرین سوُلدوزدان گئدیب یوخسا قورخماقلارینی ایستهییردی. حزب بوُ ایشی گؤره بیلمهدی، آنجاق بؤلگهده چوخلو قومیتی دؤیوشلری تورکلر و کوردلر آراسیندا باشلاندیردی. بوُ ساواشین روانی اثری هله ده قالیر. غلامرضا حسنی سوُلدوز ساواشیندا تورکلری ییغیب سولدوز خالقینین یاردیمینا گئتدی.[۱۴]
خالق
قومیت
۱۳۵۸-جی ایلده سولدوز شهرین 20 مین دن 15 مینی تورک اولاراق بقیه ده آیری بیر قومیتلردن کورد، ائرمنی و آسوری تشکیل تاپمیش دیر.[۱۵] سولدوز شهرین 1375 جی ایلده 71605 نفر جمعیتی اولاراق بۇ جمعیتدن شهرین بئشه دورد تورک اولاراق بقیه ترکیبی کوردلر تشکیل وئریبلر هابئله ایندی قدر چوخلی پناهده عیراقلی کورد ده نقده ی ده یاشیرلار.[۱۶] ایندیلیکده سوُلدوزون بؤلگهسی یوزده ۶۵٪ی شیعه تورک و یوزده ۳۵٪ی سونّو کورد دور.[۱۷]
دیل و لهجه
قاراپاپاق ائلینین دیلی تورکو دور لهجه اؤزهل صورتده بۇ ائلین آذربایجان جمهوریتین شهرلرینده قالدیقلاری اساسیندا باکینین تورکو لهجهسینه هابئله آذربایجانین او بیری شهرلرینین لهجهسینه یاخینلیغی وار دده قورقورد تصحیح ائدن: محمد علی فرزانه کیتابینین مقدمهسینده قاراپاپاغی لهجه دن آد آپاریلیب و ان یاخین لهجه دده قورقورد کیتابینین سوزلوکلرینه قراپاپاغی لهجهسی دیر.قاراپاپاخ لهجهسی آذربایجانین ادبی و مرکزی لهجهلریندن ساییلیر.[۱۸]
طبیعی دوُروم
جوغرافیا
نقده شهری دنیز سولاریندان 1299 متیر یوخاری دا دیر.[۱۹]
جوغرافیایی یئری
نقده شهری 36 درجه و 57 دیقه قوزئی انینده و 45 درجه و 22 دیقه دوغو اوزوناسیندا آرالاریندا گرینویچدن یئرلشیب دیر .[۲۰]
چایلار
سوُلدوز بؤلگهسینده تکجه «گدارچایی» آخماقدا دیر. بوُ چای ایران-عیراقین مرزی داغلاریندان آخیب، اوشنو دوزوندن گئچیب سوُلدوز دوزونه گئچیر. بوُ دوزده سوُیون بیر بؤلومو کانال ایله حسنلی سدّینه چکیلیب قالانی محمدیار، اورمیه جادهسی، سویوقبوُلاق، درگهسنگی کندی، گرده قیط کندی و ممیند کندیندن گئچیب گردهقیط قامیشلیغیندان، بوغه داغ قیراغیندان اورمو گؤلونون جَنوبی باتلاغینا تؤکولور. چایین سوُیونون اندازهسی موختلیف فصللرده چوخ دییشیلیر. گدار چایی باتی و چیخیا ساری آخیر.[۲۱]
هاوا دوُرومو
اورمو گؤلونون گونئی طرفینین یاغینتیسی ایلده ۶۰۰ میلیمِتیردن آرتیق دیر.[۲۲] هابئله نقده ی ده هاوا یاری مرطوب و ملایم هوالا یای دا و سویوق قیش لاری واردیر.[۲۳]
دپریم
سولدوز بؤلگهسی دپریم خطری باخیمیندان متوسط و آشاغی دا یئرلشیب ائله کی ایندیه قدر بۇ بؤلگه ده داغیردان و خسارت ووران دپریم هله ثبت اوْلونمویوب دیر.[۲۴]
فرهنگ
سینما
نقده شهری نئچه یوز مین جمعیت ایله رفاهی و فرهنگی امکاناتین چوخولماسینا احتیاجی وار و سولدوز بؤلگه سینده ایندیلیکده ایکی سینما سالونو وار بیری خصوصی بخشینه عایید دیر بیری اداره ارشادین حوزه فرهنگیسینه سانکی 10 ایل بوندان اونجه دولتی سازمانلارین حمایت ائتمهمهسی و و صاحابلارین پولو اولماماسی تعطیل اوْلوب و ائله قالیبدیر. ایندیلیکده بۇ ایکی سینما توْرپاق یئییر و سقفلرینین تؤکولمک ایمکانی واردیر. سالونلاری یئنیدن سهمانلادیب و ایستفاده ائتمهسی مسئوللارین طرفیندن تکجه سؤز حدینده قالیب. مسئوللارین بۇ دالی چکیلمهسی بۇ سالونلارین ائله قالماغین اونملی دلیلی دیر. ایش بیلنلرین دئدیگینه گؤره حدودا 15 میلیارد ریال بۇ سالونلارین یئنیدن سهمانلاماغینا لازیم دیر مسئوللار قول وئریبلر کی بۇ اعتباری جورلهسینلر؛ سانکی ایندیه قدر بول سؤزلر ایش اوستونه گلمییب دیر.[۲۵]
کیتابخانا
سولدوز بؤلگهسینین کوللیتده 4 کیتابخاناسی وار ائله کی 60 مین جیلد کیتابلا 2 مین 445 نفر اوچون خدمات وئریر هابئله بؤلگهنین کیتابخانا لاریندا عوضویت موفته و پولسوز دور. بۇ کتابخانا لارین بیر سیرا ایشلری عیبارت دیر فارسجا شعر و ادب همایشین قورولماسی ، کیتابلارین نقدی ، تحکیه لر و نقیل دئمک، سازمانلار و نهادلارلا ایش بیرلیک ائتمک مختلف مراسیملر اوچون، امام خمینی مریضخاناسیندا مطالعه دورماسی سولدوز کیتابخانالارین گورولموش ایشلریندن دیر.[۲۶][۲۷]
سیاست
بلدیه
نقده بلدیهسی 1330 جی شمسی ایللرده سولدوز بلدیهسی آدیندا ایشین باشلادی؛ افتتاحیه مراسیمی نصرت الملک ملکی اورمیه فرماندارینین الیله اوْلدو او ایللرده بۇ منطقه سولدوز آدلانیردی و اورمیه بؤلگهسینین اوستونده ایداره اولوردی سوْنرالار 1337 دن نقده بؤلگهسی آدیندا آیریلدی.
- شهرین بلدیه ساختمانی 1344 جی شمسی ایلده دوزلدی
- هادی، تفصیلی، جامع طرحلری گئچن ایللرده یئربهیئر اوْلدو بونلاردان عیبارت دیر:
هادی طرحی 1345 شمسی ایلده
تفصیلی طرحی 1379 شمسی ایلده
جامع طرحین تصویب اوْلونماسی 1375 شمسی ایلده.[۲۸]
مجلس وکیلی
نقده و اوشنویهنین مجلس وکیلی ۴-جو و ۷-جی دؤورهده رسول پورزمان ایدی.[۲۹]
مکتبلر
عمومی مکتبلر
نقده شهرینین 83- 82 ایللرینده 27716 عمومی مکتب طلبهسیله 140 مکتبی واریدیر بونون اساسیندا یوزده 70 درصدله 19516 نفری تورک طلبهلری دیر و یوزده 30 درصدله 8200 نفری کورد طلبهسی دیر.[۳۰]
بیلیمیوردلار
نقدهی شهرین اؤنملی بیلیمیوردولاری عیبارت دیر: پیام نور، آزاد اسلامی و بین المللی سولدوز. هابئله خالقین چوخ پایی بیلیمیوردلارین تحصیل خش لرین نقده بیلیمیوردلاردا ساواد اؤرگنمه میزانیلا بیر بیلمیرلر ائله کی طلبهلرین آتا یا دا ائولری مجبور اولاراق ترمی ده بویوک و آغیر پوللاری اؤز اوشاقلارینین تحصیللری اوچون تؤکهلر امما یئرینه گلنده کیلاسلارین و آزمایشگاهین آشاغی کئیفیتیله و هابئله تعطیل اوْلونماسیلا اوز به اوزدولر.[۳۱]
دینی مکتبلر
نقده شهرین آقالار دینی مدرسهسی امام صادق آدلانیب. 1373 جی ایلده اوز ایشینی باشلاییب دیر نقده ین دینی مدرسهسی اؤنجه 50 ایللیک تیکینتی ایله 450 متر مربعله ایکی قات دا 25 طلبهسی وار ایدی؛ ایندیلیکده 100 طلبه ایله یئنی بیر تیکینتی اوچ قات دا 1650 مربع متیر کتابخانا و خزنه آیری بؤلوملرده طلبهلرین اختیاریندا قویولوب و 3000 مربع متیری ده چیمن و آغاج اکیلیب دیر.[۳۲] هابئله نقده ین خانیملار دینی مدرسهسی ده پنجشنبه گونو، 1393 جو ایل خردادین 22 سینده ایشین باشلایب دیر؛ بۇ دینی مدرسه ایکی قات دا درس کیلاسلاریلا، کتابخانه، اجتماعات سالونو، نمازخانا ایمکاناتی واردیر.[۳۳]
شهر مؤعضللری
نقده و هابئله محمدیار شهرلرینین اؤنملی موشکوللریندن، اشقاللاری دوز دفع اوْلونماماسی دیر؛ ائله کی شهرداری بونا عایید بیر ایش گورمهلی دیر.[۳۴] هابئله شهرین آیری بیر موشکوللرینده شهرین ترافیکی و نقده و محمدیار شهرلرینده کمربندی اولمامازلیغی ائله کی پیرانشهر مرزینه گئدن بویوک ماشینلار بۇ شهرلردن کئچیرلر داها شهرده نظامی یئرلرین اولماغی خالق اوچون چوخلو موشکوللر یارادیب دیر.[۳۵][۳۶]
یوللار[۳۷]
ایدمان
سولدوز بؤلگهسینده نئچه ایدمان سالونو واردیر کی بیر چوخلاری کهنهلیب و 15 ایلدن یاشلاری چوخدور.[۳۸] بوندان علاوه بۇ شهرین چیمن هاکیسی ایرانین آن بویوک سالونو دور بۇ سالون چیمنلی و آچیق فضاسی 2 مین نفرله 6 مین 500 مربع متیر ده و اوست اؤرتولو فضاسی عیبارت دیر پالتار چیخاتما یئری، اوتاقلار، گؤرنلر یئری 600 حدودوندا 3 مربع متیر ایله مساحتی ایله 13 مین مربع متیرینده دوزلیب دیر.[۳۹]
بهداشت و درمان
مریضخانالار
سوُلدوزون بیماریستانی «امام خمینی» بیماریستانی دیر. بوُ بیماریستان ۱۳۱۸ده ۱۲۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۱۰۸ تخت ایله ایشلهییر. بیماریستاندا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار، گؤز طبیبلیگی، اورتوپِدی، اورولوژو.[۴۰]
مئدیا و درگیلر
رادیو و tv
اورمیه دن سوْنرا نقده ین دیجیتال رادیو و tv سی بؤلگهلرینده ایچینده بیرنجی ساحیب بؤلگه دیر علاوه محمدیار، پیرانشهر ، اشنویه و نالوس شهرلری و 270 کندی بۇ ایمکان دان بهرهلنیب ائله کی ایندیه قدر 290 مین نفر بۇ منطقه ده شهید باکری آدلانان دیجیتال شبکه دن بهره آپاریرلار.[۴۱]
درگیلر
سولدوز بؤلگهسینده بیر سیرا درگی و مطبوعاتلار و هابئله یازارلار چالیشماقدادیلار.[۴۲]
مَحلهلر
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر
نقده شهرین ان گؤزل و دولانمالی یئری یئددی گؤز پارکی دیر ائله کی بۇ پارک فرمانداری و شهرداری بیرلیگی ایله یئنی دن دوزلیب و هر ایل چوخلو دولانانلاری اؤزونه ساری چکیر؛ بۇ پارک اویون شهری ایقامتی یئری واردیر و نقده شهرینین گونئی دوغوسونوندا و سولطان یعقوب داغلارین اتگینده و شهرین 3 کیلومتیرلیگینده یئرلشیب دیر.[۴۳]
سوغات و ال ایشلری
اوماج حالواسی نقده شهرین سوغات لاریندان دیر.[۴۴] هابئله بۇ شهرین ال ایشلری عیبارت دیر نقاشی تابلولاری و منبت ایشلریندن[۴۵]
هوتللر
فعلی حالدا نقده شهرینده هوتل یوخدور. سانکی هتل و رستوران آدیلا نقده شهرینده بیر طرح ایشلنمک حالیندا دیر؛ بۇ طرح عیبارت دیر هتل، تالار، رستوران و گلین باغی بۇ طرحین یئری هنرستان شهید باهنر یاخینلیغیندا بیگم قالا کندین یولو اوستونده دیر.[۴۶]
محلی یئمک و غذالار
چهمجه سولدوز بؤلگهسینین محلی یئمکلریندن دیر؛ بۇ غذا دویو غاز اتیندن و اولیک آدیندا چول اوتوندان دوزهلیر. هابئله سولدوز بؤلگهسینده شورجا آدلا بیر یئمهلی غذا دا پیشیریلیر بۇ غذا نقده اطرافیندا و بالیستان و جلبر بؤلوملرینده اولور.[۴۷][۴۸]
آدلیم لار
- محمد امین رضوی سلدوزی
- نقی خان بوزچلو
- دکتر مسعود ناصری
- پروفسور مهرپرور
- پروفسور منافی
- آیتالله رکهای
- شیخ مرتضی رضوی
- سید جلیل ارومی سولدوزی
- یوسف قهرمانپور
- عبدالعظیم معبودی
- محمد اوراز
- علی خلخالی
- محسن شادی
- امیر هوشنگ بزچلو
قایناقلار
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ آذربایجان غربی در آیینه تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران- با همکاری استانداری آذربایجان غربی - محمد رضا محمد قلی زاد -1391 - انتشارات حسام الدین چلبی - صفحه 31
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ بینش نو
- ↑ البوم عکس علیخان والی - تهران- کاخ موزه گلسنتان
- ↑ مرکز آمار ایران
- ↑ شهرداری نقده
- ↑ http://www.amar.sci.org ایرانین آمار مرکزی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی
- ↑ گنجینه دانشمندان - محمد شریف رازی - کتابفروشی اسلامیه - تهران 1352 - جلد 5 صفحه 198
- ↑ وبسایت جامع شهرستان نمین نوجه ده
- ↑ http://www.nagadeh-ag.ir/tabid/1375/Default.aspx?PageContentID=244 فرمانداری نقده
- ↑ بینش نو
- ↑ ایل قاراپاپاق - مسعود رضوی -انتشارات مولف (رضوی) - 1370 - صفحه 29
- ↑ تاریخ افشار؛ میرزا رشید ادیب الشعرا؛ استانداری آذربایجان غربی؛ ۱۳۴۶ خورشیدی؛ صفحهٔ ۴۰۹.
- ↑ بینش نو
- ↑ جلاییپور، حمیدرضا، «دولت پنهان»، بررسی جامعهشناختی عوامل تهدیدکننده جنبش اصلاحات (۱۳۷۹ ـ ۱۳۷۸)، تهران: نشر طرح نو: ۱۳۸۳، ص ۲۲۸.
- ↑ روزشمار سالهای بحران در تاریخ شهرستان نقده - علی صدرائی - 1383 - گنجینه هنر - 48
- ↑ نگاهی به تاریخ و فرهنگ ایل قاراپاپاخ - تالیف عیسی یگانه - 1369 - شمس - صفحه 24
- ↑ آمار و جمعیت, فرمانداری نقده
- ↑ نگاهی به تاریخ و فرهنگ ایل قاراپاپاخ - تالیف عیسی یگانه - 1369 - شمس - صفحه 107
- ↑ Global Gazetteer Version 2.2
- ↑ شهرداری نقده
- ↑ ویژگیهای جغرافیایی، تاریخی شهرستان1, فرمانداری نقده
- ↑ اقلیم استان آذربایجان غربی, سازمان هواشناسی
- ↑ ویستا
- ↑ فرمانداری نقده
- ↑ سولدوز خبر
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ آینا نیوز
- ↑ شهرداری نقده
- ↑ رسول پورزمان , مرکز پژوهشهای مجلس
- ↑ فرمانداری نقده
- ↑ سولدوز خبر
- ↑ مدیریت حوزه های علمیه استان آذربایجان غربی
- ↑ خبرگزاری بین المللی قرآن
- ↑ قطره
- ↑ فرمانداری نقده
- ↑ نویدار
- ↑ فاصله و مسیر نقده با برخی از مراکز استانها
- ↑ خبرگزاری تسنیم
- ↑ اداره ورزش و جوانان استان آذربایجان غربی
- ↑ مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی
- ↑ آینانیوز
- ↑ سولدوز خبر
- ↑ سیری در ایران
- ↑ سفرخونه
- ↑ رسانه مجازی نگاه
- ↑ سولدوز خبر
- ↑ مشرق
- ↑ سایت آشپزی


text:
رسمی موسکوا آمئریکا ایله سلاح آنلاشماسینی لغو ائدن فیلیپپینه دؤیوش طیارهلری و سوآلتی قاییقلار داخیل اولماقلا، ان معاصر سلاحلارینی ساتماق نیتیندهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده روسییانین مانیلاداکی سفیری ایقور هووایئو دئییب.
بیرگه حربی تعلیملرین کئچیریلمهسی اوچون فیلیپپینه گئدن روسییا دونانماسینا (ناوگان) مخصوص «آدمیرال تریبوچ» گمیسینده مطبوعات کنفرانسی کئچیرن سفیر امکداشلیغا حاضر اولدوقلارینی بیان ائدیب:
«یونگول سلاحلار، هلیکوپتر، سوالتی قاییق و موختلیف دؤیوش تجهیزاتی گؤندرمهیه حاضیریق. ایستیفاده اولونموش یوخ، ان معاصر سلاحلاریمیزی وئرجییک».
سفیر سلاح ساتیشیندا بین الخالق حقوق نورمالارینا رعایت ائدجکلرینی بیلدیریب.
خاطرلاداق کی، آمئریکا ایله سلاح آنلاشماسینی لغو ائدن فیلیپپین پرئزیدئنتی رودریقو دوترته دونیادا صولحو برقرار ائتمک اوچون «یئنی دوستلاری» روسییا و چینله امکداشلیق ائدجیینی آچیقلامیشدی.


text:
آذربایجان سسی
کونلوم ایستیر گلسین هر یاندان آذربایجان سسی
سسله ننده جان باغیشلیر جانلارا جانان سسی
ایلقارا آند ایچمیشیک بیز، اولدو واردیر دوندو یوخ
تا آذربایجانلی وار باتماز آذربایجان سسی
ایندی یوخ دعواسی ایرانیله تورانین داها
قورخودا افراسیابی رستم دستان سسی!!
ایندی هر دیلده هر آیینده بشر صلح آختاریر
خلقه خوش گلمیر داها شمشیر سسی قالخان سسی
ایسته مز فردوسی شاهلاردان بیزه داستان دئسین
ایندی خلق ایستیر کسیلسین هاردا وار سلطان سسی
ایندی آزادلیق یولوندا قهرمانلار جان وئریر
کار ائده ر مخلوقی چیخسا بیر بئله قوربان سسی
سانما ستارخان یاتیبدیر قورخودان سسلر باتیب
ایندی ستارخان ائلینده چوخدو ستارخان سسی
قلعه سینده بابکین سس باتماییبدیر ایندیده
واردی دائیم بابکیله باغلانان پیمان سسی
تولکو اصلان اولمایان یئرده اوزون سلطان بیلیر
الفرار ائیله ر اوزاقدان دینله سه اصلان سسی
قوربانام آنجاقکی آذربایجانین جانیندا
چونکی اوندا آذر و بایدا سونرا واردیر جان سسی
موسیقی آلتلریندن جوربه جور سسلر چیخیر
شور سسی، زابل سسی، شیراز و دشتستان سسی
سانکی قارمان دیل آچاندا اوز دیلیمده دیل آچیب
دیلله ننده روحوما لای- لای دئییر قارمان سسی
سورتوشور آرشا کمانه توققوشور مضراب تارا
گه اولور صحبت وصالدان گاه گلیر هجران سسی
لزگی رقصی باشلاناندا ناغارالار فریاد ائدیر
شاپپالار ده یدیکجه گومبولدور گلیر طوفان سسی
هر زمان کر دسته سی برنامه سین اجرا ائدیر
بولبولی حیران ائدیر قیز سسی اوغلان سسی
بو گوزللیکده ((سخا)) انصاف دئییل سسلر باتا
تا آذربایجانلی وار باتماز آذربایجان سسی


text:
بیز اؤزوموزه باخدیقدا، بلکه اؤزوموز ده اؤزوموزو رسمیلشدیرمهیی دوشونموروک. داها دوغروسو بئله دئیک؛ بوردا اولان دوشونجهلیلر دوشونجهلرینی گئنیش یایماق اوچون هر بیر اؤلکهیه اویغون یایماغا چالیشیرلار. بئله یایماق آرتیق ائشیدن قازاندیرما دئیه اولدوقجا دوز فیکیردیر.
آنجاق بو آرادا اؤزوموزه گؤره دئیهسن یازیلمیر. هر بیر مقاله یازان، مقالهنی داها گئنیش یاییلماغی اوچون، فارسی، ایستانبول تورکجهسی، یا دا باشارسا باشقا دیللرده یازیر. بیزیم فیکیرلریمیز باشقا دیللرده ده یازیلمالیدیر، آنجاق بیز تانینماق اوچون، اؤزوموز اؤزوموزو رسمیلیکدن سالمامالیییق. بئله دئییم، هر بیر یازی اؤز دیلیمیزده یازیلمالی، سونرا باشقا دیللره چئوریلمهلیدیر. چئوریلن یازینی دا یایاندا اؤز دیلیمیزده اولان یازینی قایناق وئرمهلیییک. بیز دیلیمیزی، اؤزوموزو رسمیلشدیرمهیه اؤزوموزدن باشلامالیییق. بیز اؤزوموز اؤز رسمیلشمهییمیزه اینانماساق، باشقالاری نئجه اینانسین.


text:
بویوک مندرس چایی
بویوک مندرس چایی (اینگیلیسجه: Büyük Menderes River، (آلمانجا:Großer Mäander)، (ایتالیاجا:Méandre (fleuve))، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Büyük Menderes Nehri)، (روسجا:Бoлbшoй MeHдepec)) تورکیه اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۵۴۸ کیلومتر دیر. و اژه دنیزینا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بویوک مندرس چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Büyük Menderes River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
تعصصوبسوز میللت گرک خار اولسون – 1مارس 28, 2007 در 8:38 ب.ظ. | نوشته شده در میللی شوعور, آنا دیلی, آراز ائلسس, بولوت قاراچورلو سهند | ۱ دیدگاه
1374 ایلی ایدی. تبریز سئچکیلرینده چهرگانینین بیرینجی رأیی قازاندیغی گونلر. چهرگانینی ایلک و سون دفعه اولاراق تبریز بیلییوردونداکی مناظرهده گؤردوم. مناظره جبارزاده و چهرگانی آراسیندا گئدیردی…
ائله او گونلرده آدلارینی اونوتدوغوم بیر گوروپ ملیتچی گنج ایله تانیش اولدوم. او زامان دوکتور اوچون تبلیغات ائدیردیلر. زعفرانیه محلهسینده ائو توتموشدولار. بیر گون منی ده اؤز ائولرینه قوناق چاغیردیلار و اوردا ایلک دفعه اولاراق سهندین شعرلری و آراز ائلسسین سسی ایله تانیش اولدوم.
طالئعيمه سن باخ
دوشونجهلريم ياساق
دويغولاريم ياساق
گئچميشيمدن سؤز آچماغيم ياساق
گلهجهييمدن دانيشماغيم ياساق
آتا-بابامين آدين چكمهييم ياساق
آتامدان آد آپارماغيم ياساق..
بيليرسن؟
آنادان دوغولاندا بئله
اؤزوم بيلمه يه ـ بيلمه يه
ديل آچيب دانيشديغيم ديلده
دانيشماغيم دا ياساق ايميش، ياساق…
ائشیتدیگیم کاسئت آراز ائلسسین ایلک کاسئتی ایدی و آماتورجا یغیلمیشدی(ضبط اولموشدو) آما ایندی ده او کاسئته قولاق آسدیغیمدا توکلریم بیز-بیز دورور.
او کاسئتده بولوت قاراچورلو سهندین باشقا بیر شعری ده واردیر. چوخ آجی و آغیر بیر پارچادیر. بیز تورکلرین وضعیتینی ان چیپلاق و یالین شکلی ایله باشیمیزا چیرپیر. انشاءالله بیزلره عبرت اولا…
بو شرف، بو شؤوکت، بو قودرت، بو شان
بوسا، دوغرودان دا بیزه عار اولسون.
حیاتین بیر آمانسیز قانونو وار،
تعصصوبسوز میللت گرک خار اولسون..
آردی وار: تعصصوبسوز میللت گرک خار اولسون – 2 – تعصصوبسوز میللتلرین عاقیبتی
۱ دیدگاه »
RSS feed for comments on this post. TrackBack URI
-
[…] اولسون – 2 – تعصصوبسوز میللتلرین عاقیبتی گئچن یازی(تعصصوبسوز میللت گرک خار اولسون – 1)دا میللی شاعیریمیز بولوت قاراچورلو سهندین مییلی […]
Pingback by تعصصوبسوز میللت گرک خار اولسون - 2 - تعصصوبسوز میللتلرین عاقیبتی « تورک دونیاسی— مه 4, 2007 #
پاسخی بگذارید
وبنوشت روی وردپرس.کام.
Entries و دیدگاهها feeds.


text:
اویان نیوز: غازیآنتپده قورولماسی پلانلانان پاتریوت باتاریالاری اوچون آمریکا بیرلشمیش دؤولتلریندن بیر هیات دونن تورکیهیه گلدی
غازیآنتپده قورولماسی پلانلانان پاتریوت باتاریالاری اوچون آمریکا بیرلشمیش دؤولتلریندن بیر هیات دونن تورکیهیه گلدی.
غازیآنتپده قورولاجاق اولان پاتریوت باتاریالاری اوچون یئر تثبیتی چالیشمالاریندا بولوناجاق اولان بیر قروپ آمریکا عسگری، تورک هاوا یوللارینین تعرفهلی اوچاغی ایله شهره گلدی.
۲۷ نفردن اولوشان حربی هیات، داها سونرا هاوالیمانیندان گوونلیک گوجلرینین اسکورتلوغوندا قالاجاقلاری هتله گئچدی. آمریکالی عسگرلردن اولوشان ناتو قروپونون ۵-.جی زرهلی توغای قوموتانلیغی باشدا اولماق اوزره چئشیدلی یئرلرده اینجهلمهلرده بولونماسی گؤزلنیلیر. پاتریوت هاوا ساوونما سیستملرینده آلمانیانین قهرمانماراشا، هلندین آدانایا و آمریکا بیرلشمیش دؤولتلرینین ده غازیآنتپه یئرلشدیریلهجگی بیر سوره اؤنجه کسینلشمیشدی.
ت.ر.ت. تورکی


text:
هرنقدر کی، اونو سئویرم، بیر او قدر ده آستیریدی دانلاییرام. آستیرید آروادیمین – کورینین بئینینه یئریتدی کی، شادلیغی ألده ائتمهیین یئگانه یولو منی ترک ائتمکدیر. چوخ ساده گؤرونوردو. “او آدامیبوراخ، او قاپیدان چیخ گئت، شادلیغی ألده ائدرسن، اوندا سربست اولارسان.” شادلیغی ألده ائت. ایندی، بو بیر سؤز بیرلشمهسیدیر. فورد ماشینی ایچینده آمئریکا یوللاریندا، آزادلیغا دوغرو، او زامانلاردا- بیر نسخه کیمیسؤنولوردو.
من ماشین یولوندا دایاندیم. او گون کی، او گئتدی قارلا یاقیش قاریشیق یاغیردی. من قبول ائتدیم کی، اونون دالینجا گئتمییم. گئتمیه او قدر هوسکار ایدی کی، بلوکون یاریسینا چاتاناجان اونوتموشدو اون جامین یاغیش سیلگیسینی خودلاسین. یولون تینیندن کئچدی، ماشینین قاباق حیصه سی بیردن سیلکه لندی، تکرلر سولاری أطرافا سپدی، سونرا گؤزدن ایتدی.
اوغلومو مؤحکم قوجاغیمدا توتموشدوم، قاراژا گیردیم کی، بیر سیاهه حاضیرلاییم. جئرمیقوجاغیمدادیر. پاسلانمیش، کوهنه لمیش یوک ماشینیم. سینیخ دیرمیق، بوکولموش میشار، پرده لی آرخا پنجره نین آشاغی حره سینده پاسلانمیش تایمر چیراغی. مندن سوروشمایین نه اوچون بونلاری اورادا یازیرام. علاوه سیاهه: ائو اوچون سیاهه. یاشامیم اوچون. صحتیم اوچون. ایشیم اوچون. بیر صاندیق ماءالشعیرایچگیسی. آنام- دولورئس یوخاری قاتدا، اؤز اوتاغیندا. قوی بورا گلسینلر، هر نه اولورلار اولسونلار، بو منیم بیرینجی شوعاریمدیر، ایکینجیسی ده قوی قالسینلار.
آستیرید دوشونوردو کی، شادلیق زواللی کورینین اووجونون ایچینده دیر، و هرگون بئله ده دئییردی. او، دئییردی، سنین اوچون شادلیق؛گونو وئسسیز گئچیرمک. سن دوغرو دئییرسن کی، وئس سنین باشینی شلوغا سالیر و سنی دولاشدیریر. او گون کی، سن او، آغزی پیس قوخویان آدامین نفسی اوزرینده اولمادان یوخودان اویاندین، او گون سنه خالیص قازانج اولار. آستیرید منیم باره مده چوخ رحمسیز ایدی. او کورینله بیر یئرده، ۳-ف آدلی طبی یاردیم مرکزینده چالیشیردی. خسته خانانین ساکیت گئجه لرینده بو توخوم سپیلمیشدی. “پرستارلار همیشه وهارادا ایستسلر ایش تاپارلار”. هئچ شؤبهه م یوخیدی کی، بونلار آستیریدین سؤزلریدیر.
کورین مندن منه دئیینیردی ؛ او همیشه دئییردی کی، من عادی شئیلری بیلمیرم. هفته سونوندا چوخ ایچگی ایچیرم. ایتیم، ائسکوتر یاتاق اوتاغینی پوخا چئویریبدیر. ماغازادان گلنده أللریم همیشه باتیقدیر- و بونون کیمیجانا گتیرن دانلاقلار: گویا کی، من اونون ایستکلرینه، هرنه اولورسا، اولسون دیققتسیزم، سایمازام. کورین داها چوخ اؤزوندن، اؤزونون لاخلانمیش، بولانمیش حیاتیندان، قارماقاریشمیش دورومو، گؤرپه میزین حاققیندا قورخوسوندان، کیفایت قدر بیر موناسیب آنا اولاماماسیندان، کدرلریندن و بونا اوخشار شئیلردن شیکایت ائدیردی.
آنجاق من اونو سئویردیم. او منی ترک ائتدی، گئتدی. سونرا من آستیریده عاشیق اولدوم و اونونلا ائولندیم. ایندی من اونونلا ائولییم، و هله ده اونو سئویرم. اونون – بو سؤزو ایشلتمه یه مجبورام، مکری وار. کورین- بیرینجی آروادیمین مکری یوخ ایدی. دوشونه بیلرسیز کی،هامییا پرستار کیمیاولان بیر آدام نئجه اولار. اؤز کؤرپه سینه یاخشی باخا بیلمه یب، گیجه لنه. آمما او، بئله ایدی. قهوه ای سیچان رنگلی ساچلاری، بوتون دئدی- قودولارین مووضوعسو ایدی. قوناقلارین اؤنونه قویولاسی بیر دوز مه لی خؤره ک حاضیر ائده بیلمه یین، أن چوخ سئویلن و هئچ واخت تایی اولمایا بیریسی ایدی. من کونلومو اونون باجاریقسیزلیق واختینا دؤنه –دؤنه وئردیم. دئمیرم کی، بو تقدیره لایق بیر ایشدیر.
ائله اوندا کی، کورین چیخدی-گئتدی، آستیرید تاپیلدی. اوندان قاباق گؤزلریمیزده یاندیریجی، آجی باخیش آل-وئریندن آرتیق بیر شئی خاطیرلامیرام. او، منی اؤز ماهیر قوللارینا آلدی. اؤنجه سی بو تسکین ائدیجی و دردداشلیق ایدی، بلکه ده من بئله دوشونورم. من هیج واخت بیرزاد سوروشمادیم. فوتو ایستودیوسوندا بیر عکسین آرخاسیندا اولان مئشه نی بیر کرپیج دیوار ایله دییشمه سی واختی کیمی، او، اوغلان دوستداشینی آتیب منه أتلی خوره کلر وئریب، سرین آرپاسویو بوطریلرینه قوناق ائدیردی. من، اونو و بونلاری غنیمت ساییردیم، آنجاق او منیم بئله دوشونمییمه اؤنم وئرمیردی. او، دئییردی،” وئس، سن من ایستییه سن. دوغروسو چاشیب، قالمیشام.” او، منیم بوتون چاتمامازلیقلاریمیگؤزدن ایراغا آتدی. بیرینجی آروادیم بیر جانلی شاهید کیمیائعتیبارینی ایتیردی، اوزه ریمده سحر- ائدیجی بیر وارلیغی حیس ائتدیم. سونرادان یوموشالدیم. آستیریده اولان سئوگی بیر اوزوم مئینه سی کیمیاوره ییمدن اوجالدی. بیلمیرم بونو داها نئجه دیله گتیریم.
او چوخ أردملی ایدی، اوشاق تربیه سی اوچون گوونیلین و اوشاقلارین آجیغلاندیریجی دوروملاریندا چوخ ساکیت ایدی. تعطیل گونلرینده منیم یانیمدا اوتوروب، غزئتین سیاحت بؤلمه سینی اوخویوب، قلم ایله اوزاخ یئرلرین آدلارینی جیزیقلاییردی کی، بلکه گلجکده اورایا گئده سی اولدوق . قارما-قاریشیقلیق بو ائودن گؤچموشدو. ایندی بو ائوده بیر نئچه دایاق وار ایدی. اونلارین باشیندا آیدینلیق، پلان، سئوگی و لذت دوروردو. اؤز-اؤزومه دوشونوردوم، گؤر نئجه خوشبختلیک سنه اوز توتوب. گون گلیب گئدیردی، بیز بئله خوش یاشاییردیق. آستیرید هر شئییه پارلاقلیق گتیرمشیدی. آرتیق جرمیبوتون گونو زیریلدامیردی، گئت-گئده بویویوردو. دیش چیخمارق، آددیملاماق، دیل آچماق، دانیشماقدان باش-بئیین آپارماق.
ائوده یئنی اویونجاقلار تاپیلدی. بوشانما بوتون قایداسیندا گئتدی، کورین هیچ بیر شئی، حتی خرجلیک، طلب ائتمه دی. آستیرید ایله ائولندیم، چوخ چکمه دی کی، بیزیم باشقا ائولادیمیز اولدو، گوزل-گویچک بیز قیزاوشاغی. لوسی، حیاتیمیزدا یئنی بیر جیزگی اولدو.
جرمیبؤیویوب دیل آچاندا، کورین هردن تلفون ائدردی، آنجاق اوغلونو گؤرمه یه ایمکان تاپمیردی. بونو اؤزو، باشی شولوغ اولدوغونا گؤره بیلدیریردی. او، چوخ حساس ایدی و دییردی کی، عادی معیشت و ایجتیماعی باقلارینا چوخ مؤحکم باغلانمیشدیر. گؤروشمک اونون وجودونون مدافعه سیستئمینه زیان گتیرر. هرحالدا، بو ایشی گؤره بیلمیردی، بونو اؤزو بئله دیله گتیریردی. جرمی، اونون یوخلوغوندان عذاب چکیردی، آنجاق آییریلیق اؤزون سورنده، او دا، آرتیق ساکیتلشمیشدی، چونکی آستیرید آناسینین یئرینی قایغی و سئوگی ایله دولدورموشدو. ائله بونا گؤره کورین گؤروشمک یئرینه تئلئفون ائدیردی، چوخ واختلاری دا مکتوب یازیردی.
آللاه، او مکتوبلاری نه ایدی! آنالار هئچ واخت بئله مکتوبلار یازمامالیدیرلار. مکتوبدا قهوه دامجیلاری، پیس أل-جیزمالاری، معناسیز پاراگرافلار، فعلسیز و بوش جومله لر. کوریننین مکتوبلاریندان فرقلی اولاراق جرمینین مکتوبلاری اوشاقلیق خبرلری ایله دولو ایدی. بیر مدتدن سونرا، بو مکتوبلار ماراقسیز اولدولار، اونلار بئیسبال اویونلارینین نتیجه لری ایله دولوردو. جئرمینین مکتوبلاری گئت-گئده آزالدی.
بیرواخت اولدو کی، کورین دئی-تام تئلئویزیون شووندا گؤروندو. بو وئریلیش قاچان آنالار حاققیندا ایدی. صحنه ده اوچ آیری قادین ایله اوتورموشدو. هئچ واخت آنلایامادیم کی، نه اوچون او، بو وئریلیشده ایشتیراک ائتدی. وئریلیشین ایلک اون دقیقه سینده، وئریلیشین باشی سویوق آپاریجیسی ایله سورو سوروشان تاماشاچیلار چوخ منطیقی گؤرونوردولر. آنجاق واختین آخیرلارینداهامیسینیرلنمیشدی. سون سیرادا اوتورانلار بارماقلا قاچان آنالاری گؤستریب،های-گوی سالیب، باغیریردیلار. باشقالاری دا تؤهمتلر یاغیلاندان سونرا اونلاری دوغرولاییب، أل چالیردیلار. من بونلارینهامیسینی قونشو قادیندان ائشیتدیم. بوتون گونو تئلئویزیون سئیر ائدن قونشوموز دئییردی کی، کورینین ساچلاری توم قهوه ای گؤرونوردو و سئیرک آلا-بولا آغ تئلر ده گؤزه چارپیردی.
کورینه، اونون میللی تئلئویزیوندا گؤرونمک اوچون بئله أردمسیز هوسی اوچون اوریم سیخیلدی. اونون ایستودیادا اوتوراراق آوارالار طرفیندن توپ آتشه توتولموش زهرلی صیفتینی گؤزومون قارشیسیندا تصوور ائدیرم.
کورین گئدندن سونرا آنام – دولورئس، بیزمله یاشاماق اوچون یانیمیزا گلدی و اوست مرتبه ده اولان آرتیق اوتاقدا یئرلشدی. او،دئییردی کی، جئرمییه یاردیم ائتمک ایسته ییر، بیر آرا یاردیم ائدیردی. چوخ واخت یوخاریدا اوتوروب، بیر شئی توخویور، پنجردن ائشییه باخیب، قونشولاری، گلیب – گئدن غریبه لری، یا آرا ساتیجیلاری یوخلاییردی. جوماآخشاملاری بیریج اویونلارینا قاتیلیردی، جومانین آخشامیندا دا اینجیل اوخونوشونا گئدیردی. آنام آدینا باخمیاراق ( لاتین دیلینده دولورئس غملی دئمکدیر) چوخ شأن بیریسیدیر. حیاتدان لذت آپارین اونون همیشه سؤیله دییی سؤز ایدی. آستیرید ایله او تئز قوووشدولار. آستیرید، بونو بیر سیرر کیمیمندن گیزلتمک ایسته ییردی، آنجاق من آناما یاخشی بلد ایدیم و بیلیردیم کی، او سمادان کنار بیر آدامدیر ( باخمیاراق کی، آند ایچمیش بیر جومهوریچی ایدی) و برک اینانیردی کی، بیرگون عیسی پیغمبر گئری دؤنه جک. او، دئییردی کی، بیز آخیرزاماندا یاشاییریق، و گرک حیات چتیلیگلری اوچون عیسایا اؤز توتاق.
آستیرید اونونا شوخلوق ائدیردی، دوغروسو منیم یانیمدا بئله سؤیلشمه لردن قاچینیردیلار.
لوسی دونیایا گلندن سونرا آنامین یاردیمیداها لازیم گؤرونموردو. آخی، لوسی هئچ واخت بیزه باش آغریسی وئرمدی. آستیرید اونو تکباشینا بویوده بیلردی. لوسی اوشاقلیق یولوندان بیر مذمت ائدیجی باخیشلا بو دونیایا آیاق باسدی.
جئرمینین اون یئدی یاشی دولوب، بیر ژاپون سؤزو اولان، تاتو علامتی سول بالدیریندا واریدی. هله ده بیلمیریم او سؤزون معناسی ندیر، او دا کی، بونو آچیقلاماق ایسته میر. اومباسیندا دا بیر نارین تاتو وار؛ گوله رک دیشلری گؤرونن خیالی بیر حئیوانین أللری اومباسیندادیر. اوشاقلار و یئنی یئتمه لر اوچون تاتو یازدیرماق قاداغاندیر، آنجاق گؤرونور بونو یالنیز اؤز تای-توشلاری بیلن گیزلی بیر یئرده سالدیریبدیر. اوگون ژاپون تاتوسو بالدیریندا ائوه گلنده من جئرمییه قایداسیزلیق قانونونو اوخودوم، آنجاق او منی ماراقلا دینلدی، و بیر اینجه لیکله ائله أله سالدی گویا کی، من تاریخین صونعی یارانمیش بیر محصولویام. بیرده باخین قیشین شاختا واختیندا او، بیر جین شالواری، سیویتر و بیر ده بارماغی دمپایی گئییردی. یای پالتاری قیش چاتداماسیندا- قایداسیزلیغین بیر علامتی کیمی. او ایسته ییر بیر گنج آللاه کیمیفصیللری موباریزیه چاغیرسین. مینئسوتا شهرینده بو بیر شوجاعت سیمبولو ساییلیر و گنجلرین چوخو بونو یانسیلاییرلار. ائله بونا گؤره اونو سئویب، بیننلرین سایی چوخ چوخدور. اونون نئچه یوز دوستو وار، و اونلارلا تئکستلشمیه مشغولدور. اؤزونده آناسینا، کورینه، مخصوص اولان بیر قشنگلیک وار. ائوده اولان اوچ قادین خایلاغی اونو برک سئویرلر. اونلار ساچلارینی داراییر، أیر ائعتیراض ائتمسه، بئله باشماقلارینین قایتانلارینی دا باغلاماغا حاضیردیرلر. اوندان بالاجا اولان باجیسی، قارداشی اوتورماق همین شکلینی چکیر. تصوور ائدیرسیز نتیجه نه اولور: سیرتیق بیر اوشاق. او، هئچ ده سیرتیق دئییل، بلکه آرتیق خوشلوقدان کئف ایچینده دیر. او، طبیعی اولاراق گولر اوزلودور، آخی هئچ زحمت چکمدن بوقدر سئوگینی ألده ائدیر. مندن یان گئچنده منه بیر أتک یازیسی کیمیباخیر.
****
تزه خبر بودور کی، کورین شهریمیزه قایدیبدیر و بیز بئله بیر دوروم ایله اؤزبه اؤز اولموشوق. او، منه بیر پوست کارتی گؤندریب، دئییر کی، اوتوبوس ایله شهره گلیر، بونا گؤره من نئچه ساعات ایشیمدن قارژدا أل چکیب، شهر مرکزینه اونو گؤتورمک اوچون گئتدیم. گلمه یینین ندنی؟ هئچ. بلکه بعضی گؤندلیک موضوعلار اوچون؟ هئچ ایپ اوجوم یوخدور. گلمه سینین، بوقدر واخت گئتمه سیندن سونرا، هئچ بیر معناسی یوخدور.
باخمیاراق کی، طبیعتیمده سیر ساخلاماق بیر هویوم یوخدور، کورینین دؤنمه سینی ائوده هئچ کیمه بیلدیرمه دیم.هاتورن خیابانیندا اولان گئریهانت دایاناجاغینا گیرنده، دایاناجاقلارا مخصوص اولان، نملی تورپاق ایله نیترات قارشیغی، اییی بورنومو قاشیندیردی. دایاناجاغا گیرنده ائله بیر ایسته ییرسن اینسانییتی یئنیدن رئداکته ائدسن. آنجاق بو آلینمیر، چونکی کورین آرتیق اورادا اوتوروبدور، بیر اوتوراجاق اوستونده گؤزله ییر. یانیندا قهوه ای رنگده ایکی کارتوندان تیکیلمیش چانتاسی وار. توزتورپاغلی پالتارلار، ایستی کؤینکلر و باشقا شئیلر چانتادان ائشیگه چیخیر، دیواردا اولان ساعات یانیندا دایانیبدیر.
بورادا گرگ گئچمیش آروادیمین حالینی سیزه ایضاح ائدیم.
اورتا یاشلی گؤزل بیر قادینی تصوور ائدین کی، دئیه سن تزه کارواشدان چیخیبدیر. دوغروسو قورلانیبدیر، آنجاق کارواش اونون اوست باشینا قیریشلار سالیب، ساچلارینین هره سی بیر یانا سیچراییب، اؤزونده مات قالمیش بیر گؤرونوش وار، آلنیندا نئچه پارالئل زولاق گؤرونور و گؤزلرینین أطرافی قیریشیلارلا دولودور. حیات اونو دیدیب، داغدیبدیر. آنجاق أساس مسأله بو دئییلدیر. أساس بودور کی، او هله ده منه گؤزل گؤرونور، بو دا چوخ غریبه دیر. بو ساغلام فیکیره ضید گؤرونور.
أینینده چؤهره یی رنگلده بیر سیویتر وار کی، اوستونده تئلئویزیون شوونون آدی یازیلیبدیر. بو همان وئریلیشین آدیدیر کی، اورادا اونو أله سالدیلار. وئریلیشین آدی آلچاق، دار دوشونجه لی، اینجه بوقلو میلیونئرین آدی ایله عینی دیر. ألینی توتاندا باش قالدیریب منه باخدی. دویان کیمیقالخدی. منیم یاناقلاریمدان اؤپدو. او آندا ایستی دوداقلاری منه تانیش گلدی. أسکی بیر قاشینما آغریسینی حیس ائدیرم.
“وئس” او، دئییر، ” بیلیردیم سن منی قورتاراسان.”
” هله کی قورتارمامیشام، کورین.” دئیب، چالیشیرام شوخلوغا سالیم. اوندانهامبئرگئر، قیزارمیش یئرآلما ایله کئچاپ سوسون قوخوسو گلیر. فست فود قوخوسو. یازیغین بیریسی. گؤره سن باشینا نه گلیبدیر؟ “نئجه سن؟”
” نئجه یم؟ نئجه گؤرورسن، ائله.”
اؤنون یازیق گؤرونوشو گؤروب ده بیر شئی دئمیرم.
“یاخشی” او، دئییر، ” یوخلاماغین قورتاردیمی؟ بو چانتالاردان بیرینی آلا بیلرسنمی؟ من ده او بیرینی گؤتوررم.” چانتالاردان بیرینی گؤتوردو. آشاغییا باخاندا گؤدوم کی، باشماقلاریندان بیرینین اوجو دلیکدیر. سول باشماقیندان بارماقلاری گؤرونور.
یانیمدا اولان بیرینجی آروادیم ائوسیز بیر قادینا دؤنموشدو.
****
ائوه گئدنده یوک ماشینینم ایچینده منه دئییر. ” مالی شرایط اوچون ایدی. چوخ أذیتی واردیی. وئس، سن همیشه یاغلانمیش مئیمونا اوخشاییردین، و همیشه ده ماشینلاری قاییرماق ایله اؤزووه بیر ایش تاپا بیلیردین. بونا گؤره ده بیر شئی بیلمیردین. آما اونلار منه چوخ شخصی یاناشیرلار و دئییرلر کی، من چوخ شئیلری اونودورام. بلکه ده من بئله ایدیم، آنجاق یالنیز آشام چاغلاری، اوندا کی ایشدن سونرا اؤز اؤزونله باش باشا اولوردوم بئله اولوردو، و موتخصیصلر ده بونو اینکار ائتمیر، اونلار ألبته بونا چالیشدیلار. دئمک اولار کی، بین الخالق بانکلار بو بلانی باشیما گتیردیلر، چونکی من اؤز گلیریمله یاشایا بیلمیردیم، و یاواش-یاواش منی خسته خانادان آزاد ائتدیلر، باخمیاراق کی، غوصه هئچ ده یولخوچو بیر مرض ساییلمیر، آنجاق خسته لرین بیریندن منیم جانیما دوشدو. او بیر کیش ایدی و بوتون گونو زاریلداییردی. اونون اینیلتی سسی منیم بئینیمه دوشدو و ائله اوراداجا قالدی. من، ایندی ده، او سسی ائشیدیرم. سن ده اونو ائشیده بیلیرسن می؟ یوخ؟ نقدر خوشبختسن. وئس، منیم قاباغیما چیخدیغین اوچون آللـه سندن راضی اولسون. بیلیرم کی، سنه خبردارلیقدان علاوه بیر ایش گؤرمه لی ایدیم، آنجاق باجارا بیلمه دیم. آللـه، نقدرهاوا سویوخدور.” بوینونا بیر بویون دسمالی سریرییر. آما،هاوا سویوخ دئییل. سویوخ اونون بئینینده یئرلشیبدیر. اوکتبر آیینین ایلک نملی و ایستی گونلریندن بیر گوندور؛هاوا ۷۰ درجه دیر. هیندو یایی. جانینی ایسیندیرمک و ایستی قالماق اوچون بیر ننه کیمیاؤزونو سارمیشدی.
” یاخشیدیر، کورین،” اونا دئییرم. ” دوغرودان،هارادا ققالاجاقسان؟”
منه باخیر.
“دئمک ایسته ییرم، نقدر بورادا قالاجاقسان؟ بورادا ؟ بیزیمله ؟”
گوزونو ائیشییه تیکیبدیر.” آمئریکانین شهرلری نقدر کیرلیدیر.” او، قاپیسی تاختالانمیش بیر دراگ ائستورا ایشاره ائدیر. “بویانلاردا بیر درمانخانانی خاطیرلاییرام.” چوخ معناسیز دانیشیر، ائله بیل بیر یئردن اوخویور. دریندن کوکسونو بوراخیر و ایکی کره اوسکورور. ” قوی بیر حئکایه نی سنه دانیشیم. بیر قادین واریدی. اونون أحوالاتی أوولر یاخشی ایدی، أری ده چوخ یاخشی ایدی، هیچ کیمیقیناماق اولماز. بو، أحوالات کئچمیشده باش وئردی. اونلار بیربیری ایله راحانت و مئریبانجا یاشاییردیلار. آنجاق سونرا، نه ایسه باش وئردی. قوی بئله دئییم، بیر وولکان داغی پارتلادی. و قادین هئچ آنلامادی نه باش وئردی. دئمک ایسته ییرم، بیلمدی کیم وولکانی پارتلاتدی، آنجاق بیلیردی کی، بیر شئی باش وئریبدیر، چونکی یاواش یاواش حیس ائدیردی کی، آرتیق هئچ شئی قاباغکی کیمییاخشی گئتمیر. توز-تورپاق اونو اوسکورمیه سالدی، سو دا زهرلی اولموشدو،هاوا دا پیس قوخویوردو، وولکاندان پوسکورن پالچیقلاردان، و سس کوی واریدی، و او بئله آنلاییردی کی، بیر اوشاق دوغدوغو اوچون بویوک بیر سهوه یول وئریبدیر. بو دونیایا، آی آللـه، نقدر دهشتلیدیر، و هئچ کیمین ده بیر شئی دئمیردی.”
” دئمک بئله، کورین،” آنجاق بونو دئییه بیلدیم. باش آغریسی ائوده منی صبریسیزلیکله گؤزله ییر. چونکی من آروادیم آستیریده، یا آنام دولورئسه، اوغلوم جئرمییه، قیزیم لوسییه دئمه میشدیم کی، کورین شهریمیزه گلیر، باشیمیزا درد-بلا اولاجاق. نییه، هئچ کیمه دئیه بیلمدیم کی، اوتوبوس تئرمینالینا گئدیرم، اونو گوتورم؟ اؤزوم بیلیرم نیه. منه حاق وئرین. بوقدر ایلدن سونرا، اونو گؤرمک ایسته ییردیم، بونا گؤره ده اونو گؤرمه یه گئتدیم. من اونو باغیشلامیشدیم. ایندی ده اونو باغیشلاییرام. آنجاق، اونلار نئجه؟ مرج باقلاماغا دیمز. هله کی، من ائوین باشچیسییام.
او گونش قورویانی آشاغی ائندیریب، بیر آز سولا طرف ایت لییب، اونون گوزگوسوندن اؤزونه باخیر، ساچلارینی سهمانا سالیر. ” گؤر باشیما نه گتیریبلر. منی اؤزومه بوراخمیرلار.”
“بیلیرم.”
“وئس، ” اوُزونو منه دؤندریب، دئییر،” ألیمدن بیر ایش گلمیر. چوخ ائحتیاجیم وار بیر موُدت بیری منه باخسین.”
اوُزوُنده اولان سویوقلوق محو اولموشدو. ایندی اورادا باشقا بیر ایفاده گؤرونوردو. کوچه بوجاغیندا قالان ائوسیز قهرمانلارین اوُزونده اولان یارلواریش گؤرونن ایفاده کیمی. یالواریش . گؤره سن عادی حیاتدا کیمسه بو سؤزو ایشله دیرمی؟ من کی بئله بئله دوشونمورم.
” سندن خواهیش ائدیرم منه بیر ایش گؤره سن،” دئییر، آنجاق آرخاسینجا دئمیر مندن نه ایسته ییر. ” بورا سیزین محله دیر؟” سوروشور.
“ایندی اورایا گیریریک،” من دئییرم.
ائولر بیربیر یان کئچیرلر، اؤنلرینده اوُزون ائیوان اولان، أسکی ائولر، و بو آندا اف-۱۵۰ –نین موتوروندان قیشغیریغا اوخشار بیر سس ائشیدیرم، گرگ قاییشی بوشالمیش اولسون.
“وئس، ده گؤروم، من هئچ یادینا دوشوردوم می؟”
بو سئوال چوخ گؤزلنیلمز ایدی. اونلار همیشه سئوگی و حیسلریندن چوخ آچیق سئوالار سورشورلار. آنجاق من ائحتیاط ائتمه لی ایدیم. منیم جاوابیم اؤزومه قاییدا بیلر. بیر آندا خیالا دالدیم.
” هن، هردن بیر سنی خاطیرلادیردیم.”
” حتا، آستیرید ایله ائولنندن سونرا؟”
“هن.” بیرسورو بلوکلارا سورورم، سونرا دئییرم،” سنین اوچون چوخ نیگاران ایدیم.”
بو، اونون ایسته دییی جاواب دئییلدی. آنجاق بیرآز راحاتلادی و آرخایا سؤیکندی. یوک ماشینین، یولجو طرفینده یئرده بیر بوش ماءالشعیر قوتوسو دوشموشدو، اونو آتماغی اونوتموشدوم. او ووقاری بیر حالدا ساغ آیاغینی اونون اوستونه دیرییب، قویمادی أطرافا اویناسین.
” یقین ائدیردیم کی، سن منی خاطیرلایارسان. هردن سنی یوخودا گؤروردوم. یوخودا سن گنج بیر اوغلان ایدین، منه قارشی دا چوخ مئهریبان ایدین. بیر کره منی آلوولار ایچینده اولان بیر آپارتماندان قورتاردین.یوخودا بونو پولسوز ائله دین.”
****
بورادا ماشین یولوموزا داخیل اولوروق. گاراژدا پارک اولونان ماوی سیویک هوندا ماشیندان بیلیرم کی، آستیرید آرتیق ائوده دیر. آنام اؤز اوتاقیندا- بوگون چرشنبه دیر- یوخاریدا یا بیر شال توخویور، یا اینترنئتده جینایت داستنلارینی آختاریر یا دا یوحنا موکاشیفه لری کیتابینا باخیر. جئرمیاؤز دلی دوستالاری ایله آخشام یئمیینه قدر شهرده پیشیکلر کیمیآوارالانیر، آنجاق لوسی ائوده اؤز اوتاغیندا آت حاققیندا اولان کیتابلاریندان بیرینی اوخویور.
أصلینده من گرگ کورینی بیر مئهمانخانایا آپاراردیم، تا کی باخاردیم نه ائتمک اولار. عوضینده اونون ایکی موقاوادان اولان چانتاسینی گؤتورودوم. یان قاپیدان ایچرییه گیریریک، بیر دقیقه باشماقلیغدا دایانیریق، سونرا اوچ پیله کنی قالخیب، آشپازخایا گیریریک، بیر نئچه جوت باشماقلارین یانیدان اؤتوروک. من آرخاسینجا گئدیرم، بوزارمیش ساچلارینا آرخادان باخیرام، بیر ده اوندان یاییلان فست فوت قوخوسونا دیقت ائدیرم.
میطباخدا، آستیرید سالومون بالیغی اوستونه أدویه سپیر. او باشینی قالدریب، یوخاری باخاندا کورینی گؤرور. کورین میطباخدا اولان لامپین ایشیغینا گؤره، بیر نئچه دقیقه دن قاباق داها پیس گؤرونور. آستیرید اؤنجه کورینه باخیر. سونرا دؤنوب منه باخیر، سونرا تکرار کورینه باخیر. اؤزونده گؤرونن باخیشلار ائله سرعتله دئییشیر کی، بیرینی گؤرمه دن او بیری یئرینی آلیر. اولی، چوخ گیجلنیر: قاشلاری چاتلاییر. او کیمدیر؟ سونرا گویا اونو یاخشی تانییر: آغزی آچیق قالیر، آنجاق،اوردادان هئچ بیر سؤز چیخمیر. دیلی ایله اوست دوداغینی یاشاردیر. سونرا اوندا مرحمت و یازی گلمه حیسی دوغولور، گؤزلریندن یاش آخیر. آردیندان شوک اولان کیمیاولور و ألینده لیمو ایله أللرینی گؤزلرینه ساری یاخیر. بیردن “اوخ” دئییر، آنجاق باشقا بیر شئی اؤز وئرمیر. یاناغیندا بیر آز أدوییه یاپیشمیش قالیر. سونرا حیرصدن منه ائله باخیر کی، گویا من بوتون بونلارین گوناهکارییام. آنجاق حیرص اؤزونده اوزون دایانمیر. اونون یئرینی ائله بیر باخیش آلیر کی، اونا بیر سؤز تاپا بیلمیرم. بو حالتی او آداملاردا گؤرورسن کی، بیردن بیره گؤزلنیلمز بیر شئیله قارشیلاشیرلار، چالیشیرلار هر شئیی اؤز آخارینا سالسینلار، آنجاق بونو باجارمیرلار. اویونجو آرتیسلر بئله باخیشی یامسییا بیلمزلر. او، یالنیز حقیقی یاشاییشدا یارانیلیر.
آروادیم، قاباقکی آروادیما ساری ائله داورانیر کی، اونو قوحاقلاماق ایسته ییر. من، اورادا دایانیب، باخیرام کی، گؤرسن اونلار قوجاقلاشاجاق. آنجاق، آستیرید یولون اورتاسیندا آیاق ساخلاییر.
ائله بو آندا لوسی قاجا-قاچا آشپازخانایا گلیر، بیر باشا بوز دولابینا ساری گئدیر کی، ایچمک اوچون بیر شئی گوتورسون. او دؤنوب، کورینه باخیر. ” سن داها کیمسن؟” تربیه سیزجه سینه سوروشور.
هئچ کیمین یادینا دوشمور، اونا جاواب وئرسین. بیردن بیره خیاباندا بیر ماشینین آلارمیسسلنیر، غریبه بیر ای ای ای ای ای سسی گلیر.
لوسی منه باخیر، سونرا آناسینا دؤنور، آخیردا کورینه باخیر. “بورادا نه باش وئریر؟”
“بو،” من دیله گلیب دئییرم، ” جئرمینین آناسیدیر، کوریندیر. او بیزی گؤرمک اوچون گلیبدیر.”
“سنی گورمکدن چوخ شادام.” کورین دئییر.”سن لوسی اولمالیسان. نقدر تمیز گؤرونورسن. هم ده کؤزلسن. آستیرید سن ده بئله سن.” گولومسه ییرک آروادیما دئییر.”ألبته، سن همیشه بئله اولموسان. خسته خانایا گؤره دیر. اورانی همیشه یاخشی تمیزله ییرلر.”
“آللاهیم، کورین، سنین باشینا نه گلیبدیر؟” آستیرید گؤزونو یوماراق سوروشور.
” من اؤلدوم،” کورین دئییر، ” سونرا بیر اوتوبوسا مینیب، برایا گلدیم.”
****
آستیرید منه دئییر کی، سنینله سؤزوم وار. بیز باشماغلیغا ائنیریک کی، مصلحتلشک. من پوست کارتیندان دانیشیرام، آستیرید ده آرادا باشینی ترپدیر. او، سینیرلیدیر کی، نییه من دئمیشم، او جئرمینین آناسیدیر. اونون بورادا اولماسیندا، هم ده اونا بو بارده خبرسیز اولدوغونا داها دا چوخ حیرصلیدیر، آمما حادثه لرین گئدیشینه گؤره منی موقتی ده اولسا باغیشلاییر. بئله قرارلاشیریق کی، کورین آشاغی مرتبه ده، زئرزمیده اولان بوگولن یاتاقدا یاتسین. اولا بیلسین کی، زئرزمینی نملی گؤروب، اوندا آلئرژی یارادا، آنجاق حیات بئله دیر. نمیآلان دستگاه نمییاخشیلادار. سونرا آستیرید منه دئییر،” بیر ده بئله ایش گؤرمویه سن،” گویا کی، کورینین گلمه سی منیم ایدئیام ایدی.
“بو دفعه ده من بیر ایش گورمه میشم،” من دئییرم.
آشپازخانایا دؤننده، آنام اوتاغیندان آشاغی ائنیب، کورین ایله ائله دانیشیردی کی، دئیه سن کورین بیر نئچه گوندور کی، بیزدن آییریلیبدیر. آنام ایشلری هئچ ده تعجب یاراتمیر. ایکی نفرلیک باش-باشا وئریب، چوخ آیدین صوحبتلشیردیلر:هاوادان، پایلاشدیقلاری حکیم نسخه سیندن، و عادی سویوخلامانین (zinc lozenges) درمان یوللاریندان. آستیرید سالمون بالیغینا باش قویور. گؤره سنهامیاوچون کیفایت ائده جک؟ هن، اگر تیکه لری داها دا کیچیک ائله سه. لوسییه تاپیشیریرام کی، سوفره نی حاضیر ائتسین، چوخ سئوینیر کی، اونون دا باشی بیر ایش ایله قاتیشیر. اونا تاپیشیریرام کی، کورین اوچون ده بیر یئر آییرسین. کورینین ایکی کاغاز چانتاسینی گؤتوروب، پیلله لردن آشاغییا داشییرام. بوگولن یاتاغی آچیب، اورادا نم آلان دستگاهین یانیندا، کؤهنه ائشکافدا ساخلانیلان ملحفه ایله پتو گؤتوروب، اونا سریرم.
فیکریم جئرمینین یانیندادیر، پیله لردن یوخاری قالخیرام، میطباقدان گئچیب، قوناق اوتاغینا گیریب، اوردان اؤن حیطه گئدیرم. موبایلیمیآچیب، اونا تئلئفون ائدیرم. جواب وئرن کیمی، دئییرم،” تئز ائوه گل.”
” ائوین یاخینلیغیندایام. نه اولوبدور؟” او سوروشور.
” بیر ایش وار، سنه مربوطدور.ائوه گلنده دئیرم.” آنجاق بونو دئییرم.
****
چوخلاری باشا دوشمور کی، ماشین تعمیرگاهیندا بد خبرین قارشیسیندا، آدامین داورانیشیندا جوربجور علامتلری گؤرمک اولار. بعضی آداملار رواقی فلسفه سینی مشق ائدیرلر. آنجاق چوخ واختلار، بیرینه دئینده کی، اونون ماشینین برق ناقیللری قاپانیبدیر، و مین دولارا یاخین پول لازیمدیر، او حیرصلنیب، اؤز ماشینینا هجوم ائدیر. یا قیسمته قارشی. یا آللاها قارشی کی، نیه اونون ناقیلینی خاراب ائدیبدیر. یا دا منه قارشی کی، اونا پیس خبری چاتدیرمیشام. غضبلنمک آخماقلیقدیر. حیاتدا خیرخواهلیق یوخدور. بیزیم نه واریمیزدیر اونونلا ایداره ائتمه لیییک. من شیکایت ائتمیرم. منیم یوگونه قدر یاخشی حیاتیم اولوبدور. دبیرستانین فوتبال دسته سینده هجوچو ایدیم، و قیزلارین آردینجا دوشوب، و همیشه ماشینی سئویردیم. کورین ایله ائولنمکدن قاباق بیر آز شیلتاقلیغیم واریدی؛ بیر آز أخلاقسیرلیق، بیز آز سرخوشلوق. اؤز حددیمده قورص دا مصرف ائله دیم، نه اولسون؟ باشقا جوانلار کیمی، من ده دلی سوو ایدیم. بونو باش اوجالیغلا ئییه بیلرم کی، باشیم قیزیشاندادا، هئچ واخت دوستاق اولمادیم. دستلاریم منی قورویوردولار، بونا گؤره ده یاخشی جوانلیق ائتدیم. بونون اوچون سلامتلیقیم و عائله م اوچون شوکر ائدیرم. فوق دیپلومومو دا آلا بیلدیم. دئمک ایسته ییرم کی، هئچ ندن شیکایتیم یوخدور.
آمما، کورین منی آتیب گئدنده، اؤریمیسیندیردی، بونا گؤره ده حاضیر ایدیم کی، ایلر بویو اوندان کوسکون اولوم. گونو گوندن حیرص مندن دامجی دامجی آخیب گئتدی. ایندی أیر او بورادا قالماق ایسته سه، گرگ راضیلیق وئریم. او هرشئیی اودوزوبدور. بو قدر ساده دیر. بیز اینسانین چوکمه سینین قارشیسیندا بورجلویوق. اونون باشینا گلنلر منیم، یا هر کیمینین ده باشینا گله بیلر.
جئرمیده، آمما، نه بیزیم حکمتیمیز، نه ده کاهلیلیغیمیز وار، و اونون ائوه گلمه یینی گؤزله یرک، اوره یم قفسده اولان دلی دووشانین اوره یی کیمیچیرپینیر. نهایت اونو گؤرورم کی، ائسکئیت بوردو ایله بلوکون تینیندن گلیر و موبایل تئلئفونو ایله دانیشیر.
مطبخه چاتاندا او فئرین یانیندا دایانمیشدی، قادینلارینهامیسی اونا باخیردی، آنجاق هئچ کیم دانیشمیردی. گینه، سکوت. اونلارا نه اولوبدور؟ اوندا دا کی، بیر شئی یوخدور قادینلار باش بئیین توکورلرآ آما جیدی بیر ایش باش وئرندههامیسی دینمزسؤیلمز اولور.
” نه اولوبدور؟” او سوروشور. او کورینه باخیب، اونا ساری باشینی سالایاراق، دئییر “بو دا، کیمدیر؟” کورین بوزدولابینا یانینی وئریب، اورادا دایانمیشدی.
گینه سکوت هر یئری بورویور. هئچ کیم بوشقاب اوچون یئریندن ترپنمیر. بونا گؤره من دئییرم، ” بو کوریندیر. کورین بو دا جئرمیدیر.”
اونلا او قدر بیربیرینه اوخشاییرلار کی، اونو آنا بالادان باشقا بیر شئییه بنزتمک اولماز. جئرمی، اونا باخاراق بیردن بیره اؤز اوخشاریقلارینی باشا دوشور و توکلری اورپنیر.
اوتانجاق باخیشلا دئییر ” سالام.” اوآنلینین قیریشلارینی، صافالدیر و اونون اوزونه گولومسه ییر. کورین اونو قوجاقلایا بیلمیر. اونو اوپه بیلمیر. هله کی، یوخ. آنجاق یئرینده ساکیت دایانیر.
جئرمیاونا باخیر، سونرا آستیریده، سونرا دولورئسه و نهایت لوسییه گؤز کزدیریر. بونا گؤره ده لوسی دیل آچیر. “او سنین آناندیر.” او بونو ائله دئییر کی، ریپلینین بودور کی وار! موزه سیدیر.
جئرمیآستیریدی گؤستریر، ” او، منین آنامدیر.”
“دوغردور، هره میز بیر تهر،” کورین دئییر. “سن بئله دوشونمورسن؟” او، مکتب ایللرینین دانس قوناقلیقلاریندا اوتانجاق دایانان بیر قیزا اوخشاییردی کی، گؤزله ییردی بیر یاراشیقلی آدام گلیب اونو اؤزنه قایتارسین.
جئرمیدئییر، “جیدی دئمیرسن،”
“کوریننین حالی یاخشی اولانا قدر بیر مودت بیزیمله یاشایاجاق.” من دئییرم.
بو آندا جئرمیرنگی قیزارمیش کیمی، حیرصلی منه ساری دونوب دیله گلیر. “حالی یاخشی اولاناجان؟” او، ایسته ییر اوتاقدان چیخیب، گئتسین، بو آندا کورین اونون قولاغینا ایشاره ائدیر.
” سنین سیرقان وار،” او سوروشور. جئرمیباش ترپدیر، گؤرونور أل آیاغینی ایتیریر. سونرا او علاوه ائدیر، “من کیشیلرین بو داورانیشینا عادت ائده بیلمیرم. حتی یاشلی کیشیلرده. بیلیرم کی، بئله اولمالییام، هرکس کیمی، آمما ندنسه آلینمیر. عادت ائده بیلمیرم.” او، بو سؤزلرله چالیشیر، سوکوتا سون وئرسین. “هئچ کیم منه دئمهدی کی، سن بئله بیر گؤزل اوغلان اولموسان. من بیر آز گئری قالمیش آدامام. سن او سیرغالارلا غریبه گؤرونورسن.”
” کورین!” آنام، مطبخده دیوارا سویکنمیش حالدا اوجادان دئییر، “سن بو سؤزو دئمه، هئچ کیم بئله دئمیر.”
او، اوتاناجاق دئییر، “بئله دیر. ” هئچ کیم من دئیینلری دئمز. بو منیم سوقوطومو گؤستریر.”
“بیر شئی دئییل.” جئرمیدئییر. “آخی من عجیب غریب بیر آدامام. من باشدان آیاغا بیر قوللوقچویام. ایندی ده بو غریبه آدام یوخارییا گئدیر. خداحافیظ.”
او،های کوی یولا سالاراق بیزدن اوزاقلاشدی. بیر آز واخت وئریرم اوتاغیندا اوتوروب اؤزونه گلسین، سونرا دانیشماق اونون یانینا قالخیرام.
“هر حالدا،” لوسی دئییر، ” بئله لرینه گئی دئییرلر. عجیبه-غریبه بیریسی اولاندا ئوییه بیلرسن کی، عجیبسن.”
” اونلارینهامیسینین معناسی بیردیر، بئله دئییل می؟ او سؤزلرینهامیسی؟” کورین سوروشو، و چالیشیر اؤزو کولومسه لی گؤرونسون. آرزو ائدیرم، او، آرتیق دانیشماقدان أل چکسین.
” دئمک، ماراقلیسی بودور کی،” آستیرید بیردن بیره اؤزونو بیزه دؤندریب، دئییر،” نییه جئرمیگئی اولماغی بیلدیرمک ایسته ییر، حالبوکی هر شئی بونون ترسینی گؤستریر، کورین، بیلیرم کی، سن بونو بیلمزسن.”
” یوخ، بیلمیرم،” کورین جاوابیندا دئییر.
” آلیسا حاققیندا اونا دئه،” لوسی آناسینا دئییر. “بالا پرنسئس خانیمدان؟ جهرایی رنگلی جورابلاردان؟ مئدالیون؟ مرحمت کارخانه سی؟”
” یوخ، ائله صؤحبتلره گیریشمک لازیم دئییل،” آستیرید دئییر.
” یاخشی کی، قیزی بویلو ائله مهدی،” من علاوه ائدیرم، “یاردیم اوچون دئییرم. اونلار قوروجودان ایستیفاده ائتدیرلر.”
“ بو ایشی گؤره بیلردی،” لوسی غرورلا دئییر، “چالیشسایدی، اولاردی.”
” دخلی اولمایان صوحیتی باشلامیشیق،” آستیرید دئییر،”کورین، سن چوخ یورغون اولمالیسان.هامیمیز سنی گؤرمکدن تعجوبلنمیشیک، شک ائتمیرم کی، سن بونو بیلیرسن. بلکه سنه بیر ایستکان سو گتیریم. اومایا آج اولاسان؟ سوسوز، نئجه؟ سالمون بالیغیمیز، ایندی حاضیر اولار، اونداهامیمیز أیلشیب اونو یئیه ریک. کاشکی بیزه بیر بالاجا سؤز گؤندرردین. بیز سنین خبرلرینه قولاق آساریق!” آستیرید چالیشیر گولومسه سین.
“منده هئچ بیر خبر یوخدور،” کورین دئییر، ” یانی، دئمک ایسته ییرم کی، هر شئی خبردیر، منیم اوچون هرشئی خبردیر. نه خبر دئییل کی،؟ بو تمیز، پاریلدایان مطبخ خبردیر! و لوسی: سن منه أن تازه خبرسن.” او،هامیمیزا گؤز گزدیریر، بیر بیر. ” آه، منه اؤره ییز یانمالیدیر،” او، دئییر، و سونرا آغلاماغا باشلاییر، و اوندا قادینلارینهامیسی اونا یاخینلاشیرلار.
****
یوخاریا گئدیب، جئرمینین قاپیسینی دویورم. او، دئمیر “گیرین،” من هرحالدا ایچری گیریرم. اوتاغیندان سیزه دانیشماغی بوراخیرام. او، یاتاغیندا اوزانیب، گؤزلری ده باغلیدیر. باشماقلارینی چیخاردیب، و یئکه آیاقلارینی یاتاغینین آخیرینه دایاییب، آغ جورابلار گئییب، أللرینی اؤزونه قویوب، گؤزلرینی گیزله دیبدیر. من تعجبلی درجه ده اوغلوما فخر ائدیرم. اونو چوخ سئویرم، آمما بونو گیزلتمه لییم.
“جئرمی،” دئییرم، “مومکونسه، آشاغییا ائنمه لیسن.”
“باجارمیرام.”
” نیه باجارمیسان؟”
“آخی، بو دوز دئییل. او، دوز دئمیر. یانی، او دلیلره اخشاییر. و من … گرگ اونو سئویم، یا بونون کیمیبیر شوی؟ چونکی، واختی ایله او منیم آنام ایدی؟ لعنته گلسین.”
“سنه بیر شئی دئمک ایسته ییرم،” من دئییرم، ” آما بیلمیرم، نه دئییم.”
“آتا، خواهیش ائدیرم. او عاقیللی شئیلردن أل چک، اولار؟ من عاقیلدان ایرنیرم. من او لعنته گلمیشدن ایرنیرم.”
“یاخشی،” دئییرم، ” سن خوشبختین بیریسن. منیم بئله بختیم اولماییبدیر.”
” یاخشی کی، بئله دیر. اولار میآییری شئیدن دانیشاق؟ یوخ، بیلیرم: بلکه هئچ دانیشمایاق.”
سونرا بیر-ایکی دقیقه دانیشمیریق. اوندا جئرمیدئییر، “بو چوخ دا پیس دئییل.”
“نه؟”
” آنانینگلمه سی و دلیلر کیمیداورانماسی. چوخ دا پیس اولمادی. دئمک ایسته ییرم کی، بیلیرسن نئجه من ایندی دونیا جغرافیاسی ایله ماراقلانیرام؟”
” هـه – هــن .”
” و، دونیا جغرافیاسیندا، مسئله بئله دئییل کی، اولگه لرهاردا یئرلشیرلر، بلکه آداملار اورالاردا نه ائدیرلر، سن کی بیلیرسن؟ دئمک، بیر اولگه نی، میثال اوچون پاراگوئه نی فرض ائدک. سن بیلیرسن پاراگوئههارادا یئرلشیر، دوزنو سؤیله.”
باشیمیترپدیرم. أصلینده بیلمیرم او،هاردا یئرلشیر. بولیوینین یاخینلیغیندا؟
“پس” – بورادا او آیاغا قالخیر، ” پس یاخشی. پاراگوئه، بو اولگه جنوبی آمئریکانین مرکزینده دیر، و اونلارینهامیسی دا ایسپان دیلینده دانیشمیر، بلکه سیوکس کیمیغریبه بیر هیندو دیلینده دانیشیرلار، جنوبی آمئریکادا بو ایستیثنادیر، آنجاق شرایطه گؤره اورانین وضعیتی ده همیشه خوش دئییل. بلکه، ایندی بیرآز خوش اولا. آمما بیزیم کیتابیمیز نه دئییر؟ دئییر کی، اورادا اونلار حئزبلری ایشکنجه آلتینا توتورلار. بیر دفعه. اورادا، ایشکنجه وئرنلر سرخوش اولاندا سایماغی اون بیره قدر آرتیریرلار. شیلیده ده بو ایشی گؤردولر. و آرژانتینده. آداملارین دیرناخلارینی چکیر، برقی شوک و بئله شئیلر. من بونلاری اوخوموشام. من بونلار حاققیندا بیلیرم . ایشکنجه. کوبا دا اولدوغو کیمی، اوروپانین اورتا چاغلاریندا؟ روسیه ده. اونلاری سنی مفتیلدن آسیب، سنی جیزلاییرلار. سنین ده بدنین الکتریک ماساسیندا رقص ائدیر. آجینین نهایتی. هن، بو ایشکنجه لر قارشیسیندا، بو کی، بیر شئی دئییل.” او، دوشیه سؤیگنیر. گؤزلرینی باغلاییر. ” منیم آنام بیردن تاپیلیر، او دا دلیسی؟ بو کی، بیر شئی دئییل. ایکشنجه تاختاسی دئییل .
منیم گؤزلریمه دیک باخیب، منه بئله کونفرانس وئریر.
من آشاغی ائنیب، بئش نفرلیک ناهاریمیزی یئییریک. جئرمیبیزه قاتیلمیر. آخشام یاتاقد اوزانیب، قارنلیغدا تاواندان ساللانان پنکه یه باخیرام کی، آستیرید ایله من راضیلاشیریق من کورینه بیر بابت ائو تاپیب، حالی اؤز یئرینه گلینجه اورادا توپلادیم.
****
جئرمیصاباح سحر ده قلیانالتی اوچون بیزه قاتیلمادی، پنجردن ائشییه باخاندا گؤردوم دوچرخه سی یئرینده دئییل. بو واخت منیم تعجب ائتدییم بیر حالدا کورین سحر ایشیغیندا تاپیلدی، و شکایت ائتمدن بیلدیردی کی، گئجه نی یاخشی یاتیبدیر. منیم أولکی آروادیم بوتون گونی نه ایش ایله مشغول اولاجاق؟ آنام دئییر کی؛ هله لیک او کورین گؤزموغایت اولاجاق. بلکه، یورومک اوچون گئتدیلر، و آنام مسیح حاققیندا دانیشاجاق کی، نئجه او گینه گلیب بیزی یولا گتیرجک. جئرمیده کی، همیشه لیک بئله قالمایاجاق. لوسی منیم اوزومدن اؤپوب، مدرسه ماشینینا مینیر. گؤرونور او، باش وئرن أحوالاتدان تأثیر گؤتورمه ییبدیر، آنجاق اونون اوچون کی، کورین اونون آناسی دئییل، و او گؤزله ییر کی، هر شئی اؤز أوولکی یئرینه دؤنسون.
ناهاردان سونرا، ساعات دؤرده یاخین گاراژدا بیر موتور ناسوسونا سیفاریش حاضیرلایاندا جئرمیدوچرخه سی ایله ایچری گیریر. او یان-یؤریه باخیر و راضی بیر حالدا بورنونو چکیر. پارچالار بؤلومونده تورموز یاغ قوطوسونو آختاریز. ایشچیلرین یانیندا ایسته میرم منه بیر سؤز دئسین، بونون اوچون اؤزونه باخیب، گولمورم، آنجاق اونو گؤرمکدن سئوینیرم.
” سالام” دئییرم.
“سالام،” او جاواب قایتاریر. باشیندان کاسکئتینی گؤتورور و ساچلارینی تومارلاییر. آدامیهیجانا گتیرندیر: بونا گؤره ده قیزلار اونا عاشیق اولورلار.
ألیمده کی قلمیکنارا قویورام. ایکیمیز موشتریلر بؤلمه سینه گئچیریک، کونجده اولان ایکی پلاستیک صندلیده أیله شیریک، یانیمیزدا بیز میزین اوستونده کاسموپولیتن و فیلد اند استیریم ژورنالاری نؤمره لری سپلنیبدیر. جئرمیبیر آن منه گؤز تیکیر، ائله بیل اون سکیز ایل بوندان قاباق کورینی گؤروب، اونونلا سئویشیب ده اونو دونیایا گتیردییمیز اوچون من خاطا ائتمیشم.
“آتا، من گیج اولموشام،” او؛ دئییر،” اونون بورایا گلمه سی منی دوغرودان گیج ائدیبدیر.آنجاق بونو دئییه بیلیرم.”
“بیلیرم،” من دئییرم. “بو،هامیمیز اوچون چتیندیر.”
“او قدر کی، منه چتیندیر، سیزه بئله دئییل. من بوگون ائوه دؤنه بیلمییه جیم.”
“هارایا گده بیلرسن.”
“بیر یئر تاپارام،” او؛ دئییر. “دوستلاریمین یانینا.” دوغردور: اونون چوخ دوستلاری وار کی، اونلارین یانینا گئده بیلر. “دوغروسو، چوخ ایستردیم بورادان داشینام.” بیر آز گؤزله ییر. “آنجاق بو ایشی گؤرمه رم.”
“نه ائتمک ایسته ییرسن؟” سوروشورام. اونا نه عاقیل وئره بیلیرم، نه اوکؤت. یالنیز ماراغیم آرتیبدیر.
“بونون اوچون بوگون مدرسیه گئتدیم؟ آلیسانی تاپدیم. دئمک ایسته ییرم بیزیم کی، قورتاریبدیر، آنجاق هله ده، بیر تهر، دوستوق ائدیریک. بیلیرسن، آنام بیردن بیره تاپیلیر، او لعنته گلمیش، منه ده باخیب، دئییر من گئی ام، و آلیس ده دئییر، “واو،ائی آمما او سنین آناندیر و فیکیر ائدیر کی، سن چوخ یاراشیقلیسان و گئی دئییرسن”، و من گئدیرم، ” کیم آرانی پوخلاییر؟” و اودور، “سن گرگ،” من ده دئییرم،” آخی او، دلیدیر،” و بو واخت آلیسا لامپا گؤرونوشونو توتور و دئییر، “باخ، قوی هر شئیی سنین اوستونه ییخسنلار. بو، بئله سینه یاخشی اولار. “چونکی أیر سنین دوغما آنان بوقدر ماراق دوغان و عجیبدیر،هامیایستر کی، اونو اوخوسون. مثلن: ” بئله فرض ائله،هامیدیققت، منیم آنام تاپیلیبدیر.”
منده بئله بیر حیس دوغولور کی، بو مسأله او و دوستلاری آراسینده بو نئچه ساعاتدا بویوک ایش اولوبدور وهامیاونون نه ائتمه یینه فیکیر اورتایا قویوبدور.
” داها؟” من سوروشورام.
” عجیبه اولماسی، بودور،” او، دئییر، ” منیم دوستلاریمین یاریسی سوروشولار کی، آنانین شخصی بلاگی وار یا یوخ. چونکی ایسته ییرلر اونا باش چکسینلر، لاپ ایندی.”
“بلکه، بلاگ مسأله سینده سن اونا یاردیم ائده سن،” من دئییرم، چالیشیرام توختاقلیق تاپیم. “بلکه، اونا یاردیم ائده سن بیر بلاگ یولا سالا.”
“هن، بو ایشی گؤره بیلرم. آمما،هله بیر نچه گون ده اونا قارشی نیفرت اتمه لییم.” او ساکیت اوتورور. “دوغرودان، هله بیر نچه گون ده اونا قارشی نیفرت اتمه لییم. باشا دوشورم کی، اونون باشیناهاوا گلیبدیر. بونو قاپدیم. آما اونا نیفرت ائتمه لییم کی، بیزه وفادار اولمادی.” او، بیزه سؤزونو ایشلتدی. نقدر ده من آستیریدی سئویرم، او دونن گئجه بو سؤزو ایشلتمه دی.هامیسی سن ایدی: سن بو ایشی گورمه لیسن، سن او ایشی گؤرمه لیسن.
****
نیفرت حیسی بیزیم گوُمانیمیزدان داها دا اوزون سوردو. بو مودتده بیز کورینی روحی خسته لیکلری حکیمینین یانینا آپاردیق کی، اونا لیتییوم تجویز ائله دی. اوللری بیر قدر گؤزه گؤرونن تأثیر گؤسترمدی.
کورین چالیشیر او آشاغیدا و ناهار واختلاریندا گؤزدن ایتسین. من بو ایشینه گؤره اونا کئرئدیت وئریرم. بیلیرم اونا چتیندیر، آخی، بیردن گؤرورسن ناهار واختیندا باشلاییر وحشی حئیوانلاردان دانیشماغا، اونلارین بیر بعضیسی ده خیالیدیر، هئچ کیم بوگونه قدر اوندان بیر سؤز دئمه ییبدیر. اونون بئنینده دایم قوردلار و لئمور میمونلاری جانلانیر، بوتون بو مودتده ده جئرمیمیزینین باشیندا اؤز یئرینده تلاطومده دیر. او مئیلسیز کورینه گؤز تیکیر و یوخاری مرتبیه قاچماقدان و قاپینی مؤحکم باقلاماقدان قاباق خورکلرینی خوپلاییر.
اوچ هفته گئچیر، آرتیق ائوده آب-هاوا یاواش-یاواش دئییشیر، دئیه سن اوزون بیر قوراقلیغدان سونرا آز تضییقلی بیرهاوا سیستئمیگلیب چیخیبدیر. بیرگون آخشام اوستو پیله لردن یوخاری قالخاندا جئرمیو کورینی کؤرورم کی، طتیاره لرین ائنمه ییندن دانیشیرلار. ایکی گوندن سونرا اونو جئرمینین اوتاغیندا گؤرورم، اورادا کامپیوتئرین قاباغیندا اوتورموشدو و جئرمیده آرخاسیندا دایانمیشدی، و ساکیتجه سینه اونا مصلحت وئریردی. سوروشمادان بیلیرم کی، نه باش وئریر، بونا گؤره ده لوسینین قاپیسینی تاقیلدادیب، اورایا گیریرم. لوسی ائوده نه باش وئرسه،هامیدان قاباق بیلیر. دوزدور کی، او دوعا ائتمه یی خوشلاییر، آنجاق اوندا سوییئت جاسوسلارینین أحوال روحیه سی وار.
” سالام، پرنسیس،” دئییرم. او یاتاقیندا اوزانیب، هری پاتئری اوخویور.
“سالام.” او، دئییر.
“هر شئی اؤز یئرینده دیر؟” سوروشورام.
“هن بئله.” او بیر قولونو چنه سینه دایاییب و باشینی یوخاری ساخلایبدیر. اوتاغینین دیوارلاریندا بیر نئچه اولدوزلارین شکیلی آسلانیبدیر و أطرافا دا چهرایی رنگده قیسا أتک گئیمیش خانیملار سپه لنیبدیر. اوتاغینین تاوانینا اولدوزلار یاپیشدیریلیبدیر، و اونون عومور بویو سئودییی اویونجاق- ائلنور، رفده پارلاق پلاستیک گؤزلری ایله اونا باخیر. لوسی منله دانیشا دانیشا اوخوماغینا داوام ائدیر.
“کورین و جئرمیآراسیندا نه باش وئریر؟ سن بیلیرسن می؟”
“گرگ اونلارین اؤزلریندن سوروشاسان.”
” بو ایش گؤره بیلمه رم.” من دئییرم.
“اوندا،” او، کیتابی کنارا آتیر و منه باخاراق دئییر، ” او کورینه قاچان آنالار ایله یاردیم ائدیر.” او، منیم داورانیشیمیگؤزلرییر، سونرا گؤرنده کی، مندن بیر حرکت یوخدور، او دئییر، “جئرمی، داها اوندان نیفرت ائتمیر. او بئله دوشونور کی، آناسی داها گئتمییه جک.”
” قاچان آنالار أحوالاتی ندیر؟”
” بو اونون بلاگیدیر،” لوسی دئییر، دیک اوتوروب آیاقلارینی اوزادیر. “جئرمیاونا یاردیم ائدیر. بو چوخ پاپولار اولاجاق. مدرسه لریندههامیاونو اوخوماق ایسته ییرلر.”
” نه ؟ نیه؟”
” آتا، سن هئچ قاچماق فیکرینه دوشوبسن می؟”
“یوخ،” دئییرم، “هئچ واخت بئله فیکیر باشیمدا اولماییبدیر.”
” بو چوخ عجیبدیر.،” او، دئییر، “هامیبئله فیکره دوشوبدور.”
****
ایندی کورین شهرده یاشاییر، بیر تک اوتاقلی آپارتماندا. آنام جومه گونلری اورایا گئدیر و اونو ائنجیل کیلاسلارینا آپاریر. دؤولت کورینه علیل لیک آیلیغی وئریر، بیزیم قورخوموز بودور کی، بوگون صاباح بو آیلیغی کسرلر. او، هفته ده بیر ایکی دفعه بیزه گلیر، بیزده ناهار ائدیر.هامیاونا وهاواسینا هوی سالیبدیر، آنجاق آستیرید آرتیق سیگارا آلیشقان اولوبدور(دوزدور من چگندن دئییل) ناهاردان سونرا اؤن چمنلرین اوستونده چکیر، اورتا یاشدا اولان بیر قادین اوجون چوخ جسارتلیدیر.
بیر دؤنه من کورینین بلاگینا باش چکدیم. بیر ایکی گون بوندان قاباق قاچان آنالار صحیفه سینی آچیب، کورین یازانلارینهامیسینی اوخودوم.
حیاتین نئچه فصیللری وار؟ اونون بیر چوخ فصیللری وار، و بونا سیز اوندا دیقت ائدرسیز کی، یولجو قاتاری یالنیش سمتده حرکت ائتسین، اوندا اوقدر سرعتله ایره لی گئدیرسیز کی، صدمه گورمه دن اوندان ائنمک مومکون دئییل. من اؤزومو بو خصوصی ترندن دیشاری آتدیم، و ایللر بویو چوخ جیدی خسارت گؤردوم. کاش بیلردیم، آللاه بیزدن نه ایسته ییر. منجه، او آرتیق مندن بیر شئی گؤزله میر، آمما واختی ایله گؤزله ییردی، بونو اؤزو منه چاتدیریبدیر. بعضی واختلار قاچیرسیز کی، بیر شئیی آرخادا بوراخاسینیز، بعضن ده قاچیرسیز کی، بیر یئره چاتاسینیز. من ایکیسینی ده گؤردوم. یاخشی کی، سونوندا اؤزومو اؤلدورمه دیم. نهایت هیچ کیمیاؤلدورمه دیم.
بونلاری همان شئیلر ایدی کی، من اونون بلاگیندا اوخوماق ایسته ییردیم. ساکیتجه گاراژ یولا دوشدوم، بیر ماءالشعیر آچیب، بیر نئچه سیگار توستوله دیم. فیکیر منی بوروموشدو.
سکیز یاشیم اولاندا سورتمه م ایله شهرین بیر پارکینا گئتدیم. بو همان گون ایدی کی، برک قار یاغمیشدی، بیر نئچه اینچ، آنجاق اورایا چاتاناجان سوروشمه تپه سی بوشالمیشدی، یالنیز بیر نئچه اوشاق سورتمه و سوروشمه تاختالاری ایله اورادا قالمیشدیلار،هامیسی دا سئویندن قیشغیریق سالمیشدیلار. من تپه دن یوخاری قالخیب، اورادان آشاغی سوروشدوم، اوتوز دقیقه دن سونرا، من ده سئوینجدن قیشغیریردیم. او قدر اورادا قالدیم کی، آیاق بارماقلاریم دوندوُ، ائوه دوننده آنام منی وانین ایچینه تپدی. من او قدر سئوینیردیم کی، بارماقلاریمین دونماسی هئچ وئجیمه دئییلدی، آغریسی دا یوخ ایدی. یالنیز آجیشیردی. من اوگونلری هئچ یادیمدا ساخلامامیشام- سیز ده حتمن بئله شاد گونلرینیز خاطیرلامیرسیز- آمما من خاطیرلادیرام. بو چوخ گولوندور، شادلیقیق یاشانان حیسی. من سیگارئتمیقورتاریب و سیگار کؤتویونو، بوش آبجوقوطولاری ایله زیبیل قابینا آتیرام.
آستیریدین سسی قولاغیما چاتیر،. “وئس؟” او،دئییر. “وئس؟هاراداسان؟”
” بورادایام،” گاراژدان باغیریرام.
“شکریم، بورا گلسن آ،” او، منه دئییر، “شان واختیدیر.”
آیاغا قالخیب ائوه گئچیرم، اوراداهامیمنی گؤزله ییر.
سون
ایضاح:
آلتمیش بئش یاشیندا، حاضیردا مینئسوتا دانیشگاهیندا تدریس ائدن، چارلز باکستر آمئریکانین أن تانینمیش یازیچیلاریندا بیریدیر. او، بیرینجی ایشیق (۱۹۸۷)، کؤلگه اویونو (۱۹۹۳)، سئوگینین بایرامی(۲۰۰۰)، سائول و پاتسی (۲۰۰۳)، روح اوغروسو (۲۰۰۸) رومانلاری و دونیانینهارمونیاسی (۱۹۸۴)، ساغلام شبکه یولو یاله (۱۹۸۵)، گریفون (۱۹۸۵)، غریبه بیر قوهوم (۱۹۹۰)، اینانانلار (۱۹۹۷)، سنه بیر شئی دئمک ایستهییرم (۲۰۱۵) کیچیک حئکایه توپولو و اوچ شعیر کیتابی – خیالی رسم أثرلری (۱۹۸۹)، جنوبی داکوتانین بلدچی کیتابی (۱۹۷۴)، بالاجا سوسمار (۱۹۷۰) مولیفیدیر. او، هم ده آمئریکانین National Book Awards أن یاخشی “کیچیک حئکایه” یازاری، میشیگان موللیفلر جایزهسی و بیر نئچه جایزهیه لایق گؤرونوبدور. اونون اوسلوبو گوندلیک حیات و اینسان پرابلئملریدیر. اونو اوخویارکن، أدبیاتین اصیل معناسی و دهییرینی باشا دوشمک اولار. سیزه ترجومه اولان یازی اونون سون کیتابیندان سئچیلیبدیر.
There`s something I want you to do (short stories)
www.charlesbaxter.com
صداقت / چارلز باکستئر- چئویرن: دوقتور فیروز رفاهی
هرنقدر کی، اونو سئویرم، بیر او قدر ده آستیریدی دانلاییرام. آستیرید آروادیمین – کورینین بئینینه یئریتدی کی، شادلیغی ألده ائتمهیین یئگانه یولو منی ترک ائتمکدیر. چوخ ساده گؤرونوردو. “او آدامیبوراخ، او قاپیدان چیخ گئت، شادلیغی ألده ائدرسن، اوندا سربست اولارسان.” شادلیغی ألده ائت. ایندی، بو بیر سؤز بیرلشمهسیدیر. فورد ماشینی ایچینده آمئریکا یوللاریندا، آزادلیغا دوغرو، او زامانلاردا- بیر نسخه کیمیسؤنولوردو.


text:
قاپلان اوچ یاشلی باله نی ییدی
اوشبو حادثه یوگاندا ده یوز بیردی
یوگاندا ده ملکه ایلیزابیت ملی پارکیده, بیر قاپلان 3 یاشلی باله نی آلیب قاچیریب ییدی.
قاپلان اوچ یاشلی باله نی ملی پارک نینگ اوزاق بیر جاییده گی درخت لرنینگ تگی گه آلیب کیتدی.
حادثه دن بیر کون کیین ایسه باله نینگ فقط گینه باش سویک لری تاپیلدی خلاص.
باله نینگ باشقه برچه قسم لری نی قاپلان پرچه لب ییگن.
ایندی ایسه مسئول لر اوشبو قاپلان نی قیدیرماقده. خوددی منه شوو مسئول لر, بیر مرته انسان گوشتی ییگن اوشبو حیوان نینگ ینه هم انسان آولش گه حرکت ایتیشی نینگ ممکن ایکن لیگی نی بیلدیررایکن, شوباعث مذکور قاپلان نینگ اوشله نیشی کیره ک ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
آوروپا بیرلیگی ناظیری عمر چلیک، نیویورک تایمزا اعتراض ائتدی
آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپین داها اوّل وئردیگی قرار اساسیندا، تل-آویودکی بوگوک ائلچیلیغی اؤنجهکی گون رسمن قودسه داشیماسی، بؤلگهده شیدّته یول آچدی
آوروپا بیرلیگی ناظیری و باش مذاکرهجی عمر چلیک، نیویورک تایمزدا درج اولونان بیر یازیدا، فیلیسطینلی اعتیراضچیلارا حاقیندا ایشلهدیلن ایفادهلره اعتراض ائتدی.
ناظیر پولاد، رسمی توئیتر حسابیندان ائتدیغی پایلاشیمدا،
نیویورک تایمز چوخ سایدا فیلیسطینلی، اعتراضلار زامانی اؤلدو. دئیه یازیر. چیرکلی بیر دیل بو. حقیقتی اؤرتمک اوچون اویغون. دوغرو دیل: چوخ سایدا فیلیسطینلی ایسرائیل عسگرلری طرفیندن قصداً اؤلدورولوب." ایفادهلرینی ایستیفاده ائتدی.
آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپین داها اوّل وئردیگی قرار اساسیندا، تل-آویودکی بوگوک ائلچیلیغی اؤنجهکی گون رسمن قودسه داشیماسی، بؤلگهده شیدّته یول آچدی.
ایسرائیل عسگرلری، آمریکانین قودسده سفیرلیک آچماسینی اعتراض ائتمک اوچون محاصیره آلتینداکی غزّه سرحدینده کئچیریلن اعتراضلارا قاتیلان فیلیسطینلیلردن 62سینی شهید ائدیب، 2 مین 770دن چوخونو یارالاییب.
ایسرائیلین سالدیریسینا آغیر اعتراض گؤسترن تورکیه، شهید فیلیسطینلیلر اوچون 3 گونلوک میللی ماتم قراری آلدی.


text:
آزاد تبریز- هر کسی کو دور ماند از اصل خویش باز چوید روزگار وصل خویشهر چه جلوتر می رویم جوش و خروش مردم اندیشه های خفته را بیدار می کند و نوری فرا روی ره پویان نظر سنج می تاباند. هویت و کیستی انسان در متن زندگی اجتماعی و حیات تاریخی او خود را می نمایاند و نوزائی و رنسانسی نو پدید می آورد. این هویت چون در بطن جامعه زنده است از خس و خاشاک زمان سر بر می آورد و موجودیت خود را عیان می سازد. هویت هر قومی خود را در قوالب ادب شفاهی و نوشتاری نشان می دهد و با اعلام زیستمندی خویش شرمساری کسانی را موجب می گرد که عطر دلاویز زندگی و اندیشه های دیگران را بر نمی تابند. و چه زیبا بیان کرده است که ” ایران، عصاره رنج و لذت، شادی و سوگ، امید ونومیدی، پژمردگی و بالندگی، بیداد و داد، عسرت و عشرت، تسلیم و ستیز و قهر و مهر دو نمود دارد؛ هر دو آفتابی و روشن، ایرانی که در چهار سوی جغرافیای خاک بر گذر تند بادهای مردافکن خانمان سوز روشنائی کش روزان و شبان تیره و روشن از دور جای تاریخ تا کنون ایستاده است؛ مقاوم و دیر پای، گاهی در میان نیل و سند و گاهی میان اروند وهیرمند؛ و ایرانی دیگر، آتشکده ای همیشه جاوید در سینه های مردم دانای روزگار، با انبوه آتشی که نه مرده است و نه خواهد مرد؛ هیمه اش اندیشه و پرتوش خرد و عشق و شعله هایش مهرورزی، انسان دوستی، تیمار خواری از بشریت و اندهگساری آدمیان از هر دست و نژادی”.* بخشی از این کیستی زمردین هویت انسان ایرانی در قالب ادبیاتی زنده است که از عماد الدین نسیمی، فضولی، میرزا فتحعلی آخوند زاده، معجز شبستری تا به شهریار سخن و حیدر بابایه سلام او رسیده است. هویتی که زبان و آثار منثور و منظوم گویای ثبات و استواری مردمی است که در جغرافیای این خاک زیسته و تلاش کرده که آن را از گزند ها حفظ کند. سخن از زبان مردم آذربایجان و ارتباط آن زبان با هویت هر قومی است که در زیر می آید.
ملی کیملیک، کوتلوی وارلیق ، تاریخی هویت(به زبان ترکی آذربایجانی)
ملی کیملیک هر توپلومون تاریخی هویتیندن قایناقلانیر. ملی کیملیک هر میلتین وارلیغینی دونیا مدنییت تاریخینده گوستریر. ملی کیملیگین کامپوننتللاری هر میلتین تاریخی حیاتیندا اوز خصیصه لرین ناخیشلاییر .بو خصیصه لر آنتروپولوژی پرنسیپلرینه گوره میلتلری بیر بیریندن آییریر، وا ونلارا اوزل بیر تاریخی وارلیق و یونیک مدنیت باغیشلیر. ویل دورانت دونیا مدنیت تاریخین تالیف ائدنده بو اصله اشاره ائدیر ،او هر میلتین دیلین ان اونملی بیر وارلیق نشانه سی کیمی گورور. بشرییتین وارلیغی بیر باشقا سوزله دئسم، میلیتلرین چئشیتلی دیللریندن معنا قازانیر. بو دیللر اوز حیاتیندا میلتلرین حیات نیشانه لرین داشییر و او دیللرده قالان اثرلر و یاردیجیلیقلار دونیا مدنیتین ایشقلاندیدیر، بو دیللرده اولان زنگین خزینه لر گلن نسیللره بیلگی ویریلر. بو گون دیل اوزه رینده چالیشان عالیملر ، میثال اوچون آذربایجان میلتینین تاریخین، وارلیغین، کوتلوی هویتین آراشدیراندا، بیرینجی قایناق آذربایجان خالقینین ملی کیملیکی یعنی اوندان یادگار قالان یازیلی اثرلره دقت ائدیر.آذربایجانین یازیلی دیلی نین تشککولی تاریخی میلتیمیزین گلوبال دونیادا وارلیغینی ثبوت ائدیر.آیدین دیر کی هر ملتی و یا خود انسانلارین دویغوسونوبیچیملندیرن ، اونلارین حیاتینا آنلام وئرن ، هر مقیاس یا اولچوده اولورسا، هویت کمپلکسیدی. جامعه شناس عالملر انسانی توپلوم لاری آراشدیریب، تدقیقاتلاریندا هویت کونسئپسیاسینی بیر کمپلکس و مرکب فنومن کیمی باخیرلار. انسانین یاشایشی ، داورانیشی، کوتلوی وارلیقی او زامان کونستراکتیو، میوه لی و بارلی بهره لی اولار کی اوز هویت عمانیندا غور ائتسین، اوز دیلداشلاریله ایله قووشوب، یاشام کروانینی آرزی یوللاریندا ایره لی سورسون. آنا دیلی: یازیلی یا شفاهی فورمادا،بوتون آنا دیلده یارادیجیلیقلار، موسیقی ساحه سینده اثرلر و دینی مطبوعات هر میلتین ملی وارلیقی سانیلیر. آنا دیلی مکتبلرده سسلننده بیر بدیعی آتمسفر یارانیر. آنا دیلی غیب اولوناندا ائلاوبانین یورد یووانین سیماسی توتولور، بوغونتو ایچینده قالیر. هویت انسانا آیدینلیق ،دورولوق وباشاری گوجو باغیشلیر. اوز تاریخی هویتینه باغلانان میلت ساغلام بیر حیات کئچیردیب، کوتلوی وارلیقین ایشقیندا ملی غرورلا یاشاییر. بئله بیر خالق اوزو اوزونو یونندیریب، اوغورلار قازانا بیلر.. پسکلولوژیک استاسی باخیمیندان، اوزونو ، اوز وارلیغینی تانییان خالق گوندن گونه گوجلنیب اوغورلا باجاریقلا یاپیب یارادا بیلر.اوز هویت دنیزینده دالغالانان میلت دیگر میلتلر و جمعیتلره داها حورمتله یاناشار. ملی کیملیک و هویت کونوسی مولتی کولتور ئولکه لرده بیر مرکب فنومن حساب اولور.ایراندا ترک دیللی سولاله لر مین ایله یاخین حکومت ائدیبلر ، ایرانین استقلالین محافظت ائدیب، علمی- ادبی ساحه لرده ذیروه لر فتح ائدیبلر. پروفسور دکتر هیئت بو عرصه ده ماراقلی یازیلار یازیب، وارلیق ژورنالیندا بو موضوع چئشیدلی یازیلاردا دارتیشیلبدیر. مولتی کولتور و نئچه دیللی ئولکه لرده که دوندورما سیاستلری، یا آسیمیلاسیون پروژه لری اجرا اولور، قیراقدا قالان میلتلر گئری ساخلانیب و جامعه بیر توپلوم کیمی روحی عرصه لرده بویوک خسته لیکلرله اوز به اوز اولور.
ائله بو موضوعون اهمیتینه گوره هویتی بیر الاهی نعمت گورنلر ده وار. هویت بیر دوغال حق کیمی هر انسانه وئرلیر. یاشاماق حقی، کوتلوی وارلیق حقی. دکتر آیرملو مقدس متنلردن قایناق گئتیریرکن بئله یازیر:” ای انسان بیز سیزی مونث مذکر جینسیندن یاراتدیق، سیزلری شعبه شعبه یا قبیله قبیله کیمی قرار وئیر دق، تا بیر بیریزی یاخشی تانیه سیز.” دئمک هویت بیر دوغال حق کیمی انسانین دوغوموی ایله اونا باغیشلانیر. نه قدر بو حق حورمتله قارشیلانسا،میلتلرین یاشامی دوغال ، نورمال و قارشیلیقلی حورمتله یون تاپار. هویت عام یا جنرال شکلینده انسانلارین انسان اولدوغوندان نشات تاپیر، بو انسانلار میلتلر شکلی تاپیب .آنا دیلدن هویت اوزونه بیچیچیم وئریب قانادلانیر ، اوچور . ملی هویت توپلوملارین آنا دیللری واسیطه سی ایله آلیش وئریشه باشلیر ، جمعیتلری بیر بیرینه باغلالیر، مدنیتی یئنی افقلره سوق وئریر. دئمک هویتین اوزه یی آنا دیل و او دیلده یاتان بوتون زنگین خزینه لر، تاریخلر بویو او دیله یارانان اثرلردیر.کی یئن نسیللره تاپشیریلیر. داها دوغروسو مدنیت یئنی پروسسله دوام ائدیر. ۱۵ نچی عصرده اوروپادا یارانان رنسانس ، دیقتله باخیلسا، هویت اویانیشی، اوز اصلینه قایتماق کامپانیاسی دیر.حیات میلتلره او زامان شیرین، سویملی اولا بیلر، که هیچ بیر انسان اوز ملی کیملیگیندن آرالی دوشمه سین. انسانی بو گون حیرتلره سالان، اوز اوزوندن بیگانه ائدیب،آلیاناسیون ، نیهیلیسمه دچار ائدن ، انسانلارین اوز کیملیکلریندن اوزاقلاشدیرانلاردیرا . دیلچی عالملر بو موضوع حقینده تدقیقات آپاراندا، کولونیالیستی سیاستلره اشاره ائدیب، قیزیل دریلرین بو گونکو استاتوسلارینا گوستریرلر؛ دوندورما و استحاله پروژه لرین اساس دلیل بیلیرلر. مستملکه چیلر اوروپادان امریکا اراضیسینا ایاق قویاندا، بیرینجی ایش که گوردولر، آبوریجینال میلتلرین دیللرین یاساقلاندیردیلار. بو گون او استحاله سیاستلری نتیجه سینده میلیونلار قیزیل دریلی هویتسیز لییه دچار اولوب، بوشلوقدا عومرولرین چورودورلر . بویوک شاعیرلریمیز، نسیمی، فضولی ، شهریار ، دونه- دونه انسانی اوز الاهی کیملیگینه چاغیریبلار.هویت دریاسی هر انسانین اوز فطری وارلیغی حساب اولونور.بورادا ملی کونول یاشایر، حیات لپه لنیر. آنا لایلالاری، آتا اویودلری زنگین میراث کیمی هر نسلی قوجاقلیر.میلتین آمال- آرزولاری، عادت عنعنه لری اولودوغو کیمی آشکار اولور. بو اثرلر و ادبی نشانه لرله میللتلر اوزلرین واوزگه لری تانییر . مدنیت کروانی یولا دوشور.تاریخ صحیفه لری ایزله نیرر، میللتلرین کوتلوی وارلیغنیین اوزه للیی گلن نسیللره تاپشیریلیرآپاردی کونلومو بیر خوش قمر یوز جانفزا دلبرنه دلبر دلبر شاهد، نه شاهد شاهد سرورازلده جانیم ایچینده یازیلدی صورت معنینه معنی معنی صورت نه صورت صورت دفترحسن اوغلو سنه گرجی دوعاچی دیر ولی صادقنه صادق صادق بنده نه بنده بنده چاکرمعلوم اولان بودور که حسن اوغلو اسفراین لی حراسان ترکلریندن اولان شاعیر ۱٣ نجی عصرین سونلاریندا ۱۴ نجی عصرین باشلاریندا بو شعری یازمیش. بو شعر صنعتی آذربایجان تورکلرینین تاریخی وارلیغیندان بیر نشانه دیر.اتنوگرافلار اوز تدقیقاتلاریندا میلتلرین ملی کیملیکلرین آراشدیراندا مولتی لینگوآل یا نئچه دیللی توپلوملار اصلینه تاکید ائدیلر؛ بئله اولکه لرده مختلف کولتور و دیل صاحیبلری بیر چترین آلتیندا یاشاییر. عالیملر ساغلام جامعه لرین اوزه للیکلرین سایاندا، میللتلرین کیملیکلری نین اونملی اساسی اولان، اونلارین دیللرینه تاکید ائدیرلر. دونیا آنا دیلی گونو بو دلیله گوره طرح اولوبدر. ساغلام جامعه ده بوتون میلیتلرین و دیللر صاحبلرینین بیر بیرینین کناریندا، بیر چترین آلتیندا برابر حقوقلا یاشماماقلری ا، او توپلومو گوجلو، او جامیه نی دیری ،ساغلام،باریشیق، و بدیعی آلیش وئریشی داها زنگین لشدیرر. بئله ده یازماق اولور کی ملی کیملیک هر میلتین دیلیندن، تاریخی هویتیندنت ، اراصی سیندان ، کوتلوی وارلیغیندان و حاقلارینا مالک اولماسیندان آسیلی دیر. اونا گوره قلدور سیستملرده قیراغا ایته لنمیش ملتلرین کلی بوتونلوقدا کیملیکلری ازیلیر و دیللری سوسدورولور، اونلارین تاریخی هویتلری اوز آنا توپراقلاریندا دانیلیر. . شاه دورونده، پروفسور جواد هیئت یازارکن” پهلویلرین آشیری شوونیست سیاستی نتیجه سینده آدربایجانین دیلی ائبیاتی دانیلیردی”(۱۱) زامان اوز حوکمونو وئریر ودانیلمیش دوغال حقلرین ایسته یی بو گونکو ایراندا بیر میلی رنسانسین باشلانیشین گوستریر. بو رنسانس میلی کیملیکلرین اویانماسی، تاریخی هویتین دیرچه لیشی ، ملی وارلیغین اونه چیخماسی ودوغال حقلرین ملتلری یونلندیرمه سیدیر. ائله وارلیق ژورنالی بو سوزون بیر اورنه ییدیرساغلام توپلوملاردا هئچ میلیتین کیملیکی، که الاهی بیر عطیه حساب اولونور، دانیلا بیلمز. تاریخی هویت بیر چیراغ کیمی ایشیق ساچار ، ظلمتین قارانلیق گوشه لرینه نور سپه لر. تاپدالانمیش انسانلارا کوتلوی وارلیق حقی تانییارتاریخی هویت میلی کیملیگی اوزونده داشییب ، میلتین وارلیغیندان ،کئچمیشینین معلومات وئریر. نه قدر یازیلی ادبیات و مکتوب مستندات الده ائدیلسه، میلتین کئچمیشیندن وحیات بیچیمیندن داها آیدین دنیشماق اولار. بو گون آذربایجان میلتی نین تاریخی هویتی گوندن گونه آیدینلاشیر، اونون کیملیک خصیصه لری عالیملر طرفیندن آراشدیریلیر، قید ائتدیکیم تاریخی هویت اونا گوره قالیجی و دیشمز بیر جصیصه دیر کی هر میلتین روحونی اوخشایر.بو دانیلماز وارلیق سیجیل یا کیملیک کیمی هر زامان دورور. رنسانس یا میلی اویانیش بوردان منشا تاپیر.آذربایحان تورکلری “خالقیمیزین یاریسینا یاخین بیر کوتله سینی تشکیل وئریب”، سونرا دکتر هیئت تاریخی هویتیمیزی بئله قیمتلندیریر” آذربایجان تورکلری مین ایل ایران تاریخینده حکومت ائدیب و ایران استقلالی یولوندا جانلاریندان کئچیبلر”.(عینی منبع) بئیله تاریخی هویته مالک اولان بیر میلیت ایللر بویو اوز اساس کیملیگی، یعنی آنا دیلیندن محروم اولموشدر. تاریخ بویو دویوشلر، قان تو.کمه لر، هجمه لر و اشغالچیلیک بو حقیقتی ثبوت ائدیر که هر نه قدر بیر چترین آلتیندا یاشایان میلیتلر اوز هویتینه مالک اولوب، الاهی و فطری حقلرینه نائل اولدوسا، او توپلوم بیر هارمونیک حال تاپیب، توققوشمالاردان اوزاق قالاجاقدیر. ائله بو حساس نکته یه واقف اولان مستملکه چیلر و اشغال چیلار چالیشیبلا میلیتلرین آراسیندا واهی اختلافلار یارادیب، مئیدانی قیزدیریب، اونلاری بیر بیرینین قارشیسندا قویسونلار. بوتون تاریخ بو ادعانی ثبوت ائدیر.ملی کیملیکدن سوز آچیلدی. دیلجی عالیملردن دانیشلدی. آنا دیلی هر میلتین تاریخین و هویتین داشیان بیر فاکت کیمی گوستریلدی، بوردا آذربایجان یازیلی دیلی نین تشکولی حقینده، پروفسور غ. کاظیمزاده نین یازیسیندان بولوملر……
یازیلی ادبی دیلین تشکولی
۱۱-۱۲ نجی عصرلرده آذربایجانین ادبی دیلین تشکولونی شرط لندیرن عامیللر
جسور سرکرده و بویوک دولت خادیمی بابکین ۲۰ ایللیک مبارزه سی مغلوبیتله نتیجه لنسه ده، معنوی جهتدن غلبه چالان خرمیلر خلافته گوجلوضربه ووردولار و اونوسارسیتدیلار. ۹نجی عصرده خلافتین آسیلیلیغیندا اولان اولکه لرده آزادلیق مبارزه سی گوجلندی. آذربایجاندا، ایراندا، سوریه ده آورتا اسیادا یئرلی فئودال دولتلری یارانماقا باشلادی.آذربایجان اراضیلرینده بیر بیرینین آردینجا مئیدانا چیخان شیروان شاهلار، سدادیلار، ساچیلر، یالاریلر رواددیلر دولتلری بئله فئودال دولتلریندیدی.شیروان مزیدیلر دولتلری نین (٨۶۱-۱۱۰٨) اراضیلری شیمالدا دربند و سامور چایی، غربیده گورچای و شکی، شرقده خزر دنیزی ایله حدودلانیردی. جنوبدا اساس سرحد کور چایی اتولسادا، بعضا اراضیلر آرازا قدر اوزانیردی. پایتختی اردبیل شهری اولان ساچیلر دولتی نین (٨٨۹-۹۴۲) اراضیلری آذربایجانی و ارمنیه نی احاطه ائدیردی. اونوجی عصرین اورتالاریندا مرکزی گنجه شهری اولماقلا سدادیلر دولتی (۹۷۱-۱۰٨٨) یارانمیشدی.
بونلاردان علاوه، تاریخ کتابلاریمیزدا سدادیلر(۹۴۲-۹٨۱) و رواددیلر (۹٨۱-۱۰۶۵) حققینده ده مستقل دولتلر کیمی معلومات وئیریلیر. لاکین بونلار اصلینده ساچیلر دولتی اراضیسندا سولاله دئیشیکلیی ایله دولتین دوامی ایدی و بوله لیکله ، داها خیردا فئودالیکلاری نظره آلماساق، آذربایجان اراصیسندا شیروانشاهلار، ساچیلار (سالارسلر، روادیلر) و سدادیلر دولتلری یارانمیشدی.۱۱نجی عصرین سونو، ۱۲نجی عصرین اولینده، سلجوقلارین گلیشی ایله بو دولتلرین وارلیقینا سون قویولدو. اونلارین سقوطو دال به دال ۴٣ ایلین مدتینده اولموشدور.۱۱ نجی عصرین اورتالاریندا اوغوزلاردان عبارت اولان سلجوق تورکلری خزرین جنوبی ایله حرکت اوده رک، تورکستاندان آرالیق دنیزینه، دربندن فارس کورفزینه قدر بویوک بیر اراضیده قدرتلی سلجوق دولتی (۱۰٣٨-۱۱۵۷) یاراتدیلار. سلجوقلار ۱۰۵۵ ایلده حلافتین پایتختی بغدادی ایشغال ائده رک سیاسی حاکمیتی اله آلدیلار. لکن جمی ۱۱۹ ایل دوروش گتیرن سلجوق امپریاسی دا عمرونو باشا ووراراق، اوز یئرینی آذربایجان آتابیک لر دولتینه (۱۱٣۶-۱۲۲۵) وئرمه لی اولدو.آتابیکلر دورونده شیروان اوز مستقل لیگینی ساخلاماقا، قوروماقا چالیشمیش، آرران و بوتون جنوب توپراقلاری آتابیکرین اداره سی آلتیندا اولموشدور. قیزیل ارسلان ۱۱۹۰ نجی ایله سلجوق سولطانی سلطان طغرولون حاکمیتینه سون قویماقلا آذربایجانین تام مستقل لیگینه نائل اولموشدور.نظردن کئچیردیکیمیز دوره ده آذربایجانین اجتماعی سیسی وضعیتی بئلیدی. ساجوقلار فئودال دولتلرینی لغو اوتدیکدن سونرا آذربایجانین شمالی ایله جنوبی عینی مرکزدن اداره اولونوردی. آتا بیکلر دورونده بو بیرلیک، داها دا محکملندیریلمیشدی و بئله لیکله مونقول اسغال عره فه سینده جنوبلا شمال بیرلیکده ایدی.ابن ال اثیر (۱۱۶۵-۱۲٣۴( “الاکمل التاریخ (مکمل تاریخ( اثرینده گوستریر کی، تبریزین اصل حاکمی اوزبا بن پهلوان.. *فعلیتسیز* بیر امیرایدی. آذربایجان و اران تمامیله اونون اختیاریندایدی.(۵-۱۴٣(اوغوزاارین ۱۱ نجی عصرین اوللرینده اون آسیایا آخینی سرکرده سلجوقون آدیلا باغلیدیر. ۱۰ نجی عصرین اورتالاریندا اویغور آسیلیلیغیندان خلاص اولان اوغوزلارین قاراچوق داغیندان خزره قدر بویوک بیر اراضیده تاراتدیقلاری دولته یابقو(حکمدار) دولتی دئیلیردی. ۱۰ نجی عصرین سونلاریندا قیبچاقلارین باشقینی یابقو دولتینه سون قویدو. سلجوق یابقونون یانیندا سرکرده ایدی (سوباشی)او، یابقودان آیریلیب سیردریا اطافیندا مسکن سالمیش، اطرافینا یغیلان ٣۰ طایفه اونون آدیلا سلجوقلار آدلانمیشدیر. سلجوقون نوه سی طغرولون زمانیندا (۱۰٣٨-۱۰۶٣) سلجوقلار داها دا گوجلنمیش، ایرانی، زاقافقازیانی، عراقی، سوریه نی، آنادولونی اشغال ائده رک قدرتلی بیر سلجوق دولتی یاراتمیشلار.(۷و٣۲(یالنیش کونسئپسیانین یالنیشلیغی سلجوقلارین بو حرکاتی،بو گلیشی لیله باغلیدیر.ادعا ائدیرلر کی، یئرلی”ایران دیلی” اهالی اوغوزلارین محض بو گلیشی ایله اوز دیللرینی ایتیرمیش و ترکلشمیشدر؛ آدربایجاندا ترک منشالی دیلین تاریخی سلجوقلارلا باشلانیر، مونقوللاریم گلیشی ترکلشمه پروسسینی گوجلندیرمیشدر و سائره.بو جور ملاحظه آذربایچان خالقینین اوتنیک انکشاف تاریخینی غیر- علمی شکیلده ایضاح ائتککله، هم ده سلجوقلارین رولونو حدسیز درجه ده شیشیدمیش اولور.سلجوقلارین آذربایجانا اساسلی گلیشی ۱۱-نجی عصرین ۵۰-نجی ایللرینده ساجوق دولتی نین باشچیلاریندان سلطان طغرولون زمانینا تصادف اولور. طغرول آذربایجانا گلن کیمی شددادی حاکیمی شاویر و روادی جاکمی وحسودان خراج وئرمکله اولکه لرینی محاربه دن خلاص اویر. طغرل در حال ارمنییه یه حرکت ائدیر. اورانی اشغال ائتدیکدن سونرا بغدادا یونه لیب ۱۰۵۵- نجی ایلده خلافتین پایتختینی توتور و سیاسی جاکمیتی اوز الینه آلیر. اونون آردینجا حامییته کئچن قارداشی اوغلو آلپ ارسلان (۱۰۷۲-۱۰۶٣) شددایلر و شیروانشاهلاریدا *وصلا* آسیلیلیغی ایله اداره ائدیر.، عصیانلاری یاتیرماقلا مشغول اولور. ارمنستان و گورجستان اشغالی ایله مشغول اولور؛ ۱۰۷۱- نجی ایلده ملاذ گرد شهر ی یاخینلیغیندا بیزانس اردولاری ایله محاربه آپاریر و غالب گلیر، کیچیک آسیانین خیلی حیصه سینی اله کئچیریر.آلپ ارسلا نین اوغلو ملک شاه (۱۰۷۲-۱۰۹۲) شدادیلرین جاکمیتینه سون قویور، شیرواندان گوجلو خراج آلیر و باشقا اراضیلرده اشغالچیلیق ماحاریه لری آپاریر. ملک شاهین اوغلانلارینین(بورکی یاریخ-محمد-سلطان سنجر) وقتینده ساجوق امپریاسی بیر نئچه یئره پارچالانیر، تنزل ائدیر و محو اولور.بو قیسا اجمالدان گوروندویو کیمی، سلجو.قلار باشلیجا اولاراق؛ اردو شکلیندیدیلر، و بیر یئرده مسکن سالیب اوتورموردولار. دائم اشغالچیلیق محاربه لری آپاریب، یئرلی عصیانلاری یاتیرماقلا مشغول اولوردولار. اونلار نه قدر ایدیلر کی، بوتون جنوتی قفقازی، آذربایجان، اران اراضیلرینه تورکلشدیریر دیلر. ۱۱۹ ایل عمور سورن بو امپریا ئیرلی اهالی نین دیلی نی نه جور دئیشه بیاردی؟ دوغرودور، بو اراضیلرده تورک دیلی نین اوستون موقعیه یوکسلمه سینده، قول – قاناد آچماسیندا سلجوقلارین معنوی رولو اولموشدور. لکن آذربایجان تورک دیلینین فورمالاشماسی اونلارین خیدمتی ایله باغلی دگیلدیر. آذربایچاندا تورک دیلی نین تاریخین وراقلایا- وراقلایا گوردوخ کی تورکلر آذربایحانین ان قدیم و ازلی ساکینلریدیر. آذربایجان تورک دیلی نین تشککولونو سلجوقلارین بوینونا باغلاماقلا بو دیلین اوندان اول کی ۴ مین ایللیک انکیشاف یولونون اوزرینه قارا پرده چکمک اولماز، معناسیز صحبتدیر و تاریخچیلر اوزلری ده آرتیق حقیقتی درک ائتمک و سویله مک اقتیداریندادیرلار.”اوغوزلارین منبعهلرینده قید ائدیلمیش ۲۴ طایفاسیندان بعضیلرینین (افشار، بایاندر، بیک دیلی کایی، بایات، ایمور، چپنی، خلج و بقیه)آدلارینی عکس ائتدیرن توپونیملار آذربایجانین هر ایکی حیصه سینده واردیر. لاکن اونلار گلدیکده آذربایجان خالقی و اونون تورک دیلی واریدی. سلجوق اوغوزلاری آذربایجان خالقی نین ائتنوژنسینده حل ائدیجی یول اوینامامشلار . بو یول اونلاردان قاباق کی یئرلی تورک ائتنوسلارینا مخصوصدور.(۲۰۵-۱۱)سلجوق دولتی داخلینده اولدوغو کیمی، آتا بیکلرین حاکمیتی ایللرینده ده)۱۲۲۵-۱۱٣۶) آذربایجان و اران بیرلیکدیدی. اصلینده، ماکادونیالی اسکندرین، پارفیا دولتی نین، ساسانیلرین، عرب خیلافتینین ، سلجوقلارین و اتایسکلرین اداره سی آلتیندا اران و آذربایجان اراضیلری دائم بیر اولموش، آز مدت عرضینده دوام ائدن کیچیک و نسبی فئودال دولتلرینی نظره آلماساق، بیر بیریندن آیری دوشمه میش و یازیلی ادبی دیل تام تشککول تاپانا قدر بویوک بیر دوره ده بیرگه حیات یولو کئچمیشلر. اقتصاذی، سیاسی و مدنی ساحه ده ملی بیرلیک یارانمیش، بیر بیرینی جذب ائدن ایکی پیک کیمی ائنشلی یوخوشلو یوللار کئچرک، ۲۵۰۰ ایل اول بیر بیرینه قوشموش، مین ایلیکلری بیرلیکده یولا سالمیشلار. تورک خالقی اوز ترکیبینده کی تات لاری، تالیشلاری، کوردلری، لزگیلری و باشقا قافقاز و ایران دیللی خالقلاری اوز دوغمالاری سایمیش، دائم اونلارلا بو یئرین دوغما ائولادلاری کیمی داورانمیشلار.بیر مین ایللیین بیرینجی یاریسندا بوتون تاریخی پروسس آذربایجان خالقی نین و اونون دیلی نین تشککولونو باشا چاتدیرمیشدیر. سونرا کی ۵۰۰ ایلیک دور شیفاهی و یازیلی ادبی دیلین تشگگولی و جیلالانماسی دورودور.بونو اجتماعی سیاسی قورولوش، اراضی و اقتصادی حیات بیرلیکی، دین و دیل بیرلیکی، ائتنیک بیرلیکله یاتاشی، باشقا عامللری شرصلندیریردیر.تورک دیلی گئنیش اراضیده یایلمیشدی، اون آسیانین بویوک بیر حیصه سینی، جنوبی قفقازی؛ آنادولونون شرق ایالتلرینی احاطه ائدیردی.ا. دمیرچی زاده سرحدلرینی داها دقیف تصویر ائتمیشدیر.” بو دورده ( ۹-۱٣ عصرلر آراسی) حتی دربند- تهران- بغداد و شرقی آنادولو دائره سینده عمومی لشمیش حاله ایشله دیلن دیل، دئمک اولار کی، واحد ترک—آذربایجان دیلی ایدی.(۷٣-٨)أ. دمیرچی زاده آذربایجان شفاهی ادبی دیلی نین تشککولون. بیر قدر سونراکی دوره عائد ائده رک یازیر:” بئله لیکله، آیدین اولور کی، آذربایجان ادبی دیلی نین شیفاهی قولو یازیلی قولوندان اول، تقریبا ٨-۱۰ نجی عصرلرده فورمالاشمیش در”.۷۵-٨)اگر تاریخی فاکتلار آذربایجان خالقی نین تشککولونو ۵-٣ نجی عصرلره عائد ائدرسه، اونون شیفاهی قولونون تشککولو ده بو دورره دن باشلانمیشدی.۵ نجی عصردن ٨ نجی عصره قدر کی ٣۰۰ ایللیک دوری بیر بوشلوق کیمی تصور ائتمک غیر ممکوندیر. عکسینه، ۶-٨ نجی عصرلر آذربایجان شفاهی ادبی دیلی نین ان ایتنسیف انکشاف دورو سایلا بیلر. گلجکده الده ائدیله جک فاکتلار گوشترجکدیر کی، حتی بو دورون اورتالاری ( آلبانیا تاریخی نین یاراندیغی دور) یازیلی ادبیاتین طبیعی نمونه لرینین یاراندیغی دور اولموشدر. بونو م. محمودوفون ۱۲- ۷ نجی عصرلرین عرب دیللی آذربایجان شاعیر و ادبیات شناسلاری نین تدقیقیندن آلدیغی تاثرات اساسیندال ا. دمیرچی زاده نین اوز سوزلری ده تصدیق ائدیر. “دئمک اولار کی آذربایجانلیلار آرایندان چیخان و اوز دورونه گوره مکمل تحصیل آلمیش اولان خصوصی ضیالیلار طبقه سی ۱۱-٨ نجی عصرلرده آرتیق تشککول تاپمیش، عربجه، فارسجا ، حتی تورکی دیلده آدربایجانجا یازان شاعیر و عالملرده یئتیشمیشدی(۷۹-٨)ب. عمومیلشمیش حالدا دئمک اولار کی ٨-۶ عصرلر آراسیندا تام تشکول تاتپان آذربایجان شفاهی ادبی دیلی ۱٣-۹ نجی عصرلرده یازیلی ادبی دیل کیمی تشکولونو با شا چاتدرمیشدیر. بیز عنعنه نین تاثیری ایله بیر قدر او طرفه گئدرک بوله بیر فیکیر سویله سک ده یازیلی و شفاهی ادبی دیلین بو جور سرحدلنمه سینی داخیلا ناراحاتلیغلا قبول اودیریک. ف”ده ده قورقودون” ۱٣۰۰ ایلیینی بین الخلق مقیاسدا قید ائندیک. عالیملریمیز و بو داستانلارا شریک چیخماق ایسته ینلر اونون تاریخی نین داها داها قدیم اولدوغونو قید ائدیلر( ترکمنلر ۱۵۰۰ ایلیینی کئچیرمیشلر). “دده قور قود” ساده بیر اثر اولمایب، سون درجه کامل بیر یارادیجیلیق نمونه سیدیر.دیلیمیزین بوتون فونتیک و بیر قدر اول قید ائتمیشیک کی، بو کتاب ان یوکسک یازیلی ادبیات نمونه لریندن داها یوکسک یازیلی ادبیات نمونه سیدیر.” ده ده قورقود ” کامل ادبی دیل نمونه سیدیر.ت. تدقیقاتچیلار آلبانیا تاریخی کیمی ۷ نجی عصرین قیمتلی بیر عابده سینین آران دیلیندن ارمنی جیه اولوندوغونو قید ائیرلر. بو اثردن آیدین اولور کی، آلبانیانین مکتبی ده وارمیش؛ یاریسیدا، ادبیاتیدا ، ۵ مین اول حکایه لر، ایری پوئمالار، داستانلار یارادان سومرلرین سونراکی نسیللرینین بیزیم بیرینجی مین ایلیین اورتالاریندا ادبی دیلی، بدیعی و علنی ادبیاتی اولدوغونا شوبه ایله یاناشماق تاریخی حقیقته گوز یومماقدیر و جدی قبول ائدیله بیلمز. او باشقا مسئله در کی، قورویا بیلمه میشیک، الیمیزده یوخدور. اولانلاردا آختارمامیش، الده ائده بیلمه میشیک. لکن عینی زاماندا، الیمیزده “ده ده قورقور” کیمی نهنگ و عظمتلی بیر اثر وار. بو اتر ادبی دیلیمیزین اورتا عصر ونظره سی بارده تام تصور یارادر. ٨ –نجی عصردن گلیب چاتان خسن اوغلو غزللری،” داستان احمد حرامی” پوئماسی، ” قارا مجموعه” ” قیسیه یوسف” کیمی اثرلر او قدر طبیعی، سلیس و ادبی اثرلردی کی، هر بیر اوخوجو حس ائده بیلر کی؛ بو اثرلر یاراندیغی عصرین ادبی دیلینین دئیل، نئچه عصر اولدن باشلامیش بویوک یولون سونداکی محصولودور.عرب اشغالی عرفه سینده آذربا یجان خلقینین فورمالاشمیش مختلف ترک ائتنوسلاری نین دیلی نین عمومیلشمه سی؛ عمومی ادبی فورکلور دیلی نین تشکولی پروسسی ایله سجیه له نیر. عرب الفباسی قدیم تورک الفباسینی، آلبان یازیسینی سیرادان چیخاریر. مکتب، مدرسه تحصیلی سوادلیلارین ساینی آرتیریر. عرب دیللی علمی ادبیات، فاری دیللی پوئزیا آذربایجانلیلار آراسیندا گئنیش یایلیر. استعدادلی عالیم و شاعیرلر یئتیشیر. فولکلور نمونه لری قیده آلینیر. ۶ – نجی عصریت اورتالاریندا ” ده ده قود قود” کیمی بیر عانیده نین یئنیدن یازیا آلینماسی (۱۰۷۴) فولکولور نمونه لرینین اوزونون کئچیریلمه سی پروسسینه هله اولکی عصرلردن باشلانمیش اولدوغونو گوستریر. عینی دورون مخصولو اولان “م. کاشغری دیوانی “ندان ۱۰۷۵-۱۰۷٣) آیدین اولور کی؛ تورکلرده زنگین فولکلور نمونه لرینی قید آلماق ” عنعنه” سی قدیمدیر. خاص حاجب یوسف ون عینی دورون محصولو اولان مشهور ” کوتادکو بیلیک”(۱۰۶۹) پوئماسی بویوک مثنوی در و بو اثردن اول دخ بئله مثنوی لرین اولدوغونا شبهه یئری قویمور. بو جور اثرلرین میدانا چیخماسی طبیعی بیر پروسسیدی و بوتون بونلار هر بیر اراضیده کونسولیداسییا اوغرامیش طایفالارین شفاهی ادبی دیللری نین یازیدا ثابیتلشمه سیدی.: ادبی دیل عمومیلشدیریمش و نورماللاشدیریلمیش بیر دیل در. بئله عمومی لشمه و نورمال لاشما ایسه اولجه شفاهی یوللا آپاریلیر. و نتیجه ده شفاهی ادبی دیل یارانمیش اولور، سونرا ایسه محض محض شفاهی ابی دیل یازیا کوجورولدوکده اونون اوزرینده بیر آز یازی طلبلرینه اویغون عملیات آپاریلیر. بئله لیکده ده ادبی دیل یازیدا داها دا ثابیتله شیر. و قانونی لشیر.بونونلا دا یازیلی ادتی دیلین اساسی قویولموش اولور.”۷۶-۷۵-٨) عمورنی ادبی دیلین تاریخی اوزرینده دوشونجه لرله باشا ووران ا. دمیرچی زاذه نین بو تاریخی تجربه سیندن آیدین اولور کی، شفاهی و یازیلی ادبی دیلین سرحذلری بویوک دئیل.” یازی صلب لرینه اویغون” عملیات شفاهی ادبی دیل ایله یازیلی دیل آراسیندا فونتیک سیستمی، لکزیک فورمالاشمانی، سینتاکتیک استراکتورو داغیدا بیله جک فرقلر یاراتمیر. شفاهی عمومی لشمه یازیلی ادبی دیل اوچون حاضر مقامدر. بیرینجی دن او بیرینه کئچید اوچون جدی عملیاتا، یئنی دیل استروکتورلارینا احتیاج یوخدور. اونا گوره ده یازیلی ادبی دیل اکثرین شفاهی ادبی دیل ایله بیرلیکده، بیرینجی ایکینجی نین ایچری سینده یئتیشیر.(آردی وار)
*-زبان و ابیات فارسی، چاپ ۴۴-دکتر ح. ذوالفقاری از مقدمه اثرتوضیح: شرح کامل منابع در پایان بخش نعدی آورده می شود.
نظر دهید
نام (لازم)
ایمیل (نمایش داده نمی شود.) (لازم)
وب سایت


text:
لابراتوردا اینسان یومورتالاری گلیشدیریلدی
آراشدیرماچیلار، قادینلاردان آلینان یومورتا حجرهلرینی، ایلک دفعه یومورتالیغین دیشیندا گلیشدیردی
بیلیم اینسانلاری، اینسان یومورتالارینی ایلک دفعه لابراتور اورتامیندا گلیشدیردی.
اسکاتلند ادینبورگ اونیورسیتهسی آراشدیرماچیلاری، قادینلاردان آلینان یومورتا حجرهلرینی، ایلک دفعه یومورتالیغین دیشیندا گلیشدیردی.
آراشدیرما پروسهسینده قادینلاردان اولغونلاشمامیش یومورتا حجرهلری آلان آراشدیرماچیلار، بو حجرهلر اوچون لابراتوردا اکسیژن سویهسی، هورمونلار و پروتئینلر آچیسیندان اینسان بدنینه بنزر بیر شرایط یاراتدی.
آراشدیرماچیلار، حجرهلرین بو شرایطده دؤللنمه مرحلهسینه گلنه قدر بؤیودویونو گؤزلملهدی.
ایللرله داوام ائدن آراشدیرما، بیلیم اینسانلارینین انسان یومورتاسینین نئجه گلیشدیگینی آنلاماسینا دا یاردیمچی اولدو.
یومورتانین اینکیشاف پروسهسی، داها اول اطرافلی شکیلده گؤزلنمهمیشدی.
لابراتور شرایطینده گلیشدیریلن یومورتالارین یوزده ۱۰ونون دؤللنهجک اولغونلوغا چاتدیغینا ایشاره ائدن آراشدیرماچیلار، آنجاق چالیشمادا یومورتالارین دؤللنمهدیگینی، بونون فرقلی بیر آراشدیرماین قونوسو اولاجاغینی بیلدیردی.
آراشدیرماچیلار، یؤنتمین، سرطان معالیجهسی گؤرن قیز اوشاقلارینین دوغورقانلیغینی قوروماق اوچون ایستیفاده ائدیلهبیلهجگینی وورغولادی.
سرطان معالیجهسینده ایستیفاده ائدیلهن رادیوتراپی و کئموتراپی، بعضی حاللاردا قیز اوشاقلاریندا قیسیرلیغا یول آچابیلیر.


text:
هانسی دوغرودور «چیلپاق»، یوخسا «چیپلاق»؟
دوقتور فیروز رفاهی
دیلیمیزین اینجهلیکلری ماراق دوغوردور. اونلاردان بیرینی آشاغیدا سیزه تقدیم ائدیرم:
بیز هردن بونلاردان بیرینی ائشیدیریک. گؤرهسن بونلاردان هانسی دوغرو،هانسی یالنیشدیر؟ بلکه أن راحاتجاسی بودور کی، بیر سؤزلویو آچیب اورایا گؤز گزدیرک. آنجاق بو پارچا یازینی اوخوماقدا یارار وار.
دیلیمیزده ایکی سؤز وار کی، بونلار بیر- بیرینه اوخشاییر. بیری «ساپلاق» او بیری ده «چیلپاق». اؤنجه «ساپلاغ»ین ائتیمولوژیسینه باخاق:
بو سؤز ایکی حیصهدن عیبارتدیر: ساپ+ لاق (ساپ ایسیم+ یئر بیلدیرن شکیلچی). چوخ سؤزلر وار کی، بونا اوخشاردیر: چایلاق، … و س. دئمک بو سؤزون هیچ بیر چاتمامازلیغی یوخدور. ایندی گلین چیلپاق سؤزونون آناتومیسینه باخاق. أیر اونو پارچالاساق اولار: چیل+ پاق (بیزیم پاق قورولوشلو بیر شکیلچیمیز یوخدور). آنجاق پاق ایله بیتن سؤزلریمیز وار. مثلن پاپاق، یاپاق، قاپاق، تورپاق، یارپاق و نهایت چیلپاق). بونلارینهامیسی (یارپاق و تورپاقدان باشقا اونلارین آراشدیرماسی باشقادیر)، فعل+ آق ترکیبیندن یارانیبدیر؛ اونلارین کؤکو یاپ! ، قاپ! ، پاپ ! فعلین أمر فورماسیدیر. دئمک -اق فعلدن ایسیم یارادان بیر شکیلچیدیر.
ایندی گلگ ایکینجی بؤلمهیه. «چیلپاق» سؤزو یا چیلپ+ اق ، یا دا چیل+پاق اولمالیدیر. بیرینجیسی ، من بیلهسی دیلیمیزده چیلپ! معنادا بیر فعل یوخدور ، اوندا او چیل+پاق اولمالیدیر. بئله فیکره راضی اولساق، اوندا چیل- ترکیبلی بیر فعلیمیز اولمالیدیر. سؤزلوکلریمیزده «چیلغین» قورولوشلو بیر سؤزوموز وار کی، اونون ائتیمولوژیسینده چیل+غین ترکیبینی گؤروروک. آمما چیل فعل دئییل. ایندی باشقا طرفدن بو سؤزه (چیلپاق) یاناشاق. أیر چیرپاق دوغرو اولسا ، اوندا اونون دا ائتیمولوژیسینده چیرپ+ اق اولمالیدیر. بیزیم چیرپماق دئییه بیر فعلیمیز وار کی، معناسی تمیزلمک و سیلمکدیر. اونون کؤکؤ چیرپ! اولور. چیلپاق سؤزونون معناسیندا منطقی معنا باخیمدان تمیزلمک – آری ائتمک اوچون چیخارتماق معنالاری وار.
یوخاریداکیلاری نظره آلاندا، بیزیم غلط بیر فورمانی یعنی چیپلاق عوضینه چیلپاق سؤزونون دیلیمیزده اوتورماسینی گؤروروک. ایندی بو فعلی بیرلشدیریرم یارپاق و تورپاق سؤزلرینه. بیلیریک کی، بعضی لهجهلرده بو سؤزلری توپراق و پاپراق (اورمو طرفلرینده) کیمیایشلهدیرلر. بورادا یئر دئییشمه حادیثهسی باش وئریبدیر. یعنی رپ < پ ر اولوبدور. بو سؤزلر بوگون یالنیش اولاراق تورکییه واریانتیندا توپراق و یاپراق اولاراق ایله نیلیر کی، بو دا سهودیر. بو سؤزده باش وئرن ایکینجی حادیثه ر<ل عوضلنمه حادیثه سیدیر. «ر» سسین «ل» سی ایله عوضلنمهسی تورک دیللرینده گئنیش یاییلمیش بیر حالدیر.
یوخاریداکی یورومدان بئله آیدین اولور کی، چیرپاق سؤزونو (بعضی لهجهلرده ائله بئله ایشلنیلیر) بیز سهو اولاراق چیلپاق کیمیایشلهدیریک. بو سؤز استاندارد دیلیمیزه بئله یئرلشیبدیر و بلکه ده اونو دئییشمهیه گرهک یوخدور.


text:
اوستوموزه ویروسلو یاغیش یاغیر
ویروسلارین آتموسفرده بیر مدت گزدیکدن سونرا یئر اوزونه یاغدیغی بللی اولدو
ویروسلارین بؤیوک مقدارینین آتموسفرده توپلاندیقدان سونرا یئر اوزونه دوشدویو معین ائدیلدی.
کانادا، ایسپانیا و آمریکادان بیلیم آداملارینین آپاردیغی آراشدیرمادا، ویروسلارین توز بولودلاری و اقیانوس سپینتیسی ایله آتموسفره داشیندیغی، اورادا بیر مدت گزدیکدن سونرا یئر اوزونه یاغدیغی بللی اولدو.
کاناداداکی بریتیش کلمبیا اونیورسیتهسینین ویرولوژی اوزمانی کورتیس ساتل،دونیانین سرحد قاتینداکی هر مربع متر اوزرینده هر گون ان آز ۸۰۰ میلیون ویروسون توپلاندیغینی قید ائدرک، بونا نومونه اولاراق کاناداداکی هر بیر نفر اوچون ۲۵ ویروسا قارشیلیق اولدوغونو سؤیلهدی.
تخمیناً ۲۰ ایل اول ژنتیک اولاراق بنزر ویروسلارین دونیانین مختلیف بؤلگهلرینده گؤرولمهیه باشلاندیغینی ایفاده ائدن ساتل، بونون ویروسلارین آتموسفرده سیاحت ائتدیگینی گؤستردیگینه ایشاره ائتدی.
ایسپانیاداکی گرانادا اونیورسیتهسیندن اطرچئوره بیلیمچی ایزابل ریچ، ویروسلارین آتموسفرده گزدیکدن سونرا یاغیش و توز تاشینیمییلا یئر اوزونه دوشدویونو ایفاده ائتدی.


text:
اولمایان درده نه درمان؟(بو «یازقی» سؤزوهاردان گلیبدیر؟!
دوقتور فیروز رفاهی
سایتینیزدا «دده قورقود» کیتابی تانیتدیرماق اوچون جیلدینین تصویرینی قویوبسونوز. من بو کیتابی نئچه ایل بوندان قاباق گؤرموشدوم. آنجاق منه بیر شئیی خاطیرتلاتدی و بو یازییا سبب اولدو. کیتابین جیلدینده یازیلیر «درسدن یازقیسی». من هله ده اؤزومه گله بیلمیرم؛ آخی بو «یازقی» سؤزونو کیم یارادیب کی، بیزیم باشیمیزی بلایا سوخوبدور. او بویدا عظمتلی بیر کیتابین اوستونده بو سؤز؟ یازقی سؤزو داها چوخ یازیق سؤزونو منه خاطیرلادیر. بیزیم دیلیمیزده بو کیمیکیتابلاری آدلاندیرماق اوچون آد تاپیلمیردی کی، اونو یازقی آدلاندیریریق. قدیملردن بوگونه قدرهامیبئله کیتابلاری «ألیازما» آدلاندیریبدیر. اوندا نه اوچون بیز اونو «یازقی» آدلاندیرمالییق؟
تورکییهده بو جور کیتابلاری «یازما- yazma»، اوزبکلر «قول یازما-qolyqzma »، تاتارلار «قول یازما -« kyлъязMa ، قازاخلار «قول ژازبا- қoлжaзбa »، قیرقیزلار «قول ژازما – koл жaзMa »، تورکمنلر «ألیازما-قولیازما- elýazma-golýazma» باشقیرلار «قولیازما- ҡyлъяҙMa»، آذربایجانلیلار«ألیازما- əlyazma» دئییرلر. ایندی باشقا دیللریله ایشیمیز یوخدور. نییه بونلاری سئچدیم؟ چونکی بونلار رسمیدؤولت دیلی ساییلیرلار. ایندی بو یازقیهاردان گلیبدیر؟ گلین بو سؤزون ائتیمولوژیسینه باخاق.
یازقی، یاز+قی شکیلچیسیندن عمله گلیبدیر. بیزده بو شکیلچی اوچ واریانتلی بیر شکیلچیدیر (-qı,-gi, -ki,). دیلیمیزده –قی ایله اولان سؤزلر توپلام ۱۶ دنهدیر (آلغی-ساتقی، بیچقی، ساتقی، دارتقی، قاتقی، چاتقی- باتقی، آتقی، قیسقی، باسقی، آسقی، تاپقی، زیققی، فیققی، فاققی)، -گی ایله اولان سؤزلر ۱۴ دنه دیر (بیلگی، سیلگی، گزهگی، اوزنگی، دوزنگی، وئرگی، گچرگی، درگی، گئدرگی، سرگی، اؤترگی، گزرگی، سئوگی، جیزگی)، – کی ایله اولان سؤزلر ده ۴ دنه دیر ( ایچکی، بیچکی، چکی، سئچکی ). بو سؤزلره دیقتله باخسانیز، اونلارینهامیسی فعلدن ایسیم یارادیر. بوراجان هر شئی اؤز قایداسیندادیر. آنجاق بیر فرق وار، بونلارین هامیسی پروسسی، عملین باش وئرمه پروسئسینی بیلدیریر. فارسجا دئسک اسم ذات آدلانیرلار. مثلن سئچکی دئیینده سئچمه ایشینین پروسئسینی، باش وئرمه سینی گؤسترمک اوچون ایشلنیر. فرق بورادادیر. هرگاه بیز یازقی سؤزونو یاراتساق- اوندان بیر مادی وارلیغی یوخ، بیر پروسئسی معنا ائتمک اوچون یارارلانا بیلریک. بونا گؤره ده یازقی سؤزو (دستنویس) ألیازما معناسیندا یالنیشدیر و اونو ایشلتمک ده داها بویوک بیر سهودیر.
من ماراق اوچون بو سؤزو- یازقینی، گوگئلده سئرچ ائلهدیم و گؤرونن نتیجه منی هم مأیوس ائتدی، هم ده سهویمیزین نه قدر جدی بیر زیانا یول آچماسینی گؤردوم. اورادا بئله یازیلارلا اوز-اوزه گلدیم:
یازقی یازان،
مقالهلر و یازقیلار،
آجی یازقی،
آذربایجانین غیرتلی جوانلارینا بیر یازقی،
آقای جنتی اوچون بیر یازقی،
اسکی یازقیلار،
یازقی عائیلهسی،
او یازان اوچ یازقی یازدی،
تورکجه یازقیلار،
عرب دیلینده کیتاب به نورهسی کتب یا یازقیدان قایناقلانیر،
بو یازقی طبیعت گونونده…،
چوخ عذر ایستیرم کی چوخ بواقجا یازقی وردیم،
باغلا بونی یازقی یازلموش کفنه،
کیمین آدی یازقی لارا قالیبدی- یازقی لارا یاخجیلیغی سالیبدی…
بو و بونا اوخشار سؤزلر دیلیمیزی کورلاییر. سؤز یاراتماقدا چوخ ائحتیاطلی اولمالییق. بو سؤز اونا اوخشاییر کی، سن ایللر بویو اوشاغیوا بیر آد قویاسان؛ نئچه ایل اوجور دا چاغیراسان، بیردن بیرگون دوروب، بیری اونو باشقا بیر گوبود آد ایله آدلاندیرسین .
یازقی دیلی سهودیر، دیلیمیزده «یازی» سؤزو ایللر بویو ایشلهنیبدیر. سؤزو قورتارماق اوچون سؤز حاققیندا فضولیدن بیر شعیری سیزه پای وئریرم کی، سؤزون قدرینی یاخشی بیلهسینیز:
خلقه آغزین سرّنی هر دم قیلیر اظهار سؤز
بو نه سّردر کیم، اولور هر لحظه یوخدان وار سؤز
آرتیران سؤز قدرینی صدقیله قدرین آرتیرار
کیم نه مقدار اولسه، اهلین ایلر او مقدار سؤز
وئر سؤزه أحیا کی، توتدوقجا سنی خواب- أجل
ائده هر ساعت سنی او یوخودان بیدار سؤز
بر نگار عنبرین خطدیر کؤنوللر آلماغا
گؤستریرهر دم نقاب- غیبدن روخسار سؤز
خازن گنجینه اسرادیر هردم چکر
رشتۀ اظهاره مین – مین گوهر- اسرار سؤز
اولمایان غواص بحر معرفت، عارف دئییل
کیم، صدف ترکیب تندر، لؤلؤ شهوار سؤز
****
یازیچینین علاوهسی:
بورادا فضولینین غزلینین سون بیتی دوشوبدور، اونو علاوه ائتدیم:
گر چوخ ایسترسن فضولی ، عزتین آز ائت سؤزی
کیم چوخ اولماقدان قیلیبدیر چوخ عزیزی خوار سؤز
بو یازیدان مقصودوم یالنیز «یازقی» سؤزونون سهو اولماسیدیر. گرگ بونو علاوه ائدیم کی، دیلیمیزین وارلانماسینین أساس یولو یئنی سؤزلرین یارانماسیدیر. بونون دا تک یولو کؤک و شکیلچیلر و یا سؤز بیرلشمه لری یولو ایله اولور. ائله یوخاریدا اولان شکیلچیلر یاردیمیایله دیلیمیزه ایچکی (ایچیلن بیر شئی و ایچمک فعلیندن و – کی شکیلچیسیندن یارانیبدیر)، درگی ( درمک = توپلاماق معناسیندا اولان فعل و بو شکیلچی ایله یارانیبدیر)، نئچه ایل بوندان قابان آسقی (پالتارلاری آسلاماق اوچون) آسماق و بو شکیلچی ایله یارانیبدیر. دیلیمیزده اولمایان سؤزلره هر کیم سؤز یارادسا اونا آفرین دئمک لازیمدیر، آما یوز اؤلچوب بیر بیچمک ایله.
ساغ و أسن اولاسینیز