text:
کامال عبدوللاه
(حکایه)
۱۴۵۵-جی ایلین شاختالی بیر قیش گئجهسی ایدی. حاجی میر حسن آغا صییاح یولدان-ایزدهن، گؤزدن-نظردن اوزاق بیر داغین کؤکسونده یئرلشهن هونگور ماغاراسیندا اؤزونون تکجهنهلیک واختینا بورونوب بیر سویوق داشین اوستونه اوتورموشدو. قارشیسیندا گونورتادان قالادیغی اوجاق وار ایدی. اوجاق آرتیق اؤزونون سون آلوو پارچاسینی ماغارانین قارا دیوارلارینا تنتهنهلی بیر طرزده ائله ایندیجه گؤندردی، پاریلداشان دیلی ایله اونلاری بیر آنلیق نورا قرق ائلهدی و بو زامان دیواردا جوربجور کؤلگهلر پیدا اولدو، گویا کی، بوردا چوخ آدام وار ایدی، تکجه حاجی میر حسن آغا دئییلدی. سیاه یئنیجه تاماملادیغی و بیر یئکه کاغیذ قالاغیندان عبارت اولان بو قالین ال یازمانی دیزلرینین اوستونده برک-برک سیخیب توتموشدو. بیر آز اول بیریمینجی صحیفهنین اوست طرفینده اؤز آدینی، سونرا دا اثرین آدینی خط سالا-سالا یازمیشدی: حاجی میر حسن آغا صییاح - "سیرلرین سرگوزشتی". گؤزلرینی بو یازیدان چکه بیلمیردی.
اونون ایللر اول هامیدان آرالانیب ترک-عالم اولماسینین و بو گؤزدن ایراق ماغارایا سیغینماسینین اصل سببی اوزون و ایضطرابلی گونلرینین، گئجهلرینین بهرهسی اولان بو قورخولو یازی ایدی. اونو یازماغا باشلایاندان آز سونرا شهر اهلینین تهدید و هدهلریندن، تعنه و تعقیبلریندن، ائوینین یاندیریلماسیندان، کوچهده گئدرکهن آرخاسینجا تنگ نفس گلنلر طرفیندن آز قالا داشقالاق ائدیلمهسیندن سونرا، نهایت، بیر ظولمت گئجه یارییانمیش ائوینه یاپیشیق تؤیلهنین بیر کونجونه قیسیلدیغی واخت گیزلیجه گلیب اونون حیاتینا گیرهنلرین آچیق-آشکار بئله بیر صحبتینی ائشیتدی. و او صحبتدن سونرا صییاح ، نهایت کی، قطعی قرارا گلدی.
او اولدوزسوز ظولمت گئجه حیاتا اوچ کیشی گیرمیشدی. اول-اول اؤز آرالاریندا یاواشدان دانیشیردیلار. سییاح تکجه قولاغی ایله دئییل، بوتون ووجودو ایله باییردان گلن و اوریینین دؤیونتوسونه قاریشان بو سسلری توتماغا، ائشیتمهیه چالیشیردی. بو ائله ده چتین اولمادی. چونکی مؤوضوع بللی، بو آداملارین نه دئدیکلری یاخشی معلوم ایدی. تزه بیر شئی دئمیردیلر، بوتون شهر اهلینین تک فیکرینی دیله گتیریردیلر. شهرده هر کس موقتدیر بیر میرزه و عالیم کیمی تانینان، دونیانین هر بیر یئرینده اولوب و بو یئرلردن حیکمتلر اؤیرنیب اؤزو ایله گتیرهن حاجی میر حسن آغانین یئنیجه یازماغا گیریشدیی "سیرلرین سرگوزشتی" ریسالهسینی بیلخاصه اؤزونه قارشی بیر قصد حساب ائدیردی. هر کسین کی سیرری وار ایدی، او سیرری بو شخص اوردان-بورادان، بعضا یاخیندان، بعضا ده گئتدیی اوزاق اؤلکهلردن هانسی سا اصول ایله اؤیرنیب عالمه فاش ائلمهیه باشلایاجاقدی. سیرری-عظیملرین آشیکار اولاجاغی گئجهنی سیاه بیر دفعه شهر اهلینین سئچمه آداملارینا وعد ائلمیشدی. بونو اونون اؤز دیلیندن ائشیدنلر اولموشدو و خبر ایلدیریم سرعتیله دؤرد بیر طرفه یاییلمیشدی. ایندی آنلاییردی کی، سهوین بؤیویونو ائله بو زامان ائدیب. تلاش و توغیان ائدنلرین سایی بیر دئییلدی، یوز دئییلدی. بونا دؤزمک اولاردیمی، اولمازدی.
...حیه ته گیرهنلردن بیری اونون اؤز قونشوسو، جان دوستو حسن علی ایدی. حسن علی بیردن-بیره یانیندا دوروب پیچیلتی ایله دانیشانلارین سؤزونو کسدی، اونلاردان فرقلی بیر حالدا سسینی باشینا آتدی و خئیلی اوجادان سسلنیب بئله دئدی:
- صاباح سون وعدهدی. بیلسینیز، جاماعتین صبر کاساسی داها داشدی. اونو کسیب داغدا-درهده قوشلارا، حیوانلارا یئم ائدجییک.
- یاواش اول... – یانینداکی کیم ایدیسه، حسن علینین برکدن دانیشماغینا مانع اولماق ایستهدی. بو آدامی سییاح سسیندن تانیمادی.
- بلی، دوغرو بویورورسان. صبر کاساسی داشدی. صاباح، حؤکمهن صاباح بو ایش اولسون، نهایت کی، بو آدامین تهدیدلرینه سون قویولسون... – بونو دئیرکهن تکراره پیچیلتییا کئچهنی ایسه سییاه تانیدی. شهر حکیمخاناسینین ریسی یانیندا گئجه باخیجیسی ایدی.
- سن تهدید نیه دئییرسن؟ ده کی، بؤهتانلاری... – یئنه سییاهین تانیمادیغی آدامین سسی گلدی. قونشوسو حسن علینین گور سسی بو یئرده دانیشانین سؤزونو یئنه ده صبیرسیز کسهرک گئجهنین قارانلیغیندا پاریلدادی:
- باخ، صبح تئزدن بو ایش بیتمهلیدی و بیتهجک. آغالار سیز ده گلرسینیز، بوتون شهر سئل کیمی بورا آخیشاجاق. صبح تئزدن ها، ائشیتدینیز؟
- ائشیتدیک، ائشیتدیک. باغیرما. یاتانی دا اویادارسان...
ایندییهنه قدر سییاح آنلامیر کی، بو سؤزلری حسن علی کیمه عونوانلاییب دئییردی، اونا، یوخسا یانینداکیلارا. اونا گؤرهمی کی، حسن علی بئله برکدن قیشقیریردی، او ائشیتسین؟! بلکه ده بئله ایدی. دئمهلی، بو ایش صاباح تئزدن باش وئرهسیدی. اونا اؤلوم فیتواسینی، دئمک کی، آرتیق چیخاریبلار و بو، کوچهده-باجادا اونا هوجوم ائدیب سؤیوش یاغدیرانلارین، داش آتانلارین کورطبیعی ایشینه بنزهمهیهجکدی. البته کی، قونشوسو حسن علی، گنجلیک ایللرینین جان و قلب دوستو بو آداملارین یانیندا بئله باغیرماغییلا بو خبری محض اونا ائشیتدیریردی، شوبههسیز، بو بئله ایدی. ماغارادا هوهسی اولاندا و کئچمیشده باش وئرهنلری آجی بیر یوخو کیمی بئینینده گؤتور-قوی ائتمه ایستیی یاراناندا صییاحین دوداقلارینین اوجونا خفیف بیر تبسسوم قونوردو. اما بلکه ده بئله دئییلدی، بلکه ده حسن علینین اونا نیفرتی او درجهده ایدی کی، بو تنومند کیشی هیسلرینی، حتی سسینی آرتیق قیسا بیلمیردی. بلکه ده حسن علی اؤزونون او آغیر سیررینی هئچ جور اونودا بیلمه میشدی؟! اونوتدوغونو دفعهلرله آند ایچیب اونو امین-آمان ائتسه ده اونودا بیلممیشدی. دفعهلرله آند ایچمیین اؤزو ائله بو سیررین اونودولمادیغینا آچیق-آشکار ایشارت دئییلمیدی؟ حسن علینین سیرری بوندان عبارت ایدی کی، حسن علی اؤز دوغماجا آناسینین قاتیلینه چئوریلمیشدی. دوغرودور، بونون اؤز سببی وار ایدی، اما سبب سیررین اؤزوندن ده مودهیش و قورخولو ایدی. بو ایشی توتاندان سونرا حسن علی آدینی دییشیب تغییری-لباس اولدو، بیر مدت هر یئردن ایلیم-ایلیم ایتدی. آتاسینین بیر دوستو کی، پادشاهین وزیری ایدی، اونون سایهسینده یاواش-یاواش اوزه چیخدی. سونرا اونلار قونشو، داها سونرا دوست اولدولار. آز اولاردی کی، آخشام یئمکلرینی بیر-بیری باهم یا بونون ائوینده، یا دا اونون ائوینده یئمهسینلر. حسن علی اوزون و اوزاقدان قوردلاری اولاشان قیش گئجهلریندن بیری اؤز سیررینی اونا، سییاحا آچدی، بو قتلین سببینی آنجاق صییاح بیلدی و حسن علی اصل آدینی تکجه اونا دئدی، اونا اعتبار ائلدی. ایندی سیررین فاش اولماسینین قورخوسو دئییلمیدی حسن علینی بئله قئیزلهندیرهن؟! اما سسینی باشینا ناهاقدان آتمادی، بونون بیر معناسی وار ایدی. سییاحین دوداقلارینا یئنه او اورکک، بو ماغارایا یولازمیش تبسسوم گلیب قوندو. گور یانان تونقالین آلوو دیللری ماغارانین زیل قارا دیوارلاریندا اوینادی.
...ائله هامان گئجه یانمیش ائوینین بعضی سالامات اشیالارینی توپلاییب وفالی ائششیینی طؤیلهدن چیخارتدی، اونون بئلینه شئللهدی، بیر حیصهسینی ده اؤز چینینه یوکلهدی. حیه تدن چیخدیغیندا ایکی قات اولموشدو، بیرته هر بئلینی دوزلدیب باخیشینی حسن علینین اوزبه وزدهکی ائوینه سالدی. ائوین ایشیقلاری یانمیردی. بیر پنجرهنین پردهسی ایسه یارییاجان آچیق ایدی، ائله بیل، اوردا پردنین آرخاسیندا کیمسه دورموش ایدی و او کیمسه گؤزلرینی گئجهنین قارانلیغینا زیللهییب اونا دوغرو توشلانمیش باخیشلاری ایله بو قارانلیغی دئشمکده ایدی. صییاح قورخودان اوریی آتا-آتا محلهدن اوزاقلاشیب تینی دؤندو، اما بو زامان اوریی دؤزمهدی، قاییدیب باشینی تینین اوجوندان چیخاردی و حسن علینین پنجرهسینه طرف بیر ده باخدی. بو دفعه پنجرهنین اوجونا شام قویولموشدو و اونون ضعیف ایشیغی گلیردی.
ائله هامان گئجهنین قارانلیغینداجا بیرباشا بورا، هونگور ماغاراسینا گلیب یئتیشدی. ائششیین یوکونو بوشالداندان سونرا اونو تکرار آپاریب آشاغی کندلردن بیرینده بیر دیرهیه باغلادی. حیوانین ایزینه دوشوب اونو ماغارادا تاپا بیلردیلر. سونرا، آرتیق ایشیقلاشانا یاخین سییاح ماغارایا قاییتدی، ائودهن ایمکان ائدیب گتیردیکلرینی یاواش-یاواش ماغارانین سول کونجونده یئربیئر ائتمهیه باشلادی. بو زامان صییاحین گؤزلریندن آخان یاش آغارمیش ساققالیندان سوزولوب یئره تؤکولوردو.
او زاماندان سییاح هونگور ماغاراسینا سیغیندی. گؤرونور، دونیالار گزیب معریفت و اخلاق، فضیلت و ایمان صاحبی اولموش بو شخصین آلنینا بئله یازیلیبمیش: سن اؤز حیاتینی معنالی بیلدیین، اما معناسیز، معناسیز بیلدیین، اما معنالی بیر عملین یولوندا پوچ ائدجکسهن. ایللرله قازاندیغین حؤرمتینی و عزتینی گلیب بئینینه گیرمیش و سنی گئجهلر یاتماغا قویمایان، اوریینده حر ائدن بوش بیر آمالین اوغروندا بادا وئرهجکسهن. سیرلری آچماق، سونرا دا چؤزمک، سبب و نتیجهلری بیر-بیرینین یانینا دوزمک ایستهیهجکسن. دوشمهنلرینی سئویندیرهجک، دوستلارینی پرت ائدجکسهن. و اؤمرونه بورادا، هئچ کیمین گؤروب تاپا بیلمیجیی،آللاهین دا اونوتدوغو بیر ماغارادا سون وئرهجکسهن. اوشاقلیقدا ائله هئی ائشیدردی، دئییردیلر، بو ماغارادا قورخولو بیر روح گیزلنیب. مودهیش بیر تیلسیمی وار بورانین. بونا گؤره اطراف کندلرین آداملاری بئله بو یئردن کنار دولانماغا چالیشیردیلار، اونو یان کئچیردیلر. بورا گلن جیغیر چوخدان ایتیب یوخ اولموشدو. ماغارا زامان-زامان تامام قریب بیر یئره دؤنموشدو. بیر ده اونو دئییردیلر کی، ماغارانین دیوارلاریندا قورخولو یازیلار یازیلیب. اما سییاح بو یازیلاری نه قدر آختاردی، گؤره بیلمهدی. بلکه قارانلیق ایدی، اوندان، اما بلکه ده گؤزلری آرتیق یاخشی سئچمیردی، اوندان. تکجه اونو سئچه بیلدی کی، ماغارانین دیوارلاریندا آیری-آیری یئرلرده چیچهیه اوخشار لکهلر وار. بو لکهلر چوخ هوندورده ایدی، بعضی یئرلرده سیلینیب پوزولموش کیمیدیلر و سییاه اونلاری اهمیتسیز سایدیغیندان داها بو لچکلر بارهده دوشونمهدی، سییاح اونلاری اونوتدو.
زامان بئلهجه کئچیب گئتمهیه باشلادی. آیلار، ایللر - سرعتله، گونلر، ساعتلار - ظولومله، یاواش-یاواش. اونو دلی اولماقدان خلاص ائدن بیر شئی وار ایدی، او دا یازدیغی و بو زامان اؤزونو اونوتدوغو الیازما ایدی. بیر ده اونون اؤزو اوچون اویدوردوغو، اصلینده، اونون یوخ، بورالارا یاخین گؤروکمز تپه دئییلهن یئرین آلتینداکی سئحیربازلار درهسینین ساکینلرینین اؤزلری اوچون اویدوردوقلاری، نه زامانسا اونو دا بونا ایناندیردیقلاری تکجهنهلیک دئییلهن واخت. او آرتیق بو واختین ایچینه گیرمیی باجاریردی. اول-اول چتین اولوردو، چونکی نفسینی لازیم اولان قدر ایچینه ییغیب ساخلایا بیلمیردی. یاواش-یاواش، اینادلا مشقلر ائتدی، درهدهکی سئهیربازلارین تعلیمینی خاطیرلادی و ایستدیینه نایل اولدو. ایندی آرتیق تکجهنهلیک واختینین ایچینه گیریب یازدیغی متن اؤزو قوش کیمی اوچوب اونو آرخاسینجا چکیب آپاریردی. اؤزو ایله گتیردیی ورقلر ساعات باساعات، گونبگون قارالیر، اونون بینایی-ازلدن برباد، ایری-اویرو خطی ایله دولوردو. ماغارا گئنیش ایدی دئیین، دوروب ایچینده گزیشه بیلیر، بو زامان دونیانین گزیب گؤردویو آیری-آیری شهر و مملکتلرینی بیر داها گؤزلری اؤنونه گتیریر، واختین قدیم بیر دویونونده قالمیش اوزاق اؤلکهلرین راییحهسینی، ائله بیل، بورنوندا، دیلینده حس ائدیردی. اما یاخینلاردا باش وئرهنلر یادیندان چیخماغا باشلامیشدی. نیه بورا قاچیب گلدیینی ده آرتیق گوجله یا خاطیرلاییر، یا خاطیرلامیردی. بیر شئیی ایسه دقیق بیلیردی. ماغارا اونون خلاص یئریدیر و بورانی ترک ائتمک اولماز.
قولاق وئرردی، ماغارادان کنارداکی سسلری بیر-بیریندن آییراردی. اساساً، یاخینلیقدان قورد-قوش سسی گلردی، اوزاقلاردا آت کیشنر، بعضا قویون-قوزو ملشردی. بو سسلره اویغون اولاراق گونون واختینی و یاخینلیقدا کیمسهنین اولوب-اولماماسینی آییرد ائدیب آیاغینی ماغارادان کنارا قویار، بیر، یا ایکی ساعت تمیز هاوانی جیگرلرینه چکردی. بئلهجهنه، زامان کئچدی، او، ماغارایا آلیشدی، ماغارا اونا. اؤزو-اؤزونو آذوقه آختارماغا و تاپماغا اؤیرتدی.
بیر دفعه ایسه، بورا گلدیینین بیرینجی آیینین سونوندا، قریبه بیر ایش اولدو. بوتون دقتینی کاغیذا، قلهمه وئریب تکجهنهلیک واختینین ایچینه گیرمهیه چالیشدیغی بیر مقام ایدی. بیردن ماغارانین آغزیندان اونا خئیلی تانیش و دوغما اولان ائششک سسی گلدی. اوولجه صییاحین جانینی قورخو آلدی. اما سسدن سونرا اطرافا اؤلو بیر سوکوت چؤکدو و بو سوکوتون ایچینده او اؤز سئویملی حیوانینین سسینی بیر داها ائشیتدی. او بو سسه اینانیب باییرا چیخدی. ماغارانین آغزیندا دوروب بوینونو ایمیش حیوانین بئلینه بؤیوک بیر آزوقه تایی یوکلنمیشدی. سییاه وفالی حیوانی تیترک، کؤورک سسیله عزیزلهیه-عزیزلهیه آذوقهنی یئره بوشالتدی. حیوانین بوینونو برک-برک قوجاقلادی، قولاغینا بو سؤزلری پیچیلدادی: "اطرافدا اولان هر شئی اؤلومون مین بیر تظاهرودو. سادهجه اوزونه نیقاب توتوبدو و بیزدن گویا کی، گیزلنیبدی. قطعییا بئله دئییلدیر. ساغا باخیرام، سولا باخیرام، داریخیرام". سونرا بیر خئیلی بو وفالی حیوانین توکونو تومارلادی، ایچینی دریندن چکیب یونگولجه، سیغاللاییرمیش کیمی علینی یانبیزینا ووردو. حیوان اطاعتله باشینی آشاغی سالیب گلدیی جیغیرلا دؤنوب گئری گئتدی و آشاغیدا گؤزدن ایتدی. سونرالار، آیدا بیر، یا ایکی دفعه او حیوان گلیب ماغارانین آغزیندا دورار، فینخیرتیسیندان سییاح بیلردی کی، آزوقه پایینی یئنه کیمدیسه آشاغیدان گؤندریب. دوداغی قاچاردی.
ماغارانین گیرجیی یئترینجه بورانی خصوصی تانیمایانلارین گؤزوندن گیزلنمیشدی. سییاحین بو گیزلی ماغارایا سیغینماسی، بورادا یاری اج، یاری توخ اولسا دا، اما ساکیت و موتواضع بیر حیات سورمهسی بیر طرفدن اؤز حیاتینی قوروماسی اوچون ایدیسه، او بیری طرفدن بئینینی و قلبینی دئشیب اونا راحتلیق وئرمهیهن بو یازینی یازیب سونا چاتدیرماغین احتیراسلی هیجانی ایله باغلی ایدی. هامییا گؤرک اولسون دئیه اوزون، مشققتلی بیر یولا چیخمیشدی. "سیز هامینیز پادشاهینیزا لاییق سینیز" دئدیی و پادشاهلارینا حقیقا عاصی اولان همشهریلری اونون اوچون ان تهلوکهلی آداملار ایدی و اونلارین هامیسی، البته کی، تکجه همشهریلر دئییل، بو مملکتین هامیسی عمللی-باشلی اونون قانینا سوسامیشدی. آداملار آمانسیز ایدیلر، چونکی صییاحین عقللی، منطیقلی اتهاملاری اونلار اوچون اؤلومدن بتر ایدی. پادشاهدان یوخ، سییاه بو آداملاردان قورخموشدو و قاچیب جانینی اونلاردان قورتارماغا چالیشمیشدی. ایندی ایسه، نهایت، قورخو و تلاش، اما داخیلیندهکی یوکسک عزم و متانت حسابینا یازیب باشا چاتدیردیغی بو متن آرتیق، بودو، دوغولوب. بیر قالاق ورق اونون تیترهیهن دیزلرینین اوستوندهدیر. سییاح بو متنین آز قالا اورک دؤیونتولرینی ائشیدیر، نفهسینی دویور. ال یازمانی تاماملاییب اؤز یارالی اورییندن تیکهن چیخاردان سییاه یالنیز بیر شئیی دومانلی و یورغون بئینینده فیرلادیب-فیرلادیب اونا جاوابی هئچ جوره تاپاممیردی: بوتون بو آغری-آجیدان سونرا او ایندی خوشبختمی ایدی، یوخسا بدبخت؟!
الیازما سییاحین دیزلری اوستونده اؤزونه ساکیت بیر آنا قوجاغی بولموشدو و درین یوخویا گئتمیشدی. سییاح اؤزو ده حیرتلی بیر سوکوت ایچینده ایدی. الیازمانین دوغولوشوندان سونرا او اؤز تکجهنهلیک واختینین ایچیندن چیخماغا هله کی، تلسمیردی و قیمیلدانمادان یئنیجه دوغولموش بو ال یازمایا حئیرانلیقلا تاماشا ائدیردی. بوردا اونون حیاتی، خالقینین، دؤولتینین حیاتی، تانیدیغی، راستلاشدیغی پادشاهلارین، آغالارین، خانلارین حیاتی، اونلارین سئودیکلری و نیفرت ائتدیکلری زؤوجهلرین، سئوگیلیلرین، اؤولادلارین و قارداشلارین حیاتی، اونون اؤزونون ایلک محببتیندن توتموش، ایتیردیی عزیزلرینین حیاتی، کئچمیش دونیادا، نئچه-نئچه اؤلکهلرده گؤروب تانیدیقلارینین، اوزاق کهربالار دیارینداکی اوستادلارینین و شاگییردلرینین، سئویب-سئویلدیکلرینین حیاتی، بلکه دونیانین، بلکه کایناتین حیاتی اؤز گیزلینلری ایله، اؤز سیرلری، تیلسیملری، معجوزلری ایله اونون، آنجاق اونون قلبیندن، گؤزلریندن کئچیب، دیلینه، آغزینا، سونرا دا قلمینین اوجونا هردن گؤز یاشی، هردن ده قهقهلرله آخیب سؤزبه سؤز، جومله به جومله بو لعنته گلمیش، اما یئنه ده سئویملی ورقلره بیر داغ سئلی کیمی تؤکولموشدو. سییاحین ووجودو سویوقدان تیترهیه-تیترهیه قالمیشدی، آنجاق سییاحین اوشومه یی یوخ ایدی. بونا سبب ال یازمانین تاماملانماسیندان دولایی ووجودونا یاییلان هزین و هیچقیریق دولو بیر حرارت ایدی. او، دونموش اللرینی هردن الیازمادان آرالاییب آغزیندان چیخان شاختالی نفهسینین بوغو ایله ایسیدیر و قارشیسیندا نه زامانسا گور تونقال کیمی چاتیلمیش بو بؤیوک کول ییغناغینا یورغون بیر باخیشلا گؤز قویا-قویا، دوداغینین اوجوندا هامان یولازمیش تبسسوم بئینیندن بونو کئچیریر:
"بورا نیه بئله قارانلیق ظولمته دؤندو؟! بو ماغارانین کی، ایچی همیشه گور ایشیغا قرق اولاردی؟! بو طیفیل کی، یاتیبدی، یوخودان آخی آییلار و بو قارانلیقدان قورخار..."
سییاح ال یازمانین دردینی چکیر. او اونودوبدو کی، بو، بیر اوشاق دئییل، بو، بیر کاغیذ توپاسیدی. اما یوخ. اونون بئینینده یئنه ده ایکی شئی بیر-بیرینه قاریشیر. ایندی ده اونا ائله گلیر کی، قوجاغینداکی کاغیذ توپاسی دئییل، اوشاقدی. و سییاه آرتیق سؤنموش تونقالا باخیب بو دفعه ده بئله دوشونور:
"گؤرهسهن بو لعنته گلمیش، اما دونیانین ان گؤزل یارانیشی اولان، ایچی ایلان-قورباغا دولو یازینی آرتیق کؤزرهن و سؤنمهیه تلهسهن و ائله ایندیجه سؤنمهیه حاضر اولان بو تونقالین ایچینه آتسام، اونو یئنیدن آلیشدیریب گور ایشیغینی بیر داها گؤره بیللهم، یوخسا، یوخ، گؤره بیلمهرهم؟! بو طیفیل ده گؤزلرینی آچاندان سونرا هامان ایشیغی گؤره بیلسیدی، نه دردیم، قوخمازدی..."
بارماقلاری ایسه اوندان خبرسیز دیزلرینه قیسیلمیش الیازمانین ورقلرینی بیر-بیر سیغاللاییر، سیغاللاییر...


c: text/html

text:
قوبوستان آذربایجان
(بیر سیرا دامغا و ایشارهلرین ائتیمولوژی ایضاحی*)
دونیادا سیرری اؤیرنیلمین یئرلردن بیری ده قوبوستان داغلاری و اؤزللیکله بوراداکی قایالارین اوزرینه چکیلمیش زنگین ایشارهلر و دامغالار سیلسیلهسیدیر.
قوبوستان کیمی هله سیرری حل ائدیله بیلمین پاشی/ Pascua آداسی ایشارهلری اوزرینده چالیشان آ. مئترو (A.Metro)، بو ایشارهلرین معنالارینین هئچ بیر زامان حل ائدیله بیلمز سؤیلهمکدهدیر. (۱) پ.راسئل (P.Russel)، و س. ائنگلئرت (S.Englert) ایسه، هئچ اولمازسا بیر ایشارهنین بئله معناسینین حل ائدیلمهسینی بؤیوک بیر موفقیت اولاراق خاراکتئریزه ائتمکدهدیر (۲). نئوئرمان (Neverman) دا بو ساحهده هر هانسی بیر جهدین موطلق صورتده موفقیتلی اولا بیلمیجیینی قطعی اولاراق ایفاده ائدیر.(۳)
اون ایلدن چوخ بیر زاماندان بَری ائتدییمیز ایشلر قوبوستان، گمی قایا، کلبجر قایالاری، آیریجا آذربایجانین خالچا و گیلیم صنعتی، مدنی اشیالاری و معمارلیق اثرلریندهکی نئچه مین ایللیک یازی، دامغا و ایشارهلرین، سؤز، آنلاییش و ایدئوقرام اولاراق اوخونماسی ایستیقامتینده اینانجیمیزی آرتیرمیش و سیاسی گؤروشلر حاقیندا چوخ اؤنملی معلوماتلاری اوزه چیخارداجاق دیر. اونودولموش ائتنونیملردن بیری اولاراق، آذربایجان خالقینین ایلک توپلوملارینی اولوشدوردوران، ظنن آس'لار و یا آذ'لارین آدینی ذکر ائده بیلریک. بو خالق حاقیندا وئریلن معلوماتلار چوخ موختلیف و قاریشیقدیر.
و.تومسئن (V. Tomsen)، آسلار، "منشایی بللی اولمایان خالق"، و.بارتولد (W. Barthold) "باشقا (اینفورمال) تورک" (۴) ل.ن.گومیلیائو (L.N.Gumilyev) ایسه "اسرار انگیز خالق" اولاراق تعریف ائمیشلر. لاکین آس (آذ) ائتنونیمی عصرلرله یالنیز قافقازدا دئییل، دونیانین بعضی اؤلکهلرینده یاخشی تانینمیش حتی، آلتایلاردان اوراللارا قدر اراضیده ده چوخ مشهور اولموشدور. (۵، ۶)
اورخون - یئنیسئی عابیدهلرینده (V-IX. عصرلر) آک(آغ) اَر آس، شکیل. ۴ نؤمره : ۳/ آس بارا تارکان، / شک. ۴ نؤ: ۲ / اونک. عابیدهسی، آذ بودون / شک. ۴ نؤ: ۱/ و.س. "آس" ائتنونیمینین دوز بیر سیزگی/ شک. ۱ نؤ: ۱ / "آذ دامغاسی" / شک. ۱ نؤ: ۲/ ایله ایفاده ائدیلدیینی گؤروروک. (۷)
سوسیال علملرجه بیلینمهدییندن، اورتا عصر عرب منبعلرینده (قرآندا و ایبن-ی حوقلدا (حاوقال-Ibn Hawqal) اونونجو عصر اَل-راسس و اهل-ی الراس ایفادهلرینین "راسس-rass" اولاراق اوخونماسی آس خالقینی بیر داها اونوتدورموشدور. (۸) یئنیسئی عابیدهلرینده "آغ اَر آس-ak er as" (آغ یئرلرین آسی) اولدوغو کیمی "قارا آسلار" دا اولموشدورلار. ت.ی.سولتاناوو، مؤوضونون مزمونونو بیلمدییندن "تحفة التواریخِ خانی" آدلی اثریندهکی ایفادهسینی "قورالاس- kuralas" دئیه اوخوموش و صونعی اولاراق یئنی بیر بیرلیک آدی کیمی قبول ائتمیشدیر (۹). حالبوکی بونون "قارا ائل-آس" (قارا آس) دئیه اوخونماسی گرکیر.
آسلار منشألری حاقیندا یئتکیلی تاریخی معلوماتلارا دا راستلاشیریق. گولتیکین عابیدهسینده: "آذ بودون یاغی بولتی، آذ بودونیگ آلتیم، آذ بودون یوخ بولتی، آذ بودونیگ یوکاتتیمیز (آذ خالقینی محو ائتدیک)" کیمی جوملهلره راست گلیریک. (۱۰) اوخشار فیکیر قرآندا دا گؤرونور: "بیز عاد، ثمود، آس بیرلیینی و بیر چوخ باشقا قوملری ده محو ائتدیک" (۱۱).
ایبن-ی حوقل سئرات شهری اهالیسینی (اردبیل یاخینلیغیندا) "اهلی-ی اَر آس" دئیه آدلاندیریر و اونلارین تامامیله محو ائدیلدیکلرینین جانلی شاهیدی اولدوغونو بیلیندیریر. (۱۲)
ابوریحان بیرونی (۹۷۳-۱۰۴۸) خارزم و قورقاندا یاشایان آلبانلار ایله آسلار قاریشیق خارزم-پچنک لهجهسینده دانیشدیقلارینی یازمیشدیر (۱۳) بؤیوک و کیچیک آغری داغلارینین کناریندا -آراس چایی اطرافیندا- یاشایان آسلار گؤزل دانیشدیقلاری و سئویلدیکلرینه دایر یازیلی معلوماتلار دا واردیر. (۱۴)
"آس وطنی"، "آسلار یوردو" کیمی آنلاییشلار "آس ائب"، "آس تام"، "آس قاب" بیرلشمهلرینده ده ایفاده اولونموشدور.
آبخازلاردا ایندییه قدر "آس تورپاق" معناسیندا "Aaa Hıku" یئر آدی ایشلنیر. (۱۵) موختلیف اؤلکهلرده "آس" توپونومیسی کیمی، "آس" ائتنونیمی ده معین یئر توتماقدادیر.
آسنی داغی، آسنی کؤیو (۱۶)، آسنی طایفاسی (۱۷)، (ایلیچ شهرینده سدهرک کؤیو) آسنی چایی (ایلیچ شهری قاراباغلار کندی)، توب آس (توووز)، داغ تومآسلی، چای تومآسلی (جبراییل شهرینده کند آدلاری)، تومآسلی کؤیو ( ایلیچ شهری) آسخاناکران (آستارا)، تاوق آس (تاو داغ، آس-آس آغ، آک آسلار داغی)، توبآسلارین (دیب آس) باشقا آدی. تاغآساَر (آس یئرلرین داغی) (هردود شهرینده کند آدی).
آس و آستارکان // آستارکان / تارکان-دؤولت عنوانی/؛ - (آسراخان) - هشترخان اژدکان (ایلیچ شهری سادرک کندینده داغ)؛ آستارا (داراق، داراغی-اراضی، یئر)؛ آساتارا شهری، آستارا (قافقازدا اَسکی بیر شهر آدی) آس: آس شهر، (پئرم ویلایتی)، بالیق آس (بالکاش گؤلو)، آسکا، کاناذ / آذکان / ایا / -نووا / کیریم، کاناذ (قافقازدا تاریخی بیر یئر آدی).
آسکاناذ // آذکاناذ // ائرکاناذ (۱۸): آشکئناذ، میلاددان نئچه مین ایللر اؤنجهدهکی قایناقلاردا اینسان/قوم آدی، ائسکیناذ (پول واحیدی، پارچا شکلی و آد) ائرکیناذ (آد) آس توباس: آستاوانوس میلاددان اؤنجه ۱۵۰۰ ایله ۷۰۰-جو ایللره قدر مرکزی آنادولو خط یازیلاریندا ایشلنمیش آد. (۱۹)
بئلهجه "آس" و یا "آذ" تئرمینلرینین قوبوستاندا یازی و ایشارهلرله ایفادهسینه ده (شک.۱ نؤ: ۱-۲) راستلاشیریق. بوراداکی اینسان فیقورلاریندان باشقا، "آس قان" و "آس اَر" معنالارینی ایفاده ائدن یازیلار دا واردیر. (شک. ۱ نؤ: ۳-۴، ۵-۷-۸). آس توب معناسی (شک. ۱ نو: ۶) ایسه، ایلک آسلار واختیله قوبوستانین ایلک ساکینلرینین اولدوغونون اثباتیدیر.
بورادا "آس توبلار" دان سونرا (تخمینن م.اؤ. ۱۰.۰۰۰-۸.۰۰۰-جی ایللر) ایسه آذربایجانلیلارین چوخ قدیم یاشاییش یئرلرینه، حتی هیروقلیف یازیلار واسطهسیله اونلارین قایالار آراسینداکی دایمی عنوانلارینا دا راست گلمک اولور.
قوبوستان'داکی " Ana Zaga/Mother cave"نین گیریشیندهکی بیر سیرا فیقورلار و ایشارهلرله بیرلیکده آس اَر (شک. ۵ نو.۱) و آز اَر (شک. ۵ نو.۲) ائتنونیملرینین یازیلیشی بونون جانلی بیر ایثباتی دیر.
موختلیف قایالاردا آسکا و آذکانین هیروقلیفلری و حیوان (تکه، اؤکوز) فیقورلاری واسطهچیلیگی ایله عکس ائتدیگی ده گؤرونور. بو فیقورلارین چوخونون، معناسی اولان یازی نمونهلری اولدوغو آنلاشیلیر. یازیلی دره (قایا ۲۴ فیقور ۱۵) "آذ دامغاسی ایله بیرلیکده تکه سیمبولونون بیرلیینی (شک. ۵ نؤ: ۳)" آذکان-آذلار خانی" اولاراق اوخوماق مومکوندور. بئله ایفاده طرزینه، عینی درهده اولان ۱۵ نؤمرهلی قایادا" آذ"دامغاسینین یوخاریدا و تکه اوندان آشاغیدا وئریلمیش تصویرینده ده (شک. ۵ نؤ: ۴) راست گلیریک. قایالاردا بیرینین آردینجا دوزولموش اؤکوز، اینک، جونگه فیقورلارینین بعضی قروپلاری (بؤیوک داش، یوخاری یئر، قایا ۴۵) اَر آس قان، کاناسَر، آس اَرکان (شک ۵ نؤ: ۵،۸) معنالارینی ایفاده ائدیر. بو فیکرین دوغرولوغونو زنگین یازیلاری ایله سئچیلن یازیلی درهنین ۴۷ نؤمرهلی قایاسی اوزرینده اولان "آذ" دامغاسی ایدئوقرامی و اینسان فیقورلارینین ایضاح ائتدیگی "آذ قان اَر" (آذلار ایگید خانی) (شک ۵ نؤ: ۶) کومپلئکس (قارماشیق) ایشارهلر قروپو دا تصدیق ائدیر. بو عونواندا (قایا نؤ: ۱۴۳) اینسانی حیرته سالان و "آذ قان آذ" (شک. ۵ نؤ: ۱) اوخونوشونو تصدیقلین بیری یئنه آرد-آردا اوچ ایشاره ایله ایفاده ائدیلمیشدیر. بوراداکی ایشارهلری موختلیف قایناقلارا گؤره، "آس"، "قان" و "آذ" شکلینده اوخوماق مومکوندور. آنجاق گئنیش بیر ایضاحا احتیاج اولان بو مؤوضونو کیچیک بییر مقالهیه سیغدیرماق چتین دیر.
قوبوستانین اساس وظیفه آدلاریندان "آس قان"ی (آسلار خانی) اینسان شکیلی و آس خطی واسطهچیلیگی ایله دقته چارپانلاشدیرماق مومکوندور. (شک: ۲ نؤ: ۱) م.اؤ. ۸.۰۰۰-۷۰.۰۰۰-جی ایللره عایید اولدوغو دئییلن (۲۰) بو فیقورون بنزرینه باشقا هئچ بیر یئرده راست گلینمز.
قایالاری دفتر کیمی ایشلدن اَسکی مؤلفلر موختلیف قوملرین "آس اَرکان"نی و یا "آذ اَرکان"ی ایفاده ائتمک اوچون موختلیف ایشارهلردن، فیقورلاردان، هیروقلیفلردن و.س. فایدالانمیشلار. قوبوستاندا عینی هیروقلیفلرله اوچ عونصورون؛ "آس اَرکان" (شک ۵ نؤ: ۸) و "آذ اَرکان" آنلاییشینی (شک. ۵ نؤ: ۹) ایفاده ائتمهسی سؤیلدیکلریمیزی بیر داها تصدیقلییر. کیچیک داغ'دا (قوبوستان) ۱۹ نؤمرهلی قایادا (۲۱) "اَر آس قان" آنلاییشی اینسان فیقورو و هیروقلیفلرله (شک. ۵ نؤ: ۱۰) ایفاده ائدیلمیشدیر.
ایلک تورکلر اؤز آتالارینین بوزقوردلا (آس قورد) ایلگیلی اولدوغونو دوشونموشلر، م.کاشغری (XI.عصر.) اونو "آس بؤرو" (۲۲) دئیه آدلاندیرمیشدیر. اوغوزلار آراسیندا "آس قورد" اولاراق تانینمیش اولان بو مؤحتشم میفولوژیک کولت (اینانج/دین) چوخ بؤیوک بیر سیاسی معنا قازانمیشدیر. ایندی کورداسپور آدییلا هیندیستان'داکی شهر و واختیله گور ساحلینده "آسقورد" و "آذگور" آدییلا تانینان شهر شوبههسیز کی آسقوردلارلا ایلگیلیدیر. آذربایجاندا "قوردلار کؤیو" (برده-آغدام)، "قورت تپهسی، (آغجبهدی) بؤیوک بیر احتیماللا آسقوردون شرفینه آدلاندیریلمیشدیر.
تاراسابان (داغیستان) خالچلاریندا ایکی طرفدن اوز-اوزه دایانمیش آسقورد شکلینین اورتاسیندا "قان" دامغاسی (شک. ۳ نؤ: ۱۱) "آس قان آس" معناسینی بیلدیرمکدهدیر. بو دا قوبوستان عنعنهسینین داوامی اولاراق دقتی چکیر.
ساغ طرفینده ایکی آس خطی اولان و اینسان فیقورلارینین سیخلیغی اورتاسیندا اوتوراق فورماسیندا تصویر ائدیلمیش (شک. ۲ نؤ: ۲) شکیل، "آاس قان" آنلامینی دوغرولار. ب.کاشغری ایکی دوغرو خطی ایکی "آ" ایله (آاس-aas) اوخومانین داها یاخشی اولاجاغینی بیلدیریر(۲۳). ی.م. جعفرزاده بو شکیلی م.اؤ. ۳.۰۰۰-جی ایللره قدر دایاندیریر. (۲۴)
اَسکی آسسام و اورییا (هیندیستان) قوملرینین ده دیلینده اوزون آ (آا-aa) ایشارهلری ایله گؤستریلمیشدیر (۲۵).
آس یازیسی مینلرله ایل، ایلک اوللر اینسان، سونرالار ایسه حیوانلارین، داها سونرا بؤیوک ائولرین، سارایلارین، دینی معبدلرین، بعضن بیر، بعضن ده هر ایکی طرفینه گتیریلمیش و موختلیف معنالار بیلدیرمیشدیر.
قوبوستان'داکی "آس قاندان" (شک. ۲ نؤ: ۱) باشقا م.اؤ. ۳.۰۰۰ - ۲.۰۰۰-جی ایللره عایید اولدوغو سانیلان (یازیلی دره، ۲۴ نؤمرهلی قایا فیقور نؤ: ۴) و "آس اَر" (شک. ۲ نؤ: ۳) اولاراق اوخونان سیلوئتین (ایلاهه) پارالئللرینی اوختاسار'دا (بوگونکو ائرمنیستان) راستلاشیریق. (شک. ۲ نؤ: ۴،۵،۶،۷). بونو دا قئید ائدک کی آس یازیسی بیر قایدا اولاراق فیقورلارین ساغ طرفینده اولور. بعضن بو یازی سول طرفده دا اولسا (شک ۲ نؤ: ۳،۶،۸،۹) هئچ بیر معنا دییشیکلیینه سبب اولماز. بیر آس یازیسی بیر ایدئوقراملا بیرلیکده (شک. ۱ نؤ: ۳،۴،۵،۶،۷،۸) (۲۶) "آس اَر"، "آس توب" و.س. معنالارینی وئریر.
ای.ی. کراچکووسکی "ابن فدلان'نین وولقا'یا سیاحتی" آدلی اثره یازدیغی شرح لرده بو ایشارهسی (شک. ۱ نؤ: ۶) ایکی دونیا صاحبی پیغمبرلرین و رسوللارین مُهرو (signet-signature) دئیه آدلاندیریر. (۲۷) بونونلا بیرلیکده بو ایشارهنین تاو (توب) - یئر، گونش (آنت)، دونیا معناسیندا ایشلدیلدیی ایله ایلگیلی قئیدلر باشقا قایناقلاردا دا واردیر. آس یازیسینین یارادیجی کؤکلردن اولدوغو، عینی زاماندا داش اوزرینده یازی نمونهسی اولاراق م.اؤ. ۱۰.۰۰۰-۸.۰۰۰-جی ایللرینه عایید اولدوغو قوبوستان'داکی یازیلاردان آنلاشیلماقدادیر. چونکو بئله ایکینجی بیر ایدئوقراما باشقا بیر یئرده هله راست گلینممیشدیر. آنجاق یازیلارین داشا کئچیریلمهسینی م.اؤ III-جو عصره آپاران عالیملر ده واردیرلار (۲۸). آس یازیسی بو گؤروشون آردیجیل اولمادیغینی گؤستریر.
ایدئوقراملارین، بؤیوک بینالارین ساغ و سول طرفلرینده ایشلدهرک (شک ۳ نؤ: ۱،۲،۳،۴،۵،۶) "آس ائب" // "ائب آس"؛ "آاس ائب" // "ائب آاس" (۲۹) // "آب آاس" (۳۰) عینی شکیلده "آس تام آس" (شک ۳ نؤ: ۶) "آس قان آس" (شک. ۳ نؤ: ۷،۸ ) و "آس توب آس" (شک. ۳ نؤ: ۹) کیمی معنالارینی بیلدیرن بو یازی م.اؤ. نئچه مین ایللرده مادلار ایشارهلری (شک. ۳ نؤ: ۷) (۳۱) تونج (عصر برنز/عصر مفرغ) دؤورونه عایید آت فیقورو (مینگچویر) اوزریندهکی باغلی قابدا (شک. ۳ نؤ: ۱۰) (۳۲) اورتا آسییا (اؤزبکیستان) معمارلیق عابیدهلرینین اوزرینده (شک. ۳ نؤ : ۸) (۳۳) عینی آنلاملاری عکس ائتدیریر.سون تونج دؤورونه عایید بالتا (آبخازییا) اوزریندهکی بو ایشارهلرین (شک. ۳ نؤ: ۱۲) د.س.بژانییا (D.S. Bjaniya) م.اؤ. VIII-VI-جی عصرلره عایید اولدوغونو ادعا ائدر (۳۴) بورادا "آس" سؤزونده س> ذ دییشمهسی نتیجهسینده "آس قان آس"، "آذ آخان آذ" اولاراق اوخونموشدور. (شک. ۳ نؤ: ۱۱). ماد دؤورو الیفبالاریندا "آس" ایله "آذ" این بنزرلیینی و یاخینلیغینی بو نمونهلردن ده گؤرمک مومکوندور. (شک. ۳ نؤ: ۱۳-۱۴). م.کاشغری ده "آذ" سؤزونون "آس" اولاراق دئییلمهسینی نورمال سایماقدادیر (۳۵). بئلهجه آسلار قافقازدا و اؤزللیکله ناخچیواندا، قازاخ'دا، کلبجرین، قولبوستان'دا و.س. یئرلرده اؤزلرینین ایلک یازی مدنیتلرینی ده م.اؤ. تخمیناً ۱۰.۰۰۰-۸.۰۰۰-جی ایللرده یارادیبلار. آس یازیسی و دامغاسی، اَسکی دونیا یازی مدنیتی تاریخینده ده ایلک نمونه اولاراق دقتی چکیر.
دامغا، ایشاره، پیکتوقراف و هیروقلیفلرین ترانسکریپلری و اوخونوشلاری اونلارین (آسلار) قئیدسیز-شرطسیز بیر تورک طایفهسی اولدوغونو تصدیقلهمکدهدیر.
* بو یازیدا یالنیز آسلار (آذلار) آدینی قورویوب ساخلایان بیر چوخ ایشاره و دامغالاردان ایکیسی و اونلارین ایشتیراکی ایله میدانا گلن بعضی فیقورلار حاقیندا معلومات وئردیک. بونلارین چوخ و موختلیف اولدوغونو بیر دفعه داها خاطیرلادماقدا فایدالی دیر.
"آذربایجان"، "اؤزبک"، "اوغوز"، "چوواش"، "خاکاس"، "کاراقاس"، "تووا"، و.س. کیمی قوملرین کؤکونده اساس عونصور اولاراق دوران آسلار، قوبوستان قایالاری اوزریندهکی ایلکین مدنیت اؤرنکلری، بو خالقین تاریخینی اؤیرهنمک اوچون اَن اعتبارلی منبعدیر.
چ.ای.جفراوو
تورک کولتورو ژورنالی سایی ۳۰۵
کؤچورن: وحید نریمان
یازینین PDF-ینین ائندیرمه لینکی:
https://goo.gl/MMRXnD
http://1drv.ms/1K2bNGM
(1) T. Bartbol, Osnovi, deşifroski pismennosti ostroya Pashi, Taynı drevnih pısman, M. 1976, s. 546.
(2) a.g.e.
(3) a.g.e.
(4) W. Barthold, Soç., T5, M. 1968, s.42.
(5) R.G. Kuzeev, Proishojdenie Başkirskogo Naroda M. 1974, S. 229.
(6) R.G. Kuzeev, Proishojdenie Başkirskogo Naroda M. 1974, S. 229.
(7) Bu işaretlerin grubunu S.Y. Malov " as" etnonimini bilmediğinden "ters" ve "türges" gibi okuyor. Eniseyskaya pısmennost Tyürkov M. LI 1952, S.67.
(8) N.M. Velihanlı, 9-12 Esr Ereb Coğrafiyaşünas Seyyahları Azerbaycan Haggında, Bakı 1974 S. 111.
(9) T.İ. Sultanov, Koçevıe Plemena Priaralya v 15-18 vv M. 1982. S. 38.
(10) G. Aydar ov. Yazık Orhanskih Pamyatnikov Drevne Türskoy Pısmennosti ıx Veka Alma-ata 1972 s. 106.
(11) N.M. Velihanlı age s. 111.
(12) N.M. Velihanlı age s. 116.
(13) S.G. KKlyaştornıy Drevnetyürskie runiceskie pamyatkini M. 1964, a.g.e. s. 130
(14) N.M. Velihanlı age s. 130.
(15) Zemledelie İ. Skotovodetvo u abhazov Tbilisi 1986, s.139.
(16) Bu köy Ermenistan ile Sederek köyü arasında Arezdeyandan (Yeraş) Yukarıda kurulmuş ve bu köyün ahalisi ovayı terk etmiştir.
(17) Bu yazıyı yazan da Sederek köyündeki Aşnı aşiretindendir.
(18) "Askan Az" kavim ve ülke adına 9-10. asırlarda yaşayan ermeni tarihçisi İ. Drashanakertsin "İstorya Armenii" (Erevan 1986 s. 47) eserinde de rastlıyoruz.
(19) İ.E. Gelb. Opıtİzuçeniya Pışma. M. 1982 s. 116.
(20) İ.M. Djafarzade Gobustan Naskalnie izobrajeniya, Bakü 1973 s. 158
(21) Gobustan'a ve Şeengardağı'na ait kaya resimlerini bize veren arkeolog C. Rüstemov'a müellif minettardır.
(22) M. Kaşgariy Devanü lugat-i't Türk Taşkent 1960, s. 72.
(23) a..g.e.
(24) İ.M. Djafarzade a..g.e. s. 171
(25) Ç.Loukotka, Razvitie Pisma M. 1950 s.208 Tşb.34
(26) Hintli alim P. Merici as yazısı ile insan figürünü belirtiyor. (Taynı Drevnih Pısmen ) M.1976, s.493. Lakin birinci figürü (ş.2no:8) "as er" ikincisini ise (ş.2. no:9) "as kan" okumak daha doğrudur.
(27) İ.Y. Kraçkovskiy Puteşestvie ibn fadlana Po Volge M.L. 1939
(28) Ç. Loukotka a.g.e. s.240
(29) Asların ülkesinde eski zamanlarda efes adlı yer de varmış.
(30) Abas kalası Efioniyada Aseb, Hindistan'da Assam ştatı kiç şüphesis aseb ve abasla ilgilidir.
(31) İ.Aliyev, İstoriya Midii T.1.Bakü 1960 Tabl.. 2
(32) Azerbaycan Tarihi Müzesi, Bakü 1973
(33) Semergend Şahı-Zinde Turkan Aka Mavzoleyi (1371/72)
(34) D.S. Bjaniye İnkarustirovanniy Topor iz sela Djirhua Arheologiçeskie otkritiya v Abhazii v 1981-1982 99 Tbilisi 1985 s.18Tabl. 5111
(35) M. Kaşgariy a.g.e. s. 109

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
شاهسون موسیقیسی حاقدا عاشیق رمضانی «گونش» ایله موصاحیبه
متاسفانه در اثر شدت هويت زدائى ارضى آذربايجانى٬ بسيارى از ايرانيان حتى فرهنگيان و فعالين ترك ايرانى داراى تصورى نادرست و يا مبهم در باره موقعيت استان مركزى بوده٬ به خطا مناطق ترك نشين و آذربايجانى استانهاى مركزى, همدان, قم, تهران, كردستان و كرمانشاهان و نواحى مجاور آنها را در خارج آذربايجان و در ايران مركزى گمان نموده اندּ غافل از آنكه - همانگونه كه با نگاهى به نقشه نيز آشكار مى گردد- منطقه به هم پيوسته ترك نشين موضوع بحث٬ تماما در شمال غرب ايران قرار دارد و نه در مركز آنּ (تركهاى ساكن مركز ايران عبارت اند از تركهاى استانهاى اصفهان٬ يزد٬ سمنان٬ كهكيلويه٬ چهارمحال بختيارى٬ لرستان و ּּּּּ)ּ م. ب.
---------------------------------------
عاشیق گزهر ائله باغلی
توضیح: بو موصاحیبه اصلینده قوم'دا یاییملانان گویه هفتهلییینین تورکجه صفحهسینه حاضیرلانمیشدی. بو صحفه آذربایجان'ین تاریخ صحیفهسینین ان حماسی و قیزیل یارپاقلاری واراقلاناندا، قوم'دا ارشاد ادارهسینین طرفیندن رسمی مکتوب وئرمکله تعطیل اولوندو.
شاهسون ائلی صفوی حکومتینین اورتالاریندان یعنی قیزیلباشلار داغیلدیقدان سونرا ایران'ین سیاسی و فرهنگی ساحهلرینده بؤیوک رول اوینامیشدیر. بو ائل صفوی دؤنمی شاه عباس زامانیندان بری قاجار'ین زاوالینا قدر موغان، عراق و مرکزی ایران'دا [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] کوچ قون حالیندا یاشاییبدیر. ایندی تانیدیغیمیز مرکزی ایران [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] شاهسونلری ایندی بوئین زهرا، ساوه، گازیران، رودبار تفرش و کرج'ین و تهران'ین اطراف شهرجیکلرینده و اؤزلجه قوم شهرینده یاشاییرلار. بو ائلین عاشیقلاری ایللر بویو خالق ایچینده قورولان توی ـ دویون شنلیکلری و ها بئله مذهبی شنلیکلرده الده ساز، دیلده ماهنی تورک ائلینین عنعنهلرینی دیلینی و فولکلورونو یاییب، قورویوبلار. بو عاشیقلار بوندان علاوه تورک دونیاسیندا سؤیلهنن دستانلار، شعرلر و دستانلاردا دئییلن ایناملاری ایندییه کیمی ائل ایچینده یاشاتماغا موفق اولموشلار. شاهسون ائلی ده باشقا ائللر کیمی یاناشی و قونشو ائللردن ائتگی آلیب ائتگی بوراخماغا و ها بئله کولتورهل (فرهنگی) ایلیشگی و رابطهلر مجبوریتنده ایمیش. اونا گؤرهده بو ائلین عاشیقلاری چوخلو شاهسون اولمایان ائللرین ایچینده اؤزهلجه همدان، اراک و خلج ... [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] تورکلرینین ده تویلارینا قاتیلیب و دستان سؤیلهییب ساز چالیبلار. باشقا ائللرین عاشیقلاری دا بو ائلین آراسیندا تانینیب و ساز ـ چؤگور چالماغا آدلیملانیبلار. آنجاق اؤنملی بودور کی هر عاشیق شاهسون ایچینه گلسه شاهسون ماهنیلارین و شاهسون هاوالارین اوخومالیدیر.
بو عاشیقلاردان بیریسی عاشیق مسیحالله رضائی'دیر کی شاهسون ائلیندن اولمایاراق بو ائلین ایچینده شاهسون چؤگورون چالیب و شاهسون هاوالارین اوخویوبدور. ایندی دونیادا عاشیق ادبیاتی حاققیندا چالیشانلار شاهسون عاشیقلارین قوم ساوه [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] عاشیق موحیطی ایچینده یئرلشدیریرلر.
بو موحیطین اساس عنصرلاری 1. چؤگور 2. تیلیم خانین شعرلری و دستانلاری 3. شاهسون هاوالاری، ساییلیرلار. بو اوچ عنصری قیساجا بئله آچیقلاماق اولار:
1. چؤگور: چؤگور آدیلا تانیدیغیمیز ساز آذربایجان عاشیقلارینین سازیندان بیر آز فرقلیدیر (?). بو سازین سسی بم و اوندا چالینان هاوالار آرتیق محزون اولار. بو سازین کؤکو و ها بئله پردهلریده آذربایجان سازیلا آزجا فرقلیدیر. (?)
2. تیلیم خان: تیلیم خان (1209ـ1141) یازیب یاراتمیش و مرکزی ایران'ین [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] انبؤیوک شاعیری ساییلیر. بو شاعیرین 700 حدودوندا الیمیزه چاتدیقی شعرلرینین بیر نئچهسینی بو ماحالین عاشیقلاری توی ـ دویونلرده اوخویارلار و تئلیم خان'ین اؤز حیاتی دا بیر دستان کیمی اولاراق و اونون مهری خانیم'ا عاشیق اولدوغو و بو عشقین ماجرالاری اصلیـکرم، غریبـ شاه صنم دستانی کیمی عایشقلار طرفیندن سؤیلهنر.
3. شاهسون هاوالاری: شاهسون هاوالاری دئدیگیمیز تقریبا ایگیرمییه یاخین اؤزهل هاوالاردیر کی آذربایجان عاشیق هاوالاریندان فرقلیدیر (?). شاهسون عاشیقلاری آذربایجان و تورکیه هاوالاری ایله یاناشی اوز هاوالارین داها آرتیق منیمسهییبلر. بو هاوالاردان کلکوkələku / دوه زنگیDəvə Zəngi یارجانلی Yarcanlı / کؤچ هاواسی Koç Havası و ... آد آپارماق اولار. شاهسونلرین بو هاوالارلار یاناشی چئشیدلی تیرینگهلری ده واردیر. بو تیرینگهلردهن لئیلانا Leylana و قاراخان QaraXan تیرینگهسیینه اشاره ائتمک اولار. قاراخان تیرینگهسی تورکیهده سؤیلهنیلن کؤچری تیرینگهسی ایله بیر هاوادیلار و تورکیه موزیک آراشدیجیلارا قاراخان هاواسین ائشیتدیگدن سونرا آرتیق تعجب ائتمیشدیلر. ایران تورک یازارلار، شاعیرلر و عاشیقلاری حاقدا ایللرجه تحقیق ائدهن حؤرمتلی آکادمسین دوکتور علی قافقازیالی شاهسون شعری حاقدا آرتیق تدقیقات آپاریب کی یاخین گلهجکده تورکیهده یاییلاجاقدیر. آنجاق ایندی شاهسون ائلینین ایچینده یوزدن آرتیق عاشیق، بالابانچی، دوهولچی یاشاییرلار. اما بللیدیر کی اونلارین ایچینده اوستاد و ائل طرفیندن آلقیشلانمیش عاشیقلرین سایی بارماقلارین سایینا دا یئتیشمز. عاشیق علی رمضانی «گونش» او اوستاد عاشیقلاردان بیریسیدیر. عاشیق رمضانی 1328 گونش ایلی ساوه'نین انجیلاوند کندینده دونیایا گؤز آچیب. 22 یاشیندان سازـ سؤز دونیاسینا قدم قویوب و اؤزو دئمیشکن ایلک دؤنه چؤگورو آتاسیندان و سونرا عاشیق محمدعلی صوفلار و عاشیق قیاسی جباری'دان اؤیرهنیبدیر. اونونلا آپاردیغیمیز قیسا بیر موصاحیبهنی اوخوجولاریمیزا تقدیم ائدیریک.
سید حیدر بیات
س: حؤرمتلی عاشیق رمضانی جنابلاری لوطفا اؤزونوزو بیزیم اوخوجولاریمیزا تانتدیراسینیز.
عاشیق رمضانی: من عاشیق علی رمضانی شاهسون ائلی نین یارجانلی طایفاسیندانام. انجیلاوند کندینده دونیایا گؤز آچیب سونرا بیر موددت قوم'دا یاشامیشام. 1362ـجی ایلده ساوه'یه کؤچوب و اوچ ایل اوردا قالاندان سونرا یعنی 1365 ـجی ایلده اوردا «حکیم تیلیم خان» استریوسونو یولا سالدیم. و ائله او ایللردهن عاشیقلیقا باشلامیشام. و او استریودا 40 کاسیت اؤز ائلیمه تقدیم ائتمیشم. بو کاسیتلارین ساز سؤزون من سؤیلهمیشم و بالاباننین زحمتی هنرمند یولداشیم عابباس اسماعیلی جنابلاری چکیبلر. سونرا قوم'ا گلمیشم و آللاهین لوطفو ایله بو گونه کیمی عاشیقلیغا داوام ائتمیشم.
س: چوخلو قوم شهرینی مذهبی بیر شهر تانیرلار. سیز بو شهرده اؤز ایشینیزه نئجه داوام ائدیبسیز؟
عاشیق رمضانی: بیز قوم'دا تورکلرین و شاهسونلرین ایچینده عاشیقلیق ائدیریک و دئمهلی بیزیم هنریمیز دینی بیر هنردیر. بیزیم عاشیقلار پیغمبریمیز حضرت محمد (ص) و اماملاریمیز مولا علی (ع) امام رضا علیهالسلامدان سؤز دانیشارلار. مثلا حکیم تیلیم خان'ین معراجنامهسین و امام حسین علیهالسلام'ین «دشت کربلا»سین من ایکی کاسیتده اوخوموشام.
س: تیلیم خان'ین مشهد سفرنامهسی ده واردیر سیز اونو دا اوخویارسیز؟
عاشیق رمضانی: بلی اونو دا اوخویاریق. تیلیم خان'ین شکیات ـ سهویاتی دا واردیر انشاءالله اونو دا اجرا ائدهجهیم. آنجاق بیزیم ایشیمیز اؤز هوییتیمزدن و کیملیگمیزدهن دفاع ائتمک و دینیمیزی و دیلیمیزی قوروماقدیر. بیز دستانلاریمیزی باشلایاندا اول مولا علی'دن اوخویاریق سونرا دستان دئمهیه باشلاریق.
س: سیزجه بوگون تورک دیلیمیزی و کیملیگیمیزی قوروماق اوچون نه ائتمهلیییک؟
عاشیق رمضانی: بیز بیر اولمالیییق. البته دولت ده گرک بیزه کمک ائده و بیزیم عاشیقلاریمیزی تلویزیوندا و رادیودا و نشریهلرده تانیتدیرا. ایندی ایران تورکلرینین چوخو مثلا تبریز یا خراسان یا شیراز یا یاسوج تورکلری بیزی چوخلو تانیمیرلار.
س: ایندی قوم'دا و مرکزی ایران'دا [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] تورکلر گئتدیکجه اؤز دیللریندن و فرهنگلریندن اوزاق دوشورلر. سیزجه بو دوروم (وضعیت) داوام ائتسه بیزیم گلن نسیللریمیزده ده عاشیقلیق سنتی داوام تاپا بیلر؟
عاشیق رمضانی: هر حالدا بیز اصالتیمیزی ساخلامالیییق و اومود ائدیرهم کی عاشیقلیق سنتی آرادان گئتمهسین. و جاوانلاردان ایستیرهم کی اؤز ائللرینین فرهنگینی و دیلینی و مخصوصا عاشیقلیق سنتینی قوروماغا تلاش ائتسینلر.
س: قوم'دا کی فعالیتلرینیزدن بیزه سؤز آچاسیز؟
عاشیق رمضانی: قوم'دا حدودا 70 کاسئت عاشیق حسین علیحسینی'نین امکداشلیقی ایله ائلیمیزه تقدیم ائتمیشیک. بو کاسیتلاردادا ساز = سؤز مندن اولوب و عاشیق علیحسینی بالابانین زحمتینی چکیبلر.
س: سیز چوخلو هانسی ماحاللارین تویلاریندا چیخیش ائدهرسیز؟
عاشیق رمضانی: بیز بوئین زهرا، خرقان غرب و شرق، ساوجبلاغ، همدان اطرافی، تفریش'ین رودبار'ی، اراک'ین فراهان بؤلومو و ها بئله قوم، کرج تهران و شهریار'ین ایچینده و اطرافیندا [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] یاشایان شاهسونلرین توی ـ دویونلرینده چیخیش ائدهریک.
س: سیزین شاهسون عاشیق هنرین تانیتدیرماغا خارجی سفرلرینیز ده اولوب بو حاقدا دا بیزه بیلیگی وئرهسیز؟
عاشیق رمضانی: 1376ـجی ایل حسین علی حسینی ایله بیرلیکده آذربایجان جمهوریتی'نه گئتمیشیک بو سفر رحتملیک دوکتور علی کمالی'نین تشبثی ایله شاهسون موسیقیسی و حکیم تیلیم خان'ی تانیتدیرماق اوچون ترتیب وئریلمیشدی. رحمتلیک دوکتور کمالی ساوه، قوم و اراک تورکلرینین [جنوبى ترين بخش آذربايجان م. ب.] فرهنگینی تانیتدیرماق اوچون چوخلو زحمت چکدی آللاه اونو رحمت ائلهسین. بو ایل ده آقای دوکتور علی قاقفازیالی شاهسون موسیقیسی حاققیندا تحقیق ائتمک اوچون قوما گلمیشدی کی بیز ایله گؤروشندن سونرا بیزی تورکیه'یه دعوت ائتدی و بیز اوردا اوستادلارا و اؤیرنجیلره (دانشجولارا) حسین علیحسینی ایله بیرلیکده چیخیش ائتدیک. بو سفرده آقای سیدحیدر بیات قوم'دا «تورک ادبیات اوتاغی»نین مسئولو بیز ایله بیزیم فرهنگیمیزی و ائلیمیزی تانیتدیرماق اوچون تورکیه'یه دعوت اولموشدو. من اوستاد دوکتور علی قافقازیالی وآقای بیات جنابلاریندان و باشقا یولداشلاردان تشکر ائدیرهم.
س: سیزین فرهنگی نهادلاردان نه انتظاریز واردیر؟
عاشیق رمضانی: بیزیم انتظاریمیز واردیر کی دولتیمیز بیزی آیری هنرمندلردهن سئچمهسین. مثلا بیمه، وام و ها بئله امتیازلار بیزیم تورک عاشیقلارا دا تعلق تاپسین. چون چوخلو عاشیقلار و هنرمندلر قوجالاندان سونرا آیری قازانجلاری یوخدور.
س: سون سؤز:
عاشق رمضانی: من اوستاد عاشیقلار مخصوصا عاشیق بالاخان دانش بیات، عاشیق مسیحالله رضائی، عاشیق قیاسی جباری، عاشیق حیدر محمودی و جاوان عاشیقلاریمیز عاشیق حسین علی حسینی، عاشیق تقی محیط، محمد خوشرو، عاشیق حسین یاری، ابوالفضل ذوقی، بوداقعلی رشیدی، مهدی صدری، محمد علی صحرایی، عاشیق علی جمالی و شاعیریمیز بختیار فرخ و شاهسون ائلینه خیدمت ائدن استریولاردان خیام، عشایر و مخصوصا ائل سئوهن (شباهنگ) استریوسوندان تشکر ائدیرهم. و اؤز ائللریمیزدن ایستیرم کی عاشیقلاریمیز آرتیق منیمسهسینلر. حکیم تیلیم خان بویورور: عاشیق گزهر ائله باغلی.


text:
روسییالی گئنئرال لئونید ایواشوو تورکییهیه سفر ائده جک.
آخار . آذ خبر وئریر کی، چرشنبه گونو تورکییهیه گلهجک ایواشوو «شانخای امکداشلیق تشکیلاتی و تورکییه» کونفرانسیندا ایشتیراک ائده جک.
اونون چیخیش ائده جه یی کونفرانسا تهلوکهسیزلیک مقصدی ایله یالنیز تدبیره دعوت آلان شخصلر قاتیلاجاق. بوندان سونرا او، مطبوعاتا قاپالی بیر سیرا رسمی گؤروشلر کئچیرهجک.
قئید ائدک کی، ایواشوو روسییانین احتیاطدا اولان گئنئرالیدیر. او، ناتو-نون شرقه دوغرو گئنیشلهنمهسینین اساس علیه دارلاریندان ساییلیر. ایواشوو همچینین ناتو-یا آلتئرناتیو اولان دیگر تشکیلاتلارین گوجلندیریلمهسینین طرفدارلاریندان بیریدیر.
روسییا مطبوعاتی اونو پوتینین هاضیرکی «روس دونیاسی» سیاستینین اساس یارادیجیلاریندان بیری آدلاندیریر.


text:
تورکییهنی ایشید-دن نئفت آلماقدا گوناهلاندیران آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری مرکزی کشفیات ایدارهسی (م.ک.ی) رسمی آنکارادان عذر ایستهییب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، م.ک.ی داها اؤنجه یاییلان سندین ساختا اولدوغونو اعتراف ائدیب.
قئید ائدک کی، ۲۰۱۴-جو ایلده آمئریکا بیرلشمیش شیتاتلاری دؤولت کاتیبی جون کئرری توپلانتیسیندا تورکییهنین خاریجی ایشلر ناظیری مؤولود چاووش اوغلونا «الیمیزده سیزین ایشید-دن نئفت آلدیغینیزی ثبوت ائدجک سندلر وار»، دئمیشدی. چاووش اوغلو ایسه «جون، سیزه بو معلوماتی اؤتورهنلری تانیییریق. میصیرله علاقهلره گؤره بعضی عرب اؤلکهلری بیزدن قیصاص آلماق ایستییر. بو، چوخ جدی بیر اتهامدیر. منه او سندلری گؤسترین»، - جاوابینی وئرمیشدی.
چاووش اوغلو بیر نئچه آی سونرا توپلانتیلارین بیرینده کئرریدن نؤوبتی دفعه سندلری ایستهسه ده، رسمی واشینگتون اونو اورتایا چیخارا بیلمه میشدی.
اوزون مدتدن سونرا کئرری چاووش اوغلونا بیر سند گؤندریر. آنکارا خ.ی.ن همین سندی آراشدیریلماسی اوچون میللی ایستیحبارات تشکیلاتینا (م.ی.ت) تحویل وئریر. سندین ایچیندهکی معلوماتلار و کووردیناتلار آراشدیریلدیقدان سونرا اوبیئکتین تامامیله سهو بؤلگه - کیلیس بلدییهسینین بیناسی اولدوغو آیدینلاشیب.
بو حادثهدن سونرا کئرری چاووش اوغلودان شیفاهی عذر ایستهسه ده، م ک ی آنکارایا رسمی عوذرخواهلیق مکتوبو دا اونوانلاییب.


text:
روسییایا مخصوص تو-۱۵۴ تیپلی طییاره تاریخی بیر گونده قضایا اوغراییب.
آخار. آز خبر وئریر کی، هر کس اوچون ۲۵ دئکابر اس اس ار ای-نین (سووئتلر بیرلیگی) سوقوط گونودور. ۲۵ ایل اؤنجه، ۱۹۹۱-جی ایل دئکابرین ۲۵-ده گورباچوو سووئتلر بیرلیگینین پرئزیدئنتی وظیفهسیندن ایستئفا وئردیینی رسمن اعلان ائدیب و سووئتلر بیرلیگی آدلی دؤولت تاریخه گؤمولوب.
روسییا رسمیلری طییاریه هر هانسی هوجوم احتیمالینین اولمادیغینی بیلدیرسلر ده، محض بو گونده فاجیوی قضانین باش وئرمهسی بؤیوک قولر آراسیندا یاشانان موناقسشه نین نتیجهسی اولماسی احتیمالینی دا گوندهمده ساخلاییر. نظره آلاق کی، طییارهده اولان شخصلر سورییانین لازکییه بؤلگهسینده دؤیوشن روس عسگرلرینه دستک اوچون گئدیردی.
قئید ائدک کی، روسییانین سوچی شهریندن سورییایا گئدن تو-۱۵۴ طییارسی قارا دنیزده ساحلدن ۶ کیلومئترلیک مسافهده قضایا اوغراییب. طییارهده ۸ ائکیپاژ عضوو، ۹ ژورنالیست، روسییا مدافعه ناظیرلیینین "آلئکساندروو" آدلی ماهنی-رقص آنسامبلینین ۶۴ عضوو، ۸ عسگر، ۲ فئدئرال حکومت عضوو اولوب. ژورنالیستلر روسییانین بیرینجی کانالینین و «زوئزدا» تئلئکانالینین امکداشلاریدیر. بو واختا قدر دنیزدن ۱۰ جسد چیخاریلیب.
روسییا ایستینتاق کومیتسی باش وئرمیش طییاره قضاسی ایله باغلی جینایت ایشی آچیب.


text:
"افغان دولتی نینگ اشتراک سیزلیگی بیلن مذاکره نتیجه بیرمیدی"
افغانستان ریاست جمهورلیک سرای سوزچیسی ایمل فیضی بی بی سی بیلن بولگن مخصوص صحبتیده افغان حکومتی نینگ اشتراک سیزلیگی بیلن طالبان بیلن مذاکره آلیب باریش نیتجه بیرمسلگینی ایتدی.
طالبان بیلن مذاکره آلیب باریش اوچون اوشبو گروه گه قطرده سیاسی دفتر اچیلیشی قیزیق بحث لرگه ایله نرایکن افغانستان حکومتی هلی هم مذاکره اوچون بولگن قراری گه هیچ قندی اوزگریش کیلمه گنینی ایتماقده.
حکومت طالبان اوچون سیاسی بیر دفتر اسلامی بیر اولکه ده اچیلیشی گه موافق، لیکن مذاکره اوچون شوپیت گه قدر الیب باریلگن سعی حرکت لردن اونچه لیک راضی ایمس لیگنی ایته دی، چونکی رسمیلرنی ایتیش لریچه بو حرکت لر خصوصیده افغان حکومتی تولیق جریانگه قویلمی یککه امریکا وطالبان اره سیده بولیب اوتگن.
افغانستان ریاست جمهورلیک سرای نینگ سوزچیسی ایمل فیضی، بی بی سی بیلن بولگن مخصوص صحبتیده مذاکره مسله لریگه افغان حکومتی قوشیلمه سه بوکبی حرکت لر نیتجه بیرمسلیگینی ایتدی:"صلح پروسه سینی الغه سوریش اوچون هرقندی مذاکره مسله سی هر اولکه ده هم بولسه افغان حکومتی تمانیدن رهبرلیک ایتلیشی کیره ک. چونکی دولت نینگ مذاکره اوچون اصلی وکیلی عالی تینچلیک قوریلتای دیر، اگر ده مذاکره مسله سی افغان لر کنترولیده بولمه سه، بونگه جدی قرشی میز شوندی بیرحالده مذاکره اوچون بولگن سعی حرکت لر هم ایجابی نتیچه گه ایرشمیدی.
اما طالبان گروهی ترقه تگن بیاناتیده قطرده سیاسی دفتر اچیلیشیدن حمایت بیلدریب مذاکره تمانی فقط وفقط امریکا قوشمه ایالت لری بولیشینی تاکیدله دی.
هرچند اوتمیش لرده امریکا قوشمه ایالت لری طالبان بیلن مذاکره افغانی بیر پروسه بولگن دیب بو جریان نینگ افغان لر تمانیدن باشقه ریلشینی تاکیدله گندی ، بیراق قطرده طالبان اوچون سیاسی دفتر اچیلیشی خصوصیده افغان حکومتی تولیق جریانگه قویلمه گنینی اورغولب، شوندی حرکت لرگه قر شی لیک بیلدردی. همده مذاکره بولیشی اوچون اون بیر بنددن عبارت بولگن بیر تکلیف نامه صادر ایتدی، مذاکره دن الدین، اتش کسین بولیشی، مذاکره افغان حکومتی تمانیدن باشقه ریلیشی همده اساسی قانون گه حرمت قویلیشی اوشبو تکلیف نامه نینگ اساسی بندلریدن عبارت ایدی.


text:
آمریکا ایران آکسییالاریندان رنگلی اینقیلاب دوزلتمک ایستییر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «آیدینلیق» قزئتینه آچیقلاماسیندا روسییالی فیلوسوف و ایدولوگ آلکساندر دوگین سؤیلهییب.
«ایران مسئلهسینده ایکی عامله دقت یئتیرملیگیک. بیرینجی عامل اودور کی، ایران داخیلینده طبیعی ایختیلافلار مؤوجوددور. اؤلکهده احمدینژادا یاخین اولان و سوسیال عدالت ایستهیهن بیر کوتله وار. بو کسیم ایران پرزیدنتی و سیاسی الیتانین غربیؤنلو و لیبرال مؤوقیندن ممنون دئییل. دیگر طرفدن ایسه خومینی نین اینقیلابچی فیکیرلرینین تجریدی مؤوجوددور. یعنی ایران تام اولاراق اینقیلابچی روحا صاحب دئییل. اینقیلابین ایلک مرحلهسینده اولان دویغوسال و معنوی جوشقو ضعیفلییر. اینقیلابچی سیستمین بوروکراتیکلشمهسی و یادلاشماسی پروسئسیندن خالق ممنون دئییل. اینقیلابین روحونو گلوباللاشما و لیبرالیزمه قارشی موباریزهده جانلی توتمالیسینیز. اگر خالقا سببینی چاتدیرا بیلمهسهنیز، اونلار دا طبیعی اولاراق بونو آنلامایاجاقلار. آنجاق عینی زاماندا غرب و آمریکانین جدی مانیپولیاسییاسی مؤوجوددور. محض اونلار ایراندا سوسیال عدالت طرفداری اولان آکسییالارا صونعی گوندهم علاوه ائتمهیه چالیشیرلار. آمریکا ایران آکسییالاریندا رنگلی اینقیلاب دوزلتمک ایستییر» – دئیه او بیلدیریب.


text:
ترکیه ده بیر حیواننی اولدیرگن کیشی 7 ییل حبس گه محکوم ایتیله دی
اوشبو مطلب نی ترکیه جمهوریتی عدلیه وزیرلیگی بیلدیردی
ترکیه جمهوریتی عدلیه وزیرلیگی ترکیه ده حیوان لر گه ضرر بیره دیگن کیشی لر نینگ حبس ایتیلیشی بوییچه ینگی قانون لایحه سی باره سیده باش قاتیرماقده.
ترکیه ده باسیلیب چیقه دیگن خبرترک روزنامه سی, ترکیه جمهوریتی عدلیه وزیرلیگی تامانیدن تیارلنگن, حیوان لر گه قیناق قیلیش بوییچه جرم لر گه تیگیشلی قانون لایحه سی دایره سیده, ایگه سی بولگن یاکه بولمه گن حیوان لر گه ضرر بیره دیگن ویا اولدیره دیگن کیشی لرنینگ 4 یریم ییل و نسلی توگیاتگن حیوان لر نی اولدیره دیگن کیشی لرنینگ ایسه 7 ییل لیق بیر مدت بیلن آزاد لیک دن محروم ایتیله دیگن لیک لری نی معلوم قیلماقده.


text:
بازار گونو گورجوستانین باتومی شهرینین قارا دنیز ساحللرینده آذربایجان و اوکراینادان اولان ایکی توریست دلتاپلانلا دنیزه دوشوب.
رپورت خبر وئریر کی، بو بارهده گورجوستانین فؤق العاده حاللارین ایداره اولونماسی آگنتلیینین مطبوعات خیدمتینه ایستینادن "ایپرسس" معلومات یاییب.
حادثه نتیجهسینده خسارت آلان اولماییب.
"اوچان آپارات هاوایا قالخماق جهدلریندن درحال سونرا دنیزه دوشوب. خیلاص ائدیجیلر یئدک قورغو واسطهسی ایله آپاراتی و اوندا اولان ایکی توریستی تاپا بیلیبلر"، - ایدارهنین معلوماتیندا بیلدیریلیب.
قئید اولونور کی، آپارات دنیزه ۱۵ متر هوندورلوکدن باتومی یاخت-کلوبو یاخینلیغیندا دوشوب.
***
گورجوستانین باتومی شهرینده قارا دنیزه دوشن دئلتاپلانلا اوکراینا و ایران وطنداشلاری اوچوب.
ترئند-این وئردیی معلوماتا اساساً، بونو گورجوستان دین-این فؤق العاده حاللارین ایداره اولونماسی آگنتلیینین مطبوعات خیدمتی بیلدیریب.
داها اؤنجه دئلتاپلانلا آذربایجان و اوکراینا وطنداشلارینین اوچدوغو بیلدیریلیردی.
"آپارات ۱۵ متر یوکسکلییندن باتومی یاخت-کلوبونون ساحلینین یاخینلیغیندا دوشوب. حادثه بو گونون ایکینجی یاریسیندا باش وئریب"، - دئیه معلوماتدا بیلدیریلیر.
حادثهنین رسمی سببی هلهلیک معلوم دئییل.


text:
افغانستان نینگ تنیقلی رهبرلری و سیاستمدارلری نینگ تورموش اورتاغلری حقیده لوحه تیارلش، بیر آز قیین توییلدی. چونکه رهبرلر اینقیسه حاکمیت ده گی شخصلرنی قوله ی لیک بیلن اوچره تیب بولمه یدی و اولرنینگ تورموش اورتاغلری بیلن هم صحبت اوتکزیش همه سیدن قیین.افغانستان اهالیسی دن کوپچیلیگی رهبرلرنینگ سویر خاتینلری نینگ اسمی بیلمه یدیلر.بوندن بیر آی آلدین بوحقده ایش باشلندی وکابل، هرات، جلال آباد و بلخ ولایتلریده 30 دن آرتیق مجاهد، تکنوکرات، سولچی، اعتدال افغان رهبرلری بیلن علاقه اورنتدیک و اولردن کمیده تورت نفری عیاللر کونی 8 مارچ کونی مناسبتی بیلن عیاللر اورنی باره سیده صحبت اوتکزیشگه تیارلندیلر.اوشبو رهبرلردن بیرقطاری بیزنینگ تیمی میز گه تورموش اورتاغلری بیلن صحبت اوتکزیشگه رخصت بیردیلر. اما بیرقطار رهبرلر ایسه، صحبت تکلیفی نی تورلی خیل بهانه لر بیلن رد ایتگنلر. مذکور رهبرلردن کمیده اوچدن بیری سی نینگ تورموش اورتاغلری فرزندلری بیلن خارجده یشی دیلر.
اولردن بیری اوتگن جمهور رییسلیک سیلاولرده اوزی نی نامزد قیلگن ایدی و کوپ آوازنی قولگه کیریتگن ایدی، اونگه تیلفون قیلدیک ایرته سی تورموش اورتاغی صحبتگه تیار ایمسلیگی نی بیزگه معلوم قیلدی:" تورموش اورتاغیم اویدن چیقه دیگن پیتده، حتی قوریقچیلریم اونی کورمسلیککه حرکت قیله دی."
افغان رهبرلریدن بیری
اونینگ ایتیشیچه، ایرککلر اوز تورموش اورتاغلریگه ایش بجریش وبجرمسلیک حقوقی نی بیریشی کیره ک. اوشبو افغان سیاستچیسی گه کوره، اورموش اورتاغی یقینده توغیلگن قیزچه سی نینگ اسمی آته سی نینگ آتیگه قوییش نی ایسته مه یدی، چونکه آته سی نینگ سیاسی جنجللری اونی تاثیرلنتیره دی.
اوشبو رهبرلردن بیرقطاری بیزنینگ تکلیفیمیزگه، بیر آز اویلش و مصلحت دن سونگ، سیم قاقیشی نی ایتدیلر، اما هنوزگچه اولردن هیچ خبر یوق.
جمهور رییس کرزی هم قطار سعی و حرکت لردن سونگ، تورموش اورتاغی نینگ رادیو ده صحبت اوتکزیشگه راضیلیک بیلدیردی.
اما نیمه اوچون ایران و پاکستان نینگ سیاسی رهبرلری نینگ تورموش اورتاغلری عیاللر اوچون جماعه نینگ اورنگی رولی اویینه ی دیلر و افغانستان سیاس رهبرلری نینگ تورموش اورتاغلری نی هیچ کیم کوریشگه قادر بوله آلمه یدی؟
عیاللرحقوقی نی حمایه لش اداره سی فعاللری دن بیری وژمه فروغ بوحقده بونده ی دییدی:" افغان رهبرلری دموکراسی نی قوشنی مملکتلرنینگ قیزلریگه ایسته یدی. اوشبو رهبرلر تورموش اورتاغلری نی جماعه گه کورستیش غیرتیگه ایگه ایمس، گویا که اولرنینگ جماعه ده گی سیاسی اورین لریگه خلل ییتکزه دی".
افغانستان نینگ سابق اولوسی جرگه اعضاسی صبرینا ثاقب هم بوحقده فکر بیلدیریب، جهل و بیلمسلیک برچه ایشیکلرنی یاپیپ قویگن دییدی، جمله دن سیاست اویلرنی.
کورینیشیچه، افغان سیاستچیلری، یوزییللیک اوتمیش ده گی تآریخ نی اونوتمه گنلر. اوتمیش ده شاه امان الله خان تورموش اورتاغی نینگ حجابی نی آلیب تشلب، اونی اهالی آره سیگه قوییب یوباردی. اوشبو مسله بیرقطار مذهبی شخصلرنینگ ناراضیلیگیگه سبب بولیب، اونی حاکمیتدن قولتدی. بوگون هم افغان سیاستچیلری انه شو مسله دن قورقیب، شونده ی بیر حادثه گه رو په ره بولیشی ممکنلیگی نی ایسدن چیقرمه یدیلر.


text:
تورکیه ده عسکرلرگه قره ته تروریستیک هجوم اویوشتیریلدی
یول کناریده اورنه تیلگن انفجار ماده سی پارتله تیلگن
حقاری نینگ یوکسک اوا تومنیده عسکری واسطه اوته یاتگن پیتده بولووچی ترور تشکیلاتی پی کاکا جنگریلری تامانیدن اویوشتیریلگن هجومده 4 عسکر شهید بولیب، 4 عسکر یره لندی.
یوکسک اوانینگ ایسین دره منطقه سیده ترور تشکیلاتی پی کاکا اعضاسی تروریستلر تامانیدن یولگه اورنه تیلگن انفجار ماده سی عسکری واسطه اوته یاتگن پیتده پارتله تیلگن.
انفجارنینگ آرتیدن یره لنگن عسکرلر کسل خانه گه انتقال بیریلر ایکن، هجومنی عملگه آشیرگن تروریستلرنی اوشلب آلیش اوچون منطقه ده عملیات باشله تیلگن لیگی بیلدیریلدی.


text:
دوغو آک دنیز 2017 مانوری باشلادی
20-جی دفعه دیر کئچیریلن مانور ایلک دفعه 1987-جی ایلده تشکیل ائدیلیب.
تورکیه-نین ائو صاحیبلیگینده دوغو آک دنیز-2017 دعوت مانوری، ناتو دائمی دنیز وظیفه قروپو -2، آمریکا، بلغاریستان، اینگیلتره و رومانی دنیز قوه لری ایله تورکیه-دن دنیز قوه لری، هاوا قوه لری و ساحل تهلوکه سیزلیک عنصورلرینین ایشتیراکی ایله دوغو آک دنیزده کئچیریلیر.
20-جی دفعه دیر کئچیریلن مانور ایلک دفعه 1987-جی ایلده تشکیل ائدیلیب.
مانور چرچیوهسینده دنیز عملیاتی ایله یاناشی طبیعی فلاکت و عاجیل حاللارا گؤره مئتودلار ایلک دفعه اطرافلی اولاراق متفیق دنیز قوهلری عنصورلری ایله چوخ سایدا میللی قوروم و قورولوشون قاتیلیمی ایله تطبیقی اولاراق سیناق ائدیلیر.


text:
پینوکیو ماجرالاری
پینوکیونون مجارالاری (ایتالیاجا: Le avventure di Pinocchio) - ایتالییانین یازیچیسی کارلو کلودینین قهرمانی ساییلان پینوکیو یالان دانیشاندا، بورنو اوزانیردی رومانی
پینوکیونون ایلک بؤلومو 1881-جی ایلده ""Qiornale dei bambini" آدلی هفتهلیک اوشاق ژورنالیندا چاپ ائدیلدی. پینوکیو بؤیوک مووففقیت الده ائتسه ده، کیلسه آتالاری بونون عوصیانا سبب اولا بیلهجگینی دوشونوردولر.
حئکایه ژئپئتتو آدلی دولگر طرفیندن دوزلدیلمیش اویونجاق حاقیندادیر. اویونجاق جانلانیر و اینسانی خوصوصیتلری اؤیرهنیر. پینوکیونون آیاقلاری یاندیریلیر، زنجیرلهنیر، حتّی آسیلیر. آنجاق او اؤلمور. پینوکیونون ان بؤیوک آرزوسو ایسه اصل اوغلان اولماقدیر.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Tagged: Allahın bəlasi mp3,ürək bir dəfə sevər,eşqin kıtabı mp3,əlvida mp3,gəl barışaq mp3,sevə sevə mp3,موسیقی های آذری,موسیقی آذربایجان,گل باریشاق,xatire islam,xatirə islam,xatirə ıslam qayıtmadın,yalvara yalvara mp3,آللاهین بلاسی,آهنگ گل باریشاق,آهنگ آذری,اورک بیر دفه سئور,ترانه آذربایجانی,خاطیره ایسلام,خاطیره اسلام,خاطره اسلام,دانلود موزیک آذری,دانلود آلبوم قاییتمادین خاطره اسلام,دانلود آهنگ یالوارا یالوارا,دانلود آهنگ آذری,دانلود آهنگهای شاد آذربایجانی |


text:
سیزین ددهز یوخدور؟!
جمعه 24 بهمن 1393+0 به یه ن
دوکتور جئری
سیزین ددهز یوخدور؟!
محرملیکده، آتام گئجهلری مسجیده گئدنده، یالوار-یاخارلا اتگیندن آسلاناراق منیده یانیجا آپارماسینی ایستهیردیم. آتام،"مسجید اوغول- اوشاق یئری دئییل" دئسهده آغلاما- سیزلامالاریم اورهگینی یومشالدیب منی ده اؤزو ایله آپاراردی. مسجیدیمیزین قوللوقچوسو، مشدی تاروئردی قاپی آغزیندا دایانار، تکجه بؤیوکلری ایله گلن اوشاقلاری ایچری بوراخاردی. ایچرییه اؤتورولمهین اوشاقلار ایسه پئنجرهلرین بارماقلیقلاریندان(محافیظلریندن) یاپیشاراق، زنجیر وورانلارا، سینه وورانلارا باخاردیلار. بیر گون اوشاقلار مشدی تاروئردینین گؤزون ایراق(اوزاق) گؤرونجه مسجیده دولموشدولار. موللا عاشورا احوالاتیندان دانیشیرکن اونلار بیر-بیری ایله شوخلوق ائدیب گولوشوردولر. سونوندا موللانین دؤزومو توکهنیب(قوتاریب)اوشاقلارین اوستونه چیمخیردی:
- سیزین ددهز یوخدور؟!
سونرا گؤزو ایله مسجیدین دؤرد بوجاغیندا مشدی تاروئردینی آختاراراق ائکلدی(ایضافه ائلدی):
- مشدی! بوندان بئله دده-ننهسیزلری قویما گلسین مسجیده!...


text:
فیلم برادران ارک برگزیده کن شد
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : خبرلر+0 به یه ن
فیلم کوتاه «حیوان» ساخته بهرام و بهمن ارک موفق به کسب جایزه دوم بخش سینه فونداسیون هفتادمین جشنواره بینالمللی فیلم کن شد.
به گزارش ایسنا، فیلم کوتاه «حیوان» از تولیدات براردان ارک در بخش «سینه فونداسیون» جشنواره کن در رقابت با فیلمهایی از کشورهای اسلواکی، برزیل، ژاپن، هند، فرانسه، آمریکا، آرژانتین، بریتانیا و تایوان و بلژیک موفق به کسب جایزه دوم این بخش از جشنواره به ارزش 11250 یورو شد.
در بخش سینهفونداسیون جشنواره کن که هر ساله فیلمهای منتخب دانشگاهها و مدارس فیلمسازی سراسر دنیا با یکدیگر رقابت میکنند، جایزه اول امسال به ارزش 15 هزار یورو به فیلم «پل اینجاست» ساخته «والنتینا مائورل» از کشور بلژیک رسید و جایزه سوم نیز به ارزش 7500 یورو به فیلم «دو جوان مُردند» ساخته «توماسو آسبرتی» از فرانسه اختصاص یافت.
داستان «حیوان» درباره مردی است که تلاش میکند خود را به آنسوی مرز برساند.
عوامل ساخت فیلم «حیوان» عبارتند از: نویسنده، کارگردان، طراح صحنه و لباس، چهرهپرداز: بهرام و بهمن حاج ابول لو؛ تهیهکننده: مدرسه ملی سینمای ایران؛ مجری طرح: علی ایمانی راد (براق هنر خیال)؛ بازیگر: داود نورپور؛ مدیر تصویربرداری: علی آبپاک؛ صدابردار: حسن سلمانی؛ تدوین: علی مسلمی؛ مدیر تولید: رسول ایرانزاد؛ صداگذاری: محمدمهدی جواهریزاده؛ جلوههای ویژه: روزبه شمشیری؛ اصلاح رنگ: امیرحسین خوشبین؛ موسیقی: مهدی نادری؛ عکاس: صابر قاضی؛ دستیار یک کارگردان: امیر اطمینان؛ دستیار دو کارگردان: سمیرا حضرتی؛ دستیار یک تصویر: حامد راد؛ گروه تصویربرداری: مرتضی محمد پور، امیر حیدرزاده؛ مدیر صحنه: مهرداد گلگار؛ دستیار صحنه: حسن دلاور؛ مدیر تدارکات: فرهاد دهوری؛ ساخت ماسک: مهسا فرشید، میترا فرشید، بهمن ارک؛ ساخت لباس: حسن ارک؛ میکس نهایی: میدیا کیاست.
امسال «کریستین مونجیو» فیلمساز برجسته رومانیایی ریاست هیات داوران بخش فیلم کوتاه و سینهفونداسیون هفتادمین دوره جشنواره کن را برعهده دارد.
پرتغال اسانسینین استرسی آزالتماقدا تأثیری
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : ساغلاملیق+0 به یه ن
آمریکانین جورج واشینگتون دانشگاهینین محققلری بیر تحقیق ضمنینده پرتغال اسانسینین قورخو و استرسین آزالماسیندا تأثیرلی اولدوغونو بیلدیلر. بو آزمایشده، محققلر پرتغال اسانسینین قورخو و استرسه اولان تأثیرینی آراشدیردیلار.
بو آزمایشده محققلر، سیچانلاری قورخودوب اونلاری یئرلرینده قورودان بیر سس یاراتدیلار. بو سیچانلار اوچ دستهیه بؤلونموشدولر. اونلارین بیر دستهسی فقط سس معرضینده اولدولار، بیر تعدادی سسدن اؤنجه و سونرا سو معرضینده اولدولار و بیر ساییسیدا سسدن اؤنجه و سونرا پرتغال اسانسی معرضینده اولدولار.
محققلر گؤردولر کی پرتغال اسانسینی اییلهین سیچانلار داها آز قورخوبلار.هابئله اونلارین امنیت سلوللاری بو اسانسی دادمایان سیچانلارا گؤره فرقلی ایدی.
مدیکال دیلینین یازدیغینا گؤره، پرتغال اسانسی داوالارا گؤره داها صرفهلی و داها آز عارضهلیدیر.
بو ترهوزلری پیشمیش یئیین
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : ساغلاملیق+0 به یه ن
ترهوزلرین چیی یئییلمهسینه همیشه تأکید اولونور. بو مسأله ترهوزلرین چوخوندا صادق اولسا دا بعضیسینده اونلارین پیشمیش یئییلمهسی داها فایدالی اولور.
ترهوزلرده یوخاری مقداردا آنتی اوکسیدان وار. آنتی اوکسیدانلار، بدندهکی آزاد رادیکاللاری آرادن آپاریب خستهلیکلرین چوخونون قارشیسینی آلار. بونا گؤره ترهوزلرین مصرفی اورک دامار و سرطان ریسکینی آزالدار.
بامادور، یئرکؤکو و بروکلی کلمینین پیشیریلمهسی اونلارین ارزشینی آرتیرار. یعنی بو ترهوزلرده فیتوکمیکال ترکیبلری حرارت گؤرمزسهلر سلول جداریندا حبس قالارلار.
بامادور
بامادور، علمی لحاظدان میوهلر سیراسیندا یئر آلیر. آما پیشیریلدیگی زمان ترهوز ساییلیر. بامادور چوخ فایدالی و ث ویتامینی و لیکوپن ایله دولودور. لیکوپن اونون قیرمیزیلیغینا سبب اولان فیتوکمیکالدیر.
بامادورو سودا و یا بوخاردا پیشیرمک اوندا اولان لیکوپنین لاپ یاخشی فعال ائتمک یولودور. لیکوپن، سرطان ریسکینی آزالدار، اورگین ساغلیغینی آرتیرار و نورولوژیکی عکس العمللری گوجلندیرر.
بروکلی
بروکلی، کلملر عایلهسیندن ساییلیر و اونون آنتی اوکسیدان خاصیتی یوخاریدیر. هابئله بروکلی لوتئین و توکوفرول ایله دولودور. بو ترکیبلر قان دامارلارینین التهابینی آزالدیب سرطان ریسکینی آزالدیرلار.
بروکلینی پیشیرمک اوندا اولان کاروتنوئیدلری آزاد ائلر. بروکلینین لاپ گؤزل پیشیرمه یولو اونو سودا و یا بوخاردا پیشیرمکدیر. بو ایش ایله کاروتنوئید، لوتئین و فیتوئنلرین خاصیتی گوجلنر. فیتوئن پروستات سرطانین احتمالینی آزالدار.
یاخشی اولار بروکلی آز مدت قاینار سویون ایچینده قالا و سونرا گؤتوروله.
یئرکؤکو
یئرکؤکو، ویتامینلر، بتاکاروتن و چوخلو معدنی مادهلر ایله دولو ترهوزدیر. یئرکؤکو، ویتامین آ و بتاکاروتنین اوندا چوخ اولدوغونا گؤره، آنتی اوکسیدان خاصیتینه مالکدیر. آزمایشلر یئرکؤکونون سودا پیشیریلمهسیله کاروتنوئیدلرین یوزده 14 آرتیریلماسینا سبب اولدوغونو گؤستریر.
یئرکؤکونو آیری جور پیشیرمک اوندا اولان آنتی اوکسیدانلیق خاصیتینی آزادلیر. یئرکؤکونون پیشمهسینه لاپ مناسب حرارت 130 درجه 20 دقیقهدهدیر.
گؤیده تازا نوع ایشیق تاپیلدی
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : تكنولوژی+0 به یه ن
آماتور منجّملر گئجه گؤیونده تازا نوع ایشیق کشف ائلهدیلر. بو ایشیغین آدینی«استیو» قویوبلار.
ساینز الرتین وئردیگی خبره گؤره، مکانادانین کالگری دانشگاهیندان اریک داناوان بیرینجی مرتبه اولاراق بو ایشیغین تصویرینی بیر گروهون فیس بوک صفحهسینده گؤردو.
آزمایشلردن سونرا بو ایشیغین پارلاق و سرعتلی گازلارین جریانی اولدوغونو آشکارا چیخارتدی.
اروپانین فضایی سازمان الکتریکی حوزهنین ابزارلارینی یئردن 300 کیلومتر اوزاقلیغا گؤندردیلر کی بو ایشغی تحقیق ائلهسینلر. تحقیقلر بو جریانین ایچیندهکی حرارتین 3 مین درجه سانتیگراد ائشیگیندهکی محیطینده یوخاری اولدوغونو اورتایا چیخارتدی.
25 کیلومتر اولان بو جریانین ایچیندهکی گاز، ثانیهده 6 کیلومتر سرعت ایله حرکتدهدیر.
البته تصویرده اولان بنفش ایشیقدان الده اولان اطلاعات آزدیر چونکی نه شفقدیر نه ده گونشین یئر مغناطیسی ایله اولان فعل و انفعالاتینداندیر.
اروپانین فضایی سازمانینین دئدیگینه گؤره «استیو» ایشیغی چوخ شایعدیر آما ایندییه قدر منجملر اونا دقت ائلهمهمیشدیلر.
«تبریز 2018» حادثهسینین دولت هیأتینده تصویب اولماسی
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : خبرلر+0 به یه ن
میراث فرهنگینین مجلس معاونی اعلام ائلهدی: بو سازمانین چالیشماسی ایله تبریز 2018 حادثهسی دولت هیأتینده تصویب اولوب اجرایی بندلری شرقی آذربایجان اداره کلّونا ابلاغ اولدو.
شرقی آذربایجانین میراث فرهنگی عمومی رابطهلرینین وئردیگی خبره گؤره میر هادی قرهسید رومیانی دولتین بو حادثهنی تصویب ائلهمهسینه اشاره ائلهمکله آرتیردی: اسلامی کنفرانسین تصویبینه اساساً تبریز شهری 2018-جی ایلینده اسلام اؤلکهلرینین توریزم پایتختی کیمی سئچیلیب. او آرتیردی: اسلامی کنفرانس سازمانی دونیانین اوچونجو بؤیوک سازمانیدیر کی 2013-جو ایلینده، هر ایل بیر اؤلکهنین بیر شهرینی اسلام اؤلکهلرین توریزم پایتختی کیمی سئچمه قرارینا گلدی. 2015-ده قدس شهری و 2016 و 2017-جی ایللریده تورکیهنین قونیه و عربستانین مدینه شهری اسلام اؤلکهلرینین توریزم پایتختی کیمی سئچیلدی.
قره سید رومیان آرتیردی: تبریزین 2018 اسلام اؤلکهلری پایتختی کیمی سئچیلمهسی بو مصوبه میراث فرهنگی سازمانی طرفیندن شرقی آذربایجانا ابلاغ اولدو اونون اجرایی ایشلری گؤرولسون سونرا شرقی آذربایجان اوستانداری امضاسی ایله بیر نامه رئیس جمهورون بیرینجی معاونینه یازیلدی و دولتین فرهنگی کمسیونوندا آراشدیریلاندان سونرا، اسلامی کنفرانسین بو مصوبهسی دولتده مطرح اولوب تصویب اولدو.


text:
آمئریکا بیرلشمیش شیتاتلاری پرئزیدئنتی باراک اوباما اؤلکه نین سورییاداکی موتتفیق لرینه سیلاح تداروکونو قاداغان ائدن قانونو لغو ائدیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی, بو بارَده اینفورماسییا آغ ائوین رسمی سایتیندا یئرلشدیریلیب. قراردا سیلاح تداروکاتی نین ایلک نؤوبه ده کونگره نین ایجازه سی آلیندیقدان سونرا هانسیسا بؤلگه یه گؤندریلجه یی بیلدیریلیب. قئید ائده ک کی, آمئریکا بیرلشمیش شیتاتلاری بونا قدر سورییا موخالیفتینه گئنیش میقیاسلی حربی دَستک گؤسترمه ییب. بؤلگه ده آمئریکا بیرلشمیش شیتاتلاری یاردیملاریندان ایندی یه کیمی اَن چوخ پ ی د فایدالانیب.


text:
ویرجینیا اکینچیلیک ومکانیکال کالجی
ویرجینیا اکینچیلیک ومکانیکال کالجی (اینگیلیسجه: Virginia Agricultural and Mechanical College, (فارسجا:دانشگاه ایالتی و مؤسسه پلیتکنیک ویرجینیا)، (عربجه:جامعة فرجينيا للتقنية))آمریکانین بلکسبرق، ویرجینیا شهرینده یئرلهشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۲۹٬۷۱۱ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. ویرجینیا اکینچیلیک ومکانیکال کالجی ۱۸۷۲ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Virginia Agricultural and Mechanical College»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( ۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ویرجینیا اکینچیلیک ومکانیکال کالجی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
"دهب (dəb)" سؤزجویونون اؤزونه، منیم یوخ، ناصیر منظورینین سؤزو واردیر. بو سؤزجویون مظلوم دوشدویونو دئییر. ناصیر منظورینین دئدیکلرینه دیققت ائلهییرم، آغلیم آلان دوزدو. دهبین یئرینه عادت-عنعنه ایشلهنیلیر. سؤزجوکلرین ایشلهنمهییله سورونوم یوخدیر. آنجاق "دب" سؤزجویونو یئرلی بیلیب(local)، گؤرمزلیکدن گلمهیه سؤز واردیر(بو ایش دیلچی اؤزللیکله ائتیمولوگلارین ایشی دیر!).
کئچمیشدن قالان دبلر، فولکولور، عرف(عورف)، عادت-عنعنه، رسم-روسوم و بونا تای سؤزلر باشلیغیندا آراشدیرمالارین قونوسو اولور. دبلریمیزین چوخ، کؤکلو عاییلهلرین چوخوندا یاشاییر. عاییلهلر، عادت اولاراق بو دبلری توتورلار. بیز اونلارین توتماقلاریلا ماراقلانیریق. دبلر بیزه ماراقلی گلیرلر. گؤرمهدیکلریمیزی فانتئزی اولارق، گؤروروک. نه ده خوش گلیر! گؤرمهییمیز یئتمیر، گلیب-گئدهنه ده دئییریک. دئیهسن یاندی-قیندی وئریریک. دوغروسو یاندی-قیندی وئرمهلیدیر. بو گون بلکه آتامیزین-آنامیزین گوجوله دبلرده سینیق-سالخاق اولاق ( حاضیرلانمیش سوفرانین باشیندا اوتوروروق!)، یاخین گلهجکده بو سینیق-سالخاق اولماقدا اولمایاجاق.
بو گونوموز، سانال دونیا گونو اولدوغو اوچون، یاشامادیغیمیز دبلر، سانال دونیادا دانیشماق سؤزوموز(!!!!) اولا بیلیرلر. دبلری بؤیوکلرین یانیندا گؤروب، ائشیدیب، ماراقلی بیلیب، دانیشیریق. بیری بیزدن ایستهسه دبلردبلرین بیرینی یئرینه یئتیرهک، گؤره بیلمهدیـییمیز قدر چتینلشدیرمهلیییک!(بیلیرسیز نییه!!!).


text:
چارقلیدا ایکی یتگینجِک اۇغلان دنگیزده بۇغولدی
حازاردان چیقاریلان یتگینجِگینگ آدی نینگ ۱۴ یاشینداقی سینا آشورپور بۇلاندیغی بیلدیریلدی
بندر تۆرکمنینگ چارقلی اۇباسی نینگ یاقاسیندا ۱۴-۱۵ یاشلاری آراسینداقی ۳ یتگینجک اۇغلان دنگیزده سووا دۆشِن ماحالیندا بیر چوقوردا بۇغولماغا باشلادی.
چاغالاردان بیری نینگ سوودان چیقیپ بیلندیگی و ایکی چاغانینگ بۇغولیپ اؤلِندیگی حابار بریلدذی.
بۇغولان اۇغلانلاردان بیری نینگ جسدی نینگ سوودان چیقاریلاندیغی حابار بریلدی.
حازاردان چیقاریلان یتگینجِگینگ آدی نینگ ۱۴ یاشینداقی سینا آشورپور بۇلاندیغی بیلدیریلدی.


text:
آرال گؤلونو قورتارماق اوچون اؤزل ایلگی
آنلاشمالارلا، سولاری یوزده 10 سویهلرینه دوشن و چؤل اولماقلا قارشی قارشییا قالان آرالی قورتارماق اوچون بیرلیکده چالیشما و تکنیکی دستک تامین ائتمک آماجلانیر
تورکمنیستاندان، آرال گؤلونون قورتاریلماسینا اؤزل ایلگی وار.
آرال گؤلونده سولارین چکیلمهسیندن قایناقلی چئوره فاجعهسی، سووئت اتفاقینین داغیلماسیندان سونرا مستقیللیگینی اعلان ائدئن اورتا آسیا اؤلکهلرینی تدبیر گؤرمهیه سؤوق ائتدی.
5 اورتا آسیا اؤلکهسی تورکمنیستان، قازاقیستان، اؤزبکیستان، قیرقیزیستان و تاجیکیستان دؤولت باشقانلارینین قراری ایله 1993.جو ایلده اولوسلارآراسی آرال دنیزی فوندو یارادیلدی. فوندون 2017-2019.جو ایللر ایجرا کومیتهسی دؤنم باشقانلیغینی تورکمنیستان یئریدیر.
ژوئن آییندا عشقآباددا، تورکمنیستانین باشقانلیغی دؤورونده فوندون ایشینی یئریدهجگی بیر اوفیس آچیلمیش و آرالی قورتارما اولوسلارآراسی فوندو ایجرا کومیتهسی باشقانلیغینا دا گوزگلدی بایجانوو تعیین اولونموشدو. تورکمنیستان دؤولت باشقانی قوربانقولو بردیمحمدوو، ژوئن آییندا عشقآبادداکی اوفیسین آچیلماسی موناسیبتیله یاییملادیغی مئساژدا،
"باشقانلیغی دؤورونده تورکمنیستان، فوندون اولوسلارآراسی پروفیلینین جامع و سوردورولهبیلیر دوروما یوکسلتیلمهسی اوچون ماکسیموم چابا گؤسترهجک و قلوبال فلاکتلرله مباریزهکی اؤنمینی گوجلندیرمک اوچون لازیم بوتون تدبیرلری گؤرهجکدیر" دئمیشدی.
عشقآباددا، دؤولت باشقانی قوربانقولو بردی مجمدووون بو سؤزلرینی تصدیق ائدن ایکی آنلاشما ایمضالاندی. فوند ایجرا کمیتهسی باشقانی، فدرال آلمانیا اولوسلارآراسی امکداشلیق جمعیتی و اورتا آسیا بؤلگهسل ائکولوژی مرکزی ایله امکداشلیق آنلاشماسی ایمضالادی.
آنلاشمالارلا، 40 ایل اوله گؤره سولاری یوزده 10 سویهلرینه دوشن و چؤل اولماقلا قارشی قارشییا قالان آرالی قورتارماق اوچون بیرلیکده چالیشما و تکنیکی دستک تامین ائتمک آماجلانیر.


text:
بیر مدت اؤنجه سورییادا ووروشدوغو بیلدیریلهن «توران» اؤزل حربی بیرلیگی، اصلینده، مؤوجود دئییل.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو نتیجه موناقیشه کشفیات قروپونون آپاردیغی آراشدیرمادان سونرا اورتایا چیخیب. تشکیلاتین ادعاسینا گؤره، «توران» گئنیش میستیفیکاسییانین محصولودور. بئله کی، بو آنلاییشی روسییانین «آننا نیوس» و «روسکوی وسنی» آگئنتلیکلرینین موخبیری اولق بلوخین اویدوروب. بلوخین «توران» اؤزل حربی شیرکتینین اوبرازینی سسری-نین افغانیستان محاربهسینده یاراتدیغی موسلمان باتالیونلارینین اساسیندا فورمالاشدیریب. «توران»این دؤیوشچولرینین شکیللری قیسمینده ایسه بلوخینین اؤزو و «رن تو»نین کئچمیش تله اوپراتورو آلکساندر ریچکووون فوتولاری تقدیم اولونوب.
موناقیشه کشفیات قروپو همچینین ۲۰۱۷-جی ایلین نویابریندا پیدا اولان فوتولارا دا دقت یئتیریب. بورادا «توران دؤیوشچولری» کیمی تقدیم اولونان فوتولارین بلوخینین گؤرونتولری ایله اویغون اولدوغو مویینلشیب.
اوستهلیک، مایین ۱-ده حما شهری یاخینلیغیندا «توران»این خصوصی عملیاتی کیمی تقدیم ائدیلهن ویدئو دا یالان چیخیب. بئله کی، بو گؤرونتولرین سورییانین اؤزونون ائلیت حربی دستهلری اولان «پلنگ گوجو»نه عایید اولدوغو وورغولانیب.
قئید ائدک کی، «توران» حاقیندا مئدیادا ایلک اینفورماسییا ۲۰۱۷-جی ایلین آپرئلینده «روسکایا وئسنا» سایتیندا یئر آلمیشدی. بورادا یئرلشدیریلن اینفورماسییادا بو قروپلاشمانین حمایا گلدیی، مرکزی آسییا وطنداشلاریندان تشکیل اولوندوغو بیلدیریلمیشدی. اونلارین سیراسیندا قافقازلیلارین، خصوصاً آذربایجانلیلارین دا اولدوغو وورغولانمیشدی. قروپون عمومی سایینین ۸۰۰-۱۲۰۰ نفر تشکیل ائتدیی بیلدیریلمیشدی.
موناقیشه کشفیات قروپو سورییا و دونباس دؤیوشلری بارهده اینفورماسییالارین آنالیزینی آپاران آراشدیرماچیلار قروپودور. ۲۰۱۴-جو ایلده یارادیلان قروپ ۶ نفردن عبارتدیر، اونون رهبری ایسه روسلان لئویئودیر. منزیل قرارگاهی موسکوادا یئرلشن قروپون ایلک ان سس-کویلو آراشدیرماسی روسییا باش کشفیات ایدارهسینین ۳ حربچیسینین دونباسدا هلاک اولماسیدیر.


text:
تورکچه سویه انیقلش سیناوی اوتکزیله دی
خارجیلرگه قره ته تورکچه سویه انیقلش سیناوی (TYS) ایرته گه 35 اولکه ده توپلم 41 نقطه ده همزمان اوتکزیله دی.
یونس امره انستیتوتی (YEE) تامانیدن بیریلگن بیاناتگه کوره، ایککی باسیمدن عبارت بولگن سیناوده بیرینچی مرحله اوقیش، یازیش و تینگلش ایکن ایککینچی باسیم صحبت قیلیش دیر.
تورکچه سویه انیقلش سیناویده موفق بولگن کیشی لرگه B2, C1, C2 درجه لریده نمره لر بیریله دی.
اوشبو سیناو اسنادی تورکیه ده گی عالی بیلیم یورتلری تامانیدن قبول قیلینه دی و اسنادنی قولگه کیریتگنلر تورکیه ده گی عالی بیلیم یورتلرینی قازانگن تقدیرده تورکچه کورس اوقیمه ی اوز بولیملریگه تحصیل قیلیش گه دوام ایته دیلر.
خودی شو سیناونینگ نتیجه سی 26 – جنوریده اعلان قیلینه دی.
کیلگوسی تورکچه سویه انیقلش سیناوی 5 – می ده اوتکزیله ده بو امتحانگه قتنشیش مراجعه لری ایسه 19 مارچ تاریخیده باشلنه دی.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Axtarıram
Bir dənə yar axtarıram cismimə can axtarıram
Nə gözəl olsun nə maral eşqi qanan axtarıram
Nazlı nıgar eşqə duçar sevməli yar məst o xumar
Bir mənə tay daş ürəyi dərdə salan axtarıram
Məzhəbi islam özü pak olqusu zəhraye əli
Qəlbi dəniz gözləri ox qaşı kaman axtarıram
Qəddi yüz atmışdan uca labda uca yox balaca
Böylə müşəxxəsatda bir qünçə dahan axtarıram
eynəki yox vəzni ariq həmdə ki bir bollu şuluq
Təcrübəsi dağca vəli yaşda cavan axtariram
Duzlu şirin çox vəfali TÜRK qızı da olmalıdı
Qoy ki deyim sadəsini dürri zaman axtarıram
Şair : Vəhid şükürzadə
آختاریرام
بیر دنه یار آختاریرام جیسمیمه جان آختاریرام
نه گوزل اولسون نه مارال عشقی قانان آختاریرام
نازلی نیگار،عشقه دچار،سئوملی یار،مست و خمار
بیر منه تای داش ئورگی عشقه سالان آختاریرام
مذهبی اسلام اُوزو پاک الگوسو زهرای علی
قلبی دنیز گؤزلری اُخ قاشی کامان آختاریرام
قدّی یوز آتمیش دان اوجا،لاب دا اوجا یوخ بالاجا
بویله موشخصات دا بیر غنچه دهان آختاریرام
عینکی یوخ وزنی آریخ همده کی بیر بوللی شولوخ
تجروبه سی داغجا ولی یاشدا جاوان آختاریرام
دوزلو شیرین چوخ وفالی تورک قیزی دا اولمالی دی
قوی کی دییم ساده سینی دورّ زمان آختاریرام
شاعیر : وحید شکرزاده
Filed under: وحید شکرزاده نین شعرلری Vəhid Şükürzadə'nin şeirləri,باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: axtarıram,Azərbaycan qızı,duzlu oğlan,duzluoghlan,duzluoğlan,nazlı yar,qız,sevgi,Türk qızı,قیز,مارال,مست و خومار,نازلی نیگار,وحید شکرزاده,وحید شکرزاده معروف به دوزلو اوغلان,وحید شکرزاده نین شعرلری,وحید شکرزاده نین شعری,وحید شکرزاده آختاریرام,یار,یار آختاریرام,گولملی شعر,گولمه لی شعر,گوزل,گوزل قیز,گزل,vəhid şükürzadə,آختاریرام,آذربایجان قیزی,بیردنه یار آختاریرام,تورک قیزی,تورکی قیزی سئویرم,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,دوزلو,دوزلو اوغلان,دوزلو اوغلان شعرلری,دوزلو شعرلر,دوزلی شعر,دیلبر,دختر آذربایجان,دختر آذربایجانی,سئوملی یار,سئوگی,سئوگی شعری,شعر,عشق |


text:
اختر گونده لیگی نین الیله ، تنباکی نین اوتانماق تؤره دن امتیازنامه سی نین اوستو آچیلاندان سونرا ، تبریز، اوّل شهر دیر کی ائلین آجیغین اوزه سالدی و سونرا باشقا شهرلر تبریزه باخیب آیاغا قالخیدیلار و تنباکی نهضتی ایراندا یولا دوشدو.
مجتهد تبریزی نین فتواسی اساسیندا تبریز خالقی نین ییرمی مین نفردن چوخو « رژی » قراردادینا دینلنمه ک اوچون شور سالدیلار. و بازاری باغلاییب ، نئچه دؤلت یئرله رینه یوگورمَکله اؤز مخالفتچی لیک لرین اوزه سالدیلار.
ناصرالدین شاهین داواخور دؤیوشچولری تئزلیکله تبریز شهری نین هر یئرینده داغیلیب و خالقین باشینا دؤیدولر و بازارچی لاری زوریله دوکانلارین آچماغا مجبور ائتدیلر.
بو زامان ایدی کی زینب پاشانین باشچی لیقیله تبریز قادینلاری نین قیام ائتمه گی باشلاندی. زینب پاشا اؤز دؤره سیله بیرلیکده تبریز بازارینا تؤکولوب و مأمورلاریله دؤیوشمَگه باشلایاراق یئنی دن بازاری باغلاماغا چکدیلر.
و بئله اولموشدو کی خالقین قالخماقیله و حاج محمد کاظم ملک التجار تبریزی کیمی بؤیوک کیشی لرین چالیشلاریله ، شیعه دونیاسی نین بؤیوک تاریخی مرجعی ، میرزای شیرازی نین فتواسی صادر اولدو. و بیر دؤراندا کی آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین خالقی نین چوخو استعمار بویوندوروغوندا قرار تاپمیشدی ، ایرانلی لار اؤز آیافلاری نین اوستونده دایانماقیله استعمار و استبدادی سیندیردیلار و پادشاه لار دؤرانینا سون قویماغی باشلادیلار.
قایناق: کتاب تبریز – شهر اولین ها / دوکتور صمد سرداری نیا
چئویره ن : الف. عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
ماتیاس شولچ، آلمان تاریخچیسی نین
Spiegel
درگی سینده یایینلاتدیغی مقاله یه اساسن فارس ایستعمارچیلاری
باشلاریندا محمدرضا شاه فارس ولایتینده، 2500 ایللیک شاهلیق
دئیه تخت جمشیدده بایراملاماسی و جشن توتماسی بیر آلینماز قلعه
یوکسکلیگینه قالدیریلمیش یالاندان باشقا هئچ نه دئییلمیش.
محمدرضا اؤزونو آریالیلارین گونشی (شاهنشاه آریامهر)
آدلاندیرماق اوچون یئر ایصلاحاتینی قانسیز دئوریم (انقلاب
سفید) دئیه حیاتا کئچیره رک 1971 اینجی ایل 2500 ایللیک ایران
شاهلیغی دئیه دونیا اجتماعیتی قارشیسیندا بایرام توتماغی
سرگیلمگه چالیشمیش. محمدرضا تخت جمشید خارابالاریندا اللی دانا
آلاچیق تیکدیره رک آتمیش دوقوز مملکتین باشچیلارینی و بگلرینی
و اؤزللیکله ژاپون شاهینی اورایا قوناق چاغیرمیش. ماسا
اوزرینده
Château Lafite magnum[i]
شیشه لری یئر آلیرمیش. بایرامین و شنلییگین طنطنه لی زامانیندا
محمدرضا شاه ایکینجی کوروش آدلاندیردیقلاری، ایشغالچی نین
قبیرینه اؤزونو یاخینلاداراق آنتیک دؤنمده کوروش بشر حاقلاری
نین قوروجوسو دئیه اونو اؤیمگه و مدح ائتمگه چالیشمیش[ii].
انتقادچیلار یوزمیلیون دولارین بئله بیر شخصی آغیرلاماق اوچون
چوخ اولدوغونو دیله گتیررکن محمدرضا مملکت باشچیلارینی یاوان
چؤرک و توروپ ایله آغیرلامالییام می؟ دئیه میریلدامیش. آیت
الله خمینی ده سورگوندن بو مسئله یه اؤز اعتیراضینی بیلدیره رک
دئمیش: "ایران شاهلاری نین ائتدیکلری جنایتلر تاریخ
کیتابلاری نین صحیفه لری نین اوز قاراسیدیر". محمدرضا
دئمیش: "کوروش بیر اؤزل و خاص آدام ایمیش؛ رحیم کؤنوللو،
شفقتلی، مهربان. او بیرینجی سؤز آزادلیغی نین تمل و اساسینی
قویانلاردان اولموش". محمدرضا بو گؤروشو دونیا بیرلشمیش دؤلتلر
تشکیلاتینا دا یئتیرمگه چالیشمیش. 1971 اینجی ایل اکیم
(اکتوبر) آیی نین اون دؤردونده تخت جمشیدده بایرام شنلیگی
سوررکن محمدرضاشاهین باجیسی نیویورکدا دونیا بیرلشمیش دؤلتلر
تشکیلاتی نین تیکینتی سینه گئده رک[iii]
بو تشکیلاتین باشچیسی
Sithu U Thant
آ چؤپ بؤیوکلوگونده کوپی اولموش بیر قازیق خطی تقدیم
ائتمیش.
Sithu U Thant شاهین باجیسی نین دیلینجه بو کوپینی "آنتیک دؤنمین بشر حاقلاری"
دئیه قلمه آلاراق ایران شاهینا اؤز تشکرونو بیلدیرمیش.
دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین باشچیسی،
Sithu U Thant
یئنیله میش: "کوروش باریش ایسته ییرمیش. ایران شاهی باشقا
مدنیتلری قوروماق اوچون اؤزوندن عاغیل و مودروکلوک
گؤستریرمیش". بئله لیکله
Sithu U Thant
بشر حاقلاری دئیه کوروشا نسبت وئریلمیش
پالچیقدان دوزلمیش کوپی دیغیرلاغی خاص بیر مراسیم ایله دونیا
بیرلشمیش دؤلتلری تشکیلاتی نین آنابیناسیندا، بوگونه ده اَن
اسکی و قدیم بیر باریش آنلاشماسی نین کوپی سی نین
قونشولوغوندا ویترین دالیندا سرگیلتمیش.
Sithu U Thant
ذات عالی نین بو داورانیشی ایله ائله بیل دونیا بیرلشمیش
دؤلتلر تشکیلاتی بیر گیجلتمه (سرسم) توتموش. محمدرضا شاهین
ایددعالارینا باخمایاراق آلمانیانین کیل شهری اونیوئرسیته
سینده کی اسکی اوریئنتالیست
Josef Wiesehöfer
آ گؤره قازیق(میخی) خط آدلاندیردیقلاری بویوروق و فرمان یالنیز
بیر تبلیغات ملزمه سیدیر: "کوروش انسان حاقلاری مفکوره سینی
اورتایا آتمیش دئمک، سارساقلاماقدان آرتیق هئچ نه دئییل و
اولاماز دا". هایدئلبئرگ اونیوئرسیته سینده کی آسورولوق (آسوری
شناس)
Hanspeter Schaudig اَ گؤره ده آنتیک دؤنمینده هئچ کیمسه حاکیمیت باشچیلاری آراسیندا
انسانلارین حقوق برابرلیگی و بؤیوکلوگو (شرفی) اوغروندا آدیم
آتمامیش. "کوروشون
خادیملری اونون آیاقلارینی اؤپمه لی ایمیشلر. کوروش اوتوز ایل
ساواش ایله حاکیمیت ائده رک انسانلاری وئرگی وئرمگه زورلارمیش.
وئرگی وئرمکدن بویون قاچیرانلارین بورون و قولاقلارینی کسدیرر
و اؤلومه محکوم اولموشلاری دا قیرتلاغا دک قوما قویلاداراق
باشی ائشیکده گونش قارشیسیندا قورت قوشا یئم ائتدیررمیش"[iv].
دئمک، دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی آدی چکیلن کوپینی
متخصصلر طرفیندن سیناقدان کئچیرمه دن و امتحان ائتدیرمه دن
محمدرضا شاه طرفیندن دوشونولموش کوپینی بیر تاریخ اثری دئیه
قبول ائتمه سی ایله بیر تاریخی یالانی بیر گئرچک کیمی قبول
ائتمیش ساییلار.
دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی اولدوقجا بؤیوک بیر یانلیشلیغا
یول وئرمیش
تاریخ اینجه صنعت خادیمی،
Klaus Gallas
آلمانیانین
Weimer
شهرینده آلمان – ایران مدنیت فئستیوالینا حاضیرلادیغی
West-Östlicher Divan", Start: Sommer 2009
آدلی کیتابیندا بو مسئله نی آچیقلیغا قاویشدیرمیش.
Klaus Gallas
کوروشا نسبت وئریلمیش بویورقدا باش وئرمیش توتارسیزلیق و
باشاریقسیزلیغی اورتایا قویموش[v].
Klaus Gallas آ گؤره ده
دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی اولدوقجا بؤیوک بیر یانلیشلیغا
یول وئرمیش. دونیادا تانینمیش آلمان
SPIEGEL
درگیسی نین دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتینا بو دوغرولتودا
باش وورماسینا باخمایاراق آدی چکیلن تشکیلات بو مسئله نی
آچیقلیغا قاویشدیرماقدان بیله بویون قاچیرمیش. دونیا بیرلشمیش
دؤلتلر تشکیلاتی نین
Wien
شهرینده کی
UN information service
مرکزی گئنه ده بو کوپی یازیتین بیر چوخلاری طرفیندن بیرینجی
انسان حاقلاری دئیه قبوللوق گؤردوگونو دیله گتیرر. آلمان مدرسه
درسلیکلرینده ده اسکی ایرانلیلار انسانجیل سیاستین اؤنجوللری
کیمی قلمه آلینارلار[vi].
بوگون اینتئرنئت دونیاسینا یانلیش چئویرمه و ترجومه یولو ایله
کوروشو ایشچیلر اوچون اَن آزین وئریلمه لی مزد ((Mindestlohn
و پناهنده لیک حاقلاری نین مدافعه چیسی کیمی گؤسترمگه
چالیشانلارا دا تانیق اولوروق. کوروشا نسبت وئریلمیش یازیدا
اوخویوروق: "یئر اوزرینده کؤله لیک یوخ اولمالیدیر. هر
مملکت منیم باشچیلیغیمی قبول ائدیب، یوخسا ائتمدیگینه داییر
اؤزو قرار وئرمه لیدیر"[vii].
2003 اونجو ایل نوروئژین اوسلو شهرینده نوبئل اؤدولونه لاییق
گؤرونموش شیرین عیبادی ده کوروش باتلاغینا اؤزونو
سالاراق دئمیش: من بؤیوک کوروشون قالیغی ساییلان بیر
ایرانلییام: "کوروش بیلدیریشینده دئمیش: خالق ایستمدیگی
دورومدا، من خالقا حاکیمیت ائتمه یه جه گم"[viii].
تاریخ اوزمانلاری شاشقین، بیر سؤیلنتی (شایعه) اؤزونو باغیمسیز
و مستقیل ائده بیلر می؟
یالانین مرکزینده یئر آلان و اسکی شرقی قورخویا سالمیش بیر
چکیلیم (فیقور) وار. بو چکیلیمدن بوتون دره بگلری هیندوستاندان
میصره دک قورخارمیشلار. او بوگون ده بؤیوک بیر ایمپئریانین
قوروجوسو اولاراق قبول ائدیلر. افسانه لره گؤره او فوق العاده
بیر قدرت ساییلارمیش[ix].
افسانه ایسه بیلینجلی باشلانمیش. اؤنمسیز بیر دره بگی نین
اوغلو اولان کوروش ایرانین گونئی باتیسیندا دوغولموش و 559
اونجو ایل میلاددان اؤنجه تخته چیخمیش[x].
کوروش اوزره حئکایه لر
کئچمیشده قورولموش شاهلیقلارا منسوب اولان شخصلر اوزره حئکایه
لر خالقلارین دیللرینده دورمادان دولاشارمیش. بعضیسینه گؤره
کوروش وحشی موحیطده دوغولوب بؤیویرکن بیر قانجیق اونو
امیزدیرمیش[xi].
کوروشدان هر هانکی بیر کؤلگه و تصویر الده یوخدور. .... کوروش
ایلک اولاراق ایلام شاهلیغینی یئنیلگه یه اوغراتمیش. 550 ایل
میلاددان اؤنجه مادلارا یوروش ائتمیش. چوخ زامان کئچمه دن
آنادولو تورپاقلارینا یوروش آپاراراق یونان مستعمره لرینی اله
کئچیره رک
Priene
آدلی شهرین ساکینلرینی کؤله لیک و برده لیگه چکمیش. کوروشون
دینجلمه (استراحتگاه) یئری و اوتوراغی (قرارگاه) پاسارگاد آدلی
بیر یئر ایمش. اورادا کوروشا عایید بوللو حرمسرالار وار ایمیش.
کوروش پاسارگاددا داها آرتیق زامان کئچیرمدن افغانستانا یوروش
ائتمیش. اؤزبکیستانین نم هاراسیندا یئتمیش بیر یاشینداکی
کوروشون بودونا اوخ دگه رک اوچ گوندن سونرا اؤلموش. ... کوروش
زامانیندان سونراکی بعضی یونان تاریخچیلری اؤرنک اولاراق
هئرودوت و
Aischylos
و یهودیلر کوروشدان یاخچیلیقلا آد آپارمالارینا باخمایاراق[xii]
یئنی تاریخچیلر بو خبرلرین بیر اوسماقلاندیرما (باش آلداتما)
اولدوغونو آچیقلیغا قاویشدیرمیشلار. آلمان تاریخجی سی
Wiesehöfer اَ گؤره
آنتیک دؤنمینده کوروشدان پارلاق بیر تصویر یارادیلماسینا
باخمایاراق کوروش دا باشقا حاکیملر دک ظولم ایله حکومت ائدن
بیر حاکیم ایمیش. کوروشون قوشونلاری ایستر یاشاییش موحیطلرینی
و ایسترسه ده مقدس مکانلاری یاغمالاماقدان بیله چکینمه یه رک
شهر باشچیلرینی سورگون ائدرمیشلر[xiii].
بئله بیر ظالیمی بشر
حاقلاری نین
تملی نین
قوروجوسو کیمی تانیتماق یالنیز محمدرضا شاها خاص اولموش بیر مفکوره
ساییلارمیش.
محمدرضا شاهین دا 1960 اینجی ایللرده چوخلو چتینلیگی وار
ایمیش. اونون گیزلی پولیسی "ساواک" انسانلاری قییمسیزجا
آغیر ایشکنجه ائتمه سینه باخمایاراق شاهلیق علیهینه هر یئرده
آیاقلانما (عصیان) باش وئرمیش. مارکسیست قوروپلار شاهلیق
علیهینه بومبا آتارکن ماللالار دا خالقی شاهلیق علیهینه
دیرنیشه چاغیرمیشلار[xiv].
....
[ماتیاس شولچ دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی نین فارس
ایستعمارچیلاری نین تقلب ایشلرینه ایناناراق اونلارین الینه
وئردیگی باهانه نی بیر آذربایجان آتالار سؤزو ایله باشا
چاتدیرمیش، اوخویوروق][xv]:
Wie heißt es doch in einem Sprichwort aus dem Orient: "Wenn ein
Narr einen Stein in den Brunnen wirft, können ihn zehn Weise
nicht mehr herausholen."
ترجومه: "شرقده خالق آراسیندا بیر مثل وار: بیر دلی قویویا بیر
داش سالار، اون عاغیللی اونو قویودان چیخارابیلمز"[xvi].
[دئمک، دونیا بیرلشمیش دؤلتلر تشکیلاتی ایلک فارس
ایستعمارچیلاری نین یالانلارینا ایناناراق بیر داها او یالانین
آلتینا وورماق ایستمه دیگی بیلیم آداملاری نین چابالارینی
اجتماعیت قارشیسیندا اتکیسیز دوروما گتیرمیش. بو دا او دلی
آدامی خاطیرلادار].
اتک یازی
و قایناق:
[i] “Château
Lafite Magnum“ Fransədən
gətirilmiş su şirkətinin adıdır.
[ii]
Riza Şah da belənçi xulyalara
qapılarmış. Fars İstemarçılarının Riza Şahın ağzına
qoymağa çalışdıqları danışıqdan oxuyuruq: “Vəqti
xəbərnigare Almani az mən dər bareye xərabehaye
Təxtcəmçid miporsad, guyəm məra ba Kuruş muqayese
mikonand”( bax: Məcəlleye Kavəh “Radio Televisiyon
Milli İran Şahənşahi, München/Almanya).
[iii]
Əşrəf Pəhləvi mənzur olmuş.
[v]
Sadə dil ilə desək,
Klaus Gallas Fars
istemarçılarının mütəqəllüb olduqlarını ortaya
qoymuş.
[vi]
Demək Alman təhsil sistimində
insanlara aşılanmış yanlış bilgilər əsasında bugün
bir çox Alman yayın və basın orqanları İran Məmaliki
Məhrusəsindəki ethniklər əleyhinə yeridilmiş
siyasəti görmək istəməzlər.
[ix]
Hindustanda əsliyəti Fars olan
Abu al-Kalam Azad adlı birisi Qurandaki
Zulqərnəyn kələməsini Kuruşa nisbət
verməklə bugün Fars ictimaiyəti də Kuruşu Məhəmməd
Peyğəmbərin cəddi Qureyş Fihrə bağlamağa
çalışarlar, bax, Işıq Sönməz, Pan İranistlərin Dil
və Mədənəiyət təhrif etmək Məsələləri:
http://www.isiqsonmaz.com/Seite184.htm
[xi]
Kuruşun qancıq sütü əmməsini
və qancıq vasitəsiylə tərbiyə oluhmasını önə sürmək
Tutam (Totem) məquləsinə əsaslanmalıdır. Bugünkü
Farsların da keçmişlərinin “Səkpərəst”
olduqları Fars ədəbiyatında öz izini buraxmış. Daha
artıq bax. Işıq Sönməz, Tutam:
http://www.isiqsonmaz.com/Seite259.htm
[xii]
Ev Yuvalarından Sürülmüş
Yahudilərə evlərinə dönmək icazəsini vermiş.
[xv][...]
içində yazılmış dününcə
mənə ayıddır (Işıq Sönməz).


text:
فعللرده بیتیشن شخص عوضلیکلری/ فعللرده شخص آنلایشی/
هر ایش و حرکت معین شخص و شئی طرفیندن اجرا اولونمالیدیر. نئجه کی ایش زامانسیز اولماز، شخص سیز ده ممکن دئییلدیر. هر فعل تصریف اولوناندا اونلارین آخریندا معین شکیلچیلر واردیر کی، اونلارین شخصلرین گؤستریر. مثلا: "یازدیم" فعلینده "یاز" فعلین کؤکو، "دی" شهودی کئچمیش زامان شکیلچیسی و "م" بیرینجی شخصین تکینین علامتیدیر و بیلدیریر کی، ایش "منیم" طرفیمدن اجرا اولونموشدور. تصریف زامانی فعللرین آخیرینا قوشولان و مختلف شخصلری بیلدیرن شکیلچیلره بیتیشن شخص عوضلیکلری دئییلیر. بیتیشن شخص عوضلیکلری آشاغیداکیلاردان عبارتدیر.
١. بیرینجی شخص تک:
بیرینجی شخص تکین اساس علامتی "م" دیر کی، فعلین بوتون زامانلاری، نوعلاری و شکیللرینده ایشلنیر.
١- بو علامت فعلین شهودی کئچمیش "یازدیم"، شرطی/یازسام/ و التزام- آرزو شکلینده/گرک یازام/یالنیز "م" حرفی اولار.
٢. فعلین نقلی کئچمیش، ایندیکی زامان، قطعی و غیر قطعی گلجیینده، هابلئله لازیم و واجب فورمالاریندا. همین شکیلچی "آم- ام" شکلینده اولار. مثلا: یازمیشام، یازیرام، یازاجاغام، یازارام، یازاسییام، یازمالییام...
٣- فعلین لازیم/یازاسی/ و واجب/یازمالی/ شکیللری سسلی ایله بیتر، بونا گؤره ده، ایکی سسلینی بیری بیریندن آییرماق اوچون، "آم-ام" شکیلچیسی ایله فعلین آراسیندا بیر "ی" سس سیزی ده علاوه اولار. مثلا: یاز+اسی+ی+ام، یازمالییام، گلمه لی یم...
٤.امرین بیرینجی شخصین تکینده:
الف- اگر فعلین کؤکو سس سیزله بیترسه، دؤرد چشیدلی "ﹾیم- یم- ۇم-ۆم" شکیلچیلری ایشله نیر. مثلا: یازیم، گلیم، سوروم..
ب- اگر فعلین کؤکو سسلی ایله قورتارسا، ایکی سسلینی بیری-بیریندن آییرماق اوچون، کؤکله شکیلچیلر آراسیندا بیر "ی" سس سیزی ده علاوه اولار. مثلا: توخویوم،دئییم...
بیرینجی شخص جمع:
بیرینجی شخص جمع بیتیشن شخص عوضلیکلرینین اساس عنصرو "ق-ک" دیر، کی فعللرین سس قورولوشو سون حرفیله علاقه دار آشاغیداکی شکیللره دوشور:
الف-فعلین شهودی کئچمیش، التزام- آرزو/گرک یازا/ و شرطینده یوخاریداکی شکیلچیلر همان شکیلده ایشله نیر. مثلا: یازدیق، گؤردوک، گرک یازاق، ایشله سک..
ب- فعلین نقلی کئچمیشی، ایندیکی زامانی، قطعیو غیر قطعی گلجک زامانلاریندا "ق- ک" حرفلریندن اول دؤرد چشیدلی "ی- ؽ- ۇ- ۆ" شکیلچیسی علاوه اولار. مثلا: آلمیشیق، گلمیشیک..
ب- فعلین نقلی کئچمیشی، ایندیکی زامانی، قطعی و غیر قطعی گلجک زامانلاریندا "ق-ک" حرفلریندن اول دؤرد چشیدلی"ی- ؽ- ۇ- ۆ" شکیلچیسی ده علاوه اولار. مثلا: آلمیشیق، گلیریک، گله جه ییک، گؤرموشوک..
ج- فعلین لازیم/ یازاسی/ واجب/یازمالی/ شکیلچیلرینده " ﹾیق- ̂یک- ۇق- ۆک" شکیلچیلریله فعلین آراسیندا آییریجی "ی" علاوه اولونور. مثلا: آلاسیییق، آلمالیییق، گؤره سیییک..
د- فعلین عمرینده: اگر فعلین کؤکو سس سیزله بیترسه، "ق- ک" شکیلچیلریندن اول " آ- ه" سسلیلری ده علاوه اولور. مثلا: آلاق، گؤرک..
٢. اگر فعلین کؤکو سسلی ایله بیترسه "آق- ه ک" دن اول بیر "ی" سس سیزی ده علاوه ائدیلیر. مثلا: دئییک، اوخویاق، سؤیله یک....


text:
در این مقاله از سایت آکاایران مطلبی در مورد معرفی رقص واغزالی ارائه شده است ، همچنین برای مشاهده مقالات بیشتر در دسته بیوگرافی بازیگران از سایت بیوگرافی آکاایران مقالات بیشتری را مشاهده نمایید
یکی از رقص های مورد علاقه مردم آذربایجان است.ملودی بسیار ظریف و دلچسب، حرکات ظریف و نرم، این رقص را در بین توده مردم بطور گسترده ای متداول نموده است. عروسی را نمیتوان یافت که در آن “واغزالی” شنیده نشود. در حال حاضر ملودی این رقص فامیل عروس را مشایعت میکند.
این رقص قدمت زیادی دارد که باید تاریخ آن را بررسی کرد. در عصر ۱۶ یکی از قبیله های بزرگ “قاراقویونلولار” در آذربایجان مسکن می گزیند. آنها ماهنی ها و رقص های فراوانی را به وجود آورده اند البته امروزه اثری از آنها وجدو ندارد.
رقص “واغزالی” ابتدا به صورت تک مئلودیای “قاراباغین آغیری” بوده که بعدها به دو مئلودیای “آستا قاراباغی” و “واغزالی” در آمده است.
به اعتقاد اهالی شکی این مئلودی از مئلودی ماهنی”دنیزه گیرمه” به وجود آمده است که البته نمی توان این اعتقاد را به سادگی باور کرد. بعضی ها هم اعتقاد دارند که این رقص مخصوص بدرقه عروس برای رفتن به خانه بخت در دورست است و در این موقع اجرا می شود.البته هر کدام از اینها نظریه بوده و نه می توان قطعا پذیرفت و نه قطعا رد کرد.
توضیحاتی به زبان ترکی:
“آذربایجان خالقینین ان سئویملی رقصلریندهن بیریدیر. سون درجه ظریف، اورهیه یاتان مئلودییا، اینجه یومشاق حرکتلر بو رقصی خالق آراسیندا داها گئنیش یایمیشدیر. آذربایجاندا ائله بیر توی اولمورکی، اورادا «واغزالی»نین جاذبهدار صداسی ائشیدیلمهسین.
چوخ قدیم، اؤز آدیندان خیلی قدیم رقصدیر. اونون منبعینی تاریخده آختارماق لازیمدیر.
معلوم اولدوغو کیمی، ۱۶ـ نجی عصرده آذربایجاندا جنوبدان گلمیش قارا قویونلولارین بؤیوک قبیلهسی مسکن سالمیشدیر. اونلار چوخلو ماهنی و رقصلر یاراتمیش، لاکین بونلاردان تاریخده ایز قالمامیشدیر. تکجه بیر مئلودییا عصریمیزه قدر گلیب چاتمیشدیرکی، اونودا قارا قویونلولار نسلیندهن اولوب، حاضیردا شکی رایونونون تپه جنت، چای قاراقویونلو، دره جنت، حتم اوباسی، شیرین بولاق، کهریز و باشقا کندلرده یاشایانلار قورویوب ساخلامیشلار. «واغزالی» رقصینین اساسینی تشکیل ائدهن، اوللر «قاراباغین آغیری» آدلانان قدیم مئلودییا سونرالار ایکی حصهیه شاخهلهنرک «آستا قاراباغی» و «واغزالی» مئلودییاسینا چئوریلیب.
شکی ساکینلرینین سؤیلهدیکلری بیر فرضیهده وار. اونلارین دئدیگینه گؤره ایسه «واغزالی» مئلودییاسی «دنیزه گیرمه» ماهنیسینین مئلودییاسی اساسیندا عمله گلیب. بیزجه، بئله بیر فرضیه حقیقتدهن اوزاقدیر. گؤرونور، قوجامان موسیقیچیلری همین ماهنینین مئلودییاسینداکی باشلانغیج حصهسی یانیلدیب. بلی، اگر ماهنینین اولینجی ایکی سطری «واغزالی»نین اوّللینی خاطیرلادیرسادا سونراکی ایکی سطیر، داها دوغروسو، ایکی سطرین مئلودییاسی بو فیکری تصدیق ائتمیر.
بس بو رقصین آدی، آچیق ـ آیدینجا دمیر یولونا حصر ائدیلمیش آدی هارادان مئیدانا گلیب؟ معلومدورکی، آذربایجاندا دمیر یولو خطی ایلک دفعه باکیایله بالاخانی ـ صابونچو و سوراخانی نفت معدنلری آراسیندا سالیندی. اول بو دمیر یول خطیایله آنجاق نفت داشییاردیلار. سونرا سرنشین داشیمالارینادا باشلاندی. اونداندا اول ۱۸۸۳ جو ایلین ماییندا تفلیسله باکی آراسینداکی دمیر یولو ایشه سالینمیشدیر.
تصور ائتمک هئچده چتین دئییلدیرکی، دمیر یولو خطینین اولماسی اهالینین بیر یئردهن دیگرینه گئدیب ـ گلیشینی نه قدر آسانلاشدیرمیشدیر. گلینی اؤز یئرلریندهن باشقا بیر شهره آپاراندا بو خوش سفر دمیر یولونا دوشسهیدی، بوتون قوهوم ـ اقربا، قونشولار و قوناقلار اونو واغزالادهک ماهنی ایله، چالیب اویناماقلا یولا سالاردیلار. واغزالدا بیر داها، قوناقلار اوچون وداعلاشما شنلیگی دوزهلدهردیلر، گلین بیگ ائوینه یولا دوشردی. بورادا، داها دوغروسو، بو عنعنهیه بو طنطنهیه حصر اولونان، یئنی مئلودییا «قاراباغین آغیری» آدلی رقص مئلودییاسی مئیدانا چیخیر. بو آد ایندی بوتون زاقافقازیادا «واغزالی» آدیایله مشهوردور.
حاضیردا بو رقصین مئلودییاسی گلینین آداملارینی مشایعت ائدیر. قوناقلار موسیقینین اوجا صدالاری آلتیندا اوینایا ـ اوینایا، اوللرایسه مشعللرله، تفنگ آتا ـ آتا کوچهلر بویو شنلیکله، (حکماً دئییلکی، واغزالا؛) گئدیر. «واغزالی»نین مئلودییاسیدا تویون بو مقامینداکی شادلیق طنطنهسینین بیر نوع رمزی کیمی سسلنیر، خوش مراسمی داهادا روحلاندیریر. بیگین ائوینده همین موسیقینین مئلودییاسی آلتیندا اونون قوهوم ـ اقرباسی چوخ واخت اؤزوده اویناییر.
سؤز یوخکی، «واغزالی» آدینین عمله گلمهسی بارهده یوخاریدا دئییلنلر یالنیز فرضیهدیر. آخی، هامییا معلومدورکی، گلینلرین اکثریتی آتا ائویندهن چوخدا اوزاغا کؤچمهینده، عادتاً فایتونلارلا (شهر یئرلرینده) و آتلا (کند یئرلرینده) گئدهردیلر. هر حالدا فرضیه اولسادا بونا رئال زمین وار. چونکو گلینین اوزاغا کؤچمهسی، اونون او زامانلاردا هله عادت ائدیلمهمیش بیر نوعده، یعنی واغزاللاردا یولاسالینماسی او قدهر مهم، حیاتی حادثهایدیکی، اونا لاپ خصوصی بیر رقص مئلودییاسی («واغزالی») حصر ائده بیلردیلر.
«واغزالی» رقصی اولدوقجا جاذبهلی، قشنگ، سون درجه لیریک رقصدیر. اونو اینجهلیکله، بیر نوع، سوزگون، آخیجی حرکتلرله اویناماق لازیمدیر. “
منبع:azeridance.com


text:
باکی-تیفلیس-قارص دمیر یولو خطینده یولا چیخان ایلک قطار تورکییهنین قارص ویلایتینه چاتیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده تورکییه دؤولت دمیر یوللاری ایدارهسینین دیرکتورو وئیسی کورت ژورنالیستلره آچیقلاما وئریب. او بیلدیریب کی، قطار باکیدان قارسا قدر اولان ۸۵۶ کیلومئتر مسافهنی ۴۰ ساعتا قطع ائدیب:
«قازاخیستاندان یولا چیخان ۳۰ تاخیل کونتنیری باکیدان ۹۰ کیلومتر آرالیدا یئرلشن الت لیمانینا گتیریلیب. باکیدان قارصا ۸۵۶ کیلومتر مسافهنی ۴۰ ساعتا قطع ائدن قطار هئچ بیر پروبلم یاشامادان تورکییهیه چاتیب».
قید ائدک کی، تیکینتیسینه ۲۰۰۷-جی ایلده باشلانیلمیش باکی-تیفلیس-قارص (بتق) دمیر یولو خطی بو ایل اوکتیابرین ۳۰-دا ایستیفادهیه وئریلیب.


text:
آشیق هاوالاری
آشیق هاوالاری، دده لرین دئدیگینه گؤره 72 یادا 73 هاوادیر
کی،بیر نئچه اوستاد آشیق اونو اؤز شئعرلرینده بیلدیرمیشدیر:
_ دده علسگر:
دوققوزو بیرله شیب تاپیب اینجه یول
اون بارماق اونلاری ائله ییر قبول
72 هاوا شاه پرده یه قول
علسگر بولدوغو ، قازدی ، قاباخدا.
_ آشیق اسد:
کامیل اوستادلارین گولون درمه سن
حقیقتی سینه ن اوسته سرمه سن
73 هاوادان خبر وئرمه سن
اؤلوم یئی دیر سنه ، ائل قاباغیندا.
_ آزافلی میکائیل:
سن ائلیمین همدمی سن
آی صدفلی تئللی سازیم، 72 دیللی سازیم،
هم سئوینجی هم غمی سن
آی صدفلی تئللی سازیم، 72 دیللی سازیم


text:
راستاکوچه ، تبریزین قدیمکی محله لریندن بیری دیر. اوزون کوچه لریایله، اوزون ، داراشلیق ائن سیز ، بوروخ – بوروخ دربندلری ایله و کوهنه ائو ائشیک لری ، بؤیوک تاختا کوچه قاپی لاری ایله بلاجا ، بؤیوک مئیدان لاری ایله کی محله لرین اورتاسیندادیلار. هر بیرینین ده بیر قیراغیندا بیر بؤیوک قوجا آغاجلاریلا کی گلیب گئده نه گؤز وورورلار. همان محله کی آجی – شیرین گونلریمیز ، بؤیوک آتالاریمیزین صفاسی ، بؤیوک آنالاریمیزین قوجاغیلا دادلانیب و هله ده دادی داماغیمیزدادیر. اونلاری آللاه رحمت ائیله سین دئیه – دئیه یادا سالیریق و خوش گونلرین یادی ایله آغزیمیز بالا باتیر. همان خوش گونلری کی قورتولوب ، توز اولوب ، گئدیب . اونلاردا بیر قورو خاطره بیر دادلی داماق قالیب.
اوندا کی اوشاغیدیم، راستا کوچه قارا کارشابلی ، منبر مچید اهیل اولان مؤمونه خانیملار ایلا دولویدو. بو مؤمونه خانیملار قرآن درسی دئمک ، حدیث اؤرگتمک ، موعظه ائله مه یین قاباغیندا هئچ بیر پول آلمیردیلار. اونلار آللاه یولوندا درس دئییردیلر. هره نین بیر تیکه چؤره یی واریدی ، بو چؤره ک اوچون ده آللاه لارینا شوکر ائلیردیلر. بو خانیم لارین ایچینده بیر نئچه خانیم واریدی کی چوخ آنلاقلی ، علم لی ، باشاراجاقلی ایدیلار. اونون اوچون ده بونلارا : مؤمونه » آدی وئرمیشدیلر.
بو خانیم لارین بیریسی رحمتلی مؤمون بتول خانیم ایدی. مؤمون بتول خانیم چوخ – چوخ مؤمونویدو. او چوخ یاشلی دئیلیدی ، مدرسیه ده گئتمه میشدی. آما قرآن سوادی واریدی. قرآن سوادی اولانلار یازابیلمه زدیلر آما اوخوماغی باشاراردیلار. هر نه یی آنادیلینه اوخویا بیله ردیلر. نوحه ، شعر ، یوسف و زولئیخا ، امیرارسلان . اونلار حاج آقا یا حاج خانیم لاردان درس آلاردیلار. مؤمون بتول خانیم هامی سیندان خوش آدلی بیر آروادیدی. او قاراشین ، آریخدان بیر آروادیدی . اما چوخ گؤزل سویو واریدی.ایسته مه لی بیر خانیمید. قرآن مجلیسلرینه گئده ردی .چوخ آرام ، محبتلی سه سی واریدی. گؤزل سه سی ایله ائشیده نلری حجب حیا ، گؤزل رفتارا اخلاقا یاخینلاداردی. هردن بؤیوک انام دئیه ردی :« واللاه بیللاه ، بو آرواد مدرسییه گئتسه ایدی ایندی اؤزونه گؤره بیر علامه ایدی.هر کسین اوره یینین نوخوشلوغونو باشاراجاقلیق نان توختاداردی.» او مؤمون اولا – اولا چوخ دا شوخلوق چو و خوش گولش ایدی.
مؤمون اکرم خانیم خوش اوزو واردی خوش گولشیدی. دئیه سن اوشاقلاری مدرسه گؤرموش دانشگاه اوخوموشویدولار و آنالارینا یاردیمجی ایدیلار.اونون اوچون ده چوخ اوخوماق ایلا بیر مقاوم منزلته یئتیرمیشدی.سیاست – میاست اهلی دئییل ایدی. جوماخشامی ایله جومه لر قرآن درسی وئره ردی. ایشینین چوخو ادب کمال اؤرگه تمک ایدی. دئیردی :« بو بیزیک کی اوشاقلاریمیزی تربییه وئریب ائشییه یوللامالییق. بیز ائله اؤرگه ده ک کی ظولوم کار اولماسینلار.»
رحمتلی مؤمون کور اکرم خانیم ، کورایدی. او چوخ – چوخ آرتیق مؤمونویدو. بیر کیشی قدرتی ایسته ین بیرسیدی. منبرینین باشیندا کی ایله شیردین، سؤزلرینین آغیرلیغیندان اوره ییوه خفه لنمه گلیردی. دئیه سن کی ایستیردی الیوی قولووی باغلایا ار آغایا تاپشیرا کی باشیوا هر بلا ایسته سه گتیره. او هر زامان کیشی لری حاق لی بیلیردی. آروادی کیشی نین کولفتی تانیردی. کیشی یه حاق وئریردی کی آروادی عادت اولان گونلری قیرخ گون دوغماق گونلرینین پرهیزینده ، اؤزونه بیر گون آغلایا. او کیشی یه گئجه آروادسیز یاتماغی گوناه بیلیردی.
بیر آرواد نئجه ائلییه بیلر اؤز تایلارینی حققینده بئله بیر چتین دب لر قویا؟ عجبا کی اؤزو هئچ اره گئتمه دی. او هوش باشی کی اوندا واریدیایسته سئیدی یاخجی بیر اره گئده ردی. اما گئتمه دی. بلکی اؤز دئدیغی و خانیم لارا اؤرگه تدیغی دب لرین نه سیاق چتین و آغیر اولدوغونو اؤزوده بیلیردی. بلکی ده اؤزونه بئله بیر ظولمو قیمیردی. اولکو بیلیردی نئچه آروادی اولان کیشی ایله یاشاماق نه قورخونج بیر یاشام دی. هلبت ایسته میردی بئله بیر آغیر یوکون آلتیندا بئلی سینا.
هردن بیر یولداشلارینان بیرلیکده جانیمیز ائله سیخیلیردی کی دوروب گئتمک ایستیردیک. اما مؤمون اکرم خانیم قاباغیمیزری آلیب ، دئییردی :« مؤمون کور اکرم خانیم چوخ هوشلو باشلی دیر.او ائوده مچیده جاق اؤزو تک گلیر راست گلیر اؤز یئرینده اوتورور. هامینی سه سیندن ده اویانا پیچیلدی سیندان تانیر. هر بیر شئیی هیسس ائلیر.بئله دوروب گئتمه ییز آللاها دا خوش گئتمز. ایله شین ، سؤزلرینه قولاق آسین. آدام کی همیشه اؤز سؤیدوغو سؤزلری ائشیتمز کی بیر آز دا سؤیمه دیغیز سؤزلری ائشیتمه یه عادت ائله یین.»
بیر آیری آرواد واریدی. ائونو خانم … چاغیراردیلار. خانیم … الینده بیر میکروفون واریدی. سؤزلری ایتی ، هردن ده تربییه سیز ایدی. دانیشیردی ، باغیریردی ، دئینیردی ، شوشه ای جوراب گئین آروادلاردان توتدو، نازیک چادرا اؤرتن آروادلاراجاق ، تلویزیون دان توتدو مدرسه یه گئدن قیزلاراجاق ، نه کی کیشی معلیمینین الینین آلتیندا درس اوخویان قیزدا نه آبری قالار نه حیا. ائله دانیشیردی دئیه سن به جهنم اوتونو آووجوندا ساخلاییب کی گوناهلار خانیملارین قیزلارین اوستونه آتیب بیر شعله ایله یاندیریب جیلیغا چئویرسین.سونرادا مرثیه سین اوخویوب بیر ایکی آیه اوخویوب ، پولون آلیب ائوینه گئده ردی. اونون اوچون ده خانیم لار اونا « مؤمون » لقبی وئرمه دیلر. گویا هله ده ساغدی و عرشه خوانلیق ایله باشین دولاندیریر.
بیر آیری آرواد دا واریدی کی مؤمونه خانیم ایدی. مؤمونه خانیم چوخ – چوخ مؤمونویدو. هامیسیندان مهربان و سوادلیدی.دئییردیلر بیر سوادلی عالیمین یانیندا درس الیب. منده عالی رتبه اولدوغون چوخ اینانیردیم. نئیه کی نامازین بئل سیندیریجی شکییاتینین هامیسینی طوطی کیمی ازبردن ایدی.من هر نه چالیشدیم شکییاتی ازبر ائلییه بیلمه دیم. مؤمونه خانیم یاشلی ایدی. گونلرین بیر گونونده ناخوشلادی. ناخوشلوق اوقدیر جانی سیخدی کی ال آیاغینی جاندان سالدی.دئدیلر سرطان توتوب. هردن چوخ زحمت ایله جلسه یه گلردی. اوره ییمیز اوندان اؤتور چوخ سیخیلاردی.بیر ایل کئچمه میشدی کی خبر یئتیردی اؤزون اؤلدوروب. اینانمادیق. بیر مؤمونه خانیم کی قیمازدی الی قولو بیرآزدا اولسون یورولا ، نئجه اوره یینه قییب؟ او کی اؤزون اؤلدورمه یین گوناهلیغین بیلیردی نئجه اؤزو بو یئکه لیکده گوناها باتابیلردی. اما بو ایشی گؤروب باشارا بیلمیشدی . بیر گون کی ائو خلوت اولور ، میطباغ دا گلیمی بوکور ، سویولونون قیراغیندا اوتورور و ایتی پیچاغی اوره یینه جاق سوخور. قان بورویور. قانین میندار اولماغین بیلدیی اوچون قالانلارا آز زحمت چیخارتسین دئیه سویولونون قاباغیندا اوتورموشوموش. اوشاقلار او زامان یئتیریرلر کی ارواد سون نفس لرین چکیر. دیلی توتار توتماز اوشاقلارا دئییر :« دردیم اوقدیر چوخالمیشدی کی بو عزیز گرامی جانیما اوره ییم یاندی. ایسته دیم راحاتلادام. آللاه منی باغیشلار. آخیر بو یازیق جانیما خدمت ائیله دیم. اونلار ایللر بویو من ایله برابر یاشادیلر . منی اؤز لرینه یوکلویوب اویان – بویانا چکدیلر ، نئجه قییارام اینیه لر؟ اونلار منی محتاج قویمادیلار ، من نئجه اونلاری محتاج قویوم؟»
دئییردیلر عمرونون آخیر لحظه لرینده پئشمانلامیشدی. کی نییه ایستیر بو عزیز جانی جهنم اوتونا تاپشیرا؟ ایسته میشدی کی فوری بیمارستانا یئتیرسینلر. اما داها چوخ گئج اولموشدو او بیمارستانا یئتیره نه جاق جان آللاها باغیشلامیشدی.
ایندی ده ایندی دی کی یادیما دوشه نده چوخ گؤیلوم ایستیر بو مؤمونه خانیم لاری.


text:
روسییانین «روس نفت» شیرکتی ۲۰۱۷-جی ایل عرضینده عراق کورد موختاریتینه، طرفلر آراسیندا باغلانان نفت موقاویلهسینه اساساً، ۱،۳ میلیارد دوللار آوانس وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییا «روس نفت»این حساباتیندا یئر آلیب.
قئید ائدک کی، بوندان اؤنجه «روس نفت»له عراق کورد موختاریتی آراسیندا نفت راضیلاشماسی ایمضالانیب.
اربیل موسکوادان ۱ میلیارد دوللار آلدیقلارینی تصدیقلهییب. موقاویلهنین عمومی دیری ۳ میلیارد دوللار حساب ائدیلیر. ماراقلی مقام اودور کی، عراق کورد موختاریتی بیر مدت اؤنجه راضیلاشمانی ایجرا ائده بیلمیه جه یینی و موسکوانین بو مسئلهده بغدادلا راضیلاشمالی اولدوغونو سؤیلهییب.


text:
بو گون تانینمیش اقتصادچی، بیولوژی طبابت کلینیکاسینین تاسیسچیسی ائلخان یاقوبووون دوغوم گونودور.
یاقوبوو الخان انور اوغلو ۱۹۶۸-جی ایل ایونون ۱۶-دا گؤیچای رایونونون قاراخیدیرلی کندینده آنادان اولوب. ۱۹۸۵-جی ایلده قاراخیدیر کند اورتا مکتبینی، ۱۹۹۳-جو ایلده آذربایجان دؤولت نفت آکادمییاسینین اقتصادیات فاکولتهسینی بیتیریب. آذربایجان رئسپوبلیکاسی اقتصادی اینکیشاف ناظرلیگی اقتصادی اصلاحاتلار علمی-تدقیقات اینستیتونون دیسسئرتانتیدیر.
او، ۲۰۰۱-جی ایلده دونیا اوزره مرکزی آلمانییادا یئرلشهن بیولوژی تبابتله موالیجه مئتودونو (بیولوژی تنزیملییجی تبابت) آذربایجانا گتیریب و فعالیته باشلاییب. بیولوژی تنزیملییجی تبابت مئتودلاری ایله موالیجه ائدن بوتون ایختیساسلار اوزره هکیملری تام هازیرلادیقدان سونرا ۲۰۰۹-جو ایلین فئورالیندان بیولوژی تبابت کلینیکاسینی تسیس ائدیب.
ائلخان یاقوبوو همچینین یارادیجیلیقلا و تاریخی آراشدیرمالارلا دا مشغولدور. او، ۲۰۰۷-جی ایلده پرئزیدئنت ایلهام الیئوین حیاتیندان بحث ائدن «هر بیر آزربایجانلینین پرئزیدئنتی»، ۲۰۱۲-جی ایلده تاریخیمیزله باغلی «قارا خاچ یوروشو»، ۲۰۱۴-جو ایلده ایسه خوجالی فاجعهسی حاقدا «تورپاق قان آغلاییر» کیتابلارینی چاپ ائتدیریب.
Axar.az اقتصادچی، آراشدیرماچی-یازار، بیولوژی تبابت کلینیکاسینین دیرئکتورو ائلخان یاقوبوولا موصاحیبهنی تقدیم ائدیر:
- نئجه اولدو کی، بیولوژی تبابتله موالیجه اوسولو آذربایجاندا تطبیق اولونماغا باشلاندی؟
- ۱۹۹۸-جی ایلده پایتاختدا «پلانئتا» اجزاچیلیق شیرکتینی تسیس ائتدیک. گؤردوک کی، هکیملر، خستهلر آلمانییانین «هئل» فیرماسینین درمانلارینین موالیجه ائففئکتلریندن چوخ راضی قالیرلار. بیز ده همین فیرما ایله علاقه ساخلادیق. آلمانییادا بیولوژی تبابتله موالیجه جمعیتی ایله تانیش اولدوقدان سونرا قرارا گلدیک کی، بو ساحهنی آذربایجاندا دا اینکیشاف ائتدیرک.
۲۰۰۹-جو ایلده آذربایجاندا بیولوژی تبابت کلینیکاسینی تسیس ائتدیک. اؤز ساحهسی اوزره ایختیساسلاشان، بیولوژی تبابتی بیلهن هکیملری بیر آرایا توپلادیق و فعالیته باشلادیق.
کلینیکا فعالیته باشلادیقدان سونرا خاریجی اؤلکهلردن بیولوژی تبابتی بیلهن متخصصلری دعوت ائتدیک و بو سایهده خئیلی هکیم اونلاردان درس آلدی.
- بیولوژی تبابت دیگر موالیجه اصوللاریندان نه ایله فرقلنیر؟
- بیولوژی تبابت دئیهنده اینسانلار بونو بیولوژی آکتیو علاوهلرله، خالق تبابتی و اوتلارلا موالیجه ایله سهو سالیرلار. بیولوژی تبابتله موالیجهنین ایندیکی آدی «بیوتنزیملییجی موالیجه» آدلانیر. بیولوژی تبابتله موالیجه اورقانیزمده اولان آنادانگلمه بیولوژی پروسئسلری نیزاما سالیر، اینسان اورقانیزمینده پوزولموش بیولوژی نورمانی برپا ائدیر.
- بیولوژی تبابتله باغلی گلهجهیه دایر پلانلارینیز نلردیر؟
- بعضی خستهلیکلرین موالیجهسی بیر آیدان بیر ایله قدر داوام ائده بیلیر. لاکین بؤلگهلرده یاشایان خستهلرین تئز-تئز گلیب یوخلانماغا ایمکانی اولمور. اونا گؤره ده بؤلگهلرده ده بیولوژی تبابت کلینیکاسینین فیلیاللارینی آچماغا قرار وئردیک.
۲۰۱۲-جی ایلده گؤیچای رایونوندا، ۲۰۱۴-جو ایلده سومقاییتدا بیولوژی تبابت کلینیکاسینین فیلیاللارینی آچدیق. بو ایلین سونلاریندا ایسه ماساللی رایونوندا بیولوژی تبابت کلینیکاسینین نؤوبتی فیلیالی فعالیته باشلایاجاق.
- بیولوژی تبابت ساحهسینده چالیشماق اوچون تیبب تحصیلی واجیبدیرمی؟
- بزهن اینسانلار دوشونورلر کی، بیولوژی تبابتده چالیشماق اوچون تیبب تحصیلی واجیب دئییل. بو ایشی آرا هکیملر ده گؤره بیلر، اما بیولوژی تبابتده چالیشماق اوچون موطلق شکیلده تیبب تحصیلی اولمالیدیر. بیولوژی تبابت تیبب تحصیلیندن سونراکی، داها یوکسک سوییهدیر.
- بیولوژی تبابت کلینیکاسی بو ساحهده هانسی نایلیتلری الده ائدیب؟
- بیولوژی تبابتله موالیجه زامانی ایلک اولاراق خستلیین هانسی مرحلهده اولماسی معین اولونور و سونرا خستهلیکدن آسیلی اولاراق، موالیجهنین مدتی مویینلشدیریلیر.
فیزیکی محدودیتلی چوخ سایدا خسته بیولوژی تبابت سایهسینده تام ساغلام شکیلده آیاغا قالخیب. آستما، قاراجیر، مده-باغیرساق، اورک-دامار، شکرلی دیابئت و س. خستهلیکلرین تام ساغالدیلماسی مومکوندور.
- بیولوژی تبابتله باغلی اینسانلارا داها نه دئمک ایستیردینیز؟
- بعضی هکیملر بیولوژی تبابته جدی یاناشمیرلار. تؤوسییه ائدیرهم کی، مولاهیزه یوروتمزدن اول گلیب تلیملرده ایشتیراک ائتسینلر و بیولوژی تبابت بارهده معلومات آلسینلار. قئید ائدیم کی، تیبب اونیوئرسیتئتینین موالیجه فاکولتهسینی بیتیرهن ایستهنیلهن هکیم گلیب اؤدنیشسیز شکیلده سئمینارلاریمیزدا ایشتیراک ائده بیلر.