text:
کلارکاسویل، تنسی
لوآ خطاسیماژول:Location_map-ین 388-جی/جو خطینده: The value "-" provided for longitude is not valid. کلارکاسویل، تنسی (اینگیلیسجه: Clarksville, Tennessee) آمریکانین تنسی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲۴۷٫۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۲۹۲۹ نفر دیر. کلارکاسویل دنیز سئوییهسیندن ۱۵۵ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]
- cityofclarksville.com - کلارکاسویل شهرین رسمی وب سایتی
- تنسی ایالتین رسمی وب سایتی
- U.S. نۆفوس ساییمی Archived 2015-02-07 at the Wayback Machine.
- تنسی توریسم بؤلومو


c: text/html

text:
شوروی
شوروی سوسیالیست جومهوریتیلر بیرلیغی، قیساجا: شوروی اتفاقی، شوروی (روسجا: Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP). روسیه ایمپیراتورلوغونین واریثی اوْلموشدور.
عۆمومیلیکده دۆنیانین قۇرو حیصّهسینین ۱/۶ حیصّه سی محض شوروی-نین پایینا دوشموشدور – ۲۲ ۴۰۲ مین km۲. اهالیسینین سایینا گؤره ده دۆنیادا ۳-جو یئرده اوْلموشدور (۱۹۸۹، ۱ ژانویه – ۲۹۳ میلیون).
شوروی-نین اراضیسینین اساس حیصّهسینی روسیه شوروی فدراتیو سوسیالیست جومهوریتی تشکیل ائتمیشدیر. شوروی یارادیلارکن اوْنون اساسیندا ۴ دؤولت قۇرومو اوْلموشدور – روسیه، بلاروس شوروی سوسیالیست جومهوریتی، اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتی و ترکیبینده ۳ (آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، گورجوستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، ائرمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی) دؤولتی بیرلشدیرمیش ماورای قفقاز سوسیالیست فدراتیو شوروی جومهوریتی. ۱۹۳۶-جی ایلدک شوروی-نین ترکیبینده علاوه اؤزبکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، تورکمنیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، تاجیکیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی، قیرقیزستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی و قازاخیستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی تشکیل ائدیلمیشدی. بیرده، ۱۹۳۶-جی ایل اصلاحاتلارینین نتیجهسی اوْلاراق زاقافقازی سفسر پارچالاندی. بئلهلیکله، شوروی فورمال ۱۱ دؤولتدن عبارت اتفاقاً چئوریلدی.
ایکینجی دونیا ساواشیندن غالیب چیخمیش شوروی ترکیبینه لیتوانی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی، مولداوی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی، استونی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی و لتونی شوروی سوسیالیست جومهوریتی-ی ده قاتدی. شوروی اؤز سرحدلرینی اوروپایا طرف گئنیشلندیردی. بیرده آلماننین بیر حیصّه سی ده (کئچمیش کنیسبرق ایالتی) اوْنا نسیب اوْلدو.
آددَییشدیر
فوریه اینقیلابیندا چوخلو اکینجی و ایشچی قروپ لاری یاراندی کی دئمک اولار «سوویت پتروگراد» اونلارین ان اونملی سیمیش روسجا CoBeT آدی کی گونی آذربایجان و ایران دا شوروی معنی اولدو بوردان کوکلنمیش دیر
تاریخیدَییشدیر
شوروی نین قۇرولماسیدَییشدیر
۲۰. یوز ایلین اوّللرینده روسیه ایمپیراتورلوغو کاپیتالیزمین اینکیشافی سورعتلنمیشدی. لاکین ۱۹۰۰-۱۹۰۳-جو ایللر دۆنیا ایقتیصادی بحرانی روسیه دان دا یان کئچمهدی. ایجتیماعی سیاسی پروسِسلرین درینلشمهسی ایله ایلک سیاسی حزبلر یارانماغا باشلادی. سوْنرالار روسیه نین تاریخینده اهمیتلی روْل اوْینامیش سوسیالیست-اینقیلابچیلار حزبی ۱۹۰۲-جی ایلده یاراندی.
بیرینجی دونیا ساواشی بیر چوْخ دؤولتلرین، بیرده روسیه ایمپراتورلوغونون دا ضعیفلمهسی ایله نتیجه لندی. نتیجهده داخیلده اوْلان ضدیتلر داها دا قاباردی. بۆتون بۇ پروسِسلرین نتیجهسی کیمی روسیهدا ۱۹۱۷-جی ایلین فوْریه آییندا اینقیلاب نتیجه سینده ۱۶۱۳-جو ایلدن حاکمیّتده اوْلان روماناوف تاختدان محروم ائدیلدی (۱۹۱۷-جی ایل ۲ مارس).
حاکمیّت موقتی حؤکومته (اثر-منشویکلره) کئچدی. لاکین بولشویکلر بۇ جور «حاکمیّت بؤلگوسوندن» راضی قالمادیلار. ۲۵ اوْکتوبردا (۷ نوْامبر) باش وئرمیش نؤوبتی اینقیلاب نتیجه سینده موقتی حؤکومت حاکمیّتدن گئتدی. نتیجهده حاکمیّت ولادیمیر لنین باشدا اوْلماقلا کومونیسملرین الینه کئچدی.
ایداری بوْلۆنۆشدَییشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Declaration № 142-H of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. (روس دیلینده)
- ^ Russian. Oxford University Press. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-10-10. یوْخلانیلیب9 May 2017. “historical (in general use) a national of the former Soviet Union.”
- ^ Historical Dictionary of Socialism. James C. Docherty, Peter Lamb. Page 85. "The Soviet Union was a one-party Marxist-Leninist state.".
- ^ Ideology, Interests, and Identity. Stephen H. Hanson. Page 14. "the USSR was officially a Marxist-Leninist state"
- ^ The Fine Line between the Enforcement of Human Rights Agreements and the Violation of National Sovereignty: The Case of Soviet Dissidents. Jennifer Noe Pahre. Page 336. "[...] the Soviet Union, as a Marxist-Leninist state [...]". Page 348. "The Soviet Union is a Marxist–Leninist state."
- ^ Leninist National Policy: Solution to the "National Question"?. Walker Connor. Page 31. "[...] four Marxist-Leninist states (the Soviet Union, China, Czechoslovakia and Yugoslavia)[...]"
- ^ Law of the USSR of March 14, 1990 N 1360-I 'On the establishment of the office of the President of the USSR and the making of changes and additions to the Constitution (Basic Law) of the USSR'. Garant.ru. یوْخلانیلیب12 July 2010.
- ^ ویکیپدیا

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ماتیاس یاکوب اشلایدن
ماتیاس یاکوب اشلایدن (اینگیلیسجه: Matthias Jakob Schleiden) آلمانلی بیلیم اینسانی. ۵ آوریل ۱۸۰۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۷ ایل عومر ائلهییب و ۲۳ ژوئن ۱۸۸۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ماتیاس یاکوب اشلایدن هایدلبرگ بیلیم یوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Matthias Jakob Schleiden»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ماتیاس یاکوب اشلایدن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ساریمساق
ساریمساق لاتینجه: Allium sativum[۱] — آللیاجئائ فسیلهسینین آللیوم جینسینه عایید بیتکی نؤعو.[۲]
ساریمساق آغیمتیل رنگلی سوغاناقلی بیتکیدیر. دادی چوخ کسکین یاندیریجی اولماقلا یاناشی، اؤزون مخضوض اتیرلی ایگی واردیر. ساریمساقدان شرق طبابتینده چوخ قدیم زامانلاردان درمان کیمی بیر سیرا نوخوشلوقلره قارشی ایستیفاده اولونور. مثلاً، کرونیکی معده-باغیرساق خورالارینین مۆالیجهسینده، ضعیفلیکده، آویتامینوزدا، زوب نوخوشلوقلرینده و س. ترکیبینده "فیتونسید" مادهسینین مؤوجودلوغوندان، ساریمساق سون درجه قوتلی باکتئریسید تأثیره مالیکدیر. ساریمساقدان آلینان "آللیسین" مادهسینین چوخ قوتلی باکتئریسید تأثیری واردیر. اونون اون مینده بیر نیسبتینی سو ایله دورولاشدیردیقدا بئله یئنه ده باکتری لرا اؤلدوروجو تأثیر گؤستریر، اونلارین اینکیشافینی دایاندیریر. سون ایللرده آپاریلان آراشتیرمالار نتیجهسینده ساریمساغین ترکیبینده بیر سیرا مۆالیجه اهمیتلی مادهلرین اولدوغو معین ائدیلمیشدیر. بونلاردان ان موهومو "دوسولفید" آدلانان کوکوردلو عضوو بیرلشمهلردیر. ساریمساغین ترکیبینده اولان ائفیر یاغیندا کوکورد اولدوغو اۆچون، اونون ایگی چوخ کسکیندیر و یاندیریجیدیر.
خالق طبابتینده ساریمساقدان خؤرکلرده و یا تورشویا قویولموش ساریمساقدان ورم خستهلیگی زامانی ایشتاها آرتیران، بلغم گتیرهن و سینه ایلتیهابینی تمیزلهمک آماچله ایشلدیلیر. سویوقدیمه و ستلجهم اولدوقدا تنفوس یوللارینی آچماق اۆچون ساریمساق یئییرلر. ساریمساقدان چکیلمیش ایسپیرتدن کرونیکی معده کاتاری، معده نین هضم ائتمه ضعیفلیگی، قارین کؤپو زامانی، و ده کرونیکی آمیوبلو ایسهالی مۆالیجه ائتمک اۆچون ایستیفاده اولونور. بوندان باشقا، ساریمساق یوغون باغیرساق خستهلیگی زامانی دا ایشلدیلیر. ساریمساق سویوندان دیابت نوخوشلوقه توتولانلارا وئرمک ده فایدالیدیر. زاقاتالا رایونوندا قابیغی سویولموش "ساریمساق بهمزی" بیشیریلیر. همین بهمز قان فیشار نوخوشلوقه توتولموش آدام اۆچون ان یاخشی مۆالیجه واسطهسیدیر.
دینده[دَییشدیر]
"قوران"دا ساریمساق حاقیندا بئله بیر ایفاده وار:
"ای موسا، بیز تک نؤع یئمهیه اصلا دؤزه بیلمیجییک، یئتر آرتیق بیزیم اۆچون ربینه دعا ائت، بیزه یئتیشدیردیی شئیلردن؛ تروزیندن، ساریمساغیندان، مرجیمییندن و سوغانیندان چیخارسین."[۳]
— بقره سورهسی، ۶۱
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ نوردالدین علی اوف. آذربایجانین درمان بیتکیلری و فیتوتئراپییا. باکی، علم، ۱۹۹۸.
- ^ ائلشاد قوربان اوف. عالی بیتکیلرین سیستئماتیکاسی، باکی، ۲۰۰۹.
- ^ قوراندا آدی چکیلهن بیتکیلر Archived 2013-07-29 at the Wayback Machine. شابلون:آز


text:
گلهجک ایچین کیچیک بیر “قارالاما”
بهروز اسماعیلزاده
۱٫
دوشونجه منم. بو تعریف گؤتورمهین بیر جوملهدیر. سادهجه آچیقلانا بیلر. آچیقلاماغین نئچه یؤنو اولدوغو ایچین سفسطهیه مئیلی اولان بیر اولاجاقجاسینا تهلوکهلی و دوزلودور. اصلینده شئیطنت باشلانقیجدا قورخونون تملینی سارسیتماق ایچین یارانان بیر دوشونجهنین اویوندان لذت آلابیلمه گوجونون سادهجه نئچه قوللاریندان بیریدیر. قورخو دوشونجه منم دئین بیرینه سوروملولوق گتیرمهییر، آنجاق بو دوشونجهنین درینلییینی دوشونوب ده، اؤز قوراللارینی تهلوکهده گؤرهن آیدینلارین بیلینج آلتیندا یاشایان وارللیغلارینا آچیلان بیر ساواشدیر.
دوشونجه دئدیییمده ایلک اینسانین یئر اوزونه آیاق قویماسیندان توتون تا بو چاغین هر هانسی دورومونون قوتسال دووارینا یازیلان یئنی بیر ایزدیر.
ایز هر زامان ایمگهسینی یارادان بیر وارلیقدیر. ها دوشونجه ده قالا، ها دوشونجه دن یولا چیخا. ها دوشونجهدن آتیلیب یئریمهیه باشلایا، ها یئریمکدن سونرا بیر شئییین دورومون نسنهنین آلتیندا قالا. سونوجو گؤزه آلان بیر دوشونجه باشلانقیجدا دور- آخساسا بئله یولا دوشموش بیر وارلیق ساییلیر منده.
۲٫
ایمگه، سادهجه ایمگه دئییل. بیر دوشونجهنین نئچه دؤنه آجی چکدیغی آنلاردان سادهجه بیریدیر. دوشونجهدن دوغان بو تابلو، تابو دان تابوتلارا قدر دئییشمه گونلوغوندن، گئچمیشه بورونوب، گلهجکلرده پارچالانا بیلر. پارچالانماق دا هدف تیکه پارچا اولماق دئییل. تیکهلرین هر هانسی بیرینده یئنیدن سانجییا بورونموش بیر دوشونجهنین عاجیزلییه مئیدان اوخویان بیر وارلیقدیر.
مئیدان دئدیییمده، هئیکللشمیش بیر تاریخدن توتون تا دووارلاریندا سلوقان لاختالانمیش چاغین ایزلریندن ایمگهلره بویلو اولان بیر دوشونجهدن سؤز آچیرام.
بیر شئیلر تیکه پارچالاناجاق… گؤزلهیین منی
بیرده ایمگه وار بو جوملهنی سئویرم
سئودیییم بیر جوملهنین،کاراکترین، دورومون، دوشونجهنین قاباغینا نوقطه قویمارام
دوشونجه سایقینین سارسیلماز قورالیدیر.
شئعیر شئیطنتدیر. آنی بیر جننت. آنی بیر لذت ده باشلانیب سونسوز بیر داددا گولومسهمکدیر دئمک ایستردیم، آما نه یازیق کی منیم تعریف ائلهمکدن آجیغیم گلیر. تعریف اولان بیر تمل سورونلار یاشایا بیلر.
من ایستهدیییم زامان هر بیر قالیبه حؤکم وئره بیلهرم . چونکو قالیب مندن باشلاییر. مندن باشلایان بیرینه بویون ایمک آوانگاردا گارد توتماقدیر. آوانگاردلارا گارد توتماق قالیبلرین ایشیدیر. من دوشونجهیهم. اولدوغوم بیر شئیی تعریف ائلهمک منلیقدیر. آچیقلاماق ایسه آیدینلیقدیر. من هر ندن، هر کیمدن اؤنجه یازدیقلاریمین لذتینی اؤزوم دادمالییام. شئعیریمین دادی داماغیمدا قالمالی. من موخاطب ایچین لذتیمین قاباغینا سینیر چکه بیلمهرم. موخاطب داد آلسا نه موتلو اونا. آلماسادا بونون سوروملوسو من دئییلم. من اؤز لذتیمین سوروملوسویام. اگر یازدیقلاریم منی سرخوش ائلهییرسه زامان ایچینده موخاطب ده لذت آلابیلر؛ آلماسادا نه موتلو موخاطبه. دورومدا مندن کئچیر، آخیمدا. من اؤزومده اولان بیر آنی تعریف ائلهمکله اؤزومو آلداتا بیلمهرم. من مجهول بیر زامان ایچین یاشامایی سئومیرم. مجهول بیر زامانا اؤزونو ساخلایان اینسان تکرارلاردا قالمایا محکومدور.
اصلینده ایمگه دوشونجهنین دورولماسی ایچین ایلغیملار ایله آنلاشا بیلر. بیر دوشونجهنین نئچه یؤنلو ایمگهسل بیر وارلیق اولدوغونو گؤرمک ده اولار، حیس ائتمک ده. دوشونجه حاکیم یئرینه مغلوب اولانین ذهنینده داها چوخ آجی ایمگهلرله اؤزونو قاندیرا بیلر. بیز بیر دوشونجهنین پیس یادا یاخشی اولماغینا باخمایاراق، او دوشونجهنین دوروموندان کئچن ایمگهلرله باخیشیمیزا یؤن وئره بیلمه آواتتاژینا مالیک بیر دوروم ساییلا بیلهریک. دوروم دئدیییمده هر هانسی بیر آن اولا بیلر. ایمگهلر بیزلره یئنی کیملیکلر قازاندیرا بیلن بیر وارلیق ساییلاراق دوشونجهدن دوشوب بیزلری یئنی بیر آلان ایله تانیش ائدندن سونرا – آنلاشیلان یادا آنلاشیلمایان – بیر سارسینتی ایله دور آخسادا بیلر. بو دور آخساما اوستوموزده اولان باخیشلارین بیزلردن اومودونو کسمه ایمگهسینی ده جانلاندیرا بیلر، اومودونو کسمه ایمگهسینی ده. هر حالدا بیز دوشونجه اولدوغوموز ایچین و یئنی ایمگهلری مغلوب بیر توپلوما حاکیم ائتدیییمیز ایچین آجی بیر تاخما آدایله اوز به اوز گلدیییمیزی دوشونهرک بو ایلغیملاری آچیب آشماق فیکریندن دالی چکیلسک بئله آجی بیر ایمگه دوشونولهجک بیزلری…
ایمگهده تمل بیر تابو اولمادیغی ایچین من ایمگهلرین وار اولوشونداکی آنلاری لذت آلماق ایچین باشقا بیر دوشونورون دوشونجهسینه احتییاجیم یوخدور.
سیلگیلرین سیله بیلمه یئتهنهیینی دوشونجهنین ذهنیندهکی ایمگهلردن آلسانیز اگر، سیلگی سادهجه سیلگی کیملییینی داشیماق ایله داشینیب گئتمک زوروندا قالاجاق.
باشلاماق باش آلیب گئتمک دئییل. گئتمهیین باشینا باشقا بیر سورون یوکلمکدیر.
بیز سیندیرماق فعلینه باغلی بیر آخیم آخیتمالیییک. دوشونجهنین ایمگهسینده هانسی جانلانیرسا جانلانسین
۳٫
دوشونجهدن دوغوب حیاتا یئریکلهین ایمگهلره بیرده تئکنیک ایچیرتسک بام باشقا بیر لذت دولار روحوموزا. تئکنیک دوشونجهنین اوست یاپیسیندا دایانیب آلت یاپیسینی گؤزلهییب درین یاپیسیندا ایمگهنی قوجاقلاییب آیری بیر حیات ایله قارشیلاشدیرار بیزلری. آیری بیر حیاتا گؤز آچان اوخوجو قیرخینی یئنی آشمیش بیر اوشاق کیمی اؤنجه باخیشلاری ایله ایمگهلره شاشقینلیق باغیشلایار؛ ایمگهنی دادماق ایچین ایستر ایستهمز اونو آغزیندا دادماق ایستهیهجک. بو صافلیق من یازارا بوتون لذتینی دادمیش بیر حیاتین قایتارماسینی یئنی گؤستهرهجک. تئکنیک ایمگهنین فیطرتینده اولدوغو ایچین سادهجه منی گؤزلهدییینی اعتیراف ائدهجکجهسینه آلچاق گؤیول بیر وارلیقدیر. تئکنیک دئدیییمیزده دوشونجه تاریخینه یئنیدن بیر باخیش آتمامیز گرکیر. دوشونجه تاریخی دئدیییمده ماغارالاردا یاشایان ایلک اینسانین ایمگهسینی ذهنیمیزین قویوسوندان چیخاریب گون قاماشدیران گؤزلرینده جانلاندیرمایا گلن دوشونجهنی یئنیدن دوشونمهمیز گرکیر. ایلک اینسان دوشونجهدن عیبارتدیر .ناقص اولسا بئله و قورخو بورادان باشلایار.
دوشوندویوم ایمگهلره تئکنیک باغیشلاماق منیم ایشیمدیر
آلت دان آلماق آلمانین وار اولوشونا شوبهه آرتیریر
تئکنیک اینسانین دوشونجهسینده ایمگهلهنن هر بیر شئیه، نسنهیه، دوروما، آخیما یئنیدن اولما یئتهنهیینی باغیشلایار
ایلک اینسان
ماغارا
دوشونجه
قورخو
ایمگه
یولا دوشمک
یورولماق
دور آخساماق
اورهتمک
ایلک اینسان آرابالارلا یول گئدیردی ایندی
تئکنیک دئدیییمده دوشونجه ایمگهنین یؤنلرینی دئییشدیردیکدن سونرا بیر دوروم دا قالماماسیدیر. دوروم دویغوسوز قالدیغیندا گئت گئده هئچ بیر شئی ایفاده ائتمهیهجک و بو ایفاده هر کسین ذهنینده دورقونلوغا ندن اولاجاقجاسینا تکرا اولموش بیر دوروم ساییلاجاق. اؤرنک اوچون: “سنی سئویرم”
بو دورقونلوغدا قالمیش بیر دورومدو سادهجه و تکرارلانمیش اولدوغو ایچین ده هئچ بیر شئی ایفاده ائتمیر منه آرتیق. بیزلری بو دورقونلوق دوروموندان سادهجه دوشونجهنین ایمگهلره یئنی یؤن باغیشلاییب تئکنیک ده قابیق دئییشمهسی قورتارا بیلر. قورتارا بیلر دئییرم چونکو مطلق بیر دوروم اولمامالی .اولدو ایسه دورقونلوق دوروموندا تکرارلاناجاییق.
باشقا بیر اؤرنک داها:
Seviyorum seni
ekmeği tuza banıp yer gibi
ناظیم حیکمتین شئعیرینده کی بو دیزه دوشونجهنی دورقونلوغدان اویادیب یئنی بیر ایمگهنی قوجاقلایاراق دورومو آخارلیغا یؤنلندیریر
– دوروم شئعیرده دورقونلوق یاشاییرسا سوروملوسو منم
– دوروما آخارلیق باغیشلاماق دوشونجهنین دونوق ایمگهلرله یئنیدن ایلگیلنمهسی ایله آیدینلاشار
– منه دوشونجهنین ایمگهلره باغیشلادیغی تئکنیک دن سونرا قارالاماق دوشر
– قارالاماق چاغین ناخوشلوقلارینین قاباغیندا آشیلاناجاق آخار دوروملاردان ساییلا بیلر
– من “بیر” چوخونلوغام
۴٫
قارالاماق دئدیییمده هر ندن اؤنجه بوتون چاغلارین قالیجی اولان آدلارینا بیر باخیش آتدیم. هر کیمی ایستهییرسهنیزسه دوشونون. دوشونجهسینی قورخوسوزجاسینا آختاریب ایمگهلردن گئچیرمک ایچین تئکنیک ده قالماییب دا قارالاماغا یول آچیب و ایزلرینی حیاتین یؤن وئرمکده اولدوغو بیزلرین باخیشلاریندا سوردورمکدهدیرلر. قارالاماق بیر دوشونورون ایستر ایستهمز دوشونجهسینین درین یاپیسیندا وار
زاهیدین بیر بارماغین کسسن دؤنر حق دن کئچر
گؤر بو مسکین عاشیقی سراپا سویورلار آغلاماز
بورادا اولان دوشونجه ایمگه ایله تئکنیکین بیر آرایا گلمهسی ایچین قارالاماغین نه قدر درین بیر ایز قویماسینی بوتون آجیلارا باخمایاراق گؤرمک اولار
زاهید اوصاف جهننم قیلیر ای اهل ورع
وار اونون مجلیسینه گؤر کی جهننم نه ایمیش
یا بو بیتده کی قارالاماق تکجه شاعیرین یوخ بوتون چاغلارین آوانقارد دوشونجهسینی حئیرت ده ساخلامیش بؤیوک بیر ایزدیر.
– قارالاماق دئدیییمده سادهجه بیر ایمگه دوشونولسون دئیه یانلیشدیر.
– دوشونجهنین ایمگهیه یئنی بیر روح باغیشلادیغینی تئکنیکلرده دوشونولموش قارالاماق جانلی ساخلایا بیلر.


text:
ناریش قابیغی
ناریش قابیغی
صمد بهرنگی
چئویرین: احد فرهمندی
منیم سوچوم ایدی؛ هن. جمعه گونو شهرده قالماغا مجبور اولماق منیم سوچوم ایدی. بلکه ده سوچ؛ قارین سانجیسی توتان قهوهچینین قادینیندایدی.آمما یوخ، سوچ منده ده، قهوهچینین آروادیندا دا دئییلدی. مسئله او قدر ده ساده دئییل. یاخشیدی ایلک باشدان اولایی سیزه دئییم، کیمین سوچلو اولدوغونو اؤزوز سؤیلهیهسیز. بلکه ده اورتادا بیر سوچ یوخوموش.
جمعهآخشامی ناهار چاغیایدی. قهوهخانانین اؤنونده توت آغاجینین کؤلگهسینده اوتورموشدوم، پیتی یئییردیم. سونرا دا یولا چیخیب اتوبوسلا شهره گئدم. مدرسهنی تَزه تعطیل ائتمیشدیم. بیلمهدیم طاهر، هاچان، کتابلارینی ائوه آپاریب، آت داشقاسینی گتیرمیشدی، اورادا گؤل باشیندا آتی سوواریردی. شیشمیش جیبلریندن تئزـ تئز چؤرک چیخاردیب یئییردی. قهوهچی پیتی قابـ قاجاغینی اؤنومدن گؤتوروب، اوغلو صاحبعلییه منیم اوچون چایلا قلیان گتیرمهسینی سؤیلهدی. یانیمدا اوتوروب: «آا معلم؛ کیچیک بیر خواهیشیم واردی» دئدی.
من: «بویور، نوروش آا.» دئدیم.
صاحبعلی چایـ قلیان دالیجا گئتدی.
قهوهچی: «صاحبعلینین آناسینین آخشامدان ایندییه کیمی قارنی سانجیلانیب، آغریسیندان بیر یئرده دورا بیلمیر. شاهاسپران عاراغی وئردیک یاخشیلاشمادی، زنجفیلله نعنا دملهمسی ایچیرتدیک، یاخشیلاشمادی. مینجیق ننه، ناریش قابیغی دملهییب ایچسه توختار دئدی. آنجاق کندده ناریش قابیغی تاپیلمیر. منده بیر پارچا وار ایدی آمما بیر نئچه گون قاباق کیمه وئردیم، بیلمیرم. آا معلم، ایندیکی شهره گئدیرسن، زحمتینی چک، بیزه بیر آز ناریش قابیغی گتیر.» دئدی.
صاحبعلی قلیانی گتیردی، اؤنومه قویوب سؤزلریمیزی ائشیتمک اوچون آیاق اوسته یانیمدا دوردو. من: «باش اوسته نوروش آا؛ آرخایین اول گتیررم» دئدیگیمده صاحبعلی ائله سئویندی سانکی آناسینی توختاییب آیاغا قالخمیش گؤروردو.
شنبه گونو سحر، یولدا اتوبوسدان ائننده ال چانتامدا بؤیوک بیر ناریش قابیغی وار ایدی. دملنمیش ناریش قابیغینین قارین سانجیسنا یاخشی اولماسینی قدیمدن سؤیلهمیشلر، آمما هانسی قارین سانجیسی، بللی دئییل؟
ماشین یولوندان کنده قدر قیوراق یئریسَیدین اوچ ربع ساعات چکردی. آددیملایاراق گلیب کنده چاتدیم. اؤنجه اؤز ائویمه باش ووردوم. ناریش قابیغی ایله کلاسدا لازیم اولان ایکیـ اوچ کتابی گؤتوروب ائشیگه چیخدیم. حیطده ائو یییهسی قارشیما گلیب سلام وئردیکدن سونرا: «الله رحمت ائلهسین؛ هامیمیز گئتمهلیییک. آخ!.. صاحبعلی آناسیز قالدی. زاواللی بالا! مدرسهده یئمک اوچون سحرلر کیم مندیلینه چؤرک باغلایاجاق؟» دئدی.
ناریش سانکی الیمده داشا دؤنموشدو، آغیرلیق ائدیردی.
من: «نه واخت؟» دئیه سوروشدوم.
ائو یییهسی: «جمعهآخشامی گئجهسی. گئجه یاریسینی کئچمیشدی. دونن قویلادیق.» دئدی.
بیر داها ائوه قاییدیب ناریش قابیغینی کتابلارین دالیسیندا گیزلتدیم. سونرا اورادان چیخاردیب یاتاق یئریمین ایچینه تپدیم. صاحبعلی یا دا قهوهچی ائویمه گلدیلکرینده ناریشی گؤرمکلرینی ایستهمیردیم. قهوهخانا بیر ایکی گون باغلی قالدی، سونرا یئنه ایشه باشلادی.آمما اونـ اونبئش گون صاحبعلی سرسم توتموشلار کیمی اؤزونه گلمهدی. گولمگی اونوتموشدو سانکی، اوینامیردی، همیشه فیکیرده ایدی. منیمله هیچ دانیشمیردی. ایللر ایدی بیرـ بیریمیزله کوسولویدوک سانکی. قهوهخانایا گئدنده ده بئله زورونان سلامیمی آلیردی. قهوهچی صاحبعلینین منه قارشی سویوق داورانیشیندان اوتانیب: «هامی ایله بئلهدی؛ سیزه گؤره دئییل آاا معلم.» دئییردی.
من: «بللیدی داها. اوشاغین دؤزومو یوخدو. اونوتماسی اوچون بیر نئچه آی کئچمهلیدی» دئییردیم.
صاحبعلینین آناسی اؤلدویو گوندن بری قهوهچی اوغلو ایله بیرلیکده گئجهـ گوندوزلرینی قهوهخانادا سوووردولار. من گاهدان گئجه یاریلاری قهوهخانادان ائوه دؤنوردوم.
بیر مدّت کئچدی، آمما صاحبعلی کئچمیشدهکی حالینا قاییتمادی. داورانیشی منه قارشی گونوـ گوندن کورلانیردی. درسه آز قولاق آسیردی، آز دا اؤیرنیردی. دئمک ائشیکده، باشقالاری ایله داورانیشی کئچمیشلره تای ایدی. آنجاق گولر اوزونو منه گؤسترمیردی.
نه قدر فیکیرلشدیمسه عاغلیما بیر زاد چاتمادی. آناسینین اؤلوموندن سونرا صاحبعلینین مندن آجیغی گلدیگینین ندنینی باشا دوشمهدیم. گاهدان اؤزـ اؤزومه: «صاحبعلی آناسینین اؤلومونده منیم سوچلو اولدوغومو دوشونور گؤرهسن؟» دئییردیم.
بو اؤنم وئرمگه یارامایان، ایلگیسیز بوش بیر فیکیر ایدی. صاحبعلینین آناسینین آپاندیسدن اؤلدویونو هابئله دیری قالماسی اوچون عاجیل عملیاتا احتیاج اولماسینی دوشونوردوم.
بیر گون درسده ناریش کلمهسیندن سؤز گئتدی. اوشاقلاردان سوروشدوم: ـ کیم ناریش گؤروب؟
کیمسهدن سس چیخمادی. مینجیق ننهنین نوهسی بیر زاد دئمک ایستهییرمیش کیمی ایدی، آمما دئمهدی. بیر داها سوروشدوم: ـ ناریشین نه اولدوسونو کیم بیلیر؟
یئنه کیمسهدن سس چیخمادی. مینجیق ننهنین نوهسی سانکی بیر زاد دئمک ایستهییری آمما آغزی آچیلمیردی.
من: «حیدرعلی، سن بیر زاد دئمک ایستهییرسن، هن ائلهدی؟ هر نه دئمک ایستهییرسن دئنه جانیم.» دئدیم.
هامینین اوزو مینجیق ننهنین نوهسینه دؤنموشدو. یالنیز صاحبعلی منیم سؤزلریمه قولاق وئرمهین کیمی دوز قارا تاختایا ساری باخیردی. ناریش سؤزو اورتایا گلن آندان بری صاحبعلی دیمـ دیک اوتوروب قارا تاختایا باخیردی. مینجیق ننهنین نوهسی بیرآز قورخو و احتیاطلا: «آا، منیم ناریشیم وار.» دئدی.
کیمسه حیدرعلیدن بئله بیر سؤزو گؤزلهمیردی. اونا گؤره هامی گولمگه باشلادی بیردن. صاحبعلینین گؤزلریندن اود پارلاییب اؤز الینده اولمادان مینجق ننهنین نوهسینه ساری دؤندو. هامی ناریشین نهجور بیر زاد اولماسینی گؤرمگه تلهسیردی. کلاسین ان شیطان اؤیرنجیسی اولان اوزون علی آیاغا قالخیب: ـ آا یالان دئییر. اَیه ناریشی واردی، گؤرستسین دا!
اوزون علینی اؤز یئریندن اوتوردوب: ـ اؤزو گؤرستمک ایستیر.
دوغرودان دا مینجیق ننهنین نوهسی علوم کتابینی چیخاردیب صفحهلرینی چئویریردی، بیر زاد آختاریردی آمما تاپا بیلمیردی. آردیجیل: «ایندی اونو سیزه گؤرسدهجهیم. اورک شکیلی ایله دامارلارین شکیلینین آراسینا قویموشدوم» دئییردی.
کتابی مینجیق ننهنین نوهسیندن آلدیم. بوتون گؤزلر منیم اللریمه ساری چئوریلمیشدی، صاحبلعینین گؤزلری ده بیله. هامی ناریشین نئجه بیر تؤحفه اولدوغونوگؤرمک ایستهییردی. صاحبعلینی یاواشـ یاواش یوموشاتدیغیم اوچون سئوینیردیم.آمما ایشین هاراسی، صاحبعلینین منه ایلگی گؤسترمهسینه سبب اولدوغونو بیلمیردیم. گؤرهسن یالنیز ناریشین رسمینی گؤرمک ایستهییردی؟ حیدرعلینین کتابیندا اورکله دامارلارین رسمینی تاپیب او ایکی صفحهنی هامییا گؤستردیم. دئمک ناریش یوخ ایدی اورادا،آمما ایکی صفحهنین اوزرینده ساری بیر لکه گؤرونوردو. هامیدان اؤنجه صاحبعلی آیاغا قالخیب کتابین اورتاسینا باخیب دانیشماغیمی گؤزلهدی.کتابین آراسیندان ناریش ایییسی گلیردی. او زامانا قدر اونوتدوغوم بیر زاد یادیما دوشدو. صاحبعلینین آناسینین اؤلوموندن سونرا ناریش قابیغینی آپاریب مینجیق ننهیه وئرمیشدیم، احتیاجی اولان بیریسی اولورسا گئدیب اوندان آلسین.
مینجیق ننه کندین آغبیرچگیایدی.کندلیلیر اونون هر جور داواـ درمان ائلهیه بیلدیگینی دئییردیلر. مامالیق دا باجاریردی. مینجیق ننه نوهسی حیدرعلی ایله بیرلیکده یاشاییردی، دنیادا اوندان باشقا بیر کیمسهسی یوخ ایدی. اونا گؤره حیدرعلینی چوخ سئوردی. حیدرعلینین ده بؤیوک ننهسیندن باشقا بیر کیمسهسی یوخایدی. کندده هاممیز اونا «مینجیق ننهنین نوهسی» دئییردیک. اؤز آدینی چوخ آز سسلردیک. ناریش قابیغینی مینجیق ننهیه وئردیگیم یادیما دوشدوکده، حیدرعلینین کتابیندا او ساری لکهنین ناریش قابیغیندان اولدوغونو آنلادیم. مینجیق ننه اونو نوهسینه وئرمیش، او دا کتابینین آراسینا قویموشدو. من ده درس اوخودوغوم زامانلار ناریشلا پورتاغال قابیقلارینی گؤزل ایی وئرسین دئیه؛ کتابلاریمین آراسینا قویاردیم.
مینجیق ننهنین نوهسی کتابین ایچینده هیچ بیر زاد اولمادیغینی گؤردوکده ان دَیرلی بیر زادینی ایتیرمیش کیمی آغلاماغا باشلادی: ـ آا بیزیم ناریشیمیزی گؤتوروبلر.
من اوشاقلارین بیرـ بیر اوزونه باخدیم. حیدرعلینین ناریش قابیغینی هانسیسی گؤتوره بیلردی؟ اوزون علی؟ طاهر؟ صاحبعلی؟ هانسیسی؟
مینجیق ننهنین نوهسینی اوووندوروب: «آغلاما، گؤروم نئیلهمیسن. بلکه ده ایتیرمیسن.» دئدیم.
مینجیق ننهنین نوهسی:«یوخ آا. سحر باخدیم یئرینده ایدی. ناهار دا ائوه گئتمهدیم.» دئدی.
دوغرو سؤیلهییردی. طاهرین آناسی کئچن گئجهدن دوغوم سانجیسی توتموشدو. مینجیق ننه ده اونون باشی اوستونده ایدی. اونا گؤره حیدرعلی ناهار چاغی مدرسهده قالماغا مجبور اولموشدو.
من: «اوشاقلار، حیدرعلینین ناریش قابیغیندان خبری اولان وار، اؤزو دئسین. بیرـ بیریمیزه یالان دئمهمَلیییک بیزلر. بیز دوستوق بیرـ بیریمیزله. دئدیک: یالانی دوشمانایمیزا بیرده گوونمهدیگیمیز آداملارا دئمهلیییک.» دئدیم.
صاحبعلی ایکی گؤزونو دؤرد ائدیب، ایکی قولاقدا بورج آلمیش کیمی، دریندن منی دینلهییردی.
من بیر داها: «یاخشی، ناریش قابیغینین کیم گؤتوردوگو بللی اولمادی؟» دئدیم.
بیر آن کیمسهنین جینقیری چیخمادی. سونرا اوزون علی بارماغینی قاوزاییب:«آا، بیز گؤتوموشک. آمما ایندی یانیمیزدا دئییل.» دئدی
من: «به نئیلهمیسن؟» دئدیم.
اوزون علی: «آا قهرمانا وئردیم کتابینی گؤزل اییلی ائلهسین، آمما ایندی دئییر؛ قایتاریب وئرمیشم منده دئییل.» دئدی.
قهرمان یئریندن قالخیب: «آا، دوزون ایستهسز یاریسی مندهدی.» دئدی.
من: «چوخ یاخشی، به یاریسی هاردادی؟» دئدیم.
ـ آا، یاریسینی طاهره وئردیم.
قهرمان ناریش قابیغینین کیچیک بیر پارچاسینی حساب کتابینین آراسیندان چیخارتدی، گتیریب ماسامین اوزرینه قویدو. ناریش قابیغی ساخسی کیمی قوروموشدو. بوتون باخیشلار طاهردن منیم ماساما ساری دؤندو. هامی اونو گؤتوروب، باخیب اییلمک ایستهییردی. نؤمره دفترینی ناریش قابیغینین اوستونه قویوب، اوزومو طاهره ساری دؤندردیم. طاهر ایسترـ ایستمز آیاغا دوردو: «آا یاریسینین یاریسی مندهدی، قالانینی دللال اوغلونا وئردیم.» دئدی.
طاهر علوم کتابینین اورتاسیندان کیچک بیر پارچا ناریش قابیغی چیخاردیب منه وئردی. ناریش قابیغی بئشـ آلتی پارچایا بؤلونموشدو، سون آداما بارماق اوجو قدر بیر پارچا یئتیشمیشدی.
ناریش قابیغینین هر بیر چارپاسینین تاپیلماسی ایله مینجیق ننهنین نوهسی بیر آز داها اؤزونه گلیردی. آمما صاحبعلی هیچ دانیشمادان،گولمهدن، ناریش قابیغینین پارچالارینی دقّتله گؤز آلتینا آلیب ایشین سونونو گؤزلهییردی.
بوتون پارچالار توپلاندیقدا سونرا نه ائدهجگیمه فیکیرلشمک اوچون هامیسینی اووجوما ییغدیم. اؤنجه بوتون اوشاقلارا بونلارین ناریشین اؤزو اولمادیغینی، قورویان قابیقلارینین پارچاسی اولدوغونو دئمک ایستهییردیم. آمما صاحبعلی منه امان وئرمهدی. بیردن بیره اؤفکه ایله یئریندن سیچراییب یوموروقلا الیمدن ووردو. بوتون ناریش قابیقلارینین پارچالاری هاوایا آتیلیب هرهسی بیر طرفه دوشدو. بیر نئچه اوشاق کتیل (نیمکت) آلتیندا قابیقلاری آختارماق اوچون آشاغی گئتدیلر، آمما منیم سسیمله کتیل آلتلاریندان چیخیب سسسیزـ سمیرسیز یئرلرینده اوتوردولار. منیم حیرصلندیگیمی و بیرینی دؤوه بیلهجگیمی سانمیشدیلار. صاحبعلی گئتدی اؤز یئرینده اوتوروب ایچینی چکه ـ چکه آغلاماغا باشلادی. آز قالیردی هامینی دا آغلاتسین.
***
گئجه بوتون موشتریلر گئتدیلر، من قهوهخانادا گئجیکدیم. یالنیز من، قهوهچی بیرده صاحبعلی قالدیق.
ایپ اوجونو تاپدیغیما هابئله بیر آز دیقّتله هر زادی آنلادیغیما آرخایین ایدیم. صاحبعلینین منه قاشـ قاباق ساللاییب کوسمهسینین کسینلیکله ناریش قابیغی قونوسو ایله بیر ایلگیسی وارایدی، آمما نهجورهسی؟ هله بونو آنلامامیشدیم.
صاحبعلی سکّی اوزرینده اوتوروب، کتابا ساری اَییلمیشدی، مدرسه ایشلرینی گؤرورموش کیمی کتاب اوخویوردو. آمما منیم دانیشماغیمی گؤزلدیگینی یاخشی دوشونوردوم. قهوهخانا بوشالدیقدا: «صاحبعلی نئجهسن؟» دئیه سوروشدوم.
صاحبعلی جواب وئرمهدی.
قهوهچی: ـ «اوغلوم، آا معلم سنلهدی.» دئدی.
صاحبعلی بیر آز باشینی قاوزاییب: ـ «یاخشییام.» دئدی.
ـ صاحبعلی، ایستیرسن شهره گئدنده سنه ناریش قابیغی آلیب گتیریم، هن؟
بونو باشقا ایستگیم اولمادان، صاحبعلینین دانیشماغی اوچون دئدیم. قهوهچی بیر داها دانیشماق ایستهدیکده، اوندان بیزیم ایشیمیزه قاریشماماسینی رجاء ائتدیم. صاحبعلی بیر زاد دئمهدی. من بیر داها: «صاحبعلی ناریش قابیغی ایستهمیرسن؟» دئیه سوروشدوم.
صاحبعلی توپ کیمی پاتلادی بیردن: ـ «دوغرو دئییرسن، آنام اؤلن زامان ندن ناریش گتیرمهدین؟ سن ناریش گتیرسئیدین آنام دیری قالاردی!» دئدی.
صاحبعلی ایچینین قَهرینی بوشالدیب، آغلاماغا باشلادی. نوروش بَی اوشاغینی اوووندوروسون، مندن باغیش ایستهسین، گؤزلرینی دولدوران یاشلاری سیلسین، یازیق نه ائدهجگینی بیلمیردی.
ایندی بیر یول تاپیب ناریش قابیغی آناسینین اؤلومونون قارشیسینی آلا بیلمهیهجگینی صاحبعلییه آنلادیب اونو ایناندیرماق گرکیردی. آنجاق بو، چوخ چتین بیر ایش ایدی.
بو یازی «اؤیرتمن بَی دئدی» توپولوسونا یازیلدی.
۱۳۴۷ـ جی ایل، قویروق دوغان (مرداد) آیی


text:
تاپماجالار
تاپماجا آذربایجان شیفاهی خالق ادبيياتینین ان قدیم و ماراقلي ژانرلاریندان بیریدیر. بۇ ژانر اوزون عصرلردن بری نسیلدن-نسله، آغیزدان-آغزا کئچهرک موختلیف دییشیکلیكلره اوغرامیش، بعضن فورما و مضمونونو دییشدیرمیش، یئنی معنا، مضمون کسب ائدهرک بۇ گونه قدر گلیب چیخمیشدیر.
گئچمیش[دَییشدیر]
بیر سیرا متخصصلرین فیکرینجه، کئچمیش دؤورلرده تاپماجالار اساساً میفیک سجیه داشیمیشدیر. مثلاً، یونان میفولوگیاسیندا سفینکسین آدی ایله باغلي اوْلان ناغیللارا گؤره، گویا یوکسک بیر داغین زیروه-سینده افسانوی بیر قوش وارمیش. او، بیر تاپماجا دئیرمیش، اونو تاپا بیلمهینی محو ائدرمیش.
میثال[دَییشدیر]
تاپماجا بئلهدیر: او ندیر کی، سحر دؤرد، گونورتا ایکی، آخشام اوچ آیاقهلی اولور؟ نهایت، مشهور ائدیپ تاپماجانین جاوابینی تاپاراق دئمیشدی: او، اینساندیر. اوشاق واختی اللرینی یئره دیرهیهرک ایمکلدیگی اۆچون دؤرد آياقلي، جاوانلیغیندا ایکی آياقلي، قوجالیقدا ایسه، الینه عصا آلدیغی اۆچون اوچ آياقلي اولور. چوخ ماراقليدیر کی، آذربایجاندا دا بونا اوخشار خيلي تاپماجا واردیر. حاضردا معلوم اوْلان بئش واریانتدان ایکیسینی آشاغیدا وئریریک: 1- او ندی کی، سحر دؤرد ،گونورتا ایکی،آخشام اوچ آياقلي.
2- ازهلی دؤرد آياقلي ، سوْنرا ایکی آياقلي،آیلار کئچر، ایللر کئچر، دولانار اوچ آياقلي.
آذربایجان فولکولوروندا[دَییشدیر]
آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتیندا گئنیش یاییلمیش بئله بیر افسانه واردیر: بیر کیشی مئشهده گئدرکن شیره راست گلیر. حئیوان اونو قووماغا باشلاییر. کیشی چوْخ قاچیر، نهایت، بیر اوچوروما چاتیر. اورادا بیر آغاج گؤرور. آغاجین بوداغیندان یاپیشیب ساللانمیش حالدا قالیر. اطرافینا باخیب گؤرور کی، بیر آغ سیچانلا قارا سیچان آغاجین کؤکونو کسیر. کیشینین اللری یورولور، یئره دوشمک ایستییر. اییلیب اوچورومون دیبینه باخدیقدا، آغزینی آچیب اونو اودماق ایستهین نهنگ بیر اژداهانی، یوخاریدا - باشینین اوستونده بوداقلار آراسیندا ایسه آری پتیی گؤرور. بئله بیر وضعیتده الینی اوزادیب بارماغینی بالا باتیرماق ایستییر. تاپماجا فورماسینا یاخین اوْلان همین افسانهنین معناسی آچیلارکن معلوم اولور کی، شیر اجل، آغ وقارا سیچان عؤموردن گئدن گئجه و گوندوز، اژداها قبیر، آری پتیی ایسه دونیا مالیدیر.همین افسانه حاضردا آذربايجانین بیر چوْخ یئرلرینده موختلیف واریانتلاردا یاشاماقدادیر.قئید ائتدیگیمیز افسانهیه "کلیله و دمنه"د "تاجیر احوالاتی" حکایهسینده تصادف اوْلونور. قدیم افسانه و روایتلرین ایزلرینی اؤزونده ساخلایان بیر تاپماجا حاقیندا دا اؤتری معلومات وئرمک ایستردیک: آغاجدا وار باغیرساق، یئل بابانی چاغیرساق، آغزین آچیب نئی چالار، سولیمانی چاغیرساق.(کاتنان)
افسانهیه گؤره، گویا قارتال بیر حيوانین جمدیینی پارچالایاراق اونون باغیرساغینی جایناقلارینا آلیب آغاجین باشینا قالدیریر. باغیرساق بوداقلارا ایلیشیب ایستی گون آلتیندا قورویوب نازیلیر. اسن شدّتلی کولیین اوغولتوسو و بوداقلارین اونا توخونماسی آهنگدار سسلر چیخاریر. بۇ زامان یولدان کئچن آدام همین سسلره آلوده اولور. حادثهنین سببینی اؤیرندیكدن سوْنرا قوروموش باغیرساقدان سیم دوزلدهرک گویا ایلک موسیقی آلتینی ایجاد ائدیر. همین افسانه یوخاریداکی تاپماجادا اؤز ایزلرینی ساخلامیشدیر.


text:
یاردیم:ایچیندهکیلر
بۇرادا آیری یارارلی صفحهلره باغلانتیلار و بیلگیلر تاپا بیلرسینیز.
آنا بیلگی
- چوخ uسوروشولان سواللارbcub b nun – اینکوباتور و بوردا ایشلهمگه گؤره عمومی یاردیم.
- دَییشدیریلمکدهدیر – یازیلیم و دَییشدیرمک اوچون عمومی یاردیملاری اولان سایتلارا باغلانتیلار.
- درسلیک – اینکوباتوردا یئنی تِست-ویکی باشلاماق اوچون احتیاجلار و بیلگیلر و اؤز آلت-دامنهنیزی آچماغا لازیم اولانلار.
- دیل دستگی – یازیتیپی، تایپ ائتمک و بنزر دیل دستگی مسئلهلرینه گؤره بیلگیلر و موشکول بیلدیرمک.
آیری بیلگیلر
باغلانتی قورماق
آنا دیل اینگیلیزجهدیر، اما اینگیلیزجهده راحت اولماساز، آیری دیلدن ایستیفاده ائتمگه راحت اولون.
- توپلوم پورتالی – دانیشیقلار، سواللار، موشکوللر، اؤنرلر و آیری بنزر ایشلر اوچون مرکز یئر.
- #wikimedia-incubator – آیآرسی-ده چت.
- incubator@lists.wikimedia.org – ایمیل گؤندرمک لیستی.
همده دیلیزه گؤره هر بیر تِکنیکی موشکولوز (مثلاً یازیتیپی اولماماغی، تایپ دستگی) اولسا، لوطفاً بیزیمله باغلانتی قورون.


text:
کئچمیش دانیشیقلاردا علی شریعتی نین فارس شعوبیه چیلیگی گؤروشلری اوزره ایستر سنتی روحانیت، ایستر تئوکراسی و اسلام حاکیمیتچیلیگینه یئریکلمکده اولان روحانیتین گؤروشلری ایله تانیش اولدوق. اوسته لیک علی شریعتچیلرین فانانیتک گؤروشلرینه علی مرتضی مطهری تنقید گؤزو ایله یاناشدیغی اوزره اونو تئرور ائتدیکلری اوزره بیلگی وئردیک. علی شریعتی نی بیر آز داها آرتیق تانیماق لازیم دئیه دوشونوروک.
علی شریعتی کیم!
کئچمیش دانیشیقلاردا علی شریعتی نین سیاسی حرکت باخیمیندان فارس مدنیت راسیستلیگی دئیه تانینمیش جبهه ملی و نهضت آزادی (ملی و مذهبی) محفللری ایله تشکیلاتچیلیق ائتدیگی و ایچ ایچه چالیشدیغی اوزره بیلگی وئردیک[1]. اوسته لیک دین مقوله سی باخیمیندان دا ایستر سنتی روحانیت و ایسترسه ده تئورکرات روحانی کسیمی نین علی شریعتی نین ایسلام آنلاییشی ایله راضیلاشمادیغی اوزره بیلگی وئردیک[2]. محمد مصدق فارسلیق آنلاییشینی آرخائیکلیگی و باستانگرایلیق دئیه محمود افشار یزدی نین دوشونجه لرینه اساسا "نژاد ایرانی" اساسیندا ایلری گؤتورمه سی نین ترسینه علی شریعتی فارسلیق مقوله سینی "فرهنگ ایرانی و ایرانیت" دئیه "شیعه لیک و فارسلیق" اساسیندا اورتایا قویماغا و ایرانیت مقوله سینی تئوریزه ائتمگه چالیشمیش. علی شریعتی سیاست باخیمیندان محمد مصدقی اؤزونه بیر اولگو ائده رک یازمیش، اوخویوروق:
"اکنون خوشبختانه همان طور که دکتر مصدق تز اقتصاد منهای نفت را طرح کرد تا استقلال نهضت را پیگیری کند و آن را از بند اسارت و احتیاج به کمپانی استعماری سابق آزاد کند، تز اسلام منهای آخوند در جامعه تحقق یافته است و این موفقیت موجب شده است، که اسلام از چارچوب تنگ قرون وسطایی و اسارت در کلیساهای کشیشی و بینش متحجر... آزاد شود"[3].
ترجمه: "مصدق نفتسیز اقتصاد دئیه استقلالی طرح ائتدیگی کیمی خوشبختلیکله بوگون روحانیتسیز اسلام (یعنی اسلام منهای روحنیت) یئرینه اوتورموش بو باشاریق اسلامیتی اورتا چاغین (قرون وسطانین) داراجیق چرچیوه سیندن و کلیسا کشیشلری نین گئری قالمیش گؤروشلریندن خلاص ائتمیش".
علی شریعتی نین بئلنچی پوپولیست و آیدین گؤرونر یاخلاشیمی "ایرانیت" دئیه فارسلیق مفکوره سی ایله تربیت اولموش بیر چوخ دینچی، دینسیز و ائله جه ده حاکیمیت مأمورلارینی اؤز یانچیسی ائتمه سینه یول آچمیش. علی شریعتی 1352 اینجی ایل توتولماسینا باخمایاراق "ضد مارکسیسم" و "ایرانیت" گؤروشلری باخیمیندان دؤلت داییره لری آراسیندا اؤزونه یئر آچماغا و 1354 اونجو ایل شاهلیق زندانیندان آزاد اولماغا باشارمیش. بئله لیکله 1355 اینجی ایل کیهان گؤنده لیک قازئتینده ضد "مارکسیسم" و "ایرانیت" دئیه فارس شعوبیه چیلیک گؤروشلرینی چاپ ائتمگه نائیل اولموش. بو مقاله لری مرتضی مطهری آیت الله خمینی-یه یازدیغی مکتوبوندا "شایسته است که نام آن را فلسفه (حزب) رستاخیز بگذاریم" دئیه قلمه آلمیش[4]. علی شریعتی نین پوپولیست چیخیشلاری موسی خیابانی اوزره ده اؤز اتکی و تأثیرینی قویموش. احمد هاشمی نژاد آدلی بیر مجاهد تانیق و شاهد اولاراق موسی خیابانی نین زنداندا 1355 اینجی ایل بیر روحانی-یه آشاغیداکی ایفاده نی ایشلتدیگینی ائشیتمیش، اوخویوروق:
"ما احتياج به شما روحانيون نداريم و شما بوديد كه دنباله رو ما بوديد. الآن هم شما هستيد كه بايد به دنبال ما حركت كنيد"[5].
"بیزیم سیز روحانیلره احتیاجیمیز یوخدور. سیز بیزیم دالیمیزجا و آرخامیزجا گلیردینیز. بوگون ده سیزسینیز بیزیم دالیمیزجا حرکت ائدن".
گؤروندوگو کیمی علی شریعتی نین گؤروشلریندن الهام آلان مجاهیدلر شاهلیق زیندانیندا مارکسیست مکتبینه مئییللی اولموشلار. زیندانداکی مجاهیدلرین مارکسیست مکتبینه مئییللی اولماسی اورادا بونلارا شاهید و تانیق اولان روحانی زیندانیلرین راحاتسیز اولماسینا یول آچمیش. بئله لیکله زندانداکی روحانیلر او جمله-دن ربانی شیرازی، سید محمود طالقانی، مهدوی کنی، انواری، حسینعلی منتظری، گرامی، لاهوتی، علی اکبر هاشمی رفسنجانی 1355 اینجی ایل شاهلیق زندانیندا مسلمان و مارکسیستلرین بیر آرادا یاشادیقلاری علیهینه فتوا وئرمیشلر، فتوانین ترجمه سینی اوخویوروق:
"با توجه به زيان هاي ناشي از زندگي جمعي مسلمان ها با ماركسيست ها، اعتبار اجتماعي كه به اين وسيله آنان به دست مي آورند و با درنظر گرفتن همه جهات شرعي، سياسي و با توجه به حكم قطعي نجاست كفار از جمله ماركسيست ها، جدايي مسلمان ها از ماركسيست ها در زندان لازم و هرگونه مسامحه در اين امر موجب زيان هاي جبران ناپذير خواهد شد"[6].
"مسلمانلار ایله مارکسیستلرین بیرلیکده یاشامالاری نین ضرر و زیانینی نظره آلارساق، بو وسیله ایله مارکسیستلرین جامعه-ده اعتیبار قازاندیقلارینا تانیق و شاهید اولاریق. بوتون شرعی، سیاسی و قطعی حؤکم ایله کافرلرین، او جومله-دن مارکسیستلرین موردار و نجس اولدوقلارینی نظره آلاراق توتساق و زیندانی مسلمانلارین مارکسیستلردن آیری یاشاماقلاری لازیم ساییلار. بو مسئله-ده هر هانکی بیر احمال و تنبللیک جبران ائدیلمز ضررلره یول آچار".
علی شریعتی "تشیع علوی" دئیه شیعه لیگی فارسلیغا اویونجاق ائتمیش گؤروشلری نین مجاهد و فرقان کیمی آخینلار آراسیندا یئر آچماسینی نظره آلاراق "تئز اسلام منهای روحانیت" آدلی گؤروشونده بئله ایفاده ائدر:
"من از وقتی امیدوار شدم، که اسلام به جایی رسیده که از انحصار روحانیت خارج شده است. ببینید، الان درست است که هنوز قدرت اساسی و زیاد باز دست روحانیت رسمی است – دست همین مرجع است – ولی اسلام از درون نسلهای غیر رسمی، فداکاران، فدائیان و واقعا عاشقانی پیدا کرده که هیچ انتظاری نمی رفت و آنها بدون اینکه در این چهارچوب "پول" و "دین" محصور باشند، عاشقانه اسلام را حس کرده اند و زمان را حس کرده اند و جهت تاریخ را حس کرده اند و الان می بینیم که چهره اسلام را در سطح جهانی عوض کرده اند، و با مرگ روحانیتِ رسمی ما، اسلام خوشبختانه نخواهد مرد"[7].
ترجمه: بیر مدت اولار، من ایسلامیتین بیر مقاما یوکسلدیگی و روحانیت انحصاریندان و کنترولوندان چیخدیغینا اومودلو اولموشام. دوزدور؛ ایندی اساسی قودرت گئنه ده رسمی روحانیتین – بو مرجعلرین و مجتهدلرین" الینده-دیر. بونا باخمایاراق، ایسلامیت رسمی اولمایان نسللر آراسیندا،- اؤز جانیندان کئچنلر، اؤز جانینی قوربان وئرنلر آراسیندا – گؤزلنیلمز و انتظاردان اوزاق اؤزونه خاص عاشیقلر تاپمیش. اونلار بو چرچیوه-ده پول و دین ایله محصور اولمامیشلار. ایسلامی، زامانی و تاریخین آخیشینی سئوه رک درک ائتمیشلر. بونلار ایسلامیتین اوزونو دونیا چاپیندا دگیشمیش و ایسلامی دونیاپسند ائتمیشلر. رسمی روحانیتیمیزین اؤلومو ایله خوشبختلیکله ایسلام اؤلمه یه جکدیر".
علی شریعتی بو اوسته کی گؤروشلری ایله آمریکادا مجاهدلری و نهضت آزادی محفلینی تمثیل ائدن ابراهیم یزدیلری منظور ائدر. بیلیندیگی کیمی نهضت آزادی محفلی راسیست و فاشیست فارس مدنیت محفلینی تمثیل ائدن جبهه ملی تشکیلاتیندان آیریلمیش بیر سیاسی محفل ساییلار. گئنه ده داوام ائتمیش:
"اسلام فردا، دیگر اسلام ملا نخواهد بود؛ اسلامِ قم و مشهد نیز تغییر خواهد کرد... نیروی مذهب از هم اکنون دیگر در اختیار این متولیان رسمی و ارثی نیست"[8].
ترجمه: " گلجه گین ایسلامی ماللا ایسلامی اولمایاجاقدیر. قومداکی و مشهدکی ایسلام دا دگیشه جکدیر. مذهب گوجو ایندیدن، گونو بوگوندن رسمی و ارثی مرجعلرین و مجتهیدلرین اختیاریندا دئییل".
علی شریعتی گنج بیر مؤلیف اولاراق مهره لرینی یاخشی اویناماغا چالیشمیش بیر فارس شعوبیه چیسی ساییلار. اسلام انقلابیندان سونرا علی شریعتی یانچیلاری تجریده اوغرادیقلارینا باخمایاراق 1368 (1989) اینجی ایل هاشمی رفسنجانی نین جمهور رئیسی اولماسی ایله جمهوری ایسلامی حاکیمیت داییره لرینده گئنه ده علی شریعتیچیلر و فارس شعوبیه چیلری اؤزلرینه یئر آچماغا باشلامیش. گونوموزده جمهوری اسلامی حاکیمیتی نین دؤردونجو تلویزیون کانالیندا "زاویه" آدلی پروقرام دئیه علی شریعتی نین فارس شعوبیه چیلیک گؤروشلرینی گؤزلمکلر (تعریف ائتمکلر) و اونلارین یئنیدن اوخونوشو و قرائتی مطرح اولار. بو یاییلیشین بیرینجی پروقرامی "نگاهی به زندگی علی شریعتی" باشلیغی آلتیندا 1397/4/20 تاریخینده ائفیره چیخمیش. بو یاییندا تقی آزاد ارمکی شریعتیدن بیر ایسلام ایدئولوقو (اسلامشناس) صفتی اورتایا قویماغا و اونون "ایرانیت" آنلاییشینی دانماغا چالیشارکن سید جواد میری علی شریعتی نین "امامت" آنلاییشی نین قبول ائدیلمز اولدوغونو، آنجاق اونون بیر جامعه شناس اولدوغونو ساوینماغا چالیشمیش. عبدالحسین کلانتری ده علی شریعتی نین اثرلریندن یولا چیخاراق جامعه شناسلیق اوخوموش دئیه اؤزونو تقدیم ائتمیش[9]. علی شریعتی نین یازدیغی اثرلر گؤزدن کئچیریلدیکده، او ایستر علم و ایستر سه ده دین باخیمیندان طرفسیز بیر مدنیت خادمی دئییل، ایدئولوژی و سیاست باخیمیندان دا فارس شعوبیه چی سی اولدوغو و اؤزونو فارسلیغا تقدیم ائتدیگی اورتایا چیخار. دئمک، علی شریعتی غربده تحصیل آلماسینا و غربده الده ائتدیگی نائیلیتینه باخمایاراق فارسلیغا اؤزونو تقدیم ائتمیش بیر فارس شعوبیه چیسی ساییلار.
علی شریعتی و "ایرانیت" دئیه فارس شعوبیه چیلیگی
علی شریعتی عربلیگه قارشی قویماق اوچون بابک خرمدین مودئدلی دئییل، کوفه لی ابومسلم مدئلینی تکلیف ائده رک یازیر: "... بنابراين جدا کردن اسلام از عرب يعني جدا کردن عرب از برنده ترين اسلحه ای که در دست دارد، يعني جدا کردن از ايدئولوژی و ايمان بسيار نيرومند پيشرفت کننده اش...تمام کساني که با ابومسلم و بعد از ابومسلم در برابر عرب ايستاده اند کوشش مي کنند که به صراحت از اسلام دفاع کنند... زيرا عرب با اسلام آنها را کوبيده و بايد با اسلام کوبيده شود، برای اينکه مردم آنها را حمايت کنند. اين است که ابومسلم وقتي از خراسان بلند مي شود، شعار ملي ندارد و مي گويد " الرضا من آل رسول". در حالي که مسلماً در ميان افسران ابومسلم کساني وجود داشته اند که مسلمان نبوده اند؛ اما اين شعار را برای کوبيدن عرب قبول مي کنند و مي گويند که بايد به مردم و عرب و ايراني گفت که خلفا به دروغ خود را به ايران و اسلام چسبانده اند و ما مسلمان حقيقي هستيم.."[10].
ترجمه: بو اساسدا اسلامی عربلیکدن آییرماق، عربی اؤز الینده کی کسرلی سیلاح دئیه گلیشمکده اولان ایسلام ایدئولوژیسی و ایمانیندان آییرماق دئمکدیر. ابومسلم و اوندان سونرا عربلیک علیهینه ووروشانلار دا ایسلامیتدن دیفاع ائده رک عربلیک علیهینه ووروشماغا چالیشدیلار. عرب ایسلامیت ایله اونلاری ازدیگی، باسقییا معروض قویدوغو اوچون اونلار دا ایسلامیت ایله عربلیگه قارشی قویاراق و عربلیک علیهینه ووروشدولار. ابومسلم افسرلری نین آراسیندا مسلمان اولمایان شخصلر آز اولمادیغینا باخمایاراق اونلار دا عربلیگی ازمک اوچون اسلامیتدن یاپیشدیلار و خالقا خلیفه لیگین یالان ماهیتینی اورتایا قویماغا چالیشدیلار. ابومسلم ده ملی شعاری دئییل، "محمد پیغمبرین نسلی" راضی اولسون دئیه عملینی توجیه ائتمگه چالیشمیش".
علی شریعتی ابومسلم آدلی کوفه لی[11]یه "ایرانیت" روحی وئرمگه و اونو یالانچی و توجیه گر سایماغا چالیشدیغینا باخمایاراق تاریخچی رسول جعفریان ابومسلم آدلینی "ایران دشمنی (ضد ایران)" و حاکمیتچیلیک باخیمیندان دا عرب خلیفلیگی اوغروندا عباسیلره اویونجاق اولموش بیر شخص قلمه آلمیش، اوخویوروق:
"... ابومسلم با اینکه شخصیتی مهم در تاریخ ماست و حرکت او موجب شد تا دولت اموی از میان برود اما دو مشکل اساسی دارد. نخست این که او هیچ گاه یک ایرانی وطن دوست نبود و تنها عاملی در دست شماری از قبایل عربی خراسان بود که دوست داشتند امویان سرنگون شده و حکومت دست شاخه دیگری (از اعراب) قرار گیرد. در این ماجرا از ایرانیان به عنوان ابزار استفاده شد و بس. دوم آن که ابومسلم هیچ گاه یک شیعه علوی نبود بلکه شیعه عباسی بود که به امامان معصوم خیانت ورزید و جانب عباسیان را گرفت، عباسیانی که اندکی بعد پس از تسلط بر امور هم او را کشتند و هم امامان معصوم را.... ابومسلم در آدم کشی نیز فردی حرفه ای بود و بر اساس منابع متقن تاریخی شمار زیادی از مردم خراسان و نواحی دیگر را کشت. او قیام شیعی شریک بن شیخ را هم سرکوب کرده وی و یارانش را به قتل رساند."[12]
ترجمه: "ابو مسلم بیزیم تاریخیمیزده مهم شخصیت اولماسینا و اموی دؤلتی نین آرادان گئتمه سینه یول آچماسینا باخمایاراق اونون ایکی چتینلیگی وار ایمیش: 1- او ایران سئور بیر ایرانلی دئییلمیش، یالنیز اموی دؤلتچیلیگی علیهینه اولان خراسانداکی عرب قبیله لری نین اویونجاغی اولموش، بو آرادا ایرانلیلار وسیله اولموشلار. 2- ابومسلم علوی شیعه سی دئییل، عباسی شیعه سی اولموش و اماملارا خیانت ائتمیش، آدام اؤلدورمکده اوستا ساییلمیش و چوخلو خراسانلینی اؤلدورموش. او شیعه-چی شریک بن شئیخ حرکتینی باسقی آلتینا آلمیش و یولداشلارینی دا اؤلدورموش".
یئری گلمیشکن رسول جعفریان آدلی ذاتین دا گؤروشلری نین واقعیت ایله اؤرتوشمدیگینی خاطیرلاتماق فایدالی اولار. ابو مسلم کوفه لی بیر شیعه اولاراق خوراساندا یئرلشمیش یمن طایفالاری ایله بیرلیکده خلافت اوغروندا ووروشموش هرات، بلخ و باشقا شهرلری اله کئچیرمیش بیر شخص اولموش. 747 – 748 اینجی میلاد تاریخینده مرو شهرینی اله کئچیره رک اورانین والیسی، نصر بن سیٌاری قاچماغا زورلامیش. اوندان یانا دا اوموی لر حاکیمیتدن دوشدوکدن سونرا سنی عباسیلر خلیفه لیگی اله کئچیرمیشلر.
ابومسلم آدلی شخصین خوراسانلی (خراسانی) قلمه آلینماسی ایسه قیامین خراساندا باش وئردیگیندن ایلری گلن بیر آنلاییش اولونمالیدیر. فارس مولفلر ایسه بیلینجلی بو مسئله-دن فارس ملیتچیلیگی اوچون فایدالانماغا چالیشارلار. شیعه عنصورلاری نین نه اوچون سنی عباسیلری دستکلدیکلری سؤز قونوسو اولدوقدا شیعه لر ضعیف اولدوقلاری اوچون تاریخی دوشمنلری اولموش اومویلیک علیهینه هر بیر گوجدن فایدالانماغا چالیشمیشلار. عباسیلر ایسه، محمد پیغمبرین نسلینه باغلی اولدوقلاری اوچون "بوتون فعالیتیمیز آل هاشم اوچون" دئیه امویلر ایله باریشماز دوشمنلیک تبلیغاتینی آپارمیشلار. دئمک، عباسیلر اومویلره دوشمن کسیلدیگی، حضرت محمد پیغمبرین عمیسی عباسین تؤره مه لری، قالیقلاری اولدوقلاری و شیعه لر ده امویلر ایله باریشماز مقامدا یئر آلدیقلاری اوچون بونلارین اورتاق و مشترک دوشمنلری اوموی حاکیمیتچیلیگی ساییلمیش. زامان گئدیشی ایله عربلرده بیر قاعیده حالینا گلمیش "دوشمنیمین دوشمنی، منیم دوستوم ساییلار" تئوریسیندن حرکت ائده رک شیعه لر امویلیک علیهینه عباسیلر ایله ایش بیرلیک ائتمگی هدفه اویقون حئساب ائتمیشلر. دئمک، بورادا علی شریعتی نین ادعا ائتدیگی "ایرانیت روحی" نین شیعه لیگه سیغینماسی دئییل، عرب خلافتی اوزره عرب حاکیمیت قانادلاری آراسیندا قدرت دگیشمه سی سؤز قونوسو اولموش گؤرونر. بو آرادا دوزنسیز یئرلی توپلوملارین عباسیلره قوشولماسی قدرت دگیشیمینی داها دا راحات ائتمیش دئسک، یانلیش اولماز. شعوبیه آنلاییشی عرب خلافتی و حاکیمیتچیلیک اوغروندا آپاریلمیش مجادیله نین کؤلگه سینده کی آخین ائتدیگی حرکتلره فارس ملیتچی یازارلاری نین وئردیکلری اویدورما آد ساییلار.
علی شریعتی عربلیک علیهینه یازار: "تشيع اسلامي است که ضد (تسلط) عرب است. اين است که توده با اين عنوان جنگ خودش را ادامه مي دهد تا اينکه تصوف آن را خراب مي کند"[13].
ترجمه: "اسلام شیعه لیگی عرب حاکیمیتچیلیگی و اوستونلوگونه دوشمن ساییلار. بوندان یانا ساده خالق "تشیع اسلامی" دئیه عربلیک علیهینه ساواشینی سوردوره رک عرب صوفیلیگینی داغیتماغا و یوخ ائدر و دارماغین ائدر".
گؤروندوگو کیمی "تشیع اسلامی" دئدیکده علی شریعتی "علی شیعه لیگی"نی منظور ائتمز. علی شریعتی نین بو گؤروشو "تشیع علوی و صفوی" کتابیندا دا نفرت آتیشینا توتموش صفویلیک و دولاییلی اولاراق صفوی شاهلیغی و آذربایجان تورکلوگو و ملی وارلیغی علیهینه سسسیزجه یؤنلمیش بیر فارس ایستعمارچیلیق آنلاییشی ساییلار. بیلیندیگی کیمی صفوی قارداشلیغی دا ایلک باشلانیشدا "تصوف و صوفیلیک" اساسیندا بیچیملنمیش و قوروملانمیش حرکت ساییلارمیش. علی شریعتی "تَصَوُف" دئییم و اصطلاحی نی بیر ائتیتئک ائتمک ایله آذربایجان تورکلوگونو صفویلیک و دولاییلی اولاراق اؤزلوگونه اؤزگه یاشاتماغا و ائلیمینه ائتمگه چالیشمیش بیر آنلاییش اورتایا قویموش.
علی شریعتی مین ایل تورکلر ایران ممالیکی محروسه سینه حاکیم اولدوقلارینا باخمایاراق تورکلوک عنصورونو بو ممالیکی محروسه-ده یوخ سایاراق یازمیش، اوخویوروق:
"... صفويه از اين فرهنگ و از اين ميراث پر از خون و تلاش و جهاد و ايثار و آگاهي و مسئوليت و حرکت دستمايه ای برای ايجاد يک قدرت خشن سلطنتي و قومي و نظامي متعصبانه برای تحکيم قدرت حکومتش بر توده و استخدام ايمان توده در مبارزه با قدرت عثماني ها و همدستي با توطئه سازان مسيحيت اروپايي که از قدرت اسلام در اروپای شرقي و سلطه اش بر مديترانه به هراس افتاده بود و زخم های کاری خورده بود، بر گرد ايران و تشيع حصاری سياه برافراشت و از ما و فرهنگ ما جزيره ای ساخت که با تاريخ اسلام و با قرآن و با دنيای اسلامي قطع رابطه کرد، و طبيعي است که پس از چند نسل، درون اين حصار به جمود، جهل و رکود مرگبار و انحطاط وحشتناک دچار شد و به مرحله ای از ارتجاع و انجماد رسيد که مترقي ترين دعوت انقلابي تاريخ به شکل يک فرقه متعصبانه بسته منجمد و ظاهرپرست، که تنها به درد سياست بازان و قداره سازان مي خورد، در آمد"[14].
ترجمه: صفوی حاکیمیتی بو قان ایله سوواریلمیش میراث و مدنیتدن بیر طایفابازلیق و نظامیلیک و متعصب حکومت اولوشدورماغا و عثمانیلر علیهینه آوروپا مسیحیتی ایله ال بیر اولماغا باشلامیش و ایران اطرافینا بیر قارا حیصار چکه رک بیزی اسلام دونیاسیندان آییرماغا چالیشمیش. بئله لیکله بو حصارین ایچینده بیزدن گئری قالمیش مدنیت دئیه آدا دوزتمیش. بئله لیکله بیزی اسلام تاریخیندن، قرآندان و ایسلام دونیاسیندان تجرید ائتمیش. بیر نئچه نسل بو تجرید اولموش جاهیللیک و نادانلیق حصاری ایچینده قورخونج رذالته توش گلمیش و دوچار اولموش. بئله لیکله گلیشمیش و مودئرن (اوخو تشیعه علوی) ایدئولوژیسیندن متعصب، ظاهرپرست بیر ایدئولوژی دوزتمیش. بو دا سیاستچیلرین و قلدورلارین خدمتینه آلینمیش ".
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی تاریخی اولایلاری بیر تاریخچی و جامعه شناس گؤزو ایله دئییل، بیر عوام فریب و شیاد فارس ملیتچیسی کیمی آنالیز ائتمگه چالیشار. بو آرادا شیعه لیک قطاریندان دالی قالماق ایستمدیگی اوچون "ميراث پر از خون و تلاش و جهاد و ايثار" دئیه شیعه لیک مقوله سینده انحصار ورثه لیک ادعاسیندا دا بولونماغا چالیشار. دئمک، "تشیع علوی" فارسلیغا عایید بیر مکتب دئیه اونو "سنیلیک و عربلیک" دونیاسی قارشیسیندا قویان علی شریعتی و فارس ملی مذهبیلری، نه اوچون تاریخه گئری باخارکن تاریخدن عبرت درسی آلمایالاراق یالاندان مسلمان گؤرونمگه و اؤز یالانچی اولدوقلارینی گیزلی توتماغا چالیشارلار؟ دئمک، شیعه لیک مسئله سی "ایثار و شهادت"-دیرسه، آذربایجان تورکلوگو شیعه لیک اوغروندا قارداش قانی آخیداراق آز قان تؤکموش و آز قوربانلیق وئرمیش دئییل. ایثار و شهادتین سونوچ و نتیجه سی اولاراق منزوی اولماق پیسدیرسه، نه اوچون علی شریعتی "تشیع علوی" ایفاده سینی فارسلیق و فارس ایستعمارچیلیغی نین خدمتینه آلماغا چالیشار؟ گؤروندوگو کیمی علی شریعتی لرین بو یاناشماقلاریندا و یوروملاریندا ذره جه صداقت اثری دئیه بیر آنلاییش یوخدور. دئمک، تاریخده باش وئرمیش حادثه لر دوغرو و دوزگوندورسه، اونو اولگو ائتمک لازیم؛ پیسدیرسه، اوندان عبرت درسی آلماق لازیم گؤرونرکن، علی شریعتی ندن و ندن یانا فارسلیغین حاکیمیت قابلیتینی آرتیرماق اوچون فارسلیغا مذهبی اساس و باجا اولوشدورماغا چالیشار و کئچمیشی پیسلرکن قلمه آلدیغی پیسلیکدن بوگونکو فارسلیق اوچون شاه اثر یارادابیلمک ایزلنیمی و وعده سینی وئرمگه چالیشار؟ بئلنچی عوامفریب یاشانماقلارین سونوچ و نتیجه سی ایسه بوگون ایران ممالیکی محروسه سینده اورتادادیر. اوندا دئمیش: "لعنت بر خود، که خود کردم!!". دئمک، خیاللار اساسیندا حرکت ائتدیکلری اوچون بوگون ایستر فارس ملی مذهبیلری، ایسترسه ده سیاستچیلری دوغرو و دوزگون حاکیمیت سیستیمی اولوشدورماق یئرینه عربلیگه توهین ائتمگه چالیشارلار. کئچمیشه دوغرو باخارساق، "شیعه لیک" آنلاییشی "ایرانیت" آنلاییشی دئییل، ایسلام تاریخینده سیاسی چکیشمه لردن اورتایا چیخمیش سیاسی اوخونوش و قرائت مسئله سی اولدوغو اوچون فارس شاعیرلری تورک حاکیمیتلری درباریندا مداحلیق ائدرکن تورک توپلولوقلاری شیعه لیک و سنیلیک دئیه ساواش آپارمیش و بیر بیرلری نین قانلارینی بو یولدا تؤکموشلر.
ایشیق سؤنمز، 13.07.2018
[2] ایشیق سؤنمز، علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی (1): http://www.isiqsonmaz.com/Seite%20375.htm و علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی (2): http://www.isiqsonmaz.com/Seite%20376.htm
[3] علی شریعتی، مجموعه آثار ۱ / با مخاطبهای آشنا / ص 8
[4] نامه آیت الله مطهری به آیت الله خمینی در مورد علی شریعتی 1356: سیری در زندگانی استاد مطهری، انتشارات صدرا.
[5] سازمان مجاهدين خلق پيدايي تا فرجام، جلد 2، تهران مؤسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي، 1385، ص 270.
[6]
سيد حميد روحاني، نهضت امام خميني، جلد3، چاپ اول، تهران1372، مركزاسناد
انقلاب اسلامي، ص449.
پاورقي.
[7] علی شریعتی، جهتگیری طبقاتی در اسلام، 1355، دفتر سوم ص. 123، آلینمیش: مهدی جامی (جمعی از پژوهشگران)، شریعتی، "امروز و آینده ما" نگاهی به میراث فکری او پس از چهل سال، لندن، 1396، ص. 203
[8] علی شریعتی، نامه به آقایان همایون و میناچی ص. 11 و مجموعه آثار 1، با مخاطب های آشنا، ص. 136
[9] تلویزیون شبکه 4 سیمای جمهوری اسلامی ایران، مجله علوم انسانی "زاویه"، نگاهی به زندگی علی شریعتی، ۱۳۹۷ چهارشنبه ۲۰ تير، : http://www.telewebion.com/episode/1850963
[10] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 77 - 78
[11] ابو مسلم کوفه شهرینده دوغولموش و شیعه لیگی تمثیل ائدن ال مغیره بن سعید آدلی شیعه رهبرلریندن بیری نین طرفداری اولموش. ابومسلم قدیم خراساندا امویلرین علیهینه و عباسیلرین لهینه (طرفدارلیغینا) یمن طایفالاری نین کؤمگی ایله هرات، بلخ و باشقا شهرلرینی اله کئچیرمیش، 747- 748 ایللرینده مرو شهرینی اله کئچیره رک اورانی والی سی، نصر ابن سیّاری قاچماغا زورلامیش.
[12] رسول جعفریان، ابومسلم خراسانی نه ایرانی وطن دوست است، نه یک شخصیت شیعی، سه شنبه 24 آبان 1390: https://www.khabaronline.ir/detail/185055/sport/iran-soccer
[13] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص 84.
[14] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، ص. 327


text:
تورکیه: سویدن بیلن فنلاند وعده سی گه وفا قیلمه دی
اوشبو توغریده تورکیه تشقی ایش لر وزیری بیانات بیردی
تورکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیری مولود چاووش اوغلی, توناون پایتخت انقره ده بولیب اوتگن 13- ایلچی لر کنفرانسی نینگ اختتامیه قسمی ده معروضه قیلدی.
سویدن بیلن فنلاند نینگ ناتو گه اعضالیگی پروسه سی بیلن علاقه لی اوشبو اولکه لر بیلن امضالنگن اوچ تامانلمه کیلیشوو باره سیده بحث ایتگن چاووش اوغلی, تامان لرنینگ مذکور کیلیشوو ده بحث ایتیلگن وعده لر گه وفا قیلمه گن لیگی و اوشبو جهت ده تشلنگن بیر قدم نینگ موجود ایمس لیگی نی بیلدیردی.
اوشبو کیلیشوو نینگ کوزه تیلیشی اوچون سویدن و فنلاند نینگ طلبی گه بناً بیر میکانیزم نینگ قوریلگن لیگی نی بیلدیرگن چاووش اوغلی, "جولای آییده هم ییغیلیش اوتکزیش نی طلب قیلدیک, زیرا, قنده ی قدم لرنینگ تشلنگن لیگی و تشلنمه گن لیگی و نیمه اوچون اوشبو قدم لرنینگ تشلنمه گن لیگی نی بیلماقچی میز لیکن بیزنینگ جهتی میز دن بیر وقت باسیمی یوق. تروریزم گه قرشی کوره ش (وقت باسیمی) بار لیکن نتیجه ده ناتو گه اعضا بولیش نی خواهله ماقده لر. اولر هم آگست آیی نی پیشنهاد قیلدی لر. ان شاءالله 26- آگست ده اوشبو میکانیزم نینگ بیرینچی ییغیلیشی بولیب اوته دی" دییه قید ایتدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
ایردوغان یونان باش وزیرینی قاره له دی
تورکیه نینگ وجدانلی یاردم بیرووچی بیر اولکه ایکن لیگینی تاکییدله دی


text:
یوسون
یوسونلار (لاتینجه: Algae) - اساساً سودا یاشایان فوتوسینتتیک اوْرقانیزملر قروپونا وئریلن اینفورمال آد. چوْخ تورپاقلاردا، اساساً ده اۆست هوریزونتلاردا گئنیش یاییلمیشدیر. باتاقلیق تورپاقلاردا و دویو تارلالاریندا یوسونلار آراسییانی یاخشیلاشدیریر، حل اوْلموش جو۲ منیمسییر و سویو اوکسیژنله زنگینلشدیریر.
یوسونلار دیگر آدی ایله مامیرلار یئر کورهسی اۆزرینده ۳ میلیون ایل اوّل میدانا گلمیش و تخمیناً ۱،۵-۲ میلیون ایل پلانتیمیزین واحید جانلیلاری اوْلموشلار. بۇ قدیم آروب فوتوسینتزدیجی اوْرقانیزملرین سایهسینده هتروتروفلار یاشایا بیلمیشلر. یئر اۆزرینده اورقانیک ماده نین سینتزینده یوسونلارین مؤهوم رولو واردیر. بۇ اوْرقانیزملر گونش دۆشهن دورغون سولاردا تورپاقدا، حتی داشلار اۆزرینده و س. گئنیش یاییلمیشدیر. بونلارین ۱۲۵ ۰۰۰-دن چوْخ تۆره لری معلومدور.
یوسونلار اساس آوتوتروف بیتکیلر اوْلوب، اساساً سودا یاشاییرلار. لاکین اوْنلارا یئر کورهسینین هیدروسفردن علاوه، آتموسفر و لیتوسفرین بۆتون ساحهلرینده تصادف اوْلونور. اوْنلار تکهوجیرهلی، چوْخهوجیرهلی و کولونیال فوْرمالی اوْلوب، مۆختلیف اکولوژی شرایطه اۇیغونلاشمیشلار. ترکیبینده خلوروفیل و دیگر پیقمنتلر اوْلدوغونا گؤره بیتکیلر کیمی فوتوسینتز قابیلیتینه مالیکدیر.
یوسونلارین دیفرنسیاسییا اوْلونموش کؤکلری، یارپاقلاری، چیچکلری و توْخوملاری اوْلمور. اوْنلارین اوْرقانیزمی تاللوم آدلانان گؤوده جیسمیندن عبارتدیر. چوْخ ایری اؤلچولو بعضی یوسونلار ریزویدلرله (یالانچی کؤکلرله) سوبستراتا یاپیشیر. بۇ اوْرقانیزملر ساده بؤلونمه، زووسپورلار و جینسیتلی یوللا چوْخالیرلار. بعضیلرینده نسیل نؤوبلشمهسینه ده (قونور یوسونلاردا) تصادف اوْلونور.
یوسونلارین ترکیبینده اوْلان رنگلی پیقمنتلر اوْنلاری بیتکیلر عالمینه عایید ادیر. طبیعی کی، اساس بیتکیلرین تکامولونده بۇ اوْرقانیزملر کچید رولو اوْینامیشلار.
یوسونلار فیتوتروف اوْلدوقلارینا گؤره اساساً تورپاغین اۆست قاتیندا (۰-۱۰سم) یاییلمیشلار و درینلییه گتدیکجه اوْنلارین میقداری آزالیر. لاکین ۲-۳ م درینلیکده نادر حالدا تک-تک موشاهیدفه اوْلونور.
تورپاقدا قیزیلی و قیرمیزی یوسونلارا نادر حالدا راست گلمک اوْلور. اکیلهن تورپاقلاردا یوسونلارین میقداری خام تورپاغا نیسبتاً یۆکسک اوْلور. حسابلامالار گؤستریر کی، ۱۰سم-ا قدر درینلیگی اوْلان ۱قر تورپاقدا ۱۰۰۰۰۰-۳۰۰۰۰۰-دک، اکیلهن تورپاقلاردا ایسه ۱ میلیوندان ۳ میلیونا قدر یوسون سلوللری مۆشاهیده اوْلونور. دمهلی ۱ ها تورپاقدا ۱۰۰-۲۰۰ کق-آ قدر یوسون بیوکوتلهسی اوْلور. بۇ قدر چکییه مالیک بیوکوتله تورپاقدا فعال اینکیشاف ادیب، چوْخالیر و تورپاق حیاتیندا مؤهوم رول اوْیناییرلار. یوسونلار تورپاق حیاتیندا بیر سیرا پروسسلرده فعال ایشتیراک ائدیرلر:
- یوسونلار تورپاغی اورقانیک مادهلرله زنگینلشدیریر و بعضیلری آزوت فیکسه ادیر و دیگر میکرو اوْرقانیزملرین اینکیشافینی ایستیموله edir.Fotosintez پروسسی نتیجهسینده توپلادیقلاری اورقانیک بیرلشمهلر یوسون تلف اوْلدوقدان سوْنرا تورپاغا کچیر.
- عمله گلن اورقانیک بیرلشمهلر نَینکی باکتری لرین یمینی، حتی تورپاقدا توْپلانان هوموسون اساسینی تشکیل ادیر.
- مینرال سوخورلارین تورپاغا چوئریلمهسی پروسسینده یوسونلار اساس رول اوْیناییر. کراکاتاو آداسیندا پوسکورهن وولکان بۆتون جانلیلاری محو اتمیش و هر یئری مینرال کۆتله اوْلان ایستی لاوا اؤرتموشدو، لاکین سوخورلار سویودوقدان سوْنرا اوْنون اۆزرینده عمله گلن ایلک جانلی یوسونلار اوْلموشدور. بونلارین عمله گتیردیکلری متابالیزم محصوللاری ایله همین سوخورلار تدریجهن پارچالانیر و اوْرادا اورقانیک مادهلر،هوموس اساساً یوسونلار حسابینا عمله گلمیش و بئلهلیکله،بیتکیلرین اینکیشافی اۆچون شرایط یارانمیشدیر. آنالوژی حالا محصولدار اوْلمایان تورپاقلاردا دا راست گلمک اوْلور.
- یوسونلار تورپاغین اۆست قاتیندا اینکیشاف ادرک،اوْنون اۆزرینی پرده ایله اؤرتور و بئلهلیکله تورپاغی اروزییادان قورویور. بئله پردنین آلتیندا سو رژیمی و فیزیکی-کیمیوی شرایطی ده دییشیر کی، بۇ دا اؤز نؤوبهسینده تورپاغین فورمالاشماسینا تأثیر گؤستریر.
- یوسونلارین ایفراز(ترشّح) اتدیی سلیک بیلاواسیطه تورپاغین ایستروکتورلاشماسینا کؤمک ادیر.
- یوسونلارین تنففوس نتیجهسینده عمله گتیردیکلری اوْ۲ بیتکیلرین کؤکلرینین اوکسیژنه اوْلان تلباتینی اؤدییر و عئینی زاماندا تورپاقدا یاشایان آروب باکترییا و گؤبلکلرین اینکیشافلاری اۆچون شرایط یارادیر،بونلار دا اؤز نؤوبهسینده اورقانیک مادهلرین مینراللاشما پروسسینی آپاریرلار.
- تورپاقداکی یوسونلار اوْرادا یاشایان اساسلرین یمینی تشکیل ادیر.
- یوسونلارین تورپاق حیاتینداکی ان بؤیوک رولو تورپاقدا آزوت رژیمینی تنظیم اتمکدیر. اوْنلار بیر طرفدن تورپاقدا اوْلان آزوتلو مادهلری آلیب،اؤز بدنلرینده اورقانیک آزوتلو بیرلشمهلره چویریرلر و بئلهلیکله ده آزوتون بیر حیصّه سی بیتکیلر طرفیندن منیمسهنیلهن فوْرمایا کچir.Digار طرفدن ده بورادا اوْلان یوسونلارین بیر چوْخ تۆره لری تورپاغین آتموسفر حسابینا آزوتلو مادهلرله زنگینلشمهسینی تامین ائدیرلر. هینداستاندا،ژاپوندا و چینده گؤی-یاشیل یوسونلاردان دویو اکیلهن ساحهنین محصولدارلیغینی آرتیرماقدا آزوت منبعی کیمی ایستیفاده اوْلونور.
ایستیفادهسی[دَییشدیر]
یوسونلارین بؤیوک پراکتیک اهمیتی واردیر، مۆختلیف مقصدلر اۆچون ایستیفاده اوْلونور. هر شیدن اوّل یوسونلار اساس یئیجک قایناقلریندن بیریدیر. بیر چوْخ نؤع اینسان یئیجکسینی، دنیز حئیوانلارینین، خصوصیله بالیقلارین، خرچنگکیمیلرین و .... یمینی تشکیل ادیر. یوسونلار سویون اؤز-اؤزونه تنظیملهنمهسینده، مینرال سوخورلارین پارچالانماسیندا مؤهوم رول اوْیناییر. یوسونلارین بعضی نؤعلریندن پولیساخارید-آلگین، قیرمیزی و قونور یوسونلاردان ایسه میکروبیولوژیدا گئنیش تطبیق ائدیلن آقار-آقار آلینیر. قونور یوسونلاردان آلینان آلگین و آلگیناتلار یاپیشدیریجی خصوصیته مالیک اوْلدوغوندان بونلار ییینتی محصوللارینا، درمان دارولاریندان حبلر حاضیرلانماسیندا، کاغیذا، سینتتیک لیفلره و پلاستیک کۆتلهلره قاتیلیر.
یوسونلار کوسموسون فتح ادیلمهسی پروبلمینده ده بؤیوک اهمیته مالیکدیر. اوْنلار آتموسفرده اوْلان جو۲ منیمسهییب اوْ۲ خاریج ادیر. یوسونلارین تورپاقدا دا رولو بؤیوکدور. بونلارین آراسیندا آتموسفر آزوتونو فیکسه ادن نؤعلر ده معلومدور.
یوسونلارین چوْخالیب یاییلماسی ایله دنیزلرین، گؤللرین، سو حؤوزهلرینین محصولدارلیغی حسابلانیر.
یوسونلارین ایفراز(ترشّح) اتدیی سلیک تورپاغین یاپیسال(ساختار)ونا تأثیر ادیر. میکروسکوپیک یوسونلارین بیر چوْخو تورپاقدا یاشایان اساسلرین یئیجکسینی تشکیل ادیر. هوموسون عمله گلمهسینده و بیتکیلرین اوکسیژنله تامین ادیلمهسینده بونلار بؤیوک رول اوْیناییر. تورپاغین محصولدارلیغینی آرتیرماقدا بعضی یوسونلاردان گوبره کیمی ایستیفاده اوْلونور.
تورپاقدا مؤهوم رولو اوْلان یوسونلاردان، پروکاریوتلارا عایید اوْلان گؤی یاشیل، اصیل یوسونلاردان ایسه یاشیل و دیاتوم یوسونلاری گؤسترمک اوْلار. یوسونلار سوخورلارین آشینماسیندا و ایلکین تورپاقملگلمه پروسسلرینده فعال ایشتیراک ادیر.[۱] یوسونلاری اؤیرهنهن علم آلوژی آدلانیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ ق. محمدو اوف. تورپاقشوناسلیق و تورپاق جوغرافیاسینین اساسلاری. باکی، علم، ۲۰۰۷


text:
آنارشیسم
آنارشیزم یا آنارشیسم دؤولتلره قارشی و حؤکومتلره قارشی اولماقدیر. دؤولتسیز میلّت، حؤکومتسیز و طبقهسیز ایجتیماع دئمکدیر. آنارشیست پارتیالار کؤنوللو همکارلیغی ایجتیماعدا یاخشی بیلیر و بئله حساب ائدیر کی هر ایش کؤنوللو همکارلیقلا قاباغا گئتمهلیدیر. بو پارتیالار قاریشیقلیق یا قانونسوزلوق طرفداری دئییل و بوتون ایشلرده بیرلشمک و بیر چالیشماق ایستهییر. اؤزو دولانان حاکمیتلری قورماقلا آماجلارینا یئتمک ایستهییرلر. بو پارتیالارین باخیشیندا دموکراسی حاکمیتی اکثریتده اولانلارین موخالیفتده اولانلارا قارشی دورماغی حساب ائدیلیر. بو باخیشدا دموکراسی اکثریت اولانلارین دیکتاتوری حاکمیتیدیر و شاهلیق ایستیبدادی ایله فرقسیزدیر. بو باخیش و ایدولوژی قالارلی بیر تئوری اله وئرمیر و چوخلو سیاسی باخیشلار کیمی هر گون بیر جور تئوری وئریبدیر. آنارشیزمین بیر نئچه آلتقروپو واردیر کی بیر-ایکی اصلدن باشقا هئچ اوخشارلیقلاری یوخدور. سول رادیکال پارتیالاردان حساب ائدیلیر. آنارشیست ایقتیصادیات و آنارشیست حقوق فلسفهسی کومونیزمین ایستیبدادا قارشی تفسیرلریندن، مشارکتی ایقتیصاددان و سندیکالیسمدن تاثیرلنمیشدیر.
آنارکوس[دَییشدیر]
یونانجا anarkos یانی قانون قویانسیز یا قانونسوز و حاکمیتسیز بیر یئر. پیر ژوزف پرودون اؤزونو آنارشیست آدلاندیران ایلک سیاسی فیلسوفدور. ماکس اشتیرنر، لئو تولستوی، میخائیل باکونین، پطر کروپوتکین، الیزه رکلوز، ماری بوخین، اما گلدمن، نوام چامسکی آدلیم آنارشیست دیرلر.
قایناقلار[دَییشدیر]
فارسجا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«آنارشیسم»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲ دی ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
حمد و آلقیش بویوک تانریا، دیله یش لرین ایلکینده
حمد و آلقیش تکجه تانریا دیر که هر ندن ایلکی دی و اوننان قابقا یوخدی و صوندی و اوننان صون یوخدی.
او تانری که هر باخانین گوزلری اونی اونی گورماقدان اسکیک و یئترسیز و هر تعریف ائده نین دوشونجه و فیکیری اونی تعریف له ماقدان قالیب دی.
او تانری که اوز گوجوینن یارانمیش لاری یاراددی و اونی اوز نظری جه و اراده سی جه دوزه لید دی.
سونرا اوز اراده سینن اونلاری دوز یولا آپاردی و اوز محبت یولوندا ساخلادی، او یارانمیشلاری که گوجلری یوخیدی تانری نان قاباقا سالانی دالییا سالا، و ائله بیر یارانمیشلاری که تانری ایستکینه گوره آییری لاردان دالی دیلار و قاباقا دوشمک گوجلری یوخدی.
و بویوک تانری اونلاری هره سینه بللی روزی و زوماری بیلدیریب و او کیمسه که تانری اونا چوخ روزی وئریب دی، بیر کیمسه قادیر اولماز اوننان آزالدا، و او کیمسه یه که تانری اونا آز روزی وئریب دی بیر کیمسه ائیلیه بیلمز اونی چوخالدا.


text:
یازیلمایان روْمانلار- ایکینجی بؤلوم- بیرینجی حیصه-
مرتضی مجدفر
یعقوبآغانین یانیندان ائوه قاییتدیم. نوروز گونلری اوْلدوغونا گؤره، تهران چوْخ سس- سمیرسیز و ماشینلارین گل- گئتلری ترافیکسیز ایدی. هم ده اداری ایشلرین آزالدیغی و اؤزوم اوْیان- بوْیانا گئتمک مجبوریتینده اوْلمادیغیم اوچون، عادی گونلر کیمی پوْزغون و یوْرغون دگیلدیم. من تهرانین بایرام گونلرینی چوْخ سئویرم. عادی گونلرده گئدیب- قایتیماغی ایکی ساعات واخت توُتان بیر یوْلو، راحاتجاسینا یاریم ساعاتدا گئدیب- گلمک اوْلور.
یعقوبآغانین «روْمان یازین» سؤزو، منی فیکره سالمیشدی. هم ده اوْنون مجوز آلماق حاققیندا وئردیگی اورهک- دیرهکلر، ذهنیمده اوْلان روْمان طرحلریمی بیر داها جانلاندیرمیشدی. یعقوبآغایا دئدیییم کیمی، کئچمیش ایللرده، نئچه روْمانین طرحینی و حتی کاراکترلرین تانیتیمی و ایلگیلیکلرینی حاضیرلاییب، اوْنلارین یازماسینا جان آتمیشام. اوْنلارین بیر نئچهسینی ده باشلاییب، بعضی فصیللرین یازمیشام. یازیچی، ایللک اؤنجه اؤز دوُیغو و ایستکلرینه خاطیر یازسادا، اوْخوجوسو ایله یاشاییر. یازیلیب، اوْخولمایان یازیلار، ائلهبیل یازیب- یارانمامیشدیر. یازیلاریمین چاپ اوْلوب، یایینلانماسی هر بیر زامان منه ماراقلی اوْلموشدور. هئچ بیر واخت گؤرمهدیییم بیر اوْخوجونون نظرینی، اینترنت واسیطهسی یاداکی مطبوعاتدا اوْخودوقدا، فرحلنیر و سئوینیرم کی یازیلاریم اوْخوجولاریما ایلگی قوُروب و اوْخونماقدادیر. حتی بیر اوْخوجومدان تنفید آلدیقدا، داها آرتیق سئوینیرم. تنقید ائدن اوْخوجو، یقین کی دقتلی اوْخوجو دور. بئله بیر حالدا، یازیب- یارادیب، اؤز کیتابخانامدا در- دفتریمین آراسیندا ساخلادیغیم و ایشیق اوزو گؤرمهین یازیلار، دوْغروداندا کی ائلهبیل یازیب- یارانمامیشلار.
یعقوبآغانین یانیندان ائوه دؤندوکدن، طرحلریمین آراسیندان هامیدان چوْخ «تبریز- ۲۱۵۰» آدلی روْمانیم فیکریمی بوروموشدو. بوُ روْمانین طرحینی نئچه ایل قاباق یازدیم. روْمان ۲۱۵۰- نجی میلادی ایلینه عاییددیر و حادثهلری تبریز شهرینده اوز وئریر. ژانر باخیمیندان دا علمی- تخیلی روْمانلار بؤلومونه داخیل اوْلور. بوُ روْمانین طرحینی، هم ده اؤن بؤلومدن، بئش- آلتی بؤلومونو کامیل صورتده یازمیشام. یعقوبآغا، «روْمان یازین» دئدیکده، ایللک دؤنه بوُ روْمان یادیما دوشدو.
کیتابخانامین آشاغیداکی کمدلارینین بیرینین ایچیندن «تبریز- ۲۱۵۰» روْمانینین پوُشهسینی ائشییه چیخارتدیم. پوُشهنی آچدیقدا، ایلکجه کاغاذ اوسته کاراکترلرین آدی، مشخصاتی، ایلگیلیکلری و روْمانین طرحی و فصیللرین نئجه بؤلوندوکلری گؤزه چارپدی. سوْنرا صحیفهلری واراقلادیم و گؤز ایشلهدیکجه آغ کاغاذلارین اوستونده قارا، یاشیل و گؤی قلملرله یازدیغیم یازیلاریمی گؤردوم: «دئمک بیر نئچه گون ده ایشلهسئیدیم، سوْنا چاتاجاقمیش بوُ روْمان!»
قوُرتارماق حالیندا اوْلان بیر روْمانی باشینا بوُراخدیغیم اوچون، اؤزومو دانلادیم. سوْنرا «بیرینجی فصیلی تایپ ائدیم، یعقوبآغانین یانینا آپاریم»دئیه، اؤزومو حاضیرلادیم.
بایرام گونلری ائولره گئت- گل اوْلور. بایرام گؤروشلری، بیزیم گؤزل عنعنهلریمیز دیر و اوْنلاری یاددان چیخارتماق یقین کی یاخشی اوْلماز.
آخشام باشی، گئجه ساعات اوْنبیره قَدَر گلیب- گئدهنیمیز وار. من و عائلهم، فامئللر آراسیندا اوْرتاداییق. دئمک نه آغ ساققالیق، نه ده لاپ جاوان و یئنی قوُرولموش عائیله. ائله اوْنا گؤره، بایرام گونلری تبریزه و یا باشقا یئرلره سفره گئتمهدیییمز حالدا، بیزیم بیرینجی گونلر گؤروشوموزه گلهنیمیز چوْخ آز اوْلار و عمومیتله بیز- من، حیات یوْلداشیم و ایکی بالا و بؤیوک قیزلاریم – بؤیوکلرین گؤروشونه گئتمهلیییک.
«تبریز- ۲۱۵۰» روْمانینین بیرینجی فصلینی تایپا باشلاماغیم، قوْناقلار گئدندن سوْنرا، گئجه ساعات اوْنایکییه چکدی. بیرینجی فصلی، سحر هاوا ایشیقلانانا کیمی تایپ ائتدیم. سوْنرا قاییدیب، بیر داها متنی اوْخودوم و یالنیش تایپ ائتدیگیم بعضی کلمهلری دوزلتدیم. بوْ رومانین بیرینجی فصلی بئله ایدی:
تبریز – ۲۱۵۰
بیرینجی بؤلوم: بالانیش
یوُخودان اوْیاندیم. ساعاتا باخمادان، یئددی دور- برینده اوْلدوغونو حس ائتدیم. بوُ گون هفتهنین اوچونچو گونو دور. تکجه بوَ گونلر و بوُ ساعاتدا «باهیا»دان، گؤی ماشینلاری «تبریز»ه گلیرلر. یازین آرا آیی ایدی و گونشین جانسیز شعاعلاری، جانلانماق ایستهییردیلر. من یاتان اوْتاغین ائنینین بوتونلویونو شوشهدن دوزهلینمیش پنجرهلر آلمیشدی. تختیمین اوستونده اوُزاناراق، بوتون شهری گؤرمک اوْلوردو. ائویمیزین قاباغی، کیچیک گول آغاجلاری ایله بزهنمیشدیر و باغبانلاری اوْنلاردا ایشلهمکده گؤروردوم. گوللردن ساچان قوْخو ایسه، منیم اوْتاغیما گیریر و منی شنلدیریردی.
ائویمیزین قاباغیندا اوْلان باغچانین دؤورهسینی، ایکی متره یاخین اوُجالیقلاری اوْلان و گؤیه قالخان، آدلارینی بیلمهدیگیم، بیتگیلر آلمیشدی. بوُ باغچادان ایکی یوز متر اوُزاقلیقدا دوشن، شهرین بؤیوک پارکی، همده پارکین قیراغیندا اوْلان هؤندور و اسکی زمانلاردان قالان، بیر بینانی راحاتلیقلا گؤرمک اوْلوردو.
پارکین دالیسیندان، هاوا لیمانینین قیفا اوْخشار نهنگ بیناسینی دا گؤرمک چتین دییلدی. «گؤی ماشینی» هاوا لیمانیندا یئره اوْتوروردو، و من بوُ ایشدن تؤرهنن سسی ائشیتمکله، داها یئریمده اوُزاناقلی قالماغی صلاحلی بیلمیردیم.
گونشین شعاعلاری، اوْتاغین بوتونلویونو چوُلغامیشدی. من ایسه، اؤزومده عجیب بیر حالت حس ائدیردیم. بیلمیرم ندندیرسه، یوُخودان اوْیاندیغیم زاماندان، دونن مدرسهده اؤیرندیییم درسلرین فیکرینده ایدیم. درس منه و بوتون شاگیردلارا چوْخ غریب ایدی. آخی، بیز تزه، اورتا مکتبه داخیل اولموشوق و ایندییه قَدَر تاریخ آدلی بیر درسی، هئچ اوْخومامیشدیق. قاباقکی گون تاریخ درسیمیز وار ایدی. بیزه درس واختیندا فیلم گؤستردیلر. گؤستریلن فیلمده دئییلردی: «شیعهلرین آلتینجی امامی، اؤز عصرینده بدیع بیر نظر وئرمیشدیر. او دئمیشدیرکی؛ هر ووُجودو اوْلان، بیر مووُجودون، اؤزونه خاص اوْلان، بیر ضیددی ده وار؛ آنجاق آللاهین. ضیددلر آرسیندا تصادم و توْققوشما ووُجوده گلمز. گلدیکده، دوُنیانین وئران اوْلدوغو حتمی اوْلا بیلر.
۱۹۴۵- نجی ایلدن بیر نئچه ایل قاباق، بوُ نظریه فیزیکا عالیملری طرفیندن تأیید ائدیلیر. همین ایللرده«ضیدماده» تئوریسی مئیدانا چیخیر. او تئوریده دئییلردی کی؛ ماده ایله اوْنون ضیددینین آراسیندا اوْلان فرق، اوْنلارین اتوْملارینداکی فرقلر دیر. مادهنین اوْرتاسیندا اوْلان چَردَک ده کی «پروتون”ون الکتریکا شارژی مثبت، و چَردَک دؤورهسینده دوْلانان، «الکترون»ون الکتریکا شارژی منفی دیر. ضیدماده ده ایسه، الکترونون الکتریکا شارژی مثبت، پروتونونکودا، منفی دیر.»
فیلمده دئییلردی:«۱۹۴۵- نجی ایلین اوُت آیینین ۶- نجی گونونده هیروشیما شهرینه آتیلان بوْمبانین پارتلاییشی و اوْرانیوم- پوْلوتونیم اتوْملارینین فیسیوْنوندان قاباق، اوْ واختکی آمریکا فیزیکا عالیملری، پارتلاییشدان الده ائدیلن انرژینین حددن آرتیق چوْغلوغونا، و یئر کورهسینده اوْلان بوتون عنصرلرین آرادان گئتمهسینه داییر بیر چوْخ نظرلر وئرمیشدیلر، آنجاق بئله اوْلمامیشدیر. اوْ، اتوْم بوْمیاسینین، مین قیسمیندن، تکجه اوْن دوْققوز قیسمی، انرژی یه چئوریلمیش، قالانی ایسه، آرادان گئتمیشدیر.
اتوْم بوْمباسینین کامیللشدییی ایله برابر، ئیدروژن بوْمباسی دا تاپیلمیشدیر. بوُ بوْمبانین، مین قیسمدن، دؤرد یوزو انرژییه چئوریلیرمیش.»
فیلمین دئدییینه گؤره: «۲۰۱۸- نجی ایلده، دونیا دا کی بعضی دؤولتلر، ئیدروژن بوْمباسینی ایشه آپارمیشلار. بوُ ایش اوْرتاق بیر زاماندا، دونیانین دؤرد یئرینده اوز وئرمیش و هر دؤرد نقطهدن، هئچ بیر اثر قالمامیشدیر.»
بیلمیرم ندندیرسه، فیلمده بوُ یئرلرین آدلاری دئییلمیردی. بیزده تصویب اوْلان یئنی شَهَر قانونلارینا گؤره ، مدنیت و اؤیرنمه ایشلرینده معلیملردن سوْرغو ائتمک اوْلماز و هر نهیی، تکجه معلیملر دئمهلیدیر. آنجاق من اؤزوم، چوْخ واختلار هم معلیملر و هم ده شاگیردلار طرفیندن درس زامانیندا سوْرغو سوْروشوب، جاواب آلماغیگؤرموشم.ائله اوْنا گؤره من، معلیمیزدن هئچ بیر سورغو سوْروشمادیم و سوْرغو سوْروشماغیما دا هئچ بیر دلیل تاپا بیلمهدیم…
فیلمده یئنه دئیلیردی: «یئنی دونیانین باشلانغیجی، ۲۲- نجی عصرین باشلانماسی ایله برابر دیر. ۲۰۹۰- نجی ایلین اوللریندن، «پروفسور آلفون»، «پروفسور ترزینانو»، «پروفسور مولیزه نوْر» و بیر سیرا باشقالاری، جدی صورتده، ماده ایله ضیدمادهنین پارتلاییشی حاقدا چالیشمیشلار.«پروفسور آلفون» بوُنلارین باشچیسی اوْلموش و بئله بیر نظرلر وئرمیشدیر: «اینسانلارین گلجکده کی فایدالاندیقلاری انرژی، داها اوْرانیوم عنصورونون فیسیونونوندان، یاخود چایلاردا و دنیزلرده اوْلان سوُلارین ئیدروژنلرینین تجزیهسیندن اَلده ائدیلمهیهجکدیر. اینسانلارین یگانه انرژی منبعلری، ماده و ضیدمادهنین توْققوشماسیندان اَله گلن انرژی اوْلاجاقدیر. یاریم کیلوگرام مادهنی، یاریم کیلوگرام ضیدمادهسیله، توْققوشدوردوقدا، یوز میلیارد درجهلیک (یوزمین میلیون درجه) ایستی یاراناجاقدیر. بوتون دونیالاردا بئله بیر ایستی یاراتما اوْجاغی یوْخدور. من بوُ ایستیلیگین آدین «ماترژی» قوُیورام.»
پروفسور آلفونلا چالیشانلار چوْخ ایدی.آتام «مهندس رضا مرتضایی»نین دئدیگینه گؤره، اوْ دا، ماترژیپروژهسینده ایشلهمیشدیر. هم ده آتامین دوْستو، «تورج افشارمند»، اوْ پروژهنین انتشارات قسمتینده اوْلموشدور. ائله آتامین دا ایشی، انتشارات ایشی ایمیش.
فیلمین دئدییینه گؤره، پروفسور آلفونون وئردیگی نظریهدن سوْنرا، بوُ سونسوز ایستیلیکدن، بشرین نئجه یارارلانماسی اوْرتایا چیخمیشدیر و بوُنونلا برابر، بوُ ایستیلییین شَهَرلری و مدنیتی وئران قوْیماق قوْرخوسو، بوتون دونیا میللتلرینین جانینی آلمیشدیر.
پروفسور آلفون دئییرمیش کی: « ماترژی دوزلتمک اوچون، تدقیق ائتمک لازیمدیر و آز حجملرده، مادهایله ضیدمادهنین توققوشماسینی سیناق ائتمهلییک. بوُ ایشه مین میلیارد دولاردان آرتیق اعتبار لازیم دیر. بوتون دونیا دؤولتلری، بوُ سیناقلارین حاضیرلانماسینا، یاردیم ائتمهلیدیرلر. بودجه وئرمهین دؤولتلر، حتمی حالدا، گلجکده ماترژیدن فایدالانماق ایستهمیرلر. بوُ دؤولتلرین شَهَرلرینی، سربست قوْیولان ماترژی ایله، وئران قوْیاجاغیق. سربست قوْیولان ماترژیایسه، ماده و ضیدماده ایله دوزهلینن بوْمبا دیر.هامی دؤولتلر راضیلاشیر… آنجاق اوچو.»
یئنه ده فیلم، اوْ اوچ دؤولتین آدینی دئمهدی و تکجه آرتیردی:«بوُ حادثه ۲۱۰۰- نجی ایلین بیرینجی آیی ایله برابر ایدی. مادهایله ضیدماده توْققوشماسیندان دوزهلینن ماترژی بوْمباسی، وحشی میللتلرین باشینا سالیندی و بئلهلیکله یئنی دونیانین باشلانغیجی اعلام اولوندو… و قارانلیق کئچمیشلری اؤز ایچینده باسدیردی…»
قارانلیق کئچمیشلر، بیزلرده چوْخ دئییلن رایج بیر دئییم دیر. ایندییه قَدَر معناسینی تام حالدا باشا دوشمهمیشم. فیلمین سوْنوندا، پروفسور آلفونلا ایشلهینلرین آدلاری گتیریلدی. منیم آتام و اوْنون دوْستونون دا آدی، آخیرلاردا یازیلمیشدی. سوْنرا، یئنی حیات اوچون تصویب اوْلونموش قانونلار وئریلدی. بوُ قانونلاری اوْ قَدَر بیزلره اوْخویوبلار کی ایندی هامیسین ازبَردن باجاریرام. دئمک اوْلورکی، بوُ قانونلار، بیزیم و بوتون دونیادا یاشانلارین، آنا یاساسی کیمی بیر قانون دوُر.
فیلمین سوْنوندا دئییلیردی:« ایندی ۲۱۵۰- نجی ایلده، داها پروفسور آلفون یوْخدور.آنجاق اوْنون یاراتدیغی ماترژی و آنا قانونلار، هم ده هئیکلی هامی شَهَرلرده اورهکلرده یاشاییر. آنا قانونلار بوُ دوُر:
۱. ماترژی مقدس بیر ووُجود اوْلاراق، ساخلانیلمالیدیر.
۲. ماترژی، هر شَهَره مخصوص اولان بوْرجلاردا دوزهلینهجک و اوْرادا ساخلانیلاجاقدیر.
۳. ماترژی، تکجه قاباقجیل میللتلرین اختیاریندا اوْلاجاق. مترقی و قاباقجیل میللتلر ایسه، ماترژی پروژهسینده ایشلهمیش اینسانلارین میللتلری دیر.
۴. ماترژی شَهَرلرینده، تکجه قاباقجیل میللتلر یاشایاجاق. ماترژی شوْرالاری، وحشی میللتلری شَهَرلردن ائشییه سالمالیدیر. وحشیلر، مترقیلشدیکده، شَهَرده، اَن آشاغی ایشلرله مشغول اوْلا بیلرلر. بوُ ایشین جزئییاتین “ماترژیشورالاری» تعیین ائدهجکدیر.
۵. ماترژی شَهَرلرینده، یاشایانلارین سایی، یوزمیندن زیاده اوْلمایاجاقدیر. شَهَرلرین هامی اهالیسی وحشی اوْلدوقدا، اوْ شهری تام حالدا بوْشالدیب، قاباقجیل میللتلردن اوْنلارا قوّه گتیریلهجکدیر. مرکزی ماترژی شوراسی، تصمیم توُتدوقدا، بئله شَهَرلری آرادان آپارماق دا اولا بیلر.
۶. ماترژی…»
اؤزومو درس محیطینده کئچن مؤوضوعلاردان اوُزاق سالماق اوچون، آغزالما یئمک ایستهدیم. «گوی ماشینی» اوْتوردوقدان سوْنرا، هر بیر یئر، محض سوُکوتدا ایدی. من «باهیا»دان تبریزه گلن یوْلچولارین سایلارینین فکرینده ایدیم. حتمی حالدا، اوْندا چوْخ یوْلچو اوْلا بیلمز. چونکی ایندی هئچ بیر ایکی شَهَر آراسیندا سفرائدن یوْخدور. اصلاً نه اوچون اینسانلار سفره گئتمهلیدیرلرمی؟ شَهَرلرین بیر- بیرینه اوْخشاری یوْخدورمو؟ ایندی اؤز ائو – ائشییینی، شَهَرینی ترک ائتمه، هئچ بیر کسه کسگین دلیل اوْلا بیلمز.
اوْتاغیمدا اوْلان زنگی چالدیم. بوُ زنگله نوْکرلر اوْتاغیندا اوْلان نومرهلی چیراق یانیر. آز مدتدن سوْنرا، قاپی آچیلدی. بیلیردیم اؤز نوکریم دیر. دئدیم:
– قافلان! گل ایچری!
قافلانی، دونیایا گؤز آچدیغیم زاماندان اؤزومه نؤکر گؤرموشم.اوْ ایچری گیردی. تختیمین قیراغیندا دوُردو و دئدی:
– صوبحونوز خئیر اوْلسون! گئجه یاخشی دینجلمهیینیزه واقفم. آغزالما اوچون نهیئمک ایستهییرسینیز؟
لازیم اولان دستورلاری دئدیم. باشی ایله، سؤزلریمین دوشوندویونو بیلدیردی. سوْنرا پالتارلاریمی، چیخاردا- چیخاردا، مندن هانسی کؤینییمی گئیمک ایستهدیییمی سوْروشدو و آیاغا دوُردو. اوْتاغیمین گوُشهسینده اوْلان حامامی مرتبلشدیردی و آغزالما گتیرمک اوچون اوْتاقدان چیخمامیشدان قاباق، دئدی:
– باشقا امرینیز وارمی؟
«سهراب»لا گؤروشمک ایستهدیییمی بیلدیردیم و اوْ اوْتاقدان ائشییه چیخدی.
«سهراب» آتامین دوْستو اوْلان «تورج افشارمند»ین اوْغلو دور. آتاملا، آقای افشارمند، ایللر دیردوْستدورلار. مرکزی ماترژی شوراسی طرفیندن، آتام و افشارمندی تبریز ماترژی شوراسینا مسئول سئچمیشلر. ساده دئسم، بوُنلار ایکیسی تبریزه حکومت ائدیرلر. رئیس یا معاوینی، اوْنلارین آراسیندا سئچمک چتین دیر. ائشیتمیشم، ایللر قاباق، آتاملا افشارمند، جدّی صورتده بیر- بیرلرینه رقیب اوْلموشلار و اوْنلاری ایستهمهینلرین آراسیندا، بعضی سؤزلر دئییلمیشدیر. حادثه، شَهَرین ماترژی شوراسینا چکیلمیش و نهایت، های- کویلر بیردن یاتمیشدیر. اوْندان سوْنرا، هر یئرده آتاملا افشارمند بیر- بیریله اوْلموش و اوْرتاق گؤرولموشدورلر. هم ده ایکی سینین حیاتینین مختلف سوّیهلری، بیرگه ایرهلیلهمیشدیر. ائلهبیل، بیر اؤزل ییغینجاقدا، افشارمند شوخلوقلا آتامین اجدادینی، ایندیکی تبریز قیراغیندا ساخلانیلان وحشیلره منسوب ائتمیش و بوُ شوخلوقدان آسیلی اوْلاراق، اوْ سس- سمیرلر تؤرهنمیشدیر. من ایسه، ایندییه کیمی بوُ مؤوضوعدان، بوُندان چوْخ بیرزاد ألده ائده بیلمهمیشم. بیرده بوُ کی بوُنلار منی ، هئچ ده ماراقلاندیران دئییلدیر. چون کی، گؤزومو آچیب، هس- هوس آنلادیغیم زاماندان، اوْنلاری بیرگه گؤرموشم.
افشارمندین اوْغلو «سهراب» مندن اوچ آی بؤیوک ایدی. اوْنو هرگون گؤرردیم. اوْ مندن اوُجا و قارا- قاش گؤز، اوزو دوْلو بیر اوْغلان دیر. اوْنونلا بیرلیکده، بیر مدرسهیه گئدیب، بیر یئرده اوْیناییب، بیر یئرده دانیشیب، بیر یئرده دوْلانیردیق. ائولریمیز ایسه بیر یئرده ایدی. چون کی، دئمک آتاملا اوْنون آتاسی، تبریزین مشترک حاکیملری ایدیلر.
آتاملا آنام، تبریزده، دئییلدیلر. اوْنلار پروفسور آلفونون دونیادان گئتمهسینین ایل دؤنومونه حصر اوْلونان مراسیمه گؤره، «وردین» شهرینه گئتمیشدیرلر. هفتهنین اوچونچو گونو اوْلدوغونا باخمایاراق، پروفسور آلفونون وفاتینا خاطیر، مدرسهلر باغلی ایدی. سهرابلا پارکی دوْلانماق ایستهییردیم.
آغ و سیخ بوُلودلار، غرب طرفیندن یوُخاری قالخمیشدی، شرقدن ایسه، گونش یاییلماغا باشلامیشدی. آغزالمانی یئدیکدن سوْنرا، سهرابین سسینی اوْتاغیمین آچیق پنجرهسیندن ائشیتدیم. پنجرهلر باغلی اوْلدوقدا، هئچ بیر سس، ایستی و یا سوْیوق، گیریب- چیخانماز. آنجاق من پنجرهلرین آچیغینی سئویرم. اوْنلاردان هم سس- سمیر، هم ده اوْت علفین قوْخوسو ائوه دوْلور.
سهرابلا پارکا ساری یوْلا دوشدوک. دوْلانماغین مقصدی معلوم دئییلدی. بیر یئرده اولماق و باغلی اوْلان بیر گونو کئچیرتمک، یا دا یئنی بیر زادلار گؤرمک؟ بیلمیرم.
پارکین قیراغیندا، قارانلیق کئچمیشلردن ساخلانیلمیش بیر بینانین یانیندا دایاندیق. دئمک بوُ بینادان قدیم زامانلار، مختلف استفادهلر ائدرمیشلر و بیر چوْخلاری اؤزلرین بورادا حبس ائتمکله، قارانلیق زامانین حاکیملریندن اوْلموشلار.
بینادان پارکا طرف یوْللاناندا، «افراز»ی گؤردوک. منله افراز، بیر کیلاسدا درس اوْخویوردوق؛ سهراب کیمی و بیر یاتاقخانادا یاتیردیق. اوْنونلا بیر قوْناقلیقدا تانیش اولموشدوم. یاخشیلیغیندا شککیم یوْخ ایدی. هر اوچوموزون ده بوْیوموز، بیر حدوددا گؤزه چارپیردی . آنجاق، افراز، مندن آزجا آریق ایدی؛ هم ده سهرابلا من، اوْندان زوْرلو بیلینیردیک.
بیزی گؤردوکده، اوزونو منه ساری توُتاراق، دئدی:
– پس هارادا ایدین؟
لاپ یادیمدان چیخمیشدی. نئچه گون قاباقدان افرازلا، پروفسور آلفونون وفاتی گونونده پارکدا گؤروشمهیه و «اوْتوبوی» سورمهیه قرارلاشمیشدیم.عذر دیلهییرم و اوچوموز بیرلیکده، پارکین ایچینده اوْلان اوْتوبویلارین دایاناجاق یئرینه ساری یوْلا دوشوروک.
بیزیم هر اوچوموزون ده، اوْتوبویوموز وار ایدی و پارکدا ساخلانیلیردی. منیمکی، سوْنونجو دوْغما ایل دؤنومومون مناسبتیله، عائلهم طرفیندن آلینمیشدیر. سهرابینکیدا، یئنی بیر اوْتوبوی ایدی. افرازین اوْتوبویو دا نسبتاً یاخشی و قدرتلی ایدی.
اوْتوبویلارین مسئولو، اوْنلاری احتراملا، بیزیم سورمهیمیز اوچون حاضیرلادی، و یئنه احتراملا، آچارلارین بیزه وئردی. اوْنلاری ایشلتدیک و پارکدا اوْلان دوز و اوُزون جادهده ایرهلیلهدیک.
ماترژی شوراسی تصویب اتئدیگی قانونلارا گؤره، تکجه اوْنسکگیز یاشا دوْلانلار، شَهَرده اوْتوبوی سوره بیلرلر. قانونی یاشا دوْلمادیغیما باخمایاراق، آتامین دستوریله، اوْتوبویومون اوستونه ووُرولموش اؤزل نیشانلارا گؤره،من اوْنو شَهَرده ده سوره بیلردیم. سهراب دا بئله ایدی. آنجاق افرازین اوْتوبویوندا بئله بیر نیشانلار یوْخ ایدی. اوْنا گؤره ده، اوچوموز پارکدا سورمهیه راضیلاشمیشدیق. پارکین سونونا قَدَر، بیر دوز اوْتوبوی جادهسی چکیلمیشدیر. سوْنا کیمی سوردوک. پارکین یا هَمَن جادهنین دیبلرینده هئچ بیرکس یوْخ ایدی. دایاندیق.
افراز کئچن ایل یایی، اؤز آناسینین دوْغما وطنی اوْلان «ترزینانو» شهرینه گئتمیشدی. ترزینانون قاباقکی آدینی یاخشی بیلمیرم. دئییرلر «ماراقا» کیمی بیرزاد دیر. ترزینانو آدیایسه، پروفسور آلفونلا چالیشان «پروفسور ترزینانو»ن آدیندان آلینمیشدیر. دونیانین باشقا یئرلرینده ده، نئچه شهری ترزینانو، آدلاندیرمیشلار. افرازین آناسینین شهری، «ترزینانو- نمره ۴» دور. دانیشماغا، خاص بیر صحبتیمیز اوْلمادیغینا گؤره، اوْندان سوْروشدوم:
– ترزینانو شهرینده ده اوْتوبوی سورمک اوْلور؟
دئدی:
– تبریزکیمی یوْخ. چونکی اوْرادا، شهرین دوُوارلاری آراسیندا اوْلان یئرلر محدود دور، هم ده بوُ اوُزونلوقدا اوْتوبوی جادهسی یوْخدور. بوُندان باشقا، جادهلر، اوُزونلاشانماز. اوندان اؤتری کی ترزینانولولار تبریزدهکیلردن چوْخ، وحشیلر اوْیلاغی اوْلان بؤلگهلره یاخیندیرلار.
وحشیلر اوْیلاغی اوْلان بؤلگهلر، شَهَرلردن اوُزاق منطقهلره، هم ده دنیزلی اراضینین آدالارینا دئییلر. بوُ بؤلگهلره ساری اوُزانمیش جادهلر وار، آنجاق او طرفلرهگئدن اوْلماز.
تمدندن قیراق دوشن اینسانلار، بوُ بؤلگهلرده یاشاییرلار. اوْنلار هَمَن وحشیلردیر. اوْنلار هر بیر زامان، جادهلرده گئدن ماشینلارا حملهائدیر، اوْنلارا ساری داش آتیرلار. آنجاق ماشینلار چوْخ سرعتله حرکتده اوْلدوقلاری اوچون، هئچ بیر زامان، بیر- ایکی وحشینین آتیلمیش داشی ایله ضرر گؤرمزلر. بعضاً ده اوْنلار چوْخلو جمعیتلرله حمله ائدیر و یوْللاری باغلاییرلار. بوُ حالدا دا، ماشین صاحیبلاری، الکترونیک خبر وئریجیلرله، قوْروجو قوّهلری خبردار ائدیرلر. هم ده بئله واختلاردا، بیر «گؤی ماشینی»نی اوْنلاری قاچیرتماق اوچون چاغیرماق، چوْخ ساده بیر ایش دیر.
بیز ایسه، بوُرادا، دونیانین اَن بؤیوک شَهَرلریندن بیری اوْلان، تبریزده یاشاییریق و وحشیلر اوْیلاغی اوْلان بؤلگهلردن چوْخ – چوْخ اوُزاقداییق. شَهَریمیزین اَن تمیز، گؤیچک و صفالی اوْلدوغو ایله برابر، مرتب دوزهلینمیش ائولری، دؤولتی بینالاری، پارکلاری و هاوالیمانی دا واردیر.
بونلاری اؤز- اؤزومله دوشوندوکده، تبریزین اسکی خریتهسی یادیما دوشدو. اوْنو بیر دفعه، قارانلیق کئچمیشین چیرکین حیاتی حاقدا وئریلن فیلمده گؤرموشدوم. اوْ خریتهده، ائولر جور- بهجور، بیر- بیرینین یانیندا و میلیونلار آداملا دوْلونموش گؤزه چارپیردی. اوْنلار آریلار کیمی، بیرلیکده یاشایارمیشلار. ایندی تبریزده یاشایان اهالینین سایی، نئچه میندن آرتیق اوْلماز. بیر میلیون نفرلیک بیر شَهَری ذهنیمده یاراتماغا چوْخ چالشیدیم. آنجاق، مینمین نفری، حتی ذهنده یاراتماق دا منیم اوچون، چوخ – چوخ چتین گلدی.
پارکین آخریندن، اوت- عَلَفلی دوزنگاهلیغین دالیسیندا قالمیش ائومیزی، راحاتلیقلا گؤروردوم. اوْتوبوی جادهسینین آخرینده دوُرموشدوق. قاباغیمیزدا، ساغ طرفدن بیر گؤی ماشینی، هاوالیمانیندان قالخماق ایستهییردی. هاوالیمانینین اوُزون توتسو بوْروسو گؤرسنیزدی. گؤیه قالخان، گوی ماشینی، «تبریز- دهلی» آراسیندا اوْلان اوُزون یوْلو گئدهجک ایدی. من بوتون گؤی ماشینلارینین پروگراملارین گون و ساعات زامانلاری اوزَره بیلیرم.
«ماترژی بوْرجو» دا توستو بوْروسونون ساغ اَلینده اوْلان، هؤندور، گؤیه اوُزانمیش، استوانه شکلینده اوْلان بیر لوله ایدی. اونون اوستونه چکیلمیش آلومینیوملو اؤرتوک، گونشین شعاعلاری آلتیندا پارلاییردی.
دئمک اوْلورکی، بوُ بوْرجدا دوزهلینیب، شَهَرده یاییلان ماترژینین توسطیله، شَهَر و شَهَردهکیلر دیری قالا بیلرلر. شَهَرده اوْلان هر بیر شیئین ووُجودو اوْنا باغلی دیر. حتی بیزیم کیچیک اوْتوبویلاریمیزین یئریمهسی ایله، شَهَرین بؤیوک فابریکالارینین حَرکته گلمهسی، بیر حدده، بوُ بوْرجدان آسیلی دیر.
گؤی ماشینلارینین اؤزلرینه خاص اوْلان، مادهایله ضیدماده توْققوشدورما مکانلاری واردیر. بوُنونلا بئله، اوْنلار دا، اؤز ماترژی کَسَرلرینی، بوْرجدان آلیرلار. شَهَرلر آراسیندا گئت- گل ده اوْلان ماشینلارا دا، بوُ بوْرجدا دوزهلینن بیر نوع باتریلارلا، ماترژی وئریرلر. هر شهرین اؤزونه گؤره، اؤزل ماترژی بوْرجو واردیر. تبریزین ماترژی بوْرجو، دونیادا اوْلان بؤیوک بوْرجلاردان اولدوغونا گؤره، اوْنا «گؤی دَلن» ده دئییرلر.
اوْتوبویلاردان آشاغی ائندیک. هر یئر محض سکوتدا ایدی. گؤرهسن کئچیمیشلرده بوُرایا، نئجه بیر یئر ایمیش؟ بوُرالاردا، قارانلیق کئچمیشلرده اوْلانلار یاشارمیشلار یادا کی بوُرالاری، یئنی حیات باشلاناندان سوْنرا دوزهلتمیشلر؟گؤرهسن بوُرادا، پارکین سوْنوندا چکیلمیش دوُوارین دالیسیندا، کیملر یاشاییرلار ایندی؟
ائلهبیل «افراز»دا بئله بیر فیکرلره مالک ایدی. او دئدی:
– گؤرهسن بوُرانین دالیسیندا کیملر یاشاییرلار. اوْرایا گئتمک اوْلارمی؟
من سهرابین دا نظرینی سوْروشدوم:
– گئتمک اوْلارمی؟
سهراب، قوْرخا- قوْرخا دئدی:
– یوْخ… من بوُرانی هر یئردن چوْخ سئویرم.
اوْتوبویلاری آغاجلارین آلتیندا ساخلامیشدیق. پارکین سونونجو صندللری اوستونده اوْتوردوق. فرازلا سهرابین قیافهلرینه باخدیم. قوْرخموش نظره گلیردیلر.دئدیم:
– بیر دؤنه من تکلیکده اوْتوبوی سورمهیه گلمیشدیم. گون باتانا قَدَر بوُرادا قالدیم،گؤی قارانلیقلاشانا کیمی. آغاجلارین یارپاقلارینین بیر- بیرینه دیمهسیندن سوْنرا، هئچ نه ائشیتمیردیم. بیردن حس ائتدیم دوُوارین دالیسیندا کی وحشیلر گلیرلر. قوْرخدوم و سرعتله قاییتدیم.
افراز گولومسهییب، دئدی:
– گئتمک ایستهمیرسینیز، ناهار واختی دیر…
سهراب دا اوْنون سؤزلرینی تأیید ائتدی و بیرلیکده قاییتدیق.