text:
گونئی آذربایجان میللتچی لییینین ماهیتینه اوتری باخیش- یوروش مهرعلی بیگلو
- توضیحات
- منتشر شده در شنبه, 23 خرداد 1394 01:18
"بیز بو یولون یولجولاری ییق. بو یول آیدین آنجاق چتین یولدور، سئوگی یولو، انسانلیق و ایگیدلیک یولودور. وارانلارا عشق اولسون، دؤننلره یازیقلار"
ناسیونالیزم ایدئولوژی و دئوینیسم (جنبش) اولاراق زامان سوره سینده بیر سوره دوشونجه سیستم لرینه بللی و یا بللی اولمایان عامیل لر طرفیندن منفی یوک یوکله نیر. ائله اولور کی همین ایدئولوژی نی قبول ائتمه ین لر طرفیندن یوکله نن منفی یوک و اویدورما تعریف لر (تانیتیم لار) ، گئرچک آنلامی کولگه یه سالیر. هردن یارانمیش منفی یوک ائله آغیر اولور کی ، سوز قونوسو ایدئولوژی نین طرفدارلاری (یانلی لاری) یا همین ایدئولوژی نین آدین ده ییشیرلر(euphemism) یا دا اوزلرینی سانسور ائدیب ، باشقا ایدئلوژی لره ال آتاراق هدفلرینه چاتماق ایسته ییرلر. بودا عمل ده دولاشیق لیق یارادیر.
اورنک اوچون ایران دا ، کمونیسم، لیبرالیسم و فمینیسمی سویوش کیمی قوللانانلار آز دئییل. ماراقلی دیر کی هم ناسیونالیسم ، هم ده ایدئولوژی بو منفی یوکله مه یه توش گلمیشلر. هر ایکی سی سیاسی بیر سویوش کیمی ده قوللانیلمیشلار. اوسته لیک ایران دا بو سوزلری سویوش کیمی ساوورانلارین چوخوسونون اوزلرینه مخصوص ایدئولوژی سی وار و ناسیونالیست دیر ده. بئله منفی یوکله مه لرین یارانماسیندا هم سوز قونوسو دوشونجه نی داشییانلارین، هم ده او دوشونجه یه موخالیف(قارشیت) اولانلارین رولو اولور. آنجاق بوتون منفی یوکله مه لره باخمایاراق، سوز قونوسو دوشونجه سیستمی و اوندان قایناقلانان حرکتین ضرورتی یئرینده قالیر. بو ضرورت اؤده نیلمه یینجه ، هرآن همن دوشونجه و همن حرکت یئنی دن آلوولانابیلر. وورقولاندیغی کیمی ، ناسیونالیسم و ایدئولوژی نین اوزه رینه منفی یوک یوکلنمیش دیر. بو دئییم لرین (اصطلاح لارین) تعریفینده (تانیتیمندا) هانسی دوروملاردا منفی یوک داشیدیقلارین وورقولاماق گرکیر. هابئله هانسی شرایط ده تایید اولدوقلارین (اونایلاندیقلاری) آچیقلاماق لازیم دیر. بو آچیقلامالارین آیدین اولماسی، اوز ماهیتمیزی سانسور ائتمه یین و یا باشقا یئترسیز سویلم لره ساریلماغیمیزین قاباغین آلار.
ایدئولوژی ، دوشونجه لر ، اینانج لار ، ده یرلر، اؤن یارقی لار (پیش قضاوت) و ایده آل لار سیستمی دیر.هر بیر ایدئلوژی بیر جامعه نی (توپلومو) هدف آلاراق ، اونون کیملییین بللی ائدر ، کئچمیش و ایندیکی دورومون آچیقلایار، اونلارین دردلرین، قایغی لارین و گیزلی آرزولارین دانیشار، حاقلاریندان سوز آچار، دوشمن لرین تانیتار و بیر سیرا ده یرلره دایاناراق ایده ال گله جکدن بیر تصویر وئرر، هابئله وار اولان دورومون ده ییشمه سینه و یا قورونوب ساخلانماسینا گوره، نه ائدیلمه سینی اورتایا قویار. بئله لیک له ده همین توپلومو باشلیجا هدفلری اوغروندا بیرلشتیرر.
ایدئولوژی یه منفی یوک وئرن دوقماتیسم و توتالیترلیک دیر. ایدئولوژی ده قبول اولانان اینانج لار مطلق ساییلیرسا، ده یرلری هامی طرفیندن مباحثه سیز قبول اولونماسی اومولورسا، اورتایا قویدوغو اؤن یارقی لار تارتیشیلماز سند (بلگه) کیمی ایره لی سورولورسه ، بوتون اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مساله لره اوز گوزلویو ایله یاناشارسا، او زامان همین ایدئولوژی جامعیت و جزمیت (dogmatism & totalitarism) اوزللیینه مالیک دیر. بئله ایدئولوژی یه اینانانلار دوقماتیسملییه متهم اولارلار. ا.زل لیک له عمل ده دوقماتیست اولماق و بو دوقماتیسمی و توتالیترلییی حاکمیته چکمک منفی یوکو داها دا آرتیرار.
ناسیونالیزم ، هدف توپلومون میللت توتان ایدئولوژی دیر. بو دوشونجه سیستمی هدف توپلومونون هویتین (کیملیین) میللت اولاراق بللی ائدر.آدین اورتایا قویار، او میللتی باشقا میللت لردن آییران عنصرلاری (element) اؤزه چکر، تورپاغی نین سینیرلارینی ، کئچمیش و ایندیکی دورومونو آیدینلادار، سینه لرده قالمیش آرزولاری ، یاشانان چتین لیک لری و آغری لاری دانیشار، دوشمن لرین و دوستلارین کیم اولدوغون دئیه ر ، اورتایا قویدوغو ده یرلره دایاناراق او میللتین حقوقوندان سوز آچار و گله جه ییندن تصویر یارادار، او میللته یونه لن تهلوکه لری وورقولایار و بئله لیک له باشدا توتدوغو هدف لر اوغروندا همین میللتی بیرلشتیرمه یه چاغیرار. آنجاق ناسیونالیزم ده توتالیترلیک و جامعیت یوخدور. ناسیونالیزم بیر میللتین ایلگی لندییی بوتون مساله لره جاواب وئرمیر بیرده کی ناسیونالیزم سییال (آخار) بیر ایدئولوژی دیر.
اسارتده اولان و مستعمره اولان میلتین ناسیونالیزمی ایله ، حاکیم میللتین ناسیونالیزمی فرقلی اولور. استعمارچی (سومورگه چی) و امپریالیست میللتین ناسیونالیزمی ده فرقلی دیر. چوخ حال لاردا بونلارین میللت دن اورتایا قویدوقلاری آنلاییش دا فرقله نیر. میللتین تعریفی (تانیملاماسی) ایله باغلی، اوز قازانجلارین نظرده آلیرلار. محکوم میللت، میللت تعریفینده دیل، کولتور، تاریخ و تورپاق و ... عنصرلارینی یئرلشتیریر. بیرحال دا کی حاکیم میللت ، فرانسوی میللت تعریفین یعنی دولتین وار اولماسین و وطنداشلیق حاققینی اؤنده توتار. اونا گوره اؤزل بیر شرایط ده ، بیر میللت و یا حاکمیت طرفیندن اورتایا قویولان منفی داورانیشلاری بلگه ائدیب ، بوتون ناسیونالیزم فورمالارین وورماق دوز دئییل. دیل، کولتور، تاریخ، تورپاق و ...دا بیرلییی اولان بیر اینسان توپلولوغو ، بو عنصرلارین بیرینه و یا نئچه سینه دایاناراق اوزلرینی بیر میللت سانیب، دولت قورماق ایسته مه لرینه ناسیونالیزم دئییلیر. اوزتجه دئسک ، اوزونو میللت بیلیب ، دولت قورماق ایسته ین لرین حرکتینه ناسیونالیزم دئییلیر. بو حرکتی توجیه ائدن ایدئولوژی ده ناسیونالیزم دیر. یعنی دولت سیز بیر میللتین ، دولت قورماق یولونداکی حرکتینه و اونلارین ایدئلوژی سینه ناسیونالیسم دئییلیر. بو ناسیونالیزم مثبت یوک داشیماقدادیر. هم لیبرالیسم هم ده سوسیالیزم ایدئولوژی لری ، داها دوغروسو بو ایدئولوژی لری داشییان بویوک گوجلر ، واختی ایله بو ناسیونالیزم فورماسینی ساوونموشلار (مودافیعه ائتمیشلر). 1918- جی ایلده آمریکانین پرزیدنتی «ویلسون» و سونرالار «روزولت» ، میللی مقدراتینی تعیین ائتمه حاققینی اورتایا قویموشلار. بو تاریخدن قاباقلار بئله اونلار ائتنیکسل (قومی) میللت لرین ، نئچه میللت لی امپراطورلوقلاردان آیریلماسینی ساوونموشلار ( گونئی آمریکا، لهستان، یونان و ...). اونلاراوز سیاسی مستقل شخصیت لرین بئله ، بریتانیادان میللی آزادلیق ساواشلاری سونوجوندا آیریلمالارینا بورجلودولار. سول دوشونجه نین ان گوجلو نوماینده سی ، ساوئت لر بیرلییی ، «خالقلارین آزادلیغی آدی ایله میللت لرین اسارتدن قورتارماسینی اورتایا قویموشلار. ناسیونالیزمین بو فورماسی نین مثبت یوک داشیماسی، طرفسیز (یان سیز) میللت لر، شخص لر و دولت لر وریندن هله ده اونایلانیر (تایید اولور) ، بئله کی اولوسلار آراسی حقوقداکی «اولکه لرین اراضی بوتوولویو» پرنسیپی ده «اوز میللی مقدراتینی تعیین ائتمه حقوقو» نو آرادان قالدیرانمامیش و ساده جه اونا محدودیت یاراتماقدادیر. بو ناسیونالیزم فورماسینی منیمسه ین اجتماعی-سیاسی حرکت لری باسدیرماقدا اولان نئچه میللت لی دولت لر، یالنیز باشقا بهانه لره ال آتماقدادیلار. یوخسا، هئچ بیر دولت و شخص ، بیر میللتین اوز میللی حاکمیتینی قورماق ایسته مه سینی ، بوگونکو دونیا دا سوچ و یا غیراخلاقی ایش کیمی ده یرلندیره بیلمز.
میللی حاکمیت قورماق ایسته ین بو ناسیونالیزم فورماسینا منفی رنگ وئرن ، یالنیز همین میللت چی لیک حرکتی نین توتدوغو بیر سیرا موباریزه یونتم لری اولور. تروریسمه و اخلاق دیشی (غیراخلاقی) حرکتلره ال آتان حرکتچی لر، بو منفی بویامانین اساس ندنی اولورلار. یوخسا وورقولاندیغی کیمی اؤزه یی میللی دولت قورماق اولان ناسیونالیزم ، به یه نیلن و اونایلانان اخلاقی بیر دوشونجه و حرکت ساییلیر. بیر سیرا ناسیونالیست لرین منفی داورانیشلاری و یا اخلاق دیشی توتوملاری (مناسبت لری) ، اصلینده ناسیونالیزم له ایلگیلی دئییل. گئرچک بودور کی ناسیونالیزم جامع (بوتون) بیر ایدئولوژی دئییل، بوتون مساله لره جاوابی یوخدور. یعنی ناسیونالیزم نه دئییر تئروریزمی قوللانین (ایستیفاده ائدین) نه ده اونو یاساقلاییر(تحریم ائدیر). بو حاقدا ناسیونالیزمین سوزو یوخدور. اخلاقی و یا غیراخلاقی داورانیشلار، میللت چی لرین باشقا گوروشلرین دن باخیشلارین دان ایره لی گلیر. دئمکده همین میللی حرکت و یا میللی فعال لار تکجه ناسیونالیست دئییل لر، اونلار باشقا ایدئولوژی لرده داشیییرلار. بو داورانیشلار اونلارین کولتورونه، دینینه و تربیه سینه داها چوخ باغلی دیر.اوسته لیک، میللت چی لرین باشقا سیاسی – اجتماعی قونولارا اولان موناسیبت لری ده ، تکجه ناسیونالیزمین اورونو دئییل (محصولو دئییل). اؤرنه یی، ناسیونالیست بیر شخص و یا اورگوتون (تشکیلاتین) دینه و یا فئمینیسمه اولان توتومو (مناسبتی) اولابیلر منفی و یا مثبت اولسون. ناسیونالیسم بو حاقدا جاواب سیزدیر. بو مساله ناسیونالیسمین چاتماز (ناقص) نقطه سی دیر. اونا گؤره ده ناسیونالیزم گئنل ده (عمومیتجه) باشقا ایدئولوژی لرله اوزلاشیر (ادغام اولور). لیبرال ناسیونالیزم، ناسیونال سوسیالیزم، ناسیونال فئمینیسم، دینی ناسیونالیزم (ملی-مذهبی) و ... کیمی سیاسی-اجتماعی جریان لارین (آخین لارین) یارانماسی بو ادعانین ثبوتودور.
ناسیونالیست لرین باشقا میللت لره اولان توتوم و داورانیشلاری اؤنملی دیر. بیری سی اؤز میللتینی، دیلینی، وطنینی سئویرسه، اؤز میللتینه مخصوص (اؤزگو) میللی دولت قورماق ایسته ییرسه و بونونلا یاناشی باشقا میللتلره ده بو سئوگی و بو حاققی تانیییرسا، ناسیونالیست دیر و بونون منفی یوکو اولابیلمز. انجاق بیری سی اؤز میللتین، دیلین و وطنین سئویب ، اؤز میللتین، دیلین، کولتورون و ... باشقا میللت لردن اوستون بیلیب ، اونونلا مغرور اولسا، اونا دا ناسیونالیست دئییلیر، آنجاق گئنل ده اونا منفی باخیلیر. بو دویغو و فیکیرلرین یارانماسیندا ، بلکه بیر سیرا منطق لر بولونا، اؤرنک اوچون بیری سی اؤز دیلی ایله قونشو میللتین دیلین توتوشدوروب، قیرامئر و سوز چوخلوغو باخیمدان اؤز دیلینی قونشو دیلدن گوجلو گورورسه و یا اؤز میللی موسیقی لرین باشقا میللت لرین موسیقی سی ایله توتوشدوروب ، اؤزلرینین کین زنگین گؤرورسه ، بلکه بو اوستونلوک دویغوسونا و غرورا اؤزو اوچون حاق قازاندیرا، آنجاق بو اوستونلوک و غرور هئچ بیر منطیقه دایانماسا ، او زامان هم منفی و هم گولونج گورونر. هر حالدا اگر بو اوستونلوک حیسی یالنیز شخصی توتومدا قالسا ، ائله زیانلی دئییل ، آنجاق بو اوستونلویو (حاقلی اولوب اولماماسینا باخمایاراق) عملده باشقا میللته تهاجمی شکیلده (سالدیرقانجا) یورودوب، او میللتی اؤز حقوقوندان محروم (یوخسون) ائدرسه ، آرتیق ناسیونالیست دئییل، شوونیست ساییلار. اؤرنک اوچون ، بیر میللته منسوب اولان شخص ، قوروپ یا حاکمیت اؤز دیلین سئویب، اونون گلیشمه سینه چالیشارسا و باشقا میللتین دیلینه و اؤزونه نیفرت ائده رک ، تهاجمی شکیلده اونون گلیشمه سینی اؤنله ییرسه (قاباغین آلارسا) ، شوونیست اولدوغون اورتایا قویور. شوونیسم اولدوقجا منفی یوک داشییییر. هابئله اؤز سوی (نژاد) یا میللتینی باشقا میللت لردن اوستون بیلیب، اؤز میللتی ایله باشقا میللت لر آراسیندا فرقلی داورانماق ، فرقلی آوانتاژلار اؤز میللتینه آییرماق راسیسم دیر. راسیسم ده شوونیسم کیمی منفی یوک داشیییر . راسیسم و شوونیزمین حاکمیت سویه سینده اجرا اولونماسی (اویقولانماسی) ، اولدوقجا اییرنج رئژیم لرین یارانماسیندا ائتکی لی اولوب و اولماقدادیر. اؤز میللتینی و وطنینی و اونا منسوب اولان دیل، موسیقی و ... سئومک، اؤزلویونده دوغال دیر. یالنیز بو سئومه یین بعضی ایفراطی یؤنلری پیس ساییلیر. آنجاق اؤز میللتینی و اونا منسوب اولان دیل، موسیقی و ... سئومه ییب ، ترسینه باشقا میللتی و اونا منسوب اولان عنصرلاری سئومک نرمال بیر اولقو ( پدیده phenomenon) دئییل، پئسیکولوژی ده خسته لیک ساییلیر.
داها اییرنجی ایسه اؤز میللتینه ، دیلینه ، موسقی سینه و وطنینه نفرت ائتمک و اؤزگه میللتی سئومکدیر. اوزگه لشمیش (alienate)بو اینسانلارا چوخ منفی باخیلیر. بئله بیر دوروما گلیب چاتمیش بیریسی ، اییرنج اولماقلا یاناشی، قورخونج دور دا. بئله اینسانلارا گوونمک اولماز. بئله کی اوست اوسته آسیمیله اولماق ، ائلینه اولماقدان یاخشی دیر. آسیمیله اولماغین (باشقا کولتور و دیل ایچره اریمه یین) منفی سونوجو هویت بوحرانی دیرسا، ائلینه اولماغین سونوجو اؤز کیملییینه نفرت دیر. اؤزگه لشمک (ائلینه اولماق) ، باشقا میللتین دیلین، کولتورون، موسیقی سین به ینمکله فرقلی دیر. بیری سی اؤز موسیقی سین سئوه رک اولابیلر ایتالیا موسیقی سین ده به ینسین، اوسته لیک منطقی اولاراق اونو اؤز موسیقی سیندن داها گلیشمیش بیلسین. بونون هئچ بیر منفی یوکو یوخدور. بیر ژاپونلو اولابیلر آذربایجان موسیقی سین به ینسین، آنجاق اؤز موسیقی سی اونا داها دوغمادیر. اوشاقلیقدان اونو دینله ییب . اؤز دیلی داها دوغما و شیرین دیر، اؤز دیلی دیر و اونو سئومه یی تام دوغال بیر اولقودور. البته کوتله (توده) آراسیندا اؤزگه دیل، موسیقی و ... سین به ینمک، منطقی ندن لره گوره دئییل، اوستون و حاکیم میللتلرین تبلیغاتلاری و اؤز کولتوروموزون تانیتیلماماسی دا ائتکی لی دیر(تاثیرلی دیر). اوسته لیک ، آشاغی لیق حیسی ده بو آرادا اؤز رولون اویناییر.
مستملکه (مستعمره) اولان میللت لرین اوزرینده اولان باسقی ، اونلارین سئچیم لرینه ده ، اؤز ائتکی سین بوراخیر. بو استعمار، داخلی استعمار اولورسا ، حاکیم میللتین توتالیتر و دوقماتیک ایدئولوژی لری ده ، بو اؤزگه سئورلییین رنگین داها دا آرتیرار. وورقولاندیغی کیمی، ناسیونالیزم سییال ایدئولوژی دیر. حاکمیتی اولان میللتین ناسیونالیزمی ، محکوم میللت دن فرقلی دیر. بئله حال دا ، اؤز میللتینی سئومک، میللی کیملیک عنصرلارینی قورویوب گلیشتیرمه یه چالیشماق، میللی دولتی و وطنی اؤزگه لرین قاباغیندا ساوونماق و میللت حاکمیتی یاراتماق ، حاکمیتی اولان بیر میللتین میللتچی لییی دیر. بونون هئچ بیر منفی یوکو یوخدور، نرمال و دوغال ساییلیر. آنجاق ناسیونالیزم بو سویه نی آشارسا ، باشقا میللت لر طرفیندن و یانسیز (طرفسیز) اینسانلار و قوروملار وریندن حاقلی اولاراق منفی باخیلار. اؤرنه یی اؤز میللتینی سئومک و اونو باشقا میللت لردن اوستون گؤسترمک ، باشقا میللت لری کنترل آلتینا آلماق ، اونلارین یئرآلتی و یئراوستو وارلیق لارین اؤز میللتی قازانجینا قوللانماق ، استیلاچی لیق، مستملکه چی لیک (استعمار) و امپریالیزم دیر. بونلارین هامی سی ، بوگونکو دونیادا قینانیر. هابئله ، میللی منفعت آدی ایله و یا میللتچی لیک دونو ایله ، اینسانلاری دوغال و مدرن حقوقلاریندان محروم ائتمک و یا اونلارین سیاسی اجتماعی حرکتلرینی سؤزده و عملده باسدیرماق، موثبت بیر حرکت دئییل، اوسته لیک میللتچی لیک ده دئییل. حاکمیتی اولمایان بیر میللتین ناسیونالیست لری نین ده ، بئله یاناشمالاری دوز دئییل. اؤرنک اوچون همین ناسیونالیست لر دئیه بیلمزلر کی « چون میللی دولتیمیز یوخدور، گرک قادین حرکاتین هله دایاندیراق». ترسینه ناسیونالیزمین اؤزونده قادین مساله سینه گوره جاواب اولمادیغی اوچون ، فئمینیسمی منیمسه یه بیلن ناسیونال فئمینیسم بو گرک لیییین محصولودور.
بیر میللتین حاکم اولدوغو ، نئچه میلت لی دولت لرده ، مصنوعی (یاپماجیق) بیر میللت و ناسیونالیزم اولوشتورولور و همین دولتین باشقا میللت لرین ، اؤز دولت لرین قورماقدان چکیندیریرلر. اصلینده بو مصنوعی میللت، حاکیم میللتین استعماری آدی دیر. بو یئنی استعمار (neocolonialism) مستملکه میللت لری اؤز حقوقلاریندان یوخسون ائتمک اوچون ، اونلاردا حرکت یاراداجاق عنصرلاری آرادان آپارماغا چالیشیرلار. یئنی آد ایله یئنی بیر میللت یاراتماق، باشقا میللت لرین دیلینه، تاریخینه، موسیقی سینه ال اوزادیب، اونلاردا حاکم میللتین قازانجینا آسیمیلاسیون سیاستی یوروتمک ، بو یئنی استعمارین اساسینی اولوشتورور. بئله اولکه لرده ، حاکم میللتین ناسیونالیزمی حاق ساییلیر ، ده یرله نیر و محکوم میللت لرین اؤز ناسیونالیزم لرینی یوروتمه لری مختلف تامغالارلا قینانیر. آیریلیق چی ( تجزیه طلب separatist)، قومگرا (ائتنیک چی) و امنیتی پوزماق اتهام لاری ایله میللتچی لر توتوقلانیر و بئله غیرانسانی ایشلری یوروتمه یه قانونلار کئچیرلر. حاکیم میللتین بو سیاستی، باشقا فورمالاردا دا ، محکوم میللتی اوز حاققیندان چکیندیرمه یه یوروته بیلر.
حاکم میللتدن اولانلار و یا محکوم میللتین اؤزگه لشمیش لری ، دموکراسی و انسان حاقلاری آدینا، محکوم میللت لری اؤز حرکتلریندن چکیندیرمه یه چالیشیرلار. بو ناسیونالیزم فورماسی اخلاق باخیمیندان رد ائدیلسه ده ، یئنی استعمار اوتانمازجا اؤز ایشین سورور. نئجه دئیه ر لر « اوغرو ائله چیغیریر دوغرونون قولاغی باتیر» . یئنی استعمار ، اؤز قوندارما ناسیونالیستی ایستک لرین ازلی و توخونولماز سانیب، اونو کؤکلندیردیکدن ( نهادینه ائتمک institutionalize ) سونرا ، محکوم میللت لرین میللی حرکت لرین ارتجاعی حرکت سانماسی دا ، چاغداش تاریخ ده گؤرونمکده دیر. سانکی ، یئییب قارنین باسمیش بیریسی ، گونلرجه آج ساخلادیغی اسیری ، قارین قولو آدلاندیریر.
ناسیونالیزمین اساس بویوتلاری (یانلاری)
سیاسی فلسفه آچیسیندان ناسیونالیزمین دؤرد اساس یانی ( بعدdimension ) وار. ناسیونالیزم چوخ حال لاردا تپکی سل ( واکنشیreactional ) و دوغال بیر حرکت اولدوغونا ، بوتونلوکله درک اولونمادان منیمسه نیر. بئله جه هرکس اؤز دونیا گوروشونه ، عایلوی و گئنل تربیه سینه ، بعضا سیاسی ماراقلارینا گوره و چوخ حال لاردا گوندم سویلم لره گوره ناسیونالیزم دن بیر تصویر سرگی له ییر. بونونلادا ناسیونالیزمی باشقا دوشونجه سیستم لری ایله دییشیک سالانلار اولور. بئله کی پوپولیسم، راسیسم، شوونیزم، فاشیزم و پاتریوتیسم، ناسیونالیزم یئرینه ایشله نیر. هردن ده ناسیونالیزمین بیر یانین توتوب ، اونون بوتونو یئرینه ایشله دنلر وار. بو یانیلمالار اولماسین دئیه ، بوتون بویوت لارین آچیقلاماق گرکیر. گئنل باخیش دا ، ناسیونالیزمین دؤرد اساسی یانی بونلاردیر:
1- انسانلارین فردی هویت لریندن باشقا، میللی کیملیگینینده وارلیغینا اینانماق. میللی کیملییی سئومک ، اونون قورونما و گلیشتیرمه سینه چالیشماق. (national identity)
ناسیونالیزمین بو جهتی ائله اونملی دیر کی ، میللی کیملیک عنصرلاری تهلوکه یه دوشدویو زامان ، اونلاری قورویوب ساخلاماق بویوک ایده آلا چئوریلیر. اؤزل لیک له شووینیزم و یئنی استعمار نتیجه سینده یارانان کیملیک بوحرانی ، میللی حرکت لرین یارانماسینا و بو حرکت لرین اساس سویلمینه (discourse) چئوریلیر. اؤرنک اوچون گونئی آذربایجان دا تورک کیملییی تهلوکه یه دوشدویو اوچون ، میللی حرکتین ایلک ایللرده اساس سویلمی تورکچولوک اولموشدور. گونئی آذربایجان ناسیونالیزمی او ایللرده ، گونئی آذربایجان تورکچولویو و یا اؤزتجه تورکچولوک آدلانیردی. اونا گؤره کی ، میللی کیملیک ، ناسیونالیزمین دایاندیغی یاتاقدیر، تمل داشی دیر
2- میللی دولت چی لیک (national autonomy, sovereignty)
باشقا میللت لرین استعماری و حاکمیتی آلتیندان قورتولماق ، باشقالارین تجاوزلاری اونونده اؤز دولتین (میللتین، تورپاغین و حاکمیتین) قورماق، ناسیونالیزمین ایکینجی یانی دیر. دولت میللت ایدئولوژی سی اولان ناسیونالیزمین بو جهتی « هر میللتین اؤزونون دولتی اولماسی» دیر. ناسیونالیزمین بو یانی ، بیز و اؤزگه لرین حاکمیت باخیمیندان مناسبتین گوستریر. ناسیونالیزم ، حاکیم-محکوم موناسبتین بیز و باشقا میللت لر آراسیندان قالدیرماق دئمکدیر. حقوقی باخیمیندان بو «اؤز میللی مقدراتینی بللی ائتمک» حاققی نین ، خارجی جهتی دیر. گونئی آذربایجان میللی حرکتینده ، ناسیونالیزمین بو یانی حاقدا تارتیشمالار چوخ اولوب ( استقلالچی-فدرالچی تارتیشمالاری). وورقولاماق گرکلی دیر کی ، فدرالیسم و استقلال هر ایکی سی ناسیونالیزمین بو جهتی نی گئرچکله دیر، البته دوغرودان فدرالیسم و دوغرودان استقلال اولورسا.
3- میللت حاکمیتی (democracy)
ناسیونالیزمین اوچونجو جهتی بیر شخص ، طبقه (کسیم) و انحصارچی بیر حزب(party) قارشی سیندا ، میللتین حاکمیتی دیر. حاکمیتین قایناغی میللت دیر. دموکراسی میللت چی لیییین ایستک لریندن بیری دیر. ناسیونالیزمین بو یانینا دیقت ائتمه ینلر، فاشیزمه چاتار و بو یانی باشقا ده یرلری نظرده آلمادان ، ابزار (آیقیت) کیمی قوللانانلار پوپولیسمه ایلیشیرلر. ناسیونالیزمین بو جهتی ، اصلینده « اؤز میللی مقدراتینی تعیین ائتمه حاققی» نین ایچری جهتی دیر. بیر سؤزله ، میللتچی لیک ، دموکراسی اولمادان کامیل دئییل. آنجاق بو مساله ، دموکراسی نی مصادره ائتمک دئییل. یالنیز ، دموکراسی ناسیونالیزمین بو جهتی ایله اورتوشور (
overlap) 4- میللی منافعین ،شخصی قازانج و ایستک لره ترجیح اولونماسی (یئیلنمه سی) : (میللتین فرده اونجه لییی)
ناسیونالیزمین بو جهتی ، کلاسیک رادیکال لیبرالیسمه قارشی گؤرونسه ده ، ان اینجه، چتین و اخلاقی جهتی دیر. جمعی (توپلوسال) منفعت اورتایا گلدییی زامان ، شخصی منفعت دن واز کئچمک همیشه اومولموش ، عرفا (تؤره یه ) و قانونلارا کئچمیشدیر. بو داورانیش، اخلاقین ان آشاغا (حداقل) سویه سی دیر و توپلوما باغلی اولان هرکس دن ، وظیفه (گؤرو ) کیمی ایسته نیلیر. اوسته لیک بو گورولری یئرینه گتیرمه ینلره جزالاندیرما، محدودیت لر و محرومیت لر (یوخسونلوقلار) اویقولانیر (اعمال اولور). اؤرنک اوچون ، دولت لرین چوخوندا اؤلکه یه حربی قوللوق (خدمت وظیفه) بوتون ارکک لر اوچون بللی یاشدا گؤرو ساییلیر. عسگرلییه گئتمه ینلر ، بیر چوخ اجتماعی امتیازلاردان محروم اولورلار. اؤزل لیکله ساواش زامانی جبهه نی ترک ائتمک خیانت ساییلیر. توپلومون الینده گوج اولدوغو زامان ، بو گؤرودن قاچانلاری جزالاندیرماق بیر گئرچه یی گوستریر. توپلوم لار (جامعه لر) ، چوخونلوقدا و نرمال دا ، انسانلارین ، جمعین خئیرینه فردی منفعت لریندن کئچمه ییندن آرخایین دئییللر. یعنی انسانلار ، باشقالاری نین ، جمعین خئیرینه شخصی قازانجلاریندان کئچمه لرینی نه قدر منطقی، عقلانی و اخلاقی گؤرسه ده ، اؤزلرینه گلدیکده گؤرودن قاچماغا بهانه لر گزیرلر. شخصی منفعتدن جمع یولوندا کئچمک ، توپلومون الینده جزالاندیرما گوجو اولمایاندا ، داها دا چتین دیر. بئله حال دا بو گؤروی قیلماق، داها اخلاقی ساییلیر. آنجاق توپلوم، جمعین خئیرینه اولان بیر ایشی بیریسندن اومماسا یا توپلوم او گؤرو ده سایماز یاناشسا و یا توپلوم اویه لریندن کیمسه بو ایشی یاپماغا کؤنوللو اولماسا ، بو ایشی یاپماق فداکارلیق ساییلیر و بو اخلاقین لاپ یوخاری (حداکثری اخلاق) سویه لریندن دیر. ناسیونالیزم ده ایسه ، شخص لرین میللت یولوندا و میللی منفعت لر اوغروندا شخصی ایستک لردن کئچمه یی، ده یر و گؤرو ساییلیر.
ناسیونالیزم میللی کیملیک عنصرلاری قوروماق ، میللی دولت قورماق و اونو قوروماق و میللت حاکمیتی یاراتماق اوغروندا شخصی منفعت دن کئچمه یی ده یر و گؤرو بیلیر. دولت سیز میللتین بو گورولری یاپتیرماغا گوجو اولمادیغی اوچون ، میللی گورولری قیلماق چتین آنجاق اخلاقی دیر. اؤزل لیکله یئنی استعمار سیاست لری نتیجه سینده ، میللی کیملییه سایماز قالان ، میللی دولت ده یرینی بیلمه ین ، آسیمیله و ائلینه اولان ، موباریزه روحو و اؤزگوونجی (اعتماد به نفس) اولمایان میللتین میللی حقوقو اوغروندا ساواش آپارماق داها دا چتین دیر. بئله بیر میللت اوغروندا میللتچی لیک فداکارلیق دیر، یوخاری درجه ده اخلاقی ایش دیر. اخلاقین آشاغا درجه لریندن (قانون، عرف، تؤره) یعنی وظیفه سانیلان ایش لردن قاچانلار ، طبیعی اولاراق تام کؤنوللو اخلاقی ایشلره بویون قویمازلار. دولت سیز میللت لرین میللی حرکت لری ، توتالیتر و اوتوریتاریان (اقتدارچی-غیردمکراتیک) حاکمیت لر اؤنونده اولورسا میللتچی لیین خرجی داها دا چوخ اولاجاق. بئله اولکه لرده، انسانلار میللتچی اولماقلارینا گوره ، بیر چوخ ایستک لرینه و امتیازلارا گوز یوممالی اولورلار. آیاغی بوشدا اولان ، مشروعیتی اولمایان مقتدر حاکمیت لر ، بوتون آزادلیق حرکت لری کیمی میللی حرکت لری ده باسدیرماق اوچون ، فعال انسانلارین قارینلارنی دویورماغا بئله چتین لیک تؤره دیرلر. تکجه میللتچی نین اؤزو دئییل ، آیله سینه ده بعضا چتین لیک یارادیرلار. بئله حال دا میللت قایغی سی چکن لره ، دلی دئینلر ده اولابیلر. بئله لیکله عملده ، میللت چی لرین سایی آز اولور. یعنی میللی کیملییین سئونلر ، میللی دولت قورماق ایسته ینلر و میللت حاکمیتی یاراتماق ایسته ینلر چوخ اولسا دا ، عمل ده اؤزونو و آیله سینی باش آغریسینا سالانلار آز اولور. میللتچی اولانلارین دا بیر سیراسی ، آرخالارین بوش گوروب ، باشلاری داشا ده ییر.
آنجاق بو گئرچکلر ، شوونیست توتالیتر حاکمیت لری آرخایین سالماز. سوسموش، باش ایمیش، میللی مساله یه سایماز ، شخصی منفعتیندن میللت و اونون آزادلیغی یولوندا کئجمک ایسته مه ین کوتله لر، هر آن سئل کیمی یولا دوشه بیلر. بؤیوک فداکارلیق لار و قهرمانلیق لار یارانار. قیسا سوره لی اولاراق ، میلیونلار انسان میللتچی اولابیلر. میللت لرین تاریخینده قیزیل صفحه لر اولان بو گونلرده، میللتچی اولماماق چتین دیر. میللته بئله یاناشماق ، اونلارا میللی کیملییی تحمیل ائتمکدیر. سینیرلاری (مرزلری) زورلا تعیین اولموش بیر اولکه نین اهالی سینی بیر میللت سایماق و اونلاردان میللی بیرلیک حیسی اومماق ، همین اهالی نین اوز مقدراتینی تعیین ائتمک حاققینی آیاقلاماقدیر. اگر میللتچی لیک ده ، میللت صلاحیت صاحبی دیرسه، میللت تعیین ائدیجی دیرسه ، اونلارین کیملیک حیسسینه (دویغوسونا) ، باغلی لیق دویغوسونا دا سایغی ایله یاناشماق گره کیر. دموکراتیک و غیردموکراتیک اولکه لرده آیاغا قالخان میللت لر و اونلارین یئنی اولکه لر اولوشتورماقلاری ، عملده فرانسه تعریفی نین اویغون اولمادیغینی گوسترمیشدیر. آلمان تعریفی ، سوی (نژاد) بیرلییی نی میللتین اساس عنصری حساب ائدیر. بو تعریف ده سویو بیر اولانلار بیر میللت دیلر.سوی بیر لیینی نه قدر بوگونکو علمی آراشتیرمالار ثبوت ائدیب – ائتمه مه سی بیر یانا ، اونو دیل بیرلیینه ائندیرسک بئله ، یئنه بو عامیل یئترسیزدیر. باشقا عامیل لرین ده اولماسینا احتیاج دویولور. دیلی بیر اولارکن ، دین و مذهبین فرقلی اولماسی ، هابئله سیاسی-تاریخی اولایلار آیری آیری میللت-دولت لرین یارانماسینی گئرچکلتمیشدیر (عرب لر، ایرلندلی لر، تورک لر، کوره لی لر و ...). اونا گوره ده ، میللت لرین اولوشماسیندا عینی (سوموت objective ) عامیل لر او جمله د ن دیل، کولتور، تورپاق بیرلییی اؤنملی اولسادا، باغلی لیق دویغوسونون یارانماسی (میللی بیرلیک حیسسی ) و بو بیرلییین سیاسی لشمه سی ، سون سؤزو دانیشیر. داها دوغروسو ، سون سؤزو میللت اؤزو دانیشمالی دیر. بوتون عینی عامیل لرین اولدوغو حال دا ، بیر توپلولوق (جمعیت) اؤزون میللت سایمیرسا ، اونا میللت دئمک اولماز.
البته ناسیونالیزمین اؤزو کیمی ، میللت ده ده سیالیت و دییشکن لیک وار. دونه نه جن اؤزونو میللت سایمایان بیر جمعیت و یا آیری آیری اؤلکه لرده یاشایان انسانلار ، بوگون اؤزلرینی بیر میللت سایدیقدا ، بو بیرلیک دویغوسونا سایقی ایله یاناشماق گره کیر.میللت ازه لی ، ابدی و مطلق بیر وارلیق دئییل.دونه نه جن اؤزل شراییطه گوره ، اؤزلرینی تحمیل اولموش بیر میللت دن سایان توپلومون، بوگون اؤزونو آیریجا بیر میللت سایماسی حاققی دیر. بو یاناشما، اؤز مقدراتینی تعیین ائتمه حاققی ایله و میللت حاکمیتی ایله اویان (مطابق اولان) ، دموکراتیک بیر یاناشمادیر. یعنی هانسی عامیلین میللت اولوشتورماسین و هانسی شرایط ده میللتین گئرچکلشمه سین کیمسه مطلق اولاراق دئیه بیلمز. اوسته لیک زامان و مکان دا بو آرادا اؤز رولونو اویناییر. بئله لیک له اؤزتجه دئمک اولار : بللی تورپاق اوزه رینده یاشایان و یا او تورپاغی وطن سایان بیر انسان توپلولوغو(جمعیتی) ، دیل، کولتور، تاریخ و ... کیمی عامیل لردن بیری و یا نئچه سینده بیرلییه گوره، اؤزلرینی میللت ساییب دولت صاحبی دیرسه و یا دولت قورماغا سیاسی حرکتی وارسا ، او توپلولوق (جمعیت) میللت دیر.بو تعریفه اوخشار چاغداش تعریف لر ، داها دموکراتیک و سیاسی-اجتماعی گئرچکلره داها اویغوندولار.
ایران و گونئی آذربایجان میللتچی لییی ماهیتجه قاجار دولتی نین سونلاریندان باشلایاراق ، اوروپا مدنیتی ایله تانیش اولان بیر سیرا آیدینلار ، اؤلکه لری نین گئری قالماسیندان اوزولوب، اونو گلیشتیرمه یه قرار وئرمیش لر. اوروپانین گلیشمه سینی و قاجار دولتی نین گئری قالماسینی توتوشدوردوقدا ، مدرنیسمی (تجدد) و ناسیونالیزمی چاره بولموشلار. او دؤنمده ناسیونالیزم، اونون یارارلاری (فایدالاری) و نئجه یاپیلماسی حاقدا دوشونجه لر اوره تیلیر. بیر میللت-دولت اولوشتورماق و اونون گره یی اولان بیر میللت-بیر دیل ایدیاسی بو دوشونجه لرین اورونو (محصولو) اولموشدور. قاجار دولتی تورپاقلاریندا یاشایان چئشیتلی ائتنیک لرده میللی بیرلیک حیسسی یاراتماق، هابئله قونشو میللت لردن بو میللتین فرقلنمه سی اوچون ، فارس دیللی ایران میللتی اورتایا قویولور. ایران میللتی اولوشتورماغا ، میللت عنصرلاری اوزرینده ایشلر یاپیلیر. اؤزل لیکله دیل و تاریخ اوزه رینده گئنیش ایشلر گورولور. ایران ناسیونالیزمی پهلوی دونه میندن حاکمیت طرفیندن منیمسه نیر. اؤلکه نین رسمی دیلی فارسجا اعلان اولور و 1313 جی (1934) ایلدن «ایران» اولکه نین رسمی آدی اولاراق بلیرله نیر. یوخاریدان آشاغا اویقولانان بو قوندارما میللتچی لیک ، بیر میللت-بیر دیل یاراتماق هدفی ایله ، باشقا ائتنیک لری او جومله دن آذربایجان تورک لرینی آسیمیله ائتمک ، اؤزگه لشتیرمک و تحقیر ائتمکله، فارس ائتنیکی نین شوونیزمینه چئوریلیر. نتیجه باخیمیندان، ایران ناسیونالیزمی ، کولتورل، سیاسی و اقتصادی باخیمدان فارس میللتی نین باشقالارینا او جومله دن تورکلره اوستونلویونه گتیریب چیخاریر. بوتون انسانی، تاریخی و مادی ایمکانلار فارس میللتی نین اوستونلویو اوغروندا ایشله نیر. بیر سؤزله ایران ناسیونالیزمی آدینا ، فارس میللتی یئنی ایچری استعمارچی یا چئوریلیر. فارس میللتچی لییی نین و اوزده ایران میللت چی لیی نین بئله جه ، تمل داشی اوزگه لری اوز دیل و کولتورونده اریتمکله ، اؤزگه لری تحقیر ائتمکله و اونلارین میللی کیملیک لرینی آرادان آپارماقلا قویولور.
ایران ناسیونالیزمی، یاریم مدرن پهلوی دولتی نین سیاست لری نتیجه سینده اوخول لاردا، کتاب لاردا، درگی، قازئته (گونده لیک) ، تلویزیون ، رادیو، اوردو (ارتش) و ایداره لرده یایینلانیر و زامان کئچدیکجه اوزون برکیدیر، کوک سالیر (نهادینه اولور). بئله اولور کی ، ایران ناسیونالیزمی ، سونرالار یارانان بوتون سیاسی حرکت لرین و اورگوت لرین (تشکیلاتلارین) بیلر-بیلمز، دئییلر-دئییلمز آیریلماز بولومو اولور. ایلک دونه اولاراق ایران ناسیونالیزمینی اورتایا قویان آیدینلار او جومله دن میرزا فتحعلی آخوندزاده ، میرزا آغاخان و میرزا ملکم خان لیبرال ناسیونالیزمی تئوریزه ائتمیشدیلر. سونرالار ناسیونالیزمی باشقا ایدئولوژی لرله بیرلشتیرن فیکیر آخینلاری و اورگوتلر اورتایا چیخیر. سول ناسیونالیزم (ناسیونالیزم چپ) ، دینی ناسیونالیزم (ملی-مذهبی)، اسکی جیل ناسیونالیزم (ناسیونالیسم باستان گرا)، آنتی استعمار ناسیونالیزم و سویچو ناسیونالیزم (پان آریانیسم) ایران دا یارانمیش ناسیونالیزم فورمالاری دیر. بو آخین و اورگوت لرین ایدئولوژی لرینده بعضا ناسیونالیزم آچیقجا گورونمه سه ده ، عملده ناسیونالیست اولموشلار. ناسیونالیزم ایرانا گتیرمه (وارداتی) قاورام (مفهوم) اولسادا، اؤزل لیک له فارس میللتی آراسیندا ایران ناسیونالیزمینه قارشی گؤزه گلیم بیر اعتراض اولمامیشدیر. مدرنیسم، لیبرالیسم و سوسیالیزم کیمی گتیرمه مفهوملاری (قاوراملاری) مختلف دینی و سیاسی-اجتماعی حرکت لر هره سی اؤز باخیشی ایله رد ائتسه لرده ، ناسیونالیزم توخونولماز قالمیشدیر. ایرانچی لیغین شوونیستی و استعماری سیاست لرینه ، یالنیز فارس اولمایان میللت لر آراسیندا تپکی و اعتراض اولاراق قومی (ائتنیکسل) ناسیونالیزم یارانمیشدیر. یعنی ایران ناسیونالیزمی گتیرمه و قوندارما (ساختگی) اولدوغو حالدا ، ایران دا کی ائتنیکسل ناسیونالیزم لر اعتراض حرکتی اولاراق ضرورتدن یارانمیشدیر.
گونئی آذربایجان ناسیونالیزمی ده بو اعتراض حرکتلریندن بیریدیر. میللی کیملیییمیزین تهلوکه یه دوشمه سی ، میللی شخصیتیمیزین تحقیر اولونماسی ، شوونیستی و استعماری سیاست لره تپکی (واکنش) اولاراق بو حرکت یارانیب. بو حرکت گرکلیکدن دوغدوغو حال دا ، چاغداش دونیا دا کی باشقا ائتنیکسل (قومی) ناسیونالیزم حرکتلریندن ده الهام آلمیش (اسینلنمیش) و بو باخیمدان فورما دا گتیرمه لی یی ده وار. بیرده کی گونئی آذربایجان دا میللت چی لیک حرکت لری زامان زامان مختلف فورمالاردا اؤزونو اورتایا قویموشدور. فارس شوونیزمی و استعمارچی لیغی اولکه ده ائله کوک سالمیش کی ، هم حاکمیت و هم اپوزیسیون ، باشقا میللت لر آراسیندا یارانان میللت چی لییه دوزومسوزدور.
گونئی آذربایجان تورکلری بو اییرنج سیاست لره هر هانسی فورمادا اعتراض ائتمیشلر، فارس اوستونلویون مطلق سانان لار طرفیندن باستیریلمیشلار (سرکوب اولموشلار) و چئشیتلی اتهاملارلا تامغالانمیشلار. 1324- جی ایل ده سول و 1358- جی ایل ده ساغ و دینی کوینک هئچ بیری گونئی آذربایجانلی لارین میللی ایستک لرینی فارس شوونیزمی اونونده قورویابیلمه میشدیر. شوروی و آمریکا جاسوسلوغو ، میللتیمیزین میللی حاققینی گئرچکلتمک ایسته ین لرین آلنینا وورولان تامغا اولموشدور. فارس میللتچی لییی و داها دوغروسو شوونیزمی نین کؤک سالماسی او قدر آیدین دیر کی ، عسگر و اویرنجی اولان هر بیر تورک اونون آجیلیغین دادمیش و فردی (بیرئیسل) تپکی لر گوسترمیشدیر. آنجاق جمعی (توپلو) اولاراق تپکی ، ایلک دؤنه 1324- جی ایل ده آذربایجان دموکرات فرقه سی طرفیندن میللی حوکومتین اعلان اولماسی ایله گوستریلمیشدیر. بیرلشمیش میللت لر تشکیلاتینا آذربایجانین استقلالی اوچون باش وورولموش و داها سونرالار مرکزی حوکومت له آذربایجانین اؤزک لییی (خودمختارلیغی) ایله باغلی ، آنلاشما باغلامیشدیر. آنجاق مرکزی حوکومت بو آنلاشمایا صادق قالمامیش و 1325 جی ایل آذر آییندا سوی قیریمی (نسل کشی ) یاپاراق ، آذربایجانی اشغال ائتمیشدیر. بو آجی فاجعه نی اوزون ایللر بویو مرکزی حوکومت «آذربایجانین قورتاریش گونو» (روز نجات آذربایجان) کیمی ایرلی سوروب شنلیک توتسادا ، اوپوزیسیون اوزون ایللر بویو بو جنایته سایماز قالسا دا ، انصافلی یازارلارین یاردیمی ایله تاریخدن سیلینمه سی مومکون اولمامیشدیر. آمریکالی «ویلیام داگلاس» ین فاکتیکی اولاراق یازدیغی کیتاب ، بونون آچیق بیر اورنه یی دیر. بو جنایتی تؤرتمکله ، فارس شوونیزمی و استعماری گوسترمیشدیر کی ، ایران دا یاشایان میللت لرین میللی حاقلارینی ایسته مه یه هئچ بیر شکیلده دوزومو یوخدور، ناسیونالیستی حرکت لری باستیرماغا هر ایش گوره بیلر. خائن لیک و جاسوسلوق تامغاسی وورابیلر، آنلاشمالاری پوزابیلر، وحشیجه سینه کیتاب یاندیرابیلر، قورولموش میللی دولتی اشغال ائده بیلر و 25 مین دن چوخ انسانی اؤلدوره بیلر ده. همین دونمده ، میللی حوکومتی قورانلار روس آدامی اولاراق مارکالاندیلار و داها سونرا 1358-جی ایل ده موسلمان خالق حرکاتینی آمریکانین آداملاری کیم تامغالادیلار. فارس شوونیزمی گوستردی کی ، اونون اوستونلویونو تهلکه یه سالان بیر شخص و حرکتی هانسی اینانجا باغلی اولسادا ، ازیب آیاقلاماغا حاضیردیر.
قوزئی آذربایجانین استقلالیندان سونرا ، گونئی آذربایجان میللتچی لییینین یئنی دالغاسی باشلاییر. قاراباغ اشغالینا قارشی اعتراضا چیخانلارا دا حاکمیت دوزومسوز یاناشیر.مسلمان اولکه لرین بویوک حیمایتچی سی کیمی اوزونو تانیتدیران حاکمیت، اسرائیلین فلسطینی اشغالینا اوزون ایللر بویو اعتراض ائتسه ده ، اسرائیلی رسمیته تانیماسا دا ، فلسطین لی لردن مادی و معنوی آچیدان حمایت ائتسه ده، بو یاناشمانی قاراباغ شیعه لرینه گلدیکده سانکی اونودور. اوسته لیک حاکمیتین سویله مینی قوللاناراق بو اشغالا قارشی چیخان گونئی آذربایجان اویرنجی لری نین حرکتینی باسدیریر. ثبوت ائدیر کی ، حاکمیتین اؤز عمومی سیاستی ده ، آذربایجان میللی مساله سی اورتایا گلسه ، ایشه گلمز. 1374-جی ایل و 1385-جی ایل لرده میللتیمیزی آچیقجا تحقیر ائتمکله ، شوونیزمین آچیقجا سوردویو بیر داها بللی اولور. بو دؤنه میللتین اؤز حیثیتینه اهانت اولونماسینا اعتراض ائتمه یه ده حاکمیت دوزمه دی. اعتراضچی لار قانا بلندی . 5-1374 – جی ایل ایران اسلام مجلسی سئچکی لرینه قاتیلان ماحمودعلی چهرگانلی ، اولکه نین آنایاساسینداکی (قانون اساسی) 15-جی ماده نین اجرا اولونماسینی ایسته ییر و بئله لیکله تبریز اهالی سی نین سه سین قازانیر. آنجاق حاکمیت بیر بسیجی نی ده ، آذربایجان میللتچی سی اولارسا، مجلسه گئتمه یه قویمور. حاکمیت اوزونون یازدیغی قانونو دا ، آذربایجان دیلی اوغروندا قوللانماغا قویمور. باخمایاراق کی آنایاسانین 15-جی ماده سی اوزلویونده عدالتسیز بیر قانون دور و فارس دیلی نین اوستونلویونو قانونی لشتیریب. اصلاحات دؤنه مینده ، اؤزلرینی تام سانسور ائدن آذربایجانچی قوروملارا دا ، پارتیا قورماق اجازه سی وئریلمیر. بورا قدر گونئی آذربایجان میللی حرکتینه باغلی اولان قوروملارا ، بیر دونه ده اولسون تظاهرات (گؤستری) اجازه سی وئریلمه ییب، باخمایاراق کی ایران اسلام جمهوریتی نین آنایاساسیندا تظاهرات سیلاح گوتورولمه سه و اسلام تمل لرینه توخونولماسا آزاددیر. البته وورقولاماق لازیم دیر کی اصلاحات دونه مینده بیر سیرا اویرنجی درگی لرینه و درنک لره چالیشما اجازه سی وئریلمیشدیر. بو اجازه نین ندن وئریلمه سی و ندن سونرا همین درگی و درنک لرین (انجمن) قاپانماسی اؤزو باشقا آراشتیرما قونوسودور.
گؤروندویو کیمی ، گونئی آذربایجان ناسیونالیزمی ، اؤز وارلیغین هردن بیر فورما دا اورتایا قویوب.تهلکه ده اولان آنادیلیمیزی قوروماق اوچون یاپیلمیش کولتورل ایشلر ، هابئله میللی موسیقی میز اوزره کولتورل ایشلر، میللی شخصیت لریمیزی و سمبولیک گونلریمیزی آغیرلاماق (ستارخان، پیشه وری، بابک و 21 آذر گونو ...)، میللی هویتیمیزه و شخصیتیمیزه اولان اهانت لره کوتلوی اعتراضلار ، میللی حاقلاریمیزی او جمله دن آنا دیل ده اویرتیم حاققینی مدنی یوللارلا حاکمیته چاتدیرماق (مکتوبلار، مقاله لر و ...)، اولکه ده مجلیس، شهر شوراسی و جمهور باشقانلیغی سئچکی لرینه قاتیلیب و یا اوزل آدایلاری ساوونماق و بونونلا دا میللی ایستک لریمیزی میللت آراسیندا مختلف مدنی یوللارلا یایماق، ایدمان میدانلاریندا و شنلیک لرده میللی ایستک لری سسلندیرمک ، اینترنت ده و اجتماعی شبکه لرده حرکتین ایستکلری نی یایماق و ساوونماق، اولکه دن قیراق بین الخالق آلاندا حرکتیمیزین سسینی یایماق ، میللی دولت قورماق اوغروندا سیاسی تشکیلاتلارین گیزلی و آشکار اولاراق یارانماسی و ... بو گونه قدر گونئی آذربایجان تورکلری نین ناسسیونالیستی دوشونجه اساسیندا اورتایا قویدوقلاری حرکتلردیر. بو کولتورل (فرهنگی) ، اجتماعی و سیاسی حرکتلرین ندنین، نئجه لییین و بو حرکتلره حاکمیت طرفیندن اولان جاوابلامالارا باخدیقدا، بئله بیر سونوج آلماق اولار کی ، گونئی آذربایجان میللتی دولتی اولمایان محکوم بیر میللت دیر. کولونیالیسم (سومورگه چی لیک-استعمار) بیر میللتین باشقا دولت و یا دولت-میللت طرفیندن کنترل آلتیندا اولماسی دیرسا، یعنی اقتصادی، سیاسی و کولتورل باخیمدان اؤزونون قرار وئرمک صلاحیتی یوخدورسا، گونئی آذربایجان آرتیق بیر کولونی (مستملکه – مستعمره) دیر.
وورقولاندیغی کیمی، گونئی آذربایجان اؤز دولتین قورموش و بو دولت یئندیریلیب، اشغال اولوب، گونئی آذربایجانلی لار اؤز دیل لرین ده درس اوخوماق ایسته میشلر و ایسته ییرلر، بو حاقدا دا اونلار قرار صاحبی اولمامیشلار و بو ایستکلری باسدیریلیب، خارجی سیاست ده گونئی لی لر قوزئی آذربایجانین یانیندا اولماق ایسته میشلر ، آنجاق بونا دا اجازه لری اولمامیش، 1358 – جی ایل ده موختار جمهوریت قورماق ایسته میشلر و باسدیریلمیشلار، اؤز میللی شخصیتلرین ده یرلندیرمک ایسته میشلر، بونا دا اجازه وئریلمه ییب، اؤز میللی سمبولیک گونلرین آغیرلاماق ایسته میشلر آنجاق دونه دونه بو حاقدا توتوقلامالار اولموش، اؤز یاشام چئوره لرین قوروماق ایسته میشلر اوزل لیکله اورمو گولون ، آنجاق بو حاقدا دا دونه دونه توتوقلانمیشلار، پارلامئنته نوماینده گوندرمک ایسته میشلر، بونا دا اجازه وئریلمه ییب، میللی پارتیالارین قورولماسینا دا اجازه لری اولماییب ... بونلار هامیسی بو میللتین اراده سینه قارشی گلمک و اونو کنترل آلتیندا توتماقدیر . بو سیاست لر هامیسی ، ایران دا بیر باشقا میللتین اوستونلویونون خئیرینه اولموش، همین میللتین سیاسی جریانلاری بو غیردمکراتیک ایشلره سایماز قالمیش و یا اونو دستکله میش سه، دئمه لی حاکم-محکوم ایلیشکی سی نین یانیندادیلار. بو حاکیم-محکوملوق، اوستون-آلتین لیغی گوزه آلارساق، آیدین اولار کی گونئی آذربایجان میللت چی لییی ماهیتجه دولت سیز محکوم بیر میللتین ناسیونالیزمی دیر. ناسیونالیزمین بو فورماسی ، اوزل لیکله حاکیم میللتین شوونیستی و کولونیالیستی (استعماری) سیاست لری اولدوغو زامان، مثبت ده یرله نن حاق حرکت دیر. آسیمیلاسیون نتیجه سینده تهلکه ده اولان میللی کیملییینی قوروماق، میللی دولت قورماق و میللت حاکمیتی یاراتماق (دموکراسی) بو دورومدا اولان میللتین ناسیونالیزمی نین اساس یانلاری دیر.
گونئی آذربایجان میللتچی لییی ، هم سیاسی فلسفه و اخلاق باخیمیندان اونایلانیر (تایید اولور)، هم ده حقوقی باخیمدان بو حرکت اولوسلار آراسی حقوقون (حقوق بین الملل) «اؤز میللی مقدراتینی تعیین ائتمه حاققی» نا دایانماقدادیر. حاکمیت و حاکمیت ده اولمایان فارس میللتچی لری ، بو حاققی میللتیمیزدن اسیرگه مک اوچون، بیزیم بیر میللت اولدوغوموزو رد ائدیرلر. ماراقلی دیر کی ، سینیر(مرز)لاری قیلینج گوجو ایله تعیین اولموش ایران اهالی سی نی دیل، مذهب، دین و کولتور باخیمیندان آرالاریندا چات بولونماسی حالدا بیر میللت ساییرلار، بیر حالدا کی ائله همین اهالی دن اولان عرب، تورک، کورد، بلوچ و تورکمن لرده آیریلیقچی حرکت لر اولموش و ایندی ده وار. آنجاق آذربایجان تورک لرینی دیل، کولتور، دین، تاریخ و تورپاق اورتاقلیغی و میللی دولت قورماق سابقه سی اولدوغو حالدا، میللت سایمیرلار!! حاکمیت یارانمیش میللی حرکتی سانسورلا ، باسدیرما(سرکوب) ایله، توتوقلاما ایله و یوموشاق حرکت لرله دایاندیرماق، یؤنلتمک و یا ساپتیرماق (منحرف ائتمک) ایسته ییر. اوپوزیسیون ایسه میللی ایستک لری، دموکراسی آدی ایله ، اونجه لیکدن سالماق ایسته ییر. اونلار اگر دوغوردان دموکراسی یه اینانیرلارسا گرک آذربایجان میللتی نین میللی ایستک لرینه سایغی ایله یاناشیب بو حرکتی دستکله یه لر. میللتین حاکمیتینه اینانان ، اونون ایسته یینه بویون ایمه لی دیر، میللتین میللی کیملییی نی و بو کیملیک اساسیندا اؤرگوتلنمه سینی (تشکیلاتلانماسی نی) و میللی حرکتینی قبول ائتمه لی دیر. میللتی اتمیزه ائتمک و اونلارین اورگوتلنمه سینی یالنیز مرکزچی حرکتلره بویورماق، دموکراسی یوخ یئنی استبداددیر.ایران ناسیونالیستی اولان بو دموکراتلار، بو گونه قدر کودتا ایله دئوریلمیش مصدق دولتی نین ییخیلماسیندا آمریکانین الی اولدوغونو دؤنه دؤنه وورقولاییب، بو اولکه دن عذر ایسته مه سینی ایسته میشلر. آنجاق 1325- جی ایل ده ایران مرکزی حوکومتی نین ، آذربایجان میللی حوکومتی نی ییخیب اشغال ائتمه سینی و سوی قیریم تؤرتمه سینی (نسل کشی) بیر دفعه ده اولسون محکوم ائتمه میشلر .
اونلارین بیر سیراسی آذربایجان دا میللی حرکتین اولودوغونو بئله دانماقدادیلار و ناسیونالیستی ایستک لری بیر نئچه افراطچی (آشیری) تورکیه یه باغلی جاوانین های کویو کیمی قیمت لندیریرلر. میللی ایستکلریمیزی اؤنجه لیکدن (اولویت دن) سالماق ایسته ین تکجه دموکراتلار دئییل، اصولگرالار (فوندامنتالیست) ایسه اسلامی اؤنده توتوب ، بیزیم میللتچی لیییمیزی تفرقه (آیریلیق) سالماق حرکتی کیمی ده یرلندیریرلر. آنجاق اونلاریندا بو ادعالاری نین هم قوزئی آذربایجان مساله سینده هم ده فارس دیلی سوز قونوسو اولاندا نه قدر یالان اولدوغو بللی اولور. ایران سیاستینده ائتکیلی اولان گلنکچی ساغ (راست سنتی) آخینی دا اسلام بایراغی آلتیندا فارسچیلاردیلار. فارس دیلی نین یاییلماسی حاقدا ان چوخ چالیشانلار آراسیندا بونلار دا وار. یعنی بیزیم آنا دیلده اوخول ایسته ییمیزه گلنده بونلار «تفرقه سالمایین دیل نه دیر، اسلام اؤنملی دیر» دئییرلر، «فارس دیلی نین یئرینه اسلام دیلی اولان عربجه نی قوللاناق دئسن» ، «آخی بیز ایرانلی ییق» دئیرلر.
ناسیونالیزمین بویوتلاری نی (بعدلارینی) آچیقلادیغیمیز زامان ، میللت حاکمیتی نین ده (دموکراسی) بو یونلردن بیری اولدوغو وورقولاندی. عین حال دا ناسیونالیزم بو هدفلری بوتون میللتلره ایسته دییی ده قید اولدو. دئمکده ، گونئی آذربایجان میللی حرکتی نین هدفلریندن بیری دموکراسی دیر.آنجاق دموکراسی آدینا ، میللی کیملیک و میللی دولتچی لیکدن واز کئچمک اولماز. اوسته لیک دموکراسی ایله بیزی میللی حرکتدن چکیندیرنلرین دوغوردان دموکراسی یه ایناندیقلاری سوال آلتیندادیر. اونلار ثبوت ائدیبلر کی ، دموکراسی و بشر حاقلارینا نئجه سئچمه جه لی (گزینشی) یاناشیرلار. بو آخین لار (جریانلار) اؤزلری ایران میللتچی لری دیلر. اونلار آراسیندا فارس دیل لی اولانلارین میللی کیملیک لری و آنا دیل لری تهلکه ده دئییل و اونا گوره ده بیزیم میللی حرکتی باشا دوشمورلر. نئجه دئیرلر : «توخون آجدان خبری اولماز». تورک اولانلارین دورومو فرقلی دیر. اونلار ازیلمیش، تحقیر اولموش، آسیمیله اولموش بیر میللتین بالالاری دیلار. بوگون آلمان، فرانسه، ژاپن میللتینه کیملیک و دیل مساله سی اوقدر اؤنملی دیر کی اوندان واز کئچمزلر. ازیلمیش، آلچالمیش بیریسینه، کیملیک، حیثیت و پرستیژ ائله ده یرلی بیر وارلیق ساییلماز بلکه ، آنجاق بونو بیلمک لازیم دیر کی، ساده جه شخص لرین دئییل، دولت لرین بئله خارجی سیاست لرینده کیملیک مساله سی اونملی دیر. خارجی سیاست ده منفعت، ایدئولوژی و هویت سؤز دانیشیر. دولت لرین نه قدر ایدئولوژیک اولوب اولماماسی ، منفعت له ایدئولوژی نین اولویتین ده ییشه بیلر، مجبوری حال لاردا بو ایکی عنصرا گوز یومانلار دا اولار . آنجاق هویت دن واز کئچمک مومکون دئییل.
دموکراسی، «ااؤز مقدراتینی تعیین ائتمه » حاققی نین یالنیز ایچری طرفیدیر. گونئی آذربایجانلی لار بو حاققین هم ایچری طرفین هم ده خارجی طرفین گئرچکلتمک ایسته ییرلر. میللی حرکتیمیز ایچینده البته بو حاققین خارجی طرفی نین مصداقلاریندان اولان ، استقلال و یا فدرالیسمی ده استراتژیک هدف اولاراق ایره لی سورنلر وار. بونلار اؤزلویونده ده یرلی و سایقی لی اولسالاردا، آنجاق اساس مساله گونئی آذربایجان تورک میللتینه رسمیتده تانینماسی دیر. بو حاق بیرلشمیش میللت لر تشکیلاتی نین قبول ائتدییی ، واز کئچیلمز حاقدیر. بو حاققی گئرچکلشتیرمه یی هدف توتان میللتچی لر، اونو قادینلارین حجاب آزادلیغی (باش اورتوسو آزادلیغی) کیمی ده یرلندیریرلر. یعنی قادین حقوقون ساوونانلار حجاب آزادلیغین ایسته ییرلر باش آچیقلیغی یوخ. قادینلار اؤزلری حجاب اورتوب یا اورتمه دیکلرین سئچمه لی دیلر. اؤز میللی مقدراتینی تعیین ائتمه حاققی نین گئرچکلشمه سینه اومود اولدوغو زامان، هر پارتیا هانسی سئچه نه یین (گزینه نین) طرفداری اولدوغونو دئمه لی و تبلیغ ائتمه لی دیر. بوگون اسکاتلندلی لرین بو حاققی رسمیتده تانینیب. اونلار بریتانیا دا قالیب و یا آیریلماقلارین اؤزلری سئچمه لی دیلر، پارتیالار ایسه بو حاقدا اؤز فیکیرلرین ایره لی سورورلر. هانسی سئچه نه یین سئچیلمه سی (استقلال، فدرال، اؤزرک لیک، باشقا اولکه یه بیرلشمک و ...) قازانجلارینا، بعضا یارانان دویغولارا و باش وئرن اولایلارا باغلی دیر. فارس دیللی قوروملار ایچینده انسان حاقلاری اوغروندا چالیشانلارین دا میللی مساله ایله باغلی توتوملاری ماراقلی دیر. اونلار اگر سینیر(مرز) بللی ائتمه سه لر، گرک دونیانین هر یئرینده و اگر اؤزل اولاراق ایراندا بشر حاقلاری اوغروندا چالیشماق ایسته ییرلرسه، گرک دینیندن، ایدئولوژی سیندن، دیلیندن، رنگ و جنسیتیندن آسیلی اولمایاراق، بو آچیدان هرکس ظولمه معروض قالسا، اونو حیمایت ائده لر. حاکمیته بو حاقدا باسقی گتیره لر و اؤز مدنی اعتراضلاری ایله بو ظولمو بوتون دونیایا اوزل لیکله BMT انسان حاقلاری اورقانلارینا چاتدیرالار. اصلینده بو سویه ده بوتون انسانلار اوچون چالیشماق و بو یولدا چتین لییه دوشمک، چوخ ده یرلی و اخلاقی ایشدیر. آنجاق انسانلار یاشادیقلاری موحیطین تربیه سیندن ، ده یرلریندن و ائتکی سیندن چیخابیلمیرلر.
عومور بویو ایرانی مقدس و توخونولماز بیر وارلیق سایان بیری سی، اونو بولمک ایسته ینلره حاق وئرمه سی چتین دیر (ایراندا گونئی آذربایجان میللتچی لرین بولوجو کیمی تانیتدیریلماسینا گوره) . عومور بویو تورکلره، عربلره آشاغا گؤزله باخماغی اویره نن بیریسی ، بشر حاقلاری منشورو دئدییی کیمی ، اونلاری فارس ایله ائش ده یر(هم شان) گورمه سی و اونلارین فارس اوستونلویونه قارشی موباریزه سینه حاق وئرمه سی چتین دیر. بو چتین لیک او زامان قات قات آرتیر کی ، تکجه سؤزده و ژست توتوب پوز وئرمکده یوخ ، عملده بو ظولمه معروض قالمیش انسانلارین حاققی اوغروندا دیره نیب، توتوقلانیب و آزادلیقدان محروم اولاسان، اؤزون و عایله ن بیر سیرا اجتماعی امتیازلاردان محروم اولا. اونا گوره ده بو سویه ده دوغوردان بشر حاقلاری اوغروندا چالیشانلارین سایی بارماق ساییندان چوخ اولمور. اونلار بشریتین فخری و بشر حاقلاری اوغروندا قهرمانلاردیلار. بشر حاقلاری اوغروندا یارانان قوروملار ، گونئی آذربایجان میللی حرکتینی رد ائتمک صلاحیتینده دئییل لر و بونو یاپمیرلار دا، اونا گوره کی گونئی آذربایجان میللتچی لییی بشر حاقلارینا قارشیت بیر حرکت دئییل و بلکه بیر سیرا یوزوملارا گوره میللی حرکت ائله بشر حاقلاری اوغروندادیر. بو یوزومون طرفداری اولانلارجا، بیزیم حرکت باشقالارین حقوقونو آیاقلاماق حرکتی یوخ، بیر میللتین حقوقونو دیریلتمک حرکتی دیر. هر حال دا اؤنملی اولان بودور کی ، بیزیم میللی حرکتیمیز ماهیتجه بشر حاقلارینا ضد بیر حرکت دئییل. اونا گوره ده بشر حاقلاری اوغروندا چالیشان قوروملار و شخصلر نه سؤزده و نه عملده بو حرکتین قاباغیندا دایانمیرلار. آنجاق ایران دا ناسیونالیزم کؤک سالدیغی اوچون (نهادینه اولدوغو اوچون)، بونلار دا ایستر-ایسته مز ، بیلر-بیلمز گونئی آذربایجان میللتچی لرینی ساوونماقدا چکینیرلر. یعنی اؤزلری ده بو حرکتین اؤنونده دایانماسالار، شوونیستی موحیطین باسقی سی آلتیندا، بیزیم حرکتچی لری ساوونماقدا مومکون اولدوغو قدر چکینیرلر و یا حیمایت لری گئج و ان آشاغی سویه ده اولور. سونوج بئله گورونور کی ، بشر حاقلاری قوروملاری طرفیندن ده آیری سئچکی لیک یاپیلیر( بوحاقدا آزاراق حالدا بولونان قوروملارا ده یر وئرمک گره کیر. نفس در قفس ، هرانا و ... کیمی لری).
اؤرنک اوچون مرکزچی بیر سیاسی فعال اوچون –توتوقلانارکن- گورونن ایشلر و کامپانیالارلا، آذربایجانچی محبوسلارا گورولن ایشلر اصلا توتوشدورمالی دئییل. مساله نین ان آجی یئری بوراسی دیرکی، سؤزده بشر حاقلاری اوغروندا چالیشان آذربایجانلی قوروملار بئله ، بو حاقدا آیری سئچکی لیکلر یاپیرلار و انصافسیز یاناشیرلار. بونلار چالیشدیقلاری جغرافیانی ، آذربایجان اعلان ائتدیکلرینه گوره ، بلکه باشقا بولگه لرین بشر حاقلاری ایله باغلی مساله لرینه سایماز یاناشمالارینا گوز یومماق اولار. آنجاق همن قوروملار آذربایجانلی لار ایچینده ده آیری سئچکی لیک یاپاندا، داها اونلارین بشر حاقلاری فعالی اولدوقلاری سوال آلتینا گئدیر. اصلینده گونئی آذربایجان دا بشر حاقلاری اوغروندا قورولان اعتراضلار ، کامپانیالار یوخ سویه سینده دیر. خارجده چالیشانلار ایسه زامان زامان بو آیری سئچکی لیک لری ایله اؤز اعتبارلارین ایتیرمیشلر. بشر حاقلاری چالیشقانینا، فعالیتی اوچون اؤزل جغرافیا تعیین ائتمه ییبسه، قوزئی آذربایجان دا بیر ائرمنی اسیری ایله، ارمنستان دا کی تورک اسیری نین هئچ فرقی اولمامالی دیر. ظولمه معروض قالان گونئی آذربایجان میللتچی سی ایله، ظولمه معروض قالان پان ایرانیستین هر ایکی سین ساوونمالی دیر(مدافعه ائتمه لی دیر). زنداندا اولان آذربایجانچی ، اصلاحاتچی و کمونیست و ... هامی سی نین حقوقون ساوونمالی دیر.
بشر حاقلاری اوغروندا چالیشان گونئی آذربایجانلی لار نئچه مساله نی نظرده آلمالی دیلار: بیرینجی سی، بیلمک لازیم دیر کی بشر حاقلاری منشورونداکی حقوق و آزادلیقلار انسانلار و میللت لر ظولمه قارشی عصیان ائتمه سین دئیه ، میللت لر آراسیندا و اولکه لر ایچینده باریش ساغلانسین دئیه، دولت لرین متعهد (یوکوملو) اولدوغو حقوق و آزادلیق لاردیر. آنجاق بو تمل(پایه) حقوق و آزادلیقلار گرکلی دیر(لازم)، آنجاق یئترلی (کافی) دئییل. اونا گوره ده انسانلار و یا میللت لر بو منشور دا بیر باشا (مستقیم) قئید اولمایان حقوقلاری اوچون و یا عدالت سیزلییه قارشی عصیان ائتمه سی بو منشورا ضد حرکت دئییل. اورنک اوچون بیر میللت اگر میللی کیملییینی تهلکه ده گورورسه، یاشام چئوره سی (محیط زیست) تخریب اولونورسا، یئنی داخلی استعمار سیاست لرینه معروض قالیرسا، میللی منفعت لرینی قوروماق اوچون موباریزه یه کئچدییی حال دا ، بشر حاقلاری قوروملاری بو حرکتی دستکله مه سه ده ، ان آزی اونون اونونده دورماغا گورولی دئییل. آنجاق هم حاکمیت ، هم ده بو حرکتین شخص و اورگوتلریندن انسان حاقلارینی گوزله مه سینی ایسته یه بیلر. هر هانسی طرفدن انسان حاقلاری پوزولورسا ، اونونده دورمالی دیر. ایکینجی سی، اوز میللتیمیز ظولمه معروض قالدیغی حالدا، یوردوموزدا بشر حاقلاری پوزولدوغو حالدا و میللی فعال لاریمیز توتوقلانیب شکنجه اولدوغو حالدا، بو ظولمو قالدیرماغا هئچ ایش گورمه دن ، آمریکا، اوروپا و اورتادوغو اولکه لرینده بشر حاقلاری قایدینا قالماق گولونج دور. بئله داورانیشلار همین شخصلرین مسئولیت دن قاچدیغی نی گوستریر. هامی بیلیر کی ، ایران دا اوتوروب باشقا اولکه لرده بشر حاقلاری پوزونتوسونا اعتراض ائتمک، یازی یازماق و کامپانیا کئچیرمه یین هئچ خرجی یوخدور. یعنی اؤز اولکه سینده آیاقلانان انسان حاقلارینا سوسوب یا کانسئرواتیوجه (محافظه کارجا) یاناشیب، باشقا اولکه لرده کی انسان حاقلاری پوزونتوسونا اعتراض ائتمک، ان مثبت باخیشدا همین شخص لرین قورخاقلیغینی و انسان حاقلارینا ایلنجه کیمی باخدیغینی گوستریر. بیرآز فرقلی باخارساق همین شخص لرین انسان حاقلارینا اینانمادیقلارینی ثبوت ائدیر.
اوچونجوسو، بشر حاقلارینا دایاناراق میللی ایستکلریمیزی ساوونماق، بشر حاقلاری فعالی اولماق آنلامیندا دئییل. نئجه کی قادین حقوقونو قوروماقدا ، بشر حاقلارینا دا استناد ائتمک ، بشر حاقلاری فعالی اولماق آنلامینا گلمز. یعنی بیر فمینیست ، اوز ایستک لرینی حاقلی گوسترمک اوچون ، بشر حاقلاری منشورونا دا دایانابیلر، آنجاق او ماهیتجه بشر حاقلارینا دا اینانان فمینیست دیر. میللتچی لر میللی حقوقوموزو بشر حاقلاری منشورونا دایانمادان دا ساوونابیلرلر، آنجاق بشر حاقلاری منشورونا استناد ائتدیییمیز زامان، اؤز میللتچی لییمیزی دانماق و اؤزوموزو یالنیز بشر حاقلاری فعالی گوسترمک ، صداقت سیزلیک دیر، اؤزوموزو سانسور ائتمکدیر. بئله داورانیشلار بشر حاقلارینی دا لوث ائده بیلر (اعتباردان سالابیلر). اونا گوره کی ، بشر حاقلاری فعالی تکجه میللی مساله ده یوخ ، بشر حاقلارینا باغلی اولان بوتون مساله لرده چالیشمالی دیر. بو ایسه حرکتی اوز اساس خطیندن چیخارابیلر، متمرکز اولدوغو (اوداقلاندیغی) ان عاجیل و اونملی مساله نی کولگه یه سالابیلر و اونون حل اولماسینی (چؤزولمه سینی) یئنه ده یوبادابیلر. البته اولابیلر، بشر حاقلارینی چوخ گئنیش توتوب و میللی موباریزه میزین بوتونو، بشر حاقلاری اوغروندا چالیشماق ساییلا. بو دا بیر باخیش دی و بلکه ده فلسفی آچیدان اونا حاق دا قازاندیرماق اولا. آنجاق BMT ده ، بو حاق و آزادلیقلاردان اورتاق(مشترک) بیر آلقیلاما (برداشت) اولسون دئیه، بشر حاقلاری 30 بند ده خیردالیقلی اولاراق (جزئیات ایله) قید اولوب. بشر حاقلاری اوغروندا چالیشانلارین وورقولانان بوتون چاتمازلیق لارینا (نقصان) باخمایاراق، گونئی آذربایجان میللی حرکتی حاق و عدالتین طرفینده و ظولمه قارشی اولدوغو اوچون بشر حاقلارینا اینانیر، اونا سایقی ایله یاناشیر و بوتون سیاست لرینده بو حقوقو گؤزله مه لی دیر.
اؤزتجه گوستریلدییی کیمی ، حاکمیت و اوپوزیسیونون بیزیم حاققا دایالی میللی حرکتیمیزین قاباغیندا غیرقانونی و غیراخلاقی یاناشماسی نین اساس سببی، اونلارین ایران میللتینه ، فارس دیل و کولتورونه مطلق باخمالاری و دوقماتیست اولمالاری دیر.اونلار گونئی آذربایجان میللتجی لییینین ان آشاغی سویه لرینه (اهانته اعتراض ائتمه سینه) بئله دوزمه ییبلر. اونلار بیزیم طرفیمیزدن محافظه کارجا (کانسئرواتیوجه) آتیلمیش آددیم لارا ، سرتجه داورانمیشلار. اونلار، اؤزوموزو سانسور ائتمک ، کوتله نین اینانجینا اویغون حرکت ائتمک و مخالفین دونونا گیرمک کیمی عوام یانا سیاست لرین قوللانماسینا دا دؤزمه ییبلر. حاکمیت و اوپوزیسیون ، آذربایجان میللی حرکتینه بو قدر حساس (تیتیز) یاناشماسینی و گوونلیک دایره سینه سالماسینی ، میللی حرکتین رادیکال ایشلرینه باغلاماق ایسته ینلر یا میللی حرکتین تاریخی حاقدا بیلگی سیزدیلر یا بو آجی تاریخی اونوتموشلار. بیزیم میللی حرکتیمیز ، ایلک باشدان فارس میللتچی لییینین شوونیستی سیاست لرینه تپکی (واکنش) دن باشلامیشدیر. یعنی بیزیم حرکتیمیز یوخ ایکن ، اونلار بیزه سالدیرمیشلار(هجوم ائتمیشلر) و بیزیم حرکتیمیز چوخ حال لاردا موباریزه روحوندان یالین، کانسئرواتیو بیر تپکی اولوب. یعنی عوام دیلیجه دئسک ، سیاستله حرکت ائتمیشیک!! بو آجی تاریخی اونودانلار و یا اونوتماغی مصلحت گؤرنلر ، آذربایجانین اقتصادی باخیمدان گئری ساخلانیلماسین دا میللی حرکتین وارلیغینا باغلاییرلار. بیر حالدا کی ، میللی حرکتین یارانماق ندن لری نین بیری ائله اقتصادی باخیمدان آذربایجانا یؤنه لن آیری سئچکی لیک و یوردوموزون بو باخیمدان گئری ساخلانیلماسی اولوب. گونئی آذربایجان میللی مساله سین بوسبوتون قاورایابیلمه ینلر و یا بعضا اؤز یاشام فلسفه لرینده اولویت لری (اؤنجه لیک لری) ده ییشن لر بئله بیر نوسخه ده آذربایجانا سونورلار(تقدیم ائدیرلر) : « گلین میللی هویتی بوراخاق، آذربایجانی امنیتی ائتمه یه ک و یالنیز اقتصادی جهت دن آذربایجانی گلیشتیرک» . میللی حرکتین ماهیتینی درک ائتمه مه یین بئله سونوجلاری همیشه اولاجاق.
بو نوسخه نین سیاسی باخیمدان نه قدر گئرجک دن اوزاق اولدوغون آچیقلادیق، یعنی بیزیم حرکتیمیز یوخ، فارس شوونیستی یئنی استعمار و آسیمیلاسیون سیاست لری آذربایجانی گئری ساخلاییب . بو حاقدا دولتین رسمی آمارلاری آذربایجانی اقتصادی باخیمدان ایران دا نئجه زامانلا دوشورولدویون گوستریر. 1301- جی ایل ده بیرینجی ایالت اولان آذربایجان زامان زامان ائندیریلیب و 1375- جی ایل ده هله شرقی آذربایجان 17-جی یئره چاتمیشدیر. اونوتماماق لازیم دیر کی 1375- جی ایله قدر میللی حرکت هله آیاق توتماییب، لاپ کؤرپه لیک ایللرینده دیر. آنجاق منطقی باخیمدان دا وئریلن نوسخه نین دایاق سیز اولدوغو و چلیشکی سی (تضادی) اورتادادیر. اگر بیز میللی هویتی (کیملییی) بوراخاجاییقسا ، او زامان بیر تبریزلی یا اورمولو اوچون ، اردبیل ایله اصفهانین نه فرقی اولاجاق کی ، اردبیلین اقتصادی باخیمدان گلیشمه سینه چالیشسین؟! اگر جاواب اردبیل و یا زنگانین تورک اولماسی دیرسا، او زامان آیاق قویوروق میللتچی لییین ایلک آددیملارینا و پانتورکیست و تجزیه طلب مارکاسی همن دالینجا گله جک. بیر آذربایجانلی سرمایه صاحیبینی (یاتیریمجی نی) هانسی منطیقه دایانیب تهران دا ، اصفهان دا یوخ آذربایجان دا سرمایه یاتیرماغا قاندیرماق اولار؟ سرمایه صاحبی نین اساسا بیر منطیقی وار «هاردا قازانسا اوردا پول یاتیریر». اگر بیز بئله یاتیریمجی لارا «بیز آذربایجانلی ییق، آز قازانسا دا گرک آذربایجان دا سرمایه قویاق» دئمک ایسته سک، گرک آردیجا اونا آذربایجان حاقدا، میللت حاقدا، میللی هویت حاقدا ، میللی حیثیت و غرور حاقدا دا دانیشاق و بئله لیکله یئنه ده میللتچی لییین ایلک مرحله سینه (آشاماسینا) آیاق قویاجاییق. بئله ساپتیرما (انحرافی) چوزوملر، یالنیز میللی حرکتیمیزی درک ائتمه مکدن ایره لی گلیر. اونا گوره کی حقیقتی درک ائتمه یین خرجی وار. آتا آنالاریمیز دئمیشکن «ایگیدلیک خرج آپارار».
مدرن ناسیونالیزم و اییی یاشام (بهزیستی welfare) ناسیونالیزم میللتیمیزین گرکلییی اولدوغو حالدا، بوگون بوتون مسئله لریمیزه جاواب وئره بیلمیر. ناسیونالیزم جامع (بوتون comprehensive) بیر ایدئولوژی دئییل. بو بوشلوغو بیر سیرا گونئیلی فعال لار سوسیالیزم و یا لیبرالیسم ایله دولدورماق ایسته ییبلر، بعضی لری ده سوسیالیست و یا لیبرالیست اولموش و میللتیمیزین میللی دورومون نظرده آلاراق، میللی ایستک لریمیزه اؤز آنا ایدئولوژی لری ایله چاتمیشلار. بونلارین هر بیری اؤزلویونده ده یرلی و سایقی لی دیر. آنجاق ناسیونالیزمین اساس ایشلولریندن (کارکرد - function) بیری، میللتی میللی هدف یولوندا بیرلشتیرمک و موبایلیزه ائتمکدیر (بسیج ائتمک – توپارلاماق) . بئله اولدوغو حال دا ، سول و ساغ حرکتلرینی اوزلاشتیرماق (ادغام ائتمک) گرکلی دیر. اساس هدف میللتیمیزین یاخشی یاشاماسینی ساغلاماقدیر، بو هدفی «میللتیمیزین سعادتی» کیمی ده ایرلی سورمک اولور.
آذربایجاندا ایلک دونه یارانان میللی حرکت (قوزئی آذربایجان ناسیونالیزمی) بو اوزلاشمانین ان گؤزل اورنه یی ایدی. چاغداشلیق (مدرنیسم – تجدد) بو اوزلاشمانین تظاهری ایدی. او زامان سولچو و ساغچی اولدوغو حالدا ( محمدامین رسول زاده و علی بی حسین زاده کیمی لر)، میللی دولت قورولدوغو زامان یاخشی یاشامانین ان گوزل فورمولو اولاراق، تجدد (معاصرلشمک – چاغداشلیق) ایره لی سورولموشدو. یاخشی یاشاماق اوغورندا چالیشان و اونو خیردالاساق، انسانلارین شخصی، میللی، دینی و جینسل کیملییینین سایقین لیغی (شأنی نین قورونماسی و تکریم اولونماسی) ، اقتصادی، سیاسی، کولتورل و اجتماعی باخیمدان گلیشمه (توسعه)، یوخسوللوغون آرادان قالدیریلماسی، اؤلکه ده اقتصادی باخیمدان ان آشاغا سویه ده کی طبقه لرین دوروملاری نی مومکون اولدوغو یئره قدر یوکسلتمه و یاخشی لاشتیرما، اجتماعی-سیاسی آزادلیق، گوونلیک (امنیت) و باریش (صلح) یاراتما اوغروندا چالیشان بوتون سیاسی-اجتماعی آخین لارین (جریان لارین) یاشاماسینی و بو یولدا یاریشماسینی ساغلایان سیستم ، بو گونده گرکلی دیر. مساواتچی لیغین معاصرلشمه (مدرنیسم-چاغداشلیق) اولکوسو (ایده آلی) بو گون ده ، گونئی آذربایجان ناسیونالیزمی نین الهام آلدیغی اورنک دیر (اولگودور). انسان و اونون عاغلینا ده یر وئرن ، آزادلیق و برابرلییی اؤنده توتان دوشونجه لر، تکجه 20- جی یوز ایللیکده مدرنیسم ایله قالمامیش، بو گونه قدر سورمکده و گلیشمکده دیر. گونئی آذربایجان میللی حرکتی چاغداشلیغی منیمسه ییب سه، اونو گونوموزه اویغون اولاراق آچیقلامالی دیر. چاغداشلیغین (مدرنیسمین) نه اولدوغو آچیقلانمادیقجا ، میللی حرکت ناقص (چاتماز) بیر حرکت اولاراق گورونه جک. چاغداشلیقدا یئرله شن، مدرنیسم و پوست مدرنیسم دؤنه مینه ده باغلی اولان ده یر و اینانج لار اؤزت اولاراق بونلار اولابیلر: 1- آزادلیق 2- برابرلیک 3- بشر حاقلاری 4- مالکیت حاققی 5- اومانیسم 6- سئکولاریسم 7- دموکراسی 8- قانون حاکمیتی 9- نسبیت چی لیک 10- پلورالیسم 11- چئوره چی لیک 12- فئمینیسم
گونئی آذربایجانین مدرن ناسیونالیزمی بو ده یرلرین هامیسینی قاپسایان و اونلارین حاکمیتینی، میللتیمیزین اییی یاشاماسسینا گرکلی گورن دوشونجه سیستمی اولابیلر. بو ده یرلر و دوشونجه لرین هر بیری ، هم باشقا ده یرلره دایاق ساییلیر، هم ده سیستمین یاشاماسی و هدفلرینه چاتماسی اوچون وازکئچیلمزدیلر. سون اولاراق دئمک اولار کی ، گونئی آذربایجان میللی حرکتی ماهیتجه دولت سیز محکوم بیر میللتین مدرن ناسیونالیزمی دیر. بو مدرن میللتچی لییی اولدوغو کیمی منیمسه مک، تانیتدیرماق و اونو ساوونماق گؤره ویمیزدیر. میللی حرکت اؤز ماهیتینی قورویابیلسه، فاشیزمه، شوونیزمه و باشقا غیراخلاقی باتلاقلارا دوشمه یه جک، گوندم ده اولان باشقا سویلم لرین کولگه سینه دوشوب اؤز عاجیل احتیاجینی اونوتمایاجاق، ساپمایاجاق (منحرف اولمایاجاق). ایللر اونجه میللی شاعیر بولوت قاراچورلو (سهند) گونئی آذربایجان میللتچی لییی نین ماهیتینی بئله جه آچیقلامیش و ساوونموشدور
: قویون محکوم اولوم میللتچی لییه
دونیا دا میللتین سئومه ین کیمدیر
دیلین، ائلین ، یوردون تالان ائتسه لر
آجیییب باشینا دؤیمه ین کیمدیر
گرک گوزلریندن گوز اؤرته هر کس
قارغا یوواسینا یاناشسا اگر
نییه وطنیمی سئومه ییم نییه من قارغادان دا اسگیییم مگر
من دئمیرم اوستون نژاددانام من
من دئمیرم ائللریم ائللردن باشدیر
منیم مسلکیم ده منیم یولومدا
میللتلر هامیسی دوستدور قارداشدیر
آنجاق بیر سؤزوم وار: من ده انسانام
دیلیم وار خالقیم وار یوردوم یووام وار
بیز بو یولون یولجولاری ییق. یو یول آیدین آنجاق چتین یولدور، سئوگی یولو ، انسانلیق و ایگیدلیک یولودور. وارانلارا عشق اولسون، دؤننلره یازیقلار.


c: text/html

text:
قیزیل اؤزن
قیزیل اؤزن چایی سهند داغلارینا قالمیش گونئی دن قوزئیه آخیر کی بۇ چایین بویو سهند داغلارینا قالمیش بیر درهدهدی آغ داغا یئتیشمهمیش و مییانا کؤوشنینه قالمیش ایندیکی ماراغانین گونئی طرفین اورومو گؤلونون گونئی طرفیندهکی آشوریلر یازیسیندا قیزیل اؤزنیا قیزیل بوندا آد وئریبلر کی بۇ اؤلکهنی چوخلو آشوریلر مادای سسلردیلر
سهندین گونئی طرفیدَییشدیر
سهند داغلارینین گونئی طرفین کی قیزیل اؤزن چایی بۇ درهدن آخیر، آشوریلر دیلینده قیزیل اؤزن آد آپاریبلار و قوتتیلردن نئچه ایل بۇ اؤلکهده ساکن اوْلموشدولار بۇ کؤوشن آشوریلر دیلینده مادای سسلنیب و قیزیل اؤزن مییانادان سوْووشاندان سونرا بیر درهنی آچیر و البرز داغلارینا گئدیر کی آشوریلر بودره نی آنادیا(anadia) یا اسکی تورک دیلینده آمادیا آد وئریبلر و یازیلاردا آمادیا یا آنادیا کلمهسی بۇ درهنین آدیدیر '''قیزیلاؤزن''' چایی قیزیل اؤزنی سوْووشاندان سونرا زیکرتو یا همان مییانا بؤلگهسینه گئدیب و اوردان طاریم اؤلکهسینه آخیر قیزیل اؤزن اؤزن چایینین باشلانیشیدیر.
آشوریلرین وروشماسیدَییشدیر
آشوریلر ایللر بۇ اؤلکه نی آلماقا قوْشون چکیبلر و قیزیل اؤزن چولون غارت ائدیب وقیرقین سالیبلار کوردلر واسوره لر وگیلکی لر وتاتلار نئچه دفعه آرامیلر قوْشونوندا بواولکه نی غارت ائدیبلر وبشینجی شامشی آدادیازلاریندا بۇ اؤلکه ده اوچ خان واریمیش کی ایکی سی تسلیم اوْلوب آمّا اوچونجی خان کی قیزیل اؤزن شاهی آد وئریلیب دایاندی و اولار اوراش قالاسیندا دایاندیلار آمّا آرامیلر(کوردفاس ارمنی گیلکی تات آسوره عبری) بۇ قالانی آلیب وبوتون تورکلری قیردیلار.بو شاهین ادی شامشی آداد یازیسندا پیرشاتی گلیب 820 ایل م.ق ایلده پیرشاتی اوراش قالاسیندا دایاندی آمّا آشوریلر اونی ئولدوردولر.
قیزیل اؤزن خانلاریدَییشدیر
- پیرشاتی -اوراش قالاسیندا
- کیارا -قاریسبوتو قالاسیندا
- انگور-سیبار قالاسیندا
- تیتاماشکا -سوسویا سو قالاسیندا
آددَییشدیر
تۆرکجه دیلینده قیزیل کلمه سی(قرمز)بویاغی آنلام وریر و بۇ چای اونا گوره که یولوندا نئچه نئچه قرمز تورپاغلی داغین یانینان گچیر و اولارین قیزیل تورپاغلارین سویونا قاتیر قدیم زامانان و بیزیم گچمیشلرمیزین گوزونون قاباغیندا قیزیل(قرمز)اوزوب و گچمک ده اولورموش اونا گوره بۇ چای بۇ آدلا آدلانیب و آدلانیر.
قیزیلاوزن چایین قاباغیندا اولان شهرلردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
دیاکانوف .تاریخ ماد
- مصاحب، غلامحسین، دائرةالمعارف فارسی
- برخی اطلاعات برپایه: چهره ایران، راهنمای سیاحتی و مسافرتی، سازمان جغرافیائی و کارتوگرافی گیتاشناسی، تهران ۱۳۷۴خ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز: آمریکان میللی هاواچیلیق و اوزای دایرهسی (ناسا)، گونشده میدانا گلن بؤیوک بیر پاتلامانین آردیندان اولوشان اوددان یاغیشین بـﯚیولهییجی گؤرونتولرینی الده ائتدی.
ناسا طرفیندن ۲۰۱۰-جو ایلده اوزایا گؤندریلن گونش دینامیکلری گؤزلمائوی اوزای واسطهسینین ۱۹ جولای ۲۰۱۲.جی ایلده قید ائتدیگی گؤرونتولر ایلک دفعه یاییملاندی. اولدوزون گونوموزدکی ان اینکیشاف ائتمیش یوکسک چؤزونولو تلویزیونلاردان ۱۰ قات داها دقیق گؤرونتولرینی الده ائده بیلن گونش دینامیکلری گؤزلمائوی، میلیونلارجا درجه ایستیلیکدکی پلازما آتموسفری (کورونا)دا گرچکلشن بیر پاتلامایی تثبیت ائتدی.
کورونال (تاجکوره) کوتله آتیمی آدی وئریلن پاتلامانین آردیندان گونشدن اوزایا دوغرو رادیاسیون و ایشیق بوشالیمی گرچکلشدی. داها سونرا ایسه سانکی اوددان بیر یاغیشا بنزهین و “کورونال یاغیش” فئنومنی اولاراق بیلینن گؤز قاماشدیریجی مانیتیک گؤروتولر اورتایا چیخدی. گونشین اﯚزئیینده/سطحینده دونیادان ان آز ۳۰ قات بؤیوک بیر ساحهنی اؤرتن کورونال یاغیش، آیدین و کسکین بیر شکیلده گونش دینامیکلری گؤزلمائوی کامئراسینا یانسیدی.
گونش دینامیکلری گؤزلمائوینین الده ائتدیگی معلوماتلار ایشیغیندا بیلیم اینسانلاری گونشین حرکتلرینی و دونیایا اولان تأثیرلرینی داها یاخشی آنلامایا چالیشیر. ۲۰۱۰ فوریه آییندا اوزایا آتیلان گونش دینامیکلری گؤزلمائوی اوزای واسطهسینین ۵ ایل بویونجا ناسانین گونش آراشدیرمالاریندا ایستیفاده ائدیلمهسی پلانلاشدیریلیر.
ت ر ت


text:
ایسرایل-فیلیسطین چاتیشماسی شیددتلهنیر
ایسرایل ایله حماس آراسینداکی چاتیشمالار تلاویو’ه ده سیچرادی. ایسرایل پولیسی، غزه’دن فیرلاتیلان روکئتلردن بیرینین، تئلاویو’ین دیشینداکی ریشون لزیون قصبهسینده بیر قادینا ایصابت ائتدیگینی آچیقلادی.
حماس روکئتیله وورولان قادینین اؤلومویله ایسرایل’دهکی اؤلنلرین ساییسی اوچه یوکسهلدی. حماس، ایسرایل’ین غزه’یه دوزهنلهدیگی هاوا سالدیریلاریندا ان آز ۱۲ قاتلی بیر بینانی ییخماسینا جوابن تلاویو’ه ۱۳۰ روکئت فیرلاتدیغینی دویورموشدو.
تلاویو’ه یؤنهلیک روکئت سالدیریلاری ندنیله ایسرایل’ین بن گوریون اولوسلارارآسی هاوالیمانی دا بوتون اوچوشلاری دوردوردو.
“تایمز او ایسرایل”، تلاویو یاخینلارینداکی هولون شهرینده ده روکئتله وورولان بیر اوتوبوسون یاندیغینی و اولایدا ان آز آلتی نفرین یارالاندیغینی بیلدیردی.
ایسرایل’ین گونئیینده غزه یاخینینداکی آشکئلون شهرینده غزه شریدی’ندن (نوار غزه) آتیلان روکئتلئرله وورولان ایکی ایسرایللی قادینین اؤلومو سونراسی دانیشان ایسرایل باشباخانی بنیامین نتانیاهو، هفته باشیندان بری ایسرایل اوردوسونون غزه’دهکی حماس و ایسلامی جیهاد حرکتی هدفلرینه یؤنهلیک یوزلرجه هاوا سالدیریسی گرچکلهشدیردیگینی بیلدیرهرک “سالدیریلاریمیزین شیددتینی داها دا آرتیراجاغیق” دئمیشدی.
ایسرایل باشباخانی، حماس’ین “هئچ بکلهمهدیگی شکیلده وورولاجاغینی” قید ائتمیشدی.


text:
نیکوتینآمید آدنین دینوکلئوتید فوسفات
نیکوتینآمید آدنین دینوکلئوتید فوسفات (اینگیلیسجه: Nicotinamide adenine dinucleotide phosphate، روسجا: HиkoTиHaMидaдeHиHдиHykлeoTидфocфaT، عربجه: فوسفات ثنائي نيوكليوتيد الأدينين وأميد النيكوتين) بیر شیمیایی ماده.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nicotinamide adenine dinucleotide phosphate»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده نیکوتینآمید آدنین دینوکلئوتید فوسفات گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کوراوغلو
کوْراوْغلو داستانی (لاتین تورکجه: Koroğlu dastanı، تورکیه تورکجهسی: Köroğlu destanı، تورکمنجه: Görogly dessany، اؤزبکجه: Ko‘ro‘g‘li dostoni)، آلتای، تۆرکیه، تۆرکمنیستان و آذربایجان تۆرکلرینین افسانهلرینده و خالق احوالاتلاریندا ایشتیراک ائدن قهرمانی داستاندیر.
حاقّیندا[دَییشدیر]
کوْراوْغلو، بۆتون تۆرک دۆنیاسینین اوْرتاق موْتیولریندن بیریدیر. آناسی ایشیقدان حامیله قالار و دیری-دیری باسدیریلاراق اؤلدورولر. آناسی چمبیل خاتوندور. آنادوْلودا کوْراوْغلو داستانی، قهرمانی روْشن آلینین و آتاسی قوْجا یۇسیفین، بوْلو بَی ایله اوْلان مۆباریزهلرینی اله آلار. قهرمانی اوْن آلتی عصرده یاشامیش خالق اوْزانی کوْراوْغلودور. اصل آدی روشندیر. دیگر افسانهیه گؤره حسن خان آلی کیشینین گؤزلرینی چێخاردیر و بۇ حادثهدن سوْنرا روْشن خالق آراسیندا کوْراوْغلو آدلاندیریلیر.
داستانین نۆسخهلری[دَییشدیر]
گۆنئی آذربایجان نۆسخهسی[دَییشدیر]
تانینمیش فرانسه شرقشوناسی، شاعر و دیلمانجی الکساندر خوْدزکو گۆنئی آذربایجاندان اۇروپایا آپاردیغی "کوْراوْغلو" داستانینین الیازماسینی حاجی میرزه ایسکندرین تشبّوسو ایله اینگیلیس دیلینه چئویریب لندنده درج ائتدیرمکله (۱۸۴۲) حماسه تاریخینده سیلینمز بیر ایز قوْیموشدور. داستانین سؤیلهییجیسی آشیق صادیق آدی ایله اۆن قازانمیش صادیق بَی اوْلموشدور. داستانی میرزه عبدالوهاب قلمه آلمیش، میرزه ایسکندرین نؤکر و قۇللوقچولاری - میرزه مهدی گیلانی، حضرتقولو بَی و یعقوب بَی ایسه بۇ ایشه شاهیدلیک ائتمیشلر. قلمه آلینما تاریخی: چرشنبه گۆنو، ربیعالاول آیینین ۱۵-ی، هیجری-قمری ۱۲۵۰-جی ایل. الیازمانین مۆلیفیندن سوْراق وئرن سوْن قئید ایسه بئلهدیر:
"بۇ نۆسخهنی اولدن آخیرا قدر محمود خان دۆنبولی دیرجوی توْپلامیشدیر. متن دۆزگوندور، لاکین تۆرکی رسمالخطتینده بیر نئچه سهو گئدیبدیر. اۇلو میرزه ایسکندر بۇنو قئید ائتسهده، اوْنلاری دۆزلتمهیه فۆرصت اوْلمادی.
بۇ نثر بیر ایل سوْنرا اوْ.ووْلفون ترجومهسینده آلمان اوْخوجولارینا دا چاتدیریلمیشدیر. یئنه همین ایلده ژوْرژ ساند "کوْراوْغلونون سرگذشت و ماجراجوییلری"نی آ. خوْدزکوْنون نثریندن ترجومه ائدهرک "مۆستقیل ایجمال" ژۇرنالیندا، ۱۸۵۳-جۆ ایلده ایسه اوْغلو موْریس ساندین عکسلری اایله آیریجا کیتاب شکلینده چاپ ائتدیریلمهسی ائپوْسون (حماسهنین) اۇروپادا داها گئنیش وست آلماسینا تکان وئرمیشدیر. لندن نثرینین س. س. پئننینین ترجومهسی ایله رۇس دیلیندهکی چاپی (تیفلیس، ۱۸۵۶) ایسه ائپوْسا داها بؤیوک اوْخوجو ماراغینی قازانمیشدیر.[۱]
تیفلیس نۆسخهسی[دَییشدیر]
۱۹۶۷.جی ایلده گۆرجو ل. گ. چلایدزه تیفلیسدهکی اليازمالار اینستیتوتوندا "کوْراوْغلو" داستانینین اۇنیکال (منحصر به فرد) نۆسخهسینی تاپیر. تیفلیس نۆسخهسی داستان نۆسخهلری ایچینده ان قدیمیدیر: نۆسخهده سۇ ایشارهلری وار - بۇ دا اليازمانین ۱۸۵۶-جێ ایلده يازیلیدیغینا ایشاره ائدیر. متنین قۇرولوشو، ایستیلی و دیلین اؤزللیکلری ایسه تکستین ۸۰-۱۰۰ ایل اول يازیلدیغینی و ۱۸۵۶-جی ایلده گۆنوموزه گلیب چاتمايان اليازمادان کؤچورولدويونو ثبوت ائدیر.
تبریز نۆسخهسیندن فرقلی اوْلاراق، بۇرادا کوْراوْغلو بوْلو بَيه قارشی دئيیل، صفوی شاهی بیر شاه عباسا قارشی ساواشیر. عثمانلی جانیشینی بوْلو بَيه گلینجه، اوْ، کوْراوْغلونون دوْستو کیمی تصویر اوْلونور. ان اساسی ایسه بۇ نۆسخهده کوْراوْغلونون اصلن تۆرک جلالی طایفهسیندان اوْلدوغو بیلدیریلیر[۲].
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Koroğlu dastanı (Paris nüsxəsi). Bakı: "Şərq-Qərb", 2005.
- ^ Фapид AЛEKПEPЛИ, д. и. H. ЛereHды o Keporлy. Archived 2013-01-16 at the Wayback Machine. "Зepkaлo", 07.12.2012.


text:
ساب
ساب ، 1937 – ده سوئیس ده قورولان اوتوموبیل و طیاره شیرکتی دیر. 2 – جی دونیا مۆحاریبه سینین آردیندا 15 طیاره مهندیسینین دیزاینی (طراحی) اولان 92001 آدلی مدل له اوتوموبیل چیخارماغا باشلادی . آئرودینامیک قورولوشو مثبت ایستیقامت ده تاثیر ائدن قاناد پروفیلی شکلینده کی گؤوده قورولوشو واسیطه نین دیزاینین داکی ان بؤیوک فرقلی لیک اولدو. ساب فیرماسینین دونیانین ان محکم و اعتیبارلی اوتوموبیل لرینی ایستحصال ائدیر. بوندا سوئیس پولادینین دا اهمیت بؤیوک دور. ساب عئینی زاماندا سوپر سونیک دؤیوش طیاره لری ده ایستحصال ائدیر. ساب ین تیجاری واسیطه مارکاسی ایسه اسکانیا دیر. چنرال موتورزون بیر مارکاسی دیر.
مدل لر[دَییشدیر]
- اسپورت سئدان 3-9 (9-3 Sport Sedan)
- اسپورت واگن 3- 9 (9-3 Sport Wagon)
- کونوئرتیبل 3-9 (9-3 Convertible)
- سئدان 5-9 (9-5 Sedan)
- اسپورت واگن 5-9 (9-5 Sport Wagon)[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ویکی پدیا


text:
آدام وار کی اؤزگه لره لاغ ائیلر
فیکیر وئرسن عیبه جردی هر ایشی
هر مجلیسده اؤز یئرینی تانیماز
ائل یانیندا اولماز اونون ارزیشی
نامرد جهدی اونو مرده یئتیرمز
قوناق گلسه پارا چؤرک گتیرمز
اوت کؤک اوسته بیتر ، اصلین ایتیرمز
اینانمیرسان ائیله گیلن تفتیشی.
یالان سؤز بعضینه شوکت دی ، شاندی
آخشام سؤز دانیشیر ، سحر پئشماندی
یئیر نان و نمک گئدر دوشماندی
ائله آدام نه آرواددیر ، نه کیشی
” خسته قاسیم ” سن دوشمانین آتگینان
متاحینی خریدارا ساتگینان
شاهی مردان دامنیندن توتگینان
آللاهی سن چاغیر ائتمه تشویشی
تفتیش: آختاریش – تحقیق
تشویش: اضطراب


text:
ترجمه بیانیه روز جهانی زبان مادری شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران به زبان تورکی
«ایران اؤیرتمنلری صینفی قۇرقولارینین اۇیارلیق دانیشتایی«نین دۆنیا آنا دیلی گۆنونه گؤره ( بایرام آیینین ایکیسی ) بیلدیریسی :
اۇلو تانرینین آدی ایله
ایلک دفعه ، یونسکو اؤرگوتو ۱۹۹۹ 'ۇنجو میلادی ایلین ۱۷ نوامبر آییندا ، ۲۱ فوریه ( بایرام آیینین ایکیسی) گۆنونو بنگلادش اؤلکهسیندهکی اۏلایلارا (حادثهلر) گؤره ، دۆنیا آنا دیلی گۆنو آدلاندیردی .
۲۰۰۰ 'ینجی میلادی ایلدن بۇیانا ، دۆنیانین چۏخ دیللی اؤلکهلرینین چۏخوندا بۇ تؤرن (مراسم) ، هر ایل بۇ گۆنده آنیلیر (گرامی تۇتولور) .
بیر گۆنو آنا دیلی گۆنو آدلاندیرمانین فلسفهسی ، دیلین ارتباطی شبکهلر و بعضاً ده انسانلارین اجتماعی ایلیشکیلرین و هم ده اؤزل (مخصوص) بیر کیملیک قازانماق اۆچون اۇستالاشابیلهجکلری فرهنگی سرمایهنین آنا آچاری اۏلاراق آنیلماسیندان قایناقلانماقدادیر .
اصلینده دیل ، تۏپلومداکی (جامعه) انسانین تکامل آخیمینین گلهجک نسللره داشیدیغی بنزرسیز بیر اجتماعی اۏلقودور . دیل انسانین تۏپلوموندان آلینیرسا ، اجتماعی دؤنگو (چرخه) ، حرکت ائتمگی دۇردورور ؛ انسان تۏپلومو پارچالانیر و انسان فرهنگی و اۇیغارلیغی یۏخ ائدیلیر .
بیر تۏپلومون فرهنگینی قۇرماق ، گۆجلندیرمک و گلیشدیرمک ، سؤز قۏنوسو اۏلدوغوندا دیلده اؤنملی بیر فاکتوردور . چۆنکو دیل ، کئچمیشین فرهنگی ایله بۇ گۆنکونو بیر بیرینه باغلایان تئلدیر . سۏن اۆچیۆز ایلده دیللرین یۏخ اۏلما مدّتی اۏ قدر قۏرخونج بیر شکیلده بؤیویور کی دۆنیادا هر آی ایکی دیل آرادان گئدیر .
بۇنا گؤره اۇلوسلارآراسی (بینالملل) تۏپلوم ، آنا دیلینده اؤیرنمهنین اهمیّتینی و گرکلیلیگینی قبول ائتمیش و بۇنو انسانین تَمَل (پایهای) بیر حاققی اۏلاراق قبول ائتمیش ، بۇ ندنله اۇلوسلارآراسی تشکیلاتلار و قۇرقولار طرفیندن حاضیرلانان مختلف آندلاشما و بیلدیرگهلرده بَلیرتیلیرکن ، فردلرین اؤز آنا دیللرینده اؤیرنمهلرینه وۇرغولانیر . (تأکید اۏلونور)
بۇ آندلاشما و معاهدهلرین أن اؤنملیلری بۇنلاردیر :
۱۹۹۶'ینجی میلادی ایلین دسامبر آیینین ۱۶'سیندا قبول ائدیلن مدنی و سیاسی حاقلار سؤزلشمهسینین ۲۷'ینجی مادهسی ؛
۱۹۸۹'ۇنجو میلادی ایلین نوامبر آیینین ۲۰'سینده اۇشاق حاقلارینا باغلی سؤزلشمهنین ۳۰'ۇنجو مادهسی ؛
ماده ۴ ، ۱۹۹۲'ینجی ایلین دسامبر آیینین ۱۸'ینده بیرلَشمیش اۇلوسلار گَنَل قۇرولو ( سازمان ملل متّحدین عمومی مجمعی ) طرفیندن قبول ائدیلن ائتنیک ، ملّی ، دینی و دیله گؤره آزینلیقلارا باغلی آداملارین حاقلاری بیلدیرگهسینه و ۱۹۹۶ جهانی دیل حاقلاری بیلدیرگهسینه و یونسکونون ۵۲'ینجی مادهسینه آنا دیلی منشورو اۆزوندن باغلیدیر .
اؤلکهمیزده فرهنگی و دیله گؤره اۏلاراق فرقلی اقلیملر ندنی ایله ، بۇ قۏنویا (موضوع) یئتیشیلمهسی احتیاجی هر زاماندان داها چۏخ حس ائدیلمکدهدیر و حکومت آنا یاسانین (قانون اساسی) اۇزون ایللردیر اۇنودولان ۱۵'ینجی مادهسینی و گَرَکلی شرطلرینی یئرینه گتیرمک زۏروندادیر .
«ایران اؤیرتمنلری صینفی قۇرقولارینین اۇیارلیق دانیشتایی« ، بۇ گۆن بۆتون ایران ائتنیک قۇروپلارینی آنارکن ( گرامی تۇتاراق) و تبریک ائدرکن ، آنا دیلده اؤیرنمه حاققی قۏنوسوندا عدالت اۏلمادان فرهنگی برابرلیگین ، تۏپراق و یۇرد باغلیلیغینین ( سرزمینی تعلّق) و ملّی دایانیشمانین (همبستگی) یاییلماسینین اۏلاناقلی (ممکن) اۏلمایاجاغینی وۇرقولاماقدادیر (تأکید ائتمکدهدیر ) .
بۇ ندنله ، بۇ قۏنو ایله ایلگیلی ، هر کسی تلاشلارینی بۇ اؤنَملی (مهم) و تمل (اساسی) محورین چئورهسینده ییغماغا چاغیریر .
«ایران اؤیرتمنلری صینفی قۇرقولارینین اۇیارلیق دانیشتایی«
۱۴۰۰'ۆنجو ایلین بایرام آیینین ایکیسی


text:
آنا محبتی
قیرخ بولاق گولوندن آیریلماق قوصّهسی قاشقالداقلارین اورهیینی سیخار، آیریلماغی اوزلرینه بؤیوک قم-کدر حئساب ائدر و بو قم کدردن حزین-حزین آغلایارلار.
پاییزین سون گونلری ایدی. سولار یاواش یاواش دوْنورلار. گؤیدهکی دورنالار قاتار-قاتار بغداد ائللرینه کؤچ?ردولر. قاشقالداقلار دا مین حسرتله اؤزلرینی کؤچ اوچون حاضیرلاییردیلار.
قاشقالداقلار سفره گئجه چ?خارلار. آخشام قارانلیقلاشاندا اؤردکلرین باشچیسی گؤیه قالخیب و یوْلا دوشمهیی تکلیف ائتدی.»آرزی« آدلی بیر کؤرپه قاشقالداق اوزونو آناسینا توتو?ب دئدی:
- آنا یول منی یووراجاقدیرمی؟
- یوراجاقدیر بالام – دئیه آنا جاواب وئردی.
- آنا یول بیزی آیاقدان سالاجاقدیرمی؟ – دئیه آرزی یئنه ده سور?شد?.
- یوْل منیم گؤزل بالام! یوْل بیزی یوْرسادا آمما هئچ واخت آیاقدان سالابیلمز – دئیه آنا جاواب وئردی.
اؤردکلر گؤزلرینده قم، ا?زلرینده سئوینج قاناد چال?ب قارانلیق گؤیلره یوکسلدیلر. دوزدور کی اوْلار اؤز سئومهلی گؤللریندن آیریلیردیلار لاکین »کرکوک« شهرینده ایستی گؤللر، آل الوان گوللر و گوی چیمنلر اوْنلاری گؤزلهییردیلر. هله بیر آز یول گئتمیشدیلر کی، آنا قوش اوزونو یولداشلارینا توتوب دئدی:
- منیم آرزیم هانی؟ سسی گلمیر.
بیریسی جاواب وئردی:
- بیز اونو اوچمامیشدان قاباق گؤردوک، لاکین ایندی گوزوموزه دَیمیر.
آنا هامیدان سوْراقلاشدی آمما آرزی یوخ ایدی. کیمسه سوْراغینی وئرمهدی، سانکی آرزی بیر دامجی سو اوْلوب یئره باتمیشدی.
آنا دئدی:
- من قاییدیرام
دئدیلر:
- گئتمه تاپا بیلمزسن …
آنا قاییتدی، قاشقالداقلار اؤز یوْللارینا داوام وئردیلر، آنا قاشقالداق گؤلونون یانینا گلیب سسلهندی:
- آرزی! بالام
بیر سس گلمهدی. یورولموشدو. بیر داشین اوستونده اوْتوردو. گئجه سوکوتا دالم?شدی چاققاللار اولویوردولار. آنا گؤلون هر طرفینه باش چکیب بالاسینی گزدی آمما آرزیدان بیر خبر چیخمادی. آنا سحر آچیلانادک{جاق یازساق یاخچی اوْلابیلهر} بالاسینی گزدی. آمما اوندان بیر نیشان تاپابیلمهدی.
سحر آچیلاندا، آنا اوزونو داغا ت?توب یئنه قیشقیردی:
- آرزیم… بالام…
داغدان بیر سس قوپد?:
- ب…الا…ب…الا.
آنا داغا ساری اوچدو، داغدا ایسه بیر نیشان یوْخ ایدی. قیشین ایلک قاری یاغماغا باشلامیشدی. گؤل سسسیزجه کؤکسونو گؤیدن دوشهن قارلارین اوزونه آچمیشدی …کیمسه گؤرونموردو. آنا یئنه ده بیر قارا داش اوستونده اوت?ر?ب بالاسینی سسلهدی. یئنه ده داغلار اونا جاواب وئردی؛ گؤزلری یاشا دولدو، ایختییارسیز ایکی دامجی یاش میرواری کیمی گؤزلریندن آخدی، آنا سسسیزجه آغلاماغا باشلادی. بو زامان بیر ساری دووشان۱ اورادان کئچیردی. قاشقالداغی آغلایا-آغلایا گؤروب اونا یاخینلاشدی سالام وئریب سوروشدو:
- آنا نهیه آغلاییرسان؟
- سن منیم آرزیمی گؤرمهدین؟ – دئیه آنا سوروشدو.
- آنا ایتیرنی آختارمازلار. ایندی یولداشلارین اوزاقلاشار، سن تک قالیب هلاک اولارسان. دور گویه چیخ، ایندی یولداشلارینین گؤزلری یولدادیر.
- بالامی تاپماسام یولا دوشمرم، من بالامی آختاریرام.
- قار چوخ یاغیب، شاختا سنی قوروداجاق دور آیاغا یوخسا گئج اولار.
- من بالاسیز نئجه گئدیم؟ دئیه آنا یئنه ده آرزینی آختارماغا باشلادی.
دووشان گؤردوکی آنا گئتمیر. اوزونو آنایا ساری توتوب دئدی:
- او داغین اتهیینه بیر باخ!
آنا داغین اتهیینه ساری اوچدو. بیر تولکو یاتمیشدی، آنانی گؤرجک دیک دوروب قاچدی. آنا یاخینلاشاندا آغ-آغپاق قارلارین اوستونده آرزینین قارا للکلری-خینالی آیاقلاری و قانلی کاکولونو گؤردو.
۱- تورک ائلینین ایچینده دووشان نحس و پیس خبر بیلدیرهن حئیوان کیمی اینانیلیر و اونو بداوغور حئیوان آدلارلار بئله کی کیسمهنین ایلکین قاباغینا چیخان بیر دووشان اولا او ایشی و گونو دوز گلمهز.»دووشان بد اوغور اولار – قورد اوزو اوغورلو اولار«.
نوشته شده توسط admin در یکشنبه, ۳۱ فروردین ۱۳۹۳ ساعت ۴:۱۳ ق.ظ


text:
معمارلیق شیوهسی
معمارلیق طرزی یا دا معمارلیق شیوهسی — معمارلیق خوصوصیتلرینین و علامتلرینین مجموعهسیدیر. معمارلیق طرزینی موعیّن دؤورون و یئرین کاراکتریک خوصوصیتلرینی، فونکسیونال کانستروکتیو و اینجهصنعت طرفلرینین فرقیلیغی فورمالاشدیریر و اونون اینکیشافی اقلیم، دینی و مدنی عامیل لردن اساسیدیر. معمارلیقین اینکیشافی زاماندان بیر باشا اصیلی اولماسینا باخمایاراق، همشه اوصلوبلار آردیجیللیقلا دگیشمیر. موعیّن دؤورهلرده، فرقیلی طرزلرین (اوصلوبلرین) عئینی زاماندا موجودلوغو تاریخده موشاهیده اولونموشدور (مثلاً؛ کلاسیزم، موْدرن و اکلکتیکا).
آذربایجان دا و ایراندا دا بیر نئچه معمارلیق طرزلری وار کی او جوملهدن آذربایجان معمارلیق طرزی، رازی معمارلیق طرزی و خوراسان معمارلیق طرزلری واردیر.


text:
آذربایجان تورک ملتی یوخسا آذربایجان ملتی
عائیله عضولری آرتیب بؤیودوکدن سونرا یئنی عائیله لر اولوشدوردوقلاری کیمی دونیاداکی ائتنوسلار و خالقلار دا زامان آخاریندا آرتاراق موختلیف ائتنوسلار و خالقلار اولوشدورار. بو ائتنوسلاردان بیری ده کیلاسیک آنلامدا تورک بودونو و تورک خالقی ساییلار. تورک بودونو و تورک خالقی زامان آخاریندا بیر عائیله کیمی آرتاراق بوگونکو تورک خالقلارینی اولوشدورموش. دیل بیلیمینده و ملتلر آراسی بو خالقلارا بیر ائتنیک قوروپ آدی اولاراق آلمانجا Turkvölker، اینگلیسجه Turkic people (تورک خالقلاری)، تورکچه "تورک خالقلاری" دئییلدیگینه باخمایاراق ملتلر آراسی یالنیز تورکیه وطنداشلارینا اثتثناسیز ملت اولاراق "تورک ملتی" و شخص اولاراق دا "تورک" دئییلر. بئله لیکله ده، تورکیه تورک ملتی ساییلمایان تورک ملتلری و میللی قوروپلاری بیلیم و بیلگی سایار چاغیندا ائله جه ده سیاست دونیاسیندا قلمه آلینمالاری اوچون مستقیل آدا صاحیب اولمالیدیرلار. قونشو خالقلار او جومله دن فارسلار، گیلکلر، کوردلر، عربلر و لورلار ایستر کئچمیشده و ایسترسه ده بوگون آذربایجان تورکلرینی "تورک" قلمه آلدیقلارینا باخمایاراق عثمانلیلار 1501 اینجی ایلدن باشلایاراق آذربایجان تورکلرینی "قیزیلباش" آدلاندیرارکن روس چارلیغی نین ایلک قونشولاری تاتاریستانداکی "تاتارلار" اولدوغو اوچون روسلار کئچمیشده قوزئی آذربایجانداکی تورکلری "قافقاز تاتارلاری" و قیریمداکی تورکلری "قیریم تاتارلاری" دئیه قلمه آلمیشلار.
اوسته گؤروندگو کیمی قونشو خالقلاری او جومله دن تورک ائتنوسونو یئرینه گؤره بعضن مستقیل آد ایله آدلاندیرماق، بعضن ده جغرافی بؤلگه آدینی بیر ائتیکئت اولاراق هر هانکی بیر خالقا بنزه گن خالقین آدینا آرتیرماق هر هانکی بیر سیاسی مقصد داشیماز. آذربایجان ملتی مقوله سی ده بو دوغرولتودا دگرلندیرمه لیدیر. موضوعدان اوزاق دوشمه گک دئیه مهران بهاری ذات عالی نین آذربایجان ملتی مقوله سی اوزره یازمیش گؤروشلرینی گؤتور قوی ائتمگه چالیشاق، اوخویوروق:
"... دو دهه بعد حزب كمونيست روسيه، باز در تطابق با سياستهائي مشابه (فارس حاکیمیتی) و با صدور فرماني در مسكو نام تاريخي–اتنيكي ملت ترك و زبان تركي وي را يك شبه به آزربايجاني تغيير داد"[i].
مهران بهاری نین "آذربایجانی (آذربایجانلی)" اوزره سرگیلدیگی گؤروش دیل بیلیم اوجاقلاری باخیمدان گئرچکلیک و واقعیتلر ایله اوست اوسته دوشمز. روسیه چارلیغی طرفیندن آذربایجانلیلارین "تاتار، قافقار تاتارلاری" قلمه آلینمالارینا قارشین 1848 اینجی ایل روس مترجمی ماکاروو ایلک اولاراق آذربایجان دیلینده دانیشان تورکلری آدئربیدژانسکی دئیه قلمه آلمیش[ii]، سونرا آلمانیادا هئرمان وامبئری 1885 اینجی ایل آذربایجان تورکچه سینده دانیشانلاری یازدیغی Türkvolk” "تورک خالقی" کتابیندا Aserbaidschaner (آذربایجانلیلار) دئیه قلمه آلمیش[iii]، آلمان تورکولوقو کارل فوی 1903 اونجو ایل آذربایجان تورکجه سینده دانیشانلاری “آذربایجانلیلار” آدلاندیرمیش[iv]. ایران شناس هئلموت ریتئر (آلمان) 1921 اینجی ایل آذربایجان تورکچه سینده دانیشانلاری “آذربایجانلیلار” دئیه قلمه آلمیش[v]. قوزئی آذربایجان جمهوریتی 1920 اینجی ایل روسیه بولشویکلری نین ایشغالینا معروض قالدیقدان و روسیه سوسیالیست جمهوریلری نین عضوو اولدوقدان سونرا روسیه بیلیم اوجاقلاری طرفیندن قبول اولونموش آذربایجانسکیی “آذربایجانلی” آدی رسمی اولاراق روسیه سؤیئتلیک حاکیمیتی طرفیندن آذربایجان تورکجه سینی دانیشان اینسانلارا ائتنیک و میللی آد دئیه قبول ائدیلمیش. او تاریخدن اعتیبارن آذربایجان جمهوریتی وطنداشلاری بیر میللی وارلیق اولاراق آذربایجانلی قلمه آلینار. بئله لیکله ده بیرینجی دفعه آذربایجان تورکلرینه آذربایجانلی آدینی استالین قویموش دئمک تاریخی گئرچکلیک و واقعیتلر ایله اوست اوسته دوشمز. مهران بهاری قلمیندن گئنه ده اوخویوروق:
" ... اتنيكي-قومي شده آزربايجاني و بحران هويتي ايجاد شده توسط آن در شمال ارس، توسط شخصيتها و گروههاي وابسته به روسيه - اغلب منسوب به طيفهاي چپ و كمونيست- از شوروي به داخل مرزهاي ايران نيز ادخال شد. اين گروه از منظر هويتي-سياسي، معتقدين به جريان روسيه ساخته آزربايجانگرائي كلاسيك و يا سنتي بشمار مي آيند و دشمني مصرانه با نام و هويت تركي ملت ترك از كليشه هاي رفتاري آنهاست"[vi].
مهران بهاری نین بو گؤروش بلکه ده بیر آز سایدا انسانلار اوچون کئچرلی اولسون. آنجاق بو یاناشمانی بیر ملت چاپیندا قابارتماق دوزگون گؤرونمز. اوسته ایشاره اولدوغو کیمی "آذربایجان" آدی نین میللی منسوبیته دؤنمه سی و تبدیل اولماسینی هر هانکی بیر خاریجی عامیل ایله ایضاح ائتمک بیلیم آچیسیندان دئییل. بو مسئله کئچمیشده کی آتا بابالاریمیزین میللی بیلینجدن یوخسول اولدوقلاری، زامانیندا اؤز میللی منلیک و کیملیکلرینه دگر وئرمدیکلری و خالق کیتله سی اوزدن ایراق باشسیز قویون کیمی آرادا قالاراق بو خالقا دانیشدیغی دیلی اساسیندا خاریجده کی بیلیم اوجاقلاری طرفیندن آد وئریلمه سی ایله ایضاح ائدیلمه لیدیر. بو وئریلمیش آدین سونرا هانکی کاناللار واسیطه سی ایله گونئی آذربایجانلیلارین قولاغینا چاتماسی ایسه، اصلن اؤنملی دئییل، اؤنملی مسئله، بیر میللت اوولادی اولاراق آذربایجان تورکلری نین بیر آرایا گلمه لری، اؤز میللی منلیکلری و کیملیکلری اطرفیندا اورتاق دیل تاپمالاری و دونیا دؤلتلری و اجتماعیتی نین ایلگی و رغبتینی اؤز میللی مسئله لری اوزره جلب ائتمه لری و میللی حاکیمیتلرینی قورابیلمه لریدیر. قورولاجاق میللی حاکیمت، بوگونکو فارس ایستعمار حاکیمیتی قلمه آلدیغی آذربایجان ولایتلری دئییل، ائتنیک و بیرلشیک آذربایجان تورکلری یاشایان ولایتلرین هامیسینی ایچرمه لی و شامیل اولمالیدیر.
غربی آذربایجاندا قاراکیلیسا و شرقی آذربایجاندا موغانشهر (پارس آباد) ایکی قوشا و بیر-بیرلرینی کسمز (موازی) خطلرین باشلانیشی دئیه گؤز اؤنونه آلارساق، بو ایکی خططین ائشیگینده، آنجاق بو ایکی خطلره یاپیشیق تورکلر یاشایان توپراقلار دا ایران ممالیکی محروسه سی نین قلبینه دوغرو اوستانٍ مرکزینی دا اؤز ایچینه آلاراق بیتیشیک تورک ائتنوسو یاشایان توپراقلار اولدوقلاری اوچون بو توپراقلارین هامیسی، ایستر شهرلر و ایسترسه ده کندلر اولسون، گونئی آذربایجان توپراقلاری دئیه حئساب ائتمه لی ییک.
مهران بهاری گئنه ده یازیر:
" ... هنوز هم برخي از وابستگان به دو جريان سياسي پان ايرانيسم و آزربايجانگرائي سنتي و عقبه هاي آنها -اغلب منسوب به نسلهاي گذشته-، دست از بازي معاندانه با هويت ملي –اتنيكي خلق ترك و نام تاريخي وي برنداشته اند. آنها به سبب ناآگاهي و غفلت و عادتهاي سخت جان و يا دشمني ديرين با هويت و نام تاريخي اتنيكي و ملي خلق ترك، از هر وسيله اي براي زدودن نام و هويت ملي ترك و جايگزين كردن آنها با اسامي و هويتهاي آزري و آزربايجاني- به معناي اتنيك- استفاده مي كنند"[vii].
اوسته کی مهران بهاری نین آذربایجان میللی فعاللاری اوزره ایتیهام ماهیتلی گؤروشلرینی نظره آلدیقدا کئچمیش ایران ممالیکی محروسه سینده کی سیاسی و انضباطی آذربایجان ایالتی نی فارس ایستعمار حاکیمیتلری محمود افشار یزدی نین سفاریشی ایله پارام پارچا ائتمه سی و آذربایجان آدینی بو توپراقلارین اوزریندن سیلمه سی و خالق کیتله سی نین اوخوموش کسیمی نین ده بیر چوخونون بو مسئله نی درک ائتمدیگی مهران بهاری جنابلارینی "آتام منه کؤر دئمیش، هر کسی گؤردون، وور دئمیش!" داورانیشینا قاپیلمیش گؤرونر (باخ: تجزيه توده واحد ترك در ايران ویا: مانند پان ايرانيستها مناطق وسيعي از ناحيه ترك نشين و آزربايجاني در شمال غرب ايران كه امروز داخل در استانهاي تهران، البرز، قم، مركزي، كرمانشاه، كردستان، گيلان، قزوين، همدان و .... قرار دارند را خارج از آزربايجان مي شمارند).
بئله بیر داورانیش و یاناشمانین دوزگون اولمادیغینی وورقولاماق ایستردیم. اؤز کئچمیشینی و میللی تاریخینی بیلمیشلرین گؤروشونه اساسن فارس ایستعمار خاکیمیتلری باشدا رضاخان اولماقلا آذربایجان آدینی اتنیک آذربایجان توپراقلاریندان سیلدیگی و فارس ایستعمارچیلیق سیستیمی نی ائتنیک آذربایجان تورپاقلاریندا حاکم ائتدیگی اوچون هر تورک و ائله جه ده آذربایجان میللی حرکتی فعاللاری فارس ایستعمارچیلاری طرفیندن چکیلمیش بو سیاسی بؤلگه سرحدلرینی قانونی تانیمایاراق تورک اجتماعیتینی ائتنیک آذربایجان توپراقلاری اوغروندا سفربر ائتمه لیدیر. مهران بهاری "ادعالار" دئیه یازیر:
" در باره ادعاهاي فوق مي بايد گفت:... ٥-اين استدلال كه .... نام ملت ترك و نام زبان تركي مي بايد حتما با نام سرزميني كه در آن مي زيد، يعني آزربايجان يكي باشد، … ٧-بسياري از آزربايجانچيان كلاسيك كه خواهان آزربايجاني ناميدن ملت ترك و زبان تركي – هستند … آنچه كه مي بايست آزربايجاني ناميده شود نه ملت ترك و نه زبان تركي، بلكه سرزمينهاي ترك نشين پيوسته در شمال غرب ايران ميباشد"[viii].
دؤنه دؤنه یئنیله دیگیمیز و تیکرارلادیغیمیز دک بوگون عموم و کیلاسیک تورک آدی ایله گونئی آذربایجان میللی مسئله سینی ایلری آپارماق اولدوقجا چتین ساییلار. بیر یاندان یئر اوزرینده بوگون یالنیز ایران ممالیکی محروسه سینده فارس ایستعمارچیلیغینا توتولموش تورکلر دئییل، تورک خالقلاری و دؤلتلری وار. باشقا یاندان تورک آدی دؤلتلر آراسی و سیاسی ایلیشگیلر آچیسیندان تورکیه دؤلتی نین انحیصارینا کئچمیش ساییلار. دئمک، مسئله دیلین آدی نین دگیشیب یوخسا دگیشمه دیگی دئییل، مسئله دونیاداکی نورملارا اویقون اؤزوموزه میللی آد سئچه میز و خالق کیلته سینی اویقون بیر بیچیم و شکیلده بیر آرایا گتیرمه میزدیر. مسئله بئله اولدوقدا شخص اولاراق "آذربایجان تورکو"، ملت اولاراق دا "آذربایجان ملتی" دئییمیندن داها اویقون آد نه اولابیلر؟ مهران بهاری "ادعالار" بؤلومونده گئنه یازیر:
" ٩-نام تاريخي ملت ترك ساكن در آزربايجان ايران را از ترك به هر چيز ديگر از جمله به آزري و آزربايجاني (به عنوان نامي اتنيك-ملي) تغيير دادن، -مانند تغيير دادن نام ملت كرد و بلوچ و ... به هر چيز ديگري- نژادپرستي است. … در مورد خلق ترك، تعويض نام تاريخي وي از ترك به آزربايجاني از سوي حزب كمونيست و دولت روسيه به سال ١٩٣٧ عملي نژادپرستانه بر عليه توده ترك بود و است"[ix].
روسلار آذربایجانلیلارا دوغما وطنلری آذربایجان آدی دئییبل، هر هانکی بیر روسیه ایشچیسی و ژئنرالی نین اؤرنک اولاراق گنجه شهرینه کیرووآباد آدی وئردیکلری کیمی بیر روس آدی قویسایمیشلار، بو ادعالارا اینانماق اولارمیش. هر حالدا.
مهران بهاری نین بو یاناشماسی مشهدی عبادین آداخلیسی ایله تانیش اولارکن حنادان سؤز آچدیغینی خاطیرلادار. دئمک، تاریخده کی تورک بودونو و تورک خالقی نین تاریخ آخاریندا قول بوداق آتاراق ملتلر حالینا گلمه سی و بو ملتلرین ده هر بیری راحات تانینماسی اوچون موستقیل آدا یییه لنملری نین "نژادپرستلیک" ایله هانکی ایلگی و علاقه سی اولابیلر مسئله سی آرتیق نژادپرستلیک مقوله سینی دیققتدن یاییندیرمیش مقاما چاتار. اوسته ایشاره اولوندوغو کیمی زامانیندا آذربایجانلیلار میللتلشمه سورجیندن گئری قالدیقلاری و میللی مسئله آچیسیندان اؤزلرینه آد سئچمدیکلری و آدسیز قالدیقلاری اوچون بیلیم اوجاقلاری آذربایجان تورکلری نین دیل اؤزللیگی اساسیندا اونلارا آد وئرمگه چالیشمیشلار. مهران بهاری جنابلاری بو مسئله نین نژادپرستلیک ایله هانکی ایلگی و ایلیشکیسی اولماسینی ایلک اولاراق اؤزو درک ائتمه لیدیر. مهران بهاری گئنه "ادعالار" بؤلومونده یازمیش:
" ١٠- تعويض نام گروه ملي ترك به آزربايجاني، صرفا رفتاري نژادپرستانه بر عليه خلق ترك نيست. اين عمل رفتاري نژادپرستانه بر عليه گروههاي ملي غيرترك ساكن در آزربايجان نيز است. … ١١- ايجاد نام آزربايجاني به عنوان يك نام اتنيك و ملي از سوي دولت روسيه و جايگزين كردن آن با نام تاريخي اتنيكي ملت ترك در سال ١٩٣٧، عملي استعماري-نژادپرستانه و در بستر سياست انكار و امحاء ملت ترك در قفقاز جنوبي و ايجاد بحران هويتي براي وي بود. … "[x].
اوسته گؤروندوگو کیمی مهران بهاری ذات عالی عیرق و نژاد مسئله سینی قاباردارکن هر هانکی بیر اویونچونون "اوینورام، اوینامیرام" داورانیشلارینی خاطیرلاتمیش اولار. دئمک، آذبایجاندا آغیرلیقلی تورکلر یاشادیقلارینی قبول ائدرسک، آذربایجان تورکلرینی شخص اولاراق "آذربایجان تورکو"و باشقا ائتنیک قوروپلارین دا وار اولدوقلارینی آدلاری و ائتنیک آزینلیق حاقلاری ایله ده قلمه آلاراق بو موزائیک توپلومو "آذربایجان ملتی" دئیه آدلاندیرمانین نژادپرستلیک مقوله سی ایله هر هانکی بیر ایلگی و ایلیشگیسی اولوب اولمادیغینی مهران بهاری اؤزو اوچون درک ائتمه لیدیر. دئمک، آذربایجان تورکلری نین میللی مسئله لرینه حل یولو تاپارکن، "اوینورام، اوینامیرام" مسئله سی ان خوشا گلمز توتوم و داورانیش ساییلار. ایللر و گونلر بویو دورمادان اینتئرنئت سیته لرینده آت چاپدیرماق خالق اجتماعیتی نین دیققتینی هر هانکی خیالی بیر وارساییم ایله مشغول ائتمک دئییل، آچیق و ساچیق آرادا اولان قارانلیق مقاملارا آیدینلیق گتیرمک هر بیر آذربایجان آیدینی نین بیرینجی وظیفه سی ساییلار.
آذربایجان آدی نین قوزئی آذربایجانلیلار اوچون میللی آد ائدیلمه سی مسئله سینه گلینجه، اوسته خاطیرلاندیغی کیمی بعضیلری فرض ائتدیکلری کیمی بو مسئله استالین و روسیه کمونیستلیگی اویونو دئییل، بو مسئله نین ایضاحی دیل بیلیمی اوجاقلاری نین روسیه سؤیئتلیگینه آذربایجان میللی آدینی نئجه تحمیل ائتدیگینده آختاریلمالیدیر. بو دوغرولتودا قیریم تاتارلاری نین آدینی اؤرنک گؤسترمک اولار. قیریم تاتارلاری ایله قازان تاتارلاری عئینی تورکچه دانیشمادیقلارینا باخمایاراق بیلم اوجاقلاری طرفیندن قیریم تاتارلارینا هر هانکی بیر دیل آدی قویولمادیغی و اؤزلری ده روسلار وئرمیش "تاتار و قیریم تاتارلاری" آدی نین اؤنونده باش اگدیکلری اوچون بوگون ده اونلار "تاتار یوخسا قیریم تاتارلاری" آدلانارلار.
قایناقلار:
[i] مهران بهاری، ادعای وجود ارتباط ارگانیک بین ریشه نام آزربایجان و وطن شدن آن، عوامفریبی است: http://www.oyrenci.com/news.php?id=9692
[ii] T. Makarov, Tatarskaya grammatika kavkazskogo narečiya, Tiflis 1848, S. 38
[iii] Hermann Vambery, Das Türkenvolk in seinen ethnologischen und ethnographischen Beziehungen, Dresden, 1885.
[iv] Karl Foy, Azerbaidschanische Studien mit einer Charakteristik des Südtürkischen. MSOS (W), Bd. 6 (1903), S. 127-177
[v] Helmut Ritter, Aserbaidschanische Texte zur nordpersischen Volkskunde. Der Islam, Bd. 11 (1921), S. 181
[vi] مهران بهاری، باخ اورادا.
[vii] مهران بهاری، باخ اورادا.
[viii] مهران بهاری، باخ اورادا.
[ix] مهران بهاری، باخ اورادا.
[x] مهران بهاری، باخ اورادا.
ایشیق سؤنمز، 08.06.2012


text:
آلبرشت دورر
آلبرشت دورر، (۲۱ مای ۱۴۷۱ –۶ آوریل ۱۵۲۸) (آلمانجا: Albrecht Dürer) — آلمان رسامی، قراوور (حکاکی) اوستاسی و اینجهصنعت نظریهچیسی، آلمان رونئسانسینین گؤرکملی نمایندهسی.[۱]
یاشاییشی[دَییشدیر]
آلبرشت دورر زرگر عائلهسینده دونیایا گلمیشدیر. ناتورانی اؤیرنمک مقصدیله یوخاری رئین ویلایتلرینی گزمیش (۱۴۹۰-۱۴۹۴)، ایتالیادا (۱۴۹۴-۱۴۹۵؛ ۱۵۰۵-۱۵۰۷) و نیدئرلانددا (۱۵۲۰-۱۵۲۱) اولموشدور. دورئر بویاکارلیق اثرلرینده آلمان اینجهصنعتی اۆچون یئنی اولان تصویرلر دوزهلمهسینه مراجعت ائتمیشدیر ("درئزدئنDrezden مئحرابی"، تقریبا ۱۴۹۶، پاومقارتنئرلرPaumqartnerlər مئحرابی، ۱۵۰۲-۱۵۰۴). "کاهینلرین تعظیمی" (۱۵۰۴)، "مریم کؤرپهسی ایله" (۱۵۱۲) و س. تابلولاریندا ایتالیا اینجهصنعتینین تأثیری گوجلودور. دورئر ۹۰۰-ا یاخین رسم اثری چکمیشدیر. او، قراوورا ساحهسینده ده محصولدار ایشلمیش، دونیا قرافیکینین شاه اثرلرینی یاراتمیشدیر. "آپوکالیپسیسApokalipsis" آدلی آغاج اوزرینده قراوورا سئریسینده (۱۴۹۸) دونیانین سونو بارهده ائرکن مسیحی کلاملارینی آنتیفئودال ایدئیالار روحوندا شرح ائتمیشدیر. درین فلسفی-هومانیست مضمونلو "سوواری، اؤلوم و ایبلیس" (۱۵۱۳)، "مقدس ایئرونیم" (۱۵۱۴)، "مالخولیا" (۱۵۱۴) قراوورالاری یارادیجیلیغینین زیروهسیدیر. خالق میشتیندن صحنهلر قراوورالاریندا اؤنملی یئر توتور ("اوچ کندلی"، تقر. ۱۴۹۷؛ "رقص ائدن کندلیلر"، ۱۵۱۴). دورئر دونیا اینجهصنعتینده مشهور پورترئت اوستالارینداندیر. پورترئتلرینده اوبرازین کاراکتئریندکی فردی خصوصیتلری اوستالیقلا آچیب گؤسترمیشدیر. اینجهصنعتین نظری مسئلهلری بارهده بیر سیرا علمی اثری وار.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ۱۴۷۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۵۲۸-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- آلبرشت دورر
- 15th-century German painters
- 16th-century German painters
- Animal artists
- Artist authors
- German draughtsmen
- German engravers
- German Lutherans
- German male painters
- German people of Hungarian descent
- German printmakers
- German Renaissance painters
- German Roman Catholics
- Heraldic artists
- Manuscript illuminators
- Mathematical artists
- People celebrated in the Lutheran liturgical calendar
- نورنبرق دوغوملولار
- Renaissance engravers
- Woodcut designers


text:
ویکیپدیا:ایمضا
ایمضا دانیشیق صفحهلریندن یازارین کیم اوْلدوغونو بیلدیرمک اۆچون ۴ مَدله (~~~~) آتیلیر.
ایمضا نوعلاریدَییشدیر
ایمضا دییشدیرمکدَییشدیر
ایمضانیزی دییشدیرمک اۆچون ترجیحلر صفحهنیزه گئدیب، ایمضا بؤلومونده٬ یئنی ایمضا کادریندا یئنی ایمضانیزی یازیب، ذخیره ائت اۆستونده کیلیک ائدین.
ایمضا جعلیدَییشدیر
آیری ایشلدنلرین ایمضاسی یوْخسا اوْنا بنزر و آلدادان ایمضالاری ایشلتمهیین.
ایمضا بوْیاسیدَییشدیر
ایمضانیزدا
و
و
کیمی کوْدلاردان، چوخ کیچیک یوْخسا بؤیوک فوْنتلاردان و گؤز یوْران رنگلردن فایدالانمایین.
ایمضا اۇزونلوغودَییشدیر
ایمضالارینیزی اوْلدوقجا کیچیک و قیسا ساخلایین.
باغلانتیلاردَییشدیر
ایچ باغلانتیدَییشدیر
ایمضانیزدا، آیری ایشلدنلرین راحات سیزله علاقه قۇرا بیلمهلری اۆچون، دانیشیق، ایشلدن یوْخسا چالیشمالار صفحهنیزه باغلانتی اوْلمالیدیر.
ائشیکلیک باغلانتیدَییشدیر
ایمضانیزدا بیر ائشیک یئره باغلانتی وئرمک، تبلیغ میصداقی اوْلدوغو اۆچون قاداغاندیر.
قاداغان ایمضالاردَییشدیر
دوْلاشیق و اۇزون کوْدلار، توهین و رکلام، شابلون و عکس ایشلتمک ایمضادا قاداغاندیر.
میثاللاردَییشدیر
ایمضا میثاللارینا باخماق اۆچون ویکیپدیا ایشلدنلرینین ایمضا قالریسینه باخا بیلرسینیز.


text:
دارت
دارت- بیربیرینین ایچینده رنگلی حلقهلردن و اوْنلاری قطع ائدن مۆثلث دیلیملردن تشکیل اوْلان بیر هدفه کیچیک اوْخلاری (دارتلاری) الله آتیب هدفه باتماسی صورتینده اوْینانان بیر ایدمان دیر. دۆنیادا ان یایغین اوْینان شکیلینده موعین بیر ایمتیازدان باشلاناراق دالا گئدیلیر و تام اولاراق صیفر ایمتیازا ایلک چاتان شخص اوْ اَلی قازانیر. تورک دیل قورومو اینگیلیسجه کؤکلو "دارت" کلمهسینه یئرینه «اوْخلاما» سؤزونو سئچیبدیر.[۱] دارت ایلک دفعه اورتا عصرلرده اینگیلیسلی اوْخچولارین بیر تعلیمی اوْیونو اوْلاراق اوْرتایا چیخمیشدیر.


text:
۲۰۰۱ (میلادی)
میلادی ۲۰۰۱-جۆ ایل گریگوری تقویمی اساسیندا ایکی مین بیرینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
ژانویه[دَییشدیر]
فئوریه[دَییشدیر]
مارس[دَییشدیر]
آوریل[دَییشدیر]
مئی[دَییشدیر]
ژوئن[دَییشدیر]
ژولای[دَییشدیر]
آقوست[دَییشدیر]
سپتامبر[دَییشدیر]
اوْکتوبر[دَییشدیر]
نوْوامبر[دَییشدیر]
دسامبر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ اوْکتوبر - دومان نتیجهسینده میلان فورودگاهیندا ۲ طیاره توققوشموش، ۱۱۸ نفر هلاک اوْلموشدور.
- ۷ اوْکتوبر - آمریکا افغانیستاندا حربی عملیاتلارا باشلامیشدیر.
- ۶ مئی - سوریهیه گئتدیگی بیر گزی سیراسیندا بیر جامیع مسجیدی زیارت ائدن پاپ ایکینجی ژان پوْل٬ بیر جامیعه گیرن ایلک پاپ اوْلدو.
- ۵ مارس - مکّهده حجده چیخان ایزدیحامدا ۳۵ نفر اؤلدو.
- ۲۷ نوْوامبر - هابل تلسکوْپو واسطهسیله ایلک دفعه گۆنش سیستمیندن کناردا آتموْسفر آشکار ائدیلیب.
- ۲۶ فوریه - طالیبان افغانیستانین بامیان ولایتیندهکی بۇدا هئیکللرینی داغیتدی. بۇ حادیثه بؤیوک دیپلوماتیک بؤحران یاراتدی.
- ۲۵ اوْکتوبر - مایکروسافت Windows XP عملیات سیستیمی ساتیشا چیخاریلدی.
- ۲۳ مارس - ناتو٬ کوزوْووْ ساواشیندا اورانیوم مرمیسی ایشلتدیگینی اعتیراف ائتدی.
- ۲۰ ژانویه - جورج دبیلیو بوش٬ آمریکانین ۴۳-جو باشقانی سئچیلدی.
- ۱۳ نوْوامبر - قۇزئی ائتیلافی قوْشونلاری کابول و جلالآبادی طالیبان قۆووهلریندن تمیزلهمیشدیر.
- ۱۳ ژانویه - سالوادوْردا زلزله ۸۰۰-دن چوْخ اینسانین حیاتینا سوْن قوْیور.
- ۱۲ نوْوامبر - تۆرکیه٬ اؤلوم حؤکمونو قاداغان ائدن آنلاشمانی ایمضالامیشدیر.
- ۱۲ سپتامبر - یازیچی، ترجومهچی ماناف سولیمانوو وفات ائتمیشدیر.
- ۱۱ سپتامبر - آمریکادا ۱۱ سپتامبر ترور عملی: دونیا تیجارت مرکزینین اکیز قوللهلری و آمریکا مودافعه ناظیرلییینین بیناسی طیاره حملهلرینه معروض قالدی، ۲ مترو ایستگاهی یارارسیز حالا دوشدو.
- ۱۱ دسامبر - چین رسمی اوْلاراق عۆمۇمدۆنیا تیجارت تشکیلاتینا قاتیلدی.
- ۱۰ نوْوامبر - باکیدا دۆنيا آذربایجانلیلارینین بیر قۇرولتايی باشا چاتمیشدیر.
- ۱۰ ژانویه - ویکیپدیا٬ نوپدیانین بیر پارچاسی اوْلاراق حیاتا گئچدی. بئش گۆن سوْنرا آیری بیر سایت اوْلدو.


text:
بوردان بیر آتلی کئچدی
آتین اویناتدی کئچدی
آی کیمی شفق ساچدی
گون کیمی باتدی کئچدی
آذربایجان ادبیاتینین ایلدیریمی سوسدو
چوخ تاسفله بوگون مرداد آیینین ۲۸ی، ادبیاتیمیزین ایلدیریمی، عؤمرونو اجتماعی عدالت و آزادلیق عشقیله باشا ووران، دیلیمیزین، ادبیاتیمیزین و مدنیتیمیزین اینکیشافیندا یورولمازجاسینا بیر عؤمور چالیشان، آذربایجانین تانینمیش اجتماعی و ادبی شخصیتی، گؤرکملی شاعر و ژورنالیستی دوکتور حسن ریاضی (ایلدیریم) کرونا ویروسا یولوخما سببیندن حیاتلا ابدیلیک وداعلاشدی.
حسن ریاضی(ایلدیریم) ۱۳۳۷نجی ایلین بهمن آییندا اوللر ساراب، سونرالار ایسه هریس ماحالینین تابعهسینده اولان جمالآباد کندینده دونیایا گؤز آچمیش، ابتدایی و راهنمایی تحصیلاتینی اؤز کندلری و هریس شهرینده، اورتا مکتبی ایسه تبریزده باشا چاتدیرمیشدیر. استعدادی و علمی سویهسینه گووهنرک، طب اختصاصیندا «علوم پزشکی ایران» دانیشگاهیندان قبول اولموش و تحصیلینی داوام ائتدیرمیشدیر و اوزون ایللر تهرانین «دکتر شریعتی» خستهخاناسیندا اینسانلارین ساغلاملیغی اوچون الیندن گلنی اسیرگمهمیشدیر.
حسن ایلدیریمین آذربایجان ادبیاتیلا تانیشلیغی اؤز عائلهسیندن باشلامیشدیر. آتاسینین آذربایجان ملی نهضتی دؤرو روحونا و شخصیتینه هوپموش آذربایجانچیلیق، یئنی یئتمه ائولادینی ائوینده ساخلادیغی تورکو کیتابلارلا تانیش ائدیر. یئنییئتمه حسن قیش گئجهلری ائولرینه ییغیشان قوهوم- قونشویا آذربایجانین کلاسیک ناغیللاریندان اولان کوراوغلو و اصلی کرم کیمی چاپ اولموش کیتابلاری اوخویور و اؤزوده بو ناغیللارین تاثیری آلتیندا ۱۳۵۴نجی ایلدن آذربایجان ادبیاتی ایله جیددی صورتده ماراقلانیر.
ایران انقلابینین غلبهسی حسن ایلدیریمین آذربایجان ادبیاتیلا تانیشلیغینا الوئریشلی شراییط یارادیر. گنج اولماغینا رغمن، انقلابدان سونرا گئنیش اوخوجو رغبتی قازانان «یولداش» مجلهسینین فعال امکداشلاریندان اولور. اونون بو مجلهنین موختلیف نومرهلرینده یاییلان یازیلاری حسن ایلدیریمین دونیا گؤروشونه، زحمتکشلرین تاپدالانمیش حاقلارینی مودافیعه ائتمهیینه و آذربایجان ملی وارلیغینین حقیقت اولدوغونا آیدین ثوبوتدور.
حسن ایلدیریم انقلابدان سونرا تزه دیل آچمیش آذربایجان مطبوعاتینا یارانان محدودیتلر زامانی اؤز قلمداشلاری و یولداشلاریلا برابر «آرزو کاروانی» آدلی ادبی درنک یارادیر و بو درنهیین چرچیوهسینده مبارز شعریمیزین اؤندری ساییلان اوستاد حبیب ساهرین نیسگیللی اؤلومونه قدهر ادبی فعالیتینه داوام ائدیر. سونرالار «ساهر ادبی مدنی درنهیی»نین قوروجولاریندان اولور و عؤمرونون سونونا کیمی بو درنهیین اداره هیاتینده چالیشمالاریلا ادبیاتیمیزا چوخ درین و مثبت تاثیرلر بوراخیر؛ عینی حالدا تهراندا فعالیت گؤسترن «صابر ادبی انجومنی»ایله چوخ یاخیندان امکداشلیق ائدیر و هر ایکی درنهیین ایشبیرلیگینده اؤنملی مسئولیتلر داشیییر.
حسن ایلدیریمین ۷۰نجی ایللره دایر فعالیتی، آذربایجانین ادبی و مدنی شخصیتلری نامینه بیر چوخ طنطنهلی تدبیرلر و آغیرلامالارین قورولماسیندا و آذربایجان شاعرلری اثرلرینین چاپا حاضیرلانماسیندا قاباریق شکیلده اؤزونو گؤستریر. او بیر تعهدلی شاعر، ادبیاتشوناس و ژورنالیست اولاراق، آذربایجانین دیگر شاعر و یازیچیلارینین اثرلرینی یایماغی اؤز اثرلرینین یاییلماسیندان داها اوستون توتور و بو یولدا فداکارجاسینا دهیرلی ایشلر گؤرور.
حسن ایلدیریم شعرده اوستاد حبیب ساهر مکتبینین یئتیشمهسی اولسادا، ژورنالیسم فعالیتلرینده اوستاد بهزاد بهزادی مکتبینین استعدادلی و باجاریقلی یئتیشمهسی اولموشدور. او ۱۳۸۲نجی ایلدن آردیجیل نشر ائدیلن «آذری» درگیسینین باش یازاری وظیفهسینده ائلیمیزین، دیلیمیزین و مدنیتیمیزین کئشیگینده دورموش و اؤز یازیلاری ایله بؤیوک بیر ادبی ایرثین یارانماسینا سبب اولموشدور.
حسن ایلدیریم اؤز ژورنالیسم فعالیتلریله برابر، یارانان هر بیر آذربایجان درنک، درگی و ادبی محفیللرینین چوخ مسئولیتلی یاردیمجیسی اولموشدور. ۱۳۹۰نجی ایلین ۱۲ شهریوریندن «ایشیق گنجلری» طرفیندن فعالیته باشلایان «ایشیق» (آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی)نین ایلک مشورتچیلریندن اولموش و بو ادبی سایتین ۱۰ ایللیک فعالیتینده چوخ دهیرلری رایلر، مشورتلر و تکلیفلر ایرهلی سورموشدور.
حسن ایلدیریمین اوستاد بهزاد بهزادی ایله برابر نشره حاضیرلادیغی اوچ جیلدلیک «آنا دیلی» درسلیک کیتابلاری و دونیا شؤهرتلی تورک شاعری «ناظیم حیکمتین حیات و یارادیجیلیغیا دایر تدقیق» سامباللی اثری اونون ادبی فعالیتلرینین چوخ دهیرلی بهرهسیندندیر. تاسفله او، حیاتیندا باشقا اثرلرینین چاپ اولماسینا شاهید اولمادی. عؤمرونون سون آیلاریندا یاخین دوستلارینین تکلیفینی قبول ائدهرک بوتون اثرلرینین چاپا حاضیرلانماسینا اجازه وئردی. ۵ جیلدلیک «شعر مجموعهسی»، «ادبی پوبلئستیک مقالهلر توپلوسو»، «دونیا ادبیاتیندان ترجومهلر» اثری چوخ آز بیر مدتده رئداکته اولوب نشره حاضیرلاندی. بو کیتابلاردان «یاغیش یوخوسو» و «گؤزلریمدن آسیلدیم» عنوانلی ایکی شعر مجموعهسی یاخین گلهجکده تبریزین «موغام» نشریاتی طرفیندن اوخوجولارا تقدیم ائدیلهجک. چوخ تاسفله، سئویملی شاعریمیز، آذربایجانیمیزین فداکار اوغلو بو اثرلرینین یاییلماسینین هئچ بیرینه شاهید اولمایاجاق. نییه کی اونون شاعر اورهیینین سون چیرپینتیلاری اوزون ایللر باشقا خستهلره خیدمت گؤستردییی تهرانین «شریعتی» خستهخاناسیندا مرداد آیینین ۲۸ینده بیر یوللوق سوسموشدور.
حیات طرزی، یارادیجیلیق یوللاری و ادبی گؤروشلرینه فخر ائتدیگیمیز سئویملی آذربایجان شاعری، ژورنالیستی و ترجومهچیسی «حسن ایلدیریم»ین آغیر ایتگیسی بوتون آذربایجان ادبیاتینا و مدنی اجتماعیاتیمیزا اوز وئرهن سارسیدیجی و آغیر بیر ایتگیدیر. «آذربایجانیمیزین باشی ساغ اولسون!» دئیه، بو آغیر ایتگینی آذربایجان خالقینا، سئویملی شاعریمیزین حؤرمتلی عائلهسینه، دوست تانیشلارینا و ادبی-مدنی جمعیتیمیزه باش ساغلیغی وئریر، آذربایجان خالقینین فداکار اوغلو و تعهدلی ادبیاتچیسی حسن ریاضی(ایلدیریم)ین شرفلی خاطیرهسینه عشق اولسون دئییریک.
ساهر ادبی – مدنی درنهیی
صابر ادبی انجومنی
ایشیق – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
ادبیات سئونلر گروهو
ایشیق اوچ آیلیق درگی
ائلدار موسیقی گروهو
۲۸/۰۵/۱۴۰۰


text:
… اوشاق یوخولو کارتونلار…
مرجان منافزاده
گون چیخیشی و اوشاق یوخولو کارتونلار…
شورانلیق داملاجیغی کیمی
آغاجلارین اینامی کیمی
هوپموشام داغینتیلاریمین گؤیسونه…
فلقین دانلیغینا بوکولور بدنیم
شافاغین ایلانلیغینا
سوزولور داملا- داملا اوتانقیجلیغیم
یویونوروق ماویلیکلره؛
بیر من، بیر دورنا بالیغی و دنیز آتی
سولار روحوندا دئوریم دوشور
ساچلاریمی هؤرور بالیقلار…
گون چیخیشی و کارتون یوخولو اوشاقلار
«آیدین*»ین الینده بیر دولچا
«مجید*»ین الی بوشدان دولو اسید هاواسی
جیزقی چکیلمیش ساغ اوزونده
و من باخیرام
و آلینیرام باخیشیمدا بویلو نیسگیللریمه
دامغالی گونلریم دوشور یادیما
ماشین سیگنال وورور
و گئدیرم کندیمی
ایضاح:
*«آیدین» شاعرین اوغلو و «مجید» قارداشیدیر.
قیسا باخیش / کامیل قهرماناوغلو
بو شعری اوخودوقدا مودئرن شعرین نئچه واریانتلارینی خاطیرلادیم. آرتیق کئچیرم شعرین تعریفیندن و بیر باشا گلیرم شعرین اوستونه.
بو شعری، نئچه باخیمدان باخیب و آراشدیرماق لازیم و مومکون گؤرونور. دیل و محتوا باخیمدان آرتیق هر بیر شعر اؤزونه اؤنملى رول اوینایا بیلیر. ایلکینجه دیل، بیر شعرین اؤزللیگی و شاعرین آرتیق گوجونو نمایشه قویور. منجه اگر بیر شعر هر هانسی قالیبده یازیلیرسادا او قدر اؤنم دئییل. بلکه شعرین دیلی یئنیسللیک و باغیمسیزلیق وریندن اؤزونو بوشقابا قویارکن، گؤستریر مثلن بو شعرین دیلی، و شعریتی نه حدده گوجلو و یوخسا ضعیف جیلوهلندیریر. بونا رغمن چاغداش و مودئرن شعرینین بعضی دیل یاناشمالارینی سادالایاجاغیمدان سونرا شعری دیل باخیمدان آراشدیریم.
ژان فرانسوا لیوتار، معاصیر مودئرن و پست مودئرن چاغداش شعرینین ان واجیب و مکمل اؤزللیگینی محتشم روایت و یا فرا روایت چؤکوشونو ابراز ائدرک دئییر: «پست مودئرنیزمین شوبهه و یاشی و یا منطیقی تعریفلرین اؤلومو و زاوالیدیر و بو شوبهه، شوبهه سیزکی، علمین انکشافیندا ایرهلی گئدیر.» بلی اگر باشقا دیلده دئیه بیلسم اؤنجول شعری جزئیات شکلینده باش وئریر و عکس پووئست میلینده چوخ ساحهلی مجازلاری اؤزه چکیر. پائول ریکور «فئنومونولوژی نظریهسی ایله آنلاتیمی وورغولاییر» ژاک دریدا «هر شئی دیلده اتفاق دوشور» دئییر. و سوسیال پئسیخولوگیانین قوروجو و بانیسی باختین روس متفکری دئییرکی: «اوبیئکتیو، موشاهیدهلری آرتیق وورغولایا بیلیر» .
چاغداش شعرده تره فیلیک «جزئینگری»، اوبیئکتیو «عینیت گرایی» پووئست «روایت» طنز و پولیفونیا کیمی کومپونئنتلره قارشی دورما موناقیشهلرینده، آچیق شکیلده تمثیل اولونور.
آوانقارد شعرینده لاپ ایندیکی حالدا و دورومدا تیکینتی سیندیرماغی و سپهلنمه فورمادا دئمگی، پلورالیزما، نئچه معنالی اولماقلیغی، «سئمانتیک» و نئچه اولچولولویو، نورما قاچیشی، تانیشلیقدان قاچماغی، پوزیخوسلولوق، و پوزقونلوغو دستکلهلیر. یعنی بو سادیلادیغیم قونولار قاباقجیل شعرینین اؤزللییی و گورکملیلیگی حسابا گلیر.
بو پوئتیک شرطلره اساسلاناراق خانیم مرجان منافزاده گؤزل شاعر اولاراق شعرین دیلینی یاخشی باشا دوشور و جانلی کومپوزیسیالارین ،ترکیبلرین، یارادیلماسینی بیلیر. و چالیشیر اثرینده ائوریمه «تکامل» چاتارکنده دئوریمه اوغراتسین شعرینی.
آنجاق بعضن بو شعردن آسیلی اولمایاراق، بو عزیز شاعرین دیگر اثرلرینده شعر اوبرازینین لازیم اولدوغو کیمی و بلکه ده لازیم اولدوغو قدر یارادا بیلمهدیگینی گؤروروک (البتده بو شعرده یوخ، دیگر شعرلرینده).
بیر داها هانسی بیر شاعرین و یا هر هانسی بیر شعر دؤرونون ان خاراکتئریک اوسلوب ائلئمئنتی سادیلانیر. دیلین فورمال ائلئمئنتیلری سؤزلر و بیرلشمهلردیر و شاعرین یارادیجیلیغی اونلارین شورلو و عصانسال سئچیمیندهدیر. فونتیک و سینتاکتیک تنظیملهمهلرله، تنظیملهنن سئچیم ان گؤزل نقش اویناییر. آنجاق اولایلارین و حادیثهلرین دیلده باش وئرمهسی شاعرین دوشونجهسینین، تخیولونون معنوی تکامولونون چئوریلمهسیندهدیر. و شاعرین دونیایا و اینسانا خوصوصی بیر موناسیبتی اولمادیغی موددتجه، معین بیر دیلی اولا بیلمز. و اگر دوشونجه دییشیلمهدن و یالنیز دیل سویهسینده دییشیکلیک اولماسا، گورکملی و قاباقجیل شعره چاتا بیلمهیهجهیین دوشونمک، چوخدا سهودیر. بو وضعییتده سونوج آنارخیزمیدن باشقا بیر شئی اولمایاجاقدیر.
محتوا باخیمدان
بو شعرده سئوگیلی شاعر مرجان خانیم مضمونونا گؤره یاشادیغی سوسیال آغری ایله قارشیلاشیر. بوندان آرتیق بو شعرده اؤز توپلومسالینین پرابلئمی و سورونو اعلا درجه ده ایضاح ائدیلمیشدیر. حیاتا کئچیریلمهمیش و آرزولارینا چاتمایان شاعر، صوبح واختی خیابانا چیخاندا بیر اوشاغی اوست، باشی تؤر-تؤکونتو و جیریق گئیمده یوخسوللوق دردیندن سحرین شدتلی و جان یاندیریجی سویوغوندا کارتوندا یاتمیش گؤرور. آیدینین الینده بیر دولچا و مجیدین الینی بوشدان دولو اسید هاواسی ایله باخیشیندان کئچیریر .
گون چیخیشی و کارتون یوخولو اوشاقلار
«آیدین*»ین الینده بیر دولچا
«مجید*»ین الی بوشدان دولو اسید هاواسی
جیزقی چکیلمیش ساغ اوزونده
و من باخیرام
منجه بیر حرفهای شعر هر یؤنهتیدن یاراشیق تاپیرسادا اینجهلیک و فونتیکالیق شعرین آغیرلاشماسینا یاردیم ائدیر.
بئله بیر دوشونجهلر شعرین عومرونون اوزانماسیندا وارسیللاشدیریر. اگر شاعر چئوریلیشه یول تاپماسا اثرلرینده تیکرارا اوغراناراق نقدر یازسادا اؤز باشینا فیرلاناجاقدیر. بئلهلیکله تقلید شاعری داها سومسوک ائدرک باشقالارینین اثرلرینه داهادا سایریلیقلاندیریر.
بلی بو اثر جانلی و روحلو و قالارغی اولاراق مینلرجه ایشچی اوشاغین شههر خیاوانلاریندا زورلا استثمارا معروض قالاراق حتا تجاوزهده اوغرانیلماسیندان سؤز آچیر. منجه گلین باجیم مرجان منافزاده خانیم اؤز ماحالینین و میللتینین باشدان آیاغا آغریسی دیر. اووووففف…
و شاعر حیددتلی گؤزایله باخیر و هوشونو جانیندان گئدرکن، اؤز یازیق و بدبخت گونلرینی خاطیرلاییر و سوندا ماشینلارین سس، کویونده اؤزونو ایتیریر. بئلهلیکه شعر سونا چاتیر.
بو آراشدیرما عینی حالداکی آغلاتدی منی، آمما بو گؤز داملالاری کدرینده بیر سئوینج دامجیلاریدیر، کی داها اؤز تورک چاغداش ادبیاتیمیزا فرحلهنیرم کی خانیم مرجان مناف زاده سایاق ائل دردینی کلمهلرله یاراشیق وئرن شاعرلریمیز واردی.
عشق اولسون و ساغوللار گرهییم اولاراق بؤیوک تانریدان مرجان خانیما زنگین باشاریلار دیلهییم وار. اولسون کی یئپیئنی یارادیجیغی ایله تورک ادبییاتیمیزا خیدمت گؤستره بیلسین.
سایغیلارلا: آذر آیی ۱۳۹۹