text:
گنجه لی نظامی، تکجه آذربایجان ادبیاتی یوخ، بلکه بوتون شرق ادبیاتینین اؤنملی، بؤیوک و اؤلمز سیمالارینداندیر. اونون درین دوشونجه سی، بوتون دونیا انسانلارینا بسلهدیگی محبت، قادینلارا اولان سایغی و حؤرمتی، هابئله انسانسئوه رلیک و ایدهآل بیر جامعه نین اؤزه للیکلرینی یارادیب – گؤسترمه یی، بشرین سعادتی اوچون چالیشدیغینا گؤره، ابدی بیر سیما کیمی قالارقیدیر. بئله بیر گؤرکملی انسانی هامی اؤزوندن بیلمهیه حقلیدیر. فارسلار نظامینی اؤزلرینه باغلاسالار، قیناماق اولماز؛ آذربایجان بو بؤیوک شاعری باغرینا باسیب اونا فخر ائتسه ده حقلیدیر. نظامی تکجه بیر خلق و بیر ملت اوچون یوخ، بلکه بوتون بشریت اوچون یول گؤسترمیش و بوتون انسانلارین سعادتی اوچون چالیشمیشدیر. بئله لیکله نظامی نه سنیندیر، نه منیم. او، بوتون یئر کورهسینده یاشایان انسانلارین بؤیوک شاعری، عالمی، حکیمی و دیلچیسیدیر. هامی اونو اؤزونه باغلایا بیلر. نظامی گنجوی اثرلری ۸۰۰ ایل عرضینده دُنیانین جانلی دیللرینه چئوریلمیش و مختلف عالملر طرفیندن آراشدیریلمیشدیر. نظامی ۸۰۰ ایل عرضینده یوزلرجه شاعرلره مراد اولموش و اونون یولونو گئدنلر ده یوزلرجه دیوان یاراتمیشلار.
یوسف اوغلو الیاس نظامی ۵۴۰ هجری ده آذربایجاندا دُنیایا گؤز آچیب، آذربایجاندادا یاشاییب و آذربایجاندان دا ائشیگه چیخمامیشدیر. نظامی باشی اوجالیقلا عمر سوروب، سلطانلار اونون کؤلگه سینده بوگونه قدر دیری قالیبلار. نظامی نهایتده ۶۱۲ ایلینده دُنیاسینی ده ییشیر و اؤزوندن ۵ اثری – خمسه آدلاناراق فارسیجا یادگار قویموشدور، بو اثرلر تاریخ ترتیبی ایله عبارتدیرلر: مخزن الاسرار، خسرو شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر، اسکندرنامه کی اسکندرنامه اؤزو ایکی باخیشلا یازیلمیشدیر: بیری شرفنامه و سونرا اقبالنامه؛ عینی حالدا نظامی نین غزللر و قصیده لر دیوانی ده واردیر. بورادا ایکی دیلدن یارارلانمیشدیر: هم تورکجه شعرلری وار و هم فارسیجا. نظامی اؤز تورکجه اثرلرینه ده دفعهلرله اشاره ائدیر و تاسوفله سارای طرفیندن بیه نیلمه دیگینی بیله رک دئییر:
ترکی ام را در این حبش نخورند لاجرم دوغبای خوش نخورند
بئله لیکله نظامینین دئدیگینه گؤره، شاعرین خوش دوغباسی شاعرین آنادیلینده دیر کی سارایلار بگنمیرلر و لاجرم اوندان محروم قالیرلار، چونکی آخستان بیگ کیمی پادشاهلار شاعردن فارسجا و عربجه شعر ایسته ییرلر و شاعر آنادیلینده یازماغی ترجیح ائدیر. سعید نفیسی “دیوان قصاید و غزلیات نظامی گنجوی” کتابیندا، هم بو قونویا اشاره ائدیر و هم مصرده خدیویه کتابخاناسیندا نظامین ین تورکجه دیوانینین الیازماسینا اشاره ائدهرک اونو قبول ائدیر.
آذربایجانین تاريخي، اجتماعي و فرهنگي دورومو نظامی نین زمانیندا
نظامی نین حیاتی زمانیندا سلجوقلار یاشاییر. سلجوقلار بیر فدرالیستی سیستم ایله حکومت ائدیردیلر و آذربایجاندا سلجوقیلره باغلی اولان شیروانشاهلار و ائلده گزلر حکومت سورور. آذربایجان بیر انتباه دورانی کئچیریر. یعنی اقتصاد رونقده دیر، امنیت برقراردیر، تولید گلیشمه ده دیر، خلق یاخشی بیر یاشاییش کئچیریر و اؤلکه لر آراسی دوستلوق حکومت سورور. اؤلکه آبادلاشیر، عالملره حؤرمتله یاناشیلیر و علم دُنیاسی گونو – گوندن گئنیشلهنیر و یوزلرجه کتاب یازیلیر. سلجوق دؤروانی ایرانین ان عظمتلی و پارلاق دورانینی کئچیریر. سلجوق سارایی شاعرلرین، هنرمندلرین و عالملرین توپلانما یئری ساییلیر. آذربایجانین خلقی تورک دیلینده قونوشور، یوزلرجه اوزانلاریمیز، شاعرلریمیز اؤز آنادیللرینده – تورکجه یازیب – یارادیرلار. تورک دیلی، جانلی اولاراق اثرلرین یارانما دیلی ساییلیردی و فارس دیلی تازا – تازا آذربایجاندا اؤزونه یئر آچماغا باشلاییر. نظامی گنجوی لیلی و مجنون اثرینده فارس دیلینی حُرمتله بیر تازا گلین کیمی بیلیر و تازالیقدا آذربایجانا گلین گلمیشدیر.
سعید نفیسی ده بو بارهده یازیر: “این نکته مسلم است که زبان شعر فارسی زبان طبیعی و رایج مغرب ایران مخصوصا آذربایجان نبوده و زبان مشرق بوده است که از راه ادبیات وارد این سرزمین شده است. شعر دری در آذربایجان از قرن پنجم و از زمان اسدی و قطران آغاز شده و در قرن ششم ابوالعلا گنجوی، خاقانی، نظامی، فلکی، قوامی و بیلقانی به اوج خود رسیده است. ناچار شاعران آذربایجان زبان دری را از مادر خود نمی آموخته و از آموزگار درمی یافته اند.” (سعید نفیسی، ص ۱۳۵ – ۱۳۶).
بو زامان تورک دیلینده بؤیوک شاعرلریمیز وار. البتده یوزایل بوندان اؤنجه آذربایجاندا “شیخ حسام الدین اینانج” سلجوق سارایی نین بؤیوک شاعری و اوزانیدیر و “ملک نامه” کتابینین راویسیدیر. ایندی ۶جی یوزایلده، نظامینین یاشادیغی دؤوران اوچ بؤیوک تورک شاعریندن آد چکیرم: بیری شیخ عزالدین حسن اوغلودور. اونون تورکجه دیوانی و غزللری مصره قدر یاییلمیشدیر. حسن اوغلونون بوگون ۴۰ غزلی (تورکجه) الدهدیر. نظامی دن اؤنجه دُنیایا گلیب آنجاق نظامی ایله چاغداش ساییلیر. ایکینجی شاعریمیز خواجه علی خوارزمیدیر کی “قصه یوسف” اثرینی تورکجه اثرینی نظامی نین اسکندرنامه سی یازیلان ایلده بیتیریر. اوچونجو تورک شاعریمیز خواجه احمد فقیه تبریزیدیر. بو بؤیوک عالم ده نظامیدن یاش جهتیندن بؤیوک اولاراق نظامینی درک ائتمیشدیر. اونون ۵ اثری الدهدیر و تامام یارادیجیلیغی تورکجه دیر. اونون بوگون قبری تبریزده سردری نین ۲ کیلومترلیگینده اسبوس کندینده دیر. اونون رحلت تاریخی نظامی ایله اوست – اوسته دوشور. قبر داشی اوستونده اونون اؤلومو ۶۱۸ ایلی یازیلمیشدیر.
نظامی نین اثرلری باشدان باشا تورک بیر شاعرین یارادیجیلیغی ساییلیر. نظامی، اثرلرینین هامیسیندا تورک اولدوغونا، تُرکانه گئدیشلره اشاره لر ائدیر و اؤزونون تورک اولدوغونو دفعه لرله دیله گتیریر. او، تورک کلمه سینی و تورک اولماغینی مقدس سایاراق، حتی پیغمبرین معراجا گئتمهیینی ده ترکتازی آدلاندیریر و پیغمبری بئله مدح ائدیر:
زهی تُرکی که میر هفت خیل است
شاعر، سلجوق شاهی اولان سلطان سنجره یازدیغی شعرده، عدالت، صداقت و گؤزه للیگی تورکلرین خصلتی بیله رک یازیر:
دولت ترکان که بلندی گرفت مملکت از داد پسندی گرفت
چونکه که تو بیدادگری پروری ترک نهای، هندوی غارتگری
حكیم نظامی گنجوی ایران ادبیاتینـین ان گؤركملی شاعـرلریندن بیری، فارس ادبیاتینـین اساسلاریندان اولاراق، آذربایجان تورک ادبیاتینـین دا بـانیلرینـدن سایـیلیر. حكیم نظامی “خمسه ” آدلی اثرلری ایله دنیادا شهرت قازانمیش و یوز ایللـر بویو شاعـرلرین الهـام قاینـاغی اولاراق، چـوخلاری نظـامینـی یانسـیلاماغا چالیشمیشلار و هر زمان نظامی ادیبلرین و شاعـرلرین دقَت مركزینـده اولـوب، بو گون ده تازا تاپینتیلار اساسـیندا بوتـون دنیـا دقتـینـی اؤزونـه چكمیشـدیر. نظامینین توركجه دیوانی نـین الیازما نسخه سی اله گلدیكده بو گون بـو الیازمـانین یایـیلماسی، دیوانین تدقیقی ـ تنقیدی متنین چاپ اولماسی آذربایجـان تورک ادبیاتیندا بیر دؤنوش نقطهسینه چئوریلیر.
۲۰جی یوز ایلین اوّللریندن، نظامینین توركجه دیوانینـین وارلیغـی ادعـا اولونوردو. آمما الده بیر سند یوخایدی، الیمیزده اولان فاكتلار یـالنیز شاعــرین فارسجا اثرلرینده سپیلن بیتلر ایدی كی، اونـون توركجـه یازیـب ـ یاراتماسـینا اشاره لر اولونوردو. روس مستشرقلری، “بِرتِلس” كیمی آذربایجان فولكلورونـون و فرهنگی نین، هابئله خلق دیلینین ائتگیلرینـی نظـامی اثرلرینـده گؤسـترمه یـه چالیشیردیلار. بو آرادا پروفسور حمید آراسلینین نظـامی دیوانینـدا آراشـدیردیغی آتالار سؤزلری و اونلارین آذربایجان تورک كولتوروندن آلیـب فـارس ادبیاتینـا اتحاف ائتدییینی اورتایا چیخاریر و آیری ادیبلر اوچون فاكتلار الده ائـدیر. یئنـی آچـیلان بحـثلـرده بـو ملمعلـرین و دئییملـرین نظـامیدن اؤنجـه هـئچ فـارس شاعـرینین دیلینده اولمـادیغی و سـونراكی شاعــرلرین نظـامیدن آلـدیقلاری نظریه لر طرح اولونور. آراسلی نین بو آراشدیرمالاری بوتون یازیچیلاردا نظامی نین توركجه دیوانی اولدوغو بیر گوجلو اینام یاراتـدی و اونـدان سـونراكی ادیـبلـر و آراشدیریجیلار بو آراشدیرمالاری داوام وئره رک، نظامی نین توركجه دیـوانی نـین دالیجا گزمهیه باشلادیلار. بو آراشدیرمالار آراسـیندا نظـامی نـین خمسـه سـینده یـازیلان كیچیـك حــكایه لـره یـول آچیلـدی. بـونلارین خلـق آراسـیندا اولان حـكایه لره اوخشارلیغی یئنی بیر مرحله یه دؤندو، سونرا دده قورقود بـویلاری ایلـه خمسه ده گلن حكایهلرین بنـزرلییی آراشـدیرما موضـوعلارینـا چئوریلـدی و بـو داستانلارین دده قورقود كـتابیندان آلیندیغی فـكرلر ایرَلی سورولدو و تدقیقلر بـو اینامی گوجلندیردی و دده قورقود كـتابی نظامی نـین الهـام قایناقلارینـدان بیـری اولدوغو فـكر اورتایا چیخدی. بورادا ایكی ایره لیلمه بیرگه قاباغا سـورولدو: بیـری نظامیدن اؤنجه دده قورقود داستانلارینین یازیلیش مسئلهسی و نظامی چاغینـدا بو داستانلارین خلق ایچینده یایغین صورت تاپماسی؛ ایكینجی: نظامی بیر تورکدیللی شاعـر اولاراق فارسلارین استفاده ائـدهجهیینـی نظـره آلیبـان بـو داستانلاری اؤز خلقیندن آلیب فارسلارا اتحاف ائتمه سیدیر.
ایراندا كئچن جریان بوتون احتیاط ایله بو موضوعا توخونوردو. صمد بهرنگـی بو مسئلهنی دقیق دوشونه رک قـیسا و داغینیق مقاله لرینده اونـا اشـارهلر ائتـدی، دكتــر صــدیق، بــرتلسین كتابینی فارسـجایا چئویردیكــده بئلــه موضــوعا توخونموشدور. نظامینین باشقا بیر قایناق دا الینده واریمیش. بو قایناغی بیز بولغار مورّخی اولان قاضی بردجین کتابیندان آلیریق.
آذربایجان ادبیاتیندا اسکی زمانلاردان تورکجه اثرلر اوزه چیخیر و زمان گئتدیکجه قدیم اثرلر بللی اولور. تورکلر اسلام ظهور ائده ن گوندن کؤنوللو اولاراق مسلمان اولموشلار و اسلام ساواشلاریندا قورخماز عسکرلر کیمی ایگیدلیکلر گؤسترمیش و تئز بیر زماندا اسلام بایراغینی چیگینلرینه آلیب و امیرلر کیمی ده سئچیلمیشلر. اما یازما عرصهسینه گلنده هله اوچونجو یوزایله قدر اؤز ملی الفبالاریندا – گؤگ تورک و اویغور الفباسی ایله یازیب – پوزموشلار. کئچن یوزایلینه قدر تورک یازیلاری و کتابلاری گؤگ تورک و اویغور الفباسیندا اولدوغو بللی ایدی، و ایلک حجملی اثر عرب الفباسیلا قوتادغو بیلیک تانینیردی کی ۴۶۱ ایلینده یازیلمیشدیر. اما بو زمان باشقا بیر اثر ده تاپیلدی کی ۲۰۰ ایل بوندان اوّللره گئدیب چاتیردی. بو اثر “شان قیزی داستانی”دیر کی هجری ۳جو یوزایله عایید دیر و اونون شاعری میکائیل باشتودور.
شان قیزی داستانی آدلانان کتاب، ۲۶۰ هجری ایلینده آذربایجاندا یازیلان ائپیک – حماسی بیر اثردیر کی میکائیل باشتو یازمیشدیر. میکائیل باشتو ۲۱۳ هجری ده باشتو شهرینده آنادان اولموش و اثرینی ۲۴۳ ایلینده یازماغا باشلایاراق ۲۶۰ هجری ایلینده بیتیرمیش و بولغار حکمرانی اولان “بات اوقور” اوچون تقدیم ائتمیشدیر.
۷جی عصرین تانینمیش بولغار مورّخی – قاضی بردج اؤز کتابی “بولغار تاریخی”نده بو اثری ده یرلندیریب و اونو آذربایجان ادبیاتیندان ساییر و دلیلی آذربایجاندا اولان بولغارلار یازمیش اولدوغونو خاطرلاییر و دیلینی آذربایجان تورکجه سی آدلاندیریر. قاضی بردجین تاریخ حقینده یازدیغی کتابدان اؤیرهنیریک کی میکائیل باشتونون بؤیوک بابالاری هندوستاندا یاشایاراق اسلام دینینی قبول ائتمیش و سونرا خوارزمه کؤچموشلر. سونرا آذربایجانا گلمیش و آذربایجاندا مسکونلاشمیشلار. میکائیل باشتو – اوکراینادا باشتو شهرینده آنادان اولموش، آنجاق بؤیوک کؤچ زامانی اوکراینادان آذربایجانا گلمیشلر. آما خزرلر باسقیسی باشلایاراق ولگا چایینین اطرافینا کؤچمه یه مجبور قالیرلار و اورادا “جیلکی بولغار” آدلی مسلمان دولتینی قورورلار.
میکائیل باشتو ۳۱۸جی ایلده تجارت سفرینه چیخاراق یولدا چولمان چاییندا بوغولور و اونون جسدینی باتیرا آپاریب بیر مچیدده قویلاییرلار. بونو دا آرتیرماق لازیمدیر میکائیلین اوغلو عبدالله ابن باشتو دا بؤیوک و آدلیم شاعر اولموش و اونون “کسیک باش کتابی” دونیادا تانینمیش بیر اثردیر. عبدالله ابن باشتو بو اثری ۳۰۹ هجری ایلینده یازمیشدیر و بوگون الدهدیر.
داها بیر سؤزو دئمک لازمدیر کی بوگون شان قیزی داستانی دُنیانین جانلی دیللرینه ترجمه اولموش. بو اثر – شان قیزی داستانی – روسجایا چئوریلمیش و سئویندیریجی حال بودور کی ۱۹۳۰ ایللرینده سووئت اؤلکه سینده عرب الیفباسی ایله یازیلان کتابلار نابود ائدیله رک، بو اثر روسجا ترجمه سیله برابر جان قورتاریب و بوگون موجوددور. بو آرادا روس عالیمی و دیلماجی M. K. Nigmatool جنابلاری نین چالیشما و ادبی ایشینه بورجلویوق.
البتده تاریخ بویو چوخلو اثرلر واردیر کی شان قیزی داستانیندان سؤزلر یازمیشلار او جمله دن کاشغرلی محمودون دیوان لغات التورک کتابیندا بیر سیرا شعرلر گتیرمیشدیر کی عئینا شان قیزی داستانیندا واردیر و بو امر اثری داها آرتیق اعتبارلاندیریر و بللی اولور کی الیمیزده اولان اثر معتبر ساییلمالیدیر.
بیز نظامی نین توركجه دیوانینین اولدوغونو، ایلك اؤنجه فارسجا دیوانینـدان دوشونوروک. نظامی بیر تورک دیللی عائیله ده دنیایا گلیب بوی آتـیب، یاشاییب و شاعـر اولموشدور. ادیبلر ده بونو انكار ائـده بیلمـه ییـبلـر. نظـامی فخـر ائده رک اؤزونو تورک بیلیر.
نظامی نین اكدش اولدوغونا، آتاسینـین تـورک اولـدوغو یئتـر، نظـامینـین قادینی و حیات یولداشی دا تورکدور. آفاق، شاعـرین حیـات یولداشـی دربند حاكمی طرفیندن بیر كنیز كیمی اونا گؤندریلمیشدیر، آنجـاق نظـامی آفاقـا كنیز گؤزو ایله باخمامیش، بلكه اوره یین اونا تاپشیرمیش، نه یـازیق كـی تئـز ده الدن وئرمیشدیر. آفاق شان قیزی داستانینین راویلریندن بیری ایمیش. بو معلوماتی بولغار تاریخی – قاضی بردجین اثریندن اوخویوروق. قاضی بردج بو زمان محمد – نظامینین اوغلو ایله ایلگیسی اولموش و اؤزو یازدیغینا گؤره، محمد شان قیزی داستانی کتابینی آپاریب قاضی بردجه وئرمیشدیر. قاضی بردج یازیر کی نظامی چوخ احتمال کی همین کتابدان یارالاناراق هفت پیکر و اسکندرنامه رومانلارینی یازمیشدیر.
نظامی اؤز سئوگیلی سی نین اؤلمه سیله اوغلونو تانریا تاپشیریر و اونو ترکزاده آدلاندیریر.
نظامینین فارسجا یازیلان خمسهسـینده “تـورک ” سـؤزو و اونـدان یارانـان یوزلرجه تركیبلر و دئییملر ایشلنمیش، تـورک، توركـی، تُركانـه، تُركـان، تُركتـاز، تورکوَش و باشقا فورمالاردا ایشه آپاریلمیش و هامیسیندا شاعــرین هـدفی تـورکدن متانت، شجاعت، گؤزه للیك، یاخشیلیق، قورخمازلیق، اوركلی لیـك و. . . اولموشـدور. شاعـر حتّا مدح ائتدییی شاهلاری تورک اولدوقلارینا گؤره اؤیور و پیسـلیكلـری اونلاردان اوزاق بیلیر.
نظـامی نـین بوتون قهرمانلاری تُركانه گئدیشلری ایلـه تعریفلـه نیـر، حتّی فرهـاد، اسـكندر، شیرین، لیلی و باشقالاری فارس، عرب، مقدونیهلی اولورسالار دا یاخشـی اولـدوقلاری زمـان شاعـر اونلاردان تورک عنوانی ایله آد آپاریر. دکتر برات زنجانی نظامینین فارسیجا اثرلرینی آراشدیراراق یازیر:
“نظامي قلمش را در زبان فارسي با سليقه و روحيهي ترك و تركانه بكار گرفت. نظاميشناسان برجستهي ايران نيز تفاوت اساسي زبان خاقاني و نظامي را از زبان شاعران فارسي زبان انكار نميكنند” (برات زنجانی، ۱۳۹۱، مقدمه) . و تورک دیوانینی دا نظامینین اصیل یارادیجیلیغی بیلیر. اما، تاسف یئری واردیر کی بیر سیرا ادیبلر آشاغیداکی نئچه بیتی الده توتوب، نظامینین تورک دیلینه قارشی اولدوغونو (؟!) ادعّا ائدیرلر:
تركی صفتی وفای مـا نیسـت تركانه سخن سزای ما نیسـت.
اما بو بیتلر نظامی نین دیلیندن یوخ، بلکه آخستان بیگین دیلیندن تعریفلهنیر و شاعیر اونا قارشی چیخیر. بو بیت، لیلی و مجنون اثرینین “سبب نظم کتاب” باشلیغی ایله قلمه آلمیشدیر. آیدینجا گؤرونور كی حكیم نظامی بیر گون اوتورموش و بیر دهیرلی اثر یازماغا همّت قورموشدور کی شاه قاصدی گلیب و نظامیدان لیلی و مجنون اثرینی فارسیجا یا عربجه یازماغینی دیله ییر. یئنه آیدینجاسینا گؤرونور کی اوستده گتیردیگیمیز بیت، نظامی دیلیندن یوخ، بلكه آخستان دیلینـدن دئییلمیشدیر. شاه شاعـردن ایسته میشدیر بو اثری فارسجا و عربجـه سؤیله سین و توركجه اولماسین. نظامی بو اثـری توركجـه یاراتماغـا جان آتـیرمیش آمما شاه بو ایشین قارشی سینی آلیر. اودور كی ناراحت اولور:
چون حلقه شاه یافت گوشـم از دل به دماغ رفـت هوشـم.
بونو دا آرتیرماق ایستهییرم کی “ترکی صقتی”، نظامین ین ترکانه یازماغی قارشیندا معنا تاپیر؛ یوخسا پیس بیر آنلامدا دئییلدیر؛ یئنه تأسوفلرله فارس ادیبلری بونو الده گؤتوروب تورکلری پیسله مک اوچون ایشه آپاریرلار. سلجوقلار تورک اولدوغو حالدا، نئچه – نئچه نه دنلره گؤره تورک دیلی و ادبیاتینین گلیشمه سینه یاردیمچی اولمادیلار. آنجاق بو، او دئمک دئییلدیر کی تورکلره قارشی اولدولار؛ بلکه قاراخانلیلار سارایی ایله رقابت ائده رک، فارس دیلی و ادبیاتینی داها آرتیق حمایت ائتدیلر. بورا دا ترکی صفتی عبارتیندن منظور تورکجه یازماقدیر و نظامی تورکانه یازماغی اؤز شیوه سی بیلیر. آنجاق آخستان بیگین سؤزوندن ناراحت اولوب فارسیجا یازیر. ائله بودور کی نظامی هفت پیكر یا “یئددی گؤزل” اثرینده توركلری تعریف ائدهرک “تركانه اله قلم آلماق” دان اؤزونه اؤیونور و “در ستایش سخن” عنوانی آلتـیندا بئله یازیر:
تركی ام را در این حَـبَش نخرنـد لاجرم دوغبـای خـوش نخورنـد
نظامینین تورکجه دیوانی
قاهرهده گنجهلی نظامینین آدینا تانینان تورکجه دیوان الیازماسی الدهدیر. بو الیازمادا قارامانلی نظامینین دا شعرلری گلمیش و گنجهلی نظامینین شعرلریله قاریمیشدیر. بونا گؤره بیر سیرالار چالیشیرلار بو اثری بوتونلوکله گنجهلی نظامینین الیندن آلیب قارامانلی یا منسوب ائتسینلر. گنجهلی نظامی ایله قارامانلی نظامی آراسیندا ۲۴۰ ایل فاصله واردیر. گنجهلی سلجوقلار زمانی آذربایجاندا یاشامیش و تاریخی اولایلار اونون شعرینی باشقالاریندان فرقلندیره بیلر. بیر حالداکی گنجهلی نظامی قوجالیغینا قدَر سارایین حؤرمتینی قازانمیش، آذربایجان و فارس ادبیاتی ایله یاخیندان یاشامیشدیر. قارامانلی نظامی ۲۴۰ ایل سونرا یاشاییب، گرمیان سارایی ایله باغلی اولموش و ۲۹ یاشیندا دُنیاسینی دهییشمیشدیر. قارامانلی فارس ادبیاتینا علاقه بسلهیهرک بیر زمان ایرانا گلمیش، بورادا طب اوخوموش و آنادولویا دؤنموشدور. تاریخی اولایلار و جغرافیا اؤز تاثیرینی بو ایکی شاعیرین اثرلرینده قویموشدور. یاشادیقلار محیطین فرهنگی ده ائتکیسیز اولمایاجاقدیر. بیر چوخلو نهدنلرله اثبات ائدیلیر کی نظامینین دیل خصوصیتلری اونون تورکجه شعرلرینده ده گؤز اؤنونده جانلانیر. دیلدن علاوه تاریخی سیمالار و گنجهلی نظامینین مدح ائتدیگی شخصیتلر داها آرتیق ایناندیریک کی بو دیوان تکجه گنجهلی نظامینین اولا بیلر. البته بو بارهده اونون تورکجه دیوانی مقدمهسینده دانیشاحاغیق. تاریخی اولای لارین تصویرینی، شاهلارین مدحی و اونلارا اشارهلر بونو اثبات ائدیر.
بیز بورادا یئددی گؤزل یا همان هفت پیکرین تورکجه چئوریسینی سیزه تقدیم ائدیریک. بو اثر شاعرین دؤردونجو اثریدیر و اؤزونو تثبیت ائتدیگی اساسدا ۵۹۳جو ایلین اوروجلوق آیینین ۱۴نده بیتیرمیشدیر. آما ترجمه سی حقینده دئمک لازمدیر کی یوزایللر بویو چوخلو شاعرلر بو اثری تورکجه میزه چئویرمیشلر و یا اونا بنزتمه لر یازمیشلار. نظامی بو اثرینده عشق و سئوگیدن ان گؤزل صحنه لر یارادیر و سئوگینین ائتکیسیندن سؤزلر آچیر. عینی حالدا نظامی نین اوتوپیاسیندا بؤیوک نقش اویناییر. نظامي آذربایجانین بؤیوک انسان سئور شاعری و دوشونریدیر کی دُنیا انسانیت دوشونجه سینین آچیقلاماسیندا بؤیوک رول اوینامیش، زنگین اثرلریله دُنیادا قالارقی بیر شخصیته چئوریلمیشدیر. او بشری و انسانی فکرلر یایماقلا بوگون ده بیزیمله چاغداش ساییلیر. اجتماعی اصلاحاتا اورهک باغلایان شاعر، نهایتده بؤیوک ده ییشیکلری لازیم بیلیر و اوتوپیاسیندا انسانلار آراسیندا دوزگون، سالم و تمیز بیر ایلگیلرین قورولماسینی ایسته ییر.
نظامی یئددی گؤزل اثرینده آذربایجان عاشیقلارینین عنعنه لرینه اشارهلر ائدیر و هر بیر روایتده بیر عاشیق شیوهسینده یارارلانیر. هر بیر راوی داستانینی سؤیله مه یه باشلایاندا عاشیقلار کیمی ساز اله آلیب و سؤزونو شعرله سؤیله مه سی، عاشیقلاریمیزین دبلرینی خاطرلادیر. مثلا بیر یئرده بئله سؤیله ییر:
ایلکین نفس دردی، او دلبر گؤزل
سونرا پرده آچدی، آتدی چنگه ال
دئدی کی: عاشیقلار دئییر بیر کره
یار گلمیش باش چکه اینجه دلبره . . .
هفت پیکر یا همین یئددی گؤزل اثری، مختلف تورک شاعرلری طرفیندن تکرار قلمه آلینمیش و یا تورکجه یه چئوریلمیشدیر او جملهدن: “امیرعلیشیر نوایی” “سبعه سیاره” عنوانیله بو داستانی سؤیله میش و اساس دقتینی نظامییه عطف ائتمیشدیر؛ “لامعی” همان آدی حفظ ائده رک هفت پیکر اثرینی تورکجه یازمیش، “عطایی” همین مثنوینی “هفت خوان” آدیلا تورکجه یه چئویرمیش؛ “عالی”، “هفت مجلس” عنوانی آلتیندا بو اثری تورکجه یازمیش و . . . تمام بو شاعرلر نظامییه اقتدا ائدیب و اونون اثرینی ترجمه ائتمیشلر و یا اؤز اثرینی نظامینین اثرینه بنزَتمه کیمی قلمه آلمیشلار.
نظامی دفعهلرله آناوطنینه، اؤز خالقینا دؤنور و وطنینی گؤزل تصویرلرله تعریفلهنیر. بؤیوک جهانگیر مقدونیالی اسکندر آذربایجانا گلدیکده نوشابه – آذربایجان شاهی – قارشیندا دیزه چؤکور. اونون اثرلرینده، لیلی عرب اولورسا دا تورکانه گئدیشی وار، بهرام گور آذربایجانا پناه گتیرمیش و عقللی رفتار ائتمهیه مجبور قالیر. عیاشلیقدان ال چکیر، دوزگون دولانما مجبوریتینده قالیر. شاعرین وطنی گؤیجه گؤل بیر اسرارآمیز یئردیر.
آذربایجان و تورک ادبیاتیندا، مدینه ی فاضله (اوتوپیا) حقینده دوشونجه لر و یارانان عالملرین ساییسی چوخدور. بو ساحهده نظامی نین تؤکدویو طرح دُنیا سویه سینده گؤرکملی بیر نظریه دیر؛ آنجاق نظامی اؤز دوشونجهلرینی باشقا تورک عالملری او جمله دن ابونصر فارابی (۲۵۷ – ۳۳۸)، یوسف بالاساغونلو – خاص حاجب و باشقالاریندان آلاراق، چوخ گؤزل بیر اوتوپیانین طرحینی تؤکموشدور. اسلام دنیاسیندا ایلک حکیم و دوشونور فارابیدیر کی بیر مدینه فاضلهنین اؤزه للیکلرینی آراشدیریر و بیر درین دوشونجه لی عالم کیمی اسلاما آرخالاناراق بئله بیر جامعه نی آچیقلاییر. اونون مدینه فاضله سینده عدالت اساسلی بیر یئر آلیر. فارابینین مدینه فاضلهسینده، بیر مدینه جاهلهدن ده آد چکیر و او جامعه ده اختلاس، رانت، یالان و اوغورلوق شرعی و حکومتی حکم ساییلیر.
فارابینین اونوپیاسیندا انسان مرکزده دایانیر. او بو دوشونجه لریله چالیشیر خلیفه لرین رحمسیزلیکله خالقی اذیت ائتمکدن و بیر کوله کیمی برخورد ائتمکدن ساخلاسین. اونلاری اؤز مذهبلرینده آزاد قویسون و گئیینمکلرینه، یئمکلرینه دخالت ائتمه سین، اونلار خلقین امنیت و رفاهینا سوروملودورلار. عینی حالدا فارابی دُنیا چرچوواسیندا بیر حکومت یارانماسینین طرفداریدیر.
خاص حاجب ده قوتادغو بیلیک کتابیندا اسلام قانونلارینا آرخالاماراق، خلقین رفاهی، آزادلیغی، برابرلیگی اصل ساییلیر. بوتون حکومت انسانلارین خدمتینده اولدوغونو ایره لی سورور. خاقان اؤلکه نین آوادانلیغینا و خالقین باش اوجا یاشاییشیندا سوروملودور و حکومت باشچیلاری تکجه و تکجه خالقین ایستکلرینی برآورده ائتمه یه مجبوردورلار. بو توپلومدا عدالت اساس ساییلیر و لیاقت اساسیندا و باجاریق اوچون خدمته چاغریلیرلار.
نظامییه چاتدیقا داها گؤزل بیر اوتوپیا ایله اوز – اوزه گلیریک. نظامی موجود سیستمدن انتقاد ائده رک خالقین اویاق اولماسینین طرفداریدیر. انسانین یاشاییشی هدفلی اولماسی و معنویتله دولو اولماسینی، حیاتین گؤزه للیکلرینی تعریفله ییر و بوتون انسانلار بو گؤزه للیکلردن بهره آلماغا حقلیدیرلر. نظامی جسارتله سلطانلاری نقد ائدیر و اونلارین بوینوندا اولان تکلیفلری خاطرلاییر و آچیقجاسینا حاکملری تنقید ائدیر (معینفر ۱۳۶۲:۳۹).
نظامی سلطانلارین ظلملرینی داستانلارا چکیر، حتا سلطان سنجردن قورخمایاراق بیر قاری خاتونلا داستانینی تصویر ائده رک بئله یازیر:
پیرزنی را ستمی درگرفت دست زد و دامن سنجر گرفت:
شاه که ترتیب ولایت کند حکم رعیت به رعایت کند (همان، ص۴۶)
دولت ترکان که بلندی گرفت مملکت از داد پسندی گرفت.
چونکه تو بیدادگری پروری ترک نه ای، هندوی غارتگری.
بئله لیکله سلطانا مصلحت بیلیر عدالتله هر بیر ایشه یاناشسین(همان، ص۴۷)
نظامینین اثرلرینده اولان قهرمانلار، خلق کوتله لری ایچیندن سئچیلمیشدیر. مخزنالاسراردا قاری بیر قادین سلطان سنجرین یولونو کسیر. اونا ادب اؤیرهدیر. باشقا یئرده بیر قوجا باغبان سلطان سنجرین ظلملرینی اوزونه ساییر. فرهاد، خسروشاهین قارشیندا دایانیر. بو داستانلار اوخومالیدیر: سلطان سنجر و پيرزن، داستان مرد خشتزن، داستان ميوه فروش و روباه، داستان دو حكيم متنازع، داستان كودك مجروح و باشقالاری (محمد عارف، ۱۹۴۷، ۱۱). بورادا زحمتکش خلقدیر کی سلطانلارا غالب گلیر. نظامی نین سسی قاری قادینلارین، بنا و فعله لرین سسینی سسلندیریر. الینین زحمتیله حلال چؤرک قازانانلار اونون داستانلاریندا قهرمان ساییلیرلار.
شاعر تمام اثرلرینده شاهلاری نصیحت ائدیر و پیس عملرینی تنقیده چپکیر:
شــاه كـه ترتيب ولايـت كند، حكـم رعـيـت بــرعـايت كنـد.
تا همه سر به خط فرمان نهند، دوستيش در دل و در جان نهند.
نظامینین اوتوپیاسیندا ایلک باشدا عدالت دایانیر. شاه – سلطان تکجه خلق خدمتینده اولمالیدیر، اورادا اوغورلوق، اختلاس یوخدور. بیتالمالی هر نئجه ایسته دی خرجله یه بیلمه ییر. پوللاری اؤلکه دن ائشیگه چیخارا بیلمیر، ایسته دیگی یئرلرده یوخ، بلکه ایچه ریده خلقین رفاهی یولوندا خرجله مه لیدیر. هفت پیکرده بهرام عادل اولوسا دا، عیاشلیغینا خرجله دیگی تنقید اولور، تجمل قارشیندا دایانیر و ساواشلاری شاهلارین خودخواهلیغیدان بیلیر. یوخسا ملتلر هئج زامان ساواش طرفداری دئییلدیرلر. نظامی نین شاها باخیشی نظامی بئله دیر. نظامی آچیقجاسینا شاهلاری بئله تصویر ائدیر و خالقی اونلاردان اوزاق دورماغا چاغیریر:
پادشا آتشي است كـز نـورش، ايمن آن شد كه ديد از دورش.
نظامینین مدینه ی فاضله سینده قادین رولو
نظامی باشقا شاعرلره بنزهمیر. او باشقا شاعیرلر کیمی قادینی اژدها و دیو بیلمهییر، بلکه قادینی، خلقتین شاه اثری و حیاتین یارادیجیسی کیمی حُرمتله اونا یاناشیر. قادین شرفگتیرن، سئوگی قایناغی و انسان یارادان ساییلیر. او باجیلارینی، آنالاری و قادینلاری ایگیدلردن سئچمه ییر. اونلاری ایگیدلردن اکسیک یوخ، بلکه یوکسک ده بیلیر. بونو نظامینین تامام اثرلرینده اوخویوروق. بوگونه قدر دونیا ادبیاتیندا بئله بیر شاعیر و عالیم گلمه میشدیر کی قادینلا بئله حُرمتلی و سایغیلی رفتار ائتسین. نظامی یانلیش سیستملره قارشی دایانیر و قادینی هئچ بیر ایگیددن آلچاق بیلمهییر بلکه بوتون یوکسکلیکلره صاحیب قادینی بیلیر. گؤروروک کی انوشیروان، اسکندر و بهرام کیمی بؤیوک و گوجلو قولدورلار بیر قادین قارشیندا نئجه ذلیل اولورلار و نئجه اونون حؤرمتینه دیزه چؤکورلر. بودور نظامینین قادینا باخیشی. بئله بیر اوتوپیادا قادین داها بیر قولچاق یوخ، بلکه شرفقازانان، بشریتی قورتاران و شرفلی آنالار، باجیلار و قادینلاردیرلار.
هفت پیکر چاغداش شاعرلریمیزین نئچهسینین طرفیندن تورکجهیه ترجمه اولموش؛ آنجاق بیز محمد راحیم ترجمه سینی الده ائدیب و باشقا ترجمهلره گؤره آرتیق بیندیک. البته کتابین باشا باشیندا شوروی سیستمینین باسقیسی و چرچوواسی گؤرونور. آما عئینی حالدا اصلینده وفالی قالمیش و دوزگون صورتده ده ترجمه اولموشدور. بورادا آرتیرماق لازیمدیر کی بو شاعرلر محمد راحم ده اونلارین ایچینده – شوروی سیستمی ایچینده ال – قوللاری باغلی ساییلیرلار. مثلا ایران ادیبلرینی بیر یوللوق قبول ائدیرلر و ایرانیستی فکردن ائشیگه ایاق قویماییرلار.
البتده بیر زادی دا آرتیرمالی یام، باکی چاپیندا چوخلو مراجعتلر یازمیشلار و کتابا سانکی شرح یازیرلار. آما بونلارا احتیاج دویموروق چونکی بیز ایراندا یاشاییریق و فارس ادبیاتینین تام دئییملرینه، تعبیرلرینه و اصطلاحلارینا تانیشیق. بونا گؤره اثرین ایلک صفحه لرینده نئچه مراجعتی یازیب و سونرا داوام ائتمه دیک و نیاز دا بیلمه دیک.
قایناقلار:
حمید آراسلی، نظامی و آذربایجان خلق ادبیاتی، مقالهلر مجموعه سی، باکی، ۱۹۴۷٫


c: text/html

text:
سام نوح اوغلو
سام نوح اوْغلو ایدی. یازیلاردا نوح اۆچون دؤرد اوغلان یازیلیبدیر.سام , حام , کنعان , یافث.
سام تورات کیتابیندا
اسکی عهد یا تورات کیتابندا جاشر کیتابندا اونون نسلی و اوغلانلاری گلیب.
- عیلام اوچ اوْغلو شوشان(سوسان) ماخول و هارمون (یاخلاشیک عیلام یافث اوْغلودور و سام اوْغلو دئیل هابئله سام نسلی ایله یاخیندیر)
- آسور (عاشور-آشور) ایکی اوْغلو میروس و موکیل آدیندا آسوره لر آتاباباسی
- ارفکشاد اوچ اوْغلو انار، شلاچ و اشکول بۇ نسلیدن عبرانیلر (بنی اسرائیل، موابیت لر، امونی لر، ادومی لر، اسماعیلی لر (عدنانی لر) و قاهتینیتلر (قحطانی لر)) ابراهیم پئیغمبر اونون نسلیندن دیر.
- زیزی بولغار نسلی
- لود ایکی اوْغلو پیتور و بیزایون.لیدی لر نسلی دیر.
- آرام دؤرد اوْغلو اوز، چول، قاتر و ماش چوخلو فارس کورد لور تات و...اونون نسلی اولاراق

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۳ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۴ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۵ باخ – دانیش – دییشدیر
- ۱۳۲۶ - اوْرخان بی٬ مۆحاصیره آلتیندا تۇتولان بۇرسا شهرینی بیزانسدان آلدی. بورسا٬ میلادی ۱۳۶۱-۱۳۲۶ آراسیندا عوْثمانلیلارین باشکندی اوْلموشدور.
- ۱۴۵۳ - فاتیح سولطان محمد ایستانبولو مۆحاصیره ائتدی.
- ۱۸۱۴ - ناپلئون بوناپارت٬ البا آداسینا سۆرگون گؤندریلدی.
- ۱۸۹۶ - ایلک مودرن اولمپیک اوْیونلاری آتنده باشلادی.
- ۱۹۱۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ آلمانا ساواش آچاراق بیرینجی دۆنیا ساواشینا قاتیلدی.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیهده آنادوْلو آژانسی قۇرولدو.
- ۱۹۴۱ - ایکینجی دۆنیا ساواشی: میحور دؤولتری یوقوسلاوینی تۇتدو. آلمان قوْشونلاری یونانا گیردی٬ تۆرکیه دنیز سرحدلرینهجه شرقی آغدنیزی ساواش بؤلگهسی تانیتدیردی. تۆرکیه بۇنون اۆزرینه ائدیرنه و اۇزونکؤرپوده دمیریوْلو کؤرپولرینی داغیتدی.
- ۱۹۵۳ - تۆرکیه جاوان میلّی فوتبال تیمی دۆنیادا اۆچونجو اوْلدو.
- ۲۰۰۵ - کۆردیستان وطنسئورلر بیرلیگی باشچیسی جلال طالبانی٬ عیراق جۆمهۇرباشقانلیغینا گتیریلدی.
- ۴۵۱ - هون ایمپیراتورو آتیلا٬ قۇزئی فرانسهدهکی متز شهرینی اله کئچیردی. جرمن مۆتّفیقلری ایله بیرلشهرک رئیمز٬ ماینز٬ ایستیراسبورق٬ کولن٬ وارمز و تریئر شهرلرینی تالادی.
- ۱۵۲۱ - فردیناند ماژلان٬ جِبو آداسینا چاتدی.
- ۱۷۱۲ - نیویورکدا کؤلهلر عۆصیان باشلاتدی.
- ۱۷۸۹ - عوْثمانلی سولطانی بیرینجی عبدالحمید اؤلدو٬ اۆچونجو سلیم تاختا چیخدی.
- ۱۷۹۵ - فرانسهده مِتیر٬ اۇزونلوق اؤلچوسو بیریمی اوْلاراق قبول ائدیلدی.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه شنقایا شهرینی آزاد ائتدی.
- ۱۹۳۹ - ایکینجی دۆنیا ساواشی: ایتالیا٬ آرناووتلوکو تۇتدو.
- ۱۹۴۶ - سوریه٬ فرانسهدن باغیمسیزلیغینی قازاندی.
- ۱۹۴۸ - دۆنیا ساغلیق اؤرگوتو٬ بیرلشمیش میلّتلره باغلی اوْلاراق قۇرولدو.
- ۱۹۶۹ - اینترنتین سمبولیک دوْغوم گۆنو.
- ۲۰۰۳ - باغداد٬ بۆتونلوکله آمریکا بیرلیکلرینین الینه کئچدی.
- میلاددان اؤنجه ۵۶۳ - سیدارتا قوتاما (بودا)٬ آنادان اوْلدو.
- ۱۵۱۳ - ایسپانیالی ژوآن پونس دِلئون٬ فلوریدانی کشف ائدیب بؤلگهنی ایسپانیا توْرپاغی اوْلاراق تانیتدیردی.
- ۱۸۳۰ - اوروپا اؤلکهلری٬ عوْثمانلی ایمپیراتورلوغوندان٬ باغیمسیز یونان دؤولتینی تانیماسینی ایستهدی.
- ۱۸۶۹ - ایکینجی دارالفنون بیناسینین تیکیلمهسی قۇرتولدو؛ دارالفنون-عوْثمانی قۇرولدو.
- ۱۹۲۴ - تۆرکیهده شریعه محکمهلرینی قالدیران یئنی محکمهلر تشکیلاتی قانونو تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینده قبول ائدیلدی.
- ۱۹۳۳ - آلماندا آریایی عیرقدان اوْلمادیغی دۆشونولن مأمورلار امکلی ائدیلدی.
- ۱۹۴۶ - میلّتلر جمعیتی سوْن اوْتورومونو کئچیردی. بۇندان سوْنرا تشکیلاتین آدی بیرلشمیش میلّتلر اوْلاجاقدیر.
- ۱۹۷۳ - پابلو پیکاسو٬ ایسپانیالی رسام٬ اؤلدو.
- ۱۹۹۲ - ائرمنیستان سیلاحلی گۆجلری آغدابان سوْیقیریمینی تؤرتدی.
- ۱۳۳۶ - تئیمور آنادان اوْلدو (اؤلوم ۱۴۰۵).
- ۱۸۶۰ - دۆنیادا ایلک دفعه بیر سس ییغیلدی.
- ۱۹۲۸ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی٬ لائیکلیگی یئریدهرک آنایاسانین ایکینجی مادّهسینی دییشدیردی. سؤز قوْنوسو مادّهدن٬ «تۆرکیه دؤولتینین دینی ایسلامدیر» بؤلومو چیخاریلدی.
- ۱۹۵۷ - سوئز کانالی باتیقلاردان آریتلاناراق یئنیدن گمی گئت-گلینه آچیلدی.
- ۱۹۵۳ - وارنیر برادیرز شیرکتی٬ ایلک اۆچ بوعدلو فیلم اوْلان مومیالار موزهسینی گؤستریمه تقدیم ائتدی.
- ۱۹۹۱ - گۆرجیستاندا کئچیریلن رفراندومدا شوروی بیرلیگیندن باغیمسیزلیق قراری آلیندی.
- ۸۳۷ - هالی قۇیروقلو اۇلدوزو یئر یاخینیندان کئچدی.
- ۱۸۴۵ - تۆرک پولیس تشکیلاتی قۇرولدو.
- ۱۹۱۲ - ر.م.س تایتانیک ایلک مۆسافیرتینه چیخدی.
- ۱۹۱۹ - مکزیکلی اینقیلابچی باشچیسی امیلیانو زاپاتا٬ حؤکومت گۆجلرینجه اؤلدورولدو.
- ۱۹۲۷ - تۆرکیهده بینالارین نۆمرهلندیریلمهسینه و خیاوانلارین آدلاندیریلماسینا گؤره قانون قوْیولدو.
- ۱۹۲۸ - «تۆرکیه حؤکومتینین دینی ایسلامدیر» جۆملهسی٬ آنایاسا متنیندن چیخاریلدی. میلّتوکیللری و جۆمهۇرباشقانی٬ آند ایچَرکن «واللاهی» یئرینه «ناموسوم اۆزرینه سؤز وئریرم» دئیهجک.
- ۱۹۵۶ - آرژانتینده ۳۸/۴- درجهیله دۆنیانین ان دۆشوک ۵-جی ایستیلیگی سئچیلدی.
- ۱۹۷۲ - ایراندا٬ ۷ ریشتر شیدّتله یئر تیترهدی.
- ۱۹۹۸ - قۇزئی ایرلندده ۲۹ ایللیک ساواشی بیتیرن آندلاشما ایمضالاندی.
- ۴۹۱ - فلاویوس آناستاسیوس٬ بیزانس ایمپیراتورو اوْلدو.
- ۱۸۹۹ - ایسپانیا٬ پوْرت ریکونو آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه بۇراخدی.
- ۱۹۱۹ - اۇلوسلارآراسی چالیشما اؤرگوتو قۇرولدو.
- ۱۹۱۹ - سنقاپور٬ بؤیوک بریتانیا و ایرلند بیرلشمیش شاهلیغیندان باغیمسیزلیغینی بیلدیردی.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیهنین شانلی اۇرفا شهری فرانسه ایشغالیندان قۇرتولدو.
- ۱۹۳۰ - سۇلطاناحمدده بؤیوک قادین میتینقی کئچیریلدی. تۆرک قادینلار بیرلیگینین دۆزنلهدیگی میتینقده٬ قادینلارا سئچمه-سئچیلمه حاقّی تانیلماسی قۇتلاندی.
- ۱۹۷۰ - آپولو ۱۳ فضایا اۇچدو.
- ۱۹۷۵ - تۆرکیه-عیراق نفت خطّینین عیراق آیاغینین چکیلمهسی باشلاندی.
- ۲۰۰۶ - ایران دؤولت باشقانی محمود احمدی نژاد٬ اورانیوم زنگینلشدیردیکلرینی آچیقلادی.
- ۱۸۶۱ - آمریکا ایچ ساواشی٬ گۆنئی کارولینادا باشلاندی. ساواش سوْنوندا توْپلام ۶۲۰ مین باش اؤلدو.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه حکارینی گئری آلدی.
- ۱۹۳۲ - تۆرک تاریخی تدقیق جمیعتی قۇرولدو.
- ۱۹۵۵ - دوکتور ژوْناس سالکین دۆزلتدیگی اۇشاق فلجی واکسنینین اثرلی اوْلدوغو آچیقلاندی.
- ۱۹۶۱ - شوروی فضایا ایلک اینسانی گؤندردی. ووْستوْک ۱ ایله فضایا گئدن یوری قاقارین٬ فضادا ۱۰۸ دقیقه قالدی.
- ۱۹۶۳ - مارتین لوتر کینق٬ آلابامادا اینسان حاقلاری یئریییشینه اؤنچولوک ائتدیگی اۆچون تۇتوقلاندی.
- ۱۹۶۹ - سوْنرادان آتاتۆرک کۆلتور مرکزی آدینی آلاجاق ایستانبول کۆلتور سارایی آچیلدی.
- ۱۹۹۱ - آتشکس آندلاشماسینین ایجرایا گیرمهسی ایله خلیج ساواشی رسماً سوْنا چاتدی.
- ۱۹۹۳ - تۆرکیه اینترنته باغلاندی.
- ۱۱۱۱ - بئشینجی هنریک مۆقدّس روم ایمپیراتورو اوْلاراق تاج گئیدی.
- ۱۲۰۴ - دؤردونجو صلیب ساواشیندا کونستانتینوپول تالاندی.
- ۱۷۹۶ - آمریکایا ایلک دفعه بیر فیل هیندوستاندان گتیریلدی.
- ۱۸۴۹ - السالوادور باغیمسیزلیغینی بیلدیردی.
- ۱۸۴۹ - ماجاریستان جۆمۇریت رژیمینه کئچدی.
- ۱۹۲۱ - ایسپانیا کومونیست ایشچی حیزبی قۇرولدو.
- ۱۹۳۳ - یۇخاری مۆهندیسلیک مکتبینی (ایستانبول تکنیک بیلیمیوردو) بیتیرن صبیحه و ملک خانیملار تۆرکیهنین ایلک قادین مۆهندیسلری اوْلدو.
- ۱۹۷۰ - آپولو ٬۱۳ یئردن ۳۲۱٫۸۶۰ کیلومتیر یۇخاریدا اوْلدوغو سیرادا اوکسیژن تانکلاریندان بیریسی خاراب اوْلدو. خدمه باجارییلا یئره دؤنه بیلدی.
- ۱۹۸۷ - پروفسور اکرم آکورقال٬ عزیز نسین٬ پروفسور دوکتور رونا آیبای٬ پانایوت آباجی و اوْغوز آرال٬ تۆرکیه-یونان دوْستلوق درنگینی قۇردو.
- ۱۹۹۸ - پ.ک.کنین ایکی نۆمرهلی آدامی شمدین ساکیک ایله قارداشی عارف ساکیک٬ تۆرکیهنین اؤزل گۆجلرینین عملیاتی ایله یاخالانیب تۆرکیهیه گتیریلدی.
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۴ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۵ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۶ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۷ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۸ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۹ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۰ باخ – دانیش – دییشدیر
- میلاددان اؤنجه ۷۵۳ - رۇمولوس و رموس٬ روم ایمپیراتورلوغونو قۇردولار.
- ۱۸۶۴ - ماکس وبر٬ آلمانلی جامیعهشۆناس آنادان اوْلدو.
- ۱۹۱۰ - مارک تواین٬ آمریکالی روْمان-میزاح یازار اؤلدو.
- ۱۹۲۰ - آتاتۆرک٬ مجلیسین ۲۳ آوریل ۱۹۲۰ گۆنو آچیلاجاغینی بیلدیرن اعلانیه یاییملادی.
- ۱۹۳۹ - حاتای٬ تۆرکیه گۆمروک تعریفهسینه گیردی.
- ۱۹۴۴ - فرانسهده قادینلارا رأی حاقّی وئریلدی.
- ۱۹۵۲ - تۆرکیه ایله یۇنان آراسیندا ایمضالانان آنلاشمایلا ویزا فورمالیتهلری گؤتورولدو.
- ۱۹۶۴ - یۇنان٬ قیبریسداکی عسگری گۆجلری٬ بیرلشمیش میلّتلر باریش گۆجو امرینه وئرمهنی قبول ائتدی.
- ۱۹۶۸ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ بیرلشمیش شاهلیق و روسیه٬ چتین دۇرومدا قالان فضاچیلاری قۇرتارماق اۆچون بیر آندلاشما ایمضالادی.
- ۱۳۷۰ - فرانسه شاهی بئشینجی چارلزین امری ایله باستیل قالاسینین تیکیلمهسی باشلاندی.
- ۱۹۱۸ - تۆرکیه حکارینی گئری آلدی.
- ۱۹۲۰ - اعتیلاف دؤولتلری٬ عوْثمانلی حؤکومتینی پاریسده توْپلاناجاق باریش کونفرانسینا چاغیردی.
- ۱۹۴۷ - تۆرکیهیه یابانچی سرمایه گیریشینه ایجازه وئرن قانون قبول ائدیلدی.
- ۱۹۷۰ - دۆنیا گۆنو ایلک دفعه قۇتلاندی.
- ۱۹۸۳ - غرب آلماندا بیر درگی هیتلرین گۆنلوکلرینی اۆزه چیخاردیغینی ایدّیعا ائدیب بعضی بؤلوملرینی یاییملادی. سوْنرادان بۇ گۆنلوکلرین قوْندارما اوْلدوغو اوْرتایا چیخدی.
- ۱۹۹۴ - ریچارد نیکسون اؤلدو (دوْغوم ۱۹۱۳).
- ۱۹۹۵ - رئوف دنکتاش٬ اۆچونجو دفعه قۇزئی قیبریس تۆرک جۆمهۇریتی جۆمهۇرباشقانلیغینا سئچیلدی.
- ۲۰۰۴ - قۇزئی کورهده ایلک ترن چارپیشماسی باش وئردی.
- ۱۸۲۷ - ویلیام رووان هامیلتون٬ ایشیق سیستملری تئوریسینی حاضیرلادی.
- ۱۹۰۶ - روسیهده تزار ایکینجی نیکولای اساس یاسالار اوْلاراق آنایاسانی اعلان ائتدی.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین آچیلیشی.
- ۱۹۲۳ - لوزان باریش کونفرانسی ۲۳ آوریل ۱۹۲۳-ده ایکینجی دفعه کئچیریلدی.
- ۱۹۴۸ - ایکینجی دۆنیا ساواشیندان بری باغلی ساخلانان توْپقاپی سارایی موزهسی و ایستانبول آرکئولوژی موزهسی خالقا آچیلدی.
- ۱۹۸۲ - ت.ر.ت٬ هفتهده ایکی گۆن رنگلی تلویزیون یایینینا باشلادی.
- ۱۹۹۴ - قاقاووزیا قۇرولدو.
- ۲۰۰۳ - سارس ویروسو سببی ایله چین خالق جۆمهۇریتینده مدرسهلر ایکی هفته باغلاندی.
- ۲۰۰۶ - ماراپی یانارداغی پاتلادی.
- ۱۵۱۲-بیرینجی سلیم سطلنته چاتدی.
- ۱۷۳۱-دنیئل دفو اینگیلیسلی یازار اؤلدو.(۱۶۶۰ دوغوم)
- ۱۸۹۸- ایسپانیالیلار کوبا آدالارینین بوشالتما ایستگینی رد ائدیب آمریکابا ساواش اعلان ائتدیلر.
- ۱۹۰۹- FA کاپین فینالی اویناندی.
- ۱۹۵۵-اندونزیده باشلانان باندونق کونفرانسی سوناچاتدی.
- ۲۰۰۴-قیبریسده عنان طرحی رفراندوملا تایید اولدو.
- ۲۰۰۵- سایوز TMA-5 یئره قاییتدی.
- ۱۹۶۷-ولادیمر کاماروو شوروی کوزموناتی فضایی ماموریتی ایچینده حیاتینی اَلدن وئرن ایلک اینسان اوْلموشدور.(۱۹۲۷ دوغوم)
- ۱۷۱۹- دنیئل دفونون مشهور رومانی رابینسون کروزو ایلک دفعه یاییملاندی.
- ۱۸۵۹- قیزیل دنیز ایله مدیترانیه دنیزینی بیربیرنه باغلایان سوئز کانالینین قازیلماسی میصرین پورتسعید شهرینده باشلاندی.
- ۱۹۴۰- آل پاچینو آمریکالی اوْیونچو دۆنیایا گلدی.
- ۱۹۲۵- مارشال هایدلبرق، آلمانین خالق سئچیمی ایله سئچیلن ایلک رییسجومهورو اوْلدو.
- ۱۹۵۳- کمبریج بیلیمیوردوندا ایکی بیلم آدامی طرفیندن ، قالیجی خوصوصیتلری والیدلردن اوشاغا داشییان دئوکسیریبونوکلیک اسید (DNA) کشف ائدیلدی.
- ۱۹۷۶- کارول رید ایگیلیسلی فیلم یؤنتمنی و یاپیمچیسی اؤلدو.(دوغوم ۱۹۰۶)
- ۲۰۰۵- بولغاریستان و رومانینین اوروپا بیرلیگینه گیریش اۆچون مۆذاکیرهلر باشلاندی.
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۶ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۷ باخ – دانیش – دییشدیر
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۸ باخ – دانیش – دییشدیر
- ۱۹۱۶ - بیرینجی دۆنیا ساواشی: کوتالعماره مۆحاصیرهسینده خلیل پاشا باشچیلیغینداکی عوْثمانلی ۶-جی اوْردوسو٬ عیراق جبههسینده کوتالعماره قصبهسینده اینگیلیس قوْشونلارینی تسلیم آلدی.
- ۱۹۴۵ - ایتالیاداکی آلمان بیرلیکلری تسلیم اوْلدو.
- ۱۹۴۵ - آدولف هیتلر٬ اوا براون ایله برلینده ائولندی و آدمیرال کارل دونیتزی ولیعهدی تعیین ائتدی.
- ۱۹۴۵ - شوروی تانکلاری برلینه گیردی.
- ۱۹۵۵ - گۆنئی ویئتنامدا ایچ ساواش باشلاندی.
- ۱۹۹۲ - لوس آنجلسده چیخان خالق آیاقلانماسیندا اۆچ گۆن ایچینده ۵۴ نفر اؤلدو و یۆزلرجه بینا داغیلدی.
- ۲۰۰۵ - سوریه٬ ۲۹ ایل سۆرن ایشغالین آردیندان لۆبناندان بۆتونلوکله چکیلدی.
- ۲۰۱۱ - بیرلشمیش شاهلیقدا پرنس ویلیام٬ کئیت میدلتون ایله ائولندی.
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۳۰ باخ – دانیش – دییشدیر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۶
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۷
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۸
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۹
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۰
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۱
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۲
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۱۳
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۱
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۲
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۳
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۴
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۵
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/آوریل ۲۹
- تاریخده بوگون
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون


text:
اوشاقیم نیه دیل آچمیر؟
دیل و دانیشما گئجیکمه سی
اوشاقیم نیه دیل آچمیر؟
منیم بیر اوغلان اوشاقیم وار.
۲۴ آیلیقدی آما هئچ بیر سوز و کلمه سی یوخدی.
بو و مونا اوخشار سوالاررلا بیز گونده قوفتاردرمانی کلینیکینده اوزلشیریق.
من بو یازیدا جهد ائدیرم بو و بونا اوخشار سوالارا جواب ورم.
دیل و دانیشما گئجیکمه سی نئه دن اولار؟
۱۸ آی دان ۳۰ آیا جان اوشاق کی دیل چوخ یاخشی آنلاییر.
حرکت، اویناماق و سوشیال (ایجتیماعی) باجاریقلاری یاخشدی
لاکین دانیشیق کلمه سی و سوزلری یاشینا گوره آزدی دییریق دیل و دانیشماسی گئجیکیب.
و یا دیل آچمیر.
اوشاقلاردا دیل آچما و دانیشما گئجیکمه سینین سببی نئه دیر؟
اوشاقلارین دیل آچماق و دانیشما سببلرینین لاپ چوخ سببلرینین بیری دانیشما پوزونتولاری دی.
دیگر سببلر دن بونلاری سویلییه بیلریک:
مینتال ریتاردییاسی (کم توانی ذهنی)، آز ائشیتمه و ائشیتمه اتکیسی، دوداق و داماقین مئریقلیقی (شکاف لب و کام)
اتیسم/ اوتیزم و دیل و دانیشیقی چئوره محرومیتی (دیل و دانیشیقین موحیطه آز و درده دیمز اولماسی) و ……
اوشاغلار هانچی یاشدا دیل دماغا باشلارلار؟ نه زامان اوشاغین دیل گئجیکمه سینن ناراحات اولاق و کومک الماق ایستییک؟
دیل آچماغین زامانی اوشاغدان اوشاغا فرقلیدیر.
بیر و یا نئچه آی دیل آشمادا زامان فرقی اوشاغلارین آراسیندا اولا بیلر.
بونی نظرده آلمالییق کی ۱۸ آیلیق اوشاقلار ان آزی گئرک ۶ کلمه و سوز دییه لر.
عکس حالدا، بیر قوفتاردرمانگره (گفتاردرمانگر) موراجیعت ائدین. قوفتاردرمان (گفتاردرمان ) باخیشدان سونرا سیزه مصلحت ورسین.
دیل و دانیشما گئجیکمه سی اوتیسم نن آینئدی؟
دیل و دانیشما گئجیکمه سی اتیسم ین ارکن علامتلرینین بیریدی.
البته اتیسم اونسیت، سوشیال و ایجتماعی باجاریقلارین پوزولماسی دیر و دیل یا دانیشیغ پوزولماماسی دیر.
بونا گوره کی دیل و دانیشیغ اونسیت و ایجتماعی باجاریغ لارین بیر یولودی، اتیسم اوشاقلاردا بو پوزقونوقی ده گوروروک.
باشقا بیر واجیب مقام اونان عیبارتدیر کی، ADHD اوشاقلار (اور اکتیو و یا بیش فعال اوشاقلار) دیل و دانیشیق گئجیکمه لرینه مالیکدیرلر.
بو اوشاقلار دیل و دانشیق گئجیکمه نین علامتلرین گوستریرلر.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- بو، آندلاشما یاپتئغئنئز مۆشریکلرە، آللاە وە ألچیسی طارافئندان یاپئلان ایلیشکییی کسمە ایعلانئدئر.
- بوگۆندن ایعتیبارن بو تۇپراقلاردا دؤرت آی داحا دۇلاشابیلیرسینیز؛ آما آللاهئ عاجیز بئراقامایاجاغئنئزئ وە آللاهئن کافیرلری (آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلری) رذیل أدەجگینی بیلین!
- بو بۆیۆک حاج گۆنۆندە آللاە وە ألچیسی طارافئندان بۆتۆن اینسانلارا یاپئلان دویورو شودور: آللاهئن وە ألچیسینین بو مۆشریکلرلە ایلیشکیسی قالمامئشتئر. (أی مۆشریکلر!) تەوبە أدرسنیز /دؤنۆش یاپارسانئز، سیزین ایچین ایی اۇلور. یۆز چەویریرسنیز بیلین کی، آللاهئ عاجیز بئراقامازسئنئز. (أی موحاممد!) کافیرلیک أدنلرە آجئقلئ بیر عاذابئ مۆژدەلە!
- (أی مۆمینلر!) بو دویورو؛ سیزینلە آندلاشما یاپمئش، سۇنرا اۇنا آیقئرئ بیر داورانئشتا بولونمامئش وە سیزە قارشئ هیچ کیمسەیە دستک ورمەمیش مۆشریکلری قاپساماز. اۇنلارلا یاپتئغئنئز آندلاشمایا، سۆرەسی بیتینجەیە قادار تام اۇلاراق اویون! آللاە مۆتتاقیلری /یانلئشلاردان ساقئنانلارئ سەور.
- بو حارام آیلار (جان وە مال دۇقونولمازلئقلارئنئن اۇلدوغو بو دؤرت آی) چئقئنجا (مککەدن آیرئلمایان) اۇ مۆشریکلری بولدوغونوز یردە اؤلدۆرۆن. اۇنلارئ یاقالایئن، قوشاتئن وە اۇنلار ایچین هر گؤزتلەمە یردە بکلەیین. آما دؤنۆش یاپار، نامازئ اؤزنلە وە سۆرکلی قئلار وە زکاتئ دا وریرلرسە آرتئق اۇنلارئ سربست بئراقئن. شۆبهەسیز آللاە، چۇق باغئشلایان وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- اۇ مۆشریکلردن (مککەدن آیرئلمئش) بیری یانئنا گلمک ایستەرسە اۇنا گۆونجە ور کی گلسین، آللاهئن کلامئنئ دینلەسین. سۇنرا اۇنو، کندینی گۆوندە گؤردۆگۆ بؤلگەیە اولاشتئر. بؤیلە یاپ، چۆنکۆ اۇنلار بیلمەین بیر تۇپلولوقتور.
- مسجیدی حارام یانئندا یاپتئغئنئز آندلاشمانئن قاپسامئنا گیرمەین مۆشریکلر لهینە، آللاە وە ألچیسی نزدیندە وریلمیش بیر سؤز ناسئل اۇلابیلیر کی! آندلاشما یاپتئقلارئنئزدان سیزە قارشئ دۆرۆست داورانمایا دوام أدنلرە سیز دە دۆرۆست داورانئن. آللاە یانلئشلاردان ساقئنانلارئ سەور.
- اؤیلە بیر سؤز ناسئل وریلمیش اۇلابیلیر! اۇنلار سیزە اۆستۆن گلسەلر نە آقرابالئق باغلارئنئ گؤزتیرلر نە یۆکۆملۆلۆکلرینی! قالبلری ایستەمەسە دە آغئزلارئیلا سیزی راضئ أتمەیە چالئشئرلار. اۇنلارئن چۇغو یۇلدان چئقمئشتئر.
- اۇنلار آللاهئن آیتلرینی گچیجی بیر چئقار قارشئلئغئندا ساتمئش، بؤیلەجە اۇنون یۇلوندان چئقمئشلاردئر. اۇنلارئن یاپماقتا اۇلدوقلارئ شەی نە کؤتۆدۆر!
- اۇنلار هرحانگی بیر مۆمینە قارشئ نە آقرابالئق باغئ گؤزتیرلر نە دە یۆکۆملۆلۆکلرینی یرینە گتیریرلر! ایشتە سئنئرئ آشانلار اۇنلاردئر.
- أگر تەوبە أدر /دؤنۆش یاپار، نامازئ اؤزنلە وە سۆرکلی قئلار، زکاتئ دا وریرلرسە؛ آرتئق اۇنلار سیزین دین قاردشلرینیزدیر. بیز آیتلریمیزی بیلنلر تۇپلولوغو ایچین آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلارئز.
- آندلاشمالارئندان سۇنرا (ایلیشکییی کسمە ایعلانئ دئشئندا قالانئ) یمینلرینی بۇزار وە دینینیزە دە سالدئرئرلارسا اۇ زامان سیز دە کۆفرۆن ألەباشلارئنا ساواش آچئن. آرتئق وردیکلری سؤزۆن بیر دگری قالمامئش اۇلور. بؤیلە یاپئن، بلکی یانلئش داورانئشلارئندان وازگچرلر.
- (حودەیبیەدە) أتتیکلری یمینی بۇزموش وە آللاهئن ألچیسینی (مککەدن) چئقارمایا قاصدەتمیش بیر تۇپلولوقلا ساواشمایاجاق مئسئنئز؟ اۆستەلیک سیزینلە ساواشئ باشلاتان اۇنلاردئر. یۇقسا اۇنلاردان چکینییۇر موسونوز؟ أگر اینانئپ گۆونمیش کیمسەلرسنیز آصئل چکینمەنیز گرکن آللاەتئر.
- اۇنلارلا ساواشئن کی آللاە سیزین أللرینیزلە اۇنلارا عاذاب أتسین وە اۇنلارئ رذیل أتسین؛ سیزە دە اۇنلارا قارشئ ظافر ورسین وە اینانئپ گۆوننلر تۇپلولوغونون ایچینی راحاتلاتسئن!
- بیر دە اینانئپ گۆوننلرین قالبلریندەکی اؤفکەیی گیدرسین. آللاە گرکنی یاپانئن تەوبەسینی /دؤنۆشۆنۆ دە قابول أدر. آللاە دائیما بیلن وە قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- یۇقسا آللاە ایچینیزدن هم جیهاد أدنلری (ألیندن گلنی یاپانلارئ) هم دە آللاهئ، ألچیسینی وە مۆمینلر دئشئندا بیرینی سئرداش أدینمەینلری بیلمەدن کندی حالینیزە بئراقئلاجاغئنئزئ مئ ساندئنئز؟ آللاە، یاپتئغئنئز هر شەیین ایچ یۆزۆندن حابرداردئر.
- مۆشریکلر، کندی کافیرلیکلرینە بیذذات کندیلری شاهیدکن آللاهئن مسجیدلرینە حیذمت أتمەیە حاقلارئ یۇقتور. اۇنلارئن بۆتۆن چالئشمالارئ بۇشا گیدر. اۇنلار، اۇ آتش ایچیندە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
- آللاهئن مسجیدلرینە آنجاق آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئپ گۆونن، نامازئ اؤزنلە وە سۆرکلی قئلان، زکاتئ ورن وە آللاەتان باشقاسئندان چکینمەینلر حیذمت أدەبیلیرلر. ایشتە بونلارئ دۇغرو یۇلدا اۇلمالارئ اومولور.
- یۇقسا سیز؛ حاجئلارا سو ورمە وە مسجیدی حاراما حیذمت أتمە ایشینی اۆستلننلری، آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئپ گۆونن وە آللاە یۇلوندا جیهاد أدنلرلە (ألیندن گلنی یاپانلارلا) بیر می توتویۇرسونوز؟ بونلار آللاە قاتئندا بیر اۇلمازلار. آللاە یانلئشلار ایچیندە اۇلان تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز.
- اینانئپ گۆونن، هیجرت أدن، آللاە یۇلوندا ماللارئیلا وە جانلارئیلا جیهاد أدنلرین (ألیندن گلنی یاپانلارئن) آللاە قاتئنداکی درەجەلری پک یۆکسکتیر. باشارئیا اولاشانلار ایشتە اۇنلاردئر.
- راببی اۇنلارئ، کندی ایکرامئ، رئضاسئ وە نیعمتلری سۆرکلی اۇلان جننتلرلە مۆژدەلەر.
- اۇنلار اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق سۇنسوزا دک قالاجاقلاردئر. شۆبهەسیز بۆیۆک ؤدۆل آللاە قاتئندادئر.
- أی اینانئپ گۆوننلر! أگر کافیرلیگی (آیتلری گؤرمزدن گلمەیی) آللاها اینانئپ گۆونمەیە /ایمانا ترجیح أدییۇرلارسا، بابالارئنئزئ وە قاردشلارینیزی بیلە کندینیزە یاقئن سایمایئن! سیزدن کیم اۇنلارئ کندینە یاقئن سایارسا، ایشتە آصئل یانلئشئ یاپانلار اۇنلاردئر.
- دە کی: “أگر بابالارئنئز، چۇجوقلارئنئز، قاردشلرینیز، أشلرینیز، باغلئ اۇلدوغونوز تۇپلولوق، ألدە أتتیگینیز ماللار، دورغونلاشماسئندان قۇرقتوغونوز تیجارت وە بگندیگینیز أولر سیزە؛ آللاەتان، ألچیسیندن وە اۇنون یۇلوندا جیهاددان (ألیندن گلنی یاپماقتان) داحا حۇش گلییۇرسا، آللاهئن سیزی جزالاندئرما أمری گلینجەیە قادار بکلەیین. آللاە، یۇلدان چئقمئش بیر تۇپلولوغو یۇلا گتیرمز.”
- آللاە بیرچۇق یردە سیزی ظافرە اولاشتئردئ، حونەین گۆنۆندە دە اؤیلە اۇلدو. اۇ گۆن سایئجا چۇق اۇلمانئز سیزی فاضلا أتکیلەمیشتی آما بیر ایشینیزە یارامادئ. تۆم گنیشلیگینە راغمن یریۆزۆ سیزە دار گلدی. سۇنرا دا گریسین گری دؤنۆپ چکیلدینیز.


text:
ترزا آنا
ترزا آنا (بوتون آدی کلکته لی ترزا آنا، اصل آدی آقنس قونجا بویاچی، آلبانجا. Agneze Gonxhe Bojaxhiu)، کاتولیک راهیبه ایدی. او راهیبه لر جمعیتی اولان و یوخسوللارا، مریضلره قوللوقچولوق شفقت جایزهسین یارادیجی سی اولاراق، نوبئل باریش اؤدولو آلیبدیر. ترزا آنا کاتولیک کلیساسی طرفیندن موقددسلر سیراسینا گیرمیشدیر. او 1997جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین یوخاری جایزهسینی اولان کونقرئسین قیزیل میدالی نی دا آلیبدیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
اصل آدی آقنئس قونژا بویاژو (آقنس قونجا بویاچی) اولان ترزا آنا عثمانلی ایمپراتورلوغونون سون ایللرینده، 1910 آوقوست آیی نین 26سیندا مقدونیه نین اوسکوپ بؤلگه سینده دوغولموشدور.
آقنئس گنج ایکن قارداشلار آدلی یئرده تشکیلاتا قوشولموشدو. کاتولیک راهیبین باشچیلیغی ایله کئچیریلن تؤرنلرده قاتیلان آقنئس میسیونئرلره ماراق گؤسترمه یه باشلادی.
17 یاشی اولاندا تانری طرفیندن اونون قارشیسینا موعییَن گؤرَولرین قویولدوغونو ادعا ائتدیǃ ایرلندین لورئتتو آدلی میسیونر قورومونا قوشولدوقدان سونرا ترزا آدینی گؤتوردو.
هیندوستاندا موقددس مئری مدرسهسینده دین درسلر کئچمه یه باشلادی. 1946جی ایلده ائله بو مدرسهنین باشچیسی اولدو.
بیر چاغ ایشلَدیکدن سونرا شیشمه مریضلیگنه توتولان ترزا آنا داها اؤیرتمنلیک ائده بیلمه دی و ایستراحت ائله مه سی اۆچون هیندوستانین آیری بیر شهری، دارجیلینگه گؤندریلدی. اؤز دئدیگینه گؤره ، اوردا مریضلیگی ایلکه ساواش آپاران ترزا آنایا تانریدان ایکینجی وَحی گلدی.
1948جی ایلده ترزا آنانین لورئتتا تشکیلاتیندان آیریلماسینا و کلکته یه باش راهیبلیگین نظارتی آلتیندا دئدیگی وَحیین یئرینه یئتیریلمه یبنه ایجازه وئردی.
ترزا آنا و یانینداکیلار مریضخانالاردا موعالیجه اولونا بیلمه یَن و کوچه لرده اؤلوم-دیریم موباریزهسی آپاران اونلارلا کیشی، خانیم، اوشاقلا قارشیلاشدیلار. اونلار بیر ائو توتاراق، سفالت ایچینده، اؤلوم آیاغیندا اولان اینسانلارا کؤمک ائتمهیه باشلادیلار. 1950-جی ایلده کیلیسانین حیمایتی ایله کلکته خئیریهچی میسیونئرلر توپلومو یاراتدیلار.
1952-جی ایلده کلکته بلدیهسینین وئردیگی اراضیده بیرینجی اؤلو ائوی آچیلدی. ترزا آنانین 12 نفرله بیرلیکده یاراتدیغی بو تشکیلات، اوزون ایللر عرضینده، مینلرله کؤنوللوسو ایله بیرلیکده دونیانین 450 نوقطهسینده یوخسوللارا کؤمکلیک گؤسترن بؤیوک بیر حرکاتا چئوریلدی.
ترزا آنا کلکتهدن نیویورکا قدر، هر یئرده، اؤلوم آیاغیندا اولانلار و آتیلمیشلار اۆچون موعالیجه ائولری آچدی. ایلک دفعه اولاراق قیچس قوربانلاری اۆچون خستهخانالار یارادانلاردان بیری اولدو. 45 ایل عرضینده دونیا میقیاسیندا یوخسوللارا، اؤلمک اوزره اولانلارا و آتیلمیشلارا کؤمک ائتدی.
تئرئزا آنا 1979-جو ایلده نوبئل سوله جایزهسینه لاییق گؤرولدو. اونا گؤردوگو ایشلرینه گؤره تکجه نوبئل یوخ، بیر چوخ باشقا جایزهلر ده وئریلدی.
ترزا آنا نوبئل جایزهنی تقدیم ائدیلمهسی زامانی عنعنوی اولاراق وئریلن قوناقلیقدان ایمتیناع ائتدی و 6 یوز مین دوللارلیق فوندون کلکوتتهلی یوخسوللارا باغیشلانیلماسینی ایستهدی. بو پول یوزلرله اینسانی بیر ایل بویونجا دویوزدورماغا بس ائدهجکدی.
ترزا آنا اؤدوللرین آنجاق احتیاجی اولانلارا بیر خئییری اولدوغو زامان اؤنم داشیدیغینی دئیردی. 1980-جی ایلدن اعتباراً دونیانین هر یعنیندا، نارکوتیک ایستیفادهچیلرینه، فاحیشهلر و ایشکنجهیه مروز قالمیش قادینلارا کؤمک اۆچون آچیلان خستهخانالارین، کیمسهسیز اوشاقلار اۆچون تیکیلن اوشاق ائولرینین و مکتبلرین سایی آرتماغا باشلادی.
ترزا آنا 1991-جی ایلده ایلک دفعه اؤز وطنی اولان ایندیکی سیربیستانا گئری دؤندو و بورادا بیر مریضخانا آچدی. بو ایللر عرضینده هیندوستاندا 168 خستهخانا آچیلمیشدی.
3 فوریه 1994-جو ایلده آمریکا سئنا و کونقرئس حیمایتی ایله قورولموش اولوسلارآراسی دعا یئمیینده ترزا آنانین آبورت حاقدا دئدیگی سؤزلر هامینی تججوبلندیردی: “لوطفن، اوشاقلاری اؤلدورمیین. من اونو ایستییرم. اونلاری منه وئرین”.
ترزا آنا اتیوپی ده کی آجلارا، چئرنوبیلده کی رادیاسیون و ائرمنیستانداکی زلزهله قوربانلارینا کؤمک ائتمک اۆچون بو اؤلکهلرده اولدو. 1996-جی ایلین دسامبر آییندا اونا آمریکا نین افتخاری وطنداشی وئریلدی.
1997-جی ایلده وفات ائدن ترزا آنا سون گونونه قدر یاخشیلیق، یوخسوللارا کؤمک ائتمک اۆچون فالیت گؤستردی. اونون گؤردوگو ایشلر اینسانلیق اۆچون اصل نومونه ایدی.
او دئییردی: “آنجاق بیر تانری وار و او، هر کسین تانریسیدیر. تانرینین قاباغیندا هر کس برابردیر. بیر هیندلییه داها یاخشی بیر هیندلی، بیر موسلمانا داها یاخشی بیر موسلمان، بیر کاتولیکله دایا یاخشی بیر کاتولیک اولماغا کؤمک گؤسترملی ییک."
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Canonisation of Mother Teresa – September 4th (September 2016). یوْخلانیلیب4 September 2016.
- ^ Manik Banerjee (6 September 2017). "Vatican declares Mother Teresa a patron saint of Calcutta". Associated Press, ABC News.com. Archived from the original on 6 September 2017. Retrieved 6 September 2017.
{{cite news}}: Unknown parameter
|deadurl=ignored (
|url-status=suggested) (help)
- ^ Error on call to شابلون:وب قایناقلاماسی: Parameters باغلانتی and باشلیق must be specified .
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Cannon2013وارد نشدهاست
- ^ shqiptare, bota. Kur Nënë Tereza vinte në Tiranë/2. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-09-18. یوْخلانیلیب2018-04-27.
- No local image but image on Wikidata
- کیمسهلر
- هیندوستانلی خیرلر
- ترزا آنا
- ۱۹۱۰-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۹۷-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ۲۰. یوز ایلده هیندی قادینلار
- Albanian Roman Catholic religious sisters and nuns
- Albanian Roman Catholic saints
- Albanians in North Macedonia
- Beatifications by Pope John Paul II
- Canonizations by Pope Francis
- Catholic Church in India
- Christian female saints of the Late Modern era
- Congressional Gold Medal recipients
- Deified people
- Disease-related deaths in India
- Female Roman Catholic missionaries
- Founders of Catholic religious communities
- Grand Order of Queen Jelena recipients
- Honorary Companions of the Order of Australia
- Honorary members of the Order of Merit
- Indian Nobel la
- CS1 errors: unsupported parameter


text:
`آذربایجاندا پرزیدنتین صلاحیت مدتینین آرتیریلماسی` نتیجهلر
خبرلر [13]
- نظربایئوین سیاسی صلاحیتلری قالدیریلدی
- نظربایئوین عمورلوک باشقانلیق صلاحیتلری لغو ائدیلدی
- چاووش اوغلو:"میصر ایله دنیز صلاحیت ساحهلرینی موذاکیره ائدهرک سازیش ایمضالایا بیلریک"
- فواد اوختای قازاخیستانی تبریک ائدیب
- میللی مودافعه ناظیرلیگیندن "اوروچ رئیس" پایلاشیمی
- تورکیه "آغ دنیزینین تک صاحبی منم" دئینلره رئاکسیا وئردی
- تورکیه:"میصر و یونانیستان آراسیندا ایمضالانان سازیش اعتبارسیزدیر"
- هامی آکسوی: "ایکی اؤلکه حقوقسوز گؤرولن ایشلره ایجازه وئرمهیهجگینی اورتایا قویدو"
- خامنهای سونراسی لیدئر کیم اولاجاق؟
- ینس استولتنبرگین صلاحیت مودتی اوزادیلدی
- روسیا ایله یونانیستان آراسیندا ساوونما سیستملری آنلاشماسی ایمضالاندی
- آذربایجاندا یاشایان تورک وطنداشلاری رفراندوم اوچون 9 آوریلده صاندیق باشینا گئدهجک
- آذربایجاندا کئچیریلن رفراندومون ایلکین نتیجهلری آچیقلاندی


text:
دیگر طرفدن عروه اوغلو هانی خسته لندی. و زیاد اوغلو عبيد الله اونون عيادتينه گلدی. عمارة بن عبيد سلولی هانیه دئدی «بیز بو ظالمی اؤلدورمگه ییغیشمیشیق. آللاه اونو اولدورمک اوچون بیزه امکان یارادیب. من اونو اؤلدوره جه یم»
عمارة بن عبيد سلولی کوفه لیلرین طرفیندن اللى اوچ صحیفه لی ہیر مکتوبلا امام حسین علیه السلامين خدمتينه گلن ایدی ، امام عليه السلام ایسه اونو مسلم له بیرلیکده کوفه یه گؤندرمیشدی.
هانی دئدی: ائویمده آدام اؤلدورولمگی سئومیرم.
بئله لیکله زیاد اوغلو هانی نین عیادتینده ن سونرا سالم قایتدی. بیر هفته کئچمه دن شریک بن اعور حارثی ده خسته لندی. اونون بوتون والیلره او جمله دن زیاد اوغلونا یاخشیلیغی دگمیشدی و صادق بير شيعه ایدی.
زیاد اوغلو او گئجه شریکین عیادتینه گله جگی خبرینی گوندردی. شریک عقیل اوغلو مسلمه دئدی: بو اجلاف بو گئجه عيادتيمه گله جک.
بورادا اوتورارکن چیخیب اؤلدور سونرادا قصر الاماریه گئت قارشینی آلاسی بیر کیمسه ده اولماياجاقدير. من ایسه ساغالديقدا بصره یه گئديب سنين والی لیگینی اجراء ایده ره م.
گئجه اولدوقدا زیاد اوغلو شریکین عیادتینه گلدی. جناب مسلم بونو بیلیب باشقا اوتاغا کئچمگ ایستدي. شریک اونا دئدی «زیاد اوغلو گلیب اگلشدیکده فرصتی الدهن وئرمه.
هانی «ائویمده آدام اولدورولمه یی سئومیرم» دئدی ، چونکی او بو ایشی اؤزونه عار بیلیری. (قید ائدیریک کی ، شریک هانی نین ائوینده یاتمیشدی عبيد الله گلیب مجلسده اوتوروب شریکین کئفینی سوردو.
شریک ، عقیل اوغلونون چیخماماغینی گؤردوکده فرصتين الدن گئتمه گیندن قورخوب بو سؤزو دال با دال تكرارلادی:
ما تنظرون بسلمی آن تحبوها ؟ / گؤرمه ییرسییز می سالام وئره سنييز اونا ؟
اسقنيها وان كانت فيها نفسي / من اؤلسمده او شربتی اونا ایچیرین.
زیاد اوغلو بو سؤزلری ایکی اوچ دفعه ائشیدیب دئدی: نه ایچین بو سؤزلری تکرار ائدیر؟ ده لی اولوب مو؟
هانی بن عروه «دوزدور» دئیه جاواب وئریب سؤزونه داوام ائتدیردی «آللاه سنی اصلاح ائتسین سحر تئزدن بو سؤزلری تکرار ائتمگه اؤیره نیب»
نهایت زیاد اوغلو مجلسدن چیخیب گئتدی ، جناب مسلم ایچری گیردی.
شریک سوردو : اونو اؤلدورمکدن چکیندیره ن هانسی سببلر اولدو؟
مسلم «ایکی خصوصیت» دئیه جاواب وئردی: بیرینجیسی بودور کی هانی نین بو ایشدن خوشو گلمیر. ایکینجسی پیغمبر (ص) ده ن دئییلن روایت «ان الايمان قيد الفتك و لايفتک مؤمن» یعنی ایمان غافيلجه اولدورمگه باغلیدیر، مؤمن بیر کمیسه ایسه غافلجه اولدورمز.
هانی دئدی: آمما آند اولسون آللاها هرگاه زیاد اوغلونو اولدورسه ایدین سانکی فاسق ، فاجر ، کافر و غدار بیر آدامی اولدورموشدون. لاکین ائویمده آدام اؤلد ورولمکدن آجیغیم گلير.
جاسوس معقل جناب مسلمین یانینا گلير. دیگر طرفدن معقل ملعون او قدر مسلم بن عوسجه نین یانینا گل – گنت ائتدی کی ، عوسجه اوغلو اونو مسلمین یانینا گتیریب احوالاتینی او حضرته دئدی ، معقل جناب مسلمه بیعت ائتدی ، جناب مسلمين امری ایله ابو ثمامه صائدی پوللارى معقلدن تحویل آلدى.
او گونده ن اعتبارا معقل هر گون عقيل اوغلونون یانینا گلن بیرینجی آدام و اورادان چیخان سون آدام اولموشدو. بئله لیکله بوتون سرلری زیاد اوغلونا یئتیریردی.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
السیو چرچی
السیو چرچی (اینگیلیسجه: Alessio Cerci) (دوْغوم:۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۸۷ (۳۵ یاش) ولتری) بیر فوتبالیست. انکاراقوچو فوتبال کولوبو و ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Prima Squadra Serie A Tim 2013–2014 Alessio Cerci. torinofc.it. Torino Football Club. یوْخلانیلیب23 March 2013.
قارداش پروژهلرده السیو چرچی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «nb» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ولتری دوغوملولار
- ایتالیا فوتبولچیلاری
- اتالانتا کولوبونون اویونچولاری
- ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
- برشا کولوبونون اویونچولاری
- پیزا کولوبونون اویونچولاری
- فیورنتینا کولوبونون اویونچولاری
- تورینو کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مادرید کولوبونون اویونچولاری
- آ.ث. میلان کولوبونون اویونچولاری
- جنوا کولوبونون اویونچولاری
- هلاس ورونا کولوبونون اویونچولاری
- آنکاراقوچو کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
- (زکریا:) “راببیم! بنیم ایچین بیر گؤسترگە (آیت) بلیرلە!” دەدی. آللاە: “سنین گؤسترگەن اۆچ گۆن بۇیونجا اینسانلارلا، ایشارت دیلی دئشئندا قۇنوشاماماندئر. راببینی چۇقچا آن! (اۇنو ایی تانئمایا چالئش!) وە صاباح آقشام اۇنا یؤنل!” دەدی.
- بیر گۆن ملکلر مریمە دە شؤیلە سسلندیلر: “مریم! آللاە سنی سچتی، ترتمیز یاپتئ وە سنی چاغداش اۇلان قادئنلار اۆستۆندە سچکین بیر یرە گتیردی.
- أی مریم! راببینە ایچتن بۇیون أگ! سجدەیە قاپان وە رۆکوع أدنلرلە بیرلیکتە رۆکوع أت!”
- ایشتە بو، سانا واحی یۇلویلا بیلدیردیگیمیز غایب حابرلریندندیر. یۇقسا مریمین باقئمئنئ کیم اۆستلنەجک دییە (قورعا ایچین) چوبوقلارئنئ آتارلارکن، یانلارئندا دگیلدین. آرالارئندا چکیشیرلرکن دە یانلارئندا دگیلدین.
- یینە بیر گۆن ملکلر مریمە شؤیلە دەدیلر: “مریم! آللاە سانا کندیسیندن بیر سؤز مۆژدەلییۇر. آدئ مریم اۇغلو عیسا مسیحتیر. دۆنیادا دا آحیرتتە دە ایعتیبارلئ وە آللاها یاقئنلاشتئرئلمئش کیشیلردن اۇلاجاقتئر.
- هم بشیکتە هم دە یتیشکینکن اینسانلارا حیطاب أدەجک وە اییلردن اۇلاجاقتئر.”
- مریم: “راببیم! بنیم ناسئل چۇجوغوم اۇلور؟ بانا کیمسە دۇقونمادئ کی!” دەدی. “أوت، اؤیلە اۇلاجاق!” دەدی. آللاە ترجیح أتتیگی شەیی یاراتئر. بیر ایشە قارار وردی می، سادەجە: “اۇل!” دەر، اۇ شەی اۇلوشور.
- آللاە اۇنا کیتابئ وە حیکمتی، تەوراتئ وە اینجیلی اؤگرتەجکتیر.
- عیسا، ایسرائیل اۇغوللارئنا ألچی اۇلاراق گلدیگیندە شؤیلە دەدی: “سیزە، راببینیزین موعجیزەسی (آیتی) ایلە گلدیم. سیزین ایچین بالچئقتان قوش هەیکلی یاراتئر، اۇنا اۆفلەریم دە آللاهئن ایذنییلە قوش اۇلور. دۇغوشتان کؤر اۇلان وە آلاجا حاستالئغئ اۇلانئ اییلشتیریر، آللاهئن ایذنی ایلە اؤلۆلری دیریلتیریم. أولرینیزدە نەلر یەدیگینیزی وە نەلری بیریکتیردیگینیزی دە بیلدیریریم. أگر آللاها اینانئپ گۆونن کیمسەلرسنیز بونلار گرچکتن سیزین ایچین بیر موعجیزەدیر (آیتتیر).
- اؤنۆمدەکی تەوراتئ تاصدیق أتمک وە سیزە حارام قئلئنمئش باعضئ شەیلری حلال قئلماق ایچین گلدیم. سیزە، راببینیزین موعجیزەسی (آیتی) ایلە گلدیم. آرتئق آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن وە بانا گؤنۆلدن بۇیون أگین!
- آللاە هم بنیم راببیم (صاحیبیم) هم دە سیزین راببینیزدیر. سیز اۇنا قوللوق أدین! دۇغرو یۇل بودور.”
- عیسا، آیتلری گؤرمزلیکتە دیرندیکلرینی حیسسەدینجە: “آللاە یۇلوندا بانا یاردئم أدەجکلر کیملردیر؟” دییە سسلندی. حاواریلر دەدیلر کی: “آللاە ایچین بیزلر یاردئمجئیئز. آللاها اینانئپ گۆوندیک. شاهید اۇل! بیز اۇنا تسلیم اۇلموش کیمسەلریز.
- راببیمیز! ایندیردیگینە ایناندئق وە بو ألچییە تابیع اۇلدوق. بیزی (بونا) شاهید اۇلانلارلا بیرلیکتە یاز!”
- (کافیرلیک أدنلر عیسایا قارشئ) بیر پلان قوردولار؛ آللاە دا پلان قوردو. آللاە، پلان قورانلارئن أن اییسیدیر.
- بیر گۆن آللاە شؤیلە دەدی: “باق عیسا! سنی وفات أتتیرەجگیم وە قاتئما یۆکسلتەجگیم. آیتلریمی گؤرمزلیکتە دیرنن شو اینسانلاردان سنی قورتاراجاغئم. سنین ایزیندن گیدنلری، قئیامت (تکرار دیریلیپ قالقئش) گۆنۆنە قادار، کافیرلیک أدنلرە اۆستۆن قئلاجاغئم. سۇنرا حوضوروما گلەجکسینیز. آرانئزدا آنلاشمازلئغا دۆشتۆگۆنۆز قۇنولارئ، اۇ زامان قارارا باغلایاجاغئم.
- آیتلری گؤرمزلیکتە دیرننلرە (کافیرلرە) گلینجە، اۇنلارئ هم دۆنیادا هم آحیرتتە چتین بیر عاذابلا جزالاندئراجاغئم. اۇنلارا یاردئم أدەجک گیچ کیمسە دە اۇلمایاجاقتئر.
- اینانئپ گۆونن وە ایش یاپانلارئن حاق أتتیکلرینی دە تام ورەجگیم. بن، یانلئش یاپانلارئ سەومم.
- بونلار، سانا باغلانتئلارئیلا بیرلیکتە اۇقودوغوموز آیتلر، دۇغرو حۆکۆملرلە دۇلو عاقئلدا توتولماسئ گرکن بیلگیلردیر.
- آللاە قاتئندا عیسانئن دورومو طئبقئ آدمین دورومو گیبیدیر. آدمی تۇپراقتان یاراتتئ، سۇنرا: “اۇل!” دەدی؛ اۇ دا اۇلوشتو.
- گرچک، سنین راببیندن گلندیر. ساقئن تارتئشمایا گیرنلردن اۇلما!
- بو بیلگی گلدیکتن سۇنرا کیم سانا دلیل گتیرمەیە قالقارسا دە کی: “گلین، چۇجوقلارئمئزئ وە چۇجوقلارئنئزئ، قادئنلارئمئزئ وە قادئنلارئنئزئ چاغئرالئم؛ سیزلر وە بیزلر دە قاتئلالئم. سۇنرا گؤنۆلدن یالوارالئم دا یالان سؤیلەین طارافئ آللاهئن دئشلاماسئنئ /لاعنتلەمەسینی ایستەیەلیم.
62.عیسانئن گرچک قئصصاسئ ایشتە بودور. آللاەتان باشقا ایلاە یۇقتور. ألبتتە آللاە، دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- (یاپتئغئن چاغرئیا) یۆز چەویریرلرسە، ألبتتە آللاە اۇ بۇزغونجولارئ بیلیر.
- دە کی: “أی أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان کیشیلر)! سیزینلە بیزیم آرامئزدا اۇرتاق اۇلان شو سؤزە گلین! آللاەتان باشقاسئنا قوللوق أتمەیەلیم. آللاها هیچبیر شەیی اۇرتاق قۇشمایالئم. کیمیمیز، کیمیلرینی آللاە ایلە آرایا قۇیاراق رابلر أدینمەسین.” یۆز چەویریرلرسە اۇنلارا دەیین کی: “شاهید اۇلون، بیز آللاها تسلیم اۇلموش کیمسەلریز.”
- أی أهلی کیتاب (کیتابلارئندا اوزمان کیشیلر)! ایبراهیم حاققئندا نە دییە تارتئشئیۇرسونوز؟ تەورات دا اینجیل دە، اۇندان سۇنرا ایندیریلدی. هیچ عاقلئنئزئ قوللانماز مئسئنئز؟
- سیز، حاققئندا بیلگینیز اۇلان قۇنودا تارتئشان کیمسەلرسینیز. پکی، حاققئندا بیلگینیز اۇلمایان بیر قۇنودا نە دییە تارتئشئیۇرسونوز؟ اۇنلارئ بیلن آللاەتئر، سیز بیلمزسینیز.
- ایبراهیم نە یاهودییدی، نە دە حئریستیان. آما اۇ، دۇغرویا یؤنلمیش، آللاها تسلیم اۇلموش بیر کیشییدی. مۆشریکلردن (آللاهئ آرد سئرایا قۇیانلاردان) دە دگیلدی.
- اینسانلارئن ایبراهیمە أن یاقئن اۇلانلارئ، ألبتتە اۇنا اویانلار ایلە بو نبی (موحاممد) وە آللاها اینانئپ گۆوننلردیر. آللاە بۆتۆن مۆمینلرین ولیسیدیر.
- أهلی کیتابئن بیر کسیمی؛ “سیزی بیر ساپتئرابیلسک!” دییە چۇق ایستەر. سادەجە کندیلرینی ساپتئرئرلار آما آنلامازلار.
- أی أهلی کیتاب! گرچکلیگینە شاهید اۇلدوغونوز حالدە نە دییە آللاهئن آیتلرینی گؤرمزلیکتە دیرنییۇرسونوز؟
- أی أهلی کیتاب! نەدن گرچگی بیلە بیلە گرچک دئشئ شەیلرلە قارئشتئرئیۇر وە گرچگی گیزلییۇرسونوز؟
- أهلی کیتابتان (کیتابلارئندا اوزمان اۇلانلاردان) بیر کسیمی شؤیلە دەدی: “شو مۆمینلرە ایندیریلنە گۆنۆن باشئندا اینانئن وە گۆنۆن سۇنوندا اینکار أدین؛ بلکی وازگچرلر.
- سیزین دینینیزە اویموش اۇلاندان باشقاسئنا اینانمایئن!” سن، دە کی: “دۇغرو یۇل آللاهئن گؤستردیگی یۇلدور.” (اۇنلار شونو دا سؤیلەدیلر:) “سیزە وریلنین بیر دنگینین باشقاسئنا دا وریلدیگینە وەیا آللاە قاتئندا سیزە قارشئ دلیل گتیرەجکلرینە دە اینانمایئن!” سن دە، دە کی: “لۆطوف آللاهئن ألیندەدیر. اۇنو ترجیح أتتیگی کیشییە وریر. ایمکانلارئ گنیش اۇلان، دائیما هر شەیی بیلن آللاەتئر.”
- اۇ، ایکرامئنئ ترجیح أتتیگی کیشیلرە تاحصیص أدر. آللاە بۆیۆک لۆطوف صاحیبیدیر.
- أهلی کیتابتان اؤیلەلری وار کی، یئغئنلا آلتئنئ أمانت أتسن آلدئغئ گیبی گری وریر. اؤیلەلری دە وار کی، بیر دینارئ أمانت أتسن، تپەسینە دیکیلیپ دورمادئغئن سۆرەجە گری ورمز. بونون سببی؛ “بیزیم، اۆممیلرە قارشئ بیر سۇروملولوغوموز یۇقتور” دەمەلریدیر. اۇنلار آللاها قارشئ، بیلە بیلە یالان سؤیلەرلر.
- حایئر! کیم اۆستلندیگی سۇروملولوغو یرینە گتیریر، یانلئش یاپماقتان دا ساقئنئرسا؛ بیلسین کی، آللاە مۆتتاقیلری (کندینی یانلئشلاردان قۇرونانلارئ) سەور.
- آللاها وردیکلری سؤزۆ وە أتتیکلری یمینی، گچیجی بیر چئقارلا دگیشتیرنلرین آحیرتتە أللرینە گچەجک بیر شەی اۇلماز. قئیامت گۆنۆ (تکرار دیریلیپ قالقئش گۆنۆ) آللاە، اۇنلارلا قۇنوشماز، یۆزلرینە باقماز وە اۇنلارئ آقلاماز. اۇنلارئن حاق أتتیگی آجئ ورن بیر عاذابتئر.
- أهلی کیتابتان بیرطاقئمئ کیتابتان اۇقویۇرموش گیبی دیللرینی أگیپ بۆکرلر کی، اۇقودوقلارئنئ کیتابتان ساناسئنئز. آما کیتابتان دگیلدیر. (اۇنلار:) “اۇ آللاە قاتئنداندئر” دەرلر؛ آما آللاە قاتئندان دگیلدیر. آللاها قارشئ بیلە بیلە یالان سؤیلەرلر.
- آللاهئن کندیسینە کیتاب، حیکمت وە نبیلیک وردیگی بیر بشرین قالقئپ دا اینسانلارا: “آللاەتان اؤنجە بانا قول اۇلون!” دەمەسی اۇلاجاق شەی دگیلدیر. اۇنون دیەجگی شودور: “کیتابئ اؤگرتەرک وە اۆزریندە سۆرکلی چالئشاراق کندینیزی راببینیزین یۇلونا آدایان کیشیلر اۇلون!”
- ملکلری وە نبیلری رابلر أدینمەنیزی دە ایستەیەمز. سیز آللاها تسلیم اۇلدوقتان سۇنرا کافیر اۇلمانئزئ مئ ایستەیەجک؟


text:
ایرته گه استانبولده تورکیه- افغانستان- پاکستان تشقی ایشلر وزیرلری ییغیلیشی بولیب اوته دی
اوشبو توغریده تورکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
ایرته گه استانبولده تورکیه جمهوریتی – افغانستان – پاکستان تشقی ایشلر وزیرلری ییغیلیشی بولیب اوته دی.
تورکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن یازمه بیاناتده, ییغیلیشده افغانستان تینچلیک پروسه سی دایره سیده گی ینگیلیکلردن تشقری خوفسیزلیک, انرژی, و ناقانونی مهاجر لر سنگری موضوع لر بوییچه اوچ اولکه اورته سیده گی همکارلیک باره سیده بحث ایتیله دیگن لیگی معلوم قیلیندی.
بیاناتده, عینی دمده تورکیه جمهوریتی تشقی ایشلر وزیری مولود چاووش اوغلی نینگ افغانستانلیک و پاکستانلیک کسبداش لری بیلن اوچره شیشی ریجه لنماقده.
علاقه لی ینگی لیکلر
چیگره مسئله سی بوییچه اوزبیکستان بیلن قیرغزستان اورته سیده کیلیشوو امضالندی
ایرانده خوفسیزلیک کوچلری اوق اوزدی؛ ییگیرمه یاشلی بیر عیال کیشی حیاتی نی یوقاتدی
اوشبو مطلب نی مخالف لر گه عاید ایران وایر خبر سایتی بیلدیردی
دنیا بانکی پاکستان گه میلیاردلب دالرلیک یاردم ییتکیزیب بیره دی
اوشبو خبر دنیا بانکی جنوبی آسیا منطقه باشلیغی اورینباسری تامانیدن بیریلدی


text:
(14)
یئلباشئ
وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا … ﴿۱۴۳﴾ (سورة البقرة)
بؤیلەجە، سیزلر اینسانلارا بیرر اؤرنک اۇلاسئنئز وە رسول دە (یاعنی کیتاب وە ألچی دە) سیزە اؤرنک اۇلسون دییە سیزی دنگەلی وە اؤلچۆلۆ بیر تۇپلوم یاپتئق … (باقارا سورەسی؛ 143)
“هر کیم بیر تۇپلولوغا بنزەرسە، اۇ دا اۇنلارداندئر.” (أبوداوود؛ آحمد بین حانبل)
دگرلی گنچلر،
بیلدیگینیز گیبی 31 آرالئق آقشام، ینی یئلا گیرییۇروز. بیزیم اۆلکەمیزدە یئلباشئ قوتلامالارئ آدئ آلتئندا یاپئلان قوتلامالار، آصلئندا غایرئ مۆسلیم اۆلکەلردە نۇئل قوتلامالارئ آماجئیلا 25 آرالئقتا باشلئیۇر. یاقئن تاریحلرە دنک گلدیگی ایچین ینی یئلا قادار دا دوام أدییۇر. نۇئل قوتلاماسئنئن سببی، حئریستیان ایناجئنا گؤرە عیسانئن (ع) اۇ گۆندە دۇغموش اۇلماسئدئر. یاعنی اۇنلار ینی یئلئ دگیل، دینی بیر گۆنۆ قوتلاماقتادئر.
بو قوتلامانئن نە عیسانئن (ع)، نە دە موحاممدین (ع) تبلیغ أتتیگی دیندە یری واردئر. بو نەدنلە، نۇئل قوتلامالارئ بیزیملە ایلگیلی دگیلدیر، ذاتن اۆلکەمیزدە قوتلانماماقتادئر.
دگرلی گنچلر،
اۆلکەمیزدە، نۇئل دگیل ینی یئل قوتلانماقتادئر؛ آنجاق قوتلانان گۆنۆن یئلئن باشلانغئجئ اۇلدوغونا دائیر هرحانگی بیر بیلیمسل یا دا دینی دایاناق یۇقتور. 31 آرالئق یا دا 1 اۇجاق دا آللاهئن گۆنلریندن بیرر گۆندۆر؛ هرحانگی بیر اؤزللیکلری یۇقتور. بو نەدنلە، بیر مۆسلۆمان اۇلاراق اۇ گۆنلردە هر گۆنکۆ یاشایئشئمئزئ دوام أتتیرملی، اؤلچۆلۆ اۇلماقتان شاشمامالئیئز.
یوردوموزدا یئلباشئ قوتلامالارئ آدئ آلتئندا یاپئلان أگلنجەلردە، دینیمیزە گؤرە حارام اۇلان پک چۇق شەی بولونماقتادئر. ایچکی وە اویوشتوروجو قوللانئلماقتا، قومارا آلت أدیلن اۇیونلار اۇینانماقتا، قۇلای یۇلدان پارا قازانمایئ اؤزندیرن چلیشکیلر یاپئلماقتا، یینە هم باقئلماسئ حارام اۇلاجاق هم دە کیشیلری زینایا یاقلاشتئراجاق دوروملار یاشانماقتادئر.
مائیدە سورەسی؛ 90-نجئ وە ایسرا سورەسی؛ 32-نجی آیتلردە، یوقارئدا سایدئغئمئز بۆتۆن بو ایشلری یالنئزجا یاپمانئن دگیل، اۇنلارا یاقلاشمانئن دا یاساقلاندئغئنئ گؤرۆیۇروز. بو نەدنلە، بو تۆر عونصورلار ایچرن قوتلامالارئن تامامئندان اوزاق دورولمالئدئر. آللاهئن بو یاساقلارئ قۇیارکن “یاپمایئن!” دگیل دە “اوزاق دورون!” دەمەسینین اۆزریندە دورمامئز گرکیر.
“اوزاق دورماق”، داحا قاپساملئ بیر یاساقتئر. بنزین ایستاسیۇنلارئندا: “بورادا آتش یاقمایئن!” یازماز، “آتشلە یاقلاشمایئن!” یازار. آراداکی فارقئ آنلئیۇرسونوز، دگیل می؟ ایشتە آللاهئن: “یاقلاشمایئن!” دەدیگی حاراملاردان، بنزین ایستاسیۇنونا آتشلە یاقلاشماقتان قاچئندئغئمئز گیبی قاچئنمالئیئز.
دگرلی گنچلر،
شیمدی ایچینیزدن باعضئلارئنئز: “ینی بیر یئلا گیرمەیی قوتلامانئن نە ضارارئ وار؟” دییە دۆشۆنەبیلیر. کیمیلرینیز یئلباشئ آقشامئندا، یالنئزجا أرتەسی گۆنکۆ تاعطیل فئرصاتئندان یارارلانماق ایچین عائیلەسییلە تۇپلانئپ، یەمک یەییپ، بیرلیکتە واقیت گچیرییۇر. بونون، دیگر گۆنلردن فارقلئ بیر آماچلا یاپئلمادئغئ ایچین ساقئنجاسئ یۇقتور. بیر کسیم ایسە، یئلباشئ آغاجئ سۆسلەمک، عائیلە ایچیندە چکیلیشلر یاپماق، اۇ گجەیە اؤزل هدیەلر آلئپ ورمک صورتییلە یئلباشئنئ حئریستیان عادتلرینە بنزەر شکیلدە قوتلویۇر.
یوقارئدا اۇقودوغوموز حادیثە گؤرە، باشقا بیر تۇپلولوغا بنزەین تۇپلوم، کندی بنلیگینی ییتیریر. بو نەدنلە، بیزیم دە مۆسلۆمان اۇلمایان دیگر تۇپلوملارا بنزەمکتن قاچئنمامئز گرکلیدیر.
أگر بونو ایهمال أدر وە دیگر تۇپلوملارا بنزەمەیە باشلارساق، زامانلا اۇنلارئن کۆلتۆر وە گلەنکلرینین ایچیندە کندی کۆلتۆرۆمۆزۆ قایبەدەبیلیریز. بیزە عائید پک چۇق میللی وە دینی دگریمیز بو شکیلدە یۇق اۇلوپ گیدەبیلیر. بو یۆزدن، “بیر قوتلامانئن نە اۇلور؟!” دەمەملی، أن چۇق بؤیلە گۆنلردە بیلینچلی داورانمالئیئز.
دگرلی گنچلر،
قۇنوشمامئزئن باشئندا اۇقودوغوموز آیتتە آللاە تعالا ایمان أدنلری “واساط” یاعنی: “دنگەلی وە اؤلچۆلۆ، مرکزدە اۇلوپ اؤرنک آلئناجاق بیر تۇپلوم” یاپتئغئنئ سؤیلەمکتەدیر. بونا گؤرە، بیز باشقالارئنئ اؤرنک آلمامالئ، عاکسینە یاشام طارزئمئز، ایلکەلریمیز وە دگرلریمیزلە دیگر تۇپلوملارا اؤرنک اۇلمالئیئز. بو اؤرنکلیک ایچین ایچین قایناغئمئز، آپآچئق اۇلان قورئانئ کریمدیر.
بیزلر قورئانئ کریمی حایاتئمئزئن مرکزینە آلئر، ایچیندەکی بویروق وە یاساقلارا گؤرە یاشارساق، بۆتۆن تۇپلوملار بیزە ایمرنەجک وە بیزی اؤرنک آلاجاقتئر.
اومولور کی بو شکیلدە قورتولوشا أرنلردن اۇلوروز.


text:
امام حسین علیه السلام مکه یولوندا
سمعان اوغلو عقبه دئمیشدیر : مدینه ده ن چیخیب اصلی یول ایله گئدیردیک.
اهل بیتدن بیریسی ، بیزه چاتا بیلمه سینلر دئیه ابن زوبئیر کیمی اصلی بولدان چیخیب کورا یوللا گئتمگی اماما تکلیف ائتدی.
امام جاوابیندا «یوخ» دئیه سؤزونه داوام ائتدیردی : تانری حاققی عمومی جاده دن چیخمایاجاغام تا آللاه اؤز سئودیگی کیمی بیزیم حاققیمیزدا حؤکم ائتسین.
عقبه سونرا دئمیشدیر : یولدا عبدالله بن مطیع بیزیم قارشیمیزا چیخیب امام حسیندن هارا گئتمک ایستدیگینی سوردو.
امام جاوابیندا دئدی : حال حاضیردا مکه یه گئتمک ایسته ییرم. لاکین سونرا تانریا استخاره ائده جه یم.
عبدالله بن مطیع دئدی : آللاه سنین استخاره نی خئیر ائتسین و بیزی سنه قوربان ائتسین .
مکه یه چاتدیقدا کوفه یه یاخینلاشما چونکی شوم بیر شهردیر. آتان علینی اورادا اولدوردولر. قارداشینا حؤرمتسیزلیک ائتدیلر و آزقالا اؤلدورن بیر طعنه ووردولار.
حرمه گئت ، سن عرب قومونون آغاسی سان . آللاها آند اولسون حیجاز اهلی سندن باشقاسینا باش اگمز و امت هر طرفدن سنه بیعت ائدر.
تانری حرمیندن اوزاق قالما سنه قوربان اولوم. آند اولسون آللاها سن اؤلسن بیزی قول ائده جکلر.
امام حسین علیه السلام مکه ده
امام حسین علیه السلام 60 – جی ایل 3 – شعبان جمعه گئجه سی مکه یه چاتدی .
معلوم اولدوغونا گؤره امام مدینه ده بئش گؤن عرضینده مکه یه اؤزونو یئتیرمیشدیر بو ایکی شهرین فاصله سین 500 کیلومتر اولدوغونو نظره آلساق گؤنده 100 کیلومتر یول گئتمیشدیر و بو سرعت ولیدین آداملارینین اونلارا چاتماماسینا گؤره ایمیش.
او ذیحجه نین سگگیزینه ده ک ( شعبان رمضان و ذی القعده آیلارینی ) مکه معظمه ده قالدی. مکه اهالیسی ، ها بئله حاجا و عؤمره یه گلنلر امامین گؤروشونه گلمه یه باشلادیلار. مکه اطرافیندان دا امامین گؤروشونه گلیردیلر.
زوبئیر اوغلو عبدالله کعبه ده قالیب گونونون چوخونو ناماز و طوافلا کئچیریردی. بعضا ده امامین قوللوغونا گلیردی . هر گلنده ده اماما مصلحت گؤستریردی.
امام زوبئیرین یانیندا بوتون مخلوقاتدان آغیر ایدی. چونکی او بیلیردی کی ، نقدر حسین مکه ده دیر حجاز اهلی باشقاسینا بیعت ائتمزلر. و حجاز اهلینین یانیندا او عظمتده بیر آدام یوخدور.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
بابک
بابک : تورکجه تورکجه
[اؤزل آد]
عباسی خلیفهلرینین ظُلمونه قارشی بؤیوک دایانیشما و مبارزه آپاران و آذربایجانین بؤیوک قهرمانلارینین بیرینین آدیدیر، بابک
175جی هجری ایلینده اردبیل‘ین بلال¬آبادکندینده آنادان اوْلدو اوْ جوانلیق چاغیندا 20 ایلدن چوخ خالقینین عباسی خلیفهلرینین قاباغیندا دایانیشما حرکاتینین رهبرلیگینی عُهده¬سینه آلدی، عباسی¬خلیفهسی بؤیوک¬بیرقوْشون تدارک ائدهرک و سوْنوندا بیر توٌرک سرداری افشین‘ین توسطه ایله بابکی یئنه¬بیلدی، بابک،حتی¬دوٌشمنلرینین¬دئدیگینه گؤره، بؤیوک بیرقهرمان¬کیمی،عباسی¬جلادلارینین¬الیله-دریسی¬سوْیولاراق شهید ائدیلدی و آذربایجان توٌرک ملتینین اوٌرهیینده¬ابدی¬بیرایگیدکیمی¬وعین¬حالدا دایانیشما،آزادلیق، دمکراسی، عدالت¬سمبولواولاراق-یئرآلدی،اشاره¬اوْلونمالی دیرکی افشین، عباسیلره بؤیوک فداکارلیقلار ائتمه¬گینه رغماً خلیفهلر طرفیندن آرادان آپاریلدی، بوُ حادثه بوُنو گؤستردی¬کی¬توٌرک-سردارلاری¬¬یالنیزبیرلیکلرینی قوْرویاراق سعادته¬یئتیریب¬-وملتلرینین¬باشی ¬اوجالیغینی ساغلایا بیلرلر، قایناقلار بئیله ¬گؤسته¬ریرکی¬افشین¬ بو بیرلیگه اینان¬میشدی ولی گئج اولموشو
بؤیوک بابا و بگ، اوْغلان آدی (فا:نامپسر).
آذربایجان جمهوریتینده بیر رایوْن آدیدیر


text:
- بۆتۆن باشلار، دائیما دیری وە سۆرکلی ایشینین باشئندا اۇلان آللاە ایین سایغئیلا أگیلمیش، یانلئشلارئ یۆکلننلرین حایاللری ایسە بۇشا چئقمئشتئر.
- اینانئپ گۆونەرک ایی ایشلر یاپان، کندینە حاقسئزلئق أدیلمەسیندن دە، حاققئنئن یەنمەسیندن دە قۇرقماز.
- بؤیلە بونو (قورئانئ)، عارابچا قورئانلار (آیت کۆمەلری) حالیندە ایندیردیک. تهدیدلری دە اۇنون ایچیندە، دگیشیک بیچیملردە آنلاتتئق کی یانلئشلاردان ساقئنسئنلار یا دا قورئان اۇنلار ایچین بیر بیلگی اۇلوشتورسون.
- گرچک حۆکۆمدار اۇلان آللاە پک یۆجەدیر. قورئانئن (ایلگیلی آیت کۆمەلرینین) سانا واحیەدیلمەسی تاماملانمادان (حۆکۆم ورمکتە) عاجلە أتمە! دە کی: “راببیم! عیلمیمی آرتئر!”
- داحا اؤنجە آدمە بیر أمیر ورمیشتیک آما اۇنو عاقلئندان چئقاردئ. اۇندا بیر قارارلئلئق گؤرمەدیک.
- بیر گۆن ملکلرە: “آدمە سجدە أدین (اۇنون قارشئسئندا سایغئیلا أگیلین)!” دەدیک. ایبلیس حاریج همن سجدە أتتیلر، آما ایبلیس دیرندی.
- دەدیک کی: “أی آدم! بو سانا دا أشینە دە دۆشماندئر. ساقئن سیزی بو باحچەدن چئقارماسئن، یۇقسا سئقئنتئیا گیررسین.
- بورادا نە آچلئق چکرسین، نە دە چئپلاق قالئرسئن.
- بوردا سوسوزلوق چکمز، گۆنش آلتئندا دا قالمازسئن.”
- سۇنرا شەیطان اۇنا فئسئلدادئ: “باق آدم! سانا اؤلۆمسۆزلۆک آغاجئنئ وە یئپرانمایاجاق بیر سالطاناتئ گؤسترەییم می؟” دەدی.
- ایکیسی دە اۇ آغاچتان یەدیلر، بونون اۆزرینە بدنلری کندیلرینە گؤرۆندۆ. باحچەنین یاپراقلارئنئ اۆست اۆستە قۇیوپ اؤرتۆنمەیە باشلادئلار. آدم راببینە عیصیان أتتی وە یانلئش قورغولارا قاپئلدئ.
- سۇنرا راببی اۇنو سچتی، تەوبەسینی (دؤنۆشۆنۆ) قابول أتتی وە دۇغرو یۇلو گؤستردی.
- (آللاە، آدم ایلە حاووایا) دەدی کی: “ایکینیز بیرلیکتە اۇ باحچەدن اینین. بیربیرینیز دیگرینە دۆشماندئر! طارافئمدان بیر رهبر (کیتاب) گلیر دە، کیم رهبریمە اویارسا؛ نە یانلئش یۇلا گیرر، نە دە موتسوز اۇلور.
- کیم دە ذیکریمدن (کیتابئمدان) یۆز چەویریرسە، سئقئنتئلئ بیر حایاتئ اۇلور. اۇنو قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆ ماحشر یرینە کؤر اۇلاراق گتیریریز.”
- (اۇ دا:) “راببیم! بنی ماحشر یرینە نەدن کؤر اۇلاراق گتیردین؟ حالبوکی بن گؤرن بیرییدیم.” دەر.
- آللاە دەر کی: “اؤیلە آما آیتلریمیز سانا گلدی. سن دە اۇنلارئ اونوتتون (عاقلئندان چئقاردئن)! بوگۆن دە سن، عاینئ شکیلدە اونوتولاجاقسئن.”
- آشئرئ گیدن وە راببینین آیتلرینە گۆونمەینلری ایشتە بؤیلە جزالاندئرئرئز. شۆبهەسیز کی آحیرتتەکی عاذاب أن چتین وە أن قالئجئ اۇلاندئر.
- کندیلریندن اؤنجە نیجە نسیللری یۇق أتمیش اۇلمامئز، اۇنلارئ یۇلا گتیرمەدی می؟ اۆستەلیک بونلار، اۇنلارئ یاشادئغئ یرلردە دۇلاشماقتادئر. یانلئشلاردان أنگللـەین بیر عاقلا صاحیب اۇلانلار ایچین بوندا آیتلر (گؤسترگەلر) واردئر.
- راببین طارافئندان أوولجە وریلمیش بیر سؤز وە بلیرلنمیش بیر أجل اۇلماسایدئ، گرکن موطلاقا یاپئلئردئ.
- اۇنلارئن سؤیلەدیکلرینە صابرەت (دوروشونو بۇزما)! گۆنشین دۇغماسئندان اؤنجە دە، باتماسئندان اؤنجە دە هر شەیی گۆزل یاپماسئنا قارشئلئق راببینە عیبادت أت! گجە ساعاتلریندە وە گۆندۆزۆن بؤلۆملریندە دە عیبادت أت کی، ممنون قالاسئن!
- ایمتیحان أدەلیم دییە، اۇنلاردان باعضئ کسیملری یارارلاندئردئغئمئز دۆنیا حایاتئنئن سۆسلرینە گؤزۆنۆ دیکمە! راببینین وردیگی رئزئق داحا حایئرلئ وە قالئجئدئر.
- عائیلەنە نامازئ أمرەت! سن دە اۇنو ثباتلا قئل! سندن بیر رئزئق ایستەمەییز، سانا رئزئق ورن بیزیز. موتلو سۇن، کندینی یانلئشلاردان قۇرویان ایچیندیر.
- دەدیلر کی: “بیزە راببیندن بیر موعجیزە گتیرسەیدی یا!” اؤنجەکی کیتابلاردا اۇلانلارئن آچئق بلگەسی (قورئان) اۇنلارا گلمەدی می؟
- قورئان گلمەدن اؤنجە اۇنلارئ بیر عاذاب ایلە یۇق أتسەیدیک، دەرلردی کی: “راببیمیز! بؤیلە رذیل حالە دۆشۆپ سۆرۆنمەدن اؤنجە کشکە بیزە بیر ألچی گؤندرسەیدین دە، سنین آیتلرینە اویسایدئق!”
- دەکی: “هرکس بکلەمکتەدیر، سیز دە بکلەیین! یۇلو دۆزگۆن اۇلانلارئن کیملر اۇلدوغونو، کیملرین دۇغرو یۇلا گلدیگینی یاقئندا اؤگرنەجکسینیز!”


text:
بهمن نصیرزاده جنابلاری نین دئدیگی اساسدا ،انسانلارین بیر حقیقی دوغوم گونو وار،بیر دنه ده سیجیلی ده قید اولونموش دوغوم گونو.بویوک باباسی،آتاسی و آنا سی نین دئدیگینه گؤره بهمن ،بهمن آییندا پیر احمد کندینده دنیایه گؤز آچیب. اونا گؤره آدینی بهمن قویوبلار.قدیم آتالار اوشاقلارین دوغوم گونلرینی قرآن کتابی نین بیر یانیندا یازاردیلارو بهمن ینده دوغرو دوزگون دوغوم گونو ائله اورادان بللی اولوبدور.اصلینده بهمن ۱۳۴۹ جو گونش ایلینین بهمن آیی نین یئددیسینده دنیایه گلیبدیر.اما سیجیلی سینده یازیلان ۱۳۵۱- ۵ -۹ دور.
بهمن ین بویوک بابالاری قافقازدان ترکیه اؤلکه سینه گلیبلر و ترکیه دن ده تبریزه گئدیبلرسونرا اورادان قره تپه یه و قره تپه دن ایسه پیر احمد کندینه کؤچموشلر.بهمن ۵ یاشینا چاتار کن یئنه ده آتاسی اورادان باغچه جوق کندینه کؤچوب گلیبدیر .بهمن اوشاقلیق دورانینی پیر احمد و باغچه جوق کند لرینده گئچیریب و ایلک تحصیلاتینی باغچاجیقدا اوخوموش. او هم شلوغ، هم چالیشقان و زیرک بیر اؤیرنجی اولوبدور.بهمن اورتا اوخول تحصیلاتینی داش ماکی شهرینین ایلک دفعه آچیلمیش شبانه روزی مدرسه سینده بیتیریبدیر.دبیرستان مقطع سینین ایلک ایلینی ماکی دا ، تجربی رشته سینده تحصیل آ لیب. سونرا اورموشهرینده سپاهین شبانه روزی دبیرستانیندا یئنی دن دبیرستانین بیرینجی ایلیندن اوخوماغا باشلامیشدیر.ایکی ایل یاریم دان سونرا اورانی دا ، مسئول لاری ایله بیر پارا عقیدتی جهتدن توتوشمازلیق اوزریندن و اختلاف لارا گؤره ترک ائدیب تحصیلی دوام ائتدیرمک اوچون ماکی شهرینه گلیبدیر .۱۳۶۹ جو ایلدن ماکی دانشسراسینا داخل اولاراق تحصیله ادامه وئریبدر. فریدون مصطفی پور، …………..احمد زاده ، ابوالقاسم حسین پور و …………..امینی ، بو دورد اؤیرتمنین بهمن ین دانشسراده تحصلینین دوام ائتمه سینده بویوک و اؤنملی رول لاری اولوبدور.بهمن ۱۳۷۱ –جی گونش ایلینده دانشسرانی بیتیره رک آموزش و پرورش اداره سینده استخدام اولموش و ماکی کتلرینده اؤیرتمن لیگه باشلاییب .
بهمن ۱۳۷۲ –جی ایلده خوی شهرینین آزاد دانشگاهینین سیناولاریندان ادبیات رشته سینده قبول اولوب و تحصیله باشلامیش.تورک لوک دوشونجه سی یوخاری سویه ده اولان استاد سعید قره آغاجلونون بیر پارا سؤزلرینین ائتگیسی آلتیندا قالمیش و تورکجه یه ماراغی داها آرتیق آرتمیشدیر .بو اولایدان سونرا بهمن آذربایجانین تاریخ و ادبیاتی اوزره مطالعه ائتمگه باشلامیشدیرو آز بیر زاماندا اؤیرنجی لرین ایچینده تورک لوک دوشونجه سی ایله باشقالاریندان تمامی ایله فرقلی اؤلموشدور.
بهمن ایکی رشته ده یوکسک لیسانس آلمیش. او ۱۳۷۵ –جی ایلده ادبیات رشته سینده لیسانس آلیب و اوزون بیر زاماندان سونرا ۲۰۱۲ –جی ایلده ترکیه اؤلکه سینین ارزروم شهرینین آتا ترک دانشگاهیندا یوکسک لیسانس آلماق اوچون بیر ایل عرب ادبیاتی اوخویاندان سونرا رشته سینی دگیشدیره رک، اسکی تورک ادبیاتی رشته سینده تحصیله دوام وئریب و بو رشته ده بیرینجی یوکسک لیسانسی آلا بیلمیشدیر .یوکسک لیسانسی آلماق اوچون تئز ینین موضوع سونو « فارس ساحسینده تورک اثرلر » سئچمیش و ایشله میشدیر .۲۰۱۴ –جو ایله دک بو قونو ایله ایلگیلی یاییلان تاریخ،ادبیات و سیاست اوزره بوتون کتاب،مقاله و پایان نامه لرین لیسته سینی حاضر لامیشدیر.
بیر پارا مسئله لره گؤره ۱۳۹۱ –جی ایلده مجبورا زنجان بؤلگه سینین قئیدار شهرینه کؤچ ائتمیشدیر ، بو کؤچمه ایکی ایلجه سورموشدور.بو ایکی ایلی آنا یوردوندان اوزاق اولماسینا باخمی یاراق هئچ ده عمر گونلری هدره گئتمه میشدیر . او بو ایکی ایلده اوچ دیلده «آراز» آدلی سؤزلوک حاضرلامیش و عینی حالدابیرینجی یوکسک لیسانس اونون چالیشقان روحونو اوخشایا بیلمه میش و یئنیدن شبستر شهرینین آزاد دانشگاهیندان( تاریخ ایران بعد از اسلام) رشته سینده ایکینجی یوکسک لیسانسی آلماق اوچون تحصیله باشلامیشدیر .و تئزینی « اشعار معجز آیینه زندگی مردم » قونوسوندا سئچیب و بو ساحده گؤزه گلیم چالیشقانلیق گؤستریب و باشی اوجالیقلا تحصیلینی بو شهرده باشا چاتدیریب.
بهمن مهارتلی و چوخ باشاریلی بیر اؤیرتمن دیر او بوتون فن لره و تدریس روشلرینه اوستاد بیرسیدیر .فن کلاسداری یه چوخ وارد دیر یعنی بهمن ین کلاسداری سی بیرینجی دیر .بهمن وطن پرور ومدنی بیر انسان اولاراق راحاتجیلیقلا جاماعت لا ارتباط قورا بیلیر و بو اساسدا بو ایکی ایلده قئیدار شهرینین مدنی و فرهنگی چالیشقان انسانلاری ایله تانیش اولوموش و اونلارین بوتون ییغینجاقلاریندا اکتیو اشتراک ائتمیش و بو ساحده اوزوندن بویوک بیر ایز قویموشدور.هله ده بهمنی قئیدارین ملی تؤرنلرینه مناسبتلرده چاغیرارلار .
بهمن ۲۰۱۶ –جی ایلده ترکیه نین آنکارا دانشگاهیندا ادبیات رشته سینده دکتراسینی آلماق اوچون تحصیله دوام وئریب و تئز( پایان نامه ) یازما دؤنمینه کیمین اورادا اوخوموش اما دکتراسینی ایراندا آلماق اوچون تئزینی تهران دانشگاهیندا یازماق ایسته میشدیر.بونا گؤره پرونده سینی تمامی ایله آنکارادان آلمیش و تهران دانشگاهینا گتیر میشدیر .تاسف له پرونده سینی بیر اوزون مدت اورادا قالاندان سونرا ایتمیش اولدوغونو سؤیله ییرلر و بئله لیکله هله ده تئزی یازیلمامیش قالیر .
بهمن ۱۳۷۴ –جو ایلدن بو یانا شعر دئمگه باشلاییب ائله بو ایلده ماکی شهرینین یلدا شعر و ادب درنگی ایله تانیش و اورانین بیر چالیشقان اؤیه سی اولور.بهمن درنگین ان چالیشقان اؤیه لریندن بیری اولاراق بوتون تؤرن لرده،مناسبتلرده و ییغینجاقلاردا برنامه لرین آپاریجیسی اولور و چوخ اوستون سویه ده وئرلیشلری قاباغا آپاریر .بهمن اؤلکه میزین باشا باش شهرلرینده بوتون ادبی،فرهنگی درنک لرده و ییغینجاقلاردا فعال اشتراک ائدنلردن بیریدیر.
بهمن ۱۳۸۹ –جو ایلدن رسمی صورتده یازماغا باشلاییب. بهمن دویقولو انسان اولاراق اوشاقلیقدان شعر و موسیقی ایله ماراغلانیب ،موسیقی ساحسینده ده بیر نئچه موسیقی آلتینی مهارت له ایفا ائدیر . بؤلگه میزین اَ ن مهارتلی آپاریجیسی ساییلیر ، کئچیریلن تؤره نلری مهارتله آپاریر و شن چاغلار یارادیر . آراز بَی گوجلو معلّم ، دویقولو شاعـر ، مهارتلی موسیقی ایفاچیسی ، شن ائل توره نلرینین ایستکلی وسئویملی آپاریجیسی ، وطن پرور ، ائل سئور ، قایغی کش ویوردوموزون داهی بیر یازاریدیر. کئچن ایللرده ماکو بولگه سینین شاعرلریندن بیر توپلوم اثر یاراتدی ( آذربایجانین دیلبر گوشه سی داش ماکودان نئچه شاعیر ) آدیندا. بو کیتاب ۱۳۸۹ نجو ایلده گونش اوزو گؤردو و ۱۰۰۰ جیلد ده یاییلدی ، بوکیتابدا بؤلگه میزین ۳۴ شاعیری تانیتدیریلدی اونلارین بیو گرافیسی و اؤرنک اولاراق نئچه شعری یاییملاندی شاعیرین اوشاق ساحسینده ده قیسا ، گوزل ، تبه یاتیم شعرلری وار .
یــاراتدیقی اثـرلـر :
۱ – آذربایجانین دیلبر گوشه سی داش ماکودن نئچه شاعیر
۲ – فرهنگ سه زبانه آراز = فارسجا ، آذربایجان تورکجه سیجه ، تورکیه تورکه سیجه
۳- تــومـــروس آنا( تورکجه رومان)
۴ – مــاکــو ، قـــالا و سرداری
۵- اشعار معجز آیینه زندگی مردم
۶- آذربایجان یاللی لاری ماکیدا(یاللی ایزلری ماکوده(
۷ – جیناس بایاتیلار
۸ – آرازام من ( تورکجه شعر توپلوسو)
۹ – نهج الفرادیس
۱۰ – فرهنگ بومی ماکو(ماکی یئرلی گله نک و گؤره نکلری )
بیر شعر اؤرنک اولاراق
آغــري
اوجا آغري
باشي قارلي
آي ويقارلي
من ائشيتديم او گؤزل نغمه لريندن
اوخشاييردين ائلي هردم
آغلاييردين قان اور كدن
سني آخيردا يئتيردي دلي طوفان منه بيردن
چكديگين وايلا دريندن
چوك سيخيلديم اثريندن
تيتره ييب جوشدي بو قانيم اور گيمدن
اختيار آلدي اليمدن
سؤيله سك مين بئله درد واردي عزيزلر
وئره گين دالدالا بيزلر
سئل گوجو آرخي تميزلر
قويماريق بيز گله جكلر اولا هئچ واخ كؤتو گونلرساياغي
دئ سن آتسينلار بو يولدا گؤتورنلر آياغي
تانري توركو ن داياغي
گولوش اولسون قوناغي
دئ سهند اوخشاسين آغلار بولاغيندان
گون قيزارسين ياناغيندان
بئله چيخسين دوداقيندان
گل آتام قارداشيم آغري
گل كؤنول سيرداشيم آغري
گل سيزير گؤز ياشيم آغري
دئ او ياندان ساوالان گلسين هارايه
سؤيله سين ائللره آيه
تورك ائلين آغريسي هئچ واخ آرارت آدلانان اولماز
بئشيك اؤز مالكينه يادلانان اولماز
حاق سؤزو مرد دانان اولماز
اوغولون غيرتي اولسا گول چيچك غونچادا سولماز
توپراقي دوشمنه قالماز
كوكلو گوللر نه قدر قالسا قار آلتدا چيخاجاقدير
قار گونشدن گوله شركن يیخاجاقدير يئره قاري
گونشين واردي وقاري
اونا تك سئوميري اينجيت سين اوقاري
اوجا آغري
گون ویرار كن گوله جكدير
اتگينده سئومه لي غونچالي گوللر
دوم دورو داشلي بولاغلار
ده يه جكدير باهارين نغمه سيني چایلي دوداقلار
گؤروره م من،دئشيلير كوللو اوجاقلار
آچيليرايسسي قوجاقلار
آز قالوبدور گييه جاكسان ياشيل الوانلي دونون سن
گؤروره م من
اوتورور هئي دالي دشمن
نه قدر قار ،ياغي ياغسين
اوجالي شانلي باشيندا نه قدر چن آخير آخسين
نه قدر دونداراجاقدير نه قدر يول كسه جكدير
كؤتو شاخدا هله ليك قوي گينه كسسين
قوي باشيندا دلي طوفان هله اسسين
چكيلر چن- آخار آخيردا بولودلار
او زاماندير گون ویرار كن
ارييب چشمه لرين قوي آراز اولسون
كوكره ييب آخسين آرازيم
قورو گؤلده سويا دويسون
ديكه ليب گؤي خزر اولسون
دوزدي قار ياغدي ازلده اوجا داغلار باشينا
شاخداني پايلادي او قونشوسونا يولداشينا
ولي بو سيكّه نين آغري اولاجاق بير طرفي
گون بولوددان ايشارار كن ویراجاق داغ باشينا
زر گؤنشدن سپه جكدير ذيروه يه داش قاشينا
اوجا آغري
بو نه دندير؟
گؤز آچاندان ائليمي من گؤزو آغلار گورورم
سينه داغلار گؤرورم
بو ساياق ايسته ميرم
ايستيرم بير گؤن ائوي من باجي قارداشلي گؤرم
ائوي سير داشلي گؤرم
نه روا هيجريده هر گؤن ائلي گؤز ياشلي گؤرم
يوردو باش داشلي گؤرم آي ويقارلي اوجا آغري
سئل ييخاندا ظولم اليله نئچه ايلليك گؤيه قارخميش بو حاصاري
گؤز تيكيلدي بيزه ساري
تا آلاق بيز اله تاري سينديراق بلكه سه تاري
آپاراق تحفه باهاري پايلاياق بوسه نوباري
آنديميزدير بو دفه بير اولو تانري
قويما قارخسين ائل ايچينده گؤيه هرگؤن آيريليق ناله سی زاري
دايانيب ظولم قاطاري هيجرانين گئتدي بازاري
اوچولوب هم اوچاجاق بئرلينه بنزرلر حاصاري
گؤرورم حيس ائديرم گؤزله ييللر يولومو
گل آپار كورپو دؤزلت جوت قولومو
بهمن نصیرزاده (آراز)
ایضاح: شکیلده، بهمن نصیرزاده (آراز) جنابلاری اوستاد بهرام اسدی ایله بیرلیکده


text:
مرکزی بوهم اوستانی
مرکزی بوهم اوستانی (چکجا: Central Bohemian Region) چکده بیر اوستان دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱٬۳۲۶٬۸۷۶ نفر ایمیش. گئنیشلیگی ۱۱۰۱۴٫۹۷ کیلومتر موربّع ایدی بۆتون چکدا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ GDP per inhabitant in 2006 ranged from 25% of the EU27 average in Nord-Est in Romania to 336% in Inner London. Eurostat. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2009-03-25.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Central Bohemian Region»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده مرکزی بوهم اوستانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
“ماهنیهای عاشقانه” یئنیدن نشره بوراخیلیر!
ادبی جمعیتیمیزده اؤز حکایهلریله گئنیش اوخوجو کوتلهسی رغبتینی قازانان تانینمیش بازیچی و ژورنالیست دوکتور مرتضی مجدفرین “ماهنیهای عاشقانه” آدلی کیتابی یئنیدن نشره بوراخیلیر. آذربایجان جمهوریسی شاعرلرینین بیر سیرا شعرلرینی احتوا ائدن بو کیتابا مجدفرین نصرت کسمنلی، بختیار وهابزاده، نبی خزری، ممد آراز و فیکرت قوجا کیمی گؤرکملی آذربایجان شاعرلریندن فارسجایا ائتدیگی ترجمهلری داخیلدیر. کیتابین بیرینجی چاپی آذربایجان و فارس دیللرینده ۱۵۰۰ تیراژدا و ۱۱۲ صحیفهده “نشر امرود” طرفیندن بوراخیلیبدیر. کیتابدا هامیدان چوخ نصرت کسمنلی نین شعرلری ( ۱۰ شعر) و باشقا شاعیرلرین هر بیریندن ۳ یا ۵ شعر، ترجمه لری ایله برابر وئریلیبدیر. کیتابا مترجمین طرفیندن یازیلمیش دورد صحیفه لیک بیر مقدمه و هم ده هر بئش شاعیرین ایکی صحیفه لیک ترجمه حالی سالینمیشدیر. مقدمه و ترجمه حاللار فارسجا یازیلمیشدیر. هم ده کیتابین سونوندا مجدفرین ترجمه حالی و یازیب- یاراتدیغی آلتمییشدان آرتیق فارسجا- تورکجه کیتابلارینین سیاهه سی وئریلمیشدیر. بو کیتابین ایلک چاپینی تهراندا کی ۸۸۳۴۵۲۱۷-۰۲۱ نمرهلی کیتاب یاییمی مرکزینه زنگ ائتدیکده ۲۸۰۰ تومنه الده ائده بیلرسینیز.


text:
اویان نیوز : روسیا خاریجی ایشلر باخانی سئرگی لاوروو، روس تلویزیونو “روسیا تودی”ه وئردیگی آچیقلامادا، ایلک دفعه سوریه رژیمینی کیمیاسال سلاح قونوسوندا آچیق شکیلده اویاردی.
لاوروو، سوریهنین مخالیفلرله ساواشدا “کیمیاسال سلاح” قوللانما احتیمالینی “سیاسی اینتیحار” اولاراق دگرلندیردی.
“سوریهنین کیمیایال سلاح قوللاناجاغینی سانمیرام” دئین روسیا خاریجی ایشلر باخانی سئرگی لاوروو، سوریه یؤنتیمینین شدت اولایلاریندا کیمیاسال سلاح قوللانمایاجاغینی اؤزلرینه دفعهلرله چاتدیردیغینی دا ایفاده ائتدی. سوریهده ۲۱ آیدیر داوام ائدن چاتیشمالاردا باتی اؤلکهلرینی ده سوچلایان روسیا خاریجی ایشلر باخانی لاوروو، باتی اؤلکهلرینی “یاخشی” و “پیس” تروریست آیریمی ائتمکله سوچلادی. تورکیه-سوریه سرحدینه پاتریوت قونوشلاندیریلماسینی دا دگرلندیرن روسیا خاریجی ایشلر باخانی لاوروو، پاتریوتلارین آمریکانین ساوونما پروژهسینین پارچاسی اولابیلهجگینی ادعا ائتدی.
روسیا خاریجی ایشلر ناظری لاوروو، بعضی اوزمانلارین سؤز قونوسو سیستمین سوریهدن گلهجک تهدیده قارشی دئییل، داها فرقلی مقصدله تورکیهیه آپاریلدیغی دوشونجهسینده اولدوغونو خاطیرلاتدی.
عرب بیرلیگی سوریا اؤزل نمایندهسی اخضر ابراهیمی ده بو گون دمشقده دؤولت باشقانی بشار اسدله بیر آرایا گلدی. ابراهیمینین اسده “روسیا-آمریکا اورتاق تکلیفی” نی چاتدیراجاغیق ایفاده ائدیلدی. تکلیفده اسدین ۲۰۱۴ ایلینه قدر گؤرهوده قالماسی دا وار.
http://www.trtturki.com


text:
کیتاب رفیمیزده نهلر وار؟ (۲)
تانیتدیران: سحر بارانی
حئکایهنین ایمکانلاری (حئکایه و حئکایه تنقیدی)
حاضیرلایان: همت شهبازی
پردیس دانش یایین ائوی
تهران / قیش ۱۳۹۱
گرافیست: آتابای
همت شهبازینین چئویریسی ایله حاضیرلانان «حئکایهنین ایمکانلاری» آدلی کیتابین آماجی، اوخوجولاریمیزی، حئکایه چؤزومو و تنقیدی آراشدیرما ایله عملی تانیش ائتمکدیر. بو کیتابدا ۱۰ (اون) حئکایه و بو حئکایهلره گؤره ۱۰ تنقیدی مقاله یئرلشدیریلیبدیر. بئله کی هر وئریلن حئکایه قورتاردیقدا، آردیجا او حئکایهنین اؤزللییی، تکنیکلری و حئکایهچیلییی حاققیندا بیر تنقیدی آراشدیرما و چؤزوم یئر آلیر. حئکایه و تنقیدلر تورک یازارلار و تنقیدچیلریندن سئچیلمیشدیر. بو حئکایه یازارلارینین بیر چوخلاری ایندیلیکده ده یازیب یارادیرلار و بونلارین بعضیلریندن ایذن آلاراق حئکایهلری کیتابدا گتیریلیبدیر. بو کیمی ایشلرین اؤرنهیینی تورکیهده «عؤمر لکهسیز» (۳ جیلدده) و فارسلاردا ایسه، احمد گلشیری «داستان و نقد داستان»کیتابلاریندا گؤرمک اولار.
کیتاب ۱۳۹۱ینجی ایل، پردیس دانش یایینائوی طرفیندن و یاشماق کیتاب ائوینین امکداشلیغی ایله یایینلانمیشدیر.
بونون کیمی پروفسیونال اؤیکو و الشتیری مجموعهسی بیرینجی دؤنه اولاراق دیلیمیزده نشر اولموشدور و بونون اوچون ده بوتون نثر اثرلرینه ماراقلانان ادبیاتچیلاریمیزا کیتابین الده ائتمهسینی اؤزل اؤنری کیمی وورغولاییریق.
ازدحام (رومان)
آفاق مسعود
حاضیرلایان: سعید موغانلی
انتشارات نخبگان
جیلد: مجید اکبرزاده
قطع: رقعی / تیراژ: ۱۰۰۰
دونیا ادبیاتیندا فرقلی یازی سایاغیایلا اؤزونه اؤزل یئر آچان و ادبیاتدا قادین سسی اولان و هابئله یازیچیلار بیرلییینین ترجمه شعبهسینین مدیری و خزر درگیسینین باش یازاری، آفاق مسعود، کلمهلر و جملهلرله آچیقلامایا چالیشدیغی آجی بیر اولایدیر ازدحام.
دونیانین سونو بیر او قدر ده اوزاق دئییلمیش، خصوصی ایله قیز اوشاغی اولونجا داهادا یاخینلاشیر بو اویوشدوروجو سون.
بیر انسان، ایلک اؤولاد باخیشیایلا، سونرا قادین اولاراق و سونوندا یازار و شاعیر روحلو قیریلقان بیریسی اولاراق آغیرجاسینا آجی بیر اولایی نئجه یاشاماسیدیر رومانین قونوسو.
کلمهلرله اویناماق، اؤزو سوسوب و سؤزجوکلری دانیشدیرماق، دیله گتیرمک آفاق مسعودون أن اؤزل یئتهنهییدیر.
ازدحام دا او بیری اثرلر کیمی یازارینین باشاریسینا بؤیوک بیر امضادیر تاریخین دفترینده.
ازدحام رومانینین اؤتن آی تهراندا فارسجا ترجمهسی، محمود مهدوینین و شورآفرین یایین ائوینین و هابئله “یاشماق سیرا کیتابلاری”نین بیرگه امکداشلیغی ایله یایینلاندی و فارس اوخوجولاری طرفیندن یاخشیجا قارشیلاندی.
آفاق مسعوددان بوندان اؤنجه، (سو ایتی، او، شلوغی، اوزو ایشیغا) کیتابلاری یایینلانمیشدیر.
اوزو ایشیغا (رومان)
آفاق مسعود
کؤچورن: آلما موغانلی
حاضیرلایان: سعید موغانلی
گرافیست: آیاز برازنده. تبریزلی
نخبگان انتشاراتی- تهران- ۱۳۹۴
یازدیغی رومان و حئکایهلردن بیر چوخو روس، انگلیس، فرانسا، آلمان، اؤزبک، فارس و بیر چوخ آیری دیله ترجمه اولونان آفاق مسعود اؤزل یازیچیلیق سایاغیایله بو گونکو آذربایجان و دونیا ادبیاتیندا یوخاری روتبهیه مالک اولوبدور.
اوزو ایشیغا اؤلومو قارشیلایان بیر قادینین سون گونلریدیر. هر شئی بیر اوتاقدا یاشانیر، قادین یئریندن دورامایاجاق قدر گوجسوزلهشیب، قادین دونیاسیندا اؤلومون رنگی ده باشقادیر، دویغولار، گؤزلهنیلن قوناقلار حتی آغری چکمک ده فرقلیدیر و بونو قاباریق شکیلده اوزو ایشیغادا گؤرمک اولور.
بو کتاب آذربایجان ادبیاتیندا قادین ایزیدیر. گوجلو قلمی و قیوراق دیلی ایله آن به آن، اوخوجونو اؤلوم حالیندا اولان قادینین حیاتینا چکیب، اونونلا بو آجی دولاییلاری دولانیر، اؤلومون گؤزونون ایچینه باخیر یاشاییر و یاشادیر، سانکی الیمی اوزاتسام گؤزونو چیخاردا بیلهرم آغریلارین، سیزیلارین…
اوزو ایشیغا ژورنالیست شاعریمیز سعید موغانلینین چالیشماسیایلا چاپا حاضیرلانیب سایین شاعره و خانیم آلما موغانلی طرفیندن لاتینجهدن کؤچورولوب، نخبگان یایین ائوی طرفیندن بو ایلین پاییزیندا یایینلانمیشدیر.
او O (آذربایجان جمهوریتیندن حئکایه توپلوسو)
آنار رضا / آفاق مسعود / ائلچین افندییئو/ اسماعیل شیخلی
حاضیرلایان: سعید موغانلی
گرافیست: حبیب ایلون قشقایی
نخبگان انتشاراتی، ۱۳۹۴
آذربایجان یازیچیلار بیرلییینین باشقانی، آنار رضا و آذربایجان و دونیا ادبیاتیندا فرقلی یازی سایاغیایلا اؤزونه اؤزل یئر آچان و ادبیاتدا قادین سسی اولان و هابئله یازیچیلار بیرلییینین ترجمه شعبهسینین مدیری و خزر درگیسینین باش یازاری، آفاق مسعود، آذربایجان یازیچیلار بیرلییینین کئچمیش باشچیسی، یازیچی، سناریست اسماعیل شیخلی و یازیچی- تنقیدچی و نظریهچی پروفسور ائلچین افندییئوین قیسا حئکایهلریندن اولوشان بیر حئکایه توپلوسودور “او”…
آدینی آفاق مسعودون “او” حئکایهسیندن آلان بو کتاب، آدی گئدن دئو یازیچی و ادبیاتچیلارین اینجه و ظرافتله سئچیلدییی اثرلریندن توپلانمیش بیر گنجینهدیر.
دؤرد دیل، دؤرد دونیا، دؤرد دوشونجه، دؤرد سبک و جریان، و دؤرد امضا آذربایجان ادبیاتیندا.
او، بیر دؤردیول آیریحیدیر و بوتون یوللاری، اوخوجونون مقصدیدیر اصلینده.
آنار رضانین مشهور و چاغداش نثرده چوخلو ائتکی بوراخان “واهیمه” پووئستی ده بو کیتابین بیرینجی اثریدیر.
هر آددیمدا مزاریم وار(بوتون شعرلری باکی چاپینین اوزوندن)
محمدبیریا
باکی چاپینی حاضیرلایان: پروفسور اسلام غریبلی
نشر موغام، تبریز ۱۳۹۴ پاییز
کؤچوروب، چاپا حاضیرلایان: سعید موغانلی
گرافیست: ارسلان آقاخانی
قیمت: ۲۵۰۰۰ تومان
محمد بیریا فرزند حاجی غلام باقرزاده نوحی به سال۱۲۹۳ ش -۱۹۱۴میلادی در تبریز متولد شد، پدرش نجار بود. او در سن ۸ سالگی به همراه خانوادهاش از تبریز به خراسان مهاجرت کرد و در آنجا مشغول تحصیل شد، اما به خاطر بیماری مادرش و بیکاری پدر، مجبور به مهاجرت به باکو شدند.
بیریای نوجوان ضمن ادامه تحصیل به مدت هفت سال در باکو کمکم به ادبیات و شعر علاقه پیدا کرده و اولین تجربههای شعریاش را در مجله «دیوار» به چاپ رسانده است.
در ۱۹۳۳ میلادی مرگ ناگهانی مادرش، تغییر اساسی در زندگی شاعر بی ریا به همراه پدر ،برادر و دو خواهر خردسالش مجبور به بازگشتبه ایران میشود و به مدت دو سال در شهرداری تبریز مشغول به کار میشود.
بیریا با تحمل بیش از سه دهه زندان، شکنجه و تبعید در حکومت شوراها، پس از انقلاب اسلامی به تبریز بازگشت. اما بعد از آزادی از زندان وحشتناک شوروی و در اثر شکنجه های فراوان و جراحات واره سخت ناخوش احوال بود و بیشتر از چند ماه زنده نماندو بعد از ۳۳ سال عذاب در سال ۱۹۸۵ ،۱۳۶۴ در تبریز موطن مادریش درگذشت. اشعار برگزیده اش چندین بار در تبریز باکو و استانبول منتشر شده ولی کتاب حاضر کامل ترین مجموعه چاپ شده از آثار وی میباشد.


text:
اوندا کی خیاوانلار ایندیکی کیمی شولوغ دئییلدی، ترافیک سؤزو ده هله سؤزلوکلره یول تاپمامیشدی. منیم بیر “رکس” موتوروم وار ایدی نمنه؟ یالنیز بیر ایرادی وار ایدی، او دا بو کی تئز یورولاردی. اونا گؤره هردن من اونو سورردیم، هردن ده او منی! نه تورموزو دوز ایشلردی، نه گازی! هله پیس _ پیس ده اونونلا تک چرخ ده ووراردیم! بیزیم زامانین دا اوشاقلاری کنکور زاد بیلمزدیلر کی نمنه دیر، نه اینترنت وار ایدی، نه گیم، نه ده فیسبوک! ائله اونو باشاراردیق کی بیر – بیریمیزه قورخماز و اورهکلی آدام اولدوغوموزون پوزون وئرک!
منیم بیر یولداشیم وار ایدی “هوندا” سورردی، بیر گون کوچه باشیندا دوروب بیر – بیریمیزه افتخاراتیمیزدان تعریفلیردیک، منه دئدی:
– «من اوتوبانی ۱۲۰ سرعت ایله ترسه گئدرم!»
دئدیم:
– «اوغلان ایشین دئییل، اوز به اوزدن گلن آرابالارین بیری گلر آلار آلتینا، آسفالتا یاخیلارسان!»
دئدی:
– «اینانمیرسان اوتور گئدهک!»
ایندی چیخمیشیق اوتوبانا، یولو ترسه لاین ایله گئدیریک، اوز به اوزوموزدن گلن آرابالار دا بیری چیراغ وئریر، بیری سیقینال چالیر، بیری یامان دئییر؛ او یولداشیم دا ۱۲۰ دئسم یالان اولار، هئچ اولماسا ۹۰ سرعت ایله گازلیر، هردن ده چؤنوب مندن سوروشور:«قورخمورسان کی؟» من ده دوزون آختارسانیز قورخومدان ال-آیاغیم اسیردی آما کیمدیر اوزدن گئدن؟ «یوخ بابا ! نهدن قورخاجاغام دئییب !» هؤووشنه چکیردیم! هر نه جور ویراژ وئریردی مندن سوروشاندا:«قورخمورسانکی؟» دئییردیم:«یوووووووووخ!» سونوجدا سانکی یولداشیم اوزدن گئتمیشدی، یاواشلادیب کوچه میزه قاییتدیق. موتوردان دوشنده منه دئدی:
– «یامان اورهکلی بشر ایمیشسن! من سنی بئله بیلمزدیم!»
دئدیم:
– «اولسون! بیر گون ده من موتورومو چیخاردارام، سن دالیدا اوتورارسان؛ گؤرهک سن ده منه تای اورهکلیسن، یوخسا قورخاقسان!»
آغزین بوزوشدوروب دئدی:
– «رکس ایله چیخاجاغیق یوخسا موتورونو دهییشیبسن؟»
دئدیم:
– «یوخ ائله من هامان او رکس موتور ایله سنی ائشیه چیخارداجاغام!»
یولداشیم گولومسهییب گئتدی.
بیر گون موتورو ائشیه چیخارتمیشدیم، هر نه آیاق ووردوم ایشلمهدی کی ایشلمهدی! هامان او یولداشیمی گؤردوم منه ساری گلیر. یاخینلاشیب گوله _ گوله «هه؟ یئنه ده ایشلهمیر؟» دئدی. دئدیم: ایتهلهسن ایشلر!
بیر آز یول ایتهلهیندن سونرا موتوروم اوتقونارکن نفس آلیب یولا دوشدو. موتورو ساخلاماق ایستیردیم گؤردوم تورموزدان خبر یوخدور! آیاقلاریمی یئرده سوروتلهییب زوران _ گوجن ساخلادیم! بیردن یولداشیمی اوزدن آپارماق ووردو بئینیمه! اؤز _ اؤزومه دئدیم:«اوغلان ائله ایندی بو تبرزهنی قورخوتماق زامانیدیر هااااااا !» یولداشیمی چاغیریب دئدیم:
– « بو گون ده ایستیرم من سنی اؤز موتوروم ایله قورخودام ! قورخماسانسا اوتور گئدهک !»
او دا گوله _ گوله سؤزومو قبول ائلهدیکده موتورو گازلادیم؛ اؤنجه یولون بیر آز اوزو یوخاریسی وار ایدی؛ رکس موتورون دا آخی بیر نفره آپارماغا گوجو اولمازدی، هاندا قالسین ایکی نفر! زیققینا – زیققینا گئدیریک هردن ده من میرتیندان اؤترو یولداشیمدان سوروشورام:«آی اوغلان ! قورخمورسان کی؟» او دا «هله بو یول گئدیرکی منی ده قورخودا؟» دئییب گولوردو! من بو سورغونو اوچ _ دؤرد دؤنه یولداشیمدان سوروشدوم کی گوناهی بوینومدان آچام، آما یول هله اوزو یوخاری اولدوغونا گؤره هر زاددان خبرسیز «یوووووووووخ بابا !»دئییب یئنه ده دیزینه چیرپیب من ایله موتوروما گولوردو !
یولون اوزو یوخاریسی قورتولدو؛ ایندی دوشموشوک اوزو آشاغی یا، تورموز داکی یوخدور، موتورون بورنو شیشیب نه گئدیر؟ من ده بیله _ بیله سایمایاراق هئی گازدیر کی وئریرم، گئت به گئت ده سرعتیمیز یئیینلهشیر! هردن یولداشیما چؤنوب سوروشورام: «قورخمورسان کی؟» هر دؤنه سوروشدوقجا، ایستیر اوزدن گئتمهسین، دئییر :«یوخخخخخخخخخ بابا !» بیر آزدان سونرا دئدیم:
– « سانکی تورموزوموزدا توتمور! کاش بونو یولا چیخمامیش بیلهیدیم!»
او قورخمایان یولداشیم، تورموزون یوخلوغون بیلندن سونرا منی نه قوجاقلاییب، نه قوجاقلاییب؟ دئییر:
– «اولماسا ساخلا من دوشوم !»
بیلدیم وضعیتی خارابدیر، دئدیم:
– «هه؟قورخورسااااااااااان؟»
دئدی:
– «گئت اوسته!»
– هه؟ اورهیین قیریلیییییییب؟
– گئت اوسته!
– هه؟فیشارین ائنیییییییب؟
– گئت اوسته!
– هه؟شالوارینا اوخویوبساااااان؟
– یئنه ده گئت اوسته!
دئدیم:
– «یولداش! سن اؤله سن! شالوارینا اوخوماق ائله بیر زاد دئییل، شالوارا متولد ده اولسان بو موتورون تورموزو یوخدور! اؤلهسن ده، قالاسان دا، هر نه واخت موتورومون عشقی چکسه اوندا اؤزو دایاناجاق! داها منیم الیمدن بیر ایش گلمیر! یولون اوزو یوخاریسین قالخانمیردیق هااااااااا، اوندا گولوردون؛ ایندی او گولمهیین بو آغلاماغی دا وار!»
آخیردا ساغ _ سالامات محلهمیزه چاتدیق. یولداشیمین صیفتینه سانکی اؤلو توزو سپمیشدیلر! دیشی دیشینه دهییردی. دیلی توتار _ توتماز دئدی:
– «آغا! سن بتر آدامسان، داها سنین موتورونا مینمک “توبه”!»
اوندا کی خیاوانلار ایندیکی کیمی شولوغ دئییلدی، ترافیک سؤزو ده هله سؤزلوکلره یول تاپمامیشدی. منیم بیر “رکس” موتوروم وار ایدی نمنه؟ یالنیز بیر ایرادی وار ایدی، او دا بو کی تئز یورولاردی. اونا گؤره هردن من اونو سورردیم، هردن ده او منی! نه تورموزو دوز ایشلردی، نه گازی! هله پیس _ پیس ده اونونلا تک چرخ ده ووراردیم! بیزیم زامانین دا اوشاقلاری کنکور زاد بیلمزدیلر کی نمنه دیر، نه اینترنت وار ایدی، نه گیم، نه ده فیسبوک! ائله اونو باشاراردیق کی بیر – بیریمیزه قورخماز و اورهکلی آدام اولدوغوموزون پوزون وئرک!


text:
فدرال میناس قرایس بیلیمیوردو
فدرال میناس قرایس بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Federal University of Minas Gerais, فارسجا: دانشگاه فدرال میناس گرایس، عربجه: جامعة ميناس جيرايس الاتحادية)برزیلنین بلو هوریزونته شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فدرال میناس قرایس بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- Tavares, Renata (2016-07-04). "Ex-governador de MG e ministro durante a ditadura, Rondon Pacheco morre aos 96". Universo Online. Retrieved 2016-07-25.


text:
کرونا و سیاحت چیلیک؛ هرات ده سیاحت چیلیک صنعتی گه یتکزیلگن آغیر خساره
کرونا ویروسی نینگ ضررزیان لری باره باره هرات یشوچی لری حیاتی نینگ برچه قره لریگه تاثیر یتکزگنی آشکار بولماقده. سیاست دن توتیب مدنیت و اقتصاد ساحه لریگه چه، هرات یشوچی لری کونده لیک فعالیت لریده بو آغیرکسادلیک تاثیرینی یقال سیزماقده لر. بو کسادلیک تاثیراتی کون اوتیشی بیلن تورلی بولیم لرمسوللرینی هم خواتیرگه سالگن.
هرات ده کرونا ویروسی ییرلیشی و اونی آرتیدن هوایی سفرلر توختتیلیشی، سیاحت چیلیک شرکت لر و هوتل لر فعالیتی کمیگنی ، سیاحت چیلیک صنعتی نی کسادگه اوچرتیب مسوللر بوندای وضعیت نمونه سی نی یالغیز طالبان حکومتی دوریده تجربه قیلگن لرینی ایتیشماقده لر. « کووید۱۹» ویروسی ییرلیشی هرات ده برچه سیاحت چیلیک شرکت لرنی نابودلیک تمان تارتیب و سیاحتچی لر راهنما و ترجمان لرینی هم خانه نشین قیلگن.
هرات ولایتی سیاحت چیلیک اداره سی مسوللری، بو ولایت ده کرونا ویروسی تاپیلگنی دن سونگ سیاحت چیلیک گه تیگیشلی بولگن برچه فعالیت لرتوختتیلگنی نی تاکیدلب بو شهرده ایچکی و خارجی سیاح لر سفریدن هیچ خبر یوق دیب ایتکن. هرات ولایتی سیاحت چیلیک اداره سی باشلیغی وحید سلطانی نشانه خبر آژانسی بیلن صحبت ده دیدی بو اداره درآمدی سیاحت چیلیک جهتی دن اوتکن ییلی قریب ۲۵ میلیونی افغانی گه یتکندی اما کرونا ویروسی ییرلیشی بیلن سونگی ایککی آی جریانیده بو درآمد صفر بولگن. سلطانی جنابلری توریسم یا سیاحت چیلیک صنعتی کساد گه اوچرگنی سبب کتته خساره هوتل و رستوران ایگه لری گه یتکزیلگن دیدی.
سلطانی جنابلری علاوه ایتی، هرات دهگی هوتل لردن ۹۰ فایزی اوز کونده لیک فعالیت لرینی توختتکن و حاضر فعالیت قیله یاتکان هوتل لرده هم ایچکی یا خارجی مهمان لردن هیچ خبر یوق.
هرات ولایتی سیاحت چیلیک اداره سی باشلیغی، عادی شرایط ده هرات هوتل لری هر آیی اینگ آز ۴۰ خارجی سیاح وایککی مینگ دن کوپراق ایچکی سیاح و مهمان لرسفریگه گواه ایدیلراما ایندی لیک ده کرونا ویروسی تاپیلگنی بیلن بو صعنت بیر قرانگی کیله جک بیلن یوزمه یوز بولگن.
عینی دمده هرات شهری مشهور هوتل لریدن بیری نینگ مسولی حبیب رحیمی، کرونا ویروسی ییرلیشی آرتیدن سیاحت چیلیک و هوتلدارلیک صنعتی گه یتکزیلگن خساره و ضرر زیان میزانی توللب بولمس ایکنی تاکیدلب اگر بو وضعیت کیله جکده دوام ایتسه برچه هوتل لراوز فعالیتی لرینی توختتیش دن باشقه چاره لری یوق دیدی. رحیمی جنابلری اگر بو کابوس توگنمسه بو هوتل نینگ ۴۰ ایشچی و خادمی بوتکل ایشسیزبولیشی لری ممکن دیدی.
بونگه قوشیمچه هرات سیاحت چیلیک اداره سی مسوللری، اوتکن ایککی آی جریانیده کرونا ویروسی ییرلیشی سبب بو شهردهگی برچه سیاحت چیلیک شرکت لر فعالیتی هم توختتلگن دیب ایتی. سلطانی جنابلری هرات ده ۱۵۰ گه یقین سیاحت چیلیک شرکت لر فعالیت قیلیشی نی ایتیب اما حاضر بو شرکت لربرچه سی فعالیت دن قالگن دیدی. او، حاضرگی وضعیت وسیاحت چیلیک شرکت لر امیدسیزلیگی گه قرگنده، بو ولایت ده سیاحت چیلیک صنعتی نی قیته تیکلش اوچون ییل لرچه وقت ضرور بولگنی نی تاکیدلشدی.
کرونا ویروسی تاپیلگنی دن آلدین هرات تاریخی میراث لرینی یقین دن تماشا قیلیش اوچون کوپلب ایچکی و خارجی سیاح لر بوولایت گه سفر قیلردیلر. هرات ۷۰۰ دن کوپراق تاریخی میراث لرگه ایگه بولگنی اوچون افغانستان نینگ تاریخی و قدیمی ولایت لریدن بیری حسابلندی. بو مدنی میراث لر هر ییلی مینگلب چه خارجی و ایچکی توریست وسیاح لر ایاغی نی هرات گه تارتردی.
اختیارالدین قلعه سی ، هرات مصلاسی، قدیمی تاریخ گه ایگه بولگن جامع مسجدی، خواجه عبدالله انصاری مقبره سی ، هرات موزیمی و ایسکی شهری، سیاح لردقتی نی جلب ایته یاتکان توریستی محل لر جمله سیدن دیر.هرچند دنیانی بیرقطار مملکت لریده سیاحت چیلیک صنعتی مردم و دولت لرنینگ اصلی درآمد منبع سی حسابلنه دی اما اوتکن ییل لرده امنیتی و خوفسیزلیک معمالرسبب بو صنعت افغانستان اوچون ییریک درآمد مبع سی گه ایلنه آلمه دی.


text:
لامپا ایشیغینین قفیل ساچیلیشیندان کیشینین گؤزلری قاماشدی. اوغلان، «بس نییه چیراغی یاندیرمیرسان؟»- دئیه، الیندهکی چانتانی موبلون اوستونه قویدو. کیشی، میزه دیرسکلنمیش اللرینی گیژگاهیندان گؤتوروب گؤزونون اوستونه قویدو. «یانا، یانمییا فرق ائلهمز، گؤزلریم دای سئچمیر»- دئیه گؤزلرین اوووشدوردو. سونرا کیتابی بوکوب، سیگار آلیشدیردی:
اوغلان تلویزیونو آچدی؛ گئدیب ایکی استکان چای سوزوب گتیردی.
– آخشامچاغینین سرینینده نه عجب قدم وورماغا گئتمیرسن؟
کیشی هئچ بیر سؤز دئمهدن سیگارین چکیردی.
– دئییرم آی آتا! بیر عؤمور چکیش- برکیش، اوخویوب یازماغینین نتیجهسی نه اولدو؟
– او کی گرهک اولئیمیش اولدو بالا!
– یانی، بویورورسان آلین یازیسیایمیش؟
– یوخ، آلین یازیسی دئییل، چیخاریمیز بو ایمیش.
کیشی کؤکسون اؤتوردو. نئچه لحظهدن سونرا دئدی:
– من بو نئچه ایلده بونو باشا دوشموشم.
– بس ایندی نئجه اولاجاق؛ ایندی کی اولدوغوموزدان اولموشوق؟
– ایکی یول وار اوغول! یا گرهک بیز جاوانلاشاق، یاداکی جاوانلاریمیز قوجالاشالار…
تلویزیوندان یاییلان سس بیر آندا باغیرتییا چئوریلدی: «گل…! گل…! گل…!» اوغلان یئریندن سیچرادی. دلیجهسینه آتیلیب دوشهرک، سسینی تلویزیوندان داشلانان آلقیش سسلرینه قاتدی: «مساوی… مساوی …، مساوی.»
***
کیشی تلویزیون قاباغیندا دیرسکلهنن اوغلانی سسلهدی:
– چای بوزا دؤندو، دور گل چاییوی ایچ!
اوغلان: «ایچمیرم، بوشلا!»- دئییب، سونرا سوروشدو:
– آتا سن دئییرسن بیز اوتاریق، یا اوتوزاریق؟
کیشی بیر داها کؤکسون اؤتوردو. توتغون سسله: «بئله گئتسه اوتوزاریق اوغول! اوتوزاریق»- دئدی.
۱۳۸۷- یاز
لامپا ایشیغینین قفیل ساچیلیشیندان کیشینین گؤزلری قاماشدی. اوغلان، «بس نییه چیراغی یاندیرمیرسان؟»- دئیه، الیندهکی چانتانی موبلون اوستونه قویدو. کیشی، میزه دیرسکلنمیش اللرینی گیژگاهیندان گؤتوروب گؤزونون اوستونه قویدو. «یانا، یانمییا فرق ائلهمز، گؤزلریم دای سئچمیر»- دئیه گؤزلرین اوووشدوردو. سونرا کیتابی بوکوب، سیگار آلیشدیردی: