text:
ترجمه کتاب پیدایش به زبان آذری
دوستانی در جمهوری آذربایجان ترجمه مطالب سایت را به زبان آذری خواسته بودند. از آنجا که در آن خطه هیچ منبعی در شناخت کامل بهائیت وجود نداشت ترجمه جزوات و مقالات در دستور قرار گرفت.اکنون به همه آذری زبانان عزیز مژده می دهیم ترجمه اولین کتاب از این سری یعنی کتاب "پیدایش" به پایان رسیده و در همین جا می توانید آن را مطالعه فرمائید یا دانلود نمائید.این ترجمه به دو رسم الخط تورانی وتورانیش (عربی و لاتین) انجام شده که این رسم الخط عربی است:
ایچینده کیلر:
مقدمه
شیخیّه
باب آیامالی، میرزه علی محمد
بابیّه
رَمزلی سیما
فیتنه یایغینلاشیر
توبه نامه، ابدی اوزوقارالیق
اوغورسوز عاقبت
بهاءالله آیامالی، میرزه حسینعلی نوری مازندرانی
روس دؤلتی نین امانتی
فرقه سل ساواشلار
اختلافلارین باشلانیشی
فرقه سل ساواشلار، افشا ائتمه لرین باشلانیشی
میرزه حسینعلی نین ایشی نین سونو
عبدالبهاء آیامالی، عباس افندی
یابانجی سئوه ر
شوقی افندی
باهاییچیلیقدا پارچالانمالار
سون
ایضاحلار و قایناقلار
گیریش
بیر قورتاریجی نین گلمه سینه اینانمانین کئچمیشی چوخ اوزاق زامانلارا قاییدیر. پئیغمبرلر تاریخی نین ایلک گونلریندن بری، موشتولوق وئریلمیشدیر کی، دونیا سویّه سینده توحید و عدالت عمومی لشه جک؛ مقدسلر مقدسی و مُدرکلر مُدرکی نین الی ایله بیر دونیاسل حکومت قورولاراق بوتون انسانلار ظلم الیندن قورتولاجاقلار ! تمام پئیغمبرلرین اؤیره تیم و تاپشیریقلاریندا بونلار اَن اؤنملی موضوعلاردان اولموشدور. بئله بیر اینام و دوشونجه ایله دوشمنچیلیک ائتمه نین کئچمیشی ایسه، " مقدس مهدویت مرامی "- نا اینانمانین کئچمیشی ایله برابر اولموشدور. عزیز اسلام پئیغمبری، اؤز برکتلی یاشاییشی دؤرونده، بیر مقدس وارلیغی تانیتدیرمیشدیر کی، اونون ال ایله بیر " واحد دونیاسل حکومت قورولاجاق"، " قارانلیقلار، ظلم و ظلمت محو اولاجاق" و "یئر اوٍزو عدالت و عدالتچیلیک له دولاجاق" دیر! بو تانیتدیرمادا او حضرت تأکید ائتمیشدیلر کی، انسانلارین قورتاریجیسی و ملتلرین گؤزله دیگی موعود اولان، مهدیعج حضرتلری، همان شیعه لرین اون ایکینجی ایمامی، علی علیه السلام حضرتلری نین اون بیرینجی اؤولادی و ایمام حسین علیه السلام حضرتلرین نین دوققوزونجو اؤولادی دیر. بو تانیتدیرمانین آردینجا، او اسکی دوشمنچیلیک، داها قاباریق بیر شکیلده اوٍزه چیخدی.
بو یازی قیسا اولدوغو اوچون، او دوشمنچیلیگین گئچمیشی نی و کؤکونو آراشدیرمادان واز گئچیریک. یالنیز بونا قناعت ائدیریک کی، تخمیناً ۱۶۰ ایل اؤنجه دن بری مهدویته، حجت بن الحسن العسکری علیه السلام حضرتلری نین قائم لیگینه و اونون وعده وئریلمیش موعود اولدوغونا اینانما ایله ضدّیتی، باهاییچیلیق آدلی آزغین بیر فرقه، تمثیل ائدیر.
ایندی بورادا او فرقه نین نئجه یارانماسینی ییغجام اولاراق آراشدیریریق.
شیخیّه
هجری- قمری اون اوچونجو عصرین اوّللرینده شیخ احمد آدلی بیر شخص اؤز گیزلی- آشکار ادّعالاریندا ایمام زامان علیه السلام ایله ایلگیده اولدوغونو ایره لی سورموشدو. بو ادّعالار اساسیندا بیر فرقه یاراندی کی سونرالار اونون آدینا باغلی اولاراق شیخیّه آدلاندی. شیخ احمد اؤلندن سونرا اونون یئرینده اوتوران سید کاظم رشتی، شیخ احمدین ادّعالارینین بویاسینی آرتیریب قاتیلاشدیراراق؛ شیخیّه فرقه سی داها آرتیق جدّیلشدی و شیعه لرین بیرسیراسینی اؤز چئوره سینه توپلادی.
سونو اوغورسوز اولان ایران- روس ساواشلاریندا ( ۱۸۲۷ – ۱۸۱۳ ) ایران یئنیلیب سینیغا چیخدی. آغیر و ثمره سیز ساواشلار گرگینلیک و اویقونسوز دوروما سبب اولاراق جمعیتده اومیدسیزلیک یاراتدی. جماعتین بیر سیراسی نین شیخیّه فرقه سینه قوشولماسی نین اساس علتی ایسه، خَلقده اولان بو اومیدسیزلیک ایدی. ایمام زامانی خاطیرلاماق- کی خَلقده آرزو و اومیدلی روحیه سینین یارانماسیندا بؤیوک تأثیرلی بیر فاکتور ایدی- سبب اولدو بیر سیرا تئز اینانان ساده لؤح، اونلارین ایمام زامانلا علاقه ده اولما ادّعالارینی قبول ائتسینلر. بئله لیک له ده شیخیّه نین بازاری قیزیشدی.
شیخیّه چیلر اؤزلرینی شیعه بیلیردیلر و بیلیرلر. و اسلام پئیغمبری نین - صلی الله و علیه و آله - خاتملیگینه و حجت بن الحسن العسکری علیه السلامین قائم لیگینه کامل اینام - اعتقادلاری وار ایدی و وارلاری.۱ آنجاق بونونلا بئله بیلمه دن و ایسته مه دن بابیّه فرقه سینین یارانماسینا سبب اولدورلارکی, ایراندا بؤیوک بیر فیتنه نین تؤره نمه سینین منشأیی اولدو.
باب آیامالی میرزه علی محمد
باب ( عربجه ده قاپی) آیاماسی ایله تانینمیش میرزه علی محمد، هجری- قمری ۱۲۳۵- جی ایلده شیرازدا دونیایا گؤز آچدی. آتاسی میرزه رضا بزاز- ی اوشاق ایکن اَلدن وئردی. آناسی فاطمه بگیم، دایی سینین حمایه سی ایله اونو بؤیوده رک بئش یاشلیغیندا مکتبخانایا گؤنده ردی. او درسلرین مقدماتینی ( ایلکین درسلری ) مکتبخانا ملاسی نین یانیندا - کی شیخیّه چیلردن ایدی- اوخودو. اؤز اعترافلارینا گؤره مکتبخانادا دؤیولورموش؛ سونرالار بیر سیرا آیه لر نازل ائده رک معلمیندن ایسته ییر کی، بئش ضربه آغاجدان چوخ وورماسین. هابئله وورماق ایسته ییرسه، اَته وورماسین!۲
او بیرمدت ده بوشهر، شهرینده ده تجارت ایله مشغول اولدو. همان شهرده یای فصلی نین ایستی هاواسیندا ریاضت چکمه یه باشلادی. بئله کی، صبح دن داما چیخیب آخشاما دک گونشه قارشی دوروب، اونا باخیردی؛ ائله ایدی کی خلق اونو گونش پرست سانیردی.۳ گنجلیگی نین ایلک چاغلاریندا، قیسا بیر مدت ده کربلا دا ساکین اولاراق سیدکاظم رشتی نین شاگیرد و هاوادارلاری زومره سینده اولدو.۴
بابیّه
سید کاظم رشتی اؤلندن سونرا شیخیه چیلر آراسیندا اختلاف دوشدو؛ چون اؤلمه میشدن اؤنجه هئچ بیرکیمسه نی اؤز یئرینده اوتورماق اوچون یعنی« ایمانین دؤردونجو تَملینی » یا همان ایمام زامان ایله خلق آراسیندا واسطه اولانی، تعیین ائتمه میشدی. باخمایاراق کی اونلارین چوخو حاج محمد کریم خان کرمانینی قبول ائدیب اوندان اطاعت ائتدیلر. عینی حالدا بعضی گنج شیخیّه چی اونا قارشی چیخاراق، چالیشدیلار سید کاظمین یئرینده اوتورماق اوچون باشقا بیر کیمسه نی تاپسینلار. اونلاردان ملاحسین بشرویی آدلی بیریسی، کئچمیشدن میرزه علی محمد شیرازی ایله تانیشلیغی اولدوغو اوچون شیرازا گئدیب اونونلا گؤروشدو. میرزه علی محمد« ایمانین دؤردونجو تملی » یا ایمام زامان علیه السلامین بابی( باب : قاپی ) اولدوغونو ادّعا ائتدیکدن سونرا، مرید اولاراق اونا قوشولدو.
میرزه علی محمد اؤز ادّعاسی نین ثبوتو اوغروندا یوسف سوره سینه یازدیغی تفسیری، ملا حسینه وئردی. بو کیتابدا میرزه علی محمد آیدینجاسینا ادّعا ائتمیشدیرکی، یوسف سوره سینین تفسیرینی" محمدبن الحسن العسکری علیه السلامین " طرفیندن یازیبدیر. بئله لیکله ده ایمام زامان علیه السلامین قاپیچیلیغینی آشکار ائتدی.۵ ملاحسین دن علاوه، داها اون یئددی نفر اونا ایمان گتیردیلر و اونون غایب ایمامین قاپیسی اولدوغونو قبول ائتدیلر.
بو اون یئددی نفره ملاحسین علاوه اولاراق- کی بوندان سونرا اونا "باب الباب" (= قاپی نین قاپیسی ) یعنی علی محمدین قاپیسی دئدیلر- حی( = ۱۸ )۶ حرفلری آدلاندیریلدیلار. کی بابین اؤزو ایله اون دوققوز نفر اولورلار. بابیّه چیلر و باهاییچیلار نظرینده ۱۹ عددی نین مقدسلیگی ایسه ائله بو سببه گؤره دیر.
هرحالدا بو ادّعادان سونرا حی حرفلری تبلیغات ائتمک اوچون ایرانین هر اوج- بوجاغینا یاییلدیلار؛ بیرینجی نؤبه ده شیخیه چیلری، سونرا ایسه باشقالارینی؛ بو مسئله یه دعوت ائدیردیلرکی:
ایمام زامانین قاپیسی گلیبدیر؛ او حضرتین اؤزوده تئزلیکجه ظهور ائده جک.
همان گونلرده بابین مریدلریندن ملا صادق خراسانی آدلی بیریسی، شیرازین جمعه نامازی نین اذانینا بو عیباره نی آرتیردی:
اشهد اَنّ علیاً قبل نبیل باب بقیة الله
شهادت وئریره م کی علی قبل نبیل(: علی، نبیلدن اؤنجه:علی محمد) بقیه الله- ین قاپیسی دیر.
بو بدعتین آردینجا، شیرازدا غوغا اولدو. چون آیدین اولدو بو ایشین اساس سببی باب اؤزودور؛ اونو چاغیریب و بیر مجلس قوردولار. بیر سیلله وورولدوقدا، باب بوتون ادّعالاریندان ال چکیب، مسجده حاضیر اولاراق جاماعتین قارشی سیندا بئله دئدی:
آللاهین لعنتی او کسه اولسون کی، منی غایب ایمامین وکیلی بیله.
آللاهین لعنتی او کسه اولسون کی منی ایمامین قاپیسی بیله...
آللاهین لعنتی او کسه اولسون کی منی امیرالمومنین و سایر پاک ائمه نین ایماملیغی نی دانان بیله۷
آنجاق بونا باخمایاراق یئنه ده گیزلینده و کئچمیشده کی کیمی، اؤز مریدلری ایله علاقه ساخلاییردی. بیر زامانا دک کی شیرازدا وبا گلدی و بوتون ایشلرین قایداسی پوزولدو. باب ایسه فرصت دن فایدالانیب، اصفهانا قاچدی.
رَمزلی سیما
اصفهانین ائرمنی کؤکنلی، مذهبی بللی اولمایان حکمداری منوچهر خان معتمدالدوله گرجی، شخصیتی چوخ شبهه لی و سیرلی بیر آدام ایدی. باب شیرازدان اصفهانا قاچدیقدان سونرا، اصفهانین جمعه ایمامی نی مجبور ائتدی، قارداشینی بابی قارشیلاماق اوچون گؤنده رسین. او آچیقجا و اسیرگه مه دن بابی حمایه ائتدی. بو سورغو تؤره دیجی حمایه دن خلق شکایت ائتدیکده، پایتختدن فرمان گلدی کی، بابی گؤز آلتینا آلاراق مرکزی حکومتین پایتختینه گؤنده رسین! آنجاق او شاهین فرمانین ترسینه، بابی اصفهانین گونش ساراییندا گیزلتدی؛ بیر گؤزل قیزین کبینی نی ده اونا کسدیردی. چوخلو وعده لر وئردی. اوراجان کی، دئدی بوتون ثروتی نی- ۴۰ میلیون فرانک مقداریندا - بابین اختیاریندا قویاجاق. هابئله اونون کؤنلونو خوش ائتمکدن اؤترو دئییر محمد شاهین وزیری میرزه آغاسی نی صدرلیک دن سالاجاق و شاهی مجبور ائده جک اوندان اطاعت ائتسین و شاهین باجی سینین کبینی نی ده اونا کسدیره جک و حتّا دونیا شاهلارینی اوندان اطاعت ائتمه یه مجبور ائده جک. اگر ایران شاهی بویون قاچیرسا، بیر قوشون حاضیرلاییب، شاهلا ساواشاجاق. معتمدالدوله بابی اومیدوار ائدیرکی ایکی ایل شاهین قوشونو ایله ساواشمایا باجاریقی واردیر. ۸
باب او زامانلاردا، خوش بیرگونلر کئچیریردی. قارابختلیگیندن اصفهانین حکمداری اؤلدو. بابین گیزلیجه دن گونش سراییندا قالماسی اوٍزه چیخدی. حکمدارین یئرینده اوتوران مجبور اولاراق بابی تهرانا گؤنده ردی؛ یولون یاریسیندا فرمان گلدی کی، اونو ماکی شهرینه آپاریب، اورانین قالاسیندا دوستاق ائتسینلر.
فیتنه نین یایغینلاشماسی
همان گونلرده، بابیّه چیلردن بیرسیراسی، زرّین تاج آدلی ( طاهره و قرّه العین آیامالی)، بیر قادینین باشچیلیغی ایله او دؤرانین بؤیوک عالیمی ملا محمدتقی قزوینینی، شیخیه چیلر و بابیّه چیلر ایله مخالفت ائتدیگی اوچون، قتل ائدیرلر. بئله لیکله بابیّه چیلیکده بیرینجی قانلی فیتنه نین تملی قویولور. عینی حالدا دئمه لیییک کی، بو بؤیوک عالیم زرین تاج – ین عمی سی ایدی.۹
علی محمد باب، هجری- قمری۱۲۶۰- جی ایلده بابچیلیق یا قاپیچیلیق ادّعاسی ائتمیشدیر. بو ادّعا ۱۲۶۴- جی ایله قدر داوام ائتدی.۱۰ همن بو ایلده بیرسیرا بابیّه چیلردن شاهرودون یاخینلیغیندا "بَدشت" آدلی خوش آب و هاوالی بیر چؤلده توپلاشدیلار کی، اؤز آلین یازیلارینی آیدینلاشدیرسینلار.
بو توپلانتی نین اصلی قوناقلایانی و دولاندیرانی، میرزه حسینعلی نوری مازندرانی آدلی بیر گنج بابیّه چی ایدی. توپلانتی نین باشقا باشچیلاریندان همان زرین تاج و محمدعلی بارفروشی - ایدیلر. اونلار بیر مدت دانیشیقدان سونرا بو نتیجه یئتیشدیلرکی، اسلام دینی نین دؤرانی سونا چاتیبدیر و اسلام آیینی نین زاوالی نی اِعلان ائتمه لیدیرلر. بوندان علاوه همان یئرده قره العینه " طاهره"، حسینعلی یه "بهاءالله" و محمدعلی یه " قدوس" آیاماسی وئریلدی و بیر چوخ چیرکین ماجرالار یاراتدیلارکی، اونلارین روسوایچیلیقلارینا سبب اولدو. بئله کی، ملاحسین بشرویی همان کی ایلکین اولاراق باب-ا ایمان گیترمیشدی، بَدشت، ماجرالارینی ائشیتدیکدن سونرا دئدی: من بدشت ده اولسایدیم اورادا توپلانانلاری قیلینج ایله جزالاندیراردیم.۱۱
همان گونلرده کی، بدشت ماجرالاری اوٍز وئردی، باب یئنی ادّعالار قورشایاراق ادّعا ائتدی:
" إنَّنی أنَا القایمُ الحَقُّ الّذی أنتُم بظُهُورِهِ تُوعَدُون "
من همان حق قا ئمم کی ظهور ائتمه سی سیزه وعده وئریلمیشدیر.۱۲
البته بیرمدت دن سونرا باب داها آرتیق ایره لیله ییر و پئیغمبرلیک ادّعاسی ائده رک بیان۱۳ آدلی یئنی بیرکیتاب و یئنی بیر آیین گتیریر. و عؤمرونون سونلاریندا " لوح هیکل الدین" آدلی یازیلاریندا پرده نی داها آرتیق یوخاری قالدیریب، تانریلیق ادّعاسینا دوٍشدو.۱۴
توبه نامه، ابدی اؤزو قارالیق
بئله بیر دورومدا و بئله بیر گونلرده، باشقا حئیرتلندیریجی بیرحادثه ده اؤز وئردی. ماجرا بئله ایدی کی، بدشت چؤللری نین های- کوٍیوندن سونرا، ناصرالدین میرزه نین ولیعهدلیگی زامانیندا، باب چئهریق زیندانیندان تبریزه ایسته نیلدی. چئشیتلی علمی سورغولارا جاواب وئرمه دن عاجز قالدی، سونرا تبریزین شیخ الاسلامی نین ائوینه آپارتدیریلیب، ۱۱ "ضربه آغاج آیاغینا وورولدوقدان سونرا، ادّعا ائتدیگی هرنه دن توبه ائتدی. باب-ین توبه نامه سینین قیراغیندا یازیلدی، اعدام حکمونون وئریلمه مه سینین سببی بودورکی، اونو دلی سئچیبلر!۱۵ آنجاق بیر نئچه مدت دن سونرا، بابین تحریکی و مریدلری نین الی ایله مختلف وطنداش محاربه لری یاراندی بونا گؤره، میرزه تقی خان امیرکبیرین ایسته گی و امر ایله و فسادین اساسینی محو ائتمکدن اؤترو، یئنیدن محکمه یه وئریلیب، هجری- قمری ۱۲۶۶ - جی ایلین شعبان آییندا گوٍلـله لندی.۱۶
بابین توبه ائتمک حکایه سی ائله اؤنملی بیر حادثه دیرکی، بو گون باهاییچیلار چالیشیرلار هر نئجه اولورسا، اونو انکار ائدیب یالان اولدوغونو گؤسترسینلر! آنجاق اونلارین اوغورسوزلوغوندان؛ بو مجلسین اجمالی و بابین توبه نامه سینین متنی"کشف الغطاء عن حیل الاعداء " کیتابیندا گلیبدیر. بو کیتاب عبدالبهاءنین امر ایله و باهاییچیلیغین اَن بؤیوک تبلیغاتچیسی یعنی"میرزه ابولفضل گلپایگانی نین " ال ایله یازیلمیشدیر و اونون اؤلوموندن سونرا یئنه عبدالبهاءنین امری ایله اونون دایی اوغلوسو و باهاییچیلیغین باشقا نئچه بؤیوک باشلاری نین ال ایله مکمل لشیب حاضیرلانمیشدیر.
بو توبه ائله بیر اوٍزو قارالیق دیرکی، هئچ بیر حیله ایله آغاریلماز!
اوغورسوز و شوم سونوج
باب اعدام اولدوقدان سونرا، چار( تئزار ) روسیه سینین تبریزه ده کی قونسولو، اونون جنازه سینین باشی اوسته حاضیر اولور و یالاندان آغلامسینیر، صاباحیسی گوٍن ایسه بیر باجاریقلی رسام ایله قاییدیر و بابین جنازه سینین رسمی نی چکدیریر.۱۷
دئییلیر بابچی حاج احمد میلانی بابین جنازه سینی اؤز ایپک توخوماچیلیغیندا گیزله دیر. بو شخص او آداملاردان ایمیش کی چار روسیه سینین حمایه سی آلتیندا یاشاییرمیش. بئله بیر ایشلر او زامانین مسلمانلارینین نظرینجه، بو ملی فیتنه ده چار روسیه سینین الی اولماسینین آچیق- آیدین نیشانه لری ایمیش.
بهاءالله آیامالی میرزه حسینعلی نوری مازندرانی
بابین اؤلوموندن سونرا، اونون وصیتی اساسیندا، میرزه یحیا آدلی و صبح ازل آیاماسی ایله تانینمیش اولان، اون سکگیز یاشلی بیر گنج اونون یئرینده اوتوردو. بو خام، تجربه سیز و قورخاق گنج، بابیّه چیلرین ایشلرین ایداره ائتمه یی باجارمادی و عملده ایشلرین اختیاری بؤیوک قارداشی میرزه حسینعلی نوری نین الینه کئچدی. همان شخص کی بدشت چؤللرینده اوٍز وئره ن حادثه لرین اصلی دولاندیرانی ایدی.
میرزه حسینعلی هجری قمری۱۲۳۳- جی ایلین محرم آیی نین ایکینجی گونونده تهراندا دوغولدو. آتاسی میرزه عباس نوری، قاجارلی محمدشاه زامانین کاتبلریندن ایدی. میرزه عباس اوشاقلارینین تربیه سی اوچون چوخ چالیشیردی؛ بونا خاطیرده اؤز دوستلارینین آراسیندان معلم سئچیب، ائوده اونلاری اوخودوردو.
میرزه حسینعلی اوشاق یاشلاریندا، آتاسی، قوهوم- اقربا و خصوصی معلیملر یانیندا اوخویوب اؤیرنمه یه باشلادی. بونا، خاطیرده مدرسه یه گئتمه یه احتیاجی یوخ ایدی. بونلارا باخمایاراق اودا شیرازلی میرزه علی محمد "باب" کیمی امّی لیک ادّعاسیندا ایدی و اؤزونو درس اوخومامیش بیلگین تانیتدیریردی.۱۸
باب اؤلدوکدن سونرا، ملی و آییق انسان میرزه تقی خان امیرکبیر کی بابیّه چیلیک خطرینه و میرزه حسینعلی نین حادیثه لرده اولان خطرلی رولونو بیلمیشدی؛ اعلان ائتدی کی، میرزه حسینعلی ۵ کورور تومن (یعنی ۲۵ میلیون ریال و ایران- روس ساواشلاری زیانلارینین یاریسی قدر) ایران دؤلتی نین خزینه سینه خسارت ووروبدور.۱۹بوناگؤره اونو عراق اؤلکه سینه- کی، عثمانلی دؤلتی نین مستملکه سی ایدی- سورگون ائتدی. امیرکبیر وزیرلیکدن قیراغا قویولدوقدان سونرا، میرزه حسینعلی ایرانا قاییتدی، آرا وئرمه دن ناصرالدین شاهین تئرور ائدیلمه سی بابیّه چیلرین ال ایله پلانلاشدیریلدی، آنجاق نتیجه وئرمه دی. بونا گؤره بو تئرور ایشینه قاریشانلارین بوتونو اوجمله دن میرزه حسینعلی توتولدولار و تئرور عامللری نین هامیسی اؤلدورولدو.
چار روس دؤلتی نین آمانتی
چار[تئزار] روس دؤلتی نین بابدان سورغو تؤره دیجی حمایه ائتمه ماجرالاریندان آیدینراق، همین دؤلتین بهاءالله دان داها آچیق- آشکار حمایه ائتمه لری ایدی. اونون آن اؤنملی نیشانه سی ناصرالدین شاهین تئرور ماجراسیندا اوزه چیخدی و بهاءالله روس سفیرلیگینه سیغیندی. اونون یاخالانماسی اوچون شاهین وئردیگی فرمانین آردینجا، روسیه سفیری اونو " روس دؤلتی نین امانتی" آدلاندیریر و ایرانین باش ناظیرینه ده پیغام گؤنده ریر کی بهاءالله نین باشینا هئچ بیر بلا گلمه مه لی دیر. حتّا اونو هده له ییب دئییر: اگر بیر ایش اولورسا، باش ناظیر شخصاً اؤزو جاواب دئه اولمالیدیر.۲۰
بوحمایه نین نتیجه سینده، ایران دؤلتی چاراسیز اولاراق بهاءالله نین سورگون ائدیلمه سینه راضیلاشیر. یئنه ماراقلی سی بورادا دیرکی، بهاءالله ایراندان قووولان زامان، بو "دَیه رلی امانتی" یولا سالماق اوچون، روسیه سفیرلیگیندن بیر نئچه نفر گلیر. داها آرتیق ماراقلی سی بودورکی، جناب بهاءالله بیر نئچه ایل سونرا، روس ایمپئراتورو ایکینجی آلکساندر نیکولاویج ین شرفینه،گؤیدن بیر لوحه گتیریر!! و روسیه دؤلتی نین ایران داکی سفیری نین اسیرگه مه دن ائتدیگی یاردیملارا خاطیر، روسیه ایمپئراتورونا تانری یانیندا ائله بیر منزلت قایل اولورکی، تانری نین اؤزوندن باشقا کیمسه نین او منزلته احاطه و بیلگیسی یوخدور.۲۱
ماراقلی دیر باشقا بیر دؤرده ده، اینگیلس دؤلتی بهاءالله نین سوراغینا گلیر، اونا قایغی گؤستریر و کؤنلونو اله گتیرمه یه چالیشیر؛ شوقی افندی نین یازدیغینا گؤره:
" اینگلیس- ین بغداد داکی قونسولو، گئنئرال سئر آرنولد کئمبال اؤز تابع اولدوغو دؤلتین تابعیّتی نی(اینگیلیس وطنداشلیغینی ) و حمایه سینی قبول ائتمگی مبارک حضورلارینا اؤنَری وئریر و حضوراً شرفلنمه ده سؤز وئریرکی هر زامان بهاءالله حضرتلری ملکه ویکتورییا ایله مکتوبلاشمایا میل ائتسه لر، مکتوبلارین اینگیلیس سارایینا گؤنده رمه یه جدی اولاراق چالیشا. حتّا عرض ائتدیلر حاضیردی بیر شرایط یاراداکی هئیکل اقدس ( = مقدس وجود – منظورو بهاءالله دیر) هیندوستاندا و یا هر باشقا بیر یئره کی مبارک نظرلرینده منظور اولوب؛ اورادا ساکین اولالار."۲۲
اختلافلارین باشلانیشی
هر حالدا، همان ناصرالدین شاهین سونوجسوز تئرور ماجراسی جریانیندا، میرزه یحیا دا دَییشیک پالتار ایله عراق اؤلکه سینه قاچدی. بئله لیکله ده بابین مریدلری عراق اؤلکه سینده توپلاندیلار. اونلارین عتبات داکی داورانیشلاری چوخ قابا و چیرکین ایدی؛ اوجمله دن دیر:
امام حسینع زیارتچیلری نین باشماقلارینی، پالتارلارینی، قاب - قاجاقلارینی اوغورلاما؛ مخالفلری قتل ائتمه، خلقین وار- دؤلتی نی تالان ائتمه، امام حسین ین عاشوراسیندا ایلنجه قوروب چال- چاغیر یولا سالما و... ۲۳
نئجه کی اؤنجه ده اشاره اولموشدور، میرزه یحیانین خاملیغی و تجروبه سیزلیگی نتیجه سینده بابیّه چیلرین باشچیلیغی عملده میرزه حسینعلی له ایدی. بابیّه چیلرین باشقا باشچیلاری کی بو ایش دن راحت سیز و آغزی اَیری ایدیلر؛ میرزه یحیانی آییق سالدیلار؛ بونا گؤره ده ایکی قارداشین آراسی قاریشیب، پوزولدو. میرزه حسینعلی قاچقین دوٍشوب ایکی ایل دَییشیک پالتار ایله و درویش محمد آیاماسی ایله عراقین سلیمانیه داغلاریندا نقشبندیه درویشلری نین یانینا گئتدی و اورادا کیمیاچیلیق و عرفان اؤیرَنمه یه چالیشدی. بوندان سونرا قارداشینا یالواریب خاهیش ائده رک کئچمیش رؤتبه سینی اله گتیردی.۲۴
بابیّه چیلرین چیرکین داورانیشلاری و عصیانچیلیقلاری، سبب اولدو عثمانلی دؤلتی اونلاری عراق اؤلکه سیندن استامبولا سورگون ائتسین. بو حادثه هجری- قمری۱۲۸۰- جی ایلده اؤز وئردی.
باهاییچیلارین دئدیگینه گؤره، بو سفرین باشلانیشیندا ایدی کی، میرزه حسینعلی اؤز ادّعالارینی ایره لی سوٍره رک« مَن یظهِرُهُ الله لیق » رؤتبه سینده، اولدوغونو ادّعا ائتدی. ایش بئله ایدی کی باب اؤز یازیلاریندا « مَن یظهِرُهُ الله » آدلی بیر موعودون ظهور ائتمه سینی وعده وئرمیشدیر. اونون یازدیغینا گؤره تخمیناً ۱۵۱۱ ایلدن سونرا گلمه لی ایدی.۲۵ آنجاق باب اؤلدوکدن سونرا، میرزه حسینعلی دن علاوه بابیّه چیلردان ۲۵ نفر بابین سؤزلرینی یوزوب- یوراراق هر بیریسی اؤز نؤبه سینده اؤزونو بیان کیتابیندا وعده وئریلمیش موعود کیمی تانیتدیردی.
۱۲۸۰- جی ایلین یازیندا میرزه حسینعلی پئیغمبرلیک زومزومه سینی باشلادی. اسلامبولا چاتاراق نبّوتی نین های- کویو گؤیه قالخدی. دؤرد آی فاصله سینده بابیّه چیلر کاروانی عثمانلی پایتختیندن اَدئرنه یه گؤنده ریلدی اورادا ایسه نئچه دسته یه بؤلوندولر:
* بابیّه چیلرین بیر سیرا بؤیوک باشلاری کی، صبح ازل- ی بابین وصی بیلیردیلر، ازلچی یا ازلی آدلاندیلار
* باشقا بیر سیراسی کی میرزه حسینعلی نی قبول ائتمیشدیلر باهایی و یا باهاییچی آدلاندیلار.
فیرقه سل ساواشلار و افشا ائتمه لرین باشلانیشی
بو اختلافلار بابیّه چیلیگه برک صدمه ووردو. بو آرا دا بهاء ایله ازلین آیریلماسی داها آرتیق تأثیرلی ایدی. صبح ازل ادّعا ائدیردی کی، باب یازدیغلاری اثرلره اساساً بابین یئرینده اوتوران منم، قارداشیم ایسه ایسته ییر منیم یئریمی توتا. آما، او بیری طرفدن میرزه حسینعلی دئییردی بابین وصیتی قوندارمادی و میرزه یحیایا مربوط اولاسی بیر شئی یوخدور.
بو آیریلیغین آردینجا، بهاء ایله ازل و سایر مریدلر آراسیندا یامان- یاووز دئمه، تحقیر- توهین ائتمه و اؤل- اؤلدورمه رواج تاپدی. ائله بیر حال کی، میرزه یحیا، بهاء و باهاییچیلاری ائششک، اؤکوز و بو کیمی آیامالارلا شرف لندیردی. میرزه حسینعلی ایسه قارداشی نین بیج اولدوغونو اعلان ائده رک،۲۶ صبح ازلین قارین پا، قادین دوشکونو، ایچکی دوشکونو و... اولدوغونو ادّعا ائتدی.
... آیدین دیرکی،آرا وئرمه دن و آردی کسیلمه دن یئییر، ایچکی ایچیر، خلقین قیز- آروادلارینی زورلاییر و ائله بیر عمللره باخیرکی، آللاه بیلسین کی دیله گتیرمه سیندن اوتانیرام!۲۷
باشقا طرفدن، ازلچیلر ساکیت قالماییب، جناب بهاءالله نین باجی سی کی او بیری قارداشین مریدی ایدی افشا ائتدی کی، ازل ریاستده اولدوغو زامان، بهاءالله بابین حیات یولداشی سهل دی، اؤز قیزینی دا اونا تقدیم ائتمیشدیر.۲۸ اؤز الی نین اسمه جه سینی و قارنی نین ییرتیغی نی ( فتغی نی ) درمان ائده بیلمه ین بو جنابا گرکمز کی، انسانلارین دردلری نین علاجی اوچون چالیشسین!!۲۹
بئله لیکله بابیّه چیلر آراسیندا اولان بیرچوخ اوستو اؤرتولو و گیزلی مسأله لر اوٍزه چیخدی
میرزه حسینعلی نین ایشی نین سونو
بئله بیر دورومدا ایدی کی، عثمانلی دؤلتی اونلاری بیر- بیریندن آییردی. ازلچیلری قیبریس تورپاغیندا اولان ماگوسیتایا، باهاییچیلاری ایسه« میرزه حسینعلی نین باشچیلیغی ایله». فلسطین تورپاغیندا عکا قالاسینا گؤنده ردی. صبح ازل عؤمرونون سونونا قدر قیبریس ده قالدی اونون اؤلوموندن سونرا میرزه هادی دولت آبادی و قارداشی ازلچیلری باشچیلیق ائتدیلر. میرزه حسینعلی ده هجری- قمری۱۳۰۹- دا عکّا دا دونیادان کؤچدو.
میرزه حسینعلی نین چئشیتلی ادّعالاری وار ایدی: "من یظهراللهی" و پئیغمبرلیک مقامیندان علاوه، هردن اؤزونو نمله-یی فانیه(اؤلومجول قاریشقا)۳۰ سانیردی و هردن ایسه آیاغینی تانریلیق سینیرلاریندان دا داها آرتیق اوزاداراق اؤزونو، تانریلار تانریسی خیال ائدیر.۳۱ بونلار بیر حالدا ایدی کی آچیق- آیدین محمد مصطفی حضرتلرینی صلی الله علیه و آله پئیغمبرلرین و رسوللاین سونو بیلیردی!۳۲
عبدالبهاء آیامالی عباس افندی
عباس، میرزه حسینعلی نین، نوّابه آدلی بیرینجی آروادیندان دوغولموشدور. عباس سونرالار اؤزونه افندی، سرکار آغا، ابن البهاء و... آیامالارینی سئچمیشدیر.
بهاءالله آیامالی میرزه حسینعلی نین، مهدعلیا آدلی باشقا آروادیندان اوچ اوشاغی وار ایدی کی، محمدعلی افندی اونلارین بیری ایدی. عهد لوحینه گؤره(= بهاءالله نین وصیت نامه سی) قرار ایدی بهاءالله اؤلدوکدن سونرا، بیرینجی نؤبه ده عباس، سونرا ایسه محمد علی باهاییچیلاری باشچیلیق ائده لر؛ آنجاق آتالاری نین اؤلوموندن سونرا اونلارین آراسیندا آیریلیق دوشدو، ایکی قارداش بیر- بیری نین علیهینه عصیان ائتدی. همان ماجرالارکی یحیا صبح ازل ایله میرزه حسینعلی بهاءالله نین آراسیندا باش وئرمیشدی؛ بهاءالله نین اؤولادلاری آراسیندا دا باش وئردی. ائله بیر حال کی، عباس افندی قارداشینی و اونون هاوادارلارینی " ناقض اکبر" (= بؤیوک ایلقار سیندیران) آدلاندیردی، اؤزونو و هاوادارلارینی ایسه "ثابتین" (= مبارک بیر ایشده دایاناتلی اولانلار) ساندی.
اوبیری طرف دن محمدعلی، عباس افندی "رییس المشرکین" و " ابلیس" کیمی آیامالارلا شرف لندیردی.۳۳ بو توهینلرین و عاییله وی سؤیوشلرین آردینجا، عباس افندی قارداشینی و اونون مریدلرینی آغجاقاناد، سوسری، سوخولجان، تازی قولاق، بایقوش، قارغا، تؤلکو، جاناوار و... باشقا ییرتیجی حئیوانلار آدییلا آیاما وئریب شرفلندیردی؛ اؤزونو ایسه بولبول و طاووس آدلاندیردی.۳۴
میرزه محمدعلی ده اسکیک گتیرمه سین دییه ابن البهاء جنابلارینی بیزوو، ایکی آیاقلی ائششک آدلاندیریب اؤزونه ایسه غضفرالله« تانری نین آسلانی » آیاماسینی وئردی.۳۵ بو چیرکین و پیس سؤزلرین سونو اورایا چاتدی کی، عباس افندی اعلان ائتدی"ناقضین" (ایلقارسیندیرانلار) بهاء نین بیر چوخ لوحه و اثرلرینی اوغورلاییب و اونلارین الیندن چیخاریبلار. هرنه دن پیس اودورکی، باهاییچیلیغین دوققوز رکعت لیک نامازی نین اوزونو و اقدس کیتابی نین علاوه سینی اوغورلاییب، نازنین آیینی یاریم - یارچیق ائدیبلر.۳۶ هله ده بو بؤیوک عبادت ایتگین دیر!۳۷ بورادا دیرکی انسان جناب بهاءنین یانلیش اؤن گؤرَنلیک و ترسه اوزاق گؤره نلیگیندن تعجبلنیر؛خصوص ایله اگر بو سؤزو ده"سرکار آغا" دان ائشیتمیش اولساق، کی دئییر:
انصافلی اولمالی ییق، بیر شخص کی اؤز اولاد، عیال و عاییله سینین تربیه سینده باجاریق سیزدیر، نئجه دونیا اهلی سینین تربیه سینی اوندان اوما بیله ریک؛ بو مسئله ده بیر ذره شبهه و تردد وار می؟
یوخ والله!۳۸
یابانجی سئوه ر
عباس افندی،اؤز آتاسیندان زیرنگ راق ایدی. اوندان دلیل ایسته مه سینلر دییه، اؤزونو عبدالبهاء (= بهاءالله نین قولو) و رقیق البهاء(= بهاءالله نین سیییق اولموشو ) آدلاندیردی. او آتاسی نین عکسینه یالنیز بیر یابانجی ولی نعمت و حکومته باغلی دئییلدی. بلکه شرایطه اویقون، هر دؤلت آستاناسیندا نؤکرچیلیک ائتمه یه حاضیرلیغی وار ایدی.
ایلک نؤبه ده آتاسی نین یولونون داوامیندا چار(= تئزار) ایمپئریاسی نین حمایه لرینی قازاناراق باهاییچیلیغین شوم آماجلارینی ایزله ییردی. و روس مقاملاری نین یانیندا ائله بیر اعتبار قازانمیشدی کی، اونون مریدلری، روسیه نین تشویق و حمایه سی ایله باهاییچیلارین مشرق الاذکار آدلی ایلکین معبدلرینی روس اشغالی آلتیندا اولان تورکمنستانین عشق آباد شهرینده تیکدیلر.۳۹
روس ایمپئریاسی نین قارشی سیندا بئله بیر نؤکرچیلیک و آلچاقلیغی او قدر آرتیردیلار کی، باهاییچیلیغین بئشینجی رؤتبه لی شخصیتی ابوالفضل گلپایگانی، عباس افندی نین طرفیندا باهاییچیلارا بئله بیر فرمان وئردی:
... بوتون دوستلار، اعلیحضرت اولو ایمپئرتور اوچونو آلئکساندرین و اونون عظمتی و جاه و جلال لی دؤلتی نین باشیچیلاری نین عؤمرونون اوزونلوغو، دؤلتی نین بؤیوکلوگو و شأن - شوکتی نین آرتماسی اوچون دعا قیلسینلار؛ چونکو سون زامانلاردا مقدس اراضی دن عنایت اولوب، گؤنده ریلیمش نورلو لؤوحه لرده بویورموشدولارکی، اونون قیسالمیش ترجمه سی بئله دیر:
... بو مظلوم قروپ، هئچ بیر زامان شانلی روس دؤلتی نین بو حمایت و عدالتی نی اونوتماماسینلار و همیشه اولو ایمپئراتور حضرتلری نین و حؤرمتلی گئنئرالین باشی او جالیغی نین تصدیق اولماسینی اولو تانری دان ایسته سینلر.۴۰
عینی حالدا، ایز ایتیرمکدن اؤترو و عثمانلی دؤلتی نین دقتی نی اؤزلرینه ساری چکمک اوچون، یانیقلی- یانیقلی عثمانلی دؤلتی نی دعا ائتمه یه باشلاییر.۴۱
عثمانلی دؤلتی اونون اینگیلتره دؤلتی خئیرینه جاسوسلوق ائتدیگینی بیلدیکده، تصمیم توتدو اونو اعدام ائتسین؛ آنجاق اینگیلیس دؤلتی اونو حمایه ائتدی.۴۲ حتا اینگیلیس فلسطینی اشغال ائتدیکدن سونرا knighthood آدلی عالی نیشان آلمایا لاییق گؤرونوب و سئر عنوانی نی اله گتیردی.۴۳ او اینگلیس پادشاهی حقینده بئله دعا ائتدی:
... ائی آللا ه! بو اؤلکه ده(= فلسطین ده) عدالت سارایی قورولدو. من ایسه سنه اؤز تشکر و منتّدارلیغمی بیلدیریرم. ائی تانری اینگستانین پادشاهی بؤیوک ایمپئراتور بئشینجی جرج- و اؤز ایلاهی باغیشلارینلا اوغور قازاندیر. و اونون یوکسک سویّه لی کؤلگه سینی بو عظمتلی اؤلکه یه قالارلی ائت.!۴۴
هابئله مستملکه چی فرانسه دؤلتی تفرقه تؤرتمه ده و یابانجیلارین اوستونلوگونو قورومادا، باهاییچیلیغین رولونون اؤنمی نی آنلاییب، عباس آغادان ایسته دی کی، او اؤلکه نین الجزایر کیمی مستملکه سینه مرحمت له باخسین.۴۵
او عؤمرونون سون چاغلاریندا اؤز حمایه چیلری نین خرجی ایله آمریکا و آوروپایا سفرا ائتدی و اورادا بیر چوخ یئنی موضوعلارلا تانیش اولوب اؤیرندی. آوروپادا یارانمیش یئنی فیکیرلردن الهام آلاراق، باهاییچیلیغین اون ایکی لیک تعلیملرینی ایره لی سؤردور
عباس افندی هجری- قمری ۱۳۴۰- جی ایلده اؤلدو و حیفادا باب- ین قبری نین کاناریندا باسدیریلدی. دئییلمه لی دیرکی، اونون اؤلوسونون مشایعتینده اینلیگیس دؤلتی نین نوماینده لری حاضیر اولدولار.۴۶
اونون اوغلان اوشاغی یوخ ایدی. بوناگؤره " الواح وصایا "(= وصیت لوحه لری) نی یازاراق باهاییچیلار رهبرلیگی اوچون "ولایت امرالله" (= تانری ایشلری نین باشچیسی)سلاله سینی یاراتدی.
وصیت لوحه لری نین مضمونلارینا گؤره ولی امرلر (باشچیلار) بیر- بیری نین آردینجا گله جک لر و هر بیری اؤزوندن سونرا یئرینده اوتورانی تعیین ائتمه لی ایدیلر. و بونلار بیت العدل۴۷ مجلسی نین همیشه لیک رییسی اولمالیدیرلار. بو یازییا گؤره؛ بیرینجی ولی امر، عبدالبهاء نین قیز نوه سی"شوقی افندی ایدی" و اوندان سونرا ایسه اونون اوغلان اؤولادلاری. "بکراً بعد بکرٍ" یعنی ایلکین اوغلان اؤولاد، ایلکین اوغلان اؤولادی نین آردینجا، باهاییچیلارین ولی امری ( = باشچیسی) اولاجاق دیر.۴۸
شوقی افندی
شوقی افندی میرزه هادی افنانین اوغلو و عباس افندی نین قیز نوه سی دیر. او اؤز بؤیوک باباسی سی نین دیریلیگینده آمریکانین بیروت داکی بیلیم یوردوندا( = اونیوئرسیته سینده = دانیشگاهدا ) و لوندونون آکسفورد بیلیم یوردوندا تحصیل آلمیشدیر.
عبدالبهاءنین اؤلوموندن سونرا، آناسی نین یاردیمی ایله باهاییچیلیغین رییس لیگینه یئتیشدی؛ بؤیوک باباسی کیمی اؤزونو افندی آدلاندیردی. آنجاق باهاییچیلاردان بیر قروپو اونو قبول ائتمه دیلر، بئله لیکله ده باهاییچیلیقدا یئنی بیر پارچالانما اوٍز وئردی.
باهاییچیلیغین بعضی بؤیوک تبلیغاتچیلاری اوجمله دن آوارا آیامالی عبدالحسین آیتی، فضل الله صبحی( عبدالبهاءنین کاتبی )، میرزه حسن نیکو و باشقالاری باهاییچیلیقدان ال چکیب و اسلامین آری- دورو قوجاغینا قاییتدیلار. شوقی افندی اونلارین علیهینه پیس- پیس دانیشماغا باشلادیغی اوچون، اونلار دا بیر چوخ کیتابلار او جمله دن "کشف الحیل ( = حیله لرین آشکار ائدیلمه سی)، صبحی نین خاطیره لری "، " نیکونون فلسفه سی" کیمی کیتابلاری یازیب شوقی افندی نین چیرکین کئچمیشی نین اوستونو آچیب، آیدینلاشدیرمیشدیلار.
شوقی اؤز رییس لیگی دؤره سینده، آوروپالیلاری یامسیلایاراق باهاییچیلیغی بیر پارتیا قورولوشو کیمی تشکیلاتلاندیرمیشدیر. اؤلکه سل و بؤلگه سل سئچگین ییغینجاقلار یاراتمیشدیر. حتا بعضی اؤلکه لرده بیر مذهبی درنک و یا تجاری شرکت کیمی رسمی قئیدیاتدان کئچیردی. ائله بو ایداره سل- پارتیاسل تشکیلاتینا گؤره باهاییچیلیق بوگونه قدَر قالارغی اولموشدور.
شوقی اؤز رییسلیگی زامانی باهاییچیلیقدا کئچمیشیز و یئنی بیر تمل قویدو: او قرار کسدی، هر کس ولی امرین میلی نین عکسینه بیر ایش گؤرسه، ایلک نوبه ده تشکیلاتدان قووولاجاق ( ایداره سل قووولما )، سونرا ایسه باهاییچیلار جمعیّتیندن چیخاردیلاجاقدیر. (روحانی و معنوی اخراج ) بو بیر حالدا ایدی کی، اوندان قاباق عبدالبهاء ادّعا ائتمیشدیر:
"نییه گرک دییه ک بو عیساچی دیر؛ او موساچی؛ بو محمدچی دیر، او بوداچی دیر؛ بونلارین بیزه دخلی یوخدور. هامینی تانری یاراتمیشدیر و بیزیم بورجوموز بو دورکی هامی ایله مئهریبان اولاق. آنجاق اینام مسئله لری تانری ایله ایلگی ده دیر. اؤزو قیامت گونو اونون مکافات و جزاسینی وئرجک دیر. تانری بیزی دارغا سئچمه ییبدیر.۵۰
اونون یاشاییشی دؤرونده ایدی کی صهیونیست اسرائیل دؤلتی یاراندی. باهاییچیلار اسرائیل دؤلتی نین اسلام دونیاسی نین گؤزونده قورولماسی اوغروندا جدّتیله چالیشدیغینا گؤره، بو آیین اورا دا ( اسراییل دا ) رسمی لشدی. و وار- دؤلت و مُلکلری وئرگی دن معاف اولاراق اسراییل دؤلتی نین حمایه سینی قازاندی.۵۱
شوقی افندی گونش ایلی ۱۳۳۶- دا لندن ده اؤلدو، همان یئرده ده دفن اولدو.
اؤنملی مسئله بودورکی، عباس افندی نین، اؤنجه دن وئردیگی خبرلرین ترسینه، شوقی اَرمیک و سونسوز ایدی و هئچ بیر اوشاغی اولمادی. حتا اؤز یئرینده اوتورانی دا تعیین ائتمه دی. نتیجه ده اونون اؤلوموندن سونرا باهاییچیلارین آراسیندا اوزون- اوزادی چکیش- برکیشلر اولدو.
باهاییچیلیقدا پارچالانما
باهاییچیلار شوقی نین اؤلوموندن آلتی ایل سونرا، مختلف اؤلکه لرین باهاییچیلارینین باشچیلاری نین اشتراکی ایله لوندوندا بیر کونفراس قوردولار. بو توپلانتی دا، وعده وئریلمیش بیت العدل مجلسی نین دوققوز نفرلیک عضولرینی سئچدیلر. بئله لیک له عبدالبهاء نین ایره لی سوردوگو "ولایت امر" مسئله سی نی همیشه لیک اولاراق قاپادیب، سونرا ایسه بیت العدلی حیفادا قوردولار. کی بو گونه قدر دورور و عضولری هر نئچه ایلدن بیر سئچیلیر و باهاییچیلارا حکومت ائدیرلر.
شوقی نین طرفدارلاری نین باشقا بیر قروپو، حیفادا قورولان بیت العدلی اعتبارسیز بیلیبلر. دلیللری نین بیری بو ایدی کی وصیت لوحه لرینه (عبدالبهاءنین وصیت نامه سی) اساساً امرالله ولیسی بیت العدلین همیشه لیک رییسی و عزل اولونماز عضوو اولمالیدیر و بیت العدلین ولی امرسیز، رهبرلیک صلاحیتی یوخدور.
بو قروپون اؤنملی شخصلریندن و باشچی سی"مئیسون ریمی " ایدی کی اونو شوقی اؤزو سئچمیشدیر. بوقروپ ائله اونون آدینا "ریمی" آدلانمیشدیر.
بوزاماندا خوراسان باهاییچیلاریندان اولا سماءالله آیامالی و جمشید معانی آدلی بیر گنج، اندونئزی اؤلکه سینده اؤزونو اقدس کیتابی نین وعده وئردیگی کیمسه اولدوغو ادّعا ائتدی. او دا همن بلگه لردن فایدالاندی کی باشقا باهاییچیلار اوندان اؤز ادّعالارینین ثبوتو اوچون فایدالانمیشدیلار.
حال حاضیرده سماءچیلار و ریمیچیلر، هیندوستان، پاکستان، ایران، اندونئزی و آمریکادا یایغیندیرلار.
سون سؤز
بئله لیک له اؤیرَندیک کی، تخمینا۱۶۰ ایل اؤنجه، میرزه علی محمد آدلی بیر شیرازلی گنج، ایلک نؤبه ده ایمام زامانین نایبی و بابی ( = قاپی سی ) اولدوغونو ادّعا ائدیر. دؤرد ایل سونرا اؤزونو آل- ی محمدین قایمی خیال ائدیر؛ ائله همان زامان اون بیر ضربه آغاج دَیدیکدن سونرا اؤز ادّعاسیندان ال چکیب، توبه ائدیر. آنجاق بیر آز مدتدن سونرا، پئیغمبرلیک ادّعاسینا دوشور، داها سونرا ایسه اؤزونو "تانری نین ذاتی" کیمی تانیتدیر.
نهایت اونون طرفدارلاری نین وطنداش محاربه سی تؤره تدیگینه گؤره ایرانین باش ناظری" امیرکبیر"- ین امری ایله محاکمه و اعدام جزاسینا محکوم اولور.
باب- ین تؤره تدیگی فیتنه نین آردینجا، باشقا بیرفیتنه باش قالدیریر. میرزه حسینعلی نوری مازندرانی آدلی بیر شخص اؤزونو بابین وعده وئردیگی موعود کیمی تانیتدیریر و بیر سیر هاوادار اؤز چئوره سینه توپلاییر و باهاییچیلار قروپونو یارادیر.
باخمایاراق کی باهاییچیلار دونیانین بیرچوخ اؤلکه سینه یاییلیبلار و اؤز آیینلارینی هر یئره آپاریب تبلیغ ائدیبلر، حتّا بیر چوخ اؤلکه لرده چالیشیبلار بیر تجاری شرکت کیمی رسمی قئیدیاتدان کئچیب، اؤزلرینی "رسمی و قانونی" قلمه وئرسینلر. بونلا بئله ایران اؤلکه سینی "امرالله بئشیگی" بیلیرلر و ان بؤیوک آرزولاری بو اؤلکه ده رسمی لشمک دیر. باشقا طرفدن ایران خلقلری، باهاییچیلیق دان و اونون سیرلی و قورخونج تشکیلاتیندان شدّتله نفرت ائدیرلر. بو تاریخی و کؤکلو نفرتین ایکی دلیلی واردیر.
الیف:
مهدویته اینانما، شیعه کوٍتله سی نین هابئله عموم مسلمانلارین و بیر چوخ دونیا خلقلرینین اَن بؤیوک اینام و مرامی دیر، بو ایناما باب- ین یالان و یئرسیز ادّعاسی ایله تحقیر وتوهین اولدو. شیعه لر بیر دونیاسل موعودون انتظاریندادیرلار کی،گلیب بو ظلم ایله دولو دونیانی، عدالت ایله دولدوراجاق دیر. بابیّه نین( بابچیلیغین) ان بؤیوک خیانت لری نین بیریسی او شیرازلی گنج- ین یالان ادّعاسی کی، بیرینجی نؤبه ده اؤزونو ایمام زامانین نایبی و قاپیسی آدلاندیراق بیر سیرا مسلمانی ایمام زامان سئوگیسی آدینا آلدادیب، سونرا ایسه اؤزونو ایمام زامان قلمه وئرمیشدیر و نهایت ده توبه ائده رک بوتون ادّعالاریندان ال چکمیشدیر.
آنجاق اونون بیلیک سیز و خبرسیز هاوادارلاری مهدیعج حضرتلرینی سئومه آدینا او جنابین ظهورو اوچون زمین یاراتماقدان اؤترو ایراندا اوچ بؤیوک وطنداش محاریبه سی نین یارانماسینا سبب اولدولار و بئله لیکله ده میلته و مملکته بؤیوک زیان یئتیردیلر.
ب:
باب و بهاء یالانچی ادّعالاری ایله رسول اکرم جنابلاری نین خاتملیگینه اولان عقیده و اینامی سارسیتمیشدیرلار.
باخمایاراق کی هم باب، هم ده بهاءالله اؤز اثرلرینده اسلام پئیغمبری نین خاتم لیگینه تأکید ائتمیشدیرلر. آنجاق عینی حالدا اؤلمز اسلام دیانتی نی سارسیتماغا چالیشاراق مسلمانلارین نفرت و آجیغینی قازانمیشدیلار. ایران ملتی بو ایکی مسئله یه گؤره، هابئله اونلارین چیرکین و قارا اجتماعی- سیاسی کئچمیشلرینه گؤره، باهاییچیلیق تشکیلاتینی و اونلارین باشچیلارینی همیشه یابانجیلاردان آسیلی تانیمیشدیر. باشقا طرفدن باهاییچیلیق باشچیلارینین و تبلیغاتچیلارینین اثرلرینه تانیش اولان بیلگین انسانلار، اونلارین یازیلارینی حتّا اؤز ادّعالاریندا ضدیّتلی و یالانلا دولو گؤروموشلر کی، ائله بو سیرا یازیلارین داوامیندا یاییلان باشقا آردیجیل یازیلاردا بو موضوعلار آراشدیریلاجاقدیر. البته بو سؤزو حؤرمتلی اوخوجولارا چاتدیرمالیییق کی، باهاییچیلارین چوخونلوغو اؤز آیینلارینا ووُرغون اولدوقلاری اوچون بو آجی گئرچکلیک لره گؤز- قولاقلارینی یومورلار وحاضیر دئییل لر، بیلیک و آچیق گؤزله اؤز باشچیلاری حقینده دقتله تدقیقات آپارایب اؤز یئغمبرلری نین ضدیتلی، ترسه و دولاشیق سؤزلری نی اؤیره نه لر.
باهاییچیلیق ایله ایلگیلی اینترنئت سیته سی:
باهاییچیلارین اساس و ایلکین مدرک و سندلریندن سیتاد گتیره رک، اونلارین یارانما تاریخی نی و عقیده لرینی آراشدیریر و حؤرمتلی اوخوجولارا دوزگون معلومات چاتدیرماغا چالیشیر. اومید ائدیریک عزیز وطنداشلار، کئچمیشدن بری یابانجیلاردان آسیلی اولان بو اسکی ساتقینلارلا تانیش اولاراق، اونلارین مسلمانلارا قارشی تؤره تدیکلری تهلوکه لری علمی سویه ده مدافعه ائدیب، باشدان سووالار.
۱۹- قرن بدیع، بیرینجی جلد، ۳۱۵ و ایکینجی جلد، صحیفه۳۲ایضاحلار و قایناقلار
۱- شرح الزیاره و جوامع الکلم، یازانی شیخ احمد احسایی.
مجموعه الرسائل، یازانی سید کاظم رشتی
۲- عربجه بیان کیتابی، یازانی باب، صحیفه ۲۵
۳- تلخیص تاریخ نبیل زرندی صحیفه۶۶
۴- اسرارالآثار، یازانی فاضل مازندرانی، بیرینجی جلد صحیفه۳۵
۵- دئییلمه لیدیر بو یازی نین بوتون سیتاتلاری باهاییچیلارین معتبر کیتابلارینا قایناقلانیر.
رحیق مختوم بیرینجی جلد صحیفه۲۲ یا ۳۴. بوکتاب باهاییچیلارین تانینمیش یازیچی و تبلیغاتچیسی عبدالحمید اشراق خاوری نین یازیلاری نین بیری دیر و امری[= باهاییچی ] ملی نشریات موسسه سینین ایسته گی وتاییدی ایله چاپ اولوب یاییلمیشدیر.
هابئله اسرارالآثار ایکینجی جلد، باب سؤزونون آلتیندا وئریلن ایضاحلار.
۶- باب سید کاظم رشتی نی یامسیلایاراق اؤز یازیلایندا و دانیشیقلاریندا ابجد حرفلریندن گئنیش سویه ده فایدالانیردی کی، اؤز سؤزلرینی رَمزلی و سیرلی گؤسترسین. ابجد حرف لرینه و حسابینا گؤره "حَی"= ۱۸ سایی ایله برابر دیر.
۷-تلخیص تاریخ نبیل زرندی، صحیفه۱۳۷ دن ۱۴۱ قدر.
۸- تلخیص تاریخ نبیل زرندی، صحیفه۱۹۰ و۲۰۰.
قرن بدیع، یازانی شوقی افند ، بیرینجی جلد۱۱۰و ۱۱۴.
تاریخ ظهور الحق، یازانی فاضل مازندرانی، اوچونجو بؤلوم صحیفه۹۳ و ۱۰۵
۹- کشف الغطاءصحیفه۱۰۶ و ۱۰۷
تاریخ ظهورالحق، اوچونجو بؤلوم صحیفه۳۲۴و۳۸۹
الکواکب الدریه بیرینجی جلد صحیفه ۱۲۰ بو کیتابی آوارا آیامالی عبدالحسین آیتی آدلی ییر شخص یازمیشدیر. او باهاییچیلیغین آدلیم یازیچی و تبلیغانچیلاریدان ایدی.- بو کیتابی دا عباس افندی نین امری ایله یازمیشدیر. البته او سونرالار باهاییچیلیقدان دؤنوب و اونون علیهینه کشف الحیل آدلی بیر کیتاب یازدی.
۱۰- رحیق مختوم بیرینجی جلد صحیفه۵۸۱- دن۵۸۵- قدر
۱۱- تاریخ ظهور الحق، صحیفه ۱۱۰
۱۲- تاریخ ظهور الحقین صحیفه ۱۷۳ اتک یازی.
مائده آسمانی،یئدینجی حیصه، یازانی اشراق خاوری صحیفه ۲۳۱،۲۳۲
۱۳- عربجه بیان و فارسجا بیان، بابین ایکی شریعت کیتابی دیر.
۱۴- لوح هیکل الدین: اِنَّ علیاً قبل نبیل ذات الله و کینو نیته
۱۵- کشف الغطاء عن حیل الأعداء : یازانی میرزه ابولفضل گلپایگانی صحیفه ۲۰۳و ۲۰۴.
و الکواب الدریه، صحیفه ۲۴۱. دَلی لیک مسئله سی بو مدرک ده گیتیریلبیدیر.
۱۶- قرن بدیع، بیرینجی جلد، صحیفه ۲۶۵، یازانی شوقی افندی.
۱۷- الکواکب الدریه، بیرینجی جلد، ص ۲۳۳،۲۴۸و۲۴۹
۱۸-اسرارالآثار، بیرینجی جلد، صحیفه۱۹۱
۱۹- قرن بدیع، بیرینجی جلد، ۳۱۵ و ایکینجی جلد، صحیفه۳۲
۲۰- قرن بدیع، بیرینجی جلد، صحیفه۳۱۸و۳۱۹
قرن بدیع، ایکینجی جلد، صحیفه۳۳و۳۴
تلخیص تاریخ نبیل، صحیفه۶۴۷و۶۴۸
۲۱- قرن بدیع، ایکینجی جلد، صحیفه۸۶ و ۸۷
۲۲- قرن بدیع، ایکینجی جلد، صحیفه۱۳۴
۲۳- قرن بدیع، ایکینجی جلد، صحیفه۱۲۲، بیرینجی و ایکینجی چاپ.
و قرن بدیع، بیرینجی جلد، صحیفه۳۲۸
۲۴- قرن بدیع، ایکینجی جلد، صحیفه۱۱۲، بیرینجی و ایکینجی چاپ.
ایقان کیتابی، یازانی بهاء الله، صحیفه۹۵
۲۵- فارسجا بیان، صحیفه۶۱،۷۱ و ۱۰۰
۲۶- مائده آسمان، بیرینجی حیصه، صحیفه۴۰- صحیفه ۲۰- نین اتک یازی.
۲۷- بدیع کیتابی، صحیفه۳۱۲. خلقین ناموسونو زورلاماق


c: text/html

text:
اوشاقلیقدا «گیزلن-پاچ» اوینایارکن گیزلنهنه دئیردیک
«آلما دئسهم گل! حئیوا دئسم گلمه!»
اوشاقلیقدان آددیم-آددیم اوزاقلاشیب یاشلیلیغا ساری یوروسکده بیر چوخوموز بیلمدیک نیه؟ ندن سؤیلیردیک؟ آلما دئسم گل! حئیوا دئسم گلمه!
-آلمادا نه وار کی، گلمک اونون آدینا باغلانیر؟
-حئیوادا نه وار کی، گلمهمک اونون آدینا باغلانیر؟
تورپاقدا یاخشی-یامانین، گؤزل- چیرکینین، شیرین-آجینین، گؤزه گؤرونمزلیکلری وار.
«تورپاق هر نیین آناسیدیر».
تیکان بیتیرن تورپاق قیزیل گولده بیتیرر دئیه سؤزو توپراغین یئتیره بیلدیینه، یارادیجی اولا بیلمهسینه چکیب دئمک ایستیریک آلما، اؤزللیکله "قیزیل آلما یا همین قیرمیزی آلما" آنا تورپاغیمیزین بیتیریب یتیردیی ان گؤزل نعمتلردندیر.
«قیزیل آلما اوچماقدان گلمیش».
-آلمادا شیرینلیک وار.
«شیرینلیک اینسان اوغلونون آرزوسودور».
-آلمادا قیزیللیق وار.
«یولوموز قیزل آلما یولو».
-آلمادا سئوگی وار.
«بیر گلینه آلما آتدی»
-آلمادا بنزرلیک وار.
«ائله بیر-بیرلرینه اوخشاییرلار، ائله بیل بیر آلمانی دوز یاریدان بؤلموسن»
آلما دئدیکده بیر چوخ میللی عنعنهلر گؤز اؤنونده جانلانا بیلیر اما ان اؤنملیسی آلما آدی گلدیکده، قیزیل آلما، اینانجی یادا دوشور!
«قیزیل آلما آراج توران ائلی آماج».
*اوشاقلیق دونیامین ناغیل سؤیلهیهن سلطانی، باللی خالادان ائشیتمیشدیم.
«دوشمنه یئنیلمیش تورک ائللری آنا یوردلاریندان سورگون اولوب قاچاقدا-قوچاقدا یاشایارکن بیر نئچه تورک، دوشمنین سارایینا سیزماغی باجاریب دوشمنین نه ائتدیینی، نه دوشوندویونو بیله بیلمیشدیلر.
تورکلر چوخ چکمهدن گؤرورلر کی، دوشمنین شاهی بونلارین آتا-بابالارینین بسلدیکلری قیزیل آلما باغلارینا ییلنیب و هر گون قوللارینا امر ائدیر کی، "او تورک باغلارینین آلمالاریندان هر گون دریب گتیرین ساراییما! من او آلمالاردان یئدیکجه گونو-گوندن جاوانلاشیرام"
شاه هر گون آلما یئییب اطرافینداکیلارادا ده آلما سونورموش!
دوشمنین سارایینا سیزا بیلن تورکلر، شاهین قیزیلدان اولان تاختینا تورک باغلارینین آلمالارینین شکیللرینین دؤیولدویونو گؤرورلر! هردنده سارایدا اوتانمازجاسینا قیزیل آلما یئیه-یئیه تورک ائللرینی سؤیوب آشیری غضبله تورکلرین یئر اوزوندن سیلینمهسیندن سؤز آچارمیش.
"تورکو گرک یئر اوزوندن سیلک-سوپورک!
تورک اوشاقلارینی تورک دوشمنی کیمی یئتیشدیرک!
تورکون تورکچولویونو، ایناجینی، عنعنهسینی، موسیقیسینی، ادبیاتینین دیلینی بئله یاساقلامالییق!
تورکلویونو ساوونانی قیلینجدان کئچیرملیگیک!
بو اولایلاری گؤروب-ائشیدنلر تئز قاییدیب ائللرینه باشلاییرلار اولوب-بیتهنلری هامییا آنلاتماغا.
چوخ چکمهدن ائلده "قیزیل آلما" اوچون شاعرلر شعر دئمهیه، آشیقلار ماهنی اوخوماغا باشلاییرلار.
چوخ چکهمهدن ائل آراسیندا قیزیل آلما اسیرلیکدن، دیدرگینلیکدن قورتاریلما یولو کیمی تانینیر.
ائل آراسی هر بیر کس قیزیل آلمادان سؤز آپاریر.قیزیل آلما هر بیر کسین آماجینا چئوریلیر!
هر یاندا سؤیلنیلیر، گرک قیزیل آلمالاریمیزی دوشمنین الیندن قورتاراق آرتیق بیز ایندی بیلمیشیک اؤزوموز یاد ائللرده قیزیل آلمالاریمیزدا دوشمن الینده اسیردیر.
بئلهلیکله قیزیل آلما اینانجی هر بیر تورکون اوریینده یئر توتور."ائل بیر اولسا داغ اوینادار یئریندن" دئیهرک بیرلیکله قیزیل آلما اوغروندا هم اینانج یاواشی ، همهده قیلینج ساواشی گئدهرک تورک ائللری دوشمنی یئنیلدرک قیزیل آلمانین کمکی ایله آزادلیق آماجلارینا چاتمیش اولورلار!
او، گوندن باشلایاراق دا تاریخین هر هانسی چاغیندا میللی-معنوی دیرلرینین بیری یاد اللره دوشوب اسیرلیک یاشایاندا یئنیدن قیزیل آلما اینانجینا سیغینیب اونو اسیرلیکدن خلاص ائتمیش اولورلار.
گؤیدن اوچ آلما دوشدو!
بیری سنین!
بیری منیم!
بیریده ناغیل دئیهنین!»
قیزیل آلما اینانجی تورک اینانجلاریندا یوکسکده گؤرونور و چوخ دیرلندیریلیر!
«هاردا مقدسلیک وار اوردا آلمادا وار».
-توی ائوینین شیرینلینده آلما آلینار.
«آلماسیز شیرنی اولماز».
-ناغیللارین سونوندا دئیرلر:
«گؤیدن اوچ آلما دودو»و
ناغیل اوچ آلما ایله سونا چاتدیراردیلار».
«آلما سئوگی قوخویوردو»
آلمادا اولان اؤزللیکلرین حئیوادا اولمادیغی اوچون تورک اینانجلاریندا آلما بیهنیلن ایشلرین نیشانهسی، حئیوا ایسه بینیلمهین ایشلرین نیشانهسی ساییلیر.
«آلما دئسم گل! حئیوا دئسم گلمه»
رامین جبرایللی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ژاپن دا هۇوانینگ ییلیلیغیندا رکورد قۇیولدی
بو ژاپن ینگ تاریحیندا اؤلچۆلن اینگ یۇقاری درجه
ژاپن ینگ پایتاغتی توکیونینگ دمیرقازیغینداقی کوگایاما شأهِرینده هۇوانینگ قیزغینلیغی ۴۱.۱ درجه بۇلدی.
بو ژاپن ینگ تاریحیندا اؤلچۆلن اینگ یۇقاری درجه!
هۇوانینگ قیزغینلیغی سبأپلی اۇنلارچا آدام آررادان چیقدی.
یورتدا قیزغینلیق تۇلقونی دۇوام ادیأر.
ناگویا شأهِرینده هۇوانینگ قیزغینلیغی ۳۹ درجه، توکیودا ۳۷ درجه.
ژاپن دا شنبه و یکشنبه گۆنلریه هۇوانینگ قیزغینلیغی سبأپلی ۱۱ آدام اؤلدی.
توکیودا دینگه شنبه گۆنی آمبولانسلار ۳۰۹۹ گِزِک کِسِللأن یاشاییجلاری کسلحانا گتیردی.
ایول آیی نینگ باشیندان بأری شۇل اۆلکه ده هۇوانینگ قیزغینلیغی سبأپلی اینگ آز ۲۵ آدام اؤلدی.
گۆن اۇرتا کره ده ده هۇوانینگ قیزغینلیغی یاشاییجیلارینگ ایشینی قینالدیار.


text:
افغانستان جمهورریسی حامدکرزی ینگی تعلیم ییلی مناسبتی بیلن چیقیش قیلیب، طالب آتی بیلن مکتب لرگه اوت قویه دیگن شخصلردن بو ایشلری بیلن افغان باله لری بیلن تعلیم آلیش خصوصیده دشمنلیک قیلیش لریدن قول تارتیشلرینی سوره دی.
شونینگ دیک کرزی جنابلری، اوتگن اون بیر ییل جریانیده ایریم مکتبلرگه اوت قوییلگن و یا هم باغلنگنینی تیلگه آلدی.
بو مناسبت بیلن اویشتریلگن یغینده افغانستان جمهوررییسی حامدکرزی قوشیمچه کابینه اعضاسی و ایریم تشقی دیپلمات لر حصه قوشگن ایدی.
عین مراسمده، سوز یوریتگن معارف وزیری فاروق وردک، مملکت باله لریدن 24 فایزی حاضرگه قدرهم مکتبگه باره آلمسلیگینی تیلگه آلدی.
اونگه کوره بونگه، تینچلیکلر اساسی عامل قیلیب کورستیلگن.
باشقه تماندن افغانستان جمهور رییسی حامدکرزی، طالبان نینگ مکتب گه قرشی لیک بیلدیرمسلگیگه چقریب، مکتب باله لرینی بیر ولایت دن باشقه بیر ولایت گه علمی سیاحت گه آلیب باریش برنامه سی باشله نیشینی معارف وزیرلیگیدن سوره دی.
شونگه علاوه جمهوررییس کرزی، به دولت کیشی لرنی معارف گه مادی یاردم قیلیشیگه اونده ب، اعانه یغیش صندوغی ایجاد ایتیلیشیگه تاکیدله دی.
باشقه تماندن معارف وزیرلیگی رسمیلری، وطن دوستلیک آتی بیلن ینگی درسلیک کتاب مکتب لرده درس بیریلیشی باره سیده خبر بیردی.
معارف وزیری فاروق وردک نینگ ایتیشچه، 1302. تعیلیمی ییلده بیر یریم میلیون باله ینگیدن مکتب لرگه شامل بوله دی بو جمله دن 41 فایزی قیز باله لردن عبارت بولگن.
شونینگ دیک او، اوتگن ییل کمیده اوچ یوز مینگ مکتب اوقوچیلری اون ایککینچی صنف نی بیتیرگنی نی تیلگه آلدی.
شونگه علاوه معارف وزیری ینگیدن 70 میلیون درسلیک کتابلر چاپ بولگنیدن خبر بیردی.
حاضرگی کونگه قره گنده، قریب توقیز میلیون مکتب اوقوچیلری اوقیش بیلن بند، بو رقم دن قیرق فایزینی قیز طلبه لر تشکیل بیره دی.


text:
پ ی د ترور تشکیلاتینین «فرات قالخانی» عملیاتینین گئتدیی بؤلگهیه هجوملاری تورکییه سلاحلی قوهلرینی حرکته کئچیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده تورکییهنین «یئنی شفق» قزئتی معلومات یاییب.
معلوماتا گؤره، هجوملاردان سونرا تورک اوردوسونا هیجان سیگنالی وئریلیب و ایشغال آلتیندا اولان تل ریفات اطرافینا علاوه حربی بیرلیکلر گؤندریلیب.
پ ی د-نین ایشغال ائتدیی تل ریفات، ماتار مینناق و هوربولدن تورکییه اوردوسونون ماری قصبهسیندهکی مؤقعلرینه یاخین نقطهلره گراد و باشقا سلاحلاردان آتش آچماسی هم تورک عسگرینی، هم ده آزاد سورییا اوردوسونو حرکتلندیریب.


text:
یخشی ایتیشکن آنه تیلی، یخشی بیلگی اورگه نیش نینگ قیناغی دیر
افغانستان ایریم مدنیت لر همده تیل لرنی بیر آره ده کیلتیرگن اولکه لردن بیری. بو اولکه ده توغیلیب اوسه دیگن باله لر فارسچه و پشتو تیللریده مکتب اوقیشلری کیره ک، بیراق بو تیللرنی بیلمه گن همده سانی جوده کوپ بولگن باله لرنینگ اوزآنه تیلی هم بار کو اخیر! شونگه قره مه ی، اوزاق زمانلردن بیری مکتبلر و اوقوو یورتلریده آنه تیلیگه اونچه لیک اعتبار بیریلمه ی کیلگن و اکثر باله لر اوز آنه تیلیگه اوقیب یازه آلمه گنی، اولر اوچون اینگ کته معما صفتیده قید ایتیلگن. افغانستان نینگ کوپچیلیک مکتب لریده آنه تیلی فارسچه یا ده پشتو بولمه گن باله لرگه، اوز آنه تیلیگه سباق بیریلمه یدی. حال بو که بوتون باله لر اوز آنه تیللریگه اوقیش ویازیش حقیگه ایگه. خوش نیگه آنه تیلی شونچه لیک مهم و اونیملی و نیگه باله لر بیرینچی تیل یا آنه تیللرینی اورگنیشلری کیره ک ؟ سونگی ییل لرده سویدن ده بولگن بیر ارشتیرمه گه کوره؛ آنه تیلی نینگ کیلیشمه سی بیر باله نینگ حیاتی ده جوده کتته اورین آلیشی ممکن. بو کیلیشمه باله نینگ اوقیشی و کیله جگی اوچون کتته یوتوق لرگه سبب بوله آله دی همده باشقه تیللرنینگ اورگنیشیده هم جوده کوپ یاردمچی بوله دی. آنه تیل باله نینگ اورگنگن بیرینچی تیلی، شونینگ اوچون هم باله نینگ بیرینچی تیلی حسابلنه دی. باله لر بو تیل نی آنه آته لریدن دواملی ایشیتکنلری اوچون عمر بویی شو تیل بیلن اوزلرینی تینچ و ایرکین حس ایتیشه دی. آنه تیلی سوزی نینگ تورلی تورلی تعریف لری بولسه ده، گینیش بیر باقیشده آدم لرنینگ بیر بیری بیلن خاص بیر شکلده علاقه قورگن لری، اوزلریگه خاص بولگن دنیا باقیشلری، اولرنینگ تورلی طرفه حیات قیناق لری و عصرلرچه قازانگن حیات تجربه لریدن کیلگن اونیملی بیر بولیم دیر. هر بیر انسان اوچون اونینگ بیرینچی یا ده آنه تیلی بیرگینه کیملیگی نینگ بولیمی بولمه ی، آدم لرنینگ باشقه تیللرنی اورگه نیش قابلیت لرینی هم یوکسلتیره دی. سویدن نینگ پیداگوگ لریگه کوره، اوز آنه تیلینی یخشی بیلگن باله باشقه تیللرنی هم تیزلیک و قوله یلیک بیلن اورگنه دی. چونکه او باله بیر تیل نینگ قاعده لر و اسلوب لرینی انچه دن آلدین اورگه نیب آلگن و بو قابلیت ینگی تیل نینگ قوله ی اورگه نیشیگه هم یاردمچی بوله دی. شونینگ اوچون سویدن ده هر بیر باله نینگ اوز آنه تیلی نی چوقور اورگه نیشی گه قانون بوییچه حقی بار و بوتون مکتب لرگه آنه تیلیگه سباق بیریله دی. سویدن همده باشقه قنچه اولکه لرده تیلشناس عالملر بو موضوع ده عین توشونچه ده و بو فکر گه قوشیله دیلرکه نیچیته تیل نیچیته امکانیت دیر، دیمک باله نینگ دنیا باقیشیگه و ذکاوتی نینگ ایلگری کیتیشیگه جوده کتته رول اوینه یدی. شونینگ اوچون هم کوپی اولکه لرده باله لرگه مکتب لرده نیچیته تیل اورگنتیریله دی.معارف سیستمی ده بعضی بیر سیاسی باقیشلر و توشونچه لر طفیلی حاکم تیل لردن باشقه سیگه اورین بیریلمه ی، توغری توزیک شرایط یره تیلمه یدی. آنه تیلی باله لرنینگ حیاتیگه قنچه لیک چوقور تاثیر تشله گنی گه اعتبار بیریلمه یدی. اینیقسه بعضی بیر آنه تیلی باشقه بولگن افغانستانلیک لرنینگ آره سیده آنه تیلیگه کوپ اعتبار بیریش باله لرگه اونچه لیک مهم ایمس، باله کوپچیلیک گپیرگن تیلگه گپیریب؛ اورگه نیشی کیره ک دیگن سوزلر و توشونچه لر هم بار. اولرگه کوره، باله نینگ آنه تیلیگه اعتبار بیریشی، توپلم ده بیرینچی قطارده کیلگن باشقه تیللرنی تاثیر لنتیریب، باله نینگ اوشه تیللرنی یخشی اورگنمه گن لیگیگه سبب بوله آله دی . بو سبب دن باله باشقه بیلیم لردن هم اوزاق قاله دی، دیب توشونه دیلر. شو مسله باعث، آنه تیلی چیگره لنیب، باله لرنینگ اورگه نیشیگه اونچه لیک اعتبار بیریلمه گن. بو ایسه مییه بیر تیل نی یخشیلب اورگندیمی باشقه تیل نی اورگنه آلمیدی دیگن افاده نی هم بیره دی. ایککی یا که نیچیته تیل نی اورگه نیش مییه اوچون هم یخشی دیر. حاضر گی یشمده دنیا نینگ هر بولیمیده بوتون انسانلر ایککی یا ده نیچیته تیل گه گپیره دیلر. بو آدملرنینگ تجربه لریگه قره گنده، اولر نیچیته تیل بیلگنلری اوچون یشم نینگ ایریم بولیم لریده آرتده قالمه ی ایلگری کیتگن لر. 1900 ییل نینگ ایککینچی یریمی ده غرب ده بولگن تیل شناسلر، تیل و اونینگ حیاتده بولگن ایتکیلری حقیده جوده کوپ تیکشیرگن لر. اولرگه کوره، نیچه تیل بیلیش و گپیریش بیرگینه بو تیللرنی قوللنیش و توپلم بیلن علاقه قوریش ایمس، آدملرنینگ کوگنیتیف ( سیکولوژی نینگ آدم لرنینگ اورگانیزمیده بولگن توشونچه سیستم لرینی اوستیده ایشله ی دیگن بولیم) بیلگی لرینی یوکسلتیره دیگن قابلیت هم بار. انیق راق قیلیب ایتگنده، نیچه تیل بیلیش قابلیتی آدم لرنینگ توشونیش و فکر یوروتیش قابلیتی نی هم یوکسک لشتیره دی. 1960 ییلی نینگ آخرلریده ایککی ته تیلشناس عالم گاردنر همده لامبرت آتلریده کانادا ده ایککی تیلی بولگن باله لرگه بیر مکتب توزه ته دیلر. باله لرنی ایککی گروپده اجره تیب بیر گروپ ده آنه تیلی سباق لری نی بیریشدی و باشقه گروپ گه سباق بیریشمه دی. کیین ایککی گروپ ده هم باشقه بیر تیل یعنی انگلیسچه نی سباق بیریش گه باشله دیلر. تیکشیروو بیتگن دن کیین کور دیلر که اوشه آنه تیلی سباق لرینی آلگن باله لر انگلیسچه تیلی نی هم تیزراق و کوپراق اورگنگنلر. چونکه اوز آنه تیللرینی بیلیش اورلرگه باشقه تیل نی هم اورگه نیشینی قوله ی لشتیرگن.
اوشبو تیکشیروولرگه کوره، باله نینگ آنه تیلیگه اعتبار بیریش اونینگ کیله جگینی توشونیش و یخشی اورگه نیشیگه یاردمچی بولیش نی انگلته دی.


text: بختیار محمود اوْغلو واهابزاده (۱۹۲۵-۲۰۰۹) آذربایجان ادبیاتی و بوتؤولوکده آذربایجان ادبی فیکرینین گؤرکملی نومایندهسی اولان خالق شاعیریدیر. بختیار وهابزادهنین آدی تکجه آذربایجاندا دگیل، اونون حودودلاریندان چوخ اوزاقلاردا بئله تانینیر. بختیار وهابزاده شاعیر، دراماتورق، ایستعدادلی عالیم و پوبلیسیست اولماقلا یاناشی، غئیرتلی و جسارتلی ایجتیماعی خادیم، ساده و صمیمی اینسان کیمی ده تانینیر و سئویلیر. تصادوفی دگیل کی، اونون اثرلری - شعر کیتابلاری، دراملاری و پوبلیسیستیک یازیلاری دونیانین چوْخ دیللرینده، او جوملهدن اینگیلیس، فرانسه، آلمان، فارس، پولیاک، ایسپان، ماجار و کئچمیش ساوئت بیرلیگینین بیر چوْخ خالقلارینین دیللرینه ترجومه ائدیلمیش و بۇ اثرلر چوْخ بؤیوک ماراق و سئوگی ایله قارشیلانمیشدیر.


text:
نه یامان ائیلهمیسن رۆشوته عادت، آی آتا،
یؽخاجاق ائومیزی بیر گۆن بو جینایت، آی آتا.
سنه منصب وئریلیبسه، او دئمکدیرمی مگر،
تیکهسن نسلینه هر یئرده عیمارت، آی آتا.
عملینله منی رۆسوای-جاهان ائیلهمیسن،
چکیرم دوستلار آراسیندا خجالت، آی آتا.
سنین اکرانداکی یالتاقلیغین اۆزموش آنامی،
اونا ریشخند ائلهییر کۆلّ-جماعت، آی آتا.
بیلیرم، سن ده آلیرسان یؽغاسان وئردیگینی،
وئرمهسن اوستولووا یوخدو ضمانت آی آتا.
سالمیسان زیندانا یۆزلرله گۆناهسیزلاری سن،
اونلارین قارغیشی قویماز بیزی راحت، آی آتا.
گمیچی اؤز گمیسینده سنه یئر وئردی فقط،
گمیسین ایستهدین اوندان بو خیانت، آی آتا.
هارا گئتسن سون اۆمیدون یئنه الله اولاجاق،
تؤوبه قؽل، گل نامازا ائیله عیبادت، آی آتا.
خلقدن پۆنهان اولان ثروتی قایتار خالقا،
ماجالین اولمایاجاق گلسه قیامت، آی آتا.


text:
امریکا جمهوررییسی " قین کونلر" بیزنی کوتماقده دیب آگاه لنتیرگن
شیکاگو یغنیده سوز یوریتگن امریکا جمهوررییسی باراک اوباما، خارجی کوچلرنینگ افغانستان دن آلیب چیقیشی کون تربیده تورگن اصلی ریجه سی ایکنینی اورغولب. افغانستانده "قین کونلر" بیزنی کوتماقده دیب آگاه لنتیرگن.
فرانسه جمهوررییسی فرانسوا اولاند، 2012- نچی م ییل آخری گه چه فرانسه لیک حربیلر افغانستاننی ترک ایتیشی نی ینه بیربار تکرار له گن.
ناتو کوچلری 2014- نچی م ییل آخرلریگه چه افغانستانده گی ماموریتینی بوتونلی افغان کوچلریگه تاپشریشنی ریجه لشترگن.
افغانستان جمهوررییسی حامدکرزی افغانستان اوز مسوولیت لریگه آگاه ایکنینی تاکیدله گن.
ناتو اعضالیگیده بولگن ایریم اولکه لر افغان امنیتی کوچلری اوچون مالی یاردم بیریشینی سوزبیریب 2014 - م .ییل دن سونگ هم افغانستان بیلن یقین همکار بولیشنی ایتگن.
ناتو نینگ باش کاتبی اندرس فو راسموسن، شیکاگو یغینده ایراد ایتگن سوزلریده، ناتو کوچلری نینگ ریجه لنگن وقتی گه افغانستاننی ترک ایتیشی گه ایشانچ بیلدیرگن.
شونینگ دیک امریکا جمهوررییسی باراک اوباما" ییریک قینچلیک لر" کوتماقده دیب، ناتو اعضالگیده بولگن اولکه لراوز منفعت لرینی بیرلشتریش کیره ک لیگینی تاکیدله گن.
عینی حالده اوباما جنابلری ناتووکیللریگه قره تیلگن سوزلریگه شوندی دیگن:" قوشمه خوف سزلیک لری میز اوچون فداکارلیک قیلدیک، بو ماموریت نی بیتریش اوچون متحد بولشی میز ممکن."
شیکاگو یغنیده افغانستان ، پاکستان جمهوررییس لری و ناتو اعضالیگی ده بولگن مملکت لرقوشیمچه 50 اولکه رهبرلری حصصه قوشگن.
صحبت لر باشله نیشی بیلن امریکا جمهوررییسی باراک اوباما طالبان حکومتی آغدریلگنیدن کیین افغانستانده کیلگن اوزگریشلر وامریکا مردمی نینگ صلح و تینچلیک اوچون کورسه تگن "ییریک فداکارلیک لریدن "سوز آچگن.
فرانسه جمهوررییسی دن تشقری ناتو نینگ باشقه بیرنیچه رهبرلری هم اوز عسکرلری نینگ افغانستاندن آلیب چیقیشی اوچون باسیم استیده.
شوندی ایکن، راسموسن جنابلری بوکبی حرکت لر خارجی کوچلرنینگ چیقیب کیتشی اوچون بیرینچی قدم لر دیب، خارجی کوچلرنینگ آلیب چیقیش ریجه سی بیلن قرشی بولمه گنینی ایتگن. او بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده شوندی دیگن:" حاضر بیز، مسوولیت لرینی افغان کوچلریگه تاپشریش مرحله سیده میز، بو ریجه 2014- نچی میلادی ییلگه قدر نهایه تاپیشی ممکن، شو جریانده خارجی کوچلرنینگ چیقیب کیتیشی نی کوزه تیش ممکن، ماموریتی میز، حمایه ایتیش بولیم لریده اوزگره دی."
ایریم چیت ایللیک اولکه لر – جمله دن امریکا ، استرالیا، بریتانیا والمان – خارجی کوچلر افغانستاننی ترک ایتگنیدن سونگ هم افغان کوچلری اوچون یاردم بیریش وعده سی نی بیرگن.
افغان کوچلری اوچون هرییلی کیره ک لیگی تخمین ایتیلگن، تورت میلیارد دلار دن یرمی امریکا قوشمه ایالت لری تمانیدن بیریلیشی کوتیله دی.


text:
یوخو
نجیب محفوظ – روسجادان چئویرن: خاطره نورگول
بو بویدا توزلو-تورپاقلی حَیَطده جمعی بیرجه پالما آغاجی وار- ائله بیل قبیریستانلیقدی. حَیَطدن کئچنده همیشه قبیریستانلیغی خاطیرلاییر. بو سحر اونو تورپاغی سو شیرناغی ایله سولایان ائو صاحیبی ساخلادی.
-جناب!
لعنت شئیتانا! بو جور سیما ایله اوز-اوزه گلمک – اؤزو ده سحرین بو چاغیندا – مطلق خوشاگلمز ندنسه خبر وئریر. بلکه ده او خیرخواه انساندی… هردن هوسسیز ده اولسا گولومسهییر… باخما کی، بو گولومسمه آغاج قابیغینداکی چاتلاری خاطیرلاتسا بئله…
-جاوان اوغلانسان، اؤزون ده تک یاشاییرسان. هم ده مدنیسن، تربیهلیسن… انسانلار سنین حاقیندا خوش سؤزلر دانیشیر، شکایت ائتمیرلر. آما آللاه عشقینه…دئه گؤروم، گئجهلرمنزیلینده نه ایشله مشغولسان؟ روح چاغیریرسان؟
-سیزه حسابات وئرمهلییم؟
-اگر ائتدیگین عمل باشقالارینی ناراحات ائدیرسه… بیر ده کی، منجه، رحمتلیک آتانلا اولان کهنه دوستلوغوموزون خاطیرینه بونو سندن سوروشا بیلرم.
عصبدن یاناغی تیترهدی.
-سنی بیر دفعهده جمعه نامازیندا گؤرمهمیشم.
-بونون مسئلهیه نه دخلی وار؟
-اؤز عبادت بورجونو اونودان مسلمانی محاکمه ائتمهیه بیلمرم. باخ، دئمک ایستهدیگیم بودور.
گنج آدام گولرک دئدی:
-گویا سیز روحلارا عبادت ائتمیرسیز؟
-البته، یوخ! اعتقادیندا یانیلان سنسن. هر شئی ده اونا گؤرهدیر کی…
گنج موضونو دییشدی:
-سیزه آیاق یولونداکی دیوار بارهده دئمیشدیم…
-دیوار داغیلماز، محکمدی. بیلیرسن، سنین گئجه سرگوزشتلرین ساکینلرده خوش اولمایان ماراق اویادیر.
-من قانوندانکنار هئچ نه ائتمیرم. خواهیش ائدیرم، دیوارلا باغلی تدبیر گؤرهسیز.
– یاخشی اولار کی، بیز اولکی کیمیخوشلوقلا دانیشاق. -شیرناغی اوزاغا آپاراراق تلهسیک علاوه ائتدی: -تعمیری ایسه اؤزون ائتمهلیسن.
ترسلییه باخ دا. محض بازار گونو بو عجایب صیفتی گؤرمهلی ایدیم.
هر هفته سونو تعطیللرینده اولدوغو کیمی، کوچه بومبوش ایدی. سمادا آغیر، حرکتسیز بولودلار… یوخوسوز گئجهدن سونراکی شدتلی باشآغریسی اونا راحاتلیق وئرمیر. گئجه “روحلارلا صحبت”ی بیتیردیکدن سونرا تاریخ معلمیدئدی – “گل، گلهجک حاقیندا دانیشاق!” اونلار بوتون گئجهنی مباحثه ائتدیلر. دان یئری سؤکولمهیه آز قالمیش یولداشی گئتدی، آما قاپیدان چیخارکن گولرک دئدی : “سنه ائولنمک لازیمدی.”
سحرین بو چاغیندا کافه بومبوش ایدی. او، کافهنین دمیر یولو پلاتفورماسیندان آیریلان حیصهسینده، باغا باخان پنجرهنین اؤنوندهکی ماسادا اَیلشدی. کافهچی سالاملاشاراق بوگونکو قزئتلری ماسانین اوزرینه قویدو.
یئمک یئسهده، باشآغریسی کئچمک بیلمیردی. گؤرهسن بو گئجه نییه یاتا بیلمهدی؟ حالبوکی او قدر جهد گؤسترمیشدی. صاباح شاگردلرینه ریاضیاتدان دانیشاجاغی معروضهنی خاطیرلادی.
همین آندا عاغیلسیز ایدهآلار دوشونوب، معناسیز صحبتلر ائتدیگی یولداشینین-تاریخچینین اوبرازی گلیب دوردو گؤزلری اؤنونده:
-اؤزون عرب دیلی تدریس ائدیرسن. دئه گؤروم، موبتداسیز خبر اولورمو؟
-دیل دنیز کیمیدیر. سرحد تانیمیر.
-“محمد اؤلدو.”محمد-موبتدادی. بو نئجه موبتدادی، آنلامیرام؟ باخ ائله بونا گؤره ده من دیل سِحریندن کناردا اولان ایشلرله مشغولام.
…کافهچی یاخینلاشدی.
-سن نییه موشتریلردن پول قوپاریرسان؟ -کافهچی سوروشدو.
او گولومسهدی. بو، معناسیز سواللارا جاواب اولاراق عادتی گولومسمه ایدی. پولو گؤتوروب اوزاقلاشدی. آما هئچ نهیه باخمایاراق اونون عاغیللی تبسسومو وار. بیز ندنسه انسانلار حاقیندا خاریجی گؤرونوشه گؤره حکم وئریریک. چونکی بیلیگیمیز کفایت قدر دئییل، هم ده غیری-معینلیک وار.
او، بولودلارا باخدی، سونرا داها نه ایلهسه ماراقلاندی. دقتینی جلب ائدن هر شئی آغ رنگه بوروندو. آما بو دایانیقسیز، یایقین آغلیق ایدی، سِحربازین الیندهکی اویونجاق کیمی.
بیردن سانکی هر شئی داغیلدی، دالغالارین آراسیندا ارییب یوخ اولدو. سونرا فورماسیز قارا کوتلهیه چئوریلدی. خط اوستونده دایانان قاتار یوخ اولدو. ائله بیل بولودلارا قاریشدی. یاپون باغیندا بودانین اؤنونده اولدوغو کیمی، نهایتسیز دینجلیک ایستهدی. بیرده تاریخچی دوستونون بودانی گؤسترهرک “دینجلیک، حقیقت و غلبه” دئدیگینی ائشیتدی. آردینجا فیکیرلرینی ایضاح ائدهرک “دینجلیک، حقیقت و مغلوبیت” دئدی. او، بوتون ایرادهسینی توپلاییب مباحثهیه حاضیرلاشیردی.
کسکین سسدن آغاجین یارپاقلاری تیترهدی. اوشاق چیغیرتیسی اطرافا یاییلدی، بلکه قادین سسی ایدی – دقیقلشدیرمک مومکون دئییلدی. اورگی برکدن دؤیوندو. سانکی محبت اویونونا باشلاییردی. بو دقیقه خیام کوچهسیندهکی او ائوده اولماق ائله یاخشی اولاردی کی… آخی نئجه؟ کیمسه اونو یئنیدن سسلهدی. چئوریلیب دوستونو گؤردو. دوستو اونا دانیشماغا امکان وئرمهدن دئدی:”سن ائولنمهلیسن!”هر طرف سس-کویه بورونموشدو،هامیقاچیردی. او دا قاتارا چاتماق اوچون قاچدی. سکییه چاتاندا کیمهسه توخونوب ییخیلدی. بو قدر آدامهارداندی؟ غلبهلیک…هامیبالاجا باخچانین اطرافیندا دایانیب. قاتار خطینین اوستونه پولیسلر ییغیشیب. بلکه قضا باش وئریب؟ اؤزو ده بو اؤلو بولودلارین آلتیندا… غلبهلیکدن قورتولوب گئری دؤنن کافهچی اونا طرف اَییلرک سوروشدو:
-سیز یقین کی، هر شئیی گؤردونوز؟
هم سوال مقصدی ایله، هم ده نهیی ایسه انکار ائدرجهسینه قاشلارینی قالدیردی:
-ایندی سیزی استنطاقا چاغیراجاقلار.
-نه استنطاق؟
-ایستگاهدا قتل باش وئردی، سیزدن ایکی آددیم ایرهلیده آدام اؤلدوردولر.
-قتل؟ – چاشقین حالدا سوروشدو.
-سیزه نولوب؟ آیدان گلمیسیز؟ قتل! دهشت ایدی. دئیهسن، سیز او قیزی تانییرسیز آخی… ماماچانی…
-ماماچا؟
-اونوهانسیسا دلی اؤلدوردو، آللاه گناهیندان کئچسین…
گنج آدامین صیفتی آغریدان و حیرتدن اَییلدی، زورلا پیچیلدادی:- اؤلدوروبلر، اینانمیرام. اوهانی؟
-یارالارینی ساریماق اوچون خستهخانایا آپاردیلار. آما او، یولدا اؤلدو.
– اؤلدو؟
-هه. یعنی سیز دوغرودان گؤرمهدیز؟ اونو بوردا اؤلدوردولر آخی، سیزین ایکی آددیملیغینیزدا… – بیر آز سوسوب علاوه ائتدی: – سیز نئجه گؤرمهیه بیلردیز؟ من مشغول ایدیم، آما قیشقیریغا قاچدیم. بو اجلاف اونو قوووردو، او ایسه قاچیردی. اونو بیچاقلا ووردو، باخ اوردا- ایندی مستنطیقین دایاندیغی یئرده.
-بس قاتل؟
-او، قاچدی، هله تاپیلماییب. اولدوقجا گنج ایدی. ایستگاه مدیری اونون دیوارا دیرماشاراق پاراووزا(اگزوز) داخیل اولماسینی گؤروب. عئیبی یوخ، گئج-تئز توتولاجاق!
عذابدان صیفتی تامام قیریشدی. یئرینده گوجله اوتورموشدو. اوزاقلاشان کافهچی دایانمادان تکرارلاییردی:
-نئجه اولدو کی، سیز گؤرمهدیز؟ هر شئی سیزین گؤزلرینیز اؤنونده باش وئریب آخی…
پولیس اوندان مستنطیقه یاخینلاشماغینی ریجا ائتدی. نئجه اولور-اولسون فیکیرلرینی بیر یئره توپلامالی ایدی. ساعاتا باخدی و معلوم اولدو کی، بیر ساعاتدان چوخ یاتیب. آیاقلارینی گوجله چکرک پولیسین آردینجا گئتدی. عادتی اوزره پروندهیه یازماق اوچون اولجه یاشینی و ایش یئرینی سوروشدولار.
-سیز ساعات نئچهدن بری کافهدهسیز؟
-تخمینن ساعات ۷-دن.
-یئرینیزدن هئچ یئره ترپنمهمیسیز کی؟
-یوخ.
-سیز نه گؤردوز؟ زحمت اولماسا، اطرافلی دانیشین.
-من هئچ نه گؤرمهدیم.
-نئجه؟ قتل بوردا باش وئریب آخی. سیز نئجه گؤرمهیه بیلرسیز؟
-من یاتمیشدیم.
-یاتمیشدیز؟
-بلی – اوتانجاق حالدا تصدیقلهدی.
-و سیز تعقیبین سسینه ده اویانمادیز؟
-یوخ.
او، انکار ائدرجهسینه باشینی یئللهدی، دوداقلارینی دیشلهدی.
-سیز اونا یاردیم ائتمهدیز. آخی او، سیزی چاغیریردی. سیزی آدینیزلا چاغیریردی.
او، بوغوق سسله قیشقیردی:
-آدیملا! ؟
-بلی، بلی. او، سیزی چوخ چاغیردی. شاهدلر دئییر کی، او، سیزه طرف قاچاراق کمک ایستهییرمیش.
او، چاشقین حالدا گؤزلرینی یوموب، مستنطیقین سواللارینا فیکیر وئرمهدی. بیردن مستنطیق عصبی حالدا دئدی:
-جاواب وئرین! سیز جاواب وئرمهلیسیز!
-من چوخ بدبختم!
-سیزین آرانیزدا نه اولوب؟
-هئچ نه.
-آخی او، سیزین آدینیزی چکیب، سیزی چاغیریب.
-بیز قونشویوق.
-شاهدلر دئییر کی، سیزی تئز-تئز بیر یئرده گؤروبلر. عادتن سیز قاتار گؤزلهیرکن یاناشی دایانیرمیشسیز.
-اولا بیلر، ایش ساعاتلاریمیز اوست-اوسته دوشورموش.
-آخی او، هئچ ندن محض سیزی کؤمهیه چاغیرمازدی؟
-گؤرونور او، منیم اونا حیران اولدوغومو حیس ائدیرمیش.
-دئمهلی، سیز یاخین ایدیز؟
-اولا بیلر.- ائله بو زامان کسکین، غضبله قیشقیردی:- من اونو سئویردیم، نه واختدان بری اونا ائولیلیک تکلیفی ائتمک ایستهییردیم.
-آما ائتمهدیز؟
-یوخ.
-و بو احوالات باش وئردی، سیزسه یاتمیسیز؟
او، باشینی آشاغی سالدی. عاییب، چوخ عاییب… نئجه کدرلیدی…
-و سون-سیز اونون حاقیندا هئچ نه بیلمیرسیز؟ قاتلی نظرده توتورام.
-هئچ نه.
-بلکه ائشیتمیسیز کی، اونون حیاتیندا باشقا بیری وار؟
-یوخ.
-هئچ واخت اونون اطرافیندا دولاشماییب؟ ائله بیر شئی حیس ائتمهمیسیز؟
-یوخ.
-باشقا نسه دئیهجکسیز؟
-یوخ.
گؤی اوزو هله ده سیخ بولودلارین آرخاسیندا گیزلنمیشدی. یاغیش چیسلهدی و دایاندی.هارا گئتدیگینی بیلمهدن خیلی یورودو. آرتیق گوناورتادیر. او، ایسه ائله هئی گئدیر، گئدیر. سانکی طاقتدن دوشنهدک گزمکله کدرینی اونوتماغا چالیشیردی.
یاپون باغینین اؤنونده گؤزلهنیلمهدن تاریخچی دوستو ایله راستلاشدی. تاریخچی سالاملاشارق الینی سیخدی.
-گئدک بیر یئرده اوتوراق. دانیشماق ایستهییرم.
-باغیشلا، بو دقیقه متافیزیکا حالیندا دئییلم. – کئی کیمیداوام ائتدی.
تاریخچی اونا تأسفله باخاراق قاشقاباغینی تؤکدو.
-دئییرلر،هانسیسا ماماچانی اؤلدوروبلر، بو دوزدور؟ سنسه یاتمیسان.
-سنه کیم دئدی؟ -عصبی حالدا سوروشدو.
-من بربرخانادا ائشیتدیم. – یومشاق سسله جاواب وئردی:
-بوردا نه وار کی… انسان یورولور و مورگولهییر. حادثهنین محض همین دقیقهلرده باش وئرمهسینده گناهکار دئییلم آخی.
تاریخچی گولدو.
-یاخشی، عصبلشمه. سؤزون دوزو، من سیزین آرانیزدا سئوگی اولدوغونو بیلمیردیم… –اویون بازلیقلا علاوه ائتدی.
– نه سئوگی؟ سن اؤزونو کیم حساب ائدیرسن آخی؟ گیجبسر.
-باغیشلا، باغیشلا! بونلاری بربرخانادا دانیشیردیلار.
او، چیخیب گئتدی. اهمیتسیز آدام. هر شئی جهنم اولسون! دئدی-قودو یاپیشقانلی قوردلار کیمیسرعتله یاییلیردی. قیزی ایسه هئچ جوره حیاتا قایتارماق مومکون دئییل، خوشاوزلو، ایشیقلی سیمانی… بو دردین درمانی یوخدو. اونون اومیدسیز سسی فیکیرلرینه گلیر،هانسیسا آغلاسیغماز بیر شکیلده هر طرفه یاییلیردی. سانکی شهرین بوتون دیوارلارینین قولاقلاری وار.
“بدبخت قیز، من سنه گؤره محو اولورام آخی!”
آل-وئر کؤشکونده سیقارئت آلارکن- “عیبی یوخدور، جناب! جانینیز ساغ اولسون!” دئدیلر.
هه… دئیهسن آرتیقهامیبیلیر. ایندیهامیاونون دردینه شریکدی. سانکی قتلدن سونرا قیزلا نیشانلانیبلار. اؤزلوگونده ایسه گؤر نهلر دوشونورلر. ساتیجییا پولو اوزادیب سیناییجی نظرلرله باخدی. پول هئچ گؤزه گؤرونموردو!
اونا ائله گلیر کی، دونیادا هر کس اونو ایزلهییر. او، قاچاقدی. تقصیرلندیریلن شخصدی. جانیدی. او، قربانا یاردیم ائتمهدیگی اوچون گناهکاردی. دئمک، چیخیش یولو یوخدو. صاباح مکتبده وئریلهجک سواللار زهله تؤکهجک. اصل جهنم…
اوزون مدت یورودو. چوخلارینا ایضاحات وئرمهلی اولدو. هر بیر سؤز قیجیقلاندیریردی، یارالاییردی. دئدی-قودونون سونو یوخدو. صحبت یالنیز قتل و اونون یاتماسی ایله باغلی ایدی.
“قاتل حبس اولوندو. اورتا مکتب شاگیردی.”
دئمک، اَیلنمک اوچون عاغیلسیزجاسینا اؤلدوروب. قاتل اونو سئویرمیش. قیز قارشیلیق وئرمهییب. او، همیشه ساکت و جدی خانیم تاثیری باغیشلاییردی.
حادثه بئله قورولوب کی، او، عرب دیلی معلمینی سئویردی. هه. قورولوب! اونا قوووشماق اوچون او، روحلاری چاغیریردی. آما خلاص ائده بیلمهدی، چونکی یاتمیشدی. استنطاق زامانی اعتراف ائتدی کی، یاتیب. یاتیب! غریبهده اولسا، نه چیغیرتی، نه سس-کوی اونو اویاتماییب. هه، غریبهدی. آما اونلارهاردان بیلسین کی، او، بوتون گئجهنی روحلارلا دانیشیب… آه، بو گلهجک حاقداکی معناسیز صحبتلر.
اورک آغریدان سیخیلیردی، سانکی اورا زهر سپیردیلر. قاییتماق ایستمیردی، آما سونوندا ائوه دؤنمهلی اولدو. یاغیشین آردینجا بولودلار داها دا قاباردی و قارالدی. بو دا ائو صاحیبی – یازیق پالمانین آلتیندا اَیلشیب.
-کدرلی گؤرونورسن، دئیهسن سحرکی صحبتیمیز خترینه دییب… – ائو صاحیبی سوروشدو.
او، باشی ایله انکار ائتدی. ائو صاحیبی سسینی قیسدی:
-ائشیتدیکلریم حقیقتدی؟ دئییرلر کی…
-هه، هه! – کوبودجاسینا سؤزونو کسدی: -بو ماماچانی منیم ایکی آددیملیغیمدا اؤلدوردولر، منسه کافهده اوتوراق وضعیتده یاتمیشدیم. بئله-بئله ایشلر.
-اوغول، من ایستمیردیم…
-اونون چیغیرتیسینی ائشیتمهدیم. بعضیلری دئییر کی، گویا ائشیتمیشم، آما اؤزومو یوخولوغا وورموشام.
ائو صاحیبی اونا یاخینلاشیب عذر ایستهدی. قولوندان توتوب یانیندا اوتورتدو.
-بیز سنین رحمتلیک آتانلا دوست ایدیک، اینجیمه، اوغلوم.
اوزون مدت سوسدولار. سونرا او، گئتمک اوچون اجازه ایستهدی. ائو صاحیبی اونو قاپییا قدر اؤتوروب، پیچیلتی ایله دئدی:
-آما روحلارلا اَیلندیگین گئجهلر حاقدا بیر داها خاطیرلاتماق ایستردیم.
اؤزونو سون پئشمانچیلیق حیس ایله چارپایییا ییخدی. گؤزلرینی یوموب اؤز-اؤزونه پیچیلداماغا باشلادی:
-یوخویا گئتمهلییم. منه یاتماق لازیمدی، اوزون زامان یاتماق. ابدی یوخو لازیمدی منه…
قایناق: ادبیات قزئتی
عرب الیفباسینا کؤچورن: ائلیار پولاد
نجیب محفوظ؛ ادبیات اوزره نوبل مکافاتی لاوریاتی (۱۹۱۱-۲۰۰۶)


text:
روسییا ایلک نؤوبهده مأمورلارین جزالاندیریلماسی ایله دئییل، ایدمانچیلارین مدافعهسی ایله مشغول اولاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده روسییا پرزیدنتینین مطبوعات کاتیبی دمیتری پسکوو دانیشیب.
مطبوعات کاتیبی باش وئرن پروسئسلرله باغلی هر هانسی بیر تدبیر گؤرولجیی بارهده اینفورماسییایا مالیک اولمادیغینی بیلدیریب. اونون سؤزلرینه گؤره، حاضردا ایدمان ساحهسینده چالیشان مأمورلارین جزالاندیریلماسی پروسسی ایکینجی پلاندادیر. اساس دقت ایدمانچیلارین مدافعهسینه یؤنلیب.
قئید ائدک کی، بین الخالق اولیمپییا کمیتهسینین قراری ایله روسییا میللی کومانداسی جنوبی کورئیادا کئچیریلهجک اولیمپیادادان ایشتیراک حقوقوندان محروم ائدیلیب.


text:
ربانی تروری اوچون کابلده ناراضلیک نمایش یولگه قوییلدی
بوگون یرته لب برهان الدین ربانی ترور بولگنی اوچون کابل شهریده ناراض لیک نمایش یولگه قوییلدی. مذکور نمایشده یوزلب کیشی قتنه شیب، ربانی نینگ تروری حقیده بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی تمانیدن تیکشیریش ایشلری ایلگری ایتیلیشی طلب بولدی.
شونینگ دیک ناراض لیک نمایش نینگ یولگه قویگن لر حکومت تمانیدن یولگه قوییلگن تیکشیریش ایشلریگه هیچ قنده ی ایشانچ لری یوقلیگینی ایتدیلر. نمایش چیلر طالبان گروهی، پاکستان همده افغانستان حکومتی قرشی سیده، شعار بیرر ایدیلر.
بوگون کی یولگه قوییلگن نارض لیک نمایش، افغانستان ملی خوف سیزلیک اداره سی نینگ قدیم کی رییسی امر الله صالح تمانیدن رهبرلیک بولگن ایدی.
اولر تمانیدن صادر ایتیلگن قطع نامه ده طالبان بیلن مذاکره کیسیلیشی و ربانی قاتل لری نینگ محکمه گه تارتیلیشی معلوم بولگن.
کورینیشیچه، بو نمایشده افغانستان نینگ باشقه قوم لریدن هم قتنه شگن ایدیلر لیکن نمایشچیلر نینگ کوپراقی مملکت شمالی حدودیده گی تاجیک لر ایدیلر.
بوگون کی یولگه قووییلگن ناراض لیک نمایش توغری سیده حکومت رسمی لری حاضر گه چه هیچ نیرسه دیمه گن لر، لیکن بوندن ایککی کون مقدم، حکومت رسمی لری ، ربانی جنابلری نینگ تروری نی طرح قیلگن بیر شخص نی اوشله ب آلگنی دن خبر بیرگن ایدیلر.
رسمیلر نینگ معلوم قیلیشی چه، توتیلگن مذکور شخص نینگ اعتراف لری ربانی تروری توغری سیده گی تیکشیریش ایشلریگه انچه فایده یتکزماقده.


text: هن-یوخ سئچیمی یوْخسا رفراندوم ،((اینگیلیسجه: referendum یا plebiscite)) بیر ایجتیماعی و یا سیاسی مسألهنین موافیقلر و موخالیفلرینین آراسینداکی چوْخلوغو هن-یوْخ واسیطهسییله تاپماق اۆچون قۇرولان سئچیمه دئییلیر.بیر سایی تعریفلره گؤره هن یوخ سئچیمی و یا پلیبیسایت آنایاسا (اساس قانون) دَییشکیلیگی یا بیر اؤلکهنین حؤکومت طرزینی خالقدان سوْروشماق اۆچون قۇرولان سئچیمه دئییلر. البته بیر سایی اؤلکهلرده بئله سئچیملر فرقلی تانینیر و تعریف اوْلونور. میثال اۆچون، اوسترالیادا رفراندوم اساسی قانونو دَییشدیرمه سئچیمینه، و پلبیسایت اساسی قانونا اثرسیز سئچیمه دئییلیر. عکسینه ایرلندده، ایندییهدک اساسی قانونو تعیین ائتمک اۆچون تکجه بیر پلبیسایتی اوْلوب، و باشقا سس وئرمهلره رفراندوم دئییرلر.


text:
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ باراک اوباما آدمینیستراسییاسینین غیری-قانونی مؤوقعیندن گئری چکیلمدی، قانونسوز آددیملارا تشببوس ائتدی.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا-۱-این کانالیندا روسییا خاریجی ایشلر ناظرینین معاوینی سرگئی ریابکوو دئییب.
ریابکوو قید ائدیب کی، ترامپ حاکمیتینده ده اوباما سیاستینین موتیولری گؤرونور: "ترامپ آدمینیستراسییاسی معین معنادا بو یاناشمادا ایناد ائدیر. بونا گؤره ده بو دورومو دییشمک اوچون علاوه سعیلر طلب اولونور".
قید ائدک کی، اؤتن ایلین دکابریندا آمریکانین کچمیش پرزیدنتی باراک اوباما روسییایا قارشی سانکسییالار پاکتینی قبول ائتمیشدی.


text:
تورکییهنین دیاربکیر ویلایتینین لیجه رایونوندا حاکم عدالت و اینکیشاف پارتییاسینین (آک پارتی) یئرلی رهبرینین معاوینی اورخان مرجان یاشادیغی ائوین قارشیسیندا گولللنیب.
آپا-نین خبرینه گؤره، خسته خانایا چاتدیریلان مرجانین حیاتینی خلاص ائتمک ممکن اولماییب.
هوجومون پ کاکا طرفیندن تؤردیلدیی احتیمال اولونور. اینسیدنتین آردیندان حادثه یئرینه چوخ سایدا پلیس جلب ائدیلیب. ترورچولارین توتولماسی اوچون بؤلگهده عملیات آپاریلیر. معلوماتا گؤره، دؤرد اوشاق آتاسی مرجان پارتییاداکی وظیفهسیندن آیریلماسی اوچون اوزون مدت پ کاکا طرفیندن تهدید ائدیلیب.


text:
سیّد علی عمادالدّین نسیمی (۱۴۰۴-۱۳۷۰ میلادی)، آذربایجانلی عاریف و شاعیر حیاتی:
عمادالدّین نسیمی ۱۳۷۰ میلادی ایلده دونیایا گلیب، دوغوم یئری شیرواندیر . بعضی تحقیقاتچیلار اونون باکی دان اولدوغونو ادّعا ائدیر، بعضی لری ایسه نسیمی نین دوغوم یئرین شیروانشاه لارین پایتختی شاماخینی گؤستریرلر.
شاعیرین آتاسی سیّد محمّد شیرواندا یاخشی تانینان شخصیتلردن ایدی. نسیمی نین بیر قارداشی دا واریدی. اونون شاماخیدا یاشادیغی، شاه خندان تخلوصو ایله شعرلر یازدیغی و حاضیردا بو آدلا تانینان قدیم قبریستان لیقدا باسدیریلدیغی معلومدور. ایسلامدان سونراکی دؤورده شاماخی ایری مدنیت مرکزلریندن بیرینه چئوریلیر.
شاعیرین اثرلری نین تحلیلی گؤستریر کی، نسیمی شاماخیدا او دؤورون ان یاخشی اونیوئرسیتئتلری نین طلبینه جاواب وئره جک بیر درجه ده کامیل تحصیل آلا بیلیب. او، کلاسیک شرق و قدیم یونان فلسفه سینی، هابئله ادبیاتینی گؤزل منیمسه میشدیر.
نسیمی نین پوئزییاسیندا آذربایجانین، ائلجه ده دیگر شرق اؤلگه لری نین مشهور عالیم و شاعیرلری نین آدلاری تئز-تئز خاطیرلانیر. بونلاردان ابن سینا، خاقانی، نیظامی،فلکی، حلاج منصور، فضل الله نعیمی ، شئیخ محمود شبستری، اوحدی مراغه ای و باشقالارینی گؤستره بیلریک.
نسیمینی تبریزی نیسبه سینده تقدیم ائدن ابن العیماد حنبلی یازیر: او، حوروفیلرین شئیخیدیر، حلبده ساکین ایدی، طرفدارلاری چوخالدی ، ایش او یئره چاتدی کی، سولطان اونون اؤلدورولمه سینی امر ائتدی، بوینو وورولدو، دریسی سویولدو، چارمیخا چکیلدی.
نسیمی اوچ دیلده ( تورکجه ، فارسجا ، عربجه ) یازیب. او بیر زنگین فیلسوف کیمی ادبیاتدا پارلاییر.
نسیمی نین اثرلرینده “حاق” ایله “جومله عالم” آراسینداکی عئینیت اوچون “اینسان” آنلاییشیندان فایدا دوغولو . بئله کی، “اینسان” ان گئنیش حجمده “آللاه” حاققیندا، ان زنگین مضموندا ایسه “جومله عالم” ، یاخود اونون تظاهورلری حاقیندادیر. ان گئنیش حجملی آنلاییش اولان “حاق” ایله عئینیلشدیریلن “من” آنلاییشینا یالنیز بوتون یارانمیشلاری موطلق مجموعسو برابردیر.
نسیمی دیلین زنگینلیکلریندن غزل لرینده اؤزون مخصوص بیر اوستالیقلا ایستیفاده ائدیب. گاهدان شاعیر شئعرلرینی یالنیز خیطاب و ایفاده لی تکرارلار اوزرینده قورور:
نیگاریم، دیلبریم، یاریم، انیسیم، مونیسیم، جانیم
رفیقیم، همدمیم، عؤمروم، روانیم، درده درمانیم
دیل افروزوم، وفاداریم، جیگرسوزوم، جفاکاریم
خداوندیم، جاهانداریم، امیریم، به ییم و خانیم
فیلوسوف- شاعیرین پوئزییاسی چوخ تئز بیر زاماندا اورتا آسیا، تورکییه و ایران خالقلاری آراسیندا پوپولیارلیق قازانیر. حلاج منصورلا بیرلیکده اونون آدی اؤز عقیده سی اوغروندا غئیری- عادی صداقت و جسورلوق رمزینه چئوریلیر. اونون اثرلری بیر چوخ دیللره چئوریلیر و همین دیللرده یازیب – یارادان شاعیرلر اونو تقلید ائدیرلر. نسیمی نین شئعرلرینی خالق آراسیندا آوازلا اوخوماق و اونون حروفی ادّعالارینی تبلیغ ائتمک اوستونده بیر چوخلاری عذابلارا قاتلاشیر، حتّی جانلاریندان دا کئچیرلر.
نسیمی یارادیجیلیغی نین آنا خطی اینسانین آللاهلا عئینی لشدیریلمه سی و ایلاهیلیگی ادّعاسیندان کئچیر. نسیمی نین بو دوشونجه لرینی پوئتیک طرزده ایفاده ائله ین مشهور شئعر ده فیکریمیزی سوبوت ائدیر:
منده سیغار ایــــکی جهان ، من بو جهانه سیغمازام
گوهر لامکان منم ، کون و مکانـــــه سیغمـــــاز ام
عرشیله فرش و کاف و نون،منده بیلیندی جمله چــــون
کس ســـوزونی اوزالتما کی شرح و بیانه سیغمـازام
کون و مکاندیــــــــر آیتیم ، ذاتـــــه گئده ر بدایتیـم
سن بــو نشانیـــــــلن منی ، من بو شانه سیغمـازام
کیمسه گمان و ظن ایله ، اولمادی حقیله بیلیــــــش
حقی بیلن بیلیر کی من ظن و گمانه سیغمـــــازام
صورته بـاخ و معنی نی ، صورت ایچینده تانی کی
جسمـــــــــیله جان منم ولی جسمیله جانه سیغمازام
هم صدفــــــم،هم اینجی یم،حشر و صراط و سینجی یم
بونجا قماش و رختیـله من بـــو دکانه سیغمــازام
جانیله هم جهان منم ، دهریــــله هم زمــــــان منم
گؤر بـــو لطیفه نی کی من دهـر و زمانه سیغمازام
گـرچــــــــــــــه محیـط اعظمم ، آدم آدیـمدی آدمــم
واریـــــله کن فکن منم ، من بــــو مکانه سیغمازام
انجمیــــله فلک منــم ، وحی اولان ملک منـــــــــم
چک دیلینی سن ابسم اول من بو لسانه سیغمـــــــازام
ذره منم گونش منم ، چارله ، پنج و شش منــــــم
صورتی گؤر بیان ایـــله ، من بو بیـــــــانه سیغمازام
ذات ایــله هم صفاتیــــله ، قدریـــله هم براتیـــــــــله
گل شکر هم نباتیــــله ، بسته دهانـــــــه سیغمـــــازام
شهد منــم ، شــــــــکر منــم ، شمس منــم ، قمـر منـــم
روح روان باغیــشلارام روح و روانــــه سیغمــــازام
ناره یانـان شجر منم ، چرخــه چیـخان حجـــر منم
گؤر بو اودون زبــانه سین ، من بو زبانـه سیغمازام
گرچـــه بو گـــــــــون نسیمی یم، هاشمی یم،قریشی یـم
مندن اولـــودور آیتیم ، آیتــــه شانــــــــه سیغمازام
نسیمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
گلوبال ایستیلشمهنین داوام ائتمهسی یئر اوزونده حیاتی دؤزولمز حالا سالاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، اینگیلیس فیزیک ایستیون هاوکینق بئله داوام ائدجیی تقدیرده یئرین ونرانین تالعینی تکرار ائدجیینی بیلدیریب:
«ایستیخانا افکتی پروبلئمی حل اولونمادیغی تقدیرده یئری ونرانین تالعیی گؤزلییر. ناسا-نین آراشدیرمالارینا اساساً، دؤرد میلیارد ایل بوندان اول ونرا یئره بنزییردی. بئله کی، بو پلانتده سو، بیتکی اؤرتویو و حاضیرکی تمئراتورا اویغون هاوا مؤوجود ایدی. لاکین آتموسفرده ایستیخانا قازلارینین ییغیلماسی ونرانی ۴۶۰ درجه سئلسییه قدر قیزدیرمیشدی. یئرین یاشینین ۴،۵ میلیارد ایل اولدوغونو نظره آلساق، ۲۰۰-۵۰۰ ایلدن سونرا اینسانلار یئنی «ائو» آختارماغا مجبور اولاجاقلار».
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه ایستیون هاوکینق اینسانلیغین ۲۰۶۰-جی ایلده محو اولاجاغینا دایر پروقنوز وئرمیشدی.


text:
Jul 26, 2015
روح ساغالتیجیلیقدا(پسیکوتراپی ده) اینجه لیکلر
ابوالفضل جورابچی (درویش اوغلو)
1- عمومی باخیش
روح بیلیمی (پسیکولوژی) انسان استروکتورونون (ساختار) و انسانلار آراسی ارتباطلارین بیلیمی اولدوغو اوچون، هر انسانین بو بیلیمدن آنلادیقلاری وار. روح بیلیمی باره سینده تک بیر کلمه اوخومامیش بیر انسان بئله روح بیلیمچی دیر. بو فیکری آیدینلاشدیرماق اوچون روح بیلیمینی موسیقی ایله قارشلاشدیریرساق، دئمک اولار کی، موسیقی سس و سس بولاشیمی صنعتی اولدوغو اوچون، و هر انسانین (آنادان دوغما کارلاردان سیوای) سسلری آلقیلاییب، بو سسلره بنزرلر یاراتماق گوجو اولدوغوندان، هر انسانین موسیقی صنعتیندن بللی اؤلچوده آنلادیقلاری اولدوغونو ادعا ائتمک اولار. بیریسی بیر ماهنی نی، بیر نغمه نی دیل دوداغی آراسیندا میزیلداناجاق قدر، بیریسی بیر نغمه نی فیشقیراق ایله چالاجاق قدر، بیریسی بیر نغمه نی بیرموسیقی یاراغی ایله سسلندیره بیلجک قدر، بیریسی ایکی – اوچ موسیقی یاراغینی اوستاجا چالابیلدیگی قدر و بیریسی ایسه بیر سنفونی یارادیب اللی- آلتمیش چالقیچینین بیر- بیرینه اویغون چالمالارینی دوزنله یه بیلجک قدر موسیقی صنعتیندن آنلایابیلر. بو آنلامدا، هر انسانین موسیقی صنعتیندن آنلادیغی کیمی، هر انسانین دا روح بیلیمیندن آنلادیغینین بللی اؤلچولرده اولدوغونا دققت ائتملی ییک. بیریسی بیر انسانین مهربان، الی آچیق، خوش گؤرولو، یاخود اتی آجی، قیسقانج، یوخسا دوشمانجا اولدوغونو آنلایابیلجک قدر، بیریسی اؤزونون مهربان، یوخسا اتی آجی بیر انسان قارشیسیندا نئجه ترپنه جگینی بیله جک قدر، بیریسی مهربان، یوخسا اتی آجی بیر انسانین ندن مهربان، یوخسا اتی آجی اولدوغونو آنلایابیدگیندن بو انسانا قارشی نه تهر یاخینلاشاجاغینی بیلجک قدر و بیریسی ده، بیر انسانین اتی آجیلیغینی آرادان گؤتوره بیلمه سینه یاردیمجی اولابیلجک قدر روح بیلیمچیلیکدن آنلایابیلر.
روح ساغالتیجیلیق (پسیکوتراپی) ایسه بو اؤلچولرین اوستونده دیر. روح ساغالتیجی (پسیکوتراپویت)، موسیقی صنعتچیسی ایله قارشیلاشدیردیغیمیزدا، بیر سنفونی ده چالینان سازلارین هانسی سازلار اولدوقلارینی، بوسازلارین تک تکینین، تک باشینا نه جور چالیندیغینی، هانسی کؤکلرده کؤکلنمه سی گرکدیگینی بیلمه سینین یانیندا، بیر سنفونی ده اورتایا چیخمیش اویومسوزلوغون هانسی و نئچه سازین کؤک اویومسوزلوغو اولدوغوندان، یوخسا او سازین اؤزونده، جسمینده، بیر سینیقلیق، آقساقلیق اولدوغوندان ایرلی گلدیگینی آنلاییب، او سازین سینیق - سالخاقلیغینی ساغالدیب، سنفونیه اویغون شکیلده کؤکله یه بیلمه گؤجونه صاحب اولابیله جک بیر انسان اولمالی دیر. هر پروفسیونل موسیقی صنعتچیسینین بتهوون، یوخسا چایکوفسکی نین یاراتدیغی سنفونیلر قدر گوجلو سنفونی یارادابیلمه دیگینین آیدین اولدوغو کمی، هر روح ساغالتیجینین دا روح ساغاتلیجیلیق صنعتینین بوتون ساحه لرینده تبحره صاحب اولابیلمه دیگی آیدین دیر.
آنجاق روح ساغالتیجی هر زامان آقساق و اویومسوز بیر سنفونی ایله قارشی قارشیا دیر. دئلمی اؤز ایچیند، یاخود انسانلار آراسی ارتباطلاریندا بیر آقساقلیق، بیر اویومسوزلوق اولان بیر انسان ایله قارشی قارشیا دیر. اونون بو آقساق و اویومسوز سنفونی نی دوزن و اویوما گتیره بیلمه گوجو، اونون تئوریده اؤیرندیکلریندن اؤته یه، پراتیک اولاراق سنفونی نی آقسادان و اویومسوزلاشدیران سازلاری تاپیب، بو سازلارین آقساقلیقلارینین سازین جسمیندن می، یوخسا کؤکوندن می اولدوغونو آیدینلاشدیریب و اونا گؤره آقساقلیغی ساغالتما گوجونه باغلی دیر.
انسان استروکتورونو بیر سنفونی ارکسترینه بنزرلیکده اله آلیرساق، بیر سنفونی ارکتسرینین ایکی بویوتوندان، بیرینجیسینین گوبوت ماددی بویوتو، دئملی سازلار، بئش تار، اوچ کمانچا، بیر کلاویه، دؤرد ویولون، ایکی ویولون سل و .....ایکینجی بویوتونون ایسه بو ماددی بویوتون ایشله ییشیندن عمله گلن اینجه ماددی بویوتو، دئملی سازلارین چالیشیندان عمله گلن سسلر، اولدوغونو آنلاماق چوخ چتین دگیل. انسان روحونون استروکتورونو آچیقلاماق و آنلاتماق اوچون انسان استروکتورونو بیر بیلگی سایار سیستمی ایله بنزلیگینده گؤزلملرسک، بیر سنفونی اورکسترینده اولدوغو کیمی، بیلگی سایار سیستمینده ایکی بویوتون اولدوغونو آنلایابیلریک؛ گوبوت ماددی بویوت، و گوبوت ماددی بوتون ایشله ییشیندن عمله گلن اینجه ماددی بویوت. اینگلیسجه اینفورماتیک ترمینولوژیسینده، بو ایکی بویوت هاردوئر و سوفت وئر اولاراق تانیملانمیشدیر.
انسان استروکتوروندا دا بو ایکی بویوتو جسم و روح اولاراق گؤرمک اولار. انسان استروکتوروندا جسم و روح آراسیندا، سنفونی ارکسترینده و بیلگی سایار سیستمینده اولمایان، قارشیلیقلی بیر ائتگیلشیم وار. روح جسمین ایشله ییشیندن عمله گلن سوفت وئر اولدوغونون یاینیندا، اؤزو جسمی ائتگیلین بیر سوفت وئر دیر. روحون بیلگی سایار سیستمینده اولان سوفت وئر ایله ایکینجی فرقی ایسه روح ائشیک دنیا ایله جسمین ایلیشکیلرینی ده دوزنله ین و کنترل ائدن بیر سفت وئر دیر. جسم دونیانی روح آراجیلیغی ایله آنلاییر. داها دوغروسو روح ائشیک دونیایی آنلاییر و بو آنلادیغینین سونوجونا گؤره جسمی ائتگیله ییر، جسمین هاردا و نه جور بیر عکس العمل گؤسترمه سینین دستورلارینی وئریر.
روح ساغالتیجیلیغین اوبژه سی انسان روحو، دئملی انسان سوفت وئری دیر. روح ساغالتیجی انسانین سوفت وئرینده میدانا گلمیش اسگیکلیکلری بوتونله ییب، آخساقلیقلاری و دوزنیسیزلیکلری دوزنه گتیریب و بو سوفت وئرین ایشله ییشینی اکسکسیز و آقساقسیز سوردوره بیلمه سی یولوندا یاردیمجی اولماق وظیفه سنی یوکنمیشدیر.
2- روح استروکتورونا قیسسا بیر باخیش
انسان روحونون بیلگی سایار سیستمینده کی سوفت وئر ایله بنزلیگی، بو هر ایکی سیستمین ایشله ییشینین "بیلگی ایشله مه" (ساخت و پرداخت اطلاعات) اولدوغودور. بیلگی سایار سیستمینین ترمینولوژسینده "بیلگی" سؤزو الکتریسیته آخیمی شکلینده تانیملانیر. الکتریسته نین بیر نقطه دن ایکینجی نقطه یه آخماسی، دئملی الکتریسیته نین بیر لحظه اؤنجه بیر نقطه ده اولدوغو و بیر لحظه سونرا ایکینجی نقطه یه یئتیشدیگی، بیر "بیلگی" بیریمی اولاراق تانیملانیر. انسان روحو استروکتوروندا ایسه (نویرولوژی دن سؤز گئتمیر، پسیکولوژی ده) "بیلگی" آلقیلانان (ادراک اولونان) هر شئی دیر. هاوانین سویوق، یوخسا ایستیلیگینین آلقیلانماسی، آغزیمیزا قویدوغومز آلچانین دادی، بارماغیمزا باتان بیر ایگنه نین آلقیلانماسی، دوستوموزون اوزونده کی دوستجا آنلاتیم، دوشمانیمیزین گؤزونده کی دوشمانجا باخیش، بیر یارپاغین آغاجدان قوپوب یئره دوشمه سینی آلقیلادیمیز، بیر قوشون اوخوماسنی ائشیتدیگیمز، قونشودا پیشیریلن یئمگین ایی، باشیمیزا دوشن ایلک یاغیش داملاسی. معلمین گلجک هفته امتاحان آلماق ایسته دیگینی اعلان ائتمه سی، خیاواندا گلن بیر ماشینی آلقیلادیغیمز، بیر آلمانین رنگی، محکمه دن آلدیغیمیز بیر مکتوبون هر کلمه سی، ترافیک چیراغینین یاشیل، ساری یوخسا قیرمیزی اولدوغونو آلقیلادیغیمیز، بیر اؤلکه ده ساواش چیخدیغینی ائشیتدیگیمیز، بیر موسیقی پارچاسی،......... آنامیزدان امدیگیمیز سوت و دوقتوروموزدان بیر هفته سونرا اؤلجگیمیزیین خبرینی ائشیتدیگیمیز......بیر، یوخسا بیر چوخ بیلگینین قارشیغی دیر. دوغولدوغوموز گوندن اؤلجگیمیز گونه دک هر لحظه یوزمینلرجه بیلگی آخیمینین آتینداییق.
بئیین (هاردوئر) بو بیلگیلری ایشله مک اوچون، هر لحظه آخان یوزمینلرجه بیلگیدن آنجاق کیچیک بیر ساییدا و ان اؤنملی اولانلارینی سئچیب، بیلینچلی اولاراق ایشله ییر. دئملی آلقیلادیغیمیز بیلگیلردن بؤیوک بیر بؤلومو بیلینجسیز اولاراق ایشلنیر و بیز بو ایشله ییشه واقف دگیلیک. سحر هاوا آیدینلانانداندا، هاوانین آیدینللانماسینی بیلینجلی اولاراق آلقیلاساق دا، گون بویو ایشیق آلتیندا اولدوغوموزو چوخ زامان بیلینجلی اولاراق یاشامیریق. اوزون بیر یولدا یئریدیگیمیز زامان، بو یولون بؤیوک بیر بؤلومونو آددیم آتدیغیمیزی بیلینجلی اولاراق تجربه ائتمه دن گئدیریک. نفس آلدیغیمیزین بئله چوخ زامان بیلینجینده دگیلیک. اوتوباندا ماشین ایله اوزون بیر یولون بؤیوک بیر بؤلومونو، ماشین سوردوگوموزو بیلینجلی اولاراق تجربه ائتمه دن گئدیریک. بیر چوخ انسان سحر اویاندیغیندا تلویزویونو، یوخسا رادیونو آچار، گئجه یاتاندا باغلار. آنجاق گون بویو تلویزوندان گلن سس و تصویرلری بیلینجلی اولارق تجربه ائتمز. بیلینجسیز تجربه ائدیگیمیز اوبژه لر و اولایلار بیلینجلی تجربه ائتدیکلریمیزین نئچه یوز قاتی اولابیلر. بو باخیش آچیسیندان بئینین ایشله ییشینی یئنه بیلگی سایار ایله قارشیلاشدیردیغیمزدا، بیلینجلی یاشانان اولایلار و اوبژه لرین مونیتوردا گؤرونن بیلگیلر قدر، بیلینج آلیندا ایشله نن بیلگیلرین ایسه بیلگی سایارین بئنینده اولان پروگراملار و داتای لار اولچوسونده اولدوغونا بنزده بیلریک.
دئملی روح استروکتورو عمومی اولاراق ایکی بؤلومه آییریلابیلر: بیلینج کیچیک بیر بؤلومدن و بیلینج آلتی چوخ داها بؤیوک بیر بؤلومدن اولوشموشدور.
بو یازینین دوامی اولاجاق


text:
هنری والتر بیتس
هنری والتر بیتس (اینگیلیسجه: Henry Walter Bates) بریتانیالی بیلیم اینسانی. ۸ فوریه ۱۸۲۵ |birth_place=Leicester, Leicestershire, England, United Kingdom تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۷ ایل عومر ائلهییب و ۱۶ فوریه ۱۸۹۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اوْ جوغرافیا، تاریخ ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Henry Walter Bates»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هنری والتر بیتس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
موریدیزم و شئیخ شامیل حرکاتی
موریدیزم و شئیخ شامیل حرکاتی
رامین صادیقوو
تاریخ اوزره فلسفه دوکتورو
ایسلام تصوّوفونه گؤره مورید، اؤزونو دین، یعنی ایسلاما تسلیم ائدن شخصه وئریلن آددیر. آنجاق قافقاز خالقلارینین دیلینده مورید سؤزو تصوّوفله بیرلیکده روسلارا قارشی ساواشماق آنلامیندا دا ایشلنمیشدیر. موریدلر اوزون ایللر روسلارا قارشی آزادلیق موباریزهسی آپاردیقلاریندان، بو سؤزو بیر "دین دؤیوشچوسو" کیمی ده ایفاده ائتمک اولار.
موریدیزم حرکاتینا ایشتیراک ائدن اینسانلارین چوخو کندلیلر ایدی. بو اینسانلارین بیر چوخو موریدیزمین اونلاری آزادلیغا چیخاراجاغینا و روسلاری قافقازدان قوواجاغینا اینانیردی. موریدیزم اصلینده نقشیبندی طریقتینین منسوبلاری طرفیندن منیمسهنن بیر حرکات ایدی. موریدلر، حؤکم ائتدیکلری بوتون قافقاز خالقلاریندان ایسلام شرعیتینه و پئیغمبرین سوننتینه اویغون یاشاماغی طلب ائدیردیلر. داغلی خالقلاردان دینی، صوفیلیک درجهسینده یاشامایانلار بئله مورید اولا بیلیردیلر. چونکو سادهجه روسلارا قارشی ساواشماق نیتی ایله موریدلر آراسیندا یئر آلیردیلار.
موریدیزمین ایلک تبلیغچیسی داغیستانلی محمد یاراقلی اولموشدور. او اؤزونو شیروانلی ایسمایل افندینین داوامچیسی اولاراق گؤروردو. 1823-جو ایلده شیروانا باغلی کوردمیر بؤلگهسینده ایسمایل افندی ایله گؤروشن محمد یاراقلی، اونون فیکیرلرینین تاثیری ایله شیمالی قافقازدا موریدیزمین تبلیغاتینا باشلادی. تاریخچی و. پوتتو، "قافقاز موحاریبهسی" اثرینده، بو گؤروش حاقیندا بئله یازیردی: "بو گؤروش قافقاز اوچون تهلوکهنین باشلانغیجی اولدو". بو گؤروشده بوتون داغیستان خالقلارینی تک مقصد اطرافیندا بیرلشدیرمک، خالقلار آراسینداکی فیکیر آیریلیقلارینا، دعاوالارا، کوسلوکلره و قان دعاوالارینا سون وئریلمک قرارا آلیندی.
آردیندان شیمالی قافقازدا تبلیغاتی گوجلندیرمک و اطرافلارینا اینسانلار توپلاماق اوچون طریقتچیلر یئنی طلبلرله چیخیش ائتمهیه باشلادیلار. بونلار بئله ایدی، "موسلمانلار آراسیندا برابرلیک اولاجاق، موسلمان هئچ کیمه وئرگی وئرمهیهجک، موسلمانلار دینه اینانمایانلارین الیندن قورتاریلاجاق و بونون اوچون غزاوات (جیهاد) ائلان اولوناجاق." بو طلبلری داغ کندلیلری، سانکی هر جور زوراکیلیق و ازیچیلیکدن قورتولماق اوچون بیر چاغیریش اولاراق قبول ائدیردیلر.
بورادا غزاوات سؤزو حاقیندا دا بیر نئچه سؤیلهمک یئرینه دوشردی. عرب منشالی بیر سؤز اولان غزوه، ایسلام پئیغمبرینین، اطرافداکی موسلمان اولمایان قبیلهلره قارشی ترتیب ائتدیگی یوروشلره وئریلن آددیر. غزوات ایسه بو سؤزون جمع فورماسیدیر. شیمالی قافقازدا غزواتین نه شکیلده آپاریلاجاغینی موریدیزم تعیین ائتمیشدیر. موریدیزم، روسلارا قارشی نیظاملی و داواملی بیر دیرهنیش اوچون اؤنجه قافقاز خالقلارینین اؤزونه شرعیت قایدا و قانونلارینین اؤیرهدیلمهسینین شرط اولدوغونو سؤیلهمیشدیر. آنجاق روسلار، شرعیت قانونلارینین جمعیتده تبلیغاتینی بئله "جیهاد" اولاراق ایدیعا ائتمیشدیرلر.
تدقیقاتچیلار موریدیزم حرکتینین ماهیتی حاقیندا بعضی فیکیرلر ایرهلی سورموشدورلر. مثلا، داغیستانلی تاریخچی، دیبیر ماحومادووا گؤر، غزوات، ایشغالچی روسلارا قارشی خالقی مودافیعه ائتمک و عئینی زاماندا داغلی خالقلاری بیر دؤولت حاکیمیتی آلتیندا بیرلشدیرمک اوچون گئرچکلشدیریلمیشدیر. اونون فیکرینه گؤره داغلیلار، ساواشمایا و موجادیلهیه اؤیرشمیشدیلر، آیریجا ایسلام دینی برابرلیک ایدئیاسینا گؤره اینسانلارین یاشاماسینا اهمیت وئریردی. شامیل ده وصیتنامهسینده، "بیز روسلارا و یا خریستیانلارا قارشی دئییل، آزادلیغیمیزی الده ائتمک اوچون موحاریبه ائتدیک" دئییردی. یعنی، بورادان بئله چیخیر کی، داغلیلارین آزادلیق ایستگی، اونلاری روسلارا قارشی موجادیلهیه سؤوق ائدن اساس عامیللردن بیری ایدی. بئلهلیکله، موریدیزمی منیمسهین داغلیلار، بو ایدئولوگییا سایهسینده روسلارا غالیب گلهجکلرینی دوشونوردولر.
روسلار، شیمالی قافغازین ایچلرینه دوغرو ایرهلیلهیرکن خالق آراسیندا اونلارا نیفرت چوخالیردی. خوصوصیله، موللا محمد یاراقلی، قافغازین درینلیکلرینه نوفوذ ائتمکده اولان بو ایشغالچی دؤولته قارشی موسلمانلارین عوصیان ائتمهلرینی صؤحبتلرینده تؤوصییه ائدیردی. او، غزواتین قادین و کیشی، هر موسلمانا فرض اولدوغونو، موسلمانلارین کافیرلرین بویوندوروغو آلتیندا یاشامامالاری گرکدیگینی سؤیلهییردی. اونا گؤره آزادلیق اوچون موحاریبه شرط ایدی و بو موحاریبه ده غزوات آدلانیردی.
موریدیزم ایلک جیدی اوغورلارینی 1830-جو ایلدن سونرا، غازی محمد موللانین ایمام سئچیلمهسی ایله الده ائتدی. غازی محمد عئلم و حربی بیلیک جهتدن اوستون خوصوصیتلره صاحیبدی. اونون اصل مقصدی شیمالی قافقاز ایسلام دؤولتینی قورماقدی. 1831-جی ایلده قووّه توپلایان غازی محمد، روس اوردوسونو پاراوُل، تارکی و قیزیلیار بؤلگهلریندن قوودو. 1832-جی ایلین یازیندا ایسه چئچئنیستانین ایچلرینه دوغرو سفرلر حیاتا کئچیردی، ولادیقافقازا هوجوم ائتدی، نازران شهرینی موحاصیرهیه آلدی. آنجاق روسلار غازی محمد لیدئرلیگینده عوصیان ائدن داغلیلاری، گومرو موحاریبهسینده مغلوب ائتدیلر و او، اؤلدورولدو، سیلاحداشی و دوستو شامیل ایسه یارالاندی.
غازی محمددن سونراکی ایکی ایل عرضینده داغلیلار آزادلیق موجادیلهسینی داوام ائتدیردیلر. بو دفعه اونلارا همزت بَی لیدئرلیک ائدیردی. آنجاق اونا قارشی داخیلده بؤیوک بیر جبهه واردی و بونلار دا داغیستان بؤلگهسینین خانلاری، فئوداللاری ایدی. همزت بی، 1834-جو ایلده خوُنزاقی اله کئچیردی و آوار خانلارینین عاییلهسینی اؤلدوردو. فقط اونون دا ایماملیغی (رهبرلیگی) قیسا چکدی. 15 مای 1834-جو ایلده همزت بی اؤلدورولدو.
شئیخ شامیل حرکاتی
همزتین اؤلوموندن سونرا داغیستان و چئچئنیستاندان گلمیش خالق و روحانیلر، آراکتاوُ آدلی یئرده، شامیلی اؤزلرینه ایمام سئچدیلر. اصلینده تاریخلرین قئید ائتدیگینه گؤره شامیل اوزون بیر مودت ایماملیغی قبول ائتمهدی، آنجاق خالقین تأکیدلی خواهیشلری نتیجهسینده راضیلیق وئردی. او زاماندان اعتیبارن شامیل 25 ایل عرضینده داغلیلارین ایمامی اولاراق دین و آزادلیق اوغروندا موباریزه آپاردی.
شامیلین ایماملیغی ایله برابر موریدیزم دایانیقلی، حربی و سیاسی بیر مرحله یه کئچدی. شامیل یالنیز داغیستان و چئچئنیستانین دئییل، عئینی زاماندا بوتون شیمالی قافغازین تانینمیش و ایرهلی گلن سیاسی رهبرینه چئوریلدی. اونون جیهادی داواملی بیر شکیلده یئنی خالقلار طرفیندن دستک گؤردو. بئله کی، اینقوشلار، بالکارلار، کاراچایلار، آبخازلار و دیگر قافقاز خاقلاری روسلاردان قورتولماغین یئگانه یولونو شامیلده گؤرور، اونون حرکاتینا دستک وئریردیلر.
شامیل 1797-جی ایلده داغیستانین نیمری آوُلوندا آنادان اولموشدو. بو بؤلگهده عومومیتله آوارلار یاشاییردیلار. شامیلیین اصل آدی علی ایدی. اوشاقلیقدا تئز تئز خستلندیگینه گؤره والیدئینلری اونا شامیل آدینی وئردیلر. ایلک تحصیلینی موختلیف موعلیملردن آلدیقدان سونرا، داغیستانین مشهور عالیملریندن شرعیت درسلرینی اؤیرندی. 20 یاشیندا داغلی موریدلرین آزادلیق عوصیانینا قاتیلان شامیل، قیسا زاماندا ذکاسی و باجاریقلاری ایله غازی محمد و همزت بَیین یاخین سیلاحداشلاریندان بیری اولدو. اونون بیر سیرا قهرمانلیقلاری، خالقین گؤزونده دیرینی و حؤرمتینی داها دا آرتیردی. غازی محمدین اؤلدورولدویو موحاریبهده آغیر یارالانان شامیل، تعقیبلردن جانینی قورتارا بیلدی. 3 آی ایچینده یاراسی ساغالدی و او بو دفعه ایکینجی ایماملا چییین چییینه یئنیدن ساواش مئیدانلاریندا گؤروندو. ایماملیق وظیفهسینه سئچیلدیکدن سونرا ایسه، سورعتله اطرافینا آداملار توپلاماغا باشلادی، خوصوصی ایله کویسوبولین بؤلگهسینین خالقینی اؤز طرفینه چکدی.
اطرافینا توپلانان موریدلرین چوخلوغونا گوونن شامیل، ایمامتینین داغلیق داغیستاندا دا قبول ائدیلمهسی نیتی ایله خوُنزاقی اله کئچیرمهیه چالیشدی، آما مووفّق اولا بیلمهدی. خوُنزاقین مودافیعهسینی تشکیل ائدن حاجی موراد، شامیل قووّهلرینی گئری پوسکورتدو. آندالالا قاییدان شامیل، چئورهسیندهکی آوُللاری اؤزونه تابئع ائتمهیه چالیشدی. بو سیرادا شامیل اوردوسونون گوندن گونه بؤیودویونو و اینکیشاف ائتدیگینی گؤرن روس کوماندانلیغی، بعضی آوُللارین مودافیعه سینی گوجلندیرمک مقصدی ایله اونلارا اوردوسو ایله کؤمک ائتدی.
1839-جو ایلده قافقاز کوماندانلیغی داغیستانا ایکی طرفلی هوجوم پلانی حیاتا کئچیردی. گئنئرال قوْلوْوین، جنوبی داغیستانی رام ائتدی، گئنئرال قراببئ ایسه ایچکئرییا اراضیسینه سوخولاراق آرچوُک و چیرکات بؤلگهلرینی اله کئچیردی، آخوُلقوْ قالاسینی موحاصیرهیه آلدی. اوزون موحاریبهلردن سونرا شامیل اوغلونو روسلارا گیروو وئرهرک قالا مودافیعهسیندن واز کئچمهیه و چئچئنیستانا قاچماغا مجبور اولدو. آخوُلقوْ موحاریبهسی هر ایکی طرف اوچون اولدوقجا باها باشا گلمیشدی. روس طرفی 150 ظابیطینی و 2900 عسگرینی، شامیل ایسه 180 موریدینی ایتیرمیشدی.
قافقاز کوماندانلیغی، شامیل یاخالانماسا دا آخوُلقوْنون اله کئچیریلمهسینی، داغلی موقاویمتینین قیریلماسی اولاراق گؤروردو. آنجاق اونلار یانیلیردیلار، چونکو آخوُلقوْدا قازاندیقلاری ظفر، داغلی خالقلارینین عوصیانینی سونلاندیرمادی.
داغلی عوصیانینین ایکینجی مرحلهسی 1840-1850-جی ایللری احاطه ائدیر کی، بو دؤنمده داغلیلار چوخ اؤنملی غالیبیتلر الده ائتدیلر. بئله کی، شامیل اؤندرلیگیندهکی داغلیلارین حربی عملیاتلاری نتیجهسینده 12 روس ایستحکامی اله کئچیریلمیش، چار قووّتلری بوتون آوار و چئچئن اراضیلریندن قووولموشدو. اوستهلیک بو دؤنمدهکی موحاریبهلرده یالنیز قافقاز داغلیلاری دئییل، عئینی زاماندا روسییادان و اوکراینادان گلن کؤنوللو عسگرلر ده ایشتیراک ائتمیشدیلر.
شامیل، اسیر دوشسهلر بئله روس عسگرلرینه قارشی چوخ مرحمتلی داورانیردی. روسلار، وئدئنودا توپ و آرتئللئرییانی داغلیلارا اؤیرتمیش، بعضیلری ایسلام دینینی قبول ائدهرک ائولنمیش و ابدی اولاراق داغلیلار آراسیندا یاشامیشدیلار. حتّی خریستیان اینانجینا گؤره یاشاماق ایستهینلر اوچون وئدئنودا بیر کیلیسه ده تیکیلمیشدی. خوصوصی ایله 1845-جی ایلده دارقو بؤلگهسینده چار اوردوسونا قارشی موحاریبهده، بیر چوخ روس کؤنوللو عسگری موریدلر صفینده روسلارا قارشی ساواشمیشدی.
شامیل اؤندرلیگیندهکی داغلیلار اساس غالیبیتلرینی 1840-1842-جی ایللر آراسیندا آلدیلار. چار قووّهلرینه قارشی قازانیلان ظفرلرله، ایچکئرییا، اورتا و جنوبی داغیستان بؤلگهلری شامیلین حؤکمو آلتینا کئچدی. 1843-جو ایلدهکی(اوقوستدان دئکابرا قدر) حربی عملیاتلاردا چار اوردوسو، رسمی رقملره گؤره 92 ظابیط، 2528 عسگر، 12 ایستحکام ایتیرمیشدی.
داغلیلارین ظفرلری گئتدیکجه چار حؤکومتینی قورخویا سالیردی. اوردونون ایستکسیزجه ووروشماسی ائله بیر حال آلمیشدی کی، 1. نیکولای 1844-جو ایلده چاره اولاراق قافقاز اوردولارینین باشینا گئنئرال لئیتئنانت وورونتسووو تعیین ائتدی. آنجاق اونون دا دارقویا هوجومو هزیمتله نتیجهلندی. رسمی قئیدلره گؤر، بو حربی سفرده روسلار 4 گئنئرال، 168 ظابیط، 3433 عسگر ایتیردیلر. روسلار اؤزلری ده بو موحاریبهنی، داغلیلارین ان بؤیوک ظفرلری اولاراق آدلاندیردیلار. بئلهلیکله، 1840-لی ایللرده شامیل اؤندرلیگیندهکی داغلی عوصیانی اؤزونون ان مؤحتشم ایللرینی کئچیرمیشدی. آرتیق شامیله عایید اراضیلر گوندن گونه گئنیشلهییردی، دئمک اولار کی، بوتون داغیستان، چئچئنیستان و اینقوشئتییا موریدلرین حاکیمیتی آلتینا کئچمیشدی.
شامیل بو ظفرلردن الده ائتدیگی گوجله حؤکمو آلتینداکی اراضیلرده بیر سیرا رئفورملار حیاتا کئچیرمهیه باشلادی. اؤنجه دیلدن باشلادی، چوخ دیللی داغیستان دیللرینی عربجه ایله دییشدیردی، عئینی زاماندا بوتون یازیشمالارین عرب دیلینده آپاریلماسینا قرار وئردی. داها سونرا دؤولت اراضیلرینده شرعیت قانونلارینا گؤره حؤکم ائدیلهجگینی بیلدیردی، اراضیلری بؤلگهلره آییردی، بؤلگهلره دا نایبلری (موعاوینلری) باشقان تعیین ائتدی. 1841-جی ایلده دیوانخانا (بیر نؤوع مجلیس) تأسیس اولوناراق، شامیلین ان یاخین آداملاری بو مجلیسین عوضولری سئچیلدی. مجلیس جومه گونوندن باشقا هر گون توپلانیردی. مجلیسده دؤولتین هر سیستئمی حاقیندا موزاکیرهلر آپاریلیردی. مجلیسه شامیل باشقانلیق ائدیردی و اونون قراری حل ائدیجی رول اویناییردی.
شامیلین اوردوسو 50-60 مین نفردن عیبارت ایدی. اوردونون گئربی، بایراغی و نیشانلاری حاضیرلانمیشدی. ایمامت دؤولتینین پایتاختی اؤنجه آخوُلقوْ، 1840-جی ایلدن سونرا ایسه دارقوْ، داها سونرادان وئدئنوْ اولموشدو.
1850-جی ایللردن باشلایاراق چارلیق، داواملی، آما عینادلی بیر شکیلده داغلیلارا قارشی موجادیلهنی شیدّتلندیریردی. وضعیتین گئتدیکجه منفییه دوغرو دییشدیگینی گؤرن شامیل، یاخین بؤلگه اؤلکهلرینین لیدئرلری ایله ایرتیباط قورماغا چالیشیردی. خوصوصی ایله کیریم موحاریبهسینده شامیل، اؤز دعاواسینا فایدا اولماسی اوچون تورک گئنئراللاری ایله علاقه قورماغا جان آتدی، روسلارا قارشی موحاریبه آپاران گوجلری بیرلشدیرمهیه چالیشدی. لاکین بو ایشده مووفّق اولا بیلمهدی. 1854-جو ایلین نویابریندا تورک اوردو کوماندیری ایبراهیم پاشایا مکتوب یازدی، تورک اوردوسو ایله داغلی قووّهلری بیرلشدیرمهیه چالیشدی. فقط بونا دا نایل اولا بیلمهدی.
1853-جو ایلده آرقوتینسکی کوماندانلیغینداکی چار اوردوسو تورچی داقا یوکسکلیگیندن کئچهرک لزگی اراضیسینه گیردی. ائرتهسی ایل گئنئرال ورانگئل اوردولاری، داغلیلاری آرقوندا مغلوبیته دوچار ائتدی. بوتون بو مغلوبیتلر شامیلین گوجونو بیر خئیلی ضعیفلتدی. 1856-1857-جی ایلی شامیل آرقوندا کئچیردی، آنجاق ائرتهسی ایل هم آرقونو، هم ده کیچیک چئچئنیستانی ترک ائتمهیه مجبور اولدو. سونراکی ایکی ایل عرضینده چار اوردوسو بوتون چئچئنیستانا حاکیم کسیلدی.
1859-جو ایلین آوقوستوندا چار اوردوسو، گئنئرال باریاتینسکی کوماندانلیغیندا چئچئنیستاندان کئچهرک داغیستان اراضیسینه گیردی. دئمک اولار کی، بوتون آوار آوُللاری روس اوردوسونا دستک وئریردی. شامیل یانینداکی 400 موریدی ایله گونیب آولونا چکیلدی. بورادا موقاویمت گؤسترمهیه قرار وئرمیشدی. 16 آوقوستدا پولکوونیک لازارئو شامیلله گؤروشمک اوچون گونیبه گلدی. روسلارین شرطلری بئله ایدی کی، شامیله آزاد چیخیش تامین ائدیلهرک مکّهده یئرلشمهسی تامین اولوناجاق، یا دا تورک سولطانیندان ایجازه آلیناراق تورکییهده یاشایا بیلهجکدی. گئنئرال باریاتینسکی شامیلین شخصن گلیب دانیشیقلاردا ایشتیراک ائتمهسینی خبر گؤندردی. شامیل اونا، "بیز سیزدن صولح ایستهمیریک و هئچ بیر واخت دا سیزینله باریشمایاجاغیق. سیزدن یالنیز آزاد چیخیش اوچون یول وئرمهنیزی طلب ائدیریک. اگر یول وئرسهنیز یاخشی اولاجاق، یول وئرمهسهنیز، آللاها اومید بسلهیهجهییک. چونکو او هامیدان و هرکسدن گوجلودور." جاوابینی گؤندردی.
فقط آوُل روس اوردوسو طرفیندن موحاصیرهیه آلیندی، شامیله تسلیم اولماقدان باشقا چیخیش یولو قالمامیشدی. شامیل اسیر دوشدوکدن سونرا چار حؤکومتی اونا صمیمی موناسیبت گؤستردی، اوزون بیر مودّت کالوُقا شهرینده سورگون یاشادیقدان سونرا اونا عاییلهسی ایله بیرلیکده سعودیییه عربیستانینا گئتمهیه ایذن وئریلدی. بو سیاحت اسناسیندا شامیل 1872-جی ایلده مدینه شهرینده وفات ائتدی.
منبع: "شکی بلدییهسی" قزئتی
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
اجتماع
هندولرنینگ دایمی خیرلشی؛ بیزنینگ ییرلریمیز غصب بولگن
خوست شهرینینگ بیر چیکهسیده مینهکلی ناملی بیر قیشلاقده بوندن آلدین اونلب هندو حیات کیچیرهردی، اما حاضر ییرلرینی زوروانلر غصب قیلگن.
خوست هندولرینینگ ایتیشیچه، بو معما ییچیلیشی اوچون نیچه مرته محلی ادارهلرگه باش اورگنلر؛ بیراق حاضرگه قدر بوحقده هیچ قندهی بیر ایش بولمهگن. اولرنینگ ایتیشیچه، قولدن کیتگن ییرلری قیته آلینمهگن تقدیرده، دایمی شکلده خوستنی ترک قیلیشلری ممکن.
خوست ولایتی کینگشینینگ اورین باسری قدیم افغان ولایتدهگی هندولر ییرلری غصب بولگنی توغری دیگن، اما زوروانلر بیلن یوزمهیوز بولیش کوچیگه ایگه ایمسلر. اونینگ ایتیشیچه، کوپ زمانلردن بیری هندولر خوستده یشب کیلماقده ایدیلر و اولرگه قرشی غیر اسلامی و غیر انسانی عمل بولمسلیگی لازم.
بیراق ولایت والیسینینگ سوزچیسی مبارز محمد زدراننینگ سلاموطندارگه ایتیشیچه، حاضرگه قدر هندولر ییرلری غصب بولگنی بارهسیده اولرگه کیشی بیرنرسه دیمهگن. زدراننینگ ایتیشیچه نیچه پیت آلدین کوکت مندویسی هندولرنینگ ییریگه توزهتیلدی، اما محلی اداره بو قیینچیلیکنی تیزلیکده حل قیلدی.
هندولرگه کوره، نیچه ییل آلدین مینهکلی منطقهسیده اونلب هندو خانهدان حیات کیچرهر ایدی، اما حاضر بولر برچهسی باشقه نقطهلرگه بدرغه بولگنلر.


text:
یۆزاونونجو درس
فعللر (39)
فعلین واجیب شکلى (فورمو)
2. مۆرکب واجیب شکیل:
بو شکیلین علامتى "ایدى" دیر کى "مالى- مهلى" شکیلچیسیندن سونرا گلر، اؤزۆ ده هم کامیل، هم ده ایختیصارلا یازیلا بیلر و کئچمیش زامانى بیلدیرر: یاز + مالى + ایدى + م / یازمالى ایدیم، گئتمهلى ایدیک ...
اینکارى، کؤکه قوشولان "ما-مه" ایله اولار: یازمامالى ایدیم. بو واجیب شکیلین حئکایهسیدیر.
واجیب شکیلین غیر شهودیسى "ایمیش-میش" واسیطهسیله دۆزهلر کى، "مالى – مهلى" شکیلچیسیندن سونرا گلر: قازمالى ایمیشم، ال اوزمه لى ایمیشسن، ...
غیر شهودینین اینکارى یئنه ده "ما-مه" ایله دۆزهلر کى، واسیطهسیز کؤکه قوشولار: قازمامالى ایمیشسن، یوممامالى ایمیشم. ...
واجیب شکلین کامیل صرفى:
*ساده فورما:
دئمهلییم، دئمهلیسن، دئمهلیدیر، دئمهلیییک، دئمهلیسیز، دئمهلیدیرلر
*مۆرکب فورما:
وورمالى ایدیم، وورمالى ایدین، وورمالى ایدى، وورمالى ایدیک، وورمالى ایدیز، وورمالى ایدیلر
*غیر شهودى شکیل:
گؤرمهلى ایمیشم، گؤرمهلى ایمیشسن، گؤرمهلى ایمیش، گؤرمهلى ایمیشیک، گؤرمهلى ایمیشسیز، گؤرمهلى ایمیشلر
گؤردویونوز کیمى فعلین واجیب شکلینین سادهسینین عومومى فورمو بئله اولار:
فعلین کؤکو + فورم علامتى + شخص سونلوغو
بو فورمون مۆرکب شکلینین عومومى فورمو ایسه بئله اولاجاقدیر:
فعلین کؤکو +فورم علامتى + کؤمکچى فعل + شخص سونلوغو.
فعلین "لازیم" و "التیزام- آرزى" فورملاریندا اولدوغو کیمى، واجیب شکیلینین ده مضمونوندا هم حئکایه، هم ده ریوایت مضمونو واردیر. بو خصوصیت هامان کؤمکچى فعللرین محصولودور.
بورادا، ریوایت و غیر شهودیلیک بیر آنلامدادیر.
دئمک، آلمالییام، گلمه لیسن. .. کیمى فعللر واجیب شکلینین شکیل اعتیباریله سادهسى و زامانجا گلهجهیى حئساب اولور.
گلمهلى ایدیم، گئتمهلى ایدین. .. کیمى فعللر واجیب شکیلین قورولوشجا مۆرکبى، زامانجا کئچمیشى، مضمونجا ایسه حئکایهسى حئساب اولور.
گلمهلى ایمیشم، آپارمالى ایمیش،.. کیمى فعللر واجیب شکیلین قورولوشجا مۆرکبى، زامانجا کئچمیشى و مضمونجا، هم ریوایتى، هم ده غیر شهودیسى دیر.


text:
حدیقة السعدا
حدیقة السعداء ـ ملا محمد فضولینین کربلا اولایی قونوسوندا یازدیغی منثور ـ منظوم اثری.
بو اثرده فضولی ملا حسین کاشفینین روضة الشهداء کیتابیندان ائتگیلهنیبدیر.
حدیقة السعدا نثر ایله یازیلیب و هر موناسیبته گؤره فضولی اؤز شعرلیندن نثرلری آرا یئر وئریبدیر.
بو اثر عمومن پیغمبر اهل-بیتینه عاییددیر؛ و آذربایجانین فنی و مسجع نثرینین ان بؤیوک اؤرنکلریندن ساییلیر.
باشلانیشی[دَییشدیر]
حدیقة السعدا بۇ عبارتلرله باشلانیر:
«رب اشرح لی صدری و یسرلی امری و احلل عقدةً من لسانی یفقهوه قولی
یارب ده عشقینده بنی شیدا قل ٭ احکام عباداتین بنا اجرا قیل
نظارهٔ صنعنده گؤزوم بینا قیل ٭ اوصاف حبیبنده دیلیم گویا قیل
حضرت ملک متعال مقتدر و منعم و منتقم و متکبر عظم سلطانه و اعز شانه کتاب واجب التکریم …».
نظم حدیقة السعداء[دَییشدیر]
فضولینین حدیقة السعداسی، عثمانلی شاعری اوْلان کاتبزاده شهرتلی، بقائی دارندهوی ملاطی رومی (م. ۱۲۰۰هـ/۱۷۸۵م) طرفیندن نظمه چکیلمیش دیر. بۇ اثردن بیر نۆسخه قاهره بیلیم یوردوندا ساخلانیلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- قره بلوط، معجم التاریخ التراث الاسلامی فی مکتبات العالم: ج۱، ص۷۴۱.


text:
دوغوم گونوم
بوگون دوغوم گونومدن توپلام 9131 گون
سوووشدو؛ 25 ایل بیتدی گئتدی تاریخین صحیفهلرینه
دوزدو کیملیک بلگهمده یازیلان تاریخه چوخ گووهنهبیلمهرم آنجاق بیر چوخوموز یاخامیزا کئچهن یانلیش دوغوم تاریخیمیز دوغرو اولماسادا بئله اونونلا راضیلاشیب منیمسهمک زورونداییق یوخسا چاغی گلنده بیر بوشلوق دویاجاغیمیز قاچیریلماز اولاجاقدیر؛ منیم دوغوم تاریخیم آتامین دوغوم تاریخیله بیر آی و بیر گونده اولماسی داها ایلگینج، داها گوونمهمهلی اولدوغون وورغولاییر؛ آنجاق باشقا آچسدان آداما یاخشی بیر دویغو باغیشلاییر، اؤزون آتاسینا چوخ یاخین دویور و ساییره.
نئچه ایل اؤنجه کیمسه یاشیمی سورسایدی چالیشاردیم اولدوغومدان أن آزی بیر ایکی یاش آرتیق دئییب اؤزومو یاشلی گؤستهرم، چوخ چتین اولاردی فرقینده اولان اولا نیه کی اوُز-گؤزوم منی اولدوغوم یاشیمدان آرتیق گؤستهریردی؛ مدرسهده همین یاشلی گؤرونمهم بیرآزدا یئکه یئکه دانیشیب، آتابابا سؤزلرین قولانان، هر نمنهیه بیر ناغیلی اولان کیمسه اولدوغوما گؤره بوتؤولوکده یاشیندان ایرهلی دانیشان بیریسی اولدوغوما گؤره بیلهمه (منه) " قوجا " دئیهردیرلر؛ اوزامان دوستلاردان منه چاتان بو تاخما آدی چوخ سئومهسهیدیمده بئله ایندی او آدی چوخ سئویب دئمک اولار اؤزلهمیشم، بو دفعه نه یازیق کی داها قوجا چاغیران یوخدو !!!
سانال دونیایا گلدیکده کیمسه منی گؤرمهدیغینه گؤره اؤزومو یاشلی تانیملایاردیم، او زامان یاهو مسئنجر مدودو؛ هرکس چت دن دانیشاردی منسه اوردادا آزدان چوخدان فعالیدیم؛ 17-18 یاشیم واریدی آنجاق هر کیم " اصل "(ASL Plz) ایستهسهیدی اؤزومو 24 یاشیندا تانیتدیراردیم، بیلمیرم نیه بو 24دو چوخ سئوهردیم ؛ باشیم بو دولما دولاشیق یاشاما ائله قاریشدی کی بوگون بیرآن گؤزومو آچدیم گؤردوم 24دو یوخ 25-ی ده سونا أرمیشهم؛ 26-یا سالام دئمهلییم !
انگیمده بیر آغ توک بیتیب، ساچلاریمداکی آغ توکلرین داها ساییسی الیمدن چیخیب،داها باشیمدا دؤولت توکو یوخ قوجالیق توکلرینی گؤرورم، ظالیملرین سایلاریدا گونو گوندن آرتماغا دوغرو گئدیر !
ایندی بیر دویغو بئینیمی چولغالاییب دئییر 24 یاشینین سئوگیسی سنی آتماییب هله؛ سنده اونو آتما، یاشینی سورانلارا 24 یاشیم وار دئیه جاواب وئر !
ی. س:یاشاسین دیرلی دوستلاریمی کی همراه اولدن اؤنجه دونن گئجه ساعات 12دن سئوگیله دولو مئساژلارین منه یوللاماغا باشلادیرلار؛ بوتون منه دیهر وئریب دوغوم گونومه گؤره، سئوگی دولوسو مئساژلارین گؤندهرن دوستلاریمدان سونسوز تشککورلریمی بیلدیریرم؛ نه یاخشی کی وارسینیز دئیه بیلهرم سادجه.
ا. ی: بو گؤزل گولون شکیلینی سئوگیله دولو بوتون دوستلاریما سونورام
02.06.93
-
- ۹۳/۰۶/۰۲


text:
کابلده گی مهمانخانه لردن بیریگه اویوشتیریلگن هجومده کمیده14 نفرهلاک بولگن
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستانده گی وکالت خانه سی ، اوتگن کیچه کابل ده گی پارک پلس مهمانخانه سیگه قرشی اویوشتیریلگن هجومده توقیز چیت ایللیک داخل اون تورت نفر هلاک ایتیلگنیدن خبربیرگن.
شونینگ دیک بو اداره تمانیدن ترقه تیلگن خبرنامه ده هجوم قتیق قاره لنگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ انسان حقلری جمغرمه سی نینگ کابلده گی مسوولی کونی کیچه یوزبیرگن هجوم دن مقصد " قصدی شکلده عادی اهالی نی اولدیریش دیه بهاله گن.
هجوم محلی وقت بیلن کیچه ساعت سککیز یریم اطرافیده باشلنیب بیش ساعت توقنه شوودن سونگ یکون تاپگن
بوندن الدین راق کابل پلیس اداره سی نینگ جنای وتحقیقات بوییچه مسوولی فرید افضلی بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده اوتگن کیچه یوزبیرگن هجومده اون بیر نفر هلاک بولگنینی ایتدی
اما کابل پلیس باشلیغی هلاک ویاره لنگنلر سانی اون نفر دن کوپ ایمسلیگینی اورغولب هجومچی هم بیرکیشی بولگنینی ایتگن.
امریکا نینگ کابل ده گی ایلچیخانه سی پارک پلس مهمانخانه سی گه قرشی اویوشتیریلگن هجومده بیر امریکالیک هلاک بولگنینی تصدیق له گن.
هندوستان نینگ افغانستانده گی ایلچیخانه سی مسووللری هلاک بولگنلر اره سیده تورت هندوستانلیک هم بارلیگیدن خبربیرگن، مسووللرگه کوره، اولردن بیری عیال بولگن.
هندوستان ایلچیسی آمر سینها تویتیر صحیفه سیده هجوم یوزبیرگن محلده ایریم هندوستانلیک لر بارلیگینی ایتیب اولردن بعضی لری قوتقریلیب وبیرتعدادی هم هلاک ایتیلگنینی ایتگن.
هندوستان باش وزیری نارندرا مودی جمهوررییس اشرف غنی بیلن تیلفونی علاقه قوریب اوتگن کیچه یوزبیرگن قانلی حادثه اوچون تاسف بیلدیرگن.
مودی جنابلری تویتر صحیفه سیده شوندی یازگن:" تروریزم مساله سی اورته گه چیقق ده افغانستان وهند بیرمیز، جمهوررییس غنی هندوستان وطنداشلری نینگ بوهجومده هلاک ایتیلگنیدن تاسف بیلدیردی."
طالبان گروهی هجوم مسوولیتی نی اوز ذمه سیگه آلیب مهمانخانه ده گی کوپ مهمانلر اولدیریلگنینی ادعا قیلگن.
همده، طالبا گروهی هجومچی بیرکیشی بولگنینی ایتگن.
اوز اسمینی ایتیشینی ایسته مه گن امنیتی مقاملردن بیری هجوم باشلنگندن سونگ فرانسه خبرآژانسی بیلن بولگن صحبتیده شوندی دیگن:" بومهمانخانه ده کنسرت اوتکزیلیشی ریجه لشتیریلگن ایدی، کنسرت ده دعوت بولگن مهمانلراکثریتی نی ترکیه لیک وهندوستانلیک لر تشکیل بیررایدی."
هجوم گه توتیلگن مهمانخانه ایچکی ایشلر وزیرلیگی بناسیدن قریب بیرکیلومتر اوزاق لیکده جایلشگن شونینگ دیک بو مهمانخانه یقینیده هالند ایلچیخانه سی وایریم مهمانخانه لر، همده مهم اداره لرجایلشگن.