text:
قبریستان احوالاتی
نریمان ناظیم
نه گئجه کیمی گئجه، نه گوندوزه بنزهر گوندوزایدی. آی باتمیشدی. گونشایسه آغری چکیر، آمما هله دوغا بیلمهییردی. یاری قارانلیق، آلاتورانلیقایدی.
قبریستانین آخار- باخارینا قالین- قاتی دومان چؤکموشدو. چن- چیسگین یئر- گؤیو بوروموشدو. هلهده اورادا- بورادا تکه- توک اولدوز سوزاریر، آمما گئت- گئده دومانلاشیردی؛ بوزاریردی. آداملار آداما بنزهمیر؛ وهمه بورونموش هئیکللر یان- یؤرهده دولاشیر؛ آنایین وارلیقلار قارجاشیردیلار. سؤز- صؤحبتلر آنلاشیلماز، دانیشیقلار، دانیشما یوخ، سارساقلاما، ساییقلامایدی.
آداملارین بوغونوق همهمه- پیچیلتیسین غسالخانا بیناسینین اوستونه تیکیلمیش بلندگودان یاییلان سس، داهادا بوغوردو. بلندگو گور- گور گورولداییردی. سانکی بوتون صدالاری اؤزونده اریتمک ایستهییردی.
یئییب- یاتیب پورسوقلامیش کؤپکلر اطرافدا سومسونور، قبیرلری بورونلاییب، دومتونوردولر. گاهدان اونلاردان بیریسی دلیک- دئشیکدن بیر سوموک تاپیب، چیخاریردی. سوموکو آغزینا آلیب، قاباق قیچلارین گؤیه قالدیراراق میریلداییردی. باشقالاری اونو دؤرهلهییر، سس- سسه وئریب، هوروشوردولر.
دومان پردهسینه بورونموش آداملاردان هئچ بیر حرکت، عکسالعمل دویولموردو. اونلار هئچ بیر سس ائشیتمز، هئچ بیر بیر شئی گؤرمز کیمی تومموشدولار. باخیشلاریندا نه سئوینج، نه کدر، نه سورغو، نه سووال سئزیلیردی.
اویاندا- بویاندا بیر عیدده کولهبوی آداملار چالیش ووروشدایدیلار. چن- چیسگینده اونلارین کیملیگی، نه ائدهجکلری بللنمیردی. آنجاق تالاش- تاغلایلا گل- گئتدهایدیلر. کولهلر دومانین قاتیلیغیندان قاباغی یاخشی گؤرموردولر. کولهلیکدن جاماعات ایچیندن بوی قالدیریب، یول- یولاغی سئچه بیلمیردیلر. ییخیلیب، دوروردولار. گاه بیر- بیریله، گاهدا باشقالاریایله توققوشوردولار. دئمک اونلار جاماعات ایچینده ایتمیشدیلر. بونونلا بئله بیر نئچه بلندگونون اوجوباتینا سسلری ائشیدیلیردی. باشقا هاوالار چالیردیلار. دومانین پوزولماسیندان، گونشین دوغاجاغیندان دانیشیردیلار. بیر عیددهنی باشلارینا ییغیردیلار؛ ییغیناغین اورتاسیندا قالیردیلار؛ هئچ بیر یانی گؤرمهدن جاماعاتی اوتورماغا چاغیریردیلار؛ چاغریشلارینا جاواب آلا بیلمهدن جلهیه قوشولموش چاروا کیمی اؤز دؤرهلرینه دولانیردیلار.
گاهدان بلندگولارین دؤرهسینه ییغیلانلارین سایی چوخالیردی. ییغینجاق گؤرولجک، درحال “باش- قولاغیمیزی آپاردی بو شووقریب!!” نیداسیلا بلندگو غیبی دیهنهگین گودازینا گلیردی. بلندگو گؤیده هرلنیب، دومانلیغا باتیردی؛ جینگیلتیایله یئره دیمهسینین سسی گلیردی. کولهلر سسین ایزین توتوب، گئدیردیلر. بعضا آغیزی- بورونو ازیلمیش، بؤیرو ییرتیلمیش بلندگونو تاپیب، گتیریردیلر؛ یئنیدن قوروردولار. گئت- گئده، آمما بلندگولارین سایی آزالیر، سسی خیریلتییا دوشوب، بوغولوردو. بونونلا بئله یئنهده همان سؤزلری تیکرار- تیکرار گؤوشهییردیلر. بیر یاندا قبیر اوسته بساط قورولموشدو؛ خالچا سالینیب، اوجاقلار قالانمیشدی؛ کؤکدن چیخمیش گؤی مومالار اوجاقلاردا یانیردی؛ توستو عرشه دایانیردی. توستو دومانا قوووشوب اولوب- قالان ایز- نیشانیدا پوزوردو. هر بیر شئی گؤرونمز اولوردو. بو گؤرونمزلیکده بساط قورانلار قبیرلرین باش داشینا سؤیکهنیر، دئییب دانیشیردیلار؛ یئییب، ایچیردیلر؛ کولهبویلارا لوغاز قوشوب، گولوردولر.
گاهدان بیر اوزاقلاردان قوردون اولاییش سسی گلیردی. کؤپکلرین قولاقلاری شکلهنیردی. میریلدایا- میریلدایا آتیلیب، دوشور، اویناشیردیلار؛ یوققوشلارا قالخیب هوروشوردولر. بساط قورانلار در حال توستو- دوماندان دیشارییا چیخیردیلار. قول قالدیریر، یوموروق دویونلهییب، مئیدان اوخویوردولار.
قبریستانین بیر گوشهسینده بیر عیدده جومالاشیب، کیریمیش، کئیمیش حالدا دایانیر، دونوب، دوروخموشدولار. ییغیناغین اورتاسیندا آغ ساققال بیر کیشی سارسیلمادان چالیشیر، گاه بئلی، گاه قازمانی گؤتورور… سانکی قبیر قازیردی. کیشینین آغ ساققالی آلا توراندا بوزا چالیر، هردن بیر بوینونا سالدیغی شالیایله آلنینین ترین آلیر، نفهسین دریردی. سونرا یئنیدن قازماغا باشلاییردی.
دومان پردهسینین آردیندان قبیر قازانلار دستهسی، اللرینده قازما، چییینلرینده بئل قیمیشا- قیمیشا اوزه چیخدیلار. “قاز،قاز! اللره قوربان. دریندن قاز!”- دئیه، تحسینله کیشینی سوزدولر. اونلارین آردینجا اؤلو یووانلار، عرشهخانلار، مداحلار دستهلری سیرا- سیرا عرصهیه گلدیلر؛ دؤوره دایاندیلار. مراسیمین داهادا دبدبه- کبکبهلی قورولاجاغینی گؤستردیلر. هردن قبیر قازانلاردان بیریسی قاباغا گلیر، “وئر گؤروم، وئر منه!”- دئیه، قازمانی آلیر، قازماغا باشلاییردی. سونرا بو اؤنملی وظیفهنی باشقاسینا تاپشیریردی.
قازما الدن- اله گزیر، قبیر لحظه به لحظه درینلشیردی. قبیر قازانلار سانکی بو شرفلی وظیفهنی یئرینه یئتیرمکده یاریشا چیخمیشدیلار. او آرادان کیمیسی ” ائله درینه سالماییز کی اؤزوزده چیخا بیلمهیهسیز!”- دئیه، قیمیلداندی. اؤلو یووانلار غضبله اونا یؤنلدیلر. قاشلارین چاتیب، دوداقلارین بوزدولر… قبیر قازان هئچ بیر سؤز ائشیتمهدن عنادایلا قازیردی. ایندیایسه قبیر اونون بویونداندا بیر قاریش قدهر درینه دوشموشدو.
قارا چارشابا بورونوب، یئره یاییلان قادینلارین ییغینیندا گاه- گاه خفیف بیر ترپهنیش دویولماسایدی، بو ییغینی کؤمور توپلوسوندان آییرد ائلهمک مومکون اولمازدی. بونونلا بئله قبریستانی قاپلایان سوکوتو ایلک دفه همین بو ییغیناقدان قووزانان اوخشاما سسی سیندیردی.
لایلای قان قارداشیم لای لای
لایلای یول یولداشیم لای لای
لایلای آرخاداشیم لای لای
لای لای …………..
……………………..
هئیکللرین اؤن سیراسیندا دویولار- دویولماز بیر قیمیلتی سئزیلدی. قافیل بیر کولک اسدی…… سیخ دومان بیر آنجا پوزولدو. اورادا- بورادا نئچهسینین صیفتی آیدینلاشدی. اینسان صورتینین جیزگیلری بللندی… آمما، کولهیین دالی اولمادی، تئزلیکله اینجاردان دوشدو. واملاییب سوسدو. دومان یئنیدن سیخلاشدی. هاوا آغیرلاشدی. یئنهده سسسیزلیک قبریستانی قاپسادی. یئنه سوکوت سیندیریلماز اولدو….
سسسیزلیک آمما اوزون سورمهدی. هاوانین ثیقلتیندن بوکولن بئللر سانکی بو آغیرلیغا قاتلاشا بیلمهدی. دومانین درینلیگیندن، ییغیناغین گؤرونمزیندن، اؤنجه هنیرتی، سونرا سیزیلتی دویولدو. سیزیلتی اوخشامایا چئوریلدی. اوخشامالار غضب رنگینه بویاندی. غیرتلی جانلاردان باغیرتی داشلاندی: “باسدیرمایین اونو! اؤلمهییبدیر. هلهده اورهگیمیزده، جانیمیزدا یاشاییر او…!”.
سونگولرین ایشیلتیسی بیر آن چاخدی. دومانلیقدا دومانلیلار چاخناشدیلار. چارپیشمالار، قارپیشمالار باشلاندی. ویر- توت اولدو؛ اؤلن اولدو؛ قاچان قاچدی…، دییرمانلارین سویو سوولدو.
×××
“لاالهالاالله” سسیایله جاماعات اووسونلانمیش ایلان سایاغی کئی- کئی قیوریلیب، آچیلدی. غسالخانادان چیخان تابوتا ساری یؤنلدی. تابوت قبیرقازانلارین چیینینده سورعتله اوزو آشاغی گئدیردی. تابوتون آغیرلیغیندان، ائنیشی ائنرکن، تابوت چکنلرین قیچلاری بیر- بیرینه دولاشیردی.
نئچه قاراوول یاساوول تابوت چکنلری حالقییا آلیب، موشایعت ائدیردیلر. تابوتدان بیر آز آرالی جاماعات قوم توپاسی کیمی آغیر- آغیر آغناشیب گلیردی. تابوت هامار بیر یئرده یئره قویولدو. جاماعاتین لاقئید، قایغیسیزجا گلیب ییغیشماسی نامازین باشلانیشین یوبادیردی. آنجاق آداملار ییغین- ییغین گلیب، ییغیشدیلار. ایزدحام گئت- گئده چوخالدی؛ سیرالارین بویو آرتدی؛ جرگهلرین سایی چوخالدی. نهایت، قبریستانداکیلارین چوخو ازگین- اوزگون حالدا نامازا دایاندیلار. دونموش گؤزلر، حالتسیز باخیشلار اوفوقه دیرندی. اوفوق نه دئمکدیر، توستو- دومان دوواری، وهم و گومان قالاغی …
“الله اکبر” …..
مئییت نامازی سونا چاتدی. جنازه قبیرقازانلارین الیایله قبیره قویولدو. باسدیریلیب، توپراغا تاپشیریلدی…. کیمی اونا آغلامادی، کیمسه اونو اوخشامادی.
×××
مراسیمین سونوندا آغ ساققال کیشی جاماعاتی بیرلیکده مرحومون قاپیسینا گئدیب، اورادا فاتحه وئرمهگه چاغیردی. قبیر قازانلار قاباقدا، جاماعات اونلارین آردینجا یولا دوشدولر… آداملارین نظرینده یول سانکی اوولکی یول دئییلدی. اونلارین آیاقلارینین آلتیندا یول پوکالمیشدی. ائله بیل ایچی بوشالمیشدی. بیر مطمئن ایاق قویولاجاق یئری اولمادان، ال بویدا گؤوهنهجک محل تاپمادان، آداملار بیرجه آددیم قاباغا آتمادان اوشهنیردیلر. اونلار ایستر- ایستهمز یونگوللشمهیه یؤنهلیردیلر. اونا گؤرهده گئت- گئده قئیدلری قیردیلار؛ قایغی یوکون یئره قویدولار.
باغلیلیقلار پوزولدو؛ علاقهلر اوزولدو؛ آداملار بیر- بیرینه یادلاشدیلار؛ تنهالیغا سیغیندیلار؛ ایچهریدن بوشالدیلار؛ بیر نوع ثیقلتدن آزاد، قوووخ کیمی، قوو کیمی یونگوللشدیلر؛ یئردن قیریلدیلار؛ تورپاغدان اوزولوشدولر؛ اسن کولکلره قوشولدولار. هره بیر یانا گئتدی. هر کس بیر یؤنه چکیلدی….
×××
کیشی مرحومون قاپیسینا چاتاندا دؤنوب آرخاسینا باخدی. نئچه نفر قبیر قازاندان باشقا بیر کیمسهنی گؤرمهدی. دیزلری تیترهدی؛ آستانادا یئره چؤکدو. سویوق تر پیرچیم- پیرچیم بوتون اعضاسیندان قاینادی. دوروخموش، دونوق گؤزلری بوم- بوش اوفوقه دیرندی…
پاییز- ۱۳۸۲


c: text/html

text:
رحیم بقال اصغری بوگون آذربایجان کاریکاتور اینجه صنتی نین گؤرکملی صنتکاری دیر. او ایللر بویو بو ساحه ده چالیشیب و شاه اثرلر یاراداراق چوخلو عنوانلار و اؤدوللره لایق گؤرونموشدور. آنجاق بوندان علاوه یازماقدا و آنادیلیمیزین گلیشمه سی اوغروندا دا چالیشیر. اونون ایتی ذهنی و آخیجی دیلی وار و دوشونجه عرصه لرینی گزیب دولانیر و آخیجی قلمی ایله گؤزل دوشونجه لرینی کاغاذ اوسته گتیریر. شبان و آفریننده اثری اونون ایکی دیللی – فارسیجا و تورکجه اثری دیر کی بیر بالاجا کتاب شکیلینده نشر اولموشدور. او، مولوی نین معروف بیر داستانینا اشاره ائدیر:
دید موسی یک شبانی را براه
کو همی گفت ای گزیننده اله
تو کجایی تا شوم من چاکرت
چارقت دوزم، کنم شانه سرت. . .
او، بو داستانی بهانه ائده رک، تانری حقینده بیلگین لرین باخیشلارینا و گؤروشلرینه اشاره ائدیر و اونلارین آرخاسیندا یازارین اؤز دونیا گؤروشو ده بللی اولور. بقال اصغری تورکجه – فارسجا یازدیغی بو کتاب، دیلیمیزین گلیشمه سینده ائتکی سیز اولاماز و آرزو ائدیریم بو محتشم صنتکاریمیزین قلمی بودان داها ایتی، کسرلی و بارلی اولسون. بو اثر بیرینجی جیلد اولموش و بهار درخت نشریاتی طرفیندن یاییلمیشدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گؤزلهییش گوزگوسو
نریمان ناظیم
اؤزونو تانییاندان بری گؤزلری قاپییا دیکیلی قالیب؛ اؤزونو تانییاندان دؤنه – دؤنه اؤزوندن «نه اوچون بس من قارا یازینین آدینی نیشاط قویوبلار؟» سوروشموشدو. هس-هوس آنلایاندان گؤزلری قاپییا دیکیلیر: «هاچان آنام سفردن گلهجک؟» چوخ چکمیر گلیر، آمما، آنا یئرینه آنالیق گلیر؛ الینده چوبوق سوپورگهسی، آغزیندا آجی دیل، باخیشیندا ایسه هده – قورخو. ائولنمک معناسین باشا دوشن گوندن، نیشاطین گؤزلری قاپییا دیکیلیر: «هاچان بیریسی تاپیلاجاق، قولومدان یاپیشاجاق، منی بو ائودن قورتاراجاق؟» تاپیلیر بیریسی؛ قولونداندا یاپیشیر، بخت ائوینهده آپاریر، آمما نیشاط خالانین گؤزلری قاپیدان اوزولمهییر: «هاچان بویوما اوشاق دوشهجک، هاچان دؤشومدن سوت داشلاناجاق، داشاجاق؟» بیر ایل، ایکی ایل، اوچ ایل… داوا – درمان، پیتیک – یازی، چیلله سویو تؤکمک، نذیر وئرمک، امامزادایا دخیل دوشمک و…، اون دؤرد ایل چکیر اوشاق بویونا دوشور؛ کؤرپهسی آغلاییر دا، دؤشلری داشلانیر دا، داشیر دا، آمما یئنهده نیشاط خالانین گؤزلری قاپیدان اوزولمهییر. دؤوران دهییشیر؛ یئرلر بؤلونور، ارباب کنددن کؤچور؛ کاتدانین سؤزو کسردن دوشور؛ کند باشینا بوراخیلیر؛ کهریز خارابا قالیر، قورویور؛ سولو یئرلر دئمه چئوریلیر؛ دئم یئرلر قوراقلیقدان، قیتلیقدان کندلیلری شهره کؤچوردور. یاخین شهرده ایش تاپیلمادان، نیشاطین اریده غوربت یولون توتوب گئدیر. نیشاط خالانین غوربتچیل اری سون دفه اوغلو بئش یاشینا دولاندا ائوه گلیر. بیر آی قالیر، سونرا گئدیر. او گئدیشدن داها گئری قاییتماییر. یئنهده نیشاط خالانین بوینو بوکولور. یئنهده گؤزلری قاپییا تیکیلیر. ایللر اؤتور، دؤوران دولانیر. بو دؤنه دؤوران کؤکدن دیبدن دهییشیر. نیشاط خالا آمما اؤز عالمینی یاشاییر. یالنیز، اوغلو جبههیه یازیلان گون اؤزونه گلیر. هله اؤزون اله آلیب آلمامیش، گؤزونون آغی قاراسی بیرجه بالاسی محاربهیه یوللانیر. بیر نئچه آی هردن بیر گلیر، گئدیر. سونرا داها گلمهییر؛ ائله آتاسی سایاقدا نه اؤزو گلیر نهده خبری. بو دؤنه نیشاط خالانین بوتون وارلیغی بیر جوت گؤزه چئوریلیر تیکیلیر قاپییا. اون ایکی ایل تامام گؤزلهییر. نهایت گلیر چیخیر، آنجاق اؤزو گلمیرسهده، پلاکی گلیب چاتیر. بو دؤنه نیشاط خالانین بوینو دئییل، بئلی بوکولور. عؤمورلوک اولاراق گؤزلری قاپییا تیکیلیر: «هاچان عزرائیل قاپیدان گیرهجک، اونو آغ خلعتینه گئییندیرهجک، قولوندان توتوب اوغلونون یانینا آپاراجاق؟» هلهده کی وار نیشاط خالانین گؤزلری قاپیدادیر. نیشاط خالانین گؤزلری گؤزلهییش گوزگوسودور.


text:
آکواریوم
علیرضا ذیحق
دوشونمکدن قورخوردوم و هئچ نه یه فیکر ائتمه دن تکجه اؤزومو دانلیردیم :
“باشیم کی منیم آکواریوم دئییل ایچینده نه وارسا گؤرونه پس نه دن قورخورام ؟ بیرده لاپ بئینیمی باشیمدان چیخاریب اَلکُللی بیر شوشه ایچره آتسالاردا، فیکیرلریمی و دویغولاریمی کی کیمسه گؤرمهیهجک، بو قورخونون نَدَنی نه اولا بیلر؟ “
بو سؤزلره جواب وئرمک اوچون کی سورغو سوآلا چئوریلیردی دوشونمک لازیم ایدی و من مقبره یه گئدیب آند ایچمیشدیم کی هئچ واخت فیکیرلشمهیم. بیر قویون کیمی یاشاماق نه ییمه گرکمز دی؟ باشیمی آشاغی سالیب اوتلاماق و دُیدوق دا اورهکدن گهییرمک دوغرودان دا کئف وئریجی بیر زاد ایدی. آمما حئییفلر اولسون کی حئیوان دئییلدیم و گرک اؤز یئمهییمی و یاشامیمی، قافامی چالیشدیرماق ایله اَله گتیرردیم و بیلدیییم بیلگیلری قوشا گیلاس لار تک اؤیره نجیلریمین قولاغیندان آساردیم. اونلار یاشاییشا، تاریخه ، فلسفهیه و شعره یول آچان سوآل لارینان ایستر – ایستهمز منیم بئینیم ده کئچنلری اوزه چیخاردیردیلار. بئلهلیکله آکواریوملارین نیسگیلیایله یاشاییردیم و بیلیردیم کی اونلارین ایچینده جومان خیرداجا و اویناق بالیقلار هئچ واخت آکواریوملاری سورغو سوآلا چکیب اونلارین سسینی ضبط ائدیب اونا بونا سووغت یوللامازلار.
البته هئچ دوشونمهدن بونو دا بیلمیشدیم کی دونیا کلمهلرله دولو اولماسایدی شاید چوخ ایش لرده آدامین باشینا گلمزدی. البته لال اولماق بو ایشه کیفایت ائتمزدی کی لال لار دان چوخ دانیشان بیرده اؤزلری ایدیلر . بئله بیر زمانه ده کی آدام ، آدام لاردان قاچیردی عشقیم تکجه قوشلار ایله دانیشماق ایدی آمما قوشلار دا گیریپ توتموش قاناد لارینان اؤلوم ویروسونو هر یئره یایماقلا ، داها قوشلاردان دا چکینیردیم . کیلاسا گئده نده ایسه داها سبد – سبد گیلاس یوخ بلکه قولتوق دولو کاغاذ آپاریردیم کی دانیشماق عوضی اونلارین اوزون دن اوخویوب اؤیره نجی لر یازماق ایله ، واختی بیر تَهَر اؤلدوروم . بئله لیک له ده سورغوسوآل سوروشماغا ایسه کیلاس دا واخت قالمیردی.
بیر گون بو دوروم دان سیخیلارکن تصمیم توتدوم چؤل باییرا چیخیب مال حئیوانلارا باخماق ایله اوره ییم بیر آز آچیلا . ناخیر لار و سورولر کی یاشیل چمن لر اته یینده یاییلمیشدیلار باشلارینی آشاغی سالیب یئمک ده اولسالاردا ، گؤزه چارپان و حیس اولان بیر سئوگی دالغاسینی دا اونلارین هر بیر ترپه نیشینده گؤرمک چوخدا چتین دئییل دی. بیر بیرلرینین آیاقینی آیاقلامادان ، پایینی قاپمادان ، قارنینی بورنوزلامادان و غئیبتینی ائتمه دن چییین- چییینه یاشاماق دان ذوق آلیردیلار . آنجاق اونلارین ساللاخ خانادا باشلاری نین کسیلمه سی یادیما دوشَرکن اورهییم داها سیخیلدی و ائوه قاییتدیقدا ، واختیمی گول لره آییرماق قرارینا گلیب باشلادیم پاساژلاری دولانیب سئودیییم گول لره هئچ پول وئرمهدن دویونجا باخماغا . اینترنت سیته لرین دن ایسه دونیادا نه قَدَر بیهنیلن گول وار ایدی ییغدیم بیر فایلا . آنجاق گوللرین عطرین دویمایینجا سیّار ساتیجی لارین بویون لارینا آسدیقی عطیر تاباقچالاریندان ، بیر شوشه عطیر آلیب ائوه سپمک ایله گول عطرینده غرق اولدوم .
قورخو حیسّی بالا- بالا دهشتلی کابوسلارلا ایسه یوخوما گیریب بیردن گؤروردوم اَلیمی گؤزسوز جُمجُمه لرین دیشینه اوزادیرام و نه گوج وئریرسم ده او دیشلری چکنمهدن قوجاغیما آلیب آپاریرام دیش دوکتورلارینا . دوکتورلاردا جمجمه یه باخمادان منه بیر نوسخه ساکین دیریجی عصب حبّی یازیب یولا سالیرلار . بو حب لر منی یوخلادارکن کیلاس دا ایسه گول دن آغیر سؤزکیمسه یه دئمیردیم . چوخ سئوینیردیم کی بئله لیک له منی آدام یئرینه قویوب آیلیق معاشیمی کسمه دن یاغ و شکر کوپِنی ده بیلهمه وئریرلر. دونیادان هئچ نه آنلاماسایدیم دا بونو قانمیشدیم کی یاشاماق اوچون آدام دیلینه و دوشونجه سینه زنجیر وورا بیلر آمما معدهیه و بوغارسیغا بیر ایش گؤزمک اولماز .
بیر گون آنام دئدی :
” سن یوخودا هردن ائله اوجا دانیشیرسان کی منیم یوخومودا قاتیرسان .”
آناما ” نه دیل ده دانیشیرام ؟ ” دییهرکن او گولومسه ییب ” آنا دیلده بالادا ، نئجه بَیه ؟” دئمک له یئنه یاساق بیر چرچیوه لرده گزدیییمی آنلادیم .
بو دوروما سون وئرمک اوچون ، ایکی دانا ۲۰۰ صحیفه لیک بوش و یازی سیز دفتری بیر صحّافا وئریب اونلاری بیر – بیرینه قاتیب قالینکور بیر حیلد توتا . او بیر کیتابا اوخشارکن اؤلکه نین رسمی دیلینده قورقوشوم حرفلرله بئله بیر زرلی یازی دا اوستون ده یازدیردیم : ” داش دئوری نین آکواریوم لاری”
سونرالار باشلادیم دوشونجه لریمی او کیتاب دا یازماقا و بئله لیک له ائله یه بیلدیم آرامیش تاپیپ گنجلیییمی باشدان ساوماقا کی جوانلیق اؤزوده ائله بیر جوره سوچ ایدی.
رحمتلی آنام اؤلمه دن اوّل منی ائولندیررکن ، بیر زامان گؤردوم کی فیکریم اولوب اوشاقلاری دوکتورا آپارماق ، مدرسه یه یئتیرمک و خانیمی گؤزل لیک سالن لارینا و درزی لره چکیشدیرمک . بئله لیک له او کیتابی بوسبوتون اونوداراق اصناف لاردان نسیه آلماق و تقسیط له ائوی قیخ لیق فرش لر و نفیس اشیالارلا دولدورماق ، بؤیوک آمالیم اولدی.
یاشیم اؤتوب کئچسه ده گؤردوم اینسان حقوق لارینا فیکیرلشمهدن ده یئنه بیر بؤیوک قورخو ایچینده یم . . حیسّ ائدیردیم بیر قویونلا داها هئچ فرقیم قالماییبدی و قصاب توکانلارینین شاققالانمیش اَت لری ده منی قورخودورلار. آمما خانیمیمین منه گؤز آغارتمالاری و اوشاقلاریمین منه دیل قایتارمالاری یادیما دوشرکن قورخومدان آزجا آزالیردی و گؤروردوم هله ده بیر آدامام .
بیرگون داریخارکن خانیمین زئرزمی ده قازان ایچینه ییغدیقی قیویر زیویرلارین سوراغینا گئتدیم. اونلارا قاریشان کیتابلاری گؤزدن کئچیرهرک” داش دئوری نین آکواریوم لاری ” آدلی بیر کیتاب گؤردوم . آزجا دوروخسام دا بیلدیم کی اونوتدوغوم اَل یازی لاریم دیر. او کیتابی هوسله ورقلرکن آنلادیم کی جوانلیق دا نه قَدَر من مدنیت دن اوزاق ایدیم و بوتون دوشونجه لریم داش دئورینه عایید اولموش اینسانلارا مخصوص ایدی.


text:
(30)
قارارلئلئق
… فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ ﴿۱۵۹﴾ (سورة آل عمران)
… بیر دە عازمەتتین می، آللاها (“اۇنون” دستگینە) گۆونیپ دایان. آللاە “اۇنا” گۆونیپ دایانانلارئ سەور. (آلی عیمران سورەسی؛ 159)
بیر آدام (یانئندا دوەسی وارکن) رسولوللاها سۇردو: “یا رسولوللاە، اۇنو باغلایئپ دا مئ توەککۆل أدەییم، یۇقسا سالئپ دا مئ؟” (رسولوللاە) دەدی کی: “باغلایئپ دا توەککۆل أت!” (تیرمیذی)
دگرلی گنچلر،
گۆنۆمۆز گنچلرینین أن بۆیۆک سئقئنتئلارئندان بیری دە باشلادئغئ بیر ایشی تاماملاماق ایچین گرکن قارارلئلئغئ گؤسترەمەمەلریدیر. بو قۇنویلا ایلگیلی اۇلاراق، سیزە بوگۆن تاشئن اۇغلوندان سؤز أدەجگیز. کیم بو تاشئن اۇغلو، بیلییۇر موسونوز؟
مشهور حادیث عالیمی ایبنی حاجر ألعاسقالانی. آصئل آدئ شیهابۆددیندیر. کندیسی فیلیسطینلیدیر، مملەکتی اۇلان عاسقالاندان اؤتۆرۆ دە “عاسقالانی” دەنمیشتیر.
ایبنی حاجر، اؤگرنجیلیک یئللارئندا درسلری آنلایامادئغئ ایچین سئق سئق باشارئسئز اۇلویۇردو. اؤیلە کی، باشارئسئزلئغئ قابوللنمیش وە اۇقودوغو شهیردن، مملەکتینە دؤنمەیە قارار ورمیشتی. اۆزۆنتۆیلە مملەکتینە دؤنرکن مۇلا وردیگی بیر ماغارانئن تاوانئندان دۆشن شو داملالارئنئن زمیندەکی سرت تاشتا درین بیر چوقور آچتئغئنئ گؤردۆ وە دۆشۆنمەیە باشلادئ:
-بنیم قافام بو تاشتان داحا قالئن وە سرت دگیلدیر. داملالار تاشا ایز بئراقئر دا، چالئشتئغئم درسلر بنیم قافامدا ناسئل ایز بئراقماز؟ اؤیلەیسە بو سو داملالارئ گیبی یئلمادان، عازیملە وە دواملا چالئشئپ اؤگرنمەیە دوام أتملیییم!
ایبنی حاجر همن گری دؤندۆ وە هدفە اولاشماق ایچین عازیملە چالئشمایا باشلادئ. نتیجەدە بۆیۆک وە مشهور بیر عالیم اۇلاراق عیلیم تاریحیندەکی یرینی آلدئ. یازدئغئ أثرلرە دە ایمضاسئنئ “ایبنی حاجر” یاعنی: “تاشئن اۇغلو” دییە آتاراق عازمین ألیندن هیچبیر شەیین قورتولامایاجاغئنئ بیزە گؤستردی.
دگرلی گنچلر،
یوقارئدا آنلاتتئغئمئز قئصصادا، عازیمدن باحثەتتیک. عازیم، بیر ایشی یاپمایا وە تاماملامایا یؤنەلیک کسین قارار وریپ، سۇنوجا اولاشماق ایچین چابا صارف أتمکتیر. یاعنی قارار وریلن ایشین گرگینی دواملئلئقلا یاپماقتئر. باشارئنئن سئررئ دا عاینئدئر: اؤنجە بیر هدف بلیرلەرسینیز، سۇنرا دا هدفە کیلیدلنیپ کسین بیر اینانچ وە دواملئلئقلا چالئشئرسئنئز. ألینیزدن گلن چابایئ صارف أدرکن دە آللاهئن دستگینی ایستەملیسینیز: چۆنکۆ بۆتۆن ایشلرین تاماملانماسئ آنجاق اۇنون: “اۇل!” دەمەسییلە اۇلور.
دگرلی گنچلر،
آللاها گۆونیپ دایانمانئن ناسئل اۇلماسئ گرکتیگی حاققئندا باشتا اۇقودوغوموز حادیث دە اؤنملیدیر. اینسان، بیر ایشین تاماملانماسئ ایچین کندی اۆزرینە دۆشن هر شەیی یاپمادان، کندی یاپماسئ گرکن ایشلری ایهمال أدر، بونلارئن سۇروملولوغونو آلمازسا آللاهئن دستگینی بکلەمەیە حاققئ یۇقتور. یاعنی هرکسە آنجاق کندی قازاندئغئندان بیر پای واردئر. مثەلا، باشارئسئز اۇلدوغوموز بیر درستە گچر نۇت آلمایئ هدفلییۇرساق اؤنجە قۇنولارا حاققئنئ ورەرک چالئشمالئیئز. اؤرنک سۇرولار چؤزملی، آنلامادئغئمئز یرلردە بیلنلرە سۇرمالئیئز. بۆتۆن بونلارئ یاپارکن دە نامازلارئمئزدا دوعا أتمەیی ایهمال أتمەملیییز. آللاە کندیسیندن بؤیلە دستک ایستنمەسینی أمرەتمکتەدیر.
دگرلی گنچلر،
حایاتئنئزدا تاماملاماق ایچین قارارلئلئق گؤسترمەنیز گرکن ایشلر هیچ بیتمەیەجک. آللاە تعالا قورئانئ کریمدە بونلارا اؤرنکلر ورمیشتیر.
يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ ﴿۱۷﴾ (سورة لقمان)
اۇغولجوغوم! نامازئ قئل، ماعروفو (ایی اۇلان شەیلری) أمرەت، مۆنکرە (کؤتۆلۆگە) أنگل اۇل؛ باشئنا گلنە دە صابرەت (گؤگۆس گر). ایشتە بونلار، عازیم گرکتیرن ایشلردیر. (لۇقمان سورەسی؛ 17)
آیتە گؤرە، ناماز قئلماق، قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردن بیریدیر. آیتین أن باشئندا سؤیلنمەسیندن، نامازئن، قارارلئلئق گرکتیرن ایشلرین أن اؤنملیسی اۇلدوغونو آنلایابیلیریز. اییلیگی أمرەتمک وە کؤتۆلۆگە أنگل اۇلماق ایچین چالئشماق دا قۇلای دگیلدیر. چۇغو اینسان ایینین کؤتۆنۆن نە اۇلدوغونو بیلمەسینە راغمن قارشئسئنداکینی اویارما نۇقطاسئندا یترلی عازمی گؤسترەمز. بیر کرە سؤیلەسە بیلە، سؤیلەدیم آما اۇلمادئ دەییپ، اویارماقتان چابوجاق وازگچر. اۇیسا آیت، بونون دا قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردن اۇلدوغونو بلیرتمکتەدیر.
قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردن بیر دیگری دە، اینسانئن باشئنا حۇش اۇلمایان بیر اۇلای گلدیگیندە صابرەتمەسیدیر. صابئر، گۆچلۆ وە دیرنچلی اۇلماق دەمکتیر. بو گۆچ وە دیرنچلیلیک، دواملئلئق گؤسترمەدیکچە اینسانا فایدا ساغلاماز. اؤرنگین، بیر اؤگرنجی درسینە چالئشتئ آما ایستەدیگی نۇتو آلامادئ. بو دورومدا، ایلک سئناودا باشارئسئز اۇلدو دییە دیگر سئناولارا چالئشماماق، صابئر گؤسترمەمکتیر. اۇیسا چالئشمایا دوام أتسە، سۇنوچ موطلاقا دگیشەجکتیر.
دگرلی گنچلر،
دۆنیا حایاتئ آصلئندا تام آنلامئیلا یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندئر. بو قۇنویلا ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ ﴿۱۸۶﴾ (سورة آل عمران)
ماللارئنئز وە جانلارئنئز قۇنوسوندا یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیریلەجگینیز کسیندیر. سیزدن اؤنجە کندیلرینە کیتاب وریلنلردن وە مۆشریکلردن چۇق سایئدا اۆزۆجۆ سؤز ایشیتەجگینیز دە کسیندیر. أگر کندینیزی قۇرویاراق صابرەدرسنیز بیلین کی بونلار، قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردندیر. (آلی عیمران سورەسی؛ 186)
دەمک کی حایات مۆجادلەمیزدە قارشئمئزا چشیتلی زۇرلوقلار هر زامان چئقاجاقتئر. بونلارئن بیرر ایمتیحان اۇلدوغونو حاطئرلامالئیئز. بو ایمتیحانلارئ گچمک ایچین، آللاهئن أمیرلرینە قارشئ گلمکتن کندیمیزی قۇرومالئ، یانلئش یۇللارا ساپمادان صابئرلئ اۇلمالئیئز. قورئانئن ایفادەسییلە، ایشتە بو دا قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردندیر.
دگرلی گنچلر،
قورئاندا قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردن اۇلدوغو ایفادە أدیلن بیر شەی داحا واردئر: شورا سورەسی؛ 43-نجۆ آیتە گؤرە، بیر کیشی بیر سوچو عاففەتتی می، اۇنو بیر داحا آچئغا چئقارمامالئدئر. اؤرنگین، بیر آرقاداشئنئزئ بیر أشیانئزئ چالارکن یاقالادئنئز؛ آنجاق اۇنو عاففەتتینیز وە بو اۇلایدان کیمسەیە باحثەتمەدینیز. آرادان بیر سۆرە گچتیکتن سۇنرا، حانگی سببلە اۇلورسا اۇلسون، بیر کز عاففەتتیگینیز بو سوچو اۇرتایا چئقارئپ اۇ کیشینین جزالاندئرئلماسئنئ ایستەیەمزسینیز. بونو ایلک آندا یاپسانئز یاپابیلیردینیز؛ آنجاق عاففەتتیکتن سۇنرا گرییە دؤنمک مۆمکۆن دگیلدیر؛ چۆنکۆ آیتە گؤرە، عاففەتمک دە قارارلئلئق گرکتیرن ایشلردندیر.
عازمین اؤنمینی قاورار وە عؤمۆر بۇیو حایاتئمئزا یانسئتئرساق، اومولور کی قورتولوشا أرنلردن اۇلوروز.


text:
اردوغان، زلنسکی ایله گؤروشدو
جمهورباشقانی اردوغان، ولادیمیر زلنسکینین دعوتی ایله لهستان اوزریندن قورو یولو ایله اوکراینانین لویو شهرینه گئتدی
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، اوکراینا دؤولت باشقانی ولادیمیر زلنسکی ایله گؤروشدو.
جمهورباشقانی اردوغان، ولادیمیر زلنسکینین دعوتی ایله لهستان اوزریندن قورو یولو ایله اوکراینانین لویو شهرینه گئتدی.
اردوغان، زلنسکی ایله پوتوتسکی ساراییندا گؤروشدو.
بورداکی باشا باش گؤروشمهدن سونرا ایکی لیدئر و بیرلشمیش میللتلر باش کاتیبی آنتونیو گوترش بیر آرایا گلهجک.
گؤروشمهدن سونرا اردوغان، زلنسکی و گوترش اورتاق مطبوعات توپلانتیسی تشکیل ائدهجک.
ایلهتیشیم باشقانلیغیندان وئریلهن آچیقلامایا گؤره، اردوغانین اوکراینالی قونومداشی ایله گؤروشمهلرینده، استراتژیک اورتاقلیق سویهسیندهکی تورکیه-اوکراینا ایلیشکیلری بوتون یؤنلری ایله دگرلندیریلهجک.
بو گؤروشمهلرده اوکراینا تاخیلینین دونیا بازارلارینا چیخاریلماسی اوچون قورولان مکانیزمین فعالیتینی آرتیراراق داوام ائتدیریلمهسی ایله۲۴ فوریهدن بری داوام ائدن اوکراینا-روسیا ساواشینین دیپلوماتیک یوللارلا دوردورولماسی اوچون آتیلابیلهجک آددیملار موذاکیره اولوناجاق.
ایلگیلیلی خبرلر
پوتین اوکراینانین 4 ویلایتینین روسیایا بیرلشدیریلمهسی ایله باغلی سازیشلری تصدیقلهییب
زلنسکی اونلارلا یاشاییش منطقهسینین ایشغالدان آزاد اولوندوغونو بیلدیریب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلار 18-جی گونده ده داوام ائدیب
اعتراض ائدن اویرنجی لر حبسده اولان یولداشلارینین درحال آزادلیغا بوراخیلماسینی طلب ائدیبلر.


text:
فرانسادان ایقلیم دییشیکلیگیله مباریزه چاغیریسی
اوللاند، "پاریسده راضیلاشماغا ائدهمزسک، دونیا اوچون چوخ گئج اولا بیلر" دئیه دانیشدی
فرانسادان ایقلیم دییشیکلیگیله مباریزه چاغیریسی.
فرانسا پرزیدنتی فرانسوا اوللاند، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین باش کابینهسینده، نوامبر سونوندا پاریسده کئچیریلهجک ایقلیم دییشیکلیگی کونفرانسی حاقیندا معلومات وئردی.
اوللاند، "پاریسده راضیلاشماغا ائدهمزسک، دونیا اوچون چوخ گئج اولا بیلر" دئیه دانیشدی
ایقلیم دییشیکلیگی ایله مباریزه اوچون 2020-جی ایله قدر 100 میلیارد دولار لازیم اولدوغونو ایفاده ائدن اوللاند، اؤلکهسینین ایللیک 3 میلیارد آورو دستکده تاپیلاجاغینی؛ بونون 2020-جی ایله قدر 5 میلیارد آورویا چیخاجاغینی بیلدیردی.
اوللاند بو نقطهده، اینکیشاف ائتمیش اؤلکهلری، خصوصیله ده ان چوخ مسئولیت داشییان ایکی اؤلکه اولان چین و آمریکا دولتلرینی مسئولیتلرینی یئرینه یئتیرمهیه چاغیردی.
190دان چوخ اؤلکهدن مسئوللار، قلوبال ایستیخانا گاز امیسیونلارینین آزالدیلماسی و ایقلیم دییشیکلیگینین قارشیسینی آلماق مقصدی ایله، پاریسده کئچیریلهجک ایجلاسده بیر آرایا گلهجک.
ایستیخانا گازی امیسیونلارینا باغلی موجود سازیشلر 2020ده سونا چاتیر.
بو سببدن بو ایجلاسدا، گئنیش قاتیلیملی یئنی بیر راضیلاشما تامین ائدیلمهسی هدفلییر.
ایلگیلیلی خبرلر
۶۵ ساغلیق چالیشانی قرنطینهیه آلیندی
ساغلیق چالیشانلارینین ۲۱ گون بویونجا ائوده قرنطینهیه آلیندیغی و وضعیتین کنترل آلتیندا اولدوغو بیلدیریلدی
فلوریدادا قاسیرغا بؤیوک ییخیما سبب اولدو
ایان قاسیرغاسی بیر چوخ یئری سو آلتیندا قویدو و ایکی میلیوندان چوخ ائو و ایش یئرینین الکتریکلرینین کسیلمهسینه ندن اولدو


text:
ب- ریسالەیی نورون تۆرکچە اۇلماسئ
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ … ﴿۴﴾ (سورة إبراهیم)
“بیز، هر ألچییی کندی تۇپلومونون دیلی ایلە گؤندردیک کی، اۇنلارا آچئق آچئق آنلاتسئن…” (ایبراهیم سورەسی؛ 4)
ساعید نورسی بو آیتی، ریسالەیی نورلارئن تۆرکچە اۇلوشونون دلیلی سایار وە شؤیلە دەر:
“… ألچیلیک وە نبیلیگین نائیب وە وکیللرینین هر عاصئردا بولونماسئ بیر قورال اۇلدوغو ایچین بو آیت، بیر میراثچئلئق گؤرەوی یاپان ریسالەیی نورو کندی فردلری ایچینە بیر ایشارت آنلامئیلا سۇقویۇر وە دیلینین عارابچا اۇلمایئپ تۆرکچە اۇلماسئنئن سببینی بلیرلییۇر.”
ج- ریسالەیی نورون گۆناها کفارت اۇلدوغو ایددیعاسئ
ساعید نورسییە گؤرە:
“قورئان لمەعاتلارئنا وە ریسالەیی نورا دگیل ایلیشمک، اۇنو تامامئیلا قابول أدیپ یایئلماسئنا چالئشماق گرکیر. بو اۇنون، گچمیش دهشتلی گۆناەلارا کفارت اۇلماسئ وە گلەجک مۆدهیش بلالارا وە آنارشییە أنگل اۇلابیلمەسی ایچین شارطتئر.”
د- ریسالەیی نورو اۇقویانئن عالیم اۇلدوغو ایددیعاسئ
ساعید نورسییە گؤرە أسکی مدرسەلردە بش اۇن سنەدە اؤگرنیلن بیلگیلر، نور مدرسەلریندە بش اۇن هافتادا اؤگرنیلەبیلمکتە وە عاینئ سۇنوچ ألدە أدیلەبیلمکتەدیر.
أ- ریسالەیی نورلارئ قوتساللاشتئرمایا اؤرنک
ریسالەیی نورلارئ قوتساللاشتئرما ایلە ایلگیلی یازئلار چئقارئلسا کیتابلارئن حاجمی اۇلدوقچا کۆچۆلۆر.
بونلاردان “آیتی کۆبرایئ” اؤرنک وریپ، بوراداکی ایددیعالارئ آدئم آدئم ایزلەیەلیم:
1) ساعید نورسییە یازدئرئلدئغئ ایددیعاسئ
ساعید نورسی “آیتی کۆبرا” آدئنئ وردیگی ریسالەسینین گیریش قئسمئنئ اوزاتئنجا شؤیلە دییۇر:
“بو ریسالەنین گیریشینین بو درەجە اوزون اۇلماسئ ایستەمەدن اۇلموشتور. دەمک ایحتیاج وار کی، اؤیلە یازدئرئلدئ.”
2) آدئنئ حض. عالینین وردیگی ایددیعاسئ
ساعید نورسی، بو ریسالە ایچین شؤیلە دییۇر:
“بو ریسالەنین اؤیلە بیر أهممیەتی وار کی؛ ایمامئ عالی غایبتن گؤستردیگی کرامتلرلە بو ریسالەیە ‘آیتی کۆبرا‘ وە ‘عاصایئ موسا‘ آدلارئنئ ورمیشتیر.”
3) حض. عالینین ریسالەدن شفاعات دیلەدیگی ایددیعاسئ
ساعید نورسی دییۇر کی:
“ایمامئ عالی (رض)، نورون بؤلۆملریندن حابر وردیگی سئرادا: ‘آیتۆل-کۆبرا حاققئ ایچین بنی آنی اؤلۆمدن قۇرو’ دەییپ، اۇ آیتۆل-کۆبرایئ شفاعاتچئ یاپتئ…”
4) ریسالەنین ‘لا إلە إلا اللە’ئن دلیلی اۇلدوغو ایددیعاسئ
ساعید نورسی دییۇر کی:
“لا إلە إلا اللە’ئن دلیلی، باسئلئ آیتۆل-کۆبرا ریسالەسیدیر. اۇ أمثالسیز حۆججتین حاریقالئغئ ایچیندیر کی؛ ایمامئ عالی (رض)، اۇنو شفاعاتچئ یاپمئشتئر.”
5) ریسالەنین قورتارئجئلئق یاپتئغئ ایددیعاسئ
ساعید نورسی دییۇر کی:
“… اۇ ریسالەنین هم آنقارا هم دنیزلی ماحکمەلریندە غالیب گلمەسییلە وە پردە آلتئندان أتکیلی بیر شکیلدە یایئلماسئیلا طالبەلرینە برائات قازاندئرمایا سبب اۇلدوغو…”
6) بیر ماغازایئ یانغئندان قۇرودوغو ایددیعاسئ
ساعید نورسی دییۇر کی:
“… (ائسپارتادا) حۆکومت دائیرەلریندن بیریسی… گجەنین أن سۇغوق آنئندا اۆچ ساعات یاندئ. یانغئن؛ بیتیشیکتەکی ماغازایا حئزلا ایلرلییۇردو. ماغازا ریسالەیی نورون بیر طالبەسینە عائیدتی. ‘بیز یانئیۇروز، ماحوۇلدوق’ دیەرک یانئما گلدی. بن دە ایکی گۆن أوول ماغازادا بولونان آیتۆل-کۆبرانئن باعضئ نۆسحالارئنئ ایستەمیشتیم آما گتیرمەمیشتی. دەمک اۇ آتشی سؤندۆرمک ایچین قالمئشتئ. ریسالەیی نورو وە آیتۆل-کۆبرایئ شفاعاتچئ یاپئپ: ‘یا راببی قورتار’ دەدیم. اۆچ ساعات اۇ دهشتلی یانغئن، بۆتۆن اۇ بۆیۆک دائیرەیی ماحوەتتی. آلتئندا وە بیتیشیگیندەکی دۆککانلارئ تامامن یاقتئ، یئقتئ. ریسالەیی نورون وە آیتۆل-کۆبرانئن قۇروماسئندا اۇلان ماغازایا ایلیشمەدی. آلتئنداکی شاگیردین دۆککانئ دا ساغلام قالدئ…”
3- قورتولوشون نور جماعاتیندە اۇلاجاغئ
نورجولارا گؤرە؛ ریسالەیی نور شاگیردلرینین قورتولوشا أرەجکلرینە وە موتلو اۇلاجاقلارئنا دائیر قورئانئن قووتلی ایشارتلری، حض. عالینین وە عابدۆلقادیر گەیلانینین مۆژدەلری واردئر.
شو آیتلر، بو تۆر “جماعات وە طاریقاتلارئن” دورومونو آنلاتماقتادئر:
إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ ﴿۱۵۹﴾ (سورة الأنعام)
دینینی بؤلۆک بؤلۆک أدیپ هر بیری بیر کیشینین طارافتارئ اۇلموش اۇلانلار وار یا، سن هیچبیر قۇنودا اۇنلاردان اۇلامازسئن. اۇنلارئن ایشی آللاها قالمئشتئر. داحا سۇنرا آللاە، اۇنلارئن یاپتئقلارئنئ کندیلرینە بیلدیرەجکتیر. (أنعام سورەسی؛ 159)
وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ ﴿۵۲﴾ فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ﴿۵۳﴾ فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ ﴿۵۴﴾ أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ ﴿۵۵﴾ نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿۵۶﴾ (سورة المؤمنون)
ایشتە بو، سیزین شریعاتئنئزدئر؛ تک بیر شریعات. بن دە راببینیزیم؛ بندن چکینین. سۇنرا قالئن کیتابلار یازاراق دین ایشلرینی آرالارئندا پارچالادئلار. هر بیر جماعاتین طارافتارئ کندیندە اۇلانلا اؤوۆنمکتەدیر. آرتئق اۇنلارئ بیر سۆرەیە قادار کندی جماعاتلری ایلە باش باشا بئراق. اۇنلارئ مال وە اۇغوللارلا دستکلەمیش اۇلمامئزئ ناسئل دگرلندیرییۇرلار؟ بو اییلیکلری یالنئز اۇنلار ایچین می یاپئیۇروز؟ حایئر، قاورایامئیۇرلار. (مۆمینون سورەسی؛ 56-52)
سۇن آیت شؤیلەدیر:
فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ﴿۵۳﴾ (سورة المؤمنون)
سۇنرا قالئن کیتابلار یازاراق دین ایشلرینی آرالارئندا پارچالادئلار. هر بیر جماعاتین طارافتارئ کندیندە اۇلانلا اؤوۆنمکتەدیر. (مۆمینون سورەسی؛ 53)
بوراداکی “زۆبۆر”، “زبور” کلیمەسینین چۇغولودور؛ کیتاب آنلامئنا گلیر.
نیتەکیم شوعارا سورەسی؛ 196-نجئ آیتتە شؤیلە بویورولموشتور:
“وإنە لفی زبر الأولین = اۇ قورئان، اؤنجەکیلرین کیتابلارئندا دا واردئر.”
اؤنجەکیلرین کیتابلارئ، اؤنجەکی نبیلرە اینن کیتابلاردئر. “زبور”، آیرئجا داوودا (ع) اینن کیتابئن دا آدئدئر.
دینینی بؤلۆک بؤلۆک آیئرانلارئن کیتابلارئنا دا “زبور” دەنمەسی، اۇ کیتابلارا ایلاهی کیتاب هاواسئ وردیکلرینە ایشارت سایئلابیلیر.
ل- جماعاتی بۆیۆتمەنین هدف اۇلماسئ
دینە اویما یرینە دینی کندیلرینە اویدورانلار، اۇ دینین تمل اینانچلارئنئ، کندی حاکیمیەتلرینی پکیشتیرمەنین بیر واسئطاسئ اۇلاراق قوللانئرلار.
مثەلا حئریستیانلئقتاکی بابا، اۇغول وە قوتسال روح اینانجئ، کیلیسەنین حئریستیان جماعات اۆزریندەکی حاکیمیەتینی پکیشتیرمەنین آراجئ اۇلاراق قوللانئلئر. بو، بۆیۆک بیر دین سؤمۆرۆسۆدۆر. اینسانلار، داحا چۇق دیندارلاشماق ایستەرکن، آللاە یرینە کیلیسەیە باغلئ حالە گلیرلر.
مثەلا کاتۇلیکلرە گؤرە عیسایئ، قوتسال روحو، مریم آنایئ وە حاواریلری “کیلیسە” تمثیل أدر.
“کیلیسە“، هیەرارشیک اۇرگانلاردان وە مسیحین میستیک بدنیندن اۇلوشان بیر تۇپلولوقتور.
گؤکسل آرماغانلارلا دۇناتئلمئشتئر. بیری اینسانی، دیگری ایلاهی اۇلان ایکی فارقلئ یاپئسئ واردئر. کیلیسە اینسانلئقلا آللاە آراسئنداکی بیرلشمەنین ایشارتی وە آراجئدئر.
مسیحە بنزەین “کیلیسە گؤرەولیلری” مسیحین قوللارئدئر. چۆنکۆ سؤیلەدیکلری سؤزلر وە وردیکلری ایحسان کندیلرینین دگیل، باشقالارئنا وریلمک اۆزرە کندیلرینە أمانت أدیلن مسیحین سؤزۆ وە ایحسانئدئر.
بو شکیلدە کاتۇلیکلر، حئریستیانلئغئ “آللاهئن دینی” اۇلماقتان چئقارمئش، “کیلیسەنین دینی” حالینە گتیرمیشلردیر.
شیمدی کیلیسە، کندینە باغلئ اۇلانلارئن سایئسئنئ آرتئرماق ایچین هر یۇلا باشوورماقتادئر. بونو دیگر کیلیسەلر دە یاپماقتادئر. اۇنلارئن بو فاعالیەتینە “میسیۇنرلیک” دەنیر.
“میسیۇنرلیک”، دین تبلیغی دگیلدیر. دین تبلیغی، بیر دینی اینسانلارا آنلاتتئقتان سۇنرا اینانما قۇنوسوندا اۇنلارئ سربست بئراقماقتئر.
“میسیۇنرلیک“، پاولوسون یاپتئغئ گیبی اینسانلارئ کیلیسەنین أمللرینە حیذمت أدر حالە گتیرمک ایچین هر یۇلا باشوورما فاعالیەتیدیر.


text:
ایصفاهان
ایصفاهان (فارسجا: اصفهان)، تهران و مشهد دن سوْنرا ایرانین ۳ نجو بویوک شهرى و ایصفاهان اوستانینین مركزیدیر. بۇ شهر تهرانین ٣٤٠ كیلومتره جنوندا یئرلهشیبدیر. شهرین نۆفوس و ۱٬۶۰۰٬۰۰۰ نفر جیوارندادیر. دنیز سویه سیندن ۱٬۵۹۰ متره یوکسکته قورولان شهر ایلده اورتاما ۳۵۵ میلیمتره یاغیش آلیر. شهرده چوق ساییدا تاریخى اثر موجوددور. بو تاریخی اثرلرین چوخو دا تورک دؤولتلرین یادیگاری دیر، بو تاریخی اثرلردن نقش جهان مئیدانی، عالیقاپو، خاجو کؤرپوسی و... آد آپارا بیلریک.
تاریخدَییشدیر
ایصفهان ین تاریخی ادلاری گابان و دارالیهودیه واشکهان و سپاهان گلیب.
آدلاریدَییشدیر
یهودیه (دارالیهودیه)دَییشدیر
اونون آدلاری دارالیهودیه یا یهودیه گلیب . او چاغداکی نبوکیدنصسر بابالو شاهی اسوره لر داغیلاندان سورا جویتلری اسیر توتدی و اولار گالوت آوارالیقیندا بۇ شهره کوچدولر و اونون آدین دارالیهودیه قویدولار. بۇ آد گابان تورکلرین دیلینده جوی یا جویوت آدلانیب وایندی بوآدا جی دئیلیر[قایناق گؤسترین]ابن فقیه همدانلی اونونجی یوزایلین تاریخ یازانی یازار :
اونداکی جویتلر یهودیه دن قاچدیلار ونبوکیدنشصر الیندن قاچدیلار اوزلرینن اورشلیم توپراقیندان بیراوغوج آپاردیلار.هئچ یرده قالمادیلار بوندان قاباخ کی توپراقین وسویون وهواسین امتحان ائد سینلر. آو بوایشی گوردولر تا ایصفهانا یتریدیلر. و اوردا دینجلدیلر و اورانین توپراقین وسویون امتحان ائددیلرو اونی اورشلیمه تای بیلدیلر و اوردا قالدیلار و اوردا اکینچیلیق ائتدیلر و اوشاقلارین دونیایه کتدیلر ایندی اورانین آدی یهودیه دی.[قایناق گؤسترین]
ابو یازینی اوبیر تاریخ یازانلار اوناتی یازیبلار و موسی خورنی، الاصطخری، ابن حوقل، المقدسی، یاقوت حموی، ابوالفدا و ابن خلدون یازینی دوز بوجور تکرار ائدیبلر.[قایناق گؤسترین]
قاباندَییشدیر
قابان تورکلری کاسان تورکلرندن اوْلان بیر ائلدیلر کی ایصفهان واونون دوره سینده مسکن ائدمیشدیلر بۇ شهرین اصل آدی گابان دی کی تورکی لغت ده چاپان و گوپون گابان گلیب اوجورکی معناده گلیب گابان یانی یخیب و پارچالیان.[قایناق گؤسترین]
- گابان تورکلر ایرانین مرکزینده اوْلان تورک ائلیدی اما اسرائیل داغیلاندان سورا یهودیلر بوشهری اوزلرینه مسکن ائدیب واورانین آدین دارالیهودیه ائله دیلر و تورکلر اورا جویوت خانا دیردیلر.[قایناق گؤسترین]
- یهودیلر 2600 ایل قاباخ بۇ شهره کوچوب وگالوت مهاجرتینده بورانی اوزلرینه مسکن ائددیلر. بۇ شهرین آدی یهودیلر دیلینده اشکهان(بوردا اوتوراق) معنی وئریر کی آرامی دیلنده بۇ عبری لغت چونوب واسپهان اوْلوب کی همان اشکهان دان چوورنن بیر لغت دی.[قایناق گؤسترین]
- گابان تورکلری بوشهریده ایل لر قالدیلار و اوجورکی اصطخری یازیب یهودیلر شهرک طرفینده محاصره اوْلموشدولار اما حاخام منشی حکومتینده یهودیلر بۇ شهریده چوْخ قان توکدولر.[قایناق گؤسترین]
اسپگاندَییشدیر
اسپگان و یا اسپیگان بوشهرین آدلارینداندی بوشهریده جوتلر قوْشون یغاردی و تورکلری ئلدورماقا بیر بریوک قلعه دوزمیشتیلر کی اورا اسپیگان دیلردی اسپگ آرامی دیلده یانی نگهبان و سپگ یا سگ ده گلیبدی اسپگان یانی سپگان وسگان بیر یر کی نگهبانلار اوردا یغیشاردی.[قایناق گؤسترین]
قایناقلاردَییشدیر
خاریجی لینکلردَییشدیر
Isfahan travel guide from Wikivoyage
- Isfahan official website
- Isfahan Metro
- 360-degree panorama gallery of Isfahan
- Isfahan Geometry on a Human Scale Archived 2018-06-02 at the Wayback Machine. - a documentary film directed by Manouchehr Tayyab (30 min)
- Well illustrated guide to Isfahan Archived 2018-12-15 at the Wayback Machine.


text:
الکساندر دوما
الکساندر دوما (اینگیلیسجه: Alexandre Dumas) فرانسهلی رومانچی، اوْیون یازیچی و یازیچی -۲۴ ژولای ۱۸۰۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۸ ایل عومر ائلهییب و ۵ دسامبر ۱۸۷۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alexandre Dumas»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده الکساندر دوما گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
چاربورجون قوواقلیقلاری سرعتله سؤکولور (عکس)
چاربورجدا مردم قوواقلیقلاری سرعتله سؤکمهیه داوام ائدیر. اکثر بو قوواقلیقلار باغ-یوستان اکمک اوچون آرادان گئدیر.
شهَره یاخین منطقهلرده قوواقلیقلار داها دا چوخ تخریب اولور. بئله گئتسه، چاربورجون لاب بؤیوک ثروتلریندن اولان قوواقلیقلاردان گلهجکده اثر تاپماق اولمایاجاق و چاربورج اهالیسی حسرتله کئچمیشدهکی قوواقلاریندان دانیشاجاقلار!
نظره گلیر خالق هله قوواقلیقلارین آرادان گئتمهسینین منفی تاثیرلرینی هله بیلمیر. تجربه نشان وئریر کی قوواقلیقلارین سؤکولوب یئرینه باغلارین اَکیلمهسی، هم یئرین بهرهوریسینی آزالدیر و هم سویون مصرفین چوخالدیر. خصوصا ده کی ایندیلیکده منطقهده جدی بیر سو بحرانی واردیر.
بو زمینهده تفصیلی شکیلده بو یازینی دا اوخویا بیلرسیز: قوواخلیقهای چهاربرج؛ سرمایههایی که در حال نابودی هستند


text:
سیلوستره وارلا
سیلوستره وارلا (اینگیلیسجه: Silvestre Varela) (دوْغوم:۲ فوریهٔ ۱۹۸۵ (۳۷ یاش) Almada) بیر فوتبالیست. قیصریهایسپور فوتبال کولوبو و پورتوقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سیلوستره وارلا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- آلمادا دوغوملولار
- اسپورتینق پرتغال کولوبونون اویونچولاری
- ویتوریا ستوبال کولوبونون اویونچولاری
- پورتو کولوبونون اویونچولاری
- رکریتیوو اوئلوا کولوبونون اویونچولاری
- وست برومویچ آلبیون کولوبونون اویونچولاری
- پارما کولوبونون اویونچولاری
- قیصریهاسپور کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
ویکیپدیا:لابراتور/گنجعلی صباحی
گنجعلی صباحی[دَییشدیر]
- مقالهنین لابوراتوردا تقدیم اولونماسینا راضیلیق وئرن ایشلدن
تقدیم ائدنلر:--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۱۶ (UTC)
- تکمیللشدیرمه و سسوئرمهنین سون تاریخی
- ایدارهچی
مقاله اوزهرینده ایشلهینلر[دَییشدیر]
- Ebrahimi-amir (دانیشیق • چالیشمالار • یوْللاندیرمالار • باغلانسین • باغلانمالار • ایشلدن حاقلاری • آمار • پیشرفته آمار)
یاناشی[دَییشدیر]
- یاناشی --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۲۱ (UTC)
- یاناشیQarqushu (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۰۱ (UTC)
- یاناشی Aydin turk (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۱:۱۷ (UTC)
- یاناشی --Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۸ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۰۴ (UTC)
- یاناشی Rostamxani (دانیشیق) ۹ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۲۰:۳۲ (UTC)
قارشی[دَییشدیر]
- قارشی آل یازیلمیش مقالهلر اولمامالیدیرلار. --Arjanizary (دانیشیق) ۳۱ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۳۷ (UTC)
آچیقلاما[دَییشدیر]
- آچیقلاما: اینگیلیسجه عددلر تۆرکجه اوْلمالیدیر. بعضی یازیلیش غلطلری مثلا اتگینده یئرینه اتهگینده دۆزلتمهلیدیر. قایناق باغلانتیلار آرشیو اوْلونمالیدیر. بیرده سئچیلمیش مقالهلر بیزیم ویکینین اعتیباری و ویترینیدیر. بۇ مقاله سئچیلمیش یوْخ یاخشی مقاله اوْلمالیدیر.--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۳۰ (UTC)
- Alp Er Tunqa بَی. اینگیلیسجه عددلری عربجه ائتدیم. یازی یانلیشلیقلارین هامیمیز کؤمک ائدیب جورلامالییق. قایناق باغلانتی لاری آرشیو ائتمکدن باش آچمادیم نه دئمک ایسته ییرسیز؟--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۰ (UTC)
گیلان اوستانی مقالهسینه باخین.--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۱ (UTC)
- یازینیزدان باش آچمادیم. فیکر ائدیرم سیز دیه نی ائتدیم.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۲۷ (UTC)
سیز اتگ باره سینده مطمئنسینیزمی؟ یازی قوراللاری اساسیندا اتگینده دوز یازیا اوخشاییر. چونکو تگ بیر مورفمدیر و آراسیندا ه سسی یازیلمامالیدیر. یازینین کؤکونه ده باخانادا اتگینده یازیلامالیدیر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۴ (UTC)
منده اتهگیندهنی سیلیب اتگینده یازماغی تاپشیردیم. بیرده باغلانتیلار آرشیو اوْلمادی؟--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۷ (UTC)
بَی من نئچه ساعاتلیق یوخام. گیلان مقاله سینه ده باخا بیلمه دیم. زحمت اولماسا اؤزون جورلا. واختینیز یوخسا سونرا باخیب حل ائدرم. --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۴۰ (UTC)
بو جور اوْلمالیدیر.--آلپ ار تونقا✉ ۷ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۴۴ (UTC)
۱- مقاله متنی بۆتونلوکله دییشدیرمهسیز قایناقلاردان کوْپیدیر. زحمت اوْلماسا چالیشین جۆملهلر قایناقلا فرقلی اوْلسون. (تکجه عمومی یییهلیکده اوْلان یازیلاری دییشدیرمهسیز یاییملاماق اوْلار – یانی چوْخلو وب صفحهلرینی دییشدیرمهسیزویکیپدیایا گؤندرمک اوْلماز.)
۲- قایناقلاردا نئچه قدیمی عکس واردیر، گؤرون اوْلسا آنبارا یۆکلهییب، مقالهده ایشلدین.--آلپ ار تونقا✉ ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۳۱ (UTC)
- Alp Er Tunqa بَی. من مقالهنین یازیلارین بیرآز دَییشدیم. باخین گؤرون یاخشیلاشدیمی؟--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۵۱ (UTC)
حؤرمتلی ویکی داشلار H.ALIZADE Q، Alp Er Tunqa، موسا، Elmaxtar، Ilğım، Goonooz، Aydin Turk، Matreeks، Potkal، Hekim qasim oglu، Qarqushu و یادیمدان چیخان دوْستلار. لوطف ائدین و بو مقالهنین سئچیلمیش مقاله اولوب-اولماماسی بارهده نظرینیزی یازین. حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۱۶ (UTC)
- مکمل، سئچگین و بیتمیش مقالهدیر. سایقیلارلا! Qarqushu (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۰۷ (UTC)
- ساینن Qarqushu بَی اوْندا اوْنا یاناشی سس وئرمک لازیمدیر! سسینیزی اۆسته وئره بیلرسینیز. --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۳۶ (UTC)
سلام. آغا آرتیق سئچیلمیش مقالهنین دییشمهسی واختی چاتیبدیر. نئچه آیدیر تراختور مقالهسی آنا صفحهده قالیر. بو مقالهنی قویون اورایا و حسین محمدزاده صدیق مقالهسی اوچون سس وئرمه باشلادین. حؤرمتله Rostamxani (دانیشیق) ۲۵ دسامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۵۵ (UTC)


text:
کاوه مدنی بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین سو مسئلهلری اوزره دوشونجه مرکزینین رئیسی اولدو
بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتی بیلیمیوردو بشریتین یاشاماسی، گلیشمهسی و ریفاهی ایله باغلی ان اؤنملی قلوبال پروبلئملرین حلّینه یاردیم ائتمک مقصدی ایله بیرلشمیش ملّتلر تشکیلاتینین علم و تحصیل قولو کیمی فعالیت گؤسترن و بیرلشمیش ملّتلر تشکیلاتینا عضو اولان دؤولتلرده دونیانین ۱۲ اؤلکهسینده ۱۳ قورومدان عبارتدیر.
بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتی بیلیمیوردونون سو، چئوره و ساغلاملیق انستیتوسو، بیرلشمیش ملّتلر تشکیلاتینین سو انستیتوسو و یا کاناداداکی بیرلشمیش ملتلر بیلیمیوردو کیمی تانینیر.
بو انستیتونون اساس گؤروی دونیادا، اؤزللیکله ده گلیشمکده اولان اؤلکهلرده سو گوونلیگی و سویا چیخیش پروبلئمینین حلّینه یاردیم ائتمکدیر.
بیرلشمیش ملتلر بیلیمیوردو بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتینین سو اتفاقینداکی نومایندهسی اولان بو قوروم بیرلشمیش ملّتلر تشکیلاتینین گئنا قورولو طرفیندن داواملی گلیشمک اوچون سو (۱۳۹۷ – ۱۴۰۷) آدی آلتیندا تصدیق ائدیلمیش یئنی اولوسلارآراسی سو اونیللیگینده بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتینا عضو قوروملارین فعالیتینین ایستیقامتلندیریلمهسینه و تشکیلینه گؤره سوروملودور.
چئوره اوزره عالیم و آراشدیرماجی اولان جناب مدنی قیسا مدت ایچینده ایرانین چئوره قوروما تشکیلاتینین باشقان یاردیمجیسی و عینی زاماندا بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتینین چئوره قوروما قورومونون باشقان یاردیمجیسی اولوب.
او، ۱۳۹۶-جی ایلین بهمن آییندا ایراندا جاسوسلوقدا اتهام اولونان چئوره فعاللارین حبسی زامانی توتولوب و خاریجه دیپلوماتیک سفری زامانی ایرانا قاییتماییب و ۱۳۹۷-جی ایلین فروردین آییندا چئوره قوروما تشکیلاتینین باشقان یاردیمجیسی گؤرویندن ایستعفا وئریب.
#ایران_خبرلری #کاوه_مدنی


text:
«موغان اوغلو»نون مزاری باشیندا خاطیره ییغینجاغی تشکیل ائدیلدی
موغان ماحالینین گؤرکملی شاعری «بختیار علیمرادی(موغان اوغلو)نون اؤلومونون ایل دؤنومونده قلمداشلارینین اشتراکیلا مرحوم شاعریمیزین مزاری باشیندا خاطیره ییغینجاغی تشکیل ائدیلدی. بو ییغینجاقدا موغانین یازیچی و شاعرلری بیر ایل بوندان اؤنجه سیرالارینی ابدیلیک ترک ائتمیش قلمداشلاری حاقیندا بیر داها اورهک سؤزلرینی دیله گتیردیلر و اونودولماز آذربایجان شاعرینین خاطیرهسینی عزیزلهدیلر. ییغینجاقدا موغانین تانینمیش شاعر و یازیچیلاریندان اوستاد میرجلیل حسینی(سید)، همت شهبازی، بهروز صدیق، اسماعیل خرمی، قوجا موغانلی، میرجمال اینجیک، پریسا حیدری، مینا محتشمی، زهرا پاسبان، مالک رهنما، فرامرز دهقان، توحید نامور، یونصور شجاعی(ائل سئون)، ائل سسی، عربلی، برات اناری و باشقالاری اشتراک ائتمیشدیلر.
«بختیار علیمرادی(موغان اوغلو) اوچ جیلدلیک «آی ساوالان» منظومهسیله و «شاعر اورهییم» و «عؤمرومون آغاجیندان بیر یارپاق» آدلارینداکی ایکی شعر مجموعهسیله آذربایجان مقیاسیندا ادبی شهرت قازانمیش، ۱۳۹۵ینجی ایلین آذر آیینی ۲۴نده ۵۵ یاشیندا ابدیلیک اولاراق آرامیزدان کؤچموش و دوغما کندینده تورپاغا تاپشیریلمیشدی. اؤلومونون ایل دؤنومو موناسیبتیله مزاری باشیندا تشکیل ائدیلمیش خاطیره ییغینجاغیندان شکیللرله برابر، یازیلمیش ایکی اورهک سؤزونو سیز حؤرمتلی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک:
نئجه ده اعتبارسیزدیر بو حایات!!! / میرجمال اینجیک
نئجه ده اعتبارسیزدیر بو حایات!!! سانگی دونن ایدی! سانکی او قارلی آیریلیق گونو بیر نئچه ساعات اؤنجه ایدی!
دوغوردانمی بختیاریمیزی ایتیردیک!؟ گؤرهسن بو ابدیت آدلانان یوخلوق، اؤز آجی قانونو-ایله ان سئویملی انسانلاری، تئز- ائرته ایکن حایاتدان بیر چیچک تک قوپارماقلا نه دئمک ایستهییر؟ اولمایا داهی شاعیر «ممد آراز»ین (دونیا سنین – دونیا منیم – دونیا هئچ کیمین) شعیرینی بؤیله قدارجاسینا تحلیل ائدیرمی بو ابدیت!؟
هر نسه بو ابدی آیریلیغین آجی حقیقتی، بیر سؤزله، اصیل انسانلارین اصیل معناسیندا اؤلومونه اینانماق ایستهمهدییمیزی دویارکن، یاخینلاریمیزین، دوست -یولداشلاریمیزین، فیکیرداشلار، قانداشلار، سیلاحداشلاریمیزین آیرلیغی اؤنونده، مایوس ائدیجی بیر چارهسیز تسلیم-ین مجبوریتنی تکرار-تکرار ثبوتا یئتیریر.
بلی آرتیق بختیار بیر ایلدیر بیزدن آیریلیب و سونسوزلوقلاردان اؤزو دوغما ائل اوباسینا باخیر. صدفلی سازینا، مهربان یار- یولداشلارینا، سئودیکی قیزا داریخیر! بختیار بلکه ده هرنهدن چوخ بیر صحیفهلیک شعیر یازماغا و اونو بیر غملی اوزانین چالدیغی، روحانی هاواسی مشایعتی ایله بیر صمیمی مجلس ده اوخوماغینا لاپ چوخ داریخیر!
بختیار بیر ائل شاعیری ایدی؛ آنجاق ایندی بختیار یازدیغی شعیرلره چئوریلیب و اؤزو سکوتا قاتیلارکن خالقین دیلیندن اؤزونو دینلهییر.
بختیار ایندی بیر شعیردیر بیر کیتابدا کی، آرتیق اؤزو اوخومور؛ اوخونور! او یالنیز اوخونوشونا باخیر؛ او یالنیز اوخونارکن اورهکلرین ریتمی ایله اؤزونون گوجونو دویور! آرتیق اوخونوشلاردا هانسی اؤزونه مخصوص حاللارین تعبیرینه چئوریلدیینی تفسیر ائدیر. معنا اولونور بختیار بیر ائلین اوغلو کیمی؛ بلکه ده آذربایجانیمیزین هر گوشهسینی سئیر ائدیر. خداآفرین کؤرپوسوندن قاراباغا باش چکیر؛ دمیرقاپی دربنددن شیروانا اوچور، صابیرله دانیشیر، سید عظیمله تبریزدن دئییر، خاقانینی نئجه زیارتینه گئتدیی آندان او وطن سئودالیسی، باکیدان اولو نظامینی گنجهده آراییر. اونا اورمو گؤلونون گؤزهللیگیندن دئییر؛ ناخجواندان آرازین بو تایینا کئچرکن چالدیران شهیدلرینه احتراملا ال ائدیر، سلاملاییرموغان اوغلو. اردبیله، دویونجاق ساوالانین زیروسیندن باخیر؛ آرتیق یایلاق قوخوسو گلیر، آی ساوالان سئودیگی پیری حیدربابانی شاهسون آلاچیغینا قوناق چاغیریر. لاکن خیوودان کئچرکن قاراداغدا نباتینی ده سالاملاییر؛ اهردن کلیبره گلیر او وطن سئودالیسی. قانلی گونشین عوصیانکار روحونون سارسیلماز قالاسیندان سامرا شهرینه یولا دوشور، بابکی آراییر قانلی قتلگاه ایچره! حلبه اوچور: – سالام محیط اعظم! جنابینیزا آراز ساحیلینین مقدس تورپاغی موغاندان بیر قهرمان ائلین سئوگیسینی ارمغان گتیرمیشم. ای خالق انسان منده آذر آییندا ابدیته قووشموشام. آیریلیقیمدان دوز ایکی گون اول پیشهوری ایله بیریا یانیما گلدیلر؛ اونلار بشریت دردینی چکدیینه گؤره سنه تشکور ائتدیلر؛ لاکن شاه اسماعیل حضرتلریندن بیر آز گیلئیلهنیردیلر. باغیشلا من گئتمهلییم؛ موغاندا سازلی -سؤزلو بیر مجلیس ده ایندی منی آنیرلار قانداشلاریم، قلم داشلاریم. بیر ائوه باش چکمهلییم، سیدجلیل مندن دانیشیر شاعیر.
یئددی اوغول ایستهرم… یئددیسی ده بختیار…/ حمید آصف
تهرانین قیزمار ایستیسینده تؤوشهیه – تؤوشهیه اؤزومو خستهخانایا چاتدیردیم. آت یوخوم ایدی، آنجاق یولدا تاکسیلار خستهخانایا تئز چاتماغا منه یاردیمچی اولدولار. «یئددی قارداش» دا دئییلدیم، سادهجه تک اؤزوم ایدیم و «یئددی اوغول ایستهرم» کینوسوندا اولان کیمی اوزاقدان اوزاغا یئددی آتلی گلمیردی. آنجاق تهرانین تیخاجی یئددی یوخ، یئتمیش میلیون ماشینلارین یاشادیغی دردسردی. نهایت خستهخانایا چاتدیم. بو دؤنه «ساری شمیستان» تاختادان دوزلمیش داخمانین اوست قاتیندا یوخ، بلکه خستهخانانین اوچونجو قاتیندا ۱۰۱ینجی اوطاقدا یاتمیشدی. گؤرونوردو کی «ساری شمیستان» آرتیق «بختیار» ایدی. موغان اوغلو بختیار.
بورا خستهخانا
بئشینجی اوتاق…
بختیار گوللهلنمهمیشدی. خرچنگ خستهلییی غفیل گولـلهدن ده چتین ایدی اونا. یاتمیشدی و غریبه بیر معصوملوق وار ایدی چؤهرهسینده. غفیلدن اورهییم تیترهدی. ایتیرهجهییک ساری شمیستانی سانکی. بو بویدا کندین جاماعاتیندا سانکی بیر باشی پاپاغلی اولمادی داغ بویدا کیشینی قورتارسین بو غفیل گولـلهدن. نهایت اوتوردوم بختیارین لاپ یاخینلیغیندا. من اوتوران همن گؤزونو آچدی. به نییه گئج گلمیسن دئدی. «ساری شمیستان» دا بونو «بختیار»دان سوروشموشدو کینودا. و بیرده نئجه نفرسیز….؟ تک اولدوغومدان اوتاندیم. آنجاق من عمومیتجه تهراندا تکم، میلیونلاری ایچینده تک و تنها…
منه تاپشیردی تهراندا گئجهلر و سحر تئزلر خیاوانلاردا دولانما خطرلیدیر. ساری شمیستان «قانلیچاناق» دا سحرلر دومانلی اولدوغوندان و قورخولو اولدوغوندا گئتمزمیش دئیه بختیارا دا ائله بونو تاپشیردی.
نهایت دوداقلارینین قورو اولدوغونو، عطش اولدوغونو دئدی بختیار موغان اوغلو. عسگر (یانیلماسام موغان اوغلونون اوغلو) آتاسینین آیاقلارینی اووردو. سینهسینی اووردو. بختیار دئدی: سینم گؤینهییر. ایستیدی، سوسوزام، دوداقلاریمی ایسلات…!
عسگر ایسلاتدی. منیم ایچیم آغلادی. شاعیری ایتیرمهلییک دئمهلی…
ییغینجاقدان شکیللر


text:
تورک هاوا یوللاری اوچاغیندا دوغوم
تورک هاوا یوللارینین منچستر اوچاغیندا، نیجریهلی بیر یولچونون اوچوش سیراسیندا دوغوم سانجیلاری توتدو
تورک هاوا یوللارینین ایستانبول-منچستر اوچاغی ایله اوچان نیجریهلی یولچو دوغوم ائتدی.
اوچاقدا اولان دکتر و کابین اکیبینین کؤمگی ایله حیاتا گئچیریلهن دوغومدا بیر قیز اوشاغی دونیایا گلدی.
تورک هاوا یوللارینین منچستر اوچاغیندا، نیجریهلی یولچو انوکه ایفومانین اوچوش سیراسیندا دوغوم سانجیلاری توتدو.
کابین اکیبی، یولچونو دوغوم اوچون اویغون بؤلومه آپاراراق م دوغوم حاضرلیقلارینا باشلارکن، عینی آندا اوچاقدا دکتر اولوب اولمادیغینا باخیلدی.
قادین یولچو، اوچاقدا اولان دکتر و کابین اکیبینین کؤمگی ایله حیاتا گئچیریلهن دوغومدا بیر قیز اوشاغی دونیایا گلدی.
اوشاغین گؤبک باغی کابین اکیبی طرفیندن کسیلدیکدن سونرا اوچاق وین هاوا لیمانینا ائندی. بورادا ساغلیق اکیبینه وئریلهن یولچو و کؤرپه خستهخانایا آپاریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی
کوروناویروس ان آشاغی سویهیه چاتدی
"سالقینی بیتیرمک اوچون هئچ بو قدر یاخشی بیر وضعیتده اولمامیشدیق"
سرعتلی یئریمهنین فایداسی داها چوخدور
"ساغلیغی قوروماق اوچون اینسانلار، ایدهآل اولاراق گونده ۱۰ مین آددیم آتماغی دئییل عینی زاماندا داها سرعتلی یئریمهیی ده هدفلهمهلیدیرلر"


text:
قاراپاپاقلار
قاراپاپاق آذربایجانین بورچالی تورکلرینین بیر طایفاسی و ائللریندن ساییلیر[۳][۴] و ایندیلیکده باتی آذربایجان اوستانیندا و هابئله بعضی قونشو اؤلکهلرده او جوملهدن آذربایجان، گورجوستان، تورکیهده واردیرلار. ۱۲۴۰-نجی قمری ایلینده قاراپاپاق ائلی قافقازدان کؤچوب سولدوز دوزلوغونده یئرلشدیلر. قاراپاپاق تورکجهده یانی قره بؤرک. ایندیلیکده قاراپاپاق ائلینین بیر بؤلومو قزاق آدیلا زامان کئچندن سونرا کوردلشیبلر. باشقا طایفالار او جوملهدن (چاخیرلی، آلواشلی (آلباشلی)، جاناحمدلی، شمس الدینلی، سارال، تورکاوون، آرپالی،...) و هابئله سولدوزون باشقا طایفالاری (ایناللی، مقدم، حیدرلو، بالخانلی،...) تورک و شیعه دیرلر. بورچالی طایفاسی کمیجان مرکزی اوستانیندا ایندی ده یاشاییرلار.
بورچالی ائلیدَییشدیر
بورچالی ائلی آذربایجانین آدلیم و تاریخی تورک ائللریندن بیری اولموشدور. تاریخده بو ائلین ایسلام دؤورو کئچدیگی ائنیش-یوققوشلو یولونون اؤزتلیگی بوندان عیبارتدیر:
صفویلر دؤنَمینده، بو ائل اراک و همدانین «بورچالی» بؤلگه سینده یاشاییردیلار. ائلین اولدوقجا ایگید، دؤیوشکن و رشادتلی اولدوغو اۆچون، صفوی شاهلاری بو ائلی توتدوغو قوزئی سینیرلارینی قوروماق اۆچون، گورجوستانا کؤچوردولر. بورچالیلار ۳۰۰ ایل گورجوستاندا صفویلرین قوزئی سینیرلارینی، روسلارین قارشیسیندا قورودولار:اورایاقدر کی فتحعلیشاه ددؤَمی قاجار-روس دؤیوشلَری باشلاندی. بو موحاریبهده بورچالی ائلی قاجار اوردولارینین اؤن سیراسیندا گئدیردی.
تورکمانچای موقاویلهسیندن سونرا گورجوستان، یعنی بو ائلین یاشادیغی یئرلر روسلارین الینه کئچدی، بونا گؤره ده بورچالی ائلینین بؤیوک حیصهسی ایرانا دؤغرو حرکت ائتدیلر، آنجاق یوللار باغلی اولدوغو اۆچون عثمانلی تورپاقلارینا کئچیب، بیر قیش اورادا قالدیلار. بورچالیلارین بؤرکلری قارا اولدوغو اۆچون عثمانلیلار بو ائله «قاراپاپاق» دئدیلر.
بورچالیلارین معین ائل و اوبالاری گورجوستاندا قالدیلار و ایندی ده اورادا یاشاییرلار و سایلاری بیر میلیونا یاخیندیر. ایستانبول دارالفنونونون مشهور تورکچو عالیمی «محرم ارگین» همین بو گورجوستان تورکلریندن اولموشدور.
ه. ق ۱۲۴۵ -نجی ایلین قیشی کئچندن سونرا بورچالی ائلی ایران تورپاقلارینا کئچیب، خوی-سالماس منطقهسینده یئرلشدیلر. عباس میرزا اونلاری «سولدوز» یعنی چاغداش «نقده» ده یئرلشدیردی. بو گون ده اونلار همین سولدوزدا یاشاییرلار.
۱۳۲۴–۲۵-نجی ایللرده آذربایجانین موعاریف ناظیرینین موعاوینی آدلیم تورک شاعیری «قولو خان بورچالی» همین بو سولدوز-نقده بورچالی ائللرینین بؤیوکلریندن اولموشدور.[۵]
قایناقدَییشدیر
- ^ (دیل:تورکیه تورکجهسی) The Great Borchali and the Karapapak Archived 1 June 2007 at the Wayback Machine. by Seyfullah Türksoy
- ^ Alexandre Bennigsen & Enders Wimbush. (1986). Muslims of the Soviet Empire
- ^ "AзepбaйджaHцы". БCЭ. Archived from the original on 2012-11-20
- ^ "Kapaпaпaxи". Poccийckий ЭTHorpaфичeckий Myзeй. Archived from the original on 2012-11-20[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ تئلیم خان، حیات و یارادیجیلیغی. دوکتور م.ت. زهتابی، دوکتور علی کمالی. نشر اختر. تبریز: ۱۳۸۲. صص ۴۱–۴۲.


text:
باشلانغیج
بوگوندن دیلیمیزین گؤزه للیک لری و اؤزه للیک لری عنوانی آلتیندا قیسا یازیلاریم اولاجاق. آرزیم بودور بورادا یازیلار فایدالی اولسون.
بیزیم آنادیلیمیز تورکجه دیر و دیلچی لیک علمینده آذری تورکجه سی آدلاناراق و تورک دیللری عائیله سیندن ساییلیر. ایلک اؤنجه بونو دئمه لی یم کی بورادا دیلیمیزین علمی بحث لریندن دانیشیلاجاق و چالیشاجاغام علم چرچوواسیندان ائشیکده سؤزوموز اولماسین. بیزیم دیلیمیز نه قدر زنگین اولورسا دا، تاسوفله مدرسه لریمیز، اونیوئرسیته لریمیز، هابئله علمی اورگانلاریمیزین اولمادیغیندان، دیلیمیزین گؤزه للیک لری و اؤزه للیک لری، خالقیمیزا باسدیریلی و تانینمامیش بیر موضوع ساییلیر.
من چالیشاجاغام هر جوره افراطچی تعصب دن اوزاق، علمی باخیشلا بو قونویا توخونام و دیلیمیزین گوجو، گؤزه للیگی و فعالیت دایره سینی آچیقلایام. بورادا تورک دیلی نین مشخصاتی بحثینده باشقا دیللرله ده توتوشدورماق لازیم گلیر؛ آنجاق بو توتوشدورما بو معنادا دئییلدیر کی بیر دیلی باشقا دیللردن افضل و یا آلچاقلاتما معناسیندا الده توتاق؛ دیلچی لیکده تطبیقی شیوه، دیللرین امکانلارینی آچیقلاماق اوچون لازیم گلیر؛ آنجاق بونو بیلمه لی ییک کی تامام دیللر – حتا او دیل کی یئر کوره سی نین ان اوجقاریندا داغلار دالیندا قالان تکجه نئچه کیشی نین دانیشیق وسیله سی اولموش اولورسا دا، اونون حؤرمتی و ده یه ری ساخلانیلمالی دیر. ۱۳۶۴جو ایلده هوپی دیلی آدیندا سون دانیشان کیشی فوت ائتدی. بونون قارشیندا تامام دیلچی لر عزاگونو اعلان ائتدیلر، چونکی بشریتدن بیر قاتار دایاندی. دیل اصلینده بیر لوکوموتیودیر کی دالیندا واگونلاری چکیر و بو واگونلارین هر بیرینده بیر فرهنگ و کولتور آپاریلمادادیر: بیری ادبیات، بیری عنعنه لر و دبلر، بیری شعر و داستان، او بیری اخلاق، فلسفه و سؤزون قیسساسی – انسان وارلیغینی آپاریر. لوکوموتیو دایانیرسا قاتار دایانیر و تاریخ، ادبیات، فلسفه، بوتون فرهنگ دایانیر. بعلی دیلچی لر هر بیر دیله – حتا دانیشانی بیر کیشی اولورسا بئله باخیرلار و هر بیر دیلی بشریت تاریخی نین بؤیوک خزینه سی سانیرلار. تاسوفلر کی بیزیم وطنده ۴۰ میلیون انسانین دیلینه هله ده کی وار خور باخانلار آز دئییلدیر. اصلینده بونلارین انسانیتله دوشمنچی لیکلری وار. بونلار انسانلیقدان اوزاق اولان کیمسه لردیرلر.
بیز بورادا تامام دیللری سئومک و اونلارا حؤرمت قویماغی ایزله ییریک. دیللری بیری – بیریله توتوشدورورساق دا، اونلارین گؤزه للیکلری و گوجلرینی، مختلف یؤنلرینی آچیقلاماق ایسته ییریک. مومکوندور بیر دیل واژه لر – سؤزجوک میدانی گئنیش اولماسین، آما دئییم – اصطلاحلار آلانی بوللولوقلا اولسون. بیر دیل مومکوندور فلسفه ده گوجلو اولماسین آما فولکولورو داها گوجلو اولسون. ویا دانیشانلاری نین ساییسی آز اولاراق، ادبی اثرلری نین ساییسی داها چوخ اولسون. دیللرین هامیسی گؤزل، سئویملی و انسانلار اوچون اولدوغونا گؤره عزیز و حؤرمتله توخونماغا شایان دیرلار.
بورادا ۷ دیلی توتوشدوراجاغام، آما ساده صورتده و هامی نین تحصیلی و معلوماتی نظرده آلیناراق چالیشاجاغام عمومی بحث لر و هامی استفاده ائده بیلهجک اولسون -دئیه چوخ تخصصی ساحه لره داخیل اولمایاجاغام. بورادا تورکجه میزدن علاوه، فارسیجا، عربجه، انگلیسجه، آلمانجا، فرانسیزجا و اسپرانتو دیللری حاققیندا دانیشیقلاریمیز اولاجاق و اونلاردان ساده مثاللار گتیره جه یم. هر حالدا آرزیلاییرام بو دانیشیقلار فایدالی اولسون و عئینی حالدا هر جوره انتقاد، اؤنه ری و ایستک اولورسا دا، بویورون تا بحث لریمیز درده ده ین و یارارلی اولماغینا چالیشمیش اولاق.
دیل اینسان و جمعیتین تکامُل مرحلهسینده اورتایا چیخان بیر سوسیال فئنومندیر. اساساً سوسیال حادثهلری ایکی اساس نوعا بؤلمک اولار:
بیر سیرا فنومن یا پدیدهلر، تاریخی تکامل زمانی اورتایا چیخدیقلاری کیمی، باشقا بیر نقطهده ده تاریخی احتیاجلارینین بیتمهسیندن سونرا اهمیتی آزالیر. دیگر قروپ جمعیتین آرتان تئندئنسیاسی ایله اینکیشاف ائدیر و نتیجهده قانونا تابع اولان واحد بیر سیستئم الده ائدیر. فئنومنین بو آزالماسینین و یا تکامولونون سببی، بیرینجی کاتئقوریالی فئنومئنلر، اینسانین جاهیللیگی دؤورونده احتیاجلارینی اؤدهمک اوچون اورتایا چیخیر و سببی بیلینمهین حادثهلره حق قازاندیرماق اوچون استفاده ائدیلیر. مثلا ابتدایی انسان یارغیشین، توفانین نه دن وجودا گلدیگینی بیلمه ییر و اونا بیر تانریچا یارادیردی. بو سببلر معلوم اولدوقدا، بو حادثهلر وارولوش سببلرینی ایتیریرلر. خرافه لر بو سیاق فنومن لردیر. آنجاق ایکینجی کاتئقوریاداکی فئنومئنلر اینسانین تکامولو ایله آرتان احتیاجلاری اؤدهییر، مثلن دیل. اینسانین اطرافداکی اینسانلارلا اونسیتینین اساس واسطهسی دیلدیر و دیل اینسان و جمعیتین انکیشافی ایله انکیشاف ائدهجکدیر.
ایندی اؤلکهمیزین ایکینجی دیلی اولان و اسلام دونیاسینین اوچ بؤیوک دیلیندن بیری اولان تورک دیلی، بوگونکو دونیانین جانلی دیللری آراسیندا یئر توتور. شوبهه سیز، دیلچی لیکده بیر دیلی مذاکره ائتمک، ائتنیک و میللی حیسلری تأمین ائتمک اوچون دئییل، گلهجکده اوندان دوزگون شکیلده استیفاده معناسیندادیر. دیل بوتون اجتماعی مسئلهلرده، علمده، تئخنولوگیادا، ادبیاتدا و صنعتده اشتیراک ائدن بیر سوسیال فنومندیر. حیاتیمیزدا هر بیر مساله دیل ایله ایضاح اولونور و اینسانین دوشونجه و حسینین ان اساس اونسیت واسطهسی و ایفادهسی دیل ایله مومکوندور. بو سببدن، بوتون ساحهلرده اینسانا کؤمکچی اولان بو واسطهنین داها یاخشی باشا دوشولمهسی و داها دقیق سئچیلمهسی اوچون، کور و میللی ائتنیک حسلر کنارا قویولمالی و بیلیکله داورانیلمالیدیر. ضعیف طرفلرینی گؤرمک و گوجلو طرفلرینی اؤلچمکدیر. مقصدیمیز بو گوجلو و ضعیف طرفلری گؤسترمکدیر؛ دیگر طرفدن، مقصدیمیز هئچ بیر حالدا باشقا دیللری رد ائتمک و آلچالتماق اوچون دیللری قارشیلاشدیرماق دئییل.
بورادا تورک دیلینین قابیلیتلرینی ایفاده ائتمک اوچون دانیشاجاغیق، چونکی تورک دیلی و ادبیاتی، تاریخ بویو دوشونجه طرزی و دؤوروموزون تکامولونده اهمیتلی رولو اولموشدور. تورک دیلی و ادبیاتی، اسلام اینقیلابینین غلبهسی سایهسینده یئنی بیر حیات تاپدی و جمعیتیمیزده اؤز یئرینی تاپاجاق. اونا گؤره ده بو دیلین جمعیتیمیزدهکی موقعی و امکانلارینا ماراق وار.
تورک دیلی تدقیقاتلارینین بو ساحهسینده آرتیق متخصصلر و دیلچیلر طرفیندن مکمل مقاله و رسالهلر موجوددور. تورک تاریخی و تورک لغتینده چوخ دیرلی و ماراقلی کتابلار وار، آنجاق بو کتابلار یالنیز بیر دیلده آپاریلان بیر آراشدیرمادیر. بورادا سؤز موضوسو، قراماتیکا، کومپوزیسیا، تلفظ، سس دییشیکلیگی، چیخارما، اینکیشاف تاریخی کیمی بوتون واجیب مقاملارا توخونماغا چالیشیر. . . ساده، آیدین و اویغون بیر اوسلوبدا تقدیم ائتمک.
خوشبختلیکدن سون ایللرده دیلچیلیک علمی چوخ بؤیوموش و فایدالی کتابلار یازیلمیش و یا ترجومه ائدیلمیشدیر. بورادا استیناد ائتدیگیم اوخوجو، عمومیتله آنا دیلینین نئجه اولدوغونو و نئجه اینکیشاف ائتدیگینی اؤیرنمک ایستهین بیر طلبه و یا اوخوجودور. بو سببله بونونلا آکادئمیک و چوخ دقتله مشغول اولماغا چالیشاجاغام.
هله لیک، سیزلردن حاضیرلیق ایستردیم تا صاباحدان سؤزوموزه داوام ائده ک.


text:
دیلی (فوتبالیست)
دیلی (فوتبالیست) (اینگیلیسجه: Delei) (دوْغوم:۲۸ اوت ۱۹۵۹ (۶۳ یاش) Volta Redonda) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دیلی (فوتبالیست) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- فلومیننزه کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- بلننسس کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو پارانائنزه کولوبونون اویونچولاری


text:
رونسانس
رنسانس (فرانسهجه: Renaissance «ینئی دن دوغولما» معناسیندا دیر) – آوروپا اورتا عصر مدنیتیندن سونرا یارانمیش مدنیت مرحله سی دیر. تخمینی XIV—۱۶. یوز ایللر آراسیندا مؤوجود اولموشدور.
اؤز ایلکین معناسینا گؤره «رنسانس» بورادا «آنتیک دؤورن ده یرلرینین یئنی دن دوغولماسلی» کیمی باشا دوشولور. داها اطرفلی اولاراق «رنسانس» یئنی دن دوغولان کلاسیک یونان و روم ده یرلرینین علمه، اینجه صنعته، جمعیته، ایداره ائدیجی و اینسانلارین اورتا عصرلرده مالیک اولدوقلاری معین سوسیال طبقه لردن ایندیویدوال (individual) سربست لییه چئوریلمه لرینه تأثیر ایله مشایعت اولونان بیر پروسس ایدی. چوْخ حال لاردا رنسانس اینجه صنعت تاریخی باغلی بیر دؤورو کیمی ده ایشله دیلیر.
بو یئنی مدنی مناسیبت آوروپادا جمعیت ده باش وئرمیش کؤکلو دییشیک لیک لر نتیجه سینده مؤمکون اولموشدور. شهرلرین بؤیومه سی فئودال مناسیبت لرده ایشتیراک ائتمیه ین: اوستا و پئشه کارلاری، تاجیرلری، بانکیرلرین جمعیت ده باش وئرن پروسس لرین گئدیشینه تاثیرینی آرتیرمیشدیر. نتیجه ده اینسانین شخصیتی، آزادلیغی، جمعیت قوروجولوغونون قیمت لندیرمه کریتری یاسی (kriteriyası) و ان یوکسک ده یه ر ساییلان آکتیو اینسان یارادیجیلیغینی اساس سایان یئنی فلسفی ایستیقامتین - هومانیزمین یارانماسینا ایمکان یارانمیشدیر.
شهرلرده کلیسالارین تأثیری آلتیندا اولمایان مترقی علمی و اینجه صنعت مرکزلری آشیلیر. یئنی دونیا گؤرونوشو آنتیک دؤوره مراجعت ائدیر. بورادا او هومانیزمین ده یه رله رینی گؤرور. ۱۵. یوز ایلین اورتالاریندا کیتاب چاپینین ایختیراع سی آنتیک دؤوردن قالان بیلیکلرین آوروپادا سورعت له یاییلماسینا تکان وئریر.
رنسانسین ایلکین علامت لری Xİİİ و ۱۴. یوز ایللرده ایتالیادا نظره چارپسادا، او یالنیز ۱۵. یوز ایلین ۲۰ – جی ایللرینده دایانیقلیق تاپیر. فرانسه، آلمان و باشقا اؤلکه لرده او داها گئج باشلانمیشدیر. ۱۵. یوز ایلین سونوندا رنسانس اؤزونون ان یوکسک پیله سینه قدم قویموشدور. ۱۶. یوز ایلده رنسانس ایدیاسی بحرانا دوچار اولور. بوندان سونرا مانیریزم (manyerizm) و باروکو (barokko) میدانا گلیر.
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
قوُرقوت آتا فیلم فستیوالی باشلایار
فستیوال دوشنبه گۆنی 8-نجی اکتبردا باشلار
ایستامبولدا ایلکینجی گِزهک قوُرقوت آتا حالقارا فیلم فستیوالی گچیرلر.
بو فیلم فستیوالینا 13 یورتدان 42 فیلم قاتناشیار.
فستیوالا 100-دن کؤپ سینما صونغاتچیسی میهمان حؤکمۆنده قاتناشار.
تۆرکیأنینگ مدنیت و سیاحاتچیلیق وزیرلیگی شو ییل بی اوُغلو مدنیت یوُلی فستیوالینی گچیریأر.
بو فستیوالینگ بیر پارچاسی حؤکمۆنده قوُرقوت آتا فیلم فستیوالی دا گچیرلر.
فستیوال دوشنبه گۆنی 8-نجی اکتبردا باشلار.
تۆرکیأنینگ مدنیت و سیاحاتچیلیق وزیری محمت نوری أرسوُی "تۆرک دۆنیأسی هر پوداقدا بوُلشی یالی صونغاتدا دا بیله لیکده یؤرهمهگی آرزوو ادیأر" دیدی و قوُرقوت آتا فیلم فستیوالیندا 6 بایراق بریلجکدیگینی سؤزلرینه قوُشدی.
دِگیشلی حابارلار
بۆتین دۆنیأ چاروادارلار اوُیونلاری قوتاردی
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
فوضولی رایونو
فوضولی رایونو — آذربایجان جومهوریتیندا اینضیباطی اراضی واحیدی. ۱۹۹۳ (میلادی)-جو ایلدن اراضینین بیر حیصّه سی ائرمنیستان سیلاحلی قوهلری طرفیندن ایشغال ائدیلیب.
فضولی قاراباغ داغ سیلسیلهسینین جنوب شرق اَتکلریندن آرازنا قدر مایلی دوزنلیک و آلچاق ساحهلری ایحاطه ائدیر. اوْ، جبراییل، خوجاوند، آغجابهدی، بئیله قان رایونلاری و آراز چایی بویونجا ایرانلا همسرحددیر.
رایونون ایشغالدان آزاد اوْلونموش اراضیسینده ۱۳ قصبه و ۲۰ کند واردیر. قصبهلردن ۱۲-سی ایشغالدان آزاد اوْلونموش اراضیده یئنی سالینمیش و مجبوری کؤچکون عائلهلری موقتی اوْلاراق بۇرادا یئرلشدیریلمیشلر. حاضیردا اراضیده ۵۱ مین نفر مجبوری کؤچکون مسکونلاشمیشدیر.
آذربایجان رایونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Official census in USSR, 1989 Archived February 22, 2014, at the Wayback Machine.
- ^ Ministry of Culture and Tourism of Azerbaijan Republic. Fizuli. یوْخلانیلیبApril 28, 2010.
- ^ Şəhərlərarası telefon kodları. Aztelekom İB. یوْخلانیلیب19 August 2015. (لاتین تورک دیلینده)
قارداش پروژهلرده فوضولی رایونو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
امام حسین شیعه تاریخینده بیر قهرمان کیمی دایانمیش و کربلا اولایلاری تاریخ بویو مسلمانلار اونا ساری چکیلمه لرینه سبب اولموشدور. بورادا یوسف مداحین اثرینی گتیره جه ییک، آنجاق بونو دئمک لازیمدیر کی مقتل حسین تاریخی بیر قایناق دئییلدیر، بلکه تاریخی بیر اولایی ادبی باخیمدان و دینی گؤروشدن آچیقلاماق ایسته ییر و شیعه لیگی تبلیغ ائدیر. بونونلا بئله تاریخه دوزگون باخماق لازیمدیر و بو کتاب بونلارین هامیسینی ساخلاماقدادیر. بو اثر، آذربایجان دیلی و ادبیاتی تاریخینده اؤنملی بیر موقعیته مالیکدیر. مداح ( ۷۰۳ – ۷۸۹) بو اثرینی ۷۶۳ ایلینده یازمیش و ادبیاتیمیزا گؤزل بیر پای وئرمیشدیر. بو اثر دیل و محتوا جهتیندن بیزیم اوچون اهمیتلی دیر. مقتلدن بوگونه قدر نئچه الیازما الده واردیر، ولی ایراندا بوگونه کیمی چاپ اولمامیش و یاییلمامیشدیر. تاریخ ادبیات آذرباتجان کتابیندا ایلک معلوماتلار وئریلمیشدیر و مداحین باشقا اثرلری ده تانیتدیریلمیشدیر.
کربلا حادثه سی
تورکلر اسلاما کؤنوللو اولاراق قاتیلمیشلار. پیغمبر تورکلری حؤرمتله قارشیلامیش و تورک دیلینه سایغی ایله یاناشمیشدیر. تورکلر ده وار گوجلریله کؤنوللو اولاراق اسلامی چین جیواریندان توتوب اوروپایا قده ر یایماقدا جاندان اسیرگه مه میشلر. اسلامین ایلک امیرلری ده تورکلردن سئچیلمیش و اونلاری بوتون اؤلکهلره گؤندرمیشلر. اسلام دینی بیر دونیا گؤروشو ساییلاراق تورکلرین اورکلرینی و کؤنوللرینی بزه میشدیر. تورکلر اسلامین گلیشمه سینده بؤیوک نقشلر اویناماغا چالیشمیشلار. سیف الاسلام لقبی ده اونا گؤره تورکلره وئریلمیشدیر. دوشمنلر قارشیندا اؤن سیرالاردا دایانان دا تورکلر اولموشلار. تاریخ بویو دین دوشونجه سی و طریقتلرین باشیندا دایانان یئنه ده تورکلر اولموشلار او جمله دن شیعه لیک یولوندا جاندان مایا قویموش و جاندان علاوه دوشونجه لریله ده چالیشمیشلار. پیغمبر اولادلارینا اوز وئره ن حادثهلرین هامیسیندا جاندان کئچن اولموشلار، امام حسین حرکتینده ده جان و باشدان کئچن اولاراق، تاریخ بویو مرثیه و نوحه گوجو ایله ده اولورسا، کربلا حرکتینه قاتیلمیشلار و شیعه لیکدن حیمایه ائتمیشلر. شیعه مکتبینده ایلک کتابلاری دا یازمیشلار، هابئله مرثیه ادبیاتی تورکلر آراسیندا زنگین و تاثیرلی اولموشدور. بو ادبیاتین اؤنونده بیر نئچه کتاب آد آپارماق اولار. الینیزده اولان کتاب بلکی ده مرثیه ادبیاتینین باشلانغیج دؤورونه عاییددیر. مقتل، مقتل حسین یا کربلا اولایلارینا باغلی آدلانان اونلارجا کتاب تورک دیلینده موجوددور. آنجاق بو کتاب ۸جی یوزایلده خواجه یوسف مداح طرفیندن یازیلاراق، هم ادبیاتیمیزین و هم دیلیمیزین اؤنملی اثرلریندن ساییلیر. بو کتابین ده یری او زمان داها آرتیق بیلینیر کی شیعه لیک و دین یولوندا اولدوغو بللی اولور.
آذربایجان ادبیاتیندا تصوف درین بیر تاریخی واردیر؛ تاسوفله بوگونه قدر لازیمی قدر آراشدیریلمامیش و هله ده یئری بوشدور. تصوف عالمی ادبیاتیمیزدا هم شفاهی و هم یازیلی ادبیاتیمیزدا یاناشی ایره لی گئتمیشلر. درویشلر تاریخ بویو مدح اوخوماق و حماسه یاراتماقلا خالقی اسلاما چکمه یه چالیشمیشلار. اونلار اماملارین شجاعتلرینی و قهرمانلیق اولایلارینی تعریف ائدهرک خالق ایچینده هیجان و عشق یارادیردیلار. اماملاردان علاوه بیر سیرا اسلام قهرمانلاریندان داستانلار دا قوشوب سؤیله مکله بو هیجانی یارادیردیلار. بو مذهبی قهرمانلیق داستانلاردان باتتال نامه داستانی، سالتوق بوغراخاقان داستانینی سایماق اولار. بو ایکی داستان، بیری اسلامین ایلک یوز ایلینه و ایکینجیسی دؤردونجو یوزایلین ایلک یاریسینا باغلیدیر. هر ایکی داستان ائپیک و حماسی داستان ساییلیر. بو آرادا سالتوق بوغراخان داستانی بوتونلوکله تورک دونیاسینا عایید اولان اسلامی بیر داستاندیر. بو اثر دؤردونجو عصره عایید اولدوغو حالدا، خالق آراسیندا دا گئنیش بیر صورتده یاییلمیشدیر.
بیلیریک تورک ادبیاتیندا مرثیه ادبیاتی داها زنگین و داها گئنیش بیر دورومدادیر. دینی کتابلار تکجه مرثیه اولمامیش، بلکه بیر چوخلو مولودیهلر ده تورک ادبیاتیندا موجوددور. تاریخ بویو درویشلر بیر الینه بالتا و بیر الینه کشکول آلاراق ائل به ائل، شهر به شهر گزیب و اماملارین عشقیندن دانیشاراق، شیعهلیگی تبلیغ ائتمیشلر. بو درویشلرین چوخو جانینی بو یولدا قویوب و دوشمنلر الینده اؤلدورولموشلر. بونلاردان چوخلو شعر و داستانلار دا الیمیزه گلیب چاتیبدیر. امام حسین و کربلا اولایلاری همیشه درویشلرین دیللرینده ازبر اولاراق خالق ایچینده اوخونموشلار. پس مولودیهلر و مرثیهلر ایکی شاخه اولاراق تورک ادبیاتینین زنگین بؤلومو ساییلیر. بیر طرفده مولودیه لر درین، زنگین و گئنیش بیر ساحهنی ادبیاتدا یارادیر، او بیری طرفدن مرثیه ادبیاتی او قدر زنگین و تاثیرلی بیر ادبیات ساییلیر کی باشقا قونشو و مسلمان خالقلاری ادبیاتینا نسبت چوخ آغیر و زنگین بیر ادبیات تانینیر. او جملهدن فارس ادبیاتی زنگین اولاراق، تورک ادبیاتیندان اولان عاشورا ادبیاتینین دیرناغینا دا چاتا بیلمیر.
دئدیگیمیز کیمی مولودیهلر همین درویشلرین ادبی یارادیجیلیقلاری ساییلیر. اونلار ائللر آراسیندا گزه رک اماملارین عشقینده ماهنیلار اوخویوب، اونلارین شجاعتلریندن داستانلار سؤیله ییب و خالقی اماملارا طرف سوق ائدیردیلر. باشقا بیر دال دا مرثیه ادبیاتی آدلانیر. بو دال دا اماملارین باشینا گلن مصیبتلر و بلالاری توشلاییب، اونلارین اورهک یاندیریجی حاللارینی توصیف ائدیب، اماملارین معصومیت و مظلومیتلرینی گؤسترمهیه چالیشیرلار. مرثیه ادبیاتینین اؤنونده گئدهن اثرلرین بیریسی ایندی الینیزده دیر.
درویشلر تصوف یولونون داوامچیلاری اولموشلار. ساییلاری دا تاریخده آز اولمامیشدیر. یازدیقلاری کتابلار دا ایشیق اوزونه چیخیر. بو کتابلارین بیریسی و دهیرلی کتابی همین مقتل حسین یا کربلا اولایلاریدیر کی ۸ جی یوزایلده خواجه یوسف مداح ۷۶۳ ایلینده یازمیشدیر.
کربلا حادثه سی ۶۱ هجرتده اوز وئرمیشدیر. پیغمبر اؤز رسالتینی انسانلار آراسیندا برابرلیک، عدالت و باریش قورماق اعلان ائدیر و بوتون عمرونو انسانلاری بیر – بیریله دوستلوغا، برابرلیگه، عدالته چاغیرمیشدیر. صلحه، باریشا و قارداشلیغا چاغیراراق اؤزوندن اوچ میراث قویموشدور: قرآن، سنت و عترت.
دئدیگیمیز کیمی دینی موضوعلار: مولودیهلر و مرثیهلر تاریخ بویو شاعیرلر، مداحلار و درویشلر طرفیندن یارانمیش و بوگون الیمیزده بئله کتابلار اؤزو بیر مستقل ادبیات بؤلومونو تشکیل ائدیر. بو شاعیرلرین ساییسی دا آز اولمامیشدیر. مولودیه لر تورک ادبیاتیندا عاشیق پاشا، خواجد احمد فقیه، شیاط حمزه و باشقالارینا عایید اولاراق یئددینجی یوز ایلده بو ادبیاتین زیروه سی ساییلیر. بونلار اماملارین شجاعتلی یاشاییشلارینی و دوغوم گونلرینی توی – دوگون توتاراق شنلیکلر قوراراق مدحیه لر، مولودیه لر و داستانلار قوشموشلار و مجلیس لرده ده اوخوموشلار. مقتل موضوعسونا گلدیکده یئنه ده زنگین بیر ادبیاتلا اوز – اوزه گلیریک. یئنه ده بو ادبیاتین زیروهسی ۷ و ۸جی عصره عاییددیر. الینیزده اولان مقتل همین عصرده یازیلمشدیر. اونون یازی تاریخی ۷۶۳ هجری یا ۱۳۶۲ میلادیدیر.
مقتل کتابی
بو کتابی یوسف مداح ۷۶۳جی ایلده یازمیشدیر. بئله نظره گلیر کی یوسف مداح محرم آیینین بیرینجی گونوندن عاشورا گونونه قدر، بیر مسجدده منبر اوستونه بو داستانی سؤیلهمیش و همان زمان یازییا آلمیشدیر. آنجاق بو کتاب، تاریخی بیر قایناق دئییل، اما عئینی حالدا، تاریخی قایناقلاردان استفاده ائتمیش، حتا تاریخی سیمالاری بیر – بیر تانیتدیردیقدا، قایناقلاردان یارارلانیر.
بیلدیگیمیز کیمی کربلا حادثه سی شیعه لرین اوچونجو امامی اولان حضرت حسین (ع) و بنی امیه نین امیری اولان یزید ابن معاویه آراسیندا اوز وئرهن بیر حادثهدیر. معاویه بوتون حیله گرلیک و سیاستله اؤز سولاله سینی قوردو و امام حسن – شیعه لرینی ایکینجی امامینی ساکیت لشدیردی و نهایت اونون زهرلنمهسی و شهادتینده رول اوینادی. امام حسین رمانیندا، بنی امیه امیرلیگی معاویهنین اوغلو یزیده چاتدی. یزید آتاسینا قارشی، هرزه، ظالیم و قدرت پرست بیر کیمسه ایدی. او چالیشیر حتا امام حسین اونون خلافتینی قبول ائتسین و اونا باش اگیب، بیعت ائتسین. آنجاق امام حسین بئله بیر ایش گؤرمزدی، اونون قارشیندا قیام ائدیر. هجرتدن ۶۱ ایل گئچیردی کی امام مکه زیارتینه گئدرکن، یزید اوندان بیعت آلماق ایستهییر و امام حسین یزیدین اوتوریتهسینه قارشی اولدوغو اوچون حجی ناقص قویاراق، مکهدن چیخیر و مسلمانلارین دقتینی اؤزونه چکیر. یزید اونون یولونو باغلاییر. بو زمان کوفه اهلی امام حسینی دعوت ائدیب و یزیده قارشی قیامدا امامدان حیمایه ائتدیکلرینی دئییردی. امام، مسلمی کوفه یه گؤنده ریر بلکه اورادان خبر گؤندرسین. آنجاق دوشمن بوندان خبردار اولوب، مسلمی و اوغلانلارینی دا اؤلدوتدورور.
امام حسین کوفه یه یولا دوشور، یزید قوشونو یولو باغلاییر و امام حسین کربلادا فرات چایینین یانیندا محاصره اولونور. حتا اونون الینی سودان کسهرک؛ سوسوزلوغدان بیر حربه کیمی استفاده ائدیر. بونونلا بئله امام حسین اؤز عائیله سی و یاخین انصاری ایله نئچه مین نفرلیک قوشون قارشیندا دایانیر و تمام یولداشلاری جانلارینی بو یولدا قوربان وئریرلر و قادینلار اسیر توتولورلار. تاریخده بئله بیر اولای گؤرونمز اولموش و یزیدین ائتدیگی ظلملر، اونون دین و عدالت قارشیندا اولان شقاوت و دوشمن لیگینی گؤسته ریر. اونا گؤره امام حسین قیامی تاریخده حق یولونو و ایمان گوجونو گؤسترمهده ان گؤزل بیر اؤرنک اولاراق ثبت اولور. بو حادثه تکجه مسلمانلار آراسیندا یوخ، بلکه تاریخده گؤرونمز بیر حادثه اولاراق بوگونه قدر دیللر ازبری اولموش و دیری قالمیشدیر. بو اولایین دیری و جانلی قالماسینا یازیلان مقتللر و مرثیهلر ده یاردیمچی اولموشلار و بوگون ده ۱۴۰۰ ایلدن سونرا هر ایل محرم آیینین اون گونو مرثیه اوخونور و امام حسین شجاعتیله برابر اونون باشینا گلن مصیبتلر و بلالار شعر و مراسیملرله اوخونوب و دیری ساخلانیلیر.
مقتل آدلی یازیلارین تاریخلری
مقتل عربجه قتل یئری ساییلیر. قتله باغلانان یئر آدی دئییلیر. بو کلمه بیر دئییمدیر کیمی دیللره دوشموش و همان ۶۱جی ایلدن او اولایی خاطیرلایاراق هر ایل شعرلر، مرثیهلر و مراسیملر قورولور، اوخونور و حادثه باشدان خاطیرلانیر. چکیجی بوراسیدیر کی، همین اولای ادبیاتدا بؤیوک بیر زمینه یاراداراق، زنگین ادبیات و صنتین یارانماسینا دا زمینه یاراتمیشدیر. تکجه یازی ادبیاتیندا یوخ، بلکه هر ایل شبیه لر اجرا اولوب و اسلام دونیاسیندا ایلک نمایشلر یارانیر و هر شهرده و کؤیده بو نمایشلر اجرا اولونور. کربلا حادثه سینه خاص اولایلاری یازییا آلان اثرلر مقتل و یا مقتل الحسین آدلانیر و اسلام دونیاسیندا اولان دیللرده اؤزل بیر ادبیات یارانمیشدیر. عربجه، تورکجه و فارسجا مقتللر بوگون ساییا گلن بیر ادبیات اولموشدور. عرب دیلینده ایلک مقتللر اسلامین ایلک یوزایلیندن یارانماغا باشلادی و بوگون عربجه ایلک مقتللر بونلاردیر:
اسبق ابن نوباته (۱۰۰ هجری / ۷۷۴م)، جابر ابن یزید بن جوفی (۱۲۸) ابو مخنف لوط بن یحیی (۱۵۷ه)، هاشم ابن محمد الکلی (۲۰۴ ه)، محمد ابن عمر الواکدی (۲۰۷ ه)، نصر ابن فراحم المینکاری (۲۱۲ ه)، معمر ابن مثنّی (۲۱۳ ه)، ابوالحسن مدائنی (۲۲۸ ه)، محمد ابن زکریّا القلابی (۲۹۸ ه) و باشقالاری.
تورک ادبیاتیندا اولان ایلک مقتللر یوگونه کیمی الیمیزه گلن و تانینانلار بونلاردیر:
یوسف مداح (۷۶۳ه) مقتل آدیلا، مقتل الحسین آدلی اثر یحیی ابن بخشی (۸جی یوزایلده)، مقتل آل رسول – لامعی چلبی (۸ و ۹جی یوزایلده)، واقعه کربلا – نورالدین، حدیقه السعدا – مولانا فضولی دن ۱۰جو یوزایلده و . . .
فارس ادبیاتیندا بورایا کیمی تانینان اثرلر بونلار اولموشدور: روضه الشهدا اثری حسین واعظ کاشفی (۹۰۸ ه)، مقتل الشهدا اوبوالمظاهر رازی، مصائب القلوب مولانا حسن سبزواری، مقتل ابو عبداله هدایت قزوینیدن و بیر نئچه سونراکی یوزایللره عایید اولان مقتللر. آنجاق بورادا مصیبت نامه لردن دانیشماییریق؛ چونکی عطار نیشابورینین مصیبت نامهسی واردیر، ولی مقتل دئییلدیر.
آذربایجان ادبیاتیندا زنگین مرثیه ادبیاتی، ۸۰۰ ایللیک بیر تاریخه مالیکدیر. بو ادبیاتدا یوزلرجه شاعیر واردیر کی هر بیری نئچه دفتر یازمیشلار. بوندان علاوه، تورک ادبیاتیندا شاعیرلریمیزین غزللر دیوانیندا، بیر بؤلوم نوحه بؤلومو آدلاناراق مذهبی شعرلره یئر وئریلمیشدیر. تورک ادبیاتیندا نوحه و مرثیه ادبیاتینین زنگین اولدوغو تمام ادیبلر طرفیندن تصدیق لنمیشدیر و بوگون ده تورک ادبیاتیندا نوحه بؤلومو جانلی بیر دورومدادیر. بونون نهدنینی آختارماق ایسترسک، کلاسیک شاعیرلریمیزین بو قونویا توخوندوقلارینی دئمک لازیمدیر. تورک ادبیاتیندا نوحه یازانلارین چوخو غزل یازان شاعیرلر اولموشلار. مولانا فضولی، حکیم ابولقاسم نباتی، حکیم ابوالحسن راجی و باشقا – باشقا نوحه یازان شاعیرلریمیز، غزل ژانریندا گوجلو و آدلی شاعیرلردن ساییلیرلار. بیر حالداکی باشقا دیللی ادبیاتلاردا، نوحه یازانلاردان چتینلیکله بیر غزل اوخوماق اولور.
یوسف مداحین یاشاییشی
یوسف مداح آذربایجانین بؤیوک شاعیری اولاراق، چوخلو شهرلری گزمیش، یورد سالمیش و نهایتده ده اونون هانسی شهرلی اولدوغو ابهام اؤرتویو آلتیندا قالمیشدیر. اونون دونیایا گلدیگی تاریخ ده دوزگون بیلینمه میشدیر، آنجاق ۸۰۶جی ایلده وفاتی بیلینیز. تذکره لردن علاوه، بیر سیرا شاعیرلر ده اونون وفاتینا اشاره ائدیب و اؤلوموندن خبر وئرمیشلر. بؤیوک تورکولوگ R.Dankoff ورقا و گولشا اثرینی تدقیق ائتدیکده، باشقا بیر شاعیردن، خواجه مداحین اؤلومونه حصر اولموش بئله بیر بیت گتیریر:
چون سکیز یوز آلتی ییل اولدی تمام
دونیادان نقل ائیله دی فخرالانعام.
آنجاق تذکرهلر اونون اؤلومونو مختلف ایللرده بیلیرلر. ۸۰۶دان ۸۱۸ ایلینه قدر بو تاریخی فرقلی یازیلمیشدیر. اما شاعیر اؤزو حاققیندا بیر سیرا معلوماتلار وئرمیش و بو معلوماتین دوز و دوغرو اولدوغوندا شوبهه قالمامیشدیر. او جمله دن شاعیرین آدی، ایشی، کتابلارینین یازیلما تاریخی الیمیزده دیر. مداحین نئچه – نئچه اثرلری بوگون اللردهدیر، اما هامیسیندان آدلیم اونون دیوانی، ورقا و گولشا اثری و اؤزللیکله مقتل اثریدیر. الده اولان معلومات گؤستهریر مداح “ورقا و گولشا”نی ۷۴۳ ایلینده ۴۰ یاشیندا و مقتل اثرینی ۷۶۳ ایلینده یازمیشدیر. بئلهلیکله شاعر ۷۰۳جو ایلده دونیایا گلمیشدیر. شاعیر مداحلیق ائدیرمیش. یعنی بیر الینده بالتا و بیر الینده کشکول اولاراق ائل به ائل، شهر به شهر دولانیب و اماملارین عشقینده داستانلار سؤیلهمیش، شعرلر اوخوموش و تصوف دونیاسیندا چالیشیب، خانقاهلاردا قالیرمیش. عئینی حالدا اثرلریندن آلدیغیمیز معلومات، شاعیرین بیر زمان آذربایجان شهرلرینده دولانماسی، سونرالار قونیه یه گئتمه سی و مولانانین خانقاهیندا قالماسی، هابئله قاستامون شهرینده قالاراق، مقتل اثرینی بو شهرده یازماسی معلومدور. بو اثری ده همان شهرین امیرینه تقدیم ائتمه سی ده بللیدیر. مداح چوخ فعال بیر شاعیر اولموشدور و بیر چوخلو مثنویلر، غزللر یازمیشدیر.
یوسف مداحین اثرلری
یازیلی ادبیاتیمیزدا ایلک ورقا و گولشانی، خواجه یوسف مداح، آذربایجانین ۸جی یوزایلینده یاشایان شاعیریمیز یازمیشدیر. یوسف مداح بؤیوک بیر شاعیردیر کی نئچه بؤیوک اثرلرین شاعیریدیر. اونون اثرلرینی بئله سیرالاماق اولور:
داستان ابلیس
قیز و جهود
قاضی و اوغرو
ورقا و گولشا
بونلارین ایچینده، ورقا و گولشا، بیر شاه اثر کیمی تانینیر. قالان اثرلر مثنوی فورموندا اولاراق، هر بیری ۲۰۰ – ۲۵۰ بیتدن آرتیق دئییلدیر. بو اثرلرین الیاز نسخهلری الدهدیر و باشقا اؤلکهلرده چاپ اولوب و یاییلمیشدیر. انشاءالله یاخین گلهجکده ایراندا دا چاپ و نشر اولاجاقدیر.
داستان ابلیس
بو اثر ۱۹ صحیفهلیک و ۲۰۰ بیتلیک بیر اثردیر. ایلک دفعه اونو اسماعیل حکمت ادبیات عالمینه تانیتدیرمیشدیر. بو اثر، تصوف تعلیمی اوچون یازیلان اثردیر. شاعیر اؤزو بو اثرینی بئله تانیتدیریر:
یوسف مداح اگر یولدا قالا
اول شهین عشقی ایروره منزله. . .
بو اثری آراشدیرانلار آراسیندا امیل چلبی اوغلو اؤزونون “تورک ادبیاتیندا مثنوی” کتابیندا بئله یازیر: یوسف مداح چوخ احتمال کی شیطان حیکایهسینین عربجهسینی اوخوموش، بگنمیش و تورکجهیه منظوم ترجمه ائتمیشدیر.[۱]
بو اثرین داستانی بورادان باشلانیر کی شیطان پیغمبرین یانینا گلیر و پیغمبردن سوآللار سوروشور، پیغمبرین جوابلاری بو اثرین اساس مضمونودور. بو اثر بیر حیکایه اوسلوب و شکلینده یازیلمیشدیر. آنجاق باشقا آراشدیریجیلار و ادیبلر بو اثری تدقیق ائدهرک آرتیریرلار کی یوسف مداح تکجه بیر دیلماج کیمی اونون اصلی قایناغینا توخونمامیش و بو اثر تکجه ترجمه اثری یوخ، بلکه اوندا شاعیر بیر فقیه، عالیم و دوشونجهلی مسلمان کیمی اولموشدور.
قیز و جهود
بو اثر ده مداحین مستقل اثرلریندن بیریدیر. بو اثر، مولودیهلر آراسیندا موجوددور کی ۲۰۰ بیتدن آرتیق بیر مثنوی اولاراق، یئنه بیر داستان شکلینده سؤیلهنیر. ایلک دفعه بو اثری ده امیل چلبی اوغلو ادبیات دونیاسینا تانیتدیرمیشدیر. شاعیر بورادا دا اؤزونو بئله تانیتدیریر:
مولانانین یوزو سویو حؤرمتی
یوسف مداحی سن توتما قاتی.
حکایه بئلهدیر کی شام شهرینده بیر اسلاما قارشی اولان زنگین یهودی یاشاییر. اونون قونشولوغوندا پیغمبر عاشیقی اولان فقیر بیر عائیله ده یاشاییر. اونلارین بیر گؤزل قیزی واردیر. اما بو عائیله یوخسوللوقدان نئچه گونلردیر کی آج و سوسوزدورلار. او زنگین یهودی بو دورومدان خبردار اولور. اونلارا یاردیم ائتمه سؤزونو وئریر آنجاق بیر شرط قویور: یا اونون دینینی قبول ائدهلر و یا قیزی اونا وئرهلر. قیز بونو ائشیدیکده اونا قارشی گلیر و آجیندان اؤلمهیی دین ده ییشمه سینه و یا اونونلا ائولنمه یه ترجیح ائدیر. عئینی حالدا فقردن و یوخسوللوقدان قورتولماق اوچون بیر کوله کیمی ساتیلماغا راضی اولور. پیغمبرین معجزه لریندن بهره له نه رک کیشینین کور اولدوغو حالدا، بیر گؤزو آچیلیر. قیز پیغمبری یوخودا گؤرور. پیغمبردن اؤز آرزولارینین یئرینه یئتیشمه سینی ایسته ییر. صاباحی کیشی اویانیب، یوز قیزیل قیزا وئریر و اونو آزاد ائدیر. قیز آتا – آناسی یانینا قاییدیر و هامیسی سئوینه رک آللاها شوکر ائدیرلر.
بو اثر، الله ذکریله باشلانیر و پیغمبره صلوات ایله بیتیر. شاعیر بورادا آللاها سیغینماغی، صبر و شُکر ائتمهیی توصیه ائدیر. بو داستان مداحین باشقا مثنویلری کیمی انسانلاری نومید اولماقدان چکیمنهیه، دوز یولا آرخالانماغا، الله و پیغمبره سیغینماغی دوزگون یول بیلهرک، معجزهیه ایمان یاراتماق ایلک پلاندا دایانیر. بو مثنوی آشاغیداکی بیتلرله باشلانیر:
وئر صلوات ائد هییم بیر داستان
گؤر نه معجز گؤستهرور فخر جهان.
ایمدی ائشیت بیر عجایب معجزات
مصطفادان اول رسول کاینات. . .
بو اثردن نئچه الیازما الده واردیر. آراشدیریجیلار بیر چوخلو بیت و مصرعلری بو داستاندا اولدوغو کیمی باشقا مثنویلرینده ده عئینی صورتده گلدیگینی گؤسته ریرلر. اثرین علمی تدقیقی و ادبی آراشدیرماسی او زمان اهمیت تاپا بیلر کی اونون تام متنی وئریلیب و نشر اولا.
قاضی و اوغرو داستانی
بو مثنوی ده مداحین گؤزل اثرلریندن و داستانلاریندان ساییلیر. اونون بیتلرینین ساییسی ۲۰۰ – ۲۵۰ بیتدن آرتیق دئییلدیر. بونو دا ایلک دفعه چلبی اوغلو ادبیات دونیاسینا تانیدیرمیشدیر و نئچه الیازماسینی اوزه چیخارتمیشدیر. شاعیرین آدی بورادا دا گلیر:
یوسف مداح بیچاره فقیر
علمی یوخدور لاجرم اولدو حقیر.
داستان بورادا، تاریخی قایناقلاردان آلینمیشدیر. هارون الرشید زمانیندا بیر قاضی دورور: محمد ابن مقاتل آدیندا. داستان بیر دئییشمه دیر: قاضی ایله بیر اوغرو آراسیندا. شاعیر بو داستاندا اوغرونو غالب گؤستهریر و قاضینی مغلوب. چونکی قاضی مهم بیر مسند اوستونده اولدوغونا رغمن، علمسیز، بیلیک سیز و جاهل بیر قاضیدیر، بیر حالداکی اوغرو چوخ بیلن، دیللی – آغیزلی و علم آدامیدیر. شاعیر بو دئییشمه نی یازماقلا، زمانهنین مسند اوسته اوتورانلارینین کفایتسیز اولدوقلارینا قارشی چیخیشیدیر. شاعیر بو داستاندا قدرت صاحبلرینی مسخره یه توتور و ساده خلق کوتله لرینی اونلارا ترجیح ائدیر. بئله لیکله توپلومدا اولان فساد، اوغرولوق و اختلاسین رایج اولدوغونون نه دنینی افشا ائدیر.
ورقا و گولشا
آنجاق بورادا یوسف مداحین ورقا و گولشا اثریندن دانیشماق لازیمدیر، چونکی او، ۷۰۰ ایل بوندان قاباق درین بیر عشقی – حماسی اثر یارادیب و ۱۷۰۰ بیت اولان ورقا و گولشانی شفاهی ادبیاتیمیزدان یازی ادبیاتینا هدیه وئریبدیر. بورادا مداحین اثریندن نئچه صفحهنی اوخوماقین لطفو داها آرتیقدیر:
اي خداوندا، كريم و كارساز وئريبن گئجه و گوندوز قيش و ياز.
يورودن آي و گونش، اولدوزلاري يارادان ائنيش، يوغوش و دوزلري.
خير آرتسون ائشيدوبن بو سؤزو خيريله آنا دونيادن اول بيزي. . .
ورقا و گولشا اثرینی ایلک دفعه پروفسور کؤپرولو تانیتدیرمیش و سونرا پروفسور احمد آتش اونوندا حاققیندا درین آراشدیرمالار ایره لی سورموشدور. کاظیم گؤگ تکین ده ورقا و گولشا حاققیندا اینجه له مه لر آپارمیشدیر. بو اثر مداحین شاه اثری تانینیر. اوندان بیر نئچه الیازمالار موجوددور کی استنساخ تاریخلری ۷۴۳، ۷۷۰، ۸۷۶ ایللریند ه اوز وئرمیشدیر. گؤروندویو کیمی شاعیرین حیاتی دؤروندن باشلامیش الیازمالاری ایللر بویو استنساخ اولموشدور. بو مداحین اثرلرینین خلق ایچینده یاییلدیغینی گؤسته ریر. بو اثر دفعه لرله مختلف اؤلکه لرده یاییلیبدیر. عالیملر بونو سئوگی ناغیلی اولدوغو بیر حالدا، تصوف اثرلری آراسیندا آد آپاریلار. بو اثر ۱۷۰۰ بیتدیر.
مقتل یا مقتل حسین
بو اثر بیزیم و بو کتابین اساس موضوعودور. سادهجه دئمک اولار بو اثر ۷۶۳ ایلینده یازیلمیش و بوگونه قدر مسلمانلارین هر ایل محرم آییندا اوخودوغو اثردیر. بوگونه قدر بو اثر ایراندا چاپ اولمامیش و الینیزده اولان کتاب، بیرینجی دفعهدیر کی ایراندا یاییلیر.
ایلک دفعه مقتلی تانیتدیران و اوستونده ادبی – علمی آراشدیرمالار آپاران عالیم، پروفسور محمد فؤاد کؤپرولو اولموشدور. بو عالیم ۱۹۳۰ ایلینده “اسلام انسیکلئپودیاسی”نی حاضرلادیغی زمان، تورک ماده سی بؤلومونو یازارکن، تورک ادبیاتیندان دانیشاراق یوسف مداحین مقتل اثریندن دانیشیر. کؤپرولو سونرا فرانسیز دیلینده یازدیغی بیر مقاله سینده ده بو اثر حاققیندا معلومات وئریر.
۱۹۳۸ ایلینده پروفسور عبدالقادر قاراخان، مداحین اثرلرینی تانیتدیرمادا چالیشیر، آنجاق شاعیرین آدی یوسفی اولدوغونو سؤیلهییر. ۱۹۶۹جی ایلده اوزون چارشیلی اوغلو، یوسف مداحین بو اثرینی دوزگون بیر دورومدا تانیتدیریر و آراشدیریر. بوندان سونرا بو اثر دفعهلرله تورکیهده چاپ اولوب – یاییلیر و بیر چوخلو آکادئمیک آراشدیرمالار ایرهلی گئدیر. سون تحقیقلر بو ساحهده ۲۰۰۸جی ایلده کنعان چلیک یازان بیر یوکسک لیسانس تئزیدیر کی آنکارا یونیوئسیتهسی طرفیندن یاییلمیشدیر.
مداح بیر خالق شاعیریدیر. دیلی ساده، آخیجی و گؤزلدیر. مداح چالیشیر خلقین دقتینی اؤزونه چکسین، اونا گؤره ده خلق دیلینده دانیشیر و یازیر. خلق دقتینی جلب ائتمک اوچون ده دیلینی اونلارا یاخینلاشدیریر. داستانی دا هر جهتدن اونلارین دوشوندوکلری فورما سالیر. اونا گؤره آتالار سؤزلریندن، دئییملردن باجاریقلا استفاده ائدیر و اونون دیل خصوصیتلری، خلق دیلینین اؤزللیکلریدیر. اونون دیلی شعرده و داستان سؤیله مکده سهل و ممتنع ساییلیر.
یوسف مداح مقتل اثرینده تکجه مصیبت اوخومور، بلکه حماسه یارادیر و امام حسین ین کربلادا ایشینی بیر ائپیک و قهرمانلیق حرکتی تانیتدیریر. حتا مداحین دیلی و شعر فورماسی ائپیک بیر اثره یاخیندیر تا بیر مرثیه و نوحه اثرینه. مداحین باخیشی اسلاما و ایمان ساحه سینه گؤزللیکلرله دولودور. او بیر مؤمین و دوشونجهلی، عئینی حالدا صادق بیر مسلمان کیمی چیخیش ائدیر و کربلا حادثه سینی اسلام دونیاسینین فخرلریندن ساییر. مقتل اثری، عشق داستانیدیر، ایگیدلیک و قهرمانلیق داستانیدیر. ایمان و اینامدان یارانان ائپیک بیر حادثه دیر. شاعیرین دیلی چوخ گؤزل، اورهیه یاتان و جانلاردا اینام یارادان بیر دیلدیر. او بورادا قهرمانلارینی بوتون بلالار و مصیبتلریله یاناشی بیر قهرمان کیمی میدانا گؤندهریر و شهادتی اونلارا بیر غالبیت کیمی تصویره آلیر. بو حادثه ده یزید، شمر، عبیدالله و . . . غالیب گلمیرلر، بلکه سوسوزلوقدان جان وئرهن اما ایگیدلیکله اؤز ایمانلاری و دینلرینین اوستونده دایانان انسانلار غالیب گلیرلر. بورادا سئوگی، ایگیدلیک، اینام و صداقت غالیب گلیر. مداح مقتلده ایمانین بؤیوکلویونو، ده یرینی و گؤزللیگینی گؤسته ریر و یالانچی جلال و جبروتی آلچاقلادیر و ظالیملری، مظلوم انسانلار قارشیندا حقیر و پست ساییر.
مقتل اثرینین اؤزللیکلری
یوسف مداح مقتل اثرینده توحید، مناجات و نعت یازاراق پیغمبرین وفاتیندان سونرا اونون یئرینده اوتوران دؤرد خلیفهنی مدح ائدیر و قیسا صورتده اونلاری تانیتدیریر. سونرا کربلا حادثه سینی آچیقلاماق اوچون امام علی (ع) و اونون اولادلاری نین اماملیق حقلرینده و پیغمبر طرفیندن سفارش اولوندوغونو آچیقلاییر. عینی حالدا معاویه و اوغلو یزیدی ده تانیتدیریر و یازیر:
اول معاویه کیم ائیدوک بختینی
ظلم ایله توتموشدی عالم تختینی.
یزید حاققیندا بئله ایضاح ائدیر:
اول داخی گئتدی جهاندان زار و زار
اول یزیده قالدی جمله ایل و شار.
اول زمان کیم اول بد اختر شاه ایدی
منکر و بدبخت، اول گمراه ایدی.
یوسف مداح مقتلی اون مجلیسده قورور. مداح اون گون محرم آیینین بیرینجی گونوندن باشلاییب عاشورا گونونه دک هر گونون اولایینی منبرده دانیشیر و ائشیدنلره سؤز وئریر کی یارین نه اولاجاقدیر. سانکی اون گئجه ده مسجدده اوخویورموش چونکی هر مجلیسین اوّلینده و آخرینده بونا اشاره ائدیر؛ مثلا ایکینجی مجلیسین سونوندا یازیر:
ختم اولدی بو ایکینجی داستان
یئنه یارین گله سیز ای دوستان.
سؤیلهیهووز بو اوچونجوندن خبر
گر ایریشدورورسه بیزی دادگر.
و اوچونجو مجلیسی بئله باشلاییر:
بو اوچونجو مجلیسی سؤیلهیهلیم
کربلا حالین بیان ائیلهلیم.
کیم جگر گوشِ رسول کردگار
کربلادا اولدی آنا کاروزار.
جان قولاغیله ائشیدین بو سؤزی
مصطفا یارین اونوتمایا سیزی.
یئنه اوچونجو مجلیسی بیتیردیکده یازیر:
شب بخیر اولسون سیزه ای اهل دین
حق ایرورسه باقیسین ائیدوم یارین.
و دؤردونجو مجلیسه بئله باشلاییر:
باشلایالیم یئنه سؤزه درد ایله
دردی اولور هر کی آدی مرد اولور.
قیلالیم دؤردونجو مجلیسدن خبر
سؤیلهیهلیم ائشیدین ای بختیور.
کربلادان کیم نئجه اولدی عیان
عشقی ایله دوتون قولاق ای دوستان.
ایندی آلتینجی مجلیسین سونو و یئددینجی مجلیسین باشلانغیجی بئله اولور:
گئجه اولدی شب بخیر اولسون سیزه
عمر کیم وئرور ایسه الله سیزه.
کیم نهلر قیلدی جهاندا اول صفا
اول سولاله خاص سرّ مصطفا.
در بیان مجلس سبع
بو یئدینجی مجلیسی سؤیلهیهلیم
کربلا حالینی شرح ائیلهیهلیم.
بیرینجی مجلیس ۴۰جی بیتدن باشلانیر تا ۳۴۲جی بیته قدر. بیرینجی مجلیسده کربلا اولایینی اینجهلهییب، اونون مقصد و هدفلرینی آچیقلاییر. تاریخی تحلیل ائدیر، عاشورا اولایی نین ائتکیسینی اسلام تاریخینده – ظلمه قارشی حرکتلردن دانیشیر. بو مجلیس، بیر علمی دانیشیق کیمی ده یرلندیرمک اولور و تاریخ تحلیلیندن سؤز آرایا گلیر و اوندا عبرت آلماقدان دانیشیلیر. مداح بیر مورخ، عالیم، فقیه و بیلگین کیمی تاریخی آراشدیریر و اسلام دینینین گؤزللیکلرینی اؤنه چیخاریر.
ایکینجی مجلیس (۳۴۳ – ۵۷۸ بیتلری آراسی) حضرت مسلم و اونون اوغلانلارینین اولایینا باغلیدیر. مسلم و اوغلانلاری کوفهیه گلیرلر، دورومو اؤلچوب و اماما خبر آپارالار. آنجاق یزیدین جاسوسلاری طرفیندن تانینیب و اسیر اولورلار. مداح مسلمین ساواشیندان بیر حماسه یازیر و اونون قهرمانجا ساواشیندن غرور دویغوسویلا سؤز آچیر و بئله توصیف ائدیر:
مسلم ساواشی:
بیلدی مسلم آنی هرگز دینمهدی
ال قیلیجا اوردی آندان دؤنمهدی.
ایردی چالدی قیلیجینی اوستونه
آنی ایکی پاره قیلماق قصدینه.
گنبد اوردی سیچرادی آتدان یئره
بین ار آلدی مسلمی اورتا یئره
تیغ الینده آلدی مسلم همچو شیر
تار و مار ائیلهدی آنلاری دلیر.
بیر دم ایچره یوز ییگیرمیسین بیچر
قالانی هر بیری بیر یانا قاچار
آنجاق مسلم و بالالاری بو اولایدا جانلارینی قوربان وئریرلر.
اوچونجو مجلیس (۵۷۹ – ۸۴۰ بیتلری) امام حسین کوفهیه یولا دوشور و یولدا یولو اوزونه باغلاییرلار. امامین گؤزل دانیشیقلاری و اصحابینی بو یولدان دؤنمه یینه چاغیرماسی اساس یئر آلیر. آنجاق ۷۲ اصحابی ایمانلا بو یولا گیردیکلرینی و جانلارینی قوربان وئردیکلرینی گؤسته ریرلر:
یئتمیش ایکی پهلوان ایدی تمام
بیر نئچه نین آدینی ائیدم بنام:
مداح باجاردیغی قدر تاریخدن آلدیغی معلوماتی شعرینده گتیریر و ۷۲ امام یولداشلارینی تانیتدیریر و اونلارین ایگیدلیکلرینی آچیقلاییر. عینی حالدا یزید یولداشلارینی ده اییجهسینه تانیشلاندیریر.
دؤردونجو مجلیسده (۸۴۱ – ۱۱۲۰ بیتلر) حضرت عباس ایگیدلیگی تعریفله نیر و نئجه سو گتیرمه یه چالیشدیغی گؤسته ریلیر. آنجاق حر، زهیر و باشقا اصحابلار دا تانیتدیریلیر و اونلارین شهادتلری آچیقلانیر.
بئشینجی مجلیس (۱۱۲۱ – ۱۳۳۵ بیتلری) حضرت قاسم و اونون داماد اولدوغو و شهامتله شهادتی آچیقلانیر.
آلتینجی مجلیس (۱۳۳۷ – ۱۶۶۱) حضرت عباس و علی اکبرین شهادتلری تعریفله نیر. اونلارین ایگیدلیکلری و مظلومیتلری گؤزلجه سینه تعریفله نیر. او جملهدن حضرت عباسا اختصاص وئریلمیش چوخلو بیتلر واردیر . لورادا بیر بؤلومو بئله دیر:
عباس ساواشی:
گؤردولر عباسی، ائتدیلر غلو
آرایا اوسدی همان دم بختلو
چالدی تیغ آبدار اول نامدار
آنلاری ائتدی همان دم تار و مار.
سکسَنین قیردی همان دم اول شریف
دپدی سویا، ایردی عباس لطیف.
مشکینی دولدوروبن اولدی روان
آتی داخی ایچدی سو اندر زمان.
کندو داخی دیلهدی سودان ایچه
سوسالیغی ساوولا هم خوش گئجه.
کندویا ائیدور حسین ایچمهدی سو
نئجه ایچم بن روا اولا می بو؟!
یئنه دؤکدی سویی عباس، ایچمهدی
سو ایچینده سو ایچوب خوش گئچمهدی.
بن سو ایچم اهلِ بیِ مصطفا
ایچمهیهلر قاچان اولا بو روا!؟
ایچمهدی، دؤکدی یئنه دؤندی گئرو
مشک الینده اول سودان چیخدی گئرو.
اورتایا آلدیلار آنی اول زمان
تیرباران ائیلهدیلر ناگهان.
سالدی مشکی اوموزونا شیروار
بیر الی له چکدی تیغ آبدار.
اول چرینین آراسینا دوشدی تئز
خارجیلر قیرار هم با ستیز.
عامر نحس ائیدور: قویمان ای قوم دون
سویی آلماسونلار اولسونلار زبون.
اوشدولر ظالیملر آنا بیر – بیرین
پاره – پاره قیلدیلار نازیک تنین.
مشکی داخی پاره – پاره قیلدیلار
هم ایچیندن سویی یئره دؤکدولر.
یئددینجی مجلیسده (۱۶۶۲ – ۱۹۴۶ بیتلری) امامین ۱۷ یاشیندا اولان اوغلو شهادتی و امام حسین دانیشیغی آچیقلانیر.
سکیزینجی مجلیس (۱۹۴۷ – ۲۲۴۲ بیتلری) امام حسینین دانشیقلاری ایفا اولونور و لشکری بیر – بیرینه وورور. امامین شجاعت و ایگیدلیکله ساواشی دا تعریفله نیر. آنجاق امام حسین گؤزل دانیشیقلاریلا حقدن مودافیعه ائدیر و دوز یولو گؤسترمه ده چالیشیر. عینی حالدا دوشمنین شقاوت و ظلمونو ده آیدینلاشدیریر.
دوققوزونجو مجلیس(۲۲۴۵ – ۲۴۴۵ بیتلری) اسیرلرین موصل، حلب و شاما گئتدیکلری و یولدا اسیرلرین باشینا نه گلدیگی، هابئله نئچه – نئچه معجزه لرین اوز وئردیگی، یئنه ده شهرلرین استقبالی و یزید قوشونونون حقارتی بیلینیر.
اونونجو مجلیس (۲۵۴۶ – ۲۸۲۴ بیتلری) امام زینالعابدین دانشیقلاری و عینی حالدا عاشورا ساولاری آچیقلانیر. امامین خلق اوستونده ائتکیسی و یزید قارشیندا گؤستردیگی جسارت و ایگیدلیک اؤن پلاندا دایانیر. ام کلثوم و زین العابدین دانیشیقلاری تصویر اولونور. بورادا معجزه لرین عیان اولدوغونا اختصاص وئریر و دئییر:
شیمدیدن گئری اولیسار معجزات
کیم نه گؤستردی حسین خوش صفات. . .
مداح بو اثری ۳۳۳۳ بیتده یازدیغینی دئییر، اما الیمیزه چاتان الیازمالار ۲۸۲۴ بیتدن آرتیق دئییلدیر. بو گؤستهریر کی استنساخ زمانی بیر سیرا بیتلر قلمدن دوشوبدور. مثنوی فاعلاتن فاعلاتن فاعلن بحرینه یازیلیب و ایچینده ۲۷ غزل ده واردیر کی جمعه ۱۹۵ بیت اولور و قهرمانلارین دیلیجه یازیلمیشدیر. بو سنت، تورک مثنویلرینین اؤزللیگی ساییلیر.
کتابین سونوندا شاعیر اؤز حاققیندا دانیشیر. مداح بو اثری قاستامون شهرینده بیر عادل شاه اولان جلال الدین بایزید زمانیندا یازمیشدیر. اونون مدحینده نئچه بیت:
اثرین بیتلرینین ساییسینی دا ۳۳۳۳ بیت اعلان ائدیر:
دوکه لی بیتین حسابین ائیدهلیم
اوچ بین اوچ یوز اون اوچ اولدی دییهلیم.
آنجاق الیمیزده اولان اثر، تمام الیازمالارا مراجعت ائدهرک، ۲۸۲۴ بیت دیر. کتابلارین سونوندا بیر رسم اولاراق اوخوجولاردان شاعیره رحمت اوخوماق دیله ییر.
دیلین اؤزه للیکلرینی آراشدیردیقدا، بیر سیرا چوخ گؤزل سؤزجوکلرله اوز – اوزه گلیریک و بو سؤزجوکلر بوگون دیلیمیزدن اونودولموشدور، آنجاق بو سؤزجوکلرین بیر چوخو بوندان اؤنجه یازارلاریمیز و عالیملریمیزین دیلینده وار ایدی؛ او جمله دن جارالله زمخشری نین اثرلرینده گؤروروک و بیز بوگون بونلاری بیرده باشدان دیریلدیب، دیلیمیزه گتیرمه لیییک. بو سؤزجوکلردن بیر نئچه سی بونلاردیر:
قالتابان: احمق / تامو: جهنم / یارین: صاباح / اؤکوش: چوخ / دلیم: چوخ / یاورو: اوشاق، اوغول / گویه گو: کوره کن، داماد / طمر: دامار، فارسیجا رگ – بو سؤزجوک دمار شکلینده ده فارس دیلینده ایشله نیلیر/ سین: قبر / سوچ: گناه / بان: اذان / بان اوخوماق: اذان دئمک / بیلیش: آشنا و. . .
فارسیجا و عربجه سؤزجوکلر ده بورادا واردیر او جملهدن: آفرین، خاکسار، شیروار، نامدار، پادشاه، بدفعال، لشکر، حمله، تیغ، حصار، جهان، زمان، شوم، شه س.ار، همان دم، زوال، حواله، شفاعت، بقا، ملعون، خارجی
مداح فارس و عربجه یه دریندن تانیش اولاراق، او دیللردن یارارلانیر. مثلا بو دئییم: “پشته قیلدی کشته دن”، فارسیجا اولان: از “کُشته پُشته ها ساخت” ترکیبیندن آلینمیشدیر.
مداحین باخیشی شهادته ده گؤزلدیر و اؤلومو دونیانین سونو بیلمهییر؛ بلکه شهادتی یاشامین کمالی بیلیر:
چون جهاندا قاموموز اؤلمک گرهک
پس شهادتده بولونوز بو کمال.
مداحین دیلینده گؤزه للیک لر و ساده لیک گؤز اؤنونده جانلانیر. گاهدان اوره یه یالان دئییملرله ده اوز – اوزه گلیریک مثلا: قوزیجاغیم، اوغلانجیق، یاوروجاق و . . . بونلاردان بیر نمونه دیر.
مداح دیلیمیزده تازالیقلار یارادیر. صرف و نحوده یئنی لیک لر گتیریر. مثلا استمرار حالی گؤسترمک اوچون فعلی بئله ایشله دیر: آغلایو یعنی آغلایاراق /
مداح مثنوینین آراسیندا غزل فورماسیندان دا استفاده ائدیر. بو ایش، تورک مثنوی لرینده بیر گله نک اولموش و مداح دا بو گله نکدن دوزگون صورتده استفاده ائدیر و داستانین اورتاسیندا غزللر یازیر. غزللر معمولا داستانین زیروهسینده یارانیر، قهرمانلارین هیجانلاری یوکسک سویهده اولان چاغلاردا و یا دانیشیقلاردا.
دیوانین حماسی یئرلری قهرمانلاری میدانا گئتمهسینده او جملهدن ابوالفضل العباس، علی اکبر و امام حسین میدانا گیرمهسی و ساواشلاری اولور، هابئله مختارین عبیداله و یزید ایله دانیشمالاری، حتا امام زین العابدینین یزید ایله دانیشیغی و منبر اوستونده خطبهسی ان گؤزل و حماسی بیتلری گؤسته ریر. آنجاق غملی یئرلری ده شهیدلرین سون لحظه لری اولور مثلا ۱۸۸۵ دن ۱۹۰۰ قدر امام حسین شهادتی چوخ غملی بیتلریدیر.


text:
ارمنیستان اقتصاد باخانی ایرانا دعوت ائدیلدی
ایرانلی باخان یاردیمچیسی، ارمنستانی ایرانین آوراسیایا آچیلان قاپیسی اولاراق گؤردوکلرینی دیله گتیردی
ایرانین صنعت، معدن و تجارت باخانی ارمنیستانین اقتصاد باخانینین تهرانا دعوت ائتدی.
ایران تجارت باخانی یاردیمچیسی حمید زادبوم، ارمنستان تجارت باخانی وهان کروبیانین ایکی اؤلکه آراسینداکی تجارت سویهسینی آرتیرماق قونوسوندا فیکیر آلیش وئریشی اوچون جمعه گونو تهرانا گلهجگینی بیلدیردی.
ایلنانین خبرینه گؤره، بومزاد ایران و ارمنیستانین اقتصادی و تجاری ظرفیتینه توخوناراق، "ارمنیستان اقتصاد باخانینین تهراندا اولماسینی، ایکی اؤلکهنین تجاری ایلیشکیلرینی گلیشدیرمه آچیسیندان و بو ساحهده مؤوجود سورونلارین حلی اوچون بیر فرصت" اولاراق دگرلندیردی.
باخان یاردیمچیسی ارمنستانی ایرانین آوراسیایا آچیلان قاپیسی اولاراق گؤردوکلرینی دیله گتیردی.
ارمنی باخانین ایران سفری 5 گون سورهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


text:
نیکو کواچ
نیکو کواچ (اینگیلیسجه: Niko Kovač) (دوْغوم:۱۵ اکتبر ۱۹۷۱ (۵۰ یاش) Berlin-Wedding) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. کوروواسی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Niko Kovač » Club matches. World Football. یوْخلانیلیب10 June 2016.
قارداش پروژهلرده نیکو کواچ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- Articles with WorldCat-VIAF identifiers
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- بایر ۰۴ لورکوزن کولوبونون اویونچولاری
- هرتابرلین کولوبونون اویونچولاری
- هامبورق کولوبونون اویونچولاری
- ردبول زالتسبورق کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری


text:
رستوراسیون (فرانسه )
رستوراسیون (فرانسه) (اینگیلیسجه: Bourbon Restoration, فارسجا: بازگشت بوربونها به سلطنت فرانسه، عربجه: استعادة بوربون، فرانسهجه: Restauration (histoire de فرانسه), آلمانجا: Restauration (Frankreich), ایتالیاجا: Restaurazione francese, روسجا: PecTaBpaция БypбoHoB) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. رستوراسیون (فرانسه) ۱۸۱۴ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۸۳۰ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
دیوان ترکی حکیم هیدجی
حکیم هیدجی آذربایجان ادبیاتینین گؤرکملی شاعیری، عالیمی و دیرلی فیلسوفی کیمی کئچن یوز ایلده ادبی، اجتماعی و فلسفی اثرلرین یازماغیلا اؤلکه میزین اجتماعی-سیاسی اولای لاریندا اشتراک ائدرک اوچ دیلده- فارسجا تورکجه و عربجه- مختلف ساحه لرده اؤز قابا قجیل گؤروشلرینی و دوشونجه لرینی آچیقایاراق جامعه نین فعال قوه لرینی ده دوزگون صورتده آچیقلمیشدیر.
بو دیرلی عالیمی، گؤرکملی شاعیری و دوشونجه لی فیلسوفی تانیماق اوچون الیمیزده اولان قایناقلار بونلاردیر:
الف) مدرس تبریزی «ریحانه الادب» اثری نین دؤردونجو جیلدی،
ب) مجتهدی نین «رجال آذربایجان در عصر مشروطیت
ج) عالیمین اؤز اثرلری
د) عالیم حاققیندا یازیلان یوزلرجه چاغداش مقاله لر
حکیم هیدجی نین اثرلری و شعر دیوانی دفعله لرله چاپ اولوب و جامعه میزده یاییلیبدیر. سئویندیریجی حال بودور کی شاعرین حیاتی، دوشونجه لری و اجتماعی دوروشو، هابئله سیاسی گؤروشو و ادبی باخیشی کامیل صورتده عالیمین اثرلرینده اؤزونو گؤسته ریر. بؤیوک عالیم، اثرلرینده چالیشیب اؤلکه نین اولای لارینی، ایسلامی فیلسوف و عالیملرین دوشونجه و رفتارینی آراشدیریب، اوخوجولارینا چاتدیرسین. بونا گؤره بو بیلگینی…
توضیحات:
- نام دیوان شعر: حکیم هیدجی
- شاعر: حکیم هیدجی
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 215
- حجم : 2 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:
لینکهای کمکی:دانلود از لینک کمکی اول


text:
"فاتح سلطان محمت" کؤرپوسو اوکراینا بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلیب
ایستانبول-داکی "فاتح سلطان محمت" کؤرپوسو اوکراینانین موستقیللیگینین 31-جی ایلدؤنومو موناسیبتیله بو اؤلکهنین بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلیب.
ایستانبول-داکی "فاتح سلطان محمت" کؤرپوسو اوکراینانین موستقیللیگینین 31-جی ایلدؤنومو موناسیبتیله بو اؤلکهنین بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلیب.
ایستانبولون (آسیا ایله آوروپانی بیرلشدیرن) گؤرمهلی یئرلریندن بیری اولان، اؤنملی گونلرده رنگ و ایشیق شوولاری ایله ایشیقلاندیریلان کؤرپو بو دفعه اوکراینانین موستقیللیگینین 31-جی ایلدؤنومو موناسیبتیله بو اؤلکهنین بایراغینین رنگلرینه بورونوب.
کؤرپو ماوی و ساری رنگلرله ایشیقلاندیریلیب.
ایشیقلاندیرما سحر ساعاتلارینا قدر داوام ائدیب.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
کۆلتور و توریزم باخانلیغی، ایلین ژانویه-آگوست آیلاریندا اؤلکهیه گلن قوناقلارین ساییسی ایله باغلی بیلگیلری پایلاشدی
قهرمانماراشدا ۷۶۰۰ ایللیک اسکلت تاپیلدی
تۆرکاوغلو ائلچهسیندهکی دونوزتپه کوُرقانیندا آپاریلان قازینتیلار سیراسیندا ۷۶۰۰ ایل اؤنجهیه عاید اولدوغو دۆشونولهن قادین اسکلتی تاپیلدی
دونیادا ۷۷۱ میلیون اینسان اوخوما یازما بیلمیر
دونیادا اوچده ایکیسینی قادینلارین اولوشدوردوغو ۷۷۱ میلیون یئتیشکین اینسانین ساوادسیز اولدوغو قید ائدیلدی


text:
اویان نیوز : ایران مجلیسی کولتور کومیسیونو، اوچاقلارین اذان اوخونارکن ائنیش و قالخیش یاپاممایاجاغی یؤنونده قرار آلدی
ایراندا هاوا ترافیکینین اذان ساعاتلارینا گؤره بلیرلنهجگی بیلدیریلدی.
فارس خبر آژانسی، مجلیس کولتور کومیسیونونون، اوچاقلارین اذان اوخونارکن ائنیش و قالخیش یاپاممایاجاغی یؤنونده قرار آلدیغینی بیلدیردی. ایران هاوا یوللاری و ایلگیلی باخانلیغین اونایینی دا آلان قرارا گؤره، اوچاقلارین قالخیش ساعاتی دا اذاندان یاریم ساعت سونرا اولاجاق. کومیسیونون قراریندا آیریجا اوچاقلاردا و هاواآلانلاریندا اسلامی اصوللارا اویغون پالتار گئییلمهسینه داها چوخ دقت گؤستریلمهسی ایستهنیلدی.
ت. ر.ت. تورکی